Rosa Ascázubi Matheu

**Rosa de Ascázubi Matheu** (Quito, 1809ko abenduaren 14a - Quito, 1865eko urriaren 18a) Gabriel García Moreno Ekuadorreko presidentearen lehen emaztea izan zen. Nazioko lehen dama gisa aitortua izan zen, senarraren lehen agintaldian, 1861eko apirilaren 2tik 1865eko abuztuaren 30era bitartean.

## Biografia 
Quito hirian jaio zen 1809ko abenduaren 14an, Independentziaren Lehen Oihua bezala ezagutzen den gertakaritik hilabete gutxira, eta *Rosa Tarcila Nicasia María Josefa Javiera Antonia* izenez bataiatu zuten. Bere aita, José Javier de Ascázubi Matheu, José Antonio de Ascázubi Olabegoitiaren semea, *Pattarren* Errentaren Administratzailea eta Quitoko Errege Auzitegiko *Merkataritza Komisarioa* izan zen 1753an. Bere ama Mariana Matheu Herrera-Berrio izan zen, Manuel Matheu Aranda Enríquez de Guzmanen (Maenza IX.a markesa) alaba. Bi anaia nagusi izan zituen: Manuel, Errepublikako presidentea 1849 eta 1850 artean, eta Maria del Rosario; eta bere aitaren lehen ezkontzako ahizpa erdi bat: Josefa de Ascázubi Arteta.

### Ezkontza 
1846ko abuztuaren 4an, 37 urte zituela, Rosak Gabriel García Morenorekin ezkondu zen, orduan 25 urte zituena eta zuzenbideko doktorea zena.  Senargaia ezin izan zen El Sagrario elizan egindako zeremonian egon, beraz, Manuel del Alcázar Román, Rosaren arreba María del Rosariorekin ezkonduta, aritu zen haren ordezkari gisa.  Ezkontzako aitabitxiak bere arrebaorde Josefa de Ascázubi Villacís eta bere senarra, Ignacio de Veintimilla Espinosa izan ziren. 

Espainiak Amerika menderatu zuenean, Ascázubitarrak eta Matheutarrak Quitar lurraldeko familiarik aberatsenetakoak eta eragin handienetakoak ziren. Robalino Dávilaren arabera, Rosa neskazahar bihurtzeko hazi zen, nahiko beltzarana eta bere ahizpen artean itsusiena; nahiz eta benjamin Carrionentzat hori ez zen oztopo izango Gabriel García Moreno gazte batek emaztetzat hartu eta familiaren loturak eta bere fortuna izugarria aprobetxatzeko.

Wilfrido Loor-ek komenentziazko ezkontza baten bertsioa gezurtatzen du, Presidentearen etsai politikoek asmatutako kondaira barregarriak besterik ez zirela esaten baitu, eta bikoteak benetako maitasuna aitortzen zuela, ezkontzaren hogei urteetan idatzi ziren gutunetan, esaldi erromantikoz eta elkarrekiko miresmenez beteak. Horietako batean, Europan zegoela idatzia, esaldi honen bidez adierazten da:

Beti bere familiaz kezkatuta, senarrarekin bitartekari izan zen Errepublikako presidente zenean, Marieta de Veintimilla gazteari beka bat eman ahal izateko; Veintimilla bere iloba José de Veintimillaren alaba umezurtza zen, eta Veintimilla, aldi berean, bere arrebaorde Josefaren semea zen.  Harreman bikaina zuen bere amaginarrebarekin, Mercedes Morenorekin, eta honek esaten zuen bere errainen artean Rosarekin bakarrik bizi zitekeela teilatu berean, benetako alabatzat hartzen baitzuen. 

### Ondorengotza 
Rosak eta Gabriel García Morenok osatutako bikoteak hiru seme-alaba eta abortu bat izan zituen:

* Haur horren izena eta jaiotza eta heriotza datak ezezagunak dira, bataiatu aurretik izan zelako, agian.
* María del Rosario García y Ascázubi, Quiton 1849ko otsailaren 12an jaioa. Urte bereko maiatzaren 17an hil zen, aitak ezagutu gabe, Guayaquilen ezkutatuta baitzegoen, Manuel Bustamante Barne Ministroari zaplaztekoa eman ondoren jarraitu zitzaion prozesu kriminala saihesteko.
* María del Rosario Rosa García y Ascázubi, Quiton 1850eko uztailaren 30ean jaioa. Aitak ezagutu gabe ere hil zen, orduan Europan baitzegoen.
* Lau hilabete inguruko haurdunaldia zuen haur baten abortu naturala, 1856ko azaroaren 26an gertatua.

### Heriotza 
Rosa de Ascázubi Matheu 1865eko urriaren 18an hil zen, hernia baten ondorioz eta bere azken momentuetan Joaquín Tobar apaizak lagunduta. Haren gorpuzkiak poliziaren karrozan eraman zituzten hurrengo goizean El Tejar hilerrira (orduan *La Merced* deitzen zen), Pichincha sumendiaren oinera.

Roberto Agramonte idazle kubatarraren arabera, bere heriotza quitokoen esamesen erdian gertatu zen, eta ez zuten alde batera utzi Gabriel Garcia Moreno bere senarrak laudano-gaindosi batekin pozoitu zuela frogatzen zuen bertsioa, batez ere alargundu eta sei hilabetera Mariana del Alcázar Ascázubirekin, bere emazte zenduaren ilobarekin berriro ezkondu zelako. Hark egindako adierazpena Severo Gomezjurado eta Manuel Gálvez bezalako historialariek ukatu egin dute, presidentearen beste biografo batzuek ustezko erasoari buruz izan zuten oihartzun eskasa eta Ascázubitarrek berarekin izaten jarraitzen zuten estimua bezalako gertaerek babestuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak