open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Transmedia narrazio

**Transmedia narrazioa** euskarri desberdinen bidez eraikitzen den istorioa da. Hedabide eta plataforma bakoitzak berezkoagoak dituen errekurtsoak erabiltzen ditu kontakizuna osatu eta ikus-entzuleak edo audientzia engaiatzeko. Narratiba berriak bilatzen dituen kontzeptua da, eta kontakizunaren protagonista bihurtzen dute audientzia, bakoitzaren eskuetan egongo baita narrazio transmediak eskainitako aukeren kudeaketa: sakontasuna, ordena, interakzioak eta abar.

## Definizioa eta ezaugarriak 
Transmedia narrazioak audientziak istorioarekin engaiatzea sustatzen duten narrazioak dira, horiek kontsumitzeaz gain, narrazio berriekin hedatzeko aukerak baliatzen dituzte. Blogak, Youtube, Vimeo, Twitter, Facebook eta Instagram bezalako komunikazio-sareek sustatzen dituzten ekoizpenek audientzia engaiatzea sustatzen dute, audientziari edukiaren parte izateko aukera emanez.

Paula Almirón-Chamadoirak horrela definitzen du: Transmedia kontakizunak, medio eta interfaz desberdinak erabiltzen dituzten narrazioak dira, eta ikusleak kontakizunaren zabalkunde eta hazte-prozesuaren protagonista bihurtzen dira. Ikuslea ekoizle eta parte hartzaile bihurtzen da, engaiatu egiten da. Istorioak garatzeko medio asko erabiltzean baino transmedia narrazioaren oinarrian dago osagarritasuna eta teknologia digitalek ahalbidetzen duten elkarreragina eta komunikazio-eredu tradizionalaren haustura. Dagoeneko, igorle eta hartzailearen arteko lotura ez da norabide bakarrekoa eta kontakizuna ez da produktu itxia. Behin eta berriro istorioak ikusi, erabili, berregin eta konpartitu daitezke etengabeko moldaketa prozesuan. Metraje luzekoa, telesaila, bideo-jokoa, kromo bilduma, liburuak eta kamisetak izan daitezke istorio bat garatzeko orduan aukeran dauden euskarrietako batzuk eta horiek eta gehiago erabili izan dira Star wars, Lost, Sophia's diary ala Harry Potter bezalako produkzioetan.

Transmedia produktuak diseinatzerakoan, interesgarriagoak diren medioak zeintzuk diren aztertzen da eta bakoitzean istorioaren zein osagarri garatuko den erabakiko da. Transmedia narrazioetan hedabide tradizionalak (inprimatuak eta ikus-entzunezkoak), ekitaldi publikoak (performanceak, rol jokoak...) eta, besteak beste, internet, telefono mugikorrak eta bideo-jokoak erabili daitezke.

## Teorialariak 
* Henry Jenkins
* Carlos A. Scolari

## Transmedia proiektuak Euskal Herrian 
* ***Black is Beltza*** (2018, Fermin Muguruza)
* ***KlisKlasIK*** euskarri ezberdinetan oinarritutako irakurketa kluba (2018, Galtzagorri elkartea)
* **GO!AZEN** telesaila (2016 ETB)
* **SOKA, Euskal Dantzaren Urratsetan (**2016, EKE)
* ***Tranxlan*** (2012, Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren Astean)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* J de la Fuente Prieto, P Lacasa Díaz, R Martínez-Borda (2019): *“Adolescentes, redes sociales y universos transmedia: la alfabetización mediática en contextos participativos*”. Revista Latina de Comunicación Social, 74. eta.172-196. orr. (ES)
* Narrativas transmedia (2018, MEC)
Dezibel

**Dezibela** (**dB**) unitate logaritmiko bat da, bi magnituderen arteko erlazioa neurtzen duena. Akustikan, elektronikan, telekomunikazioetan eta kontrolaren teorian erabiltzen da nagusiki. Magnitude biren arteko erlazioa adierazteko erabili daiteke, edo, balio bietako bati erreferentziazko balio bat ematen zaionean, balio absolutu bat adierazteko.

Dezibela **Bel** unitatearen hamargarren bat da, hau da, bel bat hamar dezibel dira. Praktikan oso arraroa da Bel unitatea aurkitzea, **dezibela** erabiltzen da. Izena Alexander Graham Bellengatik datorkio.

Dezibel bat hamar aldiz potentzia kopuru biren arteko zatiketaren 10 oinarridun logaritmoa da,

:L_P (\mathrm{dB}) = 10 \cdot \log_{10} {\frac {P} {P_0}}

edo hogei aldiz anplitude kopuru biren arteko zatiketaren 10 oinarridun logaritmoa.

:L_F (\mathrm{dB}) = 20 \cdot \log_{10} {\frac {F} {F_0}}

non L_P potentzia biren arteko erlazioa den, **dezibeletan** neurtua, L_F magnitude biren arteko erlazioa den, **dezibeletan** neurtua, P eta P_0 potentzia kopuruak diren eta F eta F_0 anplitude kopuruak diren.

## Dezibelean oinarritutako unitateak 
**Dezibela** magnitude biren arteko erlazioa da. Magnitude absolutu bat adierazteko, erreferentziazko balio bat erabiltzen da. Kasu hauetan, **dB** terminoari atzizki bat jartzen zaio, neurtutako magnitudea zein erreferentziarekin konparatzen den zehazten duena.

Orokorrean, potentzientzat L_P (\mathrm{dB_{ref}}) = 10 \cdot \log_{10} {\frac {P} {P_\mathrm{ref}}}

eta anplitudeentzat L_F (\mathrm{dB_{ref}}) = 20 \cdot \log_{10} {\frac {F} {F_\mathrm{ref}}}

Erreferentzia arrunt batzuk hurrengoak dira:
* **dBSPL**: (SPL: ''sound pressure level). Soinuaren bolumenaren irabazi edo atenuazioa.
* **dBW**: W hizkiak erreferentzia watt bat (1W) dela esan nahi du. 1W-eko seinale batek 0dBW-ko irabazia dauka.
* **dBm**: kasu honetan erreferentzia miliwatta da. 1mW-eko seinale batek 0dBm-ko irabazia dauka.
* **dBu**: erreferentzia 0,7746 voltekoa da. Arrazoi historikoegatik erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Irabazi (elektronika)
* Zarata

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Identitate (matematika)

Matematikan, **Identitatea** adierazpen aljebraikoen arteko berdintza bat da, beti egiazkoa dena. Identitatea zenbakiz egiaztatzen da parte hartzen duen edozein aldagairen baliotarako.

Esaterako, xm + xn = x(m + n) identitate bat da, x, m eta n aldagaiei edozein balio emanda, zenbakizko berdintza betetzen delako. Horrela, x = 2, m = 5 eta n = 3 balioetarako,

xm + xn = 2·5 + 2·3 = 10 + 6 = 16

x(m + n) = 2(5 + 3) = 2·8 = 16

Beraz, 2·5 + 2·3 = 2(5 + 3), zenbakizko berdintza betetzen da balio horietarako. Beste edozein baliotarako ere beteko zen.

Identitate aljebraikoak oso erabilgarriak dira adierazpen aljebraikoak beste adierazpen errazago edo nahi den zertarako egokiago bihurtzeko.

## Kanpo estekak
Jakin eta jolas

**Jakin eta jolas** Gasteizen 2006an sortutako haurrentzako euskarazko antzerki taldea da. Besteak beste, klown, ipuin-kontalaritza eta dantza ikuskizunak eskaintzen ditu. **Ameztu produkzioak** taldeak ekoizten ditu antzezlanak.

Taldea sortu ondorengo bost urteetan zehar, 300 antzezpen eta ekintza baino gehiago egin zituen. Egun, Mikel Hernandez eta David Gutierrez dira proiektu hau kudeatzen duten aktoreak.

## Antzezlanak 
* *Munduan entzun nuen*
* *Jolas asmakuntzak salgai*
* *Jolas eta zilarrezko txartela*
* *Antzokiko istorioak*
* *Ipar poloan bero dantzatuz gero*
* *Dantza kasting*
* *Skratx*
* *Rock-eroak*

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Jakin eta Jolas web orrialdea
Inishowen

**Inishowen** (, euskaraz *Eoghanen uhartea* esan nahi du) Irlandako ipar-mendebaldean dagoen Donegal konderrian kokatzen den penintsula bat da. Berez, Irlanda osoko penintsularik handiena da. Bertako udalerririk handiena Buncrana da.

## Geografia 
Swilly aintzirak eta Foyle aintzirak mugatzen dute Inishowen penintsula. Foyle aintzirak gainera Ipar Irlandako Derryko konderriarekin muga egiten du. Aintzira hauek glaziazio garaian sorturiko fiordoak dira berez.

Penintsulak 884.33 km²-ko azalera du. Barnealdean muino ugari ditu, garaiena *Sliabh Sneacht* (elurrezko mendia) da 619 metroko altuerara iristen dena. Penintsularen iparraldeko lurmuturra, Malin Head, Irlanda uharte osoan iparralderen dagoen puntua ere bada.

## Inishowengo udalerriak 
thumb|ezkerrera|200px

* Ballyliffin
* **Buncrana**
* Bridgend
* Burnfoot
* Burt
* Carndonagh
* Carrowmenagh
* Clonmany
* Culdaff
* Dunaff
* Fahan
* Glengad
* Gleneely
* Greencastle
* Killea
* Malin
* Malin Head
* Moville
* Muff
* Newtowncunningham
* Redcastle
* Quigley's Point

## Historia 
V mendeko irlandar erregea izan zen Eógan mac Néillek ematen dio izena penintsulari eta bere ondorengoa zen Mac Lochlainn familiaren sorterria izan zen Inishowen penintsula. Hauen gainbehera iritsi zenean Ó Dochartaigh (O'Doherty) familia jabetu zen lurraldeaz.

1196an John de Courcy anglo-normandiarrak penintsula erasotu eta harpillatu zuen. Bi urte beranduago O'Neill familiak kanporatu zuen De Courcy.

## Iruditegia 

Irudi:Malin head4.JPG|Malin Head
Irudi:Inishowen-head-donegal.jpg|Inishowen Head
Irudi:Buncrana from Lough Swilly - geograph.org.uk - 1089019.jpg|Buncrana
Irudi:Carndonagh SW View 1996 08 29-mod.jpg|Carndonagh
Irudi:Fishing Fleet, Greencastle, Inishowen - geograph.org.uk - 83417.jpg|Greencastleko kaia
Irudi:Griahan of aileach.jpg|Grianan Aileachkoa

## Kanpo estekak 
* Inishowengo turismo bulegoaren webgunea
Amerikako espainiar kolonizazioa

[thumb|[Espainiar Inperioaren hedapen handiena Amerikan.**Gorriz**: 1790eko hamarkadan Borboi leinuak zituen koloniak.**Arrosaz**: Espainiak aldarrikatutako eskualdeak. **Purpuraz**: 1580 eta 1640 artean espainiarren eskuetan izandako portugaldar koloniak .]]

**Amerikako espainiar kolonizazioa** Espainiar Inperioak mendebaldeko hemisferioan izandako esplorazio, konkista, okupazio eta aginte politikoa izan zen. Espainiar *conquistador*rek hasi eta erregeek bidalitako funtzionario eta misiliolariek prozesua sendotu zuten. 1492 eta 1898 artean iraun zuen hedapen kolonial honen helburu nagusiak etekin ekonomikoak ateratzea eta amerindiarren artean kristautasuna zabaltzea ziren.

1492an Kristobal Kolon lehendabizikoz heldu zenetik, Inperioa egungo Erdialdeko Amerikan, Karibeko uharteetan, Mexikon, Ipar Amerikako eskualde askotan eta mendebaldeko Hego Amerikan hedatu zen. XIX. mendearen hasieran, bertoko matxinada iraultzaileek Amerikako espainiar kolonien gehienen independentzia lortu zuten, Kuba eta Puerto Rico izan ezik. Hauek 1898ko Espainiar-amerikar gerraren ondorioz galdu arren, espainiar eragin kulturalak kontinente osoan dirau.

## Lurraldeak 
* Espainia Berriko erregeordetza: egungo Mexiko eta Estatu Batuetako Kalifornia, Mexiko Berria, Arizona, Texas, Nevada, Florida, Utah eta Colorado, Wyoming, Kansas eta Oklahomako eskualde batzuk. Hauek 1848ra arte Mexikokoak ziren Mexikar-estatubatuar gerrara arte.
* Guatemalako kapitaintza nagusia: egungo Guatemala, El Salvador, Nikaragua, Honduras, Costa Rica eta Mexikoko Chiapas estatua barnean zituena. 1821ean independentzia aldarrikatu ondoren, Lehen Mexikar Inperioa (Chiapas izan ezik) osatu zuen 1823an erabateko independentzia lortu arte.
* Luisiana: Frantziak emana, 1762 eta 1801 artean espainiarra izan zen. Egungo Luisiana, Arkansas, Oklahoma, Kansas, Nebraska, Hego Dakota, Ipar Dakota, Wyoming, Montana, Idaho, Minnesota, Missouri eta Iowa zituen barnean.
* Granada Berriko erregeordetza: egungo Panama, Kolonbia eta Ekuador zituen barnean.
* Venezuelako kapitaintza nagusia: egungo Venezuelan kokatuta.
* Peruko erregeordetza: egungo Peru eta Bolivia, Ekuador, Kolonbia, Txile eta Brasilgo eskualde batzuk barnean zituena.
* Río de la Platako erregeordetza: egungo Argentina (ekialdeko Patagonia izan ezik), Paraguai, Uruguai eta Boliviako eskualde batzuk zituena.
* Txileko kapitaintza nagusia: egungo Txile (batzuen ustez ekialdeko Patagonia ere) barnean zituena.
* Uhartetar lurraldeak: egungo Kuba, Puerto Rico, Dominikar Errepublika, Bahamak (1670ra arte), Antigua eta Barbuda (1493 eta 1632 artean), Trinidad eta Tobago, Grenada (1498 eta 1674 artean), Jamaika (1655era arte), Saint Kitts eta Nevis, Dominika (1493 eta 1783 artean), Barbados (1518 eta 1624 artean), Santa Luzia (1504 eta 1654 artean), Malvinak (1810era arte).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako europar kolonizazioa
* *Espainiaren 1513ko errekerimendua*

## Kanpo estekak
María de Maeztu (argipena)

**María de Maeztu** izenak hainbat adiera ditu:

* María Maeztu, gasteiztar pedagogo eta hezitzailea;
* Gasteizen Divino Maestro-Maria de Maeztu ikastetxea, lehen hezkuntza eskaintzen duena;
* Madrilen, *Centro de atención a mujeres María de Maeztu*.
Juan Zaragueta (argipena)

**Juan Zaragueta** izenak esanahi ezberdinak ditu:

* Juan Zaragueta, euskal filosofoa;
* *Juan Zaragüeta CEIP*, Madrilgo ikastetxea.
Juan Zaragueta

**Juan Zaragueta Bengoetxea** (Orio, Gipuzkoa, 1883ko urtarrilaren 26a - Donostia, Gipuzkoa, 1974ko abenduaren 22a) Euskal Herriko filosofo, idazle eta pedagogoa izan zen.

Neoeskolastika izeneko korrontearen baitan kokatzen da bere pentsamendua.

Eusko Ikaskuntza elkartearen kide sortzailea izan zen. Frankismo garaian katedradun kargua bete zuen Madrilgo Unibertsitate Nagusian, besteak beste. Erregimenak emandako sariak ere irabazi zituen.

## Bizitza 
Gasteizko apaizgaitegian egin zituen apaiz-ikasketak, Zaragozako apaizgaitegian teologiakoak eta Zaragozan bertan eta Valladoliden zuzenbidekoak. Apaiztu ondoren, filosofia ikasketak egin zituen Lovainan, 1906-1909. urteetan, eta bertan egin zen doktore.

Irakasletzarako Goi Eskolako erlijio eta moral gaietako irakasle izan zen 1917-1923 bitarteko urteetan, Madrilgo Unibertsitateko Filosofia eta Letretako fakultateko pedagogia saileko katedraduna 1923-1947. urteetan eta unibertsitate bereko filosofia saileko psikologia arrazionaleko katedraduna 1947. urtetik 1953. urtea arte.

Bere azken urteak Donostian bizi zituen.

## Obra 
Hauek dira bere obra nagusiak:

* *Introducción general a la filosofía* (1909)
* *El problema del alma ante la Psicología* (1910)
* *Teoría psico-genética de la voluntad* (1914)
* *Contribución del lenguaje a la filosofía de los valores* (1920)
* *El cardenal Mercier: Su vida y su orientación doctrinal* (1927)
* *El concepto católico de la vida según el cardenal Mercier* (bi liburuki, 1930)
* *El Cristianismo como doctrina de vida* (1939)
* * La intuición de la filosofía de Henri Bergson* (1941)
* *Pedagogía fundamental* (1943)
* *El lenguaje y la Filosofía* (1945)
* *Filosofía y vida* (egilearen obra nagusia, 1950-1954)
* *Problema del bien común* (1956) eta
* *Los veinte temas que he cultivado en los cincuenta años de mi labor filosófica* (1958).

## Erreferentziak
Monomio

thumb|Monomio baten **zeinua**, **koefizientea**, **esponentea** eta **gradua** kalkulatzeko modua.
**Monomioa** Gai bakarreko adierazpen aljebraikoa da. Gai hori zenbakien eta aldagaien arteko biderkadura da. Adibidez:

:a \cdot b = ab
:x \cdot x \cdot y = x^2 y
:p \cdot q\cdot q\cdot q\cdot r = pq^3 r
Monomioak zenbaki bat ere biderkatuta eduki dezake, koefizientea deitzen dena. Koefizientea monomioaren hasieran idazten ohi da.
:2\cdot a \cdot b = 2ab
:3.15\cdot x \cdot x \cdot y = 3.15x^2 y
:\sqrt {5}p \cdot q\cdot q\cdot q\cdot r = \sqrt{5}pq^3 r

Beraz, gai bakarreko polinomioa da monomioa.

## Eragiketak monomioekin 
### Monomioen batuketa eta kenketa 
Monomioen batuketa edo kenketa egin ahal izateko monomioak antzekoak izan behar dira, hau da, gai aljebraiko (aldagaien zatia) berbera izan behar dute. Kasu horretan gai aljebraikoa mantentzen da eta koefizienteen batuketa edo kenketa egiten da. Adibidez:

: x^2 z + 3x^2 z = 4x^2 z \,
: 3pqr-2pqr+5pqr=6pqr \,

### Monomioen biderketa eta zatiketa 
Berreketen propietateak jarraitu behar dira.

:xy^2\cdot 2x \cdot 3y^3= 2\cdot 3 \cdot x \cdot x \cdot y \cdot y \cdot y \cdot y \cdot y = 6x^2y^5

:\frac{xy^2\cdot 2x} {3y^3}=xy^2\cdot 2x \cdot 3^{-1}y^{-3}= \frac{2}{3}x^2y^{-1}

## left|24px Ariketak 

Fitxategi:Monomioak Batuketak eta kenketak.webm|thumbtime=3|**Monomioen** batuketak eta kenketak lantzeko ariketa.
Fitxategi:Monomioak batuketak eta kenketak  Ariketa  2 DBH.webm|thumbtime=3|**Monomioen** batuketak eta kenketak lantzeko ariketa II.
Fitxategi:Monomioak biderketak eta zatiketak  Ariketa.webm|thumbtime=3|**Monomioen** biderketak eta zatiketak lantzeko ariketak.
Fitxategi:Monomioak  Ariketa  2 DBH.webm|thumbtime=3|**Monomioa** den edo ez identifikatzeko ariketa.
Fitxategi:Monomiak birpasoa  Ariketa  2 DBH.webm|thumbtime=3|**Monomioen** errepasoa.
Fitxategi:Monomioak potentziak  Azalpena  2 DBH.webm|thumbtime=3|**Monomioen** potentziak lantzeko ariketa.
Fitxategi:Monomioak  Ariketa  1 DBH.webm|thumbtime=3|**Monomioak** lantzeko ariketa.

## Kanpo estekak
Espainia Berriko Erregeorderria

**Espainia Berria** edo **Espainia Berriko Erregeorderria** (gaztelaniaz *Virreinato de Nueva España*) 1535ean Espainiak bere Amerikako koloniak kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen. XVI. mendetik XVII.era Amerikan zeuden bi erregeorderriko bat izan zen; bestea Peruko Erregeorderria zen.

## Historia 
Amerindiarren konkistaren ondoren sortua, Meso- eta Ipar Amerikan hedatzen zen. Konkista 1519an hasi eta berez ez zen inoiz amaitu, basamortuko herrien lurraldeak okupatuz (nahiz eta batzuk inoiz ez menderatu) Espainia Berriko lurraldeak etengabe iparralderantz zabaldu zutelako. Kanpainako une gorena, hala ere, 1521ean gertatu zen, Hernán Cortések Tenochtitlan konkistatu zuenean. Erregeorderria ofizialki 1535eko martxoaren 8an ezarri zuten, lehendabiziko erregeorde Antonio de Mendoza eta hiriburua Mexiko Hiria izanik.

Espainia Berria Espainiar Inperioak Ipar Amerikan, Erdialdeko Amerikan, Asian eta Ozeanian zituen lurralde guztiek osatuta zegoen. Lurraldea antolatzeko enkomiendak ezarri zituzten, non enkomenderoek botere guztia izateaz gain, beren eskualdeko biztanleriaren lana antolatzen zuten.

Bertan topaturiko meek, batez ere Guanajuato, San Luis Potosí eta Hidalgo aldean ustiatuak, Espainiako koroaren iturri ekonomiko nagusietariko bat osatzen zuten eta Europan gerrak finantzatu zituzten. Meatzaritzaz gain, erregeorderriaren produkzio-jarduera nagusiak nekazaritza (artoa, kakao eta beste landareak), abeltzaintza (europarrek eramandako abereak) eta merkataritza (Inperioko beste eskualdeekin, merkantilismo teoria jarraituz). Eliza Katoliko Erromatarrak eskualdean botere handia lortu zuen, ondasun asko izateaz gain, hezkuntza edo osasuna monopolizatu baitzuen. Botere hori atxikitzeko, 1571tik aurrera Inkisizioa erabili zuen.

Karlos III.a Espainiakoak 1786an erregeorderriaren antolakuntzan erreformak ezarri zituen, batez ere erregeordearen boterea murrizteko, intendentzien bidez.

XIX. mendearen hasieran erregeorderria krisialdi sakonean sartu zen. Iberiar Penintsulako Gerrak gaizkiagotua, 1808an José de Iturrigaray erregeordea kendu zuten eta, laster, Mexikoko independentzia gerrak 1821ean erregeorderriaren desegitea eta Mexikoko Lehen Inperioaren sortzea ekarri zuen. Agustin de Iturbide euskal-mexikarra lehenengo enperadorea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donegal

**Donegal** (irlanderaz *Dún na nGall*), Irlandako ipar-mendebaldeko Donegal konderriko udalerri bat da. Sarritan, ingelesez, izen bereko konderritik ezberdintzeko **Donegal Town** izenez ere deitu ohi da. Nahiz eta udalerri honek konderriari bere izena eman, ez da konderri honetako udalerririk populatuena (Letterkenny da).

Bertakoek udalerri honetako erdiguneari *the Diamond* ezizenez ("Diamantea") deitu ohi diote, diamantearen oinplanoa baitu, gune hau nahiko jendetsua delarik.

## Etimologia 
Irlanderazko *Dún na nGall* izenak "atzerritarren gotorlekua" esan nahi du. Badirudi XI mendean vikingoek gotorleku bat eraiki zutela bertan, 1159an suntsitua izan zena.

## Historia 
Aurrehistoriatik populatua izan den eremua da.

Kondairak dioenez San Patrizio piratek bahitu ondoren inguru honetan utzi zuten aske. Inguruko lurretako jendea kristautzen hasi zen orduan.

Irlandaren historian oso garrantzitsua izan zen O'Donell familiaren egoitza zen. O'Donelldarrak XV eta XVII artean ingelesen kolonizazio nahiaren aurkari sutsuak izan ziren. Garai hartakoa da Donegal gaztelua. 1607an ingelesek herria berenganatu eta Basil Brooke kapitainak eskuratu zituen lurrak. Berak planifikatu zuen herria erdiguneari diamante itxura emanez. XX menderarte Gore familiaren lurralde zabalaren barnean egon zen Donegal.

## Ondasun nabarmenak 
* Donegal gaztelua
* XV mendeko Monasterio frantziskotarraren aztarnak
* Donegal Craft Village: Artisautza eremua.
 
## Turismoa 
Hainbat hondartza ditu eta surfa egiteko kostalde egokia da. Bluestack mendiak igotzeko abiapuntu egokia ere bada.

## Iruditegia 

Irudi:Donegalcastle.jpg|Donegal gaztelua.
Irudi:Donegaltown.jpg|*the Diamond* gunea.
Irudi:DonegalTown.jpg|Kale nagusia.
Irudi:Donegaltownpano.jpg|Gauez.

## Kanpo estekak 
* Donegal udalerriko webgunea
Malin Head

**Malin Head** edo **Malin lurmuturra** (irlanderaz *Cionn Mhálanna*) Irlandako ipar-mendebaldean dagoen Donegal konderriko Inishowen penintsulan kokatzen den lurmutur bat da. Lurmutur hau Irlandako uhartean edo lur lehorrean iparraldeena dagoen lekutzat jo ohi da.

Halere lur lehorrean iparraldeena dagoen lekua Inishowen penintsulan Malin Head lurmuturretik 2 kilometro ipar-ekialdera dagoen '''Banba's Crown''' da ("Banbaren Koroa"). Banba's Crown lumturra Malin udalerritik 16 kilometro iparraldera dago. Banba delako hau, irlandar mitologiako erregina bat izan zen.

Nahiz eta iparraldean egon, Malin Head lurmuturra ez dago Ipar Irlandan, Irlandako Errepublikan baizik. Malin Head lurmuturran meteorologia estazio bat ere badago.

## Iruditegia 

Irudi:Met-eireann-malin-head.jpg|Met eireann metereologia estazioa.
Irudi:Malin head5.JPG|Itsasbehera Malin Head lurmuturreko itsaslabarretan.
Irudi:Malin head6.JPG|Lurmuturraren inguruko kostalde basatiaren ikuspegia.

## Kanpo estekak
DB

**DB**, **dB** edo **Db** honakoa izan daiteke:
# **dB** dezibelaren laburdura.
# **Db** Dubnioaren ikur kimikoa

## Kanpo estekak
Trinomio

Matematikan, **trinomioa** hiru gai dituen polinomioa edo hiru monomioren batura da. Batuketaz edo kenketaz loturiko hiru gai dituen adierazpen aljebraiko bat da, aldagaiak eta zenbakiak dituena.  

## Adibideak 
* a + b -12\quad 
*  yx + x + p\quad 
*  {x \over 2} + {x^2 \over 2} + {xy^2 \over z}
*  9a^2 + 24ab + 16b^2 \, 
*{\displaystyle x^{2}+y^{2}+z^{2}} 

## Berbidura perfektu trinomioa 
Binomio baten berbidura da:

(8x+a)^2=64x^2+16ax+a^2 \,

## Ikus, gainera 
* Identitate nabarmenak
* Faktorizazioa

## Kanpo estekak
Guatemalako Kapitaintza Nagusia

**Guatemalako Kapitaintza Nagusia** (gazteleraz: *Capitanía General de Guatemala*) edo **Guatemalako Erresuma** (gazteleraz: *Reino de Guatemala*) 1540an Espainiak bere Erdialdeko Amerikako koloniak kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen, Espainia Berriko erregeordetzaren barnean zegoena.

1540 eta 1812 artean eta, berriro, 1816 eta 1820 artean iraun zuen. 1812 eta 1814 artean eta, berriro, 1820 eta 1821 artean, eskualdea, Inperio osoa bezalaxe, 1812ko Espainiako Konstituzioaren agindupean, politikoki menpean ez jarritakoak ziren probintziatan banaturik zegoen no. 1821ean bost probintziarrek (Chiapasko Ciudad Real, Guatemala, San Salvador, Comayagua eta Nikaragua eta Costa Rica), Espainiarekiko bere independentzia aldarrikatu zuten. Hurrengo urtean probintzia gehienek Mexikoko Lehen Inperioa osatu zuten eta, behin Inperioa erorita, 1823an Erdialdeko Amerikako Probintzia Batuak osatu zituzten, 1824an Erdialdeko Amerikako Errepublika Federala bihurtuko zirenak.

Kapitaintza egungo Guatemala, Belize, El Salvador, Honduras, Nikaragua, Costa Rica, eta Mexikoko Chiapas estatuan kokatuta zegoen. Lehendabiziko hiriburua Hondurasko Gracias a Dios zen, 1549an Santiago de los Caballeros de Guatemalara (egungo Antigua Guatemala) eta 1776an Nueva Guatemala de la Asunciónera (egungo Guatemalako Hiria) mugitu arte.

## Kanpo estekak
Aktiumgo gudua

**Aktiumgo itsas gudua** K.a. 31ko irailak 2an gertatu zen beranduago Erromatar Inperioko lehen enperadore izango zen Augustoren (Marko Agripak gidatua) eta Bigarren Triunbiratuan kide zuen Marko Antonio eta honen aliatua zen Kleopatra VII.aren floten artean Anbraziako golkoaren eta Aktiumgo harkaitzaren parean. Gudu honetan Augustok erabateko garaipena lortu zuen, eta Marko Antoniok eta Kleopatrak ihes egin behar izan zuten.

## Kanpo estekak
Armeniar egutegia

**Armeniar egutegia** Armeniako egutegi tradizionala da. Egiptoar egutegia bezala Eguzki egutegian oinarrituta dagoen egutegia da.
## Urteak 
*Urteak* Armeniar alfabetoaren lau letra bidez konposatzen dira. Ondorengo taulan adierazten da Armeniar alfabetoaren letren eta balore numerikoen arteko erlazioa:

## Hilabeteak 
Armeniar egutegiaren *hilabeteak* hauek dira:

## Kanpo estekak
Bardo

[thumb|[Asuranzeturix, *Asterix eta Obelix* komikietako bardoa. ]]
[thumb|250px|eskuinera|*Bardoa* ([1815). John Martinen margolana.]]
**Bardo**a edo **koblari zelta** Europako historia klasikoaren pertsonaia da, istorioak, kondairak eta poemak transmititzen eta bere herrien gertaerak kantatzen zituena.

## Bardoak historian zehar 
Kaleetan zehar joaten ziren istorioak kontatzen, jendeari ahantz ez zekizkion. Oso beharrezkoak ziren, albiste, mezu eta kontakizun mota guztietako igorleak baitziren.

Hitza proto-zelta hizkuntzatik dator, eta "ahotsa altxatzea" edo "otoitz egitea" esan nahi du. Kultura horren kideen artean izaera sakratua zeukaten, eta izaki berezitzat hartuak ziren.

## Topaketa famatuak 
Urtero ospatzen diren topaketa batzuetan, bardo guztiak biltzen dira bere ezagutzak partekatzeko.

* Eisteddfod Nazionala, Galesen.
* Fleadh Cheoil, Irlandan.
* Kan ar bobl, Bretainian.

## Adibide historikoak 
* Alan-a-Dale
* Will Scarlet
* Amergin
* Homero

Kultura bakoitzak bere istorio kontalaria du, bai bardo, koblakari, *skald* edo juglarea deitua bazen ere.

## Kanpo estekak
Fragako gudua

**Fragako gudua** 1134. urtean, gaur egun Espainiako Aragoi autonomia erkidegoan dagoen Huesca probintzian kokatzen den Fraga udalerrian jazo zen gudu bat da. Gudu honetan Fragako gotorlekua setiatzen ari zen Alfontso I.a Nafarroakoa eta bere gudarosteak, eta gotorlekuari laguntza eskeintzera bertaratu ziren Almorabide indarrak borrokatu ziren. Almorabideak garaile atera eta handik gutxira Alfontso erregea hil zen.

## Aurrekariak 
XI. mendearen erdialdetik Aragoiko erregeak, eta Bartzelona eta Urgellgo kondeak Goi Marka eremuaren mugetako musulmandar gotorlekuak modu egoskorrez konskitatu nahian ibili ziren, hots, Segre eta Cinca ibaietako behe ibarretatik hasi eta Ebro ibaia itsasoratzen den lekurarte, eskualde hau oparoa eta Mediterraneo itsasorako irtenbidea baitzen: bertako hirik garrantzitsuenak Lleida, Mequinenza, Fraga eta Tortosa zirelarik. Eremua merkataritzan aberatsa eta nekazaritzan oparoa zen. Bestalde, eskualde hau liskar, borroka eta arpilatzeen lekuko ere bazen, hortaz eremu honetan gotorlekuak ugariak ziren eta zaintza dorre (burdj) asko ere bazeuden, hauetako kokaleku batzuetan, lurazpiko babeslekuak (sirdad) zeuadelarik, hauetan sartzen zirenak erasoetatik babesa topatzen zuten.

## Gudua 
1134ko urrian, Alfontso I.a Nafarroakoa erregeak (musulmandarrek *Ibn Rudmi*, Ramiroren semea, edo *al-Farandji* deitzen zioten) bere gudarosteekin Fraga sitiatu zuen. Erantzuna berehala etorri zen: Kordobako emirrak, kalifaren semea zenak, zaldizko 2.000 gizon beharrezko zituzten hornigaiez ongi prestatu zituen, Murtzia eta Valentziako emirrak 500 zaldu armaz hornitu zituen, eta azkenik Lleidako agintariak beste 200 gizon prestatu zituen. Behin hiru indar multzoak elkartuta, setiatutako hiriaren parean hura askatzeko asmoz bertaratu ziren. Alfontso Borrokalaria, bere indar kopuruaren nagusitasunaz oharturik etsaia gutxietsi zuen:

Lleidako Ibn ‘Iyad agintariak lehenbiziko erasoaldia burutu zuen. Kristauen lerroak erasoaldiaren ondorioz birrindu eta handik aurrera larri antzean ibili ziren. Halere, Alfontso Borrokalaria, oraindik bere nagusitasunaz ziur zegoela, azkenik bere gudarosteen buru jarri zen. Murtziako Yahya ben Ghaniya emirraren zalduneriarekin topo egin zuen, azken honek Ibn ‘Iyad-ekin batera kristauak menperatu zituzten. Orduan, Fragako biztanleak gotorlekutik atera (haien gehiengoa arabiar jatorriko zen) eta kristauen kanpalekuen aurka jo zuten; arabiar gizonek hil eta emakumeek arpilatu egin zuten. Hornigaiak gotorlekuaren harresien barnera eraman zituzten. Kordobako emirrak bere zalduneriarekin erasotu eta kristau gudarosteak behin betiko sarraskitzeko aukeratu zuen unea izan zen. Alfontso Borrokalariak jada bere gizon gehienak galdu zituelarik, ihes egitea beste aukerarik ez zuen izan, honela egin zuen, Zaragozan babestuz. Handik hogei egunera Alfontso borrokalaria hil egin zen.

Gudu honetan zehar Zentulo VI.a Bearnokoa ere hil zen.

## Ikus gainera 
* Fraga

## Kanpo estekak 
* Fragako guduari buruzko orrialdea. Juan Jose Valle
Philippe Meirieu

**Philippe Meirieu**, (Alès, 1949ko azaroaren 29a -) frantziar pedagogo eta ezkerreko politikari ekologista da. Pedagogia diferentziatua garatzeagatik da ezaguna, non ikasle eta hezkuntza-egoeren aniztasuna kudeatzeko, pedagogia metodo eta prozedura ezberdin edo diferentziatuen erabilera sustatzen duen, ikasle eta egoera bakoitzari egokitzeko, inongo bazterketarik gabe, ikasle bakoitzaren ikaskuntza ahalmena garatuz eta irakaslearen interes pertsonalak alde batera utziz,*ikastea* lehenetsiz eta *irakastea* bigarren maila batean utziz.
Epiroko Despoterria

**Epiroko Despoterria**, **Epiroko Printzerria** (grezieraz: Δεσποτάτο της Ηπείρου) edo **Artako Despoterria** ere deitua, Epiro eskualdean sortutako estatua izan zen, 1204an, Konstantinopla gurutzatuen esku erori eta Konstantinoplako Latindar Inperioa eratu ondoren. 1205 eta 1358 bitartean existitu zen.

## Historia 
1204an gurutzatuek Konstantinopla konkistatu zuten, eta Pemaneoko guduan garaipena lortu ondoren (1204ko abendua) Bitinian sartu ziren. Konstantino Laskaris enperadorea borrokan hil zen 1205eko urtarrilean eta bere anaia Teodoro I.a Laskaris Nizeako enperadore izendatua izan zen. Baina Konstantinoplako aitalehena zen Joan X.a Kamatherosek, Traziara ihes egin zuena, ez zuen Nizeara joan izan nahi Teodoro koroatzera. Bulgariarrek Trazia 1205eko otsailean inbaditu zuten armada kumanoen laguntzarekin, eta, aldi berean, Teodorok porrot lazgarri bat jasan zuen gurutzatuen aurka, orain *latindar* deituak, Adramitioko guduan. Latindarrek ia Trazia guztia eta Bitinia okupatu zituzten, Saint Pol (Demotikako konderria) eta Luis Bloisekoa (Bitiniako Dukerria) kondearen kontura dukerri bihurtu zituztenak.

Traziako greziarrak matxinatu egin ziren, eta Demotika eta Adrianopolisek euren burua bulgariarri eman zieten. Filipopolis, nominalki Rainiero Trithekoari emandako dukerri baten buru zena, setiatua izan zen. Baldintza hauetan, Nikopoliseko bizantziar gobernaria zen Mikel I.a Angel Komnenok bere burua despota izendatu zuen eta bere domeinuak hedatu zituen hiriburu bezala Arta izendatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugh Jackman

**Hugh Michael Jackman** (1968ko urriaren 12a, Sydney, Hegoaldeko Gales Berria) australiar aktore bat da. Gehienbat X-Men komikietan oinarritutako hainbat filmetan Wolverine ("Otsokume") pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hugh Jackman aktorearen IMDBko fitxa
Mexikoko Lehen Inperioa

**Mexikoko Lehen Inperioa** (gaztelaniaz *Primer Imperio Mexicano*) 1821 eta 1823 artean bere independentziaren osteko Mexikok hartu zuen izena eta erregimena izan zen. Berez Espainia Berriko Erregeorderria eta baita Guatemalako kapitaintza nagusiko lurraldeak zituen bere barnean. Handik gutxira errepublika aldarrikatu zen. Hala eta guztiz ere, 1863an Mexikoko Bigarren Inperioa aldarrikatu zuten. Lehendabiziko enperadorea, baita bakarra ere, Agustin de Iturbide euskal-mexikarra izan zen, Agustin I.a Mexikokoa izena hartu zuena.

### Banaketa administratiboa 
Inperioa hurrengo intendentziatan banatuta zegoen:
thumb|ezkerrera

 
## Kanpo estekak
Erdialdeko Amerikako Errepublika Federala

**Erdialdeko Amerikako Errepublika Federala** (gazteleraz *República Federal de Centro América*) 1824ko azaroaren 22an sortutako eta Erdialdeko Amerikako zenbait herrialdek osaturiko errepublika izan zen.

Hiriburua hasieran eta 1834ra arte Guatemala, gero Sonsonate eta 1834 eta 1839 artean San Salvador izan zituen.

## Presidenteen zerrenda 
## Kanpo estekak
Erdialdeko Amerikako Probintzia Batuak

**Erdialdeko Amerikako Probintzia Batuak** (gazteleraz *Provincias Unidas del Centro de América*) 1823ko uztaila eta 1824ko azaroaren artean Erdialdeko Amerikako zenbait herrialdek hartu zuten izena eta erregimena izan zen.

Errepublika egungo Guatemala, El Salvador, Honduras, Nikaragua eta Costa Rica estatuek osatuta zegoen (Panama Bolivarren Kolonbiako Errepublikako zati bat zen artean). Nahiz eta Espainiarekiko independente izan, Mexikoko Lehen Inperioak anexionatu zuen. Mexikorekin bat egiteak ertamerikarren artean eztabaida piztu zuen, bere Konstituzioak esklabotza indargabetzen zuelako. Beraz, Inperioa desegin zenean, Guatemalako Erresuma osatzen zuten herrialdeek beren ibilbide independente lortu zuten.

## Kanpo estekak
Leonard Cohen

**Leonard Norman Cohen** (1934ko irailaren 21a, Montreal, Quebec &ndash; 2016ko azaroaren 7a, Los Angeles, Kalifornia) kanadar egile abeslari, olerkari, eleberrigile eta margolaria izan zen. 2011n, Letren Asturiasko Printzea saria eman zioten. Berak idatzi eta kantatutako Hallelujah abestiari 300 bertsio baino gehiago egin zaizkio.

## Bizitza 
Leonard Cohen 1934an sortu zen, Montrealen, familia judu batean, 1961ean *The Spice Box of Earth*, nazioarteko ospea eman ziona, eta 1964an *Flowers for Hitler*. Garai hartan eleberri batzuk ere karrikaratu zituen, eta denboraldi batez Greziako Hidra uhartean bizi izan zen, Marianne Ihlenekin.

1967an hasi zen jendaurrean kantatzen, Newporteko Folk Jaialdian, eta bere lehenbiziko diskoa kaleratu zuen: *The songs or Leonard Cohen*. Besteak beste, *So Long, Marianne* eta *Suzanne* zekartzan lan hark, eta ospe handia lortu zuen berehala mundu osoan. Diskoak nahiko bakan ateratzen zituen arren —hamabiren bat 50 urteko ibilibidean—, bere kanta batzuk iltzaturik gelditu ziren XX. mende amaierako herri oroimenean. Aipagarriak dira *Songs from a room* (1969), *New skin for the old ceremony* (1974), *Death of a ladies´ man* (1977), *Various positions* (1984), *I´m your man* (1988) eta *The future* (1992) diskoak. 1990eko hamarkadan, urte batzuk igaro zituen monasterio zen batean.

Kelly Lynch agenteak iruzur egin ziola-eta, diru premiak jota, eszenatokietara itzuli zen 2000ko hamarkadaren erdialdean. 2012an *Old Ideas* diskoa argitaratu zuen, 2014an *Popular Problems* eta 2016an *You Want It darker*. Azken lan hau kaleratu eta hiru aste geroago hil zen, 82 urte zituela.

## Diskografia 
* *Songs of Leonard Cohen* (1968)
* *Songs from a Room* (1969)
* *Songs of Love and Hate* (1971)
* *New Skin for the Old Ceremony* (1974)
* ''Death of a Ladies' Man* (1977)
* *Recent Songs* (1979)
* *Various Positions* (1984)
* *I'm Your Man* (1988)
* *The Future* (1992)
* *Ten New Songs* (2001)
* *Dear Heather* (2004)
* *Old Ideas* (2012)
* *Popular Problems* (2014)
* *You Want It Darker* (2016)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cohen, Leonard; Zabala, Juan Luis (itzul.): *Leonard Cohenen hamar kanturen hitzak euskaraz''. - Egan, 2015-3/4, 219-243.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, leonardcohen.com
* Leonard Cohen (I): euskarazko arrastoak, uberan.eus
* Jimenez, Irati, Leonard Cohen (II): 'Abestien dorreko printzea', uberan.eus
Ernesto Alterio

**Ernesto Alterio Bacaicoa** (Buenos Aires, 1970eko uztailaren 25a) argentinar aktore bat da. Héctor Alterio aktorearen semea eta Malena Alterio aktorearen anaia da. 1990eko hamarkadaren hasieratik aurrera espainiar zineman buru belarri lanean jardun du, hainbat sari bereganatu dituelarik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
* Ernesto Alterioren IMDBko fitxa
Llanito

**Llanitoa** edo **yanitoa** espainiar jatorriko kreolera hizkuntza da, Gibraltarren hitz egiten dena. Nagusiki lagunarteko hizkera da eta Peñoiko berezko ingelesaren —britainiarra— eta gaztelaniaren andaluziar dialektoaren arteko nahasketa da. Halaber, llanitoak beste hizkuntza batzuetako 500 bat termino lexiko baditu, besteak beste hizkuntza hauetatiko maileguak: genovera, hebreera, arabiera, portugesa eta maltera.

## Adibideak 
* **Llanitoa**: Hombre, I'm telling you que no puedes...
* **Gaztelania**: Hombre, te digo que no puedes...
* **Ingelesa**: Man, I'm telling you (that) you can't...
* **Llanitoa**: Hay call para ti.
* **Gaztelania**: Tienes una llamada.
* **Ingelesa**: There's a call for you.
* **Llanitoa**: Sí, pero at the end of the day...
* **Gaztelania**: Sí, pero a fin de cuentas...
* **Ingelesa**: Yes, but at the end of the day...
* **Llanitoa**: Te llamo p’atrás anyway.
* **Gaztelania**: Te devuelvo la llamada de todas maneras.
* **Ingelesa**: I’ll call you back anyway.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Llanitoari buruzko webgunea
Portuñol

***Portuñol*** zein ***portunhol*** (hurrenez hurren, gaztelaniaz eta portugesez) portugesaren eta gaztelaniaren arteko nahasketari emandako izena da eta *interlinguatzat* ere hartu izan da. **Espainiera-portugesa** edo **portugesa-espainiera** ere dei dakioke. Gaztelania eta portugesa mintzatzen diren lurraldeetako mugetan erabiltzen da, bai Hegoamerikan —Brasil eta inguruko lurralde gaztelania-hiztunen artean— eta bai Iberiar penintsulan —Portugal eta Espainia artean— ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mirandesa

## Kanpo estekak
Marc-Édouard Nabe

**Marc-Édouard Nabe** —jaiotzez **Alain Marc Edouard Zannini** izena zuena— (Marseilla, Frantzia, 1958ko abenduaren 27a) margolaria eta jazz gitarra-jotzailea da, Marcel Zaniniren semea.

## Kanpo estekak 
* "Marc-Édouard Naberen azken trikimailua", Hedoi Etxarte, argia.com, 2011-01-09.
* Autorearen webgunea
Hagin (argipena)

**Hagin** honakoa izan daiteke:
* **Hagin (zuhaitza),** *Taxus* generoko zuhaitzen izena da, eta Euskal Herrian aurkitzen dena, **hagin arrunta** da.
* **Hagin (ugaztunak),** ugaztunen anatomian, janaria birrintzeko hortza.
* **Hagin (krustazeoak),** krustazeoen anatomian, matxarda formako esku edo apendizea.

Fitxategi:Pinces_du_Homard.jpg|Misera baten haginak.
Fitxategi:Lower_wisdom_tooth.jpg|Giza hagina.
Fitxategi:DD-HoheStr125-Eibe.jpg|hagina, zuhaitza.
Malena Alterio

**Malena Grisel Alterio Bacaicoa**, ezagunagoa da **Malena Alterio** izenaz (Buenos Aires, 1974ko urtarrilaren 21a) eta argentinar aktorea da. Ezaguna da *Aquí no hay quien viva* eta *La que se avecina* telesailetan egindako Belén López pertsonaiagatik.

## Biografia 
Héctor Alterio  eta Ángela Bacaicoren alaba da.

Italiar jatorria du, bere aitona-amonak Carpinone, Molisen jaio ziren. Hilabete batzuk besterik ez zituenean, bere familiak Madrilera emigratu zuen bere aitak Argentinan jaso zituen heriotza-mehatxuen ondoren.

Cristina Rotarekin Interpretazioa ikasi zuen eta zineman debutatu zuen "El Palo" komedia dramatikoarekin (2001). Eva Lesmesek zuzendu zuen eta Adriana Ozores, Carmen Maura eta Maribel Verdú ditu protagonista.

Titulu honetan egindako lanagatik, emakumezko aktore berri onenaren Goya Saria irabazteko hautagaia izan zen.

## Lan ibilbidea 
Zineman izan zuen lehen aukera *El palo* (2000) izeneko komedia batekin, non lapur marjinala antzezten zuen. Hurrengo urtean, Emakumezko Aktore Berri Onenaren Goya Sarirako finalista izan zen lan horregatik.

Lan horri *Torremolinos 73* (2003) eta Las voces de la noche (2004) filmetan egindakoak gehituko litzaizkioke. 2004an Ohorezko Goya eman zion aitari, anaiarekin batera. Telebistan hasi zuen bere ibilbidea, *Hermanas* edo El comisario. bezalako telesailetan parte hartuz.

## Filmografia 
## Telebista 
* *Buen agente* (2011), Lola
* *Supercharly* (2010) (5 atal), Leonor (Leo) [Arrakasta gutxi izateagatik etendako telesaila]
* *La que se avecina* (2007-2008) (13 atal), Cristina Aguileraren paperean.
* *Aquí no hay quien viva* (2003-06) (90 atal), Belén López Vázquez
* *El Comisario* (2003) (5 atal), Lorena polizia
* *Hermanas* (1998) (atal bat), Isabel

## Antzerkia 
* "Musicantes" (1995) .. Zuzendaria: Daniel Lovecchio
* "Náufragos" (1997) .. Zuzendaria: María Boto eta Jesús Amate
* "Encierro" (1999) .. Zuzendaria: Andrés Lima
* "La pastelera" (1999) .. Zuzendaria: Malena Alterio
* "Rulos" (2001) .. Zuzendaria: Fernando Soto
* "Séptimo cielo"—Zuzendaria: José Pascual
* "Tío Vania" (2007) .. Zuzendaria: Carles Alfaro
* "Madre Coraje y sus hijos" (2010) .. Zuzendaria: Gerardo Vera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Granada Berriko Erregeorderria

**Granada Berriko Erregeorderria** edo **Granada Berria** (gaztelaniaz *Virreinato de Nueva Granada* edo *Virreinato de Santafé*) 1717an Espainiak bere Amerikako koloniak kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen. Filipe V.a Espainiakoak sortua, 1723an, finantza arazoak zirela eta, indargabetu eta 1739an berrezarri zuten, 1810ean kolonbiar independentistek ezeztatu arte. 1815ean Fernando VII.a Espainiakoaren armadak birkonkistatua, 1819an independentistek behin betiko bota zituzten espainiarrek bertatik.

Hiriburua Santa Fe hiria izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro de Algodón

**Cerro de Algodón** (euskaraz **Kotoi Mendia** bezala ezagutzen dena) Hegoaldeko Sierra Madre mendilerroko mendi bat da, Mexikon. Oaxacako San José Chinantequilla udalerrian dagoen Totontepec herrian kokatua. 1.610 metroko altuerarekin Oaxaca estatuko tokirik garaiena eta herrialde osoko hamaikagarren garaiena da. Bertatik inguruko udalerrietako asko ikus daitezke.

## Kanpo estekak
Fenolhedés

[thumb|250px|**Fenolhedés** [Ekialdeko Pirinioak departamenduan kokatua.]]
[thumb|250px|Fenolhedéseko udalerriak [Kantonamendu (Frantzia)|kantonamenduka.]]
thumb|250px|Eskualde "historikoa" eta "naturala".
**lo Fenolhedés**, beste izenez **la Fenolheda** eta **el Fenolhet** (okzitanieraz; frantsesez: *le Fenouillèdes*; katalanez: *la Fenolleda* edo *el Fenolledès*) Okzitaniako *parçan* edo eskualdea da, Lengadòcen dagoena.

Administrazioz Frantziako bi departamenduren artean banatu zuten. Gehiengoa Ekialdeko Pirinioetan sarrarazi zuten eta batzuetan era sinplifikatuan "Fenolhedés" egitura honen barruko eremuari deitzen zaio; bertan eskualde okzitaniar bakarra da, gainontzeko bostak Ipar Kataluniakoak direlako. Zenbait udalerri Auderen barruan kokatu zituzten.

Hiriburua Sant Pau de Fenolhet da.

## Geografia 
### Azpieskualdeak 
Eskualdea geografikoki eremu hauetan bana daiteke:
* las Corbièras edo Corbièiras (katalanez *les Corberes*: **Fenolhedés**, Rosselló eta Aude departamenduaren artean banatuta, mendilerrotik izena hartzen du.
* Fenolhedéseko haranak (ca *les Valls de la Fenolleda*): bi departamenduuetako udalerriek osatuta.
* Sornhango goi-ordokia.

### Mugakideak 
* Ipar Kataluniako eskualde auzokideak:
# Rosselló hego-ekialdean.
# Conflent hegoaldean.
* Okzitaniako eskualde auzokideak, Aude departamenduan:
# Corbièiras iparraldean.
# Rasés eremu txiki batean ipar-mendebaldean.
# País de Saut Lengadocian mendebaldean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fenolhedéseko udalerrien zerrenda
* Ekialdeko Pirinioak
* Okzitaniako parçan

## Kanpo estekak 
*   Fenolhedés Garaia
Granada Berriko Probintzia Batuak

**Granadako Berriko Probintzia Batuak** (gazteleraz *Provincias Unidas de la Nueva Granada*) 1811 eta 1816 artean Espainiako antzinako Granada Berriko erregeordetza osatzen zuten probintziek sorturiko errepublika izan zen. Hiriburua Santa Fe hiria izan zuen.

Historialariek independentzia aldarrikatu zuten garai horri *Patria Boba* (aberri leloa) diote. Pablo Morillok zuzenduriko errekonkistak Espainiarentzat berreskuratu zuen eskualdea.

## Banaketa administratiboa 
## Kanpo estekak
Granadako Erresuma Berria

**Granadako Erresuma Berria** (gazteleraz *Nuevo Reyno de Granada*) 1550ean Espainiak bere iparraldeko Hego Amerikako koloniak kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen. Granada Berriko erregeordetzak ordezkatua izan zen. Hiriburua Santa Fe hiria izan zuen.

## Banaketa administratiboa 
**Lurraldea****Hiriburua****Sorrera****Sortzailea**
Santa Martako gobernuaSanta Marta1525Rodrigo de Bastidas
Cartagenako gobernuaCartagena de Indias1533Pedro de Heredia
Popayángo gobernuaPopayán1537Sebastián de Belalcázar
Pastoko korrejimenduaSan Juan de Pasto1539Don Lorenzo de Aldana
Santa Feko gobernuaSanta Fe de Bogotá1538Gonzalo Ximénez de Quezada
Tunjako korrejimenduaTunja1539Gonzalo Suárez Rendón
Antioquiako gobernuaSanta Fé de Antioquia1541Jorge Robledo
Chocóko gobernuaQuibdó1648Manuel Cañizales
Istmoko gobernuaPanamá1519Pedro Arias Davila
Guayanako probintziaAngostura1595Antonio de Berríos

## Kanpo estekak
San Pedro el Viejo monasterioa

**San Pedro el Viejo monasterioa** () Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca hirian dagoen monasterio erromaniko bat da. XII. mendean eraiki eta 1886. urtean kultura ondasun izendatu zuten. Bertan, Alfontso I.a Nafarroakoa eta bere anai eta ondorengoa izan zen Ramiro II.a Aragoikoa erregeen hilobiak daude.

## Iruditegia 

Irudi:Retablo mayor. Iglesia de San Pedro el Viejo de Huesca.JPG|Erretaula.
Irudi:San Pedro el Viejo.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:San Pedro el Viejo. Claustro (s. XII).jpg|Klaustroa.

## Kanpo estekak 
* San Pedro el Viejo monasterioaren webgunea
Durandal

**Durandal**, **Durendal** edo **Durandarte** Errolan zaldunaren ezpata izan omen zen. Errolan Karlomagnoren iloba zen.

Errolanen kantuak azaltzen duenez, Errolan *sarrazeno*en eskuetan hil omen zen Orreagako guduan 778. urtean. Bere amaiera hurbil ikusten zuelarik, Durandarte apurtu eta etsaien esku gelditu ez zedin, Errolanek harkaitz baten aurka jo zuen ezpata; aldiz, harkaitzean pitzadura bat sortu omen zuen, baina ezpata bere horretan geratu zen. Kondairaren arabera, arrokan urratutako ebaki hori Pirinioetako Errolanen Arraila da.

## Kanpo estekak
Mexikoko Independentzia Gerra

**Mexikoko Independentzia Gerra** (gaztelaniaz: *Guerra de Independencia de México*) 1810eko irailaren 16an hasi mexikar herriak eta espainiar aginte kolonialaren arteko gerra izan zen. Gerra bertoko kreole, mestizo eta amerindiarrek bultzatua izan zen, Espainiarekiko bere independentziaren alde borrokatu zutenak. Hasieran kolonial agintearen aurkako nekazarien matxinada idealista baino ez izan arren, mexikar erregezale ohiek gerrillarekin batera egin zutenean mugimendu sendo bilakatu zen. Independentzia lortuta, amerikarrek Mexikoko Lehen Inperioa eratu zuten.

Miguel Hidalgo y Costilla apaiz eta militar abertzale mexikarra izan zen. Hidalgok Mexikoko Independentzia Gerraren lehenbiziko saioa gidatu zuen. Bere mezua Mexikon leku batzuetan ezaguna egin zen eta independentziaren aldeko hauspoa bihurtu zen.

## Miguel Hidalgoren bandoa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aihotzen konspirazioa
* Doloresko Garrasia

## Kanpo estekak
Kolonbia Handia

**Kolonbia Handia** (gaztelaniaz *Gran Colombia*) historialariek 1819 eta 1830 arteko Kolonbiako Errepublikari ematen dioten izena da. Orduan, *Kolonbia* izena eskualde zabala deitzeko erabiltzen zuten; egungoari, berriz, Granada Berria zeritzoten.

Errepublika sortzeko Granada Berriko Erregeorderria, Venezuelako kapitaintza nagusia, Quitoko presidentetza eta Guayaquileko Probintzia Askea osatzen zituzten lurraldeak batu ziren, egun Kolonbia, Venezuela, Ekuador eta Panama osoaz gain Costa Rica, Peru, Brasil, Guyana eta Nikaraguako eskualde batzuk zirenak.

Herrialdea 1830ean sakabanatu zen, federalismo eta zentralismoaren aldekoen arteko tirabirak eta eskualdeko diferentziagatik.

## Presidenteen zerrenda 
## Kanpo estekak 
* Kolonbia Handiari buruzko artikulua *Argia* astekarian
Dodekaedro

**Dodekaedroa** poliedro erregular bat da hamabi aurpegi dituena.

Dodekaedroa **erregularra** da hamabi pentagono erregularrez osatuta dagoenean. 20 erpin, 12 aurpegi eta 30 ertz ditu.

## Azalera eta Bolumena 
Ertzen luzera *a* duen Dodekaedro baten azalera *A* eta bolumena *V* hauek dira:
:A = 3\sqrt{25+10\sqrt{5}} a^2 \approx 20.64572a^2
:V = \frac{1}{4} (15+7\sqrt{5}) a^3 \approx 7.6631189a^3

## kartesiar koordenatuak 
Koordenatuen jatorrian zentraturiko dodekaedro baten 20 erpinak adierazpen hauek definituta daude:

: (±1, ±1, ±1)
: (0, ±1/φ, ±φ)
: (±1/φ, ±φ, 0)
: (±φ, 0, ±1/φ)
non φ = (1+√5)/2 urrezko arrazoia den. Ertzaren luzera 2/φ = −1+√5 da.

Dodekaedroaren angelu diedro 2arctan(φ) da edo, gutxi gorabehera, 116,565 gradu.

## Erabilerak 
Dodekaedroak zenbait rol-jokoetan erabiltzen dira dado bezala. Bere notazio idatzia «D12» da.

## Kanpo estekak 
*  Patxi Angulo: Gorputz platonikoak
Simplex (argipena)

**Simplex** terminoak hainbat esanhi ditu:

* geometrian, simplexa hiruki edo tetraedro kontzeptuaren zabalpena da, *n* dimentsiotara;
* optimizazio matematikoan, simplex algoritmoa programazio linealeko problemak ebazteko algoritmo bat da.
* Informatikan, simplex (edo **noranzko bakarreko transmisioa**): informazioa noranzko bakarrean transferitzen duen transmisio-modua.

## Kanpo estekak
Dual (argipena)

**Dual** eta dualtasun terminoek adiera zenbait dituzte:

* hizkuntzalaritzan, duala, bitasuna adierazten duen numeroa;
* matematikan, dualtasuna, kontzeptu, objektu edo egitura zenbaiti buruz, horietako bi elkarrekiko dituzten propietate eta erlazio komun eta osagarriak adierazteko terminoa;
* programazio linealean, programa duala programa batetik eratortzen den programa bat, elkarri buruzko propietateak dituztenak.
* *Dual* izenburua du Donostian dagoen Garra Zibilaren biktimeei eskainitako eskultura.

## Kanpo estekak