open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Argania spinosa

thumb|*Argania spinosa*

***Argania spinosa*** Sapotaceae familiako zuhaitza da. Maroko hego-mendebaldean, Mendebaldeko Saharako iparraldean (Aaiun eta Smara inguruan) eta Aljeriako Tinduf probintziako erdibasamortuetan hazten da.

*Argania spinosa* kontserbatzeko helburuz, 1988an UNESCOk 2.560.000 hektareako eremua Biosfera erreserba izendatu zuen.

## Ezaugarriak 
Enbor motza eta bihurritua, eta adar arantzadunak dituen 8-10 mko zuhaitza da. Hosto erdi-iraunkorrak, larrukarak, txandakatu edo sortakatuak, obal-lantzeolatuak eta txikiak (2-4 cm luze). Loreak, txuriak edo hori-berdekarak eta gamopetaloak, maiatza-ekainean agertzen dira. Fruitua 9-16 hilabeteren buruan heltzen da. Drupa berde-horixka da, azal lodia, mesokarpo mamitsua eta endokarpo gogorra dituena. Honen barnean lipidotan oso aberatsa den hazi bat (batzuetan bi edo hiru) dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komando Bereziak

**Komando Bereziak** ETA politiko-militarraren baitan 1975 urtean sortutako egitura bat izan zen, aldi berean izaera politiko eta militarra zuena. Komando Bereziek atentatu kanpaina zabala burutu zuten 1975 urtean bertan, baina espainiar estatuko segurtasun-indarrek Mikel Lejartza agentea ETA pm erakundean infiltratu eta hainbat atxiloketa egin zituzten, tartean egitura horren lehenenego burua izan zen Pedro Ignacio Perez Beotegi, *Wilson*. Ondoren, Miguel Angel Apalategi, *Apala*, jarri zen komando berezien buru. Hortik aurrera, komando bereziek erakunde politiko bat sortu eta Espainiar Trantsizioaren baitan integratzearen aurka agertu ziren ETA pm baitan, borroka armatuaren likidazioa ekarriko zuelakoan. Bereziki, Pertur ETA pmko buruzagiaren aurka agertu ziren. Perturren lerroaren onespenik gabe, bahitutako Angel Berazadi enpresaburua erail zuten 1976 urtean. 

ETA pm erakundearen komite exekutiboaren laguntzarik gabe, Komando Bereziek Javier Ybarra enpresaburua bahitu zuten 1977 urtean baliabide ekonomikoak eskuratu nahian, baina bahiketak porrot egin eta Ybarra erail zuten. Azkenik, Komando Bereziak ETA militarrean integratu ziren, ETA militarraren baitan horren aurkako iritziak izan baziren ere, Komando Autonomo Antikapitalistak izeneko erakundea sortzera eraman zutenak.

## Kanpo estekak
Aleksander Wolszczan

**Aleksander Wolszczan** (Szczecinek, Polonia, 1946ko apirilak 29) poloniar astronomo nabarmen bat da, lehen aldiz gure eguzki-sistematik kanpoko exoplaneten eta planeta pultsarren existentzia frogatu zuena.

## Biografia 
Polonian hezia (Toruńgo Nicolaus Copernicus Unibertsitatean) Wolszczan 1982an joan zen AEBetara, Cornell Unibertsitatean, New Yorkeko Ithacan dagoena, lan egiteko. Handik denbora batera Pensilvaniako Estatu Unibertsitateko Astronomia irakasle bihurtu zen. Torungo unibertsitateko irakaslea eta Poloniako Zientzien Akademiako kide izan da.

Dale Fraill kanadar irratiastronomoarekin lan eginez, bien artean 1990ean PSR B1257+12 pultsarra aurkitzera eraman zuten behaketak egin zituen. Egindako aurkikuntzarekin lortutako datuen azterketarekin, pultsarraren inguruan, hurrenez hurren, Lurra baino 4,3 eta 2,8 aldiz masiboagoak ziren bi planeta orbitatzen ari zirela aurkitu zen, pultsarragandik, hurrenez hurren,, 0,36 eta 0,47 unitate astronomikoko distantziara daudenak. Planeta sistema hau gure eguzki-sistematik kanpo aurkitutako lehena izan zen, bere existentzia frogatua dagoelarik.

Wolszczanek eta Frailek euren aurkikuntzak 1992an eta 1994an argitaratu zituzten. Aditu batzuen hasierako interpretazio okerra gora-behera, gaur egun, aurkikuntza hau funtsezkotzat hartzen da.

1996an Wolszczanek AEBetako Astronomia elkarteak ematen duen Beatrice M. Tinsley saria jaso zuen.
Funtzio errekurtsibo

Matematikan, **funtzio errekurtsiboa** input edo aldagai independente moduan funtzioaren beste balio batzuk hartzen dituen funtzioa da. Funtzio errekurtsibo mota zenbait dago; sinpleenak iterazio edo errepikapen sinplez kalkulatzen dira, funtzioaren balioa funtzioak eman duen aurreko balioa hartuz kalkulatzen dutenak. Funtzio errekurtsiboak konbinatorian erabiltzen dira maiz.

## Kanpo estekak
Erlazio n-tar

**Matematikan**,  R  **erlazio n-tarra** (edo askotan erlazioa besterik gabe) erlazio bitarraren orokortzea da, non  R  n-kotez osatuta dagoen:

:  R= \{(x_1,x_2,\ldots , x_n): \; x_1 \in X_1 \; \land  \; x_2 \in X_2  \; \land  \;  \ldots \;\land  \; x_n \in X_n  \; \land  \; R(x_1,x_2, \ldots , x_n) = egiazkoa \} 

**predikatu** n-kotea:  R(x_1,x_2, \ldots , x_n) = egiazkoa  n aldagaien funtzio bat da egia-balioetan.

Aurrekoa bezalako erlazio batek modu bakar batean predikatu n-kote bat definitzen duela eta, zeina  x_1,x_2,\ldots , x_n -rako balio duen baldin eta soilik  (x_1,x_2,\ldots , x_n)   R \, -n badago, eta alderantziz, erlazioa eta predikatua ikur berberaz adierazten dira. Beraz, adibidez, bi proposizio hauek baliokidetzat hartzen dira:
*  R(x_1,x_2,\ldots , x_n) 
*  (x_1,x_2,\ldots , x_n) \in R 

## Adibidea 
Erlazio hau,  N  zenbaki arrunten multzoan definiturikoa, n-tarra da, *n* gai baititu:
: 
   C = 
   \{ (a_1,a_2,\ldots, \; a_n): \; 
   (a_1,a_2,\ldots, \; a_n) \in \mathbb{N}^n \; \land \;
   (a_1 

## azpimotak 
Adierazpenaren gaien kopuruaren arabera:
* Erlazio monadikoa: *R*(*x*).
* Erlazio bitarra: *R*(*x*, *y*).
* Erlazio hirutarra: *R*(*x*, *y*, *z*).
* Erlazio lautarra: *R*(*x*, *y*, *z*, *t*).

4 gai baino gehiagoko erlazioei *n*-tarrak esaten zaizkie ; adibidez "erlazio 5-tarra".

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Adatseko Izar Aglomerazioa

**Adatseko Izar Aglomerazioa** edo **Comako Izar Kumulua** (Melotte 111 bezala ere ezaguna) Coma Berenices konstelazioko mendebaldeko zatian dagoen kumulu ireki bat da. Bertako izarrik distiratsuenak begi hutsez ikus daitezke, 5eko magnitudea baitute, eta ondo ikus daiteke prismatikoekin.

Kumuluak 40 kide inguru ditu eta Eguzkitik 288 argi-urteko distantziara dago, zeruan, gutxi gora-behera 5 graduko eremu bat hartuz. Bere adina 450 milioi urtetan estimatzen da, eta bere masa 100 eguzki masakoa da.

Bere izarretako bat, gutxi gorabehera 0,9 eguzki masako nano zuri masibo bat da, bere bizitza, ziuraski, 5 eguzki masarekin hasi zuena, eta, itxuraz duen nano gorrien urritasunaren ondorioz kumulua uste zena baino handiagoa dela proposatu da, edo desegite prozesuan dagoela.

Kumulu hau ez da Comako Galaxia Kumuluarekin nahastu behar, ezta Coma I galaxia sakabanatuen kumuluarekin ere.

## Kanpo estekak
Txetxenera

**Txetxenera** kaukasoar hizkuntza bat da; errusierarekin batera, Txetxeniako bi hizkuntza ofizialetako bat. Txetxenera eta inguxera elkarrekiko ulergarritasun handiko hizkuntzak dira. Zenbait aldaera ditu (Akkhij, Txiantij, Txiebarloj, Mialkhij, Nokhtxmakhkakhoj, Orstkhoj, Sharoj, Shuotoj eta Terloj) eta 2002an 1.330.000 hiztun inguru zituen.

1920ko hamarkadara arte txetxenera idazteko arabiar alfabetoa erabiltzen zuten. Herrialdean errusierak arabiera ordezkatu zuenean, hasieran latindar alfabetoa eta 1938tik aurrera alfabeto zirilikoa erabiltzeari ekin zioten. 1992an errepublikak bere independentzia aldarrikatu zuenean, latindar alfabetoa berreskuratu zuten nahiz eta hiztunek ulertu ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ethnologueren fitxa
Comako Galaxia Kumulua

**Comako Galaxia Kumulua** (Abell 1656]]) identifikatutako 1.000 galaxia baino gehiago dituen galaxia kumulu bat da. Leoko Kumuluarekin batera (Abell 1367) Comako Superkumuluko kumulurik handienetako bat da.

Kumulurako bataz besteko distantzia 99 Megaparsecekoa da (321 milioi argi-urte). Kumuluko 10 galaxia espiralik dizdiratsuenek 12 eta 14 arteko itxurazko magnitudea dute, eta 20 zentimetro baino gehiagoko irekiera duten zaletuentzako teleskopioekin beha daitezke. Erdigunea bi galaxia eliptiko erraldoi dira nagusi: NGC 4874 eta NGC 4889. Kumulua, izenak dioen bezala, Coma Berenices konstelazioan dago, eta ipar polo galaktikotik gradu gutxi batzutara.

Kumulu hau ez da Comako Izar Kumuluarekin nahastu behar, konstelazio berean egon arren gure galaxiaren barnean dagoen kumulu ireki bat dena, ezta Coma I galaxia kumuluarekin ere. Virgoko Kumulutik gertu dagoen galaxia sakabanatu kumulu bat, honen kideetako asko ere Coma Berenices konstelazioan daudelarik.

## Kideak 
thumb|Comako Kumuluko erdigunearen mapa.
Honakoa bezalako kumulu aberatsetan ohikoa den bezala, erdigunean dauden galaxia gehienak eliptikoak edo lentikularrak dira, kumuluko kanpoaldean egoteko joera duten galaxia espiral gutxi batzuekin.

Gertuko galaxia kumuluen artean aberats eta trinkoena den arren, Comakoak oraindik eraketa prozesuan dirudi. Bertako bi galaxiarik dizdiratsuenak zenbait milaka milioi urteren buruan elkartzeko hurbiltzen prozesuan dauden bi galaxia azpikumuluren erdigunea dira.

Antzeko beste galaxia kumulu batzuetan bezala, Virgokoan kasu, Comako galaxiarteko ingurunea bere X izpi igorpenagatik detektagarria den gas oso bero batek betetzen du, gainera, bertan, grabitate elkarreraginetan euren galaxietatik kanporatuak izan diren izarrak ere badaudelarik.

## Kumuluko azpitaldeak 
**NGC 4889 Azpitaldea**
* NGC 4883
* IC 4011
* NGC 4889
* IC 4040
* NGC 4898
**NGC 4881 Azpitaldea**
* NGC 4881
**NGC 4921 Azpitaldea**
* NGC 4921
**NGC 4874 Azpitaldea**
* NGC 4876
* IC 3963
* NGC 4874
* IC IC 3998
* NGC 4864

Kumuluaren benetako hedadura ez zen 1950ean Monte Palomar Behatokiko astronomoek xehe-xehe aztertu zuten arte, kumuluko galaxietako azke aldez aurretik identifikatuak izan ziren arren.

## Beste galaxia kumulu batzuk 
* Fornaxeko kumulua
* Virgoko kumulua

## Kanpo estekak
Erikazeo

**Erikazeoak** (*Ericaceae*), edo **ainarraren familia**, landare loredunen baitako familia da. Gehienean zuhaixkak edo zuhaitz txikiak izaten dira. Familia kosmopolita, ugariagoa eskualde hotz eta epeletan, eta oso handia da: 4.000 espezie inguru ditu, 126 generotan banatuak. Ezagunenetako batzuk ahabiak, azaleak, errododendroak, txilarrak eta gurbitzak dira.

## Ezaugarriak 
Hostoak gehienean iraunkorrak izaten dira, aldizkakoak edo bertizilatuak, bakunak eta estipularik gabeak. Lore gamopetaloak, hodi edo ezkila formakoak. Korola gehienean aktinomorfikoa da, baina *Rhododendron* generoko asko zigomorfikoak dira.

## Generoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Twickenham Stoop

**TTwickenham Stoop** (baita ere *Twickenham* izen soilez ezaguna) Twickenham auzoan kokatzen den errugbi kiroldegia da, Londresko hego-mendebaldeko auzoa. Harlequin FC errugbi taldearen egoitza da. 1963an inauguratua izan zen.

Twickenham Stadium estadio ospetsuaren alboan kokatua dago.

2012ko maiatzaren 18an Biarritz Olympique euskal errugbi taldeak RC Toulon frantziar taldeari estadio onetan bertan Europako errugbi txapelketako finalean 21-18 irabazi zion.

## Kanpo estekak
Juan Antonio Kareaga

**Juan Antonio Kareaga Andueza** (Bilbo, - Biarritz, 1964ko martxoa) bizkaitar politikari jeltzale bat izan zen. Zuzenbidea ikasi ondoren, Deustuko Unibertsitateko Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatean irakaslea izan zen. 1933ko hauteskundeetan Espainiako Gorteetarako diputatu aukeratu zuten, Bilbo ordezkatuz. Espainiako Gerra Zibila hastean Gipuzkoako Defentsa Batzordeko ordena publikoko komisaria izendatu zuten, Telesforo Monzón ordezkatuz. Halere, Fronte Popularrekoko kideen Ondarretako espetxearen erasoaren aurkako protesta modura dimititu egin zuen. Gerra amaitzean Biarritzera ihes egin eta liburu-denda bat izan zuen.

## Kanpo estekak 
* Juan Antonio Kareagaren biografia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Simetria-erlazio

Matematikan, A multzoan definitutako R erlazio bitarra **simetrikoa** da; bi elementu desberdin hartuta, lehena bigarrenarekin erlazionatuta badago, orduan bigarrena ere lehenarekin erlazionatuta badago. Beste hitzetan:

: \forall x,y\in A,\ xRy \Rightarrow yRx

Hori gertatzekotan, esaten dugu R-k **simetria-propietatea** betetzen duela.

A multzoan ezarritako R erlazioa, (A, R) bikote ordenatuaren bidez adierazten da.

Simetrikoaren aurkakoa den erlazioari **asimetrikoa** dela esaten zaio, hots, bi elementu desberdin hartuta, lehena bigarrenarekin erlazionatuta badago, orduan bigarrena ez badago lehenarekin erlazionatuta. Beste hitzetan:

: \forall x,y\in A,\ xRy \Rightarrow \neg (yRx)

Hori gertatzekotan, esaten dugu R-k **asimetria-propietatea** betetzen duela.

## Adierazpidea 
Biz A multzoan definitutako R simetria- edo asimetria-erlazio bat, orduan R-ren adierazpidea desberdina da, erlazio bitarra adierazteko moduaren arabera.

## Adibideak 
Biz A edozein multzo:

* Biz (A, =)\,, =\, (matematika-berdintasuna), simetrikoa da.
* Biz (A, \cup), \cup simetrikoa da.
* "ezkondua izatea" simetria-erlazioa da, "garaiagoa izatea", aldiz, ez.
* Biz (A, >)\,, >\, ("hertsiki handiagoa") asimetrikoa da, era berean  ("hertsiki txikiagoa").
* Biz (A, \subset), \subset (multzoen partekotasun hertsia), asimetrikoa da.

## Simetria \neq Antisimetria 
Simetria ez da *antisimetriaren aurkakoa*.

Badaude erlazioak aldi berean simetrikoak eta antisimetrikoak direnak (berdintasuna bezala), beste batzuk simetrikoak eta antisimetrikoak ez direnak (zatigarritasuna bezala zenbaki osoetan), beste batzuk simetrikoak direnak baina ez antisimetrikoak (*n* moduluko kongruentzia-erlazioa bezala), eta beste batzuk antisimetrikoak direnak baina ez simetrikoak ("txikiago" erlazioa bezala).

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Mutualia

**Mutualia** Euskal Autonomia Erkidegoko lan-istripuetarako ugazaben mutualitate bat da, Espainiako Gizarte Segurantzaren erregistroan lan istripuetako eta gaixotasun profesionaletako mutualitateen artean 2. zenbakia duena. Irabazi asmorik gabeko eta erantzukizun mankomunatuko enpresaburu elkarte bat da.

## Historia 
2006ko urtarrilaren 1ean sortu zen, ehun urtetik gorako historia duten MUTUA VIZCAYA INDUSTRIAL, PAKEA eta LA PREVISORA erakundeek bat egin zutenean.

## Kanpo estekak 
* Mutualia
* AMAT
Kanonizazio

[thumb|San [Zipriano (Kartagoko apezpikua)|Zipriano Kartagokoak, kanonizazioetan ardura eskatu zuena]]
**Kanonizazioa** edo **kanonizatzea** kristau eliza batek pertsona bat modu ofizialean santu izendatzeko duen prozedura da. Horrela, pertsona hori santuen zerrenda ofizialean edo kanonean inskribatzen da.

Hasieran, ez zegoen santu izendatzeko prozedura formalik, eta gaur egun ere Eliza ortodoxoak halaxe egiten du. Erromatar Eliza Katolikoak eta Eliza Anglikanoak, berriz, prozedura formal bat erabiltzen dute. Erromatar Eliza Katolikoan, Congregatio de Causis Sanctorum biltzarrak prozedura zuzentzen du.

Erromatar Eliza Katolikoan, kanonizazioak mundu osoko gurtza dakar; beatifikazioak, berriz, eskualdeko eremuko gurtza besterik ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robin Gibb

**Robin Hugh Gibb** (1949ko abenduaren 22a, Douglas, Man Uhartea &ndash; 2012ko maiatzaren 20a, Londres) britainiar abeslari eta konposatzaile bat izan zen.

Bere beste bi anaiekin batera, Barry eta Maurice Gibb, Bee Gees musika talde ospetsua osatu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Robin Gibb (Bee Gees) - TopPop 1973 1.png|1973an.
Irudi:Robin Gibb Leipzig Mai 2009.jpg|2009an Leipzig hirian.

## Kanpo estekak 
* Robin Gibb abeslari eta konposatzailearen webgunea
Polisindeton

**Polisindeton** hitza grezieratik dator (πολύς "asko" , σύν "-arekin" eta δέω "lotu") eta lokailu aniztasuna esan nahi du. Eta horretan datza, alegia, errekurtso estilisto hau: asmo estilistiko batekin juntagailuen errepikatzean, hain zuzen. 

Gabriel Arestiren adibide bat "eta"ren polisindetonez:

:* Etzen honen kexati izan gure aita;*
:* etzen izan, baina*
:* nire damua da*
:* **ta** nire tristura,*
:* iluntasuna **ta***
:* isiltasuna nire etsaiak baitira.*

Modu horretan esanahia indartu egiten da. Batzuetan errekurtso honekin diskurtsoa lasaitu egiten da, moteldu, hausnarketarako giro egokia sortuz.

Badago erabat aurkako den errekurtsoa: asindeton alegia. Hau juntagailuak kentzean datza.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 657-658 or. Xabier Altzibarren artikulua.

## Ikus, gainera 
* Asindeton.

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren literatura hiztegia.
N-kote

Matematikan eta informatikan, '''*n*-kotea** edo **tupla'* *n* objektuen zerrenda ordenatua da, eta objektu horiek bere elementuak dira. Lehenengo elementua *a*1 adierazten badugu, bigarrena *a*2 eta horrela gainerakoak, *a**n* *n*-garren elementua; dagokion *n*-kotea honela adierazten da: (*a*1,*a*2,...,*a**n*).

## Eredu erlazionala 
Datu-base erlazional batean, *n''-kotea entitate bati dagozkion atributuen multzoa da. n-kote bakoitzak atributuak irudikatzen dituzten zutabeak zeharkatzen dituen lerro bat betetzen du.

## Kanpo estekak
Indiferentzia-printzipio

**Indiferentzia-printzipioa** fenomeno batean zorizko gertakizun edo emaitza posible guztien multzoan gertakizun bakoitzari probabilitate berdina esleitzen dion erregela da, pentsatuta gertakizun guztiek gertatzeko aukera berdinak dituztela. Horrela, zorizko saiakuntza batean *n* emaitza posible badaude, elkarrekiko baterazinak, gertakizun bakoitzaren probabilitatea *1/n* litzateke printzipioaren arabera.

## Kanpo estekak
Arbutus

***Arbutus*** Ericaceae familiaren baitako landare loredunen generoa da. 14 espezie inguru ditu, zuhaixkak eta zuhaitzak, Mediterraneo aldeko, Mendebaldeko Europako eta Ipar Amerikako eskualde epeletan hazten direnak. Euskal Herrian dagoen espezie bakarra gurbitza (*Arbutus unedo*) da.

## Espezieak 
### Mundu Zaharrean 
* *Arbutus andrachne* L. – Hego-ekialdeko Europa eta hego-mendebaldeko Asia.
* *Arbutus canariensis* Duhamel – Kanariak.
* *Arbutus pavarii* Pampan. – Libia.
* *Arbutus unedo* L. – Gurbitza. Mediterraneoaren arroa, mendebaldeko Frantzia eta mendebaldeko Irlanda.

### Ipar Amerikan 
* *Arbutus arizonica* (A.Gray) Sarg. – Mexiko Berria, Arizona eta mendebaldeko Mexikoko, hegoalderantz Jaliscoraino.
* *Arbutus glandulosa* Mart. & Galeotti – Mexikoko erdi eta hegoaldea.
* *Arbutus menziesii* Pursh – Ipar Amerikako mendebaldeko itsasaldea, Britainiar Kolunbiako hegoaldetik Kaliforniako erdialdera.
* *Arbutus peninsularis* Rose & Goldman – Mexikoko Kaliforniako penintsula.
* *Arbutus xalapensis* Kunth – Texas, Mexiko Berria eta Mexikoko ipar-ekialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bee Gees

**Bee Gees** Ingalaterrako disco musikako talde bat izan zen, Man uhartean sortua. Hiru kide nagusiak Barry, Robin eta Maurice Gibb anaiak izan ziren.

1970eko hamarkadaren amaieraldera eta 1980ko hamarkadan sekulako arraskasta bereganatu zuten. Taldearen abesti asko nazioartean ospetsu bialaktu zirelarik, adibidez ''Stayin' Alive*, *Night Fever*, *Tragedy*, *More than a woman*, *How deep is your love* edota *The Woman in you*.

## Diskografia 
* 1965 - *The Bee Gees Sing and Play 14 Barry Gibb Songs*
* 1966 - *Spicks and Specks*
* 1967 - *Bee Gees 1st*
* 1968 - *Horizontal*
* 1968 - *Idea*
* 1969 - *Odessa*
* 1970 - *Cucumber Castle*
* 1970 - *2 Years On*
* 1971 - *Trafalgar*
* 1972 - *To Whom It May Concern*
* 1973 - *Life in a Tin Can*
* 1974 - *Mr. Natural*
* 1975 - *Main Course*
* 1976 - *Children of the World*
* 1977 - *Here at Last... Bee Gees... Live*
* 1979 - *Spirits Having Flown*
* 1981 - *Living Eyes*
* 1987 - *E.S.P.*
* 1989 - *One*
* 1991 - *High Civilization*
* 1993 - *Size Isn't Everything*
* 1997 - *Still Waters*
* 1998 - *One Night Only*
* 2001 - *This Is Where I Came In''

## Iruditegia 

Irudi:Bee gees 1970.JPG|1970an.
Irudi:Bee Gees 1977.JPG|1977an.
Irudi:

## Kanpo estekak 
* Bee Gees musika taldearen webgunea
Montecristo

**Montecristo** edo **Monte Cristo** (greziarrek Ωγλάσσα *Oglasa* deitua) Tirreniar itsasoan dagoen Toskanako uhartediko uhartea da. Administratiboki Livornoko probintzian dagoen Portoferraio udalerrikoa da.

Uharteak 10,39&nbsp;km2 azalera eta 4,3&nbsp;km zabalera du. Gobernuak natura-erreserba izendatu zuen eta egun Toskanako uhartediko parke nazionalaren barnean dago.

Uhartearen ospea Alexandre Dumasen *Monte Cristoko Kondea* eleberrian agertzegatik datorkio, Edmond Dantès protagonistak bertan Spada familiaren altxorra topatu zuelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Colubridae

***Colubridae*** (latinez *coluber*, suge) sugeen familia bat da. Barnean munduko sugeen bi herenak ditu, 304 genero eta 1.938 espezie inguru edukiz. Kontinente guztietan, Antarktikan izan ezik, bizi dira.

Gehienak ez dira pozoitsuak baina *Boiga* generokoek kosk egiten dute eta *Rhabdophis* generokoek hildakoak eragin dituzte.

Goiko eta beheko masailetan dituzte hortzak, baina hodi gabeak dira denak. Oso mota gutxik dute pozoia. Muturreko hezurrak higikorrak dituzte.

## Sailkapena 
* Calamariinae Bonaparte, 1838

-----
* Colubrinae Oppel, 1811

-----
* Grayiinae Meirte, 1992
;* *Grayia* Günther, 1858
-----
* Sibynophiinae Dunn, 1928
;* *Scaphiodontophis* Taylor & Smith, 1943
;* *Sibynophis* Fitzinger, 1843
-----
* ''''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Captatio benevolentiae

**Captatio benevolentiae**. Erretorikazko figura hau etimologikoki latinetik dator: "captatio" hitzak zerbait bilatzeko ekintza adierazten du, eta "benevolentia", onginahia, borondate on. Figura honekin publikoaren atentzioa erakarri nahi du egileak, hizlaria zein idazlea. Gehienetan gezurrezko modestia erakutsiz, egileak berak egin ditzakeen akatsen aurrean publikoaren ulertzea eskatzen du.

Hona hemen Inozentzio Olea bertsolariaren adibide bat:

Irakurleai
:* O, irakurle maitagarriok,*
:* bildurrez natorkizute!*
:* Goierri-lore auen usaia*
:* gustatuko ote zaizute?*
:* Nola diran zuentzat*
:* artu batuzek beintzat,*
:* eta barka zaidazute*
:* gaizki landatu ditudalako*
:* zimeltzen bazaizkizute.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asindeton

**Asindeton** hitza grezieratik dator (ἀσύνδετον "lokailu gabea"). Errekurtso sintaktiko hau juntagailuen ezaz baliatzen da, hau da, juntagailu edo lokailu bat jarri beharrean, proposizioak ondo-ondoan jartzen dira. Esaterako "etxera joan nahi du; (baina) ezin du". Figura hau elipsi mota bat da eta, Xabier Altzibarren ustez, "juntagailuak kentzeak zalutasuna eta bizkortasuna ematen dio esaldiari". Metaketetan eta enumerazioetan, bestetik, "esanahia indartzen laguntzen du".

Errekurtso hau estilo kontzeptistaren gustukoa da, hitz gutxitan esanahi ugari adierazteko. Zentzu honetan klasikoa da Julio Zesarren esaldia: "Veni, vidi, vici". Atsotitzetan ere ohikoa da asindetona: "Etxean otso, kalean uso".

Poesian asko erabili da. Hona hemen Gabriel Arestiren adibide bat:

:* Lehen: Gazi.*
:* Orain: Geza.*
:* Gero: Gozo.*
:* Euskera ura bezalakoa da.*

Badago erabat aurkako den errekurtsoa: polisindeton alegia. Hau juntagailuak gehitzean datza.

## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 72-73 or. Xabier Altzibarren artikulua.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* polisindeton

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren literatura hiztegia.
Arctostaphylos

***Arctostaphylos*** Ericaceae familiaren baitako landare loredunen generoa da. 60 espezie inguru dira, zuhaixkak edo zuhaitz txikiak, gehienak hostoiraunkorrak (espezie bat bakarrik da hostoerorkorra). Espezie gehienak (*manzanita* deituak) Ipar Amerikako mendebaldeko txaparraletan hazten dira. Euskal Herrian bi espezie daude: *Arctostaphylos uva-ursi* (Azeri mahatsa) eta *Arctostaphylos alpina*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daboecia

***Daboecia*** Ericaceae familiaren baitako landare loredunen generoa da. Bi espezie besterik ez dira:
* *Daboecia azorica* Tutin & E. F. Warb – Azoreak
* *Daboecia cantabrica* (Hudson) K.Koch – Txilar kantauriarra. Irlandako mendebaldea, Frantziako mendebaldea, Espainiako iparraldea, Portugalgo ipar-mendebaldea.

## Kanpo estekak
Vaccinium

***Vaccinium*** Ericaceae familiaren baitako landare loredunen generoa da. 450 espezie inguru dira, zuhaixka eta muluak, gehienak Ipar Hemisferioko eskualde hotzetan banatuak, nahiz eta espezie batzuk tropikalak diren. Espezie askoren fruituak, ahabiak, jangarriak dira.

Euskal Herrian bi espezie daude: *Vaccinium myrtillus* eta *Vaccinium uliginosum*.

## Kanpo estekak
Aristarko Samoskoa

**Aristarko** (; Samos uhartea, K.a. 310 - ) greziar astronomo eta matematikoa izan zen. Antzinako Grezian jaio eta bizi izan zen. Ezagutzen den lehen pertsona da teoria heliozentrikoa planteatu zuena, eguzkia unibertsoaren erdian kokatuz.

## Bizitza 
Ez da askorik ezagutzen haren bizitzaz. *Samoskoa* goitizenagatik uste da Samos uhartean jaio zela, eta jakina da Alexandriako Liburutegian lanean aritu zela. Bere lanen artean, bakarra gelditzen da: *Eguzkiaren eta ilargiaren tamaina eta haiekiko distantziak*.

## Heliozentrismoa 
Aipaturiko *Eguzkiaren eta ilargiaren tamaina eta haiekiko distantziak* lana geozentrismoan oinarritzen bada ere, badakigu heliozentrismoaren aldeko beste liburu bat ere idatzi zuela, berari buruzko aipamenak egiten baitituzte Arkimedesek eta Plutarkok.

Honako hau idatzi zuen Arkimedesek:

Plutarkok aldiz zera idatzi zuen:

## Eguzkiarekiko distantzia 
thumb|250px| Lurra (T), eguzkia eta ilargia ilgoran
Aristarkok esan zuen Eguzkiak, Ilargiak eta Lurrak angelu zuzena osatzen dutela ilgora eta ilbeheran. Kateto handiaren aurkako angeluak 87º zituela zehaztu zuen. Ilargiaren eta Eguzkiaren diametroen tamaina Lurrarekiko duten distantziarekiko proportzionalak direla baieztatu zuen. Ez zebilen hain oker, izan ere, hau betetzen baita, baina ez berak emandako neurriekin. Berak zioen Eguzkia Ilargia baino 20 aldiz handiagoa dela eta beraz 20 aldiz urrunago dagoela, eta gaur egun badakigu zenbakia 400 dela, hau da 20².

Badirudi Eguzkiaren tamaina handi honek eragingo ziola gorputz txikiagoek bere inguruan biratzen dutela pentsatzea.

## Kanpo loturak 
*  *¿Girará la Tierra alrededor del Sol?* Aristarko ondorio honetara zelan iritsi zen aztertzen duen NASAren webgune bateko orrialdea.
Lehentasunezko partaidetza

**Lehentasunezko partaidetzak** merkataritza-sozietate batek jaulkitako tituluak dira, betiereko zor moduan eta porrotaren kasuan akzioen aurretik soilik daudenak hartzekodun moduan, interes tasa aldakorrarekin eta, akzioek ez bezala, sozietatean botoa emateko eskubiderik ematen ez dutenak.

## Kanpo estekak
Mutualitate

**Mutualitatea** irabazi asmorik gabeko erakunde bat da, konfiantzan eta elkarrekikotasunean oinarrituriko zerbitzu batzuk jasotzearren hainbat pertsona biltzen dituena. Mutualitateko bazkideek (*mutualista* deituak) mutualitatea finantzatzen laguntzen dute, aldian aldiko kuota baten bidez. Mutualisten kuoten bidez bildutako diruarekin, mutualitateak bere zerbitzuak ematen dizkie behar duten mutualistei.

Hainbat motatako mutualitateak daude: aseguru mutualitateak, lan istripuen eta gaixotasun profesionalen mutualitateak, ehorztetxe mutualitateak, eta abar.

## Kanpo estekak
Beatifikazio

Eliza Katolikoak pertsona bat beato izendatzeko duen prozedura. Honen bidez, Aita Santuak kristau honen bertuteak adierazten ditu, eta bere kultua onartzen du beatoaren lurraldean. Hurrengo pausua santu izendatzeko kanonizazioa da.

## Kanpo estekak
Allaisen paradoxa

**Allaisen paradoxa** itxarondako baliagarritasunaren teoriako independentziaren axioma kolokan jartzen duen aurkako adibide bat da.

## Paradoxaren azalpena 
Erabaki-hartzaile bati bi egoera desberdin aurkezten zaizkio: A saiakuntza eta B saiakuntza. Saiakuntza bakoitzean, erabaki-hartzaileak aukeran eskaintzen zaizkion bi loterietatik, emaitza eta probabilitate desberdinekin, bat aukeratu behar du. Pertsona gehienek 1 aukera hartuko lukete A saiakuntzan eta 2 aukera B saiakuntzan. Erabaki bereizi hauek guztiz *arrazionalak* dira, gainera. Baina bi saiakuntzak batera hartzen badira, aurreko aukeraketa ez litzateke *logikoa* izango, independentziaren axiomaren arabera, aldi berean A1 eta 2B hartzea, eskubiko taulan erakusten den bezala, non ezkerreko taula beste modu batera aurkeztu den, lehenengo lerro komuna osatuz: A eta B saiakuntzetan, lehenengo lerroa kenduta, bi aukerak berdinak dira eta, hartara, A saiakuntzan hartzen den aukera eta B saiakuntzan hartutakoa berdinak izan beharko lirateke. Axiomak ezartzen duen erabaki-berdintasuna ez da betetzen praktika arrazionalean eta hortik sortzen da paradoxa.

## Kanpo estekak
Aurkako adibide

Logikan, **aurkako adibidea** multzo bateko elementu guztietarako betetzen den proposizio orokor bat ezeztatzen duen egitate bat da. Adibidez, "bele guztiak beltzak dira'' baieztapena bele zuri bat (edo beste kolorekoa) erakutsiz gezurtatzen da; bele zuria aurkako adibidea dela esaten da.

## Ikus, gainera 
* Reductio ad absurdum.
* Argudio.

## Kanpo estekak
Adibide

**Adibidea** baieztapen orokor bat azaltzeko adierazten den kasu partikularra da, baieztapen orokorra ulertzeko eta ilustratzeko laguntza moduan. Ohartarazi behar da adibideak ez direla inoiz baieztapen orokor baten froga moduan aurkeztu.

## Kanpo estekak
Hiparko Nizeakoa

**Hiparko Nizeakoa** (; Nizea,  - Rodas, ) greziar astronomo eta matematikoa izan zen. Antzinako Grezian jaio eta bizi izan zen. Mila izarretatik gora katalogatu zituen eta aguna 24 ordu berdinetan banatu zuen.
## Bizitza 
Nizean jaio zen eta Alexandriako Liburutegiko zuzendaria izan zen. Hamalau liburu idatzi bazituen ere Aratoren poema liburuaren gaineko komentarioa baino ez da gelditzen. Hiparkori buruz dakiguna Ptolomeok bere *Almagesto* liburuan idatzitakoa da. Estrabonen *Geografia* eta Plinio Zaharraren *Naturalis Historia*n ere badaude Hiparkori buruzko zitak. Rodasen bizi izan zen eta bertan hil zela uste da.

## Lanak 
### Izarren katalogoa 
Ptolomeoren Almagesto liburuan agertzen da Izarren katalogoa. Ptolomeo berak behatu zituela esaten badu ere, Hiparkoren lana dela uste da gaur egun. Guztira 48 konstelaziotako 1024 izar daude katalogaturik, bakoitzak bere koordenatuak dituelarik.

### Ekinozioen prezesioa 
Izarren sailkapen eta kokapenari esker Hiparkok Ekinozioen prezesioa deskribatu eta kalkulatu zuen. Prezesio hau Lurraren biraketa ardatzaren etengabeko aldaketa adierazten du. Hiparkoren kalkuluen arabera urteko arkuaren 45 segundo aldatzen zen, gaur egun onarturiko 50'29 segundotik oso gertu ibili zen beraz.

### Urte siderala eta urte tropikala 
Urte siderala, erreferentzia bezala izarrak hartzen dituena, eta urte tropikala, erreferentzia bezala eguzkia hartzen duena, berezitu zituen. Konturatu zen urte siderala tropikala baino 15 minutu luzeagoa zela, urte sideralaren iraupena 365 egun 6 ordu eta 10 minututakoa zela kalkulatu baitzuen (gaur egungo kalkuluekin minutu bateko aldea dago) eta tropikala aldiz 365 egun 5 ordu eta 55 minutakoa (gaur egun 6 minutu eta 15 segundoko aldea). berak urte tropikala hobetsi zuen.

### Lurraren eta Ilargiaren arteko distantzia 
Aristarko Samoskoak kalkulaturiko distantzia zuzendu eta gaur egungoaren oso antzekoa kalkulatu zuen. Bere esanetan Eratostenesek kalkulaturiko Lurraren diametroa hogeita hamar aldiz izan behar zen distantzia. Horrek 384.000 kilometro egiten ditu. Gaur egun ilargiaren orbitaren erradioa 384.400 kilometrokoa dela kalkulatzen da.

### Trigonometriaren 
Trigonometriaren asmatzailetzat hartzen da, izan ere teknika oso erabilgarria baita behaketa astronomikoak egiteko. Sokazko taula bat eraiki zuen, gaur egungo sinuen taularen funtzioa egiten zuena. Angeluak eta katetoak erlazionatzen zituen taula horrek.

### Eliptikaren oblikuitatea 
Eratostenesen ekliptikaren zeihartasuna hobetu zuen.

### Lurraren mapa 
Lurra esferikoaren mapa bi dimentsiotan proiektatzen saiatu zen. Horretarako meridiano eta paralelotan banatu zuen Lurra.
Eufemismo

**Eufemismo** (antzinako grezieratik, ευφημία, ongi esana) pentsamendu figura bat da. Baliabide hau honetan datza: hitz bat publikoki erabiltzeko egokia ez denean horren ordez hain gogorra ez den beste bat erabiltzen da. Esaterako, “mozkortuta” esan beharrean “edanda” esatea. Normalean eufemismo baten azpian tabu bat dago, hau da, publikoki aipatzea gaizki ikusita dagoen hitz bat. Horrelako hitz asko sexuarekin lotuta daude: zakilaren ordez "pilila", maitasuna egin "larrua jo" esan beharrean. Politikan eta hedabideen hizkuntzan ere oso arruntak dira: ijito esan beharrean "gutxiengo etnikoaren partaide", elbarrituaren ordez "gaigabetua". Eguneroko hizkuntzan ere askotan ematen dira: "pikolo" guardia zibilaren ordez, "festondo" mozkorraren ondorioak adierazteko, amorantea esateko "laguntxo" e.a. Ikusten denez eufemismoak askotan perifrasi baten forma hartzen du, perifrasi eufemistikoa alegia. Eufemismoaren kontrakoa disfemismoa da.

Zentsura garaietan edo pentsamendu politiko batzuk debekatuta daudenean, eufemismoak esan ezin diren gauzak aipatzeko modua izan daiteke. Hori Inazio Mari Atxukarro idazlearen lerro hauetan ikus daiteke. Gerra ondorengo garaiez ari zen eta poliziak edo guardia zibilak aipatu ezikik, horrela azaltzen zituen:

"Oztopoak" polizia-kontrolak izango lirateke eta "gizaiak" guardia zibilak.

## Adibideak 
Berria egunkariko estilo liburuak eufemismo batzuk saihesteko aholkua ematen du. Hona estilo liburuko adibideak:

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 322-323 or. Xabier Altzibarren artikulua.

## Ikus, gainera 
* Disfemismo

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren literatura hiztegia.
Leonard Jimmie Savage

**Leonard Jimmie Savage** (Detroit, 1917ko azaroaren 20a – New Haven, 1971ko azaroaren 1a) estatubatuar matematikari eta estatistikaria izan zen, bereziki probabilitatearen eta baliagarritasunaren kontzeptualizazioari buruz ikertu zuena. Oso ezaguna da 1954 urtean argitaratu zuen *The Foundations of Statistics* liburua.
Hostazuri

**Hostazuria** (*Sorbus aria*) *Sorbus* generoko zuhaitza da, hosto-erorkorren nahiz koniferoen basotan agertzen dena talde txikiak osatuz. Hostoen azpialdea zuria du, hortik bere izena, eta, oso itxura berezia ematen dio ezaugarri horrek. Europako zatirik handienean, Asia mendebaldean eta Afrika iparraldean hedatuta dago. Euskal Herrian, berriz, alde gehienetan agertzen da, altitude ertaineko mendietan bereziki; hegoalderantz joanda urrituz doa eta leku lehorrenetan ez da azaltzen.

## Ezaugarriak 
25 m arteko zuhaitza, baina altitude garaietan ez da zuhaixka-neurritik pasatzen. Enborra grisaxka eta leuna du eta, zartatu egiten da ale zaharretan. Adakerak forma oboidea du eta oso adarkatua da. Adar gazteak iletsuak dira eta lentizela gris ugari dituzte. Begiak dira 5 – 16 mm-koak, handiak, konikoak, oboideak, iletsuak eta pixka bat likatsuak gaztetan eta, gero glabroak eta ez-likatsuak.

### Hostoak 
ezkerrera|thumb|150px|Hoastoak: atzealde zurixka eta aurrealde berdea
Hostoak 4 –12 x 2 - 9 cm-koak, bakunak, berdeak gainaldean eta zilarkarak edo zuri-ilupadunak azpialdean, bigarren mailako 8 – 15 nerbio sekundario pare oso nabariekin. Hostoa bitan zerratua edo oso ahulki gingildua. Pezioloa laburra eta ilupaduna.

### Loreak 
thumb|150px|Loreak
Muturreko korinbetan multzo handietan bilduak, eta pedizelo eta kalizan ilaun zuriz estaliak. Korola 5 petaloz osatua eta, petaloak zuriak eta ilaundun azazkal batekin. Androzeoa 20 estaminez osatuta dago, dibergenteak eta petaloak baino motzagoak, eta, filamentu lineal eta glabrodunak. Ginezeoak 2 – 3 karpelo ditu, oinarrian fusionatuak eta beste hainbeste estilo aske, oinarrian ilupadunak.

### Fruituak 
thumb|150px|Fruituak
Mamitsua da, pomo-erakoa, 17 x 15 mm artekoa eta kalizak koroatua. Azala gorri-laranja du eta mamia gozoa, pixka bat mikatza eta irintsua.

## Banaketa 
Europako zatirik handienean, Asia mendebaldean eta Afrika iparraldean hedatuta dago. Euskal Herri ia osoan ageri da, altitude ertaineko mendietan bereziki, eta, hegoaldera hurbilduta gero eta urriagoa da leku lehorrenetan desagertu arte. Horiez gain, beste leku askotan ere aurkitu daiteke, baina apaingarritzat asko landatzen delako.

## Ekologia 
Hosto-erorkorren nahiz koniferoen basoetan agertzen da talde txikitan, bereziki harri biluzia agertzen den tokitan. Hareharritan eta kareharritan hazi daiteke, baina bigarrenean hobeto. Itsas mailatik 2.200 m-ko altitudera arte iristen da eta altitude horietan zuhaixka-eitea hartzen du. Nitrogenoan txiroak diren lurzoruak behar ditu.

## Fenologia 
Apirila eta maiatza artean loratzen da eta fruitua iraila eta urria artean heltzen da.

## Erabilera 
Hazkunde motelekoa da baina zepatik oso ondo hazten da eta oso sustrai-sistema indartsua duenez lurzoruak finkatzeko oso landare egokia da.

Bere edertasunagatik apaingarritzat ere landatzen da.

Fruituak espektoratzaile gisa erabili izan dira.

Zura zuria da, gorrixka ale zaharretan, astuna eta gogorra, eta, ebanisteriako eta tornugintzako objektuen elaborazioan erabiltzen da.

Erregai ona da eta ikatz ona ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hostazuria EuskalNaturan. CC-BY-SA lizentzia
Erlazio bihurkari

Matematikan,  A  multzoan definituriko  R  erlazio bitarra **bihurkaria** edo **erreflexiboa** da, baldin  A -ko elementu oro bere buruarekin  R -ren bidez erlazionatuta badago.

Hau da,

: \forall x\in A, \; xRx

Hori gertatzekotan, esaten dugu R-k **propietate bihurkaria** betetzen duela.

A multzoan ezarritako R erlazioa, (A, R) bikote ordenatuaren bidez adierazten da.

Erlazio erreflexiboaren aurkako den  R  erlazioari, hots,  A -ko inolako elementurik ez badago bere buruarekin  R -ren bidez erlazionatuta, **erlazio antirreflexiboa** deritzo; eta honela adierazten da:

: \forall x\in A, \; \neg(xRx)

Hori gertatzekotan, esaten dugu R-k **propietate antirreflexiboa** betetzen duela.

## Adierazpidea 
Bedi A multzoan definitutako R erlazio erreflexiboa edo irreflexiboa, orduan R-ren adierazpidea desberdina da, erlazio bitarra adierazteko moduaren arabera.

## Adibideak 
Biz A edozein multzo:

* Biz (A, \cup), \cup bihurkorra da, edozein multzoa beraren parte delako.
* Biz (A, \ge), \ge ("handiago edo berdin") bihurkorra da, baina >\, ("hertsiki handiagoa") ez.
* Biz (A, \le), \le ("txikiago edo berdin") bihurkorra da, baina  ("hertsiki txikiagoa") ez.
* Biz (A, =)\,, =\, (matematika-berdintasuna) bihurkorra da.
* Biz (A, \subseteq), \subseteq (multzoen partekotasuna bihurkorra da.
* Biz (\mathbb{N}\backslash\{0\}, \backslash), \backslash\, (zatigarritasuna) bihurkorra da.
* Biz X planoko zuzen guztien multzoa, zuzenen arteko paralelotasun-erlazioa || bihurkorra edo erreflexiboa da, zuzen oro bere buruaren paraleloa baita.
* Sea X planoko zuzen guztien multzoa, bi zuzenen arteko perpendikulartasun-erlazioa \bot bihurtzezina edo antirreflexiboa da, zuzen oro bere buruaren elkarzut ezin baita.
* *Noren aita izatea* eta *Noren ama izatea* bihurtzezinak edo antirreflexiboak dira, inolako kasutan inor bere buruaren aita edo ama ezin baita.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Pitiusak

**Pitiusak** (katalanez: *Pitiüses*) balear uharteetako uhartedia da. Bi uharte nagusik (Eivissa eta Formentera) eta uhartetxo askok osatuta dago.

Izena antzinako grezierazko πιτύα *pitýa* (pinu) hitzetik datorkie, Plinio Zaharrak bertan pinudi asko zeudelako. Uharteetan ugaztun eta narrasti espezie eta azpiespezie endemiko asko daude, normalean kontinentekoak baino handiagoak direnak.

## Geografia 
Pitiusek uharte txikiez inguraturik daude:
* Eivissak honakoak ditu: Porroig, Vedranell, Vedrá, Sa Galera, Escull de Cala S’Hort, Espardell de Espartar, Espartar, Escull de S’Espartar, Esculls de Ses Punxes, Bosc, Na Gorra, Es Vaixell, Na Bosc, Bleda Plana, Escull d’en Ramon, Escull Vermell, Escull de Tramontana, Conillera, Farellons, Palleret, Cala Salada, Ses Margalides, Entrepenyes, Isla Murada, Benirràs, En Calders, Sa Mesquida, Punta Galera, Escull d’es Pas, Formigues, S’Escullet, Punta Grossa, Figueral, S’Hort, Tagomago, Es Canar, Santa Eulalia, Redona, Llados, Negres, Rates, Malvins, Sal Rossa eta Esponja.
* Eivissa eta Formentera artean honako uhartetxoak daude: Portes, Caragolé, Penjats, Negres, Punta Rama, Illa d’en Poros, Torretes, Gastaví, Illa de S’Alga, S'Espalmador eta Espardelló.
* Formenterak honakoak ditu: Forn, Redona, Es Pujols, Aigües Dolcas eta Sabina.

## Galeria 

Fitxategi:Ibiza Bay 2005.jpg|Eivissako hondartza
Fitxategi:ForbysIbizaTown_03.jpg|Eivissa hiria
Fitxategi:Platja de s'Alga.jpg|Formenterako hondartza

## Kanpo estekak
Conillera

**Conillera** (katalanez: *Illa dels Conills* ere; gaztelaniaz: *Conejera*) Balear uharteetako uhartetxoa da. Eivissako ipar-mendebaldeko muturrean, Sant Josep de sa Talaiaren parean, dago.

7,30&nbsp;km² azalera eta itsasargi bat du. Bere hegoaldeko kostaldean Bosc uhartetxoa dago. Ez du biztanlerik eta bertara ailegatzeko modu errezena, Sant Antoniko portuan itsasontzi bat hartzea da.

Balearretan izen bereko beste uharte bat dago, Cabrera uhartedian (1,37&nbsp;km²).

## Kanpo estekak
S'Espalmador

'''S'Espalmador''' (katalanez  edo  ahoskatua) Balear uharteetako uhartetxoa da. Formenterako iparraldean kokatuta, 2.925 metroko luzera eta 800 metroko zabalera (137 hektarea) ditu.

Bi uhartetxoz inguraturik dago, Illa Castavi eta Illa des Porcs izenekoak. Guztira hiru hondartze ditu:
* Es Racó de S'Alga
* Cala Bosch‎
* Sa Torreta‎

## Kanpo estekak
Convolvulus

thumb|*Convolvulus althaeoides*
thumb|*Convolvulus sabatius*
thumb|*Convolvulus tricolor*

***Convolvulus*** Konbolbulazeo familiaren genero bat da, 200 espezie inguru ditu, banaketa kosmopolita eta klima askotan aurki daiteke.

Genero honen espezien artean urteroko landareak daude gehien bat eta gutxi batzuk bizikorrak. Urterokoak belarkarak izaten dira, igokariak edo herrestariak; apaingarrirako landatzen diren gehienak meheak eta txikiak. Bizikorrak, aldiz, mulu-eitekoak izaten dira.

Guztiek hosto bakunak eta txandakatuak dituzte, espiralean jarriak. Loreak zabalak dira, inbutu-formakoak, gehienetan zuriak edo arrosak, nahiz eta zenbait espezietan urdin, bioleta, gorri edo hori koloreak ere egon.

*Convolvulus*eko espezie asko belar txartzat hartzen dira, arazo izaten baitira beste landare landatu batzuentzat, hauen gainera igo eta ito egin ditzaketelako. Dena dela, kasu askotan propio landatzen dira euren lore eder eta apaingarriengatik.

*Convolvulus* espezie asko elikagai suertatzen dira Lepidoptera espezien harrentzat, adibidez, *Bucculatrix cantabricella*k *Convolvulus cantabrica* espeziearen hostoak besterik ez ditu jaten; *Bedellia annuligera*k *Convolvulus arvensis*; *Bedellia somnulentella* eta *Orthonama obstipata*

## Convolvulusetako espezieak 
Euskal Herrian hauek katalogatu egin dira:

* *Convolvulus althaeoides* L.
* *Convolvulus arvensis* L. (ezkerte beltza, ziurda)
* *Convolvulus cantabrica* L.
* *Convolvulus lineatus* L.
* *Convolvulus tricolor* L. (hau apaingarri gisa landatu eta basatuta aurki daiteke)

Beste espezie batzuk:

* *Convolvulus angustissimus*
* *Convolvulus assyricus*
* *Convolvulus boissieri*
* *Convolvulus calvertii*
* *Convolvulus calycina*
* *Convulvulus canariensis*
* *Convolvulus capensis*
* *Convolvulus carrii*
* *Convolvulus cataonnicus*
* *Convolvulus chilensis*
* *Convolvulus cneorum*
* *Convolvulus compactus*
* *Convolvulus dorycnium*
* *Convolvulus equitans*
* *Convolvulus erubescens*
* *Convolvulus eyreanus*
* *Convolvulus floridus*
* *Convolvulus fractosaxosa*
* *Convolvulus graminetinus*
* *Convolvulus hermanniae*
* *Convolvulus holosericeus*
* *Convolvulus humilis*
* *Convolvulus incanus*
* *Convolvulus ipomoeeae*
* *Convolvulus nodiflorus*
* *Convolvulus ocellatus*
* *Convolvulus nyctagineus*
* *Convolvulus oleifolius*
* *Convolvulus pentapetaloides*
* *Convolvulus persicus*
* *Convolvulus phrygius*
* *Convolvulus pilosellifolius*
* *Convolvulus remotus*
* *Convolvulus sabatius*
* *Convolvulus scammonia*
* *Convolvulus secundus*
* *Convolvulus scoparius*
* *Convolvulus siculus*
* *Convolvulus suffruticosus*
* *Convolvulus tricolor*
* *Convolvulus valentinus*
* *Convolvulus verecundus*
* *Convolvulus waitaha*
* *Convolvulus wallichianus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Flora Europaea: *Convolvulus*
* Flora of China: *Convolvulus*
Mazpil

**Mazpil** (*Crataegus azarolus*) errosazeoen familiako zuhaitza da.

*C. azarolus*-ek lau azpiespezie edo aldaera ditu:
* *C. azarolus var. azarolus*
* *C. azarolus var. aronia* L.
* *C. azarolus var. chlorocarpa* (Moris) K.I.Chr.
* *C. azarolus var. pontica* (K.Koch) K.I.Chr.

Herri-sendagintzan erabili dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorbus

**Gurbeak** (*Sorbus*) Rosaceae familiako generoa da, ehun espezie zuhaitz eta zuhaixka inguru dituena. Mendialdean hazten diren espezieak dira, baina apaingarri gisa ere parke eta lorategietan aurki daitezke, batez ere espezie hibridoen kasuan. *Sorbus* generoko fruituak biribilak, txikiak eta kolore gorri, laranja edo arrekoak dira, eta txoriek gustuko dituzte. Zura, zuri-gorrixka edo gorri-arrexka, ebanisterian erabiltzen da.

## Europako espezie nagusiak 
* *Sorbus aria*: Hostazuria
* *Sorbus aucuparia*: Otsalizarra
* *Sorbus chamaemespilus*
* *Sorbus domestica*: Gurbea edo gurbeondoa
* *Sorbus intermedia*: Iparraldeko hostazuria
* *Sorbus torminalis*: Basagurbea edo mazpila
* *Sorbus hybrida*

## Kanpo estekak
Iragate-erlazio

thumb|300px|Adibidea: *a* handiagoa *b* baino bada, eta *b* handiago *c* baino bada, orduan, *a* handiago *c* baino da.
Matematikan, A multzoan definitutako R erlazio bitarra **iragankorra** da; hiru elementu desberdin hartuta, lehena bigarrenarekin erlazionatuta badago eta bigarrena hirugarrenarekin erlazionatuta badago, orduan lehenengoa ere hirugarrenarekin erlazionatuta dago. Beste hitzetan:

: 
   \forall a, b, c \in \mathbb{A}:
   \quad  aRb \quad \land \quad  bRc
   \longrightarrow \quad
   aRc

**A** multzoa eta **R** erlazioa emanda, erlazio hori iragankorra da baldin *a R b* eta *b R c* orduan *a R c* ere betetzen bada.

Hori gertatzekotan, esaten dugu R-k **iragate-propietatea** edo **iragankortasuna** betetzen duela.

## Adibideak 
* N zenbaki arrunten multzoan "txikiago edo berdin" erlazioa iragankorra da:

: 
   \forall a, b, c \in \N :
   \quad a \le b \quad \land \quad b \le c
   \longrightarrow \quad
   a \le c

Adibidez:
: 
   2, 5, 7 \in \N :
   \quad 2 \le 5 \quad \land \quad 5 \le 7
   \longrightarrow \quad
   2 \le 7

Orokorrean, (txikiago, handiago, berdin, txikiago edo berdin, handiago edo berdin) ordena-erlazioak iragankorrak dira.

* N zenbaki arrunten multzoan "zatitzen du" erlazioa iragankorra da:

: 
 \forall a, b, c \in \N :
 \quad a | b \quad \land \quad b | c
 \longrightarrow \quad
 a | c

Adibidez: 3|12 (3ak zatitzen du 12a) eta 12|48 (12ak zatitzen du 48a), iragankortasunagatik 3|48 (3ak zatitzen du 48a).

## Adierazpidea 
Biz A multzoan definitutako R iragate-erlazioa, orduan R-ren adierazpidea desberdina da, erlazio bitarra adierazteko moduaren arabera.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Kutxa (argipena)

**Kutxa** izenak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* kutxa, gauzak gordetzeko ontzi estalkidun laukizuzena
* kutxa, Euskal Herrian eta hainbat herrialdeetan ohikoa den zurezko altzaria;
* aurrezki kutxa, finantza entitate mota bat,
** Kutxa edo Gipuzkoa Donostia Kutxa, Gipuzkoako aurrezki kutxa,
** Kutxabank, 2012an Bilbao Bizkaia Kutxa, Gipuzkoa Donostia Kutxa eta Gasteiz Araba Kutxak sortutako bankua.
Oreka taidunaren teoria

thumb|250px
**Oreka taiduna** —zenbaitetan *oreka puntuatua* edo *oreka etenduna* ere deitua— Stephen Jay Gould eta Niles Eldredge paleontologoek 1972an proposatutako eboluzioaren arloko teoria bat da.

Oreka taidunaren teoriaren zehaztasunak, espeziek eboluzionatzeko ematen duten denborarekin zerikusia du. Eldredge eta Goulden arabera, espezie baten existentziaren denbora gehienean, hau, egonkor edo oso aldaketa txikiekin mantenduko litzateke (estasi aroak), espeziatze prozesuan aldaketa ebolutiboak metatuz (espezie berri baten eraketa), geologiari dagokionez, iraultza genetiko laburra izango litzatekeena. Ez da aldaketa ebolutiboaren pixkanakako izaera eztabaidatzen baizik eta bere erritmoaren uniformetasuna ukatzen dela. Teoria sintetikoaren eta oreka taidunaren teoriaren arteko ezberdintasunak, ez dira soilik eboluzioaren denborara mugatzen (azkarra edo motela), baizik eta baita, hau gertatzen den modura ere. Honela, neodarwinistek, eboluzioa, denboran, patroi lineal edo filogenetiko baten arabera garatzen dela defendatzen dute, oreka taidunaren aldekoek, mosaikozko eboluzio bat defendatzen duten bitartean, hau da, adartua. Neodarwinisten ideia, espezie batetik besterako oinordekotza lineala da. Oreka taidunaren aldekoentzat, berriz, antzinako espezie batek, oinordeko espezie ugari ematen ditu, eta hauek, aldi berean, iraungi edo adartzen jarraitzen dute.

Erregistro fosilean, sarri ikusten da espezieak, denbora batez egonkor mantentzen direla, ondoren, iraungi edo ia bat-batean eraldatzeko. Gradualismoak azaltzen du hau, erregistro geologikoaren perfekzio ezagatik, oreka etendunaren teoriaren arabera, gertaera hau, espezieek eboluzionatzen duten moduaren ondorio zuzen bat izango litzatekeen bitartean, ia ezinezko bihurtuz trantsizio formen fosilizazioa. Ezinezkotasun hori gorantz doa, teoriak dioenez, espeziazioa, batez ere, krisi egoeratan gertatzen bada, sakabanaketa mugatuko eta ale gutxiko biztanlerietan.

## Kanpo estekak