open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mensa

**Mensa** inteligentzia koziente altua daukaten pertsonentzako erakunde bat da. Onartze
baldintza bakarra adimen froga batean biztanleriaren gorenaren %2an dagoen puntuazioa lortzea da.

## Sarrera 
Mensa 1946. urtean eratu zen Ingalaterran, Roland Berrill abokatu australiarra eta Lancelot Ware legelari eta zientzialari ingelesaren eskutik. Beraien asmoa buruz apartekoen elkarte bat sortzea zen, non onarpen baldintza bakarra adimen kozientea izango zen. Jatorrizko asmoa, gaur egun berdina izaten jarraitzen duena, ezberdintasun politiko, erlijioso, ideologiko eta nazionaletatik at egongo zen elkarte bat sortzea zen. Mensak edozein jatorri eta prestakuntza daukaten pertsonak biltzen ditu, sozialki aberatsa den giroa sortzeko helburuarekin. Mensak bere lana burutzeko zilegitutako eta adimen frogak egiteko gaitua dagoen psikologo batek igorritako ziurtagiria onesten du onartze froga moduan.

Mensak 100.000 bazkide ditu gutxi gorabehera. Izenaren jatorria *mensa* da (latinez mahaia, alegia), Artur erregearen mahai borobilaren omenez, betebeharretan eta eskubideetan berdinak diren bazkideak biltzen dituen elkartea dela irudikatzeko.

## Mensaren helburuak 
*Mensak* hiru helburu finko dauzka:
* gizateriaren onerako adimena identifikatu eta bultzatzea
* adimenaren izate, ezaugarri eta aplikazioaren ikerketa bultzatzea
* bere bazkideen adimen jarduera sustatuko duen giro soziala sortzea.

## Antolaketa 
*Nazioarteko Mensa* *Nazio Mensa ezberdinen* elkartea da. Eratutako *Mensa* bat dagoen herrialde batean bizi diren bazkideak talde horren barnean kokatzen dira, bazkide gutxi dauden herrialdeetan aldiz, *Nazioarteko Mensan* kokatzen dira. Talde nagusiak bi dira, *American Mensa*, 50.000 bazkiderekin, eta *British Mensa* (Erresuma Batua eta Irlanda barnean hartzen dituenak), gutxi gorabehera 25.000 bazkiderekin. Espainiako Mensa 1984. urteaz geroztik dabil, eta 1.300 bazkide baino gehaigo dauzka. Argentinan eta Kolonbian ere badaude aintzat hartutako taldea nazionalak.

## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Mensa
* Espainiar Estatuko Mensa
* Frantziar Estatuko Mensa
* Argentinako Mensa
* Kolonbiako Mensa
* Mensaren talde guztien zerrenda
* Mensa elkartearen adimen jokoak
* IH Mensa bezalako proba
Anousheh Ansari

**Anousheh Ansari** (; Teheran, Iran, 1966ko irailaren 12a - ), *CEO of Telecom Technologies, Inc.* (TTI) sortzailetako bat da. Lehenengo emakume espazio-turista eta aldi berean lehenengo iraniarra bilakatu da, 2006ko irailean. 2004ko maiatzaren 5ean, Alan Sheparden orbitapeko espazio-hegaldiaren 43. urteurrenean, bere ezkonneba Amir Ansarirekin milioi askoko laguntza eman zion X-Prizeri. Horren ondoren, X-Prize Ansari X Prize bezala ezagutzen da ofizialki haien omenez.

## Biografia 
1966an Teheranen (Iran) jaio zen emakumea da. 1979an Iranen agitu zen iraultzagatik, 1984an Estatu Batuetara alde egin behar izan zuen hamasei urte zituelarik. Han, elektrizitate ingeniaritza eta informatika zientziatan lizentziatu zen George Mason Universityn. Masterra lortu zuen George Washington Universityn.

Anoushehk, bere senar Hamid Ansari eta bere ezkonneba Amir Ansarirekin TTI enpresa sortu zuen 1993an. 2000. urtean, *Sonus Networks, Inc.*-ek TTI erosi zien.

2006ko maiatzean, Nazioarteko Espazio Estaziora joateko bi aukeratuetako bat izan zitekeen Charles Simonyirekin, Soyuz TMA-10 espazio-misioan haientzat libre zegoen leku bakarra osatzeko. Baina azkenean Charles Simonyi hautatu zuten, 2007ko martxoaren 9an atera zen misio horretarako.

2006ko abuztuaren 21ean, laugarren espazio-turista izan behar zen Daisuke Enomoto kanporatu zuten 2006ko iirailaren 14an irten behar zuen Soyuz TMA-9 espazio-misiotik, medikuntza-azterketak ez gainditu ondoren. Hurrengo egunean, Ansari hautatu zuten Daisuke Enomoto ordezkatzeko. Irailaren 18ko 6:09etan aireratu zen.
Eskandinavia

thumb||

**Eskandinavia** (danieraz eta suedieraz *Skandinavien*; norvegieraz *Skandinavia*) Europako iparraldean dagoen hizkuntza eta kultura arloko eskualdea da, Norvegia, Suedia eta Danimarka herrialdeek osatua. Batzuetan, definizio zabalago bat hartuta, Finlandia eta Faroeak ere Eskandinaviako kidetzat hartzen dira.

Era berean, Eskandinaviatik at daude baina harekin harreman estua dute beste lurralde hauek ere bai: Islandia, Groenlandia (Danimarka) eta Åland (Finlandia).

## Hizkuntzak 
Kulturaz Eskandinavia eratzen duten hizkuntzak (eskandinaviar hizkuntzak) hiru dira:
* Suediera: 10 bat milioi hiztun.
* Daniera: 6 bat milioi hiztun.
* Norvegiera: 5 bat milioi hiztun.

Gainera, Eskandinaviako bertako hizkuntza da laponiera edo samiera ere, nahiz eta eskandinaviar hizkuntza ez den. Guztira 20.000 hiztun ditu (Eskandinaviako hiru herrialdeetatik kanpokoak barne).

## Kultura 
* Suedierazko literatura.
* Norvegierazko literatura.
* Danierazko literatura.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskandinaviar hizkuntzak
* Eskandinaviar mitologia
* Eskandinaviar penintsula
* Eskandinaviako Alpeak

## Kanpo estekak 
*  Norden Kontseiluaren webgunea
Burgos (argipena)

**Burgos** leku ezberdinen izena izan daiteke:

## Lekuaren izenak 
#  **Burgos** Gaztela eta Leongo probintzia baten izena da.
#  **Burgos** da izen bereko probintziako hiriburua.
#  **Burgos**: Sassariko probintziako udalerria.
#  **Burgos**: Tamaulipas estatuko hiria.

## Pertsona ezagunen abizena 
## Baita ere 
* **Burgosko aireportua**.
* **Burgosko katedrala**.
* **Burgosko Itzulia**.
* **Burgos CF**.
* **Burgosko prozesua**.
Pär Lagerkvist

**Pär Fabian Lagerkvist** (Växjö, Småland, 1891ko maiatzaren 23a - Stockholm, 1974ko uztailaren 11) suediar idazlea izan zen.

1951n jaso zuen Literaturako Nobel Saria. Olerkiak, eleberriak, saioak eta istorio laburrak idatzi zituen. Bere lanik ezagunena "Barrabas" da.

## Bibliografia 
### Olerkiak 
* *Ångest* (Angustia, 1916).
* *Hjärtats sånger* (Bihotzaren abestiak, 1926).
### Eleberriak 
* *Bödeln* (Urkatua, 1933).
* *Dvärgen* (Ipotxa, 1944).
* *Barabbas* (1950), 1962an zinemaratua.

