Txerto hirukoitz birikoa eta autismoa

thumb|Medikuntza alternatiboa
Txerto hirukoitz birikoaren eta autismoaren arteko loturari buruzko baieztapenak asko ikertu dira, eta faltsuak direla egiaztatu da. Bien arteko lotura 1990eko hamarkadaren hasieran iradoki zen lehen aldiz, eta hein handi batean 1998ko *The Lancet* aldizkariaren txerto hirukoitz birikoaren autismoaren iruzurraren ondorioz agertu zen, "agian azken 100 urteetako iruzur mediko kaltegarriena" bezala ezaugarritua.  Ikerketa artikulu iruzurtia Andrew Wakefieldek baimendu zuen eta *The Lancet* aldizkarian argitaratu zen, txertoa kolitisaren eta autismoaren nahasmenduekin lotuta zegoela zioen. Artikulua 2010ean atzera bota zuten , baina txertoen aurkako aktibistek aipatzen dute oraindik. 

Artikuluko erreklamazioek oihartzun handia izan zuten , eta Erresuma Batuan eta Irlandan txertaketa-tasak nabarmen jaitsi ziren. Lotura hau baieztatutako sustapenak, txertaketaren aurkako propagandan jarraitzen duenak, gezurtatua izan arren,  elgorriaren eta hazizurriaren intzidentzia handitzea ekarri du, heriotza eta lesio iraunkor larriak eraginez.  1998an egindako hasierako erreklamazioen ondoren, ikerketa epidemiologiko ugari egin ziren. Gaixotasunen Kontrolerako eta Prebentziorako Zentroek,  Ameriketako Pediatria Akademiak, Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko Medikuntza Institutuak, Erresuma Batuko Osasun Zerbitzu Nazionalak  eta Cochraneko Liburutegiak  ez dute inolako loturarik aurkitu txerto hirukoitz birikoaren eta autismoaren artean. Medikuak, aldizkari medikoak, eta editoreak   iruzurrezkotzat jo dituzte Wakefielden ekintzak, eta epidemiekin eta heriotzekin lotu dituzte.  

Brian Deer kazetariak egindako ikerketa baten arabera, Wakefieldek, txertoa autismoarekin lotzen duen jatorrizko ikerketaren egileak, deklaratu gabeko interes-gatazka ugari zituen,  frogak manipulatu zituen,  eta beste kode etiko batzuk hautsi zituen. The Lancet egunkariak atzera egin zuen neurri batean 2004an, eta erabat atzera egin zuen 2010ean, *The Lanceteko* erredaktoreburuak, Richard Hortonek, "erabat faltsua" zela esan zuenean, eta aldizkaria engainatua izan zela esan zuenean.  Kontseilu Orokor Medikoak Wakfieldei erruduntzat hartu zuen hutsegite profesional larriagatik 2010eko maiatzean, eta Erregistro Medikotik kanpo utzi zuten, adieraziz Erresuma Batuan fisikari gisa jarduteari utzi beharko ziola . 2011ko urtarrilean, Deerrek txosten batzuk argitaratu zituen *British Medical Journal*-en , kazetariaren deklarazio sinatuan honako hau zioena: "Gizon baten eszeptizismo arduratsua hartu du, medikuntzatik eta zientziatik kanpo geldituz, papera, izatez, iruzur landua zela erakusteko. " Adostasun zientifikoaren arabera txerto hirukoitz birikoaren eta autismoaren artean ez dago lotura eta txertoaren onurak bere arrisku potentzialak baino askoz handiagoak dira.

## Aurrekariak 
### Birtxertaketa kanpaina 
Ingalaterran 1992an gertatu ziren elgorri-agerraldien ondorioz, eta datu seroepidemiologikoen analisietan eta modelizazio matematikoan oinarrituta, Britainia Handiko osasun-agintariek elgorriaren berpizte handia iragarri zuten eskola-adineko umeengan. Ondoren, bi estrategia aztertu ziren: edo txertoa haur guztiei zuzentzea, aldez aurretik elgorriaren aurkako txertorik izan gabe, edo haur guztiak immunizatzea, txertaketa-historia edozein dela ere. 1994ko azaroan, azken aukera hori hautatu zen, eta elgorriaren eta errubeolaren aurkako txertaketa-kanpaina nazional bat hasi zen, "Britainia Handiak abian jarri duen txertaketa-ekimen handinahienetako bat" bezala deskribatua: Hilabete baten buruan, Ingalaterrako 5 eta 16 urte bitarteko 7,1 milioi ikasleetatik % 92k elgorriaren eta errubeolaren (EM) aurkako txertoa jaso zuen. 

### Txerto hirukoitz birikoaren auzien hasiera 
1994ko apirilean, Richard Barr, prokuradoreak, legezko laguntza bat irabaztea lortu zuen, txerto hirukoitz birikoaren fabrikatzaileen aurkako klase-ekintzako demanda bat aurrera eramateko, Erresuma Batuko 1987ko Kontsumitzaileen Babeserako Legearen arabera. Klase-ekintzaren kasua Aventis Pasteur, SmithKline Beecham, eta Merck-i zuzenduta zegoen, Immravax, Pluserix-MMR eta MMR II-ren fabrikatzaileak hurrenez hurren.  Demanda hau, txerto hirukoitz birikoa produktu akastuna dela eta ez zela erabili behar zioen aldarrikapen batean oinarrituta, Laguntza Juridikoaren Batzordeak finantzatutako (Zerbitzu Juridikoen Batzordea bihurtu zena, eta, aldi berean, Laguntza Juridikoaren Agentziak ordezkatu zuena) lehen mailako akzio-demanda handia izan zen, 1988an eratu ondoren. Andrew Wakefielden bi argitalpen hautemanik, elgorriaren birusak Crohn-en gaixotasunean eta hesteetako hanturazko gaixotasunean duen zeregina aztertu zutenak,[19][20] Barr Wakefield-ekin harremanetan jarri zen bere espezializazioa zela eta. Wakefieldeko jarraitzaileen arabera, 1996ko urtarrilaren 6an bildu ziren lehen aldiz bi gizonak. Zerbitzu Juridikoen Batzordeak 2003ko irailean eten zituen jarduketak, froga medikoetan oinarritutako huts egiteko probabilitate handia argudiatuz, LSCk ikerketarako finantzatutako lehen kasua amaituz. 

## 1998 The Lancet-en papera 
Wakefielden "Ileal-linfoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorders in children" lana 1998ko otsailaren 28an argitaratu zen *The Lancet* aldizkarian. Brian Deer kazetariaren ikerketa batek aurkitu zuen Wakefieldek deklaratu gabeko interes gatazka ugari zituela,*The Lancet* aldizkariak 2004an partzialki egin zuen atzera eta 2010ean erabat atzera, *The Lancet*-eko erredaktore buru Richard Hortonek "erabat faltsua" zela esan eta aldizkaria engainatua izan zela esan zuenean.  Narrazioa ulerterraza zen, eta, itxuraz, bat zetorren txertoa hartu eta gutxira autismo-diagnostikoak jasotzen zituzten haurren froga anekdotikoekin. 

Atzera egin zuenerako, Wakefield ez beste egile guztiek eskatu zuten beren izenak argitalpenetik kentzeko. 

Fiona Godlee, The BMJ aldizkariko editoreak, 2011ko urtarrilean esan zuen:Jatorrizko paperak hainbesteko arreta mediatikoa jaso du, osasun publikoari kalte egiteko hainbesteko ahalmena duenez, nekez aurki daiteke paralelismorik zientzia medikoaren historian. Beste iruzur mediko asko azaldu dira baina normalean arinago argitaratu ondoren eta garrantzi gutxiagoko osasun gaietan.

## Rol mediatikoa 
Begiraleak[nor?] masa komunikabideek polemikan parte hartu izana kritikatu dute, "prentsaurreko bidezko zientzia" bezala ezagutzen dena,  komunikabideek Wakefielden azterketari merezi zuena baino sinesgarritasun handiagoa eman ziotela argudiatuz. 2007ko martxoan Shona Hilton, Mark Petticrew eta Kate Huntek *BMC Public Health*-en argitaratutako artikulu batek postulatu zuen Wakefield-en azterketari buruzko komunikabideen txostenek "autismoarekiko loturarako frogak aurkako frogak bezain mamitsuak zirelako irudipen engainagarria sortu" zutela, "erreportaje orekatua" sortzeko saiakera baten bidez. *Communication in Medicine* eta *British Medical Journal* aldizkarietako lehen paperek ondorioztatu zuten komunikabideetako txostenek Wakefielden hipotesiaren babes mailaren irudi engainagarria ematen zutela.   

*Australian Doctor* aldizkariko 2007ko editorial batek salatu zuen kazetari batzuek Wakefielden azterketa defendatzen jarraitu zutela The Lancet-ek ikerketaren jatorrizko 12 egileetatik 10ek erretreta argitaratu ondoren ere, baina adierazi zuen ikerketa-kazetari bat zela, Brian Deer, ikerketaren ahuleziak azaltzeko paper nagusia izan zuena.  *PRWeek*-ek adierazi zuen Wakefield 2010eko maiatzean jokabide okerrengatik erregistro mediko orokorretik kendu ondoren, txerto hirukoitz birikoaren polemikari buruzko inkesta batean inkestatuen % 62k adierazi zuen ez zuela sentitzen hedabideek osasun-gaiei buruzko erreportaje arduratsuak egiten zituztenik. 

Txertoen aurkako aktibisten historia aztertzen duen *New England Journal of Medicine* aldizkariko artikulu batek zioen txertoen aurkako oposizioa existitzen dela XIX mendetik, baina "orain antitxertinazionalisten aukerako komunikabideak telebista eta Internet izan ohi dira, bere sare sozialak barne, iritzi publikoa uxatzeko eta ebidentzia zientifikotik arreta desbideratzeko erabiltzen direnak". 

Seth Mnookin The Panic Virus liburuaren egileak ere, neurri batean, komunikabideei egotzi die ebidentzia zientifikoaren eta pertsonen esperientzia pertsonalen arteko oreka faltsua aurkeztu izana: "Erreportajeak egitea 'batetik, bestetik' falazia horretan erori zen, nozio hori, alegia, ados ez dauden bi alde badituzu, horrek esan nahi du biak pisu berdinarekin aurkeztu beharko zenituzkeela. 

Aldizkarien parekoen berrikuspen sistemari buruzko kezkak ere sortu dira, neurri handi batean ikertzaileen arteko konfiantzan oinarritzen denaKazetak ere jakinarazi zuen: Ez dago inolako bermerik jatorrizko azterketa debalde egitea guraso guztiak zipriztintzea denik. Medikuntzako adituek gogor lan egin beharko dute itxuraz ikertzaile pikaroa denak eragindako kaltea desegiten saiatzeko. Izan ere, ikertzaile horren lana ez zuen behar bezala aztertu nazioarteko aldizkari batek.

### Folkaren epidemiologia 
Autismoaren epidemiologia folklorikoak autismoaren jatorriari buruzko herri sinesmenei egiten die erreferentzia. 

Gaizki informatutako sinesmen horiek iraun egiten dute ebidentzia zientifikoak kontrajartzen dituenean ere. Folkaren epidemiologiak jarraitzen du jendeak bere iritziekin bat datorren informazioa bilatzen, jasotzen eta lehentasunez sinesten duelako; Ikerketa, batez ere, Annenbergeko Politika Publikoen Zentroak egindako inkestetatik dator. 

## Auzi juridikoak 
1980ko eta 1990eko hamarkadetan, hainbat auzi jarri ziren txertoen fabrikatzaileen aurka, txertoek haurrengan nahasmendu fisiko eta psikikoak eragin zituztela argudiatuz. Auzi horiek arrakastarik izan ez bazuten ere, txerto hirukoitz birikoaren kostuetan jauzi handia ekarri zuten, eta enpresa farmazeutikoek babes legegileak bilatu zituzten. 1993an, Merck KGaA txerto hirukoitz birikoa saltzeko prest zegoen enpresa bakarra bihurtu zen Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan.

### Italia 
2012ko ekainean, Riminiko (Italia) tokiko auzitegi batek ebatzi zuen txerto hirukoitz birikoaren txertaketak autismoa eragin ziola 15 hilabeteko haur bati. Auzitegiak konfiantza handia izan zuen Lancet-en paper desprestigiatuan, eta, neurri handi batean, ez zituen aintzat hartu aurkeztu zizkioten ebidentzia zientifikoak. Helegitea jarri zioten erabakiari.  2015eko otsailaren 13an, Bolognako Apelazio Auzitegi batek baliogabetu zuen erabakia. 

### Japonia 
MMRaren sustoak hazizurrien txertaketaren ehuneko txikia eragin zuen (% 30 baino gutxiago), eta, horren ondorioz, agerraldiak izan ziren Japonian.  Elgorriak eragindako heriotzak 2002ra arte egon ziren Japonian, Erresuma Batuan ez zegoen bitartean, baina heriotza gehigarriak Japoniak txertoa adin berantiarragoan aplikatzeari egotzi zitzaizkion. Osasun Ministerioko bozeramaile batek esan zuen etenak ez zuela inolako eraginik elgorrian, baina txerto hirukoitz birikoa erabiltzen ari ziren bitartean elgorriagatik hildako gehiago egon zirela ere aipatu zuen.  1994an gobernuak elgorriaren eta errubeolaren txertaketa eskakizuna bertan behera utzi zuen, 1993ko MMRaren sustoaren ondorioz. : 2 "Elgorri esportatzailea" deitu diote AEBetako Gaixotasunen Kontrolerako eta Prebentziorako Zentroek. Sustoaren beste ondorio gisa, 2003an, 7 milioi eskola-umek ez zuten errubeolaren aurkako txertorik hartu. 

Autismo-tasek gora egiten jarraitu zuten Japonian txerto hirukoitz birikoa bertan behera utzi ondoren, eta horrek txertoaren eskala handiko edozein efektu indargabetzen du, eta beste herrialde batzuetan txertoa kentzeak autismo-kasuak murriztea nekez eragingo duela esan nahi du.  Japoniako gobernuak ez du txerto hirukoitz birikoaren eta autismoaren arteko loturarik onartzen. 

Geroago jakin zen txertoetako batzuk iraungitze-dataren ondoren eman zirela, eta txerto hirukoitz birikoaren derrigorrezko txertaketa hiru haur hil ondoren eta 2000 txosten baino gehiago eragin kaltegarrien ondoren baino ez zela atzera egin. 2006an, Osakako Auzitegi Nagusiak beste epai batean adierazi zuen estatua zela elgorriaren aurkako mumps-rubella txertoaren fabrikatzaile bat behar bezala ez ikuskatzearen arduraduna, eta horrek albo-ondorio larriak eragiten zituela haurrengan. 

### Erresuma Batua 
Prozedura Zibileko Arauak aldarrikatu aurretik hasia, txerto hirukoitz birikoaren Auziak talde-auzien izaera zuen, orduko Lord Chief Justice jardunbide zuzendaritzak 1999ko uztailaren 8an lortua. 2007ko ekainaren 8an, Justizia Auzitegi Nagusiko epaile Keithek amaiera eman zion taldeko auziari, zerbitzu juridikoen batzordeak laguntza juridikoa kendu izanak ezinezko egin zuelako erreklamatzaile gehienen jazarpena. Farmazia enpresen aurkako bi erreklamazio ez beste guztiak bertan behera utzi behar direla ebatzi zuen. Epaileak azpimarratu zuen bere epaia ez zela MMRk eragindako adingabeei kalte handia egin ziela zioen erreklamazio bakar bat ere atzera botatzearen parekoa. 

Presio-talde bat sortu zen, JABS (Justizia, Sentsibilizazioa eta Oinarrizko Laguntza), seme-alabak dituzten familiak ordezkatzeko, eta, gurasoen esanetan, "txertoek kalte egin zieten". 15 milioi libera gastatu ziren auzibidean laguntza juridikoa emateko finantzaketa publikoan, horietatik 9,7 milioi libera joan ziren prokuradore eta auzokideentzat, eta 4,3 milioi lekuko adituentzat. 

### Estatu Batuak 
Omnibus autismo prozesua (OAP)Estatu Batuetako Erreklamazio Federalen Auzitegiko Maisu Berezien Bulegoaren aurrean koordinatzen den prozedura da, normalean txertoen auzitegia deitzen dena. [beharrezko zitazioa] Zenbait txerto jaso dituzten haurrek autismoa garatu dutela dioten ia 5000 txerto-eskaeren manipulazioa errazteko egituratuta dago. Eskatzaileen Zuzendaritza Batzordeak txerto hirukoitz birikoek autismoa eragin dezaketela aldarrikatu du, ziurrenik tiomersalak dituzten txertoekin batera.  2007an hiru proba-kasu aurkeztu ziren konbinazioari buruzko baieztapenak probatzeko; kasu horiek porrot egin zuten. Txertoen auzitegiak auzi-jartzaileen aurkako epaia eman zuen hiru kasuetan, eta adierazi zuen aurkeztutako frogek ez zituztela balioztatu txertaketek paziente zehatz horiengan edo, oro har, autismoa eragiten zutela zioten baieztapenak. 

Kasu batzuetan, auzi-jartzaileen abokatuek Omnibuseko Autismo Prozeduratik kanpo egin zuten, autismoaz eta hesteetako arazoez soilik arduratzen ziren gaiez; txertoen auzitegi arruntean argudiatu zituzten beren kasuak.

2007ko uztailaren 30ean, Bailey Banksen familiak, garapenean atzerapen perbasiboa zuen haurrak, bere kasua irabazi zuen Osasun eta Giza Zerbitzuen Sailaren aurrean. Garapenaren atzerapen ez-autistarekin lotutako kasu batean, Richard B. Abell maisu bereziak ebatzi zuen bankuek arrakastaz frogatu zutela: "Eztabaidatutako MMR txertoak benetan eragin zituen Baileyk sufritu zituen eta sufritzen jarraitzen duen baldintzak". Bere konklusioan, ebatzi zuen pozik zegoela MMRak entzefalomielitis barreiatu akutua (ADEM) izeneko garuneko hantura eragin zuelako. Ondorio horretara iritsi zen 1994an eta 2001ean bi txerto-kasu izan zirelako, eta ondorioztatu zutenez, "ADEM elgorriaren, hazizurrien eta errubeolaren infekzio naturalek eragin dezakete, baita elgorriaren, hazizurrien eta errubeolaren txertoek ere."

Beste kasu batzuetan, abokatuek ez zuten esan txertoek autismoa eragiten zutenik; entzefalopatia, entzefalitis edo konbultsio nahasmenduen ordaina eskatu zuten. 

## Ikerketa 
Salatutako autismo kasuen kopurua izugarri handitu zen 1990eko hamarkadan eta 2000ko hamarkadaren hasieran. Igoera hori, neurri handi batean, diagnosi-praktiken aldaketei egotz dakieke; ez dago jakiterik autismoaren prebalentziaren benetako aldaketetatik zenbaterainoko hazkundea etorri zen, halakorik izan bazen, eta ez da frogatu txerto hirukoitz birikoarekiko kausazko loturarik. 

2004an, Europar Batasunak finantzatutako meta berrikuspen batek beste 120 ikerketatan emandako ebidentziak baloratu zituen, eta txerto hirukoitz birikoaren nahigabeko ondoriotzat jo ziren, eta ondorioztatu zuen txertoa bigarren mailako efektu positibo eta negatiboekin lotuta egon arren, MMRaren eta autismoaren arteko lotura bat "ez zela posible". 2004an, berrikuspen artikulu bat ere argitaratu zen, eta ondorioztatu zen: "Orain ebidentziak sinesgarriak dira elgorri-mumps–rubella txertoak ez duela autismorik edo espektro autistaren nahasmendu azpimota berezirik eragiten. " Txertoei eta autismoari buruzko literaturaren 2006ko berrikuspen batek aurkitu zuen " ebidentziaren zati handi batek txerto hirukoitz birikoaren (MMR) eta autismoaren arteko kausazko erlaziorik ez dagoela iradokitzen du. " 2007ko kasu azterketa batek Wakefield-ek 1999an The Lancet-i idatzitako gutunean agertzen den irudia erabili zuen, txerto hirukoitz birikoaren txertaketaren eta autismoaren arteko lotura tenporala argudiatuz, grafiko batek bere datuak nola desitxura ditzakeen irudikatzeko, eta egileei eta editoreei aholkuak eman zizkien, etorkizunean antzeko desirudikapenak saihesteko.Wakefield et al.-en argitalpenaren ondoren egindako ikerketa independenteen 2007ko berrikuspena. 's jatorrizko txostenak aurkitu zuen azterketek froga sinesgarriak ematen zituztela hipotesi honen aurka: Txerto hirukoitz birikoa autismoarekin lotuta dagoela.  2004an Erresuma Batuko prozedura judizialetarako egindako baina 2007ra arte ezagutzera eman ez zen lanaren berrikuspen batek aurkitu zuen polimerasaren kate-erreakzioaren analisia funtsezkoa zela Wakefield et al. emaitzak oso txarrak izan ziren poluzioaren ondorioz, eta ezin izan zuen detektatu ustez detektatu zuen elgorria. 

2012an, Cochrane Liburutegiak 14.700.000 haur inguruk parte hartu zuten dozenaka ikerketa zientifikoren berrikuspena argitaratu zuen, txerto hirukoitz birikoak autismoarekin edo Crohn-en gaixotasunarekin duen inplikazioaren froga sinesgarririk aurkitu ez zutenak. Artikulua 2020an 2014ko uztailean, berrikuspen sistematiko batek" txerto hirukoitz birikoa autismoarekin lotzen ez delako ebidentzia sendoa" aurkitu zuen, eta 2019ko martxoan, Statens Serum Institutuak 10 urte baino gehiagoko 650.000 haurren ondoren egindako eskala handiko ikerketa batek ez du txertoaren eta autismoaren arteko loturarik aurkitu, ezta anai-arreba autistak dituzten haurren artean ere. 

## Gaixotasun-agerraldiak 
Polemika hasi ondoren, MMRaren txertaketaren betetze-maila asko jaitsi zen Erresuma Batuan: 1996an % 92koa zen, eta 2002an % 84koa. Londresko zenbait lekutan, 2003an %61 bezain baxua zen, elgorri-epidemiarik ez izateko behar zen tasaren oso azpitik. 2006an, Erresuma Batuko MMRaren estaldura 24 hilabetera % 85ekoa zen, beste txerto batzuena baino % 94 txikiagoa. Hazizurri kasuak 1999an hasi ziren igotzen, urte askotan oso kasu gutxi egon ondoren, eta 2005erako Erresuma Batua hazizurri epidemia batean zegoen, 2005eko lehen hilabetean bakarrik ia 5000 jakinarazpenekin.Kaltetutako adin-taldea zaharregia zen Wakefield et al.-en paperaren bueltan ohiko MMR inmunizazioak jaso izateko. argitaratu zen, eta gazteegia umetan momia naturalak kontratatu izateko, eta, horrela, artaldearen immunitate-efektua lortzeko. Txerto hirukoitz birikoa jarri ondoren hazitako hazizurrien beherakadarekin, gizabanako horiek ez ziren gaixotasunaren eraginpean egon, baina, hala ere, ez zuten inolako immunitaterik, ez naturalik, ez txertorik induzituta. Beraz, polemikaren ondoren immunizazio-tasak jaitsi eta gaixotasuna berriz sortu zenez, infektatzeko arriskua zuten. Elgorriaren eta hazizurriaren kasuek 2006an jarraitu zuten, 1998ko intzidentzia-tasak baino 13 eta 37 aldiz handiagoak izanik. Londresen giltzurrun-transplantea egin zieten bi umeri zauri larriak eta iraunkorrak eragin zizkien elgorri-entzefalitisak. Ingalaterrako haurren txerto hirukoitz birikoaren txertaketa-tasak ez ziren aldatu 2007-08an aurreko urtetik, maila baxuegian elgorri-agerraldi larriak saihesteko. 2008ko maiatzean, azpiko immunoeskasia zuen 17 urteko gazte britainiar bat elgorriak jota hil zen. 2008an Europak elgorri epidemia bati ere aurre egin behar izan zion, Austria, Italia eta Suitzan agerraldi handiak barne. eta Louisvilleko Unibertsitateko Michael Smithek, "gaixotasun infekziosoetan aditua, autismoaren polemikak immunizazio-tasetan duen eragina aztertu duena", esan zuen "argi eta garbi, ikerketa honen emaitzek ondorioak izan dituzte" (Wakefield). " 2014an, Laurie Garrettek, Kanpo Harremanetako Kontseiluko goi-kargudun ohiak, "Wakefieldismo"ri egotzi zion Australian eta Zeelanda Berrian, besteak beste, txertatu gabeko haurren kopurua handitu izana, eta honako hau esan zuen: "Gure datuek iradokitzen dute Wakefielden mezuak harrapatu duen lekuan, elgorria jarraitzen duela."

### Eragina gizartean 
*New England Journal of Medicine* aldizkariaren esanetan, txertoen aurkako jarduerek kostu handia ekarri zioten gizarteari, "besteak beste, aurrez kontrolatutako gaixotasunen agerraldiek norbanakoaren eta komunitatearen ongizatean eragindako kalteak, txertoen fabrikatzaileak merkatutik erretiratzea, segurtasun nazionala kolokan jartzea (antraxaren eta baztangaren txertoen kasuan), eta produktibitatea galtzea". 

* 2002-2003ko elgorri-agerraldi batek, Italian, "5.000 pertsona baino gehiago ospitaleratzea eragin zuenak, 17,6 milioi euro eta 22,0 milioi euro arteko kostu zenbatetsi konbinatua izan zuen".

* 2004ko elgorri agerraldi bat, "txertatu gabeko ikasle baten itzulera[ing] Indiatik 2004an Iowara 142.452 dolarrekoa izan zen".

* 2006ko Chicagoko mumpen agerraldi bat, "gaizki immunizatutako langileek eragindakoa, erakundeari 262.788 dolar kostatu zitzaion, hau da, 29.199 dolar mumps kasu bakoitzeko".

* 2007ko Eskozia Berriko mumpen agerraldi batek 3.511 dolar balio zuen kasu bakoitzeko.

* 2008ko San Diegoko (Kalifornia) elgorri agerraldi batek 177.000 dolar balio zuen, hau da, 10.376 dolar kasu bakoitzeko.

Estatu Batuetan, Jenny McCarthyk txertaketei egotzi zien bere seme Evanen desordenen errua, eta famatu estatusa baliatu zuen gurasoei txertoen eta autismoaren arteko lotura dagoela ohartarazteko.Evanen nahasmendua konbultsioekin hasi zen eta bere hobekuntza konbultsioak tratatu ondoren gertatu zen, sintomak adituek adierazi dute koherenteagoak direla Landau–Kleffner sindromearekin, askotan autismo gisa gaizki diagnostikatua. The Lancet-en artikulua gaitzetsi ondoren, McCarthyk Wakefield defendatzen jarraitu zuen.Salon.com-ko artikulu batek McCarthy "a menace" deitu zuen, txertoak arriskutsuak direla dioen bere posizio jarraituagatik.

Bill Gatesek gogor erantzun dio Wakefieldi eta txertaketaren aurkako taldeen lanari:[Andrew] Wakefield doktoreak datu erabat iruzurtiak erabili dituela frogatu da. Auzi batzuetan interes ekonomikoa izan zuen, paper faltsu bat sortu zuen, egunkariak exekutatzen utzi zion. Beste ikerketa guztiak egin ziren, ez zuten inolako loturarik erakutsi behin eta berriro. Beraz, milaka haur hil dituen gezur erabatekoa da. Izan ere, gezur hori entzun zuten amek, haietako askok ez zuten seme-alabek ez kukutxeztularen, ez elgorriaren aurkako txertorik hartu, eta seme-alabak hilda daude gaur egun.Eta, beraz, txertoen aurkako ahalegin horietan parte hartzera joaten den jendea —badakizue, haiek, haurrak hiltzen dituzte—. Oso gauza tristea da, txerto horiek garrantzitsuak baitira.Bi urte betetzerako txertoa jasotzen duten Ingalaterrako haurren proportzioa %91,2ra jaitsi zen 2017–18an, aurreko urtean %91,6tik. Bost urteko haurren %87,2k baino ez zituzten jaso bi MMR (txerto hirukoitz birikoa) txertoak.

2019an Estatu Batuetan elgorri-agerraldi ugari agertzearekin batera, beldurra dago seme-alabak txertatuta izan ez dituzten gurasoek gaixotasun infekziosoak zabaltzen lagunduko ote duten dagoeneko beste agerraldi batzuk dauden ikastetxe eta unibertsitateetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak