open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Horacio Jorge Zubiri

**Horacio Jorge Zubiri** (Salto, 1926ko irailaren 16a - Buenos Aires, 2009ko apirilaren 20a) argentinar ingeniaria eta politikaria (Herritarren Batasun Erradikala) izan zen.

Nafarroako Gobernuko Herri Lanetako ministro izan zen.
Buenos Airesko probintzia, José María Guidoren gobernuan Bidezaintza Zuzendaritza Nazionaleko presidente eta Argentinako Nazioko Obra eta Zerbitzu Publikoetako ministro izan zen 1962 eta 1963 artean, eta Obra eta Zerbitzu Publikoetako idazkari eta Energia idazkariorde izan zen 1973an, Héctor José Cámporaren gobernuan.

## Biografia 
Buenos Airesko Salto herrian jaioa, euskaldunen ondorengoa zen. 1951n ingeniari mekaniko eta elektrikari graduatu zen La Platako Unibertsitate Nazionalean. Bere jaioterriko, Saltoko, elektrizitate kooperatibako gerentea izan zen, eta han ere egunkari bat zuzendu zuen. Katedra laguntzailea ere izan zen La Platako Unibertsitate Nazionaleko Ingeniaritza Fakultatean.

Herritarren Batasun Erradikala eta Herritarren Batasun Erradikal Intransigentea (UCRI) taldeetako kide izan zen, eta zinegotzi hautatu zuten 1958an. Ez zuen kargua hartu, Buenos Aires probintziako Herri Lan ministro gisa aritu baitzen, Oscar Alenderen gobernuan zegoela. El Chocón presa eraikitzeko ideia landu zuen. Ministerioaren egoitza guztiak La Plata erdiguneko eraikin bakarrera lekualdatzea ere kudeatu zuen.

1962ko Buenos Airesko probintziako hauteskundeetan, Guillermo Acuña Anzorenarekin batera UCRIko formula integratu zuen gobernadoreorde izateko hautagai gisa. Peronismoak (Herri Batasunaren bidez, Andres Framinik eta Francisco Marcos Angladak osatutako formularekin) 1.197.000 boto lortu zituen, UCRIk 764.300 eta UCRPk 636.126. Garaipen peronistaren ondorioz, Arturo Frondizi presidenteak hauteskundeak bertan behera utzi zituen.

1962ko apirilean, Jose Maria Guido presidenteak Bidezaintza Zuzendaritza Nazionaleko direktorioko presidente izendatu zuen. Abenduan, Argentinako Obra eta Zerbitzu Publikoetako ministro izendatu zuen, eta kargu horretan egon zen 1963ko urrira arte. Garraio Idazkaritzaren ardura ere izan zuen.

Geroago, 1964 eta 1965 artean, Argentinako Merkataritza Ganberako eta Alfa Aseguruen Konpainia Argentinarreko presidenteordea izan zen 1966ra arte. Buenos Aires probintziako aholkularia izan zen Buenos Aires-La Plata autobiderako eta Consulbaires Ingenieros Consultores, S.A. enpresako presidentea izan zen.

Héctor José Cámporaren gobernuan, Ekonomia Ministerioko Obra eta Zerbitzu Publikoetako idazkaria izan zen (José Ber Gelbarden ardurapean) eta Energia idazkariordetzan aritu zen 1973ko maiatza eta ekaina bitartean. Ekainaren 14an, ATEko eta UPCNko afiliatuek Ministerioaren eraikina hartu eta bere bulegora sartu ziren. Egun gutxira itzuli zen kargura, Gelbarden eta Juan Domingo Peronen babesarekin.

Urte batzuk geroago, Saltoko Landa Museoa sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Azkona

**Iñigo Azkona** euskal argazkilaria da. Besteak beste Argia eta Berton aldizkarietako argazkilaria da.

Argazki argitaratu ditu Argia aldizkarian. Argazki horiek CC-BY-SA lizentziarekin argitaratzen zirenez, 30 baino gehiago dira 2024an Wikipedian erabiltzen ziren Azkonaren argazkiak.

Fitxategi:Nora salazar argia Iñigo Azkona2010.jpg
Fitxategi:Karmele Rotaetxe 2008.jpg
Fitxategi:Gontzal Mendibil Egunkaria2001.png
Fitxategi:Miren Dobaran Argia20070115.png
Fitxategi:Juan Maria Ollora politikari gasteiztarra.jpg
Fitxategi:Aitziber Irurtia Gaztedi 2001 01.jpg
Fitxategi:Aitziber Irurtia pregoilaria Gaztedi 2001.jpg
Fitxategi:Xabier Landabidea Berton 2014 03.png
Fitxategi:Xabier Landabidea Berton 2014 01.png
Fitxategi:Berton aldikaria 2001.jpg
Fitxategi:Urtzi Urrutikoetxea Berton aldikaria 2001 2.jpg
Fitxategi:Estitxu Arregi Berton aldikaria 2001.jpg
Fitxategi:Zalakain3.jpg
Fitxategi:Joseba Arrieta Berton aldizkaria.jpg
Fitxategi:Jose Luis Kerejeta Berton aldizkaria Begoña 1998-2003 088.jpg
Fitxategi:Jose Luis Kerejeta Berton aldizkaria Begoña 1998-2003 092.jpg
Fitxategi:Joseba Macias Berton aldizkaria 2003 01.jpg
Fitxategi:Iñaki Zabaleta Berton aldizkaria Begoña 1998-2003 113.jpg
Fitxategi:Begoña Vicario.jpg
Fitxategi:África Baeta 2011.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Edurne Koch
* Dani Blanco
* Miel Anjel Elustondo

## Kanpo estekak
Aída Ayala

**Aida Beatriz Máxima Ayala** (Posadas, Argentina, 1953ko ekainaren 28a) Herritarren Batasun Erradikal alderdiko politikari eta ingeniari argentinarra da. 2003-2007, 2007-2011 eta 2011-2015 aldietarako aukeratu zuten Erresistentzia Hiriko intendente. 2015ean, Chacoko Probintziako gobernaziorako hautagai gisa aurkeztu zen, eta bigarren postuan geratu zen, botoen % 42rekin eta Domingo Peppo gobernadore hautetsiarekiko 13 puntuko distantziarekin.

2015eko abenduan izendatu zuten Nazioko Udal Gaietarako idazkari, Mauricio Macri presidente karguan hasi zenean. Kargu horri uko egin zion 2017ko abenduan, 2017ko hauteskundeetan hautetsi izan ostean Nazioko diputatu kargua hartzeko. 2018ko maiatzean, Niremperger epaileak behin-behineko espetxealdiarekin auzipetu zuen Ayala, Erresistentziako intendente izan zen bitartean dirua garbitzeagatik, eta 200 milioi euroko enbargoa ezarri zion; behin-behineko espetxeratzea ere agindu zuen, baina Kasazio Penaleko Ganbera Federaleko IV. Aretoak aho batez baliogabetu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vera Zouroff

**Zoila Esmeralda Zenteno Urízar**, sozialki **Esmeralda Zenteno de León del Río** (ezizenez: *Vera Zouroff*; Antofagasta, Txile, 1880ko  uztailaren 18a – Txile, 1967) Txileko editore, idazle, eleberrigile, feminista, eta korrespontsala izan zen.

## Bizitza 
Txileko Antofagasta hirian jaio zen 1880an. Gurasoak Nicanor Zenteno Uribe eta Zoila Urízar Corvera izan ziren.

Gaztetatik literatura eta arte eszenikoen zaletasuna landu zuen, eta horien artean antzerkia eta poesia sartu zituen; diziplina horren barruan poesia errezitatzaileen trebatzaile garrantzitsuenetakotzat jo zuten. Besteak beste, María Maluenda, Inés Moreno, Virginia Contardo eta Teresa de Oros trebatu zituen.

Arturo León del Ríorekin ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituzten: Arturo, Gustavo, Teresa, Renato eta Guillermo.

## Literatura-ekoizpena 
1916an *Martha* eleberriarekin egin zuen debuta, nahiz eta haren lanik ezagunenetako bat *¡Liberación!* *izan zen,* 1920ko hamarkadaren amaieran eztabaida sortu zuen lana. Gainera, Latinoamerikako hainbat argitalpenetarako idatzi zuen, eta *Revista de las Americas* y *Mujeres de América* aldizkariak argitaratu zituen, Hispanoamerikako pentsamendu feministarekin lotutako saiakerak eta artikuluak jasota. Hain zuzen ere, *Mujeres de América* sailari zegokionez, Txileko Liburutegi Nazional Digitalean 1949an Gabriel Mistrali eskuz idatzitako eskutitza gordetzen da, aldizkaria argitaratzeko emandako laguntza eskertuz.

Autore batzuen ustez, Feminismo aristokratikoa izenekoaren barruan koka daiteke bere lana, eta horien artean beste hainbat emakume idazle ere daude: Inés Echeverria Bello, María Mercedes Vial, Mariana Cox Méndez, Teresa Wilms Montt, Maria Luisa Fernández de Garcia Huidobro eta Ximena Morla Lynch, besteak beste. Beste batzuentzat, berriz, joera feminista liberaleko idazle eta saiakeragileen taldearen barruan kokatzen da haren lana: Amanda Labarca, Elvira Santa Cruz Ossa eta Delie Rouge, besteak beste.

### Lanak 
* *Martha* (Santiago: Impr. Chile, 1916).
* *¡Liberación!* (Santiago, 1919).
* *México fuera y dentro de sus fronteras* (Santiago: Impr. Cisneros, 1932).
* *Hollywood* (Santiago: Nascimento, 1932).
* *Feminismo obrero* (Impr. El Esfuerzo, 1933).
* *La guerra* (Santiago: Impr. Zamora, 1937).
* *Devocionario dedicado a celebrar las dieciocho apariciones de la Sna. Virgen en la Gruta de Lourdes* (Santiago: Impr. Leblanc, 1939).
* *El arte de la declamación: enseñanza y práctica de este arte* (Santiago: Editorial Nascimento, 1945).
* *El Cenáculo de poesía a sus poetas* (Santiago: Ed. Nascimento, 1947).
* *O’Higgins: libertador de Chile, gran mariscal del Perú* (Lima, 1949).
* *Evocaciones del Perú* (Santiago: Impr. "Casa Hogar San Francisco", 1949).
* *Beatriz Sandoval* (eleberria, Madrid, 1954).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Clavería "La Rona"

**Pilar Clavería Mendoza** (Moyuela, 1946ko ekainaren 25a - Zaragoza, 2023ko abenduaren 30a), **La Rona** izenez ezaguna, Espainian ijitoen elkarte bateko presidente izatera heldu zen lehen emakumea.

19 urterekin ezkondu zen eta 10 seme-alaba izan zituen. Ondoren, ijitoen elkartegintzan parte hartzen hasi zen.

1985ean Zaragozako Ijitoen Sustapenerako Elkarteko presidente izendatu zuten, eta 1999tik 2005era KAMIRA Emakume Ijitoen Federazio Nazionaleko presidente ere izan zen. Bere aktibismoa ez zuen inoiz eten, azken urteetan Aragoiko Ijito Elkarteen Federazioko (FAGA) presidente izan zen, baita Ijito Herriaren Estatu Kontseiluko kide ere.

Ijito herriaren eskubideak, kultura eta aurreiritzien aurkako borroka defendatu zituen, eta mugarria izan zen 1988an, elkartean presidente izan zen garaian, *La Quinta Julieta* erauzten lagundu zuen, Zaragozako Torrero auzoko eremua, ijito-familientzako etxebizitzak emateko eraiki zena, baina gizarte-bazterkeriako gune bihurtua..

Emakume ijitoak, beste edozein emakumek bezala, ikasi, trebatu eta lan egin zezan borrokatu zen.Lan eta etxebizitza duinak izan ziren ijito herriaren bizi-baldintzak hobetzeko aldarrikapenen oinarrizko bi zutabeak.

2023ko abenduaren 30ean hil zen, 77 urte zituela, bihotzekoak jota.

## Aintzatespenak 
* 2010eko Gizarte Elkartasunaren Ordena Zibileko Urrezko Gurutzea "ijito herriaren bizi-baldintzak hobetzen egindako ekarpen garrantzitsuagatik, batez ere emakume ijitoari eskainitako arretagatik eta haur ijitoen erabateko eskolatzearen inguruko kezkagatik".
* Aragoiko Gobernuaren Gizarte Merituaren domina 1995ean, "ijitoen kolektiboa integratzeko eta sustatzeko egindako lanagatik".
* 2024ko urtarrilaren 12an, Ijitoen Kulturaren Egunean, Zaragozako Udalak omenaldia egin zion, eta berrehun pertsona baino gehiago bertaratu ziren. Omenaldiaren amaieran, Gelem Gelem ijitoen ereserkia entzun zen.Bertan iragarri zen Zaragozana Eredugarri izendatuko zutela hil ostean, eta haren izena emango ziotela udal kale edo gune bati.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Severa Onofriana

**Maria Severa Onofriana** (Lisboa, 1820ko uztailaren 26a – *ibidem*, 1846ko azaroaren 30a), ***A Severa*** ezizenez ere ezaguna, portugaldar fado abeslari eta gitarra-jotzailea izan zen. Ospea lortu zuen lehen fado abeslaria izan omen zen, eta hil ondoren ia pertsonaia mitiko bihurtu zen Portugalen.

## Bizitza 
thumb|Maria Severa Onofrianaren bataio-akta
thumb|Maria Severa Onofrianaren heriotza-akta
Severo Manuel de Sousa eta Ana Gertrudesen alaba, Maria Severa Onofriana 1820ko uztailaren 26an jaio zen, eta irailaren 12an bataiatu zuten. Bere ama taberna baten jabea zen eta *A Barbuda* («emakume bizarduna») ezizena zuen, beina Paulo Lima antropologoak 2023an egindako ikerketak dio Maria Severa ez zela erromani jatorrikoa, esklabo beltzen ondorengoa baizik.

10 urte inguru zituela hasi zen abesten eta 12 urte zituela prostituta bihurtu zen. Manozinho eta Mesquita fado abeslariekin batera abestu zuen. Batez ere Bairro Alto eta Mouraria auzoetan aritu zen.

Maria Severaren maitaleetako bat (edo esplotatzailea, Paulo Limaren esanetan) Francisco de Paula de Portugal e Castro Vimiosoko kondea izan zen.

Tuberkulosiak jota hil zen Capelão kaleko putetxe batean, sakramentuak jaso gabe, 1846ko azaroaren 30ean, eta Alto de São João hilerriko hobi komun batean lurperatu zuten hilkutxarik gabe.

## Herri kulturan 
1867an, Sousa do Casacãok *Fado da Severa* abestia jaso zuen, eta 1867an Teófilo Braga idazleak *Cancioneiro Popular* bilduman sartu zuen.

Maria Severaren ospea hazi egin zen Júlio Dantasen *A Severa* eleberriari eta antzezlanari esker. 1931n, Leitão de Barros zuzendariak soinua duen lehen film portugaldarra grabatu zuen, izenburu berekoa.

2011ko uztailaren 19an, *Maria Severa Onofriana* musikal erromantikoa estreinatu zen Shaw Festivalen (Niagara-On-The-Lake, Ontario). Jay Turveyk and Paul Sportellik musika eta letrak idatzi zituzten, Jackie Maxwellek musikala zuzendu zuen, eta Julie Martellek paper nagusia bete zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helen Thompson Gaige

**Helen Beulah Thompson Gaige** (Bad Axe, Michigan, 1890eko azaroaren 24a - Gainesville, Florida, 1976ko urriaren 24a) iktiologia eta herpetologia ikertzen zituen  estatubatuar zoologoa izan zen.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Elizabeth McDonalden eta Charles E. Thompsonen alaba zen, eta Michigango Unibertsitatean ikasi zuen. Han, arte-batxilergoa (1909) eta arte-maisutza (1910) lortu zituen. Michigango Unibertsitateko Zoologia Museoko laguntzailea izan zen 1910ean, Alexander Grant Ruthvenen (1882-1971) babespean. Grant museoko zuzendari zela, 1913an herpetologiako ikerketa-programak eskaini zizkion. 1918an narrastien eta anfibioen saileko kontserbatzaile laguntzaile izendatu zuten, eta 1923an kontserbatzaile titular. Irakasle ez zenez, Ruthvenek bezala, ikasleak modu estraofizialean gainbegiratu behar izan zituen. Bere ekintzari esker, *Copeia* munduko lehen egunkari herpetologikoa bihurtu zen.
thumb|ezkerrera|*Rhyacotriton variegatus*
Gainera, hainbat narrasti espezie eta azpiespezie izendatu ziren bere omenez, besteak beste, *Atractus gaigeae*, *Dipsas gaigeae*, *Epicrates cenchria gaigeae*, *Lepidophyma gaigeae*, *Plestiodon multivirgatus gaigeae*, *Podarcis gaigeae*, *Pristimantis gaigei*, *Rhadinaea gaigeae*, *Sceloporus lundelli gaigeae*, *Sphaerodactylus gaigeae*, *Sphenomorphus helenae*, eta *Trachemys gaigeae*.

Ichthyologists and Herpetologists Amerikako Elkartea antolatzen ere lagundu zuen, eta 1946an ohorezko presidente izendatu zuten. Elkarte honek bere urteroko *Gaige Fund Award saria* ematen du, herpetologia arloan graduondoko ikasle bati laguntzeko diru-beka bat.
thumb|*Podarcis gaigeae*
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ipar Amerikako izendegi herpetologikoan omendutako pertsonen biografiak (ingelesez)
* Michigango Unibertsitatea: Helen Beulah Thompson Gaige bibliografia

* ASIH Gaige Fund Award

* Helen Thompson Gaige-ren edo Helen Thompson Gaigeri buruzko lanak
Helena Gualinga

**Sumak Helena Sirén Gualinga** (Sarayaku lurraldea, Pastaza probintzia, Ekuador, 2002ko otsailaren 27a) ekuadortar Sarayaku kitxua komunitateko ekintzaile indigena da, eta ingurumenari buruzko nazioarteko goi-bileretan parte hartu du.

## Biografia 
Helena Gualinga 2002ko otsailaren 27an jaio zen, Ekuadorreko Pastaza probintzian dagoen Kichwa Sarayaku komunitateko indigenen jatorrikoa da eta bere gurasoak,  Anders Siren finlandiarra, Turkuko Unibertsitateko Geografia eta Geologia Saileko irakaslea, eta Noemí Kialinga Ekuadorreko Guinga elkarteko presidentea. Ahizpa zaharrena Nina Gualinga aktibista da, izeba Patricia Gualinga eta amona Cristina Gualinga, indigenen eskubideen eta ama lurra babesteko eskubidearen alde borrokatu diren emakume amazonikoak.

Txiki-txikitatik ikusi du bere familia osoak aurre egin diela aldez aurretik jakinarazi gabe herrira iritsi diren petrolio-konpainia handiei, beren lurraldea enpresa horiek eragiten duten ingurumen-kaltetik babesteko borrokan. Hori dela eta, bere familia hainbat urtez jazarria izan da.Bere familiak korporazio handien eta Ekuadorko agintarien aurka zuen gatazka odoltsua bihurtu zen, non komunitateko figura nagusiek ere bizia galdu duten. Berak adierazi duenez, zaharrek aldaketa handia ikusi dute Amazoniako kliman, hala nola desertifikazioa, baso-suteak edo mendietako tontor elurtuen fusioa, hogei urtean behin suntsipena eta gaixotasunak eragiten dituzten uholdeez gain; orain, urtean lau aldiz ere gertatzen da.

2019ko abenduaren 9an, Madrilen, Espainian, COP25 klima-aldaketari buruzko goi-bileran esku hartu zuen, eta herrialde indigenetan esku hartzen duten petrolio-konpainien arazoa nabarmendu zuen: "Gure herrialdeko Gobernuek gure lurraldeak ematen jarraitzen dute, klima-aldaketa sortzen ari den erauzketa-industriari gure baimenik gabe. Honek kriminala izan beharko luke". 

Gainera, goi-bilerara joan zen eta Ekuadorko Gobernua kritikatu zuen herri indigenarentzat garrantzitsuak diren gauzak eztabaidatzen ez dituzten munduko liderrengandik baztertuz sentitzen dela esan zuen. Izan ere, Ekuadorreko Gobernuak ez die erantzun Amazoniako emakumeek iaz hiriburuan bost eguneko protestak egin ondoren emandako aginduari, baina, hala ere, gune horietara joaten dira, ustez Amazonia babesten duten moduaz hitz egitera..

## Ikus, gainera 
* Nina Gualinga
* Patricia Gualinga
* Israel Viteri Gualinga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zita Jesus-Leito

**Zita Altagracia Maria Jesus-Leito** (1957ko apirilaren 27a) curaçaotar politikaria da. 2017ko 2021era, Curaçaoko Trafiko, Garraio eta Lurralde Antolamendu ministroa izan zen. Gaur egun Curaçaoko Parlamentuko kidea da.

## Bizitza 
1980an Enpresa Zientzietan lizentziatu zen Curaçaoko Unibertsitatean eta 1982an masterra egin zuen Floridako Nazioarteko Unibertsitatean. Holandarren Antilletako Parlamentuko kide izan zen 2006an hilabete batzuetan; Curaçaoko komisario hiru aldiz 2004 eta 2010 artean; eta Curaçaoko Parlamentuko kide ere bai. 2014an, Alternatiba Errealaren Alderdiko bosgarren lider izendatu zuten.

2017an, Eugene Rhuggenaathen gobernuko ministro bilakatu zen. 2020ko azaroan, Grote Knip hondartzan gurpil-aulkietarako sarbidea duten azpiegiturak amaitu ondoren, oposizioko alderdiko kideek (Curaçaoko Etorkizunerako Mugimendua) dimisioa emateko eskatu zioten, eraikuntzak hondartzarako sarbidea oztopatu baitzuen. Trafiko, Garraio eta Lurralde Antolamendu ministro gisa, azpiegituren proiektua defendatu zuen, lizentziarik gabeko proiektu bat zela aitortu bazuen ere. Jesus-Leitok, orduan 64 urte zituenak, eskaerari uko egin zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Applin

**Esther Applin**, **Esther Richards** jaiotzez (Newark, Ohio, 1895eko azaroaren 24a - 1972ko uztailaren 23a) estatubatuar geologo eta paleontologoa izan zen. Mexikoko Golkoko eskualdean petrolioaren prospekzioan mikrofosilen erabileran aitzindaria izan zen. Hauek harkaitz-eraketen adina zehazteko balio zuten. Applinen aurkikuntzak funtsezkoak izan ziren petrolio-industria osoan zulaketa-lanak arrakastatsuak izateko. Gainera, geologiari eta mikropaleontologiaren ikerketari egin zien ekarpena funtsezkoa izan zen emakumezko geologoen errespetua lortzeko. 

## Biografia 
Esther Gary Richards AEBetako armadako ingeniari zibilaren eta Jennie DeVoreren alaba izan zen. Newarken hazi zen eta geroago Iowan bizi izan zen. Azkenik, San Frantziskora joan zen 12 urte zituela. Alcatraz uharteko basean bizi izan zen 1920ra arte, bere aita Alcatrazeko kartzela eraikitzen ari zen bitartean.

Kaliforniako Unibertsitatean ikasi zuen, Berkeleyn, eta 1919an paleontologian, geologian eta geografia fisikoan graduatu zen. 1920an, Kalifornia utzi eta Houstonera joan zen bizitzera Rio Bravo Oil konpainiarentzat lan egiteko. Berkeleyen Applinek egindako ikasketak fosil handietan zentratu ziren, eta heziketa teoriko hau balio gutxikoa izan zen lurpeko zulaketarako, izan ere, fosilen hondarrak zulaketetan txikiegiak ziren modu eraginkorrean identifikatu ahal izateko. Zulaketa-ebakiduretan aurkitutako mikrofosilak baliagarriak izan zitezkeela zorupeko egitura harritsuen korrelazioan ondorioztatu zuen. Ondoren, Kaliforniara itzuli zen mikropaleontologia ikastera eta bertan graduatu zen.

1955ean Estatu Batuetako hego-ekialdeko golkoko kostaldeko eskualdean egindako ikerketa batean, Applinek orain arte aurkitu gabeko 4 foraminifero espezie aurkitu zituen, historiaurreko ingurumen-baldintzak elkartzen lagundu zutenak Alabama, Georgia eta Floridan. 

"Petrolioaren boom" gainbeheraren ondoren, Applin eta bere familia Jacksonera joan ziren bizitzera, Mississippira. Hortik aurrera, estratigrafiari, hego-ekialdeko estatuen egiturari eta foraminiferoei buruzko artikuluak idatzi zituen. 1962an Geologia Zerbitzutik erretiratu zen. Erretiroa hartu ondoren, ikerketak egiten eta lanak argitaratzen jarraitu zuen.

## Argitalpenak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1960an, Applinek Plaka bat jaso zuen Golkoko Ikasketa Geologikoen Elkartearen eskutik, bere lorpenak eta arloari egindako ekarpenak aitortzeko.

## Erreferentziak
Lenakapabir

**Lenakapabirra** konposatu organikoa da, C39H32ClF10N7O5S2 formula duena, konposatu organofluoratuen familiakoa. IUPACek azetamidaren deribatu gisa formulatzen du. Solidoa da.

Lenakapabirra botika antirretrobirial gisa baliatzen da HIESa tratatzeko. *Sulenca* markarekin saltzen da, sodio-gatz gisa. 

## Erabilera 
Lenakapabirra, beste antirretrobiral batzuekin batera, GIB/HIESa tratatzeko egokia da, ohiko terapiek eraginik ez duten helduen kasuan. Halaber, oso eraginkorra izan da emakume heterosexualetan GIBarekiko esposizioaren aurreko profilaxi gisa.

Sendagaien Europako Agentziakn 2022an baimendu zuen lenakapabirraren erabilera terpeutikoa.

## Bitxikeria 
2024an *Science* aldizkariak lenakapabirra '*2024. urteko aurrerapena*' izendatu zuen, aipatuz % 100ko eraginkortasun miresgarria.

## Erreferentziak
Elena Poirier

**Elena Rut Poirier Fica** (Gorbea, Txile, 1921eko irailaren 22a – Erroma, Italia, 1998ko azaroaren 28a) txiletar lehen emakume ilustratzailea izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak Auguste-Jean Poirier etorkin frantziarra eta Berta Fica ama txiletarra izan ziren. Elena haurrentzako ipuinetarako grabatuetan espezializatu zen.

### Ilustratzaile ibilbidea 
Txilen egin zuen lan nagusia Zig-Zag argitaletxean izan zen, baita *El Peneca* ere eta *Simad* aldizkarietan ere.

1941ean, Txileko Marrazkilarien Aliantza eratzeko aktan parte hartu zuen, eta Ester Cosani, Carmen Eysaud eta Elizabeth Wilkens ilustratzaileekin batera sinatu zuen. 1952an lehen saria irabazi zuen erakunde horrek urtero egiten zuen erakusketan. Hiru urte geroago, Txileko Kazetaritza Marrazkilarien Zirkuluaren Erakusketan lehen tokia lortu zuen, eta hurrengo urtean berriro lortu zuen sari hori.

## Erakusketak 
Elena Poirierrek parte hartu zituen erakusketak:

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1952an Txileko Marrazkilarien Aliantzako  lehen saria 
* 1955ean Txileko Kazetaritza Marrazkilarien Zirkuluaren Erakusketan lehen tokia 
* 1956an Txileko Kazetaritza Marrazkilarien Zirkuluaren Erakusketan lehen tokia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elena Poirierren ilustrazioak, Arte Ederren Museo Nazionaleko Liburutegiko Txileko artista plastikoen gunean eta datu-basean.
* “Ispiluan zehar. Alicia Morel eta Elena Poirier mendeurrena” Txileko Liburutegi Nazionalean
Dilipa morgiana

***Dilipa morgiana***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Banaketa 
Herrialde hauetan aurki daiteke: India (Arunachal Pradesh, Assam, Himachal Pradesh, Jammu eta Kaxmir, Nagaland, Sikkim, Uttaranchal), Nepal, Myanmar iparraldean eta Vietnam.

## Deskribapena 
70-82 mm-ko tamaina du. Helduetan, urre-kolorea ugaria da, urre-koloreko hori batekin eta disko ondoko banda ertain batekin. Urtean hiru belaunaldi daude, helduak martxoan, ekainean eta abuztutik urrira hegaldi eginez.

Helduak oso frutazaleak dira, bereziki fruta helduak: abrikot, mertxikondo eta mango. Bi sexuak *Buddleja* loreek erakarriak dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:DilipaMorgiana193_1b.jpg
Fitxategi:DilipaMorgiana193_1c.jpg
Fitxategi:DilipaMorgiana193 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"Dilipa" Biolip webgunean.
Inés Moreno

**Inés Moreno** (Buenos Aires, Argentina, 1932ko uztailaren 3a – Ibidem, 2020ko abenduaren 20a) argentinar aktorea izan zen antzerki, zinema zein telebistan. Zinema argentinarraren "urrezko sasoian" jardun zuen.

## Aktore ibilbidea 
Bere ibilbidean zehar, garai hartako aktore garrantzitsuekin batera aritu zen, hala nola, Jose Marrone, Miguel Gomez Bao, Augusto Codecá, Juan Carlos Thorry, Elina Colomer, Jose Cibrian, Nelly Meden, Patricia Castell, Gabriela Gili, Enrique Kossi, Alba Mujica, Rodolfo Ranni, Osvaldo Miranda, Julia Sandoval, Julio Arroyo, Eduardo Sandrini, Luis Sandrini, Narciso Ibáñez Menta.

Bere edertasun handiarengatik, sasoiko aldizkari ospetsuen azala izan zen, *Radiolandia* edo *Antena* esaterako. "Ocho estrellas en busca del amor" ziklo ezaguneko protagonistetako bat izan zen Lautaro Murua, Fernanda Mistral, Alba Castellanos, Alberto Argibay eta Jose Maria Langlaisekin batera.

1990eko hamarkadaren hasieran erretiratu zen jarduera artistikotik, eta ia inoiz ez zen berriro agertu ingurune artistiko batean. 2020ko abenduaren 20an hil zen, 88 urte zituela.

## Filmografia 
Besteak beste, lan gauexetan hartu zuen parte:

## Telebista 
Morenok 1955ean egin zuen debuta nesken pantailan, eta parte-hartze handia izan zuen 1960ko, 70eko eta 80ko hamarkadetako hainbat telesailetan:

## Antzerkia 
## Bizitza pribatua 
1957an Juan Carlos Barbieri aktorearekin ezkondu zen, eta harexekin izan zuen alaba, Andrea Barbieri aktorea. Handik denbora batera Barbieri utzi eta Lucho Aviles gidariarekin osatu zuen bikotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa Garibay

**María Teresa Garibay** (Rosario, Santa Fe) Argentinako ingeniari zibila da, Teknologiaren Bidezko Hezkuntza Prozesuetako Magisterra eta  irakaslea. Rosarioko Unibertsitate Nazionaleko Zientzia Zehatzen, Ingeniaritzaren eta Nekazaritza Ingeniaritzaren Fakultateko lehen emakume dekanoa izan zen. Era berean, CONFEDIeko Emakumeak Ingeniaritzan programaren bultzatzailea izan zen.

## Ibilbide profesionala 
Ingeniaritza zibila ikasi zuen Rosarioko Unibertsitate Nazionaleko Zientzia Zehatzen, Ingeniaritzaren eta Nekazaritza Ingeniaritzaren Fakultatean; 1978an graduatu zen. Urte horretan bertan, graduko ikasketak amaitu baino lehen, Rosarioko Unibertsitate Nazionalean unibertsitateko irakaskuntzan hasi zuen bere ibilbidea.

2011n, Argentinako Cordobako Unibertsitate Nazionalean Teknologiaren Bidezko Hezkuntza Prozesuetako Magister titulua lortu zuen.

2011 eta 2015 artean, Rosarioko Unibertsitate Nazionaleko Zientzia Zehatzen, Ingeniaritzaren eta Nekazaritza Ingeniaritzaren Fakultateko Ingeniaritza Zibileko karrerako zuzendaria izan zen. 2015 eta 2019 artean fakultate horretako dekanoa izan zen, eta kargu hori hartu zuen Fakultateko lehen emakumea izan zen 95 urtean. Gainera, Erakundean Ingeniaritza Zibileko Eskolako Idazkaritza Akademikoa, Idazkaritza Teknikoa, Idazkariordetza Akademikoa eta Garapen Instituzionaleko Idazkaritza izan zen, Zuzendaritzako Kontseilaria hainbat alditan, eta gaur egun Ingeniaritza Zibileko Eskolako Goi Mailako Kontseilaria eta Zuzendaria da.

Ingeniaritzako Gaitasun Orokorrak definitzeko Argentinako Ingeniaritzako Dekanoen Kontseilu Federaleko (CONFEDI) kide izan zen, eta ALFA TUNING- Latinoamerika - (Deustuko Unibertsitatea) proiektuaren kide, ingeniaritza zibileko Gaitasun Espezifikoak definitzeko. 

CONFEDIeko kidea da, presidenteordea izan zen 2017 eta 2018 artean, eta aldi horretan Emakume Ingeniarien Batzordea sortu zen. Batzorde horretako presidentea izan zen 2018 eta 2019 artean, eta alderdi hori garatu zuen Seulen Ingeniaritza Hezkuntzaren Munduko Forotik (WEEF) itzuli ondoren. 

## Emakumeak eta ingeniaritza 
CONFEDIen egiten duen lanaren barruan, Garibayk emakumeak ingeniaritzan sartzea eta genero estereotipoen aurka borrokatzea sustatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aliye Berger

**Aliye Berger** (Büyükada, Turkia, 1903ko abenduaren 24a - Büyükada, 1974ko abuztuaren 9a) turkiar artista, grabatzaile eta margolaria izan zen. Turkiako Errepublikako lehen grabatzaileetakoa da. Bere grabatu espresionistengatik, zein 1954an Kredi Bank-eko pintura lehiaketa irabazteagatik da ezaguna.

## Biografia 
1903ko abenduaren 24an jaio zen, Büyükadan (Istanbul, Turkia). Bere gurasoak, Kabaaçaçlinen, aita, eta ama, Giritli Sare Ismail Haninen izan ziren. Bere ahizpa Fahrelnissa Zeid artista izan zen eta bere neba Cevat Şakir Kabaaçaçlezarri izan zen.

Pintura eta piano ikasketak egin zituen Siongo Lycée Notre Dame ikastetxean.1947an Carl Berger bere musika irakaslearekin ezkondu zen, baina sei hilabete baino gutxiago geroago hil zen senarra.

Gero, Berger Londresera joan zen ahizparengana, eta han hasi zen grabatua eta eskultura ikasten, John Buckland-Wright artistaren babespean. 1951n Turkiara itzuli zenean, Istanbulen egin zuen lehen erakusketa, eta ehun lan baino gehiago erakutsi zituen. 1954an, nazioarteko lehiaketa bat irabazi, eta bigarren saria lortu zuen. Teherango biurtekoaren II edizioa, hurrengo urtean. Bergerrek lan oparoa egin zuen hurrengo hamarkadetan.

1974ko abuztuaren 9an hil zen, Büyükadan.

## Oroitzapena 
1975ean, Istanbulgo Arte Ederren Akademian hil osteko atzera begirako erakusketa egin zuen. Beste erakusketa bat Yapō Kredi Bank-ek antolatu zuen 1988an. Haren lau lan Istanbulgo Pintura eta Eskultura Museoan daude ikusgai, eta hiru Albertina museoan. Bere ka-lana. 1960, Derviches (izenbururik gabe), New Yorkeko Metropoli Museoan dago.

Googleren doodlea izan zen 2020ko abenduaren 24an, jaio zeneko 117 urteurrena ospatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugénie M. Rayé-Smith

**Eugénie M. Rayé-Smith** (1871 - 1914ko uztailaren 9a) estatubatuar abokatu, hezitzaile eta sufragista  izan zen.

## Bizialdia 
Eugénie Marie Rayé-Smith 1871 inguruan jaio zen eta New York hiriko eskola publikoan izan zen. 1899an lizentziatu zen eta 1901ean master gradua lortu zuen New York-eko Unibertsitatean (NYU). Zuzenbide Klaseko Emakumea irakasten jarraitu zuen NYUn. Alexander G. Smithekin ezkondu zen 1906an. Rayé-Smith Emakumearen Abokatuen Aldizkariaren (WLJ) lehen argitaratzailea izan zen, 1911ko maiatzean hasi zena. Emakumeen sufragioaren defendatzaile gisa, Richmond Hillen Hamabosteroko Sufragioaren Kluba sortu zuen Rayé-Smith-ek. Bera aski ezaguna zen bere kantu sufragista eta bertsoengatik.1912an, *Equal Suffrage Song Sheaf* (Sufragio berdintasunaren kanta bilduma) liburuaren edizio zabalagoa argitaratu zuen, hiru kantu berrirekin. "Bigarren edizio" hau emakumeen sufragioren abesti bilduma ezagunenetako bat izan zen, liburuxka bat zen eta hamar zentimo balio zuen ale bakoitzak.

Rayé-Smith bere etxean hil zen 1914ko uztailaren 9an, 43 urte zituela. Greenwoodeko hilerrian lurperatu zuten.Hurrengo urtean, Hamabosteroko Sufragioaren Klubak bere omenezko memoriala egin zuen. *Women Lawyers Journal* aldizkariak, hil eta ia hamarkada batera, Rayé-Smith goraipatu zuen editore gisa egindako lanagatik, eta adierazi zuen haren ahaleginek lagundu zutela emakume abokatuen "bilera gabeko kluba" hazten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Brooklyn-go bataila", 1913 (Raye-Smith-ek idatzita) publikazioaren data 1913, Kongresuko liburutegiaren bilduma, Argitaratzailea: Richmond Hill, Ingelesez dago
Kabotegrabir

**Kabotegrabirra** konposatu organikoa da, C19H17F2N3O5 formula duena. Kimikoki amida bat da *azido (3S,11aR)-6-hidroxi-3-metil-5,7-dioxo-2,3,5,7,11,11a-hexahidro[1,3]oxazolo[3,2-a]pirido[1,2-d]pirazina-8-karboxilikoaren* eta *2,4-difluorobentzilaminaren* arteko kondentsazioaz sortua. Konposatu organofluoratutzat ere jo daiteke.

Kabotegrabirra botika antirretrobirala da eta *Apretude* markarekin saltzen da. Sendagaien Europako Agentziak 2023an baimendu zuen kabotegrabirraren erabilera.

## Erabilera 
Sexu-transmisio bidezko GIB-1aren infekzioa prebenitzeko, esposizioaren aurreko profilaxi gisa usatzen da gutxienez 35 kg pisatzen duten eta infektatzeko arrisku handia duten helduetan eta nerabeetan.

Konprimitu gisa eta iraute luzeko injekzio gisa erabil daiteke kabotegrabirra. 'Iraute luze' esamoldea honela entenditu behar  da: printzipio aktiboa poliki-poliki askatzen da, injektatu eta aste batzuetan zehar.

## Nola funtzionatzen du? 
Kabotegrabirra integrasa entzimaren inhibitzailea da, hots, GIB-1 birusak gorputzean bere buruaren kopia berriak egiteko behar duen entzima blokeatzen du. Birusarekin harremanetan jarriz gero, birusa ugaritzeko eta infekzioa dagoen lekutik zabaltzeko arriskua murrizten da horrela.

Kabotegrabirraren albo-ondorio ohikoenak (10 pertsonatik 1i baino gehiagori eragin diezaioketenak) injekzio-lekuko erreakzioak, buruko mina, beherakoa eta entzima hepatikoen transaminasak areagotzea dira.

## Erreferentziak
Andrea Barbieri

**Andrea Barbieri** (Buenos Aires, Argentina, 1965eko apirilaren 17a) argentinar aktorea eta telebista aurkezlea da. Ezaguna egin zen, batez ere, *La extraña dama* (1989), *La nocturna* (1998) eta *El pulpo negro* (1985) filmetan.

### Telebista 
### Antzerkia 
### Zinea 
## Aurkezle 
2001ean, Utilísima Satelital-en telebista-gidari gisa ziklo bat gidatzeko aukera izan zuen, eta gai horretan zituen gaitasunak erakutsi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Zuleta

**Enrique Manuel Zuleta** (La Rioja, ca. 1879 - 1953) politikari eta ingeniari hidrauliko argentinarra izan zen, Alderdi Justizialistakoa, 1949tik 1952ra La Rioja probintziako Gobernadore karguan egon zena.

## Karrera 
La Riojako probintzian jaioa bazen ere, gobernadore hautatu baino lehen gutxi bizi izan zen bertan, Mendozako probintzian bizi baitzen.

1944ko lurrikararen ondoren San Juan hiria berreraikitzeko taldean parte hartu zuen, baita hainbat probintziatako Estatuko hainbat proiektutan ere, hala nola Buenos Airesko Patagones partidorako ureztatze-proiektu batean.

Gobernadore izan zen bitartean, obra hidraulikoak egiteaz gain, hala nola ura lortzeko lautadetan zulaketak egitea; Oscar Vera Barros eta Mario De la Fuente legelariei ere eskatu zitzaien probintziako prozesu-kodeak eta kode zibila idazteko, hurrenez hurren, eta olibondo-haztegi bat sortu zen. Oso zaharra zenez, 1950ean lizentziapean egon behar izan zuen, baina beranduago errekuperatu zen.

Gobernadore kargua utzi eta hilabete gutxira hil zen, 1952an. Enrique Zuleta Alvarez historialariaren aita eta Enrique Zuleta Puceiro inkestagilearen aitona izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbie in the Nutcracker

***Barbie in the Nutcracker*** marrazki bizidunetako estatubatuar-kanadar filma da, Mainframe Entertainmentek and Mattel Entertainmentek ekoitzia eta Artisan Home Entertainmentek banatua. Ernst Theodor Amadeus Hoffmannen *Intxaur-hauskailua eta saguen erregea* ipuinean oinarrituta dago eta Piotr Ilitx Txaikovskiren *Intxaur-hauskailua* balleteko musika erabiltzen du. Ordenagailuz animatutako lehen filma da *Barbie* seriean. 2001eko azaroaren 22an estreinatu zen, eta 2001eko haurrentzako bigarren film arrakastatsuena izan zen Ameriketako Estatu Batuetan.

## Argumentua 
Istorio osoa Barbiek Kelly ahizpari kontatzen dio, balleta ikasteko arazoak dituenean.

Clara Drosselmeyer aitonarekin eta Tommy neba txikiarekin bizi da. Gabon gauean, izeba Elizabeth etortzen zaie abisurik gabe eta ilobentzako opariak ekartzen ditu. Clarak intxaur-hauskailu bat jasotzen du eta Elizabethek esaten dio printze baten bihotza duela. Tommy intxaur-hauskailua berarekin jolastera eramaten saiatzen da, Clarak ez dio uzten, eta borrokan besoa hausten diote.

Clarak Intxaur-hauskailua konpontzea lortzen du eta Gabonetako zuhaitzaren ondoan lo hartzen du, baina gauerdian sagu batek egiten ari den zaratagatik esnatzen da eta Intxaur-hauskailua Saguen Erregearen aurka borrokan ikusten du. Intxaur-hauskailuak Clarari kontatzen dio sorginduta dagoela eta Sugarplum printzesa aurkitzen saiatzen dela sorginkeria hausteko. Beraz, printzesaren bila hasten dute bidaia...

## Pertsonaiak eta ahots-aktoreak 
* Kelly Sheridan: Barbie / Clara
* Kirby Morrow: Intxaur-hauskailua / Eric printzea
* Tim Curry: Saguen Erregea
* Peter Kelamis: Pimm saguzarra
* Christopher Gaze: Mint maiorra
* Ian James Corlett: Candy kapitaina
* Chantal Strand: Kelly
* Kathleen Barr: izeba Elizabeth Drosselmeyer / hontza
* French Tickner: aitona Drosselmayer
* Alex Doduk: Tommy
* Britt McKillip: mendazko neska
* Danny McKinnon: jengibre-opilezko mutila
* Shona Gailbraith: maitagarriak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco de Aparicio

**Francisco de Aparicio** (Buenos Aires, 1892ko otsailaren 6a - José C. Paz, 1951ko ekainaren 22a) arkeologo argentinarra izan zen, eta XX. mendearen lehen erdiko elkarte zientifikoetan eta Argentinako bizitza akademikoan jardun zuen.

## Biografia 
Gaztea zelarik, Zuzenbide eta Gizarte Zientzien Fakultatean sartu zen, eta gero Filosofia eta Letren Fakultatean, biak Buenos Airesko Unibertsitatekoak. Gaztetatik administrazio publikoan lan egin zuen, eta haren lanekin unibertsitateko ikasketak ordaintzea lortu zuen. 1916an, Unibertsitateko Ikasleen Ateneoko kide izan zen, eta *Ideas* aldizkarian ere parte hartu zuen, lehenik erredaktore gisa eta gero zuzendari gisa, non 1918an Kordoban hasitako Unibertsitate Erreforma defendatu zuen. Amerikar arkeologian espezializatu zen gero.

Ikasketa Historikoen eta Amerikar Arkeologiaren Hastapeneko irakasle izan zen Litoraleko Unibertsitate Nazionaleko Hezkuntza Zientzien Fakultatean. 1927an, Buenos Airesko Unibertsitatean hasi zuen bere irakasle-ibilbidea, Filosofia eta Letren Fakultateko Museo Etnografikoko Arkeologia Saileko ohorezko adskripto izendatu zutenean. Hurrengo urtean, Arkeologiako ordezko irakasle izendatu zuten, eta 1931n Amerikako Arkeologia katedra eskuratu zuen. Era berean, 1930ean Museo Etnografikoko Bitarteko Zuzendari izendatu zuten, eta 1938an Museo Etnografikoko Zuzendari, Felix Outes ordezkatuz, 1946ra arte. Aldi horretan, lanean aritu zen fakultateetako Zuzendaritza Kontseiluko kide ere izan zen. Aldi berean, 1933 eta 1946 urteen artean Buenos Aireseko Kolegio Nazionalean irakasle aritu zen.

Elkarte zientifiko askotako kide ere izan zen, hala nola Arte Ederren Akademia Nazionalekoa eta Zientzien Akademia Nazionalekoa. Era berean, GÆA Geografia Ikasketen Elkarte Argentinarraren, Antropologia Elkarte Argentinarraren –hainbat alditan presidente izan zen- eta Amerikanisten Elkartearen bazkide fundatzailea ere izan zen. Atzerriko elkarte eta erakunde zientifiko askotako kide ere izan zen, hala nola Parisko Societé des Americanistes elkartekoa.

Ikerketa eta ikasketa bidaia ugari egin zituen herrialde osoan zehar. Iparraldean, adibidez, Tolombonen indusketak hasi zituen. Patagonian, Santa Cruz iparraldeko barnealde eta kostalde zabal batean ibili zen, eta Piedra Museoaren lehen deskribapena eta argazkiak eskaini zituen, gerora Amerikako populaketaren eztabaidetarako garrantzi handia izan zuena.  

Bere bizitzako azken urteetan, bidaiak egin zituen, eta ikastaro espezializatuak eman zituen inguruko hainbat herrialdetan, hala nola Perun, Brasilen eta Txilen. Bere ibilbide profesionalean era askotako argitalpen ugari egin zituen, horien artean, adibidez, 1931ko ekoizpen zientifikoaren hirugarren saria lortu zuen *La vivienda natural en la región serrana de Córdoba* bere lanean. 
1951ko ekainaren 22an hil zen, José C. Pazen (Buenos Aires probintzia) zuen landetxe partikularrean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eunice de Souza

**Eunice de Souza** (Pune, 1940ko abuztuaren 1a – Mumbai, 2017ko uztailaren 29a) indiar poeta, literatura kritikaria eta eleberrigilea izan zen. 

## Bizitza 
Punen jaio eta hazi zen 1940ko abuztuaren 1ean, Goako familia katoliko batean. Hiru urte zituela hil zitzaion aita. Ingeles literatura ikasi zuen eta master bat egin zuen Marquette Unibertsitatean Wisconsinen, eta doktoretza bat Mumbaiko Unibertsitatean.

Bere lehen poema-bildumak, Fixek (1979), ingelesez idatzitako Indiako poesiako ahots garrantzitsuenen artean kokatu zen. Haren poemek feminitateak dakarren galera, alienazioa eta isolamendua esploratzen dituzte.

*Ithaka* antzerki jaialdi ezagunean parte hartu zuen, Xavier’s Collegek antolatua.

The *Oxford India Anthology of Twelve Modern Indian Poets* (1992) liburuan sartu zen emakume bakarra izan zen. *Oxford University Pressek* argitaratutako *Nine Indian Woman Poets* antologia argitaratu zuen, eta Indiako emakumeek historian zehar idatzitako olerkiei buruz zuen ikuspegia ere argitaratu zituen.

Bere lehen eleberria, *Dangerlok*, 2001ean argitaratu zen. Haurrentzako lau liburu ere idatzi zituen. Poesiaz eta fikzioaz gain, antologia ugari argitaratu zituen Souzak, eta *Mumbai Mirror* taldearentzat zutabe bat idatzi zuen astero. *Anthology of Contemporary Indian Poetry* liburuan ere ageri da haren poesia.

Mumbain hil zen, 2017ko uztailaren 29an, 76 urte zituela.

## Lanak 
**Poesia**

* *Fix* (1979)
* *Women in Dutch Painting* (1988)
* *Ways of Belonging* (1990)
* *Selected and New Poems* (1994)
* *A Necklace Of Skulls* (2009)
* *Learn from the Almond Leaf* (Poetrywala, 2016)

**Eleberriak**

* *Dangerlok* (Penguin, 2001) 
* *Dev & Simran: una novela* (Penguin, 2003).

**Elkarrizketak**

* *Conversaciones con poetas indios* (OUP, 2001);

**Antologiak**

* *Nine Indian Women Poets: An Anthology* (OUP, 2001); 
* *101 Folktales From India* (2004)
* *Purdah: An Anthology* (OUP, 2004); 
* ''Women's Voices: Selections from Nineteenth and Early Twentieth Century Indian Writing in English*. (Co-edited with Lindsay Pereira, OUP, 2004); .
* *Early Indian Poetry in English: An Anthology 1829-1947* (OUP, 2005); .
* *The Satthianadhan Family Album* (Sahitya Akademi, 2005).
* *These My Words: The Penguin Book of Indian Poetry'' (co-edited with Melanie Silgardo, Penguin 2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Indian English literature: Eunice de Souza - Critical Biography

* Mumbai Mirror-en asteroko zutabea
* Poemak (ingelesez) eta iruzkinak (portugesez)
* A Critical Biography by Saradindu Bhattacharya
Ironia sudby, ili S liogkim parom!

***Ironia sudby, ili S liogkim parom!*** () Eldar Riazanovek zuzendutako telefilm sobietarra da, bi atal dituena. 1976ko urtarrilaren 1ean estreinatu zen. 1977an SESBeko Estatu Saria jaso zuen. 1994az geroztik, filma abenduaren 31n telebistan ematea ohitura bihurtu da Errusian.

## Argumentua 
Urteroko ohiturari jarraituz, lagun talde bat Moskuko bainuetxe publiko batean biltzen da Gabonzaharra ospatzeko. Denak mozkortzen direnean, Zhenia Lukaxin pertsonaia nagusiaren hurrengo ezkontzaz txantxa egiten dute. Bainuaren ostean, lagunetako batek, Pavlik izenekoak, hegaldia hartu behar du Leningradera joateko, baina taldea aireportura iristen denerako, Zhenia eta Pavlik konorterik gabe daude gehiegi edateagatik. Gainerako lagunek ez dute gogoratzen nork bidaiatu behar duen, eta Zhenia Leningradera abiatzen da Pavliken ordez.

Zheniak lo egiten du hegaldi osoan, eta eserlekukideak hegazkinetik ateratzen laguntzen dio. Leningradeko aireportuan esnatzen da, oraindik Moskun dagoela sinetsita. Taxi batean sartzen da eta, oraindik nahiko mozkortuta, bere Moskuko helbidea gidariari ematen dio. Moskun bizi den etxe berdinaren aurrean jaisten da taxitik. Harrigarria bada ere, Zheniaren giltza ere egokia da, eta apartamentuan ia altzari guztiak Moskuko apartamentuan bezalakoak dira.

Bitartean, apartamentuan bizi den Nadia Xeveliova etxera iristen da eta Zhenia lotan aurkitzen du bere ohean. Hori gutxi balitz, Nadiaren bikotekidea, Ippolit, abisatu gabe agertzen da. Haserretu egiten da, Zheniaren eta Nadiaren azalpenei sinesteari uko egiten dio eta kalera ateratzen da. Zheniak Moskura itzultzeko gogoa du, baina zirkunstantziek behin eta berriz Nadiarengana itzultzera behartzen dute. Hurrengo goizera arte ez dago Moskurako hegaldirik. Gainera, Zhenia behin eta berriz saiatzen da Moskura deitzen eta Galia emaztegaiari gertatutakoa azaltzen. Azkenik, Galiarekin harremanetan jartzea lortzen du, baina hura ere haserretu egiten da eta ez du Zheniarekin hitz egin nahi. Hori dela eta, Zhenia eta Nadia gabonzahar-gaua elkarrekin pasatzera behartuta daude eta bata besteaz maitemintzen dira. Goizean, gertatu zaien guztia ilusio bat izan dela sentitzen dute eta banantzeko erabaki zaila hartzen dute. Zhenia Moskura itzultzen da. Bitartean, Nadiak dena birplanteatzen du eta Moskurako hegazkin bat hartzen Zhenia aurkitzeko.

## Aktoreak 
## Musika 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Capitães da Areia

***Capitães da Areia*** Jorge Amado idazle brasildarraren eleberria da, 1937an idatzia. Liburuak adingabe abandonatu baten bizitza erretratatzen du, Salvador da Bahia hiriko kaleetan hazten dena, biltegi batean biziz eta bizirauteko lapurtuz. Eleberria *Romance de 30* mugimenduaren parte da. Mugimendu honek aurreko hamarkadako modernismoarekin apurtu zuen, esperimentazio literariotik arazo sozial eta erlijiosoekiko konpromisora igaroz.
Laura Azcurra

**Laura Azcurra** (Buenos Aires, 1981eko otsailaren 19a) aktore, flamenko dantzari eta aurkezle argentinarra da. Drama eta komedia ugari antzeztu ditu, eta zineman, antzerkian eta telebistan lan egiten du.

## Bizitza pertsonala 
Marco izeneko semea du, 2006an jaioa.

## Karrera 
Hamar urterekin hasi zen bere prestakuntza, eta bere bokazio artistikoaren berri eman zuen, antzerkiaren eta arte eszenikoaren adar desberdinetan sartu baitzen. Emanaldia, antzerki klasikoa, inprobisazioa eta aktore entrenamendua, clowna, maskara neutroa eta artearen komedia ikasi zituen. Antzerkia ikasi zuen Falconi, Lira eta Gallardourekin; eta eskola ikasketak Pizzurno eta Normal 10 eskoletan egin zituen.

Haurtzaroa espektakuluaren munduari lotutako familiarrez inguratuta bizi izan zuen, eta, hori dela eta, Laurak emanaldia ikasi zuen. Aita antzerki zuzendaria zen, ama makillatzailea eta ahizpa nagusia dantzaria.

Laurak ibilbide luzea egin du telebistan zein antzerkian, nahiz eta bere lehen pausoak 14 urterekin eman dituen zineman, Eliseo Subielaren zuzendaritzapean, Despabílate amor filmean. Parte hartu zuen telebistako saio arrakastatsu batzuk: *RRDT*, Campeones de la vida, Verdad efecto, Son amores, Soy gitano, Floricienta eta Mujeres asesinas. Antzerkian egindako ibilbideari esker, bere antzerki-esperientziarik baliotsuenetako batzuetan aurrera egin zuen, hala nola Leonor Mansok eta Mario Pasik-ek zuzendutako Marta Betoldiren Contracciones antzezlana bi hilabetez Madrilen antzeztu izana, 2001. urtean Teatro por la Identidad zikloaren barruan.

Aktore, inprobisatzaile eta dantzari gisa duen sormen gaitasun "zabalak" etengabeko mugimenduan mantentzen du, kantu eta capoeiratik flamenko eta dramaturgiara arteko diziplina berriak aurkituz eta ikertuz. Hamar urte daramatza flamenkoa dantzatzen eta ikasten, maisuekin Argentinan, eta Madrilgo Amor de Dios eskolan. Diziplina hori menderatzen zuela frogatu zuen Floricienta telenobelan parte hartzean, non ijito baten rola jokatzen zuen.

## Kanpo estekak 
* Web orria
* Twitter
Rhasidat Adeleke

**Rhasidat Adeleke** (Dublin, 2002ko abuztuaren 29a) Irlandako atleta esprinter bat da. 400 metrotako distantzian espezializaturik dago eta Irlandako errekorrak hautsi izan ditu. 

## Biografia 
Dublingo Tallaght auzoan jaio zen. Gurasoak joruba etniakoak dira, Nigeria mendebaldeko Oyo estatukoak. Rhasidat Adekele Tallaght Athletic Club-eko kidea da oraindik ere.

14 urte zituela Irlandako eskolartekoan sprinta irabazi zuen eta hilabete beranduago Europako Gazteen Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen 200 metrotako finalean. 2018an 18 urtez azpiko Europako txapelketan txapelduna izan zen eta bigarrena 20 urtez azpiko munduko txapelketan, 4x100m proban.

2021ean Europako 20 urtez azpiko txapelketan urrezko bi domina eskuratu zituen 100 eta 200 metrotan. Urte horretan Texasko Unibertsitatean ikasketak egitera joan zen eta Estatu Batuetako Unibertsitate mailako lehiaketatan emaitza bikainak izan zituen, urterik onena 2023 izan zuen. Unibertsitate mailan jarraitzeko aukerari uko egin eta profesional bihurtu zen.

2024an Bahametan errelebo txapelketak egin ziren, eta Irlandako 4x400m taldeak brontzea lortu zuenez Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen. Ekainean jokatu ziren Europako txapelketatan urrezko domina bat eta zilarrezko bi jaso zituen. Parisko Olinpiar Jokoetan dominak lortzear izan zen, 400 metrotan eta 4x400 metrotan laugarren postuan gelditu baitzen.

## Nazioarteko emaitzak 
260px|thumb|Irlandako 4x400m errelebo talde mistoa, 2024an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak