open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Rujano

**Jose Rujano** (Santa Cruz de Mora, 1982ko otsailaren 18a), venezuelako txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko historiako txirrindulari onena bezala hartzen da. Tachira Itzuliko errekorra dauka, lau aldiz irabazita. Familia txiro batean jaio zen, eta gaztetan, kafe plantazioetan lan egin zuen.

## Palmaresa 
**2003**
* Clásico RCNeko etapa bat.
**2004**
* Tachira Itzulia eta bi etapa.
**2005**
* Tachira Itzulia eta hiru etapa.
* 3. Italiako Giroan, Mendiko sailkapena 20px eta etapa 1.
* Venezuelako erlojupeko txapelketa.
* Banfoandes klasikoa eta hiru etapa.
* 2. Langkawiko Tourrean
**2007**
* Venezuelako erlojupeko txapelketa.
**2008**
* 5. Ordiziako Klasikan
**2009**
* Kolonbiako Itzulia eta lau etapa.
* Tachira Itzuliko hiru etapa.
* Venezuelako erlojupeko txapelketa.
* Venezuelako Itzulia eta bi etapa.
**2010**
* Tachira Itzulia eta etapa bat.
* Langkawiko Tourra eta etapa bat.
* 2. Kolonbiako Itzulian eta etapa bat.
* Venezuelako Itzuliko etapa bat.
**2011**
* 6. Italiako Giroan eta bi etapa.
**2012**
* 2. Langkawiko Tourrean
**2013**
* Venezuelako erlojupeko txapelketa.
**2015**
* Tachira Itzulia eta etapa bat.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak
Yup, la, la!

***Yup, la, la!*** (batzuetan, ***Voló, Carrero voló***) Espainiako trantsizio urteetan (eta baita aurreko eta hurrengokoetan) bereziki Hego Euskal Herrian oso ezaguna izan zen abesti bat da. Abesti honetan, Luis Carrero Blanco, Francisco Franco eta gero, orduko Espainiako pertsonarik boteretsuenaren zenaren erailketa goraipatzen da era metaforiko eta umoretsuan. Ohikoa zen abestiak daukan "Yup!" edo "Eup!" oihuaren ostean, jertseak edo txapelak airera botatzea.

Abestiaren letra ezberdinen egileak ezezagunak dira. Musika Marty Robbinsek egin zuen, western estiloko abesti ezaguna, eta euskarazko lehen bertsioa Etxamendi eta Larraldek egin zuten.

Horrezkero bertsio ezberdinak egin dira, besteak beste rock estilokoak diren Banda Batxoki edo Soakena.

## Abestiaren letra 
Jatorrizko letra, Etxamendi eta Larralderenak, honako esaldia du:

Hego Euskal Herrian, hala ere, beste bertsio bat hedatu zen, gaztelaniaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eddy Mazzoleni

**Eddy Mazzoleni** (Bergamo, 1973ko uztailaren 29a), italiar txirrindulari ohia da. 1996tik 2007ra izan zen profesionala.

Italiako Giroan bi aldiz izan zen lehenengo hamarren artean eta horietatik batean podiuma zapaldu zuen. Beste taldekideen mesedetan izan zen gehienetan eta horregatik palmares laburra dauka baina oso txirrrindulari ona izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Marzio Bruseghin

**Marzio Bruseghin** (Conegliano, 1974ko ekainaren 15a), italiar txirrindulari ohia da. 1997tik 2012ra izan zen profesionala. Lau aldiz izan zen lehenengo hamarren artean Italiako Giroan, eta behin, Espainiako Vueltan. Hala ere, ez zen inoiz garailea iizan.

## Palmaresa 
### 2006 
* Italiako Erlojupeko Txapelketa.

### 2007 
* Italiako Giroko etapa bat.

### 2008 
* 3. Italiako Giroan eta etapa bat.

## Kanpo estekak
Thomas De Gendt

**Thomas de Gendt** (Sint-Niklaas, 1986ko azaroaren 6a) flandriar txirrindularia da. 

Bakarkako ihesaldiak egiteagatik famatua bihurtu zen, eta gerora, taldean ere ihesi egon den arren, bakarrik joatea nahiago du. Hiru Itzuli handietan etapa garaipenak lortu ditu.

## Palmaresa 
**2004**
* 2. Besayako Itzulian eta etapa bat
**2007**
* Stadsprijs Geraardsbergen
**2008**
* 5. Nafarroako Itzulian eta etapa bat.
* Waregem Sari Nagusia.
* 2. Ardenetako Triptikoan
* 3. Valoniako Zirkuituan
**2009**
* Valoniako Tourreko etapa bat.
* Jong Mar Moedig Saria.
**2010**
* 2. Flèche Brabançonnen
* 3. Ster ZLM Toerren
**2011**
* Paris-Nizako etapa bat.
* 2. Circuit de Lorrainen eta etapa bat.
* Suitzako Itzuliko etapa bat.
**2012**
* Paris-Nizako etapa bat.
* 3. Italiako Giroan eta etapa bat.
**2013**
* Kataluniako Voltako etapa bat.
**2016**
* Kataluniako Voltako etapa bat.
* Frantziako Tourreko etapa bat.
**2017**
* Espainiako Vueltako etapa bat.
* Dauphine Libereko etapa bat.
**2018**
* Kataluniako Voltako etapa bat.
* Romandiako Tourreko etapa bat,.
* Espainiako Vueltako mendiko sailkapena.
**2019**
* Kataluniako Voltako etapa bat.
* Frantziako Tourreko etapa bat.
**2020**
* Italiako Giroko leiakortasunaren sailkapena.
**2021**
* Kataluniako Voltako etapa bat.
**2022**
* Italiako Giroko etapa 1

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
2019ko italiako giroan L'aquilako etapa irabazi zuen Cataneo, Sam Omen edo Davide Formolo mendean hartuta.

## Kanpo estekak
Antonio Rueda Sánchez-Malo

**Antonio Rueda Sánchez-Malo** (Iruñea,  - Madril, ) nafar fiskal eta politikaria izan zen, frankismo garaian nabarmendu zena. Almería (1945-1946), Cáceres (1946-1956), Araba (1956-1961), Nafarroa (1961-1962) eta Valentziako (1962-1973) gobernadore zibila izan zen.

Tirso Rueda Marín artilleria-koronelaren eta Josefa Sánchez-Maloren semea, 1935ean Fiskaltzan sartu eta Lugora bidali zuten. Gerra Zibila piztean matxinoen alde egin zuen, hasieran artillerian eta gero Gorputz Juridiko Militarrean. Gerra ondoren, politikari ekin zion.

## Erreferentziak
Ryder Hesjedal

**Ryder Hesjedal** (Victoria, 1980ko abenduaren 9a) kanadar txirrindulari ohia da. 

Mendi bizikletan hasi zen, baina gero errepidean ere arrakasta lortu zuen. Mendiko bizikletan hiru aldiz izan da bigarren munduko txapelketan, Junior, Sub-23 eta Elite mailetan. 

Hiru aldiz sailkatu zen lehenengo hamarren artean Italiako Giroan (garaipen bat barne, 2011an) eta beste behin Frantziako Tourreko lehenengo bosten artean.

## Palmaresa 
### Mendi bizikleta
**2001**
* Munduko Txapelduna erreleboka.
**2002**
* Les Gets
* Munduko Txapelduna erreleboka.

### Errepidea
**2002**
* Paris-Mantes-en-Yvelines.
**2007**
* Kanadako erlojupeko Txapelketa.
**2008**
* 3. Marseillesa Sari Nagusian
**2009**
* Espainiako Vueltako etapa bat.
* 4. Donostia Klasikoan
**2010**
* Kalifornia Itzuliko etapa bat.
* 2. Amstel Gold Racen
* 5. Frantziako Tourrean
**2011**
* 4. Miguel Indurain Sari Nagusian
* 9. Euskal Herriko Itzulian
**2012**
* 20px Italiako Giroa.
**2014**
* Espainiako Vueltako etapa bat.
* 6. Miguel Indurain Sari Nagusian
* 9. Italiako Giroan
**2015**
* 5. Italiako Giroan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudio Bortolotto

**Claudio Bortolotto** (Orsago, 1952ko martxoaren 19a), italiar txirrindulari ohia da. Hiru urtetan Italiako Giroko sailkapen orkorreko lehenengo hamarren artean amaitu zen. Gainera, hiru urtez jarraian Giroko mendiko sailkapena irabazi zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kanpo estekak
Francisco Sáenz de Tejada

**Francisco Sáenz de Tejada Olózaga** (Arnedo,  - Madril, ), Benasqueko II. baroia, errioxar magistratu eta politikari kontserbadorea izan zen, frankismo garaian gobernadore zibila izandakoa.

Primo de Riveraren diktaduran Madrilgo zinegotzia izan zen. Tradizionalista edo integrista, edonola ere, Asociación Católica de Propagandistasekin lotura estua izan zuen. 1937an Lugoko gobernadore zibil izendatu zuten. Gero, Cáceres, Araba, Zaragoza, Gipuzkoa eta Balearretakoa izan zen.

1943 eta 1958 artean Gorteetako prokuradorea izan zen eta gero Espainiako Auzitegi Gorenean magistratua.

## Erreferentziak
Germán Gil

**Germán Gil Yuste** (Valentzia,  - Madril, ) espainiar militarra izan zen, frankismo garaian nabarmendu zena.

1918an Toledoko Infanteria Eskolako zuzendari eta koronela zen. Primo de Riveraren diktaduraren hasieran, Errioxako gobernadorea zen eta erregimenari probintzia eskaini zion. Espainiako Bigarren Errepublikan armada utzi zuen baina Gerra Zibila piztean, itzuli eta Ángel García Benítezek Arabako gobernadore zibil izendatu zuen. Hilabete gutxi batzuk baino ez zuen iraun, laster matxinoen koartel nagusira pasa baitzen.

## Erreferentziak
Alfredo Duhalde Vásquez

**Alfredo Duhalde Vásquez** (Rio Bueno, 1898ko ekainaren 30a - Santiago, 1985eko apirilaren 10a) abokatu, bankari eta politikari txiletarra izan zen. Alderdi Erradikaleko (PR) kide izan zen. Errepublikako presidenteorde kargua hartu zuen 1946ko urtarrilean Juan Antonio Ríos presidentea hil ondoren. Ríosen gobernuan, Defentsa ministro izan zen 1942ko apirila eta 1943ko ekaina bitartean, eta, ondoren, Barne ministro 1945eko irailetik Ríos hil zen arte.

## Biografia
No taxation without representation

***No taxation without representation*** ("ez dago ordezkaritzarik gabeko tributaziorik") 1750 eta 1760 urteen artean sortutako leloa da, **Hamahiru kolonietako** kolonoek agintari britainiarrekiko zituzten kexak jasotzen zituena. Amerikar kolono askok, Britainiar Parlamentuan zuzenean ordezkatuta ez zeudenez, kolonoen gaineko zergen sorrera onartzen zuen edozein lege (azukrearen Legea edo tinbrearen Legea kasu) 1689 ko Bill of Rightsen arabera ilegalak zirela uste zuten. Aipatutakoa AEBtako iraultzeren arrazoi nagusietako bat izan zen.

1760ko hamarkada aldera, amerikarrak 1689ko **Bill of Rights**en ezarritako eskubideetako bat kentzen ari ziren, Parlamentuaren baimenik gabe zergak ezartzea debekatu zuena. Kolonoek Parlamentuan inolako ordezkaritzarik ez zutenez, zergek Ingalaterrak bermatutako ordezkaritza-eskubideak urratzen zituzten. Parlamentuak adierazi zuen kolonoek ordezkaritza birtuala zutela, eta ideia horrek "babes gutxi aurkitu zuen Atlantikoaren bi aldeetan". 

## Stamp Act 
1765ean, Parlamentu britainiarrak **Tinbrearen Legea (Stamp Act)** bozkatu zuen, edozein motatako dokumentuen gaineko zerga, eskuizkribuak edo inprimakiak, hala nola, notario-eskriturak, kontratuak, fakturak, liburuak, liburuxkak, aldizkako argitalpenak, diploma akademikoak eta abar. Lege honen onarpena kolonoen kexen lehergaietako bat izan zen, dokumentuen gaineko zerga honek prentsa askatasuna erabat mugatzen zuelako.

Lege honi aurre egiteko, hainbat idazki erabili ziren, eta idazki horietan, metropoliari eta kolonien ekonomiari eragingo zizkien kalteak adierazten ziren; horietan, lehen aldiz, Legebiltzarrak mota horretako zergak ezartzeko legitimitaterik ez izatearen argudioa agertu zen, Ipar Amerikako kolonoek ordezkaritzarik ez zutelako. Horrela, **“no taxation without representation”** kolonoek defendatzen zuten leloa sortu zen. Eztabaida politiko sakona hasieran ordezkaritza parlamentarioa zen, baina laster zabaldu zen subiranotasun-arazo zabalagoetan.

Istilu batzuek eta britainiar ondasunen boikotak, presio politikoarekin batera, lehen ministro berria, Rockinghameko markesa, akta indargabetzeko beharraz konbentzitu zuten. Hau, 1766ko martxoaren 18an lortu zen, baina keinua apur bat baretu egin zen 1766ko Diputatuen Legeari esker, britainiar Parlamentuak kolonia amerikarren gain zuen subiranotasuna eta zergak ezartzeko zuen eskubidea murriztu egin baitzituen. 

## Jatorria 
Esaldi honen jatorria ez da zehatza, esaldiak Irlandan izan dezake jatorria, 1750 aldera. Bestalde, bere sustrai amerikarrak, sarri, James Otis Bostongo politikariari aitortzen zaizkio, honen 1764ko diskurtsoan, "Ordezkaritzarik gabeko zerga tirania da” esaldia agertu baitzen. 

## Ondorioak 
Esaldia britainiarren aurkako lelo bihurtuta, AEBetako iraultzako arrazoi garrantzitsuenetariko bat izan zen, honek ekarri zituen ondorioekin. Horrez gain, printzipio horren garrantzia funtsezkoa izan da gaur egun ezagutzen dugun  zuzenbide konstituzionalaren garapenerako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Arrate

**Jorge Félix Arrate Mac Miven** (Santiago, 1941eko maiatzaren 1a) Txileko abokatu, ekonomista, idazle eta politikaria da, Alderdi Sozialistako (PS) militante ohia eta horren presidentea 1990 eta 1991 artean. Salvador Allende, Patricio Aylwin eta Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidenteen Estatu ministroa izan zen.

2009an, Errepublikako Presidentetzarako hautagai izendatu zuten, Juntos Podemos Más eta beste indar batzuen ordezkari gisa, botoen % 6,21 lortuta.

## Kanpo estekak
Ángel García Benítez

**Ángel García Benítez** ( - ) espainiar militarra izan zen.

## Biografia 
1889ko abuztuaren 30ean Akademia Militar Nagusian sartu zen. Filipinetako, Melillako eta Rifeko kanpainetan parte hartu zuen, eta kondekorazio ugari jaso zituen. García Benítezek ez zuen gobernu errepublikarraren aurkako konspirazio militarrean parte hartu, konspiratzaileek Manuel Azaña Errepublikako presidentearekin zuen ahaidetasunagatik ez baitute harengan konfiantzarik. Hala eta guztiz ere, altxamendu militarra hasi ondoren, uztailaren 19an gerra-egoera deklaratu zuen eta goarnizioa matxinatu zuen, Camilo Alonso Vega teniente koronelarekin batera, Araba osoaren kontrola azkar hartuz. Ondoren, Domingo Batet jenerala epaitu eta hiltzera kondenatu zuen gerra-kontseiluko buru izan zen.

## Familia 
García Benítez Manuel Azañaren lehengusina batekin ezkonduta zegoen, eta Azañaren ezkontzara ere joan zen. Gerra Zibilean, bere semeetako lau — Ángel, José Luis, Rafael eta Antonio — matxinatu eta borrokan zehar hil ziren, bai errepresioaren ondorioz, bai gudu frontean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biberoi

thumb|Kirtena duen biberoiaren marrazkia
**Biberoia** haurtxoei edo haurrei esnea, ura eta bestelako likidoak emateko erabiltzen den ontzia da, garapen psikomotorraren maila dela eta ezin dute edalontzitik edan. Bolumen desberdinekoak daude (100 ml, 250 ml, etab.). Biberoia gaur egun plastikozko hodi batez eta hermetikoki itxi daitekeen estalki batez osatuta dago, haurraren ahoan egokitzen den tetina malgua duena, eta horrek zulo txiki bat du, umeak edaten duenetatik, likidoa xurgatuz.

Biberoiaren funtzionamenduak haurtxoek oso adin samurretik izaten duten xurgatze sena aprobetxatzen du eta ama bularra emateko eskura ez dagoen aldietan elikatzeko aukera ematen du. Zenbait kasutan, biberoiak edoskitzearen ordezkoa ematen du. Duela gutxi, baina, pediatrek ez dute gomendatzen amaren esnea erabat ordezkatzea. Printzipioz, ama-esneak haurraren sistema immunologikoa garatzeko beharrezkoak diren elementuak dituelako, baita amaren eta bere haurraren artean edoskitzean ezartzen den lotura emozionalaren garrantzia ondorioztatua ere.

## Historia 
thumb|310x310px| Biberoi zoomorfo bat, Regensburg-en (Alemania) aurkitua, K. a. 1350-800 C.
Kontserbatu diren zaharrenak Metal Arokoak dira, terrakotaz eginak, likidoa sartzeko irekidura batekin eta haurra xurgatzeko moko zurrun batekin, larruzko tetinarekin edo behi errape lehortuarekin itxitako animalia adar batean ere bazeuden. Gailu horien garbiketa egokia zaila zen. Lehen kautxuzko tetinak eta beirazko botilak 1840ko hamarkadan patentatu ziren, eta XIX . mendearen amaieran modelo ugari zeuden eskuragarri, edoskitze artifiziala hedatu zenean. XX. mendean, jada 1960an beroarekiko erresistenteak ziren plastikozko lehen botilak merkaturatu ziren. 

## Biberoien higienea 
Erabilera errepikatuko edukiontzia denez, erraz ustel daitezkeen substantziak dituena eta haurtxoentzako elikatze helburuetarako pentsatua, bieroien higieneak bereziki zaindu behar da.

Haurtxoentzako biberoien arazo entzutetsu bat janari-hondarrak metatzea da biberoiaren zati eskuraezinetan (batez ere tetinaren izkinetan eta ixteko mekanismoan), eta horrek bakterio patogenoak ugaritzea eragin dezake, ondorioz botilaren edukiaren kutsadura ahalbidetzen dutenak.

Gaur egun, merkataritzan eskuragarri dauden biberoiek gordailuen agerpena murrizten duten formak eta itxiera sistemak dituzte, baina mekanismo horiek ez dute inoiz arreta ordezkatu behar biberoiak garbitu eta esterilizatzean erabili aurretik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ama-esnea
* Esnea ateratzeko tresna
* Atsolorra

## Kanpo estekak 
* ¿Cómo limpiar un biberón de la manera adecuada?
Esne-ateratzeko

thumb| Eskuzko esne-ateratzekoa.
**Esne-ateratzekoa** (**esnea ateratzeko tresna** gisa ere ezaguna) ama-esnea ateratzeko erabiltzen den eskuzko edo gailu elektrikoa da.

## Erabiltzeko arrazoiak 
Batzuetan komeni da esnea ateratzea haurrak zuzenean kontsumitu gabe; eskuz edo bitarteko mekanikoen bidez. Behin aterata, haurtxoek biberoien bidez kontsumi dezakete esnea.

Esnea ateratzea egokia izan daiteke kantitateari dagokionez esnea ekoizteko arazoei aurre egiteko. Esne-ateratzekoak erabiltzeak ekoizpen txikia duten emakumeen edoskitzea estimula dezake, eta baliagarria izan daiteke, halaber, haurtxoak unean bertan behar duen kopurua gainditzen duen esnea biltzeko; esne gehiegi dutenean bularreko hanturazko uneak barne.

Esnearen eskuzko ateratzea edo mekanikoa baliagarria izan daiteke ama haurrarekin fisikoki egon ezin denean baina edoskitzea jarraitu nahi duenean: haurra jaioberrien zainketa intentsiboetako unitate batean sartuta dagoenean edo ama lanera itzultzen denean. Esne-ateratzekoa erabiltzea bereziki ohikoa da gurasoen eta familiaren baimenak edoskitrzaro osoa estaltzeko adina denbora ez duten testuinguruetan.

Esne-ateratzekoek gurasoek zailtasunak izaten dituzten faseetan lagundu dezakete haurtxoari edoskitzea arrakastaz emateko, fisikoki elkarrekin daudenean. Adibidez, haurrak bularrari lotzeko zailtasunak dituenean edo, besterik gabe, bere esfortzuaren bidez esne nahikoa atera ezin duenean.

Amarentzat ere mesedegarria da, izan ere, batzuetan haurrak nahikoa edoskitzen ez duenean, bularreko esne pilaketak mina sor dezake.

Azkenean, Esne-ateratzekoa erabiltzeko beste arrazoi bat ama-esnea ematea da, arrazoi desberdinengatik beren amengandik esnea jaso ezin duten haurtxoentzat.

## Kanpo estekak 
* Promoción de la lactancia materna. Elección, uso y mantenimiento del sacaleches.
* Como usar un sacaleches, limpieza y métodos de extracción.
Javier Ramírez Sinués

**Javier Ramírez Sinués** (Deustia, 1898 &ndash; Zaragoza, 1977ko uztailaren 27a) aragoiar abokatu eta politikari kontserbadorea izan zen, Arabako gobernadore zibila izandakoa.

Javier Ramírez Orueren semea, Espainiako Bigarren Errepublikan Elkarte Tradizionalistan sartu zen. 1933ko hauteskunde orokorretan diputatu hautatu zuten Zaragoza ordezkatuz. Gerra Zibilean matxinoen alde egin zuen eta kapitaina izan zen. Gerran oraindik, Soriako gobernadore zibil izendatu zuten eta 1939 eta 1943 artean Arabakoa.

Gero, politika utzi zuen baina beti Joan Borboikoaren zaleen ondoan lerrokatu zen.

## Erreferentziak
Youssouf Diarra

**Youssouf Diarra** (Bamako, Mali, 1998ko irailaren 13a) Malin jaiotako futbolaria da.

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen da. 8 urterekin Malitik irten zen, lehenengo Lleidan bizitzeko, eta geroago Nafarroan. Ardoiko harrobian ibili zen Athleticek fitxatu baino lehen.  2024an Córdoba igoera lortu eta gero, bere debuta egin zuen Bigarren mailan Teneriferekin, baina talde kanariarrak ez zuen maila mantentzea lortu, nahiz eta berak errendimendu ona erakutsi. 2025eko udan Cádizek fitxatu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Year One (filma)

**Year One** (euskaraz *Bat Urtea*), 2009ko Harold Ramis estatubatuarrak zuzendutako historia eta abenturazko komedia film bat da. Jack Black, Michael Cera, Oliver Platt, David Cross eta Hank Azaria aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jon Cabo

**Jon Cabo Madariaga** (Bilbo, Bizkaia, 2000ko ekainaren 20a) Euskal Herriko futbolaria da

## Biografia 
Aurrelari gisa aritzen da, erdialdean nahiz hegaletan. Danok Bat taldetik heldu zen Athleticen harrobira 2010ean. Talde zuri-gorrian Lezamako formakuntza talde guztietatik pasa ondoren, Sestao Riverrera joan zen. Lugon jokatzen ari zela, 2025eko maiatzean belauneko lesio larri bat izan zuen. 2026ko urtarrilean, lesiotik sendatua, Barakaldorekin hasi zen entrenatzen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
James Boswell

**James Boswell, Auchinleckeko 9. Lairda** (Edinburgo, 1740ko urriaren 29a - Londres, 1795eko maiatzaren 19a) eskoziar biografo, egunkarietako idazle eta abokatua izan zen. Bere lagun Samuel Johnsonen biografia idazteagatik da ezaguna. Biografia hau ingelesez ondoen idatzitzat jotzen da.

Edinburgheko eta Glasgowko unibertsitateetan ikasi zuen. 1763ko maiatzaren 17an Londresen Samuel Johnson ezagutu eta berehala lagunak egin ziren. Johnson aitaren figura bihurtu zen Boswellentzat.

Urte horretan bertan Utrechteko Unibertsitatera joan zen ikastera, eta han urtebete eman zuen. Han Isabelle de Charrièrekin maitemindu zen. Hurrengo bi urteetan Europan zehar bidaiatu zuen. Frantzian Rousseau eta Voltaire ezagutu zituen eta Erroman George Willisonek bere erretratua margotu zuen. Korsikara ere joan zen Pasquale Paoli bere heroia ezagutzera.

1766an Eskoziara itzuli zen, zuzenbidean lizentziatu zen Edinburgoko Unibertsitatean eta hurrengo hamar urteetan abokatu lanetan aritu zen. Urtero hilabete bat ematen zuen Londresera bidaiatzen Johnsonekin eta literatur zirkuluekin elkartzeko.

Lehengusina batekin ezkondu zen eta zazpi seme-alaba izan zituzten. Hala eta guztiz ere, maiz izan zituen harremanak prostitutekin.

Korsikako Errepublikaren defendatzaile bat izan zen, eta, frantziar inbasioaren ondoren, dirua eta armak bidali zizkien korsikarrei.

1784an Johnsin hil ondoren, Boswell Londresera joan zen bizitzera. Abokatu gisa lan egin zuen han eta Johnsonen biografia idazten eman zituen bere bizitzako azken urteak.

## Lan hautatuak 
* *The Cub at Newmarket*(1762, James Dodsleyk argitaratua)
* *Letters Between the Honourable Andrew Erskine, and James Boswell, Esq.* (1763)
* *Dorando, a Spanish Tale* (1767, anonimoa)
* *Account of Corsica, The Journal of a Tour to That Island, and Memoirs of Pascal Paoli* (1768) thumb|*Account of Corsica*, 1768
* "The Rampager" (1770–82, *Public Advertiser*-en argitaratutako 20 saiakuntza)
* *The Hypochondriack* (1777–83, *London Magazine*'-en argitaratutako 70 saiakuntza)
* *The Journal of a Tour to the Hebrides with Samuel Johnson, LL.D* (1785)
* *The Life of Samuel Johnson, LL.D* 2 liburuki (1791)
* ''No Abolition of Slavery (1791) (olerkia)

## Kanpo estekak
Philips Wouwerman

**Philips Wouwerman** (Haarlem, 1619ko maiatzaren 24an baitatua - *ibidem*, 1668ko maiatzaren 19a) Urrezko Aroko herbeheretar margolaria izan zen.

Frans Halsekin ikasi zuen, harengandik eragin handirik jaso ez zuen arren. Bere jarduera artistiko ia guztia bere jaioterrian egin zuen eta komunitateko kide oparoa izan zen.

Ehizako eta militarretako eszenetan eta paisaietan espezializatu zen. Bereziki trebea izan zen mugitzen ari ziren zaldien margoletan. Bere margolanak oso eskatuak izan ziren bere bizitzan zehar eta XVIII. mendean zehar.

## Iruditegia 

Battle Scene A15920.jpg
Wouwerman, Philips - Courtyard with a Farrier shoeing a Horse - Google Art Project.jpg
De schimmel Rijksmuseum SK-A-1610.jpeg

## Kanpo estekak
Måns Zelmerlöw

**Måns Petter Albert Sahlén Zelmerlöw** (Lund, 1986ko ekainaren 13a), **Måns Zelmerlöw** soilik bezala ezagunagoa, suediar pop abeslaria eta telebista aurkezlea da. *Idol 2005* talentu lehiaketan partaide izan zen, bosgarren postuan sailkatu zelarik, eta ''Let's Dance* dantza lehiaketaren lehen denboraldia irabazi zuen. 2007an arrakasta komertziala izan zuen "Cara mia" abestiarekin; hau bere hautagaitza izan zen urte horretako Melodifestivalen lehiaketan. Zelmerlöw *Allsång på Skansen* musika saioaren aurkezlea izan zen 2011tik 2013ra. Melodifestivalenen 2007an eta 2009an lehiatu, eta 2015ean irabazi egin zuen "Heroes" abestiarekin. Ondorioz Suedia ordezkatu zuen 2015eko Eurovision Abesti Lehiaketan, eta hau ere irabazi zuen. Stockholmen egindako 2016ko Eurovision Abesti Lehiaketaren aurkezle izan zen, Petra Mederekin batera.

## Diskografia (Albumak) 
* *Stand by For...* (2007)
* *MZW* (2009)
* *Christmas with Friends* (2010)
* *Kära vinter* (2011)
* *Barcelona Sessions* (2014)
* *Perfectly Damaged* (2015)
* *Chameleon* (2016)
* *Time'' (2019)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Charly Mottet

**Charles "Charly" Mottet** (Valence, 1962ko abenduaren 16a), frantziar txirrindulari ohia da. Hiru aldiz izan zen lehenengo hamarren artean Frantziako Tourrean eta behin bigarren sailkatu zen Italiako Giroan.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Landín

**Rafael Landín Carrasco** (Pontevedra,  - *ib.*, ) galiziar kazetari eta politikaria izan zen, frankismoan Arabako gobernadore zibila izandakoa.

Santiago de Compostelako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, kazetaritzari ekin eta *Faro de Vigo* edota *ABC* egunkarietarako idatzi zuen. 1986an *Pontevedra de aquélla* liburua argitaratu zuen.
Claudio Colomer

**Claudio Colomer Marqués** (Granollers,  - Bartzelona, ) kataluniar kazetari eta politikari karlista izan zen, frankismoan Arabako, Kantabriako eta Toledoko gobernadore zibila izandakoa.

Bartzelonako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, Madrilera joan eta buruzagi frankisten gertu izan zen. Kazetaritzari ekin eta *El Correo Catalán* egunkaria edota Bartzelonako Radio Nacional de España zuzendu zituen.

## Erreferentziak
Oliver La Farge

**Oliver Hazard Perry La Farge II** (New York, 1901eko abenduaren 19a - Santa Fe, New Mexico, 1963ko abuztuaren 2a) estatubatuar antropologo eta idazlea izan zen.

New Yorken jaio eta Newport-en hazi zen. Aita arkitektoa zen eta anaia zaharrena eleberrigilea. Oliver Harvardeko Unibertsitatean lizentziatu zen.

Mexikon olmeka aztarnategiak esploratu zituen, baita Erdialdeko eta Hego Amerikako beste aztarnategi batzuk ere. 1933an Santa Fen kokatu ondoren, amerikar jatorrizko herrien azterketan espezializatu zen, eta indiar amerikarren eskubideen defendatzaile izan zen.

Bigarren Mundu Gerran Garraioaren Agintean egon zen eta Groenlandiako guduan parte hartu zuen.

Antropologiari buruzko lanez gain, hainbat eleberri idatzi zituen. 1930ean Pulitzer Saria irabazi zuen *The Laughing Boy* eleberriarekin. Eleberriak Navajoko herriaren bizimodua eta lurraldea deskribatzen ditu.

## Lanak 
### Ez-fikziozkoak 
* *Tribes and Temples* (Frans Blomekin) 1926-27
* ''The Year Bearer's People* (Douglas Byersekin) 1931
* *Introduction to American Indian Art* (John Sloanekin) 1931
* *An Alphabet for Writing the Navajo Language*, 1940
* *As Long As The Grass Can Grow - Indians Today*, Helen M. Posten argazkiekin, 1940
* *The Changing Indian* (argitaratzailea) 1942
* *War Below Zero: The Battle for Greenland* (Colonel Bernt Balchen, Major Corey Fordekin), 1944
* *Santa Eulalia: The Religion of a Cuchumatan Indian Town* (1947)
* *The Eagle in the Egg*, 1949
* *Cochise of Arizona*, 1953
* *The Mother Ditch*, 1954
* *A Pictorial History of the American Indian* (1956)
* *Behind the Mountains* (1956)
* *Santa Fe: The Autobiography of a Southwestern Town* (Arthur N. Morganekin) 1959

### Fikziozkoak eta pertsonalak 
* *Laughing Boy* (1929), eleberria
* *Sparks Fly Upward* (1931), eleberria.
* *Long Pennant* (1933), eleberria.
* *All the Young Men* (1935), ipuin bilduma.
* *The Enemy Gods* (1937), eleberria.
* *The Copper Pot* (1942), novel.
* *Raw Material* (1945), memoriak.
* *A Pause in the Desert* (1957), ipuin bilduma.
* *The Door in the Wall* (1965), ipuin bilduma.
* *The Man With the Calabash Pipe*, 1966

### Itzulpena 
* *A Man's Place* (1940), Ramón J. Senderren *El lugar de un hombre,''

## Kanpo estekak
Palestina (argipena)

**Palestina**, jatorriz, Asiako hego-mendebaldeko eskualde geografiko bat da. Jatorrizko esanahi hartatik abiatuta, beste adiera hauek ere baditu:

## Palestinako eskualdean 
* Palestinako Estatua, Asiako hego-mendebaldeko *de iure*zko estatu burujabea;
* Palestinar Lurralde Okupatuak, 1967tik Israelek okupatutako lurraldeak, hots, Zisjordania (Jerusalem ekialdea barne) eta Gazako Zerrenda;
* Palestinako enklabeak, AEBek eta Israelek gidatutako proposamen ugaritan palestinarrentzat izendatutako eremuak;
* Britainiar Agintepeko Palestina (1920–1948), britainiar administrazioaren menpeko erakunde geopolitikoa.

## Brasilgo udalerriak 
* Palestina (São Paulo)
* Palestina de Goiás
* Palestina do Pará

## Beste udalerri batzuk 
* Palestina (Huila), Kolonbia
* Palestina (Caldas), Kolonbia
* Palestina (Ekuador)
** Palestina kantoia
* Palestina de Los Altos, Guatemala
* Palestina (Peru)
* Palestina (Uharte Birjinak)
* Nueva Palestina, Ocosingo barruan, Mexiko.
Alicia Izaguirre

**Alicia Izaguirre Albiztur** (Colón, Panama, 1932ko ekainaren 11 &ndash; Logroño, Errioxa, 2014ko ekainaren 4a) errioxar politikaria izan zen, 1980ko hamarkadan Errioxako Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren (PSOE) emakumerik garrantzitsuenetakoa. Arabako lehen gobernadore zibila eta Espainiako Gobernuaren lehen emakume delegatua (Kantabrian hain zuzen ere) izateagatik ezaguna da.

## Biografia 
Alicia Izaguirre Panamako Colón hirian jaio zen 1932ko ekainaren 11n. Euskal jatorrikoa, aita Primo de Riveraren agintaldian erbesteratu zen.

Logroñoko Institutu Politeknikoko irakasle numerarioa izan zen. 1975ean, PSOEn sartu zen, Logroñoko tokiko batzordean alderdiaren antolakuntza-idazkari gisa. 1982ko abenduan, Espainiako Gobernuak Kantabrian gobernuaren ordezkari kargua hartu zuen lehen emakumea izan zen (1982-1984). 1984 eta 1986 artean Arabako gobernadore zibila ere izan zen.

1987an, Errioxako erkidegoko presidente izateko PSOEren hautagai izendatu zuten, eta, hala, autonomia erkidego bateko presidente izateko zerrendaburu izan zen lehen emakume espainiarra izan zen; hala ere, hauteskundeak irabazi zituen arren, bere hautagaitza gehiengo osotik hiru botora geratu zen, eta, beraz, ez zuen presidentetzarik lortu.

1991n, Cáceresko gobernadore zibil gisa, La Madrila taberna-guneko bizilagunek hala eskatuta, tabernak ixteko ordutegia aurreratzea erabaki zuen. Honek gazte-taldeekin, batzuk kanpotik etorritakoak, istiluak eragin zituen eta ospe handia lortu zuten hedabideetan. Protesta gisa, zenbait gaztek debekua saihestea erabaki zuten, taldean edanez, kontrolik gabe eta prezio merkeagoetan. Gertaera honek, litroak egitearen fenomenoari hasiera eman zion, 1980ko hamarkadako litroko botila zerbezaren kultura berehalako aurrekaria zuena.

1993an Extremadurako Gobernuaren ordezkari izendatu zuten, 1996ra arte, PSOEk hauteskunde orokorrak galdu zituenean.

## Erreferentziak
Aníbal Pinto Garmendia

**Aníbal Pinto Garmendia** (Santiago, 1825eko martxoaren 15a - Valparaíso, 1884ko ekainaren 9a) Txileko abokatu eta politikari liberala izan zen. Txileko presidentea izan zen 1876 eta 1881 artean. Bere agintaldian, Ozeano Bareko Gerra hasi zen, Bolivia eta Peruk Txileren aurka izandako gerra.

Aurretik, Gerra eta Itsas ministro izan zen Federico Errázuriz Zañarturen gobernuan eta Concepcioneko intendente José Joaquín Pérezen presidentetzan, 1863 eta 1870 artean.

## Hasierako urteak 
Pinto familiaren baitan jaio zen, XIX. mendeko Txileko aristokraziaren familia garrantzitsuenetako batean. Francisco Antonio Pinto abokatu, jeneral eta Errepublikako presidentearen eta Luisa Garmendia Alurralde argentinar abertzalearen semea zen.

## Kanpo estekak
Luzera (argipena)

**Luzera** izenak adiera hauek ditu:

# **luzera** luzetasunaren neurria; lehen dimentsioaren neurria;
# **luzera** edo **longitudea** lurrazaleko puntu batetik Greenwicheko meridianora dagoen distantzia angeluarra.''''''

## Erreferentziak
Emilio Novoa

**Emilio Novoa González** (Ourense,  - Madril, ) galiziar irrati-telegrafista eta politikaria izan zen, Espainiako Bigarren Errepublika garaian Araba eta Coruñako gobernadore zibila izandakoa.

Telegrafiaren Eskola Orokorreko lehen promozioaren kidea, *El magnetismo terrestre y el campo electro-magnético del Sol* tesia idatzi zuen. Partido Republicano Radical alderdiaren kidea izan zen.
César Medina

**César Medina Bocos** (Pedrajas de San Esteban,  - Valladolid, ) gaztelar poeta, abokatu eta politikaria izan zen, Berrezarkuntza garaian Murtzia, Almeria eta Arabako gobernadore zibila izandakoa.

Deustuko eta Salamancako unibertsitatetan zuzenbidea ikasi ondoren, Valladoliden, Madrilen eta Salamancan abokatu moduan lan egin zuen, batez ere zigor arloan.
Miguel Ángel Alonso Samaniego

**Miguel Ángel Alonso Samaniego** (Baños de Río Tobía,  - Madril, ) errioxar farmazialari eta politikaria izan zen, frankismoan Cuenca eta Arabako gobernadore zibila izandakoa.

Unibertsitate Zentralean farmazia ikasi ondoren, boluntario borrokatu zuen Dibisio Urdinean.
Osteopatia

**Osteopatia** gaixotasunei aurre egiteko sendabide-sistema bat da, barruko organoen eta hezurduraren gaitzen arteko harremanean oinarritzen dena. Osteopatia jatorriz sendagintza alternatiboa da, herrialde batzuetan sendagintza arauduntzat aintzatetsi dena. Osteopatia ehunen eta gorputz-egituren higikortasun murriztuak osasunaren gaineko eragin kaltegarria daukalako hipotesian oinarritzen da. Osteopatek euren eskuekin halako disfuntzioak hauteman eta, berriro ere, higikorrago egiten ei dituzte. Maila-txikian sendabide-sistema honen eraginkortasunari buruzko ikerketa zientifikoak egiten ari dira.

Hura antzinako grezieratik dator, *osteo* (ὀστέον) "hezur" esan nahi duena, eta *patia* (-πάθεια) "sentikor" edo "erantzuten duena" esan nahi duena.

Osteopatia anatomia, enbriologia, neurologia eta fisiologiaren abiaburuetan oinarritutako eskuzko metodoa da. Ikerketa eta sendabidea minari osorik helduz egiten dira. Horretarako, *hezur- eta gihar-sistema* (hezurrak, giltzadurak eta giharrak), *organo-sistema* (barne-organo odol-hodidunak eta sistema linfatikoa) eta *sistema kraniosakrala* (burezurrak, meningeak, bizkarrezur-muinaren mintza eta isurkari zerebroespinalaren sistema) higidura-urritasunak hautemateko aztertzen dira. Abiapuntua gorputza bakarra eta osoa dela da (holismo). Aitatutako hiru sistemak zeharo nahaspilatuak daude, eta elkarri eragiten diote.

Osteopatarenera joateko arrazoirik ohikoenak bizkarreko mina (lunbalgia, ziatika) eta estresarekin lotutako arazoak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Holismo
* Kiropraktika

## Kanpo estekak
Enrique Oltra

**Enrique Oltra Moltó** (Alcoi,  - ) valentziar ingeniari eta legelaria izan zen, frankismoan Araba, Gipuzkoa, Murtzia eta Valentziako gobernadore zibila izandakoa.

Jaioterrian ingeniaritza-industriala eta Valentzian zuzenbidea ikasi ondoren, katedraduna izan zen Valentziako Ingeniaritza Eskolan.

## Lanak 
* *El hijo ilegítimo no natural: su situación jurídica*,
* *Derecho de la empresa*,
* *Germanor, sempre València* (1959),
* *La Formación Profesional ante el desarrollo económico y social de España* (1963)
* *La integración del trabajador en la empresa como cauce de promoción social* (1970).
Alice Middleton Boring

**Alice Middleton Boring** (Filadelfia, Ameriketako Estatu Batuak, 1883ko otsailak 22 - Cambridge, Massachusetts, 1955eko irailak 18) biologo, zoologo eta herpetologo estatubatuarra izan zen. Biologia irakatsi zuen eta ikerketa egi zuen Estatu Batuetan nahiz Txinan eta, horren ondorioz, Txinako anfibioei eta narrastiei buruzko jakintza handitu zen Mendebaldean.

## Biografia 
Alice Middleton Borin Filadelfian jaio zen 1883an, zientzian interesa zeukna familia batean. Bere anaia gazteena ere, adibidez, Edwin Garrigues Boring, Harvardeko Unibertsitateko laborategi zuzendaria izan zen.
*Bryn Mawr College* unibertsitatean ikasi zuen Alice Middleton Boringek, eta *Bachelor of Arts* gradua lortu zuen 1904an eta doktoradutza 1910an. Thomas Hunt Morganekin ikasi zuen eta bere doktoradutza tutore Nettie M. Stevens izan zen. Doktore bihurtu zenean, zitologo eta genetista lanean hasi zen. 1910 eta 1918 artean zoologia irakatsi zuen Maineeko unibertsitatean.

1923tik 1950era Universidad de Yenchingeko unibertsitatean lan egin zuen. Bigarren Mundu Gerrann, Pearl Harborren erasoaren ondoren, internamendu esparru batean egon zen Txinan, baina ondoren Estatu Batuetara itzuli ahal izan zen. Gerra ostean, Txinara itzuli zen urte batzutarako. Bere azken urteak, *Smith College* unibertsitatean eman zituen lanean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ogilvie, M. B. (1999). *A dame full of vim and vigor : a biography of Alice Middleton Boring, biologist in China*. Harwood Academic. .
* Boring, Alice M; Liu, Ch'eng-chao; Chou, Shu-chʻun (1932). *Handbook of north China Amphibia and reptiles: (herpetology of north China)*. Pekín: Peking Natural History Bulletin.

## Kanpo estekak
Pedro Aguirre Cerda

**Pedro Aguirre Cerda** (Pocuro, Calle Larga komuna, 1879ko otsailaren 6a Santiago - 1941eko azaroaren 25a) politikari, hezitzaile eta abokatu txiletarra izan zen .

Alderdi Erradikaleko kidea, hainbat ministro kargu izan zituen, Barne Ministerioa barne Arturo Alessandri Palmaren lehen gobernuan. *"Gobernatzea heztea da"* lelopean, Aguirre Cerda aukeratu zuten Txileko presidente 1938 eta 1944 artean, Errepublikako historiako hauteskunde estuenetako batean .

Bere gobernuaren lan nagusien artean daude hezkuntzari emandako bultzada, Txileko Antartika Lurraldearen aldarrikapena , Ekoizpena Sustatzeko Korporazioaren (Corfo) fundazioa eta Arraza Defendatzeko eta Ordu Libreak aprobetxatzeko Idazkaritza Nagusia sortzea (inspirazio nazi eta faxistakoa). Bere gobernua 1952ra arte herrialdean egongo ziren hiru Gobernu Erradikaletatik lehena izango zen.

*Don Tinto* izenarekin ezaguna, ardoaren industriarekin zuen loturagatik  eta *txiroen presidentea bezala ere*, tuberkulosiak bere agintaldia amaitzea eragotzi zion, agintaldiaren erdian hil zelarik. Bere omenez, Antartikako base bat sortu zen eta Ochagavíako (Santiago hegoaldea) sektore zaharrak bere izena zuen departamentu bat, gaur egungo Pedro Aguirre Cerda komuna eta Santiago hegoaldeko sektoreko beste udalerri batzuk biltzen zituena. 

## Hasierako urteak 
Pocuron jaio zen, gaur egun Los Andes ondoan dagoen Calle Larga komunan dagoen herri txiki batean, 1879ko otsailaren 6an, hamaika anai-arrebako familia bateko zazpigarren semea izanik. Bere gurasoak Juan Bautista Aguirre Campos eta Clarisa Cerda Escudero ziren; bere familia euskal jatorrikoa zen.  Bere ama alargundu zen Aguirre Cerdak zortzi urte zituenean, eta bere seme-alabak bakarrik zaindu behar izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Karrikaburu

**Jon Karrikaburu Jaimerena** (Elizondo, Nafarroa Garaia, 2002ko irailaren 19a) Euskal herritar futbolaria da, 

## Biografia 
Aurrelari gisa aritzen da. 2014ean Baztan utzi eta Errealeko harrobira batu zen. Beriorekin makina bat gol eginda, Sanserekin 2.mailarako igoera lortu zuen eta bere kontratua 5 denborladitarako berritu zuen. Ez zuen lehen talde txuri urdinean aukera handirik izan, ezta Alavesen lagatua ere, beraz bigarren mailara bueltatu zen. 2024/25 denborladirako Santandergo Racingen jokatu zuen lagatu gisa.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Gaizka Aiesa

**Gaizka Aiesa Burgi** (Antsoain, Nafarroa Garaia, 2001eko apirilaren 2a) futbolari nafarra da, Errealeko harrobian hezia. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. Errealeko harrobian sei denboraldiz aritu ondoren, Berio eta Sanserekin aritu zen, azken honekin Bigarren mailarako igoera lortuta eta denboraldi batez zilarrezko mailan jokatuz. Bere aro txuriurdina bukatuta Numancian lagaturik jokatu ondoren, Alcorcónera joan zen Lehen Federazioan jokatzeko. denborladi on baten ondoren bere kontratiua berritu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila
Andoni Tascon

**Andoni Tascon Hermida** (Bilbo, Bizkaia, ) Euskal herritar futbolaria da. Aurrelari gisa aritzen da.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
José María Llaneza

**José María Llaneza Zabaleta** (La Pola de Gordón, 1900 - ?) espainiar meatze-ingeniari eta politikari kontserbadorea izan zen, Barakaldoko alkatea eta Arabako gobernadore zibila izandakoa.

Titulua bereganatu ondoren, 1913 eta 1923 artean Mieresen lan egin zuen. 1923an Labe Garaietan lanpostua eskuratu zuen eta Barakaldora joan zen. Elkarte Tradizionalistaren kidea, gerran matxinoen alde borrokatu zuen eta, ondoren, Barakaldoko alkate izendatu zuten. Gero Arabako gobernadore zibila izan zen.

## Erreferentziak
Goragalea

[thumb|[Albrecht Dürer margolariaren *Melancholia* lana.]]
***Goragalea*** Jean-Paul Sartre idazle eta filosofo frantziarraren lehen eleberria izan zen. Eleberriaren lehen testua 1931ean idatzi zuen, idazleak 26 urte zituelarik. 1934an eta 1936an jatorrizko testuari aldaketak egin zizkion. Behin-betiko bertsioa 1938koa da. Hasiera batean liburuak beste izenburu zuen, *Melancholia*, Albrecht Dürer margolariaren lan bati erreferentzia eginez. Gallimard argitaletxea ez zegoen ados eta, azkenean, La Nausée izenburuarekin plazaratu zen. XX. mendeko literaturaren lan garrantzitsuenetariko bat da.

## Laburpena 
Liburua editoreen ohar batekin irekitzen da, zeinean jasotzen baita ondorengo orrialdetan Antoine Roquetinen egunerokoak irakurriko direla. Egunerokoakoak 1932an idatzi izan omen ziren. Antoine Bouvillen (Frantzia) bizi den gazte bat da, Erdialdeko Europan, Ipar Afrikan eta Ekialde Urrunean zehar bidaiatu ondoren, Rollebongo markesari buruzko ikerketa historiko bat amaitzen ari dena. Egunerokoa datarik gabeko orri batekin hasten da, non protagonistak eguneroko bat idazteari, nola idazteari eta zeregin horrek izan dezakeen zentzuari buruz hausnartzen duen. Ondorioa hau da: ulertzeko idazten dela, bere burua ulertzeko, alegia.

## Edukia 
*Goragalea* eleberriak Sartreren esperientzia pertsonalak eta autobiografikoak islatzen ditu baina batez ere Bigarren Mundu Gerran bultzatu eta zabaldu zen existentzialismoaren gaineko tesiaren azalpenaren hasiera da; ideia horiek Sartrek aurretik *Izatea eta ezereza* izenburuko saiakera filosofiko batean landu zuen. Liburuaren euskarazko bertsioan esaten den bezala "kontzientziaren eleberria izateaz gain, absurdoari eta abenturari buruzko ikerlan filosofiko serio baterako abiapuntua da".

## Liburuaren gaiak 
Asko dira. Garrantzitsuenak hauek dira: heriotza, historia, aurrerapena, automatismoa, errebolta... Egileak irakurleari eleberri honen bidez berez buruari gizakiaren eta haren bizi-helburuaz gainerari galdetzeko gonbite egiten dio. Beste idazle batekin nolabaitezko adostasuna erakutsiz, Albert Camusekin Sartrek gizakiaren bizitza hutsa dagoela dio. Horren aurrean, errealitate horretaz kontzientea den gizakiak goragalea sentitzen du.

## Euskarazko itzulpena 
Euskarara Monika Etxebarriak ekarri zuen, 2003an plazaratuz, Alberdania eta Elkar argitaletxearen eskutik, Literatura Unibertsalaren bildumaren 109. zenbakia. ISBN: 978-84-9783-092-8.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vanesa Fernández

**Vanesa Fernández Guerra** (Iurreta, Bizkaia, 1980ko azaroaren 19a) Euskal Herriko Unibertsitatean ikus-entzunezkoen komunikazioko doktoradutza egin zuen eta unibertsitate bereko irakaslea da. 2018tik Zinebi Nazioarteko Dokumentalen eta Film Laburren jaialdiko zuzendaria. 2024an EITBko Kultura eta Euskara zuzendari izendatu dute.

## Ibilbide profesionala 
Euskal Herriko Unibertsitatean Ikus-entzunezko Komunikazioan Doktorea da eta Ikus-entzunezko Komunikazioko Gradua (UPV/EHU) koordinatzen du. Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatua eta Ikus-entzunezko Dokumentu eta Idazteunean aditua, irakaskuntza ematen du eta kudeaketa-lanak egiten ditu 2004tik, hainbat gradutan.

Mastersak UPV/EHUn, Bartzelonako UABn edo EiTB Taldean. Urteetan zehar, bere jarduera akademikoa eta telebistarako proiektuetan errealizatzaile eta editore gisa duen karrera uztartzen ditu.

Diziplina anitzeko Lurraldeak eta Mugak proiektuaren koordinatzailea da. Research on Documentary Filmmaking filmak zinema dokumental garaikidea du ardatz, eta lehen mailako zinema-zuzendari, -aktore eta -zuzendari ezagunak gonbidatzen ditu, eztabaidarako eta hausnarketarako topaketa bultzatuz.

Hainbat urtez, film laburren hautaketa batzordeko kide gisa, eta ZIFF-Zinebi First Film film luzeen lehian, Beautiful Docs zikloan, emanaldi berezietan eta gainerako zikloetan programatu du.

Era berean, freelance gisa ere lan egin du, proiektu zinematografikoak garatzeko aholkulari gisa. Gainera, proiektu zinematografikoen garapena eta ekoizpena baloratzeko batzorde ugaritan, WIPs foroetako adituen paneletan (Work in Progress), LABetan eta nazioarteko hainbat jaialditako Pitching saioetan parte hartu du. Hainbat jaialdi nazionaletan eta nazioartekoetan epaimahaikide ere izan da.

Zinebi Lehiaketaren zuzendaritzaren ardura hartu zuen 2018ko urtarrilaren 1ean Ernesto del Río erretiratu ondoren. 2024ko urtarrilean kargu hori utzi eta EITBko Kultura eta Euskara zuzendari izendatu zuten.
* Lurraldeak eta mugaldeak II. Agerraldiak eta presak Espainiako zinema dokumentalean.(2015).
* Territorios y fronteras II. Emergencias y urgencias en el cine documental español, (EDA)
* Desterritorialización, modulación y puntos de inflexión en el documental contemporáneo español. La sociedad ruido: entre el dato y el grito, 115-117
* Revisitando el cine documental: de Flaherty al webdoc.
* ¿ Documental o ficción? Un periodista investiga sobre la prostitución en España:" Chicas de Club"(1970) M Gabantxo Uriagerekarekin batera.
* Los TFG en el grado de comunicación audiovisual de la UPV/EHU. Talde lanean.

## Bestelakoak 
. Hainbat artikulu idatzi ditu Berria egunkarian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vanessa Fernandez: *«Film laburrak egiten hasten direnak ia denak emakumeak dira»* 2023.11.10

* Vanesa Fernandez. Zinebi. Youtube 2019
Ladislao IV.a Vasa

**Ladislao IV.a Vasa** edo **Ladislao IV.a Poloniakoa** (Łobzów, Bi Nazioen Errepublika, 1595eko ekainaren 9a - Merkinė, Bi Nazioen Errepublika, 1648ko maiatzaren 20a) Poloniako erregea, Lituaniako duke handia, Suediako errege titularra eta Errusiako tsarra izan zen.

Sigismundo III.a Vasa eta Ana Austriakoren semea izan zen. Bere aita Sigismundo Suediako errege kargutik kendu zuen bere osaba Karlos IX.ak. Emaitza, errege poloniarren suediar tronua eskatzeko borroka luze bat eta bi herrialdeen arteko gerra bat izan zen.

1610ean, boiardoek Errusiako tsarra aukeratu zuten, Poloniako armadak Mosku okupatu ondoren. Hala ere, ortodoxo bihurtzeari uko egiteak bere erregealdi aukerak zapuztu zituen.

Garai hartan, hainbat kanpaina militarretan parte hartu zuen. Horrela, errusiarren, otomandarren eta suediarren aurka borrokatu zen.

1632an bere aita hil zen eta Ladislao Poloniako errege aukeratu zuten. Sigismundoren heriotza probestuz, Mikel I.a Errusiakoa tsarrak muga zeharkatu eta Smolensk hiria setiatu zuen. Ladislaok infanteria eta artilleria modernoak erabiltzeak irabazi zuen.

1633-34an Otomandar Inperioaren aurkako gerra bat gertatu zen, eta 1635ean suediarrekin armistizio bat sinatu zen.

Harreman gogorrak izan zituen Habsburgotarrekin eta Cecilia Renata Habsburgokoarekin ezkondu zen. Emaztea hil ondoren, Maria Luisa Gonzagarekin ezkondu zen.

Ez zuen semerik bizirik atera eta Joan II.a Kasimiro Poloniakoa anaia izan zuen oinordeko.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Lee Evans

**Lee Edward Evans** (Madera, Kalifornia, 1947ko otsailaren 25a - Lagos, 2021eko maiatzaren 19a) estatubatuar atleta izan zen.

1968ko Udako Olinpiar Jokoetan bi urrezko domina irabazi zituen. 400 metroko proba irabazi zuen eta munduko errekorra ezarri zuen 44.06 segundoko denborarekin. 4 x 400 metroko errelebo-proba ere irabazi zuen talde estatubatuarrarekin eta 2.56.16 minutuko errekorra lortu zuen.

Black Power mugimenduko lider eraginkorra ere izan zen Evans, baita atleta beltzek Jokoetan antolatu zituzten protesten antolatzaileetako bat ere.

Ondoren, Afrikako hainbat herrialdetako atletismo entrenatzailea izan zen.
Ana Echazarreta

**Ana Echazarreta Pérez Cotapos** ( Santiago, 1865 &ndash; Santiago, 1927ko maiatzaren 25a), Juan Luis Sanfuentes Andonaegui Errepublikako presidentearen ezkontidea, eta, beraz, herrialdeko lehen dama bere agintaldian (1915-1920).

## Bizitzako lehen urteak 
Juan Manuel Echazarreta Yrigoyen eta Mercedes Pérez Cotapos Recabarrenen alaba. 1885eko azaroaren 11n Juan Luis Sanfuentes Andonaeguirekin ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituzten: Maria Teresa, Ana Blanca, Rebeca, Juan Luis eta Arturo.

## Txileko lehen dama 
Oso emakume sentibera. Bere senarrak jaso zituen irainen ondorioz sufritu zuen. Herrialdeko ekonomia berrezartzeko, Sanfuentes presidenteak zerga eta era guztietako aurrezkiak eskatu zituen, eta ez zuten barkatu.

Bere senarraren aurkako erasoen ondorioz, Anak nahiago izan zuen bere etxean itxi, bere bost seme-alabekin batera.

1927an Santiagon hil zenean, prentsak nekrologia luzeetan goratu zuen.

Juan Luisek, oso gaixorik zegoela, emozio handiz gogoratzen zituen emaztearen ezaugarriak.

## Kanpo estekak
Helbide (zuzenbidea)

**Helbide**a, administrazioaren eta zuzenbidearen esparruan, pertsona fisiko edo pertsona juridikoak identifikatzeko erabiltzen den datu garrantzitsuenetako bat da, zeinek adierazten duen identifikatu nahi den pertsona non bizi den, non dagoen erroldatuta, non duen egoitza nagusia. Pertsonaren izen-deiturekin batera, helbidea da pertsona bat identifikatzeko daturik garrantzitsuenetako bat.