Agustin Telleria

**Agustin Telleria Mendizabal** (Antzuola,  - Gasteiz, ) gipuzkoar politikari tradizionalista eta erreketea izan zen.

Gurasoak zituen Jose Zipriano Telleria Oiartzabal eta Maria Esteban Mendizabal Elgarresta. 1884ko urriaren 3an jaio zen, eta Antzuolako Errukizko Amaren parrokian bataiatu zuten, Agustin Candido izenarekin. Bere aita Bigarren Karlistaldian ofizial karlista izan zen.

Familiaren tradizioaren jarraitzailea, Agustin Telleria karlismoan militatu zen, baina 1919an Vázquez de Mellaren zatiketarekin bat egin zuen. 1932ko urtarrilaren 11n Iruñeko ekitaldi batean parte hartu zuen, non antzinako integrismoaren Elkarte Tradizionalistarako itzulera ere sinatu zen.

Herriko alkatea ere izan zen Agustin Telleria, 1914tik 1920ra. Beste ekitaldi batean ere parte hartu zuen 1932ko urtarrilaren 11n, Iruñean, non antzinako integrismoaren Elkarte Tradizionalistara itzultzea ere zigilatu baitzuten, Telleriak “printzipio aldaezinen etengabeko zaindari” bezala azaldu zuena.
ezkerrera|thumb|312x312px|Agustin Telleria, herriko alkatea, eta udalbatza (1915)
Gipuzkoako erreketeburua ere izan zen, eta Errepublikaren aurka Gipuzkoan izaniko konspirazioaren adierazlerik handienetako bat ere bai. 1936ko ekainaren 8an atxilotu, eta Madrilgo Carcel Modelo espetxera eraman zuten, Lizartza eta beste batzuekin batera.

Beraz, 1936ko ekainaren 8an atxilotu egin zuten, matxinatuen alde lanean zebilelakoan. Atxiloketaren pizgarria, berriz, uniformeak izan ziren: Zaragozan Guardia Zibilarentzat egiten ari zirenak. Atxiloketa batzuk egon ziren Madrilgo etxe batean, eta testigantzei tira eginez jakin zuten jantzi horiek Agustin Telleriak enkargatu zituela. Aldi berean jakin zen trikornioak ere enkargatu zituela Madrilen, eta ondoren Antzuolara bidali zirela. Jantzi guztiak —Antzuolako bere larru lantokian egindako gerrikoak tartean— Madrilera bidali zituzten, lehen aipatutako etxera. Poliziak, Madrildik Antzuolara etorri, eta bertan atxilotu omen zuen Agustin. Haren atxiloketak beste batzuena ekarri zuen. Agustinek Poliziari esan zion berak egindako enkargua Afrikako guardia zibilentzat zela.

Gerra zibila piztu ondoren (1936ko uztaila), abuztuaren 22ko gaueko sarraskian fusilatua izateko zorian egon zen, baina, preso anarkistatzat joz, espetxetik irtetea lortu zuen, kartzelako fitxategiaren arduradunari esker; “tradizionalista arriskutsua ekintzan” eta “erregimenaren mendekoa” izan baitzen.

Bilatzeko eta atxilotzeko agindupean egon zen hilabeteetan, eta Madrilen ezkutatuta egon zen. Hainbat lagunek eta kontaktuk eman zioten ostatu. Izen itxuratuarekin eta CNTko txartelarekin, azkenean, lortu zuen “gune gorritik” ihes egitea: Valentzian ibiltzeko baimen bat lortu ondoren, Frantziara joateko pasaportea eskuratu zuen. “Zona nazionalean” sartu zen Donibane Lohizunen zehar, non Javier Borboikoa Parmako printze erregeordeak besarkatu baitzuen, hiltzat emana baitzuen.

Ihesaldi hark eta Antzuolako bueltak sekulako sona izan zuten egunkarietan. Donibanen, jakin zuen errepublikarrek goitik behera hankaz gora eta hainbatetan txikituta ere laga zizkiotela etxea eta lantegia. Etxera iritsi zenean, jakin zuen emaztea eta hiru alabak Bilbon “gorrien eskuetan preso” egon zirela, eta nagusia Somorrostroko frontean borrokan aritu zela errekete. Horrela deskribatzen du etxeko panorama:
ezkerrera|thumb|334x334px|Telleria sendiaren zurrategia Antzuolan, 1915
“Mi casa y mi fábrica han sido desvalijadas; los rojo-nacionalistas me han llevado todo, hasta la maquinaria, y me han dejado sin una peseta, pero estoy con los míos”.

Haren gatibualdi eta askapenaren pasarteak, zeinetan Telleriak “esku jainkotiarra” besterik ikusten ez zuen, jasota gelditu ziren prentsako zenbait artikulutan eta 1937an argitaratutako liburu batean, *El milagro de Agustin Telleria. De miliciano rojo a Soldado de la España Imperial*, Ignacio Romero Raizabalen hitzaurrearekin.

Baina ez zen horretan geratu haren zeregina. Izan ere, gerrako Batzorde Karlistako Errekete inspektore nagusia izateaz gain, alderdi bakarraren lehen probintziaburu izatera ere iritsi zen, altxatutako alderdiak Gipuzkoa konkistatu ondoren.
ezkerrera|thumb|Agustin Telleria zenari eskainitako kale berria inauguratzen (Antzuola, 1942)
Matxinatuek Gipuzkoa konkistatu ondoren eta hilabete batzuetan Gipuzkoako FET y de las JONSeko buru izan ondoren, kargua laga, eta Muñoz Aguilarrek ordezkatu zuen, 1937ko irailetik aurrera. Haren agindupean, etxeko uhalgintza-fabrikazio guztia armada hornitzen aritu zen.
thumb|Agustin Telleriaren eskela|237x237px
Auto istripu baten ondorioz, Gasteizko ospitale batean hil zen, gerra amaitu baino egun batzuk lehenago, 1939ko martxoaren 24an (gerra zibila 1939ko apirilaren 1ean bukatu zen). Istripuak eta heriotzak isla izan zuten hedabide idatzi askotan.Gasteizko ospitale batean hil zen, gerra amaitu baino egun batzuk lehenago auto istripu bat izan ondoren eta jaioterrian lurperatu egin zuten.

Eta, halaxe, 1939ko apirileko ezohiko udalbatzarrean hartutako erabakiaren arabera, erabaki zen Ramon Maria de Lili kaleari Agustin Telleria jartzea. Eta, horretarako, marmolezko plaka bat jarri zen (1942an).