Tronpeta

thumb|400px|*Roy Benson* tronpeta.
**Tronpeta** haize-instrumentua da, metalen taldekoa eta oso hedatua. Tresna horren jotzaileak tronpeta-jotzaileak edo tronpetariak dira. Metalezko haize-instrumentua da. Gaur egun, metal-aleazioz egiten dira, metalezko haize-instrumentu balbuladuna; ahoko piezaz eta, muturrean, pabiloia duen tutu koniko kiribilduz osatuta dago Beste materialak erabiliz oso historia luzea izan du: antzinako zibilizazioek ezagutzen zuten. 

Soinua interpretearen ezpainen bibrazioari esker sortzen da ahokoa izeneko zatian, airearen zutabetik abiatuta (airearen fluxua). Normalean, berez afinatuta egoten da **♭** (si) notan (bemola), hau da, pentagraman idatzitako afinazioaren azpiko tonua, nahiz eta fa, do, la eta mi -bemol- notetan afinatutako tronpetak ere badiren.

## Mekanismoa 
thumb|Pistoien erabilera erakusten duen bideotxoa.
Tronpeta tutu batekin egina dago, letoizkoa normalean, kiribilean tolestuta eta, gutxi gorabehera, 180 cm luze duena, hainbat giltza edo pistoirekin eta kanpai-formako aho batean amaitzen dena; aho horri kanpai edo pabiloi deritzo. Hodiaren lehen bi herenak ia zilindrikoak dira, eta horrek soinu indartsu eta distiratsua ematen dio, kornetarekin eta fliskornoarekin gertatzen ez den bezala, hodi koniko bat dutenak, eta tonu leunagoa ematen dute. Gainerako herena hodi koniko bat da, azken 30 cm-etan izan ezik, non tutua zabaltzen den ahoa kanpai forman eratzeko. Kalibrea bira sail konplexua da, txikiagoak pitaren hargailuan eta handiagoa kanpaia hasi baino lehentxeago. Bira horien diseinu arretatsua kritikoa da tronpetaren intonaziorako.

Metalezko instrumentu guztiekin bezala, ezpain itxietatik putz egiten duen aireak sortzen du soinua, pitan «burrunba» bat lortuz, eta, tronpetaren barruan, bibrazio-bolada etengabea hasten da aire-zutabean. Tronpeta-jotzaileak ñabardura harmonikoen gama bat jotzea hauta dezake, edo ahoan (ahokadura) eragindako ezpainaren irekiera eta tentsioa alda ditzake.

Hasiera batean, soinu-uhinak sortzeko gaitasuna oinarrizko notari buruzko harmoniko sail batera mugatzen zen. Hala ere, pistoiaren mekanismoa egokitu ondoren, tronpeta tresna kromatikoa bihurtu zen. Hiru pistoi ditu, eta, oro har, *si* ♭, *do* edo *la* notan afinatuta dago. Afinazioa *do* notarekin denean, ez da transposizioa egin beharrik. Tronpeta *si bemol*ean eta *la*n badago, transposizioa, funtsean, klarinetearekin erabiltzen den berbera da.

Tronpetak hiru pistoi ditu, soinua instrumentua osatzen duen hodiaren zati desberdinetatik bideratzen dutenak, eta, horrela, soinuaren ibilbidea luzatu edo laburtu egiten du, eta, beraz, afinazio kromatikoa lortzen du. Pistoi horietako bakoitzak hodien luzera handitzen du sakatzen direnean, eta horrek notaren tonalitatea murrizten du. Lehen pistoiak, hodi luze ertain bati konektatuta dagoena, tronpetaren nota bi tonuerditan murrizten du; bigarren pistoiak, luzera laburreko hodi batera konektatua, nota tonuerdi bat jaisten du, eta hirugarren pistoiak, hodi luze batera konektatuta, hiru tonuerdi jaisten du nota. Batzuetan, laugarren pistoi bat dago (tronpeta piccoloaren kasua), tronpetaren nota 5 tonuerditan murrizten duena. Hiru (edo lau) pistoi horien konbinazioaren bidez, afinazio kromatiko ia osoa lortzen da, erresonantzia-hodian zortzi luze desberdin lor baitaitezke. Soinua kanpaitik egozten da kanpora.

[thumb|Tronpetetarako [sordina mota ezberdinak]]
Tronpeta hainbat estilotan egin daiteke: hasiberrientzako, bitarteko tronpeta-jotzaileentzako edo musikari profesionalentzako. Iraganean, tronpetak ia erabilgarri ezinezkoak diren materialez egin ziren, zura, buztina eta zeramika barne. Latoiz, brontzez, zilarrez eta nikelez ere egin izan dira. Tronpeta modernoa letoiz egin ohi da, eta, batzuetan, zilarrez, nikelez, urrez edo kobrez izan dira galvanizatuak. Gutxi gorabehera, 50&nbsp;cm neurtzen du.

Sordina tronpetak sortutako soinua arintzeko eta kalitatea aldatzeko balio duen mekanismoa da. Udare itxura du, eta musika-tresnaren kanpaian ezin hobeto sartzen da, nahiz badiren beste sordina-mota batzuk kanpaian egokitzen ez direnak (sordina libratzailea, adibidez). Zuntzez edo metalez egin ohi dira.

## Tesitura
200px|thumb|Tronpeta baten hedadura: *fa diese*3tik *do*6ra, *do*7ra hedatua.
Tronpetaren oinarrizko tesiturak bi zortzidun eta erdiko hedadura du, *fa diese*3tik pianoaren erdiko *do*aren azpitik, batzuetan baita nota grabeagoetatik ere, *do*6raino. Hala ere, gaur egun, erregistroa *fa* - *sol* arteko erregistrora iristen da nota horren gainetik hiru zortziduneko erregistrora igoz. Nota honen gainetik, tronpetak soinu distortsionatua emateko joera du, menperatzea oso zaila dena. Beraz, musikagileei, instrumentu horietarako idaztean, goian aipatutako mugak ez gainditzeko gomendioa egiten zaie. Gomendio hori, askotan, ez da aintzat hartzen. Tronpeta jotzaile asko erregimen hori gainditzera joaten dira, eta aise gainditzen dituzte muga horiek, baita erregistro hori zortzidun bat baino gehiago igoz, eta tonu altu edo supra-altuekin jolasten dute, gutxi gorabehera, hirugarren *do*raino erdikoaren gainetik; horien artean, Arturo Sandoval aipa daiteke, hirugarren *sol* zortziduneraino iristen den instrumentista.

## Ezaugarriak
*Promedio tronpeta*, pistoi esturik gabe (hau da, *airera*), normalean *do*, *mi* eta *sol* notak sortzen ditu bere zortzidun guztietan. Hala ere, 4 salbuespen daude: erdiko azpiko zortzidunenean, *sol* ez da airera sortzen, baizik eta lehen eta hirugarren pistoiak sakatuz (baina, normalean, pistoirik sakatu gabe jotzen da). Erdiko zortzidunenean, *mi* ez da airera sortzen, baizik eta lehen eta bigarren pistoia sakatuz. Bigarren zortzidunenean, badago *si bemol* bat airera. Hirugarren zortzidunenean, badago *re* airera. Irregulartasun horiek harmoniko naturalek eragiten dituzte.

Taula honetan, pistoi desberdinak sakatuz lortzen diren notak erakusten dira:

erdira|400px

[800px|thumb|Grafiko honetan pistoi bakoitza sakatzean ateratzen diren notak erakusten dira. [Konpas (musika)|Konpas bakoitzaren gaineko zenbakiak adierazten du tronpetaren pistoiaren zenbakia, zeina sakatu egin behar baita konpasak igortzeko.]]

## Historia 
### Jatorria 
Tronpetaren historia gizateriaren historiaren jatorrian kokatzen da. Txirula bezain zaharrak, instrumenturik zaharren gisa aipatzen dena, tronpeta eta korneta izan behar izan zuten, idi-adarretik eratorriak eta, oraindik, ehiza-tronpatzat balio dezaketenak. Beraz, lehen tronpetak animalia egosien adarrekin, banbuzko kanaberekin, uxatutako landare-hodiekin edo molusku-maskorrekin egiten ziren, eta antzinako herriek ehorzketetarako, espiritu gaiztoak uxatzeko, ehizarako edo seinaleak igortzeko erabiltzen zituzten

### Antzinako zibilizazioetan 
[thumb|250px|Tronpeta [Iran|pertsiarra, brontzez egina eta Akemenestar Inperioan erabilia.Persepolisen (Iran) dago.]] 
Metalen aurkikuntzarekin, etapa berri bat hasi zen gizakiarentzat, baita haize-instrumentuen garapenarentzat ere, brontzea material egokia baita haiek egiteko, sonoritatea eta distira hobetuz. Hasierako tronpetek ez zuten ahokadarik, eta bozgorailu gisa erabiltzen ziren, barruan oihu eginez deformatzeko, jotzailearen ahotsa goratuz edo desitxuratuz.

Antzinako herrietan tronpeta bere instrumentuen artean agertzen da. Egiptoarrek Osiris jainkoari egozten zioten asmakizuna, eta Mesopotamiako herrietatik heredatua zen. Hainbat tronpeta zituzten, geldialdi militarretan eta erritu erlijiosoetan erabiltzen zituztenak. Tresna horiek *Sneb* izena zuten, eta forma koniko eta zuzena zuten. Bi tronpeta aurkitu ziren Tutankamon faraoi egiptoarraren hilobian, K.a.&nbsp;1358tik K.a.&nbsp;1353ra faraoi izan zena. Antzinako pinturetan ere agertzen dira. Britainiar Museoan, Parisko Louvre museoan eta Napoliko Arkeologikoan brontzezko tronpeta egiptoarrak eta erromatarrak ikus daitezke. Amerikan ere, Nazca kulturaren aztarnategietan, zeramikaz egindakoak aurkitu izan dira.

Herri hebrearren artean, tronpetak *hazozra* edo *chatzotzrah* izena zuen eta ia izaera jainkotiarra zuen, Moisesi egozten baitzioten haren asmaketa, eta apaizek bakarrik jotzen zuten batzarrak iragartzeko eta sagaratzeak eta sakrifizioetan laguntzeko. Erabilera militarra ere izan zuen, eta kanpamendu nomadak altxatzeko edo alarma-seinalea emateko balio zuen.

[thumb|*[Lur (musika tresna)|Lur*, *luur* edo *lure* germaniarra, brontzezkoa]]
Tronpeta ezberdinak ezagutu eta garatu zituzten beste herri batzuk germaniarra eta zelta izan ziren. *Lur*, *lure* edo *luur* (K.a. 1500-400) izeneko germaniar eta eskandinaviar adarren jatorrizko «ese» (S) forma konikoaz zen mamut baten letaginarekin eraikia zegoelako. Batez ere Danimarkan egindako indusketa arkeologikoetan aurkitutako aleak egoera onean mantentzen dira. *Lure*ak, batez beste, 1,50 eta 2,50 m artean neurtzen zuen; koniko samarra zen, eta S baten itxura zuen. Hodiak luzera desberdineko bi zati kurbatu zituen, non, bigarrena, lehenengoaren plano desberdin batean zegoen. Oro har, aurkitu diren aleak binaka elkartuta agertzen dira, neurri berekoak eta simetrikoak, eta horrek pentsarazten du batera afinatutako bikoteek jotzen zituztela edo, aldi berean, edo, txandaka. Bandoleran zintzilik eramaten ziren, eta bi musikariak, elkarren ondoan, tresna bakoitza buru gainetik eutsi behar zuten, bertikalean. Saiakerak egin dira hobekien kontserbatutako aleekin, eta lehenengo hamabi harmonikoak lortu dira, baita zazpidun bateko eskala kromatikoa ere oinarrizko soinutik abiatuta, baina antzinakoek ez zuten, seguru asko, soinu-hedadura hori aprobetxatuko.

Bibliak zein Homerok *Iliada*n, tronpetaren garrantzia berresten dute antzinako zeremonia erlijiosoetan eta guduetan. Bibliak dioenez, tronpeten soinu distiratsuak eragin zuen Jerikoko hiriaren erortzea.

[thumb|*[Suona*, txinatar tronpeta]]
Txinako kulturak asko lagundu zuen tronpetaren garapenean, tronpeta bitxi bat hainbat hodi konikoz osatuta eta bata bestearen barruan egokitzen zirenak. Beste ekarpen bat marinelek eta apaiz budistek jotako tronpeta helikoidala izan zen. Bazegoen ere *La pa* edo *Laba* izeneko tronpeta bat eta *suona* izeneko beste bat, oboen antza duen tronpeta-mota bat, tonu altu eta sendoa duena eta zazpi edo zortzi zulo izan ditzakeen.​ *Suona* oso popularra izan zen lehen Jin dinastian (265-420) Xinjiang eskualdean, eta zortzi zuloko egurrezko hodi koniko zulatu batez osatuta dago (zazpi aurreko aldean eta bat atzekoan), kobrezko hodi bat eta kanaberazko txilibitu bat (horrek oboearen antzekoa egiten du) egurraren goiko muturrean eta kobrezko bozgorailu bat beheko muturrean.​ Korneta txinatarra *Suona*ren bertsioa da, ezinbesteko elementu melodiko gisa oraindik asko erabiltzen den tresna «Santiagoko kongan», Kubako ekialdeko herri-jaietan ezinbestekoa den herri-musika mota, zeinaren hiriburua Santiago de Cuba den, hortik izena. 

Java eta Baliko erresumetan, bazeuden X. mendean musika-talde txiki batzuk, non haien eraketan forma kurbatuko tronpeta bat zegoen. Tibeten, VII. mendetik, eragin indiarraren ondorioz, *dung-dkarr*a eta antzeko musika-tresnak sartu ziren,​ maskor batez egina eta, batzuetan, metalezko ahokadurarekin eta metalezko plaka batekin egindako luzapenarekin, hegala deitua (*gshog-ma*), Indiako *sankh*aren oso antzekoa,​ eta *wadun*a, adar batez egina. *Mag-dun*a da 5 metroraino neur dezakeen soinu baxu eta zakarrez osatutako tronpeta handi bat eta Tibeteko instrumentu berezi eta originala da.

[thumb|150px|Hari zanpatuko tronpeta [Moche|mochea]]
Andeetako kulturan, hainbat zibilizaziok pistoirik gabeko tronpetak egin zituzten zeramika, hezur, urre, zilar eta kobrez. Zeramikazko tronpeta mocheak nabarmentzen dira; izan ere, sarritan, pinturaz eta felinoen buruen gisako eskultura-motiboz apainduta egoten ziren. Tronpetak balira bezala, itsas barraskiloen maskorren erabilera ere zabalduta zegoen, normalean *Strombus* generokoa. Tresna horri *pututo* zeritzon. Inka Inperioan, pututoek aristokrazia inka ordezkatzen zuten. Txaskiak tanbo edo administrazio-zentro batera iritsi zirela iragartzeko erabiltzen zuten.

thumb|200px|Pututoa metalezko pita duena
thumb|200px|Tronpeta jotzaile mocheak. Figura nagusia Hari-tronpeta bat jotzen ari da, Neskatoa, berriz, pututo bat jotzen ari da.
Australian, tribu aborigenek, beren errituetan, egur luze eta harrotuzko hodi bat erabiltzen zuten, didgeridoo edo diyiridú deritzena. Garrantzitsua da aipatzea tronpeta horiek guztiek ez zutela pistoirik eta 2 eta 5 nota artean baino ez zituztela maneiatzen.

### Erdi Aroa
[thumb|[Turkiar tronpeta jotzailea eta bi oboe jotzaile zaldi gainean. Daniel Hopfer (1470-1536 inguru).]]
Tronpeta guduetan eta zeremonietan erabiltzen jarraitu zen herri horiek desagertu eta askoz geroago ere. Erdi Aroan, metal-aleazioz egindako tresnekin, haize-instrumentu metalikoen bi adarren arteko bereizketa nabaritzen hasi zen: gerora tronpeta eta eratorri bilakatuko zirenak, *klaro* izenez ezagutua, eta tronboi eta familia horretara bideratuko zirenak, *buccina* deritzona.

Hasiera batean, *klaro*a hodi zuzen eta luze bat zen, baina, errazago garraiatzeko, instrumentuaren luzera txikitu egin zen hodia kiribilean tolestuz, eta klarin izena eman zitzaion.

Islamak hainbat tresna ematen ditu, tronpeta sarrazenoak oso antzinatik erabiltzen dituzte musulmanek. *al-nafir* edo adar sarrazeno izena hartzen dute, eta, Espainiako estatuan, *añafil* izena ezarriko diote. *Añafil*a aerofono zuzen bat zen, soinua interpretatzailearen ezpainen dardaratik sortzen zen inbutu txiki baten formako pitan. Musika-tresna mota hori, normalean, «tronpa natural» deritzenen taldean sartzen da, ez baitu, ez zulorik, ez giltzarik, ez afinazioa edo tinbrea alda dezakeen beste ezein eraikuntza-elementu. Batez ere erabilera militarrerako erabiltzen zen.

Garai horretan, tronpetak ospea hartzen du sonoritate handia duelako. Nobleziaren tresnarik gogokoena da. Tronpeta-jotzaileak eta tinbalariak jai nagusietan jotzen dute, eta gainerako musikariek baino maila sozial altuagoa dute. Tronpeta ezinbesteko elementu bihurtzen da gudu-zelaian aginduak transmititzeko, eta laster hasiko da nobleziaren entretenimendurako erabiltzen. Horren ondorioz, gerrako tronpeta trobadoreak, eta gorte edo ganberako tronpeta trobadoreak sortuko dira.

Datu bitxitzat aipatzekoa da Erdi Aroan musikariak ez-ohoragarritzat hartzen zirela. Elizak sakramentuak ukatzen zizkien, eta noble baten zerbitzuan edo hiri baten zerbitzuan sartzen zirenean bakarrik bihurtzen ziren ohoragarri.

thumb|Lau sakebut, bi tenore, bat goikoa, behekoa bestea.
Antzinako tronpetak brontze urtuzkoak edo burdina finezko xaflakoak ziren, zuzenak ziren eta haren ahokadurak ziren irtenune bat hodiaren muturrean, ezpainak eusteko egina. XIV. mendearen amaieran, tronpetak zuzena izateari uzten dio, hasieran S horren forma hartuz erabilgarriagoa izan dadin, eta, geroago, egungo itxura hartuz joan zen, luzeraren bi herenetan hodi zilindrikoa eta azken herenean zabalduz joan eta pabiloia osatzeko. Bilakaera horrekin batera, tronboiaren aurrekoa den bara-tronpeta edo sakebuta agertzen da. Ahokadura tresnaren lehen hodian luzatzean zetzan; horrela, ahokadura finko geratzen zen, eta gainerako tresna urrundu edo bere baitara itzultzen zen. Beste izen batzuen artean, Lerragidazko tronpeta, tronpeta bikoitza edo sakebuta deitu zitzaion.

Tronpetaren garrantzi handia Erdi Aroko musika taldeetan ikusten da Ingalaterrako Enrike VIII.aren gortean zeuden berrogeita bi instrumentistetatik hamalau tronpeta-jotzaileak zirela.

### Barroko garaia: erabilera hedatzen da
thumb|Tronpeta barrokoa
Claudio Monteverdi, Jean-Baptiste Lully, Henry Purcell, Johann Sebastian Bach eta Georg Friedrich Händelek «tronpeta natural» instrumentuarentzako idatzi zituzten beren obrak: metalean hustutako tronpeta zen eta forma modernoa zuena (sekzio zilindrikoa, pixkanaka pabiloiraino zabaltzen dena), baina, airearen presioagatik, hodiaren luzerak mugatzen zuen oinarrizko soinuaren harmoniko naturalak baino ezin zuen igorri. (teorikoki, luzera hori 2,34 m izan beharko litzateke). Tronpeta naturala *do*-n zegoen afinatua, maizago *re*-n (XVIII. mendeko Alemanian, zenbaitetan *fa*-n). Sonoritate argi eta sarkorra, txit distiratsua, aire zabaleko interpretazioetara ezin hobeto egokitua, bere mugak ahantzarazi zituen, eta pasarte asko daude oraindik ere, balbula-modeloetan jota ere zailtasun ikaragarrikoak diruditenak. Fanfarreetan jotzen ziren tronpeta naturalak berdin-berdinak ziren, hau da, denak tonu berean zeuden: goikoa jotzen zuen musikariak ahokadura txikiagoa erabiltzen zuen nota altuegiak errazago sortzeko. Gaur egungo zalditeriaren tronpeta naturala da.

XIX. mendearen hasieran Bluhmelek eta Stölzelek tronpeta pistoiduna edo kromatikoa asmatu zuten. Pistoiei esker, eskalako nota guztiak jo zitezkeen eta ñabardura-mota guztiak egin.

Gaur egungo orkestran, *fa*, *si bemol* eta *do*-n dauden tronpetak erabiltzen dira.

## Tronpeta-jotzaile ospetsuak 

* Greg Adams 
* Nat Adderley
* Red Allen
* Herb Alpert
* William "Cat" Anderson
* Louis Armstrong
* Chet Baker
* Kenny Baker
* Kenny Ball
* Guy Barker
* Alexis Baro
* Bix Beiderbecke
* Wayne Bergeron
* Bunny Berigan
* Terence Blanchard
* Buddy Bolden
* Jean-Claude Borelly
* Chris Botti
* Lester Bowie
* Cindy Bradley
* Rick Braun
* Randy Brecker
* Till Brönner
* Clifford Brown
* Ray Brown 
* Miroslav Bukovsky
* Billy Butterfield
* Donald Byrd
* Eddie Calvert
* John Carisi
* Ian Carr
* Benny Carter
* Bill Catalano
* Roy Caton
* Bill Chase
* Doc Cheatham
* Don Cherry 
* Buck Clayton
* Gracie Cole
* Bill Coleman
* Ornette Coleman
* Ken Colyer
* Zach Condon
* Alex Cross
* Ted Curson
* Dick Cuthell
* Wallace Davenport
* Miles Davis
* Kenny Dorham
* Dave Douglas 
* Louis Dowdeswell
* Phil Driscoll
* Josh Dun
* Johnny Dunn
* Jon Eardley
* Harry Sweets Edison 
* Roy Eldridge
* Don Ellis
* Ziggy Elman
* Howard Evans 
* Jon Faddis
* Dominick Farinacci
* Art Farmer
* Maynard Ferguson
* Chuck Findley
* Michael "Flea" Balzary 
* Tony Fruscella
* Buzz Gardner
* Dizzy Gillespie
* George Girard
* Bernie Glow
* Volker Goetze
* Jerry Gonzalez
* Dusko Goykovich
* Conrad Gozzo
* Bobby Hackett
* Tim Hagans
* Roy Hargrove
* Tom Harrell
* Michael Harris 
* Jon Hassell
* El Hefe
* Dana Heitman
* Johnny Helms
* Arve Henriksen
* Al Hirt
* Arnett Howard
* Freddie Hubbard
* Jeff Hughes 
* Roger Ingram
* Don Jacoby
* Harry James Angus 
* Harry James
* Ingrid Jensen 
* Cui Jian
* Bunk Johnson
* Jonah Jones
* Sean Jones
* Thad Jones
* Freddie Keppard
* Kid Sheik Cola 
* Harry Kim
* Mannie Klein
* Scott Klopfenstein
* Takuya Kuroda
* Tommy Ladnier
* Yank Lawson
* Booker Little
* Jens Lindemann
* David Longoria
* Lee Loughnane
* Brian Lynch
* Chuck Mangione
* Wingy Manone
* Wynton Marsalis
* Hugh Masekela
* Jesse McGuire
* Mickey McMahan
* Rafael Méndez
* Bubber Miley
* Punch Miller
* Blue Mitchell
* Ollie Mitchell
* Lee Morgan
* Ennio Morricone
* James Morrison
* Fats Navarro
* Red Nichols
* Joe "King" Oliver
* Yoshimi P-We
* Kye Palmer
* Nicholas Payton
* Mark Pender
* Marvin Peterson 
* Morris Pleasure 
* Herb Pomeroy
* Charlie Porter
* Gerard Presencer
* Louis Prima
* Dizzy Reece
* Cynthia Robinson
* Claudio Roditi
* Ack van Rooyen
* Lior Ron
* Wallace Roney
* Rashawn Ross
* Alan Rubin
* Kermit Ruffins
* Chase Sanborn
* Arturo Sandoval
* Manfred Schoof
* Carl Hilding "Doc" Severinsen
* Charlie Shavers
* Woody Shaw
* Bobby Shew
* Jabbo Smith
* Wadada Leo Smith
* Lew Soloff
* Muggsy Spanier
* Terell Stafford
* Marvin Stamm
* Tomasz Stanko
* Colin Steele
* Rex Stewart
* Byron Stripling
* Tony Terran
* Clark Terry
* Charles Tolliver
* Erik Truffaz
* Kid Thomas Valentine
* Allen Vizzutti
* Cuong Vu
* Derek Watkins
* Tavis Werts
* Kenny Wheeler
* Pharez Whitted
* Cootie Williams
* Johnny Zell

## Irudi-galeria 

file:Dizzy Gillespie playing horn 1955.jpg|Dizzy Gillespie 1955ean
file:Pocket trumpet.jpg|*Pocket* edo poltsiko tronpeta
file:Louis Armstrong restored.jpg|Louis Armstrong 1953an

## Erreferentziak 
## Bibliografia
* 
*
* 
* 
* 
* 
## Kanpo estekak 
*  *International Trumpet Guild*