Patronimiko

**Patronimiko** izen berezi batetik eratorritako substantiboa da, jatorria adierazten duena (adibidez, merovingiar eta akemenestar patronimikoak dira). Herrialde askotan abizen moduan erabiltzen dute: Errusian eta Islandian, adibidez ohiturazkoak dira.

## Euskal Herrian 
[[Fitxategi:Iñigo Arista de Pamplona - Compendio de crónicas de reyes (Biblioteca Nacional de España).png|thumb|. (Eneko Gartzeitz [Gartzearen semea], arruntean Aritza ezaguna). Gartzeitz izena errege honen patronimikoa da.]]
Euskal Herrian Trentoko Kontzilioa baino lehen patronimikoak ohikoak ziren eta horiek egungo Arabako eta Nafarroako abizen konposatuak sortu zituzten.

Araban eta Nafarroa Garaian, patronimikoaren eta toponimikoaren konbinazioak maiz denbora luzean iraun du deituretan: Otsoa de Alda, Gonzalez de Alaitza, Lopez de Bergara, Fernandez de Arroiabe... Patxi Salaberriren ustez, denboran zehar gertatu diren bilakaerei so, ohikoagoa izan da ezkerreko patronimikoaren galera eskuineko toponimikoaren galera baino. Haren ustez, ezkerreko patronimikoa, arrunta izanik, eskuineko toponimikoak gehiago balio zuelako pertsonak bereizteko. "Perez asko egongo zen, baina, agian, Lazarraga ez horrenbeste".

Gaztelaniazko patronimikoak aitaren izenetik datoz eta -*ez*, *oz*, *iz* edo *az* atzizkiak ‘noren semea’ esan nahi dute. Bada jatorri gotikoa dutela esaten dutenak baina baita euskal jatorriaren aldekoak ere. Izan ere euskarazko patronimikoak oso antzekoak dira.

Naiarako monasterioan dauden X., XI. eta XII. mendeetako hainbat agiritan erdarazko patronimiko asko idatzi zituzten: Arabako *Galindoz*, *Enecoz*, *Albaroz*, *Ordonioz*, *Munioz* edo Bizkaiko *Lopiz*. Horiek ikusita, gaztelaniazko patronimikoa Nafarroako Erresumatik ekarritako euskal mailegua dela diote.

Eneko Arista Leireko agiri batean  (Eneko Ximenoren semea) agertzen da eta bestean, bere hileta-liburu antzekoa dena honelaxe dio:  (Eneko Gartzeitz [Gartzearen semea], arruntean Aritza ezaguna). Beraz, patronimikoa erabiltzeko lehenengo monarka izan zen.

Egun, Euskal Autonomia Erkidegoan, hamar deitura arruntenak —García, Fernández, González, Rodríguez, López, Martínez, Pérez, Sánchez, Martín eta Gómez— patronimikoak dira eta patronimikoa ez den lehendabizikoa, Agirre, 20.a da. Patronimiko horiek euskal jatorria ez ezik espainiarra ere badituzte, izan ere, Dueroko basamortua birpopulatu zenean —ez patronimikoa erabiltzen zuten euskaldunez birpopulatu zuten. Hala ere, Euskal Herritar gehienek arbaso erdaldunak dituztelako daramatzate deitura horiek.

Alfonso Irigoienen esanetan, *-o / -onis* latinezko jabegozko atzizkia euskarazko *-iz / -itz* sortu zuen eta, era berean, horrek gaztelaniazko -*ez* sortu zuen.

Edonola ere, patronimiko bat izateak norbaiten semea izatea besterik ez zuen esan nahi. Berton ezaguna den norbaiten semea hain zuzen ere. Ez dugu Lopitz deitura erabiliko Lope bere aita ezezaguna bada. Sarritan, norbait berria zenean toponimikoa, --Bilbao, Bergara, Agirre, Elizondo--, antroponimikoa, --Beltza, Otxoa--, edo leku izen bati edo lanbide bati lotutako izena, --Olaberria, Salaberria, Salazar, Kortabarria, Kortazar-- erabiltzen zuen abizen moduan.

## Beste herrialdeetan 
Islandian ez dute deiturarik eta patronimikoak erabiltzen dituzte, semeek -*son* eta alabek -*dóttir* bukaerak erabiliz. Italian, -*ini* (Giacomini, Paolini) atzizkia erabiltzen dute eta Frantzian, *de* aurrizkia aitaren izenaren aurrean (Desimone, Dejean). Germaniar hizkuntzetan, -*son, -sen* atzizkia edo -*s* genitiboa erabiltzen dute: -*sen* (Jürgensen, Hansen, Erichsen) edo -*s* (Peters, Jürgens, Martens) Alemanian, -*sen* (Andersen, Nielsen) Danimarkan, -*son* (Anderson, Johnson) Ingalaterran, -*son* (Andersson, Svensson) Suedian edo -*zoon* (Pieterszoon) Herbehereetan. Irlandako gaeleran, bi atzizki erabiltzen dute: *Mac* ("seme") eta *Nic* ("alaba") eta baita *Ó* ('iloba') ere. Adibidez, Ó Dhòmhnaill egungo ingelesez O'Donnell bilakatu zen.

Hizkuntza semitikoetan, arabiera eta hebreera tartean, *bin*, *ebn* edo *ibn* ("seme") hitza erabiltzen dute. Adibidez, Judah ben Hur, 'Judah Hur-ren semea' esan nahi du.

Eslaviar deituretan, -*ovitx*, -*evitx*, -*titx*, -*ić*, -*vić*, -*ewicz*, -*wiez*, -*witsch*, -*ski* (polonieraz), -*ov* eta -*ev* bukaera patronimikoak ohikoak dira (Petrovitx, Ljubičić, Vodanović, Nikolaiev, Davidov, Nijinski). Emakumeek, gainera, deiturari -*a* desinentzia gehitzen diote: -*ovna*, -*evna*, -*ova*, -*eva*, -*ska* edota -*skaia* (Pavlova, Dementieva). Errusian, pertsona baten antroponimoak hiru elementu ditu: bataio-izena, patronimikoa eta deitura. Adibidez, Anton Pavlovitx Txekhov idazlea Anton Pavel Txekhoven semea da. Bulgarian errusiarren antzeko sistema dute, baina patronimiko moduan -*ev*, -*ov*, -*eva* edo -*ova* erabiltzen dute (Petar Toshev Mladenov, Emiliya Ivanova Tsvetkova). Georgian bi bukaera patronimiko dituzte: mendebaldean, -*dze* ("-ren semea") eta ekialdean, -*shvili* ("-ren umea"). Azerbaijanen, berriz, tradizionala da aitaren ponte-izenari bukaera bat gehitzea: -*oğlu* gizonezkoentzat (adibidez, Heydər Əlirza oğlu Əliyev) eta -*qızı* emakumezkoentzat (adibidez, Aygün Ələsgər qızı Kazımova).

## Ikus, gainera 
* Antroponimia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak