open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nightmare Alley (2021eko filma)

***Nightmare Alley*** 2021eko Guillermo del Toro mexikar zinema zuzendariaren neo-noir thriller filma da, William Lindsay Greshamen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Istorioa 1939an AEBetan, Depresio Handiaren ondoren. Stanton Carlisle (Bradley Cooper) engainatzailea zirku batean hasiko da lanean. Han zenbait truko ikasiko ditu, eta baliagarri izanen zaizkion artistak ezagutuko ditu; tartean, Molly pitonisa (Rooney Mara). Azken horrekin hirira joko du Carlislek bere ikuskizun propioa sortzeko, eta jende oso aberatsari iruzur eginen diote hildakoekin hitz egiteko gai direla esanez.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noche de fuego

***Noche de fuego*** 2021eko Tatiana Huezo salvadortar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Jennifer Clementen *Prayers for the Stolen* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Nerabezaroa, desagerpenak indarkeria eta narkotrafikoaren kontrako borroka daude Mexikotik heldu den dramaren oinarrian. Hiru nerabe desagertutako pertsonen etxeetan sartuko dira, eta ezkutuan emakumez jantziko dira. Gordeleku sekretu bat dute bahitu ez ditzaten. Indarkeriazko mundu batean, mehatxua gertu-gertu izanen dute gazteek.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chucky (telesaila)

***Chucky*** 2021eko estatubatuar beldurrezko telesaila da, Don Mancinik Syfyrentzat egina. 2017ko *Cult of Chucky* filmaren jarraipena da.

Beldurrezko generoan kultuko zuzendaria da Tom Holland, eta 1988an filmatu zituen lehenengoz Chucky deabruzko panpina ikonikoaren ingurukoak. Don Mancinik jorratu zuen istorio horretako jatorrizko ideia, eta, ordutik, panpina horren inguruan josi du bere ibilbide artistikoa. Gidoigile lanetan aritu da zazpi filmetan, zuzendari gisa hirutan, eta, lehenengoz, telesail bat sortu du.

## Aktoreak 
* Zackary Arthur: Jake Wheeler
* Björgvin Arnarson: Devon Evans
* Alyvia Alyn Lind: Lexy Cross
* Teo Briones: Junior Wheeler
* Fiona Dourif: Nica Pierce
* Jennifer Tilly: Tiffany Valentine/bera
* Alex Vincent: Andy Barclay

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poupelle (filma)

2020ko Yusuke Hirota japoniar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko film fantastikoa da, *Entotsu-cho no Poupelle* liburuan oinarrituta.

## Sinopsia 
Tximiniaz beteriko hirian bizi da Lubicchi tximinia garbitzailea. Hori dela eta, lainoak ez die harago ikusten uzten. Halloween gau batez Lubicchik Poupelle ezagutuko du, izaki bitxi bat, eta harekin zerua ikertzeko abenturan murgilduko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brothers & Sisters (telesaila)

***Brothers & Sisters*** 2006ko estatubatuar beldurrezko telesaila da, Jon Robin Baitzek American Broadcasting Companyrentzat egina.

## Sinopsia 
William Walkerren heriotzak Walker familiarentzat kaltegarriak diren gertakari batzuk ekarriko ditu. Familiaren patriarkak, familiaren enpresatik dirua lapurtzeaz gain, seme sekretu bat eta beste harreman sentimental batzuk ezkutatzen zituen. William hil ondoren, hau guztia argitara aterako da eta Walker familia oso kaltetua izango da.

## Aktoreak 
* Dave Annable: Justin Walker
* Sally Field: Nora Holden-Walker
* Calista Flockhart: Kathrine "Kitty" Walker
* Balthazar Getty: Thomas "Tommy" Walker
* Rachel Griffiths: Sarah Walker-Whedon
* Sarah Jane Morris: Julia Walker
* John Pyper-Ferguson: Joe Whedon
* Matthew Rhys: Kevin Walker
* Ron Rifkin: Saul Holden
* Patricia Wettig: Holly Harper
* Rob Lowe: Robert McCallister
* Emily VanCamp: Rebecca Harper
* Maxwell Perry Cotton: Cooper Whedon
* Luke MacFarlane: Scotty Wandell
* Luke Grimes: Ryan Lafferty
* Gilles Marini: Luc Laurent

## Kanpo estekak
Panic of Girls

**Panic of Girls** Blondie taldearen musika diskoa da, 2011an argitaratutakoa. 2011ko ekainaren 1ean abiarazi zen, modu independentean, eta EMIk banatu zuen. Lehenengo singlea "Mother" izan zen. Diskoa sustatzeko, "Endangered Species World Tour 2010" eta "Panic Of Girls Tour" birak egin ziren 2011n; publikoaren eta kritikaren erantzun oso ona jaso zuten.

## Kredituak 
* Debbie Harry - ahotsa
* Chris Stein - gitarra
* Clem Burke - bateria
* Leigh Foxx - baxu
* Paul Carbonara - gitarra
* Matt Katz-Bohen - teklatua, piano, organo
* Tommy Kessler - gitarra
* Elliot Easton - gitarra
* Zach Condon - tronpeta

## Kanpo estekak 
* :*"Panic of Girls"* Discogs webgunean.
Ekuatore Afrika

thumb|right|Ekuatorearen irudia Kenyan
**Ekuatore Afrika** termino anbiguoa da. Sarritan, klima tropikalaren eraginpean dagoen Saharaz hegoaldeko Afrikako eremuari erreferentzia egiteko erabiltzen dute, ekuatoreak zeharkatutako eremuekin bat datorrena. «Stricto sensu» terminoak Kongoko arroa eta Aintzira Handien eskualdea soilik hartzen ditu bere barnean; «Lato sensu», Ginea eta Adarra ere har ditzake, edo, azken batean, tropiko osoa. Nagusiki eremu bantua da.

Terminoa sarri medikuntza tropikalean eta klimatologian erabiltzen dute, nahiz eta jatorrian izen horrek konnotazio geopolitiko kolonialistak zituen; Frantziak bere koloniarako erabili zuen terminoa, Ekuatore Afrika Frantsesa, egungo Gabon, Kongoko Errepublika, Afrika Erdiko Errepublika eta Txaderako. Ginea Espainiarrak ere izena aldatu eta Ekuatore Ginea izendatu zuen 1968an Espainiatik independizatu zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susannah York

**Susannah York**, **Susannah Yolande Fletcher** jaioa (Londres, 1939ko urtarrilaren 9a - *ibidem*, 2011ko urtarrilaren 15a) ingeles aktorea izan zen. Antzerkian, zineman eta telebistan lan egin zuen, eta 1960ko hamarkadan zinema ingelesean egindako emanaldiek ezagun egin zuten nazioartean.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Gustave de Ponton d'Amécourt

'''Gustave de Ponton d'Amécourt''' (Paris, 1825eko abuztuaren 16a-1888ko urtarrilaren 20a) asmatzaile, arkeologo eta numismatiko frantziarra izan zen. Berari egozten zaizkio helikopteroen lehen prototipoak eta asmakizunaren izena bera.

## Biografia 
Gustave Frantziako numismatiko eta arkeologo bat izan zen. Frantziako Numismatika Elkarteko lehendakari eta sortzailea izan zen. Bere ikerketa-lanen artean, Maine eskualdean, beste lan historikoekin batera, merovingiar txanponei buruzko ikerketa sakonak egin zituen.

Felix Nadar eta Jules Verneren laguna, aitzindari garrantzitsua izan zen. Akademikoa, matematika, sanskritoa, latina eta grekoa ikasi zituen. Ohorezko Legioa antolaketan lagundu zuen.

## Helikopteroa 
Helikoptero hitza Gustave Ponton d 'Amécourt-ek asmatu zuen, grekozko *helikos* (helize) eta *pteron* (hegala) hitzekin. Termino hori 1861eko abuztuaren 3an agertu zen lehen aldiz Ingalaterran aurkeztutako patente-eskaera batean,. Asmatzaileak, Gabriel de La Landellerekin batera, lurrun-makinaz egindako helikoptero baten prototipo txiki bat eraiki zuen, zeinaren galdara aluminioaren lehen erabileretako bat izan zen. 1863an, bere asmakizuna deskribatzeko, Amécourtek liburuxka bat plazaratu zuen eta lan horretan Jules Verne *Robur Konkistatzailea* eleberriaren helikopteroa deskribatzeko inspiratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
RÚV

**Ríkisútvarpið** edo **RÚV** Islandiako irrati-telebista publiko erakundea da. 1930ean eratu zen. Hiru irrati kate eta bi telebista kate igortzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  RÚVen webgunea
Porte d'Ivry (Parisko metroa)

'''Porte d'Ivry''' Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 13. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Beste mundua

**Beste mundu**a edo **munduaz haraindiko**a kontzeptu erlijiosoa da, aitzinindoeuropar erlijio historikoari lotutako mitologia konparatibotik sortua. Hitza latinezko *orbis alius*etik («beste mundua / beste Lurra») datorren kalko semantikoa da, Lucano poeta erromatarrak Beste mundu zelta baten deskribapenean darabiltena. Hortik eratortzen dira ingelesezko *otherworld*, italierazko *oltremondo* edo alemanezko *Jenseits* ere.

Zenbait kontzeptu erlijioso, mitologiko edo metafisiko (naturaz gaindiko izakien erresuma eta hilen erresuma, esaterako) mundu osoko kulturetan konpara daitezke.

## Indo-Europa berreraikitzea 
Indoeuropar motako mitologia askok sinesmen bera dute heriotzatik harantzago den beste mundu batean ere, eta kasu askotan, hala nola mitologia persiarretan, greziarretan, germaniarretan, zeltetan edo eslaviarretan, ur batzuk (gehienetan, ibaia) zeharkatu behar dira bertara iristeko, eta arimak gizon handiago batek gidatzen ditu. Greziar mitologian, ibai horretako urek bekatuak eta oroitzapenak garbitzen zituzten; zelten eta germaniar mitoetan, berriz, urek jakindurian murgiltzea adierazten dute, eta iradokitzen dute ezen, hildakoaren oroitzapenak garbitzen ari diren bitartean, haien inspirazioa lortuko lukeen ur-edale bat egongo zela. Jakina da jainkozko bikien mitemaz, Yemo baitzen hilen agintaria eta Manu bikia, lehen gizona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2. linea (Bruselako aldiriak)

**Bruselako aldirien 2. linea** (estilitzatua) sareko hamabi lineetako bat da. Lineak 22 geltoki ditu guztira eta Braine-le-Comteko geltokia, Valoniako Braine-le-Comte udalerrian dagoena, Lovaina lotzen ditu, Flandriako Lovaina udalerrian.

2015eko abenduaren 11n inauguratu zen, Braine-le-Comte eta Lovaina geltokien artean.

## Historia 
linea 2015eko abenduaren 11n Bruselako aldirien barruan dago. 

Braine-le-Comteko geltokia Lovainarekin lotzen zuen. 

Gaur egun, ordu bakoitzeko bi trenen erritmoan ustiatzen da, noranzko bakoitzean, ordu puntako trenik gabe.

## Ibilbidea 
Lineak 22 geltoki ditu.

### Mapa 
## Erreferentziak 
* SNCB-NMBS. Bruselako aldirien ordutegiak. 2020ko abendua.

## Ikus, gainera 
* Bruselako aldiriak

## Kanpo estekak 
* Bruselako Aldirietako webgune ofiziala
Saka (argipena)

**Saka** izenak hainbat adiera du:

* **Saka (Deba)** baserria Deban, eta ganadutegia, Lasturko zezenak hazten dituena.
* **Saka (herria)**, antzinako indoeuropar herria, Asia Erdialdekoa.
Ikus, halaber:

* **Sakha, Jakut** herriaren izen indigena.
* **Sakka**, Siriako herri eta gune arkeologikoa.
Joseba Leon

**Joseba Leon Gutierrez** (Trapagaran, 1977ko irailaren 25a) bizkaitar txirrindularia da. Mendi bizikletan eta ziklo-krossean nabarmendu da. Euskadiko Opena irabazi du.

## Palmaresa 
### Mendi Bizikleta 
**1998**
* Bilbo
* Berriz
**2009**
* Euskadiko Open-a.
**2010**
* Euskadiko Open-a. 
* 2. Aramaio 
* 2. Arriaran
**2013**
*Oviedo.
**2019**
*Mitic Bike.

### Ziklo-Krossa 
**2003**
* 3. Zeberion.
**2004**
* 3. Villarcayo.
* 3. La Morgal.
* 3. Camp de Mirra.
**2008**
* 3. Astarria.
**2014**
* 3. Torrelavega.
* 3. Gijon.
**2016**
* Colindres.
**2017**
* 3. Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James W. Black

**James Whyte Black** (Uddingston, Hegoaldeko Lanarkshire, 1924ko ekainaren 14a - Londres, 2010eko martxoaren 22a) eskoziar sendagile eta farmakologoa izan zen. 1988ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Gertrude B. Elion eta George H. Hitchingsekin batera sendagaien garapenean egindako lanagatik.

Saint Andrewsko Unibertsitateko Medikuntza Eskolan ikasi zuen eta 1946an lizentziatu zen. 1947tik 1950era Singapurren aritu zen unibertsitateko irakasle.

1950ean Glasgowko Unibertsitatean albaitaritzako fisiologia saila ezarri zuen eta adrenalinak giza bihotzean zituen ondorioak aztertu zituen. Industria farmazeutikoan lan egin zuen eta propranolola eta zimetidina asmatu zituen. Bi asmakizun hauek Nobel Dariaren irabazle egin zuten.

University College Londonen eta King's College Londonen irakasle izan zen, baita Dundeeko Unibertsitateko errektore ere.
Sakka

**Sakka** edo **Saqqa** (: istiluak) Damaskoko hego-ekialdeko herrixka bat da, Ghouta eskualdearen ertzean, Siriako Damaskoko nazioarteko aireportuaren ipar-mendebaldean.

Tell Sakka (Sakka muinoa) izeneko gune arkeologikoa dago bertan. Jauregi baten hondakinak aurkitu ziren han K.a. 1800 eta 1600 artean eginak. Egiptoarrek inguruan zuten eraginaren frogak erakutsi ditu indusketak. Aztarna arkitektonikoak Qatnakoen antzekoak dira. Damaskoko eremuan berreskuratu zen lehen taula kuneiformea  Tell Sakkan aurkitu zen. Mariko artxiboetako estilo kuneiformearen antzekoa du, eta Zimri-Lim izeneko errege batez hitz egiten du.ç

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pintzel

**Pintzela** pintura, kola eta antzekoak zabaltzeko erabiltzen den tresna da, zurezko edo plastikozko kirten luze eta mehe baten muturrean erantsitako zurda- edo zuntz-motots batez osatua.

