open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hernán Urbina Joiro

**Hernán Urbina Joiro** (Valledupar, Kolonbia, 1965eko ekainaren 16a) kolonbiar humanista da, gaztetatik, poeta, kazetari, mediku, saiakeragile eta akademiko nabarmena. 

## Biografia 
Valledupar-eko Rosario Pumarejo de López ospitalean jaio zen 1965eko ekainaren 16an. 1967ko maiatzaren 3an, bere guraso eta anai-arrebekin San Juan del Cesar-era (La Guajira) Valledupar iparraldetik 55 bat kilometrora bizitzera joan zen bizitzera. 1983an Bogotara bidaiatu zuen Rosarioko Unibertsitatean medikuntza ikastera, non 1989an lizentziatu zen.  1989 eta 1990 artean Valleduparren landa-medikuntza amaitu ondoren, 1991ko urtarrilean Barne Medikuntzako espezializazio-ikasketak hasi zituen Bogotako Ospitale Militar Nagusian, eta garai hartan Merck Sharp and Dohme saria eman zioten XII. Kolonbiako Barne Medikuntzako Kongresuko lanik onenagatik, 1992an,  eta Medikuntza Sari Nazionala Shyntesis-Kolonbiako Barne Medikuntzako Elkarteak Kolonbiako ikerketa-proiektu onenagatik 1993an 

1994ko urtarrilean, Mexiko Hirira joan zen Salvador Zubirán Institutu Nazionalean Erreumatologiako azpiespezialitate bat ikastera. Bertan bere lan zientifikoak Erreumatologia aldizkari onenetan argitaratzen hasi zen , ,  baina Octavio Pazen lana ere ezagutu zuen,  betirako sartu zuena literatur munduan. Mexiko da bere saiakeraren abiapuntua, kazetaritza-zutabeen, bere aldizkarien oinarria, bere ipuinen eta eleberrien idazketa. 1996an Kolonbiara itzuli eta bere lan humanistikoari ekin zion. 

### Poesia 
* Hambruna (1984)
* Caracazo (1989)
* Muro de Berlín (1989)
* Soldado (1991)
* Hija (2003)
* Escucha (2009)
* Mandela. Parte I. (2013)
* Mandela. Parte II. (2013)

### Ipuinak eta eleberriak 
* Ocurrió (Ipuina, 2005)
* El Almirante del desierto (nobela, 2019)  
* Awakened in Yesterday (Storybook (2019)   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen orri ofiziala
* Kolonbiako Medikuntza Akademia Nazionala
* Nova et Vetera aldizkaria. Rosarioko Unibertsitatea, Kolonbia
* Gabriel García Márquez Kazetaritza Iberoamerikar Berrirako Fundazioa
* Wikimedia Commons. Doako erabilera egilearen eta bere obraren irudiak
Poskolonialismo

**Postkolonialismoa** edo pentsamendu postkoloniala herri, nazio eta komunitate ez-hegemonikoen garapen desberdina ikusezin bihurtu nahi duten diskurtso ideologikoen aurkako erreakzioa da. Postkolonialismoak zalantzan jartzen du begirada eurozentrikoa, tradizioz bere analisi-espektroa mendebaldeko kulturetara mugatu eta beste tradizio batzuei baliorik eman ez diena.  Postkolonialismoaren kontzeptuak zenbait posizionamendu eta erabilera historiko ditu, baita anbiguotasun teoriko eta politikoak ere.

## Etimologia 
Kolonialismo ondokoa, garai horri dagokiona da.   (*Post:* gerokoa, harago.  *Kolonia:* bertakoa ez den jendeak ezarritako lurraldea.

## Jatorria 
Hitzaren denborazko adierari erreparatuta, 1947an hasi zen, Indiak Britainiar inperioarekiko independentzia lortu zuenean, Bigarren Mundu Gerra amaituta. Lotura izan du, halaber, Asiako eta Afrikako emantzipazio-prozesuekin, Hirugarren Munduko nazionalismoen agerpenarekin eta Gerra Hotzak definitutako eragin-eremuen baitan modu lausoan txertatzearekin, baita herrialde industrializatuetarako immigranteen exodo masiboekin ere. Postkolonialismoaren kategoria, kontzeptua eta ikuspegia –hau da, hitzaren adiera epistemologikoa– laurogeiko hamarraldian finkatu zen, Ingalaterran eta Estatu Batuetan, “teoria postkolonialen” bidez.  Ikasketa postkolonialak egiterakoan Europako intelektual eurozentrikoetan oinarritzen dira (Jacques Lacan, Michel Foucault, Jacques Derrida) jakintzaren eta politikaren leinu kolonialistak kritikatzeko.

Feminismo postkolonialak feminismo hegemonikoaren aurrez aurre bestelako kontakizun bat eta jardunbide politiko batzuk proposatzen ditu, haren jite zuri, mendebaldar eta burgesa dela-eta; Hirugarren Munduko emakumeek sustatutako feminismotzat definitzen du,  zapalkuntzen intersekzionalitateari erreferentzia egiten dio eta feminismoaren ikuspegi lineal, bakar eta eurozentrikotik harago doa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Bideoa, ES, 2016] Feminismos y Diversidades. Poscolonialismo - Lilián Celiberti
Mary (elefantea, Tennessee)

**Mary** (1916ko irailaren 13an hila Erwinen, Tennessee, AEB ; *Mighty Mary* goitizenaz ere ezaguna) bost tonako Asiako elefante eme bat zen. Erwin herrien urkatuta hil zuten, bezperan esperientziarik gabeko langile bat hil ondoren elefanteak.

## Bizitza eta heriotza 
Ez da ezer ezagutzen Maryren jatorriari buruz. *Sparks World Famous Shows* zirkuko elefante gisa agertu zen. Bere heriotzaren inguruabarrengatik egin zen ezaguna.

1916ko irailaren 11, Tennesseeko Kingsporten zela zirkua, bertako hoteleko langile  bat, Red Eldridge, kontratatu zuten elefanteen zaintzaile izateko. Biharamunean, prestakuntzarik gabe, Eldridgek enkargua jaso zuen ureztaleku batera eramateko Mary, eta ondo ezagutzen ez den intzidentean elefanteak lurrera bota zuen langilea eta burua zapaldu zion, bertan hilez.

Herriko bizilagunek "Hil elefantea!" oihukatuz lintxamendu saiakerari ekin zioten, baina sheriffak eragotzi zuen hori,  elefantea zirkuaren jabetza zen bitartean. Charlie Sparks zirkuko zuzendariak kasuak eragin zezakeen finantza porrotarri aurre egitea erabaki zuen Mary publikoki exekutatzeko proposatzea.

1916ko irailaren 1ean, Mary trenez eraman zuten Erwin herrira. Ikusleen begien aurrean eta geltokian bertan (2.500 pertsona, bertako ume gehienak barne) Mary lepotik urkatu zuten merkantzia-bagoi batean muntatutako garabi industrial bat erabiliz. Lehenengo saiakerak porrot egin zuen katea apurtu eta Mary lurrera erori zenean, aldaka hautsiz. Animalia urkatzeko bigarren saiakera arrakastatsua izan zen. Ondoren, trenbidearen ondoan lurperatu zuten gorpua.

### Ondorengoak 
Istorioaren benetakotasuna eta exekuzioren argazki bat ere zalantzan jarri izan dute, baina lekukotasun gehigarriek baieztatu dute gertatu zena. 

Kasua XX. mendean AEBetan animalien tratu txarren adibide gisa sarri aipatua izan da, elefanteak protagonista izan dituzten beste kasu batzuekin batera: 1885ean tren-makina baten aurka talka eginez hil zen Jumbo zirkoko elefantea edo 1903an elektrokutatu zuten Topsyren kasua.

## Kanpo estekak
Pierre-Narcisse Guérin

**Pierre-Narcisse Guérin** (Paris, 1774ko martxoaren 13a - Erroma, 1833ko uztailaren 6a) frantziar margolaria izan zen.

Jean-Baptiste Regnaulten ikaslea izan zen eta 1796an margolaritza sari nagusia irabazi zuen. 1799an Erromara joan zen ikastera eta 1800ean Napolira. Bere lan melodramatikoak eta ponpoiak Frantziako Lehen Inperioaren gustura egokitzen ziren.

Berrezarkuntzan ohoreak jasotzen jarraitu zuen. Luis XVIII.ak 1815ean Arte Ederren Akademiako kide izendatu zuen. 1816tik 1822ra Erromako Frantziako Akademiako zuzendaria izan zen.

## Iruditegia 

Guerin Jeune fille en buste.jpg|*Jeune fille en buste* (c.1794)Louvre Museoa
Guerin Pierre Narcisse - Morpheus and Iris 1811.jpg|*Morfeo eta Iris* (1811) Hermitage Museoa
Murder of agamemnon.jpg|*Agamemnonen hilketa* (1817) Louvre Museum
Henri-de-la-rochejacquelein-1.jpg|*Henri de la Rochejaquelein* (1817) Musée d'Art et d'Histoire de Cholet
Pierre Narcisse Guérin - The Death of Priam, 1817.jpg|*Priamoren heriotza* (1817),Musée des Beaux-Arts d'Angers.
The Return of Marcus Sextus 1799 Pierre-Narcisse Guérin.jpg|vignette|*Le Retour de Marcus Sextus*,(1799), Louvre Museoa

## Kanpo estekak
FC Swift Hesperange

**FC Swift Hesperange** (izen osoa *Football Club Swift Hesperange*) Luxenburgoko futbol taldea da, Hesperange herrikoa.

## Palmaresa 
### Luxenburgon: 2 
* Liga (1): 2022-23
* Kopa (1): 1989-90.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
FC Progrès Niederkorn

**FC Progrès Niederkorn** (izen osoa *Football Club Progrès Niederkorn*) Luxenburgoko futbol taldea da, Niederkorn herrikoa.

## Palmaresa 
### Luxenburgon: 8 
* Liga (3): 1953, 1977–78, 1981
* Kopa (5): 1933, 1945, 1977, 1978, 2024

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Marcial Dorado

**Marcial Dorado Baúlde** (Cambados, Pontevedra, 1950eko apirilaren 2a) Arosa uhartean bizi den narkotrafikatzaile galiziarra da.

## Ibilbidea 
Vicente Otero Pérez "Terito" tabako kontrabandistarentzat gidatzen hasi zen, abiadura handiko txalupa motorren pilotu gisa. Ordutik aurrera, bere jarduerek lur, hornitegi, upategi eta abarren jabe izatea ahalbidetu zioten. 1990eko hamarkadan, tabako-kontrabandoan atxilotu eta kondenatu zuten. 2003an, José Antonio Vázquez Taín epailearen aginduz atxilotu zuten, kokaina-kontrabandoan parte hartzeagatik. Auzitegi Nazionaleko epaitegiak 14 urteko kartzela-zigorra ezarri zion. Prozesuan ardogintza propietateak enbargatu zitzaizkion, ia berrehun ondasun higiezin, eta kontuak Suitzan, Portugalen eta Bahametan.

2013. urtean, 1995eko udan hartutako argazkiak argitaratu ziren *El País* egunkarian. Marcial Dorado garai hartan Galiziako Osasun Zerbitzuko idazkari nagusiarekin agertzen zen, Alberto Núñez Feijóo. Argitaratu ziren garaian Galiziako Xuntako lehendakaria zen, eztabaida politiko sortu zuena Galizian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Ayala Ruiz

**Patricia Ayala Ruiz** kolonbiar zinemagilea, dokumentalista eta kazetaria da, *Don Ca* (2013) eta *Un asunto de tierras* (2015) dokumentalak zuzentzeagatik aitortua.

## Karrera 
2010ean ekin zion Aiarak *Don Ca* izenburuko bere lehen film dokumentalaren ekoizpen faseari.  Dokumentala Kolonbian estreinatu zen 2013an, eta Camilo Arroyo Arboledaren istorioa aurkezten du, Popayán hiriko bere jaioterriko komunitatea utzi zuen Guapi udalerri xumean bizitzeko eta komunitateko tutore moduko bat izateko.   Bi urte geroago, bere bigarren film luzea estreinatu zuen, *Un asunto de tierras* izenekoa , non Kolonbiako lurrak berreskuratzeko prozesu neketsua aztertzen duen.  2015ean ere, Señal Colombia kateko dokumentala egin zuen *Mutis* izenburupean, Álvaro Mutis idazle kolonbiarren bizitzari eta lanari buruzkoa. 

## Filmografia nabarmendua 
### Zinema eta telebista 
* 2013 - *Don Ca*
* 2015 - *Un asunto de tierras*
* 2015 - *Mutis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary (elefantea, Berriz)

**Mary elefantea** Berrizen 1963an idi batzuen kontra dema batean protagonista izan zen zirkuko elefante eme bat izan zen, ia 5 tona eta 55 urte zituena Berrizko gertakariaren protagonista bilakatu zenean. 

## Dema 
Bilbon Circo Milán izeneko zirkua ikuskizunak ematen ari zela, Eduardo Urzelai berriztarrak proposatu zuen ikuskizun gehigarri bat antolatzea Berrizko probalekuan: Deman harriari tiraka jartzea desafioan Mary elefantea eta Antzua baserriko bi idi. Berriztarrei esan zietenez, lehiatuko zen Mary elefantea *The Greatest Show on Earth* Cecil B. DeMilleren 1952ko filman agertutakoa zen. 

Berrizko jaien testuinguruan, probalekua jendez bete zen eta Luigi Zoppe hezitzailearen aginduetara aritu zen Mary. Hala ere, elefantea ez zegoen probetan aritzera ohituta, eta, zortzi iltze egin ostean, gelditu egin zen, eta hezitzaileek behartuta, beste bi egin zituen eta hor amaitu zen harena. Berrizko idiek, berriz, 52 iltze egin zituzten. 1.900 kiloko harriarekin egin zen lana.

Zoppe hezitzaileari demetan aritzen ziren bi lagunek lagundu zioten, Atxuri eta Antxia izenez ezagunak zirenez. Antzua baserriko Benigno Azpitartek akuilatu zituen bere idiak, bere seme Ignazio Azpitarterekin eta Luis Alberdi “Txikia” Azkoitikoarekin. Halaber, horren gaineko izen bereko antzezlana egin zuen Berrizko Txintxaun antzerki taldeak 2017an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* No-Do zine albistegiko albistea Youtuben.
Bokazioaren alegoria

***Bokazioaren alegoria*** () Artemisia Gentileschiren margolan baten izenburua da, 1615 eta 1616 artean egindakoa. Mihise gaineko olio-pintura bat da, Florentziako Buonarroti etxearen sabaian dago. Dimentzioak 152 zm. x 61 zm. dira. 

## Historia 
1615-16an Miguel Angel Buonarroti gazteak (1568-1646), fiorentar artista ospetsuaren ilobak, enkargatu zuen pintura. Zalantzarik gabe, pinturak garaian sentsualitate asaldagarriaren zentzua zuen. Horregatik, Leonardo di Buonarrotok, Baldassarre Franceschiniri biluztasun originala estaltzeko janzkera moralizatzaileen exekuzioa ordenatu zion, 1684. urtearen inguruan. Jatorrizko irudia imaginatu, besterik ezin da gaur egun.

## Deskribapena 
Erdi biluzik dagoen neska gazte bat irudikatzen du. Bi eskuekin iparrorratz bat eusten du zeru-hodeiz osatutako oihal baten gainean, eta, bitartean, izar argitsu batek distira egiten du buru gainean, non bere ile horiak orrazkera landu baten kontra matxinatu nahi dituela ematen duen.

## Esanahia 
Bokazioaren alegoria adierazten du, «zerbait zehatzerako joera naturala», eta, bereziki, talentu naturalarena edo arte baterako joera. Neskaren ezaugarriek erretratu batzuenak gogorarazten dituzte, hala nola Jérome Daviden grabatuarenak eta Artemisiaren ustezko autoerretratuenak. Alegoriaren bidez, Artemisia Gentileschik, garai hartan 22 urte zituenak, bere joera artistikoa ospatuko zuen horrela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgunean argitaratutako lanaren komentarioa.
Cichorium

***Cichorium*** *asterazeoen* familiako belar-landareen genero bat da; generoak zortzi espezie hartzen ditu eta horietako batzuk, bereziki *C. intybus* (txikoria), Europako jatorrizko bakarra, eta *C. endivia* (osterzuri), elikadura-erabilerarako landatzen dira.

Entsaladako barazki gisa erabiltzen dira, zapore mingots bereizgarriarekin, eta *C. intybus* ehotu eta txigortuaren sustraia kafearen ordezko efektiboa da. Kolore urdineko lore erakargarriagatik apaingarrietarako ere erabiltzen dira.

Deskribatutako 40 espezie inguru biltzen ditu generoak, horietatik 10 bakarrik onartuak izan dira.

## Taxonomia 
Generoa Carlos Linneo deskribatu zuen eta *Species Plantarum* (2.liburuki, 813.or., 1753) argitaratu zen. Espezie tipoa *Cichorium intybus* L. da.

### Etimología 
***Cichorium***: latinetik dator, *cǐchǒrǐum, -ǐi*, hitza, berez, antzinako grezieratik dator, *κιχόρεια*. Plinio Zaharra , *Historia Naturalis* (*20, 74*).

## Onartutako espezieak 
* *Cichorium alatum* Hochst. & Steud.
* *Cichorium bottae* Deflers			
* *Cichorium callosum* Pomel		
* *Cichorium calvum* Sch.Bip. ex Asch.			
* *Cichorium dubium* E.H.L.Krause		 	
* *Cichorium endivia* L.	
* *Cichorium hybridum* Halácsy	 	
* *Cichorium intybus* L.		 	
* *Cichorium pumilum* Jacq.	
* *Cichorium spinosum* L.

## Bibliografia 
# Davidse, G., M. Sousa-Peña, S. Knapp & F. Chiang Cabrera. (editoreak) 2012. *Asteraceae*. Fl. Mesoamer. 5(2): ined.
#  *Flora of China* Committee argitaletxea. 2011. Fl. China 20–21: 1–992. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
#  *Flora of North America* Committee argitaletxea, e. 2006. Magnoliophyta: Asteridae, part 6: Asteraceae, part 1. 19: i–xxiv. In Fl. N. Amer.. Oxford University Press, New York.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Chicory Pollinators Diagnostic photographs; insect pollinators of Chicory
* :ITIS 36762
* :Chicory, endive, and other gourmet greens
Nicolás Suescún

**Nicolás Suescún Peña** (Bogotá, 1937ko maiatzaren 5a &ndash; 2017ko apirilaren 14a ), kolonbiar idazlea eta artista izan zen, bere poesia, narratiba eta collage sarkastikoengatik ezaguna. Itzultzailea, irakaslea, kazetaria eta diseinatzaile grafikoa ere bai. 

## Biografia 
DBH eta unibertsitateko ikasketak egin zituen Estatu Batuetan eta Frantzian. Hainbat urtez *Eco* aldizkaria zuzendu zuen, Kolonbiako poesiaren zabalkundean eragin handiko argitalpenetako bat. *Cromos* aldizkariko erredaktore-buru eta kolaboratzailea izan zen, non nazioarteko politikari buruz idatzi zuen, nazioarteko politikaren kronista El Espectador-en, eta Diners aldizkariko literatur kritika orrialdearen arduraduna izan zen.  Aldizkarietan bere lana ilustratzen zuen collageak, gizarte-errealitateari buruzko eduki sarkastiko handia dutenak, hainbat erakusketatan jarri dituzte ikusgai (Berlinen, 1976an, adibidez). Ambrose Bierce, Anne Marie Garat, Arthur Rimbaud, Christopher Isherwood, Gustave Flaubert, Honore de Balzac, Jaime Manrique, Robert Louis Stevenson, Stephen Crane, Wade Davis, William Blake, William Butler Yeats, William Shakespeare eta William idazleen liburuak gaztelerara itzuli zituen. Somerset Maugham humanitateei eta negozioei buruzko beste lan askoren artean. Mario Riveroren eta Raúl Gómez Jattinen poemak ere itzuli ditu ingelesera. Bere *Los Cuadernos de N* (1994)  1990eko hamarkadako Kolonbiako gazteen kontrakulturaren sektore batek oso estimatutako eleberriaren aurkako moduko bat da 

## Argitaratutako lanak 
**Ipuinak**

* *El retorno a casa*, 1971
* *El último escalón*, 1974
* *El extraño y otros cuentos*, 1980
* *Oniromanía*, 1996
* Cuentos semicompletos 2019

**Poesia**

* *La vida es*, 1986
* *Tres a.m.*, 1986
* *La voz de nadie*, 2000
* *Bag bag*, 2003
* *Este realmente no es el momento*, 2007
* *Empezar en cero*, 2007
* *Jamás tantos muertos y otros poemas*, 2008

**Eleberriak**

* *Los cuadernos de N*, 1994
* *Opiana*, 2015

## Sariak eta ohoreak 
* Bizitza eta Lana Saria, 2010  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *N-ren koadernoak*
* Nicolás Suescún-ekin bilera. ?
* https://web.archive.org/web/20211112205154/https://www.bibliotecadigitaldebogota.gov.co/resources/2044564/
Brichos

***Brichos*** 2007ko Paulo Munhoz brasildar zinema zuzendarien animaziozko film bat da. Sekuela bat izan zuen: *Brichos - A Floresta É Nossa* izenekoa.

## Bikoiztaileak 
* "Vadeco": Bandeira
* Marino Junior: Tales
* Renet Lyon: Jairzinho
* Mário Shoemberger:  Ratão / Olavo
* "Wella": Jaguar
* Enéas Lour: Rubinelson / Dr. Norberto
* Mauro Zanatta: Ratãozinho / P. Dumont
* Fabíula Nascimento: Dumontzinho / Tia Sapa
* Michele Pucci: Tia Tatuzinha / Corujinha
* Célia Ribeiro: Tia Calanga
* Geraldo Pioli: Mestre Sucuri
* Toninho Domingues: Capanga Gato / Dr. Vital
* Chico Nogueira: Narrador do jogo
* Regina Vogue: Cobra Coralina
* Roberta Storelli: Computador / Ararinha
* Leandro Schettini: Capanga Cachorro
* Tales Munhoz: Bebê Ratãozinho / Bebê Jaguar
* Paulo Munhoz: Capanga Rato / Dona Gina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (portugesez)
*
Gyromitra melaleuca

***Gyromitra melaleuca*** *Discinaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat jotzen.

Sinonimoak: *Pachyella melaleuca*, *Peziza melaleuca*, *Paradiscina melaleuca*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, disko itxurakoa, gutxi-asko tolestua eta zerebriformea. 

**Himenioa:** arre-marroi koloretik arre-beltzaxkara. 

**Hanka:** Laburra eta zuria.

**Haragia:** Zurixka, hauskorra, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Melaleuca* epitetoa grekotik dator, beltza esan nahi duen "mélas" hitzetik eta zuria, esan nahi duen "leuco" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Pachyella violaceonigra* delakoarekin nahas daiteke, hau lurrari oso itsatsita ateratzen delako bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian basoetan ateratzen da. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Gartzia Fuentes

**Jon Gartzia Fuentes** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolari profesionala da.

## Biografia 
Erdiari moduan jokatzen du, puntaerdi lanetan. Burladesen izan ziren bere haztapenak futbolean. Osasunako harrobian ibili zen 2012tik 2017ra, Vila-realera joan zenenan. Bertan bost denboraldi jokatu ondoren, Osasunara bueltatu zen 2026rarteko kontratuarekin. 2025eko urriaren 29an lehen talde gorritxoarekin egin zuen debuta Son Malferit Futbol Zelaian, Sant Jordiren aurkako Kopa kanporaketan.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Diatrypella favacea

***Diatrypella favacea*** *Diatrypaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukalderako balio.

Sinonimoak: *Sphaeria verrucaeformis*, *Sphaeria cavernosa*, *Sphaeria betuligna*, *Sphaeria variolosa*, *Diatrype favacea*, *Microstoma favaceum*, *Diatrypella verrucaeformis*, *Diatrypella verrucaeformis var. major*.

## Deskribapena 
**Peritezioak:** 0,4 eta 0,6 mm bitarteko diametrokoa, beltzak eta bi solairu edo estrakturen gainean jarriak, kanpoaldetik arre-beltz koloreko estroma batean, eta barrualdetik zurixka kolorekoa. Estroma biribila. angeluduna edo luzanga izan daiteke, zerbait konikoa, zuhaitzen azala puzketan apurtzen duena, peritezioak inguratzen dituena. Gainazala garatxoduna da, eta gutxi ikusten diren peritezioetako ostioloek okupatzen dute.

## Jangarritasuna 
Ez du sukalderitzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Diatrype disciformis* delakoarekin nahas daiteke, honek estroma laua du eta ez konikoa, peritezio txikiagoak eta zortzi espora izaten ditu aska bakoitzean.

## Sasoia eta lekua 
Negutik udaberrira, hainbat hostogalkorren adar eta enborretan: *Alnus* (haltz), *Corylus* (hurritz) eta *Fagus* (pago). Soropildua hazten da, eta eskotan adar osoak kolonizatzen dituzte.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Argentina, Europa, Errusia, Txina, Himalaiako eremua, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Laka

**Ander Laka Belaustegi** (Ondarroa, Bizkaia, 2001eko urriaren 28a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen da, normalean puntaerdian. Berer jaioterriko Aurreran eta Athleticen harrobian hezi zen. Baskonian aritu ondoren talde zurigorrirekin zuen lotura bukatu zuen. Leioan Hirugarren Federazioan maila bikaina erakutsi ondoren, Bigarren Fedetaziora igoberria zen Barakaldok fitxatu zuen 2023ko udan.. Denboraldi bat Gernikan jokatu ondoren Sestao Riverrek fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
AC Virtus

**AC Virtus** edo **Associazione Calcio Virtus** (aurrez *Società Sportiva Virtus*, *SS Virtus*) San Marinoko futbol taldea da, Acquaviva herrikoa.

## Palmaresa 
* Liga (2): 2023-24, 2024-25.
* Kopa (1): 2023.
* San Marinoko Superkopa (Trofeo federale) (1): 1988.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Álvaro Marín

**Álvaro Marín Sesma** (Zentroniko, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolari profesionala da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan jokatzen du. Cirboneroren harrobian hezia, lehen taldean oso gatzea izanda jokatu eta golak sartu zituen. 2021eko udan Athleticek fitxatu zuen Baskonian jokatzeko. 2023ko udan Herbeheretako bigarren mailara joan zen lagatua, Helmond Sportera. 2024ko udan Amorebietara joan zen lagatu gisa. 2025eko udan talde zurigorriak Celtara saldu zuen Celta Fortunan jokatzeko, Lehen Federazioan.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Lovie Simone

**Lovie Simone Oppong** (New York, 1998ko azaroaren 29a ) estatubatuar aktorea da. 

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*Lovie Simone — IMDb
FOKU (argazki-agentzia)

**FOKU agentzia**, fotokazetaritzako euskal agentzia bat da. 2001 urtean sortu zen eta ikus-entzun ekoiztetxea ere bada. Euskal Herriko lurralde guztietan lan egiten duten 20 lagunek osatzen dute agentziaren lan talde finkoa. Fotokazetaritza lantzeaz gain, zerbitzu edo egitasmo audiobisual mota ezberdinak ekoizpena ere eskaintzen du.

1995 eta 2001 urteen artean aritu zen Argazki Press (ARP) argazki agentziaren jarraipena da berez **FOKU**. Hamasei urteko ibilbidearen ostean, Argazki Press argazki agentziak marka aldatzea erabaki zuen, eta aurrerantzean *Foku* izenarekin sinatuko zituen bere edukiak. Ez zan izen aldaketa soila izan. Izan ere, orduan hasi baitzen ikus-entzunezko eduki ugari eskaintzen: dokumentalen ekoizpenak, drone bidezko grabaketak, 360 graduko panoramikak eta tour birtualak.

FOKU agentziako argazkilariak dira hauek, besteak beste: Gorka Rubio, Jon Urbe, Jagoba Manterola, Marisol Ramirez, Monika del Valle, Andoni Canellada, Juan Carlos Ruiz, Luis Jauregialtzo, Aritz Loiola...

## Argitalpenak 
* *Izurria hemen* argazki-liburua kaleratu zuen 2020an Baigorri Argitaletxeak. Bertan, FOKU argazki-agentziako langileen irudiek bat egin zuten Harkaitz Cano idazlearen egunerokoarekin, Covid-19 pandemia garaian bizi izan zeneko memorian gordetzeko aukera emanez. Hamabost argazkilari hauek parte hartu zuten liburuan: Jon Urbe, Jaizki Fontaneda, Gillaume Fauveau, Juan Carlos Ruiz, Bob Edme, Idoia Zabaleta, Raul Bogajo, Gorka Rubio, Aritz Loiola, Andoni Canellada, Iñigo Uriz, Andoni Lubaki, Luis Jauregialtzo, Jagoba Manterola, Endika Portillo eta Juanan Ruiz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskaldunon Egunkaria
* Berria
* Gara

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* FOKU (Argazki Press) Youtube kanala
* Zazpika aldizkaria. Azalak eta edukiak ikusgai. Calameo.
Ernst Streeruwitz

**Ernst Streeruwitz**, **Ernst Streer Ritter von Streeruwitz** jaioa (Mies, 1874ko irailaren 23a - Viena, 1952ko urriaren 19a) austriar militar, negozio-gizon eta politikaria izan zen. Austriako kantzilerra izan zen 1929ko maiatzetik irailera.

Nobleziako familia batean jaio zen, kide militar eta funtzionario askorekin, jatorriz Frisiakoa.

Ikasketa militarrak egin zituen eta 1895ean armadan sartu zen, 1901ean osasun arazoengatik utzi bazuen ere. Ingeniaritza mekanikoa eta zuzenbidea ikasi zituen orduan, eta fabrikak zuzendu zituen. Lehen Mundu Gerran administrazio-lanak egin zituen eta gerrako presoez arduratu zen.

Gerra amaitu ondoren, ehungintzan jarraitu zuen, eta Alderdi Sozial Kristauko kide gisa sartu zen politikan. Kontseilu Nazionaleko kide izan zen 1923tik 1930era. 1929ko maiatzetik irailera kantziler eta Kanpo Arazoetako ministro izan zen. Gobernuak porrot egin zuen Heimwehr eta Schutzbund milizien arteko liskarraren ondorioz.

Boteretik agurtu ondoren, 1938an Anschlussa babestu zuen.
1986ko Nafarroako Itzulia

**1986ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XXV. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (lehenbizikoa eta bosgarrena bi sektoreetan bananduak), ibilbidea Beriainen hasi eta Tuteran bukatu zen.

## Taldeak
* Agramont-Burunda
* SEAT-Orbea
* Gurelesa-GAC
* KAS
* G.D. Reynolds
* CLAS
* Cafes La Brasileña-Manik
* Cajamadrid
* Espainiako selekzioa
* Kubako selekzioa
* Suediako selekzioa
* Danimarkako selekzioa
* Zeeland
* ACBB-Merlin Plage
* F.C. Oloronais

## Etapak  
## Sailkapen nagusia 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izarra Urdalleta Iraola

**Izarra Urdalleta Iraola** (Errezil, Gipuzkoa, 1975eko urriaren 24a) politikaria da. 2023ko ekainaren 17an Segura udalerriko alkate bilakatu zen, bigarren aldiz, 2023ko maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziaduna da Izarra eta Segurako Ardixarra etxea turismo bulegoko langilea. Herrigintzan aritua, guraso elkartean eta beste zenbait arlotan.

### Politikari ibilbidea 
2019an Izarra Urdalleta Iraola aurkeztu zuen Segurako EH Bilduk maiatzaren 26ko udal hauteskundeetan alkate kargurako. Aurretiaz Segurako etxe guztietara galdetegia bidali zuten aurreko 4 urteetako balorazioa eskatzeko, hurrengo agintaldirako proposamenak jasotzeko eta alkategaien eta zinegotzigaien izen proposamenak egiteko. Guztira 100 inkesta jaso zituzten 17 izen proposatu zituzten alkategai izateko, horien artean Izarra.
thumb|200px|Izarra Urdalleta Segurako alkate makila jasotzen, 2023.06.17
2019ko udal hauteskundeetan Seguran, hiru hautagaitzetan emakumezkoak izen zen alkategaia: EH Bilduko Izarra Urdalleta Iraola, EAJko Karmele Arruabarrena Esnaola eta PSE-EEko Susana Corcuera Leunda. EH Bilduk 427 boto eskuratu zituen, EAJk 399 eta PSE-EEk 5. Honenbestez, Izarra Urdalleta Iraolak eskuratu zuen alkate kargua.

2023ko udal hauteskundeetara bigarrenez aurkeztu zen Izarra Urdalleta Segurako alkatetzara. Lanean jarraitzeko «gogoz eta ilusioz» zegoela adierazi zuen eta gizarte moduan zeuden erronkei aurre egiteko lanean jarraituko zuela gehitu zuen. «Bihotzarekin lan egiten jarraituko dugu», azpimarratu zuen.

2023ko maiatzaren 28an EH Bilduk gehiengo osoa lortu zuen Seguran. 9 zinegotzitatik  6 hain zuen, beraz, Izarra Urdalletak jarraituko du alkatetzan, ekainaren 17ko bilkuran EAJren 3 bozkak ere Izarra Urdalletarentzat izan ziren, eta hala, aho batez erabakita izango da alkate.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Izarra Urdalleta Segura Irratian
* Elkarrizketa; Bando, bando  2022.03.04
Oulema melanoventris

***Oulema melanoventris*** *Chrysomelidae* familiako intsektu kakalardo espezie bat da. 1993an White-k zientifikoki deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oulema subfusca

***Oulema subfusca*** *Chrysomelidae* familiako intsektu kakalardo espezie bat da. 1983an Silfverberg-ek zientifikoki deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emiliano Isaza Gutiérrez

**Emiliano Isaza Gutiérrez** (Sonsón, 1850eko ekainaren 8a - Bogotá, 1930eko otsailaren 17a) kolonbiar idazlea, kazetaria, historialaria, filologoa, politikaria, abokatua eta diplomazialaria izan zen.

## Biografia 
Sonsonen jaio zen, Antioquian, 1850eko ekainaren 8an, Valerio Isaza Ruizen, 1852 eta 1856 artean Sonsongo senatari eta alkatearen, eta Carlota Gutiérrez Gonzálezen semea. Ikasketak La Cejan hasi zituen, gero Medellínera joateko, eta handik zuzenbidean lizentziatu zen Estatuko Unibertsitatean (Gaur egungo Antioquiako Unibertsitatean ). 

Graduatu ondoren, 1875ean Bogotara joan zen bizitzera, eta han hasi zen irakasle lanetan Espíritu Santo ikastetxean. 1887an Kolonbiako Legazioaren Idazkari izan zen Vatikanoan, eta enbaxadore arduradun gisa, 1887ko Konkordatua izenpetu zuen. Mila Eguneko Gerran Ekuadorren enbaxadore izan zen eta 1908 eta 1909 bitartean, Rafael Reyesen Gobernuan, instrukzio publikoko ministroa izan zen. 

Kolonbiako Historiaren Akademiaren 12 sortzaileetako bat izan zen eta Miguel Antonio Caroren *El Tradicionalista*, Carlos Martínez Silvaren *El Repertorio Colombiano* eta José María Guingue y Carvalhoren *El Correo del Sur* egunkariekin kolaboratu zuen. 

Bere lehengusina Ana Gutiérrez Hoyosekin ezkondu zen, eta harekin ezkondu zen Bogotan 1914ko maiatzaren 20an. Ana Rufino Gutiérrez Isaza jeneralaren alaba zen, kongresukide eta ministroa. 

### Idazteko estiloa 
Hizkuntzarekin perfekzionista, Miguel Antonio Caro eta Rufino José Cuervorengana jo zuen bere *Gramatika* garbitasun eta dotoreziaz hornitzeko. Haren lanek hizkuntza nola sentitzen zuen eta zenbat aberastu nahi zuenaz hitz egiten dute. Gregorio Gutiérrez González poetaren iloba zen. Bere lanik nabarmenena *Gramática práctica de la lengua castellana* da. 

## Lanak 
* *Gramática práctica de la lengua castellana* (1880). 
* *Diccionario ortográfico de apellidos y nombres propios de personas*, César Conto Ferrerrekin (1885).
* *El Libro del Niño* (1892).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hatsa ikastola

**Hatsa ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Bokale herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
2017an sortu da, Bokale herriko haurren biltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Seaskaren webgunea
Xabier Gorrotxategi

**Xabier Gorrotxategi Anieto**, euskal arkeologoa, historiaurrelaria eta Geografia eta Historia doktorea eta EHUko irakasle ohia da. Bizkaiko Karta arkeologikoaren parte bat idatzi zuen María José Yarriturekin batera.

Bere doktore tesia Euskal Herriko Unibertsitatean lortu zuen Venta Laperra, Arenaza eta Santimamiñeko koben margoen ikerketarekin, Javier Fernández Erasok zuzendua, 1988. urtean. 2000. urtean, Kobieko aparteko eranskin batean bere tesiaren gaia jorratu zuen: *Arte paleolítico parietal de Bizkaia.* Megalitismoaren inguruko ikerketa ugari burutu ditu.

## Bere lanak 
Hainbat artikulu akademiko idatzi eta zenbait liburutan parte hartu du. Hauek dira batzuk:

* 2000. *Arte paleolítico parietal de Bizkaia. KOBIE*, 2. eranskina. Bilbo: Bizkaiko Foru Aldundia. 569 or. : 295 irudi. : 95 argazki: 41 kuadro : 4 zabalgarri. - ISSN: 0211-1942
* 2019. J.M. Vallejo Raserorekin batera: "The parts of Hispania without epigraphy", in  Sinner, Alejandro G. (arg.), Velaza, Javier (arg.) *Palaeohispanic Languages and Epigraphies* , ISBN9780198790822, 335-364 or.
* 1995. María José Yarriturekin batera: *"El megalistismo en el cantábrico Oriental: investigaciones arqueológicas en las necrópolis megalíticas de Karrantza* *(Bizkaia), 1979-1994. La necrópolis de ordunte (Valle de Mena, Burgos)*, *1191-1994*" *Primeros agricultores y ganaderos en el Cantábrico y Alto Ebro*, , 145-198 or.
* 1988. *Situación lingüística de Euskal Herria y zonal aledañas en la antigüedad.* Euskal herriaren historiari buruzko biltzarra, 1. lib., 1988 (*De los orígenes a la cristianización*),  , Bilbao. Txertoa. 119-136 or.
* 1984. Xabier Gorrotxategi, María José Yarritu: *Carta arqueológica de Vizcaya: v. II: Materiales de superficie*. Deustuko Unibertsitatea, Argitalpen Zerbitzua, .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseba Rios

thumb|260px|Aranbaltzan aurkitutako Erdi Paleolitoko egurrezko makila.
**Joseba Rios Garaizar** (Algorta, Getxo, 1976) arkeologian doktorea eta historiaurrelaria da.  Gaur egun, Bizkaiko Arkeologia Museoan lan egiten du. Barrikako Aranbaltza aztarnategia induskatu du 2013 ezkero, eta mundu osoko hamaika lekutan ibili da eta jardun du Neanderthalen bizimodua ikertzen. 

## Jarduera akademikoa eta profesionala 
Historia Lizentziatura lortu zuen Deustuko Unibertsitatean.

## Argitalpenak 
Hainbat artikulu zientifiko argitaratu du, izen handiko nazioarte mailako aldizkari akademikoetan barne. Hauek dira bere argitalpen batzuk:
* 2022. Joseba Rios Garaizar, Eneko Iriarte eta beste: "The intrusive nature of the Châtelperronian in the Iberian Peninsula", PLoS ONE 17(3):           e0265219. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0265219
* 2022. Gómez-Olivencia, Asier; López Oraindia, Diego; Sala, Noemi; eta beste. "The human remains found in 1967 in Axlor: Still not convincingly Neandertals: A reply to González‐Urquijo et al". *American Journal of Biological Anthropology*. DOI: 10.1002/ajpa.24633
* 2018. Joseba Rios-Garaizar; Oriol López-Bultó; Eneko Iriarte, et alii: "A Middle Palaeolithic wooden digging stick from Aranbaltza III, Spain". 2018ko martxoak 28. *Plos One*, 13 lib., 3 Zk.,‎ 2018,1-15 or. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eudoro Galarza Ossa

**Eudoro Galarza Ossa** (Caramanta, 1895 - Manzales, 1938ko urriaren 12a) kolonbiar kazetaria izan zen, *La Voz de Caldas* egunkariko zuzendaria. Jesús María Cortés Poveda tenienteak erail zuen, karguan hil zuten lehen kazetari kolonbiarra izanik. 

## Biografia 
Antioquian Caramantan jaio zen 1895ean. Bere familia Manizalesen finkatu zen 1911n, 16 urte zituela. Loteria arrunt batean miliziarako egokia aurkitu zuten, eta soldadutza egin zuen. Itzultzean kazetaritzan eta politikan sartu zen. Magdalena Jiménezekin ezkondu zen eta harekin hiru seme-alaba izan zituen, Nora, Lucía eta Helí. Arturo Zapata inprimatzailearekin *La Voz de Caldas* egunkaria sortu zuen 1925ean. Egunkaria 13 urtez saldu zen eta Galarzaren heriotzarekin erori zen, publizitate oxigeno faltagatik.

Galarza Ossa izan zen Kolonbian eraildako lehen kazetaria eta eraildako kazetarien historia luzea duen herrialde batean adierazpen askearen urraketaren lehen adibide dokumentatua. Galarzaren heriotza, gainera, kazetari kreolera baten lehen hilketari dagokio XX. mendean. Galarza *La Voz de Caldas* egunkariko zuzendaria izan zen, Manizalesen. Jesús María Cortés Poveda tenienteak kazetaria erail zuen 1938ko urriaren 12an su-arma-munizioaren bi tirorekin.

Cortések bere ekintza justifikatu zuen erakunde militarra defendatzen ari zela ziurtatuz. Tenienteak Galarza hil zuen, "uniforme militarra iraindu" zuelako. Cortés auzitik libre atera zen, Jorge Eliécer Gaitán politikari liberal ezagunak egindako defentsa arrakastatsu baten bidez.

## Heriotza 
La Voz egunkariko erredaktoretako batek Cortés tenienteak bere tropei eman zien tratu txarra salatu eta jendaurrean Ayacucho batailoiko soldadu bati zaplaztekoa ematea leporatu zion. Zuzendariak bere menpekoari lagundu ziolarik, militarrak bere armatik bi tiroz hil zuen.

1978ko hilketari buruz hitz egiten zuen hedabideei egindako lehen elkarrizketan, Cortés tenienteak esan zuen ez zuela damutzen eta delitua berriro egingo zuela aukera berriro izanez gero, "uniformea errespetatzea baita". Galarza, bere gaztaroan armada nazionalean aritu zena, tenienteak hil zuen Manizaleseko bulegoan zegoela. Arturo Alape historialariak epaia kritikatu zuen Gaitán hizlari ospetsuaren defentsak "argudioak baino oratoria gehiago" izan zuela esanez, eta epaia "Galarzaren memoriari iraintzat" jo zuen.

Jorge Consuegra kazetari kolonbiarrak arma bakarra beti egia izan zuen kazetari eredugarritzat jo zuen Galarza. "Egiten dugun kazetaritzarekin egunero apur bat hiltzen gara" oharra eskaini zion.

## Erreferentziak 
* Villegas Botero, Adriana (2018ko otsailaren 19a). Eudoro Galarza Ossa, Kolonbian hildako lehen kazetariaren istorioa . Notario aldizkaria, Manizaleseko Unibertsitatea. 20. urtea, 15. liburukia 1. zk., 165-184 orrialdeak.
* Villegas Botero, Adriana (2018ko abuztua). Galarza, lehen isildua . Malpensante aldizkaria. 199. liburukia.

## Kanpo estekak
Aris Limassol

**Aris Limassol** (grekeraz Άρης Λεμεσού, "Αris Lemesou") Zipreko futbol taldea da, Limasol hirikoa. 

## Historia 
1930an sortu zen eta Limasolgo klub historikoetako bat izan arren maila apalean ibili izan da. 1939an arazo ekonomiko larriengatik taldea desegin zen eta 1952an birsortu zen. Sarritan egon izan da lehen mailan baina ez du emaitza aipagarririk izan. 1989an Kopako finala jokatzera iritsi zen eta hiri bereko AEL Limassol nagusitu zitzaion luzapenean sarturiko golaren bidez.

2021eko udan Vladimir Fedorov negoziogizon errusiarrak erosi zuen eta Zipreko talde onena bihurtu nahi izan zuen. 2022-23 denboraldian lortu zuen lehenengo titulua, Zipreko Ligako txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
### Zipren: 1 
* Liga (1): 2022-23.
* Kopa (0): finalista 1989an.

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Oulema nigrofrontalis

***Oulema nigrofrontalis*** *Chrysomelidae* familiako intsektu kakalardo espezie bat da. 1987an Takizawa & Basu-k zientifikoki deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Nikolaevna Errusiakoa

**Olga Nikolaevna Errusiakoa** (**Olga Nikolaevna Romanova**; ; Tsarskoie Selo, San Petersburgo, 1895eko azaroaren 15aGreg./azaroaren 3aJul. - Ipatiev Etxea, Jekaterinburg, 1918ko uztailaren 17a) errusiar Dukesa Handia izan zen.

Nikolas II.a Errusiakoa eta Alexandra Feodorovnaren alaba zaharrena izan zen. Lehen Mundu Gerran erizaina izan zen eta zauritutako soldaduak zaindu zituen nerbio-krisi bat izan zuen arte.

Bere guraso eta anai-arrebekin batera hil zen Jekaterinburgen boltxebikeek egindako tiroen ondorioz, 1918ko uztailean. Bere gorpuzkiak 2007an identifikatu zituzten eta San Petersburgoko San Petri eta San Paulo katedralean lurperatu zituzten. Errusiako Eliza Ortodoxoak santu izendatu zuen gainerako familia bezala.
Oulema magistrettiorum

***Oulema magistrettiorum*** *Chrysomelidae* familiako intsektu kakalardo espezie bat da. 1964an Ruffu-k zientifikoki deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oulema vittigera

***Oulema vittigera*** *Chrysomelidae* familiako intsektu kakalardo espezie bat da. 1983an Silfverberg-ek zientifikoki deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Mattheus

**Carlos Mattheus Caballero** (Bilbo, Bizkaia, 2001eko urriaren 25) Euskal Herriko futbolaria da

## Biografia 
Leioako harrobian hezia, aurrelari moduan aritzen da. 2024an Lehen Federaziorako igoera lortu zuen Bilbao Athleticekin. Uda horretan Italiara jokatzera joan zen, hirugarren mailara. 2025eko udan Euskal Herrira bueltatu zen Arenasera Lehen Federazioan jokatzeko.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Gyromitra parma

***Gyromitra parma*** *Discinaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du interes gastronomikorik.

Sinonimoa:*Discina parma* .

## Deskribapena 
**Apotezioa:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, irregularra, hasieran kopa itxuran, gero zabaldu egiten da, ertza kanpora zabalduz.

**Himenioa:** Kolorea arre argitik arre-gorrixkara, zimurtsua. Kanpoko aldea argiagoa du.

**Hanka:** 6 cm artekoa, ildaskatua eta zimurtua.

**Haragia:** Hauskorra, zurixka, lodia. Usain eta zapore hautemanezinak.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Discina perlata* delakoarekin nahas daiteke, hau gehienetan zur deskonposatuan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Normalean lurrean hazten da, ibaiertzeko basoetan, baina baita zurean ere. Urria.

### Banaketa eremua 
Europa, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary (Turkmenistan)

**Mary** Turkmenistango hego-ekialdeko hiri bat da, 126.150 biztanle dituena (2010etik aurrera). Mary probintziaren hiriburua da. Izena turkmenera modernoan Merv ahoskatu eta idazteko modua da, baina Merv edo Alexandria Margiana hiri historikoa berez 30 km-tara dago egungo Marytik. Jatorriz Mary 1884an sortu zen Errusia Inperioko administrazio zentro gisa.

## Deskribapena 
Hiria Karakumeko oasi batean dago, Murgab ibaiaren ibarrean. Mary eskualdeak Turkmenistango gas natural erreserba handienak ditu. Transkaspiar Trenbideak komunikatzen du.

Mary base militarra ere bada eta, batez ere, Irango eta Afganistango mugetatik gertu dagoen bere aireportua Asia Erdialdeko osoko estrategikoki garrantzitsuenetakotzat hartzen da,  jada Sobietar Armadaren base handienetako bat izan zen. 21. mendean Estatu Batuek hainbat saiakera egin dituzte hura erabiltzeko, baina 2023 bitartean bederen alferrik.

Mary Turkmenistango gas naturalaren eta kotoiaren ekoizpenaren zentro bat da, herrialdeko esportazio handienetakoak biak ala biak. Mary eskualdea Turkmenistango ekoizpen kimikoaren erdigunea ere bada: nitrogeno-ongarriak, amonio nitratoa, amoniakoa, azido nitriko ez-kontzentratua eta polipropilenozko ontziak ekoizten dira bertan.  

Maryko Museoa hiriko museo garrantzitsua da, bertako eta nazioaren historiari buruzko informazioa eskaintzen duena, 40.000 objektu ingururekin.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Discina ancilis

***Discina ancilis*** *Discinaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina *Gyromitra* generokoekin nahasteko arriskua du.

Sinonimoak: *Peziza perlata,* *Acetabula ancilis*, *Discina perlata*.

## Deskribapena 
**Apotezioa:** 4 eta 13 cm bitarteko diametrokoa; hasieran kopa moduan, gero irekia, izurtu samarra.

**Himenioa:** Zimurtsua, arre ilun kolorekoa isla gorrixkekin. Kanpoko aldea argiagoa arrosakara tonuekin.

**Hanka:** Laburra, zimurtua.

**Haragia:** Lodia, zurixka, usaingabea.

**Etimologia:** *Perlata* epitetoa, perla txikiz apaindua dagoelako du.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina arriskutsua.

### Nahasketa arriskua 
*Disciotis venosa* delakoarekin nahas daiteke, honek kloro-usaina du eta lurrean ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Koniferoen basoetan, egur hondarretan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kirgizistan, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1985eko Nafarroako Itzulia

**1985eko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XXIV. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (bosgarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Erriberrin hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Razesa
* Orbea-SEAT
* Gurelesa-GAC
* KAS-Miko
* G.D. Reynolds
* Cirsa
* Cajamadrid
* Belgikako selekzioa
* Lombardiako selekzioa
* Victoria Sporting Lisboa
* G.S. Mazza
* Rancilio-Oloronais

## Etapak  
## Sailkapen nagusia 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donald Ogilvykoa

**San Donald** edo **Donald Ogilvykoa** eskoziar santua izan zen.

## Bizitza 
Antzinako Forfarshireko Ogilvyn bizi izan zen zazpigarren eta zortzigarren mendean eta bederatzi alaba izan zituen. Donalden emaztea hiltzean, erlijio-komunitate moduko bat osatu zuten, eta Donald hil zenean, alabak Abernethyko monasterio batean sartu ziren. Eskozia osoko eliza askori bere alaben omenez izena jarri zieten.

San Donald eguna uztailaren 15ean ospatzen da Eliza Katolikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parisko kalea, eguraldi euritsua

***Pariseko kalea, eguraldi euritsua*** (), Gustave Caillebotte (1848-1894) margolari frantsesaren mihise gaineko olio-pintura da, 1877an egina. Ameriketako Estatu Batuetako Chicagoko Arte Institutuan gordetzen da.

## Historia 
Gustave Caillebottek egin zuen pintura, Société Anonyme des Artistes Peintres, Sculpteurs et Graveurs-ek 1877ko apirilean Parisen antolatutako hirugarren erakusketa inpresionistan erakusteko.

Egilea hil ondoren, 1894ko otsailaren 21ean, Paul Durand-Ruelek bere lanaren atzera begirakoan erakutsi zuen berriro. 1900 inguruan, Martial Caillebotte musikagileak, margolariaren anaiak, Château de Montglaten utzi zuen obra. 1951n Parisen Caillebotteren lanaren lehen atzera begirako moderno handia antolatu zen, non margolan honek paper nabarmena izan zuen.

Mihisea 1955ean erosi zuen Walter P. Chrysler Jr., Chrysler konpainiaren sortzailearen semeak. Honek 1964an Wildenstein galeriari saldu zion eta honek berehala Chicagoko Arte Institutuari saldu zion. Caillebottek Claude Monetek emandako olioaren zirriborro bat Parisko Marmottan Monet museoa ikus daiteke. Margolan egin aurreko beste probak ere bildumagile pribatuen eskuetan daude.

## Deskribapena 
Formatu handiko mihise honen ezaugarri nagusiak tonu soilak, kolore diskretuak eta xehetasunei ematen zaien arreta berezia dira. Oso pintura errealista da, batez ere euriak espaloian eta galtzada-harrietan eragindako islei esker. Koadroaren ezkerraldean, ikuslearen begirada urrutian dago, atzealdeko eraikinetan, eta eskuinaldean eta lehen planoan, berriz, aurpegiak eta jantziak oso ondo zainduta dituzten pertsonaiengana zuzentzen da begirada.

Gustave Caillebotteren margo honek Haussmann baroiak egindako obra handien ondoren Parisko galtzada-harrizko kaleetan aterki beltzei eusten dieten burges eta kolore ilunez jantzitako aberatsen (gizonak eta emakumeak berdin) ibilbidea irudikatzen du. Lehen planoan (eskuinean) dagoen bikote bat nabarmentzen da, kale-argi baten aurrean. Estilo hori eta bere garaiko artistena ez datoz bat, normalean simetria izatea eta pertsonaiak beren osotasunean irudikatzea nahiago baitzuten. Gaur egungo Dublingo Place kalea eta Moskuko kalea (ezkerrean), Clapeyron kalea (erdian) eta Turin kalea (eskuinean) irudikatzen dira.

## Iruditegia 

Straße in Paris bei Regen (Vorzeichnung).jpg|Aurreko prestaketa.
Gustave Caillebotte, 1877 - Rue de Paris, jour de pluie (étude).jpg|Prestaketa.
Paris Street; Rainy Day.jpg|Margolanaren aurkezpena Chicagoko Arte Institutuan.
Place de Dublin, Paris May 2010.jpg|Parisko Dublin plaza 2010ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary (argipena)

**Mary** izenak hainbat adiera du:

Batetik, Mary da ingelesez (eta beste hizkuntza batzuetan) ohiko forma Andre Maria izendatzeko, euskaraz Mari eta Miren izen parekideak ere badituena. Izen hori dute, adibidez, pertsona hauek:

* Mary Shelley (1797-1851), idazle ingelesa.
* Mary Leakey (1913-1996), antropologo ingeles-keniarra.
* Mary Steenburgen, aktore estatubatuarra.

Eta izen hori duten elefante parea ere bada:

* **Mary**, Berrizen dema batean lehiatu zen elefantea.
* **Mary**, Tennessee urkatuta hil zuten zirkuko elefante bat.

Bestelakoak:

* **Mary**, Frantziako udalerria, Borgoinan.
* **Mary**, Turkmenistango hiria.
* **2779 Mary**, asteroide bat.
* Mary Poppins, fikziozko pertsonaia bat.
Amalberga Maubeugekoa

**Santa Amalberga** edo **Amalberga Maubeugekoa** (*Amalburga*, *Amalia* edo *Amelia* izenez ere ezaguna) (Santes, VII. mendearen hasiera — Maubeuge, 690a) beneditar moja izan zen.

## Bizitza 
Familia aristokratiko batean jaio zen Brabanteko Dukerrian, VII. mendearen hasieran. Kondairaren arabera, Pepin Landengoaren arreba edo iloba zen. Lorenako dukearekin ezkondu zen. Normandiar kronikariek bi aldiz ezkondu zela zioten, baina hori okerra omen da. San Emeberto, Santa Reineldis, Santa Faraildis eta Santa Gudularen ama izan zen. Senarra hiltzean, Maubeugeko monasterioan sartu zen, non hil zen 690an.

Santa Amalberga Maubeugekoa ez da nahastu behar Santa Amalberga Temsekoarekin, zeinaren jaieguna ere uztailaren 10a baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak