open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tebas (mitologia)

Greziar mitologian **Tebas** edo **Tebe** Asopo ozeanidaren eta Metoperen alaba eta Eginaren ahizpa bikia da.

Bere arreba bezala, Zeus jainkoak bahitu zuen, Eros eta Afrodita jainkoen aholkua jarraituz. Gaztea Dirzeren iturburuko uretan gorde zen, Kadmea hiritik gertu, hiru hau Zeto eta Anfion anai bikiek hiria eraso aurretik, Liko erregea kanporatu zutenak eta errege bezala ezarri zirenak. Orduan Zeto Teberekin ezkondu zen, eta bere omenez aldatu zuen hiriaren izena Tebasgatik, izen honegatik mundu osoan ospetsua izango zena.

Egileren batzuk Zetoren ama zela diote, eta ez emaztea, kasu honetan Zeusekin izan zuelarik.

## Kanpo estekak
Mingyong

**Mingyong** glaziarra, Txinako Herri Errepublikako Yunnan probintzian dagoen glaziarra da. Glaziarra eta inguru guztia, sakratua da bertako biztanleentzat.

## Kokapena 
Glaziarra, Txina hego-mendebaldeko Yunnan probintzian dago, itsasoaren mailatik 2.700 bat metrora. Altuera baxuenean dagoen Txinako glaziarra da. Guztira 13 kilometro koadroko azalera eta 11,7 kilometro luzera dauka.

Egituratik kilometro batzuetara dagoen Meili menditik (6.740 metro) hartzen du izotza, eta azken urteetan, %7 gutxitu da izotzaren azalera, ustez klima aldaketaren eraginez.

## Ikus, gainera 
* Txinako geografia

## Kanpo estekak
Egina (mitologia)

Greziar mitologian **Egina** (grezieraz Αίγινα) ninfa bat zen Asopo ozeanidaren eta Metoperen alaba. Bi seme behintzat izan zituen: Menezio Aktorrekin eta Eako Zeusekin. Biak bihurtuko ziren errege.

Menezio Opuseko erregea eta argonautetako bat izan zen. Honegatik Egina Patrokloren amona izan zen (Akilesen lagun mina).

Eako, Egina uharteko erregea, Poseidoni eta Apolori Troiako harresiak eraikitzen lagundu zielako da ezaguna. Honen bidez Egina Akilesen birramona izan zen, Peleoren semea zena eta hau Eakorena.

## Bahiketa 
Esaten zenez Zeusek arrano itxura hartu eta Egina bahitu zuen, Enone edo Enopia izeneko Saroniko golkoko uharte batetara eramanez, ordutik aurrera bere izenaz ezagutua izan zena. Eginaren aita zen Asopok, Sisiforen bidez izan zuen bahiketaren berri, eta euren atzetik korrika joan zen, baina Zeusek bere tximistak jaurti zizkion, bere ibilbidera itzularaziz. Eginak Zeusen seme Eako erditu zuen azkenik, uharteko errege bihurtuko zena.

## Kanpo estekak
DN Tower 21

**DN Tower 21** Japoniako Tokio hiriburuan kokatzen den bulegodun eraikina da. *Dai-Ichi Seimei* aseguru-etxearen eraikin zaharra barne hartzen du, bertan Bigarren Mundu Gerraren amaieran Douglas MacArthur Jeneralak bere kuartel nagusia ezarri zuen. Tokioki Hiri Gobernuak DN Tower 21 eraikina monumentu historiko izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Enrique Sáinz

**Enrique Sáinz Ortueta** (Madril, 1917ko abuztuaren 19a - *ib.*, 1999ko apirilaren 27a) euskal belar hockey jokalaria izan zen.

Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
2016ko Udako Olinpiar Jokoak

**2016ko Udako Olinpiar Jokoak**, ofizialki **XXXI Olinpiadako Jokoak** bezala ezagutuak, 2016ean Rio de Janeiro hirian Nazioarteko Olinpiar Batzordeak antolatzen dituen Olinpiar Jokoen (ingelesez COI) usadioa jarraituz antolatu zen nazioarteko kirol ospakizuna izan zen. Era berean Paralinpiar Jokoak ere hiri eta batzorde berdinek antolatu zituzten.

Jokoak 2016ko abuztuaren 5etik 21era izan ziren. Hego Amerikan ospatutako lehen olinpiar jokoak izan ziren.

## Hautaketa 
2009ko urriak 2an aukeratu zuten Kopenhagen egin zuten kongresu batean.

## Kirolak 
306 domina-diziplina burutu ziren 28 kiroletan. Errugbia (zazpiko errugbi modalitatean) eta golfa olinpiar kirol bezala berreskuratu ziren.

## Egoitzak 
Jokoen egoitzak Rio de Janeiroko lau gune ezberdinetan kokatu ziren: Barra da Tijuca, Copacabana, Deodoro eta Maracanã. Rio de Janeiroz gain, Brasileko beste hiri batzuek futbola jaso zuten.

## Dominak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Olinpiar Batzordea
* Tokio 2016 hiri hautagaia
* Madril 2016 hiri hautagaia
* Chicago 2016 hiri hautagaia
* Rio de Janeiro 2016 hiri hautagaia
Nerbio-sistema sinpatiko

**Nerbio-sistema sinpatikoa** nerbio-sistema autonomoaren zati bat da.

Bizkarrezurraren albo banatan luzatzen diren orno alboetako hodiek osatzen dute. Bizkarrezur nerbioekin sorta komunikatzaileen bidez lotzen dira, honela, bizkarrezur muineko nukleo begetatiboek zuntzak bidaltzen dituzte gongoil sinpatikoetara eta hauek gongoil ondoko zuntzak bidaltzen dituzte bizkarrezurreko nerbioetara. Akzioa adar aferente batekin eta beste bat eferentearekin egiten da arku islada baten bidez.

* Adar eferentea: Bizkarrezur-muinaren alboko adarretan sortzen da, izaera sinpatikoa du eta aurrealdeko erroaren bidez igarotzen da, ondoren erro hau utziz gongoil sinpatikoak doaz, adar komunikatzaile zurien bidez. Gongoil sinpatikotik gongoil ondoko zuntzak ateratzen dira:

** Batzuk gongoil sinpatikoan sinapsia egin ondoren bizkarrezurreko nerbiora itzultzen dira, enbor hau "adar komunikatzaile grisa" deitua da. Bizkarrezurreko nerbioari lagunduz egitura guztietara iristen da.
** Beste batzuk hodiekin doaz eta hauekin batera nerbiotzen dituzten eremuetara iristen dira. Hodi inguruko adarrak dira.
** Azkenik faszikuluak edo nerbio esplankniko edo erraietakoak daude, erraietatik banatzen direnak.

* Adar aferentea: errai zuntzek kate sinpatikoa zeharkatzen dute adar komunikatzaile zuriaren bidez, eta bizkarrezur nerbiora iristen dira. Neuronaren gorputza bizkarrezur gongoilean dago, atzealdeko adarretan amaituz.

* Tarteko neuronek ixten dute arku hau, atzealdeko adarrak alboetakoekin lotuz.

## Funtzioak 
Begi-niniak dilatatzen ditu, bihotz taupaden maiztasuna eta indarra handitzen du, bronkioak zabaltzen ditu, urdaileko uzkurdurak gutxitzen ditu eta giltzurrungaineko guruinak estimulatzen ditu. Psikologiaren aldetik akziorako prestatzen gaitu. Nerbio-sistema sinpatikoaren funtzionamendua neutroa ez den emozio estimulu baten psiko nabaritze batekin lotua dago. Hiperhidrosia edo aurpegiko, besapeetako eta eskuetako gehiegizko izerditzea sistema sinpatikoaren gehiegizko estimuluarekin zuzenean lotua dago.

Sistema honen funtzionamendu desegokia edo nerbio-sistema parasinpatikoarekin harreman desegoki bat izateak disautonomia izen orokorrean batutako zantzu ezberdinak eragin ditzake.

## Ikus, gainera 
* Nerbio-sistema autonomo
* Sinpatektomia

## Kanpo estekak
Txinako probintziak

thumb|250px|Txinako probintzien (arrosaz eta urdin argiz) mapa.

**Txinako probintziak** edo sheng (txineraz: 省; pinyineraz: shěng), maila altueneko banaketa administratiboa da. Udal-probintziekin, eskualde autonomoekin eta administraturiko lurralde bereziekin batera, probintziak gorengo mailan daude.

## Agintea 
Txinako Herri Errepublikan, probintzia bakoitzak idazkari batek zuzendutako Alderdi Komunistako probintzia batzorde bat dauka. Alderdi Komunistako idazkari nagusiak du probintzia gobernatzeko ardura, probintziako gobernadorearen gainetik.

Gobernadorea, Alderdi Komunistak aukeratzen du, urte kopuru baterako.

## Probintziak 
Txinak 23 probintzia dauzka, horietatik 22 Txinako Herri Errepublikak administraturikoa, eta 23. probintzia Taiwan, Txinako Errepublikak zuzendurikoa. Taiwan probintziako gobernuak, Txinako Herri Errepublikatik gertu dauden Kinmen eta Matsu uharteak ere kontrolatzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Udal-probintzia
* Administraturiko Lurralde Bereziak
* Eskualde autonomo

## Kanpo estekak 
*  Txinako probintzien mapa.
Eskualde autonomo (Txina)

thumb|250px|Txinako eskualde autonomoen mapa (horiz).

**Txinako eskualde autonomoak** (txinera sinplifikatuz: 自治区; txinera tradizionalez: 自治區; pinyineraz: zīzhìqù), Txinako Herri Errepublikako banaketa administratiboetako bat da. Guztira bost eskualde autonomo daude gaur egun, eta hauen sortzea, bertan bizi diren talde etnikoen arabera egiten da.

Eskualde autonomoak, herrialdearen antolaketaren gorengo mailan daude, probintzia, udaltasun eta Administraturiko Eskualde bereziekin batera.

## Agintea 
Txinako probintzietan bezala, Alderdi Komunistako kide bat eta gobernari bat daude. Baina, probintzietan ez bezala, eskualde autonomoetako gobernadorea, probintzian bertan aukeratzen dute.

## Eskualde autonomoak 
Guangxi probintziako gutxiengo etnikoa Zhuang etniako kideak bizi dira. Tibeteko eskualde autonomoan Tibetarrak dira nagusi, Xinjiangen Uigurrak, Barne Mongolian, mongoliar etniako kideak, eta Ningxian, Hui etniako kideak.

## Txinako talde etnikoak 
Txinako talde etnikoak 56 dira ofizialki Txinako Herri Errepublikan, nahiz eta beste herri txikiago batzuk ere badiren. Txinako Errepublikan beste hogei bat etnia desberdin daude. Dena den, Txinako Herri Errepublikako gobernuak ez ditu gehienakonartzen, Taiwanen baino ez direlako bizi.

## Ikus, gainera 
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Enrique Txabarri

**Enrique Txabarri Rodríguez-Codes** (1903ko urtarrilaren 10a - 1993ko apirilaren 28a) euskal belar hockey jokalaria izan zen.

Bere anaia Bernabé belar hockey jokalaria ere izan zen.

Amsterdamgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

Funtzionaria lanbidez, Espainiako Gobernuaren agindupean Japoniara bidaia egin zuen 1941an ekonomia biltzar batean parte hartzeko.

## Erreferentziak
627 Charis

**627 Charis** asteroide gerrikoan aurkitutako 627. asteroidearen izena da. 1907ko martxoak 4an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1907 XS** zen.

## Kanpo estekak
630 Euphemia

**630 Euphemia** asteroide gerrikoan aurkitutako 630. asteroidearen izena da. 1907ko martxoak 7an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa **1907 XW** zen.

## Kanpo estekak
635 Vundtia

**635 Vundtia** asteroide gerrikoan aurkitutako 635. asteroidearen izena da. 1907ko ekainak 9an aurkitu zuen K. Lohnert astronomoak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1907 ZS** zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

## Kanpo estekak
John B. Keane

**John Brendan Keane** (1928ko uztailaren 21a - 2002ko maiatzaren 30a) Kerry konderriko Listowel udalerrian jaiotako irlandar eleberri idazle, saiakeragile eta antzerkigile bat izan zen.

## Bizitza 
Bere gurasoak William B. Keane eta Hannah Purtill izan ziren, bere lehendabiziko ikasketak Listoweleko National School edo Ikastetxe Nazionalean burutu zituen, ondoren herri bereko St. Michael's Collegera igaro zelarik. Kimikari laguntzaile gida A.H Jonesentzat lan egin zuen - azken hau zaharkinak erosten zituen kimikari bat zen. 1951 eta 1955 urteen artean Keanek Erresuma Batuan hainbat lanetan jardun zuen, eta 1955tik aurrera Listowel bere sorlekuan bere izena daraman taberna baten jabe da.

Mary O'Connorrekin ezkondu eta lau seme-alaba izan zituen. 1991an Dublingo Erret Elkartearen Ohorezko Kide izendatu zuten, Irlandar International PEN erakundearen presidentea zen, Irlandar Eleberriegileen Elkartea eta Aosdána erakundeetako kide ere bazen. Bere bizitza osoan zehar Fine Gael alderdi politikoaren kide nabarmena izan zen, bere ikuspuntu politikoak agertu edo eztabaidatzeko garaian inoiz ez zen lotsati izan.

Bizi zelarik John B. Keanek 46 idazlan argitaratu zituen. Listoweleko bere etxean - bertako taberna ezaguna - prostatako minbiziaz 73 urteko adinarekin zendu zen. 2007an Idazlearen Astearen ospakizunean zehar Keanek horrenbeste maite zuen Listowel bere sorterrian Clare konderriko Seamus Connolly eskulturgileak Keanen omenez jasotako eskultura bat altxa zen.

Bere hiloba zenbait saridun Fergal Keane kazetari ikerlaria da. Bere semea Kilkenny People egunkariko kazetaria da.

## Idazlanak 
**Kontakizunak**
* *Sive* (lehen antzerkiratzea 1959an)
* ''Sharon's Grave* (1960)
* *The Highest House on the Mountain* (1961)
* *No More in Dust* (1961)
* *Many Young Men of Twenty* (1961)
* *Hut 42* (1962)
* *The Man from Clare* (1962)
* *The Year of the Hiker*
* *The Field* (1965)
* *Seven Irish Plays* (1967)
* *Big Maggie* (1969)
* *Moll*
* *The Crazy Wall*
* *The Buds of Ballybunion*
* *The Chastitute*
* *Faoiseamh*
* *The Matchmaker*
* *The Good Thing*

**Eleberriak**
* *The Bodhrán Makers* (1986)
* *Durango*
* *The Contractors*
* *A High Meadow*
* *Letters of a successful T.D*
* *Letters of a Love-Hungry Farmer" (1974)
   
**Saiakerak**
* *Love Bites*
* *Owl Sandwiches*

## Kanpo loturak 
*  Irlandar Idazleak Online: John B Keane
*  Keaneri buruzko argibidea
*  the Matchmaker kontakizunari buruzko argibidea
*  Keanen heriotzari buruzko albistea BBC katean
*  Bere heriotzari buruzko berria RTE katean
José Tomás Toro

**José Tomás Toro Barroso** (Barakaldo, 1970eko azaroaren 11 -) euskal kirolari ohia da, judotan aritzen zena. Egun Espainiako 23 urte azpiko selekzionatzailea da.

1996an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, 65 kg baino gutxiagoko kategorian hain zuzen ere.

## Erreferentziak
Alfonso García

**Alfonso García Ortiz** (1960ko urriaren 17a -) euskal kirolari ohia da, judotan aritzen zena.

Espainiako txapelduna izan ez ezik, 1984an Olinpiar Jokoetan ere hartu zuen parte, 86 kg baino gutxiagoko kategorian hain zuzen ere.

## Erreferentziak
Amoco Cadiz

***Amoco Cadiz*** Cádizko probintziako Puerto Real herriko ontzioletan Liberiako banderarekin 1974an eraikitako petrolio-ontzia bat zen. 234.000 DWT tonako pisua zuen eta Standard Oil konpainiaren filiala zen **Amoco Transport** konpainiarena zen. Frantziako Bretainia eskualdeko kostaldean hondamendi ekologiko bat eragin zuen 1978ko urriak 16an izan zuen istripuagatik, denboraleak itsasontzian berebiziko kalteak eragin zituenean, bi erditan banatu zelarik. Eragin zuen marea beltza, bere tamainagatik, ondoren gertatu ziren Exxon Valdezena Alaskan, Erikarena Bretainian eta Prestigena Espainian, aurrekari bat izan zen .

## Kanpo estekak
The Byrds

**The Byrds** Estatu Batuetako 60. hamarkadako musika talde bat izan zen, rock psikodelikoaren eta country rockaren aitzindaria. 1964ean Los Angelesen (Kalifornia) sortuak, partaide aldaketa anitz izan zituen urteetan zehar. Roger McGuinn izan zen partaide egonkor bakarra taldea desegin arte, 1973an.

Beraien abestirik famatuenen artean ondokoak aipa daitezke: Bob Dylanen *“Mr. Tambourine Man”* eta *“My Back Pages”*, Pete Seegerren *“Turn! Turn! Turn!”* eta Carole Kingen *“Goin’ Back”*. Beraiek idatzitakoen artean, *"I’ll Feel a Whole Lot Better"*, *"Eight Miles High"* eta ''"So You Want to Be a Rock 'n' Roll Star"'' dira ezagunenetako batzuk.

## Partaideak 
Jatorrizko partaideak

* Roger McGuinn – gitarra, banjoa, ahotsa (1964–1973)
* Gene Clark – gitarra, armonika, panderoa, ahotsa(1964–1966, 1967, 1973)
* David Crosby – gitarra, baxua, ahotsa (1964–1967, 1973)
* Chris Hillman – baxua, gitarra, mandolina, ahotsa (1964–1968, 1972-1973)
* Michael Clarke – bateria (1964–1967, 1973)

Gainerako partaideak

* Kevin Kelley - bateria (1968)
* Gram Parsons – gitarra, pianoa, organoa, ahotsa (1968)
* Clarence White - gitarra, mandolina, ahotsa (1968–1973)
* John York – baxua, ahotsa (1968–1969)
* Gene Parsons – bateria, ahotsa (1968–1972)
* Skip Battin – baxua, ahotsa (1969–1973)
* John Guerin – bateria (1972–1973)

## Diskografia 
* Mr. Tambourine Man
* Turn! Turn! Turn!
* Fifth Dimension
* Younger Than Yesterday
* The Notorious Byrd Brothers
* Sweetheart of the Rodeo
* Dr. Byrds & Mr. Hyde
* Ballad of Easy Rider
* (Untitled)
* Byrdmaniax
* Farther Along
* Byrds

## Kanpo estekak 
* Roger McGuinnen Byrds-ei buruzko orri ofiziala
Miren León

**María Lourdes León Ruiz** (Iruñea, 1975eko ekainaren 7a -) euskal kirolari ohia da, Burlatako *Navarro de Lucha* klubean judoan aritzen zena.

Europako Txapelketa Junior mailan irabazi zuen 1994. urtean. Hamahiru urte zituela hasi zen judoan, ordu arte egindako gimnastika erritmikoa alderatuta. 52 kilotik beherakoen mailan parte hartzen zuen.

Espainiako txapelduna izan ez ezik, 1999an Munduko Txapelketetan eta 2000an Olinpiar Jokoetan ere hartu zuen parte.

Joko Olinpikoetaz gain, 2000. urtean, sei txapelketetan hiru domina irabazi zituen eta Europako Kopan bigarren postuan sailkatu zen.

## Erreferentziak
Udal-probintzia

**Udal-probintzia** edo **zuzenean kontrolatutako udalerria** (txineraz 直辖市 —pinyineraz zhíxiáshì—, koreeraz 직할시, vietnameraz *thành phố trực thuộc trung ương*) Txinako Herri Errepublikan, Ipar Korean, Hego Korean, Txinako Errepublikan (Taiwan) eta Vietnamen udalerriek duten mailarik gorena da, probintziaren parekoa.

## Txinako udal-probintziak 
Gaur egun lau dira Txinako udal-probintziak: Beijing, Tianjin, Shanghai eta Chongqing

### Ezaugarriak 
Udal-probintziak, hiri handiak izaten dira, askotan probintzia baten azalera izaten dute (Chongqingek, adibidez, 62.500 kilometro koadro ditu). Probintziek bezala, Alderdi Komunistako ordezkaria eta gobernadorea dute, eta prefektura mailako hiri batek baino askoz ere eskumen gehiago.

### Txinako udal-probintziak 
## Ikus, gainera 
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Chongqing udaltasunari buruzko albistea.
Ameriketako Estatu Batuetako Geologia Zerbitzua

**Ameriketako Estatu Batuetako Geologia Zerbitzua** ( edo *USGS*), Ameriketako Estatu Batuetako gobernuko agentzia zientifiko bat da. USGSko zientzialariek Estatu Batuetako lurra, bere baliabide naturalak eta mehatxatzen duten arrisku naturalak ikertzen dituzte. Agentziak lau zientzia arlo nagusi ditu: hidrologia, geologia, geografia eta biologia. USGSa erakunde ikertzaile bat da, erregulazio ardurarik gabea.

Ameriketako Estatu Batuetako Barne Sailaren sail zientifiko bakarra da. USGSn 10.000 pertsona inguruk lan egiten dute eta bere egoitza Virginia estatuko Reston herrian du, Colorado estatuko hiriburua den Denverren eta Kaliforniako Menlo Parken bulego garrantzitsuak dituelarik.

USGSak Lurrikara Informazioaren Zentro Nazionala () kontrolatzen du Colorado estatuko Golden herrian, munduan zehar gertatzen diren lurrikaren kokapena eta indarra detektatzeaz arduratzen dena.

## Historia 
Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionalaren txosten batek iradokita USGSa 1879ko martxoak 3an fundatua izan zen. "Lur publikoen sailkapena, euren egitura geologikoaren, baliabide mineralen eta domeinu nazionaleko produktuen azterketa" lana eman zitzaion. Lan hau 1803an Louisianaren erosketaren ondoren Estatu Batuetara gehitu ziren lurralde zabalak sailkatzeko beharraren ondorio izan zen.

USGSko lehen zuzendaria izan zen Clarence Kingek, agentzia berria azterketa geologikoen zenbait tokiko agentzietatik abiatuta antolatu zuen. Kargua bi urtez bete ondoren, zuzendari bezala John Wesley Powellek ordezkatu zuen.

## Zuzendarien zerrenda osoa 
* 1879–1881 Clarence King
* 1881–1894 John Wesley Powell
* 1894–1907 Charles Doolittle Walcott
* 1907–1930 George Otis Smith
* 1930–1943 Walter Curran Mendenhall
* 1943–1956 William Embry Wrather
* 1956–1965 Thomas Brennan Nolan
* 1965–1971 William Thomas Pecora
* 1971–1978 Vincent Ellis McKelvey
* 1978–1981 Henry William Menard
* 1981–1993 Dallas Lynn Peck
* 1994–1997 Gordon P. Eaton
* 1998–2005 Charles G. Groat
* 2006- Mark Myers

## Kanpo estekak
Trakoma

**Trakoma** begien infekzioa da, *Chlamydia trachomatis* izeneko bakterioak sortutakoa. Kutsakorra da, eta tratatu ezean itsutasuna eragiten du. Endemikoa da Afrikan eta Asian, eta sei milioi inguru pertsonei itsutasuna eragin die mundu osoan.

Bakterio patogenoak begietako zelula epitelialetan hazten da, eta ikusmena mugatzen duten orbainak sortzen ditu.

Gaitz honek herrialde txiroetako haurrak jotzen ditu batik bat.

## Kutsapena 
Pertsonen arteko kutsapena kontaktu zuzenaren bidez gertatzen da, eskua eta begien artean ukipena dagoenean batez ere. Hirugarren munduko herrialdeetan jende pilaketak eta baldintza higieniko kaskarrek eulien bidezko kutsapena ere errazten dute.

Gaixoak erabilitako objektu kutsatuak (mukizapiak, eskuoihalak...) ere gaitzaren bektoreak izan daitezke.

## Sintoma klinikoak 
Inkubazio epea 5-12 egun artekoa da. Konjuntibitis eta begien narritadura agertzen da, eta honekin batera betazalen hantura, negar-jarioa eta fotofobia ere. Denboraren poderioz kornea opaku bihurtzen da, odol-hodien hazkuntzaren ondorioz.

## Tratamendua 
Gaitza sendatzen da lehenengo egunetan antibiotikoak aplikatzen badira. Gehien erabiltzen direnak eritromizina eta doxiziklina (tetraziklina bat) dira, pomada moduan begietan jartzen direnak. Orbainak agertzen direnean sendaketa askoz zailagoa da.

## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala

**Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala** (NAS bere ingelesezko siglengatik) Ameriketako Estatu Batuetako erakunde bat da, bertako partaideek pro bono zerbitzatzen dutelarik "nazioaren aholkulari bezala zientzia, ingeniaritza eta medikuntzan".

## Jatorria 
Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilak zientzien akademia nazional bat sortzeko beharra eragin zuen. Sortze legea Abraham Lincoln presidenteak sinatu zuen 1863ko martxoak 3an. Ekitaldi honetan bertan izendatu ziren bere partaideetako 50. Asko *American Scientyfic Lazzaroni*tik zetozen, Massachusetts estatuko Cambridge hirian lan egiten zuten zientzialarien sare informal bat.

## Sariak 
Akademiak sari, domina eta errekonozimendu ezberdin batzuk ematen ditu:

* Astronomia
** James Craig Watson domina

* Ingeniaritza
** Gibbs Anaiak domina: itsas arkitektura, itsas ingeniaritza
** NAS saria Ingeniaritza Aeronautikoan: ingeniaritza aeronautikoa
** NAS saria Kimika Zientzietan Edwin Abad Cervantes zientzialariarentzat.

## Presidenteak 
# Alexander Dallas Bache (1863-1867)
# Joseph Henry (1868-1878)
# William Barton Rogers (1879-1882)
# Othniel Charles Marsh (1883-1895)
# Wolcott Gibbs (1895-1900)
# Alexander Agassiz (1901-1907)
# Ira Remsen (1907-1913)
# William Henry Welch (1913-1917)
# Charles Doolittle Walcott (1917-1923)
# Albert Abraham Michelson (1923-1927)
# Thomas Hunt Morgan (1927-1931)
# William Wallace Campbell (1931-1935)
# Frank Rattray Lillie (1935-1939)
# Frank Baldwin Jewett (1939-1947)
# Alfred Newton Richards (1947-1950)
# Detlev Wulf Bronk (1950-1962)
# Frederick Seitz (1962-1969)
# Philip Handler (1969-1981)
# Frank Press (1981-1993)
# Bruce Alberts (1993-2005)
# Ralph J. Cicerone (2005-)

## Kanpo estekak
Hammond organo

thumb|200px|**Hammond** L-100 delakoa.

**Hammond organoa** 1934. urtean Laurens Hammondek asmatutako organo elektriko bat da. Nahiz eta hasiera batean organo garestiagoen aldean aukera merke gisa saldu zitzaien elizei, 1960 eta 1970eko hamarkadetan, jazz, blues eta rock musikarako teklatu estandarra bilakatu zen. Jatorrizko Hammond organoak serie armonikotik ateratako soinu uhinen sintesi gehigarria erabiltzen zuen. Soinu uhinak sortzeko pastila elektromagnetiko baten aurrean bira egiten duten tonu-gurpil batzuk erabiltzen dira. Bukaerako soinua sortuko duten uhin-ratioak teklatuaren gainean dauden barra batzuen bitartzen nahasten dira.

## Kanpo estekak
René Labat

**Jean René Labat** (Hendaia, Lapurdi, 1892ko otsailaren 19a - 1970eko martxoaren 8a) atleta izan zen, altuera jauzilaria hain zuzen ere.

Altuera jauzian bere markarik onena 1,86 metrokoa izan zen.

## Ibilbidea 
Behin hartu zuen parte Olinpiar Jokoetan: 1920an :

## Erreferentziak
James Craig Watson domina

thumb|400px|James Craig Watson domina
**James Craig Watson domina** (ingelesez James Craig Watson Medal) James Craig Watson astronomo estatubatuarraren ondareak ezarri zuen, eta Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionalak ematen die astronomiaren arloan ekarpen bikainak egin dituzten pertsonei.

## Saritutakoak 
## Kanpo estekak
Édouard Duhour

**Édouard Duhour** (Angelu, 1905eko martxoaren 1a - 1969ko azaroa) euskal atleta izan zen, jaurtiketan aditua.

1928an Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, pisu jaurtiketan.

## Emaitzarik onenak 
Hona hemen lortutako emaitzarik onenak
* Pisu jaurtiketa: 15,59 metrokoa (1934).
* Disko jaurtiketa: 38,95 metrokoa (1926).

## Erreferentziak
Bordeleko Unibertsitatea

**Bordeleko Unibertsitatea** (frantsesez : Université de Bordeaux) Akitaniako hiriburuaren goi hezkuntza eta ikerkuntzaren zentroen multzoa da, Frantzia osoko garrantzitsuenetarikoa dena. Izan ere, Bordele Frantziako seigarren unibertsitate hiririk handiena da. Bordeleko Akademian (hezkuntza-barrutian) dago Bordele-Montaigne unibertsitatea eta Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatearekin batera.

