open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Côte Bleue

**Côte Bleue** (; eusk.: Kosta Urdina) Mediterraneoaren itsasertz-parte ezagun bat da, Marseillatik mendebalderantz- Berre urmaelaren bokalean- dagoena.

Rove, Ensuès-la-Redonne, Carry-le-Rouet, Sausset-les-Pins eta Martigues udalerriak ditu bere barnean. «Côte Bleue» edo Kosta Urdina izena bertoko amildegien ondoko urek duten koloregatik dator.

DSC 7620-MR-Niolon.jpg|Niolongo portua.
DSC 7603-MR-Niolon.jpg|Niolonen ikuspegia.
Carry-le-Rouet 20081010 16.jpg|Carry-le-Roueten.
La_Vesse-b.jpg|*La Vesse* senadia.

## Kanpo estekak
Côte de Lumière

**Côte de Lumière** (eusk.: 'Argiaren Kostaldea') Ozeano Atlantikoaren itsasertz-parte ezagun bat da, Vendée departamenduan dagoena.

Iparraldetik hegoalderantz Noirmoutier-en-l'Île, Barbâtre, La Barre-de-Monts, Notre-Dame-de-Monts, Saint-Jean-de-Monts, Saint-Hilaire-de-Riez, Saint-Gilles-Croix-de-Vie, Brétignolles-sur-Mer, Brem-sur-Mer, Olonne-sur-Mer, Les Sables d'Olonne, Château-d'Olonne, Talmont-Saint-Hilaire, Jard-sur-Mer, Saint-Vincent-sur-Jard, Longeville-sur-Mer, La Tranche-sur-Mer eta La Faute-sur-Mer udalerriak ditu bere barnean.

## Kanpo estekak
Ihurre (Olaberria)

**Ihurre**, Gipuzkoako Olaberria udalerriko langile klaseko auzo bat da. Berez, Olaberriko bi gune nagusietako bat da, mendi kaxkoan dagoen usadiozko herrigunetik urrundua, Oria ibaiaren haranean eta N-1 autoidearen alboan, Beasain eta Idiazabal udalerrien artean. Goierri eskualdeko industriagune nagusienetako bat da, enpresa, lantegi, tailer eta merkatal-gune askoren kokalekua.

## Historia 
1960ko hamarkadaren hasieran langile klaseko jendearen etorrerarekin osatu zen, horietako asko Nafarroa Garaikoak eta Espainiako hainbat lurraldetatik etorriak, nagusiki José María Aristrain nafar jatorriko gipuzkoar enpresaburuak sortu eta bertan dagoen Aristrain altzairutegian (Arcelor Mittal) lan egitera, horregatik auzo honetako zati handi bat osatzen duten langile etxebizita blokeei Goierrin "Aristrainen etxeak" deitzen zaie.

## Demografia 
## Iruditegia 

Irudi:Ihurre, Olaberria, Euskal Herria.jpg|Ihurre auzoko "Aristrainen etxeak" eta N-1 errepidea, 1980ko hamarkadan.
Irudi:Ihurre 00, Olaberria, Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|2020an.
Irudi:Ihurre 01, Olaberria, Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|2020an.
Irudi:Ihurre 02, Olaberria, Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|2020an.
Irudi:Ihurre 03, Olaberria, Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|2020an.
Irudi:Aristrain lantegia, Ihurre, Olaberria, Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|Aristrain lantegia eta N-1 autobidea.

## Kanpo estekak
La Faute-sur-Mer

**La Faute-sur-Mer** Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an  biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dublin lock-out

'*Dublin *lock-out''''' izenarekin ezagutzen da 1913ko abuztuaren 26tik 1914ko urtarrilaren 18ra bitarte Irlandako hiruburuan izandako industria-gatazka. 300 enpresarik eta 20.000 langilek hartu zuten parte, eta historialarien arabera Irlandako historiako industria-gatazkarik garrantzitsuena izan zen. Gatazkaren arrazoi nagusia langileek sindikatzeko eskubidea lortzea izan zen, gatazkaren amaieran lortu zuten eskubidea.

## Aurrekariak 
### Dublingo auzo pobreak 
Irlandar langileen bizi-baldintzak oso txarrak ziren bizi ziren apartamentuetan. Adibidez, Henrietta kaleko 15 etxetan 835 pertsona bizi zirela kalkulatzen da. Kale horretako 10. zenbakian Irlandako Karitatearen Ahizpek garbitoki bat zuten, non 50 emakume ezkongabe bizi ziren. Bahitura-etxeetan lau milioi objektu inguru saltzen ziren urtean. Haur hilkortasuna pobreen artean oso altua zen, 1.000 jaiotzatik 142, Europako hiri bat izateko harrigarri altua. Egoera nabarmen okertu zen auzo horietan zegoen gaixotasun kopuru handia zela eta, osasungintzarik gabeko eremua, kondizio oso txarretan. Dublingo gaixotasunik ohikoena tuberkulosia zen, pobreen artean asko hedatzen zen gaixotasuna, hildako asko sotuz. 1912an egindako ikerketa batek aurkitu zuen Irlandan Eskozia eta Ingalaterran baino %50 heriotza gehiago zeudela tuberkulosia zela eta. Kasu gehienak pobreen artean ematen ziren. 1905ean Irlandan hiltzen ziren 100 pertsonatik 16 tuberkulosiaren ondorioz hiltzen ziren.

Pobreziatik ateratzea oso zaila zen Dublinen, langileek ez baitzituzten ikasteko aukerarik eta ez zutelako inongo sindikaturik euren eskubideak defendatzeko. Formaziorik gabeko langileak asko ziren, eta askotan langileek euren artean lehiatzen zuten, lana gutxien kobratzeko prest zegoenari ematen baitzioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felicidad Orquín

**Felicidad Orquín Lerín** (?, 1934) idazle, editore eta pintorea da. Nazioartean ezaguna da ume eta gazte literaturan aditu bezala.

1956an Juan Eduardo Zúñiga idazle eta hizkuntza eslaviarren espezialistarekin ezkondu zen.

## Lana 
Editore gisa hainbat bilduma sortu zituen: Labor Bolsillo Juvenil (1974-1979), Austral Juvenil eta Austral Infantil (Espasa-Calpe argitaletxean, 1980-1991). Espasa-Calpen zuzendari literarioa eta Espasa-Mañana saio bilduma ere zuzendu zuen. Anaya argitaletxeko editorea ere izan zen. Germán Sánchez Ruipérez Fundazioan ere lan egin zuen zuzendari moduan (1992-2002) eta gero asesore moduan.

Haur literaturan ikerlaria eta kritikoa da eta horregatik Haur Literaturaren Kritika Saria jasotzen lehena izan zen 1980an. 1970eko hamarkadan pedagogia berritzeko mugimenduetan eta mugimendu feministetan aritu zen. Genero gaiak, emakumeen eta idazketa, umeen liburuetako irudi sexistak eta emakumeen espazio soziala ere aztertu izan ditu.

Gizarte patriarkal batetik datozenez, ipuin tradizional asko (eta gaur egungo asko) sexistak direla uste du, baina ez da debekatzearen aldekoa, baizik eta umeentzat dituzten baloreak aztertzearen aldekoa (Bruno Bettelheim-ekin ados zegoen). Umeei beren sentimenduak ulertzeko era sinbolikoa eskaintzen diete ipuin tradizionalek, barruan sentitzen dituen gauzei buruz ari direlako eta horregatik psikologikoki laguntza dira haientzat. Vladimir Propp-ek bezala, uste dut unibertsalak direla eta pertsonaiak arketipoak.

Eredu berriak emango dituzten ipuinak sortu behar direla uste du, "Baina ezin da narratiba tradizionala dekonstruitu, baizik eta ipuin feministak sortu beharra dago, zeren eta, gainera, kontua ez da rolak trukatzea, baizik eta balore berriak sortzea ikuspegi feminista batetik".

## Erreferentziak
Wikiloc

**Wikiloc** 2006an sortutako doako GPS bidezko ibilbide webgunea da; ibilbide horiek Internetetik deskargatzeko erabiltzaile gisan erregistratzea beste baldintzarik ez da bete behar. Jordi L. Ramot kataluniarrak sortu zuen.

Euskal Herrian mendizaletasunak duen zaletasun handiaren ondorioz, webguneak erabilpen eta hedapen handia lortu du.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ehun mendien lehiaketa

## Kanpo estekak 
* Wikiloc webgunearen euskarazko ataria.
Brigitte Vasallo

**Brigitte Vasallo** (Bartzelona, 1973) idazle, irakasle eta LGBTI ekintzaile antiarrazista eta feminista da. Ezaguna da, batez ere, genero-islamofobiari egiten dion kritikagatik, *purplewashingari* eta homonazionalismoari egiten dien salaketagatik, eta halaber harreman afektiboetan polimaitasunaren aldeko jarreragatik. 

2026an hautsak harrotu zituzten Catalunya Ràdio irrati katalanean berak egindako adierazpen batzuek, "katalanofobo"-tzat jo zirenak 

## Biografia 
Galizia jatorri duen familia migratzaile bateko alaba da. Frantziara hasiera batean eta gero Kataluniara joan ziren.  Marokon bere helduaroaren zati handi bat bizi pasa du eta horrek aukera eman dio mendebaldeko gizartearen pentsamendu etnozentriko eta kolonial hegemonikoaren ikuspegia eskuratzeko.  

Hainbat komunikabideekin kolaboratu ohi du (eldiario.es, Catalunya Ràdio, Diagonal, La Directa edo Pikara aldizkariarekin, adibidez) baita hitzaldi ugari eman ere. Halaber, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Gènere i Comunicació masterreko irakaslea da. 

## Lan-ildoak 
Brigitte Vasalloren lana bi ardatz nagusitan dago egituratuta. Alde batetik, arrazismoa eta misoginiaren arteko intersekzionalitatea aztertzen du, batez ere emakume musulmanengan nola eragiten duen.  Ildo horretatik jarraiki, *purplewashing* eta *pinkwashing* salatzen ditu, baita feminismoa eta LGBTI eskubideak xenofobia justifikatzeko nola instrumentalizatzen diren ere.  

Bestalde, monogamia tradizionaletik aparte, afektiboki harremanak eraikitzeko beste modu batzuk balioesten ditu, leialtasuna jabetza-modu gisa eta maitasuna ondasun mugatu gisa ulertzetik haratago joaten direnak.  Hala ere, ohartarazi egiten du neoliberalismoa polimaitasunaz aprobetxatu ahal dela ikuspegi indibidualista batetik botere-egiturak erreproduzitu ahal dituelako eta pertsonak zein bere gorputzak kontsumo-objektu gisatzat hartuz gauza bihurtu. 

## Argitalpenak 
* *Pornoburka: Ravaleko ezbeharrak eta beste izaera garaikide batzuk* (*Desventuras Del Raval Y Otras F(r)icciones Contemporaneas,* 2013).  

* *Pentsamendu monogamikoa.* *Terror poliamoretsua* ( *Pensamiento monógamo, terror poliamoroso, y sobre amor, estado, capitalismo y revolución.,* 2018). 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Islamofobia
* Poliamodioa
* Feminismoa

## Kanpo estekak 
* Brigitte Vasallori elkarrizketa, "Nahikoa da, utzi maitasun erromantikoaren propaganda egiteari", Argia aldizkaria (2019ko otsailaren 17a)
Erabili eta botatzeko sardexka

thumb|Hiru hortz puntadun dituen erabili eta botatzeko plastikozko sardexka
**Erabili eta botatzeko sardexka** zurezko edo plastikozko sardexka txikia da, janari lasterreko hornitzaileek oparitzen dutena, arrain zatiekin, patata frijituekin, *currywurst*ekin eta antzekoekin, eta jateko erabiltzen da. Erabili eta botatzeko sardexkak bereziki diseinatuta daude hatzak garbi mantentzeko, gantzatik, saltsatik, maionesatik eta beste batzuetatik, eta, aldi berean, behar bezain merkeak dira erabili ondoren botatzeko. Horrela, hornitzaileei ohiko sardexkak biltzeko eta garbitzeko behar den eskulanaren kostua aurrezten diete. Hori ondo egokitzen da janari lasterraren irudiarekin, beste nonbaitera garraiatzeko eta kontsumitzeko produktu mota gisa.

## Kanpo estekak
The Four Musketeers (1974ko filma)

***The Four Musketeers*** edota '''''The Four Musketeers: Milady's Revenge'''* (euskaraz *Lau Mosketariak* edota *Lau Mosketariak: Miladyren Mendekua*), 1974ko Richard Lester estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko film bat da. Alexandre Dumas frantziar idazlearen Hiru mosketarien pertsonaietan oinarritua dago, eta idazle horren *Hogei urte geroago* (1845) eleberrian arinki oinarritua. Oliver Reed, Charlton Heston, Raquel Welch, Faye Dunaway, Richard Chamberlain, Frank Finlay, Michael York eta Christopher Lee aktoreek antzeztu zuten.

*The Three Musketeers* (1973, *Hiru Mosketariak*) aurrekaria eta *The Return of the Musketeers* (1989, *Mosketarien itzulera'') jarraipena izan dauzka.

## Argumentua 
D'Artagnan (Michael York) mosketarietara elkartu ondoren, hugonote protestanteek La Rochelle hiria okupatu dute. Ana Frantziakoaren (Geraldine Chaplin) maitalea den Buckingham ingeles dukeak hugonote matxinoei laguntzeko itsas ontziteri bat hirira bidali du. Richelieu kardinalak (Charlton Heston) Rocheforteko kondea (Christopher Lee) erreklutatu du, Constance (Raquel Welch) erreginaren mezularia eta D'Artagnanen neskalaguna bahitu dezan. Bitartean, Milady de Winter (Faye Dunaway) espioia Frantziako Erresumatik Ingalaterrako Erresumara abiatu da, Buckingham dukea hil dezan, eta Mosketariak (Oliver Reed, Oliver Reed eta Richard Chamberlain) hugonote matxinoen aurka borrokatuko dira.

## Aktoreak 
* Michael York: D'Artagnan
* Oliver Reed: Athos
* Frank Finlay: Porthos
* Richard Chamberlain: Aramis
* Jean-Pierre Cassel: Luis XIII.a Frantziakoa
* Geraldine Chaplin: Ana Austriakoa
* Charlton Heston: Richelieu kardinala
* Faye Dunaway: Milady de Winter
* Christopher Lee: Rocheforteko kondea
* Raquel Welch: Constance Bonacieux
* Roy Kinnear: Planchet
* Michael Gothard: Felton
* Nicole Calfan: Kitty

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Return of the Musketeers

***The Return of the Musketeers*** (euskaraz *Mosketarien Itzulera*), 1989ko Richard Lester estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko film bat da. Alexandre Dumas frantziar idazlearen *Hogei urte geroago* (1840) eleberrian eta Hiru mosketarien pertsonaietan oinarritua dago. Michael York, Oliver Reed, Frank Finlay, Richard Chamberlain, Geraldine Chaplin, Kim Cattrall, Christopher Lee eta Jean-Pierre Cassel aktoreek antzeztu zuten.

*The Three Musketeers* (1973) eta *The Four Musketeers* (1974) filmeen jarraipena da.

## Argumentua 
XVII. mendea, Frantziako Erresuma. D'Artagnan (Michael York) gazteak Athos (Oliver Reed), Porthos (Frank Finlay) eta Aramis (Richard Chamberlain) erregearen hiru mosketariekin elkartu zenetik hogei urte igaro dira. Milady de Winterren heriotza ondoren, haren alaba Justinek (Kim Cattrall) eta Mazarin kardinalak (Kim Cattrall) Koroa kontrolatzeko konspiratzen ari dira. Hiru mosketariek Frantzia konspiratzaileen eragin ilunetik salbatzeko beren indarrak batu beharko dituzte.

## Aktoreak 
* Michael York: D'Artagnan
* Oliver Reed: Athos
* Frank Finlay: Porthos
* Richard Chamberlain: Aramis
* C. Thomas Howell: Raoul
* Geraldine Chaplin: Ana Austriakoa
* Kim Cattrall: Justine de Winter
* Philippe Noiret: Mazarin kardinala
* Christopher Lee: Rocheforteko kondea
* Roy Kinnear: Planchet
* Eusebio Lázaro: Beauforteko dukea
* Jean-Pierre Cassel: Cyrano de Bergerac
* Alan Howard: Oliver Cromwell
* David Birkin: Luis XIV.a Frantziakoa
* Bill Paterson: Karlos I.a Ingalaterrakoa
* Billy Connolly: Caddie

## Kanpo estekak 
* fitxa irakurgai
L. Frank Baum

**Lyman Frank Baum** (Chittenango, New York, 1856ko maiatzaren 15a - Hollywood, Los Angeles, Kalifornia, 1919ko maiatzaren 6a) estatubatuar idazlea izan zen. Bere liburuen ezagutzen dute umeentzat, bereziki *Ozeko aztia*. Ozeko sagaren 14 liburuki idatzi zituen. Gainera idatzi zituen beste 41 eleberri, 83 ipuin, 200 olerki eta 42 gidoi.

## Lanak 
* *The Boy Fortune Hunters in Egypt* (1908)
* *Fortune Hunters in China*
* *The Boy Fortune Hunters in the South Seas* (1911)
* *Queen Zixi of Ix* (1905)
* *The Fate of a Crown* (1905)
* ''Sam Steele's Adventures on Land and Sea* (1906)
* *Daughters of Destiny* (1906)
* *The Last Egyptian* (1907)

### Ozeko saga 
* *The Wonderful Wizard of Oz* (1900)
* *The Marvelous Land of Oz* (1904)
* *Queer Visitors from the Marvelous Land of Oz* (1905, komikia)
* *The Woggle-Bug Book* (1905)
* *Ozma of Oz* (1907)
* *Dorothy and the Wizard in Oz* (1908)
* *The Road to Oz* (1909)
* *The Emerald City of Oz* (1910)
* *The Patchwork Girl of Oz* (1913)
* *Little Wizard Stories of Oz* (1913, ipuin bilduma)
* *Tik-Tok of Oz* (1914)
* *The Scarecrow of Oz* (1915)
* *Rinkitink in Oz* (1916)
* *The Lost Princess of Oz* (1917)
* *The Tin Woodman of Oz* (1918)
* *The Magic of Oz* (1919, hilondokoa)
* *Glinda of Oz* (1920, hilondokoa)
* *The Royal Book of Oz'' (1921, hilondokoa)
thumb|ezkerrera
Sunaree Rachasima

**Tim Sonna** (), **Sunaree Rachasima** bezala ezaguna, (Nakhon Ratchasima, Thailandia, 1968ko martxoak 6a - ) thailandiar abeslari eta aktorea da.

## Diskografia 
* "Sud Thai Thee Krung Thep" (สุดท้ายที่กรุงเทพ)
* "Eek Nid Si" (อีกนิดซิ)
* "Bao Bao Si" (เบาๆ ซิ)
* "Khong Fak Jak Ban Nok" (ของฝากจากบ้านอก)
* "Thang Sai Mai" (ทางสายใหม่)
* "Raiyan Jak Huajai" (รายงานจากหัวใจ)
* "Jep Toe" (จีบต่อ)
* "Tham Pen Kuean" (ทำเป็นเขิน)
* "Thee Kao Soay Dueam" (ที่เก่าซอยเดิม)
* "Fon Nao Sao Kruan" (ฝนหนาวสาวครวญ)
* "Lakorn Bot Cham" (ละครบทช้ำ)
* "Thee Pueng Thang Jai" (ที่พึ่งทางใจ)
* "Manee Ploi Roy Saeng" (มณีพลอยร้อยแสง)

## Erreferentziak
Siurana (Tarragona)

**Siurana**, edo **Siurana de Prades**, Cornudella de Montsant udalerrian dagoen herri bat da, Priorat eskualdean.

737 metroko garaieran dago, kareharrizko erlaitz baten gainean, Pradesko mendien mutur batean eta Siurana ibaiaren gainean. Siuranako gaztelua musulmenek Katalunian utzi zuten azkena izan zen. Aipagarria da Santa Maria de Siurana izeneko eliza erromanikoa.

Siurana eskalatzaileentzat toki erakargarria da bertako haitzek ematen dituzten aukerengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Fifth Musketeer

***The Fifth Musketeer*** () Ken Annakin ingeles zinema zuzendariaren abenturazko film bat da, 1979koa. Alexandre Dumas frantziar idazlearen *Bragelonneko bizkondea* (1847) eleberrian eta Hiru mosketarien pertsonaietan oinarritua dago; idazlea bera, eleberria idazteko, Burdinazko Mozorrodun Gizonaren frantziar kondairan oinarritu zen. Sylvia Kristel, Ursula Andress, Beau Bridges, Cornel Wilde, Ian McShane, Alan Hale Jr. eta Lloyd Bridges aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Frantziako Erresuma. Luis XIV.aren erregealdian (1661-1715), Luis XIII.a erregearen semeak diren bi anai bikik (Beau Bridges) patu ezberdinak izango dituzte. Bata Luis XIV. Frantziakoa den bitartean, besteak baserri batean apalki bizi eta bere jatorria nahiz errege familiarekin duen senidetasunaz ezjakituna da. Colbert (Rex Harrison) erregearen Finantza ministroak tronuaren zilegizko ondorengoa ezkutatu du, koroa benetako jabeari itzultzeko une egokiaren zain baidago, eta honelako misio zaila burutzeko ardura lau mosketariei emango die (Cornel Wilde, Lloyd Bridges, José Ferrer eta Alan Hale Jr.).

## Aktoreak 
* Beau Bridges: Luis XIV.a Frantziakoa/Filipe Gaskoniakoa
* Sylvia Kristel: Maria Teresa Austriakoa
* Ursula Andress: Louise de La Vallière
* Cornel Wilde: D'Artagnan
* Ian McShane: Fouquet
* Lloyd Bridges: Aramis
* José Ferrer: Athos
* Alan Hale Jr.: Porthos
* Olivia de Havilland: Ama Erregina
* Rex Harrison: Colbert
* Helmut Dantine: Espainiar enbaxadorea
* Patrick Pinney: Goardiaren Kapitaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Siurana (argipena)

Siurana hitzak adiera zenbait ditu:
* Siurana, Gironako udalerria
* Siurana, Tarragonako Cornudella de Montsant udalerrian dagoen herria, Priorat eskualdean.

## Kanpo estekak
Abio (arkitektura)

Arkitekturan, **abioa** arku edo kupula baten kurbaduraren hasiera da, hots, janbaren eta arkuaren arteko aldaera egiten duen zatia. Era berean, eskaileratan gora joateko lehendabiziko maila da.

## Kanpo estekak
Campylobacter jejuni

**Campylobacter jejuni** Proteobacteria filumean eta Campylobacter generoan sailkatzen den bakterio bat da, gizakiak infektatzen dituena gastroenteritis akutuak sortuz.

## Ezaugarriak 
Campylobacter guztien antzera bakterio Gram negatiboa da eta S-itxurako morfologia helikoidala du. Flagelo bat edo bi ditu, polarrak (bakterioaren muturretan daudenak), mikrobioari mugikortasuna ematen diotenak.

Bakterio mikroaerofiloa da, oxigeno gutxiko eta CO2 handiko atmosferan hazten dena, eta termofiloa: laborategian 42º C-tan kultibatzen da . Oxidasa eta katalasa (+) da. Nitratoak erreduzitzen ditu.

Kapsula bat dauka, bere birulentzia areagotzen duena 

## Ekologia 
Bakterio honen gordailu nagusia hegaztien eta beste animalien (behi, ardi, txerri...) heste-traktua da. Gizakia bakterioa duten animalien okela edo esnea jaten duenean kutsatzen da.

## Patogenia 
Campylobacter jejunik sortzen duen infekzioa (gastroenteritis) ur edo elikagai kutsatuen bidez harrapatzen da. Bestalde, Elikagaien Ziurtasunerako Europako Agintaritzak Europar Batasunean 9 milioi kanpilobakteriasi kasu inguru egon zirela 2011an kalkulatu zuen .

Bakterioak gastroenteritis akutua eragiten du gizakian. Beherakoak (sarritan odoltsuak) eta tripako mina dira sintoma nagusiak. Sukarra ez da kasu guztietan agertzen. Campylobacter jejuni hesteetako mukosara atxikitzen da eta bi enterotoxina ekoizten ditu, gaitzaren sintomatologia eragiten dutenak.

Pertsona gehienengan gastroenteritis mota hau ez da larria, eta berez sendatzen da astebeteko epean, immunitate-sistema bakterio patogenoari gailentzen zaionean. Umeak, adineko jendea eta immunitate-sistema ahula dutenak dira hainbat konplikazio eduki ditzaketenak, eta holako kasuetan antibiotikoen erabilpena gomendatzen da: eritromizina edo tetraziklinak, esaterako.

Kasu oso berezi eta urrietan, mimetismo antigenikoaren bidez, Campylobacter jejuniren infekzioak gaixotasun autoimmune batzuk piztu ditzake: Guillain-Barré sindromea edo artritis erreaktiboa, adibidez .

## Gaitzaren diagnostikoa eta prebentzioa 
Koprokultibo batek agerian jar dezake bakterioaren infekzioa. Gorozkien lagina hazkuntza-ingurune hautakorretan jarri eta 42&nbsp;°C-tan eta atmosfera mikroaerofilo batean kultibatzen da. Bertan hazitako kolonia tipikoak behaketa mikroskopiko batekin eta proba immunologikoen bidez konfirmatzen dira.

Gaitzaren prebentzioari dagokionez, kontuan hartu beharreko aholkuak hauek dira:

* Elikagai guztiak, batez ere oilaskoa eta hegaztiak, ondo kozinatu behar dira, tenperatura egokietan, beroak balizko bakterio patogenoak hil ditzan.
* Esne pasteurizatua eta ur kloratua soilik edan
* Zeharkako kutsadura saihestu, sukaldean higiene-baldintza zorrotzak ezarriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vanitas

**Vanitas** latineko hitz bat da eta esanahia *harrokeria* da, baina ez *urguilu*aren zentzuan baizik eta *hutsaltasun* esanahiarekin. Zentzu artistikoan, izadi hilen kategoria bat da, sinbolismo handikoa eta barrokoan asko erabilitako generoa, Herbeheretan batez ere.

Izenburua eta haren ikuskera Kohelet liburuaren "*Vanitas vanitatum omnia vanitas* " (*Huskeria hutsa, huskeria hutsa, dena huskeria da*) pasarte batekin lotuta dago. Heriotzaren ziurtasunaren aurrean, munduko gozamenen ezdeusa aditzera eman nahi du. Aldi berean, izadi hilen generoaren sorreraren funtsezko elementua da, eta *memento mori* kontzeptuarekin lotzen da.

## Iruditegia 
[thumb| *Aisialdirako gauzakiak* ( [William Michael Harnett, 1879. Thyssen-Bornemisza Museoa). Heriotza gogora dakar itzalitako pospoloak, kea darion pipa edo egunkari zaharrak, egoera ezegonkorrean eta desordenatuan. |400x400px|erdian]]

Fitxategi:Antonio_de_Pereda_-_Allegory_of_Vanity_-_Google_Art_Project.jpg|*Vanitas*, Antonio de Pereda, 1636Fitxategi:Capuchones.jpg|*Nazareno* espainiarrak, Valladolid.
Fitxategi:Juriaen_van_Streeck_001.jpg|*Vanitas*, Juriaen van Streeck.
Fitxategi:Lois_de_Moralles_(El_Divino)._St_Francis.gif|San Frantziskoren irudikapen bat.Fitxategi:Strozzi,_Bernardo_-_Vanitas.jpg|Bernardo Strozzi, *Vanitas*.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lanini, Karine (2006). Dire la vanité à l'âge classique.
## Kanpo estekak
Waptia

230px|eskuinera|thumb|*Waptia fieldensis*-en fosila.
[230px|eskuinera|thumb|Field mendia eta atzean Wapta mendia, [Kanada mendebaldean.]]
***Waptia*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Duela 510 eta 505 milioi urte artean bizi izan zen eta espezie bakarra deskribatu da, *Waptia fieldensis*.

## Aurkikuntza 
Charles D. Walcott paleontologoak 1909 urtean Burgess Shale aztarnategia aurkitu zuenean topatu zuen aurreneko fosiletako bat izan zen Waptia. Lehenengo aipamena 1909an egin bazuen ere 1912 urtean argitaratu zen deskribapena. Fosila aurkitu zuen eremuan gertuen zeuden bi mendiren izenak erabili zituen espeziea izendatzeko, Wapta mendia eta Field mendia.

1975 urtean antzerako espezie bat aurkitu zen Maotianshan Shales aztarnategi txinatarrean, *Chuandianella ovata* izena eman zitzaiona eta 2002an Groenlandiako Sirius Passet *Pauloterminus spinodorsalis* aurkitu zen. Biek ere *Waptia*-ren antza izan arren desberdintasunak badituztela ikusi da eta genero desberdinetan kokatu dira.

2008 urtean Utah estatuko Spence Shale aztarnategian *Waptia fieldensis*-en ale berriak aurkitu ziren.

## Deskribapena 
*Waptia fieldensis* ganba primitibo gisa deskribatu izan da sarritan. 8 cm inguruko luzerako gorputza zuen exoeskeletu fin batez estalia. Bi kroskotako oskolak burua (zefalona) eta toraxa babesten zizkion.

Zefalonak bost somita edo segmentu zituen eta 3 eta 5 luzakin ateratzen zitzaizkion, elikatzeko erabiliko zituenak. Begiak konposatuak eta pedunkulatuak zituen eta fosiletan garunaren arrastoak ere kontserbatu dira.

Toraxak bi somita mota zituen, hau da, igerian mugitzen zen eta itsaso hondoan pilaturiko elikagaietaz elikatzen zen. Elikatzeko luzakin aipagarririk ez izateak erakusten du harraparia ez zela.

### K estrategia 
Hainbat fosiletan ikusi da oskolaren barnean arrautzak eramaten zituela. 2 mm-ko diametrodun 24 arrautza ere zenbatu zaizkio. Aurkikuntza horrek K estrategiaren ebidentzia zaharrenetakoa bihurtzen du. Eremu arriskutsua izango zen eta ondorengoen arrakasta ziurtatzeko harturiko neurria izango zen.

## Taxonomia 
Charles R. Knight paleontologoak krustazeoen taldean sartu bazuen ere gaur egun Burgess Shaleko artropodoak sailkatzeko arazo handiak ikusten dira eta gehienek jarraipenik gabeko lerro filogenetikoen aleak izateko itxura dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Burgess Shaleko webgunea
Gattopardo

***Gattopardo*** () Giuseppe Tomasi di Lampedusak 1954 eta 1957ren artean idatzitako eleberria da. Idazlea hil eta gero argitaratu zen. Hil baino urte bat lehenago Einaudi eta Mondadori argitaletxeetara bidali zuen eleberria Lampedusak, baina haiek uko egin zioten argitaratzeari. Azkenean, idazlea hil ondoren, Giangiacomo Feltrinelli Editore argitaletxeak argitaratu zuen, Giorgio Bassaniren aitzin-solasarekin. 1963an Luchino Viscontik zinemarako egokitu zuen, izenburu berarekin (Il Gattopardo).

## Argumentua 
***Gattopardo*** liburuak Salinako Printzea zen Fabrizio Corberaren eta bere familiaren bizitza azaltzen du, 1860 eta 1910ren artean. Istorioaren zatirik handiena Palermon eta Donnafugatta herri asmatuan gertatzen da. Istorioaren hasieran Giuseppe Garibaldi eta bere mila "alkandoragorri" Siziliako Marsalan lehorreratu ziren (1860ko maiatzaren 11n) Italiaren Bateratzea lortzeko asmoz. Bi Sizilietako Erresuma desagertu egin zen Garibaldiren jarduera horrekin.
*Gattopardo* hitzak serbal animalia esan nahi du italieraz. Izan ere, Salinatarren armarrian animalia hori agertzen zen.

## Pertsonaiak 
* **Fabrizio Corbera, Salinako Printzea**: aristokrata; bere garaiaren amaieraren ikuslea da.
* **Stella Printzesa**: Fabrizioren emaztea.
* **Tancredi Falconeri**: Fabrizioren iloba, bere arrebaren semea; garibaldizaleekin lotu zen. Berak esan zuen liburuaren esaldirik gogoangarriena: "Denak bere hartan jarraitzea nahi badugu, denak aldatu behar du"; gatopardismo termino politikoaren jatorria da hori.
* **Aita Pirrone**: jesulaguna; salinatarren arimen zaintzailea.
* **Concetta**: Fabrizioren alaba, Tancredirekin maiteminduta egon zen.
* **Calogero Sedara**: Donnafugattako alkatea, garai berrian aberastuko direnetako eta noblezia ordezkatuko dutenetako bat.
* **Angelica**: Calogero Sedararen alaba, Tancredirekin ezkonduko da.

## Kanpo estekak
Cupressus × leylandii

**Leylandeko altzifre hibridoa** (*Cupressocyparis leylandii* edo *Cupressus × leylandii*) bi genero hauen arteko hibridoa da: *Cupressus macrocarpa* eta *Chamaecyparis nootkatensis*.

Azkar hazten denez, lorezaintzan sarri erabiltzen da heskaiak egiteko eta horrez gain, inausketa gogorrei ondo egiten dio aurre.

## Deskribapena 
20 eta 25 metroko arteko tamaina hartzen du. Hostoak, berde ilunak eta azpian kolore apalagoak, adar ahul eta ezkata forma dute eta apur bat usaintsuak dira. Zuhaitza hibridoa denez, haziak antzuak dira.

## Habitat eta laborantza 
Lurzoru mota guztietan hazten da, baita kostaldeko eremuetan ere. Klima mota guztietara egokitzen da, hotz bizia jasan dezakete.

## Kanpo estekak 
*  arbolesornamentales.es
*  Royal Forest Forest Society
Javier Ortega Smith

**Francisco Javier Ortega Smith-Molina** (Madril, 1968ko abuztuaren 28a), argentino-espainiar eskuin muturreko politikari bat da, militar ohia eta abokatua. Gaur egun, Vox alderdi politiko ultraeskuindarraren idazkari nagusia.

## Kanpo estekak
Quicksilver (filma)

***Quicksilver***, 1986ko Thomas Michael Donnelly estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. Kevin Bacon, Jami Gertz, Paul Rodriguez, Louie Anderson, Laurence Fishburne eta Rudy Ramos aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York. Jack Casey (Kevin Bacon) burtsako korridore gazteak negozio erabaki arriskutsu batean ebre konpainiaren eta familiaren aurrezkiak galdu ondoren, bere lanbideaz nazkatu eta txirrindu banatzaile apal gisa lan egiten hasi da. Bere lan berri apalak gurasoen eta lagunen desadostasuna ekarriko dio. Bitartean, Jackek txirrinduaz hiriko trafikoa ekidinez kaleetan barna banaketak burutuko ditu, eta horietako batean Terri (Jami Gertz) neska gazte gatazkatsua gaizkile talde baten jazarpenetik salabatuko du.

## Aktoreak 
* Kevin Bacon: Jack Casey
* Jami Gertz: Terri
* Paul Rodriguez: Hector Rodriguez
* Rudy Ramos: Ijitoa
* Andrew Smith: Gabe Kaplan
* Gerald S. O'Loughlin: Casey jauna
* Laurence Fishburne: Budua
* Louie Anderson: Tiny
* Charles McCaughan: Airborne
* David Harris: Apatxea
* Whitney Kershaw: Rand
* Joshua Shelley: Shorty
* Georgann Johnson: Casey andrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Turbo Kid

***Turbo Kid*** (euskaraz *Turbo Mutila*), 2015eko François Simard, Anouk Whissell eta Yoann-Karl Whissell kanadar zinema zuzendarien abentura eta ekintza komedia film bat da. Munro Chambers, Laurence Leboeuf, Michael Ironside, Edwin Wright, Aaron Jeffery, eta Romano Orzari aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Etorkizun post-apokaliptiko batean, ura ondare oso preziatua da eta mundu osoa lege bakarra dago, indartsuarena. Mutila (Munro Chambers) mundu latz eta anker batean bakar-bakarrik hazi izan da, bere komiki retroen laguntzaz eta iragan garaietako objektuekin obsesionatua dago. Bere bidean zehar topatu dituen adiskideen laguntzaz bere buruak lurraldearen jaun eta jabe izendatu dituzten Zeus (Michael Ironside) eta bere talde basatiaren aurka borrokatu beharko da.

## Aktoreak 
* Munro Chambers: Mutila
** Evan Manoukian: Mutila oroitzapen flashetan
* Laurence Leboeuf: Apple
* Michael Ironside: Zeus
* Edwin Wright: Skeletron
* Aaron Jeffery: Frederic
* Romano Orzari: Bagu
* Orphée Ladouceur: Emakumezko zaindaria
* Steeve Léonard: Scout
* Yves Corbeil: Turbo Général
* Anouk Whissell: Ama
* François Simard: Aita
* Yoann-Karl Whissell: Zaidnari burusoila
* Tyler Hall: Diru-sari ehiztaria
* Martin Paquette: Gerlari erraldoia
* Pierre Sigouin: Fredericen anaia

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Firewalker (filma)

***Firewalker***, 1986ko J. Lee Thompson britainiar zinema zuzendariaren abenturazko ekintza film bat da. Chuck Norris, Louis Gossett Jr., Melody Anderson, Will Sampson, Sonny Landham eta John Rhys-Davies aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Gorabehera, erakabaki oker eta porrot galanten ugariren ondoren, Max Donigan (Chuck Norris) eta Leo Porter (Louis Gossett Jr.) arkeologoek beren lanbidea uztea erabaki dute, baina Patricia Goodwin (Melody Anderson) emakume ederrak aztekar altxor bat bilatzeko kontratatzen dituenean beren betiko lanera itzultzea erabakiko dute. Baina ez dira jakitun espiritu boteretsu eta menekatzaile bat beren mugimenduen atzetik doala, eta altxor sakratua salbatzeko edozer egiteko gai dela.

## Aktoreak 
* Chuck Norris ... Max Donigan
* Louis Gossett Jr. ... Leo Porter
* Melody Anderson ... Patricia Goodwin
* Will Sampson ... Arrano Garai
* Sonny Landham ... El Coyote
* John Rhys-Davies ... Corky Taylor
* Ian Abercrombie ... Boggs
* Richard Lee-Sung ... Txinatar gizona / Jenerala
* Zaide Silvia Gutiérrez ... Indiar neska
* Álvaro Carcaño ... Willie
* John Hazelwood ... Tubbs
* Dale Payne ... Pilotua
* Kevin Zinter ... Kopilotua
* Mário Arévalo ... Gerrila buruzagia
* Miguel Ángel Fuentes ... Gizon Handia (edota Miguel Fuentes)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Misszhouia

***Misszhouia*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Duela 525 milioi urte bizi izan zen. Espezie bakarra ezagutzen da, *Misszhouia longicaudata*.

## Etimologia 
Chengjiang biotako fosilak prestatzeko zuen trebeziagatik ezaguna zen "Miss Zhou" (Gui-qing Zhou) andrearen omenez ezarri zitzaion *Misszhouia* izena.

## Aurkikuntza eta taxonomia 
Zhang eta Hou paleontologoek 1985 urtean aurkitu eta deskribatu zuten Maotianshan Shales aztarnategi txinatarrean. Hasiera batean Naraoia generoaren barnean kokatu zuten *Naraoia compacta*-rekin batera eta *Naraoia longicaudata* izena eman zioten baina 1997 urtean desberdintasun nabarmenak ikusi eta bere genero propioa eratu zuten. Genero biek Naraoiidae familia osatzen dute gaur egun.

Harry B. Whittingtonek "gorputz biguneko trilobitea" zela esan zuen, gaur egun horrela baieztatzen ez bada ere araknomorfoen taldearen parte kontsideratzen da, trilobiteak bezala.

## Deskribapena 
*Misszhouia longicaudata* 6 cm-ko luzerako animalia zapala zen. Kaltzifikatu gabeko zefalona (burua) eta pigidioa (isatsa) zituen, tartean segmenturik gabe. Bi atalen artean gorputza estutu egiten zitzaion. Burutik segmentaturiko bi antena ateratzen zitzaizkion aurrealderantz eta bildutako fosiletan ez zaizkio begirik aurkitu. Digestio aparatuak diametro txikia zuen eta buru aldean lau digestio poltsa zituen. 25 hanka pare zituen, oinarri beretik bi punta ateratzen zitzaizkiola, *Naraoia* eta trilobiteen gisara. Hanken bukaeran arantzak zituen.

### *Naraoia* eta *Misszhouia* 
*Naraoia*-k honako ezaugarri hauek zituen *Misszhouia*-tik bereizteko:
* Digestio aparatu handiagoa, adarkadurek ia zefalon guztia hartzen zutela.
* Urdail puztua, lokatzez betea.
* Antenak alboetara tolestuta.

## Bizimodua 
Naraoideak itsaso hondoko elikagaien biltzaileak ziren baina *Misszhouia* harraparia edo sarraskijalea izango zela pentsatzen da, digestio aparatu txikiak nutrizio balio handiko elikagaiak eskuratzen zituela erakusten baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.fossilmuseum.net
The Dark Crystal

***The Dark Crystal*** (euskaraz *Kristal Iluna*), 1982ko Jim Henson eta Frank Oz estatubatuar zinema zuzendarien fantasia eta abenturazko txotxongilo film bat da. Stephen Garlick, Lisa Maxwell, Billie Whitelaw, Percy Edwards eta Barry Dennen aktorek beren ahotsez bikoiztu zuten.

Netflix plataforman *The Dark Crystal: Age of Resistance* (2019, *Kristal Iluna: Erresistentziaren Aroa*) prekuela telesaila aireratu zen.

## Argumentua 
Duela mila urte Urskek batek Ispilu Iluna kaltetu zuenean, kaosa eta hondamendua planeta osoan zehar hedatu ziren. Inork kristala konpontzen ez badu, Skeksil (Barry Dennen) deabrua Lurraz garaien amaierarte jabetuko da. Jen (Stephen Garlick), Gelfing herriaren azken kideak, Kristal Ilunari bere iraganako dizdira itzultzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Jim Henson: Jen
*: Kiran Shah: Jenen gorputza
*: Stephen Garlick: Jenen ahotsa
* Kathryn Mullen: Kira
*: Kiran Shah: Kiraren gorputza
*: Lisa Maxwell: Kiraren ahotsa
* Frank Oz: Aughra
*: Kiran Shah: Aughraren gorputza
*: Billie Whitelaw: Aughraren ahotsa
*: Mike Edmonds: Artista gehigarria
* Dave Goelz: Fizzgig
*: Percy Edwards: Fizzgigen ahotsa
* Frank Oz: SkekSil / The Chamberlain
*: Barry Dennen: SkekSilen ahotsa / The Chamberlain
* Dave Goelz: SkekUng / The Garthim Maisua
*: Michael Kilgarriff: SkekUngen ahotsa / The Garthim Maisua
* Jim Henson: SkekZok / Erritual Maisua
*: Jerry Nelson: SkekZok / Erritual Maisua
* Jim Henson: SkekSo / Enperadorea
*: Jerry Nelson: SkekSoren ahotsa / Enperadorea
* Louise Gold: SkekAyuk / The Gourmand
*: Thick Wilson: SkekAyuken ahotsa / The Gourmand
* Brian Muehl: SkekEkt / Ornamentalista
* Bob Payne: SkekOk / The Scroll Keeper
*: John Baddeley: SkekOken ahotsa / The Scroll Keeper
* Mike Quinn: SkekNa / Esklabo Maisua
*: David Buck: SkekNaren ahotsa / Esklabo Maisua
* Tim Rose: SkekShod / Altxorzaina
*: Charles Collingwood: SkekShod / Altxorzaina
* Steve Whitmire: SkekTek / Zientzialaria
* Brian Muehl: UrSu / Maisua
* Brian Muehl: UrZah / Erritual Zaindaria

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zur beltzeko akazia

**Zur beltzeko akazia**, latinez *Acacia melanoxylon*, Australiako ekialdeko espezie autoktonoa da. Herrialde hartan "Tasmaniako zur beltza" izenarekin da ezaguna. Zuhaitz hau altu eta azkar hazten da, 45 m baino gehiagora. Tolerantzia handia du edozein ingurunetan hazteko baina klima hotzetan hobeto hazten da.

Hosto iraunkorreko zuhaitza da eta herrialde askotan espezie inbaditzaile bihurtu daiteke. Eremu naturaletan eta landatuetan kontrolatzea kostu handiak eragiten du, hala ere, bere egurraren balioa emaitza ekonomiko onak eman ditu.
thumb| Loreak
thumb| Zuhaitzaren ikuspegia

Egurra oso erabilgarria du hainbat erabilerako; altzariak, tresnak, itsasontziak eta egurrezko upelak ere. Intxaurrondoaren kalitate berekoa da eta oso egokia da ur-lurrunaren bidez forma kurbatuak emateko.

Azalaren tanino edukia % 20 ingurukoa da eta Australiako aborigenek analgesiko modura erabiltzen zuten.

## Taxonomia 
*Acacia melanoxylon* Robert Brownek deskribatu zuen eta *Hortus Kewensis* lanean argitaratu zen *London* (2. Ed.) 5: 462. 1813. 

## Etimologia 
Akazia: Greziako ακακία *(akakia)* hitzetik eratorria, Pedanius Dioskorides ( AC 90-40) greziar botanikariak emana  . Izena grezierazko hitzetik dator, ακις (*akis)* eta "arantza" esan nahi du. 

melanoxylon: latinezko epitetoa "egur beltza" esanahia du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orientazio (argipena)

**Orientazioa** hitzak honako esanahiak ditu:
* Orientazio, norabide geografikoa kokatzeko ekintza
* Orientazio (burua), gogamenaren funtzioa
* Orientazio (hezkuntza), ikasleei laguntza ematen dion lanbide eta funtzio psikopedagogikoa
* Orientazio (psikologia), psikologiaren alorrean gaixoei laguntza ematen dion lanbidea
* Orientazio (kirola), puntu geografiko batetik beste batera iristeko trebeziak garatzen dituen kirola
Vasili Grossman

**Vasili Semionovitx Grossman** (Berditxiv, Errusiar Inperioa, 1905eko abenduaren 12agreg./azaroaren 29ajul.- Mosku, 1964ko irailaren 14a) judu jatorriko errusiar idazle eta kazetaria izan zen.

Ukrainan jaiota, ingeniaritza kimikoa ikasi zuen Moskun. 1930eko hamarkadan idazten aritu zen eta eleberriak eta ipuinak argitaratu zituen. Bigarren Mundu Gerran izena eman zuen Armada Gorriko Krasnaya Zvezda (Izar Gorria) egunkariko gerra berriemaile bezala. Idatzi zituen hainbat guduko kronikak (Mosku, Stalingrad, Kursk eta Berlin). Bere Treblinkaren gaineko erreportajea lehenetako izan zen sarraski-esparru nazien gainean.
Estatu sobietarrak Stalinen neurri antisemitengatik desengainatu zuen. Bere bi eleberri nagusiak (*Dena dabil* eta *Bizitza eta norakoa*) zentsuratu ziren eta Sobietar Batasunetik kanpo argitaratu ziren.

## Lanak 
* *Arrazoi zuzenagatik*, 1956
* *Bizitza eta norakoa*, 1960 (ingelesezko lehen edizioa)
* *Herri hilezkorra*, 1943
* *Koltxuginen gaztetasuna*, 1946
* *Dena dabil*
* *Liburu beltza*, Ilia Ehrenburgekin
* *Errepidea*, 2010
* *Gerran*
* *Gerrako idazle bat*
* *Ohar-liburu armeniarra*, 2013
Eskuararen hatsapenak

***Eskuararen hatsapenak*** (jatorrizko idazkeran, *Escuararen hatsapenac*) Joanes Etxeberri Sarakoaren liburu bat da, 1716. urtearen inguruan idatzia. Euskararen apologia bat da; euskararen aldeko beste apologia bat gehiago, baina lehendabiziko aldiz euskaraz egina. Etxeberrik hizkuntza honen garbitasuna goraipatzen du; luze eta zehatz argumentatzen du literatura hizkuntza bateratu baten beharra, dialekto aniztasunaren aurrean, eta Axularren idazlanak ikusten ditu gida eta eredu hoberentzat. Bukatzeko, *Eskuararen hatsapenak* liburuan gazte euskaldunei dei suharra egiten die, beren burua eta euskara kulturaz jantz dezaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adventures in Babysitting

***Adventures in Babysitting*** edota ***A Night on the Town*** (euskaraz *Haurzaintzaren Abenturak* edota *Gau Bat Hirian*), 1987ko Chris Columbus estatubatuar zinema zuzendariaren komedia film bat da. Elisabeth Shue, Maia Brewton, Keith Coogan, Anthony Rapp, Penelope Ann Miller eta Bradley Whitford aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Illinois, Oak Park udalerria. Chris Parker (Elisabeth Shue) 17 urteko neska gazteak Mike Todwell (Bradley Whitford) mutilagunarekin urteurren egunpasa berezi eta erromantiko bat pasatzeko plana du. Azken orduan, Andersondar anai-arreben haurtzaina izateko konbentzituko dute, Brad (Keith Coogan) 15 urteko nerabea eta Sara (Maia Brewton) zortzi urtetako neskatoa. Baina egun lasaia izango dela dirudienean, Chrisen lagun onenan den Brendak (Penelope Ann Miller) telefonoz deituko dio, etxetik ihes egin berria eta Chicago hirian arazoetan sartu baita. Orduan, Chrisek bere zaintzapean dauden anai-arrebekin eta Braden laguna den Daryl Coopersmithekin (Anthony Rapp) batera hirira joan eta Brendari laguntzea erabakiko du. Baina jada Chicagora iritserako arazoak hasiko dira.

## Aktoreak 
* Elisabeth Shue: Chris Parker
* Keith Coogan: Brad Anderson
* Anthony Rapp: Daryl Coopersmith
* Maia Brewton: Sara Anderson
* Penelope Ann Miller: Brenda
* Bradley Whitford: Mike Todwell
* Calvin Levels: Joe Gipp
* George Newbern: Dan Lynch, unibertsitate ikaslea
* John Davis Chandler: Bleak
* Ron Canada: Graydon, Bleaken bigarrena agintean
* John Ford Noonan: John "Ederra" Pruitt
* Albert Collins: Bere burua antzetuz, Chicagoko Blues Klub bateko musikaria
* Vincent D'Onofrio: Dawson
* Southside Johnny Lyon: Festako musika taldearen burua
* Lolita Davidovich: Ann
* Clark Johnson: Gaizkile taldearen burua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Batteries Not Included

***Batteries Not Included*** (euskaraz *Bateriak Ez Daude Barne*), 1987ko Matthew Robbins estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko komedia film bat da. Hume Cronyn eta Jessica Tandy aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York hiria. Manhattan barrutiko ekialdeko gainbehera ekonomikoan dagoen auzune bateko bizilagunak lursail espekulatzaile batzuk beren auzoa beren etxebizitzak erausteko mehatxuaren pean bizi dira. Baina bapatean, extralurtar plater hegalari txiki batzuen laguntza miragarria jasoko dute, gailu hauek biziraun izateko bizilagunen apartementuetako elektrizitate hornitzearen bidez birkargatzea beharrezkoa dute. Horniketa hori eskertzeko plater hegalariek bizilagunei heuren espekulatzaileen aurkako borrokan lagunduko diete.

## Aktoreak 
* Hume Cronyn: Frank Riley
* Jessica Tandy: Faye Riley
* Frank McRae: Harry Noble
* Elizabeth Peña: Marisa Esteval
* Dennis Boutsikaris: Mason Baylor
* Michael Carmine: Carlos
* John Pankow: Kovacs
* Michael Greene: Lacey
* Tom Aldredge: Sid Hogenson
* Wendy Schaal: Pamela

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDbko fitxa irakurgai
Lur-neurketa

thumb|300x300px| Eragile batek berdintzeko tresna batekin lan egiten du.

**Lur-neurketa,** gaur egun, nazioarteko komunitate zientifikoak onartzen duen diziplina autonomoa da; muga-lerroen luzera eta norabidea zedarritzen duten lursailen azalera finkatzeko egindako eraikitze topografikoa da. Modu horretan, dokumentu kartografikoak eta azpiegitura birtualak ekoizten ditu, planoak, grafikoak eta mapak finkatzeko eta jabetza edo gobernuaren mugak jakinarazteko. Helburua betetzeko, geometria, ingeniaritza, trigonometria, matematika, fisika, zuzenbidea, geomorfologia, lurzoruaren zientzia, arkitektura, historia, kalkuluen eta teledetekzioaren bidez baliatzen dira.

## Kanpo estekak 
* Topaketak www.uba.ar-en
Amalaka

[thumb| Amala bikoitza [Khajurahoko Devi Jagadambi tenpluaren gainean ]]
eskuinera|thumb| Amalaka Lingaraja tenpluan, Bhubaneswaren
thumb| Puri-n, Jagannath tenpluko amalaka gainean, banderak.
[thumb| Siddheshwar Mukteshwar eraikinen gainean, amalakak [Bhubaneswarren ]]
**Amalaka** segmentutan banatutako edo koskadun harri bat da, orokorrean ertzak ditu eta *shikhara* edo indiar tenplu baten gainean kokatzen da. Interpretazio batzuen arabera, amalakak lotoaren adierazpenak dira, hortaz, jainkoaren eserleku sinbolikoa izango litzateke. Beste interpretazio baten arabera, eguzkia sinbolizatzen du, beraz, zeruko munduan sartzeko atea izango litzateke. 

Amalaka bera, Kalasha (erraboildun itxurako baso bat)  du goiko aldean eta askotan tenpluaren estandartea zintzilik du.

## Sinbolismoa 
Tenplu hinduen arkitekturaren beste alderdi batzuekin gertatzen den bezala, interpretazio sinboliko eta mistikoa dago amalankaren inguruan. Santutegiaren barruan dagoen jainkoaren irudiaren eraztun gisa ikusten da, eta tenpluaren goiko aldetik zerura heltzen da.  
Fitxategi:A sculptured stone in Durga Temple Complex.jpg|Amalaka harria Durga tenpluan
Fitxategi:8th century Galaganatha temple, Pattadakal monuments Karnataka 5 (cropped).jpg|Amalaka biribila eta amalaka karratua beheko ertzetan, VIII. mendean. Galaganatha, Pattadakal, Karnataka tenplua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Khajuraho Arkitektura
The Philadelphia Experiment (filma)

***The Philadelphia Experiment*** (euskaraz *Filadelfia Esperimentua*), 1984ko Stewart Raffill estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko film bat da. Michael Paré, Nancy Allen, Eric Christmas eta Bobby Di Cicco aktoreek antzeztu zuten.

Filadelfia esperimentuaren hiri kondairan oinarritua dago.

## Argumentua 
1943, AEBetako Itsas Armadako David Herdeg (Michael Paré) eta Jim Parker (Bobby Di Cicco) ofizial gazteak guztiz sekretupekoa den esperimentu militar batean bolonturio bezala partehartzea erabaki dute, honetan Filadelfiako badian beren itsasontzia radarrentzat sumatuezinak diren frogatuko da. Baina ustekabeko akats batek etorkizunera bidaliko ditu, hain zuzen re, 1984. urtera.

## Aktoreak 
* Michael Paré: David Herdeg
* Nancy Allen: Allison Hayes
* Eric Christmas: James Longstreet doktorea
* Bobby Di Cicco: Jim Parker
* Louise Latham: Pamela
* Stephen Tobolowsky: Barney
* Ralph Manza: Jim Zaharra
* Kene Holliday: Clark alkatea
* Joe Dorsey: Bates sheriffa
* Michael Currie: Magnussen
* Gary Brockette: Auxiliarra / Andrews
* Debra Troyer: Pamela gaztea
* Miles McNamara: Longstreet gaztea
* James Edgcomb: Boyer ofiziala
* Glenn Morshower: Mekanikaria

## Ikus gainera 
* Filadelfia esperimentua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
La feria del toro

***La feria del toro*** Sanferminatako musika bildu zuen iraupen txikiko diskoa izan zen. Zuzendaria, Saturnino Sorbet izan zen. Interpretatzaileak, Iruñeko Udal Banda (La Pamplonesa) eta bertako abesbatzak.

## Ezaugarriak 
Diskoa binilo formatuan plazaratu zen, 45 rpm.koa. Biltzen zituen kantak Iruñeko bi musikagile garrantzitsuen lanak ziren: Manuel Turrillas eta Miguel Astrain.

## Abestiak 
* A aldean:
** "Pamplona. Feria del Toro pasodoblea" (M. Turrillas). 1962an Iruñeko Erruki Etxeak antolatutako pasodoble leihaketan saritua.
** "La alegría de San Fermín -Riau Riau" (Astráin)

* B aldean:
** "Aquí....La Veleta - Kalejira" (M. Turrillas)
** "Navarrerías - Kalejira" (M. Turrillas)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Billy Magnussen

**William Gregory Magnussen** (Queens, 1985eko apirilaren 20a) estatubatuar aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Amor de hombre

**«Amor de hombre»** Mocedades taldearen single bat da, 1982an argitaratuta. Izen bereko albumaren parte bat da. Musika *La leyenda del beso* (1924) zarzuelarena da eta hitzak Luis Gómez-Escolarrek idatzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tómame o déjame

**«Tómame o déjame»** Mocedades taldearen single bat da, 1974an argitaratuta. Juan Carlos Calderónek idatzi eta moldatua, hainbat bertsio izan ditu: Lola Beltrán (1975), La Pandilla (1975), Los Panchos, Fábio Jr. (portugesez, *Foi Tão Bom*), Eydie Gormé (1984), María Conchita Alonso (1985), Manoella Torres (1978), Luciana, Regina Orozco, Thalía (2012) eta Tamara (2013)..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eres tú

**«Eres tú»** Mocedades taldearen single bat da, 1973ko martxoan argitaratuta. Juan Carlos Calderónen idatzia, 1973ko Eurovision Abesti Lehiaketan Espainia ordezkatu zuen eta bigarren sailkatu zen (garailea Anne-Marie David luxenburgotarraren «Tu te reconnaîtras» izan zen).

Hori esker, ospe handia lortu zuen Europan, Latinoamerikan eta Estatu Batuetan (non zenbait bertsio izan zituen). Hot Billboard 100 zerrendan #9.a izan zen eta milioi bat ale saldu zituen.

*Eres tú* plagio bat zela salatu zuten, 1966ko Eurovision Abesti Lehiaketan Jugoslavia ordezkatu zuen Berta Ambrožen *Brez besed* («hitz barik») abestiaren bertsio bat zelakoan. Hala ere, salaketak ez zuen ondoriorik izan eta Juan Carlos Calderónek 1972an bere egile-eskubideak erregistratu zituen.

## Posizioa zerrendetan 
## Bertsioak 
### Mocedades taldearenak 
* Eres tú (gaztelaniaz)
* Touch the Wind (ingelesez)
* Das Bist Du (alemanez)
* C'est pour toi (frantsesez)
* Viva noi (italieraz)
* Zu zara (euskaraz)

### Beste taldearenak 
* Dicht Bij Jou (nederlanderaz)
* Rør Ved Mig (danieraz)
* Touch The Wind (ingelesez)
* I Mitt Liv (norvegieraz)
* Rör vid mig (suedieraz)
* Eres tu (txekieraz)
* Runoni Kaunein Olla Voit (finlandieraz)
* Sinä Vain (finlandieraz)
* Co Gai Rung Mo (vietnameraz)
* I mitt liv (nederlanderaz)
* That's You (ingelesez)
* Will My Love Be You (ingelesez)
* C'est pour toi (frantsesez)
* Jy's vir my (afrikaansez)
* É você (portugesez)
* Du Bist Wie Die Sonne (alemanez)
* Waar naartoe (nederlanderaz)
* 그대 있는 곳까지 (koreeraz)

### Coverrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak