Baionako monetak

[thumb|[1726ko txanpona, Baionako Euskal Museoan.]]
**Baionako moneta** egiteko eskumena izan zuen 1351tik aurrera, Eduardo III.a Ingalaterrakoak emandako pribilegioei esker. Hortik aurrera, eta XIX. mendera arte, Baiona moneta ekoizten zuen hiria izan zen. Historikoki izan duen garrantziaz gain, gaur egun Eusko euskal moneta jaulkitzen da Ipar Euskal Herrian.

## Txanpongintza Aro Modernora arte 
Erdi Aroko Europan, erregeek txanpona jaulkitzeko eskubidea arau zorrotzen arabera ematen zuten. Diru-ordenantzen bidez, metalezko lingote batetik ekoitzi beharreko txanpon kopurua finkatzen zuten, eta horien neurri-unitatea liberatan neurtu ohi zen. Txanponak egiten zituen tailera bakoitzak zehaztasun nahikoarekin doitu behar zituen masa horretara. Pieza bakoitzaren truke-balioa, beraz, haren masaren eta metalen konbinazioaren araberakoa zen, adibidez urrea edo zilarra ote zuten. Masa, hala ere, erraz alda zitekeen erabileragatik, higadura naturalaren edo nahita egindakoaren bidez. 1193an Lapurdiko Bizkonderri osoa Akitaniako Dukearen menpe jarri zen, eta 1200ean Gaztelak Gipuzkoa konkistatu zuen. Horrela, Nafarroako Erresuma porturik gabe geratu zen tarte laburrean. Nafarroa Ingalaterrarekin aliatu eta Baiona bilakatu zen erresumaren portu nagusi berria.

### Frantziaren menpe 
1451n Frantziako koroak Baiona konkistatu zuen. 1490ean Karlos VIII.a erregeak txanponak jaulkitzeko baimena eman zion berriro Baionari. Baionako Moneta Etxeak, hasieran aingura batez. Txanponen kalitatea hobetu nahi zen, faltsutzea eta higadura ekiditeko asmotan. Baionakoa izan zen sistema berrira aldatzen azkena, gaur egun Txanponaren Kalea deitzen den lekuan. Txanpon-etxeak sail desberdinak zituen: kobre, urre eta zilarraren galdaketa eremuak, laminazioa eta metal lantze-garbiketa eremuak, bolantezko prentsen txanpongintza lantegia, dirua trukatzeko bulegoak eta ofizialentzako guneak. Energia hidraulikorik ez zegoenez, ziurrenik animalien indarrarekin mugitzen ziren makinak.
thumb|Baionako txanponetxean 1659. urtean landutako zilarrezko ezkutua, Frantzian urte horretan eginda eta Nafarroako armarria ez duen ezkutu bakarra.
Baionan egindako txanponek paper garrantzitsua izan zuten Frantzia eta Espainiaren arteko gerra komertzialetan. XVII. eta XVIII. mendeetan, Baiona mugatik gertu zegoen hiria izanda, Espainiak ezarritako muga-zergak gainditzeko Espainiaren antzekoak ziren txanpon faltsuak ekoizten ziren Baionan. Horrela, kontrabandoaren bidez muga pasata, Espainia komertzialki ahultzen zen, batez ere Bizkaiko portuen bidez egiten zena. Egoera horrek errepresioa areagotu zuen Hego Euskal Herriko portuetan eta mugan. Espainiako Ondorengotza Gerraren ostean, Frantzian zein Espainiak borboidarrak agintean zirela, txanpon faltsuen eta kontrabandoaren egoerak jarraitu zuen. 

Frantziako Iraultzarekin txanpongintzak jarraitu zuen Baionan. Hala ere, aldaketa nabarmen bat egon zen txanponetan: garai horretara arte erabilitako latinaren ordez, frantsesez idatzitako txanponak ekoizten hasi ziren, baita Baionan ere. Ez zen izan, hala ere, lehen aldia. Henrike III.a Frantziakoaren erregealdian (1574-1589), zilar falta zela eta kobrezko txanponak egiten aritu zirenean, jende xumeak txanpon berria onar zezan latinetik frantsesera igaro ziren ere.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak