Telefonia mugikor

**Telefonia mugikorra** haririk gabeko telefonian datza, bi zati nagusiz osatuta dagoena: komunikazio sarea (telefonia mugikor sarea) eta terminala (telefono mugikorra), aipatutako sarera sartzea ahalbidetzen duena.

## Komunikazio sarea 
250px|thumb|Telefonia mugikorrarentzako estazioa
**Komunikazio sarea** edo **telefonia mugikor sarea**, telefono mugikorra erabiltzea ahalbidetzen duen sarea da, irrati uhinak igortzen dituzten estazioz osatua. Haririk gabeko telefonoa erabiltzean, komunikazioa sortzen da estazio batekin, uhinak igorriz, eta sarea antolatzen duten sistemek komunikazioa igortzen diote beste estazio bati, prozesu hau errepikatuz. Estazioek gela sare bat osatzen dute, zeinak telefonoei estaldura ematen dien.

### Historia 
Lehenengo komunikazio sare automatikoa Japonian sortu zen 1974an, NTT estandarra alegia, 0G kontsideratzen den. Ondoren Europan 1981ean NMT estandarra jaio zen, hau da, 1G telefonia mugikorra. NMT telefono mugikorrentzako lehenengo sistema guztiz automatikoa izan zen, eta Suedia, Danimarka, Norvegia eta Finlandian erabil zitekeen, Ericsson eta Mobira (gaur egungo Nokia) konpainien telefonoekin. Saudi Arabiak ere NMT estandarra erabili zuen.

1980ko hamarkadan herrialde nordikoetan eta Amerikako Estatu Batuetan telefonia mugikorreko zerbitzu komertzialak eskaintzen hasi ziren, eta handik abiatuta herrialde askotan teknologia berriak onarpen handia eduki eta urte gutxira zerbitzuak gainezka egiten hasi zuen. Hala, sarera sartzeko beste modu batzuen beharraren ondorioz, sistema analogikotik telefonia mugikor sare digitalera pasa zen, zeinean komunikazioa seinale digitalen bitartez egiten baitzen, irrati frekuentzien banden aprobetxamendua, eta seinaleen transmisioaren kalitatea hobetuz. Telefoniaren *belaunaldiak* sortu ziren teknologia berriez hitz egiteko, eta hala, 2G telefonia mugikorraren adierazle nagusia den GSM, 3G telefonia mugikorraren UMTS, eta 4G telefonia mugikorraren LTE sortuz joan dira. 2G eta 3G sareek 850/900 MHz bandetan funtzionatzen dute, eta 2004an 100 milioi bezero baino gehiago izan zituzten. 4G sarea 2013an sartu zen Euskal Herrian. Teknologia digitalaren agerpenarekin, deiak egiteaz gain bestelako ekintzak ere egin ahal izatera pasa dira terminalek, hala nola Internetera konektatu ahal izatea, horretarako mugikorretarako orrialde bereziak diseinatzen direla. Hau WAP (Wireless Application Protocol) teknologia izenaz ezagutzen da.

### Telefonia mugikorreko estandarrak 
Komunikazio azpiegitura nazionalak sare globalekin konektatzea errazteko Telekomunikazioen Batasun Internazionalak telefonia mugikorreko estandarrak garatzen ditu. Estandarrak mundu osoan erabiltzen dira, eta horri esker edozein herrialdetik telefono dei, fax, edota datu informazio truke perfektua bermatzen da. Lehenengo telefonia mugikor sistemetatik gaur egun arte, hurrengo tauletan azaltzen da telefonia mugikorreko estandarren eboluzioa.

#init

ImageSize = width:1000 height:250
PlotArea = left:120 right:40 bottom:20 top:20
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy/mm/dd
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period = from:1981 till:2013

#colors
Colors =
 id:canvas value:gray(0.95)        # background for whole image
 id:bars   value:gray(0.95)        # background for bars
 id:gray   value:gray(0.6)         # for colophon
 id:gray2  value:gray(0.5)         # for text
 id:grid1  value:rgb(0.8,0.8,0.8)  # major grid
 id:grid2  value:rgb(0.0,0.0,0.0)  # minor grid
 id:treaty1 value:rgb(1,0.9,0.6)
 id:treaty2 value:rgb(1,0.8,0.5)
 id:treaty3 value:rgb(1,0.7,0.3)

BackgroundColors = canvas:canvas bars:bars
ScaleMajor = gridcolor:grid1 unit:year increment:1 start:1981
ScaleMinor = gridcolor:grid2 unit:year increment:3 start:1981

#Bar
BarData =
  bar:XG text:Belaunaldiak
  bar:3GPP text:3GPP estandarrak
  bar:3GPP2 text:3GPP2 estandarrak
  bar:AMPS text:AMPS estandarrak
  bar:IEEE text:IEEE estandarrak
  bar:beste text:Beste estandarrak

#plot

PlotData=
  bar:XG from:1981 till:1991 color:lavender text:"1G" align:center align:center width:25
  bar:XG from:1991 till:2000 color:skyblue text:"2G" align:center align:center width:25
  bar:XG from:2000 till:2001 color:powderblue2 text:"2.5G" align:center align:center width:25
  bar:XG from:2001 till:2002 color:powderblue text:"2.75G" align:center align:center width:25
  bar:XG from:2002 till:2005 color:treaty1 text:"3G" align:center align:center width:25
  bar:XG from:2005 till:2007 color:treaty2 text:"3.5G" align:center align:center width:25
  bar:XG from:2007 till:2010 color:treaty3 text:"3.75G" align:center align:center width:25
  bar:XG from:2010 till:end color:coral text:"4G" align:center align:center width:25 fontsize:M

  bar:3GPP from:1991 till:2001 color:orange text:"GSM" align:center width:25
  bar:3GPP from:2000 till:2001 color:redorange text:"GPRS" align:center width:25
  bar:3GPP from:2001 till:2002 color:orange text:"EDGE" align:center width:25
  bar:3GPP from:2002 till:2005 color:redorange text:"UMTS" align:center width:25
  bar:3GPP from:2005 till:2007 color:orange text:"HSDPA" align:center width:25
  bar:3GPP from:2007 till:2009 color:redorange text:"HSUPA" align:center width:25
  bar:3GPP from:2009 till:2010 color:orange text:"HSPA+" align:center width:25
  bar:3GPP from:2010 till:end color:redorange text:"LTE" align:center width:25 fontsize:M

  bar:3GPP2 from:1995 till:2000 color:kelleygreen text:"cdmaOne" align:center width:25
  bar:3GPP2 from:2000 till:2002 color:teal text:"CDMA2000" align:center width:25
  bar:3GPP2 from:2002 till:end color:kelleygreen text:"CDMA2000 1xEV-DO 0" align:center width:25

  bar:AMPS from:1983 till:1985 color:lightpurple text:"AMPS" align:center width:25
  bar:AMPS from:1985 till:1988 color:lavender text:"TACS" align:center width:25
  bar:AMPS from:1988 till:1994 color:lightpurple text:"ETACS" align:center width:25
  bar:AMPS from:1994 till:2008 color:lavender text:"D-AMPS (2008an  desagertuta)" align:center width:25

  bar:IEEE from:2008 till:end color:skyblue text:"WiMAX" align:center width:25 fontsize:M

  bar:beste from:1981 till:1986 color:coral text:"NMT450" align:center width:25
  bar:beste from:1986 till:1994 color:claret text:"NMT900" align:center width:25
  bar:beste from:1994 till:2010 color:coral text:"PDC (2010ean  desagertuta)" align:center width:25

## Kutsadura elektromagnetikoa 
Polemika bizia dago jendartean sakelako telefonoek sortaraz lezaketen gaitzen inguruan. Beste edozein ekipo elektronikok bezala, telefonia mugikorrak ere kutsadura elektromagnetikoa sortzen du. Hainbat eta hainbat ikerketa egin dira, izaki bizidunentzat kaltegarri izan daiteken egiaztatzeko, eta mota guztietako emaitzak jaso dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak