open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joaquín Aguirrezabala

**Joaquín Miguel de Aguirrezabala y Lasa** (Amezketa, Euskal Herria , 1860 &ndash; Gualeguay, Argentina, 1924) euskal jatorriko mediku argentinarra izan zen XIX. mendearen amaieran .

## Biografia 
Joaquín Aguirrezabala Gipuzkoako Amezketan jaio zen 1860an, Miguel Antonio de Aguirrezabalaren semea. 

Oso gaztea zen arren, bere familia Gualeguay-n kokatu zen, Entre Ríosko probintzian.

Joaquín Aguirrezabalak Buenos Airesko Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko doktoretza jaso zuen, eta lanbidea Gualeguay-n garatu zuen, bertako bizilagun nabarmenenetako bat bilakatuz. 

Ernestina Laurencenarekin ezkondu zen eta gutxienez seme bat izan zuten, Miguel Antonio, Gualeguayn jaioa, 1897ko ekainaren 20an.

Hirian Espainiako kontsul izendatu zuten eta kargu hori bete zuen 1914an . 

Bera adoptatutako hirian zendu zen. Gualeguayko plaza batek bere izena jaso zuen eta 1919an haren brontzezko estatua inauguratu zen bertan. Bere oinarrian «Dr. Joaquín Aguirrezabala. Zientzia - lanerako gogoa - Filantropia ».  

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Vicente Osvaldo Cutolo, *Argentinako Hiztegi Biografiko Berria (1750-1930)*, Editorial Elche, 1968

## Kanpo estekak
Alejandro Armendáriz (semea)

**Alejandro Pablo Miguel Armendáriz (Alejandrito)** (Saladillo, Buenos Aires, 1967ko ekainaren 29a) Argentinako medikua eta politikaria da Unión Cívica Radical alderdikoa, Buenos Aireseko gobernadore ohiaren semea (1983-1987), Alejandro Armendarizek ikasi zuen Platako Unibertsitatean eta mediku titulua lortu zuen.

## Kanpo estekak
Temperley

**Temperley** Argentinako Buenos Aires Handiko barrutia da, Lomas de Zamorako udalerriaren hegoaldean dagoena.

## Historia 
1854an George Temperley industria eta ehungintza merkatariak (1823an jaio zen Newcastle upon Tyne, Ingalaterran) Marenco anaiei 51 hektarea erosi zizkien Dorrego, Almirante Brown, Eva Perón eta Lavalle egungo kaleen artean, eta landetxea eraiki zuen bertan. 1870eko urriaren 16an, Temperley-k lursailak bere jabetza zabaletatik alde batera utzi zituen komunitate bat eratzeko, eta jatorrizko Lomas de Zamorako udaletxearen eta Temperley tren geltokiaren eraikuntzan parte hartu zuen, Buenos Aires Handiko handienetako bat.

1965ean Temperley herriari hiria estatusa eman zioten Probintzia Legealdiaren arabera.

## Izenaren jatorria 
George Temperley izan zen Lomas de Zamora Alderdia sortzen lagundu zuena eta Temperley herriaren sorrera ahalbidetu zuena.

## Leku garrantzitsuak 
1912ko azaroaren 1ean sortua, Club Atlético Temperley Temperley eta Turdera hirietako futbol kluba da.

## Argazki-galeria 

Fitxategi:Estación Temperley 2.jpg|Temperley geltokia, 1905 inguruan
Fitxategi:Parroquia Nuestra Señora de la Piedad - Temperley, Argentina.jpg|Temperleyko Errukiaren Andre Maria Parrokia
Fitxategi:Iglesia Presbiteriana San Andres, Temperley.jpg|San Andres presbiteriano eliza
Fitxategi:Iglesia Ortodoxa Rusa Temperley Argentina 2.jpg|Temperleyko Errusiako Eliza Ortodoxoa
Fitxategi:Esquina Tomás Espora & Avellaneda, Temperley.jpg|Espora eta Avellaneda kaleen txokoa, Temperley
Fitxategi:Temperley, Villa Grampa 04.jpg|Temperleyko etxe zaharra (Villa Grampa)
Fitxategi:Temperley, Villa Grampa 05.jpg|Villa Grampa
Fitxategi:Armonio Mason & Hamlin 01.jpg|Mason & Hamlin organoa (Villa Grampa)
Fitxategi:J31 535 Bf Temperley, Abstellgruppe.jpg|General Roca trenbidea
Fitxategi:J31 545 Bf Temperley, A 703.jpg|General Roca trenbideko zama-trena

## Kanpo estekak
Shandra Martínez

**Shandra Martínez** (Errenteria, Gipuzkoa, 1977) artista plastikoa eta ilustratzailea da. 

## Biografia 
Erasmus beka batekin Erromara joan zen, lorratz handia utzi zion hiri hark eta harrezkero askotan bueltatu da gutxienez bi asteko edo hilabeteko egonaldiak egitera; hurbila egiten zaio Italia. Paris ere bai: askotan joan da; asko gustatzen zaion hiria da. Behatzera joaten da bertara, eta handik ekarritakoa transformatzen du gero hemen. Madrilera, berriz, master bat egitera joan zen 2017an. Hogei urte lehenago ere izan zen han.

Prestakuntza artistikoa ikerkuntzaren eta esperimentazioaren bidez garatu du urteetan zehar, pinturaren eta ilustrazioaren (tradizionala eta digitala) artean murgilduz. Urteetan zehar, bere kezka eta proiektu artistikoak beste lanbide batzuekin bateratu ditu, eta horiek eragina izan dute begiradan, denboretan eta erabilitako tekniketan. 

## Artista ibilbidea 
Arte plastikoetan hasi zenean, olioz pintatzen zuen, eta, beraz, mihisean. Tokiz eta bizitzaz aldatzearekin bat, bere lanerako tokia txikitu egin zen nabarmen, eta mihiseak gorde eta tableta grafikora egin zuen jauzi. Teknika batetik besterako jauzia adierazi nahi zuen hitz joko hori eginez: mihise analogikotik digitalera.

## Erakusketa 
* 2017. *Hiru une* erakusketa, Donostiako Kutxa Kultur Plazan, Tabakaleran, 2017an

* 2021. *Mihise digitala, trazu analogikoa* izeneko erakusketa Errenteriako Xenpelar Etxean.

## Erreferentziak
Alejandro Armendáriz

**Alejandro Armendáriz** (Saladillo, Buenos Aires probintzia , 1923ko ekainaren 5a &ndash; ibid., 2005eko abuztuaren 7a) mediku eta politikari argentinarra, 1983tik 1987ra Buenos Aires probintziako gobernadorea izan zen, demokrazia herrialdera itzuli ondoren .    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donibane Garaziko zubi berria

**Zubi berria** Donibane Garazi baxenabartar hiriburuan dagoen zubi bat da. Zubiak Donibane Garaziko harresien perimetrotik kanpo baina Alde Zaharraren barruan dauden Charles de Gaulle eta Floquet enparantzak lotzen ditu. Bere egitekoa, erromatar zubia estua ordezkatzea da, ibaiaren bi ertzetan ibilgailuen eta ibilgailuen trafikoa ahalbidetzeko.

Beherobiko Errobi ibaia zeharkatzen du.

## Historia 
## Zubia 
Hiru arkuarekin eraikia, harri gorrixkaz osatua dago, Donibane Garaziko eta Nafarroako beste hainbat eraikinetan erabiltzen den materiala.

## Ikus, gainera 
* Donibane Garazi
* Beherobiko Errobi

## Kanpo estekak
Charles Mackerras

Sir **Alan Charles Maclaurin Mackerras** (Schenectady, New York, 1925eko azaroaren 17a - Londres, 2010eko uztailaren 14a) australiar orkestra-zuzendaria izan zen.

Estatu Batuetan jaio zen, baina bi urterekin Australiara itzuli zen familiarekin. Zazpi urterekin biolina ikasten hasi zen eta geroago txirula. Musikako ikasketa nagusiak Hegoaldeko Gales Berriko Estatu Kontserbatorioan egin zituen. 1940ko hamarkadan izan zituen lehen lanak, oboea eta pianoa jotzen.

1946an Ingalaterran kokatu zen. Pragan ikasi zuen orkestra zuzendaritza Václav Talichekin. Londresera itzuli zenean, Ingalaterrako Opera Nazionala zuzentzen hasi zen. Galesko Opera Nazionaleko zuzendaria ere izan zen eta Sydneyko Orkestra Sinfonikoa zuzendu zuen lehen australiarra izan zen.

Autoritate bat izan zen Leoš Janáček eta Mozarten operetan eta Gilbert eta Sullivanen opera komikoetan. Txekiar musikan ere espezializatu zen.

## Kanpo estekak
Ostilamendu

[thumb|250px|Alemaniako [ezkon-horni tradizionala.]]
**Ostilamendua** edo **etxeko hornidura** etxeko altzari, tresna eta jantzien multzoari esaten zaio.

## Etimologia 
Antza denez hitzak jatorri erromanikoa du, nafar-aragoieratik jasota: *ostilla*, *ostillamenta*.

## Ohiturak 
Tradizionalki, emaztearen familiak ematen zion arreoa ezkontzari. Amaren ardura zen bere alaben arreoa prestatzea ezkondu aurretik; prestatutakoaren arabera haien egoera ekonomikoa erakusten zen. Derrigorrezkoa zen jantzi jakin batzuk egitea (mantelak, maindireak...) eta, bereziki, brodatzea. Prestaketa hori guztia andregaiaren lana zen.

## Ostilamendu motak 
Erabileraren arabera mota desberdinak zeuden:

* Haur-puska edo haurrarena, jaiotza inguruan.
* Ezkon-horni edo ezkontzarena.
* Hildakoena, heriotzarekin lotuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*XVII. mendeko ostilamendua.
Eraso profilaktiko

[thumb|211x211px|[Kondoi|Preserbatiboa baimenik gabe kentzea sarpenaren aurretik edo bitartean eraso profilaktikoa da.]]
**Eraso profilaktikoa** koitoan zehar —edo sarpena baino ia lehenago— preserbatiboa ateratzeko sexu-erasoa da, beste aldearen oniritzirik gabe. Sexu-abusu mota bat da, eta ez dago guztiz tipifikatuta estatu askotan, eta ez da ohikoa kondena-epai judizialetan.

Jasotzen duen pertsonarekiko eraso fisikoa eta engainu psikologikoa ez ezik, sexu-transmisiozko gaixotasunetan (STG) eta nahigabeko haurdunaldian ere pairatu dezake biktimak. Gainera, emakumearen antisorgailuak kontrolatzeko sabotaje-modutzat hartzen da, eta, beraz, oso praktika misoginoa da, etxeko indarkerian eragin nabarmena duena.

Terminoa neologismo bat da, ingelesezko *stealthing* kontzeptuan oinarritua. Kontzeptu hori Alexandra Brodsky eskubide zibiletako abokatu estatubatuarrak deskribatu zuen lehen aldiz 2017an, eta bortxaketatzat jo zuen, eta halaxe hartu zuten EEko estatu batzuek. AEB artikuluaren eragin sozialaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
*
Ricardo Leguizamón

**Ricardo Alberto Leguizamón** mediku argentinarra da. Bere jaioterrian, Santiago del Esteron, politikan sartuta, hainbat kargu izan zituen ministerioetan. Probintzia horretako foru diputatu eta gobernadoreorde ere izan zen 2001 eta 2002 artean. Gaur egun bere lanbidea praktikatzen du eta irakaslea da Tucumango Unibertsitate Nazionalean (UNT) eta Favaloro Unibertsitatean.

## Kanpo estekak
Alberto J. Muniagurria

**Alberto J. Muniagurria** doktorea Rosario, Argentina, 1944ko apirilaren 12a) Argentinako medikua da, barne medikuntzan egindako ekarpenengatik aitortua, Semiologia medikoari dedikazio berezia emanez.

## Biografia 
H. Mario Muniagurria arkitektoaren semea, medikuntzak paper garrantzitsua izan zuen familiako kide da, aitona Camilo Muniagurria doktorea zelako, hiriko pediatria eskolaren sortzailea izan zelako.

## Kanpo estekak
Boom Town (1940ko filma)

***Boom Town*** Ameriketak Estatu Batuetan egin zen abenturazko filma da. Zuzendaria Jack Conway izan zen.

## Argumentua 
Estatu Batuetako Oklahomako zelaietan izandako petrolio oldarraldian John McMastersek eta Jonathan Sand-ek ustiatzeko petrolio eremuak bilatzen dituzte. Biak lagunak dira, baina askotan negozioetan talka egiten dute. Biak arazoak izaten hasten dira Johnekin ezkontzen den Elizabeth biak maitemintzen direnean, bien arteko adiskidetasunari proba gogorra eginez. 

## Antzezleak 
*Claudette Colbert: Elizabeth Bartlett McMasters
*Clark Gable: Big John McMasters
*Spencer Tracy: Jonathan Sand
*Hedy Lamarr: Karen Vanmeer
*Frank Morgan: Luther Aldrich
*Lionel Atwill: Harry Compton
*Marion Martin: Whitey
*Chill Wills: Harmony Jones
*Minna Gombell: Eva 'Evie'
*Joe Yule: Ed Murphy
*Horace Murphy: Tom Murphy
*Roy Gordon: 'Mac' McCreery

## Sariak 
Filmak bi Oscar jaso zituen:
*1941: Argazki onenari emandako Oscarra. Harold Rosson lana izan zen.
*1941: Efektu berezi onenei Oscarra. A. Arnold Gillespie (argazkia) eta Douglas Shearer (soinua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matías Zaldarriaga

**Matías Zaldarriaga** (Coghlan, 1971ko otsailaren 20a) fisikari eta astronomo argentinarra da. Ezaguna kosmologiaren arloetan egindako ekarpenengatik, baita CMBFAST softwarea koprogramatu izategatik ere.  Princeton-eko (New Jersey) Ikasketa Aurreratuen Institutuko irakaslea.   

## Biografia 
Belgrano Day School bigarren hezkuntzako ikastetxean ikasi zuen, eta TANDAR azeleragailu argentinarrera egindako bisitan, non bere irakasle batek lan egiten zuen, fisikak motibatuta sentitzen hasi zen.   Zientzia Fisikoetako lizentziatura ikasi zuen Buenos Aireseko Unibertsitatean, eta 1994an graduatu zen.  Ondoren, Fisikan doktoretza egin zuen MITen, eta 1998an lizentziatu zen.     Doktoretza garaian, Uros Seljak-ekin batera, CMBFAST-en kodea diseinatu zuten, mikrouhin-hondo kosmikoaren gaineko kalkuluak egiteko softwarea. 

## Sariak eta ohoreak 
* 1996 Barrett Prize saria (MIT) astrofisikako ikerketan izandako originaltasunagatik. 
* 1998an Hubble beka jaso zuen. 
* 2001 Packard beka jaso zuen.  
* 2003an Helen B. Warner astronomian Ameriketako Estatu Batuetako Elkarte Astronomikoak emandako saria. 
* 2004an Sloan beka jaso zuen. 
* 2005eko Europako Fisica Elkarteak emandako Gribov Medal saria. 
* 2006an MacArthur beka jaso zuen.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linda Castañeda

**Linda Johanna Castañeda Quintero** (Bogotá, 1980) Murtziako Unibertsitateko irakaslea eta pedagogoa da.

## Biografia 
Murtziako Unibertsitatean Pedagogian lizentziatua eta Balear Uharteetako Unibertsitateko Hezkuntza Teknologian doktorea,  irakasle gisa lan egiten du Murtziako Unibertsitateko Hezkuntza Fakultateko Didaktika eta Eskola Antolamenduko Sailean  eta unibertsitate bereko Hezkuntza Teknologien Ikerketa Taldearen (GITE) parte da. Bere tesiak, *Irakaskuntza malgua sarean Unibertsitatean: Curriculum Analisi Eredua* (2010) izenburupean, tele-hezkuntzako esperientzien curriculumaren analisia landu zuen. 

Erresuma Batuko Unibertsitate Irekiko Knowledge Media Institute-ko ikertzaile bisitaria izan zen, Oxfordeko Unibertsitateko Hezkuntza Saileko ikertzaile bisitaria, e-learning taldearekin lan egiten zuen eta Hezkuntza eta  Teknologia Berriak zentroko Castellóko Jaime I Unibertsitatetik . Bere irakaskuntza jarduera IKTak hezkuntza hainbat esparrutan ezartzearen inguruan kokatzen da, lehen hezkuntzatik hasi eta gizarte hezkuntzaraino.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Jordi Adell & Linda Castañeda. *Los Entornos Personales de Aprendizaje (PLEs): una nueva manera de entender el aprendizaje*. Marfil–Roma TRE Universita degli studi. 2010.
*  Jordi Adell & Linda Castañeda. *The Anatomy of PLE*. 2013.
*  Jordi Adell & Linda Castañeda. "Tecnologías emergentes, ¿pedagogías emergentes?" *Tendencias emergentes en educación con TIC*, 2012
*  Linda Castañeda, F. Esteve & Jordi Adell. "¿Por qué es necesario repensar la competencia docente para el mundo digital?" *Revista de Educación a Distancia* 188 zk.. 2018.
La anatomía de los PLEs
*  Linda Johanna Castañeda Quintero, Jordi Adell i Segura. *Entornos personales de aprendizaje: claves para el ecosistema educativo en … *. 2013.
* Linda Johanna Castañeda Quintero, Jordi Adell i Segura. "El desarrollo profesional de los docentes en entornos personales de aprendizaje (PLE)". *La práctica educativa en la Sociedad de la Información: Innovación a través …*. 2011.
*  Jordi Adell & Linda Castañeda.  "El ecosistema pedagógico de los PLEs". *Entornos Personales de Aprendizaje: Claves para el ecosistema educativo en …* 2013.

## Kanpo estekak 
* Linda Castañeda webgunea.
Mamnoon Hussain

**Mamnoon Hussain** (; Agra, 1940ko abenduaren 23a - Karatxi, 2021eko uztailaren 14a) pakistandar politikari eta industria-magnatea izan zen. Pakistango 12. presidentea izan zen 2013tik 2018ra.

Britainiar Raj-en jaio zen eta 1949an bere familiak Pakistanera emigratu eta Karatxin bizitzen jarri zen. Merkataritza ikasi zuen Karatxiko Unibertsitatean eta bere aitaren negozioan hasi zen lanean. 
Ondoren, ehungintza-enpresa bat sortu zuen.

1968an Pakistango Liga Musulmanera batu zen. 1999an Sindheko gobernadore izendatu zuten, baina urte horretan bertan kargutik kendu zuten kolpe militarraren ondoren. Nawaz Sharif lehen ministroaren aliatua izan zen eta haren babesarekin Pakistango presidente aukeratu zuten 2013an. 2018an Arif Alvi ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Carl Bildt

**Nils Daniel Carl Bildt** (Halmstad, 1949ko uztailaren 15a) suediar politikari eta diplomazialaria da. Suediako lehen ministroa izan zen 1991tik 1994ra.

1979an sartu zen lehen aldiz parlamentuan eta 1986an Alderdi Moderatuaren buruzagi hautatu zuten. 1991n sozialdemokrata suediarrek hauteskundeak galdu zituzten eta Bildt lehen ministro hautatu zuten. Hiru urte iraun zuen koalizio gobernu bat zuzendu zuen. Suedia Europar Batasunean sartzea lortu zuen eta merkatuak liberalizatu zituen. Baltikoko nazioei independentzia sendotzen ere lagundu zien.

Ondoren Europar Batasunaren bitartekaria izan zen Balkanetako gatazketan. Daytongo Bake Konferentziako presidenteetako bat 1995ean eta Bosnia eta Herzegovinako Goi-Ordezkaria 1995etik 1997ra izan zen.

Kanpo Arazoetako ministroa izan zen 2006tik 2014ra Fredrik Reinfeldten gobernuan. 2011ko Libiako esku-hartze militarra babestu zuen.

## Kanpo estekak
Paris Bordone

**Paris Bordone** (**Paris Paschalinus Bordone**; Treviso, 1500eko uztailaren 5a - Venezia, 1571ko urtarrilaren 19a) italiar puzkundeko margolaria izan zen.

Nerabezaroan Veneziara joan zen eta garai bat ikasi zuen Tizianorekin. Hala eta guztiz ere, bere margolaritzan konplexutasun manierista antzematen da.

Erretratuak, eszena mitologikoak eta erlijiosoak margotu zituen. Horma-pinturak egin zituen Venezian, Trevison eta Veronan. 1538an Frantziako gortean erretratuak egitera gonbidatu zuten, baina ez dira kontserbatzen.

## Iruditegia 

Paris bordone 016.jpg|Armadura eta bi morroi dituen zaldun baten erretratua
Paris Bordone 005.jpg|Venus, Marte eta Kupido, Garaipenak koroatuta c.1560
Bordone Venus and Amor.jpg|Venus eta Maitasuna, 1545-50
Paris Bordone 001.jpg|Veneziako maitaleak, 1525-30
Paris Bordone - Christ as 'The Light of the World' - Google Art Project.jpg|Kristo munduko argia bezala, c. 1550
Paris_Bordone_-_Sleeping_Venus_with_Cupid_-_WGA02462.jpg|Venus Kupidorekin lo
Paris Bordone - Giove e Io - Kunstmuseum, Göteborg.jpg|*Jupiter eta Io*
This paintig was 20 feet away from the Mona Lisa and no one paid any attention to it (8423470097).jpg|*Flora*
Paris bordon - retrato de alvise contarini 04.JPG|*Alvise Contarini*
Rest during the Flight to Egypt-Paris Bordon mg 9985.jpg|*Atsedena Egiptorako ihesaldian*, c. 1530
Paris-bordone-baptism.jpg|*Kristoren bataioa*, c. 1535–1540. National Gallery of Art, Washington, D.C.
Paris Bordone 002.jpg|*Venus eta Marte Kupidorekin*, 1559–1560 
Bemberg Fondation Toulouse - Le Rapt de Proserpine - Paris Bordone inv.1063.jpg|*Proserpinaren bortxaketa*
Athena Scorning the Advances of Hephaestus.jpg|*Atenea Hefesto baztertzen*
Paris Bordone - Venere, Flora, Marte e Cupido (2) - Hermitage San Pietroburgo.jpg|*Venus, Flora, Marte eta Kupido (Alegoria bat)*, 1550eko hamarkada
Accademia - Presentazione dell'anello al doge di Paris Bordone.jpg|*Eraztuna dogoari aurkeztea* (Bartolomeo Gradenigo), 1534

## Kanpo estekak
Diego de Vera

**Diego de Vera**, (Avila, XV. mendea &ndash; Hondarribia, 1523) gaztelar ingeniari militarra izan zen.

Espainiako tropen arduradun nagusietako bi bat izan zen Donibane Garaziko setioan.

## Biografia 
Prudencio de Sandoval, bere *Historia de la vida y hechos del emperador Carlos V* lanean, ingeniari eta arkitekto militar ospetsuaren jaiotze data zehazten ez duen arren, Avilan finkatzen du. Jose Arantegik ziurgabetasunari eusten dio, baina XV. mendearen bigarren erdian kokatzen du, "1520an jada zahartutzat jotzen baitzen". 1487an, Vera Granadako gerran parte hartzen agertzen da, Vélez-Málagako plazako setioan eta errenditzean, Errege Katolikoekin batera. 1499an, Gonzalo Fernández de Córdoba Kapitain Handiak Malagan hamabost ontziz osatutako espedizio bat prestatzen zuen, 4 000 infanterekin, 600 zaldirekin eta 63 artilleria-piezarekin, Veneziako beste armada batekin batera San Jorge de Cefalonia turkiarrengandik erreskatatzea prestatzen ari zena, artilleriako burua Diego de Vera zen, kronikariek konkistaren arrakastaren zati handi bat berari egozten diotena.

Malagara joateko agindu zioten, han zegoen kanoi galdaketa garrantzitsuaren buru izateko, Fernando Katolikoak Nafarroaren okupazioa erabaki zuen arte, eta Vera Albako dukearen armadan sartu zen, Gasteizen akantonatuta. Nafarroaren konkistak Pirinioak errepasatzea beharrezkoa egin zuen Iruñea mehatxatzen zuten frantziar indarrei aurre egiteko, Vera Donibane Garaziko gobernadore edo alkaide izendatzen zuten bitartean. Orreagatik 6 000 oinezko, 2 500 zaldi eta 20 artilleriako pieza astuneko armada bat igarotzea promes bat izan zen, lan zail bat, non Verak, oso modu burutsuan, polea eta tomo sistema bitxi bat erabiliz ebatzi zuen, kronikek horren berri eman zutelarik.

Veraren ondorio izan zen Donibane Garaziko gotorlekua, honen ondoren, berriz ere Malagara zihoana galdategia zuzentzen jarraitzeko. Gaztelako gobernadoreek egin zioten deiari aurre egiteko prest agertu zen, euren lurraldea berreskuratu nahi zuten nafar eta frantsesen aurka borrokatzeko, gerra honetan Verak Noaingo guduan parte hartu zuelarik. Geroago, Verak, armada txiki baten buru, Nafarroa Beherea okupatzen zuen, Donibane Garazi erasotzen zuen eta Hondarribiko plaza estrategikoko alkate izendatzen zuten.

Dena dela, pentsatzekoa da atsekabeak, bere zerbitzu luzeei eman zitzaien onespen apurra, eta horri gehitu behar zaizkio bere adinari zegozkion liskarrak, heriotza bizkortu zioten arrazoiak izan zirela. Kontuan izanik 1523ko irailaren 21ean enperadoreak Juan de Terramonda (Hondarribiaren defentsan Verarekin egon zena) artilleriako buruzagi nagusi izendatu zuela, urte hori Diego de Veraren heriotza izan zela suposatu behar dugu.

## Erreferentziak 
* Diego de Vera. Real Academia de la Historia.

## Ikus, gainera 
* Noaingo gudua
* Donibane Garaziko setioa

## Kanpo estekak
Mogwai

**Mogwai** Eskoziako musika taldea da, post-rock estilokoa. 1995ean sortu zuten Glasgow hirian. Konposizioak gitarran oinarritutako pieza instrumental luzeak dira tipikoki, kontraste dinamikoekin, baxuaren lerro melodikoekin eta distortsio eta bestelako efektuen erabilerarekin.

## Taldekideak
* Stuart Braithwaite (Gitarra, ahotsa)
* Barry Burns (Gitarra, piano, sintetizadorea, ahotsa)
* Dominic Aitchison (Baxua)
* Martin Bulloch (Perkusioa).

## Diskoak
#*Mogwai Young Team* (1997)
#*Come On Die Young* (1999)
#*Rock Action* (2001)
#*Happy Songs for Happy People* (2003)
#*Mr Beast* (2006)
#*The Hawk Is Howling* (2008)
#*Hardcore Will Never Die, But You Will* (2011)
#*Rave Tapes* (2014)
#''Every Country's Sun* (2017)
#*As the Love Continues* (2021)
#*The Bad Fire'' (2025)

## Kanpo loturak
*Mogwai taldearen webgune ofiziala.
Laurent Intxauspe

**Laurent Intxauspe** (Laurent Inchauspé) (Donibane Garazi, 1969ko irailaren 28a - ) nafar enpresaburu eta politikaria da. 2024an jelkidea egin bazen ere, Horizons alderdira igaro zen handik gutxira. Gaur egun, Donibane Garaziko auzapeza da.

## Biografia 
Laurent Intxauspe, Mixel Intxausperen semeak, merkataritza ikasi zuen Bordelen eta urte eta erdiz lan egin zuen Herbehereetan. Ondoren, Parisen kokatu zen 19 urtez, ikus-entzunezko domeinuan lan eginez. Gero, Laurentek eta bere emazteak hotel bat dute Parisen.

2013an, bikotea Donibane Garazira joan zen berriro, bere bi seme-alabek «nik izan nuen haurtzaro ia bera izan zezaten, nahiko zoragarria izan zena». Zentro-eskuineko etiketa eraman zuen 2024ra arte Intxauspek, eta Frantziako lehen ministro izaniko Édouard Philippen alderdiko kidea izan zen. 2017an Frantziako Asanblearako bozetan aurkeztu zen, Marc Oxibar Errepublikanoetako hautagaiaren ordezko gisa, Zuberoa, Nafarroa Beherea eta Biarnoko zati bat biltzen dituen laugarren hautesbarrutian. 2020ko hauteskundeetan hautatu zuten Donibane Garaziko auzapez, zerrenda zabal baten buru aurkeztu ondoren, eta Euskal Hirigune Elkargoko hautetsi ere bazen. 2023ko azarotik, Etxelekuk bultzatutako Elkarrekin Herriarentzat talde politikoan parte hartzen du. 2024an EAJko alderdikide egin zen, baina 2026ko udal hauteskundeak baino lehen EAJ utzi eta Horizons alderdira igaro zen.

## Erreferentziak
Sigur Rós

**Sigur Rós** Islandiako musika taldea da, post-rock estilokoa. 1994an sortu zuten hiriburuan, Reykjaviken.

## Taldekideak
### Oraingoak
* Jón Þór "Jónsi" Birgisson (ahots nagusia, gitarrak, teklatuak, aho-soinua, banjoa, baxua)
* Georg "Goggi" Hólm (baxua, glockenspiel, jostailuzko pianoa, teklatuak, bigarren ahotsa)

### Izandakoak
* Ágúst Ævar Gunnarsson (perkutsioak)  
* Kjartan "Kjarri" Sveinsson (sintetizadoreak, teklatuak, pianoa, organoak, gitarra, xirulak, oboea, banjoa, atzeko ahotsa)
* Orri Páll Dýrason (perkutsioak, teklatuak)

## Diskoak
#*Von* (1997)
#*Ágætis byrjun* (1999)
#*( )* (2002)
#*Takk...* (2005)
#*Með suð í eyrum við spilum endalaust* (2008)
#*Valtari* (2012)
#*Kveikur* (2013)
#''Odin's Raven Magic* (2020)
#*Átta'' (2023)

## Kanpo estekak
*Sigur Rós taldearen webgune ofiziala.
San Roman eliza (Ezkerekotxa)

**San Roman eliza** Ezkerekotxako (Iruraiz-Gauna) eliza parrokiala da, Roman Zesareakoari eskainia. Ezkerekotxari buruzko lehenengo erreferentzia 1040. urtekoa bada ere, bere elizaren lehen arrastoak XII. mendekoak dira. Barnean duen harrizko erretaulagatik nabarmena da. Eusko Jaurlaritzako ondasun babestuen artean sailkatu zuen, eta Euskal Herriaren barnealdeko Donejakue bidearen baitan sartu zuen.

## Historia 
Elizan aurkitzen ditugun arrastorik zaharrenak XII. mendekoak dira. XIII. mendearen bukaera aldera egoera ekonomikoa ona izango zen, elizaren absidea handitu zutelako. Pizkundean bere harrizko erretaula gehitu zuten, oso elementu arraroa. Hurrengo mendeetan sakristia, eliz ataria eta apaiz-etxea gehitu ziren, gaur egun parrokiaren espazio multzo osatzen dutenak.

## Artea eta arkitektura 
### Atea 
thumb|left|Atea.
Inguruko herrietan parekorik ez duen ate bat du, Arabako arkitektura erromanikoaren hasierakoa. Xake itxurako dekorazioa du kanpoko arkiboltan, eta inongo dekoraziorik ez gainontzekotan. Kapitelak oso higatuak daude, baina hosto batzuk, aingeru bat eta motibo geometrikoak antzematen dira.

### Absidea 
Absidea beranduago eraiki zen, XIII. mendean, erromaniko eta gotikoaren arteko trantsizioan. Landareak, fruituak eta zuhaitzak ikus daitezke bertan. Natura-elementuez gain, belodun emakume bat eta eskuartean liburu bat duen gizon bat daude. Animalia fantastiko bat, untxi bat ehizatzen ari den arrano bat, aurpegi leun bat eta munstro itxurako beste aurpegi bat ere ikusten ditugu, azkenengo hau, kolometako fuste bat irensten ari delarik. Lehenago, beste leiho bat ere bazegoen, baina sakristiaren eraikuntzarekin hau itxi zen.

### Barnealdea 
thumb|Erretaula eta barnealdea.
Elizak kredentzia bat du, sakristiak eraiki aurretik elizan behar ziren elementuak gordetzeko armairu bat paretan. Normalki, koloma batez lotzen ziren bi arku egon ohi ziren paretan, eta dekorazio eskultorikoa jartzen zitzaion. San Romanen bi arkuak ikus daitezke eta gainarku bat, emakume belodun baten aurpegia markozkatzen du; bertan jatorrizko polikromia antzematen da.

### Erretaula 
Erretaula berezia da, harrizkoa delako. Romanen martirioaren pasarteak agertzen dira bertan. Italiako arkitekturan ohikoa den elementua du erdian.
thumb|Absideko leihoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orreagatik Larrasoañara (Donejakue bidea)

## Donejakueren Frantses Bideko bigarren etapa 
thumb|Erromesa, aldapan gora.
Nafarroako Pirinioetako profil leuneko mendiak, pago, haritz eta pinuen baso alpinoen eta hezeen artean dira gaurko etaparen eszenatoki bikainak. Mendi erdiko berezko ibilbidea da, eta bidexkak, lurrezko bideak, batzuetan lokaztuak eurite handien ondorioz, tarte harritsuak, eta kontutan hartzeko aldapa zein jaitsierak. Hori dela eta adi ibili behar da, baina ez dago pasabide arriskutsurik edo zailik. 

## Orreagatik Larrasoañara: 21,4 km. 
[thumb|Mezkiritz mendatean, [Orreagako Andredena Mariaren estela|estela hau ikusgai.]]
Orreagako Erromesen Aterpetxean Donejakue bideko egiaztagiria lehen zigiluarekin hartu ondoren, irteeran errepidearen eskuinaldetik doan lur-bidea hartuko dugu, harizti, pago eta hirusten baso polit batetik, Auritzera ailegatu arte.

**2,8. Auritz**. Kale nagusitik gurutzatuko dugu, eta eliza pasa ondoren, banku-bulego baten parean eskuinera hartuz, pista basotsu batetik igotzen gara. Gainalde batean pista asfaltatura iristsi ondoren, bertatik joko dugu beherantz, Aurizperrira ailegatu arte.

**6,5. Aurizperri**. Herria zeharkatuko dugu errepidean, eta pista bat hartuko dugu ezkerretara, gorantz. Kilometro erdi baino gehixeago egin, eta eskuinera joz Mezkiritz gainera ailegatuko gara (924 m). Bertan Orreagako Andre Mariaren omenezko estela ikus liteke. Ondoren, N-135 errepidea gurutzatuko ondoren, bide basotsu batetik jaitsiko gara kontuz, zati batzuetan zorua hondatuta baitago, Bizkarretaraino.

**11,5. Bizkarreta**. N-135 errepidearekiko paralelo atera, eta Lintzoainera jaitsiko gara.

**13,4. Lintzoain**. Atera, eta 850 metroko altueraraino igotzen hasten gara, eta ondoren pista onetan lautu, igoera eta jaitsiera txikiak eginez. Erroko portuan (803 m) N-135 errepidea gurutzatuko dugu. Era desberdinetako bidetatik jarraituz, Zubirira jaisten gara. Herrira sartzeko, Arga ibaiaren gaineko zubia zeharkatuko dugu.
[thumb|[Arga ibaiaren gaineko zubia. ]]
**21,4. Zubiri.** Berriro zubia zeharkatuz, ibilbideak Arga ibaiaren aldamenean jarraitzen du. Laster magnesita-fabrika handi bat inguratuko dugu, ondoren bide atseginetatik jarraituz Ilarratz baserriraino ailegatzeko. Bide beretik jarraitu eta Ezkirozko baserritik pasatuko gara,  Larrasoañara iritsi baino lehen. Larrasoañan sartzeko Arga ibaiaren gainean dagoen Bidelapurren zubia zehartzuko dugu.

**26,9.** **Larrasoaña**.

## Larrasoaña 
Esteribarreko 135 biztanleko kontzejua da, bertako ondarerik bereziena Bidelapurren zubia izanik. 

## Aterpetxeak 
Ezagunena “Larrasoaña erromeses aterpetxea” da, udaletxekoa eta herriaren erdigunean dagoena. Bertan 32 lagun sartzen dira bi logela partekatutan. Gidetako beste aterpetxe batzuk honakoak dira: San Migel aterpetxea, Tau ostatua, Erromesen ostatua, eta Elita Etxea ostatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Donejakueren Frantses bidea – Consumer gida
* Donejakueren Frantses bidea – Gronze gida
Peter R. de Vries

**Peter Rudolph de Vries** (Aalsmeer, Herbehereak, 1956ko azaroaren 14a - Amsterdam, Herbehereak, 2021eko uztailaren 15a) herbeheretar ikerketa-kazetaria eta krimen antolatuaren inguruko berri-emailea izan zen.

Itzal handiko kazetaria izan zen Herbehereetan, sona handiko hainbat krimen ikertu eta gero. 2021eko uztailaren 6an tiroz eraso egin zioten, oso zauri larriak eraginez. 2021eko uztailaren 15ean hil zen, 64 urte zituela, atentatuak eragin zizkion zaurietatik osatu ezinik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-René Bernaudeau

**Jean-René Bernaudeau**, (Saint-Maurice-le-Girard, Vendée, 1956ko uztailaren 8a - ), txirrindulari ohi frantziarra da, profesionala 1978 eta 1988 artean. Bere kirol lorpenen artean nabarmentzekoak dira Midi Libre lasterketan lortutako lau garaipenak, 1978ko Espainiako Vueltako 3. postua eta 1979ko Frantziako Tourreko 5. postua eta maillot horia egun batez jantzi izana.

Erretiratu ondoren, Team Total Direct Énergie taldeko arduradun nagusia izendatua izan zen.  Bere semea Giovanni Bernaudeau ere txirrindulari profesionala izan zen eta Jean-Renék zuzenduriko taldean 11 denboraldiz aritu zen, 2015era arte.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Taldeak 
* Renault (1978-1980)
* Peugeot (1981-1982)
* Wolber (1983)
* Système U (1984)
* Fagor (1985-1988)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shirley Fry

**Shirley June Fry Irvin** (Akron, Ohio, 1927ko ekainaren 30a - Naples, Florida, 2021eko uztailaren 13a) estatubatuar tenislaria izan zen.

Bere ibilbidean, 1940ko hamarkadaren hasieratik 1950eko hamarkadaren erdialdera arte iraun zuena, Grand Slameko lau txapelketak irabazi zituen (Roland Garros txapelketa 1951n, Wimbledongo txapelketa 1956an, AEBetako Irekia 1956an eta Australiako Irekia 1957an), baita 12 txapelketa ere binakako mailan. Grand Slam txapelketa bakoitza irabazi duen hamar emakumeetako bat da. Gainera, Grand Slameko txapelketa bakoitza binakako mailan irabazi duen zazpi emakumeetako bat da.

## Kanpo estekak
György Sárosi

**György Sárosi** (Budapest, 1912ko abuztuaren 5a - Genova, 1993ko ekainaren 20a) hungariar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

**Stefanicsics György** izenarekin jaio zen, aita kroaziarra eta ama italiarra zuena. Jokalari ezaguna izan zen bere moldakortasunagatik eta teknikagatik, eta hainbat postutan jokatu zuen bere taldean eta selekzioan. Hemezortzi urte jokatu zituen Ferencvárosi TC taldean eta bost liga txapelketa lortu zituen. 63 partida jokatu zituen Hungariako futbol selekzio nazionalarekin eta munduko bi txapelketetan parte hartu zuen. 1938ko Munduko Futbol Txapelketan bost gol sartu zituen, bat Italiaren aurkako finalean. Erretiratu ondoren, hainbat talde entrenatu zituen Italian.

## Palmaresa 
### Jokalaria 
#### Taldea 
;Ferencvárosi TC
* Hungariako futbol liga (5): 1932, 1934, 1938, 1940, 1941
* Hungariako futbol kopa (4): 1933, 1942, 1943, 1944
* Mitropa Kopa (1): 1937
#### Selekzioa 
;Hungaria
* Munduko Futbol Txapelketa: Txapeldunordea 1938

### Entrenatzailea 
#### Taldea 
**Juventus**
* Serie A: 1951–52

## Kanpo estekak
Beti mugan

**Beti mugan** izan daiteke:
* Beti Mugan, Hondarribiko rock taldea;
* *Beti mugan*, euskal telesail komikoa.
Colson Whitehead

**Colson Whitehead** (New York,  1969ko azaroaren 6-) eleberrigile estatubatuarra da. Ezohikoa bada ere, bi aldiz irabazi du Pulitzer Saria Fikzioan: lehena 2017an, *The Underground Railroad* eleberriagatik, eta bigarrena 2020an *The Nickel Boys* eleberriari esker.

## Biografia 
Arch Colson Chipp Whitehead Manhattanen hazi eta Harvard Unibertsitatean graduatu zen. *Village Voice* egunkarian hasi zen lanean liburu, musika eta telebistari buruzko erreseinak idazten.

## Lanak 
### Fikzioa
* *The Intuitionist* (1999)
* *John Henry Days* (2001)
* *Apex Hides the Hurt* (2006)
* *Sag Harbor* (2009)
* *Zone One* (2011)
* *The Underground Railroad* (2016)
* *The Nickel Boys* (2019)
* *Harlem Shuffle* (2021)

### Ez-fikzioa
* *The Colossus of New York* (2003)
* *The Noble Hustle: Poker, Beef Jerky & Death* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gune ofiziala
Jose Antonio Zaldua

**Jose Antonio Zaldua** honakoa izan daiteke:
* Jose Antonio Zaldua Arbiza, politikari jeltzalea.
* Jose Antonio Zaldua Urdanabia, nafar futbolaria.
Beti mugan (telesaila)

***Beti mugan*** Euskal Telebistak sortutako umorezko telesaila da. Pausoka ekoiztetxeak sortuta eta Jabi Elortegik zuzenduta, 2021ean, bere sei atalak ETB 1ean eman zituzten.

Lehenengo atalak ikusmina sortu zuen eta audientzia datu bikaina eskuratu. Hortik aurrera ordea ikusle kuota asko jaitsi zen eta zifra kaskarrak eman zituzten hurrengo atalek. Beraz denboraldi bakar batekin ETBk telesaila bukatutzat ematea erabaki zuen.

= Sinopsia =

Aldabe herria ixteak gatazkak sorraraziko ditu, eta herritarrak mugan jarri: legeak dioenari jarraitu ala arauak hautsi bizirik irauteko. Buruhausteak izango dituen lehena, alkatea bera. Nekazariak, jubilatuak, eta andre aberatsak: guztiak egongo dira ataka berean, eta irmoki defendatuko ditu norberak bere interesak.

= Aktoreak eta pertsonaiak =
* Elena Irureta: Jone Miren
* Mikel Laskurain: Manu
* Miren Gaztañaga: Ane
* Xabi 'Jabato' Lopez: Mikel
* Itziar Aizpuru: Mertxe
* Amancay Gaztañaga: Amaia
* Iker Galartza: Asier
* Mikel Ibarguren: Agus

= Denboraldiak =

### Audientzien eboluzioa (6 atalak) 
{
	"version": 2,
	"width": 604,
	"height": 255,
	"data": [
		{
			"name": "table",
			"values": [
				{
					"x": 1,
					"y": 40
				},
				{
					"x": 2,
					"y": 8
				},
				{
					"x": 3,
					"y": 21
				},
				{
					"x": 4,
					"y": 13
				},
				{
					"x": 5,
					"y": 7
				},
				{
					"x": 6,
					"y": 13
				}
			]
		}
	],
	"scales": [
		{
			"name": "x",
			"type": "linear",
			"range": "width",
			"zero": false,
			"domain": {
				"data": "table",
				"field": "x"
			}
		},
		{
			"name": "y",
			"type": "linear",
			"range": "height",
			"nice": true,
			"domain": {
				"data": "table",
				"field": "y"
			}
		}
	],
	"axes": [
		{
			"type": "x",
			"scale": "x"
		},
		{
			"type": "y",
			"scale": "y"
		}
	],
	"marks": [
		{
			"type": "line",
			"from": {
				"data": "table"
			},
			"properties": {
				"enter": {
					"x": {
						"scale": "x",
						"field": "x"
					},
					"y": {
						"scale": "y",
						"field": "y"
					},
					"y2": {
						"scale": "y",
						"value": 0
					},
					"interpolate": {
						"value": "monotone"
					},
					"stroke": {
						"value": "steelblue"
					},
					"strokeWidth": {
						"value": 3
					}
				}
			}
		}
	],
	"padding": {
		"top": 30,
		"bottom": 10,
		"left": 7,
		"right": 30
	}
}

= Atalak eta audientziak =

= Erreferentziak =

= Kanpo estekak =
Nafarroako Antzerki Eskola

**Nafarroako Antzerki Eskola** (ofizialki **Escuela Navarra de Teatro-Nafarroako Antzerki Eskola** edo **ENT-NAE** akronimoagatik ezaguna) Iruñeko San Agustin kalean dagoen antzoki eta arte dramatikoko eskola bat da.

Bere irakaskuntza-lanaz gain, NAEk 300 ikusleentzako tokia duen antzoki bat du, eta urte osoan zehar hainbat ikuskizun-ziklo programatzen ditu. Pedagogia eta teatroaren alorretan ikerketa-jarduerak sustatu eta garatzeko lana ere garatzen du.

## Kanpo estekak
Xabier López Jimeno

'''Xabier 'Jabato' López Jimeno''' (Oiartzun, 1987ko ekainaren 29a) gipuzkoar aktorea da, antzerkian eta telebistan aritutakoa. Nafarroako Antzerki Eskolan ikasten ari zela, bere lehen antzezlana idatzi zuen: 'Gaur ez da inoiz'.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Quimera* (2014; film laburra)
* *Gaua* (2025)

### Telebista 
* *Ihesaldia* (2019)
* *Herrikoak* (2020)
* *Beti mugan* (2021)
* Valle salvaje (2024)

## Erreferentziak
Ikaria wariootia

***Ikaria wariootia*** zizare-antzeko organismo bilateriar baten adibide goiztiarra da, 2-7 mm luzekoa. Haren fosilak Hego Australiako harkaitzetan aurkitzen dira, gutxi gorabehera 555 milioi urte inguru dituztenak. Hori Ediacarar aldian kokatzen da, Kanbriarra baino 14 milioi urte inguru lehenago, noiz eta gertatu baitzen Kanbriarreko leherketa eta arras hedatu baitziren bilaterarrak.   

## Aurkikuntza 
Scott D. Evans, Ian V. Hughes, James G. Gehling eta Mary L. Droser-ek artikulu bat argitaratu zuten *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* aldizkarian, 2020ko martxoaren 23an, *I. wariootia*-ren aurkikuntza eta identifikazioa deskribatuz. 

## Etimologia 
Izen generikoa Adnyamathanha hizkuntzan 'topaleku' esateko hitzetik hartua da (*Ikara*, inguruko Wilpena Pound-en izena ere badena) fosilak bildu ziren eskualdean bizi ziren bertako indigenen aldeko ezagutza gisa. Izen espezifikoak Warioota Creek kokagune-tipoari egiten dio erreferentzia (alegia, organismoa lehen aldiz identifikatu zuten eremuari). 

## Ezaugarriak 
100 *Ikaria* fosil baino gehiago aurkitu dira.  Aztarna sinpleak dira, arroz ale txiki baten modukoak (1,9 eta 6,7 mm arteko luzerakoak), muturretako baterantz apur bat lodituz doazela. "Aurrealde"/"atzealde" desberdintzeak *Ikaria* aldebiko simetriadun animalia zela adieraz dezake. Fosiletan ez da *Ikaria*-ren anatomiako beste xehetasunik aurkitu. 

Hareharrizko ohe berean *Helminthoidichnites* aztarna fosil ugari dago. Aztarnok utzi zituen animalia narrasean edo induska ibiltzen zen itsas hondoan ondo oxigenaturiko hareazko geruza meheetan hazkurri bila, bere borondatez mugitu ahala biratuz. Giharrak uzkurtuz higitzen zela pentsatzen da, eta zeloma, ahoa, uzkia eta alderik aldeko hestea zituela, zizareen antzera.

*Ikaria* deskribatu zutenak konturatu ziren haren tamaina eta morfologia (biologia) *Helminthoidichnites* aztarna fosilen ekoizleari buruz egindako iragarpenekin bat datozela.    Hala ere, ohartarazi zuten ez zutela *Ikaria-*k aztarna fosil horiekin duen loturaren adibiderik ezagutzen. Hori dela eta, *Ikaria* aztarna horien ekoizlea delako ustea, bai eta *Ikariaren* portaeraren, anatomiaren eta taxonomiaren inguruko azalpenak espekulatiboak dira, eta okerrak izan daitezke.

## Garrantzia 
Aurkikuntza aipagarria da, zeren aspaldidanik susmatu baita bilateriarrak Ediacararrean garatu zirela (adibidez, *Temnoxa* eta *Kimberella*), nahiz eta Ediacararreko biota gehien-gehiena Kanbriarretik hona Lurreko bizitzan nagusitu diren animalien oso desberdina izan. Charles Darwinek lehen aldiz azaleratu zuen, arazo gisa, nola bizitza zelulaniztun gehiena, bereziki bizi-forma konplexuak, Kanbriar aldiaren hasieran garatu zen, duela 541 milioi urte. Fosil honek arazo hori konpontzen duela dirudi.

## Ikus, gainera 
Organismo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biota (Taxonomicon)
* Bizitza (Systema Naturae 2000)
* Vitae (BioLib)
* &nbsp;– bizitzaren doako direktorioa
Euskarafobia

**Euskarafobia**, batzuetan **euskalfobia**, **euskarofobia**  edo **baskofobia**, euskararen kontrako jarrera eta glotofobia bat da. Mendez mende, agintariek, eskola sistemen kudeatzaileek edo pertsonaia publiko eta gizabanako batzuek euskara jazarri dute. Euskaldunen aurkako jarrera Goi Erdi Aroan agertzen da esplizituki agirietan, hezigabetzat edo basatitzat joaz (*barbaro* eta antzeko izendapenak). Euskaldunen kontrako jokaeretan, euskararen bazterketa edo/eta trufa izan da gai nagusietako bat. 
[thumb|Euskara ez erabiltzeko jarritako eskola zigor baten irudia (*[Argia* aldizkaria)]]
XII. mende erdialdean, *Codex calixtinus* idazlaneko V. atalean gogor gaitzetsi eta trufa egin zitzaien euskaldunei (baskoak, hots, Ipar Euskal Herrikoak, zein nafarrak, hots, Hego Euskal Herrikoak) haien ohitura eta hizkuntzagatik: "*Hitz egiten entzungo bazenitu, zaunka ari diren txakurrekin oroituko zinateke, hizkuntza erabat basatia baitute*." 

Euskarafobiak debekuen, jazarpenaren edo bestelako neurrien zein adierazpenen forma hartu du historikoki. 2021eko uztailean, gizon batek kolpeak jasan zituen Donibane Lohizunen pertsona talde batengandik euskaraz mintzatzeagatik, Frantziako hizkuntza frantsesa dela esaten zuten bitartean. Antzeko bidetik, 2018ko otsailean, Idiazabal eta Elgoibar futbol taldeen arteko partiduan, arbitroak partidutik kanporatzeko mehatxua egin zien euskaraz mintzatzen ziren futbol-jokalariei, gazteen ligakoei.

2022ko maiatzean, Steilas hezkuntzako sindikatuak pribatizazio eta "euskarafobia" legeen kontrako borrokan jarri zuen bere politikaren indarra. 2023ko otsailean, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak legez kanpokotzat jo zuen lanpostu publikoetan euskara maila bat eskatzea, euskalfobian kokatu izan zena. Hilabete amaieran, Irunen egin Memoria Demokratikoari buruzko Estatu Mailako Biltzarra delakoan, egitarauan dena erdaraz aurkeztu ez ezik, Irungo Udalak Kepa Ordoki Bidasoko memoria elkartea euskaraz ezer ez aurkeztera behartu nahi izan zuen, "arrazoi politikoengatik", Hizkuntzaren Behatokiak oso larritzat jo zuena. Osakidetzan ere eraso pertsonalak gertatu dira euskararen erabileraren kontra, 2023ko apirilean Aramaion agerian geratu zenez. 2023ko urrian, Familia Enpresaren Institutuaren ekitaldi batean, Euskalduna jauregian, Iñigo Urkulluk hitzaldi batean esaldi batzuk euskaraz esan zituen; tartean ziren espainiar agintariak eta politikariak. Aldiz, hitzaldia eten egin behar izan zuen, bat-batean bertaratu batzuen eztulek jarduna etenda.   

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Joan Mari Torrealdai.  *El libro negro del euskera* (1998, *Ttarttalo*) Euskarak mendeetan zehar jasandako erasoei buruzko liburua.
* Joan Mari Torrealdai.  *Asedio al euskera. Más allá del libro negro* (2018, *Txertoa*).

## Ikus, gainera 
* Euskararen debekua.
* Baskofobia.
* Menderatze (soziolinguistika).
Eugène Ysaÿe

**Eugène-Auguste Ysaÿe** (Lieja, 1858ko uztailaren 16a - Brusela, 1931ko maiatzaren 12a) belgikar biolinista, musikagile eta orkestra-zuzendaria izan zen. ""Biolineko erregea"" bezala ezagutu zen eta Nathan Milsteinek "Tsarra" deitu zion.

Bost urterekin aitaren biolin eskolak jasotzen hasi zen eta zazpi urterekin Liejako Kontserbatorioan sartu zen. Henri Vieuxtempsen lezioak ere jaso zituen.

Kontserbatorioan graduatu ondoren, Berlingo Filarmonikan biolin nagusia izan zen. Hogeita zazpi urterekin bakarlari gisa hasi zen Parisen eta hurrengo urtean irakasle sartu zen Bruselako kontserbatorioan. Horrek ez zion Europan eta Estatu Batuetan kontzertuak ematen jarraitzea eragotzi. Hainbat musikagilek konposatu zituzten berarentzat lanak, hala nola Claude Debussy, Camille Saint-Saëns, César Franck eta Ernest Chausson. Pixkanaka-pixkanaka, bere osasun arazoak zirela eta, irakaskuntzan eta konposizioan gehiago aritu zen.

Bere ezaugarririk bereizgarriena rubatoan izan zuen maisutasuna izan zen. Musikagile erromantiko eta modernoen interprete handia izan zen, baina Bachen eta Beethovenen lanen exekuzioagatik ere miretsia izan zen.

## Lan hautatuak 
* 6 Sonata biolin bakarlariarentzat, Op. 27]] Biolinista handiei eskainiak eta beren estiloaren arabera konposatuak:
** Sonata n° 1 (Joseph Szigeti)
** Sonata n° 2 (Jacques Thibaud)
** Sonata n° 3 (George Enescu)
** Sonata n° 4 (Fritz Kreisler)
** Sonata n° 5 (Mathieu Crickboom) (sein Lieblingsschüler)
** Sonata n° 6 (Manuel Quiroga)
* Biolinerako 8 kontzertu
* Zahlreiche Werke für Violinen und Orchester
* Opera bat "Pier li Houyeu" 1931 valonieraz
* Sonata Op. 28 biolontxelo bakarlarientzako
* Dix Preludes pour Violon seul, op. 35

## Kanpo estekak
2021eko mendebaldeko Ipar Amerikako bero-bolada

**2021eko mendebaldeko Ipar Amerikako bero-bolada** Pazifikoko ipar-mendebaldean eta mendebaldeko Kanadan 2021eko ekainaren amaieran hasitako eta uztailaren erdian amaitutako bero-bolada iraunkorra izan zen.  Beroak Estatu Batuetako iparraldeko Kalifornia, Idaho, mendebaldeko Nevada, Oregon eta Washington estatuak kaltetu zituen, baita Kanadako Columbia Britainiarra eta, bere azken fasean, Alberta, Manitoba, Ipar-mendebaldeko Lurraldeak, Saskatchewan eta Yukon, Kanadan. Kaliforniako erdialdeko eta hegoaldeko eskualdeak, Nevadako ipar-mendebaldea eta hegoaldea eta Montana eta Wyoming estatuko zenbait eskualde ere kaltetu ditu, baina tenperaturaren anomaliak ez ziren iparralderago dauden eskualdeak bezain muturrekoak izan.

Bero-bolada klima aldaketak eragindako eta berebiziko indarra zuen gorakada baten ondorioz hasi zen. Eskualdean inoiz erregistraturiko tenperaturarik handienak eragin zituen, tartean Kanadako errekor historikoa (49,6º). Bero-boladak baso-sute zabal ugari eragin ditu, ehunka kilometro koadroko azalera dutenak, eta horrek errepideetako etenaldi orokorra eragin du. Horietako batek, Lytton herriko zati handi bat suntsitu zuen, Kanadarako tenperatura errekorra ezarri zuen herria hain zuzen ere. Beroak bideko eta trenbideko azpiegituretan ere kalteak eragin zituen, negozioak ixtera behartu zuen, kultur ekitaldiak eten zituen eta glaziareak urtzea eragin zuen, horietako batzuk uholdeak eragin zituztenak.

*The Guardian* egunkariak jakinarazi zuenez, adituek uste zuten Kanadako hego mendebaldean izan ziren bero bortitzek sekulako triskantza eragin zutela itsasoko animalietan. Euren kalkuluen arabera, baliteke mila milioi baino gehiago izatea bero handiek hildako animaliak.

Oraindik ez dugu hildakoen kopuru zehatza ezagutzen, baina hazten jarraitzen du. 2021eko uztailaren 2an, Columbia Britainiarreko buru forentseak probintzian ohi baino 480 bat-bateko heriotza izan zirela esan zuen, gehienak edo guztiak beroaren ondorioz hil zirela iradokitzen duena. Estatu Batuetako heriotzak 95 dira gutxienez Oregonen (horietatik 59 Portland hiriburua duen Multnomah konderrian) eta 38 gutxienez Washingtonen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko mendebaldeko Europako uholdeak

thumb|250px|2021eko uholdeak Danubio ibaian.
thumb|250px|Uholdeak Suitzan.
**Europa Erdialdeko 2021eko uholdeak** uholde larri batzuk izan ziren, 2021eko uztailean erdialdeko Europan gertatu zirenak, Berne ekaitzaren eraginez. Ekaitz eta eurijasa handiek aste oso bat iraun zuten eta, haien ondorioz, ibaien arroek gainezka egin zuten. Meteorologo askoren ustez gertaerak aldaketa klimatikoarekin zuzenean lotu behar dira. 

## Gertakariak 
2021eko uztailean, hainbat uholdek mendebaldeko Europako eremu handi bat kaltetu zuten. "Bernd" izeneko depresio baxu batek lehen uholdeak ekarri zituen uztailaren 12tik aurrera. Uholdeek hainbat ibai-arrotan izan dute eragina, Erresuma Batuan lehenik eta iparraldeko eta erdialdeko Europan gero, besteak beste, Belgikan, Frantzian, Alemanian, Luxenburgon, Herbehereetan, Suitzan eta Italian. Uholdeek gutxienez 127 pertsona hil dituzte, tartean 103 Alemanian, 1 Italian eta 23 Belgikan. Kalteak bereziki larriak izan ziren Alemanian, non, baieztatutako hildakoez gain, uztailaren 16rako 1.300 pertsona desagerturik ziren. Telefono sarea erorita dago eskualde kaltetuenetan, eta zailtasun handiak daude herritar askorekin harremanetan jartzeko. Gainera, askok beren etxeetatik ihes egin dute. Renania-Palatinatuko erakundeen arabera, baina, 1.300 baino gehiago dira Ahrweiler barrutian soilik.

## Hildakoak Alemanian 
Hauek dira lehen momentuetan emandako zifrak:
* Guztira: 156 hildako eta ehundaka desagertuak
* Ahrweiler barrutia: 28 hildako
* Euskirchen barurtia: 15 hildako
* Rheinbach (Rhein-Sieg barrutia): 3 hildako
* Kolonia: 2 hildako
* Solingen: hildako 1
* Werdohl: hildako 1
* Altena: hildako 1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Txikizioaren irudiak Alemanian.
*Uholdeen bideoa.