George Sand

**George Sand** (jaiotza-izena: **Amandine Aurore Lucile Dupin**), **Dudevant baronesa**, (Paris, Frantzia, 1804ko uztailaren 1a - Nohant, 1876ko ekainaren 8a), idazle frantziarra izan zen.

Feminismoaren aitzindari, nobelak, ipuinak, antzezlanak, autobiografia bat, literatura kritika, politika-testuak eta abar idatzi zituen. Baina ez bakarrik literatura, pintura ere landu zuen. Aldi berean, politikarekin arduratutako emakumea izan zen, eta, neurri batean, 1848ko behin-behineko gobernuan parte hartu zuen.

## Biografia 
George Sand —lagun eta senideentzat, Aurore—, Parisen jaio zen 1804an, baina haurtzaroko zatirik handiena Nohanten eman zuen (Indre departamenduan), Marie-Aurore de Saxe, Madame Dupin Francueilgoa, amonaren etxe eta zaintzapean. Leku hori geroagoko nobela askotan erabili zuen. Maurice Dupin aita Maurice Saxoniako konde Frantziako mariskalaren biloba zen, eta familiako adar horren bidez, Luis XVI.a, Luis XVIII.a, Karlos X.a Frantziakoa eta Luis Filipe Frantziakoarekin lotuta zegoen.

1822an, hemezortzi urte zituela, Casimir Dudevant baroiarekin ezkondu zen. 1835ean dibortzioa lortu eta eta bi seme-alabak berekin eraman zituen Parisera.

Senarra utzi ondoren, jantzi maskulinoen aldeko joera hartzen hasi zen, nahiz eta bilera sozialetan emakume arropak janzten segitu. Horrela jantzita joateak Parisen zehar libreago ibiltzeko aukera eman zion; hala, bere egoera sozialeko emakume batentzat bestela debekatuak liratekeen lekuetara sartzeko aukera izan zuen. Horren guztiaren ondorioz, baroisa bihurtu zenean lortutako pribilegioetako batzuk galdu zituen.

### Harreman nabarmenak 
Amodio-bizitza mugitua izan zuen, maitale ugarirekin eta harengan eragina izan zuten zenbait harremanekin; Jules Sandeau idazlearekin (1931), izengoitia eman zionarekin; Prosper Mérimée idazle eta arkeologoarekin zorigaiztoko amodio-kontu labur bat izan zuen; Alfred de Musset poetarekin (1833-1835); Louis-Chrysostome Michel; Pierre-François Bocage; Charles Didier; Félicien Mallefille; Louis Blanc eta Frédéric Chopin musikariarekin (1837-1847). Comédie-Françaiseko aktore Marie Dorvalekin ere ezkutuko harremana izan zuen: *Lélia* liburua inspiratu zion. Mallorcara bidaia, *Negu batez Mallorcan* (*Un hiver à Majorque*), liburuan deskribatu zuen eta 1841ean argitaratu zen lehen aldiz. Chopin, ordurako, tuberkulosi hasiberria zuen bere harremanaren hasieran, eta negu hotz eta hezea Mallorcan igarotzeak, ostatu egokia lortu ezinean, sintomak areagotu zizkion. Hil baino bi urte lehenago, hainbat arrazoi zirela medio, bereizi egin ziren. *Lucrezia Floriani* eleberrian, Karol izeneko Ekialdeko Europako printze gaixoberarentzat eredu gisa Chopin erabili zuen. Adin ertaineko emakumezko aktore batek (Lucrezia) zaintzen du Karol, eta asko sufritzen du, Karol maite duelako. 2003an, haren gorpuzkinak Parisko Panteoira eramateko planak eztabaida sortu zuten.

## Ibilbide profesionala eta politika 
George Sandek, 27 urte zituela, Europan edozein generotako idazlerik ezagunena izan zen, Victor Hugo eta Honore de Balzac baturik baino ezagunagoa izanez 1830 eta 1840ko hamarkadetan, Ingalaterran. Izan ere, oso ospetsua izaten jarraitu zuen bere bizitza osoan eta hil ondoren ere. Bere karreraren hasieran eskaera handia zuen eta, 1836rako, bere idatzien hainbat bildumen artean lehenengoa 24 liburukitan argitaratu zen. Guztira, bere "obra osoen" lau edizio argitaratu ziren, eta, 1880an, seme-alabek beren literatur ondarearen eskubideak saldu zituzten 125,000 frantziar liberatan (36 k. urreren baliokide, edo USD 2015ean 1,3 milioi dolar).

Bere haurtzaroko bizipenetan oinarrituta, *La Mare au diable* (1846), *François le Champi* (1847-1848), *La Petite Fadette* (1849) eta *Les Beaux Messieurs de Bois-Doré* (1857) idatzi zituen. *Negu batez Mallorcan* (*Un hiver à Majorque*) liburuan, 1833tik 1839ra bitartean Chopinekin uharte horretan igaro zuen aldia deskribatu zuen. Beste eleberriak honako hauek dira: *Indiana* (1832), *Lélia* (1833), *Mauprat* (1837), *Le Compagnon du Tour de France* (1840), *Consuelo* (1842-1843), eta ''Le Meunier d'Angibault* (1845). Ondoren, bere lehen eleberri independienterako, *Indiana* (1832), famatu bihurtu zen izengoitia hartu zuen: George Sand.

### Politika 
Sand literatura kritika eta testu politikoak idatzi zituen. Bere bizitza hasieran, pobre eta langile klaseen aldekoa zen, baita emakumeen eskubideena ere. 1848ko iraultza hasi zenean, errepublikari sutsua izan zen. Sandek bere egunkari propioa izan zuen, langileen kooperatiba batean argitaratua.

Hala ere, Parisko Komunaren indarkeriaz harrituta zegoen. Idatzi zuen: "Abentura izugarriak jarraitzen du. Beraiek erreskatatzen dute, mehatxatzen dute, atxilotzen dute, epaitu egiten dute. Udal guztiak, establezimendu publiko guztiak hartu dituzte, munizioak eta elikagaiak lapurtzen ari dira".

Politikoki, oso aktibo bihurtu zen 1841az geroztik eta eguneko buruzagiek maiz kontsultatu zuten berarekin eta bere aholkua onartzen zuten. 1848ko behin-behineko gobernuko kidea izan zen, eta Luis Napoleon Bonaparteren 1851ko estatu-kolpearen garaian, bere lagunen zigorrak murrizteko eta barkamenak lortzeko tratutan ibili zen.

## Obra nagusiak 
### Euskaratuak 
* *Negu batez Mallorcan* (*Un hiver à Majorque''), Ibaizabal, 1999. Itzulpena: Miren Arratibel eta Aintzane Atela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak