open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boto

thumb|300px|Pertsona bat bere **botoa** ematen.
**Botoa** edo **boza** eskualde, barruti edo elkarte bateko pertsona edo talde batek aukera zenbaiten artean bere lehentasuna agertzeko, iritzia emateko edo erabakia adierazteko ekintza da. Botoa emateko ekintzari **bozkatzea** edo **bozketa** deritzo (edo, Ipar Euskal Herrian, *bozka*). Demokrazian, botoa unibertsala, askea, baliokidea eta sekretua izan behar da.

## Kanpo estekak
Artieda (argipena)

**Artieda** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
* Artieda: Urraulbeitiko herria, Nafarroan.
* Artieda: Aragoiko udalerria, Jazetanian.

## Deitura 
* Andrés Rey de Artieda edo Andreu Rei d'Artieda (1549 - 1613), abokatu eta idazle valentziarra.
* Diego de Artieda Chirino y Uclés, Costa Ricako konkistatzaile espainiarra.

## Historikoa 
* Artieda del Nuevo Reino de Navarra: egungo Panaman sortutako hiria, orain desagertuta dagoena. Diego de Artieda Chirinok sortua.
Grez

**Grez** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
* *Grez*, Urraulbeitiko (Nafarroa) Geretz herriaren espainierazko izena.
* Grez, Pikardiako udalerria.
* Le Grez, Frantziako Sarthe departamenduko udalerria.
* Grez-Doiceau (frantsesez) edo Gré (valonieraz), Valoniako udalerria, Valoniako Brabanten.
* Grez-en-Bouère, Frantziako Mayenne departamenduko udalerria.
* Grez-Neuville, Frantziako Maine eta Loira departamenduko udalerria.
* Grez-sur-Loing, Frantziako Sena eta Marne departamenduko udalerria.
Korio

[thumb|200px|[Three Mile Island erreaktorearen egoera korioa sortu zuen istripu nuklearraren ondoren.]]
**Korioa** edo **corium-a** erreaktore nuklear baten nukleoaren atalak urtu ondoren sortutako labaren antzeko ore nahasia da. Korioa erreaktore nuklearretan gerta daitekeen istripurik larrienak diren urtze nuklearretan sortzen da.

Korio hitza ingelesez sortutako neologismo bat da, *core*, "bihotza", eta elementu kimiko askotan erabiltzen den *-um* atzizkia batuz. Ingelesez *fuel containing material* (*FCM*, "erregaia duen materiala") eta *lava-like fuel containing material* (*LFCM*, "erregaia duen labaren antzeko materiala") ere deitzen zaio.

Korioaren osagaiak erregai nuklearra, fisio nuklearraren produktuak, kontrol-hagak, erreaktorearen egiturazko materialak, airearekin kontaktuan jartzean sortutako erreakzio kimikoen produktuak, ura eta lurruna dira, eta erreaktorearen ontzia hausten bada, erreaktorearen zoruko hormigoi urtua ere sartzen da nahastean.

## Kanpo estekak 
* *Corium esatea debekatuta dago Fukushiman*, argia.com aldizkariko artikulua
Bola (argipena)

**Bola** hitzak esanahi zenbait ditu.

* **Baloi** edo **pilota**, kiroletan erabiltzen den objektu esferikoa; eta espezifikoki, trinkoak eta txikiak diren zenbait, hala nola:
** Golf bola, billar bola eta beste batzuk.

* **Bola jokoa**, joko tradizionala-
* **Bola**, matematikan, puntu batetik *r* distantzia batera batera edo gertuago dauden puntuen multzoa.
* **Bola**, damaskinatuko tresna.
* **Mundu bola**, kartografian, Lurraren hiru dimentsiotako irudikapena;
Besterik:
* **Dragoi Bola**, japoniar manga eta animea.
* **Elur-bola, perretxiko espeziea;**
* **A Bola**, Ourenseko herria.
Kenny Rogers

**Kenny Rogers**, jaiotzez izenez **Kenneth Donald Rogers** (1938ko abuztuaren 21a, Houston, Texas &ndash; Sandy Springs, Georgia, 2020ko martxoaren 20a) estatubatuar country abeslari, argazkilari, aktore, ekoizle eta ekimengile bat izan zen.

Bere abesti ezagunenen artean honako hauek daude: *The Gambler*, *The coward of the county* eta *Lucille*.

## Kanpo estekak 
* Kenny Rogers abeslariaren webgunea
Josep Anglada

**Josep Anglada i Rius**, (Vic, Katalunia, 1959ko ekainaren 21a), Kataluniako politikari ultraeskuindarra,

**Plataforma per Catalunya** alderdi politikoaren sortzaile eta presidentea. 2003ko martxotik, Viceko Udaleko zinegotzia da.

Frankismoko talde ultraeskuindar bateko kide izan zen, Espainiako transizioaren garain.

1989ko Europako Parlamentuko hauteskundeetan Frente Nacional alderdiaren hautagai izan zen. 2003tik, bere alderdi politiko berriarekin, azkenaldi honetako immigrazioaren kontrako jarrera erakutsi du. Angladaren helburu politikoa immigrazio horren kontrol zorrotzagoa da.

2009an adingabe bat erasotzeagatik kondenatu zuten.

## Erreferentziak
Saint-Vincent

**Saint-Vincent** (frantsesez) edo **Saint Vincent** (ingelesez) hitzek "Done Bikendi" esan nahi dute. Hori dela eta hainbat lekuren izenak dira.

## Karibean 
* Saint Vincent eta Grenadinak, Antilletako estatua.
* Saint Vincent uhartea, estatu horretako handiena.

## Okzitanian 
* Saint-Vincent edo Sent Vincenç, Garona Garaian, Lauraguésen.
* Saint-Vincent, Loira Garaian, Auvernian.
* Saint-Vincent edo Sent Vincenç, Bearnon.
* Saint-Vincent: Puy-de-Dômeko udalerria, Auvernian.
* Saint-Vincent edo Sent Vincent d'Antejac, Tarn eta Garonan.
* Saint-Vincent-d'Olargues edo Sant Vincenç d'Olargues, Lengadòcen.
* Saint-Vincent-de-Barbeyrargues edo Sant Vincenç de Barbairargues, Lengadòcen.
* Saint-Vincent-de-Barrès, Ardèchen.
* Saint-Vincent-de-Connezac edo Sent Vincenç de Conasac, Peiregorden.
* Saint-Vincent-de-Cosse edo Sent Vincenç de Còssa, Peiregorden.
* Saint-Vincent-de-Durfort, Ardèchen.
* Saint-Vincent-de-Lamontjoie edo Sent Vincenç de la Montjòia, Lot eta Garonan.
* Saint-Vincent-de-Paul edo Sent Vincenç de Pau, Girondan.
* Saint-Vincent-de-Paul edo Sent Vincenç de Pau, Landetan.
* Saint-Vincent-de-Pertignas edo Sent Vincenç de Pertinhàs, Girondan.
* Saint-Vincent-de-Salers, Auvernian.
* *Saint-Vincent-de-Tyrosse* edo Sent Vincenç de Tiròssa, euskaraz San Bisentse, Landetan.
* Saint-Vincent-du-Pendit edo Sant Vincenç, Loten.
* Saint-Vincent-Jalmoutiers edo Sent Vincenç de Jau Mostier, Peiregorden.
* Saint-Vincent-la-Commanderie, Drômen.
* Saint-Vincent-le-Paluel edo Sent Vincenç de Paluèl, Peiregorden.
* Saint-Vincent-les-Forts edo Sant Vincènç dei Fòrts, Proventzan.
* Saint-Vincent-Lespinasse edo Sent Vincenç de l'Espinassa, Tarn eta Garonan.
* Saint-Vincent-Rive-d'Olt edo Sent Vincenç de Riba d'Òlt, Loten.
* Saint-Vincent-sur-Jabron edo Sant Vincènç de Jabron, Proventzan.
* Saint-Vincent-sur-l'Isle edo Sent Vincenç d'Eila, Peiregorden.
* Jonquières-Saint-Vincent edo Jonquièra de Sent Vincenç, Lengadòcen.
* Puy-Saint-Vincent edo Puei-Sant Vincent, Alpe Garaietan.

## Bretainian 
* Saint-Vincent-des-Landes edo Sant-Visant-al-Lann, Bro Naoneden.
* Saint-Vincent-sur-Oust edo Sant-Visant-an-Oud, Bro Gweneden.

## Frantses estatuko beste herrialdeetan 
* Saint-Vincent-Bragny, Borgoinan.
* Saint-Vincent-Cramesnil, Normandian.
* Saint-Vincent-de-Boisset, Loiran.
* Saint-Vincent-de-Mercuze, Isèren.
* Saint-Vincent-de-Reins, Rodanon.
* Saint-Vincent-des-Bois, Euren.
* Saint-Vincent-des-Prés, Saona eta Loiran.
* Saint-Vincent-des-Prés, Sarthen.
* Saint-Vincent-du-Boulay, Normandian.
* Saint-Vincent-du-Lorouër, Sarthen.
* Saint-Vincent-en-Bresse, Borgoinan.
* Saint-Vincent-la-Châtre, Deux-Sèvresen.
* Saint-Vincent-Sterlanges, Vendéen.
* Saint-Vincent-sur-Graon, Vendéen.
* Saint-Vincent-sur-Jard, Vendéen.
* Auger-Saint-Vincent, Pikardian.
* Mont-Saint-Vincent, Borgoinan.
* Pont-Saint-Vincent, Lorrenan.
* Vitrac-Saint-Vincent, Charenten.

## Arpitanian 
* Saint-Vincent edo Sent-Veuncent, Aostan.

## Quebecen 
* Saint-Vincent-de-Paul, Laval hiriko auzoa.

## Ikus, gainera 
* San Vicente
* Done Bikendi (argipena)
* San Bizente
* São Vicente
* Sant Vicenç
* Sant-Visant
Laurehun eta bost

**Laurehun eta bost** (405) laurehun eta lauaren ondoren eta laurehun eta seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta lau

**Laurehun eta lau** (404) laurehun eta hiruaren ondoren eta laurehun eta bostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Draco

**Draco** izenarekin honakoak aurki daitezke:
* Drakon, Atenasko legegilea
* *Draco* narrasti generoa
* *Dracaena draco* landarea
* Dragoiak izendatzeko izen mitologikoa
* *Dracos*, arrain generoa
* *Dracaena* generoaren sinonimoa da
Pedro de la Rosa

**Pedro Martínez de la Rosa** (Bartzelona, 1971ko otsailaren 24a) espainiako 1 Formulako gidaria ohia da. Arrows, Prost, Jaguar, McLaren, Sauber, HRT eta Ferrari taldeetan aritu da. 107 Sari Nagusitan parte hartu du, 35 puntu lortuz.

1 Formulan podiumera igotzea lortu duten hiru espainiarretatik bat da **Pedro de la Rosa**.
Raoul Walsh

**Raoul Walsh** (1887ko martxoaren 11 &ndash; 1980ko abenduaren 31) Ameriketako Estatu Batuetako zinema-zuzendari eta aktorea izan zen. Kontaketaren eta irudiaren sen handia zuen, eta Hollywoodeko urrezko aroko zinemagile handienetako bat izan zen, John Fordekin eta Howard Hawksekin batera.

## Bizitza 
Hasieran aktore eta zuzendari laguntzaile izen zen; gero, David W. Griffith ezagutu zuen, eta haren ikasle eta laguntzaile izan zen. Zuzendari gisa jardun zuen zinema mutuko izar nagusiekin; garai hartakoak dira *Thief of Bagdad* (1924), *East of Suez* (1925), *Saddie Thompson* (1928) filmak. 1929an begi bat galdu zuen *In the Old Arizona* filmatzen ari zela. 120 bat film egin zituen bere karrera osoan, baina 1940tik aurrera izan zuen garairik oparoena. Ia genero guztiak landu zituen, musikala izan ezik: westerna, *The Big Trail* (1931), *They Died with Their Boots On* (1942, *Botak jantzita hil ziren*), *Pursued* (1947), *Distant Drums* (1951, *Urruneko danborrak*); gerrako filmak, *Objective, Burma!* (1945); polizia-filmak, *They Drive by Night* (1940), *High Sierra* (1941), *White Heat* (1949); abenturazko filmak, *Blackbeard the Pirate* (1952), *The World in His Arms* (1952); komediak, *The Strawberry Blonde*(1941); melodramak, *Band of Angels*. 1974an, *Each Man in His Time* biografia argitaratu zuen.

## Filmografia hautatua 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* **Raoul Walsh** IMDB atarian
Liv Ullmann

**Liv Johanne Ullmann** (Tokio, Japonia, 1938ko abenduaren 16a) aktore eta zinema zuzendari norvegiarra da. Ingmar Bergman zuzendari suediarrak eduki zituen musa horien artean egon zen. Halaber, Urrezko Globoa (1972) eta Donostia Saria (2007) jaso izan ditu, besteak beste.

Bizitzako lehenengo urteak Trondheimen (Norvegia) igaro zituen, baina Kanadara joan zen familiarekin Bigarren Mundu Gerran. Miamin (Florida) bizi da.

## Biografia 
Aita, ingeniari aeronautikoa Tokion, hil zenean, Norvegiara itzuli zen eta han egin zituen ikasketak. Gero antzerki-ikasketak egin zituen Londresen. Bere herrira itzuli zenean, Norvegiako antzerki- eta zinema-antzezle nagusietako bat izatea iritsi zen. Haren ospea handituz joan zen Ingmar Bergman ezagutuz geroztik. Bergmanek "Pertsona" (1966) filma egiteko deitu zuen lehen aldiz, Bibi Anderssonekin batera. Antzezlan bikaina egin zuen, eta harrezkero Bergmanekin lan egiten jarraitu zuen haren film nagusietako batzuetan. Max von Sydow antzezlearekin batera aritu zen, adibidez, "Otsoaren ordua" (1967) eta "Irrika" (1970) filmetan, Bergmanen zuzendaritzapean biak.

1970eko hamarraldiaren hasieran Hollywoodera joan zen, ikusle gehiago erakartzeko esperantzan, baina ez zuen zorte handirik izan han egin zituen filmekin, desegokiak baitziren bere talenturako.

Ullman egoera fisiko eta espiritual muturrekoak adierazteko gaitasunagatik nabarmendu da batez ere, gehiegizko imintzio melodramatiko edo historikoetan erori gabe. Bere lanbideaz gainera, giza arazoez arduratu da. 1981ean UNICEFeko enbaxadore izendatu zuten. Urrezko Globoa (1972) eta Donostia Saria (2007) jaso izan ditu, besteak beste.

## Filmografia hautatua 
### Aktore moduan 
* 1962 *Tonny*.
* 1966 *Persona*.
* 1968 *Skammen* ("Lotsa").
* 1968 *Vargtimmen* ("Otsoaren ordua").
* 1969 *En Passion* ("Pasioa").
* 1971 *Utvandrarna* ("Etorkinak").
* 1972 *Viskningar och rop* ("Oihuak eta xuxurlak").
* 1972 *Pope Joan* ("Jone Ama Santua").
* 1973 *Scener ur ett äktenskap* ("Ezkontza-eszenak").
* 1973 *40 Carats* ("40 kilate").
* 1973 *Lost Horizon* ("Ortzemuga galdua").
* 1976 *Ansikte mot ansikte* ("Aurrez aurre").
* 1977 ''Ormens ägg/Das Schlangenei/The Serpent's Egg* ("Sugearen arrautza").
* 1977 *A Bridge Too Far* ("Urrutiegiko Zubia").
* 1978 *Höstsonaten* ("Udazkeneko sonata").
* 1980 *Richard's Things* ("Richarden gauzak").
* 1987 *Mosca addio* ("Agur Mosku").
* 1991 *Mindwalk* ("Buruaren bideak").
* 1992 *Oxen* ("Idia").
* 1994 *Drømspel* ("Ametsaren jokoa").
* 2003 *Saraband*
* 2006 *Den danske dikteren* ("Poeta daniarra"; ahotsa)
* 2008 *I et speil, i en gåte* ("Ispiluaren zehar, ilunean").

### Zuzendari moduan 
* 1992 *Sofie*.
* 1995 *Kristin Lavransdatter*.
* 1996 *Enskilda samtal* ("Aitorpen pribatuak").
* 2000 *Trolösa'' ("Desleiala").

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liv Ullmanni buruzko artikuluak ("The NY Times").
* Aipamena Zinemaldiko webgunean
Biko (abestia)

***Biko*** Peter Gabriel ingeles musikariaren protesta abesti bat da. Abestia torturatu ostean erail egin zuten Hego Afrikako Apartheid sistemaren aurkako Steve Biko (1946-1977) ekintzailearen omenez idatzi zuen. 1980. urtean *Peter Gabriel* diskoaren barnean kaleratua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Peter Gabriel musikariaren *Biko* abestia entzungai
Laurehun eta hiru

**Laurehun eta hiru** (403) laurehun eta biaren ondoren eta laurehun eta lauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Genesis (musika taldea)

**Genesis** Ingalaterrako rock talde bat izan zen. Bere ibilbidea 1967-2000 bitartean luzatu zen, 2006-2007 denboraldian berrelkartze labur bat izan zuelarik. Talde honetako kide ospetsuenak Phil Collins eta Peter Gabriel izan dira, gerora musikari bana bakarkako ibilbideetan jardun dutelarik. 2020an adierazi zuten azken *tour* bat egiteko bilduko zirela.

## Diskografia 
* *Estudioko diskoak:*
** From Genesis To Revelation, 1969
** Trespass, 1970
** Nursery Cryme, 1971
** Foxtrot, 1972
** Selling England By The Pound, 1973
** The Lamb Lies Down On Broadway, 1974
** A Trick Of The Tail, 1976
** Wind And Wuthering, 1976
** ...And Then There Were Three..., 1978
** Duke, 1980
** Abacab, 1981
** Genesis, 1983
** Invisible Touch, 1986
** We Can't Dance, 1991
** ...Calling All Stations..., 1997
* *Zuzeneko diskoak:*
** Live, 1973
** Seconds Out, 1977
** Three Sides Live, 1982
** Live: The Way We Walk - The Shorts, 1992
** Live: The Way We Walk - The Longs, 1993
* *Disko bildumak:*
** Turn It On Again: The Hits, 1999
* *Argitaratu gabeko abestiez osatutako diskoak:*
** Archive #1: 1967-1975, 1998
** Archive #2: 1976-1992, 2000

## Kanpo estekak 
* Genesis musika taldearen webgunea
Garraio-agiri

**Garraio-agiri** edo **igortze-orria** salerosketa batean eskatutako salgaiak zehaztu eta bezeroari helarazi zaizkiela egiaztatzen duen agiria da. Salgaiak jasotzeko unean, garraio-agiria izenpetu egin behar izaten du bezeroak. Horrela, saltzaileak salgaiak eskuetaratu direlako ziurtagiria jasotzen du, eta erosleak izenpetu aurretik eskatutako salgaiak eskaera-orrian zehaztu zenarekin bat datorrela ziurtatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Sláinte

**Sláinte** (orokorrea eta gutxi gorabehera euskaraz *Slontxa* ahoskatuta) hitzak literalki "osasuna" esan nahi du. Orokorrean Irlanda, Eskozia eta Man Uhartean edan aurretik topa egiteko erabiltzen den hitza da.

## Kanpo estekak
Loch

[thumb|250px|[Lomond aintzira|Loch Lomond aintzira.]]

**Loch** hitza (euskarazko ahoskeraz *Loj*, gipuzkerazko *jan* hitzeko jotarekin) Eskozian aintzirak izendatzeko izendapena da. Loch hitzak Eskoziako gaeleraz aintzira edo lakua esan nahi du. Halere, sarritan fiordo, estuario eta badiak izendatzeko ere erabili ohi da.

Aldiz, Irlandan Lough hitza erabili ohi da.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Irlandako aintzirak

## Kanpo estekak
Lough

[thumb|250px|[Neagh|Lough Neagh aintzira.]]

**Lough** hitza Irlandan aintzirak izendatzeko izendapen bat da. Berez, antzinako irlanderazko *Loch* hitzaren Irlandako ingelesezko hitz eratorri bat da. Batzutan fiordo, badia eta estuarioak izendatzeko ere erabili ohi da.

Aldiz, Eskozian Loch hitza erabili ohi da.

## Adibideak 
* Iparraldean:
** Lough Neagh
** Lough Belfast
** Lough Foyle
* Hegoaldean:
** Lough Corrib
** Lough Ree

## Kanpo estekak
Fred Astaire

**Fred Astaire**, jaiotze izenaz **Frederick Austerlitz** (1899ko maiatzaren 10a, Omaha, Nebraska &ndash; 1987ko ekainaren 22a, Los Angeles, Kalifornia) estatubatuar aktore, dantzari eta koreografo bat izan zen.

Bere antzerki eta zinemako ibilbidea hirurogei urtez luzatu zen, denboraldi guzti horretan 31 filma antzeztu zituen, horietatik hamarretan Ginger Rogers antzezpen eta dantza bikotekide izan zuelarik.

Balanchine eta Nureyeven arabera Fred Astaire XX. mendeko dantzaririk bikainena izan omen zen eta orokorrean zinema eta telebistan eragin gehien izan duen dantzaritzat jo ohi da.

## Filmografia 

TopHatORGI.jpg|*Top Hat* (1935)
Swing Time (1936 poster).jpg|*Swing Time* (1936)
The Band Wagon (1953 poster).jpg|*The Band Wagon* (1953)

## Filmografia 
Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:
Filma hauek ez ziren musikalak
* 1959: *On the Beach* 
* 1961: *The Pleasure of His Company* 
* 1962: *The Notorious Landlady* 
* 1969: *Midas Run* 
* 1974: *The Towering Inferno* 
* 1976: *The Amazing Dobermans* 
* 1977:*The Purple Taxi* 
* 1981: *Ghost Story* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fred Astairen IMDBko fitxa ikusgai 
* Fred Astairen omenezko webgunea
Piko (aurrizkia)

**Piko** (**p** ikurra) Nazioarteko Unitate Sisteman 10-12 faktore bat adierazten duen aurrizki bat da. Hitz konposatuetan erabiltzen da, adibidez * pikosegundoa*.

*Piccolo* Italiar hitzetik dator, *txikia* esan nahi duena.

## Kanpo estekak
Flåm

**Flåm** Norvegiako Mendebaldeko Norvegia eskualdean dagoen Sogn og Fjordane konderrian kokatzen den Aurland udalerriko herri bat da. Herri hau Sognefjord fiordoaren amaierako zati den Aurlandsfjord fiordoaren bukaeran kokatzen da.

## Izena 
Flåm izena jada 1340ean Flaam gisa dokumentatua dago. Antzinako eskandinavierazko flá hitzetik eratorria da, honek "ordeka, ordokia, lautada" esan nahi du, ziurrenik Flåm ibaiaren ibarreko lautadari lotua dagoelarik.

## Iruditegia 

Irudi:View of the Aurlandsfjord, Aurlandsvangen and Flam from below the Prest Summit.jpg|Aurlandsfjord fiordoa, behealdean Flåm herria dagoelarik.
Irudi:Flåm frå cruiseskip ved kai.jpg|Herrigunea

## Kanpo estekak 
* Flåm udalerriko turismo bulegoaren webgunea  
* Flåm udalerriko webkamera
Saint-Vincent-des-Prés

**Saint-Vincent-des-Prés** Frantziako bi herriren izena da.

* Saint-Vincent-des-Prés, Saona eta Loiran.
* Saint-Vincent-des-Prés, Sarthen.

## Ikus, gainera 
* Saint-Vincent
Sant-Visant

**Sant-Visant** hitzek "Done Bikendi" esan nahi dute bretainieraz. Bretainiako bi herrik izen hori daramate:

* Sant-Visant-an-Oud (fr *Saint-Vincent-sur-Oust*), Bro Gweneden.
* Sant-Visant-al-Lann (fr *Saint-Vincent-des-Landes*), Bro Naoneden.

## Ikus, gainera 
* Saint-Vincent
Sent Vincenç de Pau

**Sent Vincenç de Pau** zenbait tokiren izena da.

## Okzitanian 
* Sent Vincenç de Pau edo *Saint-Vincent-de-Paul*, Girondan.
* Sent Vincenç de Pau edo *Saint-Vincent-de-Paul*, Landetan.

## Ikus, gainera 
* Saint-Vincent-de-Paul
Carlos Vives

**Carlos Alberto Vives Restrepo** (1961eko abuztuaren 7a, Santa Marta, Magdalena, Kolonbia), **Carlos Vives** izenez ezagunagoa, kolonbiar abeslari, aktore eta musikagilea da. Grammy bat eta hiru Grammy latino jaso ditu.

Rocka jotzen hasi zuen musika ibilbidea. Horrez gain, 1982tik aurrera hainbat telesailetan aktore aritu zen. 1991n, telesail batean Rafael Escalona vallenato egilearen papera antzeztu behar izan zuenetik, musika latinorantz zuzendu zuen bere ibilbidea. 1993an, *Clasicos de la Provincia* lanarekin, arrakasta handia lortu zuen.

## Diskografia 
* 1986 - *Carlos Vives - Por Fuera y por Dentro*
* 1987 - *No podrás escapar de mí*
* 1989 - *Al Centro de la Ciudad*
* 1991 - *Escalona - Un Canto A La Vida*
* 1992 - *Escalona, Vol. II*
* 1993 - *Clásicos de la Provincia*
* 1995 - *La Tierra del Olvido*
* 1997 - *Tengo Fé*
* 1999 - *El Amor de Mi Tierra*
* 2001 - *Déjame Entrar*
* 2004 - *El Rock de Mi Pueblo*
* 2009 - *Clásicos de la Provincia II*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eleizaldemusika: Carlos Vives
Errumaniako errugbi selekzioa

[thumb|250px|eskuinera|Errumania eta [Irlandako errugbi selekzioa|Irlandaren arteko errugbi partidua.]]
**Errumaniako errugbi selekzioa** Errumania herrialdea ordezkatzen duen errugbi selekzioa da. Mundu mailan 2019ko sailkapenaren arabera 19.a da.

### Munduko Errugbi Txapelketa 
### Europako Nazioen Kopa 
* **Txapelduna (9):** 1969, 1975, 1977, 1981, 1983, 2000, 2002, 2010, 2017.
* Txapeldunordea (21): 1938, 1967, 1968, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1978, 1979, 1980, 1984, 2001, 2004, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2020.

### Olinpiar Jokoetako txapelketa 
* Hirugarrena 1924an.

## Kanpo estekak 
* Errumaniako Errugbi Federazioaren webgunea
Done Bikendi

**Done Bikendi** hainbat santu kristauen izena da (zerrenda San Bizente sarreran). Horregatik, hainbat eliza-izen eta leku-izen ere bada.

Santu hauen artean ohikoena,

* **San Bizente Martiria** edo **Done Bikendi Martiria**, **Bizente Zaragozakoa** da santutegi kristauan.

Santu izen honek euskaraz hainbat forma edo aldaera ditu:
* Done Bikendi
* San Bizente (edo San Bixente)
* San Bixintxo

## Toponimia 
* Done Bikendi: Barakaldoko auzo eta barrutia, Bizkaian.
* Done Bikendi Harana: Haranako herria, Araban.
* *Donebikendi*: Arabako San Vicentejo herriaren euskarazko balizko izena, onarpenik gabea.

## Eraikinak 
* Done Bikendiko dorreak: izen bereko Barakaldoko auzoan.
* Done Bikendi eliza: Uztaritzen, Lapurdin.

## Ikus, gainera 
* San Vicente
* Saint-Vincent
* San Bizente
* São Vicente
* Sant Vicenç
* Sant-Visant
* San Bisentse
Georgiako errugbi selekzioa

thumb|250px|eskuinera|Georgiako errugbi selekzioko jokalariak.
**Georgiako errugbi selekzioa** Georgia herrialdeko errugbi selekzioa da. Mundu mailan 2019ko sailkapenaren arabera 14.a da.

Errugbiak Georgian ongi errotu izana ein batean bertako Lelo burti herri kirolari zor dio, hau herrialde hartan antzinatik jokatu izan den kontaktuzko kirola da eta errugbiarekin antza handia du. Ondorioz Georgian entseguei *lelo* deitu ohi zaie, eta georgiako errugbi selekzioaren ezizena *Lelo* eta jokalariena *The Lelos* da.

### Munduko Errugbi Txapelketa 
### Europako Nazioen Kopa 
* **Txapelduna (17):** 2001, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025.
* Txapeldunordea (3): 2006, 2010, 2017.

## Uniformea 
## Jokalari nabarmenak 
* Vasil Katsadze
* Ilia Zedguinidze
* Tedo Zibzibadze
* Malkhaz Urjukashvili
* Vano Nadiradze
* Levan Tsabadze
* Mamuka Gorgodze

## Kanpo estekak 
* Georgiako Errugbi Federazioaren webgunea (georgiera eta ingelesez)
Sant Vicenç

**Sant Vicenç** (gehienetan) edo **Sant Vicent** (kasuren batean) hitzek "Done Bikendi" esan nahi dute katalanez. Hori dela eta, Herrialde Katalanetako zenbait lekuk izen horiek daramatzate:

## Toponimia 
### Udalerriak 
* Sant Vicenç de Castellet, Bagesen.
* Sant Vicenç dels Horts, Baix Llobregaten.
* Sant Vicenç de Montalt, Maresmen.
* Sant Vicenç de Torelló, Osonan.
* Sant Vicent del Raspeig, Alacantín.

### Herri eta etxaguneak 
* Cala Sant Vicenç, Mallorcako Pollença udalerriko urbanizazioa.
* Cala Sant Vicent, Eivissako Sant Joan de Labritja udalerriko kala.
* Els Banys de Sant Vicenç, Alt Urgelleko El Pont de Bar udalerrian.
* Sant Vicenç de Calders, Baix Penedèseko El Vendrell udalerrian.
* Sant Vicenç de Camós, Pla de l'Estanyko Camós udalerrian.
* Sant Vicenç de Vilarassau, Moianèseko Sant Maria d'Oló udalerrian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Vicente
* Saint-Vincent
* Done Bikendi (argipena)
* San Bizente
* São Vicente
* Sant-Visant
Tabar (argipena)

**Tabar** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
### Euskal Herrian 
* Tabar: Urraulbeitiko herria, Nafarroan.
* Tabar (mendia) edo Sierra de Tabar (791 m): aipatu herriaren gainean dagoen mendia.

### Papuan 
* Tabar uharteak: Papua Ginea Berrian.
* Tabar uhartea edo Tabar Handia: uhartedi horretako uharte nagusia.

## Deitura 
* Pedro Tabar (1945 -), politikari nafarra.
* Alfredo Marco Tabar, politikari arabarra.
SuperHeavy (albuma)

***SuperHeavy*** SuperHeavy rock supertaldearen debut albuma da. Albuma Los Angeleseko Jim Henson Studios estudioetan grabatu zuten eta A&M Records diskoetxeak argitaratu zuen 2011ko irailean.

## Bilakaera 
"SuperHeavy"k albumaren lana 2009an hasi zuen. 2009. urtearen hasieran, Mick Jagger, A. R. Rahman, Dave Stewart, Joss Stone eta Damian Marleyk Los Angeleseko estudioetan batzuetan jardun zuten, "esanahia zuten abestiak idazten" saiatuz. Sesio pare bat gehiago eduki zituzten idatzitako abesti guztiak perfekzionatzeko. Jaggerrek elkarrizketa batean esan zuenez, taldea ideia batzuekin baino ez sartu zen estudiora, gitarra riff batzuekin eta letra zirriborro batzuekin... zein ez den bere lan egiteko estiloa, baina musika azkar garatu zen." Grabatutako abesti batzuek ordu bat baino gehiago irauten zuten. Guztira, grabatutako 35 musika ordu baino zeuden, zeinetatik Stewartek eta bere ingenieriak abestien erro moduan erabilgarriak izan zitezkeen ideiak hartu zituzten.

## Singleak 
* "Miracle Worker" iTunes plataforma digitalean kaleratu zuten albumaren single nagusi moduan 2011ko uztailaren 7an. Reggae abesti bat da Marleyk, Stonek eta Jaggerrek abestua. Singleak 195. postua lortu zuen UK Singles Chart zerrendan. Musika bideoa YouTuben aurkeztu zuten 2011ko abuztuaren 12an. Stewartek zuzendu zuen eta Los Angeleseko Paramount estudioetan grabatu zuten; bideoan bost taldekideak agertzen dira.

* "Satyameva Jayate" (Indiako goiburu nazionala, euskaraz "Egiak Bakarrik Garaitzen Du") albumeko bigarren single moduan kaleratu zuten 2011ko abuztuaren 9an, abuztuaren 15ean den Indiako Independentzia Eguna baino aste bat lehenago. Rahmanek idatzia, indiar sentimendua izateko, Jaggerrek sanskritoz abesten du, non Stewart, Stone eta Marley ere agertzen diren. Abestia ea esklusiboan aurkeztu zuten Radio Mirchi 98.3 FM abuztuaren 9an Indiako hogeita bi hiritan zehar, eta Tata DoCoMo denbora berdinean abestia promozionatu zuen media handian.

* "Beautiful People" 64. postua lortu zuen Herbehereetako Single Top 100 zerrendan.

## Abesti zerrenda 
## Zerrendak 
## Argitalpen historia 
## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak
Sognefjord

**Sognefjord** edo **Sognefjorden** Norvegiako fiordorik handiena da, bai eta mundu osoko bigarren handiena ere, handiena Groelandiako Scoresby Sund fiordoa baita. Norvegiako mendebaldean dagoen Sogn og Fjordane konderrian kokatzen da, luzez 204 kilometro ditu eta Eskandinavian barna Skjolden udalerrira iristen da. Bergen hiritik 75 kilometro iparraldera itsasoratzen da. Fiordoak izena Sogn eskualde historikotik hartzen du.

Bestalde Sognefjord fiordoa honako fiordo txikiago hauetan banaturik dago: Esefjorden, Fjærlandsfjord, Sogndalsfjord, Lustrafjord, Årdalsfjord, Lærdalsfjord, Aurlandsfjord eta Nærøyfjord (azken hau Gizateriaren Ondare da).

## Iruditegia 

Irudi:Sognefjord map.png|Sognefjordeko mapa.
Irudi:Sogndalsfjorden og Barsnesfjorden.jpg|Sogndal herria Sognefjorden.
Irudi:Geirangerfjord-Sunnylvsfjord.jpg|Sognefjord.
Irudi:6.84313E 61.15841N Sognefjorden.png|Satelitezko ikuspegia.
Irudi:Regenbogen am Sognefjord.jpg|Ostadarra Sognefjorden.

## Kanpo estekak 
* Sognefjorden fiordoaren webgunea
Stavkirke

[thumb|250px|eskuinera|[Borgundeko Stavkirke eliza.]]

***Stavkirke*** norvegierazko hitza da, Erdi Aroan Iparraldeko Europa osoan ohikoak ziren baina gaur ia Norvegian bakarrik dauden zurezko kristau tenplu edo elizak izendatzeko erabilia. Mota horretako eraikin zaharrenek 800 urte baino gehiago dituzte.

Egun, Norvegian 28 *stavkirke*k zutik diraute; beste batek, Suedian; eta beste batek, Polonian (azken horrek norvegiar jatorria du). Ezagunenen artean, honako hauek daude: 

* Borgundeko Stavkirke: diseinu ikusgarria du eta mota horretako eraikinen artean handiena da, eta
* ziurrenik denetan zaharrena, Urnesko Stavkirke, eskandinaviar apaindura artearen adibide txundigarria dena, UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatua.

## Kanpo estekak 
* Stavkirke elizei buruzko webgunea
Scoresby Sund

**Scoresby Sund** () Groenlandiako mendebaldeko kostaldean kokatzen den fiordo bat da, Groenlandiako itsasoan dago, Islandia alderuntz begira kokatua. Mundu osoko fiordorik handiena da, bere luzera 340-350 kilometrokoa da eta 38,000 km2-ko azaleran zehar hedatzen da.

Bestalde, fiordo hau uharte ugariz josia dago, guzti horien artean handiena Milne Land uhartea delarik. Eremu honetan populatua dagoen kokaleku bakarra fiordoaren ahoraren iparraldean kokatzen den Ittoqqortoormiit herrixka da, bertan 2010. urteko erroldaren arabera 469 biztanle bizi zirelarik.

1822. urtean eremu hau xehetasun handiz mapa batean irudikatu zuen William Scoresby esploratzailearen omenezko izena darama.

## Kanpo estekak 
* Scoresby Sund fiordoaren xehetasun handiko mapa
7. Sinfonia (Beethoven)

**Zazpigarren Sinfonia** Ludwig van Beethovenek idatzi zituen bederatzi sinfonietako bat da. 1812ko maiatzean amaitu zuen idazten. Wagnerrek, sinfonia hau, dantzaren apoteositzat jo zuen, eta erritmo aldetik oso dizdiratsua da. Beethovenek, sinfonia honi buruz, amaitu zuenean, honako hau esan zuen: "Gizakiei izpirituaren eroaldi jainkotiarra ematen dien Bakoa naiz". Zortzigarren Sinfoniaren "ahizpa bikitzat" hartzen da, iraupen aldetik azken hau baino luzeagoa den arren. La nagusiko tonalitatean idatzia dago.

## Orkestazioa 
Bi zehar txirula, bi oboe, lan afinatutako bi klarinete, bi fagot, lan, min eta ren afinatutako hiru tronpa, ren afinatutako tronpeta bat, tinbalak eta harizko tresnek osatutako orkestra batentzat idatzia dago.

## Mugimenduak 
Beethovenen gainontzeko sinfonia guztiek bezala (Seigarrena izan ezik) lau mugimenduz osatua dago. Honakoak dira:

### Poco sostenuto-Vivace 
### Allegretto 

\new Score {
  \new Staff {
    \relative c {
      \time 2/4
      \key a \minor
      \clef bass
      \tempo "Allegretto" 4 = 76
      c4 c8-. c-.
      b4-.(b-.)
      b b8-. b-.
      c4-.(c-.)
      c4 c8-. c-.
      b4 a8-. b-.  
      c4 r4      
    }
  }
}

### Presto 
### Allegro con brio 

\new Score {
  \new Staff {
    \relative e'' {
      \time 2/4
      \key a \major
      \clef treble
      \tempo "Allegro con brio" 2 = 72

      b8-._\markup {
  \dynamic ff \italic \hspace #0.1
} b16( cis e_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} d cis b)
      cis8-. cis16( d fis_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} e d cis)
      b8-. b16( cis e_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} d cis b)
      cis8.(a'16) a4\( 
      a8\) b,16( cis e_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} d cis b)
      cis8-. cis16( d fis_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} e d cis)
      b8-. b16( cis e_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} d cis b)
      8 r r4 \bar ":|"
    }
  }
}

Orotara, sinfonia honek 34 minutu inguruko iraupena du.

## Estreinaldia 
Vienan estreinatu zen 1813ko abenduak 8an, Hanauko guduan zauritutako soldaduen omenezko karitatezko kontzertu batean, eta Beethovenek berak zuzendu zuen, eta orkestra musikari ospetsuz osatua zegoen, Johann Nepomuk Hummel, Giacomo Meyerbeer, Louis Spohr, Ignaz Moscheles, Domenico Dragonetti, Andreas Romberg eta Antonio Salieri kasu. Estreinaldi honetan Zazpigarren Sinfoniak ez zuen arrakasta handirik izan, kontzertu honetan estreinatzen zen lanik garrantzitsuena "Wellingtonen garaipena Gasteizko guduan" baitzen. Lau egun beranduago, baina, sekulako arrakasta izan zuen, eta ordutik ospe handiko lana da. Sinfonia honen partitura 1816an argitaratu zen Moritz von Fries kondeari eginiko eskaintza batekin.

## Kanpo estekak
Teresina

**Teresina** Brasilgo ipar-mendebaldean dagoen hiria da, Piauíren hiriburua eta hiri nagusia dena.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Teresinako artxidiozesia

## Kanpo estekak 
* Official Site
Doakotasun

[thumb|300px|Arropa **doan** eman eta hartzeko [edukiontziak. Doan emateko arrazoien artean berrerabilpena edo  birziklapena egon daitezke.]]

**Doakotasuna** trukean ezer jaso gabe (**doan** edo **dohainik**) zerbait ematea da. **Doako** ondasunak eta zerbitzuak eskaintzeko arrazoiak anitz dira: elkartasuna, marketina (salmenta-sustapen moduan, produktuak publikoa dasta dezan, adibidez) edo jasotzen denaren kostua beste alde batetik ordainduta egotea. Norberak erabiltzen ez dituen ondasunak beste pertsona batek erabili ahal izatea ere izaten da doan emateko arrazoi bat. Nolanahi ere, doan emateak askotan aukera-kostua dakar, doan emateagatik trukean zerbait jasotzearen aukera galtzen denean.

## Ikus, gainera 
* Dohaintza

## Kanpo estekak
8. Sinfonia (Beethoven)

**Zortzigarren Sinfonia** Ludwig van Beethoven konposatzaile alemaniarrak idatzi zuen azkenaurreko sinfonia da. Konposatzaileak berak "fan idatzitako sinfonia txikia" deitzen zuen, arruntki Pastorala bezala ezagutzen den Seigarren Sinfoniagandik bereizteko, hau ere fan idatzia, baina askoz luzeagoa. Beethovenek sinfonia hau 1811 eta 1812 artean idatzi zuen, bere bizitzako garairik ilunenetako baten, non benetan maite izan zuen emakume bakarrari uko egin behar izan zion, bere anaiagandik urrundu zen eta suizidatzea ere pentsatu zuen. Hala ere, Zortzigarren Sinfonia, Beethovenek idatzitako sinfoniarik alaiena da. Zazpigarren Sinfoniaren "ahizpa bikitzat" ere hartzen da zortzigarrena.

## Estreinaldia 
1814ko otsailak 27an estreinatu zen sinfonia hau, Beethoven beraren zuzendaritzapean, Viena Redutensaal antzokian.

## Instrumentazioa 
Sinfonia hau honako musika tresna hauentzat idatzi zen: bi zehar txirula, bi oboe, si bemolean afinatutako bi klarinete, fa eta si bemolean (baxua) afinatutako bi tronpa, bi fagot, fan afinatutako bi tronpeta, tinbalak eta harizko musika tresnak.

## Mugimenduak 
Lau mugimendutan banatuta dago:

### Allegro vivace e con brio 
### Allegretto scherzando 
### Tempo di Menuetto 

\new Score {
  \new Staff {
    \relative c' {
      \time 3/4
      \key f \major
      \clef treble
      \tempo "Tempo di menuetto" 4 = 126
      \partial 4 f8_\markup {
  \dynamic f \italic \hspace #0.1
} (c)
      f8[_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} (c f_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} c]) a'(f_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} )
      a[( f_\markup { 
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1 
} a f]_\markup {
  \dynamic sf \italic \hspace #0.1
} ) a'-._\markup {
  \dynamic p \italic \hspace #0.1
} r8
    }
  }
}

### Allegro vivace 
## Bitxikeriak 
Sinfonia honetako 2. mugimendua Johann Nepomuk Mälzelek sortu berri zuen metronomoaren "ta ta ta" soinuan oinarritua dago.

## Kanpo estekak
Sainte-Foy

**Sainte-Foy** hitzek "Fede Santua" esan nahi dute frantsesez. Zenbait lekuk izen hori daramate. Kasuren batean **Sainte-Foi** idazkera suertatzen da.

## Okzitanian 
* Sainte-Foi edo Santa Fe, Ariègen.
* Sainte-Foy edo Senta He, Landetan.
* Sainte-Foy-d'Aigrefeuille edo Santa Fe de Grefuèlha, Garona Garaian.
* Sainte-Foy-de-Belvès edo Senta Fe de Belvés, Peiregorden.
* Sainte-Foy de Conques edo Santa Fe de Concas, Done Jakue bidean dagoen abadia garrantzitsua.
* Sainte-Foy-de-Longas edo Senta Fe de Long Ga, Peiregorden.
* Sainte-Foy-de-Peyrolières edo Senta Fe de Peirolièras, Savésen.
* Sainte-Foy-la-Grande edo Senta Fe la Granda, Girondan.
* Sainte-Foy-la-Longue edo Senta He la Longa, Girondan.
* Port-Sainte-Foy-et-Ponchapt edo Lo Pòrt de Senta Fe e Ponchac, Peiregorden.

## Frantses estatuko beste herrialdeetan 
* Sainte-Foy, Vendéen.
* Sainte-Foy, Normandian.
* Sainte-Foy, Saona eta Loiran.
* Sainte-Foy-de-Montgommery, Normandian.
* Sainte-Foy-l'Argentière, Rodanon.
* Sainte-Foy-lès-Lyon, Rodanon.
* Sainte-Foy-Saint-Sulpice, Loiran.
* Sainte-Foy-Tarentaise, Savoian.

## Quebecen 
* Sainte-Foy–Sillery–Cap-Rouge, Quebec Hiriko barrutia.
** Sainte-Foyko gudua, 1760an eremu horretan gertatutakoa.

## Ikus, gainera 
* Santa Fe (argipena)
San Bizente

**San Bizente** hainbat santu kristauen izena da. Horregatik, hainbat eliza-izen eta leku-izen ere bada.

Euskaraz hainbat forma edo aldaera ditu:
* Done Bikendi (argipena)
* San Bizente (edo San Bixente)
* San Bixintxo

## Santuak 
* Bizente Agengoa († 290), diakono martiria Agen hirian
* Bizente Embrungoa († 304), martiriak Puigcerdàn
* Bizente Zaragozakoa († 304), diakono eta martiria Valentzian, mahastizainen zaindaria
* Bizente Cotlliurekoa († 291/304)
* Bizente Lérinskoa († 445), Lérinsko monasterioko fraidea, Elizaren aita
* Bizente Troyesekoa († 546), Troyesko hamargarren apezpikua
* Bizente Soignieskoa († 677), abadea Hautmont eta Soigniesen
* Bizente Magnykoa (VII. m), fraide eta apaiza
* Bizente Ferrierkoa († 1419), domingotar apaiz predikatzailea
* Bizente Paulekoa († 1660), lazaristen apaiz sortzailea

## Toponimia 
* San Bizente lurmuturra (*Cabo de São Vicente* portugesez): Algarveko lurmuturra, Portugalen.

## Eraikinak 
* San Bizente eliza: Bilbon.
* San Bizente eliza: Donostian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Vicente
* Saint-Vincent
* San Vicentejo
* São Vicente
* Sant Vicenç
* Sant-Visant
* San Bisentse
Francisco Azkona

**Francisco Azkona San Martín** (Adios, Nafarroa, 1934ko urtarrilaren 29a -) Euskal Herriko apaiz eta soziologoa da.

## Biografia 
Iruñeko Seminarioan ikasi eta bertan apaiz bihurtu zen 1957an. Gasteizen Gizarte zientziak eta Erroman Teologia ikasketak egin zituen. Beranduago Valentzian Filosofia eta Letrak eta Madrilen Informatika diplomak ere atera zituen.

Eliza katolikoan mota askotako postuak okupatu ditu, Nafarroako parrokietan, Venezuelan, Iruñeko artxidiozesiko Estatistika sailean edota Madrilen CEErentzat. 1998tik Vatikanoan dago.

## Lanak 
Bere liburuen artean hauexek daude, beti ere erlijio katolikoaren gainekoak eta espainieraz:
* *La vida cristiana ante el desafío de los tiempos nuevos. Estudio socio-religioso de Navarra*, Iruñeko artxidiozesia, 1973.
* *Llegar a viejo. Estudio sociológico de la tercera edad en Navarra*, Vianako Printzea Institutua, Iruñea, 1980.
* *La sociedad y la Iglesia en España*, *Hijos de la Caridad* argitaletxea, Madril, 1982.
* *Seguidores de Jesús en el umbral del 2000*, Edibesa, 1997.

## Kanpo estekak 
*  Azkona Euskomedian.
5. Sinfonia (Beethoven)

**Bosgarren Sinfonia** opus 67, do minor tonalitatean idatzia, Ludwig van Beethovenek idatzitako 9 sinfonietako bat da, beharbada ezagunena Bederatzigarren Sinfoniarekin batera, bere lehen mugimenduko lehen lau notengatik. Beethoveni, Bederatzigarrenarekin batera, lan gehien eman zion sinfonia da, lau urte eman baitzituen amaitu zuen arte, 1804 eta 1808 bitartean, Hirugarren Sinfonia amaitu ondoren, denbora horretan, noiz behinka, Bosgarren Sinfonia alde batera utzi izan baitzuen beste lan batzuk idazteko, Fidelioren lehen bertsioa, Apassionata sonata, Rasumovsky hari laukoteak opus 59, Biolinarentzako kontzertua, Pianoarentzako 4. kontzertua, Laugarren Sinfonia eta Meza do nagusian kasu.

{\clef treble \key c \minor \time 2/4 {r8 g'8 [ g'8 g'8 ] | ees'2\fermata | r8 f'8 [ f'8 f'8 ] | d'2 ( | d'2\fermata ) | } }

## Estreinaldia 
1808ko abenduak 22an estreinatu zen Vienako Theater an der Wien antzokian, Beethoven beraren zuzendaritzapean. Kontzertu horretako lan guztiak Beethovenek idatzitakoak ziren, eta lau ordu iraun zuen. Bosgarren Sinfoniarekin batera Seigarren Sinfonia ere estreinatu zen. Bi sinfoniak zenbakiak aldatuta estreinatu ziren.

## Mugimenduak 
Lau mugimenduz osatua dago. Honakoak:

# Allegro con brio
# Andante con moto
# Scherzo. Allegro
# Allegro

## Kanpo estekak
Nærøyfjord

**Nærøyfjord** Norvegiako Sogn og Fjordane konderrian dagoen Aurland udalerrian kokatzen den fiordo bat da.

Berez Sognefjord fiordoaren adar bat da. 17 kilometroko luzera du eta 250 metroko zabalera besterik ez, hortaz mundu osoko fiordo nabigagarri estuena da. Izan ere, Norvegiako natura, paisaia eta turismo gune garrantzitsuenetako bat da.

2005. urtean "Norvegiako Mendebaldeko Fiordoak" izendapenaz fiordoa UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Fjord in Norway.jpg|Nærøyfjord
Fitxategi:Nærøyfjorden frå Gudvangen.jpg|Gudvangen udalerritik fiordora dagoen ikuspegia
Fitxategi:P1000566Gudvangen.JPG|Gudvangen udalerrirako ferrya
Fitxategi:Nærøyfjord (6-2007).jpg|Nærøyfjord

## Kanpo lotura 
* Nærøyfjord fiordoaren webgunea 
* Nærøyfjord fiordoa Sogn og Fjordane konderriko turismo bulegoaren webgunean   

## Kanpo estekak
Gernika (hileta martxa)

***Gernika*** 1966-1976 bitartean Pablo Sorozabal konposatzaileak sortutako hileta martxa bat da. Euskarazko hitzak Nemesio Etxanizek idatzi zituen. Musika konposaketa honen gaia 1937. urteko Gernikako bonbardaketa da. Euskal usadioan oinarrituta dago, eta garrantzia handia du txistuak.

## Hitzak 

**Gernika. Eusko Kantata**  
*
Gernika, hilketa, su ta gar erreta,
andreak ta haurtxoak, heriotzari ihesika.
Gernika gaixoa, malkozko itsasoa,
odolez gainezka, zoritzarrean itoa.

Utzi emakume negar-zotinak,
Euskal Herria hemen dago.
Haritza bezain lerden ta zutik,
gero ta indartsuago.

Arrano beltzak alferrik datoz
lainoak baino gorago

Euskal gaztedi, guztiak erne
etsaia borrokatzeko!
Hiltzaile hoiek inoiz ez dute
haritzik lurperatuko!

Aizu! Hoiek, inoiz!

Hautsi gure kateak,
piztu euskal legeak
ta hil artean bizi askatasunean...
eta pakean*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pablo Sorozabalen *Gernika* hileta martxa entzungai. Youtube.com
Religiosa

**Religiosa** Jesus Guridi konposatzaileak *Diez melodias vascas* musikalanaren barnean konposatu zuen doinu bat da.

## Kanpo estekak 
* Jesus Guridiren *Religiosa* doinua entzungai. Youtube.com
* Jesus Guridiren *Religiosa* doinuaren MP3a entzungai.
Esklabo zoriontsuak

***Esklabo zoriontsuak*** () 1819an Juan Crisostomo Arriaga bilbotar konposatzaileak sorturiko opera bat da. Egileak hamahiru urte zituenean burutu zuen. Orduko italiar estiloaren eragina nabarmena da, Mozart eta Haydnen klasikoena eta Rossiniren konposizio barrokoena (batez ere hasierako n).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Begi kolore

[thumb|200px|[Berde|Orlegi koloreko begiak.]]

**Begien kolorea** irisaren melaninaren kopurua eta hedapenaren araberako genetika ezaugarri bat da. Azken emaitza ondorioztatuko duen hainbat genen prozesu konplexu bat da. Era berean, begiari kolorea ematen dioten irisaren hiru elementuak hiru dira: irisaren epitelioko melanina, irisaren atzealdeko zatiko melanina eta irisaren estroma dentsitatea. Melaninaz gain, prozesuan parte hartzen duen beste elementu bat lipokromoa da. Halaber, prozesuan parte hartzen duten melanina motak bi dira: marroi ilun itxurako eumelanina, eta hori-gorrixka ilun itxurako feomelanina delakoa. Kasu guztietan, baldintza anormalak ez beste, iriseko epitelioaren pigmentua beti eumelanina izaten da, hau kopuru handitan topatu ohi delarik. Modu honetan, begiko koloreen bariazioa irisaren atzealdeko zatiko pigmentua eta estromak bere dentsitatearen arabera zenbat argi bereganatzen duenaren araberakoa da.

## Koloreak 
### Berdea 
Begi berdeak, ziurrenik, OCA2 eta beste gene batzuen arteko interakzioaren ondorioa da. Siberian jada bazeuden Brontze Aroan. Gaur egun ohikoagoak dira Europako iparralde, erdialde eta mendebaldean. Irlanda eta Eskoziako biztanleen %14ak begi marroiak ditu eta %86 inguruk urdin edo berdea. Islandian emakumeen %89k eta gizonezkoen %87k begi berde edo urdinak dituzte. Europar jatorriko estatubatuarren artean begi berdea ohikoagoa da jatorri zelta edo germaniarra dutenen artean. Veronan eta Eslovenian ere oso kolore ohikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azkona (argipena)

**Azkona** hitzak hainbat adiera ditu.

## Aldaerak 
* **Azkona** Euskaltzaindiaren izendegian euskal deitura horretarako arautu den euskara batuko grafia da.
* Batzuetan "Azkona" izena eman bazaio ere, Euskaltzaindiak Deierriko kontzejuarentzat **Aizkoa** izena proposatzen du.
* *Azcona* espainierazko grafia da, bai deiturarentzat, bai herriarentzat.

## Arma 
* Azkon

## Herria 
* Aizkoa: Deierriko herria, Nafarroan.

## Deitura 
* Mauro Azkona (1903 - 1982), zinema zuzendaria.
* Víctor Azkona (1907 - 1994), aurrekoaren anaia.
* Felipe Azkona, 1922-1923 artean Donostiako alkatea.
* Francisco Azkona (1934 -), apaiz eta soziologoa.
* Josetxo Azkona (1953 -), euskal idazlea.

## Ikus, gainera 
* Aizkoate
* Azcona
Laurehun eta bederatzi

**Laurehun eta bederatzi** (409) laurehun eta zortziaren ondoren eta laurehun eta hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta hamar

**Laurehun eta hamar** (410) laurehun eta bederatziaren ondoren eta laurehun eta hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta sei

**Laurehun eta sei** (406) laurehun eta bostaren ondoren eta laurehun eta zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta zortzi

**Laurehun eta zortzi** (408) laurehun eta zazpiaren ondoren eta laurehun eta bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.
A pint of plain

**A pint of plain** (euskaraz *Plain pinta bat*) Brian O'Nolan irlandar idazle eta eleberrigilearen ''The Workman's Friend* ("Langilearen Laguna") olerkiaren amaiera agertzen diren bertsoen izenburuat da. *Plain* delakoa *plain porter* garagardoa da, hots, Irlandako eta bereziki Dublin hiriburuko garagardo argi mota bat da.

Olerki honetan Irlandan ohikoa den *A pint of plain is your only man* ("Plain pinta batek bakarrik lagunduko hau") esaera behin eta berriz errepikatzen da, esaera honen benetako esanahia *garagardo pinta batek zure arazo guztiak konpontzen dituela* da.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* The Dubliners musika taldeko kideak *A pint of plain* olerkiak errezitatuz ikusgai 
* Eamon Morrissey umorista *A pint of plain'' olerkiak errezitatuz ikusgai
Igande arratsaldea La Grande Jatte uhartean

***Igande arratsaldea La Grande Jatte uhartean*** (frantsesez: ''Un dimanche après-midi à l'Île de la Grande Jatte - 1884'') Georges Seurat margolariaren lanik ospetsuenetakoa da, eta puntillismoaren adibidea. Gaur egun Chicagoko Arte Institutuan ikusgai dago.

Kolorearen teoria eta teoria optikoa aztertu ondoan, Seuratek egun puntillismoa deritzon teknika erabili zuen. Betiko pintzelkaden ordez, kolore puntu andanaren bidez margotzen zuen, era horretan koloreak distiratsuagoak eta biziagoak izanen zirelakoan; ikusleak, gainera, batasun optikoari esker, forma osatu bakarra antzemanen zuen.

## Kanpo estekak
Asnièresko bainulariak

***Asnièresko bainulariak*** (frantsesez: *Une Baignade, Asnières*) Georges Seuratek 1884an egindako margolana da. XV. mendeko freskoak, Nicolas Poussinen klasizismoa eta inpresionismo garaikidea izan zituen oinarri Parisko eszena hiritar baina lasai hau eratzeko. Pintzelkada konplexuen teknikak erabilita eta kolorearen teoria garaikidea zorrozki aplikatuta, dotorezia eta denboragabetasuna dira nagusi konposizioan.

Seuraten garaikide ugari zurturik geratu ziren koadro honen aurrean, eta garai hartako kritikariek ez zuten aho batez txalotu. Hala ere, XX. mendean zehar horren balorazioa handitu zen, eta egun, National Galleryko harribitxietakoa da.

## Kanpo estekak
Zutabe (argipena)

**Zutabe** terminoak zenbait esanahi ditu:

* arkitekturan, zutabea, atal bertikala, egitura eusteko erabiltzen dena;
* estatistika, zutabe-diagrama, datu-diagrama mota bat;
* Zutabe, ETA erakundearen barne-aldizkaria.
* Pertsona batek sinaturiko neurri jakineko prentsa-artikulu mota. Gehienetan zutabeak iritzi-artikuluak izaten dira. Ikus testu-tipo.
* Maketazioan erabiltzen den terminoa. Testu gorputza, kazetaritzan esate baterako, askotan zutabe batean baino gehiagotan aurkezten da.
Elmer Bernstein

**Elmer Bernstein** (1922ko apirilaren 4a, New York &ndash; 2004ko abuztuaren 18a, Ojai, Kalifornia) estatubatuar konposatzailea izan zen. Hainbat film ezagunen soinu bandak konposatu zituen, esate baterako, *The Magnificent Seven, The Ten Commandments, The Great Escape, To Kill a Mockingbird*, *Ghostbusters* eta *The Field*.

1967an *Thoroughly Modern Millie* filmaren soinu bandarengatik Oscar Saria irabazi zuen. Urrezko Globo Sariak birritan irabazi zituen, bai eta Grammy Sarietarako izendatua egon ere.
Anglo

[thumb|250px|[Ingalaterra 600. urte aldera.]]

**Angloak** edo **angliarrak** (; antzinako ingelesez *Englas*; , singularra, , plurala) germaniar herri bat izan zen. Jatorria gaur egungo Alemaniako Schleswig-Holstein estatuko Angeln eskualdean zuten (Danimarkako mugatik hurbil).

V. eta V. mendeetan zehar saxoi eta jutoekin batera gaur egungo Ingalaterrako ekialdean kokatu ziren, hiru erreinu sortuz: East Anglia, Mercia eta Northumbria. Anglo eta saxoein arteko batasunak anglosaxoi herriaren sorkuntza ekarri zuen.

Euren izendapena *Engla-lond*, gerora *Engeland*, hots, "Angloen Lurraldea", gaur egungo Ingalaterra izenen jatorria da.

## Iruditegia 

Irudi:Angeln.svg|Angeln eskualdea edo penintsula.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak