open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hirutasun Santuaren abadia (Venosa)

**Hirutasun santuaren abadia,** (), Venosan dagoen abadia katoliko bat da, Potenzako probintziako Vulture eskualdean, Italiako hegoaldeko eskualdean, Basilicata deitua. Abadiako multzoaren arkitekturak erromatar, lonbardiar eta normandiar estiloen eraginak ditu. Multzoa Venosako Parke Arkeologikoan ("parke arkeologikoa") dago, herritik 1,5 kilometro ipar-ekialdera; Melfi-Rapolla-Venosa elizbarruti katolikoan dago. Multzoa, garai ezezaguneko eliza zahar batez, monasterioko eraikinez eta "Incompiuta", amaitu gabeko eliza edo eliza berriaz osatua dago, XI. mendearen amaieran hasi eta sekula amaitu ez zena. Multzoa Monumentu Nazional izendatua izan zen 1897ko azaroak 20ko Errege Dekretu baten bidez .

## Historia 
Ez da ezagutzen zein egunetan eraiki zen monasterioa; zenbait elementu VIII. mendekoak izan daitezke. Urte berean aita santuak Roberto Guiscardo Puglia eta Calabriako duke izendatu zuen, eta Guiscardek abadia bere domeinuen gune erlijioso bihurtu zuen.

1297an, komunitatea jada bideragarria ez zela argudiatuz, Bonifazio VIII.a aita santuak abadia San Benitoren Ordenatik Ospitaleko Zaldunetara igarotzea agindu zuen (Maltako ordena) .

## Eraikuntza 
Eliza, antzinako erromatar eraikin inperial bat zegoen tokian dago, ziuraski domus bat, aurretik errepublikar okupazio baten eta beranduago Antzinaro berantiarrean egindako aldaketa baten arrastoak dituena. Elizaren horma batzuk, zuzenean, hasierako egiturako mosaikoen pisuetan eraikita daude.

Abadiak Altavillatarren hilobia du, non normandiar familiako bost kideak lurperatuta dauden: Guillermo Brazo de Hierro, Drogo, Hunifredo, Guillermo del Principado eta Roberto Guiscardo.

Bere hezurrak, aurretik bereizita lurperatuak, monumentu bakar batean bildu zituen XVI. mendearen erdialdean Agostino Gorizio Novarako Barbak, Maltako Ordenaren bailegoak.

Abadian dagoen beste hileta monumentu bat Alberada Buonalbergoren hilobia da, Roberto Guiscardoren lehen emaztea, Salernoko Sichelgaita printzesak arbuiatu zuena.

Elizaren hegoaldean eta harekiko angelu zuzenean orientatua, basilika paleokristau baten aztarnak daude, ziuraski V. mendearen amaieran edo VI.aren hasieran eraikia, bataiarri hexagonal batekin abside trifolio batean.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Abbazia_della_Santissima_Trinit%C3%A0_(_Venosa).jpg
Fitxategi:Abbazia_della_SS._Trinit%C3%A0_-_Incompiuta_-_Interno.jpg
Fitxategi:Giugno_23_2018_Venosa_(170).jpg
Fitxategi:Venosa_Trinit%C3%A0_interno.jpg
Fitxategi:Abbazia_Santissima_Trinit%C3%A0_Venosa_Affresco_navata_destra.jpg

## Bibliografia 
* Corrado Bozzoni (1979). Saggi di architettura medievale: la Trinità di Venosa, il Duomo di Atri. Roma: Università degli studi, Istituto di fondamenti dell'architettura.
* Antonio Canino (1980). Basilicata, Calabria. Milano: Touring Club Italiano. .
* Emanuele Lauridia (1961). La chiesa della SS. Trinità di Venosa: monumento nazionale dal 20-XI-1897. Bari: Arti grafiche Laterza.
* Antonio Vaccaro (1998). Guida di Venosa. Edizioni Osanna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amalfiko katedrala

**San Andres Apostoluaren Katedrala** () IX. mendeko katedral katoliko bat da, Piazza del Duomon, Amalfin, Italian. Antzina Amalfi elizbarrutiaren gotzain egoitza, 1986tik Amalfi-Cava elizbarrutiarena izan da, 'Tirreni.

Nagusiki arabiar eta normandiar erromaniko estilokoa, hainbat aldiz birmoldatua izan da, elementu erromanikoak, bizantziarrak, gotikoak eta barrokoak gehituz. Katedralak, alboko IX. mendeko Gurutziltzatuaren Basilika hartzen du. Basilikatik gertu San Andresen kripta dago.

Katedralik berriena basilikarik zaharrenaren ondoan eraiki zen, aurreko tenplu baten hondakinen gainean. San Andresen hondakinak Konstantinoplatik Amalfira eraman ziren 1206an Pedro de Capua kardinalak gurutzatu zuen Laugarren aldian. 1208an kripta osatua izan zen eta erlikiak elizari eman zitzaizkion.

## Irudiak 

Fitxategi:Duomo_Amalfi_Italy_Architecture_Photography_(150565683).jpeg
Fitxategi:Amalfi_-_Duomo_di_Sant%27Andrea_3.jpg
Fitxategi:Amalfi_Cathedral_interior_01.jpg
Fitxategi:Amalfi_-_Chiostro_del_Paradiso.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Vandervoort

thumb|Laura Vandervoort 2010ean.
**Laura Dianne Vandervoort** (Toronto, 1984ko irailaren 22a) Kanadako aktorea da. Kanadako *Instant Star* telesailean egin zen ezagun eta ondoren zientzia fikziozko *Smallville* eta *V* telesailetan hartu zuen parte.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Vandervoort Toronton jaio zen. Ama kanadarra eta aita herbeheretarra du. Jaio ondorengo asteetan meningitisez gaixotu zen eta medikuek bizitzeko itxaropenik eman ez zioten arren aurrera atera zen. Gaztetan oso kirolaria zen eta futbolean, karatean (2. mailako gerriko beltza), saskibaloiean, tenisean, gimnasian eta beisbolean aritu zen.

### Ibilbide profesionala 
Hainbat telesailetan gonbidatu gisa aritu ondoren CTV kateko *Instant Star* telesaileko protagonista bihurtu zen 2004an eta lau denboraldi iraun zituen telesailak. 2007an *Smallville* telesailean Supergirl-en papera egiteko aukeratua izan zen. 7. denboraldian ohiko aktorea izan zen eta hurrengo denboraldietan atal bakan batzuk egin zituen.

2009an *V* telesailean agertu zen Lisaren papera eginez. Saioko protagonistetako bat izan zen, Anna buruzagiaren alaba baitzen.

2014 eta 2016 artean Bitten telesaileko protagonista izan zen eta 2016an *Supergirl* telesailean agertu zen, baina oraingoan haren etsaiaren paperean, Indigo/Brainiac 8 hain zuzen ere.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Ariano Irpinoko katedrala

**Santa Mariaren Jasokundearen Katedral Basilika** edo **Ariano Irpinoren katedrala**() Italiako Campaniako Avellino probintzian dagoen katedral katoliko bat da, Andre Maria Birjinaren Jasokundeari eskainia. Arianoko elizbarrutiaren gotzain egoitza izan zen, eta orain Ariano Irpino-Lacedoniaren elizbarrutikoa da.

Arianoko katedrala gurutze latindar formako oinplanoko eraikin erromanikoa da, hiru habearte ditu ertz-bobedaren azpian, transeptu goratu batek gurutzatzen du eta presbiterioan amaitzen da. Katedrala Ama Birjinaren Jasokundeari eta San Ottone Frangipaneri eskainita dago. 1984an, Joan Paulo II.a aita santuak basilika txiki titulua eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudia López Hernández

**Claudia Nayibe López Hernández** (Bogota, 1970eko martxoaren 9a) kolonbiar politikaria da. Bogotako alkatea da 2019ko urrian Alianza Verde eta Polo Democrático alderdi politikoen koalizioko hautagai gisa irabazi zuenetik.

Bogotako lehen emakumezko alkatea izateaz gain, ezaguna da lesbiana eta ekologista izateagatik, baita ustelkeriaren aurkako jarreragatik ere. 

## Erreferentziak
Laterango V. Kontzilioa

[thumb|[Julio II.aren *Bulla monitorii et declarationis*, 1511.]]
**Laterango V. Kontzilioa** Erroman egin zen, bertako San Joan Laterangoaren basilikan eta hortik izena datorkio. Kontzilioa hamabi saioetan egin zen, 1512ko maiatzaren 3tik 1517ko martxoaren 16 arte egin zen. Eliza Katolikoaren arabera, hamahirugarren Kontzilio Ekumenikoa eta Mendebaldean egindako hamargarrena izan zen. Kontzilioaren atzean arazo eta interes politiko ugari zeuden. Deialdia Julio II.a aita santuak egin zuen.

## Une historikoa 
Basileako kontzilioa ez zen ondo itxi, bertan kontziliarismoa garaitua izan baitzen. Ondorioz, XV. mendearen bigarren erdian ez zen berriro ere Kontzilio Ekumenikorik ospatu. XVI. mende hasieran, 1503an, Julio II.a aita santua izendatua izan zen eta hori promes bat egin ondoren lortu zuen: Kontzilio Ekumeniko batera deituko zuela. Baina bederatzi urte pasa ondoren kontzilioa deitu gabe zegoen.

Bitarte horretan Frantziako Luis XII.a erregeak aita santuari aurre egin zion. Helburua Italian Frantziako eragina zabaltzea zen. Frantziarrak presio egin zuen eta lortu zuen kardenal talde batek Pisan bilkura bat egiteko deialdia egitea. Deialdia 1511ko maiatzaren 16an egin zen eta urte bereko irailaren 1an hasteko asmoz. Azkenean, urriaren 1.arte luzatu zen. Pisan zazpi edo zortzi saio ospatu ziren. Horietan Julio II.a suspenditua izan zen eta Kostantzan zein Basilean egon zen kontzilio giroa berreskuratzen saiatu ziren. Ez zuten arrakasta izan eta poliki-poliki giroa moteldu zen. 1512an Milanera eraman zuten bilkura eta han desegin egin zen.

## Julius II.aren erreakzioa 
Julius II.ak Pisako bilkuraren aurka erreakzionatu zuen, sasi kontzilioaz definituz. Baliogabetu zuen eta uztailaren 18rako Laterango V. Kontzilioa deitu zuen. Hasteko hasierako data apirilaren 19a zen baina frantsesez Ravenan izan zuten garaipenaren ondorioz, maiatzaren 3 arte atzeratu zen. Kontzilioak, dena dela, ez zuen arrakasta handirik izan zeren eta 1513ko otsailaren 21ean Julius hil baitzen; ordurako bost saio bakarrik eginak ziren. Batzarra Leon X.a aita santuaren agindupean bukatu beharko zen, amaiera 1517 urte arte atzeratuz.

## Lehenengo bost saioak 
Hasierako saio horietan ez ziren erabaki asko hartu. Hauek izan ziren nagusiak:
* Pisako Kontzilioa kondenatu zen.
* Kontziliarismoa kondenatu zen.
* Bourgesko 1438ko Berrespen pragmatikoa, Karlos VII.a Frantziakoak aldarrikatua, indargabetu zen.

## Bibliografia 
* Yves Chiron, *Histoire des conciles*, Édition Perrin, St Amand-Montrond, Cher, 2011 ().

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Laterango V. kontzilioa Salve Regina webgune katolikoan.
* :Laterango V. kontzilioaren dokumentazioa eta aktak.
* :Laterango V. Kontzilioa Universalis entziklopedian.
Giuliana Sgrena

**Giuliana Sgrena** (Masera, 1948ko abenduaren 20a) gerra kazetari italiarra, Iraken bahitua izan zena 2005ean.

## Biografia 
Sgrena gerra kazetaria da eta bere lana batez ere emakumeen eskumenen aldeko eta gerraren aurkakoa izan da. 1980. hamarkadan *Guerra e Pace* aldizkarian lan egin zuen. Parti d'Unité Prolétarienne alderdiaren kidea izan zen.

2005eko otsailaren 4an Iraken bahitua izan zen. Kazetaria 1988tik *Il Manifesto* egunkari komunistaren langilea zen eta hilabete bat egon zen Bagdadeko erdialdean bahituta. Martxoaren 4an aske utzi zuten.

Bere askapenean, antza, oker baten ondorioz, kazetaria zihoan automobila John Negroponte enbaxadorea babestu behar zuten soldadu estatubatuarrek tirokatu zuten. Nicola Calipari, Italiako Zerbitzu Sekretuen burua, Sgrena babesten saiatu zen eta hil zuten. Sgrena lesio bat jasan zuen; gidaria ere, Andrea Carpani, zauritua gertatu zen baita ere. Italiako Gobernuak azalpenak eskatu zituen eta George W. Bushek bere doluminak aurkeztu zituen.

2005ean Stuttgarten Bakearen Saria eman zioten.

## Obra 
### Bakarka 
* *Kahina contro i califfi. Islamismo e democrazia in Algeria*, Erroma, Datanews, 1997, .
* *Alla scuola dei taleban*, Erroma, Manifestolibri, 2002, .
* *Il fronte Iraq. Diario di una guerra permanente*, Erroma, Manifestolibri, 2004, .
* *Fuoco amico, Milano, Feltrinelli*, 2005, .
* ''Il prezzo del velo. La guerra dell'Islam contro le donne*, Milan, Feltrinelli, 2008, .
* *Il ritorno. Dentro il nuovo Iraq*, Milan, Feltrinelli, 2010, .
* *Rivoluzioni violate. Primavera laica, voto islamista*, Milan, il Saggiatore, 2014, .
* *Dio odia le donne*, Milan, il Saggiatore, 2016, .
* *Manifesto per la verità. Donne, guerre, migranti e altre notizie manipolate*, Milan, il Saggiatore, 2019, .

### Kolaborazioan 
* Giuliana Sgrena eta beste egile batzuk: *Introduzione allo studio del pensiero di Mao. Breve corso della Commissione culturale del Movimento lavoratori per il socialismo*, Milan, Edizioni di cultura popolare, 1977.
* Giuliana Sgrena eta beste egile batzuk: *La schiavitù del velo. Voci di donne contro l'integralismo islamico'', Erroma, Manifestolibri, 1995; 1999, .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kazetariaren webgune ofiziala.
Bruxismo

**Bruxismoa** edo **hortz-karraska** hortz antagonisten arteko marruskadura gogor eta iraunkorra da, honek dakarren higadurarekin. Fenomeno patologiko eta inkontziente hau loaldia bitartean agertzen da (txitxare edo heste-parasitosietan, adib.), baina baita begira-egoeran ere, umea esna dagoela (kontzentrazio psikiko handiko egoeretan edo ahalegin muskular handietan). Karraska oso gogaikarria izan daiteke misofonia duten gainerako pertsonentzat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bruce Cork

**Bruce Cork** (1916 – 1994ko urriaren 7a) estatubatuar fisikaria izan zen. 1956an, Lawrence Berkeley National Laboratoryn lan egiten ari zela, antineutroi aurkitu zuen. Lantegitik erretiroa 1986an hartu zuen. 78 urte zituelarik hil zen gaixotasun luze baten ondoren.

## Kanpo estekak 
* Bruce Corken argazkia.
* :Biografia hil ondorengo testuan.
Gene Vincent

**Vincent Eugene Craddock**, **Gene Vincent** izenez ezaguna (Norfolk, Virginia, 1935eko otsailaren 11 &ndash; Newhall, Santa Clarita, Kalifornia, 1971ko urriaren 12a) estatubatuar musikaria izan zen, rock and rollaren eta rockabillyaren aitzindarietako bat.

17 urterekin eskola utzi eta Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadan sartu zen, baina bere hanka zauritu zuen moto-istripu batek eragotzi zion itsas armadan jarraitzea. Berehala "Gene Vincent and His Blue Caps" izeneko musikaria taldea sortu zen eta Virginiako klubetan jotzen hasi zen. 1956an "Be-Pop-A-Lula" arrakasta handia konposatu zuen. 1957an beste arrakasta bat izan zuten "Lotta Lovin" abestiarekin, baina bakar batek ere ez zuen "Be-Pop-A-Lula" gainditu. Mundu osoan zehar birak egin zituen bere taldearekin eta beste artista batzuekin, 1971n hil zen arte.

Ian Duryk 1976an omendu zuen "Sweet Gene" abestiarekin eta Stray Cats taldeak Gene eta Eddie Cochran omendu zituen "Gene and Eddie" abestian.
Atsedenik gabeko zangoen sindrome

**Atsedenik gabeko zangoen sindromea** hanketako sentsazio desatseginak (besoetan ez hain ohikoak) eta atseden hartzen ari denean mugitzeko eta ibiltzeko bulkada kontrolaezina dituen nahasmendu neurologikoa da, pazienteak sentsazio horiek arintzeko egiten duen ahaleginean (batzuetan "gaueko ibiltariak" esaten zaio). Egile batzuen ustez, nahasmendu horrek munduko biztanleriaren %10i eragin diezaioke, eta XXI. mendearen hasieran ez dira horren arrazoiak ezagutzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Materako katedrala

**Materako katedrala** () Italiako Matera hiriko katedral katolikoa da. Andre Maria Birjinari eskainia dago, Madonna della Bruna eta Santa Eustakio izendatuta. Lehenago, Matera herriko gotzainen egoitza, geroago artzapezpikuak izango zena, gaur egun Matera-Irsinako artxidiozesiaren katedrala da.

## Historia 
Katedrala apuliar erromaniko estiloan eraiki zen XIII. mendean, Matera hiriko punturik garaiena osatzen duen gailurrean, eta bi Sassi mendiak banatzen ditu, antzinako San Eustakio Elizaren tokian, hiriaren babeslea zena. Eraikuntza 1203an hasi zen, Inozentzio III.a aita santuak Matera artxidiozesi mailara igo zuen urtean, Acerenzarekin batera, Acerenza eta Materako artxidiozesia bezala, eta 1270ean amaitu zen.

Jatorrizko ardura Santa Maria di Materari eskaini zitzaion, gaur egungo notario-dokumentu batean agertzen denez. Ondoren, 1318ko testamentu baten ebidentziari buruz, Santa Maria dell 'Episkopio izena jarri zitzaion, eta 1389tik, Aita Santuak (garai hartan Materako artzapezpikua zena) Bisitazioaren jaia ezarri zuenetik, Santa Maria della Brunari dedikatu zitzaion, hau ere hiriaren babeslea zelarik. Azkenik, 1627tik aurrera, Fabrizio Antinori monsinoreak, Materako artzapezpikuak, Madonna della Bruna eta San Eustakiori eskaini zien katedrala.

## Eraikina 
Mendebaldeko frontean, hamasei izpiko arrosetoia eta ezkerrean 52 metroko kanpandorrea dira nagusi. Katedralak gurutze latindar formako oinplanoa du eta hiru habearte ditu.

Barrualdean, bizantziar estiloko fresko bat dago, Madonna della Bruna eta Haurra irudikatzen dituena; Materako San Joanen erlikiak (hemen 1830ean lekualdatuak); absidean zizelkatutako egurrezko korua; Pesebre baten talde eskultoriko bat (1534, Jaiotzaren eszena), Altobello Persiok zizelkatua; Anuntzioko kapera Zaharberritze lanetan.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Matera_BW_2016-10-15_14-04-08.jpg
Fitxategi:Duomo_di_matera,_interno_01.jpg
Fitxategi:Duomo_di_matera,_interno_03.jpg
Fitxategi:Matera,_Duomo,_interior.jpg
Fitxategi:Matera,_Duomo,_facade,_detail.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nieves Herranz

**Nieves Herranz** emakume aktore eta gidoilari espainiarra da. Alejandro Amenábar zuzendariaren lehenengo laburmetraietan parte hartu zuen. Zuzendari horrekin ere, *Tesis* filma egin zuen, 1996an; filman Sena Márquez-en papera egin zuen.

## Filmak aktore gisa 
* *Himenóptero* (1992)... María
* *Luna* (1995), Luna
* *Tesis* (1996), Sena Marquez
* *Ni contigo ni sin ti* (bi gertaldi, 1998), Ana

## Filmak gidoilari gisa 
* *Luna* (1995)
* *La Yaya* (2001)

## Kanpo estekak 
* :Nieves Herranz IMDb webgunean.
Larritasun

[thumb|"Bihotz eten orduak" ([Julio Romero de Torres, 1904).]]

**Larritasuna**, **angustia** edo **larrimina** berehalako mehatxu bat hautematean erantzun gisa sentitzen den estutasuna da: bihotz aurrean eta epigastrioan ondoeza sentitzen da, eta arnasketa eta bihotz-taupadak bizkortu egiten dira. Erabilera arruntean, muturreko antsietatea edo beldurra da. Hala ere, hain izaera partikularreko egoera afektiboa denez, diziplina zientifiko baten aztergaia izan da: psikologia, eta bereziki psikoanalisiarena, ezagutzarako ekarpen nagusiak egin dituena eta bere funtsezko kontzeptuetako bat bihurtu duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Zantzu kliniko

**Zantzu klinikoak** adierazpen objektiboak dira, klinikoki fidagarriak, eta azterketa medikoan behatzen dira, hau da, pazientearen azterketa fisikoan, sintomak ez bezala, elementu subjektiboak baitira, pazienteak soilik hautemandako seinaleak, hala nola mina, ahultasuna eta zorabioa. Semiologia klinikoa medikuak, pazientearen azterketa psikofisikoaren bidez, izan ditzakeen zantzuak ikertzeko baliatzen duen diziplina da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loaren nahasmendu

**Loaren nahasmendua** loaren eta esnatzearen arteko zikloaren ohiko garapenari eragiten dioten nahasmendu asko dira. Loaren nahasmendu batzuk oso larriak izan daitezke, eta gizabanakoaren funtzionamendu fisiko, mental eta emozionala oztopatu dezakete. Nahasmendu ohikoenak honako hauek dira:

* Loaldiko apnea: pertsonak arnasketan geldialdi bat edo gehiago egiten duenean edo lo dagoen bitartean azaleko arnasketak dituenean.
* Enuresia: lo dagoen bitartean, pertsonak ohean pixa egiten du; normalean, haurrei gertatzen zaie. Askotan herentziazkoa da.
* Loezina: logale eskasa, lasaia, kalitate txarrekoa da.
* Atsedenik gabeko zangoen sindromea: nahasmendu honetan hankak mugitu nahi edo behar dira sentsazio gogaikarriak eteteko.
* Loaren paralisia: nahasmendu horretan, REM fasearen erdian esnatzen da, burmuina aktibo dagoenean, baina zure gorputzak ez; nahasmendu horrek zure gorputza mugitzea eragozten dizu, begiak izan ezik; azken horretan beldurrak eragindako eldarnioak ager daitezke.
* Gaueko izuak: nahasmendu horren ezaugarria da pertsona malkartsu eta izututa esnatzea.
* Lo-ibiltzea: pertsonak oinez ibiltzen dira edo beste jarduera bat egiten dute oraindik lo daudela.
* Narkolepsia: pertsonak lo handia egiten du egun osoan, aurreko gauean bere ordu osoak lo egin baditu ere. Bat-batean, nahi gabe lokartzen da eguneko edozein ordutan.
* Beste parasomnia batzuk

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Epigastrio

Anatomian, **epigastrioa** edo **bihozturia** abdomena banatzen den bederatzi zatietako bat da. Mugakide hauek ditu: gorantz, bularrezurreko xifoides apofisiekin eta ertze kondralekin (saihetseko arkua osatzen dutenak); beherantz, mesogastrioarekin; eta alboetara, abdomeneko muskulu zuzenaren alboetako ertzekin. Eskuineko eta ezkerreko hipokondrioen artean dago.

Epigastrioak urdail osoa, gibeleko ezker lobulua, pankrearen burua eta toraxeko aortaren zati bat ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endometrioko kartzinoma

**Endometrioko kartzinoma** umetoki-gorputzeko kartzinoma da, endometrioko ehunetik sortua. Endometrioko minbizia oso ohikoa da herrialde garatuetan; mota ohikoena adenokartzinoma endometriodea da, menopausia hasi eta hamarkada gutxira gertatzen dena eta estrogenoarekiko esposizio handiegiari lotua dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baginako minbizi

**Baginako minbizia** edo **baginako kartzinoma** baginako epitelio lau poligeruzatutik eratorritako tumore gaiztoa da. Ez da oso ohikoa, eta 50 urtetik gorako emakumeetan gertatzen da batez ere, nahiz eta edozein adinetan ager daitekeen, haurtzaroa barne. Askotan sendabidea izaten du, batez ere bere fase goiztiarretan diagnostikatzen bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lynchen sindrome

**Lynchen sindromea** edo **kolon eta ondesteko minbizi hereditario ez-poliposikoa** normalean gorputzeko DNA konpontzen duen gene batean heredatutako mutazio edo anormalitate baten ondorioz sortzen diren hainbat minbizi hereditario biltzeko izendapen orokorra da. Lynch sindromeak diagnostikatzen diren koloneko eta ondesteko minbizi guztien %2 eta %7 artean sortzen ditu. Koloneko minbiziaren batez besteko adina 64 urtekoa da biztanleria orokorrean, eta 44 urtekoa sindromea dutenen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cavumeko minbizi

**Cavumeko minbizia** edo **errinofaringeko minbizia** cavumaren tumore gaizto bat da, Cavum faringearen goialdea da, nasofaringe, epifaringe edo errinofaringe bezala ere ezagutzen dena. Sudur-barrunbeen atzetik eta bizkarrezurraren aurretik dago, organo honetan Eustakioren tronpak amaitzen direlarik. Europan oso gutxitan gertatzen da, baina Asiako hego-ekialdean oso ohikoa da, bereziki Guangdong eskualdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adenokartzinoma

**Adenokartzinoma** guruin-ehunean sortzen den tumore gaiztoa da. Hau da minbizi-motarik usuena (arnas zuhaitzetik, digestio-hoditik, bularretatik, kolonetik edo prostatatik eratorriak nabarmentzen dira). Hasiera batean, adenoma (guruin-tumore onbera) moduan ager daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adenoma

**Adenoma** epitelio-tumore onbera da, guruin exokrinoetan edota guruin endokrinoetan sortzen dena eta haien itxura hartzen duena. Adenomak onberak diren arren, denborarekin eraldatu eta gaizto bihur daitezke. Kasu honetan adenokartzinomak deitzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prognatismo

**Prognatismoa** aurpegia, eta batez ere baraila, aurrerantz irtena egotea da, garezurraren zatirik aurrekoenari tangentea den plano bertikala baino oraindik ere irtenago. Hainbat faktorek eragiten dute, horien artean, herentziazkoak edo gizakien edo animalien bizitzako inguruabarrak.

## Historia 
Oro har, giza espeziearen aurrekoetan ikus daiteke, Cro-Magnoneko gizona bezala, edo *Homo* generoko beste espezie batzuetan, neandertalak kasu.

Prognatismoa Habsburgotarren dinastiaren bereizgarria izan zen, batez ere, honen adarretako bat zen eta Espainiako tronuan izandako Austriako Etxearena. Dinastia horretan ohikoa zen endogamiaren ondorioz, prognatismoa nabarmena zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nasofaringe

**Nasofaringea**, **cavuma** edo **errinofaringea** ahosabai-errezelaren gainean eta sudur-hobien atzean dagoen faringearen zatia da. Iragazkorra den hiru zatietatik bakarra da, hau da, etengabe irekita dago airera. Atzeko hormako mukosan Eustakioren tronparen irekiera dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orofaringe

**Orofaringea** faringearen erdialdeko zatia da, ahosabai-errezelaren eta epiglotisaren goiko ertzaren artekoa, ahutzen istmoaren bitartez ahoarekin komunikatzen dena. Orofaringea janariak, likidoak eta listua irensterakoan ahotik hestegorrietarantz igarotzen diren tokia ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laringofaringe

**Laringofaringea** edo **hipofaringea** faringearen parterik behekoena da, orofaringetik eta errinofaringetik ondo bereizia, epiglotisaren goiko ertzetik hestegorriraino hedatzen dena. Laringofaringearen esplorazioa laringoskopio edo esofagoskopia bidez lortzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezproi (botanika)

[thumb|300px|*[Utricularia sandersonii* landarearen loreek ezproi luzeak dituzte.]]
**Ezproia**, botanikan, hodi itxurako luzakina da, zenbait lorek, korolaren edo kalizaren oinaldean, kanporantz dutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shane Meadows

**Shane Meadows** (Uttoxeter, Staffordshire, Ingalaterra, 1972ko abenduaren 26a) ingeles zine zuzendari, gidoilari eta aktorea da. Zinema independentean egindako lanagatik ezaguna da, bereziki *This Is England* (2006) eta bere hiru sekuelak (2010-2015) .

Meadowsen beste filmak honakoak dira: *Small Time* (1996), *Twenty Four Seven* (1997), *A Room for Romeo Brass* (1999), *Once Upon a Time in the Midlands* (2002), ''Dead Man's Shoes* (2004), *Somers Town* (2006), *Le Donk &amp;amp; Scor-zay-zee* (2009), eta *The Stone Roses: Made of Stone* (2013).

## Bizitzako lehen urteak 
Meadows 1972ko abenduaren 26an jaio zen Uttoxeteren, Staffordshiren . Bere aita Arty, kamioi gidaria, Susan Maxwell haurraren gorpua aurkitu zuen, eta hasiera batean hilketaren susmagarritzat jo zuten. Horren ondorioz Meadowsek jazarpena jasan zuen eskola.  Meadows Nottinghamen bizitzera joan zen 20 urte zituenean. 

## Filmografia 
### Film luzeak 
* *Small Time* (1996)
* *Twenty Four Seven* (1997)
* *A Room for Romeo Brass* (1999)
* *Once Upon a Time in the Midlands* (2002)
* *Dead Man's Shoes* (2004)
* *This Is England* (2006)
* *Somers Town* (2008)
* *Le Donk &amp;amp; Scor-zay-zee* (2009)
* *The Stone Roses: Made of Stone* (2013)

### Telebista 
* *This Is England '86* (2010) (60 minutuko lau pasarte Meadows hiru eta lau pasarte zuzendu)
* *This Is England '88* (2011) (60 minutuko hiru pasarte)
* *This Is England '90* (2015) (60 minutuko lau pasarte; laugarren eta azken finalerako laugarren luzea izan zen)
* *The Virtues* (2019) (45 minutuko hiru atal; laugarrena luzeraren ezaugarria / 75 minutu) 

### On Line serieak 
* *Charity Shop Sue* (2019)

### Film laburrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Shane Meadows on IMDb
* Biographie et Filmographie du réalisateur Shane Meadows — French Shane Meadows website *ShaneMeadows.fr*
* Directors: Shane Meadows — profile, biography and filmography *Alt-Flix.co.uk*
* Shane Meadows – Further Reading & Critical Bibliography *shanemeadows.co.uk''
David Nualart

**David Nualart Rodón** (Bartzelona, 1951ko martxoaren 21a) probabilitateen teorian, bereziki prozesu estokastikoekin eta analisi estokastikoekin lotutako alderdietan, lan egiten duen matematikari kataluniarra da.

## Biografia 
Nualartek 1975ean Bartzelonako Unibertsitatean *Contribución al estudio de la integral estocástica* doktoretza tesia *egin zuen*, Francesc d'Assís Sales Vallès-en zuzendaritzapean. Bartzelonako Unibertsitatean eta Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan irakasle lanpostuak bete ondoren, katedra bat bete zuen Kansasko Unibertsitatean eta gaur egun "irakasle aparta" (*Distinguished Professor*) da bere matematika sailean.

## Lana eta sariak 
Nualartek ehunka artikulu argitaratu ditu bere arloan, eta batzorde zientifiko ugaritan egin du lan, eta editore elkartua izan da bere arloko aldizkari zientifiko askotan, eta 2006 eta 2008 artean *Electronic Communications in Probability* aldizkariko editore-burua izan *zen*. Aitortza hauek ere jaso ditu:

* Estatistikako Matematika Institutuko kide aukeratu zuten 1997an.
* *Honoris Causa* doktoregoa Clermond-Ferrand-en Blaise Pascal Unibertsitatean jaso zuen, 1998an.
* Zientzia eta Teknologiako Ibertrola Saria jaso zuen 1999an.
* Madrilgo Zientzia Zehatz Fisikoen eta Natura Zientzien Errege Akademiako kide izendatu zuten 2003tik.
* 2003tik Bartzelonako *Zientzia eta Arteen Errege Akademiako* kidea zara.
* Ikerketa Saria Madrilgo Zientzien Errege Akademiaren eskutik jaso zuen 1991n.
* 2011ko martxoan, *David Nualart-en omenez Malliavinen Kalkuluari eta Analisi Estokastikoari buruzko Nazioarteko Konferentzia egin zen* Kansasko Unibertsitatean.

## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20120331065622/http://www.math.ku.edu/~nualart/cv.pdf
* David Nualart-en web orria Kansas Unibertsitatean
72. Oscar Sariak

**72. Oscar Sarien ekitaldia** 2000ko martxoaren 26an Los Angeleseko Shrine Auditorium biltzargunean egin zuten 1999. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Billy Crystal izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Andrzej Wajda**

### Irving G. Thalberg oroigarrizko Saria 
* **Warren Beatty**

## Kanpo estekak
Foru parlamentari

**Foru parlamentariak** edo **Foru legebiltzarkideak** Nafarroako Parlamentuaren parlamentariak dira. Gasteizko parlamentuko kideak ez dira foru parlamentariak zeren eta legebiltzar horren jatorria ez dago Foruetan. Nafarroan, aldiz, bai: Nafarroa Erresuma burujabea zenean, bere Gorteak eratu zituen, XIII. mendean zehar. Hitza frankismo garaiko Foru Parlamentuaren partaideekin ere erabiltzen zen. Egungo Parlamentuan hirurogeita hamar dira legegintzaldi bakoitzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félix Galipaux

thumb|Félix Galipeau *Le Comte de Luxembourg* (1912) antzezlanean.
thumb|Idazleari eskainitako bustora, Parisko hilerrian.
**Félix Galipaux** (Bordele, 1860ko abenduaren 12–Paris, 1931ko abenduaren 7) idazlea, antzerkigile, aktore, biolin-jotzailea eta umorista frantziarra izan zen. Berak zabaldu zuen *galipette* hitza. Prentsan "Félix Mayran" izengoitia erabili zuen; Henri Pagat-ekin idazten zuenean, aldiz, "Pagalipaux".

## Biografia 
Bordelen jaio zen Félix Martin guraso ezezaguneen semea. Louise Fénélon-Galipaux-ek, bere ama, aitortu zuen 1866ko apirilaren 27an eta abizena eman zion. Parisko Kontserbatorioan lehen saria lortu ondoren, nahiago izan zuen Théâtre du Palais-Royal antzokira joan Comédie-Française baino. Ondoren, Palais-Royal antzokitik Renaissance-ra joan zen.

Hainbat antzezlan, komedia, zirriborro, bakarrizketa eta fantasia egile izan zen. Gaur egungo "komiko" antzekoa zen; bete testuekin barre eragin nahi zuen, garaian oso ohikoa zen berezitasun fisikorik edo ahoskera akatsik erabili gabe.

Félix Galipaux 1931an hil zen, Parisko Père Lachaise hilerrian lurperatu zuten. Egun, hilobian, bere brontzezko bustoa ikus daiteke.

## Obra idatzia 
### *Galipettes* 
Galipaux izan zen hitza zabaldu zuena. Hitza, antza, Frantziako mendebaldeko dialektoetan ezaguna zen. Euskaraz *Itzulipurdiak* esango genuke. Idazleak narrazio bilduma bat idatzi zuen 1887tik 1905era izenburu horrekin. Arrakasta handia izan zuen. *Re-Galipettes, Histoires de théâtre* 1930ean berrargitaratu zen, idazlea hil aurretik.
* *Galipettes*, Paris, Jules Lévy, 1887. Aurélien Schollen hitz aurrearekin.
* *Encore des Galipettes* ;
* *Toujours des Galipettes* ;
* *Rien que des Galipettes* ;
* *Plus que jamais des Galipettes* 1911 ;
* *Re-Galipettes, Histoires de théâtre* 1930.

### Beste idazlanak 
* *Nos Acteurs dans la rue* ;
* *Monologues et récits* ;
* *Confetti* ;
* *Pour casinoter*. Komediak, saineteak, bakarhizketak. Paris, Paul Ollendorf, 1895 ;
* *Théâtricule* ;
* *La Tournée Ludovic* ;
* *Petits Vers sur de grands mots* ;
* *Gorgibus et Sganarelle* ;
* *Un monsieur qui a un tic* ;
* *Le Raid Paris-Monte Carlo en deux heures* ;
* *Le Premier cigare du collégien* ;
* *Les sifflets du merle, soliloques gais*, Paris, Librairie théâtrale, 1931 ;

### Elkar lanean idatzitako lanak 
* 1905 : *La Mémoire des dates*, Edmond Guiraudekin idatzita.
* 1921 : *La guerre en pantoufles*, Gabriel Timmoryekin idatzita.
* 1928 : *Nous allons passer une bonne soirée !*, Gabriel Timmoryekin idatzita.

## Filmografia 
* 1991: *Un monsieur qui a un tic*, Albert Capellani zuzendariaren filma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Félix Gallipaux IMDb webgunean.
* :[Félix Galipauxen grabazioak.](https://web.archive.org/web/20170301163139/http://www.phonobase.org/advanced_search.php?GETInterprete=Galipaux,%20F%C3%A9lix%20(1860-1931)&Ordre=Titre,Marque&langue=fr&ligne=0)
* :Idazlearen testuak Interneten.
Ian Dury

**Ian Robins Dury** (Harrow, Londres, 1942ko maiatzaren 12a - Upminster, Londres, 2000ko martxoaren 27a) ingeles abeslaria izan zen. 1970eko hamarkadaren amaieran lortu zuen ospea, New Wave eta Punk estiloek arrakasta izan zutenean. Kilburn and the High Roads eta Ian Dury and the Blockheads taldeetan abesti nagusia izan zen. 1977ko "Sex & Drugs & Rock & Roll" Blockheads taldearen abestia izan zen bere lehen arrakasta handia. Ondoren, beste askok jarraitu zuten 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadaren hasieran ("What a Waste", "Hit Me With Your Rhythm Stick"...).

Musikaz gain, aktore gisa ere lan egin zuen zen eta hainbat film eta telesailetan parte hartu zuen.

## Diskografia 
* *New Boots and Panties!!* (1977)
* *Do It Yourself* (1979)
* *Laughter* (1980)
* *Lord Upminster* (1981)
* ''4,000 Weeks' Holiday* (1984)
* *Apples* (1989)
* *The Bus Driver's Prayer & Other Stories* (1992)
* *Mr. Love Pants* (1998)
* *Ten More Turnips from the'' (2002)

## Filmografia
Aversako katedrala

**San Pablo Apostoluaren Katedrala** edo **Aversako katedrala**() Aversa hiriko katedral katoliko bat da, Casertako probintzian (Campania, Italia).

Aversako gotzainaren egoitza izan da 1053an gotzaindegia sortu zenetik.

San Paulori eskainitako katedral erromanikoak anbulatorio ikusgarri bat eta kupula oktogonal bat ditu. Francesco Solimenaren La Madonna de Gonfalone hemen mantentzen da; San Sebastian Martirio, Angiolillo Arcuccio Quattrocentoko margolariarena, orain apaizgaitegian, hemen zegoen lehenago. San Jurgi eta Dragoiaren eskultura prerromanikoa bere garaiko eskultura autonomo bakarrenetakoa da. Zilar liturgiko barrokoaren bilduma bikaina du barruan.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Duomo_San_Paolo_Aversa.jpg
Fitxategi:Aversa_duomo_rilievo.jpg
Fitxategi:Campanile_duomo_di_AVERSA.jpg
Fitxategi:Cupola_Duomo_di_Aversa.JPG

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aversa
* Eliza katolikoa
* San Pablo

## Kanpo estekak
Amoros baztertua

***Amoros baztertua*** edo ***Pazkoetan den alegerena*** euskarazko balada bat da, ahozko tradiziotik datorkiguna. Baladan gertatzen diren kontakizunak, kondairak dionez, XIX. mendeko gertakizunak dira, eta bizkaieraz jasota daude. Euskal baladei, euskal kontapoesia deitzen zaie ere bai, izan ere, bere izaera narratiboagatik.

## Hasiera 
'''*Amoros baztertua* edo *Pazkoetan den alegerena*'* Mendekoste jaiari dagokio, eta Azkueren herri kantutegian partzialki baino ez dira agertzen. Ez dira asko estilo honetako konposizio osoak jatorrizko bertsioan, baina aztarna nabarmenak geratzen dira kantutegian.

Kondairak dionez, balada honetan maitasunaren gaia lantzen da eta maitale baztertuaren zoritxarrak deskribatzen ditu. Hau, bere maitalearen ezkontzara gonbidatu gisa doa. Balada hau, amodio zahar baten aitorpen publikoaren parekoa da, zeina ezin izan baitzen oharkabean pasa ekitaldira joandako ikasle baten oharkabean. Haren kontra desegiten dira, azkenean, atsekabetutako maitalearen haserreak .

Lehenik eta behin, Jose Maria Satrustegik jasotako baladaren jatorrizko testu osoa kopiatu, eta, ondoren, gaztelaniazko itzulpena emango da.

Esan bezala, *Amoros baztertua* balada euskal tradizioan sortua da, baina gaztelaniazko tradiziora ere igaro da.

## Bertsioak 
*Amoros baztertua'' baladaren zenbait aldaera jaso dira. R.M Azkuek kondairaren berri eman zuen bere Euskalerriaren Yakintzan eta kondairarekin batera, baladaren aldaera baten zati berriak.

Batetik, 1027. orrialdean Urdiaingo Maria Ondarrari jasotako balada aipatzen da.

Bestetik, 1984. urtean Joseba Lakarra, Koldo Biguri eta Blanca Urgellen edizioari begira ere honako bertsio hau egin da, 52 orrialdean aurkitu ditzakeguna.

## Beste aldaera batzuk 
Jose Maria Satrustegik, Fontes linguae vasconum aldizkarian azterketa luze eta jakingarria egiten du kanta honi buruz. Hala ere, 1965. urtean, **Urdiango Sabas Aguirrek** eta 1966. urtean **Juana María Zufiaurrek** izan dira bertsio horiek zabaldu dutenak aurki dezakegu.

## Erreferentziak
Capuako katedrala

**Mariaren Jasokundearen Katedral Basilika** edo **Capuako katedrala** () Italiako katedral bat da. Italiako Campania eskualdeko Capua hirian dagoen eliza nagusia da.

Bertan,Landulfo apezpiku kapularrak eliza bat berreraiki zuen,IX. mendetik , tokiko anfiteatroko zutabeak edo beste eliza batzuk erabiliz. Kanpandorreak lonbardiar eta normandiar eraginak ditu. Paradisuko Atrioa, hasiera batean, V. mendean eraiki zen, ondorengo mendeetan erantsitako apaingarriekin. Bigarren Mundu Gerran bonbardaketa bidez suntsitua izan zen, 1943ko irailaren 9an.

Elizako pinturen artean Domenico Vaccaroren lanak daude. Freskoetako batzuek iraganeko obrak gogorarazten dituzte, presbiterioko freskoak barne, eukaristia-eszenak irudikatzen dituztenak (1961). Francesco Solimenaren Jasokundeko Ama Birjinaren erretaula nagusia. Nabean daude Erveo gotzainaren zutabeak (1073-1088) eta Cesare Costa artzapezpikuaren iturri santu bat (1572-1602). Kriptak, Matteo Bottiglierik hildako Kristo bat irudikatzen duen margo bat du, Canovako eskolaren aldeko Addolorata bat eta erromatar sarkofago bat.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Ultima_Cena,_Cattedrale_di_Capua.jpg
Fitxategi:MZK_05_-_1860_Reisenotizen_Italien_Fig_081_Capua_-_Dom_Grundriss.jpg
Fitxategi:Campanile_della_Cattedrale_di_Capua.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cava di Tirreniko Hirutasun Santuaren lurralde abadia

**Cava di Tirreniko Hirutasun Santuaren abadia** (; ) Italiako Salerno probintziako Cava de 'Tirreni udalerrian dagoen beneditar abadia bat da. Askotan, Cavako abadia deitzen zaio, kobazulo batean dagoelako.

XI. mendean sortu zen eta 1394an lurraldeko abadetxearen mailara igo zen.

## Historia 
### 1011: San Alferioren sorrera 
Cavako abadiaren sortzailea Alferio Pappacarbone izan zen, Clunyko abadian sortutako jatorri lonbardiarreko Salernoko noblea, 1011n Arsiccia haitzulo handira erretiratu zena ermitau bizitza bat igarotzeko, honek dizipulu asko erakarri zituelarik monasterio txiki bat eraikitzeko, egungo abadiaren jatorrizko gunea.

### XI.-XIII. mendeak: abade santuak 
Abadiaren lehen hiru mendeetako abadeek distira eman zioten abadiari, lehen laurek Elizak onartutako santu izendapena lortuz (Alferio, Leone, Pietro eta Costabile), eta hurrengoetatik zortzi dohatsu bezala onartuak izan zirelarik (Simeone, Falcone, Marino, Benincasa, Pietro II, Balsamo, Leonardo eta Leone II).

Horien artean San Pedro I.a zegoen, Alferioren biloba, monasterioa nabarmen handitu zuena eta irismen handiko kongregazio monastiko bat sortu zuena, Ordo Cavensis (Cavaren Ordena), Italiako hegoalde osoan banatutako ehunka eliza eta monasterio zituena. Honek, bere eragina, penintsulako hegoaldean zehar hedatu zuen, Salernoko printzeen mesederako. 3.000 monje baino gehiagok jaso zuten San Pedroren abitoa. Urbano II Aita Santuak, 1092an Clunyn ezagutu zuena, abadia bisitatu eta basilika sagaratu zuen.

Printzeek eta jaunek lur haien jabetza edo haien gaineko eskubideak eskaini zituzten. Aita Santuak elizbarruti bihurtu zuen, eta, beraz, abadea, gainera, apezpiku izatera pasa zen, gainera, salbuespen pribilegioa emanez. Honela, Cavako abadeak, Aita Santuaren mende bakarrik zegoen jurisdikzio espiritual bat izatera iritsi zen, abadiak ahalmena zuen lur eta elizetan. Bere aldetik, Cava aita santuen gotorleku bat zen, non hauek erabateko konfiantza zuten, aita santuen aurkako espetxe bezala erabiltzeraino.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Badia_di_Cava_(02).jpg
Fitxategi:Badia_di_Cava_(03).jpg
Fitxategi:Badia_di_Cava_(04).jpg
Fitxategi:Badia_di_Cava_(05).jpg
Fitxategi:Badia_di_Cava_(11).jpg
Fitxategi:Badia_di_Cava_(06).jpg

## Erreferentziak
Dance

**Dance** izan daiteke:

* **Paloteadoa** edo **Dancea**, Nafarroako Erriberan egiten diren dantza ikuskizun batzuk
* **Dance musika**, musika elektroniko talde bat.
Judu Herratua

**Judu Herratua** XVIII-XIX. Mendeko balada da. Bere egilea anonimoa da, ez da jakin nork idatzi zuen.

Ipar Euskal Herrian bildu zen *Judu herratua*ren kopla saila. Azkuek Nafarroa Beheko Oragarre herrian hauteman zituen lehendabizi, bai eta Mugerren eta Hazparnen.

*Judu herratuaren* istorioa Erdi Aroan errotzen da: munduan barna dabilenak, herioa galdua duenez, ezin du bizitza galdu. *Judu herratuaren* edo *Jüdiferraren* baladak erakusten du, beharrik balitz, euskaldunok ez garela inoiz Europako olde kulturaletatik kanpo bizi izan eta argi uzten digu zein eta nolakoa zen historian zehar judu munduarekiko gure harremana.

## Hitzak  
## Partitura 
eskuinera|thumb|470x470px

Doinua:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.argia.eus/argia-astekaria/2525/menderik-mendeko-eratorria
Congress of South African Trade Unions

**Congress of South African Trade Unions** edo **COSATU** () Hegoafrikako sindikatu-aliantza bat da, 1985ean sortua eta 1994tik gobernuan dagoen hiruko aliantzako kide dena. Apartheid sistemaren aurkako borrokan aktiboki parte hartu zuen, grebak antolatuz eta langileria mobilizatuz. 21 sindikatu kide ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paloteado

thumb|Rabadán edo artzaina eta deabrua, Cortesko paloteadoan, 2014an.
thumb|Ribaforadako paloteadoko partaideak, 2008an.

**Paloteadoa** edo, herri batzuetan, **Dance** delakoa, Nafarroako Erriberan egiten diren dantza ikuskizun batzuk dira, dantza eta antzerki herrikoia uztartzen dutenak, eta zeinetan makil dantzak parte inportantea dute: hortik izena ere, *palo* edo makilatik, makilkada koreografiatuak dira *paloteadoa*.

## Historia 
17. mendeko testigantzak daude Aragoin eta Nafarroan, baina ez dago argi noiztik egiten den herri bakoitzean. Hori bai, Nafarroako herri gehienetan 19. mendearen amaieran eta 20.aren hasieran desagertu zela dirudi. Bakarrik iraun zuen Cortes herrian eta han ere, 1936ko gerratik 1950eko hamarkadara eten egin zen. Hala ere, 20. mendeko azken laurdenean, eta 21. mendean, berreskuratu egin da hainbat herritan. Batzuetan tradizio lokala berreraiki ahal izan delako, beste batzuetan inguruko herrietako paloteadoren bertsioak garatuz.

Paloteadoren hitzezko parteak euskaraz eman zituzten lehen aldiz 2016ko ikuskizun batean, Iruñean eta Sanferminetan, Lodosa, Sartaguda eta Cabanillasko dantzariek. Hitzak Patxi Labordak egin zituen eta dantzak eta musika Cabanillasen berreskuratutakoak izan ziren.

## Hedadura 
Paloteadoak ez dira bakarrik Nafarroako Erriberako kontua, Ebro ibaiaren isurian, eta baita Queiles, Alhama eta Huecha ibaien arroetako herrietan egiten dira, Errioxako eta Aragoiko herrietan, eta Euskal Herrian bertan ere, baita Arabako Errioxako herri batzuetan, hala nola Villabuenan.

Nafarroan Corteskoak dira ezagunenak, iraupen historikoaren ondorioz, baina baiata ere berreskuratu dira Murchanten (1970eko hamarkada, Jose Maria Jimeno Jurioren ekimenez), Ribaforadan 1975ean, Fustiñanan 1979an, Tuteran 1982an, Monteagudon 1989an, Ablitasen 1996an, Cabanillasen 2013an.

Agurreko testua finkoa izaten da, nola ongiak gaizkia gainditzen duen, baina tarteko pasarteetan bestelako bertsoak ere botatzen dituzte pertsonaiek, urtean herrian gertaturikoak gogoratuz, kontu barregarriez trufatuz edota salaketa soziopolitikoa eginez. Kritika hauek ez dira izaten gogoko toki batzuetako udalentzat, eta jai-egitarautik erori izan dira inoiz paloteadoak, adibidez Fustiñanan berriro eten ziren 1995. urtean, 21. mendean berragertzeko.

Hitzaldien eta parte antzeztuen artean, dantzak izaten dira. Makilekin egiten dira dantza nagusiak, baina badira bestelakoak: zinta dantzak, arkuekin eginak, giza dorreak, ezpata dantzak arraragoak baina aurki litezke.

Gizonezkoak izan dira tradizionalki palotedoko antzezle eta dantzariak, baina 21. mendea hastearekin, emakumezkoak ere parte hartzen hasi dira herri gehienetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Central Sindical Independiente y de Funcionarios

**Central Sindical Independiente y de Funcionarios** edo **CSIF** () Espainiako sindikatu independentea da, Administrazio Publikoetako langileak biltzen dituena. Administrazio zentraleko lehen indar sindikala da. 1977an sortua, CSIF sindikatu "profesional eta independente" gisa definitzen da, klaseko sindikatuen aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asociación Nacional de Profesionales de la Enseñanza

**Asociación Nacional de Profesionales de la Enseñanza** edo **ANPE** () Espainiako sindikatu independentea da, irakaskuntza publikoko langileak biltzen dituena. Irakaskuntzako informazioa eta aholkularitza juridikoa, irakaskuntza publikoaren kalitatea hobetzea eta irakasleen lan-baldintzak eta baldintza ekonomikoak lantzen ditu. 63.000 kide ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carl Heinrich Graun

thumb|Carl Heinrich Graun.
**Carl Heinrich Graun** (Wahrenbrück, 1704ko maiatzaren 7 — Berlin, 1759ko abuztuaren 8) musikagile eta tenor alemana izan zen. Johann Adolph Hasserekin batera Alemaniako garaiko opera musikagile garrantzitsuena izan zen.

## Biografia 
Branunburgoko Wahrenbrück-en jaio zen 1704an. Brunswickera joan aurretik Dresdeko abesbatzan abestu zuen; han sei opera idatzi zituen. Frederiko II.a Handiaren kapera-maisua izan zen tronura igo zenetik, 1740an, Graunen heriotza gertatu arte, Berlinen, 1759an.

Graunek opera asko idatzi zituen. Bere *Cleopatra e Cesare* Berlingo Opera inauguratu zuen 1742an. Beste opera, *Montezuma* (1755), Frederiko II.a Handia liburuxka zuen. con el libro de Federico Federico. Gaur egun bere obrak ez dira interpretatzen.

Carl Heinrich Graun Johann Gottlieb Graun musikagilearen anaia izan zen.

## Operak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Partitura libreak.
Sindicato Español de Pilotos de Líneas Aéreas

**Sindicato Español de Pilotos de Líneas Aéreas** edo **SEPLA** () Espainiako sindikatu independentea da, 6.000 pilotu komertzial inguru biltzen dituena. 1965ean ASPLA izenaz sortu zen eta Iberiako pilotuen ordezkaritza izatetik gaur egungo egitura izatera igaro da. Erakunde sindikal profesionala eta independentea da, ez du inolako loturarik alderdi politikoekin, eta bere burua finantzatzen du bere kideen ekarpenekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Force ouvrière

**Force ouvrière** edo **FO** () Frantziako bost sindikatu nagusietako bat da. Afiliatu gehien dituen hirugarrena da CGT eta CFDTren ondoren. Egungo idazkari nagusia Frédéric Souillot da.

Force ouvrière 1948an sortu zuten Lanaren Konfederazio Orokorreko kide ohiek, Frantziako Alderdi Komunistak federazioan zuen eraginaren aurka zeudenek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Union nationale des syndicats autonomes

**Union nationale des syndicats autonomes** edo **UNSA** () Frantziako bost sindikatu nagusiak biltzen dituen konfederazioa da. 1993an sortu zuten eta egun 360.000 kide inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korsikako Langileen Sindikatua

**Korsikako Langileen Sindikatua** edo **STC** () Korsikako langile abertzaleak biltzen dituen sindikatua da. Jacky Rossiko sortu zuen 1984an eta, egun, uharteko sindikaturik nagusiena da (%35).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
71. Oscar Sariak

**71. Oscar Sarien ekitaldia** 1999ko martxoaren 21ean Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1998. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Whoopi Goldberg izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Elia Kazan**

### Irving G. Thalberg oroigarrizko Saria 
* **Norman Jewison**

## Kanpo estekak
Jean-Pierre Bourguignon

**Jean-Pierre Bourguignon** (Lyon, 1947ko uztailaren 21a) frantziar matematikaria da, geometria diferentzialaren arloan lan egiten duena.

Frantziako Matematika Elkarteko presidentea izan zen 1990tik 1992ra. 1995etik 1998ra, Europako Matematika Elkarteko presidentea izan zen. Parisetik gertu Institut des Hautes Études Scientifiques-eko zuzendaria izan zen 1994tik 2013ra. 2014ko urtarrilaren 1etik 2019ko abenduaren 31ra bitartean Europako Ikerketa Kontseiluko presidentea izan zen.

## Kanpo estekak 
* [Jean-Pierre Bourguignon Mathematics Genealogy Project(https://eu.wikipedia.org/wiki/Mathematics_Genealogy_Project)-en]
* Europako Akademia
Betty Wright

**Bessi Regina Norris**, ezaguna **Betty Wright** izen artistikoaz, (Miami, Florida, 1953ko abenduaren 21a - *ibidem*, 2020ko maiatzaren 10a) estatubatuar soul eta R&B abeslaria izan zen. *Clean Up Woman* eta *Tonight Is the Night* abestiengatik egin zen ezaguna 1970eko hamarkadan.

## Diskografia 
### Diskoak 
* *My First Time Around* (1968)
* *I Love The Way You Love* (1972)
* *Hard To Stop* (1973)
* *Danger High Voltage* (1974)
* *Explosion!* (1976)
* *This Time For Real* (1977)
* *Live* (1978)
* ''Travelin' In The Wright Circle* (1979)
* *Betty Wright* (1981)
* *Wright Back At You* (1983)
* *Sevens* (1986)
* *Mother Wit* (1988)
* *4u2njoy* (1989)
* *Passion & ComPassion* (1990)
* *All The Way Live * (1992)
* *B-Attitudes* (1994)
* * The Very Best Of Betty Wright* (2000)
* *Fit for A King* (2001)
* *Betty Wright: The Movie* – the Rootsekin (2011)
* *Living...Love...Lies'' (2014)