open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zumaiako trenzubia

**Zumaiako trenzubia**, edo **Urolako burdinbidearen zubia**, Bilbo eta Donostia arteko Euskotren konpainiaren E1 lineako zubia da, 1898. urtean eraikitakoa.

## Zubiaren ezaugarriak 
Zubia burdinazkoa da eta Bizkaiko Talleres Miravallesen egin zuten

Trenzubia 102 metroko luze da, eta, erdiko zutabe batean oinarrituta, 51 metroko argia duten bi bao ditu. Zubiaren taula sareta itxurazko metalezko bi habe nagusiz osatuta dago. Zutabea eta estribuak kareharrizko harlanduzkoak dira. Estrukturak 9,40 metroko zabalera eta 12,5 metroko altuera ditu.  

51. zenbakiarekin Zumaiako Arau Subsidiarioen Natura eta eraikuntza historiko-arkitektonikoko ondarearen katalogoan dago.

## Istripua 
1941. urteko otsailaren 15ean tren istripu larria izan zen bertan egun horretan zegoen haizete handiak eraginez tren bat erriora erori zenean. istripuan 18 lagun hil ziren.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Trenzubia Zumaia 01.jpg|Zubiaren iparraldeko ikuspegia
Fitxategi:Trenzubia 01.jpg|Zubiaren hegoaldeko ikuspegia
Fitxategi:Trenzubia Zumaia 03.jpg|Metalezko saretaren zehetasuna
Fitxategi:Trenzubia Zumaia 02.jpg|Erdiko zutabea
Fitxategi:Trenzubia Zumaia 05.jpg|Euskarrien zehetasuna
Fitxategi:Accidente ferroviario, descarrilamiento de un tren de la línea Bilbao-San Sebastián en el víaducto de Zumaia debido a un temporal (1 de 6) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|1941. urteko istripua
Fitxategi:Accidente ferroviario, descarrilamiento de un tren de la línea Bilbao-San Sebastián en el víaducto de Zumaia debido a un temporal (6 de 6) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|1941. urteko istripua
Fitxategi:Accidente ferroviario, descarrilamiento de un tren de la línea Bilbao-San Sebastián en el víaducto de Zumaia debido a un temporal (4 de 6) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|1941. urteko istripua
Fitxategi:Accidente ferroviario, descarrilamiento de un tren de la línea Bilbao-San Sebastián en el víaducto de Zumaia debido a un temporal (5 de 6) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|1941. urteko istripua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zumaiako trenbide azpiegituran egindako lanen berri eman du sailburuak goizean egindako bisitan.
* Urakanak trena bota zuenekoa
* Trena iraultzea lortu zuen haizete bortitza
Irina Molokanova

**Irina Ivanova Molokanova** (; ; Bolhrad, Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista, 1957ko abenduaren 3a) transnistriar politikaria eta ekonomialaria da. Transnistriako Errepublika Moldaviarreko Finantza ministroa izan da bi alditan: lehena, 2007ko uztailetik 2012ko urtarrilaren 24ra; bigarrena, 2016ko urtarrilaren 11tik 2017ko abenduaren 29ra.

## Bizitza 
Molokanova errusiar jatorriko familia batean jaio zen Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistako Bolhrad hirian 1957ko abenduaren 3an.

Odesako Unibertsitate Politekniko Nazionalean ikasi zuen, 1980an ingeniaritza eta ekonomian graduatuz. 2007ko uztailetik 2012ko urtarrilaren 24ra Transnistriako Errepublika Moldaviarreko Finantza ministroa izan zen Igor Smirnoven eta Jevgeni Xevtxuken gobernuetan. Ondoren, berriz ere Finantza ministroa izan zen 2016ko urtarrilaren 11tik 2017ko abenduaren 29ra Xevtxuken eta Vadim Krasnoselskiren gobernuetan. Horrez gain, hainbat kargu izan ditu Transnistriako gobernuan, besteak beste, Estatuko Erreserba Funtsaren zuzendaria 2012ko urtarrilaren 25etik azaroaren 30era.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Théodore Baron

thumb|300x300px|Urmael baten ikuspegia, etxeekin
**Théodore Baron** (1840ko abuztuaren 19a - 1899ko irailaren 4a) estilo errealistako paisaia-margolaria izan zen.

## Biografia 
Hasieran estilo akademikoan trebatu zen; lehenik Hippolyte de la Charlerie-k Bruselan, gero Louis Dubois, Guillaume Van der Hecht eta François-Joseph Navez-ek. 1860rako, Genkeko artisten kolonian lanean ari zen jada, eta horrek Genkse eskolako kide bihurtu zuen. 1863an, Louis Artanekin batera, Brusela inguruko baso-eremuak arakatu zituen eta en plein air margotzen zuten artistekin harremanetan jarri zen. Garai hartan, aztertu zituenak baino paisaia errealistagoak sortzeko zaletasuna garatu zuen.

1865etik 1868ra Kalmthout-en bizi izan zen eta Campine eskualdeko paisaia desolatu tipikoak margotzen jarri zuen arreta. Han, antzeko pentsamendua zuten artista talde bat ezagutu zuen: Jacques Rosseels (1828-1912), Isidore Meyers, Adrien-Joseph Heymans eta Florent Crabeels, Klamhoutse eskola bezala ezagutzen direnak. 1868an Bruselara itzuli zen, eta Tervurengo artistekin harremanak berritu zituen, horrela Kalmhoutse eta Tervurengo eskolen arteko lotura sortuz. Denbora pixka bat eman zuen Hoeilaarten eta Auderghemen lanean, Rouge-Cloître abadiaren inguruko urmael zaharrak margotzen. Urte berean, Société Libre des Beaux-Arts elkartearen sortzailekide bihurtu zen.

Etengabe mugitzen ari zen; Meuse ibaiaren haranean eta Lesse ibaiaren ertzean margotzen. Félicien Rops eta Octave Mausekin ere lan egin zuen Anseremmeko artisten atsedenleku batean. 1870ean, Camille Lemonnier arte kritikariarekin egon zen, Profondevilletik gertu zuen etxean. Geroago, Frantziara eta Italiara bidaiatu zuen.

1882an, Namurreko Arte Ederren Akademiako irakasle bihurtu zen, Ferdinand Marinus ordezkatuz. Bertan izan zituen ikasle ezagunenen artean Isidore Verheyden eta Hippolyte de la Charlerie daude. 1884an, Akademiako zuzendari izendatu zuten, eta kargu horretan egon zen hil zen arte. Auderghem eta Namurren kaleei izena jarri diete, non Charles van der Stappenek sortutako monumentu bat eraiki den.

## Iturriak 
* Herman De Vilder, "De School van Tervuren : in de bedding van de tijd"; De Vrienden van de School van Tervuren, 2008  
* Hoozee R., "Barbizon en België"; in: "De School van Barbizon"; erakusketaren katalogoa, Museum voor Schone Kunst, Gante, 1985  
* Paul Piron, *De Belgische beeldende kunstenaars uit de 19de en 20ste eeuw*, 2. arg., 1999,  
* E. Benezit, *Dictionnaire des Peintres, Sculpteurs, Dessinateurs et Graveurs* ; Librairie Gründ, Paris 1976  

## Kanpo estekak 
* Baron-en lan gehiago @ ArtNet
Jainkoaren Agerpena

**Jainkoaren Agerpena** edo **manifestazioa** () Bahá’í fedearen kontzeptu teologiko nagusietako bat da.

Bahá'í fedearen arabera, Jainkoa edo existentziaren iturburua erabat transzendente eta zuzenean eskuragaitza da. Hori dela eta, garai historiko bakoitzean gizaki baten bidez agertzen da munduan. Gizaki berezi horiek ez dira Jainkoaren inkarnazioa, ez profetak soilik, baizik eta Jainkoaren eta gizateriaren arteko bitartekariak, Jainkoaren atributuak mundu fisikora islatzen dituzten ispilu perfektu gisa jarduten dutenak.  Garai historiko bati hasiera ematen diote eta une horretan beharrezkoak eta egokiak diren irakaspen espiritual eta sozialak igortzen dituzte. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mekinol

**Mekinola** edo **4-metoxifenola** konposatu organiko aromatikoa da C6H4(OH)(OCH3). formula duena fenolaren deribatua *para* posizioan metoxi bat duena. Mekinolak egitura-isomero bi dauzka: 3-metoxifenola eta guaiakola (*2-metoxifenola*). Solido argizaritsu zurixka da.. Disolbagaitza da uretan, baina disolbagarria etanoletan, dietil eterretan eta azetonatan. Narritagarria da. 

Mekinola produktu naturala eta bizidun askotan aurkitzen da, hala nola, mendaro landarean eta *Ascia monuste* tximeletan.

## Sintesia 
Mekinola sintetizatzeko hidrokinona dimetil sulfatoz tratatzen da.

## Erabilera 
Mekinolak erabilera ugari ditu: monomero akrilikoen eta akrilonitirlen inhibitzaile gisa, hidrokarburo kloratuen eta etil zelulosaren egonkortzaile gisa, inhibitzaile ultramore gisa eta antioxidatzaileen eta produktu farmazeutikoen, plastifikatzaileen eta tindatzaileen fabrikazioan bitarteko kimiko gisa erabiltzen da.

Mekinola larruazala despigmentatzeko erabiltzen diren eta eguzki-lentigoak tratatzeko erabiltzen diren sendagai topikoetan egoten da printzipio aktibo gisa. Espainian *Novo-demoquinona* markarekin merkaturatzen da eta ´Frantzian *Any* eta *Leucodidine* markekin.

## Erreferentziak
Edouard Agneessens

**Edouard Joseph Alexander Agneessens** (Brusela, 1842ko abuztuaren 24a - Ukkel, 1885eko abuztuaren 20a) belgikar margolaria izan zen.

1859an, Jean-Francois Portaels margolari orientalistarekin hasi zituen arte ikasketak. 1868an, Société Libre des Beaux-Arts elkartearen sortzaileetako bat izan zen,akademizismoaren aurka zeuden artisten elkartea, errealismoa sustatu eta abangoardia aurkezten hasi zena.

San Petersburgora joan zen bizitzera, eta han urte batzuk bizi izan zen, ibilbide arrakastatsua lortuz. 1880ko hamarkadan, Bruselara itzuli zen, bere osasun mentala eta fisikoa larriki okertuta zegoela, eta horrek bere garapen artistikoa eten eta bost urte geroago hiltzera eraman zuen.

Bere margolan gehienak errealismo estilizatuan eginak dira, konposizio sendoekin eta koloreen erabilera zainduarekin.

## Erreferentziak 
* Margolariak eta Pinturak - Juan Carlos Boveri
* Belgikako Arte Ederren Errege Museoak

## Kanpo estekak
3-Metoxifenol

**3-Metoxifenola** edo **3-hidroxianisola** konposatu organiko aromatikoa da C6H4(OH)(OCH3). formula duena fenolaren deribatua *meta* posizioan metoxi bat duena. 3-Metoxifenolak egitura-isomero bi dauzka: mekinola (*4-metoxifenola*) eta guaiakola (*2-metoxifenola*). Likido gorrixka da. Narritagarria, korrosiboa eta toxikoa da. 
ezkerrera|thumb|200x200px|3-Metoxifenola

3-Metoxifenola produktu naturala eta landaretan aurkitzen da, hala nola, *Sedum crassularia*n eta *Eriogonum brevicaule*n.

## Sintesia 
3-Metoxifenola sintetizatzeko erresortzinola dimetil sulfatoz erreakzionarazten da ingurune basikoan.

## Erabilera 
3-Metoxifenola aromatizatzaile moduan baliatzen da.

## Toxizitatea 
3-Metoxifenola begi, mukosa eta larruazalarentzat narritagarria da. Gizakiengan inhalazioak ahultasun muskularra, buruko mina eta suminkortasuna eragiten ditu.

## Erreferentziak
Marta Higueras Garrobo

**Marta Maria Higueras Garrobo** (Madril, 1964) Espainiako bitartekari penala da, bere karreraren hasieratik sektore judizialari lotua. 2015eko ekainetik 2019ko ekainera bitartean, Madrilgo Udaleko lehen alkateordea izan zen, eta udal-gobernuaren "Berdintasun, Gizarte Eskubideak eta Enplegua" arloko titularra. 2009tik 2013ra Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Herri Administrazioko zuzendaria izan zen.

## Ibilbidea 
Madrilen jaioa, Arganzuela barrutiko bizilaguna. Formazioz geografoa da.

Madrilgo Plaza Castillako epaitegietan egin zuen lan, ofizial gisa. Ondoren Botere Judizialaren Kontseilu Nagusian Bulego Judizialeko Ataleko buru gisa 5 urtez. Euskal Autonomia Erkidegoan, Inmaculada de Miguelekin Justizia aholkulari izan zen, eta 2009ko abuztuan Justizia eta Herri Administrazioko zuzendari izendatu zuten. Kargu hori Patxi Lopezen gobernu sozialistan bete zuen, 2013ko urtarrilera arte. Gainera, Euskal Autonomia Erkidegoko Haur eta Nerabeen Batzordeko kidea izan zen.

Madrilgo Udalera iritsi aurreko azken etapan, Kontu-Auzitegian lan egin zuen, Maria Antonia Lozano sailburuaren idazkaritzan, Izquierda Unidak kargurako proposatua. Erakunde horretako Berdintasun Batzordeko kide izan zen (2013-2015).

### Ahora Madrid 
[ezkerrera|thumb|Higueras 2017ko martxoan [Manuela Carmena|Manuela Carmenarekin batera.]]
2015eko maiatzeko udal hauteskundeetan Ahora Madrid zerrendako zazpigarren postuan izan zen Madrilgo Udalerako.

Komunikabide batzuek Manuela Carmenaren «konfiantzazko pertsonatzat» jotzen dute Madrilgo Udalean. Carmena epailea 1992an ezagutu zuen Castilla Plazako epaitegietan lan egiten zuenean eta harrezkero harreman estua izan du.

Madrilgo Udalean, etxegabetzeen aurkako bitartekaritza-bulegoa jarri zuen martxan, Eusko Jaurlaritzako Justizia Zuzendaria izan zenean lortutako esperientziaz baliatuta.      Berdintasun arloko arduraduna ere izan zen. 2017an modu publikoan lesbiana gisa ikusarazi zen.

### Más Madrid 
2019ko udal hauteskundeetarako hautagai gisa errepikatu zuen, oraingoan Más Madrid alderdiko zerrendan. Carmenaren atzetik 2. postua lortu zuen, zinegotzi akta berrituz, eta oposiziora pasatuz. 2019ko azaroko hauteskunde orokorretan Más País alderdiaren Kongresurako Madrilgo zerrendan aurkeztu zen (herentzia *karmenistaren* ordezkaritzat hartu zuten) eta diputatu hautatu zuten.

2021ean udal taldea utzi eta Talde Mistoan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Entrevista a Marta Higueras Observatorio de Violencia de Género de Vizcaya 2009
Agusta A129 Mangusta

**Agusta A129 Mangusta** () Agusta enpresa italiarrak diseinatu eta ekoiztutako eraso-helikopteroa da. Europan diseinatu eta ekoitzitako lehen helikopteroa izan zen. AgustaWestlandek garatu du, Agustaren ondorengo enpresak. Italiako Lurreko Armadak bakarrik operatu du, eta 1990ean jarri zuen martxan.

A129ak hainbat gatazketan izan da, Somalian, Afganistanen eta Iraken. Klima beroetan jarduteko egokia dela frogatu du, baita zelaian nahiko malgua ere. Hasierako 60 errotoreak hainbat aldiz eguneratu dira Italiako Armadarekin zerbitzuan hasi zirenetik; hobekuntzak munizio gehigarriekiko bateragarritasunean, helburu sistema berrietan, abionika hobetuan, datuen manipulazio hobean eta transmisio indartsuagoan. Hainbat hobekuntza eta esportazio eredu proposatu dira, besteak beste, ontzigintza eta azterketa. Turkiako Industria Aeroespazialak TAI/AgustaWestland T129 ATAK deribatua garatu dute, AgustaWestlandekin lankidetzan, Turkiako Lurreko Armadarentzat, baita beste zerbitzu eta bezero esportatzaileentzat ere. 2017az geroztik, A129aren ondorengo handiago bat lantzen ari dira Italiako Armadarentzat, Leonardo Helicopters AW249a.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iban Apaolaza

**Iban Apaolaza Sancho** (Beasain, Gipuzkoa, 1971ko azaroaren 10a - Aiako Harria, Oiartzun, Gipuzkoa, 2026ko urtarrilaren 5a) idazlea eta etakidea izan zen. Soziologian eta antropologian lizentziaduna zen, eta *Berria* egunkariko dokumentazio arduraduna bizitzako azken fasean.

## Bizitza eta ekintza 
### ETA eta auzibidea 
2007ko ekainaren 20an atxilotu zuten Quebecen 2000ko urtarrilaren 21ean Madrilen Pedro Antonio Blanco tenientea hil zuen bonba-auto atentatuan parte hartu zuelakoan ETAko kide gisa. 2008ko urriaren 19ko gauean Kanadak Espainiaren esku utzi zuen.

2015ean, Espainiako Auzitegi Gorenaren II. aretoak berretsi egin zuen Auzitegi Nazionalak 2014ko martxoaren 24an ezarri zion 123 urteko espetxealdi-zigorra. Epai horrek epaile baten boto partikularra jaso zuen, zeinak argudiatu zuen helegitea onartu eta Apaolaza absolbitu egin behar zela. Izan ere, haren ustez, ezin zen ondorioztatu 2000ko urtarrilaren 21eko atentatua egiteko inolako ekintzatan lagundu zuenik.

### Literatura eta dokumentazio lana 
2019an Alboloteko espetxean zela *Hablando con (la) lluvia* komikia argitaratu zuen eta horrekin espetxearteko lehiaketa baten lehen saria irabazi zuen. 2020an Logroñoko espetxera aldatu zuten. Urte horretan, Oiartzun Irratiko *Literhari* literatura-irratsaioan hasi zen kolaboratzen.

2023an *Muga astoa eta haren ingurukoen kalamatrikak* ipuina kaleratu zuen 1545 argitaletxearekin. 2024ko azaroan hasi zen lanean *Berria* egunkarian. Egunkariko dokumentazio arduraduna izan zen.

## Liburuak 
### Ipuinak 
* *Muga astoa eta haren ingurukoen kalamatrikak* (2023, 1545 argitaletxea, ISBN 9788494789588)

### Komikiak 
* *Hablando con (la) lluvia* (2019, Alboloteko espetxea)

## Irratsaioak 
* *Literhari* (Oiartzun Irratia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dardo (VCI)

**Dardo** () infanteriaren borroka-ibilgailu blindatua da. Italiako Lurreko Armadarako berariaz diseinatu zuten, VCC estandarrera egokitutako M113 ibilgailuak ordezkatzeko. Iveco Fiat eta OTO Melara artean ezarritako partzuergoak diseinatu eta eraiki zuen. Aliantza horretan (joint-venture), Iveco kroskoaren eta propultsio-sistemen eraikuntzaren arduraduna izan zen; eta OTO Melara, berriz, arma-sistemen fabrikazioaren eta blindatze-eredu horren tiro-kontrolaren arduraduna.

Afganistanen erabili zuten, infanteriari laguntzeko bere gaitasuna eta balioa erakutsiz; une honetan, 200 blindatu baino ez dira geratzen, eraikita eta zerbitzuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Italiako Lurreko Armada

**Italiako Lurreko Armada** Italiako Indar Armatuen lurreko adarra da. Bere historia 1850eko eta 1860ko hamarkadetan herrialdea bateratu zenean hasi zen. Txina eta Libiako kanpaina kolonialetan parte hartu du, Italiaren iparraldean borrokatu zuen Austria-Hungariako Inperioaren aurka Lehen Mundu Gerran, Abisinian, Bigarren Mundu Gerraren aurretik eta gatazka horretako hainbat frontetan: Albanian, Balkanetan, Afrika Iparraldean, Sobietar Batasunean eta Italiako lurraldean. Gerra Hotzean, Varsoviako Itunaren balizko inbasio bat ekialdetik ekiditeko prestatu zen. Garai hura amaitu ondoren, Afganistango eta Irakeko bake-misioetan eta borroka-operazioetan parte hartu zuen.

Bere borroka-ibilgailu ezagunenen artean, Dardo (infanteriaren borroka-ibilgailua) (VCI), Centauro (tanke ehiztaria) eta C1 Ariete (gerra-gurdi nagusia) daude. Aire-eremuan, Mangusta eraso-helikopteroa nabarmentzen da, duela gutxi NBEren misioetan zabaldua. Armadaren Estatu Nagusiaren Kuartel Nagusia Erroman dago, Italiako Errepublikako presidentearen egoitza den Kirinal jauregiaren aurrean. Gaur egun, Armadak zerbitzu aktiboan dauden langileen borondatezko indar gisa funtzionatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C1 Ariete

**C1 Ariete** Italiako Lurreko Armadaren gerra-gurdi nagusia da. 
Regio Esercitoren 132. dibisio blindatuaren omenez jaso zuen izena, 1942an El-Alameingo bigarren guduan erabat suntsituta geratu zena. Ivecok, Fiatek eta OTO Melarak (CIO edo Consorzio Iveco Oto Melara) osatutako partzuergoak garatu zuen. Txasisa eta motorra Ivecok ekoizten ditu, eta dorrea eta tiro-kontroleko sistemak, berriz, OTO Melarak. Azkenarekin hornituta dago konputazio elektronikoko eta tiro-kontrol automatikoko sistemetan, eta mugimenduan dagoen sua irekitzeko gaitasuna ematen diote, egun eta gau ekintzan sartzeko aukera emanez, baldintza klimatikoak alde batera utzita. Entregak 1993rako planifikatu zituzten lehen aldiz, baina, egia esan, 1995ean egin zituzten, atzerapenak zirela eta; azkena, zazpi urte geroago, 2002ko abuztuan izan zen. 2005ean blindaje modularra eta kargagailu automatikoa barne hartzen zituen eguneratzea proposatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Italiako Itsas Armada

**Italiako Itsas Armada** () Italiako Indar Armatuen lau adarretako bat da. Italiako lurralde-urak zaintzeaz, defendatzeaz eta zaintzeaz arduratzen da, bai eta nazioarteko uretako itsas operazioez ere. 1946an sortu zuten, Bigarren Mundu Gerraren ondoren Regia Marinatik (Errege Itsas Armada) geratzen zitzaionetik. 2014ko abuztuan, Italiako Itsas Armadak 30.923 langile aktibo zituen, eta 198 itsasontzi inguru zeuden zerbitzuan, ontzi laguntzaile txikiak barne. Eskualde anitzekoa eta itsas barnekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Italiako Aireko Armada

**Italiako Aire Armada** () Italiako Indar Armatuen lau adarretako bat da. Aurretik Servizio Aeronautico () (1913-1915) edo Arma Azzurra () bezalako izenekin bazegoen ere,  1923ko martxoaren 28an sortu zen adar independente gisa, Viktor Manuel III.a erregearen errege-dekretu bidez, Regia Aeronautica () izenarekin. Egungo izena, Aeronautica Militare, Bigarren Mundu Gerraren ondoren eman zioten, 1946an, Italia errepublika bezala ezarri zenean

Guztira 785 hegazkin ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beratrol

**Beratrola** edo **1,2-dimetoxibentzeno**a konposatu organiko aromatikoa da C6H4(CH3)2 formula duena bentzenoaren deribatua *orto* posizioan bi metoxi dituena. Beratrolak egitura-isomero bi dauzka: 1,3-dimetoxibentzenoa eta 1,4-dimetoxibentzenoa. Fusio-puntua 22,5 C duenez solido edo likido garden gisa ageri daiteke baldintza estandarretan. Disolbaezina da uretan, baina disolbagarria etanoletan Narritagarria da.

Beratrola produktu naturala eta organismo bizidunetna aurkitzen da, hala nola, *Physarum polycephalum* onddoan *Camellia sinensis*e eta *Averrhoa carambola* landareetan.

## Sintesia 
Beratrola sintetizatzeko katekola dimetil sulfatoz metilatzen da ingurune basikotan.

416x416px|Synthesis Veratrol

## Erabilera 
Beratrola aromatizatzaile moduan baliatzen da.

## Erreferentziak
B1 Centauro

**B1 Centauro** ()  zortzi gurpileko tanke-ehiztaria da. Bere izena Regio Esercitoren 131. Centauro dibisio blindatuaren omenez jasotzen du, 1943ko Tunisiako kanpainan erabat suntsitua geratu zena. Errekonozimendu blindatu taktikorako eta tanke-ehizarako diseinatua. Società Consortile Iveco Fiat - OTO Melara (CIO) fabrikatzaile italiarren partzuergoak garatu zuen, Leonardok bat eginda, 2016tik aurrera. Iveco Fiat arduratu zen kroskoa eta propultsio-sistemak garatzeaz, eta OTO Melara izan zen dorretxoen eta arma-sistemen garapenaren arduraduna. Centauro tankeen aurkako errekonozimendu-ibilgailu gisa egindako lehen diseinutik aurrera, beste aldaera batzuk egin ziren, hala nola langileak garraiatzeko ibilgailu blindatua eta infanteriako borrokarako VBM Freccia ibilgailua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1,3-dimetoxibentzeno

**1,3-Dimetoxibentzenoa** konposatu organiko aromatikoa da C6H4(CH3)2 formula duena bentzenoaren deribatua *meta* posizioan bi metoxi dituena. 1,3-Dimetoxibentzenoak egitura-isomero bi dauzka: beratrola (1,2-dimetoxibentzenoa) eta 1,4-dimetoxibentzenoa. Likido gardena da. Disolbagaitza da uretan, baina disolbagarria etanoletan. Narritagarria da.

## Sintesia 
1,3-Dimetilbentzenoa sintetizatzeko fenola metanolez tratatzen da katalizatzaile azido bat usatuta bi urratseko prozesu bati jarraituz.

## Erabilera 
1,3-Dimetoxibentzenoa sintesi kimikoan baliatzen polimero berezien polimerizazioaren hasarazle eta disolbatzaile gisa.

## Erreferentziak
1,4-Dimetoxibentzeno

**1,4-Dimetoxibentzenoa** konposatu organiko aromatikoa da C6H4(CH3)2 formula duena bentzenoaren deribatua *para* posizioan bi metoxi dituena. 1,4-Dimetoxibentzenoak bi egitura-isomero ditu: beratrola (*1,2-dimetoxibentzenoa*) eta 1,3-dimetoxibentzenoa. Solido kristalino zuria da. Disolbagaitza da uretan, baina disolbagarria etanoletan, bentzenotan eta dietil eterretan.

!,4-Dimetoxibentzenoa produktu naturala da eta sahatsean, kuiatxoetan, hiazintoetan eta tean ageri da, besteak beste.

## Sintesia 
1,4-Dimetilbentzenoa hidrokinona ingurune basikon metilatuz sintetizatzen da.

## Erabilera 
1,4-Dimetoxibentzenoa perfumeetan, kosmetikoetan eta aromatizatzaile gisa baliatzen da.

## Erreferentziak
Ameriketako Estatu Batuetako Aduanen eta Muga-Babesa

**Ameriketako Estatu Batuetako Aduanen eta Muga-Babesa** (; akronimoa: *CBP*) Estatu Batuetako Gobernuaren agentzia bat da.

CBPk narkotrafikoaren, terrorismoaren eta pertsonen trafikoaren aurka babesten du. Bidezko merkataritzan eta immigrazio legitimoan ere badu eskumena. 52.000 langile baino gehiago ditu, 22.000 funtzionario eta nekazaritzako espezialista baino gehiago, 17.000 mugako agente baino gehiago, eta 1.000 aire-agente eta itsas agente. Washington Hirian du egoitza.

Aduanen eta Muga-Babesaren agentzia (Customs and Border Protection = CBP) lege federala aplikatzeko agentzia federala da, Segurtasun Nazionalerako Sailarena , nazioarteko merkataritza arautzeko eta errazteko, aduana-muga-zergak kobratzeko eta AEBetako arauak betearazteko ardura duena. AEB, merkataritza, aduana eta immigrazio legeak barne.

Bere eginkizun nagusia terroristak eta armak Estatu Batuetan sartzea galaraztea den arren, CBPk Estatu Batuetan legez kanpo sartzen saiatzen diren pertsonak harrapatzea, legez kanpoko drogen eta beste kontrabandoren bat geldiaraztea, Estatu Batuen nekazaritza- eta ekonomia-interesak gaixotasun eta izurrite kaltegarrietatik eta enpresa estatubatuarretatik babestea eta jabetza intelektuala lapurtzea ere badu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entre le bœuf et l'âne gris

'''''Entre le bœuf et l'âne gris*** (), ***Le sommeil de l'enfant Jésus''''' () bezala ere ezaguna, frantziar Gabon kanta da. Gaur egun arte iraun duten Gabon kantarik zaharrenetakoa da eta XIII. eta XVI. mendeen artean sortu zen.

Jesusen jaiotzean bi animalia hauen ustezko presentziak Isaiasen liburuko 1. kapituluko 3. bertsoan izan dezake jatorria: «Ezagutzen du idiak nagusia, bai eta astoak ere ugazabareneko aska; Israelek, ostera, ez du ezagutzen, nire herriak ez du aditzen».

Gaur egun ezagunena den bertsioak bost bertso ditu. Hala ere, 1792ko bilduma batean seigarren bertso antisemita agertu zen. Ia berdin berrargitaratu zen hainbat aldiz, 1942ra arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dirua faltsifikatze

right|230px|thumb|Erromatar monetak faltsifikatzeko moldeak. Erabilera legaleko txanponak landu egiten zituzten baina faltsutuak moldeen bidez egiten zituzten.
**Faltsututako dirua** estatuaren edo gobernuaren legezko adostasunik gabe sortzen dena da, eta moneta errealaren antza duena edo haren antza duena, diru originalaren itxura hartzeko adinakoa. Dirua faltsifikatzea iruzur egiteko modu bat da. Dirua faltsutzea seguruenik dirua bera bezain zaharra da. Diru-papera sartu aurretik, metodorik hedatuena kanbio-oinarriko metalen nahasketa zen, hala nola urrea eta zilarra balio txikiagoko beste batzuekin. Gaur egun ohikoagoa da billete faltsuak inprimatzea, edo dokumentuak inprimatzaile legitimo baina jarraibide faltsuekin inprimatzea. Gaur egun, faltsututako billete onenetako batzuei «superbillete» esaten zaie, kalitate handikoak direlako eta erabilera legaleko billeteen antzekoak direlako.

Urtero, Europako Banku Zentralak ehunka mila euro faltsutu zirkulaziotik kentzen ditu, eta 2010eko lehen seihilekoan 387.000 billete faltsu erregistratu ziren eurogunean. Billete faltsuen ondorio kaltegarrien artean, hauek nabarmentzen dira:

* Diruaren balio «erreala» murriztea, prezioak igo egin baitira inflazioaren ondorioz, diru gehiago dabilelako zirkulazioan ekonomian.
* Diru-paperaren onargarritasunak behera egin du
* Faltsututako dirua itzultzen ez duten konpainien galerak.

Tradizioz, faltsutzearen aurkako teknikek barnean hartzen dute billeteetan xehetasunak eta gailuak sartzea, faltsutzea zailtzeko eta billete faltsuak errazago detektatzeko. Besteak beste, filigrana oso finak dituzten marrazkiak, kolore bereziak, ur-markak eta elementu holografikoak erabiltzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lan-baimen

**Lan-baimena**, **lanerako baimena** edo **lan egiteko baimena** termino generiko bat da pertsona bati lan egiteko aukera ematen dion legezko baimen baterako. Maizago erabiltzen da pertsona bati herritartasunik ez duen herrialde batean lan egiteko baimena ematen zaion kasuei dagokienez, baina adingabeei dagokienez ere erabiltzen da, jurisdikzio batzuetan legez lan egiteko baimena behar baitute, haurren lanari buruzko legeen ondorioz. Baliteke lan-baimena behar izatea industria, sektore edo lanbide baten barruan, fabrika batean eginkizun jakin batzuk ohiko zeregin operatiboetatik kanpo egiteko (mantentze-lanak, adibidez) -.

Oro har, Estatu Batuek ez dute lan egiteko baimenik behar nazional helduentzat. Hala ere, beharrezkoa da zenbait atzerritarrek Segurtasun Nazionaleko Departamentuaren Estatu Batuetako Herritartasun eta Immigrazio Zerbitzuaren (USCIS) Enplegua Baimentzeko Dokumentua () izatea. Gaur egun, Europar Batasuneko estatu kide bakoitzak prozesu desberdina du Erkidegokoak ez diren herrialdeetako herritarrei lan-baimenak emateko. Gai horri heltzeko, Europako Batzordea 1999an hasi zen lanean Europar Batasun osoan hirugarren herrialdeetako herritarrak lan-indarrean sartzeko prozesua garatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heinrich Daniel Ruhmkorff

**Heinrich Daniel Ruhmkorff** (Hannover, 1803ko urtarrilaren 15a - Paris, 1877ko abenduaren 20a) alemaniar ingeniaria izan zen. Bere ibilbidearen zati bat Parisen eta Londresen egin zuen. Sortu zuen tentsio altuko sorgailu elektrikoagatik da ezaguna, haririk gabeko telegrafiaren hastapenetan txinparta-igorle gisa erabilia.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|Jatorrizko Ruhmkorff-en bobina baten osaera geroago egina.
Hannoverren jaio zen Ruhmkorff, Brunswick-Lunebourgeko hauteslerrian. Mekanika ikasi ondoren, Ingalaterran lan egin zuen Joseph Bramah-rekin, prentsa hidraulikoaren asmatzailearekin. Ondoren, Parisen lan egin zuen, batez ere Chevalier ingeniari optikoaren etxean.

1855ean bere lehen denda inauguratu zuen, Parisen, oso ezaguna egin zena kalitate handiko aparatu elektrikoak ekoizteagatik. Han eraiki zituen bere indukzio-bobinaren hainbat eredu hobetu, Antoine Masson edo Hippolyte Fizeaurekin elkarlanean.

Jules Vernek behin baino gehiagotan aipatzen ditu “Ruhmkorffen gailuak” —lanpara elektriko estankoak, neonaren printzipioaren arabera funtzionatzen dutenak— *Lurretik Ilargira*, *Hogei mila legoa itsasoen* azpian eta Bidaia *Lurraren erdigunera* eleberrietan.
[thumb|Hilobia [Montparnasseko hilerria|Montparnasseko hilerrian]]
Montparnasseko hilerrian lurperatuta dago (20. dibisioan).

Parisko 17. barrutian (75017) bada Ruhmkorff izeneko kalea.

## Ruhmkorffen bobina 
**Heinrich Ruhmkorffek** bere izena daraman indukzio bobina (edo harila) asmatu zuen,  luzera arteko txinparta sor zezakeena. Haril hori, hasiera batean medikuntzako erabileretarako aurreikusia, goi-tentsioko korronte-sorgailu gisa erabili zuten Gustav Kirchhoff edo Heinrich Rudolf Hertz bezalako fisikariek bere izena daramaten uhinetan egindako esperimentuengatik edo baita Édouard Branlyk Oliver Lodgek geroago Guglielmo Marconik bere irrati-hargailuetan erabilitako kohesorea bera sortzeko erabilitako irrati-eroaleak aurkitzeko ere.

Transformadore elektriko bat da, behe-tentsioko korronte jarraitu batetik abiatuz goi tentsioko korronte alterno bat eskuratzea ahalbidetzen duena. Ruhmkorffen bobina elementu hauek osatzen dute:

# Lehendabiziko bobina bat, diametro lodi samarreko kobrezko hariz dozena zenbait bira emanda egina.
# Bigarrengo bobina bat, kobrezko oso hari fin batekin milaka bira emanda egina.
# Fardeletan bildutako burdin hagaxka sortaz osatutako nukleo magnetikoa
# Kontaktu mekaniko bat, oszilagailu ere izendatua.
# Eta muturretan bornez hornitutako metalezko bi hagaxka.

## Bibliografia 
* Frank Dittmann: Heinrich Daniel Rühmkorff (1803-1877). In: Horst A. Wessel (Hrsg. ): "*Jahrhunderte der Hochspannung*". VDE, 2004, S. 77–90.
* (de) Karl Ernst Hermann Krause, « Rühmkorff, Heinrich Daniel », dans Allgemeine Deutsche Biographie (ADB), vol. 29, Leipzig, Duncker & Humblot, 1889, p. 615
* Emil Kosack: Heinrich Daniel Rühmkorff, ein deutscher Erfinder: ein Lebensbild zu seinem 100. *Geburtstagea*. HG vom Hannoverscher, Elektrotechniker-Verein. Hahn'sche Buchhandlung Leipzig und Hannover 1903. (Digitazioa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tesla haril
* Transformadore
* Argon
* Nikola Tesla
* Zénobe Gramme

## Kanpo estekak
Iruzurraren aurka Borrokatzeko Europako Bulegoa

**Iruzurraren aurka Borrokatzeko Europako Bulegoa** (**OLAF**; frantsesezko *Office Européen de Lutte Anti-Fraude*-ren siglak) Europar Batasuneko instituzio eta organoen kudeaketa eta finantzaketa ikertuz Batasunaren aurrekontuaren kontrako iruzurrari aurre egitea helburu duen erakundea da. 1999an sortua, Bruselan du egoitza. Aurrekontuko eta Administrazioko komisarioaren mende dago, eta Batzordearen barne-administrazioarekiko modu independentean jarduten du (bere eginkizunak eraginkortasunez betetzeko beharrezkoa baita).

OLAFek barneko eta kanpoko ikerketak egiten ditu, independentziaz. Gainera, estatu kideetako agintari eskudunen arteko lankidetza antolatzen du, iruzurraren aurkako jarduerak koordinatzeko. Halaber, iruzurraren aurkako jardueretan laguntzeko laguntza eta ezagutza teknikoak ematen dizkie estatu kideei.

EBren iruzurraren aurkako estrategia diseinatzen laguntzen du, eta arlo horretako legeria indartzeko ekimenak hartzen ditu.

## Egitura 
Ikerketa-eginkizunerako independentzia-estatutu berezi bat duen arren, OLAF Europako Batzordeko kide da etengabe. Aurrekontu eta Administrazio Komisarioaren eskumenpean jartzen da. Gaur egungo komisarioa Johannes Hahn da.

Ville Itälä OLAFeko zuzendari nagusi izendatu zuen Europako Batzordeak, Europako Parlamentuari eta Kontseiluari kontsulta egin ondoren. 2018ko abuztuaren 1ean hartu zituen bere gain eginkizunak. Aurreko zuzendari nagusia Franz-Hermann Brüner izan zen, krimen antolatuaren, iruzurraren eta ustelkeriaren aurkako borrokan espezializatutako fiskal alemaniar ohia.

Bere ikerketa-misioei eta eragiketei dagokienez, independentzia erlatiboarekin lan egiten du.

## Langileak 
2019. urtearen amaieran, OLAFek 393 agente zituen, estatutupekoak ez diren langileak barne.

Langile gehienek esperientzia profesional sendoa dute aldez aurretik nazioko ikerketa-, polizia- eta justizia-zerbitzuetan, iruzur-gaiei buruzko ikerketetan, informazioen azterketan eta ebaluazioan, edo iruzurraren aurkako borrokari buruzko politiken laguntza- edo garapen-jardueretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alphonse Asselbergs

thumb|300x300px|Basoko sute baten inguruan
thumb|300x300px|Basurdeak arroilan
**Alphonse Asselbergs** (1839ko ekainaren 19a - 1916ko apirilaren 10a) belgikar margolaria izan zen, batez ere paisaia eta baso-eszenen margolaria.

## Bizitza eta lana 
Bruselan jaio zen, Belgikan, Henri Asselbergs paper-merkatari arrakastatsuaren semea. Berak eta bere anaia Emilek tokiko ateneora joan ziren. Hogei urte zituela, aitaren enpresan hasi zen lanean. Artearekiko interesa piztu zitzaion Edouard Huberti paisaia-margolaria ezagutu ondoren, eta 1861ean Kempen-eko bere lehen margolanak sortu zituen. Ondoren, hainbat urtez, negozio-gizon gisa zuen goi-mailako bizitza erosoaren eta artista izateak zekartzan arriskuen artean ibili zen.

Artean zuen prestakuntza gehiena Hubertirengandik etorri zen, eta harekin bidaiatu zuen Namur inguruko eremuan. Han egin zen lagun Théodore T'Scharnerrekin (1826–1906), Ferdinand Marinusen ikaslea zenarekin, eta harekin batera Ardenetan pintura espedizioak egin zituen. 1866ko udan, bidaia luzea egin zuen Hubertirekin, Anseremmeko artisten koloniara, eta han ezagutu zuen lehen aldiz en plein air margotzearen kontzeptua.

Azkenean, bere aukera egin zuen. Familia negozioa 1866an itxi zen eta, hurrengo urtean, Tervurengo artisten koloniako margolariekin batu zen, eta han egon zen aldizka 1871ra arte. Tervurengo eskola geroago Barbizongo eskolaren baliokide belgikar gisa ezagutu zen. 1868rako, kritika onak jasotzen ari zen Ganteko apaindegian. Urte berean, Société Libre des Beaux-Arts-en sortzaileetako bat bihurtu zen. 1869rako, Bruselan erakusten ari zen.

1873tik 1874ra, Aljeria bisitatu zuen Arthur Bouvier akuarelistarekin (1837–1921). Horren emaitza hainbat mihise orientalista izan ziren. Hala ere, ez zuten arrakasta komertzialik izan. Hainbat erakusketatan erakutsi baziren ere, denak bere estudioan zeuden oraindik hil zenean. Aljeriatik itzuli ondoren, Genkeko artisten koloniaren ondoan bizi izan zen, eta noizean behin Fontainebleauko basoetara txangoak egiten zituen.

1877an, Ucclera joan zen bizitzera. Dorre biribil bat zuen estudio bat zuen, gaur egun bere izena daraman kale batean. Bidaia laburrak ere egin zituen atzerrira; Frantziara eta Italiara. 1880ko hamarkadan, erakusketak egin zituen Parisko Salonean. 1881ean, Leopoldoren ordenako ofizial izendatu zuten; bigarren enkargu bat jaso zuen 1896an.

1916an hil zen Ucclen.

## Iturriak 
* Gustave Vanzype, *Alphonse Asselbergs*, G. Van Oost, Bruxelles-Paris, 1918.
* P. eta V. Berko, *1750 eta 1875 artean jaiotako Belgikako margolarien hiztegia*, Laconti argitaletxea, 1981  
* Herman De Vilder, "De School van Tervuren : in de bedding van de tijd"; De Vrienden van de School van Tervuren, 2008  
* Danny Lannoy, Frieda Devinck, Thérèse Thomas, *Impressionisten in Knocke & Heyst (1870-1914)* ; Stichting Kunstboek, Oostkamp, 2007  
* Kristof Reulens (Arg.), *Genk door schildersogen.* *Landschapsschilders in de Limburgse Kempen*, Davidsfonds Leuven, 2010  

## Kanpo estekak 
* Asselbergs-en lan gehiago @ ArtNet
Bizileku-baimen

**Bizileku-baimena** edo **bizileku-txartela** estatu batek atzerritar bati bertan bizilekua legez hartzeko ematen dion baimena da. 

Gaur egun, bizileku-txartelak nortasun-agiri elektroniko moduan ematen dira, hau da, txartel adimendunak argazkiekin eta segurtasun-mekanismoekin, eta askotan biometrikoak edo identifikazio-txip bat izaten dute. Normalean, txartel horiek harrerako herrialdeko herritarren nortasun-agiriarenak ez bezalako diseinua izaten dute, eta beste agintari batzuek ematen dituzte (normalean, atzerritartasun-ministerioak edo -bulegoek). Hala ere, herrialde batzuetan diseinua bera da, edo oso antzekoa, eta autoritate arduraduna bera da (normalean, barne ministerioa). 

Bizileku-baimenaren terminoa ere ohikoa da herrialde askotan. Hala ere, horren esanahia aldatu egin daiteke agintari eskudunak dagokion izapidearen ondoren emandako hasierako dokumentuaren (paperean edo digitalean) eta bizilekurako eskubidea ematen duenaren artean (eta lehen aldiz atzerritarraren nortasun-zenbakia jaso ohi du). Dokumentu horretatik aurrera titularraren txartela eska daiteke, eta beste batzuetan, berriz, bizileku-txartelari berari egiten dio erreferentzia.

Nahiz eta gaur egun herrialde gehienek horrelako egoiliar agiriak ematen dituzten, oraindik ere herrialde batzuek adierazten dute pasaportean egoiliar izaera — baita egoiliar iraunkorren kasuan ere —, eta pasaportea titularraren nortasun- eta bizileku-agiria da ondorio guztietarako. Era berean, bizileku-agiri batek, nahiz eta txartel adimentsu gisa eman, eramailearen legezko egoera baino ez du egiaztatzen askotan, eta, ondorio ofizialetarako (administrazio-prozedurak, barne-bidaiak, etab.), pasaportea eskura izatea eskatzen du (hori da Europar Batasuneko herrialdeen kasua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Lauters

thumb|Paul Lauters, Esneuxeko Montfort gazteluaren hondakinak, 1841
**Paul Lauters** edo **Paul Lauteri** (1806ko uztailaren 16a, Brusela - 1875eko azaroaren 12a, Brusela) belgikar grabatzaile, ilustratzaile eta margolaria izan zen. 

## Biografia 
Lauterrek Charles Malaise (1775–1836) eskultorearekin ikasi zuen Académie Royale des Beaux-Arts-en 1820tik 1823ra. 1823tik Gouban & Dewasme-Pletinckx litografia- enpresan lan egin zuen , Jean-Baptiste Madourekin batera. 1836an École Royale de Gravure-n irakatsi zuen. 1839an Théodore Fourmois margolariarekin elkarlanean aritu zen, Villers-la-Villeko abadia-hondakinen irudiak sortuz. 1840an Lauterrek *Les Aventures de Till Eulenspiegel* eta *Les Aventures de Jean-Paul Choppart* liburuetarako ilustrazioak egin zituen. Garai hartan, François Stroobant izan zen bere ikaslea. 1846an Lauterrek *Le Juif errant* ilustratu zuen. 1848an Bruselako Académie des Beaux-Arts-eko irakasle izendatu zuten. Hainbat liburu ezagun ilustratu zituen, besteak beste, *Les Environs de Bruxelles* (12 litografia) eta *La Légende de Thyl Uilenspiegel* (xilografiak, 1868) Charles de Coster-en. 1872 inguruan Amédée Lynen (1852–1938) bere ikaslea izan zen. 1874an *Principes de paysages argitaratu zuen.*

## Karreraren kronologia 
* 1820an Bruselako Arte Ederren Akademian matrikulatu zen. Charles Malaise-ren tailerrean ikasi zuen.
* 1836 : L'École royale de gravure-n irakasten du. *Gouban & Dewasme-Pletinckx* inprimatzaile eta litografoarekin lan egiten du.
* 1840an *Till Eulenspiegelen abenturak* eta *Jean-Paul Choppart-en abenturak* lanetarako marrazkiak. Garai hartan François Stroobant bere ikaslea izan zen.
* 1846: "Judu ibiltaria" (Le Juif errant) lanerako marrazkiak.
* 1848: Bruselako Arte Ederretako Akademian irakasle izendatu zuten
* 1868: Société Libre des Beaux-Arts abangoardistako kide fundatzailea Bruselan
* 1872 inguruan: Amédée Lynen bere ikaslea da

## Erreferentziak 
## Iturriak 
* P. eta V. Berko, "1750 eta 1875 artean jaiotako belgikar margolarien hiztegia", Knokke 1981, or.&nbsp;407.

## Kanpo estekak
Nortasun-agiri elektroniko

**Nortasun-agiri elektronikoa** irrati-maiztasun bidezko identifikagailu batez hornitutako nortasun-agiria da, hainbat datu (hatz-markak, argazkia etab.) kriptografia-sistema baten bidez jaso ditzakeena. 

Itxura fisikoari dagokionez, kreditu-txartel baten tamaina du. Txartel horrek txip bat du, pertsona naturalek (pertsona fisikoek) edozein dokumentu elektroniko digitalki sinatzeko aukera izan dezaten. Txartel horrek legezko balio bera du, paperean izenpetutako eskuz egindako sinadura batekin sinatuz gero bezala, kontratu edo adierazpenen batean. Espainian Espainiako Nortasun Agiri Nazional elektronikoa edo NAN elektronikoa diote.

## Nortasun-agiri elektronikoaren abantailak 
* Nortasun agiriaren segurtasuna handitzea.
* Ordezte- eta iruzur-kasuak murriztea.
* Dokumentuak elektronikoki sinatzea, kontrako alderdiekin fisikoki topo egin beharrik gabe.
* Urruneko boto elektronikoa erabiltzea hauteskunde-mekanismo hori erabiltzen den herrialdeetan.
* Zenbait zerga «online» ordaintzea, denbora eta lekua edozein direla ere.
* Hainbat zerbitzu (estatukoak edo pribatuak), eguneko 24 orduetan, urteko egun guztietan, eta munduko edozein lekutatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnarstapi

**Arnarstapi** edo **Stapi**, Islandiako herri bat da, uhartearen mendebaldean dagoen arrantza-portu bat duena, Snæfellsnes penintsulan, bere hegoaldeko kostaldean.

## Geografia 
Itsaslabarren artean dago portua, eta kaio tridaktilo ugari joaten dira habia egitera. Artikoko Ipar-txenada askokt habia egiten du eremu horretan diren soropiletan.

## Toponimia 
Hiriaren izena Bardar eta Snæfellsáss-en sagan inspiratuta dago. Erdi gizaki eta erdi ogroa zen Bárður pertsonaiaren historiari buruzko islandiar saga da hori.

## Historia 
**Arnarstapi** itsasontzi txikiak porturatzeko gune natural aproposa da. Antzina, beraz, Arnarstapi oso goiz izan zen arrantza-portu bat eta merkataritza-zentro bat mendebaldeko kostaldeko eskualdeari zerbitzua emateko, Danimarkako koroak merkataritzaren nagusitasuna zuen garaian, 1565etik aurrera indarrean egon zena. Hortik aurrera, eta XVII. eta XVIII. mendeetan, Danimarkako koroaren agenteek botere handia zuten hirian, merkataritzaren gaineko zergak biltzen zituzten koroaren izenean, baita inguruko lurren gaineko ondasun higiezinen gaineko zergak ere. Bestalde, balio historikoa duten oso antzinako etxe eta pilare ugari daude, hala nola Danimarkako prfetaren egoitza zaharra (1774-1787), 1990ean gune historiko izendatu zutena. Bjarni Thorsteinsson (1821-1849) Danimarkako prefeta bertan bizi izan zen, eta haren seme Steingrímur Thorsteinsson poeta eta idazle ospetsua izan zen.

## Administrazioa 
Hiria Snæfellsbær udalerriaren, Vesturland eskualdearen eta Norðvesturkjördæmi hauteskunde barrutiaren parte da.

## Demografia 
Oso jende gutxi bizi da hirian: 50 bat lagun baino ez dira bertan bizi.

## Ekonomia 
Hiriko ekonomiaren ardatza arrantza eta turismoa dira.

1933tik aurrera, txalupen aroa hasi zen, portu gogor bat eraiki zen. Hormigoizko pontoi-zubi bat eraiki zen 1944an, eta, aldi berean, portua hiriarekin eta, oro har, Islandiako errepide-sarearekin lotzen zuen errepide bat eraiki zen.

Gaur egun, eskualdean badira baserri batzuk; udan, turismoa oso garrantzitsua da hiri honetan. Bigarren egoitza asko daude, eta sukaldaritzako jatetxeak ere badira.

## Garraioa 
Islandiako N574 errepidea bertatik igarotzen da.

## Ondare naturala eta arkitektonikoa 

Fitxategi:Islande Arnarstapi port.jpg|Portua
Fitxategi:Arnarstapi (gate).jpg
Fitxategi:Arnarstapi 2015-07-21.jpg|Arnarstapi 2015-07-21

## Arnarstapi fikzioan 
* Jules Verneren Lurraren bihotzeraino eleberrian, Lidenbrock irakasleak, Axelek eta haien gidari Hansek **Stapi** herrirainoko (Arnarstapi) etapa bat egiten dute. Idazleak, baina, ez zen inoiz ikusi herri hau.
* *Arnarstapi* eleberria, 2004an argitaratutako *Mission Alice* seriean, herrian girotuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ubud tximinoen basoa

**Ubud tximinoen basoa** (indonesieraz: Mandala Suci Wenara Wana) buztan luzeko Baliko makakoen tenplu multzoa, mendi sakratua ete erreserba naturala da. Padangtegal Ubuden dago, Balin, Indonesia. Oso leku turistikoa da: basora 15.000-120.000 turista joaten dira hilero.

Parke honetan 1059 tximino inguru bizi dira, zazpi taldetan antolatuta. Makakoen populazioa gehiegi hazi da, 1986an 69 makako izatetik, 2000n 139, eta 2007an 304 izatera; gaur egun 1059 izatera igaro dira. Ingurumen-arazo bihurtu dira. Era berean, bere portaera gatazkatsua da sarritan bisitarien aurrean. Tximinoak, makakoen kolonia bat, ez da batere lotsatia, toki hauen jabeak izanez. Gunea zuhaitz handiez ere populatuta dago, eta balindarren artean oso ezagunak diren hiru tenplu hartzen ditu. Tximinoen basoak ere hiru tenplu hinduista ditu. Tximinoen basoko santutegiaren eginkizuna Tri Hita Karanaren harmoniaren kontzeptu filosofiko hinduistan oinarritutako eremua mantentzea da.

## Tenpluak 
Tximinoen basoko lurretan hiru tenplu hindu daude, guztiak itxuraz 1350 inguruan eraikiak, ziurrenik Pejeng dinastiaren garaian.
* Pura Dalem Agung Padangtegal ('Padangtegalen Heriotzaren Tenplu Handia')
* Pura Beji ('Beji Tenplua')
* Pura Prajapati ('Prajapati Tenplua')

Tenplu horiek paper garrantzitsua dute tokiko komunitatearen bizitza espiritualean, eta tximinoa eta bere mitologia garrantzitsuak dira Baliko arte-tradizioan. Tenpluetako gune sakratuak itxita daude guztientzat, otoitz egiteko prest daudenentzat eta otoitz-jantzi egokiak erabiltzen dituztenentzat izan ezik.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ubud-2.jpg|Basoan.
Fitxategi:Ubud-3.jpg|Tximu talde bat.
Fitxategi:Vampire Children.jpg|Banpiroen eskulturak.
Fitxategi:MonkeyForestKomodo.jpg|Komodoko dragoi baten eskultura.
Fitxategi:MonkeyForestMotherAndChild.jpg|Ama bat bere kumearekin.
Fitxategi:Pura Dalem Agung Padantegal 200507.jpg|Pura Dalem Agung Padantegal tenplua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Santutegiko webgune ofiziala.
* :Basoaren irudiak *The Guardian*en webgunean.
Construcciones Iturrioz

**Construcciones Iturrioz SA** eraikuntza-sektoreko enpresa da, Idiazabalen (Gipuzkoa) egoitza duena. Enpresak **obra zibila eta eraikuntza orokorra** garatzen ditu, batez ere azpiegitura publikoekin eta eraikuntza-proiektuekin lotutako lanetan.

## Historia 
Construcciones Iturrioz SA XX. mendearen bigarren erdialdean sortu zen Gipuzkoan, eraikuntza-sektoreko jarduerak garatzeko helburuarekin. Sortu zenetik, enpresak eraikuntza eta obra zibilaren arloan jardun du, bere jarduera nagusiki tokiko eta lurralde mailako proiektuetara bideratuz.

Denborarekin, enpresak bere jarduera sendotu du Gipuzkoako eraikuntza-sektorean, eta obra publiko zein pribatuetan parte hartu du, batez ere azpiegitura eta eraikin-lanekin lotutako esku-hartzeetan.

## Jarduera 
Enpresaren jarduera nagusia honako arlo hauetan kokatzen da:

* Obra zibila
* Eraikuntza orokorra
* Azpiegitura publikoen eraikuntza
* Hirigintza- eta urbanizazio-lanak

Bere jarduera nagusiki Gipuzkoan eta inguruko lurraldeetan garatzen du, administrazio publikoentzat zein bezero pribatuentzat egindako lanen bidez.

## Datu ekonomikoak 
Iturri publikoen arabera, Construcciones Iturrioz SA enpresak 19.110.968 euroko salmentak izan zituen 2023ko ekitaldian, eta lurraldeko eraikuntza-enpresa ertainen artean kokatzen da.

## Ikus, gainera 
* Idiazabal
* Eraikuntza Gipuzkoan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jim Ryun

**James Ronald Ryun** (1947ko apirilaren 29an jaioa) estatubatuar politikari errepublikano ohia eta atletismo olinpikoa da, bere unerik gorenean munduko distantzia ertaineko korrikalari onena kontsideratzen zena. Zilarrezko domina irabazi zuen 1500 metroko lasterketan 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan, eta lau minutu baino gutxiagotan milia bat egin zuen lehen institutuko atleta izan zen. Miliako lasterketan munduko errekorra duen azken estatubatuarra da. Geroago, Ryun Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberan aritu zen 1996tik 2007ra, Kansasko 2. barruti kongresuala ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Vivian Motzfeldt

**Vivian Motzfeldt** (Upernaviarsuk, Kujalleq, 1972ko ekainaren 10a) groenlandiar politikaria da, Siumut alderdi politikoko kidea. Gaur egun, Groenlandiako Atzerri Gaietako eta Ikerkuntza ministroa da.

## Bizitza 
2022ko apirilaren 4a eta 2023ko irailaren 25a bitartean Groenlandiako Atzerri Gaietako, Negozio eta Merkataritza ministroa izan zen. 2023ko irailaren 25ean Independentziarako eta Atzerri Gaietarako ministro izendatu zuten. 2025eko apirilaren 7az geroztik Atzerri Gaietako eta Ikerkuntza ministroa da. Aurretik, 2018ko urriaren 3tik 2021eko apirilaren 16ra, Groenlandiako legebiltzarra den Inatsisartut erakundeko presidentea izan zen .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak