Mahai-tresnak

[thumb|300x300px|XVII. mendeko mahai-tresneriaren berreraikuntza mahai baten gainean ([Den Gamle By (Århus)|Den Gamle By, Århus).]]
**Mahai-tresnak** elikagaiak jateko, mozteko, prestatzeko eta bereziki irensteko eskuz erabiltzen diren tresnak dira. Mendebaldeko mahai-tresnak, oro har, sardexkak, koilarak eta labanak dira. Horietako bakoitza espezializatu egin daiteke; adibidez, arrain eta haragi labainak (gehienetan zorroztuak), ogi labainak(horzdunak), batzuetan gaztarentzako edo ogi-xerrak egiteko bereziak, etab. Ekialdeko mahai-tresnetan sardexken ordez zotzak sartzea ere kontuan hartzen da. Mendebaldeko mahai-tresnak egiteko gehien erabiltzen diren materialak hauek dira: altzairu herdoilgaitza, zilarra (mahai-tresnetan gehien erabiltzen den materiala), alpaka eta plastikoa.

## Historia 
thumb|250x250px|Mahai-tresneriaren adibideak.
thumb|250x250px|Altzairu herdoilgaitzezko estalkiak.
Mahai-tresnek gero eta garrantzi handiagoa hartu dute Erdi Arotik (hatzekin jateko ohituraren ondoren); izan ere, ikus daiteke mahai gainean agertzen diren garaiko irudietan hainbat tresna daudela mahaikideei laguntzeko, bai zerbitzatzeko moduari bai elikagaiak irensteari dagokienez. XII. mendetik zabalduenen artean dago Nemanjić Etxea, mahai-tresnen artisau handiak. XV. mendera arte, jakina zen "estalpean jaten zela", beti mahai gainean jartzen zen mahai-zapia aipatuz, mahaikideei pozoitzearen kontra kontu handiz hartu zela adierazteko, eta, beraz, hitzaren jatorria hortik dator, gaztelerako *cubriendolos*etik.

Mendebaldeko herrialde batzuek, tradizioz, mahai-trenseriaren industria garatu izan dute. Ingalaterran, adibidez, tradizio handia dago, eta irudi ezagunenetako bat **Master Cutler** da, 1624tik ezarritako Company of Cutlers in Hallamshire-ko zuzendaria. Sheffieldeko (Erresuma Batuko mahai-tresneriko industriaren zentroa) industriaren enbaxadore gisa jardutea da bere eginkizunetako bat.

Mahai-tresnerien moda, batez ere ezkontza opari gisa, XIX. mendearen erdialdean hasi zen. Hastapenean, zilarrezkoak izan ohi ziren, familia aberatsek aukera izan zezaten mahai-tresnak aise eramateko, behar zen lekura (oporretako tokiak, lekualdatze militarrak, koloniak). Berehala, baina, mahai-tresneriak teknika merkeagoez egiten hasi ziren, zilar trinkoaren ordez metal zilarreztatuak erabilita. Gerora, metal ez-preziatuak (altzairu herdoilgaitza, metal zuria) erabiltzen hasi ziren, dirubide apalagoko familien eskari gero eta handiagoa asetzeko.

Prozesu industrialak batez ere metalezko piezak ekoizteko aplikatu ziren, baina, aldi berean, zurezko mahai-tresneria fabrikatzeko eskulangintzak bere bidea egiten jarraitu zuen. Gisa horretako eskulangileak gero eta urriago diren arren, Euskal Herrian tradizio luzeko zeregina izan da ezpel zurezko mahai-tresnak egiteko langintza, bereziki Nafarroan.

## Alderdi ekologikoak 
### Gaikako bilketa 
Mahai-tresnak gehienetan metalez eginak direnez, arazo izan daitezke zaborretara botatzen direnean, batez ere gaikako zabor bilketa berezitua ez bada erabiltzen.

### Erabilera bakarreko plastikozko mahai-tresneria 
Bestalde, erabilera bakarreko plastikozko mahai-tresnak, XX. mendearen bigarren erdian asko zabaldu zirenak, debeku gai izan dira. 

Europako Parlamentuak eta Europar Batasuneko Kontseiluak 2019ko ekainaren 5ean argitaratu zuten 2019/904 Zuzentaraua, plastikozko produktu jakin batzuek ingurumenean duten eragina murrizteko xedez.

Europar Batasunaren araudia aintzat hartuta, Frantziako gobernuak 2020ko urtarrilaren 1etik aurrera debekatu zuen erabilera bakarreko plastikozko edalontzi eta platerak eskaini edo saltzea, eta 2021eko urtarrilaren 1etik aurrera debekatu zituen era horretako gainerako mahai-tresnak (bereziki, sardexkak, koilarak eta ganibetak, baita edateko txotxak ere).

Espainiak, berriz, ez zuen garai egokitu Europar Batasunaren zuzentaraua bere legeriara, nahiz 2019/904 Zuzentaraua,k bi urteko epea eman zien estatu kideei hori egiteko. Hori hala izanik ere, 2021eko uztailaren 3tik aurrera Hego Euskal Herrian debekua ezarri zen, Europar Batasunaren araudiaren aplikazioz, erabilera bakarreko plastikozko mahai-tresnak saltzeko.  

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ryszard Bobrow: *Altes Besteck*. K. A. W., Warschau 1982.
* Susanne Prinz: *Besteck des 20. Jahrhunderts. Vom Tafelsilber zum Wegwerfartikel*. Klinkhardt & Biermann, München 1993, .
* Reinhard W. Sänger: *Das deutsche Silberbesteck. Biedermeier, Historismus, Jugendstil (1805-1918)*. Verlag Arnold, Stuttgart 1991, .
* Carl-Wolfgang Schümann: *Silber aus Bremen - 150 Jahre Tafelbesteck von Koch & Bergfeld zu Bremen*. Wienand Verlag, Köln 1990, .
* Gertrud Benker: *Alte Bestecke*. Callwey Verlag, München 1978, .
* David Hey (1991) *The Fiery Blades of Hallamshire: Sheffield and Its Neighbourhood, 1660-1740*. Leicester Studies in English Local History. .
* Lloyd Godfrey Isaac Howard (2013) *The Cutlery Trades, an Historical Essay in the Economics of Small-Scale Production*. HardPress Publishing. .

## Ikus, gainera 
* Sardexka
* Koilara
* Ganibeta
* Oturuntza

## Kanpo estekak 
* Nola jarri behar dira mahai-tresnak? Teresatxo jatetxea.
* Mahai-tresnak eta mahai gainean jartzea. Grandhotelier.