open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baruken Liburua

**Baruken Liburua** () Bibliako Itun Zaharreko liburu bat da, Profeten sailekoa. Biblian, Erosten Liburua du aurrean, eta Ezekielen liburua ondotik.

## Liburuaren gaia 
Liburuak hiru zati ditu. Baruk ben Neriah, Jeremiasen eskribaua zena, egilea omen zuen.

## Egitura 
* Sarrera historikoa (1,1-14)
; Damu otoitza (1,15–3,8)
* Bekatuen aitorpena (1,15-22)
* Merezitako zigorra (2,1-10)
* Erregua (2,11-35)
* Barkamen eske (3,1-8)
; Jakinduriaz gogoeta (3,9–4,4)
* Israelek jakinduria baztertu (3,9-14)
* Inork ez daki jakinduria non dagoen (3,15-31)
* Jainkoak bakarrik ematen jakinduria Israeli (3,32-4,1)
* Erregua (4,2-4)
; Jerusalemen Berriztapena (4,5–5,9)
* Atzerriratuei (4,5-8)
* Jerusalem bere seme-alabengatik negarrez (4,9-29)
* Jerusalemi itxaropen-agintzaria (4,30-5,9)

## Kanpo estekak
Oseasen Liburua

**Oseasen Liburua** Bibliako Itun Zaharreko liburu bat da, Profeten sailekoa. Biblian, Danielen Liburua du aurrean, eta Joelen liburua ondotik.

## Liburuaren gaia 
Liburuan ikusten den ideia nagusia, Jahveren maitasuna da, Israelen eskergaiztasunari kontrajarririk. Egilea Oseas profeta du.

## Egitura 
* Oseasen emaztea eta semeak (1,2-9)
* Jaunak zorion-garaia agindu (2,1-3)
* Jaunak herriaren maitasuna berriz bereganatuko (2,4-25)
* Oseasek emazte desleiala berriz bereganatu (3,1-5)
* Jauna Israelekin auzitan (4,1-3)
* Jauna apaizekin auzitan. Idolatriaren aurka (4,4-19)
* Israelek Jainkoarengana bihurtu nahi ez (5,1-15)
* Itxurazko konbertsioa (6,1-6)
* «Haien gaiztakeria guztiak gogoan ditut» (6,7-7,16)
* «Nire ituna hautsi dute» (8,1-14)
* «Egiptora itzuliko dira» (9,1-9)
* Israel bekatari, lehen eta orain (9,10-10,15)
* Jainkoaren maitasun gupidatsua (11,1-11)
* Nola Jakob, hala haren ondorengoak ere (12,1-15)
* «Ez dut gupidarik bihotzean» (13,1-14,1)
* «Urrundua dut haiengandik haserrea» (14,2-9)
* Irakurleari azken oharra (14,10-10)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amosen Liburua

**Amosen Liburua** Bibliako Itun Zaharreko liburu bat da, Profeten sailekoa. Biblian, Joelen Liburua du aurrean, eta Abdiasen liburua ondotik.

## Liburuaren gaia 
Liburuak hiru zati ditu. Amos egilea omen zuen.

## Egitura 
* Sarrera: Amos profeta (1,1-2)
; Inguruko nazioen eta Judea eta Israelen aurka mezuak (1,3–2,16)
* Siria (1,3-5)
* Filistea (1,6-8)
* Tiro (1,9-10)
* Edom (1,11-12)
* Amon (1,13-15)
* Moab (2,1-3)
* Judea (2,4-5)
* Israel (2,6-16)
; Israelen aurka mezuak (3,1–6,14)
* Profetagintza (3,3-8)
* Jaunak Samaria zigortuko (3,9-4,3)
* «Ez zarete niregana itzuli» (4,4-13)
* Negar-kanta (5,1-3)
* Deia: «Etorri nire bila, bizi zaitezte» (5,4-17)
* Jaunaren eguna (5,18-20)
* Sasikultuaren aurka (5,21-27)
* Israelgo erreinua hondatua (6,1-14)
; Ikuskariak (7,1–9,15)
* Lehenengo ikuskaria: matxinsaltoak (7,1-3)
* Bigarren ikuskaria: suaren zigorra (7,4-6)
* Hirugarren ikuskaria: berun-haria (7,7-9)
* Amatzias eta Amos (7,10-17)
* Laugarren ikuskaria: fruitu-saskia (8,1-3)
* Badator zigor-eguna (8,4-14)
* Bosgarren ikuskaria: Israelgo erresumaren azkena (9,1-10)
* Jaunak Daviden erreinua berregin (9,11-15)

## Kanpo estekak
Mikeasen Liburua

**Mikeasen Liburua** Bibliako Itun Zaharreko liburu bat da, Profeten sailekoa. Biblian, Jonasen Liburua du aurrean, eta Nahumen liburua ondotik.

## Liburuaren gaia 
Liburuak zazpi atal ditu. Mikeas egilea omen zuen.

## Egitura 
* Jaunak bere herria salatu (1,2-7)
* Profetak bere herriaren zoriaz negar (1,8-16)
* Zapaltzaileen aurka (2,1-5)
* Jendea profetaren aurka (2,6-11)
* Jaunak Israel berriro bildu (2,12-13)
* Buruzagien aurka (3,1-4)
* Herria engainatzen duten profeten aurka (3,5-8)
* Jerusalemen hondamendia iragarri (3,9-12)
* Jerusalem bakearen hiriburu (4,1-5)
* Artalde sakabanatua Sionen bilduko (4,6-8)
* Jerusalemen sufrimendua eta askapena (4,9-14)
* Belen, errege berriaren sorterri (5,1-5)
* Israeldarrak nazio artean (5,6-8)
* Jaunak giza euskarriak ezereztuko (5,9-14)
* Jauna herriarekin auzitan (6,1-5)
* Jaunak zuzenbidea nahi, ez opariak (6,6-8)
* Jaunak Jerusalemgo zuzengabekeriak zigortu (6,9-16)
* Zuzentasunik geratzen ez (7,1-7)
* Herriaren itxaropena eta otoitza (7,8-20)

## Kanpo estekak
Torcuato Luca de Tena

**Torcuato Luca de Tena Brunet**, (Madril,  - *ibidem*, ), Luca de Tenako markesa, espainiar idazle eta kazetaria izan zen. Juan Ignacio Luca de Tenaren semea.

Izen bereko kazetariaren biloba, *ABC* egunkari eskuindarraren zuzendari izan zen 1952-1954 eta 1962-1975 urteetan. Harenak dira *Edad prohibida* (1958), *La mujer de otro* (1961), *Pepe Niebla* (1970) eleberriak eta *Hay una luz sobre la cama* (1969) eta *El triunfador* (1971) dramak. Azken lanen artean aipatzekoak ditu: *Papeles para la pequeña y gran historia* (1991, Paperak historia txiki eta handirako) eta *Confesiones profanas* (1993, Aitorpen profanoak). 1972. urteaz geroztik Espainiako Hizkuntzako Errege Akademiako kide izan zen. Jaso zituen sarien artean hauek dira aipagarrienak: Narratiba sari nazionala (1962), Planeta (1962), Fastenrath (1971) eta Espejo de España (1993). 1997an *Primer y último amor* (Lehen eta azken amodioa) eleberria argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Sofoniasen Liburua

**Sofoniasen Liburua** Bibliako Itun Zaharreko liburu bat da, Profeten sailekoa. Biblian, Habakuken Liburua du aurrean, eta Ageoren liburua ondotik.

## Liburuaren gaia 
Liburuak hiru zati ditu. Sofonias profeta egilea omen zuen.

## Egitura 
; Jaunaren eguna (1,2–2,3)
* Jaunak lur osoa zigortuko (1,2-3)
* Jaunak Juda eta Jerusalem zigortuko (1,4-13)
* Gainean da Jaunaren haserre-eguna (1,14-18)
* Apalei deia (2,1-3)
; Israel inguruko herrien aurka (2,4-15)
* Filistearrak mendebaldean (2,4-7)
* Moabdarrak eta amondarrak ekialdean (2,8-11)
* Etiopiarrak hegoaldean, asiriarrak iparraldean (2,12-15)
; Salaketa eta salbamen agintzaria (3,1-20)
* Jerusalemek Jaunaren ahotsa entzun ez (3,1-8)
* Herriak Jaunaren zerbitzari (3,9-10)
* Israel bihozberritu (3,11-13)
* Alaitu, Jerusalem! (3,14-20)

## Kanpo estekak
Kandela estandar

Astrofisikari dagokionez, **kandela estandar** izena objekturen batzuen propietate fisikoei edo euren barnean gertatzen diren prozesuei erreferentzia egiteko erabiltzen den kontzeptu bat da, eta dauden distantzia kalkulatzeko erabiltzen dena.

Lurretik oso gertu (argi-urte gutxi batzuk) dauden objektuentzako izan ezik, non distantzia prozedura geometrikoen bidez neur daitekeen, edozein distantzia kosmikoren estimazioa oinarritzen den informazio iturrik objektu batengandik jasotzen den argia objektu horrek igortzen duen argiarekin (berezko argitasuna) alderatzean datza. Lehenengoa nahiko zehaztasunez neur daitekeen bitartean, bigarrena ezin da neurtu argitasun horrekin lotuta dagoen objektu igorlearen propietate neurgarri baten bidez izan ezik. Kandela estandar garrantzitsuenetako batzuk zenbait izarren aldakortasun periodoa, batez ere Zefeida izar aldakorrena eta RR Lyrae izar aldakorrena, Ia motako supernobak edo igorpenezko espektru lerro zehatz batzuen zabalera (Tully-Fischer erlazioa) daude.

## Kanpo estekak
Ageoren Liburua

**Ageoren Liburua** Bibliako Itun Zaharreko liburu bat da, Profeten sailekoa. Biblian, Sofoniasen Liburua du aurrean, eta Zakariasen liburua ondotik.

## Liburuaren gaia 
Liburuak bi atal ditu. Ageo profeta egilea omen zuen.

## Egitura 
* Jaunaren etxea berreraikitzeko garaia (1,1-15)
* Jaunaren etxe berriaren ospea (2,1-9)
* Jaunaren herria kutsatua (2,10-14)
* Jaunak bedeinkazioa agindu (2,15-19)
* Jaunak Zorobabeli promes egin (2,20-23)

## Kanpo estekak
Trichomonas vaginalis

**Trichomonas vaginalis** traktu urogenitala infektatzen duen protozoo parasitoa da, trikomoniasi izeneko gaitza sortzen duena. Alfred Donné sendagile frantziarrak protozoo hau deskribatu zuen estreinakoz 1836an. Patogeno honek gizakia besterik ez du infektatzen.

## Ezaugarriak 
Beste protozoo patogenoen aldean, Trichomonas vaginalisek morfologia bakarra du, trofozoitoarena (beste patogeno batzuek bi itxura ezberdinak dituzte haien bizi-zikloan: trofozoitoa eta kistea) .

Mugikorra da eta 5 flagelo ditu. 10-20 mikrako luzeera. Erdibiditzearen bitartez ugaltzen da.

Protozoo honek eukariotoengan oso arraroa den ezaugarri berezia du: ez du mitokondriorik. Ondorioz, ez du fosforilazio oxidatiboa burutzen.

## Patogenia 
Mikrobioa sexu-harremanen bidez transmititzen da. Kisterik sortzen ez duenez, ostalaritik kanpo bizirik iraun dezake ordu gutxi batzuk besterik ez. Horrenbestez, fomiteen bidez kutsa badaiteke ere, kutsapen gehienak kontaktu zuzenaren bidez gertatzen dira, sexu-harramenetean .

Protozoo honen infekzioa oso ohikoa da, baina kasu gehienetan (batez ere gizonezkoengan) ez du sintomarik sortzen. OMEk urtero mundu osoan 160 milioi pertsona protozoo honekin kutsatzen direla kalkulatzen du 

Infektatutako gizonezkoen %5ak besterik ez du gaitza (trikomoniasi) garatzen, eta emakumezkoen %25-50ak. Trikomoniasi duten emakumeek baginitis mingarria dute sintoma nagusia.

Gaitza baginako jariakinaren lagina hartuz eta mikroskopioan trofozoito mugikorrak ikusiz diagnostikatzen da. Tratamenduari dagokionez, metronidazol da aukerako antibiotikoa, oso eraginkorra dena. Garrantzitsua da gaixo baten bikote sexualak ere tratamendua hartzea, sintomarik ez eduki arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portlaw

**Portlaw** (irlanderaz *Port Lách* do *Port Cládach*) Irlandako hegoaldeko Waterford konderrian dagoen udalerri bat da. Waterford hiritik 19 kilometro ipar-mendebaldera dago, Clodiagh ibaia eta Suir ibaia elkartzen diren lekuan.

## Kanpo estekak
Markesina (argipena)

* Markesina (informatika)
* Markesina edo **berinapea**, Estalpe arina, gehienetan beira eta metalezkoa, sarrera baten gainean edo autobus-geltokietan jartzen dena jendea euritik babesteko.
Woodstown

**Woodstown** (irlanderaz *Baile na Coille*) Irlandako hegoaldeko Waterford konderrian dagoen kokaleku historiko eta aztarnategi arkeologiko bat da.

Bikingoen Aroko aztarnategia da, 830-940 urte artekoa. 1,5&nbsp;km bider 0,5&nbsp;km-ko azalera du. Suir ibaiaren hegoaldeko ertzean dago, Waterford hiritik kilometrora.

[thumb|erdian|350px|[Bikingoen kokalekuak adierazten dituen mapa: VIII. mendean (gorri iluna), IX. mendean (gorria), X. mendean (laranxa) eta XI. mendean (horia). Orlegiz bikingoen erasoak jasan ohi zituzten lurraldeak adierazita daude.]]

## Kanpo estekak
Sliabh gCua

**Sliabh gCua** Irlandako hegoaldeko Waterford konderrian dagoen usadiozko barruti bat da, Clonmel etan Dungarvan udalerrien artean, eta Touraneena, Ballinamult eta Knockboy herriak barne hartuz. Antzinako idazkietan bere kokalekua ongi zehaztu gabe agertzen da, batzutan Knockmealdowns mendiak, Monavullagh mendia eta Comeraghs mendien artean. XIX. mendearen amaierarte irlandera hiztunen eremua izan zen. Gaur egun sean-nós abestigintza herrikoiari estuki loturik dagoen, Pádraig Ó Mileadha eta Labhrás Ó Cadhla abeslariak bertakoak dira. Emigrazioari buruzko sean-nós abesti ezagunenetakoa den *Sliabh Geal gCua na Féile* delakoa Ó Mileadha abeslariak Galesen lanean ari zela konposatu zuen.

## Knockboy 
XII. mendeko elizan idazkiak dauzkaten ogam harriak daude. Dan Fraher-ek gaur egun Fraher Field estadioa dagoen lursaila Dungarvango Elkarte Atletiko Gaelikoari dohaintzan eman zizkion, Sliabh gCua barrutiko Skeheens auzora bizitzera etorri eta Knockboyko hilerrian lurperatua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villierstown

**Villierstown** (irlanderaz *An Baile Nua*) Irlandako hegoaldeko Waterford konderriaren mendebaldean dagoen udalerri bat da. Blackwater ibaiaren ertzean dago, Cappoquin udalerritik 8 kilometrora eta Dungarvan eta Youghal udalerri bakoitzetik 20 kilometrora.

2006ean 260 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Tallow (Waterford konderria)

**Tallow** (irlanderaz *Tulach an Iarainn*) Irlandako hegoaldeko Waterford konderriaren mendebaldean dagoen udalerri txiki bat da. Cork konderriaren mugan eta Bride ibaitik hurbil dago.

2011n 962 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Infragorri hurbil

**Infragorri hurbila** infragorri espektruko uhin luzerarik laburreneko eremua da, argi ikusgarria eta infragorri ertainaren artean dagoena, gutxi gora-behera 800 eta 2500 nanometro arteko uhin luzeraduna, erabat onartutako definiziorik ez dagoen arren.

Astronomian, infragorri hurbileko espektroskopia izar hotzen atmosferak aztertzeko erabiltzen da. Eremu honetan titanio oxidoa, zianogenoa eta karbono monoxidoa bezalako molekulen bibrazio eta errotazio trantsizioen lerroak ikus daitezke, izarraren espektru motari buruzko informazioa ematen dutenak. Molekulak molekula lainoak bezalako beste objektu astronomiko batzuetan aztertzeko ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Tooraneena

**Tooraneena** (irlanderaz *Tuar an Fhíona*) Irlandako hegoaldeko Waterford konderriaren mendebaldean dagoen udalerri txiki bat da. Sliabh gCua barrutian dago, Comeraghs eta Knockmealdown mendien artean. Clonmel eta Dungarvan udalerriak elkarlotzen dituen R672 errepidetik iristen da. Dungarvan hiritik 20 kilometrora eta Clonmel udalerritik 19 kilometrora dago.

Udalerrian St Mary's eskola nazionala (lehen mailako hezkuntza), joko zelaia, herri aretoa, eliza katolikoa, bi taberna, denda eta herri parkea ditu. Herriko Elkarte Atletiko Gaelikoko (GAA) taldeak kilometro bat iparraldera dauden zelaietan jokatu ohi du.

## Kanpo estekak
Infragorri ertain

**Infragorri ertain** astronomian, ohi 5 eta 25-40 mikra arteko tartea hartzen duen espektro elektromagnetikoko eremu bati ematen zaion izena da, mugak zehatzak ez diren eta argitalpenaren arabera aldakorrak izan daitezkeen arren. Batzuetan infragorri termiko izena ere jasotzen du, lurrazaleko ohiko tenperaturetan (zenbait ehundaka kelvin) igorritako tenperatura eremu honetan igortzen bait da. Iturri astronomikoei dagokienez, eremu honetako igorpena, hauts epelezko aleetatik datorren gorputz beltzeko erradiazioak (ehundaka kelvin gutxi batzutara dagoena) eta hidrokarburo aromatiko poliziklikoen molekula bandek domeinatua dago. Infragorri hurbila eta infragorri urrunaren artean dago.

## Kanpo estekak
Infragorri urrun

**Infragorri urruna**, infragorri espektroaren barnean uhin luzerarik luzeeneko erradiazio elektromagnetikoa da. Infragorri ertaina eta irrati uhinen artean dago 25-40 eta 200-350 mikra arteko tartean dagoelarik, erabat onartutako definiziorik ez dagoen arren.

Infragorri urrunean igorritako erradiazio infragorria soilik oso gorputz hotzetan da esanguratsua, zero absolututik gora hamarnaka gradu gutxi batzutan baino ez. Erradiazio hau garrantzitsua da astronomian hauts eta gas hotzen propietateak aztertzea ahalbidetzen bait du.

## Kanpo estekak
San Priaporen Eliza

[thumb|upright|[Priapo]]
**San Priaporen Eliza** Ameriketako Estatu Batuetako eta Kanadako erlijioa da. 1980. hamarkadan Montrealen (Quebec) D.F. Cassidy-k sortu zuen. Frantsesez *Église S. Priape* izena du. Priapo zakilaren pertsonifikazioa zen Antzinako Grezian.

## Erlijioaren oinarriak 
Erlijio honen oinarria zakilari eskaintzen zaion kultua dago. Haien ustez, zakilak bizitzaren, edertasunaren, poztasunaren eta alaitasunaren iturria da eta horregatik laudatu egin behar zaio. Jarraitzaile gehienak homosexualak dira. Zakilari eskaintzen dioten gurtzea era askotan eramaten dute aurrera: taldeko masturbazioak, ernal-hazi jan...

Komunitate handiena San Frantzizkon dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Temple Priapus
Middelkerke

**Middelkerke**, Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Leffinge, Lombardsijde, Mannekensvere, Middelkerke, Schore, Sint-Pieters-Kapelle, Slijpe, Westende eta Wilskerke. 2013ko urtarrilaren 1ean 19.052 biztanle zituen.

## Kirola 
Noordzeecross ziklokros lehiaketa Middelkerken egiten da otsailean eta Superprestige zerrendan dago.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Islapen-nebulosa

[thumb|[Sorgin Buru nebulosa bezala ezagutzen den islapen-nebulosa da irudikoa. IC 2118 bezala katalogatua dago.]]
**Islapen-nebulosa**, bere izenak berak dioen bezala, gertuko izar bat edo gehiagoren energia islatzen duen hauts laino bat da. Energia hau ez da nahikoa osatzen duen gasa ionizatu eta, hala, igorpen-nebulosa bat bihurtzeko, baina bai nebulosa ikusgarri bihurtuko duen beharrezko argi dispertsiorako. Islatutako argia denez, nebulosa mota honen igorpen espektroa berau argiztatzen duten izarren antzekoa da. Sarri, islapen eta igorpen-nebulosak elkarrekin agertzen dira. Honen ohiko adibide bat Orioneko M42 da.

Islapen-nebulosak, ohi, urdin kolorekoak izaten dira, dispertsioa askoz eraginkorragoa baita argi urdinarentzako gorriarentzako baino, Lurreko zeruarekin gertatzen den bezala. Nebulosa oro bezala, gasez osatua dago, batez ere hidrogenoz eta hautsez. Elementu astunak ere baditu, oxigenoa, silizioa, nikela karbonoa eta burdina kasu. Edwin Hubblek 1922an zehaztu zuen igorpen eta islapen-nebulosen arteko ezberdintasuna.

Nebulosa mota honen eredu bat Taurus konstelazioko Pleiadeak (M45) kumulu irekia inguratzen duena da, Vesto Slipherrek 1912an bere ikerketak honetan oinarritu zituelarik, Pleiadeetako nebulosaren espektroa bere izarren berdina zela ikusi zuenean, islada nebulosen izaeraren lehen froga izan zelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helize Nebulosa

**Helize Nebulosa**, **Helix Nebulosa** edo **NGC 7293** Aquarius konstelazioan dagoen nebulosa planetario bat da. 680 argi-urteko distantziara dago. Lurretik gertuen dagoen nebulosa planetarioetako bat da, eta Karl Ludwig Hardingek aurkitu zuen 1824 baino lehen. Bere itxura Eraztunaren nebulosaren oso antzekoa da (M57), eta bere ezaugarri fisikoak Dumbbell Nebulosaren (M27) antzekoak dira.

Nebulosa hau gure eguzkiaren antzeko izar batek bere bizitzaren azken faseetan sortutako nebulosa planetario baten adibidea da. Izarrak kanporatutako gasek, gure ikuspegitik, goitik ikusitako helize baten itxura dute, eta hortik datorkio bere izen arrunta. Hondarrezko izarra nano zuri bat da. Nebulosa honen adina, bere hedapenaren erritmoan oinarrituta, 10.600 urtekoa izango litzateke.

Astronomo talde batek nebulosa honen egitura hasiera baten uste zena baino konplexuagoa dela aurkitu du, eta deskribapen berriaren arabera nebulosa bata bestearekiko ia modu elkarzutean jarritako gasezko bi diskoz osatua dago. X izpiekin eginiko behaketek, lagun duen izar baten existentzia frogatzen dute. Hala, diskoetako bat, hil zorian dagoen izarraren errotazio ardatzarekiko elkarzuta izango litzateke, eta bestea bi izarren orbitaren planoan egongo litzateke. Uste da, baita ere, bi diskoak hil zorian dagoen izarrak masa galdu zuen bi garai ezberdinetan sortu zirela. Hala, barnealdeko diskoa duela 6.600 urte sortu zen bitartean, kanpoaldekoa duela 12.000 urte sortu zen. Gainera, barnealdeko diskoa kanpokoa baino azkarrago hedatzen ari da.

Bere itxurazko tamaina handia bada ere, bere lausotasunaren ondorioz ikusten zaila den objektu bat da, ikusi ahal izateko oso zeru ilunak eta ahalik eta tresnarik argitsuenak eskatzen dituena, prismatiko batzuk edo handipen txikietan funtzionatzen ari diren teleskopioak kasu. Teleskopioaren okularrean jarritako laino iragazki batek asko lagun dezake bere behaketan.

## Kanpo estekak 
* SEDS katalogoa
* Informazio gehiago Astroseti.orgen
Rathgormack

**Rathgormack** edota **Rathgormac** (irlanderaz *Ráth Ó gCormaic*) Irlandako hegoaldeko Waterford konderrian dagoen udalerria eta parrokia bat da. Bi taberna, denda bat, eskola nazionala eta eliza katolikoa ditu.

## Kanpo estekak
IC 2118

**IC 2118**, **NGC 1909** edo **Sorgin Buru nebulosa** bezala ere ezaguna, argitasun ahuleko islada nebulosa bat da. Supernoba hondar zahar bat edo gertu dagoen Rigel izar supererraldoi urdinak argiztaturiko gas laino bat dela uste da. Eridanus konstelazioan dago, Oriondik gertu, Lurretik 1.000 argi-urteko distantziara. Argi urdina gorria baino gehiago isladatzen duten partikulen izaeragatik du nebulosa honek bere kolore urdina. Irrati uhinen bidez eginiko behaketek, nagusiki, IC 2118ren zati batzuetan karbono monoxidozko igorpenak erakusten dituzte, nebulosan izar eraketaren eta molekula lainoen presentziaren adierazle dena. Izan ere, sekuentzia nagusiko aurreizar izateko hautagaiak eta T Tauri izarren ohiko adibide batzuk nebulosa honen sakonenean aurkitu dira.

## Kanpo estekak
Keir House

**Keir House** Eskoziako Bridge of Allan herrian kokatzen den jauregia da, Stirling eskualdean. **A mailako eraikina** izendatu zuten 1971an.

## Historia 
Stirling familiak 1448an eskuratu zuen lurraldea eta etxea XVI mendean eraiki zuten. Stirlingdarrek jakobiten matxinadaren alde egin zuten eta jauregia galdu zuten, beren lurretan bizitzen jarraitzen utzi bazieten ere.

1760an gaur egungo jauregia eraiki zuten, familiak Jamaikan zituen lurrek eman zieten irabaziei esker. 1847an Sir William Stirling Maxwell-ek jaso zuen jauregia herentzian eta ajuregia eta lurrak birmoldatu zituen. 1912an kapera gehitu zitzaion.

1975ean Stirling familiak Arabiar Emirerri Batuetako Mahdi Al Tajir negoziogizonari saldu zion bi milioi liberaren truke.

## Kanpo estekak
Eridanus (konstelazioa)

**Eridanus** edo **Eridano** —— gaur egungo 88 konstelazioen artean seigarren handiena da. Claudios Ptolemaiosek sailkatutako 48etako bat ere bada.

## Deskribapena 
Bere hegoaldereneko muturrean lehen magnitudeko Achernar (α Eridani) izarra dago. Acharnar oso izar berezi bat da, ezagutzen den lauenetako bat bait da. Behaketek diotenez, bere erradioa %50 luzeagoa da ekuatorean poloetan baino. Hau abiadura handian errotatzen duelako gertatzen da.

Eridanus konstelazioko beste izar ezagun bat Epsilon Eridani da, zientzia fikzioan ezagun egin dena gure eguzkiaren antzekoa izateagatik eta gertu egoteagatik. Ezagutzen zaio bere inguruan orbitatzen duen planeta bat behintzat, Jupiter bezalako gasezko erraldoi bat dena.

## Mitologia 
Eridanus bi greziar mitorekin lotuta dago, biak konstelazioaren formarekin lotuak. Batzuetan, Eridanus Aquariusen urekin isurtzen zen ibaitzat hartzen zen. Kasu horietan Aquariusek Eridanusi begiratzen zion (Aquariusen izarren angelua eta lotura aldatzea eskatzen zuena, bere ura Eridanusera isur zedin).

Eridanus, batez ere, Faetonen mitoarekin lotzen da, Heliosen (Eguzkia) gurdi hegalaria hartu zuena, baina berau kontrolatzeko haina indar izan ez zuena, norantza ezberdinetan joanez. Emaitza, gurdia, batzuetan, Lurrera asko hurbiltzen dela da, basamortuak sortuz eta gizakien larruazala errez (etiopiarren larruazala azaltzen duen mito bat). Zeusek Faeton tximista bat botata eroraraziz parte hartu zuen. Konstelazioa, jatorrian, Faetonek zeharkatutako bidearen zatitzat hartu zen; ondoren, erori zen ibaitzat hartua izan zen, Eridano. Antzinaroko mitografoek ibai hori Po edo Nilo ote zen eztabaidatzen zuten. Egiptoarrek ibai hori Nilorekin identifikatzen zuten. Babiloniarrek, berriz, Eufratesekin.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Douneko gaztelua

**Douneko gaztelua** () Eskoziako Doune udalerrian kokatzen den gaztelu bat da, Stirling eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
Azken ikerketek erakutsi dute XIII mendean bazela gaztelu bat bertan, baina Eskoziako Independentzia Gerratan suntsitua izan zen eta 1400 inguruan eraiki zuen Robert Stewart Albanyko dukeak gaur egun dakusagun gaztelua. Honen semea exekutatu egin zuten 1425ean eta Eskoziako koroak eskuratu zuen gaztelua eta ehizaldi garairako erabilia izan zen.

XVI mendean Morayko kondeek hartu zuten baina jakobiten matxinadatan kaltetua izan zen eta bertan behera utzi zuten. 1880an berriztatze lanak egin ziren eta XX mendean Estatuaren esku gelditu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Doune Castle 2015 1.JPG
Irudi:Doune Castle (8038774791).jpg
Irudi:Doune Castle - geograph.org.uk - 194854.jpg
Irudi:Doune Castle (HDR) (8038779415).jpg
Irudi:Doune Castle - great hall.jpg

## Kanpo estekak 
*  Historic Scotland webgunea
Vladimir Kramnik

**Vladimir Borisovitx Kramnik** (; Tuapse, 1975ko ekainaren 25a) errusiar xake jokalaria da, Nazioarteko Maisu Handia eta munduko xake txapelduna, Xakelari Profesionalen Elkarteak antolatutako txapelketan (Klasikoa) 2000tik 2006ra, eta FIDEren txapelketan 2006tik 2007ra (2006an, banatuta zeuden txapelketa Klasikoa eta FIDErena batu ziren).

2000. urtean PCAk antolatutako Munduko Xake Txapelketa (klasikoa) irabazi zuen orduko txapeldun Gari Kasparoven aurka (6½ - 8½). Gainera, txapelketa hartan tituluaren defendatzaileak ez zuen partida bakar bat irabazi, 1921ean Capablankak Lasker garaitu zuenetik gertatzen ez zena. 2004an Péter Lékó hungariarraren aurka jokatu zuen Munduko Xake Txapelketa (klasikoa); emaitza berdinketa izan zen (7 - 7), eta txapelketaren arauen arabera, Kramnikek titulua mantendu zuen. 2006an, 1993tik xake mundua banatzen zuten PCAren eta FIDEren txapelketak batu zituzten, erakunde horien txapeldunak elkarren aurka leihatuz munduko txapeldun bakarra erabakitzeko asmoz; Kramnikek FIDEko txapeldun Veselin Topaloven aurka jokatu eta zazpinako berdinketaren ostean berdinketa hausteko partida lasterretan Kramnik gailendu zen (azken emaitza 8½ - 7½). Titulua 2007ko Munduko Xake Txapelketan galdu zuen, Viswanathan Ananden atzetik bigarren egitean.

Errusiako xake taldearekin urrezko domina irabazi zuen 1992, 1994 eta 1996ko Xake Olinpiadetan eta 2013ko Taldekako Munduko Xake Txapelketan.

2019ko urtarrilean, artean goi mailan zebilelarik, motibazio eza zela-eta, xakelari profesional gisa erretiroa hartu zuen, haurrentzako xakeari eta irakaskuntzari loturiko lanetan jarduteko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  FIDE
*  Chessgames
Paris-Saclayko Unibertsitatea

**Paris-Saclayko Unibertsitatea** —— ikerketa unibertsitate publikoa bat da, Parisko izen bereko parke teknologikoan dagoena.

Unibertsitatearen asmoa gertuko parke teknologikorako teknologia sortzea da, bere garaian Stanford Unibertsitateak Silicon Valleyrentzat egin zuen bezala.

2023ko urritik, unibertsitatea IPSAren bazkide da aeroespazialeko gradu bikoitzetarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UPSeko webgunea
Inchmahome prioratoa

**Inchmahome prioratoa** () Eskoziako Menteitheko aintzirako uharte batean dauden prioratoaren hondarrak dira, Aberfoyle herrian, Stirling eskualdean.

## Etimologia 
Gaelerazko *Innis MoCholmaig* izenak "St. Colmaigen uhartea" ean nhi du.

## Historia 
Prioratoa 1238an sortu zuen Walter Comyn Menteitheko kondeak agustindar komunitate txiki batentzako. Garai hartan Comyn familia Eskozia guztiko boteretsuena zen. Hainbat errege-erregina izan ziren bertan bisitari: Roberto I.a Eskoziakoa hiru aldiz, 1306, 1308 eta 1310an; Roberto II.a 1358an eta Maria I.a 1547an, lau urte besterik ez zituela.

Eskoziako Erlijio Erreformaren ondoren monjeek bertan behera utzi zuten eta 1606an Erskine familiak hartu zuen. Ondoren Montroseko markesak eskuratu zuen.

Gaur egun eraikin gehienak hondar bihurturik daude eta gaur egun Historic Scotland erakundeak kudeatzen du.

## Iruditegia 

Irudi:Inchmahome Priory - 6 - 06052008.jpg
Irudi:Inchmahome Priory - 3 - 06052008.jpg
Irudi:InchmahomePrioryScotland.jpg
Irudi:Inchmahome Priory Ruin - geograph.org.uk - 1563241.jpg
Irudi:Effigies in the Chapter House - geograph.org.uk - 1628617.jpg|Kaperaren barnekaldea.

## Kanpo estekak 
*  Historic Scotland erakundearen webgunea
Cambuskenneth abadia

**Cambuskenneth abadia** () Eskoziako Cambuskenneth herrixkako abadia baten hondarrak dira, Stirling hiritik gertu daudenak. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
Dabid I.a Eskoziakoak sortu zuen 1140 urtearen inguruan. Hasiera batean Stirligenko Andre Mariaren abadia izena izan zuen. Stirlingetik hain gertu egonik, Eskoziako abadia garrantzitsuenetakoa izan zen garai batean, Edinburgheko Holyrood abadiaren pare izateraino. 1326an Roberto I.ak parlamentua ospatu zuen bertan Dabid II.a bere ondorengo izendatzeko. 1486 eta 1488an Jakue III.a eta emazte Margarita Danimarkakoa bertan hobiratu zituzten.

Eskoziako Erlijio Erreformaren ondoren 1559an abadia ertan behera gelditu zen. Eraikin gehienak erre egin ziren. XIIImendeko kanpaidorreak zutik iraun zuen eta 1859an berriztua izan zen. 1908an Eskoziako koroak beregain hartu zuen eta gaur egun Historic Sctlanden eskutan dago.

## Iruditegia 

Irudi:Cambuskenneth Abbey - geograph.org.uk - 546593.jpg
Irudi:Cambuskenneth Abbey 20080504.jpg
Irudi:Cambuskenneth Abbey 20080504 tomb James III.jpg|Jakue III.aren hilobia.

## Kanpo estekak 
*  Historic Scotland erakundearen webgunea
Alveringem

**Alveringem**, Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Alveringem bera, Beveren-aan-de-IJzer, Gijverinkhove, Hoogstade, Izenberge, Leisele, Oeren, Sint-Rijkers eta Stavele. 2013ko urtarrilaren 1ean 4.990 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hiri hondakin solidoak

***Hiri hondakin solidoak*** liburua 2015.urtean kaleratu zuen Jon Alonsok. Egitura aldetik nobela beltzarena du. Argumentua euskal kulturaren goi mailan kokatzen da, Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Euskaltzaindiaren munduan.

## Argumentua 
Euskaltzaindian oso anonimo bitxiak eta literarioak jaso dira. Antza, "Bizkaiko kosta aldeko zoro bat"ek idatzi ditu. Nahiz eta tonu kritikoa izan anonimoen kontua txantxantzat hartuko zen lehenengoan, gutun-azala barruan, bala bat egon ez bazen. Bildosola abokatua, beste eleberrietako pertsonaia hau ere, Lanbasi kasua ikertzeko eskatu dio. Bartzelona, bestetik, zabor edukiontzi batean, hilik agertu da euskaltzain eta unibertsitateko irakasle ezagun bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jalgi hadi plazara

***Jalgi hadi plazara*** liburua 2007. urtean kaleratu zuen Itxaro Bordak. Egitura aldetik polizia eleberriaren itxura du baina benetan umorezko nobela kritikoa da. Haren jomugan Ipar Euskal Herriko zenbait euskaltzaleen izaera dago. Protagonista emakumea da, Amaia Ezpeldoi detektibea, Bordaren sei nobeletako protagonista.

## Argumentua 
Ia 80 urte dituen Iparraldeko apaiz bat, Gexan Hiriart, eta beste hiru lagun, euskaltzainak hirurak, desagertu egin dira era misteriotsu batez: onomastika bilera zuen Bilbon eta han ez dira agertu. Desagertutako baten alabak Ezpeldori kasua ikertzeko eskatzen dio eta lan horretan lagun xelebre samar batzuen laguntza izango du. Guztiak automobil batean sartuta, Euskal Herriko txoko desberdinetan arituko dira, road movie estiloko abentura batean, bakoitzeran izaera kulturala, politiko edota pertsonala agerian jarriko dela.

## Pertsonaiak 
* Amaia Ezpeldoi, detektibea
* Carmen, idazlea eta Amaiaren amorantea
* Estevez, ertzaina
* Zokil, armaturik dabilen neska gaztea
* Haizemin, abeslaria
* Gexan Hiriart, desagertutako apaiza
* Bergeret, apaiza, Hiriarten laguna
* D´Oienart, beste apaiza
* Labruquere, beste apaiza

## Saila 
Amaia Ezpeldoi protagonistatzat duten beste eleberriak:

* *Bakean utzi arte* (Susa, 1994)
* *Bizi nizano munduan* (Susa, 1996)
* *Amorezko pena baño* (Susa, 1996)
* *Jalgi hadi plazara* (Susa, 2007)
* *Boga Boga* (Susa, 2012)
* *Euri zitalari esker* (Susa, 2021)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amaia Ezpeldoi

## Kanpo estekak 
* Elkarren komentarioa.
Supernoba hondar

[thumb|251px|eskuinera|Kepler supernoba hondarra, [SN 1604.]]
[thumb|250px|eskuinera|[SN 1987A|1987A supernoba hondarra.]]

**Supernoba hondarra** (**SNR** bere ingelesezko siglez) izar batek supernoba bezala eztanda erraldoi bat egin ondoren sortzen den nebulosa itxurako egitura bat da. Supernoba hondarra eztandak kanporatutako materialaz eta prozesuan zehar aurrean eramandako izararteko materialez osatutako talka uhin batez inguratua dago.

Supernoba bat bi modu ezberdinetan sor daiteke: Ohikoenak, grabitate kolapsoko supernoba deiturikoak dira. Izar masibo bat erregairik gabe geratzen denean sortzen dira, euren nukleoan fusio energia sortzeari utziz eta bere grabitate propioaren mende inplosio eginez neutroi izar bat edo zulo beltz bat sortzeko. Ib, Ic eta II motako supernobak dira. Bigarren modu edo mekanismoa askoz arraroagoa da, eta supernoba termonuklear deritzenak sortzen ditu. Nano zuri batek, lagun duen izar batengandik jasotako materiala masa kritiko bat izan arte metatzen duenean gertatzen dira, hala, masa kritiko honetara iristean bere masa guztia modu suntsitzailean eztandarazten duelarik. **Ia** motako supernobak dira azken hauek.

Edonola ere, supernobaren eztandak materialaren zati bat edo guztia argiaren abiaduraren %1eko abiaduran jaurtitzen du, 3000 km/sko abiaduran. Material honek izaringuruko gasarekin edo izarartekoarekin talka egiten duenean, gasa 10 milioi kelvineko tenperatura altuetaraino berotzen duen talka uhin bat sortzen du, hala plasma sortuz.

Beharbada, supernoba hondar gazterik ezagunena eta hobekien behatuena SN 1987Ak sortu zuen, Magallanesen Laino Handian dagoen eta 1987an aurkitutako supernoba. Hala ere, supernoba hondar baten adibiderik ohikoena Karramarroaren Nebulosa da (M1, Taurus konstelazioan. Beste supernoba hondar ezagun batzuk, zaharragoak direnak, Tycho (SN 1572) Tycho Brahe astronomoaren omenez izendatua izan zena, supernoba honen jatorrizko eztandaren argitasunari buruzko konstantzia utzi zuena, eta Kepler (SN 1604) dira, azken hau Johannes Keplerren omenez izendatutakoa. Supernoba hondarrik berriena G1.9+0.3 da, galaxiaren erdigunean aurkitua eta 140 urte inguruko adina duena.

## Kanpo estekak
Magallaesen Hodei Handia

**Magallaesen Hodei Handia** (ingelesez **LMC** siglekin laburtua eta  esan nahi duena), galaxia nano bat da, Esne Bidearen satelitea eta Talde Lokaleko kidea. 136.000 argi-urteko distantzian dago (41.700 parsec, Esne Bidetik gertuen dagoen hirugarrena delarik, Canis Majorreko nanoa eta Sagittariuseko Nano eliptikoaren ondoren. Begi hutsez ikus daiteke Lurreko hego hemisferiotik Doradus eta Mensa konstelazioen artean objektu ahul bat bezala. Magallaesen Hodeiak deritzenak osatzen du NGC 292 galaxia nanoarekin batera.

## Historia 
Magallaesen Hodei Handiaren kokapen bereziak, zehazki ekliptikaren hego polora bidean, Mediterraneo inguruko latitudeetatik sekula ikusterik ez izatea eragiten du, eta, beraz, Antzinaro klasikoan oraindik ez zen ezagutzen.

Magallaesen Hodei Handiaren lehen aipamena Izar Finkoen Liburuan agertzen da, 964an Abd al-Rahman Al Sufi pertsiar astronomoak idatzitako testua dena. *Al Bakr* bezala aipatzen da, hegoaldeko arabiarren Idi Zuria, Magallaesen Hodei Handia Arabia hegoaldetik ikus baitaiteke.

Erregistratutako hurrengo behaketa 1503 eta 1504 bitartean egin zuen Amerigo Vespucciok bere hirugarren bidaiari buruzko gutun batean.

Fernando Magallaes, Lurrari bira emateko helburua zuen bere bidaian, izan zen mendebaldekoei galaxia honen existentzia jakinarazi zien lehena, eta gaur egun bere omenez izendatua dena.

Magallaesen Hodei Handia xehetasunez aztertu zuen lehena John Herschel izan zen. 1834 eta 1838an Lurmutur Hirian bizi izan zen, eta hodeiaren barnean zeuden 278 objektu aztertu zituen.

1994an Sagittariuseko Nano eliptikoa aurkitu zen arte, Magallaesen Hodei Handia hartzen zen Esne Bidetik hurbileneko galaxiatzat. Eta, 2003an Canis Majorreko nanoa aurkitu zenean, Esne Bidetik hurbileneko galaxiaren titulua azken honentzat izan zen.

## Kanpo estekak
Tekolote

thumb|250x250px|Tekolotea *(Strix occidentalis)*.

**Tekoloteak** (jatorriz, nahuatl hizkuntzan: *tecolotl*) Mexikon, El Salvadorren, Guatemalan eta Hondurasen bizi diren estrigidoen familiako eta estrigiformeen ordenako hainbat hegazti espezie dira. Animalia honi edo espezie kidekoei ere Mozolo deitzen zaie.

## Kanpo estekak
Knokke-Heist

**Knokke-Heist** (nederlanderaz ahoskatua: ), Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Heist-aan-Zee, Knokke, Duinbergen, Ramskapelle eta Westkapelle. 2013ko urtarrilaren 1ean 34.004 biztanle zituen. Knokke-Heist Ipar Itsasoaren ertzean dago, Herbehereekin muga egiten duen polder eremu batean. Belgikako itsasertzeko turismo gune ezagunetakoa eta ospetsuenetakoa da.

thumb|ezkerrera|Arrantzaleen kapera Heist-en

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Rasbora

***Rasbora**** Cyprinidae familiaren barruan sailkatzen den arrain genero bat da. Badira beste genero batzuk familia berean **rasbora*' izena hartzen dutenak, baina ez dira genero berekoak (adibidez *Boraras*, *Microrasbora*, eta *Trigonostigma*). Asiako hegoekialdean eta Afrikan aurki daitekeen generoetatik handiena da. 2007an aurkitu zen *Rasbora* ez dela monofiletikoa, baina bai beragandik bereiztutako *Boraras* eta *Trigonostigma*.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wolf Vostell

**Wolf Vostell** (Leverkusen, Alemania, 1932ko urriaren 14a – Berlin, Alemania, 1998ko apirilaren 3a) 1960ko hamarkadan
gailendu zen alemaniar artista da.

Bere emanaldi publiko Happenings direla eta ezagun bilakatu zen. Emanaldiak gain, eskulturak, margolanak, ingurugiroak, eta marrazki ere sortu zituen.

## Kanpo estekak 
* Vostell Malpartida Museoa Espainian
Tarantularen Nebulosa

[250px||ezkerrera|thumb|[Spitzer espazio teleskopioak hartutako Tarantularen Nebulosaren infragorrizko irudia.]]

**Tarantularen Nebulosa**, **NGC 2070** edo **30 Doradus** bezala ere ezaguna, Magallanesen Laino Handian dagoen H II eremu bat da. Hasiera batean izartzat hartua, 1751n Nicolas Louis de Lacallek bere nebulosa izaera onartu zuen.

8ko irudizko magnitudearekin, Tarantularen Nebulosa objektu biziki argitsu bat da, 170.000 argi-urteko distantziara dagoela kontutan hartuta. Bere argitasuna hain da handia, Lurretik Oriongo Nebulosaren distantzia berera egongo balitz itzalak sortuko lituzkeela. Izan ere, Talde Lokaleko galaxien artean, ezagutzen den izar eraketa eremurik aktiboena da. Bere erdian R136 izar-kumulua dago, biziki estua, masiboa (gure eguzkia baino 450.000 aldiz masiboagoa) eta oso aberatsa masa eta argitasun handiko izarretan, nebulosa ikusgarri bihurtzen duen energia gehiena sortzen dutenak. Bere adina milioi 1 eta 2 milioi urte bitartekoa da, eta etorkizunean masa baxuko kumulu globular bihurtzeko aukera izan dezake.

Beste kumulu aipagarri bat, Hodge 301, nebulosa honen erdigunetik 1500 argi urtera dago.

Teleskopioa asmatu zenetik ikusi den supernobarik gertukoena, SN 1987A, Tarantularen Nebulosaren kanpoaldean gertatu zen.

Eskuinean ikus daitekeen irudia Tarantularen Nebulosaren erdigunea da (Hubble espazio teleskopioak eginiko 15 irudiz sortutako mosaikoa).

## Kanpo estekak
Dorado (konstelazioa)

**Dorado** edo **Urrezko arraina** —— hego hemisferioko konstelazio bat da. Pieter Dirkszoon Keyserrek eta Frederick de Houtmanek sortu zuten 1595 eta 1597 artean, eta, lehen aldiz, Johann Bayerrek zerrendatu zuen 1603an bere Uranometria lanean. Ezpata-arraina bezala ere ezaguna, bere izena, benetan izurde urrekara edo *mahi mahi* arrainagatik jasotzen du, *Coryphaena hippurus* izen zientifikoa duena eta Amerikako arrain jangarri bat dena. Konstelazio honetan ikus daiteke Magallanesen Laino Handiaren zati gehiena.

## Ezaugarri nabarmengarriak 
Bereziki distiratsuak diren izarrik ez izan arren, Alfa Doradusek 3,30eko magnitudea du, konstelazio honetan beste zenbait arrazoigatik nabarmengarriak diren izarrak ugari dira. Esate baterako, Gamma Doradus aipa daiteke, izar aldakor oszilatzaile mota bati izena ematen diona, baita R Doradus ere, ezagutzen den izarrik handienetako bat dena.

Magallanesen Laino Handia, Doradus eta Mensa konstelazioen artean dagoena, Tarantularen Nebulosa edo S Doradus izar hipererraldoia bezalako objektu astronomiko interesgarriak dituen Talde Lokaleko galaxia bat da.

## Izarrik garrantzitsuenak 
* α Doradus: Konstelazio honetako izarrik distiratsuena da 3,30eko magnitudearekin. A0 espektro motako izar zuri bat da, baita Alpha2 Canum Venaticorum izar aldakorra ere.
* β Doradus: zefeida izar aldakorra, bere distira 3,46 eta 4,08 bitartean aldatzen delarik. Aldaketa begi hutsez ikus daiteke.
* γ Doradus: izar aldakor mota bati, Gamma Doradus izar aldakorrei izena ematen dien izar zuri-horixka.
* δ Doradus: 4,35eko magnitudea duen sekuentzia nagusiko izar zuria.
* ζ Doradus: gure eguzkia baino argitsuagoa den eta 38 argi-urteko distantziara dagoen nano horia.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luxenburgoko Liburutegi Nazionala

**Luxenburgoko Liburutegi Nazionala ** () Luxenburgoko gordailu legalaren eta copyrightaren liburutegia da. 1899an sortu zen dagoeneko 1798tik existitzen zen udal  liburutegiaren eraikinean. 2007an 750.000 liburu eta 3.500 aldizkari zituen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Union catalogue Bibnet.lu 
* eLuxemburgensia
* digital Library findit.lu
Lo-Reninge

**Lo-Reninge** (nederlanderaz ahoskatua: ),Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Lo, Noordschote, Pollinkhove and Reninge. 2013ko urtarrilaren 1ean 3.299 biztanle zituen.

Jacques-Albert Senave flandriar margolari jaiolekua da.

thumb|none|XIII. mendeko harresia Lo-n, Zesarren arbola atzean

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Spiere-Helkijn

**Spiere-Helkijn** (), Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Helkijn eta Spiere. 2013ko urtarrilaren 1ean 2.110 biztanle zituen.
 
## Ikus, gainera 
* Hizkuntza erraztasunak dituzten udalerriak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Oskar Martin

**Oskar Martin Paniagua** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1984ko otsailaren 25a) euskal herritar futbolaria da.
## Estatistikak 
*2019eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Santa Maria Maggiore (argipena)

**Santa Maria Maggiore** izenarekin honako artikuluak aurki daitezke:
* Santa Maria Nagusia, Erromako basilika.
* Santa Maria Maggiore (Piemonte), Piemonteko udalerria.
Urraketa (argipena)

**Urraketa** hitzak adiera zenbait ditu:
* mekanikan, urraketa, material batean igurzketaz eragindako gastatzea;
* tipografian, urraketa, testua marra batez ezabatzea;
* medikuntzan, urraketa, giharren lesio mota bat;
* arau edo lege baten urratzeari buruz
** giza eskubideen urraketa,
** intimitatearen urraketa;
* joskintzan, oihal eta arropetako urratzea;
* **argi-urratze** edo egunsentia.
Antiheroi

**Antiheroi**a ohiko heroien besteko ezaugarri psikologiko, moral, sozial eta ekonomikoak dituena da. Betiko heroia eredugarria da, baina antiheroiak jarrera moral okerra erakusten du, ez da moralki eredugarria.  Irakurlea, ikuslea ez da pertsonaia horrekin identifikatzen eta ez da hori ere egilearen asmoa. Antiheroi klasikoak On Kixote, Homer Simpson edo Torrente bezelako pertsonaiak dira. Haiengan ezaugarri negatiboak dira nagusi.
[|thumb| [On Kixote antiheroi klasikoaren adibidea da.]]

## Erabilera 
Antiheroiak heroiaren funtzio bera du normalean, hau da, protagonista da, baina ez heroiaren baliorik (edertasuna, zuzentasuna, balentria) gabe. Hala ere, akzioaren erdigunean da eta, usu, narrazioa zein filma haren gainean eraikiak dira. Sarritan ekintza heroikoak egiten dituenean nahi gabekoak edo kasulitatearen ondorioak dira.

## Jatorria 
Antiheroia literatura klasikoan agertzen da, nahiz eta haren funtzioak denboraren ondorioz aldatzen joan izana. Lehenengo kasuak antzinatean aurki daitezke, esaterako Plautoren *Miles gloriosus* dugu. Beste adibide batzuk aipatzeagatik, Tormesko itsumutila, Giovanni Boccaccioren *Il Decamerone*ko pertsonai nagusiak edo, literatura garaikidean, James Joyceren *Ulises*eko protagonista, Leopold Bloom.

## Antiheroia euskal literaturan 
Adibide asko aipatu daitezke:
* Juan Martin, Ramon Saizarbitoriaren *Rossetti-ren obsesioa*ko protagonista.
* Enekoitz Ramirez Lanbas, Jon Alonsoren zenbait nobelaren protagonista, esaterako *Camembert helburu*arena.
* Fermin Etxegoienen *Autokarabana*ren protagonista.
* Juan Kruz Igerabideren *Zangotraba* eleberriaren protagonista, Juan Fernández.
* Erre, Xabier Etxeberria eta Martin Etxeberriaren *Gizon gogorraren sekretua*ren protagonista.

## Antiheroiaren zenbait ezaugarri 
Antisoziala pasiboa eta desatsegina  izaten da. Orokorrean, diru faltan ibiltzen da eta edozein gauza egin dezake alkohola, harreman sexualak edo dirua lortzeko. Haren baloreak ez dira gizartearenak edo gizartea beste ikuspuntu batetik ikusten du. Oso ohikoa da biografikoa nahiko tragikoa izatea baina hori kontatzean, umorea eta sarkasmoa nagusi dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Heroi
* Heroi tragikoa
* Heroi byronikoa
* Doilor

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
Divide et impera

***Divide et impera*** (*Banandu eta garaitu*) boterea atxikitzeko etsaien artean zatiketa eragiten duen estrategia politikoari deritzo, etsaien banakako indarra txikitu eta horiei aiseago aurre egin ahal izateko.

## Ikus, gainera 
*Ad hominem argudioa
*Agente zirikatzaile
*Astroturfing
*Bandera faltsuko operazio
*Gerra psikologiko
*Gorroto-diskurtso
*Propaganda beltz

## Kanpo estekak
Erasmo saria

**Erasmo saria**, urtero Erasmo Sariaren Fundazioaren batzordeak ematen duen saria da, eta kulturaren, gizartearen eta Europako zein Mundu osoko gizarte zientzien alorrean aparteko lana egin duten gizabanako eta erakundeak saritzen dira. Europan ematen diren sari ospetsuenetakoa da. Sariaren izena Desiderius Erasmotik dator, berpizkundeko herbeheretar humanista.

Fundazioaren Batzordea Hebeheretako kulturako pertsonak, erakunde akademikoak eta enpresak osatzen dute. Orangeko printzea da Fundazioaren patroia. Saria urtearen hasieran erabakitzen dira, otsaila aldera, eta azaroan ematen dira, Amsterdameko Errege Jauregian ospatzen den ekitaldi batean. Sariak aintzat hartzen du tolerantzia, kultura aniztasuna eta pentsamendu ez dogmatikoa.

2007an, irabazleak jasotzen zuen dirusaria 150.000 eurokoa zen.

## Saria jaso dutenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ttarttalo (argipena)

**Ttarttalo** izenak adiera zenbait ditu:
* Tartalo, euskal mitologiako pertsonaia;
* Ttarttalo, Euskal Herriko argitaletxea.
Daector

***Daector*** Batrachoididae familiako arrain genero bat da. Ozeano Barean eta Ertamerikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Daector dowi* (D. S. Jordan & C. H. Gilbert, 1887)
* *Daector gerringi* (Rendahl (de), 1941)
* *Daector quadrizonatus* (C. H. Eigenmann, 1922)
* *Daector reticulata* (Günther, 1864)
* *Daector schmitti* Collette, 1968

## Kanpo estekak
Allen Toussaint

**Allen Toussaint** (Gert Town, Louisiana, Ameriketako Estatu Batuetan, 1938ko urtarrilaren 14 &ndash; Madril, 2015eko azaroaren 10) kantaria, piano-jotzailea, abeslaria, ekoizle eta konpositore ospetsua. Rhythm and blues generoan aritutakoa bere ibilbide gehiena New Orleans hirian eraman zuen aurrera; bakarrik Katrina urakanak hiri horretatik ateratzera behartu zuen. Madrilen kontzertua eman ondoren zendu zen, 77 urterekin. Artista handiekin kolaboratu zuen, besteak beste, Elvis Costello, Solomon Burke, Willy DeVille.

## Kanturik ezagunenak 
* "Working in the Coal Mine", Lee Dorseyk ezagutarazia.
* "Ruler of My Heart" Irma Thomasek ezagutarazia
* "A certain Girl" The Yardbirdsek ezagutarazia
* "Fortune Teller" The Rolling Stonesek, The Whokek ezagutarazia

## Diskografia 
* *The Wild Sound of New Orleans* (1958)
* *Toussaint* (1971)
* *Life, Love And Faith* (1972)
* *Southern Nights* (1975)
* *Motion* (1978)
* *The Allen Toussaint Collection* (1991)
* ''The Wild Sound of New Orleans: The Complete 'Tousan' Sessions* (1994)
* *From a Whisper to a Scream* (1995)
* *Connected* (1996)
* *A New Orleans Christmas* (1997)
* *A Taste Of New Orleans* (1999)
* *Finger Poppin' & Stompin' Feet* (2002)
* *The Complete Warner Bros. Recordings* (2005)
* *I Believe To My Soul* (2005)
* *The River in Reverse* (Elvis Costellorekin, 2006)
* *The Bright Mississippi* (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Allen Toussaint. New Orleansen doinua", *Berria'', 2015/11/11.
*  Webgune ofiziala
Ziklomorphosia

**Ziklomorphosia** Sorkun abeslariak, beste hainbat musikari eta artisten lankidetzarekin batera, 2015ean kaleratutako bakarkako diskoaren izenburua da. Estudioko bakarkako laugarren lana du Oreretako kantariak.

Izenburua bi hitzen baturatik sortutakoa da: ziklotimia eta metamorfosia. Hain zuzen, artistari ziklotimia diagnostikatu ondoren, artistak berak izandako metamorfosi edo bizitza-aldaketari egiten dio erreferentzia.

## Abestien zerrenda 
# *Ziklomorphosia*
# *Itsas Zaldia*
# *Adeitasun Handiz*
# *Arma Bikiak*
# * Gizon Laztan*
# *Txioka*
# *Astronautak*
# *Spoonful*
# *Hibaika*
# *Hiroshima*
# *Ur azpian*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ziklomorphosia, Sorkunen webgune ofizialean.
Antonio Igoa

**Antonio Igoa Garciandia** (Donostia, 1933ko ekainaren 28a - *ib.*, 2015eko azaroaren 7a) euskal herritar futbolaria izan zen.

## Ibilbidea 
Igoa erdilari gisa hasi zen Eibarren 1954an. 1955eko udan Errealara pasa zen. Klub donostiarran 3 denboraldiz egon zen eta partida gutxi jokatu zituen. 1958an Celta de Vigora joan zen eta bertan bukatu zuen bere futbolari ibilbidea.

Silvestre Igoaren anaia zen.

## Kanpo estekak 
* Heriotz-oharra errealaren webgunean
* Profila Bdfutbolen