open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brasilgo lehendakari

**Brasilgo lehendakaria** () Brasilgo estatuburua eta gobernuburua da. Lehendakariordearekin batera eta estatu-ministroen laguntzarekin, botere exekutiboa osatzen dute.

Inperioa ordezkatu zuen errepublika ezarri ondoren sortu zen Brasilgo lehendakaritza kargua. 1961eko iraila eta 1963ko urtarrila bitartean, erregimen parlamentarioa izan zuen, eta gobernuburua lehen ministroa izan zen, ez lehendakaria.

Lehendakaria eta lehendakariordea aldi berean aukeratzen dira zuzeneko bozketa bidez. Agintaldia 4 urtekoa da, eta berriro hautatzeko aukera dago. Baliozko botoen gehiengo osoa lortzen duen hautagaitzak zuzenean eskuratzen du kargua. Hala ez bada, gehiengo osorik lortu ez duten bi hautagaitzarik bozkatuenak bigarren itzulira pasatuko dira. Hauteskundeetako datak urriko lehen igandean lehen itzulirako eta hilabete bereko azken igandean bigarrenerako dira. Denak presidentearen agintaldia indarrean jarri aurreko urtean egiten dira, urtarrilaren 1ean hartzen duen kargua.

## Brasilgo presidenteen zerrenda 
¹ 1889ko azaroaren 15 eta 1891ko otsailaren 25 bitartea Behin-behineko gobernuburu izan zen.
² Kargua hartu aurretik hil zen.

## Kanpo estekak
Français Blanc et Noir

**Français Blanc et Noir** txakurra (nazioartean eta arraza-sailkapenean izen frantses jatorrizkoarekin ezaguna, itzulita, txakur zuri-beltz frantsesa) Frantziako untxari motako txakur-arraza da. Arraza hau multzoan ehizatzeko erabiltzen da, eta Saintonge txakur handien ondorengoa dela uste da. 

## Ezaugarriak 
Txakur honek gorputz giharra eta muskularra ditu, hanka luzeak, buru apur bat gangaduna, erorketa luzeko belarriak. Tamaina 65 cm-tik 72ra bitartekoa da arretan, emeak zertxobait txikiagoak dira.

Larru kolorea zuria eta beltza da, eta mantu beltza du, batzuetan pikarta edo beltzez edo urdinez markatua. Begi bakoitzaren gainetik eta masailetan puntu beltzaranak izan ohi ditu, baita belarrien eta isatsaren azpian. 

Arraza nabaria da ehizako lanean duen iraunkortasunagatik, baita usaimen on eta zaunka sendoagatik ere. Lagunkoia da eta erraz moldatzen da gizakientzat, ez gauza ohikoa multzoka ehitzatzen duten untxarien artean.
## Kanpo estekak
Podenko

**Podenko** esaten zaie antzinako jatorria duen ehiza-txakur batzuei. Gaur egun, hainbat arraza daude Mediterraneoko herrialdeetan (eta Kanariar uharteetan), eta haien artean dokumentaturiko zaharrena tesem delakoa da, Antzinako Egiptoko txakur bat. Uste da Mediterraneoko kostaldean feniziarrek zabaldu zituztela txakur hauek. NFZren sailkapenean txakur primitiboen kategorian sartzen dira, 5. taldean. 

## Ezaugarriak 
Podenkoa bere zentzumenen garapenagatik nabarmentzen da. Ikusmena, usaimena eta entzumena direla eta, ehiza-txakurrik eraginkorrenetakoa da harrapakina bilatzeko orduan. Oso zintzoak dira, eta oso zaila egiten zaie ingurune berri batera edo familia berri batera egokitzea abandonatzen badituzte. Txakur lasaiak dira, ez dira batere oldarkorrak, etengabe maitasuna eta maitasuna emateko prest daude. Beldurtzen errazak dira, eta oso zaila egiten zaie fidatzea, baina, azkar ohituta, munduko txakurrik atseginenak eta dibertigarrienak bihurtzen dira.

Fisikoki, estilizatuak eta indartsuak dira, eta mutur luze nahiko bereizgarria dute. Ariketa eta atseden asko behar dute, txakur oso aktiboak baitira. Edozein familia motarentzat dira aproposak, bereziki haurrak dituzten familientzat.  

## Iruditegia 

Fitxategi:Pies_faraona_e34.jpg|Maltako faraoi txakurra.
Fitxategi:Cirneco_dell_Etna_611.jpg|Etnako zirnekoa, Cirneco dell'Etna
Fitxategi:Louvres-antiquites-egyptiennes-p1020063.jpg|Konparaziorako, Asiuteko txakurra, K.A. 4 mendeko Egiptoko eskultura, Louvre museoan.
Fitxategi:Podenco_Canario_2.jpg|Kanarietako podenkoa.
Fitxategi:Podenco_z_ibizy_645.jpg|Eivissako podenkoa.
Fitxategi:Podengo_Portugues.jpg|Portugalgo podenkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justi Arenaza

**Justina Arenaza Azkoaga** (Arrasate, Gipuzkoa, 1919ko azaroaren 30a &ndash; 2000ko urtarrilaren 7a) erraketista profesionala izan zen. *Vasquita I* goitizenaz kantxaratu zen. 

## Biografia 
Felix Arenaza aretxabaletarraren eta Martina Azkoaga arrasatearraren alaba izan zen Justi. Ahizpa bi izan zituen, Miren, hura ere erraketista eta Kontxita, hamazortzi urterekin, 1935ean, Madrilen hil zena. Mesedeetako mojekin egin zituzten lehen ikasketak Justik, baina pilota sartu zen tartean eta sendiak erabaki garrantzitsu bat hartu zuen.
thumb|280x280px|Erraketistak
Arrasateko erraketisten harrobiko kirolaria izan zen Justi, haren ahizpa *Miren* Arenaza Azkoaga  edo Juanita eta Margarita Arenaza Velasco lehengusinak bezala.Justik, neskatotan, Gurea pilotalekuan jokatzen zuen bere adineko mutil batekin, Patri Egidazurekin, geroago Realeko jokalari izan zenarekin. «''Eskuz jokatzen zuen hark, eta nik osaba Martín 'Bixi' Abarrategi arotzak egiten zidan palarekin*».Justik bere forma fisikoa gimnasia, mendia, lasterketak eta igeriketa eginez prestatzen zuen, eta, neskatoaren ahalmenak ikusita, haren ama Martinak Madrilera eraman zuen, bi ahizpa zaharrenekin batera, erraketista-karrera egin zezaten. Kirol-modalitate horrek ospea zuen garai hartan, eta Arenaza ahizpek arrakasta handia lortu zuten. *Justi* 1932an hasi zen jokatzen, 12 urte zituela.*“1932ko martxoaren lehenean debutatu nuen, hamabi urterekin, Madrilen. Bi urte lehenagotik “Madrid” frontoira egunero joaten nintzen hango kantxa garbitzera. Bi pezeta ematen zidaten. Ez nuen diruagatik egiten, baizik eta horrek erraketisten palkoan eseri eta partiduak ikusteko aukera ematen zidalako. Eta hortik, hain zuzen, etorri zitzaidan Vasquita gaitzizena, jendeak ez baininduen artean izenez ezagutzen eta “a ver esa vasquita” esaten zuten”* Madrilgo, Bartzelonako, Valentziako eta Sevillako, frontoietan jokatu zuen.*“Giro berezian mugitzen ginen. Frontoietan, ikusleengandik gauza gogorrak entzun behar izaten genituen, dirua jokoan jartzen duenak edozertarako eskubidea duela pentsatzen du-eta"''

## Erraketari agur 
Erraketista ibilbidea 1943ra arte luzatu zuen, ondoren fisioterapian eta podologian espezializatutako erizaina izan zen.

## Omenaldiak 
* 1992an Euskal Pilotarien Batzarrak omenaldia eskaini zion.

## Heriotza 
Justi 2000. urtean hil zen, bera eta bere ahizpa Miren, Vasquita II, izan ziren familiaren sostengua Madrilen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Arrasateko emakume erraketistak Bideoa
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas

* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala

* Emakume erraketistak. Erakusketa

* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Billy (txakurra)

**Billy** txakurra Frantziako untxari handi bat da, jatorria Frantziako erdi-mendebaldean duena, arraza gisa 19. mendeko txakur-hazle baten gurutzaketen bidez definitua. Gaston Hublot izeneko aberats batek sortu zuen txakur mota XIX. mendean, eta Poitouko Château de Billy bere etxearen izena jarri zion arrazari.

## Ezaugarriak 
Billy bat zuri purua izan daiteke, edo zurixka eta grisa nahasian, batzuetan buruan eta gorputzean orbain laranja edo limoi-kolorezkoak izan ditzakeelarik. Berokia laburra, leuna eta gogorra da ukitzean. 

Billy txakurra ez da egokia etxe txiki baterako; ariketa asko behar du, eta zaila da gobernatzen. Arinaketan oso azkarra da gainera.

## Kanpo estekak
Billy (argipena)

**Billy** izenak hainbat adiera du:

Herri izen hau dute Frantziako herri batzuek:
* **Billy (Loir eta Cher)**
* **Billy (Calvados)**
* **Billy (Allier)**

Bestalde:
* **Billy**, Frantziako txakur arraza bat.

Ikus, halaber:

* Billy el Niño (argipena)
Mudi

**Mudi** artzain-txakurra txakur-arraza ezohikoa da, jatorriz Hungariakoa. Hungarian ez da Puli eta Komondor arrazak bezain zabaldua, baina arraza propio maitatua da.

Mudiak ilajea erdi izurtua edo kizkurra dauka, baina aurpegian eta hanketan ile motza du. Kolore hauek onartzen dira estandarrean: beltza, errauts-kolorea, marroia, zuria, fawn eta merle.

Landetxerako erabilera anitzeko txakurra da, ehizarako erabil daiteke, karraskariak akabatzeko, zaintzaile ona da, eta artzain-txakur eta behi txakur gisa ere aritzen da. 

## Kanpo estekak
Kooikerhondje

[eskuinera|thumb|*Medikuaren bisita* (1658-1620), [Jan Steenen maergoan, kooikerhondje bat.]]
**Kooikerhondje** edo **Kooiker** txakurrena (*ahate-harrapatzeaileraren txakurtxoa* nederlanderaz) jatorri holandarreko spaniel edo txinbo-txakur arraza txiki bat da. Jatorriz, txakur langile gisa erabili zen, batez ere ahateak erakartzeko. Kooikerrak XVII. eta XVIII. mendeetan ezagunak izan ziren eta Rembrandt eta Jan Steen margoetan agertzen dira. Arrazak zabalkundea izan du Estatu Batuetan, Kanadan eta Eskandinavian.

Kooikerhondje kirol-txakur txiki eta deigarria da, laranja eta zuria kolorez. Jatorriz, Herbehereetan hazi zen, ahate-txakur gisa, eta nonbait bere isatsa lumaz apaintzen zuten ehiztariek, ahateak harrapatzeko gizakiak egindako putzuetara erakartzeko ahateak. 

Altuerarik egokia estandarrean 40 cm da arretan eta 38 cm emeetan.  Belarriek koloretakoak eta ondo estaliak izan behar dute eta idealki puntuekin apainduak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Podenko valentziar

**Valentziako podenkoa** edo **txakur** **xarnego valentziarra** Valentziako Erkidegoko ehiza-txakurra da, podenko mota bat.

Arrazak hiru ile mota ditu, leuna, gogorra eta zetazkoa. Zetaren ukitua duen zuen hirugarren ilaje luzexka hori, katalanez "polserut" esaten zaiona, bereziki apreziatua da txakur-arrazen zaletuen artean, podenko iberiarren artean mota horretako ilajea duen bakarra baita.

Bere eginkizun nagusia untxia ehizatzea zen tradizionalki. Mediterraneoko arroko eta, bereziki, Espainiako Levanteko eta Ebroko haraneko ekosistemetara egokituta dago. Ikusmen eta entzumen onak ditu, eta usaimena indartsua baita ere. Arrazak ez du nazioarteko ezagupenik, baina bai Espainiakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lundehund

**Lundehund** edo **Norsk** **Lundehund** spitz motako txakur-arraza da, Norvegiakoa jatorriz. Izen *Hund* atzizkia (txakurra) eta *Lunde* aurrizkiak osatzen dute, horrek *Lundefugl* (lanperna-musuak, fraidetxo txoriak) esan nahi duelarik. Txakur hauek hegazti horiek eta haien arrautzak ehizatzeko egokituak zeuden.ezkerrera|thumb|Lundehundaren oinean, 6 hatz.
Anatomikoki, txakur jonek mugigarritasun ugari ditu hezurren arteko loturetan. Hori dela eta, gai da pasabide txiki eta korapilatsuetatik sartzeko.

Txakurrak gai dira burua bizkarrezurraren gainean atzerantz biratzeko eta atzeko hankak alboetara tolesteko, gizakien besoak bezala 90º-ko angeluan, eta oinetan sei hatz dituzte. Garondoan artikulazioak ditu, beste arraza batzuek ez bezala. Oso malgua da sorbalden inguruan.

## Kanpo estekak
Gaetano Martino

**Gaetano Martino** (Messina, 1900eko azaroaren 25a - Erroma, 1967ko uztailaren 21a) italiar politikari, sendagile eta irakaslea izan zen. Europako Legebiltzarreko lehendakaria izan zen 1962tik 1964ra.

1923an medikuntzan lizentziatu zen La Sapienza Erromako Unibertsitatean. 1934an Messinako Unibertsitateko irakasle kargua hartu zuen. 1943tik 1954ra unibertsitate horretako dekanoa izan zen eta 1967tik 1967ra La Sapienzako dekanoa.

Alderdi Liberaleko kide izan zen eta 1948an diputatu hautatu zuten. 1954tik 1957ra Kanpo Arazoetako ministroa izan zen. Europaren integrazio handiagoa bultzatu zuen eta Italia Nazio Batuetan sartzea lortu zuen. 1962tik 1964ra Europako biltzarreko lehendakari izan zen.
Mato Grosso do Sulgo gobernadorerako hauteskundeak 2022an

**Mato Grosso do Sulgo gobernadorerako hauteskundeak 2022an**, urriaren 2an (lehen itzulia) eta urriaren 30ean izango dira. Hautesle hautagaiek gobernadore bat, lehendakariorde bat, senatari bat, 8 diputatu federal eta 24 estatu-diputatu aukeratuko dituzte. 

Gaur egungo bitarteko gobernadorea Reinaldo Azambuja da, Brasilgo Alderdi Sozial Demokratakoa. Senatu Federala aukeratzeko, MDB hiriko Simone Tebetek okupatutako lanpostu hutsa, 2014. urtean hautatua, auzitan dago.

## Gobernuko hautagaiak 
* Marquinhos Trad
* André Puccinelli
* Eduardo Riedel
* Arrosa apala
* Adonis Marcos
* Souza magala
* Capitão Contar
* Giselle

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulfoxido

thumb|120x120px|Sulfoxido funtzio-taldea
**Sulfoxido** da *sulfinilo* (=SO) funtzio-taldea duten konposatu organikoen izen generikoa. R–S(=O)–R' formula orokorra dute, non R eta R' erradikal organikoak diren. Sulfuroetatik sulfonetara daraman oxidazio-prozesuko bitarteko konposatuak dira. Aliina eta dimetil sulfoxidoa dira talde honetako konposaturik ezagunenak.

## Sintesia 
Sulfuroak oxidatuz sintetizatzen dira sulfoxidoak hidrogeno peroxidoak edo periodatoak usatuz . Erreakzioaren sulfoxidazio esaten zaio. Kontuz izan behar da gehiegizko oxidazioak sulfonarik sor ez ditzan. Adibidez DMSO sintetizatzeko dimetil sulfuroa gehiegizko oxidazioak dimetil sulfona emango luke.

Arilo-sulfoxidoen kasuan beste bide batzuk ere badira, hala nola sufre dioxidotik abiatuta bi Friedel-Crafts erreakzioen bidez katalizatzaile azidoa baliatuz;

: 2 ArH + SO2 → Ar2SO + H2O

## Erabilera 
[thumb|220x220px|Esomeplazolaren egitura. Konposatuaren [enantiomero bakarra dago. Omeoplazola aitzitik bie enantiomeroen nahaste errazemikoa da]]
DMSO disolbatzaile gisa oso erabilia da. Medikuntzan ere baditu aplikazioan hanturak tratatzeko eta analgesiko gisa.

Bestetik sulfoxido funtzio-taldea botika inportanteetan ageri da, adibidez: omeplazolean, esomeplazolean, modafinilean eta amodafinilean.

## Naturan 
Sulofoxido naturalak badira hala nola aliinia eta ajoenoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florence Cushman

**Florence Cushman** (Boston, 1860 – 1940) *Henry Draper katalogoan* lan egin zuen Harvard Collegeko Behatokiko astronomo estatubatuar bat izan zen.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Edward_Charles_Pickering%27s_Harem_13_May_1913.jpg/250px-Edward_Charles_Pickering%27s_Harem_13_May_1913.jpg|alt=|thumb|250x250px| The Harvard Computers eta Edward Charles Pickering, Harvard College Observatory, 1913ko maiatza.

## Ibilbidea 
Florencek Charlestown High Schoolen ikasi zuen, eta han graduatu zen 1877an. 1888an Harvard Collegeko behatokian hasi zen lanean Edward Pickering astronomoaren langile gisa. Florence Harvardeko konputagailuetako bat izan zen, hasieran Pickeringekin eta, 1919an hil ondoren, Annie Jump Cannonekin lan egin zuena. Bere izar espektroen sailkapenek *Henry Draper Katalogoan* lagundu zuten 1918 eta 1934 artean. Behatokian astronomo bezala jarraitu zuen 1937ra arte eta 1940an hil zen 80 urte zituela.

Cushmanek Harvard Collegeko behatokian lan egin zuen 1918 eta 1937 bitartean. Ia berrogeita hamar urteko ibilbidean zehar, prisma objektiboaren metodoa erabili zuen ehunka mila izarren espektro optikoak aztertu, sailkatu eta katalogatzeko. XIX. mendean, argazki-iraultzak gaueko zeruaren azterketa zehatzagoa ahalbidetu zuen, begietan soilik oinarritutako behaketekin egiten ez zen bezala. Neurketarako espektro optikoak lortzeko, Harvard Unibertsitateko Behatokiko astronomoek gauez irudi astronomikoak harrapatzeko beirazko plakak jartzen zituzten. Egunean zehar, Florence bezalako neskek espektroak aztertu zituzten, balioak murriztuz, magnitudeak kalkulatuz eta aurkikuntzak katalogatuz.

*Henry Draper Katalogoaren* 1918ko edizioan agertzen diren izarren posizioak eta magnitudeak zehaztea egozten zaio. Katalogo horrek 222.000 izar inguruko espektroa zuen. Harvardeko konputagailuek, Florence barne, ahalegin horri ekin zioteneko dedikazioa eta eraginkortasuna deskribatzean, Edward Pickeringek esan zuen:

*"Zenbatespen bakoitzaren murrizketan minutu bateko galera izanez gero, atzeratu egingo litzateke lan osoaren argitalpena, laguntzaile batek bi urterako egiten duen denboraren baliokidearekin".*

## Ikus gainera 
* Harvard Collegeko Behatokiaren web orria
* Computadoras de Harvard
* Henry Draper katalogoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Harvard College-ko Behatokia, historia irudietan
Ozeano Artikoko dipoloaren anomalia

**Ozeano Artikoko dipoloaren anomalia** () presio atmosferikoaren patroi bat da, Ipar Amerikako eskualde artikoetan presio handia eta Eurasiakoetan presio txikia daudenean gertatzen dena. Patroi horrek, batzuetan, Artikoaren oszilazioa eta Ipar Atlantikoko oszilazioa ordezkatzen ditu. Lehendabizikoz 2000ko lehen hamarkadan deskribatu zuten, eta, beharbada, azken klima-aldaketekin lotuta dago. Dipolo artikoak hegoaldeko haizeei Ozeano Artikora sartzeko aukera ematen die, Artikoko izotza gehiago urtuz. 2007ko udako gertakaria oso garrantzitsua izan zen irailean egindako itsasoko izotza neurtzeko erregistroan. Dipolo artikoa iparraldeko Europan negu lehorragoekin ere lotu izan da, eta hotzagoekin ekialdeko Asian eta Ipar Amerikan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coral

**Coral**, txirrindularitza talde profesional bat izan zen. Mirandako gaileta enpresa zen babezlea. 1964an sortu zen taldea eta urte batzuk iraun zituen. 

Alfredo Irusta taldean izan zen eta 1966ko Espainiako Ziklo-Kross Txapelketa irabazi zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Artzuaga

**Iñigo Artzuaga Mesa** (Getxo, Bizkaia, ) bizkaitar futbolaria da.

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen da, puntaerdi lanetan batez ere. Athletic eta Getxoko harrobietan hezia. 2025eko udan Leioara batu zen.

## Ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Eduardo Riedel

**Eduardo Riedel** (Rio de Janeiro, 1969ko uztailaren 5a) brasildar politikari eta enpresaburua da, Brasilgo Sozialdemokraziako Alderdiko kidea, eta Hegoaldeko Mato Grossoko gobernadore hautatu zuten 2022ko hauteskundeetan, Brasilen. Hegoaldeko Mato Grossoko Azpiegiturako Estatu Idazkariaren kargua bete zuen 2022ko otsailaren 22tik 2023ko urtarrilaren 1era.

2022an, Mato Grosso do Suleko estatu-hauteskundeetan aurkeztu zen, Barbosinharekin gobernadore izateko.
2022ko urriaren 2an 361.981 boto zituen (%25,16) eta bigarren txandara joan zen Renan Contar izangaiarekin. Gobernadore hautatu ostean, Reinaldo Azambu ordezkatu zuen 

1994an Mônica Moraisekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba ditu: Marcela eta Rafael.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosina Dafter

**Rosina Dafter** (jaiotzez Fitton) (Londres, Erresuma Batua,1875eko martxoaren 15a &ndash; Australia, 1959ko ekainaren 9a) astronomoa izan zen eta Royal Astronomical Societyko kide izan zen lehen emakume australiarra. Pons-Winnecke kometa 1927an berraurkitu zuen eta aurretik Carina konstelazioan ikusi ez ziren izar aldakorren aurkikuntzaren arduraduna izan zen.

## Bizitza 
Dafter Londresen jaio zen, Margaret eta Richard Fittonen alaba. Londresko Holy Trinity Church School-en hezia izan zen eta arropa diseinatzaile bezala lanean hasi zen 1898ko azaroaren 20an John Albert Dafter-ekin ezkondu aurretik. Bikotea Australiara joan zen bizitzera 1910ean, eta Northgaten jarri zen bizitzen merkataritzako marinel izan ziren bi semeekin.

Haurtzarotik izarretan interesatuta zegoen arren eta denbora-pasa gisa matematika ikasten zuen arren, Australiara iritsi zen arte ez zen Dafter aholku bila hasi eta astronomia ikasten hasi.

1923an, Hegoaldeko Gales Berrian sukurtsala zuen Britainiar Astronomia Elkarteko kide izendatu zuten Dafter. Hegoaldeko behatzailea izan zen Elkartearentzat hiru hamarkadatan, eta Zeelanda Berriko Astronomia Elkarteko eta Izar Aldakorren Behatzaileen Estatu Batuetako Elkarteko kide ere izan zen.

Astronomiari buruzko xehetasunak ere eman zizkien tokiko egunkariei, astronomiari buruzko hitzaldiak egin zituen eta aldizkari askotan argitaratu zuen.

Dafter 1959an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Arana Sánchez

**Asier Arana Sánchez** (Durango, Bizkaia, 1999ko abenduaren 19a) Euskal Herriko futbolaria da, Lezamako harrobian hezia. 

## Biografia 
Erdiko atzelari moduan aritzen da. Bere jaiioterriko Cultural Durangoko harrobian hezia Athleticen gaste taldera batu aurretik 2016an. 2024an Euskal Herrira bueltatu zen 3.federazioan jokatzen zuen Portugaletera. HUrrengo denboraldian Leioak fitxatu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Billano (argipena)

**Billano** terminoak hainbat adiera du:

* **Billano** edo **Billao**, uharte txiki bat Gorlizen.
* **Billao** edo **Legorrarri** lurmuturra, Gorlizen.
* **Billano** txakurra, **Enkarterriko billanoa**, txakur arraza. Eta inguruko berekoa, **Enkarterriko billanukoa.**

Izen gisa, ikus:
* **Doilorra**, fikziozko gaizkilea.
* **Bilaua**, Erdi Aroko laborari askea.
Ikus, halaber:

* Villano (argipena)
Villano (argipena)

**Villano** terminoak hainbat adiera du:

* **Villano Antillano**, Puerto Ricoko kantari bat.
* **Villaño** (Burgos), Espainiako herri bat.
* *Villano de las Encartaciones* txakur arraza, euskaraz **Enkarterriko billanoa**.

Ikus, halaber:

* Billano (argipena)
Su-ekaitz

[thumb|220px|Baso-sute batek eragindako su-ekaitza, [Yellowstone Parke Nazionala.]]
**Su-ekaitza** intentsitate handiko ekaitza da, bere haize-sistema sortu eta mantentzeko gai dena. Fenomeno naturala izan ohi da, baso-sute handienetan sortua, baina beste eszenatoki batzuetan ere agertu da, adibidez, bonba su-eragileekin egindako bonbardaketen ondoren izandako hiri-suteetan.

## Mekanismoa 
Gune batek su hartzen duenean, haren gainean dagoen airea oso bero bihurtzen da eta azkar igotzen da. Inguruko eremuan lurraren mailan dagoen aire hotzak berehala hartzen du gorantz doan aireak utzitako hutsunea, sugarrak gehiago haizatzen dituzten haize indartsuak sortuz, sugarrak astinduz eta oxigeno gehiagoz hornituz. Horrek su-ekaitza sortzen du, 2000 °C-tik gorako tenperaturekin bakarrik mantentzen dena eta oxigeno fluxu etengabearen bidez elikatua.

Probako suekin egindako esperimentuek ekaitz igneoek azkar mugitzen diren su-zurrunbiloak sor ditzaketela eta sua jatorrizko suaren eremutik haratago banatu dezaketela erakutsi dute. Zurrunbilo horietako batzuetan, haizeak tornado-indarrak har ditzake, su-tornado bat ere sortuz. Tornado indartsu horiek suari aurre egiten dioten suhiltzaileen lanak zaildu ditzakete.

Su-ekaitz izugarri handi batek bere ingurumen-sistema sor dezake, airea barrurantz injektatuz eta sugarrak hedatzen laguntzeko joera duten trumoi-ekaitzen antzeko kondizioak sortuz.

## Adibide historikoak 
Errekuntzaren printzipio fisiko berberak aplika dakizkieke gizakiak sortutako egiturei ere, hala nola hiriei.

### Hiri-suteak 
Uste denez, su-ekaitzak hiri-su handien mekanismoaren parte izan dira, hala nola Erromako Sute Handia, Londresko Sute Handia, Chicagoko Sute Handia eta 1906ko San Franciscoko lurrikarak eragindako sua.

### Bonbardaketak 
Aireko bonbardaketek jaurtitako bonbek, Bigarren Mundu Gerrako taktika nagusietako bat, hiri asko erre zituzten. Hanburgo (ikus Gomorra operazioa), Dresden (ikus Dresdenen bonbardaketa), Tokio (ikus Tokioko bonbardaketa), Londres, Varsovia, Kassel, Darmstadt, Stuttgart, besteak beste, kalte larriak izan ziren bonbardaketek eragindako ezbeharren ondorioz.

Su-bonbardaketak, gatazka berean erabiliak, etsaien hirietara lehergai boteretsuen kopuru handiak botatzean zetzan, haiek erre eta sistematikoki suntsitzeko. Eraso horietako askotan, objektu sukoiak jaurtitzen ziren, erasoa azkarrago eta eraginkorrago egiteko. Dresden (Alemania) eta Tokio (Japonia) hiriak izan ziren eraso horien biktima nagusiak, eta biztanle gehienak erreta geratu ziren. Esaten denez, Dresdengo bonbardaketan, jendea urtu eta erre egiten zen ondoriozko labe-baldintzetan, eta Tokion, berriz, gutxienez 83.793 pertsona inguru hil ziren erreta.

Arma nuklearrek ere aukera asko dituzte hiriguneetan ekaitz igneoak sortzeko. Fenomeno hauek Hiroshima eta Nagasakiren suntsipenaren zati handi baten erantzule izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dimetil sulfoxido

**Dimetil sulfoxidoa** (DMSO) (CH3)2SO2 formulako organosufre-konposatua da. Likido kolorgea da 189 °C-an irakiten duena. Higroskopikoa eta sukoia da. Disolbatzaile polar aprotiko inportantea da substantzia polar zein ez-polarrak disolbatzen dituena eta nahaskorra da uretan zein disolbatzaile organiko askotan.

Prozesu kimiko askotan disolbatzaile moduan usatzen da. Bestetik medikuntzan kolpeek sortutako hanturak tratatzeko eta analgesiko gisa erabiltzen da azalean zehar oso erraz barneratzen delako gorputzean.

## Sintesia 
Dimetil sulfoxidoa lehen aldiz Alexander Zaytsev-ek sintetizatu zuen 1867an. Industrialki papera produzitzeko Kraft prozesuaren azpiproduktu gisa ekoizten da dimetil sulfuroa oxidatuz oxigenoarekin edo nitrogeno dioxidoarekin.

## Erreakzio nagusiak 
DMSOaren sufrea nukleozale gisa jokatzen du elektroizale ahulen aurrean eta oxigenoa nukleozalea da elektroizale sendoen aitzinean.

Adibidez, metil ioduroarekin trimetilsulfonio ioduroa eratzen du:

: (CH3)2SO + CH3I → [(CH3)3SO]I

Sintesi organikoan DMSO oxidatzaile leun moduan jokatzen du eta sulfonioak oinarri duten hainbat oxidazio-erreakzioetan erreaktiboa da hala nola, Pfitzner-Moffatt oxidazioan, Corey-Kim oxidazioan eta Swen oxidazioan.

DMSO gatz asko disolbatzeko gaitasuna duenez estekatzaile arrunta da koordinazio-kimikaren alorrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hauts-zurrunbilo

**Hauts-zurrunbiloa** hauts-zatikien multzoa da, batzuetan zabor xehearekin nahasian egoten dena eta ardatz ia-bertikala duen zutabe bihurri eta diametro txikiko baten gisa lurretik garaiera txiki-handira altxatua izan dena. Hauts-zurrunbiloen mugimendu bertikal primarioa gorantz doa. Hauts-zurrunbiloak, oro har, ez dira kaltegarriak, baina oso gutxitan haz daiteke inor pertsonak eta jabetzak mehatxatzeko adina.

Tornadoekin aldera daitezke, biak ala biak bertikalki orientatutako errotazio-aire-zutabe baten fenomeno meteorologikoak baitira. Tornado gehienak guraso-zirkulazio handiagoarekin lotuta daude, mesozikloiak ekaitz-superzelula baten atzealdean. Hauts-zurrunbiloek aire-korronteen zurrunbilo bat bezala eratzen dute gorantz, baldintza eguzkitsuetan denbora garbian, eta gutxitan iristen dira tornado baten intentsitatera. Espainian, maiz ikusten dira Mantxako lautadetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zikloi polar

[thumb|220px|Behe presioko sistema bat [Islandiako hego-ekialdeko kostaldean hasita.]]
**Zikloi polarra** edo **zikloi artikoa** behe presioko sistema atmosferikoa da, 1000 eta 4500 kilometro artekoa, non airea erloju-orratzen kontrako noranzkoan doan (ipar hemisferioan). Errotazio honen arrazoia zikloi tropikalen berbera da, Coriolis efektua. Fronte polar batean sortzen dira. Horrelako fenomenoak ez dira depresio edo aska polarrarekin nahastu behar, azken hauek urakan baten antzeko portaera baitute.

Jarduera ziklonikoa Eurasiako Artikoan ohikoagoa da, neguan 15 zikloi inguru izanda. Zikloi polarrak Groenlandian eta Kanadako Artikoan ere gertatzen dira. Zikloi polarrak urteko edozein unetan gerta daitezke. Hala ere, udako zikloiak negukoak baino ahulagoak izaten dira. Meteorologoek ez dituzte asko ikertu, biztanle gutxiko eremuetan gertatzen direnez kalteak oso gutxitan eragiten dituztelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Su-zurrunbilo

right|thumb|300px|Su-zurrunbilo bat.
**Su-zurrunbiloa**, **su-tornadoa** ere deitua, fenomeno arraroa da, non suak, baldintza jakin batzuetan (airearen tenperaturaren eta korronteen mende), bortizitate bertikala hartzen duen eta zurrunbilo bat edo tornado baten antzeko orientazio bertikaleko aire-zutabe bat eratzen duen.

## Ezaugarriak 
Su-tornadorik handienak baso-suteetatik sortzen dira. Sute horietan goranzko aire beroko korronteak eta konbergenteak daude. Normalean 10-50 metroko altuera izaten dute, metro gutxi batzuk zabal, eta minutu batzuk baino ez dute irauten. Hala ere, batzuek kilometro bat baino gehiagoko altuera izan dezakete eta 160 km/h-tik gorako haize-boladak izan ditzakete, 20 minutu baino gehiagoz. Horrelako su-zurrunbiloek 15 metroko zuhaitzak ere suntsitu ditzakete.

## Adibide nabarmenak 
Horrelako fenomeno batek izan ditzakeen eraginen adibide batzuk Bigarren Mundu Gerran gertatu ziren Alemaniako hirietan, hala nola Hanburgon, Gomorra Operazioan, non 43.000 pertsona hil ziren, edo Dresdengo bonbardaketa famatuan, non, hiriaren erdia suntsitzeaz gain, hiri txiki baten tamainako su-ekaitza eragin zuen eta 25.000 eta 40.000 pertsona artean hil zituen su-zurrunbiloa ere eragin zuen.

Beste adibide nabarmenak 1926ko apirilaren 7an San Luis Obispo inguruko petrolio-biltegi batean tximista erori ondoren sortu ziren su-zurrunbilo ugariak izan ziren, sutatik urrun zeuden egituretan kalte nabarmenak eragin zituztenak eta mila eta seiehun pertsona hil zituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederiko Württembergekoa

**Frederiko** (; Treptow an der Rega, 1754ko azaroaren 6a - Stuttgart, 1816ko urriaren 30a) Württembergeko erregea izan zen 1806tik hil zen arte. Aurretik Württembergeko duke (1797-1803) eta hautesle (1803-1806) izan zen.

Frederiko II.a Eukeni Württembergeko duke eta Sofia Dorotea Brandenburg-Schwedtekoaren semea izan zen. Karrera militarra egin zuen Frederiko Handiaren gortea eta Bavariako Ondorengotza Gerran borrokatu zuen. 1780an Augusta Brunswick-Wolfenbüttelekoarekin ezkondu zen.

1781ean Prusiako armada utzi zuen eta Sofia ahizparekin joan zen Errusiara. Han, Katalina Handiak Ekialdeko Finlandiako gobernadore izendatu zuten.

Bere lehen emaztea 1788an hil zen eta 1797an Karlota Britainia Handikoarekin, Jurgi III.a Erresuma Batukoa erregearen alabarekin ezkondu zen.

1797an bere aitaren oinordekoa izan zen Württembergeko duke bezala Frederiko III.a izenarekin. 1800. urtean Napoleonen tropek dukerria okupatu zuten eta Frederikok eta bere emazteak Vienara ihes egin zuten. 1803an Inperioaren berrantolaketa bat gertatu zen eta Württembergeko dukerria hautesle bihurtu zen.

Napoleonek, 1805eko abenduaren 26an, Württembergi erresuma bihurtzen utzi zion, frantziar armada soldaduz hornitzearen truke. Frederiko 1806ko urtarrilaren 1ean koroatu zuten errege. Erromatar Germaniar Inperio Santua utzi eta Rhineko Konfederazioarekin bat egin zuen. 1813an Frederikok bandoa aldatu eta aliatuekin bat egin zuen Napoleonen aurka.

Vienako Batzarrak 1815ean errege titulua berretsi zion eta urte horretan Germaniar Konfederazioara batu zen.
Bortizitate

**Bortizitatea**, fluidoen mekanikan eta meteorologia arloetan, fluido baten errotazioa neurtzeko erabiltzen dugun magnitude fisikoa da.

Matematikoki, bortizitatea (\vec{\omega}) fluxu-abiaduraren errotazionala (\vec{u}) da:

:\vec{\omega} \equiv \nabla \times \vec{u}\,,

Nabla (\nabla) operadorea izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Superzelula

[thumb|220px|Superzelula bat, [Mexiko Berria.]]
**Superzelula** errotazioan dagoen ekaitz izugarria da. Hainbat ordu iraun dezake gertakari bakar gisa. Ia mundu osoan gertatzen dira, baina sarriago Ipar Amerikako Ordoki Handietan eta Argentinako Pampako lautadetan. Ekaitz horiek dira luzaroko tornadoak eta laranja baten tamainako txingor-puskak sortzeko joera dute.

Superzelulek ezegonkortasun handiko baldintzetan eta altuera handiko haize indartsuetan sortzeko joera dute. Gainera, barne-zirkulazioko sistema antolatuagoa dute, eta, ondorioz, beste ekaitz batzuek baino iraupen luzeagoa dute. Superzelulan ohikoa da korronte birakari indartsuak agertzea, eta, ondorioz, litekeena da ekaitz konbektibo mota arriskutsuena izatea. Haize gogorrak, txingor handiak eta iraupen luzeko tornadoak sor ditzakete ibilbide luze baten gainean.

## Sailkapena 
Superzelulez gain, ekaitzek beste zelula mota batzuk sor ditzakete:

* Zelula sinplea: goranzko korronte indartsuko eremua (gutxienez 10 m/s), 10-100 kilometro koadroko sekzio horizontala duena eta troposferaren zati handienean zehar hedadura bertikala duena. Goranzko korronteko zelula bakoitzak prezipitazio-eremu bat du lotuta, radarrak erraz identifika dezakeena.
* Multizelula: hainbat garapen-egoeratan dauden konbekzio-zelula sinple ugari. Muturreko klima, txingorra eta haize oso gogorrak izan ditzakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chicagoko Sute Handia

**Chicagoko Sute Handia** () 
1871ko urriaren 8an hasi zen, eta hiru egun geroago, urriaren 10ean, kontrolatu zuten. Suak galera handiak eragin zituen, hiriaren 9 km² inguru suntsituz, 300 pertsona hilez eta 100.000 biztanle baino gehiago etxerik gabe utziz. Sutea hiriaren erdiguneko hego-ekialdeko auzo batean piztu zen. Lehorte-aldi luze bat eta klima bero eta haizetsua elkartu ziren; gainera, hiri osoan zurezko eraikuntzak nagusiak ziren. Horri esker, izugarrizko sutea piztu zen. Suak Chicago ibaiaren hegoaldeko adarra gainditu zuen eta Chicagoko erdialdearen zati handi bat suntsitu zuen, gero ibaiaren adar nagusitik jauzi egin eta hiriaren iparraldeko aldea kontsumitzeko.

Laguntza hasieratik eta sutea itzali eta askoz geroago iritsi zen hirira. Hiriko gobernuak eraikuntza-kodeak aldatu zituen etorkizuneko hondamendiei aurrea hartzeko, eta hiria berehala berreraiki zuen estandar berri horiek aplikatuta. Chicagoko Eskola sortu zen, hiria bere errautsetatik altxatzeaz arduratzen zena, eta, horrela, Ipar Amerikako estilo propioa garatu zuen. Erresuma Batuko dohaintza batek Chicagoko Liburutegi Publikoaren ezarpena bultzatu zuen, liburutegi publikoaren doako sistema bat, garai hartako kidetza baten ordainketa eskatzen zuten liburutegi pribatuekin kontrastatzen zuena.

## Kanpo estekak
Signore delle cime

***Signore delle cime*** () italiar kanta ezaguna da. Bepi De Marzik sortu zuen 1958an, 23 urte zituela, Bepi Bertagnoliren omenez, 1951n istripu batean hil baitzen, mendiko elur-jausi batean.

Euskal kulturan Gailurretako jauna ez da jauna, emakumea baizik; Mari baita "Gailurretako Dama". Mariri egindako eskaera gisa uler dezakegu abesti hau.

## Historia 
De Marzik *I Crodaioli* koralerako idatzi zuen abestia (koral hori abeslariak berak sortua zen Arzignano bere jaioterrian). Herriko mendizale-elkarteak eskatu zion kanta Bertagnoliren oroimenean plaka bat jartzeko zeremoniarako. Oso ezaguna egin zen abestia eta hainbat hizkuntzatara itzuli da gero. Abestiaren xalotasuna eta eragin emozional handia direla eta, abesbatza askoren errepertorioan sartu da. Melodia sinplea, harmonia tradizionalekin eta testu hunkigarri batekin konbinatzeak arrakasta lortu zuen.

Urtero abesten da Italiako Alpinisten topaketa nazionalean (*Adunata Nazionale degli Alpini*). Une garrantzitsua da hori, eta horregatik ere lortu du abestiak zabalkuntza handia.

## Hitzak 
Jatorrizko testuak bi ahapaldi ditu; lehenengoak Jainkoari zuzendua, bigarrenak Ama Birjinari zuzendua; hirugarrenak, normalean ez da abesten eta geroago gehitu zen, non Jainkoari eskatzen baitzaio zeruko elurrezko lore bat erortzen uzteko hildako lagunaren oroimenean.

Fitxategi:Marmolada Westgrat wiki mg-k.jpg|Marmolada (Italia)

Fitxategi:Rifugio Bertagnoli.jpg|Bepi Bertagnoli izeneko mendiko aterpea.
Fitxategi:Bepi De Marzi.jpg|Bepi De Marzi musikagilea

## Mari, "Signora delle cime" 
Euskal kulturako Mari pertsonaia mitologikoari "dama" (Anderea) deitzeak aitzineko jendeek zioten errespetuaren ezaugarri adierazgarri bat da, beldurra baino errespetua ziotela agerian uzten baitu. Hemen jasoak dauden deitura batzuk: Anbotoko Mari edo Anbotoko Dama, Aralarko Dama, Txindokiko Dama, Aizkorriko Dama, Mondarraingo Dama,  edota Murumendiko Dama
Fitxategi:Aketegi argazki zaharra.jpg|alt=Indalecio Ojangurenen argazkia. Aketegi, 1946.|Aketegiko gailurra.
Fitxategi:Murumendi Gipuzkoako mendia.jpg|alt=Murumendi, Mariren egoitza bertan legoke|Mendi gailurretan Mari ikusi zezaketen baina bere egoitzak lurpeko kobazuloetan aurkitzen ziren. Argazkian Murumendi.
Fitxategi:Cueva de Mari entrada 1.JPG|Mariurrika Kobea Anboton, Mariren egoitza
Fitxategi:Mari (euskal mitologia) - Midjourney AI bertsioa.png|Mari (euskal mitologia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Signore delle Cime, Les Chanteurs Pyrénéens De Tarbes et Les chanteurs montagnards de Lourdes (Youtube)*
* Elkarrizketa RAIn (2018/3/10), De Marzi "commendatore della reppublican" izendatu dutelako. Abestiaren jatorria aipatzen da (italieraz)
Chicago (ibaia)

**Chicago ibaia** 251 km luzeko ur-ibilgua da, hiriaren erdigunea zeharkatuz Chicago hirian zehar doana. Nahiz eta ez den bereziki luzea, ibaiaren ezaugarri nagusia higiene-arrazoiak zirela medio XIX. mendean egindako ingeniaritza zibileko obra da. Obra horrek uren norabidea aldatu zuen, eta bere fluxua hegoalderantz bideratu zuen, Michigan aintziratik urrun, non lehenago itsasoratzen zen, Mississippi ibaiaren arrorantz. San Patrizio egunean bertako urak berdez tindatzeko ohituragatik ere ezaguna da ibaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hanburgoko Estatu Opera

**Hanburgoko Estatu Opera** () Hanburgo hirian dagoen opera-antzokia da. 

## Historia 
Aurretik hiriak opera-konpainia bazuen ere, 1826ko maiatzaren 18an eraikin berri baten funtsezko harria jarri zuten,  izenekoa, gaur egun Opera eraikitzen den lekuan egurrezko egitura zahar eta hondatua ordezkatzeko. Antzokia eraikitzen urtebete baino gutxiago eman ondoren inauguratu zuten, 2800 ikuslerentzako tokia izanda, eta Ludwig van Beethovenen *Egmont* lana estreinatuz. 1943ko abuztuaren 2ko gauean, aireko bonbardaketek eraikina partzialki suntsitu zuten: altuera baxuko aireontzi batek hainbat petrolio- eta fosforo-tanke isuri zituen sabaira, eta su eman zion. 1946ko urtarrilean, aurrekoaren hondakinei buruzko behin-behineko auditorio bat berreraiki zen, eta antzokiak ateak ireki zituen berriro, *Le nozze di Figaro*-ren ekoizpen berri batekin. Operak horrela funtzionatzen jarraitu zuen 1953ra arte, zati batean suntsitutako eraikina eraisteari ekin zioten arte.

## Kanpo estekak
Opera-antzoki

[thumb|Buenos Airesko [Teatro Colóngo areto nagusia]]
**Opera-antzokia** edo, besterik gabe, **opera** opera-piezak antzezteko bereziki sortutako eraikina da, nahiz eta beste arte eszeniko batzuen interpretazioa ere posible izan. Opera-antzoki askotan, opera denboraldia ballet denboraldiaren ondoren izaten da.

Opera publikoko lehen aretoa Veneziako San Cassiano antzokia izan zen, 1637an bere ateak ireki zituena. Italiak, bere opera-tradizioa duela mende askotatik ezaguna den herrialdeak, horietako asko ditu oraindik. Henry Purcellen garaian, ez zegoen bakar bat ere Londresen. Alemanian, lehenengo aretoa 1678an ireki zuten. Estatu Batuetako lehen opera-antzokiek askotariko emanaldietarako balio zuten, eta, bertan, komunitate-dantzak, azokak, antzerki-piezak, vaudeville eta beste musika-ekitaldi batzuk ere hartzen zituzten.

## Ezaugarriak 
Opera askok eskala handiko ekoizpenak eskatzen dituztenez, opera antzokiak zabalak dira — normalean 1.000 eserleku baino gehiago, askotan milaka batzuk —. Opera askok ez dute tamaina handiko produkziorik behar eta antzoki txikiagoetan aurkez daitezke.

Areto tradizional batean, auditoriumak ferra-forma du, eta haren tamainak zehazten du edukiera. Alboetan, balkoiak eta palkoak daude. Normalean lubaki bat izaten du, eta bertan orkestra bat egon daiteke, musikariak auditoriumekoa baino maila baxuagoan eserita, haien interpretazioak agertokiko ahotsena isil ez dezan. Opera orkestra baten tamaina aldatu egiten da, baina opera, oratorio eta erromantizismoaren garaiko obra batzuetarako, interpreteen kopurua 100era irits daiteke.

Opera batek pertsonaia, abesbatza, dantzari eta supernumerario ugari izan ditzake. Horregatik, opera antzoki batek kamerino asko izan behar ditu. Sarritan, jantziak eta eszenografia egiteko tailerrak ere hartzen dituzte, baita makillajea, maskarak eta entseguei eskainitako espazioak erreserbatu eta prestatzeko beste espazio batzuk ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baud (telekomunikazioa)

thumb|Lehen telegrafoetako baten eskema
Telekomunikazioetan, informatikan eta elektronikan, **baud** batek komunikazio-kanal baten bidez transmititzen den informazioa modulatzen duen abiadura adierazten du. Haren ikurra **Bd** da, eta segundoko transmititutako pultsu-kopurua adierazten du.

Hala ere, ez dugu nahasi behar *baud rate* edo baud-abiadura eta bit-tasa, transmititutako seinaleztapen-gertaera bakoitzak bit bat edo gehiago garraia baititzake. Bulkadak bi balio izan ditzakeenean bakarrik, 0 eta 1, halako moldez non seinale-gertaera bakoitzak bit bakarra garraiatzen baitu, bat datoz baudetako modulazio-abiadura eta segundoko bit-transmisioaren abiadura.

Bauda transmisio telegrafikoen abiadura neurtzeko erabili zen hasiera batean, eta Jean Maurice Émile Baudot ingeniari frantsesaren izena hartu zuen (Baudot kodearen asmatzailea), hura izan baitzen lehen aldiz horrelako neurriak hartzen zituena.

Bauda ez da Nazioarteko Unitate Sistemaren unitate bat, baina haren nomenklatura-arauei jarraitzen die, beraren sinboloaren lehen letra maiuskula da, izen osoa minuskulaz idazten da. eta multiploek haren aurrizkiak erabiltzen dituzte.

* 1 kBd (kilobaud) = 1000 Bd
* 1 MBd (megabaud) = 1000 kBd
* 1 GBd (gigabaud) = 1000 MBd

## Adibideak 
* Teletipo-makinen kasuan (gaur egun zaharkituta daude baina) transmisio-abiadura 50 baudekoa izan ohi zen. Kasu horretan, gertaerak 1 (+), 0 (-) polaritate-aldaketa hutsak zirenez, gertaera bakoitzak bit edo oinarrizko bulkada bat adierazten zuen, eta segundoko bit-transmisioaren abiadura bat zetorren baud- abiadurarekin.
* Hala ere, kodetze-maila bat baino gehiago erabiltzen dituzten modemekin adibidez, faseko modulazioaren bidez, gertaera bakoitzak bit bat baino gehiago irudika ditzake, eta, beraz, dagoeneko ez dira bat etorriko bi magnitudeak. Adibidez, 2400 bit/s-ko abiaduran transmititzen duen modem batek segundoko 600 baud izan ditzake. Horrek esan nahi du seinaleztapen-gertaera bakoitzeko informazio kodetuko 4 bit transmititzen direla.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Banda-zabalera
* Modema
* Modulazioa
* Kodetutako pultsuen bidezko modulazioa
* Serieko ataka
* Bit-tasa

## Kanpo estekak 
* ndoni, Sagarna (1988-12-01). «Videotex sistemaren etorkizun hurbila». *Zientzia.eus* (en euskera).
Spitz (txakurra)

**Spitz** motako txakurrak txakur-arrazen artean ezaugarri komun hauek dituzten txakur batzuk dira. 

## Ezaugarriak 
Bi ile-geruza dauzkate txakur hauek, lehena laburra eta artile tankerakoa, eguraldi txarretik babesten dituena; eta bigarren geruza ile luzekoa, leuna eta gorputzetik askatua. Burua ile laburrez estalia dute, azeriarena gogorarazten du formaz, belarri txiki eta puntazorrotzekin, beroaren galera eta izozte-arriskua ebitatzeko. Isatsa altxatua eta bizkar gainean kurbatua eroaten dute ohikoan. Artikoko txakurren antza dutela esan daiteke. 

Nazioarteko Federazio Zinologikoak (NFZ) bi ataletan sailkatzen ditu spitz arrazak, gehienak 5. taldearen barruan, bi azpitaldetan, Europako spitzak eta Asiako spitzak eta antzeko arrazak. 

## Sailkapena eta iruditegia 
Spitz izena duten arraza batzuk ere badaude, NFZk ehizako txakur nordiko izendatzen dituena, 2. atalean sailkatuak.

### Europako spitzak 
### Asiako spitzak eta antzeko arrazak 
### Txakur nordikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merak-Saktenpata

**Merak-Saktenpata** Bhutango bertako zaldi arraza bat da. Bera tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik merak-saktenpata zaldi arraza ponien sailkapen taldean sartzen da.

Kopuruz oso urri, bereziki Bhutango ekialdean da, Trashigang dzongkhag edo distritoan aurkitu daiteke. 

## Arrazaren historia 
Arrazak Merak eta Saktenen dauka jatorria, eta handik hartzen du bere izena.

Bhutanen aurki daitezke bertako lau zaldi arrazetako bat da, beste hirurak Yuta, Bhutandar ponia eta jata izanik.

## Arrazaren egoera 
Kopuruz oso urria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiroyuki Asada

**Hiroyuki Asada** (Yokohama, Kanagawa, Japonia, 1968ko otsailaren 15a) manga artista japoniarra da, Tegami Bachi ("Letter Bee") fantasia gaslamp serieagatik ezagunagoa. Sortu zuen lehen manga serieak I'll zuen izena, eta saskibaloiari buruzko serie bat zen. Asadaren manga guztiak *Genkki*(Hilero japoniarrez) *Shōnen Jump*-en hileroko antologian serializatuak izan ziren (ordutik ez da jarraitua izan; Tegami Bachi orain bere ordez agertzen da Jump Square). 1986an egin zuen debuta. Zaleen base bat erosi zuen Mint: Sleeping Rabbit, Renka by degrees filmarekin, eta bere ospea hobetu egin zen I 'll filmarekin. Bere bizitza pertsonalean, Shou Tajima (hobeto ezagutzen da Psych) eta Takeshi Obata (hobeto ezagutzen da Hikaru no Go eta Death Note) eta bere sorkuntza jarduera "AQUARIOS 3".

## Lanak 
### Manga 
* *Hades* (oneshot)
* *Bad da ne Yoshiokun!*
* *Menta: Untxi Lokartua*
* *Renka*
* *Indiako uda* (Indian Summer, oneshot)
* *Banoa* (I'll)
* *Tegami Bachi* 
* *Pez* (oneshot)

### Beste obra batzuk 
* *Animo mutilak!!* (anime, pertsonaia originalen diseinuak, 2016)
* *Akanesasu Shoujo* (multimedia-frankizia, pertsonaien diseinua eta arte kontzeptuala, 2018)
* *Dororo* (2019) (anime, jatorrizko pertsonaien diseinuak, 2019)

## Kanpo estekak 
* Hiroyuki Asada.com
Figaroren ezteiak

***Figaroren ezteiak*** () Wolfgang Amadeus Mozart musikagilearen lau ekitaldiko opera bufo bat da, Lorenzo da Ponteren italierazko libretoa duena. Berez Pierre Augustin Caron de Beaumarchaisen *La Folle Journée, ou le Mariage de Figaro* antzezlanean oinarrituta dago. 1785 eta 1786 artean idatzia, 1786ko maiatzaren 1ean estreinatu zuten Vienan, Mozartek berak zuzendua.

Mozarten konposiziorik onenetako bat eta musikaren historiako operarik garrantzitsuenetako bat da. Bere garaian kritika asko jaso zituen arren, arrakasta handia lortu zuen antzezpenetan. Obra honekin hasten da Mozarten eta Da Ponteren arteko lankidetza, operaren historiako emankorrenetako bat, zeinetatik generoko hiru maisulan atera ziren: *Figaroren ezteiak*, *Don Giovanni* eta *Così fan tutte*.

## Sinopsia 
Istorioa Sevillan garatzen da, XVIII. mendearen bigarren erdian, eta Almavivako kondearen jauregian kokatzen da. Rosina bere emazte bihurtu da dagoeneko, kondesa, baina kondea Susanna gaztearen mesedeen bila dabil, Figaroren emaztegaia baita, kondearen morroia. Istorioa korapilatu egiten da Almavivako kondeak jakiten duenean bere morroi Cherubinok interes handia duela kondesarengan, eta, horregatik, aldamenetik kendu nahi du gerrara bidaliz. Figaro, Susanna eta kondesa ados daude kondearen asmoak oztopatzeko eta bere desleialtasuna agerian uzteko. Baina, bitartean, Figaro Bartolo eta Marcellinarekin eztabaidatzen ari da, eta honek Figaro bien semea dela jakiten du. Egunaren amaieran, protagonista guztiak jauregian daude, eta han izaten dira nahasteak, azkenean kondea eta kondesa adiskidetu eta Figaro eta Susanna ezkon daitezkeen arte.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamyxin

**Kamyxin** (, Errusiako Volgograd oblasteko hiria da. Volgogradeko urtegiaren eskuineko ertzean dago (Volgaren ibilguan), Kamyxinka ibaiaren estuarioan. Oblasteko hiriburua den Volgogradetik 167 km iparraldera eta Saratovetik 175 km hegoaldera dago. 2009an, 117.297 biztanle zituen.

## Historia 
[ezkerrera|thumb| [Volga|Volgako mapa errusieraz. Bertan, Kamyxin (Камышин) agertzen da bere behe ibilbidean]]
[ezkerrera|thumb| [XX. mendea|XX. mendearen hasiera, Kamyxingo Volgaren bazterra]]
Kamyxin 1667an sortu zen Kamyxinka ibaiaren ezkerraldean. Ingurua antzinatik da famatua Don eta Volga arroen arteko lurreko pasabide azkarra izateagatik itsasontzientzako, Kamyxinka (Volgaren ibaiadarra) eta Ilovlia ibaiaren (Donaren ibaiadarra) iturburuak 4 km-ra baino ez daudelako. Beraz, konexio hori khazariarren herrialdearen aurkako inbasio bide bat izan zen. XVI. mendean, Selim II.a sultan turkiarra, leku horretan ubide bat eraikitzen saiatu zen. Urte batzuk geroago, Pedro I.ak gauza bera egiten saiatuko zen, zeinak, langileak babesteko, gotorleku bat eraiki zuen. 1710ean, biztanleria osoa kontrako ertzean kokatutako gotorlekura joan zen. Herriak *Dmitrievsky* zuen izena. 1780an, *Kamyxin* izatera pasatu zen, eta, Katalina II.aren borondatez, hiri estatusa jaso zuen. XIX. mendean, hiria merkataritza-herri bilakatu zen zerrategi eta haize-errotekin. Aspalditik famatua da sandia ekoizteagatik.

## Geografia 
### Klima 

## Demografia 
## Pertsona ospetsuak 
* Viktor Txernov (1873 - 1952), politikaria.
* Aleksei Maresiev (1916 - 2001), Bigarren Mundu Gerran sobietar hegazkinlari aparta.
* Denis Kolodin (*1982 -), futbolaria.

## Senidetutako hiriak 
* Opava, Txekiar Errepublika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kamyxini buruzko informazioa
*  [Kamyxini buruzko informazioa, webgunea
* http://maps.vlasenko.net/?lon=45.42&lat=50.10 Mapa topografikoak