open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sekhaenra I.a

**Sekhaenra I.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1640 inguruan gobernatu zuena.

Bere tronu izena, **Sekhaenra**, ziuraski, Turineko Errege Kanonean idatzia zegoen, VII.20 erregistroan, baina bere erregealdiaren iraupenarekin batera agertzen zen papiro zatia oso kaltetua dago. Partzialki ulertzen ez den faraoi bat du aurretik, "en...ra", VII.19 erregistroan, eta, ondoren, "Mer...ra" du, VII.21 erregistroan.

Errege honek, Egiptoren zati txiki batean soilik gobernatu zuen, XIV, XV eta XVI. dinastietako gobernarien garaikidea zelarik. Egiptoko XIII. dinastiako azken agintariek, soilik Tebasetik gertuko tokietan gobernatu zuten, Goi Egipton.

Garai honetan, ohi hikso deituriko erregeek, Egiptoko XV. dinastiakoak zirenak, Menfis konkistatu eta Behe Egipto domeinatzen zuten, ia Egipto guztiko biztanleak zergari bihurtuz.

Ryholtek, Sekhaenra, Egiptoko XIV. dinastiako lehen faraoia dela uste du.

## Bere garaiko testigutzak 
Bere izena, honako hauetan idatzia dago:

* Deir el-Bahariko Mentuhotep II.aren hil tenplutik datorren txatal batean.
Arantar

**Arantar**, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko pertsonaia bat da, eta, bere istorio laburra, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Dunadan bat da, Eldakar erregearen semea eta Arnorreko bosgarren erregea Eguzkiaren Hirugarren Aroko 339. urtetik aurrera. Bere izena, quenyazkoa da, eta "errege garai" bezala itzul daiteke.

Annuminasen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 185. urtean, eta Arnor gobernatu zuen 339. urtetik 435ean hil zen arte, 96 urteko erregealdia eta 250 urteko bizitzaren ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Tarzil izan zen.

## Kanpo estekak
Zelulosa

**Zelulosa** glukosa molekulez osatutako polisakaridoa da, naturan oso ugaria dena. Zurruna da, eta uretan zein disolbatzaile organikoetan disolbaezina. Landareetan aurkitzen da batez ere.

## Egitura kimikoa 
ezkerrera|thumb|Glukosa-unitateen arteko loturaren bidez zelulosa lortzen da.
Almidoiaren eta glukogenoaren antzera, zelulosa glukosaz osatutako polisakaridoa da. Zelulosa beta glukosaz osatuta dago eta, almidoiak eta glukogenoak, berriz, alfa glukosaz.

Zelulosaren formula (C6H10O5)n da, *n* terminoa aldakorra baina beti 200 baino handiagoa izanik.

Zelulosaren katea lineala da eta, glukogenoak ez bezala, ez du alboko adarrik.

Espero izatekoa denez, zelulosaren erabateko hidrolisiak glukosa ematen du. [erdian|thumb|500x500px|Zelulosaren egitura; ezkerrean, β [glukosa; eskuinean, β glukosa batzuk lotuta]]

## Funtzioa 
Zelulosa landareen polisakarido nagusia da, eta landareen zelula-horma osatzen du. Landareen zelula-hormaren % 40 zelulosa da, zurarena, % 50 eta, kotoiarena, aldiz, % 90.

Glukosaren funtzioa glukogenoarena eta almidoiarena ez bezalakoa da; horien zeregina energia pilatzea da, zelulak erabiltzeko. Zelulosaren funtzioa, berriz, zelularen egitura mantentzean datza, euskarri gisa aritzen baita landareen eta algen zelula-hormetan.

Zelulosa naturan dagoen polisakaridorik ugariena da, biosferak duen karbonoaren erdia baino gehiago zelulosa eran baitago.

Animalia gehienek (gizakiak barne) ezin dute zelulosa digeritu, ez baitute β-1,4 lotura glukosidikoa apurtzeko behar den entzima, hau da, zelulasa. Animalia belarjaleek, berriz, zelulasa duten bakterioak dituzte beren hesteetan eta, bakterio horiei esker, zelulosa digeritzen dute.

## Ekintza biologikoa 
Gizakiak zelulosa digeritu ezin badu ere, hestea zaharkatzerakoan, libragarri edo laxante mekaniko bezala jokatzen du. Zelulosa-zuntza uretan disolbagaitza denez, hesteak ura xurgatzen du eta, ondorioz, hondakinen bolumena handitu egiten da. Hori dela eta, heste-igarotzearen denbora normalizatu egiten da.

Zuntz gutxiko elikadura duten herrialdeetan, idorreriaren maiztasuna handiagoa izaten da. Zuntz gutxiko elikadura ondeste-koloneko minbiziarekin ere erlazionatu da.

## Erabilera industriala 
Zelulosak erabilera industrial ugari ditu: plastikoak, zeta, zeluloideak, zelofana, papera eta kartoia, besteak beste, zelulosatik abiatuta ekoizten dira.

Zelulosaren iturri nagusiak zura, kotoia eta lastoa dira.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Hemizelulosa

## Kanpo estekak
Arassuil

**Arassuil**, Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Arahad II.aren semea, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2628an jaioa.

Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2719. urtean hil ondoren, Iparraldeko Dunedainen hamaikagarren kapitain bihurtu zen. Bere agintaldian, orkoak berriz ugaldu ziren Mendi Lainotsuetan, eta, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2740. urtean Eriadorreko lurraldeak erasotzen dituzte. Arassuilek eta Iparraldeko Dunedainek, Elronden seme ziren Elrohir eta Elladani, orkoekin amaitzen lagundu zieten.

Hori gora-behera, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2747. urtean, Golfimbul kapitain bezala zuen orko talde bat Eskualderaino iritsi zen. Zelai Berdeetako Gudua gertatu zen bertan, hobbitek parte hartu zuten urrietako bat, Bandobras Took buruzagi bezala zutela, orkoak garaitu zituztenak.

Arassuilen agintaldian, Negu Luzea ere gertatu zen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2758 eta 2759. urteetan, Eriadorren galera handiak eragin zituena.

## Etimologia 
Arassuil izena sindarinezkoa da, Iparraldeko Dunedainen Kapitainen artean eta, aurretik, euren aurrekoak izan ziren Arthedaineko erregeen artean ohikoa izan zen bezala. Izenak, esanahi ezberdinak izan ditzake, eratzen duten hitzen erabileraren arabera.

* Ara-: edo *Ar-*, "Erregea" esan nahi duen edo erregetzarekin lotutako aurrizki bat da. Kapitainek, ohitura bezala, euren seme oinordekoari, aurrizki honekin hasten zen izen bat jartzea hartu zuten, eskubidez, Arnorreko erregeak izango liratekeen adierazgarri bezala.

* suil: "agurra" esan nahi du.

Honela, izenak, "Erregearen agurra" edo "Errege agurra" esan nahi du.
164 Eva

**164 Eva**, asteroide gerrikoan aurkitutako asteroide handi bat da, beharbada, karbono kondritikozko materialez osatua egon daitekeena.

Orbita oso irregularra du. 1876ko uztailak 12an aurkitu zuen Paul Pierre Henryk Paristik.

2000n, dokumentatua dagoen izar ezkutaketa bat egin zuen.

## Kanpo estekak
165 Lorelei

**Lorelei**, asteroide gerrikoan aurkitutako 165. asteroidearen izena da. 1876ko abuztuak 9an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clintonetik.

Bere izena, germaniar mitologiako sirenagatik jasotzen du, oso ederra eta kantu goxoduna, harkaitz batean Rhin ibaiaren gainean jartzen zena, eta, bere kantuarekin, nabigariak liluratzen zituena, urperaraziz.

## Kanpo estekak
166 Rodope

**166 Rodope**, asteroide gerrikoan aurkitutako 166. asteroidearen izena da. 1876ko abuztuak 15ean aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clintonetik.

Bere izena, greziar mitologiako Artemisa jainkosaren lagun bategatik jasotzen du, Hemoren emaztea zena eta, gaur egun, Greziako prefektura bati eta herrialde honen eta Bulgariaren artean dagoen Rodope mendilerroari izena ematen diona.

## Kanpo estekak
167 Urda

**167 Urda**, asteroide gerrikoan aurkitutako 167. asteroidearen izena da. 1876ko abuztuak 28an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek New York estatuko Clintonetik. Koronis familiako asteroide bat da.

Bere izena, eskandinaviar mitologiako Urda izeneko pertsonaia bategatik jasotzen du, iragana irudikatzen zuen maitagarri bat zena. Bi beltxarga zurik igeri egiten zuten ur garbidun iturri bat ere bazen.

## Kanpo estekak
168 Sibila

**168 Sibila**, asteroide gerrikoan aurkitutako 168. asteroidearen izena da. 1876ko irailak 28an aurkitu zuen James Craig Watsonek Ann Arborretik.

Ziuraski, greziar eta erromatar mitologiako Sibilengatik deitua izan zen, etorkizuna igartzen zuten dontzeilak. Ospetsuenetako bat, Kumasekoa zen. Elezaharraren arabera, Apolok bere maitasuna deklaratu zion, eta sibilak onartu egin zuen, esku batean har zitzakeen harea aleak haina urte bizi ahal izateko baldintzarekin. Honela, hain zahar izatera iritsi zen, orakuloak esateko ahotsa baino ez zitzaiola geratu.

## Kanpo estekak
169 Zelia

**169 Zelia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 169. asteroidearen izena da. 1876ko irailak 28an aurkitu zuen Prospero Matias Henryk Paristik.

Bere izena, Camille Flammarionen iloba batengatik jasotzen du, Camillen arreba Bertaren alaba zena.

## Kanpo estekak
170 Maria

**170 Maria**, asteroide gerrikoan aurkitutako 170. asteroidearen izena da. 1877ko urtarrilak 10ean aurkitu zuen Henri Joseph Anastase Perrotinek Toulousetik.

Bere izena, Antonio Abettiren arreba eta Giorgio Abettiren izebagatik jasotzen du, gazterik hil zena.

## Kanpo estekak
Longford

**Longford** (irlanderaz: *An Longfort*) Irlandako Errepublikako Longford konderriko hiriburua da. 2011ko erroldaren arabera Longford hiriak 9.601 biztanle zituen. Konderriko biztanleriaren herena bertan bizi da beraz.

## Etimologia 
Irlanderazko *An Longfort* izenak "Ontzien Kaia" esan nahi du.

## Historia 
Longford Camlin ibaiaren ertzean sortu zen. Camlin ibaia Shannon ibaiaren adarra da. Bertako klanek herriaz gain konderriaren hego eta erdialde osoa ere beren menpe izan zuten. Garai hartan konderria *Anghaile* izenaz ezagutzen zen. Dominikoen monasterioa fundatu zen herrian 1400 urtearen inguruan.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|erdian|250px| Carrigglas Manor
* '*Corlea Bidea (*Corlea Trackway*):** Burdin Aroko bidea da, 1984ean berreskuratu zena.
* **Saint Mel katedrala:** 1840 eta 1856 artean eraikitako katedrala.
* **Carrigglas Manor jauregia:*' 1837ko eraikina, Tudor estiloan diseinatua. Higanoten ondorengoak ziren Lefroy familiaren etxea.

## Herritar ezagunak 
* Ruairí Ó Brádaigh (1932-2013), Sinn Féin alderdiko buruzagia eta IRAkidea.

## Kanpo estekak 
* Longford konderriko webgunea
171 Ofelia

**171 Ofelia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 171. asteroidearen izena da. 1877ko urtarrilak 13an aurkitu zuen Alphonse Louis Nicolas Borrellyk Marsellatik.

Bere izena, William Shakespearen lan ospetsuko protagonista den Hamleten neskalaguna eta Polonioren alaba den Ofeliaren omenez jasotzen du.

## Kanpo estekak
Xabier Saldias

**Xabier Saldias Orbegozo** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1951ko martxoaren 14a) euskal abeslaria da. 70eko hamarkadan Egan musika taldea sortu zuen eta 80 eta 90eko hamarkadan sekulako arrakasta izan zuen berbena talde bezala. Honez gain, 1993an Euskal Telebistako *Hegan* saioa aurkeztu zuen. Horren ondoren "Egan berria" taldearekin ibili zen plazaz plaza eta 2005 urtean, gutxi gorabehera, instrumentuak alde batera utzi eta gaur egun, oraindik ere Euskal Herriko plaza ezberdinetan kantari dabil beste formatu berri bati ekin ondoren bertan bi neska txertatu zituen, abeslaria eta dantzaria, eta bi instrumentu ere, teklatuak eta bateria elektronikoa.

## Diskografia 
### Xabier Saldias 
* Xabier Saldias (1972)

### Egan 
* Hemen gaude (1985)
* Festarik festa (1986)
* Denok dantzara (1987)
* Egan (1988)
* Egan eta Lupe - Bateginik (1988)
* Erromerian (1990)
* Lehenengo lau diskoetatik (1991)
* Aurrerapena (1991)
* Nahasean (1991)
* Queen omenduz (aurrerapena) (1992)
* Queen omenduz (1992)
* Dantza eta kitto (aurrerapena) (1993)
* Dantza eta kitto (1993)
* Egan Berria (1995)
* Meta eginez (1996)
* Kanta onenak (1998)
* Lehenengo lau diskoetatik (2000)

## Kanpo Loturak 
*  Xabier Saldiasi elkarrizketa *Argia* aldizkarian (2009)
*  Egan Taldearen webgune ofiziala
Njörðr

**Njörðr**, eskandinaviar mitologian, Vanirretako bat da, eta lur emankorraren eta itsas kostaldeko jainkoa, baita nautika eta nabigazioarena ere. Skaðiren senarra eta Frey eta Freyjaren aita zen. Bere ama, Heimskringlaren arabera, bere arreba eta maitalea izan zen. Itxuraz, Vanirrek, Æsirrek ez bezala, odol bereko pertsonen artean ezkontzeko ohitura zuten. Bere arrebaren izena, baliteke Njörðr izatea ere, Tazito historialari erromatarrak latinera Nerthus (*Njörðr*) bezala itzuli zuen jainkosa germaniarraren izenaren berreraikitzearen arabera. Esaten denez, bere bizilekua Noatun da, "itsasontzi-herria". Njörðr, ugalkortasunarekin estuki lotutako jainko bat ere bada, orokorrean Vanir guztiak bezala.

Njörðr eta bere seme-alabak, Æsirrekin elkartu ziren Vanirren bahitu bezala, bi alde hauen arteko gerraren ondoren. Bahitu horiek, aristokraziako familiako kidetzat eta buruzagi legitimotzat hartuak dira, baina ez dute bake hitzarmenaren elkarren interesak ziurtatzeko abiatzeko eskubiderik.

## Njörðrek Skaði nola ezagutu zuen 
Rydbergen arabera, Æsirrek samin handiz hil zuten Skaðiren aita zen Þjazi, mundua izoztu zuena. Skaðik bere eskiak jantzi zituen eta bide osoan Valhallarantz eskiatu zuen. Jainkoak, egin zioten kalte hori nolabait ordaintzeko ideiarekin ados zeuden. Berak, gizonetako edonor aukera zezakeen bere senar bezala, baina, aukeraketa hori egiten zuen bitartean, soilik gizonen oinak ikustea baimentzen zitzaion. Denbora luzez begiratu zituen oinak, eta oinik garbienak aukeratu zituen, Baldurrenak izango zirela pentsatuz. Baina ez ziren Baldurrenak, Njörðrenak baizik, honen oinak, itsasoak garbitzen zituelarik. Elkar asko maite zuten arren, bere senar-emazte harremana ez zen hoberena izan. Skaði neguaren lurraldean bizi zen, baina Njörðrek ez zuen batere gogoko denbora guztian otsoak esnatua izaterik, eta lo, apenas egiten zuen, hotzaren ondorioz. Skaðik ezin zuen itsas ondoan bizitzerik jasan, kaioek beti esnatzen baitzuten olatuen soinuarekin batera. Baina bedratzi egun Þrymheimen eta hiru gau Noatunen bizitzea, urte zatirik handienean, ipar latitudeetan tenperatura baxuen nagusitasuna sinbolizatuz.

## Izena 
Njörðr izena, Njǫrðr idazten da antzinako eskandinavierazko letreiaketaren estandarizazioan, baina ǫ hizkia, sarri, ö hizkiagatik ordezkatua da, familiartasunagatik edo erraztasun teknikoagatik. Modu askotan idaz daiteke: *Njord*, *Njordr*, *Niord*, *Niordr*, *Njörd* edo *Njördr* adibidez.

## Kanpo estekak
2005eko Bermeoko lurrikara

**2005eko Bermeoko lurrikara** 2005eko azaroaren 24ean gertatu zen, eta epizentroa Bermeoko udalerritik hamazortzi kilometrora izan zen, itsasoan. Lurrikara Richter eskalan 3,1 magnitudera iritsi zen.

## Ikus, gainera 
* Lurrikara
* Euskal Herriko lurrikaren zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lurrikarari buruz Deia egunkarian agertutako albistea.
Merkheperra

**Merkheperra**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1640 inguruan gobernatu zuena.

Bere tronu izena, **Merkheperra**, Turineko Errege Kanonean idatzia dago, VII.22 erregistroan, baina bere titulua eta bere erregealdiaren iraupena agertzen ziren papiro txatala galdu egin zen. Bere aurretik, ulertzen zaila den izen bat duen faraoi bat du, "Mer...ra", VII.21 erregistroan, eta, bere ondoren, "Merka...ra" du VII.23 erregistroan.

Errege honek, soilik Goi Egiptoko zati txiki baten gobernatu zuen, XIV, XV eta XVI. dinastien garaikidea zelarik. Egiptoko XIII. dinastiako azken agintariek, soilik Tebasetik gertuko lurraldeetan gobernatu zuten.

Garai honetan, ohi hikso deritzen erregeek, XV. dinastiakoak zirenak, Menfis konkistatu zuten eta Behe Egipto domeinatzen zuten, ia Egipto guztizko biztanleak zergari bihurtuz.

## Bere garaiko testigutzak 
Bere izena, honako hauetan idatzia aurkitu da:

* Eskarabeo batean
* Turineko Errege Kanonean aipatzen da **Merkheperra** bezala.
Larne

**Larne** (irlanderaz:*Larne*, Ulsterko eskozieraz:*Olderfleet*) Ipar Irlandako Antrimeko konderrian kokatzen den kostaldeko hiri industriala da, batez ere bere kai garrantzitsuagatik ezaguna. 2001eko erroldaren arabera 18.228 biztanle zituen, baina metropoli eremuak 31.000 biztanle hartzen ditu.

## Etimologia 
Kondairak dioenez Erdi Aroan Úgaine Mór Irlandako erregeak Lathar bere alabari Antrim kostaldeko lur sail batzuk eman zizkion. Hortik ei dator eremuaren irlanderazko *Latharna* (Latharren lurrak) izena.

Kokapena dela eta X mendean bikingoen eraso ugari jasan zituen. Herriaz ere jabetu izan ziren eta aintzirari *Ulfreksfjord* izena eman zioten Ulfrek erregearen omenez. Inguruan oraindik norvegiar jattoriko toponimoak aurkitzen dira, *Wulfrickford* esate baterako, honen aldaera omen da eskozierazko *Olderfleet*.

## Geografia 
Larne aintzira eta itsasoa elkartzen dituen kanal estuaren ekialdeko ertzean kokaturik dago Larne. Parean dauka Islandmagee penintsula.

## Historia 
Larne ingurua Irlanda uhartean lehenengo populatu zen eremuetako bat izan zen, Eskoziako uharteetik iritsi bide zen jendea. K.a. 6.000 urteko trensak aurkitu dira indusketetan. Erromatarrek ere aipatzen dute k.o. 204 urtean *Portus Saxa* izenarekin eta Klaudio Ptolomeok II mendean Islandmagee penintsula marraztu zuen bere mapan.

Esan bezala X. mendean vikingoen menpe egon zen ingurua eta hauen hainbat hilobi aurkitu dira. Garai hartan jadanik kai garrantzitsua zen Larnerena. XIII mendean Bisste familiak Olderfleet gaztelua altxatu zuen. Garrantzi estratejiko handia izan zuen gazteluak, bertara iritsi baitzen Edward Bruce 1315ean 6.000 gizoneko gudalostearekin Irlanda uhartea konkistatzera. XV eta XVII mendeko kolonizazioa burutzeko ere Larne izan zen abiapuntua.

XX mende bukaerako istiluetan talde paramilitarren presentzia oso handia izan zen Larnen. Bertan zeuden Ulsterko Boluntarioen Indarra (UVF) eta Ulsterren Defentsarako Elkartea (UDA).

## Ondasun nabarmenak 
* Olderfleet gazteluaren aztarnak.
* Carnfunnock Country Park, parke eta lorategiak.
* Hondartzak: Sandy Bay, Drains Bay, Ballygally eta Browns Bay (Islandmageen).
* Larne aintzira.
* Chaine Memorial itsasargia.
* Glenoeko urjauzia.

## Hiritar ezagunak 
* Valerie Hobson (1917-1998), 40 eta 50. hamarkadako aktorea.
* Dave McAuley (1961- ), boxeolaria.
* Keith Gillespie (1975- ), futbolaria.

## Iruditegia 

Irudi:Town Hall, Cross Street, Larne - geograph.org.uk - 2083142.jpg|Udaletxea.
Irudi:St. MacNissi's Church, Larne.jpg|St. MacNissi eliza.Irudi:Olderfleet (geograph).jpg|Olderfleet gazteluaren aztarnak.
Irudi:Chaine Monument View - geograph.org.uk - 2092694.jpg|Chaine Memorial itsasargia Larne aintziran.
Irudi:Sailing on the North Channel - geograph.org.uk - 312647.jpg|Islandmagee penintsulatik Eskozia ikusten da.
Irudi:Panoramic view of garden, Carnfunnock - geograph.org.uk - 1824258.jpg|Carnfunnock Country Park, parke eta lorategiak.
Irudi:Ballygally - geograph.org.uk - 474677.jpg|Ballygallyko hondartza

## Kanpo estekak 
* Larneko udalerriaren webgunea
Sofrosina

**Sofrosina** (**Sophrosyne** edo **Sophrosine**, grezierazko σωφροσύνηetik) greziar mitologian, diskrezioa, autokontrola eta neurritasuna pertsonifikatzen zuen daimon edo izpiritu bat zen. Bere baliokidea erromatar mitologian, **Sobrietas** zen (Soiltasuna).

Erebo eta Nixen semea zen, eta Pandoraren kutxatik ihes egin zuen izpirituetako bat izan zen honek ireki zuenean. Orduan, Sofrosinak Olinpora ihes egin zuen, giza arraza betirako utziz.

*Urrezko astoa*n, Apuleiok, pasioa eta lizunkeriaren jainkosa zen Afroditaren etsai bezala agerrarazten du. Platonek, harmoniaren ideia pitagorastarrarekin lotzen zuen.

Hipatia Alexandriakoa, kristauek erahilda hil zen arte birjina eta zientziari emana mantendu zen emakume filosofo helenistikoa, Sofrosineren adibide bezala jartzen da.

Aro modernoko artearen historialarien interpretazio propioan, sofrosinea, K.a. V. mendeko eta K.a. IV. mendeko eskultura greziarren ekoizpenetan irudikatu zen edertasun klasikoan adierazten zen. Fidias, Polikleto edo Praxitelesek, bikaintasuna bilatzen zuten harmonian, orekan eta proportzioan.

Pertsonaia honek, 134 Sofrosina asteroideari izena ematen dio

## Kanpo estekak
Gwen Stefani

**Gwen Renée Stefani Flynn** (Anaheim, Orange County, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1969ko urriaren 3a) abeslari, aktore eta moda diseinatzaile estatubatuarra da. Bakarlari bezala abesteaz gain, No Doubt rock eta ska punk taldean abesten du.

## Diskografia 
### No Doubt taldearekin 
* 1992: *No Doubt*
* 1995: *The Beacon Street Collection*
* 1995: *Tragic Kingdom*
* 2000: *Return of Saturn*
* 2001: *Rock Steady*

### Bakarlari bezala 
* 2004: *Love. Angel. Music. Baby.*
* 2006: *The Sweet Escape*

## Bideo 
* 2006: *Harajuku lovers live* (DVD)

## Kanpo loturak 
*  Gwen Stefaniren Webgunea
*  Gwen Stefaniren filmografia
Ashikaga Yoshinori

Ashikaga shogunerriko seigarren shoguna izan zen Japonian. Ashikaga Yoshinorik, 1429 eta 1441 artean gobernatu zuen. Hirugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshimitsuren semea zen.

Bosgarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshikazuren 1425eko bat-bateko heriotzak, honek, oinordeko bat izendatuta uztea eragotzi zuen, laugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshimochik ere ez zuen oinordekorik izendatu. Yoshimochi 1428an hil zenean, Yoshinorik hartu zuen titulua, oinordekotzari buruz hitz egiteko Iwashimizu santutegian biltzar bat adostu ondoren.

1438an, Eikyo matxinada garaitu eta Ashikaga Mochiuji garaitu zuen, horrela, bere boterea sendotuz. Hala ere, 1441ean, Akamatus Mitsusukek hil zuen Yoshinoriren urtebetetze egunean.

Bere oinordekoa, bere seme Ashikaga Yoshikatsu izan zen.
Arkeologia-aztarnategi

[thumb|250px|[Atapuercako aztarnategia (Burgos, Espainia).]]
**Arkeologia aztarnategia** lehenaldiko jardueren frogak (historiaurrekoak zein historiakoak) gorde dituen tokia edo tokien multzoa da, arkeologiaren bitartez ikertua edo ikertzekoa.

Aldiro zaila da aztarnategi baten mugak kokatzea. Tradizionalean, kokalekuen eta lanabesen arrastoak topatzeagatik bereizten dira aztarnategiak. Paleolito edo mesolito garaiak ikertzerakoan, harrizko xaflak sakabanatuta aurkitzeak ere osa lezake ikertzea merezi duen aztarnategi bat. Antzinako herrixka bat eta ondoko hilerria aztarnategi beratzat edo bi desberdintzat har daitezke, arkeologoaren arabera. Paisaiaren arkeologia kontuan hartuta, gizakiaren jarduera oro testuinguru zabalago batean ikusi behar da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Tudanca Casero,Juan Manuel (2001)  “Monumento y yacimiento arqueológico: definición, aproximación y estudio”, *Jornadas sobre arqueología, historia y arquitectura. Criterios de intervención en el Patrimonio Arquitectónico*: Logroño, del 2 al 4 de diciembre de 1999 / coord. por Juan Manuel Tudanca Casero,  8495747073. 11-34 or.

## Ikusi, gainera 
* Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak

## Kanpo estekak 
* Sitios arqueológicos. *Museo nacional de Costa Rica*
* Francisco Gallardo I. eta Luis E. Cornejo B. DEFINIENDO EL SITIO ARQUEOLOGICO: METODOLOGIA EN ACCION Ensayos
* Definición de sitio arqueológico y paleontológico en legislación extranjera. Asesoría Técnica Parlamentaria. Biblioteca del Congreso nacional deChile (BCN) 
* Cuaderno didáctico. primero de ESO. ¿Qué es la arqueología? *Museo arqueológico de Murcia*
* Yacimietno arqueológico. *Marcaba*
Letania (botanika)

**Letania**, **haizemaile palmondoa**, edo ***Livistona chinensis***, palmondoen (Arecaceae) familiako *Livistona* generoaren barnean dagoen loredun landare bat da. Lorezaintzan asko lantzen den palmondo nano bat da.
thumb|250px
## Etimologia 
* *Livistona*, Patrick Murrayren omenez, Livingstoneko baroia zena.
* *chinensis*, bere Txinatar edo honen inguruko herrialdeetan duen jatorriagatik.

## Banaketa 
Japonian, Ryukyu uharteetan eta Taiwanen dago.

## Deskribapena 
Gutxi gora-behera laua den, eta tontorretik pixka bat eraztundua den estipedun palmondo bat da, 5 eta 9 metro bitarteko altuera eta 20 eta 30 zentimetro arteko diametroa izan dezakeena, oinarrirantz pixkanaka handitu egiten dena.

Ale helduen hostoak, orbikularrak dira, 1 eta 1,5 metro bitarteko luzerakoak, foliolo luze zintzilikariak, erdiko nerbiotze horixkaduna eta irtena, oso itxura apaingarria emanez. 1,5 metroko pezioloa du, hiruki formako sekzioduna, oinarrirantz, hortz arantzatsu nabarmenagoekin.

Hostoen artetik hazten diren loreak, 1,5 metroko luzeradunak, hori krema koloreko loreekin. Esfera eta arrautza forma arteko fruitua du, 2,5 zentimetroko luzeraduna eta kolore berde-urdinxka distiratsuduna.

Bere hazkuntza motela da, 5 metroko altuerara iristeko, gutxi gora-behera 10 urte behar dituelarik.

## Landaketa eta erabilerak 
Hazien bidez ugaltzen da, 70 egunetan ernetzen direnak.

Hotza erlatiboki jasaten du ale heldua denean, baina ez gaztea denean. Neurriko ureztatzeak eta eguzkitara edo erdi itzaletan egotea behar ditu.

Barneko landare bezala edo kanpoko landare bezala erabiltzen da lorezaintzan itxura txikiko zuhait bezala.

## Sinonimoak 
* *Latania chinensis* Jacq. (1801).
* *Saribus chinensis* (Jacq.) Blume (1838).
* *Chamaerops biroo* Siebold ex Mart. (1838).
* *Livistona mauritiana* Wall. ex Mart. (1838), pro syn.
* *Saribus oliviformis* Hassk. (1842).
* *Saribus subglobosus* Hassk. (1842).
* *Livistona sinensis* Griff. (1850), orth. var.
* *Livistona oliviformis* (Hassk.) Mart. (1853).
* *Livistona subglobosa* (Hassk.) Mart. (1853).
* *Livistona japonica* Nakai ex Masam. (1929).
Ofelia Nietoren Glorieta (Sevilla)

**Ofelia Nietoren Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua dagoena eta 1935eko ekainak 30ean inauguratu zena, Juan Talavera y Heredia arkitektoak diseinatu zuen. Doña Solen Glorietatik eta Lehoien Lorategitik gertu dago.

## Deskribapena 
Glorieta, gune ireki handi batez osatua dago, berde bihurtzen dena jendeak erlaxatzeko eta atseden hartzeko erabiltzen duen belar ereinaren ondorioz. Tamaina handiko glorieta da, nekosta eta heriotzorrizko sastraka garaiz inguratua dagoena. Forma erdizirkularrean amaitua, non horma zuri bat dagoen, horma honen erdian, omendutako pertsonaren irudia duen hutsune bat dagoelarik (irudiak duen lorea ukitzen duen edozein neska, urte betean ezkonduko zela dioen tradiziodun irudia), musika eta kantuaren alegoria diren bi irudi ondoan dituela. Bere azpian, iturri bat dago, eta, irudien albo banatan, eserlekuak, hauek, aldi berean, barrutira sartzeko erabil daitezkeen burdin langak dituztelarik. Glorieta osoan, garaiera batetara, baita pergoletan ere, konposatzaile eta operen izenak irakur daitezkeen azuleju txikiak ikus daitezke. Bere gunea, sarri erabiltzen da aire librean kontzertuak emateko.

## Landaretza 
Inguruaren zati den landaretza, elorri zuri batez (*Crataegus monogyna*), Mexikoko palmondoez (*Washingtonia robusta*), japoniar arbustuz (*Ligustrum japonicum*), fotiniaz (*Photinia glabra*), almezaz (*Celtis australis*) eta Judasen arbolaz (*Cercis siliquastrum*). Ia glorieta honen kanpoaldean, lizar hostotxiki bat (*Fraxinus angustifolia*), ailanto bat (*Ailanthus altissima*), paper-masustondo bat (*Broussonetia papyrifera*), pitosporo zuhaizkarak (*Pittosporum tobira*), zumar hostotxiki bat (*Ulmus minor*), heriotzorriak (*Nerium oleander*), pika-pikak, astigar bat (*Aceraceae*), eukaliptoak (*Eucalyptus*), malba zuriak (*Althaea officinalis*), laranjondoak, sasiakazia espireoak (*Robinia pseudoacacia*), maniokak (*Manihot esculenta*) eta justizia taldeak (*Justicia adhatoda*), lehen, Sevillako lorategietan sarri ikusten zena, Indiatik datorrena eta lore ikusgarriak dituena kolore zuriko taldeetan. Letaniak (*Livistona chinensis*) eta Txinatik datorren palmondo monoiko bat (landareak berak, bi sexuak ditu aldi berean) ere badaude.

## Kanpo estekak
Ryukyu uharteak

edo , Japoniako uhartedirik hegoaldekoena da, gutxi gora-behera 4700 kilometro karratuko hedadura duena, ryukyuera hitz egiten den tokia dena eta, antzina, Ryukyuko erresumaren zati zena. Uhartedi hau, Txinak aldarrikatu du **Lu-Chu** izenarekin. Uharteak, Ekialdeko Txinako Itsasoa eta Ozeano Barearen artean daude.

Okinawa da uhartedi honetako uharterik garrantzitsuena.

## Historia 
Uhartediaren zatirik handiena, *Yonaguni*tik hego-mendebaldean *Amami Oshima*raino iparraldean hartzen zuen Ryukyuko erresuma independente bat existitu zen. XVII. mendean, txinatar enperadorearen erresuma zergari estatusa lortu zuen (enperadorea, teorikoki behintzat, bere laguntzan joan behar zuena hala behar izanez gero). 1609an, *Satsuma*tik, Kyushun abiatu zen espedizio batek, erresuma harrapatu zuen. Horren ondoren, Ryukyuko erregeak, Japoniako Enperadorearen zergari izatera ere pasa ziren.

1879an, Japoniako Meiji gobernuak, uharteen eranstea iragarri zuen. Txinak horren aurka egin zuen, eta, beraz, garai hartan AEBetako presidentea zen Ulysses S. Grant, bi aldeen artean bitartekari lana egiteko deitua izan zen, azkenik, Japoniaren alde eginez.

1945ean Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, uhartedia AEBek administratu zuten. Amami taldeko uharteak, Japoniari 1953an itzuli zizkioten, eta Kagoshima prefekturako zati dira. Uhartediko gainontzeko uharteak, Okinawa izan ezik, 1967an itzuliak izan ziren. Okinawa, ez zen 1972rarte itzuli.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bandobras Took

**Bandobras Took**, Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko pertsonaia bat da, eta, bere istorioa, Hobbita izeneko eleberrian kontatzen da. *Zezen Marrukaria* ere deitua, Eskualdeko hobbit bat da, Isengrim II.aren semea eta Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2704. urtean jaioa (1104. urtea Eskualdeko Zenbaketaren arabera). Lau oin eta erdiko altuera zuen, eta zaldian muntatzeko gai zen, hobbit ezagun guztien artean garaiena izan zelarik, Merry eta Pippin izan ezik, hauen garaieraren jatorria naturala ez zen arren.

Bandobras, bereziki, hobbitak, Eskualdearen mugen barnean Eraztunaren Gerrararte gertatu zen gudu bakarrean zuzentzeagatik da ezaguna, Zelai Berdeetako guduan hain zuzen. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2747. urtean gertatu zen, Gram menditik zetorren Golfimbul buru zuen orko talde bat Eskualdean sartu zenean. Borroka, hobbiten garaipenarekin eta orkoen erregearen heriotzarekin Bandobrasen esku amaitu zen, bere zurezko borraren kolpe handi batez, burua erauzi ziona. Orkoaren burua, ia ehun metro hegan irten zen, eta untxi baten gordelekuan sartu zen, honela, golfa asmatuz.

## Kanpo estekak
Shania Twain

**Shania Twain**, jaiotzez **Eilleen Regina Edwards** (Windsor, Ontario, Kanada, 1965eko abuztuaren 28a) country eta pop-rock abeslari kanadarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 1993: *Shania Twain*
* 1995: *The Woman in Me*
* 1997: *Come on Over*
* 2002: *Up!*
* 2004: *Greatest Hits*
* 2017: *Now*
* 2023: *Queen of Me*

### Singelak 
* 1993: What Made You Say That
* 1993: Dance With The One Who Brought You
* 1993: You Lay A Whole Lot Of Love On Me
* 1995: Who's Bed Have Your Boots Been Under?
* 1995: Any Man Of Mine
* 1995: (If You're Not In It For Love) I'm Outta Here!
* 1995: The Woman In Me (Needs The Man In You)
* 1996: You Win My Love
* 1996: No One Needs To Know
* 1996: Home Ain't Where His Heart Is Anymore
* 1996: God Bless The Child
* 1997: Love Gets Me Every Time
* 1997: Don't Be Stupid (You Know I Love You)
* 1998: When
* 1998: You're Still The One
* 1998: From This Moment On
* 1998: Honey, I'm Home
* 1998: That Don't Impress Me Much
* 1999: Man! I Feel Like A Woman!
* 1999: Come On Over
* 1999: You've Got A Way
* 2000: Rock This Country
* 2000: I'm Holding On To Love (To Save My Life)!
* 2001: It's Alright (Dance Mix)
* 2002: Up!
* 2002: I'm Gonna Getcha Good!
* 2003: Forever And For Always
* 2003: Ka-Ching!
* 2003: Thank You Baby ! (For Making Someday Come So Soon)
* 2003: She's Not Just A Pretty Face
* 2003: When You Kiss Me
* 2004: It Only Hurts When I'm Breathing
* 2004: Party For Two
* 2004: Don't!
* 2005: I Ain't No Quitter
* 2005: Shoes
* 2011: Today Is Your Day

## Kanpo loturak 
*  Shania Twainen Webgunea
Noatun

Eskandinaviar mitologian, **Noatun** ("Itsasontzien paradisua" edo "Itsasontzien hiria"), Njörðr, itsasoko jainkoa bizi den Asgardeko egoitza bat da.

:Hamaikagarrena da Noatun | han du Njörðrek
:berarentzat egoitza bat.
:Orbanik gabeko gizakien | gobernari han esertzen da
:zurezko bere etxe garaian.
::Grimnismal, Edda poetikoa, 16. ahapaldia

Edda prosaikoaren Gylfagginingen kontatzen denaren arabera, Njörðrek eta Skaðik, ezkondu ondoren, Njörðren egoitza zen Noatun eta Skaðiren aita zen Þjaziren bizilekua zen Þrymheimen artean, txandakatuz, bederatzi eguneko epe batean bizitzea erabaki zuten. Jainkosak, Noatunen lorik ezin zuela egin zioen, olatuen eta kaioen soinuaren ondorioz, eta Njörðri beste horrenbeste gertatzen zitzaion bere emaztearen bizilekuan otsoen uluen ondorioz. Azkenik, bikotea banatu egiten da, eta, bakoitza, bere bizilekura joaten da bizitzera.

## Etimologia 
Noatun izena antzinako eskandinavieraz, *nóa* hitzaren zatiaz osatua dago, etimologikoki protoindoeuroparrekoa dena (*nāus hitzaren berreraikitze linguistikoagatik (antzinako eskandinavieraz nór eta latinera *navis* bezala itzulia), "itsasontzia" esan nahi duena. Hitzaren bigarren eta azken zatia, -tun alegia, antzinako eskandinavierazko *tun* hitzetik dator ("hiria", ingelesez town). Noatun izenaren esanahiak, Njörðr eta itsasoaren arteko harremana nabarmentzen du.

## Kanpo estekak
Eldakar Arnorrekoa

**Eldakar Arnorrekoa**, Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko pertsonaia bat da, eta, bere istorio laburra, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Dunadan bat da, Valandilen semea eta Arnorreko laugarren erregea Eguzkiaren Hirugarren Aroko 249. urtetik aurrera. Bere izena quenyazkoa da, eta "errege elfoa" bezala itzul daiteke.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 87. urtean jaio zen Annuminasen, eta bere aitaren oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 249. urtean, Arnor, 339. urtean hil zen arte gobernatuz, laurogeitamar urteko erregealdia izan zuelarik. Eldakar, tronua bere seme nagusiari utzi eta bakean hiltzera erretiratzeko numenortar ohitura alde batera utzi zuen lehen erregea izan zen. Bere oinordekoa, bere seme Arantar izan zen.

## Kanpo estekak
174 Fedra

**174 Fedra**, asteroide gerrikoan aurkitutako 174. asteroidearen izena da. 1877ko irailak 2an aurkitu zuen James Craig Watsonek, Ann Arborretik.

Bere izena, greziar mitologiako Fedra izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Minos eta Pasifaeren alaba eta Ariadnaren ahizpa zena. Teseok bahitu zuen, berarekin ezkondu zena. Hipolitoz maitemindu zen, Teseo eta Hipolita amazonaren semea zena, intsinuazioak arbuiatu zituena, eta, beraz, Fedrak, gorrotoz beterik, bere aitaren aurrean salatu zuen Hipolito. Suminduta, Teseok, bere semea, Poseidonen haserreari eman zion, itsasoetako jainkoak, Hipolitoren zaldiak izutu zituen itsas munstro bat bidali zuelarik, zaldiek, Hipolito tarrasean eramana eta hila izan zena. Fedrak, bere buruaz beste egin zuen hori jakin zuenean.

## Kanpo estekak
Arahad II.a

**Arahad II.a**, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, dunadan bat da, Aravornen semea.

Rivendelen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2563. urtean. Bere izena sindarinezkoa da, eta, bere birraitona bezala, "errege zuhurra" bezala itzul daiteke. Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2654. urtean hil ondoren, Arahad, Iparraldeko Dunedainen hamargarren kapitain bihurtu zen.

Bere erregealdian, ez zen gertaera esanguratsurik gertatu Eriadorren, gertaera politiko eta militar nagusienak, Gondorren eta Rohanen gertatu baitziren.

Hobbitek aurrera egiten dute Iparraldeko Dunedainen babespean. Isengrim II.a Eskualdeko hamargarren Thaina bihurtzen da Tooktarren leinutik, eta Smial handien eraikuntza hasten da Horniburgun, familiaren oparotasunaren ikurra izango dena. Tobold Turutak "Piparentzako belarra" ereiten du Hegoaldeko laurdenean.

Arahad II.ak, 65 urteko agintaldia izan zuen, eta Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2719. urtean hil zen, 156 urterekin. Bere oinordekoa, bere seme Arassuil izan zen.

## Kanpo estekak
Belfalas

**Belfalas**, "kostalde handia" esan nahi duena sindarinez, Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko toki bat da. Gondorreko eskualde eta feudo bat da, erresumaren hegoaldean dagoena.

## Geografia eta historia 
Eskualdeak, bere izena, berau dagoen badiarekin, Belfalaseko badiarekin banatzen du. Bere hiriburua, Dol Amroth hiria zen. Hiriaren jatorria, Eguzkiaren Bigarren Aroko azken mendeetan dago, Leialen alderdikoa zen numenortar familia bat, Numenorretik Erdialdeko Lurralderantz abiatu zenean, Akallabêtharen aurretik. Han, Belfalaseko lurraldeetan ezarri ziren, hiria sortuz, Dol Amroth bezala askoz beranduago arte ezagutuko ez zen arren. Eguzkiaren Bigarren Aroko 3320. urtean erbesteko erresumak sortu ondoren, Elendilek Dor-en-Ernileko Printze titulua eman zien, eta euren ondorengoak izan ziren Adrahil I.a, honen seme Imrazôr eta azken honen seme Galador, Dol Amrotheko lehen printzea izan zena.

Gondorreko beste eskualdetako bat, Dor-en-Ernil, Belfalaseko feudoa zen, eta Dol Amrotheko printzeen kontrolpean zegoen. Belfalasen, Eddhellond portu elfotarra ere zegoen.

Belfalas oso eskualde populatua zen, eta, esaten denez, bertako biztanleak oso gogorrak ziren. Rohango errege zen Thengelen emazte Morwenen aita, Belfalasen bizi zen, eta Dol Amrotheko printzeetako baten ondorengoa zen. Baina Lossarnach eskualdera joan zen bizitzera, bertako lorez beteriko haranak oso gogoko baitzituen.
176 Idunna

**176 Idunna**, asteroide gerrikoan aurkitutako 176. asteroidearen izena da. 1877ko urriak 14an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clintonetik.

Bere izena, eskandinaviar mitologiako Iðunn izeneko jainkosagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
177 Irma

**177 Irma**, asteroide gerrikoan aurkitu den 177. asteroidearen izena da. 1877ko azaroak 5ean aurkitu zuen Paul Pierre Henryk.

## Kanpo estekak
178 Belisana

**178 Belisana**, asteroide gerrikoan aurkitutako 178. asteroidea da. 1877ko azaroak 6an aurkitu zuen Johann Palisak Istria penintsulako Pula hiri kroaziarretik.

Bere izena, zeltiar mitologiako Belisama izeneko jainkosagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
179 Klitemnestra

**179 Klitemnestra**, asteroide gerrikoan aurkitutako 179. asteroidearen izena da. 1877ko azaroak 11n aurkitu zuen James Craig Watsonek Ann Arborretik.

Bere izena, greziar mitologiako Klitemnestra izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Tindaro eta Ledaren alaba, Agamemnonen emaztea eta Orestes, Elektra, Krisotemis eta Ifigeniaren ama zena. Agamemnon Troiako Gerrara joan zenean, Klitemnestra Egistoz maitemindu zen, eta, bere senarra itzultzean, Klitemnestra bera eta Egistoren artean hil zuten. Bere seme Orestesek, Elektraren onespenarekin, Klitemnestra hil zuen.

## Kanpo estekak
Berserker

[thumb|[Öland udalerrian aurkitutako Vendelzeiteko brontzezko plaka.]]

**Berserkerrak** (norvegierazko *Berserk* hitzetik eratorria) ia biluzik eta soilik otso eta hartz larruz estalirik borrokatzen ziren norvegiar gudari edo gerlari bikingoak ziren. Sarritan kontrolik gabeko eta gorrotoz beteriko amorru bizi edo trantze baten pean borrokatzen ziren, inongo minaren aurrean sentipenik erakutsi gabe, beren ezkutuak hozkatu eta ahotik lerdea zeriela (epilepsia jasaten zutela ere aipatu izan da). Borrokara amorru itsuz zuzentzen ziren, askotan inolako babesik edo armadurarik gabe; *drakkar* ontzietatik behar baino lehen uretara jauzi egin eta bertan itotzen ziren kasuak ere jaso izan ziren. Gudalekuan euren aurkezpen edo agerrera soilak etsai nahiz gudalagunen itzelezko izua sorrarazten zuen.

Izendapen honen jatorri etimologikoa nahiko zehaztugabea da, teoria baten arabera "berr" ("biluzik") eta "serkr" (atorraren antzeko jantzi mota bat) hitzetatik eratorria izango zen. Aldiz, beste teoria baten arabera germaniar hizkuntzako "berr" ("hartz") hitzetik eratorria izango zen, berserkerrak abereen larruekin (hartz, otso eta oreinak) janzten baitziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
175 Andromaka

**175 Andromaka**, asteroide gerrikoan aurkitutako 175. asteroidearen izena da. 1877ko urriak 1ean aurkitu zuen James Craig Watsonek Ann Arborretik.

Bere izena, greziar mitologiako Andromaka izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Asia Txikiko Misian Tebaseko erregea zen Ezionen alaba eta Hektor troiarraren emazteagatik jasotzen du. Azken hau hila eta Troia greziarrek hartua, harrapakin bezala eman zioten Pirrori, Epirora eraman zuena, berarekin ezkonduz. Pirro hiltzean, Asiara joan zen berarekin izandako semearekin, Pergamorekin, izen hori duen hiria sortu zuena.

## Kanpo estekak
172 Bauzis

**172 Bauzis**, asteroide gerrikoan aurkitutako 172, asteroidearen izena da. 1877ko otsailak 5ean aurkitu zuen Alphonse Louis Nicolas Borrellyk Marsellatik. Bere izena, Alphonsek berak jarri zion, greziar mitologiako Filemon eta Bauzisen elezaharragatik.

Harkaitz eta nikel eta burdinezko aleazio baten nahasketa batez osatua dago, eta, beraz, bere albedoa 0,138koa da, 8,39ko magnitude absolutua emanez. 62,4 kilometroko diametroa du eta, bere inguruan, 16 orduan biratzen du.

## Kanpo estekak
173 Ino

**173 Ino**, asteroide gerrikoan aurkitutako 173. asteroidearen izena da. 1877ko abuztuak 1ean aurkitu zuen Alphonse Louis Nicolas Borrellyk Marsellatik.

Bere izena, greziar mitologiako Ino izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Kadmo eta Harmoniaren alaba, Atamanteren emaztea eta Learkoren ama zena. Jainkosa ongile bat zen. Ulisesi lagundu zion hau arriskuan zegoenean, zinta bat emanez kuttun bezala.

## Kanpo estekak
The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (eleberria)

'''''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'''* («Galaxiako gida, auto-stopistentzat») Douglas Adamsek 1978an idatzitako eleberri bat da, egile horren *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* komediazko zientzia fikzioko saileko bost liburuetatik lehena (Eoin Colferrek idatzi zuen seigarrena). Jatorrian irrati sailtzat sortua, gerora liburuak, telebista saioa, bideo-joko bat eta 2005eko bertsio bat azaldu dira. Douglas Adamsek bertsio bakoitzerako apur bat moldatu zuen bere istorioa. Ez dago euskaratuta.

### Sinopsia 
Saioa Arthur Denten abenturetan oinarritzen da. Gizon ingeles bat da, Londres inguruan bizi dena. Bere lagun Ford Prefectekin, Lurretik alde egiten du, *vogonak* izeneko arraza estralurtar batek Lurra suntsitu nahi baitu, autobide espazial bat egiteko. Vogonen ontzi batean sartuta Lurretik ihes egitea lortzen dute.

Vogonek espaziora jaurtitzen dituztenean, Zaphod Beeblebroxen ontzia agertzen da (*Urrezko Bihotza*, unibertso ezaguneko ontzirik azkarrena), eta erreskatatu egiten ditu. Zaphod Beeblebrox Forden erdi-lehengusua da, eta galaxiako lehendakaria. Harekin batera datoz Trillian, Arthurren andregai izana, baina Zaphodek kendu ziona, eta Marvin, androide paranoikoa, depresioa duen robot bat. Fordek Arthurri ordenagailua den gida bat erakusten dio, *Autoestopista Galaktikoaren Gida'', jakituria guztia duen liburua.

## Pertsonaiak 
* **Arthur Dent:** Gizakia da, eta beraren etxea bota egiten dute autobide bat egiteko. Filmean, bere andregaia, Trillian, Zaphod Beeblebroxek lapurtzen dio festa batean esanez: "Nahi al duzu erakustea nire espazio ontzia?". Arthurrek berriz pentsatzen du: "Nahi al duzu erakustea nire espazio ontzia? Nork konkistatzen du neska bat esaldi horrekin!".
* **Ford Prefect:** Arthurren lagunik onena, nahiz eta estralurtarra izan, gizaki baten berdina da itxuraz. Autoestopista galaktikoaren gidarentzat lan egiten du, unibertsoko libururik salduena, eta pelikularen ikurra.
* **Zaphod Beeblebrox:** Forden lehengusua edo anaia, presidente galaktikoa izan zen denbora labur batez. Gizaki forma du, eta Rockeko kantari batek bezala janzten da, bi buru ditu, bat inplantatua, zeba berak esaten duen bezala: "Burmuin bat baldin baduzu eta presidentea bazara, erotu egingozara". Hiru beso ditu, hirugarrena beti ezkutuan.
* **Trillian:** Arthurren neskalaguna denbora batez, baina Zaphod Beeblebroxek kendu zion festa batean. Orduezkeroztik, Urrezko Bihotzean bizi da Marvin, Eddie eta Zaphodekin batera.

## Kanpo estekak
Huangpu ibaia

**Huangpu ibaia** () Txinako Herri Errepublikako Shanghai hiria zeharkatzen duen 97 kilometroko luzera duen ibaia da.

## Ezaugarriak 
Ibaiak 400 metro luze eta bederatzi metro zabal ditu batez beste. Shanghain erabiltzen den edateko-ur gehiena Huangpu ibaitik hartzen da. Hiria bitan banatzen du, Pudong ekialdean eta Puxi mendebaldean.

## Ibaiak zeharkatzen dituen hiriak 
* Jiaxing
* Shanghai

## Zubiak 
Ibai laburra izan arren, ibilbide gehiena hiri artean egiten duenez, hainbat zubi ikusgarri eraiki dira ibaiaren bi aldeak batzeko, besteak beste:

* Songpu Zubia
* Nanpu Zubia
* Lupu Zubia

## Ikus, gainera 
* Txinako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Christian Sarramagna

**Christian Sarramagna** (Baiona, Lapurdi, 1951ko abenduaren 29a - ) euskal herritar futbol jokalari ohi eta entrenatzailea da. Baionako Aviron futbol taldean jokatu zuen 1964 eta 1968 urte artean.

Honen ostean, Frantziako ligako maila gorenean ibili zen. Lehenik AS Saint-Etienne taldean jokatu zuen 1968 eta 1979 urte artean eta bere jokalari ibilbidea Montpellier La Paillade SC taldean amaitu zuen, 1979tik 1982ra. Urte guzti hauetan zehar, Frantziako selekzioarekin 4 partida jokatu zituen.

Jokalari izan zen urte guztietan, Frantziako hiru liga (1974, 1975 eta 1976) eta hiru Kopa (1974, 1975 eta 1977) irabazi zituen. Honez gain, Txapeldunen ligako final bat ere jokatu zuen 1976an. Hau guztia, AS Saint-Étienne taldearekin lortu zuen.

1982an, entrenatzaile moduan hasi zen, Le Grau du Roi taldean eta 20 urtetan zehar AS Saint-Étienne, FC Martigues edota CS Sedan-Ardennes bezalako futbol taldeetako entrenatzaile nagusia izan da. 2000 eta 2006 urte artean, Baionako Aviron futbol taldeko entrenatzailea izan zen. Maliko hautatzaile nazionala ere izan zen, bi garai ezberdinetan.

## Kirol Ibilbidea 
### Jokalari 
* Baionako Aviron (1964-1968)
* AS Saint-Étienne (1968-1979)
* Montpellier La Paillade SC (1979-1982)

### Entrenatzaile 
#### Klubak 
* Grau du Roi (1979-1982)
* AS Saint-Étienne (1989-1992)
* FC Martigues (1992-1994)
* CS Sedan Ardennes (1994-1995)
* FC Mulhouse (1995-1996)
* Pont Saint-Esprit
* Aviron Bayonnais (2000-2006)
* FC Sète (2006-2007)
* LB Châteauroux (2008 -)
 
#### Selekzioak 
* Mali (1998-2000)
* Mali (2006)

## Palmaresa 
* **AS Saint-Étienne**
** Franziako Liga: 3
*** 1974
*** 1975
*** 1976
** Frantziako Kopa: 3
*** 1974
*** 1975
*** 1977
Jose Maria Agirre Eskisabel

**Jose Maria Agirre Eskisabel**, **"Txato" Agirre** goitizenez, (1943, Ataun, Gipuzkoa &ndash; 2009ko abuztuaren 10a, Panticosa, Huesca, Aragoi) euskal herritar ekonomialaria zen.

Friburgora joan zen unibertsitatean Ekonomia ikastera eta bertan Ramon Saizarbitoria eta Mikel Lasa idazleekin egin zuen topo. Jose Maria Agirrek Bruselan bizi zen Txillardegirekin idatzizko harremana zuen eta Txillardegik animatu zuen Belgikako Lovainako Unibertsitate Katolikoan Ekonomia ikastera. Bertan lizentziatu eta masterra egin zuen.

1981ean, Eustaten lan egiten hasi zen. 1987tik 1991ra Gipuzkoako Foru Aldundiko ekonomia diputatua izan zen. 1991 eta 1994 bitartean Eustaten lehendakaria izan zen. 1995etik 1999ra Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailburuordea izan zen.

Horrez gain, hainbat urtez Tolosako zinegotzia izan da EAJrekin, Kutxako presidenteordea eta Gipuzko Buru Batzarreko kidea zen.
 
2009ko abuztuaren 10ean zendu zen Pirinioetan izandako mendi istripu baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Orain borrokarenean*

## Kanpo estekak
Merkara

**Merkara**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1640 inguruan gobernatu zuena.

Bere tronu izenaren zati bat, **Merka...**, Turineko Errege Kanonean idatzita dago, VII.23 erregistroan, baina bere erregealdiaren iraupena adierazten zuen papiro zatia galdu egin zen. Aurretik, Merkheperra izeneko gobernari bat du, VII.22 erregistroan, eta, ondoren, Nehesy, VIII.1 erregistroan, azken hau, Egiptoko XIV. dinastiako lehen gobernaritzat hartzen delarik.

Errege honek, soilik Egiptoko zati txiki batean gobernatu zuen, XIV, XV eta XVI. dinastien garaikidea izan zelarik. Egiptoko XIII. dinastiako azken agintariek, soilik Tebas inguruko lurraldeetan gobernatu zuten, Goi Egipton.

Garai honetan, ohi hikso deritzen erregeek, XV. dinastiakoak zirenak, Menfis konkistatu zuten eta Behe Egipto domeinatzen zuten, ia Egipto guztiko biztanleak zergari bihurtuz.

## Oinordekoak 
Egiptologo gehienek, XIII. dinastiaren benetako oinordekoak, Manetonek Egiptoko XVII. dinastia bezala deitu zueneko gobernariak izan zirela uste dute, Tebaseko agintariak, Egiptoko Inperio Berriko agintarien aurrekoak.

## Bere garaiko testigutzak 
Bere izena, honako hontan idatzita aurkitu da:

* Turineko Errege Kanonean, **Merka...** bezala.
Iguarrako

**Iguarrako** pertsonai mitologiko bat da. Esaterako, historiaurreko txori erraldoi bat da, Amurrioko jaietako pertsonai nagusia dena. Abuztuaren 11ko arratsaldeko zazpietan, Amurrioko jaiei hasiera ematen dien zuziria bota ondoren, Iguarrako txoria udaletxe aurrean hegan egin eta jaisten da.

Ondoren, jaiak bukatzen diren eguneko gaueko hamabietan Iguarrako bere habira itzultzen da.

Herriko jendeak dio Iguarrakok norbait mokoarekin jotzen badu pertsona hori berehala erabat mozkortzen duela.

## Historia 
Iguarrakoren historia oso antzinakoa da. 1990ean Amurrioko koadrilek Arabako herriko jaietan panpinak jaitsiarazteko ohitura berreskuratu zuten eta Iguarrako txoria hartu zuten herriko jaien ikurtzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Iguarrakoren historia noticiasdealava.com webguneko artikuluan