## Kirtena 
Zurik ohikoenak urkia eta ezkia dira, torneatzeko eta leuntzeko erraztasunagatik, arintasunagatik eta okertzeko joerarik ez izateagatik.

Kirtenak luzeak edo laburrak izan daitezke, funtzioaren arabera. Helduleku luze bat, funtsean, posizio bertikalean dauden euskarrietarako, olio-koloretarako mihiseetarako eta akrilikoetarako erabiltzen da; helduleku laburrak, berriz, posizio horizontalean dauden euskarrietarako dira, akuarela eta uretarako teknikak kasu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriel de Castilla

**Gabriel de Castilla** (; Palentzia,  - Limatik gertu,  ) espainiar itsaslari eta esploratzailea izan zen. Eztabaidagarria den arren, Antartikako lehen esploratzailetzat hartzen dute.

## Biografia 
1603ko martxoan Valparaisotik atera zen. Hiru ontziren agindupean zegoen: Jesus Maria galeoia, 600 tonakoa eta 30 kanoikoa; Nuestra Señora de la Visitación, Richard Hawkins kortsarioarena izandakoa, eta Nuestra Señora de las Mercedes, 400 tonakoa, bere lehengusu anaia Luis de Velasco Peruko erregeordeak agindutako espedizio batean.

Flotilla horrek 64° hego latitudean ailegatuko zukeen baina oraindik ez dute aurkitu Espainiako artxiboetan lortutako latitudea eta ikusitako lurrak berresten dituen dokumenturik; beste historialari batzuen ustez, Antartikako lurrak ikusi zituen lehena Dirck Gerrits Pomp marinel nederlandarrak izan zen, Hego Shetlandak aurkitu baitzituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pintore-arrabol

**Pintore-arrabola** hormak eta beste gainazal batzuk margotzeko erabiltzen den tresna da. Material xurgatzailez egindako arrabol bat da, ardatz baten gainean biratzen duena eta pintura gainazal jakin baten gainean uzten duena.

Arrabola ezin hobea da azalera handiak margotzeko, denbora dezente aurrezteko aukera ematen baitigu. Elementu mota honek antzeko emaitza proposatzen du, pintzelak erabiltzean ager daitezkeen marrarik gabe. Arrabola ilez edo bitsez eginda egon daiteke, eta heldulekuaren luzera luzatzeko aukera ere ematen digu, luzagarri baten bidez. Horrek gainazal altuetara sartzeko aukera emango digu.

Oso erabilerraza da, erabiliko dugun pinturaz busti eta estali nahi dugun gainazalaren gainetik pasatzea da kontua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aerografo

**Aerografoa** aire konprimatuaren bidez koloragarri likidoa jaurtitzen duen tresna da.

Arkatz itxurako langarreztagailu bat izan dezake, aspertsioa xehetasun handiz aplikatzeko, marrazkiak itzaltzeak eta argazkiak ukitzeak eskatzen duten bezala, bai eta material ihinztatua duen edukiontzi bat ere; aldiz, pistola atomizatzaile bat antzeko tresna bat da, baina normalean azalera handiekin lan egiteko erabiltzen da. Aerografo ohikoenak aerografoaren gorputza, kako eragingailu bat, orratz bat, kopa bat, puntero bat eta kono bideratzaile bat dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saudi Aramco

**Saudi Aramco** (), ofizialki **Saudi Arabian Oil Company** (lehen **Arabian-American Oil Company**) petrolioa eta gasa ekoizten eta banatzen duen saudiarabiar enpresa multinazionala da, Dhahranen egoitza duena. Saudi Aramco bostgarren sailkatu zuten 2020ko Fortune Global 500 zerrendan, sarreren bidez enpresa handienen rankinga globalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petronas

**Petroliam Nasional Berhad**, normalean **Petronas** deitua, petrolioa eta gasa ekoizten eta banatzen duen malaysiar enpresa multinazionala da, Kuala Lumpurren egoitza duena. Fortune Global 500 zerrendan, sarreren bidez enpresa handienen rankinga globalean, agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petrobras

**Petróleo Brasileiro S.A.**, normalean **Petrobras** ( ahoskatua) akronimoz ezaguna, petrolioa eta gasa ekoizten eta banatzen duen brasildar enpresa multinazionala da, Rio de Janeiron egoitza duena. Petrobras hirurogeita hamargarren sailkatu zuten 2020ko Fortune Global 500 zerrendan, sarreren bidez enpresa handienen rankinga globalean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Petrobras-36ko istripua

## Kanpo estekak 
* :Enpresaren webgune ofiziala.
Petróleos de Venezuela

**Petróleos de Venezuela S.A.**, askotan **PDVSA** akronimoz ezaguna, petrolioa eta gasa ekoizten eta banatzen duen venezuelar enpresa estatala da, Maracaibon egoitza duena. Bere datuen arabera, munduko petrolio-erreserba handienak ditu, eta 2013ko amaieran 298.353 milioi upeleko guztizko kopuru ziurtatua lortu zuen, baliabide horren munduko erreserben % 20.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
National Iranian Oil Company

**National Iranian Oil Company** (**NIOC**; ) petrolioa eta gasa ekoizten eta banatzen duen irandar enpresa estatala da, Teheranen egoitza duena. NIOC munduko bigarren petrolio-enpresa handientzat jotzen dute, eta bere industria-ekipoen % 50-80a ekoizten du estatu mailan, petrolio-ontziak, petrolio-plataformak, miaketarako itsas plataformak eta tresnak barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
China National Petroleum Corporation

**China National Petroleum Corporation** (*CNPC*; ; ) energia elektrikoa eta gasa ekoizten eta banatzen duen txinatar enpresa multinazionala da. PetroChinaren matriza da. CNPC laugarren sailkatu zuten 2020ko Fortune Global 500 zerrendan, sarreren bidez enpresa handienen rankinga globalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saka (herria)

thumb|Orokorki eszitiarrenak ziren lurretan, Sakak hego-ekialdeko eremukoak zirela esan daiteke.
**Sakak** (persieraz *saka*) jatorri iraniarreko tribu-talde edo herri bat izan ziren. Gaur egungo Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Xinjiang, Turango lautada, Ukraina eta Errusiako hegoaldeko lautada osoan zehar ibiltzen ziren abeltzain transhumanteak izan ziren, hizkuntza indoeuroparreko gerlari nomadak.

## Historia 
René Grousset historialariren arabera, estepa pontikoko eszitak bezala, haiekin zerikusia zutenak, arrazari dagokionez europoideak ziren. Haien jatorria Andronovo kulturari dagokiola uste da. Pazyryk-eko hileta monumentu eta hondakinak ere beraiekin lotu izan dira, K.a.-ko IV. eta III. mendeen artean.

K.a. VIII. mendearen inguruko erregistro historiko eta arkeologikoetan identifikatuta daude sakak. Persepolisen aurkitutako Akemenida garaiko persiar inskripzioetan, Dario I.aren erregealdian (522-486 k.a.) esaten da Sogdiako mugetatik haratago bizi izan zirela.  Halaber, Xerxes I.aren erregealdian egindako inskripzio batean (486–465 k.a..) Erdialdeko Asiako Dahae herriarekin lotuak ageri dira.

Sakei Sak edo Sai (塞) deitzen zitzaien antzinako txinatar erregistroetan. Kurgan formako 30 tumulu hilobi badira, sakenak, Txinako Tian Shan aldean, 550-250 k.a datatuak. Tarim arroaren eskualdean VII. mendetik II. era dago saken presentziaren berri.

Txinatar kroniketan kontatzen da Yuezhi herrikoek Ili eta Chu ibaien haranetatik bota zituztela sakak. Uste da Yuezhitarrak tokariarrak zirela, eta haien bultzadaz sakak mendebalderantz, Sogdianantz eta Baktrianarantz joan zirela k.a. 140 eta 130 artean.

Asia Erdialdeko lur horietan "Sakatarren lurraldea" edo "Sakastan" deitu zena osatu zuren ondoren, eta India iparraldera zabaldu zen gero beraien irismena.

Indiako Shakya klana, Gautama Buddha printzea jaio zeneko taldea, saka jatorrikoa zela uste da. Budari *Śākyamuni* esaten zioten, Shakyen artean jakintsua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Infantilismo

**Infantilismoa** nerabezaroan edo helduaroan haurtzarokoak diren ezaugarri fisiko eta mentalak mantentzea da, garapenaren atzerapenagatik. Lau motakoa izan daiteke:
* Infantilismo psikosexuala: Hirschfelden esanetan, haur baten "izaera mentala" gordetzean datza. "Buruko ahulezia-maila arineko ahaidetasuna" nabarituko litzateke. Hirschfeldek helduaroan haur baten soinekoak erabiltzea Infantilismo psikosexualaren aldaera psikikotzat jotzen du.
* Brissauden infantilismoa: jaiotzetiko desordena, fetuaren garapenean edo bizitzako lehen urteetan tiroideko hormonak gutxitzeak eragindakoa. Kretinismoa eta adimen-atzerapena ditu ezaugarri.
* Lorainen infantilismoa: nanismo mota bat, hazteko hormona eta gonadotropinaren jariaketaren urritasuna dela eta. Hipofisi-infantilismoa ere esaten zaio.
* Infantilismo atzerakoia: desordena arraroa, akromegalia eboluzionatua duten gizonei eragiten diena eta atrofia genitalagatik eta bigarren mailako sexu-ezaugarri femeninoen garapenagatik bereizten dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hormona tiroideo

[thumb|right|200px|[Tiroxina (T4)]]
**Hormona tiroideoak**- tiroxina (T4) eta triiodotironina (T3)- tiroide guruinak, metabolismoaren erregulazioaren arduradun nagusiak, sortutako tirosinan oinarritutako hormonak dira. Hormonak tiroideoen sintesian iodoa da osagai garrantzitsu bat. Odoleko hormona tiroideoaren forma nagusia tiroxina da (T4), zeinak T3 baino erdibizitza luzeagoa duen. Odolean askatutako T4 eta T3 arteko proportzioa gutxi gorabehera 20 eta 1 artekoa da. Tiroxina T3 aktiboena bihurtzen da (T4 baino hiru edo lau aldiz indartsuagoa) zelula deiodinasoen barruan (5-iodinasa). Ondoren, deskarboxilazio eta desiodazio bidez tratatzen dira, 3-iodotironamina (T1a) eta tironamina (T0a) ekoizteko.

Metabolismo basala areagotzen dute, eta hori ezinbestekoa da fetuaren garapen egokirako, eta sistema kardiobaskularren, muskulueskeletikoaren eta hematopoietikoaren funtzionamendu egokirako, bai eta gorputz-erantzun egokietarako ere, beroa sortzeari, oxigeno-kontsumoari eta beste sistema hormonal batzuen erregulazioari dagokienez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fresa y chocolate

***Fresa y chocolate*** 1993ko Tomás Gutiérrez Alea eta Juan Carlos Tabío kubatar zinema zuzendarien komedia dramatiko film bat da.

## Argumentua 
1979an, Diego, homosexual landu eta baztertua, Habanan bizi da eta asko maite ditu bere herrialdea eta bere tradizioak. David ezagutzen du, ikasle unibertsitarioa, heterosexuala, Gaztedi Komunistako militante bat, kubatar erregimenaren disidentea balitz bezala zelatatzen hasiko dena. Adiskidetasunezko harreman bat sortu baino lehen, beren aurreiritziak gainditzen ikasi beharko dute. 

## Aktoreak 
*Jorge Perugorría:  Diego
*Vladimir Cruz:  David
*Mirta Ibarra:  Nancy
*Francisco Gattorno:  Miguel
*Joel Angelino:  Germán
*Marilyn Solaya: Vivian
*Andrés Cortina: Santero
*Antonio Carmona: ezkongaia
*Ricardo Ávila: taxista
*María Elena del Toro: bidaiaria
*Zolanda Oña: bidaiaria
*Diana Iris del Puerto: auzokidea

## Kanpo estekak 
* *Fresa y chocolate* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Lebotiroxina

**Lebotiroxina**, **L-tiroxina**, **T4 sintetikoa**, o '''3,5,3',5'-tetraiodo-L-tironina''' tiroxinaren (hormona tiroideo) forma sintetikoa da, tiroidean gaixotasunak dituztenek ordezkapen hormonal bezala erabiltzen dituztena. Dextrotiroxina sodikoa (D-tiroxina) kolesterolen aurkako agente posible gisa laburki ikertu zuten, baina bihotzeko albo-ondorioengatik erretiratu egin zen.

Lebotiroxinak hormona tiroideo naturalaren antzeko eragina du: organo periferikoetan T3 bihurtzen da, eta, hormona endogenoak bezala, T3 errezeptoreetan garatzen du bere ekintza; organismoa ez da levotiroxina endogenoaren eta exogenoaren artean hautemateko gai.

EBk duela gutxi estandarizatu du drogarako "lebotiroxina" izenaren erabilera. Marka komertzial komunen artean Europan "Thyrax", "Euthyrox", "Levaxin", "Eltroxin" eta Estatu Batuetan "Levoxyl" eta "Synthroid" daude. Generikoen bertsio ugari daude, organismo nazionalek onartuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paleta (margolaritza)

**Paleta** gainazal zurruna da, laua, non pintore batek pinturak konpondu eta nahasten dituen. Paleta bat, oro har, egurrezkoa, plastikozkoa edo porotsua ez den beste material gogor batekoa izaten da, eta tamaina eta forma asko alda daiteke.

Pintorearen paletaren motarik ezagunena, olioz edo akrilikoz margotzeko, zurezko taula fin bat da, batez ere intxaurrondozkoa, giltzurrun formakoa, artistaren eskuan eusteko diseinatua, hatz lodia alboko hutsune batean jarri eta besoan bermatzen duena. Akuarelaz margotzeko, ontzi txiki batzuk erabiltzen dituzte, zeramikaz, plastikoz edo beiraz eginak.

Artista batek bere pinturetan erabiltzen dituen koloreen barietateari erreferentzia egiteko ere erabiltzen da terminoa. Artista baten paleta aldatu egin daiteke jorratzen dituen gaien edo bere lan-aldien arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John C. Breckinridge

**John Cabell Breckinridge** (Lexington, Kentucky, 1821eko urtarrilaren 16a - *ibidem*, 1875eko maiatzaren 17a) estatubatuar abokatu, politikari eta militarra izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 14. presidenteordea izan zen 1857tik 1861era.

1848ko Estatubatuar-Mexikar Gerran parte hartu zuen, baina ez zuen borrokatu. Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratako kide izan zen eta 1849an Kentuckyko Kongresuko kide hautatu zuten. 1851n Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kide hautatu zuten.

1857tik 1861era herrialdeko presidenteorde izan zen James Buchananen lehendakaritzan. 1861ean senatari hautatu zuten.

Esklabotzaren aldekoa izan zen eta  1861ean armada konfederatuan sartu zen. Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibileko zenbait guduetan borrokatu zuen 1865eko otsailan Konfederazioko Gerra Idazkari izendatu zuten arte. Gerra amaitzean atzerrira ihes egin zuen eta hiru urte geroago itzuli ahal izan zen 1868ko amnistiarekin.
Pagan Erresuma

**Pagan Erresuma** (,  ahoskatua), **Pagan dinastia** edo **Pagan Inperioa** ere deitua, gaur egun Birmania (Myanmar) osatzen duten lurraldeak bateratu zituen lehen erresuma izan zen. Pagan dinastiaren 250 urteko gobernuak, Irawadi ibaiaren harana eta haren periferia gobernatu zituena, birmaniar hizkuntza eta kultura igotzeko, Bamar etnia Goi Birmanian zabaltzeko eta Theravada budismoa Birmanian eta Asiako hego-ekialdean hazteko oinarriak ezarri zituen.

Erresuma IX. mendeko kokaleku txiki batetik sortu zen, Bagan herrian, Nan Chaoko Erresumatik Irawadi ibaiaren haranera iritsi berri ziren bamareek sortua. Hurrengo berrehun urteetan, printzerri txikia pixkanaka hazi zen bere inguruko eskualdeak batuz, 1050eko eta 1060ko hamarkadetara arte, noiz Anawrahta erregeak Pagan Erresuma sortu zuenean. Horrela, historiako lehen aldiz gobernu sistema beraren pean bateratu zituen Irawadi harana eta bere periferia. XII. mendearen amaieran, Anawrahtaren ondorengoek hegoalderago hedatu zuten eragina Malaysiako goiko penintsularaino, ekialderantz gutxienez, Saluen ibairaino, iparraldean Txinako egungo mugaraino eta mendebaldean, iparraldeko Arakan eta Chin muinoetaraino. XII eta XIII. mendeetan, Pagan, Khmer inperioarekin batera, eskualdeko bi inperio nagusietako bat izan zen.

Birmaniako hizkuntza eta kultura nagusi bihurtu ziren pixkanaka Irawadi ibaiaren goi ibarrean, eta XII. mendearen amaieran Pyu, Mon eta Pali legeak eklipsatu zituzten. Theravada budismoa astiro-astiro herrixketan zehar hedatu zen, nahiz eta adar tantrikoak, Mahāyāna eta brahmaniarrek eta praktika animistek gizarte-maila guztietan errotuta iraun zuten. Gobernariek 10.000 tenplu budista baino gehiago eraiki zituzten hiriburu-eremuan, eta horietatik 2.000 baino gehiago geratzen dira.

Erresuma XIII. mendearen erdian sartu zen gainbeheran: monasterio budistei zergarik ordaindu gabe esleitutako lurren etengabeko hazkundeak 1280 inguruan koroak gortesauei eta armadari leialtasuna mantentzeko zuen gaitasunean eragin handia izan zuen. Horrek barne desordenen gurpil zoro baten hasiera markatu zuen, rakhindarrek (arakandarrek), mondarrek, mongolek eta shandarrek egindako kanpoko presioarekin batera. 1277 eta 1301 bitartean mongolek behin eta berriz egindako inbasioek lau mendeko erregealdia  uzkaili zuten (1287). Kolapsoaren ondoren 250 urteko zatiketa politikoa gertatu zen, XVI. mendea ondo sartu arte iraun zuena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Aire konprimatu

thumb|Aire konprimatuzko estazio bat
**Aire konprimatua** konpresore baten bidez presioa jaso duen airea erabiltzen duten tekniken aplikazio bat da. Aplikazio gehienetan, airea konprimitzeaz gain, hezetasuna desagertu eta iragazi ere egiten da. Hori oso ohikoa da industrian, sistema hidraulikoen aldean abantaila bat du: azkarragoa da, baina ez da hain zehatza mekanismoen posizionamenduan, eta ez du indar handirik ahalbidetzen.

Beraz, aire konprimitua atmosferikoa baino presio handiagoa jasaten duen aire-masatzat har daiteke. Aireak konprimitua izateko duen gaitasun hori gasen legeetan azaltzen da.

Aire konprimituaren aplikazioak askotarikoak dira. Bai energia-iturri gisa, bai geroago erabiltzeko metatutako aire gisa; zenbait egileren ustez, aire konprimitua laugarren energia da, elektrizitatearen, erregai fosilen edo haizearen ondoren.

Aire konprimitua erabiltzeak aire horren tratamendua ere eskatzen du. Aplikazio gutxitan erabil daiteke aire konprimitua zuzenean konpresoreen irteeratik. Normalean, beharrezkoa izaten da gutxienez hautsa eta kutsatzaileak ezabatzea, bai eta ur kondentsatua edo lurrunezkoa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskualde

thumb|Nafarroa Garaiko eskualdeak, legez definituak 2020an.
**Eskualdea** lurralde azalera bat biltzen duen kontzeptu geografiko bat da, banako kontzeptua den tokiaz gaindi eta erreferentziazko eremu geografikoa baino txikiagoa. Euskaltzaindiak sinonimotzat ditu erregioa eta eskualdea, baina erabilpenean eskualde gehiago agertzen da bere testuetan, nahiz eta, kontzeptu bat azaltzearren adibidez "eskualde hizkuntzak" zein "erregio hizkuntzak" erabiltzen dituen.

Eskala kontua izan ohi da erregio eta eskualdearen arteko desberdintasun bat, ñabardura mailakoa. Euskal Herriaren barruko esparruez ari garenean, eskualde da gehien erabiltzen den terminoa, ofizialki ere bai hala nola Nafarroa Garaiak foru lege batez bere lurraldeko eskualdeak definitu zituenean. Eskala handiagoan, esate baterako, kontinentekoan edo Europako Batasunekoan, erregio terminoa erabil daiteke usuago (baina eskualde ere bai).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziako eskualdeak (frantsesez *region* deituak)
* Herrialdea
*Eskualdea (Eraztunen Jauna)

## Kanpo estekak
Suits

***Suits*** estatubatuar telesail dramatikoa da, Aaron Korshek sortua. USA Networkek 2011 eta 2019 artean eman zuen eta hainbat sari lortu zituen.

## Sinopsia 
Mike Ross buru argitsuko gaztea da, eta beti amestu du abokatua izatea, baina zoritxarreko gertakari batek ez dio betetzen uzten. Naturalki argia eta memoria eidetikoa duenez, zuzenbidezko eskolarako onarpen-azterketetan beste batzuk ordezkatuz ateratzen du bizimodua. Droga trafikoko enkargu batean bilduta, Mikek susmatzen du tranpa bat jarri diotela eta polizia gainetik kentzea lortu duela New Yorkeko bulego garrantzitsuenetako baterako lan-elkarrizketa batean sartzean.

## Aktore nagusiak 
## Kanpo estekak
Psych

***Psych*** estatubatuar telesail dramatikoa da, Steve Franksek sortua. USA Networkek 2006 eta 2014 artean eman zuen eta hainbat sari lortu zituen.

## Sinopsia 
Shawn Spencer Santa Barbarako poliziarentzat lan egiten duen aholkulari bat da, eta pentsarazten die igarlea dela bere behaketa-gaitasun ikaragarria eta bere aitak, Henryk, bere haurtzaro osoan zehar Santa Barbarako poliziatik erretiratutako detektibe nabarmenak, irakatsi dizkion polizia-trebetasunak soilik erabiltzen dituenean. Atal bakoitzaren hasieran Shawnen haurtzaroko une hauek islatzen dira. Bere irudipenak simulatzeko, Shawnek trantzean sartzeko edo izpirituekin komunikatzeko itxurak egiten ditu.

## Aktore nagusiak 
*Shawn Spencer (James Roday)
*Burton "Gus" Guster (Dulé Hill)
*Carlton "Lassie" Lassiter (Timothy Omundson)
*Juliet "Jules" O'Hara (Maggie Lawson)
*Henry Spencer (Corbin Bernsen)
*Karen Vick (Kirsten Nelson)
*Lucinda Barry (Anne Dudek)

## Kanpo estekak
Jean-Marie Léyé

**Jean-Marie Léyé Lenelgau** (Aneityum, 1932 &ndash; 2014ko abenduaren 9a) vanuatuar politikaria izan zen. Vanuatuko 3. presidentea izan zen 1994tik 1999ra.

Frankofono, Hebrida Berrien Komunitateen Batasuna alderdiaren sortzaileetako bat izan zen. Herrialdearen independentziaren ondoren, oposizioko alderdia izan zen.

1994tik 1999ra herrialdeko hirugarren presidentea izan zen. 1995ean Frantziako proba nuklearren aurka agertu zen Ozeano Barean. 1996ko urriaren 12an defentsa nazionaleko paramilitarrek bahitu egin zuten, soldatak ez ordaintzeagatik protesta eginez. 1997ko amaieran, parlamentua desegin zuen, Serge Vohor lehen ministroak eskatuta, zentsura-mozio bat saihesteko.

1999an amaitu zen bere agintaldia eta John Banik ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Louis de Rouvroy (Saint-Simongo dukea)

**Louis de Rouvroy, II. Saint-Simongo dukea** (Paris, 1675eko urtarrilaren 16a - *ibidem*, 1755eko martxoaren 2a) frantziar militar, diplomazialari eta idazlea izan zen.

Amak eta jesulagunek hezi zuten. 1692an Goardiaren Mosketariekin bat egin eta Namurreko setioan eta Neerwindeneko guduan egon zen. Ondoren, bere bizitzako musikaria ekin zion, hau da, Frantziako pareak Nazioaren Kontseilu Handi batean biltzen saiatu zen.

Armada 1702an utzi zuen  Luis XIV.aren atsekaberako, eta gortearen azpijokoetan aritu zen  eta Filipe II.a Orleanskoarekin aliatu zen.

Filipe erregeorde bihurtu zenean, Saint-Simon enbaxadore izendatu zuen Espainian. 

Memoria batzuk idatzi zituen, frantses literaturako klasiko bihurtu zirenak. Bertan, Luis XIV.aren gorteko Versaillesko bizitza, Erregeordetza eta Luis XV.aren erregealdiaren hasiera deskribatu zituen.
Kosmodromo (argipena)

**Kosmodromo** izenak hainbat adiera du:

* **Kosmodromo** edo **jaurtigunea**, espazio-untziak jaurtitzeko instalazioa.
* '**Kosmodromo* (liburua)**: Txillardegiren ipuin bilduma, 1984ko liburua (Haranburu). Eta honen parte:
** ***Kosmodromo* (ipuina)*': Txillardegiren zientzia-fikzioko narrazioa, 1969an idatzia.
The Devil in Miss Jones

***The Devil in Miss Jones*** 1973ko Gerard Damiano estatubatuar zinema zuzendariaren film pornografiko bat da.

## Sinopsia 
Justine Jones, neskazahar bakarti, birjina eta deprimitua, bere ohiko bizitza aspergarrirako irtenbide bakarra suizidioa dela erabakitzen duena. Bainuontzian etzanda dagoen bitartean, Justinek zainak irekitzen ditu, eta isilik hiltzen da ura odolez betetzen zaion bitartean.

Bizitza "garbia" bizi izan duelako, Jones andereñoak linboan aurkitzen du bere burua. Han Abaca jauna ezagutzen du, aingeru bat edo antzeko zerbait, eta ezin duela zeruan sartu bere buruaz beste egin duelako esaten dio. Haserre, Abaca jaunak infernuko bere lekua "irabazten" uzteko eskatu dio, lurrera itzultzeko eta lizunkeriaren pertsonifikazio bihurtzeko.

## Aktoreak 
* Georgina Spelvin: Justine Jones
* Harry Reems: irakaslea
* Marc Stevens:
* Gerard Damiano:
* John Clemens: Abaca

## Kanpo estekak
Pyu hiri-estatuak

thumb|250px|Pyu hiri-estatuak.
**Pyu hiri-estatuak** egungo Myanmaren erdialdean K.a. II.mendetik K.o. XI mende arte sortu ziren Hiri-estatu batzuk ziren. Estatu txiki horiek Pyuera hizkuntzen hiztunen herriek Tibetetik egindako migrazioek sortu zituzten. Pyu zibilizazioak 1200 inguruko urte iraun zuen. Pagan Erresumaren zabalkundeak 1050 urtearen inguruan *pyu milaurtea*rekin bukatu zuen, Birmaniako   
*erresuma klasikoen garaia* irekiz. 

## Hiriak 
Orain arte induskatu diren 12 hiri harresituetatik, bost Pyu estatu handienen aztarnak dira: Beikthano, Maingmaw, Binnaka, Halin eta Sri Ksetra. 

## Indiaren eragina 
Pyu hiri-estatuetako kulturetan eragin handia izan zuen Indiak. Indiar kultura Pyu hegoaldeko erreinuan izan zen ikusgai, zeinaren bidez Indiarekin merkataritza gehiena itsasoz egiten zen. Hegoaldeko hirien izenak Sri Ksetra (Thaye Khittaya) eta Vishnu (Beikthano) bezalako pali edo sanskritoz eratorritakoak ziren. Sri Ksetrako erregeek *Varmans* eta *Varma* izendatzen zituzten. Ez zen hegoaldeko fenomenoa soilik. Neurri ezberdinetan, Pyu iparraldeko hiriak eta herriak ere Indiako kulturaren menpe geratu ziren. Myanmarko kronikek diote Tagaungeko errege sortzaileak Budaren beraren Sakya klanaren ondorengoak zirela. 

## Gizateriaren ondarea 
2014ko ekaina, Unescok antzinako hiru hirien aztarnategiei Gizateriaren Ondarearen izendapena eman zien. Hiriak hauek ziren: Halin, Beikthano eta Sri Ksetra. Hiri-estatu horien aztarnategietan erorkinak, harresiak, babes erretenak ikus daitezke, guztiak Pyu erresumen oroimenak.

## Iruditegia 

Image:
Pyu_Ancient_City_In_Myanmar_UNESCO_World_Heritage_003.jpg|Sri Ksetra.
Pyu_Ancient_City_In_Myanmar_UNESCO_World_Heritage_006.jpg|Halin.
Pyu Inscription.JPG|Halinen aurkitutako idazkuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kosmodromo (liburua)

**Kosmodromo** Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegik argitaratutako ipuin bilduma da (Haranburu, 1984). Lau ipuinez osatzen da bilduma, denak aurreko hamarakadetan idatziak, Txillardegiren beraren hitzaurre batez gain:

* *Orangutanen uhartea* (1957)
* *Piarres gaixoaren pasadizoak* (1958)
* *Eta ez ziren sekula itzuli* (1968)
* *Kosmodromo* (1969).

## Kanpo estekak 
* Kosmodromo, osorik irakurgai (Armiarma).
Alice in Wonderland (1976ko filma)

***Alice in Wonderland*** 1976ko Bud Townsend estatubatuar zinema zuzendariaren film pornografiko musikala da.

## Sinopsia 
Alicek bere ustezko maitale William irain du bere eskaereei uko eginez. Gogaituta, *Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian* irakurtzen lo geratuko da. Untxi Zuria ametsetan agertu eta sexu-paradisu batera eramango du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Kosmodromo (ipuina)

**Kosmodromo** Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegik idatzitako zientzia-fikziozko ipuina da, genero honetako euskarazko lehen lan ezagunetakoa, 1969an idatzia, baina ez zena argitaratu 1984 arte (*Kosmodromo* ipuin-bilduma, Haranburu, 1984). Lau ipuinez osatzen da bilduma.

*Kosmodromo* idatzi zuen Txillardegik Ilargia lehenbizikoz zapaldu zuen Apollo 11 misioaren ondorenean, eta kontrastea nahita egin zuen, ironiaren bidez, orduan zabaldu zen espazio-bidaiei inguruko baikorkeriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kosmodromo ipuina osorik irakurgai (Armiarma).
The Opening of Misty Beethoven

***The Opening of Misty Beethoven*** 1976ko Radley Metzger estatubatuar zinema zuzendariaren film pornografiko bat da.

## Sinopsia 
Seymour Love sexologoak "Misty" Beethoven prostituta pasioaren jainkosa bihurtzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Constance Money - Dolores "Misty" Beethoven
* Jamie Gillis - Dr. Seymour Love
* Jacqueline Beaudant - Geraldine Rich
* Gloria Leonard - Barbara
* Terr Hill - Tanya
* Casey Donovan
* Ras Kean - Lawrence Lehman

## Kanpo estekak
Place d'Italie (Parisko metroa)

'''Place d'Italie''' Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 13. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 5. linea (Parisko metroa)
* 6. linea (Parisko metroa)
* 7. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Debbie Does Dallas

***Debbie Does Dallas*** 1976ko Jim Clark estatubatuar zinema zuzendariaren film pornografiko musikala da.

## Sinopsia 
Debbie Benton, institutuko animatzaile taldeko kapitaina, Dallas Cowboysen cheerleader izateko castingean onartua izan da, Texasko futbol amerikarreko talderik garrantzitsuena. Gurasoek gaitzetsi egiten dute eta uko egiten diote proba egiteko bidaia ordaintzeari. Debbieri laguntzeko ahaleginean, Lisa, Roberta, Rikki, Tammy, Pat eta Annie lagun animatzaileek Texaseraino laguntzea erabaki dute. Bi aste dituzte dirua bildu eta probara joateko.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
The Purge (telesaila)

***The Purge*** (), estatubatuar telesaila da, James DeMonacok USA Networkerako sortua.

## Argumentua 
12 orduko gau batean, delitu guztiak (bandalismoa, hilketa, sutea eta lapurreta barne) legezkoak direnean, alderdi politiko totalitario batek aldatutako Estatu Batuetako gobernu batean girotuta, telesailak itxuraz hiri txiki batean bizi diren eta harremanik ez duten hainbat pertsonaiari jarraitzen die. Erlojuak aurrera egin ahala, pertsonaia bakoitzak bere iragana kontatu beharko du, purgaren gauetik bizirik irauteko zein urrun iritsiko diren jakin ahala.

## Aktoreak 
* Gabriel Chavarria: Miguel Guerrero
* Jessica Garza: Penelope Guerrero
* Hannah Emily Anderson: Jenna Betancourt
* Colin Woodell: Rick Betancourt
* Lili Simmons: Lila Stanton
* Amanda Warren: Jane Barbour
* Lee Tergesen: Joe Owens
* Derek Luke: Marcus Moore
* Max Martini: Ryan Grant 
* Paola Núñez: Esme Carmona
* Joel Allen: Ben Gardner

## Kanpo estekak
The Forever Purge

***The Forever Purge*** (), 2016ko Everardo Gout estatubatuar zinema zuzendari eta James DeMonaco gidoilariak zuzendu eta idatzitako beldurrezko ekintza film bat da.

*The Purge* frankiziaren filmetako bat da, aurrez estreinatutako *The Purge* (2013), *The Purge: Anarchy* (2014), *The Purge: Election Year* (2016) eta *The First Purge* (2018) filmen jarraipena da.

## Argumentua 
2048an, Charlene Roan presidente hautatu eta zortzi urtera, Amerikako Aita Fundatzaile Berriek (NFFA) Estatu Batuetako gobernuaren kontrola berreskuratu zuten eta urteroko Purga berrezarri zuten jatorrizko arauekin. Arrazaren nagusitasuna eta natibismoa areagotu egin dira herrialde osoan berrautatu ondoren, eta agintean dagoen alderditik kanpoko asko kezkatuta daude hurrengo Purgak kalte handiagoa egingo diolako herrialdeari NFFAk kontrola dezakeena baino.

## Aktoreak 
* Ana de la Reguera: Adela
* Tenoch Huerta: Juan
* Josh Lucas: Dylan Tucker
* Cassidy Freeman: Cassie Tucker
* Leven Rambin: Harper Tucker
* Alejandro Edda: TT
* Will Patton: Caleb Tucker
* Sammi Rotibi: Darius
* Jeffrey Doornbos: Elijah "Alpha" Hardin
* Susie Abromeit: Sra. Hardin
* Zahn McClarnon: Chiago
* Veronica Falcón: Lydia
* Will Brittain: Kirk
* Gregory Zaragoza: buruzagia

## Kanpo estekak
Amour eta toujours

**Amour eta toujours**, Ruper Ordorikaren hogeigarren diska da, 2021ean plazaratutakoa. Kubara garamatza lan berrian Ruper Ordorikak. Elkarren eskutik plazaratu duen diskoarekin, hogeitik gora lanek osatzen dute jada proposamen berriak bilatzen jarraitzen duen oñatiarraren diskografia. Oraingo honetan, diskoetxearen arabera, «kantu eta molde berriekin dator», Kubara jo eta «hango doinu eta giroetan inspiratutako» kantekin, alegia. Diskoa Ordorikak Kubarekin duen aspaldiko harremanaren isla ere bada, bai musikan, baita hitzetan ere. Izan ere, «Kubako musikaren klabera gerturatzea izan da bere nahia». Diskoa Kuban grabatzea zen asmoa, baina ezinezkoa izan zen, hala ere, Kubako musikariek eta aspaldiko lagunek parte hartu zuten grabazioan.

## Ezaugarriak 
* Azala: J.E. Urrutia Capeau
* Diseinua: Juanma Aramendi
* Nahasketak eta masterra: Jonan Ordorika. Mamia. Azkarate.

## Abestiak 
* "Santa Anara". Hitzak: Ruper Ordorika.
* "Sidekarroan". Hitzak: Ruper Ordorika.
* "Bugainbileen usaina". Hitzak: Joseba Sarrionandia eta Ruper Ordorika. Musika: Ruper
* "Marieleko bidetik".  Hitzak: Eva Linazasoro eta Ruper Ordorika. Musika: Ruper
* "Marianao, euria eta gero". Hitzak: Ruper Ordorika.
* "Vladimirena (Koni)". Vladimir Visotskyren "Koni Priveredlivye" kantuaren gainean.
* "Haizea garizumakoa". Ruper Ordorika.
* "Jendea Ilaran": Hitzak: Joseba Sarrionandia eta Ruper Ordorika. Musika: Ruper
* "Baracoako usategia". Hitzak: Ruper Ordorika.
* "Aski dena buruz gain ipintzeko". Hitzak: Ruper Ordorika.
* "Zorioneko moilan". Hitzak: Ruper Ordorika.

## Taldea 
* Perkusioak: Yaroldi Abreu
* Tronpeta: Eddy de Armas
* Teklatuak, giroak: Nando de la Casa
* Kontrabaxua, tres kubatarra, gitarra: Lino Lores
* Ahotsak: Ruper Ordorika
* Gitarrak: Dani Pérez
* Bateria, Vibrafonoa: Kenny Wollesen
* Koroak: Eduardo Lazaga

## Ikus, gainera 
* Ruper Ordorika

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diskoa abeslariaren webgune ofizialean.
* Diskoa Youtuben.
* Diskoa Badok webgunean.
The Purge

***The Purge*** () estatubatuar sail zinematografikoa da, Universal Picturesek banatutako eta Blumhouse Productions eta Platinum Dunesek ekoitzitako akziozko eta suspensezko film distopiko sorta bat ardatz duena, nagusiki James DeMonacok sortuak. Filmek itxuraz normala den eta etorkizun hurbilean deliturik ez duen Estatu Batuak aurkezten dituzte, nahiz eta herrialdea Purga izenez ezagutzen den urteroko festa nazionala ospatzen duen distopia bat izan. Egun horretan delitu guztiak, hilketa barne, 12 orduz legeztatzen dira. Frankiziak, guztira, 450 milioi dolar baino gehiago bildu ditu, 35 milioi dolarreko ekoizpen aurrekontu konbinatuaren aldean.

## Argumentua 
2014an, kolapso ekonomiko baten eta istilu sozialen gorakadaren ondoren, Amerikako Aita Fundatzaile Berriak (NFFA) izeneko erakunde politikoa eratu zen eta kargurako bozkatu zen. Erakundeak gobernu totalitario berria eta alarma-egoera ezartzen ditu. 2016an, NFFAk gizarte estatubatuarra egonkortzen laguntzeko plan bat diseinatu zuen, eta, aurrerago, 2017an, Estatu Batuetako Konstituzioari egindako 28. Zuzenketa berretsi zuen. Zuzenketa horrek 12 orduko ekitaldi bat ezartzen du, "Purga" izenekoa, eta martxoaren 21eko 19:00etatik martxoaren 22ko 07:00etara egingo litzateke, delitu guztiak legeztatuta. Purga hasi aurretik, Larrialdiak Transmisionatzeko Sistema erregela eta otoitz batekin aktibatzen da.

Hauek dira urteko garbiketarako arauak:
* Sirenak herrialde osoan zehar entzuten dira Purgaren hasiera eta amaiera adierazteko.
* Poliziako, suhiltzaileetako eta larrialdi medikoetako zerbitzu guztiak ez daude prest edo ez daude 12 orduko purga osoan.
* 10+ mailako gobernuko funtzionarioek immunitatea jasotzen dute (hauteskundeen urtean baliogabetua, aurkari politiko baten hilketa legeztatzeko).
* "1-4. motako" armak baimentzen dira, eta 5. motako armak (lehergaiak), berriz, debekatuta daude.
* Purgaren arauen urraketak urkapen publikoan gertatuko dira.

Jarraian, larrialdiko transmisio-sistemak lehen bi filmetan Purgeren hasiera iragartzen du:

## Filmak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Mitchell

**Elizabeth Mitchell** (**Elizabeth Joanna Robertson** jaioa; Los Angeles, 1970eko martxoaren 27a) estatubatuar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa. *Lost* telesailean Juliet Burke doktorea antzezteagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia hautatua 
### Zinema 
### Telebista
## Kanpo estekak
Javier Elorriaga Berdegué

**Javier Elorriaga Berdegué** (1961eko maiatzaren 13a) Mexikoko kazetaria da , 1980ko hamarkadan Chiapasen, MexikonEZLN, (Zapatista) mugimendu iraultzailean sartu omen zena, *Vicente* izena hartuz. Maria Gloria Benavides Guevararekin ezkonduta dago. 

1995ean Elorriaga atxilotzea agindu zuen Ernesto Zedillo presidenteak EZLN indarkeria planifikatzen ari zelakoan,  eta otsailaren 9an harrapatu zuten. Ondoren, 1996ko maiatzaren 2an, 13 urteko espetxe zigorra ezarri zioten terrorismo, matxinada eta konspirazioagatik. Elorriagak esan zuen ez zela zapatistetako kidea, gobernuaren eta mugimenduaren arteko bitartekari gisa aritu zela, besterik gabe.  Horrek zapatistak Mexikoko Gobernuarekin izandako negoziazioetatik erretiratzea ekarri zuen ekainaren 7an zigortutako bi gizonak askatu arte 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autonepiofilia

**Autonepiofilia** edo **infantilismo parafilikoa** filia bat da, pixoihalak eta haurtxoen beste arropa batzuk eramateko, biberoitik edateko eta, oro har, haur txiki bat bezala tratatzeko nahia duena.

## Deskribapena 
Haur portaera hau aurkezten duenari haurtxo heldua () esaten zaio. Fetitxe hori duten hiru haurtxo heldutik bat, gutxi gorabehera, diaperismo edo pixoihalekiko fetitxismo ditu. Gehienak gizon heterosexualak dira.

Infantilismo parafilikoa eta pixoihalen fetitxismoa autoestimu eta arreta-ikuspegiagatik aldatu egiten dira. Hala ere, biak gizabanako bakar batean ager daitezke eta antzekotasun batzuk dituzte. Bietako batek ere ez du haurrenganako sexu-joerarik adierazten. Ez dago infantilismoaren arketipo bakar bat, sorta oso bat baizik. Batzuek errurik, erantzukizunik edo kontrolik gabekoak direla pentsatzen dute; beste batzuek, berriz, baliteke ez izatea. Batzuek haur baten antzera jokatzen dute egunero; beste batzuek, berriz, modu pribatuan edo pixoihalak edo haur-arropak janztea baino ez dute atsegin, baina ez dute haur baten moduan jokatzen. Infantilisten nahiak eta gustuak haur-oihalen eta haurtzaroaren gai komunetan aldatu egiten dira.

BDSMko dominatrix batzuek gizonezkoari bere jantziarekiko, elikadurarekiko eta haurtxoen beharrizanekiko pixoihaletan arreta eskaintzen diote, ama-maitasunez edo mespretxuz, bezeroaren gustuaren arabera.

## Erreferentziak 
## Bibliografia
*Friday, Nancy (1980). ''Men in Love: Men's Sexual Fantasies*, Delacorate Press. .
*Allen, Clifford (1969). *A Textbook of Psychosexual Disorders*. .
*Love, Brenda (1992). *Encyclopedia of Unusual Sex Practices*, Barricade Books. .
*Brame, Gloria G., Brame, William D., & Jacobs, Jon (1993). *Different Loving: An Exploration of the World of Sexual Dominance and Submission'' Villard Books 

## Kanpo estekak