open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bilboko konpartsak

[thumb|[Bilboko konpartsak, Marijaia, txupineroa eta pregoilaria]]**Bilboko Konpartsak** hainbat ekimen antolatu eta sustatzen dituen konpartsen federazioa da, Bilboko Aste Nagusian baita urte osoan zehar ere (aratusteak, Bilbo Kantari, San Tomas, etab.). Bilboko Udalarekin batera, Jai Batzorde Mistoa osatzen dute. 

2024ko Aste Nagusiako egitarauan 600tik gora ekintza prestatu ditu Bilboko Konpartsak. 3.000 inguru konpartsero daude eta konpartsa bakoitzak, batazbeste, 350 pertsona inguru behar ditu txandak betetzeko. 

## Sorrera eta bilakaera 
[start=0|thumbtime=0|thumb|[Bilboko Aste Nagusia|Bilboko Aste Nagusiaren gaineko zortzi datu.]]
1978an sortu zen Bilboko jai-eredua non jatorri herrikoi duten konpartsek Aste Nagusia sortzeko eta antolatzeko rol garrantzitsua izan zuten. Denbora asko igaro da 1978tik, baina jai-eredu hori indarren jarraitzen du.

2002an **Bilboko Konpartsak** federazioa sortzen da, ilusio hartako sugarra pizturik mantentzeko asmoz: gogotik egiten dute lan konpartsek urte osoan eta hainbat jaitan parte hartzen dute (Aste Nagusia, San Tomas, inauteriak eta auzoetako jaiak). Konpartsen helburua herritarrek herritarrentzat egindako jaiak antolatzea da. 
[thumb|Konpartsen kokapena 2015eko [Bilboko Aste Nagusia|Aste Nagusian Bilbon.]]
2024 urtean, federazioak 27 konpartsa koordinatzen zituen. Beteranoenen artean Txomin Barullo, Bizizaleak, Hontzak, Moskotarrak, Pinpilinpauxa, Satorrak eta Uribarri ditugu, 1978an jaiekin eurekin batera sortutakoak. Berrienak, aldiz, Altxa Porrue, Txinbotarrak, Zaratas, Kranba, Piztiak, Trikimailu eta Txinparta dira.

2005ean Gogorregi Konpartsa koordinakundetik at gelditu zen. Bestalde, Federiko Ezkerra konpartsa, 1978an Euskadiko Ezkerrako kideek sortua, 90ko hamarkadako erdialdean desagertu zen baina 2012tik aurrera PSE-EEko kideek izen bereko txosna jarri zuten Plaza Biribilean. Urte batzuk beranduago, Erripa kaian ipini zuten txosna.

## Funtzionamendua 
Konpartsen organo nagusia koordinadora da, gutxienez hilero elkartzen da, eta bertan daude 28 konpartsetako ordezkariak. Jai batzordea da, koordinadoran erabakitakoa gauzatzeko ardura duen organoa eta astero biltzen da urte osoan zehar. Udalarekin zubilana organo horrek egiten du. Horrez gain, hurrengo batzordeak daude: programazioa, azpiegitura, komunikazioa, diruzaintza eta protokoloa.]]
[erdian|thumb|400x400px|[Txinbotarrak konpartsak sortutako Kantari app-aren pantaila-irudiak.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko Aste Nagusia
* Bilboko Aste Nagusiko pregoilari
* Bilboko Aste Nagusiko txupinera
* Goitibehera
* Zabalbide (Bilbo)
* *Kantari* (app)

## Kanpo estekak 
* Bilboko konpartsen webgune ofiziala 
* Gogorregiren bloga 

* Kaskagorri abestia. Akerbeltz "28 konpartsa, bakoitzak du bere xarma..."
* Kaskagorri abestia entzun. Akerbeltz, Youtube
Hiiumaa

**Hiiumaa** Estoniako bigarren uharterik handiena da, 989 kilometro karratuko hedadurarekin. Itsaso Baltikoan dago, Saaremaa uhartetik iparraldera, eta mendebaldeko estoniar uhartediaren zati da (Moonsund Uhartedia). Hiiumaa uharteko hiri nagusia Kärdla da. Azken herri honetatik zazpi kilometro ingurura dago Kärdlako aireportua

**Hiiumaa**, Hiiu Konderriko uharte nagusia da, estonieraz, konderri hau *Hiiumaakond* edo *Hiiumaa* deitzen delarik. Uhartearen aleman eta suedierazko izena *Dagö* da (egunaren uhartea), eta, danieraz *Dagø* da. Finlandieraz *Hiidenmaa* deitzen da, hitzez hitz, "deabruaren uhartea" esan nahi duena.

## Geografia 
Uhartearen azaleraren %60a, basoz betea dago; are gehiago, uharte hau, Estonia osoko lurralderik basotsuena da. Pinu, izei eta orreak daude, eta, uhartearen barnealdean, zingirak daude.

Uhartea, laua da. Bere altuerarik garrantzitsuena, 68 metrokoa da. Mendebaldeko zatian, lakuren batzuk daude, horietatik handiena Tihu Suurjärv delarik, 85 hektarea inguruko azalerarekin.

## Historia 
Hiiumaan egondako lehen giza finkapenei buruzko froga arkeologikoak, K. a. IV. mendekoak dira. *Dageida* uharteari buruz hitz egiten den lehen dokumentua, kronikari garaikideek egin zuten 1228an, Hiiumaa uhartea, Estoniaren gainontzeko lurraldea bezala, gurutzatu germaniarrek konkistatu zuten garaian. 1254an, Hiiumaa Ösel-Wiekeko Gotzaindegiaren eta Ordena Teutonikoko livoniar adarraren artean banatu zen (neurri batean, Hansaren izenean ere lanean ari zen). Uhartea, Suediak hartu zuen 1563 eta 1710 bitartean. Uharteko suediar hiztunen zati handi bat, handik joan zen edo estoniartua izan zen Errusia Inperialaren garaian, 1710etik Lehen Mundu Gerrararte, gerra honetan, alemaniarrek uhartea hartu zutenean.

Gerraren ondoren, Estonia independentearen zati izatera pasa zen. Sobietarrek erantsi zuten 1940an, alemaniarrek 1941ean eta berriz sobietarrek 1944an, ordutik aurrera, Sobietar Batasunaren zati izatera pasa zelarik, herrialde hau, 1991n zatitu zen arte. Ordutik, uhartea, Estonia independentearen zati da.

## Galeria 

Fitxategi:Tahkunan majakka.jpg
Fitxategi:Lammashaka.JPG
Fitxategi:Talo Tammelan kylässä.JPG
Fitxategi:Sorven museo.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiiumaa.ee
Valoria del Alcor

**Valoria del Alcor** Ampudiako alkate-auzo bat da, Palentziako probintzian, Gaztela eta Leonen, Espainian.

## Ondare artistikoa 
* **San Fructuosoren Eliza**: Hargintza bikainekoa, XII. mende inguruan eraikiko zen. Bertan, herri eta tokiko eraginak ikus daitezke, baita zati mozaraberen batzuk ere. Bere arkupea, xehetasun berezi bat da palentziar erromanikoan. Bere barnean, XV. mendeko Kristo gotiko bat nabarmentzen da.

## Landa turismoa 
* La Huerta de Valoria Ekomuseoa.
* Kilometro gutxitara, Villalba de los Alcoresen, Fuenteungrillo izeneko Erdi Aroko eremua eta bere interpretazio gunea bisita daitezke.

## Kanpo estekak 
* Ekimen Turistikoen Gunea
Joanes Ezponda

**Joanes Ezponda** (Maule, 1557- Bordele, 1595eko martxoaren 18a), poeta zuberotarra izan zen. Frantsesez idatzi zituen bere lanak, euskaraz ere jakin arren.

Familia protestantean jaio arren, gaztetan katoliko bihurtu zen (1593an, Henrike IV.a ezkero), horrekin batera bere burua Nafarroako Henrike III.a erregearen zerbitzura ipiniz. Garai gatazkatsu hartan, bi aldiz kartzelaratu zuten. Gazte hil zen, 38 urterekin.

Literaturari dagokionez, gutxi dira egindako poemak: 26 amodiozko soneto eta elegia eta kantu urri batzuk.

## Lanak 
* *"Les Amours"*
* *"Méditations sur les psaumes"* (1588)
* *"Essai de quelques poèmes chrétiens"*
* *"Les Stances sur la mort"*
* *"Avertissement au roi"* (1589)
* *"Les sonnets sur la mort"* (1597)

## Bibliografia 
* Jean de Sponde, *"Poésies"*, Cailler, Les trésors de la littérature française, Geneva, 1949.
* Alan Boase, *"Vie de Jean de Sponde"*, Droz, Geneva, 1977.
* Jean de Sponde, *"Œuvres littéraires"*, Alan Boase, Droz, Geneva, 1978.
* Jean de Sponde, "*Poésies complètes"*, Classiques Garnier, 2022. 

## Ikus, gainera 
* Zuberoako idazleak
* Euskal Herriko erdal idazleak

## Kanpo loturak 
* ["Erdal poeta onena" (Angel Erro, "Berria").](http://www.berria.info/paperekoa/plaza/2008-11-16/050/003/Erdal_poeta_onena._Joanes_Ezponda_(1557-1595)_Mauleko_poeta_XVI._mende_gatazkatsuan_bizi_izan_zen._Frantsesez_idatzi_zuen_eta_maitasuna_eta_heriotza_izan_zituen_gai_nagusiak..htm)
Vestaren tenplua

eskuinera|thumb|Vestaren Tenpluaren hondakinak
**Vestaren tenplua** (latinez *Aedes Vestae*) Via Sacraren hegoaldean dago, Regiaren aurrean. Erromako tenplurik antzinakoenetako bat da. Tenplu honetan, beti piztuta, zorigaizto handirik jasan nahi ez bazen, Etxea eta Suaren jainkosa zen Vestaren omenezko su sakratua zaintzen zen.

Eraikina, zenbait alditan berreraiki zen, ekialderanzko norantzan zegoen sarrera eta oinplanoaren forma zirkularra mantendu zutenak (Burdin Aroko txaboletan inspiratua), kontserbatzen diren hondarren berreraikuntzarik berriena, Septimio Severo erromatar enperadorearen emazte zen Julia Domnaren garaikoa dena, 191n.

Tenplu zirkularra, 15 metroko diametroa duen podio baten gainean altxatzen da, cella, xurgatutako hogei zutabe korintiarrekin inguratua dago. Sabaia kono formakoa zen, eta kea irtetzen uzteko irekidura bat zuen. Cellaren barnean ez zen gurtza estatua aurkitzen, baizik eta su sakratua bakarrik. Podioan irekitzen den trapezoide formako zulo bat eta nora bakarrik cellatik sar zitekeen, dirudienez, *penus Vestae*aren kokapena da, non Eneasek Troiatik ekarritako gauzak kontserbatzen ziren: Paladioa (Minervaren zurezko irudia) eta Penateen irudiak.

Tenplua, Teodosio I.a Handia erromatar enperadoreak itxi zuen 394an.

## Kanpo estekak
Egipto Garaia

thumb|205px|Egipto Garaia eta bere nomoak
**Egipto Garaia**, Egiptoko hegoaldeko zatiaren izena da, Kairotik gertu dagoen Menfisetik *lehen urjauzi*ra arte, Asuanen. Izen arabiarra, ''Sa'id Misr* da (‫صعيد مصر‬), eta faraoien garaian *schmau* deitua izan zen, "garagarraren lurra". Niloren deltak, berriz, Egipto Beherea izena du.

Egiptoko aro aurredinastikoan, bi erresuma independente agertu ziren: Egipto Garaia eta Egipto Beherea. Egipto Garaiko Menes edo Narmer faraoiak batu zituen bere agindupean, Egiptoko aro dinastikoari hasiera emanez.

Egipto Garaiak, inguru ezin hobea zuen: Niloren uholdeei esker oso emankorra zen lautada bat hartzen zuen, eta janari soberakinak ekoizten zituen. Handik hurbil, basamortuko meatzeetara eta Sinaiko mendietarantz, metal eta harribitxiak lortzeko espedizioak antolatzen ziren oasiak zeuden.

Aberastasun hau dela medio herrialdea merkataritza ibilbideen bidegurutze bihurtu zen: batetik, lurrez Nubiatik hegoaldean eta Itsaso Gorritik ekialdean, Wadi Hammamat izeneko ibilbidea zegoen. Abidosen Palestinatik etorritako ardo anforen aurkikuntzek bermatzen dute orduko merkataritza. Jakina, Nilotik deltarako ibai ibilbidea ere bazegoen. Gobernariek aberastasun hau euren hilobietan islatu zuten, besteak beste.

Egipto Garaiko lehen gobernariek euren mendekoak eurentzako funtsezkoa zen zerbaitez konbentzitu ahal izan zituzten, alegia, hala ibaiaren goraldien nola Egipto Beherearekin zuten batasunaren arduradunak zirela. Bi gertakariok oso gogoan iraunarazteko, ezinbesteko ikur bilakatu ziren: tronua, koroa bikoitza eta zetruak. Horrezaz gain, jainkoekin identifikatzen ziren: jada garai aurredinastikoetan erregea, Horusekin "homologatua" zegoen, eta hau faraoi bakoitzean berraragitzen zen. Egipto osoan gurtzen zen Horus.

Egipto Garaiko jainko gorena Seth zen, eta haren ikurra koroa zuria (Hedyet), Nekhbet putre jainkosa eta loto lore zuria; beste ikur garrantzizko bat ihia izan zen, Egipto Behereko sarri erlearekin batera irudikatua, faraoiaren izena zuen kartutxoaren aurrekari gisa.

*Koroa zuria*, I. dinastiaren hasieran, Egipto Behereko koroa gorriarekin elkartu zen, *Koroa bikoitza* sorturik, faraoien ikur nagusia Egipto Garai eta Behereko errege bezala.
[thumb|205px|Tinitar garaiko ardo [anforak. Abidos. Louvre.]]
## Tebaida 
Estrabonek Egipto K. a. 25ean bisitatu zuen. Garai hartan Egipto 37 nomotan banatuta zegoen, 10 Egipto Beherean (Niloren Delta), 17 Egipto Ertainean eta beste 10 Egipto Garaian: **Tebaida** delakoa. Plinio Zaharra I. mendeko idazlearen arabera, nomoen kopurua 37 eta 47 bitartean aldatu zen.

Egipto Garaiko hiririk garrantzitsuenak, Armant edo Hermontistik *lehen urjauzi''raino, honako hauek dira:

* Armant (Hermontis)
* Tod
* Gebelein
* Krokodilopolis
* Esna
* El Kab
* El Kula
* Hierakonpolis
* Edfu
* Gebel el-Silsila
* Kom Ombo
* Elefantina
* Asuan
* File uhartea
* Biga uhartea.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Lermako dukerria

thumb|250 px|Lermako dukeen jauregia
**Lermako dukerria** noblezia titulu espainiar bat da, 1599ko otsailak 11n Filipe III.a Espainiakoak sortu eta V. Deniako markesari eta IV. Lermako dukea zen Francisco de Sandoval y Rojas, Lermako lehen dukeari emana, Burgosko probintziako Lerma hiribildua, bere estatuen buru jarriz.

1726ko abenduak 2an, Filipe V.a Espainiakoak Lehen Mailako Espainiako Handitasuna adierazi zuen titulu honen alde.

Katastroko datuen arabera 11.879 hektarea batzen zituzten latifundioen jabe zen 1934an.

## Lermako dukeen zerrenda 
* Francisco de Sandoval y Rojas, Lermako lehen dukea (1599-1625)
* Francisco Gómez de Sandoval y Rojas (1625-1635) II. Uzedako dukea
* Mariana de Sandoval y Rojas (1635-1658
* Ambrosio de Sandoval y Rojas (1658-1660)
* Catalina Antonia de Aragon Folch de Cardona (1660-1697) VIII. Segorbeko dukesa. Juan Francisco de la Cerda VIII. Medinaceliko dukearekin ezkondu izanagatik, azken titulu hau, Lermako dukearen tituluarekin lotuta geratu zen.
* Luis Francisco de la Cerda (1697-1711) IX. Medinaceliko dukea
* Nicolás Fernández de Córdoba (1711-1739) X. Medinaceliko dukea
* Luis Antonio Fernández de Córdoba (1739-1768) XI. Medinaceliko dukea
* Pedro de Alcántara Fernández de Córdoba (1768-1789) XII. Medinaceliko dukea
* Luis María de la Soldedad Fernández de Córdoba (1789-1806) XIII. Medinaceliko dukea
* Luis Joaquín Fernández de Córdoba (1806-1840) XIV. Medinaceliko dukea
* Luis Antonio Fernández de Córdoba (1840-1873) XV. Medinaceliko dukea
* Luis María Fernández de Córdoba (1873-1879) XVI. Medinaceliko dukea
* Luis Jesús María Fernández de Córdoba (1880-1956) XVII. Medinaceliko dukea
* Victoria Eugenia Fernández de Córdoba (1956- ) XVIII. Medinaceliko dukea.

## Kanpo estekak
Iratxe (argipena)

**Iratxe** Nafarroan dagoen leku-izen bat da:
* Iratxeko monasterioa: Aiegi udalerrian dagoen monasterioa.
* Iratxe: Aiegi udalerriko auzoa.

Hori dela-eta, emakume izena ere bada, hala nola:
* Iratxe Gutierrez idazlea
* Iratxe Mugire musikaria
* Iratxe Aguilera abeslaria

Beste batzuk:
* Iratxe, Nafarroa Garaian sortutako erakunde antifrankista
Bács-Kiskun

**Bács-Kiskun** (; ) Hungaria hegoaldeko konderria da, Hegoaldeko Lautada Handia eskualdean dagoena. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz sortu zen, gerraren aurreko Bács-Bodrog eta Pest-Pilis-Solt-Kiskun konderriak batuz. 8.445 km²ko azalera du, herrialdeko handiena, eta 2011n 524.841 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
2013ko erreformaren ondoan, konderria 11 barrutitan (*járás*) banaturik dago:

## Hiri eta herriak 
### Konderri eskumenak dituzten hiriak 
* Kecskemét (hiriburua; 111.836 biztanle 2015ean)

### Hiri eta herri handiak 
(2015eko biztanleria)

* Baja (35.718)
* Kiskunfélegyháza (29.153)
* Kiskunhalas (27.714)
* Kalocsa (16.136)
* Kiskőrös (14.164)
* Kiskunmajsa (11.381)
* Tiszakécske (11.553)

* Lajosmizse (11.292)
* Jánoshalma (8.675)
* Kecel (8.540)
* Kunszentmiklós (8.334)
* Soltvadkert (7.484)
* Bácsalmás (6.586)
* Kerekegyháza (6.437)

* Solt (6.361)
* Szabadszállás (6.148)
* Izsák (5.622)
* Mélykút (4.907)
* Tompa (4.426)
* Dunavecse (3.856)

## Ekonomia 
Nekazaritza da ekonomiaren oinarria. Konderri osoan garia, artoa eta barazkiak egiten dira. Fruitu hazkuntzak (mertxikak, gereziak, sagarrak eta albertxikoak) pisu handia du, batez ere ipar-ekialdean, Kecskeméten inguruan. Elikagai industria da garrantzitsuena. Bajan ehun-lantegiak daude. Kiskunhalas aldean petrolioa eta gas naturala ekoizten da.

## Iruditegia 

File:Városi_Tanácsház_(2253._számú_műemlék)_4.jpg|Kecskemét, hiriburua.
File:Szentháromság-szobor_(2122._számú_műemlék).jpg|Bajnako plaza nagusia.
|Dunak, Kiskunság parke nazionalean.
File:Cathédrale de Kalocsa.jpg|Kalocsako katedral barrokoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   www.bacskiskun.hu
Horajti

**Horajti** "Ostertzeko Horus", ostertzean Eguzkiaren pertsonifikazioa zen egiptoar mitologiaren arabera.

* Izen egiptoarra: **Horajti**. Izen greziarra **Horactes**.

## Ikonografia 
Eguzki diskoarekin koroatuta eta bekokian kobra bat (Uadyet) zuen belatz bezala irudikatua zen.

## Mitologia 
Horajti "Denderako Jauna" zen, beranduago, Hathorren aurrean nagusitasuna galdu zuen arren.

Duateko Ihi Zelaien arduraduna zen, hauek, ondoren, Osirisen agindupean geratu zirelarik.

Iusaasekin ezkonduta zegoen, eta Serketen semea zen.

I. dinastiatik ezaguna izan zen, beranduago, Rari lotua izan zen arren, Ra-Horajti bezala.

Piramideetako Testuetan "igokundearen ereserki" bat dago (563. adierazpena), non faraoiaren (Horusekin identifikatua) Zeruko Erreinura (Duat)era iritsiera kontatzen den. Ereserkiaren zati batek honako hau dio:

::Zeruko ateak zabalik daude
::Zeruko ateak, parez pare irekita daude Horajtirentzako
::igo eta Ihien Zelaian bainatu ahal dadin
::Zeruko ateak niretzat irekiak daude
::Zeruko ateak, parez pare irekita daude niretzako
::igo eta Ihien Zelaian bainatu ahal nadin.

Horus, gerra eta ehiztarien jainkoa ere izan zen, belatzarekin lotuta baitzegoen. Honek, maiestate eta botere sinbolismo bat gehitua darama, eta faraoiek jarraitu beharreko eredu bat. Gainera, Nemty (gerraren jainkotzat ere hartzen zena eta, gaitzizen bezala "bidaiatzen duena" zuena), ondoren Horusekin identifikatua izan zen.

## Epitetoak 
"Ostertzeko Horus", "Denderako Jauna" eta "Eguzki Irteerako Lurrekoa" deitua zen.

## Sinkretismoa 
Ra jainkoarekin lotua izan zen, Ra-Horajti bezala.

Ra-Horajti, benetan, titulu edo manifestazio bat izan zen, jainko konposatu bat baino gehiago. Horajti, Rarekin lotzeko asmoa zegoen, Horusen goizeko egunsentiko alde bat bezala. Ra-Horajtik, soilik, Eguzkiaren ibilbideari erreferentzia egiten ziola iradoki da, ostertzetik ostertzera, Ra bezala, edo itxaropen eta pizkunde ikur bezala Raren alde bat esan nahi zuela, ziuraski, Horus eta Ra Eguzkia eta faraoiari lotuak zeudelako sustatua izan zena.

## Gurtza 
Letopolis, Abu Sinbel, El Derr eta Amadan gurtua izan zen.

Ra-Horajti eran, Rarekin batera, Heliopolis, Karnak eta Deir el-Baharin gurtua da.

## Kanpo estekak
Alexandriako serapeuma

[eskuinera|thumb|180px|[Antinooren soingain jainiformea: Osiris-Apis (Serapis) Museo Gregoriar Egiptoarrean.]]
**Alexandriako serapeuma** edo **serapeoa**, Serapisen gurtzarako santutegi monumental bat izan zen, K. a. 300ean Ptolomeo I.a Soterrek sortutakoa eta Alexandria hirian kokatutakoa.

Tradizioa, Plutarko entsegugile eta biografialari handiak (46-125) ematen dituen berrietan oinarritzen da, Egiptoko Ptolomeo I.a Soter faraoiak, Sinopen (gaur egungo Turkiako Sinop hirian) zegoen jainkoaren estatua lapurtu zuela dioena, Itsaso Beltzaren kostaldean dagoen hiria, Krimeako kostaldearen parean. Historian zehar, aditu askok aztertu dute gai hau, eta batzuk, Plutarkoren istorioa errealitate historikoarekin ez datorrela bat diote.

Historialariek, jainko hau, greziar eta egiptoar mitologien arteko sinkretismoaren ondorio dela baieztatzen dute. Serapisek, Osiris eta Apis jainko egiptoarrak barneratzen ditu, hauen gurtza, greziar mitologiako Zeus eta Hadesekin lotzen zena. Ptolomeo I.a Soterrek, Alexandriako jainko zaindaria bihurtu zuen maisuzko ekintza politiko batean, egiptoar tradizionalistenek zein, gutxi gora-behera berria zen greziar biztanleriak jainko hau onartzea lortu zuena. Jainko hau, bizardun gizon bat bezala, eserita, eta buruan saski antzeko bat duela irudikatu zen, lurraren emankortasunaren ikurra, haziz betea dagoela suposatzen baita.

## Tenplua eta bere historia 
Ptolomeo I.a Soterrek eraikiarazi zuen Serapisi sagaratutako lehen tenplua. Dirudienez, eraikin nahiko xalo eta sinplea zen. Ptolomeo izan zen jainko honen gurtza sartu zuena. Ptolomeo III.ak zabaldu zuen, Alexandriako Liburutegia eraikiaraztea agintzen zuen aldi berean. Klaudio erromatar enperadoreagandik hasita (41-54), tenplua, eboluzionatzen eta santutegi handi baten neurriak hartzen joan zen, 185x92 metrora heldu arte. Honela, Alexandriako akropolia, eraikin sail batekin edertzen zihoan: aipaturiko tenplua eta liburutegiaz gain, Anubisen tenplua, Isisena, animalia sakratuen nekropoliak, Seti I.aren obeliskoak eta Serapisen zutabe handia gehitu ziren, azken hau, III. mendean oraindik tente zegoelarik.

Traiano erromatar enperadorearen garaian (98-117), Alexandrian, juduen iraultza bat egon zen, eta tenplua suntsitua izan zen. Beranduago, Trajanoren ondorengoa izan zen Hadrianoren erregealdian (117-138), berreraiki egin zen. Hadrianok, Apis idiaren estatua handia zizelkarazi zuen, Museo Greko-erromatarrean dagoena.

Tenpluak, aktibitatea izan zuen mendeetan zehar, erromes mota orok asko bisitatua izan zelarik, 391n, Alexandriako aitalehen kristaua zen Teofilo Alexandriakoak, fanatismo erlijiosoz haserre bizian zegoen jendetza baten aurrean, liburutegia suntsitu zuen arte. Serapeoa, orduan, harriz harri bota zen, eta, bere hondakinen gainean, tenplu kristau bat eraiki zen San Joan Bataiatzaileari sagaratua. Tenplu berri hau, oso-osorik iritsi zen X. mendea arte.

Toki sakratura, ehun eskailera maila igoz sartzen zen. Kanpoaldea, haitzurdinez estalia zegoen, eta barnealdeko hormak, metal preziatuz. Han zegoen Serapisen estatua monumentala.

## Beste serapeum batzuk 
* Sakkarako serapeuma

## Kanpo estekak
Malkata

[thumb|Malkatako Amenofis III.aren jauregitik datorren [faiantza|faienzazko apaindura]]
**Malkata** (edo Malqata), interes arkeologiko handidun toki bat da, Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean dagoena, Tebasen parean, Egipton, Medinet Habutik hegoaldera, basamortuan. Ospetsua da, bertan, Amenofis III.a faraoiaren jauregiaren hondarrak aurkitzen direlako. Jauregitik hegoaldera, Isis jainkosaren omenezko tenplu bat dago, erromatar garaian eraikia izan zena. Tenplu honen egungo izena, *Deir al-Shalwi* da.

## Amenofis III.aren jauregia 
Jauregia, jatorrian, "Atonen dizdiraren jauregia" bezala ezagutzen zen, eta adobez eraikia izan zen; jauregi hau, Amenofisen bizilekua izan zen bere erregealdiaren azken garaian. Bere erregealdiaren 11. urtean hasia, eraikuntza lanek jarraitu egin zuten, erregea, bertan lurperatua izan zen arte, bere erregealdiaren 29. urtean; behin amaitu ondoren, Egiptoko errege bizilekurik handiena izan zen.

Jauregiaren ekialdean, laku zeremonial handi bat zulatua izan zen. Jauregi ingurua, Nilorekin, kai handi batean amaitzen zen kanal sistema baten bidez lotuta zegoen, orain *Birket Habu* deitua.

## Indusketa arkeologikoak 
thumb|300px|Malkatako jauregiaren hondarren aireko ikuspegiaTokian, zenbait egituren hondarrak daude, adobezko adreiluekin eraikiak izan zirenak, zenbait jauregirenak, Amonen omenezko tenplu bat, jaialdiaren gertaera bat, elitearen etxeak, errege familiaren senideenak, bertaratzen zirenentzako etxebizitzak eta *Kom-al-Shamak* deitutako aldare bat. Gainera, finkapen eta hilerri erromatarrak ere aurkitu ziren, Traiano eta Hadrianoren garaikoak.

Jauregiaren hondarrak, Daressyk aurkitu zituen 1888an, Arte Museo Metropoliarrak sustatua 1910-1920an; 1970eko hamarkadan *University Museum of Pennsylvania*k. Beranduago, Waseda unibertsitateko misio arkeologikoak induskatu du 1985etik.

## Kanpo estekak
Osorkon (apaiz gorena)

**Osorkon** edo "Osorkon printzea" Amonen Apaiz Gorena izan zen Tebasen K.a. 840tik K.a. 785 arte zenbait alditan, Antzinako Egiptoko XXII. dinastiaren garaian.

Ziuraski, Takelot II.a eta Karoma III Meritmuten semeetako bat da (Kitchenen arabera).

Amonen Apaiz Goren izatera Nimlot II.ak bultzatua, tebastarren zati batek inpugnatzen dute, Taniseko errege bezala nahi dutenak bere anaia Sheshonq III.aren ordez. Etsaitasunek eztanda egiten dute eta matxinada indarrez menderatua da. Hamar edo hamabost bat urte irauten duen gerra zibil bat hasten da. Lehen su-eten baten ondoren bi urte igaro baino lehen, tebastarrek gerra berrabiarazten dute, eta Osorkonek Goi Egiptora ihes egiten du. Tanis berreskuratzeko unean, Takelot hil egiten da, eta, bere kargua, erregearen anaia gaztea zen Sheshonq III.ak bete zuen.

Amonen Apaiz Goren bezala, Nimlot II.aren ondorengoa izan zen, eta, Osorkon beraren ondorengoa, Horsiese II.a izan zen.

## Beste hipotesi batzuk 
Historialari batzuk, D. A. Aston kasu, Usermaatra-Osorkon, Osorkon III.arekin lotzen dute, Takeloten erregealdiaren 11. urtean, Osorkonek, Tebasen gerra espedizio bat antolatu zuela argudiatuz, non Padibastet I.ak, bere burua gobernari bezala izendatu zuen, Takeloti aurre eginez. Garaipenez betetako kanpaina baten ondoren, Osorkonek zuzendu zituen Tebaseko kontuak (D. A. Astonen arabera).

## Titulatura
Marko Valerio Mesala Niger

*Artikulu hau senatariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»*

**Marko Valerio Mesala Niger**, Erromatar Errepublikako senatore bat izan zen, izen hau, Niger alegia, bere ilearen koloreagatik jaso zuena, atxabitxia bezain beltza.

Pretore izan zen K.a. 63an, urte horretan, kontsula Marko Tulio Zizeron zelarik, eta kontsula izan zen K.a. 61ean, Marko Pupio Pison Frugi Kalpurnianorekin batera, Publio Klodio Pulkrok, Bona Dearen misterioak profanatu zituen urtea eta Ponpeiok garaipenaren ohoreak jaso zituen Tigranes II.a Handia Armeniakoa, Mitridates VI.a Pontokoa eta ziliziar itsaslapurren aurka lortutako garaipenengatik. Niger, kontsul bezala, modu aktiboan parte hartu zuen Klodioren epaiketan. Niger, zentsore izendatua izan zen K.a. 55ean.

Hizlari gisa, oso errespetagarria izan zen. K.a. 80an, Sexto Roscioren kasuan frogak biltzeaz arduratu zen. K.a. 62an, Zizeroni, Publio Kornelio Sila defendatzeko eskatu zion. K.a. 54an, Marko Emilio Eskaurok bere epaiketan erabili zuen sei hizlarietako bat izan zen.

Niger, Kinto Hortensioren arrebarekin ezkondu zen, honekin, bi seme izan zituelarik: Marko Valerio Mesala Rufo, K.a. 53an kontsul izan zena, eta Valeria Mesala, Luzio Kornelio Sila diktadorearen laugarren emaztea.
Publio Kornelio Sila

**Publio Kornelio Sila** (; ?-K.a. 45) noble eta politikari erromatar bat izan zen, Luzio Kornelio Silaren iloba, *consul designatus* K.a. 65ean.

## Bizitza 
Kontsul aukeratua K.a. 66an (hurrengo urterako) Publio Antoniorekin batera, biak ala biak, ustelkeriagatik salatuak eta kargutik kenduak izan ziren. Handik gutxira, Katilinaren konspirazioan parte hartu izana leporatu zioten, Zizeron eta Kinto Hortensiok arrakastaz defendatu zutelarik.

Bere etxeak, Klodio Pulkerren egoitza nagusi bezala funtzionatu zuen honen Miloren aurkako borrokan.

Erromatar Errepublikako Bigarren Gerra Zibilean, Julio Zesarren alde agertu zen, eta honen agindupean borrokatu zuen Farsaliako guduan, eskuin hegalaren buruzagi bezala.

K.a. 45ean hil zen, eta erromatarrentzat ez zen atsegin handiko pertsonaia izan, triunbiroek proskribatu zituzten hiritarrei kendutako ondasunak prezio baxuan salduz aberastu zelako.
Axkorrigan

**Axkorrigan** Gorbeiako mendilerroan dagoen mendia da, Itxinan hain zuzen ere. 1095 metro garai da. Orozko eta Arratiako ibarren gainean nabarmentzen den mendilerroaren tontorra da.

## Igoerak 
* Arrabatik: Atxulaurreko begira daraman bidea hartu behar da. Handik Itxinara sartu eta Supelegor haitzuloaren bidea hartu. Kobazuloa pasata, Axkorrigan mendira heltzen da bidea.
* Urigoititik: zuzenean igo daiteke Atxaraguneko pasabidea zeharkatuz. Bide honek ez du zailtasunik, baina bai malda pikoa. Bestela, Urigoititik Atxulaurrera daraman bidea hartu eta aurreko bide beretik igo.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Balaton

**Balaton** Hungarian dagoen aintzira da, Europa Erdialdeko handiena eta helburu turistiko nagusia. Hungaria estatu itsasgabea denez, batzuetan *Hungariako itsasoa* izena ematen zaio. Zala ibaiak ur hornitzaile nagusia da eta Sió ubideratua, hustubide bakarra.

## Izena 
Hungarieraz, aintziraren izena *Balaton* da (ezizenez *Balcsi* eta, batzuetan, *Hungariako itsasoa*). Latinez *Lacus Pelso* da («aintzira azala», hots, sakonera gutxikoa), alemanez *Plattensee*, eslovakieraz *Blatenské jazero* eta kroazieraz/serbieraz *Blatno Jezero*.

Izenak *aintzira lohia* esan nahi du gutxi gorabehera eslavieraz (*blato* hitzak *lohi* edo *lokatz* esan nahi baitu). Hungarierazko izena *blato* hitzetik eratorria da, baina gaurko hungarieraz ez du esanahi zehatzik.

## Klima 
Balaton aintzirak eskualdeko euri kopuruan eragiten du. Eskualdeak 5-7 cm gehiago jasotzen ditu, Hungariako beste eskualdeek baino. Horrela, egun hodeitsuagoak eta tenperatura epelagoak eragiten ditu. Aintziraren urazala izoztu egiten da negu hotzenetan.

Eskualdeko klima mahatsondoak hazteko eta ardoa ekoizteko egokia da. Aintzirak eguzki-erradiazioa islatu eta mahatsa heltzeko behar den eguzki-argia bikoizten du. Klima mediterraneoaren antzeko eguraldiak eta bertako lur bolkanikoak mahatsondoaren landaketa ahalbidetu du, erromatarren garaitik.

## Herriak 
250px|thumb|ezkerrera|Balaton aintzira ertzeko herriak.

### Ipar ertza 
Ekialdetik mendebaldera:

Balatonfőkajár - Balatonakarattya - Balatonkenese - Balatonfűzfő - Balatonalmádi - Alsóörs - Paloznak - Csopak - Arács - Balatonfüred - Tihany - Aszófő - Örvényes - Balatonudvari - Fövenyes - Balatonakali - Zánka - Balatonszepezd - Szepezdfürdő - Révfülöp - Pálköve - Ábrahámhegy - Balatonrendes - Badacsonytomaj - Badacsony - Badacsonytördemic - Szigliget - Balatonederics - Balatongyörök - Vonyarcvashegy - Gyenesdiás - Keszthely

### Hego ertza 
Ekialdetik mendebaldera:

Balatonakarattya - Balatonaliga - Balatonvilágos - Sóstó - Szabadifürdo - Siófok - Széplak - Zamárdi - Szántód - Balatonföldvár - Balatonszárszó - Balatonszemes - Balatonlelle - Balatonboglár - Fonyód - Bélatelep - Balatonfenyves - Balatonmáriafürdő - Balatonkeresztúr - Balatonberény - Fenékpuszta

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hévíz lakua

## Kanpo estekak
Malkaxko

**Malkaxko** Nafarroako mendi bat da, Andimendin dagoena. 1.237 metroko garaiera du.

Hainbat tontor ditu. Garaiena, mendiaren izen bereko tontorra da, 1.237 metroko garaiera duena, baina ez dator Trinidad de Iturgoieneko ermitarekin bat, hau hegoekialderago baitago. Ermitatik 400 metro inguru iparmendebaldera, beste tontor bat dago, 1.227 metrokoa, ermita bera baino altuago dagoena. Trinidadeko tontor multzoa, Mugagarekin, 1217 metrokoa eta iparrekialdean dagoen beste tontor batekin amaitzen da.

## Abiapuntuak 
Iturgoienetik, bide bat sartzen da Balsabe labarrean, eta, galbiderik gabe, Trinidad de Iturgoeieneko ermitara bertara iristen da. Beste ibilbide interesgarri bat, Zunbeltzeko ostatuan abiatzen da. Pagaditik, Zabarrate mendatera iristen da, mendilerroa alde honetatik ixten duen harresia gainditzen duena. Bide honetatik, Andiako Mendiarteko adar bat heltzen zen, artaldeak Bardeetatik Andiara ekartzen zituena eta alderantziz. Pagaditik irtenda, Andia mendilerroko lautada handiak nagusitzen dira. Erreferentziarik hoberena, tontorrik garaienean, Malkaskon kokatzea da. Toki honetatik, Trinidadeko ermita ikusteko moduan dago eta bertarantz joan gaitezke oso modu erosoan, hegoekialderantz. Ibilaldia, Lizarragako mendatearen errepidean ere abia daiteke, tunelaren hegoaldeko ahotik 2,5 kilometrotara. Hemendik, Sosako lautadetara doan bide bat abiatzen da. Behin bertara heldu ondoren, zuzenean igo daiteke lur zabaletik Malkaskoraino, eta ibilaldia jarraitu Trinidaderaino.

Lezaunetik, Trinidadeko bidea deritzon bidea abiatzen da, Iñarotzeko labarraren gainean, hau eskumatara geratzen delarik. Labarra inguratzen da Lezauneko lautadetara iristeko, tontorraren oinean zabaltzen direnak. Hemendik, berehala iristen da tontorrera.

Igoera luzeago bat, Argiñanotik abiatzen da, botatako Argiñanoko bordetara doan bide batetik, Elimendi eta Zoiolagaina mendien azpitik igaroz. Aurrerago, oraindik geratzen da La Cofradiako txabola kupular bitxia. Ekialderantz jarraituz, Sanguein harkaitza uzten da ezkerretara, Sakanetako lautadetatik, Trinidadeko Gainetara iristen da.

Errezu/Riezun, adierazitako bidezidor bat dago, Ubagua ibaiaren harroila zeharkatzea ahalbidetzen duena, herri hau eta Lezaun artean. Toki eder honetan, San Blasen ermita dago, eta, handik gutxira, ibai hau sorrarazten duen iturburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Ninjato

thumb|300px|Ninjatō bat
**Ninjato**a edo **ninjatōa** (japonieraz 忍者刀, ninjatō?), *ninjaken* (忍者剣, 'ninjaken'?) edo *shinobi katana* (忍刀, 'shinobi katana'?), bezala ere ezaguna, ninja batek eramango lukeen sablearen izen arruntena da. Masaaki Hatsumik idatzitako *Ninjutsu History and Tradition* liburuaren arabera, sable hauek, nolabaitek forma eta tamaina barietatea izango lukete. Edonola ere, tradizionalki, Japonia feudaleko samuraiek erabilitako *daito katana* baino laburragoak ziren

Ohiko ninjatōa, katanaren eskutokia eta *saya* duen wakizashi edo ezpata labur bat izango litzateke, arerioagan, kalkulu akats bat eragiten zuena arma bere gordelekutik ateratzeko denborari dagokionez, uste baino azkarragoa battoujutsu teknika bat erabiltzea ahalbidetuz. Gainera, bere tamainak, katanaren aurrean, nolabaiteko abantaila ematen zion espazio itxi edo estuetan borrokatzerako orduan. Gainera, arma disimulatzeko balio zuen (bere erabiltzailea ninja bezala identifikatzea ahalbidetuko zuena), ohiko sable bat bailitzan. Zorroan geratzen zen toki gehigarria, gainera objektuak gorde edo ezkutatzeko erabil zitekeen.

Gaur egungo ninjatoa, ohi, zuzena da, tsuba (eskubabeslea) karratuarekin, baina ez da historikoki leiala. Masaaki Hatsumi liburuaren arabera, ninjen sablea, bakarrik "zuzena" zen garaikoen batez bestekoarekin alderatuta, askoz kurbatuagok zirenak, baina kurbatura pixka bat mantenduz.

## Kanpo estekak 
* Link to BBC article from the *Japan - No Surrender* series
* Link at sword-buyers-guide.com to general article
* Link at Kris Cutlery.com
Tsuba

japoniar katana baten eskubabeslea da. Bere erabilpena, eskua, arerioaren ezpatatik babestea, honela, eskuetan kalterik jasatea eragotziz. Forma ezberdinak izaten ohi ditu, baina ohi, zirkularrak izaten dira, eta metalez eginak.

## Kanpo estekak
Ashur-rim-nisheshu

**Ashur-rim-nisheshu**, Asiriako errege bat izan zen. Bere erregealdia, K.a. XIV. mendearen hasieran izan zen, K.a. 1398tik K.a. 1390 arte. Ashur-rim-nisheshu, bere aurretik Asiriako erregea izan zen Ashur-bel-nisheshuren semea izan zen. Bere ondorengoa, Ashur-nadin-ahhe II.a izan zen.
Adartza mendilerroa

**Adartza mendilerroa**, Nafarroa Behereako Pirinioetan dagoen mendilerro bat da. Adartza mendilerroa, Nafarroako mugatik gertu dago. Mendilerroa, Lasa eta Anhauze herrien artean banatuta dago. Mendilerroan dagoen Adartza mendiak ematen dio izena mendilerroari.

Errobien barneko mendilerroak Lauriñaga, Adartza, Lindus, Argaraiko mendilerro txikietan kokatuta dagoen gailurreria bat osatzen du, Otsamunho, Sorogain, Mendiaundi, Girizuko mendi-oinekin lotuta.

## Mendiak 
Hamar mendik osatzen dute, orotara, mendilerro hau. Honako hauek dira:
# Adartza, 1.250 m  (Nafarroa Beherea)
# Mendimotxa edo Mendimotza, 1.224 m  (Nafarroa Beherea eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Belabieta, 1.134 m  (Nafarroa Beherea eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Arrolako Harria, 1.066 m  (Nafarroa Beherea)
# Munhoa, 1.021 m  (Nafarroa Beherea)
# Urdiako Harria, 996 m  (Nafarroa Beherea)
# Oilarandoi, 935 m  (Nafarroa Beherea)
# Zelaieta, 933 m  (Nafarroa Garaia)
# Munhogain, 928 m  (Nafarroa Beherea)
# Madaria edo Mataria, 812 m  (Nafarroa Beherea)

## Inguruko mendilerroak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errobien barneko mendilerroa
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Hévíz lakua

**Hévíz** Hungarian dagoen aintzira da, munduko aintzira termal handiena (47.500 m²). Hévíz herriaren ondoan dago kokatua, Balaton aintziraren mendebaldeko muturretik hurbil, Keszthely herritik 7 kilometrora.

Ur emaria oso handia da, egunean ur kopuru osoa aldatzen baita. Gainera sendagarria da, eta horregatik osasun turismoa garatu da inguruan.

## Kanpo estekak 
* Hévíz bainuetxea
thumb|ezkerrera|250px|Hévíz bainuetxea
Igor Martinez

**Igor Martínez Caseras** (Gasteiz, Araba, ) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. Deportivo Alavesen harrobian aritutako jokalaria da eta gero 3 urtez lehenengo taldearekin. 2010 eta 2013 artean Athleticen jokatu zuen. Horrez gain, Espainiako Sub-19 futbol selekzioarekin jokatu du. Lesio larri batengatik erretiratu behar izan zuen, horrezgero entrenatzaile bilakatu zen.

## Estatistikak 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Badator Mari Jaia

**"Badator Mari Jaia"** Bilboko Aste Nagusiaren abesti ofizial edo himnoa da, 1997an sortutakoa. Edorta Jimenez idazleak letrak eta Kepa Junkera trikitilariak musika eta moldaketa egin zituzten, eta parte-hartzaileen artean Ibon Koteron musikaria eta Natxo de Felipe, Anton Latxa, Alex Sardui, Francis Diez, Gorka Sarriegi eta Ixiar Oreja abeslariak ditugu.

Sorreran eta grabazioan parte hartu zuten guztien zerrenda:

**Hitzak :** Edorta Jimenez

**Musika eta moldaketa :** Kepa Junkera

**Konponketak:** Ibon Koteron (gaita), Sabin Bikandi (txistua)

**Ahots Nagusiak:** Alex Sardui, Francis Diez, Gorka Sarriegi, Maixa Lizarribar, Ixiar Oreja, Garbiñe Sagastibeltza, Amaia Oreja, Natxo de Felipe, Antxon Latxa

**Koroak :** Furunda, Irkus Robles-Arangiz, Felix Ugarriza, Unai Iturriaga, Mailen Lujanbio, Nerea Zuloaga, Leire Bilbao, Bilboko konpartsakideak.

**Umeak :** Julen Arregi, Gaizka Gonzalez, Larraitz Izagirre, Eki Orbezua

**Musikariak :** Kepa Junkera (trikitixa, panderoa), Julio Andrade (kontrabaxua), Blas Fernandez (bateria), Carlos Beceiro (mandolina), Antxon Latxa (gitarra akustikoa), Jose Luis Canal (teklatuak), Ibon Koteron (gaita), Alex Santos (gaita), Andoni Zabalza (gaita), Sabin Bikandi (txistua, danbolina, silbotea), Javi Alonso (atabala)

**Grabaketa :** Tio Pepe estudioan, 1997ko uztailean.

**Soinu teknikaria :** Cesar Ibarretxe eta Angel Lozano
Fitxategi:Edorta-jimenez.jpg|Edorta Jimenez (hitzak)
Fitxategi:Mari Jaia.jpg|Mari jaia
Fitxategi:Kepa Junkera at Womex Opening at womex16 by Yannis Psathas 224 (29823448843).jpg|Kepa Junkera (musika)

Fitxategi:Anton Latxa.jpg|Anton Latxa
Fitxategi:Alex Sardui (cropped).jpg|Alex Sardui
Fitxategi:Ixiar Oreja, Maixa eta Ixiar laukoteko panderojolea (96-330).jpg|Ixiar Oreja (Maixa)
Fitxategi:Ibon koteron 001.jpg|Ibon Koteron
Fitxategi:Oskorri Natxo de Felipe.jpg|Natxo de Felipe

## Hitzak 
Aste Nagusia

bakarra dago

hamar gauekoa

munduan

Abuztuan Bilbon

danok kalera

katuek eurek be

jaietan

Mari, Mari

Marijaia dator

Mari, Mari

Marijaia dator

Uger, uger

Bilboko uretan

Mari, Mari

Marijaia dator

Abuztuan danok

zahar eta gazte

gizon eta andre

jaietan

Zapia lepoan

alkar hartuta

kolore guztiak

dantzetan

Goxa eta erlojua

ez ei doaz batera

bata edo bestea

zoratu egin da

Hara hara hara

hara nor datorren

hara hara hara

gure Marijaia

Ene ene ene

oi ai ene bada

aste hau pasata

barriro joango da

Marijaia bera

gure Marijaia

Bilbora etorri da

Aste Nagusira

Aste Nagusi

bakarra munduan

bakarra munduan

Marijaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abestia sarean entzuteko
Matthias Sammer

**Matthias Sammer** (Dresden, Alemania Demokratikoa, 1967ko irailaren 5a-) alemaniar futbolari-ohi eta egun futbol-entrenatzailea da. Erdilari moduan jokatu zuen eta bere karrera amaieran defentsa lanetan aritu zen.

Urrezko Baloia irabazi zuen 1996an eta bi bider izan zen "Urteko futbolari alemaniarra" (1995 eta 1996 urteetan). Selekzioarekin 74 partidatan aritu zen, 23 Alemania Demokratikoarekin eta 51 Alemania batuarekin.

## Bere jokoaren ezaugarriak 
Nahiz eta atzelari izaten amaitu, baloia beti jokatuta ateratzen zuen atzetik. Oso teknika zoragarria zuen eta baloia beti tratatu zuen ongi. Gainera, golak sartzeko erraztasuna erakutsi ohi zuen jokatu zuen talde guztietan.

## Txapelketak 
* 3 Bundesliga: 1991-1992, 1994-1995 eta 1995-1996
* 1 UEFAko kopa: 1996-1997
* 1 Kontinentearteko Kopa: 1997
* 1 Eurokopa: 1996
* 1 Bundesliga: 2001-2002 (entrenatzaile gisa).
Arcachon

**Arcachon** (frantsesez, Arcaishon gaskoieraz) Frantziako kostaldeko hiria da, Girondako departamenduan eta Akitania Berriako eskualdean kokatutakoa. Bertan Arcachongo badia kokatzen da.

12.153 biztanle zituen 2006an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
thumb|350px|ezkerrera|Arcachongo hondartza.
Zizur Nagusiko politika

thumb|250px|Zizur Nagusiko udaletxea.
**Zizur Nagusiko politikari** dagokionez, herriko alkatea 2007ko udal hauteskundeez geroztik Nafarroa Bai alderdiko Pedro Uharte Iribarren da.

## 1976tik aurrerako alkateak 
## Hauteskundeen emaitzak 
### 1979ko udal hauteskundeak 
ALKATEA: ** Victorino Munarriz Gabai (PSOE)**

### 1983ko udal hauteskundeak 
ALKATEA: **Luis Ibero Elía (AIZM)**

### 1987ko udal hauteskundeak 
Alderdirik bozkatuena, UPNtik gertu dagoen AIZM herri ekimena izan zen berriz ere, eta Nafarroako Alderdi Sozialista eta VPZ herri taldearen botuei esker lortu zuen alkatetza.

ALKATEA: **Luis Ibero Elía (AIZM)**

### 1991ko udal hauteskundeak 
ALKATEA: **Luis Ibero Elía (AIZM)**

### 1995eko udal hauteskundeak 
ALKATEA: **Luis Mª Iriarte Larunbe (AIZM)**

### 1999ko udal hauteskundeak 
ALKATEA: **Luis Mª Iriarte Larunbe (AIZM)**

### 2003ko udal hauteskundeak 
AIZM herri ekimenaren ordez Nafarroako Herriaren Batasuna alderdia aurkeztu zen, PPrekin batera. Partehartzea %68,50ekoa izan zen.

ALKATEA: **Luis Mª Iriarte Larunbe (UPN-PP)**

### 2007ko udal hauteskundeak 
Nafarroako Herriaren Batasuna(UPN) bozkatuena izan zen arren, Nafarroa Bai alderdiko Pedro Uharte Iribarren aukeratu zuten alkate, NaBai, PSN eta Nafarroako Ezker Batuko botoei esker.

Udala osatu eta hilabete gutxira, arazoak sortu ziren Arantza Arenzana Nafarroa Baiko zinegotzia udaleko bere kideekin ez adostuta. 2008. urtean, Arenzanak alderdia utzi eta "talde mistoko" zinegotzi bihurtu zen. Nafarroa Baik "iheslaritzat" jo zuen, eta 2008. urtearen erdialdetik izandako bozketa guztietan, Arenzanak UPNrekin bat egin du bozketa guztietan.

ALKATEA: **Pedro Uharte Iribarren (Nafarroa Bai)**

### 2011ko udal hauteskundeak 
Nafarroako Herriaren Batasuna(UPN) bozkatuena izan zen, nahiz eta zinegotzi bat galdu, PPra pasatu baitzen. Bildu koalizioa indar handiarekin sartu zen eta Nafarroa Bai bezala, 3 zinegotzi atera zituen.
EB eta Batzarre koalizioari dagokionez, Izquierda-Ezkerrak bi zinegotzi lortu zituen. Alderdi sozialista, berriz, asko jaitsi zen, 3 zinegotzitzik 1era igaro zen. PPk eta CDNek zinegotzi bana lortu zuten.

**Udalaren osaketa**

## Ikus, gainera 
* Zizur Nagusia

## Kanpo estekak
Foro Boarioa

**Foro Boarioa** (), Tiber ibaiaren ezkerraldeko ibarrean zegoen Antzinako Erromako toki bat zen, Aventino eta Kapitolio muinoen artean. Foro Boario bezala, toki berean zegoen plaza bat ere ezagutzen zen, non animalia merkataritza egiten zen.

## Deskribapena 
Aipaturiko eremuaren mugak honako hauek ziren: Zirku Nagusia hego-mendebaldean, Velabroa ipar-mendebaldean, non Janoren Arkua eta Argentarioen Arkua aurkitzen ziren, azken hau, eremurako sarrera zen ate monumental bat, Vicus lugariusa, Kapitolioaren maldara iparraldean, Tiber ibaia mendebaldean eta Aventinoa hegoaldean. Tokia, VIII (*Forum Romanum*) eta XI (*Circus Máximus*) augustoar eskualdeen artean banatua zegoen.

Antzinako hiriko azokagunea zen, Tiber ibaiaren harana zeharkatzen zuten bideek bat egin zuten tokian, eta Etruria Campaniarekin lotzen zuten bideek bat egiten zuten tokian kokatua, lehena etruriarrek domeinatutakoa eta bigarrena greziarrek. Bide elkarketa honetan, Tibertar Uhartea dago, zeharkatzeko erraza, eta, neurri batean, Erroma, dagoen tokian egotearen arduraduna dena. Inguru honetatik sarri ibiltzen ziren greziar merkatariak jada Erromaren sorreraren garaian, K.a. VIII. mendearen erdialdean. Ibaiaren ibarrak, Erromaren ibai portua eratzen zuen (*portus Tiberinus*), gainontzeko ingurua bezala, atzerritarrentzat irekia zegoena, eta, beraz, hiriaren perimetrotik kanpoalderakotzat hartua, eta Serviar Harresietatik kanpo kokatua. Hemen, oso antzinako santutegi bat zegoen, Herkulesen aldare nagusia, hasiera batean, Melkart jainko feniziarrarekin lotutako jainko bati eskainia, eta, ondoren, Herkulesi.

Monarkiaren garaian, Sublizio Zubia eraikitzen da, zurezkoa, Anko Martzioren erregealdian, Servio Tuliok, bere erregealdian, eta Pyrgi etruriar itsas hiriko santutegi baten imitazio gisa, Fortuna eta Mater Matutaren omenezko bigarren tenplu bat eraikitzea agintzen duelarik (tenplu honen hondarrak, San Omobonoko gune sakratuan egindako indusketetan argitara eman direlarik).

Azoka zein Tiberreko portuak, denbora luzez jarraitu zuten hiriko perimetrotik at, ibaitik urrutien dagoen zatia, K.a. IV. mendean egindako harresien zabalkuntzaren barnean hartua den arren, *Puerta Trigemina* delakoa irekitzen zen tokian. Toki honetan gertatzen da, K.a. 212an, gladiadoreen arteko lehen borroka, Marko Giunio Bruto Peraren omenezko hil jokoen zati bezala.

Toki berean kokatua izan zen zezen bat irudikatzen zuen brontzezko estatua bat. Eskultura, Eginako konkistatik zetorren, Publio Sulpizio Galbaren eskutik, K.a. 210ean. Foro Boarioa, ziur aski bere izaera eta kokapenagatik, K.a. 213, K.a. 203 eta K.a. 196an suteen biktima eta K.a. 363, K.a. 202, K.a. 193 eta K.a. 192an uholdeen biktima izan zen. Tokian, zenbait gurtza eraikin zeuden: Jada aipatutako Herkulesen Aldare Nagusia, Matuta eta Fortunaren omenezko tenpluak kasu. Baita Portunusen Tenplua ere.

## Kanpo estekak
Périgueux

**Périgueux** frantsesez edo **Perigüers** okzitanieraz Frantziako hego-mendebaldean eta barrualdean dagoen hiria da, Dordoinako departamenduan eta Akitania Berriako eskualdean kokatutakoa. Departamenduko prefektura dauka eta 29.516 biztanle zituen 2021ean.

Isle ibaiak hiria zeharkatzen du eta Périgord blanc delakoaren erdigunea da.

## Kultura 
### Ondarea 
thumb|250px|ezkerrera|Saint-Fronteko katedrala, Pont des Barris zubitik ikusita.

Vesunna antzinako hiri erromatarraren gainean eraikitakoa da Périgueux, eta gaur egun haren ondar batzuek zutik diraute, ondare horren zati bat museo baten barruan ikusgai dagoelarik. Aipatzekoa da Arte eta Arkeologia museoa halaber.

Bestela, Saint-Fronteko katedral erromanikoa azpimarratzekoa da, eta estilo berekoa da Saint-Étienne eliza, hiriko lehendabiziko katedrala izandakoa.

### Musika 
Bestelako jaialdien artean nabarmena da "Festival Sinfonia en Périgord" izenekoa, 1990etik abuztuan antolatzen dutena eta musika barrokoari dedikatutakoa.

## Demografia 
### Hiri aglomerazioa 
2006an 64.441 biztanle zituen hiri-aglomerazioak, eta bederatzi udalerrik osatzen du Périgueux berarekin batera: Champcevinel, Chancelade, Coulounieix-Chamiers, Marsac-sur-l'Isle, Notre-Dame-de-Sanilhac, Trélissac, Bassillac eta Boulazac.

### Bilakaera 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Hiriko udal webgunea
*  Sinfonia jaialdiaren webgunea
Mater Matuta

**Mater Matuta** Antzinako Erromako erlijioa eta latinoen erlijioan oro har, goizeko egunsentiko jainkosa izan zen, baita haur jaio berrien, itsasoaren eta portuena ere. Foro Boarioan (abere azokan) zegoen tenplu bat izan zuen. Han ospatzen zen jainkosa honen omenezko jaialdia. Aipaturiko ospakizuna, *Matralia* deitzen zen, eta emakumeek bakarrik parte har zezaketen. Ospakizun hau, ekainak 11n ospatzen ohi zen. Foe eta Aurorarekin ere alderatu zen.

## Ezaugarriak eta santutegiak 
Antzina-antzinako jainkosa italikoa, Carmentaren oso antzeko ezaugarriak zituena. Egunsentiaren jainkosa bat zen batez ere, eta izaera astral hori ezin hobeto islatzen zen haren Satricum-go santutegian, Lazioko hiri batean, non jainkosa oso leku nabarmena izatera iritsi baitzen. Bertan, eguzki-diskoa buruan duten brontzezko estatuatxoak aurkitu dira, hain zuzen ere,  Zipreko Astarte-renagandik oso gertu dagoen ikonografia bati jarraiki. 

Garai arkaikoetatik, greziar eta ekialdeko eraginak jaso zituen, bere astro-itxura areagotu zutenak, eta nabigazioaren eta merkataritzaren babesle izaera eman ziotenak, Mediterraneoko antzeko beste jainkosekin identifikatuz, hala nola Feniziako Astarte edo Greziako Leukothearekin. Antzeko fenomenoa ikus daiteke Satricum-eko santutegian eta, batez ere, Pirgin, etruriar Caere/Cerveteri hiriko portuan. Erroma hirian, Mater Matutaren tenplua Foro Boarioan zegoen.

## Funtzioak eta erritualak 
Jaiotza ere babesten zuen, eta, bere tenpluetako indusketa arkeologikoek agerian utzi dutenez, animalien fetuak eskaintzen zizkioten. Haren jai-eguna *Matralia* zen, ekainaren 11n; protagonistak emaginak ziren, eta esklaboen parte-hartzea debekatzen zen, bat izan ezik. Mirabe gazte bat zen, argi eta garbi ugalkortasun-erritu baten testuinguruan zartatzen zutena. Batzuek uste dute flagelazioa ere Bona Deako erritualetan egingo zirela. Opilak eskaintzen zizkioten jainkosari, eta bere estatu apaintzen zuten, lehen ezkontza batean zegoen  emazte batek bakarrik egin zezakeen betebeharra.

## Mitoa 
Hari lotutako mito zaharrak zioen jainkosa Ino-Leukotea  besterik ez zela, bere buruaz beste egin eta itsas jainkosa bihurtu ondoren Erromara iritsi zena. Ovidiok dioenez, Mater Matutak bakante batzuk aurkitu zituen iritsi zenean, Estimula jainkosaren  (Semelerekin identifikatutako jainkosa) erritu dionisiako sakratuak ospatzen zituztenak. Baina, Junoren bultzadaz, Inoren etsaia zena Dioniso umearen inude izan zelako, bakanteak haren kontra oldartu ziren. Haren oihuak entzutean, Herkules, handik hurbil zegoena, joan eta askatu zuen. Gero, Evandroren ama Carmentaren esku utzi zuen, eta horrek Erroman gurtza jasoko zuela iragarri zion, baita bere semea ere, Portuno izenarekin ohoratuko zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak