open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verticordiidae

**Verticordiidae** Pholadomyoida ordeneko bibalbo familia bat da.

## Banaketa 
* *Euciroa* Dall, 1881
** *Euciroa elegantissima* (Dall, 1881)
** *Euciroa galatheae* (Dell, 1956)
* *Halicardia* Dall, 1895
** *Halicardia flexuosa* (A. E. Verrill eta S. Smith, 1881)
** *Halicardia perplicata* (Dall, 1890)
* *Haliris* Dall, 1886
** *Haliris aequacostata* (Howard, 1950)
** *Haliris fischeriana* (Dall, 1881)
** *Haliris setosa* (Hedley, 1907)
* *Laevicordia* Sequenza, 1876
** *Laevicordia horrida* Allen eta Turner, 1974
* *Lyonsiella* M. Sars, 1782
** *Lyonsiella abyssicola* (G. Sars, 1872)
** *Lyonsiella alaskana* Dall, 1895
** *Lyonsiella cordata* Verrill eta Bush, 1898
** *Lyonsiella fragilis*
** *Lyonsiella gemma* Verrill, 1880
** *Lyonsiella quaylei* Bernard, 1969
** *Lyonsiella subquadrata* (Jeffreys, 1881)
** *Lyonsiella uschakovi* Gorbunov, 1946
* *Policordia* Dall, Bartsch eta Rehder, 1938
** *Policordia alaskana* (Dall, 1895)
** *Policordia densicostata* (Locard, 1898)
** *Policordia gemma* (A. E. Verrill, 1880)
** *Policordia insculpta* (Jeffreys, 1881)
** *Policordia jeffreysi* (Friele, 1879)
* *Spinosipella* Iredale, 1930
** *Spinosipella ericia* (Hedley, 1911)
* *Trigonulina* d'Orbigny, 1842
** *Trigonulina ornata* (d'Orbigny, 1842)
* *Verticordia* J. de C. Sowerby, 1844
** *Verticordia acuticostata* Philippi, 1884
** *Verticordia fischeriana* Dall, 1881
** *Verticordia granulata* Seguenza, 1876
** *Verticordia ornata* (d'Orbigny, 1842)
** *Verticordia seguenzae* Dall, 1886
** *Verticordia transversa* Locard, 1898
** *Verticordia trapezoides* Sequenza, 1876
** *Verticordia triangularis* Locard, 1898
** *Verticordia woodii* E. A. Smith, 1885

## Kanpo estekak
Myochamidae

''''* Pholadomyoida ordeneko bibalbo familia bat da.

## Banaketa 
* *Hunkydora* Fleming, 1948
** *Hunkydora novozelandica* (Reeve, 1859)
** *Hunkydora rakiura* B.A. Marshall, 2002
* *Myadora* Gray, 1840
** *Myadora antipodum* E.A. Smith, 1880
** *Myadora biconvexa* Powell, 1927
** *Myadora boltoni* E.A. Smith, 1880
** *Myadora japonica*
** *Myadora novaezelandiae* E.A. Smith, 1880
** *Myadora pavimenta* Hedley, 1912
** *Myadora pervalida* Cotton, 1931
** *Myadora reeveana* (Smith, 1880)
** *Myadora soyoae*
** *Myadora striata* (Quoy and Gaimard, 1835)
** *Myadora subrostrata* E.A. Smith, 1880
* *Myadoropsis* Habe, 1960
** *Myadoropsis wairua* B.A. Marshall, 2002
* *Myochama* Stutchbury, 1830
** *Myochama tasmanica'' (Tenison Woods, 1877)

## Kanpo estekak
John Travolta

**John Joseph Travolta** (1954ko otsailaren 18, Englewood, New Jersey) estatubatuar aktore, abeslari eta dantzari bat da.

Kelly Prestonekin batera alaba bat eta seme bat ditu, Ella eta Jett. Haren lehenengo emaztea Diana Hyland zen baina ezkondu eta handik bi urtera hil zen, minbiziaren ondorioz.

2012ko irailaren 23an Donostia Saria jaso zuen.

## Biografia 
Aita italiarra eta ama irlandarra zituen. John seigarren semea zen, txikiena. Senide guztiek zaletasun bera zeukaten: interpretazioa. Aitaren etxean antzeztoki bat sortu eta familiarentzako saioak antolatzen zituzten. Film horretan, Tony Maneroren bizitza antzeztu zuen: dantzaria zen eta horrek aldatu zuen dantzaren modua. Hartarako, Travoltak gau asko eman zituen hainbat diskotekatan, jendearen dantzatzeko modua begiratzeko. Gainera, koreografo profesional batekin eta lan egin zuen, eszenarik ospetsuena grabatzeko. Tony Manero pertsonaia mitiko bihurtu zen: filmak arrakasta handia izan zuen eta musika diskoaren aroari hasiera eman zion.

24 urte zituen *Grease* filma antzeztu zuenean, baina hori ez zen oztopoa izan bigarren arrakastara iristeko. Filma historiako musikal ospetsuenetarikoa izan zen. Harekin batera, Olivia Newton-Johnekin protagonista izan zen eta horrek arrakasta are handiagoa eman zion.

Hurrengo urteetan, film batzuk egin zituen, besteak beste *Urban Cowboy* , *Blow Out* eta *Staying Alive* . 1983en urtean, ibilbidea eten zen, 1989an itzuli zen arte, *The Experts* komediarekin. Harez geroztik, film batzuk egin zituen, baina ospetsuena *Pulp Fiction* izan zen: horrek sari asko irabazi zituen eta haren lana berriro bultzatu zuen.

## Bestelako datuak 
Hiru aldiz ezkondu da. Azken emaztea Kelly Prestonekin izan zen 2020an hil zena minbiziaren ondorioz. Berarekin hiru seme-alaba izan zituen: Jet, Ella Blue eta Benjamin. Jet 2009an hil zen, Kawasakiren gaixotasunaren ondorioz, 16 urterekin, senitartearen udako etxean, Bahamasen.

Senar-emazteak 1975etik Zientziologia erlijioaren jarraitzaileak dira.

## Filmografia 
thumb|John Travolta (1991).

## Diskografia 
* *Over Here!* (1974)
* *John Travolta* (1976)
* ''Can't Let You Go* (1977)
* *Travolta Fever* (1978)
* *Grease* (1978)
* *The Road to Freedom* (1986)
* *Let Her in: The Best of John Travolta* (1996)
* *The Collection* (2003)
* *Hairspray* (2007)
* *Whenever I'm away from You, Baby''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* John Travolta aktorearen webgunea 
* John Travolta aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Pandoridae

''''* Pholadomyoida ordeneko bibalbo familia bat da.

## Banaketa 
Genero bakarra du eta hainbat espezie bere baitan:
* *Pandora* Chemnitz, 1795
** *Pandora arenosa* Conrad, 1834
** *Pandora bilirata* Conrad, 1855
** *Pandora bushiana* Dall, 1886
** *Pandora cornuta* C. B. Adams, 1852
** *Pandora filosa* (Carpenter, 1864)
** *Pandora forresterensis* Willett, 1918
** *Pandora glacialis* Leach, 1819
** *Pandora gouldiana* Dall, 1886
** *Pandora grandis* Dall, 1877
** *Pandora granulata* (Dall, 1915)
** *Pandora inaequivalvis* (Linnaeus, 1758)
** *Pandora inflata* Boss and Merrill, 1965
** *Pandora inornata* A. E. Verrill and Bush, 1898
** *Pandora pinna* (Montagu, 1803)
** *Pandora punctata* Conrad, 1837
** *Pandora radiata* Sowerby, 1835
** *Pandora trilineata* Say, 1822
** *Pandora wardiana'' A. Adams, 1859

## Kanpo estekak
Pholadomyidae

**Pholadomyidae** Pholadomyoida ordeneko bibalbo familia bat da.

## Generoak eta espezieak 
* *Panacca*
** *Panacca arata* (A. E. Verrill and S. Smith, 1881)
** *Panacca loveni* (Jeffreys, 1881)
* *Pholadomya* Sowerby, 1823
** *Pholadomya candida* Sowerby, 1823
** *Pholadomya maoria* Dell, 1963
* Wilkingia†
Poromyidae

**Poromyidae** Pholadomyoida ordeneko bibalbo familia bat da.

## Sailkapena 
* *Cetoconcha* Dall, 1889
** *Cetoconcha atypha* Verrill eta Bush, 1898
** *Cetoconcha bulla* (Dall, 1881)
** *Cetoconcha malespinae* Ridewood, 1903
** *Cetoconcha margarita* (Dall, 1886)
** *Cetoconcha smithii* Dall, 1908
* *Dermatomya* Dall, 1889
** *Dermatomya buttoni* Dall, 1916
** *Dermatomya mactroides* (Dall, 1889)
* *Dilemma* Leal, 2008
** *Dilemma frumarkernorum* Leal, 2008
** *Dilemma inexpectatum* (Crozier, 1966)
** *Dilemma spectralis* Leal, 2008
* *Poromya* Forbes, 1844
** *Poromya albida* Dall, 1886
** *Poromya beringiana* (Dall, 1916)
** *Poromya elongata* Dall, 1886
** *Poromya granulata* (Nyst eta Westendorp, 1839)
** *Poromya houbricki* Bernard, 1989
** *Poromya laevis* E. A. Smith, 1885
** *Poromya leonina* (Dall, 1916)
** *Poromya malespinae* (Ridewood, 1903)
** *Poromya neaeroides* Sequenza, 1876
** *Poromya neozelanica* (Dell, 1956)
** *Poromya rostrata* Rehder, 1943
** *Poromya tenuiconcha* (Dall, 1913)
** *Poromya tornata* (Jeffreys, 1876)
** *Poromya trosti* Strong eta Hertlein, 1937

## Kanpo estekak
Pholadomyoida

**Pholadomyoida** kuskubikoen klaseko molusku ordena bat dira. **Anomalosdesmata** azpiklaseko ordena bakarra da.

## Familiak 
* Clavagellidae d'Orbigny, 1843
* Cleidothaeridae Hedley, 1918
* Cuspidariidae Dall, 1886
* Laternulidae Hedley, 1918
* Lyonsiidae Fischer, 1887
* Myochamidae Bronn, 1862
* Pandoridae Rafinesque, 1815
* Periplomatidae Dall, 1895
* Pholadomyidae Gray, 1847
* Poromyidae Dall, 1886
* Thraciidae Stoliczka, 1870
* Verticordiidae Stoliczka, 1871

## Erreferentziak 
* Powell A W B, *New Zealand Mollusca*, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979
Heterodonta

**Heterodonta** moluskuen artean bibalbioen azpiklase bat da. Bere barnean honako ordenak daude:

* †Cycloconchidae
* †Hippuritoida (errudistak)
* †Lyrodesmatidae
* Myoida (txirlak...)
* †Redoniidae
* Veneroida (berberetxoak).
Myoida

**Myoida** bibalbioen artean Heterodontaren ordena bat da.

## Banaketa 
* Anomalodesmacea superfamilia
* Gastrochaenoidea superfamilia
** Gastrochaenidae familia
* Hiatelloidea superfamilia
** Hiatellidae familia
* Myoidea superfamilia
** Myidae familia
** Corbulidae familia
* Pholadoidea superfamilia
** Pholadidae familia
** Teredinidae familia
Myoidea

**Myoidea** bibalbioen Myoida ordeneko goifamilietako bat da. Bere barnean familia hauek daude:
* Corbulidae (Lamarck, 1818)
* Erodonidae (Winkworth, 1932)
* Myidae (Lamarck, 1809)
* Spheniopsidae (Gardner, 1928)
Myidae

**Myidae** bibalbioen Myoida ordenako familietako bat da.

## Sailkapena 
* *Cryptomya* (Conrad, 1848)
** *Cryptomya californica* (Conrad, 1837)
* *Mya* Linnaeus, 1758
** *Mya arenaria* Linnaeus, 1758
** *Mya baxteri* Coan and Scott, 1997
** *Mya elegans* (Eichwald, 1871)
** *Mya japonica* Jay, 1856
** *Mya priapus* (Tilesius, 1822)
** *Mya profundior* Grant and Gale, 1931
** *Mya pseudoarenaria* Schlesch, 1931
** *Mya truncata* Linnaeus, 1758
** *Mya uzenensis* Nomura and Zimbo, 1937
* *Paramya* Conrad, 1860
** *Paramya subovata* (Conrad, 1845)
* *Platyodon*
** *Platyodon cancellatus* (Conrad, 1837)
* *Sphenia* Turton, 1822
** *Sphenia antillensis* Dall and Simpson, 1901
** *Sphenia binghami* Turton, 1822
** *Sphenia luticola* (Valenciennes, 1846)
** *Sphenia ovoidea* Carpenter, 1864
** *Sphenia sincera* Hanks and Packer, 1985
** *Sphenia tumida* J. E. Lewis, 1968
Semnopithecus

***Semnopithecus*** edo **Langur grisa** Cercopithecidae familiako generoetako bat da. India eta Sri Lankan bizi dira.
Semnopithecus schistaceus

***Semnopithecus schistaceus*** Cercopithecidae familiako *Semnopithecus* generoko espezieetako bat da.

## Erreferentziak
Thraciidae

**Thraciidae** Pholadomyoida ordeneko bibalbo familia bat da.

## Banaketa 
* *Asthenothaerus* Carpenter, 1864
** *Asthenothaerus diegensis* (Dall, 1915)
** *Asthenothaerus hemphilli* Dall, 1886
** *Asthenothaerus villosior* Carpenter, 1864
* *Bushia* Dall, 1886
** *Bushia elegans* (Dall, 1886)
* *Cochlodesma* Couthouy, 1839
** *Cochlodesma praetenue* (Pulteney, 1799)
** *Cochlodesma tenerum* (Jeffreys, 1880)
* *Cyathodonta* Conrad, 1849
** *Cyathodonta dubiosa* Dall, 1915
** *Cyathodonta pedroana* Dall, 1915
** *Cyathodonta undulata* Conrad, 1849
* *Lampeia* MacGinitie, 1959
** *Lampeia adamsi* (MacGinitie, 1959)
* *Parvithracia* Finlay, 1927
** *Parvithracia cuneata* Powell, 1937
** *Parvithracia suteri* Finlay, 1927
* *Thracia* Leach in Blainville, 1824
** *Thracia adamsi* MacGinitie, 1959
** *Thracia australica novozelandica* (Reeve, 1859)
** *Thracia challisiana* Dall, 1915
** *Thracia condoni* Dall, 1909
** *Thracia conradi* Couthouy, 1839
** *Thracia convexa* (W. Wood, 1815)
** *Thracia corbuloides* Blainville, 1824
** *Thracia curta* Conrad, 1837
** *Thracia devexa* G. O. Sars, 1878
** *Thracia distorta* Montagu, 1808
** *Thracia itoi*
** *Thracia morrisoni* R. E. Petit, 1964
** *Thracia myopsis* Møller, 1842
** *Thracia phaseolina* (Lamarck, 1822)
** *Thracia pubescens* (Pulteney, 1799)
** *Thracia reinga* Crozier, 1966
** *Thracia rugosa* Lamarck, 1818
** *Thracia septentrionalis* Jeffreys, 1872
** *Thracia stimpsoni* Dall, 1886
** *Thracia trapezoides* Conrad, 1849
** *Thracia vegrandis* Marshall and Murdoch, 1919
** *Thracia villosiuscula*

## Kanpo estekak
Semnopithecus entellus

***Semnopithecus entellus***, **langur arrunta** edo **enteloa** Cercopithecidae familiako *Semnopithecus* generoko espezieetako bat da.

Tximu ile-horia da, hinduen tximu sakratua. Aurpegi, esku eta hanketako ileak beltzak ditu; gainerakoa horixka da. 1.70 m luze izaten da, isatsaren 80 cm-ak barne hartuta. Oihanetan, talde handietan bizi ohi dira, gidari bat buru dutela. Ibiltzen den inguruetako baratzeetan galera handiak eragiten ditu.

## Historia 
Indiako elezahar batek dioenez, Ravan-ek Rama-Schri-ren emazte Sita bahitu eta Zeilango uhartera eraman zuenean, entelo batek askatu omen zuen, senarrari itzultzeko gero. Tximu horren azkarkeriak aipatzen dituen kontakizun asko da, bizi den eskualdeetan. Bertakoek diotenez enteloari esker dute mango izeneko fruitua, hark harrapatu baitzien erraldoiei, ezkutaturik zuten baratzetik. Harrapatu eta erre egin nahi izan omen zuten erraldoiek enteloa; ez zen erre, baina sua itzaltzean eskuak eta hanka belzturik geratu omen zitzaizkion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meerssen

**Meerssen** Herbehereetako hegoekialdeko herri bat da, Limburgeko probintzian dagoena. Mugakide bezala, Beek, Maastricht, Nuth, Stein eta Valkenburg aan de Geul ditu. Belgikako mugan dago, Linburgo belgiarraren ondoan.

## Biztanleria guneak 
* Bunde
* Geulle
* Meerssen/Rothem
* Ulestraten

Dokumenturik ez dagoen arren, zuzenekoak ez diren iturri batzuk, 843ko Verdungo Hitzarmena ordeztu zuen hitzarmena, eta Lotaringia banatu zuena, Meerssenen bertan 870eko abuztuaren 8an sinatu zela diote.

## Ikus, gainera 
* Mersengo Hitzarmena

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
Ulestraten

**Ulestraten** Herbehereetako Limburg probintziako herrixka bat da. Beste hiru herrixkekin batera, Meerssengo udalerria osatzen du. Ulestraten, herri independentea izan zen 1982rarte. Urte horretatik aurrera, sortzen ari zen Meerssenen zati da.

## Kanpo estekak 
*  Udalerriaren mapa, Meerssenekin bat egin aurretik 1868an.
Patxi Peula

**Patxi Peula Cabello** (Gasteiz, Araba, 1988ko ekainaren 1a) euskal patinatzailea da. 2008ko irailaren 4an, Gijónen ospatutako munduko txapelketan bigarren sailkatu zen 10.000 metroko puntuazio/kanporaketa proban. Horrez gain, Espainiako eta Europako txapelduna izan da hainbat modalitateetan.

Jostaldi patinaje taldean aritu ondoren, 2007ko urrian, Marianistas taldeak fitxatu zuen denboraldi baterako.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Aizkorri (mitologia)

eskuinera|thumb|500px|Aizkorriko mendilerroa, mitologi askoren sorlekua
**Aizkorri**, Araba eta Gipuzkoaren arteko mendia. Aizkorriko mendilerroak euskal mitologiaren elezahar eta sinesmen askoren kokalekua da
Aizkorriren geografian eta bestetan sakontzeko:

## Elezarrak eta sinesmenak 
* Aizkorrin bertan, leize batean, Mari bera bizi da. Leize hau Aralarreraino luzatzen omen da. Ikaragarri luzatzen diren leize hauen inguruko sinesmena oso hedatuta dago Euskal Herrian. Sarako leizeen kasua edota Aiako Aizkultzetan bezala.
* Marik ekaitzak sortzen ditu bere lur azpiko egoitzan, gero ibar eta lautada aldera bidaltzeko.

Hau dela eta, ohitura izan da Arantzazuko fraideek urtero Aizkorri mendira igotzea bere tontorretik Gipuzkoa aldeko larre soroak bedeinkatzera. Era berean ekaitzen aurkako araoak irakurtzen zituzten.

Fraideek betekizun honetan huts eginez gero, kexak egoten ziren inguruko herrietan esanez eliz gizonek ez zutela "Aizgorriko Sorgina" behar bezala araokatu.

Zegamako herritarrek urtero dirua jasotzen ohi zuten Arantzazuko fraidei eskaintzeko zeremonia hau egin zezatela.

Berriro ere Mito pagano eta kristauen arteko nahasketa bat ikusten dugu ohitura honetan. Kristautasunaren antzinako erlijio eta sinesmenen gaineko garaipenaren sinbologia bat.

## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.

## Kanpo estekak
Periplomatidae

''''* Pholadomyoida ordeneko bibalbo familia bat da.

## Banaketa 
* *Halistrepta* Dall, 1904
** *Halistrepta sulcata* (Dall, 1904)
* *Offadesma* Dall, 1904
** *Offadesma angasi* (Crosse & Fischer, 1864)
* *Periploma* Schumacher, 1817
** *Periploma abyssorum*
** *Periploma affine* A. E. Verrill and Bush, 1898
** *Periploma alaskanum* Williams, 1940
** *Periploma aleuticum* (Krause, 1885) - Aleutian spoonclam
** *Periploma anguliferum* (Philippi, 1847)
** *Periploma discus* Stearns, 1890
** *Periploma fragile* (Totten, 1835)
** *Periploma leanum* (Conrad, 1831)
** *Periploma margaritaceum* (Lamarck, 1801)
** *Periploma orbiculare*
** *Periploma papyratium* (Say, 1822)
** *Periploma planiusculum* G. B. Sowerby I, 1834
** *Periploma tenerum'' P. Fischer, 1882

## Kanpo estekak
Txorrotxeta

**Txorrotxeta** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1273 metroko garaiera duena. Txameni mendiaren mendebaldeko gailurrean dago, azken mendi honen aurretontorra delarik. Urdangoene leporanzko jeitsieran dago.

## Irispideak 
Albi izeneko tokian kokatuak, Guardetxera heldu baino justu lehenxeago dagoena, Baraibartik igotzen den errepidearen ondoan, seinalatutako bide bat hartu behar da, Erregeneako baso trinkoetatik Urdangoene lepora daroana. Bidea, Bustintzako txabolara heltzen da eta Gersagako haizpitarte harritsua zeharkatzen du, ondoren, Urdangoene leporantz igotzen den harantxo belartsurantz iristeko. Ez da beharrezkoa bertara iristea, ezkerretik igo baitaiteke Lerritzeko gailurraren bila, izen honekin ezagutzen baita Txameniren mendebaldeko ezproia. Toki honetan, Lerritzeko trikuharria dago. Inongo zailtasunik gabe, toki honetatik tontorrera, Txorrotxetak adierazten duen aurrealde harritsurantz abiatu behar da. Txameniranzko jarraipena oso erraza da. Gailurra jarraitu baino ez da egin behar, erdialdeko tontorra ezkerretara utzita, eta zuahitztxo batzuk dituen lenarretik igo Txameniren tontorreraino. Guardetxetik, posible da Erregeneako basoak euren erdialdetik igarotzea Albitik datorren bidearekin batzeko.

Guardetxetik, baita ere, ibilbidea, Intzazelaiko lautadetara daroan bidetik has daiteke, tradizionalki Pagomari bezala ezagunagoak direnak. Hemen, ordurarteko bidea utzi eta Txamenira igotzen den bidea hartzen da. Gailurra ekialderantz jarraituz, Txorrotxetara heltzen da.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Mendebaldeko Frantzia

**Mendebaldeko Frantzia** (latinez: *Francia Occidentalis*), **Mendebaldeko Frankoen Erresuma** (latinez: *Regnum Francorum occidentalium*) ere deitua, Mendebaldeko Europako erresuma izan zen, 843-987 bitartean iraun zuena. 843ko Verdungo Hitzarmenaren ondoren eratu zen.

## Historia 
Verdungo Hitzarmenak hiru zatitan banatu zuen Karolingiar Inperioa (843): Ekialdeko Frantzia, Lotaringia eta Mendebaldeko Frantzia. Azken hau, 840-877 bitartean Karlos Burusoilaren kontrolpean egon zen. Feudo handitan banaturik zegoen: Akitania, Bretainia, Borgoina, Katalunia, Flandria, Gaskoinia, Septimania, Frantziako Uhartea eta Tolosako Konderria.

Mendebaldeko Frantzia, gaur egungo Frantziaren jatorria da. X. mendean zehar Karolingiarren eta Robertotarren arteko borrokak luzatu ziren eta, azken buruan, beste dinastia baten igoera ekarri zuten, Kapetoena alegia. Horrenbestez, 987an Hugo I.a lehen Kapetoak Karlos Lorrena Beherekoa, Karolingiarren azken erregegaia, hilarazi zuen. Harrezkero, Hugo Kapetoren ondorengoek 800 urtez gobernatu zuten Frantzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialdeko Frantzia

**Ekialdeko Frantzia** (latinez:*Francia Orientalis*), **Ekialdeko Frankoen Erresuma** (latinez: *Regnum Francorum Orientalium*) ere deitua, Europako erdi-mendebaldeko erresuma izan zen, 843-962 bitartean iraun zuena. Verdungo Hitzarmenaren ondorioz eratua, Karolingiar Inperioaren ekialdeko lurrak hartzen zituen: Austrasiaren ekialdea, Saxoniako Dukerria, Turingia eta Bavaria.

## Historia 
843ko Verdungo Hitzarmenak Luis Errukitsuaren semeen artean banatu zuen Karolingiar Inperioa. Hiru erresuma sortu ziren:
* Mendebaldeko Frantzia, Karlos Burusoila errege;
* Lotaringia, erdialdeko zatia, Lotario II.a errege; eta
* Ekialdeko Frantzia, Luis II.a Germaniarra errege.

Ekialdeko Frantziak Rhin ibaitik ekialdera zeuden Karolingiar Inperioko lurraldeak hartu zituen. 961ean Germaniako Erromatar Inperio Santu bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalais

Greziar mitologian **Kalais** Boreadetako bat zen iparraldeko haizearen jainko zen Boreas eta Oritiaren semeak. Zetes bere anaia bikiari bezala, bizkarrean hegoak agertu zitzaizkion (edo, beste iturri batzuen arabera, buruan eta oinetan) pubertarora iritsi zenean, baina, horiek erabili gabe ere, atleta bikain bat zen, Peliasen hil jokoetan distantzia luzeko lasterketaren garailea izan zelarik.

Beti bere anaiaren laguntzarekin, argonauten espedizioan parte hartu zuen. Esaten denez, Harpiak airetik jazarri zituzten, eta hauen patua, bi anaia hauen esku hiltzea zela, baina ez dago batere argi zer gertatu zitzaien munstroei azkenean. Batzuk, bat ezik, beste guztiak hil zirela diote, baina beste batzuk, arpiek inongo kalterik ez zutela jaso, berriz Fineo gaizki tratatuko ez zutela zin eginez.

Modu berean, ez dago batere argi Zetes eta Kalaisekin zer gertatu zen. Batzuek, arpien atzetik zihoazela hil zirela diote, baina beste batzuk, beranduago (argonauten itzulera eta Peliasen heriotzaren ondoren) Heraklesek hil zituela diote, argonautak, Zeusen semea Misian uzteko konbentzitu zituztelako.

## Kanpo estekak
Fineo

**Fineo** Traziako errege bat zen. Itsua zen, eta jatera zihoan bakoitzean, arpiek janaria kentzen zioten edo zirinez betetzen zuten. Zigor hau jasaten du, Zetes eta Kalais Boreadeek harrapatzen dituzten arte.

Fineok, Jasoni, Zinadeako itsasartea igarotzeko aholku bat ematen dio: Lehenik, uso bat igaroarazteko, eta, honek igarotzen bazuen, itsasontziak gauza bera egingo zuela.

## Kanpo estekak
Cheirogaleus

***Cheirogaleus*** lemuriformeen infraordeneko primate genero bat da. Batzuetan **lemur ipotxa** izena ere eman zaie. Madagaskarren baino ez dira bizi. 7 espezie deskribatu dira:
* *Cheirogaleus medius*
* *Cheirogaleus adipicaudatus*
* *Cheirogaleus major*
* *Cheirogaleus crossleyi*
* *Cheirogaleus minusculus*
* *Cheirogaleus ravus*
* *Cheirogaleus sibreei*

## Kanpo estekak
Boreadeak

Greziar mitologian, **Boreadeak**, Kalais eta Zetes anaia bikiak ziren, Boreas ipar haizearen jainko eta Oritiaren semeak, azken hau, Atenaseko Erekteo erregearen alaba.

Argonautak izan ziren eta funtsesko papera izan zuten Fineo arpien herpeetatik salbatzerako orduan, munstroak aldentzea lortu baitzuten hil gabe, Iris ostadarraren jainkosak eskatu zien bezala, nork, Fineo, berriz arpiek ez zutela aztoratuko promes egin zuena. Esker on bezala, Fineok, argonautei, Sinplegadak nola zeharkatu kontatu zien.

## Iturriak 
* Apolonio Rodaskoa Argonautika I 211-223

## Kanpo estekak
Lorrenako Dukerria

**Lorrenako Dukerria** (frantsesez: *Lorraine*,  ahoskatua; alemanez: *Lothringen*) eskualde feudal independente bat izan zen, 1766an Frantzian sartu zena azkeneko duke subiranoa hil ondoren, Stanisław Leszczyński, Poloniakoa. Lotaringia Goienako Dukerritik abiatuta eratu zen, eta hau, aldi berean, Lotaringiako Dukerritik eratu zen 949an. Hiriburu bezala Nancy hiria izan zuen.

## Historia 
949an, Lotaringiako dukea eta Koloniako artzapezpikua zen Brunok, Oton I.a Alemaniakoaren anaiak, dukerria bi zatitan banatzea erabaki zuen, bere basailuen artean zeuden etengabeko liskarren ondorioz, batzuk frantziar eraginekoak eta besteak germaniarrekoak zirenak.

Banaketa horretatik Lotaringia Goiena eta Lotaringia Beherea izeneko dukeorde lurraldeak sortu ziren, handik gutxira, 977an, enperadoreak dukerri bezala berezituko zituena. Enperadoreak berak erabakiko zuen lurralde bakoitzerako zein izango zen oinordekoa.

1033an bi dukerriak Verdungo kondea zen Lotaringiako Gotelo I.aren irudipean bateratuak aurkitu ziren.

Hau 1044an hil ondoren, Henrike III.a Beltza enperadoreak, bateratzearen beldur zena, hala eta guztiz ere, Goteloren seme nagusia, Godofredo, soilik Lotaringia Goienaren duke bezala izendatzea erabaki zuen, honen anaia Gotelo II.a Lotaringia Behereko dukea, handik gutxira, 1046an hilko zen bitartean.

Lotaringia berriz elkartzeari dagokionez enperadoreak emandako ezezkoaren aurrean, Godofredo, orduan, erabaki inperialaren aurka matxinatu zen, Lotaringia Beherea eraso eta Verdun hiria suntsitu zuen 1045ean. Enperadoreak, zigor bezala, Lotaringia Goienako dukearen titulua kendu eta Alsaziako Adalbertori eman zion Lorrenako Dukerriaren izenarekin 1047an.

Godofredok borroka jarraitu zuen, Adalberto garaitu eta hilez Thuineko guduan (1048ko azaroaren 11n) baina bere helburua lortu gabe, enperadoreak, berehala, Alsaziako Gerardo, Adalbertoren anaia, Lorrenako Duke bezala izendatu baitzuen, Alsaziako etxeko lehena.

## Ikus, gainera 
* Lorrena

## Kanpo estekak
Taumante

Greziar mitologian **Taumante** edo **Taumas** (, *Thaúmas*, "miraria"), Gea eta Pontoren semea zen. Jatorrizko itsasoko jainkoetako bat zen. Elektra ozeanidearekin ezkondu zen, eta honekin, Iris, Harpiak, Hidaspes eta Arze izan zituen.

*Taumante* Irisen epiteto bat ere bada (bere koloreen ikusgarritasunagatik), baita Piritooren ezkontzara joan zen zentauro batena ere, lapitarren aurka borrokatu eta ihes egin zuena.

## Iturriak 
* Hesiodo Teogonia 237, 265 eta hurrengoak
* Kalimako *Hymnus in Delum* 67
* Ovidio Metamorfosiak iv 479, xii 304 xiv 845

## Kanpo estekak
Kaduzeo

thumb|Kaduzeoa
**Kaduzeo** hitza grezierazko κηρυκειον hitzetik dator, "olibondozko haga girlandekin apaindua" esan nahi duena. Haga hau beti eramaten zuten heraldoek, Merkurio heraldo bat eta jainkoen mezulari zenez erromatar mitologian, bereziki kaduzeoaren ezaugarria ematen zaio. Baina, kasu honetan, girlandak bi sugerengatik ordeztuak dira, fabularengatik: Merkuriok bi suge borrokatzen ikusi zituen eta modu baketsuan banandu zituen kaduzeoarekin. Sugeek, une horretan bertan borrokatzeari utzi zioten eta banandu egin ziren.

Kaduzeoko elkarlotutako bi sugeek, 8 zenbakia irudikatzen dute, indar antagonikoen arteko orekaren ikur ere badira. Gainera, birsortze eta infinitozko betiereko oinarrizko mugimendu kosmikoa irudikatzen dute. Infinitoaren bertikalitate formala da.

Batzuetan, medikuntzan erabilitako Eskulapioren hagarekin nahasten da.

## Greziar mitologia 
Greziar mitologiaren arabera, kaduzeoa, Apolok Hermesi oparitu zion bastoi bat zen, Pan jainkoaren txirularen truke, siringaren truke, kaduzeoa, Olinpoko jainkoen heraldoaren ikur bihurtuz.

## Kanpo estekak
Lapitar

Greziar mitologian **Lapitar** bezala, Perrabia izeneko Tesalian dagoen lurralde batetako biztanleei deritze, Olinpo eta Osa mendien ondoan eta Peneo ibaiaren bi alboetan.

Diodoro Sikulok Lapites (Apolo eta Estilberen semea, azken hau Peneoren alaba), lapitarren eponimotzat hartzen du.

Lapitar ospetsuenen artean, Hipseo, Ixion, Piritoo, Zeneo eta Polipetes daude.

## Zentauroekin gerra 
[thumb|400px|*Zentauro eta lapitarren gudua* [Piero di Cosimoren margolana.]]
Lapitarrak zentauroen senide ziren, Ixion, lapitarren erregea, eta Nefele azken hauen arbasoak baitziren.

Dena dela, lapitar eta zentauroen arteko gerra bat hasi zen Piritoo eta Hipodamiaren arteko ezkontzan, non zentauroak gonbidatuen artean aurkitzen ziren, eta, oturuntzan zehar hartu zuten mozkorraldia dela eta, Hipodamia bera eta beste emakume batzuk bortxatzen saiatu ziren.

Bertsioren batzuetan, gertaera honen jatorri bezala, Piritook Aresi sakrifizioak eskaintzea ahaztea aipatzen da, errepresalia bezala, bi herrien arteko liskarra sortu zuena.

Lapitarrek, Teseo bezalako beste heroi batzuek lagunduta, zentauroak garaitzea lortu zuten.

## Kanpo estekak
Sheila Herrero

**Sheila Herrero Lapuente** (Zaragoza, Aragoi, 1976ko ekainaren 28a) patinatzaile aragoitarra da.

## Biografia 
Gurasoak patinatzaileak zituela, lau urterekin patinatzen hasi zen. Urte bat geroago bere lehenengo lasterketa irabazi zuen bere sorterrian. 1990ean, bere lehendabiziko Europako Txapelketa irabazi zuen Arganda del Reyn.

1994ko abuztuaren 29an bere lehen bi garaipen mundialak lortu zituen Gujan-Mestrasen (Frantzia) ospatutako txapelketan. Harrezkero, Espainiako Patinaje Selekzioarekin 66 alditan parte hartu du, 1994tik erretiratu zenera arte titularra izanik.

Bere kirol ibilbidean zehar "Domingo Miral" (Zaragoza, Aragoi), "Roces" (Italia, 1999-2000) eta "Verducci" (Ameriketako Estatu Batuak, 2001-2002).

Lerroko abiadura-patinaje modalitateko munduko patinatzailerik onenetakoa izan da. 2003ko urrian erretiratu zen garaipenez beteriko palmaresa utziz.

## Palmaresa 
### Munduko txapelketak 
* 18 garaipen.

### Europako txapelketak 
* 36 garaipen.

### Espainiako txapelketak 
* 88 garaipen.

### Maratoiak 
* Berlingo maratoia (1): 2001

## Errekor mundialak 
* 5.000 m. (1998/09/03 &ndash; 2003/07/30
* 10.000 m. (1997/06/30 &ndash; 2005/06/11
* 15.000 m. (2000/08/02 - gaur egun)
* 40.000 m. (1999/10/03 - gaur egun)
Cheirogaleus medius

***Cheirogaleus medius*** edo **Isats-lodiko lemur-ipotxa** Madagaskarren bizi den *Cheirogaleus* generoko primate espezieetako bat da. Bere isatsan gantzak metatzeko gaitasuna du eta dirudienez hibernatzen du, nahiz eta neguko tenperaturak Madagaskarren asko ez diren jaisten.

## Erreferentziak
Cheirogaleus major

***Cheirogaleus medius*** edo **lemur-ipotx handia** Madagaskarren bizi den *Cheirogaleus* generoko primate espezieetako bat da. Bere isatsan gantzak metatzeko gaitasuna du, eta hori egiten du urtaro lehorra igarotzeko. Irlaren ekialdean bizi da, baso primario eta sekundarioetan.
Aptiar

**Aptiarra** Kretazeoko estai edo adinetako bat da. Orain dela 125,0 ± 1,0 Ma eta 112,0 ± 1,0 Ma artean hedatu zen. Aurreko estaia Barremiarra izan zen eta ondoren etorriko zena Albiarra, guztiak Behe Kretazeoaren parte. Europan Urgoniar estaiko sedimentuen azken atalaren parte da. 

Selli gertakaria (OAE1a) Kretazeoan eman zen bi ozeanoko gertakari anoxikoetako bat da, orain dela 120 milioi urte hasi zena eta 1-1,3 milioi urte iraun zituena. Garai horretan ozeanoaren azidifikazioa eta silikatoen higadura gertatu zen. Aptiar iraungitzea gertakari erlatiboki txikia izan zen, orain dela 116-117 milioi urte gertatu zena. 

## Fauna 
### Ammonitida 
* *Pictetia*
* *Eogaudryceras*
* *Georgioceras*
* *Lithancylus*
* *Salfeldiella*
* *Zuercherella*

#### Behe 
* *Eotetragonites*
* *Pseudosaynella*
* *Roloboceras*
* *Helicancylus*
* *Procheloniceras*
* *Prodeshayesites*
* *Shastoceras*
* *Ammonitoceras*
* *Australiceras*
* *Cheloniceras*
* *Cicatrites*
* *Colombiceras*
* *Dufrenoya*
* *Melchiorites*
* *Parahoplites*

#### Goi 
* *Hypacanthoplites*
* *Sinzovia*
* *Trochleiceras*
* *Mathoceratites*
* *Metahamites*
* *Neosilesites*
* *Protanisoceras*
* *Ammonoceratites*
* *Beudanticeras*
* *Gyaloceras*
* *Hulenites*
* *Knemiceras*
* *Uhligella*
* *Acanthohoplites*
* *Acanthoplites*
* *Argonauticeras*
* *Burckhardites*
* *Cloioceras*
* *Diadochoceras*
* *Diodochoceras*
* *Eodouvilleiceras*
* *Epancyloceras*
* *Epicheloniceras*
* *Gargasiceras*
* *Jauberticeras*
* *Kazanskyella*
* *Mathoceras*
* *Megatyloceras*
* *Miyakoceras*
* *Nodosohoplites*
* *Nolaniceras*
* *Protacanthoplites*
* *Somalites*
* *Theganoceras*
* *Tropaeum*
* *Gabbioceras*
* *Tetragonites*
* *Desmoceras*
* *Hamites*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pictetia (Ammonoidea)

***Pictetia*** ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren., hau da, orain dela 145 milioi urtetik 66 milioi urtera gutxi gorabehera.
## Erreferentziak
Iris (mitologia)

**Iris**, (grezieraz Ιρις, "ostadarra") jainkoen eta gizakein arteko mezularia da, greziar mitologian. Taumante titana eta Elektra ozeanidearen alaba eta Arpien ahizpa da. Iliadan, jainkoen mezulari bezala deskribatzen da, baina, Odisean, paper hori Hermesek betetzen du. Iris, ostadarraren pertsonifikazioa da, gizaki eta jainkoen ituna eta ekaitzaren amaiera iragartzen duena. Zefirorekin ezkonduta dago, mendebaldeko haizearen jainkoa. heraren mezulari moduan agertzen da batez ere.

Iris, urrezko hegodun gazte birjina bat bezala irudikatzen da, haizearen abiaduran munduko mutur batetik bestera, itsasoko sakonguneetara eta behe mundura joanez. Heraren mezularia da bereziki, eta Hermesekin lotuta dago, horren kaduzeoa sarri eramaten duelarik. Zeusen aginduz, Estigiako ura duen pitxer bat darama, zinaustea egiten duen oro lokartzen duena. Bere ezaugarriak kaduzeoa eta pitxerra dira. Hodeiei, mundua bustitzeko behar duten ur guztia ematen ere irudikatua da.

"Iris urrezko hagalak dituena", "Iris arina" eta "Iris anka arinak" ditu ohiko epitetoak.

## Erreferntziak 
## Kanpo estekak 
* RODRÍGUEZ LÓPEZ, María Isabel (2004) «Iris, la mensajera de los dioses. (Estudio iconográfico de sus representaciones en el arte griego)» Anales de Historia del Arte, ISSN: 0214-6452, 14, 7-31. or.
Acanthohoplites

***Acanthohoplites*** ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren.
* *Acanthohoplites berkleyi*
* *Acanthohoplites erraticus*
* *Acanthohoplites hesper*
* *Acanthohoplites impetrabilis*
* *Acanthohoplites schuchert*
* *Acanthohoplites teres*
* *Acanthohoplites nolani*
Baliteke beste hauek ere genero honetakoak izatea:
* *Acanthohoplites abichi*
* *Acanthohoplites bigoureti*
* *Acanthohoplites paucicostatus*
## Taxonomia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txabola kupular

thumb|300px
**Txabola kupularrak** Aralar mendilerroan dauden eraikin batzuk dira. Harriz eginikoak dira eta esferaerdi forma dute. Harri Aroan eginak dira. Aralarren ez ezik, Andimendin ere badira eraikin hauek.

Nafarroa Garaian, **arkuek** esaten zaie, Aralarkoei batik bat. Urdangone (Txamenin ondoan, Arregiko arkuek eta beste batzuk badira), Txintxaleku, Balerdi eta Iturgoiengo Hirutasuna (Samisakanan ondoan) izeneko mendietan badira, beste mendi batzuen artean.

## Kanpo estekak
Peter Sellers

**Richard Henry Sellers**, CBE, ezagunagoa **Peter Sellers** izenaz, (Southsea, 1925eko irailaren 8 &ndash; Londres, 1980ko uztailaren 24) Ingalaterrako aktorea zen.

Vaudeville motako komedia-giroko artista-familia baten barruan jaio zen, eta The Goon Show talde komikoan hasi zuen karrera (BBC irrati-kateko show bat, 1951tik 1960ra plazaratua). Masoneriako kidea zela publikoa eta nabarmena izan zen, hil arte Londresko Chelsea Lodge logiakoa izan baitzen (3098 zk.). 1950eko hamarkadan Erresuma Batuko tokiko izar bihurtu ondoren, Sellers nazioarteko ospera iritsi zen hurrengo hamarkadan, eta pantaila handiko komedia-aurpegi ezagunenetako bat bihurtu zen.

The Pink Panther serieko filmengatik mundu osoan ezaguna da, eta lehen mailako aktoretzat ere hartzen da. Film horiek zinemaren historiako umorezko eszena dibertigarrienetako batzuk dituzte. Guztira, bost film filmatu zituen zuzendari berarekin, eta horiekin lotu ohi da gehien bere ibilbidea, Jacques Clouseau Segurtasun indarretako ikuskatzaile frantses dibertigarri eta baldarraren paperean. Geroago, marrazki bizidun bihurtu zen Pantera Arrosaren Showaren barruan.

Dr. Strangelove film klasikoko pertsonaiek erakutsi zuten aktoreak egoera desberdinetan moldatzeko zuen erraztasuna, Stanley Kubricken eskutik. Hark Lolita filmean ere zuzendu zion, Nabokov-en nobelaren zinemarako bertsioan. Stephen Hopkins-en 'The Life and Death of Peter Sellers' obran Geoffrey Rushe aktoreak Sellers aktore horren bizitza azaldu zuen.

Blacke Edwardsek zuzendu zuen The Party (Espainian, *El guateque*; Hispanoamerikan, *La fiesta inolvidable*; frantsesez: *La Party*; katalanez: *La festa*), eta 007 agentearen parodia Casino Royal filma, John Hustonek eta beste zuzendari batzuek zuzendua, beste film gogoangarriak dira .

## Filmografia 
Taula honek filmen jatorrizko izenburuak, zuzendariak eta, itzuli bada, gaztelaniazko, frantsesezko, euskarazko, katalanezko edo galizierazko izenburuak agertzen ditu:

## Sariak eta izendapenak 
; Oscar sariak

; Donostiako Nazioarteko Zinemaldia

### Beste sari batzuk 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* * Monthly Film Bulletin*, n° 361
*  *Sight and Sound*, hivern 1963-64, p. 37 + p. 52
*  *Cahiers du cinéma*, n° 155, maig 1964 

## Kanpo estekak 
* *Doctor Strangelove* 
* Analisia: Dvdclassik.com
Albiar

**Albiar**ra Kretazeoko estaietako bat da. Orain dela 112,0 ± 1,0 Ma eta 99,6 ± 0,9 Ma artean hedatu zen. Aurreko estaia Aptiarra izan zen eta ondoren etorriko zena Cenomaniarra.

## Fauna 
### Ammonitida 
* *Moffitites*

##### Behe Albiarreko estratuetan sortu zirenak 
* *Aioloceras*
* *Anacleoniceras*
* *Anadesmoceras*
* *Anisoceras*
* *Arcthoplites*
* *Brancoceras*
* *Brewericeras*
* *Cleoniceras*
* *Cymahoplites*
* *Douvilleiceras*
* *Epileymeriella*
* *Eubranoceras*
* *Farnhamia*
* *Hoplites*
* *Kossmatella*
* *Labeceras*
* *Leconteites*
* *Lemuroceras*
* *Leymeriella*
* *Lyelliceras*
* *Neobibolites*
* *Otohoplites*
* *Oxytropidoceras*
* *Paracanthoplites*
* *Parasilesites*
* *Parengonoceras*
* *Plictetia*
* *Prohelicoceras*
* *Proleymeriella*
* *Prolyelliceras*
* *Protohoplites*
* *Pseudoleymeriella*
* *Pseudosonneratia*
* *Puzosia*
* *Puzosigella*
* *Rhytidohoplites*
* *Rossalites*
* *Silesitoides*
* *Sokolovites*
* *Sonneratia*
* *Tegoceras*
* *Tetrahoplites*
* *Tetrahoplitoides*
* *Zealandites*

##### Albiar Ertaineko estratuetan sortu zirenak 
* *Anagaudryceras*
* *Anahoplites*
* *Astiericeras*
* *Dimorphoplites*
* *Dipoloceras*
* *Dipoloceroides*
* *Engonoceras*
* *Epihoplites*
* *Euhoplites*
* *Falciferella*
* *Falloticeras*
* *Gastroplites*
* *Hamitoides*
* *Hysteroceras*
* *Isohoplites*
* *Manuaniceras*
* *Mojsisoviczia*
* *Mortoniceras*
* *Ostlingoceras*
* *Protengonoceras*
* *Proturrilitoides*
* *Pseudhelicoceras*
* *Scaphamites*
* *Subarcthoplites*
* *Sulcohoplites*
* *Turrilitoides*
* *Venezoliceras*
* *Zuluscaphites*

##### Goi Albiarreko estratuetan sortu zirenak 
thumb|200px|*Schloenbachia*
thumb|200px|*Scaphites*
* *Adkinsites*
* *Arestoceras*
* *Beudantiella*
* *Bhimaites*
* *Borissiakoceras*
* *Cainoceras*
* *Callihoplites*
* *Cantabrigites*
* *Cenisella*
* *Cottreauites*
* *Cyrtochilus*
* *Deiradoceras*
* *Diplasioceras*
* *Discohoplites*
* *Ellipsoceras*
* *Elobiceras*
* *Eogunnarites*
* *Eopachydiscus*
* *Eoscaphites*
* *Erioliceras*
* *Ficheuria*
* *Flickia*
* *Gaudryceras*
* *Gazdaganites*
* *Goodhallites*
* *Hemiptychoceras*
* *Hengestites*
* *Hypengonoceras*
* *Hyphoplites*
* *Idiohamites*
* *Karamaiceras*
* *Karamaites*
* *Koloceras*
* *Lechites*
* *Lepthoplites*
* *Lytodiscoides*
* *Mantelliceras*
* *Mariella*
* *Metengonoceras*
* *Myloceras*
* *Neogastroplites*
* *Neoharpoceras*
* *Neokentoceras*
* *Neophlycticeras*
* *Pachydesmoceras*
* *Paradolphia*
* *Paraturrilites*
* *Pervinquieria*
* *Plesiohamites*
* *Plesioturrilites*
* *Pleurohoplites*
* *Prohysteroceras*
* *Psilohamites*
* *Rusoceras*
* *Salaziceras*
* *Saltericeras*
* *Scaphites*
* *Schloenbachia*
* *Sciponoceras*
* *Semenovites*
* *Spathiceras*
* *Stoliczkaia*
* *Stomohamites*
* *Worthoceras*

## Kanpo estekak
1930eko hamarkadako abentura filmak

1930-1939 bitartean sortutako abentura filmetako asko datoz ondoko zerrendan:

## Erreferentziak 
* The Internet Movie Data Base, **IMDB**
* **Javier Coma**, *Diccionario del cine de aventuras*, Plaza & Janés Editores, Bartzelona, 1994ko abuztua. 255 orr. 

## Kanpo estekak
Hypengonoceras

***Hypengonoceras*** ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean
## Harremandutako generoak 
* *Engonoceras*
* *Knemiceras*
* *Metengonoceras*
* *Neolobites*
* *Parengonoceras*
* *Platiknemiceras*
* *Protengonoceras*
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xahanxah

**Xahanxah** (persieraz: شاهنشاه, *Shāhanshāh*, «erregeen errege» ) persiar titulu monarkiko bat da. Batzuetan xah tituluarekin nahasten da; xah da persiar gobernariek erabilitako antzerako titulua, *errege* esan nahi duena. *Bambixnan bambixn* («erreginen erregina») zen erreginen izendapena. Akemenestar Inperioan erabiltzen hasia, arsazidarrek eta sasandarrek ere baliatu zuten.

## Kanpo estekak
Cheirogaleus crossleyi

***Cheirogaleus crossleyi*** edo **belarri iledun lemur-ipotxa** Madagaskarren bizi den *Cheirogaleus* generoko primate espezieetako bat da. Gorri-marroia da bizkarrean eta grisa sabelaldean. Begien inguruan eraztun beltzak ditu eta belarriak ere beltzan dira. Bere hortzeriaren formula honakoa da:

## Erreferentzia
Cheirogaleus minusculus

***Cheirogaleus minusculus*** edo **kolore gris altzairuko lemur-ipotx txikia** Madagaskarren bizi den *Cheirogaleus* generoko primate espezieetako bat da. Gauez ibiltzen da bakarrik. Bere koloreagatik eta larruagatik *Cheirogaleus ravus*en antza du.
Cheirogaleus ravus

***Cheirogaleus ravus*** edo **kolore gris altzairuko lemur-ipotx handia** Madagaskarren bizi den *Cheirogaleus* generoko primate espezieetako bat da. Bere larruaren kolorea gris altzairua da, nahiz eta kolore arrea ere izan dezakeen. Hankak txuriak dira eta belarrietan ez du ilerik, baina beltzan dira. Isatsaren punta ere txuria da. Bere larruak antza du *Cheirogaleus minusculus*ekin.

## Kanpo estekak
Alergia

[thumb|200px|Alergenoen artean [akaroak dira ohikoenetarikoak]]

**Alergia** organismoak kanpoko substantzia baten aurrean izaten duen hipersentikortasun erreakzioa edo gehiegizko erantzuna da, substantzia horrekiko oso sentikorra delako. Erreakzio alergikoa eragiten duen substantziari *alergeno* deritzo; alergeno ohikoenak hautsaren akaroak, polena, janari batzuk eta zenbait animalia izaten dira.

Erantzun alergikoaren oinarrian immunitate-sistema dago. Alergenoak antigeno moduan jarduten du, antigorputzen sintesia eragiten. Antigorputz hauek erreakzio bortitzak dituzte bigarren aldiz alergenoa gorputzean sartzen denean.

