open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lycogala flavofuscum

***Lycogala flavofuscum*** *Enteridiidae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Diphtherium flavofuscum*, *Lycogala corticolum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 6 cm artekoa, oboidala, hasieran laranja kolorekoa, gorri bizi kolorekoa, gero arrexka. Peridioa hiru geruzatan, gogor samarra, heltzean larrukara. Esne itxurako substantziaz barrubetea, apurtzean laranja koloreko ia likidoa isurtzen du.

**Etimologia:** *Flavofuscum* epitetoa latinetik dator, horia esan nahi duen “flavus” hitzetik eta iluna esan nahi duen “ “fuscus” hitzetik. Kolore hori iluna duelako.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Lycogala epidendrum* delakoaren forma erraldoi baten antza du, baina beste espezie bat da.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen enborretan. Degradatutako egur zatietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Hawaii, Mexiko, Brasil, Argentina, Europa, Israel, Errusia, Txina, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Maroko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calvatia candida

***Calvatia candida*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Lycoperdon candidum*, *Langermannia candida*, *Bovista olivacea*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Ez oso handia, 1,5 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, globo itxurakoa, biribildua, baina kono forman oinarri aldera; exoperidioa piramide itxurako ezten zuriz aberatsa, oinarrirantz hirunaka edo launaka biltzen direnak, arrarotu eta banatu egiten dira laster; endoperidioa, ezten taldeekin batera bereizten den geruza oso mehe batek estalia, benetako endoperidioa gris-berdexka kolorez estalia utziz.

**Gleba:** Oliba antzeko koloretik arrexkara zahartzean.

**Etimologia:** *Lycoperdon* hitza grezierazko “lupa de lupo” hitzetatik dator, onddoak esporen hauts bafadak isil-isilik jariatzen dituelako. *Candidun* epitetoa bere koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Gaztetan jangarria.

### Nanahsketa arriskua 
*Lycoperdon* bitxi bat da, *Lycoperdon echinatum*-en antzeko dekorazioa duena.

## Sasoia eta lekua 
Lurzoru hareatsu samarreko pinudietan edo koniferoen basoetako leku idor eta belartsuetan.

### Banaketa eremua 
Australia osoa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Birjina britainiar uharteak, Brasil, Argentina, Islandia, Frantzia, Espainia, Austria, Alemania, Hungaria, Israel, Errusia, Txina, Japonia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Maria Vidal

**Ana Maria Vidal** (Madril, 1944ko urtarrilaren 19a) madrildar aktorea da.

Batez ere antzerkian, baina telebistan ere aritzen da, eta zinemagintzan oso sartu-irten gutxi egiten ditu.

## Bizitza pertsonala 
Vicente Haro aktorearekin ezkonduta egon zen. Semea Vicente Haro Vidal da, eragile artistiko eta ekoizlea. Gero, Jose Manuel Paulino Antzerki Errejidorearekin ezkondu zen.

## Lan ibilbidea 
Madrilgo Arte Dramatikoko Eskolan ikasketak egin ostean, bere lehen interpretazio esperientzia *Los años del Bachillerato* izan zen, Jose Luis Alonsoren zuzendaritzapean, eta Alicia Hermidarekin eta Tina Sainz hasiberriarekin partekatu zuen eszenatokia.

### Antzerkia 
Lanaren izenburua, urtea eta egilea, hurrenez hurren, 
   

## Telebista 
Hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan, Televisión españolak garai hartan ematen zituen telebista bidezko antzerkietan gehien agertu zen aktoreetako bat izan zen. Komunikabidearekin izan zuen lehen kontaktua 1960ko *Matrikula de humor* antzezlanean paper bat izan zen. Telebistan ohiko  aktoreetako bat izanik, hurrengo urteetan, *Estudio 1* edo *Novela* saioetan, besteak beste, interpretatu zituen pertsonaiak ehun baino gehiago izan ziren.

Gero, batez ere bigarren mailako aktore gisa aritu zen Espainian arrakasta handia lortu zuten telesailetan: *Más que amigos* (1997-1998), *Al salir de clase* (1998-2002) eta *Yo soy Bea* (2006-2007), guztiak Telecincon.

Lanaren izenburua, urtea eta egilea, hurrenez hurren,
   

## Zinea 
Hamabost urte besterik ez zituela egin zuen debuta, 1959an, Marco Ferreriren *Los chicos* filmarekin. Hala ere, Ana Maria Vidal ez da gehiegi aritu pantaila handian. Aipatutakoaren ostean, beste bi film baino ez zituen filmatu: *La que arman las mujeres* (1969), Fernando Merinorena, eta *Vete de mí* (2006), Victor Garcia Leonena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Signal (monumentuak)

**Signal** izeneko monumentuak hamar oroigarrik osatutako multzo bat dira, Normandiako Lehorreratzearen tokietan ezarriak. Yves-Marie Froidevaux arkitektoak proiektatu zituen, 1949an hasi ziren eraikitzen eta 1950eko hamarkadako lehen urteetan inauguratu ziren. Monolito itxurako egiturak dira, ez guztiz berdinak, alde batean inskripzio elebiduna dutelarik frantsesez eta ingelesez (desberdina toki bakoitzean).

Honako herrietan daude: Carentan, Saint-Martin-de-Varreville, eta Sainte-Mère-Eglisen Mantxa departamentuan; eta Calvadosen Bénouville (Pegasus zubiaren ondoan), Isigny-sur-Mer, Graye-sur-Mer, Saint-Laurent-sur-Mer (Omaha Beach), Bernières-sur-Mer (Juno Beach), Ouistreham eta Port-en-Bessinen (Utah Beach).

## Iruditegia 

Fitxategi:Bernieres-sur-Mer memoriala.jpg|Bernieres-sur-Merreko alea.
Fitxategi:MonumentSignal-2-PortEnBessin.jpg|Testuak dio: "Hemen 1944an Indar Aliatuetako heroiek Europa askatu zuten".
Fitxategi:Normandy '12 - Day 2- Sainte-Mère-Église (7468092542).jpg|Sainte-Mère-Églisen ekitaldia, Lehorreratzearen 2012ko urtemugan.
Fitxategi:Carentan - Monument Signal (2).jpg|Carentango alea, udaletxearen aurrean.
Fitxategi:29th Infantry Division amongst those honored at Omaha Beach 160606-F-EN010-021.jpg|Blake Ortner jeneral estatubatuarra ekitaldi batean Omaha Beach-eko *Signal* oroigarriaren aurrean, 2016an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Goremykinen bigarren kabinetea

**Ivan Goremykinen bigarren kabinetea** – Errusiako Inperioko Ministroen Kontseiluaren osaketa, Ivan Goremykinen zuzendaritzapean, 1914ko otsailaren 12tik 1916ko otsailaren 2ra arte lan egin zuena.

Lehen Kabinetean bezala, Goremykinek Duma Estatuari aurre egiten jarraitu zuen, bereziki Bloke Progresistari, parlamentua desegiteko mehatxua eginez. Lehen ministroak Parlamentua desegiteko mehatxua egin zuen, "Konfiantzazko gobernua" osatu nahi duena, horrela Duma Estatuko Ministroen Kontseilua mendean hartuz.

1916ko otsailaren 2an, Ivan Goremykini behin eta berriz eskatu ondoren, Nikolas II.ak gobernu bat bidali zuen dimisioa ematera.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Atletismoa 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 1932ko Olinpiar Jokoetan** uztailaren 31tik abuztuaren 7ra bitarte jokatu ziren Los Angelesen. 29 modalitate ezberdin egon ziren, 23 gizonentzat eta 6 emakumeentzat, eta guztira 34 herrialde ezberdinetako 386 kirolarik hartu zuten parte. Lehen aldia izan zen 50 kilometro martxa lehiatu zena eta emakumeek 80 metro hesiak eta xabalina-jaurtiketa egin zutena.

## Dominak 
### Domina taula 
### Gizonak 
### Emakumeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 1928ko Olinpiar Jokoetan** uztailaren 29tik abuztuaren 5era bitarte jokatu ziren Amsterdamen. 27 modalitate ezberdin egon ziren, 22 gizonentzat eta 5 emakumeentzat, eta guztira 40 herrialde ezberdinetako 706 kirolarik hartu zuten parte. Lehen aldia izan zen emakumeek atletismoan lehiatzen, eta 95 emakumek hartu zuten parte.

## Dominak 
### Domina taula 
### Gizonak 
### Emakumeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wadōkaichin

***Wadōkaichin*** (和同開珎) edo ***Wadō-kaihō*** Japonian egindako moneta ofizial zaharrena da. 708ko abuztuaren 29an aipatzen da lehen aldiz, Genmei enperatrizaren garaian. Japonian egindako txanponik zaharrena zela uste bada ere Asukan aurkitutako hainbat *Fuhon-sen* (富夲銭) zaharragoak dira, agian 683koak.

## Deskribapena 
*Wadōkaichin* moneta sortu zen kobre mea handi bat aurkitu zenean VIII. mendean Japonian. Txanponak, borobilak eta zulo karratu batekin erdian, 958. urtera arte erabili ziren, *jūnizeni* edo *kōchō jūnisen* (皇朝十二銭) izeneko sailaren barruan.

Txinako Tang dinastiaren txanponetan oinarritu ziren, *Kaigen Tsūhō* izenekoak (開元通宝), Chang'anen 621ean sortu zirenak. Txinatar txanponak bezala, 2,4 zentimetroko diametroa eta 3,75 gramoko pisua zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Za (gremioak)

[thumb|Gremioen dendak [Edo hirian, gaur egungo Tokio.]]
**Za** (座, 'aulkia') Japonia feudaleko lehen merkataritza-gremio motak izan ziren. Merkatarien eta agintari erlijiosoen arteko babes-lankidetzatik sortu ziren *za* familiak. Muromachi Aroan gailendu ziren, non mezenas nobleekin aliatu ziren, aurrerago independenteago bihurtu baino lehen. Zak normalean herrika antolatzen ziren, eta ez landa-eremuetako merkataritzaren arabera; baina hiri handienetan merkataritzaren arabera biltzen ziren, Europako homologoekiko hurbilago.

*Za*ren monopolioa zalantzan jarri zuten Oda Nobunagaren erregealdian. Geroago, XVIII. mendearen hasieran, za-ek eragina irabazi zuten, Tokugawa gobernuarekin lankidetza estuagoa izan zutelako; horrek zentralizazio handiagoa eta monopolio-boterera itzultzea ekarri zuen.Meiji berrezarpenaren ondoren, Zak ordezkatu, eklipsatu edo pixkanaka negozio forma modernoagoak hartu zituzten, azkenean XX. mendeko *zaibatsu* eta *keiretsu* monopolio modernoak sortuz.

## Kanpo estekak
Erzi (herria)

**Erzi** (; Inguxeraz: Аьрзи) Inguxetia Errusiako errepublikan, Dzheyrakhsky barrutian dagoen Erdi Aroko herria da. Olgeti nekazari udalerriko partea da. Osorik Dzheyrakh-Assa Museo-Erreserba barruan dago eta pareko babesa du.

## Izena 
"Erzi" hitza Inguxeratik "arrano" gisa itzultzen da. Inguxetiako folklorearen arabera, Erzi arrano-habia bat zegoen leku batean sortu zen.

## Kokapena 
Inguxetia eskualde menditsuaren mendebaldean dago, itsas mailatik 1315 metrora, Armkhi ibaiaren eskuineko ertzean. Erzi Natur Erreserbako monumentu nagusietako bat da.

## Historia 
Nahiko onartuta dago herria XVI. mendean Chardek sortu zuela. Chard Ingusetiako familia batzuen arbasoa da. Dena dela, badira beste hipotesi batzuk. Elementu ezagunenak inguruan dauden defentsa-dorreak dira.

## Iruditegia 

Долина р. Армхи. Аулъ Арзи.jpg|Erziko ikuspegia XIX. mendean.
Въездъ туристовъ въ сел. Арзи, Мецхальск. общ.jpg|Turistak Erzira heltzen, XIX. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osmar Olvera

**Osmar Olvera Ibarra** (2004ko ekainaren 5a) tranpolin jauzilari mexikarra da. Mexikoko jauzilari taldeko gazteena izan zen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. Bi domina lortu zituen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan: zilarra 3 metroko tranpolineko ekitaldi sinkronizatuan (Juan Celayarekin batera) eta brontzea 3 metroko banakako tranpolinean. 1984ko Udako Olinpiar Jokoetatik Mexikoko lehen atleta bihurtu zen, Joko beretan bi ekitaldi ezberdinetan dominak irabazten, eta Raul Gonzalez izan zen hori lortu zuen azkena.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fen Ditton

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Cambridgeshire konderrian.

2011n 760 biztanle zituen.
Long Daoyi

**Long Daoyi** (2003ko martxoaren 6a) tranpolin jauzilari txinatarra da. Bi domina irabazi zituen 2023ko Munduko Txapelketan, urrea 3 m sinkronizatuan eta brontzea 3 m tranpolinean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen Wang Zongyuanekin 3m sinkronizatuan.

## Nazioarteko lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itziar Agirre

**Miren Itziar Agirre Berriotxoa** (Urretxu, 1975), 2013tik Lakuako ogasunaren esparruan lan egiten du; lehenik, Zerga Administrazioko zuzendari gisa, eta, ondoren, 2017tik aurrera, Ogasuneko sailburuorde gisa. Itziar Agirre sailburuordeak ordezkatuko du Jokin Perona, Gipuzkoako Ogasun eta Finantza diputatu gisa, foru erakundeko iturriek jakitera eman dutenez.

## Ibilbidea 
Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziaduna, enpresa pribatuan lan egin zuen Lakuan sartu aurretik, 1999tik 2003ra Manufacturas Oria enpresako administrazio-lanetan aritu zen, eta abokatu aholkulari gisa aritu zen Elkarlan 2013ra arte.
Gainera, EAJko zinegotzia da Urretxuko Udalean 2003tik, eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako prokuradorea izan zen 2007-2013 legegintzaldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Celaya (jauzilaria)

**Juan Manuel Celaya Hernández** (1998ko irailaren 1a) mexikar tranpolin jauzilaria da. 2019ko Munduko Txapelketan hartu zuen parte, domina bat irabazita. Gizonezkoen 3 metro sinkronizatuan ere lehiatu zen Tokion 2021ean ospatutako Olinpiar Jokoetan, eta laugarren bukatu zueen Yahel Castillorekin batera.

2024an Parisko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen 3m sikronizatuan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthony Harding (jauzilaria)

**Anthony Harding** (2000ko ekainaren 30a) tranpolin jauzilari ingelesa da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen hiru metroko tranpolin sinkronizatuan, eta ekitaldi berean zilarra irabazi zuen 2022ko Munduko Txapelketan.

Hardingek 2018ko Udako Gazteen Olinpiadetan parte hartu zuen Buenos Airesen, non zilarrezko domina irabazi zuen Daniel Restreporen atzetik, 3 m-ko tranpolin ekitaldian.

2020ko Udako Olinpiar Jokoen ondoren, 2021eko abuztuan, Harding Jack Laugher-ekin batera entrenatzen hasi zen. Zilarrezko domina irabazi zuten 3 m-ko tranpolin ekitaldi sinkronizatuan, 2022ko Munduko Txapelketan, Budapesten.

Jack Laugherekin batera, brontzezko domina irabazi zuen 3 metroko tranpolin sinkronizatuan, 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mari Carmen Yepes

**Maria del Carmen Yepes Alonso**, ezagunagoa **Mari Carmen Yepes** izenez (Bartzelona, Katalunia, 1942 - Madril, 2015eko otsailaren 4a) bartzelonar aktorea izan zen. Ezaguna egin zen *La casa de los Martínez* inter`retatu zuenean.

## Bizitza 
Batxilergoa ikasi ostean, interpretazioaren mundura jotzea erabaki zuen. 

### Aktore ibilbidea 
1961ean egin zuen debuta *Un día de abril* lanarekin Enrique Diosdado eta Amelia de la Torreren konpainian. Hurrengo urteetan komediaren generoan espezializatu zen, nahiz eta Victor Ruiz Iriarteren *El zoo de cristal*, *La desconcertante señora Savage* edo *El carrusel* (1964) antzezlan dramatikoen muntaketan ere hartu zuen parte.

Zineman ez zen asko ibili, eta hamar bat filmetan baino ez zuen lan egin. Horien guztien artean, Luis García Berlangaren *Plácido* (1961) filmean Martita pertsonaian egindako lana nabarmendu behar da, Espainiako zinemaren historiako lan garrantzitsuenetako bat.

Hirurogeita hamarreko hamarkadan, ostera, ohikoa izan zen telebistan agertzea, TVEko hainbat espaziotan parte hartu baitzuen, harik eta 1966an, Carlos Muñoz, Julia Martínez eta Rafaela Apariciorekin batera, *Nosotras y ellos* (1966) lanaren antzezpenean parte hartu zuen arte. Hurrengo denboraldian, *La casa de los Martínez* (1967-1971) telesailaren arrakasta handienetako bat izan zenaren aurrekaria izan zen.

La casa de los Martínez bertan behera utzi eta zinemarako *bertsioan* parte hartu ostean, interpretaziotik erretiratu zen, tarteka sartu-irtenen bat eginda, hala nola Alan Ayckbournen *Cómo ama la otra mitad* (1971) filmaren muntaian parte hartu zuen, edo Miguel Mihuraren *Las entretenidas* telebistarako lana. 80ko hamarkadaren bukaeran eta 90ekoaren hasieran,  Encarna Sánchezekin kolaboratu zuen *Directamente Encarna* saioan, hark gidatzen zuen COPE irrati katean.

### Heriotza 
Bere bizitzako azken urteetan bihotzeko arazoak izan zituen, eta 2015eko otsailaren 4an hil zen arazo horien ondorioz.

## Filmografia 
Besteak betse, lan hauexetan hartu du parte:   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laly Soldevila

**Eulalia Soldevila Vall** (Bartzelona, Katalunia, 1933ko uztailaren 25a – Madril, 1979ko irailaren 12a) bartzelonar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Bere lehen prestakuntza artistikoa Teatro Español Universitarioan jaso zuen. Antzerkian egindako ibilbidean, arrakasta handia lortu zuen *La Celestina*, *La carroza de ajo candente, El realquilado, Te espera en el Eslava*, *Medea*, *Las criadas, La marquesa Rosalinda*, *El adefesio* eta *Sabor a miel* lanetan, besteak beste. Ahots berezia zuen. Ezaguna egin zen bere paper zinematografikoengatik, bere itxura komikoa nabarmentzen zela, nahiz eta paper dramatikoak ere sakontasun berarekin interpretatu zituen. Besteak beste, *La gran familia*, *¡Vivan los novios!* —*El espíritu de la colmena* eta *La escopeta nacional*, José Luis López Vázquez-ekin batera gehien gogoratzen den paperetako bat—. 

Telebistan, 26 kapitulu izan zituen *Familia Colón* telesaila grabatu zuen 1966an, eta Espainiara zetorren familia argentinar baten neskame rola bete zuen bertan. Baina ospea Julia Martinezekin batera *La casa de los Martínez* telesailean lan egin zuenean lortu zuen, eta, gero, Tía Felisa izeba gisa detergenteen iragarki oso ezagun batean agertu zen.

### Heriotza 
Minbiziak jota hil zen Madrilen, 1979ko irailaren 12an, 46 urte zituela. Hil ostean, Carmen Martin Gaite idazleak antzezlan bat eskaini zion: *La hermana pequeña*. Madrilgo Hegoaldeko Hilerrian lurperatu zuten.

## Filmografia (hautaketa) 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wyre basoa

**Wyre basoa**, , Ingalaterrako mendebaldean dagoen baso eremu zabal bat da, Worcestershire eta Shropshire konderrietan. 26,34 kilometro karratu dauzka.
Rikuto Tamai

**Rikuto Tamai** (2006ko irailaren 11) tranpolin jauzilari japoniarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan tranpolin jauzilaritzan Japoniako lehen domina olinpikoa irabazi zuen.

2019ko apirilean, historiako indoor txapeldun nazionalik gazteena izan zen. Urte bereko irailean, txapeldun nazionalik gazteena bilakatu zen.

Japoniako lehiakide gazteenetako bat izan zen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tamaik zilarrezko domina irabazi zuen gizonezkoen 10 metroko plataformaren ekitaldian, 507.65eko puntuazioarekin. Hau izan zen Japoniako Olinpiar Jokoetako lehen domina tranpolin jauzilaritzan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yang Hao (jauzilaria)

**Yang Hao** (1998ko otsailaren 3a) txinatar tranpolin jauzilaria da. 10 m-ko plataforma eta 3 m-ko tranpolina dira bere probak. 2014ko Gazteen Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, bai gizonezkoen 10 metroko plataforman, bai 3 metroko tranpolinean, biak irabaziz.

2015eko Munduko Txapelketan, munduko txapeldun berria izan zen, 3m-ko tranpolin sinkronizatuan urrezko domina irabazi ondoren.

Lian Junjierekin, urrea irabazi zuen gizonen 10 metroko plataforma sinkronizatuaren ekitaldian, 2024 Udako Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Trujillo

**Julia Trujillo Moya** (Madril, 1932ko martxoaren 13a - ibidem, 2013ko abuztuaren 27a) madrildar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak Malagako Manuel Trujillo aktorea eta Julia Moya dantzaria izan ziren, zeinak Lola Floresen konpainian lan egiten zeudela ezagutu zuten elkar.

Maria Guerrero Antzokiko Konpainia Nazionaleko kidea izan zen, eta Jose Luis Alonsoren aginduetara lan egin zuen bertan. 1980an Antzerki Klasikoko Espainiako Konpainia sortu zuen Manuel Cansecorekin batera, Espainiako Barrokoko zenbait lan bitxi muntatzen hasi zen, eta antzerki-tradizio historikoko espazioak berreskuratu zituen, hala nola Carlos III.aren Koliseoa (Madrilgo El Escorial herrian) eta Lara Antzokia. Gustavo Perez Puig, Francisco Nieva, Justo Alonso eta Salvador Collado zuzendariekin ere lan egin zuen.

Telebistari dagokionez, TVEko *Estudio 1* saioan kolaboratu zuen, eta, zineman ez zuen lan askotan parte hartu.

"Aktorearen Etxea" Fundazioko presidentea izan zen.

### Heriotza 
Madrilgo Puerta de Hierro Majadahonda Unibertsitate Ospitalean hil zen 81 urte zituela, garuneko infartu baten ondorioz.

## Antzeztutako antzezlanak (hautaketa) 
## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:   
   

## Telebista 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
* 
* Julia Trujillo FilmAffinity-n
* https://www.rtve.es/play/
* Orrialde pertsonala
* Blogspot
Great Chishill

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Cambridgeshire konderrian. Itsas mailatik 146 metroko garaieran dago eta Cambridgeshire konderriko punturik altuena da.

2011n 678 biztanle zituen.
Lian Junjie

**Lian Junjie** (2000ko azaroaren 3a) tranpolin jauzilari txinatarra da. 10 metroko plataforma sinkronizatu mistoaren urrezko domina irabazi zuen Ren Qianekin 2017an Munduko Txapelketan eta Si Yajierekin 2018an FINA Munduko Kopan. Yang Haorekin, urrea irabazi zuen gizonezkoen 10 metroko plataforma sinkronizatuan 2024 Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bourn

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Cambridgeshire konderrian.

2011n 1.015 biztanle zituen.
Coddenham

'''''', Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Suffolk konderrian.

2011n 620 biztanle zituen.
Parkeston (Essex)

**Parkeston**, Ingalaterrako ekialdean eta Iparraldeko Itsasoaren kostaldean dagoen udalerri bat da, Essex konderrian.

2018an 932 biztanle zituen.
Trimley St Martin

'''''', Ingalaterrako ekialdeako kostaldean dagoen udalerri bat da, Suffolk konderrian. Felixstowe udalerriaren aldamenean dago.

2011n 1.942 biztanle zituen.
Halstead

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Essex konderrian.

2021ean 12.161 biztanle zituen.
Atletismoa 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 1960ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 31tik irailaren 8ra bitarte jokatu ziren Erroman. 34 modalitate ezberdin egon ziren, 24 gizonentzat eta 10 emakumeentzat, eta guztira 73 herrialde ezberdinetako 1.016 kirolarik hartu zuten parte. 

## Dominak 
### Domina taula 
### Gizonak 
### Emakumeak 
## Kanpo estekak
Trastuzumab

**Trastuzumab** minbizi mota batzuk tratatzeko erabiltzen den antigorputz monoklonala da. Zelula minbizidunetan dagoen HER2 antigenoari lotzen zaio, zelula gaizto horien ugalketa inhibituz (HER2 antigenoak zeregin garrantzitsua betetzen du zelulen ugalketa prozesuan). *Herceptin* izenarekin merkaturatzen da Euskal Herrian. 

Trastuzumab eraginkorra da soilik HER2 antigenoa kopuru handietan duten zelula minbizidunen aurka. Zelula minbizidun horiei HER2 (+) deitzen zaie . Esaterako, hainbat bularreko minbizi HER2 (+) dira. Esan behar da HER2 genea dela HER2 antigenoa kodetzen duena (17. kromosoman dago gene hori), eta zelula minbizidunetan HER2 genearen adierazpena areagotuta dagoela (ondorioz, zelula horiek HER2 antigeno kopuru handiegia dute).

Trastuzumab erabili aurretik, beraz, ezinbestekoa da aztertzea HER2 geneak gehiegizko adierazpena duen ala ez tratatu beharrreko pazientearengan.

Bularreko minbizi batzuetarako (baita bularreko minbizi metastasikoetarako ere) eta hainbat urdaileko zein hestegorriko minbiziak tratazeko erabiltzen da, zain barneko bidetik, trastuzumab. 

Paziente batzuengan eragin ditzakeen albo-ondorio larriak izan daitezke. Horrenbestez, kontrol mediko zorrotz baten pean hartu behar da beti.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somerleyton

'''''', Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Suffolk konderrian. Norfolk konderriarekin muga egiten du eta Blundeston udalerritik hurbil dago.

2011n 300 biztanle inguru zituen.
High Wycombe

'*** edo **Wycombe*', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Buckinghamshire konderrian.

2021ean 75.814 biztanle zituen.
Easton (Cambridgeshire)

**Easton**, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Cambridgeshire konderrian.

2011n 169 biztanle zituen.
Thorpe St Andrew

'''''', Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Norfolk konderrian. Norwich hiriaren ekialdean dago.

2011n 14.556 biztanle zituen.
Dereham

'***, historikoki **East Dereham*', Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Norfolk konderrian.

2011n 18.609 biztanle zituen.
Hemsby

'''''', Ingalaterrako ekialdean eta Iparraldeko Itsasoaren kostaldea dagoen udalerri bat da, Norfolk konderrian.

2011n 5.522 biztanle zituen.
Rosita Yarza

**Maria Rosa Yarza Manrique**, ezagunagoa **Rosita Yarza** izenez (Madril, 1922ko azaroaren 5a – Madril, 1996ko urriaren 13a) madrildar aktorea izan zen. Ezaguna egin zen *El hombre que se quiso mata*r (1942), *Primer amor* (1942) eta *Malvaloc*a (1942) lanekin. 

## Ibilbidea 
1940ko hamarkadatik nabarmendu zen zineman zein antzerkian. Madrilgo Teatro Españolen egin ziren muntaia askotan parte hartu zuen, eta, besteak beste, Luis Escobar edo Cayetano Luca de Tenaren aginduetara jardun zuen. Bereziki ospetsuak izan ziren bere garaian senarrarekin batera Jose Zorrillaren *Don Juan Tenorio* antzespenak.

Pantaila handiko lanetatik, *El hombre que se quiso matar* (1942), *Santander, la ciudad en llama*s (1944) edo *Mariona Rebull* (1947) filmak aipa daitezke.

### Heriotza 
Bihotz-gutxiegitasun baten ondorioz hil zen 1996ko urriaren 13an.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:

* 1941: *Primer amor*
* 1942: *El hombre que se quiso matar*
* 1942: *Malvaloca*
* 1944: *Santander, la ciudad en llamas*
* 1944: *El sobrino de Don Buffalo Bill*
* 1947: *Mariona Rebull*
* 1953: *A dos grados del ecuador*
* 1960: *¿Dónde vas, triste de ti?*
* 1965: *El Zorro cabalga otra vez*
* 1969: *El enigma de ataúd*

## Bizitza pertsonala 
Jose Maria Seoane aktorearekin ezkondu zen. Bi seme-alabaren ama izan zen, Jose Maria eta Alfonso. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDb-ko fitxa
* *Rosita Yarza, aktorea*
Tota Alba

**Dolores Bejarano Alba**, ezagunagoa **Tota Alba** izenez (Buenos Aires, Argentina, 1914ko martxoaren 5a - Madril, 1983ko abuztuaren 31) argentinar-espainiar aktorea  izan zen. Ezaguna egin zen *Canción de cuna* (1961), *Chica para todo* (1963) eta *Estudio 1* (1965) saioan egindako lanekin.

## Bizitza 
Argentinara emigratutako Josefina Bejarano aktore espainiarraren alaba zen. Geografia, Historia eta Literatura ikasi zituen herrialde horretan. Hogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean, bere familia Espainiara itzuli zen.

### Lan ibilbidea 
Espainiara itzuli ondoren, Tota antzerki lanetan hasi zen, batez ere, tonu komiko eta arineko lanetan. Manuel Gomez Garciak idatzi zuenez, Narciso Ibañez Mentarekin batera egin zuen lehen antzezpena *El hombre y la bestia* lanean. Espainiako Irrati Nazionaleko aktore koadroan egin ohi duen lanarengatik Interpretazioaren Sari Berezia jaso zuen. 

Lola Membrives, Milagros Leal, Valeriano Leon eta Aurora Redondoren konpainietan lan egin zuen. Garai horretakoak dira *Déjeme usted que me ría* edo *Ni pobre ni rico, sino todo lo contrario* antzezlanak, baita Esquiloren *La Orestíada* (1960) antzezlana ere, Méridako Antzerki Klasikoaren Jaialdian.

1955ean egin zuen debuta zineman, Eduardo Manzanos Brocheroren *Suspenso en comunism*o filmarekin, paper komikoetan espezializatutako bigarren mailako aktore gisa ibilbide luze bati hasiera emanda, *El hombre que viajaba despacito* (1957), Miguel Gilaren gidoiarekin, Pedro Lazagaren *Los tramposos* (1959), León Klimovskyren *Un tipo de sangre*, Edgar Nevilleren *Mi calle* (1960), José María Elorrietaren *Canción de cuna* (1961), Mariano Ozoresen *Chica para todo* (1963), edo *Españolas en París* (1971). 1964an Fernando Fernán Gómezek dramarako gaitasuna ere bazuela erakutsi zuen *El extraño viaje* filmean.
## Telebista ibilbidea 
TVEn oso presente egon zen 1960ko eta 1970eko hamarkadetan, batez ere *Estudio 1* saioko lanetan.
   

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gómez García, Manuel (1998). Diccionario Akal de Teatro (2007 edición). Ediciones Akal. ISBN 9788446008279. «(jaiotza data 1918 ematen du.». 
* Huerta, Javier; Peral, Emilio;  Urzaiz, Héctor (2005).  Espasa-Calpe, ed. Teatro español de la A a la Z. Madrid. or. 516. ISBN 9788467019698.. «(jaiotza data 1918 ematen du.». 

## Kanpo estekak
Beacon Hill (Norfolk)

**Beacon Hill**, Ingalaterrako ekialdean dagoen muino bat da, Norfolk konderriko lekurik altuena. 105 metroko garaiera du.
Sutton Bridge

'''''', Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Lincolnshire konderrian.

2011n 4.454 biztanle zituen.
Burnham Thorpe

'''''', Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Norfolk konderrian.

2011n 144 biztanle zituen.

## Herritar nabarmenak 
* Horatio Nelson (1758-1805), almirantea eta itsasgizona.
Holkham Hall

**Holkham Hall**, Ingalaterrako ekialdeko Holkham udalerrian dagoen jauregi bat da, Norfolk konderrian.

1734an William Kent arkitektorak diseinatu eta eraikiarazi zuen, Thomas Coke, Leicesterreko 1. dukearen aginduz. Richard Boyle arkitektoaren eskuhartzea ere nabaria da.
Paquito García

**Francisco García Gómez** (Oviedo, 1938ko otsailaren 14a – Valentzia, 2024ko abuztuaren 21a) espainiar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

1957an hasi zuen bere ibilbidea Real Oviedon eta Valentzian ere jokatu zuen, ligako 327 partidarekin. Espainiako futbol selekzio nazionalarekin 9 partida jokatu zituen eta 1964ko Europako Futbol Txapelketan txapeldun izan zen.

Erretiratu ondoren, futbol entrenatzailea izan zen 30 urtez.

## Palmaresa 
**Valencia**
*Espainiako Futbol Liga: 1970–71
*Espainiako Futbol Kopa: 1966–67
*Hirietako Ferien Kopa: 1962–63

**Espainia**
*Europako Futbol Txapelketa: 1964

## Kanpo estekak
Wroxham

'''''', Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Norfolk konderrian.

2011n 1.502 biztanle zituen.
Poluitzaile Organiko Iraunkorrei buruzko Stockholmeko Hitzarmena

**Poluitzaile Organiko Iraunkorrei buruzko Stockholmeko Hitzarmena** ingurumenari buruzko nazioarteko ituna da, 2001eko maiatzaren 22an Stockholmen sinatua eta 2004ko maiatzaren 17an indarrean jarria. Hitzarmen horren helburua da `poluitzaile organiko iraunkorren (POP) ekoizpena eta erabilera ezabatzea edo murriztea. 

## Historia 
1995ean, Nazio Batuen Ingurumen Programaren (NBIP) Administrazio Kontseiluak poluitzaile organiko iraunkorrei buruzko mundu-mailako neurriak hartzeko eskatu zuen. Neurri horiek honela definitzen zituen: *"ingurumenean irauten duten, elikagai-sarearen bidez biometatzen diren eta giza osasunean eta ingurumenean ondorio kaltegarriak eragiteko arriskua duten substantzia kimikoak".*

Ondoren, Segurtasun Kimikoari buruzko Gobernu arteko Foroak (IFCS) eta Segurtasun Kimikoari buruzko Nazioarteko Programak (IPCS) 12 substantzia kaltegarrienen ebaluazioa prestatu zuten.

Stockholmeko Hitzarmena onartu zen 2001eko maiatzaren 22tik 23ra Stockholmen egindako batzarrean. Hitzarmena 2004ko maiatzaren 17an sartu zen indarrean.

Hamabi konposatu kaltegarrietatik bederatzi debekatzea, malaria kontrolatzeko DDTaren erabilera mugatzea eta dioxinen eta furanoen oharkabeko ekoizpena murriztea adostu zuten Stockholmen juntatutakoek.

Hitzarmeneko parteek adostu zuten prozedura bat, zeinaren bidez konposatu toxiko iraunkorrak berrikusi eta hitzarmenera gehi daitezkeen, baldin eta mugaz gaindiko iraunkortasun- eta mehatxu-irizpide batzuk betetzen badituzte. 2009ko maiatzaren 8an Genevan egindako konferentzia batean, hitzarmenari gehituko zitzaizkion produktu kimiko berrien lehen multzoa adostu zen.

2022ko irailean 186 parte daude Hitzamenean (185 Estatu eta Europar Batasuna). Estatu ez berresle nagusien artean ez daude Ameriketako Estatu Batuak, Israel eta Malaysia.
ezkerrera|thumb|420x420px|Hitzarmena sinatu duten herrien mapa
Stockholmeko Hitzarmena 850/2004 (EE) Erregelamenduan onartu zen, EBko legeriari jarraiki. 2019an, azken hori 2019/1021 (EB) Erregelamenduak ordezkatu zuen.

## Hitzarmenaren giltzarriak 
Hitzarmenaren funtsezko elementuen artean dago herrialde garatuei eskatea finantza-baliabide berriak eta gehigarriak jartzea eta neurriak hartzea nahita ekoitzitako POPen ekoizpena eta erabilera ezabatzeko. Halaber,  ezarri zitzaien POP hondakinak ingurumen-aldetik arrazoizkoa den moduan kudeatzeko eta ezabatzeko betebeharra.

Gainera *Poluitzaile Organiko Iraunkorrak Berrikusteko Batzordea* sortu zen. Batzordea parteek izendatutako 31 zientzialariz osatuta dago. Harez gero, batzordeak 7 bilera egin ditu eta beharrezkoak ikusi dituen aldaketak proposatu ditu.

## Irismena 
Beheko taulan Hitzarmenak bere baitan hartzen dituen POPak zerrendatzen dira.

## Erreferentziak
Scorpio Rising (filma)

***Scorpio Rising*** 1972ko Kenneth Anger estatubatuar zinema zuzendariaren film labur esperimentala da. Elkarrizketarik gabekoa, filmak motoziklista homosexual nazien talde bat du ardatz, gaueko parranda baterako izena emanez. Rock-and-roll abestiz osatutako soinu-banda bat duen lehen filmetako bat izan zen.

*Scorpio Rising* New Yorkeko Gramercy Theatren estreinatu zuten 1963ko urriaren 29an. Bideokliparen garapenaren aurrekaritzat hartzen da, eta Gaspar Noé, John Waters, Nicolas Winding Refn, David Lynch eta Martin Scorsese, bezalako zinemagileengan eragina izan du. Hark adierazi zuenez, "Angerrek film horretan musika erabiltzeko izan zuen moduak, irudiekin hain harmonia magikoa izanik, nire pentsamendua zabaldu zuen musikak pelikuletan izan zezakeen rolaz".

2022an, Estatu Batuetako Kongresuko Liburutegiak «kulturalki, historikoki eta estetikoki esanguratsutzat» jo zuen filma, eta National Film Registryn babestua izateko hautatu zuten.

## Aktoreak 
## Soinu-banda 
# Ricky Nelson – "Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread)"
# Little Peggy March – "Wind-Up Doll"
# The Angels – "My Boyfriend's Back"
# Bobby Vinton – "Blue Velvet"
# Elvis Presley – "(You're the) Devil in Disguise"
# Ray Charles – "Hit the Road Jack"
# Martha and the Vandellas – "(Love Is Like a) Heat Wave"
# The Crystals – "He's a Rebel"
# Claudine Clark – "Party Lights"
# Kris Jensen – "Torture"
# Gene McDaniels – "Point of No Return"
# Little Peggy March – "I Will Follow Him"
# The Surfaris – "Wipe Out"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rey sendagilearen erretratua

thumb|250px|Garai bateko Arlesko ospitalea, gaur egun Van Goghi eskainita.

***Rey sendagilearen erretratua*** 1889ko urtarrilan Vincent van Gogh margolariak burutu zuen lanaren izenburua da. Egun Pushkin Museoan dago. Doktore horrek Arlesko ospitalean ingresatu ondoren artatu zuen margolaria, hau bizar-labana batekin belarri bat ebaki ondoren. Margoaren behealdean, ezkerrean, letra gorri lodiak idatzita jaka urdinaren gainean, artistaren sinadura ikus daiteke: "Vincent. Arlés. 89 ".

## Felix Rey 
Felix Rey doktoreak, landa-mediku gazteak, margolaria artatu zuen abenduaren 24tik urtarrilaren 7an. Ondoren, kontaktuan egon ziren, eta agindutako medikazioa Reyk ematen zion. Epilepsia diagnostikatu zion eta erretzeari eta edateari uztea gomendatu zion. Eskerrak emateko, Vincentek erretratua oparitu zion. Sendagileak gaixoa ez asaldatzeko onartu zuen baina urte batzuk geroago, "itsusia" iruditu zitzaiola esango zuen. Ez berari ez bere etxeko beste inori ez zitzaien gustatzen, eta ganbaran baztertu zuten. Oilategian beira bat hautsi zenean, amak jaitsi egin zuen, harekin zuloa estaltzeko. 

Hamar urte baino gehiago geroago, 1900ean, Vincenten lanaren zale sutsu batek bere balioaz sendagilea konbentzitu zuen. Orduan garbitu eta Ambroise Vollard merkatariari erakutsi zioten, zeinak 50 libera eskaini zizkion maltzurki, lanak askoz gehiago balio zuela garbi baitzegoen. Doktorearen aitari eskandalagarria iruditu zitzaion diru-kopuru hori "birria" horrentzat, baina, hala ere, Reyk 150 libera eskatu zituen, eta familia osoaren harridurarako merkatariak onartu zuen. Felix Rey 1952ra arte bizi izan zen eta azkenera arte jarraitu zuen mantentzen Van Gogh iruzurra zela eta bere ospea moda iragankorra.

Margolana 1908an Berlingo Casserier galeriak erosi zuen. Ondoren, Parisko Druet galeriaren eskuetara pasa zen. Han 4.600 libretan Stchoukine bildumagileak erosi zuen. 1917ko Iraultzan konfiskatua izan zen eta Moskuko Arte Modernoan jaso zuten. Gaur egun Moskuko Pushkin Museoan dago ikusgai.

## Ezaugarriak 
Taulak 53 × 64 zm. neurtzen du, eta teknikoki mihise gaineko olio-pintura da. Gorriz sinatuta dago, behean eskuinetara, "Vincent, Arles, 89". Zirkunstantzien taula bat bada ere, lan hau estilo japoniar batean landu zuen Van Goghek, margolariaren kezkak erakutsiz. Erretratua artistaren onenetakoa da. Irudia hondo apaingarri baten kontra ebakitzen da; *La berceuse* sailekoak gogorarazten du. Haietan bezala, berriz ere tonu kontrastatura eta inguru beltzera jotzen du, baina medikuaren begirada sakona eta haren keinua nabarmentzen ditu. Bere Barrokoko maisu holandar miretsiei jarraituz Vincentek erretratatuaren nortasuna nabarmentzen zuen beti. .

## Errreferentziak 
## Kanpo estekak
August Underground

***August Underground*** 2001eko Fred Vogel estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da. Filmak Vogel bera du protagonista, Peter izeneko serieko hiltzaile bat, errugabeak diren hainbat pertsona bahitu eta hiltzen dituena. Bere konplize anonimoak, Allen Petersek antzeztuta, hilketak filmatu eta dokumentatzen ditu.

Aurkitutako metraje estilo batean filmatuta, *August Underground*ek kritika mistoak jaso zituen. Pelikulak bi jarraipen izan zituen: ''August Underground's Mordum* 2003an eta *August Underground's Penance'' 2007an.

## Sinopsia 
Peter serieko hiltzaileak bere konplizea gonbidatzen du sotora kamera batekin, eta han Laura izeneko emakume bat gatibu mantentzen du. Peterrek eta bere konplize anonimoak nahi bezala torturatzen eta umiliatzen dute.

Ondoren, biek autostopista bat topatzen dute. Peterrek aho sexua praktikatzera behartu ondoren, jo eta hiltzat ematen du errepidearen saihetsean. Jokabide zaratatsuagatik bikotea kontzertu batetik bota ondoren, Peter eta bere konplizea etxera itzuliko dira eta Laura hil dela jakingo dute.

Peterrek adineko emakume bat hiltzen du bere etxean, eta gero denda bat bandalizatzen du bere konplizearekin. Dendaria edo erosle bat bahitzeko asmoa alde batera uzten dute poliziaren sirenak hurbiltzen entzuten dutenean. Gero, biak Roadside American barrena ibiltzen dira tatuaje-areto bat bisitatzen. Tatuatzaileak Peter tatuatzen amaitzen duenean, bera eta bere anaia bikia Peterrek eta kameralariak harrapatzen dituzte. Tatuatzaileari hanka bat moztu zioten eta kolpeka hil zuten, bera eta bere anaia.

Biek prostitutak kontratatzen dituzte drogaz beteriko orgia baterako. Peterrek prostituta bat sodomizatzen du mailu batekin jotzen duen bitartean. Gainerako prostituta ihes egiten saiatzen ari da. Jarraian datorren jazarpen kaotikoan, konplizeak kamera erortzen uzten du, eta horrek isiltasuna eragiten du gelan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Operation Fortune: Ruse de Guerre

***Operation Fortune: Ruse de Guerre*** 2023ko Guy Ritchie ingeles zinema zuzendariaren espioi-film komikoa da.

## Sinopsia 
Orson Fortune superespioiak eta bere agente taldeak Danny Francesco Hollywoodeko zinema-izar handiena errekrutatu dute ezkutuko misio batean laguntzeko, Greg Simmonds arma trafikatzaile aberatsak arma hilgarrien teknologia berri bat saldu ez dezan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Framlingham gaztelua

**Framlingham gaztelua**, , Ingalaterrako ekialdean dagoen gaztelu bat da, Suffolk konderriko Framlingham udalerrian.

1148an normandiarrek eraiki zuten, Ingalaterrako normandiar konkistaren ondoren.

1173-1774ko Matxinadan zehar Henrike II.a Ingalaterrakoak bereganatu eta suntsitu zuen. Ondoren, Roger Bigod, Norfolkeko dukeak, berreraikiz.
Thorpeness

'''''', Ingalaterrako ekialdean eta Iparraldeko Itsasoan dagoen udalerri bat da, Suffolk konderrian.
Oi Ye-Jin

**Oh Ye-Jin** (koreeraz:오예진; Jeju, Hego Korea, 2005eko maiatzaren 10a) hegokorear kirol-tiratzailea da, pistola modalitatean tiroan lehiatzen den kirolaria. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, urrezko domina bat lortuz 10 metroko pistola proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Severance (filma)

***Severance*** 2006ko Christopher Smith ingeles zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

2009an, hedabideek filma kritikatu zuten, izan ere, britainiar nerabe baten hilketarako iturria izan zen.

## Sinopsia 
Palisade Defence enpresako lankide britainiar eta kanadar talde bat mendi-baso urrun batera doa Hungariako Mátra mendietan, non ezkutuko ehiztari talde baten eraso hiltzaileen biktima bihurtzen diren.

## Aktoreak 
*Danny Dyer: Steve
*Laura Harris: Maggie
*Toby Stephens: Harris
*Claudie Blakley: Jill
*Tim McInnerny: Richard
*Andy Nyman: Gordon
*Babou Ceesay: Billy
*David Gilliam: George

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zakil-eskrima

[thumb|*[Pseudobiceros bedfordi* espezieko bi kide zakil-eskrimarako prestatzen. Espezie honek ez du esperma beste kidean txertatzen, baizik eta azalean uzten du, azalak xurga dezan.]]
**Zakil-eskrima** zenbait platelminto-espeziek (*Pseudobiceros hancockanus*, adibidez) egiten duten parekatze-portaera bat da. Zakil-eskrima praktikatzen duten espezieak hermafroditak dira; banako bakoitzak obulu-ekoizleak eta espermatozoideak sortzen dituzten barrabilak ditu.

Planariek "eskrima" egiten dute, daga itxurako bi zakilak erabiliz. Zakila puntazorrotzak eta zuriak dira. Estalketa erritualak borroka bortitza dakar, eta bi planaria hermafroditak bestearen azala zulatzen saiatzen dira bi zakiletako batekin. Banako batek, aitak, bestea intseminatuko du, eta esperma larruazalaren poroetatik xurgatuko da; hala, beste organismoa ernalduko da, ama izango dena. Ordubete iraun dezake borrokak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baekgango gudua

**Baekgango gudua** edo **Hakusikineoko gudua** (白村江の戦い; Hakusuki-no-e no Tatakai) 663ko abuztuaren 27 eta abuztuaren 28 bitarte Baekje korear erresumaren eta Yamato Aroko Japonia aliatuen eta Silla eta Tang dinastiako txinatarren aliantzaren arteko gudua izan zen.

## Aurrekariak 
660an Koreako penintsula hiru erresumatan banatuta zegoen: Baekje, Silla eta Goguryeo, I. mendetik penintsula osoaren kontrola izateko borrokatu zirenak. Goguryeok, gainera, Sui dinastia eta Tang dinastiako txinatarren aurkako gerra etengabeak egin zituen. Hiru erresumen artean gerra etengabea bazen ere, euren arteko aliantzak aldakorrak ziren.

## Gudua 
Tang dinastiak Silla okupatu zuenean, Yamato Aroko Japoniak flota bat bidali zuen 40.000 gizonekin Baekje baesteko, eta Geum ibaiaren bokalean lehorreratzen saiatu ziren. Hala ere, bertan Sillaren eta Tangen blokeoa zuten, gutxiengoan egonagatik ere bi eguneko erasoari aurre egiteko gai izan zirenak. Bigarren egunean kontraerasoa egin zuten eta flota garaitu zuten.

## Ondorioak 
Gerraren ondorioz Japonia Koreako penintsulatik erretiratu zen eta Aro Modernoa iritsi arte Japoniaren galera militar handiena izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jerusalemgo setioa (70)

**Jerusalemgo setioa** 70. urtean Lehen Judu-Erromatar Gerrako (66-73) gertakari esanguratsua izan zen. Etorkizunean Erromatar Inperioko enperadore izango zen Titok gidatutako armada batek Jerusalem setiatu zuen, Judea erromatar probintziaren erresistentzia juduaren erdigunea zena. Bost hilabeteko setioaren ostean, erromatarrek hiria eta Jerusalemgo Bigarren Tenplua suntsitu zuten.

70. urteko apirilean, juduen Pazkoa baino hiru egun lehenago, erromatar armada Jerusalem setiatzen hasi zen. Hiria matxinoen hainbat alderdik hartua zuten, istilu masiboen eta behin-behineko gobernu baten kolapsoaren ondoren. Hiru asteren buruan, erromatar armadak hiriko lehen bi harresiak apurtu zituen, baina liskar setatsu batek eragotzi zien hirugarren harresi hnadienetik sartzea. Josefo historialari garaikide eta gerraren iturri nagusiaren arabera, hilketak, goseak eta kanibalismoak suntsitu zuten hiria.

Tisha B'Aven, Kristau Aroko 70. urtean (abuztuak 30), erromatar indarrek defendatzaileak gainditu eta Tenplua erre zuten. Erresistentziak beste hilabete batez jarraitu zuen, baina azkenean hiriaren goiko eta beheko aldeak ere hartu zituzten, eta hiria zimenduetaraino erre zuten. Titok Herodesen zitadelako hiru dorreak baino ez zituen gorde, hiriaren antzinako boterearen lekuko gisa. Setioak jende asko hil zuen, hildako eta esklabo ugari eragin, eta hiriaren zati handi bat suntsitu zuen. Garaipen honek zilegitasuna eman zion Flaviar dinastiari inperioaren kontrola eskatzeko. Erromatar garaipen bat ospatu zen Erroman juduen aurkako garaipena ospatzeko, hura oroitzeko eraikitako bi garaipen arkurekin, Titoren arkua barne, oraindik zutik dirauena. Tenpluko altxor arpilatuak ikusgai jarri zituzten.

Jerusalemen suntsipenak inflexio-puntua ezarri zuen juduen historian. Hiri-ama eta Bigarren Tenplua galtzeak kultura judua birmoldatzera behartu zuen, bere biziraupena bermatzeko. Sakrifizioen kultua ezinezkoa zenez, praktika juduak otoitzean, Toraren azterketan eta sinagogako bileretan zentratu ziren. Errabinoen tradizioaren arabera, Yohanan ben Zakkaik Jerusalemdik ihes egin zuen setioak iraun zuen bitartean, eta Yavnehn ikasketa zentro bat ezartzeko erromatar baimena lortu zuen. Gertaera hau funtsezkoa izan zen judaismo errabinikoaren garapenean, tradizio farisearretik sortu zena eta azkenean judaismoaren forma nagusi bihurtu zena. Saduzearrak eta eseniarrak bezalako sekta juduak ilunpetan desagertu ziren, eta bizirik iraun zuten Jesus Nazaretekoaren jarraitzaileek beren irakaspenak zabaltzen jarraitu zuten, kristautasuna erlijio independente berri gisa sortzea ekarri zuena. Gerraren ostean, Legio X. Fretensisek kanpamendu militar bat ezarri zuen Jerusalemgo hondakinetan. Hiria, beranduago, Aelia Capitolinako erromatar kolonia bezala birfundatu zen. Atzerriko gurtzak sartu ziren, eta juduei sarrera debekatu zitzaien. Hori Bar Kokhbako matxinadaren katalizatzailetzat hartu ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ole Ernst

**Ole Ernst Pedersen** (Kopenhage, 1940ko maiatzaren 16a - ibidem, 2013ko irailaren 1a) aktore daniarra izan zen. 95 film eta telebista saiotan aritu zen 1967tik 2013ra. 1983an *Der er et yndigt land* filmean parte hartu zuen. Film honek ohorezko aipamena jaso zuen Berlingo 33. Nazioarteko Zinemaldian. Vibeke Qvist-ekin ezkonduta egon zen, seme bat izanik. 2005ean dibortziatu ziren.

Ernst 2013ko irailaren 1ean hil zen, 73 urte zituela, jakinarazi gabeko arrazoiengatik.

## Filmografia aukeratua 
* *The Olsen Gang on the Track* (1975)
* *Per* (1975)
* *The Olsen Gang Sees Red* (1976)
* *Terror* (1977)
* *Fængslende feriedage* (1978)
* *The Olsen Gang Long Gone* (1981)
* *Der er et yndigt land* (1983)
* *Epidemic* (1987)
* *Katinka* (1988)
* *Black Harvest* (1993)
* *Okay* (2002)
* *Stealing Rembrandt* (2003)
* *Ronal the Barbarian* (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ole Ernst IMDb webgunean.
Arian Salimi

**Arian Salimi** (, Kermanxah, 2003ko abenduaren 16a) irandar taekwondolaria da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen 80 kg-tik gorako kategorian.

## Ibilbidea 
2022ko Asiako Jokoetan txapeldunordea izan zen eta hurrengo urteko munduko txapelketan brontzezko domina irabazi zuen.

2024an Parisen egin zuen debut olinpikoa eta finalean Caden Cunningham britainiarra garaituta urrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Faisal al Basam

**Faisal al Basam** (1965eko azaroaren 30a) arkularia da. Saudi Arabia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paolo Tura

**Paolo Tura** (1971ko otsailaren 10a) arkularia da. San Marino ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Elkasević

**Sandra Elkasević** (Zagreb, 1990eko ekainaren 21a) kroaziar disko jaurtitzailea da. Historian domina eta titulu gehien jaso dituen emakumezko disko-jaurtitzailea da. Jaiotzez **Sandra Perković** izena du eta hala ezagutu izan da kirol munduan, 2023an ordea Edis Elkasević entrenatzailearekin ezkondu eta abizena aldatu zuen.

Lau Olinpiar Jokotan hartu du parte eta urrezko bi domina eta brontzezko bat lortu ditu. Zazpi aldiz izan da Europako txapelduna eta birritan mundukoa. Diamante Ligan ere zazpi aldiz izan da garailea.

## Ibilbidea 
Gazte mailako ibilbidea 2009an amaitu zuen Europako eta Munduko txapelketak irabaziz. Hurrengo urtean Europako txapelketa absolutua irabazi zuen eta 2024 artean jokatu diren guztiak irabazi ditu.

2011ko ekainean bi doping probatan positibo eman zuen. Sandra Elkasević berak eman zuen berria, esanez edari energetiko bat edan izanak eman zuela emaitza hori. Kroaziako Federazioak fede txarrik gabeko akatsa zela adierazi zuen. Hala eta guztiz ere 2011n egindako marka guztiak kendu zitzaizkion eta sei hilabetetan lehiatzeko debekua ezarri zitzaion. 

2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan egin zuen debut olinpikoa eta urrezko domina eskuratu zuen. Diamante Ligan lehenengo garaipena lortu zuen urte berean. 2017 arteko Liga guztiak irabazi zituen jarraian. 2013an Munduko txapelduna izan zen lehenengo aldiz.

2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan berriz izan zen txapeldun olinpikoa. 2017an bigarren aldiz izan zen Munduko txapelduna.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan titulurako hautagai nagusia bazen ere laugarren postuan amaitu zuen. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Markak 
* Disko jaurtietan - 71.41 m (Bellinzona, Suitza, 2017)
* Pisu jaurtiketan (indoor) - 16.40 (Split, Kroazia, 2011)
* Pisu jaurtiketan (aire librean) - 16.99 (Rijeka, Kroazia, 2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak