Truus Schröder

**Geertruida Antonia Schröder-Schräder** (Deventer, 1889-Utrecht, 1985eko apirilaren 12a), **Truus Schröder** izenez ezaguna, Herbehereetako arkitektoa izan zen, Gerrit Rietveld-ekin batera Schröder etxe ospetsuaren (gaur egun Gizateriaren Ondarea) egilea.
thumb|275x275px|Rietveld-Schröder etxea, Utrecht
thumb|275x275px|Etxebizitzak Erasmus kalean

## Lehen urteak 
thumb|366x366px|Utrechteko Vreeburg zinema
Bernardus Johannes Schräder eta Johanna Geertruida Mentzenen alaba izen zen. Aitak ehungintza fabrika bat zuen eta ama lau urte zituenean hil zitzaion. Bi urte beranduago, bere aita ezkondu egin zen eta bera eta bere ahizpa An Amersfoort-eko komentu batera bidali zituzten hezteko. Eskola utzi ostean farmazia ikasketak egin zituen eta 1909 inguruan Londresera joan zen sei hilabetez ingelesa ikastera. Hannoverren izan zen, eta Arkitekturako Unibertsitate Teknikoaren hitzaldietara joan zen, baina bertan behera utzi eta Holandara itzuli zen.

1911n, Adriaan Christiaan Frederik (Frits) Schröder (1878-1923) izeneko abokatu aberats batekin ezkondu zen. Akordioa, funtsean, izan zen haurrik ez zutela izango eta bera unibertsitatera joango zela ezkondu eta gero ere, baina akordioak ez zuen aurrera egin zeren eta  laster geratu zen haurdun. Hiru haur izan zituzten: mutiko bat eta bi neskato. Alabetariko bat, Han Schröder, Holandan erregistratutako lehen arkitektoa izan zen.

Utrechteko apartamentu handi batean bizi ziren, senarrak bulegoak zituen eraikin handi bateko lehen solairuan. Ezkontza gatazkatsua izan zen, batez ere emakumearen independentziari eta haurren hazkuntzari buruzko gaietan. 1921ean Schröder jaunak etxearen geletako bat aldatzen utzi zion, bere erabilerarako eta bere iritziak jarraitu ahal izateko. Espazioa bere toki bihurtu zuen baita bere haurren eta bere intelektualen zirkuluarena toki ere, hauen artean Kurt Schwitters eta Bruno Taut aurkitzen ziren. Azken honek *Die neue Wohnung: Die Frau als Schöpferin* (Apartamentu berria: emakumea sortzaile) liburu inspiratzailea argitaratu zuen 1924an eta Truus-ek  bere liburutegian kopia bat zeukan ohar ugarirekin.

Truus Schröder arteetan interes handia zuen eta De Stijl mugimenduko artista eta arkitektoen taldean sartu zen bere ahizpa An Harresteinen bitartez. Ahizpa Amsterdamen bizi zen idazle eta kritikaria zen eta mediku batekin ezkondu zen eta komunismoaren, emakumeen eskubideen, teosofiaren, meditazioaren eta maitasun askearen ideien jarraitzailea zen.Bik ahizpek ideia berriak partekatzen zituzten, Truusek bere egunkarietan kontatzen duen bezala. Erreforma egiteko, Truus Schröder Gerrit Rietveldekin (1888-1964) harremanetan jarri zen, Utrechteko lokal komertzialetan egindako birmoldaketek atentzioa eman baitzioten.

## Schröder etxea 
Truus Schräder 34 urterekin alargundu zenean, familiaren ardura hartu eta etxe berri baten bila hasi zen. Jatorrizko ideia Utrechten bizitzea zen, sei urte gehiago haurrek eskola amaitu eta gero Amsterdamera bizitzera joan arte.

Truus Schröderrek Rietveldi agindu zion etxea egiteko 1924an. Berak gozatu egiten zuen gizarteko konbentzionalismoei aurre eginez. Bere artxiboetan etxearen proiektuari buruzko ohar ugari eta arkitekturaren arloko azken berrikuntzei buruzko artikuluen ebakinak daude, energia aurrezten duen sukaldaritzari buruzkoak, esaterako. Bere leloetako bat “frugalitatearen luxua” zen. Arkitekto gisa esperientziarik ez bazuen ere, argi zekien bere bizitza nolakoa izatea nahi zuen. Esate baterako, goiko solairuaren espazio komun malgua haren berariazko eskakizuna izan zen, bizitza bere seme-alabekin partekatu nahi baitzuen. Horrek etxeko espazio tradizionalaren hierarkiekin aurrez aurreko haustura zekarren.

Eraiki bezain azkar, Europa osoko eta Japoniako aldizkarietan argitaratu zuten etxea. Gropius eta Le Corbusier bezalako arkitekto handiek bisitatu zuten.

Schröder eta Rietveldek etxea, ekipamendua eta altzariak diseinatu zituzten. Lanari buruz idazten duenean, Rietveldek dio: “egin nahi genuen etxea”, plurala erabiliz; edo “Truus Schröder barne-diseinatzailearekin batera sortu nuen etxea”. 1928an Schröder eta Rietveld-ek etxearen argazkiak erakutsi zituzten elkarrekin ASB erakusketan, Amsterdameko Stedelijk Museoan.

Aitortua dago biek batera egiten zutela lan, eta egiletza biena dela, nahiz eta arkitekturaren historialariek nahiago duten gizona bakarrik aipatu. Ez du aipatzen, adibidez, Henry-Russell Hitchcock-ek Modern Architecture-n (1929) edo Bruno Zevi-k bere Poetica dell’architettura neoplastica (1953) lanean Villa Rietveld-i buruz hitz egiten duela, Schröder ez bezero ez egile gisa aipatu gabe. Kasu berezi bat Jean Badovici da, Eileen Grayren senarra, 1925ean L’Architecture Vivanten bukatu berria zen etxeari eskainitako artikuluan, non Truus egilekide agertzen den.

Gerrit Rietveld, ezkondua eta etxea diseinatu zuenean 6 seme-alaba zituena, Schröder etxera joan zen alargundu zenean eta bertan bizi izan zen 1964an hil zen arte. Truus bertan bizi izan zen 60 urtez baino gehiagoz 1985era arte, 95 urterekin hil zen arte.

Etxea, Mugimendu Modernoaren ikurretako bat, Bigarren Mundu Gerran kaltetu eta ondoren konpondu zuten. Etxea zaharberritzeko, Schröderrek Rietveldekin lan egin zuen Bertus Mulder arkitektoa aukeratu zuen. Gaur egun, Unescoren Gizateriaren Ondarea da.

## Beste obra batzuk 
Schröder eta Rietveld-en arteko lan harremanak iraun egin zuen denboran, eta elkarlanean jarraitu zuten 40ko hamarkadara arte. Etxearen eraikuntzak ateak ireki zizkien altzari zein arkitektura arloko beste proiektu batzuetarako deituak izan zitezen. Truus.ek marrazketa teknikorik ez zekienez eta eraikuntza-egitura eta -materialei buruz ezer gutxi zekienez, gutun bidezko ikastaro batzuk egin zituen izen faltsu bat erabiliz, bere ezjakintasunaz lotsatu egiten zelako. Arkitekturari eta diseinuari buruzko artikuluak ere idatzi zituzten, hala nola Truusen ahizpak eta beste feminista batzuek sortutako *Emakume langilea* izeneko aldizkarirako egindakoak.

Elkarrekin egin zituzten lanen artean, Gabinete para Radio en vidrio (1925) aipa daiteke. Horri esker, irratiaren teknologia elektroniko modernoa diseinuzko altzari batean sartuta zegoen. Ekipamendu osorako sarbidea hornitzeko, lau ateak Schröder etxeko “izkinako leihoaren” antzera diseinatu zituzten. Diseinatu zuten beste altzari bat beirazko armairu esekia izan zen 1926an.

Urte berean, An Harresteinek familiaren Amsterdameko gela berritzeko eskatu zien. Proiektuan bereziki egin ziren 15 altzari-elementu sartu ziren, De Stijl-en ohiko kolore-paleta erabiliz. Beste proiektu batzuk ere egin zituzten: Weteringschans etxea (Amsterdam, 1926), Birza etxea (Utrecht, 1927) eta Van Urk etxea eta idazmahaia (Blaricum, 1930-31).

1930 eta 1934 artean, bi etxebizitza-bloke egin zituzten Erasmus kalean (Schröder etxearen aurrean), Truus Schröderrek partzialki finantzatu zituenak eta etxekoen antzeko printzipioak aplikatu zituztenak: espazioak panel mugikorrekin komunikatzen dira. Aurretik eginak zituzten eraiki ez ziren beste etxebizitza proiektu batzuk: etxebizitza normalizatuak (Onbekend, 1927) eta 23 etxebizitza (Amsterdam, 1928).

1936an, Utrechteko Vreeburg Zinema birmoldatu zuten. Haren fatxadan neoplastizisten konposizio-ideiak aplikatzen dira. Goialdean sail bat proiektatu zuten. Urte horretan bertan, Udako Txabola Mugigarriak (HZH) izeneko ekintzailetza hasi zuten, 12 aldeko eraikin poligonalak, egurrezkoak. Promozionatzen zituen afixa Rietveld eta Schröder arkitektoek eginak zirela nabarmentzen zen, eta haien etxe famatua aipatzen zuen harremanetarako helbide gisa.

Truus Schröder, beti emakumearen arazoarekin konprometitua, Soroptimist-eko kidea izan zen, emakume eta neskatoen bizitza hobetzea sustatzen zuten negozio eta profesionalen emakumeen nazioarteko boluntarioen elkarteko kidea. Talde honekin izandako hartu-emanetatik beste enkargu bat lortu zuten. 1938an, Emilie van Wavisma-Resink, Emakumeentzako Emakumeak Fundaziokoa (Voor Vrouwen door Vrouwen), etxeko lanen planifikazioan aditua, Haarlem-eko emakume ezkongabeentzako eraikin bat etxebizitza bihurtzeko kontratatu zituen. Hori tipologia berria zen, lehen emakumeak ez baitziren bakarrik bizi. Ekawo izena hartu zuen 15 sailetako proiektuak, eta ate irekien jardunaldietarako hiru arkitekto gonbidatu zituzten ereduzko apartamentuak aurkeztera: Ida Falkenberg-Liefrink, Johanna van Regteren Altena eta Truus Schröder-Schrader.

Bigarren Mundu Gerrak azterketaren jardueren etena ekarri zuen. Geroago, 1946 eta 1949 artean, barnealdeak diseinatzeko bi proiektu egin zituzten Dordrechten. Garai hartan, Truusen alaba, Han Schröder, arkitektoa egina, haiekin lanean hasi zen.

Rietveld hil ondoren, Schröder bere ondarea zaintzen aritu zen: arkitektoaren paperak artxibo batean jaso zituen eta 70eko hamarkadaren hasieran Casa Rietveld-Schröder Fundazioa sortu zuen. 1985eko apirilaren 12an Truus Schroeder bere etxean hil zen. Bere ondoan lurperatu zuten, Bilthoveneko hilerrian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak