open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ikus-entzunezko

thumb| Kalitate handiko ikus-entzunezko osagaiek zuzeneko kontzertu baten esperientzia erreproduzitzen dute
**Ikus-entzunezkoak** soinua eta ikusmen-osagaia dituzten komunikabide elektronikoak dira, hala nola diapositiba-zinta aurkezpenak,  filmak, telebista-programak, konferentzia korporatiboak, elizako zerbitzuak eta zuzeneko antzerki-ekoizpenak.

Ikus-entzunezko zerbitzu hornitzaileek maiz eskaintzen dituzte web-streaming, bideo-konferentzia eta zuzeneko emisio-zerbitzuak. 

Hezkuntzan ordenagailu bidezko ikus-entzunezko ekipoak sarri erabiltzen dira, ikastetxe eta unibertsitate askok proiekzio ekipoak instalatzen dituzte eta arbel interaktiboaren teknologia erabiltzen dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disoluzio (argipena)

**Disoluzio** hitzak zerbaiten desegitea adierazten du orokorki. Erabilera zenbait ditu:
* kimikan, disoluzioa;
* zuzenbidean,
** ezkontzaren disoluzioa,
** sozietate baten disoluzioa;
** alderdi politikoen disoluzioa.
Artista

[thumb|250px|*Premier Artiste* [Paul Richierren eskultura, 1890.*]]

**Artista** artelanak sortzen, garatzen edo ekoizten dituen pertsona da, bereziki ogibidez aritzen den pertsona. Subjektu berean bat etor daitezke egilearen eta artistaren gaitasunak. Margolariek edo idazleek ezaugarri biak dituzte. *Artista* hitzak *arte* familia lexikotik dator ( latineko *ars-artis*, eta hau grezieratik τέχνη (*téchne'')).

Horregatik dira artistak Altamirako kobazuloko pintoreak, antzinako marrazkilari txinatarrak, musikariak, zinemagileak, eskultoreak, arkitekto greziarrak, Erdi Aroko artisauak, Errenazimentuko grabatzaileak, Barrokoko margolariak, XX. mendeko abangoardistak, egungo instalazioen sortzaileak, komikien marrazkilariak, hau da, zerbait perfekzioz egiten duten pertsonak, arte ederretako baterako beharrezko gaitasuna edo trebetasuna duten pertsonak, etab.

Pizkundean, XV. mendearen bukaeran, artearen eta artisautzaren arteko bereizketa ezarri zen: artisauak obra errepikagarriak ekoizten ditu, eta artistak, aldiz, obra bakarrak.

## Gaur egungo kontzeptua 
Artista termino deskribatzaile bat da, artetzat hartzen den jarduera batean aritzen den pertsona bati aplikatua. Artista bat honela ere defini daiteke: "bitarteko baten bidez bere burua adierazten duen pertsona". Hitza zentzu kualitatiboan ere erabiltzen da: pertsona sortzaile bat, berritzailea dela praktika artistiko batean adierazteko.

Terminoa zehaztasunik gabe edo metaforikoki ere erabil daiteke "artea" ez den edozein jardueratan, kualifikazio handiko pertsonak adierazteko, hala nola zuzenbidean, medikuntzan, mekanikan edo matematikan. Adibidez, mekaniko bat oso ona dela esateko "artista" bat dela esan dezakegu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alawi

[thumb|Gizon alawi bat [Latakian, XX. mendearen hasieran]]

**Alawiak** (, *ʿAlawīyyah*) erlijio talde musulman xiita bat da, batik bat Sirian kokatua (Siriako biztanleen %&nbsp;12 dira), IX. mendean Basorako Ibn Nusairrek sortua. Gutxiengo nabarmena dira Turkian eta Libanoko iparraldean ere. Haien lege-eskola Jafar al-Sadiqek sortu zuen. Islamaren bost euskarriak onartzen dituzte, eta xiita gehienak bezala hamabitarrak dira, hots, Mahomaren ondorengo espiritual eta politikotzat hamabi imam hauek onartzen dituzte: Ali, Hasan, Hussein, Ali ibn Husayn, Muhammad al-Baqir, Jafar al-Sadiq, Musa al-Kadhim, Ali al-Ridha, Muhammad al-Jawad, Ali al-Hadi, Hasan al-Askari eta Muhammad al-Mahdi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vincenten angina

**Vincenten angina** edo **gingibitis ultzeroso nekrotizatzailea** bakterio batzuek ahoan eragindako infekzioa da, lesio ultzerosoak eta hantura sortzen dituena hortzoietan eta amigdaletan. Garai batean ohikoa izan arren, gaur egun gaixotasun arraroa da, ahoaren higienea asko hobetu delako herrialde gehienetan. Urria izan arren, larria izan daiteke, eta era egokian tratatu ezean ondorio gaiztoak eragin ditzake (besteak beste, bakteriemia eta infekzio metastasiko barreiatua). Hyacinthe Vincent medikuaren omenez du izen hori.

## Etiologia 
Gaitz honen atzean bakterio anaerobio batzuk daude. Bi bakterioen elkarketak sortzen du kasu gehienetan gaixotasuna: *Fusobacterium necrophorum* eta *Borrelia vincentii*. Treponema generoko hainbat espiroketak ere Vincenten anginaren eragileak dira.

Tabakismoak, estresak eta aho-higienearen ezak gaitzaren agerpena errazten dute. Baita immunitate-sistemaren egoera ahulak ere.

## Sintoma klinikoak 
Honako hauek dira nagusiak:

* hantura, lesio ultzerosoak eta odola hortzoietan eta amigdaletan
* sukar arina
* halitosia
* eztarriko mina
* hainbat kasutan, gongoil linfatikoen hantura

## Diagnostikoa 
Ohiko sintomatologia duten gaixoei lagin bat hartzen zaie ahotik gaitzaren diagnostikoa baieztatzeko: isipu esteril batekin ahoan dauden lesio ultzerosoetatik lagin batzuk hartzen dira, eta frotis bat prestatzen da. Gram tindaketa aplikatu ostean ohiko bi patogenoen presentzia antzematen da: espiroketa Gram negatiboak (*Borrelia*) eta bazilo fusiforme luzeak, Gram negatiboak (*Fusobacterium*)

## Tratamendua 
Infekzioa sendatzeko ahoa ondo garbitu behar da irakuzketen bidez: ur gaziaren irakuzketak egiten dira, eta baita ur oxigenatuarenak ere. Odontologoek aho garbiketa sakona egin beharko dute, kaltetutako ehunak onera ekartzeko.

Antibiotikoen artean penizilina da aukerakoa.

## Kanpo estekak
Mehatxu

thumb|300px
**Mehatxua** pertsona edo erakunde baten aurka kalte edo okerren baten iragarpena da, horrengan hertsadura eta beldurra sorrarazteko. Zirkuntzantziak nolakoak diren, delitu izan daiteke.

## Kanpo estekak
Hertsadura

**Hertsadura** edo **hertsatzea** pertsona edo erakunde bat zerbait egitera edo ez egitera behartzea da, indarkeriaz edo mehatxupean. Erabakimen askea bortxatzen duen jokabide oro da, legezkoa nahiz legez kanpokoa.

## Kanpo estekak
Zokalo (argipena)

**Zokalo** hitzak adiera zenbait ditu:
* arkitekturan,
** **zokaloa** edo behe-ohola, hormetako behe aldeko zerrenda, babesgarri edo apaingarri gisa jartzen dena,
** **zokaloa** edo idulkia, habe edo zutabe baten oinarria;
* geologian,
** zokaloa, paleozoikoan sortutako lautada,
** **zokalo kontinentala** edo plataforma kontinentala.
* toponimian,
** Zokaloa, Mexiko Hiriko enparantza nagusia.
Numeronimo

**Numeronimoa** zenbakiak dituen hitz bat da, gehienetan laburtzapen moduan sortuak. Adibidez, numeronimoak dira 15M, G20 eta R2-D2. Batzuetan numeronimoak bakarrik zenbakiz osaturik daude, hala nola 1-1-2, emergentzien telefono zenbakia edo herrialde anglosaxoietan erabiltzen den *101*, ikasgai baten sarrera edo lehen klasea dela adierazteko.

## Kanpo estekak
The Big Kahuna (filma)

**The Big Kahuna** (euskaraz *Kahuna Handia*) 1999ko John Swanbeck estatubatuar zinema zuzendariaren drama-komedia filma bat da. Roger Rueff antzerkigile eta gidoigilearen *Hospitality Suite* (*Abegikortasun Gela*) antzezlanean oinarritua dago. Kevin Spacey, Danny Devito eta Peter Facinelli aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBtako Wichita hiriko hotel batean ospatzen ari den enpresaburuen biltzar bateko azken gaua da. Bertan dauden industria-olio enpresa bateko bi saltzaile eta gazte hasiberri bat enpresaburu batekin tratua itxitzeko irrikaz daude, honela heuren enpresan lanpostuz gora egiteko: Phil (Danny DeVito) salmentaburuak, berrogeitamar urte beteak ditu, dibortziatua, lau alaben aita eta ozpindua dago, jada denetarik ikusia den eskarmentu handiko gizona da, etengabeko bidaietara ohitua, bai eta AEBtako leku urrunetako hotel guztietan ere gau bakartiak igarotzen zaildua. Ya lo ha visto todo, y está acostumbrado a los viajes constantes y las estancias solitarias en hoteles remotos de toda América. Bob (Peter Facinelli) hogei eta hainbat urte dituen gazte ixila da, bere lehenbiziko negozio bidaia du, eta Philek kale nahiz lanari buruz esaten dion guztia entzuteko irriki bizitan dago, baptista sinisduna eta ezkonberria da, ondorioz Philen ezkonbiziaz kezkatua agertzen da. Larry (Kevin Spacey) aldiz Boben guztiz aurkako izaera du: zurruteroa, gonazalea, bereziki enpresaburu emakume gisa jantziak doazenak gustatzen zaizkio eta eskandaluzalea da. Larryk bizitzari buruzko ikuspegi berezia da eta liskarrek gozamena sortzen diotela dirudi.

## Aktoreak 
* Kevin Spacey: Larry Mann
* Danny DeVito: Phil Cooper
* Peter Facinelli: Bob Walker
* Paul Dawson: harrera-mutila edo morroia
* George F. Miller (*krediturik gabe*): hoteleko zuzendaria

## Kanpo estekak 
* *The Big Kahuna* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Napalm

[thumb|Napalm bonbardaketa Viet Minhen aurka, [Indotxinako Gerra (1953).]]
**Napalm** petrolioaren gai eratorriez (gasolina maizenik) eta nahastura loditzen duen bestelako gaiez (aluminio gatza edo poliesterra esate baterako) osaturiko nahastura solidoa gel bihurtua da. Izena azido nafteniko eta palmitikotik dator. Harvard Unibertsitatean prestatu zuten 1942an Louis F. Fieser eta bere laguntzaileek. Bonbetan eta su-jaurtigailuetan erabiltzen da.

## *Napalm neska* 
1972. urtean, Estatu Batuen eta Vietnamen arteko guda garaian, "napalm" izeneko bonba mota sortu zuten estatu batuarrek. Napalma, petrolioaren gai eratorriez eta nahastura loditzen dituzten bestelako gaiez osaturiko gela da. Likido honek, gorpuarekin kontaktua egitekotan guztiz erretzen ditu, 800- 1200 graduko tenperatura hartzen baitu.

Vietnameko soldatuak, ohian barruan ezkutatzen ziren, non eremua ezagutzen zutenez, soldadu estatubatuarrak baino hobeto mugitzen ziren. Hortaz, armada inbaditzaileak "Napalm" bonba sortzea erabaki zuen.

1972. ekainaren 8-an Napalma bota zuten Trang Bang-en. Hildako ugari egon ziren bertan, hala ere, pertsona batzuk bizirik irten ziren infernu hartatik, adibidez, Phan Thị Kim Phúc izeneko 9 urteko neskatoa. Neskato hau "napalm neska" bezala ezagutzen dugu, izan ere, bonba zela eta, neskatoaren arropak sua hartu zuten, eta bere bizitza salbatzeko asmoz korrika hasi zen. Orduan, Nick Ut deituriko argazkilaria agertu zen, Nick-ek argazki bat hartu eta neskatoa ospitalera bidali zuen. Bertan, 14 hilabete egon zen ospitalean eta 17 ebakuntza behar izan ziren bere bizitza salbatzeko.

Gaur egun, bere gorputzaren zati handi bat guztiz erreta eta deformaturik dago. Halere, aurrera joatea lortu zuen eta orain beraren senarra eta bi semeekin bizitzen da.

Bestalde, gaur egun oraindik bere ohean mugitzean izugarrizko minak izaten dituela aitortu zuen elkarrizketa batean. Gainera, eguraldi beroa egiten duenean buruko min handiak izaten ditu.

Azkenik esan beharra dago, argazki honek hainbat sari irabazi dituela, garrantzitsuena Pulitzer saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eztebe Zilhoeta

**Eztebe Zilhoeta** (; Limoges, Frantzia, 1709ko uztailaren 5a - Bry-sur-Marne 1767ko urtarrilaren 20a) Biarriztar baten semea, Luis XV.aren erregetzaren denboran finantza kontrolatzaile izan zen. Argiontzi baten laguntzaz irudi estilizatuak, siluetak deitu izan zirenak, marrazten zituen.

## Bizitza 
Étienne de Silhouette 1709ko uztailaren 5ean sortu zen Limoges hirian. Aita Arnaut Zilhoeta (Arnaud de Silhouette) zuen, biarriztarra. Bertan dago Zilhoeta etxea.Frantziako funtzionario kargu handia zuena. Familia honen deitura edo abizena Zilhoeta zen, Lapurdiko euskaraz. Abizen hau Euskal Herri osoan zabalduta dago Zuloeta formarekin eta xiloz edo zuloz beteriko lekua erran nahi du. Frantses grafiaz deformaturik Silhouette idazten zuten.

Étienne semea, aitaren bidetik abiaturik, Orleans etxeko kantziler edo zigiluzaina izatera iritsi zen, horretarako Madame de Pompadour-en laguntza handia ukan zuelarik. 1759ko martxotik azarora, Luis XV.aren erregetzaren garaian, finantza kontrolatzaile izan zen. Kargu berri horretan buru-belarri aritu zen, erresumako finantzak bideratu eta modernizatu nahian. Noble eta aberatsen salbuespen fiskalen aurka borrokatu zen eta errege pentsioak ezabatzen ahalegindu. Ber denboran, oinarrizko laborarien zergak jaisten saiatu zen. Jarduera hauek nobleziaren aurkakotasun handia ekarri zioten.

Étienne txinatar erako irudien zalea zen. Bazuen argiontzi berezi bat eta horren bidez, bere irudia, adiskideena eta baita zenbait gonbidatuena ere lantzen zituen. Irudi horietan soslaia bakarrik agertzen zen, garai hartako orrazkeraz eta apaindurez horniturik. Hondoa beti beltzean agertzen zelarik. Zaletasun honek bere deituraren hedatzea ekarri zuen, jendea soslai horiei silueta deitzen hasi baitzitzaien, eta izen horrekin iritsi dira Europako mintzaira gehienetara, baita euskarara ere.

Etsai amorratuak zituen nobleak ez ziren baretu Étienne kargugabetzea lortu arte. Horrela, 1759ko azaroaren 20an, Étienne finantza koordinatzaile kargua utzi behar izan zuen. Hurrengo urtean, hau da, 1760an, Bry-sur-Marneko jauregia erosi eta berreraiki zuen. Hor bizi izan zen, bizitza publikotik urrun, 1767. urtean zendu zen arte.

Bitxia bada ere, Étienne de Silouetteren zaletasunak bere deitura famatua egin zuen, eta Europako hizkuntza guztietara hedatu. Xilo edo zuloetatik soslaietara pasatu zen. Horretaz gain, aipatzekoa da, badela Seychelles uhartedian uharte bat Silhouette izena duena. 1609an topatu omen zuten eta Étienne de Silhouetteren omenez horrela bataiatu zuten. Ainitzetan historiaren bideak oker samarrak dira; bide okertu horietako batek zilhoeta euskal toponimoa silueta bihurtu zuen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Etienne de Xiloeta. Elinberri.eus https://web.archive.org/web/20150518104903/http://www.elinberri.eus/joseba-aurkenerena-barandiaran1.html
Poro (argipena)

**Poro** hitzak adiera zenbait ditu:
* poroa, gizakiaren eta hainbat animaliaren larruazalean dagoen egitura, izerdia jariatzeko erabiltzen dena;
* biologia zelularrean, poro nuklearra;
* fisikan, poroa, material bateko partikula eta molekulen artean egoten diren zirrikituak;
* greziar mitologian, Poro, pertsonaia mitologikoa.
Iragazkortasun

**Iragazkortasuna** edo **irazkortasuna** material batek bere barnetik jariakin bat pasatzen uzteko propietatea da. Material baten iragazkortasunaren neurri-unitatea darcy da.

## Kanpo estekak
Batixta Borthiri-Sala

**Batixta Borthiri-Sala** (Larraine) koblakaria zen.

## Bizitza 
1889an Larraineko Salan sorturik. Gazte denboran familiarekin laborantzan aritua. Berak horrela kontatu zuen Sorlekhia izeneko bertso sortan.1915ean, hogeita bost urterekin soldadu eramana. Larraintarrak horrela kontatu zuen bere bertsoetan: Gerlako kanthore 1915ean. Azkenean, preso hartu eta Prusiara eraman zuten beste atxilo ainitzekin batera. Hau ere ederki kantatu zuen, sentimendu handiaz, 14-18ko Gerlan presoner izeneko bertso ederretan. Hamabost bertset osora.

Gerla bukatzean, Batixta Borthiri-Salak askatasuna berreskuratu zuen eta Zuberoara itzuli zen, Orhi azpiko habiara, hain zuzen ere. Eta han laborari gisa jarraitu zuen. Bazirudien bakea berreskuratua zuela betiko, baina patu gaiztoak bigarren gerla handi baten lekuko izatera kondenatu zuen, bere belaunaldiko guztiekin egin zuen bezalaxe, baita berak ere zenbait bertsotan ederki kontatu ere. Bordelen zegoen soldadu beste hainbat bertset ondu zituenean.

## Lanak 
Batixta Borthiri-Salaren bertsetak. Sü-aziak bildurik.

## Loturak 
Joseba Aurkenerena: Batixta Borthiri-Sala, larraintar bat Prusian preso http://info.kazeta.eus/iritzia/Joseba_Aurkenerena/batixta-borthiri-sala-larraintar-bat-prusian-preso

## Kanpo estekak
Sidi Drisko lehorreratzea

**Sidi Drisko lehorreratzea** () Espainiako Itsas Armadak Sidi Dris marokoar hiritik gertu n egindako lehorreratze militarra izan zen, Rifeko Gerran.

Melillako komandante nagusia zen Manuel Fernández Silvestre jeneralak Rif konkistatzeko helburua zuen. Horretarako Reina Victoria eta Gandía merkantzia-ontzietan, Lauria kanoiontziak eta hegazkin-eskuadrila batek lagunduta, bi mila soldadu bidali zituen Gabriel Morales jeneralaren agindupean. Lehorreratzeari esker espainiarrek Annual eta Igueriben hartu zituzten eta riftarren itsas-laguntza oztopatu zuten.

Annualgo guduan riftarrek galdutakoa berreskuratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estortsio

[thumb|Lapurreta eta Estortsioa. Estatuak Trago Mills-en, [Kornuallesen, Ingalaterran. ]]
Zigor zuzenbidean, **estortsioa** indarkeriaz edo mehatxupean beste pertsona bat zerbait egitera behartzea da, pertsona horrengandik dirua, ondasunak edo bestelako onuraren bat eskuratzeko asmoarekin. Jurisdikzio gehienetan delitua izan daiteke. Lapurreta estortsio modurik errazena eta ohikoena da, nahiz eta negozio abantaila bidegabea lortzeko funtsik gabeko mehatxuak egitea estortsio modu bat ere bada.

Figura hori ahalordetze-delituen artean dago, irabazi-asmoa baitago; iruzur-delituak, subjektu pasiboak ekintza edo negozio juridiko bat egitea edo ez egitea eskatzen duelako; eta baldintzapeko mehatxuen delitua, subjektu aktiboak pasiboa hertsatzen duelako negozio juridikoa egiteko. Delitu pluriofentsiboa da, ez baitzaio ondasun juridiko bati bakarrik erasotzen, bati baino gehiagori baizik: jabetzari, osotasun fisikoari eta askatasunari.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bahiketa
* Sexu estortsio
* Xantaia

## Kanpo estekak
Gombaldus

**Gombaldus** edo **Gombaud** X. mendean Baskoniako apezpiku nagusia () izan zen. Baskoniako printzeen dinastiakoa zen, Gilen Antso Baskoniako printzearen anaia.

## Erreferentziak
Koldo Artaraz Martin

**Koldo Artaraz Martin** Gueñesko (Euskal Herria) alkate izandako politikari eta funtzionarioa da. 2003an lortu zuen alkatetza, 2011 arte jardunean aritu zelarik. EAJko kidea da. Kazetaritza ikasi zuen EHUn 1986-1990an. 2000 urtetik 2003 urtera Bizkaiko Foru Aldundian funtzionario bezala lan egin zuen.
Giltza (lanabesa)

**Giltza** torloju eta azkoinak askatu, sartu eta estutzeko erreminta da, gehienetan buru hexagonalekoa. Giltza finko nahiz erregulagarriak daude, azken hauek piezaren buruaren tamainara egokitzen direnak.

Bihurkinek ez bezala, giltzek buruaren inguruan eragiten dute tortsio indarra, eta indar momentua handituz lan egiten dute.

Giltza deitzen ditugun erremintak eta hauek behar dituzten torloju eta azkoin bereziak XV. mendetik ageri dira. Giltza erregulagarriak aldiz, XIX. mendean agertu ziren.

Ohar bedi zenbait aliketa torloju eta azkoinekin ere erabil daitezkeen arren, orokorrean ez direla giltzatzat jotzen, buru mota zehatz bati moldatuak ez diren heinean.

## Giltza motak 
### Giltza finkoak 
thumb|300px|Zenbait giltza finko: bi giltza ireki bikoitz, eta bi giltza konbinatu (giltza irekia eta izarduna dituzte alde banatan)
Giltza finkoak edo aho finkodun giltzak erregulatu ezin diren giltzak dira. Ahoaren neurriarekin bat datorren torloju, azkoin edo zernahiren gain tortsio indar bat eragiteko pentsatuak dira. Beraz, piezaren tamaina ezberdinentzat neurri ezberdineko giltzak erabili behar dira. Birarazi behar duten piezaren arabera aho forma ezberdinak dituzte, eta ondorioz giltza mota ugari aurki daitezke. Hemen zenbait:

* Giltza irekia
* Izar-giltza
* Giltza konbinatua
* Allen giltza, edo L motakoa
* Matraka-giltza
* Giltza dinamometrikoa
* Estutzeko giltza
* Hodi-formako giltza edo kazola-giltza

### Giltza erregulagarriak 
thumb|300px|Giltza erregulagarri ohikoena giltza zabalgarria da. Irudian, ekoiztetxe ezberdinetako giltza zabalgarriak.
Giltza erregulatarriak piezaren tamainara molda daitezke. Hauen artean ere mota ugari aurki daitezke. Adibidez:
* Giltza zabalgarria (giltza ingelesa ere deitua)
* Stillson giltza
* Iturgin giltza
* Euskal giltza
* Ford giltza

## Giltzen neurria 
thumb|150px

Giltza baten neurria adierazteko, balizko azkoinaren edo torlojuaren buruaren neurriak hartzen dira kontuan. Balio garrantzitsuena buruaren kontrako bi alde paraleloren arteko distantzia da, baina askotan zuztarraren diametroa ere kontuan hartzen da.

Giltza bikoitzetan, neurri bereko baina aho mota ezberdineko giltzak egon ohi dira, edo mota bereko ondoz-ondoko bi neurri. Azken kasuan, bi giltzen neurriak adierazten dira, zenbaki parea duena txikiena izanik (adibidez, 12/13 giltzak 12 eta 13 tamainako azkoinak estutzeko balio duten ahoak ditu).

Hexagonalak ez diren giltzek badute beren neurri sistema berezia.

## Erabilera aholkuak 
* Neurri egoki eta zehatzeko giltza erabili. Hala egiten ez bada, gerta liteke azkoina edo torlojuaren burua leundu eta borobiltzea, askatzea zailduz.
* Ez estutu torlojua edo azkoina behar baino gehiago. Giltzak berak eskaintzen duen palanka indarra ez handitu beste giltza edo aliketa bat erabiliz. Behar baino indar gehiago eginez gero, posible da azkoin edo torlojuak haria galtzea.
* Ahal dela, erabili giltza finkoak erregulagarrien ordez.

## Kanpo estekak
Robert Ezra Park

**Robert Ezra Park** (Harveyville, Pennsylvania 1864ko otsailaren 14an – Nashville, Tennessee, 1944ko otsailaren 7an). Estatu Batuetako hiri-soziologoa eta Chicagoko Soziologia Eskolaren sortzailetakoa izan zen. Chicagoko Unibertsitatean W.I. Thomasen eskutik sartu aurretik, kazetari gisa aritu zen. Giza ekologia, arrazen arteko harremanak, migrazioa, asimilazioa, gizarte mugimenduak eta gizarte desantolaketaren inguruan egin zituen lanengatik egin zen ezagun.
In Search of a Midnight Kiss

**In Search of a Midnight Kiss** (euskaraz *Gauerdiko Musuaren Bila*) 2007ko Alex Holdridge estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigilearen komedia erromantiko independentea da. 2007ko Tribecako Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Wilson (Scoot McNairy) Los Angeles hirira ailegatu berri den depresioak jota eta bere bizitza osoko urterik zorigaiztokoena bizi izan duen 29 urteko gaztea da: bere neska-lagunak laga zuen, hirira etortzeko Arizona auto istripua izan eta bidaia erdian gelditu zen, gainera, hirira ailegatu bezain azkar lapur batek bere gidoiak gordetan zeuden ordenagailua ostu zion. Honela bada, lanik gabe, lur jota, eta Urtezaharra iristear dagoelarik, bakarrik, bikoterik gabe eta gauerdiko musurik emango ez dion inor ez du, horregatik bere pisukide eta adiskide mina den Jacobek (Brian McGuire) Craigslist deritzon webgunean neskaren bat ezagutzeko iragarkia jar dezan konbentzituko du. Handik denbora gutxira Vivian (Sara Simmonds) izeneko Texaseko neska bitxi baten telefono deia jasoko du, Urtezahar gaua gizon "egokiarekin" iragateko erabaki irmoa duen emakumea. Biak elkar topatu eta eguna aurrera doan heinean elkar ezagutuz joan eta euren bizitzako gau berezienetako bat biziko dute.

## Aktoreak 
* Scoot McNairy: Wilson
* Sara Simmonds: Vivian
* Brian McGuire: Jacob
* Kathleen Luong: Min
* Robert Murphy: Jack
* Twink Caplan: Wilsonen ama

## Kanpo estekak 
* *In Search of a Midnight Kiss* filmaren webgunea 
* *In Search of a Midnight Kiss* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *In Search of a Midnight Kiss* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Inuyasha

, batzuetan , Japoniako manga serie bat da, Rumiko Takahashik idatzia eta zuzendua. Lehenengo aldiz *Weekly Shōnen Sunday* saioan agertu zen 1996ko azaroaren 13an eta 2008ko ekainaren 18an bukatu zen. Atal guztiak 56 *tankōbon* liburukitan argitaratu ditu Shogakukanen. Serie honetan Kagome Higurashiren abenturak agertzen dira, Tokioko 15 urteko neska batt, Sengoku garaira bidaiatzen duena bere familiaren tenpluan putzu batean erori ostean. Bertan **Inuyasha** izeneko deabru-erdi bat ezagutzen du. Garai horretako pizti batek Kagomek daraman bitxi bat hartzen saiatzen denean apurtu eta Japonia osoan zehar barreiatzen da. Orduan Kagome eta Inuyashak bidaia hasten dute atal guztiak hartzeko, Naraku izeneko deabru batek egin aurretik.

## Kanpo estekak
Xaloa Telebista

**Xaloa Telebista** 1997an sortutako herri telebista da. Gaur egun Baztan-Bertizarana-Malerreka eremuaz gain, Iruñerrian ere ari da emititzen.

## Historia 
1997ko urrian hasi zen lehen irudiak emititzen. Lehenik astean behin emititzen zuen, gero abendua hilabetean astean bi aldiz hasi zen eta eguberrietako emanaldien ondotik, hau da, 1998ko urtarrila geroztik egunero emititzen hasi ziren. Euskarazko telebista zerbitzu hurbila emateko helburua izan dute hasieratik. Programazioaren barruan albistegiak, kirol saioa, elkarrizketak, erreportaiak, etab. eskaini dituzte.

Baztango udalak utzitako egoitzetan egon dira hasieratik, lehenik Elizondon eta gaur egun Oronoz-Mugairin. 3 pertsonako lantaldearekin eman zituzten lehen urratsak. Gaur egun 8 lagunetik gora aritzen dira lanean. Abenduaren 19an, lau egunen faltan, 37.340 euro bildu zituzten. Gaur egun 38. kanaletik emititzen ari dira, eta Iruñerriko etxeen %90-etan dago ezarrita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xaloa Telebistaren webgunea
Centro Deportivo Mariñeiro

**Centro Deportivo Mariñeiro** edo **Mera** Galiziako A Coruñako probintzian hiriburutik gertu dagoen Oleiros herriko itsas kirolen elkartea da, Mera parrokiakoa.

Arraunketari dagokionez, batel eta trainerillatan aritu izan da eta 2015eko denboraldirako trainerua erosi eta ordutik Galiziako Ligan ari da. 2023an ez zuen trainerurik osatu.

## Historia 
60. hamarkadan herriko traineru bat aritu zen. 1961ean Espainiako txapelketan bigarren egin zuen *Parameiras* izenarekin eta 1962 eta 1963an hirugarrena izan zen Generalisimoaren kopan, oraingoa *Cofradía de Pescadores de Mera* izenean.

1978. urtean sortu zen *Centro Deportivo Mariñeiro* elkartea. 1980. hamarkadan ere atera zuen trainerua baina maila apalean aritu zen. 2005 eta 2006 urteetan gazte mailako batelak emaitza bikainak izan zituen eta klubak indar berria hartu zuen.. 2020an azken postuan gelditu zen eta jeitsiera play-offak jokatu zituen, baina mantentzea lortu zuen. 2021ean berriz bosgarren egin zuen Ligan eta 2022an zortzigarren, bigarren txandan egonkortuz.

2023an ez zuen trainerua osatzerik izan eta ordutik ez da itzuli uretara.

## Palmaresa 
270px|thumb|Meraren instalazioak.
### Txapelketak 
* Espainiako Traineru Txapelketa (0): bigarrena 1961ean.
### Ligak 
* Galiziako A Liga (0): bosgarren 2018an.
* Galiziako B Liga (1): 2017.

### Banderak 
### Batelak 
* Espainiako Batel Txapelketa (0): hirugarrena 1961ean.

## Azken denboraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Liga Galega de Traiñeiras-en webguneko informazioa
Hezurren Gerra

[thumb|300px|[Othniel Charles Marsh (ezkerrean) eta Edward Drinker Cope (eskuinean), Hezurren Gerraren sortzaileak.]]
**Hezurren Gerra** Edward Drinker Cope eta Othniel Charles Marsh paleontologo ezagunen arteko tira-bira bat izan zen.

## Historia 
1872an, Wyoming (AEB), Hezurren Gerra delakoa lehertu zen. Edward Drinker Cope eta Othniel Charles Marsh paleontologo ezagunen arteko tira-bira gero eta gogorragoak, erreparorik eta etenik gabeko eraso bihurtu ziren, nork aurkituko dinosauro fosil eta espezie berri gehien. Garai batean, Cope eta Marsh lagunak izan ziren; batak bestearen izena ipini zion aurkitutako espezie berriren bati. Cope azkarra eta oldarkorra zen eta Marsh, aldiz, lanean mantsoagoa baina metodikoagoa. 1870ean Marshek Cope umiliatu zuen, *Elasmosaurus* espezieko ale bat berrosatzean burua buztanak behar lukeen tokian ipini ziola egotziz. Ordainetan, Cope Wyomingo Bridger Basin aztarnategian lanean hasi zen, Marshek hura bere eremu pribatutzat jo arren. Orduan erasoak publiko bihurtu eta egunkarietara iritsi ziren.
 
Biak aberatsak ziren eta beren ondasunak erabili zituzten udatan Colorado edo Wyomingeko aztarnategiak ustiatzeko. Gero, neguan, aurkitutakoa aztertu eta emaitzak argitaratzen zituzten. Baina gero eta diru eta ahalegin gehiago eskaintzen zizkioten bestearen izena eta lana txikitzeari. Ez zen lehia garbia izan, lapurreta, iruzurra, espioitza, eroskeria, arrasto suntsiketa eta irainak medio.
 
Ofizialki, Marshek irabazi zuen gerra: 86 espezie berri aurkitu zituen eta Copek, ostera, 56 baino ez. Dena den, Copek topatu zituen dinosaurorik ezagunenak: *Triceratops*, *Diplodocus*, *Stegosaurus*... Azkenik, biak izan ziren galtzaile, bestea suntsitu beharraren beharraz, ondasun guztiak xahutu eta porrot egin baitzuten.
 
## Ondorioak 
Edonola ere, zientzia izan zen garaile, lehiakortasunak emaitza hobetzen omen du eta. Elkarlanaren alorrean lezio eredugarririk eman ez bazuten ere, paleontologiaren alorrean ondare eskerga utzi zuten: Gerra baino lehen Ipar Amerikan bederatzi dinosauro espezie zeuden izendatuta eta gatazka amaitzean 150 inguru. Egun, ia mende eta erdi geroago, bikoteak aurkitutako arrastoak katalogatzen ari dira oraindik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duhaldea

***Duhaldea*** landare loredunen genero bat da, bitxiloreen familiakoa.

Izena A. P. de Candolle biologoak eman zion, Janbattitt Duhalde azkaindarraren omenez.

## Espezieak 
* *Duhaldea cappa* (Buch.-Ham. ex D.Don) Pruski & Anderb.
* *Duhaldea cuspidata* (Wall. ex DC.) Anderb.
* *Duhaldea forrestii* (Anthony) Anderb.
* *Duhaldea griffithii* (C.B.Clarke) Anderb.
* *Duhaldea lanuginosa* (C.C.Chang) Anderb.
* *Duhaldea latifolia* (DC.) Dawar & Qaiser
* *Duhaldea nervosa* (Wall. ex DC.) Anderb.
* *Duhaldea pterocaula* (Franch.) Anderb.
* *Duhaldea revoluta* Anderb.
* *Duhaldea rubricaulis* (Wall. ex DC.) Anderb.
* *Duhaldea simmonsii* (C.B.Clarke) Anderb.
* *Duhaldea wissmanniana* (Hand.-Mazz.) Anderb.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philae (espaziontzia)

thumb|320px|*Philae*, kometaren gainazalerantz (artista irudia).
**Philae** ESAren *Rosetta* espazio-ontziaren modulu bat da, kometaratzen den lehen gailua.

## Ezaugarriak 
*Philae* moduluaren izena Egiptoko Philae (Filae) tenpluan oinarritzen da. 1,3 x 1,5 metro neurtzen du, eta 100 kiloko pisua du. Zulatzeko makina bat du, laginak atera eta laborategi kimikoan aztertzeko.

## Helburua 
Modulu honen helburua, 67P/Txuriumov-Gerasimenko kometan (1969an aurkitu zuten) lur hartzea da. Arpoi batzuekin eutsiko dio kometari, eta bertan egongo da hiru hilabetez.

Azaroaren 14an, geldirik zegoen 'Philae', bateria faltagatik, azken egunetan, Eguzki izpirik jaso ez zuelako eta energiarik gabe geratu zelako. "Atseden egoeran" sartu aurretik, halere, datu garrantzitsuak bidali ahal izan zituen.

## Galeria 

Fitxategi:Rosetta's Philae touchdown.jpg|*Philae* kometan lurreratzen, irudikapena
Fitxategi:Rosetta's Philae drill.jpg|*Philae*ren oinarriko torlojuak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibai Lorak

**Ibai Lorak Dantza Taldea** Zallako (Bizkaia) euskal dantzetako taldea da, 1965ean sortua. Adin askotako jendeak osatzen du taldea, bai gazteak bai nagusiak, eta Enkarterriko herrietako jaietan dantzatu ohi dute.

Gaur egun, taldea 160 lagunek osatzen dute, eta herriko jende asko ibilia da taldean.

Urtean zehar, Ibai Lorak Dantza Taldeak ekitaldi askotan parte hartzen du, antolatzen nahiz laguntzen.
* Olentzero Egunean
* Ihauterietan
* Euskal Erromeria eta Bazkari Herrikoia
* Korrika egunean
* Bizkaiko Dantzari Egunean
* Arangurengo jaietan
* Otxarango jaietan
* Karmengo jaietan
* Zallako jaietan
* Elkartasun alardea
* Ezkontzetan
1991n (10. edizioa) eta 2015ean, (34. edizioa) Ibai Lorak Dantza Taldeak, Zallako Udalak eta Bizkaiko Dantzarien Biltzarrak Bizkaiko Dantzari eguna antolatu zuten Zallako herrian. Bizkaiko talde gehienak Zallara hurbildu ziren dantzatzera, 76 talde guztira.

2004ko abenduaren 22an Zallako antzokia martxan jarri zen. Han, Ibai Lorak Dantza Taldeak ia urtero urtero dantza erakustaldi bat prestatzen du.

Antzokian antolatutako ikuskizunetan ez da beti bakarrik aritu, eskualdeko beste taldeak gonbidatzen ditu:
* Eguzki Dantza Taldea, Balmasedakoa
* 2012an, Sa Colla Labritja, Eivissakoa, eta Coros y Danzas de Becerril de la Sierra, Madrilgoa, Herrien Arteko XVI. Folklore Jaialdiaren barruan (Ibarra-Kaldu Elkarteak antolatua).
* 2015ean, Amaiur Dantza Taldea, Iruñekoa, eta Asociacion de Coros de Nuestra Señora de la Soledad, Aceuchalgoa.
* 2017an, Los Jateros, Fregenal de la Sierra.

Azken urteetan taldekide kopurua hazi da, eta atzerriko herrietara ere joan da Euskal Herriko folklorea erakustera:

* 2012: Villasana de Mena (Burgos)
* 2013: Szeged (Hungría)
* 2014: Paris (Frantzia) eta Berlin (Alemania)
* 2015: Iruñea (Nafarroa Garaia) eta Aceuchal (Badajoz)
* 2016: Calarasi "Hora Mare"
* 2017: AWARDS FESTIVAL OF BRACCIANO
* 2018: Festisierra, Fregenal de la Sierra

Taldearen helburua da Euskal Herriko dantzak eta tradizioak Zallan eta bere inguruan mantentzea. Hurrengo belaunaldiei, arbasoengandik jasotako jakinduriak irakastea eta horrela euskal kulturari bizirik eustea. Taldea herriko kultura elkarte aktiboa izatea eta Zallako herrian folklore kultura ezartzea, adin guztietako lagunei elkartzeko eta dantzatzeko aukera bat emanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ibai Lorak, Facebooken.
Kontinente Zaharra (argipena)

**Kontinente Zaharra** hitzak adiera zenbait ditu:
* Europa,
* Eurafrasia, Europa, Asia eta Afrika biltzen dituen superkontinentea.

## Ikus, gainera 
* Mundu Zaharra
Edabe

thumb|200px
**Edabea** edan egiten den botika edo pozoina da. Hitza maiz erabiltzen da fikzioan, mago, azti eta sorginek propietate magikoak dituzten edariak izendatzeko.

## Ikus, gainera 
* Elixir

## Kanpo estekak
Panazea (argipena)

**Panazea** hitzak adiera zenbait ditu:
* greziar mitologian, Panazea, sendatzearen jainkosa;
* panazea, ustez gaixotasun guztiak sendatzen dituen botika edo hedaduraz, kalte edo oker guztietarako mirarizko konponbidea.

## Ikus, gainera 
* Panacea
Elixir

thumb|150px
**Elixirra** belar, espezia eta fruituekin egindako likorea da, disoluzio hidroalkoholiko edo distilazioz prestatua, maiz sendagarri edo osasungarri moduan erabiltzen dena.

## Ikus, gainera 
* Bizitzaren elixir

## Kanpo estekak
Tony MacMahon

**Tony MacMahon** (1939ko apirilaren 18a, Ennis, Clare konderria &ndash; 2021eko urriaren 8a) irlandar akordeoijole eta irrati esatari eta telebista aurkezle bat izan zen.

1970eko hamarkadan The Bothy Band irlandar folk musika taldeko kide izan zen. Bestalde, Irlandako irratian *The Long Note* irratsaioa eta RTÉ telebista katean irlandar musika herrikoiari buruzko hainbat saio aurkeztu izan zituen, tartean *The Pure Drop* eta *Come West Along the Road*, 1979ean *The Green Linnet* izeneko Europako Mendebaldean barna burututako bidai dokumental saioa aurkeztu zuen, honetan The Dubliners taldeko Barney McKenna banjojolearekin batera Citroën 2CV furgoneta orlegi batean (ezizenez *The Green Linnet*) harat-honata bidaiatu ohi zuten.

## Kanpo estekak 
* *The Green Linnet* dokumentalaren atala ikusgai
Kintesentzia

**Kintesentzia** (latinezko *quinta essentia*, "bosgarren esentzia" esamoldetik) hitzak adiera zenbait ditu:
* **kintesentzia** edo eterra, lau elementuez haraindiko bosgarren elementua da, aurrekoak baino sotilagoa;
* kintesentzia, unibertsoaren ustezko energia iluneko forma bat.

## Ikus, gainera 
* *Quintessence*
Bizitzaren elixir

thumb|200px
**Bizitzaren elixirra** edo **hilezkortasunaren elixirra** mitologia zenbaitetan, alkimian eta fikzioan aipatzen den edabea da, hilezkortasuna eta betiko gaztetasuna ematen duena.

## Ikus, gainera 
* Filosofoen harri

## Kanpo estekak
Filosofoen harri

thumb|300px
**Filosofoen harri**a edo **sorgin-harri**a Antzinaroko jakintsu zenbaitek eta alkimistek metal jakin batzuk urre eta zilar bihurtzeko helburuarekin bilatu zuten substantzia bat da. Batzuetan, bizitzaren elixirraren propietateak zituela ere uste zen, hala nola hilezkortasuna eta gaztetzea.

## Kanpo estekak
Aberrigabe

**Herrigabea** edo **aberrigabea** nazionalitaterik ez duen pertsona da. Definizio horren baitan, zenbait egoera biltzen dira: *de iure* diren herrigabeek ez dute inongo estaturen babesik; *de facto* diren herrigabeak une jakin batean euren nazionalitateari uko egin nahiz euren nazionalitateko estatuaren babesa ez duten pertsona dira. Adiera zabalago batean, aberrigabeak pertsonalki nazionalitatearen kontzeptuaren aurka dauden pertsonak dira, nahiz eta praktikan nazionalitate jakin bat duten.

## Kanpo estekak
Prima facie

***Prima facie*** "itxuraz" (baina agian ez benetan), edo "lehen begi kolpean" adierazten duen latinezko lokuzioa da, bereziki zuzenbidean erabiltzen dena.

Auzi bat abiarazteko, ordenamendu juridiko batzuetan beharrezkoa izaten da frogaren zama duenaren aldetik *prima facie* itxurazko gertaera batzuk aurkeztea. Printzipioz itxuraz gertatu dena gertatu da, baina auzian parte hartuko duten aldeetako bateko ordezkari batek, agian, lehen begi kolpean pentsatzen zena, benetan beste modu batean gertatu zela frogatzea izango du helburu.

Juridikoki, frogaren zama auzian zerbait eskatzen duenaren lana da, eskatzen duenak frogatzeko betebeharra du. Erregela orokorra da zerbait erreklamatzen duenari dagokiola frogak aurkezteko beharra; beraz, froga-zama demanda jartzen duenari dagokio normalean. Erregela horren salbuespena *prima facie* froga da: ondorio bat ezartzeko nahikotzat jotzen den froga, zerbait begien bistakoa dela onartuz, norbaitek ustez begien bistako zen zerbait baliozkotasunez ezeztatu arte, kontrakoa frogatu arte.

## Ikus, gainera 
* *Res ipsa loquitur*

## Kanpo estekak
Khadija

**Khadija** edo **Khadija bint Khuwaylid** () edo **Khadija al-Kubra** (Khadija Handia) (Arabia, c. 555 &ndash; Meka, 619) Mahomaren, islameko profetaren lehen emaztea izan zen. Tradizioaren arabera, alargun aberatsa zen eta harentzat jarri zen lanean Mahoma, hogei urte zituela. Guztiz ospetsu bihurtu zen Mahoma harekin ezkondu ondoan. Juwaylid ibn Asaden eta Fatima bint Zaidaren alaba, Banu Quraysh klanarenekoa zen. "Islameko ama" bezala ezagututa, hiru alaba izan zituen, hirurak kalifekin ezkonduko zirenak:
* Ruqayyah, Uthman ibn Affan kalifarekin ezkondu zena.
* Umm Kulthum, Uthman ibn Affan kalifarekin ezkondu zena.
* Fatima, Ali Ibn Abi Talib kalifarekin ezkondu zena.

## Heriotza 
Mahomak izan zituen emazte guztien artean Khadija izan zen maitatuena. Khadija 619. urtean hil zen. Mahomarengan eragin zuen minaren ondorioz urte horri Minen Urtea deitu zioten. Haren hilobia Mekan dago, Jannat al-Mualla hilerrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Khadijaren genealogia.
Japoniako ibaiak

Japonia bera uhartedia izanik ibaiak ez dira oso luzeak eta 300 kilometrotako luzera gainditzen dutenak bi baino ez dira..

Hona hemen ibai nagusiak luzeraren arabera:

## Ikus, gainera 
* Japoniako geografia

## Kanpo estekak
67P/Txuriumov-Gerasimenko

**Txuriumov-Gerasimenko kometa** (), lehengo izena **67P/Txuriumov-Gerasimenko** eta batzuetan **67P/C–G**, **67P kometa** edo soilik **67P**, kometa bat da, oraingo periodo orbitala 6,45 urte, errotazio periodoa 12,4 ordu inguru eta gehienezko abiadura 135.000km/h dituena. Hurrengo perihelioa (Eguzkitik hurbilena) 2015eko abuztuaren 13an izan zen. Kometa guztiek bezala, izena aurkitzaileena du, Klim Ivanovitx Txuriumov eta Svetlana Ivanovna Gerasimenko sobietar astronomoak, lehengo aldiz 1969an ikusi zutena argazki plaka batean.

Txuriumov-Gerasimenko ESAren Rosetta misioaren helburua da. Espazio-ontzia 2004ko martxoaren 2an jaurti zen. *Rosetta* 2014ko abuztuaren 6an elkartu zen kometarekin eta 2014ko irailaren 10ean orbitaratu. *Rosetta*ren lurreratzailea, *Philae*, 2014ko azaroaren 12an lurreratu zen, eta kometa nukleoan lurreratzen zen lehen espazio-ontzi bihurtu.

## Orbitaren historia 
Oro har, kometak orbitaz bestelakotzen dira Jupiter ondotik igarotzean eta perturbazio bat jasatean. 1959 baino lehen, Txuriumov-Gerasimenko kometaren perihelioa
2,7 ua (400.000.000 km) inguru zen. 1959ko otsailean, Jupiterrekin eragina jasatean, perturbazioak perihelioa txikitu zen  izateraino, eta horrela mantendu da orain arte.

Kometaren 2009ko perihelioaren ondoren, ikertzaileek ikusi zuten errotazio-periodoa 12,76 egunetik 12,4 egunera igaro zela. Badirudi aldaketa hau sublimazioak eragindako indar-momentuagatik dela.

## Irudiak 

File:VLT Tracks Rosetta's Comet.jpg|Very Large Telescopek ikusia (2014-08-11)
File:Comet_67P on 22 August 2014 NavCam.jpg|*Rosetta*k ikusia (2014-08-22)
File:Comet 67P on 14 September 2014 NavCam mosaic.jpg|*Rosetta*k ikusia (2014-09-14)
File:Comet 67P Philae landing site 20141030 NavCam mosaic.jpg|*Rosetta*k ikusia (2014-10-30)

## Kanpo estekak
Japoniako aintzirak

Japonian aintzira ugari dago, askok jatorri bolkanikoa daukate. Biwa aintzira ezik, gainerakoak aintzira txikiak dira.

Hona hemen aintzira nagusiak azaleraren arabera:

## Ikus, gainera 
* Japoniako geografia

## Kanpo estekak
Pycnonotidae

**Pycnonotidae** hegazti paseriformeen familia bat da. Afrika eta Asiako tropikaletan bizi den familia honek 130 espezie inguru ditu, 24 generotan sailkaturik.

## Generoak 
* *Calyptocichla*
* *Pycnonotus*
* *Spizixos*
* *Tricholestes*
* *Setornis*
* *Alophoixus*
* *Iole*
* *Hemixos*
* *Ixos*
* *Hypsipetes*
* *Phyllastrephus*
* *Arizelocichla*
* *Andropadus*
* *Eurillas*
* *Stelgidillas*
* *Criniger*
* *Thescelocichla*
* *Chlorocichla*
* *Atimastillas*
* *Ixonotus*
* *Baeopogon*
* *Bleda*

***Incertae sedis***
* *Neolestes*

## Kanpo estekak
Abukuma ibaia

Tohoku eskualdeko bigarren ibaia da eta Japonia guztiko seigarrena. 239 kilometrotako luzera dauka eta bere arroak 5.390&nbsp;km² hartzen ditu.

Fukushima eta Miyagi prefeturetako nekazal eremuak zeharkatzen ditu. Nasu mendetan sortzen da eta Ozeano Barean itsasoratzen da, Iwanuma hirian. Bere arroan 1'2 milioi pertsona bizi dira.

## Iruditegia 

Irudi:Abukuma river iino.jpg
Irudi:Abukuma River, Fukushima City, Japan.JPG
Irudi:AbukumaGawa2005-4a.jpg

## Kanpo estekak
Juan Antonio Ansaldo

**Juan Antonio Ansaldo Vejarano** (Aretxabaleta,  - Donibane Lohizune, ) gipuzkoar aristokrata eta militarra izan zen, Espainiako Armadako hegazkinlaria izandakoa.

Aita Francisco Ansaldo izan zuen, Elisabet II.aren garaian Gipuzkoako Ahaldun Nagusia izandakoa. Armadan sartua, Rifeko Gerran riftarren 2 hegazkin suntsitu zuen.

Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu zenean, Armada utzi zuen erregezale sutsua zelako. Sanjurjadan parte hartu zuen eta baita Falange Españolaren sorreran ere. Gerra Zibilean Sanjurjo hil zeneko istripuan hegazkinlaria izan zen eta, gero, matxinoen alde aritu zen.

Gerra ondoren, Francisco Francoren aurkako azpijokoetan egoteagatik erbesteratu zen eta 1951n bere memoriak Ekin argitaletxean argitaratu zituzten. Estorileko erregezaleekin egon zen.

## Bibliografia 
* Juan Antonio Ansaldo: *¿Para qué? De alfonso XIII a Juan III*. Buenos Aires: Ekin argitaletxea, 1951. 563 or.
## Erreferentziak
Emilio Altzugarai

**Emilio Altzugarai Goikoetxea** (Iruñea,  - Tolosa Okzitania, ) nafar militarra izan zen, Espainiako Armadako koronel izandakoa.

1909an Melillako Gerran parte hartu zuen, Otsoaren Amildegiko guduan hain zuzen ere. 1920an Muluya ibaira bidalita, hurrengo urtean Annualgo hondamendian izan zen eta armadatik bota zuten.

Espainiako Bigarren Errepublikan bere kargua berreskuratu zuen. Gerra Zibila piztu zenean, armadara itzuli zen eta Madrilgo defentsan aritu ziren Euskal Milizia Antifaxistak () zuzendu zituen. Azaroan zauriturik, Bartzelonara joan zen.

Frantzian erbesteraturik, Perpinyan inguruan espiatzeari ekin zion ingelesen alde. Gestapok atxilotu eta bere konboia Frantziako Erresistentziak erasotua izan zenean hil zen.

## Erreferentziak
Hamana aintzira

Japoniako aintzira gazikara bat da, Shizuoka prefeturan dagoena. Japoniako hamargarren aintzira handiena da. Kosai eta Hamamatsu hirien artean kokaturik dago eta 65&nbsp;km²-ko azalera dauka.
thumb|ezkerrera|200px|Hamana aintziraren ezkerrean Kosai hiria eta eskuman Hamamatsu.

## Historia 
Aintzina ur gezatako aintira zen baina 1498ko lurrikarak topografia aldatu eta itsasoari lotuta gelditu zen eta gaur egun ur gazikara dauka.

Aintziraren aurreko izena *Tohotsu-afumi* (遠つ淡海, urrutiko ur-gezatako aintzira) izena dauka, izan ere herrialdearen botereguneak ziren Nara eta Kyoto hirietatik Biwa aintzira baino urrunago kokaturik baitago. Biwa aintzirari *Chikatsu-afumi* izena eman zioten, "gertuko ur-gezatako aintzira".

## Jarduera ekonomikoa 
Arrantza eta kultiborako erabili izan da, ezagunak dira bertako japoniar aingirak, nori algak, ostrak eta dordoka txinatarrak. Arrantzaleek japoniar lupia eta Sillaginidae eta Pleuronectidae familietako arrainak hartzen dituzte.

Azken urteetan turismoa ere bultzatu da eta aisialdi eremuak ezarri dira.

## Iruditegia 

Irudi:Tsubute Island in Lake Hamana.jpg
Irudi:Lake Hamana 01.jpg
Irudi:HamanakoToriiBentenjima.jpg
Irudi:Hamanako bridge.JPG
Irudi:230126 Hamanako Garden Park Hamamatsu Japan16s3.jpg
Irudi:Hamanako Service Area - Lake Hamana - Twilight View 2013.jpg

## Kanpo estekak
Raffaele Esposito

**Raffaele Esposito** *Pizzeria di Pietro e Basta Cosi* jatetxearen tabernaria izan zen XIX. mendean eta baita pizza modernoaren sortzaileetako bat.

## Biografia 
1889ko ekainean Italiako erregina Margarita Saboiakoak hilabeteko bisitaldia egin zuen Napolesera. Hiriko pizzen ospearen berri bazuen erreginak eta, horregatik, Raffaele Esposito garaiko *pizzaiolo*rik ezagunenaren obrak dastatu nahi zituen.

Sukaldaria Capodimonte jauregira eramanarazi zuten, erreginarentzat ahalik eta pizzarik onenak presta zitzan. Espositok hiru pizza laberatu zituen: bata olioarekin, bestea antxoekin eta hirugarrena tomatearekin, mozzarellarekin eta bizpahiru albahaka hostorekin. Margaritaren epaia positiboa izan zen: hirurak gustura jan zituen, baina gogokoena hirugarrena izan zen. Eta horregatik sortzaileak *Pizza Margherita* izena jarri zion bere lanari.

## Erreferentziak
Amami Ōshima

Japoniako itsasoan dagoen uhartea da, Satsunan uhartediaren hegoaldean dagoena. Amami uharteetako uharte handiena da eta Japoniako zazpigarrena.

## Geografia 
712'35&nbsp;km²-ko azalera dauka eta 73.000 biztanle ditu. Amami Guntō Parke Kuasi-Nazionalaren barnean dago. Uhartearen kostaldea arrezifeak inguratzen du.

Amami hiria, Tatsugō eta Setouchi herriak eta Uken eta Yamato herrixkak daude bertan. Kai garrantzitsuena Naze kaia da.

## Historia 
Jatorri bolkanikoa duen uhartean da.

Aintzinatik populatua izan da, indusketek erakutsi dutenez paleolito garaiko tresnak aurkitu dira. 657 urteko Nihon Shoki liburuan aipatzen da lehen aldiz.

VIII mendean, Nara Aroan, Txinako Tang dinastiako gortera zihoazen enbaxadoreek bertan egiten zuten geldialdia. Nakar merkataritza garrantzitsua izan zen uhartean.

1609an samuraiek inbaditu zuten eta 1624 artean Ryukyu erresumaren parte izan zen bazen ere urte horretan Tokugawa shogunerriak bereganatu zuen. Biztanleak azukre kainabera landatzera behartu zituzten.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren Ōsumi probintziaren barnean sartu zuten baina ondoren Kagoshima prefeturaren parte bihurtu zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren estatubatuarrek okupatu zuten 1953an alde egin zuten arte.

1974an Amami Guntō Parke Kuasi-Nazionala eratu zen.

## Fauna 
Hainbat espezie endemiko baditu, amami untxia eta Lidth belea. Habu (*Protobothrops flavoviridis*) suge pozointsua ere badago. Mangostak sartu zituzten sugeak akatzeko baina orain mangostak berak bihurtu dira arazo, amami untxia kaltetu baitute.

Xibarta baleak bertatik igaritzen dira eta baleak ikustea atrakzio turistiko bihurtu da. Itsas behiaren (*Dugong dugon*) banaketaren iparraldeko muga ere bada.

Laut dortokak Japonian egindako habi bakarra ere Amamin aurkitu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Amami city.JPG|Amami hiria.
Irudi:Koniya.jpg|Setouchi herria.
Irudi:East side of Oshima straight.jpg|Uhartearen ekialdea.
Irudi:Mangrove in amami.JPG|Mangladia.
Irudi:Kasari Beach.jpg|Kasari hondartza (Amami).
Irudi:Amami rabbit Stuffed specimen.jpg|Amami untxia.
Irudi:Garrulus lidthi Ueno 2013-10-06.jpg|Lidth belea.

## Kanpo estekak 
*  Visitors Guide webgunea
Umm Kulthum bint Muhammad

**Umm Kulthum bint Muhammad** (; ?-Hejira ondoko 9ko sha'aban) Mahoma profetaren eta honen lehenengo emaztea zen Jadiyaren hirugarren alaba izan zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Lehendabizi Utaybah bin Abu Lahabekin ezkondu zen baina haren aitak, Mahomaren irakaspenen aurkaria, semeari Umm Kulthum uztera behartu zion. Umm Kulthumek, bere ahizpa Rukayyah hil zenean, Uthman ibn Affanekin ezkondu egin zuen.

## Erreferentziak
Kapital bereki

**Kapital**, **baliabide** edo **funts berekiak** bazkideek enpresan egin dituzten ekarpenak dira, enpresak sortutako erreserbekin eta irabaziekin batera. Besteren baliabideekin batera enpresaren pasiboa osatzen dute. Zenbat eta baliabide propio handiagoak izan, orduan eta kaudimen edo zorrak ordaintzeko ahalmen handiagoa izango du enpresak. Baliabide propio handiak izateak enpresaren porrota ere eragozten du.

## Kanpo-estekak