open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francisca Senhorinha da Motta Diniz

**Francisca Senhorinha da Motta Diniz** (Brasil, 1834 -?) hezitzailea eta kazetaria izan zen, paper garrantzitsua izan zuen Brasilgo borroka feministen historian; *O Sexo Feminino* egunkariaren sortu zuen, emakumeen hezkuntzaren bandera zeramana, eta emakumeei ohartarazi zien borrokatu behar zuten etsaia emakumeen ezjakintasuna zela, "gizonen" zientziak aldeztutakoa.Albertina eta Elisa Diniz alaben eta beste militante batzuen laguntza izan zuen argitalpen horrek**.**

## Biografia 
Gertrudes Alves de Melloren eta Eduardo Gonçalves da Motta Ramosen alaba zen. Eta José Joaquim da Silva Diniz abokatuarekin ezkondu zen, hura *O Monarchista* egunkariaren jabea zen.

Bere idatzietan, Brasilgo arazoen konponbideak emakumeen eta haiek gizartean zuten parte-hartze eraginkorraren mende zeudela zioen.

Lan banaketari buruz ideia zaharrak defendatu zituen, gizonen eta emakumeen jarduerei buruzko eremu bereiziz: lanik bortitzenak eta gogorrenak gizonentzat izan behar zutela zioen, besteek emakumeentzat irekita egon behar zutela. Hori bai, emakumeak zientzialari hobeak zirela aldezten zuen, ikasteko pazientzia handiagoa zutelako.

1873ko irailaren 7an, "O sexo femenino" astekaria sortu zuen, emakumeen sufragio-eskubidea eta hezkuntzarako sarbidea defendatzeko. 1875ean argitalpena Rio de Janeirora lekualdatu zen eta 1890era arte argitaratzen jarraitu zuen.

Emakumeen sufragioaren aldeko lehen egunkaria izan zen; eta Errepublika aldarrikatu zenean, 1889ko azaroaren 15ean (133 ), botoa gizon alfabetatu guztiei zabaldu zitzaien; eta berak, emakumea baztertzearen aurkako protesta gisa, egunkariari *Novembro do Sexo* Femininoren O Quinze izena jarri zion, sufragio unibertsalari buruzko eztabaidarako zutabe bat txertatuz.

Irakasle gisa, "Escuela Normal de Campanha da Princesa" eskolako irakasleen lehen promozioko prestakuntzaren arduraduna izan zen.

## Zenbait argitalpen 
* 1886. *A judia Rachel*

## Ikus, gainera 
* Kategoria:Feministak

## Iturriak 
* . 1969. *Dicionário bio-bibliográfico de mulheres ilustres, notáveis e intelectuais do Brasil (ilustrado)*, v. 1. Ed. Pongetti

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Attijariwafa Bank

**Attijariwafa Bank** Marokoko Erresumako bankua da, herrialdeko bigarren eta Afrikako laugarren handiena dena. 2003an Banque Commerciale du Maroc eta Wafabank batu ondoren jaio zen. Akziodun nagusia Al Mada holding marokoarra da, errege-familia alauitak kontrolatzen duena. Erakundeak milioi eta erdi bezero baino gehiago ditu eta bulegoak ditu Parisen, Madrilen, Bruselan, Bartzelonan, Shanghain, Tunisian eta Dakarren. Konpainiaren egoitza nagusia Casablanca hirian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belle Gunness

**Belle Gunness**, jaiotzez **Brynhild Paulsdatter Størseth**, (Selbu, Sør-Trøndelag, Norvegia, 1859ko azaroaren 11 – La Porte, Indiana, Ameriketako Estatu Batuak, 1908ko apirilaren 28a) norvegiar-estatubatuar serieko hiltzailea izan zen. 

## Bizitza 
Paul eta Berit Størsethen alaba, 1859ko azaroaren 11an jaio zen Selbun (Norvegia). Zortzi anai-arrebetatik gazteena zen. 

14 urte zituela, lanean hasi zen inguruko landetxeetan, New Yorkerako bidaiarako dirua aurrezteko. 1881ean Ameriketako Estatu Batuetara joan zen bizitzera.

Haien etxean, bi haur hil ziren, ustez pozoitzearen ondorioz. Heriotza bakoitzaren ondoren, Belle eta Madsek aseguru-txeke bat jaso zuten. Auzokoek haurrei buruz esamesak egiten zituzten, Belle ez baitzen inoiz haurdun egon. Ikerketa gehiagorekin, gutxienez 11 pertsona gehiagoren aztarna partzialak aurkitu zituzten landetxean.

Belle Gunness hil zela adierazi zuten, nahiz eta autopsia egin zuen medikuak esan zuen bururik gabeko gorpua Gunness baino bost hazbete baxuagoa eta berrogeita hamar bat kilo arinagoa zela. Buruari gertatutakoari dagokionez, ez zuten azalpenik eman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banque populaire (Maroko)

**Banque populaire**, **Groupe Banque populaire** (GBP) edo **Banque centrale populaire** (BCP) ere deitua, Marokoko Erresumako bankua da, herrialdeko handiena dena. 1961ean sortua, Banque populaire 2004tik Casablancako burtsan kotizatzen duen sozietate anonimoa da. Banque populairek Marokoko banku-sare handiena du, 882 agentziarekin 2010eko uztailean. Era berean, Marokoko bezero-base handiena du, 3,2 milioi bezero inguru baititu. Atzerrian bizi diren marokoarren finantza-aktiboen %60 inguru kudeatzen ditu Banque populairerek, eta zenbait produktu espezifiko garatu ditu merkatu horretarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
OCP

**OCP S.A.**, lehen **Office chérifien des phosphates**- - deitua, Marokoko Erresumako sozietate anonimoa da, fosfatoen eta azido fosforikoaren ekoizpenean munduko liderra eta ongarrien munduko operadore nagusietako bat dena.

OCPk Marokoko fosfato-erreserbetarako monopolioa du (iparraldeko Afrikako herrialdeak munduko erreserba ezagunen % 70 inguru ditu), eta horregatik munduko lehen esportatzailea da. Ustiapen-leku nagusiak Khouribga, Ben Guerir, Youssoufia eta Bukraa (Mendebaldeko Saharan) dira.

Enpresaren jarduerak honako hauek dira: baliabide mineralak ustiatzea eta balio erantsi handiko produktuak ekoiztea. OCPk presentzia globala du fosfatoaren ekoizpenean, eta munduko nekazaritza-merkatu giltzarri guztiei ematen dizkie zerbitzuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Royal Air Maroc

**Royal Air Maroc** (, ; **RAM**) Marokoko Erresumako airelinea nazionala da, Casablancan egoitza duena. Nazioarteko hegaldi erregularrak egiten ditu Marokotik Afrika, Asia, Europa, Hego Amerika eta Ipar Amerikako helmugetara. Halaber, hegaldi nazionalak eta charter hegaldiak egiten ditu. Bere *hub* nagusia Casablancako Mohammed V.a Nazioarteko Aireportua da. Royal Air Maroc Oneworld aliantzako eta Arab Air Carriers Organization () erakundeko kidea da.

## Flota 
Hona hemen 2022ko flota:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Mayr

**Michael Mayr** (Adlwang, 1864ko apirilaren 10a - Waldneukirchen, 1922ko maiatzaren 21a) austriar politikaria izan zen. Austriako kantzilerra izan zen 1920tik 1921era.

Historia eta geografia ikasi zituen Vienako Unibertsitatean eta 1890ean doktoratu zen. 1897tik 1920ra Tirolgo Estatu Artxiboen zuzendaria izan zen eta 1900ean Historia Modernoko irakasle izendatu zuten Innsbrückeko Unibertsitatean.

Ibilbide politikoa Austria-Hungariar Inperioan hasi zuen, eta 1907tik 1911ra Kontseilu Inperialgo kide izan zen, eta inperioa amaitu ondoren, Alderdi Sozial Kristauaren ordezkaria izan zen Batzar Konstituziogilean. Karl Rennerren koalizio handiko gobernuan, estatu idazkariaren postua hartu zuen.

Rennerren gobernuaren porrotaren ondoren, Mayr kantziler bihurtu zen 1920ko uztailaren 7an, eta gutxiengoan zegoen gobernu bat zuzendu zuen. 1921eko ekainean dimititu zuen, Estiriak Alemaniarekin bat egiteko erreferenduma proposatu ondoren.
Actealko sarraskia

**Actealko sarraskia** 1997ko abenduaren 22an, Chiapasko Acteal herrixkan Mexikoko gobernuari lotutako paramilitarrek 45 nekazari indigena hil zituzten. Carlos Salinas de Gortarik (1988-1994 epean presidentea), aurretik, zapatisten aurka ekiteko sare militar klandestino bat antolatua zuen. Hildako gehienak haurrak eta emakumeak izan ziren eta zapatistek egun beltza oroitzen dute. Hildakoak eliza batean otoitz egiten zeuden. 90 paramilitar inguru sartu ziren eliza barrura, zazpi orduz luzatu zen operazio batean. Polizia-talde batetik 200 metrora baino ez zegoen.

Mexikoko gobernuak sarraskia komunitateen arteko gatazka etnikotzat jo zuen bitartean, oposiziogileek eta giza eskubideen aldeko taldeek Acteal herriaren oinarri soziala desegiteko gobernuaren estrategiaren partetzat jo zuten.

## Gertaerak 
1997ko abenduaren 22an talde paramilitar batek ehunka nekazari hil zituen Acteal herrian, Chiapasen, zapatistek kontrolatzen zuten eremutik hurbil. Ernesto Zedillo lehendakariak negoziazio-prozesua azkartzeko agindua eman zuen, eta kargutik kendu zuen barne-ministroa. Bien bitartean, Mexikoko gudarosteak zapatisten kuartel nagusia inguratu zuen Lacandona oihanean, baina ez zuen lortu Marcos komandanteordea atxilotzerik. 1998an, Julio César Santiago Díaz jenerala atxilotu zuten Actealko sarraskian parte hartu izanaz akusaturik, haren mendeko armadak erasotuei laguntza eskaini ez izanaz, hain zuzen.

## Biktimen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maroc Telecom

**Maroc Telecom** (**IAM**, ) Marokoko Erresumako telekomunikazio-enpresa nagusia da, Rabaten egoitza duena. IAMek 11.178 langile inguru ditu. Zortzi eskualde-ordezkaritza ditu, eta 220 bulego Maroko osoan. Konpainiak Casablancako burtsan eta Euronext Parisen kotizatzen du.

## Historia 
Maroc Telecom-en IAM akronimoa jatorrizko arabierazko *Ittisalat Al Maghrib* izenetik dator. "Maroc Telecom" izena, geroago, nazioarteko onarpen hobea lortzeko erabili zuten.

Marokoko telekomunikazio-proiektuaren jatorria 1891n izan zen, Hassan I.a Marokokoak herrialdeko lehen posta-zerbitzua sortu zuenean. Telekomunikazio dekretu bat argitaratu ondoren, Maroc Telecom (IAM) 1998an sortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohammed V.a Nazioarteko Aireportua

**Mohammed V.a Nazioarteko Aireportua** — (IATA: **CMN**, NAZE: **GMMN**; ; ) ONDA aireportu-agentzia marokoarrak kudeaturiko aireportua da. Nouasseur herrian dago, Casablancatik 30 kilometro hego-ekialdera, eta Marokoko aire-trafiko handiena jasaten duen aireportua da: 2018an 10 milioi bidaiari baino gehiago igaro ziren aireportutik.

Aireportua Marokoko Royal Air Maroc airelinea nazionalaren, Royal Air Maroc Expressen eta Air Arabia Marocen *hub* nagusia da. Aireportuak Mohammed V.a Marokokoa erregearen omenez jasotzen du bere izena.

## Historia 
Aireportua, hasiera batean, Nouasseurreko Aire Base izeneko USAFeko aire-base baten kokapena izan zen. Gaur egun ere, biztanleen zati batek aireportuari "Nouasseur" esaten dio. 1950eko hamarkadaren hasieran eta erdialdean, aire-basea leku estrategikoa zen Sobietar Batasunaren aurkako balizko eraso baten aurrean alerta egoeran zeuden Estatu Batuetako Aire Armadaren bonbardatzaileentzat. Denbora batez, espazio-transbordadorearentzako larrialdiko lurreratze-lekua ere izan zen. Operazio horiek guztiak urte batzuk geroago eraman ziren Ben Guerirreko Aire Basera.

Marokoko Protektoratu Frantsesa ezegonkortu zenean, eta 1956an Marokok independentzia lortu zenean, Mohammed V.aren gobernuak USAFek Marokon zituen base guztiak bertan behera uztea nahi izan zuen, eta eskaera hori indartsuagoa egin zen AEBek 1958an Libanon egindako esku-hartzearen ondorioz. Estatu Batuek 1959an onartu zuten baseak uztea, eta 1963an gauzatu zen azkenean.

1967ko uztailaren 1ean, Ceskoslovenske Aerolinieren Ilyushin IL-18 bat, bere jatorrizko destinoan, Rabat, zegoen lainoaren ondorioz Casablancara desbideratua izan zena, 8 miliara erori zen Casablancan lurreratzeko bigarren saiakeran.

1970eko apirilaren 1ean, Royal Air Maroc-en Sud Aviation SE-210 Caravelle batek aireporturako hurbilketa jo zuen, 500 oineko altitudean kontrola galdu baitzuen. Hegazkinean zihoazen 82 pertsonetatik 21ek bakarrik lortu zuten bizirik irautea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enmebaragesi

thumb|250px|Garai hartako errege baten inguru aurkitu diren lehen idazkunak daude.

