open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suezko kanaleko zubia

**Suezko kanaleko zubia**, **Egipto - Japoniako Adiskidetasun Zubia**, **Al Salam zubia**, **Al Salam Bakearen zubia** edo **Mubarak Bakearen zubia** bezala ere ezaguna, El-Qantara hirian Suezko kanala zeharkatzen duen errepideko zubia da. Zubiak Afrika eta Asia kontinenteak lotzen ditu.

## Diseinua eta eraikuntza 
Zubia Japoniako gobernuaren laguntzarekin eraiki zen. Kontratista nagusia Kajima korporazioa izan zen. 

Japoniako diru-laguntza, eraikuntza-kostuaren % 60a (13 500 milioi yen) osatzen zuen eta Hosni Mubarak orduko presidenteak 1995eko martxoan Japoniara egindako bisitan adostu zuen. Sinai penintsula garatzeko proiektu handiago baten barruan zegoen. Egiptok gainerako %40a (9 000 milioi yen) ordaindu zuen. Zubia 2001eko urrian ireki zen.

Zubiak, 70 metrokoa da urbidearen gainean dagoen zabalgunea eta 3,9 km luze da orotara zubia. Kable bidez sostengatutako 400 metroko zati nagusi batez osatuta dago  eta bi 1,8 km-ko hurbilketa-tarte luzeagoz.

Zabalgune nagusia eusten duten bi zutabe nagusien altuera 154 metrokoa da. Dorreak faraoien obeliskoen forman diseinatu ziren.

Zubi azpiko tartea 70 metrokoa da. Beraz, Suezko kanaletik ( Suezmax ) igaro daitezkeen itsasontzien gehienezko altuera 68 metrokoa da ur-lerrotik gora. 

## Eskualdeko garapen garrantzitsuak 
Suezko kanalaren zubia Suezko kanalaren inguruko eremuak garatzeko kanpaina handi baten parte izan zen, beste proiektu batzuk barne hartuta, hala nola Suezko kanalaren azpiko Ahmed Hamdi tunela (1981ean amaitua), El Ferdan trenbide zubia eta Suezko kanalaren gaineko linea elektrikoaren pasabidea.

## Galeria 

Fitxategi:Suez_Canal_Bridge_(2008)_07.jpg|alt=Detail view of one of the main pylons| Piloi nagusietako bat
Fitxategi:Mubarack-PeaceBridge-2-cleaned.jpg
Fitxategi:Mubarack-PeaceBridge-1-cleaned.jpg|alt=Western point, detail.| Mendebaldeko zatia.
Fitxategi:Suez_Canal_Bridge_2.jpg|alt=Eastern point, detail.| Ekialdeko zatia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Japoniako enbaxada Egipton: Lankidetza Ekonomikoa (Garapenerako Laguntza Ofiziala, GOD)
* Suezko kanaleko zubi tentsatuaren plangintza, diseinua eta eraikuntza alderdiak
Wallaroo (Hegoaldeko Australia)

**Tanunda**, Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan.

2021ean 4.241 biztanle zituen.
Los Altos Quetzaltenango-Totonicapángo artxidiozesia

**Los Altos Quetzaltenango-Totonicapángo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar artxidiozesia da. 1921eko uztailaren 27an ezarri zen Quetzaltenango Los Altosko elizbarruti gisa eta 1996ko otsailaren 13an artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Quetzaltenangon dago. Egun artzapezpikua Victor Hugo Palma Paúl da.

## Ordinarioak 
### Quetzaltenango Los Altosko apezpikuak 
* Jorge García Caballeros (1928-1955)
* Luis Manresa Formosa (1955-1979)
* Victor Hugo Martínez Contreras (1987-1996)

### Los Altos Quetzaltenango-Totonicapángo artzapezpikuak 
* Victor Hugo Martínez Contreras (1996-2007)
* Óscar Julio Vian Morales (2007-2010)
* Mario Alberto Molina Palma (2011-2024)
* Victor Hugo Palma Paúl (2024-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Rafael González Estrada (1944-1955)
* Gerardo Humberto Flores Reyes (1966-1969)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorgin-erratz (gaixotasuna)

thumb|Sorgin-erratza sahats batean.
thumb|Gaixotasuna pinu batean. Ohikoa da espezie horietan.

**Sorgin-erratz** zuhaitz patologia bati esaten zaio. Zurezko landare baten deformazioa da; landarearen egitura naturala aldatu egiten da. Kimu-masa trinko bat puntu bakar batetik hazten da, eta ondoriozko egitura hegazti baten habia edo erratz baten antzekoa da. Fitoplasmek eragindako gaixotasuna da eta ekonomikoki garrantzitsua da hainbat landareen  produkzioan. Erratza urte askoan hazten da, normalean zuhaitza bizi den bitartean. Euskal Herrian ez da oso ohikoa.

## Kausak 
Sorgin-erratza zitokininak (fitohormona) eragin dezake; honek auxinak erregulatutako agerraldi bat oztopatzen du. Normalean, bigarren mailako kimuak, hirugarren mailakoak, eta beste batzuk gehiegi haztea saihesten du, baina zitokininak kontrol horretatik askatzen ditu, eta kimu horiek sorgin-erratza sortuz garatzen dira.

Sorgin-erratzak hainbat organismok eragin edo zabal ditzakete, hala nola onddoek, Oomizeteek, intsektuek, mihura batzuek, nematodoek, fitoplasmek edo birusek.

Batzuetan, giza jarduerek organismo horiek sartzea errazten dute; adibidez, higiene-neurri egokiak ez izatean eta landarea erratza garatzen duen organismoarekin edo zuhaitzaren inausketa desegokiarekin infektatzean.

## Garrantzia 
Garrantzi ekologiko handia dute sorgin-erratzek. Oro har, horiek sortzen dituzten organismoekin batera beste askotariko organismoak bizi dira bertan. 

Batzuk organismo inbaditzaileak dira, hala nola sits-espezie batzuk, sorgin-erratz mota jakin batzuetakoak, haien arabera elikatzeko eta larbak babesteko. Animalia handi batzuek ere habia egiten dute sorgin-erratzetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosemarie Ackermann

**Rosemarie Ackermann**, ezkongabetan **Rosemarie Witschas** (Lohsa, Saxonia, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, 1952ko apirilaren 4a) atleta ohia da, gorako jauzietan aditua. 1976ko Montrealeko Udako Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen, eta proba horretan 2 metroak gainditu zituen lehen emakumea izan zen historian.

## Lan ibilbidea 
Rosemarie Witschas ezkongabetako izenaz hartu zuen parte 1972ko Municheko Udako  Olinpiar Jokokoetan, eta zazpigarren postua lortu zuen 1'84 metroko jauziarekin, Ulrike Meyfarth alemaniar mendebaldarrak irabazitako proban.

1974 urteko abuztuaren 24an Yordanka Blagoyeva bulgariarrak zuen munduko errekorra berdindu zuen Berlinen, 1'94 metroko jauziarekin. Bi aste eskas beranduago bere lehen garaipen handia lortu zuen Erroman Europako Txapeldun titulua irabazita, non gainera munduko errekor berria ezarri zuen 1'95 metroko jauzia lortu ondoren.

Urte horretan bertan, Manfred Ackermann eskubaloi jokalariarekin ezkondu zen, eta haren abizena hartu zuen.

1976 urtean bere munduko errekorra hobetu zuen berriro, Dresden 1'96ko marka lortuta. Bere ibilbideko unerik garrantzitsuena urte horretan bertan iritsi zen, Montrealeko Olinpiar Jokoetan urrea irabazi zuenean 1'93rekin. Zilarrezko domina Sara Simeoni italiarrak lortu zuen eta brontzezkoa Yordanka Blagoeva bulgariarrak

1977 urteko abuztuaren 14an munduko errekorra ezarri zuen hirugarren aldiz, 1'97 metro lortuta, Helsinkin Europako Kopan. Eta gero, 1977 urteko abuztuaren 26an, Mendebaldeko Berlinen, proba horretan 2 metroko hesia gainditu zuen historiako lehen emakumea izateko balentria handia lortu zuen.

Munduko jauzilari onena izanik, 1978 urtean Sara Simeoni italiarrak tronutik kendu zuen. Pragako Europarrak baino aste batzuk lehenago, Simeonik munduko errekorra hautsi zuen Brescian 2'01 metroko jauzia lortzean.

Pragako Europako Txapelketan bien arteko norgehiagoka zen lehia horretako unerik desiratuenetako bat, eta ez zion inori huts egin. Azkenean, Simeonik urrezko domina lortu zuen bere 2'01 metroko munduko errekorra berdinduta, eta Ackermann bigarren postuan geratu zen 1'99-rekin.

Ackermann 1980ko Moskuko Udako Olinpiar Jokoen ostean erretiratu zen atletismotik, bere hirugarren Jokoak izan zirelarik, laugarren postua lortuz

Aire zabalean lortutako arrakastez gain, hiru aldiz izan zen Europako txapeldun indoor (1974, 1975 eta 1976) eta hiru aldiz indoor munduko errekorra gainditu zuen.

## Munduko errekorrak 
* **Aire zabalean:**

:* 1'94* - Mendebaldeko Berlin, 1974ko abuztuaren 24a
:* 1'95 - Erroma, 1974ko irailaren 8a.
:* 1'96 - Dresde, 1976ko maiatzaren 8a
:* 1'96* - Dresde, 1976ko uztailaren 3a
:* 1'97 - Helsinki, 1977ko abuztuaren 14a
:* 1'97* - Berlin mendebaldea, 1977ko abuztuaren 26a
:* 2'00 - Berlin mendebaldea, 1977ko abuztuaren 26a

* **Pista estalian:**

:* 1'91 - Berlin Ekialdea, 1973ko urtarrilaren 28a
:* 1'94 - Berlin Ekialdea, 1975eko otsailaren 9a
:* 1'95 - Berlin Ekialdea, 1977ko martxoaren 6a

(*) - errekor berdindua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.sporting-heroes.net
Huehuetenangoko elizbarrutia

**Huehuetenangoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 1961eko uztailaren 22an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1967ko abenduaren 23an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Huehuetenangon dago. Egun apezpikua Álvaro Leonel Ramazzini Imeri da.

## Ordinarioak 
* Hugo Mark Gerbermann (1961-1975)
* Victor Hugo Martínez Contreras (1975-1987)
* Julio Amílcar Bethancourt Fioravanti (1988-1996)
* Rodolfo Francisco Bobadilla Mata (1996-2012)
* Álvaro Leonel Ramazzini Imeri (2012-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Victor Hugo Martínez Contreras (1970-1975)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grand Départ Lille-Nord de France 2025

**Grand Départ Lille-Nord de France 2025**  delakoa Frantziako Tourraren 2025ko edizioaren Grand Départ ekitaldia izan zen, Frantziako iparraldean gertatua, aurreko bi Grand Departak Frantziatik kanpo izan ondoren (2023ko Hego Euskal Herrian; eta 2024koa Italian). Hiru etapa izan ziren ekitaldiaren parte, abiapuntua Lilletik izan zelarik.

Amaury Sport Organisation (ASO) antolakuntzak 4.2 milioi kobratu zituela argitaratu zen, hiru erakundek parte berdinetan jarriak (bakoitzak 1.4 milioi): Lilleko metropoliak, Nord departamentuak eta Hauts-de-France erregioak. Hortik gorakoa izan zen gastua, dena den, 8 milioi arte, alderdi teknikoak eta langileak ere ordaindu behar zirelako, horiek ere hiru erakundeen artean. 

Ekitaldia ikuskatzen egon ziren hurrengo bi Tourretako *Grand Départ* aukeratuetako ordezkariak, Bartzelonakoak (2026) eta Edinburgokoak (2027).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lyndoch (Hegoaldeko Australia)

**Lyndoch**, Australiako herri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan.

2016an 2.000 biztanle inguru zituen.
Waikerie (Hegoaldeko Australia)

**Waikerie**, Australiako baserri giroko herri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan.

2021ean 1.670 biztanle zituen.
Quichéko elizbarrutia

**Quichéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 1967ko apirilaren 27an ezarri zen Santa Cruz del Quichéko elizbarruti gisa eta 2000ko uztailaren 11n gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Santa Cruz del Quichén dago. Egun apezpikua Juan Manuel Cuá Ajacum da.

## Ordinarioak 
### Santa Cruz del Quichéko apezpikuak 
* Humberto Lara Mejía (1967-1972)
* José Julio Aguilar García (1972-1974)
* Juan José Gerardi Conedera (1974-1984)

### Quichéko apezpikuak 
* Julio Edgar Cabrera Ovalle (1986-2001)
* Mario Alberto Molina Palma (2004-2011)
* Rosolino Bianchetti Boffelli (2012-2023)
* Juan Manuel Cuá Ajacum (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suchitepéquez-Retalhuleuko elizbarrutia

**Suchitepéquez-Retalhuleuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 1996ko abenduaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mazatenangon dago. Egun apezpikua Pablo Vizcaino Prado da.

## Ordinarioak 
* Pablo Vizcaino Prado (1996-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Marcosko elizbarrutia

**San Marcosko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 1951ko martxoaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Marcosen dago. Egun apezpikua Bernabé de Jesús Sagastume Lemus da.

## Ordinarioak 
* Celestino Miguel Fernández Pérez (1955-1971)
* Próspero Penados del Barrio (1971-1983)
* Julio Amílcar Bethancourt Fioravanti (1984-1988)
* Álvaro Leonel Ramazzini Imeri (1988-2012)
* Carlos Enrique Trinidad Gómez (2014-2018)
* Bernabé de Jesús Sagastume Lemus (2021-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Próspero Penados del Barrio (1966-1971)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Memoria Digitala

**Euskal Memoria Digitala** (**EMD, Memoria Digital Vasca - Euskal Memoria Digitala)** euskal kulturari buruzko eduki digitalen sarbide irekiko gordailu digital bat da, Gasteizko Antso Jakituan Fundazioak sortua, Vital Fundazioaren mendekoa, Espainiako Kultura Ministerioak finantzatua. Antso Jakituna Fundazioak ekoizten, eskuratzen eta Gasteizen duen egoitzan gordetzen dituen euskal kulturari buruzko fondo digitalen gordetegia da EMDa eta sarbide irekia du.

Antso Jakituna Fundazioa euskal kulturari buruzko dokumentazio zentro bat da, ia mende erdikoa, liburutegi tradizionaletik sarbide irekiko edukien zabalkunderako bilakaera izan duena. Bere funtsek mota askotako dokumentu-tipologia dute: inprimakiak, eskuizkribuak, aldizkariak, fanzineak, funts ikonografikoak, artxibo pribatuak, etab. hainbat euskarritan.

2009an fundazioaren helburua zen 250.000 erreferentzia bibliografiko digitalizatzea.

## Ezaugarri teknikoak 
DSpace softwarea erabiltzen du. DSpace-en edukia Komunitateen, Azpikomunitateen eta Bildumen inguruan antolatzen da. Komunitate bakoitzak Azpikomunitate eta Bilduma kopuru mugagabea eduki dezake. Bilduma horietako bakoitzak item kopuru mugagabea eduki dezake.

## Egitura eta edukiak 
Euskal Memoria Digitala komunitateak EMD01 identifikatzailea du eta azpikomunitate hauek: Ondare bibliografikoa, Liburutegi historikoa, Biasteriren Adiskide Elkartea Gerra Zibilari buruzko Funtsa, Bilduma bereziak, Ikerketa-biltegi digitala eta Argazki-artxiboa.

2008an hasi zen, hasiera batean, Antso Jakitana Fundazioaren Euskal Ondare Bibliografikoa kontserbatzeko. Gaur egun, ordea, beste funts batzuek ere digitalizatu ditu. Beste funts horiek EMD siglekin osatutako DSPACE komunitate kodeak dituztute. Horreal, gehitu dira, Antso Jakiturnaren hemerotek digitala (EMD02); Gasteizko eta Arabako VITAL Liburutegi Digitala (EMD03); Sancho el Sabio Biltegi Instituzionala (EMD04) eta Euskadiko Banku Fundazioen Ondare Artistikoa (EMD05) (Bilbao Bizkaia Kutxa, Kutxa eta Caja Vital Banku-Fundazioen ondare bibliografiko eta artistikoaren bilduma) 

Azkenik,  Beste biltegietan argitaratutako baliabideak biduma esakintzen du (EXT01), beste biltegi batzuetan argitaratutako edo egileek berek emandako euskal gaiei eta egileei buruzko baliabideak dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolfo Zumelzú

**Adolfo Bernabé Zumelzú** (Buenos Aires, 1902ko urtarrilaren 5 – *ibidem*, 1973ko martxoaren 29a) argentinar futbolaria izan zen, erdilari postuan aritzen zena.

Club Atlético San Isidro, Racing Club de Avellaneda, Estudiantil Porteño, Club Atlético Tigre eta Sportivo Palermo taldeetan jokatu zuen.

Hamahiru partida jokatu zituen Argentinako futbol selekzio nazionalarekin. Amerika Kopa irabazi zuen 1927an eta 1929an, eta txapeldunorde izan zen 1930eko Munduko Futbol Txapelketan eta 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.
Illarion Vorontsov-Daxkov

**Illarion Ivanovitx Vorontsov-Daxkov kondea** () jeneral eta ofizial errusiarra zen. 1881 eta 1897 artean Jabetza Inperialeko ministro izan zen, eta Kaukasoko Erregeordetzako gobernadore nagusi 1905 eta 1915 artean.

## Biografia 
Illarion Vorontsov 1837ko maiatzaren 27an jaio zen San Petersburgon. Vorontsov familia noblekoa zen. Erdialdeko Asiaren konkistan parte hartu zuen 1860ko hamarkadan, eta jeneral nagusi izendatu zuten 1866an. Bizitzaren Guardiako Zaldi Errejimenduko buru izan zen 1867 eta 1874 bitartean. Alexandro III.a Errusiakoa izango zenarekin adiskidetsu egon zen, eta, Alexandroren aitaren hilketaren ondoren, kontrairaultza edo *druzhina* bat ezarri zuen, Anaitasun Santua izenekoa.

Alexandro III.ak Vorontsov-Daxkov jarri zuen gorte inperialaren buru, eta Zalditeriako jeneral izendatu zuen. Gainera, hazitarako etxalde inperialen eta mahastien arduradun egin zuten. Nikolas II.aren koroatzearen ondoren, Jabetza Inperialeko ministro kargutik kendu zuten, baina Errusia Inperialeko Estatu Kontseiluko kide izendatu zuten. 1905eko Errusiako Iraultzak Vorontsov zerbitzu aktibora ekarri zuen gogora, eta Kaukasoko Erregeordetzaren buruzagitzara igo zen.

Errusiaren Kaukasoko bigarren eta azken erregeorde zela, Vorontsov-Daxkovek hainbat politika erreformista ezarri zituen, baina bere agintaldia iraultza, gerra eta gizarte asalduraren aro orokor batek oztopatu zuen.

Ofizialki, Sarikamixeko guduan garaile izan ziren errusiar indarren buru izan zen Lehen Mundu Gerraren lehen hilabeteetan, nahiz eta benetako agintea Aleksandr Myxlayevski jeneralari zegokion. 1915eko irailean agintetik kendu eta Nikolas duke handiak ordezkatu zuen. 1916ko urtarrilaren 15ean hil zen, Vorontsov jauregian.

## Familia 
1867an ezkondu zen Jelizaveta Andreievna Xuvalova kondesarekin, Andrei Petrovitx Xuvalov kondearen alabarekin. Bere seme gazteenaren ondorengoak Vorontsov familiaren jarraipen bakarra dira gizonezkoen lerroan.

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Lepra albescens

***Lepra albescens*** liken krustazeo bat da, kolore zurikoa eta zirkulu formakoa. Europan eta Ipar Amerikan aurkitzen da, Euskal Herrian ere bai.

## Taxonomia 
William Hudson botanikari ingelesak 1762an *Lichen albescens* izenarekin identifikatu zuen *Flora Anglica* liburuan. M.Choisyk eta Wernerrek *Pertusaria albescens* izenarekin deskribatu zuten 1932an

## Deskribapena 
Talo krustazeoa du, kolore berde-grisaxka baina oso argia duena, ia zuria, hortik *albescens* izena. Apotezio gutxi izaten ditu, 4 mm-ko diametrokoak.

*Lepra amara* espeziearekin nahastea ohikoa da, baina hark zapore mingotsa du eta sustantzia kimikoen aurrean errekazionatzen du, *L. albescens* espezieak ez bezala.. Arrokatan et goroldio artean ere ikusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gross Klinika (margolana)

[thumb|*[Agnew klinika* margolanean urte gutxitan medikuntan emandako aldaketa ikus daiteke.]]

***Gross Klinika***, baita ere *Samuel D. Grossen erretratua*, () Thomas Eakins margolari estatubatuarrak 1875ean egin zuen oihal gainean egindako olio-margolan ezaguna da. 240 × 200 zm-ko neurriak ditu. Egilearen lanik garrantzitsuentzat jotzen da. Egun Filadelfiako Arte Museoan ikus daiteke.

## Gaia 
Koadro honetan, Eakinsek Samuel D. Gross hirurogeita hamar urteko doktorea erretratatzen du. Doktorea, lebita ilunez jantzita, Jefferson Medical Collegeko ikasleentzat jendaurrean operazio bat egiten ari da eta hori deskribatzen du margolariak.

Ikasleen artean, Eakinsen beraren autoerretratu bat dago, eskuinean, sarrerako barandaren ondoan; ikusten zaio marrazten edo idazten.

Doktorearen atzean, klinikako enplegatua zen Franklin West doktorea, ebakuntzaren oharrak hartzen ari da.

## Historia 
Pintura Eakinsek ikusitako ebakuntza batean oinarritzen da. Bertan, Gross doktoreak femurraren osteomielitisa zuen mutil bat tratatu zuen, modu kontserbadorean eta anputaziorik egin gabe.

Zirujauek kaleko arropa janzten dute asepsia  zabaldu hartu aurretik. Ebakuntza argi naturalez egiten zen. Horregatik, *Gross Klinika*, sarritan, geroko *Agnew klinika*rekin (1889) parekatzen da. Azken horrek ebakuntza-gela garbiagoa eta argituagoa erakusten du, bata zuri klasikoak jantzita dituzten doktoreekin. Bi koadro horien bidez hamarkada eskasean izandako bilakaera handia islatzen da: infekzioen prebentziorako bidean aurrera egin baitzen. Beste alde nabarmen bat ondorengo obran erizain profesional bat egotea da.

Pintura 1876ko Filadelfiako Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zen, baina hautaketa batzordeak atzera bota zuen. Azkenean, US Army Post Hospitaleko Ward One aretoan erakutsi zuten.

## Deskribapena 
Irudikatutako pazientea nerabea dela uste da, baina ez da oso bereizgarria. Konposizioa zirraragarria da, bai bere figura arraroagatik, bai prozeduraren seriotasunagatik.

Dramatismoa gehitzeko, emakume bakarti bat ikusten da tarteko puntu batean eserita, ziur asko anestesiatutako pazientearen ama. Estututa agertzen da, uzkurtzen, begiak estaltzen. Bere irudi sumindua ez dator bat inguruan dituen gizonen jokabide lasai eta profesionalarekin. Horren muturreko adierazpidea Gross doktorearen behatzetan ikusten den odola izan daiteke.

Gai mediko errealista eta esplizitu baten deskribapen hau txundigarria izan zen publiko aurrean erakutsi izan zen lehen aldian. Egilearen sinadura kirurgia-mahaiaren aurrealdean agertzen da.

## Garrantzia 
Bere errealismoagatik miretsita, obra hau medikuntzaren historiaren dokumentu gisa nabarmentzen da, bai kirurgiaren sorrera sendatzeko metodo gisa islatzen duelako (eta ez bakarrik anputazioarekin lotuta, ordura arte bezala), baita ere garaiko ebakuntza-gela bat nolakoa zen adierazten duelako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Agnew klinika*

## Kanpo estekak 
* :Philadelphia Museun of Arten webgunean komentarioa.
Forniello

Donemiliagako goldean, 1025, ***Fornello*** eta ***Forniello*** aipatzen dira. Lehenengoa, *Alfoze  de Fornello*, ez zuten Becerro Galicanoren edizio kritikoa prestatu zutenek mapan kokatu, nahiz eta 217 zenbakidun etiketa ezarri. Alfoze horrek barrutia bati egingo zion erreferentzia. Zerrendatzen diren herrien artean,  *Forniello*, Tuyo ondoan kokatu zuten, 221 zenbakiarekin eta gaztelaniazko *Hornillos Tuyo* etiketarekin.

Donemiliagako goldeko (1025) ***Forniello*** izen horrek Arabako herri hustu baten izen zaharra jasotzen du, nonbait geroago *Hornillos* deitua. Leireko kodex zahar batean (XI. eta XII. mendekoa) *Forniellu* bezala aipatuko da beranduago eta ekialdeago, eta Donemiliaga Kukularen Artxiboan, beranduago, *Forniellos* bezala aipatuko da.

{
  "type": "ExternalData",
  "service": "geopoint",
  "query": "#defaultView:Map\nSELECT ?id ?idLabel (?idLabel as ?title) (?antzinako_izenaL as ?description) ('small' as ?marker_size) ('#228b22' as ?marker_color) ?geo WHERE {\n  ?id wdt:P1343 wd:Q559998;     \n    p:P1343 [\n            pq:P1932 ?antzinako_izena;\n            pq:P361 wd:Q56062374\n          ].\n  ?id wdt:P625 ?geo.\n  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language \"[AUTO_LANGUAGE],eu,es,mul\". }\n  BIND (?barrutia as ?layer)\n  BIND(CONCAT(\"Antzinako izena: \",?antzinako_izena) as ?antzinako_izenaL)\n}"
}

Hustutako herri horrek eman zion, nonbait, izena Tuyoko mendilerroaren eta Zadorra, Baia eta Ebro ibaien artean zegoen Goi Erdi Aroko alfozari, baina gaur egungo mapetan begiratuta alfoz horretan Donemiliaga Kukulako monasterioko fraideek batu zituzten herrien arteko lotura ez da erraz imajinatzen. 

Forniellon, XIX. mendearen erdialdera arte, San Migel ermita mantendu zen, lehen parrokia izan zena. San Migelen irudia Tuyo herrira eraman zuten 2007an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Forniello*.

## Kanpo estekak
Mark Woodforde

**Mark Woodforde** (Adelaide, 1965eko irailaren 23a) australiar tenislari ohia da.

Bereziki nabarmendu zen bikoitzen kategorian, batez ere Todd Woodbridge herrikidearekin, zeinekin "The Woodies" izeneko bikote bat osatu zuen. Biek batera grand slameko hamaika txapelketa irabazi zituzten. Woodfordek, gainera, Ameriketako Estatu Batuetako Irekia irabazi zuen John McEnroerekin batera.

Urrezko domina bat irabazi zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta zilarrezko bat 2000ko Jokoetan. 1999an Davis Kopako txapeldun izan zen Australiako taldearekin.

## Grand Slameko finalak 
### Gizonezkoen bikanakoak: 16 (12 txapelketa, 4 final) 
### Bikoitz mistoak: 7 (5 txapelketa, 2 final) 
## Kanpo estekak
Luzio Kornelio Eszipion Barbato

**Luzio Kornelio Eszipion Barbato** () Eszipioien familia patrizioaren kidea izan zen Erromatar Errepublikaren garaian. Ospea irabazi zuen ofizial militar gisa lortutako garaipenetan eta K. a. 298an kontsul izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hotzikarak (Petti)

**Hotzikarak** Pettik 2016an eta Elkar zigiluarekin argitaratutako diskoa da. Hamar abestik osatzen dute lan hau. 

Victor Sanchez izan zuen soinu teknikari.

## Partaideak
*Petti: gitarra akustikoa, gitarra elektrikoa, ahotsa
*Igor Telletxea: bateria, perkusioak
*Iñigo Telletxea: baxua
*Joseba Irazoki: gitarra elektrikoa, banjoa, lap steel gitarra

## Laguntzaileak
*Estitxu Pinatxo, ahotsa
*Txus Aranburu, teklatuak
*Joseba Baleztena, gitarra ("Sekula ez erortzea")
*Felix Buff, bateria ("Sekula ez erortzea")
*Xan Bidegain, baxua ("Sekula ez erortzea")

## Abestiak
#Argiak errepidean
#Ni naiz
#Bi bide
#Hotzikarak
#Azken aetzaren balada
#Ez barkatzen
#Puskatu egin nintzen
#Beti aitzinera
#Sekula ez erortzea
#Amaiera

*Musika: Petti (3.a izan ezik: Josu Zabala)

*Hitzak: Pello Lizarralde (1); Harkaitz Cano (9); Eneko Barberena (2, 5); Beñardo Goietxe (6); Juan Luis Zabala (7); Petti (8, 10).   

## Kanpo estekak
*"Badok" atarian.
Manipulazio estrategiak

**Manipulazio estrategiak** Pettik 2020an eta Zart zigiluarekin argitaratutako diskoa da. Hamaika abestik osatzen dute lan hau. 

Iñigo Irazoki eta Karlos Osinaga izan zituen soinu teknikari.

## Partaideak
*Petti, ahotsa, gitarra
*Joseba Irazoki, gitarra
*Iñigo Telletxea, baxua
*Igor Telletxea, bateria, perkusioak
*Juantxo Zeberio, pianoa, teklatuak
*Angel Unzu, gitarrak
*Gorka Benitez, saxofoia
*Miren Zeberio Etxetxipia, biolina
*Alejandro Saul Martinez, biolontxeloa
*Mikel Urdangarin Castro, biolina
*Imanol Martinez Hervias, biola

## Laguntzaileak
*Toño Muro, gitarra
*Raul Garcia Etxeberria, zerra musikala
*Maite Larburu, ahotsa, koruak

## Abestiak
#Helduentzako sehaska kantua I
#Zaldi emozionalak
#Diotenez
#Inozoak ispilu bila
#Errurik gabeko habia
#Helduentzako sehaska kantua III
#Zeure begia, haien zizare
#Ordaindu kezka
#Ergelen gelan
#Nola ezetz
#Helduentzako sehaska kantua (I + II)

*Musika: Petti 

*Hitzak: Harkaitz Cano   

## Kanpo estekak
*"Badok" atarian.
Petti Bonberenean Zuzenean

**Bonberenean Zuzenean** Pettik 2018an eta Bonberenea Ekintzak zigiluarekin argitaratutako zuzeneko diskoa da. Hamalau abestik osatzen dute lan hau. 

## Partaideak
*Petti: ahotsa, gitarrak
*Eneko Dorronsoro: eskusoinua

## Abestiak
#Perika (zuzenean)
#Zeru infernuan (zuzenean)
#Dirdira hori (zuzenean)
#Pshikoburmuin (zuzenean)
#Oasia (zuzenean)
#Xorieri mintzo zen (zuzenean)
#Erramurik gabeko gauak (zuzenean)
#Ez barkatzen (zuzenean)
#Azken aetzaren balada (zuzenean)
#Ni naiz (zuzenean)
#Lagun minaren bluesa (zuzenean)
#Gaizkieginak (zuzenean)
#Solasaldia (zuzenean)
#Ranroberran (zuzenean)

*Musika: Petti (14.a izan ezik: Imanol Urbieta)

*Hitzak: Beñardo Goietxe (2, 3, 8); Petti (4, 5, 11, 12, 13); Mixel Labéguerie (6); Harkaitz Cano (7); Eneko Barberena (9, 10).   

## Kanpo estekak
*"Badok" atarian.
Darwin sumendia

**Darwin sumendia**, lehen **Williams mendia** ere deitua, Galapago uharteetako Isabela uhartean dagoen sumendi bat da. 1813an izan zen azken erupzioa. Sumendia simetrikoa da, eta 5 km-ko zabalera du laba-fluxuz ia estalita dagoen galdara gailurrean. Charles Darwin naturalista ospetsuak deitu zion horrela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Cumbre sumendia

**La Cumbre** Galapago uharteetako Fernandina uhartean, Ekuadorreko mendebaldean, dagoen ezkutu-sumendi bat da.

Erupzioan 2024ko martxoan sartu zen azken aldiz, hau hirugarren aldia izanik 2017tik, hurrengoa 2020an gertatuaz.

Ozeanoko laba-fluxuek inguruko flora eta fauna hondatu eta suntsitu ditzakete. La Cumbre Galapago uharteetako sumendi aktiboena da, eta okupazio handiko sumendia da. 1.476 metroko (4.842 oin) altuera duen sumendia da. Hainbat kolapso izan ditu galdarako zoruan, askotan bere erupzio leherkorren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Porto Cervo

**Porto Cervo** ( ahoskatua; ; ) Arzachenako auzo edo *frazione*a da, iparraldeko Sardinian dagoena. Costa Smeraldako herri hau eskualdeko turismogune nagusia da.

## Geografia 
Sardiniako ipar-ekialdean dago, Tirreniar itsasoaren ertzaean eta La Maddalena uhartetik hegoaldera. Herria portu naturalaren hegoaldean eta ekialdean dago, non dendak, tabernak, jatetxeak eta supermerkatuak dauden. Yacht Club Costa Smeralda gertu du. Kirol-portuaren amaieran, luxuzko yate handiak konpontzeko gai den ontziola bat dago.

Porto Cervon Monte di Mola museoa dago, arte galeria ospetsua eta Costa Smeraldako garrantzitsuena dena.

## Historia 
1950eko eta 1960ko hamarkaden artean Jacques Couelle, Luigi Vietti eta Michele Busiri Vici arkitekto eta paisajistek herria diseinatu zuten.

## Turismoa 
Europako luxuzko higiezinen artekaritzak zabaldutako ikerketa batean, Porto Cervoko Romazzino badia Europako tokirik garestiena sailkatu zuten. Etxebizitzen prezioa 300.000 eurora iristen da metro koadroko.

2011n Costa Smeraldak munduko bigarren, laugarren eta seigarren hotelik garestienak zituen, Pitrizza, Romazzino eta Cala di Volpe hotelak hain zuzen ere. 2012an, Cala di Volpe hotela- 1977ko James Bonden *The Spy Who Loved Me* pelikulan agertzen dena- 7. zerrendan agertzen da CNN Gok 2012an bildutako Munduko 15 hotel suite garestienetan. Hoteleko suite presidentzialak 32.736 dolar fakturatzen zituen gauero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amets Bat

**Amets bat** Pettik 1999an eta Gaztelupeko Hotsak zigiluarekin argitaratutako diskoa da. Hamaika abestik osatzen dute lan hau. 

Aitor Garzia 'Maikel' izan zuen soinu teknikari.

## Partaideak
*Petti, ahotsa, gitarra
*Kristina Arzallus, biolontxeloa
*Garbiñe Goia, teklatuak
*Fernan Irazoki, bateria
*Mikel Irazoki, baxua
*Beñardo Goietxe, koruak
*Aitor Garzia 'Maikel', e-bow-a
*Fresko, klarinetea
*Saioa Ataun, koruak
*Joseba Irazoki, slide gitarra

## Abestiak
#Bera
#Perika
#Ilusioa
#Lasai 
#Egun bat gehiago
#Askatasunik gabe
#Zeru infernu
#Kapitalista
#Ezinezkoa da
#Nick Drake
#Zu

*Musika: Petti (5.a, Chris Burroughs). 

*Hitzak: Petti (1-5, 8-11); Garbiñe Goia, Petti (6) Beñardo Goietxe (7).

## Kanpo estekak
*Diskoaren informazioa "Badok" atarian.
Arrazoiak

**Arrazoiak** Pettik 2001ean eta Gaztelupeko Hotsak zigiluarekin argitaratutako diskoa da. Hamabi abestik osatzen dute lan hau. 

Juanan Ros izan zuen soinu teknikari.

## Partaideak
*Petti, ahotsa, gitarra
*Jimmy Arrabit, perkusioa
*Jabi Arteaga, teklatuak
*Raul Garcia, armonika
*Marina Beraetxe, biolina
*Bingen Mendizabal, biolina
*Anxel Iraola, baxua
*Fermin Iraola, gitarra
*Beñardo Goietxe, ahotsa

## Abestiak
#Blues gore
#Bihotzeko harriak
#Ixiltasuna
#Sobera erraza
#Itsuak
#Arrazoiak
#Dirdira hori
#Alegia
#Ilusio antzua
#Ez pentsatzea
#Tabernan

*Musika: Petti. 

*Hitzak: Petti (1, 4, 6, 10);  Beñardo Goietxe (2, 5, 7, 8); Andoni Tolosa (3); Fermin Iraola (9); Fernando Pessoa (11); Alberto Tolosa (12).

## Kanpo estekak
*Diskoaren informazioa "Badok" atarian.
Christine Orengo

**Christine Anne Orengo** (1955eko ekainaren 22a) University College London-eko (UCL) bioinformatikako irakaslea da, proteinen egiturari buruz egindako lanagatik ezaguna, batez ere CATH datu-baseari buruzkoa. 

## Ibilbidea 
Orengok Fisika Kimikoa ikasi zuen Bristoleko Unibertsitatean eta bertan Zientzian graduatu zen. Aberdeeneko Unibertsitatean segitu zuen ikasten, eta 1977an maisutza lortu zuen Fisika Medikoko Zientzian, burdinaren metabolismoaren disrupzioari buruzko ikerketa-lan batekin. 1984an UCLn doktoratu zen, proteinetan hemoaren erredox erreakzioaren propietateei buruzko ikerketa batekin.

Mill Hill-eko *National Institute for Medical Research*-en (NIMR) doktoratu ondoko ikertzaile izendatu aurretik industrian lan egin zuen 1990 arte. UCLko Biokimika eta Biologia Molekularreko Sailean sartu zen, eta 1995ean Medical Research Council-en (MRC) senior beka lortu zuen. 2002an Bioinformatikako irakasle izendatu zuten *University College Londonen* (UCL).

Haren ikerketek geneak, proteinak eta sistema biologikoak aztertzen dituzte, proteinak familia ebolutiboetan sailkatzeko metodo konputazionalak erabiliz. *Medical Research Council* (MRC) eta *Biotechnology and Biological Sciences Research Council* (BBSRC) erakundeek finantzatu zuten lan hori.

David Jonesekin eta Janet Thorntonekin batera, *Bioinformatics: Genes, Proteins and Computers* liburuaren editorea da, baita beste hainbat argitalpenena ere.

2011tik *International Society for Computational Biology* (ISCB) erakundeko batzordean dihardu eta 2013tik presidente ordea da. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* Biologia Molekularreko Europako Erakundeko (EMBO) kidea 2014an.
* *International Society for Computational Biology* (ISCB) erakundeko kidea 2016an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Christine Orengoren webgunea UCLn
Ondata di piacere

***Ondata di piacere*** () 1975eko Ruggero Deodato italiar zinema zuzendariaren thriller erotikoa da.

## Sinopsia 
Bikote arduragabe bat, Irem eta Barbara, Giorgoren yatean dagoen itsas bidaia batera gonbidatuta dago. Giorgio gizon ziniko bat da eta Silviarekin ezkonduta dago, bere senarrak fisikoki eta mentalki abusatzen uzten dion emakume aztoratua. Silviak amodiozko triangelu bat osatuko du Irem eta Barbararekin, Giorgioren aurka konspiratzeko.

## Aktoreak 
* Al Cliver : Irem
* Silvia Dionisio : Barbara
* John Steiner : George
* Elizabeth Turner : Silvia
* Saverio Deodato : umea hondartzan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilaló

**Ilaló** sumendi ez-aktibo eta oso higatua da, eta "kanabera eta ahuakatea" esan nahi du, cha'palaachitik ela: kanabera eta alu: aguakatea. San Pedro ibaiaren arroan dago, Guayllabamba ibaiaren parean, Pichincha probintziako Quitoko metropoli-barrutian, Ekuador iparraldean.
Sumendien jarduera iturri termal ugariren bidez nabarmentzen da, eta horien azaleratzeek hidroterapia- eta aisialdi-guneak jartzea erraztu dute inguruetan, hala nola El Tingo, la Merced, Ilaló eta Cununyacu bainuetxe tradizionalak eta igerileku pribatu asko, familiakoak barne.

Sumendi honen magalean La Merced eta Alangasí parrokiak daude, Chillos haranean. Gaur egun, herrietako biztanleak gero eta gehiago dira, leku honen edertasuna eta klima direla eta. Sumendiaren atzeko aldean, Quitoko metropoli-barrutiko hainbat parrokia daude, Valle de Tumbacoren sektorean.
erdian|thumb|600x600px

## Kanpo estekak 
* Muinoen izenak
Texasko uholdeak (2025)

**Texasko uholdeak** 2025eko uztailaren 4tik 5era gertatu ziren Texas Hill Countryko uretan behera, Texasen (AEB). Uholdeak iraun zuen bitartean, Guadalupe ibaian zehar ur mailak gora egin zuen azkar eta nabarmen, ordu gutxi batzuetan 130 eta 280 mm artean euri egin zuenean. Ondorioz, gutxienez 110 pertsona hil ziren eta 41 inguru desagertuta zeuden oraindik ekainaren 7an.

Estatu Batuetako Independentzia Egunaren osteko zubia tragedia bihurtu zen Texasen. Dozenaka hildako utzi zituzten uholdeek; horien artean, Camp Mystic izeneko  kanpaldi kristau bateko neskato ugari. 

Uztailaren 5era arte, larunbata, jarraitu zuten uholdeek. Austinetik iparraldera, Travis aintziraren inguruko eremuetarako bat-bateko uholdeek bi larrialdi gehiago eragin zituzten.

Donald Trumpek, AEBetako presidenteak, larrialdi egoera ezarri zuen; horrela FEMA edo Larrialdiak Kudeatzeko Agentzia Federala lanean has daiteke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoak eta argazkiak orain.eus webgunean.
Sololá-Chimaltenangoko elizbarrutia

**Sololá-Chimaltenangoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 1951ko martxoaren 10ean ezarri zen Sololáko elizbarruti gisa eta 1996ko abenduaren 31n gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Sololán dago. Egun apezpikua Domingo Buezo Leiva da.

## Ordinarioak 
### Sololáko apezpikua 
* Angélico Melotto Mazzardo (1959-1986)

### Sololá-Chimaltenangoko apezpikuak 
* Eduardo Ernesto Fuentes Duarte (1986-1997)
* Raúl Antonio Martinez Paredes (1999-2007)
* Gonzalo de Villa y Vásquez (2007-2020)
* Domingo Buezo Leiva (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Eduardo Ernesto Fuentes Duarte (1982-1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Dionisio

**Silvia Dionisio** (Erroma, 1951ko irailaren 28a) italiar aktore ohia da, 1970eko hamarkadan egindako lanagatik ospetsua dena.

## Ibilbidea 
Dionisiok 14 urte zituela egin zuen debuta zineman, *Darling* filmean. Bere ibilbidea italiar film musikaletan agertzen jarraitu zuen, Mario Tessuto, Gianni Dei, Little Tony eta Mal Ryder bezalako abeslariekin batera. Film horietako baten setean Ruggero Deodato zinegile polemikoa ezagutu zuen, bere senar bihurtuko zena. Seme bat izan zuten, Saverio Deodato-Dionisio, aktore ere izandakoa.

1970ean *La ragazza di nome Giulio* Jules filmean agertu zen, non sexu lesbikoaren eszenak interpretatu zituen. 1975ean *Ondata di piacere* egin zuen, bere ibilbideko film erotiko bakarra, Deodato senarrak zuzendua. Urte berean, Ugo Tognazzi pertsonaiaren maitalearen papera egin zuen Mario Monicelliren *Amici miei* filmean. 1980ko hamarkadaren amaieran industriatik erretiratu zen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blood for Dracula

***Blood for Dracula*** () 1974ko Paul Morrissey estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko komedia da.

## Sinopsia 
1920an, Drakula hilzorian dagoen konde gaixotuak birjina baten odola edan behar zuen bizirik irauteko, eta, Anton bere zerbitzariaren planari jarraituz, Transilvaniatik faxismoaren aurreko Italiara bidaiatu zuen. Errepide bidaia luze baten ondoren, kondearen gurpil-aulkia eta hilkutxa kotxearen gainaldean zeramatzala, Italiako iparraldera iritsi zenean, Drakula Fioriko markesarekin adiskidetu zen. Hau lur jota dagoen italiar noblea zen, etxe dekadente batean bizi zena. Drakula ostatu hartzera gonbidatu zuen, bere lau alabetako bat ustez aristokrata errumaniar aberatsarekin ezkontzeko prest baitzegoen.

Fioriren bi alabek, Saphiriak eta Rubiniak, erregularki gozatzen dute Marioren sexu-zerbitzuez, etxean geratzen den morroi bakarraz. Mario nekazari marxista sutsua da, herrialdean laster Errusian gertatu den bezalako iraultza sozialista gertatuko dela uste duena. Esmeralda eta Perla, lau alabetatik zaharrena eta txikiena bai, birjinak dira, baina zaharrenak urte gehiegi ditu ezkontzeko, eta gazteenak 14 urte baino ez ditu. Drakulak alaba guztiak birjinak direla bermatzen du eta onargarritzat jotzen dituen bi ertainen odola edaten du. Hala ere, bietako bat ere ez da birjina, eta bere odol "kutsatuak" are gehiago ahultzen du Drakula, nahiz eta bere esklabo telepatiko bihurtu.

Fioriko markesak Londresera bidaia bat egin behar du zorrak ordaintzen saiatzeko, Mario  arrebei egin diena lepoetan markak ikustean kondea banpiroa dela konturatuko da. Perla alaba gazteenak duen arriskuaz ohartzen da; oraindik birjina da, eta Mariok bortxatu egingo du, babesteko aitzakiarekin. Markesa andreak ikusi zuen, eta Drakularen asmoen berri eman zion. Bitartean, kondeak alaba zaharrenaren odola edan du, banpiro bihurtuz eta indarberrituz.

Fioriko andreak pistolaz Drakularen zerbitzariari aurre egin arren, zerbitzariak markesa andrea sastakatu egin du. Mario Drakularen atzetik doa aizkora eskuan duela, harrapatu eta zatitu arte. Esmeralda lasterka doa kondeari laguntzera, eta adar-aldaxka batez errematatzen ditu biak. Mario *de facto* oruberen jabe eta administratzailea izango da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guatemalako Donejakue artxidiozesia

**Guatemalako Donejakue artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar artxidiozesia da. 1534ko abenduaren 18an ezarri zen Guatemalako Donejakue elizbarruti gisa, 1743ko abenduaren 16an Guatemalako artxidiozesi egin zen eta 2013ko apirilaren 25ean gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Guatemalako Hirian dago. Egun artzapezpikua Gonzalo de Villa y Vásquez da.

## Ordinarioak 
### Guatemalako Donejakue elizbarrutiko apezpikuak 
### Guatemalako artzapezpikuak 
### Guatemalako Donejakue artxidiozesiako artzapezpikuak 
* Óscar Julio Vian Morales (2013-2018)
* Gonzalo de Villa y Vásquez (2020-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Fernando Ortiz de Hinojosa (1598)
* Francisco de Paula García y Peláez (1843-1845)
* Mario Casariego y Acevedo (1963-1964)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciao marziano

***Ciao marziano*** () 1980ko Pier Francesco Pingitore italiar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko film komikoa da. Ennio Flaianoren *Un marziano a Roma* ipuinean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Bix izeneko estralurtar bat Marte planetatik Erromara bidaltzen dute gizakien ohiturak ikasteko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jalapako elizbarrutia (Guatemala)

**Jalapako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 1951ko martxoaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jalapan dago. Egun apezpikua José Benedicto Moscoso Miranda da.

## Ordinarioak 
* Miguel Ángel García y Aráuz (1951-1987)
* Jorge Mario Ávila del Águila (1987-2001)
* Julio Edgar Cabrera Ovalle (2001-2020)
* José Benedicto Moscoso Miranda (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jutiapako San Frantzisko Asiskoaren elizbarrutia

**Jutiapako San Frantzisko Asiskoaren elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 2016ko urtarrilaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jutiapan dago. Egun apezpikua Antonio Calderón Cruz da.

## Ordinarioak 
* Antonio Calderón Cruz (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Rosa de Limako elizbarrutia

**Santa Rosa de Limako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 1996ko apirilaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Cuilapan dago, Santa Rosa departamenduan. Egun apezpikua José Cayetano Parra Novo da.

## Ordinarioak 
* Julio Amílcar Bethancourt Fioravanti (1996-2006)
* Bernabé de Jesús Sagastume Lemus (2007-2021)
* José Cayetano Parra Novo (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Verapazko elizbarrutia

**Verapazko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 1921eko uztailaren 27an ezarri zen Verapaz eta Peténgo bikariotza apostoliko gisa eta 1935eko urtarrilaren 14an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Cobánen dago, Alta Verapaz departamenduan. Egun apezpikua Rodolfo Valenzuela Núñez da.

## Ordinarioak 
* José Luis Montenegro y Flores (1935-1945)
* Raimundo Julián Martín (1945-1966)
* Juan José Gerardi Conedera (1967-1974)
* Gerardo Humberto Flores Reyes (1977-2001)
* Rodolfo Valenzuela Núñez (2001-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Rodolfo Valenzuela Núñez (1997-2001)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Raimundo Julián Martín (1944-1945)
* Humberto Lara Mejía (1957-1967)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zacapa eta Santo Cristo de Esquipulasko elizbarrutia

**Zacapa eta Santo Cristo de Esquipulasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren guatemalar elizbarrutia da. 1951ko martxoaren 10ean ezarri zen Zacapako elizbarruti gisa eta 1986ko ekainaren 24an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Zacapan dago.

## Ordinarioak 
* Costantino Cristiano Luna Pianegonda (1955-1980)
* Rodolfo Quezada Toruño (1980-2001)
* José Aníbal Casasola Sosa (2004-2007)
* Rosolino Bianchetti Boffelli (2008-2012)
* Ángel Antonio Recinos Lemus (2016-2026)
** Aulki hutsa (2026-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Rodolfo Quezada Toruño (1975-1980)

## Apezpiku laguntzailea 
* Rodolfo Quezada Toruño (1972-1975)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dodekano

**Dodekanoa** konposatu organiko alifatiko lineala da, C12H26 formula duena, alkanoen klasekoa eta sarri *n-dodekano* gisa formulatzen dena. Formula enpiriko horrekin 345 konposatu daudela aintzat hartu behar da. Likido oliotsu gardena da. Uretan praktikan disolbaezina da, baina disolbagarria etil eterretan, kloroformotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Dodekanoa naturan hainbat landaretan aurki daiteke, hala nola  *Camellia sinensis-*en eta *Aristolochia triangularis*-en.

## Sintesia 
Dodekanoa 2-hexenotik abiatuz sintetiza daiteke % 66ko etekinarekin. Kasu honetan 5-metilundekanoa , hexanoa eta 2-hexenoa ageri dira ez-purutasun gisa. Petrolioaren eta gas naturalaren fintze-prozesuetatik isola daiteke, kerosenotik abiatuta adibidez.

## Erabilera 
Dodekanoa industrian eta sintesi kimikoan disolbatzaile gisa usatzen da nagusiki. Gasolinaren osagai gisa ere baliatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
>
Cap-Haïtiengo artxidiozesia

**Cap-Haïtiengo artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren haitiar artxidiozesia da. 1861eko urriaren 3an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1988ko apirilaren 7an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Cap-Haïtienen dago. Egun artzapezpikua Launay Saturné da.

## Ordinarioak 
### Cap-Haïtiengo apezpikuak 
* Constant-Mathurin Hillion (1872-1886)
* François-Marie Kersuzan (1886-1929)
* Jean-Marie Jan (1929-1953)
* Albert François Cousineau (1953-1974)
* François Gayot (1974-1988)

### Cap-Haïtiengo artzapezpikuak 
* François Gayot (1988-2003)
* Hubert Constant (2003-2008)
* Louis Kébreau (2008-2014)
* Max Leroy Mésidor (2014-2017)
* Launay Saturné (2018-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Jean-Marie Jan (1924-1929)
* Albert François Cousineau (1951-1953)
* Max Leroy Mésidor (2013-2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro Pajas

**Cerro Pajas** (**Cerro Paja** edo **Cerro de pajas** izenez ere ezaguna) Floreana uhartearen hegoaldean dagoen sumendi inaktiboa da, Galápagos uharteetan, Ekuadorren. Floreagako tontorrik garaiena da, eta itsas mailatik 640 metroko desnibela du gehienez.

## Basabizitza 
Cerro Pajas kraterraren inguruko eremuak uharteko goi-mailako Scalesia pedunculata basoaren hedadurarik handiena du, Darwinen txonta espezie anitzentzako habitat garrantzitsua eskainiz, arrisku kritikoan dagoen zuhaitz-txonta ertaina barne.

### Petrel kolonia 
Cerro Pajasek uharteko brai galapagoarren koloniarik garrantzitsuena hartzen du. 1981ean, brai kolonia, 2000 bikote ugaltzaile inguru biltzen zituena, urtero % 33 murrizten ari zela kalkulatu zen, arratoi beltzek, katuek eta sartutako beste espezie batzuek harraparitza zutelako. Sartutako landareek ere mehatxatzen dute kolonia, hala nola *Lantana camara*, 1938an uhartera sartu zena. 1982an, Naturarentzako Mundu Funtsak bost urteko kontserbazio-programa bat finantzatu zuen, koloniako arratoiak, katuak, txerriak, ahuntzak eta astoak kontrolatzeko.

1984 baino lehen, Floreagako bizilagunek Cerro Pajas "Eremu Babestu" izendatu zuten, Felipe Cruz tokiko kontserbazionistak zuzendutako ekimena. 1980ko hamarkadaren hasieran, kontserbazionistek arratoiak kontrolatzeko lehen programa jarri zuten martxan Cerro Pajasen, petrilen ugaltze-arrakasta hobetzeko. Malcolm Coulter Charles Darwin ikerketa-etxeko ornitologoak hasi zuen programa hori, eta hasierako urteetan Felipe Cruzek eta Tina Beach naturalista estatubatuarrak jarraitu zuten. 1983an, arratoiak kontrolatu zituzten lehen urtean, petrilen habia-arrakasta orokorra % 31tik % 46ra igo zen, nahiz eta prezipitazio handiek petrilen gordeleku asko kolapsatu zituzten. Hurrengo urtean, ugalketaren arrakasta are gehiago hobetu zen, 72 txitxarrek 100 habiatan zehar hegan egin baitzuten. Katu, ahuntz, asto eta txerrien ehiza selektiboak ere petrel habien perturbazioa murriztu zuen. 1980ko hamarkadan zehar, arratoiak etengabe bainatzeak petrel koloniari habia egiteko arrakasta maila altuak mantentzea ahalbidetu zion.

## Argazkiak 

Fitxategi:Scalesia_forest_inside_the_Cerro_Pajas_crater,_on_Floreana_Island._January_2020.jpg|Scalesia basoa Cerro Pajas kraterraren barruan.
Fitxategi:Cerro_Pajas_photographed_from_Asilo_de_la_Paz_on_Floreana_Island.jpg|Cerro Pajas Asilo de la Pazetik ateratako argazkia, bere krater bolkanikoa erakusten duena.
Fitxategi:View_of_Cerro_Pajas_crater,_Floreana_Island.jpg|Cerro Pajas kraterrari begira.
Fitxategi:Galapagos_petrel_nesting_under_boulder_at_Cerro_Pajas.jpg|Galapagos uharteetako brai bat Cerro Pajasen harkaitz baten azpian habia egiten. 

## Kanpo estekak
Fort-Libertéko elizbarrutia

**Fort-Libertéko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren haitiar elizbarrutia da. 1991ko urtarrilaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Fort-Libertén dago. Egun apezpikua Quesnel Alphonse da.

## Ordinarioak 
* Hubert Constant (1991-2003)
* Chibly Langlois (2004-2011)
* Max Leroy Mésidor (2012-2013)
* Quesnel Alphonse (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hincheko elizbarrutia

**Hincheko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren haitiar elizbarrutia da. 1972ko apirilaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Hinchen dago. Egun apezpikua Désinord Jean da.

## Ordinarioak 
* Jean-Baptiste Décoste (1972-1980)
* Léonard Pétion Laroche (1982-1998)
* Louis Kébreau (1998-2008)
* Simon-Pierre Saint-Hillien (2009-2015)
* Désinord Jean (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Gonaïvesko elizbarrutia

**Les Gonaïvesko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren haitiar elizbarrutia da. 1861eko urriaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Les Gonaïvesen dago. Egun apezpikua Yves-Marie Péan da.

## Ordinarioak 
* Joseph-François-Marie Julliot (1928-1936)
* Paul-Sanson-Jean-Marie Robert (1936-1966)
* Emmanuel Constant (1966-2003)
* Yves-Marie Péan (2003-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Yves-Marie Péan (2002-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak