Melillako Kultura

**Melillako kultura** Espainiako Melilla autonomia-hirian garatutako kultura-multzoa da, historian zehar Mediterraneoaren eta Afrikaren arteko harremanen ondorioz sortua. Hiriak lau komunitate nagusiren —kristauak, musulmanak, juduak eta hinduak— elkarbizitza historikoa islatzen du, eta horrek kultura-adierazpen askotarikoak sortu ditu hizkuntzan, erlijioan, gastronomian, arkitekturan, jaiegunetan eta gizarte-egituran.

Melilla kultura-aniztasunaren adibide nabarmena da Espainian, eta Mediterraneo mendebaldeko hiri kosmopolita gisa sailkatzen da.

## Testuinguru historikoa 
Melillaren historia kulturaren oinarri nagusietako bat da. Feniziar, erromatar eta musulmanen aztarnen ondoren, 1497an Espainiako Koroaren menpe geratu zen. Ordutik aurrera, Europako eta Afrikako eraginak uztartu dira, merkataritza-harremanen, migrazioen eta komunitate erlijiosoen presentziaren bidez.

XIX. eta XX. mendeetan, Melillak hazkunde handia izan zuen, batez ere Marokoko protektoratuaren garaian. Garai horretan sortu ziren gaur egun hiriaren nortasun kulturalaren parte diren arkitektura modernistako eraikin ugari.

## Kultura-aniztasuna 
Melillako kulturaren ezaugarri nagusia **kultura-aniztasuna** da. Hiriak ofizialki lau komunitate historiko aitortzen ditu:
* Kristau komunitatea
* Musulman komunitatea
* Judu komunitatea
* Hindu komunitatea

Komunitate horiek guztiek hiriaren bizitza sozial, kultural eta ekonomikoan parte hartu dute, eta bakoitzak bere tradizioak, jaiegunak eta sinboloak mantentzen ditu.

## Hizkuntzak 
Melillan hainbat hizkuntza erabiltzen dira:
* **Gaztelania** da hizkuntza ofiziala eta administrazio, hezkuntza eta komunikabideetan nagusia.
* **Tamazight** (amazigera) musulman komunitatearen zati handi batek erabiltzen du, batez ere ahozko erabileran.
* **Hebreera** eta **hindi** erlijio- eta kultura-testuinguruetan erabiltzen dira komunitate judu eta hinduetan.

Hizkuntza-aniztasun hori Melillako identitate kulturalaren elementu garrantzitsua da.

## Erlijioa 
Melillan lau erlijio nagusi elkarrekin bizi dira:
* Kristautasuna
* Islama
* Judaismoa
* Hinduismoa

Erlijio-askatasuna bermatua dago, eta tenplu ugari daude hiri osoan zehar. Horrek Melilla Espainiako erlijio-aniztasun handiena duen hirietako bat bihurtzen du.

### Tenpluen ibilbidea 
Melillak **Tenpluen Ibilbidea** izeneko kultura-ibilbidea du, lau erlijioetako gurtza-leku nagusiak lotzen dituena:
* Eliza katolikoa
* Sinagoga judua
* Meskitak
* Tenplu hindua

## Arkitektura 
Melillako arkitektura bereziki ezaguna da **modernismoagatik**. Bartzelonaren ondoren, Espainiako hiri modernista garrantzitsuenetako bat da.

### Arkitektura modernista 
XX. mendearen hasieran, Enrique Nieto arkitektoak —Antoni Gaudiren ikaslea— dozenaka eraikin diseinatu zituen Melillan. Horrek hiri-paisai berezia sortu zuen.

Ezaugarriak:
* Fatxada apainduak
* Motibo naturalistak
* Burdin forjatua
* Kolore biziak

### Gune nabarmenak 
* Plaza de España
* Avenida Juan Carlos I.a
* Modernismoaren Urrezko Triangelua
* Melilla Zaharra (Melilla la Vieja)

## Ondare historikoa 
Melilla Zaharra hiriaren jatorri historikoa da, harresiz inguratua. Bertan aurkitzen dira:
* Gaztelu zaharrak
* Bastioiak
* Harresi militarrak
* Museo historikoak

## Museoak 
Melillak museo-sare zabala du:
* Melillako Museo Arkeologikoa
* Museo Militarra
* Museo Etnografikoa
* Arte Sakratuaren museoak

Museo horiek hiriaren historia, kultura eta komunitateen garapena azaltzen dute.

## Jaiak eta ospakizunak 
Melillan jai ofizial eta erlijioso ugari ospatzen dira:
* **Aste Santua** (Semana Santa)
* **Ramadana amaierako jaia** (Eid al-Fitr)
* **Hanuka**
* **Diwali**
* **Melillaren Eguna** (irailaren 17a)
* **Azoka Handia** (Feria de Melilla)

Jaiek hiriaren kultura-aniztasuna islatzen dute.

## Gastronomia 
Melillako gastronomia Mediterraneo eta Ipar Afrikako sukaldaritzaren nahasketa da.

### Plater tipikoak 
* Cous-cous
* Harira zopa
* Pincho moruno
* Arrain frijituak
* Pastel arabiar eta juduak

### Ezaugarriak 
* Espezien erabilera
* Itsaskien presentzia
* Erlijio-ohituren eragina (halal, kosher)

## Musika eta dantza 
Melillan hainbat musika-tradizio bizi dira:
* Andaluzia-musika
* Musika amazigha
* Musika sefardiarra
* Erritmo indiarrak

Jaialdi eta ekitaldi kulturaletan musika horiek ohikoak dira.

## Kultura-erakundeak 
Melillako kultura-bizitza sustatzen duten erakunde nagusiak:
* Melillako Hiriko Kultura Saila
* Federico García Lorca Kultur Zentroa
* UNED Melilla
* Tokiko elkarte kulturalak

## Gizartea eta nortasuna 
Melillako gizartea identitate anitzeko eredua da. Elkarbizitza, tolerantzia eta kultura-arteko harremanak hiriaren oinarrietako bat dira.

## Ikus halaber 
* Melilla
* Melillako arkitektura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak