open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galena

thumb|200px|Galenaren unitatea

**Galena** berun sulfuroaren forma mineral naturala da. Beruna eskuratzeko mea garrantzitsuena da.

Galena mineral sulfuro arruntena eta zabalen banatuena da. Kristal-sistema kubikoa jarraituz kristalizatzen da. Sarritan blenda, kaltzita eta fluorita mineralekin batera agertzen da.

Sarritan galena metaketek zilar kantitate nabarmenak dauzkate, bai zilar sulfuro eran bai galenaren egituraren barruko disoluzio solido eran. Galena zilardun hauek zilarra eskuratzeko mearik garrantzitsuenak izan dira denbora luzez. Honez gain, zinka, kadmioa, antimonioa, artsenikoa eta bismutoa ere ager daitezke.

## Kanpo estekak
Koloratura

**Koloratura** (italieratik *coloratura*) ahots lirikoak segidako nota lasterrak jarraian kantatzeko ahalmena da. Koloratura melismatikoa izaten da, hau da, koloraturan, hitz baten bokala hainbat nota jarraituri zabaltzen da.

Koloratura, *bel canto* teknikaren hiru adierazleetako bat da. Horregatik, edozein ahots motak egin beharrekoa izaten da. Baina, hala ere, koloratura sopranoaren ahotserako musikan askoz gehiago erabiltzen da.

## Historia 
Koloratura ohiko baliabideak zen musika barrokoan. Elizako musika zein operako izarrak nabarmentzeko erabiltzen zen, *prima donna* eta *castratiak*. Johann Sebastian Bach bezalako konposatzaileentzako kantari ideala, trebezia instrumentala zuen kantaria zen, eta honek, ahots tesitura guztian koloraturak egitea esan nahi zuen.

Garai klasikoan, koloraturak, birtuosismo bokalaren modu bakarra izateari uzten dio, eta hitz egindako ahotsarengandik hurbilago dagoen kantuarekin existitzen da. Wolfgang Amadeus Mozarten singspielean, koloraturazko aria klasikoa, herri kantutik eratorritako formekin existitzen da aldi berean.

Rossini, Donizetti eta Belliniren operetan, koloratura muturrera eramaten da, zabaleran azkartasunean eta bizitasunean. Garapen hori, Alemanian Richard Wagner bezalako konposatzaileek oso azalekotzat jo zuten. Baina, Rossiniren operetako koloratura, egoera animiko baten adierazpena da beti. Koloraturaren gailurra, Rossiniren *Sevillako Bizargina* opera da.

Koloratura eta bel cantoaren irakasle eta teoriko garrantzitsuena Manuel Patricio Rodriguez Garcia baritonoa izan zen. 1840 eta 1847an, Parisen, bi zatitan banatutako kantuaren gidaliburu bat argitaratu zuen, non, bel cantoaren teknikak laburtu eta nota errepikapenen bidez koloratura bizi bat hartzeko modu bat deskribatzen dituen.

XIX. mendeko bigarren erdiko operan, koloratura, bereziki, emakumeen paper dramatikoetan agertzen zen, Verdiren La Traviata operako Violeta kasu. Bitartean, Rossiniren erako koloraturazko tenorea spinto tenoreagatik aldatua da, potentzia handiko ahots bat, baina mugimendu biziak egiteko gai ez dena. Garapen hau opera kantu guztian egiten da Richard Wagnerren eta verismoaren operekin.

Egun, koloraturazko kantuak, Claudio Monteverditik Rossinirainoko konposaketekin bizirik iraun du. Baina, egungo konposaketetan, egungo konposatzaileek ez dute teknika hau euren konposaketetan modu naturalean barneratzeko modurik aurkitu.

## Kanpo estekak
Eurimedonte

**Eurimedonte** greziar mitologian, Kronos titanak Urano bere aita moztu zuenean, azken honen odoletik eta Gearengandik jaiotako erraldoietako bat zen. Bere jaiotza lekua, bere anaiena bezala, Flegrasen kokatzen da, Paleneko penintsulan, Trazian. Eurimedonte eta bere anaiak, Uranok lurpean giltzapeturiko titanak mendekatzeko jaio ziren. Izaki ia garaiezinak ziren, euren heriotzan hilkor bat eta jainko bat elkarlanean ibili ezean. Peribea izeneko alaba bat izan zuen. Gutxienengo baten bertsio baten arabera, Eurimedontek Hera bortxatu zuen, azken hau, oraindik, ume txiki bat zenean eta Prometeo izan zuen. Honek, Zeus haserre bizian jarri zuen.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* *Eurimedonte* Agamenonen auriga bat izan zen. Egistok hil zuen.
* *Eurimedonte* izeneko beste pertsonaia bat Minos eta lamia baten semea zen. Heraklesek hil zuen.

## Kanpo estekak
Hiadeak (mitologia)

**Hiadeak** (grezieraz Ὑάδες), greziar mitologian, lamia euriegileak dira, ninfen ahizpadikoak.
Hasiera batean, hiadeak, udaberrian agertzen diren izar batzuk ziren, Hiadeak izenarekin ezagutzen ditugunak. Horietaz, Zeusek konstelazio bihurtutako lamiak zirela esaten da, Dioniso zaintzen eman zituzten zerbitzu bikainen ondorioz. Nisako eskualde mitologikoan, Dioniso umea zaindu zuten, ondoren Inori emanez. Hiadeak, Atlas eta Pleione edo Etra ozeanidaren alabak direla esaten da.

Beranduagoko bertsio batean, Hiadeak neskatxa batzuk ziren, Hianteren arrebak. Honen heriotzaz atsekabeturik, penaz hil ziren, konstelazio bihurtuz.

Erromatar mitologian, Hiadeak Sukula izenekoen baliokideak dira. Hiadeak honako hauek dira:

* Fesile
* Eudora
* Anbrosia
* Dione
* Feo
* Polixo
* Koronide

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gone with the Wind

***Gone with the Wind*** (euskaraz, *Haizearekin joana*) 1939an Victor Flemingek zuzendutako filma da, Margaret Mitchellen 1936ko izen bereko eleberrian oinarritua. Estatu Batuetako hegoaldean Gerra Zibilaren garaietan kokatuta dago eta Vivien Leigh, Clark Gable, Leslie Howard eta Olivia de Havilland aktore nagusiak ditu.

## Argumentua 
XIX. mendeko erdialdean, Scarlett O'Hara (Vivien Leigh) gazte alditsu eta ederra Estatu Batuetako hegoaldeko etxaleku esklabistan bizi da. Ashley Wilkes (Leslie Howard) maite duen arren, ezin du bere maitasuna bete, hura Melanie Hamilton (Olivia de Havilland) bere lehengusuaren senargaia baita.

Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila hastekotan dago eta gazteak parte hartzeko irrikitan daude, Rhett Butler (Clark Gable) izan ezik, bere irabazian soilik pentsatzen duen gizon xarmangarria. Butler Scarlettez maitemindu da Ashleyen etxalekuan egindako jai batean: ez du etsi behar, Scarletten amodioa lortu arte, Scarlettek Ashleyrekin itsututa dagoen arren.

## Pertsonaiak 
* Hattie McDaniel: Mammy
* Thomas Mitchell: Gerald O'Hara
* Barbara O'Neil: Ellen O'Hara
* Evelyn Keyes: Suellen O'Hara
* Ann Rutherford: Carreen O'Hara
* Butterfly McQueen: Prissy
* George Reeves: Stuart Tarleton
* Fred Crane: Brent Tarleton
* Oscar Polk: Pork
* Victor Jory: Jonas Wilkerson
* Everett Brown: Big Sam
* Howard C. Hickman: John Wilkes
* Alicia Rhett: India Wilkes
* Rand Brooks: Charles Hamilton
* Carroll Nye: Frank Kennedy
* Marcella Martin: Cathleen Calvert
* Laura Hope Crews: izeba Pittypat Hamilton
* Eddie Anderson: osaba Peter
* Harry Davenport: Meade doktorea
* Leona Roberts: Meade andrea
* Jane Darwell: Dolly Merriwether
* Ward Bond: Tom sarjentua
* Paul Hurst: Yankee Desertorea
* Cammie King: Bonnie Blue Butler
* Ona Munson: Belle Watling
* Eric Linden: Ebakia
* Cliff Edwards: Soldadua

## Sariak 
Filmak hamar Oscar irabazi zituen, bere garaian inork lortu ez zuen errekorra: filmik onena, aktorerik onena (Vivien Leigh), zuzendaririk onena (Victor Fleming), bigarren mailako aktorerik onena (Hattie McDaniel), arte zuzendaririk onena, argazkigintzarik onena...

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Auriga

thumb|Erromatar auriga
**Auriga** biga- bi zaldik tiratutako ibilgailu arina- gidatu behar zuen esklaboa zen. Biga, erromatar batzuen garraiobidea zen, komandante militarrena bereziki. Euren jabearen segurtasuna euren eskuetan zegoenez, kontu handiz aukeratuak izaten ziren konfiantzazko esklaboen artean.

Beste teoria batek, erromatar garaipenetan erramu koroa eusten zuen esklabo bati ematen zitzaiola adierazten du. Esklabo honek, uneoro *gogoratu gizon bat (bakarrik) zarela* xuxurlatzen zuen, jenerala gehiegi harrotu ez zedin. Azken garaietan, hitza oso arrunta izan zen, eta edozein ibilgailuren gidaria adierazten zuen.

## Zaldi lasterketak 
Inperio garaian, asko igo zen lasterketenganako gustua, eta aurigak, jendetzaren idolo bihurtu ziren, kategoria ezberdinetan lehiatzen ziren esklabo eta libertoak izaten segitzen zuten arren: bi zaldiko bigak, hiruko trigak, lauko koadrigak, eta sei, zortzi edo hamar zaldik tiratutako gurdiak.

II. mendean, mila garaipen lortu zituzten aurigei *miliario* deitzen zitzaien. Errespetu eta ospeaz gozatzen zuten eta aberastasun handiak metatzen zituzten.

Ezagunenetako bat Kaio Apuleio Diokles izeneko hispaniar bat izan zen. 24 urte eman zituen zaldi lasterketetan parte hartzen. Honen ohorez, monumentu bat eraiki zen erromatar zirkutik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ozeanida

**Ozeanidak** edo **Potamoiak** greziar mitologian, (grezieraz Ποταμοι, ibaiak, latinez *fluminae*) ibaietako jainkoak ziren ustez, eurek gobernatzen zituzten ibaien personifikazioak. Hesiodok, Ozeano (mitologia) eta Tetisen seme egiten ditu, eta zerrenda bat osatzen du, garai hartan ezagutzen zen ibai bakoitzeko bat. Honela, ozeanideen nebak izango ziren.

Bizar luzeko agureak bezala irudikatzen ziren, gobernaturiko ibaiaren propioak ziren landare eta animaliekin. Tokiko landareekin eginiko koroak zeramatzaten edo bi adar, ibaia bi beso edo ibaiadarretan banatzen bazen. Euren izena esaten zen gurutzatu aurretik, merezi zuten errespetu guztiarekin. Eskultura askotan, ibaietako jainkoak txanbiletan sostengatzen dira, nondik ibaiaren ura irtetzen den, gehiago edo gutxiago okertuta, ibaiaren urak igarotzen ziren abiadaren arabera.

## Ozeanida zerrenda 
* Azis
* Aeas
* Alfeo
* Almon
* Amfriso
* Apidano
* Akeloo
* Akeronte
* Ardesko
* Asopo
* Asterion
* Axio
* Kaistro
* Zebren
* Zeko
* Zefiso
* Zidno
* Kladeo
* Kratais
* Kremetes
* Kriniso
* Egeo
* Enipeo
* Erasino
* Eridano
* Eskamandro
* Esepo
* Esperkio
* Estrimon
* Eufrates
* Ebeno
* Fasis
* Graniko
* Haliakmon
* Heptaporo
* Hermo
* Hidaspes
* Inako
* Istro
* Janto
* Ladon
* Marsias
* Meandro
* Minzio
* Neso
* Nilo
* Numizio
* Partenio
* Peneo
* Reso
* Rodio (mitologia)
* Sangario
* Selemno
* Simois
* Termesios
* Tiberino (erromatar mitologian)
* Tiberto (erromatar mitologian)
* Triton (mitologia)
* Bolturno (erromatar mitologian)

## Kanpo estekak 
*  Ibaietako jainkoak
Egurbide (mendia)

**Egurbide** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Aldaon eta Urkute mendiekin, Gipuzkoak Nafarroarekin duen mugan dagoen hiruki bat osatzen du. Malloan bertan dago, aipaturiko beste biak bezala. Mendi honek, Egurbide edo Egurbea izeneko lepoa domeinatzen du.

## Irispideak 
Egurbide edo Egurbea izeneko lepo edo mendatera, Azkaratetik iris daiteke, Araitzeko haranetik, Beoinen mendiaren azpian dagoen amildegi batean zintzilikaturik dagoen lautada batetik igaroz, Aloixa-gañe izena duena. Hemendik, bidezidor aztarna batzuk, Egurbidera kontu handiz iristea ahalbidetzen dute. Igoera oso arriskutsua da lur bustiarekin.

## Kanpo estekak
Datu mota osoa

**Datu mota osoa** (*integer* bezala ezagutzen dena), konputazioan, zenbaki osoen azpimultzo finitoa adierazi dezaken datu mota da. Adierazi dezaken zenbakirik altuena datuak erabiltzen den lekuaren araberakoa da, eta zenbaki negatiboak adieraztea posiblitatearena. Erabil ditzakegun datu mota osoak eta haien tamaina lengoairen eta arkitekturaren araberakoak dira. Adibidez, zenbaki osoak gordetzeko memorian 4 byte baditugu:
: **4 Byte = 4x8 = 32 bit**
: 32 bitekin **232=4294967296 balore** adieraz daitezke:
::* Positiboak bakarrik (osoak zeinurik gabe): 0tik 4294967295ra
::* Positibo eta negatiboak (osoak zeinuarekin): -2147483648tik 2147483647ra

## Eragiketak zenbaki osoekin 
Datu mota osoekin ohiko aritmetika eragiketak egin daitezke: batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa. Zatiketaren kasuan, emaitza balore erreal bat izan daiteke eta ez du zertan zenbaki osoa izan. Kasua hori bada, eta emaitza datu mota oso bezala adierazi behar denez, atal hamartarra ezabatu beharko zaio. Bi metodo daude hau burutzeko:
* **Biribiltzea**: Zenbaki oso gertuenera hurbilduz (Adibidez: 3,8 --> 4 / 3,2 --> 3)
* **Trunkatzea**: Atal hamartarra kenduz (Adibidez: 3,8 --> 3 / 3,2 --> 3)
Datu mota osoekin egin daitekeen beste eragiketa ez ohiko bat, **modulua** izango litzateke, zatiketa oso baten hondarra:
:184 *zati* 3 = 61 (**hondarra 1**) --> 184 *modulu* 3 = 1
Modulu eragiketak honako propietate hauek betetzen ditu:
:**a** *mod* **b** = **c**
::* **c** ≥ 0
::* **c** &lt; b
::* **c**, 0 bada --> **a**, **b**-ren multiploa da
::* **c**, 0 bada eta **b** berdin 2**n** (**n** 0 baino handiago edo txikiago den zenbaki osoa izanda) --> **a** (Bikoitia da)

## Gainezkatzea (overflow) 
Ordenagailu programa batek datu mota oso bati esleitu ez daiteken balorea esleitzen badio, eremuaren muga gainditzen duelako ( a=240 adibidez), gainezkatzea deritzon errorea agertuko da (*overflow* ingelesez). Hau gertatzen denean, normalean programak funtzionatzen jarraitzen du, baina baloreak 0 balioa hartuko du. Zenbaki negatibo bat datu mota oso positibo bati esleitzen bazaio, hau positibo bihurtuko da.

## Ikus, gainera 
* Datu mota

## Kanpo estekak
Melologo

**Melologoa** antzerkiko azpigenero bat da, pertsona bakarrekoa, hau da, pertsona bakarrak protagonizaturikoa. Pertsona honek monologo bat garatzen du, eta, emozio gehieneko pasaiak, laguntza musikal batekin azpimarratuak dira. Musika honek, aldi berean, pasaia bat eta beste baten arteko trantsizio gisa ere balio du.

Formula dramatiko hau Jean-Jacques Rousseau idazle frantziarrak asmatu zuen, bere Pigmalionekin. Melologoa Espainia eta Hispanoamerikatik zabaldu zen XVIII. mendearen azken herena eta XIX. mendearen lehen herenaren artean. Ondoren, gainbehera joan zen. Gazteleraz idatzitako melologo batzuk *Guzman el Bueno* Tomas de Iriarterena eta *Unipersonal del arcabuceado*, Jose Joaquin Fernandez de Lizardirena dira.

## Kanpo estekak
Bizar

[thumb|1: hiru egunekoa, 2: [bibotea, 3: kokospeko, 4: bibote-kokospekoa, 5: ile-zangoak, 6: Souvarov, 7: inperiala, 8: osoa]]thumb|thumbtime=0|start=0|Gorputzeko ileen gaineko zortzi datu jakingarri.
**Bizar**ra kokotsean, masailetan, lepoan eta beheko ezpainaren azpian hazten den ilea da.

Historian zehar eta kultura ezberdinetan, aurpegiko ilea zuten gizonek jakinduria, potentzia sexuala, estatus soziala eta gisako bertuteak, eta garbitasun eza bezalako akatsak zituztela esan izan da. Erlijio batzuetan oso garrantzitsuak dira, hala nola, judaismoan.

XX. mendeko lehen hamarkadetan euren zentzu estetikoa kendu ondoren, bizarrak, ile luzearekin batera, hippieek berriz modan jarri zituzten. Egun, XXI. mendearen hasieran, bizar luzeak ez dira oso ohikoak mendebaldeko gizon gazteen artean, hipsterrek modan jarri zuten arren.

Sarritan, bibotearekin konbinatzen da, goiko ezpainaren gainean hazten den ilearekin. Batzuetan, pixka bat mozten da, lepoko eta masailetako zatiak kenduz.

## Bizarra historian 
Bizarrak garrantzi handia du kultura askotan, antzinakoetan batik bat. Adibidez, zelten artean, gizontasunaren eta askatasunaren ikurra zen, esklaboak bizarra moztera behartuta baitzeuden. Zeltek bezala, herri germaniarrek ere estimu handitan zuten. Erromatarrak izan ziren, euren kultura eta Inperioa zabaltzen hasi zirenean, bizarra moztearen ohitura hedatzen hasi zirenak, soldaduak horretara behartuta baitzeuden, zituen abantailengatik (etsaiak borrokan, bizarretik tiratzea eragozten zen), eta, Erromatar Inperioa gizarte militarra zenez, laster, inperioko gizon gehienek bizarra mozteko ohitura hartu zuten. 

Erdi Aroan, germaniarrek antzinako erromatar lurrak inbaditu zituztenean, berriz modan jarri zuten bizarra, ordutik aurrera, moda kontua bakarrik izango zen arren. Adibidez, XVI. mendean, oso arrunta zen gizonek bizarra izatea. XVII. eta XVIII. mendeetan, berriz, arruntena moztea zen. XIX. mendean, gizon askok bizarra mozteari utzi zioten, baina gehienek bibotea baino ez zuen. XX. mendeak, azkenik, bizarra moztearen formalismoa ekarri zuen. Gaur egun, bizarra erabiltzea moda kontua baino ez da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gorputzeko ilea
* Alopezia androgenikoa
* Pubiseko ilea

## Kanpo estekak
Kokots

**Kokotsa** aurpegi azpialdean dagoen irtengunea da, ezpainen azpitik eta hioide gainetik dagoena, lepoa hasten den tokian.

Zati hau, barailaren kokots sinfisiak osatzen du. Gizonezkoetan, ile luze eta sendoak izaten ditu, larruazal mugikorra, azalpeko gantz ehun geruza era dezakeena. Kokotsean aurkitzen diren giharrak, ezpainetako hiruki formako giharra, bizarreko lauki erako giharra eta kokotseko borla dira.

## Ikus, gainera 
* Bakailao kokotsak
* ''Kokots jolasa

## Kanpo estekak
Masailalbo-hezur

**Masailalbo-hezurra**, **hezur malarra** edo **hezur zigomatikoa** hezur pare bat da, laburra eta trinkoa, lauki formaduna eta aurpegiko masaila eta begiaren orbitaren zati bat eratzen duena. Irtenune zigomatiko bat dute, atzealderantz, hezur tenporalaren irtenune zigomatikoarekin lotzen dena. Baraila, esfenoide, etmoide eta hezur frontalarekin artikulatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atlas (argipena)

**Atlas** hitzak adiera hauek ditu:

* Atlas: kartografian erabilitako mapa-liburua.
* Atlas (mitologia): greziar mitologiako titana, lurra eusten duena.
* Atlas mendiak: Ipar Afrikan kokatuak.
* Atlas (ilargia): Saturnoren satelite natural bat.
* Atlas (hezurra): Lehen ornoa, izena burua eusten duelako.
Hioide

**Hioide** hezurra, laringearen aparatu sostengatzailea da. Kantatzerakoan eta hitz egiterakoan, zintzur-sagarrak, gora eta beheranzko mugimendu jarraiak egiten dituela ikus daiteke. Mugimendu hauek bokalak artikulatzeko beharrezkoak dira. Hiru gihar taldek errazten dute mugimendu hauek egitea. Gihar horiek bi taldetan banatzen dira: hioidegainekoak eta hioideazpikoak. Hioidegainekoek, buru-hezurrarekin lotzen dute, hioideazpikoek, lepauztaiarekin, esternoiarekin eta saihetseko lehen kartilagoarekin gauza bera egiten duten bitartean. Hioide hezurrak atzeranzko eraztunerdi konkabo baten itxura du, justu tiroide kartilagoaren gainetik kokatua dagoena. Tiroide kartilagoari lotailu batzuekin lotuta dago. Hezur bakoitia eta erdi tamainakoa da. Lepoaren aurrealdean kokatua dago, mihiaren azpitik eta tiroide kartilagoaren gainetik. Perra forma du, aurrealderantz konbexua izaki. Hezur honetan, erdialdeko zati bat eta lau luzapen nabari daitezke. Luzapenak, adar nagusi eta adar txiki izena dute.

## Egitura 
Ehun trinkoz osaturik dago, adar nagusien oinarrian izan ezik. Hemen, ehun hanpatu kopuru txiki bat du.

## Gorputza 
Laua da atzetik aurrera, eta, bere azterketarako, bi aurpegi, bi ertz eta bi mutur ditu. Aurreko aurpegian, geniohioidear, hioglosiar, digastriko eta estilohioidear izeneko giharrak ezartzen dira. Atzealdeko aurpegia tirohioidear mintzarekin harremanetan jartzen da Boyerren poltsa serosoaren bidez. Goialdeko ertzean hioglosiar mintza eta hioglosiar, genioglosiar eta geniohioidear giharrak ezartzen dira. Behealdeko ertzean, tirohioidear, onohioidear eta esternokleidohioidear giharrak ezartzen dira. Muturrek, adarrentzako lotura gisa balio dute, handi bat eta txiki bat alde bakoitzean. Adar nagusiek hioglosiar giharraren ezartze gisa balio dute euren barrualdetik, faringearen erdiko estutzaileari kanpoaldetik, eta, behealdean, tirohioidear mintzarekin. Gainera, adar nagusi hauek, alboko lotailu tirohioidearraren eta digastriko, estilohioidear, hioglosiar, eta faringearen erdiko estutzailear giharren ezarpen gisa balio dute euren gainaldeko aurpegitik. Adar txikiak, lotailu estilohioidearra ezartzen den puntua da. Baita hioglosiar, estilohioidear, faringearen erdiko estutzailearen eta gaineko eta beheko mihi giharren ezartze puntu gisa ere.

## Osifikazioa 
Umetokiko bizitzaren azken aldera, lau osifikazio zentro aurkezten ditu, bere gorputza sortarazten dutenak, hau, nerabezaroaren amaiera aldera bukatuz.

## Haustura 
Aurkitzen den tokiagatik, ohi, hioidea ez da hausten. Zalantzazko heriotzen kasuan, hautsita dagoen hioidea, urkatze zeinu indartsu bat da.

## Kanpo estekak
Zintzur-sagar

**Zintzur-sagarra** lepoaren aurrealdean dagoen irtenune bat da, gizon helduen ezaugarrietako bat. Laringea estaltzen duen tiroide kartilagoaren artikulazioaren bi xaflek eratzen dute.

Erraz uki daitekeen gainaldeko eskotadura bat du, aipaturiko kartilagoaren bi zatien artikulazioa adierazten duena. Aurkitze angelua, gizonezkoetan zorrotzagoa da (90º), emakumezkoetan baino (120º). Behealdetik kartilago krikoidearekin jarraitzen da. Gizonezkoetan duen garapena, bigarren mailako ezaugarri sexualtzat jotzen da, hormona maskulinoen eraginagatik. Bere garapen maila, gizon batetik bestera aldatzen da, eta, pubertaroan, zati hori oso azkar zabalduko da, ahots aldaketa eratuz. Zenbat eta zabalagoa izan toki hori, hainbat eta grabeagoa izango da ahotsa.

## Ikus, gainera 
* Lepo
* Laringe

## Kanpo estekak
Melville uhartea

**Melville uhartea** Kanadako zortzigarren uharterik handiena da, Uhartedi Artikoan kokatutakoa. Nunavut eta Ipar-mendebaldeko lurraldeen barruan sartuta dago administratiboki, bien arteko muga teorikoak uhartea erdibitzen du. 

42.149 km2-ko azalera dauka eta populatu gabekoa da.

## Esplorazio europarrak 
Europar kolonizatzaileen artetik, William Edward Parry esploratzaile britainiar eta Britainiar Itsas Armadako kapitainak bisitatu zuen lehen aldiz, Artikora egin zuen bere bigarren espedizioan, 1819-20koan, Ipar-mendebaldeko Pasabidea bilatzeko ahaleginean. 

Izena 1819 hartan eman zion uharteari Parryk, orduko itsas-armadako burua, almirantazgoko lehen lorda, Robert Saunders Dundas, Melvilleko 2. bizkondea zelako.

Uhartea aurkitu ez ezik, 1819-20ko negua igaro behar izan zuen 1820ko abuztuaren 1era arte, geroztik Winter Harbour deitzen zaion puntuan, neguko badian alegia. Bertatik joan aurretik, urte hartako ekainean, izotza urtzen hasita zegoela, hamaika gizonekin uhartea oinez zeharkatu zuen Parryk eta mendebaldeko muturreraino iritsi zen, Liddon golkora. 

Winter Harbourren Parryen harria esaten dioten arroka bat dago, zeinak gogoratzen duen lurraldea Kanadaren jabetzarako hartu zutela bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banks uhartea

**Banks uhartea** Kanadako bosgarren uharterik handiena da, Uhartedi Artikoan kokatutakoa. Ipar-mendebaldeko lurraldeen barruan sartuta dago administratiboki.

70.028 km2-ko azalera dauka eta 2001ean 114 biztanle zituen, guztiak Sachs Harbour-en bizi direlarik. Inuit komunitate bat da, Inuvialut azpitaldearena, eta haien hizkuntzan Ikhuak deritzo.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 

* Canada. *Banks Island, a Natural Area of Canadian Significance*. Natural area of Canadian significance. Ottawa: Parks Canada, 1978.
* Cotter, R. C., and J. E. Hines. 2001. "Breeding Biology of Brant on Banks Island, Northwest Territories, Canada". *Arctic*. 54: 357-366.
* Gajewski, K, R Mott, J Ritchie, and K Hadden. 2000. "Holocene Vegetation History of Banks Island, Northwest Territories, Canada". *Canadian Journal of Botany*. 78: 430-436.
* Holyoak, D. T. *Notes on the Birds of Southwestern Banks Island, Northwest Territories, Canada*. Bulletin of the British Ornithologists' Club, Vol.103,No.2, June. 1983.
* Manning, T. H., E. O. Höhn, and A. H. Macpherson. *The Birds of Banks Island*. 1956.
* Stephens, L. E., L. W. Sobczak, and E. S. Wainwright. *Gravity Measurements on Banks Island, N.W.T*. Gravity map series, no. 150. Ottawa: Dept. of Energy, Mines and Resources, Earth Physics Branch, 1972.
* Struzik, Ed. 2000. "AND THEN THERE WERE 84,000 - The Return of Musk-Oxen to Canada's Banks Island in Recent Decades Is Just One Chapter of a Beguiling Arctic Mystery". *International Wildlife*. 30, no. 1: 28.
* Will, Richard T. *Utilization of Banks Island Muskoxen by Nineteenth Century Copper Inuit*. [S.l.]: Boreal Institute for Northern Studies, 1983.

## Kanpo estekak
Erramu-koroa

**Erramu-koroa** edo **erramu-bonet** bat erramu hostoz osatutako koroa bat da, orokorrean, olerkari, kirolari eta gerlariei emana antzinako Grezia eta Erroman.

Atenas 2004ko Olinpiar Jokoetan zehar, sari banaketa zeremonietan, erramu koroak jartzen zitzaien lehenengo hiru postuetan amaitzen zutenei.

## Erramua mitologian: Dafne eta Apolo 
Apolo, Dafne lamiaz interesatu zen, Peneo ibaiaren alaba. Interes honen jatorria, Apolo Kupido gogaitzen ibili zenean dago. Azken jainko honek, mendeku gisa, maitasun gezi bat bota zion Apolori, baina gorrotozkoa Dafneri. Apolo, Dafneren atzetik zebilen denbora guztian, lamia konkistatu nahian, baina lamiak ihes egiten zion. Azkenean, Dafne, bere aitaren ertzera iristen da eta laguntzeko erregutzen dio. Orduan, gorputza enbor-azalez estaltzen da, hankak sustrai bihurtzen dira eta besoak eta ile, orbelez estalitako adar, guztira zuhaitz eder bat bihurtuz: erramua. Apolok, orduan, Dafne bere emaztea ezin zela izan erabaki zuen. Bere zuhaitzik gogokoena izango zen, garaipenen ohore eta beti berde mantenduko zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuntzio

[thumb|225px|Karl-Josef Rauber artzapezpikua, [Belgikako eta Luxenburgoko nuntzioa.]]
**Nuntzio apostolikoa** edo **aita santuaren nuntzio**a, Aulki Santuaren ordezkari bat da, ez Vatikanoko estatuarena, enbaxadore maila duena. Aulki Santua Estatuaren aurrean (baita nazioarteko erakunde batzuen aurrean ere), eta tokiko elizaren aurrean ordezkatzen du, apezpiku-konferentziaaren aurrean, adibidez. Arrazoi horregatik, Elizako artzapezpiku maila izaten du. Ohi, Nuntziatura Apostolikoan egoten da. Horrek enbaxada baten pribilegio eta immunitate berberak ditu.

Enbaxada gisan, harreman diplomatikorik  ez dagoenan, ordezkari apostoliko bat da aita santuaren ordezkaritzaren nagusia: kasu horretan, Aulki Santua tokiko Elizaren aurrean baino ez du ordezkatzen. Herrialde askotan, aita santuaren nuntzioak, horrela ezarrita dagoelako, Konkordatoa du, beste enbaxadoreekiko lehentasun diplomatikoa du: Gorputz diplomatikoaren dekanoa da.

## Kontzeptu eta historia zehaztasunak 
Haren enbaxadore maila diplomatikoa Vienako Batzarrean zehaztuta geratu zen, 1815ean. Beste diplomatiko guztiak bezala, nuntzioa herrialde hartzaileak egiaztatua behar izan du.

Nuntzioa Gorputz Diplomatikoaren dekano izatearen kontuari buruz, horrela konpondu zen lehentasun diplomatikoari buruz estatuen artean izan zen eztabaida luze bat. Harreman Diplomatikoei buruzko Vienako Konbentzioa izan zen, 1961eko apirilaren 18an heldu zen konponbide honetara, pribilegio hori aita santuaren ordezkariari emanez. Dekanoak Gorputz Diplomatikoaren izenean hartzen du hitza une gogoangarrietan, baina estatu hartzailea eta ordezkaritza diplomatikoren baten artean sor litezkeen gatazkak ere konpontzen ditu.

Nuntziaturak Enbaxada baten antzeko egitura du, Nuntziatura Kontseilari, Nuntziatura idazkariarekin, etab... Aulki Santuko diplomatikoek betetako karguak, guztiak apaizak, aita santuaren Akademia Eklesiastikoan prestatuak, 1701ean ezarria. Nuntzio gehienek zerbitzu diplomatikoan dute euren jatorria; ondoren, horietako batzuk elizbarruti baten bertako apezpiku izatera pasatzen dira edo Vatikanora itzultzen dira dikasterioetan lan egiteko. Kardinal izatera iristen dira batzuk. Aita santu batzuk, Joan XXIII.a kasu, lehenago nuntzioak izan ziren: aita sandu hura Bulgarian eta Turkian. Tokiotan oso modu maitakorrean gogoratzen dute.

## Nuntzioen lana 
Kasu askotan, nuntzioak gatazketan bitartekari gisa egiten saiatu dira, jazarritako gutxiengoak babesten saiatu dira. Azkenotan, Michael Aidan Courtney artzapezpiku irlandarra, nuntzio apostolikoa Burundin, gatazka batean hil den lehena da. Segada batean hil zuten 2003ko abenduaren 29an.

## Kanpo estekak 
Gorputz diplomatikoa
Patrick Printzearen uhartea

**Patrick Printzearen uhartea** () Kanadako uhartea da, Uhartedi Artikoan kokatutakoa. Ipar-mendebaldeko lurraldeen barruan sartuta dago administratiboki.

15.848 km2-ko azalera dauka eta populatu gabekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isère (ibaia)

**Isère** Frantziako ibai bat da. Bere iturria Alpeetan dago eta Rodano ibaian isurtzen ditu bere urak 290 kilometroko ibilbide baten ondoren. Grenoble da, igarotzen duen herri garrantzitsuenetako bat. Bere iturburua, itsasoaren mailatik 2770 metroko altuerara dago, eta, bere ahoa, 115era. Savoia, Isère eta Drôme departamentuak igarotzen ditu.

## Bere ibilbidean aurkitzen diren herriak 
### Savoia 
* Bourge-Saint-Maurice
* Albertville

### Isère 
* Grenoble

### Drôme 
* Romans-sur-Isère

## Ibaiadarrak 
* Arly ibaia
* Arc
* Drac

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bathurst uhartea

**Bathurst uhartea** Kanadako uhartea da, Uhartedi Artikoan kokatutakoa. Nunavuten barruan sartuta dago administratiboki.

16.042 km2-ko azalera dauka eta populatu gabekoa da.

## Kanpo estekak
Egurtegi

**Egurtegi** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Malloaren barnean dagoen arren, ez da bere ardatz nagusian aurkitzen, baizik eta malloaren mendebaldeko aurpegian, Arritzagako labarraren gainean, Beoin mendiaren mendebaldean. Beoinengandik, 1278 metroko garaierara dagoen lepo batek banatzen du. Tontorra, Urkute edo Urgoiti izeneko mendiarekin nahas daiteke, Aldaonen mendebaldeko bizkarra eratzen duena. Izan ere, maparen batean, mendi hau, Urgoiti bezala izendatua dago. Tontorrak, bere hegoaldeko aurpegian dolina handi bat du.

## Kanpo estekak
Vancouver (uhartea)

**Vancouver** Kanadako mendebaldean dagoen uhartea da, Ipar Ozeano Barean kokatutakoa eta administratiboki Britainiar Kolunbiako probintzian sartutakoa. Georgia, Johnston eta Queen Charlotte itsasarteek bereizten dute Kanadatik eta Juan de Fuca itsasarteak Estatu Batuetatik. Ipar Ameriketako Ozeano Bareko uharte handiena da: 31.284&nbsp;km2.

Hiriburua Victoria hiria da eta hiri nagusiak, Duncan, Nanaimo, Port Alberni, Courtenay, North Cowichan eta Campbell River.

## Ingurune naturala 
Uhartearen erdialdea Strathconako parke naturalak hartzen du, eta Cape Scott parkeak, mendebaleko kostaldea. Oso uharte menditsua da, eta punturik altuena Golden Hinde mendia (2.198 m) da.

## Ekonomia 
Uharteko ekonomia nekazaritzan (barazkiak, fruitu arbolak), arrantzan, mea baliabideen ustiapenean (ikatza, burdina, kobrea), industrian (janari industria, zurgintza, metalurgia) eta turismoan oinarritzen da.

## Historia 
1744an espainiar marinelak eta 1748an James Cook britainiar itsasgizona izan ziren uhartera iritsi ziren lehen europarrak.

## Ikus, gainera 
* Kanadako geografia
* Vancouver

## Kanpo estekak 
*  Vanvouverreko turismo webgunea

## Erreferentziak
Dolina

[thumb|350px|Dolinaz jositako ingurunea [Aralar|Aralarko mendilerroan.]]
**Dolina** edo **torka** jatorri karstikoko sakongune itxi eta txikia da. Osin mota bat da, erliebe karstikoen ezaugarri berezi den sakonune geologiko berezia.

## Morfologia 
Oro har, dolinak ez dira kareharrizkoak bakarrik diren lurraldeetan, tupak osaturikoetan baizik, kareharri eta buztinez osaturiko harkaitzak, osagai bakoitza kopuru ezberdinean. Prozesua, erlatiboki sinplea da. Atmosferako Karbono dioxidoa euri urarekin konbinatzen da azido karbonikoa eratzeko. Honek, tupen kaltzio karbonatoa erasotzen du eta kaltzio bikarbonato bihurtzen du. Honela, buztina aske geratzen da. Hau, erliebearen beheko aldean metatzen da lur gorriko kubetak eratuz, *dolina* izena hartzen dutenak, baita *uvala* edo *polje* izeneko haran karstikoak. Lur gorria, deskaltzifikaziozko buztina da, eta, nekazaritzari dagokionez, oso emankorra da.

Hasieran, dolina guztiak xurgatzaileak dira (ura galtzen dute infiltrazio bidez). Ondoren, errekastoek buztina garraiatzen duten tokian, hau, dolinaren hondoan metatzen da, iragazgaitz egin eta urmael bihurtuz, eurien ondoren beteko den urmaela, eta poliki-poliki lehortuko da uren lurruntzeagatik. Dolina, eraketa karstiko bat da, harkaitzaren disoluzioa edo kobazulo baten sabaiaren erorketagatik eratutakoa. Tamaina ezberdinetako sakonune biribilak eratzen ditu. Oro har, putzu zabal bat bezala aurkezten da, gutxi gora-behera, laua den hondo batekin. Urak azpian hartzen baditu, aintzirak eratu daitezke.

## Motak 
*Disolbaketako dolinak* lurzoruaren materia galtze motel baten ondorio dira, lehenengo putzutu eta gero infiltratu egiten diren euri urek disolbatuta. *Hondoratze dolinak* lurzorua hutsune karstiko baten gainean hondoratzen denean eratzen da, azken honen sabaiaren erorketagatik.

Oso sakona ez den hondo lau bat baldin badute, *kubeta* esaten zaie, edo platertxoko dolina, hondoan lur gorria duena, zeinek, karstifikazio prozesuek jarraitzea eragozten duen. Baina, prozesuak jarraitzen badu, dolinak inbutu itxura hartzen du. Orduan, putzuko dolina bat dago. Putzuko dolina, osin batekin lotuta egon daiteke: lurgainarekin lotuta dagoen horma azpibertikaleko hutsunea. Ohi, osinak, lurrazpiko sare batekin lotuta daude.

Dolina asko batzen direnean, *uvala* bat eratu daiteke, eta, eskala handiagoan, *polje* bat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zenote

## Kanpo estekak
Itsaso Garzon

**Itsaso Garzon** (Errenteria, 1983), euskal aktorea da (Goenkale, 2006). Donostiako Gazteen Antzerki Topaketa izan da bere sormen lanen eszenatoki. "Ez!", "Ur tantak... bihotz taupadak..." edota "Geomimotria" lanak sarituak izan dira bertan. Aktorea izateaz gain, Bigarren Hezkuntzako Filosofiako irakasle lanetan ere aritzen da. 2025an argitaratu du bere lehenenengo eleberria: "Argi izpien aukerak".

## Filmografia 
* Kuxkuxeroak
* Ero eta bero
* Goenkale, (2006)

## Kanpo estekak
Rio de Janeiro (estatua)

**Rio de Janeiro** Brasilgo ekialdean dagoen estatua da.

43.696 km2-ko azalera dauka eta 15.397.366 biztanle zituen 2005ean (356.1 biz./km2).

Rio de Janeiro bera hiriburua eta hiri nagusia da.

## Udalerriak 
## Pertsonaia ezagunak 
* Paulo Coelho (1947-), idazle eta musikaria.
* Ronaldo Luís Nazário de Lima "Ronaldo" (1976-), futbolaria.

## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala
Eraztunen Jauna: Eraztunaren Elkartea

***Eraztunen Jauna: Eraztunaren Elkartea*** (ingelesez: *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring*) 2001ean Peter Jacksonek zuzendutako fantasiazko filma da, J. R. R. Tolkienen *Eraztunen Jauna* liburuan oinarrita. 2003ko *Erregearen Itzulera* eta 2002ko *Bi dorreak* filmekin batera Eraztunaren Jaunaren trilogia sortu zuen.

## Argumentua 
Bilboren urtebetetzea zela eta, Gandalf Hobbitonera doa bisitaz. Hantxe Frodo iloba topatzen du, Bilbo eskualdea utzita bere ondorengoa. Gandalf Saruman bere maisua egon ondoren Bilboren eraztuna Boterearen Eraztuna dela konturatzen da.

Eraztunaren etorkizuna erabakitzeko, Elrond, elfoen erregeak Biltzarra deitzen du Rivendelen. Baina eraztuna hara eraman behar eta nor baino Frodo misioa betetzeko hobe.

## Aktoreak 
* Elijah Wood: Frodo Zorrozabal
* Sean Astin: Samwise Gamgee
* Viggo Mortensen: Aragorn
* Ian McKellen: Gandalf
* Dominic Monaghan: Meriadoc Brandybuck
* Billy Boyd: Peregrin Took
* Orlando Bloom: Legolas
* John Rhys-Davies: Gimli
* Sean Bean: Boromir
* Christopher Lee: Saruman
* Sala Baker: Sauron
* Hugo Weaving: Elrond
* Cate Blanchett: Galadriel
* Liv Tyler: Arwen
* Ian Holm: Bilbo Zorrozabal
* Lawrence Makoare: Lurtz

### Grabaketaren kokapenak 
## Sariak 
Filmak 4 Oscar irabazi zituen (13 izendapenetik): argazkigintza onenari, efektu berezi onenei, makillaje onenari eta soinu banda onenari hain zuzen ere.

Gainera bost BAFTA lortu zituen.

## Kanpo estekak 
* imdb.com
São Paulo (estatua)

**São Paulo** Brasilgo hego-ekialdean dagoen estatua da.

248.209 km2-ko azalera dauka eta 40.490.757 biztanle zituen 2005ean (165.4 biz./km2).

Sao Paulo bera hiriburua eta hiri nagusia da.

Estatuko beste hiri nagusiak hurrengoak dira: Baurú, Campinas, Ribeirão Prêto, Santo Andre, Santos, São Caetana do Sul, São Jose do Rio Prêto eta Sorocaba.

## Geografia 
thumb|220px|Campos do Jordao turismo-gunea.

### Orografia eta hidrografia 
600 km luze den kostaldea laua da, zingiratsua alde askotan. Oihan tropikal hezeak estaltzen du kostaldea, eta barrualdera egin ahala Serra do Mar mendialdea dago (1.000-1.500 m). Mendialdearen atzean 900-400 m arteko goi-ordokia dago, Parana ibairaino jeisten dena, São Pauloko estatuaren mendebaleko muga eratzen duen ibairaino hain zuzen.

Lurraldeko ibai gehienek Parana ibairako isurialdea dute: Grande (estatuko iparraldeko muga eratzen duena), Tiete (lurraldearen erdialdea alderik alde igarotzen duena) eta Parapanema (São Paulo eta Paranako estatuen arteko muga egiten duena). Ura zuzenean Ozeano Atlantikora isurtzen duten ibaiak askoz ere laburragoak dira eta ur emari txikikoak.

### Klima eta landaretza 
Kaprikornioko tropikoaren inguruan dago estatua, eta klima, beraz, epel-beroa da, kostaldeko itsas haizeek eta barnealdeko mendialdeetakoek eraginda. Batez beste 18&nbsp;°C egiten du goi-ordokian eta 20 °C kostaldean. 2.000 mm euri ur biltzen da kostaldean eta 1.000-1.500 mm artean, barnealdean. Lurralde aberatsa da eta jatorrizko landaretza oparoak estaltzen ditu estatuaren alde asko. Azken urteetan nekazaritzaren (kafe sailak, behi aziendarako larreak) eta basogintzaren ondorioz murriztu bada ere, jatorrizko oihanek hartzen zuten eremua.

### Udalerriak 
## Ekonomia 
thumb|220px|Sao Paulo hiriburuko etxe orratzen ikuspegia.

Merkatu hurbilerako (okela, esnekiak, fruituak, barazkiak, patata, artoa, arroza) eta atzerrikorako (kafea, azukre kanabera, kotoia) antolatua da nekazaritza. Industria da (ehungintza, janari industria, altzairugintza, nekazaritzarako makineria, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, automobilgintza, hegazkingintza, kimika industria, papergintza, petrolio findegiak), ekonomia jarduera nagusia. Paraná ibaira biltzen diren adarretan eraikitako indar-etxeek hornitzen dituzte, neurri handi batean, São Paulo eta Santos hirietako industrialdeetako indar-eskariak. Komunikabideei dagokienez, errepide, burdinbide eta autopista sare handiak lotzen ditu hiri nagusiak estatuko hiriburuarekin; São Paulokoaz gainera, badira beste aireportuak ere hiri handienetan.

## Pertsonaia ezagunak 
* Fernando Meirelles (1955-), zinema zuzendaria.

## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala

## Erreferentziak
Eraztunen Jauna: Erregearen Itzulera

***Eraztunen Jauna: Erregearen Itzulera*** (ingelesez: *The Lord of the Rings: The Return of the King*) 2003an Peter Jacksonek zuzendutako fantasiazko filma da, J. R. R. Tolkienen *Eraztunen Jauna* liburuan oinarrita. 2001eko *Eraztunaren Elkartea* eta 2002ko *Bi dorreak* filmekin batera Eraztunaren Jaunaren trilogia sortu zuen.

## Argumentua 
Helm Leizearen batailaren ondoren, Rohango soldaduek, Gandalf, Aragorn, Legolas, Gimli, Theoden eta Eomerrekin batera, Tirith defendatzera ailegatzen dira.

Bitartean, Gollum, Frodo eta Sam bere bidean darraie Boterearen Eraztuna suntsitseko Mordorreko Orodruin mendian.

Balentria asko pasa eta gero, Frodok eraztuna suntsitsea lortzen du Laugarren Aroa sortuz, gizonezkoa hain zuzen ere. Hori zela eta, antzinako aroko protagonistek (hobbitak, elfoak, nanoak...) Erdiko Lurraldeatik ihes egingo dute.

## Aktoreak 

* Elijah Wood: Frodo Zorrozabal
* Sean Astin: Samwise Gamgee
* Viggo Mortensen: Aragorn
* Ian McKellen: Gandalf Zuria
* Dominic Monaghan: Meriadoc Brandybuck
* Billy Boyd: Peregrin Took
* Orlando Bloom: Legolas
* John Rhys-Davies: Gimli
* Andy Serkis: Gollum
* Bernard Hill: Theoden
* Miranda Otto: Eowyn
* Karl Urban: Eomer
* Hugo Weaving: Elrond
* Liv Tyler: Arwen
* David Wenham: Faramir
* John Noble: Denethor
* Bruce Hopkins: Gamling
* Paul Norell: Hildakoen Erregea
* Lawrence Makoare: Angmarreko errege-aztia
* Ian Holm: Bilbo Zorrozabal
* Cate Blanchett: Galadriel
* Sarah McLeod: Rosie Cotton
* Sean Bean: Boromir
Bertsio luzatuan agertzen direnak:
* Christopher Lee: Saruman
* Brad Dourif: Gríma Wormtongue
* Bruce Spence: Sauronen ahoa

## Sariak 
2004ko urtarrilaren 27an, filmak 11 Oscar irabazi zituen, *Titanic*ek eta *Ben-Hur* aurretik soilik lortutakoa. Tartean, film onenari, zuzendari onenari, arte zuzendari onenari edo argazkigintza onenari lortu zituen. Film onenaren Oscar Saria lortzeko lehenengo fantasiazko filma zen eta bigarren sekuela *The Godfather, Part II* filmaren ondoren.

Gainera lau Urrezko Globoak, bost BAFTA eta bi Grammy Sariak lortu zituen.

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Barruti Federala (Brasil)

**Barruti Federala** () Brasilgo erdialdean dagoen lurraldea da.

5.802 km2-ko azalera dauka eta 2.337.078 biztanle zituen 2005ean (410.9 biz./km2).

Brasilia hiriburua da.

## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  webgune ofiziala
Acre

**Acre** Brasilgo mendebaldean dagoen estatua da.

152.581 km2-ko azalera dauka eta 646.962 biztanle zituen 2005ean (4.5 biz./km2).

Rio Branco hiriburua eta hiri nagusia da.

## Udalerriak 
## Pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?dob WHERE {
  { ?item wdt:P19 wd:Q40780. }
  UNION
  {
    ?item wdt:P19 ?pob.
    ?pob wdt:P131* wd:Q40780.
  }
  ?item wdt:P31 wd:Q5.
  OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob. }
}
|wdq=
|sort=P569
|columns=label:Artikulua,p19:Lekua,P569,P18
|thumb=80
|links=red
|min_section=2
}}

## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala
Mato Grosso

**Mato Grosso** Brasilgo erdialdean dagoen estatua da.

903.357 km2-ko azalera dauka eta 2.807.482 biztanle zituen 2005ean (3.2 biz./km2).

Cuiaba hiriburua eta hiri nagusia da.

## Udalerriak 
## Pertsonaia ezagunak 
* Pere Casaldaliga (1928-2020), Askapenaren teologoa eta Sao Felix da Araguaiako apezpikua izandakoa.

## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala
Hegoaldeko Mato Grosso

**Hegoaldeko Mato Grosso** Brasilgo hego-mendebaldean dagoen estatua da.

357.124 km2-ko azalera dauka eta 2.267.094 biztanle zituen 2005ean (6.4 biz./km2).

Campo Grande hiriburua eta hiri nagusia da.

## Udalerriak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala
UEFA Euro 2004rako sailkapen fasea

Hurrengo taldeek, UEFA Euro 2004ko txapelketarako sailkapen fasean hartu zuten parte. Txapelketa, lehenengo aldiz Portugalen ospatu zen.Sailkapen fasea, hamar taldeetan banatu zen eta bakoitzetik lehenengo postuan gelditzen zena (*urdinez*) automatikoki txapelketan sartzen zen. Bigarren gelditzen zena (*laranjaz*) aldiz, kanporaketa fase batean sartzen zen eta horra sartutako hamar taldeetatik, 5 bakarrik sailkatzen ziren Eurokopara.

Portugal automatikoki sailkatu zen, estatu antolatzailea izateagatik.

## 1 Multzoa 
## 2 Multzoa 
## 3 Multzoa 
## 4 Multzoa 
## 5 Multzoa 
## 6 Multzoa 
## 7 Multzoa 
## 8 Multzoa 
## 9 Multzoa 
## 10 Multzoa 
## Kanporaketak 
### Lehenengo Kanporaketa 
----

----

----

----

----

----

### Bigarren Kanporaketa 
----

:::::::*Kroaziak 2-1 irabazi zuen prorrogan eta sailkatu egin zen*
----

::::::: *Espainiak 5-1 irabazi zuen prorrogan eta sailkatu egin zen*
----

::::::: *Errusiak 1-0 irabazi zuen prorrogan eta sailkatu egin zen*

----

:::::: *Herbehereek 6-1 irabazi zuten prorrogan eta sailkatu egin ziren*
----

::::::: *Letoniak 3-2 irabazi zuen prorrogan eta sailkatu egin zen*
----

## Sailkatutako Taldeak 
Hamasei taldeek hartu zuten parte UEFA Euroko azken fasean:

* 
* 
* 
* 
thumb|UEFA Euro 2004ko finalistak
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 20px Suitza

## Kanpo estekak
Espírito Santo

**Espírito Santo** Brasilgo ekialdean dagoen estatua da.

46.077 km2-ko azalera dauka eta 3.412.746 biztanle zituen 2005ean (75.2 biz./km2).

Vitória hiriburua da eta Vila Velha hiri nagusia.

## Geografia 
180px|thumb|*Morro do Moreno* izeneko begiratokitik dagoen ikuspegia.

Atlantiko Ozeanoaren ertzean dago, Rio de Janeiro estatuaren iparraldean eta Minas Gerais estatuaren ekialdean.

Estatuko bi heren menditsuak dira. Doce ibaiak zeharkatzen du Espirito Santo estatua.

## Udalerriak 
## Ekonomia 
Kafea eta kakaoa egiten da bertako klima bero hezeari esker. Burdin hobi guztiz garrantzitsuak daude Doce ibaiaren arroan.

## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala

## Erreferentziak
Maranhão

**Maranhão** Brasilgo ipar-ekialdean dagoen estatua da.

331.983 km2-ko azalera dauka eta 6.109.684 biztanle zituen 2005ean (18.6 biz./km2).

Sao Luis hiriburua eta hiri nagusia da.

## Udalerriak 
## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala
Iparraldeko Rio Grande

**Iparraldeko Rio Grande** Brasilgo ipar-ekialdean, Ozeano Atlantikoaren ertzean dagoen estatua da. 52.796&nbsp;km2-ko azalera dauka eta 3.006.273 biztanle zituen 2005ean (57.7 biz./km2). Bere mugak hauek dira: iparraldean eta ekialdean, Ozeano Atlantikoa; mendebalean, Ceará; hegoaldean, Paraíba.

Natal hiriburua eta hiri nagusia da. Beste hiri nagusi batzuk: Mossoró, Caicó.

## Geografia 
thumb|200px|Iparraldeko Rio Grandeko paisaia.
thumb|200px|Natal hiria gauez.
Iparraldea zelaia eta hareatsua da, goi-ordokiak dira nagusi hegoaldean (Borboremako goi-ordokia) eta mendiak daude mendebalean. Kostaldea euritsu xamarra da; barnealdea, ordea, idorra. Tenperatura: 25-30&nbsp;°C urtean.

## Ekonomia 
Baso handiak hustu dira XVII. mendetik aurrera, azukre-kanabera sailak landatzeko. Gatz ustiakuntza paduretan (Brasilgo ekoizpen osoaren % 60). Kotoia ere lantzen da. Tungsteno mea garrantzitsuak Borboremako goi-ordokian.

## Historia 
XVI. mendean kokatu ziren portugaldarrak Brasilgo ekialde muturreko kostalde haietan, eta frantses piraten aurka borrokan aritu ziren mende osoan zehar ia. 1599ko Eguberri egunean sortu zuten Natal hiria (horregatik izena), eta herri bat eratu zuten lurralde hartan. 1633-1654 urteen bitartean holandarrak izan ziren lurraldearen jabe. Garrantzitsuak izan ziren luzaroan azukre-kanaberaren eta, XVIII. mende hasieratik aurrera, kotoiaren ustiakuntza.

## Udalerriak 
## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala

## Erreferentziak
Hegoaldeko Rio Grande

**Hegoaldeko Rio Grande** () Brasilgo hegoaldean dagoen estatua da, Ozeano Atlantikoaren eta Uruguaiko eta Argentinako estatuen mugan. Bere mugak hauek dira: iparraldean, Santa Catarina estatua; mendebalean, Argentina (Misiones, Corrientes; Uruguai ibaiak eratzen du bi estatuen arteko muga); hegoaldean Uruguai; eta ekialdean, Ozeano Atlantikoa.

281.748 km2-ko azalera dauka eta 10.854.343 biztanle zituen 2005ean (38.9 biz./km2).

Porto Alegre hiriburua eta hiri nagusia da. Hiri nagusiak: Pelotas, Rio Grande, Caxias do Sul.

## Orografia eta klima 
150px|thumb|Guarita hondartza Torres hirian.
Paranako goi-ordokia dago iparraldean (600–900 m gora). Geral eta itsasaldeko Mar mendiek hausten dute ordokia. Kostaldea pikatu samarra da iparraldean, Porto Alegre hiriraino. Hegoaldekoak lur behereak dira (450 m gora, gehienez), Jacui eta haren adarra den Taquari ibaien haranetan, eta itsasertzetik gertu aintzira handiak daude (Patos, Mirim)

Tenperatura 20&nbsp;°C-koa da urtean batez beste, baina alde handiak dira zenbait eremutan, sasoien arabera. Euria, 1.300&nbsp;mm urtean.

## Historia 
[200px|thumb|[Porto Alegre hiriko erdigunea.]]
Europarrak iritsi zirenean tupi-guarani, ge eta guaycuru herriak bizi ziren lurralde hartan. XVII. mendean ekin zioten portugaldarrek kolonizazioari eta 1754. urtetik aurrera liskarretan ibili ziren portugaldar eta espainiar kolonizatzaileak lur haietaz jabetzeko asmoz. XIX. mendean, gerra zibilak izan ziren 1870 arte.

## Ekonomia 
Hegoaldeko Rio Grande Brasilgo nekazaritza lurralde garrantzitsuena da (garia, patata, artoa, soja, arroza, tabakoa, mahastiak). Porto Alegre da industria eskualde nagusia. Ikatz hobiak era badaude San Jeronimon, Jacui ibaiaren ertzean.

## Udalerriak 
## Pertsonaia ezagunak 
* Ronaldo de Assis Moreira "Ronaldinho" (1980-), futbolaria.

## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala
Santa Catarina

**Santa Catarina** Brasilgo hegoaldean dagoen estatua da.

95.346 km2-ko azalera dauka eta 5.873.749 biztanle zituen 2005ean (62.5 biz./km2).

Florianopolis hiriburua da eta Joinville hiri nagusia.

## Udalerriak 
## Ikus, gainera 
* Brasilen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Estatuko webgune ofiziala