Alicia Aretxabaleta Mendia

**Alicia Aretxabaleta Mendia** (Bilbo, Bizkaia, 1901eko irailaren 2a - 2004ko apirilaren 23a) biolin jotzailea, irakaslea eta antzezlea izan zen.

## Bizitza 
Bilboko Barrenkale kaleko 4an  jaio zen 1901ean. Gurasoak Patxi Aretxabaleta eta Alberta Mendia izan ziren, merkatariak Bilboko Alde Zaharrean eta 5 anai-arrebetan emakume bakarra izan zen. Sasoi hartako hezkuntza formala eta erlijiosoa jaso zuen eta Tiboliko eskolan ikasi zuen.

Txiki txikitatik kantazalea eta antzerkizalea, Bizkaiko Akademian musika ikasketak egiten hasi zen zazpi urteko neskatoa zela. 1909an, Aliciak zortzi urte zituela, Martin Pérez de Anuncita organu-jolearen abesbatzean kantari aritzen zen bitartean, Alfredo de Etxaberen "*Mil metros de película*" izenburuko lanean parte hartuko zuen.

1911an Lehen Jaunartzea egin zuen Bilboko Done Bikende parrokian. 1912an bibolina ikasten hasi zen. 1914an Bilboko Cervantes eskolan bere oinarrizko ikasketak bukatu zituen eta urte betera Bilboko Udalak erabaki zuen beka bat ematea Bilboko Eskola Normalean magisteritza ikasketak burutzeko. 

1918an familia osoa Bilboko Alde Zaharreko Banco de España  kalera lekualdatzeak, Posta kaleko Euzkeldun Batzokijara zein Bidebarrieta kaleko Euzko Gaztediren egoitzara maiztasunez joatea ahalbidetu zion. Hurrengo urtean, 1919an, euskara ikasten hasi zen Arte eta Ogibideen Eskolan, irakasle Evaristo Bustinza "*Kirikiño*" izan zuelarik.

1920an Auzunetako Eskoletarako oposizioak gainditu zituen, lanposturik hartu ez bazuen ere. Urte horretan Euzko Gaztediko antzerki taldean parte hartu zuen buru-belarri. Jarduera artistiko horretan Alfredo de Etxabek idazten zituen lanak antzezten zituzten; baita Nicolas Viarre, Luis Gonzalez-Txabarriren eta Ricardo Guilotxeren lanak ere.

1922an apirilaren 10ean Ambrosio Martin O'Daly irlandarrak hitzaldi bat eman zuen, Eli Gallastegik zuzentzen zuen Euzko Gaztedi elkartean, emakume irlandarren Cumann na mBan izeneko jardueraren berri emateko. Bilboko emakumeen artean eragin handia izan zuen eta emakume irlandarren antzera lan egiteko elkartu ziren: 50 emakume elkartu eta Emakume Abertzale Batza sortu zuten. Alicia Aretxabaleta idazkari aukeratu zuten. 1923an Primo de Rivera militarraren diktadura hasi zenez, 17 hilabete baino ez zuen iraun.

1922an Bilboko Orkestra Sinfonikoa publikoaren aurrean aurkeztu zenean, parte hartu zuen, musikari gazte-gaztea zelarik. Aretxabaleta Bilboko Lehen Orkestra Sinfonikoko emakume gutxietako bat izateagatik nabarmendu zen, biolin-jotzaile gisa.1931 urtean EABko emakumeal berriro elkartu ziren, Errepublika garaian, eta 520 emakume batuz. Alicia Aretxabaleta aukeratu zuten idazkari.

Urte berean, Maiatzaren 7an  **Jose Antonio Garamendi Ansa**rekin ezkondu zen Begoñan: 2 seme eta 4 alaba izan zituzten hurrengo urteetan. Aliciak berak bakarrik hezi behar izan zituen Gerra Zibilean zehar, Jose Antonio bere senara erbesteratu eta frankismoan zehar atxilotu egin zutela. 

## Aintzatespenak 
* 2015: Bizkaiko Foru Liburutegiak 2015eko Emakumearen Nazioarteko Eguna ospatzeko, bederatzi orri-markatzaile banatu zituen, Bizkaiko beste horrenbeste maistraren biografiaz, *Bizkaiko maistrak: etorkizunari bidea zabaltzen* lelopean. Bizkaiko Auzo-Ikastolen gaineko erakusketa bat ere antolatu zuen Foru Liburutegiak maistra hauen lanari gorazarre egiteko:
# Juliana de Agirrezabala y Pagola (1854-1912)
# Libe Iñese Altuna Okamika (1916-1993)
# Alicia Aretxabaleta Mendia (1901-2004)
# Julene Azpeitia Gomez (1888-1980)
# Consuelo Gallastegi Uriarte (1900-1980)
# María Angeles Garai (1930-2022)
# Monika Lekunberri Uriona (1914-1987)
# Juliana Mujika Agirrezabal (1905-1991)
# Polixene Trabudua de Mandaluniz (1912-2004)

* alt=Aretxabaletaren izena daraman kalea Zorrozaurreko irlan|thumb|Zorrozaurren Alicia Aretxabaleta izeneko kalea2024 urtean Abandoibarrako irlan kale bati **Alicia Aretxabaleta** izena eman zioten, Zorrozaurreko iparraldeko muturraren inguruan. Kale horren izena, beste hirurekin batera, prozesu partehartzaile baten ondorioa izan zen. Honela azaldu zuten aukeraketa:«Alicia Aretxabaleta 1901ean  jaio zen Bilbon. Epaltzaren alargunaren eskoletan ikasi zuen, Tibolin. Beka bat lortu zuen eta beka harekin eskola-irakasle izateko ikasi zuen. Bizkaiko hainbat ikastetxetan aritu zen lanean.  Evaristo de Bustinza "Kirikiño"rekin euskara ikasi zuen. Bilboko bizitza kulturalean nabarmendu zen, **aktore dramatiko** gisa.»
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Begoña Bilbao, Gurutze Ezkurdia, Karmele Perez Urraza, Josu Chueca: "EMAKUMEAK Hitza eta Bizitza". *Euskal Herriko Unibertsitatea*, 2012, 159. or.

## Kanpo estekak 
* 2019an Euskalerriko Unibertsitateak argitaratutako *Emakumeak, hitza eta bizitza* liburua*.* Egileak: Bilbao Bilbao, Begoña; Ezkurdia Arteaga, Gurutze; Pérez Urraza, Karmele; Chueca Intxusta, Josu.
* Bizkaiko Diputazioaren argitalpena: *Gizon eta Emakumeen arteko berditasunaz*
* Bilboko Udalaren akordioa Alicia Aretxabaleta Mendiari Magisteritza ikasketak ordaintzeko 
* Nagore Garamendi Aliciaren lobaren ekimena dokumentala egiteko
* EMAKUNDEren aldizkarian 1999an
* Zorrozaurreko kalearen irudiak EITBn grabatuta