Euskararen mitoak

**Euskararen mitoak** errealitatean oinarririk ez duten uste edo ideia zabalduak dira. Euskararen mito gehienak orokorrak dira eta beste hizkuntzetan ere aurkitzen ditugu, batzuk bereziki euskararen kasura moldatu egin badira ere. 

Kasu batzuetan mitoak euskarafobia edo baskofobia sustatzeko erabili izan dira.

### Mito motak
#### Tipologikoak
**Hizkuntza arraroa da*. 
Ez da egia. Europan euskararen ezaugarri batzuek parekorik ez badute ere, munduan zehar normalak dira.
**Hizkuntza bakartua izan da*.
Ez da egia. Historian zehar euskarak harremanak izan ditu hizkuntza askorekin, eta horren ondorioz, mailegu asko hartu ditu. Adibidez, *azoka, ausart, bake, denbora, estatu, fidatu, gorputz, harea, ideia, koilara, labana, txapel, zeru* eta abar. Beraz, euskarak Europako eta munduko hizkuntza askorekin hitz amankomun ugari ditu.
**Euskara zaila da*.
Ezin da frogatu, baina batzuk zaila dela esaten duten bitartean, beste batzuk erraza dela diote. Dena den, egia da milaka erdaldunek ikasi dutela euskaraz azken urteetan.

Batzuk uste dute hizkuntzen arteko ahaidetasunak markatzen duela ikasteko zailtasuna. Hau da, zaila litzateke erdaldunentzat euskara ikastea, eta euskaldunentzat erdara ikastea, hizkuntza familia desberdinetakoak direlako. Hala ere, gaur egun euskaldun guztiek dakite erdaraz, baina Euskal Herrian jaio eta bizi diren erdaldun guztiek ez dakite euskaraz. 
**Zaharra da*.
Hau iruzur terminologikoa da: batzuek duela bostehun, bi mila edo bost mila urte egiten zenari euskara deitzen diote, beti hizkuntza berbera izan balitz bezala, eta gaztelaniari, aldiz, garaiaren arabera erromantzea, latin edo indoeuroparra esaten zaio. Hizkuntza guztiak etengabe aldatzen dira, eta familia bereko beste hizkuntza ondorengo batek hartzen badu lehengo baten lekua, ez dago argi noiz hasten edo bukatzen den hizkuntza hori.

ImageSize = width:950 height:auto barincrement:15
PlotArea  = top:10 bottom:50 right:110 left:12
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:-200 till:2025
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:120 start:1000

Colors     =
  id:eus   value:rgb(0.2,0.2,0.8)  legend: Euskaraz
  id:erd   value:rgb(1,0.5,0)      legend: Erdaraz
  id:liteline       value:gray(0.9)
  id:line           value:rgb(0.8,0.8,0.8)

ScaleMajor = gridcolor:line unit:year increment:100 start:1000
ScaleMinor = gridcolor:liteline unit:year increment:25 start:950

Legend     = columns:2 left:450 top:24 columnwidth:100

TextData =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:"Euskararen eta balizko aurreko hizkuntzen izenak dokumentazioan:"

BarData =
  bar:Euskara
  bar:Euskal_hizkuntza
  bar:Hizkuntza_kantabriar
  bar:Hizkuntza_bizkaitar
  bar:Baskoiz
  bar:Nafarren_hizkuntza
  bar:Basatien_hitzak
  bar:Baskoien_hizkuntza

PlotData=
  width:8 align:right fontsize:M shift:(-5,-4) anchor:from

 bar:Euskara
  from: 1545 till: 2023 color:eus align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Euskara"
 bar:Euskal_hizkuntza
  from: 1804 till: 2023 color:erd text:"Vasco, lengua vasca"
  from: 1804 till: 2023 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Euskal hizkuntza"
 bar:Hizkuntza_kantabriar
  from: 1596 till: 1800 color:erd text:"Lengua cantabra"
  from: 1596 till: 1800 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Hizkuntza kantabriar"
 bar:Hizkuntza_bizkaitar
  from: 1539 till: 1873 color:erd text:"Lengua vizcaina"
  from: 1539 till: 1873 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Hizkuntza bizkaitar"
 bar:Baskoiz
  from: 1288 till: 2023 color:erd text:"Vascuence"
  from: 1288 till: 2023 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Baskoiz"
 bar:Nafarren_hizkuntza
  from: 1167 till: 1167 color:erd text:"Lingua navarrorum"
  from: 1167 till: 1167 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Nafarren hizkuntza"
 bar:Basatien_hitzak
  from: 1045 till: 1076 color:erd text:"Rustico vocabulo"
  from: 1045 till: 1076 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Basatien hitzak"
 bar:Baskoien_hizkuntza
  from: 950 till: 1545 color:erd text:"Al-baskiya, basconea lingua, lingua vasconum"
  from: 950 till: 1545 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Baskoia, hizkuntza baskoi, baskoien hizkuntza"
 from: -82 till: -82 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"(Irulegi)"

ImageSize = width:950 height:auto barincrement:15
PlotArea  = top:10 bottom:50 right:110 left:12
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period     = from:-200 till:2025
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:120 start:1000

Colors     =
  id:eus   value:rgb(0.2,0.2,0.8)  legend: Euskaraz
  id:erd   value:rgb(0.1,0.7,0.1)      legend: Erdaraz
  id:liteline       value:gray(0.9)
  id:line           value:rgb(0.8,0.8,0.8)

ScaleMajor = gridcolor:line unit:year increment:100 start:-200
ScaleMinor = gridcolor:liteline unit:year increment:25 start:-200

Legend     = columns:2 left:450 top:24 columnwidth:100

TextData =
  pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
  text:"Gaztelaniaren eta balizko aurreko hizkuntzen izenak dokumentazioan:"

BarData =
  bar:Espainol
  bar:Gaztelania
  bar:Erromantze
  bar:Latin_arrunta
  bar:Latin
 
PlotData=
  width:8 align:right fontsize:M shift:(-5,-4) anchor:from

 bar:Espainol
  from: 1516 till: 2023 color:erd text:"Español, lengua española"
  from: 1516 till: 2023 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Espainol"
 bar:Gaztelania
  from: 1253 till: 2023 color:erd text:"Castellano, lengua castellana"
  from: 1253 till: 2023 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Gaztelania"
 bar:Erromantze
  from: 1228 till: 1595 color:erd text:"Romanz, romance"
  from: 1228 till: 1595 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Erromantze, erromatarrez"
 bar:Latin_arrunta
  from: 100 till: 1260 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Latin arrunt: lengua vulgar"
 bar:Latin
  from: -200 till: 100 color:erd align:left shift:(5,-4) anchor:till text:"Latin": latin, latin clasico

** *Euskararen dialektoak ez dira historian zehar aldatu*.
***Euskalkien arteko bereizketa erromatarren garaikoa da*.

#### Jatorriaren ingurukoak
**Euskararen jatorria ezaguna da*. 
Hainbat hipotesi dago, baina oraingoz frogatu gabe. Mendez mende aldatu ohi dira euskararen jatorriari buruzko hipotesiak.

#### Zabalerari dagokienak
**Penintsula osoan hitz egin zen*. 
Ez dago frogarik.

* *Euskara Euskal Herrian bakarrik izan da nagusi bere historian zehar.*

Euskal Herriaz gain, jakina da euskara Kataluniako Aran bailararaino gutxienez (Huescan Erdi Aroan ere euskaraz hitz egiten zela frogatuta dago), Burgos, Errioxa (hemen ere Erdi Arora arte) eta Sorian eta Akitaniaren zati gehienetan eta Okzitaniako zati esanguratsu batean hitz egin izan dela mende ugari atzera. Gainera, zenbait teoriak euskara Euskal Herrira Okzitaniatik iritsi zela baieztatzen dute.   
**Bizkaia, Gipuzkoan eta Araban ez zen euskaraz hitz egiten erromatarren garaian*. 
Ez dago frogarik.
**Araba eta Nafarroan ez da inoiz euskaraz hitz egin*. 
Ez da egia. Herri gehienetan euskararen testigantzak aurkitzen dira, gaurkoak edo historikoak. Agian herri batzuetan euskara ez da inoiz gehiengoaren hizkuntza izan, baina ez dago horren froga argirik.
**Araba eta Nafarroan duela mende asko galdu zen euskara*. 
Ez da zuzena. Galera handiena batez ere XX. mendean gertatu zen Nafarroan, eta XIX. mendean Araban, baina inoiz ez zuen lurralde osoa hartu, eta bertako euskal hizkerak gaur arte mantendu dira.

#### Estandarizazioaren ingurukoak
**Euskalkiak oso diferenteak dira euren artean; dialektoak barik, hizkuntza bana dira*. 
Dialekto eta hizkuntza arteko bereizketa subjektiboa da, baina euskararen dialektoen arteko desberdintasunak ez dira bereziki beste hizkuntza batzuetako dialektoen artekoak baino handiagoak. Euskara ikergai duten hizkuntzalariek ez dute hainbesteko ezberdintasunik topatzen euskalkietan dialekto edo hizkuntza ezberdinak direla adierazteko funtsezkoa den elkarrekiko ulergarritasuna neurtzean. Ikuspegi hau aditu gehienek onartua da, tartean Koldo Zuazo, Koldo Mitxelena edo Larry Traskek. Traskek dio: "Hala eta guztiz ere, dibertsifikatzea ez da puztu behar, askotan literaturan egin duten bezala: euskalkiak erabat kongruenteak dira euren oinarrietan eta hiztegietan, eta maila beheko arau fonologiko batzuetan baino ez dira bereizten".
**Euskara batua artifiziala da*. 
Artifizialtasunaren eta naturaltasunaren arteko bereizketa subjektiboa da. Hizkuntza guztietan, aldaera estandarrak arau jakin batzuei jarraitzen die, aldaera estandarra ez da kalean hitz egiten den hizkuntzaren berdina, baina horrek ez du esan nahi estandarrak artifizialak direnik. Hizkuntza asmatuak artifizialtzat jo dira: esperantoa, volapuka... Baina euskara batua ez da horrelakoa. Euskara batua (frantses estandarra, espainol estandarra, ingeles estandarra eta abar bezala) hizkuntza horretako tradizio idatzian oinarrituta dago, euskalki guztietako testu nagusiak aintzat hartuta, ez da ezerezetik sortu.
**Euskara estandarrak euskalkiak hil ditu*.
Ez da zuzena. Desagertutako euskalkiak erdarek ordezkatu dituzte.
**Sabino Aranak euskara batua asmatu zuen, bizkaiera oinarri harturik*. 
Sabino Aranak ez zuen euskara baturik proposatu, euskalkiak defendatu zituen, batez ere Bizkaikoa. Euskaltzaindiak proposaturiko euskara batuan Euskal Herri osoko edo erdialdeko formak hobesten dira, euskarazko tradizio idatziari jarraituz: Leizarraga, Axular, Larramendi, Mogel...

#### Soziologikoak
**Euskaldun guztiek beti jakin izan dute gaztelaniaz*.
Ez da egia. Gaztelaniaz ez zekiten euskaldunen kasu ugari dokumentatu dira, eta horregatik hainbat dokumentutan apaiz eta notario euskaldunen beharra aipatzen zen.
**Herri txikietan baino ez zen egiten, hirietan ez*.
Ez da egia. Historian zehar hainbat aldiz aipatu izan da Gasteiz eta Iruñean euskaraz egiten zela.
**Herri xehearen hizkuntza baino ez zen*.
Ez da egia. Udal-ordezkari, noble eta militar euskaldunen berri baditugu.
**Hiztun komunitate txikia du*. 
Izan ere, gaur egun milioi bat euskaldun inguru daude, eta munduan dauden hizkuntzen artean, hiztun gehien duten ehuneko hamarren artean dago.
**Euskara ez da gaur egun erabiltzen*.
Euskal Herri osoan euskara erdara beste edo gehiago erabiltzen zutenek % 17a osatzen zuten 2016an. Hala ere, kopuru hau herrialdez herrialde asko aldatzen zen: Gipuzkoan % 40 ziren, eta Lapurdin % 5.

Gaur egun euskara kalean, hezkuntzan, administrazioan eta interneten erabiltzen da: Wikipedia, sare sozialak,... 2016an, Interneteko sare sozialetan 16-24 urte bitartekoen % 23k euskara erabiltzen zuen erdara beste edo gehiago.

#### Prestigioari lotuak
**Tradizio idatzirik gabeko ahozko hizkuntza da*. 
Ez da egia. Bost mendetako euskal literatura idatzia badago, Europako hizkuntza asko bezala.
**Ez du balio gaur egungo zereginetarako, adibidez, zientziarako*.
Ez da egia. Gaur egun euskara zientzian erabiltzen da.
**Hizkuntza pobre eta atzeratua da eta horregatik hizkuntza aurreratuetatik hartzen ditu hitz berriak, abstraktuak edo unibertsalak*.
Hizkuntza aurreratu eta atzeratuen arteko bereizketa subjektiboa da. Hizkuntza denek hartzen dituzte hitz berriak, abstraktuak edo unibertsalak beste hizkuntzetatik, izan latinetik, grekotik edo ingelesetik, adibidez.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskara

## Kanpo estekak