open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maquila

**Maquila** edo **maquiladora** Hirugarren Munduan dauden industria modalitate bat da. Mexikon sortua, funtsean, manufaktura-produktuak muntatzen edo egiten dituzten lantegiak dira, eta lan-esku intentsiboa dute.

Transnazionalentzat aduana-zerga gabeko eremuak paradisu fiskalak dira, baina milaka langilerentzat benetako infernua baino ez dira. Maquilak esplotazio intentsiboko guneak dira, eta haietan irabazi nahiak eta jendearen eskubide txikiak batera doaz. Gune hauetan, kapitalismoa eta lan eskubideak ez dira ondo uztartu.

Maquilak egiten diren herrialdeetako gobernuek ekonomia-garapena sustatzeko irrikaz daudenez, zenbait abantaila ematen dizkiete, eta maquilek abantaila guztiak erabiltzen dituzte. Horrez gainera, ia gatazkarik eragiten ez duen lanesku merkea dute. Maquilek nazioarteko kapitala izan ohi dute, ia beti AEBkoa eta Asiakoa.

Arazoak ere sortu dira: Maquila horietan aplikatzen dituzten lan-metodoak, askotan Europan et Estatu Batuetan XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran langileek nozitzen zituzten esplotazio-metodoen ia parekoak dira. Maquila horietako asko Latinoamerikan eta Asian hedatu dira, batik bat. Europako, Estatu Batuetako et Japoniako multinazionalek azpikontratatzen dituzte lan egiteko. Izan ere, multinazional horiek fabrikazio-ekoizpena herrialde horietara lekualdatu dute, ekoizpen-gastuak murrizteko.

Multinazional horiek, produktuak Lehen Munduko herritarrei saltzen dizkiete eta sarritan, "ahaztu" egiten zaie maquilei laneko segurtasunerako gutxieneko arauak betetzeko eskatzea; hau da, multinazionalak ez dute saiakera argirik egiten maquiletan Nazioarteko Lan Erakundeak onartutako lan-baldintzak izateko eta soldata duinak ordaintzeko.

Maquila eta maquiladora hitza gaztelaniatik dator eta "errotariaren zati" esan nahi du; garia norberarena ez zen errotan txikitzeko antzinako sistemari erreferentzia da, errotariak besteren aleak bere errotan txikitu ondoren, irinaren zati bat hartzen zuen ordaintzat.

## Kanpo estekak
Romanov familiaren hilketa

**Romanov familiaren hilketa** Romanov dinastiako kideen eta bere ingurukoen hilketa izan zen, 1918ko uztailaren 17an Jekaterinburgeko Ipatiev Etxean.

## Gertaerak 
1918ko uztailaren 16ko gauean, Ekaterinburgen (Errusia), Armada Gorriak Nikolas II.a Errusiakoa tsarrari eta bere familia osoari jaikitzeko eta janzteko eskatu zien. Tsarraren aldeko Armada Zuria gertu zegoela-eta, lekualdatuko zituztela esan zieten. Sotora eraman zituzten, argazki baten aitzakian. Jakov Jurovskiren gizonak sartu ziren gero, baina ez zeramaten argazki kamerarik.

Jurovskik berak, errebolberra atera eta errusiarrek heriotzara kondenatu zutela esan zion tsarrari eta buruan jo zion tiroa. Ondorengo tiro sortan tsarina eta Olga alaba hil zituzten. Eta beste sorta batek gainerakoak hil zituen, ustez behintzat. Tiroen ostean, tsarraren alaba Anastasia eta Maria bizirik zeuden; biek harribitxiak josi zituzten kortseen barrualdean eta, ezustean, balen kontrako txalekoen lana bete zuten. Baionetaz eta kolpeka hil zituzten.

## Hilketen ezagutza eta ikerketa 
Hilketak ez ziren 1989ra arte jakin. Orduan eman zen argitara Jurovski txostena, Jurovskik berak buruzagi boltxebikeentzat idatzitako exekuzioaren deskribapena. Bi urte geroago, 1991n, tsarraren familiaren ustezko arrastoak hobitik atera eta aztertu zituzten. 1979an topatutako hobi komun batean zeuden. Ikerketen emaitzen arabera, Nikolas II.a Errusiakoaren familiako kideak ziren, baina bi falta ziren: Alexei oinordekoa eta Maria.

2007ko abuztuan, txostenak emandako xehetasunei esker, arrasto berriak topatu zituzten eta AEBetan egindako DNA frogek baieztatu berri dute Alexeiren eta Mariaren arrastoak direla. Beraz, uztaileko gau hartan Tsarraren familia guzti-guztia hil zuten.

Jurovskiren pelotoiko kideek gorpuak azido sulfurikoz busti zituzten, gero granada batez leherrarazi eta, azkenik, banandu egin zituzten. Neurri horiekin, hilobiak tsarraren aldekoen kultu-toki bilaka zitezen saihestu nahi zuten boltxebikeek.

Hala ere ez zen horrelakorik gertatu. Gorpurik eta, beraz, frogarik ezean, legenda gero eta gehiago gizentzen hasi zen. Tsarraren ustezko seme-alabak dozenaka azaldu ziren. Horien artean izarra Anastasia izan zen. Izarra, 1997an animaziozko musikal baten protagonista izateraino.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ipatiev Etxea

## Kanpo estekak
Florian Znaniecki

**Florian Witold Znaniecki** (Świątniki, Polonia, 1882ko urtarrilaren 15a – Champaign, Illinois, 1958ko martxoaren 23a) Polonia jaiotako baina Estatu Batuetan lan egin zuen soziologo eta filosofoa da.

## Ibilbide akademikoa 
1902 eta 1903 bitarte filosofia eta soziologia ikasi zituen Varsoviako Unibertsitatean, baina 1903an tsarraren agintariek (Errusiar Inperioa) bota egingo dute askatasun akademikoa mugatzearen aurkako manifestaldietan parte hartzeagatik.

1903 eta 1909 bitarte, Genevako, Zurichko eta Pariseko (Sorbona) Unibertsitateetan jarraituko ditu ikasketak eta bertan garai hartako jakintsu handiak topatuko ditu, besteak beste, Henri Bergson eta Émile Durkheim.

1909 eta 1910 bitarte, bere ikasketak amaituko ditu Krakoviako Jegellonne Univertsitatean, eta bertan doktore titulua eskuratuko du "balioen auzia filosofian" izeneko tesiarekin.

Chicagoko Soziologia Eskolako partaide izan zen. 1914tik aurrera Estatu Batuak eta Polonia artean aldizkatzen zuen bizitza. Soziologia modernoaren sortzailetako bat bezala kontsideratzen da, bai Europan bai Estatu Batuetan. Poznan Unibertsitateko soziologia saila sortu zuen, Europako lehenetakoa.

William I. Thomasekin batera, Estatu Batuetako soziologian oso garrantzitsua den lan saila egin zuen, "Poloniar baserritarra Europan eta Estatu Batuetan" (*The Polish Peasant in Europe and America*). Lan honen bost tomoak 1918 eta 1920 bitarte argitaratu ziren. Znaniecki metodo kualitatiboen zalea zen, eta hala, bere lanetan zenbait zuzeneko elementu topatu daitezke, hala nola, metodo iruzkinak, gutunez osatutako material bibliografikoa. Garrantzia ematen dio batez ere "bizitzaren kontakizunei", eta ondoren, gizartearen antolakuntza eta aukeratutako taldeak gizarte horretan izango duen garapena ikertzen ditu.

## Ikus, gainera 
* William Isaac Thomas
Arraza indarkeria Ameriketako Estatu Batuetan

**Arraza indarkeria Ameriketako Estatu Batuetan** oso ohikoa izaten da. Jarraian, segregazio legeak bukatu ondorengo (1964) istilu larrienak aipatzen dira.

## Istilu larrienak 
* **1965eko Los Angeleseko arraza indarkeria**. Watts ghettoan poliziak trafiko kontrol batean gazte beltz bat atxilotu eta gero istiluak egon ziren eta ondorioz, sei egunetan, 34 lagunek bizia galdu zuten.

* **1967eko Detroiteko arraza indarkeria**. Poliziak 12. Kalean zuen jarreragatik matxinada piztu zen. 43 lagun hil ziren Detroiten eta ondoren, matxinada beste hirietara zabaldu ondoren, guztira 83 pertsona hil ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
W. Arthur Lewis

Sir **William Arthur Lewis** (Castries, Santa Luzia,  – Saint Michael, Barbados, ) santaluziar ekonomialaria izan zen. Londresen egin zituen ekonomia ikasketak. Hirugarren Munduko ekonomia hazkundearen plangintzaz idatzi zuen batez ere. Princetongo unibertsitateko irakasle da 1963az geroztik. Obra nagusiak: *The Principles of Economic Planning* (1949, Ekonomia plangintzaren hatsapenak), *The Theory of Economic Growth* (1955, Ekonomia hazkundearen teoria), *Development Planning* (1966, Garapenaren plangintza), *Tropical Development 1880-1913* (1971, Ekonomia garapena herri tropikaletan, 1880-1913) eta *Growth and Fluctuations 1870-1913* (1978, Hazkundea eta gorabeherak). Ekonomiako Nobel saria jaso zuen 1979an T. Schultzekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Stone

Sir **John Richard Nicholas Stone** (Londres,  – Cambridge, ) britainiar ekonomialaria izan zen.

Ikasketak amaituta, broker gisa lan egin zuen Lloyd's konpainiarentzat, 1936tik 1939ra. 1940-1945 bitartean Gerra ministroari lagundu zion ekonomista gisa. Orduan ondu zuen kontabilitate nazionalen sistemei buruzko bere teoria. Gerra amaitzean, unibertsitatera itzuli zen, Cambridgeko Unibertsitateko ekonomia aplikatuko sailaren zuzendari gisa, 1945etik 1955era. Gero, finantza eta kontabilitate irakasle izan zen, unibertsitate horretan bertan, 1955etik 1980ra. Ekonomiako Errege Akademiako lehendakari izan zen 1978-1980 bitartean. 1984ko urrian, Ekonomia Zientzietako Nobel Saria eman zion Suediako Errege Akademiak, kontabilitate sistema nazionalei buruz egindako lanengatik, azterketa ekonomiko enpirikoaren oinarriak errotik hobetzen laguntzen dutelako. Britainia Handira Bigarren Mundu Gerran zabaldu zen teknika hori, John Maynard Keynes ekonomia irakasle handiaren eraginpean. Gerra bukatu zenean, Nazio Batuen zuzendaritzapean, nazioarteko aditu talde baten buru izendatu zuten, kontabilitate nazionalen ereduak prestatzeko eta beste herrialde batzuetan aplikatzeko. Lanik aipagarrienak: *The role of Measurement in Economics* (1951, Neurketaren papera ekonomian); *Social Accounting and Economic Models* (1966, Kontabilitate soziala eta eredu ekonomikoak); *Mathematical Models of the Economy and other essays* (1970, Ekonomiaren eredu matematikoak eta beste zenbait saiakera); *Aspects of Economic and Social Modelling* (1980, Ekonomia eta gizarte ereduak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Harsanyi

**John Charles Harsanyi** (; Budapest, Hungaria,  – Berkeley, Kalifornia, ) estatubatuar ekonomialaria izan zen.

Ekonomiako Nobel saria eman zioten 1994an (J. Nash eta R. Seltenekin batera). Bere ekarpen nagusia elkarreragin estrategikoaren teoria izan zen.

## Bibliografia 
* "Cardinal Utility in Welfare Economics and in the Theory of Risk-Taking", *Journal of Political Economy* (1953)
* "Cardinal Welfare, Individualistic Ethics and Interpersonal Comparisons of Utility", *Journal of Political Economy* (1955)
* "Bargaining in Ignorance of the Opponent's Utility Function", *Journal of Conflict Resolution* (1962)
* "Games with Incomplete Information Played by "Bayesian" Players, I–III. Part I. The Basic Model", *Management Science*, 14. lib., 3 alea, Theory bilduma (1967)
* *Essays on Ethics, Social Behavior, and Scientific Explanation*, Dordrecht: Reidel Publishing Company (1976)
* *Rational Behavior and Bargaining Equilibrium in Games and Social Situations*, Cambridge, EB: Cambridge University Press (1977)
* *Papers in Game Theory*, Dordrecht: Reidel Publishing Company (1982)
* *A General Theory of Equilibrium Selection in Games* (Reinhard Seltenekin batera), Cambridge, MA: MIT-Press. (1988)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Heckmann

**Otto Hermann Leopold Heckmann** (Opladen, egungo Leverkusen,  – Regensburg, ) alemaniar astronomoa izan zen.

Bonneko Unibertsitatean ikasketak amaitu ondoren, Göttingen-eko Unibertsitatean lan egin zuen 1937-1941 bitartean, eta Hanburgoko Behatokiko zuzendari izan zen 1941-1962 bitartean. Azkeneko urte horretan Txileko Hego Behatoki Europarreko zuzendari izendatu zuten. Berak eta bere taldeak Praesepe taldeko izar ahulenen kokalekua zehaztu zuten. Bera izan zen hirugarren *Astronomishe Gesellschaft* katalogoa egiteko bultzatzaile nagusia, 180.000 izarren mugimendu egokia ezagutzeko helburuarekin. Halaber, balio handiko ekarpenak egin zizkion kosmologiari: irtenbidea bilatu zion Einstenen unibertso homogeneo isotropikoaren eremu ekuazioari, eta biraka dabilen unibertsoaren aukera proposatu zuen. Kosmologiari eta erlatibitate orokorraren ondorioei buruzko liburu bat argitaratu zuen.

## Lanak 
* *Theorien der Kosmologie*. Berlin: Springer, 1942 eta 1968
* *Sterne, Kosmos, Weltmodelle*. Munich: Piper, 1976

## Erreferentziak
Ferguson (Missouri)

**Ferguson** AEBetako erdi-mendebaldeko Missouri estatuaren ekialdean dagoen Saint Louis konderriko hiri bat da. Missourik sei milioi biztanle inguru ditu eta horietatik zuriak %84 dira eta beltzak, berriz, %12. Saint Louis konderrian, zurien dentsitatea txikiagoa da, %68 baitira. Beltzak, berriz, %23 dira.

## Demografia 
2010eko erroldaren arabera, hiria 21.000 biztanle ditu. Biztanle horien %67 beltza da, eta zuriak, berriz, %29 dira.

## Ekonomia 
Azken hamarkadetan hiriko egoera ekonomikoa asko okertu da. Izan ere, 2000. urtean, langabezia %7koa zen (egungo AEBtako bataz bestekoa) baina, orain, berriz, %13koa da. Lan Estatistiken Bulegoak emandako datuen arabera, beltzen artean langabezia %16koa den bitartean, zuriena erdia da. 2012ko datuen arabera, Fergusonen 5.000 biztanle baino gehiago, hau da, biztanleria guztiaren %25 baino gehiago bizi da pobrezia mailatik behera. Hau da, urtean 23.850 dolarreko diru sarrera baino txikiagoa du.

## Historia 
Lehen bizilekua William B. Ferguson lur-jabeak eraiki zuen, 1855ean. 1894an udal izaera hartu zuen bizilekuak. 1990eko hamarkadara arte biztanle gehienak zuriak ziren baina 2000. urtean aldaketa gertatu zen. Izan ere, erroldaren arabera historian lehen aldiz beltzak nagusi ziren.

## Hurbilen dauden herriak 
Jarraian ageri den diagramak hurbilen dauden herriak erakusten ditu.

400px|ezkerrera|Distàncies i posició relativa d'algunes poblacions

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clive Granger

Sir **Clive William John Granger** (Swansea, Gales,  - San Diego, Kalifornia, ) galestar ekonomialaria izan zen.

2003an Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Robert F. Englerekin batera, analisi tenporaleko metodoak garatzen egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mundua baloi batean

***Mundua baloi batean*** Patxi Zubizarretak 2014ean argitaratutako liburua da.

## Argumentua 
Kirolean trebea ez delako adarra jotzen dioten mutikoa da Nikolas, «eskasa eta ahula». Futbolak duen garrantzia ikusita baina, atzean gelditu nahi ez eta baloiari kolpea emateko prestatzen da. Indarra hartzeko atzerapausoak ematen ditu Nikolasek, «gero eta atzerago joanda indar gehiagorekin emango diolakoan». Atzera eta atzera, munduari bira emateraino. Bidelagun ditu hiru aingeru, gorriak eta beltzak ikusiko dituztenak mutikoari laguntzen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert F. Engle

**Robert Fry Engle III** (Syracuse, New York, ) estatubatuar ekonomialari eta unibertsitate-irakaslea da.

2003an Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Clive W. J. Grangerrekin batera, analisi tenporaleko metodoak garatzen egindako lanagatik.

## Lan hautatuak 
* *Autoregressive Conditional Heteroskedasticity With Estimates of the Variance of U.K. Inflation* Econometrica 50 (1982): 987-1008.
* *Estimation of Time Varying Risk Premia in the Term Structure: the ARCH-M Model* (David Lilien eta Russell Robinsekin batera), Econometrica 55 (1987): 391-407.
* *Co-integration and Error Correction: Representation, Estimation and Testing* (Clive W. J. Grangerrekin batera), Econometrica 55 (1987): 251-276.
* *Semi-parametric estimates of the relation between weather and electricity demand* (C. Granger, J. Rice eta A. Weissekin batera), Journal of American Statistical Association 81 (1986): 310-320.
* *Exogeneity* (David F. Hendry eta Jean-Francois Richardekin batera), Econometrica 51 (1983): 277-304.
* *Asset Pricing with a Factor ARCH Covariance Structure: Empirical Estimates for Treasury Bills* (V. Ng, eta M. Rothschildekin batera) Journal of Econometrics 45 (1990): 213-237.
* *Dynamic Conditional Correlation - A Simple Class of Multivariate GARCH Models* Journal of Business and Economic Statistics (2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vernon L. Smith

**Vernon Lomax Smith** (Wichita, Kansas, ) estatubatuar ekonomialari eta unibertsitate-irakaslea da.

2002an Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, esperimentazioa analisi ekonomiko enpirikoaren tresna gisa ezartzeagatik, merkatu alternatiboen mekanismoen azterketan batez ere. Daniel Kahnemanekin banatu zuen saria.

Ekonomia klasiko berriari atxikituta dago.

2005an Asperger sindromea zuela adierazi zuen,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Mato

**Ana Mato Adrover** (Madril, Espainia, 1959ko irailaren 24a -) Espainiako politikaria da eta osasun ministroa izan zen 2014ra arte.

## Biografia 
1959ko irailaren 24an jaio zen, Madrilen. Zientzia Politikoetan eta Soziologian lizentziatu zen. Jorge Verstringeren laguntzarekin politikan hasi zen 1983an.

2014ko urri eta azaroan, ebolaren krisiagatik kritika ugari jaso zituen, baina Gürtel aferan ustez izandako inplikazioak dimisioa ematera behartu zuen.

## Ikus gainera 
* Gürtel afera

## Erreferentziak
The Prestige (filma)

**The Prestige** (euskaraz *Ospea*) 2006ko Christopher Nolan estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizlearen drama filma bat da. Christopher Priest eleberrigilearen izenburu berdineko *The Prestige* eleberrian oinarritua dago. Hugh Jackman, Christian Bale, Michael Caine, Scarlett Johansson, Rebecca Hall, Andy Serkis eta David Bowie aktoreek antzeztu zuten. Bitxikeria gisa, David Bowie musikari eta aktoreak Nikola Tesla asmatzaile ospetsuaren papera antzeztu zuen.

Gaiari dagokionez, urte berdinean estreinatutako *The Illusionist* (*Ilusionista*) filmarekin antzekotasuna du.

## Argumentua 
1890eko hamarkada, Londres, jendeak magoak idolotzat zituen garaian, bi ilusionista gazteek ospea lortzeko helburua dute. Robert Angier (Hugh Jackman) sofistikatua, artista fina da, aldiz, Alfred Borden (Christian Bale) zakar eta garbizalea, genio sortzailea, baina jendaurrean bere magia ideia berriztatzaileak gauzatzeko ez du trebeziarik. Hasiera batean, bi gazteak adiskideak eta elkarren arteko miresmena dute. Halere, biek sortu eta burutu beharreko truku onenak hutsegitean, elkarren arteko etsai adiskidetuezinak bilakatuko dira: batak bestea nola edo hala gainditzen saiatuko da, bai eta hondamendira eramaten ere. Trukuz-truku, ikuskizunez-ikuskizun, bien arteko mugarik gabeko lehia latza gauzatuz joango da.

## Aktoreak 
* Hugh Jackman: Robert Angier, Gerald Root eta Lord Carldlow
* Christian Bale: Alfred Borden eta Bernard Fallon
* Michael Caine: Harry Cutter
* Scarlett Johansson: Olivia Wenscombe
* Piper Perabo: Julia McCullough
* Rebecca Hall: Sarah Borden
* David Bowie: Nikola Tesla
* Andy Serkis: Alley jauna
* Roger Rees: Owens
* Daniel Davis: Epailea
* William Morgan Sheppard: Merrit
* Edward Hibbert: Ackerman
* Jamie Harris: Sullen Warder
* Ron Perkins: Hoteleko zuzendaria
* Ricky Jay: «Milton Magoa»
* Samantha Mahurin: Jess

## Kanpo estekak 
* *The Prestige* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Hodeitza

thumb|300px|**Hodeitza**, munduan. Urdin biziko eskualdeetan hodeitza meheagoa eta eskasagoa da
**Hodeitza** leku eta denbora jakin batean hodeiek estaltzen duten zeruaren zatia da. Lurretik begiratuta, hodeitza *okta* izeneko unitateaz neurtzen da, horretarako, zerua zortzi zatitan egin eta zati horietako bakoitzean hodeiz estalita dauden zatiak zenbatzen dira. Hizkuntza arruntean, zerua guztiz *lainotuta* dagoela, *hodeiarteak* daudela edo *oskarbi* (batere hodeirik gabe) dagoela esaten da. Hodeitza bereko eskualdeak bereizten ditizten lerroak mapetak *isonefak* dira.

## Kanpo estekak
Alfred Louis Kroeber

**Alfred Louis Kroeber** (Hoboken, New Jersey, 1876ko ekainaren 11 &ndash; Paris, 1960ko urriaren 5a) pertsonai ospetsuenetakoa izan zen XX. mende hasierako Estatu Batuetako antropologian. Ipar Amerikako populazioetan espezializatu zen, batez ere Kaliforniako indioen ezagutzan.

Hobokenen, New Jerseyn, jaio zen. Franz Boasen ikasle izan zen Columbiako Unibertsitatean eta bertan doktoregoa eskuratu zuen 1901ean Arapaho indioen inguruko tesi bati esker. Bere ibilbide akademikoaren gehiengoa Kaliforniako unibertsitatean emango zuen, Berkeleyn. Intelektual liberala izanik, Kaliforniako indioen aldeko lan egin zuen beren lur-eskubideen onarpenaren inguruan. Theodora Kracaw-ekin ezkondu zen eta bi haur izan zituen, Ursula eta Karl. Parisen hil zen 1960an.

Etnologiaren inguruan egin zituen lanak ospea eman zioten. Era berean, ekarpen nabariak egin zituen arkeologia, antropologia fisikoa eta etnolinguistikaren inguruan; antropologo bat izan zen, hitzaren zentzurik zabalenean. Alta, bere garaiko antropologo ezagunak ez bezala, ez zuen sekula gizarte baten monografia handi bat eraiki.

Aipagarria da Ishi-rekin batera egin zuen lana, Kaliforniako azken Yahi indiarra deitua izan zena. Bere bigarren emazteak, Theodora Kroeber, zabalkunde handia izan zuen Ishi-ri buruzko biografia bat idatzi zuen, *Ishi in Two Worlds*.
Kyshtymeko ezbeharra

thumb|300px|Kyshtymeko istripu nuklearrak kutsatutako lurraldea.
**Kyshtymeko ezbeharra** () 1957ko irailaren 29an, Mayaken gertatu zen istripu nuklearra izan zen.

## Sarrera 
Txernobilgo hondamendiaren ondoren, batez ere komunikabideetan izan zuen hedaduragatik, kezka handia sortu zen mundu osoan Sobietar Batasunean, segurtasun nuklearraren alorrean, sortzen ari ziren arazoei buruz. Hala ere, hura ez zen herrialde hartan gertatzen zen lehenengo istripu edo arazo nuklearra. Istripu horien ondorioak, gainera, ez ziren eta ez dira soilik inguru horretan antzeman; ozeanoetako uretan eta espazioan ere ondorio larriak izan ditu.

## Kyshtymeko ezbeharra 
Kyshtymeko istripu nuklearra Sobietar Batasun ohian izan den larrienetako bat izan zen; istripu haren ondorioak historiako larrienetakoak izan dira. Mayak industria gunean hainbat eta hainbat istripu eta erradioaktibitate barreiatze gertatu dira, eta Kyshtymekoa beste bat besterik ez da izan. Hala ere, 1957an Kyshtymetik hurbil gertatu zen hura izan zen guztietan latzena.

Inguru horretan, urteetan sortutako hondakinak Tetcha ibaira isuri ziren zuzenean, ingurumenari egiten zitzaion kaltea kontuan hartu gabe. 1952. urtetik aurrera, inguru horretako hainbat aintziratan sendimentazio arroak prestatu ziren hondakin aktiboenak bertan pilatzeko eta biltegiak antolatu ziren altzairuzko ontziak gordetzeko; ontzi horiek 2,5 m-ko hormigoizko egiturek estaltzen zituzten. Bestalde, hozteko sistema zuten, ezinbestekoa hondakin erradioaktiboek ematen duten beroa bideratzeko. Baina ontzi horien hozteko sistemetan akatsak sortu ziren 1956. urtetik aurrera, eta handik urtebetera eztanda bat izan zen (eztanda aurretik tenperatura 350&nbsp;°C-koa zen).

Eztanda haren ondoren hedatu zen erradioaktibitatea 5 milioi curiekoa izan zen. Istripu hura isilpean gorde zen hogeita hamar urtez baino gehiagoz. 1.000 kilometro koadroko lur eremua hustu behar izan zen. Berrehun eta berrogeita hamar mila lagun inguruk erradioaktibitate dosi oso handiak jasan zituen, baina ez bakarrik 1957ko istripuaren ondorioz, baita Mayak gunearen beraren funtzionamenduagatik ere.

## Ondorioak 
Lantegi horietako langileen % 85ek osasun arazoak izan ditu.

## Ikerketak 
Ikerlarien azterketen arabera, inguru horretako arriskua Txernobilekoa baino hamar aldiz handiagoa da, eta arrisku horrek luzaroan iraungo du, izan ere, bertako instalazioen egoerak txarrera egingo duten arriskua baitago. Lurburuko eskualde guztiak arriskuan daude, Tetcha ibaiak Karako itsasora isurtzen baitu ura. Itsaso horren oreka ekologikoa, hala ere, dagoeneko arriskuan dago beste hondakin batzuen ondorioz, bai Siberian egindako eztanda nuklearren ondorioz, bai Zeelanda Berrian egindako arma saioen ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Misérables (2012ko filma)

**Les Misérables** (euskaraz *Doilorrak* edo *Miserableak*) 2012ko Tom Hooper britainiar zinema zuzendariaren epika eta amodiozko drama musikal filma bat da. Claude-Michel Schönbergenen *Les Misérables* musikala eta Victor Hugo idazlearen *Miserableak* eleberrian oinarritua dago. Hugh Jackman, Russell Crowe, Anne Hathaway eta Amanda Seyfried aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1815, Frantzia. Jean Valjean (Hugh Jackman) Toulongo espetxean hemeretzi urtez egondako presoa baldintzapeko askatasunean gelditu berri da, hamarkadetan zehar Javert (Russell Crowe) polizia gupidagabeak jarraituko du. Valjeanek Fantinen (Anne Hathaway) alaba txikia den Cosettez (Isabelle Allen) arduratzea erabakitzen duen unetik aurrera hiruon bizitza betirako aldatuko da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea
* *Les Misérables* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Kolonbiako futbol selekzio nazionala

[thumb|250px|2014ko Munduko Txapelketako partida [Boli Kostako futbol selekzio nazionala|Boli Kostaren aurka.]]
thumb|250px|Kolonbiako zaleak

**Kolonbiako futbol selekzio nazionala** (*Los cafeteros*) Hego Amerikako selekzio ezaguna da.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* bosgarrena 2014an.

### FIFA Konfederazio Kopa 
* laugarrena 2003an

### CONCACAF Urrezko Kopa 
* Txapeldun (0)
* Txapeldun orde (1): 2000.

### Amerika Kopa 
* Txapeldun (1): 2001.
* Txapeldun orde (1): 1975.

### Txapelketa Panamerikarra 
* hirugarrena 1995ean.

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|valign="top"|

|}

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken urteak 
* (sailk) - Ez zen sailkatu

## Jokalari aipagarrienak 
2021eko ekainaren 20an eguneratua.

### Parte hartzeak 
### Goleatzaileak 
## Kanpo estekak 
*  Kolonbiako futbol federazioa
Sobietar Itsas Armada

**Sobietar Batasuneko itsas armada** () 1918an sortu eta 1991n desagertu zen Sobietar Batasunaren itsas armada izan zen.

## Historia 
### Urpekariak 
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Siberiako iparraldea indartzea izan zen Sobietar Batasunaren helburu nagusietako bat. Helburu horri asko lagundu zion Artikoko ontzidiak izotza hausteko ontzi izugarriekin. Asmo itxuraz baketsu horien atzean, Estatu Batuekiko segurtasun estrategia zegoen ezkutaturik. Baina Kolako penintsula eta Alaska artean dauden 2.700 miliak zeharkatzeko urpekari nuklearrak behar ziren, Iparburuko izotz geruzaren azpitik igaro ahal izateko.

#### K3 urpekariaren istripua 
Behar hori gainditzea lehentasuna izan zen Sobietar Batasunarentzat, eta 1954an lehen urpekari nuklearra eraikitzeko erabakia hartu zen. Lehenengo urpekaria (*K3*) 1957an jaurti zen, eta 1958an hasi zituen bere saioak itsasoan. Saio haietan hainbat matxura izan ziren erreaktoreen zirkuituetan; kontuan hartu behar da erreaktore haien oinarri fisikoa Txernobileko erreaktoreen antzekoa zela.

Hainbat arazoren ondoren, 1967an, *K3*an (Leninski-Komsomol izena eman zioten) izugarrizko istripua izan zen: irakiten zegoen olioa isuri zen urpekariko zulo batetik. Hogeita hemeretzi lagun hil ziren.

#### Norvegiako itsasoko istripua 
Inguru horretako urpekarietan egin diren saioen ondorioz, istripu ugari izan dira urteetan; aipagarrienetako bat Norvegiako itsasoan gertatu zen 1989an. Hainbat marinelek salbatzea lortu zuten, baina berrogeita bi lagun hil ziren. Dena dela, norvegiarren laguntza onartu izan balute hildako gutxiago izango ziren.

Sobietar Batasunak eraiki dituen berrehun urpekari nuklearretan izan diren istripuetatik, hogeitik gora larriak izan dira. Eta horiez gainera, izotza hausteko ontzien istripuak hartu behar dira kontuan. Bestalde, ezin ahantz dateizke urpekarietako misilak jaurtitzeko zeregina duten misilen biltegietan izan diren istripu larriak. Jaurtigailu horiek misilen buruetatik bereiztuta badaude ere, biltegi horietako eztandak garrantzi handikoak izan dira.

#### Mourmanskeko istripua 
Horien artean aipatzekoa da 1984. urtean izan zena, Mourmansketik 16 kilometrora. Istripu haren ondorioz, hainbat eraikuntza desegin ziren, berrehun lagun inguru hil ziren eta beste horrenbeste zaurituta geratu.

#### Azken istripuak 
1983. urteaz geroztik beste sei eztanda izan dira. Azkena 2000. urtearen abuztuaren 20an Barentseko itsasoan hondoratu zen Kursk urpekariak izan zuen. Ontzi horrek 24 misil garraiatzeko ahalmena zuen, eta 130 lagunentzako lekua; istripuan 118 pertsona hil ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Finn E. Kydland

**Finn Erling Kydland** (Ålgård, ) norvegiar ekonomialari eta unibertsitate irakaslea da. 2004an Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Edward C. Prescottekin batera, makroekonomia dinamikoaren alorrean egindako ekarpenengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estela (Rikardo Ugarte)

***Estela*** Rikardo Ugartek 1960ko hamarkadan sortutako burdinazko eskultura bat da. Donostiako Nazioarteko Eskultura Bienalaren I. edizioan saritua, 1970eko urtarrilaren 20an inauguratu zen. Donostiako Mendeurrenaren plazan dago. Zinkez metalizatutako burdinaz eginiko hamar metroko egituran zehar, tamaina desberdinetako kubo hutsen arteko oreka-jokoan oinarritzen da eskultura.

## Historia 
Jose Ramon Andaren *Zeharki* eta Nestor Basterretxearen *Barojaren oroimenez* eskulturak bezalaxe, hiru urtez (1969tik 1971era) antolatu zuen Nazioarteko Eskultura Biurtekoaren emaitza izan zen. 1970 urteko Donostia egunean (urtarrilaren 20an) inauguratu zen.

Irudi delikatuak eta estatua erromantikoak gogoko zituzten donostiar askorentzat, *Estela* izan zen eskulturaren abangoardiarekin izan zuten aurreneko harremana. Jarri zutenean, polemika biziak piztu zituen.
Fitxategi:Rikardo Ugarte Remigio Mendiburuz Mahaingurua 2001 Egunkaria.jpg|Rikardo Ugarte Nestor Basterretxearekin
Fitxategi:Aingura eskultura Donostian argitsua.jpg|Aingura eskultura
Fitxategi:Rikardo ugarte estela 001.jpg|Estela

## Erreferentziak 
* AZURMENDI, NEREA. Bestelako begirada: eskulturak Donostian. Donostia, KTE,2005

## Kanpo estekak 
* Rikardo Ugarteren web orria: http://www.ricardougarte.net/main.htm
* "Estela" eskulturari buruzko azalpenak: http://gipuzkoa.paseosvirtuales.com/1589/listado/ficha/escultura-estela-de-ricardo-ugarte-zubiarrain.html
* "Estela" eskulturari buruzko azalpenak: http://www.santelmomuseoa.com/atlas/eu/ver_escultura.php?ninv=EP-0058
* "Estela" bere lekuan jartzen ari zireneko argazkia http://katalogoa.donostiakultura.com/Record/274584
Edward C. Prescott

**Edward Christian Prescott** (Glens Falls, New York,  - Paradise Valley, Arizona, 2022ko azaroaren 6a) estubatuar ekonomialari eta unibertsitate irakaslea izan zen. 2004an Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Finn E. Kydlandekin batera, makroekonomia dinamikoaren alorrean egindako ekarpenengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Aumann

**Robert John Aumann** (hebreerazko izena: , *Yisrael Aumann*; Frankfurt, Weimarko Errepublika ) israeldar matematikari eta unibertsitate irakaslea da. 2005ean Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Thomas Schellingekin batera, joko-teoriaren analisiaren bitartez gatazka eta lankidetza hobeto ulertarazten egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Schelling

**Thomas Crombie Schelling** (Oakland, Kalifornia,  - Bethesda, Maryland, 2016ko abenduaren 13a) estatubatuar ekonomialari eta unibertsitate irakaslea izan zen. 2005ean Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Robert Aumannekin batera, joko-teoriaren analisiaren bitartez gatazka eta lankidetza hobeto ulertarazten egindako lanarengatik.

## Lan hautatuak 
* *The Strategy of Conflict* (1960)
* *Arms and Influence* (1966)
* *Micromotives and Macrobehavior*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger Myerson

thumb|Roger Myersonen erretratua

**Roger Bruce Myerson** (Boston, Massachusetts, ) estatubatuar ekonomialari eta matematikaria da. 2007an Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Eric Maskin eta Leonid Hurwiczekin batera, mekanismo-diseinuaren teoriaren oinarriak ezartzeagatik.

## Lan hautatuak 
* *Game Theory: Analysis of Conflict*, Harvard University Press, 1991.
* *Probability Models for Economic Decisions*, Duxbury Press, 2005.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Billy McKinlay

**William Alexander "Billy" McKinlay** (Glasgow, Eskozia, 1969ko apirilaren 22a-) futbol entrenatzailea da.
## Futbolari ibilbidea 
Hamilton Thistleen harrobian hasi zen eta 1985ean Dundeek sinatu zuen. Dundeerekin 222 partida jokatu zituen. 1995ean, Dundee bigarren mailara jaitsi ondoren Ingalaterrako Blackburn Roversek sinatu zuen McKinlay. 2000 eta 2005 arte hainbat klubetan, eskoziar bezain ingeles, ibili zen. 2005ean erretiratu zen. Eskoziako futbol selekzio nazionalarekin 29 partida jokatu zituen.
## Entrenatzaile ibilbidea 
2007an Fulhamen bigarren entrenatzailea bilakatu zen baina 9 egun beranduago ordezkatuta zuten. McKinlay Fulhamen bigarren taldeaz arduratu zen. 2012an Ipar Irlandako futbol selekzio nazionalaren entrenatzaile laguntzailea bilakatu zen. Postu hau utzi gabe Fulham entrenatu zuen 2 Premier League partidetan. 2014ean Ipar Irlanda entrenatzen utzi zuen eta zortzi egunez Watford F.C. entrenatu zuen. 2014ko azaroan McKinlay Errealaren lehen taldeko staff-era batu zen.

## Ikus gainera 
* David Moyes

## Erreferentziak
Old Firm

[thumb|250px|[Celtic Park estadioko harmailak *Old Firm* derbian zehar: ezkerretara Celtic FCtaldeko zaletuak orlegiz eta eskuinera Rangers FC taldeko zaletuak urdinez.]]

**Old Firm** edota **Auld Firm** (euskaraz *Enpresa Zaharra*) Eskoziako Glasgow hiriko Celtic FC eta Rangers FC taldeen arteko derbi edo norgehiagokak jasotzen duen izena da. Bi talde hauek Glasgow hiriko bi futbol talde nagusiak izateaz gain, Eskozian txapelketa gehien irabazi dituztenak dira.

Lehia historikoa izateaz gain kirolaz haratago doa, erlijioa eta politika ere nahasten baitira. Lehia honen jatorria Eskoziako katoliko eta protestanteen nahiz Ipar Irlandako errepublikar eta loialisten arteko lehia eta ezinikusian datza, XVII-XVIII. mendeetan Ipar Irlandan eskoziar kolono protestante ugari ezartzeaz gain, XIX-XX. mendeetan Eskozia nahiz Glasgowra irlandar etorkin ugari lan egitera joan baitziren, Celtic FC taldearen sortzailea bera Anai Kerins irlandar apaiza izan zen.

Lehenbiziko derbia, 1888ko maiatzaren 28an jokatu zen, Celtic 5 - Rangers 2 emaitzaz amaitu zelarik.

Bestalde, 1980ko hamarkadatik aurrera New Firm izendapenaz Aberdeen FC eta Dundee United FC taldeeen arteko lehia edo derbia ere izendatzen da.

## Kanpo estekak
Leonid Hurwicz

**Leonid "Leo" Hurwicz** (Mosku, Errusiar Inperioa, - Minneapolis, Minnesota, ) estatubatuar ekonomilaria izan zen, jatorriz errusiar-poloniarra. 2007an Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen, Eric Maskin eta Roger Myersonekin batera, mekanismo-diseinuaren teoriaren oinarriak ezartzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daily Record

***Daily Record*** Eskozian 1895ean sortutako egunkaria da. Laborismoaren alde egiten du. Glasgowen egoitza duen arren, Londresko Trinity Mirror taldearena da. Urte askotan zehar, Eskoziako salduena izan da baina 2014an *Scottish Sun*ek ordezkatua izan zen  Asteko sei egunetan argitaratzen dute, igandea izan ezik. Orduan *Sunday Mail*ek hartzen du bere postua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berokuntza

thumb|150 px|Berogailu zahar bat.
[thumb|[Jata (enpresa)|Jata markako berogailua, Eibarren egina.]]
**Berokuntza** etxe bat edo lokal bat berotzeko erabiltzen diren aparatuen multzoa da. Berogailua kanpoan hotz egitean, leku itxiak berotzeko tresna bat da. Gasa edo elektrizitatea erabiltzen dute gaur gehienetan etxeetako berogailu gehienek berogailu edo bero iturritzat, garai bateko egurra eta ikatza ia baztertu direnean.

## Berogailu sistemak 
### Ohiko sistemak 
Elektrizitatea erabiltzen duten berogailuak dira kutsagarrienak eta erabilienak. Gero daude ikatza, diesela eta gas naturala, erabiltzen dituztenak.

### Bestelako sistemak 
#### Biomasa 
Oso sistemka ekologikoa da. Bi motakoak daude: egurra edo pelleta errez ibiltzen direnak. Berogailu honen bidz, ura berotu eta etxebizitza berotu liteke. Egurra eskuz sartu behar da. Pelletak ez du ordea hainbeste lana, gas galdaran bezala sar baitaitezke.

#### Eguzki plakak 
Guztiz ekologikoa da baina bera bakarrik ezinda erabili,. Hotz handiko egunetan eguzki gutxi dagoelako. Horrelako egoeretan beste sistema bat behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ELiburutegia

**eLiburutegia** Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen liburutegiek eskaintzen dituen zerbitzua da,  2014an Eusko Jaurlaritzak martxan jarri zuen, liburu digitalak eta mailegatzeko. Irakurketa hori streaming bidez, ordenagailuaren bitartez edo gailu mugikorrak direla medio egin daiteke, bai eta zinea eta ikus-entzunezkoak ikusi eta eta online aldizkaria eskuratu.

## Ezaugarriak 
Hasieran, 2014an sortu zutenean, 1.500 titulu inguru zeuden **eLiburutegian**. Maileguak 21 egunekoak izaten dira eta liburuak bi modutan lor daitezke: deskargatuta eta *streaming* bidez. Aurreikuspenen arabera 2014 bukaeran 3.000 egongo ziren, eta 2015ean 15.000.

Liburuak ordenagailuetan, smartphoneetan, liburu irakurgailuetan eta tabletetan deskarga daitezke. Bestalde, plataforma digitala erabili nahi dutenek Euskadiko Irakurketa Publikoko Sareko erabiltzaile izan behar dute.

Liburuzainek aukeratu zituzten eLiburutegira igo ziren tituluak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Liburuklik
* Bilketa
* Buruxkak.eus UEUren liburutegi digitala
* Europeana

## Kanpo estekak 
* eLiburutegiaren webgunea
* Liburuklik: Euskal Liburutegi Digitala.
* Liburuklik
* Parte hartzen duten erakundeak.
* Europeana

* Abian da Liburuklik, euskal liburutegia
* Buruxkak.eus Buruxkak liburutegi digitala
* 1940 aurreko euskal liburu eta dokumentuak online irakur daitezke Liburuklik atari berrian
New Firm

**New Firm** (euskaraz *Enpresa Berria*) 1980ko hamarkadatik aurrera Eskoziako Aberdeen FC eta Dundee United FC taldeen arteko derbi edo lehiak jasotzen duen izendapena da. Bi taldeak Eskoziako ekialdeko kostaldean dauden Aberdeen eta Dundee hiritako taldeak dira, bai eta herrialde hartako hirugarren eta laugarren hiririk handienak ere.

Berez, ez da Celtic FC eta Rangers FC taldeen arteko Old Firm bezalako usadio handiko edo historia luzeko derbia, baina denborarekin mendebaldeko bi talde horietatik kanpo, Eskoziako ekialdeko taldeen derbia bilakatu da. Usadioz, Dundee United taldeak hiri berdineko Dundee FC taldearekin lehia estuagoa izan du.

## Kanpo estekak
Jet (argipena)

**Jet** hitzak adiera zenbait ditu:
* **jet** edo zurrusta;
* aeronautikan, **jet** edo erreakzio hegazkina;
***jet motor** edo erreakzio-motorrra
* meteorologian, jet korrontea, Lurraren hemisferio mailako haize korrontea;
* astrofisikan, jet, galaxia bazuen erdiguneak eta zenbait zulo beltzek igortzen duten plasma zurrutada;
* Jet, Australiako muska taldea;
* Jet, Bretainiako ibaia.
Ihinztagailu

**Ihinztagailua** edo **aspertsorea** modu mekanikoan eta inork maneiatu gabe denbora batez inguruko labore, landare eta belarrak ureztatzeko erabiltzen den gailu bat da. Tenporizaturik egoten dira aldian ur-zurrusta, eta jario mota desberdinak egiteko.

Aspertsoreen ureztatzea ura modu kontrolatuan aplikatzeko metodoa da euriteen antzera. Ura ponpak, balbulak, hodiak eta aspertsoreak izan ditzakeen sare baten bidez banatzen da.

Ureztatzeko aspertsoreak etxebizitza, industria eta nekazaritzako erabilerarako erabil daitezke. Ur nahikoa ez dagoen lur irregularretan erabilgarria da, baita lur hondartsuetan ere. Hodi perpendikularrak, gainean toberak birakariak dituztenak, hodi nagusiarekin lotzen dira tarte erregularretan. Hodi nagusitik ura presioa egiten denean, biraka egiten duten toberetatik ihes egiten du. Laborantza hautseztatu egiten da. Aspertsioetan edo aireko ureztatzean, ura eremuaren erdiko kokapen batera bideratzen da eta aireko presio handiko ihinztagailu edo pistolen bidez banatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iazko hezurrak

***Iazko hezurrak*** Unai Elorriagak 2014ean argitaratutako liburua da.

## Argumentua 
Nobelako protagonista, Irene Arrias, kezkaz eta obsesioz bizi da: erasoa, tortura, hilketa, bortxa, atentatua, jazarpena, sarraskia, exekuzioa, krimena, gerra hurbil sentitzen ditu bere inguruan. Joera du indarkeriari erreparatzeko, eta arakatu ere egiten du liburuetan, egunkarietan, interneten, baladetan, sehaska kantetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Stigler

**George Joseph Stigler** (Seattle, Washington,  – Chicago, Illinois, ) estatubatuar ekonomialaria izan zen.

## Biografia 
Chicagoko Unibertsitateko irakasle zela, ekonomia politikoko egunkaria zuzendu zuen 1973. urteaz geroztik. Merkatu ekonomiaren aldeko eta estatuaren parte hartzearen kontrakoa zen Stigler. Mikroekonomian baztertu egiten zuen kontsumitzailea era arrazional eta independentean bere lehentasunak sailkatzeko gauza dela onartzen duen hipotesia. Lehentasunen osaerari buruzko bere teoriak onartzen du jokabide aldaketek lotura dutela salneurri erlatiboekin eta aukerazko kostuekin. Makroekonomian, berriz, industria egiturei, merkatuen funtzionamenduari eta estatuaren parte hartzeari buruzko ikerketak egin zituen. Informazioak merkatuaren eta prezioen bilakaeran duen garrantzia azpimarratu zuen. Ekonomiako Nobel saria eman zioten 1982an.

## Bibliografia 
* ([1941] 1994). *Production and Distribution Theories: The Formative Period*. New York: Macmillan
* (1961). “The Economics of Information,” *Journal of Political Economy*, 69(3), 213–225. orr..
* (1962a). "Information in the Labor Market." *Journal of Political Economy*, 70(5), Part 2, 94–105 orr.
* (1962b). *The Intellectual and the Marketplace*. Selected Papers, no. 3. Chicago: University of Chicago Graduate School of Business. Reprinted in Sigler (1986), 79–88. orr.
* (1963). (Paul Samuelsonekin batera) "A Dialogue on the Proper Economic Role of the State." Selected Papers, no.7., 3–20. orr. Chicago: University of Chicago Graduate School of Business.
* (1963). *Capital and Rates of Return in Manufacturing Industries*. National Bureau of Economic Research, Princeton, N.J.: Princeton University Press.
* (1965). *Essays in the History of Economics*. Chicago: University of Chicago Press.
* (1968). * The Organization of Industry*. Homewood, IL: Richard D. Irwin
* (1970). (J.K. Kindahlekin batera) *The Behavior of Industrial Prices*. National Bureau of Economic Research, New York: Columbia University Press.
* (1971). "The Theory of Economic Regulation." *Bell Journal of Economics and Management Science*, no. 3, 3–18. orr.
* (1975). *Citizen and the State: Essays on Regulation*.
* (1982). "The Process and Progress of Economics," Nobel Sarirako.
* (1982). *The Economist as Preacher, and Other Essays*. Chicago: University of Chicago Press.
* (1983). * The Organization of Industry*.
* (1985). *Memoirs of an Unregulated Economist*, autobiography.
* (1986). *The Essence of Stigler*, K.R. Leube and T.G. Moore, ed. Scroll or page-arrow to respective online 
* (1987). *The Theory of Price*, New York: Macmillan.
* (1988), ed. *Chicago Studies in Political Economy*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Senide (argipena)

**Senide** hitzak adiera zenbait ditu:
* **senideak** edo anai-arrebak;
* **senide** edo ahaidea, familia bateko kideek elkarrekin duten harremana;
* Senideak, euskal presoen aldeko elkartea.

## Ikus, gainera 
* Ahaide (argipena)
Edvard Westermarck

**Edvard Alexander Westermarck** (Helsinki, Finlandia, 1862ko azaroaren 20a - Tenhola, 1939ko irailaren 3a) soziologo eta antropologo sozial finlandiarra izan zen. Filosofoa heziketaz, ezaguna da batez ere ezkontzaren, exogamiaren eta intzestuaren inguruko bere teoriengatik. Bere intzesturen teoria *Westmarck efektua* deitu zitzaion eta ez zetorren bat Freudek proposatzen zuen teoriarekin.

## Erreferentziak
Enegarren (argipena)

**Enegarren** eta **n-garren** hitzek adiera eta erabilera zenbait dituzte:
* matematikan,
** 1, 2, 3, ... eta oro har *n* balioari dagokion segida bateko gaia adierazteko (n-garren gaia);
** funtzio matematiko baten gainean, behin, bitan, hirutan eta oro har *n* alditan egiten den deribatua adierazteko (n-garren deribatua);
* **enegarren**, aldi kopuru mugagabe bati dagokion ordena (enegarren aldiz).
Expansión

***Expansión*** informazio ekonomiko egunkari espainiar salduena da. 1986an sortua, 2008an 160.000 ale saldu zituen. Euskal Autonomia Erkidegorako edizioa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro J. Ramírez

**Pedro José Ramírez Codina** (Logroño, ) —**Pedro J. Ramírez** izenaz ezaguna— espainiar kazetari eta idazlea da.

Nafarroako Unibertsitatean kazetaritza ikasi zuen eta 1975ean *ABC* egunkarian hasi zen lanean. 1980an, 28 urte besterik ez zituela, *Diario 16*ko zuzendari bilakatu zen. 1989an bota zuten eta *El Mundo* sortu zuen. 25 urtez bere zuzendaria izan zen.

Ágatha Ruiz de la Prada diseinatzailea bere bikotekidea da.

## Lanak 
* *Así se ganaron las elecciones*. (1979)  eta 
* *Prensa y libertad*. (1980) 
* *Todo un rey*. (1981) (Pilar Cernuda, José Oneto eta Ramón Pirekin batera) ,  eta 
* *El año que murió Franco*. (1985) 
* *La rosa y el capullo: cara y cruz del felipismo*. (1989) 
* *El mundo en mis manos*. (1991) 
* *España sin proyecto: la década felipista*. (1993) 
* *David contra Goliat: jaque mate al felipismo*. (1995) 
* *Amarga victoria: la crónica oculta del histórico triunfo de Aznar sobre González*. (2000)  eta 
* *El desquite: los años de Aznar (1996-2000)*. 
* *Mis 100 mejores cartas del director: 25 años en la vida de España (1980-2005)*. 
* *El primer naufragio*. (2011) 
* *La desventura de la libertad*. (2014) 

## Erreferentziak
Diario 16

***Diario 16*** informazio orokorreko egunkari espainiarra izan zen. *Cambio 16* aldizkariko editoreek sortua, laster Espainiako trantsizioaren ikur bilakatu zen. 1990eko hamarkadan arazo ekonomikoak izan zituen eta azkenean 2001ean desagertu zen.

Espainiar kazetari laagun askok bertan lan egin zuten, tartean Juan Tomás de Salas, Miguel Ángel Aguilar, Gregorio Morán, Francisco Cerecedo, Pedro J. Ramírez, Justino Sinova, González Urbaneja edo José Luis Gutiérrez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filiazio (argipena)

**Filiazio** eta **seme-alabatasun** hitzek guraso baten **seme-alabek** duten senidetasunezko eta zuzenbidez araututako harremana da. Ikuspuntu zenbaitetik azter daiteke:
* **seme-alabak** gizon edo emakume diren, semeak eta alabak dira;
* zuzenbide zibilean, filiazioa, seme-alabek gurasoei buruz dituzten eskubide, betebehar eta beste harremanen juridikoen multzoa;
* ikuspuntu antropologiko batetik, seme-alabatasuna.
* Historian eta filologian, jatorri bera duten bi herriei buruaz hitz egiteko erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Guraso
Futbola Udako Olinpiar Jokoetan

**Futbola** Udako Olinpiar Jokoetan ohikoa izan den kirol olinpikoa da. Gizonezkoetan Hungariako futbol selekzio nazionala da ekitaldi gehien irabazi dituena eta emakumezkoetan Estatu Batuetako futbol selekzio nazionala.

## Historia 
1900eko Udako Olinpiar Jokoetan jokatu zen lehenengo aldiz, historiako bigarren Jokoetan. Dena dela lehen bi ekitaldietan hiru futbol taldek hartu zuten parte eta beraien arteko ligaxka osatu zen. Hasiera batean Britainia Handia izan zen nagusi baina 20. hamarkadan talde hegoamerikarrak agertu ziren.

1930an Munduko Futbol Txapelketa jokatu zen eta txapelketa hura bultzatu nahian 1932an futbola Olinpiar Jokoetatik atera egin zen. 1936an ordea Berlingo Jokoetan futbola itzularazi zuten alemaniarrek.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren profesionalismoa futbolera iritsi zen eta Olinpiar Jokoetan amateurrek baino jokatzen ez zutenez Munduko Futbol Txapelketa Olinpiar Jokoei nagusitu zitzaien. Herrialde komunistek ordea emaitza bikainak lortu zituzten Olinpiar Jokoetan.

1984tik aurrera FIFAk Konfederazio ahulei talde indartsuenak aurkezteko baimena eman zien eta UEFA (Europa) eta CONMEBOL (Hego Amerika) konfederaziotako herrialdeek ordutik gazteen taldeak (21 urtez azpikoak) aurkeztu dituzte. Kontutan hartu behar da Europako Futbol Txapelketa urte berean ere jokatzen dela eta UEFAk honi eman nahi diola garrantzia.

1996an izan zen emakumezkoen lehenengo txapelketa.

## Gizonezkoak 
[thumb|300px|[Hungariako futbol selekzio nazionala|Hungaria da txapelketa gehien irabazi dituen taldea.]]
[thumb|300px|[Uruguaiko futbol selekzio nazionala|Uruguai eta Argentinaren arteko finala 1928an.]]
[thumb|300px|[Mexikoko futbol selekzio nazionala|Mexiko 2012ko txapelduna izan zen.]]
### Palmaresa 
* ¹ 1920 urtean Belgikak eta Txekoslovakiak jokatu zuten finala eta Belgikak 2-0 irabazi zuen. Txekoslovakiak protesta egin zuen Belgikak hainbat tranpa egin zituela esanez eta horregatik deskalifikatua izan zen. Hirugarren postua eskuratu zuen Espainia izan zen beraz bigarrena.
* (pen), penalti jaurtiketak.

### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
thumb|300px|Estatu Batuen eta Brasilen arteko partida.
thumb|300px|Estatu Batuen eta Japoniaren arteko finala 2012an.
thumb|200px|Cristiane bi aldiz izan da golegile nagusia, 2004 eta 208an.
### Palmaresa 
### Garaipenak 
### Golegile nagusiak 
## Kanpo estekak 
*  FIFA.com
Appenzeller

**Appenzeller** gazta mota da, Suitzako Appenzell eskualdean ekoizten dena. Behi esne gordinez egina da, trinkatua, ore gogorrekoa eta egosi gabea. Lehenbiziko aipamen idatzia 1282koa da.

1992tik *Appenzeller Switzerland* jatorri izendapen babestua da. Appenzell Ausserrhoden eta Appenzell Innerrhoden kantonamenduetan, eta Sankt Gallengo eta Turgoviako herri batzuetan baino ez da ekoizten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, appenzeller.ch
Josep Ferrer

**Josep Ferrer Bujons** (Sant Martí de Maçana, Rubió, 1959ko maiatzaren 12a) olerkari, linguista eta irakasle katalana da.

Irakasle izandakoa, *El Periódico*ren katalanezko ediziorako hizkuntzalari moduan lan egiten du.

## Lanak 
### Poesia 
* *Paraules de lluna tèbia* (1986)
* *Tots els cants* (1991)
* *Paraules de pluja al vent* (1997)
* *Bagatge de miralls* (1997)

### Eleberriak 
* *Ànima de Frontera* (1999)

## Sariak 
* *Les fulles de la tardor* (1987)