open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cymbalaria

***Cymbalaria*** landare iraunkorren eta belarkaren genero bat da, 10 espezie inguru dituena. Europako hegoaldean du jatorria, baina mundu osoan zehar aurki daitezke espezieetako batzuk gaur egun.

Iraganean Scrophulariaceae familian sailkatua zegoen, baina berriki egindako ikerketa filogenetikoek Plantaginaceae familiakoa dela frogatu dute. *Linaria* eta *Antirrhinum* generoekin estuki lotua dago, hauetatik, hazkuntza herrestariaren ohituragatik eta euren loreengatik ezberdintzen delarik. *Cymbalaria*ren loreak bakartiak dira, ez dira galburu trinko eta zuzenetan sortzen. "Zinbalo baten antzekoa" esan nahi du izen zientifikoa, hosto biribilduei erreferentzia egiten diena.

Generoko espezie ezagunena *Cymbalaria muralis* da, murruntza, Europako hego-mendebaldekoa dena baina beste leku askotan naturalizatu dena.

## Espezieak 
* *Cymbalaria aequitriloba* (Viv.) A.Chev.
* *Cymbalaria bakhtiarica* Podlech & Iranshahr
* *Cymbalaria glutinosa* Bigazzi & Raffaelli
* *Cymbalaria hepaticifolia* (Poir.) Wettst.
* *Cymbalaria longipes* (Boiss. & Heldr.) A.Chev.
* *Cymbalaria microcalyx* (Boiss.) Wettst.
* *Cymbalaria muelleri* (Moris) A.Chev.
* *Cymbalaria muralis* G.Gaertn., B.Mey. & Schreb.
* *Cymbalaria pallida* (Ten.) Wettst.
* *Cymbalaria pluttula* (Rech.f.) Speta
* *Cymbalaria pubescens* (J.Presl & C.Presl) Cufod.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthony Blake

**José Luis González-Panizo**, ezizen artistikoz **Anthony Blake** (Oviedo, Asturias, 1955eko uztailaren 21a), espainiar ilusionista eta mentalista bat da.

Medikuntza ikasketak hasi arren, unibertsitate ikasketak utzi eta magiaren munduan buru belarri hasi zen. Espainiako telebista saio askotan parte hartu eta herrialdean barna magia ikuskizunak eskaintzeagatik ezaguna da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Meresko jauregia

**Meresko jauregia**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Meres herrian dagoen jauregi bat da, Siero udalerrian. 1990ean Kultur Intereseko Ondarea izendatua izan zen.

XV. mendearen hasieran Joan II.a Gaztelakoaren kontalari nagusia zen Gonzalo Rodríguez de Argüelles asturiar jantxoak eraikiarazi zuen.

Eraikina hainbat filmeen eszenen kokalekua izan da, tartean *El abuelo* (1998), ''You're the One (una historia de entonces)* (2000) eta *Historia de un beso* (2002), bai eta *La Regenta'' (1995) telesaila ere.
Santa María de Valdediósko monasterioa

**Santa María de Valdediósko monasterioa**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Puelles parrokian dagoen monasterio bat da, Villaviciosa udalerrian, herrigunetik 8 kilometrora. Antzina zistertar monasterioa izan arren, gaur egun Karmeldarren ordenako fraideen bizilekua da.

1200ean Alfontso IX.a Leongoak eta Berengela Gaztelakoak sortu zuten.

*El abuelo* (1998) filmaren monasterioko eszenen kokalekua da.
Santu Mederuren kapera (Isongo)

**Santu Mederuren kapera**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Isongo herrian dagoen landa eremuko kapera txiki bat da, Cangas de Onís udalerrian. San Emeteriori sagaratua dago, asturieraz "Santu Mederua" deitua, hortik bere izena.

XIII. mendean eraikia, XIX. mendean hainbat gehikuntza egin zitzaizkion.
Vidiagoko hondartza

**Vidiagoko hondartza**, **Novales hondartza** edo **Bretones hondartza**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Vidiago parrokian dagoen hondartza bat da, Llanes udalerrian.

*El abuelo* (1998) filmaren kokalekuetako bat izan zen.

## Kanpo estekak
Borizuko hondartza

**Borizuko hondartza** edo **Borizoko hondartza**,  eta , Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Llanes udalerrian dagoen hondartza bat da, Barro eta Celorio parrokien artean dago. 400 metro luze eta bataz besteko 65 metroko zabalera du.

*El abuelo* (1998) filmaren kokalekuetako bat izan zen.

## Kanpo estekak
Rafael Alonso

**Rafael Alonso Ochoa** (Madril, 1920ko uztailaren 5a - *ib.*, 1998ko urriaren 24a) espainiar antzerki, telebista eta zinemako aktore bat izan zen.

## Telebistako lanak 
* *Hostal Royal Manzanares* (1996-1998)
* *Villarriba y Villabajo* (1994)
* *Compuesta y sin novio* (1994)
* *Una gloria nacional* (1993)
* *El Quijote de Miguel de Cervantes* (1991)
* *La forja de un rebelde* (1990)
* *El olivar de Atocha* (1988)
* *Media naranja* (1986)
* *Proceso a Mariana Pineda*' (1984)
* *Lecciones de tocador* (1983)
* *Los gozos y las sombras* (1982)
* *El español y los siete pecados capitales* (1980)
* *Que usted lo mate bien*
* *Telecomedia*
* *Estudio 1*
* *Confidencias*

## Kanpo estekak
Pepe Carrol

**José Arsenio Franco Larraz**, ezizen artistikoz **Pepe Carrol** (Calatayud, Zaragozako probintzia, 1957ko irailaren 19a - Zaragoza, 2004ko urtarrilaren 5a), espainiar ilusionista eta telebista aurkezle bat izan zen.

1980ko hamarkadan *Por Arte de Magia*, *Magia Potagia* (1987) eta *Luna de Verano* (1990) telebista saioetan parte ahrtu zuen, hamarkada horren amaieraldera *Un, dos, tres... responda otra vez* lehiaketa ezagunean magia ikuskizunak emateagatik ospetsu bilakatu zen. 1990eko hamarkadan ospe hori mantendu zuen, *Genio y figura* (1994), *Encantada de la vida* eta *Sorpresa, sorpresa* saioetan agertuz. Gainera, *Vaya nochecita* (1995) eta *Aquí no hay quien duerma* (1995-1996) saioak ere aurkeztu zituen. Ondoren, antzoki eta diskoteketan magia ikuskizunak eskeintzera itzuli zen.
Agustín González

**Agustín González Martínez** (Linares, Jaéngo probintzia, 1930eko martxoaren 24a - Madril, 2005eko urtarrilaren 16a), espainiar antzerki, telebista eta zinemako aktore bat izan zen.

## Filmografia hautatua 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Francisco Algora

**Francisco Javier Jiménez Algora**, ezagunagoa **Francisco Algora** izenez (Madril, 1948ko abenduaren 7a - Puerto Real, Cádizko probintzia, 2016ko martxoaren 30a), espainiar antzerki, telebista eta zinemako aktore bat izan zen.

## Filmografia 
### Film luzeak 
### Film laburrak 
### Telesailak 
## Kanpo estekak
Erodium

***Erodium*** geranioen familiako landareen genero bat da. 60 espezie inguru ezagutzen dira, Ipar Afrika, India, Malaysia, Ekialde Hurbila eta Australian. Urte osokoak, urtekoak edo zuhaixka formakoak izan daitezke. Bost petalodun loreak dituzte, zuri, arrosa edo moreak, *Geranium* generoaren antzekoak askotan.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Valero (aktorea)

**Antonio Vicente Valero Osma**, ezagunagoa **Antonio Valero** izenaz (Burjassot, 1955eko abuztuaren 24a) espainiar antzerki, telebista eta zinemako aktore bat da.

## Filmografia 
* *La mitad del cielo* (1986)
* *Adiós pequeña* (1986)
* *El amor de ahora* (1987)
* *El Lute: camina o revienta* (1987)
* *El juego más divertido* (1987)
* *Atlantic rendezvous* (1989)
* *La forja de un rebelde* (1990).
* *Cómo levantar 1000 kilos* (1991)
* *Escrito en las estrellas* (1991)
* *Después del sueño* (1992)
* *Intruso* (1993)
* *Amor propio* (1994)
* *Bufones y reyes* (1994)
* *El beso partido* (1994)
* *Las cosas del querer 2* (1995)
* *Un asunto privado* (1995)
* *Adosados* (1996)
* *El color de las nubes* (1997)
* *Médico de familia* (1997-1999)
* *La vuelta de El Coyote* (1998)
* *El abuelo* (1998)
* *Mon père, ma mère, mes frères et mes soeurs* (1999)
* *Lista de espera* (2000)
* *Punto de mira* (2000)
* *Sagitario* (2001)
* *Aunque estés lejos* (2003)
* *Parte de lo que me debes* (2004)
* *Cuadrilátero* (2004)
* *Implicación* (2004)
* *Matando al gato* (2006)
* *Los Borgia* (2006)
* *La vida abismal* (2007)
* *El prado de las estrellas* (2007)
* *Velvet* (2015)
* *Amar* (2017)
* *Vivir dos veces* (2019)
* *Las chicas del cable* (2020)
* *Servir y proteger* (2020-?)

## Kanpo estekak
The Midnight Sky

***The Midnight Sky*** 2020ko George Clooney estatubatuarrak zuzendutako zientzia fikziozko film bat da, Lily Brooks-Dalton idazlearen *Good Morning, Midnight* eleberrian oinarritua. Clooney beraz gain, Felicity Jones, David Oyelowo, Tiffany Boone, Demián Bichir, Kyle Chandler eta Caoilinn Springall aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lurran hondamendiak gertatu dira. Augustine zientzilaria Artikoan dago isolatuta, eta Aether espazio ontziarekin harremanetan jartzen saiatzen ari da, Lurrera itzuli ez dadin.

## Aktoreak 
* George Clooney: Augustine Lofthouse
** Ethan Peck: Augustine gaztea
* Felicity Jones: Sully Rembshire
* David Oyelowo: Commander Tom Adewole
* Tiffany Boone: Maya Peters
* Demián Bichir: Sanchez
* Kyle Chandler: Mitchell Rembshire
* Caoilinn Springall: Iris
* Sophie Rundle
* Tim Russ: Brendan Greer
* Miriam Shor

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *The Midnight Sky* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Italo Terzoli

**Italo Terzoli** (Milan,  – *ibidem*, );  italiar zinema zuzendari eta gidoigilea izan zen.

Enrico Vaimerekin batera, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako antzerki, irrati eta telebistako lanen egilerik oparoenetakoa izan zen.

## Programmi radio RAI 
* *Tira, mola e meseda*, 1949-1950 eTA 1950-1951
* *Colpo di vento*, 1956
* *Batto quattro*, 1967-1976
* *Gran varietà*, 1978-1979

## Il teatro di rivista 
* *Tre per tre... Nava*, Teatro Sistina, Erroma, 1953
* *La vita comincia ogni mattina*, Teatro Nazionale, Milan, 1981

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Italo terzoli», IMDb.
Lazareto

[thumb|300px|[Milango *lazzarettoa* XIX. mendean.]]
**Lazaretoa** eraikin isolatua da, eritasun infekziosoak dituzten gaixoak edo kutsaturik egon litezkeenak bakartzeko edota tratatzeko erabiltzen dena. Historikoki gaixotasun kutsakorretarako erabili izan dira, legenarra edo tuberkulosia kasu, eta instalazio horietako batzuk giltzapekoak ziren, inolako zainketa medikorik eta osasungarritasunik gabe.

## Etimologia 
Mendebaldeko gurutzatuek, XII. mendearen hasieran, musulmanen menpe zeuden Palestinako Leku Santuak askatzera joan zirenek, "San Lazaro" izeneko ordena erlijioso-militar bat sortu zuten legenardunen zaintzarako. Lur Santutik itzultzean, Luis VII.ak hartu zituen, Paristik gertu etxe bat eman zien, eta lazareto bihurtu zuten, hau da, legendunak zaintzeko ospitale bat. 

Santu horren izena eman zitzaion, kristauek legenarri *San Lazaroren gaitza* esaten ziotelako. Izan ere, Lukasen Ebanjelioko (16:19-31) parabolan deskribatzen diren Lazaroren gorputzeko zauriak legenardunek zituztenekin lotu ziren. Hortik sortu zen "lazareto" hitza, eritasun infekziosoren bat, eta bereziki legenarra, zuten gaixoak giltzapeturik zeuden ospitale edo etxe hura izendatzeko.

Horrela, Lukasen Ebanjelioaren parabolatik eratorriz, Lazaro eskaleen, legenardunen eta ultzerak edo larruazaleko gaixotasunak dituzten guztien zaindaritzat hartzen da. Gainera, parabolako pertsonaiak Lazaro Betaniakoaren izen bera duenez, Maria eta Martaren anaia eta Jesus Nazaretekoaren laguna zena, biak nahastu ziren. Hala, Lazaro Betaniakoa ospitale, legenardun, erizain eta ehorzleen babesle bihurtu zen.

## Historia 
Historikoki, kostaldeko hirietako portu batzuetan zeuden lazaretoak, berrogeialdian eta behaketan edukitzeko beste herrialde kutsatu batzuetatik zetozen ontziak eta pertsonak. Gune hesitu handi samarra izan ohi zen, itsasotik hurbil, eta berariaz eraikia salgaiak eta gaixoak jasotzeko, baita ontzietako ekipajeak jasotzeko ere, ezartzen zitzaien berrogeialdian.

Prebentzio lazaretoen funtzionamendu egokirako osasun erregulazio bat izan zuen lehen estatua Veneziako Errepublika izan zen XV. mendean, 1403an mota honetako lehen lazaretoa sortuz hiritik oso gertu zegoen uharte txiki batean.

Lekuak aireztatuak ziren, non, ostatu eta biltegietarako eraikinez gain, ospitale bat eta espazio eta lorategi handiak zeuden.

Establezimendu horiek merkataritza-efektuak aurkitu, aireztatu eta purifikatzeko behar besteko gaitasuna eskaini behar zuten, batez ere, artileak, kotoiak eta mota guztietako ehunak mintzatoki batekin, berrogeialdian zeudenak kanpotik bisitan zetozenekin komunikatu ahal izan zitezen; baina behar bezalako banaketarekin, urruntze soziala mantendu ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Severina Luna de Orosa

**Severina Luna de Orosa** (Batangas, Filipinak,1890eko otsailaren 11 &ndash; Manila, 1984ko maiatzaren 23a) Filipinetako medikua eta idazlea izan zen, hispanista izendatua eta Zobel Sariaren irabazlea 1982an. Interesak eta grinak partekatu zituen bere senarrarekin, Sixto Y. Orosarekin.  Bere bost seme-alabetatik bi entzutetsuak izatera heldu ziren, Leonor Orosa koreografoa eta Rosalinda Orosa idazlea.

## Biografia 
Remigio Luna eta Rafaela Dinglasanen alaba izan zen Severina. Manilako Filipinetako Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean graduatu zen. Bere promozioko onena izan zen. Unibertsitate berean irakatsi zuen, zehazki 1914 eta 1915 urteetan. Urtebete geroago, bera eta bere senarra Jolora ( Sulu ) joan ziren bizitzera, musulmanen lehen mediku kristauak izanik. Bere senarrarekin lankidetzan aritu zen Sulu ospitalean ginekologia eta kirurgia arloan. 

1926an Manilako ikastetxeetako mediku zuzendari izendatu zuten, eta gero Bacolod ospitaleko Amatasun eta Geriatria eremua zuzendu zuen.

## Literatur sorkuntza 
Medikuntza lana egiteaz gain, Severinak *Heraldo de Filipinas* hebiderako idazten zuen, hasieran gaztelaniaz. Rosalinda L. Orosa alaba idazle eta kazetariaren aholkuz, bere sorkuntzak tagalogera eta ingelesera itzultzen hasi zen Severina, baita geroago kontrako norabidean ere, ingelesez idatzitako bere lan batzuk gaztelaniara itzultzi zituen 93 urte baino gehiago zituenean.

Severina oso kezkatuta zegoen sexu-heziketarekin, eta asko idatzi zuen horri buruz, *Sex Education in the Home* lana kasu, familiaren barruko sexu-heziketaren gai garrantzitsuari buruzkoa, berak gurasoak gai honi heltzera gonbidatzen zituena

## Lana 
* Bere bizitza luzean lan eta artikulu ugari idatzi zituen gaztelaniaz, tagalogaz eta ingelesez,  sexu osasunari, osasunari orokorrean, emakumeei eta amatasunari buruz edo José Rizali buruz, besteak beste.

## Sariak eta aitorpenak 
* 1962: Filipinetako Unibertsitateak *Urteko Gurasoen* saria eman zien berari eta Sixto Y. Orosa senarrari.
* 1963: Filipinetako Emakumeen Hiritar Batzarrak *Urteko Familia* saria eman zien.
* 1982: Zobel saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Weba Orosa familiaren informazio genealogikoarekin eta argazkiekin
Saratsateko geralekua

**Saratsate** (lehen: *Sarasate*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku zahar bat da, Itza Zendeako udalerriko Saratsate herrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

## Historia 
Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geraleku hori behin betiko itxi zen.

## Egoera 
Geralekua Iruña—Donostia burdinbidearen 18,8 kilometro-puntuan zegoen, 503 metroko altueran, Eritze eta Gulia geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Geralekua 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Saratsate
* Iruña-Donostia burdinbidea

## Kanpo estekak
2020ko EHUko errektore hauteskundeak

**2020ko Euskal Herriko Unibertsitateko errektore hauteskundeak** 2020ko azaroaren 26an izan ziren, eta 2024. urtera arte EHUko errektorea izango dena hautatu zen. Eva Ferreira García Ekonomia Aplikatuko katedraduna izan zen hauteskundeetara aurkeztu zen hautagai bakarra, eta hautesleek haren alde ala zuri soilik bozkatu ahal zuten beraz. Hautatua izateko nahiko zuen zenbatutako botoen heren bat eskuratzearekin, eta langa hori aise gainditu zuen, botoen bi herenekin.

## Hautagaiak 
Eva Ferreira izan zen hautagai bakarra, eta honako hau da errektoretza osatzeko hauteskundeetara berarekin aurkeztu zen lantaldea:
* **Eva Ferreira.** Errektorea.
* **Aitor Zurimendi.** Idazkari nagusia.
* **Gorka Moreno.** Bizkaia.
* **Manoli Igartua.** Araba.
* **Agustin Erkizia.** Gipuzkoa.
* **M. Juncal Gutierrez.** Euskara, Kultura eta Nazioartekotzea.
* **Federico Recart.** Irakasle ikertzaileak.
* **Montse Maritxalar.** Graduondokoak eta Etengabeko Prestakuntza.
* **Inmaculada Arostegi.** Ikerketa.
* **Guillermo Quindos.** Zientzia eta Gizartea Garapena eta Transferentzia.
* **Fernando Tapia.** Ikasleak eta Enplegagarritasuna.
* **Laura Vozmediano.** Graduak eta Hezkuntza Berrikuntza.
* **Juan Jose Unzilla.** Eraldaketa Digitala eta Komunikazioa.
* **Lore Bilbao.** Gerentea

## Hauteskunde sistema 
EHUko hauteskundeetan, 48.207 lagunek dute bihar bozkatzeko eskubidea, baina boto bakoitzak ez du balio berdina. Hautesleak bost sektoretan daude banatuta, eta botoak zenbatzean sektorearen arabera botoak gehiago edo gutxiago balio du.

## Emaitzak 
## Erreferentziak
Wilhelm Ritter von Leeb

**Wilhelm Josef Franz Ritter von Leeb** (1876ko irailaren 5a - 1956ko apirilaren 29a) Bigarren Mundu Gerran alemaniar mariskal eta gerra kriminal bat izan zen. Leeb I. Mundu Gerran egindako zerbitzuen ondorioz askotan saritua izan zen eta Max Joseph-en Orden Militarra eman zioten. Honekin noblezia titulua lortu zuen eta honen ondorioz "Ritter" izena gehitu zion bere izenari.

## Bigarren Mundu Gerran 
Frantziako Inbasioan, C Armadako taldea zuzendu zuen eta bera izan zen Maginot Linearen aurkako erasoen arduraduna. Frantziaren aurkako gudan, irmoki gaitzetsi zuen Bigarren Mundu Gerran neutrala zen Herbeherak erasotzea izatez, esan zuenaren arabera, "Mundu guztia Alemaniaren aurka egingo du, 25 urtetan bigarren aldiz neutrala den Belgika inbaditzen badugu! Orain dela aste gutxi Alemaniako Gobernuak agindu baitzuen eta zin egin baitzuen neutralitatea onartzen eta ontzat hartzen zuela"

Barbarossa Operazioan —Sobietar Batasunaren inbasioa— Leeb-ek Armada Taldea agindu zuen, Estatu Baltikoetan barrena Leningrad aldera (gaur egun San Petersburg) aurrera zihoala, azkenean hiria setiatuz. Leeben agindupeko unitateek populazio zibilaren aurkako gerra krimenak egin zituzten eta SS Einsatzgruppenekin lankidetzan aritu ziren, heriotza-koadrilek batez ere juduen biztanleriaren hilketarekin arduratzen ziren holokaustoaren zati gisa.

Leeb Adolf Hitlerren Wehrmacht ofizial nagusientzako eroskeria planaren onuraduna zen, 1941ean 250.000 Reichsmarkeko opari sekretuak eta legez kanpokoak jasotzen zituen 1941ean eta 1943. urtean 638.000 Reichsmarkeko balioa zuen ondarea.

Ondorengo Nurenbergeko Epaiketen zati bat. Menpeko unitateek Barbarossa Dekretua eta horren zigor aplikazioa transmititzeagatik kondenatu zuten eta hiru urteko kartzela zigorra ezarri zioten.

## Kanpo estekak
Wesley Fofana

**Wesley Fofana** (Marseilla, Frantzia, 2000ko abenduaren 17a) frantziar futbol jokalaria da, gaur egun Ingalaterrako Premier League-eko Leicester City-n jokatzen duena. Bere gurasoen partetik Boli Kostako nazionalitatea ere badu. Nahiz eta erdilari atzeratu moduan joka dezakeen, gehien jokatu duen posizioa erdi atzelariarena da.

## Ibilbidea 
### Ibilbidearen hasiera Saint-Étienne-n (2018-2020) 
2018ko maiatzaren 15ean sinatu zuen bere lehen kontratu profesionala Saint-Étienne talde frantziarrarekin, eta urte baten buruan lehen taldearekin egin zuen debuta Ligue 1-en Nizaren aurka.

### Leicester City (2020-) 
2020ko irailean bere taldearen historiako salmenta garestiena bihurtu zen, Leicester City-k beragatik 35 milioi euro ordaindu baitzituen. 2025 arteko kontratua sinatu zuen.

## Taldeak eta estadistikak 
## Kanpo estekak
Zafarullah Khan Jamali

**Mir Zafarullah Khan Jamali** (; Dera Murad Jamali, 1944ko urtarrilaren 1a - Rawalpindi, 2020ko abenduaren 2a) Pakistango lehen ministroa izan zen 2002tik 2004ra. Pakistango Herrien Alderdiko kidea izan zen. Muhammad Zia Ul-Haq presidente babestu zuen eta haren gobernuko ministro izan zen. Balutxistango buru nagusia ere izan zen. 2002an lehen ministro aukeratu zuten eta 2004an dimisioa eman zuen Pervez Musharraf presidentearekin zituen desadostasunak zirela eta. Ondoren Pakistango Hockey Federazioko presidentea izan zen.

## Kanpo estekak
Larrungo geralekua

**Larrun** edo **Larhun** Lapurdiko Sara udalerriko geltoki bat da, Euskal Herrian dagoena.

## Historia 
Larrungo tren ttipia egitea lehendabizikoz 1908an proposatu zuten eta 1912ko dekretu batek departamenduari eraikitzearen ardura eman zion. Trenbidea eraikitzeko lanak 1912an hasi baziren ere, Lehenengo Mundu Gerrak eten egin zituen. 1924ko ekainaren 30ean trenbidea ireki zuten. 1978an gertuko Sarako herritarrak erreferendum batera izan ziren deituak. Bertan, Sarako herriak Larrunera igoko zuen errepide bat egiteari ezetz esan zion. Horrek ziurrenik, Larrungo tren ttipiaren biziraupena ziurtatu zuen.

Trenbidearen emakidaduna 1982 arte *Société Anonyme des Chemins de Fer Basques* (euskaraz: "Euskal Herriko Trenbideen Sozietate Anonimoa"), 1914 *Voies Ferrées Départementales du Midi* (euskaraz: "Ekialdeko Departamenduko Trenbideak") izena hartu zuena. Jatorrizko ustiapena 1994 arte iraun zuen 1989an *Société Hydroélectrique du Midi* (euskaraz: "Ekialdeko Sozietate Hidroelektrikoa") elkartearekin egindako fusioa zela eta.

1994an emakida bukatu eta Pirinio Behereetako departamenduak ustiapena berreskuratu zuen. Harrezkero, Veolia Transport garraio enpresa frantziarraren taldeko CFTA izan da emakidaduna.

## Egoera 
Geltokia Larrungo tren ttipiaren 4,20 kilometro-puntuan zegoen, 905 metroko altueran. Tartea bide bakarra da eta elektrifikatuta da.

## Geltokia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sara
* Larrungo tren ttipia

## Kanpo estekak
2016ko EHUko errektore hauteskundeak

**2016ko Euskal Herriko Unibertsitateko errektore hauteskundeak** 2016ko azaroaren 24an izan ziren, eta 2020. urtera arte EHUko errektorea izango zena hautatu zen. Nekane Balluerka Lasa Portaera Zientzien Metodologiaren irakaslea izan zen hauteskundeetara aurkeztu zen hautagai bakarra, eta hautesleek haren alde ala zuri soilik bozkatu ahal zuten beraz. Hautatua izateko nahiko zuen zenbatutako botoen heren bat eskuratzearekin, eta langa hori aise gainditu zuen, botoen bi herenekin. Horrela, Balluerka EHUko errektore hauteskundeak irabazi zituen lehen emakumezko errektorea izan zen (Arantza Mendizabal jarduneko errektorea izan zen 1985-1986 artean, baina ez zen hauteskundeetara aurkeztu).

## Hauteskunde sistema 
EHUko hauteskundeetan, 48.207 lagunek dute bihar bozkatzeko eskubidea, baina boto bakoitzak ez du balio berdina. Hautesleak bost sektoretan daude banatuta, eta botoak zenbatzean sektorearen arabera botoak gehiago edo gutxiago balio du.

## Emaitzak 
thumb|erdian|440x440px|Errektore-hauteskundeak EHUn, 2016ko emaitzak (Berria)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orgy of the Dead

***Orgy of the Dead*** Stephen C. Apostolofek zuzendutako beldurrezko film erotiko bat da. Gidoia Edward D. Wood zuzendariarena da, eleberri batean bilakatu zuena.

Filmak emakume biluziak ditu, batez ere, eta bere 70 minutu topless egiten ari diren dantzariak dira, elkarrizketarik gabe. Burlesque eta striptease generoko filma motaren eboluzio bat izan zen.

## Kanpo estekak
Rosalinda L. Orosa

**Rosalinda L. Orosa** (Manila, Filipinak, 1923) kazetari, idazle eta kritikari artistiko filipinar ospetsua da, hispanista izendatua, hizkuntza horretan ere asko idatzi duena, bere herrialdean hizkuntza honek bizirautea defendatzen duena. Filipinetako Espainiako Hizkuntzaren Akademiako kide eta zuzendaria   eta Zobel Sariaren irabazlea izan zen, bere guraso Sixto Y. Orosa eta Severina Luna de Orosa mediku eta idazle entzutetsuek ere lortu zutena. 90 urte baino gehiago zituela ere The Manila Times egunkarian sakon eta arduratsu idazten jarraitzen zuen. Bere ahizpetako bat Leonor Orosa koreografoa izan zen. 

## Biografia 
Rosalinda Orosa Manilan jaio zen. Gurasoak hango ospitalean zeuden destinaturik. Zientziarekin eta artearekin lotura estua duen familiako saga batekoa da; gurasoak, izeba María eta Leonor ahizpa, besteak beste.

Rosalinda Filipinetako Unibertsitatean lizentziatu zen, Manilan, eta Mexikoko Unibertsitatean Espainiako literatura eta gramatika ikasketak aberastu zituen. Gerora, kazetaritzara dedikatu izan da beti, bere herrialdeko egunkari garrantzitsuetarako idazten, hala nola *The Manila Times*,  *Daily Express*, *Manila Chronicle* eta *Philippine Star* hedabideetan.

Aldi berean, literaturari eta arteari buruzko foro anitzetan parte hartu eta idatzi du. Adibidez, Rey de España Nazioarteko Kazetaritza Sarietan kazetaritza artikulurik onena erabaki behar zuen epaimahaiko kidea izan da. Artearekiko zaletasunak Filipinako artista berri ugari sustatzera bultzatu du, hala nola Cecile Licad, Aurelio Estanislao, Santiago Yangco edo Manuel Baldemor, besteak beste.

## Argitalpenak 
* 1980an. "Above the Throng" ("Jendetzaren gainean"), ezinbesteko irakurketako lan bikaina dela uste dute kultura eta artea zaleentzat.
* 1965. Filipinas y Mexiko : Mexiko-Filipinetako adiskidetasun urtea ospatzeko Mexikoko espedizioa Filipinetara iritsi zeneko laugarren mendeurrenean emandako hitzaldi eta konferentzien bilduma.,  Octavio L. Malotes eta José Rodríguezekin batera

## Sariak eta aitorpenak 
* 2007. "Quijano de Manila" kazetaritza saria  
* 2005. Gloria Macapagal Arroyo Filipinetako presidenteak 30 emakumezko bikainei emandako Lifetime Achievement saria
* 2001. Frantziako Gobernuaren Meritu Agindua. 
* 2001. Alemaniako Gobernuaren Meritu Gurutzea.
* 2000. urtea. Urteko emakumea, Cambridgeko (Ingalaterra ) The International Biographical Center- ek emana.
* 1989: Zobel saria, gaztelaniari emandako laguntzagatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Distiratsua, Lourdes. Zobel Sariaren 81 urte: Filipinetako literatura ondarea gaztelaniaz. Filipinak: Philippines Heritage Library, 2006.

## Kanpo estekak 
* Weba Orosa familiaren informazio genealogikoarekin eta argazkiekin
* Blog pertsonala
* Espainiako Hizkuntzaren Akademien webgunea
* http://www.orosa.org/Index%20Page.htm
Idina Menzel

**Idina Kim Menzel** (Queens, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1971ko maiatzaren 30a) aktore eta kantautore estatubatuarra da, bereziki ezaguna Disneyren 2013ko *Frozen* filmean Elsa Erregina antzezteagatik.

Stephen Schwartz-en *Wicked* musikalean eta Jonathan Larson-en *Rent* musikalean ere parte hartu zuen. Bi lanengatik Tony sarietarako izendatua izan zen eta 2004an emakumezko aktore onenaren saria irabazi zuen *Wicked* musikalagatik. Sheilaren papera ere egin zuen *Hair* lan arrakastatsuan. 2010etik 2014ra bitartean Shelby Corcoranen papera egin zuen *Glee* telesail musikalean.

Mezzosoprano erregistroa du.

## Erreferentziak
Ryan Murphy

**Ryan Patrick Murphy** (Indianapolis, ) estatubatuar telebista eta zinema ekoizlea, zuzendaria eta gidoilaria da. Hainbat telesail sortzeagatik da bereziki ezaguna, bestean beste, *Nip/Tuck* (2003-2010), *Glee* (2009-2015), edo *American Horror Story* (2011-gaur). *Eat Pray Love* (2010) eta *The Prom* (2020) bezalako filmeak ere zuzendu ditu.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Dilhan Eryurt

**Dilhan Ezer Eryurt** (Izmir, 1926ko azaroaren 29a - Ankara, 2012ko irailaren 13a) astrofisikari, astronomo eta ikerlari zientifikoa turkiarra izan zen, bere herrialdean NASAn lan egin zuen lehen pertsona. Eguzkiaren eta sekuentziako beste izar nagusien sorrerari eta bilakaerari buruzko ekarpen handiak egin zituen.  Astrofisika Saila sortu zuen eta Ankarako Ekialde Hurbileko Unibertsitate Teknikoko Zientzia eta Literatura Fakultateko dekanoa izan zen.  

## Biografia 
### Lehen urteak 
Eryurt 1926ko azaroaren 29an jaio zen Izmirren ( Turkia) . Aita Abidin Ege zuen, 1944an Denizli probintziako Turkiako Batzar Nazionaleko kidea . Bere familia lehenengo Istanbulera joan zen eta handik urte batzuetara Ankarara . Lehen hezkuntzako ikasketak amaitu ondoren, Batxilergoko Ankarako Nesken Lizeoan jarraitu zuen, matematikarekiko interes berezia erakutsiz urte horietan. Hori dela eta, batxilergoa amaitu ondoren, Istanbulgo Unibertsitateko Matematika eta Astronomia Sailean sartu zen. Unibertsitateko hezkuntzan sortu zitzaion astronomiari buruzko jakinmina. 

## Ekarpenak 
Dilhan Eryurt-ek Goddard Institutuan egindako lanak agerian utzi du Eguzkiari buruz emandako zenbait datu benetan faltsuak zirela. Agerian utzi zuen Eguzkiaren distira ez dela etengabe handitu sortu zenetik eta iraganean askoz distiratsuagoa eta epelagoa izan zela. Bere lana garrantzitsua izan zen garai hartan abiarazi berri ziren espazio hegaldien ibilbidean eragiteko. 1969an Apollo Achievement Award saria eman zioten, bere lanak egin zuen ekarpenagatik lehen ilargiratzea arrakastatsua izan zedin. Goddard institutuan bi urteko ikasketak amaitu ondoren, Eryurt-i atzerritarrei maiz ematen ez zitzaien pribilegioa eman zioten eta institutuan ikerlari nagusi gisa lanean jarraitu ahal izan zuen. 

1969an eta 1973 artean ikerketa zientifikoekin jarraitu zuen NASAn . METUren Fisika Sailera itzuli zen 1973an, eta han Astrofisika Saila sortu zuen. 1977an Tübitak Zientzia eta Pizgarri Zerbitzua eman zioten 

2020ko uztailaren 20an, Google- k doodle bat eskaini zion Eryurt-i. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dilhan Eryurt (1926-2012)
Barbara Cartland

Dame **Mary Barbara Hamilton Cartland**, (1901eko uztailaren 9a - 2000ko maiatzaren 21a) idazle ingeles arrakastatsuenetako bat izan zen, 723 eleberri erromantiko idatzi zituen. Telebistako ekitaldietan maiz agertzen zen ospetsu bat zen, arrosa kolorez jantzia eta maitasunaz, osasunaz eta arazo sozialez hitz egiten zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerd von Rundstedt

**Karl Rudolf Gerd von Rundstedt** (1875eko abenduaren 12a - 1953ko otsailaren 24a) Alemaniako nazien Wehrmacht-eko mariskal alemaniarra izan zen Bigarren Mundu Gerran.

Rundstedt Prusiako Armadan sartu zen 1892an, tradizio militar luzea zuen familia prusiar batean jaio zen. Lehen Mundu Gerran, langile ofizial gisa aritu zen batez ere. Gerra arteko urteetan, bere ibilbide militarra jarraitu zuen, 1938an erretiroa hartu aurretik koronel jeneralaren (*Generaloberst*) maila lortuz.

Bigarren Mundu Gerraren hasieran gogora ekarri zuten Hegoaldeko Armada Taldeko komandante gisa Poloniaren inbasioan. Frantziako batailan A Armada Taldea zuzendu zuen, eta Dunkerqueko batailan Halt Ordena eskatu zuen. 1940an Field Marshal mailara igo zen. Sobietar Batasunaren inbasioan, Hegoaldeko Armada Taldea zuzendu zuen, Kieveko guduko historiako ingurapenik handienaren arduraduna. 1941eko abenduan agintea kendu zioten, baina 1942an ekarri zuten gogora eta Mendebaldean komandante nagusi izendatu zuten.

1944an uztailean Normandian alemaniarrak izandako porrotaren ostean kargutik kendu zuten, baina irailean Mendebaldeko komandante nagusi gisa gogoratu zuten berriro, kargu hori bete zuela 1945eko martxoan Adolf Hitlerrek behin betiko kargutik kendu zuen arte. Hitler kargutik kentzeko ekimenen berri izan zuen (Valkirya operazioa) baina haiei laguntzeari uko egin zion. Gerra ostean, gerra krimenak egotzi zizkioten, baina ez zuen epaiketarik egin bere adina eta osasun txarra zela eta. 1949an askatu zuten, eta 1953an hil zen.
## Kanpo estekak
Mikel Artetxe

**Mikel Artetxe** honako pertsonak izan daitezke:
* Mikel Artetxe Gezuraga txirrindularia;
* Mikel Artetxe Zurutuza informatikaria;
Barru (Llanes)

**Barru**, , Espainiako Asturias autonomia erkidegoan dagoen parrokia bat da, Llanes udalerrian. 2013ko erroldaren arabera 452 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Borizuko hondartza
Andrín

**Andrín**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko parrokia bat da, Llanes udalerrian. 2006ko erroldaren arabera 156 biztanle zituen.
Caldueñu

'''''', , Espainiako Asturias autonomia erkidegoko parrokia bat da, Llanes udalerrian. 2016ko erroldaren arabera 197 biztanle zituen.
Ḥontoria

**Ḥontoria** Espainiako Asturias autonomia erkidegoko parrokia bat da, Llanes udalerrian. 2010eko erroldaren arabera 386 biztanle zituen.

## Erreferentziak
Rio de Janeiroko katedrala

**Rio de Janeiroko Metropoliar Katedrala**, ofizialki **Rio de Janeiroko San Sebastian katedrala**, Brasilgo Rio de Janeiro hirian dagoen katedral katoliko bat da. Arkitektura moderno estilokoa da.

1964-1979 artean Edgar de Oliveira da Fonseca arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.

500px|erdian|thumb|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Getxophoto

**Getxophoto** 2007 geroztik irailero gai baten inguruan Getxo herrian egiten den argazki jaialdia da eta ohiko formatu, euskarri eta pantailen alternatibetan oinarritzen da. Begihandi kolektiboak antolatuta, jaialdiak komisario gonbidatu batekin lan egiten du, ezagutza, komunikazioa eta gozamen estetikoa bezalako balioak biltzen dituzten argazki lanak aukeratzeko. 2017. urtetik aurrera *, Nazioarteko Irudi Jaialdia* bezala ezagutzen da, *argazkigintza hitza* ordezkatuz*,* urte horretatik aurrera instalazio interaktibo eta ikus-entzunezkoetara ere hurbiltzen hasi delako. 

## Edizioak 
* 2020 Kalera! 
* 2019ko Trantsizioak III Post Homo sapiens. Etorkizuna programatzen.
* 2018ko Trantsizioak II  
* 2017ko trantsizioak I 
* 2016 Denbora 
* 2015 Bidaiak 
* 2014ko Borrokak 
* 2013ko Ametsak
* 2012 Haurtzaroaren gorazarrea 
* 2011 Zahartzaroaren gorazarrea 
* 2010 Aisiaren gorazarrea 
* 2009 Asiako fikzioak
* 2008ko Mutazioak
* 2007 Autoirudikapena 

## Irudiak 

Fitxategi:Aït Ouallal - Getxophoto.jpg
Fitxategi:Tokio Compression - Getxophoto 2020.jpg
Fitxategi:Les intruses-Getxophoto2020 01.jpg
Fitxategi:Les intruses-Getxophoto2020 08.jpg
Fitxategi:Les intruses-Getxophoto2020 05.jpg
Fitxategi:Waste wastes - Getxophoto 2020.jpg
Fitxategi:How was your Dream? - Getxophoto 2020 03.jpg
Fitxategi:How was your Dream? - Getxophoto 2020 04.jpg
Fitxategi:How was your Dream? - Getxophoto 2020 01.jpg
Fitxategi:How was your Dream? - Getxophoto 2020 05.jpg
Fitxategi:Americans parade- Getxophoto 2020 01.jpg
Fitxategi:Americans parade- Getxophoto 2020 03.jpg
Fitxategi:Americans parade- Getxophoto 2020 04.jpg
Fitxategi:Nuestra victoria - Getxophoto 2020.jpg
Fitxategi:Pantaila partekatua - Getxophoto 2020 01.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Getxophoto (webgune ofiziala)
Jean-Eugène Robert-Houdin

**Jean-Eugène Robert-Houdin** (Blois, Frantzia, 1805eko abenduaren 7a - Saint-Gervais-la-Forêt, 1871ko ekainaren 13a), frantziar erlojugile, ilusionista eta mago bat izan zen.

Orokorrean ilusionismo modernoaren aintzindaritzat jo ohi da, magia ikuskizunak iraganeko behe klaseko jendearen denborapasa izatetik aretoetara eta goi klaseko ikusleek ikustera pasarazi zituelako. Ikuskizun hauek Parisko antzokietan burutuohi zituen. Bestalde gaur egun aski hedatua eta ezaguna den kapela eta jantzi dotoreko magoaren errola antzezten lehenbizikoa izan zen.

Bere ondorengo belaunaldiko ilusionista eta magoen artean eragin handia izan zuen, horren erakusgarri, Harry Houdini estatubatuar ilusionista eta eskapista ospetsuak zion miresmena zela eta, haren izen artistikoa Jean-Eugène Robert-Houdinen abizenean oinarrituz sortu zuen.
Davenport anaiak

250px|thumb|eskuinera|Davenport anaiak argazkiaren mutur banatan.
**Ira Erastus Davenport** (1839ko irailaren 17a, Buffalo, New Yorkeko estatua - 1911ko uztailaren 8a,) eta **William Henry Davenport** (1841eko otsailaren 1a - 1877ko uztailaren 1a), izen artistikoz **Davenport anaiak** bezala ezagunak, AEBetako bi anai mago eta ilusionista izan ziren. Beren ikuskizunak naturaz gaindiko magia bezala aurkezten zituzten.
Adelina Gutiérrez

**Adelina Carmen Gutierrez Alonso** (Santiago, Txile, 1925eko maiatzaren 27a - Ib, 2015eko apirilaren 11)  irakasle, zientifiko eta akademikoa izan zen, Txileko astrofisikari aitzindaria. Astrofisikan doktoretza lortu zuen lehen txiletarra eta Txileko Zientzia Akademian sartu zen lehen emakumea izan zen. 

## Biografia 
Ramón Gutiérrez eta Carmen Alonsoren alaba, Santiagoko María Auxiliadora Lizeoan ikasi zuen eta hantxe graduatu zen 1942an. Geroago, fisikako eta matematikako pedagogia karreran hasi zen Txileko Unibertsitateko Institutu Pedagogikoan, eta 1948an Estatuko irakasle titulua lortu zuen. Unibertsitatean egon zenean Hugo Moreno León zientzialaria ezagutu zuen, 1951n ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen. 

1950eko hamarkadaren amaieran, Estatu Batuetara bidaiatu zuen Astrofisikan Doktoregoa lortzeko, 1964ko ekainean lortu zuen, aipatutako titulu akademikoa lortu zuen lehen txiletarra izanik. Urte hartan bertan, Txileko Institutuko Txileko Zientzia Akademiako kide titular izendatu zuten, zientzialari talde hautatu horretan sartu zen lehen emakumea eta lehenengo astronomoa izanik. 
* *El sol* (1978)
* *Astrofísica general* (1980), junto a Hugo Moreno.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila CONICYT-en .
Harry Kellar

**Harry Kellar** (Erie, Pennsylvania, 1849ko uztailaren 11 &ndash; Los Angeles, Kalifornia, 1922ko martxoaren 10a) estatubatuar ilusionista eta mago bat izan zen, XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasieran magia ikuskizunak eskaini zituena.

Robert Heller eta Isaiah Hughes magoen ondorengoa eta Harry Houdini magoaren aurrekaritzat jo ohi da.

## Kanpo estekak
Dynamo (ilusionista)

**Steven Frayne**, izen artistikoz **Dynamo** (Bradford, Mendebaldeko Yorkshire, 1982ko abenduaren 17a), britainiar mago eta ilusionista bat da. Mundu mailan nagusiki *Dynamo: Magician Impossible* (2011-2014) telebista saioa aurkeztu eta bertan magia ekitaldi ikusgarriak burutzeagatik ezaguna da.
David Blaine

**David Blaine** (Brooklyn, New York, 1973ko apirilaren 4a), estatubatuar mago eta ilusionista bat da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Eskujokaria

***Eskujokaria***, , 1502 inguruko margolana da, egile ezezagunekoa, baina Hieronymus Bosch nederlandar margolariarena edo bere tailerrekoa izan liteke. 53 x 65 cm-ko neurriak ditu.

Margolanak jendaurreko kale eskujoko bat burutzen ari den eskujokari bat irudikatzen du.

Gaur egun Frantziako Saint-Germain-en-Laye udalerriko Udal Museoan ikusgai dago.

## Kanpo estekak
La vita comincia ogni mattina

***La vita comincia ogni mattina*** () Terzoli eta Vaime idazleek egindako antzezlana da, 1981ean argitaratua.

## Sinopsia 
Giulio, bizitza lasaia duen ezkondutako gizona da. Bat-batean, bere mundua hankaz gora jartzen da eta bera baino askoz gazteagoa den neska brasildarrarekiko zaletasunak hautu erabakigarria hartzera behartzen du.

Giuliok erabaki behar du ea zer nahiago duen: maletak prestatu eta Isabelekin joan, edo Luciarekin eguneroko lasaitasunean jarraitu.

## Aktoreak 
* Gino Bramieri: Giulio Cogliati 
* Carmen Scarpitta: Giulioren emazte Lucia
* Edi Angelillo: Giulioren alaba Barbara
* Roberto Bonanni: Barbararen bizilaguna eta adiskidea
* Silvia Regina: Isabel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lanaren kartel ofiziala
* La vita comincia ogni mattina - MYmovies.it
Bioerretentzio

**Bioerretentzioa** deitzen zaio euri-urak dituen kutsatzaileak murrizteko prozesuari, ondorengo hauen laguntzarekin egiten denean: landareen propietate biologikoak zein kimikoak, mikrobioak eta lurra. Bioerretentzio terminoa euri-uren kudeaketa jasangarriaren eremuan erabili ohi da.

## Ikus, gainera 
* Bioerretentzio zelula

## Kanpo estekak
Indiar soka

250px|eskuinera|thumb|India sokaren trukoa.
**Indiar soka**, gutxienez XIX. mendeaz geroztik Indian burutu den magia truko bat da, gaur egun mundu osoko magia ikuskizun askotan burutu ohi dena. Trukoa indiar fakir itxura eta jazkerako gizonezko bat jendaurrean agertu eta airean bere kabuz esekia den soka batean goruntz igotzean datza.

Batzuen ustez, 1890 inguruan *Chicago Tribune* egunkariko John Wilkie kazetariak asmatutako amen-omen bat omen da. Aldiz, Indian IX., XIV. eta XVII. mendeetan antzeko soka trukoak bazeudelako aipamenak badaude.
Kojinete

[thumb|280px|Euskarrian sartutako [marruskadura-kojinetea]]
**Kojinetea** makina-atal bat da, mekanismo bateko ardatzari eusten eta biratzen uzten diona. Horretarako, ardatzetan ahokatzen dira, eta haien bermagailu dira. Kojineteak euskarrietan finkaturik egoten dira, eta haien barnean biratzen dira ardatzak. Piezen arteko ukipen motaren arabera, marruskadura-kojineteak eta errodamenduak bereizten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ortea Varela, Enrique *Kojineteak*, *Muntaketa eta mantentze mekanikoa*, 195-263. orrialdeak, Lanbide Ekimena 2013, klasikoa.eimakatalogoa.eus
Nora Aranberri

**Nora Aranberri Monasterio**  itzultzailea, Ixa Taldeko ikertzailea da eta Bilboko Hezkuntza Fakultateko irakaslea, Euskal Herriko Unibertsitatean. 

## Ikasketak eta ikerketa-formazioa 
Itzulpengintza eta Interpretazioko ikasketak egin zituen Bartzelonako Universitat Pompeu Fabran, eta arlo horretan defendatu zuen doktoretza-tesia ere, Dublin City University-n, 2010ean. Zehazki, Symantec segurtasun enpresaren baitan, bere itzultzaile automatikoak egiten zituen akatsetako bat izan zuen aztergai.
[thumb|"Adimen Artifiziala eta euskara" hitzaldian [Mikel Artetxe Zurutuza|Mikel Artetxe, Gorka azkune eta Nora Aranberri (EHU, 2020-12-03)]]
2012tik EHUko IXA taldean dihardu itzulpen automatikoaren gainean lanean. Batez ere, IAren kalitateari eta erabilerari erreparatzen dio: itzultzaile profesionalek zein erabiltzaile arruntek IA nola baliatzen duten aztertzen du, eta esperientzia hori hobetzeko bideak ikertzen ditu.

IArekin erlazionatutako hainbat proiektutan hartu du parte, hala nola, QTLeap eta MT4All europar proiektuetan, TADEEP eta DOMINO estatuko proiektuetan, baita euskararako kalitate bikaineko lehen itzultzaile neuronala lortu zuen MODELA proiektuan ere.

## Itzulpen Automatikoaren kalitate-kontrola 
Itzulpen Automatikoa Adimen Artifizialaren eta Hizkuntzaren Prozesamenduaren erronka nagusietako bat izan da hasiera-hasieratik. IXA ikerketa-taldean, euskararen prozesamendu automatikoa lantzeko helburuaren harira, Itzulpen Automatikoa ere landu dute 2000. urtetik, alorreko berrikuntzak euskarara ekarriz eta egokituz. Batez ere gaztelaniazko testuak euskarara itzultzen dituzten sistemak sortu zituzten hasieran Matxin sistemarekin (2006) , baina euskaratik gaztelaniara itzultzen dituztenak eta ingelesa-euskara hizkuntza-bikotea tratatzen dutenak ere garatu izan dituzte urte hauetan guztietan, baita katalana, galegoa eta frantsesa ere beste ikertalde batzuekin lankidetzan. Itzulpen Automatikorako lehenengo sistemak sortu zirenetik gaur egunera bitartean erabilitako teknikak nabarmen aldatu dira; Erregeletan Oinarritutako Itzulpen Automatikoan hasi, eta Itzulpen Automatiko Neuronalean bukatuz, tartean Itzulpen Automatiko Estatistikotik pasatuta.

**Aranberrik** euskararako itzulpen automatikoaren erabilgarritasuna neurtzeko hainbat saiakeratan parte hartu du. Horien artean aipagarriena da 2014ean antolatu zuen *Ebaluatoia*. Itzultzaile automatikoen emaitzak eskuz ebaluatzeko kanpaina horretan, Internet bidez 500 pertsonak lagundu zuten 33.000 esaldi ebaluatuta, musu-truk. Ordurako programa horiek ematen zuten laguntza baliagarriak izaten hasten ziren. Handik lau urtera, eta ordura arte garatutako itzulpen baliabideak erabiliz, euskarazko itzulpen neuronalak arrakasta nabarmena lortu zuen.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2013: Abbadia saria. Ixa Taldea
* 2012: Europa mailako Marie Curie beka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nora Aranberriren itzulpenak. Erein argitaletxean
* Nora Aranberri Inguma datu-basean
Arnie Robinson

**Arnie Paul Robinson Jr.** (San Diego, 1948ko apirilaren 7a - *ibidem*, 2020ko abenduaren 1a) estatubatuar atleta izan zen, luzera jauzian espezialitatua. 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 8.35 metro jauziarekin. Brontzezko domina ere irabazi zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.
John Connelly

**John Michael Connelly** (St Helens, Lancashire, 1938ko uztailaren 18a - Barrowford, Lancashire, 2012ko urriaren 25a) ingeles futbolaria izan zen aurrelari postuan aritzen zena. Burnley, Manchester United, Blackburn Rovers eta Bury taldeetan jolastu zuen 16 denboraldiz. 17 urterekin egin zuen debuta Ingalaterrako futbol selekzio nazionalan eta 20 partida jolastu eta 7 gol sartu zituen. Selekzioarekin munduko txapelduna izan zen 1966an.
thumb|270px|Ingalaterrako selekzioa 1959an. Connelly lehenengo eskerretik, lehen ilara

## Palmaresa 
### Taldea 
;Burnley
* Ingalaterrako liga: 1959–60
* Ingalaterrako Kopa Txapeldunordea : 1962

;Manchester United
* Ingalaterrako liga: 1964–65

### Ingalaterrako selekzioa 
* Munduko Futbol Txapelketa: 1966
Udea ferrugalis

***Udea ferrugalis*** Crambidae familiako lepidoptero espezie bat da. Europako hegoaldean eta erdialdean, Asia Txikian, Afrikan, Indian eta Japonian aurki daiteke.

## Deskribapena 
*U. ferrugalis*ek 18-22 milimetro arteko hegal tamaina du. Sits txikia da, aurreko hegal hori-arre-marroiekin eta marka marroi ilun edo beltzak alboetan. Atzeko hegalak grisak dira eta hankak argiak. Beldarrek 101-5 milimetro arteko tamaina izan dezakete, berdeak dira eta burua horia dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mythimna unipuncta

***Mythimna unipuncta*** Noctuidae familiako sits bat da, nekazaritzarako oso kaltegarria. Adrian Hardy Haworthek deskribatu zuen 1809an. Amerikan du jatorria, Hego Amerikan zein Ipar Amerikan, baina gizakiak Europa, Asia eta Afrikara ereman du. Euskal Herrian ere aurki daiteke. Beldar direnean, lerroan mugitzen dira, nekazaritza-zelaiak hondatuz.

Intsektu migratzaileak dira, normalki klima epeletara bidaiatzen dute udaberrian eta klima hotzagoetatik ihes egiten dute udazkenean. Errutea udan egin ohi dute. Emeak poligamoak dira, feromonak jariatzen dituzte eta hainbat arrekin ernaltzen dituzte arrautzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emőke Baráth

**Emøke Baráth** (Hungaria, 1985) hungariar sopranoa da.

József Hormairen zuzendaritzapean hasi zituen kantu-ikasketak. Liszt Ferenc Unibertsitatean Musika irakaslea (2007-2012) Júlia Pászthy izan zuen, eta 2011-2012 ikasturtean Florentziako Luigi Cherubini Kontserbatorioan graduatu zen, non Leonardo de Lisiren ikaslea izan zen. Barbara Bonney, Kiri Te Kanawa, Éva Marton, Klára Kolonits, Nancy Argenta, Masaaki Suzuki, Alfred Brendel, Ferenc Rados, Sass Sass, Deborah York, Nicholas Clapton eta Andrea Meláth irakasleekin ikasi zuen.

Bere karreraren hasieran, Baráth bere herrialdeko eta nazioarteko goraipamenezko aipamen asko lortu zituen. Kantu lehiaketetan parte hartu eta arrakasta lortu zuen, besteak beste, hirugarren postua lortu zuen *Karlovy Varyko Antonín Dvořák International Sing Competitio*n delakoan. 2011n, lehen saria irabazi zuen Innsbruckeko Baroque Operako Nazioarteko Lehiaketan, baita Verbier jaialdiko Sari Nagusia ere. Gainera, 2011n, Baráth-en lanak Hungariako Prima Saria eraman zuen.

"Baráth" *Cavalli* operako rolak antzeztegatik egin zen bere lurraldetik kanpo ezagun, *Elena* operagatik, Leonardo García Alarcónekin batera, eta *Hipermestra *William Christieren Glyndebourne Jaialdian, 2017ko maiatzean, Erato diskoetxearekin grabazio kontratu esklusibo bat sinatu zuen.
Marruskadura-kojinete

thumb|280px|Marruskadura-kojineteak
**Marruskadura-kojinetea** pieza zilindriko barne-hutsa da, ardatzei eta transmisio-ardatzei eusten eta biratzen uzten diena. Horretarako, ardatzetan ahokaturik eta beren euskarrietan finkaturik egoten dira, eta ardatzak haien barnean biratzen dira lerratuz. Askotan lubrifikaturik egoten dira, ardatzaren eta kojinetearen arteko marruskadura gutxitzeko, baina lubrifikaziorik gabekoak -lehorrak- ere daude. Kojinete motarik sinpleena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ortea Varela, Enrique *Kojineteak*, *Muntaketa eta mantentze mekanikoa*, 195-263. orrialdeak, Lanbide Ekimena 2013, klasikoa.eimakatalogoa.eus
Infiltrazio (hidrologia)

**Infiltrazioa** ura (batez ere euri-ura) lurrazpira sartzeko prozesua da.

Lurra xurgatzeko gai den ur kopurua zehazteko *infiltrazio tasa edo infiltrazio abiadura* erabili ohi da, milimetro/ordutan neurtuta. Infiltrazio tasa, batez ere, lurzorua osatzen duen partikulen tamainen araberakoa izango da: lur hareatsu eta banatutan infiltrazioa azkarragoa izango da, eta lur buztintsu eta trinkoetan, aldiz, geldoagoa. Bestalde, lurzoruaren asetasun graduak zein hezetasunak ere eragina du infiltrazio gaitasunean. Lurzorua lehor badago, azkarrago infiltratuko du ura, eta asetzen joan ahala, abiadura murriztuz joango da balore konstante bat lortu arte, infiltrazio tasa txikituz. Lurzorua guztiz asetzen denean edota prezipitazioaren intentsitatea infiltrazio tasa baina handiagoa bada, ura gainazalean pilatzen hasiko da infiltrazio gaitasunaren murrizketagatik, lur gaineko jariatze-urak eraginez.

## Ikus, gainera
*Iragazkortasun
*Perkolazio

## Erreferentziak
## Kanpo estekak