Eugenia Errázuriz

**Eugenia Huici Arguedas de Errázuriz** (Santiago, 1860ko irailaren 15a - 1951) modernismoaren mezenas txiletarra izan zen, eta Parisko estilo-burua 1880tik XX. Barne-diseinatzaile gisa zuen gustu atseginak eragina izan zuen.

Bere lagun eta babestuen artean Pablo Picasso, Igor Stravinski, Jean Cocteau eta Blaise Cendrars poeta zeuden. Euskal jatorrikoa zen, senarraren Errázuriz familia bezala Arantzan (Nafarroa) sortua.
[ezkerrera|thumb|Madame Errazuriz, [John Singer Sargent, c. 1880–02]]
Eugenia Huici Bolivian jaio zen 1860an. Ildefonso Huici y Peónen 13 seme-alabetako bat izan zen, Txileko zilarrezko handiki bat, gerra zibiletik ihesi joan zena eta bere familia La Calerako (Txile) finka batera eraman zuena, Aconcagua ibaiaren ertzean, gero Valparaísotik  ipar-ekialdera dagoen herri batera; Bere ama Manuela Arguedas boliviarra zen. 

Eugenia José Tomás Errázuriz Errázurizekin ezkondu zen, ardogintzako familia ezagun bateko paisaia-margolari gazte eta diruduna. Ezkontzako lehen urteak Panquehue Errázurizen eman zituen, familiaren ardotegian, non seme bat izan zuen, jaio eta gutxira hil zena; bikoteak, azkenean, bizirik atera ziren hiru seme-alaba izan zituen: Maximiliano, Carmen, eta María. Senarra konbentzitu zuen 1882an Parisera joateko, non Ramón Subercaseaux Vicuña koinatua Txileko kontsula izan zen. Amalia Errázuriz Errázurizekin ezkonduta zegoen, John Singer Sargentek margotu zuen edertasunarekin. 

Bikotea Parisen finkatu zen, eta Eugeniak jarraitzaile nabarmen bat erakarri zuen, Subercaseauxen zirkuluko lagunak barne: Winnaretta Singer estatubatuar oinordekoa; Gabriel Fauré konpositorea; Joseph-Roger Jourdain, Ernest Duez, eta Paul Helleu frantziar margolariak; eta Giovanni Boldini italiarra. 

Eugenia arteen patroia zen eta Stravinskyren zein Diaghileven alde egin zuen une batean. Adiskidetasunak ezarri zituen Walter Sickert, Adolph de Meyer baroia, Jean Cocteau eta Cecil Beaton bezalako figura sortzaileekin. Adiskide partikularra zen Delfina Edwards Bello, Bernard Boutet de Monvelen emazte txiletarra. 

### Erretratuak 
[thumb|Madame Errazuriz edo Beltzezko dama, [John Singer Sargent, c. 1882–1883]]
1882ko udazkenean, bikoteak John Singer Sargent ezagutu zuen Venezian: Joséren anaiak estudio bat hartua zuen Sargentekin Palazzo Rezzonicon. Aparteko edertasun gisa deskribatua, sudur mokoduna eta bele ileduna, Sargentek margotu zuen, aurretik 1880an Madame Subercaseaux margotu zuena). Sargentek behin baino gehiagotan pintatu zuen. Jacques-Emile Blanche, Giovanni Boldini, Paul Helleu, Augustus John, Ambrose McEvoy eta Pablo Picassok ere margotu zuten. 

## Bigarren aldia Frantzian 
1913an, Errázuriz Frantziara itzuli zen. Biarritzera joan zen bizitzera. Antonio de Gandarillas ilobarekin, Tony izenez ezaguna, eta haren kide Christopher Wood margolariarekin elkartu zen. Tony eta Eugenia ere Sergei Diaghileven eta Artur Rubinsteinen lagun egin ziren. 

Pablo Picassok Errázuriz gurtzen zuen, 1915ean Gertrude Steinek utzitako lekua hartu zuenean, azken hau Paristik anbulantzia bat gidatzera atera zenean ("Picassoren beste ama" bezala ezaguna egin zen) 1918ko udan, berak eta bere emazte berriak, Olga Khokhlovak, eztei-bidaia Biarritz ondoko bere hiribilduan igaro zuten. Han ezagutu zuen Picassok Paul Rosenberg galerista.

Le Corbusier 1930ean Txileko Viña del Mar-eko hondartzako etxe bat diseinatzeko enkargua jaso zuen, baina ez zen inoiz eraiki. Etxea, teilatu lastoduna, azkenean Japonian eraiki zuen Le Corbusierren ikasle batek beste bezero batentzat.

Beranduago, Errázuriz frantziskotar tertziario bihurtu zen. Moja laikoa, Coco Chanelek diseinatutako ohitura beltz arrunta zeraman

## Geroago bizitza eta heriotza 
Eugenia Errázurizen bizitzaren amaiera gatazkatsua izan zen, eta xehetasun batzuk ez daude argi. Christopher Woodek 1929ko abuztuaren 9an istripua izan zuela uste du. Ez zen mundutarra, bere kapitala gastatzen zuen, eta 1930eko hamarkadaren erdialdera Patricia López-Wilshaw bere ilobaren diruaren mende egotera iritsi zen. Picassok ere bere alde egiteko moduak aurkitu zituen. Parisen, Étienne de Beaumont libretistaren etxearen zati batean bizi izan zen, rue Masseranen (fr:Rue Masseran), baina azkenean utzi egin behar izan zuen. 
1941erako bere apartamentuko edukia saltzen ari zen. 1942an, Maximiliano semea hil zitzaion: Txiletik dirua itzultzen aritu zitzaion amari. 

Eugenia Errázuriz Txilera itzuli zen, 1947tik 1950erako aldiko uneren batean. Santiagon hil zen. Kontakizun batean, 1951n izan zen, 91 urte zituela kale bat zeharkatzen ari zela auto batek harrapatuta.

## Zaporea 
[thumb|*Eugenia Huici Arguedas de Errazurizen erretratua*. [Jacques-Émile Blanche|Jacques-Emile Blanche. Dixon Galeria eta Lorategiak.]]
Eugenia Errázurizek artista eta idazleen anfitrioi lanak egin zituen Biarritzeko bere txaletean, "La Mimoseraie". Jean Cocteauk Blaise Cendrars aurkeztu zion. 1918 inguruan bisita egin zuen, eta, dekoratuaren sinpletasunez hartuta, ''D'Oultremer à Indigo* (*Ultramarinetik Indigora*) poema sekuentzia idazteko inspiratu zen. Picassok horma-irudiz apaindutako gela batean geratu zen.

"La Mimoseraie"-n Errázurizek sinpletasuna arte forma izatera igo zuen. 1910ean, Richardsonek idatzi zuen:
"... lehendik ere nabarmentzen zen bere gelen urritasun ez-konbentzionalagatik, puf eta palmondo lapikoekiko mespretxuagatik eta pasaporte gehiegigatik... Oso fin eta sinpleak ziren gauzak estimatzen zituen, batez ere, lihoz, kotoiaz, trazoz edo harriz egindakoak, zeinen kalitatea hobetzen zen garbitu edo desagertzen, buztanak garbitzen edo leuntzen zituen etxe txikienak".  

Errázurizek "Inca pink" deitu zion kolorea hobetsi zuen, Elsa Schiaparellik arrosa zirraragarri gisa hartutakoa. Cecil Beatonek "karpetagabeak baina garbi-garbiak" ziren pisu gorrixkak nabaritu zituen. The Glass of Fashion (*Modaren edalontzia'') lanean ere idatzi zuen hartaz:  Hain eragin handia izan du azken berrogeita hamar urteotako gustuan, ezen barne-dekorazio modernoaren estetika osoa, eta sinpletasunaren kontzeptu asko...oro har, gaur egun, bere ate nabarmenean etzan daiteke.Altzari, ahur buztintsu eta enbragedun suiteak debekatu zituen. 1914an eskegi zituen maindire gabeko oihalezko gortinak, eta nekazari baten etxea bezala zuritu zituen hormak. Neskak agindu zuen: "Bota eta segi botatzen! Dotoreziak ezabatzea esan nahi du". "Aldatzen ez den etxea," esan zuen Elizabethek, "hildako etxea da". "Sukaldea ez badago aretoa bezain ondo zainduta, ezin duzu etxe ederrik eduki", esan zuen. 

## biltzaile 
Auguste Rodin eta Tarsila do Amaralen lanak bildu zituen Errázurizek. Pariseko bere apartamentuak, Avenue Montaigne-n, bi Picasso zituen egongelako hormetan 

## Erreferentziak eta iturriak
;References

;Iturriak

* Byars, Mel (2004). The Design Encyclopedia. L. King Pub. p. 175. ISBN 978-0-87070-012-5.
* Richardson, John (2001). Sacred Monsters, Sacred Masters: Beaton, Capote, Dalí, Picasso, Freud, Warhol, and More. Random House. pp. 4–5. ISBN 978-0-679-42490-1.
* Sánchez, Haydée Correa (2005). Las conquistadoras: diccionario biográfico de mujeres chilenas (in Spanish). Bibliográfica Internacional. p. 113. ISBN 978-956-8090-96-8.
* Monvel, Bernard Boutet de (9 November 2023). Guerre et Fêtes - Mémoires (in French). Groupe Robert Laffont. p. 255 note 155. ISBN 978-2-84049-964-0.
* Richardson, John Sacred Monsters, Sacred Masters: Beaton, Capote, Dalí, Picasso, Freud, Warhol, and More Random House, 2001. ISBN 0-679-42490-3. See pages 3 – 16
* Sinclair, Anne (29 September 2014). My Grandfather's Gallery: A legendary art dealer's escape from Vichy France. Profile. p. 90. ISBN 978-1-84765-951-4.
* "The Queen Of Clean" New York Times for 11 October 1992
* Young, Caroline (3 September 2019). Living with Coco Chanel: The homes and landscapes that shaped the designer. White Lion Publishing. p. 121. ISBN 978-0-7112-4034-6.
* Faulks, Sebastian (7 September 2023). The Fatal Englishman: Three Short Lives. Cornerstone. p. 67. ISBN 978-1-80494-414-1.
* Richardson, John (2001). Sacred Monsters, Sacred Masters: Beaton, Capote, Dalí, Picasso, Freud, Warhol, and More. Random House. p. 15. ISBN 978-0-679-42490-1.
* Martin-Vivier, Pierre-Emmanuel (2008). Jean-Michel Frank: The Strange and Subtle Luxury of the Parisian Haute-monde in the Art Deco Period. Rizzoli. p. 51. ISBN 978-0-8478-3029-9.
* Picasso, Pablo (2002). Picasso et Les Femmes. DuMont. p. 126. ISBN 978-3-8321-7268-8.
* autores, Varios. Las primeras: Mujeres que abrieron camino en Chile (in Spanish). Ediciones El Mercurio. ISBN 978-956-9986-43-7.
* Leroy, Claude (1996). La Main de Cendrars (in French). Presses Univ. Septentrion. p. 110. ISBN 978-2-85939-487-5.
* Banham, Joanna (May 1997). Encyclopedia of Interior Design. Routledge. p. 476. ISBN 978-1-136-78758-4.
* "A Change In the Atmosphere" New York Times for 11 October 1992
* Byars, Mel (2004). The Design Encyclopedia. L. King Pub. pp. 192–193. ISBN 978-0-87070-012-5.
* Bowyer, Emerson; Desmas, Anne-Lise (7 November 2023). Camille Claudel. Getty Publications. p. 289. ISBN 978-1-60606-871-7.
* D'Alessandro, Stephanie; Oramas, Luis Pérez (1 January 2017). Tarsila Do Amaral: Inventing Modern Art in Brazil. Yale University Press. p. 158 note 1. ISBN 978-0-300-22861-8.
* Bianchi, Martín (23 October 2023). "Eugenia de Errázuriz, the Chilean Marie Kondo who invented minimalism 100 years ago". EL PAÍS English.

## Kanpo estekak 
*''Jim Ede's Influences: Eugenia Errázuriz'',  Inga Fraser, 4 March 2024