Dominique Joseph Garat

**Dominique Joseph Garat Hiriart** (Baiona, Lapurdi, 1749ko irailaren 8 – Uztaritze, Lapurdi, 1833ko abenduaren 9a) abokatua, kazetaria eta filosofoa izan zen, Frantses Akademiako kide 1803tik. Hargin beltz sutsua zen.

## Bizitza 
Parisa gazte joanda, akademietako sari asko irabazi zituen 1770eko eta 1780ko hamarkadetan. *Mercure de France* eta *Journal de Paris* kazetetan idatzi zuen. Parisen harremanak izan zituen Panckoucke editorearekin,  Diderot edo Condillac bezalako filosofoekin, baita ere D'Alembert edo Buffon bezalako zientzialariekin.

Lapurdiko Hirugarren Estatuko diputatu hautatu zuten 1789ko Estatu Orokorretan, Dominique anaiarekin batera. Hark bezala, Lapurdiko erakundeen aldeko borrokan jardun zuen, baina egiteko hartan ez zen anaia bezala nabarmendu.

1792ko urriaren 9an Dantonek Zuzentza ministro egin zuen, eta kargu horretan (1793ko urtarrilaren 20an) Louis XVI.ari heriotza-zigorra eman ziotela jakinarazi zioten. Bi egun geroago, Jean Marie Roland ordezkatu zuen Barne Arazoetako ministerioan: kargu horretan abuztu arte jardun zen. Urrian, girondar gisa espetxean eduki zuten bi hilabetez, baina berehala geratu zen aske, Robespierrerekin zuen adiskidetasunari esker. 1794ko uztailaren 27an Robespierren aurka bozkatu zuen .Garaten lagun mina zen Condorcet ere heriotzera kondenatua izan zen eta hura salbatzeko Garatek bere bizia arriskuan ipini bazuen ere ez zuen lortu. Iraultzan Antzinako Erregimena eta bertako erakunde kulturalak birrindu ondoren kulturgintza guztia berrantolatzeari ekin zitzaion "Ideologoak" deiturikoen eskutik. Kasu honetan Ideologia ulertu behar da garai hartan Destutt de Tracyk erabili zuen zentzuan: ezagutzarekin lotutako ideien zientzia gisa. Ideologo hauek Ilustrazioaren oinordekoak ziren filosofo eta zientzilariek osatzen zuten eta tartean aurkitzen zen Garat. Joseph Lakanal eta Garatek proposaturik Konbentzioak heziketa publiko guztia eraldatzeko plan nazionala dekretatu zuen.

## Pentsamendua 
Goi Mailako Arauzko Eskolan *adimenaren analisia* izeneko ikastaroa eman zuen Garatek. Konferentzia horietan bere pentsamendua azaltzen zuen, Condillac filosofoari jarraituz.

Ezagutza eta zientzia oinarritzearen auziari Descartesek erantzun bat eman zion razionalismoaren bidez. Aurrerago, zientziak ugaritzearekin batera, zentzumenetan oinarritutako sentsualismoa garatu zen Descartesen aurka. Garatek ildo honetan eraiki zuen bere pentsamendua.

Morala ere zentzumenetan oinarrituko du. Zentzu moral partikular bat ez dago baina zentzumen guztiek dute atseginarekin gozatzeko eta atsekabetik urruntzeko joera. Hortik sortuko dira ideia moralak.

## Garat gatazka 
1795ean, konferentzia baten ondoren, Garatek sonatua bihurtuko zen eztabaida intelektuala izan zuen Saint-Martin bere ikaslearekin. Sain-Martinek, Garat sentsualistaren aurka, ezagutzarentzat eta moralarentzat bi iturburu ezberdin proposatuko ditu.

Eskolako eztabaida bat besterik ez zena aurrerago, Berrezarkuntzan, hartuko du oihartzuna.

Saint-Martinek Garatekin izandako eztabaida hori Iraultzaren bere ikuspegiarekin lotuko du ''Lettre à un ami, ou Considérations politiques, philosophiques ou religieuses sur la Révolution française. Suivies du Précis d'une conférence publique entre un élève des écoles normales et le professeur Garat* (1795) liburuan. Garatek Iraultzan Ilustrazioaren gailentzea ikusten zuen bitartean Saint-Martinek probidentziaren zigortzat hartzen zuen Antzinako Erregimenak egindako gehiegikeriengatik. Garaten sentsualismoak probidentzia ahaztu zuenez Berrezarkuntzan Saint-Martinek hartuko du ospea.

## Iruditegia 

Fitxategi:Dominique Joseph Garat.JPG|Johann Friedrich Dryander margolariak egindako Dominique Joseph Garaten erretratua (1794).
Fitxategi:Joseph Garat (1749-1833) Proclaims the Arrest of King Louis XVI (1754-93), by H. de la Charlerie 2.jpg|1793ko urtarrilaren 20an Dominique Joseph Garatek Louis XVI.ari heriotza-zigorra jakinarazi zion unea irudikatzen duen irarlana.

## Ikus, gainera 
* Fenizia Berria
* Étienne Polverel

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Azurmendi, J. 2020: "Dominique Joseph Garat" in *Pentsamenduaren historia Euskal Herrian*, Andoain, Jakin. .
* Bolinaga, I. 2012: *La alternativa Garat. El proyecto napoleónico de crear un estado vasco*, Donostia, Txertoa. .
* Duhart, Mixel: *Yo, Domingo José Garat*,  Donostia, Txertoa. .
*Jimenez, Jon (2024): “Euskal Herriko pentsamenduaren historiaz” in Haritz Azurmendi, Alba Garmendia eta Jon Mentxakatorre (argtz.):  *Euskal pentsamenduaren garabideak*, Bilbo, UEU. 

* Alberto : «Garat Hiriart, Dominique-Joseph», *Auñamendi Eusko Entziklopedia''.