open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BBK Karpin Fauna

**BBK Karpin Fauna** (lehen **Karpin Abentura**) Karrantxa Haranako Biañez auzoan dagoen zentroa da. Bertan arrazoi ezberdinengatik libre bizi ezin den fauna basatia jasotzen da. Besteak beste, otsoak, hartz arreak, igarabak, orkatzak, makakoak eta hegazti harrapariak. Zentroak 20 hektarea ditu eta gunea bisitariei zabalduta dago. Hain zuzen ere, fundazio batek uztiatzen du zentroa, bisitarien sarrerekin jasotako baliabide ekonomikoak animalien zainketarako erabiliz.

Babesean hartutako animaliez gain, badu adintxikikoei bereziki zuzendutako gune tematiko bat: dinosauroen harana eta piztien lorategia hain zuzen ere.

## Zentroaren helburua 
BBK Karpin Faunan babesean hartutako animaliak gizakiak eragindako egoera kaltegarrien ondorioz ezin dira libre bizi. Hala nola, trafiko ilegala jatorri dutenak, maskota abandonatuak, gatibutzan jaiotakoak, tirokatuak eta orokorrean sufrimendua pairatutako animaliak jaso egiten dira. Babes zentroan ez da animaliekin inolako ikuskizunik egiten eta gatibutzan jaiotako animaliak ez ugaritzearren, bertan bizi direnek ezin dute ugaldu.

BBK Karpin Faunaren helburu nagusia, babesean hartutako animaliek bertan harrera izan arte zeukaten bizi egoera txarrak eten eta bizitza osorako ahalik eta baldintza duinenak eskaintzea da. Modu berean ingurumenaren arloko hezkuntza eta sentsibilizazioa sustatzea du helburu, fauna babestearekin, errespetuarekin eta espezieen biodibertsitatearekin zerikusia duten gaietan. Ikastetxeak bertara joan eta bisita gidatuak egiteko aukera daukate ikasleen ingurumenarekiko sentsibilizazioa sustatzearren. 

BBK Karpin Faunak helburu didaktikoa du ere: espezieen eboluzioaren kontzeptua lantzea eta sortu zenetik gaur egunera arte Lur planetak izandako bilakaera aztertzea. Era atsegin eta dibertigarrian egiten du lan hori, baina baita zorroztasun handiz ere. Bisitan parkeko eremu guztiak ezagutu daitezke: Animalia, Terrasauro, Gastornisland, Chavarri Jauregia, Dinotxiki eta erakusketa-aretoak.

Animalia atalean, BBK Karpin Faunan bizi diren animaliei buruzko gauza gehiago ikas daiteke, espezie bakoitzaren inguruko informazio zehatza ematen duten fitxak erabiliz: habitata, elikadura, ugaltze-aldia eta abar. Gainera, zentroa bisitatzean, inguruetako argazki interesgarriak ateratzea posible da.

## Kokapena 
BBK Karpin Fauna inguru paregabe batean dago, eta Kantauriko ibilbideko kultur, hezkuntza eta aisialdi eskaintza zabalaren osagaietako bat da.

**Tren edo autobusez:**
hara joateko garraiobide publikoa oso urri da, baina autobusa edo trenarekin gerturatzea posiblea da.
* Renfeko Bilbo-Santander trena. Karrantzako geltokia
* Bizkaibuseko Bilbo-Balmaseda-Karrantza autobusa

**Errepidez:**
* Laredotik: kostaldetik: A-8 (Colindres-Burgos irteera) eta N-629 lasterbide berria. Bidaiaren iraupena: 65 minutu Bilbotik.
* Bilbotik: BI-630 errepidea. Bidaiaren iraupena: 60 minutu Bilbotik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Tunisiako iraultza

**Tunisiako iraultza** edo **Jasminen Iraultza** matxinada bat izan zen, 2010eko abenduan Tunisiako Sidi Bouzid hirian abiarazitakoa, langabezia masiboaren, prezioen igoeraren eta oro har egoera sozioekonomiko larriaren aurka protestatzeko. Haren ondorioz, 2011ko urtarrilaren 14an, hamarka hildako izan ondoren, Tunisiako presidenteak, agintean 23 urte zeramatzanak, ihes egin zuen bere familiarekin, eta Saudi Arabian babes hartu.

## Historia 
Matxinada Mohamed Bouazizi gazteak bere buruari su eman zionean piztu zen, poliziak bizimodua ateratzeko erabiltzen zuen gurditxoko barazki eta fruituak saltzeko baimena ez izateagatik irauli zutenean. Gaztea urtarrilaren 4ean hil zen jasandako erreduren ondorioz. Ondorengo egunetan, protesta zabalak izan ziren azken Tunisiako gobernuaren aurka, poliziak gogor erreprimitutakoak. Protestetan, beste pertsona batzuek bere buruaz beste egin zuten eta poliziak hainbat pertsona hil zituen tiroz. Poliziak disidenteen atxiloketa masiboak ere burutu zituen. Horren aurka Anonymous ekimenak Tunisiako gobernuko webguneak blokeatu zituen 2011ko urtarrilaren hasieran. Protestak Aljeriara zabaldu ziren, egoera sozioekonomikoaren aurka protestatzeko, non gazte eta poliziaren arteko istilu larriak izan ziren. Beste arabiar herrialde zenbaitetan ere, hainbat pertsonak bere buruaz beste egin zuten, Mohamed Bouazizi gaztearen ereduari jarraiki, bertako erregimen politiko eta egoera sozioekonomikoaren aurka protestatuz.

## Ondorioak 
eskuinera|thumb|220px|*Tunisia efektua* erakusten duen irudia.
Matxinaden ondorioz orduko presidenteak, Zine El Abidine Ben Alik, kargua utzi behar izan zuen. Bere ordez, Mohamed Ghannouchi lehen ministroak eta Fouad Mebazaa parlamentuko presidenteak Errepublikaren agintea hartu zuten.

Ben Aliren jarraitzaileen eta armadako militarren arteko liskarrak egon ziren. Armada pixkanaka-pixkanaka polizia ordezkatzen hasi zen salbuespen egoerak irauten zuen bitartean.

## Tunisia efektua 
Tunisia gertatutako protesten ondorioz, inguruko beste herrialde arabiarretan ere protestak sortzen hasi ziren. Horregatik, Tunisian sortutako protestei *Tunisia efektua* deitu zitzaien, domino efektu bezala izan zirelako. Matxinadak segituan zabaldu ziren Egiptora, Hosni Mubaraken agintearen erorketa eraginez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabiar Udaberria

## Kanpo estekak 
* Tunisia: Time of Change collected news and commentary at *Al Jazeera English*
* Turmoil in Tunisia collected news and commentary at *BBC News*
* How Facebook Helped Fell the 23-Year-Old-Tunisian Dictatorship and Fuelled the Jasmine Revolution
Latifundio

**Latifundioa** nekazaritza-ustiapen zabal bati deritzo, teknologia eskasarekin, nekazari langileak (jornalariak) soldata txiki baten trukean gutxieneko mantenmendu lanak eta uzta biltzeko soilik kontratatzen dituena eta lurra bere errendimendu maximotik urrun lantzen duena, produktibitate urriarekin. Sarri, latifundioa egoera sozioekonomiko larrian bizi diren nekazari-taldeekin lotzen da; hori dela eta, nekazaritza-erreforma planteatzen da ustipean arazo honi aurre egitekoa, lur-jabeari lurrak desjabetu eta nekazarien artean banatuz edo ustiapenean berrikuntza-prozesu bati ekinez.

[thumb|ezkerrera|320px|Latifundio bat [Odesako oblastan.]]

Europan dezente murriztu dira antzinako latifundioen neurriak. Hala ere, Balkanetan, Hungarian, eta, bereziki, Andaluzian (Espainia) latifundio ugari dago oraindik ere. Europako handiena, hain zuzen ere, Cádizko Castellar de la Fronterako *La Almoraima* finka da, 14.109 hektarea dituena.

Hegoamerikan latifundio dezente handiak daude, batez ere Argentinan, non Benetton taldeak soilik Chubuteko probintzian 900.000 ha lur dituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aho sexu

[thumb|[Félicien Rops artistaren margoa *Le Diable au Corps*, 69 izeneko sexu ekintza irudikatzen duena.]]

**Aho sexua** ahoa, mihia, hortzak edo eztarriaren erabileraren bitartez bikotekidearen organo sexualak kitzikatzean datzan sexu harremana da. Aho sexuaren hainbat mota bereizten dira: cunnilingusa deritzo, emakume bati egindakoa bada; felazioa eta irrumazioa, gizon bati egindakoa bada; anilingusa, uzkiaren akuilatze sexuala bada. Gorputzaren beste edozein zatiren aho-akuilatzea (adibidez musuak edota miazkadak) normalean ez da aho-sexutzat jotzen.

Aho-sexua harreman sexual osoa izan daiteke bera bakarrik; baina baita sexu aurreko aurrekaria edota sexu ondoko jolasa ere.

## Aho-sexu motak 
thumb|Cunnilingusa

### Cunnilingusa 
Cunnilingusa (latinezko *cunnus* "alu" eta *lingus* "mihia") sexu aparatu femeninoa (aluko ezpainak, baginaren sarrera eta bereziki klitoria) ahoa eta mihia erabiliz estimulatzean datzan aho-sexu mota da.

### Felazioa 
thumb|Felazioa
Felazioa (latinezko *fellatio* hitzetik eratorria) aho sexu mota bat da, non sexu aparatu maskulinoa (zakila, eskrotoa) ahoa, mihia eta ezpainak erabiliz miazkatzen den estimulatzeko helburuarekin. Felazioaren amaiera posible bat isurketa irenstea da, baina ez da gomendagarria sexu bidezko gaixotasunen transmisio posibleagatik.

### Felazioa, in coitus 
Bariante honetan hirukote batek aurrera eramango luke sexu praktika. Beste modu batera esanda, hirugarren pertsonak aho sexua praktikatuko luke beste bi pertsonek koitoa egiten duten bitartean.

### Irrumazioa 
Irrumazioa (latinezko *irrumatio* hitzetik eratorria) felazioaren aldaera bat da. Bien arteko desberdintasun sotila honako hau da: felazioan miazkatzen duen pertsona mugitu egiten da, jasotzen duen pertsona geldirik dagoen bitartean; irrumazioaren kasuan, jasotzen duen pertsona da mugimenduak egiten dituena, ahoa jartzen duen pertsonaren gainean edo albo batean kokatzen delarik. Antzinako Erroman irrumazioa iseka mota bat zen, XVIII. mendean Pompeiako hondarretan aurkitutako freskoetan zein grafito pornografikoetan erakusten den bezala.

### *Humming* 
*Humming*-a (ingelesezko onomatopeia bat) eztarriarekin egiten den soinu gutural bat da, bikotearen genitaletan plazera sortzen duten kitzikak egiteko erabilia, aho sexua praktikatzen den bitartean.

### 69 
69a aho sexuaren aldaera ezaguna da, non bi pertsona bata bestearen gainean edo elkarren alboan kokatzen diren, baina alderantziz; hau da, pertsona bakoitzaren burua bestearen genitalen parean dagoela. Horiek horrela, ahoa zein eskuak erabiliz elkarri estimula diezaiekete sexu organoak. Posizioaren izena zenbaki horien karaktereen ezaugarri grafikoetatik dator, 6 eta 9 zenbakiak elkarren alderantzizko forma baitute.

### Felazio bikoitza 
Felazio bikoitza bi pertsonak aldi berean beste bati aho sexua praktikatzen diotenean gertatzen da. Modu honetan, bi pertsonek estimulatzen dituzte hirugarrenaren organo sexualak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biola Profonda

thumb|Biola Profonda, Biola, Biolin|300px

**Biola Profonda** lau kordatako musika instrumentua da, biola eta biolontxeloaren artean kokatzen dena soinua eta tesiturari dagokionez. Bere erregistro eta tinbrea tenorearena da. Forma melodiko eta harmonikoan soinu oreka egonkorragoa lortuz lau kordetan, hau da, bere moldaera tradizionala osotuz eta eraberrituz. Ezaguna da talde instrumentalen familia guztiek ahozko kantua oinarritzat dutela, bere **soprano**, **kontralto**, **tenore** eta **baxu** banaketan.
Hauek orkestrako lau arlo basikoekin bat datoz: egurrezko instrumentuak, metalezkoak, etab.

*Kordaren familian Biola Profonda sartzearekin batera lau kolore desberdine ta burujabe lortzen dira eta soinu oreka egokiago bat, bere gorputz dardarkarien arteko harmoniko konkomitanteen harremana dela eta. Guzti hau gorputzok elkarrekin mantentzen duten erlazio matematiko eta tamainazkoari sor zaio.*

Biolontxeloa biolaren zortzigarren baxua den era berean,
Biola Profonda biolinaren zortzigarren baxua da.

**Nola jotzen den:**
* Biolina bezala, sorbaldan.

**Afinazioa:**
* Sol, re, la, mi' (edo Fa, do, sol, re')

**Idazkera posibleak:**
* Sol giltzan (biolina bezala, baina zortzigarren bat baxuago soinu egiten du).

* Kontraltoaren Do giltzan, baina laugarren bat baxuago soinu egiten du (hau da, transposaturik).

* Tenorearen Do giltzan (transposiziorik gabe).

## Historia 
Biola Profonda Gerardo Yañez musikagile, zuzendari eta musika instrumentuen ikertzaile boliviarrak sortu, garatu eta izendatu zuen. Prototipoaren patentea Leipzig-eko Tomas Deunaren elizan aurkeztu zen lehenengoz mundu mailan kontzertu batean. Bertako musika zuzendari orokorra urte askotan zehar Juan Sebastian Bach Irakaslea izan zen. 2010. urteko urtarrilean Berlineko filarmonikan aurkeztu zen.

* web orrial
* soinu adibidea

## Kanpo estekak
Piriniotar baso-igel

**Piriniotar baso-igela** (*Rana pyrenaica*) ranidae familiako igela da, Pirinioetako hegoaldeko aldean, Iratiko oihanetik Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionaleraino bizi dena.

Adituek iberiar baso-igelaren senide estutzat hartzen bazuten ere, ikerketa filogenetikoek Baso-igel gorriren senidea dela egiaztatu dute.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  (2010) *Rana pyrenaica, Pirinioetako harribitxia*. Donostia. Aranzadi zientzia elkartea.

## Kanpo estekak
Bazouges-la-Pérouse

**Bazouges-la-Pérouse** (bretainieraz *Bazeleg-ar-Veineg*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Beaucé

**Beaucé** (bretainieraz *Belzeg*) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Chalabre

**Eissalabra** (, ) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 
## Politika 
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Uhandre

**Uhandrea** salamandridae familiako subfamiliako zenbait anfibioren izena da, *Pleurodelinae* izenekoa. Ipar Amerikan eta Eurasian bizi dira.

## Taxonomia 
Salamandridae familiako bi herena inguruk "uhandre" izena du, hau da, genero hauek:
* *Calotriton*
* *Cynops*
* *Echinotriton*
* *Lissotriton*
* *Mesotriton*
* *Neurergus*
* *Notophthalmus*
* *Ommatotriton*
* *Pachytriton*
* *Paramesotriton*
* *Pleurodeles*
* *Taricha*
* *Triturus*
* *Tylototriton*

Euskal Herrian lau espezie bizi dira:
* Gailurretako uhandrea
* Piriniar uhandrea
* Uhandre marmolairea
* Uhandre palmatua

## Erreferentziak
Caudata

**Caudata** 500 anfibio-espezie inuguruk osaturiko ordena da. Galdutako espezie guztiak **Caudata** ordenean sailkatuak badira ere, bizirik daudenak batzutan **Urodela** ordenan sailkatzen dute adituek. Ordena arrabioek eta uhandreek osatuta dago.

Gorputza luzexka, muskerraren antzekoa dute. Aurreko eta atzeko hankak ez dituzte berdinak; aurrekoetan lau behatz eta atzekoetan bost izaten dituzte. Batzuek bizitza guztian izaten dituzte zakatzak. Zortzi ordena dira: pletodontidoak, anfiumidoak, etab. Urodelo motarik ezagunenak arrabioa eta uhandrea dira.

## Taxonomia 
Caudata hamar familiatan banatuta dago:

## Erreferentziak
Brian Cox (aktorea)

**Brian Denis Cox** (Dundee, 1946ko ekainaren 1a) antzerki, zinema eta telebistako eskoziar aktore bat da. Eskoziako Dundee hiriko familia katoliko batean jaio zen. Bere arbasoak Eskoziara emigratutako irlandarrak dira.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Brian Cox aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
David O'Hara

'''David Patrick O'Hara''' (1965eko uztailaren 9a, Glasgow) zinema eta telebistako eskoziar aktore bat da.

## Ibilbidea 
Glasgow hirian jaio zen, aita Patrick O'Hara, eraikuntzako langilea, eta ama berriz Martha Scott da. Glasgow hiriko biztanle askoren antzera irlandar jatorriko familia batekoa da.

Telebistako telesaila ugaritan antzeztu izan du, horietatik aipagarriena Estatu Batuetako *The District* telesaila, azken hau Erresuma Batua eta Irlandara itzultzeko asmoz denboraldi batez laga zuelarik.

Gure artean, bere aurpegia ezaguna baldin bada, *Braveheart* filma ospetsuan *Irlandar Eroaren* papera antzezteagatik da, filma honetan William Wallace (Mel Gibson) pertsonaiaren lagunmin, adajotzaile eta zaindari pertsonala bilakatu zen. Irlandako Uhartearen *jabea* zela aipatzeko inozenteki erabiltzen zuen esaldia ospetsu bilakatu zen: *"Nire Uhartea da"*. Bestalde ''Some Mother's Son* filman Aidan Gillen irlandar aktorearekin batera 1981ean Bobby Sands IRAko ekintzailearekin batera gose greba bat burutu zuten talde horretako kide batzuk ere antzeztu zituzten.

2006ean Jack Nicholson aktorearekin batera *The Departed'' filman lan egin eta Fitzy izeneko pertsonaia antzeztu zuen.

2009ko ekainean O'Hara Dublin hirian *The Tudors* telesaila antzezten aritu zen. 2010 eta 2011an Harry Potter and the Deathly Hallows* filman Albert Runcorn pertsonaia antzeztu du.

## Filmografia 
* *Comfort and Joy* (1984)
* *The Monocled Mutineer* (1986)
* *The Bridge* (1992)
* *Braveheart* (1995)
* *The Near Room* (1995)
* *Prime Suspect 5: Errors of Judgment* (1996) (telesaila)
* *Some Mother's Son* (1996)
* *Oliver Twist* (1997) (telesaila)
* *The Matchmaker* (1997)
* *The Devil's Own* (1997)
* *Jesus (1999)
* *The District* (2000–2001) (telesaila)
* *Crossfire Trail* (2001) (telesaila)
* *Made* (2001)
* *Stander* (2003)
* *Hotel Rwanda* (2004)
* *The Departed* (2006)
* *Tristan and Isolde* (2006)
* *Wanted* (2008)
* *Doomsday* (2008)
* *Jack Said* (2009)
* *The Kid* (2010)
* *The Tudors* (2010) (telesaila)
* *Golf in the Kingdom* (2010)
* *Harry Potter and the Deathly Hallows* (2010–11)
* *Cowboys & Aliens* (2011)

## Kanpo loturak 
* David O'Hara aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Agave

**Agave** landare generoa da, Agavaceae familiakoa. **Agave**, **pita**, **maguey**, **cabuya**, **fike** eta **mezkal** izenak ere ematen zaizkio.

Landarearen jatorria Mexikon dago, nahiz eta gaur egun naturalki Ameriketako Estatu Batuetatik Venezuelara hedatzen den. 200 espezie ezberdin ezagutzen dira, eta tamaina eta forma oso ezberdinekoak izan daitezke. Generoa orain dela 12 milioi urte sortu zela kalkulatzen da. Tekila, mezkal eta pulke edariak landare honetatik ateratzen dira.

thumb|ezkerrera|Pita edo agabea (*Agave americana*)

Hostoetan sokak egiteko erabiltzen diren zuntz gogorrak ditu. Ez da agabazeoen familian zuntz horiek dituen bakarra, heneken landareak (*Agave fourcroydes*), *sisal* izenez ezagutzen denak (*Agave sisalana*) eta beste zenbaitek ere badituzte, baina pita edo agabe izenez *Agave americana* agabazeo-mota bakarrik ezagutzen da. *Pulke *izeneko edari bizia eta hori destilatuz tekila egiteko ere erabiltzen da pitaren hostoa; hain zuzen, hostoetan ebaki bat eginez gero hartzitzean edari bizi bihurtzen den isurkari bat irteten baita.

## Ezaugarriak 
Neurriz 1-2 m luze eta 2-3 m zabal izaten da pita landarea. Sustraiaren buruan eta mordoan eratuak izaten ditu hostoak, mamitsuak, ezpata-itxurakoak eta ertzetan arantzak dituztenak, kolorez berde urdinxkak eta ertz horikoak. Loreak zuriak edo horixkak izan ditzake, 8 bat m luze egiten den zurtoin bakarrean kokatuak eta buruxketan eratuak.

## Ikus, gainera 
* Agave generoko espezieen zerrenda
## Erreferentziak
Ur gazikara

[eskuinera|thumb|255px|Ur gazikarako [arrain bat: *monodactylus argenteus*.]]

**Ur gazikara** ur geza baino disolbaturiko gatz, batez ere sodio kloruro, gehiago eta ur gazia baino gutxiago duen ura da.

Adituen ustetan, ur gazikarak litroko 0,5 eta 30 arteko gatz-gramo ditu. Lurraren ur gazikararen gehiena estuarioetan dago, ibai eta itsasoen nahasketaren ondorioz. Bertako uraren gazitasuna denbora eta lekuaren arabera aldatzen da. Badaude ur gazikara duten iturburuak ere, lurzoru gaziek sortuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ur gazi

[eskuinera|thumb|255px|[Itsaso Hila, ozeanoa baino hamar aldiz gatzituagoa dena.]]
**Ur gazia** disolbaturiko gatz esangarria, batez ere sodio kloruro, duen ura da.

United States Geological Survey agentziaren ustetan, ur gazia hiru motakoa izan daiteke gatzen agerpenaren arabera:
* Ur gazi arina (10-30 arteko gatz-gramo)
* Neurrizko ur gazia (30-100 arteko gatz-gramo)
* Ur gazi astuna (> 100 gatz-gramo)

Lurraren ur gazi gehiena ozeano eta itsasoetan dago, eta gesal deitzen zaio. Badaude ur gazia duten iturburuak ere, lurzoru gaziek sortuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caubios-Loos

**Caubios-Loos** (okzitanieraz *Cauviòs-Lòs*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Gaja-la-Selve

**Gaja-la-Selve** (, ) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 
## Politika 
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Gatzun

eskuinera|thumb|255px|Gatzuna egiteko makina.

**Gatzuna** disolbaturiko gatz kopuru handia, batez ere sodio kloruroa, duen ura da, ur gaziak baino gatz gehiago duena. Gizakiak sortua izan daiteke, baina baita naturala ere. Distilatua ez den ur orok du gatza disolbaturik, baina eskuarki gatzuna deitzen zaio gatz kontzentrazioa % 5 baino handiagoa denean.

Gatzuna jatorri naturaletik lor daiteke; badaude gatz-kontzentrazio handia duten iturburu, ibai eta aintzirak. Horrez gain, urari gatza gehituz, edo ur gazitik ura erauziz (lurrunduz, adibidez) lor daiteke gatzuna.

Gatzuna gatza lortzeko ohiko lehengaia da. Hori lurrunduz gatza lortzen dute gatzagetan.

## Erabilera 
* 1800ean, Alessandro Voltak gatzuna, kobre eta zink erabili zituen pila galbanikoa lortzeko.
* Hozteko makinetan erabiltzen da, ur gaziak izozte puntu apalagoa baitu.
* Errepideetan elurra urtzeko erabiltzen dute, aurreko arrazoi beragatik.
* Elikagai batzuk babestu eta ontzeko, adibidez ozpinez ontzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koteto Ezkurra

'*Jose *Koteto* Ezkurra Zuntzarren*' (Doneztebe, Nafarroa Garaia, 1973ko abuztuaren 9a) erremontari profesional ohia da. 1990. urtean debutatu zuen, eta bera da erremonteko buruz buruko txapelketa gehien irabazi duena: 11 guztira. Jesus Abregorekin batera, historiako erremontari handiena dela jotzen da. Haren aita, Jose Ezkurra, esku huskako pilotari profesionala izana da.

1989an Espainiako gazte mailako txapeldun bilakatu zen. Bere trebetasun handiari esker, 1990eko uztailaren 6an debutatu zuen, 16 urte besterik ez zuela. Berehalako gorakada izan zuen, eta 1990eko hamarkadaren erdialdean kirol horretan bere nagusitasuna ezarri zuen. Bereganatu dituen titulu eta txapelketen kopuruak ez du parekorik; erremonteko buruz buruko hamaika txapel irabazi ditu, eta binakako hiru txapelketa ere bai: 1994koa (Eizagirre lagun zuela), 1999koa (Imazekin) eta 2006koa (San Miguelekin batera). Datu horiek guztiek, Jesus Abregorekin batera, inoizko erremontari onena dela adierazten dute.
[thumb|[Erremonte|Erremontaria Altsasuko sustraiak eskulturan]]
Kotetoren omenez, Doneztebeko pilotalekuak Ezkurra pilotalekua izena du 2015eko irailaz geroztik.

## Buruz buruko txapelketan jokatutako finalak 
## Erreferentziak
Eskola partikular

[thumb|Eskola partikularrak eskaintzen dituen akademia bat [Malaysian.]]
**Eskola partikularrak** edo **klase partikularrak** ikasleek euren eskola orduetatik kanpo jasotzen dituzten eskolak dira, banaka edo talde baten baitan, eurek ordainduta, eta eskola nagusiko ikasgaietan lagundu eta gehien bat etxeko lanak egiten laguntzeko eta batez ere azterketak prestatzen laguntzeko. Gehienetan ikasteko zailtasunak dituzten ikasleek hartzen dituzte eskola partikularrak, baina kasu batzuetan bere kabuz lortuko lituzketenak baino errendimendu hobeak izateagatik hartzen dituzte. 

Eskola partikularrak irakaslearen edo ikaslearen etxebizitzan, irakasleak bere kabuz lan egiten duenean, edo ikastegi baten baitan (*akademia* izenekoak, sarri) eman daitezke.

Eskola partikularrak ikasgai edo irakasgai jakin batean edo batzuetan espezializa daitezke. Ikasleak sarrera probetan edo hautaketa zorrotza egiteko prestatzen diren azterketak prestatzen dituzten eskola partikular edo akademia bereziak ohikoak dira lehia sustatzen duten hezkuntza sistemetan. Horrelako akademia edo eskola partikularren helburua izaten da ikasleei ahalik eta informazio gehien ematea eta ikasleen memorian finkatzea informazio kopuru handia ahalik eta eperik laburrenean. Helburua da ikasleek lehia-azterketan eskatutako nota ahalik eta altuena lortzea, edo hautaketa egiten duen erakundean sartzeko beste eskakizun batzuk betetzea, hala nola hizkuntza-trebetasuna (adibidez: **C1** maila). 

## Kritika 
Batzuetan, horrelako eskolak edo akademiak kritikatzen dira, beren testuinguruko hezkuntza sistema osoarekin batera, buruz ikasteko azaleko teknikekin jokatzen dutelako eta ikaskuntzan zentratu beharrean eta pentsamendu eta analisi kritikoa sustatu beharrean azaleko trebezia batzuk, modu errepikakorrean, lantzen dituztelako, besterik gabe.
Tximino

[thumb|*[Berberia makakoa|Macaca sylvanus*]]
**Tximinoa** (edo 'ziminoa') gizakia ez diren primate guztiei ematen zaien izen arrunta da. Euskarazko definizioan lemureetatik txinpantzeraino sartzen da eta ez da, beraz, talde taxonomiko baliagarri bat, talde parafiletikoa delako; hau da, tximino guztiak ez dira talde berekoak.

Tximino eta simio hitzen arteko ezberdintasuna egon ohi da, hala ere, hizkera zientifikoan. Ingelesez *monkey* eta *ape* hitzak erabiltzen dira bi galde ezberdin izendatzeko. Lehenengoan Platyrrhini eta Cercopithecoidea taldeak sartzen dira, eta bigarrenean Hominoidea taldearen barruan daudenak. Bi kontzeptu hauek itzultzerakoan erabiltzen diren terminologiak aldakorrak dira hizkutzen artean, baina talde parafiletikoa da, hala ere. Gaztelaniazko ohituran ere *mono* eta *simio* gisa itzultzeko joera egon da azken urteotan, nahiz eta bi hitz horiek sinonimoak izan. Gaztelaniaz idazten duten adituek Hominoidea terminoa hobesten dute, kontzeptuak argitze aldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Maria

**Jose Maria** gaztelar jatorriko gizon izena da, Jose eta Maria izenez osaturik. Hala ere, XX. mendeko bigarren erdialdera arte izen arrunta izan zen Hego Euskal Herrian. Izenak hipokoristiko anitz ditu: Josemari, Joshemari, Joxemari, Joxemai, Txema, Txemari. Aldi berean, *josemaritar* edo *joshemaritarrak* Donostiako Santa Maria basilikan bataiatutako gizonei deitu izan zaie Donostiako giro herrikoian, San Bizente elizako *koxkeroen* aldean.

## Kanpo estekak
Auzitegi

[250px|thumb|[Londresko Old Bailey auzategian eginadako epaiketa.]]
**Auzitegia** lurralde jakin bateko auziak erabakitzen dituen organoa da, eta hedaduraz, haren egoitza eta eraikina. Organo honetan funtzionarioek lan egiten dute, hau da, epaileek eta beren laguntzaileek.

Antolamendu judizial modernoaren arabera, auzitegi guztiak estatuarenak, iraunkorrak (hau da, gobernu-aldaketaren eraginik ez dutenak) eta independenteak (hau da, justizian dihardutenek epaian eragina izan dezakeen jarduerarik ezin dute burutu) dira. Lurralde bakoitzeko antolaketa judizialaren egitura desberdina da; berau teknika judizial desberdinen eta bertako ezaugarri sozio-kulturalen arabera legoke. Munduko herrialde gehienetan sistema judizial hierarkizatua da nagusi; maila desberdineko auzitegiak daude, baina guztien gainetik Auzitegi Gorena dago.

## Sailkapena 
* Antolaketaren arabera:
** Pertsona bakarrekoak edo epaitegiak.
** Kide anitzekoak.

* Izaeraren arabera
** Ordinarioak.
** Bereziak.
** Arbitralak.

* Jardunbidearen fasearen arabera
** Instrukziokoak.
** Epaia emaileak.

* Hierarkiaren arabera
** Azpikoak.
** Gorenak.

* Konpetentziaren arabera
** Arruntak.
** Bereziak.

* Instantziaren arabera
** Auzaldi bakarrekoak
** Lehen Auzialdikoak
** Bigarren Auzialdikoak edo Apelazio auzategiak.

## Ikus, gainera 
* Epailea
* Epaiketa
* Botere judiziala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan-Miquèu Dordeins

**Joan-Miquèu Dordeins** (Baiona, 1954ko uztailaren 22a -) Lapurdiko hiriburuan jaio eta Bearnon bizi den irakasle eta okzitanierazko idazlea da.

## Biografia 
Baionan jaioa, azken 15 urteetan irakaslea da Bearnon. Lurralde okzitaniar honetako Arganhon herrian bizi da.

*Calams Bearnés* literatura-lehiaketan lortu zuen sariak bultzatu zuen idaztera. Batez ere haurrentzat idazten du, ikasle dituenentzat zein calandreta edota eskola publikoko frantses-okzitaniera adar elebidunetan daudenentzat.

1990eko urriaren 27an **Dordeins** Nicole Denisekin ezkondu zen Bokaleko Herriko Etxean; gertaera sozial hori okzitanieraren aldeko aldarrikapena ere izan zen, *oc* ("bai", alegia) esanez ezkondu baitziren nahiz eta hizkuntza horrek inolako ofizialtasunik ez izan.

2010ean IEOk antolatzen duen gazteentzako literatura lehiaketako bigarren saria eskuratu zuen *Lo Pacte* lanarekin; horrela liburua IDECO IEOren argitaletxeak argitaratua izateko eskubidea lortu zuen.

## Lanak 
### Liburuak 
Lau liburu argitaratu dizkiote:
* *La Dauna deu Capulet* ("Andere kaputxaduna", 2005, Princi Negre Editor)
* ''L'ahar de la professora d'anglés* ("Ingeles irakaslearen afera", 2002)
* *Lo Joan-Peish* ("Xan-Arraina", 2002, CAPOC)
* *Sauvar la Cristal* ("Kristala salbatzeko", 2003, IEO)

### Ipuinak 
*País gascons* aldizkari bearnotarrean zenbait elelabur argitaratu zaizkio:
* *La recèpta deus cocons* ("Bixkotxa ttikien errezeta", 2004)
* *Gaston Febus* (2005)

Biak *Escrivans idazle* liburuan (Maiatz-Per Noste, Baiona-Ortheze, 2010; ) irakur daitezke, okzitanierazko jatorrizko bertsioan eta euskarara itzulia.

### Hizkuntzaz 
* *Teach Me* hizkuntzak ikasteko Gaskoiniako okzitanierari dagokion liburuaren egilea da Patrick Guilhemjoanekin batera; Per Noste elkarteak argitaratua.
* Liburu osoez gain okzitanieraren gainean bestelako kolaborazioak ere egin izan ditu, adibidez hiztegigintzaz jaioterriko Baionan argitaratzen den *Lapurdum'' aldizkarian frantsesa-okzitaniera hiztegi baten harira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Calandreta
* Institut d'Estudis Occitans
Charles Osborne

**Charles Osborne** (1894ko apirilaren 2a, Anthon, Iowa – 1991ko maiatzaren 1a, Sioux City, Iowa) 69 urtez jarraian zotina izan zuen estatubatuar bat izan zen (1922-1990). Osborne Iowa estatuko Anthon udalerrian jaio zen, Errekorren Guinness Liburuan zotin luzeena izan duen gizakia bezala erregistratua dago. Zotina minutuko 40 zotinkadaka 1922an hasi zitzaion, minutuko 20 zotinkada ere moteldu zitzaion, eta azkenik 68 urte ondoren 1990eko ekainaren 5ean zotina behin betiko eten zitzaion. Bere egoera bereziaren ondorioz telebistako hainbat saioetara gonbidatu zuten: 1936an "Ripley's Believe It or Not!", 1980ean "That's Incredible!", 1983an "The Tonight Show with Johnny Carson", eta 1983an Trivial Pursuit mahai joko ospetsuko galdera batean ere agertu zen.

Osborne 1922an urde bat hiltzen ari zela zotinka hasi zen. Nahiz eta egoera berezi hau pairatu izan, erabateko bizitza arrunta eraman zuen, birritan ezkondu eta zortzi seme-alaba izan zituen. Osborne 1991ko maiatzaren 1ean Iowa estatuko Sioux City udalerrian dagoen Marian Health Center osasun zentruan ultzera baten ondorioz hil zen, Anthon udalerriko Oak Hill hilerrian lurperatu zutelarik. Osbornek 69 urte horietan zehar 430 milioi zotin burutu zituela kalkulatu izan da.

## Erreferentziak 
* *Survivor of 68-Year Hiccup Spell Dies.* Omaha World - Herald, 05 May 1991, Sunrise Edition: 2.B.
EIMA

**EIMA** Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren programa da. ***E**uskal **i**kas**ma**terialgintza* izenaren akronimoa da. Unibertsitate aurreko euskarazko ikasmaterialgintza babestu, indartu, garatu eta diruz laguntzeko sortu zuen Hezkuntza Saileko Euskara Zerbitzuak, 1981-1982 ikasturtean. Urtero 300-350 ikasmaterial argitaratu ditu.

## EIMAren deialdiak 
* EIMA I: Ikasmaterial inprimatuak argitaratzeko diru-laguntzak.
* EIMA II: Ikus-entzunezko ikasmaterialak argitaratzeko diru-laguntzak.
* EIMA III: Hezkuntza-softwarerako, hau da, euskarri informatikoan ateratzen diren ikasmaterialetarako diru-laguntzak.
* EIMA IV: Mintegien bidez ikasmaterialen prestakuntza-lana egiten duten egile edo egokitzaileentzako diru-laguntzak (alegia, argitaratu aurreko fasea).
* SARIAK: Ikasmaterial inprimatu hoberenak (Isaac López-Mendizabal saria). Ikus-entzunezko ikasmaterial eta hezkuntza-software hoberenak (Migel Altzo saria).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* IRALE

## Kanpo estekak 
*  EIMA programa
*  EIMAren Estilo Liburua
*  EIMA Katalogoa
Fontcouverte (Aude)

**Fontcouverte** ( ) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 
## Politika 
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Caprimulgiformes

**Caprimulgiformes** *Aves* klaseko ordena da.

## Taxonomia 
Caprimulgiformes ordenak honako familia ditu:
* *Steatornithidae* familia, aditu batzuen ustez "Steatornithiformes" ordena berria sortuko duena.
* *Podargidae*, aditu batzuen ustez "Podargiformes" ordena berria sortuko duena.
* *Nyctibiidae* familia
* *Caprimulgidae* familia
** *Chordeilinae* subfamilia.
** *Caprimulginae* subfamilia.
* *Eurostopodidae* familia

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian bi espezie bizi dira:
* Zata arrunta (*Caprimulgus europaeus*)
* Zata lepagorria (*Caprimulgus ruficollis*)

## Erreferentziak
Andagosteko gudua

**Andagosteko gudua** Erromatarren konkistaren garaian Kuartangoko haranean (Araba) gertatutako gudu bat izan zen; zehazki, K.a. 38. urtearen inguruan izan zen, gaur egun Andagoste izena duen tokian.

1997an, giza hornidurarako ura eramateko lanak egitean, hondakinak topatu zituzten, eta Jose Antonio Otxaranek eta Mikel Unzuetak zuzenduriko arkeologo talde batek Kuartangoko haraneko Andagoste izeneko tokian aztarnategi bat aurkitu zuten. 1998 eta 2003 artean ikertu ondoren, erromatar kanpamentu eta gudu baten aztarnak eskuratu zituzten. Ikerlarien arabera, gudua K.a. 38. urtearen inguruan gertatu zen, hau da, Kantabriar Gerrak baino hamar bat urte lehenago.

## Gudua 
Jose Antonio Otxaranek honela azaldu zuen gudua: Edonola ere, Andagosten gertatutakoa ondo azaltzea zaila da, interpretazio arazo handiak daudelako.

## Aztarnategiaren azterketa arkeologikoa 
Erromatarren kanpamentutik egun hondo lauzko lubaki bat baino ez da geratzen, baita lubetaren zati batzuk ere. Aurkikuntza nagusia 1.000 txanpon eta pieza militar dira (tatxetak, belarriak, jaurtigaiak, eta abar), Euskal Herrian aurkitutako erromatarren aztarna zaharrenak. Ordu arte Euskal Herri osoan *glande* (habailako berunezko jaurtigaia) bakarra aurkitu bazen ere (Jose Migel Barandiaranek kausitua), Andagosten 114 aurkitu zituzten. *Caligae* motako sandalietako iltze zaharretatik (iltze handiak, K.a. 22. urtea baino lehenago erabiltzen zen motakoak), berriz, ordu arte Euskal Herrian bakarra ere ez zen aurkitu, eta 600 ale baino gehiago aurkitu zituzten Andagosten. *Glandeak* erromatarrek kanpalekutik bertatik jaurti zituzten, eta haren banaketari esker jakin daiteke nondik gertatu zen erasoa, zein aldetatik.

Gudu hau erromatarren eta bertakoen artekoa izan zela interpretatu da, baina Antxoka Martínez arkeologoak uste du bi erromatar gudarosteen artean izan zela.

## Gizarteratzea 
2009an Urbina Basabeko dorretxean Andagosteko Guduaren Interpretazio Gunea ireki zuten, gudu hartako parte hartzaileen bizimodua eta borroka irudikatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zata lepagorri

**Zata lepagorria** (*Caprimulgus ruficollis*) Caprimulgidae familiako hegaztia da, Iberiar penintsulan eta ipar-mendebaldeko Afrikan bizi dena. Espezie migratzaile hau neguan mendebaldeko Afrika tropikalera joaten da.

## Erreferentziak
Zata

**Zata** *Caprimulgidae* familia osatzen duten zenbait hegazti-espezieren izena da, ia mundu osoan bizi dena.

## Taxonomia 
Caprimulgidae familiak 79 espezie ditu, bi subfamiliatan banaturik:
**Chordeilinae subfamilia**
* *Nyctiprogne* (2 espezie)
* *Podager*
* *Lurocalis* (2 espezie)
* *Chordeiles* (5 espezie)

**Caprimulginae subfamilia**
* *Nyctidromus*
* *Phalaenoptilus*
* *Siphonorhis* (2 espezie)
* *Nyctiphrynus* (4 espezie)
* *Caprimulgus* (50-60 espezie)
* *Macrodipteryx* (2 espezie)
* *Hydropsalis* (2 espezie)
* *Uropsalis* (2 espezie)
* *Macropsalis*
* *Eleothreptus*

Euskal Herrian bi espezie bizi dira:
* Zata arrunta (*Caprimulgus europaeus*)
* Zata lepagorria (*Caprimulgus ruficollis*)

## Erreferentziak
Ganga azpibeltz

**Ganga azpibeltza** (*Pterocles orientalis*) Pteroclididae familiako hegaztia da, Iberiar penintsulan, iparraldeko Afrikan eta Asian bizi dena.

## Taxonomia 
Ganga azpibeltzak bi azpiespezie ditu:
* *Pterocles orientalis arenarius* (Pallas, 1775) - Erdialdeko Asian bizi dena.
* *Pterocles orientalis orientalis* (Linnaeus, 1758) - Iberiar penintsulan, iparraldeko Afrikan eta Ekialde Hurbilean bizi dena.

## Erreferentziak
Ganga (hegaztia)

**Ganga** *Pteroclidae* familia osatzen duten zenbait hegazti-espezieen izena da, *Pteroclidiformes* ordena osatzen dutena.

*Pterocliformes* ordena ez da aditu guztiek onartua izan, badaude *Pteroclidae* familia *Columbiformes* edo * Ciconiiformes* artean sailkatzen dutenak

## Taxonomia 
Pteroclidae familiak 16 espezie ditu, bi generotan banaturik:
* *Syrrhaptes* generoa
** *Syrrhaptes tibetanus*
** *Syrrhaptes paradoxus*
* *Pterocles* generoa
** *Pterocles alchata*
** *Pterocles namaqua*
** *Pterocles exustus*
** *Pterocles senegallus*
** *Pterocles orientalis*
** *Pterocles coronatus*
** *Pterocles gutturalis*
** *Pterocles burchelli*
** *Pterocles personatus*
** *Pterocles decoratus*
** *Pterocles lichtensteinii*
** *Pterocles bicinctus*
** *Pterocles indicus*
** *Pterocles quadricinctus*

Euskal Herrian bi espezie bizi dira:
* Ganga azpibeltza (*Pterocles orientalis*)
* Ganga azpizuria (*Pterocles alchata*)

## Erreferentziak
Rüstempaşa meskita

**Rüstempaşa meskita** () meskita otomandarra da, Istanbulgo Hasırcılar Çarşısı azokan kokatua, Mimar Sinan arkitektoaren lana.

## Historia 
Rüstempaşa meskita Otomandar Inperioko arkitekto-buru zen Sinanek diseinatu zuen Rüstem Pasha Bisir Handiarentzat (Suleimanen alaba zen Mihrimah-ren senarra). 1561 eta 1563 artean eraiki zen.

## Ezaugarriak 
### Kanpoaldea 
Meskita terraza baten gainean eraiki zen, denda gangadunen gainean, alokairuekin eraikin multzoa ekonomikoki laguntzeko. Erpinetan dauden eskailera estu eta bihurrietatik patio zabal batera ematen dute. Meskitak bost baoko arkupe bikoitza du, bata kupulekin eta bestea teilatu beheratu eta sakonekin.

### Barnealdea 
Eraikinaren oinplanoa laukizuzen batean inskribatutako oktogono bat da. Kupula nagusia lau erdi-kupulatan oinarritzen da, ez eraikinaren ardatzetan baina diagonaletan. Kupularen arkuak lau zutabe oktogonaletatik irteten dira, bi hegoaldean eta beste bi iparraldean, eta ekialdeko eta mendebaldeko hormetako pilareetatik. Ipar eta hegoaldean galeriak ageri dira, pilareetan eta hauen arteko marmolezko koloma txikietan bermatuak.

## Irudiak 

Image:DSC04137a Istanbul - Rüstem Pasha camii - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg|Arkupea
Image:DSC04138 Istanbul - Rüstem Pasha camii - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg|Zeramika apainduak
Image:DSC04139 Istanbul - Rüstem Pasha camii - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg|Zeramika apainduak
Image:DSC04149 Istanbul - Rüstem Pasha camii - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg|Zeramika apainduak
Image:DSC04153 Istanbul - Rüstem Pasha camii - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg|Barnea
Image:DSC04157 Istanbul - Rüstem Pasha camii - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg|Barnea
Image:DSC04142 Istanbul - Rstem Pasha camii - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg|Mihraba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rüstempaşa meskitako argazkiak
* Rüstempaşa meskita
Newquay

**Newquay** () Ingalaterrako Kornualles eskualde edo konderrian dagoen kostaldeko udalerri bat da. Turismogune garrantzitsua eta arrantza portua ere bada.

## Herritar ezagunak 
* William Golding, (1911-1993), idazle, saiolari eta olerkaria.
* Sir David Willcocks, 1919), abesbatzako zuzendaria, organojole eta konposatzailea.
* Chris Morris, (1963), futbolaria.

## Hiri senidetuak 
* Dinard, 

## Kanpo estekak 
* Newquay udalerriko Udal webgunea
Ganga azpizuri

**Ganga azpizuria** (*Pterocles alchata*) Pteroclididae familiako hegaztia da, Iberiar penintsulan, iparraldeko Afrikan eta Asian bizi dena.

## Taxonomia 
Ganga azpizuriak bi azpiespezie ditu:
* *Pterocles alchata alchata*, Iberiar penintsulan eta hegoaldeko Frantzian bizi dena.
* *Pterocles alchata caudacutus*, Saharan, Ekialde Hurbilean eta Indian bizi dena.

## Erreferentziak
Predikatu (gramatika)

Gramatikan, **predikatua** Subjektuaz zerbait esaten duen perpausaren zatia da, ardatz gisa aditza duena. Adibidez, Arantxak begi urdinak ditu esatean, 'begi urdinak ditu' predikatua da. Esakune gramatikalaren beharrezko elementua da, hau da, ezinbestekoa da perpausak zentzua izan dezan. Beti forma pertsonaleko aditz batek osatzen du eta predikatuaren nukleo-funtzioa betetzen du (edo kopula, atributu-perpausetan); aditzarekin batera doazen gainerako elementuak aztertzen ari garen perpaus-motaren araberakoak izango dira. Perpaus bakunetan oinarrizko bi predikatu-mota bereiz ditzakegu:

* Atributua: lotura aditzak (edo erdi kopulatibo) batez eta predikatu nominal batez osatuak. Subjektua, semantikoki, zuzenean lotzen da atributuarekin, hau da, berari buruz esaten denarekin; aditzak ez du ia esanahirik: subjektuaren eta atributuaren arteko lotura egiteko (edo kopula) baino ez du balio. Batzuetan, horrelako predikatuek beste osagarri batzuk eraman ditzakete.
* Aditz-predikatua: aditz ez-kopulatibo batez (predikatuaren nukleo-funtzioa betetzen duena) eta bere balizko osagarriez osatuak.

### Predikatu motak
* Aditz predikatu konplexuak. Osagai batez baino gehiagoz eratuak daude; askotan, izena dute lehen osagai (horrek hurbiltzen ditu aditz elkartuetara); ezkerreko osagaiaren jokabidea edo izaera, ostera, aditz elkartuetakoa ez bezalakoa da
* Adjektiboak predikatu gisa. Lotura aditz batekin egiten da.
* Zenbait predikatu-osagarriri ere (*bi metro luze, izarra baino ederrago bezalakoei*) *-ko* erantsi ohi zaie DS barruan txertatuko badira: *Bi metro luzeko gizona*.
* Aditzezkoak ez diren izen predikatuak. Aditzezkoak ez diren predikatu askoren oinarrian adjektiboa egon ohi da.
* Bigarren mailako predikazioa. Bigarren mailako predikaturik gehienak aukerakoak izaten dira.

## Erreferentziak
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Faktore (argipena)

**Faktore** hitzak egoera, gertaera edo ekintza batean eragin egiten duen zerbait adierazten du. Erabilera ezberdinak ditu:

* matematikan, faktorea biderketa bateko biderkagai bakoitza da;
* ekonomian, ekoizpen-faktorea ekoizpenean erabiltzen diren elementu bakoitza da;
* estatistikan, faktore-analisia datu multzo bateko aldagaiak laburbiltzen dituzten faktoreak hautemateko teknika bat da;
* medikuntzan:
** faktore abiotiko eta
** faktore erreumatoide.
Grigori Rasputin

**Grigori Jefimovitx Rasputin** (errusieraz Григо́рий Ефи́мович Распу́тин) (1869ko urtarrilaren 21agreg./urtarrilaren 9ajul., Pokrovskoie, Siberia &ndash; 1916ko abenduaren 30agreg./abenduaren 17ajul., San Petersburgo) Romanov dinastiaren azken egunetan eragin handia izan zuen errusiar mistiko bat izan zen. Mundu osoan **Rasputin** deituraz ezaguna da: haren etsai eta aurkariek *Fraide Eroa* ezizenaz deitu zuten.

Fraidea zen eta taumaturgo ospetsua. Nikolas II.a tsarraren emazte Alexandra Feodorovnaren konfiantzazko gizona izan zen 1905etik aurrera. Nikolas II.ak, erabat Alexandra Feodorovnaren mende baitzegoen, itsu-itsuan jarraitu zien Rasputinen aholkuei, bi senar-emazteek uste baitzuten hemofiliak jota zegoen tsarraren seme Alexis sendatu zuela (antza, hipnosiaren bidez).

Enperadorea gizartetik bakartzea lortu zuen Rasputinek, baina une latzak bizi zituen Errusiak Lehen Mundu Gerraren hasieran, eta gauzak erabat nahasi ziren Rasputinek 1916an Stürmer hautagaia jarri zuenean kontseiluko lehendakari. Aginpide maila handiko pertsonek gogor kritikatu zuten erabakia, baina Nikolas II.ak ez zion uko egin Rasputinen laguntzari. Jusupov printzeak, Dmitri dukeak eta Purixkievitx diputatu eskuindarrak Rasputin hil zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rasputini buruzko argazkiak
*  Rasputini buruzko erreportajea
Azpiegitura

[thumb|250px|[Hiri handien inguruetan **azpiegitura** handiak behar izan dira: errepideak horren adibide garbia dira.]]

**Azpiegitura** gizarte baten garapenerako edo erakunde baten jarduera ekonomikoa antolatu eta burutzeko beharrezko eta oinarrizkoak diren eta elkarri loturik dauden eraikuntza, elementu eta zerbitzuen multzoa da, hala nola errepide, portu, aireportu, sare telematiko, ur hornidura eta ospitaleak. Sistema bat zenbat eta konplexuagoa izan, orduan eta azpiegitura gehiago behar ditu, konplexutasun horretan dauden eragile guztiak behar bezala koordinatu eta behar diren elementu eta gaiak une egokian eskuratzeko. Globalizazioaren fenomenoa dela eta, pertsona eta ondasunen mugimendu azkarra bermatzeko azpiegitura handien eraikuntza fenomeno nabarmena izan da XX. mendearen bukaeratik.

## Kanpo estekak
De laude Pampilone

***De laude Pampilone*** Iruñea eta inguruko lurraldeak deskribatzen zituen eskuizkribua da.

## Ezaugarriak 
*Rodako genealogiak* eta *Honorio enperadorearen epistola*rekin batera, 990eko Rodako kodexan agertzen da. Hala ere, jatorrizko testua ezezaguna da. Ziur asko, ezaguera biblikoak zituen elizgizon batek idatzia izan zen, Iruñeko kristau-erromatar erroak garaipatzen zituelako.

Jose Maria Muruzabalen ustetan, "zorigaitzeko latinez" idatzita dago, bere ulerkuntza zailtzen duena.

José María Lakarrak Armando Besgak eta Koldo Larrañagak X. mendekoa zela uste dute, iruindar monarkia sortuberria legitimatzeko egina.

Historialari gehienek aipaturiko *baceis* "baskoiak" zirela uste dute, hauek hiriko erasotzaile nagusitzat hartuz. Muruzabalek baskoiak ere zirela uste zuen. Hala ere, honek ez zituen hiriaren setiatzailetzat hartu baizik eta heretiko eta latin kontuetan adituak ez zirenentzat.

## Testua 
Hona hemen jatorrizko testua Lakarrak transkribatua:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chepstow gaztelua

**Chepstow gaztelua** (ingelesz *Chepstow Castle*, eta galesez *Castell Cas-gwent*) Galesko Monmouthshire konderriko Chepstow udalerrian kokatzen den gaztelu bat da. 1067an William FitzOsbern Herefordeko konde normandiarraren aginduz eraikitzen hasi zen. Gales eta Ingalaterraren arteko mugan kokatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Chepstow Castle.jpg|Chepstow gaztelua

## Kanpo estekak 
* Chepstow gaztelua Galesko gazteluen webgunean ikusgai
Noah Webster

**Noah Webster, Jr.** (West Hartford, 1758ko urriaren 16a – New Haven, 1843ko maiatzaren 28) estatubatuar kazetari eta lexikografoa izan zen, ospetsua 1828 urtean plazaratu zuen *An American Dictionary of the English Language* hiztegiarengatik, gerora argitalpen anitz izan dituena. Lan horrek bost belaunaldi estatubatuarri irakurtzen irakatsi dio. Horrela, haren deitura "hiztegi" hitzaren sinonimo bilakatu da.
Kora eliza

**Kora eliza** edo **San Salbatore in Kora** (, *Hagiou Sōtēros en tēi Chōrai*, "San Salbatore Zelaietakoa"; , "Kora museoa, meskita edo eliza") antzinako eliza kristaua da, gero meskita eta orain museoa den eraikina da, Istanbulen kokatua. V. mende hasieran eraikia eta XI. mendean ia guztiz berritua, XVI. mendean meskita bihurtu eta 1948an sekularizatu zen, museo bihurtzeko. Barnealdea XIV. mendeko freskoz eta mosaiko bikainez apaindua dago.

## Eraikina 
thumb|ezkerrera|200px|Oinplanoa (1912)

Eliza tamaina txikikoa da (742,5 m²) Istanbuleko beste elizekin alderatuta, baina barnealdea handientsua da, bizantziar arkitekturan sarritan gertatzen den bezala. Eraikina hiru zatitan banatzen da: sarrera gunea edo *nartexa*, gorputz nagusia edo *naosa* eta alboko kapera edo *paraklesiona*. Nartexa bi zati argitan banatua dago: kanpo nartexa edo *exonartexa* eta barne nartexa edo *esonartexa*. Bi nartex hauek eliza berregin zenean sortu ziren, esonartexa jatorrizko eraikinaren zati baitzen.

Eraikinak sei kupula ditu, bi esonartexean, bat pareklesionean eta hiru naosean. Handiena, 7,7 metroko diametroduna, naosaren erdian dago.

Image:Meister der Kahriye-Cami-Kirche in Istanbul 004.jpg|Betleemeko bidaia
Image:Meister der Kahriye-Cami-Kirche in Istanbul 005.jpg|Zerga errolda
Image:Chora Church Constantinople (6).JPG|Jesukristo tronuan eta Teodoro Metokites eskuetan elizaren maketa duela

## Kanpo estekak 
*  Saint-Sauveur-in-Chora
*  Byzantium1200.com
Dover gaztelua

**Dover gaztelua** () Ingalaterrako Kent konderrian dagoen Dover udalerrian kokatzen den gaztelu bat da. Bere estrategia eta defentsa kokapen bikainaren ondorioz historian zehar *Ingalaterrako Giltza* ezizenez ezagutua izan da. XII. mendean Henrike II.a Ingalaterrakoaren aginduz eraikia izan zen.

## Kanpo estekak 
* Dover gaztelua Ingeles Ondarearen webgunean ikusgai