Martha Desrumaux

**Martha Desrumaux** (Comines, Nord, 1897ko urriaren 18a - Évenos, Var, 1982ko azaroaren 30a) langileen mugimenduaren eta Frantziako barne erresistentziaren figura enblematikoa izan zen.

Martha Desrumaux Lanaren Konfederazio Orokorra (CGT - Confédération Générale du Travail) sindikatuko militantea eta Frantziako Alderdi Komunistako (PCF - Parti communiste français) kidea izan zen. XX. mendearen lehen erdian, borroka sozial askotan parte hartu zuen, langileen lan- eta soldata-baldintzak hobetzeko, batez ere Frantziako Nord departamenduan. Bigarren Mundu Gerran nazien okupazioaren aurkako erresistentzian borrokatu zen, baina 1941ean atxilotu eta Ravensbrückeko kontzentrazio-esparrura deportatu zuten hiru urte baino gehiagoz. 1945ean, De Gaulle jeneralak bildu zuen Biltzar Aholku-emaileko kide izendatu zuten deportatuen ordezkari gisa, eta horrela, Frantziako lehen hamasei emakume ordezkari parlamentarioetako bat izan zen. Bestalde, Desrumaux ezaguna da, halaber, emakumearen eskubideen, aitorpenaren eta emantzipazipazioaren aldeko borrokan izan zuen konpromisoagatik.

## Biografia 
### Haurtzaroa, lana eta militantzia 
Martha Desrumaux 1897ko urriaren 18an jaio zen Comines-en, Frantziako Nord departamenduan. Familia pobre bateko zazpi seme-alabetatik seigarrena izan zen. Aita Florimond Desrumaux erradikal-errepublikano eta laikoa gas-langilea izan zen, lotsagabekeriagatik lantegitik kaleratua izan zena; ama oso elizkoia zen, eta hanka bat falta zuen. Horren ondorioz, Marthak eskola utzi eta lanean hasi behar izan zuen. Lehenengo, erremolatxa deskargatzen lan egin zuen destilategi batean, eta gero, Lille hegoaldeko aldirietan, Faches herrian, familia burges baten umezain gisa. Hamar urte besterik ez zuenez, bere lanak hamabi urte baino gutxiagoko haurren lana debekatzen zuen 1874ko maiatzaren 19ko legea urratzen zuen. Hilabete batzuk geroago, jaioterrira itzuli zen, eta Cominesko Cousin ehungintza-lantegian hasi zen beharrean.

15 urte zituela, inguruko jendeari entzunda ezagutu zituen Jean Jaurès politikari sozialistaren ideiek erakarrita, Mouvement des jeunes socialistes —gaur eguneko Les jeunes socialistes— erakundearekin bat egin zuen. Lehen Mundu Gerran, populazio zibila eta fabrikak frontetik urrun eraman zituztenean, Desrumaux Lyonera joan zen eta Hassebroucq ehungintza-fabriketan lan egin zuen. 1917an, emakume langileen greba baten buru izan zen. Grebalariek eskatzen zuten haien soldatak murrizten zituen kontratuko klausula bat kentzea,   etxebizitzaren alokairuaren fidantza, alegia. Hura izan zen sindikalista gaztearen lehen garaipena, eta hari esker erabat jabetu zen kolektiboak zuen garrantziaz eta gatazken konponbidean betetzen zuen eginkizunaz.

### Eskualdeko eta herrialdeko erantzukizun sindikalak eta politikoak 
1920an, Bigarren Internazionalaren Frantziako adarrak eginiko Tourseko kongresuan, Frantziako Alderdi Komunista (PCF - Parti communiste français) sortu zen. Handik gutxira, 1921ean, Martha Desrumaux PCFko kide egin zen, eta, 1922an, Lanaren Konfederazio Bateratu Orokorra (CGTU - Confédération générale du travail unitaire) sindikatukoa. Moskun ospatu zuten Urriko Iraultzaren hamargarren urteurrenera gonbidatu zuten. Bertan, mugimenduaren figura garrantzitsuak ezagutu zituen, hala nola Clara Zetkin alemaniarra, Emakumeen Eskubideen Nazioarteko Egunaren sustatzailea. 1928an, CGTU (Confédération générale du travail unitaire) sindikatuak deiturik, langileek «hamar sosen greba» egin zuten, orduko 50 zentimoko soldata-igoera eskatzeko. Desrumauxek grebari eusten laguntzeko diru-bilketak antolatu zituen, eta, horren ondorioz, atxilo hartu zuten estatuaren barneko eta kanpoko segurtasunaren aurka konspiratzeagatik, eta «indarkeria eta oldartzea» egotzi zioten. 1931n, urte eta erdiz Moskura joan zen Lenin Nazioarteko Eskolan ikastera; han egin zituen ikasketen txostenetan bere "adimena", "gogo bizia" eta "alderdiarekiko baldintzarik gabeko dedikazioa" azpimarratu zituzten. Inguru hartan ezagutu zuen bere senarra izango zena, Louis Manguine, bera baino zortzi urte gazteagoa; seme bat izan zuten, Louis, 1937an jaioa, eta 1938an ezkondu ziren ofizialki. Frantziara itzuli zenean, Martha Desrumaux PCFko bulego politikoan sartu zen. 1940ko maiatzaren amaieran, Douai inguruko Dechy herrian, hamar bat meatzari bildu zituen aldarrikapen-kaier bat egiteko. Inprimatzaile txiki batek kopiak egin eta, horrela, kaierraren bost mila bat ale banatu zituzten. Desrumauxek Lecoeurren adierazpenak gezurtatu zituen eta, uztailean, meatzarien greba baten proiektua aipatu zuen. Itzuli bezain laster, Desrumauxek mitin batean parte hartu nahi izan zuen, kontzentrazio-esparruetan gertatzen ziren izugarrikeriak azaltzeko.

### Hautetsia, deportatuen ordezkaria eta militante feminista 
Frantziako emakumeei 1944an botoa emateko eta hautagai izateko eskubidea aitortu ondoren, Martha Desrumaux 1945eko udal-hauteskundeetan zinegotzi hautatu zuten Lillen. Horrez gain, CGT sindikatuaren Nord departamenduko atalean zituen ardurak berreskuratu zituen, eta bertan aritu zen, Marcel Tourbierrekin batera, idazkari gisa. 1945ean Batzar Aholku-emaileko (Assemblée consultative provisoire) delegatu izendatu zuten, preso eta deportatuen ordezkari gisa, baina ezin izan zuen luzaro parte hartu, gaixorik baitzegoen.
* Ravensbrückeko kontzentrazio-esparruko preso ospetsuetako bat izan zenez, Martha Desrumaux omendu egin zuten Alemaniako Errepublika Demokratikoak (RDA) Ravensbrücken askapena gogoratzeko antolatu zituen ospakizunetan.
* 2019an, Paris hiriak 12. barrutikoberdegune bati Jardin Martha-Desrumaux izena eman zion sindikalista ohoratzeko.
* 2019ko azaroaren 15ean, Lilleko Matisse ikastetxeari Martha Desrumaux izen berria jarri zioten. Ekitaldian bertako hautetsiak, Nord departamenduko presidentea, akademiako errektorea eta Martha Desrumauxen alaba izan ziren.
* 2020ko martxotik Evenós-en (Var) Martha-Desrumaux izeneko kale bat dago.
* Lilleko Wazemmes auzogunean Martha-Desrumaux izeneko etorbide bat dago.
* Frantziako Artxibo Nazionalak 2023ko otsailaren 3tik ekainaren 16ra Pierrefitte-sur-Seine-n antolatutako «*Déportées à* *Ravensbrück, 1942-1945*» erakusketan, kontzentrazio esparru hartan izan ziren 16 emakumeren historiak aurkeztu ziren, haien artean Martha Desrumauxena.
* 2022ko abenduaren 27tik Comines-eko elizaren kanpandorrean Martha Desrumauxen argazkia erakusten zuen horma-irudi handi bat egon zen, urtebetez ikusgarri, sindikalistaren omenez. Irudian Desrumauxen gorpuzkiak Parisko Panteoian onartzeko eskaera zegoen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia eta filmografia 
### Bibliografia
* 
* 
* 
* 
*  (Artxiboa)
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Artikulu hau egiteko iturri gisa erabilitako dokumentua)
* 
* 
* 
* 
* 
### Filmografia
* 

## Kanpo estekak 
* 
* 
* 
* 
*