## Ikus, gainera 
* Suedierazko literatura

## Kanpo estekak
Espazio-turismo

**Espazio-turismoa** 2000ko hamarkadan agertu zen boom-a da. Bakarrik pertsona eta korporazio oso aberatsen esku dago.

Espazio-turistek Errusiako espazio-programarekin harremanetan jartzen dira bidaiatzeko behar duten espazio-ontzian eserleku bat eskuratzeko. Baina 2000ko hamarkadaren erdialdera espazio-ontzi pertsonalen garapen proiektuak hasi ziren, hala nola Personal Spaceflight Federation.

## Espazio-turisten zerrenda 
# Dennis Tito: Apirilaren 28 - Maiatzaren 6, 2001
# Mark Shuttleworth: Apirilaren 25 - Maiatzaren 5, 2002
# Gregory Olsen: Urriaren 1 - Urriaren 11, 2005

## Espaziora joan behar duten espazio-turisten zerrenda 
* Daisuke Enomoto (Japonia) - 2006ko Irailean Soyuz TMA-9 espazio-misioan parte hartu behar zuen baina ez zituen mediku-azterketak gainditu. Espazioratzeko zerrendan dirau beste misio batean parte hartzeko.
* Charles Simonyi (Estatu Batuak/Hungaria) - Soyuz TMA-10 espazio-misioan parte hartuko du, 2007an.
* Anousheh Ansari (Estatu Batuak/Iran) - Soyuz TMA-9ko espazio-misioan parte hartuko du 2006ko Irailean.

## Kanpo estekak
Kubaren banaketa administratiboa

**Kubaren banaketa administratiboa** 15 probintziak eta udalerri berezi batek osatzen dute.

Kubako *udalerri berezia* Isla de la Juventud da, 70eko hamarkada arte "Isla de Pinos" izenarekin ezagun zena. Aurretik beste izen batzuekin ezagutu zen: "Evangelista", "Isla de Santiago", "Isla de Pino" eta "Isla de Loros".

## Historia 
1976a baino lehen Kuba 6 probintziak osatzen zuten:
* Pinar del Rio
* Habana
* Matanzas
* Las Villas (1940 aurretik "Santa Clara" deitua)
* Camagüey (1899 aurretik "Puerto Príncipe" deitua)
* Oriente (1905 aurretik "Santiago de Cuba" deitua)

2010eko abuztuan Nazio Biltzarrak azken aldaketak egin zituen (2011ko urtarrilaren 1etik aurrera indarrean daudenak). Bi probintzia berriak sortu zituen antzinako Habanako probintziatik (eta baita Pinar del Ríoko probintziako ekialdeko hiru udalerri gehituta): Artemisa eta Mayabeque. Matanzasko Varadero antzinako udalerria ere desegin eta Cárdenasekin batu zuten.

Habana hiriburua, bera bakarrik probintzia bat osatzen duena, 2010era arte Habana Hiria () zuen izen ofiziala baina 2011ko urtarrilaren 1etik aurrera soilik Habana da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* ISO 3166-2

## Kanpo estekak 
*  Kuba eta bere probintzien mapa, bakoitzaren informazioarekin
Erre pui erre

**Erre pui erre** edo **erre puierre** (*Erre puyerre* gaztelaniaz) Gabonzaharreko ospakizuna da Arabako lautadako hainbat lekutan. Egun honetako gauean su bat pizten da eta objektu zaharrak sutara botatzen dituzte zoritxarra aldentzekotan.

*Erre pui erre* esaeraren jatorria honako hau da: *erre! ipurdi erre!*

## Esaerak 
* *Erre pui erre, urte zaharrari ipurdia erre.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piztia (Domaikia)

**Piztia** (*La Pistia* gaztelaniaz) Domaikia (Araba) inguruetako basoetan dabilen kondairazko basapiztia da. Carrascal mendian, Iruratxi haitzako leize batean omen du bere bizilekua. Esaten da abereak eta umeak desagertarazten zituela. Egunez ez da arriskutsua baina gauez ahal duen guztia irensten omen du.

## Piztiaren abestia (gaztelaniaz) 
*Soberana Virgen de Oro, líbranos de todo mal,*
*te lo pedimos a coro, de la Pistia del Carrascal (bis)*.

*En la villa de Domaikia ya se van a pacentar*
*los alegres pastorcillos que el ganado han de cuidar (bis)*.

*Pero negros nubarrones amenazan tempestad*
*que la bestia más horrible se oculta entre el encinar (bis)*.

*Los abuelos de Domaikia, en las noches de nevar,*
*cuentan horribles leyendas alrededor del hogar (bis)*.

*Y los pobres nietecitos ya se han echado a temblar*
*es tanto el miedo que tienen no quieren irse a acostar (bis)*.

*Porque en la negra noche se oyen los lobos aullar*
*y balidos lastimeros desde Zaldu al Carrascal (bis)*.

*En la peña de Iruratxi se oye al viento rebramar*
*y desde Oro a Jugatxi a las madres suspirar (bis)*.

*Porque en la cueva de Goba, de un potrillo al relinchar,*
*que unos pobres corderillos acaba de devorar (bis)*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Judu

**Juduak** (hebreeratik transkripzioz: *yehudim*; ) talde etniko eta erlijiosoa dira, antzinako Israelen bizi zirenen ondorengoek eta judaismoaren jarraitzaileek osatua batez ere. Historian jasandako jazarpenengatik eta egindako migrazioengatik, munduan zehar barreiaturiko herria da. Gaur egun, munduan 14,5 milioi judu inguru bizi dira, batez ere AEBn eta Israelen. Juduen artean, hebreera, haien jatorriko hizkuntza hain zuzen, eta ingelesa dira hizkuntza nagusiak. Juduek bizitokiko hizkuntza hartu eta komunitateak moldaturiko hizkuntzak sortu dituzte historian zehar; horietan nabarmenena egun yiddisha da, alemanean oinarrituta, halaber, ladinoz (gaztelanian oinarrituta) eta judu-arabieraz ere mintzo dira. Diasporak eraginda, errusiera eta frantsesa ere juduen arteko ohiko hizkuntzak dira, beste hizkuntza askorekin batera. Hizkuntzei dagokienean bezalaxe, juduen baitan ezberdintasun kultural nabarmenak daude; erlijio joerez gainera, askenaziak (Europa Erdialdean historian finkaturiko juduak, horietako asko egun Israelen bizi arren) eta sefardiak (historian Iberiar Penintsulan finkaturiko juduak) dira talde nagusiak. 1948 urtean sorturiko Israel estatua estatu judutzat hartzen du bere burua, eta geroztik milioika izan dira hara migratu eta Israel naziotzat eta bizitokitzat hartu duten juduak.

## Banaketa geografikoa 
* Amerika 6.761.300
** AEB: 6.000.000
** Kanada 393.500
** Argentina 175.000
** Brasil 91.500
** Mexiko 40.000

* Asia: 6.905.300

## Historia 
* 1269an - Frantzian, Luis IX.a erregeak judu guztiek jendaurrean lauki hori bat soinean josita eraman zezaten agindu zuen, zilarrezko hamar liberako isunpean mehatxatuz.
* 1492an Errege-eregina Katolikoek juduak Espainiatik egotzi zituzten. Ordutik, jatorri horretako juduei sefardi deritze, Sefarad baita Espainia deitzeko hebreerazko izena.
* 1938ko azaroaren 8an "Kristalen gaua"ren istiluak gertatu ziren Alemanian, Holokaustoren hasiera markatu zuena. 1945 arte 6 milioi judu inguru akabatu zituen erregimen naziak, batez ere kontzentrazio-esparruetan.
* 1948ko maiatzaren 14an Israelgo estatua sortu zuten Ekialde Hurbileko lurretan.

## Politika 
* Sionismoa.
* Antisemitismoa.

## Judu ospetsuak 
* Yehuda Halevi (1070–1141), Tuterako poeta, filosofoa eta medikua.
* Abraham Ben Meir Ibn Ezra (1092–1167), Tuterako idazlea eta zientzialaria.
* Benjamin Tuterakoa (1130–1173), Tuterako idazlea eta bidaiaria.
* Sigmund Freud (1856–1939), Austriako psikiatra.
* Theodor Herzl (1860–1904), Hungariako politikaria.
* Albert Einstein (1879–1955), Alemaniako fisikaria.
* Golda Meir (1898–1978), Israelgo politikaria.
* Groucho Marx (1890–1977), Ameriketako Estatu Batuetako aktorea.
* Irène Némirovsky (1903–1942), Ukrainako idazlea.
* Isaak Rabin (1922–1995), Israelgo politikaria.
* Woody Allen (1935–), Ameriketako Estatu Batuetako zinemagilea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
.asia

**.asia** DotAsia Organisationek proposatutako goi mailako domeinu orokorra da, Afiliasek kudeatzeko asmoarekin. 2006ko urriaren 19an eman zuen ICANNek baiezkoa, baina oraindik ez dago erregistratzeko aukera irekita. Asia, Australia eta Ozeano Bareko enpresa, erakunde eta gizabanakoentzako balioko du.

## Kanpo estekak
.kids

**.kids** adin txikiko pertsonengan pornografiaren zabalkundea eragoztea asmoa duen proposatutako goi mailako domeinu orokorra da.

## Kanpo estekak 
*  ICANNen adierazpenak .kids domeinuaren inguruan
.mail

**.mail** Spamhausek proposatutako goi mailako domeinu orokor bat da, oraindik ICANNek onetsi ez duena. Lortu nahi den helburua zabor-posta kopurua murriztea da, aurretik egiaztatutako helbideak sortuz. *.mail* domeinu bat eskuratu ahal izateko, aurretik beste domeinu bat 6 hilabetez izatea beharrezkoa litzateke, eta baita beronen WHOIS informazioa egiaztatzea ere.

*.mail* domeinuen egitura lehendik existitzen diren domeinuei gehituz sortuko litzateke. Honenbestez, **adibidea.net** helbidea daukanari **adibidea.net.mail** domeinua esleituko litzaioke.

## Kanpo estekak 
*  .mail domeinuaren inguruko argipenak
Nazioarteko Astronomia Elkartea

**Nazioarteko Astronomia Elkartea** (IAU-UAI-NAE) munduko elkarte astronomiko ezberdinen elkarte bat da. Planeten izenak eta bestelako gorputz astronomikoak izendatzeko erabakigune nagusia da. Astronomia estandarrak ere sortzen ditu. 1919an sortu zen.

## Kanpo estekak 
*  - NAEren webgunea
Dennis Tito

**Dennis Anthony Tito** (Queens, New York, 1940ko abuztuaren 8a - ) Estatu Batuetako enpresaburu aberats okitua. Ezaguna da lehenengo espazio-turista izateagatik.

## Biografia 
Dennis Tito 1940an jaio zen Queensen. 1962an aeronautika eta astronautika zientziatan lizentziatu zen New York Universityn. Geroago, zientzien ingenierian masterra lortu zuen Rensselaer Polytechnic Instituten, Providencen (Rhode Island). 2002ko Maiatzaren 18an, Rensselaer Polytechnic Institutek ohorezko doktoretza eman zion eta NASAko Jet Propulsion Laboratoryan lan egiten duen zientzialaria da.

1972an Wilshire Associates sortu zuen Santa Monican (Kalifornia), inbertsioak administratu, aholkatu eta teknologia zerbitzuak hornitzen dituen enpresa. Titoren enpresak bere bezeroek uzten dioten 12,5 trilioi dolarreko fondoa gobernatzen du.

2001eko Apirilaren 18an Soyuz TM-32 espazio-misioan parte hartu zuen, lehenengo espazio-turista bihurtuz. 7 egun 22 ordu eta 4 minutu igaro zituen orbitan International Space Station-en. Han bere enpresarako baliogarriak izan behar zuten esperimentuak egin zituen. Titok 20 milioi dolar ordaindu behar izan zuen espedizioagatik.
Hardy-Ramanujan zenbakia

**1729** zenbakia **Hardy-Ramanujan zenbakia** bezala ezagutzen da ere.

Zenbaki hau, bi zenbaki positiboen kuboen baturekin bi era desberdinez adierazi daitekeen zenbaki naturalik txikiena da. Gainera, taxicab zenbakien bigarren zenbakia da.

:1729 = Ta(2) = 1^3 + 12^3 = 9^3 + 10^3

Bernard Frénicle de Bessyk aipatu zuen lehenengo aldiz 1657an baina ez zen oso ezaguna Godfrey Harold Hardy eta Srinivasa Ramanujanen arteko berriketaldira arte. Hona hemen haien arteko eztabaida:

*Gogoratzen dut nola behin, bera Putney-n gaixorik zegoelarik, bisita egitera joan nintzela. 1729 zenbakidun taxia hartu nuen, zenbaki hori aspergarria zirudien, seinale txarra izan ez zedin espero nuen.*

*—Ez— erantzun zidan berak, —zenbaki interesgarria da; bi zenbaki positiboen kuboen baturekin bi era desberdinez adierazi daitekeen zenbakirik txikiena da—.*

## Kanpo estekak
Bloody Sunday (filma)

***Bloody Sunday*** Paul Greengrass ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da, 1972ko Igande odoltsuko gertakizunak kontatzen dituena. Don Mullanen *Eyewitness Bloody Sunday* liburuan oinarrituta dago.

## Aktoreak 
* James Nesbitt: Ivan Cooper
* Allan Gildea: Kevin McCorry
* Gerard Crossan: Eamonn McCann
* Mary Moulds: Bernadette Devlin
* Carmel McCallion: Bridget Bond
* Tim Pigott-Smith: Ford maior-jenerala
* Nicholas Farrell: Maclellan brigadierra
* Christopher Villiers: Steele maiorra
* James Hewitt: Tugwell koronela
* Declan Duddy: Gerry Donaghy
* Joanne Lindsay: Mary Donaghy
* Simon Mann: Wilford koronela
* Gerard McSorley: Frank Lagan
* Ken Williams: Para

## Kanpo estekak
Taxicab zenbakia

**Taxicab zenbakiak** *n aldiz* bi zenbaki positiboen kuboen batura bezala adierazi daitezkeen balioak dira.

:\operatorname{Ta}(1) = 2 = 1^3 + 1^3

:\begin{matrix}\operatorname{Ta}(2)&=&1729&=&1^3 + 12^3 \\&&&=&9^3 + 10^3\end{matrix}

:\begin{matrix}\operatorname{Ta}(3)&=&87539319&=&167^3 + 436^3 \\&&&=&228^3 + 423^3 \\&&&=&255^3 + 414^3\end{matrix}

:\begin{matrix}\operatorname{Ta}(4)&=&6963472309248&=&2421^3 + 19083^3 \\&&&=&5436^3 + 18948^3 \\&&&=&10200^3 + 18072^3 \\&&&=&13322^3 + 16630^3\end{matrix}

:\begin{matrix}\operatorname{Ta}(5)&=&48988659276962496&=&38787^3 + 365757^3 \\&&&=&107839^3 + 362753^3 \\&&&=&205292^3 + 342952^3 \\&&&=&221424^3 + 336588^3 \\&&&=&231518^3 + 331954^3\end{matrix}

Ta(2) zenbakia Hardy-Ramanujan zenbakia deitzen zaio, nahiz eta Bernard Frénicle de Bessyk 1657an aurkitu.

Hurrengo zenbakiak ordenagailuen laguntzaz aurkitu dira.

Ta(3) zenbakia John Leechek aurkitu zuen 1957an. 1991an, E. Rosenstiel, J. A. Dardis eta C. R. Rosenstiel Ta(4) aurkitu zuten. 1997ko Azaroan, David W. Wilson Ta(5) aurkitu zuen.

Ta(6) zenbakia ez da oraindik aurkitu baina asko hurbildu dira. David W. Wilsonek Ta(6) ≤ 8230545258248091551205888 balio maximoa mugatu zuen. 1998an, Daniel J. Bernsteinek Ta(6)≥391909274215699968 balio minimoa mugatu zuen. 2002an, Randall L. Rathbunek Ta(6) ≤ 24153319581254312065344, lehen ezarritako balio maximoa hobetu zuen kopurua murriztuz. 2003an, Stuart Gascoignek Ta(6) > 68000000000000000000 egiaztatu zuen. Cristian S. Calude, Elena Calude eta Michael J. Dinneenek, %99ko probabilitatearekin, Ta(6) = 24153319581254312065344 izan daitekeela adierazi zuten.

## Kanpo estekak
Uralde

**Uralde** Trebiñuko Araikoko lurretan kokatutako herri berri bat da.

Izen bereko baseliza zaharraren ondoan eraikitako urbanizazio berri batek osatzen du herria. Argantzunetik Trebiñura doan errepide ondoan kokatzen da, Kutxu herritik hurbil. Antza, lehen leku horretan herrixka bat egon bazegoen. Egun, urbanizazioak hainbat zerbitzu du; hala nola: kirol instalazioak, igerilekua edo taberna.

Ihuda ibaia Uraldetik igarotzen da, geroago Zadorrarekin topo egiteko.

Trebiñuko beste hainbat ingurutan bezala, Uralden aztarnategi arkeologiko erromatar bat badago, bertan erromatar ondakinak aurkitu eta ikertu baitira; antza, erromatar zabortegi bat.

## Garraio 
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araiko
* Trebiñu (barrendegia)

## Kanpo estekak
Isla de la Juventud

**Isla de la Juventud** Antilletako uharte bat da, Kubako uhartediko bigarren handiena 3.056&nbsp;km²-ko azalerarekin. Beste 600 'cayo' eta uhartetxorekin Canarreoen uhartedia osatzen du. Kubako uhartetik 50&nbsp;km ingurura dago, Batabanoko golkotik hurbil eta Habanatik 162&nbsp;km-ra. Administartiboki ez dago Kubako probintzien artean, izan ere uharte osoak 'Isla de la Juventud' izeneko udalerri berezia (Municipio especial) osatzen du.

## Kanpo estekak
Zadorra

[thumb|300px|eskuinera|Zadorra ibaia [Tresponden]]
**Zadorra** Arabako ibai nagusia da, herrialde horretan arrorik handiena duena. Entziako mendilerroan jaiotzen da, Los Corrales izeneko iturrian, Donemiliagako udalerrian.

Agurain, Gasteiz, Iruña Oka, Argantzon eta Armiñon zeharkatu ondoren Ebrorekin bat egiten du Miranda Ebro (Burgos) eta Zanbrana (Araba) artean.

Ibaiak guztira 78,1 kilometroko ibilbidea egiten du eta 20,6 metro^3/segundoko emaria dauka batez beste. Mediterranear isurialdeko ibaia da.

## Hidrologia 
Zadorraren ibaiadar nagusiak hauek dira:
* Barrundia
* Santa Engrazia
* Dulantzi
* Batan
* Iturzabaleta
* Zalla
* Las Huertas
* Ihuda

## Urtegia 
Zadorra ibaiak Uribarri Ganboako urtegiaren sarea osatzen du, guztira 220 hektometroko kubiko ur gordetzeko gaitasunarekin. Urtegi hauek Bilbo eta Gasteizko ur beharrizanak asetzen dituzte.

## Ibaiaren kutsadura 
### Arazoaren aurrekariak 
2009ko martxoan, Euskal Autonomia Erkidegoko sei ibairen kutsadura mailak Europar Batasunak ezarritakoak baino altuagoak zirela jakinarazi zen Uraren Esparru Zuzentarauaren bitartez. Ibai hauek ziren: Oria, Deba, Cadagua, Nerbioi, Ibaizabal eta Zadorra. Horien uretan, legeak arautu baino kopuru handiagoan zeuden kromoa, butilestanioa, lindanoa, kobrea, zianuroa eta merkurioa.

Egoera horren kausa dira, besteak beste, ibai ertzeetako industria jarduerak, arazketarik eza eta nekazarien isurketak. Hala ere, Euskadiko Ur Agentziak (URA) esan zuenez, arazoa ez zen ibaiak zikinago zeudela, baizik eta Europar Batasunak legeak gogortu zituela.

Gainera, Administrazio publikoek oraindik ere ez dituzte betetzen Europar Batasunaren 91/271 Zuzentaraua (1991. urtekoa) eta hura betearazteko Espainiako 11/1995 Errege Dekretua (1995. urtekoa). Hiriguneetako hondakin urak tratatzeari buruzko bi lege horietan zehaztuta dago hondakin ur guzti-guztiak bildu eta araztu egin behar zirela 2006ko urtarrilaren 1erako.

### Arazoari aurre egiteko ekimenak 
Azken urteetan kutsadura horrek behera egin du, Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioak eginiko ahaleginen ondorioz. Eusko Jaurlaritzak zuzendutako ikerketa bat egin zen, eta ibaia garbitzeko hainbat ekimen proposatu eta aurrera eraman ziren:

* Epe laburrerako ekimenak:
# Ibaia zaintzen polizia gehiago jartzea.
# Hondakinen kudeaketa hobetzea.
# Ibaiko nabigazioa gutxitzea.
* Epe ertainerako ekimenak:
# Ibaiaren ondoko herrietan ur araztegiak hobetu edo berritzea. Batzuetan, ur araztegi berriak egitea ere.
* Epe luzerako ekimenak:
# Leku arazotsuenak hobeto kontrolatzea.
# Ur araztegiak ahal bezain ondo erabiltzea.
# Ahal den zatietan, ibaien ibilgua naturalizatzea eta zuhaixka nahiz zuhaitzak landatzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak 
*  Zadorra ibaiaren deskribapena, euskadi.net webgunean.
*  Gaiari buruzko txostena.
Tolosa (argipena)

**Tolosa** leku ezberdinen izena izan daiteke:
*  **Tolosa**: Gipuzkoako Tolosaldea eskualdeko udalerria da.
*  **Tolosa Okzitania**: Okzitaniako hiria eta Garona Garaia departamenduko hiriburua da.
* **138 Tolosa** izeneko asteroidea.
Howard Zinn

**Howard Zinn** (New York, 1922ko abuztuaren 24a - Santa Monica, Kalifornia, 2010eko urtarrilaren 27a) historialari sozial eta politologo estatubatuarra zen. Hogei liburu baino gehiago idatzi zituen. Bere lanik ezagunena ''A People's History of the United States* izan zen. Euskal Herriko Hiru argiraletxeak gaztelaniaz editatu zuen lan hori *La otra historia de los Estados Unidos'' izenburuarekin.

## Erreferentziak
Michael Parenti

**Michael Parenti** (New York, 1933ko irailaren 30a – Berkeley, Kalifornia, 2026ko urtarrilaren 24a) estatubatuar historialari eta intelektual marxista izan zen, herri xehearen historia lanengatik ezaguna. Haren lan ezagunena ''The Assassination of Julius Caesar: A People's History of Ancient Rome* da. Lan hori Pulitzer sarirako izendatu zuten. Euskal Herriko Hiru argitaletxeak gaztelaniaz editatu zuen, *El asesinato de Julio César* izenburuarekin.

## Lanak 
* *The Anti-Communist Impulse* (1969) 
* *Trends and Tragedies in American Foreign Policy* (1971) 
* *Democracy for the Few* (1st edition 1974, 9th edition 2010) 
* *Ethnic and Political Attitudes: A Depth Study of Italian Americans* (1975) 
* *Power and the Powerless* (1978) 
* *Inventing Reality: The Politics of the Mass Media* (1st edition, 1986) 
* *The Sword and the Dollar: Imperialism, Revolution, and the Arms Race* (1989) 
* *Inventing Reality: The Politics of News Media* (2nd edition, 1992) 
* *Make-Believe Media: The Politics of Entertainment* (1992) 
* *Land of Idols: Political Mythology in America* (1993) 
* *Against Empire* (1995) 
* *Dirty Truths* (1996) 
* *Blackshirts and Reds: Rational Fascism and the Overthrow of Communism* (1997) 
* *America Besieged* (1998) 
* *History as Mystery* (1999) 
* *To Kill a Nation: The Attack on Yugoslavia* (2001) 
* *The Terrorism Trap: September 11 and Beyond* (2002) 
* *The Assassination of Julius Caesar: A People's History of Ancient Rome* (2003) 
* *Superpatriotism* (2004) 
* *The Culture Struggle* (2006) 
* *Contrary Notions: The Michael Parenti Reader* (2007) 
* *God and His Demons* (2010) 
* *The Face of Imperialism* (2011) 
* *Waiting for Yesterday: Pages from a Street Kid's Life* (2013) 
* *Profit Pathology and Other Indecencies* (2015) 
* *Quotations From Michael Parenti'' (2024)
Palma

**Palma** (katalanez: *Palma* edo *Ciutat*; gaztelaniaz: *Palma* edo *Palma de Mallorca*) Mallorca uharteko eta Balear uharteetako hiriburua da. 208,63 kilometro koadro ditu, eta 400.578 biztanle zituen 2015ean.

## Mugakideak 
Mugakideak Calvià, Puigpunyent, Esporles, Valldemossa, Bunyola, Marratxí, Santa Eugènia, Algaida eta Llucmajor udalerriak ditu, bai eta Mediterraneo itsasoa ere.

## Klima 

## Historia 
* 1229 - Jakue I.a Aragoikoa erregeak bereganatu zuen eta *Mallorca* izena eman zion.
* 1232 - Ramon Llull idazle eta filosofo handia jaio zen.

## Banaketa administratiboa 
thumb|250px|ezkerrera|Palmako hondartza.
thumb|250px|ezkerrera|Palmako katedrala.
thumb|250px|ezkerrera|Palmako udaletxea.
Hiriko barrutiak hauexek dira, hainbat auzotan banatuta: Nord, Centre, Ponent eta Llevant. Auzo hauek Palma erdigunea osatzen dute (bertan biztanleriaren erdia baino gehiago bizi da), baina erdiguneko auzoez gain, banandutako beste hainbat herri txikiago daude:

## Garraiobideak 
### Trenbideak 
2007.urteko apirilaren 25ean, Palmako metroaren lehenengo linea jarri zen martxan, Plaça Espanya eta Universitat de les Illes Balears lotuz; Son Oliva, Son Sardina auzoetatik eta Son Castelló industrialdetik pasatzen. Era berean, S'Arenal eta Son Sant Joan aireportua lotzeko tranbia baten proiektua du Palmako Udalak esku artean.

erdian|thumb|750px|Palmaren ikuspegi panoramikoa.

## Demografia 
## Monumentuak 
* Palmako katedrala.
* Palmako Lonja.
* Bellver gaztelua.

## Biografiak 
* Ramon Llull (1232? - 1315?), idazlea eta filosofoa.
* Maria del Mar Bonet (1947 - ), abeslaria.
* Maria de la Pau Janer (1966 - ), idazlea.
* Jorge Lorenzo (1987 - ), motoziklista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea
Eguen (jainkoa)

**Eguen** edo **Egu** zeru eta argiaren jainkoa, nahiz eta hau, Jose Migel Barandiaranen arabera erabat baieztatu gabe egon.

Antza *egu* sustraiak argia esan nahi du, baina baita zeru edo ortzi urdina, ortz eta ost bezalaxe. Hauekin lotuta azltzen da baita ere. Horrela eguen ortziko argiari edota argi berari eskainitako eguna litzateke.

Dirudienez, eguen indoeuropar hizkuntzetan erabiltzen den osteguneko izenaren itzulpen fidela da. Hizkuntz hauetan osteguna zeruko eguna edota ortziko argitasunaren eguna da, jainkotuta.

Horregatik Barandiaranek berak esaten du balitekela Egu ortzi urdin edota disdiratsuaren Jainkoa izatea.

Bizkaieraz, **Egu** jainkoari eskainitako egunek hartzen duten izena: eguen (ostegun), eguazten (asteazkena).

Halaber, egu izenarekin loturik euskararen lexiko ugaria dago:
eguantza (egunsentia),
eguerdi (goiza eta arratsaldearen artea),
eguargi (egun argi),
eguarte (egun-argia dagoen bitartea, bereziki arratsaldea),
egubakoizt (ostiral),
eguberri (negu solstizioa),
egunabar (egunsentia),
egunaldi (eguraldi),
egunari (egutegia) etab.

Ekaitza hitza sortzeko, Egu eta gaitz hitzak lotzen dira.(aitzineuskaraz: **egu-gaitz*).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domeka (argipena)

**Domeka** izenak adiera zenbait ditu:
* Domeka, igandea mendebaleko euskaran;
* Domeka, euskal emakume-izena.
Astelehenez hasitako urte arrunt

Honako hau **astelehenez hasitako urte arrunt** bati dagokion egutegia da. Adibidez, 2007. urtea.

(Urte arrunta 365 egunez osatuta dagoena da -- beste nolabait esanda, bisurtea ez dena.)

Milurtekoa
Mendea
Urtea

**2. milurtekoa**:
**XIX. mendea**:
1810
1821
1827
1838
1849
1855
1866
1877
1883
1894
1900

**2. milurtekoa**:
**XX. mendea**:
1906
1917
1923
1934
1945
1951
1962
1973
1979
1990

**3. milurtekoa**:
**XXI. mendea**:
2001
2007
2018
2029
2035
2046
2057
2063
2074
2085
2091

**3. milurtekoa**:
**XXII. mendea**:
2103
2114
2125
2131
2142
2153
2159
2170
2181
2187
2198

## Kanpo estekak
Asteartez hasitako urte arrunt

Honako hau **asteartez hasitako urte arrunt** bati dagokion egutegia da. Adibidez, 2002. urtea.

(Urte arrunta 365 egunez osatuta dagoena da -- beste nolabait esanda, bisurtea ez dena.)

Milurtekoa
Mendea
Urtea

**2. milurtekoa**:
**XIX. mendea**:
1805
1811
1822
1833
1839
1850
1861
1867
1878
1889
1895

**2. milurtekoa**:
**XX. mendea**:
1901
1907
1918
1929
1935
1946
1957
1963
1974
1985
1991

**3. milurtekoa**:
**XXI. mendea**:
2002
2013
2019
2030
2041
2047
2058
2069
2075
2086
2097

**3. milurtekoa**:
**XXII. mendea**:
2109
2115
2126
2137
2143
2154
2165
2171
2182
2193
2199

## Kanpo estekak
Urte arrunt

**Urte arrunta** 365 egunez osatuta dagoen urtea da, eta beraz, bisurtea ez dena.

365 eguneko **urte arrunt** batek 52 aste eta egun bat izaten ditu. Honenbestez, **urte arrunt** bat astelehenez hasten denean, hurrengo urtea asteartez hasten da.

* 2001. urtea astelehenez hasten da.
* 2002. urtea asteartez hasten da.
* 2003. urtea asteazkenez hasten da.
* 2004. urtea, bisurtea izanik, ostegunez hasten da.
* 2005. urtea larunbatez hasten da.
* 2006. urtea igandez hasten da.
* 2007. urtea astelehenez hasten da.

## Kanpo estekak
Ostegunez hasitako urte arrunt

Honako hau **ostegunez hasitako urte arrunt** bati dagokion egutegia da. Adibidez, 2009. urtea.

(Urte arrunta 365 egunez osatuta dagoena da -- beste nolabait esanda, bisurtea ez dena.)

Milurtekoa
Mendea
Urtea

**2. milurtekoa**:
**XIX. mendea**:
1801
1807
1818
1829
1835
1846
1857
1863
1874
1885
1891

**2. milurtekoa**:
**XX. mendea**:
1903
1914
1925
1931
1942
1953
1959
1970
1981
1987
1998

**3. milurtekoa**:
**XXI. mendea**:
2009
2015
2026
2037
2043
2054
2065
2071
2082
2093
2099

**3. milurtekoa**:
**XXII. mendea**:
2105
2111
2122
2133
2139
2150
2161
2167
2178
2189
2195

## Kanpo estekak
Ostiralez hasitako urte arrunt

Honako hau **ostiralez hasitako urte arrunt** bati dagokion egutegia da. Adibidez, 2010. urtea.

(Urte arrunta 365 egunez osatuta dagoena da -- beste nolabait esanda, bisurtea ez dena.)

Milurtekoa
Mendea
Urtea

**2. milurtekoa**:
**XIX. mendea**:
1802
1813
1819
1830
1841
1847
1858
1869
1875
1886
1897

**2. milurtekoa**:
**XX. mendea**:
1909
1915
1926
1937
1943
1954
1965
1971
1982
1993
1999

**3. milurtekoa**:
**XXI. mendea**:
2010
2021
2027
2038
2049
2055
2066
2077
2083
2094
2100

**3. milurtekoa**:
**XXII. mendea**:
2106
2117
2123
2134
2145
2151
2162
2173
2179
2190

## Kanpo estekak
Larunbatez hasitako urte arrunt

Honako hau **larunbatez hasitako urte arrunt** bati dagokion egutegia da. Adibidez, 2005. eta 2021. urteak.

(Urte arrunta 365 egunez osatuta dagoena da -- beste nolabait esanda, bisurtea ez dena.)

Milurtekoa
Mendea
Urtea

**2. milurtekoa**:
**XIX. mendea**:
1803
1814
1825
1831
1842
1853
1859
1870
1881
1887
1898

**2. milurtekoa**:
**XX. mendea**:
1910
1921
1927
1938
1949
1955
1966
1977
1983
1994

**3. milurtekoa**:
**XXI. mendea**:
2005
2011
2022
2033
2039
2050
2061
2067
2078
2089
2095

**3. milurtekoa**:
**XXII. mendea**:
2101
2107
2118
2129
2135
2146
2157
2163
2174
2185
2191

## Kanpo estekak
Alber Vázquez

**Alber Vazquez** (Errenteria, Gipuzkoa, 1969ko martxoaren 22a) gaztelaniaz idazten duen nobelagilea, poeta, blogaria, kazetaria eta editorea da. Poesia, eleberriak eta narrazio laburrak idatzi ditu batez ere.

## Lanak 
### Nobelak 
* *La conquista de Aquitania* (2003)
* *El hormiguero* (2003)
* *Zoofrenia* (2004)
* *Instrucciones para doblar un mapa* (2004)
* *Cuento vasco de Navidad* (2005)
* *Icuza* (2006)
* *Mediohombre* (2009)
* *Resiste Tucson* (2010)
* *Largo camino hacia Zuni Pueblo* (2011)
* *Hambre a borbotones* (2015)

### Ipuinak 
* *Cósele el rabo al lagarto* (2008)

### Poema liburuak 
* *Moscas y obras de arte* (1994)
* *La plancha de acero* (1995)
* *Negro* (1997)
* *Útero* (1998)
* *Julieta & Romeo* (2001)
* *Desencriptación de la medusa* (2006)
* *La mano que decide la intensidad del agua* (2008)

### Gazteentzako narratiba 
* *Isabel y los monstruos luminosos* (2009)

## Erreferentziak
Javier Yubero

**Francisco Javier Yubero Solanilla** (Irun, Gipuzkoa, 1972ko urtarrilaren 21a - Donostia,  2005eko irailaren 22a) euskal herritar futbolaria. Atezain postuan jokatzen zuen. 1992ko ekainaren 7an debutatu zuen Lehen Mailan Errealarekin, Espanyol taldearen aurka.

2003an, zenbait taldetatik igaro ondoren, futbola utzi behar izan zuen, gibeleko minbizia zuela esan baitzioten medikuek. 2005eko irailaren 22an, 33 urte zituela, gaixotasunaren ondorioz hil egin zen.

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
Hollywood

**Hollywood** Los Angeles estatubatuar hiriko barruti ezaguna da, Estatu Batuetako zinemaren industriarekin lotua, zinema-estudio nagusiak bertan daudelako.

1857an sortu zen. Kondairak dioenez, izenaren jatorria ingelesezko *holly* (gorostia) eta *wood* (zura) hitzetan oinarrituta dago, baina egiazko istorioa beste bat da: 1880ko hamarkadan, emakume batek *Hollywood* izeneko etxe batean bizi zen bikote bat ezagutu ondoren, gune hartako arrantxo bati emandako izena da.

## Hollywoodeko zinemaren urrezko garaiko konpainiak 
thumb|Ospearen ibilbidea.
* Universal Pictures
* Fox Film Corporation (gero, 20th Century Fox)
* United Artists
* Warner Bros
* Metro-Goldwyn-Mayer
* Columbia Pictures
* Radio-Keith-Orpheum, RKO Pictures
* Paramount Pictures: 1953an RKO Radio Pictures (Radio Keith Orpheum) zinema konpainia erosi zuen, konpainia horrek ekoitzitako film guztien egile eskubideekin batera.
* Walt Disney Studios Motion Pictures Group

## Zonaldeak 
thumb|Hollywood boulevard Kodak Theatretik.
* **Hollywood Boulevard**
** ''Grauman's Chinese Theatre*: zinema horretan pertsona ezagunen esku eta oinatzak erakusten dira.
** *Hollywood and Highland*: gune turistikoa.
** *Dolby Theatre*, lehen Kodak Theatre.
** *Madame Tussauds* - 2008.
** *Centro Hotel W* - 2009.
** *Pantages Theater*
** *Bob Hope Square*
thumb|Kodak Theatre.
 
* Beachwood Canyon.
* Cahuenga Pass.
* Universal City.
* Hollywood Hills.
** *Hollywood Bowl*.
** *Chateau Marmont Hotel*.
* Hollywood Heights.
* La Ganga.
* Laurel Canyon.
* Mount Olympus.
* Nichols Canyon.
* Outpost Estates.
* Sunset Hills.
* West Hollywood.
* East Hollywood.
* Little Armenia.
* Thai Town.
* Virgil Village.
* Melrose District.
** *Paramount Pictures*.
** *Melrose Avenue'': zonalde komertziala.
* Andrea Carolina Hill.
* Sierra Vista.
* Spaulding Square.
* Yucca Corridor.

## Leku ezagunak eta turistikoak 
thumb|Antzoki txinatarra.
### Hollywooden bertan 
* CBS Columbia Square
* Charlie Chaplin Studios
* Cinerama Dome
* Crossroads of the World
* Dolby Theatre
* Earl Carroll Theatre (gaur egun, Nickelodeon on Sunset)
* El Capitan Theatre
* Frederick's of Hollywood
* Gower Gulch
thumb|CBS konpainia.
* Grauman's Egyptian Theatre
* Hollywood & Western Building
* Hollywood and Highland Center
* Hollywood and Vine
* Hollywood Forever Cemetery
* Hollywood Heritage Museum
* Hollywood Palladium
* Hollywood Masonic Temple
* Hollywood Walk of Fame
* Hollywood Wax Museum
* Knickerbocker Hotel
* Madame Tussauds Hollywood
* Musso & Frank Grill
* Pantages Theatre
* Roosevelt Hotel
* Sunset Gower Studios
* TCL Chinese Theatre

### Hollywoodetik gertu 
* Hollywood Sign

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *The Hollywood Reporter*.
*  The Hollywood Sing.
Jabari publiko

eskuinera|thumb|Jabari publikoaren logoa, onarpen legalik ez duena
**Jabari publikoa** ondasun baten gaineko jabetza-eskubidea zehazki inori ez, baizik eta gizateriari bere osotasunean dagokion eskubide sorta da.

## Zuzenbide administratiboa 
Zuzenbide administratiboari dagokionean, plaza eta errepide publikoak jabetzarik gabekoak dira, eta baita administrazio publikoari dagozkion meatze eta ur kontinentalak, adibidez.

## Egile eskubideak 
Egile eskubideei dagokienean, jabari publikotzat hartzen dira eskubideen babesak iraungita dituzten lan literario, artistiko eta zientifikoak, zeinak libreki erabil daitezkeen.

Kasu hauetan jabari publiko kontzeptua laburtzeko *PD* erabili ohi da, ingelesezko *Public Domain* hitzaren laburdura.

Batzuetan jabetza publikoan dagoenak jaberik ez duela pentsatu ohi da, baina pentsamolde hori ez da zuzena. Inori ez dagokion horri *Res nullius* deitzen zaio.

Jabari publiko baldintzetan dagoen oro edonork erabili dezake, baino inoiz ez bere jabe izan, gizateriari bere osotasunean baitagokio.

## Ikus, gainera 
* Copyleft
* Fair use
* Creative Commons

## Kanpo estekak 
* Txopi. (Iritzia): "Jabetza intelektuala ez da existitzen".
Igandez hasitako urte arrunt

Honako hau **igandez hasitako urte arrunt** bati dagokion egutegia da. Adibidez, 2006. urtea.

(Urte arrunta 365 egunez osatuta dagoena da -- beste nolabait esanda, bisurtea ez dena.)

Milurtekoa
Mendea
Urtea

**2. milurtekoa**:
**XIX. mendea**:
1809
1815
1826
1837
1843
1854
1865
1871
1882
1893
1899

**2. milurtekoa**:
**XX. mendea**:
1905
1911
1922
1933
1939
1950
1961
1967
1978
1989
1995

**3. milurtekoa**:
**XXI. mendea**:
2006
2017
2023
2034
2045
2051
2062
2073
2079
2090

**3. milurtekoa**:
**XXII. mendea**:
2102
2113
2119
2130
2141
2147
2158
2169
2175
2186
2197

## Kanpo estekak
Espainiako Sari Nagusia

**Espainiako Sari Nagusia** Bartzelonako Circuit de Catalunyan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Bahraingo Sari Nagusia

**Bahraingo Sari Nagusia** Bahraingo Bahrain International Circuitean ospatzen den 1 Formulako lasterketa da, lehenengoz 2004an egin zena.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Australiako Sari Nagusia

**Australiako Sari Nagusia** Australiako Melbourne Grand Prix Circuitean ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
((gakoa) Gorriz daudenak 1 Formulatik kanpo jokatutako Sari Nagusiak dira).

## Kanpo estekak
San Marinoko Sari Nagusia

**San Marinoko Sari Nagusia** San Marinoko Autodromo Enzo e Dino Ferrari zirkuituan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Europako Sari Nagusia

**Europako Sari Nagusia** 2016tik Azerbaijango Baku Street Circuitean ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

Beste bost zirkuitutan ere lehiatu da lasterketa hau: Nürburgringen 12, Valentzian 5, Brands Hatchen eta Jerezen 2 eta Doningtonen 1.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Erresuma Batuko Sari Nagusia

**Erresuma Batuko Sari Nagusia** Ingalaterrako Silverstone zirkuituan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Kanadako Sari Nagusia

**Kanadako Sari Nagusia** Kanadako Île Nôtre-Dame uharteko Gilles Villeneuve zirkuituan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuetako Sari Nagusia

**Ameriketako Estatu Batuetako Sari Nagusia** Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuan kokatuta dagoen Indianapolis Motor Speedway zirkuituan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Frantziako Sari Nagusia

**Frantziako Sari Nagusia** Frantziako Circuit de Nevers Magny-Coursen ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Hungariako Sari Nagusia

**Hungariako Sari Nagusia** Hungaroring zirkuituan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Monakoko Sari Nagusia

**Monakoko Saria Nagusia** Monakoko Printzerriko Monte Carlo auzoan urtero prestatzen den zirkuituan zehar burutzen den 1 Formulako lasterketa da. 1929az geroztik ospatzen da, eta munduko auto lasterketa garrantzitsuenen artean sailkatu ohi da, hirian zehar egiteak duen berezitasuna dela-eta.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Montecarlo (argipena)

**Montecarlo** leku ezberdinen izena izan daiteke:
# **Monte-Carlo** Monakoko zonalde ezagunena da.
# **Montecarlo** Italiako udalerria, Livornoko probintzian.
# **Montecarlo** Argentinako hiria da.
# **Montecarlo** Buenos Aires probintzian dagoen bainuetxe ezaguna.
# **Montecarlo Telebista** Uruguaiko telebista katea.
# **Montecarlo Hotela** Ameriketako Estatu Batuetako Las Vegas hirian dagoen kasino eta hotela.
# **Montecarlo metodoa**, matematikan erabilitako metodo estatistikoa.
Pole position

200px|thumb|*Pole position*etik helmugaren ikuspegia.
***Pole position*** (hitzez hitzeko itzulpena, *zutoineko posizioa*) zirkuituetan ospatzen den automobilismo lasterketetako irteeran lehen postua eskuratzen duen autoari deritzo. Hitzaren jatorria zaldi-lasterketetan oinarrituta dago, non lehiakide nagusiak zutoinen ondoko lekua hartzen zuen.

## Kanpo estekak
Islandierazko literatura

thumb|150px|"Skírnismál" izeneko "edda" edo poema zaharra.

**Islandierazko literatura** germaniar hizkuntza hartaz egindakoa da. Erdi Aroan, Islandian ere *edda* eta *saga* izeneko narrazioak idazten zituzten, lehenak bertsotan eta bigarrenak prosan.

Gaur egungo idazleei dagokienez, Gunnar Gunnarsson (islandierazko idazlerik itzuliena) eta Halldór Laxness (1955eko Nobel Sariduna) egilerik ezagunenak dira.

## Idazleak 
* Gunnar Gunnarsson (1889-1975).
* Halldór Laxness (1902-1998).
* Ólafur Jóhann Sigurðsson (1918-1988).
* Thor Vilhjálmsson (1925-2011).
* Fríða Á. Sigurðardóttir (1940-2010).
* Einar Már Guðmundsson (1945-).

[thumb|150px|Laxness [1955ean.]]

## Ikus, gainera 
* Literatura europarra

## Kanpo estekak 
* "Electronic Gateway to Icelandic Literature"
Alemaniako Sari Nagusia

**Alemaniako Sari Nagusia** Hockenheimring zirkuituan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da, lehenago Nürburgring zirkuituan ospatzen zen arren

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Txinako Sari Nagusia

**Txinako Sari Nagusia** Shanghai hirian kokatuta dagoen Shanghai International Circuiten ospatzen den 1 Formulako lasterketa da. Lehenengoa 2004an izan zen.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Turkiako Sari Nagusia

**Turkiako Sari Nagusia** Hermann Tilke ingeniari alemaniarrak Istanbulen eraikitako Istanbul Park zirkuituan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da, lehenengoz 2005ean egin zena. Azken lasterketa 2011an izan zen.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Japoniako Sari Nagusia

**Japoniako Sari Nagusia** Fuji mendiaren magalean kokatuta dagoen izen bereko zirkuituan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Austriako Sari Nagusia

**Austriako Sari Nagusia** Spielberg hiriko Red Bull Ring zirkuituan lehiatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Argentinako Sari Nagusia

**Argentinako Sari Nagusia** Buenos Airesko Autódromo Oscar Alfredo Gálvez zirkuituan azkenekoz 1998an ospatutako 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Asiako literatura

[thumb|250px|Rabindranath Tagore|[Rabindranath Tagore, Nobel saria eman zioten Asiako lehen idazlea]]

**Asiako literatura** kontinente hartan egindakoa da. Nagusiki, aztertuko dugu arabieraz, hebreeraz, hindiz, japonieraz, turkieraz eta txineraz idatzitakoa. Aipatu behar ditugu, halaber, beste hizkuntza batzuetan idatzi duten Asian jaiotako egileak, Rudyard Kipling (India, ingelesez, 1865-1936) edo Marguerite Duras (Vietnam, frantsesez, 1914-1996) kasu.

Asiako zortzi idazlek eskuratu dute **Literaturako Nobel Saria** 2018 arte: Rabindranath Tagore (India, 1913), Shmuel Yosef Agnon (Israel, 1966), Yasunari Kawabata (Japonia, 1968), Kenzaburo Oe (Japonia, 1994), Gao Xingjian (Txina, 2000), Orhan Pamuk (2006), Mo Yan (2012) eta Kazuo Ishiguro (2017).

Beste idazle ezagun batzuk hauexek dira: Sun Tzu (Txina, k.a. 544-496), Sima Qian (Txina, k.a. 145-90), Li Bai (Txina, 701-762), Du Fu (Txina, 712-770), Murasaki Shikibu (Japonia, 973-1014?), Matsuo Basho (Japonia, 1644-1694), Yasar Kemal (Turkia, 1923-), Subhash Kak (India, 1947-), eta Takeshi Kitano (Japonia, 1947-).
 
## Hizkuntzakako literatura 
* Arabierazko literatura
* Hebreerazko literatura
* Hindizko literatura
* Japonierazko literatura
* Persierazko literatura
* Turkierazko literatura
* Txinerazko literatura

## Liburuak 
* Kama Sutra: Indian idatzitakoa IV. mende inguruan.

## Kanpo estekak
Brasilgo Sari Nagusia

**Brasilgo Sari Nagusia** São Paulo hirian kokatuta dagoen Autódromo José Carlos Pace zirkuituan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da, lehenengoz 1972an egin zelarik.

## Emaitzak 
((gakoa) Gorriz daudenak 1 Formulatik kanpo jokatutako Sari Nagusiak dira).

## Kanpo estekak
Asteazkenez hasitako urte arrunt

Honako hau **asteazkenez hasitako urte arrunt** bati dagokion egutegia da. Adibidez, 2003. urtea.

(Urte arrunta 365 egunez osatuta dagoena da -- beste nolabait esanda, bisurtea ez dena.)

Milurtekoa
Mendea
Urtea

**2. milurtekoa**:
**XIX. mendea**:
1800
1806
1817
1823
1834
1845
1851
1862
1873
1879
1890

**2. milurtekoa**:
**XX. mendea**:
1902
1913
1919
1930
1941
1947
1958
1969
1975
1986
1997

**3. milurtekoa**:
**XXI. mendea**:
2003
2014
2025
2031
2042
2053
2059
2070
2081
2087
2098

**3. milurtekoa**:
**XXII. mendea**:
2110
2121
2127
2138
2149
2155
2166
2177
2183
2194
2200

## Kanpo estekak
Orléans

**Orléans** Frantziako erdialde-iparraldeko hiria da, Erdialdea-Loira Harana eskualdeko eta Loiret departamenduko hiriburua. 113.126 biztanle zituen 1999an, 4.117 biz./km2-ko dentsitatearekin. Loira ibaiak udalerria zeharkatzen du.

Merkataritzagunea da (ozpina, laboreak, ardo apartsuak) eta industriagunea (kautxua, zeramika, tabakoa). Aipagarriak dira udaletxea (Errenazimentukoa) eta katedrala (gotikoa), besteak beste.

## Historia 
Galiako lurraldea izan zen antzina, karnutoen mendekoa, K.a. 52. urtean Zesarrek konkistatu eta suntsitu zuen arte. Aureliano enperadoreak berriro eraiki zuen.
Bandaloek lagunduta, alanoek Loira zeharkatu zuten 408an eta bere taldeetako batek, Goar buru zuela, indar armatu erromatarrekin bat egitea onartu zuen.
Flavio Aeziok Loiran eta Orleansen ezarri zuen. Baina bertakoek oso gaizki hartu zituzten alanoak sartzea. Ordainketa arazoak izan zirela
medio, alanoek Orleanseko senatariak hil zituzten.

Orleansen ere, Sangiban erregearen agindupean, alanoek Aezioren indarrekin bat egin zuten Atilaren aurka, 
honek Galia inbaditu zuenean 450 inguru. 
Atilak Orleans setiatu zuen 451n, non Aezio, Merovio eta Teodorikoren koalizio batek garaitu zuen hunoen gudarostea.
Katalauniako Zelaietako Guduan parte hartu zuten.

Ehun Urteko Gerran ingelesen erasoaren kontrako erresistentzia-gune nagusia izan zen, eta haien mende geratu ondoren Joana Arc-ekoak askatu zuen berriro. 1561ean higanotek hartu zuten, baina geroago katolikoek setiatu zuten, Guise-ko kondea buru zutela.

## Klima 
## Ikus, gainera 
* New Orleans

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
2005–06ko futbol ligako lehen mailako denboraldia

**Espainiako futbol ligako lehen mailako 2005/2006ko denboraldia** 2004ko abuztuaren 27an hasi eta 2005eko maiatzaren 20an amaitu zen, Athletic eta FC Barcelonaren artean atzeratutako norgehiagoka jokatu eta gero. Bartzelonak irabazi zuen txapelketa, aurreko urtean irabazitakoari jarraipena emanez. Osasunak lehenengoz lortu zuen Txapeldunen Ligarako sailkapena. Deportivo Alaves, Málaga CF eta Cádiz CF taldeek maila galdu zuten, bigarren mailara jaitsiz.

## Sailkapena 
 JP=Jokatutako partidak; I=Irabazitakoak; B=Berdindutakoak; G=Galdutakoak; GA=Golak alde; GK=Golak kontra

18px|Txapeldunen Liga **Txapeldunen Ligarako** sailkatutakoak: FC Barcelona eta Real Madrid azken faserako, eta Valencia CF eta Osasuna hirugarren faserako.

12px|UEFA Txapelketa **UEFA Txapelketarako** sailkatutakoak: Celta de Vigo, Sevilla FC eta RCD Espanyol, azken hau errege kopako txapeldun izateagatik.

12px|Intertoto **Intertotorako sailkapena**: Villarreal CF.

18px|Descenso **Bigarren mailarako jaitsiera**: Deportivo Alavés, Cádiz CF eta Málaga CF.

## Emaitzak 
## Pichichi Saria 
## Zamora Saria 
## Kanpo estekak