Loung Ung

**Loung Ung** (Kanbodia, 1970) Kanbodiako eta Estatu Batuetako nazionalitatea duen Giza Eskubideen aldeko ekintzailea da. Horrez gain, «Minarik gabeko mundua» kanpainarako nazioarteko aintzatespen-txostengilea eta bozeramaile nazionala ere.

Pertsonen kontrako Minak Debekatzeko Nazioarteko Kanpainaren bozeramailea izan zen 1997 eta 2003 urteen artean; ekimen horri Bakearen Nobel saria eman zioten 1996an, eta, kargu berean jarraitu zuen Maine Estatuko Etxeko Indarkeriaren aurkako Koalizioan, Ameriketako Estatu Batuetan.

Ung Kanbodiako Nom Pen hirian jaio zen, zazpi neba-arrebetatik seigarrena (lau nesketatik hirugarrena), Sem Im Ung eta Ay Chourng Ung-en alaba. Haien jaiotze data ezezaguna da; Khmer Gorriek Kanbodiako hiri ezberdinetako biztanleen jaiotza erregistro asko suntsitu baitzituzten. Hamar urte zituela, Kanbodiatik ihes egin zuen, Pol Poten gobernupean Khmer Gorrien erregimenaren garaian «Killing Fields» izenez ezagutua izan zen hartatik bizirik irtetea lortuta. Ameriketako Estatu Batuetara emigratu ostean eta herrialde berrira egokitu ondoren, 1975 eta 2003 urteen artean bizi izandako esperientziak kontatuz bi liburu idatzi zituen.

Loung Ung ezkonduta dago eta Ohioko Clevelandeko auzo pobre batean, Shaker Heights-en, bizi da.

## Lehen urteak: 1970-1980 
Ungen aita Kampong Cham probintziako Tro Nuon herri txikian jaio zen 1931n. Ama ostera, Txinan, baina Kanbodiara joan zen bizitzera neskato bat baino ez zenean. Aita, Sem Im Ung, monje budista zena, Ayrekin ezkondu zen, familiaren gurarien kontra. Berehala joan ziren, seme-alabekin, hiriburuaren erdiguneko apartamentu batera, Phnom Penhera.

Sem Im-ek Norodom Sihanouk printzearen gobernuan militar gisa lan egin zuen eta Lon Nol-en ondorengo gobernuan derrigorrez errekrutatu zuten, polizia militarraren goi mailako ofizial bezala nabarmenduz. Familiak, beraz, bi auto, kamioi bat, telefonoa, neskame batzuk eta ur korrontea edukitzeko moduko bizitza izan zuen. 

1975eko apirilaren 17an ideologia komunistako *Khmer Rougek* Kanbodiako gerra zibila irabazi zuenean, Nom Pen hiri osoa ebakuatu zuten, Ungen familia barne.

### Ebakuazioa 
1980ko otsailean, Thailandiako Golkotik hiru eguneko bidaia egin ostean, Thailandiako kostaldean zegoen Lam Sing errefuxiatu gunera iritsi ziren. Milaka errefuxiatu pilatzen ziren han, beste herrialde batera joateko aukeraren zain. Loungek, nebak eta koinatak hilabeteak itxaron zituzten, harik eta AEBetako Gotzainen Biltzarraren eta Essex Junctioneko kristau komunitate baten laguntzari esker, Vermonten, Estatu Batuetara pasarte bat lortu zuten arte. 1980ko ekainean hirurek hegazkin bat hartu zuten Bangkoketik.

## 1980tik aurrera 
### Ikasketak Estatu Batuetan 
Behin harrera herrialdera iritsita, gela bakarreko apartamentu txiki bat okupatu zuten dentista baten kontsultaren gainean, Essex Junction-eko Main Streeteko 48. zenbakian. Han ikasi zuten ingelesa, parrokianoek lagunduta. Hilabete gutxi batzuen buruan, Mengek, ingeles maila onargarria zuenez, interprete lana lortu zuen Vermontera iritsitako errefuxiatu berrientzat, eta Eangek lana aurkitu zuen manufaktura konpainia batean. Irailean hasi zen Loung, hamar urtekoa, AEBetan hirugarren graduan heziketa jasotzen. Eskolaldiko lehen urteak zailak izan ziren hizkuntzaren oztopoagatik, eta tutore batekin jarraitu zuen urte horietan. Eangen haurdunaldiaren azken urteetan, Mengek inguruko ikastetxe batean utzi zituen ikasketak, eta bi enplegutan hasi zen lanean. Abenduaren 21ean jaio zen bien alaba, Maria.

1983an, Loung ADL Intermediate Schoolen sartu zen, eta ingeleseko klaseekin jarraitu zuen. Mengek eta Eangek lanpostu bana lortu zuten IBMn arratsaldeko txandan, eta Loung, orain hamahiru urte zituela, ikastetxean klaseak eman eta gero hasi zen Maria zaintzen, neba eta koinata etxera itzuli arte. Loungek, orain hamahiru urte zituela, dirua eta paketeak bidaltzen zizkion Montrealeko (Kanada) komunitate asiarraren bitartez Kanbodiako bere familiari, nahiz eta batzuetan paketeak ez ziren iristen edo edukiaren zati bat gabe iristen ziren.

1985ean, Eangek bere bigarren alaba izan zuen, Victoria, eta Loung Essex Junction High Schoolen hasi zen lehen urteko ikasle gisa. Hilabete batzuk geroago, Mengek eta Eangek AEBetako herritartasuna zin egin zuten. 1986ko hasieran, Ung-tarrak, babesleen laguntzarekin, etxe propio baina apal batera aldatu ziren, bi pisukoa, ondoko auzo batean, eta Loung, hamasei urtekoa, pozik zegoen bere logela propioa edukitzearekin.

Urte hartan, Loung-en irakasleak Kanbodian izan zuen hazkundeari buruzko istorioarekin jarraitzera animatu zuen (bere ingeleseko bigarren klaseko lan baten ondorioz), bere historia osoa idatziz. Estatu Batuetan eman zituen sei urteetan, Loungek hainbat bakardade- eta tristura-gertaerei aurre egin behar izan zien. Bere buruaz beste egiten saiatu ondoren, papera eta arkatza hartu, eta Kanbodian, bere familian eta Khmer Gorriekin izandako bizitzaren historia idazten hasi zen. Hilabete askoren ondoren, ehunka orrialde izatera iritsi zen bere egunerokoa, eta Loungek urte luzez jarraitu zuen egunerokoarekin. Atzera begiratzean, Loungek adierazi zuen bere sentimenduak askatu eta urte horietan zehar hitzez adierazi izana benetan terapeutikoa gertatu zitzaiola.

1989an, Loung graduatu egin zen, eta udazkenean, Saint Michael’s Collegen sartu zen, Turrel Scholarship Fundazioaren eskutik lau eskola-urte osotarako finantza babesarekin. Urte horietan, ekintzaile bihurtzeko erabaki irmoa hartu zuen, eta senarra izango zuena ezagutu zuen. 1992ko hasieran, Loungek Cannes International Collegen ikasi zuen, Saint Michael’s Collegeko curriculumaren zati bati jarraituz. Denbora horretan, bere neba txikienarekin elkartu zen, Kim, Kanbodiatik Thailandiara ihes egin zuena eta Alemaniatik pasatuz Frantziara iritsi zena bere izeba Hengen laguntzarekin, 1985ean. 1993an, Loung Saint Michael’s College-n lizentziatu zen, eta gizarte-hezitzaile lana aurkitu zuen tratu txarrak jasaten zituzten emakumeentzako harrera-zentro batean, Lewinston-en, Maine-n.

### Familia berrelkartzeak eta haien jarduera humanitarioa 
1995ean, Ung Kanbodiara joan zen berriro, hamabost urte lehenago ihes egin zuenetik lehen aldiz. Bere bisitan, Meng eta bere familia atzean utzitako gainerako familiarekin harremanetan jarri ziren berriro, eta Khmer Gorrien erregimenaren garaian beste senide batzuk hil zituztela jakin zuen. Estatu Batuetara itzuli ondoren, Ungek Maine utzi eta Washingtonera joan zen bizitzera. 1996. urtearen amaieran, Vietnam Veterans of America Foundation (VVAF) erakundearekin bat egin zuen. Nazioarteko erakunde humanitario horrek errehabilitazio-klinikak, protesiak eta tresnak ematen ditu herrialde askotan eta Kanbodiako hainbat probintziatan doako mugikortasunari laguntzeko. 2005ean, Loungek hogeita bosgarren bidaia egin zuen Kanbodiara, VVAFeko bozeramaile gisa, Pertsonen Kontrako Minak Debekatzeko Nazioarteko Kanpainan. 1997ko Bakearen Nobel Saria irabazi zuen kanpainak.

Loung, Meng eta Kim 1998an itzuli ziren Bat Deng-era, Khouy, Chou eta bere senide gazte eta zahar guztiekin, 88 urteko amona barne, familia topaketa handi bat egiteko. Ung-ek ospakizun budista bat egin zuten Sem eta Ay gurasoen eta Kaey eta Geak ahizpen omenez, eta guztiak Khmer Gorrien erregimenak hil zituen. Ospakizunera ehunka lagun eta senide joan ziren. Bi urte geroago, bere lehen memoria argitaratu zen. 2002an, Loung unibertsitateko bere mutil-lagunarekin ezkondu zen, Mark Priemerrekin, eta bi akre eta erdi lur erosi zituen Kanbodian, Chou ahizparen etxetik gertu. 2003an, Saint Michael’s College-k graduazio klasea zuzentzeko aukeratu zuten, eta aurretik, 2002an, ohorezko ikasle gisa aitortua izan zen «Allumnae Academic Hall of Fame» delakoan. Bere bigarren memoria 2005ean argitaratu zen.

## Lanak 
Loung Ungek bi memoria idatzi zituen. Lehenbiziko liburuan, *Eraman egin zuten: Kanbodiako neskato baten oroitzapenak* du izenburu, eta 1975 eta 1980 urteen artean bizi izandakoa kontatzen du. Harper Collins-ek Estatu Batuetan argitaratu zuen 2000. urtean eta nazioarteko salmentetan arrakasta handia lortu zuen, 2001. urtean Asia/Pazifikoko Libero Amerikarren Elkartearen «Fikziorik Gabeko Litera Helduaren Bikaintasuna» saria lortuz. Gero, hogei herrialdetan bederatzi hizkuntzatan itzuli zen.
Bere bigarren liburuak, *Zorioneko neska: Kanbodiako neska bat*, *atzean utzitako ahizparekin elkartzen da,*  familia gabe AEBetako bizimodura nola moldatu zen azaltzen du, eta Vietnamgo tropen eta Khmer Gorrien arteko hurrengo gerran bere familiako kideek Kanbodian bizi behar izan zituzten esperientziak azaltzen ditu. 1980tik 2003ra bitarteko aldia betetzen du, eta hau ere Harper Collins argitaletxeak argitaratu zuen, 2005ean.
Bi memorietan, Loung Ung-ek lehen pertsonan idazten du, eta, gehienetan, orainaldian, zirkunstantziak irakurleen aurrean garatzen ariko balira bezala deskribatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak