open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Domingo Alzugaray

**Domingo Cecílio Alzugaray** (Victoria, Entre Ríos, 1932ko azaroaren 22a - São Paulo 2017ko uztailaren 24a) aktore, kazetari eta enpresaburu argentinarra izan zen, brasildar naturalizatua. 

Domingo Alzugaray Victoria hirian jaio zen, Argentinako Entre Ríos probintzian, eta merkataritza ezagutzan lizentziatu zen baina aktore lanetan hasi zen, antzerkian eta zineman lanean eta bere emanaldiak *Bendita seas* (1956) eta Pobres habrá siempre (*1958*) izan ziren. *Mis amores en Río* (1958), *Sábado a la noche, cine* (1960) eta *Con el más puro amor* (1966) lanetan ere aritu zen.   

1966an brasildar naturalizatu zen eta Grupo Abril-eko zuzendari lanetan aritu ondoren, Editora Três sortu zuen, Brasilgo argitaletxe handienetako bat.   

Alzugaray 2017ko uztailaren 24an hil zen, 84 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Domingo Alzugaray-ri buruzko informazioa Internet Movie Data Base-n
Liberapay

**Liberapay**, 2015. urtean, Frantzian, Changaco eta Zatalyz programatzaileek sortutako irabazi-asmorik gabeko erakunde bat da. Talde, erakunde eta gizabanakoentzako mikromezenasgo-zerbitzua eskaintzen du. 

Liberapay, Gratipayren (hasiera batean, *Gittip* bezala ezaguna) fork gisa garatu zen, azken horrek, legezko arazoak izan zituela eta, Liberapay, Europar Batasuneko lege-esparruetara egokitzen saiatzen da.

Zerbitzuak ez du komisiorik kobratzen, ordainketa-prozesadoreek eskatutakoaz gain. Aldiz, zerbitzuari berari egindako dohaintzen bidez, beste proiektu bat balitz bezala, bere jarduera finantza dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suediako Arteen Errege Akademia

**Suediako Arteen Errege Akademia** () 1773an Suediako Gustavo III.ak sortutako Suediako errege akademietako bat da. Bere egoitza Stockholmen dago eta pintura, eskultura, arkitektura eta beste arte bisual batzuk sustatzea helburu duen erakunde independentea da.

Stockholmeko Arte Ederretako Errege Eskola, garai batean akademia horren parte zena, orain, 1878tik, Hezkuntza Ministerioaren mende da.

## Historia 
1735ean, Carl Gustaf Tessinek Errege Marrazki Akademia izeneko eskola bat sortu zuen Stockholmeko gazteluan. Garai hartako Frantziako akademien eredua izan zen, finkatutako artisten eta artearen ezagutzaileen bilgune gisa. Guillaume Taraval, Johan Henrik Scheffel eta Olof Arenius margolariek eta Carl Hårleman arkitektoak irakatsi zuten bertan, eta lehen ikasle taldean Johan Pasch zegoen.

1766an, akademiak bere jarduera zabaldu zuen parlamentuko dekretu baten ondoren. 1768an, bere izena aldatu zuten Pintura eta Eskultura Errege Akademia izatera. 1773an, Gustavo III.a erregeak akademia antolatzeko lehen estatutuak idatzi zituen. Garai hartan, arkitektura, grafikoa, anatomia, perspektiba teoria eta historia kulturala barne hartzen zituen curriculumak. XVIII.mendearen amaiera Errege Akademiaren lehen urrezko arotzat hartzen da, garai hartako artista handiak, hala nola Johan Tobias Sergel, kide hautatu eta bertan irakatsi baitzituzten. 1810ean, berriz ere Suediako Arte Ederren Errege Akademia izena jarri zioten, gaur egun oraindik daraman izena.

1830eko hamarkadan, Errege Akademiak arte akademiko tradizionalarekin zuen konpromisoaren aurka egiten hasi ziren kritikak. Horrez gain, gizonak zein emakumeak akademiako kide gisa hauta zitezkeen arren, garai hartan emakumeek 1864. urtea baino lehen baimen bereziaren bidez bakarrik ikasi zezaketen artea. Stockholmeko Arte Elkartea sortu zen erakusketa-alternatibak eskaintzeko, eta Opponenterna ('Aurkariak') izenez ezagutzen den artista inpresionista talde bat ere sortu zen.

1780an, Pintura eta Eskultura Errege Akademia Stockholmeko Jauregitik Nicodemus Tessin Zaharra arkitektoak diseinatutako jauregi batera eraman zen, hiri erdiko Fredsgatan kalera. 1842-1846 urteetan Fredrik Blom arkitektoak birdiseinatu zuen eta 1893-1896an handitu egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Akademiaren webgune ofiziala.
Victoria (Entre Ríos)

**Victoria** (1829 arte **Matanza** edo **La Matanza** deitua) Victoria departamenduko (burua da) herri bat da, Argentinako Entre Ríos probintzian dagoena. Izen bereko udalerria, Charigüé eta landa eta uharte eremuak barne hartzen ditu udalerriak, eta Corrales, Isla del Pillo eta Laguna del Pescado barrutietan banatuta dago.

Rosariotik 60 km-ra dago, Santa Feko probintzian, Rosario-Victoria zubia zeharkatzen duen ruta nacional 174 errepide nazionalaren eta 12 zubi txikiagoz osatutako konplexuaren bidez komunikatzen da. Komunikazio bide hori 2003an jarri zen, Parana ibaiaren gaineko Rosario-Victoria bide konexioa deitzen zaio, eta Txile eta Brasil (Mercosur ibaiaren ibilbide ardatza) lotzeko aukera ematen du.

Monasterio bat du, Jainko Haurren Beneditarren Abadia, Bèllòc-eko (Frantzia) monje beneditarrak sortua 1899an. Probintziako 11 zk-ko errepidean dago eta garrantzi handia du hirian, leku historiko gisa ez ezik, eragin turistikoko iturri ekonomiko gisa ere, abadian bizi den beneditar ordenak bere produktu jangarrien lerro propioa ekoizten baitu, hala nola, gaztak, gozokiak, eztia, likoreak. eta garagardoa, turismoa erakarriz bere ekoizpen bereziagatik.
thumb| Jainko Haurraren Beneditarren Abadia.
Hiri honetan Victoria del Agua ur termalaren parkea ere badago.

Suteak Kudeatzeko Zerbitzu Nazionalaren aire-aktiboen operazio-basea da.

## Historia 
1750ean, Francisco Antonio de Vera y Mujica Santa Fe hiriko teniente gobernadorearen agindupean zegoen Espainiako espedizio militar batek indigena ugari hil zituen leku honetan, eta horregatik Cerro de la Matanza izenez ezagutzen da geroztik. Sebastián Malvar y Pinto gotzainak 1779ko dokumentuetan aipatzen duen izena.1806an herritarrek oratorio bat eraikitzea eskatu zuten eta 1808an Joaquín Salvador Ezpeletari eskatu zioten tramitazioa.

1808an, La Matanzako herriguneko lehen herriko epailea, Juan Bentura Zapata, izendatu zuen Santa Feko kontzejuak. 

1810eko maiatzaren 13an, Aranzazuko Andre Mariari eskainitako oratorio bat sortu zen La Matanzan, Ezpeletak eskatuta, eta horregatik hartu ohi da hiriaren sortzailetzat.

Oratorioaren inguruan herri bat sortu zen berez. 1820an Francisco Ramírezek herriko lehen komandante militar izendatu zuen, José Albarenque y Antunes, Ramón Pereyra errenta-hartzaile batekin batera. Lehen eskola ere sortu zen.

1822an, probintzia sailetan banatu zen, eta La Matanza Paranako Departamentu Nagusiko 1. Subalterno Departamentuaren 3. zenbakiaren barruan geratu zen. Albarenque y Antunesek Nogoyako alkate nagusiaren menpeko La Matanzako lehen alkate nagusia izendatu zuen.

1826ko abuztuaren 26an, probintziako Kongresuaren lege batek, Justo José de Urquizak proposatuta zigortua, herria hiribildu mailara igo zuen. 1829an Juan León Sola Entre Rioseko gobernadoreak Matanza izena aldatu eta Victoria izena jarri zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olaia Luzuriaga

**Olaia Luzuriaga Gonzalez** (Iruñea, 2001) nafar eskubaloi jokalaria da, Beti Onak taldean jokatzen duena.

## Biografia 
Anaitasuna taldearen harrobian hasi zen jokatzen hamabi urterekin eta 2019an Atarrabiako Beti Onak taldeak fitxatu zuen. Gaur egun taldeko kapitaina da. 2022an Zilarrezko mailako txapeldunak izan ziren eta 2022-23an Ohorezko mailan ari da jokatzen. Bigarren jardunaldiko Ligako jokalari onena izendatu zuten.

Gaztetatik Espainiako selekzioarekin jokatu izan du. Helduen mailako selekzioarekin ere jokatu du.

## Palmaresa 
* Zilarrezko maila (1): 2021-22

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harry Lowe

'*Horace *Harry* Lowe*' (Northwich, Cheshire,  - Camden Town, ) Ingalaterrako futbolari eta entrenatzailea izan zen. 

Tottenham Hotspur taldeko jokalaria izan zen eta 1930. hamarkadan Errealaren entrenatu zuen. Donostian "*Mister* Lowe" ezizenaz ezagutu zen. Bitxikera bat badu Harry Lowek, Espainiako Ligako partida bat jokatu zuen 48 urte zituela, maila horretan jokatu duen jokalari adintsuena da.

## Ibilbidea 
### Jokalari 
Jaioterriko Northwich Victoria taldean hasi zen jokatzen eta 1913an Brighton & Hove Albionera aldatu zen. Hurrengo urtean Londresko Tottenham Hotspur taldeak fitxatu zuen eta hamabi denboraldi egin zituen bertan. Atzelari postuan jokatzen zuen. *Spurs*-ekin 1921ean denboraldi bikaina egin eta Ingalaterrako Kopa eta Superkopa irabazi zituen. 1927an Fulhamera joan zen eta Beckenham Town taldean amaitu zuen jokalari ibilbidea.

### Entrenatzaile 
1930. hamarkadan Errealak fitxatu zuen entrenatzaile izateko. Loweren aurreneko aldia zen entrenatzaile lanetan. Bost denboraldi egin zituen Donostian. Errepublikaren legearen arabera izena aldatu behar izan zuen taldeak eta *Donostia FC* bihurtu zen.

Leehenengo denboraldia bikaina izan zen, lehen postuan puntutan berdinduta amaitu baitzuten liga Athletic-ek, Racing de Santanderrek eta Errealak. Bilbotarrak *goal average* bidez izan ziren txapeldun eta donostiarrek hirugarren amaitu zuten.

1934-35 denboraldia amaitzeko sei partida falta zirela Errealak Valentzian aurka jokatu behar zuen eta jeitsiera postuetan egoteaz gain jokalari eskasia handiaz zebilen. Hamaika jokalarirekin soilik joan ahal izan zuen Valentziara, baina bidean jokalari bat gaixotu egin zen eta Lowek bere burua taldean sartzea erabaki zuen. 

Hurrengo urtean Espanyol entrenatu zuen baina Espainiako Gerra Zibilak liga eten eta Lowek entrenatzaile ibilbideari amaiera eman zion.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paula Milagros

**Paula Milagros Herce** (Iruñea, 1999ko urriaren 6a) nafar eskubaloi jokalaria da, Granollers taldean jokatzen duena.

## Biografia 
Loiola Indautxu taldeko harrobian hazitako jokalaria da. 2021-22 denboraldian Granollersek fitxatu zuen haren B taldean aritzeko baina talde nagusian tokia egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harry Avery's gaztelua

'''Harry Avery's gaztelya'*,  eta , euskaraz *Harry Averyren gaztelua'', Ipar Irlandako Tyrone konderrian dagoen gaztelu baten hondakinak dira, Newtownstewart udalerriaren mendebaldean.

Buruzagi gaelikoek eraikitako harrizko gazteluen adibidea da eta Henry Aimhréidh O'Neil (1392an zendua) zenarekin zerikusia du.
Markesaren alaba

thumb|Ola disponiturik
jarri ziran biak
kartaz entenditzeko
alkarren berriak.
Formalidadiakin
jartzeko egiak,
baiñan etziran lo egon
amaren begiak.
***Markesaren alaba*** euskal abesti herrikoi bihurtu den zortziko txiki sorta bat da. Sebero Iturrino mutrikuarrak idatzi zituen. Bertso paper bezala argitaratu ziren. Augustin Zubikaraik ondarrutarrak jaso eta argitara eman zituen 1984an, *Ondarru, kantu, otoi... orru*. Eusko Ikaskuntzak Interneten partekatu du hona kopiatuko dugun bertsioa:
[thumb|[Augustin Zubikarai|Agustin Zubikaraik jaso eta argitaratu zuen 1984an]]

## Abestiaren bertsioak 
Euskal Abesti herrikoia bihurtu zen eta besteak beste musikari hauek interpretatu dute kanta: Amaia Zubiria, Kepa Junkera, Urretxindorrak, Txomin Artola, Oskorri eta Imuntzo eta Beloki.
Fitxategi:Oskorri Xabier Zeberio Natxo de Felipe.jpg|Oskorri
Fitxategi:Amaia Zubiria.jpg|Amaia Zubiria
Fitxategi:Txomin Artola.jpg|Txomin Artola
Fitxategi:Kepa Junkera at Womex Opening at womex16 by Yannis Psathas 224 (29823448843).jpg|Kepa Junkera

## Hitzak 
BEREZKO TESTUA (Augustin Zubikarai, 1984, *Ondarru, kantu, otoi... orru*

## Erreferentziak
Gaztelako kanala

**Gaztelako kanala** ingeniaritza hidraulikoko obrarik garrantzitsuenetako bat da, Espainian XVIII. mendearen erdialdetik XIX. mendearen lehen herenera bitartean egindakoen artean. Gaztela eta Leongo autonomia erkidegoko Burgos, Palentzia eta Valladolid probintzien zati bat zeharkatzen du eta Gaztelatik iparraldeko portuetara eta handik beste merkatuetara garia garraiatzea errazteko eraiki zen. Hala ere, trenbidea iristean, zaharkituta geratu zen.

Hasiera batean Segovia eta Reinosa lotuko zituen lau ubidez osatutako sare gisa pentsatua, bere zailtasun tekniko izugarriak eta baliabide izugarriak zirela eta, hiru adar baino ez ziren eraiki (Iparraldea, Hegoaldea eta Campos). 11 eta 22 metro arteko zabalerarekin, ubidea 207 kilometrotan zehar doa, 38 udalerri zeharkatuz, eta Alar del Reyko (Palentzia), non daukan sorburua, Valladolid eta Medina de Rioseco, hurrenez hurren Hegoaldeko eta Camposeko adarren amaieran kokatuta daudenekin (Kanalak Y alderantzikatu baten itxura du) herriak batzen dituena. Guztira 150 metroko desnibela du. 

Palentziako probintzia da ubidearen luzerarik handiena duena (iparraldeko adarra). Palentzia hiriburutik kilometro gutxira iparraldera, kanala bi adar handitan banatzen da, bata Medina de Riosecora (Camposeko adarra) eta bestea Valladolidera (Hegoaldeko adarra) doana.

Palentzia hiritik pasatzean, zamalanak errazteko dartsenan amaitzen den adar baten bidez, Gaztelako ubidea bere bi puntu enblematikoenetatik gertu dago: Calahorra de Ribas. Han, Carrión ibaiarekin gurutzatzen da, handik urak hartzen baititu, eta el Serrón, Grijotan, ubidea Campos eta Hegoaldeko adarretan banatzen den lekuan. Hain zuzen ere, Calahorra de Ribasen 1791ko abuztuan Carrión eta Pisuerga ibaien arteko lotura ospatzeko eraikitako mugarri izugarria irakur daiteke: 

Fitxategi:Canal Castilla Norte Campos Sur.jpg|Ibilbide osoa.
Fitxategi:CANAL DE CASTILLA A SU PASO POR GRIJOTA.jpg|Grijotako esklusa bat
Fitxategi:20 Canal Castilla El Serron Grijota.jpg|Gaztelako kanala
Fitxategi:Atardecer en El Paramillo - Flickr - alfonso benayas.jpg|Iluntzea, "El Paramillo"
Fitxategi:21 Canal Castilla Grijota Palencia.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Plan Regional de Ámbito Territorial del Canal de Castilla
* Sitio web del Canal de Castilla
* Documental de Radio Nacional de España titulado El Canal de Castilla: navegantes de interior
* Serie documental de TVE El Canal de Castilla
Jose Mari Apezetxea

**Jose Mari Apezetxea Fagoaga** (Erratzu, 1927 - Erratzu, 2017ko irailaren 2a) nafar margolaria izan zen, Bidasoko Eskolako kidea eta Baztango Margolariak taldearen sortzaileetakoa.

## Bizitza 
Jose Mari Apezetxea Erratzun sortu zen, 1927. urtean. Oso umea zela hasi zen bere kasa pintatzen, berezko afizio handia baitzuen. Berak adierazi zuenez, eskolan liburu guztiak zikintzen zituen margoekin. 

1939an, Iruñeko seminariora joan zen ikastera. Hurrengo urtean, lehenbiziko saria irabazi zuen Misio Erakusketa Handiko afixa lehiaketan. Era horretan hasi zen ofizioa ikasten, alegia, kolorearen sekretuak eta nahasketak erabiltzen.

1950eko hamarkadan, Baztanen soldadutza egiten ari zen Ismael Fidalgorekin egin zuen adiskidantza. Estudio bat paratu zuten Elizondon, orduko baztandar margolarien ikasketa zentro bihurtu zena. Bestalde, Agustin Ibarrola eta Jorge Oteiza ezagutu zituen Fidalgoren bidez, eta konstruktibismoa interesatu zitzaion bereziki, Aurelio Artetaren eta Daniel Vázquez Díazen lanei esker.

Ibilbide artistikoari, margolaritzaren transmisioan egindako lana gehitu behar zaio. 1995ean hasi ziren Tomas Sobrino eta biak Baztango udako pintura ikastaldiak antolatzen, eta 2010ean atsedena hartzea erabaki arren, ez zuen lotura eten ikastaroarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fausto Bengoechea

**Fausto Bengoechea** (Buenos Aires, 1997ko abenduaren 1a ) aktore argentinarra da. *Once* (2017–2018), *Simona* (2018) eta *Argentina, tierra de amor y venganza* (2019) telenobeletan egindako paperengatik da ezaguna.

## Hasierako urteak 
Fausto Bengoechea Alex Benn eta Alejandra Darín aktoreen semea da .  Amaren familiaren aldetik, Ricardo Darín eta Roxana Darín irrati eta antzerki aktoreen biloba da, Ricardo Darín aktorearen iloba eta Chino Darín aktorearen lehengusua. Batxilergoa amaitu ondoren, Fausto Timbre 4 antzokian antzezpena ikasten hasi zen bere lehengusu Chino Darín-en gomendioarekin, non Maite Velorekin eta gero Ana Scannapiecorekin ikasi zuen.  

## Karrera 
2003an, 6 urte zituela, Bengoechea bere aita Alex Benn-ek Gargantua Antzokian zuzendutako *Macbeth* antzezlanean parte hartu zuenean hasi zuen aktore ibilbidea, non Fleance antzeztu zuen.  Urte berean Canal 7k emititzen duen *Mi+cota* programan parte hartu zuen, non bere amak Alejandra Darínek ere parte hartu zuen.  Bi esperientzia horien ostean, Faustok denbora batez emanalditik urruntzea erabaki zuen.. 

2015ean, 18 urte zituela, Bengoecheak antzeztera itzultzea erabaki zuen *He visto a Dios* antzezlanarekin, non Gabriel Cosoyk La Ranchería Antzokian zuzendutako "El Charlatán" papera pertsonifikatzen zuen. 

2017 eta 2018 artean *Once* on Disney XD eta Disney Channel gazteentzako kirol telenobelako pertsonaia nagusietako bat izan zen.  

2018an Bengoechea Pol-ka Producciones eta Canal 13-ren *Simona* gazte telenobelaren aktore nagusiarekin batu zen, non Brian "Piru" Tolosa pertsonaia antzeztu zuen.  Era berean, Gran Rex Antzokian fikzioaren antzerki bertsioaren parte izan zen.

2019an Fausto *Pol-ka Producciones eta Canal 13-ren Argentina, tierra de amor y venganza* garaiko telenobela  aktore nagusiekin batu zen, non Juan Carlos "Alambre" Galván-i bizia emateaz arduratu zen. 

Geroago, 2019 eta 2021 artean, TV Pública eta Flow-ek emititutako *El mundo de Mateo* polizia telesailean parte hartu zuen, eta Nicolás de la Torre Mateoren eskolakideetako bat (Renato Quattordio) antzeztu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elektronika (argipena)

**Elektronika** hitzak zenbait adiera ditu:

# **Elektronika**, zirkuitu elektronikoetan elektroien igorpena, mugimendua eta efektuak aztertzen dituen fisikaren eta ingeniaritzaren adarra da.
# **Elektronika**, musika elektronikoa.
# **Elektronika**, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko Elektronika Industriako Ministerioaren mendeko enpresek ekoitzitako gailu elektronikoen marka.
# **Elektronika**, Poloniako Ingeniari Elektrikoen Elkarteak hilero argitaratzen duen zientzia-aldizkaria.
The Last of Us (telesaila)

***The Last of Us*** () telesail dramatiko postapokaliptiko estatubatuarra da, Craig Mazinek eta Neil Druckmannek HBO Maxentzat sortua. 

Naughty Dogek garatutako 2013ko bideo-jokoan oinarrituta dago telesaila. 

## Sinopsia 
Duela hogei urte, mikosi infekzio masibo batek pandemia globala eragin zuen, eta Joelen (Pedro Pascal) atzetik dabil. Joel Ellie (Bella Ramsey) nerabea eskoltatzeaz arduratzen den kontrabandista da, apokalipsi osteko AEBen bidez. Gabriel Luna Joel Tommyren anaia txikia da, eta Anna Torv, berriz, Joel Tessen kontrabandista.

## Ekoizpena 
*The Last of Us*, Kanadako historiako telebista-ekoizpen handiena da, Albertan filmatu zen 2021eko uztailetik 2022ko ekainera. Bideojoko batean oinarritutako lehen HBOko telesaila da, eta Sony Pictures Television, PlayStation Productions, Naughty Dog, Mighty Mint eta Word Games-en arteko produkzio bateratua da. Lehenengo denboraldiak bederatzi atal ditu, Druckmannek (jatorrizko jokoa idatzi eta zuzendu zuenak) eta Mazinek idatziak.

*Gutako azkena* 2023ko urtarrilaren 15ean estreinatu zen. Telesailaren estreinaldia 4,7 milioi ikuslek ikusi zuten lehen egunean —2010etik HBOko bigarren handiena—, eta 10 milioi baino gehiagok bi egun geroago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
Lucy Weston Pickett

**Lucy Weston Pickett** (Beverly, Massachusetts, 1904ko urtarrilaren 19a &ndash; Florida, 1997ko azaroaren 23a)  AEBetako kimikari bat izan zen. Ezaguna da molekula organikoen ikerketengatik, X izpien kristalografia eta absortzio ultramoreko espektroskopia erabilita. 

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Pickett 1904ko urtarrilaren 19an jaio zen Beverlyn, Massachusettsen. Gurasoak Lucy Weston maistra eta lehen hezkuntzako zuzendaria eta George Ernest Pickett marinela izan zituen. Bere neba Thomas Austin Pickett ere kimikaria izan zen lanbidez. Beverlyko institutura joan ondoren, Pickettek goi mailako ikasketak hasi zituen Mount Holyoke Unibertsitatean (South Hadley, Massachusetts) 1921ean. 1925ean *summa cum laude* lizentziatu zen eta Kimikako masterra egin zuen 1927an. 1930ean Kimika analitikoko doktoretza lortu zuen Illinoisko Unibertsitatean. Doktorego-hitzaldia egiteko, X izpiek erreakzio kimikoetan dituzten eraginak ikertu zituen eta konposatu organikoen egiturak aztertu zituen.

## Argitalpenak 
* *The effect of X-rays on chemical reactions...An X-ray study of the structure of organic compounds.*

## Ohoreak eta sariak 
* Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademiako kidea 1955ean.
* Amerikako Kimika Elkarteak *Francis P. Garvan Domina* eman zion 1957an, espektroskopia molekularrean egindako ikerketagatik.
* Ripon Collegeren eta Mount Holyokeren *honoris causa doktoretzak* jaso zituen 1958an eta 1975ean, hurrenez hurren.
thumb|Mount Holyoke College. Mary Lyon aretoa
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nekrologia
* MIT Chemist to Deliver Lucy W. Pickett lecture
Asier Pérez Moreno

**Asier Pérez Moreno** (Azkoien, Nafarroa Garaia, 2003ko uztailaren 28a) Euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari gisa jokatzen du. Osasunako harrobian ibilia da. 2025eko udan Athleticek bere kontratua bertan behera utzi zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Ikuspegia artistaren leihotik

***Ikuspegia artistaren leihotik*** () Martinus Rørbye (1803–1848) paisaiaren generoan aditua izan zen margolari daniarraren olio-pintura da. 1825ean bukatu zuen eta Danimarkako Galeria Nazionalean erakusten da. 38×30 zm.ko tamainukoa da. Danimarkako Urrezko Aroko pinturarik aipagarrienetakotzat jotzen da. Garaiko gai eta sinbolo bereizgarriak biltzen ditu lanak. 2016ko apirilean, *Ikuspegia artistaren leihotik* margolana Danimarkako hamar artelan garrantzitsuenen artean hautatu zuen Europeana proiektuak.

## Deskribapena 
Margolanak artistak gurasoen etxetik duen ikuspegia irudikatzen du. Itsas ontziola bat ikusten da; honek gerraontziak ditu, horietako bat eraikitzen prozesuan. Leihoen aurreko erlaitzean, loreontzietan dauden landare batzuk daude, eta oinetako igeltsuzko bi molde, bata haur batena eta bestea heldu batena ikusten dira. Landare bat beirazko hodi baten aldaxka bat da. Elementu askok garaiko sinbolismo adierazten dute.

## Azalpenak 
Garai erromantikoko margolan gehienek bezala, pinturak esanahi sinboliko asko ezkutatzen ditu. Argirantz irekitako leihoa; itsasontziak atzerriko helmugarako bidean, dei ezezagun baten irrika irudikatzen dute; kaiola, txoria leihoaren gainetik preso duela, gurasoen etxearen barnealdearen eta kanpoaldearen arteko trantsizio-posizioan dago, kasu honetan artistak kanpoko mundua esploratzeko duen irrikagatik. Leihoko leiho-ertzean, loreontzietako landareek giza bizitzaren hazkunde-etapa desberdinak sinbolizatzen dituzte – margolari erromantikoentzat, genio sortzailearen irudia landare edo lore batek sinbolizatu zuen sarritan, hazi batetik zerurantz garatzen den landare handi batera hazten direnak, zeinak bizitzaren ziklo propioa duen, hazien ezarpena, urak eta argiak elikatua. Orrialde hutsak dituen marrazki-koaderno bat, hura ere leiho-hegalean jarria, betetzeko zain dago; artistak pintura egiten duen gelaren barrualdea, berriz, leihoan zintzilik dagoen ispilu obalatuan islatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iban del Campo

**Iban del Campo** (Arrasate, 1971) zinema zuzendari gipuzkoarra da. New Yorkeko burlesque giroaren inguruko dokumental ugari egin ditu. Mondragon Unibertsitatean dokumental klaseak ematen ditu eta Huhezinema lehiaketako koordinatzailea da.

## Biografia 
Erasmus beka baten bidez Parisko Nouvelle Sorbonne unibertsitatean egin zuen doktoretza eta Bartzelonako Universidad Pompeu Fabran dokumentalgintza masterra egin zuen. Bien inguruko dokumentalak egin zituen, lehena 2008an eta bigarrena 2018an.

## Egindako filmak 
* *The Gas Man* (2002) - laburmetraia, fikzioa
* *Un tal Eusebi* (2003) - laburmetraia, fikzioa
* *Lo bakarrik* (2008) - laburmetraia, fikzioa
* *Dirty Martini* (2009) - dokumentala
* *Katebegitik* (2011) - laburmetraia, fikzioa
* *Tigger!* (2016) - dokumentala
* *Espedizio handia* (2018) - laburmetraia, fikzioa
* *Glittering Misfits* (2019) - luzemetraia, dokumentala
* *Interior Taxi Noche* (2020) - laburmetraia, fikzioa
* *Serendipia* (2021) - laburmetraia, fikzioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zuzendariaren IMDBko fitxa irakurgai
Izarbeibarrera

**Izarbeibarrera** hegoaldeko goi nafarrera euskalkiaren hizkera bat da, Nafarroa Garaiko Izarbeibar (*Izarbeibarra*) eta Orbaibar (*Orbaibarra*) ibarretako berezko euskara. Azpieuskalki gisa ere hartzen da.

1935ean, ez zegoen izarbeibarrerazko euskaldunik; beraz, hizkera hilda da. Haren aztarna anitz dago ibarretako toponimian, esaera zaharretan eta eguneroko hainbat hitzetan.

## Historia 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Gareis, Obanos, Legarda, Uterga, Muruzabal, Adiotz, Eneritz, Ukar, Añorbe, Biurrun, Olkotz, Tirapu, Untzue, Barasoain, Garinoain eta Orisoain udalerriak eta Munarrizketa, Artariain, Iratxeta, Iriberri, Bariain, Etxague, Oloritz eta Orizin lekuak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkiko izarbeibarrera azpieuskalkian, guztiak ere euskararen intentsitate txikiko eremuan. Pedro Irizarren kalkuluen arabera, 1860 eta 1870 artean, izarbeibarrerazko 1.600 euskaldun inguru bide ziren hiru ibarretan.

1904an, *Iruñeko gotzaindegiko Elizaren Gida eta langileen egoeraren arabera, 1904ko irailaren 1ean*, oso hiztun gutxi geratzen ziren. Dokumentu horren arabera, euskara jada ez zen komunikazio hizkuntza nagusia inon bailara hartan.

1935ean, euskaldunen errolda berria egiteko orduan, jada ez zen izarbeibarrerazko euskaldunik geratzen.

## Bibliografia 
* *Izarbeibarko euskara* (Garesko Udala, 1993).
* *Diccionario Castellano-Vasco de Valdizarbe* (2009).
* *Izarbeibarko hiztegia* (Nafarroako Gobernua, 2002).
* *Hegoaldeko goi-nafarrera. Izarbeibarko aldaera Hiztegia* (Hiria, 2005).
* Aitor Arana: *Izarbeibarko Euskara. Ikasliburua eta Hiztegia* (2010).

## Erreferentziak 
* Euskaltzaindia. Hegoaldeko goi-nafarrera. Izarbeibarrera.

## Ikus, gainera 
* Izarbeibar
* Orbaibar
* Nafarrera
* Hegoaldeko goi-nafarrera

## Kanpo estekak
Garranga (lepokoa)

**Garranga, burdina-garranga, txarrantxa** edo **karrankla,** txakurrek eraman ohi zuten burdinazko puntaz jositako lepoko bat zen. Artzanor edo mastinek erabilia batez ere, ardiak zaintzean otsoengandik defentsa gehigarri bat izan zezaten.

Zoilo Moso zaraitzuarraren hitzetan:

## Iruditegia 

Fitxategi:Gens de l'alpe Musée dauphinois 2020 abc20.jpg|Alpeetako artzanoren garrangak.
Fitxategi:Carlanca de mastín.jpeg|Burdina hutsezko lepokoa, Gaztelakoa.
Fitxategi:Kangal_dog_with_spikey_collar,_Turkey.jpg|Kangal txakur arraza turkiarra, mastin bat.
Fitxategi:Stefhan 2013-08-25 04-33.jpg|Garapen modernoa: Larruzko lepokoan burdinazko puntak, apaingarri nagusiki. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Film balkonowy

**Film balkonowy** (euskaraz *balkoiko filma*) 2021eko poloniar film dokumentala da, Pawel Lozinskik idatzia, zuzendua eta filmatua. Zuzendariak Varsoviako apartamentuaren azpian kaletik pasatzen diren pertsonekin dituen elkarrizketek osatzen dute filma. Istorio bakoitza bakarra da, eta bizitzari norbanako gisa aurre egiteko modua aztertzen du.

## Ekoizpena 
Bi urte baino gehiago igaro zituen Pawel Łozińskik (pandemia baino lehen hasi zen, 2018an) adin guztietako gizon eta emakumeak filmatzen Varsovian (Polonia). Ia 2.000 lagunen joan etorriak grabatu zituen filmazioan, prozesua bi urtez luzatu baitzen eta 165 grabazio egun izan baitzituen.

## Sinopsia 
Varsovian, Paweł Łozińskiren etxearen azpitik pasatzen ari da jendea. Batzuk lasai dabiltza, beste batzuk presaka, batzuk ia noraezean. Paseo bat ematen ari dira seme-alabekin, berandu iristen ari dira lanera edo hitzordura, nekatuta itzultzen ari dira etxera edo etxetik ateratzen ari dira maskotekin. Bizi une desberdinetan daude guztiak, nahi, helburu edo xede desberdinak dituzte, eta bakoitzak bere ikuspegi berezia du izateari buruz, gutxi gorabehera hausnartua. 

## Argitarapena 
2021eko abuztuaren 7an estreinatu zen Locarnoko Zinemaldiko *Semaine de la critique-en*. Pelikula 2022ko apirilaren 8an kaleratu zen Poloniako antzokietan, eta geroago HBO Max-en atera zen 2022ko apirilaren 17an. 

Euskal Herrian Punto de vista jaialdian aurkeztu zen, Iruñean, 2022ko martxoan.

## Sariak 
Poloniako zinema akademiak filma Oscarretarako izendatu zuen, *Nazioarteko Film Luze Onenaren* kategorian lehiatzeko, baina filma ez zen hautatua izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Skageneko gizonak udako arratsalde batean eguzkitan

***Skageneko gizonak udako arratsalde batean eguzkitan*** () Martinus Rørbye (1803–1848) paisaiaren generoan aditua izan zen margolari daniarraren olio-pintura da. 1848ean bukatu zuen, beraz, artista hil zen urte berean. 87×124 zm.ko tamainukoa da.  

## Historia 
Rørbye Skagen bisitatu zuen lehen artistetako bat izan zen. Bere lehen bisita 1833an izan zen, bigarrena 1847an. Bere garaiko daniar artistarik garrantzitsuenetako bat izanik, asko bidaiatu zuen Norvegian, Grezian eta Turkian. Eckersbergen ikasle gogokoenetako bat, Danimarkako Urrezko Aroko margolari nagusietako bat da.

Rørbyek lan hau Charlottenborg jauregian erakutsi ondoren, margolana errege bildumarako Frederiko VII.a Danimarkakoak erosi zuen. Gaur egun, Danimarkako Galeria Nazionalaren jabetzakoa da, baina 1983az geroztik Skagengo museoan erakusten da. 

## Azalpenak 
Rørbye-k paisaia harmonikoen maisutasuna erakusten du kolorearen eta konposizioaren ikuspegi orekatuarekin. Urrezko Aroko margolariek Danimarkako landa-errealitatea irudikatzeko zuten moduaren ohikoa da. Paisaian denak lasaitasun adierazten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolas Lancret

**Nicolas Lancret** (Paris, 1690eko urtarrilaren 22a - *ibidem*, 1743ko irailaren 14a) frantziar margolaria izan zen.

Antoine Watteauren mireslea eta Claude Gilloten ikaslea izan zen. Place Dauphingo bi margolanen erakusketak arrakasta handia eman zion. 1718an akademiko izendatu zuten eta Versaillesko jauregia apaintzeko enkargua jaso zuen.

Komedia arineko gaiei buruzko bere margolanak Orleanseko dukearen erregeordealdian eta Luis XV.aren erregealdiaren hasieran Frantziako gizarteak izan zituen gustu eta ohituren isla dira.

## Iruditegia 

CamargoLancret.jpg|thumb|*Marie-Anne de Camargo*, 1730
Déjeuner de jambon - Nicolas Lancret - musée Condé.jpg|thumb|*Le Déjeuner de jambon*
Nicolas Lancret - The Servant Justified.JPG|*La Servante justifiée*, 1735-1740
Legende børn i det frie (Le jeu de quatre-coins).jpg|*Le jeu des quatre-coins*
Fastening the Skate (Nicolas Lancret) - Nationalmuseum - 17848.tif|*Fastening the Skate*, Nationalmuseum, 1743

## Kanpo estekak
Dorreta

**Dorreta** Izarbeibarrako Gares udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

Aro Garaikidean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Garesko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *dorretarrak* ziren. Ez dakigu non dagoen.

## Geografia 
Dorreta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean eta Gares udalerrian.

### Inguru naturala eta kokapena 
Iruñeko merindadearen hegoaldeko herri hustu da.

### Klima eta landaredia 
Gares udalerria, iparraldetik hegoaldera, luzera handiko udalerria izanik, klima aldatu egiten da udalerriaren gunea zein den. Horrela, hegoaldean, mediterraneo klima kontinentala nagusitzen da, eta iparraldean klima mediterraneo-azpimediterraneoa dago. Batez besteko tenperatura 10 gradukoa da iparraldean eta 13 gradukoa hegoaldean. Prezipitazioak ere nahiko aldakorrak dira 500mm batez beste hegoaldean (urteroko egun euritsuak 75 dira), eta 1.000mm iparraldean (urteroko egun euritsuak 100 dira). Udalerriko gunerik menditsuenetan 1.000mm baino gehiago jausten dira urtero.

Garesko jatorrizko landaredia ia erabat galdu da nekazaritzaren eraginaren ondorioz. Oraindik ere, arte eta haritz batzuk badaude (13 hektarea baino ez XX. mendearen amaieran), baina udalerriaren gehienean sastraka eta mota askotako zuhaixkak dira nagusi. Birlandaturiko basoen azalera nahiko handia da, 767 hektarea, eta birlandaketa batez ere Austriatik ekarritako lariziar (Pinus nigra) eta pinu beltzekin egin zen.

#### Estazio meteorologikoa 
Garesen estazio meteorologiko bat dago, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Skagengo museoa

thumb|250px|Skagengo margolarien erretratu galeria.
thumb|250px|Brøndum-en jangela gaur.
**Skagengo museoa** () Skagen herrian (Danimarka) dagoen arte museo bat da. XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran inguru horretan bizi eta lan egin zuten Skagengo margolarien koloniako kideen lanen bilduma zabala erakusten du. Artista garrantzitsuenen artean daude Marie eta P. S. Krøyer, Anna eta Michael Ancher, Laurits Tuxen, Viggo Johansen eta Holger Drachmann daude. Erakusketa bereziak ere antolatzen ditu museoak. Bere instalazioen artean, Garden Houseko kafetegi bat dago, denbora batez Anna eta Michael Ancher-en egoitza eta estudioa izan zen eraikin zaharra. Museoa 1908an ireki zen.

## Historia 
Skagens Museum 1908ko urriaren 20an sortu zen Brøndums hoteleko jangelan. Sortzaileen artean Michael Ancher, P.S. Krøyer eta Laurits Tuxen, Victor Christian Klæbel bertako farmazialariarekin eta Degn Brøndum, Brøndums hoteleko jabea eta Anna Ancherren anaiarekin batera, lehen gobernu-kontseilua osatzeko hautatuak izan zirenak. Skagen Margolarien lanak biltzea eta haien erakusketarako eraikin bat eraikitzeko funtsak biltzea zen ideia. Era berean, Brøndums hoteleko jangela, bere garaian, eraikitakoan museo berrira pasatzea erabaki zen. 

Lehen erakusketak bertako eskola batean antolatu zituzten. P.S. Krøyerren heriotzaren ondoren, 1909an, bere etxea museorako behin-behineko egoitza gisa erabili zen. 1919an, Degn Brøndumek bere hoteleko lorategi zaharra eman zuen museo bat eraikitzeko. Ulrik Plesner arkitektoari arduratu zitzaion bere diseinuaz. Ulrik Skagengo komunitate artistikoko kide aktiboa zen eta inguru horretako hainbat eraikin diseinatu zituen. Eraikina dohaintza pribatuen eta fundazioen konbinazio batek finantzatu zen. Eraikuntza 1926an hasi zen eta museo berria 1928ko irailaren 22an inauguratu zen ofizialki.

## Brøndums Hotelaren jangela 
Brøndums Hoteleko jangela gaur egungo museoan agertzen den moduan Ulrik Plesner eta Thorvald Bindesbøll-ek diseinatu zuten 1892an, hotelaren lehen handitze handiarekin lotuta. P. S. Krøyer-ek bultzatuta, Degn Brøndum-en arte bilduma bere dekorazioan sartzea erabaki zen. Urteen poderioz ohitura bihurtu zen bisitatzen ziren artistek erretratuak oparitzea hoteleko jabeari eta hauek sabaiaren azpian zegoen friso batean jartzen ziren. Jangelan ere Maria Krøyerrek 1898an diseinatu zituen altzariak daude.

## Bilduma 
Gaur egun Skagens Museoak 1.800 artelan baino gehiago ditu erakusten. Artista-koloniako kide garrantzitsu guztiak daude ordezkatuta lan zentralekin bildumetan, besteak beste, Maria eta P. S. Krøyer, Anna eta Michael Ancher, Laurits Tuxen, Viggo Johansen eta Holger Drachmann.

Erakusketa bereziak ere antolatzen ditu museoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
* :Ibilbide birtuala Skagens museoan. Google Arts & Culture
Aitzol Barandiaran

**Aitzol Barandiaran Munduate** (Ataun, 1986) bertsolari eta abeslari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Gaztetan hainbat bertso sariketa irabazi zituen eta 2013an Iñaki Gurrutxagarekin batera Bi Bala rock taldea sortu zuen. 

Kazetaritza ikasketak egin zituen eta 2017an ETBn *Euskalduna naiz, eta zu?* saioa zuzendu zuen Anjel Alkainekin batera.

## Bertsolaritza sariak 
* Osinalde saria (1): 2007.
* Abra saria (1): 2007.
* Lizardi saria (1): 2010.

## Diskografia 
Bi Bala taldearen diskoak.
* *Wasabi* (2014, autoekoizpena)
* *Gure eroyak* (2015, Bonberenea Ekintzak)
* *Arazo modernoak* (2017, Bonberenea Ekintzak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ålbæk badia

**Albæk badia** () sakonera txikiko badia bat da, 20 m. inguruko sakonera baitu. Skagen Oddeko ipar-ekialdeko kostaldean, Jutlandiako iparraldean (Danimarka) dago. 

## Kokapena 
Iparraldean Skagenetik hegoaldera Hirsholmeneraino hedatzen da. Vendsysseleko Kattegat aldean, Skagerrak-eko mendebaldeko haizetik babesteko ainguraleku gisa erabiltzen da maiz. Badiako urak nahiko lasaiak dira, eta bere hondartzak seguruak dira bainatzeko. Ålbæk badian dago Skagengo portua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ålbæk

**Ålbæk** Frederikshavn udalerrian, Iparraldeko Jutlandia eskualdean (Danimarka), dagoen herrixka da. 2012an 1555 biztanle inguru zituen. Jutlandiako penintsularen iparraldeko muturrean dago, Kattegateko kostaldearen ondoan (Itsaso Baltikoa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milagros Bidegain

**María Milagros Bidegain Baztarrika** (Errenteria, 1922ko ekainaren 6a &ndash; Donostia, 2006ko abenduaren 23a) latina, historia eta euskara irakasle eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Liburutegi eta Artxiboko zuzendaria izan zen, eta euskal hizkuntza eta literatura bultzatu zituen.

## Biografia 
Bere aita, Severiano Bidegain Urigoitia, harakina zen lanbidez. Dorotea Barkaiztegi Esnal amak, Pasai Donibanekoak, ere familiako harategian lan egin zuen.

Lehen mailako ikasketak Gurutzeko Alaben ikastetxean egin zituen eta batxilergoa Donostiako Peñaflorida institutuan egin zuen. Horren ondoren, irakasle-titulua lortu zuen Donostiako Irakasle Eskolan, 1940-1941 ikasturtean.

### Ibilbide profesionala 
Irungo Txantrea etxean akademia baten sortzaileetako bat izan zen. Historia, latina eta literaturako irakasle lanetan jarraitu zuen Hijas de la Cruzen, Errenterian, Zarauzko Santa Ana ikastetxean eta Irungo Akademian. Ondoren, Donostiako Peñaflorida Institutuan latinezko irakaslea izan zen, eta Diputazioaren instalazioetan euskarazko doako eskolak ematen zituen.

1967an oposizio bidez lortu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiko Liburutegiko eta Artxiboko arduradun lanpostua, eta bertan lan egin zuen 1987an erretiroa hartu zuen arte. Urte horretan bertan, 1967an, Euskaltzaindiko kide izendatu zuten.

Bestalde, Luis María Bereziartuarekin batera, *Baserritarrekin* hitzaldiak antolatzen zituen Radio San Sebastiánen, euskaraz eta gaztelaniaz, baserritarrentzat interesgarriak ziren hainbat gairi buruz.
* Bidegain, M. Milagros; Mitxelena, Koldo. 1954.Las Escrituras apócrifas de Andramendi. In: *Anuario Del Seminario De Filología Vasca "Julio De Urquijo"*.
* Bidegain, María Milagros. 1955.Nombres vascos de plantas [Bibliografía]. *Anuario Del Seminario De Filología Vasca "Julio De Urquijo"*, I, (1955, 1).
* Bidegain, Milagros; Mitxelena, Koldo; Arocena, Fausto. 1955 *“Bibliografía” bilduma bat*.
* Euskaltzain urgazlea (1967-01-27an izendatua). arte (1968  ) «José María de Iparraguirre» Literatura Sari Nazionaleko epaimahaikidea.   
* 2009 Euskaltzaindiaren omenaldia hildako akademikoei. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Milagros Bidegain, Euskaltzain Urgazlea. Euskaltzaindia, 2009tik martxora
* Suzko gezi bat bezala. Escrito del 13 de mayo de 1982. Mismo año, «Irun saria»
* Aitaren eskutik ezagutu zuen giro euskaltzalea. Euskal Herriko euskaltzale eta ahozko ondarea. Donostia, 2010
* Pertsonaren orria Dialneten
Jon Urbieta

**Jon Urbieta Jimenez** (Zumaia, Gipuzkoa, 1988ko uztailaren 3a) gipuzkoar abeslari, aktore eta telebista aurkezlea da.

## Bizitza 
Betizu Taldeko kidea izan zen eta bere abestirik ezagunenetarikoa «Lokaleko leihotik» da. Horrez gain, ETB1eko hainbat saioetan parte hartu du.

## Ibilbidea 
### Telebista 
* 2004-2006, *Zuzen*, ETB 1 (Betizu espazioaren barruan)
* 2009, *Goazen* (Baldar)
* 2012, *Kantuan*, ETB 1
* 2014, *Zuek Hor eta Gu Hemen* (gidoilari eta aurkezle-kidea Anjel Alkain eta Iker Galartzarekin batera), ETB 1
* 2015, *Gu ta gutarrak,* ETB 1
* 2015, *Kantugiro*, ETB 1
* 2023, *Kapitana Show*, Cantabria TV

### Zinema 
* 2017, *Hautsitako Denbora*, zuz. Ekain Albite

### Antzerkia 
* 2021, *Mamma mia! Gure Musikala* (musikala)

### Irratia 
* 2007, Zumaiako Irratia (lokutore)
* 2015, *Faktoria*, Euskadi Irratia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Rujas

**Ana Rujas Guerrero** (Madril, 1989ko maiatzaren 14a) madrildar aktorea, gidoilaria eta  modeloa da.  ezaguna da *Diana* filmean (Alejo Moreno, 2018) protagonista lanagatik eta eta *¿Qué sabes tú de mis tristezas?* (Lara antzokia, 2018) antzerki alternatiboan egindako lanagatik. *HKM* (2008-2009) eta *90-60-90 diario de una adolescente* (2009) telesailekin egin zen ezaguna. *La Mesías* telesail arrakastatsuan Montserraten gaztaroko papera egin zuen.

## Lan ibilbidea 
Vickyk HKMn (2008 eta 2009 artean) zuen paperarekin ezagutarazi zen Espainiako publikoaren aurrean; handik gutxira, *90-60-90 diario de una adolescente* seriean parte hartu zuen, nerabe baten egunkari sekretuan (2009), Afrika izeneko pertsonaia egin zuela. 2011. urtean, *Hispania, la leyenda* serieko zenbait kapitulutan parte hartu zuen, Stenarola izan zen eta Virginia (Vir) izan zen *Punta Escarlata* misterio eta intriga seriean. Urte horretan bertan Rocio Dúrcalen omenez egindako *Rocío Dúrcal, volver a verte* serie txikian parte hartu zuen,haren alaba Shaila Dúrcal izan zen.

2017an, Telecinco *La que se avecina* telesailean parte hartu zuen. Urtebete geroago, Alejo Morenok idatzi eta zuzendutako *Diana* filmaren protagonista izan zen. 2021eko otsailean jakinarazi zen *Cardo* serieren protagonista izango zela. Sei atal izan zituen Ana Rujak berak Claudia Costafredarekin batera sortu zuen. Javier Calvok eta Javier Ambrossik ekoitzia izan zen, eta Atresplayer Premium-en eman zen, eta Maríaren papera egin zuen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Sariak etaaintzatespenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ana Rujas en Internet Movie Database (ingelesez).
* Web orri ez-ofiziala
Munduko Kolondar Erakusketa

**Munduko Kolondar Erakusketa** (**Chicagoko Munduko Azoka** izenaz ere ezaguna) Ameriketako Estatu Batuetako Chicago hirian egin zen 1893an, Kristobal Kolon 1492an Mundu Berrira iritsi zeneko 400. urteurrena ospatzeko. Chicagoko Jackson Parken egin zen azokako pieza nagusia, Kolonek Mundu Berrira egindako bidaiaren erakusgarri zen urmael handia. Chicagok eskubidea zuen azoka hartzeko beste hiri batzuetan ere ostatatzeko, besteak beste New Yorken, Washingtonen eta Saint Louisen. Erakusketak eragin ekitaldi soziala eta kultural handia izan zuen Estatu Batuetan, eragin handia izan baitzuen hango arkitekturan, arteetan, optimismo industrialean eta Chicagoren irudian.

Chicagoko Kolondar Erakusketaren diseinuaren egileak, hein handi batean, John Wellborn Root, Daniel Burnham, Frederick Law Olmsted eta Charles B. Atwood izan ziren. Burnhamek eta haren lankideek hiri bat izan behar zuela uste zutenaren prototipoa izan zen. Beaux-Arts delako arkitektura eskolaren diseinu printzipioei jarraituz diseinatu zen, hau da, simetrian, orekan eta distiran oinarritutako arkitektura neoklasikoaren printzipioei jarraikiz. Eraikinen fatxadak estaltzeko erabili zuten materialaren koloreak (*staff* zuriak) Hiri Zuria ezizena eman zion azokaren guneari. Arkitekto nabarmen askok diseinatu zituzten hango 14 «eraikin handiak». Artista eta musikariak gailendu ziren erakusketetan, eta askok egin zituzten erakusketan inspiratutako antzezpen eta artelanak ere.

Erakusketak 2,8 kilometro koadro hartzen zituen, 200 eraikin berri inguru (aldi baterakoak soilik izateko eginak), arkitektura nagusiki neoklasikokoak, kanalak eta urmaelak, eta 46 herrialdetako pertsonak eta kulturak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Expo 1893 Chicago», Bureau International des Expositions erakundearen webgunean.
Estatubatuar eszepzionalismoa

[thumb|[Askatasunaren Estatua|Askatasunaren estatuak hainbat sinbolo ditu, Estatu Batuek berezko dituzten ezaugarriei lotuak: Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Aldarrikapenaren data, esklabotzaren abolizioa adierazten duten bilur eta kate hautsiak, eta ilustrazioa sinbolizatzen duen zuzia.]]
**Estatubatuar eszepzionalismoa** Ameriketako Estatu Batuak berez beste nazio batzuen gainetik daudela sinestea da.

Sinesmen horren aldeztaileek argudiatzen dute Estatu Batuetako balioak, sistema politikoa eta historia bakarrak direla giza historian. Askotan, adierazi nahi izaten dute Estatu Batuek nazioartean zeregin berezia eta positiboa betetzeko eskubidea dutela eta horretarako prestatuta daudela.

Alexis de Tocqueville frantziar zientzialari politiko eta historialariaren oharretan eta idatzietan du sorburua; bereziki, Estatu Batuak Britainia Handiarekin eta bere jaioterri Frantziarekin konparatuz egin zituen idatzietan. Tocqueville izan zen 1831n han egindako bidaien ondoren herrialdea «ohiz kanpokoa» zela adierazi zuen lehen idazlea. *Estatubatuar eszepzionalismoa* terminoaren lehen erabilera dokumentatua Estatu Batuetako komunistek egin zuten, komunisten arteko barne borroketan ari zirela, 1950eko hamarkadaren amaieran.

Seymour Martin Lipset politologoak dioenez, Estatu Batuak apartekoak dira, iraultzazko gertaera batetik abiatu baitziren. Beraz, estatubatuar eszepzionalismoaren Ameriketako Estatu Batuetako Iraultzan kokatzen du, eta adierazten du Estatu Batuak ideologia bereziko «lehen nazio berritzat» sortu zela. Ideologia hori, Lipsetek *amerikanismoa* deitua —baina, sarritan, *estatubatuar esezpzionalismoa* izenaz ere aipatua, askatasunean, berdintasunean, indibidualismoan, errepublikanismoan, demokrazian eta *laissez faire* ekonomian oinarritzen da; printzipio horiek, batzuetan, kolektiboki *estatubatuar eszepzionalismo* izenaz aipatzen dira. Gizarte zientzietako terminotzat, estatubatuar eszepzionalismoa Estatu Batuen estatusari dagokio, munduan muturreko datua den aldetik. Kontzeptuaren kritikariek eta nazionalistek diote *estatubatuar eszepzionalismoa* terminoak iradokitzen duela Estatu Batuak beste herrialde batzuk baino hobea dela, goragoko mailako kultura duela, edo mundua eraldatzeko eginkizun bakarra duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingeniaritza hidrauliko

thumb|250px|Uholde hidraulikoak atxikitzeko arroa
**Ingeniaritza hidraulikoa** ingeniaritza zibilaren adarra da, urarekin erlazionatutako obrak proiektatzeko eta burutzeaz arduratzen dena, dela energia hidraulikoaren erabilerarako, ureztatzeko, uraren arazketarako, kanalizaziorako edo bestelakoetarako, dela egiturak eraikitzeko itsasoan, ibaian,  aintziretan edo antzeko ingurunetan, besteak beste, dikeak, presak, ubideak, portuak, kaiak, urateak, olatu hormak, beste eraikuntza batzuen egokitasuna. **Uraren ingeniaritza** terminoa sortu du. 

## Jarduera-eremuak 
Ingeniari hidraulikoak obra hidraulikoak diseinatzeaz, eraikitzeaz eta ustiatzeaz arduratzen dira, batez ere ikerketa erabiliz, izan ere, ingeniaritza hidraulikoa ia % 90 emaitza esperimentaletan oinarritzen da. Leonardo da Vinci-k honakoa adierazi zuen: *"Ura tratatzerakoan, kontsultatu praktika lehenik, eta gero teoria".* Geroztik aurrerapauso asko eman dira, bi aldeetan. Formulazio teorikoek garai bakoitzeko tresna matematikorik aurreratuenak erabiltzen dituzte uneoro, baina, azkenean, koefiziente enpiriko bat agertzen amaitzen da beti, formula enpiriko bat, ondorengo kalibraziorako praktikan jartzen dena, behin hori eginda, egiaztatzen da. edozein saiakuntza esperimental, formula edo koefiziente horren baliozkotzea, horrela problema praktikoa ebaztea ahalbidetuz, eta esperimentuetan oinarrituta zehaztu zen, bai laborategietan, bai eraikitako eta ustiapeneko obretan.

Ingeniari hidraulikoak honako hauek lantzen dituzte:

* Egitura handiak deiturikoak, hala nola presak, urateak, kanal nabigagarriak, portuak, etab.
* Nekazaritzari lotutako lanak, ingeniaritza hidraulikoan espezializazioa, nekazaritza hidraulikoa izenez ezagutzen dena (nekazaritza ingeniaritzaren berezko adarra): ureztatze sistemak, drainatze sistemak.
* Ingurugiroarekin lotutako lanak: higadura kontrolatzeko presa iragazleak, ibaiak bideratzeko lanak
* Edateko uraren hornikuntzarekin lotutako lanak, putzuekin, banaketa sareekin, ur-biltegiratze eraikuntzarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duravit Design Center

**Duravit Design Center** Duravit enpresak Hornbergen 2003/2004 urteetan eraikitako erakusketa -zentroa da. Eraikinean enpresaren egungo produktu sanitarioak daude ikusgai, eta bertan probatu daitezke aldez aurretik hori adostuz gero.

Bost solairuko eraikina Philippe Starck -ek  diseinatu zuen eta Wöhrle + Wöhrle arkitekto bulegoak eraiki zuten. 2006an, Duravit-ek iF saria (komunikazio eta diseinuaren saria) jaso zuen  *arkitektura eta espazio publikoak* atalean eraikin honengatik. 

## Komun erraldoia 
19 metroko altuera duen eraikin trapezoidalaren hegoaldean 7,1 metroko komun baten eskultura dago, urrutitik ikusten dena. Hau begiratoki gisa erabiltzen da eta gauez argiztatu egiten da. 
erdian|thumb|480x480px|Komun erraldoia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak