Azaroaren 2

**Azaroaren 2**a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta seigarren eguna da, 307.a bisurteetan. 59 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1977 &ndash; ETAk, Jose Diaz Fernandez polizia munizipaleko sargentua erail zuen Irunen.
* 1978 &ndash; ETAk, Jose Legasa Ubiria enpresaburua erail zuen Irunen, Juan Cruz Hurtado zibila Gernikan, eta Rafael Recaola Landa langilea Lezon.
* 1979 &ndash; ETAk, Antonio Mesa Murillo polizia komisarioa erail zuen Bilbon.
* 1994 &ndash; Bilboko Arte Ederren Museoa okupatzen saiatu ziren Arte Ederretako ikasleak, irakasle euskaldun eske.
* 2016 &ndash; Nafarroako Gobernuak Nafarroako Foru Erkidegokorako sarbideen kartel guztiak bi eletan, euskaraz nahiz gaztelaniaz, jartzea onartu zuen.

### Mundua 
* 1917 &ndash; Balfourren deklarazioaren bidez, inperio britainiarrak juduei Palestinan beraien estatu propioa osatzeko eskubidea aitortu zien.
* 2004 &ndash; George W. Bushek 2004ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskundeak irabazi zituen.
* 2005 &ndash; Espainiako kongresuak Kataluniako estatutu berrirako proposamena onartu zuen, alderdi politiko guztien aldeko botuarekin PPrena izan ezik.
* 2020 &ndash; Kabulgo Unibertsitatean gertatutako eraso armatu batek gutxienez 35 hildako utzi zituen, hiru erasotzaileak barne.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1936 &ndash; BBCak lehen telebista saioa eskaini zuen.
* 1966 &ndash; *The Professionals* ("Profesionalak") filma estreinatu zen, Richard Brooksek zuzendu eta Burt Lancaster, Lee Marvin, Claudia Cardinale, Robert Ryan, Woody Strode, Jack Palance eta Ralph Bellamy aktoreek antzeztu zutelarik.
* 2001 &ndash; *The Others* ("Besteak") filma estreinatu zen, Alejandro Amenábarek zuzendu eta Nicole Kidman, Fionnula Flanagan, Christopher Eccleston, Elaine Cassidy, Eric Sykes, Alakina Mann eta James Bentley aktoreek antzeztu zutelarik.
* 2007 &ndash; *American Gangster* ("Amerikar Gangsterrak") filma estreinatu zen, Ridley Scottek zuzendu eta Russell Crowe eta Denzel Washington aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 2016ko Munduko Beisbol Sailak: Chicago Cubs taldea garaile.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1805 &ndash; Charles Korta, lapurtar politikaria, bonapartismoaren aldekoa (h. 1870).
* 1812 &ndash; Helêne Feuillet, Euskal Herritar margolari eta litografoa, Parisen (h. 1889).
* 1846 &ndash; Antonio Peña Goñi, gipuzkoar musikagilea eta kritikaria (h. 1896).
* 1865 &ndash; Carlos Ajuria, arabar enpresaburu eta politikaria.
* 1873 &ndash; Céline Laguarde, lapurtar argazkilaria (h. 1961).
* 1875 &ndash;
** Justa Domínguez de Vidaurreta e Idoy, gipuzkoar moja, San Bizente Paulen Karitateko Alaba (h. 1958).
** Nicasia Madariaga, bizkaitar paisaia eta erretratu margolaria (h. 1970).
* 1884 &ndash; Carlos Eraña, gipuzkoar fraide marianista (h. 1936).
* 1886 &ndash;
** Sylvia Baleztena Azkarate, nafar idazlea eta orientalista (h. 1978).
** Joseph Campot, lapurtar arraunlaria (h. 1970).
* 1908 &ndash; Bixente Retegi, nazien kontzentrazio esparru batean hildako euskal herritarra (h. 1944).
* 1913 &ndash; Rafael Aburto, bizkaitar arkitektoa, arte zibilean aditua (h. 2014).
* 1928 &ndash; José María Ibarbia, gipuzkoar organo-jotzaile eta koru-zuzendaria (h. 1985).
* 1935 &ndash; Claudio Etxeberria, gipuzkoar traineru patroia (h. 2000).
* 1936 &ndash; Mirentxu eta Mikele Agirre Aristizabal, ahizpa biki nafar aktibistak. (Mirentxu, h. 2025)
* 1939 &ndash; Blanca Sarasua, gaztelaniazko bilbotar idazlea.
* 1948 &ndash; Juan Manuel Etxebarria, bizkaitar idazlea.
* 1949 &ndash; Juan Karlos Goienetxea, Eusko Alkartasunako bizkaitar politikaria, Bermeoko alkate ohia.
* 1955 &ndash; Begoña García Retegi, gipuzkoar mediku eta politikaria.
* 1959 &ndash; María Sagrario Gindulain, nafar politikaria.
* 1963 &ndash; Ines Diers, alemaniar igerilari olinpikoa.
* 1971 &ndash;
** Laura Aznal, nafar politikaria.
** Michaël Blauwart, lapurtar poeta eta kazetaria.
* 1974 &ndash; Josu Isasi, arabar txirrindulari ohia.
* 1975 &ndash;
** Julen Bereikua, bizkaitar zestapuntalaria.
** Estitxu Fernandez, telebista eta irrati aurkezlari nafarra.
* 1978 &ndash; Ismael Chafee, nafar pilotari ohia.
* 1979 &ndash;
** María Larrea, bizkaitar gidoilaria, zinema-zuzendaria eta idazlea.
** Javier Ruiz de Larrinaga, arabar errepideko txirrindulari ohia eta ziklo-kroslaria.
* 1981 &ndash; Ander Alaña, bizkaitar futbolaria.
* 1986 &ndash; Amaia Ruiz, gipuzkoar aktorea.
* 2002 &ndash; Nowend Lorenzo, dominikar-nafar futbolaria, Santo Domingon.

### Mundua 
* 682 &ndash; Umar II.a, omeiatarren zortzigarren kalifa.
* 1154 &ndash; Konstanza I.a Siziliakoa, Roger II.a Siziliakoa normandiar erregearen hil ondorengo alaba (h. 1198).
* 1553 &ndash; Madalena Jülich-Cleves-Bergekoa, alemaniar noblea (h. 1633).
* 1582 &ndash; Elizabeth Jane Weston, ingeles-txekiar olerkaria (h. 1612).
* 1690 &ndash; Jean-Baptiste Picot de Chemeteau, frantziar noble eta politikaria (h. 1768).
* 1699 &ndash; Jean-Baptiste Siméon Chardin, frantziar margolaria (h. 1779).
* 1734 &ndash; Daniel Boone, Estatu Batuetako kolonizatzailea (h. 1820).
* 1739 &ndash; Karl Ditters von Dittersdorf, austriar biolinista eta musikagilea (h. 1799).
* 1755 &ndash; Marie Antoinette, Frantziako eta Nafarroako erregina ezkontidea (h. 1793).
* 1766 &ndash; Josef Radetzky von Radetz, txekiar noble eta Austriako landa-mariskala (h. 1858).
* 1773 &ndash; Pauline de Meulan, frantziar idazle eta kazetaria (h. 1827).
* 1795 &ndash; James Knox Polk, Ameriketako Estatu Batuetako 11. Presidentea (h. 1849).
* 1808 &ndash; Jules-Amédée Barbey d'Aurevilly, frantziar idazlea (h. 1899).
* 1815 &ndash; George Boole, britainiar matematikari, filosofo eta logikaria (h. 1864).
* 1844 &ndash; Mehmed V.a, Otomandar Inperioko sultana (h. 1918).
* 1846 &ndash; Holger Roed, daniar margolaria (h. 1874).
* 1847 &ndash; Georges Sorel, frantziar idazlea eta soziologoa (h. 1922).
* 1858 &ndash;
** Johan Krouthén, suediar margolaria (h. 1932).
** Victorino Márquez Bustillos, Venezuelako presidentea (h. 1941).
* 1861 &ndash;
** Maurice Blondel, frantziar kristau filosofoa (h. 1949).
** Georgi Lvov, errusiar estadista, Errusiako behin-behineko Gobernuaren burua (h. 1925).
* 1865 &ndash; Warren G. Harding, Ameriketako Estatu Batuetako 29. presidentea (h. 1923).
* 1868 &ndash; Yokoyama Taikan, japoniar margolaria (h. 1958).
* 1882 &ndash; Leo Perutz, alemanezko eleberrigile eta matematikari austro-txekiarra (h. 1957).
* 1883 &ndash;
** Alberto María de Agostini, italiar argazkilari, dokumentalista, mendizale, geografo eta misiolari salestarra (h. 1960).
** Eberardo Pavesi, italiar txirrindularia (h. 1974).
* 1885 &ndash; Harlow Shapley, estatubatuar astronomoa (h. 1972).
* 1892 &ndash; Alice Brady, estatubatuar aktorea (h. 1939).
* 1899 &ndash; István Csala, hungariar politikaria (h. 1987).
* 1901 &ndash; James Dunn, estatubatuar aktorea (h. 1967).
* 1902 &ndash;
** Gyula Illyés, hungariar idazlea (h. 1983).
** Santos Iriarte, uruguaiar futbolaria (h. 1968).
* 1905 &ndash; Georges Schehadé, frantsesezko poeta eta antzerkigile libanoarra (h. 1989).
* 1906 &ndash; Luchino Visconti, italiar antzerki eta zinema zuzendaria (h. 1976).
* 1907 &ndash; Krishna Hutheesing, indiar idazlea (h. 1967).
* 1909 &ndash; Luis Olivé, piemonteraz idatzi zuen piemontear poeta (h. 1995).
** Katharina Boll-Dornberger, austriar-alemaniar fisikaria  (h. 1981).
* 1910 &ndash; Fei Xiaotong, txinatar soziologo eta antropologoa (h. 2005).
* 1911 &ndash; Odysseus Elytis, greziar olerkari eta saiakeragilea, 1979ko Literaturako Nobel Saria (h. 1996).
* 1913 &ndash; Burt Lancaster, estatubatuar aktorea (h. 1994).
* 1918 &ndash;
** Carmen Amaya, kataluniar dantzari, abeslari eta aktorea (h. 1963).
** Raimon Pannikar, kataluniar teologoa (h. 2010).
* 1919 &ndash; Jorge de Sena, portugaldar poeta, kritikari, saiakeragile, nobelagile, antzerkigile, itzultzaile eta unibertsitateko irakaslea (h. 1978).
* 1923 &ndash; Ida Vitale, uruguaiar poeta, itzultzailea, saiakeragilea, irakaslea eta literatur kritikaria.
* 1924 &ndash; Gré de Jongh, Herbeheretako lasterkaria (h. 2002)
* 1925 &ndash; Modest Cuixart, kataluniar pintore, grabatzaile eta eszenografoa (h. 2007).
* 1927 &ndash; Steve Ditko, estatubatuar komikigilea (h. 2018).
* 1928 &ndash;
** Paul Johnson, ingeles idazle eta historialaria (h. 2023).
** Inés Rivadeneira, espainiar mezzosopranoa eta kantu-irakaslea (h. 2020).
** Luisa Josefina Hernández, mexikar antzerkigilea, eleberrigilea, saiakeragilea eta itzultzailea (h. 2023)
* 1929 &ndash;
** Muhammad Rafiq Tarar, Pakistango presidentea (h. 2022).
** Richard Edward Taylor, kanadar fisikaria eta Stanford Unibertsitateko irakaslea, 1990eko Fisikako Nobel Saria (h. 2018).
* 1932 &ndash;
** Henri Namphy, Haitiko presidentea (h. 2018).
** Melvin Schwartz, estatubatuar fisikaria, 1988ko Fisikako Nobel Saria (h. 2006).
* 1934 &ndash; Ken Rosewall, australiar tenis-jokalaria, XX. mendeko tenis-jokalari handienetakoa.
* 1936 &ndash; Rosemary Radford Ruether, estatubatuar akademiko feminista, filosofoa, idazlea, teologo katolikoa eta ingurumen bebeslea (h. 2022).
* 1938 &ndash;
** Sofia Greziakoa, Greziako printzesa eta Espainiako erregina ezkontide ohia.
** Richard Serra, estatubatuar eskultore minimalista (h. 2024).
* 1941 &#x2013; Linda Bement, estatubatuar modeloa, Miss Unibertso 1960 (h. 2018)
* 1942 &ndash; Shere Hite, alemaniar sexologo eta feminista, giza-sexualitateari buruz egindako ikerketengatik ezaguna (h. 2020).
* 1944 &ndash;
** Patrice Chéreau, frantziar zinemagilea (h. 2013).
** Keith Emerson, ingeles teklatu jotzaile, abesti egile eta zinema soinu-banda konpositorea, *Emerson, Lake & Palmer* taldearen sortzaileetakoa (h. 2016).
* 1946 &ndash;
** Alan Jones, australiar 1 formulako pilotua.
** Giuseppe Sinopoli, italiar musikagile eta zuzendaria (h. 2001).
* 1949 &ndash; José Luis Viejo, espainiar txirrindularia (h. 2014).
* 1951 &ndash; Jean-Michel Aguirre, frantziar errugbilari ohia.
* 1955 &ndash; Koji Tanaka, japoniar futbolari ohia.
* 1956 &ndash; Consuelo Madrigal, espainiar fiskala.
* 1959 &ndash;
** Saïd Aouita, marokoar atleta ohia, ertaineko distantzietan hainbat garaipen eta munduko marka laga dituena.
** Peter Mullan, eskoziar aktorea eta zinema zuzendaria.
* 1961 &ndash; k.d. lang, kanadar pop eta country kantautorea.
** Tammie Jo Shults, estatubatuar ehiza pilotua.
* 1962 &ndash;
** Medina Dixon, estatubatuar saskibaloi jokalaria (h. 2021).
** Ana Clara Guerra Marques, angolar dantzaria, koreografoa eta irakaslea, Afrikako dantza garaikidearen aitzindarietako bat.
* 1963 &ndash;
** Calixto Bieito, espainiar antzerki eta eszenako zuzendaria.
** Borut Pahor, Esloveniako presidentea.
** Park Young-seok, hegokorear mendizalea (h. 2011).
* 1964 &ndash;
** Lynn Nottage, estatubatuar antzerkigilea.
** Salbatore Totino, estatubatuar zinemagilea.
* 1965 &ndash;
** Paweł Adamowicz, poloniar politikaria eta abokatua, Gdańskeko alkatea (h. 2019).
** Shahrukh Khan, indiar aktore, zinema ekoizle eta telebistako aurkezlea, Bollywooden ospetsua.
** Vanessa Miller, txiletar aktorea, idazlea eta aurkezlea.
* 1966 &ndash; David Schwimmer, estatubatuar aktore, zuzendari eta ekoizlea.
* 1968 &ndash; Jaume Balagueró, kataluniar zinema zuzendari eta gidoilaria.
* 1973 &ndash; 
** Yaw Acheampong, ghanar futbolari ohia.
** Marisol Nichols, estatubatuar aktorea.
* 1976 - Chloé Cruchaudet, frantziar komiki-marrazkilari, gidoilari eta koloratzailea.
* 1977 &ndash; Hans Weingartner, austriar zinema zuzendari eta ekoizlea.
* 1981 &ndash; Ai (abeslaria), estatubatuar abeslaria.
* 1984 &ndash; Berrak Tüzünataç, turkiar aktorea.
* 1986 &ndash;
** Yurizan Beltran, estatubatuar aktore pornografikoa (h. 2017).
** Meritxell Gené, kataluniar kantautorea, poeta, aktorea eta irakaslea.
* 1993 &ndash; Tobias Borg, suediar saskibaloi jokalaria.
* 2000 &ndash; Alphonso Davies, ghanar-kanadar futbolaria.
* 2006 - Manila Esposito, italiar gimnastika artistikoa.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1702 &ndash; Francisco Antonio Agurto, Gaztañagako markesa, euskal militar eta politikaria (j. 1640).
* 1967 &ndash; Andima Ibinagabeitia, elantxobetar idazlea eta itzultzailea, Caracasen (j. 1906).
* 1998 &ndash; Ignacio María Barriola, gipuzkoar sendagilea (j. 1906).
* 2022 &ndash; Leopoldo Zugaza, bizkaitar argitaletxe, kultur sustatzaile eta historialaria (j. 1932).
* 2023 &ndash; Nati Bilbao Onaindia, trikiti musikako panderojolea, abeslaria, tabernaria eta sukaldaria eta Durangoko bonbardaketaren lekukoa (j. 1929).
* 2025 &ndash; Jose Angel Agirrebengoa, EAJko nafar politikaria, Altsasuko alkaldea (j. 1952).

### Mundua 
* 55 &ndash; Britaniko, erromatar noblea (j. 41).
* 1083 &ndash; Matilde Flandriakoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (j. c. 1031)
* 1148 &ndash; Malakias Armaghekoa, Armagheko artzapezpiku katolikoa.
* 1261 &ndash; Bettisia Gozzadini, boloniar legelaria, Unibertsitate batean irakasle egondako lehen emakumetzat hartua (j. 1209).
* 1661 &ndash; Daniel Seghers, flandriar jesulagun eta margolaria (j. 1590).
* 1716 &ndash; Engelbert Kaempfer, alemaniar naturalista, sendagile, esploratzaile eta idazlea (j. 1651).
* 1741 &ndash; Giovanni Antonio Pellegrini, barrokoko italiar margolaria (j. 1675).
* 1781 - José Francisco de Isla, espainiar jesulagun, idazle, itzultzaile eta eleberrigilea (j. 1703).
* 1794 &ndash; Maria Teresa Borboikoa, Espainiako infanta (j. 1791).
* 1798 &ndash; Charles de Wailly, frantziar arkitekto, hirigile eta altzari diseinatzailea, Antique estiloko berpizte neoklasikoko nagusietakoa (j. 1730).
* 1846 &ndash; Esaias Tegner, suediar poeta (j. 1782).
* 1887 &ndash;
** Alfred Domett, Zeelanda Berriko premierra (j. 1811).
** Jenny Lind, suediar sopranoa (j. 1820).
* 1905 &ndash; Albert von Kölliker, suitzar anatomista, embriologo, fisiologo, zoologo eta botanikaria (j. 1817).
* 1926 &ndash; Anne Cobden-Sanderson, britainiar sufragista, begetarianoa (j. 1853).
* 1930 &ndash; Alfred Wegener, alemaniar zientzialaria, kontinenteen jitoaren teoriaren sortzailea (j. 1880).
* 1932 &ndash; Carlos Maia Pinto, Portugalgo lehen ministroa (j. 1866).
* 1950 &ndash; George Bernard Shaw, irlandar idazlea, 1925eko Literaturako Nobel Saria (j. 1856).
* 1953 &ndash; Tokutomi Soho, japoniar historialaria, kritikaria eta kazetaria (j. 1863).
* 1954 &ndash; Henri Fehr, suitzar matematikaria (j. 1870).
* 1958 &ndash; Jean Couzy, frantziar alpinista (j. 1923).
* 1960 &ndash; Otoya Yamaguchi, japoniar hiltzailea (j. 1943).
* 1961 &ndash; 
** Nina Subbotina, errusiar astronomoa (j. 1877).
** James Grover Thurber, estatubatuar idazlea eta marrazkilaria (j. 1894).
* 1963 &ndash; Ngô Đình Diệm, Vietnamgo lehenengo presidentea (j. 1901).
* 1966 &ndash; Petrus Josephus Wilhelmus Debye, holandar fisikaria, 1936ko Kimikako Nobel Saria (j. 1884).
* 1970 &ndash;
** Abram Samoilovitx Besikovitx, errusiar matematikaria (j. 1891).
** Johannes Urzidil, alemanezko idazle, olerkari eta kazetari txekiarra (j. 1896).
* 1974 &ndash; Revekka Galperina, sobietar itzultzailea (j. 1894).
* 1975 &ndash; Pier Paolo Pasolini, italiar zinema-zuzendaria, olerkaria, idazlea eta intelektuala (j. 1922).
* 1980 &ndash; Abel San Martín, *Barberito I.a*, esku huskako errioxar pilotaria (j. 1927).
* 1982 &ndash; Carol Dunlop, estatubatuar idazlea, itzultzailea, ekintzailea eta argazkilaria (j. 1946).
* 1984 &ndash; Velma Barfield, estatubatuar serieko hiltzailea, Injekzio hilgarriz exekutatutako lehen emakumea (j. 1932).
* 1992 &ndash; Robert Arneson, estatubatuar eskultorea (j. 1930).
* 1994 &ndash; Peter Taylor, estatubatuar idazlea (j. 1917).
* 1999 &ndash; Demetrio Basilio Lakas, Panamako presidentea (j. 1925).
* 2003 &ndash;
** Xela Arias, galiziar idazle, poeta eta itzultzailea (j. 1962).
** Fernando Vizcaíno Casas, espainiar idazlea (j. 1926).
* 2004 &ndash;
** Theo van Gogh, herbeheretar zinema zuzendari, telebista ekoizle, aktore eta prentsako idazlea, eraila (j. 1957).
** Zayed bin Sultan Al Nahyan, Abu Dhabiko emirra eta Arabiar Emirerri Batuetako aita sortzailea eta lehen estatuburua (j. 1918).
* 2007 &ndash;
** Igor Moiseiev, errusiar dantzaria eta koreografoa (j. 1906).
** *The Fabulous Moolah*, estatubatuar borrokalari profesionala (j. 1923).
* 2008 &ndash; Elijah Mudenda, Zambiako lehen ministroa (j. 1927).
* 2009 &ndash; José Luis López Vázquez, espainiar aktorea (j. 1922).
* 2010 &ndash; Andy Irons, estatubatuar surflaria (j. 1978).
* 2018 &ndash; Álvaro de Luna, espianiar aktorea (j. 1935).
* 2019 &ndash; Marie Laforêt, frantziar aktore eta abeslaria (j. 1939).
* 2020 &ndash; Ahmed Laraki, Marokoko lehen ministroa (j. 1931).
* 2022 &ndash; Patricia Laurent Kullick, mexikar idazlea (j. 1962).
* 2023 &ndash; Henri Lopes, Kongoko Errepublikako lehen ministroa (j. 1937).
* 2025 &ndash; 
** Donna Jean Godchaux, estatubatuar abeslaria, The Grateful Dead taldeko kidea (j. 1947).
** Alejo Zavala Castro, mexikar apezpiku katolikoa (j. 1941).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Hilen Eguna: kristauentzat, gehienbat katolikoentzat, hildako fededun guztien eguna.
* Heriotzaren Eguna: Mexiko eta Ertamerikan.
* Sehaska egutegiko izendegia: Oroitz.

## Kanpo estekak 
Azaroaren 1 | Urteko egutegi | Azaroaren 3