open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cristina Carrascosa Cobos

**Cristina Carrascosa Cobos** (Valentzia, 1987) valentziar irakaslea eta abokatua da, enpresa-zuzenbidean, bloke-kate teknologian eta kriptoaktiboetan espezializatua eta ATH21eko CEOa.

## Bizitza 
Valentzian jaio zen 1987an. Moda-diseinatzailea izatea interesatzen zitzaion, baina amak irteera zuen karrera bat ikastera bultzatu zuen. IE Business Schoolen Zuzenbidean lizentziatu ondoren, Zuzenbide Fiskal eta Tributarioko master bat egin zuen eta ondoren Enpresen Aholkularitza Juridikoko beste bat.

### Ibilbide profesionala 
25 urte bete arte nazioarteko bulegoetan lan egin zuen, Broseta, Cuatrecasas edo Pinsent Masons, Madril eta Valentzia artean. Écijan, beste bulego handi batean, kriptoaktiboen praktika ireki zuen. Handik Suitzara joan zen, non kriptoaktiboen emisioak legezkoak ziren, eta gaian aditua bihurtu zen.2019an *Crypto Birds*-eko taldeari aholkuak eman zizkion, Espainian txanpon birtualen lehen jaulkipena egin baitzuen erregulatzailearen gainbegiradapean.

2020an bere taldeko pertsona bat kaleratu zuten eta berak ere bere postua utzi zuen. Kriptomonetetako bezeroek berarekin lanean jarraitzeko eskatu zioten, eta 2021ean ATH21 jarri zuen martxan, bloke-kate eta kriptomonetetan espezializatutako Espainiako lehen enpresa legala.

2024an, Europako Batzordearen (EE) Blockchain Behatokiaren eta Foroaren lantaldean zegoen Espainiako emakume bakarra zen MICA araudia egiteko, mundu mailan merkatu hori arautzen zuen lehena.

Espainiako Kriptoaktiboen Profesionalen eta Enpresen Elkarteko (APECE) presidente gisa, Diputatuen Kongresuan Balore Merkatuaren Lege berriaren edukiari buruzko informazioa eman zuen adituetako bat izan zen. Lege hori kriptoaktiboen arloan finantza-tresnak *tokenizatzeko* aukera ematen duen lehen legea izan zen.

### Irakaskuntza-ibilbidea 
IE Business schooleko irakasle elkartua da, eta Blockchainekin (bloke-kate) eta legezko erronkekin zerikusia duten gaiak irakasten ditu. Halaber, IE Law School-eko Blockchain Programako zuzendari akademikoa da.

## Sariak eta aitorpenak 
* 2024an Forbesek teknologian lider ziren 35 emakume espainiarren artean aukeratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BITCOIN Desobedientzia Zibileko Existitzen den Tresnarik Onena da | Cris Carrascosa nos cuenta, Inbertsio Arrazionala Podcast, 2024ko urriaren 17a
Iritana Tāwhiwhirangi

**Iritana Te Rangi Tāwhiwhirangi**, jaiotzez **Irirangi Thatcher**, (Wharekahika, 1929ko martxoaren 21a – 2025eko otsailaren 1a) zeelandaberritar irakaslea eta maorieraren sustatzailea izan zen.

## Bizitza 
Wharekahikan 1929ko martxoaren 21ean jaioa, Tāwhiwhirangi maori, kanadar eta ingeles jatorrikoa zen. 1943tik 1946ra Hukarere nesken ikastetxean ikasi zuen, eta 1947tik 1948ra Wellingtongo Irakasle Eskolan. Bere senarra ardien artzaina zen eta 1969an hil zen.

Māori Women's Welfare League eta Toitū Kaupapa Māori Mātauranga – Māori Education Trust erakundeetako kidea izan zen. Te Kōhanga Reo National Trusteko administrazio kontseiluan ere parte hartu zuen.

Tāwhiwhirangi 2025eko otsailaren 1ean hil zen, 95 urte zituela.

## Sariak eta aintzatespenak 
1990ean Zeelanda Berriko Oroimenezko Domina eman zioten, eta 1993an Zeelanda Berriko Sufragioaren Mendeurreneko Domina, eta 2009an konpainia dama mailara igo zen.

2014ko Zeelanda Berriko Urteko Sarietarako finalista izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brian Murphy

**Brian Trevor John Murphy** (Ventnor, Wight uhartea, 1932ko irailaren 25a – Kent, 2025eko otsailaren 2a) britainiar aktore eta komediantea izan zen.

Batez ere, Man about the house eta George and Mildred komedia-telesailetan George Roper pertsonaia antzezteagatik da ezaguna.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Akridina laranja

**Akridina laranja** edo '''N,N,N',N'-tetrametilakridina''' konposatu organiko heterozikliko aromatikoa da, C17H19N3 formula duena, akridinen familiakoa. Solido da.

Azido nukleikoen koloratzaile kationiko selektiboa da eta zelula-zikloa aztertzeko oso egokia da, DNArekin eta RNArekin erlazionatzen baita. DNAri lotuta dagoenean, akridina laranja fluoreszeinaren antzekoa da espektro aldetik; 502 nm-ko eszitazio-maximoa du, eta 525 nm-ko emisioa (berdean). RNAri lotuta dagoenean, eszitazio maximoa 460 nm-ra lerratzen da (urdinean), eta igorpen maximoa 650 nm-ra (gorrian). Beraz, koloratzaile horrek berdez tindatzen ditu zatiketa aktiboko fasean dauden zeluletan (DNA asko), eta laranjaz atsedenean daudenetan (RNA eta proteina asko).

## Erreferentziak
Táňa Radeva

**Tatiana (Táňa) Radeva**, jaiotzez **Červeňáková**, (Michalovce, 1957ko abuztuaren 27a – 2025eko urtarrilaren 31) eslovakiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
### Ibilbidea 
Táňa Radeva Michalovcen jaio zen 1957ko abuztuaren 27an. Antzezpena ikasi zuen Bratislavako Arte Eszenikoen Akademian. Antzerki aktore gisa, Prešoveko Jonáš Záborský antzokian (1980-1984), Košiceko Antzoki Nazionalean (1984-1995) eta Andrej Bagar antzokian (1995-1997) jardun zuen. Antzerki ibilbide aktiboa amaitu ondoren, Košiceko kontserbatorioan antzezpena irakasten hasi zen.

Telebistako aktore gisa, *Tlstibáb (*1977) ipuinean debutatu zuen. Bere ibilbideko azken urteetan, hainbat telesail luzetan agertu zen (*Ordinácia v ružovej záhrade*, *Búrlivé víno*, *Mesto tieňov*). Eslovakiako bikoiztaile trebeenetakoa zen. Gainera, noizean behin filmetan parte hartu zuen, besteak beste, *Bathory* (2008), *Lóve* (2011), *Dubček* (2018) eta *Ostrým nožom* (2019). Egin zioten tratamendua arrakastatsua izan zen, eta sendatzea lortu zuen.

2018an bat-batean bizitza publikotik alde egin zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nouvelles Équipes Internationales

**Nouvelles Équipes internationales** (**NEI,** euskaraz **Nazioarteko Talde Berriak**) Europan inspirazio demokrata kristaua zuten pertsona ospetsuen eta alderdi politikoen elkarte bat izan da, 1947an sortua.

1965ean Demokristauen Europar Batasunak (UEDC) ordezkatu zuen.

## Historia 
1947ko maiatzaren 31 eta ekainaren 3a bitartean, kongresu bat antolatu zen Chaudfontainen, Paul Van Zeeland Belgikako gobernuburu ohia buru zuena, inspirazio kristau-demokratako alderdi politikoen artean. Internazional Sozialistaren eredua ez zuten gogoko, hartan alderdi kide guztiek beren herrialdeetan posizio bera izan behar dutelakoan, elkarte konfederalago bat sortzearen alde egiten zuten. 

NEI taldearen estatutuak neurri batean Parisko Marceau etorbideko erbesteko Eusko Jaurlaritzaren egoitzan erredaktatu ziren, Jaurlaritza hartako jeltzaleak mugimendu demokristau europarrekin loturak egiten ari baitziren garaian.

NEI erakundearen idazkaritza Parisen ezarri zen. Egitura nazio bakoitzeko alderdi batek edo batzuek osa zezketen, edo pertsona ospetsuek, eta erbestean zeuden elkarte politikoek ere, Ekialdeko Europakoek bereziki. Bi pertsonako zuzendaritza izan zuen taldeak, presidente bat eta idazkari nagusi bat, batzorde exekutibo baten esparruan, 1953an zuzendaritza batzorde bihurtu zena.

### Lehendakaritza 
Ondorengo presidenteak izan zituen NEIk:

* Robert Bichet (1947-1949);
* August De Schryver (1949-1959);
* Theo Lefèvre (1960-1965).

### Idazkaritza nagusia 
Ondorengo idazkari nagusiak izan zituen taldeak:

* Jules Soyeur (1947-1949);
* Robert Bichet (1949-1955);
* Alfred Coste-Floret (1955-1960);
* Jean Seitlinger (1960-1965).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Papini, Roberto. L’Internationale démocrate-chrétienne : la coopération internationale entre les partis démocrates-chrétiens de 1925 à 1986, Paris, Le Cerf, coll. « Histoire », 1988, 238 or. (ISBN 2-204-02874-6).
* Gehler, Michael; eta Kaiser, Wolfra. Christian democracy in Europe since 1945, Londres, Routledge, 2004, 260 or. (ISBN 0-7146-5662-3).
* .
* .
* 

## Kanpo estekak
Graham Gipson

**Graham Gipson** (Guildford, 1932ko maiatzaren 21a - Perth, 2023ko maiatzaren 17a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Sánchez Llabrés

**Pilar Sánchez Llabrés** (Palma, 1903 - Sencelles, 1936ko irailaren 18a) faxismoak errepresaliatutako militante sozialista, feminista eta antiklerikala izan zen.

## Bizitza 
thumb|Sant Francesc Xavier plazako oroimenaren harria
La Soledad auzoan bizi zen. Palmako Plaza Nagusiko merkatuan saltzaile lanetan aritzen zen. Senarra Miquel Borel sozialista zuen. Bigarren Errepublikan, parte-hartze politiko handia izan zuen. Besteak beste, hizlari jardun zuen 1936ko martxoaren 8an Palmako Herriko Etxean Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna zela eta antolatutako mitinean.

1936ko uztaileko estatu kolpearen ondoren, Pilar Sanchez Joan Realen etxean ezkutatu zen Hostalets auzora. Hura aurkitzeko seme-alabak eta senarra atxilotu zituzten, Castell de Bellver espetxean torturatu eta espetxeratu zituzten .

## Heriotza 
1936ko irailean salatu, atxilotu, bortxatu eta hil egin zuten. Haren gorpua Sencelleseko Son Palou etxaldean agertu zen.

## Aintzatespenak 
Bere memoria berreskuratzeko Stolpersteine harri bat jarri zuten Sant Francesc Xavier de La Soledadeko plazan. 2018an eta 2020an hainbat hobi zulatu zituzten Sencellesen, haien gorpuzkiak aurkitzen saiatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bart De Weber

**Bart Albert Liliane De Weber** (Mortsel, 1970eko abenduaren 21a) flandriar politikaria da. Belgikako lehen ministroa da 2025eko otsailetik.

Nieuw-Vlaamse Alliantie flandestar alderdi nazionalistako kidea da. Belgikako hauteskunde federalak irabazi zituen 2010ean, baita hiru hauteskunde garrantzitsuak ere. 2024ko hauteskundeen eta zortzi hilabeteko negoziazioen ondoren, Belgikako lehen ministro karguaren zina egin zuen 2025eko otsailaren 3an.

Anberesko alkate izan zen 2013tik 2025era, eta diputatu ere izan zen Belgikako parlamentuan eta Flandriako parlamentuan.
Sudare

eskuinera|thumb|Ezkerrean, *Genji* *monogataritik* hartutako "Sudare" pertsiana biribilduak ikus daitezke.
 pantailak edo pertsianak dira. ***Misu*** ere deituak dira. 

***misu***.

*sudare-ak* egur apaingarriz, banbuz edo sokaz, hari koloreztatuz edo bestelako material erresistentez jositako zurezko tabillez eginak dira. Sudare-ak alde batera biribilkatu edo tolestu daitezke.

Japoniako etxe askotan erabiltzen dira, eraikinetako barandak eta irekidurak argiaren, euriaren eta intsektuen aurka babesteko. Sudare-ak udaberrian desbiribilkatzen dira, eta udazkenean biribilkatzen. 

Haien egitura arinek brisa igarotzen uzten dute, eta hori lagungarria da Japoniako uda beroetan. "Sudare" egiteko materialak aurkitzeko errazak direnez, kostu baxuan fabrikatu daitezke. "Sudare" modernoak, oro har, Txinan egiten dira.

Jauregi eta landetxeetarako sudare landuenak egiteko, kalitate handiko banbua, zeta eta urrezko hariz egindako brodatuak erabiltzen dira. Batzuek, barrutiaren barrualdetik ikusten den aldean margoak dituzte. Txinako "sudare" batzuek kanpotik ikusten den aldean ere ikur margotuak dituzte. 

*Sudareek* maizterrak babesten dituzte eguralditik ez ezik, ezezagunen begietatik ere. "Sudare-ak" maiz agertzen dira " The Tale of Genji " (jp: *Genji monogatari* ).

Heian aldian, emagalduak pertsiana baten atzean ezkutatzen ziren beren hurbileko familiakoak ez ziren gizonekin hitz egiten zutenean; horrela, solaskidea ikus zezaketen, inork ikusi gabe, gizonek distantzia jakin batera egon behar baitzuten. Gizonak hurbil zitezkeen gortesauen baimenarekin, hauek batzuetan pertsianak igotzen baitzituzten. Bisita haietan, gizonen mugimendu ustekabeko guztiak etiketaren eta ohituren ez-betetze larritzat hartzen ziren, eta damen apaltasun eta garbitasunaren aurkako mehatxutzat. 

Audientzia inperialetan ere erabili ziren *sudareak*. enperadoreari zuzenean begiratzea debekatuta zegoenez, tronuaren ganberako pertsiana baten atzean eseri zitekeen, bere oinak bakarrik erakutsiz. Ohitura hori botere inperiala gutxitu zenean amaitu zen.

Sudareen ekoizpena gainbehera etorri zen modernitatearekin batera, eta artisautza tradizional bihurtu zen. Hala ere, "sudareak" hainbat enpresak saldu eta esportatzen dituzte.

## Oharrak 
Kawachinaganoko Amano-cho museoan, Osakan, *sudareen* historiako legatuak daude ikusgai. Horiek manufakturatzeko erremintak eta makinak, baita beste herrialde batzuetako "sudareak" ere.

## Kanpo estekak 
* Sudare Museoa (japonieraz)
* Sudareko irudiak
* Sudare Co. (japonieraz)
Donald Cameron Lochielgoa

**Donald Cameron Lochielgoa** (1695 inguru - 1748ko urriaren 26a), "**Lochiel Jentila"** bezala ezaguna, eskoziar jakobita famatua izan zen. Cameron klanaren burua izan zen 1719tik bere heriotzara arte, 19. Lochiel-a. "Lochiel" terminoa, Eskoziako gaelerazko *Loch Iall-*etik eratorrita, Cameron familiaren lurretan zegoen "loch" famatu batetik hartu zen Cameron klanaren burua izendatzeko. Camerondarrak tradizionalki Estuardo leinu erbesteratuarekiko leialak izan ziren. 1745eko Matxinada Jakobitarraren lehen faseetan Charles Edward Stuarti eman zion babesa. Lochiel Cullodengo guduan garaitutako eskoziarren artean zegoen, eta handik aurrera bere burua ezkutatu behar izan zuen, azkenean Frantziara ihes egin baino lehen.

Anglikano eta zin egin gabekoen familia batean jaioa, bere aita 1715eko Matxinadaren ondoren behin betiko erbesteratu zen. Lochielen aitona, Sir Ewen Cameron Lochielgoa 1719an hil zenean, Donaldek Cameron klaneko buruzagi kargua hartu zuen. Bere klana beste zenbait klan baino garrantzitsua zen, ez hainbeste populazio zenbaki altuengatik baizik eta bere lurren kokapenagatik. Esparru trinko eta ondo konektatu batean kokaturik, armada deitzerako orduan kohesioa oso erraz lortu zezaketen. Aurkarietako asko, aldiz, eremu ezberdinetan sakabanatuta zeuden, eta barne gatazkaz jota. Matxinada abiarazteko errezelo handiak izan arren, Lochielek zeregin garrantzitsua izan zuen altxamenduan, Eskoziako lur garaietako buruzagien artean nabarmenen artean baitzegoen, eta bere erregimentua Jakobiten armadaren "elite" bezala tratatzen zen. 

Cullodengo guduan garaitua eta zauritua, Lochiel Karlos printzearekin eta beste jakobitar nagusi batzuekin batera ihes egin zuten. 1746ko amaieran Frantziara iritsi zen eta frantziarrek ''Regiment d'Albanie'' errejimenduko koronela izendatu zuten, Eskoziarren Guardia frantziarraren parte. Luis XV.ak San Mikelen Ordenako kide egin zuen. Austriako Ondorengotza Gerran errejimendua agintzekotan zegoen, baina 1748ko urriaren 23an hil zen Berguesen, Frantziar Flandrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maier Olano

**Maier Olano Arozena** (Tolosa, 2007ko maiatzaren 7a) txirrindulari gipuzkoarra da, ziklo-krosean zein errepidean lehiatzen dena.

2024-25 denboraldian, elite mailako Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa irabazi du eta junior mailako Espainiako txapelketan brontzezko domina eskuratu du. Denboraldi honetan, junior mailako Europako txapelketan (18. postua) eta Munduko txapelketan (24. postua) parte hartu du.

## Palmaresa Ziklo-krosean
**2023-24**
* Ormaiztegiko Ziklo-krosa 
**2024-25**
* 16px Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa
* Amurrioko Ziklo-krosa
* Igorreko ziklo-krosa (junior)
* Karrantzako ziklo-krosa (junior)
* Espainiako Ziklo-kros Kopa (junior)
* 3. 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketan (junior)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Maier Olano - *Cyclocross24*
José de Jesús Sahagún de la Parra

**José de Jesús Sahagún de la Parra** (Cotija, 1922ko urtarrilaren 1a) mexikar elizgizon katolikoa da. 1961etik 1985era Tulako apezpikua izan zen, eta 1985etik 1993ra Ciudad Lázaro Cárdenasko apezpikua.

## Bizitza 
Cotijan (Mexiko) jaio zen eta 1946ko maiatzaren 26an apaiztu zen. 1961eko maiatzaren 22an Tulako apezpiku izendatu zuten, eta irailaren 8an ordenatu zuten Tulako katedralean leloa hautatu zuen. Vatikanoko II. kontzilioko lehen, bigarren eta laugarren batzarrean parte hartu zuen. 1985eko irailaren 11n Ciudad Lázaro Cárdenasko apezpiku izendatu zuten. 1993ko maiatzaren 3an erretiroa hartu zuen eta 2022ko urtarrilean 100 urte bete zituen. Bizirik dagoen apezpiku katoliko zaharrena da, eta Joan XXIII.a aita santuak izendatutako azken apezpiku bizia ere bai.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillaume Budé

**Guillaume Budé** (Paris, 1467ko urtarrilaren 26a – *ibidem*, 1540ko abuztuaren 22a) frantziar filosofo, jakintsu eta humanista izan zen.

Zuzenbidea ikastera joan zen Orleansko Unibertsitatera, baina hainbat urtez bizimodu alferra eta galdua izan zuen, 24 urterekin ikasketetan zentratu zen arte. Latinaren eta antzinako greziaren azterketan aurrera egin zuen, eta 1514an "De Asse et Partibus Eius" lana idatzi zuen, antzinako txanponei eta neurriei buruzko tratatu bat.

Frantzisko I.a erregea konbentzitu zuen *"Collegium Trilingue*' (ondoren Collège de France) eta Fontainebleauko liburutegia (Frantziako Liburutegi Nazionalaren jatorria) sortzeko.

Luis XII.ak enbaxadore bidali zuen Erromara Leon XII.a aita santuaren aurrean. Erregea ere konbentzitzen dut inprimategia ez debekatzeaz Sorbonneren aholkuen arabera.

Bere "Annotationes in XXIV. libros Pandectarum" (1508) lanak eragin handia izan zuen erromatar zuzenbidearen azterketan. Eta "Commentarii linguae Graecae" (1529) lanak greziar literatura aztertzen lagundu zuen Frantzian.

## Lanak 
thumb|*Libri V de Asse et partibus ejus*, 1522
thumb|Guillaume Budéren estatua, Collège de France, Paris

* Plutarkoren itzulpenak, 1502tik 1505era
* *Annotationes in XXIV libros Pandectarum*, Paris, 1508
** *Annotationes in quattuor et viginti pendectarum libros*. Paris, Josse Bade, 1532
** *Annotationes in XXIV Pandectarum libros*, Sébastien Gryphius, Lyon, 1541
** *Annotationes in XXIV Pandectarum libros*, Sébastien Gryphius, Lyon, 1546
* *De contemptu rerum fortuitarum libri tres*, Paris, 1520
* *Epistolae*, in 8vo, 1520 
* *Libri V de Asse et partibus ejus*, Aldo Manuzio, eredi & Andrea Torresano, Venice, 1522
* *Summaire ou Epitome du livre de Asse*, Paris, 1522
* *De studio litterarum recte et commode instituendo*, Paris, 1527
* *Commentarii linguae graecae*, Paris, 1529
** *Commentarii Linguae Græcae, Gulielmo Budaeo, consiliario Regio, supplicumque libellorum in Regia magistro, auctore. Ab eodem accuratè recogniti, atque amplius tertia parte aucti*. Ex officina Roberti Stephani typographi Regii, Parisiis, 1548
* *De philologia*, Paris, 1530
* *Libellorumque magistri in praetorio, altera aeditio annotationum in pandectas*, Paris, Josse Bade, 1532
* *De Studio Literarum Recte Et Commode Instituendo. Item Eiusdem G. Budaei De Philologia Lib. II.* Basileae, apud Ioan. Walderum, martio 1533
* *De transitu Hellenismi ad Christianismum libri tres*, Paris, Robert Estienne, 1534
* ''De l'institution du prince*, in-folio, 1547
* *Opera omnia'', 4 vol. in-folio, Basel, 1557

## Kanpo estekak
Proflabina

**Proflabina** edo **3,6-diaminoakridina** konposatu organiko heterozikliko aromatikoa da, C13H11N3 formula duena, akridinen familiakoa. Solido kristalino horia eta higroskopikoa da. Disolbagarria da uretan eta alkoholetan, baina etil eterretan eta bentzenotan ez.

Abiadura txiko bakterioestatikoa da, efektiboa dena ia bakterio gram-positibo gehienen aurka, baina esporen kontra eraginkortasunik ez du. Profglabina eta bere gatzak antiseptiko gisa usatzen da larruazaleko hainbat arazo tratatzeko.

## Erreferentziak
Diane Kurys

**Diane Kurys** (Lyon, Frantzia, 1948ko abenduaren 3a) frantziar zinema-zuzendaria, gidoilaria, aktorea eta ekoizlea da. 

## Bizitza 
Lyonen (Rhône) jaio zen, eta bera txikia zela dibortziatu ziren gurasoak. Judu errusiarrengandik jaiotako bi alabetatik gazteena da. Zuzendu dituen hainbat film erdiautobiografikoak dira.

### Lan ibilbidea 
1972 eta 1976 artean zenbait filmetan jardun ostean, 1977an *Diabolo menthe* (1977) filmean egin zuen bere lehen zuzendari lana. Aita dibortziatuen alaba gisa bere bizitza aztertu zuen, eta bere ahizparekin zuen harremanean jarri zuen arreta eta hari eskaini zion filma. *Cocktail* *Molotov* (1980) izan zen bere hurrengo filma. *In Coup de Foudre* (1983) lanean dibortzioaren gaia jorratu zuen, Isabelle Huppert heroiaren ama interpretatuz.

Kurysek 1987an egin zuen bere lehen filma ingelesez, *A Man in Love*, Peter Coyote eta Greta Scacchi protagonistak zituena. Filmaren bukaeran, Scacchiren pertsonaiak antzezteari utzi eta idazle bihurtu zen; Kurysek bizitzan izan duen trantsizioaren berri emanez. *Children of the Century* (1999) garaiko filma zuzendu zuen, eta Françoise Sagani buruzko 2008ko film biografikoa, *Sagan* izenekoa. 2013an *Pour une femme* zuzendu zuen, eta Benoît Magimel, Mélanie Thierry eta Nicolas Duvauchelle izan ziren protagonistak.

## Filmografia 
Betseak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Zuzendari 
* 1977 - *Peppermint Soda*
* 1980 - *Cocktail Molotov*
* 1983 - *Entre Nous*
* 1987 - *A Man in Love*
* 1990 - ''C'est la vie*
* 1992 - *Love After Love*
* 1994 - *À la folie*
* 1999 - *The Children of the Century*
* 2003 - *I'm Staying!*
* 2005 - *L'anniversaire*
* 2008 - *Sagan*
* 2013 - *Pour une femme*
* 2016 - *Arrête ton cinéma''

## Sariak eta aintatzespenak 
; Oscar sariak

; Donostiako Nazioarteko Zinemaldia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akriflabina

**Akriflabina** edo **3,6-diamino-10-metilakridinio kloruroa** konposatu organiko heterozikliko aromatikoa da, C14H14ClN3 formula duena, akridinen familiakoa. Solido gorria da.
ezkerrera|thumb|Akriflabinaren egitura|299x299px

Akriflabina bakterioestatikoa eta aztiseptikoa da. Bakterio gram-positibo gehienen kontrako eraginkorra da. Sarri proflabinarekin nahastuta ematen da.

## Erreferentziak
Gran Teatro Falla

thumb|180px|Antzokiaren barrualdea.

**Gran Teatro Falla** (Falla Antzoki Handia) Andaluziako Cadiz hiriko Fragela plazan, Alargunen Etxearen aurrean eta Cádizko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatearen ondoan dagoen eraikina da. Kultura Intereseko Ondasun gisa katalogatuta dago. 1905ean eraikia, 1910ean inauguratu zen. Neomudejar estilokoa da.

## Historia 
1884an hasi ziren eraikitzen, Adolfo Morales de los Ríos eta Adolfo del Castillo Escribanoren proiektuari jarraiki, Miguel Martínez de Pinillos Cadizko alkate zela. Orube berean zegoen garai batean Cadizko Antzoki Handia, García del Alamo arkitektoak 1871n egurrez eraikia, eta 1881ean su hartu zuena.

1886an, Udalak obren zuzendaritza bere gain hartu zuen, nahiz eta diru-funts gutxi zegoenez, obrak gelditu egin ziren hainbat aldiz, eta, ondorioz, obra 1905era arte ezin izan zen amaitu. Eraikuntza-lanen arduraduna Juan Cabrera de la Torre udal-arkitektoa izan zen; honek neurri handi batean hasierako proiektua aldatu zuen.

1910eko urtarrilaren 12an inauguratu zen Barbieriren sinfonia baten interpretazioarekin, Cádizko alkate Sebastián Martínez de Pinillos y Tourné zelarik.

1926ra arte Gran Teatro izena izan zuen, eta urte horretan Gran Teatro Falla izena hartu zuen, hiriko seme kutun Manuel de Fallaren omenez.

1984an, Rafael Otero eta José Antonio Carvajal arkitektoek eraikina zaharberritu zuten; 1986an hasi ziren lanak, inauterien amaieran. Urte horretan jaietako pregoilaria Mario Moreno "Cantinflas" izan zen, eta ongintzazko gala bat eskaini zitzaion, Mexikon izandako lurrikarazela eta, elkartasuna adierazteko. Zaharberritze hori 1991. urtean amaitu zen.

## Eraikinaren ezaugarriak 
Estilo neomudejarra du, arte islamiarra imitatuz, Kordobako emirerri estiloko ferra-arkuak eta almohade estiloko adreilua erabiliz. Adreilu gorriz eraikita dago, eta fatxada nagusian ferra-arkuzko hiru ate handi ditu, dobela gorri eta zuriekin txandaka. Oinplanoan ferra-forma du, eta solairuak horretara egokitzen dira. 1214 ikuslerentzako lekua du, besaulkietan, palkoetan, anfiteatroan eta paradisuan banatuta.

Agertokia 18 metro luze eta 25,5 metro sakon da. Sabaiak Paradisuaren alegoria bat erakusten du, Felipe Abárzuza y Rodríguez de Ariasen lana. 

Urtero, otsailean, Gran Teatro Fallan, Cádizko Inauterietako Elkarteen Lehiaketa ospatzen da, non inauterietako taldeek beren arte guztia hainbat modalitatetan erakusten duten. 2010ean, antzerkiaren lehen mendeurrena ospatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa Youtuben.
Sid Ahmed Ghozali

**Sid Ahmed Ghozali** (Tighennif, 1937ko martxoaren 31 – Aljer, 2025eko otsailaren 4a) aljeriar ingeniari, diplomazialari eta politikaria izan zen, Aljeriako lehen ministroa 1991tik 1992ra.

Nazio Askapenerako Fronteko kide eta Houari Boumedieneren aliatu izan zen. Honen lehendakaritzapean, Ghozalik Sonatrach petrolio konpainia nazionala zuzendu zuen 1966tik 1977ra, Energia eta Industria ministro izendatu zuten arte. 1979an Frantzian enbaxadore izendatu zuten, eta gero Finantza ministro (1988-1989) eta Kanpo Arazoetako ministro (1989-1991) izan zen.

Chadli Bendjedid presidenteak 1991ko ekainean izendatu zuen lehen ministro, eta karguan jarraitu zuen, militarrek 1992an Chadli kargutik kendu zuten arren. 1992ko uztailaren 8an dimititu zuen, Mohamed Boudiaf hil eta gutxira.

1999ko hauteskundeetan hautagai izan zen. 2004koetan, Konstituzio Kontseiluak ezin izan zuen aurkeztu.
Felipe Orts

**Felipe Orts Lloret** (La Vila Joiosa, 1995eko apirilaren 1a) txirrindulari valentziarra da, ziklo-krosean eta errepidean lehiatzen dena.

Ziklo-krosean nabermendu da bereziki eta Espainiako Ziklo-kros Txapelketa zazpi aldiz irabazi du. 

## Palmaresa Ziklokrosean 
## Emaitzak ziklo-kroseko txapelketetan 
-: Ez zuen parte hartu 
UT: Utzi, ez zuen amaitu 
X: Ez zen jokatu

## Taldeak 
### Ziklo-krosean 
*  Teika-Gsport-BH (2017-2020)
** *Ginestar-Delikia* (2017-2018)
** * Delikia-Ginestar* (2018-2019)
** *Teika-Gsport-BH* (2019-2020)
*  Burgos-BH (2021-2023)
*  La Vila Joiosa–Neteo (2024)
*  Ridley Racing Team (2024-)
### Errepidean 
*  Mutua Levante-Bioracer (*amateur*) (2014-2020)
*  Burgos-BH (2021-2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
* Felipe Orts - *Sitiodeciclismo.net*
Pim van Lommel

**Pim van Lommel** (Laren, Herbehereak, 1943ko martxoaren 15a) kardiologo holandarra da, heriotza mugako esperientzien arloan ikerketa ugari egin dituena; gai horretaz hamaika artikulu eta liburu idatzi ditu.

## Biografia 
Medikuntza Utrechteko unibertsitatean ikasi eta kardiologian espezializatu zen, 1971ean. Bere jarduera profesional ia osoa (1977-2003) Arnhem-eko ospitalean burutu zuen. Kardiologiari buruz hainbat artikulu zientifiko idatzi ditu . 2003tik aurrera, heriotza mugako esperientzien (HME) arloan lan egin du erabateko arduraldiarekin.

## HMEei buruzko ikerketak 
1969an, kardiologiaren ikaslea zela, Pim van Lommel heriotza mugako esperientzia baten lekukoa izan zen. Berak artatzen zuen paziente batek, lau minututan heriotza klinikoan egon zenak (EEG laua eta bihotz-arnaseko geldialdia) berpiztua izatean toki argitsu eta zoragarri batean egon zela kontatu zion . Baina 1986tik aurrera, bereziki, piztu zitzaion HMEei buruzko interesa. Bere ospitalean, van Lommelek heriotza klinikoan egon ziren bere pazienteei modu sistematikoan galdetzen zien ea zerbait gogoratzen zuten klinikoki hilda egon ziren aldiari buruz . Urte gutxitan, dozenaka testigantza bildu zituen bere dossierretan .

2001ean, bere ikerketa guztien emaitzak The Lancet aldizkari mediko ospetsuan argitaratu zituen .Lan horretan kardiologo holandarrak heriotzaren ostean giza-kontzientzia ez dela desagertzen proposatu zuen, eta hipotesi traszendentearen aldeko hautua egin, HMEak haluzinazioak edo hilzorian dagoen garunaren gorabehera biokimikoak zirela ziotenen iritziei aurre eginez. 

2007an hainbat hizkuntzatara itzulia izan den liburua argitaratu zuen: *Consciousness Beyond Life: The Science of the Near-Death Experience*. Liburu horregatik jaso zuen 2010ean *Scientific and Medical Network* erakundearen "2010 Book Award" saria

## Lanak 
* Van Lommel, P., van Wees, R., Meyers, V. and Elfferich, I. (2001) *Near-death experience in survivors of cardiac arrest: a prospective study in the Netherlands*. Lancet 358: 2039-2045.
* Van Lommel, P. (2004). *About the continuity of our consciousness*. Advances in Experimental Medicine and Biology 550: 115-132.
* Van Lommel, P. (2006). *Near-Death Experience, Consciousness and the Brain. A new concept about the continuity of our consciousness based on recent scientific research on near-death experience in survivors of cardiac arrest*. World Futures, The Journal of General Evolution 62: 134-152.
* *Consciousness Beyond Life: The Science of the Near-Death Experience* (2010, 2011)
* Van Lommel, P. (2011). *Near-death experiences: the experience of the self as real and not as an illusion*. Annals of the New York Academy of Sciences  1234: 19-28.
* Van Lommel, P. (2013). *Nonlocal Consciousness. A concept based on scientific research on near-death experiences during cardiac arrest*. Journal of Consciousness Studies 20: 7-48.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucrecia Capello

**María Lucrecia Capello** (1935eko abenduaren 2a – Buenos Aires, 2016ko irailaren 22a) argentinar aktorea izan zen, zineman, antzerkian eta telebistan jardun zuena.

## Ibilbidea 
Hasiera batean antzezpena irakatsi zuen Guatemalan, El Salvadorren, Estatu Batuetan eta Argentinan. 1977an hasi zuen bere ibilbide zinematografikoa Ricardo Wullicherren *Saverio, el cruel* filmean. Hogei filmetan parte hartu zuen, besteak beste, *El hombre del suelo*, *El desquite*, *Se acabó el curro*, *Cuerpos perdidos* eta *Apariencias*s, eta hainbat zuzendari garrantzitsurekin aritu zen.1985az geroztik, telebistan antzeztu zuen. Antzerki aktorea ere izan zen. 2007an Martín Fierro saria irabazi zuen bigarren mailako emakumezko aktore onena gisa. 2008an, nazioartean saritua izan zen *Televisión por la identidad* zikloan parte hartu zuen. Federico Palazzoren *El cine de Maite* filmean ere antzeztu zuen. 

## Lanak 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michelle Luciano

**Michelle Luciano** (1976ko urtarrila) irakaslea eta ikertzailea da. 

## Lan ibilbidea 
Psikologia irakaslea da (Jokabidearen Genetikako Katedra Pertsonala) Edinburgh-eko Unibertsitateko Filosofia, Psikologia eta Hizkuntza Zientzien Eskolan. Bere ikerketak bikien erabileran oinarritzen dira, giza portaerari egindako ekarpen genetikoak eta ingurumenekoak estimatzeko. Mediterraneoko dietaren eta garunaren bolumenaren arteko erlazioari buruzko ikerketak egin ditu. Irakasle Bisitariaren Saria eman zioten 2019ko ekainean Dublin-go Trinity College bisitatzeko. Dislexiari lotutako 42 aldaera genetiko identifikatu zituen ikerketa batean ikertzaile nagusia izan zen eta arrisku genetikoa sexuen artean antzekoa zela, proiektu hau Max Planck Institute for Psycholinguistics-eko, QIMR Berghofer Medical Research Institute-ko eta 23andMe-ko ikertzaileekin lankidetzan izan zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019an Irakasle Bisitariaren Saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fakultateko orria
Iratxe Momoitio Astorkia

**Iratxe Momoitio Astorkia** (Gallarta, Bizkaia, 1972)  Gernikako Bakearen Museoaren zuzendaria da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Deustuko Unibertsitatean Filosofia eta letretan lizentziaduna: Filologian. (1990 - 1995) Jarduerak eta taldeak: Hainbat graduondoko eta ondorengo ikastaro Museoetan, artxiboetan, dokumentazio digitalean, Ondarean. Pompeu Fabra Unibetsitatean gradu ondoko kurtso bat egin zuen.

### Lan ibilbidea 
* Gernikako Bakearen Museoaren zuzendaria da 1998ko apiriletik

* Dokumentazio-zentroko ikertzailea eta arduraduna. 1996ko iraila - 1998ko irailaren 1a, 8 hilabete

1996tik 1998ra arte, Gernikako Bonbardaketari (Espainiako Gerra Zibila) buruz Euskadiko, Espainiako, Frantziako eta Ingalaterrako hainbat artxibotan zegoen informazio guztia ikertzen eta biltzen aritu zen. Ikerketarekin jarraitzen du lanak ahalbidetzen dion neurrian Italiako, Alemaniako artxiboetan.

* Colegio Vizcayan irakasle 5 hilabetez 1996ko otsailetik ekainera

* Bere lanaren inguruko hitzaldiak eman ditu Gernikako Bakearen Museoan, nazio mailako (Bartzelona, Santiago de Compostela, Bilbo...) eta nazioarteko (Frantzia, Japonia, Kroazia, Hegoafrika, Alemania, Holanda, Argentina, Estatu Batuak...) kongresu eta bilera askotan.

## Argitalpenak 
### Aldizkarietan  
* *¿Son discutibles y controvertidos los relatos históricos de los museos? La experiencia del Museo de la Paz de Gernika.* RdM. Revista de Museología: Publicación científica al servicio de la comunidad museológica,  1134-0576, Nº. 77, 2020 (Ejemplar dedicado a: Historia y memoria conflictiva), or. 54-65
* *Un museo único y diferente: el Museo de la Paz de Gernika.* Her&Mus: heritage & museography,  2171-3731, Nº. 10, 2012 (Ejemplar dedicado a: Los museos del País Vasco: complejidad y multiplicidad), or. 49-58.
* *Gernika, un museo para la paz.* Cuadernos de pedagogía,  2386-6322,  0210-0630, Nº 394, 2009, or. 56-58.
* *Gernikako bonbardeaketaren islada, Sancho el Sabio Fundazioak dituen 1937. urteko egunkarietan.* Sancho el sabio: Revista de cultura e investigación vasca,  2445-0782,  1131-5350, Nº 12, 2000, or. 209-220.
* *La repercusión internacional del bombardeo del Guernica.* Sancho el sabio: Revista de cultura e investigación vasca,  2445-0782,  1131-5350, Nº 11, 1999, or. 217-252

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hartheimgo gaztelua

**Hartheimgo gaztelua** () Austriako Alkoven herrian dagoen gaztelua da, XVI. mendean Jacob von Aspenek eraiki zuena.

Austria Garaiko, 1938-1945 aldian Danubio Garaia deitua, Hartheimgo gazteluan naziek sarraski-esparru bat ezarri zuten, 1940 eta 1944 bitartean funtzionatu zuena. Bertan 30.000 pertsona hiltzen zituzten gas hilgarriaren bidez.

Mauthausen-Gusen  (tartean, 500 bat espainiar) eta Dachauko kontzentrazio-esparruetako preso ugari eraman zituzten hara, erailak izateko.

2003az geroztik, Hartheimgo gaztelua eutanasia naziaren biktimak ikasteko eta oroitzeko gune bat eta "Bizitzaren balioa" erakusketaren egoitza izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jevgenia Xixkova

**Jevgenia Vasilievna Xixkova** (; Leningrad, Errusiako SESF, 1972ko abenduaren 18a – Washington Hiria, AEB, 2025eko urtarrilaren 29a) Errusiako patinaje artistikoko entrenatzailea eta lehiakidea izan zen. Vadim Naumov senarrarekin munduko txapelduna izan zen 1994an eta Txapeldunen Serieko finalean txapeldun 1995-1996 denboraldian.

## Ibilbidea 
Patinatzaile artistiko bikotea 1985ean hasi zen. Naumov-en entrenatzaileak aurkeztu zituen eta elkarrekin patinatzea poposatu zien. Naumovek hasiera batean baztertu egin zuen ideia, ez zuelako bikotez aldatu nahi; hala ere, proba batzuk egin ostean, berak eta Xixkovak taldea osatzea adostu zuten. 1987an hasi ziren elkarrekin lehiatzen. 

1991n brontzea irabazi zuten Europako lehen Txapelketan eta bosgarren postuan geratu ziren Munduko Txapelketan. Hurrengo denboraldian lehen Olinpiar Jokoetan lehiatu ziren, 1992an Albertvillen, Frantzian, eta bosgarren postuan geratu ziren.

1993 urteko Munduko Txapelketan brontzezko lehen munduko domina irabazi zuten. Hurrengo urtean, 1994ko Neguko Olinpiar Jokoetan laugarren postuan geratu zen bikotea Lillehammerren (Norvegia). Denboraldia munduko txapeldun izendatuz bukatu zuen bikoteak.

Zilarrezko hirugarren munduko domina lortu zuten 1995ean. 1991 eta 1995 urteen artean Europako bost domina ere irabazi zituen bikoteak. 1996ko otsailean, urrea irabazi zuten 1995-96ko Txapeldunen Serieko Finalean (gerora, Sari Nagusiko Finala izendatu zuten).

1996ko Munduko Txapelketan hirugarren geratu ziren saio laburraren ondoren. Saio luzean, lau epailek lehen postuko botoak eman zizkieten Marina Eltsova/Andrei Bushkov, urrezko dominak lortu zituztenei, eta lau epailek Xixkova / Naumoven aldeko botoa eman zuten; hala ere, beste bost epaileen puntuazio baxuek podiumetik kanpo utzi zuten bikotea, laugarren postuan.

1998ko neguko talde olinpikoan ez ziren aritu. ISU lehiaketatik erretiratzea erabaki zuten 1998an, eta profesionalki patinatzea. Bikoteak Munduko Txapelketa Profesionala irabazi zuen 1998ko apirilean. Gero, entrenatzaile izatera pasatu ziren eta Simsburyko Nazioarteko Patinaje Zentroan (Connecticut) lan egin zuten.  2017ko otsailean Bostongo Skating Club-era aldatu ziren. 

## Bizitza pertsonala eta heriotza 
Xixkova eta Naumov San Petersburgon, Errusian, ezkondu ziren 1995eko abuztuan.  1998an Amerikako Estatu Batuetako Connecticut estatuko Simsbury herrian ezarri ziren.  Bere semea, Maxim Naumov, 2001eko abuztuan jaio zen eta Estatu Batuetan gizonezkoen banakako txapelketetan lehiatzen da.  

2025eko urtarrilaren 29an, Xixkova eta Naumov, beste hamaika patinatzailerekin batera, PSA Airlineseko 5342 hegaldian hildakoen artean egon ziren, AEBko armadaren helikoptero batekin talka egin zuenean Washingtongo Ronald Reagan aireportu nazionaletik hurbiltzean. Max semea ez zegoen hegazkinean, Bostongo Patinaje Klubaren arabera; istripuan sei kide galdu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epicauta trichrus

***Epicauta trichrus*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Ameriketako Estatu Batuetako intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San José eliza (Cádiz)

**San José eliza** XVIII. mendearen amaierako tenplu neoklasikoa da. Cádiz hirian dago, Andaluzian, eta 1787an amaitu zen. Lanak Torcuato Cayón eta Torcuato Benjumeda arkitektoek eraman zituzten aurrera.  Interes Kulturaleko Ondasun izendatu zuten 1979an. Kultura Intereseko Ondasun gisa katalogatuta dago. 

## Ezaugarriak 
Kanpoaldea estilo borromineskokoa da. Tenpluaren oinplanoa hiru nabek osatzen dute, eta erdikoa alboetakoak baino altuagoa da. Frontoia, alboetan zutabe jonikoak dituzten bi dorre karratuz errematatua dago. Gurutzaduraren eta dorreen kupulak zeramika urdinez bukatuta daude.

Jatorrian, bide zuhaizti batek lotzen zuen antzinako hilerri katolikora, eta han hobi komun bat ireki zen frankistek gerran hildakoentzat (209 pertsona gutxienez). San Jose auzoaren hasiera izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ritva Puotila

**Ritva Soilikki Puotila** (Vyborg, 1935eko ekainaren 7a) finlandiar diseinatzaile eta ehungintzako artista da. 1987an Mikko Puotila semearekin batera sortu zuen Woodnotes diseinu konpainiako zuzendari artistikoa da. Batez ere sokaz eta lihoz egindako tapizengatik da ezaguna. Tapizek diseinu grafiko argia dute, eta Japoniako nahiz Finlandiako eskulan tradizionalen eraginak dituzte.

1996an Suomi saria irabazi zuen, 2000n Kaj Franck saria. Bere lanak New Yorkeko MoMA museoko, Pertheko Mendebaldeko Australiako Arte Galeriako, Osloko Arte, Arkitektura eta Diseinu Museo Nazionaleko eta Baltimoreko Arte Museoko bildumetan daude.

Jukka Puotila aktorearen eta beste bi semeen ama da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epicauta apure

***Epicauta apure*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Venezuela eta Trinidadeko intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirsti Ilvessalo

**Kirsti Päivi Ilvessalo** (ezkondu ondorengo abizenez **Ilvessalo-Viljakainen**; Helsinki, 1920ko maiatzaren 25a – *ibidem*, 2019ko uztailaren 5a) finlandiar ehungintzako artista izan zen, batez ere *ryijy* tapizengatik ezaguna.

## Bizitza 
thumb|Kirsti Ilvessalo 1956an
Kirsti Päivi Ilvessalo Helsinkin jaio zen 1920ko maiatzaren 25ean. Aalto Unibertsitateko Arte, Diseinu eta Arkitektura Eskolan ikasi zuen 1940-1944 urteetan. 1947tik 1952ra Finlandiako Eskulangintzaren Lagunen Elkarteko buru izan zen. Geroago, bere ehungintza estudioa ireki zuen. 1947-1960 urteetan ehungintzako konposizioa irakatsi zuen Arte eta Diseinu Eskolan. Batez ere *ryijy* tapizengatik egin zen ezaguna, eta bere lanak hainbat herrialdetako museoetako bildumetan daude, hala nola Victoria and Albert Museumen (Londres) eta Suediako Museo Nazionalean (Stockholm). Eraikin publikoak apaintzeko ehunak ere diseinatu eta ekoitzi zituen. Gainera, bitxiak eta paper pintatua diseinatu zituen.

Milango Arte eta Arkitektura Hirurtekoan, urrezko domina irabazi zuen 1951n eta 1960an, eta sari nagusia 1954an. 1979an, Finlandiako Lehoiaren Ordena eman zioten. 2019ko uztailaren 5ean hil zen.

## Sariak 
* 1951: Milango Arte eta Arkitektura Hirurtekoko urrezko domina
* 1954: Milango Arte eta Arkitektura Hirurtekoko sari nagusia
* 1960: Milango Arte eta Arkitektura Hirurtekoko urrezko domina
* 1979: Finlandiako Lehoiaren Ordena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronald Gray

**Ronald Gray** atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Green

**Charles Green** (Albany, 1921eko abuztuaren 21a - 2009ko maiatzaren 6a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gdyniako Zentro Modernista

Śródmieście ([ɕrudˈmʲɛɕt͡ɕɛ] hiriaren erdigunea edo erdigunea esan nahi duena) Gdynia hiriko erdialdeko auzoa (dzielnica) da. Barruti hauekin egiten du muga: Oksywie, Obłuże, Pogórze (hirurak iparraldetik), Chylonia, Leszczynki, Grabówek (hirurak mendebaldetik), Forest Plots eta Kamienna Góra (hegoaldetik) eta Baltiko itsasoarekin.

## Erreferentziak
Yootha Joyce

**Yootha Joyce Needham** (1927ko abuztuaten 20a, Londres - 1980ko abuztuaten 24a, Londres), ingeles telebista eta zinemako aktore bat izan zen.

Mundu mailan nagusiki Man about the house (1973–1976) eta *George and Mildred* (1976–1979) umorezko telesailak antzezteagatik ezaguna izan zen, honetan Mildred Roper pertsonaia antzeztu zuen, George Roperren (Brian Murphy) emaztea.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Esekigailu oindun

thumb|Haritz-egurrezko esekigailu oinduna
**esekigailu oinduna**  edo **zutikako esekigailua** altzari-elementu bat da. Bertan, arropa, batez ere gizonezkoen jantziak, eseki egiten da lotara joan baino lehen, hurrengo goizean janzteko.  Ezaugarri tipikoak honako hauek dira: galtzentzako esekigailuak, jakarentzako esekigailua, zapatentzako barrak eta diru-zorro eta giltzetarako erretilu bat. Batzuek bitxientzako kaxa ere badute.

Esekigailu oindune elektriko bat arropa jantzi aurretik neurriz berotzeko erabiltzen da; tenporizadore bat izaten du, gehiegi berotu ez dadin.

## Ikus, gainera 
* Esekigailua
* Esekitokia

## Kanpo estekak
Maider Uribarri Artaloitia

**Maider Uribarri Artaloitia** (Zornotza, Bizkaia, 1999) zerbitzaria, errugbi jokalaria, aktibista, soziologoa eta telebista kolaboratzailea, sexologian aditua.

## Ibilbidea 
### Errugbi jokalari 
Look ezberdineko feminista eta hiztuna da. Bakarkako kirolak baino nahigo zituen taldekoak, horregatik, futbola eta saskibaloi taldeak alde batera utzi, eta Errugbiko nesken talde bat Zornotzan lehen pausoak ematen ari zela eta, entrenatzen hasi zen. Zornotzako taldean gustur ibili zen. Aurrelaria postuan eta «Pilier» postuan jokatzen du. Errugbia zela eta, Maider Uribarrik zera esan zuen:
«Nahiz eta esan bezala emakumezko errugbi taldeen egoera asko hobetu den orokorrean, kirol maskulinizatu baten aurrean gaude. Sozialki jende askok uste du errugbian jolaste hutsagatik, emakume bortitzak eta maskulinoak garela. Emakumeen aldetik, beldur handia dago kirol hau probatzeko. Beraz, matxismoarekin zuzenki lotuta dagoen eta aurre egin behar zaion problematika baten aurrean gaude. Nahiz eta kontaktuko kirola izan, araudia oso zorrotza da eta plakaketak egiterakoan minik ez hartzeko arauak daude.» 

### Telebistan kolaboratzaile 
2021ean, bidaiatzea, beltzez janztea, idaztea eta jendearekin eztabaidatzea maite duen Maider Uribarri ETB 1eko *Abiapuntua* saio esperimentalean parte hartzen hasi zen. Saio horretan, kontziente izan gabe, izan ditzakegun aurreiritzietako batzuk islatzea zuen helburu, gero errealitate ezberdinetan sei protagonista gaztek bizitako esperientzien bitartez. Super-heroi femeninoak,  jarrera matxistak eta maitasun erromantikoa baztertzen ditu. 

#### *Abiapuntua* saioa 
2022ko urtarrilean hasi zen ETB1 saioko *Abiapuntua* saioan kolaboratzaile lanetan. Xabier Madariagak aurkezle duen *Abiapuntua* saioa esperimentu soziala da. Astero, sei gazte ezberdin dira protagonistak (Janire Matilla, Andoni Andueza, Maider Uribarri Artaloitia, Gorka Basterretxea, Lorea Iribar eta Joseba Loyarte) eta bikoteka gai desberdinekin lotutako errealitateak ezagutzen dituzte. Norekin egongo diren jakin barik, galdera sorta bat erantzungo dute gaiari buruz dituzten aurreiritziak eta pentsamoldeak azaleratzeko helburuaz. Gero, errealitate horietan 48 ordutan murgildu ostean, sei gazteak Xabier Madariagarekin elkartu eta bizi izan duten esperientzia ikusteko, aztertzeko eta eztabaidatzeko aukera dute, eta gazteen iritziak eta pentsamenduak aldatu diren ala ez ikusiko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Warren Gatland

**Warren David Gatland** (Hamilton, 1963ko irailaren 17a) zeelandaberritar errugbilari ohia eta entrenatzailea da. 

Orpokatzaile postuan aritzen zen. Waikaton egin zuen jokalari ibilbidea, 1986tik 1994ra. 17 aldiz aritu zen All Blacksekin, baina ez partida ofizialetan.  

1989an hasi zen entrenatzaile. 1998tik 2001era Irlandako selekzioa zuzendu zuen, eta Galeskoa 2007–2019 bitartean. Garai oparoa izan zen, lau aldiz irabazi baitzuen Sei Nazioen Txapelketa. Horretaz gain, hiru biratan izan zen British and Irish Lionsen entrenatzaile-burua: 2013an Australian, 2017an Zeelanda Berrian eta 2021ean Hegoafrikan. Bi denboraldiz Zeelanda Berriko Chiefsen jardun ondoren, 2022an Galesko hautatzaile izendatu zuten berriz ere.

## Jokalari ibilbidea 
* Waikato RU: 1986-1994	

## Entrenatzaile ibilbidea 
* Galwegians RFC: 1989-1994 
* Thames Valley RFC (laguntzaile): 1994-1996 
* Connacht Rugby: 1996-1998
* Irlandako errugbi selekzioa: 1998-2001
* London Wasps: 2002-2004
* Waikato RU: 2005-2007 
* Galesko errugbi selekzioa: 2007-2019
* British and Irish Lions: 2013, 2017 eta 2021
* Chiefs: 2020-2022
* Galesko errugbi selekzioa: 2023-

## Entrenatzaile palmaresa 
### London Wasps 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2003, 2004, 2005
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2004
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2003
### Waikato RU 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2006
### Galesko errugbi selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea:  2008, 2012, 2013, 2019
** Grand Slama: 2008, 2012, 2019
** Koroa hirukoitza: 2008, 2012, 2019
** Millennium Trophy: 2001
** Centenary Quaich: 2000
** Doddie Weir Cup: 2018, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europako Ziklo-kros Txapelketa

**Europako Ziklo-kros Txapelketa** urtero Europako Txirrindularitza Elkarteak (UECk) antolatutako ziklo-kros txapelketa da.

2003 eta 2012 artean, gizonezkoen 23 urtez azpiko eta emakumezkoen elite probak baino ez ziren jokatzen. 2013an, emakumezkoen 23 urtez azpiko proba gehitu zen eta 2015ean gizonezko elite lasterketa.

## Gizonezkoen probak
### Elitea
### 23  urtez azpikoa
## Emakumezkoen probak
### Elitea
### 23  urtez azpikoa
## Errelebo mistoa
## Domina-zerrenda historikoa 
* *Eguneratua Middelkerke 2025-26.*

## Ikus, gainera
* Ziklo-kroseko Munduko Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UECren Webgunea
* Palmaresa - *The-sports.org*
Epicauta phoenix

***Epicauta phoenix*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Ameriketako Estatu Batuetako intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Bahr Halvorsen

**Otto Bahr Halvorsen** Kristiania, 1878ko maiatzaren 28a – *ibidem*, 1923ko maiatzaren 23a) norvegiar abokatu eta politikaria izan zen, Norvegiako lehen ministroa 1920tik 1921era eta 1923ko martxotik hil zen arte.

Kristianiako Katedraleko Eskolan hezi zen eta zuzenbidea ikasi zuen Kristianiako Unibertsitatean, 1890. urtean graduatuz. 1904an abokatu bulego bat ireki zuen hiriburuan.

1912an Stortingeko kide aukeratu zuten Alderdi Kontserbadorearen hautagaitzan. 1920an lehen ministro eta Justizia ministro hautatu zuten eta hurrengo urtean ordezkatu zuten. 1923ko martxoan bigarren aldiz hartu zuen kargua, baina larriki gaixotu eta bi hilabete geroago minbiziak jota hil zen.