**En-Men-Barage-Si** edo **Mebaragesi** Kish hiriko I. dinastiaren erregea izan zen; tradizioaren arabera, Kisheko lehen dinastiako hogeita bigarren erregea izan zen. Sumeriar erregeetako lehenetariko bat izan zen, beraz, eta garai hartako inskripzio bati esker ezagutzen den lehena.  Bi idazkun Tutubeko tenplu batean aurkitu ziren. Tradizioan 900 urteko erregealdia ematen zaio.

Bere konkistak Diyala haranean zehar hedatu zituen, Elameraino iritsiz eta garaile ateraz, horrela Zagroen merkataritza ibilbidearen kontrola eta Iranen bihotza ziurta zitekeelarik. Nippurren Sumeria osoak gurduko zuen Enlil jainkoari tenplu bat eraiki zion. *Lugal* (erregea, literalki "gizon handia") titulua hartu zuen lehen errege ezaguna izan zen.

Sumertar-akadiar mitologiak sumertar hegoaldearen ordezkaria zen Uruk eta semitar iparraldearen gunea zen Kishen arteko etsaitasuna kontatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Vilanova

**Sandra Vilanova Tous** (Bartzelona, Katalunia, 1981eko urtarrilaren 1a) kataluniar futbolari ohia da. Erdilari jokatzen zuen. Bere azken kluba RCD Espanyol izan zen. 2003. urtetik Espainiako emakumezkoen futbol-selekzioarekin nazioartekoan jokatu zuen.  Selekzioan urte gehien aritu izan den jokalarietako bat da.

## Futbolari ibilbidea 
Hainbat taldetan aritu izan da. Erretiroa iragarri zuenean, nekea aipatu zuen, batez ere mentala eta estabilitatea behar zuela esan zuen.

## Nazioartekoak 
Vilanovak 2003ko azaroaren 16an egin zuen debuta Espainiako emakumezkoen futbol-talde nazionalarekin, Ignacio Queredaren planean ahaztu samar egon zen hamarkada batean edo. Espainiak 2013ko Europako Txapelketarako kalifikatu ondoren, azken txapelketarako deitu zuten. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* Kataluniako Futbol Federazioak 2012ko Jokalari Onenaren saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bahía Blancako artxidiozesia

**Bahía Blancako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar artxidiozesia da. 1934ko apirilaren 20an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1957ko otsailaren 11n artxidiozesi egin zen. Apezpikuaren egoitza Bahía Blancan dago. Egun artzapezpikua Carlos Alfonso Azpiroz Costa da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Leandro Astelarra (1934-1943)
* Germiniano Esorto (1946-1972)
* Jorge Mayer (1972-1991)
* Rómulo García (1991-2002)
* Guillermo José Garlatti (2003-2017)
* Carlos Alfonso Azpiroz Costa (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alto Valle del Río Negroko elizbarrutia

**Alto Valle del Río Negroko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1993ko uztailaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza General Rocan dago. Egun apezpikua Alejandro Pablo Benna da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Giuseppe Pietro (José Pedro) Pozzi (1993-2003)
* Néstor Hugo Navarro (2003-2010)
* Marcelo Alejandro Cuenca Revuelta (2010-2021)
* Alejandro Pablo Benna (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Comodoro Rivadaviako elizbarrutia

**Comodoro Rivadaviako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1957ko otsailaren 11an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Comodoro Rivadavian dago. Egun apezpikua Joaquín Gimeno Lahoz da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Carlos Mariano Pérez Eslava (1957-1963)
* Eugenio Santiago Peyrou (1964-1974)
* Argimiro Daniel Moure Piñeiro (1975-1992)
* Pedro Luis Ronchino (1993-2005)
* Virginio Domingo Bressanelli (2005-2010)
* Joaquín Gimeno Lahoz (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Río Gallegosko elizbarrutia

**Río Gallegosko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1961eko apirilaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Río Gallegosen dago. Egun apezpikua Ignacio Damián Medina da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Mauricio Eugenio Magliano (1961-1974)
* Miguel Angel Alemán Eslava (1975-1992)
* Alejandro Antonio Buccolini (1992-2005)
* Juan Carlos Romanin (2005-2012)
* Miguel Ángel D’Annibale (2013-2018)
* Jorge Ignacio García Cuerva (2019-2023)
* Ignacio Damián Medina (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Laredo

**José María Laredo Laredo** (Iruña, Nafarroa Garaia, ) nafar futbolari ohia da. Barçako jokalari izandakoa. Atzelari lanetan aritzen zen.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Alfonso Fanjul

**Alfonso Fanjul Fernández** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) nafar futbolari eta entrenatzaile ohia da. Osasunako jokalari eta entrenatzaile izandakoa.

## Ibilbidea 
### Futbolaria 
### Entrenatzailea 
## Kanpo estekak
Juan Jesus Ostibar

**Juan Jesus Ostibar Lorea** (Azkoien, Nafarroa Garaia, ) nafar futbolari eta entrenatzaile ohia da. Osasunan eman zituen urte gehienak joakalri gisa. Bere semea Ricardo Ostibar futbolean aritu zen ere.

## Ibilbidea 
### Futbolaria 
### Entrenatzailea 
## Kanpo estekak
Francisco Javier Ederra

**Francisco Javier Ederra Goñi** edo **Ederra I.a** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) futbolari eta entrenatzaile profesional ohia da. Haren anaiak ere futbolariak izan ziren ere, hirurak *Ederra anaiak* izenez ezagunak. Anaia gazteagoak Ederra II.a eta Ederra III.a deituak ziren.

## Ibilbidea 
### Futbolaria 
### Entrenatzailea 
## Kanpo estekak
Pedro Mari Egaña

**Pedro Mari Egaña Urdiroz** (Atarrabia, Nafarroa Garaia,  - ) nafar futbolari eta palaria izan zen. Osasunan 10 denboraldi jokatu zituen. Atzelari lanetan aritzen zen. Palan lau aldiz Espainiako txapeldun bilakatu zen, Santiago Mendiluze eta Fernando Casado palariekin bikote eginez.

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
Raquel Cabezón

**Raquel Cabezón Muñoz** (Bartzelona, Katalunia, 1978ko irailaren 15a) kataluniar futbolari ohia eta futbolari emakume talde baten arduraduna da. Erdilari jokatzen zuen eta 2008an erretiratu zen. Bere azken taldea Levante UD izan zen. 1998tik 2007ra Selekzio nazionalarekin jokatu zuen. Bartzelonako RCD Espanyolen mitoa da eta hasierako futbolari onenetarikotzat hartzen da. 

## Ibilbidea 
### Futbolari 
Hainbat taldetan aritu zen. Lehen mailan RCD Espanyol taldean egin zituen urte gehienak,1994an hasi eta 2005 urtera arte jarraitu zuen bertan. 

Hurrengo denboraldia, 2005-2006, Bartzelona FC taldearekin eman ostean, berriz itzuli zen Espanyol taldera 2006-2007an eta erretiratu zen denboraldian Levanten jardun zuen. 

### Selekzioa 
Espainiako emakume-jokalari garrantzitsua da, eta 1998 eta 2007 bitartean Espainiako emakumezkoen futbol-selekzioarekin jokatu zuen. Olinpiar Jokoetan parte hartzear egon zen, baina azkenean ez zuen parte hartzerik lortu, taldea ez baitzen munduko txapelketarako sailkatu.

Kataluniako selekzioan ere parte hartu zuen, hala nola, 2007ko abenduaren 27an Katalunia Euskal Herriaren aurkako partidan.

### Emakume talde-arduradun 
2020ko ekainean RCD ESpanyol Emakumeen Futbol taldearen arduradun lanetan hasi zen.

## Taldeak 
## Palmaresa 
**RCD Espanyol** 

* Futboleko Erregina Kopa: 1996, 1997
* Kataluniako Kopa: 2006-2007

**Levante UD**

* Espainiako Emakumezkoen Lehen Maila: 2007-2008

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atractosporocybe inornata

***Atractosporocybe inornata*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, usain desatsegina duelako, egosi ondoren irauten duena.

Sinonimoak: *Clitocybe umbrinipes*, *Agaricus inornatus*, *Agaricus zygophyllus*, *Paxillus inornatus*, *Omphalia inornata*, *Clitocybe inornata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, ganbil-laua eta gero pixka bat hondoratua, zetaduna, opakua, pubeszentzia zurixka batez estalia, ez da higrofanoa, fuliginoso-gris-bistre kolorekoa, gris-alutazeoa. Ertza gorantz biribildua, pubeszentea, ildaskatu-apaindua; azal bereizgarria.

**Orriak:** Koskadunak, itsatsi-dekurrenteak, txikiak, zabalak, banangarriak, kapelaren kolore berekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 6 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Solidoa, sendoa, betea, gero barrubetea, ia berdina, batzuetan pixka bat eszentrikoa. Zuri-grisaxka, argiagoa eta iletsuagoa goiko aldean. Oinaren muturra biluzik utziz bereizten duen kotoi itxurako mizelioak oinarrian loditua.

**Haragia:** Zurixka, zaila. Gozoa. Zahar usain handiarekin, higuingarria.

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik. *Inornata* epitetoa berriz latinetik dator, apaingarri gabe, sinplea, esan nahi duen "inornatus" hitzetik. Apaindurarik ez izateagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria usain txarra duelako.

### Nahasketa arriskua 
*Clitopaxillus alexandri* delakoarekin nahas daiteke, honek orri zurixkak ditu (gero krema-okre kolorekoak eta azkenik marroiak), oin luzeagoa (4-8) eta kumino (belarra) usaina. *Lepista panaeolus* jangarria ere antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Nahiko arrunta eta hazten den lekuekiko fidela. Basoetako belar-soilguneetan, hostozabaletan (artea, pagoa) edo koniferoen basoetan (izeia, pinua). Kareharrizko lurzoruetan. Lerro luzeak osatzen ditu.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Islandia, Svalbard, Europa, Kanariak, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tracy Austin

**Tracy Ann Austin Holt** (Palos Verdes Peninsula, 1962ko abenduaren 12a) estatubatuar tenislari ohia da.

30 txapelketa irabazi zituen bere ibilbidean. Garaipen garrantzitsuenak Estatu Batuetako bi Ireki izan ziren. 1979an Chris Everti irabazi zion finalean. 16 urterekin txapelketa irabazi zuen tenislari gazteena bihurtu zen. 1981ean Martina Navrátilovári irabazi zion finalean.

1981ean Wimbledongo txapelketa irabazi zuen binakako mistoen kategorian, [[John Austin|John]) nebarekin batera.

Lesioek eta auto istripu larri batek 31 urterekin bizkortu zuten erretiroa. Tenisaren Ospearen Nazioarteko Aretoko kidea da.
Abington udalerria, Mercer konderria (Illinois)

**Abington udalerria** Ameriketako Estatu Batuetako Illinois estatuko udalerri bat da, Mercer konderrian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  eremuan.

## Ekonomia 
2020ko zentsuaren arabera, Abington udalerrian 168 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak  estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak
Sofia Zhukova

**Sofia Ivanovna Zhukova** (), ***Amona Sonia***, ***Errusiar amona tripa-ateratzailea*** eta ***Tigre siberiarra*** ezizenez ere ezaguna, (Zviagino, Gorkiko oblasta, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa, 1939ko martxoaren 18a – Khabarovsk, Errusia, 2020ko abenduaren 29a) errusiar serieko hiltzailea izan zen, 2005 eta 2019 artean hiru hilketa egin zituena. Azken krimenaren unean, 80 urte zituen. SESB ohiko serieko hiltzailerik zaharrena da. Koronabirusaren ondorioz hil zen epaiketa baino lehen. Hil ondoren, erruduntzat jo zuten.

## Bizitza 
1939an jaio zen Gorkiko oblasteko Zviagino herrian. Ia ez zekien irakurtzen eta idazten, bigarren mailatik aurrera ez baitzen eskolara joaten. Txerri-haztegi batean lortu zuen lana. Bi aste geroago, bizilagunetako batek gorpua aurkitu zuen, baina inork ez zuen Zhukova hilketaz susmatu. Zatitutako gorpua haurrek aurkitu zuten zaborrean. Hil ondoren, hiru hilketaren erruduntzat jo zuten.

## Ikus, gainera 
* Tamara Samsonova

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andra

***Andra*** egunkari itxurako hilabetekari bat izan zen, Euskal Herrian 2000. eta 2004. urteen artean argitaratua, emakumeek idatzi eta zuzendua. Euskarazko eta gaztelaniazko testuak zekartzan.

Espainiako estatuan emakumeek idatzi eta zuzendutako lehen egunkari gisa aurkeztu zen, baina praktikan egunkari itxurako hilabetekaria zen. Aldizkaritzat hartuta, beraz, 1937an sortutako *Mujeres* astekaria litzateke emakumeek idatzi eta zuzendutako aldizkarien aitzindaria, Hego Euskal Herrian bertan.   

*Andra* agerkariaren berezitasunetako bat izan zen gaztelaniaz hizkera ez diskriminatzailea erabiltzen lehena izan zela. Horretarako, gaian aditu zirenekin, hizkuntzaren erabilera ez sexistarako lehen estilo liburua sortu zuen *Andra*k.

Lehen alea 2000ko abenduan argitaratu zen, eta azkena 2004ko urtarrilean. Txinparta taldeak argitaratzen zuen eta 15.000 ale saltzen zituen. 350 pezetako prezioa zuen, eta Araba, Gipuzkoa, Bizkaia eta Nafarroako kioskoetan saltzen zen.

Beste batzuen artean, Toti Martinez de Lezea, Arantxa Urretabizkaia, Luisa Etxenike, Dora Salazar, Teresa del Valle idazleek artikuluak argitaratu zituzten *Andra* agerkarian.

### Agerkari digitala 
Hilabetekaria argitaratzeari utzi ondoren, 2019an, teknologia berrien eta Interneten garapenaz baliatuta, *Andra* aldizkaria zenaren proiektua berreskuratu zuten, agerkari digital bihurtuta, *Andra.eus emakumeon ahotsak* izenburuarekin. Durangaldean (Bizkaia) egiten da, baina hedadura esparru zabalagoa du, bai irismenari dagokionez bai sartzen zituen albisteei dagokienez. Elebiduna izaten jarraitzen du, euskaraz eta gaztelaniaz, eta zortzi epigrafe nagusi ditu: «Feminismoak», «Indarkeria», «Izen propioak», «Ahotsak», «Gizarte eragileak», «Elkarteak», «Instituzionala» eta «Agenda».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fasti

thumb|Fasti Capitolini Museo Kapitolinoetako areto batean ikusgai.
**Fastiak**, (latinezko *fasti*, seguru asko latinezko *fas* hitzetik, “Jainkoaren legea”), egutegi erromatarrak dira, gureganaino iritsi direnak harrian grabatuak. Cayo Mario eta Sila garaietan, *fasti* esaten zitzaien kontsulen izena zuten zerrendei, baita jaiei buruzko zerrenda batzuei ere.

Egutegi erromatarra bi zatitan banatzen zen: *dies fasti* (*pretoreak* justizia administratzeko egokiak ziren egunak) eta *dies nefasti* (egintza judizialak egitea debekatzen zen egunak, eta jainko-jainkosei zegozkienak). Urtero egin ondoren, erromatar herriari ezagutarazten zitzaion, hainbat eraikinetako hormetan itsatsita, hala nola Regian (Apezpikuen (*pontifex*) Elkargoaren egoitzan) edo Erromako foroko Rostran. Hala, negozioetarako, hauteskunde-bileretarako, festetarako, zori txarreko egunak eta jai mugikorretarako zeuden egunen berri ematen zieten herritarrei.

Hileko egunak hiru erreferentzietatik abiatuta kalkulatzen ziren: *calendas*, nonas eta *idus*, eta beti atzeraka eginez data horietatik aurrera: "Apirileko idusak baino 3 egun lehenago", "maiatzaren noak baino 4 egun lehenago", etab.

Oso garrantzitsuak izan dira Erromako Historia berreraikitzeko.

## Fasti kontsularrak 
***Fasti kontsularrak*** gertaera historiko garrantzitsuen zerrendak ziren, kontsulek beren gobernuan urtero idazten zituztenak. Zerrenda horietan, Erromaren eta Inperioaren historiarako garrantzitsuak ziren eta urte kontsular horren barruan gertatutakogertakari eta ekintza guztiak aipatzen ziren, magistratu berrien hautaketa barne. Kontsulak behartuta zeuden txosten horiek mantentzera eta urtero senatuari aurkeztera. 

## Fasti triunfalak 
K.a. 12. urtean argitaratu zen magistratuek gerletan lortutako garaipenen handien (*triumphus*) urteko zerrenda bat da. Jeneral nagusien zerrenda du, Erromako fundaziotik Augustoren agintaldira arte. Erromako Museo Kapitolinoetako inskripzio zabal batean (Fasti Capitolini) gordetzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Guillén, José (2001). *Vrbs Roma. Vida y costumbres de los romanos: religión y ejército* (4. argitaldia). Salamanca: Sígueme. ISBN 84-301-0801-7. 

## Kanpo estekak
San Carlos de Barilocheko elizbarrutia

**San Carlos de Barilocheko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1993ko uztailaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Carlos de Barilochen dago. Egun apezpikua Juan Carlos Ares da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Rubén Oscar Frassia (1993-2000)
* Fernando Carlos Maletti (2001-2013)
* Juan José Chaparro Stivanello (2013-2022)
* Juan Carlos Ares (2023-).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milia karratu

**Milia karratu** bat (laburrean, **sq mi** edo **mi2**) sistema inperialeko zein Ameriketako Estatu Batuetako unitate tradizionaletako azalera unitatea da. Milia bateko aldeak dituen karratu baten baliokidea da. 

## Baliokidetzak 
Milia karratu baten berdina da:
*4.014.489.600 hazbete karratu
*
*
*
*

Nazioarteko sisteman:
*
*
*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azpimundu (mitologia)

[thumb|[Yggdrasil|Ygdrasil, zeruak, lurra eta azpimundua lotzen dituen mundu nordikoko zuhaitza berreraikitzeko saio modernoa.]]
Zenbait tradizio eta mito erlijiosotan, **azpimundua** naturaz gaindiko mundu bat da, hildakoena, bizien munduaren azpian kokatua. Azpimunduko gauzak aipatzeko, ktoniko adjektiboa erabiltzen da.

Azpimundu kontzeptua ia zibilizazio guztietan dago, eta "gizateria bera bezain zaharra izan daiteke". Azpimunduaren mitoen ezaugarri komunak dira pertsona bizien kontuak, azpimunduari bidaiatzen dutenak, askotan asmo heroikoren batekin. Beste mito batzuek arimak azpimunduan sartzeak zeremonia behar bezala jarraitzea eskatzen duten tradizioak indartzen dituzte. Troiako Gerraren kontakizunean, kasu, Patrokloren mamuak Akilesi agertzen zaio, bere gorpua behar bezala eta lehenbaileen lurperatu dezaten. Estatus soziala zuten pertsonak jantzita eta objektu egokiak zituzten, azpimunduan hobeto nabigatzeko.[thumb|[Vishnu jainkoaren hanketan, Gizon Kosmikoa  denez, hinduismoaren Pala azpimunduko zazpi erresumak eta lurra irudikatuta daude. Oinak Shesha suge kosmikoan bermatzen dira|erdian]]Zenbait mitologiak hildakoaren arimaren kontzeptua gehitzen dute, azpimundura bere bidaia eginez, eta hildakoak aintzira edo ibai baten bidez eraman behar izaten dira leku horretara iristeko. Bidaia horien irudiak arte zaharrean zein modernoan aurki daitezke. Azpimundura jaistea autore modernistentzako mitorik garrantzitsuena dela esan izan da.
thumb|Karonte Estigia ibaia zeharkatzen. Joachim Patinir (1480-1524).|erdian

## Erlijioaren arabera 
Zerrenda honetan zenbait tradizio erlijiosotan dauden azpimunduen izenak aipatzen dira:

## Azpimunduko pertsonaiak 
Zerrenda horretan, azpimunduaren gobernari edo zaindariak jaso dira zenbait erlijio-tradiziotan:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hilondoko bizitza
* Beste mundua
* Infernu

## Kanpo estekak
Viedmako elizbarrutia

**Viedmako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1934ko apirilaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Viedman dago. Egun apezpikua Esteban María Laxague da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Nicolás Esandi (1934-1948)
* José Borgatti (1953-1973)
* Miguel Esteban Hesayne (1975-1995)
* Marcelo Angiolo Melani (1995-2002)
* Esteban María Laxague (2002-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Rosako elizbarrutia (Argentina)

**Santa Rosako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1957ko otsailaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santa Rosan dago. Egun apezpikua Raúl Martín da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Jorge Mayer (1957-1972)
* Adolfo Roque Esteban Arana (1973-1984)
* Atilano Vidal Núñez (1985-1991)
* Rinaldo Fidel Brédice (1992-2008)
* Mario Aurelio Poli (2008-2013)
* Raúl Martín (2013-).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franklin udalerria, Putnam konderria (Indiana)

**Franklin udalerria** Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko udalerri bat da, Putnam konderrian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  eremuan.

## Ekonomia 
2020ko zentsuaren arabera, Franklin udalerriak 594 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak  estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak
Buenos Airesko artxidiozesia

**Buenos Airesko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar artxidiozesia da. 1620ko apirilaren 6an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1866ko martxoaren 5ean artxidiozesi egin zen. Apezpikuaren egoitza Buenos Airesen dago. Egun artzapezpikua Jorge Ignacio García Cuerva da.

## Ordinarioen zerrenda 
### Apezpikuak 
* Pedro Carranza Salinas (1620-1632)
* Cristóbal de Aresti Martínez de Aguilar (1635-1641)
* Cristóbal de la Mancha y Velazco (1642-1673)
* Antonio de Azcona Umberto (1676-1700)
* Pedro de Fajardo (Guajardo) (1713-1729)
* Juan de Arregui y Gutiérrez (1730-1736)
* José de Peralta Barrionuevo y Rocha Benavídez (1738-1746)
* José Cayetano Pacheco y Cárdenas (1746-1747)
* Cayetano Marcellano y Agramont (1749-1757)
* José Antonio Basurco y Herrera (1757-1761)
* Manuel Antonio de la Torre (1762-1776)
* Sebastián Malvar y Pinto (1777-1783)
* Manuel Azamor y Ramírez (1785-1796)
* Pedro Inocencio Bejarano (1797-1801)
* Benito Lué y Riega (1802-1812)
* Mariano Medrano y Cabrera (1829-1851)
* Mariano José de Escalada Bustillo y Zeballos (1854-1866)

### Artzapezpikuak 
* Mariano José de Escalada Bustillo y Zeballos (1866-1870)
* Federico León Aneiros (Aneyros) (1873-1894)
* Uladislao Javier Castellano (1895-1900)
* Mariano Antonio Espinosa (1900-1923)
* José María Bottaro y Hers (1926-1932)
* Santiago Luis Copello (1932-1959)
* Fermín Emilio Lafitte (1959)
* Antonio Caggiano (1959-1975)
* Juan Carlos Aramburu (1975-1990)
* Antonio Quarracino (1990-1998)
* Jorge Mario Bergoglio (1998-2013)
* Mario Aurelio Poli (2013-2023)
* Jorge Ignacio García Cuerva (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazioarteko Trenbide zubia (Irun-Hendaia)

thumb|250px|Bidasoa gainean dagoen zaharrena da.
thumb|250px|Tren bat zubia gurutzatzen.

**Nazioarteko Trenbide Zubia** edo **Madril–Paris trenbidearen zubia** 1862 eta 1863 artean eraiki zen. Euskal Herriko Gipuzkoako Irun eta Lapurdiko Hendaia udalerriak elkarlotzen dituen zubi bat da, Bidasoa ibaiaren gainean. Ipar eta Hego Euskal Herria ere elkarlotzen ditu, baita Frantzia eta Espainia ere. Trenez bakarrik igaro daiteke. 2012an monumentu izendatu zuten. Garraio-sektoreko edertasunaren eta funtzionaltasunaren adibide argia da.

## Historia 
Inguru berean lau zubi daude; lehenengo hirurak, Irungo Santiago guneko Bidasoko zubien multzoan sartuta daude. Ibaian gora joanez aurkitzen den lehen zubia da Nazioarteko Trenbide Zubia. Multzoan dauden hiru zubietatik zaharrena eta artistikoena da.

## Ezaugarriak 
Zubiak kareharrizko harlanduak ditu horma-bularretan, gangetan eta zutarrietan, eta harroinak eta piloteak masa-hormigoiz eta hormigoi hidraulikoz beteak daude barrutik. 132 m neurtzen ditu eta 20 m-ko luzerako 5 arkuz osatzen da. Zutabeek 2,67 m dituzte, eta piloteek 7 m-ko sakonera dute. Zubi-brankak erdizirkularrak dira eta dekoratuta daude: Espainiako eta Frantziako armarrien harrizko taila landuak dituzte, bai eta bi estatuetako garai hartako errege-erregina Isabel II.aren eta Napoleon III.aren alegoriak ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Etorbidearen zubia
* Santiago zubia
* Behobiako nazioarteko zubia

## Kanpo estekak 
* Amaia Jiménez Larrea: "Mugaren loturak", *Berria*, 2023ko irailaren 1a.
Makulu (argipena)

**Makulu** terminoak hainbat adiera du:

* **Makulu** edo **muleta**, ibiltzeko lagungarria herren dabilenari.
* **Makulua**, apezpikuaren makila liturgia katolikoan.
* **Makulu hezurra**, zakileko hezurra ugaztun askotan.
Marko Radulović (politikaria)

**Marko Radulović** (ziriliko serbieraz: *Марко Радуловић*) politikari  montenegroarra eta Montenegroko Printzerriako hirugarren gobernuburua izan zen 1906ko azaroaren 24tik 1907ko otsailaren 1era.

## Biografia 
Radulović Alderdi Popularraren sortzaileetako bat izan zen, Montenegroko lehen alderdi politikoa 1906an. 1906ko hauteskunde parlamentarioen ondoren, Alderdia Popularrak historia montenegroarrako lehen gobernua osatu zuen, Radulović lehen ministro zela. 1907ko otsailean, Alderdi Popularrako liderrak Andrija Radović ordezkatu zuen Radulovic gobernuburu gisa.

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Avellaneda-Lanúsko elizbarrutia

**Avellaneda-Lanúsko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1961eko apirilaren 10an ezarri zen Avellanedako elizbarruti gisa eta 2001eko apirilaren 24an Avellaneda-Lanúsko elizbarruti bihurtu zen. Apezpikuaren egoitza Avellanedan dago. Egun apezpikua Marcelo Julián Margni da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Emilio Antonio di Pasquo (1961-1962)
* Jerónimo José Podestá (1962-1967)
* Antonio Quarracino (1968-1985)
* Rubén Héctor di Monte (1986-2000)
* Rubén Oscar Frassia (2000-2020)
* Marcelo Julián Margni (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregorio de Laferrereko elizbarrutia

**Gregorio de Laferrereko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 2000ko azaroaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gregorio de Laferreren dago. Egun apezpikua Jorge Martín Torres Carbonell da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Juan Horacio Suárez (2000-2013)
* Gabriel Bernardo Barba (2013-2020)
* Jorge Martín Torres Carbonell (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lomas de Zamorako elizbarrutia

**Lomas de Zamorako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1957ko otsailaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Lomas de Zamoran dago. Egun apezpikua Jorge Rubén Lugones da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Filemón Francisco Castellano (1957-1963)
* Alejandro Schell (1963-1972)
* Desiderio Elso Collino (1972-2001)
* Agustín Roberto Radrizzani (2001-2007)
* Jorge Rubén Lugones (2008-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moróngo elizbarrutia

**Moróngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1957ko otsailaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Morónen dago. Egun apezpikua Jorge Vázquez da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Miguel Raspanti (1957-1980)
* Justo Oscar Laguna (1980-2004)
* Luis Guillermo Eichhorn (2004-2017)
* Jorge Vázquez (2017-).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muleta (argipena)

**Muleta** terminoak hainbat adiera du: 

* **Muleta** edo **makulua**, ibiltzeko lagungarri zaion makila, herrena dabilenarentzat.
* **Muleta (tauromakia)**: toreatzeko tresna, oihal gorri bat.
Sylvania udalerria, Lucas konderria (Ohio)

**Sylvania udalerria** Ameriketako Estatu Batuetako Ohio estatuko udalerri bat da, Lucas konderrian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  eremuan.

## Ekonomia 
2020ko zentsuaren arabera, Sylvania udalerriak 19164 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak  estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak
Quilmesko elizbarrutia

**Quilmesko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1976ko ekainaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Quilmesen dago. Egun apezpikua Carlos José Tissera da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Jorge Novak (1976-2001)
* Luis Teodorico Stöckler (2002-2011)
* Carlos José Tissera (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isidro Eskisabel

**Isidro Eskisabel Miranda** edo **Eskisabel II** (Iruña, Nafarroa Garaia,  - ) nafar futbolaria izan zen. Osasunako jokalari izandakoa. Aurrelari lanetan aritzen zen. Bere anaia nagusia Eskisabel I futbolaria izan zen ere.

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
San Isidroko elizbarrutia

**San Isidroko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1957ko otsailaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Isidron dago. Egun apezpikua Óscar Vicente Ojea Quintana da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Antonio María Aguirre (1957-1985)
* Alcides Jorge Pedro Casaretto (1985-2011)
* Óscar Vicente Ojea Quintana (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Justoko elizbarrutia

**San Justoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1969ko uztailaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Juston dago. Egun apezpikua Eduardo Horacio García da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Jorge Carlos Carreras (1969-1982)
* Rodolfo Bufano (1982-1990)
* Jorge Arturo Meinvielle (1991-2003)
* Baldomero Carlos Martini (2004-2014)
* Eduardo Horacio García (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benvenuto Tisi da Garofalo

**Benvenuto Tisi da Garofalo**, **Il Garofali** deitua (Canaro,1480 &ndash; Ferrara, 1559ko irailaren 6a) italiar margolaria izan zen.

Dosso Dossiren garaikide eta kolaboratzailea izan zen, eta hasieran Cremonan agian Erroman lan egin zuen, non Rafaelekin kolaborazio laburra egin zuen. Ferraran duke-gorterako lan egin zuen. Han olioz eta freskoz margotu zuen. Giulio Romano, Giorgione, Tiziano eta Ludovico Ariosto izan zituen lagun, eta azken hori erretratatu zuen.

Bere lanen harmonia nabarmendu zuen, Veneziako koloreen erabileraren ondorioz. Bere garaia azken Pizkunde-Manierismoa izan zen. Bere lanak krabelin (*garofano*) batekin sinatzen zituen.

## Iruditegia 

Benvenuto Tisi-Garofalo-Baby Jesus Sleeping.jpg|*Jesus lotan*
Garofalo and workshop - Coronation of Saint Catherine.jpg|*Santa Katalina koroatzea*
Sebastian Garofalo Musei Capitolini PC212.jpg||*San Sebastian*

## Kanpo estekak
Tucumángo artxidiozesia

**Tucumángo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar artxidiozesia da. 1897ko otsailaren 15ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1957ko otsailaren 11n artxidiozesi egin zen. Apezpikuaren egoitza San Miguel de Tucumánen dago. Egun artzapezpikua Carlos Alberto Sánchez da.

## Ordinarioen zerrenda 
### Apezpikuak 
* Pablo Padilla y Bárcena (1898-1921)
* Barnabé Piedrabuena (1923-1928)
* Agustín Barrere (1930-1952)
* Juan Carlos Aramburu (1953-1957)

### Artzapezpikuak 
* Juan Carlos Aramburu (1957-1967)
* Blas Victorio Conrero (1968-1982)
* Horacio Alberto Bózzoli (1983-1993)
* Raúl Arsenio Casado (1994-1999)
* Luis Héctor Villalba (1999-2011)
* Alfredo Horacio Zecca (2011-2017)
* Carlos Alberto Sánchez (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martíngo elizbarrutia

**San Martíngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1961eko apirilaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Martínen dago. Egun apezpikua Martín Fassi da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Manuel Menéndez (1961-1991)
* Luis Héctor Villalba (1991-1999)
* Raúl Omar Rossi (2000-2003)
* Guillermo Rodríguez-Melgarejo (2003-2018)
* Miguel Ángel D’Annibale (2018-2020)
* Martín Fassi (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Miguelgo elizbarrutia (Argentina)

**San Miguelgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1978ko uztailaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Miguelen dago. Egun apezpikua Damián Gustavo Nannini da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Horacio Alberto Bózzoli (1978-1983)
* José Manuel Lorenzo (1983-1994)
* Abelardo Francisco Silva (1994-2000)
* José Luis Mollaghan (2000-2005)
* Sergio Alfredo Fenoy (2006-2018)
* Damián Gustavo Nannini (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James udalerria, Pottawattamie konderria (Iowa)

**James udalerria** Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Pottawattamie konderrian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

## Ekonomia 
2020ko zentsuaren arabera, James udalerriak 63 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak  estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak
Pastel eta cunnilingus eguna

**Pastel eta cunnilingus eguna** apirilaren 14an ospatzen den jai-satiriko bat da, gizonentzat asmatutako Xerra eta zakil-jate egunaren erantzun gisa, martxoaren 14an ospatzen dena, San Valentin egunaren erantzun gisa, otsailaren 14an ospatzen dena. 2006an Ms. Naughty film-zuzendari eta idazleak sortu zuen, eta hainbat herrialdetan hitz egin da ospakizun horri buruz, cunnilingusaren ospakizun gisa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Añatuyako elizbarrutia

**Añatuyako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren argentinar elizbarrutia da. 1961eko apirilaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Añatuyan dago. Egun apezpikua José Luis Corral Peláez da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Jorge Gottau (1961-1992)
* Antonio Juan Baseotto (1992-2002)
* Adolfo Armando Uriona (2004-2014)
* José Melitón Chávez (2015-2019)
* José Luis Corral Peláez (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xerra eta zakil-jate eguna

**Xerra eta zakil-jate eguna** () Ameriketako Estatu Batuetan San Valentin egunari erantzun satiriko gisa sortutako eguna da, hilabete beranduago ospatzen dena, martxoaren 14an. Egun horretan espero da emakumeek xerra bat prestatzea eta, ondoren, felazio bat egitea gizonezkoari, San Valentin egunean jasotako bonboi, lore eta bestelako oparien erantzun gisa.

Jaiak ez du inolako izaera ofizialik, baina Interneteko meme ezaguna da. Gaiaren inguruko bideoklipak eta oroigarriak sortu dira. DJ Tom Birdseyk proposatu zuen lehen aldian, WFNX irratian, 2002an.

Xerra eta zakil-jate eguna feminismoaren aurkako ekintza gisa interpretatu da. Jaiaren zentzua sexista eta patriarkala dela kritikatu da. Hala ere, bularreko minbiziaren ikerketarako aitzaki gisa ere erabili da, ekintza publizitarioen bidez. Erantzun gisa, pastel eta cunnilingus eguna proposatu dute hainbat emakumek, apirilaren 14an ospatzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo esteka
Varanus priscus

**Megalania** (*Varanus priscus*) Varanidae familiako espezie erraldoi desagertua da, Pleistozenon Australian bizi izan zen megafaunaren parte zena. Inoiz izandako lurreko sugandilarik handiena izan zen, 3,5 eta 7 metro arteko luzera eta 97-1.940 kg arteko pisua zuen. Hala ere, datu hauek ezagutzen diren aztarnetatik ateratako estimazioak besterik ez dira.

Megalaniak Komodoko dragoi biziaren (*Varanus komodoensis*) antzeko ekologia zuela uste da. Australiako aztarna fosil gazteenak duela 30.000 urte ingurukoak direnez, litekeena da Australiako aborigenek topatuak izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapa (liturgia)

thumb|300x300px|Jaime Font Andreu Donostiako gotzaina, 1951ean.
**Kapa liturgikoa** (latinez *pluviale* 'euritakoa' edo *cappa* 'kapa' izenez ezagutzen dena) jantzi liturgikoa da, zehazkiago gainjantzi edo kapa luze bat, aurrealdean irekia eta bularrean banda batekin edo lokarri batekin lotua. Edozein kolore liturgiko izan dezake.

Kristautasunean, edozein mailatako elizigzon batek eraman dezake kapa bat. Gotzain batek janzten badu, normalean mitra batekin batera izaten da. Sarritan oso apainduta dagoen aletxa edo paparreko orratz berezi batekin eramaten da, kaparen bi mutur bular gainean lotzen duen orratz edo krokadura bat, *morsum* deitua. [thumb| [Gabriel (goiaingerua)|Gabriel goiaingeruak kapa aberatsa darama Jan van Eycken *Deikundean* (1434-36)]]Artean, aingeruak maiz agertzen dira kapaz jantzita, batez ere flandriar primitiboen artean.

## Ezaugarriak 
Kapak kristautasunaren historian ezagutu duen aldaketa nabarmen bakarra txanoaren desagertzea izan da. Lehen adibide batzuetan txano triangeluarra ageri da, burua prozesioetan eta abarretan estaltzeko baliagarritasun praktikoa izan nahi zuena, baina denborarekin txanoa apaingarri hutsa bihurtu zen, eta brodatuzko ezkutu moduko batez irudikatzen da, batzuetan ertza borla batez apaindua. 

Kolore liturgikoei dagokienez, kapak  egutegia liturgikoan egun horri esleitutako koloreari jarraitu ohi du, nahiz eta zuria beti erabili daitekeen izaera alaieko ospakizunetarako eta morea baita ere penitentzietarako. Urrezko oihala erabiliz gero urre-kolorea edozein koloreren ordez erabil daiteke morea edo beltza izan ezik,

Edozein material aberats eta moldagarriz egin daiteke. Bere dimentsio zabalak eta forma aldaezina direla eta, antzinako kapak beste jantzi batzuk baino kopuru handiagoan kontserbatu dira. Erdi Aroko brodatu alerik onenak kape liturgikoetan aurkitzen dira egun, adibidez. Bitxigintzako langintzako ale bikain batzuk ere kapetan erabili zirelako gorde dira. *morsum* edo lokarriak, bereziki, oso ederrak gorde dira. 

[thumb|300x300px| Aita Santuaren kapa gorria, [Benedikto XVI.a|Benedikto XVI.a Aita Santuak mitra batekin jantzia]]

## Aldaerak 
21. mendean aita santuek ere erabiltzen dituzte beste gotzainek bezalako kapak, baina 20. mendera arte mantum izeneko kapa luzeagoak jantzi ohi zituzten.

Cappa magna (literalki, "kapa handia"), izeneko kapa bat ere bada, atzealde oso luzeko jantzi handi bat da, kardinale, apezpiku eta ohorezko beste zenbait prelaturentzat propio eginikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomasz Brożyna

**Tomasz Brożyna** (Bieliny, 1970eko irailaren 19a-) poloniar txirrindulari ohia da, profesionala 1996tik 2006ra.

Hiru Itzuli handiak amaitu zituen lehen poloniarra izan zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Concha Carretero

**Concha Carretero** (Bartzelona, Katalunia, 1918 &ndash; Madril, 2014ko urtarrilaren 1a) militante komunista antifrankista izan zen, Gazteria Sozialista Bateratuetako (JSU) kidea. Espainiako Gerra zibila amaitu eta gutxira fusilatutako  Hamahiru Arrosen gelakidea izan zen espetxean.

## Biografia 
Bartzelonan jaio zen, baina familia Madrilera joan zen bi urte besterik ez zituela. Bere aita anarkista zen eta gazte hil zen.

Madrilen tropa frankistak 1939ko martxoaren amaieran sartu ondoren, kartzelaratu egin zuten Gazteria Sozialista Bateratuetako kide izateagatik, orduan Espainiako Alderdi Komunistaren orbitan. JSUko beste lankide batzuen gelakidea izan zen, eta haietako *hamahiru* fusilatu egin zituzten 1939ko abuztuaren 4an, *13 arrosak izenez*  historiara pasatuz. Egun horretan bertan, Concha Carretero Madrilgo Almudena hilerrira eraman zuten, fusilatze-simulakroa egin zioten lekura. Ventasko emakumeen espetxera itzuli zenean, jipoitu egin zuten, eta, esnatu zenean, 13 lagunen heriotzaren berri izan zuen. Hamaika hilabete eman zituen espetxean.

Franco jenerala hil ondoren, *Hamahiru Arrosen* oroimena aldarrikatzeko ahaleginak egin zituen, baita egun berean fusilatu zituzten 43 gizonak eta «nire 43 krabelinak» ahaztu gabe. Hitzaldiak ematen zituen ikastetxeetan, eta urtero *Hamahiru Arrosen* omenez egiten ziren omenaldietan parte hartzen zuen. «Denetik ikusi dut nire bizitza luzean, gehienetan bidegabekeriak», esan zuen horietako batean. 

Benito Zambrano zuzendariari lagundu zion La voz dormida filma egiten. Concha hil zenean, Podemoseko buruzagi Pablo Iglesiasek, David Jorge historialariak edo Lucía Socam kantautoreak gogora ekarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak