Moskvaren hondoratzea

'*Errusiaren *Moskva* gerraontzia*'*,* Errusiako Itsaso Beltzeko Flotaren intsignia-ontzia, **2022ko apirilaren 14an hondoratu** zen, Ukrainako errusiar inbasioaren testuinguruan. Ukrainako funtzionarioek esan zuten beren indarrek itsasontzia R-360 Neptune ontzien-aurkako misilekin jo zutela; Errusiak, berriz, itsaso ekaitsuetan jatorri zehaztu gabeko sute baten ostean hondoratu zela esan zuen.

Gurutzaontzi hau Bigarren Mundu Gerra amaitu zenetik gerra-testuinguruan hondoratu den Errusiaren gerraontzirik handiena da; gainera, 1905eko Errusiar-Japoniar Gerratik hondoratutako lehen intsignia-ontzi errusiarra da. Errusiaren arabera, ontzitik 396 tripulatzaile ebakuatu zituzten, marinel bat hil eta beste 27 desagertu ziren arren; halere, egiaztatu gabeko biktima gehiagoren berri eman da.

## Testuingurua 
2022ko otsailean, Errusiaren Itsaso Beltzeko flotaren intsignia-ontziak, *Moskva* misildun kruzero gidatuak, Sebastopoletik irten zen 2022an, Ukrainako errusiar inbasioan parte hartzeko.  Hala, ontzia Ukrainako Indar Armatuen aurka erabili zuten  Sugeen Uharteko erasoan, Errusiako *Vasily Bykov* patruila ontziarekin batera . *Moskvak* irrati bidez uharteko soldaduekin konkaktuan jarri eta errenditzea eskatu zien, soldaduek orain ezaguna den "gerraontzi errusiar, joan zaitez pikutara!" erantzuna jasoz. Horren ostean, kontaktu guztiak galdu ziren Sugeen uhartearekin, eta hamahiru kideko ukrainar talde ukrainarra harrapatu zuten errusiarrek.

## Hondoratzea 
### Ukrainaren arabera 
Misil batek ontzia jo zuenaren ezagutzen den lehen informazioa 20:42an argitaratu zen, 2022ko apirilaren 13an –Ukrainako orduan (EEST, UTC+3)–, Ukrainako boluntario batek armadarekin lotutako Facebook-eko argitalpen batetan. Beranduago, arratsalde hartan, Oleksi Arestovytx-ek, Presidentearen kontseilariak, jakinarazi zuen *Moskva* sutan zegoela itsaso zakarrean eta Odesako Gobernadore den Maksym Martxenkok ofizialki baieztatu zuen Ukrainako indarrek *Moskva* jo zutela R-360 Neptune ontzi-aurkako misilekin, zeinak "kalte oso larriak eragin zituen" ontzian. 

Apirilaren 14ko goizeko 12:43an (EEST, UTC+3), Ukrainako Hegoaldeko Komandoak bideo bat argitaratu zuen Facebook-en, *Moskva* ontziak Neptune misilen ondorioz kalteak jaso zituela adierazten zuen informazioarekin batera. Informazioaren arabera, ontzian sua zegoen, bai eta, honen inguruan, beste ontzi batzuk, "[ontzia] laguntzen saiat[zen] z[ir]en[ak]". Hala ere, "ekaitz batek eta munizio-leherketa indartsu batek gurutzaontzia irauli eta, ondorioz, hondoratzen hasi zen".

### Errusiaren arabera 
Martxenkok informazioa argitaratu eta ordu batzuetara, Errusiako Defentsa Ministerioak esan zuen su batek ontziko munizioa lehertu zuela, ontzia larriki kaltetuz, Ukrainaren misil-jotze bati buruzko erreferentziarik eman gabe. Ministerioak, halaber, apirilaren 14an esan zuen gurutzontziaren misil-sistemek ez zutela kalterik, sua marinelek itzali zutela eta ontzia portura eramateko ahaleginak egiten ari zirela. Geroago, apirilaren 14an otaindik, Errusiako ministerioak esan zuen *Moskva* hondoratu egin zela, atoian zeramaten bitartean, eguraldi ekaitzdunaren ondorioz, eguraldia epela omen zen arren. Apirilaren 15ean, ontziaren hondoratzearen berri eman zen laburki Errusiako albistegietan eta telebistan, non zergatia "itsaso ekaitztsuak" izan zirela esan zen. *Moskva*, sutan zela, Sebastopolgo porturantz zihoala zirudien;

Hodeiak ezabatzeko gai den irekiera sintetikoko radarra (SAR) duen satelite baten irudi batek agerian utzi zuen 2022ko apirilaren 13ko arratsaldeko 18:52an (UTC+3) *Moskva*  posizioan kokatuta zegoela,  Odesatik 80 itsas miliara –100 kilometro inguru–, hegoaldera, Sugeen Uhartetik ekialdera eta eta  Ukrainako kostaldetik 50 itsas miliara –90 kilometro inguru–. Azterketa batek, gainera, iradoki zuen hori ez zela ontzia hondoratzea eragin zuen kalteak gertatu eta askora. Irudian, halaber, gurutzaontzia beste ontzi batzuekin batera zihoala ikus zitekeen. Errumaniako eta Turkiako agintariek *Moskva* hondoratu egin zela adierazi zuten apirilaren 14ko goizaldeko 03:00etarako, tokiko orduan –UTC+3.

### Ustezko misil-erasoa 
[thumb| [R-360 Neptune misilen jaurtigailu bat, Kievetik gertu, 2019an.]]
Apirilaren 15ean, AEBetako goi-kargu batek adierazi zuen uste zutela *Moskva* bi Neptune misilek jo zutela; ontzia Odesako kostaldetik 65 nmi-ra –120 km– zegoenean, hegoaldera. Haren arabera, ontzia bere kabuz jarraitu zuen aurrera, apirilaren 14an hondoratu baino lehen. Funtzionarioak ere esan zuen inteligentziaren balorazioak adierazi zuela misil-jotzearen garaian biktimak zeudela, baina ezezaguna zela zenbakia. Ukrainako misilak Odesatik gertuko lehorreko jaurtigailu batetik jaurti zituzten, *Moskva* 60-65 itsas miliara zegoenean –111-120 kilometro inguru– . Baliteke, ere, *Moskva* hondoratzeko operazioan Bayraktar TB2 UCAVak erabili izana laguntza moduan, distrakzio gisa.

*Moskva* maila hirukoitzeko aire-defentsa batekin hornituta zegoen, ailegatzen ziren Neptune misilak atzemateko aukera egokia eman zezakeena, radarra detektatzeko 3-4 minutuko abisuarekin. Halere, ez zen egon sistema hauek aktibatzen zireneko seinalerik –besteak beste, S-300F eta OSA lurrazaleko misilak, blokeo elektronikoa edo, azken aukera modura, AK-630 hurbileko arma-sistemen erabilera–. Tayfun Ozberk-ek –Turkiako *Defense News*eko korrespontsalak– iradoki zuen ontziko radarrak ez zirela iristen ziren Neptune misilak detektatzera edo, bestalde, ontzi-defentsak ez zeudela prest atzemandako mehatxuari aurre egiteko –bigarren kasu horretan, horrek esan nahiko luke tripulazioak entrenamendu-falta zuela larrialdiko egoera horietarako–. Anders Nielson analista militar daniarrak argudiatu zuen operadoreen nekea ere faktore garrantzitsua izan zitekeela; izan ere, ontziak zuen sistemekin esperagarria liteke gurutzontziak bizirik irautea; izan ere, salba-borrokako eredu batek iradoki zuenez, Ukrainak gutxienez hamaika Neptune misil jaurti beharko lituzke aldi berean; Moskvak horietako sei garaitu zitzakeen, eta gainerako bostek beren defentsak zeharkatu eta itsasontzia jo beharko zuten, ontzia hondoratzeko adina kalte sortu ahal izateko. Hala ere, eredu horrek esan ez du kontutan hartzen  inpaktuaren ondorioko munizio-leherketak, eta, horregatik, iradoki da kalteak gaizki kontrolatzeak, erdi-mailako profesionalak erabili beharrean errekrutak erabiltzeak eta konpartimentazio eskasak lagundu zutela gurutzaontzia hondoratzen. Argazki-frogengatik, bazirudien misiletako bat zubi azpian lehertu zela.

### Ontziaren hondoratzearen irudi eta bideoak 
Apirilaren 18rako, bi irudi eta 3 segundoko bideo-klip labur bat zeuden sare sozialetan, sutearen ondoren eta azken hondoratzearen aurretik *Moskva* erakusten zutenak. Irudiek egun argitan ababorrean eskoratutako itsasontzi bat erakusten dute, itsasoa bare dagoela, eta non suak kalte handiak eragin dituen gainegitura zentralaren inguruan. Gainera, flotazio-lerroan zuloak ikus zitezkeen, bai eta salbamendu-baltsa gehienak falta zirela; hau da, tripulazioaren zati bat ebakuaturik zegoela une horretarako. CNNren arabera, "Errusiaren erreskate-atoiontzi handi bat ikus daiteke gerraontzia urruneko [istriborreko] aldean". Halere, *The Guardian* eta CNNk independenteki kontsultatutako analistek baieztatu zuten irudiek *Moskva* erakusten zutela.

Ukrainako iturriek apirilaren 15ean jakinarazi zutenez, *Moskva*ko tripulazioko kide batzuk hilda zeuden; horien artean, 43 urteko Anton Kuprin lehen-mailako kapitaina, ontziaren buru zen ofiziala leherketa gertatu zen unean. Apirilaren 15ean ere, goi-funtzionario estatubatuar batek esan zuen Gobernuak ere uste zuela biktimak egon zirela. Ameriketako Estatu Batuetako Defentsa Departamentuak, apirilaren 18an egindako informazio-saio batean, Defentsako goi-funtzionario batek jakinarazi zuen salbamendu-txalupak ere ikusi zituztela uretan, marinelak barruan zituztela, baina ez zutela zenbaketa zehatzik. *Novaya Gazeta Europe* egunkari independente errusiarrak jakinarazi zuen 40 marinel inguru hil zirela hondoratzearen unean. Era berean, lekuko baten arabera, 200 bat marinel zauritu ziren Krimeako ospitale batean.

Errusiako Defentsa Ministerioak, ontzia hondoratu eta gutxira, esan zuen tripulazioa ebakuatu egin zutela, Apirilaren 16an, Errusiak bideo bat zabaldu zuen, ustez, Sebastopolen, *Moskva*ko ehun bat marinelekin egindako bilera bat erakusten zuena, Itsas Armadako komandanteburu den Nikolai Jevmenov almirantearekin batera. Azken horrek esan zuen ere marinelek Itsas Armadan lanean jarraituko zutela. *Naval News*ek, bestalde, jakinarazi zuen Errusiako Defentsa Ministerioaren bideoak 240 pertsona inguru bizirik atera zirela erakusten zuela, tripulazioaren erdia gutxi gorabehera.

Apirilaren 22an, Errusiako Defentsa Ministerioak komunikatu bat kaleratu zuen, baieztatuz *Moskv*ako marinel bat hilda zegoela eta beste 27 desagertuta zeudela. Era berean, adierazi zuten tripulazioko 396 kide erreskatatu zituztela.

## Inpaktua 
Ukrainak ontzia misilekin egindako eraso batean hondoratua izan zela dioen informazioa egia izatekotan, *Moskva* Bigarren Mundu Gerraz geroztik borrokan hondoratutako gerraontzi errusiar handiena izango litzateke –halere, antzeko tamainako gerraontzi bat hondoratu zen azken aldia Argentinaren ARA *General Belgrano* gurutzaontzia izan dugu, 1982an *Royal Navy* britainiarraren *Conqueror* itsaspekoak hondoratutakoa Malvinetako Gerraren testuinguruan–. halaber, 1905ean *Knyaz Suvorov* korazatua hondoratu zenetik, Errusia-Japonia Gerraren Tsushimako guduaren testuinguruan, gerra-garaiko lehen errusiar intsignia-ontzi baten galera da ere. Ukrainako baieztapenak egiazkoak izatekotan, *Moskva* misil batek erabiliz suntsitutako gerraontzirik handiena izan liteke, Carl Schuster AEBetako Armadako kapitain erretiratuak eta Ameriketako Estatu Batuetako Pazifikoko Aginteko Inteligentzia Bateratuko Zentroko operazioen zuzendari-ohiak diotenez.

*Moskva* Errusiaren Itsaso Beltzeko Flotaren helmen luzeko aireko defentsarako S-300F misil-sistema zuen gerraontzi bakarra zen. *Moskva*k ez zuen misilik jaurti Ukrainan lehorreko helburuen aurka, baina laguntza antiaereoa eman zien hori egin zuten ontziei; ondorioz, bere hondoratzeak Errusiako ontziak, orain hain babestuta ez zeudenak, kostaldetik urruntzea eragin zuen. Hala ere, ez dago argi Ukrainak bere kalteberatasun handiena aprobetxatu ahal izango duen.

*Moskvaren* bi ontzi biki Ekialdeko Mediterraneoan zabaldu zituen arren, 2022ko otsailetik aurrera, Turkiak Itsaso Beltzerako pasabide diren itsasarte turkiarrak itxi ditu gerra luzatzen den bitartean, Montreuxeko Konbentzioari jarraiki. Beraz, Errusiak ezin du ontzirik bidali galdutako *Moskva* ordezkatzeko bere flotaren gainerako baseetatik, behintzat, Turkiaren subiranotasuna urratu gabe.

2020an, Errusiako Eliza Ortodoxoaren Sebastopol Barrutiko artzapezak esan zuen *Vera Cruz*aren ustezko zati bat *Moskva*ren kaperan gordeko zela. *Vera Cruz* gurutzea fededunek Jesus gurutziltzatu zuten gurutzea dela diote askok, eta, beraz, oso erlikia arraroa eta garrantzitsua kristau askorentzat. Hondoratu ondoren, erlikia itsasontziarekin hondoratuko ote zen pentsatu zuten iturri askok.

## Ondorioak 
[thumb|[Ukraina|Ukrainako posta-zigilua, soldadu ukrainar bat *Moskva* kruzero errusiarrari erdiko hatza altxatzen irudikatzen duena, hondoratu baino bi egun lehenago igorritakoa.]]
Jake Sullivan-ek, Ameriketako Estatu Batuetako Segurtasun Nazionaleko aholkulariak, adierazi zuen *Moskva* hondoratzea "kolpe handia" izan zela Errusiarentzat, eta Mosku banatu egin zela gaitasunik gabeko narratiba baten eta erasotua izan dela dioen beste baten artean. Sasaki Takahiro-k, Hiroshimako Unibertsitateko Errusiako segurtasun politikako irakasle gonbidatuak, *The Asahi Shimbun* egunkarian adierazi zuen *Moskva*ren hondoratzea *Yamato*ren hondoratzearekin, Japonia inperialeko korazatuarekin, alderatzen dela. John Kirby-k, AEBetako Defentsa Departamentuko bozeramaileak, adierazi zuen *Moskva*ren misio nagusia Errusiako Indarrak Itsaso Beltzean airetik defendatzea zela, eta ontziaren hondoratzeak, beraz, "eragina izango duela gaitasun horretan, epe laburrean".

*Forbes Ukraine*k 2022ko apirilaren 14an egindako azterketa baten arabera, *Moskva* hondoratzea Errusiako militarrek orain arte izan duten galerarik garestiena da, eta ontzia ordezkatzeak 750 milioi dolar inguruko kostua izango luke.

Errusiak ez zuen baieztatu misil ukrainarrek ontzia harrapatu zutenik; hala ere, *Reuters*ek jakinarazi zuen apirilaren 15eko goizean Errusiak errepresalia-misilen eraso bat egin zuela *Luch Design Bureau* misil-fabrikaren aurka, Kieven, non ustez erasoan erabilitako Neptune misilak diseinatu eta egin ziren.

*Moskva*ren hondoratzea Ukrposhta-k milioi bat zigilu salgai jarri eta bi egunera gertatu zen, "gerraontzi errusiar, zoaz pikutara!" legendarekin, zeinetan soldadu bat ikusten baita erdiko hatza ateratzen *Moskva*ri; ondorioz, ontzi-hondoratzeak zigiluaren salmentak bultzatu ziren Ukrainan. Ukrainako pertsona batzuk ilaran egon ziren bi ordu baino gehiago zigilua lortzeko. *Moskva* hondoratzeak, seguraski, ukrainar askoren morala goratu zuen, eta indar errusiar inbaditzaileena kaltetu. Oleksi Neizhpapa, Ukrainako Itsas Indarren komandantea, Moskva hondoratzeagatik promozionatu zuten.

Errusiako komunikabideek laburki baino ez zuten hitz egin historiaz; prentsa-artikuluek, berriz, suteak itzaltzeko sistema zaharkituak deskribatzen zituzten, eta esaten zuten hondoratzeak ez zuela eraginik izango gerran. Hala ere, BBCk "hunkitu" gisa deskribatu zuen Vladimir Bortko zinema-zuzendari eta Estatuko Dumako kide-ohia, *Moskva*ren patua "gerrarako arrazoia" zela esan zuenenean –elkarrizketa-saio batean, gonbidatu gisa–. Sergei Markov Errusiako esatari eta Kremlinaren aldekoak, BBCren *Radio 4*eko "The World at One" saioan adierazi zuen gurutzaontzia Norvegiatik bidalitako misilek harrapatu zutela, ontziaren defentsa elektronikoak Estatu Batuek neutralizaturik zituenean. Errusiako beste komunikabide batzuek ere esan zuten ontzia AGM-119 Penguin misil norvegiar batek jo zuela.

Ukrainako argitalpen batek eta defentsako bi analistek hondoratzearen ondoren idatzi zuten *Moskva*k ojiba nuklearrak garraiatzeko gaitasuna zuela, eta bi ojiba nuklear eraman zitzakeela hondoratu zenean. Inguruko nazioei dei egin zieten istripu nuklear baten inguruan ikerketa bat has zezaten. Litekeena da gurutzaontziak ojiba nuklearrak eramatea bere P-500/P-1000 ontzien aurkako misiletarako, baina ez dago hori egin zuela adierazten duen frogarik. Defentsako goi-funtzionario estatubatuar batek, bestalde, adierazi zuen itsasontzian ez zegoela arma nuklearrik hondoratu zenean.

Jakinarazi zenez, Errusiako Armadak *Kommuna* salbamendu-ontzia bidali zuen *Moskva*rantz, *AS-28* urperagarria barruan zuela, zortzi ontziko konboi baten barruan. *Kommuna* zerbitzu aktiboan dagoen ontzirik zaharrena da, 110 urte dituena eta Errusiako Armada Inperialetik heredatuta dagoena. *Moskva*ren tamainagatik eta pieza bakar batean hondoratu zelako, uste da ontzia azalera ateratzea ez dela oso praktikoa. Helburua, ziurrenik, enkriptazio-materiala, armak, gorpuak eta atzerriko potentziek interesa izan dezaketen beste material sentikor bat berreskuratzea da. *Kommuna*k Itsaso Beltzeko Flotan du oinarria eta Sebastopoletik nabigatzen du; hala ere, ontzia hondoratu zen lekuan egoteak Ukrainako indarren erasoen aurrean utziko luke *Kommuna*. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak