Aleksandr Suvorov

**Aleksandr Vasilievitx Suvorov** (; Mosku, —San Petersburgo, ) errusiar militarra izan zen. Suvorov Rimnikeko konde eta Italiako printze izandakoa, inoiz gudu bat galdu ez zuen historiako jeneral handienetako bat izan zen. Ospetsu egin zen 'Garaipenaren zientzia' eskuliburuagatik, eta nabarmena "gogor entrenatzea, lasai borrokatzea" esaldiagatik. Bere ama Avdotya Fedeseyevna zen (Manukova gisa jaioa), eta Fedosey Manukov epailearen alaba zen. 

Suvorovek kontatzen zuenez, bere familiaren jatorria suediar nobleziaren artean zegoen. Dena dela, Nikolay Baskakov eta Alexandra Superanskaya linguistek zalantzak ipini dute historia hau, eta haien ustez Suvorov abizena antzinako Suvor izen errusiarretik dator. Beste hainbat ikerketak ere zalantzan ipini dute jatorri suediarra. 

### Haurtzaroa 
Suvorov ume gaixobera zenez, haren aitak uste zuen zerbitzu zibilean lan egingo zuela etorkizunean. Hala ere, ikasle bikaina zela erakutsi zuen. Frantsesez, alemanieraz, polonieraz eta italieraz irakurtzen ikasi zuen. Aitaren liburutegi handiari esker, historia militarra ikasi zuen. Gai honi buruz idatzi zuten hainbat autore irakurri zituen: Plutarko, Kornelio Nepote, Julio Zesar edota Karlos XII.a, besteak beste. Irakurketa hauei esker, jakintza ugari lortu zituen hainbat arlotan; ingeniaritzan, setio tekniketan, artillerian edo gotortzean. Dena dela, aitak ez zuen uste semea gai izango zenik karrera militarra egiteko. Hala ere, Gannibal generalak gaztearekin hitz egitea eskatu zuen, eta harrituta geratu zen. Hala, aita konbentzitu zuen semeari nahi zituen ikasketak egiten uzteko. 1762an koronel bihurtu zen.

### Poloniaren eta Lituaniaren kontrako gerra 
1768an Poloniako nobleek Bar-eko konfederazioa sortu zuten Bi Nazioen Errepublika defendatzeko. Garai hartan Suvorov Polonian egon zen. Poloniarrak garaitu zituen hainbat aldiz eta Krakovia hartu zuen, nahiz eta porrotak ere jasan zituen. Zauritu ere egin zuten. General Nagusi kargua lortu zuen. 1780an teniente general bihurtu zen, eta 1783an infanteriako general.

1789an garaipen handiak lortu zituen. Hasteko, Rimnikeko batailan. Errusiar eta austriar soldaduak gutxiago baziren ere (25.000, eta otomandarrak 100.000), irabazi egin zieten otomandarrai. Katalina Nagusiak konde izendatu zuen Rimnikski ohorezko tituluarekin, eta Jose II.ak Germaniako Erromatar Inperio Santuko konde.

### Finlandia 
1791an Suvorov Finlandiara bidalil zuten, Suediako mugan gotorlekuak eraikitzeko. 

Errusiarren garaipenaren ondorioz, hirugarrenez zatitu zuten Polonia. Katalina II.a enperadoreak landa-mariskal izendatu zuen Suvorov, eta Polonian egon zen 1795era arte. Urte hartan, San Petesburgoera itzuli zen.

### Italiako kanpaina 
1799ko otsailean Paulo I.ak bere karguak itzuli zizkion Suvorovi. Izan ere, enperadorea kezkatuta zegoen Frantzia Europan izaten ari zen garaipenekin. Suvorov Errusiar eta Austriar indarren buru ipini zen, eta Italiara jo zuen frantziar armada handik botatzeko. Austriar soldaduak errusiar general baten aginduetara ipintzeko, Suvorovi Germaniako Erromatar Inperio Santuko landa-mariskal titulua eman behar izan zioten.

Suvorovek Trebbiako bataila ere irabazi zuen: Jacques MacDonald frantziar mariskalak 20.000 soldadu baino gehiago galdu zituen haren aurka eta erretiratu egin behar izan zen.
thumb|Noviko bataila
Noviko bataila, aldiz, Suvoroven bizitzako garaipen zailena izan zen, frantsesek defentsa posizio sendoak zituztelako eta errusiar eta austriarrek ezin izan zutelako euren zalditeria indartsuagoa osorik erabili. Dena dela, azken hauek irabazi egin zuten. Frantsesek 16.000 soldadu galdu zituzten eta Italiatik alde egin behar izan zuten (Itsas Alpeetan eta Genovan geratu ziren indar batzuk salbu). Suvorovek hainbat titulu irabazi zituen: Savoia etxeko printze, Piamonteko tropen mariskal handia, edota Italiako printze.

Desterraturik egon zenetik, Suvoroven osasuna kaltetuta zegoen. Italiako kanpainaren amaieran berriz hasi zen txarto sentitzen. Ezin izaten zuen oinez egin eta antzinako zauriek min ematen zioten. Suitzako kanpainak gehiago kaltetu zuen. Beste hiri askotan ere badaude Suvoroven omenezko monumentu eta museoak, beste beste Sevastopolen, Khersonen edota Kaliningradon.

II. Mundu Gerran Sobietar Batasunak 1917 aurreko hainbat errusiar heroiren memoria berpiztu zuen patriotismoa indartzeko. Iosif Stalinek gehien aipatzen zuen militar tsarista zen Suvorov. 1942ko uztailaren 29an Sobiet Gorenaren Presidiumak Suvoroven Ordena sortu zuen, eta gaur egun ere oraindik ematen zaie etsai handien kontrako gerrako operazioetan lidertza berezia erakusten duten militar seniorrei.

Bulgariako Varna probintzian dagoen Suvorovo herriak Suvoroven omenez dauka izen hori. Komunismoaren garaian ipini zioten izen berria. 1814an Ozeano Bareko Suwarrow irla aurkitu zuen txalupak ere Suvoroven izena zuen.
[thumb|[Transnistria|Transnistriako errubloa]]
Transnistriako hainbat errublotan Suvoroven irudia agertzen da. Tiraspol hiriburuan plaza bat ere badago haren izenarekin. San Petesburgon ere badago Suvoroven plaza bat.

Errusian Suvoroven izena daukaten bigarren mailako 12 eskola militar daude. Sobietar Batasunaren garaian sortu ziren. Minskeko eskola militar batek ere izen hori dauka. 

1941ean Suvorovi buruzko pelikula bat ere egin zuten. 

### Ukrainako kasua 
Komunismoaren aztarnak ezabatzeko politiken ondorioz, Kieveko Suvorov kaleari izena aldatu zioten 2016an (gaur egun Mikhailo Omelianovitx-Pavlenko deitzen da). Suvorovek ez zeukan loturarik komunismoarekin, baina Sobietar Batasunak propagandarako erabili zuen bere izena. 

2022ko irailean Dniproko Suvorov kaleari ere izena aldatu zioetan, eta Alan Shepard izendatu zuten.  2022ko urrian, Errusiak Ukraina inbaditu ondoren, Errusiako tropek Khersoneko Suvoroven monumentua hartu zuten eta beraiekin eraman zuten erretiratu zirenean. Urte hartako abenduan Kieven Suvorov deitzen zen beste kale bati izena aldatu zioten eta Serthii Kotenko deitu zioten. 

2023ko urtarrilean Suvoroven irudia kendu zuten Odesako monumentu batetik. Urrian Khersonen Suvorivskii barrutiari ere izena aldatu zioten eta Tsentralni deitu zioten (barruti zentrala).
thumb|Suvoroven hilarria

## Suvorov literaturan 
Suvoroven izena hainbat alditan agertu izan da literaturan.

Alexander Shishkov idazleak epitafio bat eskaini zion, eta Gavrila Derzhavinek hainbat poematan aipatu zuen eta Alexandro Handiarekin konparatu zuen. Alexander Pushkinek eta Mikhail Lermotovek ere hari buruz idatzi zuten, eta baita XVIII eta XIX. mendeetako hainbat poeta errusiarrek.

Kostrovek, Homero errusierara itzuli zuen itzultzaileak, Suvorovi buruzko oda bat idatzi zuen. 1795ean Irinarkh Zavalishin soldaduak, Suvoroven aginduetara borrokatu zuenak, honi buruzko poema heroikoa idatzi zuen, "Suvoriada" izenekoa. Sergei Glinkak 1799ko Suitzako espedizioari buruzko liburu bat idatzi zuen.  

Britainiar literaturan ere agertu izan da Suvoroven izena. Byronek Suvoroven karikatura bat idatzi zuen Don Juanen zazpigarren kantoan.

Tolstoiren Gerra eta Bakea liburuan Nikolas Bolkonski printzeak Suvorov aipatzen du.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak