Michael Jackson

**Michael Joseph Jackson** (Gary, Indiana, 1958ko abuztuaren 29a – Los Angeles, Kalifornia, 2009ko ekainaren 25a) AEBko abeslari, konpositore, ekoizle eta dantzaria izan zen. «Poparen errege» ezizenez ezaguna, nazioarteko figura bihurtu zuten herri-kulturan lau hamarkada baino gehiagoz musikaren eta dantzaren historian egindako ekarpenek eta aintzatespenagatik, bai eta bere bizitza pertsonal barreiatua ere. Bere musikak pop, rhythm and blues (soul eta funk), rock, Disco musika eta dance generoen adiera zabala hartzen du, eta *Errekorren Guinness Liburua*k (Guinness World Records) «inoizko musika-artistarik arrakastatsuentzat» hartzen du.

1960ko hamarkadaren erdialdean hasi zuen bere ibilbide artistikoa The Jackson 5 musika taldean, eta, bertan, bere anai-arreba batzuekin batera, hamar album argitaratu zituen 1975era arte. 1971n, bakarlari gisa hasi zen, baina taldean jarraitu zuen. 1980ko hamarkadaren hasieran, Jackson figura nagusi bihurtu zen musika herrikoian. Bere musika-bideoak, horien artean 1982ko *Thriller* albumeko «Beat It», «Billie Jean» eta «Thriller» nabarmentzen direlarik, arraza-oztopoen haustura eta ingurunea arte eta sustapen-tresna bilakatze moduan egiaztatzen dira. Haien ospeak MTV telebista katea famara eramaten lagundu zuen. *Bad* (1987) albumak «I Just Can't Stop Loving You», «Bad», «The Way You Make Me Feel», «Man in the Mirror» eta «Dirty Diana» single famatuak ekoitzi zituen *Billboard Hot 100*en, eta, beraz, zerrenda horretan bost single zituen lehen albuma izan zen. *Black or White* eta *Scream* bideoekin berritzen jarraitu zuen 1990eko hamarkadan, eta artista bakarlari gisa ospea lortu zuen zenbait biratan. Eszenan eta bideoan egindako aurkezpenen bidez, Jacksonek dantza-teknika konplexu batzuk ezagutarazi zituen, hala nola robota eta moonwalka, eta izena eman zien. Bere soinu eta estilo bereizgarriek hainbat musika generotako artista ugarirengan izan dute eragina.

*Thriller* da orain arte gehien saldu den albuma, mundu osoan 65 milioi kopia saldu direla kalkulatzen da. Jacksonen beste album batzuk ere, *Off the Wall* (1979), *Bad* (1987), *Dangerous* (1991) eta *HIStory* (1995), historiako salduenen artean daude. *Off the Wall* lanarekin, Jackson bilakatu zen *Billboard Hot 100*en lehen hamar postuetan album bereko lau single zituen bakarkako lehen artista. Jackson da Rock and Rollaren Ospearen Aretoan bi aldiz sartu duten artista bakanetako bat, eta Musikagileen Ospearen Aretoan eta Dantzaren Ospearen Aretoan ere sartu zuten pop eta rock musikako dantzari bakar gisa. Bere beste lorpenak honako hauek dira: zenbait Guinness errekor, 13 Grammy sari, Grammy Legenda saria, karrera artistikoaren Grammy saria, 26 American Music sari —beste edozein gizonezko bakarlari baino gehiago—, Mendeko artista eta 1980ko hamarkadako artista izendapenak barne. Estatu Batuetako 13 lehen postu bakarkako ibilbidean —*Hot 100* garaian beste edozein gizonezko artista baino gehiago— eta mundu osoan 400 milioi musika-ekoizpen baino gehiagoren salmenta zenbatetsia.​​​ Bost hamarkada ezberdinetan, *Billboard Hot 100*ean top 10 izan zuen lehen artista bilakatu zen historian, *Love Never Felt So Good* 2014ko maiatzaren 21ean bederatzigarren postura iritsi zenean. Jacksonek mundu osoan zehar bidaiatu zuen bere elkartasunaren omenezko ekitaldietan parte hartuz, eta, 2000. urtean, *Errekorren Guinness Liburua*k aitortu zuen ongintzako 39 erakunderi laguntzeagatik, beste edozein artistak baino gehiago.

Jacksonen bizitza pertsonaleko hainbat alderdik, hala nola itxura aldakorrak, harreman pertsonalak eta jokabideak, eztabaida sortu zuten. 1993an, haurrei sexu-abusuak egitea leporatu zioten, baina kasu zibila gortetik kanpo ebatzi zen, esan gabeko diru-kopuru batengatik, eta ez zen kargu formalik aurkeztu. 2005ean, haurren aurkako sexu-abusu delitu eta beste hainbat kargu gehiago leporatuta epaitu, eta absolbitu egin zuten, epaimahaiak errugabetzat jo baitzuen kargu guztietan. This Is It bere itzulerako kontzertu sortarako prestatzen ari zela, propofol eta Bentzodiazepina intoxikazio akutuagatik hil zen Jackson, 2009ko ekainaren 25ean, bihotzeko geldialdi bat izan ondoren. Los Angeles konderriko auzitegiko medikuak hilketa izan zela ebatzi zuen, eta bere mediku pertsonala, Conrad Murray, nahi gabeko hilketaren erruduntzat jo zuten. Jacksonen heriotzak zirrara orokorra eragin zuen, eta bere hiletaren zuzeneko transmisioa mundu osoko 2500 milioi pertsonak baino gehiagok ikusi zuten. 2010ean, Sonyk 250 milioi dolarreko kontratua sinatu zuen bere familiarekin, diskoak banatzeko eskubideak atxiki eta hil osteko zazpi album argitaratzeko 2017ra arte.​​​ *Forbes*en arabera, Jackson diru-sarrera gehien izan dituen hildako pertsona ospetsuetako bat da; izan ere, 825 milioi dolarreko irabaziak izan zituen 2016an, argitalpenaren munduko urteko kopururik altuena.​ 2019an, abeslariaren aurkako haurren sexu abusu alegazio berriak zehaztu ziren *Leaving Neverland* dokumentalean, eta horrek, nazioartean, erantzuna eragin zuen, defentsan zein aurka.​​​ Jacksonen ondareari eta eztabaida publikoari buruzko debatea gorabehera, dokumentala eman ondoren, haren musikak eta markak ospea eta eskaera handitu zituzten.​ Diru-sarrera gehien izan zituzten pertsona ospetsuei buruz, *Forbes*ek 2020an egindako txostenaren arabera, Jacksonek lehenengo postuari eutsi zion urte horretan, hamaikagarren aldiz jarraian.

## Bizitza 
### Hastapenak 
Bere aita Joseph Jacksonek metalurgia lantegi batean lan egiten zuen. Musikazale amorratua zen, eta gitarra elektrikoa jotzen zuen, baina, bere seme-alabei, ez zien erabiltzen uzten. Hala ere, anaia zaharrenek (Jackie, Jermaine eta Titok) erabiltzen hasi ziren aita etxean ez zegoenean, eta, azkenean, musika zaletasun bihurtu zuten.

thumb|ezkerrera|150px 
Denborarekin, Josephek bere lau semerekin (Marlon, Jackie, Jermaine eta Tito) talde bat osatzea erabaki zuen. Garai hartan Michael gazteegia zen taldean parte hartzeko, baina, bost urte soilik zituelarik, Jermaine ordezkatu zuen abeslari gisa, The Jackson Five sortuz. Boskoteak klub ezberdinetan jo zuten urteetan, eta lehiaketa ugaritan parte hartu zuten. 1968an (Gladis Knight eta Bobby Taylor produktoreek gomendatuta), Motown diskoetxearentzat audizio bat egin zuten. Berry Gordyk, bertako jabeak, berehala kontratatu zituen, Michael gaztea eta bere anaiak Jackson Brownen abestien bertsioak egiten ikusi eta gero.

Taylorren ardurapen artistikoan, urtebete eman zuten lanean. 1969eko urrian, beren lehen singlea kaleratu zuten, *I want you back*. Arrakasta handia izan zuten, eta oso entzunak egin ziren. 

1972an, Michaelek bakarlari karrera hasi zuen *Got to be there* albumarekin, Jackson Five-ko abeslari zelarik. Lau urte geroago, Motown diskoetxea utzi, eta Epic Recordsekin sinatu zuten kontratua.

### Ospea 
Quincy Jones produktorea ezagutu ondoren, 1979an, Jacksonek *Off the wall* album berria atera zuen CBS diskoetxearen laguntzaz. Grammy bat irabazi zuen Rhythm & Blues motan abeslari honena izateagatik eta *Don´t stop ´til you to get enough* kantarengatik. 1981. urtean, bere anaiekin batera, LP bat editatu zuen: *Triumph*. 1982.ean, *Thriller* albuma atera zuen, eta, horrekin, ikuskizunaren izar gorena bihurtu zen. Lehenengoa izan zen Hollywoodeko ospearen pasealekuan bi izar lortzen. Gero, album hori historian gehien saldu den albuma izan da, gutxi gorabehera 104 miloi kopia, 65 milioi Estatu Batuetan eta 55 gainerako herrialdeetan. *Thriller* kantak ospe handia hartu zuen bere bideokliparengatik ere, eta, album horren barruan, *Beat it* eta *Billie Jean* kanta ezagunak agertzen dira.
1985ean, Lionel Richie eta beste ospetsu batzuekin batera, *Usa for Africa* erreprodukzio musikala egin zuten, eta *We are the world*ek milioi asko bildu zituen Afrikako herrialde gosetuentzat, batez ere Etiopia, eta urte haietako disko salduen bihurtu zen.

thumb|ezkerrera|Michael Jackson 1984an
### XXI. mendea 
2001. urtean, Jacksonek 30. urteurrena ospatu zuen bakarlari gisa, *Invisible* albuma kaleratuz eta irailaren 11ko atentatua baina egun batzuk lehenago Madison Square Gardenen kontzertu bat emanez. Dena den, disko horrek ez zuen besteak bezain beste saldu. 2002rako aurreikusita zegoen bira bat albora utzi zuen beste hainbat singleren kaleratzearekin batera.

2001eko urrian, Michaelek beste hainbat artistekin batera, *What more can I give* ongintzako lana grabatu zuen irailaren 11ko atentatuan hildakoen familientzat 50 milioi dolar lortu asmoz, baina, azkenean, ez zen kaleratu, Jacksonek Sony Music utzi baitzuen. Kanta hori grabatu zuten: Mariah Carey, Céline Dion, Tom Petty, Reba McEntire, Ricky Martin, Carlos Santana, Beyoncé Knowles (Destiny's Child), Nick Carter (Backstreet Boys), Aaron Carter, Mya, Luis Miguel, Gloria Estefan, Shawn Stockman (Boyz II Men), Shakira, Usher, Brian McKnight, Julio Iglesias, Luther Vandross, John Secada, Billy Gilman, Alejandro Sanz, Christian Castro, Olga Tañón, Anastacia, Juan Gabriel, Thalía, Ziggy Marley eta 3LW-k, besteak beste.

### Heriotza eta hiletak
2009ko ekainaren 25eko goizean, Michael Jacksonek bihotz-biriketako geldialdia izan zuen Holmby Hillseko bere etxe alokatuan.​ Zerbitzuko kideek, 12:21etan PDT (UTC-7), larrialdietako 911 telefonora deitu zuten laguntza eske.​ Paramedikoak bederatzi minutu geroago iritsi ziren, eta, pultsu eta arnasketarik gabe aurkitu zutenez, bihotz-biriketako bizkortzea egin zioten, eta Los Angelesen dagoen Ronald Reagan UCLA Medical Center-era eraman zuten, arratsaldeko 1:14ean. Medikuek ahaleginak egin arren, 2:26ean hildakotzat jo zuten.

Lehen txosten ofizialaren arabera, heriotza lasaigarrien konbinazioak eragindakoa izan zen. Susmagarri nagusia Conrad Murray zen. Las Vegasen zituen gaixoei aldi baterako agur esateko gutun baten arabera, «bizitzan behin bakarrik agertzen den aukera batengatik» Michael Jacksonen mediku pertsonal gisa kontzertu sortara laguntzeko uzten baitzituen, eta, lan horregatik, 150.000 dolar jasoko zituen hilero.​ Autopsia egin ondoren, Los Angeleseko Auzitegiko Mediku Forensen Institutuak adierazi zuen Jacksonen heriotza Murrayk emandako propofol intoxikazio batek eragin zuela.​ Azkenik, txosten ofizialaren arabera, heriotza «propofol intoxikazio akutuak» eragin zuen.

[thumb|Jacksonen hilobia Forest Lawn Memorial Parken, [Glendale (Kalifornia)|Glendale, Kalifornia|240x240px]]
Jacksonen hileta publikoa 2009ko uztailaren 7an egin zen Los Angeles hiriko Staples Centerren, artistaren senide eta gertukoentzako oroimen zerbitzua egin aurretik. Zeremonia publikoa mundu osoko 2500 milioi pertsonak baino gehiagok jarraitu zuten zuzenean.​ Ekitaldian parte hartu zuten, besteak beste: Stevie Wonder, Lionel Richie, Mariah Carey, John Mayer, Jennifer Hudson, Usher, Jermaine Jackson eta Shaheen Jafargholi abeslariek. Berry Gordyk eta Smokey Robinsonek hitzaldi bat eman zuten, eta Queen Latifah-k *We had him* poema irakurri zuen, Maya Angelou-k horretarako idatzia.​ Bere hileta pribatua 2009ko irailaren 3an egin zen, Los Angeleseko Forest Lawn hilerrian dagoen Mausoleo Handian (Holly Terrace), non lurperatu baitzuten.

2010eko otsailaren 8an, Murrayri, «nahi gabeko gizahilketa» leporatu zion auzitegiak, froga gisa erabiliz heriotzaren txosten ofiziala (epaiketa egunean bertan interneten ezagutzera eman zena), 75.000 dolarreko fidantza ordaindu zuen espetxean ez sartzeko.

Bestalde, 2015ean, Katherine Jacksonek, artistaren amak, AEG Liveren aurkako borroka judiziala galdu zuen, zeinari bere semearen heriotza leporatzen baitzion. Auzi-jartzaileak enpresa akusatu zuen zabarkeriaz jokatzeagatik Murray kontratatzean, baina Kaliforniako Apelazio Gorteak ebatzi zuen medikuak kontratista independente gisa zaintzen zuela Jackson.

## Ahotsa 
* Tinbre bokala: kontratenorra, tenorra eta baritonoa.
* Notarik altuena: E6
* Notarik baxuena: E3
* Ahots-maila: 3,6 zortziko

## Bitxikeriak 
* Pepsiren iragarki bat grabatzen ari zela, Jacksonek hirugarren mailako erredurak jasan zituen ilean eta gorputzeko beste zenbait ataletan. Konpentsazio gisa, enpresak mila milioi dolar ordaindu zizkion, baina berak erretako pertsonentzako ospitale bati eman zizkion dohaintzan  (harrezkero “Michael Jacksonen Erretakoentzako Zentroa” deiturikoa).
* Azaleko gaixotasun bat pairatzen du, bitiligo deiturikoa.
* Bi aldiz ezkondu da: lehen aldia, Lisa Marie Presleyrekin (Elvis Presleyren alaba), eta, bigarrena, Deborah Rowe erizainarekin, berekin bi seme izan zituen: Michael eta Paris. Abeslariak, bi horietaz gain, hirugarren seme bat eduki zuen, Prince Michael II, bere esperma alokairuzko ama batengan isuriaz jaiotakoa.
* *Thriller* albuma historiako salduena da.
* *Victory* albuma CD formatuan kaleratu zen lehena da.
* Historiako musikaririk sarituena izan da 405 sari dituelarik, horien artean 18 Grammy.
* *Guiness World Record*ek dioenez, historiako musikaririk arrakastatsuena da, bere karreran 750 milioi disko saldu baititu.
* Ongintzazko erakundeei diru gehien eman dien artista da, 300 milioi dolarrekin 39 erakunderi lagunduz.
* 2002. urtean, *Men In Black II* pelikulan agertu zen laburki.
* Bi pederastia salaketa ditu.
* 1985ean, The Beatlesen abesti esanguratsuen autore eskubideak erosi zituen.
* Michael Jackson hil zen egunean, espezie ezezaguneko krustazeo fosila aurkitu zuten Koskobilo leizean, Nafarroan, eta zientziarako izen hau eman zioten ondoren: *Mesoparapylocheles michaeljacksoni**.*

## Diskografia 
* 1971: *Got to Be There* (Motown)
* 1972: *Ben* (Motown)
* 1973: *Music and Me* (Motown)
* 1975: *Forever, Michael* (Motown)
* 1979: *Off the Wall* (Epic)
* 1982: *Thriller* (Epic)
* 1987: *Bad* (Epic)
* 1991: *Dangerous* (Epic)
* 1995: *HIStory* (Epic)
* 1997: *Blood on the Dance Floor* (Epic)
* 2001: *Invincible* (Epic)

## Iruditegia 

Irudi:Michael_Jackson_with_the_Reagans.jpg|Michael Jackson Etxe Zurian Ronald Reagan eta Nancy Reagan, 1984. urtea
Irudi:Michael Jackson gives autographCropped.jpg|Michael Jackson bere zaletuei sinadurak eskaintzen

Irudi:MJ Star.jpg|Michael Jacksonen Hollywoodeko ospearen etorbideko izarra, 1984an ezarria

## Oharrak
## Erreferentziak 
## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Judith Hill

## Kanpo estekak 
* Michael Jacksonen webgune ofiziala