Erika Aittamaa

'*Maria Erika *Riiga* Olofsdotter Aittamaa*' (Junosuando, Suedia, 1866ko otsailaren 22a - 1952ko abenduaren 15a) artisaua izan zen, *Lovikkavante* mittenaren asmatzaile gisa ezaguna.

Aittamaa familia pobre batean jaio zen, haurride askorekin. Erika “Riika” Aittamaa, Kruukkan jaio zen Junosuando-n, August senarrarekin ezkondu zen eta Lovikkan jarri ziren bizitzen eta bertan familia bat sortu zuten. Egoera ekonomikoa ez zen onena, eta lan asko egin behar izan zuten helburuak bete zitezen.

Erika, Pajala udalerriko lehen emakume enpresaburu eta berritzaile bihurtu zen, 1892an Lovikka *mitten*-a [eskuzorroa] sortuz, 26 urte besterik ez zituela. Beste asmakizun asko bezala, Lovikka mitten-a porrotaren bidez garatu zen, *mitten* iraunkor eta bero batean.

 bizi zen senarrarekin eta seme-alabekin, eta *mittens* [eskuzorroak] saltzen hasi zen dirua irabazteko. 1892an Lovikkavante asmatu zuen, eskuzorro mota berezi bat.  

Geroago egunkari batean kontatu zuen bezala, egun batean gizon bat bere etxera etorri zen eta benetan lodiak ziren artilezko eskuzorro pare bat eskatu zituen, eskuak izozten ari zitzaizkiolako. Erika Aittammak ziurtatu zuen eskuzorroak ahalik eta lodienak izan zitezen. Hala ere, bezeroa oso etsita zegoen, eta porrot egin zuela pentsatu zuen. Eskuzorroak zurrun eta gogor bihurtu ziren. Etxera joan eta pentsatu egin zuen. Gero, eskuzorroak garbitu eta ferekatu zituen behin baino gehiagotan. Horrek artilea bigun eta eroso egiten zuen eta bezeroa oso pozik zegoen bere eskuzorro berriekin. Laster, beste batzuk ere hasi ziren Erika Aittammaak trikotatu zituen eskuzorro fantastikoei buruz hitz egiten. Lovikka *mitten* mundiala asmatu zuen.

Hasiera batean, eskuzorroak artilearen kolorean zeuden, baina, pixkanaka, Erika Aittamaa eskumuturraren inguruko lepokoa apaintzen hasi zen, kolore bizi eta indartsuetako brodatuez. Honek, bere ustez, bereziki sami klienteari dei egin zion. Beheko ertzari borla bat ere gehitu zion, eta, ondorioz, eskuzorroak eskegi ahal izan ziren, behar izanez gero lehortzeko. Azkenean, asmakizuna erabatekoa izan zen. Lovikka eskuzorroak, ondoren, lodia eta oso porotsua zen garbitu gabeko artilezko harian trikotatzen ziren. Trikotatzea solte zegoen, maketa eskuzorroak ziren, eskumuturraren inguruan lepoa tolestuta.  Eskuzorroak garbitu egiten ziren, uzkurtu eta estutu zitezen; gero, puntuzko gainazala zimurtu egiten zen, kardatzearen laguntzaz. Azkenik, kolore biziz brodatu zuten lepokoa. Bordak ertzari apur bat eutsi zion eta eskumuturraren inguruan indarrez itxi zen.

Erikaren eskuzorroen eskaera hain handia egin zen, non besteei nola egin irakatsi zien.1930eko hamarkadan, bertako irakasle batek diseinua patenta zezakeela aurkitu zuen. Prozesua, ordea, dirua kostatu zen eta irakasleak kostua finantzatuko zuen jendea aurkitu zuen arren, Aittamaak karitatea hartzeari uko egin zion.

Erika Aittamaa 1952an hil zen, 86 urte zituela. Gaur, *mitten* [eskuzorro] erraldoi bat dago Lovikkan, Erika Aittamaa-ren eta haren asmakizunaren oroitarria.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Erika Aittamaa Svenskt kvinnobiografiskt lexikon-en (suediarrez) 

## Kanpo estekak 
* The Arctic Lifestyle Magazine #4  Swedish Lapland (ingelesez) 20. orrialdean  eskuzorruei eta Erikari buruz artikulua 130. urtebetezean, 2023ko apirilaren 6a argitaratua.
* Suediar post bat facebook-en argazkia eta Erikaren historioa (ingelesez)
* The-tornedaling-lantalainset-kven-minority.pdf  Haien kultura, ohiturak eta historioaren laburpena irudiekin eta aukezpen formatoan (ingelesez) 2025eko maiatzaren 6a,