open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carrión

**Carrión** izan daiteke:

## Toponimoak 
* **Carrión**, Espainiako ibaia;
* **Carrión de los Condes**, Palentziako probintziako udalerria;
* **Carrión de Calatrava**, Ciudad Realgo probintziako udalerria;
* **Carrión de los Céspedes**, Sevillako probintziako udalerria;

## Biografiak 
* **Benjamín Carrión**, ekuadortar idazlea.
* **Daniel Alcides Carrión**, perutar zientzialaria.
* **Sem Tob Carrióngoa**, espainiar poeta moralista.
Briviescako geltokia

**Briviesca** Espainiako Burgosko probintziako tren geltoki bat da,  udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Zerbitzuak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Argantzongo geralekua

**Argantzon** Euskal Herriko Arabako tren eta autobus geraleku bat da, Argantzon udalerrian kokatuta dagoena.

Geralekua 1862ko urtarrilaren 26an ireki zen.

## Egoera 
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 472,680 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokia 1862ko urtarrilaren 26an inauguratu zen Miranda Ebro - Gasteiz tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.

2008. urtean, Miranda Ebroko iparraldeko tarteak Bloke Automatiko Banalizatua (BAB) inauguratu zuen, CTC eta guzti, Miranda Ebro eta Altsasu arteko tartean dagoen eskuzko Bloke Elektrikoa (BEM) ordezkatuz. Horren ondorioz, *Argantzon* edo Langraiz bezalako geltoki askok zirkulazio-langileak izateari utzi diote.

## Geralekua 
Geralekua, alboko bi nasetako bakoitzean dauden bi babesleku txikik baino ez dute osatzen. Bi trenbidek geltokia zeharkatzen dute. Nasa-aldaketak maila berean egiten dira.

## Zerbitzuak 
### Tren 
### Hiriarteko autobus 
## Etorkizuna 
ArabaTran proiektuaren barruan, Euskotrenek Miranda Ebro - Altsasu lineako geltokietako bat izango litzateke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak 
* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
Ellen Glasgow

**Ellen Glasgow** (Richmond, Virginia, 1873ko apirilaren 22a – *ib.*, 1945eko azaroaren 21a) estatubatuar idazlea izan zen. Hogei liburu argitaratu zituen, horietatik bost best-sellerrak. Bere garaiko Hegoaldeko mundu aldakorra iruditako zituen. 1942an *In This Our Life* bere eleberriak Pulitzer Saria jaso zuen.

## Eleberriak 
* *The Descendant* (1897)
* *Phases of an Inferior Planet* (1898)
* *The Voice of the People* (1900)
* *The Battle-Ground* (1902)
* *The Deliverance* (1904)
* *The Wheel of Life* (1906)
* *The Ancient Law* (1908)
* *The Romance of a Plain Man* (1909)
* *The Miller of Old Church* (1911)
* *Virginia* (1913)
* *Life and Gabriella* (1916)
* *The Builders* (1919)
* *The Past* (1920)
* *One Man In His Time* (1922)
* *Barren Ground* (1925)
* *The Romantic Comedians* (1926)
* *They Stooped to Folly* (1929)
* *The Sheltered Life* (1932)
* *Vein of Iron* (1935)
* *In This Our Life* (1941)

## Kanpo estekak
Crida Nacional per la República

**Crida Nacional per la República** (euskaraz: *Errepublikaren Aldeko Dei Nazionala*) Kataluniako zeharkako mugimendu eta partidu politiko independentista da, 2018ko uztailaren 16an Carles Puigdemont, Jordi Sànchez eta Quim Torra buruzagiek Bartzelonako Ateneoan jendaurrean aurkeztu zutena.

## Historia 
2018ko uztailaren 16an aurkeztu zen Bartzelonako Ateneoan Kataluniako alderdi politiko independentisten arteko loturak sendotzeko asmoz. Hala ere, mugimenduaren buruzagi sustatzaileek ordea, ez zuten aurkezpenera joaterik izan. Carles Puigdemont, erbesteratua, bideokonferentziaz aritu zen. Jordi Sànchez, preso, eskutitzez zuzendu zitzaien bertaratutakoei. Azkenik, aurkezpenera joatekoa zen Quim Torra Kataluniako presidenteak bideo mezua bidali behar izan zuen, Hanburgotik Bartzelonara garaiz ezin itzulirik, Bartzelonara eraman behar zuen hegaldia eguraldi txarragatik bertan behera geratu baitzitzaion.

2019ko urtarrilean iragarri zen Barne Arazoetako Ministerioaren partidu politikoen erregistroan inskripzioa burutu zuela mugimenduak. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Assemblea Nacional Catalana
* Kataluniako Europar Alderdi Demokrata
* Kataluniako prozesu independentista

## Kanpo estekak
Leonardo Padura

**Leonardo Padura Fuentes** (Habana, Kuba; 1955eko urriaren 9a) Kubako idazle eta kazetaria da.

## Biografia 
Latinoamerikako literatura ikasi zuen Habanako Unibertsitatean. 1983an idatzi zuen bere lehen eleberria, *Fiebre de Caballos*.

Nobela beltzaren ordezkaria da eta Mario Conde bere detektibea oso ezaguna egin da.

Hainbat sari irabazi ditu eta hainbat gidoi idatzi ditu zinemarako.

## Eleberriak 
* *Fiebre de caballos*, Letras Cubanas, Habana, 1988; Verbum, Madrid, 2013.
* *Pasado perfecto*, EDUG, Dirección de Publicaciones, Universidad de Guadalajara, 1991. (Mario Conde #1)
* *Vientos de cuaresma*, Ediciones Unión, Habana, 1994. (Mario Conde #2)
* *Máscaras*, Unión de Escritores y Artistas de Cuba; Tusquets, 1997. (Mario Conde #3)
* *Paisaje de otoño*, Tusquets, 1998. (Mario Conde #4)
* *Adiós Hemingway*, Ediciones Unión, Habana, 2001. (Mario Conde #5)
* *La novela de mi vida*, Ediciones Unión, Habana, 2002.
* *La neblina del ayer*, Ediciones Unión, Habana, 2005. (Mario Conde #6)
* *El hombre que amaba a los perros*, Tusquets, 2009.
* *La cola de la serpiente*, bertsio zuzendua; Tusquets, 2011. (Mario Conde #7)
* *Herejes*, Tusquets, 2013. (Mario Conde #8)
* *La transparencia del tiempo*, Tusquets, 2018. (Mario Conde #9)
* *Como polvo en el viento*, Tusquets, 2020
Wildstyle (graffiti)

**Wildstyle** edo **estilo basatia** graffiti mota nahasi eta konplexua da. Hori dela eta, irakurtzeko edo ulertzeko zaila gerta daiteke, batez ere estiloa ezagutzen ez duen jendearentzat. Graffiti hauek izkiak eta forma desberdinak erabiltzen ditu: geziak, puntak eta beste elementu dekoratiboak. Graffiti egileen artean Wild Styleko graffiti propioak sortzea benetako erronkak da. Sarritan 3D elementuak erabiltzen dituzte lanei sakontasuna emateko. Wildstyleko lanak "Burners"(erregailuak) bezala ezagutzen dira, sua bezalako beroak. Estilo hau mezuak zabaltzeko ez da erabiltzen, artista baten trebetasuna erakusteko baizik.

## Wildstyleren aintzindariak 
Wildstyleren aintzindariak Tracy 168 eta Stay High 149 dira. "Wildstyle" terminoa Bronx-eko Tracy 168-k osatutako Wild Style grafitien taldeak ezagutzera eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Subway Art online
* :Graffiti glossary
* :FatCap, Worldwide graffiti blog
* :Art of graffiti - Wildstyle section
* :Mtn-world webgunea.
* :Tutoriala wildstyleko graffitiak hobetzeko.

## Ikus, gainera 
* *Wild Style* (graffitiei buruzko filma)
* Graffiti
Aiztogile kalea (Gasteiz)

Gasteizko **Aiztogile kalea** Alde Zaharrean dago. Herri hizkeran *Kutxi* kalea moduan ezaguna da.

## Kokapena 
Errege Atea kalean hasten da eta Txikita kalean amaitzen da, Santa Maria kantoiarekin bat egiten duen tokian. San Frantzisko Xabierkoaren, Santa Ana eta San Markos kantoiak zeharkatzen ditu.
## Luzera 
425 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 103 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 98raino.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera kalearen izena aspaldikoa da, 1254 eta 1256 urteen artekoa.

## Kale honetan jaiotako pertsonai ezagunak 
* Mateo Moraza

## Azpiegiturak 
Kale honetatik igarotzen da Alde Zaharraren goiko aldera igotzeko Ekialdeko arrakala automatikoa, San Frantzisko Xabierkoaren kantoian.

Taberna eta jatetxe asko daude (39 jatetxe eta taberna guztira 2018ko uztailean) kale honetan. Jende asko biltzen da egunean zein gauean zehar poteatzeko, bazkaltzeko eta afaltzeko.

### Eraikinak 
* Sokaren etxea
* Bibat museoa (Bendaña Jauregia)

### Trafikoa 
Oinezkoentzako kalea den arren ibilgailu ugari ibiltzen da, gehienbat banaketa kamioiak.

## Bitxikeriak 
Kale hau aipatzen da Potato taldearen La gente rula abestian.

## Iruditegia 
thumb|alt=|ezkerrera|Kalearen azken zatia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sindo Garay

**Antonio Gumersindo Garay García**, **Sindo Garay** bezala ezaguna, (Santiago de Cuba, 1867ko apirilaren 12a - Habana, 1968ko uztailaren 17a) musikari kubatar ospetsua izan zen. Autodidakta izanik, troba tradizionalaren barruan ospe handia lortu zuen.

## Biografia 
Musika berez ikasi zuen Sindo Garayk. Haurtzaroan, Kubako independentziaren aldeko José Maceo koronelaren bitartekari moduan ibili zen. Garai horretan ere José Martí ezagutu zuen; bigarren honi *Semblanza de Martí* konposizioa eskaini zion. Sarritan bere kantak oinarri ideologiko eta politiko sakona dute. Zirko munduan ere aritu zen. Petronila Reyesekin ezkonduta, bost seme-alaba izan zituen. Kubako Iraultzandoren omenaldi asko ezagutu zuen. 1968an hil zen, 101 urte zituelarik.

## Obra 
600 kanata baino gehiago sortu zuen. Kanta horietan kubatareen izaera oso ondo islatzen da. Kubako paisaiak, emakumeak, maitasuna dira bere lanen gaiak. Bere lanen artean hauek azpimarra ditzakegu: *Amargas verdades*, *Mujer bayamesa*, *Guarina*, *La tarde*, *Perla*, *Retorna* y *Tormento fiero* . Agian bere kantu ezagunetarikoa *Ojos negros que fascinan* izan daiteke, nahiz eta urtetan Errusiako egile ezezagunaren lana bezala aurketua izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Sindo Garayren kanta batzuk.
Harategi kantoia (Gasteiz)

**Harategi kantoia** Gasteizko Alde Zaharrareko kantoi bat da.

## Kokapena 
Alde Zaharraren mendebaldeko mendi-magalean dago. Jesusen Zerbitzarien kalean hasten da eta Frai Zacarias Martinez kaleraino iristen da, Errementari, Zapatari eta Hedegile kaleak zeharkatu eta gero.

## Luzera 
127 metroko luzera du eta desnibela 24 metrokoa da. Ez dauka ataririk.
## Trafikoa 
Beheko zatiak soilik oinezkoentzat dira; goikoa, Hedegile kaletik Frai Zacarias Martinez kalera doana, trafikorako irekita dago.

## Horma-irudiak 
Kantoi honetan daude *Eskuz esku* horma irudiak, 2010. urtean egin ziren.

Irudi:IMVG Eskuz Esku.jpg|Eskuz Esku.
Irudi:IMVG Eskuz Esku (Mosaico).jpg|Eskuz Esku (Mosaikoa).
Irudi:Vitoria - Graffiti & Murals 0376.JPG|Eskuz Esku.

## Ondasun nabarmenak 
* Gasteizko harresia
* Errementari kalea, 88

## Kanpo estekak
Entzelado (mitologia)

**Entzelado** (, *Enkelados*; ) greziar mitologian, Erraldoietako bat zen, Uranoren semea: Kronosek zikiratu zuenean atera zitzaion odoletik sortu zen. Beste bertsio batek Gaiatik jaio zela dio, azken honek berak bakarrik sortua edo Tartarorekin, jainkoen kontrako haserrealdi batean, sortu zuela.

Entzeladok Olinpiar jainkoen aurkako gerra Zeusen tximistengatik galdu zuenez, Atenak Etna mendian lurperatu zuen. Bestalde, Pausaniasen arabera, Ateneak zapaldu egin zuen Siziliako uhartea bera gainera jaurti zuenean. Etna sumendiko sugarrak Entzeladoren arnasketa zirela suposatzen zen, eta honen erupzioak sumendiaren barnean zegoen erraldoiaren alde zauritua igurzten zenean gertatzen zirela uste zen, hala esaten baitzuen Luzilo poeta ezagunak.

Batzuen iritziz, Entzelado eta Tifon izaki berdinaren bi izen ezberdin dira.

## Izen berdineko beste pertsonaiak 
* Egipto eta Argifiaren seme bat, bere ezkontze egunaren gauean, bere emazte Amimona danaideak erail zuen.

## Ikus, gainera 
* Greziar mitologia
* Tartaro, Gaia, Urano
* Tifon
* Olinpiar jainkoak

## Kanpo estekak
Koro Benito

**Koro Benito García** (Lumbrales, Salamanca, 1965eko martxoaren 5a) ekintzailea, idazlea, poeta eta kalibratzaile energetiko kalifikatua da. Euskaraz ere errezitatzen du. Iñigo Aranbarrik euskaratzen dizkio poemak. 

## Biografia 
Koro Benito Salamancako Lumbrales herrian jaio zen. Haurra zela Eibarrera etorri zen Benito-García familia eta han igaro zituen Korok haurtzaroa eta nerabezaroa. Zenbait urtez Durangon bizi ondoren, Garain bizi da gaur egun. Natur zalea eta estetika defendatzailea da.  

Autodidakta da, eta hainbat mintegi eta ikastaro egin ditu. Nabarmentzekoak dira: Bioemozioa, Poesia-deklamazioa, Terapia narratiboa, Bioenergia Unibertsala, I. eta II. mailak, Aingeru Guardianekin konektatzen, Energia-kalibraketa, 5 elementuekiko harmonizazioa. Salamancan, Eibarren, Durangon, Bilbon, Granadan eta Madrilen.

2018an bigarren liburua argitaratu zuen *Vagabunda*. Garain aurkeztu zuen Bizkaiko Foru Aldundiak Gerediaga Elkartearekin batera antolatutako Europako Ondarearen jardunaldietan "Ondarea, emakumeen emaria" izenburupean. Garaikoaren ondoren, hainbat aurkezpen egin zituen Durango, Eibar, Madril, Bilbo, Bartzelona zein Lumbrales jaioterrian.

2023an *Palabras de vida* argitaratu zuen. 

## Lanak 
* *¿Seré arcoíris algún día?* (2016), 5. edizioa.
* *Vagabunda* (Forjadores de sueños, 2018), 3.edizioa.
[thumb|200px|[Koro Benito *Hitzez eta ahotsez* ekitaldian, Durango 2019.05.10]]
### Bestelakoak 
* 2016an "Voces del Extremo" izeneko urteroko poesia ekitaldian parte hartu zuen.
* 2017 eta 2018an Gasteizko Festival Internacional de poesía, Poetas en mayo ekitaldian hartu zuen parte.
* 2017, 2018 eta 2019an Madrilgo Festival de autores independientes Literania-n.
* 2017, 2018 eta 2019an Durangoko Plateruena antzokian berak sortutako poemak irakurri zituen Hitzez eta Ahotsez jendaurreko irakurraldian, euskaraz.
* 2018an Poema musikatu saioan parte hartu zuen Durangoko Andragunean.
* 202ko martxoaren 21ean Iurretako Ibarretxe Kultur etxean, Poesiaren egunaren inguruan *Poesia eta musika* saioa Koro Benito eta Veronica de Cos.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa, Koro Benitorekin Dotb 2023

* Elkarrizketa, Koro Benito: *Las palabras crean tu realidad* 

* Koro Benito. Facebook
* Koro Benito. Instagram 
* KoroBenito. Twitter
* Koro Benito. "Arco iris" poemak
* Koro Benito. Durango Telebistan. DOTB
Dafne (satelitea)

**Dafne** (lehen **S/2005 S 1**) Saturnoren satelite natural bat da. Bere aurkikuntza Carolyn Porcok eman zuen aditzera, 2005eko maiatzaren 6an. Cassini zundak urte horretako maiatzaren 1ean Saturnoren A eraztunaren kanpo-mugan 16 minututan zehar egin zituen 6 argazkiri esker gauzatu zuen aurkikuntza. Kalitate handiko argazki (3,54 km/pixel) horietan 7 km-ko disko bat ikus daiteke. Satelitea behatu aurretik bere existentzia susmatzen zen, Keeler banaketaren kanpo-mugan behatu ziren grabitate uhinengatik.

Dafnek 6 eta 8 kilometro arteko diametroa du, gutxi gorabehera. Keeler banaketaren (planetaren A eraztunaren barnean dagoen hutsune bat da) barnean orbitatzen du Saturno, bataz bestean 136 505 km-ko distantzian eta 0,594 eguneko orbita-periodoarekin (0,59537 ardatzerdi handia zehatza bada). Bere eszentrikotasuna, hasiera batean zehaztea ezinezkoa izan zena, zerotik oso hurbil dago, bere makurduraren antzera. Bere albedoa, hau ere gutxi gorabeherakoa, %50ekoa da.

Pan satelitearen antzera, artzain-satelite bat dugu Dafne, honek ordea, Encke banaketan orbitatzen du.

## Ikus, gainera 
* Saturnoren sateliteak
* Saturno
* Saturnoren eraztunak
* Eguzki-sistema

## Kanpo estekak
Amalia Holst

**Amalia Holst** (*bataio izenez* **Amalia von Justi**; 1758ko otsailaren 10a -1829ko urtarrilaren 6a) idazle eta intelektual aleman eta feminista izan zen. Bere garaiko pedagogia sistemak aztertu eta kritikatu zituen, eta desafio egin zien Ilustrazio edo Argien Garaiko hainbat idazleri, besteak beste, Jean-Jacques Rousseauri. Garai hartan ez ziren asko pentsamolde honetako emakumezko asko, eta parekide bat aipatzearren, Mary Wollstonecraft ingelesarekin alderatu daiteke Holst.

Bere bizialdian Holst ez zen bereziki ospetsua izan, baina bere pentsamendua zabaldu eta berrezagutu egin da bere lanak 1970eko hamarkadan berrargitaratu zirenez geroztik.

## Pentsamendua 
Amalia Holsten pentsamendu ildoa batik bat emakumezkoen hezkuntzaren inguruan garatu zen. Hauek dira bere pentsakeraren puntu batzuk:

* Emakumezkoek askatasun osoa izan behar dute edozein gai ikasteko, ikertzeko.
* Emakumezkoentzako liburu edo ikasketa-iturri bereziak egin beharrean, jatorrizko iturrietatik ikasteko eskubidea izan behar dute. Ohikoak ziren garai hartan hezkuntzarako material *femenino* berezituak. "Emakumezkoak haurrak bagina bezala tratatzen gaituzte horrekin (...) azaleko ezagutza besterik ez dago iturri horietan".
* Adimen handiko emakumezkoek unibertsitateko hezkuntza formalera sarbidea behar dute.
* Emakumea askatu beharra dago seme-alabak izateko presiotik. Adibide gisa aipatu zituen Kant eta Leibniz filosofoak, biak zelibe izatea aukeratu zutelako. Horrela "lan hilezkorrak sortu zituzten, adimena aske izanik, mundua aberastu dute". Holsten iritziz, askatasun bera behar lukete emakumezkoek sormen intelektualera dedikatzeko.
* Emakumezkoak gai dira pentsamenduaren alor aurreratuenak ulertzeko. "Ez dago frogarik esateko emakumezkoaren adimena ez dela gauza zientzia garaienak atzitzeko".

## Erreferentziak
Haumearen sateliteak

frameless|right
frameless|right|border

Haumeak, gaur arte, bi satelite dituela egiaztatu da. Lehenengoa 2005eko urtarrilaren 26an aurkitu zen Keck teleskopioari esker eta bigarrena, 2005eko ekainaren 30ean aurkitu zen. Hasiera batean behin-behineko izendapen desberdinak jaso zituzten arren, gaur egun lehenengo aipatu dugun satelitea **(136108) Haumea I Hiʻiaka** izenarekin ezagutzen da eta bigarrena, **(136108) Haumea II Namaka** izenarekin.

## Hiʻiaka 
frameless|right
**Hiʻiaka**, **Haumea I** izenarekin ere ezaguna, Haumea planeta nanoaren sateliterik urrunena eta handiena da. Bere izena Hula dantzarien, medikuntzaren, sorginkeriaren eta kantuaren jainko hawaiiarretik dator.

Hasiera batean **S/2005 2003 EL61 1** behin-behineko izena jaso zuen. Lehen aipatu dugun bezala, Hiʻiaka 2005eko urtarrilaren 26an aurkitu zen, Michael E. Brown astronomialariari esker.

Satelite txiki honek Haumearen distiraren %5,9a baino ez du eta planeta nanoaren masaren %0,5 edo %1 inguru. Bere albedoa biratzen duen argizagiaren antzekoa bada, 310 kilometro inguruko diametroa izango du. Bere itxurazko magnitudea 20,6-koa da, gutxi gorabehera. Haumearen inguruan mantentzen du bere orbita, 45 500 km ingurura, 41,12 egun behar ditu itzuli oso bat emateko.

## Namaka 
**Namaka**, **Haumea II** izenarekin ere ezaguna, Haumea planeta nanoaren sateliterik txikiena eta planetatik gertuen dagoena da. Hasiera batean **S/2005 2003 EL61 2** behin-behineko izena jaso zuen. Bere izena ere Hawaiiar mitologiatik dator, Haumea jainkoaren alaba hau olatuen jainkoa zen.

2005eko ekainaren 30ean aurkitu zen arren, Namakaren aurkikuntza ez zen publikoki aipatu urte horretako azaroaren 29ra arte, Michael E. Brown, David Rabinowitz eta Chad Trujillo astronomoek burutu zuten haren aurkikuntza.

Haumearen distiraren %1,5a baino ez du eta bere masa planetarena baino bi mila aldiz txikiagoa da, gutxi gorabehera. Bere albedoa Haumearenaren antzekoa bada, 170 km inguruko diametroa eduki beharko luke. Bere itxurazko magnitudea 21,9 ingurukoa dela esan dezakegu. Planeta nanoari itzuli oso bat emateko 18 egun behar ditu, beregandik 39.300 kilometro ingurura orbitatzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Planeta nanoak
* Haumea
* Eguzki-sistema
* Neptunoz haraindiko objektuak eta plutinoak

## Kanpo estekak 
* Brown Haumea I satelitearen aurkikuntza azaltzen (*ingelesez*)
* Haumea I satelitearen osaera azaltzen duen dokumentua (*ingelesez*)
Irabiur (nekazaritza)

thumb|200px|eskuinera|Irabiurra.
**Irabiurra**, **idaurra** edo **esku-trailua** laborea aletzeko nekazaritza-tresna tradizionala da. Elkarren artean uhalez edo katez loturiko bi makilez osatuta dago. Eskuarki bietako makilarik luzeena heltzeko erabiltzen da; laburrena, aldiz, eultzia edo lekaleak jotzeko.

## Ikus, gainera 
* Irabiur (arma).
* Bola eta katedun irabiurra.

## Kanpo estekak
Trailu

**Trailua** nekazaritza tradizionaleko tresna bat da, abereek tiraturik larrainean garia jotzeko erabilia. Ohol zabalez egindako narra moduko bat da, beheko aldean burdinazko hortz modukoak edo harri zorrotzak ezarririk dituena. Eultzi egiteko erabiltzen da.

Funtzio bertsuko beste adiera batean, esku trailua edo trailu zigorra, irabiurra izendatzeko modu bat ere bada.

[thumb|500px|erdian|Egipto, 1918. Trailuen gainean, aulkiak, [itzaina joan dadin eta tresnak pisu handiagoarekin lana hobeto egin dezan garia jotzen.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Va'aletoa Sualauvi II.a

'''Va'aleto'a Eti Sualauvi II.a'* (1947ko apirilaren 29a) samoar politikaria da, herrialdeko estatuburua (*O le Ao o le Malo'') 2017ko uztailaren 21etik.

## Erreferentziak
Larrialdi-geldialdi

thumb|eskuinera|200px|Larrialdi-geldialdiko sakagailu arrunta.
**Larrialdi-geldialdia** larrialdi-egoera batean makina bat geldiarazteko erabiltzen den segurtasun-mekanismoa da, ohiko eran geldiarazi ezin denean erabiltzeko. Geldiarazte arruntetan ez bezala, zeinetan makina berari inolako kalterik egin gabe gelditzen dena, larrialdi-geldiarazteak funtzionamendua ahalik eta lasterren eteteko diseinatzen dira horrek makinari kalte egiten badio ere. Larrialdi-geldialdiko sakagailuek kolore deigarriak edukitzeaz gain (normalean onddo itxurako sakagailu gorri bat da atzealde hori baten aurrean), erabilerrazak izan behar dute eskarmenturik gabeko edozein pertsonak larrialdi eta estualdi egoera batean erraz sakatzeko modukoa.

## Kanpo estekak
Helene (satelitea)

**Helene**, **Saturno XII** izenarekin ere ezaguna, 1980. urtean Pic du Midi Behatokiko Pierre Laques eta Parisko Behatokiko Jean Lecacheux astronomialari frantsesek aurkitutako Saturnoren satelite natural bat da. Saturnoren eraztunak Lurretik profilean ikusten zirenean behatu izan zen lehen aldiz satelite txiki hau. Planetaren eraztunak orientazio honetan daudenean haiek sortzen duten distira asko murrizten da Lurretik teleskopio baten bitartez planeta behatzerakoan, beraz, Helene bezalako gorputz ahulen atzematea ahalbidetzen da.

Helenek bere orbita Dione izeneko satelite handiago batekin partekatzen du, hau Lagrangeren L4 puntuan kokatzen da. Cassini zundak Helene L5 puntuan aurkitu zuen, hau da, Dione satelitearekiko 60º-ko atzerapenarekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Troiar (astronomia)
* Saturnoren sateliteak, Dione, Pollux
* Saturno
* Saturnoren eraztunak
* 101 Helena (asteroidea)

## Kanpo estekak 
* Helene satelitearen txostena NASAren eskutik (*ingelesez*)
* The Planetary Society: Helene (*ingelesez*)
* Heleneren bi aurpegiak (*ingelesez*)
* Cassinik Helene atzeman zuen unea (*ingelesez)*
*
The Last Hard Men (filma)

**The Last Hard Men** (euskaraz *Azken Gizon Gogorrak*) 1976ko Andrew V. McLaglen estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Charlton Heston, James Coburn, Barbara Hershey, Jorge Rivero, Michael Parks eta Larry Wilcox aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Jerry Goldsmith musikagileak konposatu zuen.

## Argumentua 
1909. urtea, Arizona. Zach Provo (James Coburn) lan astunak egitera zigortutako gizonak beste sei presoekin batera ihes egitea lortu du. Bere helburua askatasuna lortzea baino tiroketa batean bere emaztea hil, eta ondoren berau atzeman eta espetxeratu zuen Sam Burgade (Charlton Heston) sheriff erretiratuaz mendekatzea da.

## Aktoreak 
* Charlton Heston: Sam Burgade kapitaina, Arizona ranger erretiratua
* James Coburn: Zach Provo
* Barbara Hershey: Susan Burgade
* Jorge Rivero: Cesar Menendez
* Michael Parks: Noel Nye, Pima konderriko sheriffa
* Larry Wilcox: Mike Shelby
* Thalmus Rasulala: George Weed
* Morgan Paull: Portugee Shiraz
* John Quade: Will Gant
* Robert Donner: Lee Roy Tucker
* Christopher Mitchum: Hal Brickman

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Teontzi Beltz

**Teontzi Beltz** (; Black Hills,  - Cheyenne, 1868ko azaroaren 27a) txeiene tribuko buruzagi eta kide ospetsua izan zen Amerindiar Gerretan zehar.

Teontzi Beltz bere jendea babesteko Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuarekin itunak onartu zituen bakegiletzat hartzen da. Ameriketako Estatu Batuetako Zalditeriako 7. Erregimentuko soldaduek hil zuten tiroz 1868ko azaroaren 27an Washitako Gudutik bere emaztearekin ihesi zihoanean.

## Erreferentziak
Kartveliar hizkuntzak

**Kartveliar hizkuntzek** hizkuntza familia bat osatzen dute, Kaukasiako zenbait hizkuntza biltzen duena. 4,3 milioi hiztun inguru ditu, gehienak Georgian baina baita Turkian, Azerbaijanen, Iranen, Grezia, Errusian eta Israelen bizi direnak. Hizkuntza familiarik antzinetariko bat da, k. a. 6000n arbasoak ere zituena Nahiz eta badauden euskararekin lotzearen aldeko adituak, ez du inolako ahaiderik

## Sailkapena 
Kartveliar familiak egun lau kide ditu:

* Svanera (ლუშნუ ნინ, *lušnu nin*), 35.000–40.000 hiztun
* Karto-Zan hizkuntzak
** Georgiera (ქართული ენა, *kartuli ena*) ~ 5 milioi hiztun.
** Zan hizkuntzak
*** Mingreliera (მარგალური ნინა, *margaluri nina*), ~ 500.000 hiztun
*** Lazera (ლაზური ნენა, *lazuri nena*), 22,000 hiztun

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Midway (filma)

**Midway** edota **Battle of Midway** (euskaraz *Midwayko gudua*) 1976ko Jack Smight estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra film bat da. 1942ko Midwayko guduan oinarritua eta girotua dago. Charlton Heston, Henry Fonda, James Coburn, Glenn Ford, Hal Holbrook, Toshiro Mifune, Robert Mitchum, Cliff Robertson, Robert Wagner, James Shigeta, Pat Morita, Robert Ito eta Christina Kokubo aktoreek antzeztu zuten, beste askoren artean.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra (1939-1945), 1942. urteko uda, Pazifikoko Gerra. Estatubatuar eta japoniarrak Ozeano Barearen militar nagusitzagatik borrokan daude. Japoniar hegazki-ontziak etsaien ontziak suntsitu eta Midway uhartea bereganatzeko asmoz borrokatzen diren bitartean, estatubatuar indarrek Midwayko guduan erasoari aurre egin beharko diote.

## Aktoreak 
* Charlton Heston: Matthew Garth kapitaina
* Henry Fonda: Chester W. Nimitz almirantea
* James Coburn: Vinton Maddox kapitaina
* Glenn Ford:l Raymond A. Spruance almirantea
* Hal Holbrook: Joseph Rochefort komandantea
* Toshiro Mifune: Isoroku Yamamoto almirantea
* Robert Mitchum: William Halsey Jr. almirante ordea
* Cliff Robertson: Carl Jessop komodoroa
* Robert Wagner: Ernest L. Blake teniente komandantea
* Robert Webber as Rear Admiral Frank Jack Fletcher
* Ed Nelson: Pearson almirantea
* James Shigeta: Chuichi Nagumo almirante ordea
* Christina Kokubo: Haruko Sakura
* Monte Markham: Max Leslie komandantea
* Biff McGuire: Miles Browning kapitaina
* Christopher George: C. Wade McClusky teniente komandantea
* Kevin Dobson: George H. Gay, Jr. alfereza
* Glenn Corbett: John C. Waldron teniente komandantea
* Gregory Walcott: Elliott Buckmaster kaitaina
* Edward Albert: Thomas Garth tenientea
* Pat Morita: Ryūnosuke Kusaka almirantea
* John Fujioka: Tamon Yamaguchi almirantea
* Dale Ishimoto: Boshirō Hosogaya almirante ordea
* Dabney Coleman: Murray Arnold kapitaina
* Erik Estrada: Ramos "Chili Bean" alfereza
* Larry Pennell: Cyril Simard kapitaina
* Clyde Kusatsu: Watanabe Yasimasa komandantea
* Phillip R. Allen: John S. "Jimmy" Thach teniente komandantea
* Tom Selleck: Cyril Simard kapitainaren laguntzailea
* Sab Shimono: Jōichi Tomonaga tenientea
* Conrad Yama: Nobutake Kondō almirantea
* Robert Ito: Minoru Genda komandantea
* Seth Sakai: Kameto Kuroshima kapitaina
* Kurt Grayson: Floyd "Red" Parks kapitaina
* Steve Kanaly: Lance E. Massey teniente komandantea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cassandra James

**Cassandra James** (Pasadena, Ameriketako Estatu Batuak) kanadar aktorea da, jaiotzez estatubatuarra. *General Hospital* telesailean Terry Randolph izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Bizitza 
Pasadenan jaio zen, baina Vancouverren hazi. Ama, Debbie Li, txinatar jatorrikoa du.

2018tik *General Hospital* telesailean antzezten du.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Erreferentziak
ENE saria

**ENE saria** (**Euskararen Nazioarteko Eguna**) mundu zabalean euskararen alde lanean diharduten erakundeen lana nabarmentzeko sortu zuen Eusko Ikaskuntzak 2006an. Abenduaren 3an banatu ohi da.

## Sarituak 
* 2017: Center for Basque Studies - University of Nevada, Reno
* 2016: Euskal Etxea Kultura eta Ongintza Elkartea (Argentina)
* 2015: Associazione Culturale Euskara. Erroma (Italia)
* 2014: Gernika Deusch - Baskischer Kulturverein. Berlin (Alemania)
* 2013: Euskaltzaleak - Escuela de Lengua Vasca. Buenos Aires (Argentina)
* 2012: Unión Vasca. Bahía Blanca (Argentina)
* 2011: Hogar Vasco - Euskal Etxea. Madril
* 2010: Sustraiak - Erroak Elkartea. Paris (Frantzia)
* 2009: The North American Basque Organizations Incorporated
* 2008: Eskualdunen Biltzarra­ - Association des Basques. Bordele (Frantzia)
* 2007: Bartzelonako Euskal Etxea. Bartzelona
* 2006: Artaburu Euskaltzale Elkartea. Mar del Plata (Argentina)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuel Lekuona saria
* Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria
* Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Ohorezko Saria
* Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Euskal Kulturaren Saria
* Eusko Ikaskuntza-Donibane Lohizuneko Musika Saria
* Txiotesia lehiaketa
* Ikergazte

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sor María Jesús Agredakoaren museoa

**Sor María Jesús de Ágreda museoa** eliza batean antolatu den erlijiozko museoa da. Museoa Ágredan dago, Soriako probintzian, Gaztela eta Leon erkidegoan (Espainian).

## Ezaugarriak 
Komentuan zein elizan ikusteko gauza dezente daude. Esaterako, erretaulak XVII. mendekoak dira. Dena dela, museoaren elementu nagusiak Maria Jesusena Ágredakoarekin lotuta daude, adibidez Filipe IV.a Espainiakoarekin izan zuen korrespondentzia, idatzi zituen lan batzuk eta erregeak santuari egin zizkion zenbait opari: Velazquez eskolako erretratuak, zilarrezko garbiontzia.

## Bisitak 
Museoa bakarrik udan irekitzen da, uztailatik iraila arte. Ordutegia, astelehenetan izan ezik, 11:00tik 13:00ra eta 17:00tik a 19:00etara. Helbidea: Vozmediano 29. Telefonoak: 976-647095 (komentua) edo 976/192714 eta 976/647190 informazio orokorra jasotzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ágredako webgune ofiziala.
Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Ohorezko Saria

**Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Ohorezko Saria**, edo **Ohorezko Jean-Michel Larrasquet Saria** ere deitua, euskararen edota euskal kulturaren alde egin duen eta ereduzko ibilbidea izan duen pertsona edota talde bati ematen zaio. Eusko Ikaskuntzak eta Baionako hiriak ematen dute.

## Sarituak 
* 2024. Xipri Arbelbide*.*

* 2023. Jean- Baptiste Orpustan
* 2022. Txomin Peillen
* 2021. Jean-Claude Larronde, historialaria eta ikertzailea
* 2020. Claude Iruretagoyena, dantzaria
* 2019. Itxaro Borda (idazlea)
* 2018. Kepa Akixo 'Zigor'-i eman diote, zizelkari, margolari eta argazkilariari gisa burututako lanagatik. 
* 2017. Jean Mixel Bedaxagar
* 2016. Maite Lafourcade
* 2015. Orai Bat, Baionako Dantza Taldea
* 2014. Daniel Landart
* 2013. Marie-Claude eta Jean Michel Berger
* 2012. Ramuntxo Kanblong
* 2011. Jean Nesprias, Filipe Oihanburu, Koldo Zabala
* 2010. Maite Idirin eta Andre Pees
* 2009. Manex Pagola
* 2008. Beñat Oihartzabal (Euskaltzainburuordea eta Ikerketa Zuzendaria CNRSen)
* 2007. Xarles Bidegain (Euskal letretan irakasle katedraduna)
* 2006. Michel Duvert (Ikertzailea)
* 2005. Jean-Louis Davant (Euskaltzaina eta historialaria)
* 2004. Jakes Casaubon (Ikertzailea)
* 2003. Jesus Echevarria (Eskultorea)
* 2002. Javier Bello-Portu (Musikaria)
* 2001. Alexandre de la Cerda (Kazetaria) eta Jacques Blot (Arkeologoa)
* 2000. Clément Urrutibehety (Historialaria)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuel Lekuona saria
* Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria
* ENE saria (Euskararen Nazioarteko Eguna)
* Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Euskal Kulturaren Saria
* Eusko Ikaskuntza-Donibane Lohizuneko Musika Saria
* Txiotesia lehiaketa
* Ikergazte

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ines Etxegibel

**Ines Etxegibel Alberdi** (Durango, Bizkaia, 1974ko urtarrilaren 7a) errugbilaria eta errugbi entrenatzailea izan zen. Eliteko kirolaria. Espainiako selekzioko jokalaria eta entrenatzailea izan zen.

Ines Etxegibel Durangoko Kurutziaga ikastolako ikaslea izan zen umetan, Durangoko Institutuan jarraitu zuen ikasten eta Bartzelonako Unibertsitatean INEF lizentziatura lortu zuen.

## Kirolari ibilbidea 
Durango Errugbi taldean (DRT) hasi zen errugbian jokatzen 1989-90 denboraldian. Talde berean jarraitu zuen 1996 arte.

1996tik 2002 arte R.C. L'Hospitalet, taldean jardun zuen jokalari.

2003tik 2007arte INEF Bartzelonako jokalari eta entrenatzaile gisa.

2009 hautatzaile debuta egin zuen.

2011n Emakumezkoen Espainiako hautatzaile zela, dimisioa eman zuen, Espainiako Rugby federazioak gizon eta emakumeei eskaintzen zizkien baliabideetan zegoen diskriminazioagatik,

2012an Federazioko zuzendaritza aldaketaren ondoren, Emakumezkoen Rugby XV selekzioaren buru jarri zen berriro.

2014-15 denboraldian, Durangon, DRTko Division de honor Bko mutilen entrenatzailea, División de Honor mailara igotzeko promozioa jokatuz.

### Lorpenak 
Euskal Selekzioarekin, Txapelketa Autonomikoetan, TXAPELDUNAK 6 denboraldi hauetan
* 2000-2001
* 2001-2002
* 2005-2006
* 2007-2008
* 2008-2009
* 2009-2010.

Copa de su Majestad la Reina de Rubyko IRABAZLEAK jokalari eta entrenatzaile gisa:
* 1997-1998 eta 2001-2002 denboraldietan R.C L'Hospitalet-en
* 2004-05, 2005-2006, 2006-2007 denboraldietan INEF Barcelonako taldean
## Nazioarte Mailan 
### Munduko Txapelketak: 
Jokalari moduan:

* Holanda 1998, 7. Postua

* Bartzelona 2002, 8. Postua

* Edmonton (Canada) 2006, 9. Postua

Entrenatzaile gisa:

* Paris, 2014

### Europako txapelketak 
* Madrid 1996 txapeldunordeak

* Niza 1997 3.ak

* Belluno (Italia) 1990 txapeldunordeak

* Almeria 2000 txapeldunordeak

* Lille txapeldunordeak

* Toulouse 2004, 6.ak

* Madrid 2007 3.ak

Entrenatzaile moduan:

* Estokolmo 2009 txapeldunordeak

* Estrasburgo 210 TXAPELDUNAK

* A Coruña 2011 txapeldunordeak

* Madrid 2013 TXAPELDUNAK

### "6 Nazioak" Txapelketa 
Jokalari gisa:

* 2000 urtean 3.a. 
* 2001ean 2.a.

* 2002an 4.a.

* 2004an 3.a.

* 2005ean 4.a.

* 2006an 6.a.

## Sariak 
2004. urtean "6 Nazioak" txapelketan, Irlandaren aurkako partidan **jokalari onenaren saria** jaso zuen.

## Erreferentziak
The Challenge (1982ko filma)

**The Challenge** (euskaraz *Erronka*) 1982ko John Frankenheimer estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. John Sayles gidoilariak elkarlanean idatzitako zuen. Scott Glenn, Toshirō Mifune, Donna Kei Benz eta Kenta Fukasaku aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Rick Murphy (Scott Glenn) estatubatuar boxeolari ohi bat da. Behinola, Toru Yoshida (Toshiro Mifune) japoniarrak "Berdinak" deritzoten samurai ezpata saileko bat Japonian ezkutuan sar dezan kontratatuko du. Halere, ezpata bereganatu asmoz dabilen japoniar gaizkile talde batek Rick bahitu eta misioa zirudiena baino gehiago korapilatuko da.

## Aktoreak 
* Scott Glenn: Rick Murphy
* Toshiro Mifune: Toru Yoshida
* Donna Kei Benz: Akiko Yoshida
* Atsuo Nakamura: Hideo Yoshida
* Calvin Jung: Ando
* Clyde Kusatsu: Go
* Sab Shimono: Toshio Yoshida

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ace in the Hole (1951ko filma)

***Ace in the Hole*** edo **The Big Carnival** 1951ko film beltza da, Billy Wilder estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Kirk Douglas, Jan Sterling, Robert Arthur eta Porter Hall izan ziren antzezle nagusiak.

## Argumentua 
Charles Tatum (Kirk Douglas), eskrupulurik gabeko kazetaria, estualdi ekonomikoan dago alkoholzalekeriaren ondorioz. Hori dela eta, Mexiko Berriko herrixka bateko egunkarian lan egitera derrigorturik egongo da. Leo Minosa (Richard Benedict) haitzulo batean harrapaturik gelditzen delarik, Tatumi aukera paregabea irudituko zaio erreportajeak saltzeko. Orduan, Kretzer (Ray Teal) herriko sheriffarekin elkar harturik, zoritxarreko egoera zena ikuskizun bihurtuko du, eta erreskatea ahal bezain beste atzeratzen saiatuko da, irakurleen arreta atxikitxeko.

## Aktoreak 
* Kirk Douglas: Chuck Tatum
* Jan Sterling: Lorraine Minosa
* Robert Arthur: Herbie Cook
* Porter Hall: Jacob Q. Boot, argitaratzailea eta *Albuquerque Sun-Bulletin* egunkariaren jabea
* Frank Cady: Federber jauna, turista
* Richard Benedict: Leo Minosa
* Ray Teal: Kretzer sheriffa
* Lewis Martin: McCardle
* John Berkes: Papa Minosa
* Frances Dominguez: Mama Minosa
* Gene Evans: Udaltzaina
* Frank Jaquet: Sam Smollett
* Harry Harvey Sr.: Hilton doktorea
* Bob Bumpas: Irrati iragarki esataria
* Richard Gaines: Nagel
* Bert Moorhouse: Josh Morgan *(krediturik gabe)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Executive Action (filma)

**Executive Action** (euskaraz *Exekuzio ekintza*) 1973ko David Miller estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako thriller film bat da. Burt Lancaster, Robert Ryan eta Will Geer aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1963ko azaroaren 22a, Dallas, John F. Kennedy, AEBetako presidentea eraila, izan zen. Batzuen ustez Kennedy komunismoarekin begirune gehiegi eta afroamerikarrak ere gehiegi babesten omen zituen; bere Anti-Truste Lege proiektuak talde ekonomiko oso boteretsuei kalte egiten zien; petrolioaren kontsumoaren Tasaren berrikuspenak segurtasun eza sortzen zuen. Batzuentzat CIAri beste herrialdeen kolonizazioan jarduteko multinazionalekin elkarlanean ez aritzeko jarritako betoa ere ez zen gustagarria oso. Aurreko guztiaren ondoren, AEBetako lehen presidente katolikoaren aurkako konspirazioa eta atentatuaren hipotesia proposatzen da.

## Aktoreak 
* Burt Lancaster: James Farrington
* Robert Ryan: Robert Foster
* Will Geer: Harold Ferguson
* John Anderson: Halliday
* Ed Lauter: Operazio burua
* John F. Kennedy, AEBetako presidentea, artxiboko irudiak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Apaizgaitegiko kantoia (Gasteiz)

**Apaizgaitegiko kantoia** Gasteizko Alde Zaharraren mendebaldeko mendi-magalean dago.

2014ko otsailean arrakala automatikoak jarri zituzten, jaisteko zein igotzeko erabil daitezke.

## Kokapena 
Errementari kalean hasten da eta Hedegile kaleraino iristen da. 65 metroko luzera du eta desnibela 7 metrokoa da.

## Kanpo estekak
Max Gallo

**Max Gallo** (Niza, 1932ko urtarrilaren 7a – Cabris, 2017ko uztailaren 18a) frantziar politikari, historialari, idazle eta Frantses Akademiako kidea izan zen.

Historian doktore zen, eta ehundik gora liburu utzi zituen idatzita, tartean ospea eman zioten Robespierre, Garibaldi, Napoleon eta Julio Zesarren biografiak. Eleberriak ere ondu zituen; *La Baie des Anges* (1976) izan zen ezagunena. Frantziako bizitza politikoan parte hartze aktiboa izan zuen.

## Erreferentziak
Metraila

thumb|Metraila aztarnak Bartzelonako San Felipe elizaren fatxadan.
**Metraila** gailu leherkor batek, nahiz lehergailu edo jaurtigai batek, eztanda egitean sakabanatzen den material zatitxoetako bakoitza da. Berez sortzen bada ere, maiz lehergailu eta jaurtigaiei material puskak gehitzen zaizkie metraila gehiago sortzeko eta horrela kalte handiagoa eragiteko.

## Ikus, baita ere 
* Metraila-kaxa

## Kanpo estekak
Heliantheae

**Heliantheae** eguzki-loreen familiako hirugarren leinurik handiena da. 190 genero eta 2.500 espezie inguru daude bere barnean, eta Senecioneae eta Astereae bakarrik dira handiagoak. Hizena *Helianthus* generotik eratortzen da, eguzki-lorearen grezierazko izena. Espezie gehienak Ameriketan aurkitzen dira, bereziki Mexikon. Genero batzuk pantropikalak dira.

## Kanpo estekak
Monticello

**Monticello** izan daiteke:

* **Monticello**, Arkansasko hiria.
* **Monticello**, New Yorkeko hiria.
* **Monticello**, Mississippiko hiria.
* **Monticello**, Utahko hiria.
* **Monticello**, Korsika Garaietako hiria.
* **Monticello Brianza**, Italiako udalerria.
* **Monticello**, Thomas Jefferson presidentearen egoitza, Virginian.
Strabomantidae

**Strabomantidae** Hego Amerikan jatorria duen igel familia da, Anura ordenakoak.

## Sailkapena 
;Holoadeninae
* *Barycholos*
* *Bryophryne*
* *Euparkerella*
* *Holoaden*
* *Noblella*
* *Psychrophrynella*

;Strabomantinae
* *Atopophrynus*
* *Dischidodactylus*
* *Geobatrachus*
* *Hypodactylus*
* *Lynchius*
* *Niceforonia*
* *Oreobates*
* *Phrynopus*
* *Pristimantis*
* *Strabomantis*

## Kanpo estekak
Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria

**Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria** Eusko Ikaskuntza eta Laboral Kutxaren artean sortu zuten 1995ean alor horietan aritzen diren pertsona ospetsuak nabarmentzeko.

## Sarituak 
1995etik hona hauek izan dira sarituak:
* Itziar Laka (2024)
* Kirmen Uribe (2023)
* Teresa Catalán (2022)
* Agustín Azkarate (2021)
* Mikel Manzisidor (2020)
* Juan Ignacio Pérez Iglesias (2019)
* Teresa del Valle (2018)
* Montxo Armendariz (2017)
* Xabier Etxeberria Ezponda (2016)
* Juan José Álvarez Rubio (2015)
* Mariasun Landa eta Jean-Baptiste Orpustan (2014)
* Mari Carmen Gallastegui eta Francisco Etxeberria (2013)
* Joxe Azurmendi (2012)
* Maria Bayo (2011)
* Joxerramon Bengoetxea (2010)
* Javier Elzo (2009)
* Daniel Innerarity (2008)
* Gregorio Monreal (2007)
* Maite Lafourcade (2006)
* Nestor Basterretxea (2005)
* Juan San Martin (2004)
* Gurutz Jauregi (2003)
* Bernardo Atxaga (2002)
* Juan Garmendia Larrañaga (2001)
* Miguel Artola (2000)
* Eduardo Chillida (1999)
* Jesus Altuna eta Juan Plazaola (1998)
* Luis Villasante (1997)
* Alvaro d'Ors (1996)
* Julio Caro Baroja (1995)

Fitxategi:Itziar Laka.jpg|Itziar Laka
Fitxategi:Kirmen Uribe 2.jpg|Kirmen Uribe
Fitxategi:Ana Urkiza eta Teresa Catalán - EILK SARIA 2022 01.jpg|Teresa Catalán Ana Urkizarekin (2022)
Fitxategi:Juan ignacio perez iglesias.jpg|Juan Ignacio Pérez Iglesias
Fitxategi:Teresa del Valle.jpg|Teresa del Valle
Fitxategi:Montxo Armendáriz - Seminci 2011.jpg|Montxo Armendariz
Fitxategi:Lhk eusko ikaskuntza JJAlvarez.jpg|Juan José Álvarez Rubio
Fitxategi:Mariasun Landa 2001ean.jpg|Mariasun Landa
Fitxategi:Mari Carmen Gallastegi.jpg|Mari Carmen Gallastegi
Fitxategi:Francisco Etxeberria.JPG|Francisco Etxeberria
Fitxategi:Joxe Azurmendi.jpg|Joxe Azurmendi
Fitxategi:María Bayo con el Premio Cadenas de Navarra 2018.jpg|Maria Bayo
Fitxategi:Joxe Ramon Bengoetxea Argia.jpg|Joxerramon Bengoetxea
Fitxategi:Javier Elzo hizketan.jpg|Javier Elzo
Fitxategi:Daniel Innerarity.jpg|Daniel Innerarity
Fitxategi:Entrega del Premio Euskadi de Investigación 2013 al historiador y jurista Gregorio Monreal 04 (cropped).jpg|Gregorio Monreal
Fitxategi:Nestor Basterretxea Lortu Arte akordioaren aurkezpenean.jpg|Nestor Basterretxea
Fitxategi:Maite Lafourcade EKE 2010.jpg|Maite Lafourcade

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuel Lekuona saria
* ENE saria (Euskararen Nazioarteko Eguna)
* Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Ohorezko Saria
* Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Euskal Kulturaren Saria
* Eusko Ikaskuntza-Donibane Lohizuneko Musika Saria
* Txiotesia lehiaketa
* Ikergazte

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Blackbirding

[thumb|280px|[1869an, HMS *Rosario* ontziak blackbirdingean ziharduen *Daphne* goleta atzeman zuen, eta gatibuak askatuak izan ziren.]]
**Blackbirdinga** esklabotza mota bat izan zen, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran Melanesiako uharteetan erabili zena. Queensland (Australia), Fiji eta Samoako azukre-kanabera eta kotoi sailetarako langileak lortzea zen jarduera horren xedea. Horretarako, Kaledonia Berria, Salomon Uharteak, Vanuatu, Papua Ginea Berria, Samoa, Kiribati, Tuvalu eta Niueko indigenak hertsatzen zituzten, askotan iruzurra eta bahiketa erabiliz. Bahitutako langile hauei *kanaka* izena ematen zitzaien. Blackbirdinga 1904an amaitu zen, Australiako parlamentuak 1901ean promulgatutako lege baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mortensen, Reid, Slaving in Australian Courts: Blackbirding Cases, 1869-1871, usp.ac.fj
Leonard Darwin

**Leonard Darwin** (Down House, 1850eko urtarrilaren 15a - Forest Row, 1943ko martxoaren 26a) politikari, militar eta ekonomialari britainiarra izan zen, Charles Darwin naturalistaren semea. Eugenesiaren defendatzaile izan zen eta Ronald Fisher-en aholkularia eta Errege Geografia Elkartearen presidentea izan zen 1905 eta 1911 artean.

Leonard Darwinek eugenismoa defendatu zuen, mendeko gizabanakoak ezabatzeko ideia baztertu zuen arren. Gaiari buruzko hainbat liburu idatzi zituen, gaiari buruzko Ingalaterrako mugimendu garrantzitsu baten erdian. Ronald Fisher akademiko, sentimental eta ekonomikoki lagundu zuen.

## Lanak 
* *The Need for Eugenic Reform* (Londres: Murray, 1926)
* *What is Eugenics?* (Londres: Watts & Co, 1928)

## Erreferentziak
Bakardade kantoia (Gasteiz)

**Bakardade kantoia** Gasteizko Alde Zaharraren mendebaldeko mendi-magalean dago.

## Kokapena 
Errementari kalean hasten da eta Frai Zacarias Martinez kaleraino iristen da, Oihaneder Jauregiraino. 115 metroko luzera du eta desnibela 18 metrokoa da, 523 metro Errementari kalean eta 541 Zacarias Martinezen.

## Azpiegiturak 
Alde Zaharraren goiko aldera igotzeko arrapala mekanikoak ditu.

## Kanpo estekak
Sociedad Cultural Deportiva Durango 2018-2019

Entrenatzailea:  Igor Núñez (2016-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.

### Udako merkatua 2018 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Egaña kalea (Gasteiz)

**Pedro Egaña kalea** Gasteizko kale bat da. Pedro Egaña Gasteizko politikari liberalaren omenez jarritako izena da.

## Kokapena 
Alde Zaharrean dago, mendebaldeko mendi-magalean. Jesusen Zerbitzarien kalean kalean hasten da eta Errementari kalean amaitzen da.

## Luzera 
45 metro inguruko luzera du. Ezkerreko aldean San Pedro eliza dago, eskuinean bi atari daude.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, 1891an jarri zitzaion egun duen izena. Aurretik, 1887tik, San Pedro kantoiren parte zen.

## Azpiegiturak 
### Eraikinak 
* San Pedro eliza

## Trafikoa 
Oinezkoentzako kalea den arren ibilgailu ugari ibiltzen da, gehienbat banaketa kamioiak. Kale honetan ezin da aparkatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hedegile kalea (Gasteiz)

Gasteizko **Hedegile kalea** Alde Zaharrean dago, mendebaldean. Herri hizkeran *Korre* izenez ezaguna da, *Correria* espainierazko izenaren laburduratik datorrena.

## Kokapena 
Andre Mari Zuriaren plazan hasten da eta Santo Domigo kalean amaitzen da.
## Luzera 
575 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 157 zenbaki ditu eta eskuinekoan 120.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, Gaztelako Alfontso VIII.aren garaian eman zitzaion izena kaleari.
## Azpiegiturak 
Alde Zaharraren goiko aldera igotzeko bi arrakala automatiko kale honetatik igarotzen dira, Apaizgaitegi zein San Pedro kantoietan.

### Eraikinak 
* Portalea
* Gobeu-Gebara-San Joan jauregia
* Hurtado de Andatarren dorrea

### Trafikoa 
Kalearen lehen zatia, Andre Mari Zuriaren plazatik Harategien kantoiraino, oinezkoentzakoa den arren ibilgailu ugari ibiltzen da, gehienbat banaketa kamioiak. Bigarren zatia trafikorako irekita dago.

Gasteiztxo tren turistikoa kale honetatik igarotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porteteko mendatea

**Porteteko mendatea** () Pirinioetako mendate bat da, Pirinio Garaiak departamenduko Saint-Lary-Soulan udalerritik gertu dagoena. 2.214 metroko garaiera du. Aure eta Couplan haranak elkarlotzen ditu.

Lehen zenbait saiakera egin arren, lehendabizikoz 2018ko Frantziako Tourrean igo zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monticello (Virginia)

**Monticello** Thomas Jefferson Ameriketako Estatu Batuetako hirugarren presidentearen plantazioa izan zen. Jeffersonek berak diseinatu zuen muino baten tontorrean eta bere fatxada, txanpon eta billeteetan agertzen denez, herrialdeko ikur bilakatu zen.

Charlottesville hiritik gertu kokaturik, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1987an eta 1966tik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Gune Historikoen Erregistroan dago.

## Kanpo estekak 
* Informazioa UNESCOren webgunean
Virginiako Unibertsitatea

**Virginiako Unibertsitatea** ( edo *U.Va*) Ameriketako Estatu Batuetako unibertsitate publikoa da, Thomas Jefferson hirugarren presidenteak Charlottesville hiritik gertu 1819an sortua. Bere ohorezko kode zorrotza ospetsua da. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1987an.

## Ikasle ospetsuak 
* Woodrow Wilson, 28. presidentea
* Robert F. Kennedy, 1968an presidentetzarako hautagaia
* Edward Kennedy, senataria
* Edgar Allan Poe, poeta
* Ralph Sampson, saskibaloi jokalaria
* Claudio Reyna, futbolaria
* Javier Solana, politikaria
* Linda R. Watkins, biokimikaria

## Kanpo estekak 
* Informazioa UNESCOren webgunean
Vystrčenovice

**Vystrčenovice** Txekiar Errepublikako udalerri bat da.  biztanle ditu eta  kilometro koadroko azalera. Jihlavako barrutian dago.

## Historia 
Udalerriaren lehen aipamen idatzia  urtean egin zen.

## Kanpo estekak
Zábřeh

**Zábřeh** Txekiar Errepublikako udalerri bat da.  biztanle ditu eta  kilometro koadroko azalera. Šumperk barrutian dago.

## Kanpo estekak