Fusio baten ondorio da. Fusioa gertatu zen 2014an hainbat unibertsitateren artean, hala nola : Bordeaux IV (Montesquieu) + Bordeaux I + Bordeaux II (Segalen)

Arlo hauek biltzen ditu unibertsitateak: Zuzenbidea eta zientzia politikoak, Ekonomia, kudeaketa eta administrazioa, Management, Medikuntza, Farmazia, Onkologia, Osasungintza, Medikuntza inguruko formakuntzak, Biologia, Fisika, Informatika, Kimika, Matematikak, Ingeniaritzako ingurumena eta lurreko zientziak, Arnogintza, Soziologia, Antropologia, Hezkuntza zientziak, Kirol eta aktibitate fisikoei lotutako zientziak eta teknikak, Pedagogia eta hezkuntza, Hezkuntza teknologikoa.

1970eko hamarkadan lehendabiziko zentroak sortu zituzten, eta gaur egun campus nagusiak *Domaine universitaire de Talence Pessac Gradignan* izena dauka. 2000ko hamarkadan zentro guztiak multzo handi batean batzeko prozesua hasi ziren.

## Zentroak 
thumb|Bordele II Unibertsitatea.
# *Université Bordeaux-I* (Zientziak eta teknologiak).
# *Université Victor Segalen Bordeaux-II* (Medikuntza, giza zientziak, kirola eta enologia).
# *Université Montesquieu Bordeaux-IV* (Zuzenbidea, zientzia politikoak, zientzia ekonomikoak, gizarte zientziak, kudeaketa eta *management* zientziak).
# *Institut polytechnique de Bordeaux* (ENSEIRB eta ENSCPB ordezkatu dituena).
# ''Institut d'études politiques de Bordeaux* (*Sciences Po Bordeaux*).
# *École nationale d'ingénieurs des travaux agricoles de Bordeaux'' (ENITAB).

## Ituna EHUrekin 
Ituna sinatu zuten EHUk eta Bordeleko Unibertsitateek Akitania-Euskadi euroeskualderako unibertsitate campus bat sortzeko, eskaintza akademikoa eta mugikortasuna areagotzearren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bordele-Montaigne Unibertsitatea (Bordeleko beste unibertsitate bat)
* Katixa Dolhare-Zaldunbide
* Txomin Haran Larre
* Klaudio Harluxet

## Kanpo estekak 
* Unibertsitatearen webgunea
Joaquín Villalba

**Joaquín Villalba** (Iruñea, 1928ko irailaren 29a - 2007ko azaroaren 26a) euskal atleta izan zen, pentlatoi modernoan aditua.

1960an Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, non 44. sailkatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maiatz (aldizkaria)

**"Maiatz"** euskaraz argitaratutako aldizkaria da, literatura arloan diharduena. Ipar Euskal Herriko idazleen lanek osatzen dute eduki gehiena, mugaz bertzaldekoenak eta itzulitako atzerritarrenak ere agertzen badira ere.
thumb|365x365px|1999ko Korrikako omenduak Euskaldunon Egunkaria,  1999-03-14)
1982ko otsailean kaleratu zen *Maiatz* aldizkariko lehen alea. Piarres Xarriton, Itxaro Borda, Lucien Etxezaharreta eta Aurelia Arkotxa ditugu sortzaileen artean. Iparraldeko idazle multzo zabala bildu zitzaien hasieratik egitasmo hartan, eta haietako hainbaten testuak kaleratu ziren lehen alean: Henriette Aire, Aurelia Arkotxa, Jon Casenave, Jean Louis Davant, Eñaut Etxamendi, Txomin Peillen, Auxtin Zamora, Etienne Salaberri, Mayi Pelot, Beltza, Manex Erdozaintzi-Etxart… Handik aurrera, Iparraldeko idazle zahar nahiz gazteen bilgune izan da *Maiatz*, Iparraldeko euskal literaturaren bultzatzaile eta eragile.

Honela zioen lehen zenbaki hartako aitzin solasak:

1984tik aitzinera, aldizkari izatetik argitaletxea ere izatera igaro zen, eta liburuak kaleratzen hasi zen Uhargi Saila izenez. Itxaro Bordaren *Bizitza nola badoan Poemak (1974-1984)* izan zen Uhargi Sailaren liburuan. Haren ondotik etorriko ziren hainbat idazle ezagunen lanak: Manex Erdozaintzi-Etxart, Eñaut Etxamendi, Mayi Pelot, Imanol Txabarri, Jean Louis Davant, Auxtin Zamora... eta abarren lanak.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko aldizkarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* "Maiatz" aldizkaria on-line (1982-2001)
* "Maiatz, 25 urte"
Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusia

**Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusia,** edo **EAEJAN,** Espainiako Justizia Administrazioak Euskal Autonomia Erkidegoan duen justizia-organo gorena da. Auzitegiaren egungo presidentea Juan Luis Ibarra da.

Alor zibilean, zigor-alorrean eta administrazioarekiko auzien eta laneko arloen gainean du eskumena. Hiru aretotan banatzen da. Auzitegiko Presidentea dago, eta sala bakoitzarentzat Presidente bat. Halaber, arlo bakoitzak bere Presidentea du eta sala guztiak hainbat magistratuk osatzen dute.

Plazen banaketa lehiaketa bidez egiten da, Estatu mailako arau orokorrei jarraituz:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako Foru Erkidegoko Auzitegi Nagusia
* Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sei Shōnagon

**Sei Shōnagon** (japonieraz 清少納言, Sei Shōnagon) (968 inguru-1000 eta 1025 bitartean) X. mendean, Heian aroan bizi izan zen idazle japoniar bat izan zen. Makura no Soshi izenburuko bere egunerokoagatik da ezaguna (*Burkoaren liburua*).

Bere bizitza ez da askorik ezagutzen. Bere benetako izena zein zen eztabaidatzen da, iritzirik hedatuenak Kiyohara Akiko deitzen zela dioen arren. Bere ezizena protokolo titulu batez (Shonagon, hirugarren Estatu azpidazkaria) eta familia abizen batez (Sei egilearen lehen abizena den Kiyohararen lehen zatia idazten den karakterearen txinatar ahoskera da. Kiyoharak "zelai garbia" esan nahi du).

Kiyohara no Motosuke olerkariaren alaba zen. Bere aitaren egoera nabarmenari esker, Ichijō enperadorearen emazterik gogokoena zen Fujiwara no Sadako enperatriz ezkontidearen konpainiako dama bihurtzea lortu zuen. Ustez Tachibana no Norimitsurekin ezkondu edo bizi izan zen, honekin Tachibana no Norinaga izeneko seme bat izan zuelarik. Fujiwara no Muneyorekin ere ezkondu zen eta honekin alaba bat izan zuen, Koma no Myobu izenekoa. Beste alde batetik, maitale ugari eman zitzaizkion.

Enperatriz ezkontidea hil ondoren, Sei Shonagonek oraindik beste zazpi eta hamar urte bitartean eman zituen gortean, eta ondoren erlijio andere budista bezala ordenatu zen. Hil zen arte noraezean bizi izan zen, limosnei esker mantenduz, Shikoku uhartearen eta hiriburuaren inguruen artean.
[thumb|200px|Sei Shōnagon, *[Hyakunin Isshu*n.]]

Bere lanik garrantzitsuena den Makura no Soshi (Burkoaren liburua), bere eguneroko pertsonala zen, oheburupean gordetzen ohi zena (hortik izena). *Burkoaren liburua* egileak eguneroko errealitateko elementuak zerrendatzen dituen zerrenda batzukin osatua dago, emozioa eragiten duten gauzak, zikintasun sentsazioa eragiten dutenak, erosi ezin daitezkeen gauzak... esate baterako. Jorge Luis Borges lan hau hautatu, apuntatu eta itzuli zuen Maria Kodamaren laguntzarekin.

Makura no Soshi lanaz gain Sei Shonagon shu olerki bilduma ere idatzi zuen. Ogura Hyakunin Isshun, partehartzaileen oroimena eta ezagutza poetikoak funtsezkoak diren karta joko tradizionalean agertzen diren olerkarietako bat ere bada.
Lakshmi

Hinduismoan **Lakshmi** ( ahoskatua) Vishnu jainkoaren betiereko devi ezkontidea da, edertasunaren eta zorte onaren jainkosa.

Tradizioaren arabera Lakshmi itsas bitsetik jaio zen. Mito hau grekoerromatar mitologiako Venusen jaiotzarenaren parekoa da.

Beti bere senarrarekin doa hau Lurrera avatar baten eran jaisten den bakoitzean:

* Sita (Ramaren ezkontidea)
* Radha (Krishnaren maitalea)
* Dharani (Parashumararen emaztea)

## Irudikapenak 
Orokorrean Vishnurekin batera irudikatzen da Garuda arranoaren gainean hegan edo bakarrik loto lore baten gainean eserita, hauetako bana albo bakoitzean eutsiz, debotoak bedeinkatzen dituzten lau beso dituela eta bere eskuetako batetik urrezko txanponak erortzen utziz. Zortearen ikur diren bi elefante zurik zaindua doa eta bere gurtza padma edo loto lore baten gainean dagoen lurrak irudikatutako antzinako Ama Jainkosa dravidarrarenarekin oso lotua dago.

Lakshmi deviaren sentsualtasun femeninoari eskainitako tenpluen artean Orchhakoa nabarmentzen da, Indiako erdi iparraldean.

## Beste izen batzuk 
Honako izen hauek ere jasotzen ditu.

* Lokamata edo Loka Mata (Munduaren ama)
* Yaladiya (jatorrizko ozeanotik jaioa esan nahi duena; "jāla"k ura, "ādi"k lehena edo jatorrizkoa eta "jā"k jaioa esan nahi dutelarik)
* Jari Pria (Harik (Vishnu) maitatua)
* Indira (edertasuna, dizdira)

Esnezko ozeanoan babestu zen jainkoek erbesteratu zutenean. Esnezko itsasoaren irabiaketa gertatu zen unean berpiztu zen.

## Lakshmiren izarra 
Lakshmiren izarra (Ashtha-Lakshmi edo "zortziko Lakshmi") zortzi puntako izar bat da: elkarrengandik 45ºko okerdura duten bata bestearen gainean jarritako bi karratu, tartesiar izarraren antzera (20 px).

## Ikus, gainera 
* Devi
* Shri

## Kanpo estekak
Garuda

**Garuda** txori mitiko bat da, hinduismoan eta budismoan jainko txiki edo erdijainkotzat hartua dena. Orokorrean giza itxurako arrano erraldoi bezala irudikatua da: urre koloreko giza gorputza, aurpegi zuria, arrano mokoa eta hego gorri handiak. Oso antzinakoa eta erraldoia da eta eguzkiaren argia estal dezake.

## Etimologia 
Ziuraski sanskritozko Garuda hitza *grī* errotik dator eta "irenslea" esan nahi lezake, beharbada oso antzina Eguzkiaren su suntsitzailearekin identifikatzen zelako. Devanagariz azentu diakritikorik ez daraman arren, eta beraz grabea izan beharko litzatekeen arren, ahoskera oxitonoa ahozko tradiziotik dator.

## Mitologia 
Hegaztien arrazako buruzagia eta sugeen arrazaren etsaia da, Kashyapa Muni eta Vinataren semea. Mahābhārata testu epiko sakratuaren arabera, Garuda jaiotzean jainkoak beldurtu egin ziren arranoaren gorputzaren dizdira beldurgarriaren ondorioz. Agni (suaren jainkoa) zela uste zuten eta babesa eskatu zioten. Ondoren haur bat zela ikusi zuten eta hala ere izaki goren bat bezala laudatu eta Sua eta Eguzkia deitu zuten.

Aruna, egunsenti pertsonifikatua eta Surya eguzkiaren jainkoaren auriga Garudaren anaia nagusia da (edo txikia Monier Monier Williamsen Religious Thought and Life in India (Brāhmanism and Hindūism) laneko 104. orrialdean jartzen duenaren arabera) eta Agniren emazte Swahak Garudi femenino baten itxura hartzen du Garuda estaltzeko.

Garudak rishiekin batera, zeruko erregea zen Indra eta Vritra asura edo deabru errukitsuaren arteko etsaitasuna apurtzen lagundu zuen.

## Japonia, Malasia, Indonesia eta Thailandian 
Garuda Fenix hegaztiaren malasiar aldaera dela uste da (bere errautsetatik birsor zitekeen izaki mitikoa). Indonesiak eta Thailandiak hegazti hau dute ikur nazional bezala. Indonesiako hegazkin konpainia nazionala Garuda Airlines deitzen da.

Japoniarrek ere ezagutzen dute Garuda, Karura deitzen dutelarik. Esaten denez Garudak bere etsai ziren sugeak jaten zituen printze budista batek barazkijaletzaren garrantzia erakutsi zion arte. Orduan Garudak jan eta liseri zituen suge guztiak berpiztu zituen.

## Ikus, gainera 
* Bennu
* Fenix
* Tailandiako armarria

## Kanpo estekak
Aruna

**Aruna** mitologia hinduan aurora pertsonifikatzen duen jainkoa da.

Eguzkiaren jainko hindua den Suryaren gurdia gidatzen du. Arunak Indiako Arunachal Pradesh estatuari izena eman dio, "Auroraren herrialdea". Greziar mitologian bere baliokidea auroraren jainkosa zen Eos izango litzateke.

## Kanpo estekak
Thailandiako armarria

eskuinera|250px
**Thailandiako armarria** (tailandieraz ตราแผ่นดินของไทย) Garuda arranoaren irudikapenak osatzen du. *Phya Krut* edo *Errege Garuda* deitua da. Herrialdeko ikurra izateaz gain Tailandiako erregearen eta errege familiako beste kide batzuen ikurra ere bada.

Garuda irudi mitiko bat da hinduismoan eta budismoan. Tailandiako armarrian eta errege familiako kideen zutoihaletan koroa bat daraman kolore gorriko izaki bat bezala irudikatua agertzen da. Gizakiaren aurrealde eta besoak eta hegazti luma eta hankak ditu.

## Kanpo estekak 
* *Phya Khrut* edo *Errege Garuda*ri buruzko informazioa
Indonesiako armarria

200 px|eskuinera
**Indonesiako armarria** Garuda izeneko hegoak irekita dituen urrezko arrano batek osatzen du. Herrialdeko antzinako tenplu ugaritan agertzen den irudia da, horietakoren batzuk VI. mendean datatuak daudelarik.

Arranoa Indonesiaren handitasun eta energiaren ikurra da. Bere paparrean zatikatutako armarri bat dago, eta bere herpeekin herrialdeko leloa idatzita dagoen zinta bat eusten du: "Bhinneka Tunggal Ika" ("Batasuna dibertsitatean") jatorria XV. mendean duena eta egiletza Tantularri ematen zaiona, Majapahit erresumako santu bat.

Armarria bera kuartelatua da. Goiko eta ezkerreko kuartela gorri heraldikozkoa da eta bertan "bateng" edo zezen basati baten beltz heraldikozko buru bat dago, nazioko ordezkarien demokrazia eta jakinduriaren ikurra dena. Bigarrenean, zilar heraldikozkoa dena eta eskuinean eta goian dagoena, "banyan" edo "beringin" zuhaitz bat agertzen da, herrialdearen batasuna irudikatzen duena. Hirugarrenean, hau ere zilarrezkoa eta behean eta ezkerrean dagoena, arroz eta kotoizko buru bana agertzen dira lehena zilar kolorekoa eta bigarrena gorri kolorekoa, herri guztiarentzako justizia sozial nahiari erreferentzia egiten diotenak, eta azken kuartelean, gorri kolorekoa eta behean eta eskuinean dagoena, uztai eta karratu erako kate-mailadun kate bat dago, gizakien ondorengo belaunaldiak irudikatzen dituena: uztaiek emakumeak ordezkatzen dituzte eta karratuek gizonak. Multzo honen gainean, eskusoi beltz batean bost puntako urrezko izar bat gehitzen da, Goi Jainko baten sinesmena irudikatzen duena.

## Ikus, gainera 
* Pankasila

## Kanpo estekak
Bernabé Txabarri

**Bernabé Txabarri Rodríguez-Codes** (1904ko otsailaren 1a - ?) euskal belar hockey jokalaria izan zen.

Ingeniaria lanbidez, bere anaia Enrique belar hockey jokalaria ere izan zen.

Amsterdamgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txinako administrazio eskualde bereziak

thumb|250px|eskuinera|Txinako Herri Errepublikako AEBak berdez erakusten dituen mapa.

**Administrazio eskualde bereziak** (AEB) (txineraz: 特别行政区; pinyinez: tèbiéxíngzhèngqū), Txinako Herri Errepublikako administrazio banaketaren gorengo mailan dauden egiturak dira, probintzia, eskualde autonomo eta udal-probintziekin batera.

Gune hauen sortzeko bidea Txinako Herri Errepublikako konstituzioaren 31. artikuluak eman zuen, eta Macau eta Hong Kong antzinako kolonia portugaldar eta britainiarrak Txinako Herri Errepublikaren agintera igarotzean sortu ziren.

## Agintea 
Eskualde bereziek, Txinako beste edozein probintziek baino eskumen eta botere handiagoa dute. Gaur egun, Macau eta Hong Kongek harreman diplomatikoak eta nazioaren defentsa ez ezik, beste guztian agintzeko eskubidea dute. Berezko legedia mantentzen jarraitzen dute, eta Txinako Herri Errepublikako legeak ez dute ezarpenik Macau eta Hong Kongeko lege sisteman, bi eskualdeek eskumenik ez duten aipaturiko bi gaietan izan ezik. Horrez gain, lau urteroko hauteskundeak, eta legebiltzarraren aukeraketa mantentzen dute.

Gainontzeko Txinako Herri Errepublikak baino garapen maila altuagoa dutenez, beste eskualdeetatik eskualde berezietarako mugimenduak nahiko mugaturik daude, eta Txinako gainontzeko biztanleek, baimen berezia eta pasaportea behar dituzte eskualde berezietan sartzeko.

## Administrazio eskualde bereziak 
## Perla ibaiaren delta 
Bi hiriak, Txina hegoaldeko gune ekonomikorik nagusienean daude, Perla ibaiaren deltan, bertan, Perla ibaiaren itsasadarrak Txina Hegoaldeko Itsasoarekin bat egiten du.

## Ikus, gainera 
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Konderri (Txina)

**Konderriak** (txineraz: 县; pinyineraz: xiàn), Txinako Herri Errepublikako banaket administratiboaren hirugarren mailan dagoen egitura da. Hainan probintzian esaterako, bigarren mailako banaketa dira, prefektura mailako hirien ondoren.

Guztira 1.467 konderri daude Txinako Herri Errepublika osoan, banaketa guztien (2.861 daude guztira) erdia inguru.

## Konderri motak 
### Konderri autonomoak 
Konderri autonomoak, hirugarren mailako banaketa administratiboa dira. Normalean, konderri autonomo baten izendapena, bertan talde etniko jakin bat bizi delako egiten da. Txina osoan 117 daude.

### Konderri mailako hiriak 
Konderri mailako hiriak, Txinako egitura administratiboaren hirugarren mailako egiturak dira. Gehienak 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkada bitartean sortu ziren, konderriak ordezkatuz. "Hiri" izena duten arren, gehienak nekazal guneek osaturiko egiturak dira.

Txina osoan mota honetako 374 hiri daude.

### Barrutiak 
Barrutiak, prefektura mailako hiriak antolatzen diren egituretako bat da. Aginte moduari dagokionez barruti eta konderrien arteko desberdintasuna txikia den arren, normalean barrutiak, gune hiritarragoek osatzen dute, eta konderriak, hirien kanpoaldeko nekazal guneak izan ohi dira.

Txina osoan 852 barruti daude.

### Banderak 
Banderak Barne Mongolia eskualde autonomoko berezko egitura dira, eta banaketa administratiboaren bigarren maila osatzen dute, Liga eta prefektura mailako hirien atzetik.

## Ikus, gainera 
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Eglarest

**Eglarest** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da. Bere hil ondorengo lana den Silmarillionen agertzen da. Brithombarrekin batera Erdialdeko Lurraldeko Beleriand eskualdeko bi portu nagusiak dira.

## Geografia 
Eglarest Falak deritzon gunean dago, Beleriand mendebaldeko kostaldean (Zirdan itsasontzien zurginak gobernatua dagoena), eta zehazkiago Nenning ibaiaren itsasoratzean, Brithombarreko portutik hegoaldera.

## Historia 
Portua Eguzkiaren Lehen Aroa baino lehenago eraiki zen eta beranduago Noldor elfoak Erdialdeko Lurraldera itzuli ondoren Nargothrondeko jauna zen Finroden laguntzarekin berreraikia eta harresitua izan zen. Portuaren mendebaldeko lur zatian, Finrodek dorre bat eraiki zuen, Barad Nimras izenekoa (Adar zuriaren dorrea sindarinez) Belegaer itsasoa zaintzeko, Melkor valarrak itsasoz erasotzea pentsatzen bazuen ere. Falathrimen laguntzarekin, izen hau ematen baitzitzaien Eglaresteko eta orokorrean Faletako biztanleei, Nargothrondeko elfoek Balar uhartea esploratzeko erabili zituzten itsasontziak eraiki zituzten.

Nirnaeth Arnoediad izeneko guduaren ondoren, elfo askok Eglaresten bilatu zuten babesa, baina gudua gertatu eta urte betera, Eguzkiaren Lehen Aroko 474. urtean, Melkorren armadek portuak setiatu eta suntsitu zituzten. Bertako biztanle gehinenak hil edo preso hartuak izan baziren ere, bizirik iraun zuten urriek Balar uhartera edo Zirdanekin Sirion ibaiaren itsasoratzera ihes egin zuten.

## Kanpo estekak
Orodreth

Tolkienen legendarium ospetsuan eta idazle honen hil ondorengo lana den Silmarillionen **Orodreth** Noldor elfoen printze bat da, Finarfinen bigarren semea eta Finduilasen aita. Ez zen Valinorren geratu bere aitarekin, baizik eta bere anaia Finrodekin joan zela Erdialdeko Lurraldera.

Minas Tiritheko dorrearen zaindaria izan zen Tol Sirionen. Dorrea Sauronen esku erori zenean bere anaia Finroden erresuman babestu zen, non erregearen eskuetatik bere koroa propioa jaso zuen, Finrodek gotorlekua utzi baitzuen Bereni laguntzera joateko, bidaia honetatik sekula itzuli ez zelarik.

Nargothrondeko erregea Finrod hil ondoren ospea berreskuratu baitzuen Tol Sirioneko askatuek hildako erregearen balentriak kontatu zituztenean eta Zelegorm eta Kurufinen traizioa argitan geratu zenean.

488. urtean Túrin hartu zuen hau Gwindorrek Nargothrondera eraman zuenean, Agarwaen bezala ezagutzera eman zena, Umarthen semea ("Odolez Zikindua", "Zorigaiztoko Sorginkeria"ren semea), baina bere alaba Turinez maitemindu zen eta bere benetako nortasuna adierazi zuen, eta ondorioz erregeak ohoretu egin zuen eta kontseilari bezala hartu zuen bere gortean.

Eguzkiaren Lehen Aroko 495. urtean, Turinen aholkuz, Zirdanek Nargothrondeko Ateak ez ixtearen arriskuari buruz emandako abisuari ez entzunarena egin zion eta Tumhaladeko gudua gertatu zen ondorioz, bertan erregea hila izan zelarik.

## Kanpo estekak
Sabé

**Sabé** Star Wars film sagan Padmé Amidala erreginaren ohorezko dama da. Panakak aukeratu zuen gorteko dama bezala Amidalarekin zuen antzekotasun fisikoagatik, baita bere adimena, kemena eta leialtasunagatik. Bere erreginari beita bezala zerbitzatu zion zuhurtziarik gabeko begiradak xede nagusitik baztertuz. Sabé Amidala erreginaz janzten zen eta Padmé gainontzeko konpainia damen artean ezkutatzea uzten zuen, horrela seguru zegoelarik. Oso gaztetatik Padmérekin batera jaso zuen entrenamenduaren ondorioz Amidala erreginaren izaera politiko bera du, batzuetan, garaitu ere egiten duelarik. Bere nortasuna erreginak berak argitu zuen Gunganengana Merkataritza Federazioa garaitzeko laguntza bila joan zenean. Ordu batzuk beranduago Nute Gunray erregeordearen armadaren aurka garaipena lortu zuten, gainontzekoekin egiten zuten bezala ziria sartuz. Sabé Amidalaren errege segizioko damarik garrantzitsuena da. Krisi egoeretan Sabék eta Amidalak euren paperak trukatzen dituzte. Sabé tranpa bat bihurtzen da, erregina bezala mozorrotua, Amidalak konpainia dama baten jantzi xaloa janzten duen eta hain formala ez den Padmé Amidala izenarekin doan bitartean. Paper hau hartzen dutenean, Sabé eta Amidalak elkarrekin modu sekretuan komunikatzen dira zeinu oso sotilekin, euren benetako nortasunak agerian ez uzteko. Nabooko federazioaren merkataritza inbasioan Sabé erregina bezala aurkeztua izan zen zenbait alditan.

Ez da askoz gehiagorik ezagutzen Sabéren bizitza pertsonalari buruz, baina "Erreginaren kuttuna" dela ezagutzen da, Amidala eta bera lagun handiak baitira eta elkar zaintzen baitira.

Star Wars film sagako bigarren trilogian agertzen da, Keira Knightley aktore britainiarrak interpretatuz.
Zauri

**Zauria** gizaki edo animalietan larruazal edo mukosen jarraipen eza da. Jarraipen ezaren ondorioz, infekzio arriskua egongo da gainera.

Arrazoi desberdinengatik gerta daiteke, baina orokorrean kolpe edo larruazalaren urradurarengatik agertzen da. Zauriaren larritasunaren arabera sendagilearen laguntza beharko da zenbait kasutan.

Zauria larria den jakiteko hainbat ezaugarri hartu behar dira kontuan; sakontasuna, hedapena, kokapena eta zikinkeria (infekzio arriskua).

Zauria gertatu den lekuan oinazea izango da. Oinaze hau traumatismoa nolakoa izan den eta non kokatzen den handiagoa edo txikiagoa izango da. Zauri sakonetan odoljarioa ere agertuko da. Zauriak odol hodi asko edo diametro handikoak hartzen baditu bere baitan, odoljarioa handiagoa izango da.

## Sailkapena 
Zaurien sailkapena oro har, sakontasunaren arabera egiten da:
* **Eskara**. Jarraipen ezak epidermia bakarrik kaltetzen du.
* **Azalekoa**. Kaltea larruazalpeko ehun zelularreraino heltzen da.
* **Sakona**. Epidermi eta larruazalpeko ehun zelularraz gain, nerbio, gihar, aponeurosi eta odol hodiak afektatzen ditu.
** Haustura irekia. Zauria izateaz gain, hezurrari eragiten dionean.
** Sarkorra. Barrunbe naturalak, normalean kanpoaldearekin komunikaziorik gabeak, kanpora irekitzen direnean.
** Zulatzailea. Sarkorra izateaz gain, barrunbeetako erraietan jarraipen eza dagoenean.
** Zutoinekoa. Agente mekanikoa uzki zulo edo bagina zulotik sartu denean.

## Ikus, gainera 
* Odoljarioa
* Tetanosa

## Kanpo estekak
Archie Cochrane

**Archie Cochrane** (Galashiels, Scottish Borders, 1909ko urtarrilaren 12a -1988ko ekainaren 18a) mediku eskoziarra izan zen.

Londonen lizentziatu ondoren 1938an Cardiffen (Gales) hasi zen lanean bereziki meatzariak eta lanbide horrekin lotutako gaixotasunak aztertuz. Halaber, Espainiako Gerra Zibilean eta Bigarren Mundu Gerran ibili izan zen mediku moduan.

1971an *"Effectiveness and Efficiency: Random Reflections of Health Services"* lana argitaratu zuen, eragin handia izan zuena eta *Cochrane Library* liburutegia eta Ebidentzian Oinarritutako Medikuntza delako korrontea sortzeko abiapuntua izan zena.

## Ikus, gainera 
* Medikuntzaren historiaren kronologia

## Kanpo loturak 
* Cochrane Library
Pasteur Institutua

**Pasteur Institutua** mikrobiologiaren arloan espezializatutako fundazio pribatu frantziarra da. Louis Pasteurrek sortu zuen 1887an, bai eta izena eman ere. Gaixotasun infekziosoen ikerketan mende bat baino gehiago ibili ondoren, HIESaren eragilea identifikatzea azken hamarkadotako lorpenik handienetakoa izan da. Izan ere, mundu mailako erakunde zientifikorik hoberenen artean dago.

100 ikerketa unitatek osatzen dute eta 2.700 pertsona baino gehiagok bertan lan egiten dute. Halaber, Parisen egoitza nagusia duen arren 24 zentro daude Frantziatik at, garapenaren bidean dauden herrialdeetako osasun egoera hobetzeko lanean bereziki. Besteak beste, aipatzekoak dira Belgika, Alemania, Errusia, AEB, Kanada, Txina, Hego Korea, Kamerun eta Nigerreko zentroak.

## Kanpo estekak 
* Fundazioaren webgunea