Alergia prozesuetan agertzen diren antigorputzak E immunoglobulinak dira (Ig E).
## Alergiaren mekanismo molekularra 
200px|eskuinera|thumb

Alergenoek Ig E-aren sintesia bultzatzen dute. Sintetizatutako Ig E molekulak mastozitoen azalean pilatzen dira (eta baita basofiloetan ere). Mastozitoak odol-hodietan dauden zelulak dira, histamina sintetizatzen dutenak. Alergenoa berriz gorputzean sartzen denean alergiaren sintomak azaltzen dira: alergenoa mastozitoen gainean dagoen Ig E-ri lotzen da, histamina-ren kopuru handia askatuz lotura hori dela eta. Histamina horrek alergiaren ohiko sintomak eragiten ditu: eritema, urtikaria, asma, eztula, etab.

Histaminak erreakzio alergikoaren sintomatologia sortzen duenez, alergiak tratatzeko erabiltzen diren botikak anti-histaminikoak dira.

## Alergiaren sintomatologia 
Erreakzio alergikoek honako sintoma hauek eragin ditzakete:

* larruazalean: urtikaria, dermatitis, ekzema...
* arnas aparatuan: asma, disnea (arnasa hartzeko zailtasuna)...
* begietan: konjuntibitis
* digestio-aparatuan: sabeleko mina, gorakoak, beherakoak...
* sudurrean: errinitis, sinusitis...
* anafilaxi edo shock anafilaktikoa: erreakzio alergikorik larriena, hilkorra izan daitekeena. Sistemikoa da, hots, gorputz osora zabaltzen den erreakzioa izaten da. Shock hori eragiten duten alergeno ohikoenak animalien pozoiak dira (erleenak, esaterako) eta zenbait sendagai eta botika (antibiotiko batzuk, analgesikoak...)

## Alergia erle-kontuetan 
Erle-kontuan alergia larriena erle-pozoiarekikoa da. Shock anafilaktikoa gertatuz gero, larrialdietara berehala joan beharrekoa da. Bost bat urteko tratamendu bidez lor daiteke alergia kentzea.

Jende askok du polenarekiko alergia, baina batez ere landare anemofiloen (haize bidez polinizatzen direnak) polenari izaten diote eta nekez landare entomofiloenari (intsektu bidez polinizatzen direnak). Komertzializatzen den erle-polena ahoz hartzen da (ez arnasez) eta gainera entomofiloena da, beraz, gutxitan sortzen du alergia.

## Erreferentziak 
## IKus, gainera 
* I. motako hipersentiberatasuna

## Kanpo estekak 
* Alergia:arriskua nonahi
*  Alergología ( Alergiei buruzko informazio orokorra, gaztelaniaz)
*  Allergies ( Alergiei buruzko informazioa, frantsesez]
Koloceras

***Koloceras*** ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean, hau da, orain dela 112 milioi urtetik 99,6 milioi urtera gutxi gorabehera. Lehen agerpena Albiarreko goiko estratuetan eman zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Higiaren kopa

thumb|Higiaren kopa
**Higiaren kopa**, nazioarte mailan, farmaziaren lanbidearen ikur ezagunenetako bat da, Kopa edo kaliz batean bildutako suge bat da. Sugeak boterea irudikatzen du, kaliza, erremedioaren ikur den bitartean.

## Ikus, gainera 
* Eskulapioren haga

## Kanpo estekak
Gubil

thumb|250px|Irarle gubilak.

**Gubila**, **burila** edo **gurila** ebaki edo markatzeko esku-tresna mota bat da, batez ere irarlanak egiteko erabilia.

## Deskribapena 
thumb|Gubil puntako alaken detailea.
Gubilak aroa emandako altzairuzko barra batekin egiten dira, mutur batean punta aterata duena eta bestean kirtena edo heldulekua ezarrita. Punta era desberdinetan zorroztu daiteke, egin beharreko lanaren arabera alaka angelu desberdinetan emanez. Jatorrizko barra laukia denez, alakatutako puntak erronbo forma hartu ohi du: horretara, punta bat oso zorrotza da eta beste punta berriz, hila (hau ere zenbait operaziotarako erabiltzen delarik).

## Erabilpena 
Gubilak batez ere material hotzean ebaketak, ildoak, markak edo leunketak egiteko erabiltzen dira, mailuz, mailukaz zein eskuz.

Antzinako idazkunak egiteko ere gubilak erabili izan ziren. XI. mendeko grabatzaileek gaur egun erabiltzen diren gubil mota bera erabiltzen zutela dirudi. XVI. menderako, bitxigileen tresna ezaugarria zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zizel
* Beran

## Kanpo estekak
Cervantes

**Cervantes** Lugoko probintziako Os Ancares eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 1.844 biztanle zituen 277,6&nbsp;km2tan banaturik.

## Cervantesko parrokiak 
Cervantesko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Ambasvías (Santalla)
* Castelo (San Pedro)
* O Castro (Santa María)
* Cereixedo (Santiago)
* Donís (San Fiz)
* Dorna (Santa María)
* Lamas (San Xiao)
* O Mosteiro (San Xoán)
* Noceda (San Pedro)
* O Pando (Santa María)
* Quindous (San Xusto)
* A Ribeira (San Martín)
* San Pedro de Cervantes (San Pedro)
* San Román de Cervantes (San Román)
* San Tomé de Cancelada (San Tomé)
* Vilapún (Santa Comba)
* Vilaquinte (San Breixo)
* Vilarello (Santa María)
* Vilasante (Santiago)
* Vilaspasantes (San Xoán)
* Vilaver (San Xusto)

## Kanpo estekak
Okre

thumb|Okre hori pigmentua

**Okrea** lurrezko pigmentu natural bat da, burdin oxido hidratatuz osatua eta kolorea horitik laranja edo arre sakonera duena.

Pigmentu honetatik egiten den kolorea, ohi, hori urrekara bat bezala deskribatzen da, arinki kafe kolorekoa ikusten delarik.

Okre naturala historiaurretik erabili da pigmentu moduan margotzeko, Lascaux leizeetan esaterako. Oso estimatua da arte eder, dekorazio eta igeltserotzan, ez-toxikoa delako eta oso luze irauten duelako.

Historiaurreko hilobi batzuetan ere, okrea gorpuetan erabili zela ikusi da, adibidez, Frantzain aurkitu zen bi bikien ehorzketan, edo El Argarreko hilobietan hobietan.

## Pigmentua 
* okre horia Fe2O3 • H2O, burdin oxido hidratatua
* okre gorria Fe2O3, kimikoki okre horia bezalakoa, baina beroaren bidez gorritua.
* okre kafea (Goetita) neurri batean hidrataturiko burdin oxidoa baita ere.

Okreak, ezagutzen diren pigmentu antzinakoenen artean daude, historiaurretik datatuak daudenak, non mural eta eraikinetan erabiltzen zen. Egiptoarrek, gainera, gorputza makilatzeko erabiltzen zuten. Badaude datuak egiptoar, greziar eta erromatar kulturek, tratamendu sendagarrietan erabili izanarena, kauterizazioentzako laguntza bezala.

Erdi Arotik aurrera, margolariek euren margolanetan erabiltzen zuten. Okrea ezagun egin zen Jean-Etienne Astier eskala handian ekoizten hasi zenean, 1785ean, Roussillon eskualdean, Frantzian. Eskualde honetako ekoizpena urteko 40 mila tonakoa izatera iritsi zen, Lehen Mundu Gerraren ondoren urteko 2 mila tona baino gutxiagora jaitsi zen arren.

Okre guztiak ez dira toxikoak, eta azkar lehortzen diren eta uniformeki azalerak estaltzen dituzten margoak egiteko erabiltzen dira. Mundu osoan daude tonu ezberdinetan, iturri askok, kafe koloreko okrerik hoberena Ziprekoa eta hori eta gorri koloreko hoberenak Roussillonekoak direla dioten arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Red Ochre, Yellow ochre, eta Brown ochre