Amirani

Amiranen epopeiako pertsonaia nagusia da Georgiako mitologian. Amirani buruzko kondairak Georgiako leku guztietan erregistratzen dira, georgiar hizkuntzako euskalki guztietan, eta horrek adierazten du nazio georgiarraren etnogenesiaren etapa goiztiar batean sortu zela (Kaukasoko herrien artean ere badaude georgiarrekin lotutako aldaerak). Amiranen aurpegia BCan agertzen da. Urtea III. milurtekokoak diren monumentu arkeologikoei buruz (Mtskhetako Brontzezko Gerrikoa, Kazbegiko Altxorra, Trialetiko Zilarrezko Kopa). Amiran ehizaren jainkosaren semea da, Dali, eta ehiztari hilgarri ezezagun bat (Amiranen kontzepzio birjinalaren bertsio abkhaziarra, ziurrenik, matriarkatuaren garaikoa da; ondorengo bertsio batzuetan, Amiranen aita errementari edo nekazari bat da). Garaiz aurretik jaiotako amiran heldugabeak zezen (behi) baten urdailean (bele-urdaila) osatu zuen bere heldutasuna. Amiranen jatorri jainkotiarra eguzkiaren eta ilargiaren irudiek adierazten dute bere sorbaldetan, baita bere gorputzeko atal batzuk urreztatuak izateak ere. Amiran handia da, galbahe tamainako begiak ditu eta aurrez prestatutako hodei beltz bat dirudi. Amiran otso bat bezain nekaezina da, hamabi idi pareren indarra du eta mendian behera gurpildun enbor baten abiadura; hain da indartsua, non Lurrak nekez jasan dezakeen bere grabitatea (nahiz eta Ambrisera ere ezin den hurbildu indarrez eta altueraz). Amiranen boterea maizago egozten zaio bere bataioari (zalantzarik gabe, kristautasunaren hedapenaren ondoren, bataio-arrazoiak hasierako arrazoi zaharra baztertu zuen), nahiz eta batzuetan iturburu magiko batean bainatzearekin lotzen den, Igri-Baton jauna duena. Amiranen balentria heroikoetan (jainkoen eta balearen aurkako borroka), zinpeko anaiekin batera (Badri eta Usip), argi ikusten da lotura bat dagoela arrazoi kosmogonikoekin. Baleak Amiran irensten du, baina hark saihetsa ireki eta berrituta irteten da. Aldi berean, Amiranek sare ehundu bat jartzen du irekiduran bere saihetsen artean, eguzkiak, baleak irentsita, erre eta irten ahal izateko. Amiranek Qamar neskame zerutiarra bahitzen du, su zerutiarra goratzen duena eta itsasoaren beste aldean edo itsasoaren gainean esekitako dorre batean bizi dena. Qamarren aita, klimaren eta ekaitz-hodeien jainkoa, garaituko dute. Amiranek errementaritza irakasten dio jendeari; Bera errementari bikaina da, ezpatak ere egin ditzakeena (ezpata astuna Amiranen funtsezko ezaugarria da). Amiranen aurpegiak heroi kultural baten beste ezaugarri batzuk ere erakusten ditu. Mendebaldeko Georgiako eta Abkhaziako saihesbideetan, landare kaltegarriak ere suntsitzen ditu.

Amiran Kaukasoko mendietako kobazulo batera kateatuta dago Jainkoarekin duen borroka dela eta. Arrano bat etengabe elikatzen da bere gibeletik, txakur leial batek katea milikatzen duen bitartean eta kaiolatzen saiatzen den bitartean. Baina urtero, Ostegun Santuan (Eguberri aurreko gauean Tushyren bertsioan), Jainkoak izendatutako errementariek katea berritzen dute. Kondaira zahar baten arabera, zazpi urtean behin haitzuloa ireki eta Amiran ikus daiteke.

Kristautasunaren hedapenarekin, Amiranek heroi martiri baten ezaugarriak bereganatzen ditu eta Jesukristo, Jorge, Ilia eta beste batzuekin konparatzen da. Saihestu.

Amirani buruzko kondairak Georgiako Erdi Aroko literaturan islatu ziren, bereziki Shota Rustaveliren "Pantera larrudun zalduna" lanean.

Amiran Prometeo eta Abrskiletik hurbil dago tipologikoki.