open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xarja

**Xarja** (arabieraz: الشارقة, *Aš Šāriqah*), Arabiar Emirerri Batuetako zazpi emirerrietako bat da. 2.590 kilometro koadroko eremua du, eta 1.405.843 biztanle zituen 2010ean.. Hiriburua Xarja da, Persiar golkoarenertzean. Izan ere, Arabiar Emirerri Batuetako ekialdean, kostako 16 kilometrotan luzatzen da emirerria.

## Historia 
Qawasim edo Xarjako dinastiako buruzagiak luzaroan izan ziren Persiar golkoko pirata nagusietakoak. 1820an sartu ziren britainiarrak, eta haien eragina guztiz handitu zen XIX. mendean zehar. 1892an, britainiarren esku geratu zen Xarjako kanpo politika. 1971n, Arabiar Emirerri Batuen federazioaren barnean geratu zen.

## Ekonomia 
Arrantza, ontzigintza eta datilen merkataritza dira ekonomia jarduera nagusiak. Ekonomia egoera ez da estatu hartako beste emirerrietan bezain ona, ez baita bertan petroliorik aurkitu. Azken urteotan etxegintzak indar handia du, Kalbako gune berrian hainbat eraikin eta etxe orratz eraiki dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Umm al-Qaiwain

**Umm al-Qaiwain** (arabieraz: أمّ القيوين‎ *Umm al-Quwwayn*, "Botere bien ama") Arabiar Emirerri Batuetako zazpi emirerrietako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago. 755 kilometro koadroko eremua du, eta 65.000 biztanle zituen 2010ean. Biztanle gutxien dituen emirerria da beraz. Umm al-Qaiwain hiria da hiriburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ras al-Khaima

**Ras al-Khaima** () Arabiar Emirerri Batuetako zazpi emirerrietako bat da. 1.683 kilometro koadro ditu luze-zabalean, eta 345.000 biztanle zituen 2015ean. Ras al-Khaima hiria da hiriburua.

## Klima 
Basamortuko klima beroa dauka, *BWh* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juba (ibaia)

**Juba** (somalieraz: *Wabiga Jubba*; italieraz: *Giuba*) Somaliako hegoaldeko ibai bat da. Etiopiarekin mugan sortzen da Dawa ibaia eta Gebele ibaiaren elkarketaz eta hegoalderantz doa zuzenean Indiako ozeanoraino.

Juba ibaiaren ertzak batez ere sabana dira eta duen emankortasunagatik Somaliako eskualderik aberatsena da. Euri gehiena Somalian jasotzen du eta hainbat alditan uholdeak ere sortzen ditu. Jirafak, gepardoak, lehoiak, leopardoak, hienak, bufaloak, hipopotamoak, krokodiloak, elefanteak eta gazelak bizi dira, besteak beste, inguruan.

Ibaiak Jubbada Dhexe eta Jubbada Hoose eskualdeei ematen die izena, eta era zabalagoan Jubalandi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
K.a. XI. mendea

**Kristo aurreko XI. mendea** K.a. 1100. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1001. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. XII. mendea

**Kristo aurreko XII. mendea** K.a. 1200. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1101. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* Ugaritikoa galdu egin zen hizkuntza mintzatu bezala.

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. XXV. mendea

**Kristo aurreko XXV. mendea** K.a. 2500. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 2401. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* Aro Aurreklasikoaren hasiera Ameriketako kulturetan

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. XXVI. mendea

**Kristo aurreko XXVI. mendea** K.a. 2600. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 2501. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* Gizako Piramide Handia, Munduko Zazpi Mirarietako bat eraiki zuten egiptoarrek.

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. XXXII. mendea

**Kristo aurreko XXXII. mendea** K.a. 3200. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 3101. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* Proto-elamdarren zibilizazioa sortu zen, gaur egungo Iranen.
* Menes faraoiak Goi eta Behe Egipto bateratu zituen, 3000 urtez Antzinako Egipton agindu zuen dinastia sailak hasiz.

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. XXXIII. mendea

**K.a. XXXIII. mendea** K.a. 3300. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 3201. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
*Indus haraneko kultura

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. XXXIV. mendea

**Kristo aurreko XXXIV. mendea** K.a. 3400. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 3301. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. XXXVII. mendea

**Kristo aurreko XXXVII. mendea** K.a. 3700. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 3601. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* Tarteko Aro Minoikoaren hasiera Kretan.

## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
Garbigune

thumb|300px|Santurtziko Garbiguneko sarrera, Kabiezes auzoan. Bizkaia.
thumb|300px|Iruñealdeko Garbigune mugikorra. Nafarroa.
**Garbigunea**, hondakin mota ezberdinak tratatzeko erakunde publikoek ezarritako gune bereziak dira. Besteak beste, altzariak, metalezko gaiak eta elektrotresnentzako edukiontziak daude. Ondoren, zabor hau behar bezala tratatzeko enpresa eta zabortegi kontrolatuetara eramaten da. Euskal Autonomia Erkidegoko herri desberdinetan daude.

Halaber, Hondakinentzako Hautazko Biltegia (HHB) deritza. Instalazio horri esker, kontrolik gabeko isurketak saihesten dira. Horretarako, isurketa-puntua hiritarrari, etxeko obra txikiak egiten dituzten gremioei, dendei eta bulegoei hurbiltzen zaie.

Instalazio hauetan uzten diren hondakinak erabiltzaileak berak aldez aurretik sailkatu behar ditu. Bai balioa ematen zaielako, bai poluzio-iturria izan daitezkeelako, gainerako zaborretik bereizi behar diren materialak dira.

## Garbigunearen helburuak 
* Erraz birziklatzen diren hondakinen ustiapen eta balorizazio materiala lortzea, energia aurrezteko eta zabortegi kontrolatuetan utzi beharreko hondakinen kopurua murrizteko.
* Tamaina handiko hondakinen kontrol bako isurketa gutxitzea.
* Herritarrak ingurumenaren babesaren inguruan prestatzea eta kontzientziatzea.
* Eremu, mankomunitate edo eskualde bateko hondakinak kudeatzeko eta transferitzeko gunea izatea eta, horren ondorioz, Bizkaiko Lurralde Historikoko kudeaketaren eraginkortasuna hobetzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bizkaiko Aldundiaren birziklatze zerbitzua
Pirmin Aldabaldetreku

**Pirmin Aldabaldetreku Arruti** (Zarautz, 1930 &ndash; Donostia, 2006 uztailaren 13) dantzari euskalduna izan zen.

Gerra Zibilean Euskal Herritik ihes egin beharra izan zuen eta Ingalaterrara joan zen. Bertan, Ninette de Valois-i esker balletean ikasi zuen eta Welss Ballet-era (gaur egun Londoneko Royal Ballet izenez ezaguna) ailegatu zen. Ballet hartako dantzari nagusia izan zen 1948tik 1961era. Lesio baten ondoren, bere dantzari karrera amaitutzat eman behar izan zuen.

Ondoren, Portugalgo Porton dantza eskola bat zabaldu zuen eta han bizi izan zen hurrengo 40 urteetan. Herrialde hartako dantzari bikain askoren irakasle izan zen. 2003an Zarautzera, bere jaioterrira, itzuli zen. 2006ko uztailaren 13an hil zen.

## Izena 
**Fermin Aldabaldetreku** eta **Pirmin Treku** izenez ere ezaguna da.
K.a. 1000ko hamarkada

**Kristo aurreko 1000ko hamarkada** K.a. 1009. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1000. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. 1010eko hamarkada

**Kristo aurreko 1010ko hamarkada** K.a. 1019. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1010. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* K.a. 1012 - Acastus, Atenasko Erregea, 36 urte boterean egon ondoren hil zen. Bere ordez Archippus bere semea jarri zen.

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. XIII. mendea

**Kristo aurreko XIII. mendea** K.a. 1300. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1201. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
* Tukulti-Ninurta I.a (K.a. 1243- K.a.1207), asiriar erregea.
* Merenptah, Egiptoko XIX. dinastiako faraoia, K.a. 1212 eta 1220 urteak artean.
* Amenmeses, Egiptoko XIX. dinastiako faraoia, K.a. 1202 eta 1199 urteak artean.
* Moises, judaismoaren pertsonalitate handia. Kristautasunak, islamak eta bahaismoak profeta bezala gurtzen dute.

## Kanpo estekak
K.a. 1050eko hamarkada

**Kristo aurreko 1050ko hamarkada** K.a. 1059. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1050. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* K.a. 1054 - Shamshi-Adad IV.ak, Tiglath-Pileser I.aren semeak, Asiriako tronoa lapurtu zion bere lehengusu Eriba-Adad II.ari.
* K.a. 1053 - Kang Zhoukoaren heriotza, Txinako erregea. Irailean bost planeten alineazioa gertatu zen.
* K.a. 1052 - Zhao Zhoukoak Kang ordezkatu zuen.
* K.a. 1051 - Saul Antzinako Israelgo lehen errege izendatu zuten.
* K.a. 1050
** Shamshi-Adad IV.aren heriotza; bere seme Asurnasirpal I.ak Asiriako erregetza lortu zuen.
** Filistiarrek Itun-kutxa eskuratu zuten guduan. (gutxi gora beherako data)
** Antzinako Grezian garai proto-geometrikoaren hasiera.

## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. 1090eko hamarkada

**Kristo aurreko 1090ko hamarkada** K.a. 1099. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1090. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* K.a. 1090: Hienen Urtea, Ramses XI.aren erregealdian, katastrofez beteriko urtea izan zen. Nilo ibaiaren ibilguan jaitsiera nabarmena egon zen, klimaren egoera normalean emandako aldaketa baten ordez. Antzinako Egipton gosetea piztu zen, erlijioan fedea galdu zen eta Egiptoko estatua eta bere ekonomia kolapsatu ziren, hamar urteko kaos denbora bat piztuz. Erregeen Bailaran tunben sakeoak egon ziren eta lapurreta sistema hori sortu zen lehen aldiz.

## Pertsona nabarmenak 
* Wen Zhoukoa
* Ramses XI.a

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
K.a. 1100eko hamarkada

**Kristo aurreko 1100ko hamarkada** K.a. 1109. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1100. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. XXXVIII. mendea

**Kristo aurreko XXXVIII. mendea** K.a. 3800. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 3701. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* K.a. 3760ko irailaren 25a - Hebrear egutegiaren lehenengo eguna (kreazioa)
* K.a. 3761ko urriaren 7a - Gaur egungo Egutegi Hebreoaren jatorria.

## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. 1140ko hamarkada

**Kristo aurreko 1140ko hamarkada** K.a. 1149. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1140. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
Demofonte, Atenaseko errege mitikoen arteko hamabigarrena hil zen. Hau Oxintesek ordezkatu zuen.

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. 1180ko hamarkada

**Kristo aurreko 1180ko hamarkada** K.a. 1189. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1180. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* K.a. 1184 – Troia arpilatu eta su eman zioten, Eratostenesen kalkuluen arabera.

## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. 1200eko hamarkada

**Kristo aurreko 1200ko hamarkada** K.a. 1209. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1200. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. 1340ko hamarkada

**Kristo aurreko 1340ko hamarkada** K.a. 1349. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1340. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* K.a. 1346an Tutankhamon jaio zen.

## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. 1410eko hamarkada

**Kristo aurreko 1410ko hamarkada** K.a. 1419. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1410. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* K.a. 1420 (balizko data): Hebraiarren Exodoa Egiptotik.
* K.a. 1420: Shahram Persiakoak bere erregetza adierazi zuen.
* K.a. 1419: Ashur-bêl-nishêshuren erregetzaren hasiera Asirian. Babiloniako Karaindash erregearekin muga itun bat egin zuen. Ziurrenik Mitanniren presioa arindu eta bere hegoaldeko auzokidearekin harremanak sendotu nahi zituen.
* K.a. 1411: Ashur-rem-nishêshuren erregetza hasi zen Asirian.

## Pertsona nabarmenak 
* Amenofis II.a, Antzinako Egiptoko faraoia.
* Arnuanda I.a, Hititen erregea.

## Kanpo estekak
K.a. 1430eko hamarkada

**Kristo aurreko 1430ko hamarkada** K.a. 1439. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1430. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* K.a. 1437: Eriktonio Atenasko errege mitikoa hil zen, 50 urteko erregealdiaren ostean. Bere seme Pandion I.ak hartu zuen kargua.

## Pertsona nabarmenak 
* Hattusili II.a, Hititen balizko erregea.

## Kanpo estekak
K.a. 1420ko hamarkada

**Kristo aurreko 1420ko hamarkada** K.a. 1429. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1420. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* Mizenasek Kreta konkistatu zuen. Mizenastar zibilizazioaren hasiera.

## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
K.a. 1450eko hamarkada

**Kristo aurreko 1450ko hamarkada** K.a. 1459. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1450. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
K.a. 1600eko hamarkada

**Kristo aurreko 1600ko hamarkada** K.a. 1609. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1600. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
* Shang dinastiaren agintaldia hasi zen Txinan.

## Pertsona esanguratsuak 
## Kanpo estekak
Baltasar Garzón

**Baltasar Garzón Real** (Torres, Jaén (Espainia), 1955eko urriaren 26a - ) epaile andaluziarra da. 1987 eta 2010 urteen artean Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile izan zen. Gaur egun, Nazioarteko Zigor Gorteko aholkularia da Hagan.

## Epaitutako auziak 
Baltasar Garzónek ondorengo auzietan izan zen epaile:

* Narkotrafikoaren aurkako operazioak
* GALen epaiketa
* ETA eta ezker abertzalearen mugimendua. Bera izan zen *Dena da ETA*ren lehenengo epaile eta horren sustatzailea. Udalbiltza aferan ere parte aktiboa izan zen.
* Augusto Pinochet, Txile eta Argentinako diktadurak
* Bushen seiak (The Bush Six) George W. Bush lehendakaria zenean, bere menpeko langile eta torturatzaileak izan omen zirenen aurkako auzia.
* Faisán auzia
* Frankismoko hilketak
* Gürtel auzia
* Etab.

### Dena da ETA 
1996ko Espainiar Hauteskunde Orokorrak izan ziren. Lehenengo aldiz 1982tik Felipe González ez zuen gehiengoa lortu. Alderdi Popularrak garaipena lortu zuen, gehiengo absolutura iritsi gabe. *Dena da ETA* ideiaren hasiera izan zen. 1998ko uztailean, Garzónek aginduta, *Egin* egunkaria itxi zuten, ETAren egunkaria zela argudiatuz. Artean erabiltzen ez zen esaldia baina geroago ezagun bihurtu zen *Dena da ETA*ren lehen mugarria izan zen ekintza hura.

### Kataluniako independismoaren aurka 
1992ko ekainaren 29an, Kataluniako independentismoaren aurkako Polizia operazioa abiatu zuen Baltasar Garzón epaileak. Lehen egunean zazpi pertsona atxilotu zituzten, baina hurrengo asteetan, orotara 45. Bartzelonan egitekoak ziren Joko Olinpikoen karietara egin zuten operazioa. Hamazazpi pertsonak salatu zuten torturatu egin zituztela, baina Espainiako epaitegiek ez zuten ikertu. Handik hamabi urtera, 2004an Europako Giza Eskubideen Epaitegiak Espainiako Estatua zigortu zuen, tortura salaketak ez ikertzeagatik.

### Pinochet afera 
1998ko urriaren 10ean, Garzónek Pinotxet atxilotzeko agindua eman zuen, Txilen gertatutako hainbat espainiarren heriotzagatik epaitu nahi zuela-eta. Erresuma Batura bidali zuen ordena, han baitzen diktadorea, hernia diskal baten ebakuntza egiteko xedean. Atxiloketa urriaren 16ko gauerdian egin zuten Scotland Yardeko agenteek, eta London Clinic klinika pribatuan sartu ziren, Pinochet han baitzegoen barneratuta. Azkenean, eta adina kontuan izanda, Pinochet liberatu zuten 1999ko martxoaren 2an eta, egun berean, Txilera itzuli zen. Gurpil aulkian egon zen Londresko gorabehereak izan zirenean, baina etxera itzuli zen bezain pronto, zutik jarri zen eta bere jarraitzaileak agurtu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Judge Garzón: Introduction to a Life
Kjell Askildsen

**Kjell Askildsen** (Mandal, 1929ko irailaren 30 – 2021eko irailaren 23a) idazle norvegiarra izan zen.

Ipuingilea izan zen bereziki, zehazki istorio labur minimalisten egilea. Eleberriak ere egin izan zituen.

## Bibliografia 
### Ipuinak 
* *Heretter følger jeg deg helt hjem* (1953)
* *Kulisser* (1966)
* *Ingenting for ingenting* (1982)
* ''Thomas F's siste nedtegnelser til almenheten* edo "Thomas F.-ren azken oharrak gizakientzat" (1983)
* *En plutselig frigjørende tanke* (1987)
* *Et stort øde landskap* edo "Paisaia zabal eta bakartia" (1991)
* *Alt som før* (1994)
* *Hundene i Tessaloniki* edo "Tesalonikako txakurrak" (1996)
* *Samlede noveller* (1999)
* *Alt som før* (2005)

### Eleberriak 
* *Herr Leonard Leonard* (1955)
* *Davids bror* (1957)
* *Kulisser* (1966)
* *Omgivelser* (1969)
* *Kjære, kjære Oluf* (1974)
* *Hverdag'' (1976)

## Ikus, gainera 
* Norvegierazko literatura
K.a. XL. mendea

**Kristo aurreko XL. mendea** K.a. 4000. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 3901. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

## Gertaerak 
## Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
Shetlandak

**Shetlandak** edo **Shetland uharteak** (ingelesez eta ; ; Antzineko gaeleraz *Innse C[h]ait* eta gaur egungo ) Ipar Itsasoan daude kokatuta, Eskozia eta Norvegiaren artean. Administratiboki, eskualde eskoziarra da 1472ko otsailaren 20tik. *Hjaltland* izen zaharra zen.

1466 km2-ko azalera dauka eta 2012ko erroldaren arabera 23.210 biztanle ditu. Uhartedi honek Lerwick du hiriburu eta burgu bakar.

## Historia 
Shetlandak VIII. eta IX. mendeetan kolonizatu zituzten bikingoek. XIII. mendetik aurrera Shetlandekiko Eskoziako erregeen interesa piztu zen, XV. mendean Orkadetako Stewart familiak eskuratu zituen baina hauek kartzelatzean 1609an Eskoziako koroak bere gain hartu zituen uhartedi biak.

Hurrengo mendeetan merkataritza nabarmen bultzatu zen, itsasbideen pausaleku bihurtu baitzen ingeles, alemaniar eta eskandinaviarrentzat. XVIII. mendean Napoleondar Gerretan borrokatzeko Royal Navy itsas armada britainiarrak 3.000 shetlandar hartu zituen baina oso gutxi itzuli ziren. 1861 eta 1881 artean 8.000 pertsonak emigratu ere egin zuten eta XIX. mende bukaerarako uhartediaren %90a 32 pertsonen esku zegoen. 1880an arrantzaren industriak bultzada ekonomiko berria eman zien uharteei.

Lehen Mundu Gerran ere Shetlandek paper garrantzitsua jokatu zuten. Gurutzatuen 10. eskuadroiak bertan hartu zuen egoitza eta 1917an 4.500 itsasontzi atera ziren Lerwicketik konboien eskolta lanak egiteko. Bigarren Mundu Gerran ere antzeko lanak egin zituen, oraingoan Norvegiarren flota izan zen bertan.

XX. mendearen bukaeran petrolioa aurkitu zen bertako uretan, Europako erreserba handienetakoa gainera. Independentzia mugimendu txiki bat abiatu da honen harira.

## Klima 
## Herri nagusiak 
Lerwick da herri bakarra, gainontzekoak herrixkak dira.
# Lerwick (hiriburua, 6.958 biztanle)
# Scalloway (1.159 biz)
# Symbister (797 biz)
# Brae (690 biz)

## Uharteak 
### Uharte nagusiak 
### Uharte populatuak 
Shetlandeko lurraldea 100 uharte osatzen dute, horietatik 15 baino ez daude populaturik.
* **Shetland Mainland**
* Bressay
* Burra
* Fetlar
* Foula
* Muckle Roe
* Papa Stour
* Trondra
* Vaila
* Unst
* Whalsay
* Yell
* Fair Isle
* Housay
* Bruray

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:GB-lerwick-hafen-01.jpg|Lerwick.
Irudi:View over the East Voe of Scalloway - geograph.org.uk - 594880.jpg|Scalloway.
Irudi:Fort Charlotte, Lerwick (1).jpg|Charlotte gotorlekua (Lerwick).
Irudi:Scalloway Castle (August 2013).jpg|Scallowayko gaztelua.
Irudi:Muness Castle.jpg|Muness gaztelua.
Irudi:Jarlshof(NigelDuncan)Feb2007.jpg|Jarlshof.
Irudi:Ness of Burgi 20080821 - from the west.jpg|Ness of Burgi gotorlekua.
Irudi:Clickimin Broch 20080820 04.jpg|Clickimin Broch.
Irudi:Mousa Broch 20080821 02.jpg|Mousako brocha.
Irudi:Staneydale - nz willowherb.jpg|Stanydale Temple.
Irudi:Ronashillcairn.jpg|Ronas Hill mendia (450 m).
Irudi:Lunnasting stone.jpg|Lunnastingeko harria.
Irudi:Urbanherovantbarreeltje.JPG|Shetland ponia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Britainiar uharteak
* Hego Shetlandak

## Kanpo estekak 
*  Uharteen wegune ofiziala
Bach (argipena)

**Bach** izan daiteke:

## Pertsonak 
### Johann Sebastian Bachen familikoak 
* Johann Sebastian Bach (1685-1750), konpositore eta organojolea, Bachen artean ezagunena.
* Wilhelm Friedemann Bach (1710-1784), konpositore eta organojolea
* Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788), konpositore, klabezinjole eta pianista.
* Johann Aegidus Bach (1645-1716), organojolea eta zuzendaria.
* Johann Ambrosius Bach (1645-1695), biolinista eta tronpetajolea, Johann Sebastianen aita.
* Johann Bernhard Bach (1676-1749) konpositore, klabezinjole eta organojolea.
* Johann Christoph Friedrich Bach (1732-1795), konpositorea.
* Johann Christian Bach (1735-1782), konpositorea.
* Johann Christoph Bach (1642-1703), konpositore eta organojolea.
* Johann Gottfried Bernhard Bach (1715-1739), organojolea.
* Johann Ludwig Bach (1677-1731), konpositore eta biolinista.
* Johann Michael Bach (1648-1694), konpositore eta organojolea.

### Beste pertsona batzuk 
* Barbara Bach (1947an jaioa), estatubatuar aktorea.
* Catherine Bach (1954an jaioa), estatubatuar aktorea.

## Lekuak 
* Bach, Frantziako Lot departamenduko udalerria.
* Bach an der Donau, Alemaniako udalerria.

## Beste batzuk 
* 1814 Bach, asteroide bat.
* Bach loreak, egoera emozional negatiboak gainditu eta gaixotasunak saihesteko ustez balio duten 38 lore esentzien multzoa.
Genaro Zelaieta

**Genaro Zelaieta San Sebastian** (Bera, Nafarroa, 1954ko azaroaren 9a - Bera, 2008ko otsailaren 9a) 1970 eta 1980ko hamarkadetan aritutako euskal herritar futbolaria izan zen. Atzelari postuan jokatzen zuen.

Garai hartako talde arrakastatsuaren kidea izan zen.

## Kirol ibilbidea 
* 1973-1978: Real Sociedad B
* 1978-1986: Real Sociedad
* 1986-1988: Sabadell FC

## Markak 
* 302 partida jokatu zituen Errealean: 229 Espainiako Ligan, 46 Kopan, 8 Europako Kopan, 7 UEFA Kopan, Superkopan 2 eta Ligako Kopan 10.

* Espainiako Liga txapelketa bi lortu zituen Errealarekin.

* Espainiako selekzioarekin 6 aldiz jokatu zituen.

* 6 gol sartu zituen guztira bere ibilbide osoan.

## Kanpo estekak 
*  Zelaietari buruz Errealeko webgunean
Alberto Albistegi

**Alberto Albistegi Zamakola** (Eibar, Gipuzkoa, 1964ko irailaren 24a - ) euskal herritar futbolaria. Alexander Albistegi futbolariaren osaba da.

## Kirol ibilbidea 
* 1984-1986: Sanse
* 1986-1987: Eibar
* 1987-1988: Sestao Sport
* 1988-1990: Mallorca
* 1990-1993: Deportivo de la Coruña
* 1993-1997: Real Sociedad
* 1997-1999: Deportivo Alaves

## Kanpo estekak
Gizarte teknologia

**Gizarte teknologia** ongizatean, zuzentasunean, ezagupenean, duintasunean eta banakakoen garapenean oinarriturik, ezagupen teknologikoak giza aurrerapenaren hobekuntzan aplikatzean datza. Teknologia izaera sozialeko gizabaliabide gisa, gizakien bizi-kalitatea hobetze arren.

## Kanpo estekak
Jesus Garai

**Jesus Garai Vecino** (Begoña, Bilbo, 1930eko irailaren 10a - 1995eko otsailaren 10a), Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen.

Bilboko Santutxu auzoan jaioa, Begoñan, 1950. urtean egin zuen Athletic taldearekin debuta, Celta taldearen aurka 9-4 irabazi zuten, Jose iraragorri entrenatzailearekin. Guztira, hamar denboraldi egin zituen taldean, 1950etik 1960. urtera bitarte.eta 293 partida jokatu zituen Athleticen. 1956ko liga irabazi zuen, eta hiru aldiz kopako txapelketa (1955, 1956 eta 1958).

Garai hartan ohiko jokalariak hauek izaten ziren: Carmelo, Orue, **Garai**, Canito, Mauri, Maguregi, Artetxe, Markaida, Uribe, Arieta eta Gainza (kapitaina).

1958an Madrilen jokatu zuten Kopa txapelketaren finala oso partida berezia izan zen, Real Madril-i bere zelaia den Santiago Bernabeu estadioan bertan irabazi baitzioten. Kontuan hartu behar da urte hartan Real Madril Europako txapelduna izan zela eta Di Stefano jokalari bikaina zeukatela.

1960. urtean Bartzelona futbol taldeak fitxatu zuen sei milioi pezetaren truke. Historian zehar Athleticek saldu zuen lehenengo jokalari garrantzitsua izan zen. Dirutza horri esker, ipar aldeko tribuna berria eraiki ahal izan zuen Athleticek hurrengo urtean. Kontu bitxia izan zen tribuna berri hori inauguratu zen egunean Athleticek Bartzelonaren kontra jokatu zuela, eta **Garaik** San Mamesen bisitari moduan jokatzen zuen lehenengo aldia zela, hain zuen ere. Miserikordiaren aldetik dagoen tribuna hura *Garai tribuna* moduan ere ezaguna izan zen urte askotan. 

Bartzelonan bost denboralditan jokatu zuen, eta gero beste bat Malagan.

Espainiar selekzioarekin 29 aldiz jokatu zuen, horietako batzuk Txileko munduko txapelketan1962an.

Jokalaria izateari utzita, Lezamako Eskolan aritu izan zen hainbat urtez entrenatzaile eta teknikari moduan geroago.

## Taldeak 
* ??: Santutxu Futbol taldea
* 1947-1949: Begoña
* 1949-1950: Erandio KKE
* 1950-1960: Bilboko Athletic Kluba
* 1960-1965: FC Barcelona
* 1965-1966: Malaga CF

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Santamaría Ciprián

**Roberto Santamaría Ciprián** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1985eko otsailaren 27) Euskal herritar futbol atezain ohia da. Estatistika ofizialen arabera 1.83 m. du luzera eta 75&nbsp;kg. pisatzen du. Bere anai gaztea Mikel Santamaria ere futbol jokalaria da. Gaur egun Espainiar Ligako SD Huesca taldean jokatzen du.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Cesar Krutxaga

**César Krutxaga Lasa** (Ezkaroze, Nafarroa, 1974ko urtarrilaren 26a) euskal herritar futbolari ohia da. Erdiko atzelari lanetan aritzen zen. Estatistika ofizialen arabera, 1.84 m. du luzera eta 82&nbsp;kg. pisatzen du.
Osasunako harrobian hezia, Rafael Benitezen, garaiko entrenatzailearen erabakia zela eta, taldea utzi behar izan zuen Krutxagak. Nolanahi ere, Gavátik berriro berreskuratu zuen talde nafarrak 1996an. Geroztik, oso jokalari garrantzitsua izan da defentsa arloan.

## Kirol ibilbidea 
*2015eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Pobeña

**Pobeña** Muskiz udalerriko kostaldeko herria da, Bizkaiko ipar-mendebalden kokatutakoa. Barbadun ibaiak itsasoratzean Pobeñako itsasadarra eta padura osatzen ditu.
 
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 225 biztanle zituen.

## Mugakideak 
Cobaron mendebaldean, La Arena (Zierbena) auzoa ekialdean, Bizkaiko golkoa iparraldean eta San Juan Muskiz herrigunea hegoaldean mugakide ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
* **San Nikolas Barikoa eliza**:barrokoa, 1750. urtean eraikiarazia.
* **Álvarez de la Bodega** etxea: Jauregi baten gainean eraikia, bi armarri ditu aurrealdean, Salazar eta La Bodegatarren leinuenak.
* **Altxiga** etxea: Erdigunean kokatuta dago, bi armarriduna hau ere: Atxiagatarrena eta La Bodegatarrena.
* **Soroskundeko Ama**ren baseliza: Portualdean Pedro de Llano jaunak eraikia, 1768 inguruan.
* **Kargalekua**: Gazteluko kargalekutik burdin tona ugari bidali zituzten Ingalaterrara XIX. mendeko azken herenetik aurrera; minerala Cobarondik zetorren. 2008an enbata batek suntsitu zuen.

Irudi:Pobeña,_Muskiz_-_Nuestra_Señora_del_Socorro_baseliza_4.jpg|Soroskundeko Amaren baseliza.
Irudi:Pobeña 1.jpg|La Bodega etxea.
Irudi:Pobeña - Cargadero del Castillo (Mac Lennan) 2.jpg|Kobarongo zamatokia (2008an suntsitua).

## Jaiak 
Irailaren 8an Soroskunde edo Sokorroko Ama eta urriaren lehenengo igandean "El Socorrillo" izeneko jaiak ospatzen dituzte Pobeñan.

## Pobeñarrak 
* Trifon Etxebarria (1912-1998), politikari eta kazetari abertzalea.

## Ikus, gainera 
* Meatzaldea
* Enkarterria

## Kanpo estekak 
* Muskizko udal webgunea
* Sokorroko Ama Jai Batzordea
Iranen banaketa administratiboa

**Iranen banaketa administratiboa** lau mailatan egiten da. Probintziak (; *ostānhā* pluralean) dira lehen mailako administrazio-azpibanaketa; probintziako agintaria gobernadorea da (), Barne ministroak aukeratzen duena. 1950 arte, 12 probintzia baino ez ziren, baina urte horretan beste horrenbeste sortu ziren; 2004an Khorasan zatitu zen, eta azkena, Alborz, 2010ean sortu zen, Teherandik bereizia. Gaur egun 31 probintzia dira.

Probintzia bakoitza konderrietan () banaturik dago, eta horietako bakoitza barrutietan (). Hiri gutxi batzuk () eta landa barrutiak () izan ohi dira konderri bakoitzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qazvin (probintzia)

**Qazvin** (, *Ostān-e Qazvīn*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. Gilan, Mazandaran, Alborz, Hamadan eta Zanjan probintziekin du muga. 15.567 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.201.565 biztanle zituen. Hiriburua Qazvin da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klemens von Metternich

**Klemens Wenzel von Metternich** (izen osoa ; Koblentza, 1773ko maiatzaren 15a – Viena, 1859ko ekainaren 11) austriar politikaria izan zen.

## Bizitza 
Austriako enbaxadore izan zen Europako zenbait herrialdetan, eta 1810ean Estatuko ministro aukeratu zuten. Maria Luisa Austriakoaren eta Napoleonen arteko ezkontza antolatu zuen. Ehun Egunetako gerraren ondoren, Austria potentzia handia bilaka zedin lan egin zuen Vienako Batzarrean (1815). Prusiak, Austriak eta Errusiak osatzen zuten indar kontserbatzailearekin elkar laguntzarako hitzarmena lortu zuen –hots, Aliantza Santua–. 1848ko iraultzaren ondoren, kargua utzi eta atzerrira ihes egin behar izan zuen. Vienara itzuli ondoren, politikatik at bizi izan zen hil arte.

## Erreferentziak
Teheran (probintzia)

**Teheran** () Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena, Elburz mendien hegoaldeko magalean. Iparraldean Mazandaran probintziarekin muga, ekialdean Semnanekin, hegoaldean Qomekin, hego-mendebaldean Markazirekin eta ipar-mendebaldean Alborzekin. 18.814 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 12.183.391 biztanle zituen. Biztanleriaren %92,8 hirietan bizi da. Hiriburua Teheran da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qom (probintzia)

**Qom** (persieraz: قم, *Qom*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena. 1995ean eratu zen, Teheran probintziatik bereizirik. Iparraldean Teheran probintziarekin du muga, ekialdean Semnanekin, hegoaldean Isfahanekin eta mendebaldean Markazirekin. 11.526 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.151.672 biztanle zituen. Hiriburua Qom da, probintziako biztanleriaren %95,2 hartzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markazi

**Markazi** (, *Ostān-e Markazi* ) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen mendebaldean dagoena. Alborz, Teheran, Qom, Isfahan, Lorestan, Hamadan eta Qazvin probintziekin du muga. 29.127 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.413.959 biztanle zituen. Hiriburua Arak da. Saveh, Mahallat, Khomein, Delijan, Tafresh, Axtian eta Xazand dira beste hiri garrantzitsu batzuk.

## Konderriak eta barrutiak 
Markazi probintziak 10 konderri eta 18 barruti dauzka.

### Konderriak 
* Arak
* Axtian
* Delijan
* Komijan
* Khomein
* Mahallat
* Saveh
* Xazand
* Tafrex
* Zarandiyeh

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebaldeko Azerbaijan

**Mendebaldeko Azerbaijan** (; ; , *Azerbaycanî Rojawa*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. Mugakideak ditu Turkia, Irak, Azerbaijan, eta Irango Ekialdeko Azerbaijan, Zanjan eta Kurdistan probintziak. 37.437 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 3.080.576 biztanle zituen. Hiriburua Urmia da.

## Banaketa administratiboa 
Irango probintziak bigarren mailako administraziotan banatzen dira, xahrestanak edo eskualdeak. Mendebaldeko Azerbaijan probintziaren baitan 17 eskualde daude:
thumb|eskuinera|250px|Mendebaldeko Azerbaijango eskualdeak
* Bukan eskualdea
* Txaldoran eskualdea
* Txaipareh eskualdea
* Khoy eskualdea
* Mahabad eskualdea
* Maku eskualdea
* Miandoab eskualdea
* Naqadeh eskualdea
* Oxnavieh eskualdea
* Piranxahr eskualdea
* Poldaxt eskualdea
* Salmas eskualdea
* Sardaxt eskualdea
* Xahin Dezh eskualdea
* Xowt eskualdea
* Takab eskualdea
* Urmia eskualdea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurdistan (probintzia)

**Kurdistan** (, *Ostān Kordestān*; , *Kurdistan*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. Mendebaldean Irakekin du muga, iparraldean Mendebaldeko Azerbaijanekin, ipar-ekialdean Zanjanekin, ekialdean Hamadanekin eta hegoaldean Kermanxahekin. 29.137 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.493.645 biztanle zituen. Hiriburua Sanandaj da.

Ez da nahasi behar Irango Kurdistan eskualdearekin, Kermanxah, Hamadan, Ilamen gehiena, eta Mendebaldeko Azerbaijango zati batzuk ere hartzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardabil (probintzia)

**Ardabil** (; hego-azerbaijaneraz: اردبیل اوستانی, *Ərdəbil ostanı*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. Iparraldean Azerbaijango Errepublikarekin du muga, ekialdean Gilan probintziarekin, hegoaldean Zanjanekin eta mendebaldean Ekialdeko Azerbaijanekin. 17.800 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.248.488 biztanle zituen. Hiriburua Ardabil da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilam (probintzia)

**Ilam** () Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hego-mendebaldean dagoena. Hego-ekialdean Khuzestan probintziarekin du muga, ekialdean Lorestanekin eta iparraldean Kermanxah-rekin; mendebaldean, berriz, 425 kilometroko muga du Irakekin. 20.133 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 557.599 biztanle zituen. Hiriburua Ilam da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorestan

**Lorestan** () Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen mendebaldean dagoena, Zagros mendietan. Hamadan, Markazi, Isfahan, Khuzestan, Ilam eta Kermanxah probintziekin du muga. 28.294 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.754.243 biztanle zituen. Hiriburua Khorramabad da.
[erdian|thumb|Antzinako Lurestango [Fibula (arropa)|fibula bat. K.a. 1000 to 650 BCE, Buridn Aroa. Louvre museoa]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khuzestan

**Khuzestan** (, Khūzestān) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hego-mendebaldean dagoena, Persiar golkoaren iparraldeko bazterrean. Mugakide ditu Irak, ekialdean, eta Irango Lorestan, Isfahan, Txahar Mahal eta Bakhtiari, Kohkiluyeh eta Buyer Ahmad, Buxehr eta Ilam probintziak. 64.055 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 4.531.720 biztanle zituen. Hiriburua Ahvaz da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txahar Mahal eta Bakhtiari

**Txahar Mahal eta Bakhtiari** (, *Ostān-e Chahār-Mahāl-o Bakhtiyārī* ) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hego-mendebaldean dagoena. Kohkiluyeh eta Buyer Ahmad, Isfahan eta Khuzestan probintziekin du muga. 16.332 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 895.263 biztanle zituen. Hiriburua Xahrekord da. Biztanleriaren erdia baino gehiago bakhtiari etniakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kohkiluyeh eta Buyer Ahmad

**Kohkiluyeh eta Buyer Ahmand** (, *Kohgīrūye-o Būyer-Ahmad*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hego-mendebaldean dagoena. Txahar Mahal eta Bakhtiari, Isfahan, Fars, Buxehr eta Khuzestan probintziekin du muga. 15.504 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 658.629 biztanle zituen. Hiriburua Yasuj da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buxehr (probintzia)

**Buxehr** (, *Ostān-e Būshehr*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hegoaldean dagoena, Persiar golkoaren ertzean. 22.743 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.032.949 biztanle zituen. Hiriburua Buxehr da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zanjan (probintzia)

**Zanjan** (, *Ostâne Zanjân* edo *Ostān-e Zanjān*; ) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. Ipar-ekialdean Gilan probintziarekin du muga, iparraldean Ardabil eta Ekialdeko Azerbaijanekin, ipar-mendebaldean Mendebaldeko Azerbaijanekin, mendebaldean Kurdistanekin, hegoaldean Hamadanekin eta ekialdean Qazvinekin. 21.773 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.015.734 biztanle zituen. Hiriburua Zanjan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sistan eta Balutxistan

**Sistan eta Balutxistan** (, *Ostān-e Sīstān-o Balūchestān*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hego-ekialdean dagoena. Iparraldean Hego Khorasan eta Afganistanekin du muga, ekialdean Afganistan eta Pakistanekin, hegoaldean Omango golkoarekin eta mendebaldean Kerman eta Hormozgan probintziekin. Herrialdeko hirugarren probintziarik handiena da, 181.785 kilometro koadroko eremuarekin, eta 2011n 2.534.327 biztanle zituen. Hiriburua Zahedan da.

## Geografia 
Probintziak bi zati ditu: Sistan iparraldean eta Balutxistan hegoaldean. Hiriburuaz gain, beste hiri garrantzitsuenak Zabol eta Zahak iparraldean eta Khash, Iranshahr, Saravan, Sarbaz, Nikshahr, Chabahar eta Konarak hegoaldean dira. Denetara 1.600 kilometroko muga du Pakistan eta Afganistanekin, eta 300 kilometroko itsasertza Omango golkoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerman (probintzia)

**Kerman** (persieraz: کرمان) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hego-ekialdean dagoena. 180.726 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 2.938.988 biztanle zituen. Hiriburua Kerman da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fars

**Fars** ( *Ostān-e Fārs*), aspaldiko denboretan **Pars** edo **Persia** deitua, Irango 31 probintzietako bat da, herrialdeko hegoaldean. 122.608 kilometro koadroko eremua dauka, eta 2011n, 4.596.658 biztanle zituen. Hiriburua Xiraz da.

## Geografia 
Lurralde menditsua da, 2.000 eta 3.000 arteko gailurrekin. Zagros mendiak ipar-mendebaldetik hego-ekialdera hedaturik daude, probintzia bi gune geografikotan banatuz. Bakhtegan aintzira gaziak ureztatzen du.

### Klima 
Hiru gune klimatiko daude: iparraldeko gune menditsuak negu moderatuak eta uda epelak dauzka; erdialdeko guneak, negu euritsuagoak, eta uda lehorragoak izaten ditu; eta hegoaldeko guneak, negu moderatuak eta oso uda beroak izaten ditu. Xirazeko batez besteko tenperatura 16,8&nbsp;°C da, eta 4,7-29,2&nbsp;°C artean ibiltzen da urtean zehar.

## Historia 
Fars herri persiarraren jatorrizko lurraldea da (antzinako Persis), eta akemenestarren eta sasandarren inperioetako lurralde nagusia izen zen (Persepolis eta Pasargadako hondakinak).

## Banaketa administratiboa 
Fars probintzia 29 konderritan banaturik dago: Abadeh, Sarvestan, Jahrom, Eqlid, Rostam, Estahban, Darab, Nayriz, Bavanat, Larestan, Qir eta Karzin, Khorrambid, Lamerd, Kazerun, Fasa, Firuzabad, Zarrin Dasht, Mamasani, Shiraz, Marvdasht, Sepidan, Arsanjan, Pasargad, Kavar, Khonj, Farashband, Gerash, Kharameh eta Mohr.

## Ekonomia 
Aleak, fruituak, tabakoa eta opioa lantzen dira eta baita ardoa eta ehunak ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sasandar paisaia arkeologikoa Fars eskualdean

## Kanpo estekak
Ekialdeko Azerbaijan

**Ekialdeko Azerbaijan** ( *Āzarbāijān-e Sharqi*; azerbaijaneraz: شرقی آذربایجان اوستانی) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. Armenia, Azerbaijango Errepublika, Ardabil, Mendebaldeko Azerbaijan eta Zanjanekin du muga. 45.650 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 3.724.620 biztanle zituen. Hiriburua Tabriz da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isfahan (probintzia)

**Isfahan** () Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena. 107.029 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 4.879.312 biztanle zituen. Tabakoa, kotoia eta fruituak lantzen dira. Tapizak ekoizten dira, eta eskulangintza aberatsa dago. Hiriburua Isfahan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Semnan (probintzia)

**Semnan** (, *Ostān-e Semnān* ) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena, Elburz mendilerroan, Kavir basamortutik iparraldera. Golestan, Ipar Khorasan, Razavi Khorasan, Yazd, Isfahan, Qom, Teheran eta Mazandaran probintziekin du muga. 97.491 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 631.218 biztanle zituen. Hiriburua Semnan da, eta Xahrud hiri handiena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mazandaran

**Mazandaran** (; ) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena, Kaspiar itsasoaren hegoaldeko bazterraren eta Elburz mendilerroaren artean. Golestan, Semnan, Teheran, Alborz, Qazvin eta Gilan probintziekin du muga. 23.842 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 3.073.943 biztanle zituen. Hiriburua Sari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Golestan

**Golestan** (, *Ostān-e Golestān*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena, Kaspiar itsasoaren hego-ekialdeko ertzean. 1997an eratu zen, Mazandaran probintziatik bereizirik. Mugakide ditu Turkmenistan eta Irango Ipar Khorasan, Semnan eta Mazandaran probintziak. 20.367 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.777.014 biztanle zituen. Hiriburua Gorgan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Khorasan

**Ipar Khorasan** () Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-ekialdean dagoena. 2004an eratu zen, antzinako Khorasan probintzia hirutan banatu zelarik. Mugakide ditu Turkmenistan, iparraldean, eta Irango Razavi Khorasan, Semnan eta Golestan probintziak. 28.434 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 867.727 biztanle zituen. Hiriburua Bojnord da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Razavi Khorasan

**Razavi Khorasan** () Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-ekialdean dagoena. 2004an sortu zen, antzinako Khorasan probintzia hirutan zatitu zenean. Mugakide ditu Turkmenistan, iparraldean; Afganistan, hegoldean; eta Irango Hego Khorasan, Yazd, Semnan eta Ipar Khorasan probintziak. 118.851 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 5.994.402 biztanle zituen. Hiriburua Maxhad da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hego Khorasan

**Hego Khorasan** (, *Khorasan-e Jonubi*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ekialdean dagoena. 2004an eratu zen, antzinako Khorasan probintzia hirutan zatitu zenean. Mugakide ditu Afganistan, ekialdean, eta Irango Razavi Khorasan, Kerman, Sistan eta Balutxistan, Yazd, Isfahan eta Semnan probintziak. 151.193 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 662.534 biztanle zituen. Hiriburua Birjand da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kermanxah (probintzia)

**Kermanxah** (; , Kirmaşan), 1979-1990 bitartean **Bakhtaran**, Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen mendebaldean dagoena, Irango Kurdistanen. Mugakide ditu Irak, mendebaldean, eta Irango Kurdistan, Hamadan, Lorestan eta Ilam probintziak. 25.009 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.945.227 biztanle zituen. Hiriburua Kermanxah da.

## Kermanxahtar ezagunak 
* Doris Lessing (1919-2013), idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irango geografia

**Iran** Hego-mendebaldeko Asiako estatua da, Kaspiar itsasoa, Persiar golkoa eta Omango golkoaren artean hedatua. Munduko 17. herrialderik handiena da, 1.648.000 kilometro koadroko eremuarekin, Erresuma Batua, Frantzia, Espainia eta Alemaniaren eremuen batura adina.

## Mugak 
Iranek zazpi herrialderekin du muga.
* Batez beste 900 metroko garaiera duten goi-ordoki batzuek hartzen dute Irango erdialdea eta ekialdea. Arront eremu agor eta zabala da, eta oso jende gutxi bizi da. Prezipitazioak urriak dira, 300 litro metro koadroko gehienez. Bi basamortu gazi daude: Kavir (80.000 kilometro koadro) ipar-ekialdean, eta Lut (50.000 kilometro koadro) ekialdean.
* Mendilerro nagusiak bi dira: Elburz iparraldean, Kaspiar itsasoaren hegoaldeko bazterrean, eta Zagros mendiak ekialdean. Elburzen dago mendirik garaiena: Damavand (5.671 metro). Hau Eurasiar plakan Hindu Kushetik mendebaldera dagoen mendirik altuena da.
* Muinoaldeak mendilerroen magalean hedaturik daude. Herrialdearen bihotza dira, bertan baitaude herri eta hiri nagusiak, hala nola, Teheran, Yazd, Isfahan eta Xiraz.
* Zabalera handiko hiru lautada besterik ez dago Iranen: Khuzestango ordokia hego-mendebaldean, Irakeko mugatik hurbil, Kaspiar itsasoaren bazterra iparraldean, eta Makran hego-ekialdean.

## Hidrografia 
Iranen ez da ibai handirik. Persiar golkoaren arroan Karun, Xatt al-Araben adarra, nabarmentzen da; herrialdeko ibaiarik luzeena da (725 km), eta nabigagarri bakarra. Karkheh ibaiak ere Xatt al-Araben du ahoa. Sefīd-Rud (670 km), berriz, Kaspiar itsasora isurtzen da. Erdialdeko goi-ordokian, aintzira gazietara isurtzen diren erreka asko agortu egiten dira udan. Urmia, ipar-mendebaldean dagoena, Irango aintzirarik zabalena da (5.200 kilometro koadro); Sistan eta Balutxistanen ere aintzira gazi ugari dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khorasan

**Khorasan** Irango antzinako probintzia da, herrialdearen ipar-ekialdean, Turkmenistanen eta Afganistanen mugan kokatua. 314.300 kilometro koadroko eremua hartzen zuen, eta 4.162.000 biztanle zituen 1985ean. Hiriburua Maxhad zuen. 2004ko irailetik aurrera, hiru probintziatan zatiturik dago:
* Ipar Khorasan
* Razavi Khorasan
* Hego Khorasan

## Geografia 
Iparraldean bi mendi sail ditu: Elburz mendien jarraipena, eta Koppeh Dag. Mendebaldetik gatz basamortu handi bat sartzen da Khorasanen: Dasht-e Kavir, duna sail handiekin. Oasi asko dago: iparraldean handiak eta ugariak dira, elkarren hurbil, baina hegoaldean txikiak eta bakanak. Ibai iraunkor bakarrak Atrak, Kal-e Mureh, Rud-e Sur, eta Kashaf Rud dira; ibaiaren behealdean ura gazia dute gehienek.

## Historia 
Antzina gaur egun Turkmenistanen eta Afganistanen dauden zenbait lurralde ere hartzen zituen. Akemenestarren (K.a. 559-330) eta Sasandarren (K. o. 224-651) inperioen zatia zen. 651-652ean arabiarrek konkistatu zuten eta ia askatasun osoa izan zuen, lehendabizi Toghril Begek, gero Gengis Khanek eta geroago Tamerlanek konkistatu zuten arte. Geroztik Iranen mende egon da.

## Biztanleria 
Biztanleen artean leinu asko daude: kurduak, turkomanoak, timuriak, heidariak, balutxiak, arabiarrak, ijitoak, etab.

## Ekonomia 
Aberastasun iturriak hauek dira: nekazaritzan, kotoia, laboreak, fruituak, tabakoa; abere hazkuntza, artiletarako batez ere; meatzaritza; turkesak, gatza, burdina, kobrea, beruna, zinka, ikatza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qom (hiria)

**Qom** (persieraz: قم, *Qom*) Iran iparraldeko hiria da, Qom probintziaren hiriburua eta hiri nagusia. Rud-e-Quom ibaiaren bi bazterretan eta Dasht-e Kavir basamortuaren ondoan dago, Teherandik 179 kilometro hego-mendebaldera. 2011n Irango 7. hiririk handiena zen, 1.074.036 biztanlerekin. Xiismoaren hiri sakratua da, bertan baitago Ali ar-Rida imamaren arreba Fatima bint Musaren santutegia. Horrezaz gainera, errege eta santuen hilobi eta santutegi ugari dago, horietako asko balio handikoak.

## Klima 
Qomek basamortuko klima beroa dauka, *BWh* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
X. mendean xiiten bilgunea izan zen; 816an Fatima bint Musa, Ali ar-Rida imamaren arreba, Qomen hil zen eta han ehortzi zuten. XVII. mendean Fatimaren hilobiaren gainean urrezko ganga zuen santutegi bat eraiki zuten, eta erromesak leku askotatik iristen ziren hirira.

1979an Islamaren milizia iraultzaileek irandar gudarostea menderatu zuten Qomen. Urte berean Khomeinik, iraultzaren buruzagiak, han kokatu zuen bere egoitza

## Ekonomia 
Gaur egun industria hiria da Qom, Teherandik hurbil dagoelako, batez ere. Petrolioa eta gas naturala banatzen dira handik beste herrietara, eta Teherandik datozen hodiak Qometik igarotzen dira Persiar golkora iritsi aurretik. 1956an aurkitu zuten petrolioa Qometik gertu, eta findegi handi bat eraiki zen. Oihalgintza, petrokimika, zementua eta adreilugintza dira petrolio eta gasaren industriarekin batera ekonomia jarduera nagusiak.

## Hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardabil

**Ardabil** izen bereko zenbait toki izan daiteke:

# Ardabil: Irango probintzia baten izena.
# Ardabil: Irango hiri baten izena.
Ardabil (hiria)

**Ardabil** ( اردبیل, ), antzina **Ardebil** edota **Artavil** deitua, Irango ipar-mendebaldeko hiria da, Ardabil probintziako hiriburua. 2011n 482.632 biztanle zituen.

## Geografia 
Ardabil ipar-mendebaldeko Iranen dago, Azerbaijango mugatik 25 kilometrora, 1.263 metroko garaieran. Sabalan menditik (4.811 metro) ekialdera dago, batez beste 1.500 metroko altuera daukan lautada batean. Kaspiar itsasoa 70 kilometrora dago, eta Tabriz hiria 210 kilometrora.

### Klima 
Hiriak estepako klima hotza dauka, *BSk*, Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Kultura 
* Safi al-Din xekearen hilobia, XVI-XVIII. mende arteko hilobi eta khanegah multzoa, Gizateriaren Ondare izendatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak