Matthew Perry (aktorea)

**Matthew Langford Perry** (Williamstown, Massachusetts, 1969ko abuztuaren 19a - Los Angeles, Kalifornia, 2023ko urriaren 28a) kanadar zinema eta telebistako aktorea izan zen. *Friends* telesaileko Chandler Byngenen papera egiteagatik izan da ezaguna.

## Gaztaroa eta hezkuntza 
Matthew Langford Perry Williamstownen (Massachusetts) jaio zen, 1969ko abuztuaren 19an. Bere ama, Suzanne Marie Morrison (Langford abizenarekin 1948an jaioa), kanadar kazetaria da, Pierre Trudeau Kanadako lehen ministroaren prentsa-idazkaria izan zena. Bere aita, John Bennett Perry (1941ean jaioa), Estatu Batuetan aktore eta modelo izandakoa da.

Perryk urtebete zuenean, gurasoak banandu ziren, eta ama Keith Morrisonekin ezkondu zen, emisioko kazetari kanadarrarekin. Batez ere amak zaindu zuen txikitan, Ottawan (Ontario), baina Toronton eta Montrealen ere bizi izan ziren epe laburrean. Rockcliffe Park Public Schoolen eta Ashbury Collegen ikasi zuen, Ottawako barnetegi bat dena. Amaren aldeko lau anai-arreba gazteago zituen —Caitlin, Emily, Will eta Madeline—, baita Maria izeneko aitaren aldeko ahizpaorde gazteago bat ere. Neba-arrebek txalotu egiten zuten bere lehen emanaldietan.

10 urte zituela, Perry jarrera desegokia izaten hasi zen. Hala nola, dirua lapurtzen zuen, erre egiten zuen, bere klaseko emaitzak okerrera joan ziren eta Justin Trudeau Kanadako lehen ministro izango zen ikaskidea jipoitu zuen.  Geroago, bere ama Morrisonekin seme-alabak izaten hasi zenean, bere portaera desegokia familiaren parte sentitu ez izanari egotzi zion. Honela idatzi zuen: "Sarritan kanpoan egoten nintzen, etxe barrura begira, edonorako hegaldian, bakarka, hodeietan gora zihoan mutiko hura bezala sentituz." 14 urterekin, Perry alkohola kontsumitzen hasi zen, eta 18 urte bete zituenean egunero edaten zuen. Tenisean aritzen zen, askotan egunean 10 orduz, eta Kanadako lehen mailako jokalari junior bihurtu zen, tenislari profesionalaren ibilbidea egiteko aukera izan zuen. Hala ere, bere aukerak murriztu egin ziren Ottawatik joan zenean, 15 urterekin, bere aitarekin Los Angelesen bizitzeko, non lehiak askoz gogorragoak baitziren.

15 urterekin, Matthew interpretazioa ikasten hasi zen Buckley eskolan, Sherman Oakseko (Los Angeles) eskolan, eta 1987an graduatu zen. Batxilergoan zegoela, komedia inprobisazionaleko ikastaroak hartu zituen "L.A. Connection"-en, Sherman Oaksen.

## Ibilbidea 
### 1979–1993: Hasierako rolak 
thumb|Perry 1987an
Perryren lehen paper kreditatua eszena txiki bat izan zen 1979ko *240-Roberten*, haur aktore gisa. Los Angelesera bizitzera joan eta gutxira, Perry, roletarako entzunaldiak egiten hasi zen. Matthewk Not Necessarily the News (1983), *Charles* in Charge (1985) eta Silver Spoons (1986) telesailetan parte hartu zuen.  1989an, hiru ataleko arku bat izan zuen Growing Pains filmean, Carol Seaverren mutil-lagun Sandy interpretatuz, mozkortuta gidatzeagatik gertakari batean hiltzen dena.

Perry 1990eko CBS sitcom *Sydney-n* ohiko aktore gisa zen, Valerie Bertinelliren pertsonaiaren anaia gazteena interpretatu izan zuen. 1991n, Beverly Hills 90210, Roger Azarian bezala, aktore gonbidatuaren agerraldia egin zuen. 1993an ABC telebista katean emititu zen *Home Free* telesailean, protagonista bezala antzeztu zuen.

### 1994–2004: "Friends"-ekin aurrerapausoa 
ezkerrera|thumb|Perryk 1995eko Emmy Sarietarako entsegutik irteten.
Perry LAX 2194 izeneko sitcom baterako pilotuaren lanean hasi zen , 200 urte barruko Los Angelesko aireportuko ekipajeak maneiatzeko sail batean gertatzen zena.  Hasiera batean beste telesail bateko pilotu batean paper bat egiteko ezgai bihurtu zion horrek; *Six of One*, geroago Friends deitua. *LAX 2194* pilotua erori ondoren, *Six of One*-n zati bat irakurtzeko aukera izan zuen eta Chandler Bing interpretatzeko aukeratu zuten. 24 urterekin, bertako antzezle talde nagusiko kiderik gazteena zen. Pilotua egin ondoren eta ikuskizuna noiz emitituko zain zegoela, Williamstown Theater Festivalen antzezten eman zuen 1993ko uda osoa, Gwyneth Paltrowrekin batera.

Friends oso arrakastatsua izan zen, eta Perry mundu guztian zehar ospetsu bihurtu zuen. 2002an Jennifer Aniston, Courteney Cox, Lisa Kudrow, Matt LeBlanc eta David Schwimmer aktoreekin batera, atal bakoitzeko milioi bat dolar irabazten zuten. Programari esker, Emmy sarietarako izendapena lortu zuen 2002an, komediazko telesail bateko aktore protagonista apartaren sarirako. Besteak beste, *Fools Rush In*, Almost Heroes, Three to *Tango*, The Whole Nine Yards eta haren jarraipen The Whole Ten Yards, eta Serving *Sara* filmetan agertu zen Perry. 1995ean, Jennifer Aniston eta biak Microsoft Windows 95erako 60 minutuko sustapen-bideo batean agertu ziren, abuztuaren 1ean VHSn argitaratua. 

The West Wing telesailean Joe Quincy antzezteagatik, Perryk Emmy sarietarako bi izendapen jaso zituen, 2003an eta 2004an telesail dramatiko batean aktore gonbidatu berezia izateagatik. Todd Merrick abokatu gisa agertu zen ere *Ally McBealen* telesaileko bi ataletan. 2004an egin zuen debuta zuzendaritzan, eta *Scrubs* komedia-dramaren laugarren denboraldiko atal batean aritu zen; atal horretan bere aitarekin batera agertu zen.

### 2005–2022: Geroagoko lana 
TNT-ek 2006ko abuztuaren 13an estreinatu zuen *The Ron Clark Story*. Perry filmeko protagonista izan zen, eta Urrezko Globo eta Emmy sarietarako izendapena jaso zuen bere interpretazioagatik. 2006tik 2007ra, Aaron Sorkinen *Studio 60* draman agertu zen Sunset Stripean. Matt Albieren papera egin zuen Bradley Whitfordek interpretatu zuen Danny Trippekin batera, porrot egin zuen sketch show bat salbatzeko ekarritako idazle-zuzendari bikotea.

2006an, Perry *Numb* filmatzen hasi zen, despertsonalizazio nahasmendua pairatzen zuen gizon batean oinarritutako filma. Argitalpena hainbat aldiz atzeratu zen, baina azkenean 2008ko maiatzaren 13an DVDan argitaratzea lortu zuten. Perry Londresko agertokian ere agertu zen, Chicagoko David Mameten *Perversity sexual* filmean. 2008an Birds of America film independenteko protagonista izan zen Perry.  Showtimek The End of Steve izeneko pilotua onartu zuen, Perryk eta Peter Tolanek idatzi eta ekoitzitako komedia iluna.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak