open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ainara Legardon

**Ainara Legardon** (Bilbo, Bizkaia, 1976) abeslaria eta musikaria da. Onion taldean hasi zen musika munduan, 1994tik 2003 arte. 2003tik aurrera, bere zigilu diskografiko sortu zuen, Winslow Lab izenekoa, eta bakarka jotzen hasi zen.

## Diskografia 
### Onion 
* *Hawaiiquz* (Jabalina, 1995)
* *Between baum & wolle* (Jabalina, 1997)
* *Sick of you* (Jabalina, 1998)
* *Stand by for a disaster* (Jabalina, 2000)

### Bakarka 
* *In The Mirror* (Winslow Lab, 2003)
* *Each Day a Lie* (Winslow Lab, 2005)
* *Forgive Me If I Don´t Come Home To Sleep Tonight* (Winslow Lab, 2009)
* *We once wished* (Winslow Lab, 2011)
* *Every Minute* (Winslow Lab, 2014)

### Colectivo maDam 
* *maDam en el Molino Rojo* (2014)

## Kanpo Loturak 
*  Ainara Legardonen Myspacea
*  Winslow Lab zigiluaren webgunea
Jean Rhys

**Jean Rhys** (Roseau, Dominika, 1890eko abuztuaren 24 &ndash; Exeter, Ingalaterra, 1979ko maiatzaren 14), Antilletako idazlea izan zen. Bere jatorrizko izena **Ella Gwendolen Rees Williams** zen.

Bere lehen eleberriak 1920 eta 1930eko hamarkadetan argitaratu zituen, nahiz eta ospea 1966an lortu, Wide Sargasso Sea (Sargazo itsaso zabala) eleberria argitaratu zuenean.

## Biografia 
Ryhs Roseaun jaio zen, Dominika Britainiar Inperiokoa zenean. Bere aita galesa zen eta bere ama eskoziar jatorrizko kreolea. Hamasei urte zituenean Ingalaterrara joan zen Londresen korista gisa lan egitera, baina ez zuen inolako arrakastarik, Holloway presondegian sartu baitzuten denboraldi baterako.

1920ko hamarkadan Parisen bizi zen, artista moduan lan eginez, nahiz eta ia pobrezian bizi. Garai horretan arte modernista eta literaturarekin zaletu zen eta hil arte iraun zion alkohol-arazoa sortu zitzaion. Bere bizitzaren eskarmentuek eragin handia izan zuten bere idazlanetan, hala nola, gizarte-patriarkaleko eskarmentuak, zokoratuta izatearen sentimenduak, eta bere haurtzaro gogorra, Dominikan ez baitzuten guztiz onartu ez gizarte kreoleak ez europarrak.

Euren giroetatik egotzita izan eta familia-balore murritzeko gizarteetara joandako emakumeen gaia dute Ryhsen idazlan gehienek. Bere estiloan teknika batzuk nahasten dira, baita Karibeko gizarteen berezko sentsibilitateak ere.

Bere bizitzaren azken zatian Londresen biz izen, adiskide jazzlari batekin.

## Bibliografia 
* The Left Bank and Other Stories (1927)
* Postures (1928) (1929an Quatet izenburuarekin argitaratu zen)
* After Leaving Mr Mackenzie (1931)
* Voyage in the Dark (1934)
* Good Morning, Midnight (1939)
* Wide Sargasso Sea (*Sargazo itsaso zabala*) (1966)
* Tigers Are Better-Looking (1968)
* Penguin Modern Stories 1 (1969) (beste batzuekin batera)
* My Day: Three Pieces (1975)
* Sleep It Off Lady (1976)
* Smile Please: An Unfinished Autobiography (1979)
* Jean Rhys Letters 1931-1966 (1984)
* Early Novels (1984)
* The Complete Novels (1985)
* Tales of the Wide Caribbean (1985)
* The Collected Short Stories (1987)

## Euskaraz 
* Sargazo itsaso zabala (*Wide Sargasso Sea*) (2005). Alberdania eta Elkar argitaletxeak. Itzultzailea: Txomin Arratibel.

## Ikus, gainera 
* Ingelesezko literatura
Nekazaritza biodinamiko

**Nekazaritza biodinamikoa** nekazaritza lurra eta bertako izaki bizidun guztiak batasun moduan hartzen dituen nekazaritza metodo bat da, Rudolf Steinerek 1924 urtean garatu eta antroposofiako printzipioetan oinarritutakoa. Biodinamika hitzak greziar erroa du *bios*( bizitza) eta *dynamis* (energia), nekazaritza metodoak kosmosaren energia edo indarren eraginez funtzionatzen duela adierazteko.

## Kanpo estekak
Gargallo (Teruel)

**Gargallo** Teruelgo udalerria da, Andorra-Sierra de Arcos eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 102 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Mauno Koivisto

**Mauno Henrik Koivisto** (Turku, 1923ko azaroaren 25a - Helsinki, 2017ko maiatzaren 12a) finlandiar politikaria eta finantzaria izan zen. Finlandiako bederatzigarren presidentea izan zen, 1982tik 1994ra.

## Bizitza 
Finantza-ministroa (1966-1967) eta Finlandiako Bankuko gobernadorea izan zen 1968. urteaz geroztik. Lehen ministro 1968-1970 bitartean, Finantza-ministro berriro 1972an, eta lehen ministro izendatu zuten 1979. urtean. Komunisten laguntza izan zuen ezker-zentroko gobernua osatu zuen, eta, Kekkonen lehendakariak dimisioa aurkeztu zuenean, Koivisto bera hautatu zuten lehendakarigai alderdi sozialdemokrataren aldetik (1982). Finlandiako lehendakari hautatu zuten berriro 1987. urtean.

## Erreferentziak
Thomas Sydenham

**Thomas Sydenham**(1624ko irailaren 10a, Wynford Eagle- † 1689ko abenduaren 29a, Londres) medikua izan zen.

thumb|*Opera medica*|ezkerrera
Oxforden ikasi zuen eta Londresen aurrera eraman zuen bere mediku lanbidea. Medikuntza ingelesaren ordezkaririk nabarmenentzat bereizi zuten, "Hipokrates Ingelesa" ezizena jarri zioten. Bere lanaren ezaugarririk nabarmenena gaixoekin zuen hurbiltasuna zen, sintomei teoria medikuei baino lehentasun handiagoa emanez. Berari zor diogu haurren korearen deskribapena(Sydenhamen korea). 1676.urtean *Observaciones médicas sobre la historia y curación de las enfermedades agudas* idatzi zuen. 1680an zera esan zuen: Jainkoak mina kentzeko gizakiare eman dizkion baliabideetatik, ez dago opioa bezain eraginkorrik eta unibertsalarik.
William Farr

**William Farr** (1807ko azaroaren 30ean Kenleyn, Shropshiren - Londres, 1883ko apirilaren 14a) epidemiologo ingelesa da.
Gaixotasunak hilik dauden substantzien bidez transmititzen direla baieztatu zuen. Horretan, hain zuzen, oinarritzen da bere Teoria Miasmatikoa.
Gaixotasunen eta hilkortasunaren datu estadistikoen bilketan aurrendari izan zen.
Farren kurba edo kanpaia izeneko kurba famatua da; bertan zera azaltzen da: naturan oinarria duen epidemia orok hasiera bat du, bere moda adierazten duen altitude muturra eta jaitsiera prozesu bat, desagerpenera iritsi daitekeena.

## Erreferentziak
Muki

[thumb|[zelula kalitziformeak]]
**Mukia** jatorri biologikoa duen substantzia likatsuari deritzo. Izaki bizidunek sortzen dute gainazalen babesle moduan deshidratazioaren (birikan), eraso kimikoen (urdaileko mukosan), bakteriologikoen (arnas mukositatea) edo marruskaduraren aurka (hestegorri, kolon). Mukia edo mukositatea zelula berezi batzuek sortzen dute, zelula kalitziformeak muki globuluak jariatzen dituztenak.

Glikoproteina eta proteoglikano nahasketa batez osaturik daude erretikulu endoplasmatiko eta Golgi aparatuan sintetizatzen direnak. Mukosa mintzek jariatua antigorputz kontzentrazio altuak dituzte. Zelula kalitziformeak sortu ostean hodixkaren argira jariatzen da exozitosiz eta uran diluitzen da epitelioa gaineztatzeko digestio eta arnas hodiko eragile kaltegarrietatik babesteko. Bere funtzio nagusia epitelioa heze mantentzea da, lehortzea ekiditeko (bereziki arnas bideetakoak).

## Kanpo estekak
Aleksandar Kitinov

**Alekasndar Kitinov** (1971ko urtarrilaren 13a, Skopje, Mazedoniako Errepublika) tenislari ohi mazedoniarra da 1992 eta 2003 artean aktiboki jokatu zuena. Bere kirol ibilbidean 3 bikotekako bi titulu e irabazi zituen.

## Sariak (3;0+3) 
### Bikotakakoak (3)
Pelamis energia bihurgailua

thumb| Pelamis bat European Marine Energy Test Centre-n (EMEC).

**Pelamis energia bihurgailua** garapen bidean dagoen teknologiaren adibidea da. Ozeanoetako olatu energiaz baliatuz, elektrizitatea egiten du.Olatu-energiaren adibide praktikoa da.

Lehen olatu parkea Okeanós deiturikoa, portugaldar kostalderako planifikatuta dago, Póvoa de Varzim hiritik oso hurbil. Parke hauek P-750 elementuak erabiliko dituzte 750 [KW]]eko potentzia unitarioarekin eta parke bakoitzak 2,25 MW eko potentzia eskuratuko du.Probarako parke honek 6.000 tonelada karbono dioxido gutxiago sortzea ekarriko du , elektrizitatea ekoizteko fosilek sortutakoa, alegia.
2008ko irailaren 23an inauguratu zen parke honen lehen atala eta elektrizitate sarera konektatu zen.
Halere,2009ko martxoaren 17an hainbat arzo tekniko eta diru arazo zirela kausa, proiektua bertan behera gelditu zen.CleanTechnica.Arazo teknikoak, batez ere, mantimendu arazoak izan ziren eta krisi ekonomikoak proiektuan inplikatutako enpreseetako bati ere kalte handia egin dio.
Lehenengo 12 atalak Arnish-eko instalazioetan ekoiztuko diraLewis uhartea, Eskozian Camcal elkartearen eskutik eta gainerakoak Portugalen.

## Oinarria 
Pelamis sistemak olatu bakoitzetik energia baliagarri guztia hartu beharrean,energia osoaren zati bat baino ez du aprobetxatzen.Horrela itsas baldintzetara gogorragoa izatea bilatzen da.Helburua ia mantenimendurik gabe itasasoan ongi mantentzea da, nahiz eta itsas baldintzak oso txarrak izan. ekaitza,zikloiek sistema hondatu dezakete sistema energia ekoizteko soilik prestatua egongo balitz.
## Funtzionamendua 
Pelamis sistema hainbat atal zilindrikoetan banatuta dago.Atal hauek zati batean hondoratuta daude eta erro (bisagra) batek lotzen ditu. Olatuak mugimendu erlatiboa sartzen du atalen arteko guneetan eta barneko sistema hidraulikoa aktibatzen du. Sistema honek presio altu baten azpian dagoen olioa bonbeatzen du, makinaria hidrauliko baten bitartez, akumulagailu hidraulikoak orekatuz.
Motore hidraulikoak sorgailu elektriko bati lotuta daude, elektrizitatea sortzeko eta kalkulatzen da, gutxi gorabehera 20.000 etxe hornitu daitezkeela horrelako 30 sistemekin.
Sistema hidrauliko guztien elementu bakoitzaren potentzia kable elektriko bakar baten bitartez garraiatzen da eta hau ozeano sakoneran kokatutako oinarrian finkatua dago.Elementu hauetako batzuk beraien artean konekta daitezke potentzia kantitatea handitzeko eta itsaspeko kable bakar baten bitartez ekoiztutako energia kostaldera garraiatzeko.
## Etimologia 
*Pelamis platurus* itsas suge antzeko bat da. Sabel aldea hori kolorekoa da eta ur tropikaletan eta subtropikaletan bizi da. Normalean sakonera gutxiko ur kontinanteletan aurki daiteke.

## Iturriak 
# https://web.archive.org/web/20100516234339/http://www.wave-energy.net/Projects/ProjDescriptions/pelamis.htm
# http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pelamis_platurus.html
# http://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Convertidor_de_energ%C3%ADa_de_olas_Pelamis&action=edit

## Ikus, gainera 
Olatu-energia
Medium

**Mediuma** izpiritu eta bost zentzumenetatik at izan daitekeen dimentsioko ustezko beste izakiekiko komunikazio-ahalmena duen pertsona bat da. *Mundu honen eta beste munduaren artean* hainbat erlijio eta sinesmenetan agertzen den bitartekaria izateaz gainera, parapsikologian ikertzen den fenomenoa ere bada.

## Kanpo estekak
El Cabril

**El Cabril** espainiar estatuan dagoen biltegi bakarra da non jarduera apal eta ertaineko hondakin erradioaktiboak gordetzen diren. Albarranako mendilerroko finka batean kokatuta dago, Kordoban.

Hormigoiez egindako eta lurrikarak jasan ditzaketen zaborrontzietan gordetzen dira hondakinak. Zaborrontzi hauek zelda moduko batzuetan egoten dira egundoko nabe ikaragarri batzuetan eraikiak. Hauek ez daude lurpean askotan pentsatzen den eran.

Hondakin erreaktiboak hemen bildu ziren lehenengoan modu klandestino batean izan zen 1961. urtean. Urte horietan, toki hau uranioa lortzen zen meategi bat zen. 1975ean ofizialki ireki ziren gaur egun dauden instalazioak, legeek esandakoa betetzen zutelarik. 2009an biltegiaren %61,57 beteta aurkitzen zen. 2004ean egin zen ikerketa baten arabera, 2030.urtean biltegia guztiz beteta aurkituko da.

Urtero 3000 bidoi inguru iristen dira; hau da,1000 metro kubiko baino gehiago. Hauetatik %95a 2010ean martxan dauden zortzi zentral nuklear ezberdinetatik dator. Gelditzen den %5a unibertsitate, ospitale eta laborategi pribatu eta publikoetatik datozen hondakinak dira.

Estimatzen da gehienez 300 behar direla jarduera apal eta ertaineko hondakin erradioaktiboen erradioaktibitatea guretzat arriskutsua ez izateko.

## Ezaugarriak 
1992.urtean zabaldu ziren instalazio hauek, 1100 hektarea baino gehiagoko azalera dute. Hauetatik bakarrik 20 daude okupaturik. Hamar laborategi, bulego eta hormigoizko zaborrontziak fabrikatzen dituen lantegi batek sortzen dituzten hondakinentzat. Beste hamarrak bere bi hilerriak kokatuta daude.

2004ean egindako ikerketa batzuen arabera, biltegian lan egiten dutenek ez dute inoiz erradiazio dosi legalen %5a baino gehiago jasan behar izan du. Izan ere, urtean jasan behar dituzten dosi guztiak batuz gero, toraxean erradiografia bat egiten duzunean baino gutxiago da dosia.

## Ikusi gainera 
* Hilerri nuklear
* Hondakin erradioaktibo
* Hondakin nuklear

## Kanpo estekak
Jon Adam II.a Liechtensteingoa

**Hans-Adam II.a Liechtensteingoa** (izen osoa alemanez ''Johannes "Hans" Adam Ferdinand Aloys Josef Maria Marko d'Aviano Pius*) Liechtensteingo Printzerriko printzea eta estatu-burua da. Bere trataera ***Bere Gorentasun Txit Lasaia Liechtensteingo Printze Subiranoa**'' da.

Frantzisko Josef II.a Liechtensteingoa eta Georgina von Wilczeken seme nagusia izan zen.

1967ko uztailaren 30ean Maria Aglaë Kinsky von Wchinitz und Tettau kontesa ezkondu eta lau seme-alaba izan zituzten:
* Alois, printze oinordekoa
* Maximilian printzea
* Constantin printzea
* Tatjiana printzesa

2003an ospatutako erreferendum baten bitartez, printzeak botere gehiago eskuratu zuen eta bera eta bere familia Austriara ihes egitearekin mehatxatu zuen erreferendumean baiezkoak irabazten ez bazuen. 2004ko abuztuaren 15ean bere semea den Alois Liechtensteingoari eman zizkion aginteko eskumen guztiak (erregeorde gisa) botere-trantsizioa prestatzeko.

## Genealogia 
## Kanpo estekak 
* Liechtensteingo Errege Familiaren webgunea
Albert II.a Monakokoa

thumb|200px
**Albert II.a Monakokoa** (izen osoa frantsesez *Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi*) Monakoko Printzerriko printzea eta estatu-burua da. Bere trataera ***Bere Gorentasun Txit Lasaia*** da. 1958ko martxoaren 14an jaio zen Monakon.

Rainier III.a Monakokoaren eta Grace Kelly aktore estatubatuarraren bigarren semea da, gizonezko bakarra. Monakoko Printze bihurtu zen 2005eko apirilaren 6ean bere aita hil zenean. Aurretik, bere aita gaixorik zegoela, Monakoko Erregeorde titulua izan zuen.

Charlene Wittstock Hegoafrikarrarekin ezkondu zen 2011n eta bi seme-alaba dituzte:
* Gabriella pritzesa, Carladèsko Kontesa
* Jacques, printze oinordeko, Bauxeko Markesa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Monakoko Gobernuaren webgunea
Andrei Txmil

**Andrei Txmil**, Андрeй Чмиль (Khabarovsk, Errusia, 1963ko urtarrilaren 22a), belgikar herritartasuna duen txirrindulari moldaviar ohia da. Bere ibilbide profesional osoa 1992 eta 2002 urteen artean, Belgikako GB eta Lotto taldeetan igaro du.

2006an Moldaviako Kirol Ministro izendatu zuten.

## Palmaresa 
**1989**
* 2. Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusian
* 3. Venetoko Giroan

**1990**
* 2. Pino Cerami Sari Nagusian

**1991**
* Pino Cerami Sari Nagusia
* Paris-Bourges
* 20px Sobietar Batasuneko Errepideko Txapelketa
* 3. Bernako Tourrean

**1992**
* 3. Irlandako Itzulian 

**1993**
* 2. Tirreno-Adriatikon
* 2. Flandriako txapelketan

**1994**
* Paris-Roubaix
* E3 Harelbeke
* GP Ouest-France
* Burgosko Itzuliko etapa 1
* La Panneko Hiru Egunakeko etapa 1
* Britainia Handiko Itzuliko etapa 1

**1995**
* Paris-Camembert
* Tour de Limousin
* Stadsprijs Geraardsbergen
* 2. Paris-Roubaixen
* 2. Étoile de Bessègesen

**1996**
* Veenendaal-Veenendaal
* 3. Marseillesa Sari Nagusian

**1997**
* Flandrian Zehar
* Rik Van Steenbergen Memoriala
* Paris-Tours
* Druivenkoers Overijse
* 2. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian

**1998**
* Paris-Nizako 2 etapa
* Luis Puig Saria
* Kuurne-Brusela-Kuurne
* Burgosko Itzuliko etapa 1
* 3. Flandrian Zehar

**1999**
* Milan-San Remo
* 1. UCI World Cup
* Paris-Nizako etapa 1
* 2. Paris-Bourgesen

**2000**
* Flandriako Tourra
* Kuurne-Brusela-Kuurne
* Coppa Sabatini
* Burgosko Itzuliko etapa 1
* 2. Donostiako Klasikan

**2001**
* E3 Harelbeke
* Bruno Beghelli Sari Nagusia
* 4. Andaluziako Itzulian

**2002**
* Belgikako Itzuliko etapa 1

## Taldeak 
* Alfa Lum (1989-1990)
* S.E.F.B.-Saxon (1991)
* GB-MG Maglificio (1992-1993)
* Lotto (1994-2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Txmil-en profila
La Hoz de la Vieja

**La Hoz de la Vieja** Teruelgo udalerria da, Cuencas Mineras eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 96 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Polietileno

**Polietilenoa** (**PE**) kimikoki polimero simpleena da. Honela irudikatzen da: (CH2-CH2)n. Haren munduko ekoizpen altuagatik (60 milioiren tona gutxi gorabehera urtero gertatzen dira (2005a) mundutik zehar) merkeena da, gainera plastiko arrunt bat da. Kimikoki inertea da. Lortzen du polimerizazioa etilenoa (formula kimikoaren CH2=CH2 **eteno** deiturikoa).

## Kanpo estekak
Peñarroya de Tastavins

**Peñarroya de Tastavins** (**Pena-roja** edo **Pena-roja de Tastavins** katalanez) Teruelgo udalerria da, Matarraña eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 532 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Materia organiko

[thumb|[Zura gehienbat materia organikoa da.]]
**Konposatu organikoa** karbonoa duten sustantzia kimikoak dira, gehienbat izaki bizidunek eratuak. Lotura horiek karbonoen arteko lotura kobalenteak izan ohi dira. Elementu hauek eta beste zenbait izaten dituzte askotan: oxigenoa, nitrogenoa, sufrea, fosforoa, boroa eta halogenoak. Ez dira molekula organikoak karburoak, karbonatoak eta karbono oxidoak dituzten konposatuak.

## Molekula organikoak 
Molekula organikoak bi motatakoak izan daitezke:

* Molekula organiko naturalak: batez ere izaki bizidunek sintetizatzen dituztenak. Biomolekulak dute izena, eta biokimikan ikasten eta aztertzen dira.
 
* Molekula organiko artifizialak: Naturan ez dauden substantziak dira. Gizakiak sortu ditu; adibidez, plastikoak. Molekula organikoak eta inorganikoak banatzen dituen muga ez da garbia; batez ere, karbonoaren hidrogenoaren loturetatik eratorritakoak dira konposatu organikoak. Horren arabera, azido karbonikoa inorganikoa da, eta azido formikoa, berriz, organikoa. Eta anhidrido karbonikoa eta karbono monoxidoa konposatu inorganikoak dira. Edonola ere, molekula organiko orok karbonoa dute. Horrek ez du esan nahi karbonoa duten molekula guztiak molekula organikoak direnik.

## Ikus, gainera 
* Konposatu inorganiko

## Kanpo estekak
Kiwi (animalia)

**Kiwi**ak (*Apteryx*) hegan egiten ez dakien hegazti txikia da, oilo baten tamainakoa gutxi gorabehera, Zeelanda Berrian bizi dena. Izena maorieratik dator, europarrak Zeelanda Berrira iritsi aurretik bertan hitz egiten den hizkuntzatik, alegia.

## Biologia 
Animalia lotsati eta gautarra da. Usaimena oso garatua du, lur azpian dauden zizareak jaten dituelako batik bat. Hala ere, orojalea da.

Arrautzak arrak zaintzen ditu lurraren azpian, baina arrautza jaio ondoren, kiwia oraindik garatuta egon gabe ere, bere kasa moldatu behar du janaria bilatzeko.

## Espezieak 
Kiwi generoak bost espezie ditu eta horietako batek, lau azpiespezie:
* Kiwi orbandun handia edo *roroa* (*Apteryx haastii*).
* Kiwi orbandun txikia (*Apteryx owenii*)
* *Rowia* (*Apteryx rowi*)
* *Tokoeka* (*Apteryx australis*), lau azpiespezie dituena:
** Stewart Uharteko *tokoeka* (*Apteryx australis lawryi*).
** Iparraldeko Fiordlandeko *tokoeka* (*Apteryx australis?*)
** Hegoaldeko Fiordlandeko *tokoeka* (*Apteryx australis?*)
** Haasteko *tokoeka* (*Apteryx australis?*).
* Iparraldeko Uharteetako kiwi marroia (*Apteryx mantelli*)

## Erreferentziak
Entsegu (argipena)

**Entsegu** hitzak adiera zenbait ditu:
* zientzian, saiakuntza, errealitatearen fenomeno bat simulatzen duen egoera artifiziala, non hartan eragina duten faktoreak kontrolatzen diren;
* literaturan, saiakera;
* errugbian, entsegua, puntuak ematen dituen ekintza bat.
Suge-ilar

**Artobeltz (arrunta), kixkia,** edo **suge-ilarra** (*Fagopyrum esculentum*) nekazaritzan erabiliriko landarea da, gizaki zein etxe-abereek jaten dutena. Kulturalki zereal bat da, nahiz eta berez ez den, ez delako gramineoen familiakoa.

Bere izenak kontrakoa adieraz lezakeen arren, espezie hau ez da belar bat eta ez du artoarekin zerikusirik.

Asiako erdialdean du jatorria, baina gaur egun asko hedatu da beste herrialdetan. Txina, Errusia, Ukraina eta Polonia dira ekoizle nagusiak.

Gluten gabea denez, zeliakoen janaria prestatzeko erabili ahal da. Hala ere, 2012ko apiriletik (7. alergologia biltzar frankofonoa), artobeltza sailkatu dute anafilaxia alimentario larria sor dezaketen elikagaien artean.

## Ekoizpena 
## Erreferentziak
Vitaceae

**Vitaceae**, (latinetik “Vitis” euskaraz "Mahatsondoa") landare loredunen familia bat da. 15 genero eta 700 espezie dauzka. Klima tropikaletan eta epeletan bizi dira.

## Deskripzioa 
Vitaceae gehienak igokariak dira baina zuhaixka , eta belarkara bakan batzuk ere egon.

## Generoak 
* *Acareosperma*
* *Ampelocissus*
* *Ampelopsis*
* *Cayratia*
* *Cissus*
* *Clematicissus*
* *Cyphostemma*
* *Leea*
* *Nothocissus*
* *Parthenocissus*
* *Pterisanthes*
* *Pterocissus*
* *Rhoicissus*
* *Tetrastigma*
* *Vitis*
* *Yua*

## Kanpo estekak
Kiwi (fruitua)

eskuinera|300px
**Kiwi** fruitua Himalaian eta Txinako hegoaldean du jatorria, eta 1904an Zeelanda Berrira eraman zuten. Han, maoriek izena eman zioten. Kiwiak *actinia* generoko landareetatik, batez ere, *Actinidia deliciosa*tik hartzen dituzte.

## Nutrizio-propietateak 
Laranjak baino C bitamina gehiago edukitzeaz gain, luteinan aberatsa da. Minbizi eta ikusmeneko arazoetarako ona da halaber. Zuntz eta kobre anitz dauka, digestiorako onak direnak.

## Ezaugarriak 
Landarea 9 metro baino luzeagoa da, kiribil eran. Fruitua 6 cm inguru hartzen duen baia obalatua da. Azal marroi-berdexka fin iletsu batek estaltzen du. Barneko haragia berde bizia da eta erdigune zurixkaren inguruan lerrokatzen dira hazi beltz txikiak.

## Ekoizle nagusiak 
Ekoizle nagusia Txina da eta bigarrena, Italia: segidan, Zeelanda Berria, Iran, Grezia eta Txile datoz, 2018ko datuen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kiwiari buruzko artikulua *Argia*n
Hiltegixe gaztetxea

**Hiltegixe gaztetxea** Berrizko gaztetxea da, 1999ko otsailaren 13an okupatu zena. Aurretik herriko hiltegia izan zen (hortik izena: Hiltegixe). Berrizko Murgoitio kalean kokatuta dago Olakueta auzoan.

## Historia 
Nahiz eta Hiltegixe 1999. urtean gaztetxe moduan sortu, aurretik egon ziren gazte mugimenduak Berrizen. 1970 eta 1980ko hamarkadetan gazteek antolatzen zituzten jaiak eta herriko ekintzetan partehartze zuzena eduki zuten. Ekintza hauek herriko hainbat lokaletan antolatzen zituzten.

Gaztetxe baten beharrari erantzunez, hainbat gaztek 1999ko otsailaren 13an, goizeko 10:30etan Berrizko hiltegi zaharra okupatu zuten Hiltegixe gaztetxea sortuz.

## Kanpo estekak
Convolvulaceae

**Convolvulaceae**, euskaraz **konbolbulazeo**, landare loredunen familia bat da, 60 genero eta 1.650 espezie inguru dauzkana. Familia honetako landareak klima tropikal eta epeletan bizi dira eta oso leku ezberdinak kolonizatzen dituzte, hala nola, kostaldeko dunak, padura gaziak, ur gezak hartutako leku zingiratsuak, eremu lehorrak, eta abar.

Batata, adibidez, Convolvulaceae bat da.

## Deskripzioa 
Convolvulaceae landare belarkarak izaten dira gehien bat, horietako asko igokariak eta baten bat bizkarroia; oso gutxi dira zurezkoak. Erraz identifika daitezkeen landareak dira ezkila formako korola duten loreei esker.

Loreak aktinomofikoak izaten ohi dira, erregularrak eta hermafroditak, ligularik gabeak, gehienetan pentameroak eta oso gutxitan tetrameroak. Kalizak 5 sepalo aske ditu eta korolak 5 petalo oinarritik bat eginda. Korola simetriko eta erradiala da, kanpai edo inbutu formakoa eta honen oinarrian txertatuta egoten dira 5 lorezil, gingilekin txandakaturik. Obario gainekoa, bi karpeloz osatua eta karpelo bakoitzean bi sinkarpiko, hau da, obulutegi bakar bat eratzen duten bi karpelo soldatuta. Sinkarpiko hauen barruan 4 obulo daude eta fruitu lehorrak ematen dituzte, haizeak erraz zabaltzen dituen haziak askatzen dituztenak.

Hostoak bakunak eta txandakatuak dira, estipularik gabeak. Zenbait espezieren hostoak eta haien sustraien almidoia elikagai bezala erabiltzen dira (hala nola patata eta ur espinaka). Haziak, berriz, osasun arloan erabiltzen dira libragarri bezala. Zenbait espeziek ergolina alkaloidea dute, psikodelikoetan eta droga psikoaktiboetan osagai aktibo dena.

Landare hauen pujak bilduta agertzen ohi dira, hortik euren latinezko izena (*convolvere*tik, haizetan).

Euskal Herrian lau genero dauzkagu; *dichondra* (espezie 1), *calystegia* (3 espezie), *convulvulus* (4 espezie) eta *ipomoea*. Azken hau Hego Amerikakoa da jatorriz, baina, egun hegoaldeko Europan naturalizatuta aurkitzen dugu.

## Leinuak 
D.F. Austin arabera:
* **Ericybeae**
* **Cressea**
* **Convolvuleae**
* **Merremioideae**
* **Ipomoeae**
* **Argyreiae**
* **Poraneae**
* **Dichondreae**
* **Cuscuteae** (batzuetan Cuscutaceae barnean).

## Generoak 
## Kanpo loturak 
* Austin, D. F. (1973) The American Erycibeae (Convolvulaceae): Maripa, Dicranostyles, and Lysiostyles I. Systematics. Ann. Missouri Bot. Gard. 60: 306-412.
* Austin, D. F. 1997. Convolvulaceae (Morning Glory Family)
* Convolvulus plant
* Convolvulaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants.
Amaranthaceae

**Amaranthaceae** (grezierazko “A mar anthus” ; euskaraz *lore iraunkorra*) landare loredunen familia bat da. 160 genero eta 2.400 espezie dauzka. Gaur egun **Chenopodiaceae** barne. Kosmopolitak dira. Bere baitan landare halofito eta zukutsu dira

Zerba, ziazerba eta kinoa, adibidez, *Amaranthaceae* dira.

## Deskripzioa 
Amaranthaceae gehienak belarkarak baina zuhaixka eta zuhaitza batzuk ere egon. Estipularik gabeko hostoak eta glomerulu edo lukutan elkartutako zimatan dauden loreak dituzte. Fruituak lehorrak dira gehienetan.

## Generoak 
## Erreferentziak 
* Kai Müller and Thomas Borsch - Phylogenetics of Amaranthaceae based on matK/trnK sequence data - Evidence from parsimony, likelihood and Bayesian analyses. *Annals of the Missouri Botanical Garden* 92 (1): 66–102.
Malvaceae

**Malvaceae** ( ,euskaraz horia) landare loredunen familia bat da. 119 genero eta 1.500 espezie dauzka. Kotoi-landarea, adibidez, *Malvaceae* bat da.

Hosto gingildunak eta ebakiak dituzte gehienek, estipuladunak edo txortenaren oinean hosto-txikiak dituztenak; loreak, berriz, banaka antolatuak eta handiak, eta fruitua kusku egiturakoa. Bederatziehun bat mota dira.

## Deskripzioa 
*Malvaceae* gehienak belarkarak, zuhaixka eta zuhaitza batzuk ere egonda. Zuntzezko zurtoina, izar-formako trikomak eta hosto palmatilobatuak dituzte. Loreak handiak, pentameroak eta hermafroditak dira eta oinaldetik bat egindako estamineak dituzte. Fruitua kutxatila motakoa da.

## Generoak 
Iturria: *Royal Botanic Gardens*, Kew

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Baum, D. A., W. S. Alverson i R. Nyffeler: «A durian by any other name: taxonomy and nomenclature of the core Malvales». *Harvard Papers in Botany*, **3**, pàg. 315–330 (1988).
* Baum, D. A., S. D. Smith, A. Yen, W. S. Alverson, R. Nyffeler, B. A. Whitlock i R. L. Oldham: «Phylogenetic relationships of Malvatheca (Bombacoideae and Malvoideae; Malvaceae sensu lato) as inferred from plastid DNA sequences». *American Journal of Botany*, **91**, pàg. 1863-1871 (2004) (resum online aquí).
* Bayer, C., J. R. Hoppe, K. Kubitzki, M. F. Fay, A. Y. De Bruijn, V. Savolainen, C. M. Morton, K. Kubitzki, W. S. Alverson i M. W. Chase: «Support for an expanded family concept of Malvaceae within a recircumscribed order Malvales: a combined analysis of plastid atpB and rbcL DNA sequences». *Botanical Journal of the Linnean Society*, **129**, pàg. 267–303 (1999).
* Bayer, C. and K. Kubitzki 2003: «Malvaceae», pàg. 225-311. A K. Kubitzki (ed.), *The Families and Genera of Vascular Plants*, vol. 5: *Malvales, Capparales and non-betalain Caryophyllales*.
* Judd, W. S., C. S. Campbell, E. A. Kellogg i P. F. Stevens. *Plant Systematics: A Phylogenetic Approach*.
* Maas, P. J. M. i L. Y. Th. Westra. 2005. *Neotropical Plant Families* (3a edició).
* Perveen, A., E. Grafström i G. El-Ghazaly: «World Pollen and Spore Flora 23. Malvaceae Adams. P.p. Subfamilies: Grewioideae, Tilioideae, Brownlowioideae». *Grana*, **43**, pàg. 129-155 (2004) (online).
Juan Bautista Bengoetxea

**Juan Bautista Bengoetxea Cousillas** (Ondarroa, Bizkaia, 1969) ikertzailea eta irakaslea da. EHUtik Filosofian doktorea.

Gaur egun Universitat de les Illes Balearseko irakaslea da, eta bere azken saiakera *Cyborgaren otzantasuna* izan da. Joseba Jaka beka saria irabazi zuen lan horren ondorioz.

## Lanak 
### Liburuak 
* 2010, *Ética e ingeniería*. Valladolid: UVa (Carl Mitcham-ekin batera)
* 2009, *Cyborgaren otzantasuna*. Donostia: Elkar.
* 2003, *Dogmak zientzian? Feyerabend, Kuhn, Popper*. Donostia: Jakin (Xabier Eizagirrerekin batera).
* 2000, *Filosofia eta zientzia: Vienako Zirkulua*. Donostia: Jakin.

### Edizioak eta ko-edizioak 
* 2004, *Filosofiako gida*. Bilbao: UEU (Joxe Azurmendi, Joana Garmendia eta Iñaki Sotorekin batera).

### Zenbait artikulu 
* 2010 Crítica filosófica y progreso científico - Simposio ‘La filosofía de la ciencia de Roberto Torretti’ (*Teorema*, 29)
* 2009 Teknozientzia, politika zientifikoa eta bullshit (*Jakin*, 171)
* 2008 ¿Es la crítica de Philip Mirowski a la filosofía de la ciencia extensible a la filosofía de la tecnología? (*Argumentos de Razón Técnica*, 11)
* 2007 La vida de los experimentos en la ciencia en práctica (*Revista Portuguesa de Filosofia*, 63)
* 2007 Naturaleza literaria de la divulgación de la tecnociencia (*Episteme*, 25)
* 2007 Between Models and Metaphors. On the Popularization of Techno-Science (*Ometeca*, 11)
* 2006 Culture and Technology in Spain: From Philosophical Analysis to STS (Carl Mitchamekin) (*Technology and Culture*, 47)
* 2005 Teknopop, Teknozientzia, Teknohermetismo: Kraftwerk, Devo, El Aviador Dro eta zientzia-fikzioa (*Jakin*, 150)
* 2005 Desquineando la semejanza (*Manuscrito*, 28)
* 2004 Filosofía y enseñanza de la química sin reduccionismos (*Educaçâo e Filosofia*, 35-36)
* 2004 Eskuin filosofikoaren aldeko alegatu bat (*Jakin*, 142)
* 2001 Pentsamenduaren norabideak XXI. Mendean (*Jakin*, 122)
* 1996 Carnap como antecedente del enfoque representacional de las teorías científicas (Xabier Eizagirrerekin) (*Arbor*, 612/155)
* 1994 Ezagutza errepresentazio gisa: zientzi ezagutzaren kategorizazio errepresentazionala (Xabier Eizagirrerekin) (*Uztaro*, 10)

## Erreferentziak
Polygonaceae

**Polygonaceae**, (greziarako *goni* euskaraz "belaunak") landare loredunen familia bat da. 43 genero eta 1.100 espezie dauzka eta kosmopolitak dira.

Arabarbak (Rheum), adibidez, landare jangarri eta sendabelarra dira.

## Deskripzioa 
Polygonaceae gehienak belarkarak dira baina zuhaixka (adibidez Coccoloba) , eta igokari (adibidez Antigonon) bakan batzuk ere egon.

## Zenbat genero 
* *Afrobrunnichia*
* *Antigonon*
* *Antipogon*
* *Aristocapsa*
* *Atraphaxis*
* *Brunnichia*
* *Calligonum*
* *Centrostegia*
* *Chorizanthe*
* *Coccoloba*
* *Dedeckera*
* *Dodecahema*
* *Emex*
* *Eriogonum*
* *Fagopyrum*
* *Fallopia*
* *Gilmania*
* *Goodmania*
* *Gymnopodium*
* *Harfordia*
* *Hollisteria*
* *Knorringia*
* *Koenigia*
* *Lastarriaea*
* *Leptogonum*
* *Mucronea*
* *Muehlenbeckia*
* *Nemacaulis*
* *Neomillspaughia*
* *Oxygonum*
* *Oxyria*
* *Oxytheca*
* *Parapteropyrum*
* *Persicaria*
* *Podopterus*
* *Polygonella*
* *Polygonum*
* *Pteropyrum*
* *Pterostegia*
* *Rheum*
* *Rumex*
* *Ruprechtia*
* *Stenogonum*
* *Symmeria*
* *Systenotheca*
* *Triplaris*

## Kanpo loturak 
*  Polygonaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/
* Family Polygonaceae Loreak Israelen
Santiago Abascal

**Santiago Abascal** aita-semeak diren bi euskal herritar politikariren izena da, biak PPkoak:

* Santiago Abascal Escuza (1949 - 2017).
* Santiago Abascal Conde (1976 -), aurrekoaren seme eta DENAES eskuin muturreko elkartearen presidentea.

Aldi berean Manuel Abascal Pardo Amurrioko alkate frankista izan zena lehenaren aita eta bigarrenaren aitona da.
Louis Iriart Etxepare

**Louis Iriart Etxepare** edo '''Louis d'Iriart d'Etchepare'* (Paue, 1859ko uztailaren 24a - Donapaleu, 1945eko martxoaren 18a) politikaria izan zen. Bearnon jaio bazen ere, familia euskaldunekoa zen eta Amikuzeko hiriburuan hil zen. Hala ere, jaio zen hirian auzapeza izan zen eta Frantziako Biltzar Nazionaleko kide izatera heldu zen.

## Biografia 
Pauen euskaldun jatorriko familia batean jaioa, hiriko lizeoan ikasi zuen. Gero Bordelen Zuzenbide ikasketak burutu zituen; Paueko abokatuen elkargoan sartu zen.

1888an Herriko Etxerako hauteskundeetan errepublikarren zerrendaren burutza hartu zuen eta 1892an auzapez-orde bihurtu zen. Orduan "nazionalismo" eta "kolektibismo" deitzen zirenen etsai amorratua zen. 1900eko abenduaren 16an bilakatu zen diputatu estrainekoz, Louis Barthouren eskutik. Biltzarrerako urte luzeetan arrakasta izan bazuen ere, 1906an Senatura sartzeko saiakeran porrot egin zuen.

Kirolzalea, zaldi, txirrindula zein auto laskerketak gustuko zituen eta zazpi urtez Frantziako *Union vélocipédique* elkartearen presidentea izan zen.

Ohorezko Legioko "Zaldun" izendatu zuten.

## Kargu politikoak 
* Behe Pirinioetako diputatua sei legegintzalditan, 1900tik 1924an; "ezkerreko errepublikar" gisa definitu den blokean, 1902tik 1906ra artean *Union démocratique*, 1906tik 1914ra *Gauche démocratique* eta 1914tik 1924ra *Républicains de gauche'' alderdien izenean aurkeztu zen.
* Paueko auzapeza 1925etik 1927ra.

### Landu zituen gaiak 
* Pentsio sistemari buruzko kezka handia zuen.
* 1905ean Estatua eta Elizaren arteko banaketa legearen alde bozkatu zuen.
* Jaiotze-tasaren jaitsieraz ere bere interesa erakutsi zuen.
* Bere zaletasuna zenez, zaldi lasterketen gaineko araudiak ere landu zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Paue

## Kanpo loturak 
*  Bere fitxa Frantziako Biltzar Nazionalaren webgunean.
Torrelacárcel

thumb|Torrelacárcel
**Torrelacárcel** Teruelgo udalerria da, Comunidad de Teruel eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 231 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.

thumb|Torrelacárcel
Opsonizazio

**Opsonizazioa** antigorputzek eta immunitate-sistemaren beste eragile batzuek fagozitoei eragiten dieten bizkortze-prozesua da. Prozesu honen bitartez fagozitoak aktibatzen dira, eta eragile patogenoak azkarrago suntsitzen dituzte. Opsonizatzeko gaitasuna duten substantziei opsonina deritze.

Immunitate-sistemaren opsoninak honako hauek dira:

* aglutinatzeko gaitasuna duten antigorputzak
* konplementu sistema (zehazki, sistema horren C3 proteina)
* linfokinak

Opsonina garrantzitsuenak antigorputzak dira. Hauek patogenoaren mintzera atxikitzen dira, haien Fab zatien bitartez; antigorputzaren Fc pusketa, aldiz, aktibatutako fagozitoarekin lotzen da, patogenoaren fagozitosia erraztuz.

Immunitate-sistemaren fagozito nagusiak leukozito neutrofiloak, makrofagoak eta monozitoak dira.

## Kanpo estekak
Berroko erreka

**Berroko erreka** Nafarroa Behereko ibaia da. Errobiko ibaiadarra da ezkerraldetik, hortaz, Aturriren arroko ibaia.

## Izena 
Berroko erreka Berroa edo Haranbeko erreka izenez ere ezaguna da. Hala ere, Paul Raymonden esanetan, Berroa Haranberen ibaiadarra besterik ez da.

## Geografia 
Irulegiko iparraldean jaioa, Azkaraten dagoen "Narbaitz" izeneko kanpin inguruan du ahoa, Errobi ibaian hain zuzen ere.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Irulegi
* Azkarate

## Ibaiadar nagusiak 
* Aparraineko erreka, Anhauzen dagoen Artzainharria (971 m) menditik datorkio, eskuinaldetik hain zuzen ere
* Latxiko erreka, Jarran jaioa, ezkerraldetik datorkio
* Zuharreka erreka, Munhoa (1.021 m) menditik datorkio, eskuinaldetik. Honen ibaiadar nagusia Lasamendiko erreka da.

## Kanpo estekak
Urrea de Gaén

**Urrea de Gaén** Teruelgo udalerria da, Bajo Martín eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 530 biztanle zituen.

## Jende ezaguna 
Pedro Laín Entralgo (1908-2001) mediku humanista herri honetan jaio zen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Vall-de-roures

**Vall-de-roures** (ofizialki eta gaztelaniaz: *Valderrobres*) Teruelgo udalerria da, Matarranya eskualdean dagoena. Hizkuntzari dagokionez Sartaldeko Zerrendaren barruan kokatuta dago.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.285 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Errefrakzio

[thumb|[Argiaren errefrakzioa hainbat ontzietan.]]
thumb|Errefrakzioa.

**Errefrakzioa** uhin bat bi ingurune banatzen dituen gainazalera iristean, bigarren gainazalera sartzen da uhin-higiduraren energiaren zati bat eramanez eta hedapen-norabidea aldatuz. Errefrakzioa uhinaren abiaduraren aldaketaren ondorioz sortzen da eta gertatu dadin, bi inguruneek errefrakzio-indize ezberdina izan behar dute.

thumb|300px|Errefrakzioaren legea
## Errefrakzioaren legea 
**Errefrakzioaren legea** edo **Snell-en legea**k honakoa dio:
# Izpi errefraktatua, normala eta izpi erasotzailea plano berean daude.
# Eraso-angeluaren sinuaren eta errefrakzio-angeluaren sinuaren arteko erlazioa konstantea da, eta uhin-higidurak bi inguruneetan dituen hedapen-abiaduraren arteko erlazioaren berdina. Kantitate konstante horri (n12) bigarren ingurunean lehenengoarekiko duen errefrakzio-indize erlatiboa deritzo.

\frac{sin \theta_1}{sin \theta_2} = \frac{v_1}{v_2} = n_{12}

Errefrakzioaren legea Willebrord Snel van Royen "Snell" fisikari herbeheretarrak ondorioztatu zuen eta aurreko guztia kontuan izanik, legearen adierazpide aljebraikoa honela enuntzia dezakegu:

thumb|518x518px|Prisma batek sakabanatutako argi izpi jarrai baten animazio eskematikoa. Izpi zuriak ikusgai diren uhin-luzera ugari adierazten du, horietatik 7 erakusten dira. Hutsean abiadura berdinarekin bidaiatzen baitute. Prismak argia moteldu egiten du eta horrek bere bidea makurtzen du errefrakzio prozesuaren bidez. Eragin hori indartsuagoa da uhin-luzera laburragoetan (mutur bioleta) uhin-luzera luzeagoetan (mutur gorria) baino, eta horrela osagaiak sakabanatzen dira. Prismatik irten ahala, osagai bakoitza jatorrizko abiadura berdinera itzultzen da eta berriro errefraktatzen da.n_1 sin \theta_1 = n_2 sin \theta_2 \,

non

* n_1: Lehenengo ingurunearen errefrakzio-indizea

* n_2: Bigarren ingurunearen errefrakzio-indizea

* \theta_1 (edo \hat{e}): Eraso-angelua

* \theta_2 (edo \hat{r}): Errefrakzio-angelua

* n (orokorrean): n = \frac{c}{v}.

Kasu berezi bat dago non errefrakzio-angelua 90º den eta normalarekiko perpendikularra irteten da izpi errefraktatua banaketa-gainazaletik justu-justu. Azken hau gertatzean eraso-angeluari (\theta_1) **muga-angelua** deitzen zaio, eta balio hori gaindituz errefrakzioaren ordez, islapena gertatuko litzateke. Fenomeno honi **islapen osoa** ere deitzen zaio.

## Ikus, gainera 
* Optika

## Kanpo estekak 
* Animazioa
Antzarako erreka

**Antzarako erreka** Lapurdiko ibaia da. Errobiko ibaiadarra da ezkerraldetik, hortaz, Aturriren arroko ibaia.

## Izena 
**Antzarako errekak** Haltzabala du izena bere ibilbidearen hasieran.

Batzuetan **Antzarako erreka** eta bere ibaiadarra den Untzilarreko erreka (8.4&nbsp;km) nahasi dute adituek. Orduan Haltzabala Urloko erreka (11.9&nbsp;km) bere ibaiadarraren beste izena da.

## Geografia 
Iturria Zuraideko Ordotz auzoan Otsantz mendian du. Uztaritzeko Arruntz auzoa zeharkatu ondoren, Errobin du ahoa, justu Berriotz parean.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Zuraide
* Uztaritze.

## Ibaiadar nagusiak 
* Urloko erreka, eskuinaldetik datorkiola.
* Lukuko erreka, ezkerraldetik datorkiola.
* Untzilarre edo Latsa erreka, baita ere ezkerraldetik datorkiola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maiak (gune nuklearra)

thumb|250px|Maiak gune nuklearreko satelite irudia.
**Maiak** (Errusieraz: Маяк, "*itsasargia*") Errusiar Federazioko instalazio nuklear handienetako bat da. Errusiako hegoaldeko Txeliabinskeko oblastan dago, Ural mendietan, Kazajstango mugatik gertu. Txeliabinsketik 72 km iparraldera, Jekaterinburgetik 150 km hego-ekialdera eta Moskutik 1.400 km ekialdera dago.

## Gune nuklearraren historia 
Bigarren Munduko Gerraren amaieran, Hiroshima eta Nagasakiko bonba atomikoekin, AEBren nagusitasun nuklearra agerian gelditu zen. Gerra Hotzaren hasierak arma lehiaketa ekarri zuen eta Stalinek Sobiet Batasunaren programa nuklearra abiarazi zuen. Maiak gune nuklearra testuinguru honetan eraiki zen, ezkuturik ezkutuenean. Eraikuntza 1945eko azaroan hasi zen, eta plutonioren ekoizpena 1948ko ekainean. 1949ko abuztuan, Stalinen 70. urtebetetzerako, lehenbiziko bonba nuklear sobietarra eztandarazi zuten, Maiakeko plutonioa erabiliz egina. Harrezkero, bai plutonioa eta arma nuklearrak egiteko, bai erabilitako erregai nuklearra birprozesatzeko gune nagusia izan zen Maiak. Denetara plutonioa ekoizteko bost erreaktore nuklear eraiki ziren. Gaur egun tritioa eta erradioisotopoak ekoizten ditu, baino plutoniorik ez. Atzerriko hondakin nuklerrak tratatu eta biltegiratzeko proiektuak eztabaida piztu du.

## Ikus, gainera 
* Hilerri nuklear
* Hondakin erradioaktibo
* Zentral nuklear

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  logtv.com: CHELYABINSK, The Most Contaminated Spot on the Planet
Abades

**Abades** Segoviako udalerria da, Santa María la Real de Nieva eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 906 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Segoviako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Aguilafuente

**Aguilafuente** Segoviako udalerria da, Tierra de Pinares eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 721 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Segoviako udalerrien zerrenda
thumb|left|alt=Sinodal de Aguilafuente (Juan Párix, 1472).|Sinodal de Aguilafuente (Juan Párix, 1472).

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Cantalejo

**Cantalejo** (Gacería: *Vilorio Sierte*) Segoviako udalerria da, Partido de Sepúlveda eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.997 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Segoviako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Eduard Suess

**Eduard Suess** (1831ko abuztuaren 20a - 1914ko apirilaren 26a) austro-britaniar geologoa izan zen, Alpeen geografian aditua. Jada galduak dauden ezaugarri geografiko bi aurkitu zituen: Gondwana superkontinentea (1861an proposatua) eta Tetis ozeanoa.

## Biografia 
Londresen jaioa, hiru urte zituela haren familia Pragara joan zen eta hamalau urte zituela Vienara. Gaztetik geologian interesatua, haren lehen lana argitaratzen zuen 19 urterekin (Karlovy Varyen geologiari buruz, Txekiar Errepublika orain). 1857. urtean geologiako irakaslea zen Vienako Unibertsitatean, eta hortik aurrera garatzen joan zen Afrikako eta Europako kontinenteei buruzko teoria eta heldu zen ondorio batera: Alpeak ozeanoaren azpian egon dira.
Erabat egia izan ez arren, (ez direlako aurkitu plaka tektoniko horiek) nahiko gertu egon zen eta gaur egun Ozeano Tethys deitzen den kreditua eman zioten 1893an.

Berriro hau ez da erabat zuzena, Suessek pentsatzen zuen ozeanoek urpetu zituztela Lur hauen arteko espazioak, baina bereizi egin ziren. Hala ere, gaur pentsatzen denaren nahiko antzekoa denez oinarriaren ezagutza eman zioten.

Haren bigarren aurkikunde nagusia glossopterisa izan zen, Hego Amerikan , Afrika, eta Indiako fosiletan aurkituak. Hiru Lurralde hauek superkontinente batean lotuak egon zirela zioen eta Gondwanaland deitu zuen.

## Kanpo estekak
Metil isozianato

**Metil isozianatoa** (MIC) konposatu organiko bat da, C2H3NO molekula duena. Konposatu hau hainbat pestizida ekoizteko erabiltzen dute (karbaril, karbofurano, metomilo eta aldicarb). Oso molekula toxikoa da, osasunarentzat oso kaltegarria eta Bhopaleko istripuan garrantzi handia izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tui (hegaztia)

**Tuia** (*Prosthemadera novaeseelandiae*) Zeelanda Berriko txori endemiko bat da. Izena *tūī* maorieratik dator. Oso animalia azkarra da, gizakiaren ahotsak imitatu ahal ditu erraz aski.

## Elikadura 
Behar dituen nutrizio gehienak nektarretik jasotzen ditu,hala ere fruitu eta intsektuz ere elikatzen da.
Tui arrak oso erasokorrak izaten dira,beste hegaztiekin borrokatzen dira (handiekin zein txikiekin) beren janaria edo bizilekua lapurtzen badiote.

## Habitata eta kokapen geografikoa 
Tui gehienak Zeelanda Berrian kokatzen dira gehien bat Ipar Uhartean. Tuiak leku basotsuetan bizi dira. Normalean bakarka ibiltzen dira, binaka edo familiaka ikusten dira,inoiz talde handietan,bakarrik beste hegazti batzuekin erasoa badute elikagaia dela eta.

## Erreferentziak
Pukeko

**Pūkekoa** (hitza maorieratik dator; *Porphyrio melanotus*) Rallidae familiako hegazti handi bat da. Lehen uroilo urdinaren azpiespezietzat jotzen zuten, *porphyrio porphyrio melanotus* izen zientifikoa zuena. Ozeaniako toki askotan bizi da, Indonesian, Moluketan, Aru eta Kai uharteetan, hala nola Papua Ginea Berrian eta Australian ere.

Pūkeko gehienak Zeelanda Berrietako uharteetan, Chathametan eta Kermadeketan bizi dira.

## Portaera 
3tik 12ra bitarteko pūkeko bizi dira elkarrekin,eta aurkaria edo erasotzailea etortzen denean,ozenki oihukatzen dute ongi defendatzeko.

## Errepideetako arriskua 
Pūkekoak askotan ikusten dira bakarrik edo 2-3ko taldeetan,janariaren bila,eta batzuetan errepideetako biktimak izaten dira

## Ikus, gainera 
* Uroilo urdina
Aldeasoña

**Aldeasoña** Segoviako udalerria da, Partido de Cuéllar eskualdean dagoena.

2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 67 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Segoviako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Castillejo de Mesleón

**Castillejo de Mesleón** Segoviako udalerria da, Villa y Tierra de Sepúlveda eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 170 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Segoviako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Castrojimeno

**Castrojimeno** Segoviako (Gaztela eta Leon, Espainia) iparraldeko udalerri bat da, Comunidad de Villa y Tierra de Sepúlveda eskualdekoa. 2009ko erroldan, 37 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Carbonero el Mayor

**Carbonero el Mayor** Segoviako udalerria da, Tierra de Pinares eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.569 biztanle zituen.

## Toponimia 
1247an Carbonero de Liedos izenean aipatzen da; 1587an Carbonero la Mayor bezala aipatzen da eta XIX. mendean bere behin betiko izenarekin agertzen da. —latinetik etorririk *carbonem* gehi *-arium* atzizkiaz— egur-ikatza egiten den lekuari aipamen egin liezaioke, edo lanbide horretan aritzen zen langileari.

Liedos terminoa *lleco* edo *leco* hitzatik etor daiteke "landu gabeko lekua", edo latineko ***laetus*** hitzatik "ugaria, emankorra". Ondoren, "el Mayor" deitu zitzaion, Carbonero de Ahusín-aren aldean, hau herrixka txipiagoa baitzen. Balieteke lehen Liedos izeneko toki batean ikazkintzan aritzen zen pertsona batek sortu izana, bertze leku batzuetako biztanleek esleitutako toponimo bat.

## Historia 
Burdin Aroan ez da Carboneron aztarnarik aurkitu, baina Armuñako Tormejón muinoko zeltiberia-aztarnategiaren eragin-eremuaren barnean dago. Carbonero herrian txanpon erromatarrak ageri dira eta Eresma ugaldearen haranean barrena Segovia eta Coca lotuko lituzkeen galtzada baten aztarnak.

Arabiarrak ailegatu zirenetik, mende batzuk geroago XI. mendearen bukaerako birpopulatzeek baino ez zuten populazio-hutsunea ikusi zen Dueroko lur horietan.

Dirudi Carbonero el Mayorren jatorria Erdi Arokoa dela. Aipatzen duten lehen dokumentuak XIII. mendekoak badira ere, pentsatzea arrazoizkoa da 1085ean Alfontso VI.ak Toledo konkistatu zuenean sortu zirela.

Segoviako hiri- eta lur-komunitateko Sexmo de Cabezas-en barnean dago.

Ensenadako markesaren arabera, 1751n ekonomiak nekazaritza eta abeltzaintza izaten segitu du eta 1182 biztanle ditu.

1800 eta 1805 artean, populazioan helmen ezezaguneko izurrite batek kalte handia egin zuen. Orduan armada frantsesak ailegatu ziren, Esteban Pastor López Bustarreko gerrillariarenak bezalako partida errebeldeak sortuz. Hasiera batean armada nazionaleko borrokalaria zen, maila desberdinetan, eta azkenean gerrilla gerrara iragan zen. Gerra bukaturik, Esteban Pastorrek gora eginen du, Segovia hainbat legealditan diputatu izatera ailegatu artio.

Geroxeago, 1854 eta 1856 urteen artean, kolerak herriari eragin zion, eta garai hartan, Pascual Madozen arabera, 2092 biztanle bizi ziren bertan.

## Ikus, gainera 
* Segoviako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.