open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maurya Inperioa

**Maurya Inperioa** Indiako lehenengo inperio handia da, Maurya dinastiak K.a. 322 eta 185 urteen artean gobernatu zuena. Hedadurarik handienean Indiako azpikontinentea erabat menperatzeaz gain Afganistan eta Irango lurrak ere hartzen zituen. Hiriburua Pataliputra zen, gaur egungo Patna izango litzakeena. Chandragupta Maurya erregeak sortu zuen.

## Historia 
### Chandragupta Maurya 
Chandragupta Maurya Nanda Inperioko Magadha erresumaz jabetu (gaur egungo Bihar (India) estatua gutxi gorabehera) zen garaian Alexandro Handiaren inperioa zatitzen hasia zen eta mazedoniarrek atzera egiten zuten heinean Chandragupta askatzen ari ziren lur horiek konkistatzeari ekin zion. K.a. 305ean Seleukotar Inperioarekin topo egin zuen eta erregeen arteko itunaren bidez mendebaldeko muga finkaturik gelditu zen. Binbisara semeak hegoalderantz jo zuen inperioa nabarmen handituz.

### Ashoka Handia 
thumb|ezkerrera|100px| Ashokaren zutabeko kapitela
Ashokavardhan Mauryak, Ashoka edo Ashoka Handia bezala ezagutua denak bere aitona eta aitaren bideari jarraitu zion inperioa finkatuz eta Indian falta zitzaizkien lurrak konkistatu zituen, hegoaldeko lurrak, baina batez ere Kalinga (gaur egungo Orissa). Kalingaren konkista oso odoltsua izan zen eta ikusitakoaz hausnarturik Budaren printzipioak zabaldu zituen bere lurretan. Hurrengo 40 urteetan bakea izan zen inperioan eta azpiegiturak (errepideak, ospitaleak, estupak) eraiki zituen.

Inperio guztiarentzako balio zuten legeak sortu zituen, *Ashokaren legeak* bezala ezagutuak. Prakritoz idatzi zituen, *Ashokaren zutabeetan* ere idatzi zituen. Antzina zutabe ugari baziren ere gaur egun hemeretzi baino ez daude, asko egoera txarrean. Famatuena Varanasi ondoko Sarnath herrian dago, zutabearen puntan hiru lehoi dituena. Indiako sinboloa nazionala da gaur egun.

Inperioaren lau probintzia administratibotan banaturik zegoen, guztien buru Pataliputra hiriburua zegoelarik. Ekialdeko probintziaren hiriburua Tosali zen, hegoaldekoa Suvarnagiri, mendebaldekoa Ujjain eta iparraldekoa Taxila. Probintzia bakoitzeko agintaria *Kumara* (erregearen printzea) zen.

### Gainbehera 
Ashoka hiltzean inperioa bere seme Kunala eta iloba Dasaratha eta Sampratiren artean banatu zen, eta hegoaldeko lurrak independizatu egin ziren. Berehala hasi ziren ondorengoen arteko liskarrak eta 50. urteren buruan Inperioa bukatu egin zen.

## Maurya enperadoreen zerrenda 
## Kanpo estekak
Edinburgheko Waverley tren geltokia

**Waverley tren geltokia** Eskoziako Edinburgh hiriko tren geltoki garrantzitsuena da. Hiri honen erdigunean kokatzen da.

## Historia 
Edinburgheko Hiri Zaharraren iparraldean Nor Loch (Iparraldeko aintzira) zegoen. 1750 hamarkadan hiria populazioz gainezka zegoela ikusita aintzira drainatu eta beste aldean Hiri Berria egitea proposatu zen. Hiriaren alde biak lotuko zituen North Bridge zubia 1766an eraiki zen.

1830 hamarkadan Glasgowtik zetorren trenbidea North Bridgera ekartzea erabaki zen eta hiri biak 1842an trenez lotuta gelditu ziren. Hurrengo urteetan beste trenbide batzuren lotura ere bertatik egin zen eta *Waverley* izena ezarri zioten Walter Scott-en "Waverley eleberrien" omenez.

1870an bigarren geltoki bat eraiki zen Edinburghen. Princes Street geltokia izan zen eta 1965 arte iraun zuen, baina ez zen Waverley bezain garrantzitsua izatera iritsi.

## Ezaugarriak 
10 hektareatako azalera estaltzen du eta Eskoziako geltoki handiena ezezik Erresuma Batuko bigarrena ere bada, Londresko Waterloo geltokiaren ondoren. 21 nasa ditu Waverley geltokiak.

## Kanpo estekak
Nikolas Lekuona

**Nikolas Lekuona Nazabal** (Ordizia, Gipuzkoa, 1913ko abenduaren 19a – Fruiz, Bizkaia, 1937ko ekainaren 11) margolari, marrazkilari, argazkilari, arkitekto eta artista abangoardista izan zen.

## Biografia 
Marrazketa industrialeko ikasketak egin zituen Donostian. 1932an egin zuen bere lehen erakusketa Ordizian. Madrila joanik, abangoardiako artistekin (Gomez de la Serna, Abril, Ferrant) harremanetan hasi zen. 1933an Donostian egin zen Artista berrien lehiaketan bigarren izan zen, *Ellos, los detritus* obrarekin, eta handik urte betera Oteizarekin eta Balentziagarekin batera Donostiako Gran Kursaaleko erakusketan parte hartu zuen. Hirurek Hegoamerikara bidaia bat egitea pentsatu zuten baina azken unean Lekuonak ezin izan zuen joan eta Oteiza eta Balentziaga soilik joan ziren.

Lekuonaren margolanek eta argazki-muntaiek surrealismoaren eragina izan zuten orduan. Abertzaletasunarekin harreman estuak izan bazituen ere, Balentziagak eta Oteizak bezala, etnizismotik ihes egin zuen. 1935etik 1936ra bitartean, arkitektura-proiektu handiak egin zituen arrazionalismoaren bidetik. Pinturaz gainera, argazkigintza eta zinemagintzarako gidoiak landu zituen. Jean Cocteauk eragin handia izan zuen alderdi horretatik. 

Gerra Zibilean tropa frankistek Gipuzkoa hartu zutenean familiaren aholkuz haien alde egin zuen Lekuonak. Agerkari falangista batean erretratuak publikatu zituen eta GU taldearen parte izanik mugimenduaren aldeko erakusketa kolektiboetan ere hartu zuen parte. Bizkaiko frontera deitua izan zen zaurituak artatzera, eta Fruizen hil zen, 24 urte zituela. Handik aurrera eta 40 bat urtez, Lekuonaren lana ez da aipatua izan, harik eta berriro ezagutzera eman den arte. Harrezkero erakusketa ugari egin da.

## Plaza eta eskultura 
[thumb|Nikolas Lekuonaren jaioterrian dago *[2 gaineko 1, multzo hirukoitza* eskultura, Jorge Oteizak haren eta beste bi lagunen omenez egina.]]
Gaur egun Ordizian Nikolas Lekuonaren izena du plaza batek, haren omenez. Plaza horretatik hurbil dago *2 gaineko 1, multzo hirukoitza* eskultura, Jorge Oteizak Lekuonaren eta beste bi lagunen omenez egina.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Nikolas de Lekuona Museo Birtualaren webgunea.
* «Nicolas de Lecuona Nazabal», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
* «Nikolas Lekuona eta bere garaia». Ismael Manterola Ispizua. 1998. Euskomedia.org
Julia Madrazo

**Julia Madrazo Lavín** (Bilbo, 1965 -) euskal herritar politikari bat da. EB alderdiaren baitan , 15 urtez Bilboko Udaleko zinegotzia izan zen 2011 urtera arte. Javier Madrazo politikariaren arreba da.
Fort Williamgo tren geltokia

**Fort Williamgo tren geltokia** (ingelesez *Fort William railway station* eta Eskoziako gaeleraz ''Stèisean a' Ghearasdain'') Eskoziako Highland eskualdean dagoen Fort William udalerriko tren geltokia da.

## Kanpo estekak
Callejón de Huaylas

**Callejón de Huaylas** Andeetako haran alubial estu eta luze bat da, Peruko Ancash departamenduan dagoena. Santa ibaiak eratzen du goi Andeetako Conocochan duen iturburutik Cañón del Patoraino. Haran hau Cordillera Negrak mendebaldetik eta Cordillera Blancak ekialdetik inguratzen dute, azken hau, mundu osoko mendikate tropikalik garaiena da, elurrez eta izotzez estalitako 6000 metrotik gorako altuerako mendiekin, Cordillera Negran 5100 metro arteko mendiak dauden bitartean, elurrik ez izateagatik bereizten direnak, hilabeterik hotzenetan mendikate honetako tontor handienetako batzuetan itxura zurixka ematen dieten txingor eta antzigar metaketa handiak biltzen diren arren.

Aipatu beharra dago Santa ibaiak bere ibilbidea jarraitzen duela Ozeano Barean itsasoratu arte, baina sektore hau jada ez da Callejón de Huaylasen zatitzat hartzen, ibaiaren garrantzia ezinbestekoa da inguruko herri eta hiriak mantentzen dituzten aktibitate ekonomikoen garapenerako, azken urteetan ibaiaren kutsaduraren arazoa areagotzen doa Huaraz hiriaren inguruan.

Mendikate tropikalik garaiena den Cordillera Blancako mendi elurtu eta aintzirek eta Callejón de Huaylasko gainontzeko paisaiak erakargarritasun turistiko handiak dira perutar bisitarientzat zein paisaia eder eta ikusgarri hauen ontasunak ezagutzen dituzten atzerritarrentzat. Haranaren erdian dagoen Huaraz hiria da Huascarango Parke Nazionaleko erakargarritasun ugarietan barneratzen diren espedizio askoren abiapuntu nagusia.

Baina ez da soilik natura bertan ikus daitekeena, eta aire garbia arnastea ahalbidetzen duena, baizik eta espainiarren aurreko lekukotza arkeologikoak ere badaudela, Wilcahuaingo hondakinak kasu, Amerikako nekazaritza aztarnarik antzinakoenetako bat aurkitu den Guitarreroko leize-zuloa, Inken bideen ondo kontserbatutako zenbait zati ere badaude beste lekukotza kultural ugariren artean.

## Hiri eta herri garrantzitsuak 
Afaltaturiko bidea hegoaldetik iparraldera jarraituz, Conocochako aintziratik honako toki hauetara iris daiteke:

* Recuay
* Huaraz
* Marcará
* Carhuaz
* Mita
* Mancos
* Ranrahirca
* Yungay
* Caraz

## Kanpo estekak
Antzigar

thumb|320px|Antzigarra belarretan.

**Antzigarra**, **intzigarra**, **izotz zuria** edo **lantzurda** aire librean dauden gainazaletan eratzen den izotz-geruza guztiz mehea eta zuria da. Airean dagoen ur lurrunaren metaketa zuzena eragiteko adina hoztu direnetan eratzen den. **Izotz zuria** eta **lantxurda** sinonimoak dira.

## Eraketa 
Lehen baldintza, azalerek 0&nbsp;°C-etik beherako tenperatura izatea da, antzigarra sortzeko beste baldintza bat, airearen hezetasun erlatiboa %60 baino gehiagokoa izatea da, hala izan ezean, ez da atmosferan azaleretan metatu ahal izateko haina ur lurrun. Azken baldintza, haizea oso bizia ez izatea da, bestela, ur lurruna ez da metatuko.

## Ihintz zuria 
Antzigarra ez da ihintz zuriarekin nahastu behar, honakoa ihintz izoztua baita, kondentsatu eta izoztutako ur lurrun atmosferikoa da. Azaleko tenperaturak 0&nbsp;°C-etik beherakoa izan behar du.

## Eraginak landareetan 
Landaretza ez da nahitaez kaltetuko hostoek izozte baldintzak jasango dituzten gau batean. Landareen hostoek egoera likido oso hotzeko geruza bat osatzen dute, -4&nbsp;°C eta -12&nbsp;°C arteko tenperatura ziurtatuz. Alabaina, behin antzigarra sortuta, hostoaren azaleko landare zelulak kaltetuak izan daitezke izotz zorrotzezko kristalen aurrean. Bakterio batzuk bereziki eraginkorrak dira antzigarraren eraketaren aurrean.

Urteroko landareak, tomateak kasu, hil egingo dira urteko lehen izoztearen aurrean erori bezain pronto. Landare hostoerorkorrak ere hil egingo dira, baina berriz sortuko dira behin udaberria iritsitakoan. Azkenik, landare hostoiraunkorrak, koniferoak kasu, urte osoan berde mantenduko dira, hauen hazkuntza antzigarrik gabeko garaietan handiagoa den arren.

Klimako diferentziek eragin gogorra izan dezakete antzigarrak landareari egin diezaiokeen kaltean. Adibidez, erromeroa bezalako landare bat beti hilko da aire librean badago toki hotzagoetan, toki epel-beroetan erraz bizirik mantenduko litzatekeen bitartean.

## Irudiak 

Fitxategi:Frost on a nettle, Netherlands.jpg|Antzigarra asun batean
Fitxategi:Frost.jpg|Antzigar zuria
Fitxategi:Winter forest in Łużna.jpg|Zuhaitzetan
Fitxategi: Fern Frost.JPG|Antzigarra leiho bateko beiran
Fitxategi:Jardín Botánico Olarizu - Bellota de encina 01.jpg|Artearen orriak eta ezkur bat antzigarrez edo lantzurdaz estalita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Antzigar zuria
* Ihintza
* Permafrost

## Kanpo estekak
Antzigar zuri

[thumb|230px|Antzigar zuria [Oihan Beltza|Oihan Beltzeko zuhaitz batean]]
thumb|230px|Antzigar zuria.
**Antzigar zuria** izotz zurizko orratz eta lumak eratzean datzan hidrometeoro bat da, laino izoztuko tantak gainazaletan izoztean sortzen dena.

Bere tenperatura 0&nbsp;°C baino gutxiagoakoa den aire batean lainoa edo lanbroa dagoenean, ihintz-puntua izozte-puntutik behera dagoenean sortzen da. Orduan, laino eta hodei barnean gainfusio egoeran dauden ur tanta txiki ugari dago, berez jada izoztuak egon behar zuten arren. Egoera anormal hori tantatxo horiek azalera solidoren bat (lurra, landareen hostoak, teilatuak, etab...) ukitzen dutenean desagertzen da, horren gainean, orduan, kristal oso txiki eta distiratsu eran izozten direlarik, aire inklusioen bidez bananduta.

Tanta super-hoztuak dauzkan lainoak *antzigar biguna* eratzen du ukitzen dituen objektuetan; zirimiri super-hoztuak, aldiz, *antzigar gogorra*

## Ikus, gainera 
* Antzigar
* Ihintz

## Kanpo estekak
Domingo Unanue

**Domingo Unanue Sáez de Asteasu** (1901eko abuztuaren 4a, Ordizia, Gipuzkoa - *ib.*, 1985eko urriaren 4a) euskal arkitekto bat izan zen. Bere Arkitektura ikasketak Madrilen burutu zituen, Pedro Muguruzaren jarraitzailea bilakatu eta 1926an graduatu zelarik. Bere ikasketak Parisen oraindik gehiago zabaldu zituen.

Bere jaioterria den Ordiziako Etxezarreta antzokia, herri berdineko San Joan auzoko etxebizitzak (1946) eta Aita Urdaneta auzoko etxebizitzak (1947), eta Zumarragako Aita Legazpia auzoko etxebizitzen egilea da.

## Plaza 
Gaur egun Ordizian bere omenez Domingo Unanue plazak bere izena darama.

## Kanpo estekak 
* Domingo Unanueren biografia. Auñamendi entziklopedia. 

## Erreferentziak
Terrestrial Planet Finder

**Terrestrial Planet Finder** (**TPF** ingelesezko siglengatik, ) NASAk 2015 eta 2020 bitartean abiaraziko den exoplaneta lurtarrak bilatzeko gai izango den teleskopio sistema bat sortzeko proiektu bat da.

Exoplanetak arlo guztietan aztertu eta ikertzeko gai izango diren bi behatoki gehigarriz osatua dago. TPFk planeten eraketa aztertzea ahalbidetuko du, berriki sortutako izarren inguruko hauts eta gasezko disko protoplanetarioen garapenetik urruneko planeta lurtarren tamaina, tenperatura, konposaketa atmosferikoa eta beste ezaugarri batzuk neurtzeraino.

Proiektaturiko bi sistemak honakoak dira:

* Argi ikusgarriko koronografoa (TPF-C): teleskopio optiko handi bat (Hubble espazio teleskopioa baino 10 aldiz zehatzagoa), izarretik datorren argia ezabatzeko, eta hala, planeta batetik islatutako argi ahula detektatzeko gai.

* Interferometro infragorria (TPF-I): teleskopio handiago bat diruditen teleskopio txiki multzo bat, izarraren argia ere murrizten da planetetatik datorren erradiazio infragorri ahula detektatzeko.

NASAren 2007rako aurrekontu eta egutegiaren argitalpenak betirako atzeratu zuen proiektua. Europako Espazio Agentziak (ESA), antzerako proiektu bat du, Darwin Espazio Proiektua.

## Proiektuko lehentasunezko 25 izarrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1937ko Italiako Giroa

**1937ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 25. edizioa izan zen. 1937ko maiatzak 8 eta 30 artean ospatu zen, 3840 kilometroko ibilbidea eginez 19 etapatan banatuta, horietatik lau bikoitzak izan zirelarik, garaileak, batez beste, 31,365 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

93 txirrindularik hasi zuten proba eta 41ek amaitu zuten. Edizio honetan ospatu zen, lehen aldiz, taldekako erlojupeko bat.

Gino Bartali, lau etapa garaipen eta mendiko sailkapena lortu zituena, bigarren aldiz jarraian izan zen Giroko garailea.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Roma Maxima

**Roma Maxima**, 1933 eta 2008 artean **Lazioko Giroa** () txirrindularitza lasterketa da, Italiako Lazio eskualdean egiten dutena.

Bere azken urteetan 1.HC mailan zegoen, bai UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu aurretik, baita hauek sortu eta UCI Europe Tourren barnean geratu ondoren ere.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Paris-Austerlitz geltokia

**Paris-Austerlitz geltokia** (frantsesez *Gare de Paris-Austerlitz*) Frantziako Paris hiriburuko 13. barrutian kokatzen den tren geltoki bat da. Berez, Paris hiriko zazpi tren geltoki garrantzitsuenetako bat da.

## Ikus, gainera 
* Gare d'Austerlitz (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
* 
*
Port Jackson

[thumb|250px|eskuinera|Port Jackson edo Sydney Harbour badiaren ikuspegia. [Sydney Opera House eraikina eta Sydney Harbour Bridge zubia ikus daitezkelarik.]]

**Sydney Harbour** edo **Sydney Harbour** (euskaraz **Sydney badia**) Australiako Hegoaldeko Gales Berrian dagoen portu natural bat da. Bere paisaiaren edertasunagatik ezaguna da, bai eta Sydney Opera House eraikina eta Sydney Harbour Bridge zubiaren kokalekua izateagatik ere.

Badia zeharkatzen duen beste zubi bat ANZAC izenekoa da. Portua 19 kilometrotan zehar hedatzen da, Tasmaniako itsasoan hasi ekialdeko muturrean eta Glebe izeneko aldiriraino mendebaldekoan. Toki honetan Parramatta eta "Lane Cove" bezala ezagutzen diren bi ibaitara mugatzen da. Sydneyko Olinpiar Parkea Parramatta ibaiak bustitzen du.

## Iruditegia 

Irudi:Sydney(from air) V2.jpg|Port Jackson badiaren aireko ikuspegi orokorra.

## Kanpo estekak
Paris–Saint-Lazare geltokia

**Paris-Saint Lazare geltokia** (frantsesez *Gare de Paris-Saint Lazare*) Frantziako Paris hiriburuko 8. barrutian kokatzen den tren geltoki bat da. Berez hiriburu honetako zazpi geltoki garrantzitsuenetako bat da. 1837ko abuztuaren 26an ireki zen.

## Ikus, gainera 
* Saint-Lazareko geltokia (Monet)
* Saint-Lazare (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*
Paris–Ekialdea geltokia

**Paris-Ekialdea geltokia** (frantsesez *Gare de Paris-Est*) Frantziako Paris hiriburuko 10. barrutian kokatzen den tren geltoki bat da. Hiri honetako zazpi tren geltoki garrantzitsuenetako bat da.

## Ikus, gainera 
* Gare de l'Est (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*
1934ko Belgikako Itzulia

**1934ko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 23. edizioa izan zen. 1934ko ekainak 6 eta 10 artean ospatu zen, 1.189 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan banatuta.

## Etapak 
* 1. etapa (ekainak 6): Brusela-Lieja (223 kilometro)
* 2. etapa (ekainak 7): Lieja-Luxenburgo (269,5 kilometro)
* 3. etapa (ekainak 8): Luxenburgo-Namur (229,5 kilometro)
* 4. etapa (ekainak 9): Namur-Kortrijk (212 kilometro)
* 5. etapa (ekainak 10): Kortrijk-Brusela (255 kilometro)

## Etapa sailkapenak 
### 1. etapa 
* 1. Louis Roels () 6o42'19"
* 2. Odile Van Hevel () + 3"
* 3. Emile Joly () d.b.
* 4. Alfons Deloor () d.b.
* 5. Constant Dyzers () + 7"

### 2. etapa 
* 1. Jef Moerenhout () 8o39'58"
* 2. Maurice Cocqueriaux ()
* 3. Jos Vanderhaegen ()
* 4. Constant Capelle ()
* 5. Gustaaf Deloor ()

### 3. etapa 
* 1. Marcel Oplinus () 6o48'53"
* 2. Alfons Deloor () + 30"
* 3. Marcel Houyoux ()
* 4. Antoine Dignef ()
* 5. Georges Laloup ()

### 4. etapa 
* 1. Joseph Vanderhaegen () 6o14'19"
* 2. Leopold Gerard () d.b.
* 3. Léopold Roosemont () + 4"
* 4. Frans Gurickx () + 10"
* 5. Odile Van Hevel () + 1'31"

### 5. etapa 
* 1. Leopold Gerard () 7o34'18"
* 2. Antoine Dignef () + 1"
* 3. François Gardier () + 2"
* 4. Camille Schallier () + 1'53"
* 5. Gustaaf Deloor () + 6'10"

## Sailkapena 
* 1. François Gardier () 36o08'58"
* 2. Antoine Dignef () + 2'58"
* 3. Alfons Deloor () + 4'47"
* 4. Gustaaf Deloor () + 6'18"
* 5. Léopold Roosemont () + 10'59"
* 6. Camille Schallier () + 14'14"
* 7. Joseph Vanderhaegen () + 14'16"
* 8. Louis Roels () + 16'30"
* 9. Frans Guerinckx () + 22'18"
* 10. Robert Van Grotenbruel () + 39'22"
* 11. Léopold Gérard () + 39'44"
* 12. Maurice Cocqueriaux () + 44'34"
* 13. Alfons Corthout () + 54'04"
* 14. Georges Laloup () + 1o02'21"
* 15. Lucien Verdyck () + 1o07'02"
* 16. Constant Capelle () + 1o11'02"
* 17. Camille Michielsen () + 1o12'20"
* 18. Odile Van Hevel () + 1o19'57"
* 19. Georges Dewitte () + 1o26'45"
* 20. Mathieu Cardinaels () + 1o36'38"
* 21. Rémy Vandensteen () + 2o12'16"
* 22. Albert Maes () + 2o19'04"
* 23. Henri Lauwers () + 2o47'14"
* 24. Frans Binst () + 2o49'48"
* 25. Henri Van Erp () + 2o54'25"
* 26. Léon Decapelle () + 4o28'30"
* 27. Alfred Sira () + 5o22'17"
* 28. René Ducastaing () + 6o09'34"

Maurice Croon kanporatua izan zen eta 6 hilabetez parte hartu gabe zigortua edizio honetako 2. etaparen zati bat trenez egin izateagatik.

Marcel Houyoux eta Maurice Oplinus kanporatuak izan ziren lasterketa amaitu ez izanagatik.

*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Paris–Montparnasse geltokia

**Paris-Montparnasse geltokia** (frantsesez *Gare de Paris-Montparnasse*) Frantziako Paris hiriburuko 15. barrutian kokatzen den tren geltoki bat da. Hiri honetako zazpi tren geltoki garrantzitsuenetako bat da. 1840. urtean eraiki zen. Montparnasse auzoan kokatzen da.

## Ikus gainera 
* Montparnasse
* Montparnasse-Bienvenüe (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*
1995eko Euskal Herriko Itzulia

**1995eko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 35. edizioa izan zen. 1995eko apirilak 3 eta 7 artean egin zuten, 799 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan banatuta. Garailea ONCE taldeko Alex Zülle Suitzarra izan zen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
|}

## Kanpo estekak 
* 1995eko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1995eko Euskal Herriko Itzulia
Tolosa–Matabiau geltokia

**Tolosa-Matabiau geltokia** (frantsesez *Gare de Toulouse-Matabiau*) Frantziako Okzitania eskualdean dagoen Tolosa hiriko tren geltoki garrantzitsuena da. 1856ko abuztuaren 30ean eraiki zuten.

## Kanpo estekak 
* 
*
Lantxurda

**Lantxurda** hitzak honako esanahiak izan ditzake:

* **Lanbroa**, hodeiak oso behean daudenean sortzen den fenomeno meteorologikoa.
* **Antzigarra**, aire librean dauden gainazaletan eratzen den izotz-geruza guztiz mehea eta zuria.
* **Lantxurda**, Izkoko mendilerroko tontorrik altuena.
Bultzagailu

[thumb|upright=0.3|ezkerrera|[Paleolitoko bultzagailua. Mas-d'Azilgo leizea]]
thumb|Bultzagailua erabiltzeko modua
[thumb|[Amerindiarrek erabiltzen duten *atlatl*aren eskema]]
[thumb|[Inuita bultzagailua erabiltzen]]
**Bultzagailua** edo **atlatl** (nahuatleraz: *ahtlatl*) jaurtigaiaren (azagaia, lantza) hasierako abiadura handitzeko erabiltzen den tresna da. Gehienean makil zuzen bat izaten da, mutur bat kakotua duena. Askotan mutur hau animalien irudiekin apaindua izaten zen. Erabiltzeko modua erraza da: jaurtigaia bultzagailuaren gainean jartzen da, haren atzealdea kakoaren kontra dagoela. Bultzagailuari beste muturretik heldu eta, oreka gordez, jaurtiketa egiten da. Bultzagailuak gizakiaren besoa luzatu eta haren indarra handitzen du.

Aztarnen arabera Europan bultzagailuak Goi Paleolitoan erabili ziren, Goi Solutrearretik Goi Magdaleniar arte, eremu mugatu batean (Périgord eta Pirinioak). Bultzagailuen zati batzuk, gai gogorrez (elur-orein adarrez edo mamut-boliz) egindakoak, era bikainean apaindurik daude eta historiaurreko arte higikorraren maisu-lanak dira.

Gaur egungo herri ehiztari-biltzaile batzuek bultzagailua erabiltzen dute, hala nola, Inuitek, Australiako aborigenek eta Amerindiarrek.

## Kanpo estekak 
*  Santimamiñeko bultzagailua
Giovanni Valetti

**Giovanni Valetti** (Vinovo, Turingo probintzia, 1913ko irailak 22-Avigliana, 1998ko maiatzak 28) txirrindulari italiar bat izan zen, profesionala 1930eko hamarkadan.

## Biografia 
Bi aldiz irabazi zuen Italiako Giroa, biak jarraian, 1938 eta 1939an. Aurretik, 2. izan zen 1937ko edizioan eta 5. 1936koan. Bigarren Mundu Gerraren hasierak bere kirol karrera amaiarazi zuen.

## Palmaresa 
**1933**
* Lazioko Giroa eta etapa bat 
* 5. Piemonteko Giroan
**1936**
* Frejuseko Sari Nagusia
* 5. Italiako Giroan
**1937**
* 2. Italiako Giroan eta etapa 1
* 3. Toscanako Giroan
**1938**
* 20px Suitzako Itzulia eta 2 etapa.
* 20px Italiako Giroa  gehi mendiko sailkapena 20px eta 3 etapa
* 5. Nazioen Sari Nagusian
**1939**
* 20px Italiako Giroa  eta 4 etapa
**1940**
* 10. Lombardiako Giroan
**1941**
* 8. Toscanako Giroan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santanderko geltokia (Feve)

**Santander** Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, Santander udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 
* 

## Zerbitzuak 
### Eskualdeko trenak 
### Aldiriko trenak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Feve

## Kanpo estekak
Tarragonako geltokia

**Tarragona** Kataluniako Tarragonès eskualdeko tren geltoki bat da, Tarragona udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Zerbitzuak 
### Renfe Aldiriak 
### Eskualdeko trenak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Tarragonako portua

**Tarragonako portua** Kataluniako Tarragona hirian dagoen arrantza, merkataritza eta kirol portu bat da.

## Kanpo estekak 
* Tarragonako portuaren webgunea   
* Tarragonako kirol portuaren webgunea
Vigoko portua

**Vigoko portua** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Vigo hiriko portua da.

## Kanpo estekak 
* Vigoko portuaren webgunea
Ferrolgo portua

**Ferrolgo portua** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Ferrol udalerrian dagoen militar, arrantza, merkataritza eta kirol portu bat da. Bertan ontziola ugari daude.

## Kanpo estekak 
* Ferrolgo portuaren webgunea
Coruñako portua

**Coruñako portua** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Coruña hirian dagoen portua da. 1976an, bertan, Urquiolaren hondamena gertatu zen.

## Kanpo estekak 
* Coruñako portuaren webgunea
Santanderko portua

**Santanderko portua** Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen Santanderko badian kokatzen den arrantza, merkataritza eta kirol portu bat da.

## Kanpo estekak 
* Santanderko portuaren webgunea
Avilésko portua

**Avilésko portua** Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Avilés udalerrian dagoen portu bat da.

## Kanpo estekak 
* Avilésko portuaren webgunea
Bordele–Donibane geltokia

**Bordele–Donibane** (SNCF) edo **Gare Saint-Jean** (Bordeleko tranbia) Société Nationale des Chemins de fer Français eta Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Bordele udalerrian dago.

## Egoera 
* Paris-Bordele trenbidea (fr)
* Bordele-Irun trenbidea
* Paris-Bordele trenbidea (fr)
* Chartres-Bordele trenbidea (fr)

## Kokapena 
600px

## Kanpo estekak 
* 
*
Gijóngo portua

**Gijóngo portua** edo **El Musel** Kantauri itsasoko portu bat da, Gijónen (Asturias, Espainia) dagoena.

## Kanpo estekak 
* Gijóngo portuaren webgunea  
* Gijóngo kirol portuaren webgunea
1545 Thernöe

**1545 Thernöe** asteroide gerrikoan aurkitutako 1545. asteroidearen izena da. 1941eko urriak 15ean aurkitu zuen Liisi Otermak Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1941 UW** zen.

*Artikulu hai italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
1546 Izsák

**1546 Izsák** asteroide gerrikoan aurkitutako 1546. asteroidearen izena da. 1941eko irailak 28an aurkitu zuen György Kulinek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1941 SG1** zen. Bere izena Imre Izsákengatik jasotzen du, Smithsoniar Behatoki Astrofisikoan lan egin zuena.

## Kanpo estekak
1547 Nele

**1547 Nele** asteroide gerrikoan aurkitutako 1547. asteroidearen izena da. 1929ko otsailak 12an aurkitu zuen Paul Bourgeoisk Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1929 CZ** zen.

## Kanpo estekak
Death at La Fenice

***Death at La Fenice*** Donna Leon idazle estatubatuarraren polizia eleberria da, non Helmut Wellauer orkestra zuzendari ospetsua hilda agertzen den, potasio zianuroz pozoitua, Giuseppe Verdiren La Traviataren antzezpen batean La Fenice antzoki ospetsuan. Guido Brunetti komisarioa bera ere, Veneziako kriminaltasun labirintikora ohitua dagoena, harritu egiten da musikariak bere gailurrerako bidean utzi dituen etsai guztiez. Baina, zenbatek zituzten musikaria hiltzeko haina arrazoi? Brunetti komisarioak, soilik bere pazientzia eta zuhurtasunarekin, eleberri poliziako erakargarri honetan bere lehen kasua argitzen du.

*Death at La Fenice*k Japonian Suntory sari ospetsua jaso zuen intrigazko eleberririk onenari, eta denbora gutxian Donna Leon Europako eleberri poliziakoaren boom handi bihurtu zuen.

## Kanpo estekak
Espainiako Errealitate Eleaniztunaren Sustapen Saria

**Espainiako Errealitate Eleaniztunaren Sustapen Saria** Eusko Jaurlaritzak, Kataluniako Generalitateak, Balear Uharteetako Gobernuak eta Galiziako Xuntak urtero ematen duten ohorezko saria da, Espainiar estatuko izaera eleanitza sustatzea helburu duena.

Madrilen banatzen dute. 2009an eman zuten estrainekoz.

## Saridunak 
* 2009an: Microsoft
* 2010ean: Eroski

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1938ko Italiako Giroa

**1938ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 26. edizioa izan zen. 1938ko maiatzak 7 eta ekainak 2 artean ospatu zen, 3645 kilometroko ibilbidea eginez 18 etapatan banatuta, hauetatik hiru bikoitzak, garaileak batez beste 33,272 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

94 txirrindularik hasi zuten proba eta 50ek amaitu zuten.

Giroaren edizio honetan ez zuen parte hartu aurreko bi edizioen garailea izan zen Gino Bartalik. Giovanni Valetti, 1937an bigarren izandako, izan zen edizio honen garailea, hiru etapa eta mendiko sailkapena ere irabazteaz gain.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
1994ko Paris-Roubaix

**1994ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 92. edizioa izan zen. 1994ko apirilak 10ean ospatu zen eta Andrei Chmil moldaviarrak irabazi zuen, bakarrean iritsi zena Fabio Baldato eta Franco Ballerinik osatutako bikote jazartzaile bati minutu bat baino gehixeago ateraz. Probak 270 kilometroko ibilbidea izan zuen eta garaileak 7 ordu, 28 minutu eta 2 segundo eman zituen bide hori egiten.

## Sailkapena 
[thumb|200px|[Andrei Txmil]]

|}

## Kanpo estekak
Egiazko kareta

**Egiazko kareta** (*Caretta caretta*) mundu osoko uretan bizi den dortoka-espeziea da. Historikoki bere egoera ona bazen ere, batez ere Mediterraneo itsasoan, egun arriskuan dago. Dortoka bakarti honen ezaugarri nagusiak pelagikoa ez izatea eta haragijalea (krustazeoak, belakiak, moluskuak, zefalopodoak, ekinodermoak eta ornogabe bentonikoak) izatea dira.

## Ezaugarriak 
Helduek 65 a 107 kg arteko pisua eta 82 a 109 cm arteko luzera dituzte. Bere koloreak kafe ilunetik eta hori laranjatura aldatzen dira, dortsalean krema direlarik. Kumeak, berriz, kafe ilun kolorekoak dira.

Atzaparretan luzera handiko ibilaldiak egiteko hegalak eta *chelonia mydas*arena bezain handia den buru biribila dituzte. Moko lodi bat dute. Helduen oskola leuna da eta gazteena, berriz, zakarragoa.

## Elikadura 
*Caretta caretta*k molusku, krustazeo, arrain eta itsas-fauna txiki eta ertaina jaten ditu, bere baraila sendoak aprobetxatuz.

## Ugalketa 
Beste kelonidoek egiten duten moduan, emeak jaio diren hondartzara itzultzen dira bere arrautzak lagatzeko. Beste itsas-dortokak ez bezala, ez dituzte gorteiatze eta estalketa habia egiteko hondartzatik gertu egiten, emeak migrazioa egitera bultzatuz.

Heltze sexuala 15 urtez gertatzen da, jadanik 60 cm-ko luzera dutenerako. Ugalketa aroak maiatzetik iraileraino irauten du. Habiak hondartza tropikal eta azpitropikaletan kokatzen dituzte. Lekurik kuttunenak Brasil eta Florida izan arren, Afrika, Turkia, Zipre edo Australia ere hautatu dituzte. Normalean udan erruten dute, hemisferioaren arabera.

Habiak 25 eta 50 cm arteko luzera du. Erruteko ordubete baino gutxiago behar dute eta gero arrautzak habian 42 eta 72 artean ematen dituzte. Habiaren tenperatura 32&nbsp;°Ckoa edo handia izanda, kumeak emeak izango lirateke, 28&nbsp;°Ckoa edo gutxiagokoa bada, arrak, eta, 30&nbsp;°Ckoa bada, %60a emeak eta %40a arrak. Bataz beste 104 arrautza erruten dituzte, 39 mm-ko diametro eta 40 g-ko pisua dituztenak.

## Hedapena 
Mundu osoan zehar hedatutako dortoka da, batez ere ur tropikal eta azpitropikaletan bizi dena. Ozeano Bareko kostaldetan bizi da, ekialdean Hego Amerikatik Kaliforniaraino eta mendebaldean Japoniako Okinawaraino. Ikerlariek Kaliforniako San Diegotik Japoniaraino bidaia egin duten espezimenak topatu dituzte.

Ozeano Atlantikoan ere bizi dira, ekialdean Mediterraneo itsasoan eta mendebaldean Brasiletik Floridako Cañaveral lurmuturraraino. Euskal Herriko uretan ere ikusiak izan dira.

## Iraute egoera 
Espeziea arriskuan dago, mendean zehar bere haragia eta oskolagatik ehizatu dutelako. Egun ez dute ehizatzen baina turismoak eta urbanismoak bere hondartzak okupatu ditu eta Floridan bere badiak kutsatu dituzte.

Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren kalteberen kategorian sartu zuten.

## Galeria 

Fitxategi:Caretta caretta skeletal preparations.JPG|
Fitxategi:Caretta caretta02.jpg
Fitxategi:BabyLoggerheadTurtle1.jpg|
Fitxategi:Logger eggs 01.jpg|
Fitxategi:Footprint of Loggerhead Sea Turtle.jpg|
Fitxategi:Caretta carettaZZ.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karabela portuges

**Karabela portugesa** edo **fisalia** (*Physalia physalis*) Physaliidae familiako hidrozoo sifonoforoa da. Planeta osoko itsaso irekietako ur epel guztietan bizi da, batez ere Ozeano Bareko eta Indiako ozeanoko ur tropikal eta azpitropikaletan eta baita Ozeano Atlantikoko Golkoko itsaslasterrean ere. Bere ziztada arriskutsu eta mingarria da oso

## Ezaugarriak 
Marmoka irudi arren, hidroidez betetako polipo-kolonia bat da, non bakoitzak bere betebeharrak dituen: neumatoforoa (ur gainean dagoen zatia), gastrozoideak (digestioa egiten dutenak), daktilozoideak (harrapakinak bilatzen eta ehizatzen dituztenak) eta gonozoideak (ugalketaz arduratzen direnak).

Ugaltzeko, koloniaren polipo batzuk banatu eta beste kolonia bat sortzen dute, beraz, ugalketa asexuala dute.

Bere gorputzaren %90a ura da. Karabela portugesak ez du begirik ezta hezurrik edo uzkirik ere, izan ere, ahoaren bidez iraizten du. 15 eta 30 cm artean dituen bela lirdingatsu erabiliz eta haizeak, mareak eta itsaslasterrak aprobetxatuz munduko ozeanoak zeharkatzen ditu, 50 metroko luzera ere izan daitezkeen, nahiz eta normalean 10 metrokoak izan bere garroei esker harrapakinak ehizatuz.

Garro hauek knidozito deituriko guruin erresumingarriak dituzte, arrain handi bat gelditu dezaketenak eta gizakiei erasan lekizkiekeenak. Guruin hauek, moduzko estimulu bati esker, erabilera bakarra duen eta nematozisto deituriko kiribil itxura duen filamentu hutsa askatzen dute: bentosak, harrapakin inguruan biribilkatzen diren tentakuluen luzakinak edo harrapakina gelditzen duen toxina proteinikoa xiringatzen duten arantzak. Behin harrapatuta, harrapakinak ahoan sartzen ditu eta barrunbe gastrobaskularrean digestioa hasten da.

Gizakientzat bere pozoia oso arriskutsua da, min handia sortzeaz gain ondorio neurotoxiko, zitotoxiko eta kardiotoxikoak ere dituena.

## Galeria 

Fitxategi:Karabela portugesa, Zumaiako Itzurun hondartzan.jpg|Zumaiako Itzurun hondartzan, denborale baten ondoren agertutako ale bakarra.
Fitxategi:Blaue Qualle.jpg
Fitxategi:2006-12-03-Melbourne FL USA-manowar.JPG
Fitxategi:Physalia physalis 2.jpg
Fitxategi:Physalia physalis.jpg
Fitxategi:Physalie01.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabio Baldato

**Fabio Baldato** (Lonigo, 1968ko ekainak 13) txirrindulari italiar ohia da, profesionala 1991tik, ordutik 42 garaipen lortu dituelarik.

Esprinter bat da, mendi ertaina jasateko ahalmen ertaina duena. Hiru Itzuli Handietan lortu ditu etapa garaipenak.

Zaletu bezala, Italiako txapeldun izan zen.

## Palmaresa 
**1993**
* Italiako Giroko 3 etapa

**1994**
* Paris-Nizako 2 etapa
* 2. Paris-Roubaixen

**1995**
* Frantziako Tourreko etapa 1
* Paris-Nizako etapa 1
* Nurembergeko Itzulia
* 2. Flandriako Tourrean

**1996**
* Frantziako Tourreko etapa 1
* Espainiako Itzuliko etapa 1
* Bernocchi Kopa
* 2. Mediterraneoko Tourrean
* 2. Flandriako Tourrean
* 3. Gante-Wevelgemen
* 3. Étoile de Bessègesen

**1998**
* Romandiako Tourreko etapa 1
* Frankfurteko Sari Nagusia

**2000**
* Paris-Nizako etapa 1

**2002**
* Pantalica Garaikurra

**2003**
* Italiako Giroko etapa 1
* Étoile de Bessèges
* 3. Laigueglia Sarian

**2004**
* 3. Marseillesa Sari Nagusian

## Taldeak 
* Del Tongo-MG Boys (1991)
* GB-MG Maglificio (1992-1994)
* MG Maglificio-Technogym (1995-1997)
* Riso Scotti-MG Maglificio (1998)
* Ballan-Alessio (1999)
* Fassa Bortolo (2000-2002)
* Alessio (2003-2004)
* Fassa Bortolo (2005)
* Tenax (2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pantalica Saria

**Pantalica Saria** () Sizilian ospatzen zen txirrindularitza lasterketa bat izan zen. 1975ean sortua, 2003 arte baino ez zen ospatu. RCS Sportek antolatzen zuen, beste lasterketa batzuen artean, Italiako Giroa ere antolatzen duena. Giuseppe Saronni da proba honetan garaipen gehien lortu dituena, bostekin.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Italiako burtsa

**Italiako burtsa** (**Borsa Italiana S.p.A**), egoitza Milanen duena, Italiako burtsarik garrantzitsuena da. 1808an sortu zen, eta 1998ko urtarrilak 2tik operatzen du.

## Indizieak 
Italiar burtsako indizerik garrantzitsuenak honakoak dira:

* FTSE-MIB: 10 sektore ekonomiko ordezkatzen dituzten merkatuko 40 konpainiarik handienak dituen haztatutako burtsa indizea.
* MIBTel, merkatu honetako italiar konpainia guztiak eta atzerriko zenbait hartzen dituena.

Beste indize batzuen artean MIDEX, ALL STARS eta desagertutako MIB-30a daude.

## Kanpo estekak 
* Italiako Burtsa
La Gazzetta dello Sport

**La Gazzetta dello Sport** () kirola jorratzen duen egunkari italiarra da, lehen aldiz 1896ko apirilak 3an argitaratu zena. Eliseo Riveraren *Ciclista* eta Eugenio Camilloren *La Tripletta* argitalpenen arteko elkartzetik sortu zen. Egunkaria, arrosa kolore bereizgarriko paperean inprimatzen da. 2017ko abenduan 225.499 ale argitaratzen zituen egunero. Italian zabalkunde gehien duen hirugarren egunkaria da, lehena kirol egunkarien artean.

2000tik larunbatetan Sportweek izeneko aldizkari bat gehitzen du.

Kirol mota guztiei buruzko berriak ematen dituen arren, futbola eta txirrindularitza dira garrantzitsuenak. Milanen argitaratzen da.

1909tik Italiako Giroaren antolaketako zati aktiboa da. Lasterketa horren bereizgarria den kolore arrosa ematen dio.

Bere egungo zuzendaria Andrea Monti da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Nikkei 225

thumb|300px|Nikkei 225.
, arruntki soilik **Nikkei** deitua, Japoniako merkatuko burtsa indizerik ezagunena da. Tokioko burtsan kotizatzen duten 225 baliorik likidoenek osatzen dute. 1971tik ***Ni**hon **Kei**zai Shinbun* (Negozioen Japoniar Egunkaria) egunkariak kalkulatzen du, honen inizialengatik datorrelarik indizearen izena.

Balio hauek euren likidezia handiagatik bereizten dira. Bere 100 basea 1949ko maiatzak 16an du. 38957,44ko gehiengo batera iritsi zen 1989ko abenduak 29an.

Nikkei indizeko balioek prezioen bidez haztatzen dute, eta ez kapitalizazio bidez, kalkulu hau batez besteko sinple batengandik ezberdina den arren, zatitzailea oso estua bait da.

Bere osagaien zerrenda urtero berrikuskatzen da, eta aldaketak urria hasieran gauzatzen dira, salbuespeneko kasuetan, aldaketak beste data batzuetan sar daitezkeen arren.

## Historia 
Nikkei indizea lehen aldiz 1949ko maiatzak 16an argitaratu zen.

## Osaketa 
Nikkei 225 indizea Tokioko Burtsako (TSE) Lehen Merkatuko (First Section) 450 baliorik likidoenetatik aukeratutako 225 enpresarik handienek osatzen dute, eta zerrenda urtero berritzen da.

## Ikus, gainera 
* Nikkei indizea osatzen duten enpresak

## Kanpo estekak 
* Nikkei indizea denbora errealean
Nerea Gálvez

**Nerea Gálvez Lavín** (Bilbo, 1971 - ) arabar politikaria da Ezker Batua alderdiaren baitan. Javier Madrazoren lehengusina, 2003-2008 urte bitartean Gasteizko Udaleko zinegotzia izan zen. 2008 urtean Arabako Batzar Nagusietako batzarkide eta bertako mahaiko idazkari karguak hartu zituen. 2011ko udal eta foru hauteskundeetan batzarkide aukeratua izan zen berriz ere. Arabako ahaldun nagusia aukeratzeko ondorengo bozketan euren hautagaitzari eman zioten botoa, PP alderdiaren hautagaitzari garaipena emanez horrela. Aldi berean, prozesu berean EAJ alderdiarekin izandako negoziazioen porrotaren ostean, horietan EBko kideentzako lanpostuak eta alderdiarentzako dirua eskatu zeneko eskandalu politikoan nahasturik gertatu zen.
2011ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia

**2011ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia** urte hartako esku huskako pilota txapelketa nagusia izan zen. Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatu zuen bederatzigarren ekitaldia izan zen, eta ASPE eta Asegarce enpresetako pilotariek hartu zuten parte.

Yves Salaberri *Xala* Lehen Mailako buruz buruko txapelduna izan zen, maila horretan izan den Ipar Euskal Herriko lehendabiziko txapelduna.

## Pilotariak 
2011n hamasei pilotarik parte hartu zuten, horietatik zazpi aurreko txapelketan parte hartu izandakoak. Abel Barriolak baino ez zuen huts egin, zaurituta zegoelako.

Final hamaseietan lau pilotarik debutatu zuten, aurrelari bi eta atzelari bi: Aritz Lasa gipuzkoarra, 2010eko bigarren mailako eskuz banakako txapelduna, Mikel Beroitz nafarra, 2010eko bigarren mailako eskuz banakako txapeldunordea eta 2009ko txapelduna, Mikel Idoate nafarra, 2010eko Lau t'erdiko bigarren mailako txapelduna eta David Merino errioxarra, 2010eko Lau t'erdiko bigarren mailako txapeldunordea. Jon Ander Albisu gipuzkoarrak eta Mikel Urrutikoetxea bizkaitarrak ere debutatu zuten.

Hona hemen pilotari guztiak:

## Emaitzak 
2011ko Eskuzko Pilota Enpresen Ligako Buruz buruko Pilota Txapelketaren emaitzak honako hauek izan ziren:

### Aurre kanporaketa 

### Final hamaseirenak 

### Final zortzirenak 

### Final laurdenak 

### Fase finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1996ko Euskal Herriko Itzulia

**1996ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 36. edizioa izan zen. 1996ko apirilak 8 eta 12 artean egin zuten, 817,5 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan banatuta. Garailea Francesco Casagrande italiarra izan zen.

## Etapak 
## Sailkapenak
### Sailkapen nagusia 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak 
* 1996ko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1996ko Euskal Herriko Itzulia
1935eko Belgikako Itzulia

**1935eko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 24. edizioa izan zen. 1935eko maiatzak 26 eta ekainak 2 artean ospatu zen, 1.524 kilometroko ibilbidea eginez 6 etapatan banatuta, garaileak batez beste 33 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. 34 txirrindularik amaitu zuten proba.

## Etapak 
* 1. etapa (maiatzak 26): Brusela-Lieja (245 kilometro)
* 2. etapa: Lieja-Luxenburgo (262 kilometro)
* 3. etapa: Luxenburgo-Namur (230 kilometro)
* 4. etapa: Namur-Ostende (274 kilometro)
* 5. etapa: Ostende-Anberes (237 kilometro)
* 6. etapa: (ekainak 2): Anberes-Brusela (276 kilometro)

## Etapa sailkapenak 
### 1. etapa 
* 1. Louis Roels () 7o17'06"
* 2. Frans Gurinckx ()
* 3. Jef Moerenhout ()

### 2. etapa 
* 1. Gustave Danneels () 8o11'03"
* 2. Arsène Mersch ()
* 3. Constant Struyven ()

### 3. etapa 
* 1. Jef Moerenhout () 6o16'23"
* 2. Mathieu Cardeynaels ()
* 3. Van Den Wyngaerde ()

### 4. etapa 
* 1. Emile Joly () 8o41'11"
* 2. Maurice Croon ()
* 3. Jules Geens ()

### 5. etapa 
* 1. Jozef Loopmans () 6o33'53"
* 2. Léopold Gerard ()
* 3. Aimé Lievens ()

### 6. etapa 
* 1. Jef Moerenhout () 8o51'38"
* 2. Adolphe Braeckeveldt ()
* 3. Jules Geens ()

## Sailkapena 
* 1. Jef Moerenhout () 46o06'49"
* 2. Henri Garnier () + 2'12"
* 3. Jean Wauters () + 6'18"
* 4. Aimé Lievens () + 8'02"
* 5. François Neuville () + 11'40"
* 6. Adolf Braeckevedt () + 13'08"
* 7. Guillaume Keteleer () + 21'23"
* 8. Jules Lowie () + 21'36"
* 9. Jozef Loopmans () + 21'43"
* 10. Mathieu Cardeynaels () + 26'02"
* 11. Frans Van Hassel () + 31'45"
* 12. Leopold Gerard () + 32'08"
* 13. Henri Van Erp () + 50'51"
* 14. Auguste Van Tricht () + 58'44"
* 15. Richard Noterman () + 1o09'56"
* 16. Georges Christiaens () + 1o13'45"
* 17. Joseph De Pauw () + 1o19'34"
* 18. Camille Van Iseghem () + 1o21'46"
* 19. Frans Binst () + 1o30'15"
* 20. Constant Struyven () + 1o30'36"
* 21. Lucien Verdijck () + 1o33'18"
* 22. Alfons Verniers () + 1o33'33"
* 23. Jules Geens () + 1o40'32"
* 24. Louis Janssens () + 1o43'53"
* 25. Egide Kegels () + 2o04'50"
* 26. Jérôme France () + 2o20'50"
* 27. Constant Van Impe () + 2o21'56"
* 28. Remy Van Der Steen () + 2o23'53"
* 29. Antoine Loncke () + 2o26'39"
* 30. Jules Kneepkens () + 2o32'41"
* 31. Léon Tommies () + 2o34'13"
* 32. Léon De Cappelle () + 3o20'47"
* 33. Roger Renaux () + 4o01'07"
* 34. Frans Stockman () + 4o11'37"

*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Chandragupta Maurya

**Chandragupta Maurya** (sanskritoz चन्द्रगुप्त मौर्य, *Candragupta Maurya*; Pataliputra, K.a. 340 - Shravanabelagola, Karnataka, K.a. 297) Maurya Inperioaren sortzailea izan zen. Indiako azpikontinentearen iparraldeko lurrak batu zituen. Antzinako testu grekoetan Sandrokiptos (Σανδρόκυπτος) izenaz agertzen da.

## Biografia 
### Errege bihurtzea 
Indiako historiako enperadore handienetakoa izan arren ezer gutxi ezagutzen da Chandraguptaren arbasoen inguruan, baina badirudi Maghada erreinuko Nanda erregeen sasiko baten ondorengoa zela.

IV. mendeko *Mudra-rakshasa* idatziak kontatzen du nola lortu zuen Chandragupta Mauryak errege bihurtzea. K.a. 321 urtean Dhana Nanda erregeak, Chanakya ministroa sumindu zuen eta honek Chandraguptarekin bat egin zuen eta Himalaiako Parvata erregearekin batera Maghadaren agintaritza hartzea lortu zuten. Parvata eta Chandraguptaren artean banatu zituzten Nanda erregeen lurrak. Parvata hil zenean bere seme Malaia Ketuk Pataliputra hiriburua erasotu zuten baina porrot handia jasan zuten eta Chandragupta lur denen jabe egiterakoan Maurya inperioari hasiera eman zion.

### Maurya Inperioaren zabalkundea 
thumb|ezkerrera|265px| Chandraguptaren inperioa K.a. 300 urtean
Alexandro Handia K.a. 323 urtean hil zen eta Chandragupta Mauryak mendebalderantz jo zuen honek utzitako lurrak konkistatu nahian, eta berehala mazedoniar *satrapak* garaitu zituen. Satrapak persiar inperioko probintzien gobernadoreak ziren.

Alexandroren satrapa zen Seleuko I.a Nikatorrek ere gauza bera egin zuen ekialderantz zituen lurrak konkistatuz eta K.a. 305ean biek topo egin zuten. Chandraguptak irabazi omen zuen bien arteko lehia, baina bien artean ituna egin eta bakea iritsi zen. Chandragupta Seleukoren alabarekin ezkondu zen, eta Indus ibaitik mendebaldera zeuden lur zabalak eskuratu zituen. Honen trukean 500 gerra-elefante eta gerlariak eman zizkion Seleukori Ipsoko guduan erabiltzeko.

Mendebaldean bakea lortuta hegoaldeko lurrak konkistatzeari ekin zion, eta ia India guztia eskuratu zuen, hegoaldeko tamilen lurrak eta Kalinga eskualdea ezik.

### Heriotza 
Azken urteetan tronua utzi eta aszeta bihurtu zen Bhadrabahu santu jainistaren gidaritzapean. Hegoaldera joan zen eta Karnataka estatuko Shravanabelagolan hil zen leize batean.

## Ondorengoak 
Tronua utzi zuen bere seme Bindusararen mesedetan. Bindusararen semea zen Ashoka Indiako enperadore handienetakoa bihurtuko zen.
Erdiko lamela

thumb|250px|Landare zelularen hormaren eskema, horiz "erdiko laminatxoa".
**Erdiko lamela** elkarren ondoan dauden bi landare zelulen zelula hormak elkarrekin itsasten dituen kaltzio eta magnesiozko pektina geruza bat da. Zitozinesiaren ondoren metatzen den lehen geruza da. Sarri zaila da erdiko lamela zelula hormatik bereiztea, bereziki zelulak pareta sekundario sendo bat garatzen badu.

## Kanpo estekak
Domesday liburua

**Domesday liburua** (ingelesez *Domesday Book*, *Domesday* edo *Winchester Book*) 1086 urtealdera Gilen I.a Ingalaterrakoaren aginduz osatu zen Ingalaterrako Erresumako erregistro nagusia izan zen. Erregistro hau gaur egun burutu ohi diren zentsuen antzekoa da.

Gilen I.ak konkistatu berri zuen herrialdearen informazioa behar zuen, honela hura hobeto adminsitratzeko asmoz. Honela bada, *domesday* hitzak "kontuen eguna" edota "kontuak kitatzeko eguna" esan nahiko luke. Honekin lord batek bere menpeko bakoitzak zituen jabetzen kontabilitatea eraman zezakeen.

## Izena 
thumb|250px|ezkerrera|Domesday liburuaren xehetasuna.

Latinez idatzi zen. *Domesday* izena anglosaxoierazko *dom* hitzetik dator, euskaraz "kontu" edo "aintzatespen" esan nahi du.

Erdi Aroko kristauen ustetan eta Bibliako Apokalipsiaren arabera, Azken Epaia egunean Jesukristok pertsona bakoitzari bere bizitza osoan burututako ekintzen inguruko kontu hartzea gauzatuko omen du. *Doomsday* izendapenak zantzu hori ere izango luke (ingelesez *doom*, "patua").

## Argitalpen elektronikoa 
2006ko abuztuan Erresuma Batuko Artxibategi Nazionalak Domesday liburuaren online bertsio osoa eskuragarri jarri zuen.

## Kanpo estekak 
* Domesday liburuari buruzko orrialdea 
* Domesday liburuaren argitalpen elektronikoa 
* Domesday liburua