open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alexis Etxekopar

**Alexis Etxekopar**, ***Attuli*** ezizenez ere ezaguna (Barkoxe, 1924ko otsailaren 10a - *ib.*, 2005eko abenduaren 27a), kanta egile zuberotarra izan zen.

## Biografia 
**Etxekopar** Barkoxekoa zen eta Larraja auzoko Etxekopareberrian laborantzan aritzen zen lanbidez eta bertan bizi familiarekin.

Bigarren Mundu Gerran gaztea zela parte hartzea ere egokitu zitzaioan.

## Lanak 
XX. mendearen erdialdean Zuberoa mailan Etxahun-Iruriren parean agertzen zen kantak egiten. Berak egindako abestiak alaiak eta hunkigarriak dira; euskararen galtzeaz kezka erakusten dute eta zenbait antologiatan agertzen dira.

Hala ere, iruritarra ez bezala ez zuen maite plazan publikoaren aurrean aritzea. Horregatik bere ekoizpena ez da oso ezaguna eta baliteke gehiago txokoren batean agertzea. Davantek bere erreferentziazko antologian kanta hauek aukeratu zituen:
* *Pilotarien Biltzarra*. Arrakasta handia bildu zuena eta oraindik ere sarritan kantatua. Zuberoako auzoherria den Landako *Arguibelle* taldeak argitaratutako *Agor en Bearn* diskoan jaso zuten, adibidez. Ikus "Diskografia" atala.
* *Sorleküa kitatüz*.
* *Bihotzeko argia*.
* *Denak dira xorrotxarenak*.

*Jin baledi* kanta Jojo Bordagarai eta Ramuntxo Karrerek berari enkargatutakoa da, zioten estimuaren seinale. *Jojo eta Ramuntxo* izenpean argitaratu zuten *Zure kanpoetara* diskoan.

Bere bizitza zein obra ezezagunaren datu gehiago argitara eman dira 2010ean: Patrick Keheille herrikideak egindako *Xahakoa* bere omenezko pastorala taularatu du Barkoxek. *Xahakoa* kanta oso ezaguna da Euskal Herri osoan baina gutxik dakite egilea **Attuli** dela. Trajerian protagonistaren papera hiru lagunek egin dute: Jean-Pierre Luro, Jean-Noël Pinque eta Mathieu Uthurribordek.

## Diskografia 
* Arguibelle: *Agor en Bearn*, Agorila, Baiona, 2006. Okzitanieraz, euskaraz eta espainieraz kantatutakoak biltzen ditu, tartean **Attuliren** *Pilotarien Biltzarra*.
* Jojo eta Ramuntxo: *Zure kanpoetara*, Agorila, Baiona, 2001. *Jin baledi* kanta diskoaren lehena da.

## Iturriak 
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 107-110.or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pierre Bordazarre
* Patrick Keheille

## Kanpo estekak 
*  Iturrietan aipatutako lehen liburua pdf.n.
*  *Egiategi-z geroztiko ziberotar idazleak* artikulua, Davantek egina, Maule, 1981eko uztailaren 27an; ikus 7.or.
*  *Bidegileak* bilduman Etxahun-Iruriri buruzko alean **Etxekopar** aipatua; ikus 13.or.
*  *Xahakoa* pastoralaren aurkezpena Berrian.
*  Elkarrizketa Patrick Keheilleri Garan.
*  Joseba Aurkenerena: Attuliren Xahakoa eta Keheilleren pastorala http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/attuliren-xahakoa-eta-keheilleren-pastorala
Epherre

**Epherre** edo **Eppherre** pertsona batzuen deitura da:

* Altzürüküko familia handi bateko seme batzuek euskararen bultzatze lanekin zerikusia izan dute:
** Gilen Epherre (1911 - 1974) idazle eta euskaltzain osoa.
** Ddiddue Epherre (1929 - 1974) euskaltzale eta euskaltzain urgazlea.
** Mixel Epherre (1932 - 1999) euskaltzale eta abertzalea.
* Johañe Epherre (1931 - 2004) euskaltzale altzaiarra; aurrekoen familia urruna.

## Erreferentziak
Jauregia dorretxea (Irurita)

**Jauregia dorretxea** edo **Dorretxeko Markesaren jauregia** Iruritako dorretxea da, Nafarroa Garaiko Baztan udalerrian dagoena. Herrigunean dago, herria aldez-alde zeharkatzen duen errepidearen aldamenean.

Ezagutzen den lehen etxeko jauna Pedro Pérez de Irurita, Peroren semea, izan zen. Lehen erreferentzia idatzia 1436koa da baina baliteke ordurako jada dorrea edo antzeko eraikin bat eginda egotea. Beste noble batzuekin batera Vianako Printzeak Baztango kaparetasun unibertsala berritu zezala lortu zuen. Egungo jabea, José María Hualde Ruiz de Gámiz da, Casa Torreko XI. markesa.

## Ikus gainera 
* Jauregizar dorretxea, Iruritan dagoen beste dorretxea.
* Goienetxe jauregia, Iruritan dagoen Goienetxetarren jauregia.
* Jauregia dorretxea (Donamaria)

## Kanpo estekak 
* Jauregia dorretxeari buruzko artikulu zabala. Diario Vasco egunkaria. 
* Iruritako Jauregia dorretxeari buruzko argibidea. Gara egunkaria. 
* Iruritako Jauregia dorretxeari buruzko argibidea. Diario Vasco egunkaria.
Goienetxe jauregia

**Goienetxe jauregia** hau izan daiteke:

# Goienetxe jauregia (Iruñea), Iruñean dagoen jauregia.
# Goienetxe jauregia (Irurita), Baztango Irurita herrian dagoen jauregia.
# Goienetxe jauregia (Arizkun), Baztango Arizkun herrian dagoen jauregia.
# Goienetxe jauregia (Madril), Espainiako Madril hiriburuan dagoen jauregia.
Herbosa

**Herbosa** Gaztela eta Leongo erkidego autonomoko Burgosko probintzian dagoen Valle de Valdebezana udalerriko herria da. Gaur egun 21 biztanle ditu.

## Geografia 
Udalerriko hiriburua den Soncillo herrialdetik 11 kilometrotara kokatua dago. Sedanotik 44 kilometrotara eta Burgosetik, berriz, 84 kilometrotara. Herbosatik hurbil El Escudo mendatea aurkitzen da.

## Komunikazioak 
Burgos-Arija autobus-linea herritik bertatik igarotzen da (BU-642 eskualde errepidean zehar).

Beste garraiobidea Bilbo-La Roblako trenbidea da. Geltokia, alboko herrian, Arijan, kokatzen da.

## Demografia 
1950eko erroldan, 243 biztanle zeuden, baina 2.006an 21era egin zuen behera.

## Ingurunea 
2007ko uztailatik, eta 5 urteko lana eta gero, “Turbera Margarita” birgaitua izan da, urmael sistema bat sortuz eta lurra urez bete izan da deskonposizio organikoa zailduz eta esfangoak sortuz (goroldio mota bat da, zeinen hondakin hilak zohikaztegiak sortzen dituen). Urmaelak 15.000 metro karratuko azalera du eta 2 metroko sakonera du gehienez. Gainera behin-behineko bi urmael sortzea lortu da.

## Ondare historikoa 
* San Valentin ermita: jatorri erromanikoko eraikuntza da. XII. mendekoa omen da, nahiz eta XVI. mendeko birgaitze eta gehikuntza ugari agerikoak diren. Tenplua urte askotan zehar abandonaturik izan zen, haren egitura erori baitzen. 2005. urtean Gaztela eta Leongo Juntaren birgaitze planaren barruan sartu zen.
* Santiago Apostolu eliza.

## Jaiak 
* Ekainaren 25a, Santiago eguna.

## Turismoa 
Momentuz herrian bertan ez dago ostaturik, baina inguruko herrietan hotelak, nekazal-etxeak edo kanpina ere badago. “La Turbera de Margarita” delakoa urmael babestua oso interesgarria da, hara hegazti asko heltzen dira. Herritik 5 kilometrora, Arijan urtegia dago, non zenbait jarduera eta ekintza egin daitezke; arrantza, piraguismoa (eskola bat dago), eta orain modan jarri berri den kirol bat; skysurf-a.

10 kilometrora, “Las Pisas” ur-jausiak eta “Picarciano” kobazuloak daude. Inguruan zenbait herri turistiko aurki ditzakegu, adibidez, Corconteko bainuetxea, Orbaneja del Castillo, Puentedey...

## Kanpo estekak 
* Valdebenzanako webgunea
Jauregizarrea (Irurita)

**Jauregizarrea** Iruritako dorretxea da, Nafarroa Garaiko Baztan udalerrian dagoena. **Dorrea** izena ere ematen zaio.

## Kanpo estekak 
* Jauregizarrea eta Iruritako jauregi eta dorretxeen argibidea, baztan.es
* Iruritako Jauregizar, Baztandarren leinuetxea, baztangohaizegoa.wordpress.com
Xanpainera

**Xanpainera** (*champaignat*) oïl taldeko erromantze hizkuntza bat da.

Hizkuntzaren estatusari dagokionez, Frantziako erregio-hizkuntzetako bat da eta Valonian (Belgika) erregio-hizkuntza endogenoen dekretuan jasota dago. Alta, xanpainerak ez du idaztarau ofizial edo onarturik. Frantsesaren eragina dela eta, ia galduta dago.

## Hedapena 
Xanpainera Frantzian mintzatzen da nagusiki, Xanpainako eskualdean (Xanpaina-Ardena eskualde administratiboa), Givetetik (hor, valoiera mintzatzen da) Aisne (Pikardia), Sena eta Marne (Île-de-France) eta Yonnera arte (Borgoina). Valoniako (Belgika) bost udalerritan ere hitz egiten da: Membre, Bohan, Bagimont, Pussemange eta Sugny (Vresse-sur-Semois kantonamenduaren hegoaldea, hain zuzen ere). Luxenburgoko hegoaldean ere hiztunak ditu.

## Literatura 
Egun idaztarau onartu eta bateraturik ez du; horrela, modu idatzian oso gutxi erabiltzen den hizkuntza da.

XII. mendeko Chrétien de Troyes idazlearen lanetan xanpaineraren eragina bada ere, xanpaineraz kontzienteki idatzitako lehen literatura XVI. mendekoa da. *Le Bontemps de Carnaval de Chaumont* obra 1660an berriz argitaratu zuten. Bertan, frantsesa erabiltzen da erregearen mezularien ahotan, eta xanpainera Xanpainako biztanleenean.

## Ikus, gainera 
* Oïl hizkuntzak
* Frantziako hizkuntzak

## Kanpo estekak 
*  *Lou Champaignat*, xanpainerari buruzko webgunea
Etxekopar (argipena)

**Etxekopar** pertsona eta leku batzuen izena da.

## Lekua 
* Etxekopar Berrogaine-Larüntzeko (Zuberoa) auzoa da.

## Deitura, pertsonak 
* Alexis Etxekopar **Attuli** (1924 - 2005) kanta egile barkoxtarra da.
* Augusto Etxekopar (1830 - 1897) elizgizon donapaleutarra.
* Mixel Etxekopar (1963 -) musikari gotaintarra.
El 33

**El 33** Kataluniako Televisió de Catalunya korporazio publikoaren bigarren kate nagusia da. Katea **Canal 33** bezala izan zen bataiatua, baina 2001ean katea bi kate berritan banatu zen: El 33 eta K3 (egun Canal Super3-ek ordezkaten du).

Telebista kate honetan gehienbat kirol, dokumental eta kultur programak emititzen dira.

## Ikus, gainera 
* Televisió de Catalunya

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Canal Super3

**Canal Super3** Kataluniako Televisió de Catalunya korporazio publikoaren telebista kateetako bat da. **K3** katearen ordezkoa da, 2009ko urrian ordezkatu baitzuen Canal Super3-k K3 katea.

Telebista kate honetan umeentzako programak eta marrazki bizidunak emititzen dira.

## Saioak 
* MIC

## Ikus, gainera 
* Televisió de Catalunya

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Canal 300

**Canal 300** Kataluniako Televisió de Catalunya korporazio publikoaren telebista kateetako bat izan zen. Katea 2005eko azaroaren sortu zen eta 2010eko irailean amaitu zituen bere emisioak. Gutxi gorabehera %2,1eko *share*-a izan zuen batez beste.

Telebista kate hau monotematikoa izan zen, produkzio propioko pelikulak eta telesailak emititu ziren bakarrik. 2010ean **3XL** kateak ordezkatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Televisió de Catalunya

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
3/24

**3/24** Kataluniako Televisió de Catalunya korporazio publikoaren telebista kateetako bat da. Katea 2003ko irailean sortu zen.

Telebista kate hau bere osotasunean informazio eta albistegi programak eskaintzen ditu. 2009ko urriaren 5etik aurrera araneraz emititzen du albistegi bat Katalunia osorako.

## Ikus, gainera 
* Televisió de Catalunya

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Ernst Gombrich

Sir **Ernst Hans Josef Gombrich** (Viena, 1909ko martxoaren 30a - Londres, 2001eko azaroaren 3a) Austrian jaiotako arte-historialari bat izan zen, bere bizitza profesionalaren zatirik handiena Erresuma Batuan igaro zuena. Artearen kritikari eta artearen historiari buruzko liburu askoren egilea izan zen; besteak beste, *The Story of Art*, izugarrizko zabalkundea eta ospea lortutako liburua, eta arte bisualen berri emateko sarrera-liburu ulergarrienetakotzat hartua.

Gombrich-en lehenbiziko liburua, eta ingelesez idatzi ez zuen bakarra, *Eine kurze Weltgeschichte für junge Leser* (*Munduaren historia laburra irakurle gazteentzat*)izan zen, Alemanian 1936an argitaratua.

*The Story of Art*, lehenbizikoz 1950ean argitaratua eta gaur egun ingelesezko 16. edizioan dagoena, irakurle nerabeei zuzenduta zegoen, baina bere azalpenen argitasun eta ulergarritasunarengatik, artea eta bere historia ulertzeko bidean lehenengo urratsak eman nahi dituzten adin guztietako irakurleek erositako klasiko bat bihurtu da. Hogeita hamar hizkuntza baino gehiagotara itzulita dago. Aipagarria eta deigarria da jatorrizko ingelesean aukeraturiko hitza "story" dela, eta ez "history"; hala ere, beste hizkuntza batzuetara eginiko itzulpenetan "historia" hitza aukeratu izan da izenbururako.

Autore honen beste argitalpen garrantzitsu batzuk honakoak dira: *Art and Illusion* (1960), zeina kritikoen ustez Gombrich-en lanik eragingarriena eta irismenik handienekoa baita; *Meditations on a Hobby Horse* (1963), *The Image and the Eye* (1981), *Aby Warburg: An Intellectual Biography* (1970), *The Sense of Order* (1979) eta *The Preference for the Primitive* (egilearen heriotzaren ondoren argitaratua, 2002an). Bere argitalpenen zerrenda osoa, *E.H. Gombrich: A Bibliography*, Joseph Burney Trapp-ek argitaratu zuen, 2000n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azucarera Alavesa

**Azucarera Alavesa** Gasteizko Ehari-Gobeun dagoen azukre-fabrika zen, gaur egun bulego-eraikin gisa erabiltzen dena. Fausto Iñiguez de Betolaza arkitektoak diseinatu zuen 1904an.

2000ko ekainaren 27an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Deskribapena 
Gasteizko azukre fabrika 1904. urtean ireki zen, urte bat beranduago Espainiako «Sociedad General Azucarera» osatuko zuelarik. Fabrika zaharrak 1966. urtera arte jarraitu zuen produkzioan, beronen berrikuntzarekin, egungo instalakuntza biltegi bezala jarri zelarik. Produkzio pabilioi desberdinetatik soilik pabilioi nagusia eta tximinia mantendu dira jarduera garrantzitsu honen osagai erakusle eta esanguratsuen moduan.

Babestutako higiezina, produkzio konplexuaren eraikin nagusi bezala, erremolatxa pulpan eraldatzeko erabiltzen zen. Industria eraikinek berezko duten ekonomia eta funtzionaltasun betekizunei erantzunez, Manchesterko estetika gordetzen duen eraikina eraikitzen da, ageriko adreiluzko kanpoko hormekin, zeinetan arkiboltaz apaindutako leihateria zabalak eta tudor estiloko arkuz amaituak irekitzen baitira. Prisma itxurako bolumenak barne espazio bakar bati erantzuten dio, hau hiru hormartetan dagoelarik banatuta metalezko saretaz egindako zutabeen bitartez, estalkiaren Ponlanceau zertxak beren gain hartuz.

Tenplu gotikoen modura estilo historizista duen eraikina hiru nabe dituen oin basilikalean finkatzen da, kanpandorrea tximini biribilak ordezten duelarik. Bere fabrika izaeratik eratorritako muga bakarra material merkeago eta erabilgarriagoen erabilerak adierazten du, paramentuak ageriko adreiluz burutuz. Era berean argiteria era horrela konpontzen da, zentzu funtzional eta erlijiosoa nahastuz, beiradun zelosiazko lehiateria zabalen bidez, sarrera nagusian bere tenplu izaera nabarmenduz erdi puntuko tinpano bat kokatuz sarbide nagusiaren gainean.

Urte berean eraikitako tximinia liraina nabe honen atzealdean kokatzen da. Adreiluzko erakusle ederra da, goiko errematea gailentzen delarik lombardiar erako arkuekin, honen funtzioa lurrun kalderetatik irtendako gasen ihesleku eta haizebide izatea zelarik.

«Azucarera Alavesa»ren eraikina Autonomia Erkidegoko industria ondarearen erakuslerik onenetakoa dugu, bere antzinatasuna, bere balio ikonografikoa eta berezko bere arkitektura balioak kontutan hartuz.

## Eraberritzea 
thumb|250px|Eraikinaren ataria, eraberritze osoaren ondoren.

Gaur egun bulego-eraikin modernoa dugu azukre-fabrika ohia, 1999an guztiz eraberritu baitzuten, Mikel Garbizu arkitektoaren gidaritzapean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Goya gasolindegia

**Goya** Gasteizen dagoen eraikin industriala da, gasolindegia hain zuzen ere. José Luis López de Uralde arkitektoak diseinatu zuen 1935ean.

1994ko azaroaren 22an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Deskribapena 
Gasteizko Cadena Eleta kalean kokatutako eraikin isolatua da, Katedral Berriaren lorategien alboan. Eraikuntza arrazionalista da eta desarroilo horizontal handia du. Bere bi solairuak honela bereizten dira: behekoa irekia da, zutabeetan apeatuta, hormigoiz egindako sarrerako markesina handi bat duela. Goiko solairua itxia da eta metalezko mihiztadurak lotutako beirateak ditu. Eraikinaren perimetro osoa hartzen duen kalostraz errematatzen da eraikuntza hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Ollerieta baserriko labea

**Ollerieta baserriko labea** Legution dagoen eraikin industriala da, labea hain zuzen ere. Labea Euskal Buztingintza Museoan dago.

1994ko urriaren 21ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Deskribapena 
Legutioko Ollerieta auzoan dagoen zeramika labea da. Gorako kebidea du (tiro bertikala). Oinarri koadrangularra duen eraikin arkitektonikoa. Teilatu batek kanpoko aldeko hormak eta barneko zeramika ganbara babesten ditu. Harri langaitzez osatua dago, duela gutxi sendotua. Labeak bi hutsune ditu barneko aldean: beheko aldekoa, su egitekoa, eta gainekoa, buztina egosteko. Biak daude gaur egun zaharkituak, batez ere, bigarrena, adreiluzko kanpoegitura egoera txarrean baitago. Euskal Herrian zeramikagintzarekin zerikusirik duen eraikin bakanetako bat dugu Legutioko hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
* Eusko Jaurlaritza (2016). *Zeramika Hiztegia*

thumb|Interior del horno de Ollerías, Villarreal de Álava (Álava, España)
Ddiddue Epherre

**Ddiddue** edo **Grégoire Epherre** (Altzürükü 1929ko urtarrilaren 22 &ndash; 1974ko urriaren 5a) euskaltzale eta elizgizon zuberotarra zen.

## Biografia 
Euskararen munduan garrantzi handiagoa izan zuen Gilen Epherreren anaia gazteagoa zen; hamaika haurride ziren. Ikasketak lehen Mauleko ''Saint François d'Assise* ikastetxe katolikoan eta gero Baionako apaizgaitegian egin zituen.

Ddiddue, Gilen bezala, apaiza zen; 1952ko ekainean apaiztu zen. Urte bereko irailean Baionako *Saint Louis de Gonzague* ikastetxerako izendatu zuten eta 1953ko abuztuan *Institut Catholique de Toulouse* deritzonerako Okzitaniako hiri horretan.

1958an Zientzia arloan lizentziatua, Maulera itzuli eta *Saint François d'Assise* ikastetxean matematika irakasle aritu zen. Euskaltzain urgazlea zen eta mauletar gazteak euskalduntzen ibili zen, kanten bidez ere bai. Eskualtzaleen Biltzarra elkarteko presidente ordea ere izan zen.

Horrekin loturik, Pettarrean dagoen ikastola bakarraren sorrera bultzatu zutenetakoa da; Sohütako ikastola horrek *Eperra* du izena, deiturarekin bat egiten duena, baina ahaztu gabe *Eperra* oso kanta popularra dela Zuberoan.

Matematika, filosofia zein musikan jakintsua zen.

Etxahun-Irurik kobla batzuk eskaini zizkion eta bere aipua *Orhi-ko txoriek* koblan ere egin zuen.

Anaia Gilen baino egun batzuk lehenago hil zen 1974an, bihotzeko gaitzak jota, 45 urterekiin.

## Lanak 
Euskaltzale sutsua zen eta damua izan zen nahiko gazterik hil izana, beste hainbat lan burutu gabe geratu zitzaizkiolako. Bere lanak oraindik bildu gabe daude. Astero Zuberoako berriak biltzen zituen *Herria* astekarian.

Davantek bere erreferentziazko antologian *J. D. J. Sallaberry eta Ziberoko ahaire zaharrak* testua aukeratu zuen; *Gure Herria* aldizkarian argitaratu zen 1971ko ekainean eta Epherrek 1970eko urriaren 25ean emandako hitzaldi bat biltzen zuen. Jean Dominique Julien Salaberriren omenez Euskaltzaindiak Mauleko udaletxe zaharrean antolatutako bileraren karietara eman zuen eta beraz Salaberrik bildutako kanten kokapena egiten zuen.

## Iturriak 
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 128-131.or.
* Piarres Lafitte: *Grégoire Epherre (1929-1974)* idazkia, Euskaltzaindiak *Euskera* aldizkarian, ohar nekrologikoa biografia txikiaren itxuraz..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gilen Epherre
* Mixel Epherre
* Pierre Bordazarre

## Kanpo estekak 
*  Iturrietan aipatutako lehen liburua pdf.n.
*  *Egiategi-z geroztiko ziberotar idazleak* artikulua, Davantek egina, Maule, 1981eko uztailaren 27an; ikus 5.or.
*  Eppherreren obren zerrenda Gipuzkoa.neten; artikuluak frantsesez zein euskaraz.
*  *Zuberoako bedatse loraduna* Joxemiel Bidadorren artikuluan aipatua.
*  Euskaltzaindiaren *Zortzi urte arteko hiztegia'' obraren egileetakoa; ikus 3.or.
Jacques-Yves Cousteau

**Jacques-Yves Cousteau** (Saint-André-de-Cubzac, Gironda, 1910eko ekainaren 11 – Paris, 1997ko ekainaren 25a) itsasgizon, militar, esploratzaile, ekologista, dokumentalgile, zientzialari, argazkilari eta ikerlari frantziarra izan zen.

## Ibilbidea 
Uretako birika asmatu zuen, ur azpian aire-tuturik gabe arnastu ahal izateko; tresna horren bidez, ozeanoa aztertu zuen, eta haren sekretuak azaleratu zituen. Philippe Tailliez eta Frédéric Dumasekin batera, ikerketa-unitate bat antolatu zuen, eta urpakaritzari buruzko lan asko egin zituen.

Batez ere itsasoak eta uretan bizi diren animaliak aztertu zituen, eta horretarako "Calypso" izeneko itsasontzia erabili zuen ia 50 urtez (1950-1996). Itsas ingurunea kutsaduratik babestu zuen, eta liburu eta dokumental asko argitaratu zituen, zeinetan ezagunena *The Undersea World of Jacques Cousteau* telesailean izenekoa izan zen*.* 

Jendeak ezagutzen zuen *"le Commandant Cousteau"* edo *"Captain Cousteau"* izenekin. Baina bere irudi publikoa kontrastean zegoen bere jarrerarekin, hil ondorengo argipen biografikoek ikusarazi dutenez. Calypso ontzian egindako dokumentaletan, parte-hartze zuzena izan zuen Simone Melchior emazteak, baina kameren aurrean ez zen sekula agertu. Harekiko infildetasunak ere ugariak izan ziren Jacquesen bizitan. 

Académie française hizkuntza erakundearen kidea izan zen.

## Bibliografia 
# *Par dix-huit mètres de fond*, 1946.
# *Le Monde du silence*, 1952.
# ''L'Aventure de l'équipe Cousteau en bande dessinées*, 17 liburuki (1985-1998).
# *La Planète des baleines*, 1986.
# *L'Homme, la Pieuvre et l'Orchidée*, 1998.

## Dokumentalak 
# *Carnets de plongée* (1948).
# *Le Monde du silence* (1956).
# *La Galère engloutie* (1957).
# *Le Monde sans soleil* (1964).
# *Clipperton île de la solitude* (1980).
# *The Undersea World of Jacques Cousteau'' (telesail dokumentala, 1968-1976)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jacques Cousteau plaza (Donostia)
Dalmaziera

**Dalmaziera** hizkuntza erromantze hila da, Dalmaziako kostaldean (egungo Kroazia, Montenegro eta Albaniako iparraldea) mintzatzen zena. Dirudienez, dalmaziera italiera eta errumanieraren arteko hizkuntza zen eta venezieraren eta kroazieraren eragin handia jaso zuen.

Azken hiztuna, Tuone Udaina, 1898an hil zen. Badirudi, hala ere, azken hiztun horrek ez zekiela oso ondo dalmazieraz egiten. Antza, garai hartan, gurasoek seme-alabei dalmaziera transmititzeari utzi eta kroaziera irakatsi zieten.

## Dialektoak 
Hiru dialektotan banatzen zen:

* Vegliotera, Krk kroaziar uhartean hitz egina.
* Ragusera, Dubrovnik kroaziar hirian mintzatua.
* Corzulotera, Korčula uhartean.

## Alderaketa 
Gure Aita euskaraz eta hainbat erromantze hizkutzatan:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dalmazia

## Kanpo estekak 
*  Dalmazierari buruzko webgunea
*  Dalmaziera munduko hizkuntzen amaraunan
Mixel Epherre

**Mixel Epherre** (Altzürükü 1932ko ekainaren 12a - *ib.*, 1999ko maiatzaren 12a) euskaltzale eta abertzale zuberotarra zen.

## Biografia 
Euskararen munduan garrantzi handiagoa izan zuen Gilen Epherre euskaltzain osoaren anaiarik gazteena zen; hamaika neba-arreba ziren eta Ddiddue ere euskaltzain urgazlea izan zen.

Politikoki Enbata mugimendu abertzalea sortu zuten zazpi lagunetakoa (1963) da. Davantek aipatzen du Mixel izan zela mugimendu horretara erakarri zuena. Kide gehienen eboluzioa ezkerreko ideia abertzaleetan kokatu bazen ere, Epherre eta Mixel Labégueriek "zentrorantz" jo zuten; ürrüstoitarraren arabera beti abertzale eta guztiz euskaltzale mantendu zen.

## Lanak 
Oso bertsozalea zen. Idazten sotila zen bai zubereraz bai behe-nafarreraz.

Artikulu mordoa (bildu gabe daudenak) idatzi zuen zenbait kazetatan:
* batez ere *Gazte* hilabetekarian 1960ko hamarkadan.
* 1960an sortu zen *Enbata* aldizkarian aritu zen, geroago esan bezala izen bereko alderdiko kidea izateko.
* *Lema* Ipar Euskal Herriko EAJko aldizkarian aritu zen bizitzaren azken hamarkadetan.

Davantek bere erreferentziazko antologian Urdatxeko *Hartza* kanta jaso zuen; Mixel Epherrek berreskuratu zuen 1981eko ekainaren 28an, Joan Batista Artxu idazleari eginiko omenaldian; Johañe anaia nagusiarekin kantatu zuen, eta Euskaltzaindiaren *Euskera* aldizkariko 2. aldiko XXVI. zenbakian argitaratu zen.

## Iturriak 
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 132-133.or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gilen Epherre
* Ddiddue Epherre
* Enbata

## Kanpo loturak 
*  Iturrietan aipatutako lehen liburua pdf.n.
*  *Xiberoko kantuak* diskoari buruzko oharrean aipatua.
*  *Mixel Labeguerie eta Eskualtzaleen Biltzarra* artikuluan aipatua.
*  EKEren *Kantuketan* erakusketaren harira.
Josep Cuní

**Josep Cuní i Llaudet** (Tiana, 1953ko urriaren 4a) bere ibilbide osoan nagusiki telebista aurkezle eta irrati esatari gisan jardun duen kazetari katalana da.

## Biografia 
Bere ibilbide profesionala irratian hasi zuen, Bartzelonako Radio Juventud, Radio Tarrasa eta Radio Barcelona (Cadena SER). 1984an sortu berria zen Catalunya Ràdio irratian sartu zen, han programazio arduradun nagusia izango delarik. 1995an jaio berria zen COMRàdio irratira igarotzen da. Honetan lau urteetan zehar goizetako *Els matins amb Josep Cuní* ("Goizak Josep Cunírekin") irratsaioa aurkeztu zuen.

2000 urteko udan bere irratsaio eta lantaldearekin batera sortu berria zen Ona Catalana irratira iragan zen, bertan hiru urtez jardun zuelarik.

Telebistari dagokionez TV3 katean hainbat saio aurkeztu izan ditu, horien artean ''L'Aventura quotidiana* (Eguneroko abentura), *Coses que passen* (Gertatzen diren gauzak) edota *Els matins'' (Goizak), gaur egun berak zuzendu eta aurkezten duen saioa.

Bere ibilbidea bost aldiz Premio Ondas sariarekin saritu izan da.

## Kanpo estekak 
* Josep Cuní IMDB webgunean.
Vilvestre

**Vilvestre** Salamancako probintzian (Gaztela eta Leon, Espainia) dagoen udalerria da. Probintziaren hiriburu den Salamancatik 96 kilometrora dago.

2009an 512 biztanle zituen, horietatik 257 gizonak eta 255 emakumeak ziren.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Vilvestre web ofiziala
*  Vilvestre web ez ofiziala
TvG2

**tvG2**, 2009ko irailera arte **G2**, Galiziako Corporación de Radio-Televisión de Galicia korporazio publikoaren bigarren telebista katea da. Katea 2009ko udan sortu zen. Hasieran batean *G2* izena jarri zitzaion kateari.

Astean zehar umeentzako programazioa eta programa kulturalak eskaintzen ditu eta asteburuetan kirolak.

## Ikus, gainera 
* Televisión de Galicia

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Erromeria

[thumb|350px|[Hernio|Ernion ospatzen den **erromeria** ospetsua da Gipuzkoa osoan.]]
[thumb|350px|[Sevillako El Saucejo herriko **erromeria**, andaluziar folkloreko elementu nabarmenekin.]]
**Erromeria** ermita, eliza, santutegi jakin batera egiten den jai giroko erromesaldia da, bereziki Espainia, Portugal eta Latinoamerikan ospatzen dena, maiz folklore elementu nabarmenekin. Horrela, Euskal Herriko erromerietan, gehienetan landako herri eta auzo txikietan eta mendi inguruetan ospatzen direnak, ospakizun erlijosoaz gainera ohikoak dira euskal dantzak, trikiti musika eta bertsolariak, baina beste kasu batzuetan zentzu erlijioso sendoa atxikitzen da. Hitzak Erromara joaten ziren erromes terminoan du jatorri.

## Erromeriak Euskal Herrian 
* Ernioko erromeria, Ernio mendian.
* Trinitateko erromeria, Irunberrin.
* Kornites erromeria, Serantes mendian.
* Olarizuko erromeria, Olarizun.
* Bizkargi Eguna, Bizkargi mendian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canal Sur

**Canal Sur Televisión** Andaluziako Radio y Televisión de Andalucía korporazio publikoaren telebista kate nagusia da. Katea 1989eko otsailean sortu zen, Andaluziako Autonomia Estatutua onartu ondoren.

Andaluziako erkidegoko kate nagusia da eta kateak ikuslego handia du. Gaur egun bi erkidegoko kate daude Andaluzia: Canal Sur eta Canal Sur 2. Andaluziatik kanpo Gibraltar, Algarve, Ceuta, Melilla eta gertueneko probintzietan ikusgai dago.

## Ikus, gainera 
* Radio y Televisión de Andalucía

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Haitzeko Andre Mariaren eliza

**Haitzeko Andre Mariaren eliza** Urizaharra udalerriko Faidu herrian dagoen eraikin erlijiosoa da.

2003ko, uztailaren 1ean, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, *monumentu* sailkapenarekin.

## Ezaugarriak 
Faidu herritik pixka bat aldenduta, hegoaldera joanda eta haitzen inguruan, dago Haitzeko Andre Mariaren eliza. Bertaraino joateko bide bat dago, eta bidearen amaieran, eskailera eta plataforma bat, elizako atearen aurrean hain zuzen ere.

Haitz baten zuloak aprobetxatuz haitzari itsatsita egindako eraikina da, eta hortik datorkio izena. Bi zati ditu: haitzari atxikitako atondoa eta bertan zulatutako tenplua. Ermitako kanpandorre txikia haitzaren gainean eraiki zen.

Aipatutako atondoa harri-hormaz egindako eraikina da eta horma-bular sendoak ditu kanpoaldera. Sarrera arku bikoitzekoa da eta ez du inolako apaingarririk. Portadaren alboan leihate gotiko bat dago, arku bikoitzekoa, maineladuna eta oso primitiboa. Goiko solairuak lau leiho ditu alde handienean eta beste bat aurrealdean.

Beheratutako bi arkuk bereizten dituzte portikoa eta haitzean zulatuta dagoen nabea. Erretaula harrizkoa da, zuria eta XVIII. mende amaierakoa. Erretaularen erdian Haitzeko Andre Mariaren irudia dago: "Andre Maria" tankerakoa da, eta gotikoa izanagatik ere, erromanikoaren eragin nabaria du, eta XIII. edo XIV. mendean egindakoa da.

Korua lau harmailaren gainean dago –nabea baino zertxobait gorago, beraz–, eta nabearekin elkartzeko pasabide bat eta bi leihate ditu; biak ere haitzean zulatuta.

Barneko horman bi bao daude, bi-biak harrian zulatuta. Horietako bat bataiategia da: monolito-harri bat du, oso zakarra eta antzinakoa, eta bataiarri moduan erabiltzen dena. Besteak hilobiak ditu lurzoruan.

Ermitaren arkupetik bigarren solairura igotzen da. Lehen aipatutako atondoaren gainean eraikita dago eta erromesek eta kofradiakideek batzargela bat eta aterpea izan zezaten eraiki zen.

Bigarren solairu horretatik, beste zenbait baotara joaten da, segur aski, monje-eremutarren gelak izango zirenetara. Solairu horretan, labar-tenplua izan zenaren arrastoak ageri dira: zirkulu-erdi formako absidea zuen, haitzean zulatutako kanoi-ganga, hilobia lurzoruan eta gorriz pintatutako arbola bat horman.

Teilatuaren gainean antzinako inskripzioak dituen bao bat dago.

## Iruditegia 

Irudi:Goiko leizea.jpg|thumb|Baselizaren gainean laugarren solairua dago.
Irudi:Haitzeko Andre Mariaren elizaren teilatua.jpg|Baselizaren teilatua.
Irudi:Faido - Ermita de la Virgen de la Peña 111.jpg|Mahai santua.
Irudi:Faido - Ermita de la Virgen de la Peña 123.jpg|Elizaren barnealdea.
irudi:Faido - Ermita de la Virgen de la Peña 121.jpg|Alboko kapera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Nuestra Señora de la Peña Labar-multzoa. Ondarearen Zentroa. Kultura eta Hizkuntza Politika Saila. Eusko

* La Peñako Andramariaren Eliza Ondarearen Zentroa. Kultura eta Hizkuntza Politika Saila. Eusko Jaurlaritza
San Martin Tourskoaren eliza (Gazeo)

**San Martin Tourskoaren eliza** Iruraiz-Gaunako Gazeo herrian dagoen eraikin erlijiosoa da.

1995eko maiatzaren 23an, Eusko Jaurlaritzak *kultura ondasun* izendatu zuen, *monumentu* sailkapenarekin.

## Ezaugarriak 
XIII. mendeko eliza honek planta errektangularra du. Bi zatik osatzen dute absidea, bata errektangularra da eta bestea semizirkularra. Interes handiko hormapinturak ditu presbiterioan eta bai ertaroko beste elementu arkitektoniko batzuk ere: nolabaiteko puntadun arkua du portada, arkibolta eta baketoi eta guzti, abside semizirkularra, hutsuneak, horno ganga eta kaneak.

## Iruditegia 

Fitxategi:San Martin Tourskoaren eliza erromanikoa (Gazeo, Iruraitz-Gauna, Araba) (29137264062).jpg|Gazeoko eliza, kanpotik.
Fitxategi:Tourseko San Martin parrokia Gazeo.jpg|Bista nagusia, pantokratorrarekin.
Fitxategi:San Martin Tourskoaren eliza erromanikoa (Gazeo, Iruraitz-Gauna, Araba) (29137204852).jpg|Sapaiaren ikuspegia.
Fitxategi:San Martin Tourskoaren eliza erromanikoa (Gazeo, Iruraitz-Gauna, Araba) (29245394515).jpg|Gurutziltzatzea detailean, lantzekin daudenak juduen erara daude jantzita.
Fitxategi:San Martin Tourskoaren eliza erromanikoa (Gazeo, Iruraitz-Gauna, Araba) (29166963071).jpg|Azken epaian, arimak neurtzen balantzan, ea bekatuen pisuak infernura kondenatuko ote dituen.
Fitxategi:Leviatan eta kristo.jpg|Kristo berpiztu ondoren, Infernura doa arima batzuk salbatzera; Leviatanaren ahotik sartzen da.
Fitxategi:San Martin Tourskoaren eliza erromanikoa (Gazeo, Iruraitz-Gauna, Araba) (28624651873).jpg|Infernuaren ikuspegia.
Fitxategi:Gazeo (Araba) San Martin Toursekoaren eliza 5.jpg
Fitxategi:Gazeo (Araba) San Martin Toursekoaren eliza.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
* Bisita birtuala
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Iruraiz-Gauna)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Iruraiz-Gaunako Alaitza herrian dagoen eraikin erlijiosoa da. Ezaguna da bere margo gorriengatik, Erdi Aroko nobleziaren pasarteak kontatzen dituena. 1994ko uztailaren 26an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, *monumentu* sailkapenarekin.

## Ezaugarriak 
Elizaren egiturarik gehiena erromanikoa da, XII. mendekoa. Planta errektangularra du eta presbiterioa zati karratu batek eta abside semizirkularrak osatzen dute. Geroago, beste nabe bat erantsi zitzaion. Ertaroko elementu arkitektonikoak gordetzen dira bertan: puntadun arkua duten bi portada arkibolta eta baketoi eta guzti, abside semizirkularra, kaneak, horno eta kainoi-gangak arku fajonekin.
Fitxategi:Alaitza (Araba) Andre Mariaren Jasokundearen eliza 3.jpg
Fitxategi:Alaitza (Araba) Andre Mariaren Jasokundearen eliza 2.jpg
Fitxategi:Alaitza (Araba) Andre Mariaren Jasokundearen eliza.jpg

## Margoak 
Barnealdean elizak bitxiak dauzka absidearen sabaian. Bertan, gerlariak, peregrinoak eta animaliak ageri dira. Analisi batzuek margoak XIV. mendean kokatu zituzten, Eduardo Woodstock-ekoa printze ingelesa (*Printze Beltza*) Euskal Herrian izan zeneko garaikoa izango zen (Naiarako guduan parte hartu zuen), eta bere gerlariak izango ziren egileak.

Isabel Mellén eta Gorka López de Munain historialarien iritziz, gerlari ingeles margogileen teoriak ez du funtsik eta are gehiago, margoen ezaugarri fisikoek margoketa elizaren sorreran kokatzen dute, XII. mendean beraz, Printze Beltzaren garaia baino askoz lehenago.

### Genero sinbolismoa 
thumb|ezkerrera|Emakumea erditzen
Mellén eta Lopez de Munaien iritziz, margoen sinbolismoa ez da erlijiosoa, zibila baizik, kapera pribatu gisa hura eraiki zuen familia noblearen ospeari lotutakoa.

## Iruditegia 

Fitxategi:Alaizako margolanak.jpg|Kupulako ikuspegi nagusia.
Fitxategi:Andre_Mariaren_Jasokundearen_eliza_(Alaitza,_Iruraitz-Gauna,_Araba)_(29137325022).jpg|Ezkerreko pareta.
Fitxategi:Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Alaitza, Iruraitz-Gauna, Araba) (29167046771).jpg|Kupularen detailea.
Fitxategi:Baleztaria (Alaitza, Iruraitz-Gauna, Araba) (cropped).jpg|Baleztaria erasoan.
Fitxategi:Erromesak (Alaitza, Iruraitz-Gauna, Araba)(cropped).jpg|Erromesak.
Fitxategi:Alaitza 3.jpg|Zentauro gezilaria, Sagitorioren eran.
Fitxategi:Errege bat-Alaitza, Iruraitz-Gauna, Araba (cropped).jpg|Errege zalduna, armadurarekin gizona eta zaldia.
Fitxategi:Zaldunak Alaitzako eliza, Araba (cropped).jpg|Zaldunak borrokan.
Fitxategi:Bola-eta-katedun-arma_(cropped).jpg|Bola eta katedun irabiurra, Erdi Aroko arma bat.
Alaitza 4.jpg|Ume baten hilketa, ezkerreko panela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn

* Bisita birtuala
Telemadrid

**Telemadrid** Madrilgo Erkidegoko Ente Público Radio Televisión Madrid korporazio publikoaren telebista kate nagusia da, 1989ko maiatzetik diharduena.

FORTAko partaide da, espainiar kate autonomiko gehienak bezalaxe. Haren kudeaketa Madrilgo Erkidegoak du, hasieran ente publiko baten bitartez. Korporazioak beste bi kate ditu: Telemadrid Sat eta LaOtra. Irratiari dagokionez, erkidegoko irrati kate publikoa Onda Madrid da.

## Ikus, gainera 
* FORTA

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
TPA

**Televisión del Principado de Asturias** edo **TPA** Asturiasko Printzerriko Radiotelevisión del Principado de Asturias korporazio publikoaren telebista kate nagusia da. Katea 2005eko abenduan jarri zen martxan.

## Ikus, gainera 
* FORTA

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Eztebe eliza (Erriberabeitia)

**San Eztebe eliza** Erriberabeitiako Quintanilla de la Ribera herrian dagoen eraikin erlijiosoa da.

2004ko urtarrilaren 22an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, *monumentu* sailkapenarekin.

## Ezaugarriak 
Eraikuntza-fase desberdinak ageri ditu. Zatirik nagusiena XVI. mendekoa da, gotikoa, eta gainerakoa XVII. mendekoa, errenazentista eta barrokoa.

Eraikin exentua da, oinplano angeluzuzenekoa eta ekialde-mendebalde orientaziokoa. Nabe bakarra du, eta burualde oktogonala kontrahormen artean. Hainbat elementu ditu gorputz nagusiari itsatsita: kanpandorrea burualde-inguruan; bi kapera aldarearen alde banatan; bataiarria albo batean eta sakristia berria burualde-inguruan. Harlangaitz-horma ilaratuak ditu eta toki batzuetan harlanduzkoa eta silarria (izkinetan, erlaitzetan, kontrahormetan eta portadan).

Sarrera hegoaldetik du, bi kontrahormen artean dagoen portada plateresko handi batetik. Bi gorputz ditu eta, erremate gisa, frontoi triangeluar bat, erdi-puntuko arku bat egiten duen argiztapen-bao batek apurtzen duena. Lehenengo gorputzean sarrera dago: erroska molduratudun erdi-puntuko arku handi bat, alboetan bina koloma ildaskatu eta aingerudun kapitel jonikoak dituena. Horien gainean bermatzen da taulamendua, aingeru hegaldunez apaindutako frisoa duena. Bigarren gorputza askoz baxuagoa da eta bestearen antzera dago ordenatuta, kolomatxo bikoitzekin.

Nabe nagusiak hiru zati ditu: lehenengoak, motzenak, koruaren espazioa hartzen du, erdikoak sarrerarena eta hirugarrenak aldarearen zati bat. Azken hori burualdearen aurrean dago. Espazio etengabe hori guztia estaltzeko –burualdea barne–, nerbiodun hainbat ganga daude jarraian. Oso nerbiodura konplexua dute, hamazazpi giltzarridun izarrak osatzen dituena. Galga guztiak dira harrizkoak, bai nerbioak bai betegarria. Emandako irtenbideak kalitate artistiko eta tekniko handikoak dira eta giltzarriek eta eusteko mentsulek apaingarri ederrak dituzte.

Era berean estaltzen dira alboetako kaperak ere, zazpi giltzarridun galgekin. Txikiagoak dira, baina exekuzio-maila berbera dute. Hegoaldeko kaperaren ondoan, horren eta burualdeko lehenengo kontrahormaren artean, oinplano trapezoidaleko espazio txiki bat dago, hutsala itxuraz, baina, harrigarriro, nerbiodun galga oso konplexua duena hain toki txikia izateko.

Dorrearen azpian sakristia zaharra dago. Bi sarbide ditu, bata aldaretik eta bestea alboetako kaperetako batetik. Nerbiodun ertz-galga batek estaltzen du, eta mentsulak eta erdiko giltzarria motibo geometriko edo begetalekin daude dekoratuta. Dorreak oinplano ia lauangeluarra du. Kanpaien gorputza inposta batek bereizten du. Kanpaiak erdi-puntuko arkua egiten duten baoetan daude eta, erremate gisa, erlaitz bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Canal Sur 2

**Canal Sur 2** Andaluziako Radio y Televisión de Andalucía korporazio publikoaren bigarren kate nagusia da. Katea *Canal 2 Andalucía* bezala izan zen bataiatua, baina 2002ko ekainaren 8an hamargarren urteurrena ospazeko izena aldatu zioten eta itxura berria eman zioten kateari.

Kate honen sorrerarekin Canal Suren programazioa desdoblatu egin zen, lehenengo katea eduki orokorrekin hornituz eta bigarrena, ume eta gazteentzako programazioan zentratuz.
Fitxategi:Canal 2 andalucia.jpg|1998-2008
Fitxategi:Canal Sur 2 logo (2008-2011).png|2008-2011
Fitxategi:Canal Sur 2 - 2017 logo.png|2011-2012
Fitxategi:Canal Sur 2 - 2012 logo.png|2012-2017
Fitxategi:Canal Sur 2 - 2017 logo.png|2017-

## Ikus, gainera 
* Canal Sur

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Ordizia)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Ordizian (Goierri, Gipuzkoa) dagoen eliza barroko bat da. Herriko Alde Zaharrean dago, Santa Maria kalean. Eraikina XIII. mende amaieran edo XIV. mende hasieran egin zuten. Eliza Euskal Herriko barnealdeko Donejakue bideko ondarearen parte kontsideratzen da.

## Eraikina 
Antzinako eraikin haren hondakinak, baina, egungo dorre barrokoaren oinarrian baino ez dira geratzen, 1511n izandako sute baten ondorioz. Egungo eliza XVI. mendean egin zuten, eta nabe bakarra eta abside oktogonala ditu.

Kanpoaldean tenplura sartzeko ataria nabarmentzen da, ebanjelioaren alderdia hartzen duena, fundiziozko zutabe bidez sostengatua. Bertan daude jatorrizko sarrera eta gaurkoa: arku karpanela ojibazko karpanelekin. Kanpandorrea XVIII. mendekoa da eta Martin de Carreraren planoak jarraituz eraiki zen. Elizaren burualdeari atxikia dago apaizetxea, epistolako horma hartuz.

1516rako ordularia elizak bazuen, baina 1753an beste bat jarri behar izan zuten haren lekuan. 1887an ataria estali zen, gaur egun duen itxura jasoz.

Irudi:Ordizia Eliza atzealdea 2009.JPG|Elizaren atzealdea Ordiziako tren geltokitik ikusita.
Fitxategi:Ordizia (Guipúzcoa)-Iglesia de Santa María de la Asunción-2.JPG|Aurrealdea.

## Barrualdea 
Barruan, aldare nagusian dagoen erretaula barrokoa da elementurik azpimarragarriena. Bartolome Corderok egin zuen XVII. mendean. XIV. mendeko Andre Maria eseriaren irudi bat (gotikoa) ere ikus daiteke. Horrez gain, hainbat kapera eta apaindutako erretaula ugari daude.

Santiago Matamoros Donejakueren irudikapen bat ere badu elizak erliebe bikain batean.

Fitxategi:Ordizia (Guipúzcoa)-Iglesia de Santa María de la Asunción-3.JPG|Nabe eta erretaula nagusiaren ikuspegia.
Fitxategi:Ordizia - Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción, interior 27.jpg|Andre Mariaren irudi gotikoa.
Fitxategi:Ordizia_-_Iglesia_de_Nuestra_Señora_de_la_Asunción,_interior_11.jpg|Alboetako erretaula bat.
Fitxategi:Ordizia - Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción, interior 36.jpg|Santiago Matamoros, Donejakueren ikonografia ohiko bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ordiziako Andre Mariaren Jasokundearen eliza Hiru.com webgunean.
* Ordiziako Jasokundeko Andre Mariren eliza Euskadiko Turismo Bulegoko webgunean.
Hostoiraunkor

[eskuinera|300px|thumb|[Izeiaren adarra eta hiruko urte hostoak]]
**Hostoiraunkorrak**, **hosto-iraunkorrak** edo **betiberdeak** urte osoan hostoak berde irauten eta galtzen ez dituzten zuhaitz eta zuhaixkak dira.

Welwitschiaren hostoak dira egiazki iraunkorrak diren bakarrak. Gainerako landareen hostoek gehienez ere 30 urte irauten dute (*Pinus longaeva* zuhaitzean), eta landare tropikaletan hilabete batzuk bizi dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Orratz-hostoak

## Kanpo estekak
San Paulo Harresiz Kanpokoa

**San Paulo Harresiz Kanpoko**a (; ) Erromako lau basilika nagusietako bat da, San Joan Laterangoa, San Petri Vatikanokoa eta Santa Maria Nagusiarekin batera. Basilikako artzapeza Francesco Monterisi artzapezpikua da, 2009az geroztik.

## Arkitektura 
Basilikako barnealdea 131,66 metro luze da, 65 metro zabal eta 29,70 garai, Montofarnoko granitozko 80 koloma monolitikorekin. Bost nabe ditu.

Ataria Calderinik eraiki zuen 1928an, eta 70 metro luze da. Fatxadako pronaosak Bavenoko granito arrosazko 10 koloma monolitiko ditu, ilara bikoitzekoa alboetan eta hirukoitzekoa Tiber aldean, guztira 146.

## Artzapezak 
2005eko maiatzaren 31n, Benedikto XVI.aren aginduari jarraiki, basilika artzapez kardinal baten kontrolpean ipini zuen, beste hiru basilika nagusien antzera. Lehen artzapez kardinala Andrea Cordero Lanza di Montezemolo izan zen.

## San Pauloren hilobia industen 
Basilika Paulo Tartsokoaren hilobiaren gainean eraiki zela uste da. Atxikia duen beneditarren monetarioko kronikaren arabera, sute osteko berreraikuntzan haitzurdinezko sarkofago handi bat aurkitu zen, zurezko bi ohol zituena. Bertan *Paulo Apostolo Mart(yri)* idazkuna agertzen omen zen. Hala ere, garai hartan aurkitutako beste sarkofagoekin ez bezala, indusketako agirietan ez zen aitatu.

2006ko abenduaren 6an, aurkikuntza bat iragarri zen: aldarearen atzean Vatikanoko arkeologoek sarkofago bat aurkitu zuten, apostoluaren hondakinak eduki ahal izan zituena. Oraindik ez da sarkofagoa ireki, ezta bere lekutik atera, eta alboko bi alde estuak baino ezin dira ikusi.

Konstantinoren basilikako absidea markatzen duen adreiluzko kurba bat sarkofagoaren mendebaldean aurkitu zen, jatorrizko basilikak sarrera ekialdean zuela frogatuz.

## Irudiak 

Image:Roma-sanpaolo7.jpg|Kanpandorrea.
Image:S Paolo FLM - portacero Vassalletto 1120811.JPG|Vassallettoren zutargia, pazkozko xirioa goioan duela.
Image:San Paolo fuori le mura (cloister) (2).jpg|Kalostra.
Image:Rom, Sankt Paul vor den Mauern (San Paolo fuori le mura), Heilige Pforte.jpg|*Porta sacra*
Image:Roma-sanpaolo6.jpg|Mosaikoak.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* San Petri Vatikanokoa
* San Joan Laterangoa
* Santa Maria Nagusia

## Kanpo estekak 
*  Ibilbide birtuala www.vatican.va
Aka-Kora

**Aka-Kora** Andamaniera taldeko hizkuntza hila da, Iparraldeko taldekoa. Ipar Andamanen eta Smith uhartean hitz egiten zen. 2009ko azaroan, Boro izeneko azken hiztuna hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aka-Bo

**Aka-Bo** edo **Bo** andamaniera taldeko desagertutako hizkuntza bat da, iparraldeko taldekoa. Ipar Andaman eta Ipar Uharri Uhartean hitz egiten zen, Andaman uharteetan, India. Hizkuntzalari batzuen arabera, neolitikotik bertan  hitz egiten zen hizkuntzaren bilakaera. Munduko hizkuntza "zaharrenen" artean kokatzen zen. Uste denez, hizkuntza Afrikan sortutako hizkuntza baten bilakaera zen.

Bo hitz egiten zuen azken pertsona, Boa Sr, 2010eko urtarrilaren 26a hil zen. Bere gurasoak hil zirenetik hizkuntza horretan jarduteko gai zen pertsona bakarra izan zen 30-40 urtetan zehar. 2009ko azaroan desagertu zen Aka-Kora hizkuntzaren senidea zen eta Anvita Abbi irakasle eta hizkuntzalariak 2.500 hitzezko hiztegi bat sortzea lortu zuen.

## Kanpo estekak
Paul de la Cuesta

**Paul de la Cuesta** (Donostia, 1988ko azaroaren 28a -) euskal eskiatzailea da.

## Ibilbidea 
Gazte mailan, Italiako Bardonecchia herrian, munduko txapelduna jaitsieran eta txapeldunordea supererraldoian izan zen.

EHUko odontologia ikaslea, 2009ko urriaren 25an Austriako Sölden herrian Munduko Kopan debutatu zuen erraldoiko proban. Emaitzarik onena, 2009ko azaroaren 29an Lake Louiseko supererraldoi proban lortu zuen, 49.a izanik.

Espainiako Txapelketetan bost aldiz lortu du podiuma, 2005ean erraoldoi eta supererraldoi probetan txapelduna izanik. Bitan izan da Munduko Txapelketetan, 2007 eta 2009an hain zuzen ere.

2010ean lehendabizikoz Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, lau probatan gainera: jaitsieran, super-erraldoian, eslalom erraldoian eta konbinatuan. Bertan parte hartu zuen euskal herritar bakarrenetakoa izan zen Camille de Faucompret eta Xavier de Le Ruerekin batera.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
Hona hemen Olinpiar Jokoetan izandako emaitzak:

### Munduko Txapelketa 
Hona hemen Munduko Txapelketetan izandako emaitzak:

## Erreferentziak