Reggio di Calabria

**Reggio di Calabria** hegoaldeko Italian dagoen Calabriako eskualdeko hiria eta portua da, izen bereko probintziako hiriburua. Messinako itsasartearen ertzean dago, Messina hiriaren (Sizilia) parean. 236&nbsp;km²ko eremua dauka eta 2015eko uztailean 183.566 biztanle zituen.

## Historia 
### Antzinaroa 
Reggioren jatorria arkeologia eta mitologiaren artean ezkutatzen da. K.a. 3. milurtekotik aurrera, populazio pelasgikoa (askenazioak eta ausonioak Diodoro Sikulok aipatutakoak, eta enotrioak Dionisio Halikarnasokoak eta Estrabonek aipatzen dituztenak) bizi ziren han. Ondoren, Eubeako kalkistarrek eta meseniarrek fundatutako Erythrà («Gorria») izeneko hiriaren hondarren gainean, italoak kokatu ziren. Hiri hau greziarrek hegoaldeko Italian fundatutako hiririk zaharrena da, Kumasen ondoan. Izan ere, K.a. VIII. mendean, (730ean) sortu zuten. Mitologiaren arabera, Delfosko orakulua erakutsi zuen hiria fundatu behar zen tokia.

Lokros hiriarekin aliatuta, Sagrako batailan parte hartu zuen, K.a. VI. mendean. Estrabonen arabera, Lokroseko 10.000 soldaduk eta Reggioko tropek, Crotonako 130.000 gerlariak garaitu zituzten. Reggio Magna Graeciako hiri garrantzitsuenetariko bat izan zen, K.a. V. mendean, Anaxilao tiranoaren agintaldian itzal handia lortuz. Reggioko polisaren garapen artistiko eta kulturala erlazionatuta dago bere eskola filosofikoa pitagoriko eta eskultura eta poesiako eskolarekin.

Peloponesoko Gerran Atenasekin aliatu zenez, Dionisio I.a Sirakusakoak behin eta berriz erasotu zuen.
K.a. 387an Sirakusaren mendean erori zen, baina K.a. 351n independentzia berreskuratu zuen. K.a. 433tik aurrera demokrazia onartu zen.
 
Erromaren aliatua izanik, udalerri bihurtu zen K.a. 89an. Erromatar Inperioaren garaian, hegoaldeko kulturako gune ospetsuenetariko bat izan zen. Hiri honetan *Regio III Lucania et Brutii*-ren (Lucania eta Bruzioko erregioa) gobernadorearen egoitza zegoen. Reggion Tirrenoko isurialdea zeharkatzen zuen Via Capua-Rhegium hasten zen.

### Erdi Aroa 
VI. mendean Bizantziar Inperioaren mende gelditu zen. Bizantziarrek Italiako hegoaldean kontrolatzen zituzten lurraldeen metropoli bilakatu zuten. Calabriako dukerriaren hiriburua eta Italiako greziar errituaren ardatza izan zen. VIII. mendearen amaieran nolabaiteko oparotasuna lortu zuen, apezpiku-egoitza izanik. Goi Erdi Aroan, Reggioko populazioa handitu zen, hiriak zuen garrantzi estrategikoaren seinale. Lombardiarren esku egon zen X. mendean, eta X.-XI. mendeen bitartean arabiarrek menperatu zuten. Azkenean, 1005ean, Pisako Errepublikak, lombardiarrek, bizantziarrek eta normandiarrek aliantza bat eratu zuten arabiarrak kanporatzeko.

1060an, Roberto il Guiscardo eta Roger I.a Siziliakoa normandiarrek, betirako egotzi zituzten bizantziarrak. Hala ere, greziar kulturako eta errituko elementuek XVII. mendera arte iraun zuten, nahiz eta, 1081ean, Gregorio VII.a aita santuak latindar erritua ezarri. 1282an, Siziliar bezperetan, Reggio Messinarekin batera lerrokatu zen, historia, merkataritzako eta kulturako interesak zituelako. Egoera honetan, Anjouren kontrako matxinada eta Aragoiko indarrak babestu zituen. XIV. mendean, hiria Napoliko Erresumara esleitu zen administrazio-botere berria lortuz.

### Aro Modernoa 
Siziliarekin zituen merkataritza harreman nagusiak zirela eta Gonzalo Fernández de Córdobak Reggio konkistatu zuen Fernando Katolikoaren koroarentzat. Otomandarren eta berberiarren inbasioek hiria suntsitu zuten XVI. mendean. Bestalde, espainiarren zerga zapaltzaileek eta izurriak Reggio endekapenera eraman zuten. Egoera horrek behea jo zuen 1783ko lurrikararekin. Seismo hark larriki kaltetu zuen Reggio eta hegoaldeko Calabria guztia.

### Aro Garaikidea 
1806an, Napoleonek hiria hartu eta dukerri izendatu zuen, bere kuartel nagusia bertan ezarriz. Reggiok zerikusia izan zuen Risorgimentoko matxinadetan, geroago Italiako Erresumako zati izateko.

1860ko abuztuaren 21eko goizean, Piazza di Duomoko bataila gertatu zen. Horren ondoren, Giuseppe Garibaldik Bi Sizilietako Erresuma konkistatu zuen eta Vittorio Emmanuele II.a erregeari eman zion. Hiriko sindikoak, Brun Antonio Rossik, izan zen lehenbizikoa Frantzisko II.a Bi Sizilietakoaren agintaldia bukatu zela aldarrikatzen.

1908ko abenduaren 28an, hiriak beste lurrikara handi bat pairatu zuen. Lurrikarak hiria hondatu zuen itsasikara (tsunami) bat eragin zuen bat sortu zen.

## Klima 

## Politika 
2012ko urriaren 9an, Mario Montiren gobernupean, Italiako Barne ministro zen Anna Maria Cancellierik hiriko udal gobernua deuseztatu zuen, udal gobernuak Ndrangheta izeneko erakunde mafiosoarekin zeuzkan harremanak zirela eta. Garaiko alkatea Demetrio Arena zen, *Il Popolo della Libertà* (PdL) alderdikoa. Hala, Italian gobernu bat deuseztatzearen erabakia hartu zen lehen aldia izan zen.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:650 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:200000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2011 text:2011

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:54807
  bar:1871 from:0 till:62613
  bar:1881 from:0 till:68178
  bar:1901 from:0 till:77761
  bar:1911 from:0 till:76320
  bar:1921 from:0 till:98221
  bar:1931 from:0 till:109443
  bar:1936 from:0 till:119804
  bar:1951 from:0 till:140734
  bar:1961 from:0 till:153380
  bar:1971 from:0 till:165822
  bar:1981 from:0 till:173486
  bar:1991 from:0 till:177580
  bar:2001 from:0 till:180353
  bar:2011 from:0 till:180817

PlotData=
  bar:1861 at: 54807 fontsize:S text:54.807 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 62613 fontsize:S text:62.613 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 68178 fontsize:S text:68.178 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 77761 fontsize:S text:77.761 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 76320 fontsize:S text:76.320 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 98221 fontsize:S text:98.221 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 109443 fontsize:S text:109.443 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 119804 fontsize:S text:119.804 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 140734 fontsize:S text:140.734 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 153380 fontsize:S text:153.380 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 165822 fontsize:S text:165.822 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 173486 fontsize:S text:173.486 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 177580 fontsize:S text:177.580 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 180353 fontsize:S text:180.353 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 180817 fontsize:S text:180.817 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria ISTAT

## Ekonomia 
Metropoliko ehun industriala garapen askorik gabe mantentzen da 1908ko lurrikararen ondorioz. Aurretik industria, zeta eta bergamota ziren gai ekonomiko nagusiak.

Azken hamarkadetan hainbat industria garatzen hasi ziren, *Colombo pakete* izeneko programa publikoaren bitartez, batik bat, baina ez zuten arrakastarik lortu: *Saline Joniche* guneko polo kimikoa ez zen inoiz martxan jarri, eta *San Gregorio* ehungintza gunea krisialdian dago. Gune metropolitarreko beste azpiegitura batzuk erabilera aldaketak jasan dituzte, hala nola Gioia Tauroko portua.

Azken urteotan, ekonomia jarduera moldatzen saiatu dira, turismora bideratuz, bai kokapenaz zein antzinaroko arrasto eta natur inguruez baliatuta. Bestalde, nekazaritza arloan produktu nagusia bergamota da, mundu osoko perfumeen ekoizpenean oso erabilia.

## Garraiobideak 
Hiriak burdinbide gune handia du, bertan Italiako bi trenbide nagusi lotzen direlarik: *Tirrenica Meridionale* burdinbideak hiria Salerno, Napoli eta Erromarekin lotzen du, eta *Jonica* burdinbideak, aldiz, Taranto eta Barirekin.
Hirian *Aeroporto dello Stretto* izeneko aireportua dago, *Tito Minniti* izenez ezaguna.
Italiar penintsula eta Sizilia lotzen dituen *Metromare dello Stretto* itsasontzi zerbitzua ibiltzen da.
Hiriarteko eta hiri barruko autobusak ere daude.

## Ondarea 
Aipagarriak dira molde erromaniko-bizantziarrean berritutako katedrala, hondakin erromaniko eta grekoak eta *Museo Nazionale della Magna Grecia* museoa. Azken honek arkeologia aztarnen bilduma garrantzitsua gordetzen du.

## Iruditegia 

File:Reggio Calabria-veduta notturna.jpg|Reggio gauean
File:Italiar penintsulako hizkuntzak Burdin Aroaren hasieran.png|Italiako hizkuntzak Burdin Aroaren hasieran
File:Treaty Athens Rhegion BM 1816.6-10.206.jpg|Atenas eta Reggioren arteko ituna. British Museum
File:Reggio Calabria-scorcio del Corso Vittorio Emanuele e delle mura grache.jpg|greziar harresia
File:Reggio Calabria-Terme romane.jpg|Erromatar termak
File:Reggio Calabria Castello Aragonese - by Saverio Autellitano.jpg|Gaztelu aragoiarra
File:Castello San Niceto.JPG|San Nizetoko gaztelua
File:Mappa terremoto 1908.jpg|1908ko lurrikara
File:Reggio terremoto via marina fontana nuova.jpg|1908ko lurrikararen ondorioak
File:Reggio calabria duomo.jpg|Reggioko katedrala
File:Reggio calabria chiesa del crocefisso.jpg|Gurutzatuaren eliza
File:Teatro cilea.jpg|Cilea antzokia
File:Palazzo del Banco di Napoli di Reggio.jpg|Napoliko bankuaren jauregia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriaren webgunea.