open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pijama

**Pijama** lo egiteko erabiltzen den jantzia da. Orokorrean bi piezakoak edota pieza bakarrekoak izaten dira. Bi piezakoetan, galtzak eta gerritik gorarako jantzia bereizita daude. Pieza bakarrekoak gorputz osoa - burua izan ezik - estaltzen duten jantziak dira.

Horrez gain, pijamaren mahukak laburrak zein luzeak izan daitezke.

## Kanpo estekak
Leptospirosi

**Leptospirosia** *Leptospira interrogans* bakterioak eragindako patologia da, zoonosi dena. Bakterio patogenoaren gordailuak animalia ugaztunak dira (txakurrak, katuak, arratoiak, zaldiak, bobidoak...), gizakia infektatzen dutenak. Europan arraroa bada ere, lurralde tropikaletan oso hedatua da leptospirosia (Thailandian, esate baterako, biztanleriaren laurdenak Leptospiraren aurkako antigorputzak ditu odolean).

Aitortu beharreko gaixotasuna da leptospirosia. EAEn, 2017an, 18 kasu jakinarazi ziren 

## Etiologia eta infekzioa 
Leptospira interrogans-ek serotipo asko ditu, patogenizitate ahalmen desberdinak dituztenak. Patogeno direnek leptospirosia eragiten dute.

Bakterioak 100 animalia baino gehiago infektatu dezake, abereak zein basatiak. Giltzurrunetan ugaltzen da Leptospira, eta hortik animaliek gernuaren bitartez kanporatzen dute.

Gizakia animalia infektatuen gernuarekin kutsatzen da, animaliekin harreman zuzena izanik (abeltzainak, albaitariak, baserritarrak...) ala animalien gernua duten uretan sartuz (ibaietan, lakuetan...). Hortaz, animaliak ez ezik, hauen gernua duten urek eta lurzoruek ere bakterioaren gordelekua izan daitezke.

Mikrobioa azalean dauden zauri edo pitzadura txikietatik sartzen da gorputzean, eta baita mukosetatik ere. Bakterioa mugikorra denez, odolera iristen da.

Leptospirosia lan-gaitza izan zen garai batean, ogibide batzuekin lotura handia zuena (albaitariekin, baserritarrekin, estolderietako langileekin...), baina gero eta gehiago ikusten dira aisialdiarekin lotuta dauden kasuak, ibaietan edo lakuetan ibili direnen artean.

## Erasobidea 
Odolera iristerakoan bakterio patogenoek septizemia eragiten dute, eta gorputz osora zabaltzen dira. Giltzurrunetan pilatzen dira bereziki, gernuaren bitartez kanporatuak izanik.

Ez da ezagutzen bakterioaren mekanismo patogeno zehatza, baina bere birulentzia toxina batzuekin lotuta dagoela ematen du.

## Sintoma klinikoak 
Leptospirosiaren sintomak oso aldakorrak dira: sarritan sintomarik gabeko infekzioa da, gaixotasuna garatzen ez duena, baina pertsona batzuengan hilkorra izan daiteke. Norberaren egoera immunologikoa eta bakterioaren serotipoaren ezaugarriek baldintzatuko dute gaitzaren eboluzioa.

Sintomak daudenean gripearen antzekoak dira: buruko mina, sukarra, mialgiak eta hotzikarak agertzen dira. Inkubazio epea 7-10 egun artekoa da. Kasu gehienetan sintomek astebete inguru irauten dute; gero, gaixoaren immunitate-sistemak bakterio patogenoak akabatzen ditu.

Zenbait gaixok, baina, ez dute lortzen gaitza gainditzen, eta leptospirosiak okerrera jotzen du. Bakterioak gibela, nerbio-sistema, giltzurrunak eta beste organo batzuk kaltetzen ditu, eta -tratamendurik ezean- heriotza eragin dezake.

## Diagnostikoa 
Sintoma klinikoak oso espezifikoak ez direnez, Leptospiraren kultiboa da metodorik ziurrena diagnostikoa egiaztatzeko. Odola eta gernua dira kultiboa burutzeko laginak.

Diagnostiko azkarragoa lor daiteke froga serologikoen bitartez.

## Tratamendua 
Penizilina eta tetraziklinak dira antibiotiko eraginkorrenak leptospirosi kasuetan, baldin eta gaixotasunaren lehenengo egunetan hartzen badira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegazti harrapari

thumb|Arrano burusoila.

**Hegazti harrapariak** mundu osotik zabalduta dagoen hegazti talde bat da, honako ezaugarriak dituztenak:

* Haragiz elikatzen dira
* Kako erako mokoa dute, oso erabilgarria haragia zulatu eta zauriak irekitzeko
* Atzazal kurboak eta zorrotzak dituzte
* Emeak arrak baino handiagoak dira
* Nolabaiteko erregulartasunez, ile, hezur xehatu eta larruazalezko bolak okatzen dituzte, egagropila izena dutenak

Gaueko hegazti harrapariak, hontzak, mozoloak, josenelsonak... Egunekoak, berriz, saiak, arranoak eta belatzak dira. Gauekoak, estrigiformeak dira, eta egunekoak, falkoniformeak.

Beleak, kaioak eta antzandobiak, ez dira hegazti harrapariak, haragiz elikatzen diren arren.

thumb|Harraparien konparaketa.

## Kanpo estekak 
* "Saiak" Euskal Herriko harraparien ikertu eta zaintzeko elkartea
Tesalia

**Tesalia** () Greziako 13 periferietako bat da eta lau prefekturatan banatuta dago. Hiriburua Larisa du. Ohituraz, Mazedonia eta Trazia eskualdeekin batera *Iparraldeko Grezia* izenaz ezaguna zen. Erdialdeko Grezian kokatuta, iparraldean Mazedonia, mendebaldean Epiro, hegoaldean Grezia Erdialde eta ekialdean Egeo itsasoa ditu mugakideak. Lehen *Aeolia* zuen izena, eta era horretan Homeroren *Odisea* liburuan agertu zen.

## Geografia 
Tesaliako erdialdean Trikala eta Larisako ordokiak daude, mendiez inguraturik: iparraldean Khasia eta Cambuniako mendiak, ipar-ekialdean Olinpoko mendikatea, mendebaldean Pindo mendilerroa eta hego-ekialdean Ossa eta Pelion mendiak.

Eskualdea Peneo ibaiaren zenbait ibaiadarrek zeharkatua da.

## Banaketa administratiboa 
Tesalia lau prefekturatan banatuta dago:
* Karditsa
* Larisa
* Magnesia
* Trikala

## Hiri nagusiak (izenak grezieraz) 
* Kardítsa (Καρδίτσα)
* Lárisa (Λάρισα)
* Néa Ionía (Νέα Ιωνία)
* Tríkala (Τρίκαλα)
* Vólos (Βόλος)
* Larisa (Ελασσόνα)
* Larisa (Αγιά)
* Tyrnavos (Τύρναβος)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igeriketa 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Igeriketa 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 21era arte jokatu zen Beijingo Ur-kirol Nazio Zentroan. 34 modalitate ezberdin daude eta guztira 50 herrialde ezberdinetako 260 kirolarik hartu zuten parte.

## Egutegia 
### Larunbata, 2008ko abuztuak 9 
### Igandea, 2008ko abuztuak 10 
### Astelehena, 2008ko abuztuak 11 
### Asteartea, 2008ko abuztuak 12 
### Asteazkena, 2008ko abuztuak 13 
### Osteguna, 2008ko abuztuak 14 
### Ostirala, 2008ko abuztuak 15 
### Larunbata, 2008ko abuztuak 16 
### Igandea, 2008ko abuztuak 17 
### Asteazkena, 2008ko abuztuak 20 
### Osteguna, 2008ko abuztuak 21 
## Dominak 
Igeriketako modalitateak eta dominak ikusteko joan goiko txantiloira.

## Kanpo estekak
Artxueta

**Artxueta** Aralar mendilerroan dagoen mendia da. Errepikatzaile bat dago bere tontorrean.

## Irispideak 
Uharte Arakildik, hormigoizko bidea jarraitu behar da, Aiztondo haitzpetik San Migelen santutegira igotzen dena. Aurreraxeago, adierazitako bide bat abiatzen da, goitiera handiko maldetatik igotzen dena Amorleku izeneko lautadaraino, San Migelen irudi metaliko batekin. Mendebaldetik Soroburu izeneko muinoa ertzatuz, Otsopasajeko lepora iristen da, bertan trikuharri bat dagoelarik, eta zuzenean igotzen da, errepidera helduz, 1115 metroko garaierara. Gogorik geratuz gero, San Migelen santutegira ere joan daiteke.

## Kanpo estekak
Inkubazio

[thumb| [Basahate emea arrautzak inkubatzen]]
**Inkubazioa** edo **txitatzea**, enbrioiak gara daitezen, hegaztiek egin behar izaten duten arrautza-berotze prozesua da.

Hegazti espezie gehienetan, guraso inkubatzaileak, gainean etzanda, berotzen ditu arrautzak. Hala ere, talde batzuek, megapodoek bereziki, bero geologikoa edo usteltzen ari diren landareek sortutakoa erabiltzen dute.

Inkubatzen duten espezieetan, lana sexuen artean hainbat modutara banatzen da. Ohikoena, emea inkubazio osoaz arduratzea da, koskoroba beltxarga eta vireoetan bezala, edo ia osoaz, Belatz handietan bezala. Espezie batzuetan, kurrilo amerikarrean bezala, arrak eta emeak arrautzak txandaka inkubatzen dituzte. Kasuarioaren kasuan, aldiz, arrautzak arrak bakarrik inkubatzen ditu. Lautadetako txirri arrak, lehenbiziko errunaldiko arrautzak inkubatzen ditu, baina beste errunaldi bat izanez gero, emea arduratzen da inkubazioaz. Hoatzinen kasuan, kume batzuek, batez ere arrek, gurasoei laguntzen diete ondoko errunaldiak inkubatzen. Inkubazio-aldiak, 11 egun (Ipar Amerikako kuku moko-beltza eta kuku moko-hori bezalako txori txikietan) eta 85 egun (albatrosa eta kiwi marroiaren kasuan) bitarte iraun dezake. Azken hauetan, inkubazioa ez da etengabea. Etengabeko inkubazio-aldi luzeena, pinguino enperadorearena da, 64-67 egunekoa.

Espezie batzuk, lehenbiziko arrautza errunda hasten dira inkubatzen eta, horregatik, txitak ez dira denak batera jaiotzen. Beste batzuk, berriz, azken arrautza errun arte ez dira inkubatzen hasten eta, beraz, txitak denak batera jaiotzen dira.
Sistro

[thumb|150px|Sistro metalikoa: Ägyptisches Museum, [Berlin.]]
**Sistroa** antzinako musika tresna bati ematen zaion izena da, uztai edo ferra formaduna, platertxo metalikoak zituena, hagatxo batzuetan sarturik, astinduz soinua ateratzen zutenak.

Sistroa, idiofonoen familiako musika tresnatzat hartzen da, modu ez zuzenean jotakoa, astindutakoa, maraka eta kriskitinak bezala.

Oso erabilia zen Antzinako Egiptoko jai erlijiosoetan, erromatarrek hauengandik kopiatu zutelarik. Hathor jainkosaren ezaugarritzat jotzen zen. Bat eta Bastet jainkosekin ere lotua zegoen.

Gaur egun, oraindik, kontserbatzen dira musika tresna honen ale eta irudikapen zeramikoak hainbat museotan, Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean, British Museumean, Louvren...

## Kanpo estekak 
*  Sistroa
Kaskabilo

thumb|250px|eskuinera|Kaskabilo talde bat
**Kaskabiloa** metalezko esfera txiki bat da, hutsa eta irekidura txiki bat duena. Irekidura honen barnean, esfera txikiago bat dago. Esfera honek, erresonantzia ahalbidetzen duen zulo bat du. Soinua, bi esferen arteko talkagatik sortzen da, kanpoaldekoa eta barrukoaren arteko talkagatik. Bere soinua, orohar, ozena da.

## Erabilerak 
**Kaskabiloak** bezala ezagutzen den perkusiozko musika tresna, bere izenak dioen bezala, hainbat kaskabiloz osatuta dago, eta besoko bezala, kirten baten gainean muntatuak edo zurezko mazo baten gainean aurkez daitezke, eusteko.

Kaskabiloak oso ohikoak dira dantzetan, batez ere ekialdekoetan, non dantzariek eramaten dituzten lepoko eta besokoetan (eskumutur eta orkatilatan, eta soinua ateratzen diete dantzan ari diren bitartean.

Belazketan, hegazti harrapariaren posizioa ezartzeko erabiltzen dira, hegazti hau ikusgai ez dagoenean (distantzia laburretan).

Animalia etxekotu batzuen lepoan jartzeko ere balio du. Adibidez, katu, zakur, ardi edo arkumeei.

Zaldien apaingarri eta gurdien tiraketaren apaingarri bezala ere balio du.

Kaskabiloa, mojigangako jantzietan erabiltzen da, arlekinetan, pailazoetan, mozorroetan eta pertsonaia barragarrietan. Kaskabiloak tamaina ezberdinetakoak izan daitezke tresnaren arabera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kriskitin-sugea

## Kanpo estekak 
* Kaskabiloa Soinenearen webgunean.
Eteokles

**Eteokles** () greziar mitologiako hainbat pertsonaien izena da:

## Tebasko erregea 
Edipo eta Jokastaren semea eta Polinizes, Ismene eta Antigonaren anaia zen.

Bere aitaren krimenak jakitera eman zirenean, Polinizes eta Eteoklesek laguntza ukatu zioten euren aitari hau erbesteratua izan zenean eta begizkoa bota zien.

Ados jarri ziren, Tebasen bakoitzak urte beteko erregealdia izateko, baina, bere erregealdia amaitu zenean, Eteoklesek ez zion tronua bere anaiari utzi izan nahi, eta, horregatik, Polinizes, Adrasto (Argosko erregea), eta beste heroi batzuek, armada bat bildu eta konkista espedizio bat hasi zuten, Zazpiak Tebasen aurka bezala ezagutzen dena, non, Polinizesek eta Eteoklesek elkar hil zuten.

Eteokles, Laodamanteren aita izan zen, hau ere Tebaseko errege.

## Orkomenoko erregea 
Andreo, Orkomenoko erregearen eta Euipen semea zen, bere aita, Zefiso ibai jainkoa zela ere esaten zen arren. Orkomenoko tronuaren oinordeko izan zen, eta berari ematen zaio Kariteen gurtzaren jatorria, elezaharrak, hauentzako sakrifizioak egin zituen lehen gizona zela baitio. Orkomenon, esaten zenez, Eteoklesi zerutik bidaliak ziren harri batzuk ere gurtzen ziren.

Eteokles honek ez zuen seme-alabarik izan, eta, hil ondoren, Orkomenoko tronua Flegiasek hartu zuen.

## Kanpo estekak
Orkatila

Giza anatomian, **orkatila**, halaber **aztal-belarria** (Ipar.), oina eta berna lotzen diren tokian eratutako artikulazioa da. Hiru hezurrek osatzen dute: Tibia, peronea eta astragalo edo tortolosa. Kalkaneoak eta eskafoideak, orkatilaren zati ez diren arren, lotailu garrantzitsuak bidaltzen dituzte artikulazio honetara.

Lotailu garrantzitsuenak, artikulazioari egonkortasuna ematen diotenak baitira, honako hauek dira:

* **Deltoidear lotailua**: Astragaloa eta kalkaneoa tibiarekin lotzen dituzte. Orkatilaren barnealdean dago.

* **Alboko lotailuak**: Astragaloa eta kalkaneoa, peronearekin lotzen dute. Kanpoaldean dago.

* **Lotailu sindesmosikoak**: Tibia peronearekin lotuta mantentzen dituzten lotailuak dira.

## Kanpo estekak
Bisento

**Bisentoa** edo **bisen-to**a, japoniar adar arma mota bat da, jatorria Txinan duten "dao" sable adartuetatik eratorria. Dao motako burni orri zabal eta kurbo batean datza, adar batean jarria, eskutokiaren jarraipena balitz bezala. Naginata japoniarraren aurrekaria da, eta hau baino astunagoa.

## Jatorria eta historia 
Esaten denez, Bisen-toa V. mende inguruan sartua izan zen. Garai horretan, Japoniak, Txinatik, armak, armajantziak eta forja teknikak inportatzen zituen.

Bere diseinua, Txinako Kwan-daoen berbera da. Hortaz, infanteria arma bat zen, zalditeriari aurre egiteko bereziki diseinatua zegoena, bere diseinuagatik, oso erabilgarria zen, baita ere, infanteriaren aurka. Samurai eta ninjek erabili zuten modu honetan, baina, azken hauei buruz, erreferentziak aurki daitezke ninjek arma hau erabiltzeko zuten ohiz kanpoko erabilerari buruz, beharbada espezializatua.

## Datu gehigarriak 
Bisen-toa, emakumeek ere erabili zuten, euren defentsa propiorako, naginata baino arinagoa baitzen, eta, hortaz, defentsa eta erasoko mugimenduak erraztasun gehiagorekin ikastea ahalbidetzen zuen. Metro t´erdi inguruko arma bat zen, naginata baino txikiagoa.

## Kanpo estekak
Sekhmet

**Sekhmet** (*"Boteretsuena", "Izugarria"*) indarra eta boterearen ikurra izan zen egiptoar mitologian. Gerra eta mendekuaren jainkosatzat hartzen zen.

* Izen egiptoarra: *Sekhmet*. Izen greziarra: *Sacmis*.

## Ikonografia 
Lehoi eme bat bezala irudikatua izan zen, edo emakume gorputz eta lehoi eme buruduna bezala, baina kalparrarekin oro har, eguzki diskoarekin koroatua, Uraeusa eta Ankha eta papiro edo loto lore bat zeramatzalarik eta geziekin. Baita krokodilo burudun emakume edo udyat begia bezala.

## Mitologia 
Bere senarra Ptah eta bere semea Nefertum zen.

Bere haserrea izu-ikaraz dardarka jartzeko modukoa zen, baina, lasaitzea lortuz gero, bere gurtzaileei, hauen etsaienganako nagusitasuna ematen zien, baita ahuldadea eta gaixotasunak gainditzeko indarra eta energia ere.

Kasuren batzuetan, Raren aliatu eta babesle izan zen, jainkoen edo gizakien monarkia erasotzera ausartzen zirenak hiltzen baitzituen.

## Sinkretismoa 
Testu batzuetan, Bastet jainkosarekin lotuta zegoen, Sekhmet, Basteten forma haserretua zelarik, lehoi eme bezala lasaitzen zenean kateme bihurtzen zena.

## Epitetoak 
"Boteretsuena" eta "Izugarria" bezala ezagutua izan zen, bere bortizkeriazko izaeragatik. "Mendebaldeko Anderea", "Mendebaldeko mendien Dama", "Iluntasuna geldiarazten duena" bere hil arloan. "Magian aditua", sendagile bezala. "Maitasunaren jainkosa" pasioa sorrarazten baitzuen. "Basamortuko Erregina".

## Gurtza 
"Asheruko Anderea" bezala gurtua izan zen, Muteko tenpluan, Karnaken. Baita Menfis, Luxor, Letopolis eta Delta aldean ere. Tenpluren batzuetan, sakrifikaturiko animalien odola eskaintzen zitzaion bere haserrea eragozteko. Gizateriaren salbazioa ospatzeko, bere omenez, mozkorduraren jaiak ospatzen ziren.

## Kanpo estekak 
*  Sekhmet jainkosaren irudiak aurkitu dituzte.
Oin

**Oin**a, halaber **hanka** (Heg.) edo **zango**a (Batez ere Ipar.), animalia askotan dagoen egitura biologiko bat da, ibiltzeko balio duena. Haren ezaugarriak aldatu egiten dira animalia batetik bestera. Hankak dituzten ornodun askok oinak ere badituzte beheko muturrean.

Animalia haietan, oina hezur, gihar eta beste ehun konektibo batzuek osatutako egitura konplexua da.

Gizakiak hankak eta oinak bi hanken gainean ibiltzeko erabiltzen ditu. Giza esku eta oinen egiturak bost hatz berberen anatomiako aldaerak dira, beste ornodun askorekin elkarrekin duena, eta gorputzeko bi hezur egitura konplexuenetako bat.

Oina hiru zatitan banatuta dago:

* Tartsoa: 7 hezur
* Metatartsoa: 5 hezur
* Falangeak: 14 hezur

Podologoa oinen sendagile espezialista da. Oinetako arazoren bat duten gaixoak hartu, diagnostikatu eta botikak emateaz arduratzen da.

## Oina osatzen duten hezurrak 
[250px|thumb|Oineko hezurrak, azpitik (ezkerrean) eta gainetik (eskuinean) ikusiak:A = [kalkaneoaB = tortolosa (edo astragaloa)C = kuboideaD = eskafoideaE,F,G = kuneiformeakgris ilunez = metatartso-hezurrakgris argiz = falangeak]]
* Tartsoa (7 hezur)
** Kalkaneoa
** Tortolosa edo astragaloa
** Eskafoidea edo nabikularra
** Kuboidea
** Hezur kuneiformeak (3 hezur)

* Metatartsoa (5 hezur)

* Falangeak
** Hurbileko falangea edo falangea (5 hezur)
** Erdialdeko falangea edo falangina (5 hezur)
** Urruneko falangea edo falangeta (4 hezur: hatz potoloak bi falange baino ez ditu)

## Gizakiaren oin motak 
Hiru oin mota bereiz daitezke gizakietan:

* *Oin greziarra*: Horrela deitua, garai klasikoko estatuetan ikusten delako: bigarren hatza da luzeena hatz potoloaren ondoren eta hirugarrenak ia luzera berbera du, laugarrena eta bosgarrena, berriz, laburragoak dira. Oin mota horretan, zamak hobeto banatzen dira oinaren aurrealdean.

* *Oin polinesiarra edo karratua*: Gauguin margolari frantziarraren margolanetan ikusten dena bezalakoa. Ia hatz guztiak berdinak dira eta altuera berberean daude.

* *Oin egiptoarra*: Faraoien estatuetako: hatz potoloa luzeena da, eta besteek jarraitu egiten diote beheranzko tamaina eta ordenan. Oin mota erakutsiena da, zapatekin gehien gainkargatzen dena baita, eta juanikote eta artrosi metatarsofalangiarrak jasatera aurreprestatzen dute.

## Kanpo estekak
Barbara Malda

**Barbara Malda Salinas** (Getxo, 1984ko maiatzaren 12a) euskal belar hockey jokalaria da.

Olinpiar Joko bitan hartu du parte: 2004an eta 2008an.

## Klubak 
* 1996-2003: Getxoko Jolaseta
* 2003-2005: Valdeluz
* 2005-2008: Madrilgo Club de Campo

## Tituluak 
* Espainiako Liga: Bi
* Erregina Kopa: Bi
* Espainiako Errekopa: Bat
* Europako Txapelketa: Bitan txapledunordea

## Kanpo loturak 
*  eitb24.com
Heringen

**Heringen** edo **Heringen-Helme**, Hesse estatuan dagoen izen bereko beste herri batetatik bereizteko, Alemaniako herri bat da, Turingia estatuan eta Nordhausen barrutian dagoena. Helme izeneko ibai txikiaren ibarrean dago, barrutiko hiriburu den Nordhausenetik 8 kilometroko distantziara.

thumb|300px|ezkerrera|Schloss Heringen (2015)

## Demografia 
## Kanpo estekak
Rocío Ibarra

**Rocío Ibarra Solaun** (Bilbo, 1984ko abenduaren 26a) euskal belar hockey jokalaria galanta da.

Olinpiar Joko bitan hartu du parte: 2004an eta 2008an.

## Klubak 
* ?-?: Getxoko Jolaseta
* ?-?: Bartzelonako Real Club de Polo

## Kanpo estekak 
*  eitb24.com
Maria Lopez de Egilaz

**Maria Lopez de Egilaz Zubiria** (Getxo, 1984ko uztailaren 12a) bizkaitar belar hockey jokalaria da, atezaina.

2008 eta 2016ko Olinpiar Jokoetan hartu ditu parte.

## Klubak 
* ?-2005: Getxoko Jolaseta
* 2005-2008: Donostiako Real Sociedad

## Kanpo estekak 
*  eitb24.com
*  diariovasco.com
Estilete

[thumb|Estilete modernoak, pantaila ukigarrietan erabiliak [PDA eta Nintendo DSan bezala.]]
thumb|XIV. mendean idazteko erabilitako estiloak
**Estiletea** (latinetik *stilus* plurala *stili*) idazkera tresna bat da. Hitza, ordenagailu baten osagarri bat izendatzeko ere erabiltzen da, orohar, PDA edo Smartphone bat. Ohi, haga luzanga eta estu bati egiten dio erreferentzia, gaur egungo bolaluma baten antzerakoa. Estilete asko nabarmenki kurboak dira euren erabilera errazteko.

## Jatorria 
Estileteak, lehen aldiz, antzinako mesopotamiarrek erabili zituzten, idazketa kuneiformean idazteko. Ohi, Tigris eta Eufrates ibaien ertzean eta paduretan hazten ziren kanaberekin egiten ziren, baita Egipton ere, non, egipziarrek, punta zorrotza zuten kanabera zatiekin eginiko estileteak erabiltzen zituzten. Idazketa kuneiformea kanabera moztu batek buztin taula batean presioa egiten zuenean egiten zuen ziri formako markatan oinarritua zegoen erabat. Hortik dator kuneiforme hitza: *cuneus* = ziria.

Estileteak, garai klasikoetatik XIX. menderarte erabiliak izan ziren argizarizko taulatxoetan idazteko (*tabulae*), asmo ezberdinekin erabiltzen zirenak, idazkarien oharretatik kontu erregistroraino. Argizarizko taula batzuk, urez betetako gordailuetan kontserbatu dira, adibidez, Hadrianoren Harresiaren gainean zegoen Vindolandako gotorleku erromatarrean. Estilo horien muturretako bat zorrotza zen, idazteko, eta bestea, zapala eta zabala zen, akatsak ezabatzeko.
erdian|thumb|Argizaria erabiltzen duen koadernotxoa eta estiletea, erromatarrek erabiltzen zituztenen berregite bat.

## Erabilera arteetan 
Estileteak, gaur egun, arte eta lanbide batzuetan erabiltzen dira. Adibideak: hizkien igurzketa lehorreko transferentzia moduan, diseinuak egitea azalera berri batean ikatz paperarekin eta eskuzko erliebe irarlan tipografikoa. Estileteak, metala eta buztina bezalako materialetan grabatuak egiteko ere erabiltzen da.

## Gaur egungo erabilera 
Gaur egun, estilete hitza, datu sarrera modu bati erreferentzia egiteko erabiltzen da, ohi PDA eta tauleta grafikoetan. Modu honetan, tintarik jariatzen ez duen estilete batek, pantaila ukigarri bat ukitzen du, hatza ordeztuz, edo pintzelkadak egiten ditu ordenagailu pantaila batean. Estileteak, Nintendo bideo-joko enpresaren Nintendo DS kontsolarekin ere erabiltzen da. Kontsola honek bi pantaila ditu, horietatik, behekoa, ukigarria.

Estiletea keztutako kristal edo lamina metalikoetan grabazio bat inprimatzeko ere erabil daiteke. Modu hau, hainbat tresnatan erabilia izan daiteke, grabatzeko bolaluma baten ordez, tenperatura maila zabal batean erabili ahal izatearen abantaila baitu, ez da behar baino lehenago trabatu eta lehortzen, eta oso igurzekta gutxi du beste modu batzuekin alderatuz. Ezaugarri hauek, oso erabilgarriak izan ziren, barografo eta sismografo mota primitibo batzuetan, erregistroetan erabiliak, planeatzaileen altitudea zehazteko.

## Kanpo estekak
Borroka 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Borroka 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 12tik abuztuaren 21era arte jokatu zen Nekazaritzako Txinako Unibertsitateko Gimnasioan. Bi espezialitate daude, estilo librekoa (freestyle) eta greko-erromatarra, eta horien baitan hainbat kategoria, guztira 18 izanik. Beijingoak Emakumezko Borrokaldiak hartzen zituzten bigarren Olinpiar Jokoak izan ziren.

## Egutegia 
### Asteartea, Abuztuak 12, 2008 
### Asteazkena, Abuztuak 13, 2008 
### Osteguna, Abuztuak 14, 2008 
### Larunbata, Abuztuak 16, 2008 
### Igandea, Abuztuak 17, 2008 
### Asteartea, Abuztuak 19, 2008 
### Asteazkena, Abuztuak 20, 2008 
### Osteguna, Abuztuak 21, 2008 
## Dominak 
18 domina-sorta banatu zituzten ondorengo kategorietan:

### Estilo librean 
#### 48kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

#### 55kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 55kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

#### 60kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 63kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

#### 66kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 72kg emakumeak 
* 
* 
* 
* 

#### 74kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 84kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 96kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 120kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

### Greko-erromatarra 
#### 55kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 60kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 66kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 74kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 84kg gizonak 
* 
* 
* 

#### 96kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

#### 120kg gizonak 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Hadrianoren harresia

**Hadrianoren harresia** (; ), Britainia Handian dagoen antzinako defentsa lerro bat da, 122. eta 132. urteen bitartean Hadriano erromatar enperadorearen aginduz eraikia, Erromatar Inperioak konkistaturiko britainiar lurraldea babestearren. Harresiaren hegoaldean zegoen erromatarren kontrolpeko lurra; harresiaren iparraldean —geroago (Irlandatik etorritako eskotoen inbasioaren ondoren) Eskozia izango zen lurraldean—, berriz, piktoak bizi ziren, Erromaren aurkari. Harresiaren beste funtzio bat egonkortasun ekonomikoa mantentzea eta Britaniako probintzian bake baldintzak sortzea zen, bai eta, fisikoki, Inperioaren muga adieraztea ere. Gaur egun, oraindik zutik diraute harresiaren zati handi batzuek.

[thumb|ezkerrera|300px|Hadrianoren Harresiaren hondakinak, [Greenheadetik gertu. Mendeen joanean, harresiko harriak berrerabili dituzte inguruko eraikuntzetan.]]

Indarturiko *limes* hau 117 kilometro luze da. Solwayko golkoa du mendebaldeko muturrean; eta Tyneko estuarioa, ekialdekoan. Alboetan, Pons Aelius (Newcastle) eta Maglona (Carlisle) herriak zituen. Harresia 2,4 eta 3 metro bitarte lodi zen, eta 3,6 eta 4,8 metro bitarte garai. 14 gotorleku nagusi zituen, eta beste 80 txikiagoak, zaintza puntu klabeetan garnizioak zituztenak. Paraleloan, iparraldean, 10 metroko lubaki bat zuen; eta hegoaldean, bide militar bat eta *vallum* izeneko lubaki bat.

Harresia Eskozian dagoela uste su jende askok, edo Ingalaterra eta Eskozia arteko muga markatzen duela. Baina, izatez, harresia Ingalaterrako lurretan dago osorik, Eskozia eta Ingalaterra arteko gaur egungo muga baino hegoalderago, eta ez da sekula bi nazioen arteko muga izan.

Hadrianoren harresiaren funtzio defentsiboa, hogei bat urte geroago, Antonino Pioren Harresiak hartu zuen, iparralderago altxatu zenean. Hala ere, denbora labur baten ondoren, erromatarrek Antoninoren Harresia bertan behera utzi zuten, kaledoniar tribuen etsaitasunaren ondorioz. Beraz, Hadrianoren harresia Britaniako probintziako iparraldeko muga izatera itzuli zen. Piktoek hiru aldiz zeharkatu zuten harresi hau: 197an, 296an eta 367an. 209an konpondua eta luzatua izan zen, Septimio Severo enperadore zen garaian, eta betiko baztertua izan zen 383an.

UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen 1987an. English Heritage delakoak, Ingalaterrako inguru historikoaren arduradun den gobernu erakunde nagusiak, «erromatarrek Britainia Handian eraikitako monumenturik garrantzitsuena» dela adierazi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hadrianoren harresiaren tokia
*  Hadrian's wall. English Heritage.
Martina Hingis

**Martina Hingis** (Košice, Eslovakia, 1980ko irailaren 30a) suitzar tenis jokalaria da, historiako onentsuenetakoa, Steffi Graf alemaniar txapeldunaren ondorengoa. 209 astez munduko tenislaririk hoberenaren postuan egon zen.

## Bizitza 
Txikitandik nabarmendu zen tenis jokalari gisa, eta txapelketa asko irabazi zituen, bai Txekoslovakian, bai, gero, Suitzan, familia hara joan baitzen bizitzera. 1989-1994 bitartean, adibidez, bost aldiz atera zen Suitzako txapeldun aire zabalean, hiru aldiz pista estalian, bi aldiz Europako txapeldun izan zen, bi aldiz irabazi zuen Roland Garros ospetsua (1993, 1994), eta behin Wimbledon (1994).

Profesional gisa, 1994ko urriaren 14an hasi zen, Women Tennis Association (WTA) elkarteko zerrendako 399. tokian. 1996ko urtarrilerako munduko lehen 15 jokalarien artean kokatu zen. Sei hilabete geroago, Wimbledongo bikote txapelketa irabazi zuen, Helena Sukova txekiarrarekin batera. 1997ko urtarrilean, 16 urte eta bost hilabete zituela, Australiako irekia irabazita, WTA elkarteko lehen postua lortzen zuen jokalaririk gazteena bihurtu zen. Urte horretan bertan hamar txapelketa irabazi zituen, Grand Slam-eko lauetatik hiru, besteak beste: Australiako Irekia, Wimbledon, eta AEBetako Irekia; Roland Garrosen finala galdu zuen, Iva Majoli kroaziarraren aurka.

## Irabazitako sari nagusiak 
* Australiako Irekia: 3 aldiz (1997, 1998, 1999)
* AEBetako Irekia: behin (1997)
* Wimbledon: behin (1997)
*

*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Martina Hingis, Women's Tennis Association, wtatennis.com
*  Martina Hingis, International Tennis Federation, itftennis.com
Villafáfila

**Villafáfila** Espainiako herri bat da, Gaztela eta Leon erkidegoan, Zamorako probintzian eta Tierra de Camposeko eskualdean dagoena.

Tradizionalki, herriko ekonomia, abeltzaintza eta nekazaritzan oinarritu da, baina, azken urteotan, zerbitzuen sektorearen gorakada bat izan du.

Herriaren lurraldean, Villafafilako Aintzirak daude, Iberiar Penintsulako iparraldeko hezegunerik garrantzitsuenetako bat dena, eta, inongo zalantzarik gabe, Gaztela eta Leongo uretako, estepako eta hegazti migratzaileentzako tokirik esanguratsuena.

## Administrazioa 
Alkateen zerrenda 1979ko hauteskunde demokratikoetatik

* 1979-1983: Marcelino Trabadillo eta Isidro Dominguez Calzada (UCD)
* 1983-1987
* 1987-1991: Luis Fernando Fidalgo (PP)
* 1991-1995: Luis Fernando Fidalgo-Antonio Ruiz (PP)
* 1995-1999: Antonio Jesus Rodriguez Valverde (PP)
* 1999-2003: Antonio Jesus Rodriguez Valverde (PP)
* 2003-2007: Berta Susana de Caso Bausela (PSOE)
* 2007-2011: Berta Susana de Caso Bausela (PSOE)

## Kanpo estekak
Moko (hegaztiak)

thumb|Moko motak, elikaduraren arabera moldatuak.
**Mokoa** hegaztiek duten eraketa korneo bat da. Goiko masailezurrak eta beheko masailezurrak edo barailak eratzen dute.

Mokoa, hegaztiek, jateko duten modu bakarra da. Hegaztiek ez dute hortzik, eta, beraz, euren elikagaiak oso-osorik irensten dituzte. Hegaztiaren mokoaren forma, bere elikaduraren araberakoa da. Adibidez, papagaiek euren moko zorrotzak, fruituak eta intxaurrak kraskatzeko erabiltzen dituzte, kolibriek, hodi formako mokoa dute, loreen nektarra atera ahal izateko. Beste hegazti batzuetan, arrek, emeak erakartzeko erabiltzen dituzte. Hau da tukan edo kalaoen kasua. Pelikanoarena luzea zorrotza eta zuzena da, erresistentzia gutxirekin sartzeko uretan, eta, behealdean, larruzko tolesdura batekin, bertan arrainak harrapatzeko. Arranoak eta beste hegazti harrapari batzuk moko zorrotza dute, kako erakoa, elikatzeko harrapatzen dituzten animalien haragia errazago moztu ahal izateko.

Hegaztiak, baina, ez dira mokoa duten animalia bakarrak. Mokoa, ugaztun monotrematan ere dago, ekidna eta ornitorrinkoetan alegia, azken honetan batez ere. Antzinako terapsido batzuek ere izan zuten, listrosaurioa kasu.

## Kanpo estekak
Villafáfilako aintziren erreserba naturala

**Villafáfilako aintzirak**, aintzira talde bat da, Zamorako probintziako Villafáfila herritik gertu dagoena, Tierra de Campos eskualdean. Bertako jendeak, "Gatzagak" deitzen dituzte.

Bi aintzira nagusiak Laguna Grande eta Salina de Barrillos dira. Lehena, udaberrian, lau kilometroko luzera eta biko zabalera hartzera hel daiteke. Hezegune honetako espezie ugaritasunak, hegaztiak ikusi ahal izateko Espainiako tokirik nagusienetako batean bihurtzen dute.

## Migrazio-ibilbide bat (mokozabal holandarrarena) 

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [4.9, 52.38]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-5.592585, 41.853906]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-6.44, 37.02]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {"stroke": "#F90606","stroke-width": 2},
      "geometry": {
        "type": "LineString",
        "coordinates": [
          [4.9, 52.38], [1.626944, 50.201389], [-0.5, 49.5], [-2.8, 47.6], [-1.7728, 46.5361], [-1.0492, 45.5897], [-1.25, 44.583333], [-1.79, 43.35], [-3.45889, 43.4347],  [-4.75, 42.0667], [-5.592585, 41.853906], [-6.44, 37.02]
        ]
      }
    },    
  ]
}
Mokozabal zuria negua Doñanako erretserba naturalean ematen du, eta uda Herbeheretan. Amsterdametik Doñanara joateko egin behar dituen 2.100 kilometro egiteko (gutxi-gora behera) hamabi egun beharko ditu. Egunero sei bat orduz egiten du hegan, batez beste 50 km/h-ko abiaduran, guztira 300km egin ditzake egun bakar batean. Egun guzti horietan jan eta atseden hartu ahal izateko toki egokiak bilatu beharko ditu bidean. Kasu gehienetan Amsterdametik Doñanarainoko bidea egiteko, hauek izaten dira bidaiako 12 pausalekuak:

Amsterdam - Sommeko badia  - Senaren badia - Morbihango golkoa - Olonneko padurak - Girondako estuarioa - Arcachongo badia -  Txingudi  (Urdaibai, Mendixur edo Salburua ere izan daitezke) - Santoñako badia - La Navako aintzira - Villafáfilako Gatzaga - Peña del Aguilako aintzira - Doñana

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Arcachon
* Txingudi
* Urdaibai
* Mendixur
* Salburua

* Iruelaseko haraneko Erreserba Naturala
* Calatañazorreko Intsentsu-Sabinadiko Erreserba Naturala
* Castronuño-Duero Ibarreko Ibarren Erreserba Naturala

## Kanpo estekak 
* «Spoonbills. Mokozabalaren migrazioa egunean bertan zuzenean mapan jarraitzeko webgunea.»&#x20;*maps.nioz.nl*

*  www.villafafila.com
*  www.villafafila.net
*  Gaztela eta Leongo Turismo Kontseilaritza
2010eko Neguko Olinpiar Jokoak

**Neguko 2010eko Olinpiar Jokoak** gertakari honen XXI. edizioa izan zen. Kanadako Vancouver hirian ospatu ziren, 2010eko otsailaren 12tik otsailaren 28ra arte. Hirugarren aldia izan zen Jokoak Kanadan ospatzen zirela.

## Hautaketa 
2003eko uztailaren 2an aukeratu zuen Nazioarteko Batzorde Olinpikoak, bere 115. bileran Pragan. Vancouverrek 56 botorekin PyeongChang eta Salzburgeri irabaziz.

## Olinpiar Jokoetako estatu partehartzaileak 
thumb|erdian|600px

## Maskotak 
## Egoitzak 
Jokoetarako izotz kirol egoitza gehienak Vancouver hirian kokatu ziren, elur kirolen egoitza Whistler eski estazio ingurua izan zen bitartean. Hori bai, egoitza guztiak Columbia Britainiarrean zeuden. Estadio olinpikoa, non irekiera eta itxiera ekitaldiak ospatu ziren, Vancouverko BC Place Estadioa izan zen.

* BC Place Estadioa: Irekiera eta itxiera ekitaldiak
* Rogers Arena: Izotz hockeya
* Cypress Mountain: Akrobaziazko eskia, snowboarding-a
* Pazifikoko Koliseoa: Patinaje artistikoa, pista motzeko abiadura patinajea
* Richmond Olympic Oval: Abiadura patinajea
* UBC Neguko Kirolen Zentroa: Izotz hockeya
* Vancouverko Olinpiar/Paraolinpiar Zentroa: Curling-a
* Whistler Blackcomb: Alpetar eskia
* Whistlerko Olinpiar Parkea: Biatloia, eski nordikoa, konbinatu nordikoa, eski jauziak
* Whistlerko Irristaketa Zentroa: Bobsleigh-a, luge-a, skeleton-a

## Dominak 
## Euskaldunak Olinpiar Jokoetan 
Olinpiar Joko hauetan parte hartu zuten euskal herritarrak hauexek dira:
* Paul de la Cuesta donostiarrak alpetar eskiko 3 kategorietan parte hartu zuen.
* Camille de Faucompret beskoiztarra snowboardeko eslalom erraldoi paraleloan aritu zen.
* Xavier de Le Rue baionesa snowboardeko crossean aritu zen; faboritoetakoa izanik final-zortzirenetan jausi egin zen, Paul-Henri anaia bezala.

## Egutegia 
Vancouverko Neguko Olinpiar Jokoetan, 15 kirol egon ziren. Hurrengo taulan, kirol bakoitza ospatu zeneko egutegia ikus daiteke. Halaber, finalen egunak noiz ziren.

## Kirolak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vancouver
* Nazioarteko Olinpiar Batzordea

## Kanpo estekak 
* Olinpiar Jokoetan webgune ofiziala
Wu Minxia

**Wu Minxia** ; Shanghai, Txina, 1985eko azaroaren 10a) tranpolin-jauzilari txinatarra da.

2004ko Olinpiar Jokoetan emakumezkoen taldekako 3 metroko tranpolin-jauzi sinkronizatuan urrezko domina irabazi zuen Guo Jingjingekin. Gainera, zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen 3 metroko tranpolin-jauzian, Guo Jingjingen atzetik. 2008ko Olinpiar Jokoetan ere, emakumezkoen taldekako 3 metroko tranpolin-jauzi sinkronizatuan urrezko domina irabazi zuen Guo Jingjingekin.

## Ikus, gainera 
* Jauziak 2008ko Olinpiar Jokoetan

## Kanpo loturak 
*  Profila
Menade

Greziar mitologian, **Menadeak** izaki jainkotiar femeninoak dira, Dioniso jainkoarekin oso estuki lotuak (Bako erromatarrentzat), Trazia eta Frigian jatorria izango zuen jainkoa. Lehen menadeak, Dionisoren hazkuntzaz arduratu ziren lamiak izan ziren, eta, beranduago, jainkoak berak bereganatu zituenak, nork erotasun mistiko bat inspiratu zien. Honek, Bakante edo Basarideen kontrako egiten ditu, menadeak imitatzen zituzten emakume hilkorrak, Dionisoren gurtza orgiastikoa egiten zutenak. Ez dago, ordea, erabateko adostasunik zentzu hauei dagokienez. Iturri askotan, Menadeak eta Bakanteak sinonimoak dira, Bakante bezala, Menadearen bertsio latindarra ulertzen delarik.

Literalki, Menadeak, "eldarniatzen direnak" bezala itzul daiteke. Emakume basati, eta bizitza modu kaltegarridun bezala ezagutzen ziren, eurekin arrazoitzea erabat ezinezkoa zelarik. Esaten zenez, talde errebelde edo *Thiasoi*etan ibiltzen ziren noraezean, mendietako magaletatik. Ardoaren, misterioaren eta toxikazioaren jainko zen Dionisoren misterioek extasiraino eramaten zituen. Euren buruei, bortizkeria, odol isuri, sexu, autotoxikazio eta gorputzadar ebaketa maila handiak baimentzen zieten. Margolanetan, sarri, mahatsondo hostoz eginiko koroez irudikatzen dira, oreinkume larruz jantziak, *Thirsus*a eramanez, hagatxo bat, muturrean pinaburu bat zuena eta huntz edo mahatsondo hostoez apaindua, eta dantza eginez, euren lehen izaera ateraz. Uste denez, euren extasietan, esparagmos delakoa egiten zuten, euren biktimak zatietan zarrastatzea, honen ondoren, biktimen haragia gordinik jaten zutelarik (omofagia).

Orfeorenheriotzaren istorio mitikoan, Menadeek Orfeo zatitzen dute, honek, Dionisoren gurtzari ezezkoa emanez Apoloren gurtzaren mesedetan, eguzkiarekin identifikatua. Beste iturri batzuen arabera, euren misoginiagatik irainduak egiten dute, homosexualitateagatik aldatua dena. Antzerako moduan, Euripidesen *Bakanteak* izeneko liburuan, menadeek Penteo errege tebastarra zatitzen dute, honek, Bakoren gurtza debekatzeagatik eta honen jainkotasuna ukatzeagatik, Bako, gainera, bere lehengusua zelarik.

Hainbat idazlek (Nietzsche *Tragediaren Sorrera*n eta Julio Cortazar *Menadeak* liburuan horien artean), Orfeoren heriotzaren mitoan, Apoloren eta Dionisoren printzipioen artean dagoen norgehiagoka iraunkorra ikusten dute, lasaitasuna eta orgiaren artekoa, arrazionaltasun eta senen artekoa, Orfeo bera, lira, medikuntza eta beste arte batzuen asmatzailea dena, bere buruaren suntsipena eragiten duena delarik, berak askaturiko natura indarren esku.

## Kanpo estekak 
*  Menadeak. Julio Cortazarren ipuina
Atallorbe

**Atallorbe** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1275 metroko garaiera duena. Bertatik hurbil, Unako potzua deritzona dago. Mendigune txiki bat eratzen du Mendiaundi eta Kurutzeaga mendiekin.

## Irispideak 
Guardetxera igotzen den errepideko 10. kilometrotik, Etzantzako lautadetara iristen den bide bat abiatzen da, iritsiera errazak ahalbidetuz Malloako ekialdeko mendi guztietara. Guardetxetik bertatik, Pagomarira joan daiteke, eta, iparraldetik, Urrutiko Lurriña izeneko pasabidea zeharkatzen duen ibilbidea hartu behar da, ondoren Unagako zelaietara jaisteko. Hemendik, Atallorberen tontorrera erraz hel daiteke.

## Kanpo estekak
Butes

Greziar mitologian, **Butes** hainbat pertsonairen izena da.

## Butes, argonauta 
**Butes** atikar bat zen, Teleonte eta Zeuxiperen semea. Zeuxipe. Eridano ozeanidaren alaba zen. Butes izeneko hau, argonautei batu zitzaien.

Bertsioren batek (Eustakio, *Homerori buruz* xiii.43) Poseidonen seme ere egiten zuen, eta, esaten zenez, argonautak sirenen ondotik igaro zirenean Orfeo kantu bat jotzen hasi zen, uhandreen kantuaren eragina ahultzeko, baina bakarrik Butesek jauzi egin zuen itsasora. Baina Afroditak salbatu zuen, Lilibeara (Sizilia) eramanez, non, jainkosa honekin Erix eta Polikaonen aita izan zen.

Butade edo Eteobutadeen familia atikoak, bere jatorria, Butes izeneko pertsonaia honetan aurkitzen zuen, eta, Akropoliko Erekteionean, bere omenezko aldare bat zegoen, paretak, familiaren historiako eskenak irudikatzen zituzten margoekin apainduak zituena.

### Iturriak 
* Apolodoro i.9 §§16, 25
* Higinio *Fabulak* 14
* Harpokrazion ''Etym'. M.* cit. Hesikio
* Orfeo Argonautika, 138
* Pausanias i.26 §§ 5, iv.2 §1
* Valerio Flaco i.394

## Butes, Naxosen sortzailea 
Diodoro Sikuloren arabera (iv.70,83, v.50) **Butes** traziar bat zen Boreas haize jainkoaren semea. Azpijokoa egin zuen bere anaia Likurgoren aurka, eta, beraz, bere aitak, herbesteratzea behartu zuen. Modu honetara, Strongyle izeneko uhartera joan zen kolono talde batekin, ordutik, Naxos deitua. Berak eta bere lagunek emakumerik ez zutenez, erasoak egiten zuten bahitzeko, eta, honela, Tesaliara heldu ziren, non, eurengandik ihes egin zuten menade batzuk ustekabean harrapatu zituzten. Edonola ere, Butesek Koronis bahitzea lortu zuen. Honekin, beranduago, Hipodamia izango zuen. Baina Koronisek, Butesekin haserretua hain modu lotsagabean bahitua izateagatik, Dionisoren laguntza aldarrikatu zuen, Butes erotu zuena. Honela, honek, putzu batetara bota zuen bere burua eta hil egin zen.

## Butes, apaiza 
Apolodororen arabera (iii.14 §8, 15 §1) **Butes** atenastar bat zen, Pandion eta Zeuxiperen semea, Atenea eta Poseidon Erekteoren apaiz bihurtu zena, bere aita hil ondoren, bere anaia Erekteok Atenasko tronua heredatzen zuen bitartean. Butes Ktoniarekin ezkondu zen, Erekteoren alabarekin.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Amikoko bebrizioen klaneko partaide bat (Anatolia iparraldean). Daresek hil zuen boxeo borrokaldi batean, Eneasek Sizilian ospatutako jokoetan (Virgilio *Eneida* v.372).

* Eneasen soldaduetako bat Italian, Kamilak hil zuena (Virgilio *Eneida* xi.690).

* Ankisesen ezkutari eta senidea (Virgilio *Eneida* ix.648).

* Soldadu bat Zazpiak Tebasen aurkako armadan, Hemonek hil zuena (Estazio *Tebaida'' 8.484).

* Ovidiok (Metamorfosiak vii.500) beste Butes bat aipatzen du, baina ez du pertsonaia honi buruzko xehetasun gehiagorik ematen.
Tamara Bunke

**Haydée Tamara Bunke Bider** (Buenos Aires, Argentina, 1937ko azaroaren 19a - Rio Grande, Bolivia, 1967ko abuztuaren 31), **Tania** ezizenaz ezagutua, iraultzaile komunista eta espioia izan zen. Paper garrantzitsu bat jokatu zuen Kubako gobernuan Kubako iraultza ondoren, baita beste Latinoamerikako zenbait mugimendu iraultzaileetan ere. Che Guevararen aginduetara Boliviako komunistekin batera borrokatu zuen emakume bakarra izan zen.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Tamara Bunke Buenos Aires hirian jaio zen 1937ko azaroaren 19an. Aita alemaniarra eta ama poloniarra zituen, biak militante komunistak. 1952an, Tamara Alemaniako Errepublika Demokratikora bidaiatu zen bere gurasoekin eta han, Alemaniako Alderdi Sozialista Bateratuko kide bezala onartu zuten 18 urte bete zituenean.

Ondoren Humboldt Unibertsitateko Letren Fakultatean ikasi zuen, eta gainera Tiro kiroleko irakaslea izan zen. Kubako Iraultzaren garaipenaren berri izateak poztu zuen. 1960an Che Guevara ezagutu zuen, honek Alemaniako Errepublika Demokratikoa bisitatu zuenean Kubako gobernu iraultzailearen delegazio komertzial baten buru zela.

### Kuban 
1961eko maiatzaren 12an Kubara joan zen hango Ballet Nazionalak gonbidatuta, Alicia Alonsoren laguntzaz. La Habanako Unibertsitatean kazetaritza ikasi zuen. Ondoren, frantsesez, ingeleraz, alemanieraz eta espainieraz hitz egin zezakeenez, Hezkuntzako Ministerioan, Herriekin Adiskidetasunerako Institutu Kubatarrean eta Kubako Emakumeen Federazioan lan egin zuen. 1963an entrenatzen hasi zen Inteligentzia Zerbitzuan lan egiteko. Handik aurrera, **Tania** bezala ezagutzen hasi zen. Cienfuegosen bere plan operatibo-praktikoa prestatu zuen.

### Bolivian 
Kubako Barne Ministerioaren entrenamenduaren ondoren, Boliviara joan zen Che Guevararen aginduz klase politikoarekin eta armadarekin harremanak hasteko, eta etorkizunean iraultza bat hasi ahal izateko. Misio horretan Laura Gutiérrez Bauer izena hartu zuen.

La Pazen Juan Ortega Leytón eta Moisés Chire Barrientos margolariekin elkartu zen, azken hau Boliviako presidentearen senidea zen. Horrez gain, Gonzalo López Muñoz, **Presidentziako Informazioen Zuzendaritza Nazionaleko** burua zenarekin harremanetan jarri zen. Hain infiltraturik zegoen, ezen Alfredo Ovando Candiaren (Defentsako Ministroa) eta René Barrientos Ortuñoren (Boliviako Presidentea) lagun egin zen. Gainera, bertako gizarte-klase altuko pertsonen seme-alabei alemanierazko klase partikularrak eman zien, euren familiekin harremanak izateko asmotan.

1966an, Kubako Gobernuak bere lana arrakastatsutzat ebaluatu zuen eta Kubako Alderdi Komunistaren kide bezala onartu zuten. Mario Martinezekin, ingeniaritza elektrokoko ikaslea, ezkondu zen eta geroztik pasaporte boliviarra lortu zuen.

### Gerrilla eta heriotza 
Gerrillarekin bat egin zuen, borrokalari berriak hartuz eta hauek borroka guneetara eramanez, Juan Vitalio Acuña Nuñez komandantearen taldean sartuz. 1967ko abuztuaren 31n Bunke eta beste zortzi gerrilari hil zituen Boliviako armadak Vado del Yeson (Puerto Mauricio, Rio Grande) egindako segadan.

Bere gorpuzkiak identifikatu eta Kubara eraman zituzten 1998an. Gaur egun, Santa Claran daude.
Waterpoloa 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Waterpoloa 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 10etik abuztuaren 24ra arte jokatu zen Ying Tung igerilekuan. Bi kategoria daude, gizonezkoak eta emakumezkoak.

## Estatu partehartzaileak 
### Gizonezkoak 
Hamabi taldek parte hartuko dute gizonezkoen txapelketan.

#### Dominak 
* 
* 
* 

### Emakumezkoak 
Zortzi taldek parte hartuko dute emakumezkoen txapelketan.

#### Dominak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Busto (artea)

[thumb|[Richard Bentlyren soingaina, Louis-François Roubiliacek egina.]]
[thumb|Organo-Utan 'Jumbo'-ren eta [Marko Aurelio'ren bularrondoak]]
**Bustoa** giza gorputzaren goialdearen irudikapen bat da. Margolaritza, eskultura, marrazkia edo irarlanean izan daiteke. Burua, sorbaldak, besoen hasiera eta paparraren zati bat hartzen ditu bustoak. Lehen bustoak Antzinako Egiptotik ezagutzen dira. Eskulturan, haitzurdina, brontzea edo granitoa bezalako materialak erabiltzen dira bustoak eratzeko.

*Busto geminatua* bi aurpegiko bustoa da, aurpegi ezberdineko bi pertsonaia irudikatzen duena, bizkarra bizkarraren aurka, baina, ohi, osotasun bakar bat eratuz buruaren gainaldearen eta ilearen bateratzeaz.

## Kanpo estekak
Waterpoloa 2008ko Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoen txapelketa

## Lehen fasea 
### A multzoa 
----

----

----

----

----

----

### B multzoa 
----

----

----

----

----

----

### Final laurdenak 
----

### Finalerdiak 
----

### Finala 
### Hirugarren posturako partida 
## Kanpo estekak
Uraeus

**Uraeusa** edo **ureusa**, Antzinako Egiptoko mitologian, jainko eta faraoien babesle gisa lan egiten zuen suge oso boteretsua zen.
[170px|thumb|[Tutankhamon|Tutankamon faraoiaren mozorroa uraeusarekin]]
## Etimologia 
K. a. V. mendean, Goi Egiptoko aditu Horapolonek bere *Hieroglyphica* lanean erabili zuen hitza da uraeus, hieroglifo idazkeraren interpretazio ideografiko bat erakusten duena. Ordutik, izen hori mantendu da.

## Ikonografia 
Kobra formaduna da batzuetan, Behe Egiptoko koroa gorriarekin

## Mitologia 
Eguzki jainkoen irudikapena zen. Behe Egiptoko babeslea ere izan zen. Kobra, uraeusaren ikur gisa, erregeen ikur babesle nagusia izan zen.

Uadyet jainkosaren irudikapen bat da, jatorria Nilo ibaiaren deltan duena, Behe Egipto sinbolizatuz, eta faraoiaren jainkosa babeslea: haiexek erregetasunaren ezaugarri gisan eraman zezaketen bakarrak ziren. Nekhbet izeneko beste jainkosarekin batera —sai gisa irudikatzen zen— faraoiaren jainkosa babesleak ziren. Faraoiaren tituluetako batek Nebtyren izenak uraeusa darama.

Tenplu askoren goialdean ere irudikatua azaltzen da, baita bitxi, jainko eta faraoien kuttun eta egiptoar koroen zatia osatzen ere.

Kobra eta sugeak berpizkundearen ikur ziren, eta Eguzkiak zerutik eta Duat behe mundutik egiten zituen bidaien eguzki mitoetara lotuta zeuden. Nagusiki, Buton gurtuak ziren eta, hiltzen zirenean, brontze edo zurezko kaxetan uzten ziren, suge irudien erliebeekin grabatuak, batzuetan, giza burua zutena, uraeusa eta koroa bikoitzarekin apaindua.

erdian|300px|thumb|Hegodun eguzki ikurra, uraeus koroatuarekin

## Kanpo estekak
Ellrich

**Ellrich** Alemaniako herri bat da, Turingia estatuan eta Nordhausen barrutian dagoena. Harz mendikatearen hegoaldeko mugan dago, Nordhausen herritik 13 kilometro iparmendebaldera, Saxonia-Anhalt estatuarekin mugan.

## Demografia 
## Kanpo estekak