Biriketako gaixotasun buxatzaile kronikoa

**Biriketako gaixotasun buxatzaile kronikoa** (BGBK) arnas gaixotasun kronikorik ohikoena eta zabalduena da mundu mailan. Ondorioak oso nabarmenak dira lan eta osasun arloan zein ekonomikoak.

BGBK biriketako nahasmendu bat da, eta arnasbideak buxatzea du ezaugarri. Buxadura progresiboa da, oro har, eta itzulezina. Intzidentzia handiagoa du tabako- eta egur-/ikatz-kea arnasten duten pertsonengan. Sintoma nagusi gisa, arnasteko gaitasuna murriztu egiten du, urteen joanean poliki-poliki aurrera egiten duena eta kaltetuen bizi-kalitatea nabarmen narriatzea eragiten duena, heriotza goiztiarra ere eragin dezakeelarik.

Erretzaileen % 20 eta % 25 artean garatzen dute gaixotasuna, baina ez dira garapenerako joera izateko arrazoiak ezagutzen, nahiz eta faktore anitzen osagaia izan daitekeen eta ingurumen-elementuak izan ditzakeen, hala nola norbanakoaren suszeptibilitatea.

BGBKren arrazoirik ohikoena tabakismoa da. Beste arrisku-faktore batzuk hauek dira: barneko eta kanpoko kutsadura, lanerako substantzia narritagarrien eraginpean egotea (hala nola aleen hautsa eta kadmio-hautsa edo lurrunak) eta genetika.​​ Garapen-bidean dauden herrialdeetan, ikatza eta biomasa (egurra eta simaur lehorra, adibidez) erabiltzen dira sukalde eta berotzeko erregai gisa, eta horiek dira barne-airea kutsatzeko ohiko iturriak.​ Hirietan bizi diren pertsona gehienak airearen kutsadura maila kaltegarrien eraginpean daude. Diagnostikoa oinarritzen da espirometria bidez neurtutako aire eskasaren fluxuan.

## Definizioa
Definizioz, eragozpen iraunkorra eta motelki aurrera egiten duena da, arnas bideetako fluxuaren murrizketak eraginda. Eragilerik garrantzitsuena tabakismoa da.

Ingelesez, «COPD»'; frantsesez, «MPOC» edo «BPOC», eta gaztelaniaz «EPOC»" edo «OCFA» deritzo.

Normalean, bi mota deskribatu dute: enfisema eta bronkitis kronikoa (BK), biak nahastuta ager daitezkeen arren.

2002an, BGBKren Diagnostiko eta Tratamendurako Mexikoko Bigarren Kontsentsuak honela definitzen du:

2017ko GOLD ekimenaren arabera, BGBK maneiatzeko eta prebenitzeko gidan:

## Epidemiologia 
Munduko BGBKren prebalentzia 40-80 urte bitarteko populazio helduaren %&nbsp;5-10 bitartekoa da. Biztanleria osoa kontuan hartuz gero, prebalentzia %&nbsp;1 ingurukoa da, adin guztietan.​ BGBKren prebalentzia handitu egin da azken hamarkadetan, eta&nbsp;3-4 aldiz ohikoagoa da gizonetan emakumeetan baino (%&nbsp;15 erretzaileetan, %&nbsp;12,8 erretzaile ohietan eta %&nbsp;4,1 ez-erretzaileetan),​ tabakismoak gizonengan duen prebalentzia handiagoa dela eta, Hala ere, datozen hamarkadetan hori aldatzea espero da, emakume gazteen tabako-kontsumoa gizon gazteena baino nabarmen handiagoa baita.​ Prebalentzia erabilitako definizio fisiologikoaren araberakoa da neurri handi batean, baina baliorik sinpleena eta sentikortasun handiena duena FEV1/FVC&nbsp;4 leukotrienoa edo interleukina (IL)8.

Era berean, T&nbsp;CD8+ linfozito zitotoxikoek paper bat jokatzen dute ur-jauzi erako hanturan. T&nbsp;linfozitoen presentziak BGBK garatzen duten erretzaileen eta garatzen ez dutenen arteko bereizketa egin lezakeela adierazi izan da, T zelula kopuruaren, albeolo-suntsipenaren kantitatearen eta aire-fluxuaren buxadura-intentsitatearen arteko erlazioan oinarrituta.​ BGBKn anplifikatutako hanturazko erantzuna azaltzeko deskribatu den arrazoietako bat da aire-bidea bakterio- edo birika-patogenoek kolonizatzea. Litekeena da, halaber, tabako-keak bronkioetako zelula epiteliala kaltetzea, hanturazko erantzuna estimulatzen duten autoantigeno berriak sortuz, eta BGBK gaixotasun autoimmunea zela postulatzera ere irits daiteke.

Proteolisia, fibrosia eta aire-bide txikien birmoldaketa dira enfisemaren patologiaren ezaugarri nagusiak. Zelula endotelial baskularrak, pneumozitoek eta mastozitoek ere lagundu dezakete BGBKren patogenian.

### Zelulak eta beren mekanismoak
* **Makrofagoak**: makrofagoen kopurua oso handia da BGBKn garbiketa bronko-albeolarreko laginetan.​ Zelula horiek tabako-kearen eta arnastutako beste narritagarri batzuen bidez aktibatzen dira. Aire-bideko makrofagoen kopurua bat dator enfisemako parenkimaren suntsipenaren hedapenarekin eta buxaduraren larritasunarekin. BGBK ez duten erretzaileen birikek ere makrofago kopuru handiagoa erakusten dute; hala ere, BGBK gaixoetan, makrofagoak aktibatuago daude; hanturazko proteina gehiago askatzen dituzte, eta gaitasun elastolitiko handiagoa du.​ Bronkioetako biopsietan aurkitu izan da BGBK duten erretzaileek zelula gehiago dituztela, adieraziz makrofagoen hanturazko proteina (MIP-1α).
* **T linfozitoak**: BGBK duten pazienteetan, CD8+ linfozitoak (zitotoxiko-ezabatzaileak) handitu egiten dira, bai kopuruz, bai ehunekotan, eta T zelula nagusien azpitalde bihurtzen dira. CD8+ gehitzea biriken funtzioa gutxitzearekin lotuta dagoela ikusi da.​ Zelula horiek gaixotasunaren fisiopatologian lagundu lezakete, grazminak, perforinak eta TNF-α askatuz; faktore horiek apoptosia eragiten dute 1. motako albeolo-zeluletan. Ez dakigu BGBK-ko CD8+-ak Tc1 motakoak (interferoi ekoizleak) edo Tc2 motakoak (IL-4 ekoizlea) diren.
* **Neutrofiloak**

## Koadro klinikoa
[250px|thumb|[Akropakia|Behatzak danbor-zotzean, 51 urteko gizonezko pazientea, kardiopatia kronikoa eta enfisema duena.]]

BGBK, nagusiki, bi gaixotasunekin lotzen da:
* **Birika-enfisema**: bronkiolo terminalen etengabe handitzea da; albeolo-pareta suntsitzen da, eta fibrosia ager daiteke edo ez. Horrek arnasbideak kolapsatzea eragiten du. Klinikoan, polipnea eta takipnea agertzen dira, baina arnas murmurioa gutxitu egiten da auskultazioan, eta bularraldearen ezker-alboko erradiografian bularrezurraren atzeko espazioa handitu egiten da. Enfisema duten pazienteen profila (Pink Puffer profila) honako hau da: astenia, 60 urte inguru, espektorazio eskasa, disnea goiztiarra, gasen difusioaren alterazio arina, hiperintsuflazioaren eta bullen zeinu erradiologikoak, COren difusio-gaitasun oso txikia eta aire-bidearen erresistentzia gutxi aldatua (batzuetan altua). Paziente horiek hobekuntza kliniko txikia lortzen dute bronkozabaltzaileak erabiliz, eta, oro har, denborak aurrera egin ahala, txarrera egiten dute.
* **Bronkitis kronikoa**: bronkioen hantura da, biriketara sartzen eta haietatik irteten den aire-fluxua murrizten duena. Horrekin batera, muki-jarioa areagotzen da, eta arnasbideak buxatzen ditu. Termino klinikoetan, kronikotzat jotzen da eztula eta espektorazioa urteko 3 hilabetetan, gutxienez 2 urtez jarraian, egun gehienetan antzematen direnean.​ Bronkitis kronikoa (Blue bloater profila) duten pazienteen profila hau da: gehiegizko pisua, 50 urte inguru, espektorazio ugaria, disnea berantiarra, gas-trukearen alterazio larria, aldaketa kroniko erradiologikoak, biriketako gaitza maiz agertzea, CO-aren difusioaren gutxitze arina.

## Diagnostikoa 
Proba osagarri nagusia espirometria da, non ikusten baita biriketako gaitasuna. Buxaduraren adierazlea FEV1 (*Forced Expiratory Volume in 1 Second*) da. Honen arabera larritasunaren hiru maila daude:

1. BGBK **arina**: FEV1 %60-80a.

2. BGBK **ertaina**: FEV1 %40-60a.

3. BGBK **larria**: FEV1 <%40a.

Erradiografietan ez da gauza berezirik ikusten normalean, enfisemadun batzuengan berezko patroiak ikusten diren arren.

Proba analitikoetan, azkenik, oxigenoaren murrizketa eta azido karbonikoaren igoera ikus ditzakegu kasu larriengan, batez ere B.K. dutenen artean.

## GOLD 
GOLD edo *Global initiative for chronic Obstructive Lung Disease* mundu mailan adostutako arauak dira diagnostiko eta tratamenduari buruzkoak.

## Tratamendua 
* Erretzeari utzi.
* Inhalagailuak.
* Kortikoideak.
* Antibiotikoak.
* Errehabilitazioa.
* Oxigenoa: Kasu larri eta aurreratuengan, arnas gutxiegitasuna dagoenean.
## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
*  BGBKri buruz OMEren webgunean
* GOLD programaren webgunea
* BGBKri buruzko artikulua *Argia*n