open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jerrie Mock

thumb|260px|1953an egina, Geraldine ‘Jerrie’ Mockek hegazkin hauxe erabili zuen munduaren inguruan hegan egiten zuen lehen emakumea izateko.
**Geraldine "Jerrie" Fredritz Mock** (Newark, Ohio, AEB, 1925eko azaroaren 22a – Quincy, Florida, 2014ko irailaren 30a) pilotu estatubatuarra izan zen, eta munduari airez bira bakarka eman zion lehen emakumea. Bidaia martxoaren 19an hasi eta 1964ko apirilaren 17an amaitu zuen, 29 egun behar izan zituen osatzeko, 21 geldialdi eta ia 36.800 kilometro. Hegaldi horren ia ahaztuta dagoen kontua, zati batean Jerrie Mock eta Joan Merriam Smith-en arteko "lasterketa" da, 1964ko martxoaren 17an San Frantziskotik hurbil zegoen zelai batetik hegan egin baitzuen. Joanen irteera-data eta hegaldi-ibilbidea Amelia Earhart hegazkinlariaren azken hegaldiaren berberak izan ziren. Emakumeok elkarren artean zuzeneko lehian ez bazeuden ere, komunikabideen estaldura laster hasi zen pilotu bakoitzaren aurrerapena jarraitzen, liluratuta biotako nork osatuko zuen lehenengo bidaia.

1970ean munduan zehar egindako hegaldiaren historia argitaratu zuen Three-Eight Charlie liburuan. Geroago, 50. urteurreneko edizioa argitaratu zen, mapak, mapa meteorologikoak eta argazkiak bildu zituena. Three-Eight Charlie Cessna 180 Skywagonen N1538C izen-bereizgarriari egiten dio erreferentzia, Mockek munduari hegan egiteko erabili zuena. Hil aurretik, Mock, hiru seme-alabaren ama, Quincy-n bizi zen, Floridan; Tallahassee estatuko hiriburuaren ipar-mendebaldean.

Ondoren, Nazioarteko Aeronautika Federazioaren Louis Blériot domina jaso zuen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Hegazkigintza-interesa 7 urte zituela sortu zitzaionzen, aitarekin batera Ford Trimotor hegazkin baten kabinan hegan egiteko aukera izan zuenean. Eskolan, ingeniaritza-ikastaro bat egin zuen, non emakume bakarra baitzen, eta hantxe jakin zuen abiazioa bere pasioa zela.

1943an graduatu zen, eta Ohioko Estatuko Unibertsitatean jarraitu zuen ikasten. 1945ean utzi zituen ikasketak Russel Mock bikotearekin ezkontzeko.

## Munduari bira 
Hegaldian, Mock Marokon, Saudi Arabian eta Vietnamen ibili zen, besteak beste. Egun estresagarriak Atlantikoaren gainean hegan egin ondoren, Mock Marokon hartu zuten eta etxe frantses batean hartu zuen ostatu. Gero, Mock Saudi Arabiara iritsi zen eta Drahran aireportuan lurreratu zen. Bere liburuan, Mockek dio Saudi Arabian lur hartu ondoren, gizon askok ulertu gabe begiratzen ziotela. 

Munduan zehar bidaiatzeak ikuspegi eta esperientzia berriak eman zizkion. Vietnamen hegan egin zuenean, gerra bat zegoela bazekien, baina zerutik dena bakean ikusten zela.

## Aintzatespenak 
* Nazioarteko Aeronautika Federazioaren Louis Blériot domina jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zirkunnabigazioa
* Amelia Earhart

## Kanpo estekak 
* Jerrie's Cessna 180 Estatu Batuetako Airearen eta Espazioaren Museo Nazionalean
* http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/mock.html
* The Three-Eight Charlie Screemplay proiektua
Adalgisa Ximenes

**Adalgisa Maria Soares Ximenes** (Dili, 1968ko martxoaren 13a) timortar diplomazialaria eta politikari ohia da.

## Bizitza 
Dilin jaio zen eta Viquequen egin zituen lehen eta bigarren hezkuntzako ikasketak. Malangeko (Indonesia) Brawijaya unibertsitatean lizentziatu zen eta Ekialdeko Timorko Unibertsitate Nazionalean graduondoko ikasketak egin zituen. 2001ean Ekialdeko Timorko parlamentura hautatu zuten Fretilin alderdiko kide gisa, eta 2007ra arte egon zen karguan. Parlamenturako hautatua izan aurretik, CARE International erakuneko administratzaile eta, ondoren, proiektuko arduradun gisa aritu zen. Diputatu izan zen bitartean, Osasun eta Lan Batzorde Iraunkorreko presidente izan zen.

2009tik 2010era, Ekialdeko Timorko Haurren Eskubideen Batzorde Nazionaleko buru izan zen.

2016an, Ekialdeko Timorko enbaxadore izendatu zuten Hego Korean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ion Zubillaga

**Ion Zubillaga García** (Donostia, Gipuzkoa, 1986ko abuztuaren 7a) euskal herritar futbolari ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen. Gaur egun Alavesen ari da lanean analista moduan. Javier Zubillaga futbolari ohiaren semea da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Profila, Errealaren webgunean
Banharn Silpa-archa

**Banharn Silpa-archa** (Thailandiera: บรรหาร ศิลปอาชา; 1932ko abuztuaren 19a - 2016ko apirilaren 23a) Thailandiako politikaria zen. Thailandiako lehen ministroa izan zen 1995etik 1996ra. Banharnek dirutza bat egin zuen eraikuntzaren negozioan, bere jaioterriko Suphan Buri probintzia ordezkatzen zuen legebiltzarkide bihurtu aurretik. Hainbat gobernutan kabinete kargu desberdinak izan zituen. 1994an, Thailandiako Nazio Alderdiko buruzagi bihurtu zen. 2008an, alderdia desegin zuen Auzitegi Konstituzionalak eta Banharn bost urtez politika egiteko debekatua izan zen.

## Kanpo estekak
Yaremis Pérez

**Yaremis Pérez** (1981eko martxoaren 24a) arkularia da. Kuba ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrián Puentes

**Adrián Puentes** (Sancti Spíritus, 1988ko uztailaren 3a) arkularia da. Kuba ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maydenia Sarduy

**Maydenia Sarduy** (1984ko apirilaren 20a) arkularia da. Kuba ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boletus calopus var. pachypus

***Boletus calopus var. pachypus*** *Boletaceae* familiako onddoa da. Ez da kontsumitzen, mingostasun handia duelako.

Sinonimoa: *Boletus albidus var. eupachypus*.

## Deskribapena 
*Calopodes* atala. Aldaera hau *Boletus calopus* eta *Boletus albidus* edo *Boletus radicans*-en artekotzat hartzen da. Bere ezaugarria da 

1) kapelak horixka baino okre kolore gehiago du (*calopus* zuria eta gaztaina kolore argia. *Albidus*, zuria gaztetan eta okrea zahartzean). 

2) Hanka, okre koloreko hondoaren gainean erretikulu arin batekin, inoiz ez gorria (*calopus* horia goian eta gorria behean. *Albidus*-ek erretikulu txikia, ez gorria, goian). Habitata (ikusi). Hirurak oso mingotsak dira.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus satanas* delakoak, poroak guztiz gorriak ditu eta oina sabelduna.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Mediterraneoko basoetan, artadietan. artelatzetan, erkametzetan, 800 metroko garaieratik behera (*calopus*, iparraldeko, mendebaldeko, erdialdeko hostozabaletan, hariztietan eta pagadietan. *Albidus,* pagadietan, lizardietan eta artadietan, klima atlantikoan ez mediterraneokotan.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Espainia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suillellus caucasicus

***Suillellus caucasicus*** *Boletaceae* familiako onddoa da. Zalantzazko jangarria, toxikoa den susmoa dago, hobe ez jatea. Edonola ere denbora luzez egosi.

Sinonimoak: *Boletus caucasicus*, *Boletus luridus var. caucasicus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Ganbila, handi samarra, 15 cm arteko diametrokoa, oso sendoa ez den arren, Kapelaren azala ez du leuna, marroi-hori koloreko gainazal horretan gorrixka koloreko zuntz txikiak baititu. Bere ezaugarri nagusia gainazal sub-hemiala horia duela da.

**Tutuak:** Horiak, adnatuak.

**Poroak:** Gorri bizi kolorekoak, zahartzean  ilundu egiten dira.

**Hanka:** Luzea, zilindriko erregularra (loditu gabe), horixka kolorekoa, baina erretikulu gorri ilunez estalia. Oinaren oinarria gorri-ardo kolorekoa (Boletus queletii gogorarazten duena).

**Haragia:** Ebakitzean urdindu egiten da, usaingabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Caucasicus* epitetoa, Kaukason aurkitu zelako lehen aldiz.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Luridus* taldekoen antzekoa (toxikoak eta oinean erretikuluarekin). *Boletus luridus* ia berdina da, bere gainazal sub-himenial gorri-laranja kolorekoa (ez horia) izan ezik.

## Sasoia eta lekua 
Maiatzetik urrira. Mota guztietako baso mistoetan.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Espainia, Erresuma Batua, Suitza, Eslovenia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tineke Fopma

Herbeheretako ziklista erretiratua da, eta 1973-1981 artean lehiatzen aritu zen. 1975eko Munduko Errepide Txapelketan irabazi zuen lasterketa.

## Erreferentziak 

ezkerrera|thumb|345x345px|Tineke Fopmak 1979an irabazi zuen errepideko titulu nazionala
Ramon de Zabalo Zubiaurre

**Ramón de Zabalo Zubiaurre** (South Shields, 1910eko uztailaren 28a - Viladecans, 1967ko urtarrilaren 1a) 1930eko hamarkadako futbolari kataluniar nabarmena izan zen.

## Biografia 
Bere jaiotegunaren eta dataren inguruan desadostasunak egon arren, teoriarik seguruena da Ramón de Zabalo South Shieldsen (Ingalaterra) jaio zela 1910ean, txikitan Bartzelonako Fort Pienc auzora joan zela.  Bere auzoko taldearekin hasi zen, UA Horta fitxatu aurretik. 1928an FC Barcelonan sartu zen, non 236 partida jokatu zituen eta aparteko eskuineko atzelari bihurtu zen, espezialistek gerra aurreko onenetarikotzat jotzen zutena. Garai horretan Frantziara erbesteratu zen eta bertan paper handia jokatu zuen Parisko Racing-en Frantziako kopa bat irabaziz. 1944an Barçara itzuli zen eta bertan denboraldi bat gehiago jokatu zuen Viladecansera erretiratu aurretik. 

11 aldiz izan zen nazioartekoa. Italian 1934ko Munduko Kopako azken fasean parte hartu zuen, Italiaren aurkako partida jokatuz. 1967an hil zen Viladecansen .

## Tituluak 
* 5 Kataluniako Futbol Txapelketa: 1930, 1931, 1932, 1935, 1936.
* 1 Espainiako Futbol Liga: 1945.
* 1 Frantziako Futbol Kopa: 1940.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auður Ava Ólafsdóttir

**Auður Ava Ólafsdóttir** (Reykjavik, 1958) eleberrigile, antzerkigile eta poeta islandiarra da. Artearen Historia ikasi zuen Parisko Sorbona Unibertsitatean, eta ondoren Islandiako Unibertsitatean irakasle eta bertako Arte Museoko zuzendari gisa aritu zen esklusiboki idazle izan aurretik. Izen handiko sari ugari jaso ditu Ólafsdóttir-ek eta bere lanak hogei hizkuntza baino gehiagotara itzuliak izan dira.

## Sariak 
* Reykjavik hiriko literatur saria, 2004
* Menningarverbig_DV saria, 2008
* Page des Libraires saria, 2010
* Fjöruverp saria
* Amis Du Scribe saria
* Quebeceko liburu-saltzaileen saria atzerriko eleberri onenari
* Venu d'Ailleurs elaberri saria
* Atzerriko Medicis Saria

## Obrak 
* *Upphækkuð jörð*,(Lur altxatua)1998
* *Rigning í nóvember* (Euria azaroan), 2004
* *Afleggjarinn* (Adarra), 2007
* *Undantekningin* (Salbuespena), 2012
* *Ör* (Mikroa), 2016
* *Ungfrú Ísland* (Islandia andereñoa), 2018

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Islandiako literatura

## Kanpo estekak
Boukary Adji

**Boukary Adji** (Tanout, 1939 – Niamei, 2018ko uztailaren 4a) nigertar ekonomislari eta politikaria izan zen. Nigerreko lehen ministroa izan zen 1996ko urtarrilaren 30tik abenduaren 21era.

Zinder departamenduan jaio zen. Polonian ikasi zuen 1963an jasotako beka batekin eta ondoren Abidjaneko Unibertsitatean eta Parisko Finantza eta Banku Ikasketen Zentroan. 1970eko hamarkadaren hasieran, Plangintza Ministerioko zuzendari izendatu zuten, eta Nigerrerako zuzendari bihurtu zen Afrika Mendebaldeko Estatuetako Banku Zentralean. Seyni Kountchék Finantza ministro izendatu zuen 1983ko azaroaren 14an, eta karguan jarraitu zuen Kountché hil arte. Ondoren, AMEBZko gobernadoreordea izan zen. Ibrahim Baré Maïnassarak lehen ministro izendatu zuen 1996ko urtarrileko estatu-kolpearen ondoren.
Kimia Kamvari

Kimia Kamvari (Kolonia, 1986) pinturan lizentziaduna da Teherango Azad Arte eta Arkitektura Unibertsitatean, eta masterra du EHUko Ikerketa eta Arte Sorkuntzan.

2015etik Astigarretan bizi eta lan egiten du, Gipuzkoa barnealdeko herri txiki batean. Bere lanak pintura figuratibotik gero eta ikuspegi kontzeptualago batera pasatzen dira, formatu eta material berriak aztertzen dituena. Horren erakusgarri dira bere azken erakusketak: *Apeiron* (Dastan Gallery, 2018), *Nature Change* (Cristina Enea Fundazioa, 2019), *Event Horizon* (Dastan Gallery, 2019) eta *Alef* (San Telmo Museoa, 2022).
Jasokundearen eliza (Irurre)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Irurre herriko eliza da, Gesalatzen, Nafarroa Garaian. 

## Deskribapena 
17. mendeko eraikina da, guztiz ordezkatu zuena aurretiaz hondatuta zegoen eliza bat. 1648an hasi ziren lanak, eta 1662an amaitu ziren. Gurutze latinoko planta du, hiru gorputzetan, manierismo berantiarreko XVII. mendeko estilo soilean dago eraikia.

Eraikinaren garaikoa da erretaula nagusia, ustez Calahorratik ekarri zutena. Jasokundearen irudi bat nabarmentzeb da bertan, baina XVIII. mendekoa da. Kapera batean Txamarkoko Andre Maria edo Udarearen Andre Maria esaten zaion irudi bat dago, XV. mendekoa, inguruko gune jendez hustu batean duena jatorria. Baseliza desagertu batetik ekarritako San Martinen irudi bat ere badago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honour Moderations

**Honour Moderations** (edo *Mods*) Oxfordeko Unibertsitateko azterketa multzo bat dira, gradu-ikastaro batzuen lehen zatiaren amaieran (adibidez, Greats edo *Literae Humanores*).

Honour Moderationetarako hautagaiek klase saritua dute (horregatik dira ohoreak). Hala ere, horrek ez du azken maila arte balio. Beste kurtso batzuetan, Prelimins (i.e., atariko azterketak) lehen azterketa multzoa da, baina ez dute horretarako inolako eskolarik esleituta. Lehen azterketa horiei «First Public Examinations» (Lehen azterketa publikoak) deitzen zaie. Lehen Azterketa Publikoak igaro ondoren, ikasleek 'Bigarren Azterketa Publikoak' egiteko ikastaroa hartzen dute. Normalean, azken azterketak dira. Finalak Oxfordeko lehen mailako kurtso guztien amaieran egiten dira, arteari buruzko gaiak lantzeko, eta bigarren, hirugarren eta, bidezkoa bada, laugarren urteko azterketetan bana daitezke zientzia-gai batzuetarako.

Klasikoetako Honour Moderations-ei munduko azterketa zailenetako batzuk deitu izan zaie. Hala ere, azken urteetan, gaia aldatu egin da, latinezko nahiz grekozko hizkuntzetan gaitasuna beharrezkoa ez izateko, eta azterketako artikulu-kopurua murriztu da, eta amaitzeko baimendutako denbora luzatu egin da.

## Erreferentziak
San Bartolome eliza (Genbe)

**San Bartolome eliza** Genbe herriko eliza da, Gesalatzen, Nafarroa Garaian. 

## Deskribapena 
XII. mendeko eliza erromaniko berantiarra da, eta XVII. mendearen hasieran berritu zen. Hala ere, nabearen oinetan eta dorrean badira oraindik eraikin zaharraren parteak, eta berreraikuntzak forma originala errespetatu zuen. 

XVII. mende amaierako erretaula dauka, polikromia originala gordetzen duena. Pontea zaharra da, erromanikoa.

2006. berrikuntza egin zitzaion elizari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Garcia (kazetaria)

**Rosa Garcia dos Santos** (1973ko irailaren 8a) timortar kazetaria da, gaur egun *Timor Post* aldizkariaren editore nagusia dena.

## Bizitza 
1993an hasi zen kazetari lanetan *Suara Timor Timur* egunkarian (gaur egun *Suara Timor Lorosae*). Kyodo Newsen, Reutersen eta BBCn ere lan egin du. Ikasle zela, Ekialdeko Timorren independentziaren aldeko aktibista zen jada. 1999ko independentzia erreferendumean, Contras Timor-Timur gobernuz kanpoko erakundean lan egin zuen. Erakunde hori Isabel da Costa Ferreirak sortu zuen 1998an, Indonesiaren inbasioan desagertutako timortarrak bilatzeko asmoarekin. Garai hartan haurdun zegoen Garciari telefonoz mehatxatu zioten lanean ari zela. Timortarrek independentziaren alde bozkatu zutenean, Garciak ihes egin zuen Jakartara. Ekialdeko Timorreko Nazioarteko Indarrak (INTERFET) bakea berreskuratu eta Ekialdeko Timor Nazio Batuen Erakundearen administraziopean jarri eta egun bat geroago, Garcia Ekialdeko Timorrera itzuli zen.

*Timor Post* egunkariaren hamalau sortzaileetako bat izan zen 1999-2000. urteetan, eta egunkariaren jabeetako bat ere bada. 2006ko Ekialdeko Timorko krisian, egunkariak aldi baterako jarduerak utzi zituen, bi langilek eraso larriak jasan ostean. Garciak, bere bigarren haurra izan berri zuenak, denbora batez Australian Broadcasting Corporationen lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irati Cuadrado Noain

**Irati Cuadrado Noain** (Burlata, Nafarroa Garaia, 2001eko irailaren 23a) iraupen eskiatzailea da. Marxa Beret, Espainiako Txapelketa (esprint modalitatean eta distantzia luzean) eta Espainiako biatloi txapelketa irabazi zituen 2024an.

## Bizitza 
2024an Erizaintza ikasten ari zen Nafarroako Unibertsitate Publikoan, hirugarren mailan, bokaziozkoa baitu erizaintza, eta beste horrenbeste esan liteke eskiari buruz. Ez du bere burua eskiatzaile profesionaltzat hartzen. Oso gustuko duelako egiten du. Horren erakusle da denboraldia amaituta ere, Aste Santuko egunetan, Somporteko eski estazioan jarraitzen zuela eskiatzen. *Ipar eskia* esaten dio berak, ondotxo baitaki herrialde nordikoetatik heldu dela kirol hau guregana.

### Babesleak 
Migel Indurain fundazioaren diru laguntza jasotzen du. Mundo Nordico etxeak laguntzen dio materialarekin, eta Irrintzi Ski taldearen laguntza ere badu.
* Larra-Belaguan lortu zuen lehen garaipena. 

Geroztik asko lortu ditu:

* Hainbatetan izan da Espainiako txapeldun, roller skian, esprint modalitatean... 
* 2023-24ko denboraldian, Espainiako lau txapelketa irabazi zituen: esprintekoa Bereten, distantzia luzekoa estilo klasikoan eta librean, eta biatloikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Ângela Carrascalão

**Maria Ângela Guterres Viegas Carrascalão** (Caitucoloa, 1951ko apirilaren 10a) timortar kazetari, idazle, irakasle eta politikaria da, Ekialdeko Timorko Justizia Ministro ohia.

## Bizitza 
1951ko apirilaren 10ean jaio zen. Timorrera erbesteratu, timorar batekin ezkondu eta 13 seme-alaba izan zituen Manuel Viegas Carrascalão portugaldar anarkistaren alaba da.

1978tik 2002ra, Notícias de Portugal, Agência Noticiosa Portuguesa eta Lusa albiste-agentzietan lan egin zuen, baita Sociedade Independente de Comunicação (SIC) telebista katean*, Jornal Expresso* aldizkarian eta *Público* egunkarian ere. *Lia Foun* egunkari elebiduneko editoreaeta Australiako SBS irratiko berriemailea izan zen. Dokumentalista eta interprete gisa lan egin zuen Ekialdeko Timoko Akordio, Berdintasun eta Adiskidetasun Batzordean.

2007an, Timor Batasun Demokratikorako hautagai gisa aurkeztu zen hauteskunde legegileetan eta hurrengo bi urteetan Ekialdeko Timorko 4. Gobernuko Defentsarako Estatu Idazkaritzako kabineteburu izan zen.

Ekialdeko Timorko Unibertsitate Nazionalean ikasi zuen. 2010ean doktoretza lortu eta hurrengo urtean Zuzenbide Fakultateko irakasle egin zen.

2013an, Taur Matan Ruak presidenteak Ekialdeko Timorko Irrati-Telebistako Kontseiluko kide izendatu zuen lau urterako.

2017an, Francisco Guterres presidenteak Justizia Ministro izendatu zuen. Urriaren 17an hartu zuen kargua, eta hurrengo urtean amaitu zen bere agintaldia.

## Sariak 
* 2021: Lusofoniako Merezimenduaren Saria

## Lan hautatuak 
* *Timor, os Anos da Resistência* (2002)
* *Taur Matan Ruak: a vida pela independência* (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garbitegi (autozerbitzua)

**Autozerbitzuko garbitegia**, **ikuztegia**, **labomatika** (Ipar.) edo **labanderia** (Heg.) arropa norberak eramateko tokia da, bertan garbitu eta lehortzeko.

Erresuma Batuan *launderette* edo *laundrette* esaten zaie, eta Ameriketako Estatu Batuetan, Kanadan, Australian eta Zelanda Berrian *laundromat* ( Westinghouse Electric Corporation -en marka generiko batetik hartutako terminotik). AEBetako toki batzuetan *washateria* ere esaten zaie.
[erdian|thumb|347x347px|[Arropa lehorgailu|Lehorgailu bat Donostiako garbitegi autozerbitzu batean, euskarazko instrukzioekin.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanhopea pseudoradiosa

***Stanhopea pseudoradiosa*** Mexikoko hego-mendebaldeko orkidea endemiko espezie bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pseudokumeno

**Pseudokumenoa** konposatu organiko aromatikoa da  C6H3(CH3)3 formula duena, alkilbentzenoen familiakoa. Likido sukoi kolorgea da usain handikoa. *Trimetilbentzenoaren* hiru isomeroetako bat da besteak hemimesitilenoa eta mesitilenoa direlarik.

Uretan ia disolbaezina da, baina disolbatzaile organikotan disolbagarria da. Ikatz-mundrunaren osagaia da.

Pseudokumenoa polimerizazio-prozesuetan usatzen den anhidrido melitikoaren prekurtsorea da. Bestetik, gasolinaren aditibo gisa ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Estanislao Zulueta

**Ricardo Estanislao Zulueta** (*Ricardo E. Zulueta* ; Habana, 1962) artista, jakintsu eta idazle garaikidea da, zeinen lanak nazioartean erakutsi dituena. Zuluetaren diziplinarteko praktikak bideoa, argazkilaritza, softwarea, pintura, eskultura, instalazioa, arte publikoa/interbentzioak eta performancea barne hartzen ditu. Bere lanak paisaia soziopolitikoen barruan genero, sexualitatea, jokaera eta identitatearen arteko intersekzio-kezkak aztertzen ditu. Bere ikerketak eta idazketak zinema, komunikabideak, teknologia, queer ikasketak, kultura-ikasketak eta artearen historia ditu ardatz.

## Biografia 
Zulueta La Habanan (Kuban) jaio zen eta Miamin (Florida) hazi zen. Bere ibilbidean New Yorken eta Miamin bizi eta lan egin du. Zuluetak Arte bisualak, museo-ikasketak eta arte-politika ikasi zituen New Yorkeko Unibertsitateko graduondoko eskolan, non Helbein Scholar ospetsua izateko hautatu zuten. Zuluetak doktoretza lortu zuen. Zinema eta Komunikabide Interaktiboen Ikasketetan eta Arte Bisualetan MFA bat Miamiko Unibertsitatean, non McKnight Doktoregoko Bekadun izendatu zuten.

## Karrera 
Ricardo E. Zuluetak bere lana nazio eta nazioartean erakutsi/aurkeztu du  NYUko Grey Art Gallery-n, White Columns-en, Artists Space-n, Vancouver-eko Western Front-en, Bard College-ko Hessel Museum of Art, Caracas-eko Alejandro Otero Museoan, New Yorkeko Nazioarteko Argazkilaritza Zentroan, eta Washington DCko Smithsonian Museoa, besteak beste. AEBn bere lanak bilduma hauetan aurki daitezke: New Yorkeko Argazkigintzaren Nazioarteko Zentroa; Cintas Fundazioa; Margolis Sculpture Collection Florida International University-n, Miami, Florida; Lehigh Unibertsitateko Museoa; Miami-Dade Public Library System Iraunkorrak Arte Bilduma; Miami-Dade County Art in Public Places Bilduma; Fort Lauderdaleko Arte Museoa; JI Kislak Arte Korporatiboaren Bilduma; Jeffrey Steiner; eta Boca Raton Arte Museoa.

## Sariak eta aitorpenak 
Zulueta New Yorkeko Arteen Fundazioko Artist Fellowship-aren hartzailea izan da; Art Matters Foundation-aren Artist Grant, Oolite Arts-en Ellies Creator Saria; Cintas Fundazioaren Ikus-Artista Beka; Arteen Aurrerapenerako Fundazio Nazionaleko CAVA Beka (n/k/a YoungArts); Artists Space Artist Grant, South Florida Cultural Consortium Visual/Media Art Fellowship, Miami Individual Artist Grant, Ludwig Vogelstein Foundation eta Igor Foundation Artist Grant, besteak beste. Arte publikoko enkarguak egin ditu Miami-Dade konderriako Art in Public Places eta San Frantziskoko Arte Batzordea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://artforum.com/inprint/issue=198904
* https://books.google.com/books?id=uWXqAAAAMAAJ&q=whole+cloth
Terra e Paixão

***Terra e Paixão*** Walcyr Carrascok sortu eta TV Globok 2023ko maiatzaren 8tik 2024ko urtarrilaren 19ra arte emititutako Brasilgo telenobela bat da.

Cauã Reymond, Bárbara Reis, Johnny Massaro, Paulo Lessa, Débora Falabella, Agatha Moreira, Tony Ramos eta Glória Pires ditu protagonista.

## Aktoreak 
* Cauã Reymond: Caio Meirelles La Selva
* Bárbara Reis: Aline Barroso Machado
* Johnny Massaro: Daniel La Selva
* Paulo Lessa: Jonatas dos Santos
* Débora Falabella: Lucinda do Carmo Amorim
* Agatha Moreira: Graça Borghin Junqueira
* Tony Ramos: Antônio La Selva
* Glória Pires: Irene Pinheiro La Selva
* Eliane Giardini: Agatha Santini La Selva
* Tatá Werneck: Anely do Carmo / Rainha Delícia
* Rainer Cadete: Luigi San Marco

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Weber (margolaria)

**Max Weber** (Bialystok, 1881eko apirilaren 18a – Great Neck, New York, 1961eko urriaren 4a) estatubatuar margolaria izan zen.

Polonian jaio zen familia judu batean. Familiak Estatu Batuetara emigratu zuen eta Brooklynera joan zen bizitzera Maxek hamar urte zituenean. Arthur Wesley Dowrekin ikasi zuen artea. 1905ean Europara bidaiatu zuen eta Julian Akademian izena eman zuen. Han ezagutu zituen Henri Rousseau, Henri Matisse eta Pablo Picassoren lanak. 1909an Estatu Batuetara itzuli zen eta kubismoa sartzen lagundu zuen, nahiz eta bere lana gogor kritikatu zuten. Denborarekin errekonozimendua lortu zuen eta 1930ean MoMAk hardn lanaren atzera begirako erakusketa bat antolatu zuen. Olerkigintzan ere aritu zen, eta Poema Kubistak lanaren egilea izan zen. Garai kubistaren ondoren gai judu figuratiboagoetara aldatu zen.

## Idazlanak 
* Weber, Max (1914). *Cubist Poems* (2012, HardPress; )
* Weber, Max (1916). *Essays on Art*
* Weber, Max (1926) *Primitives: Poems and Woodcuts*

## Iruditegia 

Brooklyn Museum - Portrait of Abraham Walkowitz - Max Weber - overall.jpg|*Portrait of Abraham Walkowitz*, c. 1907
Max Weber - Summer - Google Art Project.jpg|*Summer*, 1909
Brooklyn Museum - Composition with Four Figures - Max Weber.jpg|*Composition with Four Figures*, 1910
Brooklyn Museum - Standing Figure - Max Weber.jpg|*Standing Figure*, 1911
Brooklyn Museum - Study for Russian Ballet - Max Weber - overall.jpg|*Study for Russian Ballet*, 1914
MaxWeberPainting1.jpg|*Avoirdupois*, 1915
Brooklyn Museum - Russian Ballet - Max Weber - overall.jpg|*Russian Ballet*, 1916
Max Weber - The Cellist - Google Art Project.jpg|*The Cellist*, 1917
WLA jewishmuseum Sabbath by Max Weber 2.jpg|*Sabbath*, 1919
Max Weber - The Visit - Google Art Project.jpg|*The Visit*, 1919, Brooklyn Museum

## Kanpo estekak
Eduardo Ulibarri

**Eduardo Ulibarri Bilbao** (1952ko otsailaren 3a) Costa Ricako kazetaria da. 

## Biografia 
Eduardo Ulibarri nazioarteko gaietan eta komunikazio estrategietan espezializatutako kazetaria, diplomatikoa, akademikoa eta aholkularia da. Kubako Remediosen jaio zen 1952ko otsailaren 3an. 14 urterekin Kubatik emigratu zuen gurasoekin Costa Rica aldera. María del Rocío Fernández Salazar kultur gaietan espezializatutako kazetariarekin ezkonduta dago eta bi seme ditu: Fernando, jazz musikaria, eta Daniel, aktorea eta ekoizlea.

## Karrera 
Costa Ricako Unibertsitatean lizentziatu zen komunikazioan, eta kazetaritzan masterra lortu zuen Missouriko Unibertsitatean. 1987 eta 1988 artean Nieman Fellow izan zen Harvardeko Unibertsitatean, giza zientzietan eta nazioarteko gaietan arreta jarriz.

Costa Ricako La Nación egunkariko zuzendaria izan zen 1982tik 2003ra. Egunkaria utzi ondoren, komunikazio estrategikoei, komunikabideetako erakundeei, nazioarteko eta azterketa soziopolitikoei buruzko aholkularitza praktika garatu zuen. GKE eta korporazio batzuen kontseiluetan ere parte hartu zuen.

2010eko ekainean Costa Ricako enbaxadore eta ordezkari iraunkor izendatu zuten Nazio Batuen Erakundean. Informazio Batzordeko gaur egungo presidentea da.

1976tik kazetaritza irakaslea da Costa Ricako Unibertsitateko Komunikazio Kolektiboen Zientzien Eskolan.

Interamerikako Prentsa Elkartearen Prentsa Askatasunaren Batzordeko presidentea izan zen 1991tik 1994ra, eta adierazpen-askatasuna lantzen duen "Chapultepec Adierazpena"ren egilea izan zen. 1989tik 2002ra Washingtonen egoitza duen Kazetarien Nazioarteko Zentroko kontseiluko kide izan zen eta gaur egun bertako aholkulari batzordeko kidea da.

Kazetaritza eta aktualitateari buruzko hainbat liburu idatzi ditu, analista politiko gisa lan egin du eta nazioarteko aholkularia da gobernantzan, adierazpen askatasunean eta kazetaritzaren osotasunean eta hedabideen gaietan tokiko zein nazioarteko albistegietako erakundeetan. Bere azken liburua "La ONU que yo viví" da, Costa Ricako NBEko ordezkari iraunkor gisa izandako esperientziei buruz.

2005ean, beste kazetari eta hedabideetako arduradun batzuekin batera, Costa Ricako Prensa y Libertad de Expresión (IPLEX) erakundea sortu zuen, Costa Ricako San Josen egoitza duena, eta lehen presidente izan zen 2010era arte, Nazio Batuen Erakundeariordezkari iraunkor izendatu zuten arte.

Askotan laguntzen du, Costa Ricako La Nación egunkarian iritzi artikuluekin.

UNRockseko kidea ere bada.

## Sariak 
* Kazetaritzako zerbitzu ospetsuaren domina (Missouriko Unibertsitatea, 1969)
* Maria Moors Cabot saria (Columbia Unibertsitatea, 1996)
* Kazetaritza Sari Nazionala (Costa Rica, 1997)
* ALACOP Saria (Aholkulari Politikoen Latinoamerikako Elkartea), (Buenos Aires, Argentina, 2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Prentsa eta Adierazpen Askatasunaren Institutua (IPLEX)
Evil Dead Rise

***Evil Dead Rise*** (euskaraz *Deabruaren Hilaren Berpiztea*), 2023ko Lee Cronin irlandarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Alyssa Sutherland, Lily Sullivan, Nell Fisher, Gabrielle Echols eta Morgan Davies aktoreek antzeztu zuten.

*The Evil Dead* frankiziaren bosgarren filma da, beste lau aurrekariak *The Evil Dead* (1981), *Evil Dead II* (1987), *Army of Darkness* (1992) eta *Evil Dead* (2013) dira.

## Argumentua 
Beth (Lily Sullivan) eta Elli (Alyssa Sutherland) denbora luzez elkarrengandik urruti bizi izan diren eta berrelkartu berri diren bi ahizpa dira. Baina une horretan bertantxe, Deabru bat berpiztua izan eta Ellie bereganatuko du, ondorioz Beth eta Ellieren Danny (Morgan Davies), Bridget (Gabrielle Echols) eta Kassie (Nell Fisher) seme-alabek aurre egin eta ama salbatzen ahalegindu beharko dira. 

## Aktoreak 
* Lily Sullivan: Beth
* Alyssa Sutherland: Ellie
* Morgan Davies: Danny
* Gabrielle Echols: Bridget
* Nell Fisher: Kassie
* Noah Paul: Bruce
* Richard Crouchley: Caleb
* Mirabai Pease: Teresa
* Anna-Maree Thomas: Jessica
* Jayden Daniels: Gabriel
* Billy Reynolds-McCarthy: Jake
* Tai Wano: Scott
* Mark Mitchinson: Fonda jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mesitileno

**Mesitilenoa** konposatu organiko aromatikoa da C6H3(CH3)3 formula duena, alkilbentzenoen familiakoa. Likido sukoi kolorgea da usain gozokoa. *Trimetilbentzenoaren* hiru isomeroetako bat da besteak pseudokumenoa eta hemimelitenoa direlarik.

Uretan ia disolbaezina da, baina disolbatzaile organikotan disolbagarria da. Ikatz-mundrunaren osagaia da.

Mesitilenoak eraztun aromatikoko hidrogeno bat galtzen **mesitilo** taldea eratzen da zeinak ordezkatzaile gisa jokatzen du konposatu konplexuagotan.

## Sintesia 
Mesitilenoa sintetizatzen da  xilenoa alkilatuz katalizatzaile azido solido baten gainean.

: 2 C6H4(CH3)2 ⇌ C6H3(CH3)3 + C6H5CH3
: C6H4(CH3)2 + CH3OH → C6H3(CH3)3 + H2O

## Erabilera 
Mesitilenoa nagusiki 2,4,6-triimetilanilina prestatzeko usatzen da. Atzen hau koloratzaileak prestatzeko baliatzen da.

Hainbat nitxo-erabilera erabilera ere izan ditzake, hala nola, disolbatzaile berezi gisa.

Bestetik, mesitilo deribatuak kimika organometalikoan baliatzen dira, adibidez, Fe2(C6H2(CH3)3)4 (*tetramesitildiburdina*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paz Díaz de Espada Buesa

**Paz Díaz de Espada** **Buesa** (Gasteiz, 1931ko abenduaren 14a - Gasteiz, 2021eko abuztuaren 2a) arabar margolari eta akuarelista izan zen.

## Biografia 
Gasteizen jaio zen 1931n. Trinidad Buesa Buesa eta José María Díaz de Espada Partearroyo topografo errepublikanoaren alaba.Gaztaroan, Madrilen bizi izan zen, eta Erizaintzako ikasketak egin zituen, alde batetik, eta Pintura Madrilgo San Antonio de la Floridako Eskolan, bestetik, Julio Quesada

### Ibilbide artistikoa 
Euskal Herriko Akuarelisten Elkarteko kide izan zen, eta ibilbide nabarmena egin zuen artista plastiko gisa. 1982an hasi zen erakusketa-jarduera, Gasteizko Luis de Ajuria aretoan. Geroztik banakako erakusketen protagonista izan zen. Estatuko akuarelista garrantzitsuenetako bat da, eta sari eta aintzatespen garrantzitsuak ditu.42 erakusketa egin zituen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1981 Gasteizko Aurrezki Kutxa.
* 1982 Amurrioko Udala.
* 1994 Ohorezko Saria Port de Bouc-n (Frantzia).
* 1995 Lehen Akuarela Domina Madrileko Udazkeneko Aretoan.
* 2022 Akuarelisten Euskal Elkarteak hil osteko omenaldia egingo zion Gasteizko Fundación Vital Erakusketa-Zentroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paz Espada barnea akuarelan 
* Omenaldia Paz Díaz de Espada Buesari, ERAIKI Arabako Ateneo Errepublikanoa, 2021eko abenduaren 15ean
Haszten Kirol Egokitua

**Haszten Kirol Egokitua Elkartea** Bizkaian aniztasun funtzionala duten haurrak kirolean hasteko eta jarduera fisikoa egiteko sortu zen kirol inklusiboko elkartea da. Getxon du egoitza eta Bizkaia osorako egiten du lan. Familien kopurua haziz joan zen eta 2022an 315 familia bazkide zituen. Urte hartan Onura Publikoko Erakunde bihurtu zen.

Boccia da Haszteneko kideek jokatzen duten kiroletako bat. 2024an Espainiako Kopako zilarrezko domina eskuratu zuten.

## Kirolak 
Bizkaiko, Euskal Herriko, Estatuko zein nazioarteko kirol inklusiboko lehiaketatan hartzen du parte, honako kirol hauetan:
* Atletismoa
* Saskibaloia
* Boccia
* Areto-futbola
* Igeriketa
* Slaloma
* Hockeya gurpildun aulkian
Guztira 20 modalitatetik gora lantzen ditu.

## Sariak 
* BBK Deia Elkartasun Saria (2021)
* Deia Kirol Saria - Gizarte Lana (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Haszten Kirol Elkartearen webgunea
Piluka Aranguren

Piluka Aranguren abeslaria da. Bolero eta rantxerak nagusiki abesten ditu, eta Amparanoiarekin eta Tonino Carotonerekin kantatu du, besteak beste. Irungo eta baita Madrilgo eszena musikalean ere parte hartu du.

## Hasiera 
Iruñean jaiotakoa, 1988. urtean musikan aritzeari ekin zion, Mal Temple izeneko R&B taldearen baitan. Bertan, blues abeslari gisa trebatu zen. Bi urte geroago, 1990an, Sonora Candela taldean sartu zen, Donostian famatua zen saltsa orkestra batean.

## Napar-mex estiloa 
Garai hartan, 1990eko hamarkadan, Kojon Prieto y los Huajolotes taldea sortu zen. Haien musika estiloa Napar-Mex zen; hau da, rantxerak eta corrido mexikarrak punkarekin nahastuta, eta une politiko eta sozialarekin konprometitutako letrekin. Pilukak hasiera-hasieratik 1996an desagertu zen arte parte hartu zuen taldean. Ordurako, “Pilu la Tremenda” deitzen zioten, bere tamainagatik eta ahalmen handia baitzuen. Taldearekin, 3 disko grabatu zituen: *Agárrense que llegan los Reyes del Napar-Mex* (1993), *Síganle* *compadres* (1994) eta *Salud Cabrones* (1995).

## Mestizajea 
1996an, Madrilera joatea erabaki zuen eta, iritsi zenean, beste mugimendu musikal baten jaiotzea bizi izan zuen: Mestizajea. Amparanoia taldearekin mugimendu horretan hartu zuen parte, bere lehen lau urteetan eta bi diskoetan: *El poder de Machín* 1997an eta *Feria Furiosa* 1999an. Garai hartan “Piluka Terremoto” bezala ezagutu zuten.

## Tonino Carotonerekin 
2000. urtean, Tonino Carotonek fitxatu zuen bere taldean parte hartzeko. Ordutik gaur egun arte, Toninori lagundu dio bere ibilbide musikal osoan. Bere lau diskotan ere kolaboratu zuen: *Mondo Difficile* 2000an, *Senza Retorno* 2003an, *Ciao Mortalli* 2008an eta *Etiliko Romantiko* 2023an. Formazio horretan, 50. eta 70. hamarkaden arteko italiar musikan sakontzen du, eta mundu erdian zehar bira handiak egiten ditu.

## Bakarlari karrera 
2013an, bakar-bakarrik abesteari ekin zion, boleroak, rantxerak eta tangoak, interpretazio pertsonalarekin eta naturalarekin. Ez hori bakarrik, gizonek soilik abestu izan dituzten klasikoak feminizatzen ditu. 2019an *El* *diablo en el cuerpo* izena duen disko bat grabatu zuen Sus Internacionales del Boleroekin, bere oraingo taldekideekin.

## Gaurkotasuna 
Gaurkotasunari dagokionez, 2000. urtetik eta gaur egun oraindik, Lavapiesen lokal bat kudeatzen du beste bi emakumerekin batera – Elena Ros eta Mamen Fuertes –: Bodegas Lo Máximo. Han bolero eta rantxeren kontzertuak ematen ditu aldizka.

## Diskografia 
### Kojon Prieto y los Huajolotesekin 
* Agárrense que llegan los Reyes del Napar-Mex (GOR, 1993)
* Síganle compadres (GOR, 1994)
* Salud Cabrones (GOR, 1995)

### Amparanoiarekin 
* El poder de Machín (FaceDown, 1997)
* Feria Furiosa (earMUSIC, 1999)

### Tonino Carotonerekin 
* Mondo Dificile (Virgin Records España, 2000)
* Senza Retorno (Virgin Records EMI, 2003)
* Ciao Mortalli (El Volcán Músika, 2008)
* Etiliko Romantiko (Maninalto! Records, 2023)

### Bakarrik 
* El diablo en el cuerpo (2019)

## Kanpo estekak 
https://pilukaranguren.wixsite.com/misitio/nosotros
Horrea

thumb|Horrea Epagathiana et Epaphroditiana, Ostian K.o. 150 inguru eraikia.
[thumb|[Saalburg gotorlekuan berreraikitako *horreuma*, Alemania.]]
[thumb|K.o. III. mende hasieran [Vercovicium-en zegoen Housesteads kanpamendu militarreko *horrea* bikoitzaren berreraikitzea.]]
***Horrea***-k (*horreum* singularrean) elikagaiak gordetzeko lekuak ziren erromatar garaian. Gehienetan, pluralean erabili ohi da.

## Historia 
Erroma , lehenengoak eraiki ziren Tiber  ibai ertzean eraiki ziren, eta han ere jaso zen, K.a. II. mendearen hasieran, denetan ospetsuena: *Porticus aemilia* delakoa, 26 000 m2 baino gehiagoko eraikuntza angeluzuzena, zazpi nabetan banatua. Sendotasun handia zutela eta, biltegi horiek 500 urte baino gehiagoan egon ziren martxan. Grakoen garaian (Tiberius Sempronius Gracchus eta Gaius Sempronius Gracchus anaien denboran), *horrea publica populi Romani direlako* biltegiak eraiki ziren plebea gari-banaketekin hornitzeko. Ostiako portuan ere biltegi handiak egin ziren itsasoz ekarritako salgaiak gordetzeko.

## Ezaugarri fisikoak
Eraikin horiek oinplano angeluzuzenekoa edo laukizuzenekoa izaten ziren, eta barrualdea konpartimentutan banatua zuten. Segurtasuna eta suteen aurkako babesa izan ziren kezka nagusiak. *Horreak* sarritan pareta oso lodiekin egiten ziren (1 m arte) sute-arriskua murrizteko, eta leihoak beti estuak izaten ziren eta hormaren goialdean jartzen ziren, lapurretak saihesteko. Ateak sarraila-sistema landuekin babestuta zeuden. *Horrea* handienak kanpoko bi edo hiru ate besterik ez zituen izaten, askotan nahiko estuak. Hau da,  ez zuten gurdiak sartzen uzten eta horregatik uste da salgaiak barruan eta haien inguruan mugitzeko lan nekeza, seguruenik, eskuz bakarrik egiten zen. Handienek langile-kopuru handia izango zuten.
[thumb|Novioregum hiri gelo-erromatarraren aztarnak airetiko argazki batean. *Horrea* ondo bereizten dira.  Moulin du Fâ, [Barzan,  Itsas Charente.]]

## Izenak
Erromatarren *horreum*-ei berezko izena ematen zitzaien, eraikin garrantzitsuak zirela seinale , eta batzuek biltegiratzen zituzten produktuak (eta, seguruenik, saldu egiten zituzten) adierazten zituzten izen horiekin, hala nola argizaria (*horrea candelaria*), papera (*horrea chartaria*) edo piperbeltza (*horrea piperataria*). Beste batzuek enperadore edo familia inperialarekin zerikusia duten pertsonen izena hartu zuten, hala nola *Horrea Galbae*, itxuraz I. mendeko Galba enperadorearen izena jaso zuena. Ostian bereziki ondo kontserbatutako *horreum* batek, *Horrea Epathathiana et Epaphroditiana* izenekoak, Epagathus  eta Epafroditus libertoei zor die izena.

## Ikus-entzunezko materialak 
* 

## Erreferentziak 

## Bibliografia 
* 

* 

* 

* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Garai
* Aletegi
* Silo

## Kanpo estekak
Dickey Betts

**Forrest Richard Betts** (West Palm Beach, Florida, 1943ko abenduaren 12a – Osprey, Florida, 2024ko apirilaren 18a) estatubatuar gitarra-jotzaile, abeslari eta egile abeslaria izan zen. The Allman Brothers Band sortzaileetako bat izan zen.

Bere ibilbidearen hasieran Duane Allmanekin kolaboratu zuen eta gitarra biki melodikoen harmonia eta kontrapuntua sartu zituen. 1971n Duane istripuz hil ondoren, Bettsek gitarra bakarlariaren papera hartu zuen taldearen etaparik arrakastatsuenean eta hainbat arrakasta konposatu zituen. Hamarkadaren amaieran bakarkako ibilbidea egin zuen. 1979-1982 aldian itzuli zen taldera eta 1982tik 1984ra "Betts, Hall, Leavell and Trucks" taldea sortu zuen. Bandako hirugarren aldia 1988tik 2000ra izan zen, drogekiko eta alkoholarekiko drogekiko eta alkoholarekiko adikzioagatik kanporatu zutenean.one.

## Diskografia 
* Highway Call (1974) (as Richard Betts)
* Dickey Betts & Great Southern (1977) (as Dickey Betts & Great Southern)
* Atlanta's Burning Down (1978) (as Dickey Betts & Great Southern)
* Pattern Disruptive (1988) (as Dickey Betts Band)
* Let's Get Together (2001) (as Dickey Betts Band)
* The Collectors #1 (2002) (as Dickey Betts & Great Southern)
* Instant Live: The Odeon – Cleveland, OH 3/09/04[21] (2004) (as Dickey Betts & Great Southern)
* Bougainvillea's Call: The Very Best of Dickey Betts 1973-1988[22] (2006) (as Dickey Betts)
* The Official Bootleg[23] (2007) (as Dickey Betts & Great Southern)
* Rockpalast: 30 Years of Southern Rock (1978–2008)[24] (2010) (as Dickey Betts & Great Southern)
* Live at the Coffee Pot 1983[25] (2016) (as Betts, Hall, Leavell and Trucks)
* Live from the Lone Star Roadhouse[26] (2018) (as Dickey Betts)
* Ramblin' Man: Live at the St. George Theatre[27] (2019) (as Dickey Betts Band)
* Official Bootleg Vol.1[28] (2021) (as Dickey Betts & Great Southern)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polly Bergen

**Polly Bergen**, **Nellie Paulina Burgin** jaioa (Knoxville, Tennessee, 1930ko uztailaren 14a – Southbury, Connecticut, 2014ko irailaren 20a) estatubatuar aktore, abeslari, telebista aurkezle eta idazlea izan zen.

Emmy Saria bat irabazi zuen eta Tony Saria eta Urrezk9 Globo Saria jasotzeko izendatuta egon zen.

## Filmografia 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Stanhopea pulla

***Stanhopea pulla*** Amerikako orkidea espezie bat da. Costa Ricatik Kolonbiako iparraldera aurki daiteke.

## Iruditegia 

Image: Stanhopea pulla Orchi 002.jpg
Image: Stanhopea pulla - Xenia vol. 3 pl. 205 (1900).jpg|Heinrich Reichenbachren marrazkia *Xenia Orchidacea* liburuaren 3. liburuki (1900)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cymbidieae

***Cymbidieae*** *Orchidaceae* familiako *Epidendroideae* azpifamiliako tribu bat da. Bere apaindura-interesa sortzen dituen lore-sorta handi eta zirraragarrietan zentratzen da, kolore-bolumen oso deigarri eta kementsua osatuz; presentzia handia sortzen du edozein espaziotan. 

## Habitat 
Genero hau Asia tropikal eta subtropikalean zehar hedatzen da: India eta Birmania iparraldea, Txina eta Japonia, non oso ezagunak diren lore sorta handiengatik, Malaysia, Filipinak, Borneo eta baita Australiako iparraldean ere. Normalean, klima hotzetan eta leku garaietan garatzen dira.

## Azpitribuak 
Honako azpi-tribu hauek ditu:

* Catasetinae
* Coeliopsidinae
* Cymbidiinae
* Cyrtopodiinae
* Eriopsidinae
* Eulophiinae
* Maxillariinae
* Oncidiinae
* Stanhopeinae
* Vargasiellinae
* Zygopetalinae

## Cymbidieaeren sinonimoak 
* *Cycnochideae* Rchb.f., Xen. Orch., 1:109 (1885)
* *Catasetiae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Cyrtopodieae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Dichaeae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Gongoreae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Huntleyeae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Lycasteae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Maxillarieae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Oncidieae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Stenieae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Telpogonieae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Therosteleae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Zygopeteleae* Pfitzer, Entw. Nat. Anord. Orch., 105 (1887)
* *Galeandreae* Dunsterv. & Garay, Ven Orchid, III, 2:29 (1961) 
* *Ionopsideae* Dunsterv. & Garay, Ven Orchid, III, 2:29 (1961) 
* *Notyliaea* Dunsterv. & Garay, Ven Orchid, III, 2:29 (1961) 
* *Ornithocephaleae* Dunsterv. & Garay, Ven Orchid, III, 2:29 (1961) 
* *Dachyphylleae* Dunsterv. & Garay, Ven Orchid, III, 2:29 (1961) 
* *Vargesielleae* Dunsterv. & Garay, Ven Orchid, III, 2:29 (1961) .
* *Cryptarrheneneae* Dressler.  Dressler, Phytologia, 21:443 (1971)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Cymbidieae* Ecured webgunean.
* :*Cimbydieae* loreak nola zaindu.
Livia Veloz

**Livia Veloz** (Santo Domingo, 1889-1980) dominikar maistra, poeta eta feminista izan zen, emakumeen sufragiorako eskubideen aldeko borrokan aitzindarietako bat izateagatik ezaguna.

## Ibilbidea 
Veloz Santo Domingo hirian jaio zen 1889an.Beste emakume batzuekin batera, Dominikar Ekintza Feminista eratzen lagunduz ekin zion bizitza politikoari. Ikasgeletan irakasteko liburuak eta eduki sozial eta patriotikoko olerkiak idatzi zituen.Livia, Dominikar Errepublikako feminismoaren aitzindaria izan zen. *Nosotras Kluba* osatzen lagundu zuen. Haien lokala El Conde kalean zegoen, Isabel Katolikoaren kantoian, Cristobal Colon parkearen parean. 

Nosotras Klubeko kide gisa parte hartu zuen. Erakunde hori emakume intelektualek eta artistek sortu zuten, eta helburu nagusia jarduera soziokulturalak zabaltzea zen, emakume dominikarren kolektiboa kontzientizatzen laguntzeko.

Lehenengo Zuzendaritza Batzorde Nagusia egin zenean, Veloz izan zen elkartearen ordezkaria San Pedro de Macorisen.

Velozek 1977an idatzi zuen Dominikar Errepublikako Feminismoaren Historia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ercilia Pepín
* Sufragistak

## Kanpo estekak
Bienvenida Sarmiento

**Bienvenida Sarmiento** (San Juan, Argentina, 1804ko urriaren 30a - 1900eko martxoaren 21a)  Argentinako lehen irakaslea eta hezitzailea izan zen. Herrialdeko lehen hezitzaile-eskola sortu zuen Domingo nebarekin batera.

## Biografia 
Ama Paula Zoila Albarracín Irrazábal zen eta aita José Clemente Cecilio Quiroga. Senar-emazteek 14 seme-alaba izan zituzten, baina lau baino ez ziren iritsi ziren helduarora. Domingo Faustino Sarmiento presidentearen izan zuen neba eta Procesa del Carmen Sarmiento Argentinako lehen margolaria ahizpa Bienvenida, bere neba-arrebak bezala Carrascal auzoko etxe xumeenetako  batean jaio zen, probintziako hiriburua den San Juanen.

Carmen Sarmiento, Bienvenidaren ahizpa gazteena, Argentinako lehen emakume margolaritzat hartzen da.

Juan Manuel de Rosasen gobernuaren aurka zegoenez, 1843an Txilera joan behar izan zuen kazetari lanetan aritzen zen Domingo nebarekin eta Procesa ahizparekin, Benavides gobernadoreak jazarrita

Bienvenidak 1868an hartu zuen garrantzia Argentinan, nebak Argentinako presidente zela lehen eskola normaleko zuzendari izendatu zuenean. Sarmiento presidenteak "ereduzko eskola" deitu zion eskolari, eta eskola hori irakasleak trebatzeko zentroa zen. 

### Familia 
Bienvenidak ez zuen inoiz familia propiorik izan; hala ere, beti izan zituen harremanak neba-arrebekin, gaur egun Argentinako Museo Historiko Nazionalean dauden gutunen bidez.

### Heriotza 
Bienvenida Sarmiento 1900eko martxoaren 21ean hil zen, 96 urte zituela, jaio zen Carrascaleko etxe berean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Ragaz

**Clara Ragaz** (Chur, Suitza, 1874ko martxoaren 30a - Zurich, Suitza, 1957ko urriaren 7a) irakasle, bakezale, ekintzaile eta feminista izan zen.

## Biografia 
Clara Nadig Plattner Churren jaio zen, Suitzako Grisonesen kantoian. Christina Plattner eta Johann Josua Nadig-en alaba. Maistra izateko ikasi zuen, eta 1892an osatu zuen bere prestakuntza Aarau-ko Eskola Normalean. Hasieran Ingalaterran eta Frantzian irakatsi zuen, Suitzara itzuli aurretik.
Ragaz Suitzako Emakume Abstinenteen Federazioaren sortzailea izan zen, Suitzako tenperantziaren mugimenduari lagundu zion erakundea. Ragazen lanak erlijiotasuna eta sozialismoa nahasten ditu. 1901ean ezkondu zen Leonhard Ragaz teologiako irakasle eta ekintzaile sozialarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Carlos Stevens

**Juan Carlos Stevens** (Santiago, 1968ko urriaren 22a) arkularia da. Kuba ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
R. Indira Kumari

**R. Indira Kumari** (; 1951 – Chennai, 2024ko apirilaren 15a) indiar politikaria izan zen.

## Bizitza 
1991ko hauteskundeetan, Tamil Nadu estatuko legebiltzarrerako hautatu zuten Anna Dravida Munnetra Kazhagam alderdiko kide gisa. 1991tik 1996ra J. Jayalalithaaren kabinetean Gizarte Ongizate ministro izan zen. 2006an Anna Dravida Munnetra Kazhagam utzi eta Dravida Munnetra Kazhagam alderdian sartu zen.

2021eko irailaren 29an, R. Indira Kumari eta bere senarra, Babu, 1996an aurkeztutako funtsen desbideratzeagatik epaitu zituzten. Bost urteko espetxe-zigorra ezarri zieten.

R. Indira Kumari 2024ko apirilaren 15ean hil zen Chennain, 73 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Mousikou

**Elena Mousikou** (Nikosia, 1988ko azaroaren 7a) arkularia da. Zipre ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon Simonis

**Simon Simonis** (1966ko uztailaren 23a) arkularia da. Zipre ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak