open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gijóngo geltokia

**Gijón/Xixón** Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Gijón/Xixón udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 
* 
* 

## Historia 
1990eko hamarkadaren hasieran, Gijón/Xixón hiriak tren-berrantolaketa zabala jasan zuen. Norteko geltoki historikoa itxi eta Trenbidearen Museo bihurtu zen, eta trafikoa *Gijón-Jovellanos* ibilbide luzeko trenen geltoki berriaren eta *Gijón-Aldiriak* geltokiaren artean banatu zen. Bi geltokiak Feverekin konbinatu ziren, biek bide estuko eta bide zabaleko zerbitzuak eskainiz. 2000. urtean, abiadura handia eta Asturiasko Metrotrena barne hartzen zituen Asturiasko Printzerriko 2000-2007 Azpiegituren Planaren barruan, dauden garraio-zerbitzuen arteko intermodalitatea hobetzeko asmoz, hiriko trenbide-sarea berrantolatu zen. Hasierako planek trenbideak lurperatzea eta geltoki berri bat sortzea jasotzen zuten. Horretarako, beharrezkotzat jo zen behin-behineko esparru bat eraikitzea, eta lanak 2009ko lehen hiruhilekoan hasi ziren. 2011ko martxoan amaitu ziren, eta 2011ko martxoaren 28an inauguratu zen *Sanz Crespo* behin-behineko geltoki berria. 2013ko hasieran, *Gijón al Norte* sozietatearen arazo ekonomiko larriek (2002ko azaroaren 21ean sortu zen, Gijongo geltoki intermodal berriari dagozkion jardueren koordinazioa errazteko; geltoki hori hezegune plazan kokatu beharko litzateke, eta Metrotrengo tunelarekin lotu) lanak geldiarazi zituzten. Honako hauek dira sozietate horren partaideak: Asturiasko Printzerriko Gobernu Kontseilua (% 25), Gijongo Udala (% 25), ADIF Abiadura Handia (% 30,0), Administrador de Infraestructuras Ferroviarias (% 7,5) eta Renfe Operadora (% 12,5).

## Geltokia 
Terminal berria sei trenbidetarako plataforma bat da, hiru iberiar zabalerakoak eta hiru metriko zabalerakoak, eta hiru nasa daude Sanz Crespoko lurretan, Carlos Marxen goiko pasabideen eta Asturiasko Printzearen etorbidearen artean. Bide guztiak zaku hondoan amaitzen dira, bidaiarien eraikinaren ondoan. Eraikinak, 'L' formakoak, 2 250 metro karratuko azalera eraikia hartzen du guztira; horietatik 1.200 beheko solairuan daude, eta beste 800, altuerari dagokionez. Bertan, tren-enpresek (Renfe eta Adif) behar dituzten zerbitzu guztiak sartuko dira, aldagelak, bulegoak, bezeroarentzako arreta, kafetegia, merkataritza-lokalak eta txartelak salgai jarriko diren atari zabala barne. Trenbideetako eraikinean eta hondartzan erabilitako eraikuntza-materialak berrerabiltzeko pentsatuta daude.

## Zerbitzuak 
### Distantzia luzea 
### Distantzia ertaina 
### Aldiriko tren 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Mini Han

**Mini Han** (; Seul, Hego Korea, 1984ko abenduaren 4a) hegokorear emakumezko modelo eta moda diseinatzaile transgeneroa da. 2010ean emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketa irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klitori-moko

**Klitori-mokoa**, klitoriaren ikusgai dagoen muturra da, hainbat zatiz osatua dago, nerbio eta erekzio-ehunez. Sexu-estimulazioan, erekzio-ehunak odolez betetzen dira. Klitori-mokoa, ontogeniko eta morfologikoki, gizonezko sexu-organoetako zakil-mokoaren parekidea litzateke. Klitori-mokoek tamaina ezberdinak izan ditzakete, muturreko kasuetan 7 zentimetro inguruko luzerara iritsiz.

## Kanpo estekak
La Main Rouge

**La Main Rouge** (Esku Gorria) Frantziako talde armatu bat zen. 50eko hamarkadan atentatu asko egin zuten Europan eta Iparraldeko Afrikan. Ofizialki, eskuin muturreko kolono batzuek sortu zuten, Afrika iparraldeko mugimendu independentisten kontra borrokatzeko. Egiazki, Frantziako Kanpo Dokumentazio eta Kontra-Espioitza Zerbitzuarentzako (SDECE) egiten zituen atentatuak.

Atentatuen jomugan zituzten Maroko, Aljeria eta Tunisiako militante independentistak eta Aljeriako Nazio Askapenerako Fronteari (FLN) armak saltzen zizkietenak, FLNren abokatuak eta Aljeriako gerran Frantziako armadari traba jartzen zien herritar oro.

Erakundea gelditu zen 1962an, Aljeriak independentzia lortu zuenean.

## Frantziako zerbitzu sekretuen tresna 
Frantziako Gobernuak eta DGSEk (SDECEren ondorengoa) ez dute aitortu La Main Rouge erakundearen atzean zeudenik. Eta artxiboak oraindik sekretupean daudenez, ezin da ofizialki baieztatu. Baina hainbat agentek eta arduradunek eman zuten lekukotasuna 2010eko urteetan, eta kazetari batzuek ikerketa lanak egin zituzten. Roger Faligot eta Jean Guisnel kazetariek *Histoire secrète de la Ve République* (V. Errepublikaren historia sekretua) liburuan idatzi zuten erakunde hura “Frantziako zerbitzu sekretuen hiltzeko makina” zela.

La Main Rouge erakundearen atentatuak agintzen zituztenak ziren, batetik, Jacques Foccart Charles De Gaulle Frantziako presidentearen aholkulari eta Michel Debré Lehen Ministroarekin harreman zuzena zeukana, bestetik, Paul Grossin jenerala eta SDECEko buruzagia, eta, azkenik, Robert Roussillat koronela, Ekintza Zerbitzuetako buruzagia. Atentatuen agindua Matignonetik (Frantziako Lehen Ministroaren egoitza) joaten zen, eta dosier guztiak erretzen zituzten atentatua egin ondoren.

Ekintza Zerbitzuko sortzaileetako batek, Bob Maloubier Frantziako Erresistentziako kide ohiak, azalpen hauek eman zituen: “Zerbait gertatzen zen guztietan, erraten genuen: La Main Rouge izan da! Baina La Main Rouge ez zen existitzen!”.

## Atentatuak 
### Afrika iparraldean 
Tunisiako mugimendu abertzaleko hainbat arduradun hil zituzten. 1952ko abenduaren 5ean Tunisiako Lanaren Batasun Nagusia (Union Générale Tunisienne du Travail) alderdiko idazkari nagusi Farhat Hached hil zuten. 1953ko irailaren 13an Hédi Chaker tunisiar liderra hil zuten. 1954ko uztailaren 13an, Abderrahmen Mami hil zuten. Horiez gain beste atentatu ugari egin zuten.

Marokon hainbat atentatu egin zituzten. Frantziako polizia bat atxilotu zuten atentatu haietako batean parte hartzeagatik, baina kargurik gabe utzi zuten aske geroago. Polizia hark, urte batzuk geroago adierazi zuen “berriz egin behar balitz, egingo” lukeela.

1958ko azaroaren 5ean, FLNren eta arma saltzaileen arteko lotura egiten zuen abokatu bat, Ameziane Aït Ahcène, hil zuten, metrailetarekin tiro eginda, Bonnen (Alemania).

Mendebaldeko Alemanian eta Suitzan aritzeaz gain, Frantzian, Espainian, Belgikan, Italian eta Herbeheretan ere egin zituzten atentatuak. Jende asko hil zuten, esate baterako, 1960an 135 hil zituzten, eta 1961ean 103.

## Erreferentziak
Jon Ander Garcia Alberro

**Jon Ander Garcia Alberro** (Zumaia, Gipuzkoa, 1977ko maiatzaren 19a) euskal sortzailea da. Ikur eta sistema grafiko sortzaile, diseinatzaile grafikoa da eta *bigara* sorkuntza lantaldeko kidea da Itziar Aranbururekin batera.

## Ibilbidea 
Arte plastikoetan egindako ibilbide eta gero, urte batzuk daramatza web diseinua eta sistema grafikoen garapenaren ikerketan, hezkuntza eta gizarte eraldaketarako sormen prozesuak garatzeko helburuarekin.

Arte Ederretan lizentziatua (UPV-EHU) eta Bartzelonan Arte eta Gizarte postgradoan diplomatua (UAB).

Egun, Diseinu Grafiko irakaslea Usandizaga BHIn, **Publizitate Grafikako Goi Mailako Heziketa Ziklo** batetan. Bertan, benetazko Diseinu Grafiko proiektu bidez eta ikasketa zerbitzu kontzeptuaren barnean, gizarteari ekarpen bat gauzatzea bilatzen du.

## Lanak 
### Erakusketak 
* *in.com* (2003, Nil Aretoa- Metrónom. R. Tous Fundazioa. Bartzelona).
* *dIb* (2001, Oxford erakustokia. Zumaia).
* *bindibidual* (2000, Portalea Kulturetxea. Eibar).
* *desira* (2000, Faro-Castillo. Castro Urdiales).

### Identitate grafikoa 
* *Beltzuria* (2014, Ixiar Rozas, Pamiela)
* *Donostiako Bidezko Merkataritza* (2012, Donostiako Bidezko Merkataritza Taldea).
* *Berdintasunean jolastu* (2011, Donostiako Udala).
* *Donostiako Emakumeen Etxea Marka* (2011, Donostiako Udala).

### Parte-hartze prozesu sortzaileak 
* *Hibrilaldiak: Bagera* (2016, Bagera elkartea)
* *Sormen Pilulak: Kuttuna* (2014, Bagera elkartea)* (2002) edo *IV Zarauzko Nazioarteko Keramika Lehiaketa* (1998)
* *Artista berrien XXXIX. lehiaketa   * (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «bigara», *egilearen webgunea.''
Cornelius van Bynkershoek

**Cornelius van Bynkershoek**	(Middelburg, 1673ko maiatzaren 29–Haga, 1743ko apirilaren 16) Herbehereetako aholkulari juridiko, epaile eta legelaria izan zen. Nazioarteko zuzenbideari ekarpen handiak egin zizkion.

## Obra 
* *Dominio Maris* (1702);
* *Observationes Juris Romani* (1710),
* Aurrekoaren jarraipena lau liburukietan plazaratu zuen (1733)
* *De legatorum foro* (1721)
* *Juris Publici Quaestiones* (1737).
* Lan guztien edizioa, hil ondoren plazaratuta Genevan, 1761an.
* Lan guztien edizioa bi liburukitan, Leidenen, 1766.

## Garrantzia 
Van Bynkershoen garrantzia batez ere Itsasoaren Legeetan islatu zen. Beste ideien artean, inguruko uretako jabetza estatu bakoitzak zuela defenditu zuen. Haren ustez estatu batek hiru itsas miliaren jabetza errekla zezakeen, edota ertzetatik botatako kanoikada baten distantzia. Ideia hau erabat zabaldu zen eta "kanoikadaren araua" bezala ezagutzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errekartetxo harria

**Errekartetxo harria**, Gipuzkoako Azpeitia udalerrian dagoen harri-jasotze harri laukizuzen bat da. 17 arrobako (212,5 kilo) pisua du.

## Historia 
Santos Iriarte *"Errekartetxo"* azpeitiar harri-jasotzailea harria jasotzen lehenbizikoa izan zen, bai eta 5 minutuko epean 4 jasoaldi burutzean ere. Hortik harriak daraman izena. Bere garaiko edozein harri-jasotzaileri harriarekin lehiatzeko desafioa jaurti zien, baina inork ez zuen onartu.

Ordutik aurrera, Azpeitiko *La Piedra* tabernaren sarreran ikusgai zegoen, bertaratzen zen edonork harria ukitu edo altxatzeko itxurak egin ohi zituen, ondorioz harria pusketak galtzen hasi zen. Horregatik harria taberna barnera sartzea erabako zuten.

1973an taberna erre eta Errekartetxoren baserria erori egin zen, eta baserriaren hondarrak nahiz tabernan zeuden harriak zabortegira eramanak izan ziren. Handik urtetara, Migel Angel Iribar (Santosen semea) eta haren koinata harriaz galdezka hasi ziren, eta 2008an *Errekartetxo harria* azpeitiar batek zuela jakin zuten, honela Iriartetarrek harria berreskuratzea lortu zuten.

## Ikus gainera 
* Santos Iriarte *"Errekartetxo"*

## Erreferentziak
The Way Back (2010eko filma)

***The Way Back*** (euskaraz *Itzulerako Bidea*), 2010eko Peter Weir australiarrak zuzendutako gerra drama film bat da. Sławomir Rawicz polonizar idazlearen *Ibilbide Luzea* (1956) eleberrian oinarritua dago. Jim Sturgess, Colin Farrell, Ed Harris, Saoirse Ronan, Alexandru Potocean, Sebastian Urzendowsky, Gustaf Skarsgård, Dragoș Bucur eta Mark Strong aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1939, Hirugarren Reichak Poloniaren inbasioari ekin eta Bigarren Mundu Gerra hastean, Janusz Wieszczek poloniarrak alde egin, Sobietar Armadak atzeman eta Sobietar Batasuneko gulag batean preso sartuko dute. Ondoren, Janusz, Smith (Ed Harris), Khabarov (Mark Strong) eta Valka (Colin Farrell) presoek ihes egin eta Siberiatik Gobi basamortua eta Tibeten barna Indiara iristea lortuko dute.

## Aktoreak 
* Jim Sturgess: Janusz Wieszczek
* Colin Farrell: Valka
* Ed Harris: Smith jauna
* Saoirse Ronan : Irena Zielińska
* Mark Strong: Andrei Timofeyevich Khabarov
* Dragoș Bucur: Zoran
* Gustaf Skarsgård: Andrejs Voss
* Alexandru Potocean: Tomasz Horodinsky
* Sebastian Urzendowsky: Kazik

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Haurren aurkako sexu-abusu

thumb|Haurren aurkako abusua adierazten duen grabatua.
**Haurren aurkako sexu-abusua** edo **adingabekoen aurkako abusua**, pertsona heldu batek mutiko edo neskato batekin sexu harremanak izatea da, adingabearen gogoz kontra izan edo ez. Alegia, helduak bere adin, heldutasun, botere eta nagusitasunaz baliatuz, harreman asimetriko eta berdintasun gabeko batean, haurra sexu-objektu bilakatzea.

Kasu ia gehienetan haurren aurkako sexu-abusua bizipen traumatikoa da, mutiko edo neskak bere integritate fisiko eta psikologikoaren aurkako eraso gisa bizi du. Haurraren garapen psikoemozionalari eragin diezaioke, bai eta haren bizitza aktiboko sexu erantzunei ere; hortaz, haurren aurkako tratu txarren motatzat jotzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Estupro

## Kanpo estekak
Zelulen arteko loturak

[350px|thumb|Zelulen lotura mota nagusien egiturak:1. [Gap lotura2. Desmosoma3. Lotura estua]]
**Zelulen arteko loturak** animalia ehunetako bi zelularen zelula mintzen artean edo zelula bat eta inguruan duen matrizearen artean dauden atxikidurak dira. Zelula epitelialetan edota nerbio eta gihar-ehunetako zeluletan oso ohikoak dira. Lotura hauei esker eratzen dira ehunak.

Landare eta onddo zeluletan horma zelularrak lotzen ditu zelulak baina elkar komunikaturik daude hodi zitoplasmatikoen bidez. Landareetan plasmodesmoak agertzen dira eta onddoetan septoak.

## Sailkapena 
[300px|thumb|Zelulen arteko lotura mota guztiak (goitik behera):1. [Lotura estua (zelula)|Lotura estua2. Atxikidura banda3. Gap lotura4. Desmosoma5. Hemidesmosoma]]
Lau motatako loturak aurkitzen dira: Lotura estuak, aingura bidezko loturak eta gap loturak.

### Lotura estuak: *Zonula occludens* 
Bi zelularen mintz elkarren artean lotzen dituzten proteina harizpiz osaturiko loturak dira. Epitelio eta endotelio zeluletan agertzen dira eta sustantzien jario askea ekiditeko hesi iragazkaitza eratzen dute zelulen eremu apikalean. Lotura estuak eratzen dituzten proteinak klaudinak eta okludinak izaten dira gehienbat.

### Aingura bidezko loturak 
Zelula mintzetan proteinazko xaflak eratzen dira eta bertatik glikoproteinak luzatzen dira kanporantz. Bi zelulatako glikoproteinak elkarren artean ainguratzen dira eta horri esker ehunen uzkurdura-erlaxazio mugimenduetan zelulak elkarrekin mantentzen dira. Mikroskopio elektronikoz begiratuta zelula mintz bien arteko tartea ongi bereizten da.

Loturen konplexutasuna aintzat hartuta hainbat motatako loturak ezagutzen dira:

### Gap loturak 
Bi zelularen artean elkartrukea ahalbidetzen duten lotura motak dira. Zelula mintz bakoitzean transmintzeko proteinak diren sei konexina elkartzen dira konexoia izeneko tunela eratzeko eta bertatik molekula txikiak eta ioiak igarotzen dira. Odol-hodi gutxi dauden ehunetan ugari agertzen dira, begietako kristalino eta korneako zeluletan adibidez.

### Hiru zelulen arteko loturak 
Epitelio ehunetako zelulek itxura geometrikoa izaten dute eta hauen erpinetan trizelulina izeneko proteina batek loturak eratzen ditu. Honi esker hesi iragazkaitza eratzen da eta zelulen zatiketetan ere hainbat zeluletako zitoeskeletoak koordinatzen laguntzen du.

## Erreferentziak
Bibisekzio

[thumb|200px|eskuinera|[Igel baten bibisekzioa.]]
**Bibisekzioa**,  eta *sectĭo*, "bizirik zatikatu", bizirik dauden animalien disekzioa da, baina historiako zenbait garaitan gizakiekin ere egin zen. Teknika horren helburua bizirik dauden izakien organuen funtzionamendua behatzean datza.

Gaur egun, teorian, zientzia helburuetako animalien bibisekzioa egiten da oriandik: egileek diotenez, ez hain modu inbasiboan, gorputzen egitura eta funtzioak aztertzeko asmoz.

Animalien askapen mugimenduak ikerketetan bibisekzioaren guztiz aurka daude.
Divinas palabras (1987ko filma)

***Divinas palabras*** 1987ko José Luis García Sánchez espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Ramón María del Valle-Inclánen izen bereko antzezlanean oinarrituta.

## Sinopsia 
Mari Gaila Galiziako herri bateko sakristauaren emaztea da. Honek, hidrozefaliarekin jaio zen iloba bat du, bere amak azoka guztietan erakusten duena. Egun batean, haurraren ama hilda agertzen da, eta Mari Gaila eta bere koinata haurraren zaintzagatik mokoka hasiko dira, gaixotasuna bere onurako aprobetxatzeko.

## Aktoreak 
* Ana Belén – Mari Gaila
* Francisco Rabal – Pedro Gailo
* Imanol Arias – Septimo Miau
* Esperanza Roy – Rosa, LaTatula
* Aurora Bautista - Marcia
* Juan Echanove – Miguelin

## Kanpo estekak
Bigara

**Bigara** euskal sortzaile taldea da, Itziar Aranburu eta Jon Ander Garciak osatua.

Zeinu eta sistema grafiko sortzaileak, arte garaikide, diseinu grafiko, marrazkigintza eta eszenografia alorretan jarduten dira, Diseinu Grafiko irakasle izanarekin batera.

## Ibilbidea  
* **1999** Elkarlanean hasten dira sormen ikuspuntu amankomunak bateratuz. Gipuzkoako Artista Berrien XXXVIII Lehiaketan aukeratuak dira aipamen berezi batekin.
* **2001** Gipuzkoako Artista Berrien XXXVIII Lehiaketan sarituak.
* **2002** Gure Artea Sariak erakusketarako aukeratuak 
* **2007** geroztik prozesu sortzaile eta hezkuntzan ikertzen eta lanean.
* **2020** abere ba argitaratzen dute. Palindromoen inguruko proiektua, zeinetan liburu bat, erakusketak, hitzaldiak, tailerrak eta musika emanaldiak burutuko dituzten. 

## Lanak 
### Erakusketak 
* *in.com* (2003, Nil Aretoa- Metrónom. R. Tous Fundazioa. Bartzelona).
* *dIb* (2001, Oxford erakustokia. Zumaia).
* *bindibidual* (2000, Portalea Kulturetxea. Eibar).
* *desira* (2000, Faro-Castillo. Castro Urdiales).

### Identitate grafikoa 
* *Beltzuria* (2014, Ixiar Rozas, Pamiela)
* *Donostiako Bidezko Merkataritza* (2012, Donostiako Bidezko Merkataritza Taldea).
* *Berdintasunean jolastu* (2011, Donostiako Udala).
* *Donostiako Emakumeen Etxea Marka* (2011, Donostiako Udala).

### Parte-hartze prozesu sortzaileak 
* *Hibrilaldiak: Bagera* (2016, Bagera elkartea) 
* *Sormen Pilulak: Kuttuna* (2014, Kuttuna haur eskola) 

### Argitalpenak 
* *Abere ba: Palindromo Ilustratuen Piztegia* (2020, Pamiela) 
* bigara Arte sustapenerako dirulaguntza bidez argitaratutako katalogoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «bigara», *egilearen webgunea.*
WASP-17b

**WASP-17b** edo **Ditsö̀**, WASP-17 izarraren orbitan dagoen dentsitate baxuko planeta bat da. 2009ko abuztuaren 11an SuperWASP proiektuaren bidez aurkitua izan zen. Planeta honek bere izarraren errotazioaren aurkako norantzako orbita du. Saturnok baino 1,6 aldiz masa gehiago du eta Jupiter baino 1,5-2 bidez handiagoa da. Bere izarra 3,7 egunetako periodizitatean orbitatzen du.
J1407b

**J1407b**, eraztun-sistemadun exoplaneta edo nano marroi bat da, V1400 Centauri izarraren inguruan orbitatzen duena. 120 milioi kilometrotan hedatzen diren 120 eraztun dauzka, alegia, Saturnok dauzkanak baino 200 aldiz gehiago. Eraztunen artean hutsune bat bada, honetan Lurra edo Marteren tamainako satelite bat egon daitekeela uste da. Planetaren masa Jupiterrena baino 10-40 bider handiagoa dela uste da. 2012an topatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
S5 0014+81

**S5 0014+81**, Cepheus konstelazioan dagoen blazar erraldoi bat da. Objektu hau quasar eta zulo beltz bat da, eta galaxia aktiboen artean aktiboena, zulo beltz supermasibo baten hedapenak sortua.
IC 1101

**IC 1101**, Abell 2029 galaxia kumuluaren erdigunean dagoen galaxia eliptiko bat da, bai eta gaur egun arte ezagutzen diren galaxien artean handienetakoa. Erdigunetik 600 kiloparsecetara (2 milioi argi-urte) hedatzen da, eta 100 triloi izar inguruko masak osatzen du. Lurretik 320 megaparsecetara dago (1.04 bilioi argi-urte).
Sev Berd

**Sev Berd** edo **Gotorleku Beltza** () Armeniako Xirak probintziako Giumrin Errusiako Armada Inperialak utzitako eraikina da. Turkiako mugatik zortzi kilometrotara dago, eraikuntzaren zergatia 1828-1829an egin zen Errusiar-Turkiar Gerra izan zen. Gaur egun Armeniako Kultura Ondarea da.

## Historia 
Giumri herria, Turkiatik gertu, Gulistango Itunaren ondoren Errusiar Inperioaren parte bihurtu zen. Hiriari izena aldatu zitzaion, Alexandropol izendatuz, 1837an, Nikolas I.a Errusiakoa tsarraren bisita ondoren, haren emaztea zen Alexandra Feodorovnaren omenez.

Gotorlekua muino baten gainean eraiki zen. Lehenengo harria 1834an jarri zitzaion eta osatzeko hamar urte behar izan ziren. 360°ko egitura zirkularra du. Izena altxatzeko erabili zen materialetikdatorkio, harri beltza baitzen. Krimeako Gerra ondoren, Errusia garaitua izan zen. Ondorioz, gotorlekuak indartu ziren eta Sev Berd berritu egin zen, lehen mailan jartzen.

Sev Berdek inoiz ez zuen setiorik pairatu. Hala ere, turkiarren aurkako borroketan garrantzi estrategikoa izan zuen beti, batez ere 1878tik aurrera.

1828-1829an egin zen Errusiar-Turkiar Gerra ondoren, bere kategoria berriro ere bigarren mailakoa izan zen. Gerra horretan Errusiak Kars-eko eta Batumiko oblastak eskuratu zituen.

2012an Balasanyan familia gotorlekua erosi zuen. Jabe berriaren asmoa, Misak Balasanyan, Sev Berd turismo atrakzioa bihurtzea da. Inguruan indusketa arkeologikoak egiten ari dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Գյումրու Սև բերդ.jpg|Gotorleku beltza.
Fitxategi:Լոռի բերդաքաղաք. միջնաբերդ.JPG|Gotorlekuaren ikuspegi orokorra.
Fitxategi:Sev berd 09.jpg|Arrerako arkua.
Fitxategi:Black Castle Gyumri 2015 jul pic 01.JPG|Gotorlekuaren panoramika 2015ean.
Fitxategi:Sev Berd or Black Fortress 02.JPG|Barrualdea.
Fitxategi:Sev Berd or Black Fortress 03.JPG|Sarrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicholas Parsons

**Christopher Nicholas Parsons** CBE (Grantham, Lincolnshire, 1923ko urriaren 10 &ndash; Aylesbury, Buckinghamshire, 2020ko urtarrilaren 28a) ingeles aktore eta telebista eta irrati aurkezlea izan zen. To Dorothy a Son, Eyewitness eta Simon and Laura filmetan antzeztu zuen.

## Filmografia hautatua 
* *Master of Bankdam* (1947)
* *To Dorothy a Son* (1954)
* *Simon and Laura* (1955)
* *An Alligator Named Daisy* (1955)
* *The Long Arm* (1956)
* *Eyewitness* (1956)
* *Brothers in Law* (1957)
* *Happy Is the Bride* (1958)
* *Carlton-Browne of the F.O.* (1959)
* *Too Many Crooks* (1959)
* *Upstairs and Downstairs* (1959)
* ''Let's Get Married* (1960)
* *Doctor in Love* (1960)
* *Carry On Regardless* (1961)
* *Murder Ahoy!* (1964)
* *Every Day's a Holiday* (1965)
* *The Wrong Box* (1966)
* *The Ghost Goes Gear* (1966)
* *Don't Raise the Bridge, Lower the River* (1968)
* *Spy Story'' (1976)

## Kanpo estekak
Hercules-Corona Borealis Harresi Handia

**Hercules-Corona Borealis Harresi Handia**, **HCB Harresi Handia** edo **Herkules-Corona Borealis Kumulu Konplexua**, 10 milioi urte-argi inguruko tamaina duen galaxiez osatutako superegitura erraldoi bat da. Izena Herkules eta Corona Borealis konstelazioetan dagoelako datorkio. Unibertso behagarrian ezagutzen den egitura erraldoi eta masiboena da.

2013an topatua izan zen.
Andramendi Beasaingo ikastola

**Andramendi ikastola** edo **Beasaingo ikastola** Beasaingo (Gipuzkoa) ikastola da, Andramendi Irakaskuntzako Kooperatiba Elkartearen jabetzakoa. Haur hezkuntza, lehen hezkuntza eta DBH etapak eskaintzen ditu. Gaur egun 0-16 urte arteko ikasleak hartzen ditu. 1996an sortu zen, Alkartasuna Lizeoa ikastetxe publiko bihurtu zenean. 2023. urtean, 380 ikasle zituen.

Herri onurako kooperatiba bat izateak gurasoak gidari izatea ahalbidetzen du. Ordutegi zabala du ikastolak, 7:30etik 18:00etara. eta orduko 40 miloi pezetarekin ekin behar izan zion Beasaingo ikastolak bere ikastola proiektua gauzatzeari.

1996an abiatu zen Andramendi ikastola, 149 haurrekin. Hasierako ikasturte hartan, Andramendiko ikasleek Senpereko geletan ikasten zuten, eta CAF lantegiko lorategietan zuten jolastokia.
 
2015eko udaberrian jaso zuen Beasaingo ikastolak DBHko eskolak emateko behin-behineko baimena. Irailean obrak hasi zituen, eta DBHko eskolak emateko behar diren 1200 metroak obratu ziren, 2010eko Lege Dekretura egokitzeko.
 
2016/2017 ikasturtean, derrigorrezko hezkuntzako etapa guztiak dituen lerro bakarreko ikastola osatu zuen (0-16 urte bitartea). 

### Kilometroak 
##### Kilometroak 01 
2001ean, Andramendi ikastolak antolatu zuen Kilometroak festa; Beasainen egiten zen bigarren aldia zen. Urte hartako Kilometroak jaialdiaren antolatzaileekin bildu ziren Joanito Agirre eta Manolo Dorronsoro, ikastolaren sorreran zeuden gurasoak, aurreneko Kilometroak festa (1977. urtean Beasainen eta Lazkaon egina) nola antolatu zuten azaltzeko. 

#### Kilometroak 21 
2021ean, Lazkaoko San Benito ikastolarekin eta Ordiziako Jakintza ikastolarekin batera, Kilometroak 2021 antolatu zuen Andramendik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikastolen Elkartea

## Kanpo estekak 
*  Garmendia Larrañaga, Joxe: «Andramendi ikastola. Beasain», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
*  Andramendi ikastolaren webgunea
*  Euskal Herriko Ikastolak elkartearen webgunea
*  «Etorkizunari begirako festa», *Goierriko Hitza*, 2016-01-17.
Boötes hutsunea

eskuinera|thumb|375px|Boötes hutsunearen mapa.
**Boötes hutsunea** edo **Ezereza Handia**, Espazioko esfera itxurako eremu erraldoi bat da, bertan galaxia gutxi batzuk besterik ez daude. Astronomian hutsunea izenez ezagutzen den Unibertsoaren eremuetako bat da.

Boötes konstelaziotik hurbil dago, hortik bere izena. Igoera zuzenean  eta deklinazioan ra dago.
Lotura estua (zelula)

300px|thumb|Lotura estu baten egitura.
**Lotura estua** edo ***Zonula occludens*** zelulen arteko lotura‎ egiten duen egitura bat da. Ornodunen zeluletan bakarrik agertzen dira.

Epitelio eta endotelio ehunetako zelulen alde apikalean agertzen dira eta zelularen perimetro guztia hartzen dute, gerrikoen antzera. Hesi iragazkaitz baten gisa zelula artean ura eta elektrolitoak gal daitezen ekiditeko funtzioa dute.

## Egitura 
Elkarrekiko independenteki eragiten duten proteinazko harien sareek osatzen dute lotura estua. Zelula mintzean kokatzen diren transmintzeko proteinaz osaturiko hariek zelula mintz biak erakartzen dituzte, ia elkartzeraino.

40 proteina motatik gora aurkitzen dira lotura estuetan baina nagusiak hiru dira, okludinak, klaudinak eta loturako atxikidura molekulak (ingelesez *Junction Adhesion Molecule* edo *JAM*). Zelula bakoitzeko zitosolean zitoeskeletoaren aktinazko mikrofiruetan eta ZO-1 proteina zitoplasmatikoetan ainguratzen dira. Kaltzioaren konztentrazioak zerikusi handia du lotura estuak eratzen dituzten proteinetan.

### Klaudina 
Klaudinak okludinak baino beranduago aurkitu ziren eta ugaztunetan 24 proteina familia osatzen dituzte.

### Loturako atxikidura molekulak (JAM) 
Immunoglobulinen superfamiliako proteinak dira. 40 kDa inguruko pisu molekularra dute eta okludinak eta klaudinak ez bezala transmintzezko segmentu bakarra dute. Zelularen kanpoaldeko domeinuan bi begizta azaltzen dituzte, disulfuro zubiek (S-S) eraturikoak.

## Funtzioak 
thumb|Kriohausturazko mikroskopio elektroniko bidez ateratako argazkian endotelioko zelula baten *zonula occludens* ikusten da.
Zelulentzat eta hauek eratzen dituzten ehunentzat ezinbestekoak diren hainbat funtzio betetzen dituzte lotura estuek:

* Zelulak elkarrekin mantentzen dituzte.
* Hesi funtzioa dute, hesi fisiko gisa eta hesi funtzional gisa.
** Zelula mintzaren polaritatea mantentzen dute.
** Zelularen alde bakoitzaren ezaugarriak mantentzen dituzte, eremu apikaleko proteinak alboko eremura edo eremu basalera joatea oztopatuz.
** Ioiak eta molekula txikiak zelula artetik ihes egin dezaten ekiditen dute, elektrolitoak zelula barnera sarraraziz. Lotura estuek sustantzia hauen gaineko kontrola ahalbidetzen dute beraz.

## Epitelioen sailkapena 
Dituzten lotura estuen eta hauek uraren eta solutuen mugimenduen gainean duten kontrolaren arabera bi epitelio mota bereizten dira.

## Historia 
Shoichiro Tsukita japoniarraren taldeak 1993. urtean okludinak aurkitu zituen oilaskoaren gibelean eta 1998an talde berak klaudinak aurkitu zituen.

## Erreferentziak
Bell Boeing V-22 Osprey

**Bell Boeing V-22 Osprey**, erabilera anitzeko tilrotor militar bat da, Bell Helicopter eta Boeing Helicopters enpresek ekoitzia.

2007an zerbitzuan sartu eta Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputza, Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armada eta Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadak erabiltzen dute.

## Kanpo estekak
Web kolore

thumb|420px|Kolore batzuk
**Web koloreak** webgune batean agertzen diren koloreak dira. RGBedo HSL kolore-eredutan oinarritu daitezke. CSS kodean (eta antzina HTML) zenbakizko balio gisa zehazten dira, nahiz eta kolore batzuk ingelesezko izenekin ere erabil daitezkeen.

Web orrien egileek hainbat modutan zehaztu ditzakete zenbakiz web dokumentu bat osatzen duten koloreak:
* RGB ereduko kode hamaseitarra erabiliz (adibidez, gorria: #FF0000)
* RGB ereduko balio hirukoitza erabiliz, 0tik 255era hamartarrean edo ehunekotan (adibidez, gorria: 250 0 0)
* HSL ereduko erreferentziak erabiliz (adibidez, gorria: 0° 100% 50%)
Kodifikazioa sinplifikatzeko, egileek 216 koloreko paleta baten koloreak erabil ditzakete, ingelesezko izendapen batean oinarritutako hitz gako baten bidez 
(adibidez, gorria: Red).

## Kodeketa
Pantailetan koloreak sortzeko, sintesi gehigarriko sistema erabiltzen da, zeinak hiru luminoforo mota erabiltzen dituen (gorria, berdea eta urdina,) bistaratze-distantzia normal batean fusionatzeko bezain txikiak. Zeharkatzen dituen korronte elektrikoaren intentsitateak zehazten du beraien argitasuna. Giza ikuspegiak, kolore bakoitzerako, ehun bat argitasun maila bereiz ditzake. Beraz, luminoforoen korronteak zazpi edo zortzi bitetan kuantifikatu daitezke. Hortaz, zortzi biteko kodifikazioa erabiltzen da, byte-a bezala prozesadoreen oinarrizko elementuari dagokiona.

Kodeketa informatiko sinpleena pixel bakoitzerako, hau da, irudiaren edozein elementutarako, byte batean hiru balio ematean datza, argitasunari zuzenean dagozkionak. HTML eta CSS ereduek bi kodeketa onartzen dute: bai *rgb(45,40,15)*, non zenbakiek gorriaren, berdearen eta urdinaren ehunekoa adierazten duten, bai *#08A12C* notazio kondentsatua, non # ondoren kodeak hiru balio hamaseitar dituen.

HTML eta CSS ereduek deskribapen intuitiboagoa onartzen dute, HSL (Hue Saturation Lightness, Tonua Asetasuna Argitasuna), non tonua 0 (gorria) eta 360° arteko angelu batez definitzen den, berdea 120 eta urdina 240 izanik, eta asetasuna eta argitasuna ehuneko batez.

## HTML izenak
HTML 4.01 bertsioaren zehaztapenak  16 kolore definitzen ditu, ingelesezko 18 gako-hitzen bidez izendatuak (bi sinonimo pare daude), eta horien letra larri eta xeheek ez dute eraginik. Hauek dira, hurrenkera alfabetikoan (Parentesi arteko euskarazko itzulpenak ez dira HTMLn baliozko atributuak):

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Wikipedia:Koloreen taula 1.
*Wikipedia:Koloreen taula 2.
*Wikipedia:Koloreen taula 3.

## Kanpo loturak
Lockheed F-117 Nighthawk

**Lockheed F-117 Nighthawk**, eraso-hegazkin militar bat da. Lockheed Corporation empresak ekoitzi zuen.

1983an Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadan zerbitzuan sartu eta 2008an erretiratua izan zen.
Tunisiako eskubaloi selekzio nazionala

thumb|

**Tunisiako eskubaloi selekzio nazionala** kirol horretan nazioarte mailan jarduten duen herrialde horretako taldea da. 1956an sortutako Tunisiako Eskubaloi Elkarteak selekzioa kudeatzen du.

## Kanpo estekak
The Darkest Hour (filma)

***The Darkest Hour*** (euskaraz *Ordurik Ilunena*), 2011ko Chris Gorak estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko thriller film bat da. Emile Hirsch, Olivia Thirlby, Max Minghella eta Rachael Taylor aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Errusia, Mosku, estatubatuar gazte talde bat hirira iristeko unean estralurtarren inbasio bat hasi da. Errusiar Historiako bero olatu handienetakoan termometroek 40 gradutara iritsi dira. Bi gazte polizia auto batean azpian mugikorrerako kobertura bila dabiltz, eta huts-hutzik dagoen Plaza Gorria abandonatuko dute. Ez daude bero zakarretik babesteko itzal baten bila, estralurtar kamuflatuek atzeman ez ditzaten ihesi baizik. Duela egun batzutetatik, gazte hauek eta beren lagunak lurpean babestera derrigortuak egongo dira, hiria, nahiz gainontzeko mundua, estralurtarrek sarraskitu baidute. Orain ezkutatu egin beharko dute, hornigai gutxi dituzte eta etsi-etsian leku seguru bat topatu nahi dute, moskutar turismogune nagusienean topatzea zaila dena.

## Aktoreak 
* Emile Hirsch: Sean
* Olivia Thirlby: Natalie
* Max Minghella: Ben
* Rachael Taylor: Anne
* Joel Kinnaman: Skyler
* Gosha Kutsenko: Matvei
* Veronika Vernadskaya: Vika
* Dato Bakhtadze: Sergei
* Nikolay Efremov: Sasha
* Pyotr Fyodorov: Anton Batkin
* Georgiy Gromov: Boris
* Artur Smolyaninov: Yuri
* Anna Rudakova: Tess

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mapaketa objektu-erlazional

**Mapaketa objektu-erlazionala** (, edo bere siglekin ORM) objektuetara bideratutako programazio-lengoaia baten klaseen eta datu-base erlazional baten taulen artean datuak bihurtzeko programazio-teknika bat da.

## Erreferentziak 
semanticscholar.org
Andrew Wyeth

**Andrew Newell Wyeth** (Chadds Ford, Pennsylvania, 1917ko uztailaren 12a - ibidem, 2009ko urtarrilaren 16a) estatubatuar margolaria izan zen. Bere margolanetan inguruko jende eta lekuak jaso zituen batik bat, hala nola, Chadds Ford bere jaioterria, eta Cushing, Maine, bere udako opor-lekua. Batez ere erregionalismo deituriko estiloa landu zuen.
Alberto Blecua

**Luis Alberto Blecua Perdices** (Zaragoza, 1941eko azaroaren 13a - Bartzelona, 2020ko urtarrilaren 28a) filologo, irakasle eta idazle espainiarra izan zen. Bere lan nagusiak Espainiako Urrezko Mendearen eta Miguel de Cervantes inguruan izan ziren.

## Biografia 
Alberto Blecuaren familiak ospe handia izan du filologia munduan: aita José Manuel Blecua Teijeiro zen eta anaia José Manuel Blecua Perdices da. Alberto Blecuak bete doktoreago tesia 1973an egin zuen; gaia Pizkunde espainiarraren poeta bat izan zen, Gregorio Silvestre. 1989an PROLOPE ikerketa taldea sortu zuen. Taldearen helburua Lope de Vegaren antzezlan guztiak biltzea eta argitaratzea da. Bi unibertsitatean eskolak eman zituen: Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan eta Santiago de Compostelako Unibertsitatean. Bartzelonako Reial Acadèmia de Bones Lletresen partaidea, Espainiako Errege Akademiaren akademikoa eta Planeta Sariaren epaimahaia izan zen.

## Obra 
* *En el texto de Garcilaso*, Madril, Ínsula, 1970.
* *La poesía del s. XV*, Madril, La Muralla, 1975. 
* *La transmisión textual de El conde Lucanor*, Bellaterra (Bartzelona), Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa, 1980. 
* *Manual de crítica textual*, Madril, Castalia, 1983. . Bere lan garrantzitsuenetariko bat.
* *Lope en 1604*, Xavier Tubau (koord.); A. Blecua Perdices eta Guillermo Serés (zuz.), Milenio, 2004.
* *El Quijote y Barcelona*. Carme Rieraren edizioa. Bartelona, Ajuntament; Museu d'Història de la Ciutat; Lunwerg, 2005. 
* *Signos viejos y nuevos: estudios de historia literaria*, Xavier Tubau-ren edizioa, Bartzelona, Crítica, 2006. 
* *Lope de Vega, Comedias de…*, PROLOPE (UAB), I-X atalak, Alberto Blecua zuzendaria, Lleida, Milenio-Universitat Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa (1997 - 2010).
* *Lope de Vega, Comedias*, PROLOPE (UAB), XI – XIII atalak, Alberto Blecua zuzendaria, Madril, Gredos (2012 – 2014).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Prolope taldearen webgunea; Alberto Blecua zuzendaria zen.
CfA2 Harresi Handia

**Harresi Handia** edo **CfA2 Harresi Handia**, galaxia filamentu erraldoi bat da. Unibertso behagarrian ikusgai dauden supergitura handienean artean dago, denera 500 milioi argi-urte luze inguru, 300 argi-urte zabal eta 15 milioi argi-urteko lodiera baitu. Hercules superkumulua eta Coma superkumuluaz osatua dago, azkenaren barne Coma kumulua eta Leo kumulua daude.

1989an Margaret Geller eta John Huchra astronomoek gorriranzko lerrakuntza erabiliz aurkitu zuten.
Galaxia kumulu

[thumb|300px|[Unibertsoaren sorreratik 600 milioi urtera elkartutako bost galaxiez osatutako irudia.]]
**Galaxia kumulua** galaxiaz osatutako egitura bat da, bai ehundaka nahiz milaka, eta beren masak eguzkiaren masaren 1014 eta 1015 artean daude. Egitura hauek Unibertsoan ezagutzen diren grabitate indar handienaz elkarturik daude, eta 1980ko hamarkadararte unibertso ezaguneko egitura handienak zirela uste izan zen, superkumuluak aurkitu ziren arte.

## Kanpo estekak
Galaxia filamentu

**Galaxia filamentua**, baita **superkumulu multzoak** edo **harresi handiak** deituak ere, Unibertsoko egitura handienak dira. Egitura masiboak dira, 50etik 80rako megaparsec *h*−1 (edo 200etik 500 milioi argi-urte) neurri artekoak. Filamentuak oinarriz grabitatearen bidez elkartutako galaxiak dira, galaxia horietako batzuk elkarren artean oso hubil daudenean superkumulu izena jasotzen dute.

frame|500px|erdian|Unibertsoa 500 milioi argi-urte distantzian, eta hurbileneko galaxia filamentuak ikusgai.
Lyman-alpha orbaina

thumb|Lyman-alpha orbainaren animazioa ikusgai.
[thumb|[Lyman-alpha orbaina 1|LAB-1 (ezkerrean) eta hurbileko ikuspegi artistikoa (eskuinean).]]
**Lyman-alpha orbaina** edota **Lyman-alpha orbainak**, Astronomian, Lyman-alpha lerroari darion gas kontzentrazio erraldoiak dira, hauetako batzuk Unibertso osoko objektu-indibidual erraldoienetakoen artean daude. Gas egitura hauetako batzuk 400.000 argi-urteko tamaina dute.
Tyndall efektu

[thumb| [Irina partikulek, uretan nahasita, disoluzio koloidalek egiten dutena egiten dute, argia barreiatzen dute. Behatzailearen begietara nahaste koloidalak kolore urdinxka hartzen du.]]

**Tyndall efektua** disoluzio edo gas baten partikula koloidalak argia barreiatzean gertatzen den fenomeno fisikoa da. Benetako disoluzioetan eta partikula esekirik gabeko gasetan argia ez da barreiatzen, benetako disoluzioak gardenak izaten dira, ia ez baitute argia barreiatzen. Argiarengan sumatzen den jokabidea aztertuta, esekidurak diren nahasketa heterogeneoak sailka daitezke.

Tyndall efektua ikus daiteke auto baten argiak behe-lainoan erabiltzen direnean edo hautsa duen gela batean eguzki-argia sartzen denean. Tyndall efektua ura eta olioa bezalako bi likido gardenen emultsioa egiterakoan sortzen den uhertasuna ikusita ere antzeman daiteke.

John Tyndall irlandar zientzialariak bere abizena hartuko zuen fenomenoa aztertu zuen 1869an.

## Kanpo estekak
Ozpin-luzoker

thumb|Ozpin-luzoker beteak.
**Ozpin-luzokerra**, Ipar Euskal Herrian **kornixona**, **ozpin-pepinoa**, **pepino txikia**, **ozpinetako luzokerra** edo **ozpinetako pepinoa**, ozpinetako luzokerra da. Bere hartan edo kontserban saldu ohi da. Dena dela, plateren gehigarri edo pintxo eta janaurreko modura ere jaten dira.

Gatzunean ontzen dira. Piper eta olibez beteak ere zerbitzatzen dira.
Cilla Black

**Cilla Black** izen artistikoa zen, benetakoa **Priscilla María Verónica White** izanik, (Vauxhall, Liverpool, 1943ko maiatzaren 27 — Estepona, Málaga, 2015eko abuztuaren 1), Ingalaterrako abeslari, aurkezle, telebistako aktore, artista eta hedabideetako pertsonaia ezaguna izan zen. Bere abesti batzuk zerrendetan goi postuetan egotea lortu zuen.

## Abesti ezagunenak 
Cilla Blackek abesti arrakastatsuak interpretatu zituen, gehienak beste egileen kantak. Hona hemen batzuk:
* «Love of the Loved», John Lennon eta Paul McCartneyena.
* «Anyone Who Had a Heart», Burt Bacharach eta Hal Daviden balada.
* «You're My World».
* «It's for You», John Lennon eta Paul McCartneyena.
* «You've Lost That Lovin 'Feelin'», Phil Spector, Barry Mann eta Cynthia Weilena.
* «I've Been Wrong Before», Randy Newmanena.
* «Loves just a broken heart».
* «Alfie», Michael Caineren filmaren abestia.
* «Step Inside Love», Paul McCartneyena.

## Diskografia 
* *Cilla (album)|Cilla* (1965)
* *Cilla Sings a Rainbow* (1966)
* *Sher-oo!* (1968)
* *Surround Yourself with Cilla* (1969)
* *Sweet Inspiration* (1970)
* *Images* (1971)
* *Day by Day with Cilla* (1973)
* *In My Life* (1974)
* *It Makes Me Feel Good* (1976)
* *Modern Priscilla* (1978)
* *Especially For You* (1980)
* *Surprisingly Cilla* (1985)
* ''Cilla's World* (1990)
* *Through The Years* (1993)
* *Beginnings: Greatest Hits & New Songs* (2003)
* *Cilla All Mixed Up* (2009)

## Telebistako saioak 
Ingalaterrako telebistan saio ugari eraman zituen aurkezle gisa, besteak beste, *Cilla at the Savoy*, *Surprise Surprise*, *Blind Date*, *The Sunday Night Project*, *Your Face Sounds Familiar*... Aktore gisa gutxiago egin zuen: *Cilla's Comedy Six*, *Cilla's World of Comedy*.

## Liburuak 
Cilla Blackek bi liburu autobiografikoak idatzi zituen:
* *Step Inside* (1985), Londres: J. M. Dent, ISBN: 0-460-04695-0.
* *What's It All About?'' (2003), Londres: Ebury Press, ISBN: 0-09-189036-5.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Birds of Prey (2020ko filma)

***Birds of Prey (and the Fantabulous Emancipation of One Harley Quinn)***, ***Birds of Prey*** soilik bezala ezagunagoa, 2020ko Cathy Yan txinatar-estatubatuar zinema zuzendariaren superheroi film bat da. DC Comics argitaletxearen Birds of Prey pertsonai taldean oinarritzen da, eta 2016ko *Suicide Squad* filmaren spin-offa da. Margot Robbie, Mary Elizabeth Winstead, Jurnee Smollett-Bell, Rosie Perez, Chris Messina, Ella Jay Basco, Ali Wong eta Ewan McGregor aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jokerrarengandik aldendu ondoren, Harley Quinn eta beste hiru emakumezko heroiek (Black Canary, Huntress eta Renée Montoya) indarrak batzen dituzte neskato bat (Cassandra Cain) Black Mask gaizkile maltzurrarengandik salbatzeko.

## Aktoreak 
* Margot Robbie: Harleen Quinzel / Harley Quinn:
* Mary Elizabeth Winstead: Helena Bertinelli / Huntress
* Jurnee Smollett-Bell: Lance / Black Canary
* Rosie Perez: Renee Montoya
* Chris Messina: Victor Zsasz
* Ella Jay Basco: Cassandra Cain
* Ali Wong
* Ewan McGregor: Roman Sionis / Black Mask

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ontsa hiltzeko bidia

***Ontsa hiltzeko bidia***, 1666an argitaratuta, Joan Tartasen lehen liburua izan zen, eta baita ezagunena ere. Zubereraz idatzitako lehen lana izan zen. Liburuak Europan zehar aurreko mendean zabaldutako salbazio-plangintza indibidualizatzaileari jarraitzen dio.

Liburuak, Axularrenak bezala,  eta "" atalak ditu hasieran, eta ondoren heltzen dio "Onsa hiltzeko bidia" gaiari, lau ataletan zatituta. Azken zatiak kredoa euskaraz eta Hamar Aginduak ere badatoz.

Erdi Aroaren amaieran ohikoa zen predikariek eliztarrak erakartzeko sermoietan adibide edo *exenplu* anekdotiko batzuk sartzea, barregarriak normalki, herri xehearentzat meza interesgarriagoa egiteko. Horren adibide dira Talaverako artziprestearen *El Corvacho* liburua. Margarita Valoisekoak idatzitako *Heptameron*a ere horren adibide da. Trentoko kontzilioak horrelako predikuen aurka egin zuen, gai sakratuak arinkeriaz tratatzen zituelako, baina herriak horrelakoak gustuko zituela eta zaila zen horrelakoak kentzea. Alexander A. Parkerren arabera, anekdotetan oinarritutako literatura estilo honetatik sortu zen pikareska estiloa. Estilo horretan anekdotak aipatzen dira eta, tarteka, kapitulu bakoitzaren amaieran, moralezko konklusio bat. Tartasen liburua testuinguru horretan kokatzen da, nahiz eta beranduago idatzi zen.

Badirudi liburuak argitaratzeko arazoak izan zituela, bertan agertzen den lehen aprobazio delakotik azkenera zortzi urteko aldea baitago. Autore paganoen aipuak begirune handiegiz hartu zituen eta etsenplu gordinegiak zerabiltzan, dirudienez. Tartasek Eliza-ohiturak honelakoetan gomendatzen zuen ondozkatzeari muzin eginez, liburuaren lau kapituluak honela antolatu zituen bere hitzetan: *"lehenian… paganoen erranaz, bigarrenian lege zaharreko eskritura saindiaz. Hirugarrenean lege berriaz eta elizako doktor saindiaz. Laugarrenian arrazoin diferentez frogatzea: ontsa hiltzeko bidia dela herioaz eta hilziaz orhitzia*".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Ontsa hitzeko bidia*. Pasarte bat Imanol Epeldek abestua.
Doc Holliday

**John Henry "Doc" Holliday** (Griffin, Georgia, 1851ko abuztuaren 14a – Glenwood Springs, Colorado, 1887ko azaroaren 8a) estatubatuar karta apustulari, pistolari eta dentista bat izan zen. Mendebaldeko Urruneko pertsonaia ezagunenetakoa, nagusiki Wyatt Earp pistolari eta adiskidearekin batera O.K. Corraleko tiroketa (1879) ospetsuan parte hartzeagatik.
Scutum (konstelazioa)

**Scutum** edo **Ezkutua** —— zeru hego hemisferioko konstelazio bat da. Bere izenak latinez ezkutu esan nahi du. Nazioarteko Astronomia Elkarteak onartutako 88 konstelazioetako bat da.

1690ean Johannes Hevelius poloniar astronomoak **Scutum Sobiescii** edo **Scutum Sobiescianum** ("Sobieskiren Ezkutua") izendapenaz sortu zuen, Joan III.a Sobieski poloniar erregearen omenez.

1973ko apirilaren 6ean Pioneer 11 zunda konstelazio honen norantzaruntz jaurtia izan zen, baina 1995etik aurrera seinaleak igortzetik laga zuenez, gaur egun nora ezean dabil.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chamaeleon

**Chamaeleon** edo **Kameleoia** —— zeru hego hemisferioko konstelazio bat da. 1595-1597 artean Pieter Dirkszoon Keyser eta Frederick de Houtman herbeheeretar itsasgizonek sortutako 20 konstelazioetako bat da. *Uranometria* (1602) Johann Bayer alemaniar astronomoaren idazlanean lehenbizikoz agertu zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eneritz Furyak

**Eneritz Furyak** —jaiotzako izen-deiturez, **Eneritz Dueso Domenech**— (Irun, 1993) egile abeslari eta musikari euskalduna da.

## Ibilbidea 
Kasernarat taldearekin aurkeztu zituen lehen aldiz berak idatzitako kantuak, baina ondotik bakarkako ibilbideari heldu eta 2017. urtean kaleratu zuen bere bakarkako lehen diskoa.

## Diskografia 
* *Eneritz Furyak* (2017, autoekoizpena)
* *Zaldi zuria / Maskara* (2018, autoekoizpena)
* *Emaizkidan - Emadan Remixes/Reworks* (2023, autoekoizpena) 
* *hhh* (2024, autoekoizpena) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eneritz Furyak. Twitter
* Eneritz Furyak. Instagram
* Eneritz Furyak. Eitb. "Emadan" 2021.01.12
* Eneritz Furyak. Facebook
*Elkarrizketa: Musika kontsumitu egiten dugu, entzun ez horrenbeste Anboto, 2021.12.03
San José (sumendia)

**San José de Maipo** edo, besterik gabe, **San José** Erdialdeko Andeetako sumendi bat da. Argentinako ( Mendoza probintzia ) eta Txileko ( Santiago eskualde metropoliarra ) mugan dago, zeinen lurraldean gailurra dagoen.

Txileko Santiagotik 60 km ekialdera dago, San Gabriel herritik gertu, San José de Maipo udalerrian, haranaren hondoan, bere tamaina handiagatik aho zabalik uzten du, hondoko eszenografia eta mugako hesi natural bezala kokatuz. Volcán ibaia sortzen du, eta bere multzo bolkanikoa bi eraikin bolkaniko hauek osatzen dute: bata, erdiko lau kraterrekin, hauen erdian krater aktiboa dagoelarik, aktibitate fumaroliko ia iraunkorrarekin, eta bestea krater zabal eta ireki batez osatua, bi kono txikirekin, Marmolejo (6108 m) bezala ezagutzen dena. Hegoaldeko Andeetako Behatoki Bolkanologikoaren arabera, San Jose sumendi aktiboa da, portaera egonkorra duena, baina ez dakarrena berehalako arriskurik biztanleentzat.

San Jose sumendiaren iparraldeko tontorrerako lehen igoera 1920an izan zen, Juan Gwinnerrek sumendiaren bigarren mailako tontorrera itsas mailatik igotzen diren 5740 metrotara iritsi zenean. Hala ere, 1931n, Otto Pfenniger eta Sebastian Krückel sumendiaren tontor nagusira igotzen dira (hegoaldeko gailurra), kraterraren tamainagatik eta barnealderantz zintzilik dauden glaziarrengatik harrituta geratuz.

Sumendi honen elementu aipagarrien eta ospetsuenetako bat Plantat aterpea da. Aterpe hau 3130 metroko altitudean dago, Enrique Plantat jaunak eraiki zuen 1937an, bere arrebaren eta DAVeko (Andeetako Alemaniako Kluba) kide batzuen laguntzarekin. Hasieran, Plantat eterpeak hainbat erosotasun zituen, baina izan dituen zorigaiztoko harrapaketengatik, gaur gutxienekoa dauka. Azken hori gorabehera, komunitateari zabalik jarraitzen du. Hainbat sumendiren ondoan dago. Orain arte ez du erupzio handiagorik egin. Beste sumendi batzuetatik gertu dago, hala nola: Tupún Gatito sumendia, Maipo sumendia, etab.

## Kanpo estekak
Circinus

**Circinus** edo **Konpasa** —— zeru hego hesmisferioko konstelazio bat da. 1756an Nicolas-Louis de Lacaille frantziar astronomoak sortu zuen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak