Adikzio

**Adikzioa** edo **mendekotasuna** substantzia edo jokamolde konkretu batekiko nahigabeko atxikimendua sortzen duen burmuineko gaixotasuna da. Substantziaren erabileraren bidez asetzen da, eta, beraz, asetze hori gauzatzeko bilaketa patologikoak ezaugarritzen du adikzioa.

Horrek suposatzen du jokaerak kontrolatzeko ezgaitasuna, kontsumorako premiazko desira, hari uko egiteko zailtasuna, jokaerak suposatzen dituen arazoak (pertsonarteko eta bere buruarekiko harremanetan) antzemateko murrizketa... Horren ondorioz, adikzioa jasaten duenaren bizi kalitatea kaltetzen da (lanean, ikasketetan, harremanetan, familian…).

Neurozientziaren arabera, sustantzienganako adikzioa eta jokamoldeenganako adikzioa oinarri neurobiologikoak partekatzen dituzte.

Sustantzia psikoaktiboen kontsumoaz gain, beste jokamolde eta prozesu batzuetan ere ikusten dira adikzioak, hala nola sexua, jokoa, pornografia, telebista, kirola, teknologia, mugikorra, Interneta…

Adikzioa nahasmendu neuropsikologiko bat da, eta droga bat kontsumitzeko edo sari naturala eragiten duen portaera bat izateko premia iraunkorra eta bizia du ezaugarri, kalte handiak eta beste ondorio negatibo batzuk eragin arren. Drogen kontsumo errepikakorrak garunaren funtzioa alda dezake sinapsietan sari naturalen antzera, hala nola janaria edo maitemintzea, aldez aurretik existitzen diren ahultasunak dituzten pertsonengan autokontrola ahulduz eta irrika iraunaraziz. Fenomeno horrek –drogek garunaren funtzioan eragindako nahasmendua– adikzioa garunaren nahasmendu gisa ulertzea ekarri du, adikzioaren garapenean inplikatuta dauden askotariko faktore psikosozial zein neurobiologiko konplexuekin. Kokaina emandako saguek adikzioaren izaera konpultsiboa eta inboluzionista erakusten bazuten ere, gizakiengan hori konplexuagoa da, eta jokaerarekin edo nortasun-ezaugarriekin lotuta dago.

Adikzio-adierazgarri klasikoen artean daude: estimulu saritzaileetan konpromiso konpultsiboa, substantziekiko edo portaerarekiko kezka eta erabilpen jarraitua ondorio negatiboak izan arren. Adikzioari lotutako ohitura eta patroien ezaugarri nagusia berehalako atsegina izan ohi da (epe laburreko saria).

Substantziekiko adikzioaren adibide dira, besteak beste, alkoholismoa, kannabis-adikzioa, anfetamina-adikzioa, kokaina-adikzioa, nikotina-adikzioa, opiazeoekiko adikzioa eta elikadura- edo elikadura-adikzioa. Jokabide-adikzioak honako hauek izan daitezke: jokoarekiko adikzioa, erosketekiko adikzioa, jazarpena, pornografiarekiko adikzioa, Internetekiko adikzioa, sare sozialekiko adikzioa, bideojokoekiko adikzioa eta sexu-adikzioa. DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) eta GNS-10ek (Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapena 10) jokoarekiko adikzioak jokabide-adikzio gisa baino ez dituzte onartzen, baina CIE-11k jokoarekiko adikzioak ere barne hartzen ditu.

## Adierazgarriak eta sintomak
Droga-mendekotasunaren adierazgarri eta sintomak desberdinak izan daitezke mendekotasun-motaren arabera. Sintomak hauek izan daitezke:
* Drogak kontsumitzen jarraitzea ondorioak ezagutu arren. Horrek, mendekotasuna, baldintza mediko bat zela ulertzen lagundu zuen. XIX. mendera arte, ez zen mendekotasuna gaixotasuntzat hartu eta aitortu mendebaldeko munduan, egoera fisikoa eta buruko gaixotasuna izanik, aldi berean. Gaur egun, adikzioa nahasmendu biopsikosozial zein neurologiko gisa ulertzen da, eta horrek negatiboki eragiten die horren eraginpean daudenei, eta gehien bat drogen kontsumoarekin eta alkoholaren gehiegizko erabilerarekin lotzen da. Alkoholismo kasu gehiago dago gizonezkoen artean, baina emakumeen eta gazteen artean ere gero eta kasu gehiago ari da agertzen. Oro har, 1980az geroztik alkoholaren kontsumoa eta horrek eragindako kalteak ugaritzen ari dira Europar Batasunean, Ekialdeko Europan, Ameriketako Estatu Batuetan eta garapen bidean dauden herrialdeetan.

#### Droga-mendekotasuna 
Droga-mendekotasuna drogen kontsumoarekin erlazio zuzena duen mendekotasuna da, eta pertsonak ondo sentitzeko edota bere eginbeharrak burutzeko sustantzia kontsumitu behar duenean ematen da. Adikzioa da plazera, euforia, tentsio arintzea, etab. lortzeko edozein substantzia natural edo sintetikoaren beharra. Horren (drogen) kontsumoa, ezaugarri sozial eta pertsonal ezberdinen ondorioz ematen da, esaterako, pertsonaren ingurunearekin (gizarte eragina eta jokabideak) eta pertsonarekin zuzenki (kontsumitzen hasteko motibazioak, jarrera) loturik dauden faktoreengatik. Droga-mendekotasuna duen pertsona batek kontsumoarekin erlazionatutako arazoak ukatu edo gutxiesteko joera dauka. Hori pairatzen duen pertsonak jokaeran aldaketak izaten ditu; hala nola autokontrolaren galera, nortasunaren aldaketa, erasorako jarrerak erakustea, etab. Aldaketa hauetaz gain, zenbait sintoma agerikoak izan ohi dira, esaterako, biharamuna, betseinak handituak izatea, begi gorrixkak, etab.

Droga-mendekotasuna garuneko nahasmendu kroniko eta errepikakorra da, drogak bilatzea eta droga-abusua eragiten dituena haien ondorio kaltegarriak izan arren. Mendekotasun mota horrek garuneko zirkuituak aldatzen ditu, garunaren sari-sistema kaltetuz eta estresaren kudeaketan eta autokontrolean ondorio funtzionalak eraginez. Adikzioak testuinguru sozialetan has daitezke esperimentalki, edo agindutako botiken erabileratik edo beste hainbat neurritatik ere sor daitezke.

Droga-mendekotasunak eredu fenomenologiko, baldintzatzaile (operatzailea eta klasikoa), kognitibo eta seinaleekiko erreaktibotasun-ereduan funtzionatzen duela frogatu da. Hala ere, eredu bakar batek ere ez du substantzien abusua guztiz ilustratzen.

Adikzioaren arrisku-faktoreen artean honako hauek daude:
* Jarrera oldarkorra (batez ere haurtzaroan)
* Substantziaren eskuragarritasuna. Elikadura-adikzioa elikadura-jokabidearen nahasmenduak dituztenetan aurki daiteke, nahiz eta elikadura-jokabidearen nahasmenduak dituzten pertsona guztiek ez duten elikadura-adikzioa, eta elikadura-adikzioa duten guztiek ez dute elikadura-nahasmendu diagnostikatua, garunaren sari-sistema abiarazten baitute, eta, hala, gizabanakoak, denboran, elikagai berak nahi izan ditzake gero eta maila handiagoan. Txokolatea asko gustatzen zaion pertsona batek txokolatearekiko mendekotzat har dezake bere burua.

Elikadura-mendekotasuna garatzeko arrisku-faktoreen artean gehiegizko elikadura eta oldarkortasuna daude.

Barratten oldarkortasun eskala, BIS-11 eskala hain zuzen ere, eta UPPS-P Jokaera oldarkorraren premia negatiboa eta Iraunkortasun falta azpieskalek elikadura-adikzioarekin erlazioa dutela frogatu da.

