open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksandr Radistxev

**Aleksandr Nikolaievitx Radistxev** (; Mosku, 1749ko abuztuaren 31Greg./abuztuaren 20aJul. - San Petersburgo, 1802ko irailaren 24aGreg./irailaren 12aJul.) errusiar idazlea izan zen.

Moskuko Unibertsitatean ikasi zuen. Europan ikasteko aukeratu zuten eta Leipzigeko Unibertsitatera joan zen. Errusiara itzuli zenean, Ilustrazioaren ideiak eraman zituen, hala nola lege naturala eta gizarte-kontratua. Funtzionario izanda ere, George Washington eta Frantziako Iraultza goraipatu zituen. Izugarri gustatu zitzaion Nikolai Novikoven *Erlamandoa* (*Трутень*) lana, morrontzaren erakundea kritikatzen zuena.

1790ean *San Petersburgotik Moskurako bidaia* (*Путешествие из Петербурга в Москву*) eleberria idatzi zuen. Eleberrian, erradikalismoaren tradizioa errusiar literaturara eraman zuen. Katalina II.a Errusiakoa enperatrizak liburua irakurri eta zentsuratzeko agindu zuen. Radixtxevi heriotza zigorra ezarri zioten eta enperatrizari barkamena eskatu ondoren Siberiara erbesteratu zuten.

Paulo I.ak 1796an bere jabetzara itzultzen utzi zion. Handik jarraitu zuen Errusiako gobernuan erreformak bultzatzen. Alexandro I.ak errusiar legea erreformatzea agindu zion, baina Radixtxevek ez zuen arrakastarik izan. 1802an bere buruaz beste egin zuen pozoia edanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pau Francisco Torres

**Pau Francisco Torres**, (Vila-real, 1997ko urtarrilaren 16a), futbolean aritzen den kirolari espainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen futbolean Espainia ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) atzetik, eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Espainiako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Unai Simón, Óscar Mingueza, Marc Cucurella, Pau Torres, Jesús Vallejo, Martín Zubimendi, Marco Asensio, Mikel Merino, Rafa Mir, Dani Ceballos, Mikel Oyarzabal, Eric García, Álvaro Fernández, Carlos Soler Jon Moncayola, Pedri, Javi Puado, Óscar Gil, Dani Olmo, Juan Miranda, Bryan Gil eta Iván Villarrek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Gabriel Martinelli

**Gabriel Teodoro Martinelli Silva**, (Guarulhos (Brasil), 2001eko ekainaren 18a), futbolean aritzen den kirolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Brasil ordezkatuz; Espainiako taldearen (zilarrezko domina) eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Brasilgo taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Brasilgo taldea: Santos, Gabriel Menino, Diego Carlos, Ricardo Graça, Douglas Luiz, Guilherme Arana, Paulinho, Bruno Guimarães, Matheus Cunha, Richarlison, Antony, Brenno, Dani Alves, Bruno Fuchs Nino, Abner, Malcom, Matheus Henrique, Reinier, Claudinho, Gabriel Martinelli eta Lucãok.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Dassault Rafale

**Dassault Rafale** (frantsesez  ahoskatua; ) Dassault Aviation konpainia frantziarrak ekoitzitako laugarren-bostgarren belaunaldiko erreakziozko ehiza-hegazkina da. Rafale, Frantzian egindako ehiza-hegazkinik modernoena da; bere lehen hegaldia, 1986ko uztailak 4an egin zuen, Frantziako Aireko Armadan 2000. urtearen amaieran lanean hasiz, eta, beranduago, Frantziako Itsas Abiazioan, bi gorpuetan, XXI. mendearen lehen herenerako hegazkin nagusi bihurtzea aurreikusita zegoelarik. Rafale hainbat herrialdetara esportatu dute, tartean India, Egipto edota Qatarrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Northrop Grumman E-2 Hawkeye

**Northrop Grumman E-2 Hawkeye** () Grumman konpainia estatubatuarrak ekoitzitako AEW&C motako hegazkina da. Bi motor turbohelitikok bultzatutako hegazkin bat da, 1950eko hamarkadaren amaiera eta 1960ko hamarkadaren hasiera bitartean Grumman Aircraft konpainiak Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadarako diseinatu eta garatu zuena. Oso epe laburrean zaharkituta geratu zen E-1 Tracer hegazkinaren ordezkoa izan zen. E-2aren errendimendua hainbat aldiz hobetu dute E-2B eta E-2C bertsioekin, eta aldaketa nagusiak radarra eta irrati-komunikazioak izan dira, zirkuitu integratuetan eta beste gailu elektroniko batzuetan izandako aurrerapenen ondorioz. Hawkeyeren azken bertsioa E-2D da, 2007an bere lehen hegaldia egin zuena eta AESA radar bat duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boeing 717

**Boeing 717** Boeing enpresaren hegazkin komertziala da, Rolls-Royce BR700 motako motorrak dituena. 1999an jarri zuten martxan 100 eserlekuen merkatuan lehiatzeko. McDonnell Douglasek Boeingekin bat egin aurretik **MD-95** izenaz ezagutzen zuten, bere Douglas DC-9aren garapen bat izan zena. 2005eko urtarrilak 14an, Boeingek, 2006an, Long Beachen dagoen Boeing 717aren muntaketa katea itxiko zuela iragarri zuen.

720 modeloaren jaurtiketaren ondoren, bazirudien Boeingek 717 izendapena erabiltzea baztertu zuela, baina, berez, 717 izan zen Boeingek B-707aren bertsio militarrari aurretik eman zion zenbakia, ondoren, Estatu Batuetako Aire Armadak, KC-135 Stratotankerrengatik aldatu zuen arren. B-727 prototipoaren diseinua airelineei saltzeko ere erabili zen, ondoren izen horretara aldatu zen arren. Honek 717 izendapena utzi zuen erabilgarri, MD-95 izena berrizendatua izan aurretik.

## Kanpo estekak
Fébus

**Fébus** Bearnoko Paue hiriburuan dagoen igarotze azkarreko autobus sarea. Sareak linea bakarra du, SPL STAP udal enpresak operatua, 14 geltokiz osatua.

Sarea 2019ko uztailaren 8an inauguratu zen linea bakarrekin, *Hôpital François Mitterrand* eta *Gare de Pau* geltokien artean.

Bigarren linea bat eraikitzea aurreikusten da.

## Historia 
Lehen linea (F linea) 2019ko uztailaren 8an jarri zen martxan. Linearen ustiapeneko lehen hilabeteak Idelis sareko autobus klasikoen bidez egin ziren, estandarrak edo artikulatuak izan.

Van Hool hidrogenozko 8 autobusak 2019ko abenduaren 17an hasi ziren lanean.

Linea 2020ko urtarrilaren 14an inauguratu zen Emmanuel Macronen aurrean.

## Sarea 
### Geltokiak 
### Mapa 

## Ustiapena 
Sarea SPL STAP enpresak usiatzen du Paue-Pirinioetako Atea Mankomunitateak kudeatutako azpiegitura eta geltokietan.

### Flota 
Sarean 8 autobus daude: 6 zerbitzuan eta 2 errefortzuan.

### Txartelak 
Hauek dira sarean ordaintzeko aukerak:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Paue
* Igarotze azkarreko autobus

## Kanpo estekak
Udaberri 2024 plana

**Udaberri 2024 plana** Eusko Jaurlaritzak Euskadiko eskoletan Euskal Herriko hurbileko historia kontatzeko egitasmoa da.

2021eko irailan Eusko Jaurlaritzak bizikidetza, giza eskubide eta aniztasunaren alorrean Udaberri 2024 izeneko plana onartu zuen. Egitasmoak iraganaren, batez ere ETAren, "gogoeta kritikoa" eskatu zuen eta espresuki aipatu eta gaitzetsi zituen presoei egindako 'ongietorriak', "indarkeriaren kultura politikoaren gorespen sinbolikoa eta biktimen bidegabekeria eta birbiktimazioa" omen zirelako.

Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak aurkeztu zuen behin betiko plana, gobernu bilerak onartu ostean.

Sailburuaren esanetan, "asko landutako" plana zen. Azaldu zuenez, Terrorismoaren Biktimen Partaidetzarako Euskal Kontseiluko ordezkarien ekarpenak jaso zituzten, baita giza eskubideen alorrean aritzen ziren erakundeena ere. Horrez gain, bilerak egin zituzten Legebiltzarreko talde politikoekin, hedabideekin, beste erakunde batzuekin eta unibertsitateko pertsona garrantzitsuekin eta terrorismoaren biktimekin.

Behin betiko egitasmoa jaso zituzten berrikuntzen artean, kapitulu bat gehitu da, "Hurbileko testuingurua. Euskadi 2021: aukera-leihoa" izenekoa. Bertan ETAren amaierak "garai berria, agertoki berria, erronka berria" ireki zuela aipatzen da, aniztasunean elkarrekin bizitzeko. Dena dela, ohartarazten da "gainditu gabeko hainbat gai" daudela: "Itxaropenezko begirada hori kezkaz beterikoa bihurtzen da gure inguruan indarkeriazko adierazpenak, intoleranteak edo sektarioak ikusten ditugunean". Hori aipatzen ziren, hain justu, presoei egindako 'ongietorriak'.

Dokumentuak "iraganaren begirada kritikoa" eskatu du, eta "ETAren terrorismoa eta indarkeria erabili, justifikatu eta testuinguru batean jarri zuten horiek interpelatu" behar zirela azpimarratzen zuen. Horren ildoan, "jarrera berria" galdegin die "mende erdi honetan terrorismoaren eta indarkeriaren alorrean erantzukizun zuzena edo zeharkakoa izan duten horiei".

"Neguaren amaierak eta egunsenti berri batek aitorpen etiko, politiko eta demokratikoa eskatzen dute: bidegabea izan zen", azpimarratu du sailburuak Udaberri hitzaren esanahiari erreferentzia eginez.

Etorkizunari begira, planak gazteak jarri zituen bizikidetzaren erdigunean. "Indarkeriaren eta haren ondorioen esperientzia traumatikoa zuzenean bizi izan ez duena. "Bizikidetzari buruzko hausnarketak eta eztabaidak ezin dute izan eta ez dute izan behar indarkeriaren zikloko belaunaldien monopolioa", esan zuen Artolazabalek.

## Erreferentziak
Boeing 787

**Boeing 787 «Dreamliner»** Boeing enpresaren hegazkin komertziala da. Korridore bikoitzeko aireontzi honekk 217 eta 323 bidaiari artean eraman ditzake, (787-8, -9 edo -10 bertsioaren arabera]]. Bere lehen hegaldia 2009ko abenduaren 19an izan zen.

Boeing 787ak tamaina handiko hegazkinak hegan egiteko autonomia eman diezaieke tamaina ertaineko erreaktoreei, eta aireko lineei aurrekaririk ez duen eraginkortasuna ematen die erregai-kontsumoari dagokionez, ingurumenerako onurekin. Bere tamainako beste edozein hegazkinek baino % 20 erregai gutxiago kontsumitzen du antzeko hegaldietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haur abandonatuen etxe

thumb|Fraisoro etxea, 20. mendea, Zizurkil.
**Haur abandonatuen etxeak** edo **inklusak** (Hego Euskal Herriko hitza) haurdunaldi desiratu gabeen ondorioz abandonatutako haur jaioberriak utzi eta hezteko erakundeak ziren, elizarekin lotuak kasu batzuetan, eta 18. eta 19. mendeetatik aurrera, erakunde publikoen ardura zirenak. Etxe hauek eta beste askok jaioberrientzako tornuak izaten zituzten, umeak bertan utzi ahal izateko. 

Esate baterako, Gipuzkoan, 1804tik aurrera, erakundeek antolatu zuten zen utzitako haurren bilketa, eta horretarako lau inklusa prestatu ziren, Donostian, Tolosan, Bergaran eta Azpeitian. 100 urteren buruan, sistema hori erakunde bakar zentralizatu batekin ordezkatu zen Gipuzkoan, Fraisoroko Sehaska Etxea sortu zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tornu (argipena)

**Tornu** terminoak hainbat adiera du:

* **Tornua**, tresna mekanikoa.
* **Haurrentzako tornua**, jaioberriak abandonatzeko erabiltzen zen leiho edo ate birakari bat.
* **Tornu kalea (Gasteiz)**
* **El Tornu**, Extremadurako herria.
* Eltzegile gurpil
Esposito (argipena)

**Esposito** edo **Exposito** terminoek hainbat artikulutara eraman gaitzakete:

* **Espositoa** edo '''*tornuko haurra*,** **abandonatutako haurra'* da.

Ohitura izan zen Espainian eta Italian haur esposito askori deitura hori ematea, *Esposito* italieraz eta *Expósito'' gazteleraz. Deitura hauek dituzten hainbat pertsonaren orriak dira hortaz Wikipedia honetan:

* Xabier Exposito, futbolari eta entrenatzailea gipuzkoarra.
* Unai Expósito, futbolari bizkaitarra.
* Iosu Expósito musikaria, Eskorbuto taldekoa.
* Ester Expósito, aktore espainiarra.
* Francisco Expósito, txirrindulari gipuzkoarra.
* Jennifer Esposito, aktore estatunatuarra.
* Raffaele Esposito, pizzaren asmatzaileetako bat.
* Lali Espósito, aktore eta abeslari argentinarra.
The Link

**The Link** (euskaraz: "The Link dorrea"), gaur egun Puteauxen, Parisko La Défense auzoan, Frantzian, eraikitzen ari den 241 metroko 51 pisuko etxe orratz bat da. Philippe Chiambaretta arkitekto frantziarrak diseinatu zuen. 

Dorreak TotalEnergies-en egoitza berria hartuko du. 2025ean amaitutakoan The Link Frantziako etxe orratzik altuena izango da.

## Historia 
2017ko uztailean, Total-ek Link Tower aukeratu zuen egoitza berria hartzeko. 5.500 eta 6.000 langile artean, aurretik *Tour Coupolen* eta *Tour Micheleten* banatuta, etxe orratz berri honetan bilduko dira.

2020ko ekainaren 11n, ostegunak, Groupama The Link proiektuaren hasiera iragarri zuen inguruan zegoen eraikina suntsitzearekin, eta 2021ean eraikuntzak berak jarraituko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Link
Isasa (mendia)

290px|thumb|Las Vírgenes baseliza eta atzean Isasa mendia.
[290px|thumb|[Turruncún herri hustua.]]
**Isasa mendia** () Iberiar mendilerroko mendia da, Errioxako Autonomia Erkidegoko hego-ekialdean aurkitzen dena, Soriako mugatik gertu. 1.474 metrotako altuera du. Errioxako mendi ezagunenetako bat da.

## Toponimia 
Euskaratik datorren izena du. Mendiaren inguruan ohiko sasia da isats arrunta (*Cytisus scoparius*) eta horrek ematen dio izena. Aurreneko aipamena 1797ko agiri batekoa da eta bertan "*Issassa* esaten dioten mendia" dago idatzita.

## Geografia 
Cidacos eta Linares haranen artean kokatzen da eta Ebroren harana eta Soriako mesetaren arteko pasabidea kontrolatzeko talaia paregabea da. Eskualdeko hiriburua den Calahorratik 20 kilometrotara dago. Mendiaren oinean Arnedo, Herce eta Prejano herriak daude.

Turruncún inguruan eskalatzaileentzako 50 ibilbide inguru daude. Mendiaren tontorretako bat (Cruz de Isasa, 1.464m) eskalatzen baino ezin daiteke igo.

## Igoerako bideak 
* Prejanotik (2 ordu)
* Turruncúnetik (2 ordu)
* Villarroya eta Muro de Aguas arteko bidegurutzetik (2 ordu)
* Muro de Aguastik (2 ordu)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Sánchez Ramos

**Jorge Sánchez Ramos**, (Torreón (Mexiko), 1997ko abenduaren 10a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Niels Ryberg Finsen

**Niels Ryberg Finsen** (Tórshavn, Faroeak, 1860ko abenduaren 15a - Kopenhage, 1904ko irailaren 24a) faroear-daniar sendagilea izan zen. 1903ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen gaixotasunen tratamenduagatik, lupus vulgarisa bereziki, argi-erradiazio kontzentratuarekin.

Finsenen familia 1858an iritsi zen Faroe uharteetara Islandiatik. Nielsek Danimarkan eta Islandian ikasi zuen eta ikasle txarra izan zen. Eskola garaian zailtasunak izan zituen daniar hizkuntzarekin.

Medikuntza ikasi zuen Kopenhageko Unibertsitatean eta anatomia irakaslea izan zen. Hiru urteren ondoren, Unibertsitatea utzi eta ikasketa zientifikoak egin zituen. Aitzindaria izan zen fototerapiaren erabileran helburu medizinaletarako.

## Kanpo estekak
Planako Garraio Metropolitarra

**Planako Garraio Metropolitarra** (valentzieraz: *Transport Metropolità de la Plana*) Valentziako Erkidegoko Castelló de la Plana hirian dagoen igarotze azkarreko autobus sarea. Sareak linea bakarra du, Autos Mediterráneo enpresak operatua, 19 geltokiz osatua.

Sarea 2008ko uztailaren 25an inauguratu zen linea bakarrekin, *Universitat Jaume I* eta *Parc Ribalta* geltokien artean.

Beste bi lineak eraikitzea aurreikusten dira.

## Historia 
Proiektua hainbat fasetan banatu da, eta, aldi berean, tartetan. Fase horietan, trolebuserako galtzada independente bat sortu da, zirkulatzen ari den uholdeetan, bai eta birmoldaketa ere.

Amaitutako lehen zatia Jaume I.a Unibertsitatea eta Ribalta parkea artekoa da, Sos Baynat etorbidea Morella pasealekuarekin eta Ribalta parkearekin lotzen duena, eta 2008ko ekainaren 25ean martxan jarri zena.

2014ko abenduaren 20tik martxan dago lehen linea osoa, Jaume I.a Unibertsitatea eta Grau lotzen dituena.

## Sarea 
### Geltokiak 
### Mapa 

## Ustiapena 
Sarea Autos Mediterráneo enpresak usiatzen du Agència Valenciana de Mobilitat erakundeak kudeatutako azpiegitura eta geltokietan.

### Flota 
### Txartelak 
Hauek dira sarean ordaintzeko aukerak:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Castelló de la Plana
* Igarotze azkarreko autobus

## Kanpo estekak
Manne Siegbahn

**Karl Manne Georg Siegbahn** (Örebro, 1886ko abenduaren 3a - Stockholm, 1978ko irailaren 24a) suediar fisikaria izan zen. 1924ko Fisikako Nobel Saria jaso zuen x-izpi espektroskopiari buruzko bere lan eta ikerketagatik.

Lundeko eta Göttingengo unibertsitateetan ikasi zuen. Johannes Robert Rydberg irakaslearen laguntzailea izan zen eta bere ondorengoa izan zen Lundeko katedran. 1920an, Lundeko Unibertsitatetik Uppsalako Unibertsitatera joan zen.

1938an Nobel Institutuko fisika saileko zuzendari izendatu zuten. 1978an, Manne Siegbahn Institutura aldatu zuen izena.

1914an x izpien espektroskopiari buruzko ikasketak hasi zituen. Hainbat elementuren atomoek sortutako uhin-luzerak neurtzeko tresna esperimental hobetuak garatu zituen.

Bere seme Kai Siegbahnek Fisikako Nobel Saria irabazi zuen 1981ean.

## Kanpo estekak
Federico Anrich Santamaría

**Federico Anrich Santamaría** (Habana, 1827ko martxoaren 12a-Bergara,1889ko abenduaren 21a) Kuban jaiotako itsasgizon eta politikari espainiarra izan zen. Espainiako Lehen Errepublikan Francesc Pi i Margallen gobernuan ministroa izan zen. Karlisten alde borrokatu zuen Bigarren Karlistaldian. 

## Biografia 
Militarren familian jaioa, itsas guardia gisa Cartagenan eta La Carracako Arsenalean hasi zen bere ibilbide militarra. 1846. urteaz geroztik lehen mailako itsasgizon izendatu zuten eta urte hartako azaroaren 24an *Alerta* itsasontzian ibili zen. Itsasontzi horretan arazo larri bat izan zuen: Wencesalo de Rozas tenientearen aurkako eraso eta intsumisioagatik epaitu zuten. Atxilotuta egon zen 1849ko otsailaren 15era arte, kasua bertan behera utzi zuten arte. Urte hartan 1849ko maiatzaren 17an, lontinanorde izendatu zuten. 1855eko azaoran, kubatar batekin ezkondu zen, María de la Concepción Piedrahíta y de Castro.

1870eko irailean Espainiako Gineako Fernando Poo itsas estazioko komandante izendatu zuten, eta koloniako gobernadore nagusi kargua hartu zuen 1871ra arte. Azaroaren 4an, Cádizeko portuko buruzagiarekin izandako istilu larri baten ondorioz, berriro ere atxilotu zuten, diziplinarik ezagatik, eta 1873ko urtarrilaren 20an jeneralen gerra kontseilu batetik igaro zen; hartan serioski ohartarazi eta atxilotu zuten. Martxoaren 11n Madrilera lekualdatzea erabaki zuten, eta hiru egun geroago, Jacobo Orebro, Marina ministroaren aginduetara geratu zen. Maiatzaren 29an, *Almansa* fragataren komandante izendatu zuten.

Cartagenan zegoen izendatuta, Pi i Margalleko Gobernuko Itsas ministro izendatua izan zen. Bere gestioa oso kritikatua izan zen. Uztailaren 8an, karlisten aurka borrokatzeko ezohiko botereak eskatzeko gutun bat sinatu zuen. Ezin izan zuen Cartagenari uztailaren 12tik aurrera eragin zion Kantoien matxinada saihestu, Mediterraneoko ontzidia desegin eta ontziak desarmatzen saiatu zen arren. Mugimendu kantonalistaren afera urrunegi joan zen eta Anrichek eta Gobernuko gainerako kideek dimisioa aurkeztu zuten.

Eszedentzia bat aprobetxatuz, Frantziara joan zen eta Karlos Maria Borboikoa erregegai karlistaren kuartelean aurkeztu zen. Erabaki honek, bere benetako posizio politikoari eta bere ministerio-kudeaketari buruzko zurrumurruak sortu zituen; askoren ustez, gobernu errepublikarra ahultzeko ministroa izatea onartu zuen. Karlisten armadan sartu zen eta, Kantauri Itsasoan, Itsas Armadako komandante nagusi izatera iritsi zen. Bergaran (Gipuzkoa) hil zen, 1889ko abenduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Espainiako Historia Errege Akademiaren webguneko biografia.
Allysha Chapman

**Allysha Lyn Chapman**, (Oshawa (Kanada), 1989ko urtarrilaren 25a), futbolean aritzen den kirolari kanadarra da.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Rio de Janeiro), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen; 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan,  (Tokio), berriz, urrezko domina eskuratu zuen; bietan futbolean eta Kanada ordezkatuz. Tokion, Suediako taldearen (zilarrezko domina) eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Kanadako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Stephanie Labbé, Allysha Chapman, Kadeisha Buchanan, Shelina Zadorsky, Quinn, Deanne Rose, Julia Grosso, Jayde Riviere, Adriana Leon, Ashley Lawrence, Desiree Scott, Christine Sinclair, Évelyne Viens, Vanessa Gilles, Nichelle Prince, Janine Beckie, Jessie Fleming, Kailen Sheridan, Jordyn Huitema, Sophie Schmidt, Gabrielle Carle eta Erin McLeodek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Piotr Bagration

** Piotr Ivanovitx Bagration ** (, ; Kizliar edo Tbilisi, 1765eko uztailaren 10a - Sima, 1812ko irailaren 24a) georgiar jatorriko errusiar jeneral eta printzea izan zen.

Piotrek 1763-1864ko Erruso-zirkasiar Gerran hasi zuen bere ibilbide militarra. Ondoren, otomandarren aurkako gerran esku hartu zuen 1788an, eta Kościuszkoren matxinada zapaldu zuen 1794an. 1799an Aleksandr Suvorovekin borrokatu zuen Italia eta Suitzako kanpainetan.

1805ean errusiar armadarekin borrokatu zuen Napoleonen aurkako koalizio gerretan eta Austerlitzeko guduan garaitua izan zen. 
1808-1809an Suediaren aurkako Finlandiako Gerran esku hartu zuen eta 1812an Errusia-Turkia gerran.

Frantziarren aurka borrokatu zen Errusiako frantziar inbasioan. Borodinoko guduan larri zauritu zuten eta bi aste geroago hil zen. 

## Kanpo estekak
Chimboya

[thumb|[Belmond Andean Explorer trena. Atzean Chimboya mendia ikusten da.]]
**Chimboya** Perúko mendia da. Izena aimara hizkuntzatik dator.

## Ezaugarriak 
5.489 metroko altuera du. Andeetako La Raya mendikatearen zati da. Peruko Cuzco eta Puno departamenduen arteko mugan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cailhau Atea

**Cailhau Atea** edo **Jauregiaren Atea**, frantsesez *Porte Cailhau* edo **Porte du Palais**, Frantziako Bordele hirian dagoen ate bat da, Gironde departamentuan. *Cailhau* hitzak gaskoieraz "harri" esan nahi du.

XV. mendean eraikia, antzinako hiribilduaren sarbideetako bat uzateaz gain garaipen arkuaren funtzioa ere betetzen zuen.

1883ko maiatzaren 28an monumentu historiko izendatua izan zen.

## Kanpo estekak
Kurdiar zaldi

**Kurdiar zaldia**, edo **ekialdeko anatoliar zaldia**,  Kurdistango bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Bere jatorrian bertako zaldiak eta arabiar zaldien arteko nahasketa dago. Zela zalditzat zein zama abere bezala erabiltzen da.

Egun arrazaren abelburuen kopurua murrizten ari da, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yi miao zhong

***Yi miao zhong*** (; ) 2020ko Zhang Yimou txinatar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Preso bat Txinako ipar-mendebalde suntsituko lan-esparru batera bidali dute Txinako Iraultza Kulturalaren garaian. Asmamena baliatuta, eta alaba −film batean filmatu dutena− ikusteko xede bakarrarekin, handik atera eta gertuko herri bateko zinema-aretora ihes egitea lortuko du.

## Aktoreak 
* Zhang Yi: iheslaria
* Fan Wei: film jauna
* Liu Haocun: Liu umezurtza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Las leyes de la frontera (filma)

***Las leyes de la frontera*** () 2021eko Daniel Monzón espainiar zinema zuzendariaren thriller filma da, Javier Cercasen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
1978ko udan, Nacho Cañas hamazazpi urteko ikasle barnerakoia da, eta kosta egiten zaio ingurura moldatzea. Gironan bizi da, eta egun batean Zarco eta Tere –hiriko auzo gatazkatsueneko bi gaizkile gazte– ezagutu eta amodiozko triangelu batean nahasiko da, uda osoan zehar bere bizitza betiko aldatuko duen ebasketa-, lapurreta- eta oste-lasterketa geldiezin bat bizitzera eramango duena

## Aktoreak 
* Marcos Ruiz: Ignacio Cañas
* Begoña Vargas: Tere
* Chechu Salgado: Zarco
* Carlos Oviedo: Guille
* Xavier Martín: Gordo
* Daniel Ibáñez: Piernas
* Jorge Aparicio: Chino
* Víctor Manuel Pajares: Drácula
* Cintia García: Lina
* Guillermo Lasheras: Víctor
* Carlos Serrano: Cuenca

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teneguía

**Teneguía**, La Palma uhartean dagoen sumendi bat da, Espainiako Kanariar Uharteak autonomia erkidegoan. 439 metroko garaiera du. 

## Historia 
Teneguía sumendiaren sorrera 1971n gertatu zen. Urriaren 20an, lurrikarak hasi ziren, eta horrek Fuencaliente de La Palmako bizilagunak ohartarazi zituen, eta agintariek babes zibileko neurriak ezarri zituzten.

Erupzioa 1971ko urriaren 26ko 16:25ean hasi zen eta azaroaren 18ra arte iraun zuen. Erupzio labur samarra izan zen, Kanarietako historikoetatik laburrena, batez ere XVIII. mendean sei urte iraun zuenarekin alderatuz gero, gaur egun Lanzaroteko Timanfayako Parke Nazionala dena.

Sumendiak kalte materialak eragin zituen inguruko mahatsondoen laborantzan eta hondartza bat suntsitu zuen, baina ondoren beste bat sortu zen bere isurketei esker. Galeren azken balorazioa sei milioi pezetakoa izan zen, batez ere komunikazio, laborantza eta etxebizitza batzuetan. Ez zuen eraginik izan eremu populatuetan, eta kostaldearen hurbiltasunari esker, itsasora isuritako labak, solidotuz, uhartearen tamaina pixka bat handitu zuen.

Sumendia erakargarri turistiko bihurtu zen, eta *charter* hegaldi eta frekuentzia berezi ugari programatu ziren sumendia ikusi nahi zuten turisten pasarteen eskariari erantzuteko. Garaiko zientzialarientzat ere arreta eta ikerketa gune garrantzitsua izan zen.

## Ikus, gainera 
* 2021eko La Palmako erupzio bolkanikoa
* Cumbre Viejako natura parkea

## Kanpo estekak
Crai Nou (filma)

***Crai Nou*** 2021eko Alina Grigore errumaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Donostiako Zinemaldiaren Urrezko Maskorra irabazi zuen.

## Argumentua 
Emakume gazte batek gizatasuna galtzeko prozesuan izandako bilakaera psikologikoa azaltzen digu filmak. Goi-mailako hezkuntza lortzeko eta bere familia disfuntzionalaren indarkeriatik ihes egiteko borrokan ari da Irina.

## Aktoreak 
* Ioana Chitu
* Mircea Postelnicu
* Mircea Silaghi
* Vlad Ivanov

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jordyn Huitema

**Jordyn Huitema**, (Chilliwack (Kanada), 2001eko maiatzaren 8a), futbolean aritzen den kirolari kanadarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Kanada ordezkatuz; Suediako taldearen (zilarrezko domina) eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Kanadako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Stephanie Labbé, Allysha Chapman, Kadeisha Buchanan, Shelina Zadorsky, Quinn, Deanne Rose, Julia Grosso, Jayde Riviere, Adriana Leon, Ashley Lawrence, Desiree Scott, Christine Sinclair, Évelyne Viens, Vanessa Gilles, Nichelle Prince, Janine Beckie, Jessie Fleming, Kailen Sheridan, Jordyn Huitema, Sophie Schmidt, Gabrielle Carle eta Erin McLeodek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Arthur Rambo

***Arthur Rambo*** 2021eko Laurent Cantet frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Karim D da Frantziako literaturaren izar berria. *Débarquement* du izenburutzat bere bigarren liburuak; aljeriar jatorriko bere familiaren bizitza kontatzen du, Parisko auzo txiro bateko monoblokeetako eguneroko jarduna. Liburu horrekin, Frantziako argitaletxe handi baten babesa ez ezik, kritikaren laudorioak, telebista saioetarako gonbidapenak eta, are, film bat egiteko proposamena ere jaso ditu. Idazleak ez du soilik aitortza literarioa lortuko, ordea, bere aktibismo sozialak ere onespena jasoko du han-hemenka, batez ere bere komunitatearen alde egiteko erabiltzen duen web TV kanala dela eta. Dena haize alde du, distira egiten dio bizitzak nortasun handiko gazte arabiarrari... baina eskandalua lehertuko da.

Gazteagoa zenean, 16 urte zituela, Twitterreko izar bat izan zen Karim D, twistar bat, zeinak 200.000 jarraitzaile ere izan baitzituen "Arthur Rambo" ezizena babesleku hartuta. Probokatzaile ez ezik, erasokor ere jarduten zuen nola gayen hala juduen aurka, eta baita garaiko terrorismoa laudatuz ere. Zenbat eta mezu erradikalagoak idatzi, orduan eta tonu bortitz eta oldarkorragoa erabili, zenbat eta atsegin gehiago jasotzen zituen, orduan eta jarraitzaile gehiago biltzen.

Baina, itxura batean antagonikoak diren bi izen eta izaera horiek (idazle konprometitu eta sozialki maitatua eta twitterlari arrazista, misogino eta homofoboa) lotu egingo ditu norbaitek, eta eraikita zeuzkan bi mundu paraloeloak eraitsi egingo zaizkio supituan; berak ehundutako sarean harrapaturik geratuko da. Dirdira eta emozioa zena kontrako bihurtuko zaio, oldarkor zenbaitetan gainera. Lehen txalotzen eta laudatzen zutenek, etsaitzat hartuko dute orain. Bat-bateko arrakastatik arbuio orokorrera igaroko da.

Behin eskandaluaren zurrunbilo horretan sartuta, ez du batere inporta Karim Dk zer pentsatzen duen, zer sentitzen duen, bere azalpenek zentzurik edo arrazoizko baliorik duten, gaztetxotako bekatuak barkagarri zaizkion edo ez, benetan bera ote zen, edo jolaserako asmaturiko pertsonaia bat, eta abar...

## Aktoreak 
* Rabah Nait Oufella : Karim D.
* Antoine Reinartz : Nicolas
* Sofian Khammes : Rachid
* Bilel Chegrani : Farid
* Sarah Henochsberg : Léa
* Hélène Alexandridis : Louise de Blossière, editorea
* Chouaïb Arif : Driss
* Malika Zerrouki : ama
* Anne Alvaro : idazlea
* Anaël Snoek : Clio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benediction (filma)

***Benediction*** 2021eko Terence Davies ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Siegfried Sassoon gizon konplexua izan zen. Bizirik irten zen I. Mundu Gerran borrokatzearen izuetatik; dominarik ere irabazi zuen bere ausardiagatik. Baina itzuli zenean gogor kritikatu zuen bere gobernuak gerran jarraitzeko harturiko erabakia. Sassoonen poesia mendebaldeko frontean izandako esperientzietan inspiratu zen, eta, azkenean, bere garaiko gerra-poeta nagusietako bat izan zen.

## Aktoreak 
* Jack Lowden: Siegfried Sassoon
** Peter Capaldi: Siegfried Sassoon (agurea)
* Jeremy Irvine: Ivor Novello
* Simon Russell Beale: Robbie Ross
* Calam Lynch: Stephen Tennant
** Anton Lesser: Stephen Tennant (agurea)
* Kate Phillips: Hester Gatty
** Gemma Jones: Hester Gatty (agurea)
* Tom Blyth: Glen Byam Shaw
* Matthew Tennyson: Wilfred Owen
* Geraldine James: Theresa Thornycroft
* Richard Goulding: George Sassoon
* Lia Williams: Edith Sitwell
* Suzanne Bertish: Lady Ottoline Morrell
* Ben Daniels: Dr Rivers
* Julian Sands: medikua
* Jude Akuwudike: apaiza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Distancia de rescate (filma)

***Distancia de rescate*** 2021eko Claudia Llosa perutar zinema zuzendariaren thriller filma da, Samanta Schweblinen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
Emakume bat hilzorian dago, etxetik urrun. Haur bat du ondoan. Ez dira ama-semeak. Emakumearen heriotza gero eta gertuago dagoela, arima hautsiei, arrisku ikusezinei eta ama batek semeari dion maitasunari buruzko istorio aztoragarria kontatuko dute.

## Aktoreak 
* María Valverde: Amanda
* Dolores Fonzi: Carola
* Germán Palacios: Omar
* Guillermo Pfening: Marco
* Emilio Vodanovich: David
* Guillermina Sorribes Liotta: Nina
* Marcelo Michinaux: David
* Cristina Banegas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Earwig (filma)

***Earwig*** 2021eko Lucile Hadžihalilović frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Brian Catlingen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
Europako bazterren batean, XX. mendearen erdialdean. Albertek Mia zaintzen du, izotzezko hortzak dituen neskatoa. Mia ez da inoiz irteten bere apartamentutik eta leihatilak itxita egoten dira beti. Telefonoak maiz jotzen du eta Nagusiak neskaren ongizateaz galdetzen du.

## Aktoreak 
* Romola Garai :
* Alex Lawther : Laurence
* Paul Hilton : Albert
* Martin Verset : Albert (gaztea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatxers

**Tatxers** Iruñeko musika talde bat da. Taldekideen esanetan, pop, mod, jangle pop eta punk musiken arteko nahasketa gisa defini daiteke haien estiloa.

Modan jarri zuten gaztetxeetan bibotea eramatea.

## Ibilbidea 
2020an atera zuten maketa ("Garaipen kutrea", egilea editore), 2021ean EP bat kaleratu zuten ("Hiruzpala amets larri", Tough ain't enough Records), eta azkenik 2023an ("Tatxers", Tough ain't enough Records/Flexidiscos); haien lehenengo lan luzea. Horrez gain, Chill Mafiarekin kolaboratu dute, eta Kaosa Euskal Herrian zein Chaos in Basque Country bildumetan parte hartzen dute.

Gaur egun taldea Jon Salinasek (baxua, ahotsa), Martin Cirizak (gitarra, ahotsa) eta Sergio Devesak (bateria) osatzen dute. 2023an Iñigo Soriak (bateria) taldea utzi zuen.

## Diskografia 
* *Garaipen kutrea* (2020, autoekoizpena)
* *Hiruzpala amets larri* (2021, Tough ain't enough Records) - EPa
* *Tatxers* (2023, TAE Records - Flexidiscos)
* *Ezpatei Disdira!* (2024, Humo Internacional)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ping Yuan Shang De Huo Yan

***Ping Yuan Shang De Huo Yan*** () 2020ko Zhang Ji txinatar zinema zuzendariaren thriller filma da.

## Argumentua 
Txina, 1997. Hilketa-segida batek Fentun hiria astindu du. Krimenak misteriotsuki eten dira, agintariek arduraduna aurkitu baino lehen. Zortzi urte geroago, biktimetako batengandik gertukoa den polizia gazte batek ikerketa berriro irekitzea erabaki du.

## Aktoreak 
* Zhou Dongyu
* Liu Haoran

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La abuela (filma)

***La abuela*** () 2021eko Paco Plaza espainiar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Argumentua 
Susanak Parisen modelo gisa zuen bizitza bertan behera utzi eta Madrilera itzuli behar du. Izan ere, bere amona Pilarrek garuneko odol-isuria izan berri du. Duela urte batzuk, Susanari gurasoak hil zitzaizkionean, amonak hazi zuen neskatoa, alaba izango balitz bezala.

## Aktoreak 
* Almudena Amor: Susana
* Vera Valdez: Pilar
* Karina Kolokolchykova: Eva
* Chacha Huang: zerbitzaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vous ne désirez que moi

***Vous ne désirez que moi*** 2021eko Claire Simon frantziar zinema zuzendariaren film erromantikoa da, Yann Andréaren *Je voudrais parler de Duras* eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
30 urte zaharragoa den idazle ospetsu batekin harreman sutsua duen gizon batek hitz egin beharra sentitzen du. Liluratuta dago emakume harekin, baina sentitzen du ezin duela jarraitu aurrera.

## Aktoreak 
* Swann Arlaud : Yann Andréa
* Emmanuelle Devos : Michèle Manceaux

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Du som er i himlen

***Du som er i himlen*** 2021eko Tea Lindeburg daniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
XIX. mende amaierako egun batean betiko aldatuko da Lise 14 urteko neskaren bizitza. Bere neba-arrebetatik zaharrena da, bere familiako lehena da eskolara joaten eta itxaropenez eta konfiantzaz beteta ikusten du etorkizuna. Baina ama erditzen ari dela, badirudi gaizki doala zerbait.

## Aktoreak 
* Flora Ofelia Hoffmann Lindahl: Lise
* Stine Fischer Christensen: Liseren aita
* Lisbet Dahl: Liserena ahizpa
* Thure Lindhardt: Liseren neba
* Ida Cæcilie Rasmussen: Liseren ama
* Kirsten Olesen
* Albert Rudbeck Lindhardt	
* Cyron Bjørn Melville	
* Emma Leth Rosenzweig	
* Jesper Asholt
* Hanne Hedelund Nielsen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Eyes of Tammy Faye (2021eko filma)

***The Eyes of Tammy Faye*** 2021eko Michael Showalter estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Tammy Faye Bakker telebista-predikatzaile ebanjelistaren igoera, erorketa eta erredentzioaren ikuspegi intimoa. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, Tammy Fayek eta bere senarrak, Jim Bakkerrek, ia ezerezetik abiarazi duten munduko erlijio-katerik handiena, baita parke tematiko bat ere, eta ospe izugarria izan zuten bidaltzen zituzten maitasun, onarpen eta oparotasunezko mezuei esker.

## Aktoreak 
* Jessica Chastain: Tammy Faye Bakker
** Chandler Head: Tammy Faye (gaztea)
* Andrew Garfield: Jim Bakker
* Cherry Jones: Rachel LaValley
* Vincent D'Onofrio: Jerry Falwell
* Fredric Lehne: Fred Grover
* Louis Cancelmi: Richard Fletcher
* Sam Jaeger: Roe Messner
* Gabriel Olds: Pat Robertson
* Mark Wystrach: Gary Paxton
* Jay Huguley: Jimmy Swaggart

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La hija

***La hija*** () 2021eko Manuel Martín Cuenca espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Irenek hamabost urte ditu, eta adingabe arau-hausleentzako zentro batean bizi da. Haurdun geratu da eta bizitza aldatu nahi du Javierri, zentroko hezitzaileetako bati, esker. Javierrek berekin eta bere emazte Adelarekin bizitzea proposatuko dio bikoteak mendian isolatuta duen etxean, neskaren haurduntza ongi joan dadin.

## Aktoreak 
* Javier Gutiérrez: Javier
* Patricia López Arnaiz: Adela
* Irene Virgüez: Irene
* Sofian El Ben: Osman
* Juan Carlos Villanueva: Miguel
* María Morales: Silvia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilargiaren tenplua (Cusco)

**Ilargiaren tenplua** () Cusco hiritik ordu betera eta Kenko aztarnategiaren kilometro batera dagoen aztarnategia da. Bertan Inka Inperioaren eraikin garrantzitsuak gordetzen dira.

## Ezaugarriak 
80 metrora altxatzen den harkaitz formazio batez osatuta dago, non inkek eraikuntzak eta apaindurak landu zituzten. Cuscotik Antisuyora doan bidearen ondoan dago. Bertako indusketek, eraikinen hondakinak, lurperaketa guneak, nekazaritza terrazak eta kanalizazio hondarrak agertu zituzten. Machu Picchun ere badago Ilargiaren tenplu bat baina biak ez dira nahastu behar.

## Iruditegia 
## Iruditegia 

Image:
TemploLunaVistaSuperior.jpg |Tenploaren ikuspegia.
CaminoalTemplo.jpg|Tenplura doan Inken bidea.
Templo Luna Superior 2.jpg|Aztarnategia.
TemploLunaCusco1.jpg|Ilargiaren tenplua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa Youtuben.
* :Informazio turistikoa.
Foundation (telesaila)

***Foundation*** 2021eko estatubatuar telesaila da, Apple TV+entzat egina. Isaac Asimoven izen bereko sailean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Etorkizuneko mundu batean, gizakia galaxia osoan zehar hedatu da, eta gobernu inperialetan antolaturik dago. Denbora eta espazio tarteak horrenbeste areagotu izanak, ordea, aurrerapen zientifikorik eza eta ustelkeria ekarri ditu inperio galaktikora. Zibilizazioaren akabera modu matematikoan aurreikusiko du gizon batek; bien bitartean, protagonista talde bat hura eragozten eta mundu hobeago bat eraikitzen ahalegindu da.

## Pertsonaiak 
* Jared Harris: Hari Seldon
* Cleon enperadorearen klonak
** Lee Pace: Brother Day (Cleon XII)
** Cassian Bilton: Brother Dawn (Cleon XIII)
** Terrence Mann: Brother Dusk (Cleon XI)
* Lou Llobell: Gaal Dornick
* Leah Harvey: Salvor Hardin
* Laura Birn: Eto Demerzel
* Alfred Enoch: Raych Seldon
* Alexander Siddig: Xylas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qhapaq beltz

thumb|250px|Qhapaq beltza
**Qhapaq beltza** Perúko Cusco barrutian dantzatzen den dantza tradizionala da.  

## Etimologia 
Kontzeptua kitxua hizkuntzaz dago: "qhapaq" aitorenseme, nagusia, indartsua eta "beltza", Afrikatik eramandako beltz koloreko pertsonak.

## Egunak 
Dantza lekuen arabera egun desberdinetan egiten da:
* Paucartambon, Mamacha Carmen egunean.
* Huallhuan (Calca probintzian) Arrosarioko Ama Birjinaren egunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jonna Andersson

**Jonna Andersson**, (Mjölby, Suedia, 1993ko urtarrilaren 2a), futbolean aritzen den kirolari suediarra da.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen; 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriro eskuratu zuen zilarrezko domina, bietan futbolean eta Suedia ordezkatuz; Tokion, Kanadako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Suediako taldea, eta honako hauek osatzen zuten Suediako taldea: Hedvig Lindahl, Jonna Andersson, Emma Kullberg, Hanna Glas, Hanna Bennison, Magdalena Eriksson, Madelen Janogy, Lina Hurtig, Kosovare Asllani, Sofia Jakobsson, Stina Blackstenius, Jennifer Falk, Amanda Ilestedt, Nathalie Björn, Olivia Schough, Filippa Angeldal, Caroline Seger, Fridolina Rolfö, Anna Anvegård, Julia Roddar, Rebecka Blomqvist eta Zećira Mušovićek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Irina Björklund

**Irina Felicia Björklund** (Danderyd, Suedia, 1973ko otsailaren 7a) finlandiar aktorea eta abeslaria da.

## Diskografia
* *Oh l’amour* (2006)
* *Vintage Espresso* (2007)
* *Chanson d’automne* (2011)
* *La vie est une fête* (2014)
* *Ce soir tout peut arriver* (2015)
* Irina Björklund & Pauanne: *Barely Ann-Mari* (2020)

## Filmografia
### Zinema
### Telebista
## Kanpo estekak
Étienne Macdonald

**Étienne Jacques-Joseph-Alexandre Macdonald, 1. Tarantoko dukea** (Sedan, 1765eko azaroaren 17a - Beaulieu-sur-Loire, 1840ko irailaren 25a) frantziar mariskala izan zen.

1784an Irlandar Legioarekin bat egin zuen, Prusiako Erresumaren aurka Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren alde borrokatu zuena. Frantziako Iraultzaren alde egin zuen eta 1792an Charles François Dumouriez jeneralaren landa-laguntzailea izan zen Jemappesko guduan. Dummouriezekin batera desertatzeari uko egin zion, eta sari gisa brigadako jeneral izatera igo zuten eta Herbehereen inbasioan esku hartu zuen.

Rhingo eta Italiako kanpainetan borrokatu zuen eta 1798an Erroma okupatu zuen. Erromako gobernadore izendatu zuten eta hurrengo urtean Napoliko Erresuma okupatu zuen Jean-Étienne Championnetekin batera. 1799ko martxoan Aleksandr Suvorovek garaitu zuen eta ondoren Versaillesko gobernadore eta Danimarkar enbaxadore izendatu zuten.

1809an Wagramgo guduan parte hartu zuen eta garaipenaren ondoren Napoleonek mariskal eta Taranteko duke izendatu zuen. Hurrengo urteetan, Iberiar Penintsulako Gerran eta Errusiako frantziar inbasioa esku hartu zuen, eta, 1813an, Frantziako porrotean egon zen Leipzigeko guduan.

Borboien berrezarkuntzaren ondoren, Borboiei leial izan zitzaien Ehun Egunetan. Frantziako pare izendatu zuten eta 1815etik 1831ra Ohorezko Legioko kantziler izan zen.
Rauhantekijä

***Rauhantekijä*** 2020ko finlandiar telesaila da, Yle TV1entzar egina.

## Sinopsia 
Turkiaren eta Kurdistanen artean bakea egonkortzeko negoziatzailea da Ann-Mari Koistinen, emakumezko protagonista finlandiarra. Lana maldan gora jarriko zaio, ordea, bere herrialdeko gobernua arma trafikoko kasu batean nahastuta dagoela argitaratzen denean. Joko politikoaz gogoeta egin nahi du telesailak, eta nazioarteko gatazketan nagusi diren tentsioa eta arriskua islatu ditu.

## Aktoreak 
* Irina Björklund: Ann-Mari Sundell
* Mikko Nousiainen: Tom Virta
* Louise Peterhoff: Emilia Engblom
* Kardo Razzazi: Diyar Amedi
* Sampo Sarkola: Oskar Rantala
* Abhin Galeya: Zamen Essayah
* Richard Sammel: Theo Slobo
* Zirek: Izmet Amedi
* Carlos Olalla: Espaniar atzerri-ministroa
* Ramiro Blas: Asier García
* Philip Rosch: Jeremy MacCoughlin
* Erdal Kacar: Esmerin neuvonantaja
* Ergun Simsek: Berkay Esmer
* Hussein Hassan Ali: Hawar Ciziri
* Ahmed Boulane: Saudi-arabiar atzerri-ministroa
* Mireia Ros: Margareta Valentino
* Rafael Edholm: Grady Wells
* Maria Pau Pigem: Nadia Fernández

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El buen patrón

***El buen patrón*** () 2021eko Fernando León de Aranoa espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da.

Pelikularen filmazioa Madrilen hasi zen 2020ko urrian. 2021eko uztailean jakinarazi zen ofizialki aurkeztuko zela Donostiako Zinemaldian; aretoetan, berriz, urriaren 15ean. 2021eko urriaren 5ean, Espainiako Arte eta Zinema Zientzien Akademiak Oscar Sarien 94. ediziorako aukeratu zuen, Nazioarteko Film Onenaren kategorian.

TV3k katalanera bikoiztu zuen. Ez dago euskarazko bertsiorik.

Hemeretzi urte lehenago, Fernando Leon de Aranoak *Los lunes al sol* filmarekin Urrezko Maskorra eskuratu zuen Donostiako zinemaldian. Vigoko (Galizia) ontziolen suntsitze prozesuan langabezian utzi zituzten hainbat lagunen egunerokoa azaldu zuen film hartan zinemagile espainiarrak, eta Javier Bardem sartu zen haietako baten larruan. ***El buen patron*** filmean, haren antagonista izan daitekeen pertsonaia baten rola jokatu zuen aktoreak, arrakasta lortzeko edozer egiteko prest den enpresariarena. Kritika soziala eta umore garratza uztartuz itzuli zen Leon de Aranoa Donostiako Zinemaldiko sari nagusia lortzeko lehiara, eta harrera beroa egin zion Kursaaleko publikoak, nahiz eta gero saririk ez lortu.

## Argumentua 
Justiziak Blanco baskula bat darama eskuan, nagusi onak langileei esan ohi dienez. Blanco enpresak balantza industrialak sortzen ditu, baina fabrikarako sarbidean dagoena, bi platereko modelo zahar bat, okertuta dago. Hiriburutik urrutiko hiri txiki baten aldiri industrialean kokatua, Báculas Blancok hamarkada ugari eman ditu saltoki handietarako balantza industrialak sortzen, ibilgailuak eta abereak pisatzeko.

## Aktoreak 
* Javier Bardem: Blanco
* Manolo Solo
* Almudena Amor: Liliana
* Óscar de la Fuente
* Sonia Almarcha
* Fernando Albizu
* Tarik Rmili
* Rafa Castejón
* Celso Bugallo
* Martín Páez
* Yael Belicha
* María de Nati: Ángela
* Mara Guill: Aurora
* Daniel Chamorro: kazetaria

## Sariak eta izendapenak 
; Espsainiako Idazle Zinematografikoen Zirkuluaren Dominen 77. edizioa
Izendapenak eta ea saria lortu zuen

; Goya sarien 36. edizioa

; Sant Jordi Sarien 66. edizioa

; EFA Europako Zinemaren 35. saria

;Donostiako zinemaldia (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mustasì

***Mustasì*** (italiera estandarrean, *mostaccino*) Italiako iparraldean dagoen Lombardia eskualdeko Crema hirian egiten duten gaileta tipikoa da. Gari irinez egina dago, eta osagaien artean zenbait espezia daude; zapore pikantea du. Inguru hartakoa bertakoa den eta *cremaschi tortelli* izena duen plater gozoaren betegarrian erabiltzen da batez ere.

## Historia 
Gaileta pikante hau ezaguna zen dagoeneko XVII. mendea sukaldaritzan. Antzina hedatu zegoen Lombardia osoan, baina gerora kontsumoa Crema hirira eta haren ingurura murriztu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Naponi, Alberto (2014). Rizzoli, ed. ''La poesia è un risotto all'acciuga. Il mio viaggio nelle meraviglie della cucina e della vita*. .
*  De Cesare, Vincenzo (2007-05-24). *Tradizione alimentare e territorio: l’esempio del cremasco''. Tesia (Milango Unibertsitatea).

## Kanpo estekak 
*  Mustasì errezeta.
Glenn Gould

**Glenn Herbert Gould**, **Gold** jaioa (Toronto, 1932ko irailaren 25a - *ibidem*, 1982ko urriaren 4a) kanadar musikagile eta piano-jotzailea izan zen, XX. mendeko piano-jotzaile ezagun eta ospetsuenetako bat. Bachen eta Beethovenen lanaren aldeko egile erromantikoen lana jotzea errefusatu zuen. Bachen klabezinerako grabatu zituen obra gehienak. Haren errepertorioa askotarikoa izan zen eta Mozart, Haydn, Brahms, Barrokoa baino lehenagoko konpositoreak eta XX. mendeko Paul Hindemith, Arnold Schoenberg eta Richard Strauss bezalako konpositoreak ere barne hartu zituen.

Gould bere xelebrekeriengatik, bere musika interpretazio heterodoxoengatik eta bere bizimodu eta portaera alderdiengatik ezaguna izan zen. Hogeita hamaika urterekin kontzertuak utzi eta estudioko grabazioetan zentratu zen.

Idazle, konpositore eta zuzendari ere izan zen.

## Kanpo estekak
La roya

***La roya*** 2021eko Juan Sebastián Mesa kolonbiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Jorge nekazari gaztea mendi baten tontorrean bizi da. Bere belaunaldiko guztiek hirira emigratu dute, baina Jorge geratu egin da aitak oinordetzan utzi zion kafe-etxaldearen ardura hartu duelako, aitona zaintzeaz eta bere lehengusu Rosarekin maitasun-harreman bat izateaz gain.

## Aktoreak 
* Juan Daniel Ortíz: Jorge
* Paula Andrea Cano: Rosa
* Laura Gutiérrez: Andrea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bigger Than Us

***Bigger Than Us*** () 2021eko Flore Vasseur frantziar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Argumentua 
Sei urtez, Melati, 18 urteko neska bat, borrokan aritu da bere herrialdea, Indonesia, suntsitzen ari den plastikoagatiko kutsaduraren aurka. Bera bezala, belaunaldi oso bat altxatzen ari da mundua hobetzeko. Leku guztietan, nerabe eta gazteak giza eskubideen, klimaren, adierazpen-askatasunaren, justizia sozialaren eta hezkuntzarako edo janarirako sarbidearen alde borrokatzen ari dira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak