Mahmud Mohammed Taha

**Mahmud Mohammed Taha** (; 1909 - 1985eko urtarrilaren 18a‎), sudandar pentsalari erlijiosoa, buruzagia eta ingeniaria izan zen. "Islamaren Bigarren Mezua" garatu zuen. Ideia hauen arabera, Medinan agertutako Koranaren bertsoak egokiak ziren bere garaian lege islamikoaren oinarri gisa (xaria), baina Mekan agertutako bertsoek erlijio ideala eta unibertsala irudikatzen zuten. Taharen ustez, gizateriak garapen maila egokia lortzean ideia hauek aplikatuko ziren, askatasunaren eta berdintasunaren printzipioetan oinarritutako islamaren aro berritu bati hasiera emanez. Bere prediku erlijiosoak zirela eta apostasiagatik exekutatu zuen Gaafar Nimeiryren erregimenak, 76 urte zituela.

## Lehen urteak 
Rufaatik gertu dagoen herri batean jaio zen, Nilo Urdinaren ekialdeko ertzean dagoen herri batean, Khartumetik 150 kilometro hegoaldera. Britainia Handiko unibertsitate batean ingeniari zibil gisa hezi zen Sudan independizatu aurreko urteetan. Sudan Railwaysekin denbora labur batez lan egin ondoren, bere ingeniaritza enpresa sortu zuen. 1945ean, monarkiaren aurkako talde politiko bat sortu zuen, federalista eta sozialista, Alderdi Errepublikanoa, eta bi aldiz espetxeratu zuten britainiar agintariek.

1946ko irailean Tahak protesta bat zuzendu zuen bere alaba erdaintzen zuen emakume baten atxiloketaren aurka. 1945tik debekatuta zegoen ebakuntza hau. Wad Madanin epaitu eta bi urteko zigorra ezarri zion Muhammad Ahmad Abu Rannat epaileak.

## Filosofia 
Tahak "Islamaren Bigarren Mezua" deitu zuena garatu zuen, "erlijio-seklusio" luzearen ondoren. Islameko ideia orokortuen aurka egin zuen, esan baitzuen xaria klasikoa (lege islamikoa) Mahomak Medinan gobernatzeko sortua izan zela, eta ez garai eta leku guztietarako egina.

Musulmanen ustez, Korana bi zatik osatzen dute: Mekako surahek (Koranaren kapituluak, ustez Hejira baino lehen ezagutarazi zirenak) eta Medinako surahek (Hejira ondoren ezagutarazi zirela uste da). Taharen arabera, Mekako bertsoak "askatasun eta berdintasun espirituarekin beteak daude, eta islama bere forma perfektuan aurkezten dute"; Medinako bertsoak, aldiz, "arauz, hertsiduraz eta mehatxuz beteta daude, jihadaren aginduak barne". Taharen ustez, azken arau hauek "zazpigarren mendeko hiri-estatu islamiar bateko errealitaterako ziren, han ez baitzegoen legerik, ezpata izan ezik."

Medinako bertso hauek xariaren zati handi baten oinarria dira, Tahak «Islamaren lehen mezua» deitzen duena.

Bi bertso motak askotan kontraesanean daude. Mekako bertsoek halakoak esaten dituzte: "Zu [Mahoma] oroigarri bat besterik ez zara, ez duzu haien gaineko dominiorik"; Medinako bertsoek, aldiz, islameko "betebeharrak eta portaera-arauak" aipatzen dituzte, hala nola: "Gizonak emakumeen gaien kudeatzaileak dira, Jainkoak haiek nahiago izan dituelako hauek baino..." (Q.4:34).

Tahak, hain zuzen, zuzenbide islamikoaren oinarri horren kontra argudiatu zuen. Uste zuen "Medinako korana", eta horietan oinarritutako xaria legeak, "bertso subsidiarioak" zirela, VII. mendeko gizartearentzat egokiak, baina "garrantzirik gabeak aro berrirako", berdintasuna, erlijio askatasuna eta giza duintasuna kaltetzen zutelako. Mekako bertsoek, aldiz, gizarte modernorako "legediaren oinarria" izan beharko lukete.

Tahak uste zuen Islamaren "jatorrizko forma unibertsala" Mekako Korana zela. Bertan, besteak beste, pertsonen estatus berdina aitortzen zen –emakumeak edo gizonak, musulmanak edo ez-musulmanak–. Tahak Sudango konstituzioa erreformatu behar zela predikatu zuen, "gizabanakoaren erabateko askatasunaren beharra eta komunitatearen erabateko justizia sozialaren beharra" uztartzeko. Islama demokraziarekin eta sozialismoarekin bateragarria dela ere uste zuen.

Bere ideiekin aurrera egiteko, Anaia Errepublikarrak izeneko taldea osatu zuen. Talde txiki honek zorrotz aztertu zituen erritu islamiko eta sudandarrak, ohitura sozialak, balio kulturalak eta praktika juridikoak. Errepublikanoek arau sozial bat hautsi zuten, sufi erritualetan parte hartzea gizonei mugatzea. Zera uste zuten: "Emakumeak, beren otoitz eta gainerako erlijio-erritu guztietan parte hartzeaz gain, himno eta olerki askoren konposizioaren eragile izan ziren".

## Atxiloketa eta exekuzioa 
Taha 1967an epaitu zuten lehen aldiz eta apostasiagatik erruduntzat jo zuten.

1985eko urtarrilaren 5ean atxilotu zuten berriro, Sudanen xaria legearen amaiera eskatzen zuten panfletoak banatzeagatik. Urtarrilaren 7an epaitu zuten, eta "apostasiaren pareko" delituak leporatu zizkioten, "heriotza zigorra zekartenak". Xariaren menpeko auzitegiaren zilegitasuna aitortzeari uko egin zion Tahak, eta damutzeari ere uko egin zion. Epaiketak bi ordu iraun zituen. Hurrengo egunean heriotza-zigorra ezarri zioten beste lau jarraitzailerekin batera (gero errekurritu eta indultatu egin zituzten azken hauek), "heresiagatik, lege islamikoaren aplikazioaren aurka egiteagatik, segurtasun publikoa asaldatzeagatik, gobernuaren aurkako oposizioa eragiteagatik, eta debekatutako alderdi politiko bat berriro ezartzeagatik".

Gobernuak debekatu egin zuen islamari buruz zituen ikuspuntu ez-ortodoxoak jendaurrean eztabaidatzea, "iskanbila erlijiosoa sortuko zuelako" edota *fitna* bat (sedizioa). Dei auzitegi berezi batek urtarrilaren 15ean onartu zuen epaia. Bi egun geroago Nimeiry presidenteak exekuzioa ezarri zuen urtarrilaren 18rako.

Bere jarraitzaile taldea (Anaia Errepublikarrak) txikia izan arren, milaka manifestarik haren exekuzioaren aurka protesta egin zuten. Gorpua ezkutuan lurperatu zuten.

Gaafar Nimeiry, orduko presidente/diktadore militarra, herri altxamendu bidez boteretik kendu zuten lau hilabete geroago. Exekuzioak altxamendua bultzatzen lagundu zuela uste da. Taharen exekuzioaren data Giza Eskubideen Egun Arabiarra bihurtu zen. Hamabost urte geroago, Sudango erreportari batek Nimeiryri galdetu zionean Taharen heriotzari buruz, Nimeiryk damua adierazi zuen, eta Hasan al-Turabi islamistari (garai hartako Justizia ministroa) leporatu zion exekuzioa "ezkutuan bultzatzea". Beste batzuek ere al-Turabiri egotzi diote exekuzioaren errua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak