open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ortostato

thumb|300px
Arkitekturan, **ortostatoa** zutarri bat da, altuera zabalera baino handiagoa duena. Arkitektura klasikoan, hormak eraikitzeko jartzen ziren harriak dira, bereziki horiek mugatzeko erabiltzen direnak. Terminoa arkeologia osora zabaldu zen, edonolako zutarriak izendatzeko, hala nola menhirretako eta dolmenetako hormetako zutarriak izendatzeko.

## Ikus, gainera 
* Monolitoa

## Kanpo estekak
Rikardo II.a Normandiakoa

**Rikardo II.a Normandiakoa** (izengoitia: *Ona*, ; 978/83 - ) Normandiako dukea izan zen 996-1026 bitartean. Rikardo I.aren seme eta ondorengoa izan zen. Gupida gabe zapaldu zituen matxinaturiko laborariak, Frantziako erregeari lagundu zion burgundiarren aurkako gerran eta guztiz babestu zuen Eliza arazo guztietan.

## Erreferentziak
Álvaro Negredo

**Álvaro Negredo Sánchez** ( ahoskatua; Vallecas, Madril, 1985eko abuztuaren 20) espainiar futbolaria da. Álvaro Negredo Rayo Vallecanoko kategori txikietan jolastu zuen eta gero Sevilla FCra joan zen. Handik Ingalaterrara joan zen, Manchester Cityra. Aurrelari moduan jolastu zuen Espainiako futbol selekzioan. Manchester Cityk 2014an Valencia CFri utzi zion urte beterako. Harrezkero Middlesbrough FCn eta Beşiktaş JKn aritu da.

## Kanpo estekak
Gilen I.a Normandiakoa

**Gilen I.a Normandiakoa** edo **Gilen Ezpata-Luzea** (, , ; c. 900 - ) Normandiako dukea izan zen 942-996 bitartean. Rollonen seme eta ondorengoa izan zen.

Dukearen izendapena anakronismo bat da, duke (*dux*) titulua XI. mendera arte ez zutelako erabiltzen. Bere garaian Rouengo kondea () zuen izendapena
Flodoardo kronikariak Rollon eta Gilen bikingoen  (buruzagiak) zirela zioen. Edonola ere, Senan zeuden bikingoen *jarl* zen.

## Erreferentziak
Miguel Bosé

**Miguel Bosé**, jaiotze izenez **Luis Miguel González Bosé** (1956ko apirilaren 3a, Panama Hiria) espainiar abeslari eta aktore bat da. Bere gurasoak Luis Miguel Dominguín espainiar zezenlaria eta Lucia Bosè italiar aktorea dira, bi arreba dituelarik, Lucía González eta Paola Dominguín moda diseinatzailea.

## Diskografia 
## Kanpo estekak 
* Miguel Bosé abeslariaren webgunea 
* Miguel Bosé abeslariaren IMDBko fitxa irakurgai
Sagamihara

Japoniako erdialdean Kanagawa prefeturan dagoen hiria da. 2014ko erroldaren arabera 721.105 biztanle ditu, populazioz prefeturako hirugarrena.

## Geografia 
Kanagawa prefeturako iparraldeko lurrak hartzen ditu, Tokiorekin muga egiten dutenak. Mendebaldean Tanzawa mendiak ditu. Hiru auzotan banatzen da hiria:
* Midori-ku: mendialdea, azaleraz handiena.
* Chūō-ku: erdigune administratiboa
* Minami-ku

## Historia 
Indusketetan Kofun Aroko aztarnak aurkitu dira, beraz japoniar paleolitikoan jadanik populatua zegoen Sagamiharako eremua. Kamakura Aroan Yokoyama leinua zen nagusi baina Edo Aroan Tokugawa shogunerriak zuzenean administratu zuen.

Meiji berrezarkuntzan lurraldea bi zatitan banatu zen, ekialdea Kōza barrutian eta mendebaldea Tsukui barrutian. 1930 hamarkadan Kōza barrutian Japoniako Armada Inperiala izan zen. 1941ean egin zuten bi aldeek bat. Tokio eta Yokohamarekin garraiobideak hobetu zirenean populazioak nabarmen egin zuen gora. 2007an 700.000 biztanleen muga gainditu zuen.

## Ondasun nabarmenak 
* Tanzawa mendiak
* Sagami aintzira
* Yōgen tenplua
* Sagamihara parkea

## Iruditegia 

Irudi:Tonodake04.JPG|Tanzawa mendiak.
Irudi:Sagamiko -01.jpg|Sagami aintzira.
Irudi:Sagamihara Park.jpg|Sagamihara parkea.
Irudi:Sakura Festival 2009 in Sagamihara 4.jpg|Sakura jaialdia.

## Hiri senidetuak 
*  (1985)
*  (1991)
*  (1998)

## Kanpo estekak 
*  Sagamiharako webgune ofiziala
Gilen Adelin

**Gilen Adelin** (Winchester,  - Barfleur,), *Ætheling* antzinako ingelesez printze gaztea esan nahi du), Henrike I.a Ingalaterrakoa eta Matilde Eskoziakoaren semea izan zen eta beraz itxurako oinordekoa. 17 urte besterik ez zituela eta Itsasontzi Zuriaren tragedian oinordekorik gabe hil zenean, Anarkia izeneko gerra zibila piztu zuen.

Normandiako dukea izan zen 1120 urtean. Aita ordezkatu zuen Luis VI.a Frantziakoaren aurreko omenaldian eta, horri esker, Gilen III.a Normandiakoa bilakatu zen.

## Erreferentziak
Juan Echanove

**Juan Echanove Labanda**, euskal grafiaz *Juan Etxanobe* (1961eko apirilaren 1a, Madril) espainiar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat da. Fernando Canales Etxanobe bilbotar sukaldariaren lehengusua da.

1993an *Madregilda* filmean burututako antzezpenarengatik Donostiako Zinemaldiko Gizonekozko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen.

## Filmografia 
### Zinema: Filmarik nabarmenenak 
* *Alatriste* (Agustín Díaz Yanes, 2007).
* *Manolete* (2006).
* *Bienvenido a casa* (David Trueba, 2005)
* *Morir en San Hilario* (Laura Mañà, 2005).
* *Los Reyes Magos* - ahotsa - (Antonio Navarro, 2003).
* *Sin noticias de Dios* (Agustín Díaz Yanes, 2001)
* *Adiós con el corazón* (José Luis García Sánchez, 2000).
* *Los años bárbaros* (Fernando Colomo, 1998)
* *Sus ojos se cerraron* (Jaime Chávarri, 1997)
* *Siempre hay un camino a la derecha* (José Luis García Sánchez, 1997).
* *Memorias del ángel caído* (David Alonso, 1995)
* *Suspiros de España (y Portugal)* (José Luis García Sánchez, 1997).
* *La flor de mi secreto* (Pedro Almodóvar, 1995)
* *Madregilda* (Francisco Reguiero, 1993).
* *Mi hermano del alma* (Manolo Barroso, 1993).
* *Historias de la puta mili* (Xavier Bárbara), 1993.
* *Orquesta Club Virginia* (Manuel Iborra, 1992)
* *A solas contigo* (Eduardo Campoy, 1990).
* *Yo soy ésa* (Luis Sanz, 1990).
* *El vuelo de la paloma* (José Luis García Sánchez, 1987)
* *Miss Caribe* (José Luis García Sánchez, 1989).
* *Divinas palabras* (José Luis García Sánchez, 1987).
* *Bajarse al moro* (Fernando Colomo, 1988).
* *Adios pequeña/Bilbao Blues* (Imanol Uribe, 1986).
* *Tiempo de silencio* (Vicente Aranda, 1986).
* *La noche más hermosa* (Manuel Gutiérrez Aragón, 1986)

### Telebista 
* *Un país para comérselo* (2010-gaur egun)
* *UCO* (2009)
* *Cuéntame cómo pasó* (2001, 2005-gaur egun)
* *Un paso adelante* (2004-2005).
* *La vida de Rita* (2003).
* *Camino de Santiago* (1999).
* *Famosos y familia* (1999).
* *Hermanos de leche* (1994).
* *Las chicas de hoy en día* (Fernando Colomo, 1991)
* *El mundo de Juan Lobón* (1989)
* *Vísperas* (1987)
* *Turno de oficio* (1986-1987)
* *La huella del crimen 1: El caso del cadáver descuartizado* (1985)

## Diskografia 
* *Mucho más que dos* (1993)

## Kanpo loturak 
* Juan Echanove aktorearen webgunea 
* Juan Echanove aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Godofredo V.a Anjoukoa

**Godofredo V.a** ( - ) — **Ederra** () eta **Plantagenet** deitua — Anjou, Turena eta Maineko kondea izan zen. 1444an Normandiako dukerria konkistatu zuen. Matilde enperatriza ezkondu eta seme bat izan zuten: Henrike II.a, *kapa zakarra* Plantagenet leinuaren sortzailea izango zena.

## Erreferentziak
Narva (ibaia)

**Narva** (, ) Errusiaren eta Estoniaren arteko iparraldeko muga egiten duen ibaia da. 77&nbsp;km luze da, eta 56.225&nbsp;km2-ko arroa dauka. Peipus aintziraren hustubidea da, eta Finlandiako golkoan du ahoa, Estoniako Narva-Jõesuu hiritik gertu.

## Hidrometria 
Narva ibaiaren emaria 1902-1985 bitartean neurtua izan da Narvako presan (itsasoratu baino 20&nbsp;km inguru lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 56.000&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;99,6. Bertan urteko batezbesteko emaria 384 m³/s da; emari handiena apirilean du (614 m³/s) eta txikiena urtarrilean (267 m³/s).

 
**Narva ibaiaren batezbesteko emariak (m³/s), Narvako presan neurtuak**Datuak: 1902 eta 1985 artean****

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:700
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 267 
  bar:Fév from:0 till: 278 
  bar:Mar from:0 till: 335 
  bar:Avr from:0 till: 614 
  bar:Mai from:0 till: 593 
  bar:Jun from:0 till: 467 
  bar:Jul from:0 till: 383 
  bar:Aoû from:0 till: 338 
  bar:Sep from:0 till: 326 
  bar:Oct from:0 till: 342 
  bar:Nov from:0 till: 355 
  bar:Déc from:0 till: 303

PlotData=
  bar:Jan at: 267 fontsize:S text: 267 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 278 fontsize:S text: 278 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 335 fontsize:S text: 335 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 614 fontsize:S text: 614 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 593 fontsize:S text: 593 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 467 fontsize:S text: 467 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 383 fontsize:S text: 383 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 338 fontsize:S text: 338 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 326 fontsize:S text: 326 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 342 fontsize:S text: 342 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 355 fontsize:S text: 355 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 303 fontsize:S text: 303 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Museoen Nazioarteko Eguna

**Museoen Nazioarteko Eguna** urtero maiatzaren 18an ospatu ohi den eguna da. 1977tik aurrera ospatu ohi da, hain zuzen ere, Nazioarteko Museoen Kontseiluak data jarri zuenetik. Egun honetan museoetarako sarrera bisitari guztientzat doain izan ohi da. Urtero egun hau gai ezberdin bati eskeintzen zaio.

Museoen Nazioarteko Egunak museoetako profesionalei publikoaren bila joateko eta hau museoek dituzten erronken inguruan sentsibilizatzeko aukera emten die. Izan ere, ICOMek museoa, "Erakunde iraunkorra da, irabazi asmorik gabekoa, eta gizartearen esanetara dago; gizakia eta honen testuinguruarekin lotutako materialak eskuratu, kontserbatu, komunikatu eta aurkeztu egiten ditu, beroiek ikertu, irakatsi eta gozatzeko asmoarekin" . Hortaz, Museoen Nazioarteko Egunak museoek nazioarte mailan dituzten erronkei buruz kontzientziatzeko plataforma gisa balio du. Museoen Nazioarteko Kontseiluak eta Museoen Nazioarteko Kontseiluaren diru-orniduraren fondoak ere Museon Nazioarteko Eguna babesten dute.

## Historia 
Urtero, munduko museo guztiak Museoen Nazioarteko Eguna ospatzera gonbidatuak daude munduan museoen papera sustatzeko ICOMeko komunitateak momentu horretarako hautatutako gai baten inguruan ekintza bakarra, dibertigarriak eta doakoak egiteko.

1977an sortu zenetik, Museoen Nazioarteko Egunak, gero eta ospe handiagoa hartu du. 2009an, 90 herrialde baino gehiagotako 20000 museoek parte-hartu zuten MNE ekintzak antolatuz. 2010Ean 98 herrialdeek parte-hartu zuten, 2011ean 100ek eta 2012an 129 herrialdeek, 32000 museo baino gehiagorekin. 2011ean MNEaren kartela 37 hizkuntzetara itzulia izan zen. 2012tik kopuru hau 38ra igo da. 

### Gaiak 
## ICOMen inguruan 
Museoen Nazioarteko Kontseilua mundu mailako museoen eta museoetako profesionalen erakunde nagusia da. Oraingo eta ondorengo ondare natural eta kulturalarekin, izan material, zein inmaterialaren sustapenarekin konprometitua dago.

ICOMek kultura eta ezagutzaren sustapenarekin duen konpromezua, bere Nazioarteko 31 Batzorderekin indartua dago, hauetako bakoitza diziplina konkretu eta ikerketa sakon batera bideratuta dago arlo batera daramalarik, betiere museoen komunitatearen onurarako. Erakundea legez kontrako trafikoaren aurkako borrokan, larrialdi egoeren aurrean museoei babesa eskaintzen eta nazioarteko zerbitzu publioen misio ezberdinetan murgildua dago.

## Kanpo estekak 
ICOMek Museoen Nazioaretko Eguna sortu zuen 1977an, gaia aukeratzen due eta urtero ekitaldia koordinatzen du.
Fujisawa (Kanagawa)

Japoniako erdialdean Kanagawa prefeturan dagoen hiria da. 2014ko erroldaren arabera 418.302 biztanle ditu, populazioz prefeturako laugarrena.

## Geografia 
Prefeturaren erdialdean dago, Sagami Badiaren ertzean, Kamakura hiri ezagunaren ondoan. Lurraldea luzea eta estua da, iparraldea Sagamino lautadan dago eta hegoaldea, kostaldea, Shonan dunetan.

Bi ibai itsasoratzen dira bertan, Hikichi eta Sakai, eta itsasertzean Enoshima uhartea ere badago.

## Historia 
Dagoeneko Jōmon Aroan populatua zegoen lurraldea indusketetan oskol pilaketak aurkitu baitira. Kofun Aroko hilobiak ere aurkitu dira.

Kamakura Aroan hiriburua zen Kamakuratik hain gertu egonik borroka asko izan ziren bertan. Muromachi Aroan Yugyo-ji tenplua eraiki zen eta honen inguruan garatuz joan zen herria. Edo Aroan Tōkaidō errepidearen posta-herri bihurtu zen eta Tokugawa Ieyasuk jauregi bat eraiki zuen bertan.

Meiji berrezarkuntzan Fujisawaren lurraldea bi barrutitan banatzen zen, Kōza eta Kamakura barrutietan hain zuzen ere. 1887an trenbidea iritsi zenean herriak garapen handia izan zuen.

1923ko lurrikarak kalte handiak eragin zizkion Fujisawari, 4.000 etxe inguru suntsituz. 1926an Japoniako Armadako Itsas Artileria eskola ezarri zen bertan eta Tokioko 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan belauntzien estropadak bertan jokatu ziren.

## Ondasun nabarmenak 
* Enoshima uhartea.
* Shirahata santutegia.
* Shojyoko-ji tenplua (Yugyo-ji).
* Ryuko-ji tenplua.
* Kugenuma hondartza.
* Oba gazteluaren hondarrak.

## Iruditegia 

Irudi:Ehoshima-Island-Fujisawa-Japan.jpg|Enoshima uhartea.
Irudi:Enoshima west beach.jpg|Enoshima uharteko hondartza.
Irudi:Yugyou Ji.jpg|Shojyoko-ji tenplua.
Irudi:Ryukoji Katase Stupa.jpg|Ryuko-ji tenpluko estupa.
Irudi:Kugenuma beach 02.jpg|Kugenuma hondartza.

## Hiri senidetuak 
*  (1959)
*  (1961)
*  (1981)
*  (1987)
*  (2002)

## Kanpo estekak 
*  Fugisawako webgune ofiziala
Henrike Gaztea

**Henrike Gaztea** (;  - ) Henrike II.aren eta Leonor Akitaniakoaren bigarren semea, eta heldu bilakatu zen lehenengoa izan zen. Ofizialki, Ingalaterrako erregekidea, Normandiako dukea eta Anjou, Turena eta Maineko kondea izan zen.

Kapetiarrek egiten zuten moduan, 1170ean errege izendatu zuen bere aitak. Baina aurretik hil zenez ez dute zenbakizko ondorengotzan kontuan hartzen.

## Erreferentziak
Irlandako jaurerria

**Irlandako jaurerria** (, ) Irlanda 1177 eta 1542 artean zegoen estatu feudala izan zen, Ingalaterrako erregea "Irlandako jaun" izenpean agintaria zuena. Normandiarrek 1169–71 urteetan uhartea konkistatu zutenean Aitasantutzaren agindupeko lur izendatu zuten. Irlandako jauna Ingalaterrako erregea ere zenez, uhartean Irlandako Jaun Tenentek ordezkatua zen.

Jaurerria uharte osotik zabaltzen bazen ere, erregearen aginduak ez ziren uharte osoan betetzen eta ingelesen agindupeko lurren mugak denboraren poderioz aldatuz joan ziren. Irlandako kondeek autonomia mantendu zuten, antzinako errege gaelikoak baziren moduan. Dena 1542an aldatu zen, Irlandako Erresuma sortu zenean.

## Ikus, gainera 
* Irlandako historia

## Kanpo estekak
Irlandako Erresuma

**Irlandako Erresuma** (, ) Irlandan 1542 eta 1800 artean zegoen monarkia izan zen. Henrike VIII.a Ingalaterrakoa errege aldarrikatu zutenean hasi eta Batasun Agiriarekin amaitu zen. Irlandako jaurerria ordezkatu zuen. Katolikoek ez zuten erresuma onartu 1555ean aita santuak Maria I.a Ingalaterrakoa onartu zuen arte.

## Ikus, gainera 
* Irlandako historia

## Kanpo estekak
Altzairu ijeztu

thumb|420px||Altzairu ijeztuen trena.
**Altzairu ijeztua** altzairu landu mota bat da, batez ere eraikuntzan erabilia. Siderurgiako labe garaien isurketatik ateratzen den altzairua pisu eta tamaina handiko altzairurtu landugabeko lingote bihurtzen da. Ondoren, emango zaion erabilpenaren arabera, altzairua ijeztu egin behar da, egun dauden askotariko profil komertzialak bihurtu ahal izateko.

## Ijezte prozesua 
thumb|I habea, altzairu ijeztukoa, eraikin baten estruktura osatzen.

Ijezketa-prozesua da aldez aurretik altzairurtutako lingoteak tenperatura jakin batean berotzea, honela lingoteak deformatu ahal izateko luzatze eta arbastu-prozesuen bitartez. Prozesua kate-zilindro batean egiten da eta ijezketa-trena deritzo.

Zilindro hauek nahi dugun profila osatuko dute neurri egokiak lortu arte. Lortzen diren neurriek ez dituzte perdoi oso doituak eta horregatik askotan produktu ijeztuak mekanizazio-fasetan jarri behar dira bere perdoia doitzeko.

Altzairuzko habeen profil mota, eta hauen ezaugarriak, ingeniaritzan eta arkitekturan izango duten aplikazioa eta erabilpena aukeratzeko erabakigarriak dira. Bere ezaugarrien artean honakoak daude:
Forma edo profila, pisua, egiteko erabili diren materialaren konposizio kimikoaren berezitasunak eta luzera.

Babesten dituzten erregelamenduaren arabera, sekzio ezagunenak eta kormertzialenak hurrengo ijeztu motak dira. Nabarmentzekoa da ijeztuen zeharkako areak eragin handia daukala indarren efektuz lortzen den erresistentzian.

Profilen zeharkako arearen dimentsio guztiak Eraikuntzako Kode Teknikoaren arabera normalizatuak daude.

## L angelu estrukturalak 
Altzairu ijeztuarekin egindako produktua da. Bi pieza berdinak sekzio zeharkatuan eta distantziakidedunez kokatzen dira harmonia simetrikoa mantentzeko helburuarekin, angelu zuzenean. Argi handiko teilapetan, ontzigintza industrian, industri landetan, biltegietan, transmisio dorretan, karrozerian, ateak egiteko eta etxeen eraikuntzako osagarrien egiturak fabrikatzeko erabiltzen da.

## H habeak 
Beroan egiten den altzairu ijeztu produktua, bere sekzioa H forma dauka. Aldaera desberdinak daude IPN profila, IPE profila edo HE profila bezalakoak, guztiak forma erregularrarekin eta prismatikoarekin. Habeak, zutabeak, zinbriak metalikoak eta abarreko egiturazko elementuen eraikuntzan erabiltzen dira, batez ere makurdura edo konpresioen eraginpean eta bihurdura baztergarriarekin. Bere erabilpena eraikin handiko eraikuntzan eta egitura-sistema garrantzitsuetan ohikoa da, baita egitura-metalikoen fabrikazioan ere adibidez zubiak, biltegiak, eraikinak, itsasontziak eta abar.

## U kanalak 
Laminen bitartez beroan egindako altzairua, U forma sekzioa duena, UPN profil gisa dira ezagunak. Bere erabilpenen artean metalezko egituren fabrikazioa dago; habeak, laxkak, karrozeriak, zertxak, kanalak eta halakoak.

## T profilak 
Aurrekoan bezalaxe, bere eraikitze-prozesua beroan egiten da eta hala, laminak elkar lotzen dira. Bere erabilpenaren adibide batzuk: Eraikuntza zibilerako egitura metalikoak, transmisio-dorreak eta metal-arotzeria.

## Ikus, gainera 
* Habe

## Kanpo estekak
Irlanda gaelikoa

**Irlanda gaelikoa** Irlandan tudortarren konkistararte ezarria egon zen bertako orden politikoa da. Garai honetan Irlanda lau erresumetan antolaturiko klan eta tribuz osaturiko herrialdea izan zen: Leinster (), Connacht (), Munster () eta Ulster (). Erresuma hauek irlanderaz «Tuah» izena jaso ohi zuten, lau haietan nabarmenenak Connacht eta Ulster izan ziren.

XII. mendearen amaieraldera normandiar inbasioa jazo zen, ondorioz uhartearen zati handi bat kanbriar-normandiar jauntxoen menpe gelditu zelarik. Atzerritarren kontrolpean zegoen eremu honek Irlandako jaurerria izena jaso zuen. Halere, hurrengo mendeetan zehar, Irlanda gaelikoak konkista eta batez ere iritsi berrien gaeleratzearen ondorioz lur eremuak berreskuratuz joan ziren. Honela, XV. mendearen amaiera aldera, ingelesek eragin gaelikotik kanpo zegoen Dublin hiriaren inguruko «*Oholesia* edo *The Pale*» zeritzon lur eremu estuaren jabe besterik ez zirelarik).

Hala eta guztiz ere, Ingalaterrako Erresumaaren erregetzen Tudor etxea gailentzean, tudortarrek hainbat militar kanpaniaen ostean jauntxo gaelikoak menperatzea lortu zuen. 1541an Irlandako jaurerria Irlandako Erresuma bilakatu zen, haren buru Ingalaterrako Erresumako erregea zelarik. Ondorengo 1607ko Kondeen ihesaldiak turdortarren errekonkista eta Irlanda gaelikoaren gainbehera amaigabeari hasiera eman zion.

## Ikus gainera 
* Kondeen ihesaldia
* Eskoziako klanak
* Irlandar mitologia

## Kanpo estekak
Irlandarrak baina irlandarragoak

**Irlandarrak baina irlandarragoak** (irlanderaz *Níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin*; latinez: *Hibernis ipsis Hiberniores*, euskarazko *Euskaldun peto-petoak* esaldiaren baliokidea litzateke) Irlandako Erdi Aroan 1169ko normandiar inbasioaren ondoren ezarri ziren kanpotarren gaeleratze fenomenoa deskribatzeko erabili ohi zen esaldia da, izan ere, normandiar kanpotar horiek irlandar kultura eta gizartean integratzeko joera izan baitzuten, irlandar hizkuntza, kultura, musika, jazkera eta ohiturak bereganatuz..

Kanpotarren okupazio indar horiek Galesko Pembrokeshire konderritik itsasoz etorritako kanbriar-normandiar jauntxoak ziren, haien buruak Rikardo Clarekoa (Strongbow), Hugo Lacykoa lurjabea eta haren zaldun zen Gilbert Angulokoa zirelarik. Irlandar bilakatu zen lehenbiziko normandiar familia Angulotarrena izan zen, irlanderaz Coisdeala (Gilbert, Jocelyn-en semea) abizena jaso eta haien ondorengoak Connacht eskualdean bizi direlarik. Abizen hori ingelesera MacCostello gisa igaro, eta gerora gaur egun aski irlandarra den Costello abizena bilakatu zen. Fenomeno hau lehenbiziko kanpotarren artean jazotzen zen bitartean, bereziki XII. mendea ondorengo ingeles eta normandiar kolonien artean, ingeles zaharrak izena jaso zuten, baina XVII. mendetik aurrera ez zen horrelako kasu gehiegirik eman.

Halere, bai eguneroko hizkeran nahiz hedabideetan maiz erabili ohi den esaldia da, bai garai hartako anglo-normandiar etorkinak aipatzeko nahiz gerora munduan barna zabaldu zen Irlandar Diaspora aipatzeko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Fighting Prince of Donegal

***The Fighting Prince of Donegal*** (euskaraz *Donegalgo Printze Borrokalaria*) 1966ko Michael O'Herlihy irlandar zinema zuzendariaren abentura filma bat da. Robert T. Reilly idazlearen *Red Hugh: Prince of Donegal* (*Hugh Gorria: Donegalgo Printzea*) eleberrian eta Hugh Roe O'Donnell irlandar buruzagi matxinoaren bizitzan oinarritua dago. Bertan, Peter McEnery, Susan Hampshire eta Tom Adams aktoreek antzeztu zuten. Irlanda gaelikoan girotua dago, Kondeen Ihesaldiaren gertaera kontatzen delarik.

## Argumentua 
Irlanda, 1580ko hamarkadaren amaiera aldera. Donegalgo Hugh erregea hiltzean, bere ondorengoa den Hugh O'Donnell *"Gorria"* (Peter McEnery) irlandar printzearen tronura igotzen da, honela Elisabetarren eta Ingeles Inperioaren zapalkuntzatik askatasuna eta independentzia etorriko dela aipatzen duen irlandar iragarpena betetzen delarik. O'Donnell etxeko jaunek gertaera hau Irlandatik anglosaxoi inbasoreak indarrez kanporatzeko aukera gisa ikusiko dute, baina Hughek herrialdearen askatasuna ingelesekin modu egokian negoziatzeko asmoz aurretik uharte osoko klanen batasuna lortu behar dela konbentzituko ditu. Bien bitartean irlandar eta ingelesen arteko gudua gauzatu litekeenaren esamesak zabalduz doaz, eta O'Donnellek Irlandako klanen aliantza zabaldu asmoz Kathleen McSweeney (Susan Hampshire) ederra gorteiatuko du.

## Aktoreak 
* Peter McEnery: Hugh O'Donnell
* Susan Hampshire: Kathleen McSweeney
* Tom Adams: Henry O'Neill
* Gordon Jackson: Leeds kapitaina
* Norman Wooland: Sir John Perrott
* Richard Leech: Phelim O'Toole
* Peter Jeffrey: Sarjentua
* Marie Kean: Ama
* Bill Owen: Powell ofiziala
* Maurice Roëves: Martin
* Donal McCann: Sean O'Toole

## Ikus gainera 
* Hugh Roe O'Donnell

## Kanpo estekak 
* *The Fighting Prince of Donegal* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Fighting Prince of Donegal* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Callorhinchus callorynchus

***Callorhinchus callorynchus*** *Callorhinchus* generoko animalia da. Arrainen barruko Callorhinchidae familian sailkatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Callorhinchus*
* Callorhinchidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Antigonia aurorosea

***Antigonia aurorosea*** *Antigonia* generoko animalia da. Arrainen barruko Caproidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Antigonia*
* Caproidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
2014ko Europa hego-ekialdeko uholdeak

2014ko maiatzean, **hainbat uholdek Europa hego-ekialdeko eremu handi bat** kaltetu zuten . "Yvette" izeneko depresio baxu batek lehen uholdeak ekarri zituen maiatzaren 14 eta 16 bitartean. Bosnian eta Serbian eguraldiari dagozkion markak hautsi ziren . Maiatzaren 17rako gutxienez 20 ziren hildakoak eta 16000 pertsona baino gehiago ebakuatu zituzten. Hurrengo egunetan, kopurua 20000ra iritsi zen. Uholdeek aurrera darraite eta maiatzaren 21ean, asteazkenean, Sava ibaiak Belgrad hartzea espero da.

Lur-jausi ugari ere gertatu dira uholdeen ondorioz. Maiatzaren 18raino Balkanetan 2000 lur-jausi baino gehiago gertatu dira eta hainbat hiri eta herri suntsitu dituzte. Lur-jausi hauek Jugoslaviako gerrako minak mugituarazi dituzten kezka sortu dute .

## Historia meteorologikoa 
Maiatzaren 13an, Itsaso Adriatikoan behe-depresio bat sortu zen. Europa erdialdetik etorritako aire polarra eta aire subtropikala(beroa eta hezea) nahastu egin ziren behe-depresioa sortuz. Maiatzaren 14an, Balkanetara mugitu zen depresioa eta estatikoa bihurtu zen. Ondorioz, euri asko egin zuen Belgrad inguruetan Serbia eta Bosnia eta Herzegovina iparraldean.

## Kaltetutako eskualdeak 
### Bosnia eta Herzegovina 
Sarajevo Canton , Zenica-Doboj eta Tuzla eskualdeak izan dira kaltetuenak. Semberija eskualdeak ere kalteak izan zituen. Bosna, Vrbas, Drina, Sana eta Sava ibaiek gainezka egin zuten.

Maiatzaren 17rako, Bosnia eta Herzegovinan 20 ziren hildakoak .
### Kroazia 
Kroaziako hainbat eskualdek ere kalteak izan zituzten uholdeen ondorioz.

### Errumania 
Apirilaren erdialdetik hirugarren uholdeak izan ziren eta gainera, larrienak. 125 hiri eta herrik kalteak jasan zituzten .

### Serbia 
Maiatzaren 16an, 7.618 pertsona ziren ebakuatuak, 20 zaurituak eta 3 hilak. Obrenovac hiri kaltetuenetako bat izan zen. Maiatzaren 17an, Serbian hildakoak 15 ziren eta 16000 pertsona ebakuatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loles León

'*María Dolores *Loles* León Rodríguez*' (Bartzelona, 1950eko abuztuaren 1a) kataluniar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat da.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2011:
** *Fuga de cerebros 2*
** *Inmóvil* (L)
** *Gypsy Funky Love Me Do*, Rosario Floresren bideoklipa
* 2009 - *Fuga de cerebros*
* 2006 - *Manuela* (L)
* 2005 - *Desde que amanece apetece*
* 2004 - *Laura* (L)
* 2003:
** *Descongélate!*
** *Implicación* (L)
** *El Cid: La leyenda*
* 2002 - *Hable con ella*
* 2001 - *La última mirada* (L)
* 2000 - *Obra maestra*
* 1999:
** *Ruleta* (L)
** *Esa maldita costilla*
** *Almejas y mejillones*
* 1998:
** *El grito en el cielo*
** *La niña de tus ojos*
* 1997 - *Amor de hombre*
* 1996:
** *La duquesa roja*
** *Libertarias*
** *Muere, mi vida*
* 1995 - *Alma gitana*
* 1994 - *La pasión turca*
* 1993 - *El amante bilingüe*
* 1991 - *Los gusanos no llevan bufanda*
* 1990:
** *Don Juan, mi querido fantasma*
** *Yo soy ésa*
* 1989 - *¡Átame!*
* 1988 - *Mujeres al borde de un ataque de nervios*
* 1983 - *Victòria!*
* 1980 - *La quinta del porro*
* 1978 - *Companys, proceso a Cataluña*

(L) - Laburmetraia

### Telebista 
* *La que se avecina* (2007- )
* *Tu Cara Me Suena* (2014)
* *En el aire* (2014, gonbidatu gisa)
* *Águila Roja* (2013- )
* *Tú sí que vales* (2009)
* *Manolo y Benito Corporeision* (2006-2007)
* *Fuera de control* (2006)
* *Aquí no hay quien viva* (2003-2004)
* *El club de la comedia* (2000, 2005)
* *Camino de Santiago* (1999)
* *¿Para qué sirve un marido?* (1997)
* *Sorpresa ¡Sorpresa!* (1996)
* *A las 8 con Raffaella* (1993)
* *¡Hola Raffaella!* (1992-1994)
* *Estress* (1991)

## Antzerkia 
* *Más Sofócos* (2013)
* *La gran depresión* (2011-2012)
* *La Gran Vía... esquina a Chueca* (2009)
* *Por los pelos* (2007-2008)
* *La desaparició de Wendy* (1985)
* *Lola* (1985)
* *¡¡¡Vuelve el Arnau!!!* (1982-1983)
* *Lola, espill fosc* (1981)
* *No vols tassa? Tassa i mitja!* (1979)
* *Un home és un home* (1979)

## Kanpo estekak 
* Loles Leónen webgunea
* Loles Leonén IMDBko fitxa irakurgai
Alectis alexandrina

***Alectis alexandrina*** *Alectis* generoko animalia da. Arrainen barruko Carangidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Alectis*
* Carangidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Ariadna Sintes

**Ariadna Sintes Kouri** (Habana, 1986ko urriaren 7a) Kuban jaiotako donostiar aktorea da. Lilliam Kouri aktorearen alaba, 2000. urtetik aurrera Gipuzkoako hiriburuan bizi da. ETB 2an debutatu zuen, *Mi querido Klikowsky* telesailean hain zuzen ere.

## Filmografia 
* *Bi eta bat* (2012)
* *Maras* (2011)
* *HKM* (2008-09)
* *Mi querido Klikowsky* (2007)
* *Desde Ahora* (1990)

## Kanpo estekak
Paul Berrondo

**Paul Berrondo Rekalde** (Donostia, 1967) donostiar aktorea da. Bartzelonako Antzerki Institutuan ikasi eta harrezkero Katalunian lan egin du.

## Filmografia 
* 1987: ''Qui t'estima, Babel?*, Ignasi P. Ferrérena
* 1991: *L'home de neó*, Albert Abrilena
* 1994: *Escenes d'una orgia a Formentera*, Francesc Bellmuntena
* 1995: *Asunto interno*, Carles Balaguerena
* 1995: *Libertarias*, Vicente Arandarena
* 1996: *Bwana*, Imanol Uriberena
* 1999: *El viaje de Arián*, Eduard Boschena
* 1999: *Un banco en el parque*, Agustí Vilarena
* 2001: *Bear's Kiss*, Sergei Bodrovena
* 2003: *A la ciutat*, Cesc Gayena
* 2005: *Ar menos un quejío*, Fernando de Francerena
* 2005: *Animales heridos*, Ventura Ponsena
* 2006: *Das Parfum - Die Geschichte eines Mörders*, Tom Tykwerena
* 2006: *Lo bueno de llorar*, Matías Bizerena
* 2008: *Eskalofrío*, Isidro Ortizena
* 2008: *Les dues vides d'Andrés Rabadán*, Ventura Durallena
* 2009: *V.O.S.'', Cesc Gayena
Trachinotus ovatus

***Trachinotus ovatus*** *Trachinotus* generoko animalia da. Arrainen barruko Carangidae familian sailkatzen da. Ozeano Atlantikoan Bizkaiko golkoa eta Angola artean aurkitzen da, bai eta Mediterraneoan ere.

## Euskal izendegia 
*Trachinotus ovatus* izendatzeko hainbat izen daude Euskal Herrian:

## Deskribapena 
Gorputz luze obalatua du eta alboetatik oso zapalduta dago. Normalean 35 cm-ko luzera hartzen badu ere 70 cm neur ditzake eta 2'8 kg pisatu.

Zilar kolorekoa da oinarrian eta atzealderantz kolore berdexkak ditu. Arrain zaharrek 4-6 marra bertikal ilun izaten dituzte, lausoak dira ordea. Albo bakoitzean 3-5 puntu beltz ditu, bertikalki luzatzen direnak eta era kaotikoan kokaturik daudenak. Ezkata txikiak ditu, azalean erdi sartuak. Buztanak urkila itxura nabarmena du. Ertz beltzak ditu eta punta bakoitzean orban zuri bana. Bizkarraldeko eta uzkialdeko hegatsek puntu beltzak dituzte. Bizkarraldeko hegatsak 7 arantza ditu eta 23-27 erradio bigun. Ur epelak atsegin dituenez klima larrialdiaren ondorioz populazioa asko handitu da.

### Elikadura 
Eguez jarduten du. Talde txikiak osatzen ditu kostaldean eta oso azkarrak dira mugimenduetan, buztanaren "V" itxurak laguntzen die abiadura hartzen.

## Bitxikeria 
*Trachinotus ovatus* arrainaren immunitate sistemak timosina beta-4 izeneko proteina ekoizten du. Bakterioen hazkuntza inhibitzen duela ikusi da, hala *in vivo* nola *in vitro* egin diren saiakeretan. Etorkizunean antibiotiko izateko ikerketak abiatu dituzte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azafrai zangar

**Azafrai zangarra** (*Crocus nudiflorus*) Iridaceae familiako urteko landarea da. Lore morexkak udazkenean ateratzen dira eta azafraiaren (*Crocus sativus*) antza dute.

Euskal Herrian Pirinio aldean ageri da batez ere.

## Ezaugarriak 
Azafrai zangarra tuberkulu bulbokiko landarea da, herrestadarrak emititzen ditu begetazio narrioak egitera iritsiaz. Hirutik laura hosto daramatza, udaberrian agertzen dira; zabalera 2-4 milimetrotakoa eta lerro txuri fin batekin.

Loraketa garaian, udazkenean, ez dago hostorik. Hortik izen binomiala (*nudiflorus*). Loreak kolore more purpurazkoak izaten dira, zainekin ala gabe; lore hodia oso garatua izaten dute, 20 cm izatera hel daitekeelarik.
Lorezilak antera horirekin eta harizpi zuriekin. Lorexaki zatitua adar ugaritan, motzak eta laranjatuak.

## Habitata 
Mendialdeko belardiak.

File:Crocus_nudiflorus2.jpg
File:Crocus_nudiflorus3.jpg
File: Crocus nudiflorus_1_MHNT.jpg |Crocus nudiflorus

## Sinonimoak 
Latinezko sinonimoak:
* *Crocus aphyllus* Ker Gawl. [1805, in K.D.Konig & Sims ; Ann. Bot. (König & Sims), 1 : 222]
* *Crocus fimbriatus* Lapeyr. [1813, Hist. Abr. Pyr., 22]
* *Crocus medius* Balb. [1801, Elenco, 83]
* *Crocus multifidus* Ramond [1800, Bull. Sci. Soc. Philom. Paris, 2 : 129, tab. 8]
* *Crocus pyrenaeus* Herb. [1847, J. Hort. Soc. London, 2 : 255]
* *Crocus speciosus* Wilson [1831, Engl. Bot., Suppl. : tab. 2752]

Euskarazkoak:
* *Basa azafraia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carapus acus

***Carapus acus*** *Carapus* generoko animalia da. Arrainen barruko Carapidae familian sailkatzen da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Carapus*
* Carapidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Kondeen ihesaldia

**Kondeen ihesaldia** (irlanderaz * Imeacht na nlarlaí* eta ingelesez *the Flight of the Earls*) Irlanda gaelikoa eta klanen gizarte sistemari behin-betiko amaiera eman eta ingeles edo britainiarren nagusitasunari hasiera eman zion gertakaria da, hain zuzen ere, 1607ko irailaren 14ean Hugh O'Neill Tyroneko dukea eta Rory O'Donnell Tyrconnellgo dukeak euren herrialdetik martxa edo ihes egin zuten uneari deritzo. Aipatzekoa da, gertakari honen ondoren Irlanda, Gales eta Eskozian nagusi izan zen klanetan oinarritutako antzinako gaeldar gizarte sistemak XVIII. mendearen erdialderarte Eskoziako Lur Garaietan bakarrik bizirautea lortu zuela. Irlandar klanen izaera etengabe borrokatzea zen, bai ingelesen aurka nahiz euren artean ere, horrela heziak izan baitziren, honenbestez euren bizilekuen inguruko lurraldeak harpilatu eta etsaien klanei erasotzen jardun ohi zuten. Klan hauetako buruzagiek gerra presoak euren bizi guztirako gatibu izaten zituzten, haietako batzuk ihes egin ez zezaten itsuaraztera ere iritsi zirelarik.

## Zinema 
1966ko *The Fighting Prince of Donegal* ("Donegalgo Printze Borrokalaria") filma gertakari honetan eta Hugh Roe O'Donnell Tyrconnellgo jaunaren bizitzan oinarritua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Pale

[thumb|280px|eskuinera|[1450ean **Oholesiak** barne hartzen zuen eremua, gorriz; urdinez, anglo-irlandar jauntxoen menpekoa lurraldeak; berdez, irlandarren menpekoak.]]

**The Pale** (irlanderaz, *An Pháil*, euskaraz *Oholesia*) edota **English Pale** (irlanderaz, *An Pháil Sasanach;* euskaraz, *Ingeles Oholesia*) XIV. mendearen amaiera aldera Irlandan normandiar edo ingeles inbasoreek Dublin inguruan irlandarren erasoaldietatik babesteko eraiki zuten gotorleku-eremua zen. Irlandako uhartearen ekialdeko kostaldeko lurralde estua zen, hegoaldean Dalkey udalerritik hasi eta iparraldean Dundalk eta Drogheda udalerrietan amaitzen zena, barnealdeko muga Leixlip eta Trim zituena eta iparraldean, Kells udalerriraino barneratzen zena. Haren barnean zeuden *Townlands* izenez ezagunak ziren udalerri askok ingeles eta frantsesezko izenak dituzte.

*Oholesiak* bere barne hartzen zituen lursailak oparoak eta lauak ziren, gotorlekuen defentsa lana erraztekoak. Merkataritza eta administrazioaren bidez, ingelesa eremu hartako hizkuntza nagusia bilakatu zen; haren aldaerarik hurbilenekoa egun Fingal barrutiko jendea mintzatzen den ingelesaren hizkera edo ahoskera da. XV. mendea arte, Ingalaterrako Erresumako erregearen agindupean egon zen Irlandako eremu bakarra izan zen: uharteko gainontzeko jaurerriak ingeles agintaritza onartzen zutela adierazteko, Ingeles Koroari zerga ordaintzera mugatzen ziren. Egoera ez zen aldatu Tudor etxea Ingalaterrako erregetzara heldu eta Kildareko dukerria konkistatu zuen arte.

## Kanpo estekak 
* Oholesiaren mapa ikusgai (XIII. mendearen amaiera aldera) 
* *The Pale* izendapenaren jatorria 
* World Wide Words: Beyond the pale
Irlandako errege nagusia

**Irlandako errege nagusia** (irlanderaz *Ard Rí na hÉireann*) Irlandar mitologian Tarako muinoan egoitza zuten kondairazko erregeak ziren, bai eta gerora, Irlanda gaelikoan herrialde hartako agintari nagusiak izan ziren benetazko erregeak ere.

## Ikus gainera 
* Tarako muinoa

## Bibliografia 
* John Francis Byrne, 1973, *Irish Kings and High Kings*, Dublin

## Kanpo estekak 
* High King Niall: the most fertile man in Ireland,
* Geoghegan Clan
* A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland Am. J. Hum. Genet., **78**:334-338, 2006
Rostov oblasta

**Rostov oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Hegoaldeko Barruti Federalean kokatua. 100.800&nbsp;km²ko azalera du, eta 2010ean 4.277.976 biztanle zituen. Zentro administratiboa Rostov Don hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carcharhinus acronotus

***Carcharhinus acronotus*** *Carcharhinus* generoko animalia da. Arrainen barruko Carcharhinidae familian sailkatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Carcharhinus*
* Carcharhinidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Tyrconnell

[thumb|250px|eskuinera|Tyrconnell erresumaren hedadurarik handienaren mapa ikusgai, [1450. urtea.]]

**Tyrconnell** edota ** Tirconnell** (irlanderaz **Tír Chonaill**, *Conall-en lurraldea* esan nahi du) O'Neill familiaren jabetzakoa zen lurraldeak jasotzen zuen izena da, haien artean nabarmenenak O'Donnell klanekoak zirelarik. Erresuma izan zen.

Lurralde honek gaur egungo Donegal konderriaz gain, Sligo, Leitrim, Tyrone, Fermanagh eta Derry konderrien zatiak ere barne hartzen zituen.

IV-V. mendeetan jatorriz Connacht eskualdekoa zen O'Neill familiako kideak lurralde honetara iritsi zirenetik, haien senideen agindupean egon zen, baina Bederatzi Urteko Gerran zehar jazotako Kondeen ihesaldia izeneko gertakariaren ondoren haien agintaldia behin-betiko amaitu zen. Gertakari guzti horietan garai hartan O'Donnelltarren buruzagia zen Red Hugh O'Donnell eta haren Rory anaiak ingelesen aurkako erresistentzian paper garrantzitsua jokatu zuten.

## Ikus gainera 
* Corcu Duibne

## Kanpo estekak
Dalkey uhartea

[thumb|Dalkey uhartea [Killiney Hill|Killiney muinotik ikusia.]]

**Dalkey uhartea** (irlanderaz *Deilginis* eta ingelesez *Dalkey Island*) Irlandako ekialdeko kostaldean dagoen uharte bat da, Dublin hiritik 16 kilomeetro hegoaldea, izen ematen dion Dalkey udalerriaren parean eta Dún Laoghaire hiritik 3 kilometro hegoaldea. Bere irlanderazko *deilg* izenak arantza esan nahi du, antzinako eskandinavieraz *øy* ("uharte") izena jaso ohi zuelarik.

Uharte honetan Irlandako kostaldean arras ohikoak diren Martello dorreetako bat kokatzen da.

## Kanpo estekak
Dalkey

**Dalkey** (euskaraz *Deilginis*) Irlandako Errepublikako Dun Laoghaire-Rathdowneko konderrian dagoen kostaldeko udalerria eta turismogune da, Dublin hiriburuaren hegoaldean kokatzen delarik. Izena parez-pare duen Dalkey uharteari zor dio.

Bikingoek kokaleku gisa sortua izan zen. XIV. mendean izurri pneumonikoa Irlandan hedatzeko sarleku portueetako bat izan zen. Gaur egun kostalde udalerri oparoa izateaz gain herrialde honetako turismogune garrantzitsueneko bat bilakatu da, jende ezagun askoren bizileku ere izan delarik, tartean Maeve Binchy, Hugh Leonard, Bono eta Van Morrison.

## Leku interesgarriak 
* Dalkey gaztelua
* Dalkey uhartea
* Dalkey Hill: Auzunean dagoen muinoa.
* Dalkey Quarry: Harkaitz-eskalada gunea.

## Iruditegia 

Irudi:Castle St. Dalkey.jpg|Castle Street kalea.
Irudi:DART line at Dalkey looking north.JPG|DART trenbidea Dalkey udalerrian.
Irudi:Coliemore Harbour Dalkey 1.JPG|Coliemore badia eta urrutira Dalkey uhartea eta Martdello dorre bat.
Irudi:Dolphin at Dalkey Island.jpg|Izurdea.

## Kanpo estekak 
* Dalkeyko udal webgunea 
* Dalkey udalerriari buruzko webgunea
Jesús Calleja

**Jesús González Calleja** (Fresno de la Vega, Leongo probintzia, 1965eko apirilaren 11) espainiar mendizale, alpinista eta abenturazalea da.

Himalaietako hainbat gailur igo izan ditu, 2006-2008 bitartean Zazpi Gailurrak igo zituelarik (mundu zazpi gailur garaienak). Gaur egun, Espainiako Cuatro eta Energy telebista kateetan aireratu ohi den *Desafío extremo* ("Muturreko erronka") deritzon saioa aurkeztu eta han muturreko abenturak eta balentriak burutu ohi ditu.

## Kanpo estekak 
* Jesús Calleja mendizalearen webgunea 
* *Desafío extremo* saioaren webgunea 
* Jesús Callejaren Facebook orrialdea 
* Jesús Callejaren Twitter orrialdea
Maceió

**Maceió** Brasilgo ipar-ekialdeko hiri bat da, Alagoas estatuko hiriburua. 510,655 km2 ditu.

## Herritar ospetsuak 
* Nise da Silveira (1905-1999), psikiatra.
* Lúcia Mendonça Previato (1949-), biologoa.
* Ada Mello (1953-2023), gizarte-langile eta politikaria.
* José Jadílson dos Santos Silva (1977-), futbolaria.
* Lírio Negro (1979-), aktibista eta artista.
* Dênis Marques (1981-), futbolaria.
* Marcelo Soares (1982-), futbolaria.
* José Carlos Ferreira Filho (1983-), futbolaria.
* Heber Oliveira (1983-), futbolaria.
* Pepe (1983-), futbolaria.
* Gustavo Salgueiro de Almeida Correia (1985-), futbolaria.
* José Fábio Santos de Oliveira (1987-), futbolaria.
* Marcos Antônio Nascimento Santos (1988-), futbolaria.
* Arthur Maia (1992-2016), futbolaria.

## Ikus, gainera 
* Maceióko artxidiozesia

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Zutarri (argipena)

**Zutarri** hitzak adiera zenbait ditu:
* **zutarri** edo menhir izeneko monumentu megalitikoa;
* **zutarri**, zutabe, pilastra, harroin edo zutik jarritako harri luzea.

## Ikus, gainera 
* Monolitoa
* Ortostatoa
Iruinarri (argipena)

**Iruinarri** hitzak adiera zenbait ditu:
* **iruinarri** edo menhirra;
* **Iruinarri** edo Iruñarri, Nafarroako mendia.
Nise da Silveira

**Nise da Silveira** (Maceió, Brasil, 1905eko otsailaren 15a – Rio de Janeiro, Brasil, 1999eko urriaren 30a) psikiatra eta psikoanalista izan zen, Carl Gustav Jungen ikaslea. Beti izan zen psikiatriako tratamendu oldarkorren kontrakoa, hala nola elektroshockaren, intsulina terapiaren eta lobotomiaren aurkakoa.

## Biografia 
Maceión jaio zen, 1905ean, familia dirudun batean. Aita *Jornal de Alagoas* egunkariko kazetari bat zen, eta *Colégio do Santissimo Sacramento* ikastetxe esklusiboan ikasi zuen.
 
1921etik 1926 arte medikuntza ikasi zuen Salvador de Bahian, eta graduatzean 157 gizonen artean emakume bakarra izan zen.
 
1933an, Rio de Janeiron, *Serviço de Assistência a Psicopatas e Profilaxia Mental* zerbitzuan lan egin zuen. Erizain batek leporatu zion Karl Marxen liburuak zituena, eta berehala espetxeratu zuten. Garai hartan ezkondu zen bere lankide mediku Mário Magalhães da Silveirarekin.

1930eko hamarkadaren erdialdean, erdi klandestinitatean aritu zen lanean, eta Spinozari buruzko jakintzetan sakondu zuen. 1955ean, *Cartas à Spinoza* argitaratu zuen.
 
1952an *Museu de Imagens e do Inconsciente* museoa sortu zuen, eta 1956an *Casa das Palmeiras* etxea, Rio de Janeiron. Etxe horretan gaixo psikiatriko larriak kanpo paziente gisa tratatzen dituzte, erabat gizarteratzeko helburuarekin.

Nise zooterapiaren arloko aitzindarietako bat da.

## Sariak 
* 50px Orden del Rio Blanco, Brasilgo Gobernuko Kanpo Arazoetako Ministerioa, Brasilia, 1987.
* Prêmio Personalidade do Ano de 1992, Brasilgo Arte Kritikarien Elkartea.
* Chico Mendes domina, Tortura Nunca Mais elkartea, São Paulo, 1993
* Ordem Nacional do Mérito Educativo, Brasilgo Gobernuko Hezkuntza eta Kirol Ministerioa, 1993.

## Idazlanak 
* *Jung: vida e obra*, Rio de Janeiro: José Álvaro Ed., 1968
* *Imagens do inconsciente* Rio de Janeiro: Alhambra, 1981
* *Casa das Palmeiras. A emoção de lidar. Uma experiência em psiquiatria* Rio de Janeiro: Alhambra, 1986
* *O mundo das imagens* São Paulo: Ática, 1992
* *Nise da Silveira* Brasil, COGEAE/PUC-SP 1992
* *Cartas a Spinoza* Rio de Janeiro: Francisco Alves, 1995
* *Gatos, A Emoção de Lidar* Rio de Janeiro: Léo Christiano Editorial, 1998

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Museu de l'inconsciencia
* A psiquiatria rebelde Nise da Silveira
Balore-burtsa

[thumb|[Frankfurteko burtsako areto bat. Arbela elektronikoetan baloreen uneko kotizazioak. Lanean dauden batzuk burtsako agenteak edo artekariak dira.]]
**Balore-burtsa** baloreen salerosketarako negoziazioak bideratu egiten dituen erakundea da. Baloreak honako hauek izan daitezke: sozietateen akzioak, bonu publikoak eta pribatuak, ziurtagiriak, partaidetza-tituluak, eta abar. Balore-burtsako salerosketetarako, agente guztien artean erabaki eta adostutako prezioak hartzen dira oinarri. Horretarako, balore-burtsak inbertsoreentzako ingurune seguru, garden eta doituta eskaintzen du transakzioak burutzeko. Balore-burtsak kapital-merkatua indartzen du eta garapen ekonomikoa eta finantzarioa bultzatzen du.

Lehenengo erakundeak Anberesen funtzionatu zuen 1531n. Espainian, balore-merkatuaren (edo balore-burtsaren) aurrekari historikoa Bartzelonako lonja izan zen, XIV. mendean; han, salgaiekin eragiketak egiten zituzten merkatariek. Burtsa gisa aitortu zuten lehenengoa Madrilgoa izan zen, 1831n; geroago Bilbokoa, Bartzelonakoa eta Valentziakoa sortu ziren.

Baloreen Merkatuko legearen 2. eta 3. artikuluen arabera, negoziagarri diren baloreak hauek litzateke:
* Sozietatek jaulkitako akzio edo akzioak lortzeko eskubidea igortzen duten bestelako balore negoziagarri baliokideak.
* Aurrezki kutxen partizipazio kuotak eta Espainiako Aurrezki Kutxen Konfederazioak igorritako partizipazio kuotak.
* Bonuak, obligazioak eta beste balore baliokideak.
* Hipoteka-zedula, hipoteka-bonu eta hipoteka-partizipazioak.
* Titulazio-bonuak.
* Inbertsio kolektiboen partizipazio edo akzioak.
* Merkatu monetariorako tresnak (Altxorraren Letrak, depositu zertifikazioak eta ordaindukoak)
* Partizipazio preferenteak
* Zedula territorialak
* *Warrant*ak
* Bestelako disposizio legal edo arauzkoak balio negoziagarri bezala egotzi daitezkeenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
JFK (filma)

**JFK** 1991ko Oliver Stone estatubatuar zinema zuzendariaren historia drama filma da. AEBetako John F. Kennedy presidentearen hilketari buruzkoa da eta Jim Garrison ikertzailearen *On the Trail of the Assassins* ("Hiltzaileen bila") eta Jim Marrs kazetariaren *Crossfire: The Plot That Killed Kennedy* ("Su gurutzatua: Kennedy hil zuen konplota") liburuetan oinarritua da. Bertan, Kevin Costner, Kevin Bacon, Tommy Lee Jones, Laurie Metcalf, Gary Oldman, Michael Rooker, Jay O. Sanders eta Sissy Spacek aktoreek antzeztu zuten eta Martin Sheen aktoreak narratzailearen ahotsa ipini zuen.

Zortzi Oscar Sarietako izendapen jaso zituen eta bi irabazi: Muntatze onenarena (Joe Hutshing eta Pietro Scalia) eta Argazkigintza onenarena (Robert Richardson).

## Argumentua 
New Orleans hiriko Jim Garrison (Kevin Costner) fiskalak AEBetako John F. Kennedy presidentearen hilketa kasua berrireki eta zenbait pertsonaren aurkako karguak aurkeztu zituen. Dallas hiriko hainbat lekutako eta gertakari harekin zerikusia izan zuen jendea galdekatu ondoren, Garrisonek JFKren hilketa konspirazio baten ondorioa izan zela ondorioztatu zuen: haren ustez, bertan FBIk, CIAk eta AEBetako Lyndon B. Johnson presidente ordeak berak ere parte hartu omen zuten.

## Aktoreak 
* Kevin Costner: Jim Garrison
* Tommy Lee Jones: Clay Shaw
* Laurie Metcalf: Susie Cox
* Gary Oldman: Lee Harvey Oswald
* Michael Rooker: Bill Broussard
* Jay O. Sanders: Lou Ivon
* Jack Lemmon: Jack Martin
* Vincent D'Onofrio: Bill Newman
* Sissy Spacek: Liz Garrison
* Joe Pesci: David Ferrie
* Walter Matthau: Long senataria.
* Kevin Bacon: Willie O'Keefe
* John Candy: Dean Andrews
* Wayne Knight: Numa Bertel
* Donald Sutherland: X jauna
* Edward Asner: Guy Bannister
* Tomás Milián: Leopoldo
* Martin Sheen: Al Oser, narratzailea
* Sally Kirkland: Rose Cheramie
* Brian Doyle-Murray: Jack Ruby
* Pruitt Taylor Vince: Lee Bowers
* Tony Plana: Carlos Bringuier
* Sean Stone: Jasper Garrison
* Edwin Neal: Julia Ann Mercer-en galdatzaileetako bat
* Dale Dye: Y jenerala
* Bob Gunton: telebistako kazetarietako bat
* Peter Maloney: Finck koronela

## Kanpo estekak 
* *JFK* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *JFK* filmare trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com