open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azal hori

**Azal horia ** (*Stereum hirsutum*) *Stereaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria oso haragi larrukara duelako 

Sinonimoak: *Hydnum parasiticum*, *Helvella agaricus*, *Helvella villosa*, *Auricularia reflexa*, *Thelephora hirsuta* (Basionimoa), *Boletus auriformis*, *Helvella hirsute*, *Auricularia aurantiaca*, *Thelephora concentrica*, *Thelephora reflexa*, *Helvella versicolor*, *Stereum persoonianum*, *Stereum variicolor*, *Stereum ochraceum*, *Stereum reflexum*, *Stereum hymenoglium*, *Stereum azonum*, .

## Deskribapena 
**Kapela:** Batzuetan guztiz erresupinatua, 0,5 eta 1 mm bitarteko lodierako zarakar meheak eratuz, biribilduak edo izurtuak. Beste batzuetan, 1 cm-tik 2 cm-ra bitarteko proiekzioarekin eta 2 cm-tik 6 cm-ra bitarteko luzapena duten kapela irtenak, maskor formakoa, beste ale batzuekin  elkartua. Goiko aldeak, kolore horixka, lehoi kolorea, edo grisaxka izaten du, batzuetan tonu berdexkak izaten ditu, alga batzuen eraginagatik. Gainazal honek eremu zirkularrak izaten ditu, eta oso bereizgarriak diren ile tente hirtsutuz estalia dago; hortik datorkio izena. Ertza horixka izaten du.

**Himenioa:** Himenioa duen aldea leuna da, horia edo hori-laranja kolorekoa, eta zahartzean arrexka edo grisaxka bihurtzen da.

**Haragia:** Larrukara, elastikoa, mehea, zurixka.

**Etimologia:** S*tereum* hitza grekotik dator, solidoa, sendoa, zurruna, esan nahi duen, "stereós" hitzetik. Bere loditasunagatik. *Hirsutum* epitetoa berriz latinetik dator, hirtsutu esan nahi duen "hirsutus" hitzetik. Bere gainazal iletsuagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Stereum insignitum* delakoarekin nahas daiteke, baina honen kapelak eremu zirkular biziagoak ditu, marroi-gorrixka kolorekoa, tomentudun samarra, eta ez du *Stereum hirsutum* espezieak dituen bezalako ile hirtsuturik. *Stereum gausapatum* delakoarekin ere bai, baina honen himenioa gorriz zikintzen da marruskatzean.

## Sasoia eta lekua 
Oso ohikoa da urte osoan. Zuhaitz mota ororen gainean bizi eta garatzen da, bai hostozabalen gainean, bai koniferoen gainean.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Ipar Afrikan,  Antartikan, Arabiar penintsulan eta Mendebaldeko Afrikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Stereum hirsutum bat.jpg
Fitxategi:Stereum hirsutum bi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NewJeans

**NewJeans** (; RR: Nyujinseu) Hego Koreako k-pop girl group bat da, ADOR enpresak sortua. Bost kidek osatzen dute: Minji, Hanni, Danielle, Haerin, eta Hyein. NewJeansek fama lortu zuen 2022ko lehen diskoa eta gero, aldameneko neskaren itxurarekin eta pop zein R&B entzungarriarekin. 

2022ko uztailean euren lehen singlea "Attention" izan zen, Hego Koreako Circle Digital Charten lehen postua lortu zuen abestia. Beste bi abesti argitaratu zituzten laster, "Hype Boy" eta "Cookie". Single guztiak 2022ko abuztuan argitaratutao NewJeans diskoan bildu ziren. Euren lehen single albuma, OMG, 2023ko urtarrilean argitaratu zuten, eta arrakasta komertziala izan zen. "Ditto" eta "OMG" singleekin batera argitaratuta, Circle Digital Charten lehen postuan denbora gehien egon zen abestia izan zen. Billboard Hot 100 eta UK Singles Charten ere agertu ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victor de Broglie

**Achille Léonce Victor Charles, Broglieko III. dukea** (Paris, 1785eko azaroaren 28a - *ibidem*, 1870eko urtarrilaren 25a) frantziar politikari eta diplomazialaria izan zen. Frantziako lehen ministro izan zen Uztaileko monarkian 1830ean eta 1850etik 1836ra.

Nobleziaren familiakoa eta Broglieko bigarren dukearen biloba, bere aita gillotinatuta hil zen eta amak erbestera eraman zuen, Robespierre erori ondoren Frantziara itzuliz. 1804an aitona hil ondoren, Broglie dukerria heredatu zuen.

1809an Estatu Kontseiluko kide izendatu zuten eta Napoleonek misio diplomatikoak eskatu zizkion. Borboiak itzultzean, Luis XVIII.ak pare izendatu zuen. Doktrinarioen edo liberalen Alderdiko kidea izan zen, eta Uztaileko Monarkiaren hasieran lehen ministro izendatu zuten 1830eko uztailetik abendura iraun zuen agintaldi labur batean. 1832tik 1834ra Kanpo Arazoetako ministroa izan zen, eta 1836an berriz ere gobernuburu izan zen. Gobernua zuzendu zuen urtean, Estatu Batuekiko ituna berretsi eta prentsa-askatasuna murriztu zuen.

Ez zuen atseginez onartu 1848an Errepublika aldarrikatzea, baina Batzarreko kide aukeratu zuten eta, ondoren, Napoleon III.aren inperioaren etsai handienetako bat izan zen.

1856an Frantses Akademiako kide hautatu zuten.
Zitronela

***Zitronela*** *(Cymbopogon nardus*) Hego-ekialdeko Asiako gastronomian erruz erabiltzen den belarra da. *Poaceae* familiako eta *Cymbopogon* landare-generokoa da,

Antzina-antzinatik Erdialdeko Amerikan eta, batez ere, Asia tropikalean, landare jangarri izateaz gainera, ohiko sendabelar izan dute digestioa errazteko, lasaitzeko, mina eta depresioak arintzeko, zauriak ixteko, eztula sendatzeko, etab. Genero honetako belar gehienen usain-zaporea zitriko peto-petoak dira; limoi aroma eta zapore gazi-gozo atseginekoa da. Fresko baliatzen da edo, bestela, lehortu eta hauts bihurturik, espezia gisara, infusioak, zopak, entsaladak eta *curry*dun saltsak apailatu edo osatzeko, arrain-itsaskiak lurrintzeko, okela zurien (untxi, oilasko, indioilarra) marinatuak nabarmentzeko, etab.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Limoi-belar

## Kanpo estekak
Sandoval aintzira

**Sandoval aintzira** () Peruko aintzira bat da, Madre de Dios departamenduko hiriburua den Puerto Maldonado hiritik gertu, Amazoniako oihanean. Aintzirak hiru kilometroko luzera eta kilometro bateko zabalera du.

## Flora 
Barietate handia erakusten du: orkideak, platanotxoak (loro-mokoa), ungurahuiak, lupunak, kaobak. Aintziraren inguruan 30 metroko altuera har dezakete palmondoak daude.

## Fauna 
Faunaren santutegia da (igaraba erraldoia edo ibai-otsoa, kaiman beltz, guakamaio eta loro espezie batzuk, martin arrantzalea, dortokak, tximinoak, lertxunak eta kurriloak, besteak beste). Biodibertsitatearen erreserba da non 1.000 hegazti-espezie baino gehiago ikus daitezkeen. 

## Babesa 
Tambopata erreserba nazionalaren barruan babestuta dago. Sandoval Lakua masifikatu gabeko helburu turistikoa da. Eremu babestua izanik, araututako jarduerak ditu. Frankfurteko Zoologia Elkarteak kudeatzen duen behaketa-dorre bat dago, erreserbako bisitarientzat doan irekia.

## Iruditegia 

Image:
PuertoMaldonado_LagoSandoval2.jpg|Palmodoak aintziraren inguruan.
Margaykat_Leopardus_wiedii.jpg|Margay.
Opisthocomus_hoazin.jpg|Hoatzin.
Pteronura_brasiliensis,_Lake_Sandoval,_Peru.JPG|Igaraba erraldoia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Sandoval aintzira Sandoval de la Reina webgunean.
Iragazki (sukaldaritza)

thumb|250px|eskuinera|Etxeko iragazki tipikoa
thumb|Metalezko iragazkia
thumb|Plastikozko iragazkia

**Iragazkia**, halaber **irazkia** edo **iraztontzia**, likidoak eta solidoak bereizteko sukaldean erabiltzen den bahe mota bat da. Sareta antzeko bat da. Gehienetan metal arin batez egina dago, aluminioz edo altzairu herdoilgaitzezko geruza mehe batez, nahiz eta ez den arraroa plastikozkoak ikustea. Likidoa iragaten uzten duten zulotxoen multzo bat dauka azalera osoan.

## Kanpo estekak
Zubi-buru

[thumb|[Huningue|Huningueko gotorleku zaharren diagrama. Vaubanek eraiki zuen (1679–1681), Rhin ibaiaren gaineko zubi eta zubi-buruekin. Parisko Itunaren  ondorioz eraitsi zuten, 1815. urtean.]]Estrategia militarrean, **zubi-buru** bat estrategikoki garrantzitsua den lurzoru-eremua da, zubi baten amaiera-inguruan edo gatazka-unean indar beligeranteen kontroletik hartu edo defendatu nahi den ur-gorputz baten gainean gurutzatu daitekeen beste leku baten inguruan.

Oro har, zubi-buruak egun batzuez baino ez dira existitzen; izan ere, egun gutxiren ostean indar inbaditzaileak atzeratuak izaten dira edo zubi-burua zabaltzen dute defentsa-*platsdarm* segurua sortzeko, etsaien lurraldean sartu aurretik; adibidez, Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuetako 9. Dibisio Blindatuak Ludendorffeko zubia bereganatu zuenean bezala, 1945ean.  Kasu gutxi batzuetan, zubi-burua hilabeteetan zehar manten daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grand Colombier (Ain)

**Grand Colombier** Jurako tontorra da, Ain departamenduan dagoena. 1.534 metroko garaieran dago.

## Geografia 
Bugey eskualde naturalean dago. Gailurrak Rodano ibaiaren goiko harana eta Bourget aintzira (Savoia departamendukoa) ditu bere mendean, baita Aingo Culoz hiria ere. Grand Colombier-etik, mendi-ibiliak Bugey mendien gaineko balkoian jarraitzen dute, Retord ordokira.

Gailurretik, Écluse desfilea, Jura, Vuache eta Salève mendiak, Léman aintzira eta Geneva, Bernako Alpeak (Oldenhorn eta Diablerets barne), Glières ordokia, Dents du Midi, Annecyko aintzira, Semnoz eta Parmelan mendiak, Aravis mendigunea, Mont Blanc, Vanoise, Bauges, Belledonneo mendigunea, Chambaran mendigunea, Lyon, eta Pilat mendigunea Erdialdeko Mendigunean ikus daitezke. Eguraldi ona egiten duenean, Vercors, Vans ordokia eta Ardècheko mendiak ikus daitezke, eta baita Drillen mendiak Chasseraleraino ere.

%20tik gorako ehunekoak dituen Grand Colombier mendatea bere puntu altuenetik gertu dago, Bugey aldean.

## Kanpo estekak
Belleville-en-Beaujolais

**Belleville-en-Beaujolais** ( ahoskatua) Frantziako udalerria da, Rodano departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2019an eratu zuten Belleville eta Saint-Jean-d'Ardières batuz. Izen bereko kantonamenduko udalerri-burua da.

Saona ibaiaren ertzetan dago, Lyondik 45 kilometrotara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vulcania

**Vulcania** bolkanismo ikertzen duen kultura zientifikoko zentroa da. Saint-Ours-les-Rochesen dago, Puy-de-Dômen, Clermont-Ferrandetik 15 kilometro ipar-mendebaldera. Valéry Giscard d'Estaingek bultzatuta, "Bolkanismoaren Europako Parkea" izena ere badu.

Volcans izeneko ekonomia mistoko enpresak kudeatzen du jarduera. Proiektuak naturaren defendatzaileen aldetik kritika zorrotzak jaso ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Arma-plaza

[thumb|[Gotorleku bastionatu baten planoa, non *W* letrarekin markaturik arma-plaza dagoen.]]
[thumb|[Valleta (Malta)|Valletta hiriaren inguruko gotorlekuaren arma-plaza.]]
**Arma-plaza** edo '''''place d'armes*** bat tropak bil daitezkeen gotorleku bateko edozein leku da. Terminoak esanahi ezberdin anitz ditu, baina, oro har, soldatuentzako biltze-puntu gisa diseinatutako estalketa-eremu zabalari dagokio, bai edo gotorleku baten erdian dagoen plaza bati.

Bi arma-plaza mota daude:

* **Kanporanzko arma-plaza**: gotorlekuaren forma poligonaletik kanpo ateratzen dena;
* **Barruranzko arma-plaza*': gotorlekuaren forma poligonaletik kanpo ateratzen ez dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samuel Maharero

thumb|378x378px|Samuel Maharero 1904an.
**Samuel Maharero** (1856 &ndash; 1923ko martxoaren 14a) herero herriaren buruzagietako bat Alemaniako Hego-mendebaldeko Afrikan (egun, Namibia). Herero eta nama herrien genozidioaren aurka matxinada sustatu zuen.

## Biografia 
Mahareroren semea zen, hereroen artzain eta gerlari garrantzistu bat zena. Samuelek eskola luteranoan ikasi zuen eta apaiza izateko hautagai ontzat hartu zuten.  

1884ean Otto von Bismarck protektoratu alemana sortu zuen egungo Namibian Adolf Lüderditzen eskariz. Hurrengo urtean, *Deutsche Kolonialgesellschaft für Südwestafrika* sortu zuten eta Heinrich Göring izendatu zuten alemaniako gobernuaren komisionatu. Theodor Leutweinen laguntzarekin *schütztruppe* deituriko indar armatuekin batera kolono alemanen botorea gailendu zen. 

Aita 1890ean hil zenean, Okahandja eremuarenn lidergoa lortu zuen, baina ez zuen aitaren aberastasun eta abereetako asko lortu. Hasiera batean, Theodor Leutwein gobernadore alemanarekin harreman ona izan zuen, baina gutxinaka gero eta arazo gehiago sortu ziren, hala nola nekazari alemanen erasoak, zailtasun ekonomikoak, izurriteak eta hereroen lurrak trenbideak eraikitzeko erabiltzea. 

Maharerok Alemaniako gobernuaren aurkako matxinada antolatu zuen ezkutuan, gainerako nagusiekin. Lehen erasoak 1904ko urtarrilaren 12an hasi ziren, eta arrakastatsuak izan ziren; nekazari alemanen familia batzuk erahil zituzten, 123 kolono hain zuzen ere. 

Maharerok hainbat herritar Bechuanalandiako protektoratu britainiarrera eramatea lortu zuen (egungo Botsuana). Erbesteratutako hereroen buru izan zen, eta Sekgathôlê-ren laguntzaile garrantzitsu bat bihurtu zen, Bechuanalandiako iparraldeko buruzagi garrantzitsu bat. 

Samuel Maharero bertan hil zen 1923an. 1923ko abuztuaren 23an, bere gorputza Okahandjara itzuli eta zeremonioski lurperatu zuten. Egun, Namibiako heroi handitzat jotzen dute, eta *Hereroen egunean* ospatzen dute, abuztuaren 26an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herero eta nama herrien genozidioa 

## Bibliografia 
* Harring, Sidney, en Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity. Herero. Ed. Macmillan Reference. pp. 436-438. ISBN 0-02-865848-5. 

## Kanpo estekak
2000ko Nafarroako Itzulia

**2000ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XXXIX. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia, ibilbidea Zangozan hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Tegui Videoporteros
* Banesto
* Telco’m-Bagordi
* Caja Rural    
* Avila Rojas
* Pinturas Banaka
* Saunier Duval
* Sintofarm
* Super Froiz
* Cropusa-Burgos
* Olarra
* Cafés Baqué 
* KRKA-Telekom Slovenije
* Mobilvetta Design-Rossin
* Kis Parolin 
* Kelme-Costa Blanca
* Eddy Merckx Boys
* Lada-Samara 
* Mephisto
* Barbot-Torrié Cafés-Gondomar

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Floris Adriaan van Hall

**Floris Adriaan van Hall, van Hall baroia** (Amsterdam, 1791ko maiatzaren 15a - Haga, 1866ko martxoaren 29a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1853tik 1856ra eta 1860tik 1861era.

Leidengo Unibertsitatean graduatu zen eta bere aitarekin lan egin zuen abokatu gisa merkataritza eta itsas konpainien interesen defentsan. Ipar Holandako Kontseilu Probintzialeko kidea izan zen eta 1842an Gilen II.a erregeak Justizia ministro izendatu zuen eta 1843an Finantza ministro. 1856an baroi izendatu zuten, Krimeako Gerran Holandako neutraltasuna mantentzeagatik Kanpo Arazoetako ministro gisa egindako lanaren sari gisa. Bi aldiz izan zen lehen ministro eta, ondoren,Ekialdeko Herbeheretar Indietako gobernadore karguari uko egin zion.
Belial

[thumb|250px|Belial, [Moises eta Salomon.]]
**Belial**, baita ere *Baalial*, *Balial*, *Belhor*, *Beliall*, *Beliar*, *Berial* eta ''Beliya'al* Bibliak eta judaismoak deabruari emandako izenetako bat da. 

## Etimologia 
Haren izena hebraieratik dator, *bliya'al*. Hitz konposatua da non *bliy* «ustelkeria» da; bigarren elementuak *ya`al* (*yaw-al'*)  «irabazia» esan nahi du. Informazio horren arabera, espezialista askorentzat Belial «irabazi ustelenak» da, «desobedientea» edo «errebeldea». Beste izenak ere eman bazaizkio, esaterako, «harrokeriaren jauna» edo «infernuko semea». 

## Ezaugarriak 
Erdi Arotik Infernuen Printzetzat hartua izan da. Judaismoan fede gabeko gizonak «Belialen semetzat» hartzen dira. Belial deabru boteretsua da; benetako independentziarekin, buruaskitasunarekin, harrotasunarekin eta errealizazio pertsonalarekin ere lotzen da. Satanek, Luziferrek, Leviatanek eta Lilithek haren izaera osatzen dute.

## Belial testuetan 
* Bere izena Itsaso Hileko Eskuizkribuetan agertzen da, zehazkiago «Ilunpeetako semeen aurkako argiaren semeen gerra» izenekoan, zeinaren testuan ongiaren eta gaizkiaren arteko gerra profetikoa kontatzen baitu, non ilunpeetako semeek Belialera eramaten baitute buruzagitzat.

* Testu apokrifoetan *Hamabi patriarken testamentua''n ere aipatzen da, non deabrua Jainkoaren aurkari zuzena den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://ec.aciprensa.com/wiki/Belial Belial Entziklopedia Katolikoan.
Espainiako apezpiku-konferentzia

**Espainiako apezpiku-konferentzia** Espainia eta Andorrako elizbarruti katolikoetako apezpiku guztiek osatzen duten erakunde administratiboa da.

## Historia 
Vatikanoko II. kontzilioa (1962-1965) baino lehen, apezpiku-konferentziek aurrekaria izan zuten herrialde batzuetan jadanik baziren batzarretan. Espainian, XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, apezpikuen jarduera kolektibo batzuk egon ziren. Horiek Metropolitar Batzarra edo Konferentzia sortzea eragin zuten. Lehen bilera Madrilen egin zen 1921ean. Artzapezpikuek hainbat bilera egin zituzten, 1929an Egoitza Santuak onartutako Batzordearen erregelamenduan araututakoak.

Bigarren Errepublikan, bilerak urtean bitan egin ziren. Gerra Zibilak 1939ko maiatzera arte eta gerraosteak 1946 arte bilerak egitea eragotzi zuen. 1955ean, Espainiako Apezpikutzako Idazkaritzaren estatutuak onartu ziren, eta, ondoren, apezpiku- eta idazkari-batzordeak sortu ziren. Metropolitar Batzarraren azken bilera 1965eko urtarrilaren 30ean egin zen.

1966ko otsailaren 26tik martxoaren 4ra Espainiako apezpiku-konferentziaren lehen bilera egin zen Madrilen. Otsailaren 27an, lehen estatutuak onartu ziren. Biharamunean, Fernando Quiroga Palacios Santiago de Compostelako kardinal artzapezpikua aukeratu zuten lehen presidente. Martxoaren 1ean, konstituzio ofizialaren zeremonia ospatu zen.

## Kideak 
### Presidenteak 
### Presidenteordeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusiako apezpiku-konferentzia katolikoa

**Errusiako apezpiku-konferentzia katolikoa** () Errusiako elizbarruti katolikoetako apezpiku guztiek osatzen duten erakunde administratiboa da. 1999ko martxoaren 2an sortu zen.

## Kideak 
Gaur egun, hauek dira Errusiako apezpiku-konferentzia katolikoko kideak:
* Paolo Pezzi artzapezpikua (presidentea);
* Joseph Werth apezpikua (presidenteordea);
* Clemens Pickel apezpikua;
* Cyryl Klimowicz apezpikua;
* Nikolai Dubinin apezpiku laguntzailea;
* Stephan Lipke apezpiku laguntzailea (idazkari orokorra).

### Presidenteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lloyd Erskine Sandiford

**Lloyd Erskine Sandiford** (Barbados, 1937ko martxoaren 24a - Bridgetown, 2023ko ekainaren 26a) barbadostar politikari eta diplomazialaria izan zen. Barbadosko 4. lehen ministroa izan zen 1987tik 1994ra.

Jamaikan eta Londresen ekonomia ikasi ondoren, Barbadosera itzuli zen eta Alderdi Laborista Demokratikoan afiliatu zen. 1967an senatari izendatu zuten. 1971n Asanbleako kide izateko dimititu zuen eta Alderdi Laboristako gobernuetan ministro izan zen. 1986an lehen ministrorde, 1987an lehen ministro bihurtu zen Errol Barrow hil zenean. 1991ko hauteskundeak irabazi zituen, baina 1993an oposizioak aurkeztutako eta Alderdi Laborista Demokratikoko kide batzuek babestutako zentsura-mozio bat galdu zuen. Orduan hauteskundeak aurreratu zituen 1994an, eta Barbadoseko Alderdi Laboristak irabazi zuen. 2010etik 2013ra enbaxadorea izan zen Txinan.
Platsdarm

[thumb|[Overlord operazioa|Overlord Operazioaren testuinguruko Frantziako *platsdarm*-eremua garatzeko aliatuen plana erakusten duen mapa.]]
***Platsdarm*** bat (errusieraz: плацдарм; lit. ''place d'armes*), ingeleseko *lodgement* hitzetik **ostatu**, **babesleku** edo **aterpe** modura ere ezaguna, barrendegi militar bat da, oposizio jakin baten aurka hartu eta babestutakoa. Funtsean, defendaturiko eremu bateko zubi-buruaren, hondartza-buruaren edo aire-buruaren tamaina handitzearen ondorioz sorturiko eremua da, non, gutxienez, *platsdarm*aren atzaldeak, sute-lerro zuzenetik kanpo dauden. 

Horren adibide da Overlord Operazioa, Bigarren Mundu Gerran, Normandian, eskala-handiko *platsdarm-''ezartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beef (telesaila)

***Beef*** estatubatuar telesaila da, Lee Sung Jinek Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Ozta-ozta saihesturiko auto istripu bat da kontakizunaren abiapuntua. Gertakari horrek piztuko du Danny Choren eta Amy Lauen arteko liskarra, eta, ustekabeko aurrez aurreko hori baliatuta, telesaila ur handitan barneratuko da. Klase arrakala da gai garrantzitsu horietako bat. Gizon korearra bolada txar bati buelta eman ezinik dabilen kontratista bat da; emakume japoniarra, berriz, negozioen munduan hazten jarraitu nahi duen enpresari bat.

## Aktoreak 
* Steven Yeun: Danny Cho 
* Ali Wong: Amy Lau
* Joseph Lee: George Nakai
* Young Mazino: Paul Cho
* David Choe: Isaac Cho
* Patti Yasutake: Fumi Nakai
* Maria Bello: Jordan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalkulatutako iritsiera-ordua

thumb|Aurrikusitako hegaldien iritsieren panela aireportu batean.
**Kalkulatutako iritsiera-ordua** (Ingelesezko eran ere ezaguna, **estimated time of arrival,** laburtuta **ETA**) garraiobide batek helmugara iritsiko den aurreikusitako edo kalkulatutako ordua da. Aireportu eta beste garraio terminal batzuetan bidaiariek ikusi ohi duten informazio oinarrizkoa izaten da, eta alderdi operatibotik ere inportantea da, aire trafikoa antolatzeko edo aireportuetako ate asignazioa erabakitzeko.

Helmugara iristeko oraindik behar den denbora zehaztu nahi bada, **ETE** erabiltzen da (**estimated time enroute** edo **estimated time elapsed**; bidean igarotako denbora). 

ETAren kalkulua nahiko konplexua izan daiteke, adibidez, eguraldi aldaketak, ibilbide mota desberdinak eta lotutako abiadura eta desbideratze desberdinak kontuan har daitezke. GPS gailuek  ETA kalkuluak askoz errazagoak egin dituzte.

ETA terminoa ingelesez ezagun egin da ez bakarrik garraiobideen antolakuntzan. Adibidez, “fabrikazio-denboretarako” edo mantentze-lanetarako geratzen den denbora kalkulatzeko ere erabiltzen da. Interneten ere agertzen da zerbitzari eta zerbitzuetatik zerbait deskargatzeko behar den denborarekin lotuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Good Mothers

***The Good Mothers*** italiar telesail dramatikoa da, Julian Jarroldek eta Elisa Amorusok Disney+erako sortua.

## Sinopsia 
Italiako hegoaldeko Calabria eskualdean jaun eta jabe izan zen 'Ndrangheta erakunde kriminalaren gainbehera bultzatu zuten emakumeak dira telesail honetako protagonista. Mafiako kideek euren emazte eta alabei sufriarazten zieten indarkeria ageri da irudietan, baita horiek emakumezko fiskal batekin 2010ean abiatu zuten ezkutuko lankidetza ere.

## Aktoreak 
* Gaia Girace: Denise Cosco
* Valentina Bellè: Giuseppina Pesce
* Barbara Chichiarelli: Anna Colace
* Francesco Colella: Carlo Cosco
* Simona Distefano: Maria Concetta Cacciola
* Andrea Dodero: Carmine Venturino
* Micaela Ramazzotti: Lea Garofalo
* Monica Guerritore: Dalia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ETE Ligako 2021eko denboraldia

**ETE Ligako 2021eko denboraldia** ETE Ligaren laugarren denboraldia izan zen. Tolosaldea izan zen txapelduna bigarren aldiz jarraian.

## Historia 
11 traineruk hartu zuten parte. 2021eko debutariak Zarautz eta Castreña izan ziren. COVID-19 pandemiaren eraginez hainbat traineruk ezin izan zuten estropada guztiak lehiatu eta hori konpontze aldera sailkapena zehazteko koefizienteak erabiltzea adostu zen. Tolosaldeak nagusitasun osoz irabazi zuen Liga bigarren aldiz jarraian.

Play-offetan Tolosaldeak jardunaldi biak irabazi zituen eta mailaz igo zen.

### Estropadak 

## Sailkapena 
### Play-offak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofizialean 2021eko datuak
Solange Dekker

**Solange Dekker** ('s-Hertogenbosch, Herbehereak, 1996ko martxoaren 15a) herbehereetar emakumezko edertasun modelo transgeneroa da.

's-Hertogenboschen jaioa, 18 urte zituenetik bizi da Amsterdamen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ETE Ligako 2023ko denboraldia

**ETE Ligako 2023ko denboraldia** ETE Ligaren seigarren denboraldia izan zen eta Kaiku izan zen txapelduna, lehen traineru bizkaitarra izan zen ETE Liga irabazten.

## Historia 
Zortzi taldek eman zuten izena Ligan parte hartzeko. Astillerok debuta egin zuen Castreñaren tokia hartuta eta lau urteren ondoren Kaiku itzuli zen. Klubaren ehungarren urteurrena zen eta Liga irabazi zuen.

### Estropadak 

## Sailkapena 
### Play-offak 
Euskotren Ligako seigarrenak eta ETE Ligako lehenengo biek jokatu zuten play-offa. Segundutan oso lehiatua izan bazen ere Hibaika nagusitu zen estropada bietan. Zumaiak eta Kaikuk puntutan berdindu zuten baina zumaiarrek bi segundu eskasetan garaitu zituzten sestaotarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofizialean 2023ko datuak
A Spy Among Friends

***A Spy Among Friends*** britainiar telesaila da, Alex Caryk ITVXerako sortua.

## Sinopsia 
Erresuma Batuko atzerriko zerbitzu sekretuetako bi adiskide dira protagonista 1960ko hamarkadan giroturiko telesail honetan. Bietako bat ezkutuan Sobietar Batasunarentzat lanean aritu dela jakiteak piztuko du traizioen eta azpijokoen katea. Bigarren Mundu Gerraren amaieran Kremlinekin harremana estutu zuten Cambridgeko bostak dira errealitatean oinarrituriko fikzio honen oinarria.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ETE Ligako 2022ko denboraldia

**ETE Ligako 2022ko denboraldia** ETE Ligaren bosgarren denboraldia izan zen. Hondarribia izan zen txapelduna.

## Historia 
2023an Emakumezkoen Traineru Liga lau trainerutako liga izatetik zortzi trainerutako Ligara pasatu behar zela iragarri zen. Horren ondorioz 2022ko ETE Ligako lehenengo bi postuetan geldituko ziren traineruak zuzenean igoko ziren Euskotren Ligara eta hirugarrenak play-offak jokatuko zituen. 

Bederatzi arraun taldek eman zuten izena. Aipatzekoa da San Juanek ezin izan zuela trainerua osatu, eta Lapurdi eta Isuntza ere baja izan ziren. Alderantziz Hernani itzuli zen eta Portugaletek debuta egin zuen. Hauei Euskotren Ligatik jeitsitako Hondarribia gehitu zitzaien. 

Hondarribiak eta Hibaikak lortu zuten zuzenean igotzea. Hondarribia erraz nagusitu zen ligan.

### Estropadak 

## Sailkapena 
### Play-offak 
Euskotren Ligako azkenak eta ETE Ligako hirugarrenak hartu zuten parte. Bien arteko aldea oso handia zen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofizialean 2022ko datuak
A los libros y a las mujeres canto

***A los libros y a las mujeres canto*** 2022ko María Elorza gasteiztar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Txintxua Filmsek ekoiztua.

## Sinopsia 
Emakume bati ia Avioneta izena jarri zioten. Beste batek liburutegi bat izan zuen autoaren atzeko eserlekuan. Zigarrogileek disertazioak entzuten dituzte lanean. Plantxagileek poemak gogoratzen. Suaren, uraren, sitsaren, hautsaren, ezjakintasunaren eta fanatismoaren aurka, emakume armada anonimo batek liburuak zaintzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Vie pour de vrai

***La Vie pour de vrai*** 2023ko Dany Boon frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Tridan Lagachek Med klubean eman du bizitza, zortzi egunetik behin lagunak aldatuz. 50 urterekin, haurtzaroko maitasun handia aurkitzea erabaki du: Violette. Parisera iritsiko da, xalo eta galdua baina Louisekin, existitzen zenik ez zekien anaiarekin egoteagatik pozik. Tridanez libratzeko, Louisek bere konkista bati Violetteren plantak egiteko erregutuko dio.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhena Txaikovskogo

***Txaikovskiren emaztea*** () 2022ko Kirill Serebrennikov errusiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Errusia, XIX. mendea. Antonina Miliukova, gazte aberats eta azkarra, Piotr Txaikovski konpositorearekin ezkonduko da. Harekiko sentitzen duen maitasuna obsesio bihurtuko da, eta neska gazteak gaitzespen sutsua jasoko du. Sentimenduek ahiturik, Antonina dena jasateko gai izango da gizonaren ondoan egoteko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Med

**Club Med**, lehen **Club Méditerranée SA** deitua, 
Frantzian egoitza duen enpresa da, premium oporretan espezializatua. 2015etik aurrera konpainia Fosun International txinatar enpresaren eskuetan dago, eta mundu osoko opor-lekuetan dena barne premium duten hirurogeita hamar konplexu turistiko baino gehiagoren jabe edo operatzen du.

Kluba 1950ean hasi zuen Belgikako Gérard Blitz enpresariak. Blitzek prezio baxuko kanpin-denden kolonia bat ireki zuen Alcúdian, Mallorcan. Gilbert Triganok hornitu zituen kanpin-dendak eta, 1953an, Blitzek kontratatu zuen elkarte bat osatzeko. Lehenengo Club Med ofiziala hurrengo urtean eraiki zen Palinuron, Salernon. Jatorrizko arauak sinpleak ziren: kideek lastozko txaboletan hartzen zuten ostatu, hondartzaren aurrean argiztatu gabe, garbiketa-instalazio komunalak partekatuz. Arau horien ordez, bloke modernoak edo bainu-instalazioak dituzten etxolak jarri dira.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gérardmerko aintzira

**Gérardmerko aintzira** () Vosgeetan dagoen aintzira da, izen bereko herriaren ondoan dagoena. Vosge mendilerroan dago, 660 metroko garaieran. Mendilerroko aintzira naturalik handiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miss International Queen 2023

**Miss International Queen 2023** emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketaren 17. edizioa izan zen. Thailandiako Pattaya hirian egin zen 2023ko ekainaren 24an. Herbehereetako Solange Dekkerrek irabazi zuen, koroa aurreko edizioko Fuschia Anne Ravena erreginarengandik jasoz. Miss International Queen lehiaketa irabazi zuen lehen europarra izan zen.

Guztira, nazioarteko 22 lehiakidek edo erreginagaik esku hartu zuten. Lehiaketa Piyawat Kempetchek eta Saraichatt Jirapaetek aurkeztu zuten.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Sari bereziak 
### Talentudunenak 
## Lehiakideak 
Nazioarteko 22 lehiakidek edo erreginagaik hartu zuten ederrenaren koroa eskuratzeko lehian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kadiatu Massaquoi

**Kadiatu Massaquoi** (Jendema, Sierra Leona, 2002) giza eskubideen aldeko aktibista sierraleonarra da, behartutako haur-ezkontzaren aurka egiten duena. Behartutako ezkontza baten biktima izan da 15 urterekin. *Save the Children* gobernuz kanpoko erakundeak Sierra Leonan garatzen duen "The Right to be a Girl" (Neskatoa izateko eskubidea) proiektuan parte hartzen du.

## Biografia 
Kadiatu Jendema herrixkan jaio eta bizi da, Sierra Leonako hegoaldean, Liberiako mugatik gertu. Aita 14 urte zituenean hil zen, eta familia amaren ardurapean geratu zen. Amak 8 seme-alabak zaintzen ditu.

14 urterekin haurdun geratu zen eta 19 urteko mutil-lagunarekin ezkontzera behartu zuten, "bere ohorea eta familiarena salbatzeko". Ezkondu egin behar izan zuen, ezetz esan arren, eta ikasketak utzi; izan ere, bere herrialdean ez da ondo ikusten neska gazte bat eskolara haurdun joatea. Ikasten jarraitu nahi izan zuen, baina ez zuen familiaren laguntzarik jaso, ezta bere herrialdeko legediaren laguntzarik ere. Save the Children erakundea ezagutu zuen, eta bere eskubideez jabetu zenean, jantzigintza-ikasketak egin eta osasunari, familia-plangintzari, nutrizioari eta higieneari buruzko prestakuntza jaso ahal izan zuen.

## Aktibismoa 
Kadiatu gazteak adierazi zuenez, "nire etorkizuna galdu nuen heziketarekin jarraitu nahi nuelako eta ezkontzeko asmorik ez nuelako". Horregatik, Save the Childrenek Sierra Leonan burutzen duen 'The Right to be a Girl' (Neskatoa izateko eskubidea) proiektuan parte hartzen du. Lortutako konfidantzak, etxez etxe ibilarazten du, familiak kontzientziatzen saiatuz, alabak indarrez ezkontzen badituzte, beren bizitzei buruz erabakitzeko askatasuna kentzen dietela. Gainera, buruzagi komunitario eta erlijiosoekin bilerak izan ditu, arazoa uler dezaten eta kontzientzia-aldaketan aliatu izan daitezen.

*Amnistia Internazionala*, *Save the Children*, *Entreculturas* eta *Mundo Cooperante* GKEek elkarrekin egiten duten "Ez dut nahi!" kanpainaren ageriko aurpegia da. Kanpaina horrekin "urtero 12 milioi neskato baino gehiago ezkontzea" sahiestu nahi dute.

Bere bizitza aldatu egin da, neskato ezkonduen defendatzaile eta haur-ezkontzaren aurkako aktibista bihurtu baita.

Bere ametsen artean, ikastetxean jarraitzea, erizaintza ikastea eta "haur ezkontzaren aurkako txapeldun" bihurtzea daude.

Ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu: neska bat, Hasanatu, eta mutiko bat, Abdullah.

## Ikus gainera 
* Amnistia Internazionala
* Save the Children
* Derrigorrezko ezkontza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Behartutako ezkontzen bi biktimen testigantza
* Ez dut nahi! Haurren ezkontza goiztiar eta behartuaren aurka. Amnistia Internazionalaren txostena, Save the Children, Entreculturas eta Mundo Cooperante
Olatz Irizar Martínez

**Olatz Irizar Martínez** (Ziordia, Nafarroa Garaia, 1972ko ekainaren 21a) kazetaria eta politikaria da.

2023ko ekainaren 17an Ziordiko alkate bilakatu zen bigarren aldiz, 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza, gehiengo osoz, gailentzearen ondorioz.

## Biografia 
Kazetaritzan lizentziatua eta Sakanako Guaixe aldizkariaren sortzaileetako bat. Azken urteotan Gizarte Aholkularitzako kooperatiba batean lan egin du. 2015etik aurrera, Ziordiko Udalean jardun du, lehenik zinegotzi gisa eta azken lau urteetan, 2019tik 2023ra, alkate gisa.

2023ko otsailaren 4an Nafarroan EH Bilduko kideek hainbat udalerritako hautagaitzak berretsi zituzten, haien artean Olatz Irizar Martinez Ziordiako zerrenda buru izateko.

2023ko ekainaren 17an Ziordiko alkate bilakatu zen bigarren aldiz, 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioak 144 boto eta 5 ordezkari lortuta eta Geroa Baik, 58 boto eta 2 ordezkari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
.
Slieve Mish mendiak

**Slieve Mish mendiak**,  eta , Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderrian dauden eta nagusiki hareharriz osatutako mendi batzuk dira, Dingle penintsularen hasieran edo ekialdean. Baurtregaum (851 m.) gailurrik garaiena da.

Mendi hauetako lehen ekialdeko gailur nabarmena Barnanageehy da (561 m.), Tralee udalerriaren alboan, eta mendebaldeena dagoen gailurra Cnoc na Stuaice da (483 m.), Dingle penintsulan.
Le Markstein

**Le Markstein** Vosge mendietako neguko kirol estazio bat da, Rhin Garaiko Lautenbach eta Oderen udalerrietaan dagoena.

1.020 eta 1.268 metro arteko altitudean, Route des Crêtes izeneko ibilbidean dago. Iraupen-eskia egiteko lekua osatzen du Breitfirst eski-estazioarekin eta Grand Ballonekin. Punturik altuena Jungfraukopf gailurra da. Estazioan Alpetar Eskiko Munduko Kopa (1983 eta 1987an) eta Parapenteko Munduko Kopako (1999an) antolatu dituzte. Frantziako Tourrak Estazioko bideak ere erabiltzen ditu noizean behin, 2014an bi aldiz barne.

## Klima 
## Pistak
Estazioak 12 pista ditu:
*4 berde
*4 urdin
*2 gorri
*2 beltz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerogeno

**Kerogenoa** materia organiko solido eta disolbaezina da, arroka sedimentarioetan topatzen dena. Prozesu geologikoen bidez konprimatu eta berotu diren material organikoak dira; hala nola, landare hilak, algak eta beste mikroorganismo batzuk. Kalkuluen arabera, kerogeno-kopuru totalak 1016 tona karbonoz osaturik dago; hori dela eta, konposatu organikoaren iturri ugariena da Lurrean, eta materia biziaren eduki organiko totala 10,000 aldiz gainditzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azal polit

**Azal polita** (*Stereum insignitum*) *Stereaceae* familiako onddo espezie bat da. Larrukara denez, ezin da jan.

Sinonimoak: *Stereum versicolor var. illyricum*, *Stereum traplianum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, maskor itxuran, pago zurari oin gogor eta errudimentario baten bidez elkartua; oso mehea, larrukara, zabaldua, belus gune estuz apaindua, arre-herdoil kolorekoak edo arre-ardo ilun kolorekoak, felpadun gune arre-horixka argiagoekin txandakatuz. Beix-okre koloreko ertz izurtua izaten du.

**Himenioa:** Leuna, okre zurbila edo arre-horixka kolorekoa, batzuetan arrosaz zikindua, zahartzean ilunduaz joaten da 

**Hanka:** Ez du ia hankarik.

**Haragia:** Larrukara eta gogorra.

**Etimologia:** *Stereum* hitza grekotik dator, solidoa, sendoa, zurruna, esan nahi duen "stereós" hitzetik. Bere loditasunagatik. *Insignitum* epitetoa berriz latinetik dator, apartekoa, nabarmena, esan nahi duen "insignio" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Larrukara da eta ezin da jan.

### Nahasketa arriskua 
*Stereum subtomentosum* delakoarekin nahas daiteke, hau ez da pagoetan bakarrik hazten. *Stereum hirsutum* eta *Stereum ochraceoflavum* espeziekin ere bai. Himenioari erreparatzen ez badiogu, *Daedaleopsis tricolor* espeziearekin ere nahas dezakegu.

## Sasoia eta lekua 
Ia urte osoan, kapela inbrikatuak eratuz pagoen enbor moztuetan eta adar hiletan. Pagoetan soilik.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Kanariak, batez ere Europa, Errusia, Kaukasia, Benin, Iran, Turkia.

## Galeria 

Fitxategi:Stereum insignitum 1.jpg
Fitxategi:Stereum insignitum 2.jpg
Fitxategi:Stereum insignitum 3.jpg
Fitxategi:Stereum insignitum 4.jpg
Fitxategi:Stereum insignitum bost.jpg
Fitxategi:Stereum insignitum sei.jpg
Fitxategi:Stereum insignitum zazpi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Contes (La Fontaine, Wegener)

**Contes** liburua, Jean de La Fontaineren *contes* edo ipuinen edizio bat da, Gerda Wegener margolari daniarraren ilustrazioekin argitaratua. Georges Briffaut argitaletxeak mila kopiako edizioa egin zuen, 1928an, Parisen.

## Irudiak 

Fitxategi:Gerda Wegener - Contes de La Fontaine - La Fiancée du roi de Garbe.png|La Fiancée du roi de Garbe.
Fitxategi:Gerda Wegener - Contes de La Fontaine - La Coupe enchantée.png|La Coupe enchantée
Fitxategi:Gerda Wegener - Contes de La Fontaine - Le Magnifique.jpg|Le Magnifique
Fitxategi:Gerda Wegener - Contes de La Fontaine - Le Diable de Papefiguière.png|Le Diable de Papefiguière
Fitxategi:Gerda Wegener - Contes de La Fontaine - On ne s'avise jamais de tout.png|On ne s'avise jamais de tout

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Svetlana Kuznetsova

**Svetlana Aleksandrovna Kuznetsova** (San Petersburgo, 1985eko ekainaren 27a) errusiar tenislari ohia da.

18 txapelketa irabazi zituen bere ibilbidean. Garaipen garrantzitsuenak 2004an Jelena Dementievari irabazi zion AEBetako Irekian eta 2009an Dinara Safinari irabazi zion Roland Garros txapelketan.

Grand Slameko binakako bi txapelketa ere irabazi zituen, 2005eko eta 2012ko Australiako irekiak. Lehena Alicia Molik australiarrarekin eta bigarrena Vera Zvonareva errusiarrarekin.
Frantziako apezpiku-konferentzia

**Frantziako apezpiku-konferentzia** () metropolitar Frantziako eta itsasoz haraindiko departamenduetako eta Monakoko elizbarruti katolikoetako apezpiku guztiek osatzen duten erakunde administratiboa da. 1964ko maiatzean sortu zen.

Europar Batasuneko Apezpiku Konferentzien Batzordean ordezkatuta dago. Bertako presidenteak Europako Apezpiku Konferentzian ere parte hartzen du.

## Presidenteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unbo

[eskuinera|thumb|300x300px|Italia iparraldeko armarri [Lombardiar|lonbardiar ezkutu bateko unboa, VII. mendea (metropolitan Museum of Art)]]
**Unboa**, ezkutuaren erdian jartzen den, forma biribila, ganbila edo konikoa duen material gogorreko, edo egurrezko pieza bat da, konkor baten antzekoa, ezkutua bera babesteko. Unboak metal lodiz eginda egon ohi dira, baina zurez eginda ere egon daitezke. 

## Funtzioa 
Hasieran, ezkutu biribilen erdigunean jaurtigarriak desbideratzeko diseinatu ziren, baina armarriaren heltzea muntatzeko oinarria ere eman zuten. Erasotzeko ere erabili izan zen; erromatar legioek, adibidez, beren unboekin bultzatzen zuten, bidea irekitzeko, horrela, ezpataz edo gladioz (ezpata txikia) eraso egin ahal izateko. Geroko mendeetan eta gorputz luzea zuten ezkutuak ohikoagoak egin zirenean, unboak bere erabilgarritasuna galdu eta apaingarri bihurtu zen.

## Fabrikazioa 
Aurrenak historiaurreko Brontze Aroan aurkitu izan dira. Erdi Aroan, armagileek burdinazko edo altzairuz egiten zituzten.  Armagilea orri lau eta nahiko mehe batekin hasten  zen, metala katilu batean hondoratuz. Gero, katilu forma zuen meta horren azala leundu eta azken ukituak ematen zizkion.

## Garrantzia arkeologian 
Hasierako ezkutuak egurrez edo larruz estalitako egurrezko armazoi batez egiten ohi ziren, eta unboa partetik gogorrena izan zitekeen. Material galkorrez egiten zituzten garai eta gizarteen aztarnetan, ohikoa da unboa besterik ez aurkitzea, babesten zuen ezkutuaren hondar bakarra.
## Irudiak 

Fitxategi:Scutum période impériale avec umbo en laiton.jpg|Erromatar printzealdiaren garaiko ezkutua, unboa erdian duela.
Fitxategi:Umbo de escudo vetón - M.A.N.jpg|La Tène motako brontzezko unboa, eta egindako ezkutuaren berreraikitzea. Betoiek K.a. III. edo II. mendean erabilita. Espainiako Arkeologia Museoa.
Fitxategi:Shield Boss MET DT257906.jpg|Vermanden aurkitutako IV. mendeko galo-erromatar ezkutu bateko unboa. Metropolitan Museum of Art.
Fitxategi:Shield-Ganda (British Museum).jpg|Ugandako Ganda (edo Baganda)  jendearen ezkutua, unboa erdian duela. British Museum.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arador Armour Biblioteca armarri-buruaren eraikuntzari buruzko artikulua
Paul de Senneville

**Paul de Senneville** (Paris, Frantzia, 1933ko uztailaren 30a - Estandeuil, 2023ko ekainaren 23a) ekoizle eta musikagile frantziarra, Delphine Software lantegiaren sortzailea (Delphine bere lehen alabaren izena da), Oliver Toussaintekin batera, Richard Clayderman piano-jotzailearen manager; Claydermanen pieza arrakastatsu batzuk berak egin zituen. 

Dirudienez, Sennevillek ez zekien irakurtzen, idazten edo musika jotzen. Grabaketa estudio txiki bat zeukan etxean. Piano-jole bati (edo moldatzaile bati) deitzen zionean, haien laguntza izaten zuen konponketa bat egiteko, grabatu aurretik.

## Arrakasta 
Mireille Mathieu, Michel Polnareff, Dalida edo Claude François bezalako artista frantsesekin eta bereziki Richard Claydermanekin lan egin du; azken honen lehen mundu mailako arrakasta handia, Sennevillena izan zen: "Ballade pour Adeline" (Paulen bigarren alabaren izena, Adeline). Orduz geroztik, Paulen musika jotzen, Richard Clayderman munduko salmenta errekorrik handiena lortu duen artista frantziarra da. Izan ere, 100 milioi disko saldu dira 57 herrialde ezberdinetan, urrezko 290 disko eta platinozko 90 irabazi ditu.

## Abesti batzuk 
Paul de Sennevillek beste artean pieza hauek egin zituen:
* *Tous les bateaux tous les oiseaux* (1969) (Michel Polnareff)
* *Dans la maison vide* (1969) (Michel Polnareff)
* *Gloria* (1970) (Michel Polnareff)
* *Nue comme la mer* (1970) (Christophe)
* *Oh ! Mon amour * (1970) (Christophe)
* *Ballade pour Adeline* (1977) (Richard Clayderman)
* *A comme amour* (1978) (Richard Clayderman)
* ''Mariage d'amour* (1978) (Olivier Toussaintekin batera)
* *Lettre à ma mère* (1979) (Richard Clayderman)
* *Eléana* (1987) (Richard Clayderman)
* *Sagittaire* (1988) (Richard Clayderman)
* *Comme ils sont loin les souvenirs* (1994) (Richard Clayderman)
* *Hungarian Sonata* (1997) (Richard Clayderman)
* *Chinese Garden* (1998) (Richard Clayderman)
* *Princesse du désert* (1999) (Richard Clayderman)
* *J 'aime les gens qui s'aiment* (2001) (Richard Clayderman)
* *Pour tout l'amour du monde* (2004) (Richard Clayderman)
* *Mariage d'amour'' (1987) (Richard Clayderman)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Richard Clayderman

## Kanpo estekak
George Sidney

**George Sidney** (New York, 1916ko urriaren 4a - Las Vegas, 2002ko maiatzaren 5a) estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizlea izan zen.

Metro-Goldwyn-Mayer konpainiarekin lan egin zuen batez ere, eta Holywooden gerraosteko aurrekontu handieneko film musikalak zuzendu zituen. Hanna-Barbera animazio-estudioko bazkide sortzailea ere izan zen, eta marrazki bizidunak benetako akzioarekin nahastu zituen filmen batean.

## Filmografia hautatua 
* *Pilot #5* (1943)
* *Thousands Cheer* (1943)
* *Bathing Beauty* (1944)
* *Anchors Aweigh* (1945)
* *Ziegfeld Follies* (1945)
* *The Harvey Girls* (1946)
* *Holiday in Mexico* (1946)
* *Cass Timberlane* (1947)
* *The Three Musketeers* (1948)
* *The Red Danube* (1949)
* *Key to the City* (1950)
* *Annie Get Your Gun* (1950)
* *Show Boat* (1951)
* *Scaramouche* (1952)
* *Young Bess* (1953)
* *Kiss Me Kate* (1953)
* ''Jupiter's Darling* (1955)
* *The Eddy Duchin Story* (1956)
* *Jeanne Eagels* (1957)
* *Pal Joey* (1957)
* *Pepe* (1960)
* *Bye Bye Birdie* (1963)
* *A Ticklish Affair* (1963)
* *Viva Las Vegas* (1964)
* *The Swinger* (1966)
* *Half a Sixpence'' (1967)

## Kanpo estekak
Henri Loux

**Henri Édouard Loux** (Auenheim, Alsazia-Lorrena, 1873ko otsailaren 20a &ndash; Estrasburgo, 1907ko urtarrilaren 19a) alsaziar marrazkilari eta diseinatzailea izan zen. Hainbat poster, etiketa eta plater diseinatu zituen eta batez ere "Obernai" izeneko baxeran egindako irudien egilea izateagatik da ezaguna.

## Kanpo estekak
Larru-atzapar lurtar

**Larru-atzapar lurtarra** (*Thelephora terrestris*) *Thelephoraceae* familiako onddo espezie bat da. Ezin da erabili sukaldean haragi larrukara duelako.

Sinonimoak: *Thelephora laciniata*, *Thelepora minor*, *Thelephora rhipidium*, *Thelephora terrestris var. tomentella*, *Thelephora crustosa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, larrukara, harroa, maiz inbutu forma irregular bat izaten du, uher edo more-arre kolorekoa. Gainazala tomentudun-fibrilosoa da.

**Himenioa:** Erradiatua, zimurtsua edo sigi-saga egiten papila txikiengatik; pruinaduna, arre iluna.

**Hanka:** Ez du hankarik edo ia hanka gabea.

**Haragia:** Arroa, larrukara, biguna, haritsua. Txokolate kolorekoa edo marroi-morea.

**Karpoforoa:** 2 eta 3 cm bitartekoa, petalo lautu baten itxuran agertzen da edo baita giltzurrun-forman ere, arre ilunean partzialki gainjarriz beste batzuen ondoan ilara irregularretan antolatuta, gaineko gainazala iletsua, pubeszentea edo zimurtsua, arre ilun kolorekoa, biguna, larrukara, ia harrotua. Ertz zuriarekin. Himenioa leuna da, hori-isabela kolorekoa edo arrea. Karpoforoek ez dute hankarik, baina lurrean sartzen dira han dauden harriei eutsiz.

**Etimologia:** *Terrestris* epitetoa latinetik dator, lurretik esan nahi duen  "terrester" hitzetik. Lurrean basten delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Thelephora palmata* dekakorekin nahas daiteke, honek kirasdun usaina du eta  arre-more koloreko adar antzeko zapal batzuk, mutur zurixkekin; pinudietan hazten da. *Thelephora caryophyllea* espeziearekin ere bai, hau 2 eta 3 cm arteko espezie txiki bat da, usaingabea inbutu formako errezeptakulu bat du, zatitua, marroi-purpura kolorekoa; hostogalkorretan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan, lur hareatsuetan. Koniferoen eta hostogalkorren sustrai, adar eta zurean sartu eta itsatsi egiten da. Koniferoen basoetan arruntagoa da, talde txikietan estu hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kuba, Nikaragua, Honduras, Ekuador, Islandia, Europa, Errusia, Turkia, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Madagaskar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak