open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nguyên Van Thieu

**Nguyên Van Thieu** (Phang Rang, Frantziar Indotxina, 1923ko apirilaren 5a - Boston, Massachusetts, AEB, 2001eko irailaren 29a) vietnamdar politikaria eta militarra izan zen. 1965-1975 bitartean, Vietnamgo Errepublikako presidentea izan zen.

## Bizitza 
Vietnamgo Akademia Militarrean egin zituen ikasketak. 1965ko ekainean, militarrek Hego Vietnamgo gobernuko buru izendatu zuten, Nguyên Khanh jenerala aginpidetik kenduta. Laguntza handiagoa eskatu zien Estatu Batuei, eta soldaduz eta poliziaz, 1.500.000 laguneko armada osatu zuen.

Konstituzioa berrituz eta sasi-hauteskundeak eginez (1966-1967) aginpideari legezko itxura ematen saiatu zen. Hala ere, Estatu Batuen laguntzari esker iraun zuen aginpidean 1975 arte. Urte horretako apirilaren hasieran, Duong Van Minhen eskuetan utzi zuen aginpidea, Ipar Vietnamgo gudarostea Saigon ingururaino aurreratu zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Kovalevski

[thumb|320px|[Antoine-Fortuné Marion eta Aleksandr Kovalevski]]
**Aleksandr Kovalevski** (Dvinsk, 1840ko azaroaren 19agreg./azaroaren 7ajul. - San Petersburgo, 1901eko azaroaren 22agreg./azaroaren 9ajul.) errusiar biologoa eta enbriologoa zen. Kazan, Kiev eta Odesako unibertsitateetako irakaslea eta Sebastopoleko zoologia-azterketa saileko zuzendaria izan zen. Garrantzi handiko lanak egin zituen prokordatuen, zelenteratuen, harren eta holoturoideoen inguruan, kordatuen sailkapena zehazteko bidea eman zutenak. Hilabeteak eman zituen, bestalde, Itsaso Gorriko eta Mediterraneoko itsasertzeko animaliak aztertzen. Obra nagusiak: *Development of Amphioxus lanceolatus* (1865, *Anfibio lantzeolatuen garapena*) eta *Anatomy and Development of Phoronis* (1887, *Foronidoen garapena eta anatomia*). *Annales du musée d´histoire naturelle de Marseille* argitalpenaren sortzaileetako bat izan zen.

## Erreferentziak
Philippe Lamour

[thumb|1934ko irudia, [Pierre Bonny inspektorearekin batera.]]
**Philippe Lamour** (Landrecies,  - Bellegarde, ) frantses abokatua izan zen.

## Biografia 
Parisen egin zituen zuzenbide-ikasketak. Oso gazterik hasi zen abokatu-lanetan. Hogeita hamar urte zituenean ospetsu egin zen Seznec eta Stavisky aferetan egindako lan bikainagatik. Nekazarien Konfederazio Nagusia sortu zuen, eta bertako idazkari nagusia izan zen. Indar handiz lan egin zuen Frantziako nekazarien eta erakunde sindikal, finantzetako eta antolamenduzkoen alde. 1945ean Ekonomia Batzordeko kide egin zuten (1953 arte), eta 1946an Kredituaren Batzorde Nazionaleko kide (1971 arte). Frantziako ardogile elkarteen federazioko lehendakaria izan zen. 1974an Languedoc-Roussillon eskualdeko batzorde ekonomiko eta sozialeko lehendakari egin zuten.

## Lanak 
* *La République des producteurs* 1926,
* *Entretiens sous la Tour Eiffel* 1929 (Renaissance du Livre),
* ''L'affaire Seznec* 1931 (Éditions de la Province),
* *Un dur*, André Cayatterekin batera, 1934 (Nouvelles Éditions Latines),
* *L'affaire Peyrières*, André Cayatterekin batera, 1934 (Nouvelles Éditions Latines),
* *Un monstre*, André Cayatterekin batera, 1935 (Nouvelles Éditions Latines),
* *La peau des autres* 1936 (Baudinière),
* *60 millions de français* 1967 (Buchet/Chastel),
* *Prendre le temps de vivre*, Jacques de Chalendarrekin batera, 1974 (Le Seuil),
* *L'écologie, oui, les écologistes, non* 1978 (Plon),
* *Le cadran solaire*, 1979 (Robert Laffont),
* *Les quatre vérités'', 1981 (Robert Laffont) .

## Erreferentziak
Gerhard Meier

**Gerhard Meier** (Niederbipp, Suitza, 1917ko ekainaren 20a - Langenthal, 2008ko ekainaren 22a) suitzar idazlea izan zen.

Berrogeita hamar urte zituela argitaratu zuen lehen poema-liburua: *Das Gras grünt* (1964, *Belarra berdatzen da*). Idatzi dituen eleberri, kontakizun labur eta poema guztiak Amrain fikziozko herri batean kokatu ditu. Meierrek haurtzaroko oroitzapenak, bidaietako inpresioak eta irakurritako liburuen esperientziak nahasten zituen, eta herriko istorioak aberastu eta unibertsal bihurtzen zituen. Idatzi zituen lanen artean, *Baur und Bindschädler* (*Baur eta Bindschädler* trilogia da haren maisulana: *Toteninsel* (1879, *Hilen uhartea*), *Borodino* (1982) eta *Die Ballade vom Schneien* (1985, *Elurraren balada*). 1983an *Petrarca* saria jaso zuen, bere obra osoaren sarigarri.

91 urte bete eta gutxira hil zen, Langenthaleko Spital Region Oberaargau izeneko ospitalean.

## Erreferentziak
Manez Saint-Jean

**Manez Saint-Jean Etxegarai**, ezizenez ***Katxo*** (Uztaritze, 1844ko azaroaren 15 - Uztaritze, 1909ko apirilaren 27) bertsolaria izan zen.

## Biografia 
Martin Saint Jean eta Jeanne Etchegarayren semea. Ezer gutxi dakigu bere bizitzaz. Ez zen ezkondu; lanbidez ibaietako garraiatzailea eta pobre bizi izan zen. Bizitokia Uztaritzeko Hiribehere auzoko Uhaldea etxea zuen.

## Lanak 
Bere bertso lanaz ez dago datu askorik. Bat-batekoan aritu zen; Lore Jokoetan hirugarren saria irabazi zuen Saran 1871n antolatutakoetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Katxo
Modernizazio administratiboa

Administrazio Publikoen arloan sortutako kontzeptua da, burokrazian oinarritutako sistema batetik kudeaketa eraginkortasunera zuzendutako sistema batera eraldaketa bultzatu nahi duena.

Azken urteetan Administrazio Publikoak eraldaketa sakona egiten ari dira gizarteak jasan dituen berrikuntzei eta sortzen ari diren eskaerei erantzun ahal izateko. Eraldaketa hau erakundeen antolakuntzan zein lan-kulturan ematen ari da beste sektoreetan -industria, eta zerbitzuetan batez ere- kudeaketa arloan ezarritako tresna eta metodologiak erabiliz.
 
Modernizazio administratiboaren oinarri nagusiak hauek dira:
* 	Herritarrak bezerotzat hartzea, arreta eta zerbitzua ematea lehenetsiz
* 	Emaitzak lortzera bideratutako kudeaketa ezartzea
* 	Zerbitzu eta prozesuen eraginkortasuna bilatzea
* 	Teknologia berrietara moldatzea eta hauen erabilpena sustatzea
* 	Langileen partaidetza eta konpromisoa bilatzea
*	Berrikuntza eta etengabeko hobekuntza bultzatzea

Modernizazioan erabili ohi diren metodologia eta tresna nagusiak:
* 	Bikaintasun eta kalitate ereduak (EFQM, ISO 9000, etab.)
* 	Prozesuen bidezko kudeaketa
* 	Sinplifikazio administratiboa
* 	Zerbitzu Kartak eta herritarrekiko konpromisoak
* 	Administrazio Elektronikorako teknologia eta tresna berriak
* 	Herritarren asebetetze inkestak eta ikerketak
* 	Eraginkortasunerako tresnak (kostuen kudeaketa, zerbitzuak birdiseinatzea, etab.)

## Kanpo estekak
Wolfgang Köhler

**Wolfgang Köhler** (Reval,  - Enfield, Estatu Batuak, ) alemaniar psikologoa. Berlin eta Princeton hirietako unibertsitateetan irakasle izan ondoren, tximino-antropoideen adimenari buruzko ikerketak egin zituen, eta formaren psikologia edo *Gestalt* delakoa sortu zuen Koffka eta Wertheimer psikologoekin batera. Obra nagusiak: *Intelligenzprüfungen an Menschenaffen* (1917, *Tximinoen adimena*), *Die physischem Gestalten in Ruhe und im stationären Zustand* (1920, *Formaren psikologia atsedenaldietan eta egoera lasaietan*), *Gestalt Psychology* (1929, *Formaren psikologia*).

## Erreferentziak
Marco da Gagliano

**Marco da Gagliano** (Florentzia, 1582ko maiatzaren 1a - *ibidem*, 1643ko otsailaren 25a) italiar musikagilea izan zen. Medicitarren gorteko musikari ofiziala zen; 35 urtez izan zen haien kapera-maisu.

Haren lanetan Periren eta Monteverdiren eragina nabarmena da. Antzerkirako lanak eta operak (*Dafne*, 1607) moldatu zituen. *Camerata Florentina* taldearen bigarren belaunaldiak eman zuen musikagilerik handiena zen; talde horren xedea antzinako Greziako dramak eta musika batzea zen, eta haiek idatzi zituzten lehenengo operak. Erlijiozko musika-lan asko idatzi zituen (mezak, salmoak, ereserkiak, etab.), eta lan profano batzuk ere egin zituen (madrigalak).

## Erreferentziak
Arnau de Vilanova

thumb|*Opere*
**Arnau de Vilanova** (Valentzia, c. 1240 &ndash; Mediterraneoan, c. 1313) valentziar mediku, astrologo eta alkimista izan zen. Bartzelonan eta Montpellierren irakasle izan zen. Zenbait azido (sulfurikoa, nitrikoa, klorhidrikoa) bakartu zituela eta alkohol etilikoa lortzeko modua asmatu zuela uste da. Aragoiko Petri II.a erregearen medikua izan zen, eta Bonifazio VIII.a eta Klemente V.a Aita Santuek eta Sizilia eta Napoliko erregeek babestu zuten, Sorbonako teologoek eta Tarragonako artzapezpikuak kondenatu zutelarik. Hainbat obra idatzi zituen: *De venenis, Breviarium practicae, Novum lumen, Speculum alchimiae, De somniorum interpretatione, Raonament d´Avinyó *(katalaneraz, 1301), *De conservanda juventute et de retardanda senectute.*

## Erreferentziak
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

[thumb|260px|[Stanisław Ignacy Witkiewiczek egindako Maria Pawlikowska-Jasnorzewskaren erretratua]]

**Maria Pawlikowska-Jasnorzewska** (Krakovia, 1891ko azaroaren 24a - Manchester, 1945eko uztailaren 9a) poloniar poeta eta antzerkigilea izan zen. Wojciech Kossak margolari ospetsuaren alaba zen. Poesia lirikoa landu zuen, eta 1939. urtean dozena bat liburu txiki argitaratu zituen: *Pocałunki* (1926, *Musuak)*, *Surowy Jedwab* (1932, *Zeta-haria)*. Bigarren Mundu Gerraren garaian Frantziara eta Ingalaterrara erbesteratu behar izan zuen, eta garai hartako sentimenduak islatu zituen *Róża i lasy płonące* (1940, *Arrosa eta burdinazko basoa*) eta *Gołąb ofiarny* (1941, *Uso hiltzailea)* obretan. Harenak dira, halaber, *Egipska pszenica* (1932, *Egiptoko garia)*, *Zalotnicy niebiescy* (1933, *Zaldun urdinak)*, *Powrót mamy* (1935, *Amaren itzulera)* eta *Mrówki* (1936, *Txingurriak)* antzerki lanak.

## Erreferentziak
Mikhail Rostovtsev

**Mikhail Rostovtsev** (Zhytomyr, 1870eko azaroaren 10a - New Haven, Connecticut, 1952ko urriaren 20a) ukrainar historialaria izan zen. San Petersburgoko unibertsitatean latineko irakasle izan zen 1898-1918 urteetan, baina, 1917ko iraultzaren aurkakoa izaki, Errusiatik alde egin zuen eta Oxforden (1918-1920), Wisconsinen (1920-1925) eta Yalen (1925-1944) irakasle izan zen. Indusketa-lan askoren eragile eta zuzendari izan zen Errusia hegoaldean eta Dura-Europosen (Mesopotamia). Errusieraz, alemanez eta ingelesez idatzi zuen. Obra nagusiak: *Irandarrak eta greziarrak Errusiako hegoaldean* (1922), *Erromatar inperioko gizartea eta ekonomia* (1926), *Italia mistikoa* (1928), *Karabanen hiria* (1932) eta *Mundu helenistikoko gizartearen eta ekonomiaren historia* (1941).

## Erreferentziak
Antonio da Sangallo Gaztea

[thumb|260px|eskuinera|[Erromako Santa Maria di Loreto eliza, Sangallo Gaztearen maisulana]]

**Antonio da Sangallo Gaztea**, jaiotzaz **Antonio Cordiani** (Florentzia, 1484ko apirilaren 12a - Terni, 1546ko abuztuaren 3a), italiar arkitektoa izan zen. Italiako Pizkundeko arkitekto nagusietako bat izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Hogei urte zituela Erromara joan zen, eta 1513an Alessandro Farnese kardinalaren etxea eraiki zuen. Kardinala Paulo III.a aita santu egin zutenean, Farnesetarren jauregian (*Palazzo Farnese*) lan egin zuen 1534-1546 bitartean. Antzinako erromatarren moldeak erabili zituen bere lanetan.

Horrez gainera, San Petri basilikan ere lan egin zuen, Donato Bramanteren laguntzaile hasieran, arkitekto 1520. urtetik aurrera, eta arkitekto nagusi 1536tik aurrera. Vatikanorako proiektuaren zurezko maketa egin zuen, baina aldaketa garrantzitsuak egin zizkion Michelangelok proiektu hari.

## Erreferentziak
Edwin Salpeter

**Edwin Ernest Salpeter** (Viena,  - Ithaca, New York, ) austriar fisikaria izan zen. Austriatik Australiara emigratu zuen gaztetan. Australian eta Ingalaterran egin zituen ikasketak. 1948. urtetik aurrera Ingalaterran aritu zen lanean, quantumaren elektrodinamika eta fisika nuklearra aztertzen, Hans A. Betherekin batera. Bion artean fisika atomiko erlatibistari buruzko monografia ospetsu bat idatzi zuten. 1951n "triple-alpha" erreakzioak heliotik ikatza nola egin zezakeen azaldu zuen. Geroztik izar arteko gertaera asko aztertu ditu: fisika nuklearraren ondorioak izarren bilakaeran, harea pikorren eta molekulen sorrera, neutroi izarretako buru polarrak, galaxia-multzoak, eta biofisika- eta epidemiologia-arazoak, besteak beste.
## Erreferentziak
István Bocskai

**István Bocskai** (Kolozsvár, Transilvania, 1557ko urtarrilaren 1a - Kassa, Hungariako Erresuma, 1606ko abenduaren 29a) hungariar aitoren seme kalbindarra izan zen, Transilvaniako printzea 1605-1606 bitartean.

## Bizitza 
Báthory leinuaren aholkularia eta kalbindar sutsua, Habsburgotar katolikoen aurka borrokatu zen. *Hajduk* edo lapur ongileen buruzagia, Hungariako Sortaldeko nagusi bihurtu zen, eta 1605ean Hungaria eta Transilvaniako printze izendatu zuten. Enperadoreak burujabetasuna eman behar izan zion Transilvaniari 1606an, eta nolabaiteko autonomia eman zion Hungariari, protestante-gurtzarena adibidez. Bocksayk germaniarren eta otomandarren arteko baketzean hartu zuen parte, eta garrantzi handiko neurri sozialak hartu zituen laborarien alde. Hil zenean, enperadorea pozoitu egin zuela-eta, hartu eta bertan garbitu zuen herriak Mihály Káthay kantzilerra.

## Erreferentziak
Henri Lefebvre

**Henri Lefebvre** (Hagetmau, Landak, 1901eko ekainaren 16a - Nabarrengose, Bearno, 1991ko ekainaren 29a) frantses filosofo eta soziologoa zen. Frantziako Alderdi Komunistako teorialari nagusia izan zen, 1958an alderditik egotzi zuten arte. Lefebvreren iritziz, filosofiaren eta langile-iraultzaren arteko zubia eskaintzen du marxismoak, gizartea bere osotasunean aztertzen duen jakintza den neurrian. Lefebvrek gaur egungo gizarteko egiturak aztertu zituen, eta gidaturiko kontsumo-gizarte burokratikotzat jo zuen gaur egungo gizarte-sistema. Haren arabera, etengabeko kultura-iraultzaren bidez baizik ez da gaindituko ideologia burgesaren alienazioa.

Obra nagusiak: *La Conscience mystifiée* (1936), *Le Matérialisme dialectique* (1939) eta *La Somme et le Reste* (1959). Frantsesez, ingelesez eta alemanez idatzi zuen.

1978an, Frantziako Alderdi Komunistara itzuli zen, haren ustez alderdiak Moskurekiko independentzia handiagoa izateak lan politikorako eta ezkerrarekin eztabaidatzeko kondizio berriak sorrarazi baitzituen, horrek berekin bere pentsamendu askeari uko egitea ekarri gabe.

## Erreferentziak
Ivan Vinogradov

**Ivan Matvejevitx Vinogradov** (errusieraz: Ива́н Матве́евич Виногра́дов; Miloliub, Velikije Luki, 1891ko irailaren 14a - Mosku, 1983ko martxoaren 20a) errusiar matematikaria izan zen. San Petersburgoko unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta 1918-1920 bitartean Permeko unibertsitatean irakasle izan ondoren, Leningradoko Politeknikoan eta Matematika-institutuan ikertzaile eta irakasle izan zen 1934 arte. Geroztik Moskuko unibertsitateko irakasle izan zen. Garrantzi handiko lanak egin zituen zenbakien teoria analitikoaren alorrean, eta Golbachen hipotesia (edozein zenbaki bikoiti zenbaki lehenen baturaz adieraz daitekeela) frogatu zuen. Lanik garrantzitsuenak: *Batuketa trigonometrikoen metodoa zenbakien teorian* (1954) eta *Zenbakien teoriarako sarrera* (1955). Matematika-entziklopedia bat ere argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Stefan Żeromski

**Stefan Żeromski** (  ahoskatua; Strawczyn,  – Varsovia, ) poloniar eleberrigile eta antzerkigilea izan zen. Ikasketak Kielcen eta Varsovian egin zituen. Haren lehen kontakizun laburrak 1889an argitaratu ziren. 1905etik aurrera irakaskuntza herri osoari eskaintzearen alde agertu zen, eta hori zela eta errusiar agintariek atxilotu zuten 1908an. 1909an Parisa erbesteratu zen, eta Varsovian bizi izan zen geroago. Estilo naturalista eta lirikoa erabili zuen, eta bere garaiko Poloniako gizartearen azterketa sakona egin zuen. Eragin handia izan du Poloniako literaturaren eta politikaren berpizkundea aurrera eraman duten belaunaldietan. Lan nagusiak: *Sysyfowe Prace *(1897), *Popioly *(1904; Zeromskiren maisu lana), *Przedwiosnie&nbsp;*(1925).

## Erreferentziak
Johannes Ockeghem

**Johannes Ockeghem** (batzuetan **Jean de**, **Jan**; abizena **Okeghem**, **Ogkegum**, **Okchem**, **Hocquegam**, **Ockegham**) (Saint-Ghislain, Valonia, 1410 inguru - Tours, Frantzia, 1497ko otsailaren 6a) Errenazimentuko frantses-flandestar eskolako musikagile nagusia izan zen.

## Bizitza 
Txikitan Anberesko katedraleko koru-mutila izan zen. Ondoren Frantziako hiru erregeren (Karlos VII.a, Luis XI.a eta Karlos VIII.a) musikagile izan zen. Eragin handia izan zuen irakasle gisa hurrengo belaunaldiko musikagileengan. Ikasle ugari izan zituen, Josquin des Prez eta Antoine Busnois haien artean. Hemeretzi meza, moteteak, *Deo gratias* (36 ahotsetarako kanona) eta hemeretzi frantses kanta idatzi zituen. Ockenghemek bikain erabili zuen kontrapuntua ahozko polifonian, eta eragin handia izan zuen XV. mendearen bigarren erdialdeko herbeheretar musikagileen artean.

## Erreferentziak
Grigori Kozintsev

**Grigori Kozintsev** (Kiev, 1905eko martxoaren 22a - Leningrad, 1973ko maiatzaren 11) jatorri ukrainarreko zinemagile sobietarra izan zen.

Meyerhold eta Maiakovskiren eragina izan zuen gaztetan, eta komedia bitxiak egiten hasi zen, baina esperimentalismoan ahitu gabe *Novy Vavilon* (1929, *Babilonia Berria*) film ederra egin zuen Parisko Komunan oinarri hartuta, Shostakovitxen musikarekin. Errealismora etorririk, Maximo pertsonaia sortu eta haren bizitza filmatu zuen: langile soil baten bilakaera sobieten herrian. *Don Kihot*k (1957, *On Kixote*) Nikolai Txerkasov antzezlearen handitasuna erakusten du, eta Shakespeareren *Gamlet* (1964, *Hamlet*) eta *Korol Lir* (1971, *Lear Erregea*) moldaketa zoragarriek nazioarteko ospea eta begiramena ekarri zioten.

## Erreferentziak
George Laurence

**George Craig Laurence** (Charlottetown, 1905eko urtarrilaren 21a - Deep River, 1987ko azaroaren 6a) kanadar fisikaria izan zen.

Dalhousie eta Cambridgen egin zituen ikasketak; azken unibertsitate horretan Ernest Rutherford fisikari handia izan zuen maisu. 1939-1940an, ia bakar-bakarrik, grafito eta uraniozko erreaktore atomikoa eraikitzen ahalegindu zen Ottawan, 1942an ikertzaile-talde anglo-frantziarrarekin elkartu zen, eta 1945ean Estatu Batuetatik kanpoko lehen ZEEP erreaktorea eraiki zuten Chalk Riverren. 1946-1947 urteetan Kanadaren ordezkaritzako kide izan zen NBEaren Energia Atomikoaren Batzordean, eta gero Chalk Riverreko Laborategi Nuklearreko goi-zientzialari eta Energia Atomikoaren Kontrol Batzordeko presidente (1961-70) izendatu zuten.

## Erreferentziak
Lluís Nicolau d'Olwer

'''Lluís Nicolau d'Olwer'* (Bartzelona, 1888ko urtarrilaren 20a - Mexiko Hiria, 1961eko abenduaren 24a) katalan politikari eta idazlea izan zen.

Bartzelonako unibertsitateko irakasle, Espainiako II. Errepublikako Ekonomiako ministroa (1931) eta erbesteko (Mexiko) Gobernuko ministroa (1945) izan zen. Politikan ikuspegi abertzalea zuen. *Lliga Regionalista*ko eta *Acció catalana*ko kide izan zen; azken hori eta *Acció Republicana* *Partit catalanista republicá*n bildu zirenean alderdi horretako buru aukeratu zuten. Literaturan, katalan literaturaren gainean idatzi zuen *Elkarrizketa Erdi Aroko katalan poesian* (1920), *Katalan literaturaren laburpena* saiakera-liburua (1929) eta *Brassa'' oroitzapen-liburua (1958) dira aipagarrienak. Katalanez idatzi zituen hirurak.

## Erreferentziak
Manuel Altolaguirre

**Manuel Altolaguirre** (Málaga, 1905eko ekainaren 29a - Burgos, 1959ko uztailaren 26a) espainiar poeta izan zen. 27ko Belaunaldiko olerkari-taldekoa. Orduko poesiarako funtsezkoa izan zen *Litoral* aldizkariaren argitaratzailea, beste zenbait aldizkari- eta poesia-bildumarekin batera. Gerra ostea Kuban eta Mexikon igaro zuen. Haren poesian nabaria da Juan Ramón Jiménez eta Pedro Salinasen eragina. Altolaguirreren idazlanen artean nabarmentzekoak dira: *Las islas invitadas* (1926), *Ejemplo* (1927), *Poesía* (1931), *Soledades juntas* (1931). Erbestean beste zenbait poema-liburu argitaratu zituen: *Fin de un amor* (1949), *Poemas de América* (1955). Abangoardismo arrastorik aurkitzen ez den poeta honen olerkigintzaren ezaugarri nagusia musikaltasuna da.

## Erreferentziak
Emile Verhaeren

260px|thumb|eskuinera|Emile Verhaeren 1914an

**Emile Verhaeren** (Sint-Amands, Belgika, 1855eko maiatzaren 21a - Rouen, Frantzia, 1916ko azaroaren 27a) belgikar poeta izan zen. Lovainako unibertsitatean zuzenbide-ikasketak egin ondoren, belgikar literaturgintzan berrikuntzaren alde ahalegindu zen.

Lehen poesia-bildumetan Belgikako ohiturak islatu zituen maisutasun handiz: *Les Flamandes* (1883, *Flandestarrak*), *Les Moines* (1886, *Fraideak*) eta *Les Flambeaux noirs* (1890, *Lastargi beltzak*). Gizarte-maila ezberdinen arteko berdintasuna aldarrikatu zuen: *Les Villages illusoires* (1895, *Ametsezko herriak*),* Les forces tumultueuses *(1902, *Indar zalapartatsuak)*,* Toute la Flandre* (1904-1911, *Flandes osoa*).

Antzerki-obrak idatzi zituen bestalde: *Aubes* (1898, *Goizaldeak*) eta *Philippe II* (1901, *Filipe II.a*).

## Ikus, gainera 
* Frantsesezko literatura

## Erreferentziak
Shelley Winters

**Shelley Winters** (Jaiotza-izena: Shirley Schrift) (Saint Louis, Missouri, 1920ko abuztuaren 18a - Beverly Hills, Kalifornia, 2006ko urtarrilaren 14a) Estatu Batuetako antzezle bat izan zen. Antzerkian lan egin zuen Broadwayn. 1945ean hasi zen *Columbia * produkzio-etxerako filmak antzezten; hasieran halabeharrak galbidera eramandako pertsonaia hauskorrak antzeztu zituen, gero zeharo aldatu zuen erregistroa eta pertsonaia bortitzagoak antzeztu zituen. Zinemagile bikainekin lan egin zuen. Antzerki-lan batzuk idatzi zituen, eta 1980 urtean autobiografia eman zuen argitara: *Shelley Also Known As Shirley*. Filmak: *The Great Gatsby* (1949), ''Winchester '73* (1950), *The Night of the Hunter* (1955), *The Big Knife* (1955), *Lolita* (1962), *The Chapman Report* (1962), *Le locataire'' (1976).

## Erreferentziak
Oldenburg (estatua)

**Oldenburg** Alemaniako antzinako estatua izan zen, herrialdearen ipar-mendebaldean zegoena. Oldenburg, Lübeck eta Birkenfeld lurraldeek osatzen zuten, eta Oldenburg zuen hiriburu.

## Historia 
Saxoniako Dukerriaren mendeko konderria zen hasieran. XII. mendean burujabetasuna lortu zuen, eta Egilmar I.aren ondorengoak bihurtu ziren Oldenburgeko printze eta agintari. 1448an, Kristian kondea Danimarkako, Suediako eta Norvegiako errege izendatu zuten, eta bere anaia Gerardi eman zion Oldenburg. 

1777an, dukerri bihurtu zen Oldenburgeko Konderria, eta 1803an agintariak oinordekotzaz izendatzen zuen printzerri izan zen. 1810ean, Napoleonek menderatu zuen. 1813an, berriro dukerri bihurtu, eta Hannoverren mende geratu zen. Austriaren kontrako gerran, Prusiarekin bat egin zuen. 1871n, Alemaniako Inperioan sartu zen. 1946an, Saxonia Behereko *land* bihurtu zen, Alemaniako Errepublika Federalaren barnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolái Giaúrov

**Nikolái Giaúrov** (; Velingrad,  - Modena, ) bulgariar opera-abeslaria, baxua. Kantu-ikasketak Sofiako Kontserbatorioan egin ondoren, San Petersburgon eta Moskun aritu zen. Debuta Bulgariako hiriburuan egin zuen, 1955ean, Rossiniren *Sevillako Bizargina* lanean. Urte horretan bertan Parisko nazioarteko kantu-lehiaketa irabazi zuen. Sari horren ondoren Vienako Operan eta Moskukoan (1957), Milango Scalan (1959), Londresko Covent Gardenen (1962), New Yorkeko Metropolitan Operan eta Salzburgoko Jaialdian (1956) abestu zuen. Italiako errepertorio lirikoko paperak (Rossini, Verdi), eta aldi berean, Mozarten operak eta Moussorgskiren *Boris Godunov* kantatu zituen. Tinbre indartsua eta gozoa zuen.
## Erreferentziak
Francis Thompson

**Francis Thompson** (Preston, Lancashire, 1859ko abenduaren 16a - St. John´s Woods, Londres, 1907ko azaroaren 13a) ingeles poeta eta saiakera-idazlea izan zen.

Medikuntza-ikasketak hasi zituen, baina azterketak gainditu ez zituenez Londresa joan zen, eta noraezean bizi izan zen aldi batez. 1888an *Merry England* aldizkari katolikoko argitaldariaren laguntza jaso zuen bere lan lirikoak kaleratzeko. 1893. urtean, erlijioan eta mistizismoan oinarrituriko *The Hound of Heaven* (*Zeruko erbi-zakurra*) poema-bilduma idatzi eta kaleratu zuen, arrakasta handia izan zuena. Hurrengo urteetan idatzi zituen *New Poems* (1897, *Poema berriak*) poema-bilduma eta *Shelley* saiakera (1909), Inazio Loiolakoaren bizitzari eta San Joan La Sallekoari buruzko biografiak.

## Erreferentziak
Hjalmar Bergman

**Hjalmar Bergman** (Örebro, 1883ko irailaren 19a - Berlin, 1931ko urtarrilaren 1a) Suediako idazlea izan zen. Eleberriak eta antzerki-lanak idatzi zituen. Idazle honen ia kontakizun guztiak berak asmatutako Wadköping hiri txikian kokatzen dira. XX. mende hasieran garrantzi handiko idazlea izan zen, Suediako kultura hertsia zabaldu eta leku egin baitzien bere liburuetan psikoanalisiari eta surrealismoari. Garai hartako probintzialismo estuaren aurka jardun zuen, eta sarritan idatzi zuen arrazoiaren eta senaren arteko gatazkari buruz. Bere eleberri aipagarrienak: *Wadköpingeko Markurellak* (1919); *Ingeborg andrea* (1924); *Maitasuna leiho batean zehar* (1929); *Clown Jac* (1930). Antzerki-lanak: *Maria, Jesusen Ama* (1905); *Nobel Saria* (1925).

## Erreferentziak
Lamoral, Egmonteko kondea

**Lamoral, Egmonteko kondea** (La Hamaide, Ellezellestik hurbil, Hainaut (Belgika), 1522ko azaroaren 18a - Brusela (Belgika), 1568ko ekainaren 5a) Herbehereetako militarra izan zen.

## Biografia 
thumb|ezkerrera|175px|El conde de Egmont
Lamoral, Egmonteko kondea, La Hamaiden jaio zen, Ellezellestik hurbil, Hainauten (Frantzia),
1522ko azaroaren 18an. Herbehereetako familia aberatsenetako batean jaio zen eta Filipe II.aren lehengusu zen amaren aldetik.

Karlos Habsburgokoa enperadorearen begikoa izan zen gaztetandik eta gaztetatik heziketa militarra jaso zuen Espainian.

1542an bere anaia Karlosen Holandako estatuak hartu zituen oinordetzan.

1554an, Filipe II.aren ordezko izan zen Maria Tudorrekin ezkontzeko lehen zeremonian.

Saint-Quintingo (1557) eta Gravelinesko (1558) guduetan nabarmendu zen. 1559an, Flandria eta Artoiseko *stadhouder* egin zuten.

Herbehereetan Espainiako koroaren aurkako matxinada hasi zelarik, Hoorneko kondearen eta Orangeko printzearen alde jarri zen, Filipe II.a erregearen ordezkari zen Granvelleren aurka, Arraseko gotzaina. Katolikoa bazen ere, Orangeko printze protestantearen zerbitzari leiala izan zen.

1565ean, Egmont Madrilera joan zen, Filipe II.aren gortera, Herbehereetako erlijio politika aldatzeko eskatzeko xedean. Hilabete batzuk eman zituen han eta aurrerapenak egiten ari zen ustean egon zen. Baina erregeak ez zuen erlijio-askatasuna utzi eta Egmont eta bere artean distantzia handia bat sortzen joan zen.

1566an, Anberesko ikonoklasten suntsiketak hasi ziren, Flandriako eliza katoliko asko eraitsi zituztelarik; Egmont katolikoak ez zuen hura onartu.

Erregeak Fernando Álvarez de Toledo bidali zuen Bruselara. III. Alba de Tormesko dukeak armada indartsua zeraman errudunak jazartzeko eta, iritsi bezain pronto, 1567ko irailaren 8an, dukeak Egmont eta Horneko kondeari deitu zien erregearen ordenen berri emateko. Beti aitortu zuten erregeari leial zirela, baina traizio salaketa medio, Egmonteko kondea preso hartu eta epaitu ondoren, hil egin zuten, Hoorneko kondearekin batera.

1568ko ekainaren 5ean, burua moztu zien Bruselako Enparantza Nagusian. Albako dukea Egmonten lagun zen eta berak eskatu zion alargunarentzat pentsioa.

Hilketa horien ondorioz biziki indartu zen Flandrian Espainiako koroaren aurkako garra.

Egmont Zottegem-en lurperatu zuten, bere museoa, Egmont gaztelua eta bi estatua daude.

Lamoralen bizitzan oinarrituz, Goethek tragedia bat idatzi zuen eta Beethovenek jarri zion musika

## Erreferentziak
Birgit Cullberg

**Birgit Cullberg** (Nyköping, 1908 &ndash; Stockholm, 1999) Suediar dantzaria eta koreografoa. Ikasketa klasikoak, lehenbizi, eta modernoak, ondoren, egin zituen. Gero Kurt Joossekin (Londres) eta Martha Grahamen eskolan (New York) aritu zen, eta ondoren bere ballet-konpainia sortu zuen (1946), eta Suediako Errege Balleteko koreografo bihurtu zen (1952-1957). Drama psikologikoen berrirakurketan oinarrituriko sorkuntza lanak egin zituen: *Julie andereñoa *(1950), *Romeo eta Julieta *(1969). 1980ko hamarraldiaren hasieran, bere seme Mats Ek dantzariak Cullberg balleteko konpainiako zuzendaritza hartu zuen, eta estilo zorrotz, liriko eta sormenezkoa betikotu zuen, batez ere, *Giselle *(1982) lan klasikoan.

## Erreferentziak
Boris Eikhenbaum

**Boris Eikhenbaum** (Voronezh, 1886ko urriaren 16agreg./urriaren 4ajul. - San Petersburgo, 1959ko azaroaren 24a) errusiar literatura kritikaria izan zen. *Opoiaz* taldearen sortzailetako bat izan zen *(Hizkuntza poetikoaren teoria aztertzeko batasuna).* 1914-1923 bitarteko urteetan aritu ziren *Opoiaz*koak talde-lanean, eta formalismoaren oinarriak bermatu zituzten. Monografia garrantzitsuak idatzi zituen Gogol, Tolstoi, Lermontov eta Anna Akhmatovari buruz. 1946an bere buruaren kritika gogor bat egitera behartu zuen kultura-ministroak, hain zuzen, Anna Akhmatovaren lanak aintzakotzat hartzeagatik. 1930 urteaz geroztik, eta agintariek hartara behartuta, teknika literarioen azterketa baztertu eta errusiar idazle klasikoen argitalpen berriak egiteari ekin zion.

## Erreferentziak
Aldo Fabrizi

**Aldo Fabrizi** (Erroma, 1905eko azaroaren 1a - *ibidem*, 1990eko apirilaren 2a) italiar aktorea izan zen. 1930eko hamarkadan askotariko antzerki-ikuskizunetako aktore gisa ezaguna izan zen, eta zineman 1942an hasi zen, berak idatzi eta interpretatutako film batekin: ''Avanti c'è posto*. Italiar zinema zuzendari nagusiekin lan egin zuen, hala nola Lattuada, Fellini eta Rossellinirekin. Zuzendari gisa 1949an lan egin zuen lehen aldiz, *Emigratuak* filmean. Filmetan bere egoeraren kontra oldartzen den kaleko gizon arrunt zapalduaren rola hartu ohi zuen. Film hauetan lan egin zuen: *Bizi zaitez, ahal baduzu* (1943), *Roma, cità aperta* (1945), *Maisua* (1958), *Guardiak eta lapurrak *(1951), *Erromako guardiak* (1956), *C'eramo tanto amato'' (1974).

## Erreferentziak
Eugène-François Vidocq

**Eugène-François Vidocq** (Arras, 1775eko uztailaren 24a - Brusela, 1857ko maiatzaren 11) frantziar abenturazalea eta detektibea izan zen. Soldadu zela espetxean egon zen askotan. Ihes egin zuen eta 1809an, estatuarentzat lan egin ondoren, preso ohiez osaturiko polizia antolatu zuen (*Police de sûreté*). 1827an paper-fabrika bat sortu zuen, baina negozioak hondoa jo zuen. Poliziara itzuli zen, eta detektibeen buru egin zuten, baina 1832an kargua utzi eta detektibe-agentzia bat sortu zuen. 1828an haren *Memoriak* argitaratu ziren, dirudienez, Honoré de Balzac frantses idazleak *Vautrin* pertsonaia taxutzeko erabili zituenak.

## Erreferentziak
René Dumont

**René Dumont** (Cambrai, 1904ko martxoaren 13a - *ibidem*, 2001eko ekainaren 18a) frantses agronomia-ingeniaria, soziologoa eta ingurumen-politikaria zen. Paris-Grignon Agronomia Institutuan (*Institut National Agronomique Paris-Grignon*) irakasle izan zen. NBEko eta FAOko aholkularia eta garapen-bidean dauden herrialdeetako ekonomia-arazoetan aditua zen. Gogor kritikatu izan zuen estatu aberatsek Hirugarren Munduarekiko duten jarrera berekoia. Kubako Iraultzaren ondorengo lehen gobernuaren nekazaritzako aholkulari izan zen. Txinako, Mexikoko eta, batez ere, Afrikako nekazaritza-arazoak ondo ezagutzen zituen. Liburu asko zituen herrialde horietako ekonomiari eta nekazaritzari buruz idatziak. Horietako bat, *L’Afrique noire est mal partie* (1962).
## Erreferentziak
Enrique Díez Canedo

**Enrique Díez Canedo** (Badajoz, 1879ko urtarrilaren 7a - Mexiko, 1944ko ekainaren 7a) espainiar idazle eta itzultzailea zen.

Gurasoak hil zitzaizkionean, Madrilera joan zen, eta han Zuzenbideko ikasketak egin zituen. Gero, Arte eta Ofizioetako eskolan artearen historia irakatsi zuen; eta Hizkuntza Eskolan hizkuntza eta literatura frantsesa irakatsi zituen. Garaiko hainbat aldizkari eta egunkaritan kolaboratu zuen. Manuel Azañaren laguna izan zen.

Beste askoren artean, Heinrich Heine, Francis Jammes, Michel de Montaigne, John Webster, H. G. Wells, Eugenio d'Ors, Walt Whitman eta Paul Verlaine idazleen lanak itzuli zituen; horietako batzuk *La poesía francesa moderna* (1913, *Frantziako poesia modernoa*) bilduman. Arte- eta literatura-kritikaria izan zen, batez ere. Haren lan aipagarri batzuk: *Los dioses del Prado* (1931, *Pradoko jainkoak*); *El teatro y sus enemigos* (1939, *Antzerkia eta bere etsaiak*); *Conversaciones literarias* (1921, *Literatura Elkarrizketak*) idazkiak; eta *Versos de las horas* (1906, *Orduen bertsoak*); *La sombra del ensueño* (1910, *Ameskeriaren itzala*); eta *Epigramas americanos* (1928, *Ameriketako epigramak*) poema-liburuak.

## Kanpo estekak 
*  Enrique Díez Canedoren *El Teatro y sus enemigos* lanaren on lineko bertsioa

## Erreferentziak
Carlos Ferrer Salat

**Carlos Ferrer Salat** (Bartzelona, 1931 - *ibidem*, 1998) kataluniar enpresaburu eta kirolaria. Espainiako Olinpiar Batzordeko lehendakaria izan zen 1987. urteaz geroztik, eta CEOE (Confederación Española de Organizaciones Empresariales) erakundeko fundatzailea (1977). Kimika-ingeniaritza ikasi zuen Bartzelonako Sarriá Institutuan. 1964an ekonomia-zientzietako ikasketak bukatu zituen, eta urtebete geroago, filosofia eta letretakoak. Kirolari gisa, tenisean nabarmendu zen, eta Espainiako hainbat txapelketa irabazi zuen. Hainbat enpresatan lan egin zuen: Ferrer Internacional farmazia-enpresa, IBM World Trade Corporation (1986-1996), SEAT-Wolkswagen, Electrolux Holding, Zurich International.
## Erreferentziak
Paul Rivet

**Paul Rivet** (Wasigny, Ardenak, 1876ko maiatzaren 7a - Paris, 1958ko martxoaren 21a) frantses sendagile, antropologo eta etnologoa izan zen. Hego Amerikako antzinako kultura batzuk aztertu zituen. Frantziako Etnografia Museoko zuzendari egin zuten 1928an, eta Gizakiaren Museoa sortu zuen 1937an. 1946-1951 urteetan diputatu sozialista izan zen. Obra nagusiak: *Ethnographie ancienne de l´Équateur* (1912, *Ekuadorreko antzinako etnografia*), *Les Origines de l´homme américain* (1943, *Amerikako gizakiaren etorkia*), Hego Amerika Ozeaniako herriek jendeztatu zutela defenditzen duen obra, eta *Bibliographie des langues aymará et kitsua* (1951-1956, *Aimara eta kitxua hizkuntzen bibliografia*), Georges de Créqui-Montfortekin eginiko lana.

## Erreferentziak
François Just Marie Raynouard

**François Just Marie Raynouard** (Brignoles, 1761eko irailaren 18a - Passy, 1836ko urriaren 27a) frantses dramagilea eta politikaria izan zen.

Legebiltzarreko diputatu izan zen, girondinoen aldetik (1791), Thermidorreko 9ko hilketatik ihes egin ahal izan zuen (1793), eta Robespierre hil ondoren (1794) jendaurrera itzuli zen. Ondoren tragediak idatzi zituen, *Caton d´Utique* (1794), *Les Templiers* (1805), baina Napoleonen haserrea piztu zuen *Les États de Blois, ou la mort du duc de Guise* antzerki-lanarekin (1810, *Bloiseko estatuak edo Guiseko dukearen heriotza*). Erudizio-lanak egin zituen ondoren: *Choix des poésies originales des troubadours *(1816-1821, *Trobadoreen poema hautatuak*) eta *Lexique roman* hiztegia, hil ondoren argitaratua (1939-1944).

## Erreferentziak
Charles de Foucauld

**Charles de Foucauld** (Estrasburgo, 1858ko irailaren 15a - Tamanrasset, 1916ko abenduaren 1a) frantses esploratzaile eta misiolaria. Armadako ofiziala zela, esplorazio-bidaia bat egin zuen Marokora (1883-1884). 1886an gudarostea utzi eta Notre-Dame-des-Neigeseko tropan sartu zen (1890). Palestinan, Sirian eta Aljerian egonaldiak egin zituen. Apaiz egin (1901) eta ermitau-misiolari egin zen Saharan, hasieran Beni Abbesen, eta gero Tamanrasseten (1905). Senusiek hil zuten. *Rennaissance du Maroc* (1888, *Marokoren Errenazimentua, *Duveryer laguntzaile zuela), eta tuaregei buruzko lanak idatzi zituen: *Grammaire et Dictionnaire fançais-touareg, Touareg-français*, *Poésies touaregs*, eta erlijio-liburuak.

2005eko azaroaren 13an beatifikatu zen eta Frantzisko aita santuak santu egin zuen 2022ko maiatzaren 15ean.

## Erreferentziak
Giorgio Strehler

**Giorgio Strehler** (Trieste, 1921eko abuztuaren 14a - Lugano, Suitza, 1997ko abenduaren 25a) italiar antzerki eta zinema-zuzendaria izan zen.

Musikari-familia batean jaioa, Strehlerrek antzezle gisa lan egin zuen lehenbizi; Italian barrena aritu zen hainbat antzerki-talderekin. Gerra garaian, Suitzara ihes egin zuen, eta zuzendaritzaren alorrean lan egitea erabaki zuen. Italiara itzulirik, 1947an Milango Piccolo Teatro sortu zuen Paolo Grassirekin. Bertan Georg Büchner, Carlo Goldoni, William Shakespeare, Molière edo Bertolt Brechten lanak zuzendu zituen. Dena dela, Strehlerren lana ez zen Italiara mugatu; Frantzian ere lan asko egin zuen operarako eta antzerkirako. 1983-1990 bitartean Europe-Odéon antzokiko zuzendari izan zen.

## Erreferentziak
Urbain Le Verrier

**Urbain Jean Joseph Le Verrier** (Saint-Lô, 1811ko martxoaren 11 &ndash; Paris, 1877ko irailaren 23a) frantziar astronomoa izan zen. Hidrogeno fosfuroari buruzko lanak egin zituen Gay-Lussacen laborategian, eta geroago, astronomia-ikerketak egiten hasi zen. Merkurioren mugimendua aztertu zuen, eta 1845ean Uranoren orbitari buruzko ikerketak hasi zituen. Uranoren orbitaren desbideratzeak ordu arte ezagutzen ziren argizagien eraginez soilik ezin zitezkeela gertatu frogatu zuen, eta beste argizagi bat bazela esan zuen. Verrierren lanen ondoren Berlingo behatokian egindako ikerketa batzuetan, hark esan bezala eta esan zuen inguruan, beste argizagi bat bazela frogatu ahal izan zen. Hasieran *Le Verrier* izena jarri zioten eta, geroago, *Neptuno* deitu zuten.
left|thumb|50 liberako biletea, 1946-1951

## Erreferentziak
Willis Lamb

**Willis Eugene Lamb, Jr.** (Los Angeles,  - Tucson, Arizona, ) estatubatuar fisikaria izan zen. 1938an egin zuen doktoregoa, eta Columbia, Stanford, Harvard, Oxford, Yale eta Arizonako unibertsitateetako fisika-irakasle izan da. Bigarren Mundu Gerran irratiko mikrouhinak ikertu eta Columbiako Unibertsitateko Erradiazio Laborategiarekin lan egin zuen. Hidrogeno-espektroaren egitura hipermehea eta energia atomikoa neurtzeko metodoak aurkitu zituen. Hidrogeno-atomoaren portaera dela-eta, oker txiki batzuk ere aurkitu zituen Paul Diracen teorian. 1955ean Fisikako Nobel Saria jaso zuen Polykarp Kuschekin batera. Horren aurretik beste sari batzuk irabazi eta Estatu Batuetako Zientzia Akademiako kide aukeratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Randall-MacIver

**David Randall-MacIver** (Londres, 1873ko urriaren 31 &ndash; New York, 1945eko apirilaren 30a) Estatu Batuetako arkeologo eta antropologoa, jatorriz ingelesa. Oxfordeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta Egipton 1899-1901 urteetan eginiko indusketa-lanetan parte hartu zuen. Zimbabweko hegoaldeko aztarnategietan lan egin ondoren *Medieval Rhodesia* (*Erdi Aroko Rhodesia*) obra idatzi zuen. Egipton eta Sudanen egon zen 1907tik 1911ra bitartean, eta Lehen Mundu Gerra amaitu zenean, Italiara joan zen hango arkeologia gune garrantzitsuenak aztertzeko. Obra nagusiak: *Villanovans and Early Etruscans* (1924), *The Iron Age in Italy* (1927, *Italia Burdin Aroan*) eta *Italy Before the Romans* (1928, *Italia erromatarren garaia baino lehen*).

## Erreferentziak
Julian Ursyn Niemcewicz

**Julian Ursyn Niemcewicz** (Skoki, Lituania, 1758ko otsailaren 16a - Paris, 1841eko maiatzaren 21a) poloniar politikaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Poloniaren eta Errusiaren arteko gerran parte hartu zuen (1794), eta preso egon zen San Petersburgon. Varsoviako Dukerri Handia sortu zenean estatuko idazkari izan zen, baina 1831ko iraultzarekin erbestera ihes egin behar izan zuen, Ingalaterrara lehenbizi eta Parisa ondoren. Azken hiri horretan hil zen, 1841ean.

## Lanak 
Poloniako historian oinarritutako pertsonaiez eta gertakizunez idatzi zituen bere lan gehienak. Antzerkiak idatzi zituen, batez ere, baina baita elezaharrak eta eleberriak ere. Lan aipagarriak: *Diputatuaren itzulera* (1790), *Kantu historikoak* (1816), *Levy eta Sara* (1821), *Jan Teczyn* (1825), *Sigismundo II.aren historia *eta *Oroimenak.* Hauek dira jatorrizko izenburuak:
* *Władysław pod Warną* - (1788)
* *Kazimierz Wielki* - (1792)
* *Powrót posła* (*Diputatuaren itzulera*) - (1791)
* *Na hersztów targowieckich*
* *Podróże historyczne po ziemiach polskich*
* *Śpiewy historyczne*
* *Dzieje panowania*

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Roger Devauchelle

**Roger Devauchelle** (1915 - 1993) frantses liburu egilea izan zen.

Amiensen hasi liburugintzan, liburuen azalak egiten bereziki. Parisen soldadutza egiten ari zela, Georges Lahaye azal egile ospetsua ezagutu zuen. Hark erakutsi zion azalen eskulangintza eta bere lantegian jarduten utzi zion. Kalitatezko azalak egin zituen beti, eta larru gaineko urre-lanak ere landu zituen. Devauchelle maisua zen antzinako liburuak berriztatzen. Liburu-azalen teknikaren historiaz ere jakin-min handia zuen, eta 1959. urtetik 1961. urtea bitartean, hiru liburu argitaratu zituen izenburu honekin: *La Reliure en France de ses origines à nos jours* (*Liburu-azalen langintza Frantzian, jatorritik gaur egun arte*).

## Erreferentziak
Jean-Edern Hallier

**Jean-Edern Hallier** (Saint-Germain-en-Laye,  - Deauville, ) frantses idazlea izan zen. *Tel Quel* aldizkari famatua sortu zuen 1960an. Hainbat eleberri plazaratu zituen *Les aventures de une jeune fille* (1963*, Neska gazte baten abenturak*),* Le grand écrivain *(1972*, Idazle handia*),* La cause des peuples *(1972*, Herrien kausa*) eta *L´idiot international* aldizkaria sortu zuen, Jean-Paul Sartre eta Simone de Beauvoirren laguntzaz. Beste zenbait obra: *Le premier qui dort réveille l´autre *(1977*, Lehenbizi lo hartzen duenak esna beza bestea*),* Lettre ouverte au colin froid *(1979*, Gutun irekia legatz hotzari*),* L´honneur perdu de François Mitterrand *(1982*, François Mitterranden ohore galdua*).

## Bibliografia 
* Jean-Pierre Thiollet, ''Carré d'Art : Byron, Barbey d'Aurevilly, Dali, Hallier*, Anagramme, 2008
* Jean-Pierre Thiollet, *Hallier l'Edernel jeune homme*, Neva éditions, 2016
* Jean-Pierre Thiollet, *Hallier ou l'Edernité en marche*, Neva éditions, 2018
* Jean-Pierre Thiollet, *Hallier, Edernellement vôtre*, Neva éditions, 2019
* Jean-Pierre Thiollet, *Hallier, L'Homme debout*, Neva éditions, 2020
* Jean-Pierre Thiollet, *Hallier, L'Edernel retour*, Neva éditions, 2021
* Jean-Pierre Thiollet, *Hallier en roue libre*, Neva éditions, 2022
* Jean-Pierre Thiollet, *Hallier, tout feu tout flamme*, Neva éditions, 2023
* Jean-Pierre Thiollet, *Hallier, chagrins d'amour*, Neva éditions, 2024
* Jean-Pierre Thiollet, *Hallier de A à Z'' (T.1), Neva éditions, 2025

## Erreferentziak
Jean Orry

**Jean Orry** (Paris,  - *ibidem*, ) Espainiaren zerbitzuan izan zen frantses ekonomialaria, eta Vignoryko jauna. Finantza-kontuetan aditua zen. 1702an Luis XIV.ak Espainiara bidali zuen Filipe V.aren aholkulari izan zedin. 1713tik 1715 arte Lehen Ministro gisa jardun zuen Ursins printzesaren babesari esker, eta Espainiako administrazioa eraberritu zuen frantses ereduari jarraituz: administrazioa zentralizatu zuen, lehentasuna eman zion Gaztelako Kontseiluari, foruak kendu zituen Aragoiko gortean eta katastroa ezarri zuen Katalunian. Herriak gaitzetsi egin zuen; kargua utzi behar izan zuen Alberoniren eta Elisabet Farnesioren eraginez eta Frantziara itzuli zen.

## Erreferentziak
Pierre Fresnay

**Pierre Fresnay** (Paris,  - Neuilly-sur-Seine, ) frantses antzezlea izan zen.

## Biografia 
G. Berren ikaslea izan zen. Komedia Frantsesean egin zituen bere lehen lanak (1915); geroago Boulevardeko antzokietan aritu zen (1927), S. Guitry (*Un miracle*, 1928), M. Pagnol (*Marius*, 1929), J. Anouilh (*L´Hermine*, 1932), E. Bourdet (*Margot*, 1937) eta beste zenbait idazleren lanak antzezten. Yvonne Printemsekin ezkondu zen. Bere garaiko antzerki-idazleen lanak antzeztu zituen. Testu klasiko batzuk egokitu zituen: *Mon Faust* (P. Valéry), *Le Neveu de Rameau*, (Diderot, 1963), etab. Zineman ere egin zuen lana: *Marius* (1931, M. Pagnol), *Fanny* (1932, M. Pagnol) eta *César* (1936, M. Pagnol), *La Grande Illusion* (1937, J. Renoir), etab.

## Filmografia hautatua 
## Erreferentziak
Claude Bricage

**Claude Bricage** (1939ko apirilaren 18a - 1992ko martxoaren 21a) frantses argazkilaria izan zen.

Hamabost urte zituela hasi zen argazkilaritzan, amateur gisa. Hogei urte zituela antzerkiko argazkilari gisa aritzea erabaki zuen. Saiatzen zen ikuskizuna gogoratzen zuten irudiak sortzen, ulergarriak egiten baina berregin gabe. Bricagek antzerki-zuzendari nagusienekin lan egin zuen: Patrice Chéreau, Jean-Pierre Vincent, Jean Jourdheuil, Bruno Bayen, Jacques Lassalle, Marcel Maréchal, Joël Jouanneau, Claude Régy. Bestalde, argazkilariaren lanbidea sortzaile gisa har zedin lan egin zuen. 1983an argazkilarien elkartea sortu zuen, eta taldeko hainbat egitasmo bideratu zuen (*Les Grands Chantiers de l´État à Paris, *1990).

## Erreferentziak
Jan Łukasiewicz

**Jan Łukasiewicz** ( ahoskatua; Lviv, Galitzia, Austria-Hungaria,  – Dublin, Irlanda, ) poloniar logikaria izan zen. Lvov unibertsitateko irakaslea (1906), eta ondoren Varsoviakoa (1915). 1946. urtean Dublinera emigratu zuen. Varsoviako taldeko kiderik ospetsuenetakoa izan zen. Eragin handia izan zuen sistema axiomatikoen azterlanetan, eta logika balioanitzen sortzailea izan zen. Azpimarratzekoak dira logikaren historiari buruz idatzi zituen lanak (logika estoikoa eta aristotelikoa). Logika proposizionalaren idazkera ere berritu zuen. Lan aipagarriak ditu, besteak beste: *Kontradikzio printzipioa Aristotelesengan* (1910); *Bi balioko logika* (1921); *Probabilitate-kalkuluaren oinarri logikoak*; *Aristotelesen silogistika* (1951).

## Erreferentziak
Louis-Raymond Fischer

**Louis-Raymond Fischer** (Paris, 1898ko abuztuaren 29a - Paue, 1988ko ekainaren 3a) frantziar arkitektoa izan zen. Parisko Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen, baina ez zituen ikasketak bukatu eskola hori gustukoa ez zuelako. Adolf Loosekin lan egin zuen Parisko *Tristan Tzara* etxeko lanetan. Frantziako arkitekto abangoardistetako bat izan zen. Le Corbusierren ikasle izan zen. Lanen artean ditu, besteak beste, Jacques Nam margolariaren lantegia (1924), Boulogne-sur-Seine herriko Belvédère kaleko hotela (1925) eta Mme Lubin jostunaren etxea (1930). *L´Architecture d´aujourd´hui* aldizkariko erredakzioko partaide izan zen, eta hainbat artikulu idatzi zituen. François Heep poloniarrarekin eta Jean Welz austriarrarekin lan egin zuen.

## Erreferentziak
Frédéric Rossif

**Frédéric Rossif** (Cetinje, Montenegro, 1922ko otsailaren 16a - Paris, 1990eko apirilaren 18a) frantses zinemagilea izan zen.

Ikasketak Erroman egin zituen; 1945ean Parisera joan eta hango filmategian lan egin zuen, eta 1952an ORTFn hasi zen lanean, telebistarako programak eginez. Lehen film luzea, *Le temps du ghetto *(1961, *Ghetto garaiak*), dokumental historiko erdiragarria da. *Mourir à Madrid *(1963, *Madrilen hil*), Espainiako Gerra Zibileko irudiekin egindako filma da. Dokumental asko egin zituen:* Révolution d´Octobre* (1967, *Urriko Iraultza*), *Fête sauvage* (1976, *Festa basa*), *Pablo Picasso* (1980). Fikziozko film bat ere egin zuen, *Aussi loin que l´amour* (1971, *Maitasuna bezain urrun*), dokumentalen mailari eutsi ez ziona.

## Erreferentziak
George Stevens

**George Stevens** (Oakland, 1904ko abenduaren 18a - Lancaster, 1975ko martxoaren 8a). estatubatuar zinema zuzendari bat izan zen. 1921ean hasi zen zineman kamerari gisa. Hal Roachen laguntzaile izan zen Laurel eta Hardy bikotearen film askotan. Gero film luzeak zuzendu zituen, besteak beste, *Alice Adams* (1935) Katharine Hepburnekin eta *Sing Time* (1936) Astaire-Rogers bikotearekin. Bigarren Mundu Gerra bitartean dokumentalak egin zituen militarrekin. *A Place in the Sun*(1951), *Shane* (1953) eta *Giant* (1956) filmarik ospetsuenak ditu. *A Place in the Sun* eta *Giant* filmek Oscar bana jaso zuten. Beste film batzuk: *Gunga Din* (1939), *The Talk of the Town*(1942), *The Diary of Anne Frank* (1959), *The Greatest Story ever Told*(1965).

## Erreferentziak