Wikipediako genero arrakala

[eskuinera|thumb|200x200px|[Sue Gardner, Wikimedia Fundazioaren zuzendari ohia.]]
**Wikipediako genero arrakala** genero-desparekotasunaren ondorioz Wikipedian sortzen den genero arrakala eta isuri kognitibo edo alborapena da. Emakumeak munduko populazioaren erdia osatzen badute ere, Wikipediako biografien ehuneko txiki bat baino ez dira emakumeenak. Arrazoi sozial, historiko eta ekonomikoen ondorioz emakumeen gainean gutxiago idatzi da eta ondorioz, haien ekarpenei buruzko bibliografia eta erreferentzia gutxiago dago. Beste alde batetik, Wikipedia editatzen duten pertsonen % 84-91 gizonezkoak dira, eta horrek ere eragin handia du. 

Wikipediako komunitateak genero arrakalak arazo larria suposatzen duela onartu eta zenbait ekimen jarri ditu martxan berau murrizte aldera. Jimmy Walesek, Wikipediaren sortzaileetako batek adierazi zuenez, erakundeak ikerketarako diru gehiago erabiliko du, baita softwarea aldatu ere.

Emakume eta gizon wikilarien taldeak sortu dira ere arrakala horri aurre egiteko, besteak beste, Wikiemakumeok, Women in Red wikiproiektuaren parte dena.

## Wikilarien sexu-arrakala 
Inkestek adierazten dutenez, wikilarien %8,5 eta %16a artean baino ez dira emakumeak. Genero-arrakalak kritikak eragin ditu wikipedisten, akademikoen eta kazetarien aldetik, eta nabarmendu egiten dira, halaber, emakumeei buruzko artikuluen laburtasuna eta ordezkaritza txikia. *New York Times*eta The Timesek emakumeak Wikipedian duten ikusezintasunari buruzko kritikak agertu dituzte ere. 2009an, Minnesotako Unibertsitateak eta Nankaiko Unibertsitateak aurkeztu zutenez, editoreen desoreka horrek entziklopediaren kalitatean dituen ondorioen artean genero-desberdintasuna legoke. Gainera, arrakala handitu egingo litzateke erabiltzaileak 500 ediziotik gora egitean, hau da, 500 ekarpenetatik gora egiten dituztenen artean soilik %6a da emakumezkoa eta beraz, emakumeek gizonak baino arinago uzten dute wikipedian editatzeari. 2.000 ediziotik gorako wikilarien artean ere, % 6a baino ez zen emakumezkoa. Datu horiek iradokitzen zutenez, emakumeek zailtasun handiagoak zituzten Wikipedian integratzeko eta irauteko, emakumeen parte-hartzea oztopatzen duen kultura azaleratuz.

Reagle eta Lauren Rhue-ren ikerketa betek ere, ingelesezko Wikipedia eta Encyclopaedia Britannicaren arteko alderapen batean, non estaldura, genero-ordezkaritza eta artikuluen luzeera aztertzen zen, Wikipediako biografietan genero isuriak topatu zituzten.

2011ko apirilean, Wikimedia Fundazioak Wikipediari buruzko lehen seihileko inkesta antolatu zuen. Horren arabera, Wikipedian argitaratzen dutenen % 9a baino ez dira emakumeak. Halaber, jakinarazi zuenez gutxi batzuk baino ez zuten jazarpena salatu, ez eta inguru sexualizatua dela adierazi. Hala ere, urte horretako urrian egindako ikerketa batean emakumeen parte-hartzea uxatzen duen kultura egon daitekela adierazi zen.

Gaztelaniazko Wikipediaren gaineko azterlan baten arabera, 2017. urteko urrian, emakumeak wikilarien % 11,6a suposatzen zuten.

## Isurien zergatiak 
Hainbat arrazoi proposatu dira genero-ezberdintasuna azaltzerakoan. 2010eko azterlan baten arabera, Wikipedian emakumeen parte-hartzearen indizea %13koa da, bestelako foro publikoetan, berriz, %15ekoa. Sarah Stierch ikertzaileak gogoratu zuenez ohikoa da Wikipedian parte hartzen dutenek haien generoa ez adieraztea. Kultura bortitzarekiko tolerantziak genero-isurien atzean egon daitezke ere.

2013ko azterketa baten arabera, Wikipedian dauden genero arrakalak kuantitatiboek emakumeak hurbilarazteko oztopo izan daitezke.

Sue Gardner Wikimedia Fundazioko zuzendari ohiak, emakumezko wikilariekin hitz egin eta gero, bederatzi arrazoi eman zituen emakumeen parte-hartze eza azaltzeko:

* Wikipedia editatzeko interfazerean adeitasun eza erabiltzailearekiko.
* Aisialdirako ordu gutxi izatea.
* Autokonfiantza gutxi.
* Gatazka saihestea eta edizio-borroketatik ihes egitea.
* Norberaren ekarpenak ezabatuak izango direlaren ustea.
* Giro misogenoa antzematen dute Wikipediako globalean.
* Wikipediaren kultura sexual, modu desatseginean, antzematen dute.
* Ama-hizkuntzean genero gramatikala duten emakumeentzat desatsegina da gizonezkoak balira bezala zuzentzen direnean.
* Emakumeek beste leku batzuetan baino aukera gutxiago ikusten dituzte gizarte-harremanak sortzeko eta tonu atsegina aurkitzeko.

2014ko uztailean, *National Science Foundation-ek* 200.000 dolarreko inbertsioa iragarri zuen Wikipedian genero-alborapenak modu sistematikoan aztertzeko. Julia Adamsek eta Hannah Brueckner-ek zuzendurik.

## Wikipediako genero-alborapena murrizteko aukerak 
* Gai feministako editatoiak antolatzea.
* Wikimedia Fundazioaren ikusizko editorea genero-isuri hori murrizteko sortu da.
* *Systers*, emakume programatzaileei laguntza teknikoa ematen dien erakundeak, artikulu bat argitaratu du emakumeen parte-hartzea sustatzeko. Editoreentzako segurtasun-aholkuak ere ematen ditu.
* Morgan eta Walls-ek argitaratutako dokumentu batek  modu eraginkorrean nola erabiltzen den aztertu zuen (ingelesez, *Teahouse*), ingurune atsegina aurkezteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Wikipedia:Genero oreka
* Wikiproiektu:WikiEmakumeok
* Feminismoa
* Genero arrakala digitala
* Maria Sefidari

## Kanpo estekak 
* Nola sortu edo editatu artikulu bat genero-ikuspegitik
* WikInvisibles 2023