ActivityPub

eskuinera|thumb|Mekanika
**ActivityPub** sare sozial askotan erabiltzen den komunikazio protokolo ireki eta deszentralizatua da. Pump.io haren ActivityPump protokoloan oinarrituta dago. Bezeroari/zerbitzariari API bat ematen dio edukia sortzeko, eguneratzeko eta ezabatzeko, bai eta API federatu bat ere, jakinarazpenak eta edukiak emateko.
ActivityPub da Fedibertsoan erabiltzen den protokoloa, software librea eta sare deszentralizatu eta federatuak lotzeko erabiltzen den protokoloa da.

## Proiektuaren egoera 
ActivityPub Interneterako estandarra da World Wide Web Consortiumeko (W3C) Sare Sozialen Taldean. Estandar honetan, besteak beste, Evan Prodromouren egileak parte hatu zuen, StatusNet-eko sortzailea (orain GNU social deitzen zaio). Aurreko etapa batean, protokoloaren izena "ActivityPump" izan zen, baina halako batean pentsatu zen Activity Pub izenak hobeto adieraziko zuela protokoloaren modu gurutzatuan argitaratzeko asmoa. Fedibertsoan gehien erabiltzen den estandarra da (alde handiarekin).

2018ko urtarrilean, World Wide Web Consortium-ek (W3C) ActivityPub protokoloa lehenesteko gomendioa argitaratu zuen. Christine Lemmer-Webber autore nagusiak adierazi zuen ActivityPub protokoloaren atzetik zebilen ekipoa nagusiki *queer* gisa identifika zitekeela, eta horrek erabiltzaile eta administratzaileei "nahi ez den elkarreraginetik" babesten laguntzen dieten ezaugarrietara eraman zuela taldeak. Honekin GAFAM estiloko enpresetatik urrun ibiltzeko asmoa uler daiteke. ActivityPub taldeak ez zuen parte-hartze korporatiborik izan.

W3C Komunitateak konferentzia ireki bat antolatzen du urtero, ActivityPub Conf izenekoa, ActivityPub-en etorkizunari buruzkoa.

Sean Tilley-k, Diasporako komunitateko gerente ohiak, artikulu oso aipatu bat idatzi zuen ActivityPub-eko protokoloek Interneteko plataformak federatzeko modua eman dezaketela iradokitzeko.

## Aplikazio nabarmenak 
### Protokolo federatua (server-to-server protokoloa) 
WriteFreely
* Friendica, sare sozialen softwarea; Activity Pub ezarri zuen 2019.01 bertsioan.
* Kbin, Reddit eta Lemmy-ren antzeko berri-batutzaile bat, eta aldi berean eztabaida-foroa.
* Lemmy, Reddit estiloko albiste-gehitzaileak eta eztabaida-foroak exekutatzeko softwarea. Edozein instantziak erabil dezake ActivityPub beste foro batzuekin elkarreraginean aritzeko eta sare sozial federatu bat osatzeko.
* Libervia (beta-egoeran)
* Mastodon, sare sozialen atzean dagoen softwarea da ActivityPub; Mastodonek Activity Pub 1.6 bertsioan inplementatu zuen eta 2017. urtean. Lehenago OStatus protokoloa erabiltzen zen, baina ActivityPub honekin segurtasun handiagoa eskaini zaie mezu pribatuei.
* Micro.blog, mikrobloggingeko sare sozial bat, ActivityPub ezartzen hasi zen 2018an, eta 2022ko urrian gaitu zuten erabiltzaile berri guztientzat.
* Nextcloud, informazioa artxibatzeko, partekatzeko, eraldatzeko zerbitzu federatua.
* PeerTube, bideoa zuzenean transmititzeko, artxibatzeko, partekatzeko, komentatzeko zerbitzu federatua.
* Pleroma, lehen jaurtiketatik ActivityPub ezartzen ari den Fedibertsoko zerbitzua.
* WordPress erabiltzaileen blogak argitaratzeko gehigarri baten bidez, plugin baten bidez ActivityPub protokoloa erabil dezake.
* WriteFreely, Kode irekiko blogging-plataforma bat da. ActivityPub protokoloa erabil dezake.

### Aurreikusitako edo iragarritako aplikazioak 
thumb| *Threads* (hariak) eta *Threads* (mehatxuak) lotzen dituen irudia, Meta enpresak Fedibertsoan sartzeko planak kritikatzeko irudia. David Revoy-k 2023ko uztailean egindako irudia.
* 2022ko azaroan, Tumblr-ek laguntza gehituko dutela jakinarazi zuen.
* *Threads*, Meta enpresak sortutako eta Instagramen gehigarri-edo izateko sortutako aplikazio bat.

ActivityPub erabiltzen duten instantzia federatuetako hainbat kidek bere kezka agertu dute enpresa erraldoiek parte hartze horrek ez ote duen txikien hondamendia ekarriko. Meta bezalako enpresen interesen atzean Fedibertso pribatizatzea eta monopolizatzea egon daitekeela uste dute batzuek.

### Bestelako laguntzak 
* Flipboarda
* Buffer, sare sozialak kudeatzeko tresna

* Medium

* Firefox

* SocialOomph, gizarte-sareak kudeatzeko tresna
* SocialBu, gizarte-sareak kudeatzeko tresna
* Storefries, gizarte-sareak kudeatzeko tresna

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* 

## Ikus, gainera 
* Fedibertso

## Kanpo estekak