open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Basilea

**Basilea** (, , italieraz eta ) Suitzako ipar-mendebaldeko hiria da, herrialdeko hirugarren populatuena, Zürich eta Genevaren ostean. 2012an 165.566 biztanle zituen.

Rhin ibaiaren ertzean dago, Alemania eta Frantziaren mugan. Rhin ibaiak hiria bitan banatzen du: ezkerraldean, *Basilea Txikia* industrialdea dago, ibai-portuarekin batera (8.771.100 t 1984an); eskuinaldean, *Basilea Handia*.

## Klima 

## Historia 
Erromatarren garaiko *Basilia* (IV. mendea), Burgundiako Erresumako hiria izan zen, 1032. urtean Germaniako Erromatar Inperio Santuak bere egin zuen arte. 1431n Basileako Kontzilioa hasi zen, 1449 arte Ferrara eta Florentzian jarratu zuena. Kontzilioak aita santuaren gaineko nagusitasuna bermatu zuen. 1460an eratu zuten bertako unibertsitatea, eta 1501ean Suitzako Konfederazio Zaharreko partaide bihurtu zen.

V. mendetik aurrera apezpikuek gobernatua, Erreforma Protestantea nagusitu zenean (1528), buruzagi katolikoak Porrentruy (alemanez: *Pruntrut*) herrira aldatu ziren. Erasmo zegoelarik bertako unibertsitatean, Basilea protestantismoaren gune nagusietakoa bihurtu zen.

XIX. mendean hiriaren eta nekazari-herrien arteko tirabirek gerra zibila ekarri zuten (1831), eta bi urteren buruan bi azpikantonamendu egitea deliberatu zuten: *Basel-Stadt* (Basilea Hiria) eta *Basel-Land* (Basilea Herrialdea).

### Basileako Itunak 
Lehen itunaren arabera (1795eko apirilak 4-5), Prusiak Frantses Errepublika ezagutu zuen: horrela, Frantziako osteak ez ziren Rhin ibaitik eskuinaldera igaroko.

Bigarren ituna (1795eko uztailak 22), Frantziak eta Espainiak izenpetu zuten. Horren arabera, Frantziak Hispaniola edo Santo Domingo uharteko sartaldea (Haiti) eskuratu zuen eta, ordainez, Konbentzio Gerran euskaldunekin, batez ere gipuzkoarrekin, elkar aditurik hartutako lurraldeak utzi egin behar izan zituen (1794ko uztaila, Gipuzkoa; 1795, Bizkaia eta Araba, Nafarroan Irurtzun). Espainiako koroatik banandu nahi izan zuten gipuzkoarren aurkako zapalkuntzarik ez zela izango zioen puntua ez zuten Espainiako agintariek errespetatu.

## Ondasun nabariak 
540px|ezkerrera|thumb|Basileako ikuspegi panoramikoa. 
Basilea Handia merkataritzaren eta kulturaren gune garrantzitsua da. Bertan daude katedral gotikoa (XIV. mendekoa), *Martinskirche* eliza (XI.-XIV. mendeak), udaletxea (XVI. mednea), Karl Moser-en San Antonio eliza (1931), eta Arte Ederretako Museoa *(Kunstmuseum)*, Witz, Holbein Gaztea eta Böcklin-en lanekin.

## Basilear ospetsuak 
* Roger Federer (1981-), tenislaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Basilea hiriko webgune ofiziala
Lucretia Rudolph Garfield

**Lucretia Garfield** (1832ko apirilaren 19 &ndash; 1918ko martxoaren 14) James Garfield Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen emaztea zen. 1881eko martxoaren 4tik bere senarraren erailketa arte, 1881eko irailaren 19an, AEBtako lehen dama izan zen.
Luzerna kantonamendua

**Luzerna kantonamendua** (frantsesez *Lucerne*, alemanez *Luzern*) Suitzako 26 kantonamenduak bat da, herrialdeko erdialdean kokatutakoa. 1.493&nbsp;km²-ko azalera dauka eta 2006an 359.017 biztanle zituen (240 biz/km²).

Luzerna hiria kantonamenduaren hiriburua da.

Brienzer Rothorn (2.350 m) mendirik garaiena da.

## Barrutiak 
Luzerna kantonamendua ondorengo barrutiek osatzen dute:

## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Uri kantonamendua

**Uri kantonamendua** Suitzako 26 kantonamenduak bat da.

Hiriburua Altdorf da.

## Udalerriak 
Uri kantonamendua ondorengo udalerriek osatzen dute:

## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Nidwalden

**Nidwalden kantonamendua** Suitzako 26 kantonamenduetako bat da.

Hiriburua Stans da.

## Udalerriak 
Nidwalden kantonamenduak ez du barrutirik. Kantonamenduko udalerriak ondorengoak dira:

## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Glaris kantonamendua

**Glaris** (,  ahoskatua) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da. Hiriburua Glaris da.

Kantoiak 684 km2 ditu eta 36.400 biztanle (1986). Gehienak hizkuntzaz alemaniarrak (alemanikerazkoak hain zuzen ere) dira, eta protestanteak katolikoak baino gehiago dira. Eskualde osoa Alpe mendietan dago; Tödi (3.622) da mendi gorena. Linth ibaia eta haren adarrak igarotzen dira Glaristik. Basoek eta larreek nekazaritzak baino garrantzi handiagoa dute. Ehungintza eta gaztagintza dira industria jarduera nagusiak.

## Historia 
1352an sartu zen Glaris Konfederazio Helbetziarrean. Zwingli erreformazalea bertako apaiz izan zen 1506tik 1516ra bitartean, eta Glarisen protestantismoa nagusitu zen. Zwingliren aldekoak 1564an egotzi zituzten katolikoek, baina hala ere ez ziren bukatu protestanteen eta katolikoen arteko lehiak administrazioan. 1836ko konstituzioak konpondu zuen auzia.

## Udalerriak 
2011ko urtarrilaren 1etik aurrera, Landsgemeinden hala adostuta, kantonamenduko antzinako 25 udalerriek 3 bilakatu ziren:
* Glaris
* Ipar Glaris
* Hego Glaris

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Vaud

**Vaud kantonamendua** (frantsesez eta italieraz *Vaud*, alemanez *Waadt*, erromantxeraz *Vad*) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da, herrialdeko mendebaldean kokatutakoa, Frantziako mugan.

800.000 biztanle inguru dauka, eta hiriburua Lausana da (140.000 biz. inguru). Suitzan hirugarren populatuena da eta laugarren handiena, azalerari dagokionez.

## Geografia 
### Kokapena 
Kantonamendu mugakideak Neuchâtel iparraldean, Friburgo eta Berna ekialdea, Valais eta Geneva lakua hegoaldean eta Geneva hego-mendebaldean. Mendebaldean, Auvergne-Rhône-Alpes eta Bourgogne-Franche-Comté eskualde frantziarrak ditu.

### Ingurune naturala 
Jura mendigunea (La Dôle, 1.677 m) mendebaldean du, Ain, Jura eta Doubs departamendu frantziarretatik banatzen duena. Hego-ekialdean, Bernako Alpeak ditu.

## Historia 
1536 baino lehen, "Pays de Vaud" lurraldea Savoiako dukerriaren eskuetan zegoen, eta urte hartan Bernak bereganatu zuen. Erreforma protestantea abiatu zuen Pierre Viretek, XVII. mendean.

1798an independentzia lortu zuen Bernatik, eta 1803an bat egin zuen Suitzako konfederazioarekin, Napoleon Bonaparteren agintepean. Sonderbund separatista katolikoen aurka borrokatu eta irabazi zuten 1847an.

## Barrutiak 
Vaud kantonamendua ondorengo barrutiek osatzen dute:

## Hiri nagusiak 
Hauek dira 15.000 pertsonatik gorako 8 udalerriak:

# **Lausana**: 139.720 biztanle (2018).
# Yverdon-les-Bains: 30.211 biz.
# Montreux: 26.006 biz.
# Nyon: 21.239 biz.
# Renens: 20.968 biz.
# Vevey: 19.904 biz.
# Pully: 18.336 biz.
# Morges: 15.725 biz.

## Hizkuntzak 
Herritarren hizkuntza ofiziala eta nagusia frantsesa da (% 83,7a 2014an). Alemanez % 6,34k eta italieraz % 5,1ek hitz egiten dute. Azkenik, frankoproventzera bertako mintzaira gutxitua da.

## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Valais

**Valais kantonamendua** (frantsesez *Valais*, alemanez *Wallis*) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da.

Sion kantonamenduaren hiriburua da.

## Geografia 
### Mugakideak 
Iparraldean, Berna Kantonamendua du, mendebaldean, Vaud kantonamendua, ekialdean, Uri eta Ticino kantonamenduak. Hegoaldean, Italia eta Frantziarekin amankomuneko muga du.

### Barrutiak 
Valais kantonamendua ondorengo barrutiek osatzen dute:

## Hizkuntzak 
Mintzaira ofizialak frantsesa eta alemana dira.

## Kanpo estekak 
*   Kantonamenduaren webgune ofiziala
Baionako barrutia

**Baionako barrutia** Frantziar estatuko zati administratiboa da. Berau Pirinio Atlantikoak departamentuan eta Akitania Berriako eskualdean kokatzen da. Lapurdi eta Nafarroa Behereko lurralde guztiak hartzen ditu, baita Zuberoako eta Bearnoko batzuk ere. Barrutiaren azpi-prefektura edota hiriburua Baiona da.

## Antolaketa 
Guztira 13 kantonamendu eta 123 udalerri daude Baionako barrutian:

# Angelu
# Baigura eta Mondarrain
# Baiona-1
# Baiona-2
# Baiona-3
# Biarritz
# Biarnoko Erdialdea (partzialki)
# Hendaia-Hegoko Euskal Itsasbazterra
# Euskal Mendialdea (partzialki)
# Errobi-Aturri
# Bidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
# Donibane Lohizune
# Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak

## Kanpo estekak
Jura kantonamendua

**Jura Kantonamendua** Suitzako 26 kantonamenduetako bat da.
Hiriburua Delémont da.

## Barrutiak 
Jura kantonamendua ondorengo udalerriek osatzen dute:

## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Turgovia

**Turgovia** (alemanez, *Thurgau*) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da.

Alemanez mintzo dira turgoviar gehienak, eta protestanteak dira biztanleen bi herenak. Hiriburua Frauenfeld da.

## Geografia 
Suitzako ipar-ekialdean dago, Konstantzako aintziraren iparraldeko eta ekialdeko ertzetan, Schaffhausen, Zürich eta Sankt Gallen kantonamenduek inguratua.

Thur ibaiak igarotzen du kantonamendua.

### Barrutiak 
Turgovia kantonamendua ondorengo barrutiek osatzen dute:

## Ekonomia 
Laborantza (fruta-arbolak, mahatsa) eta industria (tresneria mekanikoa, ehungintza) dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Historia 
Alemaniarrek konkistatu zuten, eta 1264. urtetik aurrera Habsburgotarren mende egon zen. 1460. urtean konfederazioaren aldekoek konkistatu zuten, eta 1803. urtean bihurtu zen Suitzako kantonamendu.

## Irudi-galeria 

File:Karte Kanton Thurgau Bezirke 2011.png|Turgovia kantonamenduaren 8 barrutiak
File:StMargaretenKapelle.JPG|St Margareten kapera, Münchwilen
File:Untersee Mai 11.jpg|Konstantzako aintziraren zati den Untersee, mendebaldetik ikusita
File:2011-05-09 10-02-04 Switzerland Kanton Thurgau Rickenbach.jpg|Turgovia kantonamenduaren airetiko ikuspegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Turgovia kantonamenduaren webgune ofiziala
Argovia

**Argovia** (alemanez eta ofizialki *Aargau*) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da. Herrialdearen iparraldean dago, Aar ibaiaren behealdeko haranean. 1404&nbsp;km²ko eremua du eta 2012an 627.340 biztanle zituen
Hiriburua Aarau da, eta hiri handiena Wettingen.

Hizkuntza nagusia, alemana da: 2012an biztanleen %88,5 aleman hiztuna zen. Nekazaritza arloko ekonomia dago.

## Barrutiak 
Kantonamendua 11 barrutitan banatuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala Ag.ch
Zürich kantonamendua

**Zürich kantonamendua** Suitzako 26 kantonamenduetako bat da, herrialdeko iparraldean kokatuta dagoena.

Zürich bera da hiriburu eta hiri nagusia.

## Barrutiak 
Zürich kantonamendua 12 barrutitan (*Bezirk*) banatuta dago:

## Pertsonaia ezagunak 
* Johanna Spyri (1827-1901), idazlea.

## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Solothurn kantonamendua

**Solothurn kantonamendua** Suitzako 26 kantonamenduak bat da.

Hiriburua Solothurn da.

## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Sankt Gallen kantonamendua

**Sankt Gallen kantonamendua**, **Saint-Gall** frantsesez, Suitzako 26 kantonamenduak bat da, herrialdeko ipar-ekialdean dagoena, Austria eta Liechtensteinekiko mugan. Sankt Gallen bera da hiriburua eta hiri nagusia. Beste hiri nagusiak Altstätten, Bad Ragaz, Rapperswill, Rorschach eta Wil dira. Alemaniarrez mintzatzen dira biztanle gehienak eta katolikoak dira. Laborantza (mahatsa, fruitu arbolak), abere hazkuntza (behi azienda), elikagai-industria eta ardogintza dira ekonomia jarduera nagusiak. Garrantzi handia du, halaber, turismoak (negu kirolak, bainu-etxeak).

## Geografia 
Konstantzako aintziraren eta Alpe mendien artean. Eskualde menditsua da (2.501 m Säntis mendian; 2.309 m Churfirsten mendian) eta Rhin, Thur eta Reuss ibaiek ureztatzen dituzten hango haranak.

### Barrutiak 
Sankt Gallen kantonamendua ondorengo barrutiek osatzen dute:

## Sanktgallentar ezagunak 
* Alex Zulle (1968-), txirrindularia.

## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala

## Erreferentziak
Appenzell Ausserrhoden

**Appenzell Ausserrhoden** (,  ahoskatua; ; ; ) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago, Sankt Gallen eta Appenzell Innerrhoden kantonamenduek inguratua. 243&nbsp;km²ko eremua du eta 2012an 53.438 biztanle zituen. Hiriburua Herisau da.

Hizkuntza nagusia alemana da: 2012an biztanleen %92,2 aleman hiztuna zen. Lurralde menditsua da, eta nekazaritzak garrantzi handia du. Ospe handiko gaztak egiten dira: appenzeller.

## Barrutiak 
Kantonamendua 20 udalerritan () banatuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Appenzell Innerrhoden

**Appenzell Innerrhoden** (,  ahoskatua; ; ; ) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago. 172,5&nbsp;km²ko eremua du eta 2012an 15.717 biztanle zituen. Hiriburua Appenzell da.

Hizkuntza nagusia alemana da: 2012an biztanleen %95,1 aleman hiztuna zen. Lurralde menditsua da, eta nekazaritzak garrantzi handia du. Appenzell Ausserrhoden kantonamenduan bezala, appenzeller gazta ospetsuak egiten dira.

## Barrutiak 
Kantonamendua 6 barrutitan banatuta dago, berez, ez dauka udalerririk:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala Ai.ch
Grisonia

**Grisonia** (alemanieraz *Graubünden*, italieraz *Grigioni*, erromantxeraz *Grischun*) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da, herrialdeko ekialdean. Suitzako kantonamendurik handiena da (7.105 km2), eta biztanle gutxien dituena (2001ean, 185.700 biztanle; 26 biz./km2). 211 udalerritan banatuta dago, eta hiriburua Chur da. Bertako hizkuntzak alemana, italiera eta erromantxea dira. Erlijioz, biztanle gehienak protestanteak dira.

## Geografia 
[thumb|ezkerrera|Chur, Grisoniako hiriburua, eta [Rhin ibarra, ibai horren sorbururantz.]]

Grisoniak Inn eta Rhin ibaien goi-ibarrak hartzen ditu, eta basoak eta larreak ugari dira. Oso menditsua da, eta Piz Bernina (4.049 m) du tontorrik garaiena. Glaziar zabalak ditu, halaber. Klima lehorra eta eguzkitsua du.

### Mugakideak 
Mugakide ditu iparraldean Glaris eta St. Gallen kantonamenduak, Vorarlberg eta Tirol (Austria) eta Liechtenstein, hegoaldean Lonbardia (Italia), ekialdean Trentino-Adige Garaia (Italia) eta mendebaldean Ticino eta Uri kantonamenduak.

### Barrutiak 
thumb|ezkerrera|Grisoniako barrutien mapa.

## Historia 
Hasieran zeltak bizi ziren Grisonian (Retiako hegoldea). K.a. 15ean erromatarrek beretu zuten, eta V. mendean germaniarrek, eta ondoren Suabiako dukerrikoa izan zen. 452tik aurrera, Cuerako apezpikuak izan ziren agintari.

1170ean apezpikuek habsburgotarrekin bat egin zuten, bertakoen nahien kontra. *Gotteshausbund *(Jainkoaren etxeko liga) eratu zuten bertakoek 1367an, apezpikuei aurre egiteko, eta 1395ean Rhin garaiko ibarrekoek *Obere Bund* edo *Graue Bund *(kantonamenduari izena eman ziona) sortu zuten, eta azkenik 1436an *Zehngerichtenbund *(hamar barrutien liga) kantonamenduko iparrean. Beren artean elkartu ziren hiru liga horiek, eta Helvetiako Konfederazioarekin hitzarmen bat egin (1497-1498) eta habsburgotarrak menderatu zituzten (Calven, 1499ko maiatza). 1512an Grisoniako hiru ligek Valtelina eta Chiavennako eta Bormioko eskualdeak erdietsi zituzten. Azken biak 1797 arte beren mende izan zituzten, Grisietako parte bat Alpeez bestaldeko errepublikaren lurralde bihurtu zen arte. Grisonia kantonamendua Suitzako 18.a da, 1803ko Bitartekotza Akta sinatu zuenetik.

## Ekonomia 
Nekazaritza eta turismoa dira lanbide nagusiak. Beheko lurretan artoa, urra eta mahatsa jasotzen dira, goikoetan berriz abeltzaintza eta baso ustiapena dira nagusi. Industria gutxi du, eta hiriburuaren inguruan gehiena. Mendiko turismoak garrantzi handia du, negukoak batez ere; bertan dira mundu osoan ezagunak diren eskiguneak: Arosa, Celerina, Davos, Flims, Klosters, Lenzerheide, Pontresina, Saint-Moritz, Samedan, Sils-Maria, Silvaplana.

## Hizkuntzak 
thumb|200px|Grisoniako hizkuntza mapa.

Alemana hizkuntza nagusia bada ere, erromantxeak ere hiztun asko ditu (biztanleen %&nbsp;30), eta erromantxez egiten den Suitzako kantonamendu bakarra da. Erromantxedunak Engadin/Engiadina izeneko ibarrean (Inneko barrutia) eta Disentis/Muster udalerriaren inguruan (Surselvako barrutia) bizi dira.

Halaber, italiera hiztunak ere bizi dira lurraldearen hegoaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Basilea Hiria

**Basilea Hiria** (alemanez: *Basel-Stadt*, frantsesez: *Bâle-Ville*, italieraz: *Basilea Città*) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da. Herrialdearen iparraldean dago. 37&nbsp;km²ko eremua du eta 2012an 187.425 biztanle zituen. Hiriburua Basilea da.

Hizkuntza nagusia alemana da: 2012an biztanleen %80,2 aleman hiztuna zen.

## Udalerriak 
Basilea Hiria kantonamendua ondorengo 3 udalerriek osatzen dute:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Schaffhausen kantonamendua

**Schaffhausen kantonamendua** () Suitzako 26 kantonamenduetako bat da, herrialdeko iparraldean kokatutakoa Alemaniako mugan. Schaffhausen bera da hiriburua.

## Udalerriak 
* Bargen
* Beggingen
* Beringen
* Buch
* Buchberg
* Büttenhardt
* Dörflingen
* Gächlingen
* Hallau
* Hemishofen
* Lohn
* Löhningen
* Merishausen
* Neuhausen am Rheinfall
* Neunkirch
* Oberhallau
* Ramsen
* Rüdlingen
* Schaffhausen
* Schleitheim
* Siblingen
* Stein am Rhein
* Stetten
* Thayngen
* Trasadingen
* Wilchingen

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Kantonamenduaren webgune ofiziala
Basilea Herrialdea

**Basilea Herrialdea** (, , , ) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da. Herrialdearen iparraldean dago, Frantzia (Alsazia) eta Alemaniarekiko (Baden-Württemberg) mugan. 518&nbsp;km²ko eremua du eta 2012an 53.438 biztanle zituen. Hiriburua Liestal da.

Hizkuntza nagusia alemana da: 2012an biztanleen %88,5 aleman hiztuna zen.

## Banaketa administratiboa 
Kantonamendua laurogeita sei udalerritan eta bost barrutitan (*bezirke*) banatuta dago:

## Geografia 
Basilea Herrialdea kantonamendua Suitzako iparraldean dago. Jura mendilerroak bitan zatitzen du bere eremua. Ergolz eta Birs eskualdeko ibai nagusiak dira. Bestetik, hogeita hamar ibaia ditu, hona hemen:

* Ergolz
* Eibach
* Homburger Bach
* Diegter Bach
* Walibach
* Vodere Frenke
* Fluebach
* Hintere Frenke
* Frenke
* Orisbach

* Röserenbach
* Arisdorfer Bach
* Violenbach
* Wintersinger Bach
* Buuser Bach
* Magdener Bach
* Hemmiker Bach
* Rickenbächlein
* Rhein
* Birsig

* Binnbach
* Marchbach
* Birs
* Seebach
* Chastelbach
* Ibach
* Dürrbach
* Lüssel
* Wahlenbach
* Lützel

## Pertsonaia ospetsuak 
* Carl Spitteler (1845-1924), poeta eta Nobel Sariduna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kantonamenduaren webgune ofiziala
Edirne probintzia

**Edirne probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Edirne da. 6.241 km²ko azalera du eta bertan 382.999 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 9 barruti daude:

## Kanpo estekak
Cooper's Hill Cheese-Rolling and Wake

thumb|Cooper's Hill Cheese-Rolling and Wake lasterketako Zeremonietako burua, maldan behera botako den eta irabazleak jasoko duen gazta eskuan duela.

'''Cooper's Hill Cheese Rolling and Wake''' lasterketa berezi bat da, Ingalaterrako Cotswolds eskualdean (Cheltenham herritik eta Gloucester hiritik hurbil) urtero maiatzean jokatua. Lasterketaren idatzizko aipamenik zaharrena 1826. urtekoa da; hala ere, ordurako tradizio luzea zuen, eta uste da gutxienez 600 urte dituela. Gaur egun, mundu osoan famatu da, eta Australiako, Belgikako, Kanadako, Egiptoko, Alemaniako, Japoniako, Zeelanda Berriko nahiz Ameriketako Estatu Batuetako irabazleak izan ditu. Lasterkariek Cooper's Hill menditik maldan behera pirritan joaten uzten duten Double Gloucester motako gazta baten atzetik korritu behar dute. Helmugara iristen den lehenak gazta irabazten du. Teorian, lasterkariek gazta harrapatu behar dute, baina eskuarki ez da halakorik gertatzen, gaztak orduko 70 miliako (113 km/h) abiadura har dezakeelako.

Ohitura honek gutxienez 200 urte ditu. Gainera, erromatarren garaian egiten zen erritu sendagarri paganoa dela iradoki izan da, baina ez dago horren ebidentziarik.

The Cheese Rollers izena du, berebat, Shurdingtonen dagoen pub batek, Cooper's Hilldik 3 milia ingurura kokatua. Lasterkariak hor bildu ohi dira lasterketaren aurretik, alkohola edateko edo taktikez hitz egiteko; bai eta lasterketa ondoren ere, indarberritzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elazığ probintzia

**Elazığ probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Elazığ da. 9.181 km²ko azalera du eta bertan 595.307 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 11 barruti daude:

## Kanpo estekak
Eskişehir probintzia

**Eskişehir probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Eskişehir da. 13.904 km²ko azalera du eta bertan 720.380 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 13 barruti daude:

]

## Kanpo estekak
Tantalo

**Tantaloa** Ta ikurra duen elementu kimiko bat da, 73 zenbaki atomikoa duena eta taula periodikoaren bosgarren taldean aurkitzen dena. Lehen *tantalium* bezala ezagutzen zen, Tantalus izenetik eratorria; hots, greziako mitologiako pertsonaia. Trantsizio-metal bakan, gogor, urdin-gris eta lustreduna da. Korrosioarekiko oso erresistentea da eta naturan Tantalita izeneko mineralean ageri da. Tantaloa inertea denez, oso erabilia da laborategiko tresnerian, tresna kirurgikoetan eta inplanteetan, platinoa ordezkatuz.

## Ezaugarri nagusiak 
Tantaloa iluna, dentsoa, xaflakorra, oso gogorra, erraz lantzen dena eta bero- eta elektrizitate eroale ona da. Oso ezaguna da azidoek eragindako korrosioa bikain jasaten duelako; izatez, 150 °C azpiko tenperaturetan, normalean oso erasokorra den *aqua regia*-ren erasoa ere aldaketarik gabe jasaten du. Azido fluorhidrikoz edo fluor-ioia eta sufre trioxidoa daukaten disoluzioz disolbatu daiteke, bai eta potasio hidroxidoz ere. Tantaloak urtze-puntu oso altua dauka, 3.017 °C-ekoa, solik wolframioak eta renio metalek eta karbonoak gainditzen dutena.      

## Ekoizpena 
ezkerrera|thumb|Tantalo ekoizpena 2006. urtean
ezkerrera|thumb|Tantalo ekoizpena 2015. urtean
Tantaloa Koltanetik ateratzen da, Columbita eta Tantalita mineralez konposatutako mineral metaliko beltza eta opakuatik.          

Munduko tantalo meategien ekoizpenak aldaketa geografiko garrantzitsua izan du. XXI. mendearen hasieran, Australia eta Brasil ziren Tantalo ekoizle nagusiak. 2007an hasi eta 2014ra arte, tantalo ekoizpen iturri nagusiak Kongoko Errepublika Demokratikora, Ruandara eta Afrikako beste herrialde batzuetako meategietara aldatu ziren. Etorkizuneko tantaloaren hornidura-iturri gisa Saudi Arabiako, Egiptoko, Groenlandiako, Txinako, Mozambikeko, Kanadako, Australiako, Estatu Batuetako, Finlandiako eta Brasilgo meategiak aztertzen ari dira, ekoizpen kantitatearen arabera ordenatuta.     

Egungo tantalo-erauzketa tasan oinarrituta, aurreikuspenen arabera, 2060. urte inguruan tantalo-baliabideak agortuko direla kalkulatzen da, birziklapen handiagoaren beharra azaleratuz.

## Erabilpenak 
thumb|Tantalozko kondentsadore elektrikoa|ezkerrera
Tantaloa osagai elektronikoen produkzioan erabiltzen da nagusiki, batez ere tantalo kondentsadore elektrikoetan. Kondentsadore hauek sakelako telefonoetan, ordenagailu eramangarrietan eta automobiletan erabiliak dira, esaterako.
thumb|Kazakhstango bankuak sortutako tantalo txanponak

Azken urteotan, bildumako txanponaren merkatu numismatikoan ere sartu da tantaloa. Kazakhstan izan da munduko lehen herrialdea tantaloz egindako txanponak egiten, bai bere egoera naturalean, bai jatorrizko kolorea aldatzea lortzen duten oxidazio-metodo desberdinen bidez koloreztatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hakkari probintzia

**Hakkâri probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Hakkâri da. 7.729 km²ko azalera du eta bertan 272.566 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 4 barruti daude:

## Kanpo estekak
God Save the Queen

***God Save the Queen*** () egile ezezaguneko Erresuma Batuko abesti abertzalea da. Tradizioz, Erresuma Batuan eta haren kolonietan nazio ereserkitzat jo izan da, bai eta Britainiar errege-erreginen ereserkitzat ere. Monarka gizonezkoa bada, «*God Save the King*» abesten da (*Jainkoak salba beza Erregea*), antzinako moduan.

Abestia ez da inoiz Erresuma Batuko ereserki ofiziala izan, legez ez baita inoiz hala xedatu. Oro har, ahapaldi bakoitza behin abesten da, noizbehinka bitan. Commonwealtheko zenbait estatutan nazio ereserki ofiziala da eta beste batzuetan, ez.

## Hitzak 
### Ingelesez 

KORUA
**I**
God save our gracious Queen,
Long live our noble Queen,
God save the Queen:
Send her victorious,
Happy and glorious,
Long to reign over us:
God save the Queen. 
**II**
O Lord, our God, arise,
Scatter thine (*or* her) enemies,
And make them fall:
Confound their politics,
Frustrate their knavish tricks,
On thee our hopes we fix:
God save us all. 
**III**
Thy choicest gifts in store,
On her be pleased to pour;
Long may she reign:
May she defend our laws,
And ever give us cause
To sing with heart and voice
God save the Queen. **Beste ahapaldiak ez dira erabiltzen, aspaldikoak edo inperialistak direlako:**
**IV**
Not in this land alone,
But be God's mercies known,
From shore to shore!
Lord make the nations see,
That men should brothers be,
And form one family,
The wide world over.
**IV**
From every latent foe,
From the assassins blow,
God save the Queen!
O'er her thine arm extend,
For Britain's sake defend,
Our mother, prince, and friend,
God save the Queen!
**IV**
Lord grant that Marshal Wade
May by thy mighty aid
Victory bring.
May he sedition hush,
And like a torrent rush,
Rebellious Scots to crush.
God save the Queen!*

### Frantsesez (Quebecen) 
Dieu protège la reineDe sa main souveraine !Vive la reine!Qu'un règne glorieux,Long et victorieuxRende son peuple heureux.Vive la reine !

### Euskarazko itzulpena 
Jainkoak salba beza Erregina graziotsua,bizitza luzea gure Erregina nobleari,Jainkoak salba beza Erregina!Bidal beza garailezoriontsu eta aintzatsuurte luzez gure gain agintzeko,Jainkoak salba beza Erregina!

Oh, Jauna, gure Jainkoa, zatozsakabana itzazu haren etsaiaketa lurrera bota itzazu.Nahas itzazu beraien politikak,eta ito itzazu beraien azpijokoak.Zuregan jartzen dugu gure itxaropena;Jainkoak salba gaitzala guztiok!

Zure oparirik onenakzure emaitzarik eskergarrienak luzaz agindu dezala!Zain bitza gure legeaketa beti eman biezagu arrazoiaahotsez eta bihotzez abesteko:Jainkoak salba beza Erregina!

## Euskal Herriko egokitzapenak 
Ignacio Gasca *Poch* musikari donostiarrak Dios Salve al Lendakari ereserki sarkastikoa idatzi zuen 1980ko hamarkadan, Derribos Arias bere taldeak argitaratu zuena 1982an.

1991n kantu horren euskarazko bertsioa egin zuen Negu Gorriak taldeak: Jainkoak gorde beza lehendakaria.

## Musika 
15px God Save the Queen (MP3 artxiboa)

## Kanpo estekak 
*  Erresuma Batuko Erreginaren orrialdea
*  Kanadako nazio ereserkia
Heinrich Schmid

**Heinrich Schmid** (Zürich, 1921eko apirilaren 6a — *ib.*, 1999ko otsailaren 23a) hizkuntzalari suitzarra izan zen, erromantxera batuaren sortzailea izan zena.

Jaiotzetik entzumenaren arazoak eduki arren, hizkuntzatan interesatu zen gazte-gaztetatik. Hain zuzen ere, erromantze mintzairak ikasi zituzten, eta 15 urtez *"Dicziunari Rumantsch Grischun"* hiztegian lan egin zuen beste pertsona batzuekin batera.

1982an, sei asteko lan trinkoaren ondoren, sortu zuen Rumantsch Grischun eredua, bost dialektotik abiaturik.

1998an, hil baino urte bat lehenago, *"Aufbau einer gemiensamen Schriftsprache der Dolomitenladiner"* ("Dolomitetako Latin idatziaren bilduma garatzeko gidaliburua") lana argitaratu zuen.
Pitcairn uharteak

**Pitcairn uharteak** (,  ahoskatua; pitkerneraz: ''*) Polinesiako uhartedi bat da. Uhartediko bost uharteetatik batek baino ez du biztanlerik: Pitcairnek. Jadanik Ozeano Barean dagoen britainiar azken kolonia da, bere biztanleak HMS Bounty itsasontziko matxinatuen eta haiekin joan ziren tahitiarren ondorengoak direla famatua da. Bederatzi familietatik 46 biztanle izaki, uhartedia ezaguna da, halaber, munduko herrialde txikiena delako (burujabe izan ez arren).

## Geografia 
## Historia 
Pitcairn uharteek, antzinean, polinesiar jatorrizko biztanleak zituzten, uhartedira 800. urtearen inguruan ailegatuak. Hauek Pitcairn eta Henderson uharteetan bizi ziren eta urruneko Mangareva uhartearekin harreman komertzialak izan zituen. Baina Mangarevaren arazoek merkataritza suntsitu zuten eta uharteen biztanleriarekin bukatu.

1606ko urtarrilaren 26an Henderson, Ducie eta Pitcairn uharteetara ailegatu lehendabiziko europarra Pedro Fernandes de Queirós portugaldarra izan zela uste da, baina datu hau ez da fidagarria.

1767an Pitcairn uhartea berriz *aurkitu'' zuten, eta 1790an HMS Bounty ontziko matxinatuek zenbait menderen ostean uharteko lehendabiziko biztanle bihurtu ziren. 1791en Ducie uhartea aurkitu zuten, 1819an Henderson eta 1824an Oeno.

Pitcairn 1838an britainiar kolonia bihurtu zen, eta 1850ean uhartea biztanlerik gabe geratu zen biztanle guztiak Norfolk uhartera joan zirenean. 18 hilabete geroago, 17 pitcairniar uhartera itzuli ziren. Geroztik biztanle gehien izan duen momentuan 223 ziren, baina gehienak Zeelanda Berrira emigratu zirenez, normalean 50 biztanle baino ez dago.

1838an uhartea emakumeen bozka onartu zuen lehendabiziko lurraldea izan zen. 2004ko abenduaren 15an, eskandalua izan zen uhartean, biztanleriaren parte handi bat pedofiliari loturiko salaketa bati lotua izan zenean.

## Politika 
Izenez, Pitcairn uharteen gobernatzailea Zeelanda Berriko Britainiar Mandatari Gorena da, gaur egun Richard Fell. Baina uhartean bizi ez zenez, eguneroko lana Uharteko Biltzarraren () presidenteari zegokion. Posturako hauteskundeak hiru urtero egiten ziren. Hala ere, 1998ko erreforma konstituzionala eta gero, bere betebeharrak Pitcairneko alkateari dagozkio 1999a eta gero.

## Kanpo estekak 
*  Pitcairn gobernuaren webgunea
Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusia (2008)

**2008ko Binakako Txapelketa** 2008an esku huska profesionalen artean egindako binakako txapelketa nagusia da. Asegarce eta Aspe enpresetako pilotariek parte hartu zuten 2008ko txapelketan.
## Pilotariak 
## Emaitzak 
### Liga 

#### Oharrak 
* Eugik Martinez de Irujo ordezkatu zuen urtarrilaren 11n ebakuntza izan zuelako http://manista.blogs.com/bitacora/2008/01/irujo-ser-opera.html.
* Urtarrilaren 4an, Otxandorenak Zearra ordezkatu zuen.
* Urtarrilaren 13an, Otxandorenak Beloki ordezkatu zuen, eta beste taldean Capellanek Xala.
* Urtarrilaren 18an, Otxandorenak Beloki ordezkatu zuen, eta beste taldean Goñi III.ak Barriola.
* Urtarrilaren 19an, Mendizabal II.ak Zearra ordezkatu zuen, eta beste taldean Capellánek Eugi.
* Urtarrilaren 25ean, Mendizabal II.ak Zearra ordezkatu zuen, eta beste taldean Capellánek Xala.
* Urtarrilaren 26an, Otxandorenak Beloki ordezkatu zuen.
* Otsailaren 1ean, Otxandorenak Beloki ordezkatu zuen, eta beste taldean Olazabalak Eugi.
* Otsailaren 2an, Mendizabal II.ak Zearra ordezten du.
* Otsailaren 3an, Peñagarikanok Patxi Ruiz ordezkatu zuen.
* Otsailaren 8an, Mendizabal II.ak Zearra ordezkatu zuen.
* Otsailaren 11n, Olazabalak Eugi ordezkatu zuen.
* Otsailaren 15ean, Olazabalak Eugi, eta beste taldean Mendizabal II.ak Zearra ordezkatu zuen.
* Otsailaren 16an, Otxandorenak Beloki ordezkatu zuen.
* Otsailaren 22an, Otxandorenak Beloki ordezkatu zuen.
* Otsailaren 23an, Mendizabal II.ak Zearra ordezkatu zuen.
* Otsailaren 24an, Leizak Bengoetxea VI ordezkatu zuen.
* Otsailaren 25ean, Olazabalak Eugi ordezkatu zuen.
* Ligatik kanporatuak izan ziren Asegarceko bi bikote (Olaizola I-Beloki eta Koka-Begino), eta beste bi Aspekoak (Eugi-Lasa III eta Xala-Pascual).

### Ligaxka 

#### Oharrak 
* Azkenik, Oier Mendizabalek Oier Zearraren lekua hartu zuen.
* Martxoaren 1ean eta 15ean, Iñaki Otxandorenak Patxi Ruiz ordezkatu zuen.

### Finala 
Finalean, hedabideetako 110 berriemailek hartu zuten parte, eta partida ETB 1ek zuzenean eman zuen. Batez besteko ikusle kopurua %8,6 izan zen, eta pantalla-kuota %25,3.

## Kanpo estekak 
*  Asegarceren orria Txapelketari buruz
*  Asperen orria Txapelketari buruz
Patrick Süskind

**Patrick Süskind** (Ambach, Bavaria, Alemania, 1949ko martxoaren 26a), eleberrigile, antzerkigile, saiogile eta gidoigile alemana da. Oso famatu egin zen *Kontrabaxua* eta *Perfumea* lanekin, baina beti urrundu da publizitatetik. Oso gutxi ezagutzen da bere bizitza pribatuaren gainean, ez baitu elkarrizketarik ematen. Etxeak ditu Munichen, Parisen eta Montolieun, Frantzian.

## Bizitza 
Patrick Süskind Ambach herrian jaio zen, Munichetik hurbil. **Wilhem Emanuel Süskind** kazetari ezagunaren seme zaharrena da.

1968tik 1974ra historia ikasi zuen Municheko eta Aix-en-Provenceko unibertsitateetan. Frantziako hegoaldean zebilela, informazioa bildu zuen *Perfumea* izeneko eleberrirako.

1980 Hamarraldi horretan gidoigile moduan egin zuen lan telebistarako, “Kir Royal” eta “Monaco Franze” saioetan.

1981 *Kontrabaxua* argitaratu zuen, antzerki bakarrizketa bat, eta sekulako arrakasta izan zuen. Euskal Herriko antzokietan euskaraz ere antzeztu izan da.

1985 *Perfumea. Hiltzaile baten historia* idatzi zuen, hiltzaile baten historia. Eleberri horrekin iritsi zen ospearen gailurrera. Dagoeneko 50 hizkuntzatara itzuli da, tartean euskaraz, eta milioika ale saldu ditu. Tom Tyker zine zuzendariak ere film bat egin zuen eleberri horretan oin hartuta.

1986 *Frankfurter Allgemeine Zeitung* egunkariak sari bat eman zion lehen nobela onenagatik, baina berak ez zuen onartu, esanez ez zuela saririk hartuko bere idatziengatik.

1987 *Usoa* argitaratu zuen, eta geroago *Sommer jaunaren historia*, eta biek oso kritika onak jaso zituzten. Azken aldian, berriz, *Hiru historia eta hausnarketa bat* argitaratu zuen, eta gidoi bat *Rossini* filmerako.

## Literaturgilea 
Askorentzat literatur ermitau bat da Patrick Süskind, sekula ez baitu hitz egiten bere sorkuntzari buruz. Horregatik, zenbaitek Diogenes postmodernotzat jotzen du. Sekulako errepertorioa du, zeren argitalpen bakoitzean aldatu egiten baitu generoz. Egilea bera bezala, bere lanetako protagonistak barnerakoiak eta misantropoak dira, ez baitute gustuko beste pertsonekin aritzea; hala ere, barne-barnean ingurukoen maitasuna eta onespena desio dute. Süskinden lanek erakarmen handia dute irakurle arrunten artean, eta, aldi berean, kritika onak jasotzen dituzte.

## Lanak 
* Kontrabaxua (1981)
* Perfumea. Hiltzaile baten historia. (1985)
* Usoa (1987)
* Sommer jaunaren historia (1991)
* Hiru historia eta hausnarketa bat (1996)
* Amodioaz eta heriotzaz (2006)

## Itzulpenak euskaraz 
* Kontrabaxua, Jose Ramon Egiluzen itzulpena
* Perfumea. Hiltzaile baten historia. Miren Arratibelen itzulpena. Alberdania, (2007) 
* Sommer jaunaren historia, Lourdes Oñederraren itzulpena, (2007)

## Kanpoko loturak 
Kontrabaxua antzerki lana

Perfumea filma
Norfolk uhartea

**Norfolk uhartea** (ingelesez: *Norfolk Island*, pitkern-norfukez: *Norfuk Ailen*) Ozeano Barean dagoen hiru uharteko lurraldea da. Australia, Zeelanda Berria eta Kaledonia Berria artean kokaturik, eta Australiako botere pean dagoen lurraldea da. 34 km² area du.

## Geografia 
Norfolk uhartea hegoaldeko Ozeano Barean dago, Australiatik ekialderantz. Lurraldea hiru uhartetan zatitzen da: nagusia eta lurraldearen gehiena dena koordenada hauetan dago . 34.6 km² area du, 32 kilometroko kostaldea eta ez du aintzirarik. Uharteko lekurik altuena 310 metrotako Bates mendia da, ipar-mendebaldeko partean.

Philip uhartea, lurraldeko bigarren uhartea koordenadetan dago, uharte nagusitik kilometro asko hegoalderantz.

Badago beste uharte txiki bat Norfolk uhartearen hegoaldean dagoena: Nepean uhartea.

## Historia 
Antzinean Norfolk uhartean polinesiar marinelak bizi ziren, ziur asko Zeelanda Berriko iparraldean dauden Kermadec uhartetatik etorriak. XIV. mendean edo XV. mendean heldu ziren eta zenbait belaunaldi geroago desagertu ziren.

1774ko urriaren 11n James Cook kapitaina, Ozeano Bareara bere bigarren ibilaldian, uhartea ikusteko lehendabiziko europarra zen. James Cookek eman zion izena uharteari Edward Howard (1685-1777), bederatzigarren Norfolkeko Dukearen omenez.

Gero Erresuma Batuak presondegitzat erabili zuen uhartea.

1901ean Australiako Commonwealth sortu ondoren, Norfolk uhartea Canberrako gobernuaren menpe egon zen.

Bigarren Mundu Gerran, uhartea aireportutzat erabili zuten, Zeelanda Berriko armadaren kontrolpean. Hala ere, Norfolk uhartea ez zen erasotua.

## Politika 
Norfolk uhartea kontinentean ez dagoen lurralde australiar autonomia lortu duen bakarra da. 1979an Australiako parlamentuak *Norfolk uharteko legea* onartu zuen. Australiako gobernuak Australiako Gobernatzaile Orokorrak hautatutako administratzaile baten bitartez du kontrola baina uharteak hiru urtero herri-botoen bidez hautatutako Biltzar Legegilea du. Hala eta guztiz ere, Australiako legeak uhartean ezarri behar bada Australiako Parlamentuak hala erabaki dezake.

## Kanpo estekak 
*  Norfolk uharteko webgune ofiziala
*  Norfolk uharteko turismoa
Cocosak

**Cocosak** edo **Keeling uharteak**, administratiboki **Cocos uharteetako Lurraldea** (ingelesez: *Territory of Cocos (Keeling) Islands*) burujabetasun gabeko Australiako lurraldea da.

Hiriburua West Island da.

## Klima 
Cocos uharteek bi urtaro dituzte:
* Haizaroa: apirila/maiatzatik iraila/urriaraino.
* Barealdiaroa: azaroatik apirileraino.

Uztaila da euri gehien egiten duen hilabetea.

## Historia 
Cocosak ikusteko lehendabiziko europarra William Keeling kapitaina zen 1609an, baina 1826an Alexander Hare ailegatu zen arte ez zituzten biztanlerik.

Clunies-Ross enpresak, XIX. mendeko hasieran John Clunies-Ross eskoziarrak sortua, 1878 eta gero benetako uhartediaren jabea zen. Hori zela eta, Victoria I.ak Clunies-Ross familiari 1886an kopra uztaitzeko uharteak eman zizkion, lurra publiko izaten jarraitu arren.

Bigarren Mundu Gerran, 1942 eta 1944 artean uharteak Japoniak erasoak ziren.
[thumb|ezkerrera|180px|[Kokondo|Kokoak lehortzen, kopra egiteko]]

1955an Erresuma Batuak, behin Singapur eta Malaysia independenteak izan, Cocos uharteak Australiari eman zizkion. Clunies-Ross enpresak kopra ekoizteari ekin zion, 1978an Australiarekin ituna sinatu arte.

1984an, referendumaren bitartez, biztanleek Australiarekin batzea eta australiar nazionalitatea izan erabaki zituzten.

2001eko abenduan, West uharteak biztanleria bikoiztu zuen Sri Lankatik etorritako etorkinei esker. Aurretik, Home uhartea malaysiarrez beteta zegoen eta West australiarrez.

Evan Williams, 2003ko urrian, Cocos uharteetako administratzaile bihurtu zen, 2006ko urtarrilera arte, Neil Lucas, Christmas uharteko administratzailea lurralde bien administratzaile bihurtu zenean.

## Geografia 
Uharteek 14,2 km² area dute. Cocos (Keeling) uharteak Indiako ozeanoaren erdian daude, Perthetik 2.750 kilometrotara ipar-ekialderantz, eta Christmas uhartetik 900 kilometrotara hego-ekialderantz. 27 uharteko multzoan bi baino ez dituzte biztanlerik: Home Island eta West Island, hauetako koordenadetan kokaturik . Hiriburua West Island du.

Hauxe da Cocos (Keeling) uharteen zerrenda:

thumb|ezkerrera|255px|Hegoaldeko Keeling uharteen mapa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cocos (Keeling) uharteen webgune ofiziala
*  Cocos (Keeling) uharteen historia
Hatay probintzia

**Hatay probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiriburua Antakya da. 5.678 km²ko azalera du eta bertan 1.253.726 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 12 barruti daude:

## Kanpo estekak
Rumantsch Grischun

**Rumantsch Grischun**a erromantxeraren eredu batua da, bost dialektoetatik (Sursilvan, Sutsilvan, Surmiran, Puter eta Vallader) 1982an Heinrich Schmidek sortua eta Lia Rumantschak sustatua.

1985ean argitaratu zuten lehen hiztegi batua, oinarrizko gramatikarekin batera, ordutik gaurkotzen dutena. Gaur egun, 200.000 hitz inguru biltzen ditu.

Erreferentziazkoa da literatura erromantxerako eta orokorrean idatzizko jarduerarako, hiztunen onarpena oraindik partziala den arren.

## Ahoskera 
Hainbat fonemarekin ahoskera erromantze hizkuntzen (italiera eta frantsesa) eta alemanieraren artean dago.

## Kanpo estekak 
*  Erromantxera batuaz Lia Rumantscharen webgunean
Sursilvan

350px|thumb|Sursilvanezko hiztunen lurraldea, **morez**.

**Sursilvan** erromantxeraren bost dialektoetako bat da.

Hiztunak jatorriz Grisons Kantoiaren mendebaldean bizi dira, Vorderrheineko ibarran, Surselvako eskualdean, Lumnezia, Foppa eta Cadin batik bat.

## Ikus, gainera 
* Erromantxera

## Kanpo estekak
Sutsilvan

350px|thumb|Sutsilvanezko hiztunen lurraldea, **gorriz**.

**Sutsilvan** erromantxeraren bost dialektoetako bat da.

Hiztunak Grisons Kantoiaren erdialdean bizi dira, Hinterrheineko ibarrean, Sutselvako eskualdean, Plaun, Tumliasco eta Schons inguruan.

## Kanpo estekak
Istanbul probintzia

**Istanbul probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Istanbul da. 5.170 km²ko azalera du eta bertan 11.622.257 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean ondorengo barrutiak daude:

## Kanpo estekak
Arhan

**Arhan** Nafarroa Behereko eta Lapurdiko ibaia da, bere ibilbidearen gehiengoa lehenengo lurraldean egiten duelarik. 48,4 kilometroko luzera duen ibai hau Aturri ibaiaren ibaiadarra da.

## Geografia 
Ibaia Baigura mendiaren oinean, Heraitzen (Heleta) jaiotzen da. Lekornen, Makeatik datozen urak jasotzen ditu. Garroko jauregiaren oinetik eta Haltzuiako errota zaharretik iragaten da, Ahurtin Aturri ibaira isuri baino lehen.

## Ibaiadarrak 
Hona hemen Arhanen ibaiadarren zerrenda:
* Garralda erreka
* Eieratxar erreka
* Lartaso erreka
* Marmareko erreka
* Termi erreka

## Zeharkatutako herriak 
Ibaiak ondorengo udalerriak zeharkatzen ditu:
[ezkerrera|thumb|Arhan ibaia, [Lekorne.]]
* Heleta,
* Lekorne,
* Lekuine,
* Aiherra,
* Bastida, eta
* Ahurti.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izmir probintzia

**İzmir probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua İzmir da. 11.811 km²ko azalera du eta bertan 3.769.000 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 28 barruti daude:

## Kanpo estekak
Surmiran

350px|thumb|Surmiranezko hiztunen lurraldea, **laranjaz**.

**Surmiran** erromantxeraren bost dialektoetako bat da.

Hiztunak jatorriz Grisons Kantoiaren erdialdean bizi dira, Julia eta Albula ibarretan, Surmeirako eskualdean.

## Kanpo estekak
Catalão

**Catalão** Brasilgo Goias estatuan kokatzen den hiria da. 3.778 kilometro karratuko azaleran 75.623 biztanle ditu (2007).

Catalãorrei *Catalano* deritze. Hiriak 3.778 kilometro karratuko azalera dauka. Horrek kilometro karratuko 20 biztanle ematen du.

## Irudi galeria 

Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg

Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg

Image:Represa Catalão 1.JPG
Image:Igreja Dom Bosco.jpg

Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Represa Monsenhor Souza 2.jpg

## Kanpo estekak
Puter

350px|thumb|Puterrezko hiztunen lurraldea, **laranja argiz**.

**Puter** erromantxeraren bost dialektoetako bat da.

Hiztunak jatorriz Grisons Kantoiaren ekialdean bizi dira, Engadin/Engiadina Garaia eskualdean.

Aditu batzuen ustez, ladinoaren aldaera dugu hau.

## Ikus, gainera 
* Vallader

## Kanpo estekak
Kastamonu probintzia

**Kastamonu probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Kastamonu da. 13.473 km²ko azalera du eta bertan 322.759 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 20 barruti daude:

## Kanpo estekak
Kirklareli probintzia

**Kırklareli probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Kırklareli da. 6.056 km²ko azalera du eta bertan 326.950 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 8 barruti daude:

## Kanpo estekak
Kocaeli probintzia

**Kocaeli probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da, Turkiako ipar-mendebalean, Itsaso Beltzaren eta Marmarako itsasoaren ertzean kokatzen da. Bere hiriburua İzmit da. 3.635 km²ko azalera du eta bertan 1.206.085 biztanle bizi dira (2000).

Nekazaritza (tabakoa, azukre-erremolatxa) eta industria (porlana, ehungintza, papergintza eta petrolioa) dira jarduera ekonomiko nagusiak.

## Historia 
Bitiniako erreinuko lurraldea zen K.a. III. mendean. Han ehortzi zuten Anibal K.a. 198. urtean (egungo Gebze hirian).

## Barrutiak 
Kocaeli probintzian 7 barruti daude:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zirkonio

**Zirkonioa** elementu kimiko bat da, **Zr** ikurra eta 40 zenbaki atomikoa dituena. Titanioaren antzeko trantsizio-metal zuri-grisa, lustreduna eta korrosioarekiko oso erresistentea da. Normalean zirkon izeneko mineraletik erauzten da. Bere erabilera nagusia erreaktore nuklearretan da, batez ere erregai-zutabeak estaltzeko, neutroi-harrapaketako sekzio baxua baitu.

## Ezaugarri nagusiak 
Zirkonioa altzairua baino arinagoa da eta bere gogortasuna kobrearenaren parekoa da. Hauts bihurtu arte zatitzen denean, suak har dezake airearekin kontaktuan, batez ere tenperatura altuetan. Zirkonioz eta zinkez egindako aleazioak propietate magnetikoak ditu 35 K (-238&nbsp;°C) azpitik. Zirkonioaren oxidazio-egoera arruntena +4 da, nahiz eta zenbait konposatu kimikotan +3 eta +2 ere lor daitezkeen.

## Kanpo estekak
Kütahyako probintzia

**Kütahyako probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiriburua Kütahya da. 12.119 km²ko azalera du eta bertan 684.082 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 13 barruti daude:

## Kanpo estekak
Malatya probintzia

**Malatya probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Malatya da. 12.235 km²ko azalera du eta bertan 923.248 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 14 barruti daude:

## Kanpo estekak
Astato

**Astatoa** elementu kimiko bat da, **At** ikurra eta 85 zenbaki atomikoa dituena. Elementu hau naturan agertzen da uranio-235 isotopoa uranio-238 bihurtzen denean. Halogenorik astunena da eta oso erradioaktiboa da.

## Ezaugarri nagusiak 
Masa-espektrometro bidez baieztatu denez, elementu honek gainerako halogenoek bezalako portaera dauka, eta batez ere iodoaren antzekoa (segurasko tiroidean metatuko litzateke iodoa bezala), nahiz eta astatoa iodoa baino metalikoagoa dela uste den. Zenbait ikerketa egin dira astatoaren propietateak ezagutzeko, baina zaila da lan hauek egitea, astatoa oso bakana baita Lurrazalean (erdibizitza oso laburra du). Bere isotoporik egonkorrenak 8,3 orduko erdibizitza dauka. Astatoaren desintegrazioaren azken produktua berunaren isotopo bat da.
 
Astatoa naturako elementurik arraroena da: Lurrazalean inoiz 28 gramo astato existitu izan direla estimatu da.

## Kanpo estekak
Kahramanmaras probintzia

**Kahramanmaraş probintzia** edo **Maraş probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Kahramanmaraş da. 14.213 km²ko azalera du eta bertan 1.034.727 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 10 barruti daude:

## Kanpo estekak
Aktinio

**Aktinioa** elementu kimiko bat da, **Ac** ikurra eta 89 zenbaki atomikoa dituena.

## Ezaugarri nagusiak 
Aktinioa elementu metaliko, zilarkara eta erradioaktiboa da. Bere erradioaktibitate biziaren ondorioz, iluntasunean argi urdin zurbila igortzen du. Aztarna-elementu gisa dago uranio-meetan, 21,773 urteko erdibizitza duen 227Ac forman. Tona bat uranio-meak gramo hamarren bat aktinio dauka.

## Aplikazioak 
Radioa baino 150 aldiz erradioaktiboagoa da eta, beraz, oso estimatua da neutroi-iturri gisa. Ez dauka beste aplikazio industrial berezirik.

Medikuntzan, 225Ac isotopoa 213Bi ekoizteko erabiltzen da, gero erradioterapian erabilia izateko.

## Kanpo estekak
Isparta probintzia

**Isparta probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Isparta da. 8.733 km²ko azalera du eta bertan 547.525 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 13 barruti daude:

## Kanpo estekak