Tim Berners-Lee

Sir **Timothy “Tim” John Berners-Lee**, OM, KBE, TimBL izenez ere ezaguna, 1955ko ekainaren 8an jaio zen Londresen, Erresuma Batua, 1976. urtean Oxford Unibertsitateko Queen’s College-en Fisikan lizentziatu zen. Webaren aitatzat hartzen da.

Tim Berners-Lee informatikari ingelesa da, WWWaren (**W**orld **W**ide **W**eb), HTML (**H**yper**T**ext **M**arkup **L**anguage) markaketa-lengoaiaren, URL (**U**niversal **R**esource **L**ocator) sistemaren eta HTTParen (**H**yper**T**ext **T**ransfer **P**rotocol) asmatzaile gisa ezaguna. Oxfordeko Unibertsitateko irakasle-ikertzailea eta Massachusetts Institute of Technology-ko (MIT) irakasle emeritua da.

Berners-Leek informazioa kudeatzeko sistema bat proposatu zuen 1989ko martxoaren 12an, eta, azaroaren erdialdean, Hypertext Transfer Protocol (HTTP) bezero baten eta zerbitzari baten arteko lehen komunikazio arrakastatsua ezarri zuen Interneten bidez. Lehenengo web arakatzailea eta web zerbitzaria asmatu eta ezarri zituen, eta webaren ondorengo garapena sustatzen lagundu zuen. World Wide Web Consortium (W3C) erakundearen sortzaile eta zuzendari emeritua da; horrek webaren garapen jarraitua gainbegiratzen du. World Wide Web Foundation-en sortzailekide izan zen, Rosemary Leithekin batera. 2009ko apirilean, Zientzien Akademia Nazionaleko atzerriko elkartua hautatu zuten.

Berners-Lee, lehenago, ikertzaile seniorra, eta 3Com-en katedraren titularra izan zen MIT Informatika Zientzia eta Adimen Artifizialaren Laborategian (CSAIL). Web Science Research Initiative (WSRI) erakundeko zuzendari da, eta MIT Center for Collective Intelligence erakundeko aholku-batzordeko kide. 2011n, Ford Fundazioko zuzendari-batzordeko kide izendatu zuten. Open Data Institute-ko sortzaile eta presidentea da, eta, gaur egun, MeWe sare sozialeko aholkularia da. 2004an, Elisabet II.a erreginak zaldun izendatu zuen Berners-Lee, bere aitzindari-lanagatik. 2016ko Turing saria jaso zuen World Wide Web, lehen web arakatzailea eta Weba eskalatzeko aukera ematen duten oinarrizko protokolo eta algoritmoak asmatzeagatik. *Time* aldizkariaren XX. mendeko 100 pertsona garrantzitsuenen zerrendan sartu zuten, eta beste hainbat sari jaso ditu bere asmakizunagatik.

Berners-Leek aipatutako ideia askok Ted Nelsonek eta Vannevar Bushek proposatutako Xanadu proiektuan aurki ditzakegu.

## Biografia 
Bere gurasoak matematikariak ziren, eta, 1949an, Manchesterko Unibertsitatean sorturiko Manchester Mark I taldearen taldekideak ziren. Berners-Leek *Sheen Mount Primary School*en ikasi zuen (gaur egun, gela batek bere izena darama), eta, ondoren, Wandswortheko Emanuel Schoolera joan zen.

Oxfordeko *The Queen’s College*-eko ikasle ohia da, non Cambridgeko ikasleen aurkako mahai-teniseko lehiaketak egiten zituen. Unibertsitatean egon zen denboran, ordenagailu bat sortu zuen burdinazko soldagailu, TTL zirkuitu, Motorola 68000 prozesadore eta telebista zahar batez baliatuz. Fisikan 1976. urtean graduatu zen.

Bere lehen emaztea, Oxforden zegoela ezagutu zuen, eta berarekin ezkondu zen, biok Plessey Telecommunications Limiteden programatzaile gisa lanean hasi eta gutxira. 1978an, D.G. Nash Limited-en lan egin zuen, non sistema eragile bat idatzi zuen.

2001ean, East Dorset Heritage Trust-eko ugazaba bihurtu zen, eta, ondorioz, Wimborneko Colehill-era joan behar izan zuen bizitzera.

2004ko abenduan, Southamptoneko Unibertsitateko elektronika eta informatikoko eskolan, lanpostu bat onartu zuen, bere gaurko web semantikoko proiektu berrian lan egiteko.

## Bere ikasketaren bilakaera 
thumb|ezkerrera|200px|Berners-Leek CERNen NeXTcube hau erabili zuen, munduko lehen zerbitzaria,

Berners-Lee CERNen egin zuen lan 1980ko ekainetik abendura arte. Denbora tarte horretan, hipertestuan oinarritutako proiektu bat egin zuen ikerlarien artean informazioa trukatu eta gaurkotzeko. *Enquire* izaneko programa bat ere sortu zuen, argitara eraman ez zuena.

1980an CERN utzi ondoren, John Poole Image Computer Systems Ltd. enpresara joan zen lan egitera, baina, berriz ere, CERNera itzuli zen 1984an.

1989. urtean, CERN Europako Internet nodorik handiena zen, eta Berners-Leek Internet eta hipertestua (HTTP eta HTML) elkartzeko aukera paregabea ikusi zuen, ondoren elkartze horretatik World Wide Web (WWW) sortuko zena. 1989ko martxoan, webaren lehen proposamena garatu zuen, baina ez zuen arrakasta handirik lortu, eta, horregatik, 1990ean, Robert Cailliauren laguntzaz, berrikuspen bat egin zuten, Mike Sendall gerenteak onartu zuena. Enquire sisteman erabilitako antzerako ideiak erabili zituen World Wide Weba sortzeko. Horretarako, lehen nabigatzailea (WorldWibeWeb izenekoa eta NEXTSTEPen bidez garatua) eta lehen web zerbitzaria sortu zuen, *httpd* izenarekin (HyperText Transfer Protocol daemon).

Lehenengo web zerbitzaria CERNen kokatuta zegoen, eta, 1991ko abuztuaren 6an jarri zen martxan. Honek azalpen bat ekarri zuen, World Wide Web zer zenari buruz (nabigatzaile bat nola lortu zitekeen) eta web zerbitzari bat ezartzearen metodoari buruz. Hori ere munduko lehen web direktorioa izan zen, Berners-Leek, bereaz gain, beste webguneen zerrenda baitzeramatzan. Zerbitzari edo bezeroaren softwarea CERNek dohainik liberatu zuen, garai horretan Interneten bihotza. Haren hedapena azkar eman zen. 1992tik 1995eko urrira, munduan zegoen web zerbitzari kopurua hogeita seitik berrehunera igaro zen, Interneten zabaltze-prozesuaren abiadura islatzen duen datua.

1994an, Berners-Lee Konputazio eta Inteligentzia Artifizialezko Zientzien Laborategian sartu zen; Massachusetts Institute of Technologyra. AEBra lekualdatu, eta W3C jarri zuen martxan, gaur egun zuzentzen duena. W3C web teknologien estandarizazioko organismo internazionala da, etaMassachusettseko Teknologia Institutuak, Frantziako ERCIMek eta Japoniako Keiō Unibertsitateak batera zuzentzen dute. Organismo horrek bere estandar guztiek libreak izatea erabaki zuen; hau da, mundu guztiak erabili zezakeen zerbait, non horretarako inongo kosturik ordaindu behar ez den. Hori izan liteke gaur egun webak duen garrantziaren arrazoietako bat.

1999an argitaratutako bere ̺*Tejiendo la red* liburuan, Tim Berners-Leek adierazten du web teknologia librea eta doanekoa zergatik den. Era berean, webaren sortzaile eta babesle kontsideratzen da.

### Lan politika
thumb|eskuinera|Tim Berners-Lee «Home Office»n, Londresen, 2010eko martxoaren 11n
2010ean, data.gov.uk sortu zuen Nigel Shadboltekin batera. 2010eko apirilean, Ordnance Survey-ren datuei buruzko iruzkinak egiterakoan, Berners-Leek esan zuen: «Aldaketek gobernuan kultura-aldaketa zabalago bat adierazten dute, informazioa domeinu publikoaren esku egon behar dela dioen ustean oinarrituta, kontrako arrazoi on bat ez badago behintzat, eta ez alderantziz». Jarraitu zuen esanez: «Gobernuan irekitasun, erantzukizun eta gardentasun handiagoak aukera gehiago emango dizkie pertsonei, eta errazagoa izango da norbanakoek zuzenean parte hartzea haientzat garrantzitsuak diren gaietan»
[thumb|eskuinera|Berners-Lee [World Wide Web Foundation|World Wide Web Foundationen aurkezpenean hitz egiten]]
2009ko azaroan, Berners-Leek World Wide Web Foundation (WWWF) sortu zuen.

Berners-Lee sare-neutraltasunaren aldeko aitzindarietako bat da, eta adierazi du Interneteko hornitzaileek «konexioa baldintzarik gabe» eman behar dutela, eta ez dutela bezeroen nabigazio-jarduerak kontrolatu edo gainbegiratu behar haien baimenik gabe. Sare-neutraltasuna giza sare-eskubide mota bat dela dio: «Interneterako mehatxuek, hala nola Interneteko trafikoan esku hartzen edo zelatatzen duten enpresek edo gobernuek, sarean, oinarrizko giza eskubideak arriskuan jartzen dituzte». Berners-Leek AEBko Komunikazio Batzorde Federalari (FCC) bidalitako gutun ireki batean parte hartu zuen. Berak eta beste Interneteko 20 aitzindarik FCCri eskatu zioten 2017ko abenduaren 14ko sare-neutraltasuna babesteko bozketa bertan behera uzteko. Gutuna Roger Wicker senatariari, Brian Schatz senatariari, Marsha Blackburn diputatuari eta Michael F. Doyle diputatuari zuzendu zitzaien.

Berners-Lee WWWaren asmatzaile izendatu zuten 2012ko Udako Olinpiar Jokoen irekiera ekitaldian, non NeXT ordenagailu zahar batekin lanean agertu baitzen txiokatu zuen, eta publikoaren aulkietan itsatsitako LED argietan agertu zen.
[thumb|eskuinera|Berners-Leeren txioa: «Hau guztiontzat da». 2012ko maiatzetik aurrera, [Nigel Shadbolt|Nigel Shadbolt-ekin sortutako Open Data Institutuko (ODI) presidente da.

Internet merkerako aliantza (A4AI) 2013ko urrian jarri zen martxan, eta Berners-Lee da Google, Facebook, Intel eta Microsoft biltzen dituen erakunde publiko eta pribatuen koalizioko buru. A4AIak Interneteko sarbidea merkeagoa izatea bultzatu nahi du garatzen ari den munduan sarbidea zabaltzeko, non jendearen %&nbsp;31 baino ez baitago sarean. Berners-Leek Interneteko sarbideen prezioak jeisteko helburua dutenekin lan egingo du, Nazio Batuen Banda Zabaleko Batzordearen helburu den hileko diru-sarreren %&nbsp;5aren azpitik eror daitezen.

Berners-Lee-k Massachusettseko Teknologia Institutuko informatika zientzietako sortzaileen katedra du, non, Solid (Social Linked Data) –deszentralizatutako informazio taldea– zuzentzen duen. Proiektua Qatar Computing Research Institute-rekin batera egina da, et gaur egungo web aplikazioen funtzionamendua errotik aldatzea du helburu. Horrek, datuen egiazko jabetza eta pribatutasuna hobetzera eramango du. 2016ko urrian, Oxford Unibertsitateko Informatikako Zientzia Sailean sartu zen irakasleen ikerketa *fellow* (akademiko) gisa eta Christ Church-eko *fellow* gisa, Oxfordeko Unibertsitateko ikastetxeetako bat.

thumb|Tim Berners-Lee Zientzia Museoan Web@30 ekitaldian, 2019ko martxoa
2010eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Berners-Lee-k neutraltasuna mantendu zuen enkriptatutako bide luzapenetan (EME ingelesez) eskubide digitalen kudeaketaren (DRM ingelesez) inplikazio eztabaidagarriekin. 2017ko martxoan, EME proposamenari laguntzeko jarrera hartu behar zuela sumatu zuen.

2018ko irailaren 30ean, Berners-Lee-k iragarri zuen bere Kode irekiko software berria, Solid proiektuaren inguruan ekosistema komertzial bat elikatzeko, zeinak erabiltzaileei beren datu pertsonalen gaineko kontrol handiagoa eta datuak nora doazen aukeratzea ahalbidetuko eta zenbait elementu ikusteko baimena eta zer aplikazioak duten baimena datu horiek ikusteko emango dion.

2019ko azaroan, Berlingo Internet Governance Forumean, Berners-Leek eta WWWFk webgunerako kontratua atera zuten, kanpaina ekimen bat, gobernuak, enpresak eta herritarrak konbentzitzeko bederatzi printzipiorekin konpromisoa har dezaten *erabilera okerra* geldiarazteko; ohartuz: «Orain jarduten ez badugu –eta batera jarduten–, webgunea ustiatu, zatitu eta ahuldu nahi dutenek gaizki erabiltzea ekiditeko, (onerako potentziala) alferrik galtzeko arriskuan egongo gara».

## Eztabaida izeneko domeinua 
Iraganean, Tim Berners-Leek «xxx edo mobi» gisako domeinu berrien sortzeari aurka egin die. Hori defendatzeko erabiltzen duen argudioa da guztiek webgune beretan sartzeko aukera eman behar dutela, zein ordenagailu edo mugikor erabiltzen duen. Oinarrian, Berners-Leeri gustatzen ez zitzaion gauza zen *mobi* domeinura sartzeko aukerak mugikorrei bakarrik ematen ziela aukera, berak weba garatu baitzuen guztiek komunikatzeko aukera izan zezaten.

Garai horretan, gobernuen eta ICANNen aurkako eztabaidak ere izan ziren domeinuen izenen jabetza zela eta, «.com» domeinuarekin batez ere. Tim Berners-Leek domeinuen izenak inongo jabetzarik ez izatea defendatzen zuen, errekurtso publiko bat izatea defendatzen baitzuen.

Berners-Leek ere argi utzi zuen domeinuen izena edo jabetza ez zela estandarizazio prozesuaren alderdirik garrantzitsuena: garrantzia handiagoa baitute bideo kodifikazioen estandarrak, datuen komunikazioko estandar irekiak, datu zientifiko eta klinikoen datuen igoerarako estandarrak edota herrialdeen arteko informazioaren hedatzea.

## Asmatzeaz gain, webaren bilakaera zaintzen 
Webak hasieratik izan zuen hazkunde handia. Web-zerbitzarirako, hainbat software garatu ziren, baita nabigatzaile ugari ere, eta webguneak eta erabiltzaileak asko ugaritu ziren. Horrekin batera, interes enpresarialak etorri ziren, eta, harrezkero, hainbat enpresak kontrolatu nahi izan dute weba. Web-nabigatzaile bat atera eta nabigatzaileen merkatuan nagusitasuna lortuta, HTML formatua beren interesetara moldatzen saiatu zen Microsoft 90eko hamarkadaren bigarren erdian, Internet Explorer-ekin, eta publizitatearen pastela berea soilik izan zedin saiatu zen Google, gero, Chrome-rekin.), Internet norabide positibo batean jartzeko ekimena, babes instituzional dexente jaso zituen.

*Sustatu.eus* blogean argitaratu ziren euskaraz.

### Gobernuentzako egitekoak: 
* 1. printzipioa: Denek Internetera konexioa dutela ziurtatu.
* 2. printzipioa: Internet osoa irekita izan, etengabe.
* 3. printzipioa: Errespetatu eta babestu jendearen datuak eta pribatutasuna, eskubide funtsezko hori.
### Enpresentzako egitekoak: 
* 4. printzipioa: Internet erabilterraz eta merkea izan dadila ekin.
* 5. printzipioa: Jendearen datuak eta pribatutasuna errespetatu eta babestu sarean konfiantza handitzeko.
* 6. printzipioa: Gizateriaren alde onak indartzen eta alde okerrak murrizten dituzten teknologiak garatu.
### Herritarrontzako egitekoak: 
* 7. printzipioa: Izan sortzaile eta kolaboratzaile amaraunean.
* 8. printzipioa: Komunitate indartsuak sortu, giza duintasuna eta diskurtso errespetuzkoak landuko dituztenak.
* 9. printzipioa: Amaraunaren alde borroka egin.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* AOLko campus zentraleko konferentzia-gela batek bere izena darama.
* Southamptoneko Unibertsitatea World Wide Weba garatzeko ekarpenak ikuskatu zuen lehenengoa izan zen, 1996.urtean. Gainera, British Computer Society-ko kide garrantzitsua da. Ingeniaritza Elektriko Institutuko eta amerikar arte eta zientzien akademiako ohorezko kide da.
* Royal Society-ko kide da 2001etik, eta Japoniako sari bat irabazi zuen 2002an.
* Urte horretan bertan, Asturiasko Printze saria irabazi zuen zientzia eta teknikako ikerkuntza sailean. Sari hori Lawrence Roberts, Robert Kahn eta Vinton Cerf-ekin elkarbanatu zuen.
* 2002.urtean ere, Britainia Handiko biztanleek egindako bozketa batean, historia osoko 100 britainiar garrantzitsuenen artean kokatu zuten, BBCk egindako inkesta batean. Gainera, teknologiako Telluride (Colorado) festibaleko saria jaso zuen.
* 2004ko apirilaren 15ean, Millennium Technology saria jaso zuen World Wide Webarengatik.
* Elisabet II-aren Knight Comander tornua jaso zuen 2004ko uztailaren 16an.
* 2004ko uztailaren 21ean, Lancasterreko Unibertsitateko Zientziako Doktorearen gaiaren *honoris causa* izendapena jaso zuen.
* 2005eko urtarrilaren 27an, 2004ko britainiar hoberena izendatu zuten bere lorpenengatik.
* 2006ko maiatzean, Royal Society of Arts-eko ohorezko kide izendatu zuten.
* 2007.urteko urtarrilaren 8an, Charles Stark Draper 2007ko sariaren irabazle izan zen.
* 2007ko urtarrilaren 14an, National Academy of Engineering-ean inbestitua izan zen.
* Urte bereko ekainaren 13an, Meritu Ordenarekin saritu zuten.
* 2008ko maiatzaren 20an, Urrezko zaldunaren izendapena jaso zuen.
* 2008ko urriaren 10ean, *honoris causa* doktoretza jaso zuen Kataluniako Univertsitate Irekian.

### *Honoris causa* doktoretzak 
Unibertsitate hauek izendatu dute *Honoris causa* doktore:

* Parsons School of Design, New York (1995)
* Southampton Unibertsitatea (1995)
* Essex Unibertsitatea (1998)
* Southern Cross University (1998)
* Unibertsitate Irekia (2000)
* Columbia Unibertsitatea (2001)
* Oxford Unibertsitatea (2001)
* Port Elizabetheko Unibertsitatea (2002)
* Lancaster Unibertsitatea (2004)
* Universitat Oberta de Catalunya (2008)
* Manchesterreko Unibertsitatea (2008)
* Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa (2009)
* Liejako Unibertsitatea (2009)
* Vrije Universiteit Amsterdam (2009)
* Harvard Unibertsitatea (2011)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Tim Berners-Lee-ren argitalpenak*
* *Tim Berners-Lee and the Development of the World Wide Web (Unlocking the Secrets of Science)* (Mitchell Lane Publishers, 2001), ISBN 1-58415-096-3
* ''Tim Berners-Lee: Inventor of the World Wide Web (Ferguson's Career Biographies)'', Melissa Stewart (Ferguson Publishing Company, 2001), ISBN 0-89434-367-X children's biography
* *How the Web was Born: The Story of the World Wide Web*, Robert Cailliau, James Gillies, R. Cailliau (Oxford University Press, 2000), ISBN 0-19-286207-3
* *Weaving the Web: The Original Design and Ultimate Destiny of the World Wide Web by Its Inventor*, Tim Berners-Lee, Mark Fischetti (Paw Prints, 2008)
* "Man Who Invented the World Wide Web Gives it New Definition", *Compute Magazine*, 11 February 2011
* BBC2 Newsnight – Transcript of video interview of Berners-Lee on the read/write Web
* *Technology Review* elkarrizketa
* Brooker, Katrina (August 2018). ""I Was Devastated": Tim Berners-Lee, the Man Who Created the World Wide Web, Has Some Regrets". Vanity Fair.

## Ikus, gainera 
* Web semantikoa, gaur egungo bere proiektua.
* Web irisgarritasun
* W3C
* World Wide Web
* HTML eta HTTP

## Kanpo estekak 
*  W3Cko partzuergoko orrialde pertsonala
*  Bitakora
*  *Tejiendo la red* liburua
*  Institutuko bere argazkia
*  Tim Berners-Leeren biografia
*  Tim Bernes-Leeren Bloga