Karlomagnoren xake piezak

**Karlomagnoren xake piezak** xakean jolasteko bolizko piezen multzo bat da, XI. mendearen amaieran eginak. Saint-Denisko altxorraren parte ziren, baina gaur egun Cabinet des Médaillesen gordetzen dira, Parisen. Lewisen xake piezekin batera Erdi Aroko xake piezen bildumarik garrantzitsuena da, eta Goi Erdi Aroan egindakoen artean kontserbaziorik onena dutenen artean dago. 

## Kondaira 
Kondairaren arabera, Harun al-Raxid kalifak, xake jokalari irrikatsuak, pieza hauek Karlomagnori oparitu zizkion. Jokoak, gazteluen ordez koadrigak eta alfilen ordez elefanteak erakusteak, Shatranj jokoan bezala ezagutzen den joko perso-arabiarraren forma bat adierazten du, aldi berean, jatorrizko Chaturanga indiarretik datorrena (honen hitz konposatuak armada tradizionalaren «Lau Gorputzak» esan nahi du: infanteria, zaldunak, elefanteak eta gurdiak). Historia hori egia balitz, xakea Europan uste baino mende batzuk lehenago jokatzen zela erakusteko froga izango litzateke. Hala ere, iturri zaharrek ez dute kondaira berresten: Notker Balbulusen 880ko hamarkadako Karlomagnoren bizitzari buruzko pasadizoen liburuan, Harunek Karlomagnori 802an bidalitako misioa deskribatzen duena, kalifak bidalitako oparien zerrendan elefante bat (erreala) eta beste hainbat objektu agertzen dira, baina xake-piezen berririk gabe. Eginhardoren kronikan eta *Annales regni Francorum*en ere ez da agertzen xake piezarik, bai ordea Abul-Abbas izeneko elefante baten iritsiera. 

Beste kondaira batean, jokoa Atenasko Irene bizantziar enperatrizaren (803. m.) oparia izan zela dioena, ez du babesik. Izan ere, jokoaren piezak gutxienez bi mende beranduago fabrikatu ziren. Soilik elefantearen pieza handia -*Karlomagnoren Elefantea*, gaur egun Yusuf al-Bahiliren elefantea izenarekin ezaguna- bere garaian jokoaren parte kontsideratu zena, baina orain banandutako pieza bezala ezagutzen dena, indiar jatorrikoa (oraindik Chaturanga edo Shatranj pieza bezala interpretatzen da), Karlomagnori oparitu ahal izan zitzaion bizirik zegoen elefantearekin batera, pieza bakar hau IX. mendean datatuta baitago.

Karlomagno eta xakea lotzen duten kondaira gehiago daude. Orreagako Kolegiatan gordetzen den erlikia-ontzi bat Karlomagnoren xake izenarekin ezaguna da. Kondairaren arabera, Errolanek bere adarra jo zuenean, xakean jolasten ari zen, eta bertan dagoena xake-taula da, nahiz eta 7x9ko taula bat izan.

## Historia 
Kalkuluen arabera, 1050 eta 1100 artean fabrikatu zen multzoa Salernon (Italia). Historialari baten arabera, «pieza horiek diseinu islamiar abstraktuen ordez pertsonen eta animalien irudikapen figuratiboak izateak Europan fabrikatu zirela ere iradokitzen du, eta ez Kalifatoaren lekuren batetik inportatu zirela».

Hainbat teoria daude jatorrizko jabearen inguruan. Ziur aski, Robert Guiscard (1085ean hil zen) buruzagi normandiarrarentzat sortu zen, edo Gregorio VII.a aita santuarentzat. Geroago, Frantziako errege batentzat, Filipe II.arentzat edo Filipe III.arentzat, oparia izan zen.

XIII. mendetik XVIII. mendera, jokoa Saint-Deniseko Altxorrean egon zen, Saint-Denis abadian, Paristik gertu. 1598an, jokoa inbentariatu eta 30 pieza zituela deklaratu zuten. 1625ean, Karlomagnorekin erlazionatu zen lehen aldiz, abadiaren historiari buruzko txosten batean.

Frantziako Iraultzan, kleroaren ondasunak konfiskatu zirenean, 1794an Bibliothèque Nationaleko Cabinet des Médailles-en kontserbatu ziren 30 piezetatik 16 baino ez dira gaurdaino iritsi.

## Piezak 
Xake piezak bolizko bloketan zizelkatuta daude, 15 cm-ko gehienezko altuerakoak. Erregeak 1 kg-ko pisua du. Irudi batzuetan pintura gorriaren arrastoak ere badaude. Shatrangean bezala, gurdiek dorreak ordezkatzen dituzte eta elefanteek orratzak. Elefante *al-fil* deitzen zen arabieraz, eta hortik dator *alfil* izena.

Giza irudiak normando estiloan jantzita eta armatuta daude, Bayeuxko tapizean irudikatzen den bezala. Irudiak, beraz, estilo normando-siziliarrekoak dira, eta estilo artistiko europarra, arabiar-islamiarra eta bizantziarra nahasten ditu.

Eraikinak, xehetasun arkitektonikoekin egina eta erregea eta erregina nabarmentzen dituena, berezia da. Taila bakoitzak, atzeko aldean arkuak eta kopoi formako aurrealde zuzena dituen pabiloi erdizirkular bat erakusten du. Eszenan, zerbitzariek gortina bat zabaltzen dute bi aldeetatik, lehen erregea edo erregina agertu izana eta atzean zegoen gela ezkutatzen zituena. Erregearen agerkundea da, bizantziar zeremonia gortesauaren klimaxa.

Jatorrizko dekoratuaren hamasei pieza baino ez dira kontserbatzen. Hamabost peoi eta dorre bat falta dira, xake joko oso batek hogeita hamabi pieza baititu, hamasei peoi barne.

### Erregea 
### Erregina 
### Zaldia 
### Koadriga (dorrea) eta elefantea (alfila) 
### Peoia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak