open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Assen

**Assen** Herbehereetako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Drentheko probintziaren hiriburua dena.

## Kokapena 
Assenen udalerri mugakideak honakoak dira: Tynaarlo iparraldean, Aa en Hunze ekialdean, Midden-Drenthe hegoalde eta hego-mendebaldean, Noordenveld mendebalde eta ipar mendebaldean.

## Herriak 
* Anreep
* Assen
* De Haar
* Graswijk
* Loon
* Rhee
* Schieven
* Ter Aard
* Ubbena
* Witten
* Zeijen
* Zeijerveen
* Zeijerveld

## Argazkiak 

Fitxategi:Zuidersingel 12 Assen.jpg|Antzinako posta bulegoa
Fitxategi:Assen, torentje in het centrum 2008-04-27 17.39.JPG|Torentje (Dorretxoa)
Fitxategi:Brink 41 Assen Telegraafkantoor.jpg|Telegrafoaren antzinako bulegoa
Fitxategi:Drents Museum.jpg|Drents museoa
Fitxategi:Dr Nassaulaan 9 Assen 1.jpg|Aschwing etxea

## Hiri senidetuak 
*  Poznań, Polonia
*  Vrijburg, Hego Afrika

## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hirien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Assengo Udalaren webgunea
Guardia Nazional Errepublikanoa (Portugal)

**GNR** edo **Guardia Nazional Errepublikanoa**, () Portugalgo segurtasunaz arduratzen den jendarmeria da. 1801an sortu zen eta bere egoitza, Lisboan dago kokatua.

## Lurralde-antolaketa 
1. Komandantzia Nagusia (Lisboa)
2. Lurralde Unitateak
:: 2. Lantaldea (egoitza: Lisboa, ardurak: Lisboa eta inguruak)
:: 3. Lantaldea (Evora, Hegoaldeko Lurraldea)
:: 4. Lantaldea (Porto, Iparraldeko Lurraldea)
:: 5. Lantaldea (Coimbra, Erdialdeko Lurraldea)
3. Erreserba Unitateak
:: Operazio Berezietarako Batailoia eta Orden Publikoa
:: Zaldizko Guardia, Motor Eskuadroia eta Presidente Guardia
4. Unitate Bereziak
:: Lantalde Fiskala (Aduana eta mugen zainketa; eta itsas-zainketa Portugal osoan, Madeira eta Azoreak barne.)
:: Trafiko Lantaldea
5. Guardiaren Ikasketa Akademia

thumb|300px|ezkerrera|GNRk trafikoa zaintzen.

## Kanpo-estekak
Tilburg

**Tilburg** Holandako hegoaldean, zehazki Ipar Brabante probintzian, kokatuta dagoen hiri bat da. Udalerri berean, Tilburg-ez gain, Berkel-Enschot eta Udenhout herriak daude. Holanda osoko seigarren herririk populatuena da 201.259 biztanlerekin (2007an) eta bigarrena, Eindhoven-en atzetik, Brabant probintzian.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
* Tilburg Centrum
* Oud-Noord
* Oud-Zuid
* Noord
* Oost
* Zuid
* West
* Reeshof

Horrez gain, hiriaren inguruan honako herriak daude: Berkel-Enschot eta Udenhout

## Historia 
Hiri honen lehenetariko erreferentziak, XIV mendean jaurgo izendatu zutenean daude. Jaurgoa, "Tilburg eta Goirle" izena hartu zuen eta gaur egun bi herrialde hauek diren lurraldeetan kokatzen zen. Mende bat beranduago, Jan van haestrecht tilburg-ko jauna, hiriaren zeinua eraiki zuen, Tilburg-eko gaztelua. Gaztelu hau, hiriaren eskutuan agertzen da. 1858an gaztelu hau eraitsi egin zuten lantegi bat eraikitzeko.

## Guillermo II 
Guillermo II erregeak (1792-1849) hiriarekiko kutuntasun berezia sentitu zuen. Horregatik La Haya (Den haag) hiri zaratzutik alde eta denboraldi luzeak Tilburg hirian igarotzen zituen. Hiriarekiko ongile handi izan zen, ehungintza hobetuz, abeletxeak eraikiz eta finantziazio handiak udaletxerako ekarriz. Tilburg-eko jauregia eraikitzen hasi zen eta bere erresidentzia toki moduan erabili nahi izan zuen, baina hori ez zen inoiz gertatu, jauregia bukatu baino lehen hil baitzen. Gaur egun, jauregi hori udaletxearen zati bat da.

Tilburg-eko futbol taldeak, Holandako lehen mailako talde txiki/ertainetako bat, Willem II izena hartzen du erregearen ohorean.

## Tilburg-eko erakundeak 
* Hiria Tilburg-eko unibertsitatearen (Universiteit van Tilburg) kokalekua da. Askoren ustez, ekonomia eta zuzenbide unibertsitaterik onena Holanda osoan. European Economic Association elkartearen aburuz, Europa mailan, ekonomia eta empresen adiministrazioetako unibertsitaterik onena.
* De pont arte modernoko museoa hemen kokatzen da.
* De Efteling, Holandako jolas-parkerik ezagunena, Tilburg hiriaren erdialdetik 10 kilometrora dago.
* Holandako ehungintza museoa (Nederlands Textielmuseum) Tilburg-en dago.
* Rock akademia (rockacademie), Holandako handiena, hirigunearen erdialdearen alboan kokaturik dago.
* Westpoint eraikina, Tilburg tren-geltoki zentralaren (Tilburg central) alboan dago eta 140 metrorekin, Holandaren hirugarren eraikin handiena da. 2004ean bukatua izan zen.

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hirien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tilburgeko Udalaren webgunea
Almere

**Almere** Herbehereetako erdialdean dagoen hiria da, herrialdeko zazpigarren populatuena dena eta Flevolandeko probintzian dagoena.

Hiria 1950eko hamarkadatik aurrera itsasoari hartutako lurretan eraiki zen.

## Kokapena 
Almereren udalerri mugakideak honakoak dira: Lelystad iparraldean, Zeewolde ekialde eta hego-ekialdean, Blaricum, Huizen eta Naarden Gooimeer aintziraren hegoaldean, Muiden aintziraren hego-mendebaldean, Amsterdam mendebaldean eta Waterland ipar-mendebaldean.

## Barrutiak 
## Argazkiak 

Fitxategi:Schouwburg Almere.jpg|Schouwburg antzokia
Fitxategi:Almerehaven.jpg|Almere Haven barrutia
Fitxategi:Flevoland from the plane retouched.jpg|Hiriaren airetiko ikuspegia
Fitxategi:Almeerderhout02.jpg|Almere Hout barrutiko parkea

## Demografia 
## Hiri senidetuak 
*  Aalborg, Danimarka
*  České Budějovice, Txekiar Errepublika
*  Dmitrov, Errusia
*  Yaroslavl, Errusia
*  Haapsalu, Estonia
*  Kumasi, Ghana
*  Port Sudan, Sudan
*  Lancaster, Erresuma Batua
*  Milton Keynes, Erresuma Batua
*  Rendsburg, Alemania
*  Växjö, Suedia
*  Tainan City, Taiwan

## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hirien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Almereko Udalaren webgunea
Arnhem

**Arnhem** (nederlanderaz  edo  ahoskatua; hegoaldeko Gelderlandeko dialektoan: *Èrnem*) Herbehereetako ekialdeko hiria, Gelderland probintziako hiriburua.

## Kokapena 
Arnhem hiriaren udalerri mugakideak honakoak dira: Ede ipar-mendebaldean, Apeldoorn iparraldean, Rozendaal ipar-ekialdean, Rheden ekialdean, Westervoort hego-ekialdean, Lingewaard hegoaldean, Overbetuwe hego-mendebaldean eta Renkum mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
Hiriak guztira hiru barruti eta 81 auzo dauzka, barrutiak honakoak dira:

* Arnhem Centrum
* Arnhem-Noord
* Arnhem-Zuid

Horrez gain, hiriaren inguruan honako herriak daude: Schaarsbergen eta Elden.

## Historia 
Bigarren Mundu Gerran, borroka bortitzak izan ziren bertan. Arnhemgo guduan, aliatuek alemanen aurkako eraso handi bat prestatu zuten, baina hegazkin gutxi zituztela-eta, luzatu egin zen. Bitartean, erresistentzia antolatu zuten alemanek. Horrekin batera, eguraldia txartu egin zen. Bi arrazoi horien ondorioz, bertan behera utzi behar izan zuten erasoa.

## Klima 

## Ekonomia 
Arnhem bere inguruko komunikazio-lotune eta merkataritzaren gune garrantzitsua da. Mekanika- eta kimika-industriak eta oihalgintza dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Argazkiak 

Fitxategi:Arnhem Railway Station, The Netherlands.JPG|Tren geltokia
Fitxategi:Arnhem_Blick_von_der_Grote_Kerk_Sint_Eusebius_02.jpg|Hiriaren airetiko ikuspegia
Fitxategi:Arnheim Kirche.JPG|Sint Eusebius eliza
Fitxategi:Gelredome.jpg|Gelredome aretoa
Fitxategi:Arnhem river 2003 01.jpg|Hiriaren ikuspegi orokorra

## Hiri senidetuak 
*  Airdrie, Eskozia
*  Coventry, Ingalaterra
*  Croydon, Ingalaterra
*  Gera, Alemania
*  Hradec Králové, Txekiar Errepublika
*  Kimberley, Hego Afrika
*  Villa El Salvador, Peru
*  Wuhan, Txinako Herri Errepublika

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arnhemgo Udalaren webgunea
Nimega

**Nimega** (nederlanderaz, *Nijmegen*) Herbehereetako ekialdeko hiria da, herrialdeko hamargarren populatuena. Gelderland probintzian dago. Herbehereetako hiririk zaharrentzat hartzen dute; izan ere, 2005ean haren sorreraren bi milagarren urteurrena ospatu zen.

Waal ibaiaren ertzetan eta Alemaniako mugatik gertu dago. Industriagunea da: industria mekanikoa, berogailu eta elektrizitate-tresnak, ehungintza, papergintza, jantzi eta zapatagintza dira jarduera nagusiak. Burdinbide-lotune garrantzitsua. Unibertsitate katolikoa ere badu.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
* Nijmegen-Centrum
* Nijmegen-Oost
* Nijmegen-Oud-West
* Nijmegen-Nieuw-West
* Nijmegen-Midden
* Nijmegen-Zuid
* Dukenburg
* Lindenholt
* Nijmegen-Noord

## Historia 
*Noviomagus* antzinako hiri zelta zen; Trajano enperadoreak erromatartu zuen *(Ulpia Noviomagus)*. Enperadorearen egoitza izan zen Karlomagnoren garaian. Gero, Hansaren barne egon zen hiri aske gisa; 1585ean espainiarren mende erori zen, eta 1672an frantsesek beretu zuten. 1806tik aurrera holandar hiria izan da, Napoleonen mende egon zen aldian izan ezik (1810-1814). Antzinako eraikuntza gehienak suntsiturik gertatu ziren Bigarren Mundu Gerran estatubatuarrek egindako bonbardaketaren kariaz (1944).

### Nimegako hitzarmenak 
Hiri horretan Frantziak, Holandak eta Espainiak sinatu zuten bake-ituna (1768ko abuztua - 1769ko otsaila). Frantziako Luis XIV.ak 1672an Herbehereen aurka egindako erasoaren ondorioz, Hagako Aliantza Handia (1674) osatu zuten Holandak, Espainiak, Inperioak, Brandeburgok eta Lorrenak. Ezin izan zioten frantziar gudarostearen oldarrari eutsi, baina Ingalaterrak jarrera neutrala alde batera utzi eta Holandarekin elkar hartu zuenean (1678ko uztaila), Luis XIV.a bakezkoak egitera makurtu zen. Hitzarmenen ondorioz, Holandak Maastricht berriro bereganatu eta merkataritza-abantaila zenbait lortu zituen. Espainia galtzaile atera zen (Franche-Comté eta 14 hiri eman behar izan zizkion Frantziari, beste zenbait beretu bazituen ere). Enperadoreak Philippsburg bere esku gorde zuen, Frantziari emandako Friburgo eta Brisachen truke.

thumb|erdian|650px|Nimega hiriko ikuspegia.

## Klima 

## Demografia 
## Argazkiak 

Fitxategi:Nijmegen, de Grote Markt (RM31130+1+2 en 31134+5) met de toren van de Sint Stevenskerk RM31182 IMG 3983 2020-04-05 09.20.jpg|Sint Stevens elizaren inguruko eraikinak
Fitxategi:KruittorenNijmegen.JPG|Kruittoren
Fitxategi:Waaggebouw (Nijmegen) P1060338.JPG|Waaggebouw
Fitxategi:Nijmegen (3).JPG|Hiriko ikuspegi panoramikoa
Fitxategi:Nijmegen Centraal Station.jpg|Tren geltokia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hiri nagusien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nimegako Udalaren webgunea
Breda (Katalunia)

**Breda** Kataluniako udalerria da, Selva eskualdean eta Gironako probintzian kokatuta dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.784 biztanle zituen. 5&nbsp;km²-ko azalera du.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Breda (Herbehereak)
* Gironako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Bredako Udalaren webgune ofiziala
Pinos Genil

**Pinos Genil** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 1.252 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
's-Hertogenbosch

'**s-Hertogenbosch** Herbehereetako hegoaldean dagoen hiria da, Ipar Brabanteko probintziaren hiriburua dena.

## Banaketa administratiboa 
### Barruti eta auzoak 
* **Barrutiak**: Binnenstad · De Groote Wielen · Empel · Engelen · Graafsepoort · Maaspoort · Muntel/Vliert · Noord · Rosmalen Noord · Rosmalen Zuid · West · Zuidoost
* **Herriak**: Bokhoven · Dieskant · Empel · Engelen · Gewande · Hintham · Kruisstraat · Maliskamp · Oud-Empel · Rosmalen

## Garraioa 
Hiriak hiru tren geltoki ditu:

* 's-Hertogenbosch
* 's-Hertogenbosch Oost
* Rosmalen

## Argazkiak 

Fitxategi:'s-Hertogenbosch - Paleis van Justitie 2.jpg|Justizia jauregia
Fitxategi:Panorama 's-Hertogenbosch.jpg|Erdigunearen ikuspegia
Fitxategi:Deguldenhopsack.jpg|De Gulden Hopsack
Fitxategi:Stadsmuurdenboschnl.jpg|Harraseia Het Bossche Broek izeneko gunetik gertu
Fitxategi:Demoriaandenboschnl.jpg|De Moriaan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hirien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  s-Hertogenboscheko Udalaren webgunea
Zwolle

**Zwolle** Herbehereetako erdialdean dagoen hiria eta Overijsselgo probintziaren hiriburua da.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
* Aa-landen
* Assendorp
* Berkum
* Binnenstad
* Diezerpoort
* Hanzeland
* Herfte
* Holtenbroek
* Kamperpoort
* Oosterenk
* Stadshagen
* Spoolde
* Westenholte
* Wijthmen
* Windesheim
* Wipstrik
* Zwolle-Zuid

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hirien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zwolleko Udalaren webgunea
Nomen

alt=Erromatar garaiko marmolezko hilarria.|thumb|Hilarrien idazkunetan beti agertzen zen gutxienez hildakoaren *nomen*-a.
Erromatarren ***nomena*** (pluralez ***nominis***) oraingo abizen edo deituraren antzekoa da. *Gens* edo leinua adierazten zuen eta familia askok gens bera izan zezaketen, hau da,  arbaso bereko ondorengoak zirela esaten zuten. Beraz, *nomen-a* belaunaldiz belaunaldi heredatzen zen eta komuneko balizko arbaso horren ondorengo guztiak izendatzen zituen. "*gens, gentis*" substantiboa femeninoa da eta horregatik, *nomen*-ak aipatzen direnena aldaera femeninoa erabili ohi da: Julia, Sergia, Servilia, Tullia...

Nomena (edo *gentilicium-a edo* *nomen gentile*-a ere deitua), Tria nominaren parte bat zen, praenomeanaren ondoren jartzen edo esaten zena. Emakumeek aitaren familiaren izena gordetzen zuten eta ez zuten senarrarena hartzen. Hau da, mutilentzat "abizen" modukoa zena, neskentzat "ponte-izena" zen. Adibidez, Julia gens-eko neskatoek «Julia» ziren denak eta «Cornelia» deitzen zieten *Cornelia* familiako emakumeei. Bereizteko, besteak beste,  *minor*, *maior*, *tertia*... hitzak gehitzen ziren haien izenetara *cognomen* moduan, jaiotza-ordenaren arabera.

Europako beste herri indoeuroparretan ez dagoen osagai originala zen *nomen*-a. *Nomen*-ak ugariak ziren eta, oro har, ez ziren laburtzen.

Familia batzuek besteengandik bereizteko, "*cognomen*"-a erabiltzen hasi ziren, nolabaiteko *gens* bateko adarra edo leinu-adarrak eratuz. Julia leinuak, adibidez, *cognomen* hauek erabili izan zituen: Zesar (*Caesar*), Julo (*Iulus*), Menton (*Mento*), Libon (*Libo*) eta *Bursio*. Geroago *cognomen*-ak beste funtzio batzuk ere izan zituen, hala nola, pertsonaren izen-tipia izatea.

## Adibide batzuk 
* Julio Zesar: *Gaius Iulius Caesar* (*Julia edo Juliotarren gens* edo leinukoa).
* Julia Mesa: *Julia Maesa* (Juliotarren leinukoa)
* *Kornelio Sila jenerala: Lucius Cornelius Sylla Felix* (*Cornelia leinuko Sylla adarrekoa*)
* *Kornelia: Cornelia Minor edo besterik gabe, Cornelia* *(Cornelia leinukoa). Hori Lucius Cornelius Cinna-ren alaba zen, eta Gaius Iulius Caesar-en emaztea baina emakumeek ez zuten senarraren nomen-a hartzen.*
* *Kornelio Zina: Lucius Cornelius Cinna (Cornelia gens-eko Cinna adarrekoa)*
* Antestius Sesenco: *Antestia* leinukoa. Pertsona hori Hispania Tarraconensisen bizi izan zen eta seguruenik ez zen Italiako Antestia (edo gehaigotan erabltzen zen Antistia) leinuko ondorengoa, baina inperioko familia libreek erromatar leinuen abizenak hartu zituzten, batez ere mendebaldean.

Gizonen kasuan *nomen*-a maskulinoz erabiltzen zen eta emakumeen kasuan, femeninoz.

Libertoek, esklabo ziren garaian, euren jabe izan zirenen nomena heredatzen zuten, eta, emakumeen kasuan, egiten zen gauza bakarra, abizena femeninoan jartzea zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *nomina zerrenda*
*  ES:Roman name. Nova Roma
Enschede

**Enschede** Herbehereetako ekialdean dagoen hiria da, Overijsselgo probintzian kokatutakoa.

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hiri nagusien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Enschedeko Udalaren webgunea
Arbaso

**Arbasoa**, pertsona batekiko, bere familia berean, bera baino lehenago bizi izan den pertsona bat da. Hau da, arbaso zuzen bat (gurasoak...) edo lehenagokoak, (aitona-amonak, birraitona-amonak, herenaitona-amonak...) eta honelaxe, denboran atzera eginez. Guzti honek, zuhaitz genealogikoa deritzona osatzen du. Hitza, ondorengo baten edo batzuen arbaso zuzen batekin lotutako arbaso talde bati ere ematen zaio.

## Arbasoa biologian 
Biologian, bi izakik, harreman genetikoa dute bata bestearen arbaso baldin bada edo elkarren arteko arbaso bat baldin badute. Eboluzio biologikoan, arbaso ebolutibo bera duten bi espeziei buruz, elkarren arteko oinordetza direla esaten da. Baina, filogenian, elkarren arteko arbasoaren kontzeptua, oraindik argitu gabe dago bakterio batzuk eta geneen transferentzia horizontala egiteko gai diren beste izaki batzuentzako.

## Arbasoak kultura mailan 
Kultura batzuetan, begirune handia diete euren arbasoei, hilak zein biziak. Baina, beste muturrera joanez gero, gaztetasunean oinarrituriko testuinguru kulturaletan, ez dago zaharrenganako begirune gutxiago dago. Beste testuinguru kultural batzuetan, pertsona batzuk, probidentzia euren hildako arbasoetan bilatzen dute. Praktika hau, batzuetan, asaben gurtza bezala ezagutzen da edo zehazkiago esanda, *arbasoei benerazioa*.

## Ikus, gainera 
* Familia
* Tribu

## Kanpo estekak
Lilian Thuram

**Ruddy Lilian Thuram-Ulien** ( ahoskatua; Pointe-à-Pitre, Guadalupe, 1972ko urtarrilaren 1a) futbolari frantziarra da, atzelari moduan jokatzen duena.

Frantziako selekzioarekin partida gehien jokatu duen inoizko futbolaria da: 1994tik 2008ra 142 aldiz jokatu izan du, 2 gol sartuz.

## Kirol ibilbidea 
* 1991–1996: AS Monaco 155 p (8 g)
* 1996–2001: Parma FC 163 (1)
* 2001–2006: Juventus FC 145 (1)
* 2006-2008: FC Barcelona 41 (0)

Guztira 432 partida (224 gol).
 
## Palmaresa 
Munduko Futbol Txapelketa (1998) eta Europako Futbol Txapelketa (2000) irabazi zituen Frantziako selekzioarekin.

## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Groningen (hiria)

**Groningen** edo **Groninga** Herbehereetako iparraldean dagoen hiria da, izen bereko probintziaren hiriburua dena.

## Banaketa administratiboa 
### Barrutiak 
Hiria osatzen duten barrutiak eta 2010ean zuten biztanleria:

* Binnenstad 17.305
* Schilders- en Zeeheldenwijk 23.515
* Oranjewijk 23.275
* Korrewegwijk 16.525
* Oosterparkwijk 10.860
* Oosterpoortwijk 8.315
* Herewegwijk en Helpman 23.830
* Stadsparkwijk 15.640
* Hoogkerk 15.425
* Noorddijk 32.605

## Klima 

## Kirolak 
FC Groningen hiriko futbol talde nagusia eta Herbehereetako garrantzitsuenetarikoa da.

## Hiritar ospetsuak 
* Daniel Bernoulli (1700), matemstikaria eta fisikoa.
* John Goodricke (1764), astronomoa
* Johan Huizinga (1872), historialaria
* Heike Kamerlingh Onnes (1853), Fisika Nobel saridun
* Bauke Mollema (1986), txirrindularia

## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hirien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Groningengo Udalaren webgunea
Eindhoven

**Eindhoven** Herbehereetako hegoaldean dagoen hiria da, Ipar Brabanteko probintzian dagoena.

## Kokapena 
Eindhovenen udalerri mugakideak honakoak dira: Son en Breugel iparraldean, Best eta Oirschot ipar-mendebaldean, Nuenen, Gerwen en Nederwetten ipar-ekialdean, Geldrop-Mierlo ekialdean, Heeze-Leende hego-ekialdean, Waalre hegoaldean, Veldhoven hego-mendebaldean, Eersel mendebaldean

## Geografia 
thumb|250px|Eindhovenen profila.

Dommel ibaiaren ertzean dago. Hiriak honako udalerri mugakideak ditu: Oirschot ipar-mendebaldean, Best eta Son en Breugel iparraldean, Nuenen, Gerwen en Nederwetten ipar-ekialdean, Geldrop-Mierlo ekialdean, Heeze-Leende hego-ekialdean, Waalre hegoaldean, Veldhoven hego-mendebaldean eta Eersel mendebaldean.

### Barrutiak 
## Klima 

## Ekonomia 
* Automobilak (DAF).
* Paper eta ehun langintza.
* Tabakoa eta esnea.
* Elektronika industria (Philips).

## Garraiobideak 
* Eindhovengo aireportua

## Argazkiak 

Fitxategi:Catharinakerk Eindhoven.jpg|Catharina eliza
Fitxategi:Regent Admirant Eindhoven.jpg|Hiriaren erdiguneko etxebizitza eraikin berriak.
Fitxategi:Eindhmarkt.JPG|Markt edo Merkatua
Fitxategi:Ventilating corner seats of Philips Stadion.JPG|PSV taldearen Philips estadioa
Fitxategi:Eindhoven-topografie.jpg|Hiriko mapa topografikoa.

## Kirolak 
PSV Eindhoven hiriko futbol talde nagusia eta Herbehereetako garrantzitsuenetarikoa da.

## Ondasun nabarmenak 
* Arte modernoko museoa (Zakdine, Picasso, Braque, Mondrian, Miró).

## Hiri senidetuak 
*  Białystok, Polonia
*  Minsk, Bielorrusia
*  Chinandega, Nikaragua
*  Emfuleni, Hego Afrika
*  Gedaref, Sudan
*  Kadoma, Japonia
*  Iasi, Errumania

## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hirien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eindhovengo Udalaren webgunea
Maastricht

**Maastricht** Herbehereetako hego-ekialdeko hiria da, Limburgeko hiriburua.

## Geografia 
Maas edo Mosa ibaiaren ertzean dago, Belgikako mugaren ondoan, Liejako iparraldean, Juliana-Lieja-Maastricht eta Zuid-Willems ubideen elkargunean. Ehun, paper, larru, buztin eta garagardogintza dira industrian garrantzi handiena duten arloak. Unibertsitatea, musika-kontserbatorioa, arte-akademiak. Hegoaldean St. Pietersberg-eko meatzeak daude (322&nbsp;km galeria lurpean), erromatarren garaietan zulatzen hasiak; Espainiako erregeen kontrako gerretan iheslarien babesleku izan ziren, eta Bigarren Mundu Gerran arte-ondasunen eta iheslarien gordeleku.

## Banaketa administratiboa 
### Auzoak 
# Maastricht-Centrum barrutia: Binnenstad, Jekerkwartier, Kommelkwartier, Statenkwartier, Boschstraatkwartier, Sint Maartenspoort, Wyck-Céramique;
# Zuid-West barrutia: Villapark, Jekerdal, Biesland, Campagne, Wolder, Sint Pieter;
# Noord-West barrutia: Brusselsepoort, Mariaberg, Belfort, Pottenberg, Malpertuis, Caberg, Oud-Caberg, Malberg, Dousberg-Hazendans, Daalhof, Boschpoort, Bosscherveld, Frontenkwartier, Belvédère, Lanakerveld;
# Noord-Oost barrutia: Beatrixhaven, Borgharen, Itteren, Meerssenhoven, Wyckerpoort, Wittevrouwenveld, Nazareth, Limmel, Amby;
# Zuid-Oost barutia: Randwyck, Heugem, Heugemerveld, Scharn, Heer, De Heeg, Vroendaal.

## Historia 
382an apezpiku-egoitza zen. 1204tik aurrera Brabanteko dukerriaren barruan egon zen. 1632an Herbehereen mendean geratu zen. Espainiarren, orangetarren eta frantsesen mende egon ondoren, 1830-1832an belgikarren erasoari eutsi, eta Herbehereetako parte izaten jarraitu zuen. 1992an, Europako Erkidegoko herrialdeen ekonomia arautzen duen izen bereko hitzarmena izenpetu zen bertan.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maastrichteko Ituna

## Kanpo estekak 
*  Maastrichteko Udalaren webgunea
Gordon Banks

**Gordon Banks** (Sheffield, Hegoaldeko Yorkshire, 1937ko abenduaren 30a - Stoke-on-Trent, 2019ko otsailaren 12a) futbolari ingelesa izan zen. Stoke City taldean egin zen ospetsu.

IFFHS elkarteak XX. mendeko bigarren atezainik hoberentzat hautatu zuen, Lev Yashinen atzetik Dino Zoffen aurretik.

Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin 1963tik 1972ra 73 partida jokatu zituen, tartean 1966ko Munduko Futbol Txapelketa lortuz. 1970ean ospetsu egin zen, Mexikon, Pelé-ren jaurtiketa bat gelditu zuelako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Leitzadi

**Leitzadi** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Bere izenak dioen bezala, leize eta osinez josita dago. Tontorra baino 200 metro beherago, Leitzebeltz izeneko osinaren sarrera dago. Tontorraren mendebaldean dagoen irtenune harritsua Aitzeta deitzen da, baina, mendizaleen ustetan, ez dauka inongo interesik, Leitzadiren hain ondoan egonda.

## Kanpo estekak
Peter Shilton

**Peter Leslie Shilton** (Leicester, 1949ko irailaren 18a) futbolari ohi ingelesa da, atezain moduan ibilitakoa.

Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin partida gehien inoiz aritutako jokalaria izan da, 125ekin, Bobby Moore (108) eta Bobby Charltonen (106) markak gaindituz.

Halaber, Europako kopa birritan irabazi zituen Nottingham Forest taldearekin, 1979 eta 1980an.

## Kirol ibilbidea 
* 1966-1974: Leicester City (286 p)
* 1974-1977: Stoke City (110 p)
* 1977-1982: Nottingham Forest (202 p)
* 1982-1987: Southampton FC (188 p)
* 1987-1992: Derby County FC (175 p)
* 1992-1997: Wimbledon FC, Bolton Wanderers, Coventry City, West Ham United eta Leyton Orient.
Bobby Moore

thumb|Bobby Moore
**Bobby Moore** (Barking, Londres Handia, 1941eko apirilaren 12a- Londres, 1993ko otsailaren 24a) futbolari ingelesa izan zen, herrialdeko inoizko hoberenetarikoa. Atzelari moduan jokatu izan zuen. Pele handiaren iritziz Bobby Moore da inoiz aurrean izan duen atzelaririk onena.

Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin 1962tik 1973ra 108 partida jokatu zituen (2 gol sartuz), orain arte Peter Shilton izanda partidaren marka hori gainditu izan duen jokalari bakarra. Selekzioarekin 1966ko Munduko Futbol Txapelketa lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
West Ham Uniteden jokatu zuen ia bere ibilbide osoan, 1958tik 1974ra, 544 partidatan arituz eta 24 sortuz. Talde honekin Europako Kopa irabazi zuen 1965ean. Ingalaterrako FA Cup irabazi zuen 1964 urtean West Ham Unitederekin.

Normalean West Ham United taldeareekin Moorek zeraman zenbakia, 6 zenbakia, erretiratuta dauka West Ham Futbol taldeak bere elastikoetatik eta Bobby Mooren irudi erraldoia dago Upton Park (ofizialki Boleyn Ground) estadioan. Upton Park futbol zelaiaren hegoaldeko atearen atzean kokatzen da Bobby Moore tribuna edo *Bobby Moore Stand*. Hammer jarraitzale sutsuenak kokatzen dira Bobby Moore tribuna honetako eta justu parean, iparraldean, dagoen Sir Trevor Brooking tribunaren azpiko aldeetan

Azken urteetan talde txikiagoetan ibili izan zen: Fulham FC (124 p, g 1), San Antonio Thunder (24, 1) eta Seattle Sounders (7, 0) taldeetan hain zuzen ere.
Imanol Agirretxe

**Imanol Agirretxe Arruti** (Usurbil, Gipuzkoa, 1987ko otsailaren 24a) futbolari profesional ohia da.

2005ean debutatu zuen Real Sociedadeko lehen taldearekin. Ondorengo urteetan Sanse eta Castelló taldeetatik pasa ondoren, 2008-2009 denboraldian Real Sociedaden lehen taldean gelditu zen. 2015eko irailaren 22an bere estreinako "hat-tricka" egitea lortu zuen profesional mailan, Granadaren aurkako norgehiagokan, ligako partidan (Granada 0 - Reala 3). 2018ko abuztuan erretiratu zen, 31 urte zituela, ezin izan baitzen erabat osatu 2015eko abenduan belaunean izandako lesiotik.

## Estatistikak 
*2015eko maiatzaren 24an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Alberto Kempes

**Mario Alberto Kempes** (Bell Ville, Córdoba, 1954ko uztailaren 15a-) futbolari ohi argentinarra da, aurrelari moduan ibilitakoa eta *"El Matador"* ezizena ipini ziotena.

1978an Munduko Futbol Txapelketa irabazi zuen Argentinako futbol selekzio nazionalaren kide nabarmena izan zen. Selekzioarekin 43 partida jokatu eta 20 gol sartu zituen.

## Ibilbidea 
* 1970-1973 Instituto de Córdoba 13 p (11 g)
* 1974-1976 Rosario Central 107 (86)
* 1977-1981 Valencia CF 143 (95)
* 1981-1982 River Plate 29 (15)
* 1982-1984 Valencia CF 42 (21)
* 1984-1986 Hércules 38 (10)
* 1986-1987 Vienna FC 20 (7)
* 1987-1990 VSE Sankt Pölten 96 (34)
* 1990-1992 Kremser SC 39 (7)
* 1995 Fernandez Vial 11 (5)

## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Aitor Ocio

**Aitor Ocio Carrión** (Gasteiz, Araba, 1976ko azaroaren 28a -) futbolari ohi arabarra da, erdiko atzelari lanetan aritzen zena.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
### Nazioarteko txapelketak 
## Kanpo loturak 
*  Aitor Ozioren profila Athleticen webgunean
Bobby Charlton

**Bobby Charlton** (Ashington, Northumberland, 1937ko urriaren 11 &ndash; Macclesfield, Cheshire, 2023ko urriaren 21a) futbolari ingelesa izan zen, herrialdeko inoizko hoberenetarikoa. Erdilari-aurrelari moduan jokatu izan zuen.

Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin 1958tik 1970era 106 partida jokatu zituen, orain arte Bobby Moore eta Peter Shilton partidaren marka hori gainditu izan duten bakarrak izanda. Beste alde batetik, selekzioaren inoizko golegile hoberena da oraindik, 49 gol sartu zituelarik.

Selekzioarekin 1966ko Munduko Futbol Txapelketa lortu zuen, eta urte hartan bertan Urrezko Baloia ere eskuratu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Manchester Uniteden jokatu zuen ia bere ibilbide osoan, 1954tik 1973ra, 606 partidatan arituz eta 199 gol sortuz. Talde honekin Europako Kopa irabazi zuen 1968an.

Azken urteetan talde txikiagoetan ibili izan zen: Preston North End (38 p, 8 g) eta Waterford United (31 p, 18 g) taldeetan hain zuzen ere.

## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Gabriel Batistuta

**Gabriel Omar Batistuta** (Reconquista, Santa Fe, 1969ko otsailaren 1a-) futbolari ohi argentinarra da, aurrelari moduan ibilitakoa.

Argentinako futbol selekzio nazionalaren inoizko golegilerik izan zen (56 gol 78 partidatan), 1991tik 2002rako tartean.

Bestela, kirol ibilbide gehiena Italian egin izan zuen, hango ligaren inoizko 8. golegilerik hoberena izanda.

## Ibilbidea 
* 1988-1989 Newell's Old Boys 24 p (7 g)
* 1989-1990 River Plate 21 (4)
* 1990-1991 Boca Juniors 30 (13)
* 1991-2000 ACF Fiorentina 269 (168)
* 2000-2003 AS Roma 63 (30); Inter Milan 12 (2)
* 2003-2005 Al Arabi 22 (25)

Guztira 441 partida eta 249 gol.

## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Javier Zanetti

**Javier Adelmar Zanetti** (Buenos Aires, 1973ko abuztuaren 10a-) futbolari argentinarra da, atzelari moduan ibilitakoa.

Argentinako futbol selekzio nazionalarekin partida gehien jokatu duen inoizko futbolaria da (2008ko uztaila arte), 1994tik hasita, 122 partida jokatuta (5 gol).

Bestela, kirol ibilbide gehiena Italian egin izan zuen orain arte.

## Ibilbidea 
* 1992-1993 Talleres de Remedios de Escalada 17 p (g 1)
* 1993-1995 Club Atletico Banfield 66 (4)
* 1995- Inter Milan 730 (21)

## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Roberto Ayala

**Roberto Fabián Ayala** (Paraná, 1973ko apirilaren 14a-) futbolari argentinarra da, atzelari moduan ibilitakoa.

Argentinako futbol selekzio nazionalarekin partida gehien jokatu duen bigarren futbolaria da Javier Zanettiren ondoren, 1994tik 2007ra 115 partida jokatuta (7 gol).

## Ibilbidea 
* 1991-1994 Ferrocarril Oeste 72 p (g 1)
* 1994-1995 River Plate 40 (0)
* 1995-1998 SSC Napoli 87 (1)
* 1998-2000 AC Milan 24 (0)
* 2000-2007 Valencia CF 183 (9)
* 2007- Real Zaragoza 28 (1)
Silbita

**Silbita** edo **silbina** KCl formula kimikoa duen mineral haluro potasioduna da. Halitaren isomorfoa da, eta hurak bezala, kristal-sistema kubikoan eratzen ditu kristalak. Gardena edo zuria izan ohi da.

## Kanpo estekak
Flogopita

**Flogopita** mikaren familiako mineral horia edo marroi berdexka edo gorrixka da. Bere formula kimikoa KMg3AlSi3O10(F,OH)2 da, eta biotitaren disoluzio solidoen segidako muturreko kide magnesioduna da.

Flogopitak arruntagoa den biotitaren propietate fisiko eta optikoak ditu, baina lehenak kolore argiagoa eta tindu berdeduna dauka.

## Kanpo estekak
Kalkozita

**Kalkozita** Cu2S formula kimikoa duen mineral kobreduna da. Kobrea eskuratzeko mea garrantzitsua da.

Kalkozita antzinatik erauzi izan da eta kobrea iturririk emankorrenetakoa da; izan ere, bere kobre edukia oso handia da (%80 pisuan) eta oso erraz banatzen da sufretik. Hala ere, ez da kobre mearik garrantzitsuena, oso urria baita.

## Kanpo estekak
Thierry Henry

**Thierry Daniel Henry** ( ahoskatua; Les Ulis, Essonne, 1977ko abuztuaren 17a) futbolari ohi frantziarra da, aurrelari moduan jokatzen duena.

Frantziako selekzioarekin gol gehien sartu duen inoizko futbolaria da: 1997tik 2008ra 102 aldiz jokatu izan du, 45 gol sartuz.

## Kirol ibilbidea 
* 1994–1998: AS Monaco 110 p (20 g)
* 1999: Juventus FC 16 (3)
* 1999–2007: Arsenal FC 254 (174)
* 2007-2010: FC Barcelona 80 (35)
* 2010-: New York Red Bulls 15 (3)

## Palmaresa 
Munduko Futbol Txapelketa (1998) eta Europako Futbol Txapelketa (2000) irabazi zituen Frantziako selekzioarekin.

## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Pirolusita

**Pirolusita** MnO2 formula kimikoa duen minerala da, hots, manganeso dioxido naturala. Manganesoa eskuratzeko mea garrantzitsua da.

Altzairuaren kolore grisa eta metal distira du. Arrasto beltz edo urdinxkak egiten ditu, eta azido klorhidrikoan urtzen da. Pirolusitaren pisu espezifikoa 4,7-4,9 g/cm3 tartean dago; eta gogortasuna, Mohs eskalan, 2 eta 2,5 tartean.

Manganesoaren mineralik arruntena eta ugariena da. Sakontasun txikiko aintzira, itsaso eta zingiretan agertzen da. Manganesoa lortzeko lehengai gisa erabiltzen da, eta hori da pirolusitaren erabilera nagusia.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kronokrimenak

***Kronokrimenak*** () 2007 urtean Nacho Vigalondok zuzendutako zientzia-fikziozko filma da.

Filmarekin lotua, Vigalondok bideo-jokoa ere egin du. United Artistek filmaren eskubideak erosi ditu Estatu Batuetan remake bat egiteko.

eskuinera|155px

## Sinopsia 
Hector (Karra Elejalde) iraganera itzuliko da istripuz denbora makina batean sartuta. Ordubeteko tartea baino ez da egingo atzera, baina arazo handiak izango ditu.
Denbora-makinaren zientzialariak (Nacho Vigalondo) azaltzen dio denbora-bidaien printzipioa eta azpimarratzen du guztiz beharrezkoa dela Hectorrek berak lehen ikusi duena (Hector#1) berriro bizitzerakoan ere berdin-berdin ikusi beharko duela. Bestela denboran atzera egin duen Hectorren bizitza (Hector#2) arriskuan egongo dela, eta zientzialariaren karrera bukatuta.

Pelikulako hasieran Hector bere emaztearekin (Candela Fernández) etxean lasai dagoela binokularrekin basoan neska bat (Barbara Goenaga) biluzten ikusten du, zer gertatzen den ikustera doa eta buruan benda arrosa bat duen pertsonaia batek Hector erasotuko du, artaziekin zauri gogorra eragingo dio besoan. Etxera bidean ihesean doala babes hartzen du ikerketa-laborategi batean. Bertan aurkitzen duen zientzialariak denbora-makinan sartzeko aholkatzen dio. Hor hasten da "festa".

## Pertsonaiak 

* Karra Elejalde: Hector
* Candela Fernandez: Clara, Hectorren emaztea
* Barbara Goenaga: Basoko neska
* Nacho Vigalondo: Zientzialaria
* Juan Inciarte: Hector (alditan)

## Ezaugarri teknikoak 
## Sariak 
* 2007an Ameriketako Estatu Batuetako Austin-go Fantastic Fest Zinemaldiaren film onenaren Saria.
* Zinemaldi bereko Epaimahaiaren Urrezko Domina saria.
* Zinemaldi bereko Ikuslegoaren Zilarrezko Domina saria

## Kanpo estekak 
*  Los cronocrímenes imdb.com webgunean

## Ikus hauek ere bai 
* Primer, 2004ko film honetan ere denbora-makina bat azaltzen da
* Back to the Future Spielbergen filma (1985), denbora-makina bat azaltzen da, baina azken honetan denboraren haria aldatzea posible dela onartzen da.
Scheelita

**Scheelita** CaWO4 formula kimikoa duen mineral wolframioduna da. Wolframa eskuratzeko mea garrantzitsua da. Ondo eratutako kristalak bildumagileen gutizia dira eta zenbaitetan harribitxiak egiteko erabiltzen dira.

Sumendi jatorria duten harrietan, granitoarekin nahasita gehienetan, aurkitzen den kaltzio naturalaren tungstatoa da. Batzuetan molibdenoarekin nahastua ere agertzen da. Tungstenoa lortzeko eta gai fosforeszente gisa erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anhidrita

**Anhidrita** CaSO4 formula kimikoa duen mineral anhidro kaltziodun eta sulfatoduna da. Bere formula kimikoa aztertuz baritaren eta zelestinaren isomorfoa dela iruditu dezakeen arren, ez da hala. Urarekin kontaktuan, arruntagoa den igeltsua (CaSO4**·**2H2O) bihurtzen da. Sarritan kaltzitarekin, halitarekin eta sulfuroekin (galena, kalkopirita, molibdenita, pirita) batera agertzen da.

## Kanpo estekak
Michel Platini

**Michel François Platini** (Jœuf, Meurthe-eta-Mosela, Frantzia, 1955eko ekainaren 21a) futbolari ohi frantziarra da, munduko inoizko hoberenetarikoa izan zena. Erdilari moduan jokatu izan zuen. Urrezko Baloia hiru aldiz eskuratu zuen, horrelakorik lortzen bakarra izanda Johan Cruyff eta Marco van Basten herbeheretarrekin batera.

## Biografia 
11 urterekin hasi zen futbolean jokatzen, eta 1973an egin zuen debuta Frantziako Ligako lehen mailan, Nancy taldearekin. 1977-78 denboraldian Kopa irabazi zuen bere taldearekin, eta harrezkero garbi erakutsi zuen kalitate bikaineko jokalaria zela.

1980. urtean Saint Etienne taldeak kontratatu zuen eta 1982az gero Juventus taldean jokatu zuen. Talde haiekin lortu zituen, besteak beste, Liga txapelketak (Frantziakoa 1980-81ean, Italiakoa 1983-84 eta 1985-86an), Errekopa (1983-84), Kopa (1982-83), Superkopa (1984) eta Kontinente arteko kopa (1985). Bestalde, Europan diharduen jokalari onenari ematen zaion Urrezko Baloia eskuratu zuen 1983, 1984 eta 1985ean.

70 alditik gora izan zen Frantziako selekzioaren jokalari, eta Argentinako munduko txapelketan (1978), Espainiakoan (1982) eta Mexikokoan (1986) parte hartu zuen; Nazioen Eurokopa irabazi zuen 1984an (golegile nagusia bera izan zen).

1987an futbolari karrera utzi, eta hurrengo urtean Frantziako selekzioaren entrenatzaile izendatu zuten (1992 arte), eta 1990ean Frantziako futbol federazioko zuzendaritzako kide. 1998an Frantziako Munduko Koparen antolaketa batzordeko lehendakari izan zen. 1990ean espetxe zigorra ezarri zioten Saint Etienne taldean aitortu gabeko funts batetik zenbait futbolariri ordaintzen zitzaien saria zela eta.

## Kirol ibilbidea 
* 1972–1979: AS Nancy 181 p (98 g)
* 1979–1982: AS Saint-Etienne 104 (58)
* 1982–1987: Juventus FC 147 (68)

Guztira 432 partida (224 gol).

## Palmaresa 
Europako Futbol Txapelketa irabazi zuen Frantziako selekzioarekin 1984an. Txapelketa hartan jokalaririk onena eta golegile nagusia izendatu zuten.

Bestela, selekzioarekin 72 partida jokatu zituen guztira eta 41 gol sartu.

## Ikus, gainera 
* FIFA 100

## Erreferentziak
Zidno

**Zidno** Piramos eta Sarosekin batera, Ziliziako hiru ibai handienetako bat zen. Mediterraneoan itsasoratzean, aintzira bat osatzen zuen, Rhegma izenekoa. Aintzira, Tarsoko herriak, itsasportu bezala erabiltzen zuen. Hasiera batean, ibaia herriaren erditik igarotzen zen. Baina, uholde bat gertatu ondoren, Justiniano I.a enperadore bizantziarrak ibaiaren ibilgua aldatu zuen, herria inguratuz. Herriaren iparraldean, ibaiak urjauzi harrigarriak ditu.

Flavio Arrianok emandako berrien arabera, Alexandro Handia larriki gaixotu zen ibaiko ur hotzetan bainatu ondoren. Erdi Aroan, arabiarrek, *Nahr al-Baradan gen* izena eman zioten ibaiari. Gaur egun *Tarso Çay* izena du.

## Ozeanida 
Antzinatean, ibaiko jainkoa ere, Zidno deitzen zen. Sarri agertzen zen bere irudia Tarsoko txanponen atzealdean. Bizantzioko Estebanek Tarsoko Atenodoro aipatzen du

"Ankialek, Japetoren alabak, Ankiale sortu zuen (Tarsotik gertu dagoen hiria): bere semea Zidno izan zen, Tarsoko ibaiari izena eman ziona: Zidnoren semea Partenio izan zen, eta, honengatik, hiria Partenia deitua izan zen: beranduago, izena Tarsogatik aldatu zen."

## Kanpo estekak
Juan Fernando López

**Juan Fernando López Aguilar** (Las Palmas de Gran Canaria, 1961eko ekainaren 10a) PSOE alderdiko politikari espainiarra da. Espainiako Gobernuko Justizia Ministroa izan zen 2004-2007 urte bitartean.

## Kanpo estekak
Kobeta

**Kobeta** Bilbo inguratzen duen mendi koxkor baten izena da. Altamira auzoan kokaturik dago eta 198 metroko garaiera du.

Mendi honetan 2005ean Bilboko udalak Kobetamendi izeneko aisialdi-gunea inauguratu zuen.

## BBK Live Festival eta Kobetasonik 
Mendi honen magaletan egin dira azken urteotan musika jaialdi erraldoiak: Kobetasonik eta Bilbao BBK Live. Jaialdiek iraun bitartean Bilboko udalak, doako autobus-zerbitzua ezartzen du, kontzertuetara doazen pertsonak San Mamesetik Kobetara hurbiltzeko.

## Kanpo estekak
Urgozo

**Urgozo** (erderaz **Las Delicias**) Barakaldoko auzoa da, Bilbotik eta Alonsotegitik gertu. Kadagua ibaiaren ondoan dago auzoa.

Auzo honek oraindik orain mantentzen ditu siderurgia enpresak, Barakaldoko azken baserriekin batera.

## Ikustekoak eta ondarea 
* Errota
* Zubileta dorrea

### Donejakue bidea 
Urgozoko auzoak iparreko Done Jakue bideak zeharkatzen du Zubiletako auzoa igaro eta *Deabruaren zubia* zeharkatuta ailegatzen da Urgozora, auzoaren ondoan Agate Deunaren baseliza dagoelarik.

## Inguru naturala 
* Larrazabalgo basoa

## Ikus, gainera 
* Barakaldo

## Kanpo estekak
Finisterre

**Finisterre** edo **Fisterra** (*Cabo Fisterra* galizieraz) Espainiako atlantiar kostaldean dagoen lurmutur bat da, Finisterre edo Fisterra izeneko herri galiziarrean. Jende askok hala uste duen arren, ez da Espainia kontinentalaren mendebaldereneko tokia. Mendebalderen dagoena, Touriñan lurmuturra da. Bere koordenatuak hauek dira: 

*Promontorium Atrabum* edo *Nerium* deitu zioten erromatarrek. Itsas armada ingelesak garaipen guztiz garrantzitsua lortu zuen Finisterre aurreko uretan, Frantziako eta Espainiako ontzien aurka (1805).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idi Deabru

**Idi Deabru** (jatorrizko japonieraz 牛魔王 edo *Gyūmaō ?* eta *Zezen Deabru Erregea* esan nahi du) Dragoi Bola manga eta animeko fikziozko pertsonaia da. Frypan mendian bizi zen errege boteretsu bat zen. Chichiren aita zen. Pertsonaia hau *Mendebaldera Bidaia* istorio txinatarrean dago oinarrituta.

## Deskribapena 
**Idi Deabru** gizaki sendoa eta handia da bizarra eta bibote motzarekin. Hasieran armadura bat, kapa gorria, adarrak dituen kaskoa eta prismatiko antzeko betaurrekoak daramatza jantzita. Gero alkandora txuria tirenteekin, kaskoa beharrean txapel berde bat zezen adarrekin eta betaurreko normalak daramatza.

## Biografia 
Lehen aldiz mangan agertu zen Goku lagunak *Dragoi Bolen* bila lehen aldiz zebiltzanean. Gero hainbat agerpen egingo ditu istorioarentzat garrantzia gabekoak.

Gaztetan arte martzialak ikasi zituen Iratxo Dortokarekin. Son Gohanen ostean ikasle indartsuena izan zen garai hartan. Bere gazteluan altxor handia bildu zuen, baina bere diru gosearen ondorioz gerturatzen zitzaizkion guztiak akabatzen zituen, dirua lapurtu nahi ziotelakoan. Egun batean, bere alabarekin piknikean zegoela Frypan mendiak su hartu zuen, ondorioz geztelura sartzea ezinezko zen. Hau ikusita bere alaba Iratxo Dortokaren bila bidali zuen, honek Palmorrizko abanikua baitzeukan eta honekin sua itzal zitekeen. Zoritxarrez Dortoka Miragarriak haizemailea bota egin zuen mantel bezala erabili eta erre egin zelako. Honengatik maisua bera sua itzaltzera joan zen. Ikasleak egindako guztiagatik kargu hartu eta **Idi Deabruk** bere jarrera aldatu zuen. Maisuak *Kame Hame uhin* batez sua itzali zuen, baita mendi oso desagerrarazi ere. Beste gaztelu bat eraiki zuten eta hemendik aurrera bere alabarekin bizi izan zen era baketsuan, hau Son Gokurekin ezkondu zen arte.

## Beste agerpen batzuk 
Dragoi Bola Zko lehen filmaren hasieran (*Garlic Gazteren infernua*) agertu zen.

## Kanpo estekak
Aurikaltzita

**Aurikaltzita** (Zn,Cu)5(CO3)2(OH)6 formula kimikoa duen mineral karbonatoduna da. Sarritan bigarren mailako mineral gisa agertzen da kobre eta zink metaketetan. Zinkaren eta kobrearen arteko erlazioa 5:2 ingurukoa da.

## Kanpo estekak
Seberetxe

**Seberetxe** (*Zeberitxa* modura ere agertzen da zenbait iturritan) Buia (Bilbo, Bizkaia) auzoko jauregi barrokoa da, XVII. mendean eraikitakoa. Etxaldeari ere ematen dio izena.

Espainiako gobernuak monumentu izendatu zuen n.

Oin laukiduna da, bi solairu eta ganbara dituena. Herritartasunaren eta kultoaren arteko nahasketa du jauregiak. Bi armarri ditu eta bi balkoi. Jabego pribatukoa da. Sarrerako hiru erdi-puntako arku handiak dira eraikinaren ezaugari ikusgarrienak.

Bilbo eta Urduña lotzen zituen errege bidearen ondoan dago kokaturik. Gaur egun, AP-68 autobidetik ikusten da jauregia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Buia
* Buiagoiti

## Kanpo estekak 
*  Seberetxe jauregiaren argazkia.
Izazpi

**Izazpi** Gipuzkoako mendia da, Zumarraga, Azpeitia, Ezkio eta Itsaso artean kokatua. 972 metroko altuera du eta Beloki mendiaren alboan dago. Eguraldi ona eginez gero, tontorretik Kantauri itsasoa eta Pirinioak ikus daitezke.

1990ean, Euskal Mendizale Federazioaren mendien katalogoan *Izazpe* izenarekin agertu zen; katalogo horrek Euskaltzaindiaren Onomastika batzordearen oniritzia jaso zuenez, eragin handia izan zuen, eta halaxe agertu izan zen 18 urtez. 2008ko uztailean, ordea, Euskaltzaindiak euskara batuan *Izazpi* zela erabaki zuen.

Izazpiren aipamen zaharrena 1529ko urtekoa da, *Amojonamiento de los términos de Velerayn entre Azpeitia e Çumarraga* izeneko dokumentuko bi esaldi hauetan:

Euskara zaharrean, *idoia* izenak «urmaela» edo «putzua» esan nahi du, eta zalantzarik gabe bi gurutzeen artean diren putzuez ari ziren.

## Abiapuntuak 
* Zumarraga (Ordu 1 eta 30 min.): Antiguako ermitatik, 495 metrotatik.
* Aratz-Matxinbenta (2 ordu): 120 metrotan abiatuta, Beasain eta Urrestilla arteko errepidean.
* Mandubiko mendatea (Ordu 1 eta 45 min.): 532 metrotan abiaturik. Beasain eta Azpeitia arteko errepidean.
* Ezkio ( 437 m ): Atxurtxako mendi-lepotik ( 633 m ).

## Gurutzea 
1948ko ekainean inaugurtau zuten, Carlos Linazasoro "Altzeta"-ren ekimenez eraikia, EAJren eta mendizaletasunaren propagandista aktiboa izan zena. "Pakea eta maitasuna" esaldia grabatuta dago bertan.

## Ikus, gainera 
* Izazpiko mendilerroa
* Beloki
* Irimo
* Samiño

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ganuza etxea

**Ganuza etxea** edo **Gaztañadui etxea** Eskoriatzako (Gipuzkoa) herrigunearen erdialdean, San Pedro elizaren aurrean, dagoen jauregia da. 

Etxe honi buruzko aipamen zaharrenak XVI. mendekoak dira. Apotzaga auzoko Gaztañaduitarrena ei zen etxea. 1730. urtean, adibidez, Juan Francisco Gaztañadui Uriarte jauna, Peruko Cajamarca probintziako kapitain jenerala izan zena, agertzen zaigu etxearen jabe.

Balio handikoak dira XIX. mendean margotutako horma-paperak, Napoleonen garaian Frantzian sortutakoak (1812-1814). Ikusgarrienak bi panoramikoak dira: "Pariseko monumentuak" eta "Compiègneko ehizaldia".

XIX. mende bukaeratik gutxienez Ganuza familia izan zen etxearen jabea eta XX. mendean zehar bertan bizi izan zen familia. Horregatik, Ganuzena izenarekin ezagutzen da oraindik herrian. Etxe honetan ospatu zituzten ezteiak Telesforo Monzon eta Josefa Ganuza bertako alabak, San Pedro parrokian ezkondu ondoren. Ezkondu eta gero, Bergarako Olaso Dorrean bizi baziren ere, Eskoriatzan igarotzen zituzten udak. eta gaur egun Arizmendi ikastolarena da. Horma-pinturak ere zaharberritu zituen ikastolak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quang Binh probintzia

**Quang Binh probintzia** Vietnamko 64 probintzietako bat da. Bere hiruburua Dong Hoi da. 8.051,8 km²ko azalera du eta bertan 831.600 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 7 barruti daude:

## Kanpo estekak
Fakoi

thumb|250px|Fakoia (ganibeta gautxoa)
thumb|Gautxoen fakoidun borroka baten dramatizazioa
**Fakoia** (edo **ganibet gautxoa**) gautxoek, Argentinako Pampako biztanleek, eraikitako tresna bat da. Ebakitzeko lan tresna izateaz gain, animaliak hiltzeko eta larrutzeko, larrua eta zura lantzeko... ere erabiltzen da. Babes pertsonalerako arma gisa ere garatu da, esgrimaren estilora, Pampa aldean babesteko. Bere pontxoa eta bere zaldiarekin batera, gerta daitezkeen erasoetaz babesteko, aliantza hoberena osatzen dute, euren lege eta filosofia propioen arabera erabiliz, arte martzialetan gertatzen den bezala.

## Hitzaren etimologia 
"Faca" portugesezko hitzetik dator eta ganibeta edo aiztoa esan nahi du. Beharbada, ohiko ganibeta edo aiztoa baino handiagoa denez, fakoi deitu izan zaio

## Fakoi mota ezberdinak 
Euren formatua oso aldagarria da. Oso xumea izan daiteke, edo luxuz beterikoa, bai erabilitako materialen aldetik (zilarra, urrea...), baita langintza aldetik ere.

## Borrokan erabiltzeko modua 
Gautxoak esku batean fakoia daraman bitartean, beste besoan pontxoa biltzen du, ezkutu gisa egin dezan.

## Mantenua 
Ezinbesteko beharra zen gautxoarentzat bere fakoiaren ahoa ondo zorroztua egotea, baita armaren orria ondo olioztatua ere, arma osoa hobeto mantendu ahal izateko.

## Kanpo estekak 
*  Ganibet gautxoa
*  Fakoi gautxoa
Armada talde

**Armada taldea** bi armada gorputz edo gehiagok osatzen duten unitate militar bat da. Armada gorputz horiek, elkarrekin eta agintari bakarraren agintepean lan egiten dute.

## Ezaugarriak 
Armada talde bat, armada batean era daitekeen unitaterik handiena da. Armada talde bat osatzen duten soldaduen kopurua, 40.000 eta 200.000 artean dago, infanteria, uretako infanteria, hegazkinetakoak eta gainontzeko gorputz laguntzaileen artean.

Armada taldea, existitzen direnean, teniente jeneral, kanpo mariskaledo baita dibisioko jeneral baten agintepean egoten dira. Ez dago ondo definiturik, ez baita batere erraza armada talde bat eratzea. Kontuan hartu behar da, Espainiako Indar Armatuak bezalako tamaina ertaineko armada batean, ezta hiru armadetako soldadu guztiak eta euren Estatu Gorenak batuta ere, ez liraketela nahikoa izango tamaina ertaineko armada talde bat osatzeko. Arrazoi honegatik, unitate teorikoa da, benetakoa baino gehiago, akademia militarretan, aurrekontuetan eta indar zabalkuntzan baino gehiago kontuan harturik.

XXI. mendearen hasieran, joera, unitate handiak desagertaraztea izaki, armada taldeak desagertzen doaz, baita horren azpitik dauden beste batzuk ere, dibisioa, adibidez. Joera, orain, armada brigadatan antolatzea da

BBC britainiar irrati-telebistaren arabera, ez dago beste lanbideetako beste karguetan beste aginterik, bizi edo hil ardura handiagoa duenik, armada talde baten agintea duen ofiziala baino.

## Armada talde ospetsuak 
* Wehrmachteko Iparraldeko Armada Taldea, Hegoaldeko Armada Taldea eta Erdialdeko Armada Taldea. Hauek, 1941. urtean, Bizargorri Operazioaren ardura eraman zuten, historiako inbasiorik handiena, Alemaniako eta beste nazio batzuetako 3.000.000 soldadu batu baitzituen.

## Kanpo estekak