open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-Marie-Jérôme Fleuriot de Langle

**Jean-Marie-Jérôme Fleuriot de Langle**, Langleko markesa (Dinan, 1749ko abenduaren 13a-Paris, 1807ko urriaren 12a) militar eta idazle frantsesa izan zen. 

## Biografia 
Noblezia bretoiko familia bateko adar txiki bateko kidea, Langle gaztea laster joan zen gortera, eta han delfinaren morroi izan zen; gero mosketari beltzen gorputzean sartu zen. Hala ere, xehetasun guztiak ezagutzen ez ditugun eskandalu batek probintzietan bi urtez erbesteratu izana ekarri zion, eta, ondoren, Le Solitaire belaontzian sartu zen, zeina, bere ahaide baten agindupean, Amerikara baitzihoan Independentziako Gerran parte hartzera. Itzuli zenean, karrera militarra utzi eta literaturari ekin zion, nobela epistolarra, anekdotarioa eta bidaia-eleberria landuz.

Iraultzaren garaian, sei hilabetez eduki zuten preso La Forceko espetxean, eta, ondoren, agente sekretu izan zen Molleville ministroarentzat.

## Figaroren bidaia polemikoa 
1874an idazleak *Voyage de Figaro en Espagne* argitaratu zuen. Nahiz eta inoiz ez zuen Espainiako lurra zapaldu, Fleuriotek arretaz margotu zuen Espainiaren eta espainiarren erretratu bat, haien gobernua, erlijioa eta manerak kritikatuz. Lan honek halako iskanbila sortu zuen, non Karlos III.a Espainiakoa Frantziako gobernuari kexatu zitzaion eta frantziar guztiei bere erresumarako sarrera debekatzeko mehatxua egin zuen. 1786ko otsailaren 26ko Parisko Parlamentuaren aginduz, Antoine-Louis Séguier abokatu nagusiaren aurkako salaketa luze eta gogor baten ondoren, obra erretzera kondenatu zuten. Gaitzespen ikusgarri honek ikusleen gogoa piztu eta arrakasta eragin zuen: liburuak sei edizio izan zituen eta ingelesera, alemanera, danierara eta italierara itzuli zen.

## Obra 
**Voyage de Figaro en Espagne* (1784). 
*''Amours ou Lettres d'Alexis et Justine* (1786).
**Nouveau Werther, imité de l'Allemand* (1786).
**Tableau pittoresque de la Suisse* (1790).
**Paris littéraire* (1798), ondoren beste izenburuarekin berrargitaratua izan zen: *L'Alchimiste littéraire, ou décomposition des grands hommes du jour*.
**Mon voyage en Prusse, ou Mémoires secrets sur Frédéric-le-Grand et la Cour de Berlin'' (1807)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazio Batuen Populazioaren Funtsa

**Nazio Batuen Populazio Funtsa**, (ingelesez UNFPA) *Nazio Batuen* agentzia espezializatua da. Nazio Batuen Batzar Nagusiaren mendeko erakundeetako bat da, eta New Yorken du egoitza.Natalia Kanem-ek zuzentzen du

## Helburuak 
Ugalketa-osasuneko programetan nazioarteko erakunde nagusia da, batez ere jaiotza-tasaren kontrola, familia-plangintza eta sexu-transmisiozko gaixotasunen aurkako borroka, batez ere herrialde azpigaratuetan. Emakumeari eta gazteriari laguntzeko politiketan 140 herrialdetan baino gehiagotan egiten du lan.

Bere helburua da *herrialdeei* laguntzea *biztanleria-datuak* *pobrezia* *murriztuko* duten politika eta programetarako erabiltzen, *eta ziurtatzea* *haurdunaldi* bakoitza *nahi* bezalakoa dela, *erditze* bakoitza *segurua* dela, gazte bakoitza *hiesik* gabea dela eta haur *eta emakume bakoitza* *duintasunez* eta *errespetuz* tratatzen dela.
thumb|300x300px|UNPFAren datuekin egindako mapa, nerabeen haurdunaldiei buruzkoa. Zenbat eta ilunagoa izan kolorea, orduan eta emakume gehiago jaio dira 15 eta 19 urte bitartean.

### Biztanleriari eta Garapenari buruzko Nazioarteko Konferentzia - 1994 
1994an Kairon egindako Biztanleriari eta Garapenari buruzko Nazioarteko Konferentziak *ICPDren Ekintza Programa* izenekoa ezarri zuen. Dokumentu horrek biztanleriari eta garapenari buruzko azken estrategiak biltzen ditu, eta emakumeen eta gizonen oinarrizko beharrak asetzea du helburu, helburu demografikoak ezarri ordez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
* Metodo antikontzeptiboak
* Familia-plangintza
* Hirugarren adina
* UNICEF

## Kanpo estekak 
* UNFPAren webgune ofiziala
* Latinoamerikarako eta Kariberako Ezagutzaren Kudeaketarako Plataforma Pilotua
Virginia Ragsdale

**Virginia Ragsdale** (1870eko abenduaren 13a - 1945eko ekainaren 4a) kurba aljebraikoetan espezializatutako irakasle eta matematikaria izan zen. Ragsdaleren aieruaren sortzaile gisa ezagutzen da.

## Biografia 
Ragsdale Jamestown-eko (Ipar Carolina) baserri batean jaio zen John Sinclair Ragsdale eta Emily Jane Idol-en hirugarren seme-alaba izanik.  John Gerra Zibilean ofiziala izan zen, Flint Hill Eskolako irakaslea eta, geroago, estatuko legegilea.  Bere tesiak Hilberten 16. problemei jorratu zien, eta horretarako Ragsdalek mota jakin bateko zirkulu topologikoen kopuruaren goiko muga ematen zuen aieru bat formulatu zuen.  Bere emaitza Ragsdaleren aierua deitzen da; problema irekia izan zen 90 urtez Oleg Virok (1979) eta Ilya Itenbergek (1994) kontra-adibideak atera arte. 

## Karrera 
Gradua amaitu ondoren, Ragsdalek New York hirian eta Dr. Sach's School for Girls eskolan aritu zen 1905era arte.  Bryn Mawr-eko Baldwin Eskolako zuzendaria izan zen 1906tik 1911ra, eta Charlotte Scotten irakasle-laguntzailea izan zen 1908tik 1910era. Ragsdale Ipar Carolinara itzuli zen 1911n Greensboroko Woman's College-n (gaur egun Greensboro-ko Ipar Carolinako Unibertsitatea bezala ezagutzen dena) matematikako lanpostu bat onartzeko.  Han egon zen ia bi hamarkadaz eta departamentuko buru izan zen 1926tik 1928ra.  Eskola teleskopio bat erostera animatu zuen, eta matematika saila curriculumean estatistikak gehitzera. 

1928an, irakaskuntzatik erretiratu zen amaren osasuna zaintzeko eta familiaren baserria kudeatzen laguntzeko.  1934an bere ama hil ondoren, Guilford College-n etxe bat eraiki zuen, non azken urteak lorezaintzan, altzariekin lanean,  Hil zenean, bere etxea Guilford College-ri eman zion, non irakasleak, ikasle ohiak eta bisitariak ostatuz zeuden.  1965ean Guilford Grimsley Hobbs-eko presidentea Ragsdale-ren etxera joan zen bizitzera, eta harrezkero unibertsitateko presidentearen etxea izan da. 

## Ikus, gainera 
* Ragsdaleren aierua
* Kurba aljebraikoak
* Emilie Martin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Virginia Ragsdale Matematika Genealogia Proiektuan
Emilie Martin

**Emilie Norton Martin** (Elizabeth, New Jersey, 1869ko abenduaren 30a - 1936ko otsailaren 8a)  matematikari estatubatuarra eta Mount Holyoke College-ko matematika irakaslea izan zen. 

## Biografia 
Martinek Bryn Mawr College-n lortu zuen lizentziatura 1894an, matematika eta latina ikasiz. Bryn Mawr-en jarraitu zituen graduondoko ikasketak Charlotte Scotten zuzendaritzapean.  1897 eta 1898 bitartean Bryn Mawr-eko Mary E. Garrett beka erabili zuen Göttingengo Unibertsitatean ikasteko.  Göttingenen Martin eta Virginia Ragsdale Felix Kleinen eta David Hilberten hitzaldietara joan ziren.  Bere izena eta tesiaren izenburua 1899ko hasierako programan inprimatu bazituzten ere, bere doktoregoa. ez zioten eman 1901. urtera arte, bere tesia argitaratu zen arte.

1903an Mount Holyoke Collegeko irakasle izan zen. Gerora irakasle elkartua eta gero irakasle titularra izen zen. Doktoretza lortu bazuen ere, horrek ez zuen azkartu irakasle izateko. Zortzi urte eman zituen irakasle gisa eta hamabost irakasle elkartu gisa. Hori ohikoa zen bere garaiko emakumeentzat, askotan katedra elkartua gainditu ezinik. Martinen ikerketak 15. graduko ordezkapen talde primitiboetan eta 18. graduko ordezkapen talde primitiboetan zentratu ziren. 1904an American Mathematical Society-ren buletinaren lehen hamar liburukien aurkibidea argitaratu zuen. 

Martin Zientziaren Aurrerapenerako Estatu Batuetako Elkarteko, Estatu Batuetetako Matematika Elkarteko eta Amerikako Matematika Elkarteko kidea izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Martin Matematikaren Genealogia Proiektuan
*  Emakume Ikasleentzako Derrigorrezko Matematikari buruzkoa
Alderdi Piraten Internazionala

thumb|
thumb|

**Alderdi Piraten Internazionala** (**PPI**, **Pirate Parties International**) Alderdi Piraten mugimenduaren nazioarteko konfederazioa da. 2010ean sortu zen ofizialki PPIren kongresuan, Bruselan (Belgika). Alderdiek ahaleginak egiten dituzte egile-eskubideei eta patenteei buruzko legeak aldatzeko.

## Helburuak eta egitura 
PPIren estatutuen helburua hau da:mundu osoko alderdi piraten arteko komunikazioa eta lankidetza ezartzen, bultzatzen eta mantentzen laguntzea. PPIren helburuak dira, halaber, pirata-mugimendua ezagutaraztea, zabaltzea eta bateratzea, koordinazioaren eta informazio-trukearen bidez, eta Alderdi Pirata berriak sortzen laguntzea.

Alderdiak ahaleginak egiten ditu egile-eskubideei eta patenteei buruzko legeak aldatzeko. Programak pribatutasunerako eskubidea indartzeko laguntza ere eskaintzen du, bai Interneti bai eguneroko bizitzari dagokienez, eta Estatuko administrazioaren gardentasuna ere bai.

Bi presidentekide dituen batzorde batek gobernatzen du PPI. Politika, gobernua eta afiliazio-eskaerak PPIren batzar nagusiaren ardura dira, eta urtean behin bildu behar dira gutxienez. Ondoren, beste talde edo alderdi politiko batzuk eratu ziren Alemanian, Austrian, Danimarkan, Espainian, Finlandian, Irlandan, Herbehereetan eta Polonian. 2007an, alderdi horietako ordezkariak Vienan (Austria) izan ziren, aliantza bat osatzeko eta 2009ko Europako Parlamentuko hauteskundeetarako ekintzak planifikatzeko. Orduan, beste hitzaldi batzuk izan ziren 2008an Berlinen eta Uppsalan, non "Uppsalako Adierazpena" idatzi baitzen hauteskundeetarako oinarrizko plataforma eratzeko.

2008ko irailean, Andrew Norton PPI kolektiboaren koordinatzaile izendatu zuten. 2009ko abuztuan karguari uko egin zion eta Patrick Mächler eta Samir Alliouiren esku geratu zen.

2010eko apirilaren 18an, ofizialki sortu zen Alderdi Piraten Internazionala Bruselan PPIren Kongresuan, apirilaren 16tik  18ra.

## Mundu osoko pirata-mugimendua 
Suediatik kanpo, badira alderdi piratak 40 herrialdetan baino gehiagotan, Suediaren ekimenean oinarrituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
** Wikia
Izumi Nakamitsu

**Izumi Nakamitsu** (Japonia, 1963) 2017ko martxoaren 29tik Nazio Batuetako Armagabetze Gaietako Idazkari Nagusi Albokoa da, António Guterres Nazio Batuetako idazkari nagusiak izendatuta. Aurretik, Nazio Batuen Garapenerako Programan aritu zen.

## Biografia 
Nakamitsuk Wasedako Unibertsitateko legeetako lizentziatura eta Georgetowneko Unibertsitateko Atzerriko Zerbitzuko Zientzietako masterra ditu.

Kofi Annan-en garaian, ACNURen aritu zen eta horri lotuta Jugoslavia ohian, Turkian eta Irak-en lan egin zuen. Ondoren, 1998tik 2004ra, International IDEA-n aritu zen Stockholm-on. 2005tik 2008ra  Hitotsubashiko Unibertsitatean aritu zen irakasle, Tokion, eta Japoniako Kanpo Harremanetako ministroaren eta Japoniako Nazioarteko Lankidetzarako Erakundearen aholkulari ere izan zen.

2008an Nazio Batuen Erakundera bueltatu zen, eta 2012ra arte zuzendari kargua bete zuen Nazio Batuen Bakeari Eusteko Eragiketen Departamentuan. Idazkari Nagusiaren laguntzaile izateaz gain, Ban Ki-moonek, Nazio Batuetako idazkari nagusiak, aholkulari izan zuen errefuxiatu eta migratzaileen gaietarako.

2017. urteko martxotik, Nakamitsu idazkari nagusiaren albokoa eta Armagabetze Gaietarako Bulegoko goi-ordezkaria izateko izendatu zuten, horrez gain genero-berdintasunaren aldeko International Gender Champions (IGC) sareko kidea da, baita nazioarteko erakundeetan ere.

## Sariak eta Aitortzak 
* 2018an, Nikkei Woman of the Year
* 2017an, Bakearen Nobel Saria ICAN arma nuklearren aurkako kanpainagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Armagabetzeari lotutako gaiei buruzko Nazio Batuen Bulegoa 

## Kanpo estekak 
* Izumi Nakamitsuk Siriako egoerari buruz 2018ko otsailaren 5ean Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluari egindako txostena
* Izumi Nakamitsiren adierazpena, ICANi Bakearen Nobel Saria eman ziotenekoa, 2017ko urriaren 6an
Garapenerako Nazio Batuen Programa

**Nazio Batuen Garapenerako Programa** (Ingelesez, **UNDP** eta gaztelaniaz, **PNUD**) Nazio Batuen Laguntza Teknikoaren Programa Zabaldua (1949) eta Nazio Batuen Funts Berezia (1959) batzean sortu zen, hau da, 1965ean Nazio Batuen Batzar Nagusian. Nazio Batuen sistemaren partea da, eta nazioen bizi-kalitatea hobetzen laguntzea du eginkizun. 1990az geroztik, giza garapenari buruzko txostena edo Giza Garapenaren Indizea (GGI) argitaratzen. 178 herrialdetan dago. Garapen Jasangarrirako Helburuak (GJH) aurrera eramateko ardura du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Giza Garapenaren Indizea
* Giza Garapenaren Txostena
* Genero Desberdintasunaren Indizea

## Kanpo estekak 
* NBGPren gunea
* NBGP hasiberrientzat: NBGPri buruzko sarrera labur eta osoa; 2011ko ekaineko laugarren edizioa eskuragarri dago orain. Ingelesez eta frantsesez ere bai.
* NBGPren Latinoamerikarako eta Kariberako Eskola Birtuala
* NBEren organigrama gaztelaniaz
* Latinoamerikarako eta Kariberako ezagutzaren kudeaketarako plataforma pilotua
Natalia Kanem

**Natalia Kanem** (Panama, 1954ko azaroaren 8a - ) medikua da, eta gaur egun UNFPAko zuzendari exekutiboa da, sexu- eta ugalketa-osasunerako Nazio Batuen erakundea. Kalitate horretan, Nazio Batuetako emakume nabarmenenen eta UNFPA zuzentzen duen lehen latinoamerikarraren artean dago.

## Biografia 
Johns Hopkins Unibertsitateko eta Columbiako Unibertsitateko medikuntza eta osasun publikoko eskoletan hasi zuen karrera akademian. Mendebaldeko Indietako Lloyd Best Institute-ko kide nagusia izan zen Trinidad eta Tobagon, 2012tik 2013ra. Harvardeko Unibertsitatera joan zen eta bertan magna cum laude graduatu zen, historia eta zientziako lizentziatura tituluekin. Harvardeko ikasle eta emakume gisa zituen eskubideei buruzko gaietan arduratuta 1975ean Nazio Batuen Emakumeari buruzko Mundu Konferentzian parte hartu zuen. New Yorkeko Columbiako Unibertsitateko titulu mediko bat eta Washingtongo Unibertsitateko Epidemiologia eta Prebentzio Medikuntzako masterra ere ditu.

Ford Fundazioko ofizial gisa lan egin zuen 1992tik 2005era, eta aitzindaria izan zen emakumeen ugalketa-osasunean eta sexualitatean, batez ere Mendebaldeko Afrikan, ordezkari gisa. Geroago, Ford Fundazioak Afrikan, Asian, Europako Ekialdean, Hego Amerikan eta Ipar Amerikan dituen bake- eta gizarte-justiziako munduko programen lehendakariorde izan zen.

Ondoren, 2005etik 2011ra, ELMA Philanthropies erakunde pribatuaren lehendakaria izan zen, batez ere Afrikako haur eta gazteekin lan egiten duena.

### Nazio Batuen Populazioren Funtsako Zuzendaria 
2014tik 2016ra UNFPAren ordezkari izan zen Tanzanian. Gero, 2014tik 2016 bitartean, UNFPAren egoitzan, New Yorken, programen arduradun alboko zuzendari exekutibo izatera pasatu zen. 2017ko urriaren 3an, Kanem UNFPAko zuzendari exekutibo izendatu zuen Nazio Batuetako idazkari nagusiak, Antonio Guterresek. Haren gidaritzapean, UNFPAk hiru emaitza lortzera bideratu da: zero amaren heriotza, familia-plangintzarekin ase gabeko zero behar eta Interneten oinarritutako indarkeriarik eta praktika kaltegarririk ez.

### Bestelako jarduerak 
* GIB/HIESari buruzko Nazio Batuen Programa Bateratua (ONUSIDA), Erakunde Babesleen Batzordeko kide berezia (2017tik)
* Amaren, Jaioberriaren eta Haurren Osasunerako Elkartea (PMNCH), Batzordeko kidea
* United Nations System Staff College (UNSSC), Gobernadoreen Batzordeko kidea
* Instituto Hammarskjöld Kazetarientzako Funtsa, Ohorezko Kontseilu Aholku-emaileko kidea
* 2020ko Familia Plangintza (PF 2020), Erreferentzia Taldearen presidenteordea (Christopher Eliasekin batera, 2017az geroztik)
* TrustAfrica, Batzordeko kide ohia
* Elkarrizketa Interamerikarreko kidea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazio Batuen Populazioren Funtsa

## Kanpo estekak
Bibliopegia antropodermiko

[thumb|[Wellcome Library|Wellcome Liburutegian emakumezko birjintasunari buruzko XVII. mendeko liburua; Ludovic Bouland doktoreak giza larruazalean 1865 inguruan egindako liburua.]]
**Bibliopegia antropodermikoa** liburuak giza larruz koadernatzeko teknika da. Gaur egun oso praktika ezohikoa bada ere, XVII. mendean iritsi zen gailurrera. Dena dela, gordetzen direnak oso gutxi dira: 2022ko apirilean, The Anthropodermic Book Projectek 50 liburutatik 31 aztertu zituen erakunde publikoetan lotura antropodermikoak zituztela, eta horietatik 18 gizakiak zirela baieztatu zen eta 13 animalia-larruak zirela frogatu zen.

## Etimologia 
'Bibliopegia' (/ˌbɪbliˈɒpɪdʒi/) 'koadernaketa'ren sinonimo arraroa da. Antzinako grezierazko βιβλίον (biblioa, "liburua") eta πηγία (pegia, pegnynai-tik, "lotu") konbinatzen ditu. Oxford English Dictionaryko erreferentziarik zaharrena 1876koa da; Merriam-Webster-ek lehen erabileraren data c. 1859 eta OEDk 1824ko 'bibliopegista'ren adibide bat erregistratzen du liburu-kuadernatzaile baterako.

'Antropodermiko' hitza, bestetik, (/θnθroʊpəˈdɜːrmɪk /), antzinako greziera θρωνθρωπος (anthropos, "gizakia" edo "gizakia") eta azala (derma, "azala") konbinatzen ditu.

## Historia 
Teknika horrekin koadernatutako liburu ugari iritsi dira guregana; besteak beste, disekzionatutako gorpuaren larruarekin forratutako anatomiari buruzko tratatu batzuk, testamentu-egilearen larruarekin forratutako testamentuak eta kondenatuaren larruarekin forratutako prozesu judizialen kopiak, hala nola William Corderena (Red Barneko hiltzailea). Liburu horietako gehienak liburutegi, museo eta bilduma pribatuetan gordetzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Regina Lago García

**Regina Lago García** (Palentzia, 1897- Mexiko Hiria, 1966) pedagogo, psikologo eta zientzialari espainiarra izan zen. 

## Biografia 
Palentziako familia aberats batean jaioa, Palentziako Eskola Normalean Irakasle ikasketak egin zituen eta Madrilgo Irakasle Ikasketen Goi Eskolan zabaldu zituen, bere promozioko lehena izanik zientzien atalean. Fisika eta Kimikako irakasle izan zen La Lagunako Kanarietako Eskola Normalean (1924) eta, geroago, Lugoko Eskola Normaleko Matematikako irakasle (1927).

Gazte-gaztetatik politikoki eta sindikalki konprometitutako emakumea, 1921ean UGTn afiliatu zen, Sorospen Gorriko eta Emakume Antifaxisten Elkarteko kide izan zen.

1928tik 1930era, Ikasketak Hedatzeko Batzordearen beka bat lortu zuen, Genevako J. J. Rousseau institutura joateko, Psikologia Esperimentaleko prestakuntza zabaltzeko eta Suitzako Eskola Normalen funtzionamendua ezagutzeko. Itzulitakoan, *Las Repúblicas Juveniles* (1931) argitaratu zuen. Lugoko, Segoviako eta Palentziako Eskola Normaletatik igaro ondoren, 1934an Museo Pedagogiko Nazionalean materialen atalburu izateko oposizioa gainditu zuen. Urte berean Emakume Antifaxisten Elkartean eta Nazioarteko Sorospen Gorrian sartu zen. Bertako hiriburuan hil zen 1966an.

## Lanak 
* *Climatología de la cuenca del Duero* (1921)
* *Las Repúblicas Juveniles* (1931)
* *La práctica de las pruebas mentales y de instrucción* (1933)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhong Acheng

**Zhong Acheng**, **Ah Cheng** gisa ezaguna, 阿城, (Pekin, 1949ko apirilaren 5a) gizon idazle, eleberrigile eta gidoilari txinatarra da. Dianfei Zhong kritikariaren semea da. 1979an, Ah Cheng "Izarrak" taldearen sortzaileetako bat izan zen, Txinako lehen abangoardiako mugimendu artistikoa, Wang Keping, Huang Rui, Ma Desheng, Li Shuang eta Ai Weiweirekin batera.

## Obra 
Bere eleberri-trilogiak ("Erregeak") arrakasta handia izan zuen "sustraiak bilatzen" literaturaren esparru berrian; joera horretan Europako eraginetik urrundu nahian idazleak Txinako tradiziora hurbiltzen dira. Achengen hizkuntza narratiboaren originaltasuna txinera klasikoaren dotorezia eta ahozko hizkuntzaren adierazgarritasunari eusteko gaitasunean datza, eta irudimena gehien deitzen duten xehetasunei arreta ematen die. Zhong Acheng ipuinen egilea ere bada, horietako asko Biandi fengliu (Beijing, Nanking 1985-86, "Bere bidea galdu") izenburupean bilduak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bugatti Type 57 SC Atlantic

**Bugatti Type 57 SC Atlantic** Jean Bugattik diseinatutako eta 1936tik 1938ra merkaturatu zen luxuzko coupé bat izan zen. Atlantic-a historiako lehen super-autoa dela esan ohi da. Beste "57" autoek bezala, autoak 3257 cm³ lineako 8 zilindro batekin hornituta zegoen eta horrek, Roots gainkargagailu batek gainkargatuta, 210 km/h-ra bultzatzen zuen, garai hartarako abiadura oso handia.

Atlantic autoaren gorputza, aluminioz egina, Type 57 originala baino baxuagoa zen eta gidariaren eserlekua atzealdetik hurbil zegoen.

## Aleak 
Lau unitate soilik egin ziren. Bat Jean Bugattik berak beretzat hartu zuen, beltza, La Voiture Noir izenez ezaguna izan zena: II. Mundu Gerran galdu zen, historiako bigarren auto garestiena salmenta batean. Ale hori Guggenheim Bilbao museoan egon zen ikusgai 2022ko erakusketa batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius vietus

*Lactarius vietus* *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ezin da jan bere zapore garratzagatik. Nahiko urria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm arteko diametrokoa, kolore aldakorrekoa, arre-morexka, gris-lila. Hasieran ganbila, gero zabaldu egiten da eta batzuetan titi txiki batekin, ertz mehea eta bihurgunetsua du. Gainazala lehorra eta distiratsua eta ilegabea, zerbait likatsua giro hezeetan, zonatua.

**Orriak:** Dekurrente samarrak, estu, ez oso zabalak, hasieran zuriak, gero krema-laranja kolorekoak, igurtziz gero gris-arre-oliba kolorea hartzen jariatzen duen latexagatik.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3-8 x 0,4-1,2 cm-koa. betea, hutsa edo harrotua, hauskorra, kapelaren kolorekoa baino zurbilagoa, oinarrian orban arre batzuk izaten ditu.

**Haragia:** Samurra, biguna, hasieran zuria, igurtziz gero tonu grisaxkak hartzen ditu, usaingabea eta denbora batera garratza.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator; esneari dagokio. Latexa jariatzen  dutelako ebakitzean edo haustean. *Vietus*  epitetoa latinetik dator, "viteus" hitzetik eta zimurtua esan nahi du. Kapelaren gainazalaren eta oinaren itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius glyciosmus* delakoarekin, baina honek kokoaren usaina du.

## Sasoia eta lekua 
Lurzoru azidoetan ateratzen da, urki eta konifera basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Mongolia, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako sarraskia

**Melillako sarraskia** 2022ko ekainaren 24ko gertakaria izan zen, Saharaz hegoaldeko Afrikako dozenaka migratzaileren heriotza eragin zuena. Marokoko jendarmeriak egin zuen, Espainiako Guardia Zibilaren laguntzarekin, Melillako hesiaren alboan, 500 eta 2.000 pertsona artean Espainia eta Maroko arteko muga zeharkatzen saiatu ostean.. 

## Melillako hesiko gertaerak 
Biktimei buruzko zifren arteko eztabaida egon zen arren, Marokoko iturri ofizialen arabera, 23 migratzaile eta 2 jendarme hil eta 76 migratzaile eta 140 jendarme zauritu izan ziren. Aldiz, giza eskubideen aldeko gobernuz kanpoko erakundeek hildako migratzaileen kopurua 37 edo 40ra igo zituzten, eta neurriz kanpoko polizia-ekintzaren aurkako ikerketak eskatu zituzten Egun osoan gertaeren berri zabaldu ez zen arren. 

## Erreakzioak 
[thumb|250px|Melillako sarraskiaren kontrako protestaldia, [2022ko ekainaren 26an, Bartzelonan.]]
Espainiako Gobernuko presidenteak, Pedro Sánchez Pérez-Castejónek (PSOE), segurtasun-indarren mugako jokabidea justifikatu zuen, honakoa adieraziz: «Aitortu behar da Marokoko Gobernuak, Espainiako Estatuko segurtasun-indar eta -kidegoekin koordinatuta, lan bikaina egin duela, bi segurtasun-indarrek eraso bortitz bat oso ondo geldiaraziz», eta, horrez gain, esan zuen aitortu eta eskertu beharrekoa dela «bazkide estrategiko batekin, Marokorekin, harremanak izatearen garrantzia». 

Grande-Marlaska barne ministroak, halaber, goretsi egin zuen Marokoko zein Espainiako segurtasun indarren jokabidea, baita polizien larruan jartzeko eskatu ere, etorkinak indarkeriazko eraso bat egin zutelakoan. Ukatu egin zuen, gainera, Marokoko poliziak Espainiako zorura sartu zirenik. 

Euskal Herrian kontzentrazioak deitu zituen SOS Arrazakeria taldeak, honakoa salatuz: «Ehorzleak Marokoko eta Espainiako gobernuak dira; hesiak altxatu eta hedapen polizial/militar oso bat antolatzen dutenak, bizitzen eta errepresioaren kontura gure muga sakratuak urratzea eragozteko». Sarraski  hau Ceutako 2014ko Tarajaleko tragediari lotuta dago, besteak beste. Melilla eta, hedaduraz, Espainiaren eta Marokoren arteko muga guztia Europar Batasuneko migrazio-politikaren nazioarteko tragediaren sinbolo gisa kokatzen dute. Eusko Legebiltzarrean, EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin-Podemos IU-EBk salatu zuten hilketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Soriano Llorente

**María Soriano Llorente** (Valentzia, Espainia, 1900eko ekainaren 12a &ndash; Madril, 1996ko martxoaren 24a) Espainiako maistra izan zen, 1923 eta 1970 artean – Ia mende erdia – Adimen Anormalen Patronatuko Eskola Nagusiko zuzendaria, eta, hezkuntza berezian egindako lan pedagogikoagatik, *Alfontso X.a Jakitunaren Ordenako Gurutze Handia* eman zioten 1999an, hil ondoren.

## Biografia 
María de los Desamparados Soriano Llorente maistra eta ingeniari baten alaba Valentzian jaio zen, eta bertan eman zuen haurtzaroa. 1919an Guadalajarako Eskola Normalean graduatu zen Lehen Hezkuntzako irakasle gisa, eta 1923an Zientzietako irakasle lizentziatura lortu zuen Madrilgo Irakasle Ikasketen Goi Eskolan. Urte horretan bertan aukeratu zuten Adimen Anormalen Patronatuko (gero Pedagogia Terapeutikoko Institutu Nazionala) Eskola Nagusiko zuzendaritzarako, eta postu horretan jarraitu zuen 1970ean erretiroa hartu zuen arte.

1925ean, Belgikako, Frantziako eta Suitzako adimen urrikoen koloniak ezagutzeko lan-plan bat aurkeztu zion Ikasketak Hedatzeko Batzarrari. 1930ean,  “Estado actual de la pedagogía de anormales” deituriko memoria berri bat aurkeztu zuen, Alemanian eta Austrian garatu beharreko lan-plan batekin batera, eta, horri esker, Europako erakunde pedagogikoetan zuen prestakuntza handitu zuen 1930etik 1932ra bitarteko udetan.

Ruperto Fontanilla katedradunarekin ezkonduta eta hiru seme-alaben, Pedro, María eta Lucía, ama izanik, Maria Soriano Madrilen hil zen, 95 urte zituela.

## Aintzatespenak 
* 1969an *Ongintzako Ordena Zibila* eman zioten.
* 1999an *Alfontso X.a Jakitunaren Ordenaren gurutze Handia*, hil ondorengoa, eman zioten.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Erlazionatutako liburuak

## Kanpo estekak
Dangsin eolgul ap-eseo

***Dangsin eolgul ap-eseo*** (; ) 2021eko Hong Sang-soo hegokorear zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Emakumezko aktore beterano baten bidea kontatzen du: jaioterrira itzuliko da, ahizparen etxera. Zinemagile gazte batek, berriz, bere proiektuan lan egiteko eskatuko dio. Hasieran, aktoreak ezezkoa emango dio. Baina Seulgo erdialdean elkartuko dira, elkarrekin mozkortu, eta euria erruz hasiko da...

## Aktoreak 
* Hyeyoung Lee: Sang ok
* Jo Yoon-hee: Jeong ok
* Kwon Hae-hyo : Jae won
* Shin Seok-ho: Seung-won
* Kim Sae-byuk: etxe jabea
* Ha Seong-guk: zuzendari laguntzailea
* Seo Young-hwa: lagun
* Lee Eun-mi: lagun
* Kang Yi-seo: Seung-wonen neska-laguna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paraliteratura

thumb|250px|Zabalkunde handia du paraliteraturak nahiz eta sasiliteraturatzat hartua izan.
**Paraliteratura** herrialde bateko literatura nagusiaren alboan egiten diren zenbait testu ahozko nahiz idatzizkori deitzen zaio. Hizkuntzaren erakunde ofizialek ez dituzte literaturatzat hartzen. Oro har, hitzak erakunde literarioaren ertzetan dagoen idazkera orori egiten dio erreferentzia, hau da, errekonozimendurik eza dela eta, estatus literario eskasa duten testuen corpusari, beste idazketa-diziplina batekin (historia, kazetaritza, etab.) erabat identifikatu gabe.

## Ezaugarri batzuk 
Paraliteraturaren ezaugarri nagusia honako hauxe da: gizartearen zatirik handienak dituen balio eta pentsamoldeen paradigma arruntenei jarraitzea; eredua asmaturik, testuak barra-barra sortzen eta hedatzen dira. Beraz, zabalkunde handiko lanak dira, jendearen gustukoak. Nolabait, masa-kontsumora bideratutako generoak barne hartzen dituen literatura da.

## Adibideak 
Nozio hori herri-literaturako forma desberdinak izendatzeko erabiltzen da nagusiki, hala nola abentura-nobela, polizia eleberria, nobela arrosa, herri-fikzioa, pulpa, komikiak eta, bereziki, genero-fikzioa (zientzia fikziozko, fantasiazko, misteriozko eta bestelako lanak barne). Genero horietan, badirudi anbizio literarioak tokia uzten diola irakurlearen berehalako plazerrari edo plazer horrek aintzat har dezakeen irabazi-asmoari.[thumb|250px|[Literatura erotikoa paraliteraturatzat hartua izan da gehienetan.]]Hala ere, mugak ez dira zehatzak; izan ere, sail horietako idazlan anitz literatura maila handikoak gertatu ohi baitira. Erdi Aroaren amaieran erromantzeak paraliteraturatzat jotzen ziren, baina geroan balio poetiko handia aitortzen zaio askori. Bestalde, paraliteraturatzat hartu izan den hainbat genero goi mailako literaturan erabiliak izan dira, emaitza aberatsak lortuz.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian bertsopaperek bete zuten joan den mendean paraliteraturaren eginkizuna; “Brabanteko Genoveva” bertso sailak berebiziko arrakasta izan zuen, esate baterako. Gerora, hor daude, adibidez, Txirritak Pernando Amezketarraren pasadizoetan oinarriturik eginiko bertsopaperak. Egun, esparrua asko zabaltzen ari da: best seller erako liburuak, komikiak, Xabier Gereñoren espioitza nobelak...

## Multzoak 
Paraliteraturak nahiko ugariak dira. Honela sailka daitezke talde handietan:

* Literatura espekulatiboa (polizia eleberria, zientzia-fikziozko eleberriak, fantastikoa, utopia eta distopia)
* Abentura-literatura (espioitza-eleberria, abentura-eleberria eta Far-Westeko eleberria)
* Joera psikologikoa duen literatura (nobela arrosa, eleberri erotikoa, eleberri pornografikoa)
* Literatura ikonikoa (fotoeleberria, komikia, eleberri grafikoa)
* Literatura dokumentatua (eleberri historikoa, eleberri kronika, nekazari inguruko eleberria eta krimen errealeko eleberria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mathematics Genealogy Project

**Mathematics Genealogy Project** (euskaraz: ***Matematika Genealogia Proiektua***) matematikaren genealogia akademikorako lineako datu base bat da.   2007az geroztik 100.000 matematikari baino gehiagoko graduazio datei, alma materrei, doktore-arduradunei eta doktorego ikasleei buruzko informazioa dauka. 

## Historia 
Proiektua Mankato-n (Minnesota) dagoen Minnesota Estatuko Unibertsitateko matematika irakasle den Harry Coonceren ekimen gisa sortu zen. 1999an Cooncek erretiroa hartu ondoren, proiektuak urte batzuetan jarraitu zuen, 2002an unibertsitateak laguntza kentzea erabaki zuen arte. Hala ere, proiektuaren garrantzia ikusita, American Mathematical Society eta Ipar Dakota Estatuko Unibertsitatearena babespean funtzionatzen jarraitu zuen. 2005ean Clay Institute of Mathematics-en beka bat jaso zuen. 

Gaur egun, proiektuaren beraren adierazpenen arabera, « *matematika* edo *matematikari* hitza erabiltzen dugunean oso zentzu inklusiboan aipatzen dugu hitz hori. Hori dela eta, ongi etorria da estatistika, informatika, filosofia edo ikerkuntza eragileko edozein datu garrantzitsu". 

Informazio genealogikoa Dissertation Abstracts International eta Notices from AMS bezalako iturrietatik lortzen da, baina edonork eman dezake proiektuaren webgunearen bitartez. Datu-baseak matematikariaren izena, unibertsitatea eta titulua eman den urtea, tesiaren izenburua, lehen eta bigarren aholkularien izenak, titulua eman den herrialdeko bandera eta ondorengo akademikoaren zenbaketa ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Matematika Genealogia Proiektuaren webgune ofiziala
Beast (2022ko filma)

***Beast*** () 2022ko Baltasar Kormákur islandiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Argumentua 
Alargun gelditu den mediku baten bidea kontatzen du: Hegoafrikara itzuli da, emaztea zena ezagutu zuen herrialdera, eta animalia basati batzuk ikustera joango da. Baina alaben konpainian egindako bidaia lasaia izan behar zuena bizirik irauteko lasterketa bihurtuko da, ihes egindako lehoi bat haien atzetik ibiliko baita.

## Aktoreak 
* Idris Elba: Dr. Nate Samuels
* Iyana Halley: Meredith Samuels
* Leah Sava Jeffries: Norah Samuels
* Sharlto Copley: Martin Battles
* Riley Keough: Savanna
* Melanie Jarnson
* Damon Burtley
* Robby MacIsaac
* Billy Gallagher

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Intimidad

***Intimidad*** euskal telesail dramatikoa da, Txintxua Filmsk Netflixentzat egina. Ingelesezkoa ez den Netflixeko telesailen artean gehien ikusi zena izan zen mundu osoan, ekainaren 13tik 19rako astean: 30,2 milioi orduz ikusi zuten Netflix plataformaren erabiltzaileek. Bigarrenak —*Our Blues* hegokorearra— izandako orduak halako bi.

## Sinopsia 
Etorkizun oparoa izango duen politikari buruzko sexu-bideo bat da istorioaren ardatza, prentsara bidalia. Hori dela eta, lau emakumek bizitza publikoari eta pribatuari dagokienaren arteko marra mehea zapaldu beharko dute.

## Fitxa teknikoa 
## Aktoreak 
### Protagonistak 
*Itziar Ituño: Malen Zubiri
* Patricia López Arnaiz: Begoña Uribe
* Emma Suárez: Miren
* Verónica Echegui: Ane Uribe
* Ana Wagener: Alicia Vásquez
* Yune Nogueiras: Leire

### Bigarren mailako aktoreak: 
* Marc Martínez: Alfredo
* Jaime Zatarain: Kepa
* Eduardo Lloveras: César Barretxeguren
* Francesco Carril: Hugo
* Fernando Albizu: Txema Lezkano
* Iñigo Aranburu: Gorka
* Iraia Elias: Itxaso
* Miguel Garcés: Bizen
* Miren Gaztañaga: Amaia
* Jon Guridi: Julen
* Rebeca Mantellán: Maria
* Arnatz Puertas: Xabi
* Hegoi Zubizarreta: Ibai
* César Sarachu: Juan Mari
* Ione Irazabal: Luz
* Elizabeth Larena: Idoia
* Amancay Gaztañaga: Oihane
* Mikel Tello: Andoni Segurola
* Miren Tirapu: Maider
* Kandido Uranga: Peio
* Anartz Zuazua: Manu
* Luisa Gavasa: Maite
* Mikel Losada: Jon
* Aitor Merino: Jokin
* Gabriel Ocina: Olarriaga
* Juan Viadas: Paco
* Leire Ucha: Irati
* Sandra Ferrús: Nagore
* Antton Bastero:  Jorge Etxeburu
* Iñaki Beraetxe: Igor Larrea
* Koldo Olabarri: Koldo
* Ainara Ortega: Lorea
* Iban Garate: bere burua (ETB1eko aurkezlea)
* Ilaski Serrano: bere burua (ETB1eko aurkezlea)

## Atalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chagasko Gaixotasunaren Nazioarteko Eguna

**Chagasko Gaixotasunaren Nazioarteko Eguna** apirilaren 14an ospatzen da. Chagas edo Amerikar tripanosomiasi gaixotasun tropikal bat da, Reduviidae familiako intsektu batek eragina. Latinoamerikan dira gaixo gehienak, 6-7 milioi pertsonari eragiten die.

## Historia 
Carlos Ribeiro Justiniano Chagas, Brasileko doktorearen izena darama, 1909ko apirilaren 14ean lehenengo kasua diagnostikatu zuena.

### Chagasko Gaixotasunaren Nazioarteko Eguna 
2019ko maiatzaren 24ean, Genevan, Osasunaren Mundu Batzarraren 72. saioan, estatu kideek **Chagasko Gaixotasunaren Nazioarteko Eguna** apirilaren 14ean ospatzea adostu zuten.

2020an, Chagasko Gaixotasunaren Nazioarteko Lehen Mundu Eguna ospatu zen. Azken hamarkadetan, gero eta gehiago nabaritu da Amerikako Estatu Batuetan eta Kanadan, Europako herrialde askotan eta Mendebaldeko Pazifikoko herrialde batzuetan. Tratamendurik gabe, Chagasen gaixotasunak bihotz- eta digestio-alterazioak eragin ditzake eta hilgarria izan daiteke.

Chagasko Gaixotasunaren Nazioarteko Eguna Munduko Osasunaren Erakundeak sustatzen dituen 11 osasun kanpainetako bat da, Tuberkulosiaren Nazioarteko Eguna, Osasunaren Nazioarteko Eguna, Malariaren Nazioarteko Eguna, Inmunizazioaren Nazioarteko Astea, Tabakorik Gabeko Nazioarteko Eguna, Odol Emaileen Nazioarteko Eguna, Hepatitisaren Nazioarteko Eguna, Pazientearen Segurtasunaren Nazioarteko Eguna, Antimikrobianoen gaineko kontzientzia handitzeko Nazioarteko Eguna eta HIESaren Aurkako Nazioarteko Eguna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chagasen gaixotasuna
* Munduko Osasun Erakundea
* HIESaren Aurkako Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak 
* Chagasko Gaixotasunaren Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
Hausen (telesaila)

***Hausen*** alemaniar misteriozko telesail laburra da, Till Kleinertek eta Anna Stoevak Sky Atlanticentzat egina.

## Sinopsia 
Ama hil ostean, aita-semeak bizilekuz aldatuko dira, baina berehala ohartuko dira eraikin berriak berezko bizitza duela. Eraikina bertan bizi diren pertsonen sufrimenduaz elikatzen da, eta semeak ahaleginak eta bi egin beharko ditu eraikinaren sorginkerian murgilduriko aita konbentzitu eta bertatik ihes egiteko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saxon

**Saxon** izan daiteke:

* Saxon, suitzar udalerria;
* Saxon (Hego Carolina), estatubatuar herria;
* Saxon (Wisconsin), estatubatuar herria; 
* Saxon, heavy metal taldea;
* Saxon XSLT, software;
* John Saxon, aktorea.
Ibaizabal (astekaria)

**Ibaizabal**, Bilbon 1902 eta 1903 artean argitaraturiko astekaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ibaizabal 1902 hemeroteka.eus
Saxon (musika taldea)

**Saxon** heavy metal musika taldea da, Barnsleyn sortua. Def Leppard eta Iron Maidenekin batera, New Wave of British Heavy Metal izeneko mugimenduaren lidertzat hartzen dira. Glam metalen eragina izan baino lehen, arrakasta handia izan zuen.

## Estudiozko albumak 
## Kideak 
### Egungoak 
* Biff Byford – ahotsa (1977-)
* Paul Quinn – gitarra  (1977-)
* Nigel Glockler – bateria (1981–1987, 1988–1999, 2005-)
* Nibbs Carter – baxua (1988-)
* Doug Scarratt – gitarra (1996-)

### Antzinakoak 
* Graham Oliver – gitarra (1977–1996)
* Steve Dawson – baxua (1977–1986)
* Pete Gill – bateria (1977–1981)
* Paul Johnson – baxua (1986–1988)
* Nigel Durham - bateria (1988)
* Fritz Randow – bateria (1999–2004)
* Jörg Michael – bateria (2004–2005)

## Kanpo estekak
Lilith Stangenberg

**Lilith Stangenberg** (Berlin, 1988ko abuztuaren 14a) alemaniar aktorea da, herrialde hartako telesail eta telefilmetan lan egin duena. Jaioterriko Volksbühne Berlin antzerki-konpainian hasi zen.

## Filmografia aukeratua 
## Kanpo estekak
Man vs. Bee

***Man vs. Bee*** britainiar telesail komikoa da, Rowan Atkinsonek eta William Daviesek Netflixentzat egina.

## Sinopsia 
Gizon batek gerra deklaratuko dio erle bati, luxuzko etxebizitza bat zaintzen ari den bitartean. Nork irabaziko ote du, eta zelako kalteak eragingo dituzte prozesuan? 

## Aktoreak 
* Rowan Atkinson: Trevor Bingley
* Jing Lusi: Nina
* Julian Rhind-Tutt: Christian
* Greg McHugh: the Coleman
* India Fowler: Maddy
* Claudie Blakley: Jess
* Tom Basden: polizia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chloe (telesaila)

***Chloe*** britainiar telesail dramatikoa da, Alice Seabrightek BBC One eta Amazon Prime Videorentzat egina.

## Sinopsia 
Haurtzaroko lagun batek sare sozialetan duen irudi perfektuarekin obsesionaturiko emakume bat da sei ataleko thriller honetako protagonista. Honek, bien bitartean, dementzia duen ama zaintzen du, etxeko bakardadean. Identitate faltsuen, sare sozialetako gezurren eta giro horretan eraikitako harremanen hauskortasunari buruzko telesail bat da hau.

## Aktoreak 
* Erin Doherty: Becky Green
* Billy Howle: Elliot Fairbourne
* Pippa Bennett-Warner: Livia Fulton
* Jack Farthing: Richard Greenbank
* Poppy Gilbert: Chloe Fairbourne
* Akshay Khanna: Anish
* Brandon Micheal Hall: Josh Stanfield
* Lisa Palfrey: Pam
* Scott Rose-Marsh: Jerome
* Alexander Eliot

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orango konkista (1509)

1509ko **Orango konkista** hiri horretara (gaur egungo Aljeria) egindako espedizio militarra izan zen, Cisneros kardinalak finantzatuta eta Fernando Katolikoak Afrikako iparraldeko kostaldean plaza indartsuak bereganatzeko zuen politikaren testuinguruan.

## Aurrekariak 
1505ean Mers el-Kebirren izandako gudu arrakastatsuaren ondoren, eta 1508ko udan Vélez de la Gomera haitza hartu ondoren, Cisneros kardinalak, erresumaren erregeorde izan zenak, Orango portua konkistatzeko espedizio bat proposatu zion Fernando Katolikoari. Cisnerosek berak finantzatu zuen, baldin eta plaza hori Toledoko jurisdikziopean geratzen bazen. Erregeak onartu egin zuen, tropak errekrutatzea eta armada eratzea erraztuz, eta 1508ko abuztuaren 20an Cisnerosi Afrikako kapitain jeneral titulua eman zion.

## Setioa 
Espedizioa prestatzeko lanak 1508ko irailean hasi ziren. Koroak 39,6 milioi marabedi inbertitu zituen. Konparazioz, Urrezko Gaztelara konkistatzeko itsas-armadak 14 milioi balioko luke, eta Moluketako itsas-armadak 8,35 milioi.

1509ko maiatzaren 16an, itsas-armada- 80 naoz, 10 galeraz eta ontzi txikiagoz osatua- Mers el-Kebir hirirantz abiatu zen (Oran ondoko hirirantz hain zuzen ere) non tropak hilaren 18an, goizean, lehorreratu ziren. Meza nagusi baten ondoren, soldaduak Pedro Nafarraren ardurapean geratu ziren, eta kardinal hiriko gotorlekuan geratu zen.

Bi herriak mendilerro batek banatzen ditu, eta hiriaren defendatzaileak haren magalean bildu ziren. Espainiarren erasoaren aurrean alde egin eta hauek oldarrean harresiz inguratutako hiriko gotorleku eta ateak hartu zituzten, sartu, arpilatu eta preso ugari hartu eta zibil asko hil ondoren.

Biharamunean, kardinala itsasontziz joan zen Mers el-Kebirretik, eta hirian ospakizun-ekitaldiak egin zituzten. Hirian preso zeuden hirurehun bat gatibu kristau askatu zituzten.

## Ondorioak 
Iparraldeko Afrikako espainiar hedapen-politikak, kontinentean sartu gabe kostaldeko plazak hartuz, hurrengo urteetan jarraitu zuen Bejaiaa eta Tripoli 1510ean hartuz, eta errege katolikoari Tunisiak eta Aljerrek eskainitako basailutzarekin.

Hala ere, Jerbako porrotaren eta Espainiako koroak Liga Santuan parte hartu ondoren, koroak Afrikako Gerra deiturikoa, Italian lehentasuna zuten gaien aurrean, bigarren mailan jarri zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Girlschool

**Girlschool** heavy metal musika taldea da, Londresen sortua.

## Ibilbidea 
Taldea 1978an sortu zen, Londresen, Painted Ladies izenpean, laster Girlschool behin betiko izentzat hartu zuten arren, eta taldekideak lau neska gazte ziren: Kim McAuliffe eta Kelly Johnson ahots eta gitarretan, Enid Williams baxuan eta Denise Dufort baterian.

Urte haietan, punk rock eta new wave mugimenduen eztandari esker, askoz arruntago bilakatu zen emakumeek parte hartzea musika taldeetan, baina rock gogorraren esparrua artean ere oso maskulinoa zen, eta lau neskak osatutako hard rock talde bat ez zen batere ohikoa. Taldekideek inoiz azaldu dute emakumez osatutako taldea eratzea ez zela izan nahita egindako hautu bat, beharrak agindutakoa baizik: neskak izanik, gizonek ez zuten haiekin jo nahi izaten.

1979an Girlschool Motorheaden talde gonbidatua izan zenetik *Overkill* diskoaren promozio biran, bi taldeek harreman handia izan dute. Gauza askotan egiten zuten bat: diskoetxea (Bronze), ekoizlea (Vic Maile), parrandarako gogoa eta, batez ere, rock-and-rolla ulertzeko modua.

Izan ere, Girlschool askotan lotu dute Saxon, Def Leppard, Iron Maiden eta beste zenbait talde ekarri zituen New Wave of British Heavy Metal izeneko mugimenduarekin, baina hortik aldentzen ziren euren doinuei txertatzen zieten punk kutsuari esker, eta ezaugarri horretan ere badute antza Motorhead, Tank eta olatu hartako beste zenbait talderekin.

Kidetasun horren ondorioz, Girlschoolek eta Motorheadek disko bat egin zuten elkarrekin, 1981ean grabatutako ''St Valentine's Day Massacre* EPa, eta Lemmy Kilmister hil aurretik egindako azken biran, Girlschool izan zen berriro Motorheaden talde gonbidatua.

*Demolition* (1980), *Hit and Run* (1981) eta *Screaming Blue Murdet* (1982) dira taldearen disko klasikoak. Gero etorriko ziren AOR eta glam rockera hurbiltzeko ahaleginak inoiz iritsiko ez zen arrakasta baten bila, kideen joan-etorriak, talde ospetsuagoen itzalean egindako bira amaigabeak, eta Kelly Johnsonen heriotza 2007an. Denbora tarte horretan Girlschool beti egon dira bigarren lerroan, banda ezagunagoen emanaldietan hasierako taldea izatera kondenatuak, baina duintasunari eta zintzotasunari eutsi diote, eta horri esker irabazi dute zaleen estimua.

## Estudiozko albumak 
* 1980: *Demolition* (Bronze)
* 1981: *Hit and Run* (Bronze)
* 1982: *Screaming Blue Murder* (Bronze)
* 1983: *Play Dirty* (Bronze)
* 1985: *Running Wild* (Mercury)
* 1986: *Nightmare at Maple Cross* (GWR)
* 1988: *Take a Bite* (UK: GWR/US: Enigma)
* 1989: *Cheers You Lot* (Metal Masters)
* 1992: *Girlschool* (Communique)
* 2002: *21st Anniversary: Not That Innocent* (Communique)
* 2004: *Believe* (Communique)
* 2008: *Legacy* (Wacken Records/SPV)
* 2011: *Hit and Run – Revisited* (UDR)
* 2015: *Guilty as Sin'' (UDR)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julie Lutz

**Julie Haynes Lutz** (1944) nebulosa planetarioak eta izar bitar sinbiotikoak ikertzen dituen astronomo eta matematikaria da. Lutz Boeing-eko Matematika eta Zientzia Hezkuntzako irakasle ospetsua eta Washington Estatuko Unibertsitateko astronomia programako zuzendaria zen. 2000. urtean Washingtongo Unibertsitatera aldatu zen eta gaur egun han irakasle emeritua da.

## Hezkuntza eta karrera 
Julie Haynesek graduko ikasketak egin zituen San Diego Estatuko Unibertsitatean. Urbana-Champaign-eko Illinoisko Unibertsitatean doktoretza lortu zuen, non Thomas E. Lutz astronomiako ikaskidearekin ere ezagutu eta ezkondu zen.

1971n Washington Estatuko irakaslegoarekin bat egin zuen. Washingtonen, Matematika Purua eta Aplikatua Saileko buru izan zen 1992tik 1996ra, eta lehen eta bigarren hezkuntzako eskoletan zientzia-irakaskuntza hobetzen jardun zuen. Ozeano Bareko Astronomia Elkartearen presidentea ere izan zen 1991tik 1993ra.

## Esker onak 
Lutz Royal Astronomical Society eta American Association for the Advancement of Science-ko kidea da. 2004an, United Negro College Fund-ek Lutz-i eta bere senarrari, George Wallerstein astronomoari, Presidentearen Saria eman zien, erakundearentzat epe luzerako eta diru-bilketa-jarduerengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebaldeko Europar Batasuna

**Mendebaldeko Europar Batasuna** edo **MEB** Europar Batasuneko estatu kideek eta Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko (NATO) Europako kideek osatutako Europako defentsa erakundea izan zen. 2010ean, bere jarduera guztiak 2011ko ekainaren 30ean amaituko zirela iragarri zuen. 

MEB ez da nahastu behar Europar Batasunarekin, erakunde ezberdina eta gerora sortua, antzeko izenak izan arren.

## Historia 
MEBren oinarriak 1948ko Bruselako Itunean ezarri ziren, defentsarako eta segurtasunerako Europako erakunde gisa.

Hasiera batean Frantziak, Belgikak, Erresuma Batuak, Luxenburgok eta Herbehereek sortu zuten nazioarteko erakunde hau, hasieran, bere kideetako edozeini erasoren bat jasoz gero laguntzeko sortu zen eta baita, Europako Kontseiluak bezala (1949an sortua), eragotzi zuen MEBk modu independentean jardutea, bigarren maila batera utzita.

Bere bigarren zutabeari esker segurtasun eta defentsan eskumenak dituela dioen Europar Batasunak MEB xurgatzen amaituko duela iradokitzen da, bere herrialde guztiak bi erakundeen parte direlako eta MEBren jarduera ia hutsa izan baita. bere urte guztietan zehar, NATOren protagonismo handiagoaren ondorioz.

### Deuseztea 
2010eko martxoaren 31n, Lisboako Ituna indarrean sartu eta Europar Batasuneko defentsa politika garatu ostean deuseztatu zela iragarri zuen. Bere jarduera 2011ko ekainaren 30ean amaitu zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mendebaldeko Europar Batasunaren webgune ofiziala 
* Mendebaldeko Europar Batasunaren Batzarra
Atletismoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan** Saint-Deniseko Stade de Francen egingo da, 2024an. Martxa lehiaketak Jena zubian abiapuntua izango duen hiri zirkuitu batean egingo da, eta maratoiak Hôtel de Ville eta Les Invalides batuko ditu 2024ko abuztuaren 1etik 11ra bitarte, 48 domina izango dira hiru kategoriatan: atletismoa, ibilbideko lasterketak eta atletismo-martxa.

Aurreko edizioan bezala, lehiaketak domina-proben kopuru bera izango du gizonentzat eta emakumeentzat, eta aldaketa txiki batzuk egingo dira programaren lerrokaduran. Talde mistoen ibilaldi atletikoa, 35 kilometroko ibilbidearekin, lehen aldiz jokatuko da Joko hauetan, 50 kilometroko gizonezkoen martxa atletikoaren ordez, genero berdintasunaren bila.

Atletismoko programaren beste aldaketa esanguratsu bat da 200 eta 1.500 m bitarteko banakako pista-proba guztietan eta hesi-probetan (110 m gizonezkoentzat, 100 m emakumezkoentzat eta 400 m bientzat) errepeskako erronden formatua, korrikalariek finalaurreko fasean sartzeko bigarren aukera bat izan dezaten. Formatu honek aurreko sistema ordezkatuko du, non atletek denborarik azkarrenen arabera (q) aurrera egiten zuten, lehen txandako (Q) serieetan zuzenean sailkatzen zirenez gain.

## Egutegia 
## Dominak 
### Domina-taula
### Gizonezkoen probak
### Emakumezkoen probak
### Proba mistoak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak