Lili Chookasian

**Lili Chookasian** (New York, 1921eko abuztuaren 1a - Ibidem, 2012ko apirilaren 9a) mundu mailako opera-antzoki onenetan orkestra sinfoniko nagusiekin aritu zen jatorri armeniarreko kontralto estatubatuarra izan zen. Bere ibilbide profesionala 1940ko hamarkadan hasi zuen, kontzertu-abeslari gisa, baina ospe handia lortu zuen hurrengo hamarkadan opera abesten hasita. 1962 eta 1986 urteen artean New Yorkeko Metropoli Operan egindako karrera luze eta oparoarekin munduko kontraltorik onenetakoa izan zen. Bere tonu ozen eta zentratuagatik nabarmentzen zen, baita bere musikaltasun bikainagatik ere. Tradizioaren kontra, oratorioak buruz kantatzeko hautua egiten zuen maiz.

## Biografia 
### Lehen urteak kontzertuak ematen: 1921- 1958 
Chookasian Chicagon jaio zen, immigrante armeniarren hiru seme-alaben artean gazteena. Bere familiak 1915eko armeniar genozidioaren ondorioz emigratu zuen Ameriketako Estatu Batuetara. Genozidio horretan bi aitonek eta familia zabaleko hainbat kidek galdu zuten bizia. Bere ama hizkuntza armeniera zen, baina ingelesa erabat menperatu zuen txikitan eskolara joan zelako. filmaren soinu bandan *Amelfa Timoferevna* pertsonaiari dagokion zatia abesteko kontratatu zuten *New Yorkeko Orkestra Filarmonikoarekin* debuta eginez 1961. urtearen hasieran.

New Yorkeko *Orkestra Filarmonikorekin* debuta egin berri zuela Metropolitan Operako zuzendariak kontratu bat sinatzea eskaini zion, baina Chookasianek uko egin zion, ez zuelako familiarengandik urrun denbora gehiegi igaro nahi. 1961eko udan Europako operan debutatu zuen Schippersen zuzendaritzapean *Salome* operako *Herodías* interpretatuz. Triesteko *Giuseppe Verdi Antzoki Lirikoan* errepikatu zuen bere interpretazioa eta Mahlerren *Kindertotenlieder* lanaren emanaldi laudatua ere eman zuen, *Caio Melisso Antzokian*.  Hurrengo azaroan, Baltimorera itzuli zen Verdiren Aida operako *Amneris* lehen aldiz interpretatzera.

1961ean Chookasianek beste bulto bat aurkitu zuen beste bularrean, baina ez zion inori kontatu eta bere konpromisoak bete zituen New Yorken, Baltimoren eta Europan. Azkenean, Aidaren antzezpena amaitu ondoren, 1961eko azaroan, medikuen laguntza eskatu zuen. Beste mastektomia bat egin zioten, eta horren ondoren bere pronostikoa positiboa izan zen; minbizia ez zen zabaldu eta azkar suspertu zen.

### Metropolitan Operako urteak: 1962–1986 
Chookasian AEBra itzuli zenean, *Metropolitan Operakoa* zuzendaria zen Rudolf Bing berriro hitz egin zuen berarekin kontratua sina zezan. Oraingoan amore eman zuen eta 1962ko martxoaren 9an konpainiarekin debutatuz, Ponchielliren *La Gioconda* operako La Cieca bezala. Orduan Metropolitan Operako zuzendariorde nagusi zen *Francis Robinsonek*, Chookasianen lagun pertsonala eta opera-aholkularia zen Rosa Ponsellek emanaldia etxetik telefonoz entzun zezan. Ponsellek adierazi zuenez, *«Oroitzapen zoragarriak ekartzeaz gain, beste Patuaren Indar bat izan zen»*. Kritikak ere erantzun ona eman zion bere jardunari. Paul Henry Langek honako hau idatzi zuen bere erreseinan: *«Bart entzun genuena kontuan hartuta, Chicagoko neskarentzat karrera arrakastatsua iragarri dezakegu*». Bi hamarkadetan zehar Metropolitan Operan egindako ibilbide baten hasiera izan zen, Chookasianek aldi horretan Armen Boyajianen klase pribatuak jaso zituen.

Metropolitan Opera bere egoitza nagusia izan bazen ere, Chookasian kontzertista bezala ere aritu zen Estatu Batuetako eta Europako opera antzokietan abestuz. 1960 eta 1970eko hamarkadetan nazioarteko eszenatokian aritu ziren kontralto handienetako bat bilakatu zen. Besteak beste, Georg Solti, Leonard Bernstein, James Levine, Zubin Mehta, Seiji Ozawa, Fritz Reiner, Karl Böhm edota Herbert von Karajan bezalako zuzendari handien gidaritzapean abestu zuen. Beethovenen *9. Sinfonia*, Mahlerren *Das Lied von der Erde*, Schoenbergen *Gurre-Lieder* eta, batez ere, Verdiren *Requiema* interpretatzeagatik bereziki miretsia izan zen mundu osoan. Azken honi buruz, hauxe esan zuen Chookasianek: "*Requiemeko nota bakoitza nire eztarrirako idatzi dela ematen du*".

Leonard Bernsteinek zuzendutako Mahlerren *8. sinfoniaren* grabazioan solistetako bat izan zen. Bere gainerako grabazioen artean aipatzekoak dira Beethovenen 9. Sinfonia, New Yorkeko Orkestra Filarmonikoarekin, Bernsteinen zuzendaritzapean; Götterdämmerung operako *Lehen Norna*, Berlingo Orkestra Filarmonikoarekin, Herbert von Karajanen zuzendaritzapean; eta Verdiren Requiema, Bostoneko Orkestra Sinfonikoarekin.

1963an New York City Operan egin zuen lehen agerraldia, Menottiren The Medium operaren paper nagusian. Bayreutheko jaialdian aritu zen 1965ean, bere hiru paper wagneriar abestuz: *Maria*, *Lehenengo Norna* eta *Erda*. 1966an *Montrealgo Operarekin* eta A*merican Opera Societyrekin* abestu zuen. 1973an *Amneris* abestu zuen Mexiko Hiriko Arte Ederren Jauregian. 1976an, Filadelfiako Lyric Opera Company-arekin *Ulrica* abestu zuen. Halaber, Zuricheko Opera Antzokian, New Orleansen, Houstonen eta  beste hainbat antzokietan aritu zen.

Chookasianen senarra berarekin joaten zen askotan, higiezinen sektorean egiten zuen lanak nahiko malgutasunez bidaiatzeko aukera ematen baitzion. Chookasianek maitasunez kontatu zuen Erevanera (Armenia) egin zuen bidaiarik gogoangarrienetako bat, Opera News aldizkariarentzat 1997an egindako elkarrizketa batean. Chookasian hirira gonbidatu zuten bere omenez muntatutako bi ekoizpenetan aritzeko: Amneris Aidan eta Tigran Chukhajian konpositore armeniarraren Arshak II opera. 

1986an eszenatokietatik erretiratu ondoren, Chookasian Yale Unibertsitateko Musika Eskolan sartu zen. Yalen ikasi zuen eta Branforden bizi izan zen. 2002an Yaleko *Sanford Domina* eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diskografia SonyBMG Masterworksen