open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cabrera

**Cabrera** uhartea Balear Uharteetan populatuta ez dagoen uharterik handiena da, eta Cabrerako uhartediko uharterik handiena. Mallorcatik hegoaldera kokatua dago. Espainiako natura-parke nazionala da 1991tik.

## Cabrerako natura-parkea 
Espainiako parke nazionala da, Balear Uharteetako Autonomia Erkidegoko Cabrera uhartedian kokatua. Itsasokoa eta lehorrekoa da, era horretako bakarra. 1991n sortu zen, eta 10.021 hektareako eremua du; haietatik 1.836 lehorrean daude, Cabrerako uhartediko Cabrera, Conills, Plana, Redonda eta Forada uharteetan. Baina itsas faunaren aberastasunak ematen dio garrantzia eremuari.

## Natura-ingurunea 
Klima eta landaredia mediterraneoak ditu. Aleppo pinuzko basoak baldin baditu ere, basolibondoz eta sastraka xerofiloz osatutako makia da nagusi. Faunari dagokionez, hegaztiak dira ugarienak, eta 150 mota inguru daude sailkaturik: ubarroiak, arrano arrantzalea, Eleonor belatza, belatz handia, belatz gorria, txinboa eta Audouinen antxeta, besteak beste. Bertakoa da, bestalde, sugandila beltza ere, inguru hartako lehorreko animalia ugariena.

Itsasoaren hondoan ura oso gardena da, eta posidoniazko larreak eta koral-harriak ikus daitezke. Faunari dagokionez, izurdeak, zereak, kaxaloteak, dortokak (morea, berdea eta laut dortoka) eta 200etik gora arrain eta oskoldun dago bertan.

## Historia 
Gorabehera handiak izan ditu gaur egun parkea denak bere historian zehar. Bertako uretan hondoratuta dauden feniziarren, kartagotarren eta erromatarren ontziek erakusten dute oso trafiko bizia izan zuela garai batean, eta, lehorrean, XIV. mendean eraikitako gaztelu batek portu txikiaren sarrera zaintzen du. Piraten atsedenleku eta monasterio txiki baten kokagune, 1808an, Espainiako Independentzia Gerraren garaian, Bailéngo guduan preso hartutako 9.000 frantsesen presondegi izan zen. 1973-1987 bitartean Espainiako armadaren tiro-eremua izan zen, eta, azkenik, parke nazional egin zuten 1991n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cabrerako Natur Parkearen webgunea
Kanadaren banaketa administratiboa

**Kanada** hamar probintzia eta hiru lurraldetan banaturik dago. Probintziek eskumen eta eskubide gehiago dituzte lurraldeek baino. Hamar probintziak hauek dira: Alberta, Columbia Britainiarra, Saskatchewan, Manitoba, Ontario, Quebec, Brunswick Berria, Eduardo Printzearen Uhartea, Ternua eta Labrador eta Eskozia Berria. Hiru lurraldeak hauek dira: Yukon, Nunavut eta Ipar-mendebaldeko Lurraldeak

## Mapa 
## Probintziak 
## Lurraldeak 
## Metropoli eremu nagusiak 
# Toronto (Ontario): 5.304.600 biztanle (2005).
# Montreal (Quebec): 3.635.842 biztanle.
# Vancouver (Britainiar Kolunbia): 2.208.300 biztanle.
# Ottawa (Ontario): 1.148.800 biztanle.
# Calgary (Alberta): 1.060.300 biztanle.

## Hiri nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrike Renteria

**Enrike Renteria Mardaraz** (Zornotza, Bizkaia, 1900eko otsailaren 9a - 1982) euskal herritar margolaria zen.

## Bizitza eta lana 
Larrea auzoan jaio zen, Zornotzan. Bere aita Ignazio Renteria, arotza zen, eta ama Placida Mardaraz jostuna, biak zornotzarrak ere. Zortzi neba-arreben artean nagusia zen. Bere aitita Larreako jauntxoen gurdi gidaria zenez, handik ibiltzen zen Enrike umea, jauregiko gelaz gela jolasten eta zaldi gurdiaren atzeko aldean jarrita Larreatik Ategorriraino pasiatzen.

Txikitatik erakutsi zuen bere gogoa "beste gauzetarako" berak esaten zuen moduan. "Hau eskultorea izango da" esaten zuen aititak, eta Enrikek "Nik ez nekien hori zer zan bez". Baita haserretu ere bere aita ikusterakoan lanean ekin gabe, marrazkiak egiten ziharduela aroztegiko lurrean zegoen zerrakinean, edo bestela, zerua eta inguruko mendiei begira. Eta bere ezaugarria izan da beti eguraldia, bere alaba, Begoñak gogoratzen du nola ''"Bere bizitza osoa egon paisaiari begira, beti eguraldiari begira, euria egingo zuen ala ez, kolore urdin, okre eta grisak ikusteko, edo euria eta hostoak zuhaitzetatik jausten ikusi ahal izateko".

Bere kabuz ikasitakoa, Kaitanako eskolan bertan hasi zen margozten. Sei urte zituela, bere amamak, umearen zaletasuna ikusirik, Bilbotik ekarri zion bere lehen akuareletako kutxa.

Autodidakta izan zen eta margolaritza-zaletasuna berez sortu zitzaion, nerabezaroan. Horrela behar zuen Enrike Renteria bezalako bokaziozko margolari batengan. Hala ere, berak esan bezala, “guztiz naturala zen zerbait” bezala hasi zena, denborak aurrera egin ahala, benetako “bizio” bihurtu zen. Beste lan batzuekin batera egiten zuen bokazio bilakatu zen margolaritza. Izan ere, beste lan horiek ez zuten margolaritzarekiko zuen pasioa gutxitu.

Bere bizitza osoan izan zuen jarrera hori, eta ahalegin handia egin zuen margotzen jarraitzeko. Horrela, Renteriak, bere margolari-jardunean, oso adi jarraitu zituen ingurune naturalaren ñabardurak. Horrela, bere margolanetan, ingurune naturalarekin lotutako hainbat motibo jaso zituen, hala nola: distira edo isla bat, euriaren hezetasuna, egunsentiko lainoa edo sartzen ari den eguzkiaren berotasuna. Aire zabalean margotzen zuen, naturaren ñabardura eta dardara bakoitza jasoz.

## Kanpo estekak
Euskal Herriko ospitaleak

**Euskal Herriko ospitaleak** hiru osasun sistemetan daude banatuta: arlo publikoan, Osakidetzan Araba, Gipuzkoa eta Bizkaian; Osasunbidean Nafarroan eta Frantziako Osasun Zerbitzua Ipar Euskal Herrian.

Lurralde osoko zentrorik garrantzitsuenak Gurutzetako Unibertsitate Ospitalea (Barakaldo) eta Donostia Unibertsitate Ospitalea dira. Arlo pribatuan, aldiz, Klinika Unibertsitarioa dugu erreferentziazkoa, Iruñean dagoena, baita Euskal Herritik kanpo ere. Azkenik, Ipar Euskal Herrian Côte Basque Ospitale-Zentroa da erietxerik handiena.

## Ospitale orokorrak 
### Nagusiak 
* **Baiona**: Côte Basque Ospitale-Zentroa
* **Barakaldo**: Gurutzetako Unibertsitate Ospitalea
* **Bilbo**: Basurtuko Unibertsitate Ospitalea
* **Donostia**: Donostia Unibertsitate Ospitalea
* **Galdakao**: Galdakao-Usansolo Ospitalea
* **Gasteiz**: Arabako Unibertsitate Ospitalea (Santiago eta Txagorritxu Ospitaleak osatzen dutena)
* **Iruñea**: Nafarroako Ospitalea eta Virgen del Camino Ospitalea

### Eskualdeetakoak 
* **Arrasate**: Debagoieneko Ospitalea
* **Barakaldo**: San Eloy Ospitalea
* **Gernika-Lumo**: Gernika-Lumo Ospitalea
* **Hendaia**: Hendaiako Marin Ospitalea
* **Hondarribia**: Bidasoa Ospitalea
* **Guardia**: Lezako Ospitalea
* **Lizarra**: García Orcoyen Ospitalea
* **Maule-Lextarre**: Mauleko Udal Ospitalea
* **Mendaro**: Mendaroko Ospitalea
* **Tutera**: Sofia Erregina Ospitalea
* **Urduliz**: Urdulizko Alfredo Espinosa Ospitalea
* **Zumarraga**: Zumarragako Ospitalea

## Paziente kronikoentzako ospitaleak 
* **Bilbo**: Santa Marina Ospitalea.
* **Gorliz**: Gorlizko Ospitalea.
* **Hendaia**: Hendaiako Itsas Ospitalea

## Ospitale psikiatrikoak 
* **Arrasate**: Arrasateko Ospitale Psikiatrikoa.
* **Bermeo**: Bermeoko Ospitalea.
* **Gasteiz**: Arabako Ospitalea.
* **Iruñea**: San Francisco Javier Ospitalea
* **Zaldibar**: Zaldibarko Ospitalea.
* **Zamudio**: Zamudioko Ospitalea.
* **Baiona, Kanbo, Hendaia**: Côte Basque Ospitale-Zentroa.

## Ospitale pribatuak 
* **Bilbo**: Zorrotzaurre Klinika
* **Santurtzi**: San Juan de Dios ospitalea
* **Elkano**: Ubarmin Klinika.
* **Iruñea**: Nafarroako Unibertsitatea Klinika.
* **Tolosa**: Asuncion Klinika.
* **Donostia**: Gipuzkoa Poliklinika.
* **Gasteiz**: San Jose Poliklinika.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko medikuntzaren historia

## Kanpo estekak 
*  EAEko ospitaleak
*  Nafarroako ospitaleak eta osasun-zentroak
*  Ipar Euskal Herriko medikuntza publikoaren mapa
Txingudi (argipena)

**Txingudi** izenak hainbat adiera ditu:

## Jatorrizko adiera 
* Txingudi, Bidasoa ibaiaren itsasoratzea; Hendaia, Hondarribia eta Irun artean dagoen estuario eta badia, alegia.

## Adiera eratorriak 
Hainbat dira *Txingudi* toponimo horretatik izena hartu duten askotariko erakundeak:

* Txingudi Telebista
* Txingudiko metropoli-eremua
* Txingudiko Mankomunitatea
* Txingudi: Irungo Bentak auzoko merkataritza-gunea.
Bermeoko Ospitalea

**Bermeoko Ospitalea** Bizkaiko erietxe psikiatriko publikoa da, Osakidetzako zerbitzuen artean dagoena.
Talako bidean dago kokatuta.
Bermeoko osasun zentroa ere ospitaleko beheko hegalean dago kokatuta 2009. urteko martxoaren 2-tik aurrera.
## Historia 
1900eko urriaren 10ean zabaldu zuten Bermeon.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ospitaleak

## Kanpo estekak 
*  Bermeoko Ospitalearen webgunea
*  Hego Euskal Herriko ospitale psikiatrikoen historia
Ettercap

**Ettercap** switch-ekin eratutako sare lokaletan doan informazio miatzeko edo erregistratzeko ordenagailu programa da. Helbide pasibo zein aktiboak onartzen ditu, SSH-rekin eta HTTPS-rekin zifratutakoak ere.
Ezarritako konexio batean datu injekzioa ahalbidetzen du eta berehalako iragazpena ere. Man-in-the-middle erasoa (Spoofing).
Sniffing mota asko sartzen dira programa ahaltsu honetan.
## Funtzioak 
:* Ezarritako konexio batean karaktereak sartu benetako erantzun edo aginduak emulatuz.
:* SSH1-rekin zifratutako erabiltzaile-pasahitza informazioa atzeman dezake.
:* SSL-rekin zifratutako erabiltzaile-pasahitza informazioa atzeman dezake, proxy-ren bidez egiten bada ere.
:* Man-in-the-middle PPTP tunelen kontra.

## Ikus,Gainera 
* John the Ripper
* Buffer gainezkatze
* Password Crack
* Sniffing
* Segurtasun informatiko

## Kanpo estekak 
*  Ettercap-en Webgune ofiziala
Sinadura digital

**Sinadura digitala** mezu telematikoen igorpenean eta dokumentu elektronikoen kudeaketan igorlearen *nortasuna* bermatzen duen kriptografia prozedura da. Sinadura motaren arabera, dokumentuaren *osotasuna* ere bermatzen da.

## Sarrera 
Sinadura digitala, dokumentu batekin datorren karaktere bloke bat da, bere funtzioak honako hauek direlarik:
* Hartzaileak igorlearen nortasun juridikoa egiaztatzea.
* Igorleak ezin dezala mezua berak bidali duela uko gin. (Adib: “Ez inspektore jauna, nik Internet bitartez bidali nuen ondasun deklarazioa ezin da hori izan”).
* Hartzaileak ezin dezake igorlea ordeztu, eta mezua faltsutu.

Laburtuz, sinadura digitalaren helburua, bere aurretikoa den ohiko eskuzko sinadura, berdindu eta gainditzea da.

## Legea 
Sinadura elektronikoaren legea, herrialde bakoitzean desberdina izan daitekeen arren, hiru motak zeha daitezke:
:* **Soila**: Sinatzailearen nortasuna jakiteko prozedura du.
:* **Aurreratua**: Sinatzailearen nortasuna ezagutuz gain, dokumentuaren osotasuna bermatzen du. PKI teknikak erabiltzen dira.
:* **Aitortua**: Sinadura aurreratua sinadura seguruak sortzeko gailuarekin egindakoa eta autoritate ziurtagiriarekin babestutako sinadura da.

## Aplikazioak 
:* Kautotasunezko mezuak igortzeko
:* Posta kontratu elektronikoak
:* Faktura elektronikoa
:* Gonbidapen elektronikoa
:* Bozka elektronikoa

## Ikus, gainera 
* dokumentu elektroniko.
* DSA.
* GnuPG.
* Hashing.
* MD5.
* OpenPGP.
* PGP.
* PKI.
* SHA.
* Sinadura elektronikoa.

## Kanpo estekak
Lope III.a Diaz Harokoa

**Lope III.a Diaz Harokoa** (? &ndash; Alfaro, 1288ko ekainaren 8a) Bizkaiko zortzigarren jauna izan zen (1254-1288).

## Biografia 
Aita Diego III.a Lopez Harokoa Bizkaiko jauna eta ama Gilen II.a Biarnokoaren alaba Konstantze izan zituen. Aita bere erreumatismo baretzeko ur irakinean sartu eta kiskalita hil zitzaionean adin-gutxikoa zen. Harokoek Alfontso X.a Jakintsua Gaztelako erregearekin izandako tirabirak zirela, gaztelarra arnegatu eta Nafarroako Erresumaren alde egin zuten. Horrexegatik 1255ean tutoreek Lope Lizarrara eramana izan zen bertan hezia izateko.

Gaztelako erregea bere senidearekin adiskidetu, hau da, aitak Haro hiriburuan zituen eskubideak berretsi, eta Alfontso X.a Jakintsuaren lehen semea zen Fernando Cerdakoak zaldun izendatu zuen.

1275ean Fernando Cerdakoa hil eta Alfontso bere semea eta Antso bere anaiak premua lortzeko borrokatzeari ekin zioten. Lopek Alfontso X.a Jakintsuaren laguntza zuen Antsoren alde egin zuen baina 1282an erregeak ilobaren alde egin eta Loperi berriro Haro kendu eta Jakue infanteari eman zion. Honek 1283an hil zenez ez zuen inoiz karguaz jabetu.

1284ko apirilaren 4an Alfontso hil zenean, Antso Gaztelako errege izendatu zuten. Honek Maria Molinakoa emakumea zuenez, Lope Diazen Joana emaztearen arreba zena, erregearen koinatu bihurtu zen. Posizio hartan botere handia lortu zuen: Erregearen Maiordomo, Kantziler, Alferez Nagusia tituluak ez ezik Haroko jaurerria eta Burgos eta Bizkaiko Golkoaren artean zegoen eskualdearen gobernadorea ere izan zen. 1287an Astorgako gotzainekin batera erregeordea izan zen.

Loperen jarrerak handikien artean inbidiak eta kexak sortu zituen, baita arazoak erregeari ere. Leongo eta Gaztelako nobleak Lope III.aren aurka altxatu eta Antso IV.a errege berria haren aurka jartzea lortu zuten. 1288ko ekainaren 8an Alfaron zegoela, erregeak Camerosko hamaikagarren jauna eta bere osaba zen Alfontso Lopez Harokoa eta Lope deitu zituen. Erregeak biei kendutako gotorlekuak eskatu zituen. Honek liskarra sortu eta erregeak Harokoa atxilotzea agindu zuen.

## Familia 
## Ezkontza eta seme-alabak 
Alfontso Molinako jaunaren Joana Alfontso alabarekin ezkondu zuen. Bi seme-alabak izan zituzten:
* Diego IV.a Lopez (?-1289), Bizkaiko jauna
* Maria Diaz (?-1342), Bizkaiko anderea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liga Komunista Iraultzailea (Frantzia)

**Liga Komunista Iraultzailea** (izen ofiziala, , *LCR*) ezker muturreko Frantziako alderdi politikoa zen, 2009an desegin eta Alderdi Berri Antikapitalistan sartu zen arte. IV. Internazionalaren Frantziako sekzioa da.

Bere eledunak Olivier Besancenot, Alain Krivine eta Roseline Vachetta ziren. Logo moduan *LCR 100% á gauche* erabiltzen zuen, hots, %100ean ezkerrean.

## Hauteskunde presidentzialetako emaitzak 
* 1969: Alain Krivineren hautagaitza, %1,05 (239.106 boto)
* 1974: Alain Krivineren hautagaitza, %0,37 (93.990 boto)
* 1981: Lehen itzulian, Arlette Laguiller (Langile Borroka) edo Georges Marchais (PCF) bozkatzeko deia
* 1988: Pierre Juquinen kanpainarekin bat egitea, %2,09 (639.133 boto)
* 1995: Dominique Voynet (Berdeak), Robert Hue (PCF) edo Arlette Laguiller (Langile Borroka) bozkatzeko deia
* 2002: Olivier Besancenoten hautagaitza, %4,24 (1.210.505 boto)
* 2007: Olivier Besancenoten hautagaitza, %4,08 (1.498.835 boto)

## Kanpo estekak
Diego Lopitz IV.a Harokoa

**Diego Lopitz IV.a Harokoa** —— (?-1289) Bizkaiko bederatzigarren jauna izan zen (1288 &ndash; 1289)

## Bizitza 
Aita Lope III.a Diaz Bizkaiko jauna eta ama Molinako jaunaren alaba Joana Alfontso Molinakoa izan zituen. 1288ko ekainaren 8an aita Alfaroko gertaeraren ondorioz eraila izan zenez, Haroko leinuaren buruzagi bihurtu zen eta Gaztelako Erresuma izan zuen etsaia. Diego Lopitzek Nafarroa eta Aragoiko Erresumekin bat egin zuen Antso IV.a Gaztelakoa borrokatu eta Gaztelako tronuan Alfontso Cerdakoa kokatzeko. Antsok Harokoen zenbait hiribildu konkistatu, tartean Bastida, Urduña eta Balmaseda, eta Bizkaiko Jaurerriak gudarako prestatu zen. Hala ere, Antso IV.a Gaztelakoak Bizkaia okupatu zuen.

Diego Lopitz ez zen ezkondu eta, auziak piztu arren, hiltzerakoan Bizkaiko jaurerria Maria arrebari utzi zion.

## Familia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Harokoa

**Joan Harokoa** edo **Joan Gaztela eta Harokoa** (c. 1293 &ndash; Toro, 1326ko abenduaren 2a) Bizkaiko jauna izan zen (1322-1326). Ezizena "begibakarra" zuen.

## Biografia 
Aita Alfontso X.a Gaztelakoaren semea zen Joanes Alfontso Gaztelakoa, Valencia de Camposko jauna, eta ama Maria Diaz Harokoa Bizkaiko andrea zituen.

Gaztelako gortean Alfontso XI.a Gaztelakoaren tutorea izan zen. Bermeoko herriaren gobernari izan zen 1313. urtetik aurrera. 1319an Cuéllarreko jaun bilakatu zen. 1322an amak Valencia de Camposen, domingotar moja-etxe bat sortu zuen eta abitua jantzi zuen bere semea oinordeko utziz. 1325ean alargundu eta 1326an Aragoiko erregearen ilobarekin ezkontza negoziatu zuen. Alfontso XI.a Gaztelakoak ez zuen onez hartu erabaki hori eta urte bereko abenduaren 2an Joan hilarazi zuen Toron. Joan "Begibakarra" lau urtez baino ez zen izango Bizkaiko Jauna.

## Familia 
## Ezkontza eta haurrak 
Joanek Portugalgo infantea zen Alfontsoren alaba zen Elisabet ezkondu zuen. Elisabet 1325era arte bizi zen. Bikoteak alaba bakarra izan zuen:
* Maria Harokoa (1320-1348), Bizkaiko andrea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria II.a Diaz Harokoa

**Maria II.a Diaz Harokoa** (c. 1320 - ) Bizkaiko hamabigarren andrea izan zen Joan Harokoaren alaba eta Maria Diaz Harokoaren ondorengoa. Joan Nuñez Lara Gaztelako noblearekin ezkondu zen, eta areagotu ziren bere garaian Gaztelako koroak Bizkaiko jaurerria hartzeko ahaleginak.

## Biografia 
Aita Joan Harokoa Bizkaiko jauna eta ama Elisabet Portugalgoa izan zituen. 1320 inguruan jaio zen.

Aitak ez zuen luzaroan iraun agintaldian. Mariak bi urte inguru zituela jarauntsi zuen baina bere eragina zabaltzea saiatzeagatik 1326ko urriaren 31n Alfontso XI.a Gaztelakoak hala aginduta Toron erail zuten. Erregeak Joanen ondasunak konfiskatu zituen eta sei urte zituen Maria Baionara erbesteratu zen. Gaztelar erregeak amonaren eskubideak erosteko eskaintza egin zuen baina Maria Diazek saltzeari uko eta Jaurerrira itzuli zen.

1331n, Baionan zegoela, hamabi urte zituen Maria gazteak Joanes III.a Nuñez Larako jauna ezkondu zuen.

1334an Maria bere ilobaren alde karguari uko egin zion. Mariak hamalau urte zituen.

Alfontso XI.aren erreinaldiaren lehenengo zatian, Joan Nuñez bere senarrak Joan Harokoaren ondasunen eske aritu zen, zenbait alditan erregearen aurka matxinatuz. Behin erregeak Lerman Joan Nuñez setiatu eta mendean hartu zuen, bakezkoak egin zituzten. Orduan, erregeak Mariaren titulua berretsi zuen, 1332tik aurrera berarentzat aldarrikatu izan zuen arren.

Maria amama, jada hirurogeita hamar urtetik gorakoa zelarik, 1342ko urriaren 3an, asteazkena, egunsentian hil zen.

n, Nuño semez erditu zenean hil zen. Nuñok jaurerria jarauntsi zuen eta lau urte geroago Bermeon hil zen arte baita mantendu ere. Palentziako San Frantzisko komentuan lurperatu zuten. Egun komentuaren elizak baino ez du zutik iraun.

## Familia 
## Ezkontza eta seme-alabak 
Mariak Joanes III.a Nuñez Larako jauna ezkondu zuen. Hau Alfontso X.a Gaztelakoaren birbiloba izan zen.

Bikoteak lau seme-alaba izan zituzten:
* Joana (1333-1359), Bizkaiko andrea, Tello I.a Gaztelakoa ezkondu zuena.
* Lope (c. 1337–1350), gaztetan hilda.
* Elisabet (c. 1335-1361), Aragoiko infantea zen Joan 1354an ezkondu zuena.
* Nuño (1348-1352), Bizkaiko jauna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuño Lara eta Diaz Harokoa

**Nuño Lara eta Diaz Harokoa** edo **Nuño Diaz Harokoa** (1348 &ndash; Bermeo, 1352ko urtarrilaren 15a), Lara eta Bizkaiko jauna izan zen (1348-1352). Hiru urte zituen Bizkaiko jaun izendatu zutenean eta lau urte ingururekin hil zuten, Petri Ankerra Gaztelako erregearen etengabeko erasoaren ondorioz.

## Biografia 
1348ko irailaren 16an Nuño jaio eta egun gutxira, ama hil zitzaion. Bere aitak, Joanes III.a Nuñez Larakoak bi urtez hartu zuen Bizkaiko jaunaren titulua, nahiz eta  edo jaun ezkontide moduan izan. 1350eko azaroaren 28an Burgosen hil zenean, Nuño Bizkaiko hamahirugarren jaun bihurtu zen. Orduan Nuño Paredes de Navan zegoen eta errege berriaren jarreraren beldur, ingurukoek Nuño Bizkaira eramatea erabaki zuten.

Petri I.a Gaztelakoa haurra harrapatzen saiatu zen baina senideek babestu zuten Mentzia izeneko inudeari esker. Erregeak Santa Gadea del Cideraino jazarri zuen. Handik gutxira, Petri I.ak Bizkaiko jaurerria eraso zuen, hala ere, ezin izan zuen Orozkotik aurrerago pasa.

Lau urte soilik zituenean hil zen Nuño, Bermeon 1352ko abuztuaren 29an. Oinordekoa arreba nagusia zuen: Joana Larakoa. Hau 1353an Tello I.a Gaztelakoarekin, Alfontso XI.a Gaztelakoaren seme naturalarekin, ezkondu zen.

Bermeoko Atalaiako Andre Mariaren elizan, Joan Bataiatzailearen kaperan, lurperatu zuten. Orduan eliza eraiki berria zuten baina egun ez da existitzen, XVIII. mendean, erortzeko zorian zegoenez bota zutelako.

## Familia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joanes II.a Nuñez Larakoa

**Joanes Nuñez II.a** ( - Burgos, 1315) gaztelar noblea izan zen. Joanes I.a Nuñez Larakoa eta Teresa Diaz Harokoaren semea, aita ordezkatu zuen Lara leinuaren buruzagi moduan.

## Ezkontzak 
1290ean Elixabet Alfontso Molinakoa ezkondu zuen lehendabizikoz. Hau 1292an seme-alabarik gabe hil zen.

1295ean Maria II.a Harokoaren alaba Maria ezkondu zuen eta ez zuten seme-alabarik izan. Hirugarrenez, 1300. urtean Maria III.a Diaz Harokoa, Diego V.a Lopez Harokoaren alaba ezkondu zuen. Seme-alabarik ez zutenez, Joana Nuñez Larakoa bere alaba bere oinordeko bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Cool Biz

**Cool Biz** (edo *kurubizu*, japonieraz) Japoniako lehen ministro Jun'ichirō Koizumik, Ingurugiro Ministerioaren bidez, 2005eko udan bultzatutako kanpaina bat da. Horren xedea, ingurugiroaren aldaketei aurre egiteko janzteko erak aldatzea da.

## Kanpo lotura 
*  Cool Biz kanpainaren webgune ofiziala

## Kanpo estekak
Programa (argipena)

**Programa** hitzak esanahi desberdinak ditu:
* Informatikan, ordenagailu programa (ikus, baita, programazio lengoaia, softwarea) ordenagailu batek interpreta eta egikari ditzakeen agindu multzoa da.
* Plangintzan eta administrazioan, **programa**, **egitasmo** edo **egitamua** egitekoen zerrenda ordenatua da (ikus proiektua).
* Politikan, hauteskunde-programa, alderdi politiko batek hauteskundeen aurretik plazaratzen duen gobernu-egitasmoa.
* Ikusentzunezko hedabideetan, **programa**, irratian irratsaio eta telebistan telebista-saio alegia.
* hezkuntzan, **programa** edo **programazio** didaktikoa, irakasgai edo ikastaro batean irakatsi beharreko edukien zerrenda ordenatua, erabiliko den denboraren aurreikuspena, erabiliko diren ebaluazio irizpideen azalpenak eta irakas-plangintzako elementurik garrantzitsuenak batzen duen dokumentua.
Oihane Perea

**Oihane Perea Perez de Mendiola** (Gasteiz, Araba, 1977ko abenduaren 20a) bertsolaria da. 12 urterekin Gasteizko bertso eskolan ikasten hasi zen. Irakasle ikasketetan lizentziaduna da, eta gaur egun bertsolaritzako irakaslea da. Lau aldiz irabazi du Arabako Txapelketa.

## Biografia 
12 urte zituela Gasteizko bertso eskolan sartu zen. Euskal Herriko Eskolartekoan eta San Prudentzio Sariketan ia edizio guztietan parte hartu zuen. Hainbat urtetan Arabako Bertsolari Txapelketan txapeldunorde izan eta gero, lau aldiz izan da txapeldun: 2007, 2009, 2013 eta 2017an. Arabako Bertsozale Elkarteko eragile da, bertso-eskolako eta bertsolaritza irakaslea ikastetxetan ere bai.

Bertsolari Txapelketa Nagusiko kanporaketetan hiru aldiz hartu du parte, 2005ean Zornotzan, 2009an Zarautzen eta 2013an Altsasun."Bertsoa da nire bizitzako motorra" (Oihane Perea).

## Lorpenak 
* [thumb|263x263px|Oihane Perea haren bertsolari ibilbideaz [Euskal Herriko Ahotsak|(Ahotsak.eus proiekturako)]]Arabako Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (4): 2007, 2009, 2013, 2017.
** Bigarrena (4): 2003, 2004, 2005, 2006.
* Arabako Koadrila arteko Txapelketa:
** Txapelduna (1): 2012an, Lautadako taldearekin.
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Parte hartzeak (3): 2005, 2009, 2013.
* Arabako Eskolarteko txapelketa (1): 1994.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ospetsuen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Oihane Perea Bertsozale Elkartearen webgunean
* saioan (2021)
* Oihane Pereak klimaterioari jarritako bertsoak, Berria 2025-07-26
Étienne-Louis Boullée

[eskuinera|thumb|260px|Newtonen zenotafioaren proiektua, altxaera ([1784)]]
[eskuinera|thumb|260px|Newtonen zenotafioaren proiektua, ebaketa ([1784)]]
[eskuinera|thumb|260px|Erregeren Liburutegiaren proiektua, perspektiba ([1785)]]
**Étienne-Louis Boullée** (Paris, 1728 otsailaren 12 − Paris, 1799 otsailaren 4) arkitekto neoklasiko frantziarra zen. Eragin handia izan zuen bere jarduera bisionarioarekin garaiko eta ondorengo arkitektoengan.

## Biografia 
Parisen jaioa, Jacques-François Blondel, Germain Boffrand eta Jean-Laurent Le Geayren eskutik arkitektura irakaspenak jaso zituen. 1762an izendatu zuten Parisko ''Académie Royale d'Architecture*ko kide, eta Prusiako Frederick II.aren arkitekto nagusi bilakatu zen.

## Ezaugarriak 
1762tik 1778ra arte hainbat etxe pribatu eraiki zituen, gehienak desagertuak dira egun.Irauten dutenetatik esanguratsuenak *Hôtel Alexandre* eta *Hôtel Brunoy* dira, biak Parisen. Claude Nicolas Ledouxekin batera frantziar arkitektura neoklasikoan izan den arkitekto eragingarrienetakoa izan zen.

1778 eta 1788 urteen artean teoria lantzen zuen irakasle izan zen *École Nationale des Ponts et Chaussées*en (Zubi eta Errepide Eskola Nazionala). Garai hartan izan zuen ospe handien. Estilo geometriko abstraktu berezia garatu zuen forma klasikoetan inspiratuta. Bere lanaren ezaugarriak ondokoak dira: beharrezkoak ez diren apaingarrien deuseztapena; forma geometrikoen erabilpena eskala erraldoian; eta elementuen errepikapen luzea

Bere estiloaren adierazpen argiena, Isaac Newtonentzako proposatu zuen Newtonen Zenotafioa da. Honen arabera, 150 m diametrodun esfera baten formakoa izango litzateke. Nahiz eta inoiz eraikia izan ez, bere proposamena esparru akademiko eta profesionalean asko hedatu zen.

## Lan garrantzitsuenak 
* 1763 : *Hôtel Alexandre*, Paris
* 1764 : *Château de Chaville* (eraitsia)
* 1768 : *Hôtel de Pernon*, (eraitsia)
* 1774-1779: *Hôtel Brunoy'', Paris

## Proiektu garrantzitsuenak 
* 1781 : Parisko Operaren berreraiketa.
* 1784 : Newtonen zenotafioa

## Ikus, gainera 
* Paristar ezagunen zerrenda
Gunnar Asplund

**Erik Gunnar Asplund** (Stockholm, 1885eko irailaren 22a − 1940ko urriaren 20a) arkitekto suediarra izan zen, 1920ko hamarkadako arkitektura neoklasiko suediarraren ordezkaririk esanguratsuenetakoa. Bere bizitzaren azken hamarkadan, arkitektura modernoaren sustatzaile nagusienetakoa izan zen Suedian.

## Bizitza 
Asplund suediako eskola erromantikoan hezi zen artistikoki. Hastapeneko lanek mugimendu hau jarraitzen dute, gutxinaka-gutxinaka aldetzen badoa ere neoklasikoaren ikuspegi modernoagoa eta bereagoa sortu arte. 1930ean Stockholmeko Nazioarteko Erakusketan pabilioiak eraiki zituen, guztiz modernoak. Hamarkada hartako arkitektura modernoaren gaina Alemania, Herbehereak eta Frantziako arrazionalismoak osatzen zuen eta Asplund bertan oinarritu zen, baina era askeago eta espontaneoagoan, estilo organikotzat jo daitekeen eran.

1930tik aurrera Teknologia Errege Institutuko irakaslea izan zen, Stockholmen.

1934 eta 1937 bitartean Goteborgeko udaletxearen handitze lanetan aritu zen. Interes handiko lana da, antzinako eraikin bati eraikin guztiz modernoa atxikitzen baitio, naturaltasun osoz eta funtzioari dagokion handitasunez.

Bere lan ezagunenen artean, Stockholmeko liburutegi publikoa (ondoren eraiki ziren liburutegi askoren eredu) eta *Skogskyrkogården* ("*Basoko Hilerria*") daude. Azken hau, Sigurd Lewerentz kidearekin egina izan zen, eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu du. Bertan hilobiratua dago.

## Lan nagusiak 
* Skogskyrkogården (1914-40)
* Goteborgeko Udaletxea (1917-37)
* Snellman etxea, Djursholm, (1918)
* Listers konderriko justizia jauregia, Sölvesborg, (1921)
* Skandia zinema, Stockholm (1923)
* Stockholmeko liburutegi publikoa (1928)

## Kanpo estekak 
* Stockholmeko liburutegiko argazkiak Flickr webgunean
2002ko Frantziako Hauteskunde Presidentzialak

**2002ko Frantziar Hauteskunde Presidentzialen** lehenengo itzulia Apirilaren 21an izan ziren.
Inkesta guzien arabera Jacques Chirac eta Lionel Jospin izan bear ziren garaileak lehen itzuli horretan, baina azkenean Le Penek bigarren lekua lortu zuen. Alderdi ezkertiar guztiak eskuin moderatuarentzat eskatu zuten botoa bigarren itzulian eta Chiracek botoen %80 baino gehiago jaso zituen.

## Ikus, gainera 
* 2007ko Frantziar Hauteskunde Presidentzialak
* Frantziako politika

## Kanpo estekak
Aldundiburu

**Aldundiburua** Nafarroako Aldundiaren buruzagitza zuen pertsona zen, 1841etik 1984ra arte. Berez, Aldundiko buruordea zen, 1841eko Itundutako Legeak burua Estatuko gobernuak izendatutako pertsona zela xedatzen zuelako, baina benetako aldundiburua buruordea zen. Aldundiko zazpi ahaldunen artean adinez nagusiena zena aldundiburu bihurtzen zen.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 1876an gertatu zen foruen galera dela eta, ahaldun nagusiak aldundiburu bihurtu ziren.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako aldundiburuen zerrenda
* Euskal Autonomia Erkidegoko ahaldun nagusien zerrenda

## Kanpo estekak
ISO 639-2

**ISO 639-2** hizkuntza eta hizkuntza familia bakoitzari hiru hizkiko kodea (**Alfa-3 kode**a) esleitzen dion ISO 639 arauaren bigarren zatia da. 565 hizkuntza-kode jasotzen ditu azken bertsioak.

Adibidez, euskararen **Alfa-2 kode**a **eu** da, eta **Alfa-3 kode**a **eus**.

Zenbait hizkuntzek bi kode dituzte, bata bibliografikoa (**ISO 639-2/B**), hizkuntzaren ingelesezko izenetik eratorria eta bestea terminologikoa (**ISO 639-2/T**), hizkuntzaren jatorrizko izenetik, autoglotonimotik eratorria. Hau liburuak sailkatzeko MARC 21 arauarekin nolabaiteko bateragarritasuna lortzeko da.

Gainera, badaude zenbait kode berezi, hizkuntza ugaridun kasuetarako, zehaztu gabeko hizkuntzentzat, etab.

## Kanpo estekak 
*  ISO 639-2/RAren webgunea

## Ikus gainera 
* ISO 639
* ISO 639-1
* ISO 639-3
* ISO 639-4
* ISO 639-5
* ISO 639-6

## Erreferentziak
1985eko Alemaniako Sari Nagusia

**1985ko Alemaniako Sari Nagusia** urte horretako Abuztuaren 4an ospatu zen Nürburgring zirkuituan.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
1984ko Alemaniako Sari Nagusia

**1984ko Alemaniako Sari Nagusia** urte horretako Abuztuaren 5an ospatu zen Nürburgring zirkuituan.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
1983ko Alemaniako Sari Nagusia

**1983ko Alemaniako Sari Nagusia** urte horretako Abuztuaren 7an ospatu zen Hockenheimring zirkuituan.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
1981eko Alemaniako Sari Nagusia

**1981ko Alemaniako Sari Nagusia** urte horretako Abuztuaren 2an ospatu zen Hockenheimring zirkuituan.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Atallu

**Atallu** Araizko Arribe-Atallu kontzejua osatzen duten bi herrietako bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 112 biztanle ditu.

## Ondarea 
* **San Juan Bautistaren eliza:** Erretaula Nagusia XVIII. mende bukaerakoa.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Ginekologia

thumb|228px|Azterketa ginekologikoa
**Ginekologia** emakumeen ugaltze-aparatuarekin lotutako gaixotasunetaz arduratzen den espezialitate medikoa da. Ginekologoak dira esparru honetako espezialistak. Ginekologiarekin batera obstetrizia izeneko medikuntza adarra ere bada, emakumearen haurdunaldiaz, fetoaz eta erditzeaz arduratzen dena. Abortuari dagokionez ere ginekologoak dira prozesu horretaz arduratu behar diren espezialistak.

## Kanpo estekak 
*  Sociedad Española de Ginecología y Obstetricia
Obstetrizia

**Obstetrizia** edo **tokologia** emakumearen haurdunaldiaz, fetoaren osasunaz eta erditzeaz arduratzen den medikuntzaren adarra da, ginekologiaren baitan. **Obstetra**, **tokologo** eta emaginak dira adar honetako profesionalak.

## Kanpo estekak
Liga Komunista Iraultzailea (argipena)

**Liga Komunista Iraultzailea** hauetako bat izan daiteke:

* Liga Komunista Iraultzailea (LKI), Euskal Herrian 1991 urtera arte izandako alderdi politko troskista.
* *Liga Comunista Revolucionaria* (LCR) LKIrekin lotutako Espainiako alderdi politiko troskista historikoa.
* *Ligue Communiste Révolutionnaire* (LCR) Frantziako alderdi politiko troskista.
Alergologia

**Alergologia** espezialitate medikoa da, prozesu alergikoetaz arduratzen dena. Txertoekin ere lan egiten dute alergologoek, immunologoen moduan. Halaber, neumologiarekin amankomunean dituzte arlo batzuk, asma bereziki.
## Kanpo estekak
Joana I.a Larakoa

**Joana Larakoa** (1335-1359) Bizkaiko andrea izan zen (1352-1359).

## Biografia 
Joanes III.a Nuñez Larakoa eta Maria II.a Diaz Harokoaren lehen alaba izan zen. Nuño Diaz Harokoa 1352ko urtarrilaren 15ean lau urterekin hil zenean, bere oinordeko bilakatu zen. 1353ko agorrilaren 16an, Segovian, Gaztelako sasikoa zen Telloarekin ezkondu zen. Tello Aguilar de Campoo eta Castañedako jauna izan zen. Gaztelako Gerra Zibilaren garaiak ziren eta Gaztelako erregea zen Petri I.ak aginduta, 1358an atxilotua izan zen Castrojerizko gazteluan eta 1359ko apirilean Sevillan erail zuten.

Joana hil ondoren, Tellok Bizkaiko jaurerria mantendu zuen 1370ean hil zen arte. Orduan bere semeek ezin izan zuten jaurerria jarauntsi Joanes I.a Gaztelakoak bereganatu eta koroari lotu baitzion.

## Familia 
## Ezkontza 
Joana ezkondu zen 1353ko agorrilaren 16an, Segovian, Gaztelako sasikoa zen Telloarekin.

Tellok Joanarekin ez zuen umerik izan (nahiz 9 seme-alaba natural izan zituen).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pio Lindegaard

**Per Erik Lindegaard Gredsted-Larsen** (Zornotza, Bizkaia, 1920ko azaroaren 29a - Getxo, 1999ko apirilaren 26a), *Pio* izenez ezagunagoa, Zornotzako daniarra zen, Danimarkako kontsula Bilbon eta jazz musikaren aditu bikaina.

## Bizitza 
Ingeniaritza termodinamikako ikasketak egin zituen 1940 en 1945. urteen artean. Gaztea zela hasi zen Danimarkako merkataritza ordezkaritzan lanean Espainarekiko bi aldeko merkataritzarako. 1960an Danimarkako Konsul izendatu zuten Bilbon. Hamar urte beranduago, Frederiko IX erregeak Dannegrogerako baimena eman zion zaldun kategorian, eta mailaz igo zen 1976an, Margarita II.ren eskutik, lehen klaserako graduan.

1958an Bilboko lehen Jazz Kluba sortu zuen. Bertan antolatu zituzten hiriko ekitaldi guztiak 60. hamarkadaren erdira arte. 1981ean Bilboko Erakunderekin hitzartutako akordio bati esker, berriro ekin zioten klubaren proiektuari. Hamabi urte geroago, oraindik ere funtzioamenduan dago.

1983an MIKELDIa jaso zuen Bilboko Zine Dokumental eta Laburmetraian egindako lanagatik. Horri lotuta egon zen hasieratik Nazioarteko Epaimahaiaren idazkari gisa. 1985ean Getxoko "Zilarrezko Errota" saria eman zioten Bizkaiko udaleko Jazz jaialdian egindako ekarpenarengatik.

## Irratiko gizona 
Beste maila batean bere irrati-jarduera aztertu behar dugu: 1950. urteko apirilean daniar musikari buruzko irratsaio bat aurkezteko gonbita egin zioten Bilbo irrataian eta ordu ezkero, bere bizitzako azken egunera, beti izan du harremana uhinekin. ("Musika daniarra", "Musika alemaniarra", "Musika ingelesa", "Etxe Amerikarreko ordua", "Hemen Bilbo", "Iparraldeko antena"...)

Horien guztien artean "Bateria eta kontrabaxua" izan zen gehien iraun zuen irratsioa, 48 urte alegia. Irratsaio horrekin entzuleen estimua eta jazz-komunitatearen errespetua lortu zituen.

## Jazzeko aditua 
Genero horretako musika hedatzeko egin zuen lanari esker aukera eman zien hainbat belaunaldi "erritmo barbaro" haiek entzuteko, eta era berean jazzak inspiratzen duen filosofiaz eta hori mugiarazten duten mekanismoez gozatzen ikasteko aukera eman zien. Horrela agerian utzi zuen Benny Carter, Count Basie edo Duke Ellington artista handiek pertsonalki genero horrekin transmititu zioten maitasuna.

Pio 1999ko apirilaren 26an hil zen. Jazzerako izan zuen pasioa da utzitako ondare nagusia. Ezagutu zutenek eta musika hori entzuten dutenek Jazza bizirik dagoela sentitzen dute eta musika horrekin batera baita gure Lagun Pio ere.

## Kanpo estekak
Neurofisiologia

**Neurofisiologia** espezialitate medikoa da, gaixotasun neurologikoen diagnostikoaz arduratzen dena.

Askotan elkarlanean dabiltza *neurofisiologoak* neurologo eta neurozirujauekin ez ezik neumologoekin ere, Loaren apnearen sindromean esate baterako.

## Teknikak 
* EEG
* EMG

## Kanpo estekak 
*  Sociedad Española de Neurofisiologia Clinica
Frantziaren Aldeko Mugimendua

**Frantziaren Aldeko Mugimendua** (, *MPF*) eskuineko alderdi politiko soberanista eta gaullista frantsesa izan zen.

Alderdiaren burua Philippe de Villiers izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkerreko Alderdi Erradikala

**Ezkerreko Alderdi Erradikala** ( edo *PRG*) Frantziako zentro-ezkerreko alderdi politikoa izan zen. 1972an sortu zuten Alderdi Erradikal eta Erradikal Sozialistatik banatu ondoren. 2017an desegin zuten Mugimendu Erradikala sortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berdeak (Frantzia)

**Berdeak** (**Les Verts**) Frantziako alderdi politiko ekologista eta ezkertiarra da. 1984an sortu zuten.

Europako Alderdi Berdearen kide da.

## Ikus, gainera 
* Les Verts du Pays Basque-Euskal Herriko Berdeak

## Kanpo estekak
Mugimendu Nazional Errepublikarra

**Mugimendu Nazional Errepublikarra** (, **MNR**) eskuin muturreko alderdi politiko frantses bat da. 1999an sortu zuten, Fronte Nazionaletik ateratako Bruno Mégreten aldekoek.

## Kanpo estekak
Ehiza, Arrantza, Natura eta Tradizioak

**Ehiza, Arrantza, Natura eta Tradizioak** (*Chasse, pêche, nature et traditions*, **CPNT**) 1989an sortutako Frantziako alderdi politiko bat da. Bere helburua landa eremuko Frantziaren (*ruralité*) balioak eta tradizioak defendatzea da. Sortzailea Jean Saint-Josse bearnotarra da eta berau izan da presidentea 2008 arte; harrezkero Frédéric Nihous da alderdiko burua. Nihous Valenciennesen (Nord) jaioa bada ere Pauen bizi da, alderdiaren estatu mailako egoitza hiri okzitaniar honetan kokatzen delako.

Europako Parlamentuan "Desbedintasunen eta demokraziaren Europako Taldeko" kide da.

## Ipar Euskal Herrian 
Alderdi honek zenbait hauteskundetan emaitza oso onak bildu ditu Iparraldean. Udalerriei dagokienez, alkatetza bat ere gobernatzen du, Amikuzeko Aiziritze-Gamue-Zohaztin Guy Eneko baita auzapeza. Eneko da alderdiak Euskal Herrian duen pertsonarik ezagunena eta Akitaniako eskualde-kontseilaria ere da.

## Kanpo estekak 
*  Alderdiaren webgune ofiziala
Frantziaren aldeko Batasuna

**Frantziaren aldeko Batasuna** (, *RPF*) Charles Pasquak eta Philippe de Villiersek 1999an sortutako Frantziako alderdi politikoa izan zen. Bertan, Errepublikaren aldeko Batasuna (RPR) eta Frantziaren aldeko Mugimendua (MPF) alderdietako disidenteek bat egin zuten.

## Kanpo estekak
Neurokirurgia

[thumb|[Parkinson gaixotasunarako ebakuntza.]]
**Neurokirurgia** buruaren gaixotasunen tratamendu kirurgikoaz arduratzen den espezialitate kirurgikoa da.

Neurologia eta Neurofisiologiarekin oso lotuta daude *neurozirujauak* eta askotan elkarlanean ibiltzen dira.

Neurokirurgia prozedura kirurgikoak behar dituzten nerbio-sistemaren gaixotasunen azterketa, diagnostiko eta tratamenduaz arduratzen den zientzia da. Neurokirurgiak gehien tratatzen dituen lesioen artean tumore-patologia, garun-hodietako patologia, orno-patologia, muin-patologia, traumatismo garezur-entzefalikoak, orno-traumatismoak eta hernia diskalak ditugu.

## Euskal Herrian 
Osakidetzan, Neurokirurgiaren zerbitzuak daude Santiago Ospitalean (Gasteiz), Donostian, Gurutzetan eta Basurtun (Bizkaia).
2008ko urriaren 10an, Neurokirurgia Euskal Elkarteak bere 25. urteburua ospatu du.

## Kanpo estekak 
*  Sociedad Española de Neurocirugia
*  Société Française de Neurochirurgie
*  Neurokirurgia Euskal Elkartea - Sociedad Vasca de Neurocirugía
Toraxeko kirurgia

**Toraxeko kirurgia** espezialitate medikoa da, toraxaren barruko gaixotasunen konponbide kirurgikoaz arduratzen dena. Neumologiarekin oso lotuta dago eta elkarlana ohikoa da.

## Lotutako gaixotasunak 
* Pneumotorax
* Pleurako isuria
* Pleurako minbizia
* Birikako minbizia

## Teknikak 
* Pleurarako hodiak.
* Pleurodesia.
* Transplantea

## Argitalpenak 
* European Respiratory Journal (ERJ)

## Euskal Herrian 
Osakidetzan, Toraxeko kirurgiaren zerbitzuak bakarrik daude Gurutzetako Ospitalean eta Galdakaon (Bizkaia) eta Donostian.

## Kanpo estekak 
*  Euskadi eta Nafarroako Arnas Patologiaren Elkartearen (ENAPE/SVNPAR) webgunea
*  "Sociedad Española de Neumología y Cirugía Torácica" (SEPAR) elkartearen webgunea
*  "Société de Pneumologie de Langue Française" (SPLF) elkartearen webgunea 
*  ERJ-ren webgunea
Extensible Messaging and Presence Protocol

thumb|XMPP logo
**Extensible Messaging and Presence Protocol** (**XMPP**) (lehen **Jabber**) protokolo askea erabiltzen duen bat-bateko mezularia da, XML estandarrean oinarritua eta XMPP Standards Foundationek kudeatua.

Jabber sareak milaka zerbitzari erabiltzen ditu, Interneten bidez hitz egin ahal izateko. Normalean, milioika kidek erabiltzen dute sare hau.

Software librearen barruan oso onartuta dago programa hau, nahiz eta haren arrakasta ez izan Microsoften MSN Messenger, AOL Messenger edo Yahoo Messenger programena bezain handia. Azken bolada honetan, Google-ek sortutako Google Talk-en eraginez, programa hau erabiltzen duen jende kopurua handitu egin da.

WhatsApp sortzaileek XMPP protokolo librea erabili zuten euren aplikazioa sortzeko, aldatu eta euren beharretara egokitu zuten (eta egindako aldaketen ondorioz, WhatsApp ez da softwaren librea).

## Ikus, gainera 
* Matrix

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
[thumb|420x420px|Librezale.eus: Komunikazio eta elkarlanerako tresnak.(https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Komunikazio_eta_elkarlanerako_tresnak.png)]
* Librezale.eus: Komunikazio eta elkarlanerako tresnak.
*  XMPP Standards Foundation.
*  XMPP Extensions.
*  XMPP Software: Clients.
*  XMPP Software: Servers.
*  Public XMPP Services.
*  Jabber.org (Free XMPP server of the XSF.
Hamster

**Hamsterra** karraskari txikia da, Cricetinae familiakoa. Konpainia-animalia gisa erabitzen dira.

## Garbitasuna 
Garbitasuna oso garrantzitzua da, baita elikadura ere. Hamsterrak oso animalia garbiak dira eta ez dute inongo usain txarrik.

Garbiak egoteko, honela zaindu behar zaie:
* kaiola eta janlekua astean behin edi bitan garbitu behar zaie, ur beroekin eta xaboi oso gutxirekin, xaboia kaltegarri eta.
* astero kaiolako barroteak garbitu behar dira espartzu batekin.
* egunero garbitu behar dira jateko lekua eta edateko lekua eta janaria eta ura aldatu behar zaie.
* egunero aldatu behar zaie bere gauzak egiteko duen tokia eta kaiolarako letxoz estali.
* kaiolaren zorurako, area... erabiliko da oso ondo garbitzen delako. Karuentzako area ere erabil daiteke; hau denda espezializatuetan erosi al dira, baina hamsterrei ez zaie asko gustatzen, bere hankak lehortzen zaizkielako eta zauriak eragiten dizkie. Ezin zaie egunkariaren papera jarri, bere tinta toxikoa delako beraientzat.
* ilea leun orraztu behar zaie.Denda espezializatuetan erosi al dira.
* zure hamsterraren kaiola aireztapen ona izan behar du, baina ezin duzu
* tenperatura aldaketan ipini, beraien osasunagatik.
* hilabetean kaiola desinfektatu behar duzu,denda espezializatuetan aurkitu al dituzue desinfektatzaile aproposak.

Udan edo egun eguzkitsuetan kaiola gorde behar duzu, eguzkiaren izpiak intsolazio bat hartu al dutelako.

Ez da ona bainatzea, hotzeria hartu al dutelako, eta haiek oso garbiak dira eta egunean bi alditan garbitzen dira. Txarto usaintzen badute, kaiola zikina dutelako izango da. Asko zikintzen badira ur tibietan bainatu beharko zaie, burua xaboiekin garbitu gabe. Gero oihal batekin lehortu behar zaie eta igortzu behar zaie leunduta.

Gero kaiola leku bero batean ipini behar zaie.

Udan edo egun eguzkitsuetan bero asko eduki al dute eta hauxe egin behar duzu: bainu bat emateko ontzi batean ura sartu behar duzu eta gero haiek bainatzeko gogoak badute bainatuko dira. Ura egunero aldatu behar zaie freskoa egoteko eta gero kaiola ezin duzu leku hotzenetan ipini bustita daudelako eta hoztu ahal direlako.
thumb|225x225px|Hamsterren ohiko kaiola.
## Ezaugarriak 
* **Bizi-itxaropena**: 1,5etik 3 urtera.
* **Helduen pisua**: 30-40g errusiarrek eta 100-180kg urrekarek.
* **Luzeera**: 8-10zm errusiarrek eta 15-18zm urrekarek.
* **Sexu-heldutasuna**: 2,5 hilabete.
* **Bero-sarrera etapa**: 4 egunik behin.
* **Haurdunaldi denbora**: 18-21 egun.
## Ikus, gainera 
* Roborovski hamsterra

## Kanpo estekak
K3b

**K3b**, Linux eta FreeBSDen ibiltzen den grabatzaile garrantzitsuena da, duen interfaze oso osatua dela eta. KDE libututegia, cdrecord eta cdrdao erabiltzen ditu besteak beste.

K3bek datu CDak (Compact Disc) sortzea, audio Cdak , Video Cdak (horretarako GNU VCD Imager erabiliz), Cd kopia, datu DVDak eta Video DVDak sortzea ahalegiten du.

K3b C++ hizkuntzan programatuta dago.

## Kanpo estekak
Hizkuntzaren ekologia

**Hizkuntzaren ekologia** edo **ekolinguistika** hizkuntzalaritza eta ekologia uztartzen dituen korronte berria da, 1990eko hamarkadatik garatzen ari dena. Funtsean, osagai sozialez gain ingurumenaren eragile batzuk ere aztertzen dituzte. Planteamendu artean, ekosistemetan eragina duenak hiztunengan eta beraz hizkuntzetan ere eragiten duelakoa dago.

Michael Halliday hizkuntzalari ingelesa eta Charles Voegelin estatubatuarra honen aitzindarietakoak ziren. Beste egile batzuen artean, Chet Bowers, Alwin Fill, Andrew Goatly, Edward Haig, George Jacobs, Jill Jepson, Brendon Larson, John Spiri, Meryl McQueen, Tema Milstein, Brigitte Nerlich, Graham Smart, Arran Stibbe, Rui Ramos portugaldarra eta Albert Bastardas-Boada kataluniarra ditugu.

Geurean, Jose Maria Sanchez Carrion "Txepetx" eta Juan Carlos Etxegoien "Xamar" aipatzekoak dira, baita Bilboko Zenbat Gara elkartea ere.

## Arloak 
Hauek dira eredu honek jorratzen dituen arloak:
* Soziolinguistika eta etnolinguistika.
* Geolinguistika eta dialektologia.
* Psikolinguistika.
* Linguistika historikoa eta hizkuntzaren historia.

## Kanpo estekak 
*  Language and Ecology Research Forum
Grub

thumb|200px
[thumb|GNU GRUB on [Master boot record|MBR-partitioned hard disk drives]]
[thumb|GNU GRUB on [GUID Partition Table|GPT-partitioned hard disk drives]]
Ordenagailuen arloan, ***GR**and **U**nified **B**ootloader* (**GRUB**), sistema eragile anitz dituzten ordenagailuak abiatzeko modua da.

Onartzen dituen sistema motak.
* ext2/ext3 UNIX eta GNU/Linux sitemek erabilia.
* ReiserFS.
* XFS SGI.
* UFS.
* VFAT, FAT16 y FAT32 Windows 9.x erabiliak
* NTFS Windows NT/2000/XPek erabiltzen dutena
* JFS IBMrena.

## Kanpo estekak
Hattula

120px|ezkerrera|thumb|Gurutze Santuaren eliza.
**Hattula** Finlandiako Kanta-Hame lurraldeko udalerria da. Herria ez da 10.000 biztanlera iristen, eta bertako jendea nekazaria eta sozial-demokrata sutsuak izateagatik ezagunak dira, nahiz eta azkenengo bozketetan gutxigatik irabazi zuten.

## Zer ikusi 
Herria ez da ezaguna turismoagatik, baina hainbat interes-gune daude bertan. Hattulako ardoa ezaguna da iparraldean, eta hainbat eskurtsio antolatzen dira bertako ardoa dastatzeko Finlandia osoan.
### Gurutze Santuaren Eliza 
Erdi Aroko eliza garrantzitsua. XV. mendetik irauten duen Finlandia osoko eliza bakanetakoa. XVI. mendehasieran eginiko margolanak ondo konbertsuak daude eta Bibliako 180 istorio errepresentatzen dituzte. Zurezko 40 eskultura ere elizan daude, zaharrenak XIV. mende hasierakoak.

### Museo Militarra 
Finlandiako museo militar bakarra da. 1939. urtean, II. Mundu Gerran erabiliko tankeak erakusten dira bertan, sobietarrek guda irabazi ondoren itzuli zizkienak eta 1961. urterarte erabiliak izan zirenak.

Kolekzioak 50 tanke ditu eta beste hainbat ibilgailu, hala nola T-34 errusiarrak eta "Sturmgeschütz III Ausführung G" alemaniarrak. Noiz behinka exibizioak eskaintzen dira, batez ere Laponiako Gerra oroitarazten dutenak.

### Inkala Jauregia 
Nekazal-lurraldeko jauregia. Alajärvi lakuaren oinetan eraikia 1810. urtean. Sauna bat dago bertan eta egun batzuk gelditzeko aproposa da.

## Kanpo estekak
Jose Antonio Pikabea

**Jose Antonio Pikabea Larrarte** edo ***Kote*** **Pikabea** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1970eko irailaren 26a) gipuzkoar futbolari ohia da.Errealaren lehen taldeko jokalaria izan zen 1989 eta 2003 urteen bitartean.

Hondarribiko Futbol Taldean eman zituen lehenego pausoak, gero, 89/90 denboraldian, Errealaren bigarren taldera pasa zen. Lehengo mailan, Mestallan, Valentziaren kontra, estreinatu zen 1992ko martxoaren 8an. 2003. urtean taldea utzi zuen eta futbolatik erretiratzea erabaki zuen. Errealarekin 313 partida jokatu zituen eta 10 gol sartu zituen. Klubeko urrezko eta harribitxizko itsignia jaso zuen.

## Jokalari Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak