open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amaia Merino

**Amaia Merino Unzueta**, (Donostia,  - ) gipuzkoar aktorea da. Bere neba Aitor Merino aktorea ere bada.

## Biografia 
1982an debutatu zuen zineman. Pedro Olearen "Akelarre" eta Montxo Armendarizen "Tasio" egin ondoren, Benito Rabalek zuzendutako "Nazca" telesaila protagonizatu zuen. 1993an Ekuadorrera joan eta bertako herritartasuna du.

2013an zuzendari moduan estreinatu zuen Aitor Merino nebarekin batera "Asier eta biok" dokumentala, gatazka politikoa jorratzen duena adiskidetasunaren kontzeptutik abiatuta.

2020an, bestela, "Non dago Mikel?" ekoiztu zuen, Miguel Angel Llamasekin batera. Mikel Zabalza Garateren desagerpena, jasandako torturak eta hilketa kontatzen dituzte bertan, ofizialki aitortua izan ez diren gertaerak.

*Karpeta urdinak* dokumentala egin zuen eta bertan tortura jorratu zuen Ander Iriaterekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Kinky Bwoy

**Vicente Xiner**, **Kinky Bwoy** goitizenarekin ezaguna, 1986ko apirilean jaio egin zen Valentzian. Familia ijito batetik dator. Txikitatik egon da musikarekin erlazionatuta. Txiki-txikitatik beti ibiltzen zen familia bileretan eta ijitoen ospakizunetan kantatzen. Vicente txikia zenetik egon da flamenkoan murgilduta.

## Flamenkotik Hip hopera 
Vicente Xiner, gaztetan flamenkoan murgildua ibili eta gero, flamenkotik flamenko eta hip hop nahaslketa bat egitera igaro zen. Musika tipo hau ezagutu egin zuen famatua egiten ari zenean, horregatik nahastu egin zuen hip hopa flamenkoarekin. Kinky Bwoy hasi zen hip hop abesten kalean, oilar guduak egiten beste hip hop abeslarien kontra. Oilarren lehen guduan parte hartu zuenean irabazi egin zuen eta hortik aurrera gero eta ospetsuago bihurtu zen, baina bakarrik Valentzia aldean.

## Musika jamaikarra 
Kinky Bwoy musika jamaikarrean sartu egin zen banda berri bati esker, Sensi Star deituriko bandari esker. Hau kuarteto bat zen, eta reggae musika egiten zuten. Banda hau pare bat lan publikatu egin zituen eta Valentzia aldetik kontzertu batzuk egiten zituzten. Banda honi esker Kinki Bwoy hasi zen haren musika tipoa reggae musikarekin ere nahasten, eta oraindik ospetsuagoa bihurtu egin zen.

Denbora aurrera joan ahala, banda hori Espainia osotik bidaiatzen du kontzertuak egiten ibili zen. Azkenean, banda hori desagertu zen, baina Kinkyk ez dio musika egiteari utziko. Gero, Alberto Gambineko zuzenetan agertzen hasi zen. Kinky Bwoy aldera utzi zuen hasieran egiten zuen flamenkoa eta hasi zen Reggae musika egiten.

2008an bere lehenengo albuma argitaratzen du "*A mi Aire*" deiturikoa, jarraitzaile asko lortu zituen horri esker. Bi urte pasa eta gero beste album bat argitaratu zuen "*Estoy hecho un Kinky*" izenekoa eta arrakasta handia izan zuen.
Norvegiar

**Norvegiar** () germaniar jatorriko talde baten kidea da. Kultura bera dute eta norvegieraz egiten dute.

Egun gehienak Norvegian bizi arren, munduan zehar diaspora zabal bat dago, batez ere Australian, Kanadan eta Estatu Batuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aguelhok

**Aguelhok** edo **Adjelhoc** ipar-ekialdeko Maliko udalerria da, Kidal eskualdekoa. Saharako basamortuan dago, Adrar des Ifoghas mendigunean, Gaotik 430 kilometro iparraldera, Tessalitetik 80 kilometro hegoaldera, eta Aljeriako mugatik 150 kilometro hegoaldera. 22.000 kilometro koadroko eremua du, eta 2009an 8.080 biztanle zituen. Biztanle gehienak, %95, tuaregak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sareta (laborategia)

thumb|Laborategiko **sareta**
**Sareta** erdian material zeramikazko zirkulu bat duen metalezko sare txikia da, laborategietan erabiltzen dena Bunsen erregailu batetik datorren beroa uniformeki banatzeko edukiontzi baten azpialdean. Sareta laborategiko tripode baten gainean edo eraztun eusle baten gainean jartzen da, edukiontzien euskarri bezala, azpialde osoan beroa banatzeko.

Lehen, saretak amiantoz eginak ziren, metalezko sareari atxikidura errazteko zuntz itxura duen materiala baita. Gaur amiantoaren ordez zeramikazko plaka bat erabiltzen da, amiantoaren arriskuagatik.

## Kanpo estekak
Laborategiko tresneria

[thumb|upright=1.4|[Kolonia (Alemania) unibertsitatearen biokimikako laborategia]]
**Laborategiko tresneria** edo **laborategiko materiala** hainbat tresna, gailu eta makina espezializaturen multzoa da, laborategietan erabiltzen direnak saiakuntzak burutzeko, datuak egiaztatzeko, neurketa enpirikoak lortzeko, taulak egiteko, prozesu baten bilakaera kontrolatzeko edo monitorizatzeko. 

## Gailuak 
### Autoklabea 
Laborategiko material esterilizarzeko erabiltzen da. Hau egiteko ur lurrina temperatura oso altuan erabiltzen da eta beraz, ez du balio material guztietarako. Plastiko asko ( polipropilenoa salbuespena da) eta papera ezin dira autoklabean esterilizatu.

### Balantza analitikoa 
Balantza berezia da, non masa txikiak neurtzen du. Normalean, gramo bat baino gutxiagoko masak.

### Krisola 
Grafitos eginikoa da temperatura altuak jasateko. Normalean, 500 gradu baino gehiagoko tenperaturak. Urre edo beste metal urtuak ipintzeko da. Krisol batzuek 1500 gradutik gora jasan dezakete.

### Buchner inbutua 
filtraketak egiteko erabiltzen da. Normalean portzelanaz egiten dira vaina plastikoz eta beiraz ere egiten dira.dira.

### Dekantazio inbutua 
Beiraz eginikoa inbutua da eta bi likido baztertzeko erabiltzen da.

### Espectrometría 
### Erlenmeyer matrazea 
Beiraz eginikoa da. Elmin Erlenmeyer- ek egin zuen 1861 ean. Hortik Bere Izena.

### Morteroa 
### Pipeta 
### Pirometroa 
### Petri plaka 
## Kanpo estekak
Willem van Aelst

thumb|Izadi hila, *Ehiza tresnak eta txori hilak*, Willem van Aelstek egina.
eskuinera|thumb|303x303px|*Izadi hila loreekin* (1665).
**Willem van Aelst ** (1627ko maiatzaren 16a – 1683) Holandako Urre Aroko artista, izadi hilak margolanetan espezializatua.

## Biografia 
Van Aelst  Delft hirian jaio zen, magistratu ospetsu baten familia batean. Osaba Evert van Alest izadi hilen margolariak irakatsi zion margotzen. 1643 urteko azaroak 9an Delfteko Saint Lukeko taldean maisu sartu zen.

1645 eta 1649 urteen bitartean Frantzian bizi izan zen.

1649 urtean Florentziara joan zen eta bertan  Toscanako Ferdinando II de' Mediciren gorteko margolaria izan zen. Han ''Guillielmo d'Olanda'' izenez ezaguna izan zen. Garai hartan Ferninandok beste bi alemaniar margolari ere lanean zituen, hots, Matthias Withoos eta Otto Marseus van Schrieck, azken honek Van Aelsten margolanen eragina izango zuen.

Ferdinandok urrezko domina eman zion Van Aelsti, bere gaitasunen adierazgarri gisa.

1656 urtean Herbeheretara itzuli eta behin betiko Amsterdamen bizi izan zen. Garai hartako izadi hilen margolari ospetsuenetakoa zenez, egoera horrek Prinsengracht-en bizitzea ahalbideratu zion. Antza 1683 urtean edo ostean Amsterdamen hil egin zen, izan ere, bere azken margolana garai horretakoa izan baitzen.

Hainbat ikasle izan zituen, horien artean, Rachel Ruysch, Maria van Oosterwijck eta Ernst Stuven.

## Ondarea 
Van Aelsten margolanak hainbat erakunde publikoetan daude, besteak beste Erresuma Batuetako hamairu bildumatan.

## Erreferentziak
Diabaly

**Diabaly** Maliko udalerria da, Seguko eskualdekoa, 29 herriz osaturik dagoena. Nionotik 50 kilometro iparraldera dago. 1.538 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2009an 35.266 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elkano Kopa

[thumb|300px|Elkano Koparen lehen edizioa, [Tongako errugbi selekzioa|Tonga eta Estatu Batuen arteko partida, Anoeta estadioan.]]
[thumb|300px|2018an [Ameriketako Estatu Batuetako errugbi selekzioa|Estatu Batuek eta Samoak jokatu zuten elkarren aurka.]]
**Elkano Kopa** edo **Elcano Cup** Donostiako Anoeta estadioan jokaturiko nazioarteko errugbi txapelketa da. 2016an abiatu zen eta hurrengo urteetan jarraitzeko helburua zuen arren ez da beste ekitaldirik izan. 2018an beste partida bat jokatu zen baina ez zuen *Elkano Kopa* izenik izan.

## Historia 
Rugby Challenge Donostia enpresaren proiektua Anoetako estadioaren birmoldaketa inauguratzeko Zeelanda Berriaren eta Frantziaren arteko partida antolatzea zen, eta hori iritsi bitartean urtero Elkano Kopa antolatu nahi izan zuten maila oneko selekzioen artean. Lehenengo ekitaldian Tongako selekzioak Estatu Batuetakoa garaitu zuen 20-17 emaitzaz. 2017 urteko ekainerako Argentinako selekzioa ekarri nahi izan zuten baina ez zuten lortu.

2018ko azaroaren 10ean partida berri bat jokatu zen eta Estatu Batuek azken jokaldian Samoari irabazi zioten. Bera Bera Rugby Taldea izan zen antolatzailea eta ez zuen *Elkano Kopa* izena izan.

## Partidak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rugby Challenge Donostiaren webgunea
Andéramboukane

**Andéramboukane** ekialdeko Maliko udalerria da, Gaoko eskualdekoa. 6.684 kilometro koadroko eremua du, eta 2009an 18.688 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evert van Alest

eskuinera|thumb|260px|Lore izadi hila Evert van Aelst.

**Evert van Aelst**, baita **Everard Aalst** izenez ezaguna (Delft, 1602 – *ib.*, 1657ko otsailaren 19a) holandako izadi hilen margolaria izan zen.

Willem van Aelsten osaba eta irakaslea. Biak ala biak izadi hilen margoak egiteagatik ezagunak. Pieter Claesz margolariaren eragina nabaria da.

Houbraken-en arabera, Frantzian lau urte eman zituen eta Italian zazpi. Toskanako dukea bere buruzagi izan zen eta bere lana saritu zuen. 

Herbeheretara itzuli zenean Delften bizi izan zen eta bertan izadi hilak saltzen zituen; honela arrakasta handia izan zuen. 

## Erreferentziak
Soraluze Futbol Taldea

**Soraluze Futbol Taldea** Soraluzeko kirol kluba da. 1977an sortu zen eta Gipuzkoako mailatan ibili izan da beti.

## Futbol Zelaia 
Ezozia Futbol Zelaia 1981ean ireki zuten. Belar artifiziala du eta 96x50 metro ditu.

## Azken urteak 
## Kanpo estekak
Agramondarren eihera

**Agramondarren eihera** edo **Heugasko eiherra** Bidaxuneko hegoaldean dagoen XVII-XVIII. mendeetako errota da, Lihuri ibaia zeharkatzen duen Agramondarren zubiaren ondoan. 2003ko abuztuaren 21etik monumentu historiko izendapena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakumezkoen Espainiako Softbol Liga

**Emakumezkoen Espainiako Softbol Liga** Espainian jokatzen den softbol txapelketa da. Espainiako Beisbol eta Softbol Elkarteak antolatzen du.

## Taldeak 
1989an abiatu zen txapelketa eta talde madrildar eta kataluniarrak izan dira nagusi. Herrialdean dauden senior mailako talde guztiek osatzen dute liga, normalean 5 edo 6 izan ohi dira baina 2015-16an bederatzi talde elkartu ziren.

Euskal Herriko bi taldek hartzen dute parte:
*  Club Atlético San Sebastián
*  Orioko Bate Bizkorrak

## Palmaresa 
### Hasierako txapelketak 
### Azken denboraldiak 
* ¹ *Club Béisbol Viladecans* taldeko emakumeen atalak *Club Softbol Viladecans* sortu zuen 2008an.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Uhartehiriko gaztelua

**Uhartehiriko gaztelua** Uhartehirin (Nafarroa Beherea) dagoen gaztelua da, Biduze ibaiaren er­tzean. Uhart sendiak sortua eta egoitza nagusia, hauek 1833an Pierre Berdolyri (Martial Berdolyren aitari) saldu zioten.

Hasieran Erdi Aroko dorretxea izanda, eraikinak zenbait zaharberritze izan ditu.

Jatorriz­ko eraikina lauki‑formako eraikina da, eta kuku‑leihoek zehar­ka­tzen dituzten horma mardulak ditu. Geroago zabal­du egin zuten, eta solairuak gehitu ziz­kioten. Bar­nean, XVII. eta XVIII. mendeko ­tximiniak daude. Sarrerako atearen gainean latinez­ko bi inskripzio daude; horietako batek 1699. urtea adierazten du, ziurrenik az­keneko al­diz al­daketak egin zituzten urtea.

1996ko martxoaren 27etik monumentu historiko izendapena du.

## Uhartetarren presen­tzia 
* 1249an uhartetarrek Teodebal­doren eta San Luisen guru­tzadan parte hartu zuten.
* 1370. urtean, Nafarroako gerra zibiletan.
* 1370ean, Karlos Gaiztoarekin batera egin zuten borroka.
* 1415ean, Karlos Prestuarekin egin zuten borroka.

lüküzetarrekin borroka egin zuten erlijio‑gerretan ere.

1789an, Jean Ber­nard Uhart diputatu izendatu zuten; Zuberoako nobleziaren ordez­karia izan zen Estatu Jeneraletan.

XIX. mendean, Gustave Clement Uhart Baionako az­piprefek­tua eta idazlea izan zen. *Pirinioetako memorial*ean serialak argitaratu zituen. *Euskal­dunak eta ilustrazio moder­noak*, *Jakes Bela eta haren lanak*.

### Abesti bat gogoan 
Uhartetarrek herriaren gogamenetan iraun dute abestiei esker. *Jaun Baruak aspal­di*. Kanta hori, dudarik gabe, Armand Jean Uhart jaunaren eta Maria Place Arboueten ez­kon­tza zela eta sortu zuten, 1758. urtean.
 

Jaun Baruak aspal­din
Xederak hedatu ditin
Xori eijer bat ha­tzaman dizu
Pabeko seroren komentin
Orai harekin biziren duzu,
aspal­dian gogoan bei­tzin»
Jaon barua, orai, zü,
Felizita­tzen zütügü,
Zeren beitüzü Mus de la Plazaren
prima eijerra esposatü;
Andre hori hirus düzü:
zuri ezteizügü dolü.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Atlético San Sebastián (softbola)

**Club Atlético San Sebastián** taldearen softbol atala da. 1992 urtean sortu zen eta Emakumezkoen Espainiako Softbol Ligan jokatzen du. 2015etik aurrera titulu ugari irabazi ditu, tartean 2019ko Europako Kopa.

## Historia 
Club Atlético San Sebastiánek 1990an sortu zuen emakumezkoentzako softbolaren atala. Emaitzarik onenak azken urteetan lortu ditu 2015 eta 2016ko Espainiako Ligak eta 2017ko Erreginaren Kopa irabaziz. 2017an Europako Txapelketako finalera iritsi zen baina *Carrousel Mosku* talde errusiarrak garaitu zuen. 2019an ordea txapelduna izan da Ingalaterrako *The Mix* taldeari irabazita.

## Palmaresa 
* Europako Txapelketa:
** Txapelduna (1): 2019.
** Finalista (1): 2017an.
* Espainiako Liga (3): 2015, 2016, 2018.
* Erreginaren Kopa (2): 2017, 2018.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Erreginaren Softbol Kopa

**Espainiako Erreginaren Sofbol Kopa** Espainian jokatzen den softbol txapelketa da, Espainiako Ligaren ondoren garrantzia handiena duena. Txapeldunak Europako txapelketetan jokatzeko eskubidea lortzen du. Uztailean jokatzen da.

## Azken txapelketak 
## Kanpo estekak
Vicrila

**Vicrila** (***Vi**driería y **Cri**stalería de **La**miaco*), Leioa udalean, Getxo ondoan, Lamiako auzoan, egoitza nagusia duen enpresa da. Ibaizabaleko eskuin bazterretik oso hurbil dago. Beirarekin egindako produktuak ekoiztea eta saltzea da jarduera nagusia.

## Historia 
1890ean sortu zenetik beiraren ekoizpenean aritu da. Momentu honetan Euskal Herrian antzinatasun gehien duen enpresetako bat da. Lehen urteetan txanbilak eta beira lauak ekoizten zituzten, baina urteak pasa ahala, hainbat motatako beira eta produktu ekoiztu dituzte.

1981. urtean, ARC International multinazional frantziarrak Vicrila enpresa osoa erosi zuen eta, hortik aurrera, Espainia eta Portugal osoa hornitzen zituen taldea bihurtu zen.

2009. urtean, Vicrilako zuzendaritza taldeko batzuek eta langile batzuek multinazional honetatik banandu ziren, enpresaren itxiera eragozteko.

2016. urtean, hartzekodunen konkurtsoa izan zuen. Azken urteotan, Vicrila Euskal Herriko langileekin eta eta bertoko kapitalarekin dabil. Ez bakarrik Euskal Herriko, baizik eta Espainia osoko beira ekoizlerik handiena da. Enpresan 350 langile daude baina lanpostu gehiago eragiten ditu bere inguruko enpresetan. 2016. urtean, Vicrila momentu latz batean barneratu zen, eta hartzekodunen lehiaketak deitu zuen.

Enpresa honek urtero 200 milioi edalontziko ekoizpen ahalmena lortu izan du bere makina modernoei esker. Hauekin haien bezeroek eskatutako edozein forma eta edukierako edalontzi eta kopak egin izan dituzte.

Enpresa handia izan arren, Vicrilaren helburuetako bat Ingurumenaren Kudeatze Plana da, bere kutsadura murrizten jarraitzeko. Honetarako, garrantzi handia ematen diote birziklapenari:
Enpresak ekoizten dituen produktu guztiak material birziklatuz egiten ditu, eta erabilerarik ez duen beira guztia birziklatzen du. Beirak prozesu honetan laguntzen du, nahi beste aldiz birzikla daitekeelako.

## Sariak 
Vicrilak sari ugari irabazi ditu urte guzti hauetan zehar, hala nola:

* Langileen eraketarekin konpromisoaren saria (2003).
* “5 eses” saria (2005).
* Gure eraketa esfortzuaren aitormen saria (2006).
* “PRL” saria (2008).
* Kudeaketaren bikaintasunari zilarrezko “Q”-a (2008).
* V Premio Fundación Novia Salcedo (2011).
* Gazteen lan barneraketaren bikaintasunari saria (2011).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orioko Bate Bizkorrak Softbol Kirol Elkartea

**Orioko Bate Bizkorrak** edo **OBB Softbol** Orioko softbol taldea da. 1992 urtean sortu zen eta Emakumezkoen Espainiako Softbol Ligan jokatzen du. Titulurik irabazi ez duen arren hainbat alditan izan da finalista.

## Historia 
1992. urtean sortu zen Jose Manuel Peña Castresanaren ekimenez, Orion softbol talde bat izatearen ilusioz. Garai hartako legediaren arabera, klubak estaldura administratiboa behar zuen, lehiaketa ofizialetan parte hartu ahal izateko. OBBk ez zuen behar adina giza baliabide eta finantza errekurtsorik eta kolaborazioak bilatzera jo zuen. Horrela, Itsasoko Arraun Elkarteak onartu zuen OBB atal independente bezala, baina bere hornidura propioekin (giza hornidura, diru hornidura).

Era horretan hasi zen OBB softbol munduan. Urteak pasa ahala, legedia aldatu egin zen eta OBBk Itsasoko Arraun Elkartetik banantzea planteatu zuen, baina banaketa honek lortutako eskubideak galaraziko zizkion eta erabakia 2007ra arte atzeratu behar izan zuen. Beraz,
2007an OBB OBBSKE izatera pasa zen (Orioko Bate Bizkorrak Softbol Kirol Elkartea). Hala ere OBB izenez edo Orioko bate bizkorrak bezala da ezaguna.

Emaitzarik onenak 2010 eta 2013 artean lortu ditu Espainiako Ligako finala jokatuz. 2013an Europako Softbol Txapelketan aritu zen eta brontzezko domina eskuratu zuen Bulgarian. Txapelketa honetan bertan Olatz Zubia donostiarrak bateatzaile onenaren saria irabazi zuen.

## Palmaresa 
* Europako Txapelketa (0): hirugarrena 2013an.
* Espainiako Liga (0): finalista 2010, 2012 eta 2013an.
* Erreginaren Kopa (0): finalista 2010 eta 2012an.

## Kanpo estekak
Eraztun eusle

[thumb|237x237px|**Eraztun euslea** [iragazketa-inbutu bat eusten]]
**Eraztun euslea** laborategiko metalezko tresna bat da, normalean altzairu kromatuzkoa, egitura zirkular itxikoa dena, baina eraztun irekiak ere fabrikatzen dira. Horietako batzuk giltzaur bikoitz baten bidez euskarriari lotzen dira. Ohiko diametroak 50, 75, 80 eta 100 mm dira. Eraztunak beste tresna batzuen eusle moduan erabiltzen dira, hala nola hauspeakin ontziak berotu behar direnean, inbutu konikoak iragazteko, dekantazio-inbutuak likido nahasezinak bereizteko, eta abar.

## Kanpo estekak
Bo Derek

**Bo Derek**, **Mary Cathleen Collins** jaioa, (Long Beach, ) estatubatuar modelo eta aktorea da. *10* filmean egindako lanagatik 1980ko hamarkadako sex symbol bilakatu zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa ikusgai
Twenty One Pilots

thumb|Twenty One Pilots 2016

**Twenty One Pilots** (**TØP** edo **|-/**) bezala ezaguna da. Tyler Josephek 2009an sortu zuen Twenty One Pilots taldea institutuko lagun batzuekin, Nick Thomasekin eta Chris Salihrekin. Hirukoteak Ohion jarraitzaile batzuk lortu zituen, baina 2011n, Thomasek eta Salihek taldea utzi zuten. Josh Dun izeneko mutila elkartu zen, aurretik taldeko laguna eta zalea ere bazen.

Tyler Joseph 1988an jaio zen Ohion. Taldeko kantaria, rap-abeslari izateaz gain, gitarra, pianoa, ukelelea, baxua eta akordeoia jotzen ditu. Josh Dun 1988an ere jaio zen Ohion, eta taldeko bateria da.

### Taldearen Historia 
Taldearen izena Arthur Miller-en “All My Sons” izeneko antzerki-lanetik dator. Bertan 21 pilotu hil egiten dira eraikitzaile batek hegazkin bateko pieza akastunak bidaltzen dituelako, eta ez duelako onartu nahi piezekin okerturik dagoela eta dirua galduko duela. Joseph-ek esaten du ideia honek inspiratu zuela: batzuetan erabaki onak hartzeak lan handiagoa eskatzen du, eta denbora gehiago.

### Diskografia 
2011n bikoteak “Regional at Beast” albuma kaleratu zuen eta 2012an Fueled By Ramen diskografiarekin sinatu zuen kontratua. Urte bat beranduago “Vessel” izeneko diskoa , eta 2015ean azkeneko diskoa atera zuten, “Blurryface”. Haien azken kanta “Heathens” deitzen da, “SuicideSquad” izeneko filmerako.

“Blurryface” albuma (hirugarrena), Bilboard 200ean egon da, AEBetan dagoen musika ranking garrantzitsuenetako bat; bertan lehenengo postura iritsi ziren eta berrogei aste baino gehiagotan egon zen. Diskoko kanta ezagunena, “Stressed Out”, 30 aste baino gehiago egon da Billboard Hot 100 rankingean. Kanta honekin 2016ko otsailean 2. posturaino iritsi ziren. Hori da haien kantarik ezagunena.

“Blurryface” albumeko izenaren arrazoia Tylerrek azaltzen du: aurpegi lausoa duen mutil bat irudikatzen du. Aurpegi lausoa izateak aukera ematen dio berari begira egonda aurpegi bat eta izaera bat emateko pertsonaia horri. Zentzu batean hori dela errealitatea eta inseguritateak ikusi ahal dituela haren bitartez. Pertsonaia hau ulertzen saiatzen da kantaria baina aldi berean hura garaitu nahi du, bere buruaren isla da eta.

### Kontzertuak 
Josh Dun-ek kontzertu guztietan begien ingurukoa gorriz margotzen du eta Tyler Joseph-ek eskuak eta lepoa beltzez margotzen ditu. Joseph-ek esaten du horrela haien diskoko Blurryface pertsonaia irudikatzen dutela: “Inseguritateei buruz pentsatzen dudanean, orokorrean asfixiari buruz eta nik egiten ditudan gauzei buruz pentsatzen dut”. Baina album honen promozioa bukatzerakoan taldeak pertsonaiak alde batera utziko ditu.

### Logoa 
Haien logoa da duten bereizgarri berezienetako bat. Eta logoak zer esan nahi duen galdetzen dietenean, Tyler-ek gauza bera esaten du beti: “Neure buruarentzat sortutako logoa da, neuk baino ez dakit horren esanahia, niretzat esanahi berezia daukan zerbait da”.

### Musika Estiloa 
TØP-en musika mota ez da beste taldeena bezalakoa, estilo propioa dute; raparen, punk-rockaren, Pop rockaren, musika alternatiboaren, indiaren eta abarren arteko nahasketa berezia da. Eta hori da haiek dituzten gauza berezi guztien artean gehien bereizten dituena.

## Kanpo estekak
Iragazketa onil

**Iragazketa onila** edo **iragazketa inbutua** solidoak likidoetatik bereizteko, iragazte-prozesuaren bidez, erabilitako laborategiko onil bat da.

## Deskribapena eta erabilpena 
Beirazko onil edo inbutu txiki bat da, laborategietan erabiltzen dena. Inbutua denez goialdean zatik koniko bat du eta haren zuloan tutua. 

Uretan suspentsioan dauden partikula solidoak iragaztea du helburu. Iragazketa-onilaren zati konikoan iragazi-papera jartzen da. Iragazketa paper horrek ura pasatzen uzten du, ez ordea partikula solidoak. horiek paperean gelditzen dira.

## Kanpo estekak
Hombori

**Hombori** ekialdeko Maliko udalerria da, Mopti eskualdekoa, 25 herriz osaturik dagoena. Hombori Tondo mendiaren oinetan dago, Mopti eta Gao lotzen dituen R15 errepidearen ondoan. 2.923 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2009an 23.099 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teruelgo gudua

**Teruelgo gudua** Espainiako Gerra Zibilan jazo zen gudua izan zen, 1937ko abenduaren 15 eta 1938ko otsailaren 22 artean Teruel inguruan egindakoa. Errepublikako Herri Armadak hiriburua setiatu eta hartu zuen, nahiz eta garnizoiaren erresistentziak eta klima gogorrak konkista bi aste atzeratu. Azken gotorleku frankistek 1938ko urtarrilaren hasieran amore eman zuten eta matxinoek kontraeraso zuten. Hala ere, errepublikanoek eutsi eta frankistek ezin zuten berriki galdutako hiria berreskuratu.

Otsailean matxinoek hegal errepublikanoak gainezkatu zituzten eta Alfambran garaipen erabakigarria izan zuten. Horri esker, bidea ireki eta otsailaren 22an Francok hiria bereganatu zuen. Biontzako higadura handia izan arren, larriagoa izan zen errepublikanoentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beltzuntze (argipena)

**Beltzuntze** izenak adiera hauek ditu:

## Toponimia 
* **Beltzuntze**, Txulapaingo (Nafarroa Garaia) kontzejua.

## Arkitektura 
* **Beltzuntze jauregia**, Aiherran (Nafarroa Beherea) kokaturiko gaztelua.
* **Beltzuntze jauregia**, Mehainen (Nafarroa Beherea) kokaturiko gaztelua.
* **Beltzuntze etxea**, Baionan (Lapurdi) kokaturiko erakina.

## Deitura 
* **Beltzuntze familia**, Nafarroa Behereko leinu eta familia noblea.
* **Armand Beltzuntze**, *Beltzuntze bizkondea*, jenerala.
* **Charles-Louis Beltzuntze**, *Beltzuntze bizkondea*, euskal idazlea.
* **Pilar Beltzuntze**, Eduardo Txillida eskultorearen emaztea.
* **Francisco Letamendia Beltzuntze** politikari eta irakaslea.
Apat gaztelua

**Apat gaztelua** edo **jauregia** Duzunaritzen dagoen gaztelua da. Gotorlekua Donejakue bidean dago eta jada 1360an aipatu zuten.

Apat familiaren gaztelua hiru solairu eta oin karratua dituen harrizko eraikuntza da. Izkina bakoitzean oin biribileko dorre bat dago, gezi batez errematatua.Dorreek kuku-leihoak dituzte, eta barnealdean horma bilakatutako atea dago, jatorrizko gazteluaren sarrera izango zena. XVII. mendean handiagotu zuten gaztelua.

1970eko azaroaren 5etik monumentu historiko izendapena du.

## Apat familia 
Familiari buruz egindako lehen aipamena 1360koa da, Apatia familiako alaba bat Arnaud Guilhem Grammont Nafarroako gizon aberatsarekin ezkondu zenekoa, alegia. XVI. mendean apatar gizon bat ageri da, San Esteben, erregearen kopari arrunta eta ganberako kaparea, erregearen ordezkaria Baionako gaztelu berrian. Haren semea Henrike II.a Frantziako erregearen kopari arrunta izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madrilgo gudua

**Madrilgo gudua** Espainiako Gerra Zibilean jazotako gudua izan zen. 1936ko uztaileko estatu-kolpearen ondorioz, Madrilen errepublikaren alde geratu eta matxinoen helburu nagusi bilakatu zen. Emilio Mola iparraldetik eta José Varela eta Juan Yagüe hego-mendebaldetik eraso zuten baina errepublikanoek Guadarraman eutsi zuten. 1937an Francisco Francok buruzagitza bereganatu eta hiria setiatu zuen. Katalunia galdu eta Casadoren estatu-kolpea eta gero, errepublikanoek amore eman eta 1939ko martxoaren 28an frankistek erresistentzia topatu barik sartu ziren Espainiako hiriburuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diré

**Diré** erdialdeko Maliko udalerria da, Timbuktuko eskualdekoa. Niger ibaiaren ezkerreko bazterrean dago, Timbuktu hiritik 80 kilometro hego-mendebaldera. 2009an 22.365 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bruneteko gudua

**Bruneteko gudua** Espainiako Gerra Zibilan jazo zen gudua izan zen, 1937ko uztailaren 6 eta 25 artean Madrilgo probintziaren mendebaldean egindakoa. Errepublikako Herri Armadaren helburua bikoitza izan zen: alde batetik Madrildik presioa gutxitzea eta bestetik Iparraldeko frontearen egoera lasaitzea. Hasierako bultzada errepublikanoa positiboa izan zen baina egun batzuk barru agortu zen. Francok iparraldetik erdialdera mugitu zituen bere gudarosteak eta galdutakoa berreskuratu zuen.

Alde biek higidura handia izan zuten eta tankeen parte hartzeak erabakigarria izan zen oso.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goundam

**Goundam** erdialdeko Maliko udalerria da, Timbuktuko eskualdekoa. 101 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2009an 16.253 biztanle zituen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Rossoreren erlikia ontzia

thumb|Erlikia ontzai 1936an eginiko argazkian.
**San Rossore-ren erlikia ontzia** 1424-1427 inguran egina, Donatello artista italiarraren eskultura da. 1591an erlikia ontzia Pisara eraman zuten. Gaur egun Pisako Museo Nazionale di San Matteon gordetzen da.

## Historia 
1422an Florentziako Ognissanti elizaren monjeek San Lussorioren burezur gordetzen zuten. Lussorio kristaua egin zen erromatar soldadua izan zen; Dioklezianoren garaian, Sardinian, Lussoriori burua moztu zioten. Herritarrek San Rossore izena eman zioten soldadu honi. Erlikia hori gordetzeko soinaren itxura izan behar zuen ontzia Donatellori enkargatu zioten.

## Deskribapena 
Galdaketa Jacopo de Strozak egin zuen.
Lan honek erlikia ontzieen ikuspuntutik Erdi Aroaren tradizioarekin uztura markatzen du eskultura honek. Santuaren aurpegia urruna da eta, orokorrean, bustoa erromatarren estiloko modu errealistaz dago egina, antzinako eskulturen arabera. Zehaztasunak handiak dira, esaterako bizarraren ileak. Orokorrean, eskulturak espresibidade handia erakusten du eta benetako erretratua ematen du. Jatorrizko enkarguaren arabera erlikia ontzia, lapurtua ez izateko, toki garai batean kokatu behar zen; ondorioz, santua goitik beheruntz begira dago.

## Bibliografía 
* Wirtz, Rolf C.: *Donatello 1386-1466*. Kolonia, Könemann, 1998. ISBN:3-8290-0244-0

## Kanpo estekak 
* Erlikia ontziaren argazkia.
Sévaré

**Sévaré** Maliko Moptiko eskualdeko herria da. Moptitik 10 kilometro hego-ekialdera dago, eta Bamako-Gao errepideak zeharkatzen du. 40.000 bat biztanle ditu.

2015eko abuztuan, 10 pertsona hil ziren talde jihadista batek *Byblos* hotelaren aurka egindako erasoan.

## Klima
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léré

**Léré** Maliko udalerria da, Timbuktuko eskualdekoa, 18 herriz osatua. Mauritaniako mugatik 60 kilometro ekialdera dago. 1.342 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2009an 16.072 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstantino Laskaris

**Konstantino Laskaris** (; ?- 1205) Bizantziar Inperioaren enperadorea izan zen hilabete batzuez 1204an. Ez dauka zenbakirik baina izatekotan Konstantino XI.a izango zen, eta Konstantino XI.a Paleologo, azken enperadorea, Konstantino XII.a izango zen.

## Familia 
Konstantino Laskaris familia noble batean, baina ez oso noblea, jaio zen, Konstantinoplan. Mikel Laskarisen semea (1140an jaioa) eta bere emazte Juana Karatzaina ( 1148an jaio inguruan). Hiru anai nagusi izan zituen: Manuel Laskaris (1256tik ondoren hila), Mikel Laskaris (nor 1261/1271 artean hil zen) eta Jorge Laskaris; eta hiru anai gazteagoak: Teodoro I.a Laskaris, Alexio Laskaris buruzagi Latindarra Bulgariarren aurka borrokatu zena, eta Isaak Laskaris.

## Erreferentziak
Ren eta Stimpy

***"Ren eta Stimpy-ren show-a"*** (Jatorrizko izenburua: *The Ren & Stimpy Show*) John Kricfalusi-k sortutako eta Spümcø eta Games Animation-ek ekoitzitako animaziozko telesail estatubatuarra da. Saio honen euskarazko bikoizketa ETB1en estreinatu zen 1995eko irailaren 21etik 1995eko urriaren 5era arte (bost denboraldietatik bi bikoiztuak izan ziren).

## Euskarazko bikoiztaileak 
###### Bikoizketa estudioa: Edertrack (Bilbo) 
* Txomin Madariaga: Ren Hoëk
* Joseba Etxebarria: Stimpson "Stimpy" Katua
* Kepa Cueto: George Liquor
* Jesus Eguskiza: Narratzailea

## Kanpo estekak
Jungkook

**Jeon Jung Kook** (; Busan, Hego Korea, 1997ko irailaren 1a) **Jung-kook** () izen artistikoarekin ezagunagoa, korear abeslari, dantzari eta modeloa da. 2013an Big Hit Entertainment diskoetxera batu zenetik BTS (*Bangtan Sonyeondan*) taldean abesten du. Bertan, kantari nagusia izateaz gain, *dance line* edo dantza hirukoaren kide da, J-Hope eta Jimin-ekin batera.

## Kanpo estekak
Conor McGregor

**Conor Anthony McGregor** (Irlandako gaelikoz: *Conchúr Antóin Mac Gréagóir*), **Conor Mc Gregor** bezala ezaguna (Dublin, Irlanda, 1988ko uztailaren 14a) arte martzial anitzetan edo Mixed Martial Arts delakoan, MMAetan, aritzen den pisu arineko borrokalaria da. UFC izeneko borroka elkarte famaturen txapelduna da pisu arinean.

2017ko abuztuaren 26an Floyd Mayweather Jr. vs. Conor McGregor borroka ospetsuan lehiatu zen.

## Lehen urteak 
Dublineko auzo pobreetan hazi zen eta oso goizetik futbolarekiko maitasuna erakutsi zuen. Hainbat urtetan *Lourdes Celtic Football Club* taldearentzat jokatu zuen. Aldi berean, 12 urterekin kickboxing egiten hasi zen eta Irlandako gazte txapeldun saria irabazi zuen. Hala ere, 2006an, hau da, 18 urterekin Lucan herrira mugitu zen familia osoa. Bertan iturgin lanbidea ikasten hasi zen bere aitarengandik, baina laster konturatu zen bere borrokatzeko gaitasunak urrun eramango zuela.

## Debut profesionala 
2007ko otsailaren 17an, oraindik ere 18 urteekin, Conorrek bere debut profesionala egin zuen Kieran Campbell borrokalari irlandarraren kontra, “The Irish Ring of Truth” txapelketa irabazteko. Conorrek bere etsaiarekin amaitu zuen lehen borrokaldian ''knoc-kout* tekniko baten bidez.

## Pisu arineko txapelketa 
Conorrek Jose Aldo borrokalari brasildarraren kontra borrokatu zuen UFCk pisu arineko tituluaren bateratzean. Honetan, Mc Gregor irabazle atera zen 13 segunduko *knock out* batekin. Gainera, erakutsitako kemenagatik eta adoreagatik “Gaueko emanaldiko onena” saria irabazi zuen.

## Borroka estiloa 
Conor ezaguna da nagusiki aurrelari motako borrokalaria izateagatik, hau da, normalean bera izango da erasotzailea eta kalte egiten duena. Bestalde, ezkerra denez, posizio horretan jarri ohi da nahiz eta hainbat konbatetan estiloz aldatzen den bere aurkariari hobeto egokitzeko. Gainera, boxeo kolpeez gain kickboxingeko ostikadak ederto erabiltzen ditu. Aurreko guztiagatik, *knock out'' teknikoa bilatzen duen borrokalaria da eta horrela izan dira bere garaipen gehienak.

Azkenik, oso garrantzitsua da bere aurkariengan erabiltzen duen guda psikologikoa, nagusiki borroka baino lehenagoko egunetan, baina baita borrokan zehar ere. Ezaugarri hau Muhammad Alirengandik hartu zuela esaten du, hura bere erreferente zela.

## Marka Pertsonala 
Oraindik borrokan. 2016. urteraino, 20 borroka irabazi zituen eta 3 baino ez zituen galdu.

## Kanpo estekak
Cómicos de la Legua

**Cómicos de la Legua** 1969. urtean Bilbon sortutako antzerki taldea da, 1980an desegin zen. Aktore gehienek Karraka taldea sortu zuten.

## Historia 
Besteak beste Ramón Bareak sortu zuen *Cómicos de la Legua*, Bilboko auzoetan eta Bizkaiko herrietan antzezlanak egiteko. Aurreneko ikuskizunak poeten lanak ziren erdi isilpean egiten zirenak, esate baterako Miguel Hernández poetaren testuekin eta Gerra Zibileko argazkiekin egindakoa. Emilio Carballido eta Nicolás Guillén poeta mexikarren testuak ere erabili zituzten. 1975etik aurrera Fernando Savater, Ibernalo Otxoa eta Bernardo Atxagaren lanak erabili zituzten ikusmira Euskal Herrira bihurtuz. Beste hainbat talderekin kolaborazioak egin zituzten, hala nola, Teatro 38 de Cracovia, Goliardos, Tábano, Elisa Serna, Las Madres del Cordero, PTV, Hilario Camacho...

1976 urtetik aurrera profesional bihurtu ziren dirulaguntza ofizialik ez bazuten ere. 1980 urtean desegin zen taldea.

## Antzezlanak 
* *Recital Miguel Hernández* (1969)
* *Silencio, pollos pelones, ya les van a echar su maíz, 19*
* *El Son de Nicolás Guillén*
* *Nuevo retablo de las maravillas y La niña y el pelele*
* *Pablo Ramírez (retablo urbano)*
* *Fabulilla con burro* (haurrentzako antzezlana)
* *Crónicas del Doctor Z*
* *La verdadera historia de Gargantua*
* *Triponzi eta tribunzi* (kaleko haurrentzako antzezlana, 1974)
* *Vivir por Bilbao* (1975)
* *Triponzi jauna* (elebiduna, 1975)
* *El jardín de la oca* (1976)
* *Nafarroa 1.500* (elebiduna, Oskorriren musikarekin)
* *Prakaman*
* *Makina Beltza* (antinuklearra, 1980)

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  www.teatro-independiente.mcu.es
ESSEC Business School

**ESSEC Business School** Cergy, La Défense, Singapur, Rabat eta Maurizio hirietan campusak dituen Europako enpresa eskola bat da. 1907an sorturik. 2015ean, Ingalaterrako *Financial Times* egunkariak ESSEC, Europako 16 enpresa eskola hoberenen artean sailkatu zuen. Bere Executive MBA ere munduko 45. lekuan dago. Horrez gain, ESSEC doktoretza programa bat eskaintzen du, bai eta Marketineko, Finantzetako eta Negozioetako master programa bereziak ere. Bere programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: AMBA, EQUIS eta AACSB. 46.000 ikasle ohi enpresa munduan eta politikagintzan aritzen dira, hala nola Tony Estanguet (olinpiar txapelduna) edo Fleur Pellerin (ministroa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Anefif

**Anefif** edo **Anéfis** ipar-ekialdeko Maliko udalerria da, Kidalgo eskualdekoa. Kidal hiritik 95 kilometro hego-mendebaldera dago, Kidal-Gao errepidean. 2.800 kilometro koadroko eremua du, eta 2009an 5.087 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uretritis

**Uretritisa** uretraren hantura da (akutua ala kronikoa), jatorri infekziosoa izan ohi duena. Uretra gernua puxikatik kanpoaldera bideratzen duen hodia da. .

Gaitz honek gernu-egite mingarriak eta errepikakorrak eragiten ditu. Gizonezkoengan ohikoa da ere jariakin bat agertzea.

Bakterio batzuk dira uretritisaren eragile ohikoenak. Haien artean, *neisseria gonorrhoeae* (gonorrearen sortzailea), *chlamydia*, *escherichia coli*, *mycoplasma*, etab. Birusek ere uretritisa sor dezakete. Sexu-harremanen bidez kutsatu ohi da gaitza, baina beste kutsapen-bideak egon daitezke ere.

Kasu gutxi batzuetan uretritisak ez du jatorri mikrobiarra. Traumatismoak edo narritagarri kimikoak gaitz honen atzean egon daitezke.

Antibiotikoekin edo antibirikoekin tratatu ohi dira jatorri infekziosoa dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariana Grajales pelotoia

**Mariana Grajales pelotoia**, herrian **Las Marianas** (Marianak) bezala ezagututa, Kubako Iraultzaren garaian Sierra Maestran emakumeez osatutako pelotoia izan zen.

## Sortzaileak 
La Platan sortu zen, 1958ko irailaren 4ean. Gaur egungo Kuban Marianak aipatzen direnean bertako emakumeen balorea eta adorea adierazteko erabiltzen da. Emakume hauek Fulgencio Batistaren aurkako altxamenduan hartu zuten parte. Haren funtzioak, atzeragoardiako lanekin batera, armak erabiliz frontean ere eman ziren, emakumeek beraiek horrela eskatuta. Behin garaipena lortuta, gehienak anonimotasunean gelditu ziren, goi-karguak bete ez baitzituzten. Salbuespen batzuk izan ziren, hala ere: Haydée Santamaría, Melba Hernández, Vilma Espín, Celia Sánchez, Teté Puebla, Elvira Díaz Vallina edo Zaida Trimiño. Antza, proiektuaren bultzatzaile nagusietariko bat Celia Sánchez izan zen, Fidel Castroren kolaboratzaile gertua. Izena Mariana Grajales Coello (1815 -1893) borrokalari kubatarraren oroimenez aukeratu zuten.

## Borrokak 
Entrenamendu egin ondoren Eddy Suñol komandantearen agindupean gelditu ziren. Suñolek hasiera batean pelotoi hori sortzearen aurka bazegoen, azkenik haien papera onartu zuen. Lehendabiziko borroka Cerro Peladokoan izan zen, egungo Bartolome Masó udalean, Granma probintzian. Emakume haietako batzuk primerako tiratzaileak zirela eta, Holguínen, *Simón Bolivar IV. Frontea* sortzeko bidaliak izan ziren. Las Marianas pelotoiak, bestetik, borroka desberdinetan jarraitu zuten: La Presan, Los Güiros... Azken honetan Suñol zauritua izan zen eta emakumeek agindua hartu zuten. Borroka gogorrena Guisakoa izan zen: hamar egunetan Batistaren ejerzioari aurre egin zioten. Pelotoia 1959ko urtarrilaren 1ean desegina izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Las Marianas Ecured webgnuean.
* : 2015ean Las Marianas pelotoiari eskainitako omenaldia.
Ximun Fuchs

**Ximun Fuchs** (Larzabale, Baxenabarre, 1974) euskal antzerki-zuzendaria eta aktorea da.

Le Petit Théâtre de Pain antzerki taldea aritzen da bera anai Manexekin batera. Axut! kolektiboaren sortzailea ere bada.

## Zuzendutako antzezlanak 
* *Errautsak* (2010)
* *Hamlet* (2013)''*
* *Francoren bilobari gutuna* (2016)**
* *Zazpi senideko* (2017)**
* *Zaldi urdina* (2019)**
* *Hondamendia'' (2022)

## Sariak 
* 2011: Errautsak. Donostia Saria, 2010ko Antzezlan Onena.
* 2011: Errautsak. Txalo Saria, Azpeitiako XXVIII, Antzerki Txapelketan
* 2017: Francoren bilobari gutuna, Donostia Saria, 2016ko Antzezlan Onena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda
* Euskal antzerkigintza

## Kanpo estekak 
* Axut!-en webgunea
Azawadeko Mugimenduen Koordinazioa

thumb|CMA-ren bandera.
**Azawadeko Mugimenduen Koordinazioa (CMA)** () Azawadeko talde matxinoak biltzen dituen blokea da. 2014ko udan eratu zen, Mali iparraldeko gatazkaren garaian. Honako talde hauek osatzen dute:
* Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimendua (MNLA)
* Azawaden Batasunerako Kontseilu Gorena (HCUA)
* Azawadeko Mugimendu Arabiarraren (MAA) adar bat
* Azawaden aldeko Herri Koalizioa (CPA)
* Mugimenduen Koordinazioa eta Erresistentziako Fronte Abertzalea (CM-FPR2)
* Azawadeko Herri Frontea (FPA), 2014ko azaroaren 29an CMA-tik atera zena

CMA zuzentzen ari zela, Sidi Brahim Ould Sidatt Bamakon hil zuten 2021eko apirilaren 13an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bintagoungou

**Bintagoungou** erdialdeko Maliko udalerria da, Timbuktu eskualdekoa. Figuibine eta Takara aintziren artean dago. 2009an 4.004 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ténenkou

**Ténenkou** () Maliko udalerria da, Mopti eskualdekoa. Mopti hiritik 90 kilometro mendebaldera dago. 2009an 11.310 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matthias Withoos

thumb|260px|De Grashaven, **Matthias Withoos**

**Matthias Withoos **(1627 – 1703), baita **Calzetta Bianca** eta** Calzetti** izenez ezaguna . Holandako margolaria, izadi hilak eta hiriko eszenak margotu zituen baina batez ere intsektuak, narrastiak eta sasiak aurreko planoan margotzeagatik ezaguna.

Withoos Amersfoort hirian jaio zen. Bere lehendabiziko irakaslea Jacob van Campenizan zen eta geroago Otto Marseus van Schrieck.

21 urte zituela, Withoos, Van Schrieckrekin eta Willem van Aelst-ekin Erromara joan zen. Bertan "Bentvueghels" taldean izan ziren eta Withoosen ezizena "Calzetta Bianca" ("Mahuka Zuria") izan zen.

Italian Leopoldo de Medicik hainbat margolan agindu zizkion.

1653 urtean Amersfoortera itzuli zen. 

1672 urteko "Urte Negargarria"n, frantziako tropek Amersfoort euren esku hartu zutenean, Withoosek Hoorn-era ihes egin zuen eta bertan bizi izan zen bere heriotza egunera arte, 1703 urtean.

## Lanak 
Withoosen izadi hilak, aurreko planoen ilunak eta misteriotsuak diren basa-landareak, sasiak, intsektuak, narrastiak eta bestelako izakiak agertzeagatik dira aipagarriak. Pintura horietako batzuk *vanitas* motiboa dute eta garai hartako bildumagileen artean ohikoak ziren.

Horrez gain, hirietako hainbat ikuspegi ere irudikatu zituen.

## Erreferentziak
1980ko Everest Euskal Espedizioa

**1980ko Everest Euskal Espedizioa** 1980. urtean Everest (8.848 m) mendia igotzeko asmoz Euskal Herrian antolatu zen mendi-espedizio bat izan zen. Helburu hori urte hartako maiatzaren 14an lortu zuten. Espedizio horren aurrekari zuzenena da 1974ko Tximist Espedizioa. Izan ere, aurreko hartan parte hartuta eskarmentu handia bereganatu zuten hainbat kide izan ziren beste honetan ere.

Martin Zabaleta izan zen munduan Everest mendia igo zuen 104. pertsona. eta ikurrina bertan jarri zen 14. bandera.

## Taldekideak 
1979an jada aukeratu ziren espedizioa osatuko zuten hamabi taldekideak:

* Bost gipuzkoar: Juan Ramon Arrue (1948, Azpeitia), Ricardo Gallardo (1940-1989, Donostia), Joxe Urbieta "Takolo" (1941-2000, Azpeitia), Felipe Uriarte (1944, Pasai Donibane) eta Martin Zabaleta (1949, Hernani).
* Hiru arabar: Juan Ignacio Lorente (1939-2022, Gasteiz) espedizio burua eta medikua, Ángel Vallejo Rosen (1942, Biarritz) eta Luis María Saenz de Olazagoitia "Petxu" (1943, Gasteiz).
* Bi bizkaitar: Kike De Pablo (1952, Zamora) eta Emilio Hernando (1953-2013, Bilbo).
* Bi nafar: Xabier Erro (1946-2018, Lesaka) eta Javier Garaioa (1950, Iruñea).

* Sherpak:.

== Espedizioaren kronologia

## Erreferentziak 
'Espedizioaren kronologia' eta 'Sherpen zerrenda' ataletako testua Ramon Olasagastiren baimenarekin moldatu dira *Everest. 1980 Euskal espedizioa. Herri oso bat gailurrean* komiki-liburuko eranskinetik.

## Ikus gainera 
* 1974ko Tximist Espedizioa
* Euskal Herriko alpinismoaren historia
* Pasang Temba

## Kanpo estekak 
*  «35 años después del día en el que el Everest habló en euskera» (Everest euskaraz mintzatu zen egunetik 35 urtera), *Noticias de Gipuzkoa*, 2015-05-17.
Katakrak (kooperatiba)

**Katakrak** Iruñean kokatutako elkartea da, kooperatiba bezala eratua. Elkarteak liburu-denda bat, kantina bat, argitaletxe bat eta ekitaldietarako areto bat kudeatzen du.

thumb|Iruñeko Kale Nagusia
2022. urtean kolektiboa 16 laguneko batzarra osatzen zuten. Kolektiboak kooperatiba bezala funtzionatzen du. Kooperatibako denek soldata bera dute, nagusirik gabe. Bazkideen komunitate batek eusten du proiektua eta diruz eta bestelako ekarpenez aberasten du proiektua. Katakrakekoek este kolektiboentzako topaleku bat eskaintzen dute Iruñeko Kale Nagusian, 54. zenbakian.

## Argitaletxea 
Lehenengo liburuak 2016ko abenduan argitaratu zituzten. 

Hainbat hizkuntzatatik itzulitako saiakera eta narratiba lanak argitaratu dituzte. Hauek izaten dira gehien landu dituzten gaiak argitaratu dituzten saiakeretan: feminismoa, indarkeria, ekonomia, artea, historia, ekologismoa, komunak. 

Narratiban munduko lan estetikoki nabarmen batzuk argitaratu dituzte, munduko hainbat gatazktan zapalduek izan duten tokia hedatzeko asmoz.

## Liburu-denda 
**Katakrak liburu-denda**k 2013ko abenduan zabaldu zituen ateak 16 lagunen asanblada baten ekimenez eta ekimen sozialeko 1978 Kooperatibaren lan jarduerarekin.

Liburuekin kontzientzia kritikoa eratu eta eraikitzeko 25.000 tituluko funtsarekin hasi zuen bidea. 60 lagunentzako kantina bat dauka gertuko produktuekin, ekologikoekin eta bidezko merkataritzazkoekin. 

thumb

## Erabilera anitzeko aretoa 
170 lagunentzako areto nagusi bat dauka Iruñeko Kale Nagusian ekitaldi sozialak eta kulturalak egiteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekonomia Sozial Eraldatzaile

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Proactiva Open Arms

***Proactiva Open Arms*** Badalonako (Katalunia) gobernuz kanpoko erakunde bat da. Oscar Camposek sortu zuen 2015eko urrian.

Erakundearen helburu nagusia da gerretatik, jazarpenetik edo pobreziatik ihesi Europara heltzen diren errefuxiatuak itsasotik erreskatatzea. Egeo eta Mediterraneo itsasoetan laguntza behar duten pertsonen itsasontzien zaintzan eta salbamenduan aritzen dira, baita gertatzen ari diren injustizia guztien salaketan ere.

Jatorriz, Proactiva itsas salbamendu eta sorospen enpresa bat zen, *Proactiva Servicios Acuaticos* deiturikoa. Errefuxiatuen krisiaren ondorioz, 2015ko irailean Pro-Activako zuzendariak Lesbosera joatea erabaki zuen, enpresako hiru kideekin batera. Enpresak hondartzetako zaintzan esperientzia handia zeukan, beraz, Egeo itsasoan egunero gertatzen ziren heriotzei aurre egiteko erabiltzea erabaki zuten. Hasieran, neoprenoak, hegatsak eta erreskate hodiak ziren haiek zeukaten material bakarrak. Taldearen ekintza nagusia errefuxiatuei hondartzetara heltzeko laguntza ematea zen, gehienbat Siriarrak, Turkiatik etortzen zirenak oso itsasontzi prekarioetan. Denborarekin, ordea, ekipamendua hobetu zen, batez ere partikularren dohaintzei esker.

## Sariak 
Egiten dituen ekintzengatik, Proactivak hainbat sari jaso ditu. Horien artean,

* Nabarmenenena da 2016ko Europar Herritarraren Saria.
* Fundatzailea, Oscar Campos, Urteko Katalan izendatu zuten.
* 2017ko Creu de Sant Jordi saria eman zion Generalitateak.

## Kanpo estekak 
* Erakundearen webgunea.
FK Spartaks Jūrmala

**FK Spartaks Jūrmala** (izen osoa *Jūrmalas Futbola un Peldēšanas skola/Spartaks *) Letoniako futbol taldea da, Jūrmala hirikoa.

## Historia 
Taldea 2007an sortu zen eta 2012an lehen mailara igotzea lortu zuen. 2016an lehenengo liga eskuratu zuen eta kopako finalista izan zen. 2017an alde handiz irabazi zuen bigarren liga.

## Palmaresa 
### Letonian: 2 
* Liga (2): 2016, 2017.
* Kopa (0): finalista 2016an.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mariana Grajales

**Mariana Grajales Coello** (Santiago de Cuba, 1815eko uztailaren 12a - Jamaika, 1893ko azaroaren 28a) abertzale eta independentziaren aldeko kubatar ospetsua izan zen. Gurasoak dominikarrak ziren eta Mariana mulato arrazakoa zen, horrek zekartzan ondorio guztiekin. Haren irudia gaur egungo Kuban sarritan eredu gisa aurkeztua izan da. Kuabako historian garrantzi handia izan dute Maceo familiaren ama izan zen.

## Biografia 
Santiago de Cuban jaioa, gurasoak José Grajales eta Teresa Cuello izan ziren. 23 urte zituelarik Fructuoso Regüeiferosekin ezkondu zen eta lau seme izan zituen: Felipe, Fermín, Manuel y Justo. Senarra 1840an hil zen. Hamaika urte geroago berriro ere ezkondu zen, orduan Marcos Maceo emigrante venezuelarrarekin; harreman horretatik zortzi seme-alaba jaio ziren: Antonio, José, Rafael, Miguel, Julio, Tomás, Marcos, Dominga eta Baldomera. Marcos Maceo Venezuelaren independentziaren aldeko borrokalaria izana, ideia horiek seme-alabengan eragin handia izan zuten. 1868 mugimendu armatua sotu zen Kuban eta familia osoa borrokan inplikatu zen mambi gerrilari moduan. Hamar urteko gerra ondoren, 1978an, Jamaikan erbesteratu zen baina handik ere bere independentziaren aldeko lanarekin jarraitu zuen, bereziki abertzaleen klubak bultzatuz. 1893ko azaroaren 28an, 78 urtez, hil zen. Antonio eta José Maceo semeak bere obrarekin jarraitu zuten aurrera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mariana Grajales pelotoia
* Antonio Maceo

## Kanpo estekak 
* [Mariana Grajalesi buruzko *Gramma(https://eu.wikipedia.org/wiki/Gramma)* egunkariko artikulua.]