open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arnold Vosloo

**Arnold Vosloo** (Pretoria, Hegoafrika, 1962ko ekainaren 16a) hegoafrikar aktore bat da, estatubatuar nazionalitatea ere badu. Antzeztutako film ezagunen artean honakoak daude: *The Mummy* eta *The Mummy Returns*, Blood Diamond, *Hard Target*, *Darkman II* eta *Darkman III*, *G.I. Joe: The Rise of Cobra* eta *G.I. Joe: Retaliation*.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bobby Brown (abestia)

***Bobby Brown*** ala ***Bobby Brown (Goes Down)*** ("Bobby Brown (Gainbeheran Doa)"), Frank Zappa estatubatuar kantautoreak konposatu eta abestutako rock abesti bat da. 1979ko *Sheik Yerbouti* diskoan argitaratu zuen.

Abestia umore satirikoan Bobby Brown izeneko ikasle misogino, aberats eta harroputzari buruz mintzatzen da, bai eta itxuraz perfetua dirudien bere Amerikar Ametsan oinarritutako bizitza ere: diruz sobera, osasuntsua, mutil ederra, neskak bere atzetik dituena (abestiaren hitzen arabera ipurdian musukatzen dute). Baina bapatean emakumearen askapen mugimenduaren kide den "Freddie" izeneko emakumearekin topaketa sexual traumatiko bat izan eta bere bizimodua hankaz gora aldatuko da, homosexuala dela ohartuz.

## Kanpo estekak 
* *Bobby Brown* abestia entzungai. Youtube.com
Denis Laborde

**Denis Laborde** (Baiona, 1959) lapurtar etnologoa da eta ikerketa-zuzendaria CNRS erakundean, ikasketa zuzendaria EHESS eskolan, eta Fondation de France kultura batzordearen kidea. Euskal Kultur Erakundeko (EKE) denbora luzeko kolaboratzailea, munduko musiketaz ikerketa zentro baten eratzeko asmoa du Baionan.

## Biografia 
Conservatoire National Supérieur de Musique Paris ikastetxean ikasketak egin ondoren, Denis Laborde musikari profesional bezala hasten da, Cergy-Pontoise hiriko CNR erakundean irakasten.

Ondotik aurkitu zuen musika antropologia, eta euskal bertsolariaren inprobisazio poetiko-musikaleri gizarte antropologian doktoretza lortzen du EHESS ikastetxean.

*Ethnologie française* aldizkariaren idazkari nagusia, CNRS egituran sartu zen 1997an.
Alemanian, Göttingen hirian Mission historique française tokian izendatua izan zen, eta Berlingo Marc Bloch zentroan gero.  Bertan Munduko musiken festibalez nazioarteko ikerketa sare bat egituratzen du, eta musikaz ari diren arloen arteko trukaketak sortzen jarduten du.

## Bibliografia 
### Liburuak 
* *Johann Sebastian Bach nahi Glenn Gould. Magia, soinu eta ikuskizun grina*, Paris, L ' harmattan, 1997 ;
* *Musika eskola*, Paris, Edizio Bertrand Lacoste, 1998 ;
* *Memoria eta Une batez. The inprobisazio kantatua batetik bertsulari basque*, Baiona, Donostia, Ed. Elkar, 2005 ;
* *Kasu Royaumont, abadia eta fundazioak. Herentzia, esperientzia, monumentu, sorkuntza*, Grane : Créaphis Edizioak 2014.

### Aldizkari eta elkarlanen zuzendaritza 
* *Identifikatu, ikertu, aztertu, mantentzea... mundu Oso bat musika*, Paris : L ' harmattan, 1996 ;
* *(& Alf Lüdtke) Alemania : hauteslekuak*, berezia aldizkariaren Ethnologie française, 1997 ;
* *Galdera euskara*, Jakes Abeberry et al, Paris, Harmattan, 1998 ;
* *Kultura, Estetika*, berezia aldizkariaren gizarte Antropologia (Nanterre, Paris X Unibertsitatean), 2000 ;
* *Kantuketan. The Universe abestiaren euskal*, Baionan, Saint-Sébastien, Elkarlanean, 2002 ;
* *Sei Ikasketak euskal gizartea*, Paris, L ' harmattan, 2004 ;
* *Desioak historia. Politika, memoria, identitatea*, Paris, L ' harmattan, 2009 Laborde, Denis, Esparza, Lionel, Gan-Quesada, Germán, Kaltenecker, Martin, Roullier, Pierre, Ramon Lazkano. Lerro klarion. Paris, Argitalpenak Ensemble 2e2m, 2011 ;
* *Kanpoan egin kontzeptua kultura ?*, Paris, Edizio L ' harmattan, 2013.

## Erreferentziak
Txalo Produkzioak

**Txalo Produkzioak** Hernanin egoitza duen euskal antzerki taldea da.

## Antzezlanak 
* *Xomorroak*
* *Sommer jaunaren istorioa*
* *Pottola*
* *Pizti dominatzailea*
* *Natatxa*
* *Mollie Malonen ipuin sinestezina*
* *Magia teilatuetan*
* *Kanpanila*
* *Kafe txinatarra*
* *Hitzak patriketan*
* *Grönholm metodoa*
* *Erreleboa*
* *Datorren urtean hobeto*
* *Cantervilleko mamua*
* *Bota patsa!*
* *Bi izarren kalenturak*
* *Artea*
* *Arrastoa*
* *Ali*
* *100 m²*
* *Ondoko hilobiko tipoa*
* *Mendi tontorrean*
* *Magia lapurra*
* *Jon Beldurgabea*
* *Jainko basatia*
* *Heroiak*
* *Etxeko saltsak*
* *Erdibana*
* *Ergela*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Euskal etnopoloa

**Euskal etnopoloa**, Frantziako Kultura ondare immaterialaren Batzorde Nazionalak Euskal Kultur Erakundeak eta EHESS eskolak aurkeztu partaidetzari emandako labela da. Lau urteetako (2017-2020) ikerketa, balorapen eta hedapen egitarau zientifiko eta kulturala sortu da lau ardatz horren inguruan :

# Ondarea eta sorkuntza (etnopoloaren gai nagusia)
# Ahozkotasuna
# Euskal kulturari buruzko baliabide numerikoen balorizazioa
# Hizkuntza aniztasunak

2017ko urtarrilaren 12an eratu zen.

## Zer da etnopolo bat? 
1996an sortu den labela bat da, Frantziako Kultura Ministerioak ondare immaterialaren inguruko ikerketa aberasteko gai den erakunde bati ematen diona. *«Etnopolo izendapena ikerketa, informazio eta kultura alorrean, aldi berean tokiko eta nazional mailan lan egiten duen erakunde batean oinarritzen da»* (*Mission ethnolpôles* txostena, 1999).

Gaur egun, 10 etnopolo badira frantses lurraldean, bakoitza etnologia alor batean berezitua.

## Historia 
2017an, Frantziako Kultura Ondare Immaterialaren Batzorde Nazionalak Euskal Kultur Erakundeak (EKE) eta Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskolak (EHESS) aurkeztu partaidetzari *etnopoloa* labela eman dio.

Euskal kultur erakundeak berrikuntzari, heziketari eta sorkuntzari itzulia den jakitate eta kontserbazio ondare polo bat garatu du 2007az geroz.

Ibilbide horretan, partaidetza zientifikoak lotu ditu EHESSko Georg Simmel zentroarekin, bereziki «ondarea eta sorkuntza» gaiaren hurbilketa antropologikoari buruz. Georg Simmel zentroa, EHESSren baitan historia, etnologia, zuzenbide eta literatura ikerlariak biltzen dituen giza zientzien diziplinarteko laborategi bat da.

Interes zientifiko eta kulturala bera zutela eta, EKE eta EHESS erakundeek beren elkarlana gauzatu dute Kultura Ministerioak 2017ko urtarrilaren 12an eman *Euskal etnopoloa* labelaren karietara.

2023ko ekainean kongresu bat antolatu zuen Baionan ondare amankomunei buruz. Benjamin Coriat irakasleak parte hartu zuela. 2023an euskal etnopoloaren koordinatzailea Terexa Lekumberri zen.

## Partaide diren erakundeak 
#### Erakunde politikoak 
* Akitania Berriko Eskualdeko Kontseilua
* Pirinio Atlantikoetako Departamenduko Kontseilua
* Euskal Hirigune Elkargoa

#### Zientzia erakundeak 
* Pirinio Atlantikoetako departamenduko artxiboak (departamenduko kontseilua), Baionako eta Euskal Herriko Poloa
* IKER, CNRSko 5478 UMRa
* Baionako Euskal Museoa
* Baionako Mediateka
* Euskaltzaindia
* Euskal Herriko Unibertsitatearen Gipuzkoako Campusa
* Euskararen Erakunde Publikoa
* Eusko Ikaskuntza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brillantissime

***Brillantissime*** 2018ko Michèle Laroque frantziar zinema zuzendariaren umorezko filma da, Geraldine Aronen *My Brilliant Divorce* antzezlanean oinarrituta.

## Sinopsia 
Angelak uste du bizimodu ideala duela. Nizako etxe eder batean bizi da, senar ederrarekin eta alaba nerabe jatorrarekin. Baina Gabon egunean, senarrak utzi egingo du, alaba mutil-lagunarekin joango da, eta lagunik onenak nahiago izango du lo egiteko pilulak hartu Angelarekin egon baino. Emakumeak bere burua berriz asmatzea erabakiko du, psikiatra esperimentuzale baten laguntzaz.

## Aktoreak 
* Michèle Laroque : Angela
* Kad Merad : Steinman doktorea
* Françoise Fabian : Claire
* Gérard Darmon : Georges
* Rossy de Palma : Charline
* Pascal Elbé : Max
* Oriane Deschamps : Léa
* Michaël Youn : Ben
* Moussa Maaskri
* Jean-Pierre Sanchez
* Pierre Palmade : gaixoa
* Marthe Villalonga : Claireren laguna
* Jean Benguigui : harakina
* Georges Neri
* Michèle Moretti : Claireren laguna
* Doïna Laroque : Claireren laguna
* Charlie Dupont : gaixoa
* Nadège Beausson-Diagne
* Aurélien Quiot : Nicolas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Foreigner (2017ko filma)

***The Foreigner*** 2017ko Martin Campbell zeelandaberritar zinema zuzendariaren akziozko filma da, Stephen Leatherren *The Chinaman* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Quan enpresaburu arrunt bat da. Baina haren alaba eraso batean hilko da, eta gizonaren mundua hankaz gora geratuko da. Hiltzaileen bila hasiko da Quan, eta, horretan, Erresuma Batuko funtzionario batekin ibiliko da lehian.

## Aktoreak 
* Jackie Chan: Ngoc Minh Quan
* Pierce Brosnan: Liam Hennessy
* Michael McElhatton: Jim Kavanagh
* Liu Tao: Keyi Lam
* Charlie Murphy: Maggie/Sara McKay
* Orla Brady: Mary Hennessy
* Katie Leung: Fan
* Ray Fearon: Richard Bromley komandantea
* Dermot Crowley: Hugh McGrath
* Rory Fleck-Byrne: Sean Morrison
* Lia Williams: Katherine Davies
* Pippa Bennett-Warner: Marissa Levitt
* Manolo Cardona: Pedro Lopez
* Simon Kunz: Matthew Rice
* Roberta Taylor: Mrs. Taylor
* Rufus Jones: Ian Wood
* Niall McNamee: Patrick O'Reilly

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcelino Galatas

**Marcelino "Chelín" Galatas Rentería** (Manila,  - Benalmádena, ) eusko-filipinar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena. Guraso euskaldunak zituen eta Euskal Herrian ikasi eta bere kirol ibilbidea egin zuen.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Pedro Maria Iturriaga

**Pedro Maria Iturriaga Zalbidea** (Algorta,  - Bilbo, ) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Gonzalo Díaz Beitia

**Gonzalo Díaz Beitia** (Sestao, ) bizkaitar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Hells Angels

**Hells Angels Motorcycle Club** (**HAMC**) () mundu osoan zehar hedatua dagoen motorzale elkarte bat da, bere kideek nagusiki Harley-Davidson motoetan ibiltzeagatik ezagunak dira. AEBetan hainbat istilu, borroka eta legez kanpoko jardueratan (droga trafikoa, estorsioa, lapurtutako gaien salerosketa eta prostituzioa) sartuak egon dira, horregatik herrialde Justizia honetako Justizia Departamentuak talde kriminala bezala sailkatua du.

AEBetan eta Kanadako gizartean istiluzale eta bazter-nahastaile ospea duen taldea da.

Mongols Motorcycle Club motorzale elkartekon etsaitasun latza dute, klub horretako kideak ere legez kanpoko jardueratan sartuak daudenez, bi klubek legez kanpoko negozioen kontrolaz jabetzeko lehiatu eta beren kideak istilu eta borrokak izan dituzte, hildakoak tarteko.

Gaur egun Hells Angels elkartea munduko lau motorzale klub handienetakoa da, gainontzekoak Pagans, Outlaws eta Bandidos dira.

## Historia 
1948ko martxoaren 17an Kaliforniako Fontana udalerrian Bigarren Mundu Gerrako

Gaur egun mundu osoko 50 herrialde ingurutan hedatuak daude, 425 kapituluetan banatuak, eta denera 3.500 kide inguru dira.

## Zinema 
* *The Wild Angels* (1967, Roger Corman)

## Kanpo estekak 
* Hells Bells elkartearen webgunea
Higinio Ortuzar

**Higinio Ortuzar Santamaria** (Santiago,  - ) bizkaitar futbolari eta entrenatzailea izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Ignacio Larrauri

**Ignacio Larrauri Larrauri** (Goa,  - ) eusko-filipinar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena. Guraso euskaldunak zituen eta Euskal Herrian egin zuen bere kirol ibilbidea.

## Taldeak
Angola Portugesa

**Angola Portugesa** edo besterik gabe **Angola**, itsasoz haragoko Portugalen kolonia izan zen, gaur egungo Angola estatuaren lurraldearekin bat egiten duena. Kolonia garaiak lau mende iraun zuen justuki, 1575tik 1975era. Herrialdearen hasierako izena "Mendebaldeko Afrika Portugesa" izan zen, 1951tik aurrera "Angolako itsasoz haragoko probintzia", eta 1972tik aurrera, "Angolako estatua".

## Historia 
Portugaldarrak Kongo ibaiaren lurraldeetan 1483an kokatu ziren. Aurretik lur haietan gutxienez hiru erresuma ezagutu ziren: Kongoko Erresuma, Ndongo Erresuma eta Luandakoa. Kongoko estatua iparraldetik gaur egungo Gabon ibaiaraino heltzen zen; hegoaldetik Kwanzaraino. Diogo Cão izan zen lurralde hauetara heldu zen lehen portugaldarra. 1575an Portugalek Luandan kolonia bat ezarri zuen, esklaboen trafikoa errazteko. Poliki-poliki, XVI. mendean, portugaldarrak kostaldeko lurraldeak hartzen joan ziren, batzutan gerren bitartez, bestetan bertako agintariekin itunak sinatuz. Lurralde horietan Angolako kolonia antolatu zuten.

XX. mendean, independentzia eskaerei Portugalek muzin egin zien. Ondorioz, gerrilarien mugimenduak sortu ziren 1961tik aurrera. Koloniako gerra oso gogorra izan zen eta 1975 arte iraun zuen; urte horretan koloniak bere independentzia lortu zuen.
thumb|250px|Soldadu portugaldarrak Angolan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Angolako koloniaren historia narrazio baten bidez.
* : Angolako historia.
Maurice Yaméogo

**Maurice Yaméogo** (Koudougou, 1921eko abenduaren 31 &ndash; Uagadugu, 1993ko irailaren 15a), Volta Garaiako lehen presidentea izan zen.
Alderdi bakarreko (UDV-RDA) sistema ezarri zuen eta konstituzioak botere osoak ematen zizkiola aldarrikatu zuen. 1966ko urtarrilaren 3ko manifestazioen ondoren dimititu zuen eta boterea eman zion Sangoulé Lamizana militarrari. Preso egon zen 1966 eta 1970 bitartean.
Zona erogeno

thumb|Emakume eta gizonen zona erogeno nagusiak eta sekundarioak.
**Zona erogenoak** estimulu desberdinen bidez sexualki kitzikatzen diren giza gorputzaren zonak dira. Euskal Herriko Unibertsitatearen Sexologiako Hiztegiaren arabera "sexu-kitzikapena, desira nahiz plazera eragiten duena". Sexuaren eta pertsonaren arabera desberdinak izan daitezke edo gradua desberdina izan daiteke. Pertsona bati oso kitzikagarria gertatzen zaion zona bat beste batentzat agian ez da hainbeste. Horregatik pertsona bakoitzak sexu kontuetan bere gustuak eta zaletasunak izan ohi dituela esaten da.

Zona erogeno batzuk ernalkinekin lotuta daude baina ez horietan bakarrik. Tradizionalki mutilentzat, zakila zona erogeno nagusia eta, neskentzat, klitoria izan da zona erogeno nagusia esan ohi da, baina garbi dago hori sinplifikazioa dela. Esaterako, gorputz osoaren azala erogenoa da.

Zona horiek estimulatzeko muxuen bidez, masajeen bidez, fereken bidez egin daiteke. Normalean, harreman sexualetako lehen momentuetako ekintzak izaten dira. Masturbazioan estimulazio hori pertsona berak bere buruari egiten dio.

## Anatomia 
Esan daiteke giza-azal guztia erogenoa dela, nahiz eta toki batzuk besteak baino kitzagarriagoak izan. Zona erogenoetan nerbio-amaiera dentsitate handiago egoten da eta, horregatik, zona horiek sensibleagoak dira. Ernalkinen gain ezpainak, lepoaren azala, gerrikoa, izterren barruko aldeak, bularra, besapeak, ipurdia ere erogenoak dira esaterako. Orokorrean, zonalde berditsuak dira bi sexuetan baina, jakina, diferentziak ere badira.

### Emakumeen zona erogenoak 
10ko eskalan sailkatuta:
* Emakume geheienentzat klitoria da gorputzaren zonalde erogenoena. Organu honen funtzio nagusia gozamen sexuala ematea da. Bere estimulazioa orgasmora eraman daiteke pertsona.
* Bulba (8,4)
* Ezpainak (7,9)
* Lepoa (7,5)
* Bularrak (7,3)
* Titimuturrak (7,3)
* Iztarren barruko aldeak (6,7)
* Belarriak (5)
* Ipurmasailak (4,7)

### Gizoneen zona erogenoak 
* Zakila nagusia da (9), klitorisen parekoa nolabait, bereziki prepuzioa eta glandea.
* Eskroto (6,5)
* Ezpainak (7,9)
* Iztarren barruko aldeak (5,8)
* Lepoa (5,6)
* Titimutur (4,8)
* Perineo (4,8)
* Garondoa (4,5)
* Belarriak (4,3)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Giza sexualitate
* G puntu
* Masturbazio
* Orgasmo
* Aho sexu

## Kanpo estekak 
* Gizonezkoen zona erogenoak.
*  Gizonezkoen eta emakumezkoen zona erogeno nagusiak.
*  Zona erogenoak neurozientziaren arabera.
*  Zona erogenoak.
Pottoko tripontzia

***Pottoko tripontzia***, Pello Añorga idazle oiartzuarrak idatzitako liburua da. Liburuaren ilustratzailea Jokin Mitxelena da. 1999an argitaratu zen liburua Elkar argitaletxearen bidez.

## Argumentua 
Pottoko potokoa da, eta baserrian bizi da oso gustura mendi artean. Pottokori jatea asko gustatzen zaio, baina flakatu egin behar duela esan diote. Pottokok ez du nahi; behiak bezala izan nahi luke, behiei inork ez baitie esaten flakatzeko, alderantziz baizik. Baina azkenean Pottoko erregimena egiten hasiko da, eta baita kirola egiten ere.

## Pertsonai nagusiak 
Pottoko, pertsonai nagusia, baserritarra.

Errape, Xordo, Xurdo, Arrio eta Beltxa behiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pello Añorga idazlearen web orrialdea http://pelloanorga.weborria.com/

* https://web.archive.org/web/20171201182704/https://www.elkarargitaletxea.eus/liburuak/default.cfm?atala=artikulua_ikusi&hizkuntza=1&id_produktua=G81.75039
Jenio gaiztoa

***Jenio gaiztoa*** , Pello Añorga Lópezek idatzitako liburua da, Haur eta Gazte Literaturaren alorrean sailkatua. Lehenengo edizioa 2007. urtean argitaratu zen Aizkorri argitaletxearen bidez eta edizioaren ilustratzailea Jokin Mitxelena izan zen.

## Argumentua 
Itsaso bizia zegoen, eta gurasoek, badaezpada, Lolari kontuz ibiltzeko esan zioten, itsasoak jenio gaiztoa zeukala egun horretan. Lolak entzun bai, baina ez zien sinetsi. Oso garbi zeukan jenio gaiztoa zeukaten bakarrak gurasoak zirela. Itsasoari desafioka hasi zen beraz: “ezetz harrapatu!”. Orain harri bat bota uretara; hurrengoan, makiltxo bat... Olatua gerturatzen zenean, han zihoan lasterka gure neskatila. Baina halako batean, olatu handi batek harrapatu zuen.

## Gaia 
Itsasoko indarra izango da protagonista narrazio osoan.

## Pertsonai nagusiak 
Lola, protagonista nagusia: neskatila.

## Sariak 
2008 - Euskadi saria - Euskarazko haur eta gazte literatura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Pello Añorgarentzat haur eta gazte literaturako Euskadi Saria

Jenio gaiztoa Koldo Mitxelena Liburutegian
CUDA

**CUDA** konputazio paralelorako plataforma bat da*. izena **C**ompute **U**nified **D**evice **A**rchitecture* kontzeptuaren akronimoa da (Konputatzeko Gailuen Arkitektura Batua). Plataformak nVidia-k sortutako konpiladore bat eta garapenerako tresna multzo bat dauzka. Algoritmoak nVidia-ren GPUan kodetzeko aukera ematen die programatzaileei  C programazio-lengoaiaren aldaera bat erabiliz.

Wrapper gehigarrien bidez Python, Fortran eta Java ere erabili ahal dira C/C++ lengoaiaren ordez.

nVidiaren GPU guztiekin dabil G8X serietik aurrera: GeForce, Quadro, ION eta Tesla lerroa barne.

GPUak helburu orokorreko PUZarekiko dituen abantailak ustiatzen saiatzen da CUDA, bere nukleo anitzek eskaintzen duten paralelismoarekin, konputazio-hari kopuru handia aldi berean abiatzeko aukera ematen duena. Beraz, aplikazio bat diseinatu bada independente diren hainbat hari erabiliz (GPUek grafikoak prozesatzerakoan egiten dutena), GPUa gai izango da errendimendu handia eskaintzeko; Biologia konputazionalean, edo kriptografian, adibidez.

Lehen SDK 2007ko otsailaren hasieran kaleratu zen, Windows eta Linux-erako, eta geroago, 2.0 bertsioan Mac OS-erako ere bai.

CUDA freewarea da, doanik deskargatu eta erabil daiteke, baina ez da software libre, kodea ez da irekia.
eskuinera|thumb|300x300px|
**Adibidea: prozesamenduaren fluxua CUDArekin**1. Datuak kopiatu memoria nagusitik GPUko memoriara2. CPUak prozesua eskatzen dio GPUri3. GPUak paraleloan exekutatzen ditu core bakoitzean4. Emaitza kopiatu GPUko memoriatik memoria nagusira

## Abantailak 
CUDAk zenbait abantaila ditu, GPUak API grafikoekin erabiltzen dituzten beste aplikazio batzuekin konparatuta:
* Irakurketa sakabanatuak: memoriako edozein posizio kontsulta daiteke.
* Partekatutako memoria: CUDAk programatzaileari 16KB-ko memoria-eremu bat (edo 48KB Fermi seriean) jartzen dio eskuragarri, hari guztien artean partekatuko dena. Tamaina eta abiadura kontuan hartuta, cache moduan erabili daiteke.
* Irakurketak azkarragoak dira GPUtik eta GPUra.
* Laguntza osokoak eta bit-maila eragileak erabiltzeko.

## Mugak 
* Ezin dituzu erabili hauek: errekurtsibitatea, funtzio-erakusleak, aldagai estatikoak funtzio barruan edo parametro kopuru aldagarria duten funtzioetan.
* Testura-errenderizazioa ez da onartzen.
* Doitasun sinplean ez du onartzen zenbaki de-normalizaturik, edo NaN-ak
* Botila-lepo bat sortu daiteke CPU eta GPU artean busen banda-zabalera eta latentziengatik.
* Hari edo exekuzio-hariak, eraginkortasun-arrazoiengatik, taldeka jarri behar dira abian, gutxienez 32ko taldetan.

## Onartutako txartelak 

 |
 
 |
 
 
 
 |}
|}

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* OpenCL
* GPU

## Kanpo estekak 
* Nvidia, CUDA gunea
Pierce Penniless

***Pierce Penniless, His Supplication to the Divell*** (euskaraz, ***Pierce gizagaixoa, deabruari erreguka***) Thomas Nashek idatziriko prosa satirikoa da, 1592koa.

## Testuingurua 
1592an, Londresen, Thomas Nashe (1567-1601) Errenazimentuko idazle satirikoak *Pierce Penilesse, his Supplication to the Divell* ("Pierce gizagaixoa, deabruari erreguka") panfletoa argitaratu zuen. Bi urte geroago *The Unfortunate Traveller* ("Zorigaiztoko bidaiaria") ingelesezko lehen nobela pikareskoa idatziko zuen, baina arrakasta 1592ko panfleto satiriko harekin lortuko zuen, polemikaren eskutik.

Gabriel eta Richard Harvey idazleek gogor kritikatu zuten Nasheren eta bere lagun Robert Greenen lana. Anaien neurrigabekeriei erantzunez idatzi zuen Nashek panfletoa eta horrek ika-mika areagotu besterik ez zuen egin. Idazleen arteko gatazkak 1599ra arte iraun zuen; azkenean, Ingalaterrako Elizak esku hartzea erabaki zuen, arerioei elkarri mokoka jarrai zezaten galaraziz eta polemika behin betiko itxiz.

## Edukia 
Harvey anaiak barregarri uzteaz gain (edo, zeharka, barregarri uzten jarraitzeko), Nashek zerrenda bitxia jaso zuen *Pierce Peniless*en; animaliak erabiliz, identifikatuta zeuzkan zortzi mozkor motak deskribatu zituen.

* «Lehen mozkor mota tximinoa da; saltoka, kantuan, oihuka eta dantzan dabil».
* Bigarren motako mozkorra lehoiarekin alderatu zuen: «Dena nahasten du, ingurukoak iraintzen ditu, gauzak puskatzen ditu eta hitz egiten dion edonorekin liskarra pizteko joera du».
* Hirugarren mozkorrak, berriz, txerriaren antza zuen: «Astuna da, erdi lo dago eta negar egiten du edari gehiago lortzeko».
* Laugarrenak ardien antzera jokatzen zuela esaten zuen: «Zuhurra da, isilik egoten da hitz egokia topatzen duen arte».
* Ahatea erabili zuen bosgarren mozkor mota deskribatzeko: «Eztia eta maitagarria da, eta alboan duenari musu ematen dio, zenbat maite duen esanez, eta betiko maiteko duela, besteak atzera maite ez badu ere».
* Seigarren mozkor motaren dohaina txinpantzearekin lotu zuen: «Edan eta edan egiten du mozkortu arte eta edaten jarraitzen du mozkorra pasa arte».
* Zazpigarrena akerra zen: «Mozkortzean, lizunkeria besterik ez du buruan».
* Azkenik, azeri gisako mozkorrak daude: «Herbeheretarrengan oso ohikoa, edariak azkarrago eta irudimentsuago bihurtzen ditu».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lingeer

**Lingeer** Senegalgo antzinako zenbait erresumatan erregearen ama edo arrebari ematen zitzaion izendapena da. Sine edo Saloum bezalako Serer erresumetan erabiltzen zen; horien aurretik Baol erresuman; eta Cayor, Wolof, Baol eta Waalo bezalako wolof erresumetan. "Erregina" edo "printzesa" esan nahi du serereraz eta woloferaz.

Lingeerra errege gorteetako printzesa gorena kontsideratzen zen. Erresuma horietako botere politikoa emakume horien familia-lerroaren bidez transmititzen zen eta ez gizonezkoren baten leinuaren arabera, jendarte horiek ama-lerroko sistema erabiltzen baitzuten. Zenbait lingeer kolonizazioaren aurrean mantendu zuten erresistentziagatik nabarmendu ziren. Erresistentzia horren ondorioz, lingeerrak Senegalgo espazio politikoaren itzalera kondenatu zituzten.

## Kanpo estekak
Adrián de Loyarte

**Adrián de Loyarte Esnal** (Donostia, 1882ko martxoaren  5a - Donostia, 1962ko urriaren  29a) euskal idazle eta kazetaria izan zen. *Antón el de la Montaña* izengoitiarekin ere sinatzen zituen bere lanak.

## Lan ibilbidea 
Donostia eta Hondarribiko kronista ofiziala, bere lehen artikulua *Euskal Erria* aldizkarian argitaratu zen eta artikulu honekin hasi zuen bere ibilaldi luzea Letretan. Egunkari eta aldizkari askotan idatzi zuen Euskal Herriari buruzko gaiekin: *El Pueblo Vasco, El Diario Vasco, La Gaceta del Norte, El Noticiero Bilbaino, Diario de Navarra, ABC, Universo, La Ëpoca, Vida Vasca, Esfera, Novedades*-en*, besteak beste.* 1910etik 1918ra *Euskal Erria* aldizkariaren zuzendaria izan zen. *Delegado regio de enseñanza en la provincia de Gipuzkoa,* Guatemalako kontsul, Donostiako Udaletxeko Zinegotzi eta Alkateordeko (1920) eta Zientzia Moral eta Politikakoa. Eusko Ikaskuntzako kidea ere izan zen. Francoren garaian hainbat kondekorazio eman zitzaizkion: *Encomienda de número de la Orden de Isabel la Católica* (1914)*; Encomienda de Alfonso X el Sabio; Donostiako mendeurreneko urrezko domina* eta *pro Ecclesia et Pontifice domina**.*

## Lanak 
Lan ugari argitaratu zituen, hauek besteak beste:

* *Las veladas en los caseríos y en los pueblos y la trascendencia social en el País Basco: discurso leído en el salón de actos del Instituto de Guipúzcoa con motivo de la celebración de las Fiestas de la Tradición del Pueblo Vasco* (1905).
* *Los últimos momentos de Sabino de Arana y Goiri: fundador y primer jefe del Partido Nacionalista Basco.* (1906, El Pueblo Vasco).
* *Por la lengua euskara: la labor de don Julio Urquijo y su reciente obra*. (1907).
* *El Fuero guipuzcoano: impugnación del criterio de las izquierdas*.(1909, Baroja e hijos).
* *Donostiarras del siglo XIX* (1913, Baroja e hijos).
* *Figuras de la política española: Eduardo Dato-Iradier* (1914, Libreria Baroja).
* *El genio vasco en las épocas modernas* (1917, Martín, Mena y Ca).
* *Doctrina foral* (1923, Martín, Mena y Ca,).
* *Orígenes de la historia de Guipúzcoa* (1925/1926, Martín, Mena y Ca).
* *Viaje del Rey Don Felipe V por Guipúzcoa* (1927, Martín y Mena).
* *Biografía de su majestad la reina María Cristina de Habsburgo Lorena* (1936, Libreria Internacional).
* *Historia de Nuestra Señora del Coro y las Vírgenes donostiarras* (1940).
* *Episodios históricos* (1941).
* *Mártires de San Sebastián* (1944).
* *La catástrofe de San Sebastián en 1688 y el hecho milagroso del Cristo de la Mota: con documentos inéditos* (1944, Gráficas Fides).
* *Grandezas de la marina de guerra española* (1946, Escelicer).
* *Felipe III y Felipe IV en San Sebastián* (1949, Relieve).
* *La vida de la ciudad de San Sebastián: 1900-1950* (1950/1955).
* *Mi alma: (poesías)* (1953, Relieve).
* *Mis poesías* (1954, Relieve).
* *Poemas y sinfonías* (1955, Relieve).
* *Sentimientos: (poesías)* (1956, Relieve).
* *Las grandes infamias: los que han combatido a la Compañía de Jesús* (1956, Relieve).

## Erreferentziak 
*
*
Mozambikeko Herri Errepublika

**Mozambikeko Herri Errepublika**, 1975 eta 1990 bitarte Mozambiken indarrean egon zen erregimen politikoa izan zen. Mozambikeko independentziaren ondoren ezarri zen, Mozambikeko independentzia gerraren ondotik. Mozambikeko Askatasunaren Aldeko Fronteak, gara hartan, joera marxista-leninistakoa, partidu bakar gisa gobernatzen zuen.  Bi presidente izan zituen erregimenak:Samora Machel, 1975tik 1986ra, eta Joaquim Chissano, 1986tik aurrera.

1997tik eta 1990eko bake akordioak eta herrialdearen izen aldaketa bitarte, gerra zibila izan zen nagusi eta gobernua eta RENAMOko errebeldeak aritu ziren borrokan. Herrialdearen egoera sozial eta ekonomiko latzak bultzatuta, eta baita ere nazioarte maila erregimen komunistek izan zuten erorketa eraginda, Mozambike baketze eta demokratizazio prozesu batean sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vanesa Martín

**Vanesa Martín Mata** (Málaga, 1980ko azaroaren 14a) abeslari eta idazle espainiarra da. 100.000 bat kopia saldu ditu bere ibilbidean zehar, Espainiako abeslaririk ezagunenetarikoa izanik.

1980ko azaroaren 14an jaio zen, Málagan. 6 urte baino ez zituela aitak lehen gitarra oparitu zion, orduan hasi zen bere musikarekiko miresmena. Urte batzuen buruan, gitarra klaseak hartzea erabaki zuen koroetan parte hartuz. Ondoren, bere lehen abestiak idazten hasi zen. 15 urterekin jada Málagako hainbat lokaletan abesten hasi zen, eta lehen agerpenak egin zituen telebista eta irratia saioetan.

2003.urtearen amaieran, Málagako Unibertsitatean magisteritza eta pedagogia ikasketak burutu ondoren, Madrilera joan zen bizitzera. Bertan bere lehen kontzertuak eman zituen *El Búho Real* tabernan. 2006.urtean bere estudioko lehen diska jaio zen, *Agua* (Carlos Jean DJak produzitua).

## Lanak 
2009an Warner Music elkartearekin hasi zen lanean, eta hala bere estudioko bigarren diska sortu zuen: *Trampas*. Bob Benozzo produktoreak Milanen produzitu zuen. 2012ra arte ez zen hirugarren diska jaio: *Cuestión de piel*. Bertan hainbat abeslari espainiarrek hartu zuten parte: Pablo Alboránek, Malúk eta La Marik.

2014.urtean estudioko laugarren diska argitaratu zuen: *Crónica de un baile*. Orain arte bost dira abeslariaren estudioko lanak, 2016an irten baitzen kalera azken diska: *Munay*. Urte berean bere lehen liburua ere argitaratu zuen: *Mujer océano*, poema bilduma.

Aipatutakoez gain, Vanesak baditu beste bi diska bersortuak eta zuzeneko beste bi, Espainian eta Latinoamerikan milaka kopia salduz eta makina bat kontzertu emanez. Horrez gain, kidetzat eta jada laguntzat dituen artista ugarirekin egin du lan, esaterako: Malú, Pablo Alborán, India Martínez, Pastora Soler, Chenoa, David de María, El Arrebato, Manuel Lombo eta Diana Navarro.
2018ko Sei Nazioen Txapelketa

**2018ko Sei Nazioen Txapelketa** Errugbi txapelketa honen hemeretzigarren ekitaldia izan zen (guztira 124. ekitaldia). 2018ko otsailaren 3an hasi eta martxoaren 17an amaitu zen. Irlandak bere 14. garaipena eskuratu zuen eta partida guztiak irabazi zituenez bere 3. Slam Nagusia lortu zuen.

## Taldeak 
## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Entseguak
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left| 20px|Irlanda **Irlanda** ||**26**||5||5||0||0 || 160 || 82 || +78 || 20
|-
| 2 ||align=left|  Gales ||**15**||5||3||0||2 || 119 || 83 || +36 || 13
|-
| 3 ||align=left|  Eskozia||**13**||5||3||0||2 || 101 || 128 || -27 || 11
|-
| 4 ||align=left|  Frantzia||**11**||5||2||0||3 || 108 || 94 || +14 || 8
|-
| 5 ||align=left|  Ingalaterra||**10**||5||2||0||3 || 102 || 92 || +10 || 14
|-
| 6 ||align=left|  Italia||**1**||5||0||0||5 || 92 || 203 || -111 || 12
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
2018 arteko txapelketak.

## 20 urtez azpikoen txapelketa 
Hamaikagarren ekitaldia izan zen.
### Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Entseguak
|-
| 1 ||align=left|  Frantzia||**20**||5||4||0||1 || 211 || 80 || +131 || 30
|-
| 2 ||align=left|  Ingalaterra||**20**||5||4||0||1 || 151 || 74 || +77 || 19
|-
| 3 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda||**12**||5||2||0||3 || 145 || 182 || -37 || 20
|-
| 4 ||align=left|  Italia||**11**||5||2||0||3 || 126 || 181 || -55 || 17
|-
| 5 ||align=left|  Gales ||**10**||5||2||0||3 || 99 || 120 || -21 || 14
|-
| 6 ||align=left|  Eskozia||**7**||5||1||0||4 || 102 || 197 || -95 || 13
|-
|}

### Palmaresa 
2018 arteko txapelketak.

## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
Frances Farmer

**Frances Elena Farmer** (Seattle, 1913ko irailaren 19a - Indianapolis, 1970eko abuztuaren 1a) estatubatuar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat izan zen.

## Filmogrfia 
## Antzezlan hautatuak 
* *Golden Boy* by Clifford Odets - as Lorna Moon (4 November 1937 to June 1938)
* *Quiet City* (16–23 April 1939
* *Thunder Rock* (14 Nov, 1939 - 2 Dec, 1939)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Dee Snider

**Daniel "Dee" Snider** (Queens, New York, 1955eko martxoaren 15a) estatubatuar abeslari, konposatzaile, irrati esatari eta aktore bat da. Mundu mailan nagusiki Twisted Sister taldearen abeslaria eta burua izateagatik ezaguna da.

Hit Parader musika aldizkariaren arabera "garai guztietako heavy metal abeslari onenen sailkapenean" 83. postuan zegoen.

## Ikus gainera 
* Twisted Sister

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Chevrolet Biscayne

**Chevrolet Biscayne**, Chevrolet estatubatuar enpresaren automobil modelo bat da. 1958-1970 artean ekoitzi zen. Aurreko Chevrolet 210 modeloa ordezkatu zuen, era berean Chevrolet Bel Air, Chevrolet Impala eta Chevrolet Caprice modeloek berau ordezkatu zuten.

## Kanpo estekak
Texas Instruments

**Texas Instruments Inc. (TI)** AEBetako teknologia enpresa bat da. Mundu osoan saltzen diren elektronika gailuak diseinatu eta ekoizten ditu. 1930ean Cecil Howard Green ingeles geofisikariak sortu zuen. Egoitza nagusia Texas estatuko Dallas hirian du.

Intel eta Samsung konpainien ondoren, erdieroaleen hirugarren ekoizlea da, eta telefono mugikorrentzako zirkuitu integratuen ekoizlerik handiena.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Iratxe Fresneda

**Iratxe Fresneda Delgado** (Arrigorriaga, Bizkaia, 1974ko urtarrilaren 17a) euskal zinemagile, gidoilari eta unibertsitateko irakaslea da. 2016an, *Irrintziaren oihartzunak* dokumentala aurkeztu zuen Donostia Zinemaldiaren 64. edizioan, Mirentxu Loiarte zinemagile iruindarraren bizipenei eta obrari buruzkoa. Ikus-entzunezkoetan doktorea da, eta, 2004az geroztik, Komunikazio eta Publizitate Saileko irakaslea da UPV/EHU unibertsitatean.

## Ibilbidea eta lanak 
Eskandinaviako zinemagintzan aditua da, eta nazioarteko hainbat ikerketa-proiektutan parte hartu du; horien artean daude *RIVIC* (Red Interdisciplinar Internacional sobre las Verdades de la Imagen Hispánica Contemporánea) proiektua eta berak zudenduriko *BROEN*. Gainera, irakasle bisitaria izan da Nevadako Unibertsitatean (Reno, AEB), Lundeko Unibertsitateko Zinemagintza Sailean (Suedia) eta Toulouse II – Le Mirail Unibertsitatean (Frantzia). Lars von Trier zuzendariaren zinematografia-lanetako emakumezkoen estereotipoak aztertu zituen, Lan hori egiteko, Eusko Jaurlaritzaren Ikerketa eta Zientzia Politika Sailaren beka bat eskuratu zuen. 2017an, euskaraz egindako lan onenaren saria irabazi zuen Cine Invisible-Film Sozialak Nazioarteko Zinemaldiaren 9.edizioan.

2018ko urrian, *Lurralde Hotzak - Cold Lands* ez-fikziozko filma mustu zuen. Sormenezko dokumental horretan, zuzendariak irudi zinematografikoaren estatusaren inguruan hausnartzen du, eta, horretarako, zinemagintzaren historiaren aztarnak eta gaurko baliabide zinematografikoak erabiltzen ditu. Filma gaur egungo road-movie baten itxuran eratuta dago.

Iratxe Fresneda zuzendari eta gidoigile aritu da urte luzez Euskadi Irratiko (EiTB) kultura-programa batzuetan. Gainera, EHU/UPVko Komunikazio eta Publizitate Saileko irakaslea da, eta, besteak beste, Ikasketa Feministak eta Generokoak masterrean parte hartzen du. *Irrintziaren oihartzunak* du lehen filma zuzendari eta gidoilari gisa.

## Dokumentalak 
* *Irrintziaren oihartzunak* (2016) 2016​ (zuzendaria, gidoigilea eta ekoizlea)
* *Lurralde hotzak - Cold lands* (2018) (zuzendaria, gidoigilea eta ekoizlea)
* *Bigarren sexua (z) collage*, 2020 (ekoizlea eta gidoigilea)
* *Tetuán,* 2022 (zuzendaria, gidoigilea eta ekoizlea)
* *Errotatiba,* 2024 (zuzendaria, ekoizlea eta gidoigilea)

## Sariak 
* IRRINTZIAREN OIHARTZUNAK. 'Film Sozialak' Nazioarteko Zinema Ikusezinaren Jaialdia. 2017. Euskal ekoizpen onena.
* LURRALDE HOTZAK. Porto Femme International Film Festival. 2019. Best International Documentary award
* LURRALDE HOTZAK (Cold Lands). Epaimahaiaren aipamen berezia Mostra internazionale del cinema di Genova (Italia) 2020an
* TETUAN. Lauaxeta saria 2022.
* TETUAN Film Sozialak' Nazioarteko Zinema Ikusezinaren Jaialdia. Euskal ekoizpen onena. 2023

## Ikus, gainera
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Irrintziaren oihartzunak* dokumentalaren webgune ofiziala
* *Lurralde Hotzak* filmaren webgune ofiziala
* IMDBko fitxa
* https://www.sansebastianfestival.com/2016/sailak_eta_filmak/zinemira/7/645289/eu
* https://www.youtube.com/watch?v=ady9JYk-alA
* https://www.youtube.com/watch?v=7bwWzT-vCm8
Jesus Renteria

**Jesus Renteria Olazabal** (Basauri, 1934ko ekainaren 8a - Bilbo, 2021eko azaroaren 14a) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari postuan aritu zena.

Bere jaioterriko Baskonia Kirol Kluban hasi zen jokatzen. 1958an Athleticek fitxatu zuen eta sei denboraldiz jarraian jokatu zuen, 1958 eta 1964 bitartean. 1964an Recreativo de Huelva taldera joan zen bi urterako. Handik Baskonia taldera itzuli zen 1966an eta hiru urtez aritu zen 1969an bere kirol ibilbidea jaioterrian amaitzeko.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liberiako Bigarren Gerra Zibila

**Liberiako Bigarren Gerra Zibila** 1999an hasi zen, bere herrialde bizilagun Gineak babestutako matxino talde batek, Sekou Connehen LURDek, Liberiaren iparraldea konkistatu zuenean.

## Garapena 
1997an, Liberiako herriak Charles Taylor bere lehendakari gisa hautatu zuen, gizon hau herrialde honetako hiriburura, Monroviara, indarrez sartu ondoren. 1990eko hamarkadan zehar manifestatutako ondoez inplizitua nabarmena zen, ondoez hau herrialdearen ekonomia ahularen beherakadek eta arma eramangarrien trukeko egur zein diamanteen salmentek eragina zen.

Taylor lehendakari gisa hautatua izan zen hauteskundeak ospatu ondoren, gudularien desmobilizatzea eta herrialdea baketzea lortu zen. Hala ere, beste buruzagi batzuk herrialdea uztera behartuak izan ziren eta garai bateko ULIMOren indarrak, LURD izenarekin eraberrituak, Lofa eskualdean borrokatzen hasi ziren, gobernua ezegonkortzeko eta diamante zelaiak menderatzeko helburuarekin. Indar armatu hauek gerra zibilaren hasiera eragin zuten. Aipatzekoa da, gerrak iraun zuen urteetan zehar, jarduera ekonomiko formalak eten egin zirela.

2003. urtearen hasieran, herrialdearen hegoaldean beste matxino talde bat sortu zen, Thomas Nimelyren agindupeko MODEL talde-armatua. Charles Taylorren gobernuak, urte horretako ekaina uztaila bitartean, Liberiako lurralde osoaren heren bat baino ez zuen menderatzen.

Urte horretako uztailaren 14 eta abuztuaren 18 bitartean, LURDek gobernuaren mende zegoen herrialdearen hiriburua, Monrovia, setiatu zuen. Gudu honek mila zibil baino gehiago hil zituen eta nazioarteko indarrak gudulariak gelditzeko eta bake prozesu bat hasteko iritsi ziren arte iraun zuen.

Gerra 2003ko urrian amaitu zen, Nazio Batuek eta estatubatuar indar militarrek matxinoek Monrovia hiriari eginiko erasoa gelditu ondoren (urte horretako uztailaren 14tik abuztuaren 18 bitartean) eta Charles Taylor lehendakaria Nigeriara atzerriratutakoan. 2005ean hauteskunde demokratikoak ospatu ziren, 1980. urtetik ezin izan ziren halako hauteskunderik egin. Lehendakari berriari, Ellen Johnson-Sirleafi, 2004ko urtarrilean aitortu zitzaion esandako kargua, hortik aurrera, Liberiako Iragate-Gobernuak bere boterea galdu zuen.

## Ikus, gainera 
* Liberia
* Liberiako historia
* Liberiako Lehen Gerra Zibila
* RUF

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Global Security - Liberia - Second Civil War - 1997-2003 *(Ingelesez)*
Lituya badiako tsunamia

Lituyako badiako tsunamia 1958ko uztailaren 9an Lituyako badian, Alaskako golkoa ipar-ekialdean, jazotako hondamendi naturala izan zen. 8,3 magnitudeko lurrikara batek mendi ia oso bat eraistea eragin zuen, 524 metroko altuerako olatu bat sortuz. Erregistratutako olaturik handiena izan zen, megatsunami ere deitua.

## Gertaerak 
thumb|eskuinera|300px|Lituya badia tsunamiaren ondoren
1958ko uztailaren 9an, bertako 22:15ean, 7,8ko magnitudera iritsi zen lurrikara hasi zen 14,5 kilometroko luzera eta 200 metroko sakonera duen Lituyako badian. Bi minutu geroago, 30 milioi metro kubiko inguru lur eta arroka jausi ziren Lituyako glaziarretik badiaren hondora. Talkak, badiaren sarreran 200 kilometro orduko abiaduran aurrera egingo zuen 516 metroko altuerako ur zutabe bat altxarazi zuen.

Badia, Glaziarren Badiako Parke Nazionala eta Erreserbako parte da, beraz inguruak soil zeuden. Hala ere, lurrikara gertatu zenean, hiru arrantzale barku zeuden bertan. Vivian eta Bill Swasonen barkua, *Badger*, irristaka badiaren sarreraraino eramana izan zen hondoratu arte. Zuhaitzen gainetik 30 metroko altuera izatera iritsi zen. Zorionez, beste ontzi batek salbatu zuen bikotea. Howard Uhlrich eta bere zazpi urteko semeak *Edrie* ontziarekin olatua saihestea lortu zuten, honen aurka barneratuz. Aitzitik, Orville Wagner eta honen bikotea olatuak zapalduta hil ziren *Sunmore* ontzian.

## Lurrikararen geologia 
thumb|eskuinera|300px|Lituya badia
Lituyan jazotakoa megatsunamien taldean sartzen da. Talde honetan 100 metro baino gehiagoko olatuak sartzen dira. Lurrikara gertatu zen Alaskako eskualdea faila tektonika baten gainean aurkitzen da, eta honen mugimenduak eragin zuen gertaera. Epizentroa Lituyatik 20 kilometrotara aurkitzen zen.

Nahiz eta olatua horren handia izatearen zergatia garbia ez izan, argi dago lurrikarak eragin zuela 30 milioi metro kubiko glaziar osagaien luizia. Gainera, badiaren sarrera txikia izateak ur kantitate handi bat mendi artean itxita egotea eragiten du. Ezaugarri horietako urrazal batek horrelako olatuak sorrarazteko joera du, bai luiziak eta baita lurrikarak direla-eta. Izan ere, azken 150 urteetan neurri handiko bost olatu sortu dira Alaskako golkoan, eta beste hainbeste ezaugarri antzekoko lurraldeetan, Norvegian eta Japonian esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Simulazioa Youtuben
* BBC-ren erreportaia Youtuben
Isaac Oceja

**Isaac Oceja Oceja** (Escalante,  - Barakaldo, ) bizkaitar futbolari eta entrenatzailea izan zen, atzelari moduan aritu zena. Ama sukaldaria zuen eta haurtzaroa Durangon eman zuen.

## Taldeak
Melkita

[upright=1.4|thumb|Melkitek erabiltzen duten [Sinain topaturiko eskuizkribua.]]
**Melkita** hitzak "inperiala" esan nahi du. Egiptoko, Siriako eta Palestinako monofisistek Bizantziar enperadorearen (Malka asirieraz) fedearen jarraitzaileei dei egin zieten, Alexandriako, Antiokiako eta Jerusalemgo patriarkatuetan, Kaltzedoniako kontzilioaren ondoren. Konstantinoplarekin bat eginda jarraitzen zuten komunitateak Egiptoko nukleo txiki batzuk ziren eta beste batzuk ugariagoak Sirian. Jerusalemgo Patriarkatua, bestalde, guztiz bateraturik mantentzen zen, bertan ez kaltzedoniarrak gauzatzen ez utziz inolaz ere.

## Ikus, gainera 
* Eliza greziar katoliko-melkita

## Kanpo estekak
José Mandaluniz

**José Mandaluniz Ealo** (Galdakao,  - Venezuela, 1973ko maiatzaren 15a) bizkaitar futbolari eta entrenatzailea izan zen, aurrelari moduan aritu zena. Jeltzale sutsua, Polixene Trabuduarekin ezkondu eta Gerra Zibilean Frantzian eta Venezuelan erbesteratu zen.

## Taldeak 
## Erreferentziak
Francisco Zelaia

**Francisco Zelaia Bilbao** (Basauri,  - ) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Francisco Garate

**Francisco Garate** izan daiteke:
* Francisco Garate Aranguren (1857-1929) elizgizon jesuita;
* Francisco Garate Bergaretxe (1916-1986) futbolaria.
Maitena Monroy

**Maitena Monroy Romero** (Bilbo, 1972) euskal fisioterapeuta bat da, genero-indarkerian aditua eta aitzindaria autodefentsa feministaren prestakuntzan.

## Ibilbidea 
thumb|“Feministok Prest, 11 eraso 12 erantzun. ¡Vuestras agresiones tendrán respuesta!”
Maitena Monroy Bilbon jaio zen 1972an. Hamabi urte zituenean inguruan ikusten zuen diskriminazioarekin amorratuta zegoen, eta bere irakaslea zen Arantza Beaskoetxeak arazo hori matxismoa deitzen zela azaldu zion. 13 urterekin Bizkaiko Emakumeen Asanbladara iritsi zenean, autodefentsa feministan prestatzen hasi zen. 1988an Bizkaiko Emakumeen Asanbladaren barruan autodefentsarako batzordea antolatu zen. Bertan, beste laguntzaile batzuekin, Maitena bi urtez autodefentsa feministan prestatu zen, hamasei eta hemezortzi urte artean. 2001 urtean Fisioterapian lizentziatu zen eta terapeuta gisa lan egiten du Osakidetzan.

### Ekintzaile feminista 
Ekintzaile bezala hainbat erakundetan parte hartu du, bere ibilbidean zehar; besteak beste, Matarraskak emakume gazte taldean edo Bizkaiko Emakumeen Asanbladan. Genero-indarkeria desagerrarazteko lan asko egin du emakumeen ahalduntze prozesuak bultzatuz. Euskal Herrian, estatu mailan eta nazioartean, autodefentsa feministarako ikastaroak ematen1986tik aurrera. Berarekin milaka emakume trebatu dira autodefentsa feministan.*"Sexu-izua barnerarazi digute; ikasitako babesgabetasuna da gurea. Horregatik kostatzen zaigu gure gorputza lurralde bat bezala bizitzea".* 

Hedabideetan kolaborazioak egiten ditu. "[Autodefentsa feminista] Despatriarkalizatzeko tresna politiko bat da, eguneroko matxismoaren aurka nola jardun pentsatzeko".

## Argitalpenak 
* *Autodefensa feminista. Más allá de aprender a decir no.* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Matxismo
* Genero-indarkeria
* Feminismoa
* Euskal Herriko mugimendu feminista
* Eskolak ahalduntzea Emakumeen Autonomia Erkidegoko udalerri Euskal Herriko

## Kanpo estekak 
* Web-orri pertsonala, Maitena Monroy: autodefentsa feminista
* Autodefentsa feminista, Maitena Monroy
* Elkarrizketa Maitena Monroy (Emakunde aldizkaria)
*
Ignacio Garate

**Ignacio Garate Bergaretxe** (Durango,  - *ib.*, ) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena. Francisco bere anaia futbolaria ere izan zen.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Víctor Marro

**Víctor Marro Francés** (Balmaseda, ) bizkaitar futbolari ohia da, atezain moduan aritu zena.

## Taldeak
Miguel Gaintza

**Miguel Gaintza Bikandi** (Basauri,  - Bilbo, ) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena. "Piru" Gaintzaren anaia izan zen.

## Taldeak
Irrintziaren oihartzunak

***Irrintziaren oihartzunak*** Iratxe Fresneda zinemagileak 2016an egindako dokumentala da, Mirentxu Loiarte zinema-zuzendari eta gidoilari nafarraren bizipenak eta obra jasotzen dituena.

## Sinopsia 
Mirentxu Loiarte (Iruñea, 1938) Europako zinemagintzaren aitzindarietako bat da. Film honetan, Iratxe Fresnedak Loiarteren memoria eta obra jaso ditu, begirada eta ahots pertsonala erantsirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Irrintziaren oihartzunak* dokumentalaren webgune ofiziala
Francisco Garate Bergaretxe

**Francisco Garate Bergaretxe** (Durango,  - *ib.*, ) bizkaitar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena. Ignacio Garate bere anaia futbolaria ere izan zen.

## Ibilbidea 
Lemoako Kirol Elkartean jokatzen hasi zen 1931n. Ondoren, Kulturaleko plantillan sartu zen, bere herriko taldean.1934an Bilboko Athletic Clubera salto egin zuen. Botak eskegi ondoren, kirol loria ezagutu zuen erakundeari lotuta jarraitu zuen bizitza osoan, eta bigarren entrenatzailea, San Mames zelaiko ordezkaria eta begiralea izan zen.

Garate Athleticeko aurrelari nabarmena izan zen Espainiako gerra zibilaren aurreko eta ondorengo denboraldietan. Lehen denboraldian Liga irabazi zuen, eta zortzi gol sartu zituen, klubeko lehen aurrealde historikoko kide batzuekin batera (Iraragorri, Bata eta Gorostiza).

Ligako txapelduna izan zen 1935-1936an eta 1942-1943an, baita Kopako txapelduna ere 1944-1945ean, eta zenbait aldiz finalista ere bai. Espainiako futbol selekziorako  aukeratu zuen Portugaleko taldearen aurka jokatzeko, Vigon eta Bilbon 1939 eta 1941 urteetan, hurrenez hurren.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gárate en BDFútbol
* Gárate en la web oficial del Athletic Club
Vicente Unamuno

**Vicente Unamuno Ibarzabal** (Bergara, 1917ko uztailaren 8a - 1988ko martxoaren 16a) gipuzkoar futbolaria izan zen, Athleticen jokatu zuena. Anaia Víctor Unamunok Athletic Clubean ere aritu zuen.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak