Llama

**Llama** (*Lama glama*) Hego Amerikako Andeetan, bereziki Perun, bizi den konkorrik gabeko Gamelidoa da. Animalia indartsua da, Andeetako biztanleek etxekotu zutena. Izen horrekin bere generoan dauden beste hiru animalia ere izendatzen dira, nahiz eta espezie ezberdinak izan: bikuina, alpaka eta guanakoa. Hala ere euren artean badira ezberdintasunak. Llamak altuagoak dira alpakak baino eta euren burua obalatua da. Lama generoa eta gameluak bereizteko modua bizkar atzean llamek konkorrik ez dutela ikustea da.

## Ezaugarri fisikoak 
Lepo eta hanka luzeko animaliak dira. Goiko ezpain zatitua, buru txikia, belarri handiak eta buztan laburrak dituzte. Bere armarria lodia da eta kolore desberdinekoak izaten da; zuria, marroia, gorrixka edo beltza, baina kolore mistoa ere izan dezakete. Haien oinek bi behatz dituzte iltze gogorrekin eta behatz-zolan larruzko kuxina bat. 
erdian|thumb|Kolore mistoko llamak

Orokorrean 150 eta 200 zentimetro arteko altuera izaten dute, 170 eta 220 zentimetro arteko luzera eta 130 eta 150 kilogramo arteko pisua. Emeak arrak baino txikiagoak dira.

## Dieta 
Hausnarkarien taldeko animalia belarjalea da, mendiko belarrez eta landare jangarriez elikatzen dena. 

Llamak 20tik 100era bitarteko tamainako taldeetan bizi diren animalia sozial eta gregarioak dira. Familia-taldeak ar bakarrak, sei emeak gehienez eta aurtengo urteko kumeak sortzen dituzte. Familia-taldeak zuzentzen dituzten arrek lehiakorrak eta erasokorrak dira eta horrek taldetik aldentzen ditu.

Llamak beste animaliak babesten dituzte, horregatik ardi, ahuntz edota zaldien zaindari gisa erabiltzen dira. Animalia hauek, elkarren artean hainbat modutan komunikatzen dira, gorputzaren jarrerak nagusitasuna edo menpekotasuna transmititu dezake; belarriaren posizioak aldartea adierazten du. Orokorrean isilik egon arren, ahotsa egiten dute harrapariez ohartarazteko eta amek beren kumeei zurrumurru egiten diete, erantzun moduan. Haserretuta, mehatxatuta edo nagusitasuna sentitzen direnean, listua botatzen dute. 
erdian|thumb|Putreko armarria

## Erabilgarritasuna 
### Haragia 
Animalia honen haragiak kolesterol eta gantz gutxi ditu. Haragi honek behi haragia baino 10 aldiz kolesterol gutxiago duela kalkulatzen da. Zapore eta usain aldetik, llama-haragia behi-haragiaren antzekoa da. Gainera, animaliak pisatzen dituen 100 kg bakoitzeko 59 kg haragirako erabiltzen dira, beraz, haragia ekoizteko potentzial handia duela esan daiteke. Tradizionalki, 12 eta 14 urte bitarteko llamak sakrifikatzen dira haragia egiteko.

### Erregaia 
Herrialde ez garatuetan, llamaren gorotzak lehortu eta sua egiteko erabiltzen dira, hau da, etxeko erregai gisa erabiltzen dituzte. Nitrogeno eta sufre gehienak errekuntzan galtzen dira.
### Larrua 
Llama larrua ez da inoiz larruaren merkatu tradizionalean erabili, urte askotan zehar, larrua larrua eskala handiko erabilerarako baztertu baitzen. Hala ere, apurka-apurka onarpen handiagoa lortzen ari da. Lamaren azala beltzarantzen da larrugintza egiteko.

### Ongarri 
Llamaren simaurra animalia jatorriko ongarri organikorik erabiliena izan da lurzoruaren emankortasun naturala berreskuratzeko. Konpostajea materia organikoa deskonposatzeko prozesu aerobikoa da. Simaurra, konposta egin ondoren, mikrobio flora ongarrietan oso aberatsa den materiala bihurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Llama bat aske Larrun mendian (berria)