open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rebecca Hall

**Rebecca Maria Hall** (Londres, 1982ko maiatzaren 3a) ingeles aktore eta zinema zuzendaria da. Antzerkian 2002an hasi zen eta zineman 2006an. 2008an Urrezko Globorako izendatuta egon zen Woody Allenen *Vicky Cristina Barcelona* filmean egindako lanagatik. 2021ean bere lehen filma zuzendu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
The Mighty

***The Mighty*** (euskaraz *Ahaltsua*), 1998ko Peter Chelsom estatubatuarrak zuzendutako komedia eta drama film bat da. Rodman Philbrick idazlearen *Freak the Mighty* (1993) eleberrian oinarritua dago. Sharon Stone, Gena Rowlands, Gillian Anderson, Harry Dean Stanton, Kieran Culkin, James Gandolfini eta Elden Henson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Ohio, Kevin "Freak" Dillon (Kieran Culkin) 12 urteko Morquio sindromea duen mutikoa eta Meanwhile, Maxwell "Max" Kane (Elden Henson) 14 urteko dislexia duen mutikoa gizartean integraturik ez dauden bi haur dira, baina hori ez da munduko aberastasunik handiena topatzeko asmoz zoriontasunaren bila abiatzeko oztopo izando: adiskidetasuna. Dena Kevin Dillon eta haren ama Gwen (Sharon Stone) Maxvell Kane eta bere aiton-amonak bizi diren auzunera ailegatzean hasiko da. Nahiz eta hamalau urte izan, Maxen itxura erraldoi batena da, eskolan arazoak ditu, eta gainera ez ausardia, ezta inongo eredu sozialik ere ez du. Baina haren bizitzara Kevin iritsiko da, txiki bezain hitzontzia, beste herriko inongo haurrek baina izaera bixia eta buruargiagoa duena.

## Aktoreak 
* Elden Henson: Maxwell "Max" Kane / Ahaltsua
* Kieran Culkin: Kevin Dillon / Freak
* Sharon Stone: Gwen "Gwen, Airearen Maitagarria" Dillon
* Gena Rowlands: Susan "Gram" Pinneman
* Harry Dean Stanton: Elton "Grim" Pinneman
* James Gandolfini: Kenneth "Kenny" David Kane edo "Hiltzaile" Kane
* Gillian Anderson: Loretta Lee
* Meat Loaf: Iggy Lee
* Jenifer Lewis: Addison andrea
* Joseph Perrino: Tony "Laban" Fowler 
* Dov Tiefenbach: Zakur Etxeko 1. mutikoa
* Michael Colton: Zakur Etxeko21. mutikoa
* Daniel Lee: Zakur Etxeko 3. mutikoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alexander Cumming

thumb|250px|Cummingek 1775eko S-tranpa duen balbula-armairuaren patenteak komun modernoaren oinarriak ezarri zituen.
**Alexander Cumming**, askotan **Cumming** izenez ere ezaguna (Edinburgon, 1733an-Pentonville (Londres), 1814ko martxoaren 8a), erlojugile, organogile eta asmatzaile eskoziarra izan zen. Komunaren diseinu bat patentatu zuen lehen asmatzailea izan zen.

## Biografia 
Cumming matematikari, mekanikari eta erlojugile bat izan zen. Ordulariei eta haien mekanismoei buruzkoak, gurdi-gurpilek hainbat formatako hagunekin bideetan duten eraginari buruzkoak eta grabitatearen eraginari buruzko liburuak idatzi zituen. 1779an epaile bihurtu zen eta 1783an Edinburgoko Royal Societyko kide egin zen.

## Komunaren asmakizuna 
Gaur egun ere erabiltzen den S itxurako hodien diseinuak U eta J. formako beste aldaketa batzuekin partekatzen du erabilera. S formako kurba Alexander Cumming-ek asmatu zuen 1775ean, zisternetako usain desatseginak isolatzeko eta, horrela, etxebizitzetan ez geratzeko. Bere komunak egiten zituen instalazio batzuk sortu zituen Bond Streeten, Londresen.

## Liburuak 
* *Elements of Clock and Watch Work Adapted to Practice* (1766).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Opening Night (1977ko filma)

***Opening Night*** () 1977ko John Cassavetes estatubatuarrak zuzendu eta idatzitako drama psikologiko film bat da. Gena Rowlands, Ben Gazzara, Joan Blondell, Paul Stewart, Zohra Lampert eta John Cassavetes aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
AEB, Myrtle Gordon (Gena Rowlands) Broadwayko aktore bat da, bere burua pertsonaien paperean gehiegi sartu eta ondorioz higatzen mentala jasango du. Oraingoan Connecticuteko New Haven hirian antzezlanean zahartzeari uko egiten dion emakume baten papera entsaiatzen ari da. Bere jarraitzaile leialenetako baten heriotz tragikoaren lekukoa izan ondoren, bere bizitza pertsonal eta prefesionala bilakatu den labirintoari aurre egin beharko dio.  

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Denbora Unibertsal

**Denbora Unibertsala** (**UT**) Lurraren errotazioan oinarritutako denbora estandarra da. Denbora Unibertsalaren hainbat bertsio daude, segundo gutxi batzuen arabera. Gehien erabiltzen direnak Denbora Unibertsal Koordinatua (UTC) eta UT1 dira. UTren bertsio hauek guztiak, UTC izan ezik, Lurraren errotazioan oinarritzen dira urruneko zeruko objektuekiko (izarrak eta quasarrak), baina eskala-faktore bat eta beste doikuntza batzuekin eguzki denborara hurbiltzeko. UTC Nazioarteko Denbora Atomikoan oinarritzen da, segundo gehigarriak gehituta, UT1eko 0,9 segundotan mantentzeko.

## Denbora unibertsala eta ordu estandarra 
Ordu estandarra ezarri aurretik, munduko udalerri bakoitzak bere erloju ofiziala doitzen zuen, baldin bazeukan, Eguzkiaren tokiko posizioaren arabera (ikus eguzki denbora). Horrek ondo balio izan zuen Britainia Handian trenbide-bidaiak sartu ziren arte, eta horrek distantzia luzeetan nahiko azkar bidaiatzea ahalbidetu zuen erlojuaren etengabeko berregokitzea eskatzen zuen tren batek hainbat hiritan zehar egiten zuen eguneroko bidaian. Greenwich meridianoko ordua, Greenwicheko meridianoaren batez besteko eguzki denbora, arazo hau konpontzeko ezarri zen: Britainia Handiko erloju guztiak ordu honetara ezarri ziren tokiko eguzki eguerdia kontuan hartu gabe.  Erloju horiek sinkronizatzeko kronometroak edo telegrafia erabiltzen ziren.
eskuinera|thumb|500x500px| 2016az geroztik munduko ordu-eremu estandarrak. Zona bakoitzaren behealdean dagoen zenbakiak UTCra gehitu beharreko ordu kopurua zehazten du tokiko ordua bihurtzeko.
Ordu estandarra Sir Sandford Fleming eskoziar-kanadiarrak proposatu zuen Kanadako Institutuak Toronton 1879ko otsailaren 8an egindako bileran. Ordu-eremu estandarrak tokian tokiko erabil zitezkeela iradoki zuen, baina bere mundu-ordu bakarraren menpe zeuden, Denbora Kosmikoa deitu zuena.  Proposamenak hogeita lau ordu-eremutan banatu zuen mundua, bakoitza 15 graduko longitudea hartzen duena. Eremu bakoitzeko erloju guztiak bata bestearen ordu berean ezarriko lirateke, baina ordubeteko aldea aldameneko eremuetakoekiko. Greenwicheko Errege Behatokiko tokiko ordua munduko ordurako gomendatutako oinarrizko erreferentzia gisa iragarri zen 1884ko urriaren 22an, Meridianoaren Nazioarteko Konferentziaren amaieran.  Kokapen hori aukeratu zen 1884rako karta nautiko eta mapa guztien bi herenek lehenengo meridiano gisa erabiltzen zutelako. Konferentziak ez zituen Flemingen ordu-eremuak onartu, deialdiaren xedetik kanpo zeudelako, hau da, denbora unibertsalerako oinarri bat aukeratzea (baita lehenengo meridiano bat ere) zen heburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roe v. Wade

**Roe v. Wade kasua** 1973ko kasu judizial ezagun baten izena da. Horren arabera, Estatu Batuetako Gorte Gorenak diktaminatu zuen Estatu Batuetako Konstituzioak emakume haurdun baten abortatzeko askatasuna babesten duela, gobernuaren gehiegizko murrizketarik gabe. Abortuari buruzko lege federal eta estatal asko baliogabetu zituen, eta eztabaida nazionala eragin zuen Estatu Batuetan, abortuak legezkoa izan behar duen eta zenbateraino, nork erabaki behar duen abortuaren legezkotasuna, Gorte Gorenak zein metodo erabili behar duen konstituzio-esleipenean, eta zer zeregin izan behar duen erlijio- eta moral-iritziek esparru politikoan.

Estatu Batuetako komunitate juridikoko kide batzuek kritikatu egin zuten Roe epaia, eta komunitate horretako kide batzuek aktibismo judizialtzat jo dute erabakia. Gorte Gorenak Roeren irizpen juridikoak berrikusi eta aldatu zituen 1992ko *Planned Parenthood v Casey* erabakian. Caseyren kasuan, Gorteak berretsi egin zuen Roeren jarrera, alegia, emakumeak abortatzeko duen eskubidea Konstituzioak babesten duela, baina Roeren hiruhilekoko esparrua utzi zuen fetuaren bideragarritasunean oinarritutako irizpide baten alde, eta Roeren baldintza deuseztatu zuen, hots, abortuari buruzko gobernu-erregulazioak kontaketa zorrotzaren irizpidearen arabera berrikustea.

Erabakia hartu bitartean, *Jane Roe*k erditu zuen, eta umea adopzioan eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Presidio (San Frantzisko)

**Presidio**, AEBetako San Frantziko hiriko parke bat da. 6 kilometro karratuko azalera du. Alboan, Golden Gate zubia du.

1776an Espainia Berriko Erregeorderriaren gotorleku bat eraikitako lekuan dago, Kalifornia Garaian.1848an  Kalifornia AEBen eskuetara igarotzean, bertan AEBetako Armadaren base militarra ezarri zen. 1991an AEBetako Armadak lursailaren jabetza Parke Nazionalen Zerbitzuari eman zion, 219 urtetako kokaleku militarra izatetik, gaur egun parke publiko izatera igaroz.
Arte martzial mistoak

[eskuinera|thumb|270px|[Júnior dos Santos vs. Shane Carwin UFC 131 txapelketan.]]
**Arte martzial mistoak** ( edo *MMA*) arte martzial desberdinetatik eta borroka-kiroletatik datozen tekniken konbinazioa dira; oro har, borroka-kirolean lehiatzeko erabiltzen da, baina baita defentsa pertsonalerako ere.

Gaur egun, kontakturik handiena ahalbidetzen duen borroka-kirola arte martzial mistoak da, zutik edo kolpeka borrokatzeko teknikak () erabiltzeko aukera ematen baitu: ukabilak, ostikoak, belaunkadak, ukondokadak, etab. Lurrean borrokatzeko teknikak edo heldulekuak (): eraisteak, jaurtiketak, giltza artikularrak, itotzeak eta abar, eta biak konbinatzea. Hau da, hainbat arte martzial eta borroka-kiroletatik- karatea, *kickboxing*a, boxeoa, *muay thai*a, *taekwondo*a, judoa, *hapkido*a, borroka librea, borroka greko-erromatarra, *jiu jitsu* brasildarra, *wushu*, *sanda* eta sambo, besteak beste- datozen kolpeak. Azken hamarkadan azkarren hazi den borroka-kirola da.

Arte martzial misto modernoen sustraiak antzinaroko Olinpiar Jokoetaraino iristen dira, non pankration bezalako borroka-kirolak zeuden. Arte martzial mistoen gaur egungo jatorria lausoa da, XX. mendearen hasieran Europan, Brasilen, Japonian eta Estatu Batuetan egindako hainbat lehiaketetatik abiatuta. Arte martzial mistoen kontzeptua, oker bada ere, Brasilen sortutako ko txapelketen sinonimotzat hartzen da, baita  eta *kickboxing* bezalako borroka-kirolen sinonimotzat ere; edo ekialdeko arte martzialetatik eta mendebaldeko kontaktu-kiroletatik eratorritako praktikatzat, kirol-txapelketetan eraginkortasuna erakutsi baitzuten. Kontatu-kirolek eta horiekin lotutako diziplina martzialek, arau ezberdinez araututa egon arren, arte martzial mistoen egungo txapelketetan gehien erabiltzen diren tekniken irudi modernoa eratzen lagundu zuten; hala ere, askatasuna dago borroka edo arte martzialeko edozein sistemaren taktikak eta teknikak txapelketa horietan aplikatzeko, baldin eta arauak urratzen ez badira, hala nola pisuaren araberako banaketak, esku irekiko hainbat kolpe eta debekatutako zonak kolpatzea.

Gaur egungo MMA erregelamenduaren aitzindaria bere lehen ekitaldietan sortu zen, non, jatorrian, gutxieneko arauak zituzten borrokak sustatzen ziren, buruz buruko borrokarako diziplina martzialik eraginkorrena aurkitzeko asmoz.
Geroago, borrokalariak arte martzial askotako teknikak erabiltzen hasi ziren beren estiloan, eta horrek arau gehigarriak ezartzea ekarri zuen, lehiakideen segurtasuna areagotzeko eta kirol gisa onartzea sustatzeko. Orduz geroztik, kirol honek bere ospea handitu du, beste diziplina batzuen arteko lehia biziz, hala nola boxeoa eta borroka libre profesionala.

Gaur egun, arte martzial mistoak kirola eta negozioa dira, eta Ultimate Fighting Championship eta PRIDE Fighting Championships konpaini handiek eta enpresa txikiek garatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harriti andra proba taldea

thumb|Ugarte auzoan, Laudion, San Inazioetan
**Harriti andra proba taldea** 500 kiloko harriari tira egiten dion andra taldea da.

Herri-kirol talde federatua da.  Andra probak egiten dituzte, 500 kiloko harria mugitzen dute 8 nesken artean. Zeanurin edo Artean elkartzen ziran astean behin entrenatzeko, gaur egun Zorrontzan entrenatzen dute.  Euskal herrian 3 talde baino ez dabiltza Andra probak egiten, erakustaldiak egiten dituzte baina plaza gutxi dituzte.

30 metroko probaleku baten aritzen dira. Apustuak zenbat buelta zenbat untze.Talde lanean harriari tiraka erakustaldiak eskaintzen dituzte. Indarra behar da, baina gakoa koordinazioan dago.

**Aurrekariak** 

Baserrietan gero eta idi edo mando gitxiago dagoanez, herri kirol hau ez galtzeko, idi-proben alternatiba moduan giza probak sortu ziran; idien ordez, jente talde batek harriari tira eginaz. Haseran gizonezkoak aritzen ziren, baina apurka emakumeak ere hasi ziren taldeak sortzen.

### Sorrera 
2014an, Harriti giza-proba emakumeen taldea sortu zuen Irati Astondoak Arkaitz Aranarekin batera, Gure Esku Dago ekitaldirako.

**Helburuak**

Helburuetako bat andran artean saretu eta elkarlanean jardutea da. Ez da talde profesionala. Astero biltzen dira entrenamentzeko 

**Ibilbidea**

2017tik aurrera  Santutxun, Erromon, Gasteizen, Bilbon, Zornotzan, Iurretan, Larrabetzun, Ogaragoitin (Asterria Zeanuri) eta Artaungo (Dima) jaietan ere aritu dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* facebook 
* Harriti: Tradizioa beste esku batzuetan  Youtube. 
* Harriti. Ane Elordi Bideoa
MMA

**MMA** siglak izan daiteke:

*Munduko Merkataritza Antolakundea, erakundea.
***Mixed Martial Arts*,* borroka-kirola.
* Honako aseguru-etxeak:
**Mutua Madrileña Automovilista
**Mobil Marketing Association
Full contact

eskuinera|thumb|270px|Borrokalari bi lehaiatzen.
**Full contact** edo **full contact karate** boxeoaren eta beste arte martzial batzuen antzeko borroka-kirola da, non parte-hartzaileek ukabilkadaz gain karatearen eta taekwondoaren ostikoak erabiltzen dituzten. Helburua arerioa  edo borrokatik kanpo -kumite- jartzea da. Kickboxingaren antzekoa da, eta ezin da kontrarioaren izterretan ostikorik eman; beraz, kolpe eta ostiko guztiak gerritik gora bakarrik onartzen dira, edo orkatiletan, ekortze gisa.

Gaur egun, mundu osoan zabaltzen den borroka-kirola da, kategoria guztiak hartzen dituena. Hala ere, diziplina indibidual gisa duen praktika azkar ari da murrizten, kickboxingaren eta arte martzial mistoen gorakadaren ondorioz, zenbait kasutan kickboxingeko hainbat federazio, elkarte eta erakunderen eskumen-modalitateen barruan sartu baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sambo

eskuinera|thumb|270px|Europar Txapelketako borroka.
**Samboa** ( esaldiaren akronimoa; ) borroka-kirola eta defentsa pertsonaleko sistema bat da. Sobietar Batasunean garatua: sambo-borroka izeneko aldaera bat du. 1938an SESB osoko Kirol Batzordeak kirol nazionaltzat onartu zuen. Sustraiak borroka libreko estilo tradizionaletan ditu, hala nola judoa, savatea, jiu jitsua, boxeoa, tartariar kuraxa, mongoliar borroka, pankrationa eta borroka libre olinpikoa.

United World Wrestling erakundearen arabera, egun gehien praktikatzen diren borroka libre lehiakorren lau modu nagusietako bat da: beste hirurak borroka greko-erromatarra, borroka libre olinpikoa eta judoa dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egun-argi

thumb|Egun-argiko zerua hodeiekin
**Eguna** edo **egun-argia** eguzkiak argitzen duen denbora. Eguzkia tokiko horizontean agertzen denean gertatzen da eguna, hau da, Eguzkira begiratzen duen planetaren edozein egoeratan. Egunez, behatzaile batek zeharkako eguzki-argia ikusten du argitan dagoen bitartean, argitasuna barne.

Beste satelite eta satelite natural batzuek ere, lehen mailako gorputz argitsu batekin, tokiko kometa batekin adibidez, harremanetan jartzen direnek, egun motaren bat izaten dute, baina artikulu honek Lurreko egunari buruz dihardu nagusiki.

«Gau» hitza Lurrak bere ardatzean bira osoa ematen ematen ematen ematen duen denborari dagokion 24 orduko aldia deskribatzeko ere erabiltzen da. Hala ere, bi esanahiek adjektibo desberdinak erabiltzen dituzte eta zentzu horretan «egunekoa» erabiltzen da «egunerokoa» ren ordez. Greziar mitologian eguna Hemerak pertsonifikatzen zuen eta gaua bere alaba Nixek.

## Ezaugarriak 
Eguzkiak une oro Lurraren erdia, gutxi gorabehera, argitzen du. Zuzeneko argiztapenaren mende dagoen eremua planetaren erdia da ia, baina zeharkako argiztapenaren irismena zabaltzen duten atmosferako eta bestelako efektuen ondorioz, zuzeneko edo zeharkako argiztapenak estalitako planetaren eremua azaleraren erdia baino gehixeago iristen da.

Egunak edozein puntutan esperimentatzen duen Lurraren hemisferioa etengabe aldatzen da planeta bere ardatzean biratzen den heinean. Lurraren errotazio-ardatza ez da bere orbitaren planoarekiko perpendikularra Eguzkiaren inguruan (eguzki-argiaren norabidearekiko paraleloa dena); beraz, egunaren iraupena planetaren puntu batetik bestera aldatzen da. Gainera, errotazio-ardatza nahiko finkoa denez izarrekin alderatuta, eguzkiarekiko mugitzen da planetak izarra orbitatzen duen heinean. Horrek urtaroko aldaketak sortzen ditu egunaren iraupenean planetaren azaleraren puntu gehienetan.

Eguna, gainazaleko behatzaile baten ikuspuntutik, gutxi gorabehera egunsentiaren arteko aldian definitzen da, Lurraren ekialderanzko errotazioak Eguzkiaren diskoa horizontearen gainetik agertzea eragiten duenean, eguzkia sartu arte, Lurraren etengabeko errotazioak Eguzkiaren diskoa mendebalderantz horizontetik behera desagertzea eragiten duenean. Eguzkia Lurretik ikusitako argi-halo bat denez, argi-iturri puntual bat baino gehiago, egunsentia eta ilunabarra ez dira berehalakoak, eta bien definizio zehatza testuinguruaren arabera alda daiteke. Gainera, Lurraren atmosfera gehiago kurbatzen da eta Eguzkiaren argia lausotzen du, eta eguzkia ateratzeko eta sartzeko epea luzatzen du. Eguzkia sartu ondoren eta egunsentia baino lehen, Eguzkiaren zeharkako argiak Lurraren zerua argitzen du, eta aldi horri askotan ilunabarra esaten zaio. Zenbait taldek, hala nola lurreko astronomoek, ez dute uste eguna benetan amaitu denik Eguzkiaren diskoa Lurraren horizontearen oso azpitik egon arte, zeharkako argiztapenaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mongoliar borroka

[eskuinera|thumb|270px|[Naadam jaialdia, Ulan Batorretik gertu.]]
**Mongoliar borroka** edo **Bökh** (; zirilikoz: **Бөх** edo Үндэсний бөх) Mongoliako, Barne Mongoliako eta beste eskualde batzuetako mongolen borroka-estilo tradizionala da, non lurra ukitzen duen lehen borrokalariak, oinak eta eskuak ez diren gorputzeko edozein atalekin, borroka galtzen duen. Bökh hitzak "iraunkortasuna" esan nahi du. Mongoliako kulturako "hiru trebetasun maskulino" historikoen artean, mongoliar borroka garrantzitsuena da (besteak hipika eta arkularitza ziren). Gengis Khanek borroka bere armada sasoi onean eta borrokarako prest mantentzeko modu garrantzitsua zela uste zuen. Qing dinastiaren gorteak (1649-1911) borroka ekitaldiak egiten zituen aldizka, batez ere borrokalari mantxuen eta mongoliarren artean. Hainbat bertsio daude:

* *Böhk khalkha*, mongoliar borroka, khalkha etniakoa.
* Buriatar borroka (böhk buriad), buriat etniakoa.
* *Bukh noololdoon* edo mendebaldeko mongolen borroka, oirat etniakoa.
* Hego-mongoliar borroka, khortxin etniakoa. Jakaren borroka ere deitua, bertan, behi-larruz egindako jaka bat, pitzatutako galtza luzeak eta botak erabiltzen dituzte.
* Khurex, tuvatarrek hegoaldeko Siberian egiten duten jakaren borroka tradizionala. Berez, mongoliar borrokaren eragin handia du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Savate

eskuinera|thumb|270px|Entrenamendua.
**Savate**a ( ahoskatua; ), edo **frantziar boxeo**a (), Frantziako borroka-kirol bat da, eskuak eta oinak armatzat darabiltzana eta mendebaldeko boxeoko elementuak, heltzeko teknikak eta hankako teknikak (oinekin bakarrik) barne hartzen dituena.

Egun, XIX. mendearen hasierako kale borrokako teknika frantsesen bateratzea da. Garai hartan, savate borroka mota komuna zen Parisen eta Frantziako iparraldean; eta baita hegoaldean ere, bereziki Marseillako portuan: hango marinelek beste estilo bat garatu zuten, *jeu marseillais* izenekoa eta, gero, *chausson* ("txapina", marinelek zeramaten oinetakoa) izenaz ezaguna. Aitzitik, garai hartako Ingalaterran (boxeoaren eta Queensberryren arauen sorlekua) ostikoak ematea kiroltegi-kontrakotzat hartzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kudurru

thumb|250px|Kasita dinastiaren garaiko kudurrua, Louvre museoan gordeta.
[thumb|250px|[Michaux harria Babiloniako Kasita dinastiaren nagusitasunaren garaiko kudurrua da. Akadera hizkuntzan idatzita dago, sinbolo kuneiformeen bidez. André Michaux botanikariak 1782an aurkitua, Europa modernora iritsi zen mesopotamiar zibilizazioaren lehen testigantza izan zen.]]
**Kudurrua** grabatutako harrizko estela da, normalean angeluzuzena edo falikoa, goiko aldea biribildua duena. Lursail baten jabetzaren erregistro gisa, pribilegioen emakidaren erregistro gisa edo eztabaida baten konponbidearen erregistro gisa erabiltzen zen. Antzinako Babilonian erabiltzen hasi ziren Kasita dinastian, eta mendeetan zehar erabiltzen jarraitu zuten. 

## Etimologia 
Hitza muga bat izendatzeko erabiltzen zen akaderako hitz batetik dator. Kudurruak dira kasita garaitik bizirik atera diren artelan bakarrak. Louvre museoan eta Irakeko Museo Nazionalean ikus daitezke adibideak.

## Erabilera 
Guztiz frogatuta ez badago ere, jabetza-mugak markatzen zituztela uste da. Antza denez, tenpluetan gordetzen ziren.

Kudurruek kontratua edo kontzesioa bermatzen zuten jainkoen irudiak zekartzaten, kontratua hausten zuenak izango zituen gaitzez ohartarazten zituztenak. Kudurruetan erregistratutako kontratuei esker, asiriologoek jakin ahal izan dute zein harreman mota zuten Kasita erregeek haien mendekoekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leherkari biezpainkari ahoskabe

**Leherkari biezpainkari ahoskabea** munduko hizkuntzen gehiengoan erabiltzen den kontsonantea da. Nazioarteko alfabeto fonetikoan (NAF) soinu hau ⟨p⟩ ikurraz adierazten da, baita euskarazko alfabetoan ere.

X-SAMPA ikur baliokidea `p` da. Euskaraz, leherkari biezpainkari ahoskabea ⟨p⟩-z idazten da, *pikua* eta *papera* hitzetan daudelarik esate baterako. 

== Hizkuntzetan duen presentzia ==

### Munduko hizkuntzetan 
thumb|496x496px|NAF taula. Aire-etorriaz akoiztutako kontsonanteak.
/p/-a /b/ duten hizkuntzen %10ean falta da, gutxi gorabehera. Hori "Mendebaldeko Saharako zonaren" ezaugarri erregionala da (Ekuatorearen iparraldeko Afrikako zatia, Arabiako penintsula barne). Ez dakigu eskualde-ezaugarri horren antzinatasuna, ez eta fenomeno berria den ere, arabiera prestigiozko hizkuntza gisa erabiltzen delako (arabierak /p/ galdu zuen historiaurreko garaietan), edo arabierari eskualde-patroi zaharrago batek eragin zion. Beste eremu batzuetan ere badago. Adibidez, protozeltiarra eta antzinako euskara /b/-rekin berreraikiak dira, baina ez /p/-rekin.

### Aldaerak 
Hala ere, [p] soinua oso arrunta da hizkuntzalaritzan. Hizkuntza gehienek [p] soil bat dute gutxienez, eta batzuek aldaera bat baino gehiago bereizten dituzte. Indiako hizkuntza askok, hala nola hindiak, oposaketa dikotomikoa edo bitarra dute (bi balio desberdinetakoa) [pʰ] hasperenduna eta [p] soilaren artean.

Ikusten denez, aldaera fonetiko mordoa du fonema honek, hauek hizkuntza zenbaitetan erabiltzen direlarik. Oro har, euskaran [pʰ] zubereran ikusiko dugu, edota behe nafarreran. Aldaera hau lehen bi silabetan bakarrik erabili ohi da, beste silabetan ez dugu aurkituko. Bigarrengo silaban denean, bokal artean, /r/, /l/ edo /n/ ostean idazten da. Adibidez, *phala*, *bipher*, *aphaldu*, *phuska*, etab.ezkerrera|thumb|168x168px|Leherkari biezpainkaria burutzeko postura artikulatorioa.

* Bere ahosmoldea leherkaria edo herskaria da, hots, ahoan, faringean edo glotisean aire-emaria erabat blokeatuz eta ondoren blokeo hori bat-batean irekiz gauzatzen den soinua. Prozesu hau 3 fasetan banatzen da: Lehenik, hurbiltzea, aurtikulatzaileak elkartzen diren unea; bigarrenik, mantentzea edota hersketa, artikulatzaileak baturik daudelarik aire-emaria blokeatzen da; eta hirugarrena, askatzea, artikulatzaileak banatzen dira aire konprimitua askatzen dutelarik. Euskaraz, leherkariak /p, b/ biezpainkariak /t, d/ horzkariak, /k, g/ belarrak eta /c, ɟ/ sabaikariak aurki daitezke (ahoskabe-ahostun bikotetan multzokatuz).

* Bere ahoskunea biezpainkaria da, hau da, bi ezpainak batuz eginiko postura artikulatorioa. Kontsonante hauek umeengatik burututako lehen soinuen artean daude /a/ bokalarekin batera, esaterako, /ma/ eta /pa/.
* Bere ahoskera ahoskabea da, izan ere, ahots-tolesturen bibraziorik gabe sortua baita.
* Kontsonante ahokaria da, airea ahotik bakarrik ateratzen baita.

* Kontsonante zentrala da: aire-emaria mihiaren erdialdetik zeharkatzera bideratzen da, aldeetatik beharrean.
* Aire-emaria birikaria da. Hau da, hotsa ahoskatzeko airea birika eta diafragmak bultzaturik dator, hots gehienetan bezala.

## Kanpo estekak
Die PARTEI

**Die Partei** (), ofizialki **Die Partei für Arbeit, Rechtsstaat, Tierschutz, Elitenförderung und basisdemokratische Initiative** () alderdi politiko satiriko alemaniarra da. 2004an sortu zuten *Titanic* aldizkari satiriko alemaniarreko editoreek. 

Martin Sonnebornek zuzentzen du. Europako Parlamenturako 2014ko hauteskundeetan alderdiak aulki bat irabazi zuen, eta alderdi satiriko batek Europako Parlamentuan eserleku bat irabazi duen lehen aldia markatu zuen. Europako Parlamenturako 2019ko hauteskundeetan, alderdiak bigarren eserleku bat lortu zuen, Nico Semsrottek okupatua. 2024ko hauteskundeetan ere bi eserlekuak mantendu zituen.

## Izena 
**P**artei für **A**rbeit, **R**echtsstaat, **T**ierschutz, **E**litenförderung und basisdemokratische **I**nitiative ("Lanaren Aldeko Alderdia, Zuzenbide Estatua, Animalien Babeslea, Eliteen Sustapena eta Oinarrizko Ekimen Demokratikoa") PARTEIren akronimo errepikatua da: *Die Partei* ("alderdia") esaldiak alderdi totalitarioak iradokitzen ditu —esaterako, SED ( Ekialdeko Alemaniako gobernuko alderdi ohia) edo Alderdi Naziarena—, eta, beraz, itxurazko asmo totalitarioen erreferentzia mintzaira da. 

## Erabili izan dituzten sloganak 
# *Planeta asko ditugu, ekonomia bakarra.*
# *Berlin guztiak gorroto du politika.*
# *Europarekiko konpromisoa.* *Kontinentea esan nahi dut.*
# *Garagardoaren prezioa gelditu orain.*
# *Animalien ongizatea nahi dugu. Animalien esperimentuen ordez, goi mailako kirolariak erabili.*
# *Gainerako alderdiek baino lan gutxiago egiten dugu, baina gogorrago.*
# *Europa burokratiko, autoritario eta zentralizatuaren alde.*
# *Ez dugu ezer agintzen eta agindutakoa betetzen dugu.*
# *Guztiaren kontra, aspertzearen kontra izan ezik.*
# *Ez eskuinera, ez ezkerrera, aurrera baizik*
# *Etorkizuna gara, iragana ere hobea zen.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Frantziskoko udaletxea

**San Frantziskoko udaletxea**, , AEBeko San Frantzisko hiriko udaletxea da.

1913-1915 artean Arthur Brown, Jr. arkitektoak eraikiarazi zuen.
The Incredible Sarah

***The Incredible Sarah***  1976an Richard Fleischer zuzendariak egin zuen filma da. Filmak Sarah Bernhardt aktorearen biografia dramatizatzen zuen. Aktore nagusia Glenda Jackson zen. 

## Argumentua 
Filmak Sarah Bernhardt (1844-1923) aktorearen osperako igoera meteorikoa kontatzen du. Rosine Bernard izenarekin jaioa, prostituta frantziar baten alaba ez-legitimoa zen. Sarah XIX. mendeko antzerki-aktorerik ospetsuena izatera iritsi zen.

## Aktoreak 
* Glenda Jackson, Sarah Bernhardten paperean.
* Daniel Massey, Victorien Sardouren paperean.
* Yvonne Mitchell, Mam'selleren paperean.
* Douglas Wilmer, Montignyren paperean.
* David Langton, Duc De Mornyren paperean.
* Simon Williams, Henri de Ligneren paperean.
* John Castle, Damalaren paperean.
* Edward Judd, Jarretten paperean.
* Rosemarie Dunham, Mrs. Bernhardten paperean.
* Peter Sallis, Thierryen paperean.
* Bridget Armstrong, Marieen paperean.
* Margaret Courtenay, Madame Nathalieen paperean.
* Maxwell Shaw, Fadinarden paperean.
* Patrick Newell, Majoren paperean.
* Neil McCarthy, Sergeanten paperean.

## Sariak 
Filma bi Oscar sarietarako izendatu zuten, jantzi diseinu onenaren (Anthony Mendleson) eta zuzendaritza artistiko onenaren (Elliot Scott eta Norman Reynolds) sariak. Glenda Jackson aktore onenaren Urrezko Globo sarirako ere izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Fima IMDb webgunean.
Up (R.E.M. taldearen albuma)

***Up*** R.E.M. rock alternatiboren taldearen estudio albuma da, 1998ko urriaren 26an plazaratua. Warner Bros. Recordsekin grabatu zuten. Bill Berry gabe egindako lehen albuma izan zen; hasierako bateria-jotzaileak, osasun arazoak zirela eta, taldea 1997ko urrian utzi zuen. 2005ean, Warner Bros Recordsek bigarren edizio bikoitza egin zuen, CD+DVD. 

## Abestiak 
Abesti guztiak, beste aipamenik egin ez bada, Mike Millsek, Peter Buckek eta Michael Stipek idatzitakoak dira:

# *Airportman* – 4:12
# *Lotus* – 4:30
# *Suspicion* – 5:36
# *Hope* (Leonard Cohen, Buck, Mills, Stipe) – 5:02
# *At My Most Beautiful* – 3:35
# *The Apologist* – 4:30
# *Sad Professor* – 4:01
# ''You're in the Air* – 5:22
# *Walk Unafraid* – 4:31
# *Why Not Smile* – 4:03
# *Daysleeper* – 3:40
# *Diminished* – 6:01
# *Parakeet* – 4:09
# *Falls to Climb* – 5:06

## Musikariak 
Bill Berryk taldea utzi ondoren, disko horretan bateria Joey Waronkerrek hartu zuen.

* Michael Stipe: ahotsa eta gitarra
* Mike Mills: teklatuak, gitarra eta ahotsa
* Peter Buck: gitarra, teklatua, baxua eta perkusioa
* Scott McCaughey: teklatu, perkusioa
* Joey Waronker: bateria, perkusioa
* Barrett Martin: perkusioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Up'' albuma Discogs webgunean.
Garin Jenkins

**Garin Richard Jenkins** (Ynysybwl, 1966ko abuztuaren 18a) galestar errugbilari ohia da, orpokatzaile postuan aritzen zena. 1991-2000 bitartean, 58 partida jokatu zituen Galesko selekzioarekin, eta hiru Munduko Errugbi Kopatan parte hartu zuen: 1991koan, 1995ekoan eta 1999koan.

## Palmaresa 
### Galesko selekzioa 
* 58 partida, 1991-2000 bitartean
* 10 tanto (2 entsegu)
* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1994

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Orders, Mark *The extraordinary new life of Garin Jenkins: solvent abuse, Jesus Christ and the tragic moment that shocked rugby*, walesonline.co.uk
Rachel Yankey

**Rachel Yankey** (1979ko azaroaren 1a) futbol jokalari izandako emakumea da, entrenatzaile lanetan ere aritu izan dena London Bees taldean. Aurrelari edo ezker-hegal gisa jokatzen zuen. Londresen jaioa da eta bere ibilbide futbolistikoan Ingalaterrako hainbat taldetan aritu zen (Arsenal taldean bereziki), baita selekzio nazionalean ere.

1997. urtean egin zuen debuta eta 2016. urtean erretiratu zen, Arsenal taldean 13 urte igaro ondoren. Gainera, 2012an Olinpiar jokoetan parte hartu zuen Ingalaterrako selekzioarekin. 

## Ibilbidea 
Gaztetatik hasi zen futbol munduan bere arrastoa utzi nahian, eta 17 urterekin egin zuen bere debut ofiziala Arsenal taldearekin. Vic Akers eduki zuen entrenatzaile gisa etapa hartan eta emakumezkoen Premier League bat eta bi FA kopa irabazteko gai izan zen (1998 eta 1999).

2000. urtean, Fulham ladies taldera ailegatu zen, futbol munduko izarrez osaturiko taldea zena. Etapa oparo horren fruitu da 2002. urtean *Cottagers* taldeak lortu zuen tripletea.

Birmingham hirian eta atzerrian izandako istilu laburren ondoren, eta New Jerseyko Wildcats taldean beste titulu bat irabazi ondoren, Yankey etxera itzuli zen 2005ean bere lehen klubera, Arsenalera hain zuzen. 2005 etik aurrera Rachel Yankey-k bost aldiz gehiago irabazi zuen emakumezkoen Premier League-a, 7 alditan altxatu zuen FA kopa eta 2 alditan ligaren kopa. Horrez gain, 2007. urtean Txapeldunen liga irabazi zuen *Gunners* taldearekin.

Nazioarteko eszenatokian, Yankey ezinbesteko pieza izan zen Ingalatar selekzioarentzako. Rachelek Peter Shiltonen marka gainditu zuen 119 nazioarteko partidu jokatuz Ingalaterrarekin. Ordundik 4 jokalarik soilik gainditu dute bere marka. 

## Tituluak 
#### Arsenal FC 
8 liga, 2 FA kopa, 7 ligen kopa eta Txapeldunen liga 1 2006/07 denboraldian

#### Fulham FC 
Liga 1, 2 FA kopa eta 2 ligen kopa

#### New Jersey Wildcats 
Liga 1  

## Ingalaterrako selekzioa 
Ingalaterrako selekzioarekin Rachelek bi munduko txapelketa (2007 eta 2011), hiru europako txapelketa (2001, 2005 eta 2013) eta Londreseko 2012 ko Olinpiar jokoetan parte hartu zuen.

## Entrenatzaile 
Rachel Yankey 2018. urteko ekainean hasi zen London Bees taldean entrenatzen. 2019 ko maiatzean taldea zuzentzeari utzi zion.

## Emakume izateagatik arazoak 
Gaztetan neska bakarra zen futbolean jokatzen zuena eta mutilen taldean jokatzen zuen. 8 urte zituela, ilea moztu zuen mutilen itxura handiagoa hartzeko eta 2 urtez egon zen mutilen taldean jokatzen bere benetako identitatea zein zen aurkitu zuten arte. "Ray" izenarekin ezagutzen zioten taldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chawan

thumb|Chawan ontzia eta tea prestatzeko tresna osagarriak.
Chawan (茶碗, literalki txineraz "te-katilua") tea prestatu eta edateko ontzia da. Ekialdeko Asiako te-zeremonietan chawan mota desberdinak erabiltzen dira, katiluaz gain tresna gehigarriak ere erabiliz.

Chawan katiluak Txinan sortu ziren. Japoniako zaharrenak Txinatik inportatuak izan ziren XIII. eta XVI. mendeen artean.

*Jian* motako chawan delakoa, Japoniako *Tenmoku* izenez ezagina, tearen zeremonia japoniarrerako te-katilu gogokoena izan zen XVI. mendera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galdarraztatze

thumb|Arroz eta barazkia arrautza galdarraztatuarekin

**Galdarraztatze  teknika** kozinatze teknika bati esaten  zaio. Ur irakinetatik edo epeletik abiatuta oso denbora laburreko egosi aldiari esaten zaio.

## Erabilpena 
Denbora gutxi behar duten osagaiei aplikatzeko. Legatza, lanpernak, izkirak, arrautzak. Barazkiei, izoztu aurretik entzima aktiboak kendu eta hobeto mantentzeko. Lekak, zerbak, azalorea....Tomate naturala zuritzeko ere erabiltzen da.

## Hainbat aholku 
Barazkientzako ur ugari jarri eta hauek poliki-poliki bota ur irakinetara , honek irakina gal ez dezan. Modu honetan, kolorea hobeto mantenduko da.
Galdarraztatutako arrautza prestatzeko, urak ez du irakin behar.

## Ikus, gainera 
* Arrautza_galdarraztatua

## Kanpo estekak
Perugiako katedrala

**Perugiako katedrala** Perugian (Umbria, Italia) dagoen eliza da, eta Laurendi deun martiriari eskainia dago (*San Lorenzo* italieraz). Italiako katedralekin gertatzen den bezala *Duomo di Perugia* ere esaten zaio, Perugiako Duomoa.

## Ezaugarriak 
Kanpotik, alboko fatxadako dekorazio geometrikoa nabarmentzen da, bi koloretako marmolarekin, non Bernadí de Siena predikatzen zuen espazio altu bat zegoen eskalinata baren uruan. Barrualdea gotikoa da, garaiera bereko hiru naberekin. Bitralak diseinu flamenkoetan inspiratuta daude.

Elizan kapera berezia du eta bertan gordetzen da Eraztun Santua, Perugiako erlikia preziatuena, *Santo Anello* deritzotena: ustez Josefek ezkontzan Andre Mariari eman zion eraztuna da.

1304–05 urteetako kardinal katolikoen konklabea hemen egin zen, eta Klemente V.a  bertan aukeratu zuten aita santu.

## Iruditegia 

Fitxategi:Duomo di perugia 02.jpg|Katedralaren ezkerraldea, plaza nagusira ematen duena.
Fitxategi:Cattedrale-san-lorenzo-pulpito.JPG|Kanpoko pulpitua.
Fitxategi:Duomo di Perugia 05.jpg|Sabaiko freskoak.
Fitxategi:Perugia, cattedrale di San Lorenzo (062).jpg|Aldare nagusia.
Fitxategi:Duomo_di_Perugia_11.jpg|Eraztun Santuaren kapera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Seara

**Laura Seara Sobrado** (Allariz, Ourense, 1975eko apirilaren 20a) Galiziako abokatu eta politikaria da. Galiziako Parlamentuko diputatua izan zen (2001-2011) PSOEren aldetik, Gorte Nagusietako diputatua (2011-2015) eta José Luis Rodríguez Zapateroren gobernuko Berdintasunerako estatu-idazkaria, 2011n. 2016ko urritik, PSOEko kudeatzailearen Antolaketa eta Komunikazio koordinatzaile federala izan da, Pedro Sánchezek alderdiko idazkari nagusi gisa dimisioa eman ondoren.

## Biografia 
Zuzenbideko lizentziatura eta Zerbitzuen Kalitateko masterra du. Kalitate-aholkulari gisa lan egin du zenbait enpresatan, eta Espainiako Gazteriaren Kontseiluko lehendakariorde izan da. 2001ean, Galiziako Alderdi Sozialistaren (PSdeG-PSOE) Galiziako Parlamentuko VI. Legegintzaldiko diputatu hautatu zuten, eta VII. eta VIII. legegintzaldietan errepikatu zuen. 2010eko urtarrilaren 18an eman zuen baja. 2016ko maiatzean Searak salatu zuen Sánchezek berriro ere ekainaren 26ko hauteskundeetako zerrendetatik kanpo utzi zuela.

2016ko urrian, PSOEko kudeatzailearen Antolaketa eta Komunikazio koordinatzaile federala izan zen, Pedro Sánchezek idazkari nagusi gisa dimisioa eman ondoren.

## Bizitza pertsonala 
2010eko urrian Xosé Ramón Carballo kazetariarekin ezkondu zen.

## Iruditegia 

Fitxategi: Almudena Fontecha y Laura Seara.JPG|Almudena Fontecha eta Laura Seara, UGTko Emakume zuzendarien eskola, 2010
Fitxategi:Lourdes Pastor - Inauguración Curso de Teoría Feminista 20 aniversario.jpg|Celia Amoros eta Lourdes Pastor, Teoria Feministaren Ikastaroaren 20. urteurrenaren ospakizunaren hasierako mahaia, Madril

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morquio sindrome

**Morquio sindromea** edo **Mukopolisakaridosi IV tipoa** edo **MPS IV**, desorden metaboliko bat da, honetan gorputzean gertatutako erreakzio kimiko anormalek prozesu metaboliko normala burutzea eragozten dute. Gen bakarreko anomalia hereditarioa bezala ere definitu daiteke, haietako gehiengoa autosomiko errezesiboak baidira.

Izena gaixotasun hau lehenbizikoz deskribatu zuen Luis Morquio uruguaiar medikuaren omenez darama.

## Sintomak 
Hezurduran anomalia larriak sortzen ditu, batzutan taila baxua eta nanismoa, bizkarrezurraren desitxuraketa, tartean eskoliosia eta zifosia, entzumenaren galera, kornearen opakotasunaren ondoriozko ikusmen anomaliak, baita lesio hepatikoak, bihotzekoak eta arnas aparatukoak ere. Horregatik gaixotasun hau duten pertsonen bizi itxaropena 40 urte ingurukoa da.

## Kanpo estekak
Stanislav Xuxkevitx

**Stanislav Stanislavovitx Xuxkevitx** (; ; Minsk, 1934ko abenduaren 15a - *ibidem*, 2022ko maiatzaren 3a) bielorrusiar zientzialari eta politikaria izan zen. Bielorrusiako presidentea izan zen 1991tik 1994ra.

Fisikan eta matematikan doktoratu zen eta Bielorrusiako Zientzien Akademiako kide izan zen. 1960ko hamarkadan Minskeko elektronika lantegi batean ingeniari lanetan zebilela Lee Harvey Oswalden irakasle izan zen.

1991ko irailean Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistako Kontseilu Goreneko presidente izendatu zuten. Bielorrudiako Independentziaren bozketa gidatu zuen eta 1991ko abenduaren 8an Boris Jeltsin eta Leonid Kravtxukekin sinatu zuen SESB desegitea eta Estatu Independenteen Erkidegoa sortzea. Bielorrusiako lehen presidentea izan zen eta Errusiari sobietar arma nuklearrak kendu zizkion. 1994an kargutik kendu zuten eta presidentetzarako hauteskundeetan garaitu egin zuten. 1997tik 2018ra, Bielorrusiako Asanblada Sozialdemokrata alderdiko buru izan zen.
Luis Morquio

**Luis Morquio** (1867ko irailaren 24a, Montevideo &ndash; 1935eko ekainaren 19a), uruguaiar mediku eta irakasle bat izan zen.

Bere omenezko izena daraman Morquio sindromea lehenbizikoz deskribatu zuen.

[
Margarita Barainka

**Margarita Barainka Etxebarria** (Errigoiti, Bizkaia, 1922-01-27) Gernikako bonbardaketaren lekukoa.
thumb|260px|Gernikako bonbardaketa
## Bizitza 
Errigoitiko Madalenbeko baserriko Luzia Etxebarria eta Ispasterko Fermin, baserrira ezkondu eta hantxe sortu zuten familia. Margarita izan zen haien lehen alaba.

### Lehen urteak 
Margarita Errigoitiko udaletxearen etxabean zegoen nesken eskolara joan zen gerra aurretik. Gaztelania izan zen eskolako hizkuntza bakarra. Sarri joaten zen Gernikara, astelehenetan, batik bat. Noizik behin Bilbora ere joaten zen, ama Bilboko jatetxe baten sukaldari lan egindakoa zenez, trenak eskaintzen zieten aukeraz baliatuz txangoak egiten zituzten Bizkaiko hiriburura.

### Bonbardaketa 
1937ko apirilaren 26an, Gernikako bonbardaketa egunean, 15 urte zituen Margaritak. Astelehen horretako goizean, matxino faxisten alde borrokatu zuten hegazkin alemaniarrek Gerrikaitz eta Arbatzegi (Munitibar, gaur egun) suntsitu zuten egunean, etxetik ikusi zituen hegazkinak Oiz aldetik hurbiltzen. 

Ikusitakoaren ondoren, beldurtu egin ziren eta amak Gernikako azokara bera bakarrik joatea erabaki zuen. Arratsaldeko laurak inguruan hasi zen erasoa. Hiru orduz estolda estu batean babestuta egon ondoren, gauez lortu zuen amak etxera itzultzea. Tartean etxekoak estu eta larri, eta larriago hurrengo egunetan frentea eta borrokak Errigoitira iritsi zirenean, izkutatuta, tirokatuta, etxaldea trintxeraz josia.

## Erreferentziak 
## Kanpo esketak 
* Margarita Barainkaren testigantza Youtube. Bideoa
Gaixotasun metaboliko

**Gaixotasun metabolikoa** edo **desorden metabolikoa**, erreakzio kimiko anormalek prozesu metabolikoa normala eragozten duetenean gertatzen da.

Gen bakar hereditario baten anomaliarengatik agertu daiteke (jaiotzatiko desorden genetikoa), horietak gehienak dominantzia genetikoaren ondorioz sortuak dira.

## Kanpo estekak
Ad Wijnands

**Ad Wijnands** (Maastricht, 1959ko martxoaren 10a) Herbehereetako txirrindulari ohia da.

Profesionala 1980tik 1993ra, bere kirol ibilbideko urterik oparoena 1981a izan zen, non Belgikako Itzulia, Étoile de Bessèges, Scheldeprijs eta Frantziako Tourreko 2 etapa irabazi zituen. Profesionaletako azken bi urteak TVM taldean eman zituen eta erretiratu ostean, talde honetako kirol zuzendaria izan zen 1995 eta 1997 artean.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra ItzuliHandietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Ad Wijnandsen fitxa
*  Ad Wijnands Cyclebase.nl weborrian
2022ko Ipar Irlandako Biltzarrerako Hauteskundeak

**2022ko Ipar Irlandako Biltzarrerako Hauteskundeak**, maiatzaren 5ean, ostegunez, Ipar Irlandako Biltzarrerako biltzarkideak nahiz Ipar Irlandako lehen ministro aginte-kargurako hautagaitza bozkatu diren hauteskundeak dira.
Lorenzo II.a Medici

'''Lorenzo di Piero de' Medici'* (Florentzia, 1492ko irailaren 12a - Careggi, 1519ko maiatzaren 4a) Florentziako burua eta Urbinoko dukea izan zen.

Piero de Medici eta Alfonsina Orsiniren semea izan zen. 1513ko abuztuan Florentziako buru bihurtu zen. Osaba Leon X.a Aita Santuak Urbinoko duke izendatu zuen 1519an.

1518an Madeleine de la Tourrekin ezkondu zen. Katalina haien alaba Frantziako erregina ezkontidea izan zen.

Medici kaperako Lorenzoren hilobia Michelangeloren estatua batez apainduta dago.

Niccolò Machiavellik Lorenzori eskaini zion *Printzea'' lana.
Cochemgo gaztelua

**Cochemgo gaztelua** edo **Cochemgo gaztelu inperiala**, , Alemaniako Cochem udalerrian dagoen gaztelu bat da, Renania-Palatinatua estatuan. Mosela ibaiaren ibarraren gaineko muino batean dago.

Jatorrizko gotorlekua 1000. urte inguruan eraikia izan zen, Palatinatuko kondeen eta Hohenstaufen leinuaren egoitza inperiala bilakatuz.

XIX. mendean Louis Ravené prusiar enpresaburuak jabetza erosi zuen eta 1868-1877 artean gotiko estiloan zaharberritua izan zen. 1942an jabetza publikokoa izatera igaro zen eta 1978tik aurrera Cochemgo Udalaren jabetzakoa da.

## Irudiak 

Irudi:20150810Cochem.jpg|Gazlua Cochem eta Mosela ibaiaren gain.
Irudi:Cochem borga.jpg|Gaztelua.
Irudi:Reichsburg Cochem, Kaminzimmer (8294573432).jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Leo van Vliet

**Leonardus Quirinus Machutus ("Leo") van Vliet** (Honselersdijk, Hego Holanda, 1955eko azaroaren 15a) Herbehereetako txirrindulari ohia da.

Profesionala 1978tik 1986ra, bere garaipenik aipagarrienak Gante-Wevelgem, Valoniako Sari Nagusia eta Dunkerqueko Lau Egunak izan ziren, horretaz gain Frantziako Tourreko etapa bat lortu zuen. Erretiratu ostean Amstel Gold Race lasterketako zuzendari izendatu zuten 1995ean. 2002an Amstel Curaçao Race sortu zuen, Curaçaon jokatzen zen Criteriuma. 2009an Egon van Kessel ordezkatu zuen Herbehereetako errepideko taldeko hautatzaile lanetan 2012ko denboraldiaren amaiera arte.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Leo Van Vlieten fitxa
FC Nassaji Mazandaran

thumb|250px|2022ko Hazfi kopako garaipena ospatzen.
**Nassaji Mazandaran Football Club** () Irango futbol taldea da, Qaem Shahr hirikoa, Persiar Golkoko Pro Ligan parte hartzen duena. 2022an, Hazfi kopa irabazi zuen.

## Palmaresa 
* Irango liga (0)
* Irango kopa (1): 2022.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natacha Bustos

**Natacha Bustos** (Eivissa, Balearrak, 1981) komiki-marrazkilaria da.

## Biografia 
Natacha Arte Ederretan diplomatu zen Granadan. Urtebete eman zuen Pekinen, eta han pintzelari eta tintari ekin zion teknika lantzeko, eta, hala, estiloa landu zuen.Bere lehen eleberri grafikoa hondamendian oinarritzen da, eta Glenat Españan argitaratu zuen, ondoren Frantsesera, Japonierara eta Koreerara itzuli zen eleberria, eta Girasol saria jaso zuen 2012an.

Espainiako hainbat tebeo-taldetan parte hartzen du, eta Caniculadas taldeko kide da.

Zenbait komiki eta animazio-proiektutan lan egiten du. Bereziki Marvelen egindako bere lana nabarmendu da, *Moon Girl and Devil Dinosauren* marrazkilari gisa.

Marvel 616 dokumentalean parte hartu zuen, Javier Garrónekin batera.

## Lanak 
* *Tchernobyl. La Zona* (*Chernobil-La zona*),  Natacha Bustosen irudiak, Francisco Sánchezen gidoia (De los aros en el O, 2011)
* *Lolita HR*, gidoia Delphine Rieu, irudiak Javier Rodríguez (1, 2 eta 3 tomoak) ondoren Natacha Bustos (t4 *Renacimiento*, 2015)
* seria *Spider-Man Universe* (en) t1- *Cambio de vida* , gidoia Dennis Hopeless, irudiak Natacha Bustos eta Javier Rodríguez (Panini Comics, 2016)
* seria *Moon Girl and Devil Dinosaur* t1- *Repeat After M*, gidoia Brandon Montclare eta Amy Reeder Hadley, irudiak Natacha Bustos (Marvel, 2016)
* Kontakizun grafikoa *La llamada de Barcelona*  Natacha Bustos eta Gabriela Wiener, in Xxi *De las científicas y de los hombres* (2015)  (ISBN 2356380841).
* *Strange Deportes Stories* tomo 3 (2015)

## Sariak eta goraipamenak 
* Girasol saria 2012an, *Tchernobyl la zona*, lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Cat
* Zure bloga
* Bere galeria Marvel-en
*
Maddiren trajeria

***Maddiren trajeria*** Gerardo Mungiak idatzi duen pastoralaren izenburua. Lana 2022an taularatu nahi dute, Xaretan, urriaren 15 eta 16an, Zugarramurdiko leizetan, eta hirugarren saio bat ere aurreikusten dute Saran. Errejenta Pantxika Urruti izango da eta harekin lau herrietako 100 pertsona baino gehiago arituko dira antzezpen honetan.

## Argumentua 
Gerardo Mungiak, Pintxek, idatzi du pastorala. Gaia euskal mitologiaren gai klasikoa eta kantuetan ere jasota izan dena da. Poema Benito Lertxundik, Jean Mixel Bedaxagarrek eta Haizea taldeak kantu bilakaturik abestu izan dituztenak. Piarres Lafitte baxenafarrak ‘Maddi oreina bilakatu neska’ izena eman zion 1965ean, baina Mungiari eta herritarrei izena aldatzea egokiagoa zela iruditu zitzaien, antzerkiarekin bat egin dezan.

Antzezlanak egunez orein eta gauez neskatila den Maddiren istorioa kontatzen du. Etxeko zakurrek oreina hilko dute eta hortik abiatzen da istorioa, nerabetasunetik gaztetasunerako bidea, ehizaren bi alderdiak, oihaneko piztiak, euskal mitologiako hainbat pertsonai. Hauekin batera, pastoralak behar duen gaiztotasuna irudikatuko dute Xaretan ezagunak izan diren inkisidoreak, Urdazubiko abadea, Pierre de Lancre, Aymeric Picaud edota Valle Alvaradok.

## Koordinatzaileak 
Pantxika Urruty da errejenta, koordinatzaile nagusia da. Beste bortz alor ekarriko ditu oholtza gainera: idatzia, kantua, dantza, musika eta jantziak: 

* Idazlana, Gerardo Mungia Pintxe
* Musika eramailea, Patrick Calvet, bertze hamar bat musikarirekin
* Dantza eramailea, Arnaud Izal, satan dantzetan berezitua eta dantza sozialen irakaslea, Pierre Goyaren laguntzarekin; 
* Kantu eramailea, Marylis Daguerre 
* Kostunen eramailea, Beronik Ondikola, hamar bat dendariekin jantziak egin eta josteko

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Pastoral

## Kanpo estekak 
* [Erreportaia Xaloa Telebista(https://eu.wikipedia.org/wiki/Xaloa_Telebista)n.]
* Joseba Aurkenerena: Xaretako pastorala, euskal izaeraren gorazarre. https://www.kazeta.eus/eu/info_kz/20221105/xaretako-pastorala-euskal-izaeraren-gorazarre