open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karl Korsch

**Karl Korsch** (Tostedt,  - Cambridge, Massachusetts, ) alemaniar politikari eta filosofo marxista izan zen. 1920ko hamarkadan, G. Lukácsekin batera, K. Marxen lana dialektika hegeliarrari nahitaez lotu beharrekoa zela adierazi zuen, Bigarren Internazionalaren zientzia-ikuspuntuari jarraitu ordez. 1928an lanean jarraitu zuen politikan, baina erakunde edo alderdietatik kanpo, ezkertiar gogor gisa zuen jarrera ez baitzetorren bat Alemaniar Alderdi Komunistaren ortodoxiarekin. Marxismoaren bilakaera burokratikoari kritika egin zion aginpidearen ideologia zelakoan, nahiz alemaniar sozialdemokrazia nahiz sobietar leninismo bihurtuta. Korsch langileriaren egitekoaren alde agertu zen, historiaren subjektu kontziente gisa eta iraultzaile gisa. Lan aipagarriak ditu, besteak beste: *Was ist Sozialisierung? Ein Programm des praktischen Sozialismus* (1919, *Zer da sozializazioa? Sozialismo praktikoaren egitaraua*); *Marxismus und Philosophie *(1923, *Marxismoa eta filosofia*); *Karl Marx *(1938).

## Erreferentziak
Colin MacLaurin

thumb|alt=|ezkerrera|Colin MacLaurin

**Colin MacLaurin** (Kilmodan, 1698ko otsaila &ndash; Edinburgo, 1746ko ekainaren 14a) eskoziar matematikaria izan zen. Gazte-gaztetatik erraztasun handia izan zuen matematiketan, eta 19 urte zituela Aberdeengo Unibertsitatean matematika-irakasle hasi zen. Edinburgoko Unibertsitatean ere irakatsi zuen. Geometria- eta aljebra-lan garrantzitsuak egin zituen, gehien aztertu zuen alorra kalkulu infinitesimala izan zen arren; alor horretan bere obrek duten garrantzia dela eta, Newtonen jarraitzailetzat hartzen da. Bere izena hartzen duen serieagatik da (Maclaurinen seriea), batez ere, ezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoriano López García

**Victoriano López García** (Mondoñedo, Lugo, 1910 &ndash; Madril, 1995) espainiar zinema-irakaslea izan zen. Industria-ingeniaritza ikasi zuen Bilbon, eta Madrilgo Industria Ingeniarien Eskolako irakasle izan zen. Eskola horretan zinemagintzako teknikaren irakaskuntzaz arduratzen hasi zen, eta hainbat proiektu bideratu zituen. Bere lanari esker, ikasle batzuek zinemagintzan lehen urratsak egiteko aukera izan zuten. *Cine Esperimental* izeneko aldizkaria sortu eta zuzendu zuen, eta hainbat artikulu idatzi zituen *Radiocinema*, *Espectáculo* eta *Primer Plano* argitalpenetan. Zinemagintzaren irakaskuntzan eta industria horren ikerketan egin duen lanaren emaitza dira liburu hauek: *Lecciones sobre cinematografía* (1941), *Técnica del cine sonoro, en color y en relieve* (1943), *Electroacústica* (1963), *Acústica* (1971), *Chequeo al cine español* (1972). 1990ean, Espainiako Zinemagintzaren Zientzia eta Arteen Akademiak ohorezko Goya saria eman zion zinemagintzako teknikarien prestakuntzan egindako lanagatik.

## Erreferentziak
Abdellatif Filali

**Abdellatif Filali** () (Fez, 1928ko urtarrilaren 26a - Paris, Frantzia, 2009ko martxoaren 20a) marokoar politikaria izan zen.

## Bizitza 
Parisko Unibertsitatean egin zuen zuzenbideko doktoregoa. 1968an, Marokoko Goi Mailako Hezkuntzako ministro egin zuten, eta 1969an Marokoren Espainiako enbaxadore izendatu zuten. Kargu hori Marokoko Kanpo Arazoetako ministro egin zutenean (1971) utzi zuen. Horren ondoren, Informazioko ministro izendatu zuten (1983), eta 1985ean, atzera, berriz, Kanpo Arazoetako ministro. Kargu horretan, Marokoko kanpo-politika indartzen ahalegindu zen, eta Espainiarekiko harremanak estutu zituen, herrialde bien artean Adiskidetasun eta Lankidetzarako II. Ituna onartuz (1991).

Arrantzari eta merkatu libreari buruz Europar Batasunarekin izandako negoziazioen arduraduna izan zen (1992). Mendebaldeko Saharako auzia dela eta, autodeterminazio-erreferenduma egitearen aldeko jarrera erakutsi du. Kanpo Arazoetako ministro zelarik, Hasan II.ak estatuko ministro izendatu zuen (1990), eta 1994an, Lehen Ministro. Abdellatif Filaliren seme zaharrena Hasan II.aren alaba Laila Marianekin dago ezkonduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haskell Curry

**Haskell Brooks Curry** (Millis, Massachusetts, AEB, 1900eko irailaren 12a - State College, Pennsylvania, AEB, 1982ko irailaren 1a) estatubatuar matematikaria izan zen.

## Biografia 
Harvarden egin zituen ikasketak, eta doktoregoa Göttingenen (Alemania) bukatu zuen, 1932an; tesia, *Grundlagen der kombinatorischen Logik* (*Logika konbinatorioaren oinarriak*), Hilberten zuzendaritzapean, egin zuen.

Harvarden eta Princetonen eskolak eman ondoren, Pennsylvania State Unibertsitateko irakasle izan zen 35 urtez.

Bigarren Mundu Gerran, Johns Hopkins Unibertsitatean aritu zen Fisika Aplikatuaren arloan, ikerlanean. 1966an, Amsterdameko matematika-katedra onartu zuen.

Curryk ekarpenik garrantzitsuenak Logika Matematikoaren arloan egin zituen, bereziki sistema formalen eta prozesuen teorian. Erregela inferentzialak erabiliz, kalkulu logiko bat eraiki zuen.

## Idazlanak 
Bere liburuen artean, *Combinatory Logic* (1958, *Logika konbinatorioa*), Robert Feys-ekin batera idatzi zuena, eta *Foundations of Mathematical Logic* (1963, *Matematika logikoaren oinarriak*) dira aipagarrienak.

## Errekonozimenduak 
* Haskell programazio-lengoaiari Curry-ren izena eman zioten gorazarre gisa.

[erdian|thumb|[Haskell (programazio lengoaia)|Haskell programazio-lengoaia funtzionalaren logoa.]]

## Erreferentziak
Angélique Kidjo

**Angélique Kpasseloko Hinto Hounsinou Kandjo Manta Zogbin Kidjo**, **Angélique Kidjo** izenaz ezaguna, (Ouidah, 1960ko uztailaren 14a) benindar abeslaria da. Arrakasta handia lortu du nazioartean. Txikitatik izan du antzerki- eta folklore-mundua ezagutzeko aukera, gurasoek horretan lan egin zutelako. Gazterik hasi zen etxekoekin Mendebaldeko abesti famatuak Beningo moduetara moldatzen, eta fon hizkuntzan kantatzen. Hogeita hiru urte zituela, Parisa alde egin behar izan zuen Beningo gertakari politikoen ondorioz. Jazz musika ikasi zuen Parisen, eta Jasper Vant Hoof holandar pianista ezagutu zuen han. Pianista horrek Pili Pili musika-taldean parte hartzeko gonbita egin zion. Talde horrekin, *Hoomba Hoomba* (1985) diskoa grabatu zuen, eta baita beste hauek ere: *Jakko* (1987), *Mama Rosa* (1988) eta *Hotel Babo* (1990). Bere izenpean grabatu duen lehen diskoa *Pretty* (1988) izan da. Disko horretako *Ninive* kantak arrakasta handia izan du Erdialdeko Afrikan. Beste disko batzuk dira: *Parakou* (1989), *Logozo* (1991), *Ayé* (1994), *Fifa* (1996) eta *Oremi* (1998).

## Diskografia 
* 1981 : *Pretty*
* 1990 : *Parakou*
* 1991 : *Logozo*
* 1994 : *Ayé*
* 1996 : *Fifa*
* 1998 : *Oremi*
* 2001 : *Keep On Moving: The Best Of Angelique Kidjo*
* 2002 : *Black Ivory Soul*
* 2004 : *Oyaya!*
* 2007 : *Djin Djin*
* 2010 : *Õÿö*
* 2012 : *Spirit Rising (Live)*
* 2014 : *EVE*
* 2015 : *Sings* (Luxemburgeko Orkestra Filarmonikoarekin batera)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Angélique Kidjoren web-orria
Louis Auguste Blanqui

**Louis-Auguste Blanqui** (Puget-Théniers,  - Paris, ), **Auguste Blanqui** deitua, sozialismoaren teorialari eta iraultzaile frantsesa izan zen. 

## Biografia 
Zuzenbide-ikasketak egin zituen Parisen. 1827tik aurrera, monarkiaren aurkako mugimenduetan parte hartu zuen. Saint-Simon, Fournier eta, batez ere, Babeufen doktrinen jarraitzailea izan zen, eta 1831tik aurrera ezkutuko elkarte ugari sortu zituen (errepublikanoen aldekoak hasieran, sozialistak ondoren). Kartzelan egonaldia egin ondoren, berriz ere atxilotu egin zuten 1839an. 1847an libre geratu zen, eta langile-mugimendua antolatzeko lanetan murgildu zen. 1851n, berriz ere preso hartu zuten Parisko Komunaren saioak porrot egin ondoren. 1877an, amnistiatu zuten eta mugimendu sozialistaren antolatze-lanetan hasi zen berriz ere;  () egunkaria sortu zuen. Komunismo utopikoa kritikatu zuen, eta ekintza iraultzaileen alde egin zuen.

Jerôme-Adolphe, haren anaia (Niza, 1798 - Paris, 1854), eskola liberaleko ekonomialaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aethalops alecto

***Aethalops alecto*** Aethalops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Aethalops alecto'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Nitroglizerina

**Nitroglizerina** (CH2NO3-CHNO3-CH2NO3) glizerolaren nitrazioz lortzen den lehergai indartsua da (glizeril trinitratoa). Molekulak hiru nitrato talde ditu.

Ascanio Sobrerok aurkitu zuen 1847an. Egoera puruan likido koloregabea bada ere, normalean kolore horia izaten du, nahiko likatsua da, eta 1,6 g/cm3-ko dentsitatea du. 13&nbsp;°C-an izozten da. Toxikoa da.

Jotzen denean lehertu egiten da, eta horregatik nitroglizerinaren ekoizpena arriskutsua izan da denbora luzean; gaur egun, ordea, arrisku hori ia desagertu da, segurtasun-sistemei esker. Glizerinak azido nitriko eta azido sulfuriko nahaste batekin erreakzionatzean eratzen da. Ziur asko, munduan gehien ekoizten den lehergaia da. Nobelek 1870. urtean asmatu zuen dinamitaren jatorrizko osagai eragilea da, eta 1880. urtean tunelak eraikitzeko erabiltzen zen. Kerik gabeko bolbora askoren osagai gisa erabiltzen da. Nitroglizerinak baditu erabilpenak medikuntzan ere odol hodiak zabaltzeko, bihotzeko minaren kontra, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léon Jouhaux

**Léon Jouhaux** (Paris, Frantzia, 1879ko uztailaren 1a - Paris, Frantzia, 1954ko apirilaren 28a) frantses sindikalista izan zen.

## Biografia 
Pospolo-lantegi bateko langilea izan zen eta CGT (Confédération Générale du Travail) sindikatuko idazkari nagusia 1909-1947 urteetan. Gerraren aurkako saioak egin zituen arren, frantses armadaren aldeko egitea eskatu zuen Lehen Mundu Gerraren garaian. Errusiako Iraultzaren aurka agertu zen 1918an, eta CGT banatu zenean (1921, GGTUren sorrera), idazkari nagusi izaten jarraitu zuen; beste hainbeste gertatu zen 1936an, bi adarrek bat egin zutenean.

1940an begiradapean ezarri zuen Vichyko Gobernuak, CGT debekatu ondoren, eta Buchenwaldeko kontzentrazio-esparruan eduki zuten naziek 1943-1945 urteetan. Gerraren ondoren kargu garrantzitsuak bete zituen nazioarteko erakundeetan, eta 1948an, CGT utzi eta CGT-FO (*Confédération Générale du Travail - Force Ouvrière*) sindikatua sortu eta *Sindikatu Libreen Konfederazioa* deituriko sindikatu-elkartea bultzatu zuen.

Bakearen Nobel Saria eman zioten 1951n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Fernández Ordóñez

**Francisco Fernández Ordóñez** (Madril, Espainia, 1930eko ekainaren 22a - *ib.*, 1992ko abuztuaren 7a) espainiar politikari eta abokatua izan zen.

## Biografia 
Diktadura frankistaren ondoko trantsizioko gobernuan eta Felipe Gonzálezen gobernuan hainbat ministeriotako buru izan zen. Frankismoaren azken urteetan goi-mailako karguak izan zituen Hazienda ministerioan eta INIn (Industriako Institutu Nazionala).

1977an, UCD alderdian (Unión de Centro Democrático) sartu zen. Trantsizioko Hazienda ministerioan zegoela, zergen erreforma egin zuen, eta Justiziakoan dibortzioaren legea bideratu zuen. 1981ean, UCD alderdia utzi zuen, Leopoldo Calvo Sotelo lehendakari zela. Horren ondoren, Partido de Acción Democrática izeneko alderdia fundatu zuen, handik pixka batera PSOEn txertatu zena. Banco Exterior de Españako lehendakari izan zen 1983an, eta Kanpo Arazoetako ministro 1985ean. Espainia Europako Ekonomia Erkidegoan (EEE, gaur egun Europar Batasuna) sartzeko akordioak bideratu zituen. Karguari eutsi zion hil baino egun batzuk lehenago arte; dimisioa eman ondoren Javier Solanak hartu zuen haren kargua.

## Erreferentziak
Wolfgang Sawallisch

**Wolfgang Sawallisch** (alemanez  ahoskatua; Munich, Alemania, 1923ko abuztuaren 26 &ndash; 2013ko otsailaren 22a) alemaniar orkestra-zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Municheko Kontserbatorioan ikasketak egin ondoren, Augsburgoko Operan egin zuen debuta 1950ean. Aachengo (1953-1958), Wiesbadengo (1958-1960) eta Koloniako (1960-1963) operetako musika-zuzendaria izan zen.

1957tik 1961era, behin baino gehiagotan gonbidatu zuten Bayreutheko Jaialdira, eta han grabazio garrantzitsuak egin zituen Richard Wagnerren operekin.

Hainbat kargu bete ditu: Vienako Orkestra Sinfonikoko zuzendaria (1960-1970), Hanburgoko Filarmonikokoa (1961-1973), Berlingo Alemaniar Operako musika-aholkularia (1963-1965), Suitza Frantseseko Orkestrako musika-zuzendaria (1970-1980), Municheko Operako musika-zuzendaria eta zuzendari orokorra (1971-1992) eta, 1992az geroztik, Filadelfiako Orkestrako zuzendaria.

Alemaniar tradizio erromantikoaren ildotik, Sawallischek duen onena eman zuen Schumann, Richard Strauss eta Schuberten lanetan, eta azken horren sinfonia guztiak grabatu zituen.

## Erreferentziak
Gabriel Bonnot de Mably

**Gabriel Bonnot de Mably** (Grenoble, 1709ko martxoaren 14a - Paris, 1785eko apirilaren 2a) Frantziako filosofo politikoa izan zen, Étienne Bonnot de Condillacen anaia. 1748an, Westfaliako Itunetik aurrerako nazioarteko hitzarmenei buruzko lana, *Droit public de l´Europe fondé sur les traités* (1748, *Europako herri-zuzenbidea, itunetan oinarritua*), argitaratu zuen. Argitalpen horren ondorioz ez zituen oso harreman onak izan agintariekin. Agintarien aurkako jarrera beste lan batzuetan ere agertu zuen: *Observations sur les Grecs* (1749, *Oharrak greziarrei buruz*); *Observations sur les Romains* (1751); *Entretiens de Phocion* (1763); *Observations sur l´histoire de France* (1765); *Doutes proposés aux philosophes économistes* (1768); *De la Législation* (1776); *Principes de morale* (1784); eta, batez ere, *Des droits et des devoirs du citoyen* (1758an idatzia, eta 1789an argitaratua, *Hiritarren eskubideez eta betebeharrez*); eta *Observations sur l´histoire de France* lanaren azken liburukia (1789). Mablyren lanetan nabarmena da Condillacen eta Lockeren eragina.

## Erreferentziak
Sigrid Undset

**Sigrid Undset** (Kalundborg, Danimarka,  - Lillehammer, Norvegia, ) norvegiar idazlea izan zen. *Marta Ulia anderea* (1907) nobelarekin eman zen ezagutzera, eta haren ondotik *Jenny* (1911) eta *Udaberria* (1914) lanak argitaratu zituen. Bere garaiko feminismoaren aurka zegoen, eta nobela horietan maitasun librearen aldekoak kritikatu zituen eta emakumearen etxeko lana azpimarratu zuen ("Ez zaitezte feministak izan, izan zaitezte emakumeak, emazteak eta amak"). *Kristin Lavransdatter* (1920-1922) eta *Olav Audunssön* (1925-1927) nobelak dira ezagunenak; gizonaren eta emakumearen arteko lehia dute gaitzat. 1925ean, katolizismora bihurtu zen eta esperientzia hori kontatu zuen *Gymnadenia* (1929) eta *Sasia sutan* (1930) obren bidez. Erlijioaz zituen ideiak azaldu zituen *Ida Elisabeth* (1932), *Emakume fidela* (1936) eta *Madame Dorthea* (1936) lanetan. Nazismoaren aurka zegoen, eta alemaniarrek Norvegia okupatu zutenean, Estatu Batuetara erbesteratu behar izan zuen. 1928an Literaturako Nobel saria jaso zuen.

## Lanen zerrenda 
* *Marta Ulia andrerea* (1907)
* *Jenny*  (1911)
* *Udaberria* (1914)
* *Emakume jakintsuak* (1918)
* *Emakumearen ikusputua* (1919)
* *Kristin Lavransdatter: The Wreath*  (1923) 
* *Olav Audunssön* (1925-1927)
* *The Axe: The Master of Hestviken*  (1925) 
* *Kristin Lavransdatter: The Wife*  (1925) 
* *Kristin Lavransdatter: The Cross*  (1927) 
* *The Snake Pit: The Master of Hestviken*  (1928) 
* *In the Wilderness: The Master of Hestviken*  (1929) 
* *Gymnadenia * (1929)
* *The Son Avenger: The Master of Hestviken*  (1930) 
* *Ida Elisabeth*  (1932) 
* *Cristina, Lavransen alaba* 
* *Sasia sutan* (1930)
* *Emazte fidela* (1936)
* *Dorothea Madamea* (1939)
* *urte luzeenak* (1934)
* ''Gunnar's Daughter*  (1943) 
* *Sienako Katalina'' (1951) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Régis Debray

**Jules Régis Debray** (Paris, 1940ko irailaren 2a) frantziar idazlea eta saiakeragilea da. Louis Althusserren ikasle izan zen. 1967an, *Révolution dans la révolution* (*Iraultza iraultzan*) argitaratu zuen, eta Hego Amerikako borroka armatuarekin bat egin zuen. Che Guevararen adiskide izan zen. Boliviako agintariek atxilo hartu zuten, eta hiru urte igaro zituen presondegian. Askatu zutenean, Frantziara itzuli zen, eta eleberriak idazten hasi zen: ''L'Indésirable* (1975, *Maltzurra*), *La neige brûle* (1977, *Elurrak erre egiten du*). Intelektualen funtzio historikoari buruzko gogoeta hasi zuen (1979, *Le Pouvoir intellectuel en France*; 1980, *Le Scribe*), eta baita politikari buruzkoa ere (1981, *Critique de la raison politique*). François Mitterranden aholkulari izan zen, eta Estatuko Kontseiluko kide, 1985etik 1993ra. Azken lanetan, jakintza-arlo berri baten oinarriak definitu zituen, medialogiarenak: *Cours de médiologie générale* (1991) eta *Vie et mort de l'image: une histoire du regard en Occident ''(1992).

## Erreferentziak
François Guizot

**François Pierre Guillaume Guizot** (Nîmes, 1787ko urriaren 4a - Saint-Ouen-le-Pin, 1874ko irailaren 12a) frantziar politikari eta historialaria izan zen. 1847tik 1848ra bitartean Frantziako lehen ministroa izan zen, Luis Filipe errege zela.

## Bizitza 
1812an Frantziako Unibertsitatean Historia Modernoko katedra eskuratu ondoren, Luis XVIII.aren lehen gobernuan Barne Arazoetako idazkari nagusi izan zen, eta Estatuko Kontseiluko bazkide (1816). 1821ean, Duc Decazesen gobernua desegin zenean, kargu politiko guztiak galdu zituen. 1830ean, Diputatu Ganberan sartu eta Karlos X.a erori zenean, Luis Filiperen gobernuan Herri Hezkuntzako ministro izan zen; kargu hartan zela, Frantziako irakaskuntzaren oinarriak finkatu zituen. 1840an, Londresen enbaxadore izan zen. 1848ko Iraultzak baztertu zuen betiko politikatik. Belgikan eta Ingalaterran erbesteraturik egon ondoren, 1849an itzuli zen, baina politikan sartu gabe.

Harenak dira *Histoire de la révolution d´Angleterre* (1826-1827), *Histoire de la civilisation en Europe* (1828), *Histoire de la civilisation en France* (1829-1832) eta *Mémoires pour servir à l´histoire de mon temps* (1858-1867).

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Benedikto Nursiakoa

San **Benedikto Nursiakoa** (; Nursia, 480 inguruan - Montecassinoko abadia, 547 inguruan) beneditar ordenaren sortzailea izan zen. Honorio III.ak kanonizatu zuen 1220an, eta Paulo VI.ak Europako zaindari izendatu zuen 1964an. Jaieguna, martxoaren 21ean izaten da. Beneditarrek uztailaren 11n ospatzen dute beren sortzailearen eguna.

## Biografia 
Benedikto Nursiakoaren bizitza San Gregorio Handiaren idatzietatik bakarrik ezagutzen da (*Elkarrizketak II*). Elezaharrak kutsaturiko kontaketa horretan esaten denaren arabera, Benedikto goi-mailako familia batean jaioa bide zen. Erromara Erretorika, Filosofia eta Zuzenbidea ikastera joan zen, baina laster erretiratu zen mundutik Subiaco mendian eremutar-bizimodua egiteko. Hiru urteren buruan ingurura bildu zitzaizkion ikasleak 12 monasterioetan banatu zituen. Gero, 529. urtean, Montecassino muinoan Montecassinoko abadia eraiki zuen, eta han hil zen 547an.

Bere izena daraman erregela idatzi zuen abade-etxe horretan, eta monasterioko bizitza gobernatzen duten oinarriak bertan bildu zituen. Tradizioz, San Benedikto *Sartaldeko fraideen aitalehena* izan da.

## Erreferentziak
Juan Donoso Cortés

**Juan Donoso Cortés** (Izengoitia: *Valdegamasko markesa*; Valle de la Serena, Badajoz, 1809ko maiatzaren 6a - Paris, 1853ko maiatzaren 3a) espainiar idazle eta politikaria izan zen.

Sevillan egin zituen zuzenbide-ikasketak. Joera liberal-kontserbadoreko legelaria zela erakutsi zuen 1832an idatziriko *Memoria sobre la monarquía* obran. Kargu publikoak izan ondoren, Maria Kristina erreginarekin erbesteratu zen Parisera (1840-1843). Espartero aginpidetik bota zutenean, Espainiara itzuli eta diputatu hautatu zuten (1843).

*Real Academia de la Lengua* erakundeko kide izan zen 1848az geroztik; oso ospetsu bihurtu zen sarrera-ekitaldian egin zuen hitzaldia (*Discurso sobre la Biblia*). 1848ko Iraultzaz geroztik liberalismoaren aurka borrokatu zen buru-belarri, eta eskuin-muturrekoen aldeko sutsu bihurtu zen. Enbaxadore izan zen Berlinen (1849-1850) eta Parisen (1851). Haren *Ensayo sobre el catolicismo, el liberalismo y el socialismo* saiakerak (1851) eragin handia izan zuen Espainiako eta Alemaniako eskuin-muturreko kideengan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuel Cortina
* Ramón Maria Narvaez
Vladimir Drinfeld

**Vladimir Gershonovitx Drinfeld** (, ; Kharkov, Ukraina, ) ukrainar matematikaria da. Moskuko Unibertsitatean ikasi zuen 1969tik 1974ra. 1974an graduatu zen, eta unibertsitatean jarraitu zuen ikerlanean, Juri Ivanovitx Maninen zuzendaritzapean. Ikasketak 1977an bukatu zituen, eta 1978an hautagai-tesia defendatu zuen Moskuko Unibertsitatean. Doktorego-tesia 1988an aurkeztu zuen, Moskuko Steklov Institutuan. 1981az geroztik, Ukrainako Zientzien Akademiaren Tenperatura Apaleko Fisikaren eta Ingeniaritzaren B. Verkin Institutuan dihardu lanean. 1990eko abuztuan, Fields domina jaso zuen Kyotoko Matematikarien Nazioarteko Kongresuan (Japonian), kuantu-taldeetan eta zenbakien teorian egindako lanarengatik. Drinfeldek fisikarekin zerikusia duten problema matematikoak landu ditu, kuantu-taldeak, bereziki. Matematikari egindako ekarpenik garrantzitsuenak Langlands aieruaren frogatzea eta kuantu-taldeen teoriari buruz egindako lana dira. 1992an, Ukrainako Zientzietako Akademiako kide hautatu zuten.

## Erreferentziak
Alexander Haig

**Alexander Meigs Haig** (Filadelfia, Ameriketako Estatu Batuak, 1924ko abenduaren 2a - Baltimore, Ameriketako Estatu Batuak, 2010eko otsailaren 20a) Ameriketako Estatu Batuetako Armadako jenerala izan zen. Etxe Zuriko idazkari nagusia izan zen Richard M. Nixon lehendakariaren agintaldian, NATOko buruzagi nagusia 1974tik 1979ra, eta Ameriketako Estatu Batuetako estatu-idazkaria 1981ean.

## Bizitza 
West Point akademia militarrean egin zituen ikasketak, eta soldadu izan zen Japonian, Korean eta beste zenbait herrialdetan. 1962tik 1965era, zenbait kargu izan zituen Defentsa Sailean. 1966-1967 bitartean, Vietnamen izan zen. 1969an, Henry Kissingerren aholkulari militar izendatu zuten, eta nazioaren segurtasunerako arazoetan lagundu zion lehendakariari. 1972an, jeneral izendatu zuten, eta, hurrengo urtean, Etxe Zuriko idazkari nagusi, Richard M. Nixon lehendakari zela. 1974tik 1979ra, NATOko buruzagi nagusi izan zen Europan. 1981ean, Estatu Batuetako lehendakari Ronald Reaganek estatu-idazkari izendatu zuen, baina dimisioa eman zuen hurrengo urtean. Estatu Batuetako estatu-idazkaritza bere gain izan duen bigarren buruzagi militarra izan da, George C. Marshallen ondotik.
## Erreferentziak
Derek George Jacobi

**Derek George Jacobi** (Londres, Ingalaterra, 1938ko urriaren 22a) antzezlea da.

## Bizitza 
1960an hasi zen lanean Birmingham Repertory Theatren. 1963tik 1971ra, Errege Antzerki Nazionalaren kide izan zen (garai hartan Laurence Olivierrek zuzentzen zuena). Paperik entzutetsuenak William Shakespeareren *Otelo, Veneziako mairua* antzerkiko Casiorena eta Anton Txekhoven *Hiru ahizpak* (1901) antzerkiko Tusenbachena izan ziren.

1970eko hamarkadan, antzezle klasikoaren ospeak gora egin zuen Prospect Theatre Companyn egin zuen lanarekin. 1982an, Royal Shakespeare Companyn sartu zen, eta Shakespeareren *Ekaitza* eta Ibsenen *Peer Gynt* (1867) antzezlanetan parte hartu zuen, besteak beste. 1992an, Tomas Becket santuaren papera egin zuen Jean Anouilhen *Becket edo Jainkoaren ohorea* (1960) obran. Klaudio antzeztu zuelako zabaldu zitzaion ospea mundu osora, BBCk Robert Gravesen *Ni, Klaudio* (1934) nobelan oinarrituta egin zuen telesailari esker, alegia. 1994an, Sir izendapena jaso zuen, britainiar teatroari egindako ekarpenagatik.

## Erreferentziak
Aproteles bulmerae

***Aproteles bulmerae*** Aproteles generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Aproteles bulmerae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jean-Pierre Mocky

**Jean-Pierre Mocky**, **Jean-Paul Adam Mokiejewski** jaioa, (Niza,  - ibidem, 2019ko abuztuaren 8a) frantses zinemagilea eta antzezlea izan zen.

Antzerkian lan egin zuen lehenengo urteetan, eta zuzendari bihurtu zen gero, 1959an, *Les Dragueurs* lanarekin. Hasieran, komedian espezializatu zen, eta eskema tradizionalak azaltzen zituen. Komedien artean, aipagarriak dira *Snobs* (1961), *Un drôle de paroissien* (1963, *Tipo bitxi bat*), *La Bourse et la Vie* (1965, *Poltsa eta bizitza*), *Les Compagnons de la marguerite* (1967, *Margaritaren lagunak*), ''L'Étalon* (1969, *Patroia*). 70ko hamarkadaren hasieran, zinema gogorragora jo zuen: *Solo* (1969), *L'Albatros* (1971), *Un linceul n'a pas de poches* (1974, *Hiljantziak ez du poltsikorik*), *Y a-t-il un Français dans la salle?* (1982, *Ba al da frantsesik aretoan?*), *La Machine à découdre* (1986, *Askatzeko makina*), *Le Miraculé* (1987, *Mirariz sendatua*), *Ville à vendre* (1992, *Hiria salgai*), *Noir comme souvenir* (1995, *Beltza oroigarri gisa*), *Alliance cherche doigt* (1997, *Eraztunak hatzaren bila*). 2010ean, *Les Insomniaques'' filmatu zuen; touscoprod.com web-orriko internautek koproduzitu zuten filma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jean-Paul Mockyren web-orria
Fernanda Ribeiro

**Maria Fernanda Moreira Ribeiro** (Penafiel, Portoko barrutia, 1969ko ekainaren 23a ) iraupen luzeko lasterketetan aritzen den portugaldar atleta da. 10.000 metroko proban Olinpiar Jokoetako eta munduko txapelduna izan zen.

Hamahiru urterekin egin zuen debuta nazioarteko lasterketetan, eta 3.000 metroko probako bere adineko markarik onena ondu zuen urterik urte hogeita bi urte arte. 5.000 metroko lasterketan gauza bera lortu zuen 14 eta 18 urte bitartean. Seulgo (1988) eta Bartzelonako (1992) Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta 1994an urrezko dominak irabazi zituen Europako pista libreko eta estaliko txapelketetan, 5.000 eta 3.000 metrotan, hurrenez hurren. 1995eko uztailean, 5.000 metroko munduko errekorra hautsi zuen (14 minutu, 36 segundo), eta urte horretan bertan urrezko domina lortu zuen Munduko Txapelketan, 10.000 metroko proban, Göteborgen. Atlantako Olinpiar Jokoetan erreginaldia sendotu zuen 10 kilometroko proba irabazita. 1997ko Munduko Txapelketetan, Atenasen, zilarrezko domina lortu zuen 10.000 metroko proban, eta brontzezkoa 5.000 metrokoan.

## Lortutako sari nagusiak 
### Markarik hoberenak 
* **5.000 metro** - 14:36.45 (Hechtel, 1995)
* **10.000 metro** - 30:22.88 (Sydney, 2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Ribeiro Fernanda Iaaf.org
Stéphane Grappelli

**Stéphane Grappelli** (Paris, Frantzia, 1908ko urtarrilaren 26a - Paris, 1997ko abenduaren 1a) jazzeko biolin-jotzaile frantsesa izan zen. Biolinaren doinua jazz musikan arrakastaz txertatu duen musikari bakarretakoa.

## Biografia 
Parisko Kontserbatorioan biolina jotzeko teknika klasikoa ikasi zuen, baina jazz musikako diskoak entzun zituen orduko, erabat aldatu zuen jotzeko bere moldea. 1930eko hamarraldian, kontzertuak emateaz gainera, zenbait abesti grabatu zituen, Frantziako ereserkiaren jazz-bertsio bat eta guzti, Django Reinhardt gitarra-jotzailearekin batera. Jazz libreko inprobisazioak jotzen zituzten, estilo hori musika-joera independentetzat ezagutua izan baino hogeita bost urte lehenago. Grappellik osaturiko boskotea Frantziako ospetsuenetako bat izan zen. Garai hartako musikari onenekin jo zuten, hala nola Joséphine Bakerrekin, George Gershwinekin eta Louis Amstrongekin. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Frantziako eta Britainia Handiko klubetan lan egin zuen, eta 1968an, Estatu Batuetan jo zuen lehenengo aldiz, Newport Jazz Festival jaialdian.
## Erreferentziak
Gerald Malcolm Durrell

**Gerald Malcolm Durrell** (Jamshedpur, India, 1925eko urtarrilaren 7a - Jersey, 1995eko urtarrilaren 30a) britainiar naturalista eta idazlea izan zen. Lawrence Durrellen anaia gaztea zen.

Frantziako, Italiako, Suitzako eta Korfuko eskola pribatuetan egin zituen ikasketak. Gero, Jerseyn jarri zen bizitzen. Korfuko haurtzaroko oroitzapenak jaso zituen bere obra ezagunenetako batean: *Nire familia eta beste animalia batzuk* (1956). Liburu horretan agerian geratu zen izadiarekiko bere grina goiztiarra. Hogeita hamar liburu baino gehiago idatzi zituen, haurrentzat ere bai batzuk, *Asto bahitzaileak* (1968), bidaia-liburuak, *Bafuteko miatzaileak* (1954), izadia zaintzeko bere ideiei buruzko bat edo beste, *Kutxa geldirik* (1990), etab. 1958an, beharrezkoa zuen diru-mailegua eskuratu zuenean, zoo bat sortu zuen (Jerseyko zooa) eta horrela bete zuen bere haurtzaroko amets nagusietako bat. Han izadia kontserbatzeko bere teoriak praktikan jarri ahal izan zituen: galtzeko arriskuan ziren animalia-motak hartu, ugalarazi, eta beren ingurune naturalera itzuli gero.

## Erreferentziak
Robert Moog

**Robert Moog** (Flushing, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1934 &ndash; Asheville, Ipar Carolina, Ameriketako Estatu Batuak, 2005) asmatzailea izan zen. Musika-sintetizadorea asmatu zuen.

## Bizitza 
Fisika, ingeniaritza elektrikoa (Columbiako Unibertsitatean) eta ingeniaritza fisikoa (Cornell Unibertsitatean) ikasi zituen. New Yorkeko Queens Collegeko ikasle zela, bere enpresa sortu zuen, edozein musika-tresnaren hotsa era elektronikoan errepikatzeko gai ziren teklak ekoizteko. Herbert Deutsch musikagilearen laguntzarekin, Moog sintetizadorearen eredua aurkeztu zuen 1964ko biltzar batean. Tresna horrek izugarrizko eskaerak izan zituen, eta mundu osoan ezagun egiten hasi zen *Moog* izenaz.

Gero, Walter Carlos musikagilearekin hasi zen lanean, eta hark *Switched on Bach* lana grabatu zuen 1969an. 1976an, berriz, Polymoogo tresna ezagutarazi zuen, akordeak sortzeko gaitasuna zuena. Gaur egun, asko erabiltzen da tresna hori herri-musikan, nahiz eta musika elektronikoko musikagileek ere erabili dituzten tresnak ematen dituen aukerak. Asmatzailea hil ondoren, Bob Moog Fundazioa sortu zuten haren oroitzapenez, musika elektronikoa garatzeko bizitza osoan egin zuen lanari jarraipena emateko.

## Erreferentziak
Ragnar Lodbrok

**Ragnar Lodbrok** () IX. mendeko Danimarkako errege bikingoa izan zen. Heroi bikingo nagusietako bat izan zen Ipar Europako Erdi Aroko literaturan, baina gutxi dira oso hari buruz ezagutzen diren egiazko datuak. Hegoaldeko Erromako Inperio Santuaren aurka borrokatu zen, eta batzuen arabera, bikingoek Frantziaren aurka eginiko erasoa gidatu zuen 845. urtean. Bikingo edo normandiar horiek berak bide ziren 844. urtetik aurrera Lapurdiko eta Gipuzkoako kostaldean barrena egungo Euskal Herrian sartu zirenak, eta Iberiar Penintsulan gaurko Portugalgo kostaldetik barneratu zirenak arabiarren aurka borrokatzeko. Kroniken arabera, Northumbriako erregeak Ragnar atxilotu, eta sugez beteriko hobi batera egotzi zuen, hil zedin. Ragnarren elezaharra guztiz zabaldu zen Eskandinavian, Danimarkan eta Islandian, bereziki, eta saxoiar herrietan, eta oihartzun handia utzi zuen antzinako teutoien elezaharretan; tradizio batzuen arabera, Ragnarrekiko lotura zuzena izan zuten Sigfrido eta Brunilda heroi germaniarrek.

## Telebista 
2013an estreinatutako *Vikings* telesaileko protagonista da.

## Erreferentziak
Eugène Guillevic

**Eugène Guillevic** (Carnac, Morbihan, Bretainia, 1907ko abuztuaren 5a - Paris, Frantzia, 1997ko martxoaren 19a) bretainiar poeta izan zen.

## Biografia 
Surrealismoaren kontrako sutsua izan zen. 1942an argitaratu zuen lehenengo poema-bilduma, *Terraqué* (1942, *Lurbira*). Bere idazkera zehatza eta metafora ororen kontrakoa zen, etsipenaren hurbilekoa zenbaitetan, Bretainiaren oroitzapenez beteta sarritan: *Exécutoire* (1947, *Betearazlea*), *Gagner* (1949, *Irabazi*), *Carnac* (1961).

1943. urtean alderdi komunistako kide egin zen, eta orduz geroztik, bere ideia politikoak nabarmen agertu ziren bere lanetan: *Trente et un sonnets* (1954, *Hogeita hamaika soneto*), ''L'Âge mûr* (1955, *Adin heldua*). Idazketa itxiagora itzulirik, japoniar haikuaren oso hurbilekoa askotan, hainbat bilduma argitaratu zituen: *Sphère* (1963, *Esfera*), *Avec* (1966), *Euclidiennes* (1967, *Euklidearrak*), *Ville* (1969, *Hiria*), *Inclus* (1973, *Barne*), *Trouées* (1982, *Irekiguneak*), *Requis* (1983, *Beharrezko*), *Autrefois* (1984,* Behinola'') eta abar.

## Erreferentziak
Konstantin Stanislavski

**Konstantin Sergeievitx Stanislavski** (; Mosku, Errusiar Inperioa, gaur egun Errusia, greg./urtarrilaren 5ajul. - Mosku, Sobietar Batasuna, ), **Konstantin Sergeievitx Alexeiev** jaioa, errusiar antzezle, antzerki-zuzendari eta teorialaria izan zen.

## Bizitza 
1888an Arte eta Literatura Elkartea sortu zuen Fiodor Komisazhevskirekin batera; han ezagutarazi zuen bere burua. 1898an, Moskuko Arte Antzokia sortu zuen Dantxenkorekin batera. Antzezle eta zuzendari gisa, imitazioa eta itxurakeria baztertu eta pertsonaien eta antzerki-lanen benetakotasuna eta funtsa adierazi zituen; Anton Txekhoven lanak antzerkiratu zituen gehienbat.

Teorialari eta pedagogo gisa egindako lanari zor dio Stanislavskik bere ospea. Aktoreak prestatzeko eta trebatzeko metodo bat sortu zuen, XX. mendeko antzerkigintza irauli duena: barne-azterketaz, intuizioaz eta inkontzientearen indarraz baliaturik aktoreak sakon aztertu eta bilatu behar du pertsonaiaren psikologia, eta haren nortasuna bereganatu eta adierazi behar du pertsonaia izaki bizi bat bailitzan.

Idazlan nagusiak *Nire bizitza artean*, *Aktorearen prestakuntza* eta *Pertsonaia nola osatu* ditu.

## Erreferentziak
Balionycteris maculata

***Balionycteris maculata*** Balionycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Balionycteris maculata'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Hans Reichenbach

**Hans Reichenbach** (Hanburgo, 1891ko irailaren 26a - Los Angeles, 1953ko apirilaren 9a) Alemaniako filosofoa izan zen. Fisikaren Filosofiako irakaslea izan zen Berlinen; 1933an, naziek aginpidea eskuratu zutenean, Turkiara erbesteratu zen eta Istanbulgo Unibertsitatean irakasle izan zen. Gero, Estatu Batuetara joan eta Kaliforniako Unibertsitateko irakasle izan zen. 1928an, beste batzuekin batera, Berlingo Taldea sortu zuen, filosofiaren eta zientziaren arteko harremanak aztertu nahi zituen zientzialari- eta pentsalari-taldea. Reichenbachek ezagutza zientifikoaren metodo gisa eta ondorioen kritika gisa ulertzen zuen zientziaren filosofia. Harentzat probabilitatea gertaldien maiztasunaren muga da. Teoria kuantikoaren hizkuntza sistematizatzeko hiru balioko logika proposatu zuen. Idazlanak: *Philosophie der Raum-Zeit-Lehre* (*Espazioaren eta denboraren dotrinaren filosofia*); *Philosophic Foundations of Quantum Mechanics* (*Mekanika kuantikoaren filosofia hastapenak*); *Modern Philosophy of Science* (*Zientziaren filosofia modernoa*).

## Erreferentziak
Franco Corelli

**Franco Corelli**, jaiotza-izenez **Dario Corelli** (Ancona, Markak, Italia, 1921eko apirilaren 8a - Milan, 2003ko urriaren 29a) italiar tenorra izan zen.

## Biografia 
De Sabata orkestra-zuzendariak animaturik, adinez nahiko heldua zela sartu zen kantagintzaren munduan. Milanen musika-ikasketak egin ondoren, lehen aldiz 1951n abestu zuen, *Carmen* operan. Mario Del Monacoren ordezkapen-lanak egiten hasi zen, eta hark kantatzeari utzi zionean, haren lekua hartu zuen Milango Scalan eta New Yorkeko Metropolitan Opera Housen.

Giulini, Seraphin, Von Karajan eta Erede zuzendari handiekin eta *bel canto*-ko urrezko garaiko kantari nagusiekin abestu zuen, batez ere Maria Callasekin. Besteak beste, ondorengo operak kantatu zituen: Verdiren *Aida*, *Il trovatore*, *Ernani* eta *La forza del destino*; Pucciniren *Tosca*, *Manon Lescaut* eta *Turandot*; Bizeten *Carmen*; Belliniren *Norma*, eta verismoko lan guztiak.

1974an hartu zuen erretiroa, eta 1991 eta 1992an, Italiako *Giuseppe Verdi* eta Espainiako *Francesc Viñas* izeneko lehiaketetan epaimahaikide izan zen.

## Erreferentziak
Anne Desclos Aury

**Anne Desclos Aury** (Izengoitiak: *Dominique*; *Pauline Réage*) idazle eta kazetari frantsesa (Rochefort-sur-Mer, 1907ko irailaren 23a - Corbeil-Essonnes, 1998ko apirilaren 27a).

## Biografia 
Irakaskuntzan aritu zen sei urtez Parisen (ingelesa ikasia zen), kazetari- eta itzultzaile-lanari ekin zion arte. 1949an, Denise-Clairouin saria eman zioten bere itzulpen-lanengatik. Gallimard argitaletxean aritu zen lanean, NRF (Nouvelle Revue Française) erakundearen idazkari nagusia izan zen, baita hainbat sari literariotako epaimahaikide ere. 1974an, Frantziako Letren Kontseilu Goreneko kide izendatu zuten. 1994an aitortu zuen jendaurrean berrogei urtez ezkutuan eduki zuen sekretua: berak idatzia zen *Histoire d´O* (*O-ren istorioa*). 1954an argitaratu zuen eleberri erotiko ospetsu hori Pauline Réage goitizenarekin, 1943an *Anthologie de la poésie religieuse* (*Poesia erlijiosoaren antologia*) plazaratu ondoren. 1958an saiakera-bilduma bat argitaratu zuen, *Lectures pour tous* (*Guztiontzako irakurgaiak*). Auryk zioenez, desafio gisa idatzi zuen *O-ren istorioa*, Jean Paulhan (maite zuen gizona) bereganatzeko asmoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : A. David, *Dominique Auryren biografia*, Blogger, Paris, mars 2006 (argazki bilduna).
Edmund Husserl

**Edmund Gustav Albrecht Husserl** (Proßnitz, Moravia, 1859ko apirilaren 8a - Friburgo, 1938ko apirilaren 27a) alemaniar filosofoa izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Hasieran zientziak, eta zientzien artean bereziki matematika ikasi zuen. Franz Brentanoren ikasle izan zen, eta hark eragin handia izan zuen Husserlengan. Irakasle izan zen, Hallen, Göttingenen eta Friburgon, harik eta, 1936an, bere judu jatorria zela eta, irakaskuntzatik kendu zuten arte. 

Kontzientzia ikertu eta deskribatu zuen, mundu objektiboaz nahiz irudimen hutsezkoaz nola jabetzen garen aurkitzeko asmoz; azken jomuga, berriz, sistema deduktibo formalen teoria orokorra eraikitzea zuen. Atera zituen ondorioen arabera, kontzientziak ez du jabegai dituen objektuez kanpoko existentziarik. Fenomenologia deritzo Husserlen filosofia-sistemari. Azken lanetan idealismoaren aldera lerratu zen, ez baitzien aitortzen objektuei kontzientziaz kanpoko izaterik.

Bere obra nagusiak *Logical investigations* (1900, «Logika ikerkuntzak») eta *Ideas for a pure phenomenology* (1907, «Fenomenologia huts baterako ideiak») dira.

## Erreferentziak
George Moore

**George Augustus Moore** (Moore Hall, Mayoko konderria, Irlanda, 1852ko otsailaren 24a - Londres, Ingalaterra, 1933ko urtarrilaren 21a) ingelesezko idazlea izan zen. Moorerekin Irlandako literaturak pizkunde berria izan zuen.

## Bizitza 
Birminghamgo Oscott Collegen egin zituen ikasketak. Londresen eta Parisen margolaritza-ikasketak egin zituen. Garai hartakoa da *Confessions of A Young Man* (1888, *Gizon gazte baten aitormenak*) eleberria. Londresen kazetari eta arte-kritikari izan zen.

Hasieran estetizismoari jarraitu bazion ere, ondoren naturalismoaren eragin nabarmena izan zuen. Joera hori oinarri zuela bi eleberri idatzi zituen: *The Mummer´s Wife* (1885, *Komediantearen emaztea*) eta *Esther Waters* (1894), Mooreren lan nagusia.

Ondoren, Irlandako giroa oinarri hartuta, hiru eleberri idatzi zituen: *Ave* (1911), *Salve* (1912) eta *Vale* (1914), *Hail and Farewell* (*Diosala eta agurra*) liburuan bilduak. Oso idazkera landua eta arnasa handikoa du.

Moorerenak dira, halaber: *The Untilled Field* (1903, *Izenik gabeko eremua*); *The Lake* (1905, *Aintzira*); *The Brook Kerith* (1916); eta *Eloise and Abelard* (1921).

## Erreferentziak
Zoé Valdés

**Zoé Valdés** (Habana, 1959ko maiatzaren 2a) kubatar eleberrigilea da.

## Biografia 
Kubatik erbesteratu zen 1994an, eta espainiar herritartasuna eskuratu zuen 1997an. Parisen bizi izan zen urte askoan, senarra eta alabarekin, espainiar herritartasuna eman zioten arte. Zoé Valdésen obran, Habana berreskuratzeko (memorian behinik behin) ahalegina dago beti. 1996an, Planeta sariketako finalista izan zen *Te di la vida entera* (*Bizitza osoa eskaini nizun*) obrarekin. Arrakasta handia izan zuen lan horrek, eta lehenago argitaratzea lortu ez zituen zenbait obra plazaratu zizkioten orduan. Beste zenbait lan aipagarri: *La nada cotidiana* (1996, *Eguneroko ezereza*), *La ira: cólera de los ángeles* (1996, *Hira: aingeruen haserrea*), *Sangre azul* (1996, *Odol urdina*), *Café nostalgia* (1997, *Nostalgia Kafea*). 1998an, hamalau ipuineko bilduma bat argitaratu zuen *Traficantes de belleza* (*Edertasun salerosleak*) titulupean, eta 1999an, kezka existentzialei buruzko poesia-liburu bat, *Cuerdas para el lince* (*Sokak katamotzarentzat*). Bestalde, Espainiako eta Frantziako hainbat egunkari eta aldizkaritan idazten du, besteak beste, *El País*, *El Mundo*, *Le Monde*, *Libération* eta *Le Nouvel Observateur* argitalpenetan.

## Lanak 
* 2008 *La ficción Fidel*
* 2004 *La eternidad del instante*
* 2003 *Lobas de mar*
* 2001 *Milagro en Miami*
* 2000 *El pie de mi padre*
* 1999 *Querido primer novio*
* 1999 *Los aretes de la luna*
* 1999 *Cuerdas para el lince*
* 1998 *Traficantes de belleza*
* 1997 *Café Nostalgia*
* 1997 *Los poemas de la Habana*
* 1996 *Te di la vida entera*
* 1996 *Cólera de ángeles*
* 1995 *La nada cotidiana*
* 1995 *La hija del embajador*
* 1993 *Sangre azul*
* 1986 *Respuestas para vivir*
* 1986 *Todo para una sombra*
* 1986 *Vagón para fumadores*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zoé Valdésen bloga
Tabriz

**Tabriz** (persieraz/azerbaijaneraz:تبریز ;  ahoskatua) Irango ipar-mendebaldeko muturreko hiria da, Ekialdeko Azerbaijan probintziako hiriburua, Quri Txay ibaiaren ertzean kokaturik dagoena. 2011n 1.494.998 biztanle zituen. Unibertsitatea eta aireportua ditu.

## Geografia 
Tabriz ipar-mendebaldeko Iranen dago, Ekialdeko Azerbaijan probintzian, Eynali and Sahand mendiguneen artean. Eskualde horretan lurrikara ugari gertatzen dira.

### Klima 
Hiriak estepako klima hotza dauka, *BSk*, Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
XIII. mendearen bukaeran, mongol agintarien garaian, alegia, Irango hiriburu eta intelektualen gune nagusi izan zen. Safavien garaian, halaber, Persiako hiriburua izan zen. Turkiarren eta errusiarren mende egon zen ondoren. 1946an Azerbaijango Errepublika Demokratikoko hiriburu egin zuten, baina berehala konkistatu zuten irandarrek. Lurrikara ugari izan dira hirian (K.a. 791, K. o. 858, 1041, 1721, 1727, 1780).

## Banaketa administratiboa 
### Gaur egungo barrutiak 
* Parvaz ()
* Golxahr ()
* Zafaranieh ()
* Rajae Xahr ()
* Yaghtxian ()
* Marzdaran ()
* Eram ()

* Abresan (
* Vali Asr ()
* Elahi Parast ()
* Ferdows / Shah Gölü ()
* Ferexteh ()
* Roxdieh ()
* Mirdamad ()

## Ekonomia 
Merkataritza eta industria (ehungintza, petrolio-findegiak, nekazaritzarako makineria, eraikuntzarako gaiak, motorrak) dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Ondarea 
Lurrikara ugari gertatzen diren eremuan dagoen arren monumentu ugari gorde ditu. Aipagarriak dira, besteak beste, 1465-1466 urteetako Musjed-e Kabud meskita (*Meskita urdina*) eta XIV. mendeko hiri gotortua.

Tabrizko bazarra Ekialde Hurbileko zaharrenetakoa da eta munduko bazar estali handiena. 2010ean Gizateriaren Ondare izendatu zuen Unescok.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignazio Arregi

**Ignazio "Inazio" Arregi Zendoia** (Oñati, 1931ko abuztuaren 6a - Loiola, 2020ko azaroaren 16a) gipuzkoar erlijio-gizon eta kazetaria izan zen.

Hamazazpi urte zituela Jesusen Konpainian sartu eta Filosofia eta Teologia ikasketak hasi zituen Oñako San Francisco Javier Ikastetxean (Burgos). Bi lizentziaturak Bilbon, Deustuko Unibertsitatean, amaitu zituen geroago. Kazetaritzaren munduan murgildurik, 1963-1965 bitartean Bergamoko (Italia) "Scuola di Giornalismo di Bergamo" delakoan telebista eta irratian espezializatuz, Gizarte Komunikabidetako Diplomatura lortu zuen. Loiolako Herri Irratian 1966. urtean esatari-lanetan hasi eta 1982 arte jardun zuen, azken lau urteetan zuzendari gisa. Bertatik, Eusko Irratira egin zuen jauzi.

Garai hartan herri-mailako musika-programarik hoberenaren Ondas Saria ere jaso zuen. Herri Irratia utzi zuenean, Eusko Irratia, Radiodifusión Vasca, S.A.-ko zuzendari izatera pasa zen 1982ko abenduan, eta kargu horretan egon zen 1985 arte. 1986an, Vatikano Irratian hasi zen lanean, Programazio saileko zuzendariorde eta Informatiboen saileko zuzendari bezala. TVErekin lankidetzan ere ibili zen Vatikanotik, igandeko mezei ahotsa jarriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Bunyan

**John Bunyan** ( ahoskatua; Elstow, Bedfordshire,  - Londres, ) ingeles teologo eta idazlea izan zen. Parlamentuko armadaren lerroetan borrokatu zen Gerra Zibilean (1644). Ezkondu ondoren (1647), emaztearen erlijio-liburuen irakurketaren bidez bokazioa aurkitu zuela eta, Eliza baptistaren ministro bihurtu zen (1657). Aparteko etorriaren jabe, Karlos II.a errege egin zutenean, haren predikuak Errestaurazioaren aurkakoak zirela eta, hamabi urtez eduki zuten presondegian (1660-1672). Han idatzitako *Grace abounding to the chief of sinners* (1666, *Bekatu handienari ematen zaion grazia*) lana egilearen erruen aitorpen zuzena da. Beste obra bat, *The Life and Death of Mr. Badman* (1680, *Badman jaunaren bizitza eta heriotza*), non pasadizoak bekatuen argigarri gisa ageri diren, eleberri moralaren aitzindaria da. *The Pilgrim´s Progress from this world to that which is to come* (1678, 1684, *Erromesaren bidaia mundu honetatik datorrenera*) da Bunyanen obra nagusia, Ingalaterran Bibliaren ondoan irakurriena izan zena.
## Erreferentziak
Georges Marchais

**Georges René Louis Marchais** (La Hoguette, Calvados, Frantzia, 1920ko ekainaren 7a - Paris, Frantzia, 1997ko azaroaren 16a) politikaria izan zen.

## Bizitza 
Lehen mailako ikasketak amaitu zituenean, mekanikaren alorrera jo zuen, eta Issy-les-Moulineauxko Voisin aeronautika-lantegian hasi zen lanean. 1942an Municha bidali zuten lanera, eta han izan zen 1947 arte. Ondoren, egunkari liberalek nazitzat jo zuten, nahiz eta Marchaisek ukatu egin zuen salaketa hori. 1947an Frantziako Alderdi Komunistan sartu zen, eta handik bi urtera alderdi horretako XIX. Biltzarrean idazkari nagusi laguntzaile izendatu zuten. 1994an, azkenik, kargua bereganatu zuen.

1980an, Europako Legebiltzarrean istilu ugari izan zituen, sobietarrek Afganistanen zuten politikaren alde egiteagatik. Frantziako Errepublikako lehendakaritzarako hautagai izan zen 1981eko hauteskundeetan, baina lehenengo itzulian atzera egin zuen, François Mitterranden mesedetan. Marchais aurrena eurokomunista izan zen, ondoren Sobietar Batasunaren aldeko, eta Frantziako Alderdi Komunistaren XXV. Biltzarrean alderdiaren atal gogorrari eustea erabaki zuen.

## Erreferentziak
Casinycteris argynnis

***Casinycteris argynnis*** Casinycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Casinycteris argynnis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Pierre Daninos

**Pierre Daninos** (Paris, Frantzia, 1913ko maiatzaren 26a - *Ib.*, 2005eko urtarrilaren 7a) frantses idazlea eta kazetaria izan zen.

## Lanak 
*Carnets du bon Dieu* (1947, "Jainko onaren oharrak") lanari esker egin zen ezagun, eta *Carnets du major Thompson *(1954, "Thompson maiorraren oharrak") lanarekin lortu zuen ospea. Azken lan horretan, frantses herritar arruntaren deskribapen ironikoa egin zuen, britainiar ofizial baten ikuspegitik. Umorearen ildotik jarraitu zuen ondorengo lanetan: *Le Secret du major Thompson *(1956, "Thompson maiorraren sekretua") eta *Les Nouveaux Carnets du major Thompson *(1973, "Thompson maiorraren ohar berriak"); eta orobat, *Un certain monsieur Blot* (1960, "Blot jauna delako bat") eta *Made in France *(1977, "Frantzian egina") lanetan ere. Baina *Le Trente-Sixième Dessous* (1966, "Hogeita hamaseigarren zuloa") eta *Auto-mémoires* (1984, "Memoriak") lanetan erakutsi zuen dramak egiten ere bazekiela. Daninos batez ere estilista zen, dotorea, eta frantses hizkuntzaren zale amorratua: *Le Jacassin* (1962), *Snobissimo* (1964), *La France prise aux mots* (1986).
## Erreferentziak
James Purdy

**James Otis Purdy** (Hicksville, Ohio, 1914ko uztailaren 17a - Englewood, New Jersey, 2009ko martxoaren 13a) estatubatuar idazlea izan zen.

## Biografia 
Familia eskoziar-irlandarra zuen jatorriz. Txikia zela banandu ziren gurasoak, eta abandonaturik utzi zuten.

1957an, *Color of Darkness* (*Iluntasunaren kolorea*) ipuin-bilduma argitaratu zuen. Ipuin horietako pertsonaiak bi umezurtz dira; hiri handira joaten dira ihesi, eta gizartearen behe-mailako klasea ezagutzen dute han. 1959an idatzi zuen lehenengo eleberria, *Malcolm* (1959). Eleberri horretan ere umezurtz bat da pertsonaia nagusia, gorputzean eta ariman jendearen eraso gogorrak jasaten dituena.

Ospea, ordea, 1964an etorri zitzaion *Cabot Wright Begins* (*Cabot Wright hasten da*) lanarekin. 1975ean, *In a Shallow Grave* (*Hilobi huts batean*) idatzi zuen: Vietnamgo gerran, gizon bat desitxuraturik gelditzen da; jaioterrira itzultzen da, baina erabakitzen du ezkutaturik bizitzea duen itxuragatik.

Purdyren beste lan aipagarri batzuk: *The Nephew* (1960, *Iloba*) eta *Garments the Living Wear* (*Bizidunek jantzitako jantziak*).

## Erreferentziak