1875

## Gertaerak 
* Otsailaren 2a &ndash; Bigarren Karlistaldia: liberalek Iruñeko setioa apurtu zuten.

## Arte eta kultura 
* Martxoaren 3a &ndash; *Carmen*, Georges Bizeten musika eta Ludovic Halévy eta Henri Meilhacen libretoa duen opera estreinatu zen Parisko Opéra-Comiquen.

## Zientzia eta teknologia 
* Urtarrilaren 8a &ndash; Manuel Iradier esploratzaile gasteiztarrak Afrikarako lehenengo bidaia hasi zuen.

## Kirolak 
## Jaiotzak 
#### Urtarrila 
* Urtarrilaren 3a &ndash; Alexandros Diomidis, Greziako lehen ministroa (h. 1950).
* Urtarrilaren 4a &ndash; Anni Swan, finlandiar idazle, kazetari eta itzultzailea (h. 1958).
* Urtarrilaren 6a &ndash; Manuel Aranatz, bizkaitar kazetari eta idazlea (h. 1925).
* Urtarrilaren 9a &ndash; Julian Etxeberria, euskal enpresari eta irakaslea (h. 1948).
* Urtarrilaren 10a &ndash; Issai Schur, errusiar matematikaria (h. 1941).
* Urtarrilaren 11 &ndash; Astrid Cleve, suediar botanikari, geologo, kimikari eta ikertzailea (h. 1968).
* Urtarrilaren 11 &ndash; Reinhold Moritzevitx Glière, alemaniar-poloniar jatorriko sobietar musikagilea (h. 1956).
* Urtarrilaren 14a &ndash; Felix Hamrin, Suediako lehen ministroa (h. 1937).
* Urtarrilaren 14a &ndash; Albert Schweitzer, alemaniar filosofoa, medikua eta idazlea, 1952ko Bakearen Nobel Saria (h. 1965).
* Urtarrilaren 22a &ndash; David Wark Griffith, estatubatuar zinema zuzendaria, *zinemaren aita* (h. 1948).
* Urtarrilaren 31 &ndash; Lidia Txarskaia, errusiar idazlea eta aktorea (h. 1937).

#### Otsaila 
* Otsailaren 1a &ndash; Martynas Kukta, lituaniar tipografo eta argitaratzailea (h. 1956).
* Otsailaren 4a &ndash; Felipe de Jesus Munarritz, nafar klaretar apaiza (h. 1936).
* Otsailaren 4a &ndash; Ludwig Prandtl, alemaniar fisikaria (h. 1953).
* Otsailaren 5a &ndash; Gonzalo Queipo de Llano, Espainiako Armadako militarra (h. 1951).
* Otsailaren 16a &ndash; Valentine de Saint-Point, frantziar artista eta idazlea (h. 1953).
* Otsailaren 21a &ndash; Jeanne Calment, dakigula orain arte gehien bizi izan den gizakia, 122 urte eta 164 egunekin (h. 1997).
* Otsailaren 22a &ndash; Sofia Adelaida Bavarian, Dukesa Bavarian (h. 1957).
* Otsailaren 25a &ndash; Leonardo Rucabado, kantabriar arkitektoa (h. 1918).

#### Martxoa 
* Martxoaren 4a &ndash; Mihály Karolyi, Hungariako Errepublikako lehenenengo presidentea (h. 1955).
* Martxoaren 7a &ndash; Maurice Ravel, ziburutar musikagilea (h. 1937).
* Martxoaren 8a &ndash; Franco Alfano, italiar musikagile eta piano-jotzailea (h. 1954).
* Martxoaren 12a &ndash; Charles D. B. King, Liberiako presidentea (h. 1961).
* Martxoaren 19a &ndash; Zhang Zuolin, txinatar mariskala (h. 1928).
* Martxoaren 25a &ndash; Nemesio Mogrobejo, euskal eskultorea (h. 1910).
* Martxoaren 26a &ndash; Syngman Rhee, lehenengo Hego Koreako presidentea (h. 1965).
* Martxoaren 27a &ndash; Albert Marquet, frantziar margolaria (h. 1947).
* Martxoaren 31 - Alfonso del Valle de Lersundi, gipuzkoar historialaria (h. 1944).

#### Apirila 
* Apirilaren 1a &ndash; Edgar Wallace, ingeles idazlea (h. 1932).
* Apirilaren 3a &ndash; Mistinguett, frantziar aktore eta abeslaria (h. 1956).
* Apirilaren 6a &ndash; Alfredo Liechtensteingoa, Liechtensteingo printze eta lehen ministroa (h. 1930).
* Apirilaren 6a &ndash; Xenia Errusiakoa, Errusiako printzesa eta Dukesa Handia (h. 1960).
* Apirilaren 8a &ndash; Alberto I.a Belgikakoa, Belgikako erregea (h. 1934).
* Apirilaren 9a &ndash; Leonetto Cappiello, jatorri italiarreko frantziar pintore, marrazkilari eta karikatura-egilea (h. 1942).
* Apirilaren 13a &ndash; Joxe Mari Lopetegi, gipuzkoar bertsolaria eta politikari errepublikanoa (h. 1942).
* Apirilaren 14a &ndash; Juan Etxebarria, bizkaitar margolari fauvista (h. 1931).
* Apirilaren 14a &ndash; Luigi Carnera, italiar astronomoa (h. 1962).
* Apirilaren 17a &ndash; Víctor Carrasco, gipuzkoar militarra.
* Apirilaren 27a &ndash; Maurice de Broglie, frantziar fisikaria (h. 1960).
* Apirilaren 29a &ndash; Rafael Sabatini, italo-ingeles eleberrigilea (h. 1950).
* Apirilaren 30a &ndash; Wilhelm Wakonigg, austriar jatorriko bilbotar enpresari, ingeniari eta diplomatikoa (h. 1936).

#### Maiatza 
* Maiatzaren 6a &ndash; Jane Baird, eskoziar irakasle eta esperantista (h. 1960).
* Maiatzaren 11 &ndash; Harriet Quimby, estatubatuar hegazkinlari eta zinema gidoigilea, pilotu lizentzia lortu zuen AEBetako lehen emakumea (h. 1912).
* Maiatzaren 13a &ndash; María Espinosa de los Monteros, negozio emakumea eta eskubide zibil eta politikoen aldeko aktibista, Espainiar Emakumeen Elkarte Nazionalaren bazkide sortzaileetako bat (h. 1946).
* Maiatzaren 28a &ndash; Fernando Elosu, lapurtar idazle eta mediku anarkista (h. 1941).
* Maiatzaren 30a &ndash; Giovanni Gentile, italiar filosofo idealista neo-hegeliarra eta politikari faxista (h. 1944).

#### Ekaina 
* Ekainaren 5a &ndash; Stanislav Kostka Neumann, txekiar idazle, olerkari, kazetari eta literatura-kritikaria (h. 1947).
* Ekainaren 6a &ndash; Thomas Mann, alemaniar idazlea, 1929ko Literaturako Nobel Saria (h. 1955).
* Ekainaren 9a &ndash; Henry Hallett Dale, ingeles sendagilea, 1936ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1968).
* Ekainaren 11 &ndash; Jose Maria Gonzalez de Etxabarri, arabar idazle, katedraduna eta politikaria (h. 1950).
* Ekainaren 15a &ndash; Ganix Haltzueta, *Oihanzaina* edo *Donamarti*, lapurtar bertsolaria (h. 1950).
* Ekainaren 21a &ndash; Elvíra Stárová, txekiar poeta (h. 1893).
* Ekainaren 23a &ndash; Carl Milles, suediar eskultorea (h. 1955).
* Ekainaren 28a &ndash; Henri Léon Lebesgue, frantziar matematikaria (h. 1941).
* Ekainaren 30a &ndash; Jose Borboi-Parmakoa, Parmako dukegaia (h. 1950).
* Ekainaren 30a &ndash; Fernando Ybarra, euskal noble, politikari, legelari eta enpresaburua (h. 1936).

#### Uztaila 
* Uztailaren 9a &ndash; Jean Barbier, euskal idazlea (h. 1931).
* Uztailaren 10a &ndash; Mary McLeod Bethune, estatubatuar hezitzailea, filantropoa, borrokalari humanitarioa eta giza eskubideen aktibista (h. 1955).
* Uztailaren 10a &ndash; Dezső Pattantyús-Ábrahám, Hungariako lehen ministroa (h. 1973).
* Uztailaren 13a &ndash; María Eugenia Vaz Ferreira, uruguaitar irakasle eta poeta (h. 1924).
* Uztailaren 15a &ndash; Adolfo Díaz, Nikaraguako presidentea (h. 1964).
* Uztailaren 26a &ndash; Carl Gustav Jung, suitzar psikiatra eta filosofoa, psikologia analitikoa sortzailea (h. 1961).
* Uztailaren 26a &ndash; Antonio Machado, espainiar poeta (h. 1939).
* Uztailaren 31 &ndash; Jacques Villon, frantziar margolaria (h. 1963).

#### Abuztua 
* Abuztuaren 14a &ndash; Eusebio Ayala, Paraguaiko presidentea (h. 1942).
* Abuztuaren 16a &ndash; Juho Sunila, Finlandiao lehen ministroa (h. 1936).
* Abuztuaren 20a &ndash; Victor Campbell, britainiar marinel eta esploratzailea (h. 1956).
* Abuztuaren 20a &ndash; Saul Gutmanovitx Txernikhovski, israeldar olerkaria eta itzultzailea (h. 1943).
* Abuztuaren 26a &ndash; John Buchan (Tweedsmuireko 1. baroia), eskoziar eleberrigile, historialari eta politikaria (h. 1940).
* Abuztuaren 29a &ndash; Leonardo De Lorenzo, italiar flautista (h. 1962).

#### Iraila 
* Irailaren 1a &ndash; Edgar Rice Burroughs, estatubatuar idazlea, Tarzan pertsonaiaren sortzailea (h. 1950).
* Irailaren 3a &ndash; Ferdinand Porsche, austriar ingeniaria, Porsche automobilen enpresaren sortzaileetako bat (h. 1951).
* Irailaren 11 &ndash; Edith Humphrey, ustez Kimikako doktoretza lortu zuen lehen emakume britainiarra (h. 1978).
* Irailaren 11 &ndash; Adolfo Sáenz-Alonso, Real Sociedad futbol klubeko lehenengo presidentea (h. 1964).
* Irailaren 20a &ndash; Matthias Erzberger, alemaniar politikaria (h. 1921).
* Irailaren 22a &ndash; Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, lituaniar margolari, musikagile eta idazlea (h. 1911).
* Irailaren 22a &ndash; Paulina Luisi, uruguaiar mediku, irakasle, sufragista eta ekintzaile feminista (h. 1950).
* Irailaren 29a &ndash; Henrik Lund, Groenlandiako inuit herriko margolari, poeta, musikagile eta apaiza (h. 1948).

#### Urria 
* Urriaren 12a &ndash; Aleister Crowley, britainiar poeta entsegulari eta nobela idazlea (h. 1947).
* Urriaren 16a &ndash; Kaʻiulani, Hawaiiko Erresumako azken printzesa (h. 1899).
* Urriaren 29a &ndash; Sabino Bidegain, nafar militar frankista (h. 1959).
* Urriaren 29a &ndash; Maria Errumaniakoa, Errumaniako erregina ezkontidea (h. 1938).
* Urriaren 30a &ndash; Avetik Isahakyan, armeniar olerkari, idazle eta ekintzalea (h. 1957).
* Urriaren 31 &ndash; Vallabhbhai Patel, indiar estatu-gizona (h. 1950).

#### Azaroa 
* Azaroaren 1a &ndash; Iracema Guimarães Vilela, brasildar idazle, kronikagile eta teatrologoa (h. 1941).
* Azaroaren 1a &ndash; Percival Christopher Wren, ingeles idazlea (h. 1941).
* Azaroaren 2a &ndash; Justa Domínguez de Vidaurreta e Idoy, gipuzkoar moja, San Bizente Paulen Karitateko Alaba (h. 1958).
* Azaroaren 2a &ndash; Nicasia Madariaga, bizkaitar paisaia eta erretratu margolaria (h. 1970).
* Azaroaren 10a &ndash; Anastasija Bitsenko, errusiar-ukrainar iraultzaile eta diplomazialaria (h. 1938).
* Azaroaren 11 &ndash; Vesto Melvin Slipher, estatubatuar astronomoa (h. 1969).
* Azaroaren 17a &ndash; Henry Roussel, euskal zinema zuzendari eta antzezlea (h. 1946).
* Azaroaren 19a &ndash; Hiram Bingham, estatubatuar esploratzaile eta arkeologoa, Machu Picchuko aztarrenak aurkitu zituena (h. 1956).
* Azaroaren 19a &ndash; Mikhail Kalinin, sobietar itzultzaile boltxevike eta politikaria, Sobietar Batasuneko estatuburua (h. 1946).
* Azaroaren 23a &ndash; Anatoli Lunatxarski, Ukrainan jaiotako boltxebikea eta idazlea (h. 1933).
* Azaroaren 24a &ndash; Nobuyuki Abe, Japoniako lehen ministroa (h. 1953).
* Azaroaren 28a &ndash, Juan Bautista Eguzkitza, euskal idazle eta itzultzailea (h. 1939).
* Azaroaren 30a &ndash; Otto Strandman, Estoniako estatuburua (h. 1941).

#### Abendua 
* Abenduaren 4a &ndash; Rainer Maria Rilke, austriar-hungariar poeta (h. 1926).
* Abenduaren 6a &ndash; Evelyn Underhill, ingeles idazle katolikoa (h. 1941).
* Abenduaren 12a &ndash; Gerd von Rundstedt, nazien Wehrmachteko mariskal alemaniarra (h. 1953).
* Abenduaren 15a &ndash; Jose Manuel Ostolaza, gipuzkoar enpresari eta filantropoa (h. 1954).
* Abenduaren 19a &ndash; Mileva Marić, serbiar matematikaria, Einsteinen lehenengo emaztea eta laguntzailea (h. 1948).
* Abenduaren 24a &ndash; Otto Ender, Austriako kantzilerra (h. 1960).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea 
* José Joaquín Arin, Arrasateko apaiza eta euskaltzalea (h. 1936).
* Jose Maria Berra, *Tellaetxipi*, gipuzkoar bertsolaria (h. 1944).
* Hasan bey Aghayev, azerbaijandar politikari, kazetari, mediku, irakasle eta Azerbaijango parlamentuko presidentea (h. 1920).
* Joan Pais i Melis, katalan hizkuntzaren musikagile eta poeta (h. 1964).
* Poliksena Xixkina, errusiar politikari feminista, errusiar sufragismoaren aitzindarietako bat (h. 1947).

## Heriotzak 
#### Urtarriletik ekainera 
* Urtarrilaren 3a &ndash; Pierre Larousse, frantziar pedagogoa, entziklopedista eta argitaldaria (j. 1817).
* Urtarrilaren 5a &ndash; Émile Pereire, Frantziako Bigarren Inperioko industria-garapenean rol erabakigarria izandako negozio-gizona (j. 1800).
* Urtarrilaren 12a &ndash; Tongzhi, Txinako enperadorea  (j. 1856).
* Urtarrilaren 13a &ndash; Sebastian Gabriel Borboikoa, Espainia eta Portugalgo infantea (j. 1811).
* Urtarrilaren 20a &ndash; Jean-François Millet, frantziar margolari errealista, grabatzaile eta marrazkilaria (j. 1814).
* Urtarrilaren 23a &ndash; Charles Kingsley, britainiar idazlea (j. 1819).
* Urtarrilaren 28a &ndash; José María Mathé, gipuzkoar militarra (j. 1800).
* Urtarrilaren 30a &ndash; Prosper Guéranger, Frantziako beneditar lekaidea eta Solesmesko abadiaren sortzailea (j. 1804).
* Otsailaren 17a &ndash; Friedrich Wilhelm Argelander, alemaniar astronomoa (j. 1799).
* Otsailaren 22a &ndash; Camille Corot, frantziar margolaria (j. 1796).
* Otsailaren 22a &ndash; Charles Lyell, eskoziar geologoa (j. 1797).
* Otsailaren 24a &ndash; Marc Seguin, frantziar ingeniaria (j. 1786).
* Martxoaren 5a &ndash; Julie von May, suitzar sufragista eta feminista (j. 1808).
* Martxoaren 7a &ndash; John Edward Gray, ingeles zoologo, naturalista eta mikologoa (j. 1800).
* Martxoaren 8a &ndash; Auguste Dariste, frantziar politikaria (j. 1807).
* Martxoaren 12a &ndash; Dragojla Jarnević, kroaziar idazle, poeta, irakasle eta kirolaria (j. 1812).
* Martxoaren 17a &ndash; John C. Breckinridge, Ameriketako Estatu Batuetako 14. presidenteordea (j. 1821).
* Martxoaren 27a &ndash; Edgar Quinet, frantziar historialaria, politikaria eta idazlea (j. 1803).
* Martxoaren 30a &ndash; Marie Félicité Pleyel, frantziar piano-jotzailea (j. 1811).
* Apirilaren 2a &ndash; Frantzisko Coll, *Aita Coll*, kataluniar domingotar erlijiosoa, misiolaria eta Anunciatako Ahizpa Domingotarren fundatzailea (j. 1812).
* Apirilaren 6a &ndash; Moses Hess, alemaniar filosofoa (j. 1812).
* Apirilaren 7a &ndash; Georg Herwegh, alemaniar olerkaria (j. 1817).
* Apirilaren 16a &ndash; Raymond Larraburu, Nafarroa Beheretar margolaria (j. 1797).
* Apirilaren 25a &ndash; Trinle Gyatso, hamabigarren Dalai Lama (j. 1857).
* Maiatzaren 16a &ndash; Hortense Lacroix, frantziar idazle, itzultzaile eta *salonnière* (j. 1809).
* Maiatzaren 24a &ndash; Eulalie Papavoine, Parisko jostuna, Parisko Komunan parte hartu zuena (j. 1846).
* Maiatzaren 25a &ndash; Violante Bivar e Velasco, brasildar idazle, kazetari eta argitaratzaile feminista (j. 1817).
* Maiatzaren 26a &ndash; Victoriano Sánchez Barcáiztegui, espainiar itsas-militarra (j. 1826).
* Maiatzaren 31a &ndash; Éliphas Lévi, frantziar idazlea (j. 1810).
* Ekainaren 3a &ndash; Georges Bizet, frantziar musikaria (j. 1838).
* Ekainaren 9a &ndash; Paulina Wilkońska, poloniar eleberrigile, egunerokogile eta argitaratzailea (j. 1815).
* Ekainaren 12a &ndash; Julián Castro Contreras, Venezuelako presidentea.
* Ekainaren 24 &ndash; Henri Labrouste, frantziar arkitektoa (j. 1801).
* Ekainaren 29a &ndash; Fernando I.a Austriakoa, Austriako enperadorea (j. 1793).

#### Uztailetik abendura 
* Uztailaren 13a &ndash; Isaac Singer, estatubatuar asmatzaile, aktore eta negozio-gizona (j. 1811).
* Uztailaren 31 &ndash; Andrew Johnson, Ameriketako Estatu Batuetako 17. Presidentea (j. 1808).
* Abuztuaren 4a &ndash; Hans Christian Andersen, daniar idazlea (j. 1805).
* Irailaren 21a &ndash; Alexandra Bavariakoa, printzesa eta idazlea, itzultzailea (j. 1826).
* Irailaren 28a &ndash; Victor de Tornaco, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1805).
* Urriaren 12a &ndash; Jean-Baptiste Carpeaux, frantziar eskultore eta margolaria (j. 1827).
* Urriaren 19a &ndash; Pierre Salomon Ségalas, baxenafar medikua, urologian aditua (j. 1792).
* Urriaren 19a &ndash; Charles Wheatstone, britainiar fisikaria (j. 1802).
* Azaroaren 17a &ndash; Charles Vignoles, burdinbideetako ingeniari ingelesa (j. 1793).
* Azaroaren 22a &ndash; Henry Wilson, AEBetako 18. presidenteordea (j. 1812).
* Abenduaren 10a &ndash; Jean Saint-Gaudens, baxenafar politikaria (j. 1799).
* Abenduaren 12a &ndash; Félix-Jacques Moulin, frantziar argazkilaria (j. 1802).
* Abenduaren 15a &ndash; Louis Marie Hyacinthe Fabre, euskal itzultzaile eta gramatikaria eta Bonaparte printzearen laguntzailea (j. 1807).
* Abenduaren 20a &ndash; Agustin Armendaritz, nafar politikaria (j. 1786).
* Abenduaren 31 &ndash; Agustín Luengo, *extremadurar erraldoia*, akromegaliaren ondorioz 2,35 metro garai izatera heldu zen gizasemea (j. 1849).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea 
* Jose Antonio Urdanpilleta, gipuzkoar militarra (j. 1810).
* José María Mathé, gipuzkoar militarra (j. 1800).
* Amelia Perrier, irlandar idazle eta kazetaria (j. 1841).
* Aristeidis Moraitinis, Greziako lehen ministroa (j. 1806).
----

## Kanpo estekak