Adikzioa egon daiteke psikofarmakorik gabe; ideia hori Stanton Peele psikologoak zabaldu zuen. Horiei, jokabide-adikzioak esaten zaie. Adikzio horiek pasiboak edo aktiboak izan daitezke, baina, normalean, adikzio gehienetan dauden ezaugarri indargarriak dituzte. Sexu-jokabidea, elikadura, ludopatia, bideo-jokoetan aritzea eta erosketak gizakietan jokabide konpultsiboekin lotuta daude guztiak, eta frogatu da bide mesolimbikoa eta sari-sistemaren beste zati batzuk aktibatzen dituztela. Ebidentzia horretan oinarrituta, horren arabera sailkatzen dira sexu-adikzioa, jokoarekiko adikzioa, bideojokoekiko adikzioa eta erosketekiko adikzioa.

### Mendekotasun emozionala 
Bikote erlazioetan, familian edo adiskidetasunean agertzen edota ematen den egoera psikologiko bat da. Dependentzia emozionalaren sintomak identifikatzea erraza da, izan ere, aipatu bezala, gure ingurune intimoko pertsonekin gertatzen zaigun zerbait baita; senideekin, lagunekin eta batez ere bikoteekin. Honekiko, bikotearekiko, dependentzia emozionala izateak, beste irudi txeratsu batzuekiko mendekotasun emozionala izan dezakeela adierazten du; hala nola, guraso edo hurbileko lagunena. Hori dela eta, banantzearen beldurra izaten dute eta beste pertsona une oro lokalizatua izan behar dute, eta horretarako, sarri deitzen edo mezuak bidaltzen diote, berarekin kontaktuan sentitzeko. Behar hau, berarekin kontaktuan egotearena eta bere atentzioa izatearena, banantze-larritasunarekin elkartzen da, antsietate edo pena markatua izango du eta hortaz, ez du lortzen zoriontsu izatea ezta disfrutatzea pertsona horren bidez ez bada.

Dependentzia emozionala pairatzen duten pertsonek, hurrengo sintomak jasaten dituzte:

* Mendekotasuna duten pertsonarekiko obsesioa
* Mendekotasuna duen pertsonarekiko idealizazioa
* Bakardadeari eta banaketari beldurra
* Pertsona hori gabe (mendekotasun sorrarazten diona) ezin daitekeela zoriontsu izan, ezin duela bere bizitza aurrera eraman edo ezin dezakeela disfrutatu gauzez

## Abstinentzia 
Abstinentzia gorputzaren erreakzioa da, mendeko den substantzia horri uko egitean sortzen dena. Substantzia gabe, honengandik dependentzia zuten organismoko osagaien funtzioak aldatu egiten dira. Ezegonkortasun kimiko eta hormonalak, eta larritasun psikologikoa bizitzen du, substantzia hartu arte berriz.

### Tolerantzia 
Tolerantzia abstinentzia sindromearen zeharkako fenomeno bat da. Honi, substantziaren dosi kantitatea handitzeari dagokio, nahi izandako efektu horiek lortzeko, hau da, *mono*a kentzeko. Kontsumo jarraituaren ondorioz sortzen diren ezegonkortasun kimikoen ondorioz da.

### Interbentzioak 
Errehabilitazio eta auto-laguntza programa tradizionalez gain, hainbat iniziatiba daude prebentzio eta laguntza terapeutikoari dagokionez adikzioari aurre egiteko. Adibidez, opiazioenganako mendekotasunaren aurrean egiten den tratamendua “metadona”-ren bitarteko mantentzearekin egiten da.

Beste modu bat, buprenorfina bezalako medikamentuen bidezko terapia da, metadona baino hobea askoren ustez. Honek opiazeo hauen efektuak blokeatzen ditu, baina soilik erreakzio leunak sortzen ditu.

Ikerketa berri batek dioenaren arabera, antigorputzak ere garatu daitezke medikamentu espezifiko bati aurre egin ahal diotenak, plazer efektuak nulu bihurtuz. Gaur egun, kokaina, heroina, metanfetamina eta nikotinarenganako mendekotasunaren aurkako bakunak ere sortu dira, proba kliniko ezberdinen bidez eraman dira aurrera, eta prebentzio lanerako emaitza onak ikusi dira, errehabilitaziorako bezala.

Beste tratamendu metodo bat, Estimulazio Zerebral Sakona (ECP gazteleraz) da, eta prozedura hau burmuineko zenbait sailetara abiatzean zentratzen da.

## Mekanismo biologikoak 
Zenbait ikerketek mekanismo biologikoak presente daudela argudiatzen dute zientifikoki. Hala, norbanakoaren natura biologikoak zenbait erabaki eta ekintza azaltzen ditu. Horrela, informazio genetikoa belaunaldiz belaunaldi pasatzen dela ikusi da. Beraz, mendekotasunak ere, DNA (azido desoxirribonukleiko) eta herentzia genetikoarengandik transmititu daitezke.

Nerabezaroa da etorkizunean mendekotasunen aurrean ahulago izateko bizitzako etapa zailena. Izan ere, garai honetan gure burmuinak garapen neurologiko kritiko batean dago, honen moduko egoeren aurrean oso minbera dena. Beraz, burmuinean ematen diren aldaketen ondorioz, errazago erori gaitezke mendekotasunean.

Burmuineko zenbait sail mendekotasunaren mekanismo biologikoetan nahasita daude, batez ere dopaminaren askapenak, zenbait farmako ezberdinen irenstearen bidez askatzen dena.

## Ikus, gainera 
* Zibermendekotasun
* Kontsumismo
* Droga-mendekotasun
* Kalte murrizketa
* *Lorak eskeintzen*

## Erreferentziak
## Bibliografia 
*CCM. (2017). Tabaco - Estadísticas de los fumadores. http://salud.ccm.net/contents/478-tabaco-estadisticas-de-los-fumadores eskuratua
*Dependencia Social Media. (2017). Dependencia 2.0. https://web.archive.org/web/20171117002216/http://www.dependenciasocialmedia.com/%C2%BFporque-dependencia-2-0/ eskuratua
*Eroski Consumer. (2004). Ludopatia: Joko mendekotasuna gaixotasuna da. http://revista.consumer.es/web/eu/20040101/interiormente/67644.php eskuratua
*Eusko Jaurlaritza- Hezkuntza Saila. (2017ko azaroaren 5a). mendekotasuna: lehenengo seinaleak. http://www.hiru.eus/eu/habitos-saludables/adiccion-primeros-signos eskuratua
*20 minutos. (2006). El 89% de los adictos al juego son hombres y de estatus social alto. http://www.20minutos.es/noticia/166925/0/adictos/juego/adiccion/ eskuratua
*Fipsicologia. (2016). Dependencia emocional: sintomas de dependencia emocional. http://psicologiavigo.com/sintomas-de-dependencia-emocional/ eskuratua
*Osakidetza- Osasun Saila. (2010). Alkohola. https://www.osakidetza.euskadi.eus/r85-ckdrog03/eu/contenidos/informacion/alcoholismo/eu_6692/alcoholismo_e.html eskuratua
*Osakidetza- Osasun Saila. (2010). Alkoholaren kontsumoa. https://www.osakidetza.euskadi.eus/r85-ckdrog03/eu/contenidos/informacion/r01hRedirectCont/contenidos/informacion/alcohol/eu_4046/consumo_e.html eskuratua
*Pérez, J. eta Merino, M. (2013). Definición de dependencia. https://definicion.de/dependencia/ eskuratua
*Psicopedia: Información y Recursos sobre Psicologia. (2013). Dependencia emocional. ¿Una adicción destructiva?. http://psicopedia.org/2588/dependencia-emocional-una-adiccion-destructiva/ eskuratua
## Irakurketa gehiago
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak