Amodiozko hogei poema eta kanta bat bakar-mindua

thumb|250px|Neruda gaztea. Jaiotzako bere izen-deiturekin sinatu zuen: Ricardo Reyes.

***Amodiozko hogei poema eta kanta bat bakar-mindua*** () poesia-liburua Pablo Neruda txiletar poetaren lan ospetsuenetariko bat da. 1924ko ekainean Nascimento argitaletxearen eskutik plazaratua, arrakasta handia izan zuen, eta poetaren izena mundu osoan zabaldu zuen. Nerudak 19 urte zituen, gaztelaniazko olerki gailurretako bat den hau argitaratu zuenean.

## Edukia 
Liburua poetaren gaztaroko garaikoa da. Maitasun-gaiak lantzen dituzten hogei poemaz eta «Kanta bakar-mindua» izeneko azken poemaz osatuta dago. Azken hori izan ezik, poemek ez dute izenbururik eta lehenengo lerroaz ezagutzen dira. Poema-liburua Neruda gaztearen benetako maitasun esperientzietan oinarrituta egon arren, liburua ez da emakume zehatz bati zuzentzen. Poetak bertsootan bere lehen gaztaroko hainbat emakume errealen ezaugarri fisikoak nahastu ditu, maitale irrealaren irudi bat sortzeko. Irudi hori ez dagokio haietako bakar bati ere, bere maitasun-objektuaren ideia poetiko hutsa izanik.

Maitasuna, sentsualitatea, erotismoa, present daude liburu honetan baina baita ere desamodioa, galera, nostalgia, oroimena.

Lanaren poema ospetsuena, ziur aski,15.a da, «Laket zaitut bestetan ez bezala isila».

## Estiloa 
Estilistikoki, bere poetikaren eboluzio kontziente gisa definitzen da, bere lehen konposizioak eta bere lehen liburua, *Crepusculario*, nagusi ziren modernismoaren moldeetatik atera nahian. Hiztegia, oro har, sinplea da, nahiz eta erromantizismotik eta modernismotik ohiko hizkuntza literarioa jasotzen duen; horrek liburuaren zabalkundeari asko lagundu dio. Dena dela, itxurazko erreztasun hori ez da benetakoa, liburu konplexu eta aberatsa baita.

Lerroak zenbatzeko unean bi joerak ikusten dira. Batzutan bertso alexandriarra gailentzen bada ere, bestetan joera horrekin puskatzen du Nerudak, askatasun handiagoz idatziz.

## Balorazioa 
Jose Luis Padronek liburuaren inguruko balorazioa desberdinak eskaini ditu. Haren hitzetan oso gutxi dira munduan liburu honek lortu duen zabalkundea lortu dutenak. Poema liburuetan ere salduena omen da. Azken hamarkadetan eutsi dio arrakastari; gaurkotasunez jositako obra klasiko bihurtuz; hilezkorra eta unibertsala den sentiera azaltzen du, maitasun hizkuntzaren aniztasuna; guztiz herrikoia den liburua, mundu-mailako mito egin da. Liburu hau da Nerudaren ondarea, horretan biltzen baita gerora Nerudak idatziko dituen liburuen genesi poetikoa.

## Testuingurua eta argitalpena 
Liburua Pablo Nerudak 19 urte besterik ez zituenean argitaratu zen, literatur errebelazio bihurtuz. Bere estiloak modernismoaren eta postmodernismoaren elementuak tonu malenkoniatsu eta sentsualarekin nahasten ditu. Nerudak lan honetan erabilitako hizkera poetikoak bere estiloaren trantsizioa markatzen du, modernismoak eragindako poesia izatetik pertsonalagoa eta sakonagoa izatera pasatuz.

## Egitura eta gaiak 
Liburuak 21 poema ditu: maitasunezko hogei poema eta "La canción desesperada" izeneko azken poema, liburua tonu ilun eta mingarriagoan ixten duena. Lanaren gai nagusia maitasuna eta erotismoa dira, eta nostalgia eta tristura handia dute maite duten pertsonaren absentziak edo galerak.

Poemek maitasun-grina esploratzen dute irudi naturalen bidez, hala nola itsasoa, gaua eta haizea; elementu horiek sinbolo errepikakor bihurtzen dira liburuan zehar. Bertsoen musikaltasunak eta erritmoak obraren giro hunkigarriari laguntzen diote.

## Olerki aipagarriak 
Hona hemen liburuko poema ezagunenetako batzuk:

1. olerkia: "Emakume-gorputza, muino zuriak, izter zuriak..."

15. olerkia: "Atsegin zaitut isiltzen zarenean, kanpoan zaudelako..."

20. olerkia: "Bertso tristeenak idatzi ditzaket gaur gauean..."

Abesti desesperatua: Amaierako poema, liburua tonu ilun eta agurrekoarekin ixten duena.

## Estiloa eta hizkuntza 
Nerudak hizkuntza sentsoriala eta metaforikoa erabiltzen du, irudi bizidunak eta sentimendu biziak gogora ekartzen dituena. Bere estiloak sinpletasuna eta sakontasun emozionala uztartzen ditu, egunerokotasunaren eta sublimearen arteko oreka lortuz.

## Harrera eta legatua 
Maitasunezko hogei poema eta abesti etsi bat liburua argitaratu zenetik, mundu hispanohiztunean gehien irakurri eta itzuli den poesia liburuetako bat izan da. Olerkigile **Maitasunezko hogei poema eta abesti etsi bat**☂askorengan eragina izan du eta maitasun-poesian erreferentzia izaten jarraitzen du. Bere eragina belaunaldiz belaunaldi igaro da, literatura unibertsalaren klasiko bihurtuz.

## Kritikak eta eztabaidak 
Bere ospea gorabehera, lanak kritikak jaso ditu emakumearen irudikapena eta maitasunaren ikuspegi maskulino bizi eta posesiboagatik. Hala ere, espainierazko poesiaren lanik miretsienetako bat izaten jarraitzen du.

## Egokitzapen eta erreferentzia kulturalak 
Liburua hainbat literatura-, musika- eta zinema-lanetan aipatu eta erreferentziatu da. Bere poema batzuk hainbat generotako artistek musikatu eta interpretatu dituzte.

## Ondorioa 
Maitasunezko hogei poema eta abesti etsi bat funtsezko lana da hispaniar hizkuntzako poesian, bere intentsitate emozionalagatik eta bere hizkuntza gogorarazleagatik nabarmenduz. Bere ondareak iraun egiten du, bere garrantzia eta denboraren poderioz irakurleak hunkitzeko gaitasuna mantenduz.

## Euskarazko bertsioa 
*Amodiozko hogei poema eta kanta bar bakar-mindua* izenburuaz Jose Luis Padron idazle eta itzultzaileak euskaratu zuen 2004an zalantzarik gabe Nerudaren obra ezugunena dena.

## Liburua musikan 
[thumb|250px|2020ko martxoaren 8ko manifestazioan, [Santiago (Txile)|Santiagon, pankarta batean, poetaren bertso batzuk aldatu ziren.]]

Asko izan dira liburu honen poemen bertsioak abestu dituzten artistak. Hona hemen adibide batzuk:
* Paco Ibáñez, *Paco Ibáñez interpreta a Pablo Neruda* 1977ko diskoan, liburuaren lau poema bertsionatu zituen. Albumaren alde bat bakarrik grabatu zuen Adunakoak; beste aldea Cuarteto Cedrón talde argentinarraren eskuetan gelditu zen.
* La Oreja de Van Gogh «Canción desesperada» abestian.
* Alex Ubago
* Brazilian Girls taldean 2005ean «Laket zaitut bestetan ez bezala isila» bertsionatu zuten.
*  J.M Serrat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [*Amodiozko hogei poema eta kanta bat bakar-mindua* (1924), Jose Luis Padron(https://eu.wikipedia.org/wiki/Jose_Luis_Padron)ek 2004an euskaratutako lan osoa.]
* :Liburuaren jatorrizko testuak.
* :https://web.archive.org/web/20170108094224/http://www.educarchile.cl/ech/pro/app/detalle?GUID=5cc9d2bc-fcea-4104-b79c-84378a9e77df&ID=183060