Marta Ascoli

**Marta Ascoli** (Trieste, 1926ko azaroaren 9a – Trieste, 2014ko martxoaren 23a) italiar idazlea izan zen, aita judua zuena, Holokaustotik bizirik atera zena eta Shoa italiarraren lekukoa. Auschwitzeko kontzentrazio esparruan deportatu gisa izandako esperientzia deskribatzen duen memoria liburu baten egilea da.

## Biografia 
Marta Ascoli Triesten jaio zen, aita judua (Giacomo Ascoli) eta ama katolikoa (Ida Tommasini) zituela. Kristau fede katolikoan bataiatu eta hezi zuten, baina nazientzat *mischling* bat zen (naziek aurreko judu bat edo bi zituzten pertsonak izendatzeko erabiltzen zuten terminoa). 1944ko martxoaren 19an, hamazazpi urte zituela, atxilotu egin zuten bere gurasoekin batera, eta familia osoa San Sabba Errotara eraman zuten, Italian zegoen nazien kontzentrazio-esparru bakarrera. Ama askatu zuten, baina 1944ko martxoaren 29an, Marta Ascoli eta bere aita Auschwitz-Birkenauko kontzentrazio esparrura deportatu zituzten. 

Amak biei buruzko informazioa eskatu zuenean, San Sabba Errotako komandantearen gutun bat jaso zuen, Alemaniako zelai batera zihoazela hil zirela esanez, zihoazen trena bonbardatu zutenean. Berez, konboia iritsi eta gutxira hil zen senarra, zelaiko gas ganberetan, 1944ko apirilaren 4an. Martak (76749 zenbakia eman zitzaion), aldiz, bizirik iraun zuen. 

1944ko abenduaren 31n, tropa sobietarrak Auschwitzera hurbiltzen ari zirenean, Ascoli Bergen-Belsen kontzentrazio esparrura transferitu zuten. Han, neka-neka eginda, ihes egiteko erabakia hartu eta debekatutako eremuan sartu zen, zelaia inguratzen zuen alanbre arantzatsuzko hesitik hurbil. Zentinelak ikusi zuen arren, ez zuen hil eta landan jarraitu zuen ingelesek 1945eko apirilaren 15ean askatu zuten arte. 

Italiara itzultzeko bidaian, 1945eko ekainaren 19tik uztailaren 9ra, gorde den egunkari bat idatzi zuen, amaren aldeko osaba-izeben bidez amari bidali zion gutun batekin batera. 1957an Onofrio Puzzolorekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituzten, Davide eta Miriam.

1986ko urrian itzuli zen lehen aldiz Marta Auschwitzera, ANED Nazien Zelaietara Deportatuen Elkarte Nazionalak [Italiarrak] antolatutako bidaian. 1998. urtean Auschwitzen bere memoriak idatziz jartzea erabaki zuen *Auschwitz è di tutti* (Auschwitz guztiona da; Lint, 1998) liburuan, zeina ingelesez eta eslovenieraz ere argitaratu baitzen. Urte askoan bere oroitzapenei aurre egiteko gai izan ez bazen ere, liburua idazteko erabakia hartu zuen, bere testigantza erakusteko betebeharra sentitzen zuelako, "ahanzturaren beloak -nazien kontzentrazio-esparruetan izan ziren azken bizidunen desagertzearekin batera- herri juduaren genozidioa ahantzarazi baino lehen". Shoa italiarraren testigantza aktiboa da, eta jendaurreko topaketa askotan parte hartzen du, horietako batzuk ikasleekin. Marta Ascolik Triesteko Komunitate Juduaren Museoak 2004an ekoitzitako *Gli anni negati* (Urte ukatuak) dokumentalean parte hartu zuen. 2019. urtean bere liburuan oinarritutako antzezlan bat ( Primo por caso ) estreinatu zen Erroman. 

Marta Ascoli 2014an hil zen Triesten. 2015ean, hil ostean, Italiako Errepublikako presidentearen Ohorezko Domina eman zitzaien nazien kontzentrazio-esparruetan erbesteratutako eta barneratutako herritar, militar eta zibilei. Davide Puzzolo semeak jaso zuen domina. 

## Argitalpenak 
* *Auschwitz è di tutti*, Trieste, Lint (1998); edizio berria, Milano, Rizzoli (2011)
* *Auschwitz Belongs to Us All* (ingelesezko itzulpena), RCS Libri (2013)
* *Auschwitz je tudi tvoj* (Magda Jevnikarren eslovenierazko itzulpena), Trieste, Mladika (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak