open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kirkintilloch

**Kirkintilloch** (), Eskozia erdialdeko udalerria da, Ekialdeko Dunbartonshire eskualdeko hiriburua, baina ez herri handiena. 2011ko erroldaren arabera 19.689 biztanle ditu.

## Etimologia 
Gaelerazko *Cair Cheann Tulaich* izenak "muinoaren atzeko gotorlekua" esan nahi du.

## Geografia 
Forth eta Clyde arteko ubidean kokaturik dago, Glasgowtik 13 kilometro ipar-ekialdera.

## Historia 
II. mendeko Antoninoren Harresi erromatarrean zegoen gotorleku bat izan zen Kirkintillocheko lehen asentamendua.

XII mendean eliza bat zegoen bertan eta inguruan herria eratzen hasi zen 1211 urtean burgo estatusa lortu zuena, izan ere Glasgowtiko errepideko posta bat ezarri baitzen bertan. Asteroko merkatu eskubidea ere bazuen eta gaztelu bat eraiki zen, Eskoziako Independentzia Gerretan zeresanik izan zuena. Eskoziako gerra hauetan garaipoena lortu ondoren Roberto I.a Eskoziakoak Sir Malcolm Fleming Dumbartoneko sheriffari eman zizkion inguruko lurrak eta Dunbartongo konderriari lotuta gelditu zen Kirkintilloch.

XVIII mendean industrializatzen hasi zen Eskoziako lehenengo herrietako bat izan zen. Ehungintzan oinarritu zen bere ekonomia eta 1790ean 185 ehule zeuden. 1773an Forth eta Clyde arteko ubidea eraikitzeak eta 1826an trena iristeak bultzada handia eman zion herriari.

XX menderako industria nagusia untzigintza zen, baina Kirkintilloch famatu bihurtu zuen jarduera Britainiako telefono kabina eta posta-kutxen ekoizpena izan zen. Era berean Kirkintilloch "herri lehorra" izan zen, 1923 eta 1967 artean alkoholdun edarien salmenta debekaturik egon baitzen herrian.

1996an Ekialdeko Dunbartonshire eskualdea sortu zenean Kirkintilloch honen hiriburu izendatu zuten, Bearsden eta Bishopbriggs haundiagoak izan arren.

## Ondasun nabarmenak 
* Forth eta Clyde arteko ubidea

## Iruditegia 

Irudi:St Mary's Parish Church, Kirkintilloch, East Dunbartonshire - geograph.org.uk - 48399.jpg|Andre Mariaren parrokia berria.
Irudi:Kirkintilloch Cross Clock - geograph.org.uk - 1479147.jpg|Andre Mariaren parrokia zaharra.
Irudi:Townhead, Kirkintilloch - geograph.org.uk - 434246.jpg|Hiriaren erdialdea.
Irudi:Kirkintilloch fountain.jpg|Iturria.
Irudi:Forth and Clyde Canal - geograph.org.uk - 1314852.jpg|Forth eta Clyde arteko ubidea.
Irudi:Luggie Water, Kirkintilloch - geograph.org.uk - 434129.jpg|Luggie erreka.
Irudi:Glasgow to Edinburgh Railway - geograph.org.uk - 1573554.jpg|Gartshore Bing muinoa.

## Kanpo estekak 
*  Ekialdeko Dunbartonshireko webgunea
Wilamowice

**Wilamowice** ([vʲilamɔˈvʲit͡sɛ], , ) Poloniako hegoaldeko hiri txiki bat da, Silesiako voivoderriko Bielskoko konderrian dagoena.

Wilamowicetarrak Frisia eta Flandriatik etorritako kolonoen arbasoak dira, XIII. mendean bertan finkatu zirenak. Isolatutako komunitatea eraiki zuten, berezko hizkuntza garatuz: wymysorys. 1818an wilamowicetarrek hiribildu titulua erosi zuten. 1945. urtera arte wymysorys hizkuntza zaharra zen nagusi (gaur egun 70 lagun inguruk baino ez dakite). Bigarren mundu gerra ondoren, Poloniako gobernu komunista wilamowicetar kultura deuseztatzen saiatu zen.

## Wilamowicetar ezagunak 
* Florian Biesik, "Wilamowiceko Dante" deitua – wymysorysezko idazlea
* Józef Bilczewski (1860–1923) – santua (2005ean kanonizatua), artzapezpikua, Lviveko metropolitarra, Lviveko Unibertsitateko irakasle eta errektorea (1900–1901)
* Józef Gara (1929–2013) – wymysorysezko idazlea
* Kazimierz Jonkisz – jazz-musikaria, perkusionista

## Hiri senidetuak 
Wilamowice hurrengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 

## Argazki-galeria 

Irudi:Wilamowice houses.jpg|Eraikina
Irudi:Wilamowice kościół parafialny 003.JPG|Wilamowiceko parrokia-eliza
Irudi:Church WilamowicePL.jpg|Parrokia-elizaren barrualdea
Irudi:Wilamowice cemetery.jpg|Wilamowiceko hilerria
Irudi:Wilamowice, altar made by Kazimierz Danek..jpg|Parrokia-elizaren aldarea, Kazimierz Danekek egina
Skiöekumt in Wymysoü - Witamy w mieście Wilamowice.jpg|Ongietorri-kartela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txetnik

**Txetnikak** (, Четници,  ahoskatua; ) Jugoslaviako milizia armatu bat izan ziren, Bigarren Mundu Gerraren hasieran Ardatzeko Potentzien indar armatuen aurka erresistentzia eta gerrilla-guda aurrera eraman zuena, bereziki serbiar nazionalistek osatua. Gerra aurrera joan ahala, partisanoen erresistentzia-taldeen aurka ere jo zuten, antikomunistak ere baitziren. Azkenean, txetnik talde batzuk italiar faxista eta alemaniar naziekin kolaboratzera ere heldu ziren. Gerra ondoren, guztiz deseginda geratu zen milizia.

## Kanpo estekak
Galoi (argipena)

**Galoi** hitzak adiera zenbait ditu:
* galoia, Ameriketako Estatu Batuetan eta beste zenbait herrialdetan erabilitako likidoen bolumen neurria, gutxi gorabehera 3.8 litroren baliokidea dena;
* galoia, uniformeetan militarrek janzten duten xingola, hierarkia militarrean duten maila adierazteko.
Tippi Hedren

[260px|thumb|eskuinera|[1964ko *Marnie* filmean.]]

**Tippi Hedren**, jaiotzez **Nathalie Kay Hedren** (New Ulm, Minnesota, 1930eko urtarrilaren 19a) estatubatuar aktore bat da. Antzeztutako film ospetsuenen artean honako hauek daude: *The Birds* (1963), *Marnie* (1964) eta *A Countess from Hong Kong* (1967). Aktore izan aurretik, modeloa zen.

Melanie Griffith eta Dakota Johnson aktoreen ama eta amona da, hurrenez-hurren.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Tippi Hedren aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Gaur (artista-taldea)

[220px|thumb|eskuinera|*Gaur Konstelazioak* erakusketa, Donostiako [San Telmo Museoan (2016).]][thumb|thumbtime=0|start=0|[Eduardo Txillida|Txillidaren gaineko zortzi datu.]]

**Gaur** euskal artista zenbaitek, hala nola Amable Arias, Rafael Ruiz Balerdi, Nestor Basterretxea, Eduardo Txillida, Remigio Mendiburu, Jorge Oteiza, Jose Antonio Sistiaga eta Jose Luis Zumeta, sortutako talde artistikoa izan zen. Haien sorrera-ekitaldia, 1966 urtearen erdialdean, Donostiako Barandiaran galerian egindako erakusketa kolektiboa izan zen. Taldearen helburua garaiko molde estetiko eta artistiko konbentzionalak apurtu eta abangoardia berri bat sortzea izan zen. Taldeak bi urteko iraupena izan zuen eta besteak beste Txillida eta Oteizaren artean izandako desadostasun eta tirabirengatik desegin zen. Taldearen ildoari jarraiki, antzeko taldeak sortu ziren Euskal Herriko beste lurraldeetan: Emen, Bizkaian; Orain, Araban, Danok, Nafarroan; eta Baita, Ipar Euskal Herrian.

## Ekarpena 
### Ondarea 
Gaur taldea arte-adierazpenen aniztasunagatik nabarmendu zen, pinturatik eta eskulturatik hasi eta performancea bezalako forma abangoardistagoetaraino. Kideek aktiboki parte hartu zuten ezarritako konbentzioei aurre egin zieten ekitaldi eta proiektu artistikoetan. Teknika eta estiloen nahasketa berritzaileak taldearen lana karakterizatu zuen, garaiko panorama artistikoan eraginez.

### Eragina 
Urteetan zehar, Gaur taldeak eragin iraunkorra izan du arte garaikidean. Haren lana kritikoki aztertu da, eta haren zenbait pieza erreferente bihurtu dira artearen historian. Atzera begirako erakusketen bidez gorde da taldearen ondarea, eta nazioartean aintzatesten lagundu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pieter Lastman

[260px|thumb|Pieter Lastman: *Kristoren lurperatzea*, 1612, Palais des Beaux-Arts, [Lille]]

**Pieter Lastman** (Amsterdam, 1583 - Amsterdam, 1633ko apirilaren 4a) herbeheretar margolaria izan zen. Biblia, mitologia eta historiako eszenak margotu zituen. Rembrandt eta Jan Lievensek haren lantegian ikasi zuten.

## Erreferentziak
Kolaborazionismo

**Kolaborazionista** herrialde bat indarrez okupatu duen armadaren alde jarduten duen herritarra da. Kolaboratze-jarduera hori, **kolaborazionismoa** alegia, aktiboa (etsaiari espreski laguntzea) nahiz pasiboa (etsaiaren aurka ez egitea, alegia) izan daiteke. Terminoa bereziki Bigarren Mundu Gerraz geroztik erabiltzen da; artean, naziek okupaturiko herrialdeetan haiei lagundu zietenak izendatzeko, bereziki Frantzian.

## Kanpo estekak
Denderleeuw

**Denderleeuw** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Ekialdeko Flandria probintziakoa. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Denderleeuw bera, Iddergem eta Welle. 2013ko urtarrilaren 1ean 19.069 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Poliamida

**Poliamida** molekularen katean zehar amida loturak dituen pisu handiko polimeroa da. Diamina bat edo aminoazido bat diazido batekin polikondentsatzean eratzen da. Poliamida mota asko dira, naturalak edo sintesi bidez lortuak. Lehenengoen artean garrantzitsuak dira esnetan dagoen kaseina, soiaren hazia, kakahuetearen proteinak, artoaren zeina; hauetatik plastikoak, zuntzak, eransgarriak eta abar lor daitezke, baina ez dira lehen hainbat erabiltzen. Sintesi bidez lortutako poliamida garrantzitsuenak urea-formaldehido erretxinak eta nylon motak dira. Lehenengoak plastiko zuri eta koloredunak ekoizteko erabiltzen dira eta bigarrenak zuntzak egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Lady from Shanghai

**The Lady from Shanghai** (euskaraz *Shanghaiko Anderea*) 1947ko Orson Welles estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle, gidoigile eta aktoreak zuzendu, ekoiztu, idatzi eta antzeztutako zinema beltzeko filma bat da. Orson Wellesez gain, Rita Hayworth eta Everett Sloane aktoreek ere antzeztu zuten.

## Argumentua 
Michael O'Harak (Orson Welles) Elsa Bannister (Rita Hayworth) emakume xarmangarria ezagutuko du, handik gutxira eraso batetik salbatuko du. Eskrupulu gutxi dituen eta maingua den abokatu batekin (Everett Sloane) ezkondua eta Shanghai hiritik itzuli berria, Elsak Michael haren senarraren kirolontzian ontziratuko du. O'Hara Elsaren xarmaz erakarria sentituko da, betiere haren senarrar axolagabearen begiradapean. Ontziko eskailera batean daudela, Bannistertarren abokatu lankidea den George Grisbyk (Glenn Anders) O'Harari proposamen bitxi bat aipatuko dio: gizon bat dirutza baten truk eta atzemana izatko inongo arriskurik gabe hiltzea, gorpua inoiz ez aurkitu ezkero poliziak inor zigortu ez dezakelarn argudioa erabiliz. Proposamena entzutean, diruz larri dabilen Michael O'Harak ez du zalantzarik izango.

## Eszenarik ospetsuena 
Filmaren amaieraldera, eszena bat jolas-parke bateko ispiluen labirinto batean jazotzen da. Honeta, tiroketa bat gertatu, eta pertsonaiak islatzen dituzten ispilu ugariren apurketa ikusten da.

1993ko Woody Allenen *Manhattan Murder Mystery* (*Manhattango Hilketa Misteriotsua*) filmaren amaieran ere Orson Wellesen omenez eszena ospetsu bera hau filmatu eta agertzen da.

## Aktoreak 
* Rita Hayworth: Elsa "Rosalie" Bannister (abestietako ahotsa Anita Kert Ellis ote den zalantza dago)
* Orson Welles: Michael O'Hara
* Everett Sloane: Arthur Bannister
* Glenn Anders: George Grisby
* Ted de Corsia: Sidney Broome
* Erskine Sanford: Epailea
* Gus Schilling: "Goldie" Goldfish
* Carl Frank: Galloway, barrutiko fiskala
* Louis Merrill: Jake
* Evelyn Ellis: Bessie
* Harry Shannon: Taxi gidaria

## Iruditegia 

Irudi:Lady from Shanghai trailer hayworth3.JPG|Rita Hayworth.
Irudi:Lady from Shanghai trailer welles.JPG|Orson Welles.

## Kanpo estekak 
* *The Lady from Shanghai* filmaren jatorrizko iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Lady from Shanghai* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Zelzate

**Zelzate** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Ekialdeko Flandria probintziakoa. 2013ko urtarrilaren 1ean 12.491 biztanle zituen.

Gante-Terneuzen kanalak bitan banatzen du Zelzate. Zelzate ezaguna da inguruan dituen industria kutsakorrengatik. Horren ondorioz, Zelzate herrialdeko aire kalitate eskasena duen udalerria da. Orain dela gutxi ArcelorMittal Ghent-ek (Sidmar) inbertsio handia egin zuen eta ondorioz jarioak %90 murriztu ziren.

## Herritar ospetsuak 
* Eric Verpaele (j. Zelzate, 1952ko otsailaren 2a), idazlea.
* Eddy Wally (j. Zelzate, 1931ko uztailaren 12a), kantaria.

## Herri senidetuak 
* Aubenas ()
* Cesenatico ()
* Delfzijl ()
* Schwarzenbek ()
* Sierre ()

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Cancer (generoa)

***Cancer*** minbiziaren Cancridae familian itsas karramarroak generoa da.
Zerikusia Pazifikoko Miozeno ere Ozeano genera eboluzionatu zuela uste da.

## Espeziea 
* *Cancer bellianus* Johnson, 1861
* *Cancer borealis* Stimpson, 1859
* *Cancer irroratus* Say, 1817
* *Cancer johngarthi* Carvacho, 1989
* *Cancer pagurus* Linnaeus, 1758
* *Cancer plebejus* Poeppig, 1836
* *Cancer porteri* Rathbun, 1930
* *Cancer productus* J. W. Randall, 1840

## Kanpo estekak
Poli(binil) azetato

**Pol(ibinil azetato)a** binil azetatoaren polimerizazioz lortzen den solido koloregabea eta gardena da. Ez da disolbatzen uretan, gasolinan, oliotan eta koipeetan, baina bai bentzenotan, estereetan, molekula pisu txikia duten alkoholetan eta abar, eta sukoia da. Poli(binil azetato)a plastikoen industrian oso erabilia da estalkiak, mintz gogorrak, moldaerrazak diren gaiak eta abar ekoizteko. Paperarentzat, egurrarentzat, metalentzat eta portzelanarentzat eransgarriak, pinturak, lakak, tintak eta abar egiteko ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urokultibo

**Urokultiboa** gernuaren kultura mikrobiologikoa da. Mikrobiologia klinikoan erabiltzen den prozedura da, gernu-traktuaren balizko infekzioak antzemateko eta haien mikrobio eragileak identifikatu ahal izateko (garrantzi handikoa dena tratamendu antibiotiko egokia jartzeko).

Gernu-traktuaren infekzioak patologia infekziosoen artean ohikoenetarikoak dira; horregatik, mikrobiologia klinikoaren laborategietan urokultiboak usu burutzen dira.

Zistitis baten atzean bakterio gutxi batzuk daude, gernu-infekzio gehienak eragiten dituztenak. Ohikoena *Escherichia coli* da (zistitisen %75-%90aren erruduna).

Gizabanako osasuntsu baten gernua esterila da, baina gernu-traktuaren azken zatitik igarotzean bertan dauden bakterioz kutsatu egiten da. Horregatik, txiza egin ondoren hartzen den gernuak bakterioak ditu (10  3  KEU/ml -KEU: koloniak eratzen dituzten unitateak-); aldiz, lagina maskuritik zuzenean injekzioaren bidez hartzen bada, 10 KEU/ml agertzea infekzioaren seinalea da.

Urokultiboa egiteko gernua (gernu egitearen erdialdean hartzen dena) ontzi esteril batean jaso behar da. Lagina lehenbailehen bidali behar da laborategira; analisia ordu batzuk atzeratzen baldin bada, lagina 4&nbsp;°C-tan hoztu behar da, analisia egin arte (beti ere lehenengo 24 orduetan, gehienez).

Lagina hazkuntza-ingurune ezberdinetara pasatzen da. Bi hazkuntza-ingurune mota erabiltzen dira:

* hazkuntza-ingurune orokorrak: hauetan bakterio ugari hazten dira. Laginaren mikrobio guztien zenbaketa egiteko erabiltzen dira. Urokultiboa egiteko, erabiliena CLED agarra da. Agar horretan 10  5  KEU/ml baino gehiago zenbatzen badira (24 ordutan inkubatu ostean) bakteriuria esanguratsua dago (hots, gernu-infekzioa) .
* hazkuntza-ingurune hautakorrak: hauek espezifikoagoak dira, eta patogeno zehatz batzuk bilatzeko erabiltzen dira (MacConkey agarra, Sabouraud agarra, EMB agarra, Chapman agarra, etab).

Urokultibo batean bilatu ohi diren patogenoak hauek dira: *Escherichia coli* eta beste koliforme batzuk, *Proteus*, *Pseudomonas aeruginosa*, *Enterococcus faecalis*, *Staphylococcus aureus* eta *Candida* onddoa.

Antibiograma batek gernutik bakartutako mikrobioaren sentikortasunaren berri emango digu, informazio baliotsua dena gaixoari dagokion tratamendua jartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ragnar Frisch

**Ragnar Anton Kittil Frisch** (Kristiania, 1895eko martxoaren 3 – Oslo, 1973ko urtarrilaren 31) norvegiar ekonomialari eta estatistikaria izan zen, Jan Tinbergenekin batera Ekonomiako Nobel Saria 1969. urtean (lehendabizikoa) jaso zuena. Ekonometrian egin zuen lan batik bat, herrialde zenbaitetako eredu makroekonomikoak osatuz.
Poli(binil kloruro)

**Poli(binil kloruro)a** (PVC) polimero sintetiko termoplastikoa da binil kloruroaren polimerizazioz ekoizten dena. Biologikoki eta kimikoi erresistentzia handia duen produktu bat da: disolbaezina da disolbatzaile organiko gehienetan. Eraikuntzan asko erabiltzen da, material horretaz osatutako hodiak egiteko. Zurruna da, baina plastifikatzaileak gehituz nahiko malgua da eta era horretan beste erabilera asko ditu, besteak beste, kableak isolatzeko behar diren estaldurak egiteko.

Hirugarren polimero sintetiko produzituena da polietilenoaren eta polipropilenoaren ondoren.

## Ekoizpena 
Poli(binil kloruro)a binil kloruro monomeroaren erradikal-polimerizazioz ekoizten da.

Vinyl chloride Polymerization V1

Produkzioaren zatirik handiena; % 80 inguru, esekidura-polimerizazioz egiten da. Emultsio-polimerizazioz % 12 eta masa-polimerizazioz % 8 ekoizten da. Esekidura-polimerizazioak 100-180 μm bitarteko batez besteko diametroa duten partikulak sortzen ditu; emultsio-polimerizazioak, berriz, askoz partikula txikiagoak ematen ditu, batez beste 0,2 μm ingurukoak.
ezkerrera|thumb|PVC asko usatzen da hodiak eta horien osagarriak fabrikatzeko
Esekidura-polimerizazioan monomeroa eta ura sartzen dira erreaktorean, hasarazle batekin (peroxido batekin etsenplurako) eta beste gehigarri batzuekin batera. Erreakzio-ontziaren edukia presiopean jartzen da (7-9 g/cm2), eta etengabe nahasten da, esekidurari eusteko eta PVCzko erretxinaren partikula-tamaina uniformea bermatzeko. Erreakzioa exotermikoa da, eta, beraz, hoztu egin behar da.

## Aditiboak 
Polimerizazio-prozesuaren emaitza PVC hutsa da.. PVCak, produktu bukatu bihurtu aurretik, beti behar izaten ditu produktuaren ezaugarriak hobetzeko eta moldatzeko aditiboak gehitzea (baina ez nahitaez hurrengo guztiak): bero-egonkortzaileak, UV egonkortzaileak, plastifikatzaileak, prozesatze-laguntzaileak, inpaktu-aldatzaileak, bero-aldatzaileak, betegarriak, sugar-atzeratzaileak, biozidak, puzte-agenteak eta ke-kentzaileak eta, aukeran, pigmentuak. PVCzko produktu bukaturako erabiltzen diren aditiboen hautaketa azken erabileraren ezaugarrien arabera kontrolatzen da; adibidez, ez ditu ezaugarri berak behar lurpeko hodiak egiteko usatuko den PVCk edo leihoen markoak egiteko usatuko dena.

## Erabilera 
PVCak erabilera-esparru oso zabala du: eraikuntza (leihoak, zoruak, etab.), altzarigintzako tapizak, iturgintzako hodiak eta bestelako elementuak, ontziak, jostailuak, oihalak, elikagaien bilgarriak eta beste asko.

## Erreferentziak
Simon Kuznets

**Simon Smith Kuznets** (,  ahoksatua;  **Siamion (Šymon) Abramavič Kuźniec**; Pinsk, Errusiar Inperioa,  – Cambridge, Massachusetts, ) estatubatuar ekonomialari eta estatistikaria izan zen, Ekonomiako Nobel Saria 1971. urtean jaso zuena. Makroekonomian egin zuen lan batik bat, estatubatuar nazio-kontabilitate sistemaren sorreran parte hartuz. Pennsylvania, Johns Hopkins eta Harvard Unibertsitateetan lan egin zuen.
Angus Deaton

**Angus Stewart Deaton** (Edinburgh, ) eskoziar ekonomialaria da, mikroekonomian aditua. Gaur egun, irakasle lan egiten du, ekonomia eta finantzak irakasten Princetongo Unibertsitatean. 2015ean Ekonomiako Nobel saria irabazi zuen, 'kontsumoaren pobreziaren eta ongizatearen inguruan egindako lanagatik'.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James M. Buchanan

**James McGill Buchanan, Jr.** (Murfreesboro, Tennessee,  – Blacksburg, Virginia, ) estatubatuar ekonomialaria izan zen, Ekonomiako Nobel Saria 1986. urtean jaso zuena. Ekonomia politikoa klandu zuen, hautaketa publikoaren teoria sortuz. George Mason Unibertsitatean lan egin zuen.
Kruibeke

**Kruibeke** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Ekialdeko Flandria probintziakoa. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Bazel, Kruibeke bera eta Rupelmonde. 2013ko urtarrilaren 1ean 16.028 biztanle zituen.

thumb|none|Bazel herria, Wissekerke gaztelua

## Herritar ospetsuak 
* Gerardus Mercator, kartografoa

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
François Simiand

**François Joseph Charles Simiand** (Gières, Isère, 1873ko apirilaren 18a - Saint-Raphaël, Var, 1935eko apirilaren 13a) frantses soziologoa, historialaria eta ekonomista izan zen. Frantses soziologia eskolaren sortzailetakoa izan zen.

Henri Bergson filosofoaren ikasle kuttuna izan zen Henri-IV lizeoan. Ikasle aparta izan zen eta bigarren geratu zen École normale supérieure-ko sarrera lehiaketan eta lehena izan zen filosofiako agregazioan.

## Lanak 
* ''Le Salaire, l'évolution sociale et la monnaie, essai de théorie expérimental du salaire*, 3 bol., PUF 1932
* *Les Fluctuations économiques à longue période et la crise mondiale*. PUF 1933.
* *De l'échange primitif à l'économie complexe*, éd. de la Pensée ouvrière, 1935.
* *Inflation et stabilisation alternées : le développement économique des États-Unis'', Domat-Montchrestien 1934.
Baionako Natura-Zientzien Museoa

**Baionako Natura-Zientzien Museoa** Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen Natura-Zientziei buruzko museo bat da.

1856ean sortu zen eta Baiona Ttipian dago, Floride parkea eta Raoul Follereau etorbidean. 1949-2010 artean itxia egon zen, azken urte horretan berrireki zelarik.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko museoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Baionako Natura-Zientzien Museoaren webgunea
Józef Gara

**Józef Gara** (1929ko urtarrilaren 29a - Wilamowice, Polonia, 2013ko uztailaren 10a) poloniar meatzaria zen, desagertzeko arriskuan dagoen wymysorys hizkuntzan olerkiak eta kantak idatzi zituena.

2004 eta 2006 bitartean wymysorysa irakatsi zuen Wilamowiceko eskolan.

2012 eta 2013 bitartean Wikimedia Polska erakundearekin elkarlanean aritu zen boluntario. Bere lanak Creative Commons lizentziapean jarri eta wymysorysezko hitzak grabatu zituen.

2013ko uztailaren 10ean hil zen.

## Lanak 
* *""* (*Wilamowiceko erritu eta ohiturei buruzko poema-sorta eta wymysorysezko hiztegia*), TIMEX printing house/Stowarzyszenie Na Rzecz Zachowania Dziedzictwa Kulturowego Miasta Wilamowice "Wilamowiane" (Association for the Conservation of Cultural Heritage of the City of Wilamowice "Wilamowiane"), Bielsko-Biała, 2004, 
* *Kronika historyczna miasteczka Wilamowice* (*Wilamowice herriko kronika historikoa*), TIMEX printing house, Wilamowice, 2007
*  (*"Wymysöjer śtytła: Wilamowice herria eta bere berezitasunak Józef Gararen wymysorysezko kanta-sortan*), Wilamowice: Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury (Municipal-Gmina Culture Center), 2007.
Marinel zaharraren balada

**Marinel zaharraren balada**, ingelesez *The rime of the ancient mariner*, Samuel Taylor Coleridge (1772-1834) idazle erromantiko ingelesak 1798an idatzitako poema luzea da, Joseba Sarrionandiak euskaratuta. Gustave Dorék libururako prestatu zituen marrazkiak jaso dira baita ere euskarazko edizioan. Poema zazpi partetan dago antolatuta.

## Argumentua 
Poema marinel madarikatuaren gaia lantzen du: marinelak gezi batez albatrosa (itsas hegaztia) hiltzeagatik untzia madarikatua da eta, ondorioz, itsaso ezezagunetan galdu egingo da, zigorrak eta atsekabeak pairatuz. Bidean heriotza ezagutuko dute eta tripulazio guztia hil egingo da. Marinelak, hori ikusita, damutu egingo da eta izaki guztiei errespetatzeko beharra aldarrikatuko du. Horri esker maldizioaz libratuko da eta ermitau batek barkatuko du, hori bai, penitentzia bat jarriz: joaten den toki guztietan gertatutakoa kontatu beharko du.

## Balorazioa 
Colerigeren poema luze hau William Wordsworthekin batera idatzitako *Lyrical Ballads* liburuan agertu zen. Denboraz, poemak lortu zuen arrakastaren ondorioz, aparte argitaratu izan da sarritan. Batzuen iritziz poema hau "Erromantizismo ingelesaren manifestu nagusia" eta "gailurra", "benetako maisu lana" da.
  
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tenpluaren Institutua

**Tenpluaren Institutua** (; ) museoa, ikerketa institutua eta hezkuntza bilgunea dauzkan erakunde bat da, Jerusalemgo tenpluari eta etorkizuneko Hirugarren Tenpluari eskainia. Helburu nagusitzat du azken tenplu hori eraikitzea, Meskiten Zelaigunean hain zuzen ere, betiere juduen tradizio zahar bati jarraituz.

1987an ezarri zen, Yisrael Ariel rabinoaren eskutik. Tenpluaren Institutua Mendebaldeko Harresitik hurbil kokatuta dago. Tenpluaren Institutuaren kanpoaldean Menorah tenpluaren eredu bat dago.

Gairik eztabaidatsuena zera da: erakunde horren helburu nagusia den Hirugarren Jainkotegia eraikitzeko tokia, hain zuzen, Arrokaren Kupula dagoen tokia dela. Musulmanek leku zehatz hori Mahoma zerurantz igo zen tokitzat dute, hau da, islamaren jarraitzaileentzat leku sakratua da; eta, ondorioz, ezin dute onartu Arrokaren Kupula kenduta haren ordez beste ezer eraikitzea.

## Kanpo estekak 
* The Temple Institute
*  Lawrence : «Forcing the End: Why do Pentecostal cattle breeder from Mississippi and an Orthodox Rabbi from Jerusalem believe that a red heifer can bring change?», *PBS*.
Kiss Me, Stupid

***Kiss Me, Stupid*** (euskaraz *Musukatu Nazak, Inozoa*) 1964ko Billy Wilder estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoiztutako komedia filma bat da. Wilderrek I.A.L. Diamond gidoigilearekin batera Anna Bonacci-ren ''L'ora della fantasia* (*Fantasiaren ordua*) antzezlanean oinarrituz idatzi zuen, hura era berean, Gina Lollobrigida aktoreak antzeztutako *Moglie per una notte* (*Gau baterako emaztea*, 1952) italiar filmean oinarritua zegoen. Dean Martin, Kim Novak, Ray Walston, Felicia Farr eta Cliff Osmond aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Orville Spooner (Ray Walston) eta Barney Milsap (Cliff Osmond) Nevada estatuko Climax udalerrian bizi dira. Lanbidez, batek piano lezioak irakasten ditu eta bestea mekanikaria da. Biek abestiak konposatzen dituzte. Egun batez, jada musika munduan eskarmentu handia duen Dino (Dean Martin) pop abeslariak bere Las Vegas eta Los Angeles hirien arteko bidaian zehar Climaxen denbora laburreko geldiunea egingo du. Hark gaua herrian igaro dezan, Barneyk Dinoren autoa saboteiatuko du, honela abeslariak biek konposatutako abestiak entzun ditzan. Baina Dino gonazale porrokatua denez, Orville bere emazte Zeldaz (Dean Martin) jeloskor egongo da. Hortaz, Barneyk Zeldaren papera herriko emagaldu batek (Kim Novak) antzezteko ideia izango du.

## Aktoreak 
* Dean Martin ..... Dino
* Kim Novak ..... Polly *pistola*
* Ray Walston ..... Orville Spooner
* Felicia Farr ..... Zelda Spooner
* Cliff Osmond ..... Barney Millsap
* Barbara Pepper ..... Big Bertha
* Doro Merande ..... Pettibone andrea
* Howard McNear ..... Pettibone jauna
* Tommy Nolan ..... Johnnie Mulligan
* Alice Pearce ..... Mulligan andrea
* John Fiedler ..... Carruthers erreberendoa
* Cliff Norton ..... Mack Gray
* Mel Blanc ..... Sheldrake doktorea
* Henry Gibson ..... Smith

## Kanpo estekak 
* *Kiss Me, Stupid'' filmaren IMDBko fitxa
Nazareth (Belgika)

**Nazareth** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Ekialdeko Flandria probintziakoa. Udalerriak, Nazareth herriaz gain, Eke herria ere hartzen du barnean. 2013ko urtarrilaren 1ean 11.351 biztanle zituen.

## Etimologia 
Badira hainbat hipotesi Nazareth izenaren jatorriaren inguruan, kantutegi baten letran aipatzen dena, 1259an. Batzuren arabera, baliteke Nazareth hiri biblikotik eratortzea izena. Bestalde posible da ere, modu urriagoan, *magherhet* (mehetasun) hitzetik eratortzea.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Trukaneurri finko

**Trukaneurri finkoa**, **kanbio-tasa finkoa** edo **kanbio finkoa** dibisa jakin baterako beste dibisa baten edo batzuen balioaren erreferentziaz edo bestelako balio baten erreferentziaz (urrea, adibidez) ezarritako trukaneurria da.

Trukaneurri finko batek beste dibisa mota baten balioa zehazten du, dagoeneko finkatuta dagoenaren arabera. Horrek merkataritza salerosketak errazten ditu, eta herrialdeen arteko inbertsioak ere, elkarren artean erlazionatutako dibisen artekoa hain zuzen ere. Oso erabilgarria ekonomia txikietarako, non kanpo merkataritza BPGaren zati handia ordezkatzen duen.

Gainera, inflazioa kontrolatzeko oso erabilgarria da.

## Kanpo estekak
Kapital-murrizketa

**Kapital-murrizketa** sozietate baten fondo propioen murrizketan oinarritzen den ekintza da.

Bi baldintzen araberakoa izan daiteke kapital-murrizketaren beharra:
* Alde batetik, sozietatearen kapital soziala legedian ezarritako betekizunak gainditzen dituenean.
* Beste aldetik, sozietatea gainbehera ekonomikoan aurkitzen delako eta bere ratio finantziarioak naiz fondo propioen balioak berregituratu behar dituenean. Eta kasu honetan helburua etorkizuneko estruktura ekonomiko hoberena edo egokiena lortzea izango litzateke.

## Kanpo estekak
Gizarte harreman

**Gizarte harremanak** pertsona, talde edo gizarte eragileen arteko edonolako harremana da, gizarte eremu batean garatzen dena. Max Weberek *Ekonomia eta Gizartea* (1920) lanean emandako oinarrizko kontzeptu soziologikoetako bat da. Amodioa, gorrotoa, adiskidetasuna eta gatazka dira gizarte harremanetako batzuk. Gizarte harremanetako eragileek pertzepzio subjektibo desberdinak izan ditzakete, ordea, garatzen ari diren gizarte harremanaren izaerari buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilota kirol

[thumb|[Snooker|Snookerra.]]
**Pilota kirol** edo **jokoa** pilota bat elementu beharrezkotzat duen kirol edo jokoa da. Euskal Herrian hala deitzen zaio ere pilota izeneko kirolari.
thumb|250x250px|Futbola oso pilota-joko ezaguna da mundu osoan.
Herri-joko eta kirol asko daude pilota edo antzeko gauzaren bat tartean dutenak. Joko horiek jolasaren helburu orokorraren arabera multzoka daitezke, eta batzuetan jatorri bera adierazten dute, bai jolas batena, bai oinarrizko ideiarena:  

* Pilotari jotzeko elementu bat erabiltzen diren kirolak, hala nola beisbola, cricketa eta golfa.
* Golak sartu behar diren jokoak, hala nola saskibaloia, futbola, errugbia, eskubaloia eta hockeya.
* Joko hauetan pilota sare baten gainetik bota behar da, hala nola boleibola, tenisa eta badmintona.
* Punteria jokoak, hala nola bola jokoa.
* Pilota airean mantendu behar den kirolak, bi aldiz botatzeko aukerarik eman gabe, adibidez euskal pilota.

## Kanpo estekak
Sainte-Geneviève-des-Bois

**Sainte-Geneviève-des-Bois** Frantziako bi udalerriren izena da:
* Sainte-Geneviève-des-Bois (Essonne), Essonne departamenduan.
* Sainte-Geneviève-des-Bois (Loiret), Loiret departamenduan.
Balatondo

**Balatondo** (*Manilkara bidentata*) *Manilkara* generoko zuhaitza da, iparraldeko Hego Amerikan, Erdialdeko Amerikan eta Kariben bizi dena. 30–45 metroko altuera du. Fruitu jangarria du: 3–5 zentimetroko baia hori bat hain zuzen ere. Bere latex industrian erabiltzen dute, txikle ekoizteko.

## Kanpo estekak
Jaiotza-tasa

thumb|300px|Estatuak jaiotza-tasaren arabera, 2008ko datuekin.
**Jaiotza-tasa** ugalkortasuna kuantifikatzeko neurria da. Kalkulua jaiotako kopurua denbora tarte batean eta momentu horretan dagoen biztanleriaren artekoa da. Normalean denbora urte batekoa izaten da eta jaiotako kopurua mila biztanleekiko urte batean adierazten da.

## Euskal Herriko jaiotza tasa 
Beheranzko joera nabarmena du Euskal Herriko jaiotza tasak. Europako tasa baxuenetakoa da: %8,8. Biztanleria galtzen hasiko da Euskal Herria datozen urteetan. Zahartze demografikoa oso nabarmena da. Erronka eta galdera berriak zabaltzen ditu joera horrek.
thumb|671x671px|Euskal Herriko jaiotza tasa 1962-2015 aldian (Iturria: Berria)|erdian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xurgapen (argipena)

**Xurgapen** edo **absortzio** izenak zerbaitek bere baitan beste zerbait hartzea esan nahi du, eta hainbat arlotan erabiltzen da:
* Fisika eta kimikan:
** xurgapena: materiak bere barnean erradiazio elektromagnetikoaren hartzea;
** xurgapena: solido batek bere barnean fluidoa (likidoa zein gasa) hartzea, edo likido batek bere barnean gasa hartzea.
* Akustikan, xurgapena: gai batek soinua xurgatzea.
* Kimikan, xurgapena: gai batek beste gai bat xurgatzeko prozesu kimikoa.
* Fonetikan, xurgapena: bokalezko fonema desagerrarazten duen fenomenoa.
* Astronomia eta astrofisikan, izarrarteko xurgapena: izar batek argi gutxiago egiten duela agerrarazten duen fenomenoa.
* Logikan, xurgapena: inferentzia arauetako bat.
Nortasun juridiko

**Nortasun juridikoa** deritzo, pertsona, sozietate edo enpresa batek, jarduteko ahalmena (obligazioen aurrean erantzun, libreki jarduteko...) duenean eta hirugarrenen aurrean erantzuteko eta jarduteko gaitasuna duenean lortzen duen nortasuna.

Besterik gabe, nortasun juridikoa, legearen aurrean zure burua, zure aurrean naiz beste hirugarrenen aurrean ordezkatzeko gai zarela azaltzen duen ikuskizuna eta noski legearen onarpenaz lortzen den titulu edo egoera juridikoa da. Azken finean, pertsona juridikoa hainbat betebehar eta obligazioen multzoa da, pertsona batek edo gehiagok osatuko dutena hain zuen ere, juridikoki eta legalki jardun ahal izateko.

Pertsona juridiko izateko lehenengo baldintza agintari administratibo baten aitorpena eta honen inskripzioa izango lirateke.

## Ikus, gainera 
* Sinadura digital.

## Kanpo estekak
Pollock (filma)

**Pollock** 2000ko Ed Harris estatubatuar zinema zuzendari eta aktoreak zuzendu eta antzeztutako biografia filma bat da. Ed Harris, Marcia Gay Harden, Jennifer Connelly, Robert Knott, Bud Cort, Molly Regan eta Sada Thompson aktoreek antzeztu zuten.

Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Marcia Gay Harden) irabazi eta Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Ed Harris) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Jackson Pollock (1912–1956) estatubatuar artistaren bizitza kontatzen da, zeina bere margolan expresionista eta abstraktui esker ospetsu bilakatu zen.

## Aktoreak 
* Ed Harris: Jackson Pollock
* Marcia Gay Harden: Lee Krasner
* Tom Bower: Dan Miller
* Jennifer Connelly: Ruth Kligman
* Bud Cort: Howard Putzel
* John Heard: Tony Smith
* Val Kilmer: Willem de Kooning
* Amy Madigan: Peggy Guggenheim
* Sally Murphy: Edith Metzger
* Stephanie Seymour: Helen Frankenthaler
* Matthew Sussman: Reuben Kadish
* Jeffrey Tambor: Clement Greenberg
* Norbert Weisser: Hans Namuth
* Everett Quinton: James Johnson Sweeney
* Annabelle Gurwitch: May Rosenberg
* John Rothman: Harold Rosenberg
* Kenny Scharf: William Baziotes
* Sada Thompson: Stella Pollock
* Robert O'Neill: Herbert Matter

## Kanpo estekak 
* *Pollock* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Evergem

**Evergem** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Ekialdeko Flandria probintziakoa. Udalerriak, Evergem herriaz gain, Belzele, Doornzele, Ertvelde, Kerkbrugge-Langerbrugge, Kluizen, Rieme, Sleidinge eta Wippelgem herriak ere hartzen du barnean. 2013ko urtarrilaren 1ean 33.692 biztanle zituen.

## Demografia 

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:36000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:4500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:900 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1977 text:1977
  bar:1980 text:1980
  bar:1985 text:1985
  bar:1990 text:1990
  bar:1995 text:1995
  bar:2000 text:2000
  bar:2005 text:2005
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1977 from:0 till: 27846
  bar:1980 from:0 till: 28714
  bar:1985 from:0 till: 29346
  bar:1990 from:0 till: 29407
  bar:1995 from:0 till: 29975
  bar:2000 from:0 till: 31155
  bar:2005 from:0 till: 31963
  bar:2006 from:0 till: 32244

PlotData=

  bar:1977 at: 27846 fontsize:s text: 27.846 shift:(-10,5)
  bar:1980 at: 28714 fontsize:s text: 28.714 shift:(-10,5)
  bar:1985 at: 29346 fontsize:s text: 29.346 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 29407 fontsize:s text: 29.407 shift:(-10,5)
  bar:1995 at: 29975 fontsize:S text: 29.975 shift:(-10,5)
  bar:2000 at: 31155 fontsize:S text: 31.155 shift:(-10,5)
  bar:2005 at: 31963 fontsize:S text: 31.963 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 32244 fontsize:S text: 32.244 shift:(-10,5)
  

Opm:Bron:NIS

## Hiritar ospetsuak 
* Angelus de Baets, erretratista (1793- Gante, 1855)
* Luc De Vos, Gorki taldeko kantaria
* Wilfried Martens, antzinako Belgikako lehen ministroa, Europako Alderdi Popularreko antzinako ordezkaria. (1963 - 2013)
* Eddy Wally, kantaria

## Herri senidetuak 
* Stalowa Wola, 

## Iruditegia 

File:EvergemKerk.JPG|Evergem, eliza: de Sint Kristoffelkerk
File:Sleidinge, Dorp 4 tm 6 oeg34408+9, 2013-05-05 14.54.jpg|Sleidinge, Dorp 4 tm 6
File:Wippelgem, de Gerardsmolen oeg87626 foto2 2013-05-13 11.39.jpg|Wippelgem, haize errota: de Gerardsmolen
File:Kluizen, de Onze Lieve Vrouw Geboortekerk foto2 2013-05-13 11.54.jpg|Kluizen, eliza: de Onze Lieve Vrouw Geboortekerk
File:Ertvlede, parochiekerk Onze Lieve Vrouwe Hemelvaart oeg33934 foto10 2013-05-13 12.19.jpg|Ertvlede, eliza: parochiekerk Onze Lieve Vrouwe Hemelvaart
File:Ertvelde, de Stenenmolen oeg33946 foto2 2013-05-13 12.25.jpg|Ertvelde, haize errota: de Stenenmolen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Aro (argipena)

**Aro** hitzak adiera zenbait ditu:
* aro historikoa, historia banatzen den denbora-tarte zabaletako bakoitza;
* geologian, aroa, garai geologikoen sailkapenean, eoiaren azpiko garaia;
* **aro** (Ipar Euskal Herrian) edo eguraldia.
Betikotasun

[thumb|300px|[Amaierarik gabeko korapiloa, **eternitatea** adierazten duena.]]
**Betikotasun**, **betierekotasun** edo **eternitatea** mugarik gabeko, amaierarik nahiz hasierarik gabeko denborari egiten dio erreferentzia.

## Ikus, gainera 
* Infinitua

## Kanpo estekak
Oreka orokorraren teoria

**Oreka orokorraren teoria** mikroekonomiaren adar bat da. Ekoizpenaren, kontsumoaren eta prezioen eraketaren jarreraren azalpen global bat ematen saiatzen da.

Merkatu sistema batean, ondasun guztien prezio eta ekoizpena, diruaren eta interesaren prezioa barneratuta, erlazionatuta daude. Ondasun baten prezioan aldaketa ematen bada, adibidez ogian, honek beste prezio batean eragina izango du (adibidez, okinen soldatak). Ogiaren zaporea ogia egiten duenaren menpe badago, ogiaren eskaria okinen soldaten aldaketengatik kaltetua izan daiteke. Teorian, ondasun baten oreka prezioa kalkulatzeak eskuragarri dauden ondasun ezberdinak kontutan hartzen dituen analisi bat eskatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hornitzaile

**Hornitzailea**, enpresa edo pertsona fisikoa da, bere helburua enpresa ezberdinek bere eguneroko jarduerarako dituzten beharrak asetzea da; adibidez enpresak behar duen materiala, lehengaiak, osagaiak eta abar lortzea.

## Hornitzaileen homologazioa 
Hornitutako produktua edo zerbitzua enpresen funtzionamendu egokirako kritikoa den kasuetan, enpresa eskatzaileek hitzartutako hornikuntza-baldintzak bermatu ditzaketen hornitzaileei soilik erosten diete. Berme hori izateko, enpresek hornitzaile horiek homologatzeko prozesua egiten dute.

Homologatuta dauden hornitzaileek produktuaren edo zerbitzuaren kalitatea eta hornikuntza-baldintzak ziurtatzeko behar diren antolaketa-sistemak, baliabideak, kalitate-kontrolak eta kaudimen aproposak badituztela ziurtatu behar die enpresa eskatzaileei. Horretarako, enpresek antolamendua, funtzionamendua, ekoizpen-prozesua eta kalitate-sistema ebaluatzeko galdetegiak bidaltzen dizkie hornitzaileei. Gainera, enpresa eskatzaileek hornitzaileen instalazioak bisitatu ohi dituzte eskatutako baldintza guztiak betetzen dituztela ziurtatzeko.

Enpresek hornitzaile homologatuekin duten eskakizun-maila gainerako hornitzaileekin baino handiagoa da, baina ordainetan, hornitzaile homologatuek beste hornitzaileek baino baldintza ekonomiko hobeak izaten dituzte. Gainera, hornitzaile homologatuen produktuak, bere instalazioetan egiten diren kontrolak direla eta, kontrol gutxiago pasatzen dituzte enpresa eskatzailearen harreran.

## Kanpo estekak
Al Jolson

**Al Jolson**, jaiotzez **Asa Yoelson** (1886ko maiatzaren 26a, Seredžius, Kovnoko Gobernantza &ndash; 1950eko urriaren 23a, San Frantzisko, Kalifornia) judu lituaniar-estatubatuar abeslari, aktore eta umorista bat izan zen. Bere ibilbide profesionalaren gailurrean zegoela ikuskizunetan "Munduko Plazagizonik Handiena" esaldiaz aurkeztu ohi zen.

Nonbait mundu mailan Zinemaren historiako lehenbiziko soinudun filma izan zen *The Jazz Singer* (1927) filmako pertsonaia nagusia antzezteagatik izan zen, ordurarteko filma mutuetan ez bezala, berea izan zen ikusleek filma batean entzun zuten lehenbiziko gizaseme baten ahotsa, eta nola ez, jazz abesti bat abestuz eta gizon beltz baten itxura izatko aurpegia guztiz belztua zuela, garai hartako estatubatuar gizartean gizon zuriek jazza abestea gaizki ikusia baitzegoen. Askorentzat filmaren pertsonaiaren bizitza bera aktorearen bizitzako pasarteetan oinarritua zegoen, bere antzera jazz abeslaria izan nahi zuen judu etorkin bat baitzen.

## Filmografia 
* ''Mammy's Boy* (1923) (amaitu gabe)
* *A Plantation Act* (1926)
* *The Jazz Singer* (1927)
* *The Singing Fool* (1928)
* *Hollywood Snapshots#11* (1929) (agerpen laburra)
* *Sonny Boy* (1929) (agerpen laburra)
* *Say It with Songs* (1929)
* *New York Nights* (1929) (agerpen laburra)
* *Mammy* (1930)
* *Show Girl in Hollywood* (1930) (agerpen laburra)
* *Big Boy* (1930)
* *Hallelujah I'm a Bum* (1933)
* *Wonder Bar* (1934)
* *Go Into Your Dance* (1935)
* *Paramount Headliner: Broadway Highlights No. 1* (1935) (agerpen laburra)
* *The Singing Kid* (1936)
* *Hollywood Handicap* (1938) (agerpen laburra)
* *Rose of Washington Square* (1939)
* *Hollywood Cavalcade* (1939)
* *Swanee River* (1939)
* *Rhapsody in Blue* (1945)
* *The Jolson Story* (1946) (Larry Parks bikoiztu zuen)
* *Screen Snapshots: Off the Air* (1947) (agerpen laburra)
* *Jolson Sings Again* (1949) (Larry Parks abestietan bikoiztu zuen)
* *Oh, You Beautiful Doll* (1949) (ahotsa bakarrik)
* *Screen Snapshots: Hollywood's Famous Feet* (1950) (agerpen laburra eta narratzailea)

## Antzerkia 
* *La Belle Paree* (1911)
* *Vera Violetta* (1911)
* *The Whirl of Society* (1912)
* *The Honeymoon Express* (1913)
* *Dancing Around* (1914)
* *Robinson Crusoe, Jr.* (1916)
* *Sinbad* (1918)
* *Bombo* (1921)
* *Big Boy* (1925)
* *Artists and Models of 1925* (1925) (1926ean antzezleei batu zen)
* *Big Boy* (1926)
* *The Wonder Bar* (1931)
* *Hold on to Your Hats'' (1940)

## Kanpo estekak 
* Al Jolson abeslariari buruzko webgunea
Eurostat

**Eurostat,** Europako Batzordearen zuzendaritza orokor bat da eta egoitza Luxenburgon du. Bere zeregin nagusiena Europar Batasuneko erakundeei informazio estatistikoaz hornitzea da eta estatu kideen artean, hautagaien artea eta EFTA herrialdeen artean estatistikaren arloan harmonizazioa sustatzea da. Herrialde desberdinetan Eurostatekin batera elkarlanean diharduten erakundeek multzoak Europar Estatistika Sistema deritzona osatzen dute.

## Ikus, gainera 
* Anjeles Iztueta Azkue

## Kanpo estekak
Azeleratutako unibertsoa

thumb|250px|Unibertsoaren espantsioaren azelerazioa. Denbora bertikalean azaltzen da, behetik gora.
**Azeleratutako unibertsoa** Unibertsoa geroz eta azkarrago zabaltzen denaren obserbaziotik jaiotako fenomenoa da. Termino formaletan honek esan nahi du eskala kosmiko batean a(t)k bigarren deribatu positibo bat duela eta, beraz, edozein ikuslerentzat urruneko galaxia batek duen urruntze abiadura geroz eta handiagoa dela.

1998an bi proiektu independientek, Supernova Cosmology Project eta High-Z Supernova Search Team, aldi berean jaso zituzten inola ere espero ez ziren datuak, urruneko Ia supernobak erabilita argi iturri gisa. Bi talde hauetako hiru kidek Fisikako Nobel Saria jaso zuten aurkikuntza honi esker. Barioien oszilazio akustikoan gertaera honen ebidentzia gehiago aurkitu dira, baita urruneko galaxia klusterreko datuak aztertuta.

Fenomeno hau azaltzeko eredu ezberdinak erabiltzen dira. Teoria batek dio energia iluna dela erantzulea eta beste batek dio mamu-energia bat existitzen dela. Beste teoria batzuek kintaesentzia izeneko indarra proposatu dute, edo antimateriaren grabitatearen ondorioa dela.

## Kanpo estekak
Kaprijke

**Kaprijke** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Ekialdeko Flandria probintziakoa. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Kaprijke bera eta Lembeke. 2013ko urtarrilaren 1ean 6.318 biztanle zituen.

## Historia 
[thumb|ezkerrera|Kaprijke [Joseph de Ferraris|Ferrarisen mapan, 1775 inguru)]]

Kaprijke izena Galo-Erromatar "Capricum" which hitzetik dator, "Capriusen lurrak" esan nahi duena. Erromatar guarnizio baten gunea izan ohi zen oraindik ere ikusi daitekeena udaletxe zaharraren aurreko plazan.

## Herritar ospetsuak 
* Roger De Vlaeminck, txirrindularia, lau aldiz Paris–Roubaixen irabazle.
* Hippoliet Van Peene (1811–1864), poeta eta ezaguna "De Vlaamse Leeuw" poema idazteagatik, Flandriako ereserki bilakatu dena.

## Iruditegia 

Image:MnpKaprijkeMap.png|Kaprijke bi herritan banatzen da. 1: Kaprijke bera eta 2:Lembeke
File:Kaprijke, parochiekerk Onze Lieve Vrouw Hemelvaart oeg44747 foto9 2013-05-05 13.44.jpg|Kaprijke, eliza: parochiekerk Onze Lieve Vrouw Hemelvaart
File:Lembeke, parochiekerk Sint Egidius oeg44646 foto2 2013-05-05 14.04.jpg|Lembeke, eliza: parochiekerk Sint Egidius

## Kanpo estekak 
*  Kaprijke (Webgune ofiziala)
Forth eta Clyde arteko ubidea

**Forth eta Clyde arteko ubidea** (, ) Eskozia alderik alde zeharkatzen duen ubide artifizial bat da, Fortheko fiordoa eta Clydeko fiordoa lotzen dituena.

Eskoziako Behe Lurretako zatirik estuena zeharkatzen du, 56 kilometro baino ez baititu.

## Historia 
1768an hasi ziren eraikitzen John Smeaton ingeniari ingelesaren diseinua jarraituz baina diru arazoen erruz 1790 arte ez zuten bukatu. Hasieran izan zuen arrakasta itzela izan zen. XIX. mendean ordea itsasontzi handiagoak eraiki ziren eta hauentzat estuegia zen. Bestalde trenbidearen zabalkundeak ere garrantzia kendu zion eta 1930. hamarkadarako ia ez zen erabiltzen.

1960an itxi egin zen, berau zeharkatzen zuten zubien mantenamendu kostua handiegia zela argudiatuta. Errepidea egiteko asmoa izan arren bertan behera gelditu zen egitasmoa. 2000 urtean ubideak berreskuratzeko Loteria Nazionala antolatu zen.

## Ibilbidea 
Ekialdetik (Forth) mendebaldera (Clyde) honako herri hauek zeharkatzen ditu ubideak:
* Grangemouth
* Falkirk
* Kirkintilloch
* Clydebank

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Autumn Colours (10442939273).jpg|Clydebanken.
Irudi:Stables Inn and Glasgow Bridge on Forth and Clyde Canal, near Kirkintilloch - geograph.org.uk - 55774.jpg|Kirkintillochen.
Irudi:FalkirkWheelSide 2004 SeanMcClean.jpg|Falkirkeko Gurpila, itsasontzi igogailua.
Irudi:Ruchill Church at canal.jpg
Irudi:Spindrift (8754192429).jpg

## Kanpo estekak
Merelbeke

**Merelbeke** (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Ekialdeko Flandria probintziakoa. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Bottelare, Lemberge, Melsen, Merelbeke bera, Munte eta Schelderode. 2013ko urtarrilaren 1ean 23.505 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Haddington (Eskozia)

**Haddington** (, ), Eskozia erdialdeko udalerria da, Ekialdeko Lothian eskualdeko hiriburua, baina ez herri handiena. 2011ko erroldaren arabera 8.844 biztanle ditu.

## Historia 
Gaur egun 9.000 biztanle inguruko herri txikia den arren Erdi Aroan Eskoziako laugarren herri handiena izan zen Aberdeen, Roxburgh eta Edinburghen ondoren.

1139an burgo titulua eskuratu zuen Haddingtonek eta 1198an Alexander II.a Eskoziakoa jaio zen bertan. XIII mendean ingelesen hainbat eraso jasan zituen eta hainbatetan hiria erre eta harpilatu egin zuten, 1216an, 1297an eta 1356an.

1300 aurretik Hugo de Gourlayk dorretxe bat eraiki zuen, Hailes gaztelua izango zena eta bertatik kontrolatuko zuen lurraldeak Haddingtonshire izena hartu zuen. XV mendean harresi batek inguratu zuen herria eta Andre Mariaren kolegiata eraiki zen.

1513an John Knox apaiza jaio zen bertan. Berau izan zen Eskoziako Erreforma Protestantearen bultzatzaile nagusia. Richard Cockburn of Clerkington, Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoaren Estatu Idazkaria ere Haddingtondarra zen. 1548an ingelesek herria okupaturik zutela Haddingtongo Ituna sinatu zuten Eskoziarrekin. Itun honen arabera Maria I.a Eskoziakoa Frantziara eramana izan zen Frantzisko II.arekin ezkontzeko.

Bigarren Mundu Gerraren erdian, 1941eko martxoaren 3an naziek herria bonbakatu zuten.

## Ondasun nabarmenak 
* Andre Mariaren kolegiata
* Lennoxlove House
* Hailes gaztelua (Haddingtondik 8 kilometrotara)

## Iruditegia 

Irudi:Haddington 02.jpg|Kale nagusia.
Irudi:Lennoxlove House - geograph.org.uk - 37990.jpg|Lennoxlove House.
Irudi:HailesN.jpg|Hailes gaztelua.
Irudi:St. Mary's Kirk, Haddington.jpg|Andre Mariaren kolegiata.
Irudi:St Martin's Church , Haddington - geograph.org.uk - 631062.jpg|San Martin elizaren hondarrak.
Irudi:John Knox statue in Haddington.jpg|John Knoxen estatua.
Irudi:Haddington Cross.jpg|Gurutzea.
Irudi:Amisfield House Gothic Lodge - geograph.org.uk - 349913.jpg|Amisfield House.
Irudi:Old Nungate Bridge, Haddington - geograph.org.uk - 161415.jpg|Old Nungate zubia.
Irudi:Charolais at Seggardean - geograph.org.uk - 9280.jpg|Paisaia.

## Herritar ezagunak 
* Alexander II.a Eskoziakoa (1198-1249)
* John Knox (1513-1572), Eskoziako Erreforma Protestantearen bultzatzaile nagusia

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Ekialdeko Dunbartonshireko webgunea