open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stadium Gal

**Stadium Gal** Irungo futbol zelaia da. Bere jabea den Real Uniónek erabiltzen du partidak jokatzeko.

## Historia 
1902tik aurrera bertan partidak jokatzen bazituzten ere, 1915ean inauguratu zuten. Zelaia 1926an eraiki eta 1997an berreraikia izan zen.

Bidasoa eta Hendaiako mugatik gertu kokatuta, belar naturala duen estadio honek 5.000 lagunentzako tokia du.

## Galeria 

Fitxategi:Grada de tribuna del Stadium Gal.JPG
Fitxategi:Vista del Stadium Gal desde el fondo norte.JPG

## Kanpo estekak
Lasesarre estadioa

**Lasesarre estadioa** Barakaldoko futbol zelaia da, izen bereko auzoan kokatuta dagoena. Gaur egun batez ere Barakaldo CF-ek erabiltzen du partidak jokatzeko.

## Historia 
1922ko jatorrizko futbol zelaia ordezkatzen duen zelaia 2003ko irailaren 30ean inauguratu zuten. Horretarako, Barakaldo CF eta Athletic Clubek lagunarteko partida jokatu zuten, bilbotarrek 2-3 irabaziz. Athletic Clubek ez ezik, Racing de Santanderrek, Sporting de Gijónek edo Valencia CF-ek ere bertan jokatu dute.

Eduardo Arroyo arkitektoak diseinatu zuen, bere 9.260 metro karratuko azalera Galindo ibaia eta Renfeko trenbidearen artean dago. Lanak Bilbao Ria 2000 erakundeak egin zituen. Klubak 2003-2004 denboralditik aurrera erabiltzen du estadioa.

## Iruditegia 

Irudi:Baracaldo_-_Estadio_de_Lasesarre_3.jpg|Lasesarre estadioaren kanpoaldea.
Irudi:Baracaldo - Estadio de Lasesarre 2.jpg|Estadioaren sarrera bat.
Irudi:Baracaldo - Estadio de Lasesarre 1.jpg|Estadioaren kanpoaldea.

## Kanpo estekak
Ciudad de Tudela estadioa

**Ciudad de Tudela estadioa**, 2012. urtera arte José Antonio Elola estadioa deitutakoa, Tuterako futbol zelaia da. Bertan Club Deportivo Tudelanok etxeko partidak jokatzen ditu.

## Historia 
1969 arte Griseras Udal Futbol Zelaian jokatu zuen arren, urte hartako abuztuaren 17an Osasunak eta etxeko taldeak estadio berria inauguratu zuten. Gorputz-Hezkuntza eta Kirolen Ordezkari Nazional ohia zen José Antonio Elolaren izena jarri zioten. 2012ko martxoaren 2an izena aldatu zion Udalak eta Ciudad de Tudela jarri zion, Espainiako Memoria Historikoaren Legea betez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
It's a Long Way to Tipperary

'''It's a Long Way to Tipperary'* (euskaraz *Typperaryraino Bidea Luzea Da'') 1912ko urtarrilaren 12an Jack Judge eta Harry Williamsek Ingalaterrako Stalybridge udalerrian idatzitako britainiar kale-martxa eta music-hall motako abestia da. Irlandako Typperary hiriaren omenez idatzia dago, Jack Judgen gurasoak bertakoak omen baitziren eta.

## Hitzak 
## Kanpo estekak
Arantzadi

**Arantzadi** (gaztelaniaz *Aranzadi*) Nafarroako Iruñea hiriburuan iparraldean kokatzen den eremu bat da. Arga ibaiaren zeharrunean kokatzen da, Arrotxapea eta Txantrea auzoen artean. Eremu hau aisialdirako instalakuntza, baratza eta berdegunez osatzen da. Arantzadi eremua Argaren Ibai Parkearen barnean kokatzen da.

## Arantzadi Kirol Hiria 
Iruñeko Udalaren jabegoa diren instalakuntzak dira. Azken urteotan eraldatze sakon baten lekuko izan dira. Proiektu berriaren egileek aisialdirako parkea bertako natur ingurunean egoki integratu dadin nahi izan dute, horrekin batera kirol eta aisialdi zerbitzu aukerak gehiago handituz.

## Arantzadi parkea 
Iruñeko Udalak Arantzadi eremuko proiektua burutzeko nazioarteko lehiaketa batetarako deialdia luzatu zuen, proiektu honetan Iruñerriko bigarren parkerik handiena sortzea aurreikusten da, neurriz Iruñeko Ziudadela inguratzen duen *Gazteluaren bira* parkeak bakarrik gaindituko duelarik. Une hartan Iruñeko alkate eta Iruñerriko Mankomunitatearen lehendakari zen Yolanda Barcinaren hitzetan, "ohikotik at eta ikur" izango den parke bat sortzea nahi da. 2008ko ekainaren 16an lehiaketaren azken faserako aukeratuak izan ziren sei arkitektura proiektuen izenak jakinarazi ziren, hauek euren azken proposamena 2008ko urriaren 15erako eskura emana beharra zuten.

## Ondarea 
* El Vergel zubia
* Done Petri zubia
* Alemanen oinzubia

## Garraioa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren line bat da:

## Iruditegia 

Irudi:Barrios de Pamplona-Aranzadi.svg|Arantzadi eremuaren kokapena Iruñean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arantzadi eremuari buruzko argibidea. Iruñeko Udala.
J/ψ partikula

**J/ψ partikula** edo **J/ψ mesoia** partikula subatomiko bat da, zehazki, quark sorgindu eta antiquark sorgindu batez osatua dagoen zapore neutroko mesoi bat. Quark sorgindu (ingelesez charm) eta antiquark sorgindu baten arteko egoera lotu baten bidez eratutako mesoiak charmonium bezala ezagutzen dira eta J/ψ partikula da charmoniumaren lehen egoera kitzikatua, hau da, charmoniumaren egoeren artean geldian masa gutxien duen bigarren egoera. Partikula honek geldian 3096,9 MeV/c2eko masa eta 7,2·10-21 segundoko batez besteko bizitza du.

Modu independentean aurkitu zuten bi ikerketa taldek, bata Stanfordeko Zentru Azeleratzaile Linealean, Burton Richter buru zuena, eta bestea Brookhaveneko Laborategi Nazionalean, Samuel Tingek zuzendua, Massachusetts Institute of Technologyn. Bi taldeek partikula bera aurkitu zutela aurkitu zuten, eta biek aurkikuntza 1974ko azaroak 11n iragarri zuten. Aurkikuntza honen garrantzia argi eta garbi geratzen da energia altuko fisikaren arloan oso azkar gertatu ziren hurrengo aldaketa guztiak kolektiboki "Azaroko Iraultza" bezala deituak izan baitziren. Richterrek eta Tingek aurkikuntza bateratu honegatik Fisikako Nobel Saria jaso zuten 1976an.

## Kanpo estekak
Elano urdin

**Elano urdina** (*Elanus caeruleus*) accipitridae familiako hegazti harraparia da.

Normalean leku zabaletan eta erdi bakartietan bizi dira, gehienak Afrikako Sahelean eta Asia tropikalean, baina baita Iberiar Penintsulan ere Euskal lurraldeetan «oso arraroa» den harrapari espezie bat da, eta hogei urtean lehen aldiz ugaldu zen 2025ean Araban, Zigoitiako erkametz batean, hain zuzen ere. 2005a izan zen elanoa Euskal Herrian ugaldu zen lehen eta azken aldia. Kasu hartan ere, Araba izan zen hautaturiko lurraldea, Iruraiz-Gaunan egin baitzuen bikote batek habia. 2021eko urriaren 6an Errezilen espezimen bat tirokatu zuten eta Donostiako Arrano Etxera eraman behar izan zuten osatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirotz lepazuri

thumb| *Circus macrourus*
**Mirotz lepazuria** (*Circus macrourus*) accipitridae familiako hegazti harraparia da.

Ekialdeko Europako hegoaldean eta Erdialdeko Asian ematen ditu udak (batzuetan Mendebaldeko Europan ere) baina neguetan India eta hego-ekialdeko Asiara migratzen da.

## Erreferentziak
Mirotz urdin

**Mirotz urdina** (*Circus pygargus*) accipitridae familiako hegazti falkoniformearen espezie bat da, hegazti harraparia da. Mediterraneo itsasoaren eskualdean, hegoaldeko Europan eta iparraldeko Afrikan bizi dira.

Mirotz urdinen populazioa gainbeheran dago Euskal Herriko zenbait txokotan, eta, ez da gutxiagorako, landa makinen ondorioz hiltzen baitira, sarritan. Zereal soroetan egin ohi dituzte habiak, baina uzta garaiak iristean ere han egoten dira, txitak hazten eta garatzen.

## Deskribapena 
40 eta 45 cm arteko luzera du, eta 97 eta 115 cm arteko hego-zabalera du. Emea arra baino askoz ere pisutsuagoa da (arrak 270-470 g, emeak 235-310 g), nahiz eta bere tamainak ez duen alde handirik erakusten.

### Lumajea 
Mirotz urdinak dimorfismo sexual handia du, jarraian deskribatuko dugun bezala.

### Arra 
Arrak goiko aldeak (garondoa, bizkarra eta hegalen atzealdea) gris kolorekoak ditu. Beheko aldeak zuriak dira, bularra eta eztarria zuriak.

Luma primarioak beltzak dira, eta sekundarioek banda beltz bat dute hegalaren goialdean, eta bi banda beltz behealdean.

Isatsa gris argia da, eta barra ilunagoak ditu, ez oso markatuak.

Begi hori deigarriak eta moko beltza, zeroma horiarekin. Hankak ere horiak dira.

Zaila izan daiteke mirotz zuriaren arra (Circus cyaneus) bereiztea, baina horrek ez ditu mirotz urdinaren ezaugarri diren hegal-zerrenda beltzak.

### Emea 
Emeak goiko aldeak (burua eta garondoa) marroi gorrixka ditu, orban zuri ugarirekin. Begi marroiak, eta, arra bezala, moko beltza, eta zeroma eta hanka horiak.

Mirotz urdinaren emearen eta mirotz zuriaren (Circus cyaneus) arteko aldea nabarmentzea are zailagoa da arretan baino. Hegaztiaren artean ikusten den alde bakarra da mirotz zuriko emeak kolore zuri gehiago duela ipurtxuntxunaren inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xarma quark

**Xarma quarka** (*c quarka* ere deitua, ingelesezko ***charm quark*** izenetik datorrena) quarken bigarren belaunaldiko funtsezko partikula bat da. Funtsezko kargaren +⅔eko karga elektrikoa eta ½ko espina du, ondorioz fermioia eta Pauliren bazterketa printzipioa betetzen du. Gainontzeko quarkek bezala xarma quarkak kolore karga du eta xarma antiquarkak antikolorezko karga du. Elkarreragin nuklear indartsua sentitzen dute.

Jatorrian, Murray Gell-Mannek eta George Zweigek 1964an quark eredua garatu zutenean gorantz, beherantz eta bitxi quarkak proposatu zituzten. 1970ean, Sheldon Glashowk, John Iliopoulosek eta Luciano Maianik quarkek bikoteka existitu behar zutela pentsatu zuten, leptoiekin gertatzen den bezala, honela xarma quarkaren existentzia iragarriz. Beranduago, 1974an J/ψ partikula aurkitu zen SLACean, xarma quarkezz osatua zegoen lehena.

Quark sorginduak batez besteko bizitza laburra izan behar du, bigarren belaunaldiko leptoiek bezala. Ebidentzia bakarra berehala desegiten diren hadroiak eratzen dituela da, baina quarkaren beraren batez besteko bizitza neurtzea oso zaila da, konfinatua baitago.

Quark honek eratzen dituen hadroiei *sorginkeria* deritzon zenbaki kuantiko bat ematen die, eratzen duten xarma quarken kopurua ken antixarma quarken kopurua bezala definitzen dena.

## Quark sorginduak dituzten hadroiak 
* **Mesoiak**
** D mesoi mota guztiak quark edo antixarma quark batez osatuak daude
** J/ψ partikula xarma quarkak eta antixarma quarkak eratutako egoera da. *Sorginonio* bezala ere ezagutzen da (*charmonium* ingelesez)
** B mesoi sorginduak ere badu quark edo antixarma quarka
* **Barioiak**
** Lambda partikula sorginduak (Λ+c) eta omega partikula neutro sorginduak (Ω0c) bana dute.
** Xi partikula sorginduak (Ξ+c eta Ξ0c) ere xarma quark batez osatuta daude.

## Kanpo estekak
Rüppell sai

**Rüppell saia** (*Gyps rueppelli*) Accipitridae familiako hegazti harraparia da.

30.000 espezimenetako bere populazioaren gehiena Sahel eskualdean bizi bada ere, Europan, tartean Euskal Herrian ere topatu dituzte. Rüppell saia altuera gehienera hegan egiten duen hegaztitzat hartzen da, 11.000 metrotako altueran ikusi dutelako. Izena Eduard Rüppell XIX. mendeko alemaniar zoologo eta esploratzailetik datorkio.

## Galeria 

Gyps rueppellii -Mara river crossing -Africa.jpg
RupellsGriffonVultureImage.jpg
Rüppell's Vulture.jpg
Rüppell's Vulture open wings.jpg
Rüppell's griffon vulture closeup, London Zoo.jpg
griffon_vulture_flying.jpg
Vautour de Rüppell MHNT.jpg
VautourCrane2.jpg|

## Erreferentziak
Bretainiako Eskualde Kontseilua

**Bretainiako Eskualde Kontseilua** () Bretainia eskualdeko lau departamenduen biltzar legegilea da. Sei urtean behin hautatzen diren 83 kontseilarik osatzen dute Eskualde Kontseilua. Bere egoitza Rennes hiriko Courcy Hotela eraikinean kokatzen da.

## Egungo osaera 
Bretainiako Eskualdea osatzen duten lau departamenduetako bakoitza hauteskunde barruti bat da, eta kontseiluaren eserlekuak beraien artean banatzen dira, biztanleriaren arabera. Gaur egun honela daude banatuta:
* Côtes-d'Armor: 17 eserleku.
* Morbihan: 19 eserleku.
* Ille eta Vilaine: 23 eserleku.
* Penn-ar-Bed: 24 eserleku.

2015eko hauteskundeen ondoren, kontseiluaren osaera honako hau da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bretainiako Eskualde Kontseilua
Sai beltz

**Sai beltza** edo **sai motza** (*Aegypius monachus*) Accipitridae familiako hegazti harraparia da.

Hegoaldeko Europan eta Asian, Iberiar penintsulatik Koreako penintsulara, bizi da eta arriskuan dago Europan.

## Galeria 

File:Aegypius monachus, ZOO Praha 864.jpg
Image:Blackvultsm.JPG
Image:Eurasian Black Vulture Zoo Praha detail.jpg
Image:Eurasian_black_vulture_in_zoo_tierpark_friedrichsfelde_berlin_germany.jpg

## Erreferentziak
Bretainiako Kultura Institutua

**Bretainiako Kultura Institutua** (, ) 1982an sortu eta egoitza Vannes hirian zuen erakundea izan zen. Bere helburua Bretainiako kultura babestu eta suspertzea izan zen. 1999an Ofis ar Brezhoneg kultur erakundeak ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Bretainiako Kultura Institutuaren webgune ofiziala
Zapelatz galtzadun

thumb| *Buteo lagopus*
**Zapelatz galtzaduna** (*Buteo lagopus*) accipitridae familiako hegazti harraparia da, Eurasia eta Ipar Amerikan bizi dena.

## Erreferentziak
Ya d'ar brezhoneg

'''Ya d'ar brezhoneg''' () Bretainian Ofis ar Brezhoneg («Bretainieraren Bulegoa») erakundeak bultzaturiko bretainieraren ofizialtasunaren aldeko ekimen da. Bestaldetik, bretainiera Bretainiako eguneroko bizitzan erabiltzearen aldeko kanpaina bat ere bada, Euskal Herriko Bai Euskarari ekimenaren nolabaiteko parekotasuna du. Bi zatitan osatzen da:

## Ya d'ar brezhoneg 1 
Erakunde zibilei zuzendua dago: enpresak, elkarteak, GKEak, etab. Kanpaina hau 2001eko urriaren 5ean abian jarri zen, orduan 177 erakunde elkartu eta bretoiera garatu eta erabiltzeko helburuz akordio batetara ailegatu ziren (seinaleztapena, lankideen formakuntza, agiri ofizialak...). Lehenbiziko sinatzaile hauen artean erakunde handiak (Crédit mutuel de Bretagne edota Quimperreko Komertzio eta Industria Ganbera), artisauak, kirol elkarteak, etab. 2008ko amaiera aldera, kanpainak jada 635 sinatzaile zituen, horietako erdiak enpresak zirelarik.

## Ya d'ar brezhoneg 2 
Bigarren atal hau lurralde erakundeei zuzendua dago (batez ere udalerriei). Atal honi atxiki zitzaien Bretainiako udalerriek 40 ekintza ezberdin burutzeko proposamena onartu zuten. Proposamen hau 2004ko abenduaren 22an Pontivy udalerrian burututako bilera batean adostu zen, bertan tokian-tokiko arduradunek (*élus*) kanpaina honetan proposatutako 28 ekintzetatik gutxienez bost ekintza burutzeko asmoa erakutsi zuten. 2008ko amaiera aldera, proposamen honek 91 udalerrien atxikimendua bereganatua zuen. 2009ko otsailean jada 98 udalerri hauen onarpena zuen:

## Ikus gainera 
* Bretainiera
* Ar Redadeg
* Bai Euskarari

## Kanpo estekak 
* Ofis ar Brezhoneg - Bretoieraren Bulegoa erakundearen webgune ofiziala  
* Ya d'ar brezhoneg kanpainari buruzko argibidea Berri.info egunkarian
Ofis Publik ar Brezhoneg

**Ofis ar Brezhoneg** () Bretainiako Eskualde Kontseiluaren ekimenez 1999ko maiatzaren 1ean sortutako erakundea da, aurreko Bretainiako Kultura Institutua erakundea ordezkatu zuena.

## Kanpo estekak 
* Ofis ar Brezhoneg - Bretainieraren Bulegoaren webgune ofiziala
Taiichi Ohno

**Taiichi Ohno** (大野 耐一, *Ohno Taiichi* ; Dalian, Txina, 1912ko otsailaren 29a - Toyota, Japonia, 1990eko maiatzaren 28a) negozio gizon japoniar ospetsu bat izan zen. Toyota Production System-aren sortzailea kontsideratzen da, Estatu Batuetan Lean Manufacturing bezala ezagutzera eman zena.

## Ikus, gainera 
* Lean Manufacturing
* Just in Time (JIT)
Value-stream mapping

thumb|VSM-ren irudi bat, fluxu fisiko eta informazio fluxuak ageri direlarik
**Value-stream mapping** edo **VSM**, Lean manufacturing filosofia aurrera eraman ahal izateko erabiltzen den erraminta garrantzitsu bat da, zeinek balioaren korrontea marraztea helburutzat duen. Ezaguna da balioaren ohiko definizioa, bezeroa ordaintzeko prest dagoen prozesu, zerbitzu edo produktua, baina errealitatean identifikatzea ez da hain erreza. Horregatik, normalean eralketak identifikatzen dira, eta eralketa ez den guztia balio erantsia izango da.

Jim Womack eta Dan Jones (Lean Thinking eta The Machine That Changed the World-en idazleak) Lean adituek dioten bezala “mudaren aurkako gudan aurrerapen iraunkorrik lortu nahi bada, hau da dudarik gabe erraminta beharrezkoena”. Toyotan “material eta informazioaren fluxuaren mapa” deitura du, eta izenak dioen bezala bezeroari produktu edo zerbitzu bat eman ahal izateko behar den materialaren fluxua eta informazioaren fluxua marrazten dira.

Erreminta honen abantailetako bat prozesu osoa aztertzea ahalbidetzen duela da, ez prozesu isolatu bat soilik, eralketa eta hauen arrazoiak identifikatzen laguntzen duelarik. Egungo egoera deskribatzen duen mapa marraztu ondoren, etorkizunerako mapa ideal bat marraztu ohi izaten da; egungo egoeratik etorkizuneko mapara joateko hartu beharrko neurriak guztiekin taula bat marrazten da.

Eskuz arazo gabe marraz daitekeen arren, gero eta gehiago dira ordenagailuaren bitartez marraztu ahal izateko programak, beraietatik ezagunena Microsoft Visio delarik.

## Kanpo estekak
Roger Collins

**Roger J. H. Collins** (1949ko irailaren 2a) ingeles historialaria da, Erdi Aroan aditua.

## Biografia 
Oxfordeko Unibertsitatean ikasi ondoren, Liverpool eta Bristolgo Unibertsitatetan Erdi Aroko historia irakatsi zuen. 1994an Edinburgora ailegatu eta egun bertako Unibertsitatearen ohorezko kidea da.

Hasieran Goi Erdi Aroko gaiak jorratu bazituen ere, Euskal Herriko historia eta Aitasantutzari buruzko bere lanak Aro Modernora zabaldu dira.

## Bibliografia hautatua 
* *Early Medieval Spain: Unity in Diversity, 400–1000* (Londres: Macmillans, 1983)
* *The Basques* (Oxford: Blackwell, 1986)
* *The Arab Conquest of Spain, 710–797* (Oxford: Blackwell, 1989)
* *Early Medieval Europe, 300–1000* (Londres: Macmillans, 1991)
* *Law, Culture and Regionalism in Early Medieval Spain* (Aldershot: Variorum, 1992)
* ''Bede's Ecclesiastical History: Introduction and notes, together with translations of Bede's Letter to Egbert and his Greater Chronicle* (Oxford: Oxford University Press, 1994), Judith McClureekin batera.
* *Fredegar* (Aldershot: Variorum, 1996)
* *Oxford Archaeological Guide to Spain* (Oxford: Oxford University Press, 1998)
* *Charlemagne* (Londres: Macmillans, 1998)
* *Visigothic Spain, 409–711* (Oxford: Blackwell, 2004)
* *Ideal and Reality in Frankish and Anglo-Saxon Society: Studies presented to Professor J.M. Wallace-Hadrill* (Oxford: Blackwell, 1983), Patrick Wormald eta Donald Bulloughekin batera.
* *Charlemagne's Heir: New Approaches to the Reign of Louis the Pious* (Oxford: Oxford University Press, 1990), Peter Godmanekin batera
* *Medieval Spain: Culture, Conflict and Coexistence* (Basingstoke eta New York: Palgrave-Macmillan, 2002), Anthony Goodmanekin batera.
* *Keepers of the Keys of Heaven: A History of the Papacy'' (New York: Basic Books 2009)

## Erreferentziak
Zapelatz handi

thumb| *Buteo rufinus cirtensis*
**Zapelatz handia** (*Buteo rufinus*) accipitridae familiako hegazti harraparia da.

Iparraldeko Afrikan, hego-ekialdeko Europan, erdi eta mendebaldeko Asian eta erdialdeko Indian bizi da.

Gehienetan karraskari txikiak jaten baditu ere, muskerrak, sugeak, hegazti txikiak eta intsektu handiak ere jaten ditu.

## Erreferentziak
SMED

**SMED** ingelerazko ''''''-en akronimoa da, eta makinetan aldaketa denborak murrizteko teknikak biltzen dituen sistema da.

Azken pieza ona egin eta lote berriko lehena egin bitarteko denborari deitzen zaio aldaketa denbora. Denbora tarte hortan muntaiak, doikuntzak, garbiketak eta martxan jartzeko eragiketak daude barne.

## Eragiketak 
Eragiketa hauek bi taldetan sailka daitezke:

### Kanpo eragiketak 
Makinak martxan diharduen bitartean burutu daitezkeen eragiketa guztiei deritze, hala nola:

* Tresneria, pieza eta materialak bilatu eta hurbilketa.
* Ikuskapen eta dokumentazioa.
* Kanpo doikuntza eta muntaiak.

### Barne eragiketak 
Nahitaez makina geldi dagoelarik egin behar diren ekintza horiek dira, hala nola:

* Tresneri eta osagaien muntai eta desmuntaketak.
* Makinen programa aldaketak.
* Makina barruko aldaketa guztiak.

## Ekintzak 
Eragiketa hauek definitu ondoren honakoak liratezke denbora murrizteko ekintzak. Ekintzak hiru taldetan daude sailkatuta:

### Antolakuntza hobekuntzak 
* Beharrezkoak ez diren eragiketa guztiak desagertaraztea.
* Ahal den neurrian barne eragiketak kanpo eragiketa bihurtu.
* Langile gehiago erabili aldaketetan, paralelo lan egin dezaten.
* Aldaketa prozeduren estandarizazioa.
* Langilegoaren formakuntza, mantenu-sailekoenganako dependentzia txikiagoa izan dezaten.
* Tresna eta osagaien kokapen eta hurbilketa

### Hobekuntza funtzionalak 
* Erabiliko diren erraminten estandarizazio eta optimizazioa.
* Ordezkapeneko piezen gutxitzea.
* Produktuaren prozesu edo diseinuaren aldaketak.

### Hobekuntza teknikoak 
* Tresneria hobetzea.
* Doikuntzen desagertaraztea.
* Lotura azkarreko sistemak.
* Automatizazioak.

## Kanpo estekak
Kanban

thumb|300px|**Kanban** estiloko txartel bat.

**Kanban** (kanji japonieraz 看板, katakana japonieraz カンバン, "kartela") txartelen bidez funtzionatzen duen programazio sistema bat da. Kanbanak zer, zenbat eta noiz fabrikatu behar den esaten du. Taiichi Ohno-k (Toyotako langilea) 1950ko hamarkadan garatu zuen, eta just in time era baten produzitzeko diseinatu zen.
Bere ezaugarri nagusienak hauek dira:
* Ekoizpen beharren komunikazioa sortzen du .
* JIT eran ekoizteko bideratuta dago.
* Pull oinarri batekin materialaren prozesua martxan jartzea. Kanban txartela seinalea izango litzatekeelarik.
* Ekoizpen prozesuak eta beste konpainia batzuk elkartzea Supply Chain-aren (horniketa katea) barruan.
* Stock-aren kontrola ahalbidetzea.
* Gainprodukzioa ekiditeko semaforo gisa egiten du.
* FIFO oinarri batean materialen erabileraren ordena adierazten du.

## Ikus, gainera 
* Just-in-time.
* Kanban arbela.
* Lean Manufacturing.
* Push-pull estrategiak.

## Kanpo estekak
Basailu

thumb|300px|Karlos Orleanskoa basailu baten omenaldia hartzen.
**Basailu**, erregimen feudalean, zerbitzu batzuen truke jaun baten babespean jartzen zen gizabanako askea izan zen.. Jaunarekiko leial izan beharra zuen eta zergak ordaindu behar zizkion. Nahiz eta batzuetan nahasi, basailua eta jopua ez ziren parekoak; izan ere, jopua ez zen askea, eta erabat jabearen mende zegoen.

Basailuak jaunari leialtasuna eta laguntza (batez ere militarra) (*auxilium et consilium*) zin egitearen truke, jaunak lur-sailen bat -feudoa- eman ohi zion. Kontratu sinalagmatiko hori gauzatzeko omenaldiaren erritua egiten zuten. *Inmixtio manum* eta *osculum* eta gero, jaunak inbestidura-ekitaldia egiten zuen. Jaunaren eta basailuaren arteko harreman horiek gizarte osora zabaltzen ziren, piramide soziala sortuz. Erregearen basailuak ziren gorenekoak: "basailu handi" edo "koroaren basailu" izenekoak.

Behe Erdi Aroan sistema krisialdian sartu zen, batez ere, erregeek *imperator in regno suo* ("enperadorea bere erresuman") aldarrikatu zutenean beren burua. Burgesiaren sorrerak eta goi eta behe nobleziaren arteko ezberdintasunek ere izan zuten zerikusia krisialdi horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quark arraro

**Quark arraroa** (**S quark** bezala ere ezaguna, ingelesez duen *strange quark* izenagatik) quarken bigarren belaunaldiko funtsezko partikula bat da. Funtsezko kargaren −⅓eko karga elektrikoa eta ½ko espina du. Quark bitxiak fermioiak dira eta Pauliren bazterketa printzipioa betetzen dute. Gainontzeko quarkek bezala kolore karga du eta antiquark bitxiak antikoloreko karga du. Elkarreragin nuklear indartsua sentitzen dute.

Murray Gell-Mannek proposatu zuen gutxi gora-behera 1964 arte behatutako hadroi mota ugariak azaltzeko, soilik gorantz quark eta beherantz quarken konbinaketekin existitzerik ez zutenak izango. Jatorrian goi eta behe quarkekin batera proposatu izan zen, eta ingelesezko bere sigla den s hizkia ziuraski "sideways" (albotik) hitzetik letorke, goi eta behe hitzen kontraposizioz. Beranduago quark bitxi izena hartuko zuen, garai hartan partikula bitxi bezala ezagutzen zirenen zati baitzen, bitxiki, uste zena baino batez besteko bizitza luzeagoa zutenak.

Quark bitxiak batez besteko bizitza laburra izan behar du, bigarren belaunaldiko leptoiek bezala. Ebidentzia bakarra berehala desintegratzen diren hadroiak eratzen dituela da, baina quarkaren beraren batez besteko bizitza neurtzea oso zaila da, konfinatua baitago.

Quark honek, eratzen dituen hadroiei "bitxitasun deritzon zenbaki kuantiko bat ematen die, eratzen duten quark bitxien kopurua ken antiquark bitxien kopurua bezala definitzen dena. Bitxitasunaren kontzeptua quarkaren kontzeptua baino lehenago definitu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Quark
* Strangelet
* Kolore karga
* Gluoi
* Elkarreragin nuklear indartsu

## Kanpo estekak
La Défense

**La Défense** Parisko eskualdeko negozio gune nagusia da, eta Europako lehena bulego merkatuan. Senako Gainak departamenduan dago, Parisko ardatz historikoaren jarraipenean, Louvre museoan hasi, Eliseo Zelaien hiribidetik jarraitu, Garaipen Arkutik igaro eta Sena ibaia zeharkatu ondoren. Negozio gune hau hiru udal barrutien barnean dago: Nanterre, Courbevoie eta Puteaux.

La Défense auzoan etxe orratz eta eraikin garai ugari dago, gehienak bulegoak (3 milioi m² inguru). Hala ere, funtzio askotako auzoa da: 600.000 m² etxebizitza eta Quatre-Temps merkatari gunea (1981ean inauguratua). 2009an, auzoak 180.000 soldatako eta 20.000 biztanle zituen.

Auzoa norabide bakarreko ingurabide baten barnealdean eta kanpoaldean hedatzen da. 160 ha ditu eta 2010tik aurrera lau sektoretan banatuko da (*Arche Nord, Arche Sud, Esplanade Nord* eta *Esplanade Sud*), aurreko 12 sektore zenbakituak ordezkatzeko. Auzoaren erdigunea 31 hektareako.

Negozio gunearen hiri-antolaketaren ardura 1958tik ''Etablissement Public pour l'Aménagement de la région de la Défense* (EPAD) erakundeak du. 2010tik, erakundearen kudeaketa eremua hedatu egin zen, *Établissement Public d'Aménagement de la Défense Seine Arche* (EPADESA) sortzeko, ardatza jarraitu *Grande Arche* eraikinetik haraindira, Senarekin berriz topo egin arteko eremua hartuz.

## Eraikinak 
Auzoko eraikin ezagunak gaur egun *La Défense Arkua* edota *Grande Arche* (*Arku Handia*) eta CNIT (*Centre des nouvelles industries et technologies*) dira. *Grande Arche* bulego-eraikinak Garaipen Arkuaren jarraipena-edo da, ardatzean kokatua eta erdian hutsune handia uzten duena, ardatzeko ikuspegia jarraituz.

Hala ere, eraikin ikusgarrienak etxe orratzak dira, auzoaren garapenaren arabera lau arotan banatuak. Hauek dira aipagarrienak: *Tour Initiale* eta *Tour Europe* lehen belaunaldikoak,*Tour CB21* eta *Tour Areva* bigarrenekoak, *Tour Total* hirugarrenekoak eta *Tour Alto* etq *Tour Trinity* laugarrenekoak.

### Dorre nagusiak 
Taulako dorre edo etxe orratz batzuk ez daude EPAD erakundeak kudeatutako eremuan, baina hurbil daudenez, auzoaren partetzat hartzen dira. *Granite* dorrea da horietako bat, *Seine-Arche* proiektukoa.

## Hezkuntza 
Paris La Défense-k Pôle universitaire Léonard-de-Vinci klusterra, IA Institut, EPITA campusa eta 4 negozio eskola biltzen ditu: EDC Paris Business School, ESSEC Business School, ICN Business School eta IESEG Business School. Paris-La Défense *European School of Paris-La Défense'', 2020an Europako Eskola gisa egiaztatua izan zen nazioarteko lehen hezkuntzako eta bigarren hezkuntzako eskola.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* La Défense Arkua

## Kanpo estekak 
* La Défense webgune ofiziala
Kolore karga

thumb|200px|Partikulen arteko elkarreraginaren azlpena lau funtsezko indarren bidez.
Fisikan **kolore karga** quarkek eta gluoiek duten propietate bat da, partikula hauen elkarreragin nuklear indartsuarekin lotuta dagoena kromodinamika kuantikoaren (QCD) testuinguruan. Honek badu parekotasuna partikulen karga elektrikoaren kontzeptuarekin, baina QCDaren zailtasun matematikoen ondorioz diferentzia tekniko ugari daude bi kontzeptuen artean. Quarken eta gluoien "kolorea"k ez du ikusmenaren bidez nabari daitekeen kolorearekin inongo zerikusirik, baizik eta izen apetatsu bat dela nukleo atomikoaren tamaina baino distantzia handiagoetara ia nabaritu ere egiten ez den propietate batentzat. "Kolore" hitza, deskribatzen duen propietateak hiru itxura izatetik dator (kolore primarioen parekoak) karga elektromagnetikoaren itxura bakarrarekin gertatzen ez den bezala.

Quarken existentzia 1964an proposatu eta denbora gutxira Oscar W. Greenbergek kolore karga kontzeptua proposatu zuen quarkak beste era batera berdinak ziren egoeran hadroi batzuren barnean nola existitu zitezkeen Pauliren bazterketa printzipioa betetzen zuten aldi berean azaltzeko. Kontzeptua erabilgarria izan zen. Kromodinamika kuantikoa garatzen aritu da 1970eko hamarkadatik eta osagai garrantzitsu bat da partikulen fisikako eredu estandarrean.

## Gorria, urdina eta berdea 
Quark baten kolore kargak hiru balio ezberdin izan ditzake: "gorria", "berdea" edo "urdina", eta antiquark batek hiru "antikolore" ezberdin izan ditzake, batzuetan "antigorri", "antiberde" eta "antiurdin" deituak (noiz behinka zian, magenta eta horiz irudikatuak). Gluoiak kolore/antikolore pare baten konbinaketak direla ere esan daiteke: adibidez gorri/antiberdea, eta horrek osatzen du bere kolore karga.

## Kanpo estekak
Eskola (pentsaera)

Arte, filosofia edo beste diziplina batean, **eskola** diziplina horretan kontzeptu, teoria, pentsaera edo estilo berdina partekatzen duten pentsalari, ikertzaile eta, artearen kasuan, artisten multzoa da. Ohikoa da eskolak jatorri izan zuten hiri edo pentsalariaren izena hartzea. Esaterako, filosofian eskola eleatikoa (Elea hiriari buruzko erreferentzia eginez), Chicagoko eskola arkitekturan eta platonismoa, Platonen filosofiaren jarraitzaileen eskola alegia.

## Kanpo estekak
Arrano pikart

**Arrano pikarta** (*Aquila clanga*) accipitridae subfamiliako hegazti harraparia da.

Ugaztun txikiak ehiza egiten dituen arrano hau iparraldeko Europa eta Asia artean bizi da, neguetan hego-ekialdeko Europara, Ekialde Ertainera eta hegoaldeko Asiara migratuz.

## Galeria 

Image:Greater Spotted Eagle.jpeg
File:Great spotted Eagle I IMG 8302.jpg
File:Great spotted Eagle I IMG 8362.jpg
Clanga clanga MHNT.ZOO.2010.11.91.12.jpg |Museum specimen

## Erreferentzia
Arrano pomeraniar

thumb| *Clanga pomarina*
**Arrano pomeraniarra** (*Aquila pomarina*) accipitridae subfamiliako hegazti harraparia da. Izena Pomerania baltikar eskualdetik datorkio.

Udan erdialdeko eta ekialdeko Europan eta Turkiako hego-ekialdean bizi eta neguan Afrikara migratzen dira.

## Erreferentzia
Eguzki-arrano iberiar

thumb| *Aquila adalberti*
**Eguzki-arranoa iberiarra** (*Aquila adalberti*) Accipitridae subfamiliako hegazti harraparia da.

Iberiar Penintsulan endemikoa den arrano hau, lehen Eguzki-arranoaren azpiespezietzat hartzen zen.

2006an Espainian 220 bikote eta Portugalen bi geratzen ziren.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Eguzki-arrano eurasiar

thumb| *Aquila heliaca*
**Eguzki-arrano eurasiarra** (*Aquila heliaca*) Accipitridae subfamiliako hegazti harraparia da.

Eguzki-arranoa hego-ekialdeko Europan eta erdi eta mendebaldeko Asian bizi da.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Itsas arrano buztanzuri

thumb| *Haliaeetus albicilla*
thumb| *Haliaeetus albicilla groenlandicus*
**Itsas arrano buztanzuria** (*Haliaeetus albicilla*) accipitridae subfamiliako hegazti harraparia da.

*Haliaeetus leucocephalus* espezie amerikarraren lehengusua, Eurasian txoko ekologiko berean kokatuta daude. Iparraldeko Europan eta iparraldeko Asian bizi dira, populazio handiena Norvegiako kostaldetan egonik. 2008an, guztira, 9.000 - 11.000 bikote inguru zenbatu ziren.

## Erreferentzia
Belatz hankagorri

**Belatz hankagorria** (*Falco vespertinus*) Falconidae familiako hegazti harraparia da.

Hegaztia ekialdeko Europan eta Asian bizi da. Belatz migratzaile honek Afrikan ematen ditu neguak.

## Erreferentziak
Hego-belatz

**Hego-belatza** (*Falco biarmicus*) Falconidae familiako hegazti harraparia da.

Afrikan, hego-ekialdeko Europan eta Asian bizi da.

## Galeria 

Image:Falco biarmicus Etosha.jpg
Image:Falco biarmicus dive.jpg
Image:Falco biarmicus 001.jpg
Image:FalconHeadBeak.png
Falco biarmicus feldeggii MHNT.ZOO.2010.11.101.7.jpg|Museum specimen - ssp. feldeggii
Falco biarmicus erlangeri MHNT.ZOO.2010.11.103.4.jpg|Museum specimen - ssp. erlangeri

## Erreferentziak
Leskarreko katedrala

**Leskarreko Andre Mariaren Jasokundearen katedrala** (; ) Biarnoko hiri horretako katedral katolikoa da, Frantziako monumentu historikoa dena.

Lehen Leskarreko elizbarrutiaren egoitza zen, 1801ean Agen eta Baiona artean zatitu zen arte.

## Historia 
Eraikina 1120an Guy Lonsekoa gotzainak eraiki zuen. Orduko abside erromanikoa mantentzen da. Joana III.a Nafarroakoaren erreinaldian protestanteek arpilatu zuten. XVII. eta XVIII. mendeetan berreraiki zuten.

## Errege-erreginen hilobia 
Katedral honetan Nafarroako azken errege-erreginak lurperatuta daude. Joanes III.a eta Katalina I.a Nafarroako konkista eta gero Pauen erbesteratu eta, bere testamentuan, bere aitzindariekin batera Iruñeko katedralean lurperatuak izan nahi zutela esan zuten, bitartean, Leskarreko katedralean egonda.

1929an apaiz batek aldare ondoan topatu zituen hilobiak. Plaka batean Frantzisko Febus (†1483) eta Henrike II.aren (†1555) erregeen arteko izenak agertzen dira. Bitxia bada ere, Blanka Nafarroakoaren izena ez da agertzen.

XII. medenko mosaiko nabarmenak kontserbatzen ditu.

## Galeria 

File:Cathédrale Lescar 1.JPG|Alboko ikuspegia
File:Lescar Catedral Capitel 1.JPG|Kapitela
File:Mosaique Lescar 1.JPG|XII. mendeko mosaiko a: protesi bat duen mairu ehiztari bat irdikatzen du.
File:Tombe rois Navarre 1.JPG|Erregeen hilobia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
80 egunean

***80 egunean*** 2010 urtean Jon Garaño eta Jose Maria Goenagak idatzi eta zuzendutako euskal filma da.

Donostiako Zinemaldian 2010eko Donostia Film Comissionen saria lortu zuen, baita Gehitu elkartearen Sebastiane saria ere.
Fitxategi:Itziar Aizpuru 2017 (cropped).jpg|Itziar Aizpuru
Fitxategi:Mariasun Pagoaga 2012.jpg|Mariasun Pagoaga
Fitxategi:Jon Garaño at 81st Venice Film Festival.jpg|Jon Garaño 
Fitxategi:JoseMari Goenaga.jpg|Jose Mari Goenaga

## Sinopsia 
Axun (Itziar Aizpuru) eta Maitek (Mariasun Pagoaga) eskolan ezagutu eta bion arteko harremanak ezin laguntasunetik baino haratago joan. Bizitzak bananduta, Axun ezkondu egiten da eta Maitek bere benetako sexualitatea ezagutzen du. Berrogeita hamar urte pasa eta gero Donostiako ospitale batean topatu eta lehenengo sentimenduak berpizten dira.

## Ezaugarri teknikoak 
## Pertsonaiak 

* Itziar Aizpuru: Axun
* Jose Ramon Argoitia: Juan Mari
* Zorion Egileor: Julian
* Ane Gabarain: Josune
* Patricia López Arnaiz: Garazi
* Mariasun Pagoaga: Maite
* Zuriñe Benavente: Axun gaztetan
* Maialen Urbieta: Maite gaztetan
* Tania de la Cruz: Ana
* Pedro Arnaez Oñatibia: Mikel
* Mª Josefa Echave: Juanita
* Luisa Mª Ariztondo: Koro
* Alaitz Eguren: erizaina
* Iñake Irastorza: medikua
* Osvaldo Parma: Antonio
* Joana Otxoa de Alaiza: ikaslea
* Maria Suberviola: ikaslea
* Itziar Egiguren: zerbitzaria
* Eriz Alberdi: zeladorea
* Iñaki Zapirain: zeladorea

## Sariak 
Filma hainbat jaialditan programatu da, ez bakarrik LGBT gaiaren inguruan, eta hogeita hamar sari baino gehiago jaso ditu:

### Donostiako Zinemaldia 2010 
* Donostia Film Commission VI. Saria
* Sebastiane 2010 Saria homosexualitateari buruzko film onenari

### Nantesko zinema jaialdia 
* Borau Fundazioa Saria - Opera prima

### Mezipatrako Queer Film Festival 
* Epaimahaiaren saria film onenari

### Hamburg-eko Queer Zinemaldia 
* Publikoaren saria

### Amsterdameko LGTB Zinemaldia 
* Publikoaren saria, "emakumeak" kategorian
* Epaimahaiaren saria "Senior" kategorian

### EHGAM sariak 
* Urrezko hirukia 2010

### Sarien zerrenda osoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filma ikusi. EITB kultura. Zinema euskaraz.
*  Webgune ofiziala
*  IMDB Datu-basean
*  artikuluan 80 egunean
Izarren argia

***Izarren argia*** 2010 urtean Baleuko S.L. enpresak ekoitzitako euskal filma da, Mikel Ruedak zuzendutako lehendabizikoa.

Lehendabizikoz Donostiako Zinemaldian 2010eko irailaren 19an agertu zen jendaurrean, eta zinemetan 2010eko urriaren 22an estreinatu zuten.

Euskaraz egindako film honek gaztelaniaz *Estrellas que alcanzar* eta ingelesez *Stars to Wish Upon* ditu izenak.

Filmak, Gerra Zibilean, Mutrikuko Saturraran hondartzan zeuden pare bat hotel eta apaizgaitegia espetxe bilakatu zituzten non 1938tik 1944ra 1.500 emakume inguru egon ziren preso. Bertan "Komunismoa desagerrarazteko" aitzakian, 57 ume euren amarengandik urrunarazi zituzten eta matxinatuen aldeko familiei eman.

## Sinopsia 
Victoria (Barbara Goenaga) 1938an ahizpa eta semearekin batera Saturrarango kartzelan sartutako emakume errepublikanoa da. Bertan, mesedeetako mojen eta "Pantera Blanca" delakoaren (Itziar Lazkano) ardurapean semea kendu ez ezik frankisten gehiegikeriak ere jasango ditu.

## Ezaugarri teknikoak 
## Pertsonaiak 

* Maite Arrese: Amaordea
* Klara Badiola: Emelina
* Maite Bastos: Sor Teresa
* Aitor Beltrán: Pedro
* Teresa Calo: Sor Angeles
* Sara Cozar: Julia
* Zorion Egileor: Apaiza
* Estibaliz Gabilondo: Sagrario
* Barbara Goenaga: Victoria
* Garbiñe Iñausti: Marisa
* Itziar Ituño: Sor Angustias
* Amagoia Lauzirika: Sor Pilar
* Itziar Lazkano: Pantera Blanca
* Amaia Lizarralde: Jesusa
* Erik Probanza: Miguel
* Patxi Santamaria: Vallejo doktorea
* Mikel Tello: Sarjentu falangista
* Esther Uria: Ana

## Ikusi ere 
* Saturrarango Emakumeen Kartzela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  IMDB Datu-basean
Andre Geim

**Andre Konstantinobitx Geim** (; Sotxi, 1958ko urriaren 21a) britaino-herbeheretar fisikaria da, Errusiako Volgako alemaniar jatorrikoa. Grafenoaren gainean eginiko bere lanagatik da ezaguna, baita geko zintaren garapenagatik eta lebitazio diamagnetikoaren demostrazioengatik. 2010eko urriak 5ean Fisikako Nobel Saria jaso zuen Konstantin Novosiolovekin batera. Aurretik, 2000n Ig Nobel Sari bat irabazi zuen igel bat imanen bidez lebitarazteagatik. Hala, Nobel Sari bat eta Ig Nobel Sari bat irabazi zuen lehen pertsona bihurtu zen.
Canal 4 Navarra

**Canal 4 Navarra** Nafarroako Foru Erkidegoan emititzen zen telebista kate autonomiko pribatua izan zen. 1997an hasi zen lehenengoz emititzen, 2012 urtera arte. LTDn eta ONOn egon zen ikusgai. Bigarren kate bat izan zuen LTDn *Canal 4 Digital* izenarekin; bertan kate nagusiko saioak ordu ezberdinetan errepikatzen zirenak.

Egoitza Cordobillan zegoen.

## Historia 
Katea sortu zenean *Albiste Laburpena* izeneko euskarazko albistegia emititzen zen, baina ondoren gaztelania hutsean emititzera igaro zen.

1997 urtean sortu zenetik, ez zuen bere logotipoa inoiz aldatu.

## Kanpo estekak 
* Canal 4 Navarraren webgune ofiziala
Charles Lindbergh

**Charles Augustus Lindbergh** (1902ko otsailaren 4a, Detroit, Michigan &ndash; 1974ko abuztuaren 26a, Kipahulu, Maui, Hawaii) estatubatuar hegazkin pilotu eta ingenieria izan zen. Ozeano Atlantikoa bakarrik eta geldiunerik gabe gurutzatzea lortu zuen lehenbiziko pilotua izan zen, halere ez balentria hau geldiunerik lortu zuen aurrenekoa. Hegaldiak elkarrengadik 5.800 kilometrotara dauden New York eta Paris hiriak lotu zituen "Spirit of St Louis" hegazkinaz, gisa honetara Orteig saria irabazi eta garaiko 25.000 dolar eskuratu zituelarik.

## Zinema 
* 1957 - *The Spirit of St. Louis*

## Ikus, gainera 
* 1920ko hamarkada

## Kanpo estekak 
* Lindberghen Elkargoaren webgune ofiziala
Oysterband

**Oysterband** (jatorriz *The Oysterband*) 1976an Ingalaterrako Canterbury hirian sortu zen folk-rock taldea da.

## Kanpo estekak 
* Oysterband taldeko webgune ofiziala
Atapuercako mendilerroa

**Atapuercako mendilerroa** Burgosko probintzian dagoen mendilerroa da. Ezaguna da bertan topatutako historiaurreko aztarna garrantzitsuengatik, batez ere 1976tik, eta hauek direla-eta ingurua Gizateriaren Ondaretzat hartu dute. Aurkikuntzen artean, gutxienez hiru hominido mota daude: *Homo antecessor*, *Homo heidelbergensis* eta *Homo sapiens*. Izan ere, Europako hominidorik zaharrena bertan topatu dute.

## Geografia 
Hegoaldean Arlanzón ibaiak, iparraldean Vena ibaiak eta ekialdean Iberiar sistemaren mendi-adarra den Demanda mendilerroak mugatzen dute. Burebako korridorea deritzonaren zati da, Ebroko haranaren eta Dueroko arroaren arteko pasabide garrantzitsu eta historikoa. Orografiaren ikuspuntutik, eraketa apala da, itsas mailaren gainetik 1079 metroko kota duena San Vicenteko gailurrean. Artadi (*Quercus ilex*), erkameztiak (*Quercus faginea*) eta, batez ere, aulaga (*Genista scorpius*), erromero (*Rosmarinus officinalis*), izpiliku (*Lavandula spica*), ezkai (*Thymus* sp.) eta salbia (*Salvia* sp.) masa garrantzitsuz estalitako kareharri kretazikoez osatuta dago.

Burebako pasabidea, bere existentzia osoan zehar, Iberiar penintsularen barnealderako pasabide nagusi bezala erabili izan da Europatik. Esan bezala, Ebroko harana (isurialde mediterraneoa) eta Dueroko harana (isurialde atlantikoa) lotzen ditu, eta, aldi berean, ibilbidean kokatzen da. Pirinioetako igarobideetatik datozenak penintsulako beste lekuetara doaz, bai mendebaldera (Galizia eta Portugal), bai hegoaldera (Gaztelako ordokia, Andaluzia, Extremadura, Portugalgo hegoaldea eta Afrika). Erromatar galtzada nagusietako bat hemendik pasa zen, Erdi Aroan Done Jakue bideak egin zuen bezala, N-I errepide nagusia XIX. mendearen amaieran eta, gaur egun, AP-1 autobidea.

Ez da bakarrik gizakia izan, hainbat espeziek erabili dute: faunak eta florak ere aukeratu dute bere hedapenetan. Horren ondorioz, fauna eta flora ugari dago eta, duela 800.000 urte baino gehiagotik, giza okupazio jarraitua izan du, lurren emankortasunak eta baliabideen ugaritasunak lagunduta.

## Geologia 
Mendilerroa, muino txiki batez osatua dago, etzandako antiklinal bati dagokiona (IE-ko bergentzia eta IIM-HHE-ko iberiar norabidea). Muinoa Goi Kretazeoko (80 eta 100 milioi urte bitartean) itsas jatorriko kareharri, harea eta hareharriez osatuta dago, Arlanzón ibaiak ekarritako materialez estalia eta Kuaternario garaian terraza alubial ugari eratu dituena. Muino honen zatirik garaiena erabat laua da, duela milioika urtetik hona higadura handia jasan duela adierazten duen ezaugarria.

## Giza Eboluzioaren Museoa 
Burgos hirian kokatuta, aztarnategiak topatutako ondare garrantzitsutik abiatuta Giza Eboluzioaren Museoa eraiki eta 2010ean zabaldu zuten. Gizartean Atapuercak ekarritako guztia jakinarazteko eta bere garrantziaz jabetzeko topagune interesgarria da zalantzarik gabe.
Île Saint-Louis

**Île Saint-Louis** Parisen dagoen uhartea da, Sena ibaian kokatua Île de la Cité uhartearen hego-ekialdean (4. barrutia). Izena Frantziako errege Luis IX.en omenez du (Saint Louis).

## Arkitektura eta hirigintza 
Uhartea Frantziako lehen hirigintza planetako bat da, XVI. mendean planeatu zen, Henrike IV.a eta Luis XIII.a erregealdietan. Hasieran, bi uharte ziren, baina lurbete eta inguruko kaiak eraiki ziren, uholdeetatik babesteko. Hiri bilbea ortogonala da, uhartearen luzerakoan kale nagusiarekin eta angelu zuzeneko hainbat kalexkekin. Egun, ez du metro geltokitik.

Île Saint-Louisen *hôtel particulier* (hiri-etxalde) ugari ditu, eta horregatik « l'île des palais » ("jauregien uhartea") goitizena du. 1664an ia amaitua zegoen. Jauregi hauetako zenbait Louis Le Vau arkitektoak eraiki zituen eta François Le Vau anaiak bertako eliza, Saint-Louis-en-l'Île (1644). Handiena *hôtel Lambert* da, hego-ekialdeko muturrean kokatua. Besteen artean daude:

* hôtel Aubert-Perrot
* hôtel de Chenizot
* hôtel Comans-Richelieu
* hôtel de Gontaut-Biron
* hôtel de Lauzun
* hôtel Lefèvre de la Barre
* hôtel Lefèvre de la Malmaison
* hôtel Le Vau
* hôtel Sainctot
* hôtel de Pierre Viole
* hôtel Potart
* maison Gruyn de Bordes
* pavillon de Bretonvilliers

## Uhartea konektatzen duten zubiak 
* Pont Saint-Louis (Île de la Cité uhartetik)
* Pont de la Tournelle (ezkerraldetik)
* Pont Louis-Philippe (eskuinaldetik)
* Pont Marie (eskuinaldetik)
* Pont de Sully (ezker eta eskuinaldetik)

## Informazio praktikoa 
* Geltokia: 15px15px Sully-Morland

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Île de la Cité

## Kanpo estekak
Dragoi Ehiztaria

***Dragoi Ehiztaria*** 2012 urtean Zurriola Groupek eta Kubako Zinematografia Institutuak ekoiztu eta Patxi Barkok zuzendutako euskal filma da.

Kuban eta Donostian grabatutako film hau euskaraz inoiz egindako filmarik garestiena izan zen, izan ere, 2.500.000 € aurrekontua izan zuen. Bi bertsio banatu ziren: bat gaztelania hutsera bikoiztua eta bestea euskarazko eta gaztelaniazko elkarrizketekin

Estreinatzekotan zela, Patxi Barko zuzendariak filmean zuen ardurari uko egiten ziola jakinarazi zuen prentsa-ohar batez, Angel Amigo gidoilari eta ekoizlearekin desadostasunak tarteko zirela.

Zuzendaria filmaren postprodukzio-lanetik baztertu egin omen zuen Amigok, nahiz eta biek izenpetutako kontratuan esan lan hori zuzendariaren eginkizuna zela. Horrenbestez, zuzendariak adierazi zuen muntaiaren azken emaitza Zurriola Group Entertainment ekoiztetxearena zela, ez berea. Gainera, Amigoren gidoia "eskasa" eta "erdipurdikeriaz betea" zela esan zuen.

## Sinopsia 
Gorka (Asier Hormaza) ETA-pmko kide eta 1980ko hamarkadan Nikaragua eta El Salvadoreko gerretan borrokan ibilitako bat, ez da gai Aitor semeak iraganaz egiten dizkion galderei erantzuteko.

## Ezaugarri teknikoak 
## Antzezleak 

* Carlos Acosta-Milian: Andrés
* Xabier Agirre Lopetegi: Larraun
* Javi Alaiza: abokatua
* Pablo Amigo: Aitor
* Mikel Antero
* Ion Collar: Iñaki
* Edwin Fernandez
* Isidoro Fernández: epailea
* Aizpea Goenaga: Maria
* Javier Guilarte
* Asier Hormaza: Gorka
* Itziar Ituño: Maddalen
* Mikel Losada: Eneko
* Jorge Perugorría: Comandante Contra
* Gotzon Sánchez: Ayala
* Roberto Tananta: Jose

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  IMDB Datu-basean
Eleonora belatz

**Eleonora belatza** (*Falco eleonorae*) Falconidae familiako hegazti harraparia da.

Izena Eleanor Arboreakoatik datorkio, Sardiniako heroi nazionala dena. Bere biztanleriaren bi herenak Grezian bizi den arren, Kanarietan, Iberiar Penintsulan, Italian, Kroazian, Marokon eta Aljerian ere bizi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hezkuntza berezi

thumb|Capioviko Eskola Bereziko irakasle eta ikaslea, Misiones Probintzia, Argentina
**Hezkuntza berezia** hezkuntza premia bereziak dituzten pertsonekin burutzen dena da, gaigabeziak (fisikoak, psikikoak edo zentzumenezkoak), aparteko ahalmenak, ezaugarri kultural bereziak edo egoera sozioekonomiko larrian izateagatik. Historian zehar, ikasteko gaigabeziak dituzten haurrak eskola arruntetik baztertuak izan baziren ere, egungo hezkuntza politikek haur horiek beste haurrekin batera eskolaratu eta hezitzearen aldekoak dira, euren gizarteratzea ahalbidetzeko. Eskolaz haraindi, hezkuntza bereziak familiaren baitan eta gizartean ere jardun behar du.

## Hezkuntza bereziaren historia 
XIX. mendera arte ez behar bereziak zituzten eta haur gaigabetuak zorigaiztotzat jo eta abandonatuak izaten ziren. Salbuespen moduan, Ponce de León espainiar fraidea da, XVI. mendean haur gormutuei komunikatzeko metodoa asmatu zuena. Juan Pablo Bonet espainiarrak, berriz, haur itsuentzako alfabetoa asmatu zuen XVII. mendean. Jacob Rodríguez Pereirek berriz zeinu hizkuntza bat garatu eta makina aritmetiko bat asmatu zuen. Baina hezkuntza bereziari lehenengo funtsezko ekarpena egin eta hezkuntza bereziaren aitzindaritzat jotzen den pertsona Jean Itard izan zen, 1799 urtean haurren atzerapena irakaskuntza metodo egokien bitartez gainditu daitekeela baieztatu eta basoan bakarrik hazitako Victor Aveyrongoa haurra heziz frogatu zuena. Aurretik, John Locke filosofoaren baieztapenak daude, gizakiak berezko izaerarik eduki ez eta bizitzan hezitzen dela adierazi zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helduen hezkuntza

**Helduen hezkuntza** terminoak, modu hertsian, berariaz pertsona helduei eskainitako oinarrizko hezkuntza (alfabetatzea, ...) eta goragoko mailen prestakuntzarako heziketa eta helduei prestakuntza eta kultura orokorra irakasteko eratzen diren titulaziorik gabeko ikastaroak biltzen ditu, euren kultura eta lanbide prestakuntza orokorra hobetzeari begira. Helduen hezkuntzaren helburua haurtzaroan edo gaztetan hezkuntza osotua jasotzeko aukera izan ez zituzten pertsonei eguneratu eta beste ikasle arruntekin bere kasa ikasteko baliabideak ematea. Besterik gabe, beste helduekin batera hezkuntza gai orokorrak jorratu nahi dituzten pertsonei eskaintzen zaizkien hezkuntza zikloak ere biltzen ditu. Helduen hezkuntza terminotik baztertzen dira, halatan, etengabeko prestakuntza eta berrikuntzarako ikastaroak eta helduek beste ikasle arruntekin batera burutzen dituzten ikasketak.

## Kanpo estekak