Hermann Heinrich Gossen

**Hermann Heinrich Gossen** (Düren, 1810eko irailaren 7a – Kolonia, 1858ko otsailaren 13a) ekonomialari prusiarra izan zen, «erabilgarritasun marjinala»ren teoria garatu zuen lehena izan zen.

Gossen baino lehen, hainbat ekonomia-teorikok, besteak beste, Gabriel Cramer, Daniel Bernoulli, William Forster Lloyd, Nassau William Senior, eta Jules Dupuit-ek erabili edo aldarrikatu zuten erabilgarritasun marjinalaren nozioren bat. Baina Cramer, Bernoulli eta Dupuit-ek arazo zehatzetan jarri zuten arreta, Lloyd-ek ez zuen teoriaren aplikaziorik aurkeztu, eta Seniorrek garatu zuen teoria orokorraren azalpen zehatza eman bazuen ere, irakurle gehienek teoriaren aplikazioak galtzea eragotzi zuen hizkuntzan egin zuen.

## Bizitza eta familia aurrekariak 
Hermann Heinrich Gossen Dürenen jaio zen, Roer (departamendua) (Roerdépartement edo Departement de la Roer), Frantziako Lehen Inperioa. Gaur egun eremu hori Ipar Renania-Westfalia bezala ezagutzen da, Alemania. Hermann Kolonian (Köln), Ipar Renania-Westfalia, Prusian hil zen. Bere gurasoak Georg Joseph Gossen (1780ko abenduaren 15a - 1847ko urriaren 7a) (Georg Josef Gossen ezaguna) eta Maria Anna Mechtilde (Mechthildis) Scholl (1768ko otsailaren 22a - 1833ko ekainaren 29a) izan ziren. Georg eta Maria 1804ko urriaren 25ean ezkondu ziren Akisgránen.

Hermannen aitaren aitona, Arnold Winand Gossen, Anna Cordula Schmitzekin ezkondu zen 1774ko irailaren 3an Selgersdorfen, Jülichen, Prusian. Arnold Winand Gossen "Hauteskunde-zerga biltzailea" (*Kurfürstlicher steuereintreiber*) eta "Hauteskunde-pentsioen kudeatzailea" (*Wahlrentenmanager*) zen Düren hirian, eta Jülicheko dukerrian zein Prusiako Rhin Beheko eskualdeko beste leku batzuetan jarduten zuen funtzionario errespetatuenetako bat izan zen. Hala ere, 1790eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Arnoldek pixkanaka bere kargua eta diru-sarrerak galdu zituen, Frantziak Prusiako lurraldeak eskuratu zituelako, Arnoldek negozio-eragiketak zituelako bertan. Frantziak Prusiako lurraldeak eskuratu zituen Frantziako Iraultza Gerretan (1792-1802) parte hartu izanaren ondorio izan ziren.

Hermannek Bonn Unibertsitatean ikasi zuen, eta gero Prusiako administrazioan lan egin zuen 1847an erretiratu zeña. Ondoren aseguruak saldu zituen, hil zen arte.

## Giza interakzioaren legeen garapena (1854) 
Gossen-en "Giza harremanen legeen eta ondoriozko giza ekintzaren arauen garapena" (*Entwickelung der Gesetze des menschlichen Verkehrs, und der daraus fließenden Regeln für menschliches Handeln. Braunschweig: Druck und Verlag von Friedrich Vieweg und Sohn*) (1854) liburuak bi argitalpen izan zituen. Lan honetan, Gossen-ek oso esplizituki garatzen ditu erabilgarritasun marjinalaren teoriatik abiatutako ondorio teoriko orokorrak. William Stanley Jevons-ek (Iraultza marjinalaren gidarietako bat) geroago honako hau adierazi zuen lanari buruz:Argi dago Gossen-ek guztiz aurreratu nauela Ekonomiaren teoriaren printzipio eta metodo orokorrei dagokienez. Ulertzen dudanez, oinarrizko teoriaren tratamendua are orokorragoa eta sakonagoa da nik pentsatu ahal izan nuena baino.*Entwickelung* gaizki hartu zen garai hartan (1854), Alemaniako pentsamendu ekonomikoa Eskola Historikoak menderatzen baitzuen, baina Gossenek *Entwickelung* estilo trinko eta matematiko batean idatzi zuen, Eskola Historikoaren jarraitzaileen artean oso ez-popularra zen azalpen modua. Gossenek berak adierazi zuenean lana Nikolas Kopernikoren berrikuntzen parekoa zela bere garrantzian, gutxi batzuk egon ziren ados. Lanaren harrera txarrak minduta, hil baino lehen Gossenek liburuaren kopia guztiak suntsitzeko agindu zuen. Saldu gabeko kopia guztiak argitaletxeak dendetatik atera zituen arren, ez zituen suntsitu, baizik eta biltegian sartu. 32 urte inguru geroago, liburuaren saldu gabeko kopia horiek R. L. Prager Berlingo argitaletxeak erosi zituen, eta honek birziklatu eta berriro argitaratu zituen 1889an, Verlag von R. L. Prager zigilupean. Gaur egun, liburuaren 1854ko eta 1889ko inprimaketen kopia gutxi batzuk baino ez dira geratzen.

1870eko hamarkadaren hasieran, William Stanley Jevons, Carl Menger eta Léon Walrasek erabilgarritasun marjinalaren teoria berraurkeztu zuten. 1878an hiru horietatik zein izan zen teoria formulatu zuen lehenengoa eztabaidetan, Robert Adamsonek (1852-1902), Owens Collegen (Manchester, Ingalaterra) Jevonsen lankidea zenak, azkenean *Entwickelung* liburuaren kopia bat aurkitu zuen British Museumean, hainbat urtez liburuaren kopia bat aurkitzen saiatu ondoren, liburua eskuraezina bihurtu baitzen (eta baztertua eta ahaztua ere bai) 1857ko amaieran edo 1858ko hasieran argitaratzaileak dendetan salgai kendu zuenetik. Hala ere, liburuaren berraurkikuntza hau Iraultza Marjinaleko hiru nagusiek beren liburuak argitaratu eta urte batzuetara etorri zen, eta Gossen-en jatorrizko ekarpenekiko desberdintasun nabarmenak alde batera utzi ziren. Mende bat geroago (1983), Gossen-en liburua ingelesera itzuli zen. Liburuaren sarreran, Nicholas Georgescu-Roegen estatubatuar ekonomialari ospetsuak (American Economics Association-eko kide ospetsuak) Gossen-en ikuspegia irmoki babestu zuen, ortodoxia neoklasikoaren aurka egiten zuelako, erabilgarritasuna (asebetetzea) kontsumigarriekin identifikatzen baita oinarrizko erabilgarritasun teorian, kontsumo-jarduerarekin baino:Denbora-une batean sentitzen den plazerraren intentsitatea den datu bakarra kontuan hartuta, epistemologikoki sendoa den ikuspegi bakarra intentsitatea kontzeptu nagusitzat hartzea da.Georgescu-Roegenek Gossen jokabidearen formulazioa ere zabaldu zuen, produkzio eta kontsumo jarduerez gain aisialdia sartuz. Gossen planifikatutako ekonomia zentralizatua bideraezina zela argudiatu zuten lehen ekonomialarietako bat izan zen:Jatorrizkoa: "… *Nur durch Feststellung des Privateigenthums der Maßstab gefunden wird zur Bestimmung der Quantität, welche den Verhältnissen angemessen am Zweckmäßigsten von jeden Gegenstand zu produzituko ist. Darum würde denn die von Communisten denn denn die von Communisten projectirte Verbetheiörten den Verbetheiörten de Verbethenrte Central und ihrer Belohnung sehr bald die Erfahrung machen, daß sie sich eine Aufgabe gestellt habe, deren Lösung die Kräfte einzelner Menschen weit übersteigt*."

Itzulpena: "... Jabetza pribatua ezarriz bakarrik aurkituko da baldintza jakin batzuetan, ekoizteko egokiena den salgai bakoitzaren kantitatea zehazteko neurria. Beraz, komunistek hainbat zeregin banatzeko eta haien saria emateko proposatutako agintaritza zentralak laster ikusiko luke gizaki bakoitzaren gaitasunak gainditzen dituen zeregin bat hartu duela".

## Erreferentziak 
## Irakurketa gehiago 
*  Bagiotti, Tullio (1955). "*Nel centennale del libro de Gossen*". Giornale degli Economisti e Annali di Economia. **14** (5–6): 237–253. JSTOR 23236517.
*  Black, R. D. Collison; Coats, A. W.; Goodwin, Craufurd D. W., eds. (1973). "*."* Durham, NC: Duke University Press. pp. 6, 8, 9, 11, 25, 108, 173, 193, 206, 257, 270, 271, 273, 323.
*  Blaug, Mark, ed. (1986). "*"* (2nd ed.). Wheatsheaf Books Limited lo. p. 329 
*  Bousquet, G. H. (1958). "''Un Centenaire: L'œuvre de H. H. Gossen (1810-1858) et Sa Véritable Structure''". Revue d'économie politique. **68** (3): 499–523. JSTOR 24691148.
*  Edgeworth, Francis Y. (1906). "*Gossen, Hermann Heinrich (1810-1957*)". In Palgrave, R. H. Inglis (ed.). Dictionary of Political Economy. Vol. 2 (F-M). London: Macmillan. pp. 231-233 
*  Georgescu-Roegen, Nicholas (1983). "" Cambridge, Massachusetts and London, England: MIT Press. pp. xi - cxiv.  
*  Gossen, Hermann Heinrich (1854). "''*" Cambridge, Massachusetts and London, England: MIT Press.  
*  Klaus Hagendorf: "*A Critique of Gossen's Fundamental Theorem of the Theory of Pleasure.*"
*  Hayek, Friedrich A. (1937). "*Gossen, Hermann Heinrich*". In Seligman, Edwin R. A. (ed.).  Vol. 7. New York: The Macmillan Company. p. 3 
*  Hayek, Friedrich A. (1988). Bartley III, W.W. (ed.). "*.*" Vol. 1. Chicago and London: The University of Chicago Press and Routledge. pp. 87, 149
*  Hayek, Friedrich A. (1991). "*"*. Vol. 3. Chicago and London: The University of Chicago Press and Routledge. pp. 352- 371 
*  Ikeda, Yukihiro (2000). "*Hermann Heinrich Gossen: a Wirkungsgeschichte of an ignored mathematical economist.*" Journal of Economic Studies. 27 (4/5): 394–415. doi:10.1108/01443580010342285.
*  Jevons, William Stanley (1886). His Wife (ed.). "*.*" London: Macmillan and Co. pp. 387, 389, 390, 409, 431 
*  Jevons, William Stanley (1977). R. D. Collison Black (ed.). "**" Vol. V (Correspondence 1879-1882). London: The Macmillan Press Limited. pp. 21, 22, 56, 61, 80, 95, 96, 97, 144, 145, 152 
*  Kauder, Emil (1965). "*A History of the Marginal Utility Theory*." Princeton, NJ: Princeton University Press. pp. 42–51. doi:10.1515/9781400877744.
*  Kurz, Heinz D. (2016). "*Gossen, Hermann Heinrich*. *Handbook on the History of Economic Analysis. Vol. 1. Great Economists since Petty and Boisguilbert*". In Faccarello, Gilbert; Kurz, Heinz D. (eds.) Cheltenham, UK and Northampton, MA, USA: Edward Elgar Publishing. pp. 194–202. doi:10.4337/9781785366642.
*  Mahr, Alexander. "*Gossen, Hermann Heinrich.*" Deutsche Biographie. Retrieved 23 November 2023.
*  Niehans, Jürg (2008). "*Gossen, Hermann Heinrich*". The New Palgrave Dictionary of Economics. London: Palgrave Macmillan. pp. 1–5. doi:10.1057/978-1-349-95121-5_811-2.
*  Schumpeter, Joseph A. (1954). Elizabeth Boody Schumpeter (ed.). "**." New York: Oxford University Press. pp. 303, 463, 910–911, 913, 915, 919, 923, 956, 1054, 1056, 1066, 1069, 1176 
*  Spiegel, Henry W. (1968). "." Vol. 6. In Sills, David L. (ed.) The Macmillan Company & The Free Press. pp. 209-210
*  Stark, Werner (1976). "*.*" Fairfield: Augustus M. Kelley. pp. 149- 
*  Walras, Leon (1885). "*Une économiste inconnue: Hermann-Henry Gossen.''" Journal des Économistes. 44. Paris: 68- 90
*  Walras, Leon (1952). "" In Spiegel, Henry William (ed.).  New York and London: John Wiley & Sons, Inc.; Chapman & Hall, Limited. pp. 470- 488 

## Kanpo estekak 
*   Eskasia
* Marjinalismoa  
*   Gossen-en legeak 

## Ikus gainera