1940ko hamarkada

**1940ko hamarkada**k 1940etik 1949. urtera bitarteko iraupena du, biak barne. Bigarren Mundu Gerrak markatu zuen hamarkadaren lehenengo zatia.

## Gertaerak 
### Politika 
* 1940eko ekainaren 25ean amaitu zen Frantziako Gudua, 46 egun eta gero, eta bide honetatik Alemaniak inbaditu zituen Frantzia, Herbehereak eta Belgika.
** Urriaren 30ean amaitu zen Ingalaterrako Gudua, 3 hilabete eta 3 aste iraun zuena, eta alemaniar naziek Britainia Handia inbaditzea eragotzi zuena.

* 1941ean Erregimen naziak ekin zion Holokaustoari, 4 urtez 6 milioi europar judu erailez.
** Abenduaren 7an Japoniak egin zuen Pearl Harborko erasoa, AEBak Munduko Gerratean sartzea eragin zuena.

* 1942ko uztailaren 6an Anne Frank eta bere familia "Gordelekuan" ezkutatu ziren, aitaren bulegoan Amsterdamen. 2 urte eta hilabete bateko ezkutaldian Annek idatzitakoa 12-13 urterekin gerora sona handiko egunkaria izan zen, izan ere bera eta familia erail zituzten azkenean naziek.

* 1943ko irailaren 9an Guadalcanalgo kanpaina amaitu zen, AEB eta Japoniaren artean, aliatuen garaipenarekin.
** Azaroaren 22an Libanok independentzia lortu zuen Frantziatik.

* 1944ko ekainaren 6an Normandiako Lehorreratzea edo "E-Eguna" egin zuten aliatuek, Europa naziengatik askatzeko urrats garrantzitsua izan zen operazio militar erraldoia.
** Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeak bigarren aldiz historian Bakearen Nobel Saria jaso zuen.

* 1945eko abuztuaren 6 eta 9an aliatuek Hiroshima eta Nagasaki hiri japoniarren gainean bonba atomikoak bota zituzten, Japoniaren errendizioa ekarri zuena.
** Irailaren 2an ofizialki amaitu zen Bigarren Mundu Gerra, 60 milioitik gora hildako eragin zuena.
** Egun hartan bertan Vietnamek aldarrikatu zuen Frantziatik independentzia.
** Urriaren 24an sortu zuten Nazio Batuen Erakundea, eta hurrengo urtean lehenengo batzar orokorra egin zuten Londonen.

* 1946eko urriaren 1ean amaitu ziren Nurembergeko epaiketak, Hirugarren Reicharen 24 buruzagien aurka.

* 1947ko abuztuaren 15ean India independizatu zen Erresuma Batutik. Bezperan, Pakistanek gauza bera egin zuen.

* 1948ko maiatzaren 14an Israelgo estatuak independentzia aldarrikatu zuen.
** Marshall Plana abiatu zuten AEBek, Europako berreraikuntzan diruz laguntzeko.

* 1949an AEBek Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea (NATO) sortu zuten, Mendebaldeko herrialdeen bloke militarra. 6 urte geroago SESBek erantzun zuen Varsoviako Itunarekin, bloke militar komunista alegia.

### Zientzia eta teknologia 
* 1940an Philip Levine errusiarrak Rh faktorea aurkitu zuen.

* 1943an Otto Stern alemaniarrak jaso zuen Fisikako Nobel Saria.

* 1944an Selman Abraham Waksam ukraniar-estatubatuarrak tuberkulosiaren aurkako lehenengo antimikrobianoa garatu zuen, estreptomizina hain zuzen ere.

* 1945ean Alexander Fleming eskoziarrak Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen.
** Wolfgang Pauli suitzarrak jaso zuen Fisikako Nobel Saria.
** Artturi Ilmari Virtanen finlandiarrak jaso zuen Kimikako Nobel Saria, herrialdeko lehenengoa eta bakarra orain arte kategoria horretan.

* 1947ko urrian soinu-langa apurtzea lortu zuten lehenengo aldiz.

* 1948an Munduko Osasun Erakundea sortu zuten.
** *"National Health Service"* izeneko zerbitzu publikoa abian ipini zuten Britainia Handian, osasun arreta unibertsalaren aitzindaria izan zena Europa mailan XX. mendean.

### Kirolak 
* 1940an Atano III.ak Esku Pilota txapelduna izan zen, baita 1942, 1944 eta 1946an ere.

* 1941ean Hondarribiak irabazi zuen Kontxako Bandera eta hamarkada honetan txapelduna izatea beste 3 aldiz lortu zuen, beste inork baino gehiago (Oriok eta Pedreñak hirunarekin gelditu zen).

* 1943an Athleticek irabazi zituen Espainiako liga eta Kopa.

* 1946an Dalmacio Langarika bizkaitarrak Espainiako Vuelta irabazi zuen.

* 1947an Rocky Graziano boxeolaria munduko txapelduna izan zen, baita hurrengo urtean ere.

* 1948ko Udako Olinpiar Jokoak egin zituzten Londonen, Gerrateagatik 1940 eta 1944ko edizioak bertan behera gelditu eta gero.

* 1949an Fausto Coppik irabazi zuen Frantziako Tourra lehenengo aldiz, eta 3 urte geroago bere bigarrena lortu zuen. Urte hartan bertan, Italiako Giroa ere irabazi zuen, hirugarrena bere ibilbidean (5 guztira).

### Kultura 
* 1940an Charlie Chaplinek *"The Great Dictator"* eta Walt Disneyk "Fantasia" filmak zuzendu zituzten.
** Graham Greenek *"The Power and the Glory"* eta Ernest Hemingwayk *"For Whom the Bell Tolls"* argitaratu zituzten.

* 1941ean Orson Wellesek *"Citizen Kane"* eta John Fordek *"How Green Was My Valley"* filmak zuzendu zituzten.
** Billie Holidayk *"God Bless the Child"* abestia grabatu zuen.

* 1942an Michael Curtizek zuzendu zuen "Casablanca (filma)" .
** Enid Blytonek "The Famous Five" eleberri serieari ekin zion.

* 1943an Antoine de Saint-Exupéryk "Printze txikia" argitaratu zuen.

* 1944an Nat King Colek argitaratu zuen *"The King Cole Trio"* diskoaren lehenengo bolumena, hurrengo urteetan beste hiru egingo zituelarik.

* 1945ean Roberto Rossellinik *"Roma città aperta"* filma zuzendu zuen.
** Astrid Lindgrenek "Pippi Kaltzaluze" argitaratu zuen.

* 1946an Frank Caprak zuzendu zuen ''"It's a Wonderful Life"* (James Stewart aktorearekin) eta Charles Vidorek *"Gilda"*, Rita Hayworthek protagonizatua.
** Frank Sinatrak *"The Voice of Frank Sinatra"* diskoa kaleratu zuen, eta Édith Piafek *"La vie en rose"* abestia.

* 1947an Albert Camusek "Izurria" eta Tennessee Williamsek *"A Streetcar Named Desire"* argitaratu zituzten.

* 1948an Vittorio De Sicak zuzendu zuen *"Ladri di biciclette"* filma.

* 1949an George Orwellek "1984" eta Arthur Millerek *"Death of a Salesman"* argitaratu zituzten.
** Akira Kurosawak "Txakur amorratua" filma eta Carol Reedek *"The Third Man"'' zuzendu zituzten.
** Louis Armstrong lehendabiziko jazz musikaria izan zen "Time" aldikzariaren azalean agertzen.

### Pertsona nabarmenak 
* Mahatma Gandhi (1869-1948)
* Winston Churchill (1874-1965)
* Pio XII.a (1876–1958)
* Iosif Stalin (1878-1953)
* Franklin Delano Roosevelt (1882-1945)
* Éamon de Valera (1882-1975)
* Benito Mussolini (1883–1945)
* Adolf Hitler (1889-1945)
* António de Oliveira Salazar (1889-1970)
* Ho Chi Minh (1890-1969)
* Charles de Gaulle (1890-1970)
* Haile Selassie (1892-1975)
* Francisco Franco (1892-1975)
* Mao Zedong (1893-1976)
* Juan Perón (1895-1974)
* Anastasio Somoza García (1896-1956)
* Hirohito (1901-1989)

## Kanpo estekak 
* 1940s.org