Obulutegi polikistikoen sindrome

**Obulutegi polikistikoen sindromea** gaixotasun endokrino bat da, zeinak ernaltzeko garaian dauden emekumeei eragiten dien, batez ere. Desoreka hormonal ohikoenetariko bat da, ugaltzeko adin tartean daude emakumeen %6 ingururi eragiten diena.

Ugalketa-hormonen desoreka batek  sortutako afekzio bat da. Honako ezaugarriak izango ditu obulutegi polikistikoaren sindromea pairatzen duen emakume batek:

* **Gehiegizko androgeno maila**
* **Hilekoaren aldi irregularrak**. Hau desoreka hormonalarekin erlazionatuta dago; izan ere, emakume batek obulutegi polikiskoaren sindromea badu, obuluak ezin izango du behar bezala garatu eta askatu obulazioan zehar.
* **Obulutegietan kisteen garapena**

Emakumezkoen azpi-ugalkortasunaren arrazoi nagusietako bat da.

## Etiologia 
Bere etiologia ezezaguna izan arren, badirudi sindrome hau desoreka hormonalekin lotuta dagoela.

* **Androgeno maila altuak**: giltzurrun gaineko guruinaren kortexak gehiegizko androgeno kopurua ekoizten dute.

* **Hiperinsulinemia**: obulutegi polikistikoaren sindromea pairatzen duten emakumeetariko askok intsulinari erresistentzia diote. Hori dela eta, odolean intsulina kontzentrazio altuak edukiko dituzte. Badirudi hiperintsulinemia erlazionatuta dagoela androgeno maila altuekin, obesitatearekin eta diabetes mota 2-arekin.

* **Faktore hereditarioak**: ikerketa batzuen arabera, gene batzuk erlazionatuta egon daitezke obulutegi polikistikoaren sindromearekin.

## Klinika 
thumb|Obulutegi arrunten eta obulutegi polikistikoen arteko ezberdintasun morfologikoa.
Obulutegi polikistikoen sindromearen ohiko sintomak hauek izango litzateke:

* **Hilekoaren irregulartasunak:**
** Amenorrea: hilekoaren erabateko falta
** Oligomenorrea: hilekoaren ohiko falta
** Hileko oso ugaria
** Obulaziorik gabeko odolustea
* **Intsulinaren aurkako erresistentzia**, normalean obesitateari, II. motako diabetesari eta hiperkolesterolemiari lotuta.

Baina, badaude beste hainbat sintoma obulutegi polikistikoaren sindromean agertzen direnak:

* Akne larria edo nerabezaroaren ondoren aknearen agerpena ematen da.

## Diagnostikoa 
OPKS -en sindromea duten pertsona guztiek ez duituzte obario polikistikoak (OPK), era berean kiste obarikoak dituzten pertsona guztiek ez dute OPKS.

Diagnostikorako teknika erabiliena ultrasoinu pelbiko bat bada ere, ez da erabiltzen den bakarra. Diagnostikoa Rotterdam irizpideak jarraituz egiten da, baita sindromea beste zenbait sindromerekin lotuta dagoenean ere.

### Definizioa 
2 definizio hauek dira erabilienak:

**NIH**

1990ean, NIH/NICHD-k babestutako bat-egite lantegi batek OPKS izateko ondorengo ezaugarriak eduki behar direla iradoki zuen 

* Oligoobulazioa
* Gehiegizko androgenoen seinaleak (kliniko zein biokimikoak)
* Hilerokoaren irregulartasuna eta hiperandrogenismoa eragin dezaketen beste sindrome batzuk ez pairatzea

**Rotterdam**

2003an, Rotterdamen,ESHRE/ASRM-k babestutako bat-egite lantegi batek  OPKS izateko hurrengo 3 ezaugarrietatik 2 bete behar direla adierazi zuen, baldin eta ezaugarri hauek izatea eragiten duen beste agenterik aurkitzen ez bada:

* Oligoobulazio edo anobulazioa
* Androgenoen gehiegizko aktibitatea
* Obulutegi polikistikoak (ultrasoinu ginekologiko bidez ikusiak)

Rotterdam definizioa zabalagoa da, emakume gehiago sartzen ditu OPKS-ren diagnostikoaren barnean, androgeno gehiegi dituztenak esaterako. Kritikoek diotenez androgeno gehiegi dituzten emakumeengan egindako ikerketak ezin dira androgeno gehiegi ez duten emakumeetara extrapolatu.

**Gehiegizko Androgenoen OPKS Elkartea**

2006an Androgen Excess PCOS Society-k diagnostikoaren kriteria zorroztea  proposatu zuen. Proposatutakoaren arabera hauek izan ziren OPKS diagnostikatzeko pazienteak izan beharreko ezaugarriak: 
* **Ultrasonografo ginekologikoarekin folikulu obariko txiki****ak topatzea**. Hauek obulutegien funtzio okerraren eta obulazio akasdunaren ondorio direla uste da. Hileroko irregularra edo hileroko eza bezala manifestatzen dira, OPKS-ean oso ohikoa den sintoma. Hilerokoaren ziklo normal batean obozito sekundario bakarra askatzen da folikulu nagusi batetik (azken finean obulazioa obozitoa askatzeko ematen den kiste baten eztanda da). Obulazioaren ondoren, folikuluaren ondarrak progesterona sintetizatzen duen gorputz-luteo bilakatzen dira, 12-14 egunetara txikitu eta desagertuko dena.  OPKS-an ordea “folikuluen atxiloketa” deituriko prozesua ematen da: zenbait folikulu 5-7mm-ra arte garatzen dira, baina ez gehiago. Folikulu bakar batek ere ez du lortzen neurri preobulatorioa (16mm edo gehiago). Rotterdam kriteriaren arabera (diagnostikorako gehien erabiltzen dena )  12 folikulu txiki ikusi beharko lirateke ultrasoinu bidezko azterketan . Azken azterketek dioitenez aldiz gutzienez 25 folikulu txiki aurkitu ezkero soilik esan ahal izango genuke Obulutegi Polikistikoen Morfologia aurkezten duela obulutegiak. Folikulu hauek periferian egon daitezke, perla koilarearen itxura ematen dute . Ultransonografo bat eskura ez badago 10ml-ko bolumen obarikoa neurtzea pazienteak Obulutegi Polikistikoen Morfologia  (OPKM) duela esateko nahikoa ebidentzia izango da. . Dehydroepiandrosterona sulfatoaren (androgeno eta estrogenoen prekurtsorea) mailak 100-800 µg/dL  badira giltzurrun gaineko guruinen disfuntzioaren erakusle izan daitezke, DHEA-S hemen sintetizatzen baita gehienbat . Testosteronaren mailak dira hala ere erakusle garbienak .  Odol analisiek arazoren bat iradoki badezakete ere ezin dira diagnostikorako metodo bakarra izan. LH (hormona luteinizatzailea) eta FSH -aren (folikuluen hormona estimulatzailea) arteko zatidura, unitate internazionaletan neurtzean, altua da OPKS-dun emakumetan. Proportzio anormalen artean 2:1  Edo 3:1 . Hormona Anti-Müllerianoa (AMH) altua izaten da OPKS an eta diagnostikorako kriteria ona izan daiteke. thumb|Obulutegi polikistikoen itxura uktrasoinu trasbaginal bidez.

### 4.3 OPKS-rekin lotutako kondizioak 
* 2 orduko glukosa tolerantzia testak (GTT), arrisku faktoredun emakumetan (obesitatea, historia familiarrra, diabetes gestazionalaren historia)

### 4.4 Diagnostiko diferentziala 
Hilerokoaren irregulartasuna edo honen falta zein hirsutismoa bezalako sintomak hipotiroidismoarekin edo jaiotzetiko giltzurrun hiperplasiarekin (12-hidroxilasa defizientzia) ere lotzen dira. Cushing-en sindromea, hiperprolactinemia, neoplasma androgeno jariatzaileak eta gaixotasun pituitario edo adrenal batzuk ere ikertu beharrekoak dira 

Obulategi polikistikoen sindromerako tratamenduak norberaren banakako egonezinei ekiten oinarritzen da, hala nola antzutasuna, hirsutismoa, aknea edo obesitatea. Berariazko tratamenduak botika edo bizimodu aldaketak erabiltzea ekar dezake.

### Tratamendu ez farmakologikoa: bizimodu aldaketak 
**Ariketa fisikoa eta pisua galtzea**: OPKS obesitatearekin eta gehiegizko pisuarekin lotutako kasu proportzio handian dagoenez, pisua galtzea gomendatzen da, bai ariketa fisikoa handituz eta bai kaloria gutxiko dietarekin.

*Ariketa fisikoa* gomendatzen da paziente horien obesitatea eta gehiegizko pisuaren konplikazioak kudeatzeko. Praktika hau beste neurri higieniko-dietetikoekin batera pisua galtzea hobetzen du, diabetesa garatzeko intzidentzia murrizten du eta gainontzeko arrisku kardiobaskularreko faktoreak hobetzen ditu.

*Pisua galtzea* dieta murriztailearen bitartez gomendatzen da. Pisuaren murrizketa moderatu batek, adibidez, gorputzaren pisuaren %5 jaitsi ondoren, gaitza hobetu dezake. Pisua galtzeak, medikuak obulategi polikistikoen sindromerako  gomendatutako sendagaien eraginkortasuna ere areagotu dezake, antzutasuna hobetzeaz gain. Pisua murrizteak diabetesa, hipertentsioa eta kolesterol altua hobetu ditzake egoteko kasuan.

Tratamendu ez farmakologikoei esker, diabetesa, hipertentsioa eta kolesterol altua hobetu daitezke.

### Tratamendu farmakologikoa 
#### Hilekoaren zikloa erregulatzeko: 
* **Antisorgailu pilula konbinatuak**: Estrogenoa eta progesterona dituzten pilulak androgenoen produkzioa gutxitzen dute eta estrogenoa erregulatzen dute. Hormonak erregulatzeak, endometrioko minbizia izateko arriskua, odoljario anormalak zuzendu, biloaren gehiegizko hazkundea eta aknea gutxitu ditzake. Pilula antisorgailuak erabili beharrean, estrogenoa eta progesterona konbinazio bat duen larruazaleko adabaki bat edo baginako eraztuna erabil ditzakezu.
* **Progesteronarekin terapia:** Hamar-hamalau egunetan hilero edo bi hilabetez behin progesterona hartzeak zure hilekoak erregulatu ditzake eta endometrioko minbiziaren aurka babes zaitzake. Progesteronarekin terapiak ez du androgenoen maila hobetzen edo haurdunaldia ekiditen. Progesterona bakarrik duen edo progesterona duten barneko gailua duten mini-pilulak aukera onenak dira haurdun ez gelditzeko

* **Letrozol (Femara)**: Bularreko minbizirako tratamendu honek obarioak estimulatzeko balio dezake.

Argi dago eta ezaguna da obulategi polikistikoen sindromearen tratamenduaren erabakia sintomen eta pazientearen adinaren menpe dagoela. Tratamendua hasten duten emakumeen %80 antzu gelditzen dira.

## Pronostikoa 
Obulutegi polikistikoen sindromearen ondorioz zenbait gaitz pairatzeko probabilitateak gora egiten duela ikusi da. Horien artean ondorengoak:

### Umetokiari edo ugal aparatuari lotuta 
* Umetokiko hiperplasia eta minbizia. Obulutegi polikistikoaren sindromearen ondorioz endometrioa asko hazten delako eta progesteronaren maila nabari murrizten delako gertatzen da hau. Azken honek, progesteronaren maila murritzak, umetokiko zelulen estrogenoen ondoriozko hiperkitzikapena eragiten du
* Abortua

### Metabolismoari lotuta 
* Intsulinarekiko erresistentzia eta ondoriozko II motako diabetesa. 2010ean egindako ikerketa baten esanetan sindromea duten emakumeen artean II motako diabetesaren prebalentzia handiagoa da. Gainera, obulutegi polikistikoeen sindromez gain, gehiegizko pisua duten pazienteek haurdunaldiko diabetesa izateko aukera gehiago dutela ikusi zen 

Obulutegi eta bularreko minbizia izateko aukerak ez dira handitzen orokorrean.

## Ikerketa 
Obulutegi polikistikoaren sindromearen alorrean egun nahiko ezagutzen den arren, orandik ere asko geratzen da ikertzeke. Helburu honekin azken urteotan eginiko zenbait ikerketa garatu dira:

* Tratamendu moduan metforminaren erabilera aztertzen zutenak:
** Metforminak obulutegi polikistikoen sindromea duten emakumetan, bereziki haurdunaldi diabetesa dutenetan, egon daitezkeen zailtasunak gutxitzen zituela ikusi zen zenbait ikerketetan. Hala ere, lagin txikiekin egindako ikerketak zirenez, haietan plazaratutako emaitzak ez ziren esanguratsutzat hartu. Dena den, hauen esanetan metforminak ama haurdunaren pisua eta haren intsulinarekiko menpekotasuna txikitzen zuen.
** 2018. urtean Ameriketako  Endocrine Society taldearen kongresuan obulutegi polikistikoen sindromearen tratamenduan metforminaren erabileraren ondorioak aztertzen zituen ikerketa bat plazaratu zen, escandinabiar pazientekin burutua. Honetan metforminaren tratatutako emakume taldean abortu berantiarren intzidentzia nabari jaitsi zela ikusi zen. Aitzitik, lehen pentsatzen zenaren kontra, farmakoak ez zuen ikerketa honen esanetan haurdunaldiko diabetesa izateko probabilitatea murrizten .
** Metforminaren erabilerak ez zituen orokorrean onura esanguratsuak ekarri aztertutako ikerketetan estradiol exogenoaren eta obulazioaren indukzio teknikekin alderatuta .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak