open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lau

**4 (lau)** zenbaki eta digitu bat da. 3 ostean eta 5 aurretik dagoen zenbaki arrunta da. Zenbaki konposaturik txikiena da eta Asia ekialdeko kultura askotan zorixarrekoa kontsideratzen da.

## Matematikan 
4 zenbaki konposaturik txikiena da, bere zatitzaileak 1 eta 2 direlarik.

4 zenbaki lehen baten karraturik txikiena da (p^2) eta zenbaki bikoiti bakarra propietate hau betetzen duena. Zenbaki lehen bati jarraitzen dion karratu bakarra da ere.

Zenbaki bat 4-ren multiploa da bere azken bi zifrak 4-ren multiploak badira. Adibidez, 1092 4-ren multiploa da, 92 4-ren multiploa delako, 92=4x23.

Honez gain,  2 + 2 = 2 × 2 = 2^2 = 4. Knuth-en gezi-notazioari jarraituz, 2 ↑↑ 2 = 2 ↑↑↑ 2 = 2 ↑...↑ 2 = 4 edozein gezi kopururako (2 [n] 2 = 4 da edozein n arrunterak, non a [n] b hipereragiketa den).

Lau aldeko poligonoa laukia da, batzuetan tetragono deitua. Laukiak hainbat eratan sailkatu daitezke: erronboa, karratua, laukizuzena, kometa…

Lau aurpegiko eta lau erpineko gorputz solidoa tetraedroa deitzen da eta poliedro batek izan ditzaken aurpegi kopuru txikiena lau da. Tetraedro erregularra solido platonikorik autodual bakarra da.

Lau dimentsioko espazioa, hiru gorputz erregular ganbil baino gehiago dituzten espazioetatik dimentsio handienekoa da.

* Bi dimentsioko espazioetan infinitu poligono erregular ganbil daude.
* Hiru dimentsioko espazioetan bost poliedro erregular ganbil daude (bost solido platonikoak).
* Lau dimentsioko espazioetan sei polikoro erregular ganbil daude.
* Bost edo dimentsio gehiagoko espazioetan hiru politopo erregular ganbil daude (sinplex erregularrak, hiperkuboak eta mozketa politopoak).

Lau dimentsioko barietate diferentziagarriek propietate bereziak dituzte. Egitura diferentzial bakarra dago \Re^{n},\, n=4 denean izan ezik. Kasu horretan infinitu daude.

Talde ez-ziklikorik txikienak lau elementu ditu, Klein taldeak hain zuzen ere. Sinpleak ez diren talde ez-tribialen ordenarik txikiena lau da.

A_n non n=4 da talde alternante ez sinple bakarra.

Ferdinand Georg Frobenius-en teorema baten arabera, lau da zatidura aljebra erreal baten dimentsio maximoa (koaternioia).

Lau koloreen teoremaren arabera, eskualde auzokidez osaturiko edozein mapa, oso korapilatsua izanda ere, lau kolorez margo daiteke, ondoz ondoko bi eskualdek beti kolore ezberdinak dituztelarik. Hiru kolore ez da nahikoa hau ziurtatzeko. Planoan, grafo oso handienak lau erpin ditu.

Lagrange-ren lau karratuen teoremak, edozein zenbaki oso positibo, gehienez, lau zenbaki karratuen batura bezala adieraz daitekela dio. Hiru zenbaki karratu ez dira orokorrean nahikoa. Adibidez, 7 ezin da hiru zenbaki karratuen batura bezala adierazi.

Laurekin zatigarria den edozein zenbaki arrunt bi zenbaki arrunten karratuen kendura bezala adieraz daiteke. Adibidez, 4x=y^2-z^2.

Lau da polinomio baten maila handiena, zeinaren erradikalen bidezko soluzioa ezagutzen den.

## Oinarrizko kalkulu batzuk 
## Frantziako departamendua 
* Proventza Garaiko Alpeak departamendua (04)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armintzakalde

**Armintzakalde** Bizkaiko hondartza da. Lemoizko Armintza herrian kokatuta dago. Hondartzak 250 metro neurtzen ditu luzetara. Itsasbehera denean 18.750 metro karratuko azalera dauka, eta itsasgora denean aldiz 7.500 metro karratuko azalera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hondartzari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.
Zazpi

**Zazpi** (7) seiaren ondoren eta zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Etimologia 
Beharbada **bortzaz-bi* Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Matematika 
* 4. zenbaki lehena da, 5aren ondoren eta 11ren aurretik.
* 7 aldeko poligonoari heptagono deritzo.
* Mersenneren 2. zenbaki lehena da (2 3 - 1); Mersenneren lehena izateaz gain, Mersenneren lehen bikoitza ere bada, 3 berretzailea, berez, Mersenneren lehena baita.

## Frantziako departamendua 
* Ardèche departamendua (07)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Shizugatakeko zazpi lantzak

## Kanpo estekak
Bakioko hondartza

**Bakioko hondartza** edo **Areaga** (alonimoa) Bizkaiko hondartza da. Bakioko udalerrian kokatzen da. 982 metro neurtzen ditu luzetara. Hondartzak 130.757 metro karratuko azalera dauka itsasbehera denean, eta 34.837 metro karratuko azalera, itsasgora denean. Hondartzaren ekialdean Ondarre ibaia eta mendebaldean Estepona ibaien ahoak daude. Herri desberdinetako bisitariak hartzen ditu hondartzak, Bermeo, Mungia edota Bilbo besteak beste.

## Surfa 
Bakioko hondartza ezaguna da olatu handiengatik, eta urtero hainbat surf txapelketa antolatzen dira bertan.

## Argazki bilduma 

Irudi: bakio 1.jpg| Bakioko hondartzaren ikuspegia
Irudi: bakio 2.jpg| Bakioko hondartzaren ikuspegia
Irudi: bakio 3.jpg| Bakioko hondartzaren ikuspegia
Irudi: bakio 4.jpg| Bakioko hondartzaren ikuspegia
Irudi: bakio paseoleku.jpg| Bakioko hondartzaren ikuspegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zortzi

**Zortzi** (8) zazpiaren ondoren eta bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Zenbaki-sistema zortzitarra 
Zenbaki-sistema zortzitar 8ko oinarria duen zenbaki-sistema da, normalean 0-7 ikurrak erabiliz.

## Frantziako departamendua 
* Ardenak departamendua (08)

## Kanpo estekak
Oloroe-Donamaria

**Oloroe-Donamaria** (zubereraz: *Olorue*; frantsesez: *Oloron-Sainte-Marie*; okzitanieraz: *Auloron*) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerria da, Bearnon kokatua. Barrutiko eta bi kantonamendutako burua da.

## Auzoak 
* Legugnon
* Oloroe-Saint-Pée (Saint-Pée-d'en-Haut; Saint-Pée-d'en-Bas; Bédécarats)
* Donamaria
* Soeix-Oloroe

## Demografia 
## Ondarea 
* Oloroeko Andre Mariaren katedrala
* Gurutze Santuaren eliza

## Hiri senidetuak 
Oloroe-Donamaria ondorengo hiriarekin senidetuta dago:

* 

## Iruditegia 

Irudi:Musee Eau 03.jpg|La Posteko zubia.
Irudi:Oloron N-Dame 01.JPG|Notre Dame elizaren ingurua.
Irudi:Oloron gave-Aspe 001.JPG|Gave d'Aspe ibaia eta La Poste zubia.
Irudi:Oloron cathédrale ste marie 2.JPG|Oloroeko Andre Mariaren katedrala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
2010eko hamarkada

**2010eko hamarkada**k 2010etik 2019. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
### Zientzia eta teknologia 
### Gertaerak 
* 2010eko abenduaren 17an Arabiar Udaberria piztu zen Tunisian, eta hortik Egipto, Libia, Yemen, Siria eta Bahrainera.

* 2011ko urriaren 20an borroka armatua behin betiko utzi zuela adierazi zuen ETAk.
** Maiatzaren 15ean abiatu zen M-15 mugimendua Madrilen, eta hortik espainiar estatuko beste leku batzuetara.

* 2015eko apirilaren 25ean lurrikara bortitza pairatu zuen Nepalek, ia 9.000 hildakorekin.
** Abenduaren 12an adostu zuten munduko 196 herrialdek Parisko Hitzarmena, berotze globalaren aurka.

* 2017an izendatu zuten Donald Trump presidente AEBetan.

### Kultura 
### Kirolak 
* 2010eko maiatzaren 17an Edurne Pasaban mendizale tolosarra, Shisha Pangma igo ostean, bilakatu zen 14 zortzimilakoak igotzen munduko lehenengo emakume.

### Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
Areatza (Ea)

**Areatza** edo **Eako hondartza** Bizkaiko hondartza bat da, itsasadarrean kokatua.

## Ezaugarriak 
Eako herrian bertan dago hondartza, Eako portu txikiaren ondoan. Hondartza estu eta lasaia da, olatu bortitzetatik babestua, hondartzaren eskuineko alboan erreka dago. Guztira 120 metro zabal da. Itsasbehera denean, 6.688 m²-ko luze-zabala dauka eta 2.800 m²-ko luze-zabala itsasgora denean.

Arriskugarritasun txikia dauka, eta uraren kalitatea ona da. Hondartzara joaten den batez besteko jende kopurua ertaina da.

## Jakingarriak 
Haurrak dituzten familientzako hondartza oso egokia, hondartzatik oso hurbil portutik abiatzen den bide batetik "Tala" izeneko behatoki batera joan daiteke, baseliza txiki bat dago bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hondartzari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.
Egunkaria

**Egunkaria** izenak hainbat adiera ditu:
# **Egunkari** bat egunero kaleratzen den argitalpena da.
# ***Euskaldunon Egunkaria*** 1990 eta 2003 urte bitartean existitu zen euskarazko egunkaria da.
Areeta (hondartza)

**Areeta** Bizkaiko hondartza da. Hiri-hondartza da eta Getxoko izen bereko auzoaren aurrean dago. Hondartza txikia da eta kirol portu zaharraren ondoan kokatuta da. Algortaraino doan pasealeku bat dago, hondartza inguratzen duena.

Bilboko itsasadarreko eskuinaldeko lehen hondartza da, eta itsasadarrean barneago sartua dagoena. Urteetan zehar bainatzea galerazita egon ostean, Bilboko itsasadarreko uren kalitatea hobetu eta kutsadura gutxitu denez, bainatzea posible da berriro ere. Hondartzatik Algortaraino doan pasealeku bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hondartzari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.
Gorlizko hondartza

**Gorlizko hondartza** Bizkaiko hondartza da, izen bereko udalerrian kokatua. Marea behera dagoenean Plentziako hondartzarekin lotuta dago guztiz, baina marea gora joaterakoan bi hondartza ezberdin dira. Guztira 842 metro ditu luze eta 45 zabal marea behean dagoenean.

Marea goian dagoenean ia guztiz desagertzen zen hondartza zonalde batzuetan, Iparrean dagoen Astondoko hondartza eta Gorlizko hondartzako zati nagusia bereiziz. Hau dela eta obrak gin ziren (EITB24n irakurgai) hondartzaren tamaina 60.000 m2etan handitzeko 35 metro gehiago zabalduz.
[thumb|330px|Gorlizko hondartza eta sakonean [Plentzia (hondartza)|Plentziakoa.]]

## Zerbitzuak 
Uretan barrena bi plataforma daude instalatuak, bertan hainbat joko egin daitezkeelarik (txirristak, tranpolina...). Horretaz gain hondartzak dutxak ditu eta baita ere hiru taberna hondartzaren ondoan doan paseoan. Aparkalekua eta hamakak alokatzeko zerbitzua du.

Hondartzaren ondoan ere Gorlizko Ospitalea dago.

## Geologia 
Hondartzako area fina da, kolore laranja-marroixkarekin. Hondartzaren atzealdean dunak osatzen ziren lehen, baina eraikuntza ezberdinek hauek kendu dituzte.

Hondartza hau eta Plentziakoa badia baten barruan daude. Plentzian Butroe Errekak urak isurtzen ditu eta honen aurrealdean portu bat eraikia dago. Hau dela eta korronte guztiak lehenago igarotzen dira Gorlizetik eta hortik Plentziarantz doaz, harea hondartza batetik bestera eramaten. Prozesu honengatik Gorlizeko hondartzak tamaina galtzen du urtero Plentziakoari emanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hondartzari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.
*  EiTB24n Hondartzaren handitzearen inguruko berria)
Isuntza

**Isuntza** Bizkaiko hondartza da, Lekeitioko udalerrian kokatuta dagoena. Lea ibaiaren itsasoratzearen ezker aldean dago.

## Ezaugarriak 
Hondartzak 250 metro neurtzen ditu luzetara. Itsasbehera denean 24.260 metro karratuko azalera dauka, eta itsasgora denean aldiz 8.380 metro karratuko azalera.

Hondartzaren ondoan Zita enperatrizaren hotela dago, hondartza ondoko parke batetik gertu.

## Ontziolak 
Hondartzatik hurbil, bi ontziola daude: Mendieta eta Egiguren Atxurra. Bi ontziola hauek, Lea ibaiaren ezkerraldeko hareatza batean daude, sarbide zaila dutelarik, Isuntza zubiaren ondoan eta Marierrota parean. Biak ibaiondoarekiko paraleloki daude eraikiak. Uretatik urrunen dagoena egun guztiz eraldatua dago.

Egungo ontziolak 1917an eraikiak dira, nahiz eta gune horretan ontziolen kokapenaren berri lehendik ere baden, orain artean nahiko eraldatuak izanik, garaiko argazkietan ikus daitekeenez.

Honako hauek dira eraikin elementu nagusiak:
* Harmaila ezartzen deneko harlangaitzezko plataforma.
* Estalki osoa sostengatzen duten zurezko zutoinak, 6 aldeetakoak eta 2 erdigunekoak.
* Hormak; irekiak, gune batzuetan oholeriaz.
* Estalkia; bi aldeetarakoa eta oraintsuko erreforma baten bidez teila duelarik. Estalki batek eranskin moduan atergune bat aurkezten du. Zertxak arruntak dira, zurezkoak.
* Zoruak; harrizkoak.
* Sabaiak; zertxak ikusten direla.

Esparru itxirik ez dagoenez, ez dago sarbide zehatzik, nahiz eta bi pabilioiak ibaiarekiko paraleloki kokatzean, bertarako gurpildunentzako sarbidea Zubietako Jauregiraino iristen den bidetik egiten den, Lumentza mendiaren hegal bat inguratuz.

Isuntza zubiaren ondoan, ontzioletako langileriaren antzinako etxebizitzak kokatzen ziren, gertatu berri den (1991) sute batez eraitsiak. Ontziolaren ingurunea ibaiaren burualdera ere hedatzen da, lursailari eusten dion hormak definitutako esparruan eta ontziolaren sarbide bezala balio duen bidearen artean, non lanerako gune bat eta ontziolari zerbitzua ematen dion material biltoki bat bilakatzen baita.

1998ko urriaren 20an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu-multzo* izendatu zituen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko kostaldea
* Isuntza Arraun Elkartea

## Kanpo lotura 
*  Hondartzari buruzko informazioa Lekeitioko udalaren webgunean.
*  Hondartzari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.

## Kanpo estekak
Hondarraitz

**Hondarraitz** Hendaiako hondartza luzea da, eta Sokoburutik Dunbarrietaraino eta Abadiaraino iristen da.

## Ezaugarriak 
Hondartza 3 kilometro luze da; eta, itsasbehera denean, 100 metro baino gehiago zabal.

## Jakingarriak 
Bidasoa ibaia gurutzatzen duen itsasontzi zerbitzua dago Hondarribia eta Hendaia bitartean.

## Ikus gainera 
* Sokoburu
* Dunbarriak
* Santa Ana lurmuturra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Begiristain

**Aitor Begiristain Muxika** (Olaberria, Gipuzkoa, 1964ko abuztuaren 12a), **Txiki Begiristain** izenaz ezaguna, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan aritutako euskal herritar futbolaria da.

2003ko ekainetik 2010eko uztail arte, Bartzelona futbol taldeko zuzendari teknikoa izan zen. Begiristainen sei denboraldiko kargualdi horretan, talde hark ordu arte zituen hiru Europako txapeldunen ligetatik bi irabazi zituen, bai eta Espainiako lau Liga eta Espainiako Errege kopa bat ere, beste zenbait tituluren artean. Kargualdi horren aurretik, Bartzelona futbol taldeak hainbat urte zeramatzan munta handiko titulu bat ere eskuratu gabe.

## Kirol ibilbidea 
* 1982-1988: Real Sociedad
* 1988-1995: FC Barcelona
* 1995-1997: Real Club Deportivo de la Coruña
* 1997-1999: Urawa Red Diamonds

## Palmaresa 
* Espainiako lau Liga (1991, 1992, 1993, 1994)
* Espainiako bi Errege Kopa (1987, 1990)
* Espainiako bi Superkopa (1982, 1995)
* Txapeldunen Liga bat (1992)
* Europako Errekopa bat (1989)
* Europako Superkopa bat (1989)

## Ikus, gainera 
* Errealeko futbolarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Jokalariaren informazioa Errealaren webgunean
*
Antzorape

**Antzorape** Bizkaiko hondartza. Ibarrangeluko udalerrian kokatuta dago, Antzora auzoan.

## Ezaugarriak 
Hondartza txikia da, batez ere harriek osatzen dute eta Laida eta Lagako hondartzen artean dago. Itsasbehera denean harea dagoen arren, marea igotzean ia erabat desagertzen da.

Hondartzara heltzeko BI-3234 errepidean hasten den bide bat hartu behar da.

### Azalera 
* Zabalera: 50m
* Itsasbehera: 1.000 m2
* Itsasgora: 500 m2

## Jakingarriak 
Antzorape hondartza nudista da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Lopez Rekarte

**Aitor Lopez Rekarte** (Arrasate, Gipuzkoa, 1975eko abuztuaren 18a - ), *Bonba* bezala ere ezaguna, euskal herritar futbolaria. Arrasaten jaioa, Arrasateko Futbol Taldean gaztetan aritu ondoren, Errealeko gazte mailan hasi eta Real Sociedad B taldera pasatu zen, hiru urte beranduago lehen taldean debutatuz. Lehen Mailan hasi zenean, bere izena zeraman peña ere sortu zuten, *Bonba taldie*.

Eskuin hegalari bezala atzean jokatzen du normalean, ezkerraldetik ere aritu izan den arren. Kapitain bezala ere jokatu du askotan.

## Kirol Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Ikus, gainera 
* Luis Maria Lopez Rekarte

## Kanpo estekak 
* Jokalariari buruzko informazioa Errealaren webgunean
Morse kodea

**Morse kodea** informazioa bidaltzeko metodoa da, pultsu luze eta laburra (marratxoak eta puntuak) erabiliz letra, zenbaki edo karaktere bereziak adierazteko.

## Historia 
[thumb|200px|eskuinera||Morse kodea, publicación de [1922ko argitalpena]]
Alfred Vailek garatu zuen 1830ean, Samuel Morse eta beste batzuekin batera telegrafo elektrikoa asmatzeko lanetan elkarlanean ari zirenean.

1837 eta 1844 artean, Vail eta Samuel Morse klabe izan ziren AEBetan telegrafoa garatu eta komertzializatzen. AEBetako lehen lerroa eraiki zuten Washington eta Baltimore artean eta 1845eko Urteberrian inauguratu zuten. Samuel Morsen telegrafoaren aurrerapen gehienak Alfred Vailekin egin zituen, grabazio sistema eta errele magnetikoen hobekuntza bereziki.

1848an, Vailek telegrafia industria utzi egin zuen, Samuel Morsek bere lana infrabaloratzen zuela uste zuelako.

Vailek sortutako metodoan, hizki edo zenbaki bakoitza banaka transmititzen zen marra eta puntuz osatutako kode baten bidez.
* Puntua denbora unitate bat neurtzen du.
* Marrak 3 denbora unitate neurtzen ditu.
* Hizki beraren bi sinboloen artean, berriz, seinalerik gabeko denbora unitate bat dago.
* Hitz baten hizkien artean, tartea 3 denbora unitate neurtuko dute.
* Hitzen artean, 7 denbora unitate.

Morseri gustatu zitzaion sistema eta telegrafo elektrikoarekin batera patentatu zuen. *American Morse Code* deitu zioten eta telegrafoaren lehen transmisioan erabili zuten.

Hasieran, Morse alfabetoa erabiltzeko kableak ezarri behar izan ziren. Geroago, irrati transmisioetarako ere erabiliko zuten, itsaso eta airez, ahotsaren bidezko emisioak gauzatu arte.

Egun, irratizale eta Scouts-ak dira erabiltzen duten bakarrak eta, 2005 arte irratioperadore izateko lizentzia lortzeko eskatzen bazuten ere, jada, ez da derrigorrezkoa.

## Morse alfabetoa 
### Letrak 

### Zenbakiak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seiurte

**Seiurte** 1997an Durangaldean sortutako rock musika taldea da, Berrizen egoitza duena.

## Ibilbidea 
Lehenago *Izurrai* taldean aritu ziren Julen eta Iokinek sortu zuten. Musika munduan sei urte lehenago hasiak zirenez, hau kontutan hartuta, beren lan berriari SEIURTE izena jartzea pentsatu zuten. Handik gutxira, Markiñako gure laguna den Iker sartu zen bateria jotzen, aurretik TAUPADA taldean ibilitakoa.

Hirurok lehenengo maketaren ("...orain...") lehenengo kotzertuak ematen hasi ziren. Maketa hori 1998.urtean grabatu zuten. Kontzertu hauek ematean, beren buruak ezagutarazi zituzten. 2000. urtean, Ikerrek taldea utzi zuen, eta Hissopus taldeko baterijolea zen Ekainek hartu zuen bere lekua.

Ekain taldean sartzean, abesti berriak egiteari ekin zioten, horrela 2001.urtean, bigarren maketa atera zuten ("Non" ). Bertan soinu gogorrenak uztartu zituzten. Hau aurkezteko Durangaldeko hainbat talderekin bira antolatu zuten gaztetxeetatik. Bira arrakastatsua izan zen orokorrean. 2002an Gaztea maketa lehiaketa irabazi zuten.

Hainbat urteetan egindako abestiekin bilduma bat egitea erabaki zuten, maketa aurkeztu eta gero, urte haietan sortu eta grabatu ez ziren abesti asko ez galtzeko.Horrela, grabaketa berri bati egin zioten, 2002. urtea zen. Grabaketaren ondoren beste gitarra-jotzaile bat taldean sartzea beharrezkoa ikusi zuten eta ZER taldeko gitarra-jotzailea, Iñaki, sartu zen, ENE BADA taldeko baxujolea zena. Ordutik, laukote moduan jarraitzen dugu taldean.

Bildumatxo honekin, Euskadi Gaztea-ko 12. Maketa lehiaketaren irabazleak izan ziren eta honek Metak diskoetxearekin gure lehenengo KD-a grabatzeko ateak ireki zizkieten. Lehiaketa irabazteak oihartzun handia eduki zuen eta ordura arte gutxi baziren, ezagutzen zituztenak orduan gauzak asko aldatu ziren.

## Partaideak 
* Iokin (ahotsa eta gitarra)
* Iñaki (gitarra)
* Julen (baxua)
* Ekain (bateria)

## Diskografia 
* *Bapatean* (2003)
* *Ekiozu* (2004)
* *Jauzia* (2006)
* *Plateruenan zuzenean* (2007)
* *4* (2009)
* *Atlantida* (2012, Baga-Biga)
* *Elkar Estudioa Sesioak* (2014, Elkar)
* *Ezpalak* (2015, Estoldetan)
**Cabo Cañaveral* (2021, Estoldetan)

## Sariak 
* Gaztea maketa lehiaketa: 2002

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Seiurte taldearen webgune ofiziala
Araba Euskaraz

**Araba Euskaraz**, Arabako ikastolen jaia da. Ikastolen Elkarteak urtero ospatzen du ekainaren erdialdean. 2009an antolatu zuten 29. edizioa.

Euskararen erabilpena Araba osoan bultzatzea du helburu jai honek, baita ikastolen azpiegiturak hobetzen lagunduko duen dirua lortzea, urtero ikastola arabatar batek antolatuta.

Ospakizuna zirkuito baten inguruan antolatzen da, non publikoari zuzendutako hainbat ekintza burutzen diren (kontzertuak, bertso-saioak, eta abar).

1981ean Gasteizen antolatu zen lehen aldiz.

## Edizio guztiak 
thumb|Amurrio 2013ko bideklipa

## Ikus, gainera 
* Arabako euskara

## Kanpo estekak 
*  Araba Euskaraz
Montijo

**Montijo** zenbait lekuren izena izan daiteke:
# Montijo Portugalgo Setubalgo Barrutiko udalerria.
# Montijo: Badajozko probintziako udalerria.
Armeniera

thumb|Irakurtzea armenieraz

**Armeniera** (Հայերեն, *hayeren*) armeniarrek mintzatzen duten indoeuropar hizkuntza da. Berezko alfabetoa (armeniar alfabetoa) darabil, Erdi Aroan Mesrop Maxtots santuak sortua. Armenian ez ezik, Nagorno-Karabakhen (Azerbaijandik *de facto* independentzia lortu duen eskualdea), Errusian, Georgian, Iranen, Sirian, Libanon, Iraken eta Turkian ere hitz egiten da. Armeniar genozidioak 1915ean eragindako diasporak, era berean, hizkuntza herrialde ugaritara hedatu du.

## Idazkera 
## Armenieraren dialektoak 
Armenierak bi dialekto multzo ditu: ekialdekoa eta mendebaldekoa. Dialekto multzo horietako bakoitzak bere estandar idatzia du.

### Bi dialekto estandar (bi *armeniera batu*) 
V. mendetik XVIII. arte, dialekto idatzi nagusia armeniera klasikoa izan zen (armenieraz, *grabar*, hau da, «literaturakoa»). XIX. mendean, baina, Errusiar eta Otomandar inperioek Armenia beren artean zatitzearekin batera, bitan banatu zen idatzizko tradizioa, eta orduz geroztik, armenieraren dialekto idatzi nagusiak bi dira:
* Ekialdekoa: Errusiar Inperioan bizi ziren idazleek sortua. Armenian estatus ofiziala du eta Georgian eta Iranen ere erabiltzen da. Georgian hizkuntza ofizialetako bat zen Sobiet Batasunaren aldian, baina Georgiak independentzia lortuz geroztik, armeniar eta azerbaijandar gutxiengoek oso murriztuak dituzte beren hizkuntza eskubideak. Hartara, Administrazio publikoarekiko harremanetan georgiera erabiltzera behartzen dituzte.
* Mendebaldekoa: Otomandar Inperioan bizi ziren idazleek sortua. Armeniar genozidioan Turkiako ekialdean hil edo deportatu zituzten armeniarrek, hain zuzen ere, dialekto hartaz idazten zuten; beraz, mendebaldeko armeniera da erabiliena armeniar diasporan (diasporako armeniar gehien dauzkaten estatuak: Errusia, Ameriketako Estatu Batuak, Frantzia, Argentina, Libano, Siria, Iran, Kanada, Ukraina, Grezia eta Australia). Jatorrizko lurraldean, gaur egungo Turkiako ekialdean, ez da hiztunik geratu, baina Istanbulen eta ingurumarietan badira mendebaldeko armeniera darabilten diasporako 70.000 armeniar.

Hala ekialdeko nola mendebaldeko armenieratik turkieraren eragin lexiko ia guztia ezabatu zuten armenieradunek XX. mendean, armeniar genozidioaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vahan Sarkisian

## Kanpo estekak 
*  Armeniar alfabetoa
Airbus A320

**Airbus A320** Airbusek egindako helmen txiki-ertaineko hegazkina da. 1988. urtean Air France-rekin hegan hasi zen hegazkin hau "Fly-by-Wire" aginte teknologia erabiltzen aurrenekoa izan zen. Airbus A318, Airbus A319, Airbus A321arekin batera, Airbus A320ak A320 familia osatzen du. Familia honetako 2600 unitate saldu dira, munduan gehien saldu den bigarren familia da bere lehiakidea den Boeing 737aren atzetik.

Hegazkin honetan oinarriturik, Airbusek Airbus A318, Airbus A319 eta Airbus A321 hegazkinak garatu zituen.

## Bertsioak 
Airbus A320a bi bertsiotan eraiki izan da: A320-100 eta A320-200. Airbus A320-200 da hegazkinaren bertsio definitiboa A320-100 gutxi eraiki zirelarik. Hasierako bertsio hau Air Francek eta British Airwaysek soilik darabiltzate. Bi bertsioen desberdintasun nagusia Airbus A320-100 "wintip fences" edo "winglet-ak" ez izatea da eta A320-200ak helmena areagotzeko erregai edukiera handiagoa izatea dira.

150 bidaiaridun A320-200 baten helmeta 5.400km-takoa da. Hegazkin honek CFMI CFM56-5 edo IAE V2500 motako bi motore dauzka 25.500 eta 27.000 libera arteko indarra ematen dutenak.

Hegazkin honen lehiakide zuzena Boeing-en 737-800a da.

## Ikus, gainera 
A320 familiako beste hegazkinak:
* Airbus A318
* Airbus A319
* Airbus A321

## Kanpo estekak 
 Airbus A320aren webgune ofiziala

 Loturaren izenburua Airbus A320ari buruzko informazioa Airliners.net webgunean
3. milurtekoa

**3. milurtekoa** 2001. urteko urtarrilaren 1etik hasita 3000. urteko abenduaren 31ra luzatzen da, biak barne.
## Hamarkadak 
## Kanpo estekak
Akize

**Akize** (; ) Landak departamenduko udalerri bat da, Atturri ibaiaren ezkerraldean kokatua. Kantonamenduko burua da.

Erromatarrek emandako izena *Aquae Tarbellicae*, hau da, *Tarbelien urak*, bertan ur urmael beroa baitago. Izena eraldatuz joan zen mendeen joan-etorriarekin *Acqs* hartuz, azkenean *Akize* lortuz. Frantses eta Gaskoieraz *Acqs* izenetik, ''d'Acqs* izenera igaro zen, eta hemendik *Dax* edo *Dacs* irten zen.

Erromatarrak heldu zirenean "tarbeli"ak (Akitaniako tribua) bizi ziren Akizen (hortik *Aquae Tarbellicae* izena), gero *Civitas Aquensiun* bihurtu zen, (Novenpopulania probintziako hamabi hirietako bat), Bordeleko bidean. Kristautasunarekin apezpikua zuen (Amikuzerekin haren barrutian) eta Done Jakue bidean. Atturri ibaiaren ondoan eta Bordele-Iruñea bidean egoteak eman zion garrantzia Akizeri.

## Biztanleria 
*Erroldatutako biztanleak''

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 17051
  bar:1968 from:0 till: 19348
  bar:1975 from:0 till: 19137
  bar:1982 from:0 till: 18648
  bar:1990 from:0 till: 19309
  bar:1999 from:0 till: 19515

PlotData=

  bar:1962 at: 17051 fontsize:S text: 17.051 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 19348 fontsize:S text: 19.348 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 19137 fontsize:S text: 19.137 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 18648 fontsize:S text: 18.648 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 19309 fontsize:S text: 19.309 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 19515 fontsize:S text: 19.515 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:iturria_INSEE

## Ondarea 
* Katedral gotikoa (XIII. m.), XVII. mendean berreraikia.
* Erromatar harresia
* Erromatar tenplua
* Zezen plaza

## Akizetar ospetsuak 
* Patrice Dumora (1956)
* Olivier Truc (1964)

## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriaren webgune ofiziala
Cerrillos (Txile)

**Cerrillos** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Santiago probintzian dago. 2002ko erroldan, 71.906 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Cerrillos** komuna [Santiagoko metropolitar eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Cerrilloseko udalaren webgunea.
K.a. 1. milurtekoa

**Kristo aurreko 1. milurtekoa** K.a. 1000. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1. urteko abenduaren 31ra luzatzen da, biak barne. Burdin Aroan hasi zen eta hainbat inperioren sorrera bizi izan zituen.

Antzinako Grezian, Antzinate Klasikoa hasi zen Magna Graecia eskualdea kolonizatzean eta gorenera iritsi zen garai helenistikoarekin. Milurtekoaren amaieran Erromatar Inperioaren goraldia izan zen. Asia hegoaldean, zibilizazio vedikoa Maurya Inperioan bateratu zen. Lehenengo zeltek Erdialdeko Europan nagusitu ziren, Iparraldea Aurre-erromatar Burdin Aroan zeuden bitartean. Eszitek Erdialdeko Asian nagusitu ziren. Txinan, Udaberri eta Udazkenen Aroan, konfuzianismoa sortu zen. Milurtekoaren amaiera aldera, Han dinastiak txinatarren boterea Erdialdeko Asiara hedatu zuen, indogreziar eta irandar mugak arte. Ameriketan, Maia zibilizazioa sortu zen. Afrikan, Antzinako Egiptoren beheraldia eta Kusheko Erresumaren goraldia hasi ziren, eta Axumeko Erresuma jaio.

Erlijio nagusi ugari garatu ziren, batez ere judaismoa, zoroastrismoa, hinduismoa, jainismoa eta budismoa. Greziar-erromatar Europan, Indian eta Txinan literatura lantzen hasi zen.

Munduko biztanleria asko handitu zen milurteko honetan, amaieran 170 eta 400 milioi pertsona arteko kopurura iritsiz (zenbatespen sistemaren arabera).

## Gertaerak 
## Hamarkadak 
## Kanpo estekak
Kilometroak

**Kilometroak** Gipuzkoako ikastolen jaia da. Urtero ospatzen da 1977az geroztik. Milaka eta milaka euskalzale biltzen dira urriko lehen igandean antolaketak prestatutako ibilbidea egin eta Gipuzkoako ikastolei bultzada emateko asmoz. 

## Edizio guztiak 
* 1977: Beasain-Lazkao (Goierri)
* 1978: Zubieta (Donostialdea) thumb
* 1979: Azpeitia (Urola Erdia)
* 1980: Tolosa (Tolosaldea)
* 1981: Arrasate (Debagoiena)
* 1982: Hernani (Donostialdea)
* 1983: Donostia (Donostialdea)
* 1984: Errenteria (Oarsoaldea)
* 1985: Zumarraga-Urretxu-Legazpi (Urola Garaia)
* 1986: Deba (Debabarrena)
* 1987: Zarautz (Urola Kosta)
* 1988: Irun (Bidasoaldea)
* 1989: Oñati (Debagoiena)
* 1990: Andoain (Donostialdea)
* 1991: Bergara (Debagoiena)
* 1992: Oiartzun (Oarsoaldea)
* 1993: Ordizia (Goierri)
* 1994: Legazpi (Urola Garaia)
* 1995: Donostia (Donostialdea)
* 1996: Elgoibar (Debabarrena)
* 1997: Pasaia-Lezo (Oarsoaldea)
* 1998: Tolosaldea
* 1999: Errenteria (Oarsoaldea)
* 2000: Azpeitia (Urola Erdia)
* 2001: Beasain (Goierri)
* 2002: Zumarraga-Urretxu (Urola Garaia)
* 2003: Lazkao (Goierri)
* 2004: Orio-Zarautz (Urola Kosta)
* 2005: Leintz (Debagoiena)
* 2006: Oiartzun (Oarsoaldea)
* 2007: Bergara (Debagoiena)
* 2008: Irura (Tolosaldea)
* 2009: Donostia (Donostialdea)
* 2010: Lezo (Oarsoaldea)
* 2011: Azpeitia (Urola Erdia)
* 2012: Andoain (Donostialdea)
* 2013: Tolosa (Tolosaldea)
* 2014: Orio (Urola Kosta)
* 2015: Usurbil (Donostialdea)
* 2016: Bergara (Debagoiena)
* 2017: Oñati (Debagoiena)
* 2018: Urretxu-Zumarraga (Urola Garaia)
* 2019: Zarautz (Urola Kosta)
* 2020: Amasa-Villabona-Zizurkil (Tolosaldea)
*2021: Ordizia-Beasain-Lazkao (Goierri)
*2022: Ibarra (Tolosaldea)
*2023: Errenteria (Oarsoaldea)
*2024: Azpeitia (Urola Erdia)
*2025: Elgoibar (Debabarrena)

## Eskualdeka 
* Donostialdea: 8 edizio (Donostian 3, Andoainen 2, Hernanin 1, Usurbilen 1 eta Zubietan 1).
* Debagoiena: 7 edizio (Bergaran 3, Oñatin 2, Arrasaten 1 eta Leintzen 1).
* Oarsoaldea: 7 edizio (Errenterian 3, Oiartzunen 2, Lezon 1 eta Pasaia-Lezon 1).
* Goierri: 5 edizio (Ordizian 1, Beasainen 1, Lazkaon 1,  Beasain-Lazkaon 1, eta Ordizia-Beasain-Lazkaon 1)
* Tolosaldea: 6 edizio (Tolosan 2, Iruran 1, Ibarran 1, Amasa-Villabona-Zizurkil 1 eta Tolosaldean 1).
* Urola Garaia: 4 edizio (Zumarraga-Urretxu-Legazpin 1, Zumarraga-Urretxun 2 eta Legazpin 1).
* Urola Erdia: 4 edizio (Azpeitian).
* Urola Kosta: 4 edizio (Zarautzen 2, Orion 1 eta Orio-Zarautzen 1).
* Debabarrena: 3 edizio (Elgoibarren 2 eta Deban 1).
* Bidasoaldea: 1 edizio (Irunen).

(2025 arte 49 edizio kontuan hartuta).

## Kanpo estekak 
* Kilometroaken webgune ofiziala
IEC 60027

**IEC 60027** (lehen **IEC 27** bezala ezaguna) International Electrotechnical Commissionak sorturiko estandarra da. Hainbat atal ditu:

* IEC 60027-1: Orokorra.
* IEC 60027-2: Telekomunikazioak eta elektronika.
* IEC 60027-3: Logaritmoak eta kantitate erlazionatuak, eta bere unitateak.
* IEC 60027-4: Errotatzen duten makina elektrikoetan erabiltzeko sinboloak.
* IEC 60027-6: Kontrol teknologia.
* IEC 60027-7: Unitate fisiologikoak.

Oso gertu dagoen unitate estandarra ISO 31 da.

## Aurrizki bitarrak 
1999an egindako ezarpenean kilobit batek erabiltzen dituen bit kantitateak ezberdintzeko metodoa proposatu zuten, batzuetan 1000 bit direlako eta beste batzuetan 1024 bit.

## Kanpo estekak 
*  Reference IEC 60027
*  INTERNATIONAL STANDARD CEI IEC 60027-2 Troisième édition (2005-08); Letter symbols to be used in electrical technology – Part 2: Telecommunications and electronics
Kibibit

**Kibibit** bat IEC 60027-2 informazio unitatea da. 210 biten baliokidea da. Laburtzeko **Kibit** edo **Kib** erabili daiteke, eta letra larriz jartzen da.

Kilobit batekiko duen ezberdintasuna azken honek testuinguruaren arabera 210 edo 103 bit adieraz ditzakeela da.

## Kanpo estekak 
*  Zientzia.net atariko artikulua: "Informatikariek bazterrak nahastu zituztenekoa: kilobyteak eta kibibyteak"
Gibibit

**Gibibit** bat IEC 60027-2 informazio unitatea da. 230 biten baliokidea da. Laburtzeko **Gib** erabili daiteke.

Gigabit batekiko duen ezberdintasuna testuinguruaren arabera 230 edo 109 bit adieraz ditzakeela da.

## Kanpo estekak
Tebibit

**Tebibit** bat IEC 60027-2 informazio unitatea da. 240 biten baliokidea da. Laburtzeko **Tib** erabili daiteke.

Terabit batekiko duen ezberdintasuna testuinguruaren arabera 240 edo 1012 bit adieraz ditzakeela da.

## Kanpo estekak
Pebibit

**Pebibit** bat IEC 60027-2 informazio unitatea da. 250 biten baliokidea da. Laburtzeko **Pib** erabili daiteke.

Petabit batekiko duen ezberdintasuna testuinguruaren arabera 250 edo 1015 bit adieraz ditzakeela da.

## Kanpo estekak
Yobibit

**Yobibit** bat IEC 60027-2 informazio unitatea da. 280 biten baliokidea da. Laburtzeko **Yib** erabili daiteke.

Yottabit batekiko duen ezberdintasuna testuinguruaren arabera 280 edo 1024 bit adieraz ditzakeela da.

## Kanpo estekak
Kilobit

**Kilobit** bat 1.000 biteko balioa duen informazio unitatea da.
Kasu gehienetan, ordea, Kilobyte-rekin (KB), hau da 210 bit-ekin nahasten da. **kb** laburtzen da, letra xehez biak.

## Ikus, gainera 
* Kibibit
* Kilobyte

## Kanpo estekak
Gigabit

**Gigabit** bat 1.000.000.000 biteko balioa duen informazio unitatea da. Kasu gehienetan, ordea, Gigabyte-rekin (GB), hau da 230 bit-ekin nahasten da. **Gb** laburdura du.

## Ikus, gainera 
* Bit.
* Byte.
* Gibibit.
* Gigabyte.

## Kanpo estekak
Terabit

**Terabit** bat 1.000.000.000 biteko balioa duen informazio unitatea da. Kasu gehienetan, ordea, Terabyte-rekin (TB), hau da 240 bit-ekin nahasten da. **Tb** laburdura du.

## Ikus, gainera 
* Tebibit
* Terabyte

## Kanpo estekak
Megabit

**Megabit** edo (**Mb**) bat 1.000.000 (106) biteko balioa duen informazio unitatea da. Kasu gehienetan, ordea, Megabyte-rekin (MB), hau da 220 bit-ekin nahasten da. **Mb** laburdura du.

Sistema metrikoan **k** edo **kilo** beti da letra xehean. Aldiz kilobyte (KB) eta megabyte (MB) informatikako estandarrean bilakatu dira eta letra larriarekin adierazten da.

## Mb eta MB edo KB eta Kb ez dira berdinak 
Mb-k megabit (1.000.000 bit) adierazten du eta MB-k megabyte (1.048.576 byte). Halaber, ez da nahastu behar Mb/s edo Megabit segundoko MB/s edo Megabyte segundoko-rekin. Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.

## Ikus, gainera 
* Mebibit
* Megabyte

## Kanpo estekak
Petabit

**Petabit** bat 1015 biteko balioa duen informazio unitatea da. Kasu gehienetan, ordea, Petabyte-rekin (PB), hau da 250 bit-ekin nahasten da. **Pb** laburtzen da.

## Ikus, gainera 
* Pebibit
* Petabyte

## Kanpo estekak
Exabit

**Exabit** bat 1018 biteko balioa duen informazio unitatea da. Kasu gehienetan, ordea, Exabyte-rekin (EB), hau da 260 bit-ekin nahasten da. **Eb** laburtzen da.

## Ikus, gainera 
* Exbibit
* Exayte

## Kanpo estekak
Zettabit

**Zettabit** bat 1021 biteko balioa duen informazio unitatea da. Kasu gehienetan, ordea, Zettabyte-rekin (ZB), hau da 250 bit-ekin nahasten da. **Zb** laburtzen da.

## Ikus, gainera 
* Zebibit
* Zettabyte

## Kanpo estekak
Yottabit

**Yottabit** bat 1024 biteko balioa duen informazio unitatea da. Kasu gehienetan, ordea, Yottabyte-rekin (YB), hau da 280 bit-ekin nahasten da. **Yb** laburtzen da.

## Ikus, gainera 
* Yobibit
* Yottabyte

## Kanpo estekak
Adoain

**Adoain** (eguesibarreraz: *Aduañe*) Urraulgoiti ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *adoaindarrak* (eguesibarreraz: *aduañetarrak*) dira.

## Izena 
Adoain toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Adoaing* (1033)
* *Adoain* (1057)
* *Adoain* (1119)
* *Adoayn* (1268)
* *Adoayn* (1366)
* *Adoain* (1534)
* *Adoain* (1829)
* *Adoain* (1990)

## Geografia 
Adoain Urraulgoiti ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra  da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

### Klima 
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.
thumb
Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

#### Estazio meteorologikoak 
Urraulgoitin dagoen Eparotz lekuan, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Lehen aldiz agertzen da koroaren domeinuko hiribildu gisa, Antso III.a Nagusiak 1033an Leireko monasterioaren alde besterendu baitzuen. Garai horretarako, bere 31 etxe ziztrinen izenak eta prestazioak ere ezagutzen dira. 1930ean, landa-kutxa eta bi errota zituen.

## Demografia 
 biztanle zituen Adoainek.

## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulgoiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da eguesibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

## Ondasun nabarmenak 
* San Andres eliza, XII. mendeko kristiau eliza, erromaniko estiloan.

## Adoaindar ospetsuak 
* Benito Gil (1801-1870), Itzalleko euskal dotrinaren egile.
* Esteban Adoain (1808-1880), euskal predikari.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urraulgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Peter Roberts

**Peter Roberts**, eskoziarra odol-legez eta kultura-ikasbidez, 1952an jaio zen.

1975an Donostia hartu zuen bizileku, eta hizkuntza irakasle aritu zen. Bazuen antzerkirako joera, baina, jakina, hizkuntzak erraztasunik eman ez, eta han hasi behar izan zuen imintzioka, ea keinu-hizkuntzaren bidez ulertzen zuten.

1979, bere konpainia sortu zuen, hitzik gabeko komunikazioak eskaintzen zituen aukerak ikertzeko.

Ez da geldirik egotekoa izan, eta batera ibili da antzerkigintzan eta irakasle-lanetan. Mimo-artea ondo ezagutzen zuenez, *Mimo, el arte del silencio* liburua idatzi zuen. 1983an argiratu zen eta bigarren edizioa 1991n.

Emaitza politak ekarri ditu irakaskuntzan. Badira urte batzuk Mimo Tailerra zuzentzen ari dela, eta hainbat ikastaro emana da, Hezkuntza eta Zientzia ministeritzak, *British Council Institute*k, Eusko Jaurlaritzak, unibertsitateek eta beste erakunde publiko batzuek antolaturik, antzezleentzat, irakasleentzat, ikasleentzat eta pantomima eta ilusioaren maitaleentzat.
Marra (mineralogia)

Mineral baten **marra**ri buruz ari garenean honek marratu ondoren uzten duen hautsaren koloreari dagokio.

Marraren koloreak ez du zergatik izan behar mineralaren kolorearen berdina.

Marraren kolorea zehazteko hau portzelanazko tresna batekin egin beharko da.

## Kanpo estekak
Pleokroismo

[thumb|300px|[Snellen legea argiaren angelua kalkulatzeko modua da]]
**Pleokroismoa** fenomeno optiko bat da, non argiaren errefrakzio bikoitza dela eta mineral edo kristal batean argiak bi bide ezberdin hartzen ditu, bakoitza 90ºtara polarizatzen den. Argia bereizten denez bide ezbedinak jarraitzen ditu harriaren barnetik eta beraz abiadura ezberdinetan bidaiatzen du, absortzio kolore ezberdinak sortuz eta modu horretan itxuraz bakarrik bi kolore ezberdin hartzen ditu.

Harri batzuek bi kolore ezberdin erakusten dituzte eta honi dikroiko deritzo, eta hiru baditu trikroiko. Hala ere, eta hau mineral bakoitzak duen fenomenoa izanda ere, mozketaren arabera fenomenoa estali daiteke.

Pleokroismoa mineralogian mineral ezberdinen identifikazioa egiteko tresna garrantzitsua da, mineral asko modu honetan erraz ezberdindu daitezkeelako. Horretarako mikroskopio batean xafla-mehe bat erabiliko da minerala identifikatzeko.

## Kanpo estekak
Fraktura

[thumb|180px|[Humeroaren **fraktura** erakusten duen erradiografia.]]

**Fraktura** edo **apurketa** gorputz bat bitan edo zati gehiagotan zatitzea da indar batek eraginda.

Fraktura hitza hezurrekin, kristalekin edo metalekin erabili daiteke. Kristaletan, batzuetan, frakturak aurreko kristalaren antzekoak diren bi pieza edo gehiago sortzen ditu.

Fraktura ulertzeko fraktura mekanika aztertu behar da.

## Kanpo estekak
Wollastonita

{{mineral infotaula
|izena = Wollastonita
|irudia=Wollastonite madagascar.jpg
|kategoria = Inosilikatoa
|formula=CaSiO3
|kolorea=Zuria, kolorgea edo grisa
|habitoa=Masibo lamelarra, konpaktua, haritsua edo batzuetan taula formakoa
|sistema=Triklinikoa \overline{1}
|apurdura=Bi norabidetan ≈90ºtan
|gogortasuna=4,8
|distira=bitreoa
|errefrakzio_indizea= a=1.628, b=1.639, g=1.642
|marra= Zuria
|grabitate= 2,82
|urtzea= 1540&nbsp;°C
|disolbagarritasuna= HClan disolbagarria, uretan ez.
}}

**Wollastonita** kaltziodun inosilikatu bat da (CaSiO3). Batzuetan burdina, magnesioa eta manganesoa eduki dezake kaltzioaren ordez. Zuria izan ohi da. Metamorfismoaren ondorioz sortzen da arroka kaltzikoetan (kareharrietan, adibidez) non silikatodun arrokak dauden.

Asoziazioetan granate, vesuvianita, diopsido, tremolita, epidota, plagioklasa eta kaltzitarekin agertzen da. William Hyde Wollastonen omenez ematen zaio izena.

Txina da munduan gehien sortzen duen herria. Zeramiketan eta frikzioa dagoen materialetan erabili ohi da. Baita ere metalgintzan, margoetan eta plastikoetan.

## Kanpo estekak
Lareki

**Lareki** Urraulgoiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1970n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Urraulgoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *larekitarrak* ziren.

## Izena 
*Lareki* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Larechi* (1102)
* *Larequi* (1196)
* *Larequi* (1366)
* *Larequi* (1534)
* *Larequi* (1829)
* *Lareki* (1974)

## Geografia 
Lareki Urraulgoiti ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra  da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

### Klima 
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.

Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

#### Estazio meteorologikoak 
Urraulgoitin dagoen Eparotz, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
XII. mendearen hasierako abizen lokatibo gisa ageri da. Bertako nekazariek, 1427an, Orreagako Santa Mariari 3 kahitzeko urteko petxa, 3 gari-lapurreta eta kahitze eta erdi olo-lapurreta zor zizkioten, Leireko San Salbatzaileari gari-kahitze bat eta olo-kahitze bat eta Koroari bi gari-lapurreta baino ez.

1835-1845eko udal erreformak arte, ibarreko diputatuak eta herriko erregidorea zeuden Larekin, etxeen artean txandaka izendatua izan zena (zazpi 1802an; bederatzi 1847an). Azken egun horretan, apaiza auzokoak hornitzen ari zen, eta posta Agoitzetik iristen zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urraulgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Sorosilikato

[thumb|300px|[Zoisitaren bi barietate ezberdin]]
**Sorosilikato**ak Si2O7 formula orokorra duten silikatoak dira. Tetrahedroak guztiz libre daude beste elementuekin lotzeko eta modu isolatuan daude.

Bere formuletan [Si2O7]6--ak elkartzen dira.

## Sailkapena 
* Hemimorfita (kalamina)
* Lawsonita
* Ilvaita
* Epidota taldea
** Zoisita
** Klinozoisita
** Epidota
** Allanita
* Vesuvianita (idokrasa)

## Kanpo estekak
Ziklosilikato

**Ziklosilikatoak** eraztun itxurako silikatoak dira. Bertan SixO3x moduan agertzen dira silikato tetraedroak.

erdian|Ziklosilikatuen egitura

## Mota honetako mineralak 
* Axinita
* Berilo
* Kordierita
* Turmalina

## Kanpo estekak
Franche-Comté

**Franche-Comté** (frankoproventzeraz: *Franche-Comtât*; franche-comteraz: *Fraintche-Comtè*) Frantzia ekialdeko eskualde bat izan zen. 2016 urtetik Borgoina-Franche-Comté eskualdeko zati da.

Doubs (25), Saona Garaia (70), Jura (39) eta Belfort Herrialdea (90) departamenduek osatzen dute.

Prefektura Besançon hirian dago.

Frantziako antzinako probintzia bat ere bada, gaurko Saona Garaia, Doubs eta Jura ia osoa hartzen zituena.

## Historia 
Antzinako probintzia horrek Jura Erdialdea eta Haute-Saône hartzen zituen.

Dole izan zen lehendabiziko hiriburua, eta ondoren Besançon. Erromatarrek sekuandarrak aurkitu zituzten bertan eta *Maxima Sequanorum* deitu zioten lurraldeari. Burgundiarren eta, geroago, karolingiarren mendean egon ondoren Proventzako erresumak bereganatu zuen, Burgundiakoak ondoren eta Inperioak azkenik, 1169. urtean.

XIV. mendea arte ez zen Franche-Comté deitu. Frantziaren, Burgundiako dukearen eta Flandriako Margaritaren esku egon zen, hurrenez hurren; atzera Burgundiarren eskutara itzuli zen, eta, Burgundiako Margaritaren bitartez Inperioaren eta Espainiako habsburgotarrenetara azkenik.

Burgundiako markeserrian (1548) kokatua zegoenez, aparteko garrantzia izan zuen Espainiaren eta Herbeheren arteko komunikabideetan; hori dela eta nolabaiteko autonomia eta irabazi handiak izan zituen. Frantziako Henrike IV.aren eta Luis XIII.aren erasoak pairatu zituen; Luis XIV.ak, Maria Teresaren izenean, zituen eskubideak aldarrikatu eta lurraldea beretu zuen; Aachengo itunak itzultzera behartu zuen, baina Nimegako itunaren bidez (1678) haren jabe egin zen azkenik.

## Irudi galeria 

File:381x516-Carte-Franche-Comté-R2.jpg|Franche-Comtéko plano topografikoa
File:Cret Pela.jpg|Franche-Comtéko paisaia (Crêt Pela)
File:France arc et senas saline royal main building 1.jpg|Arc-et-Senansgo Erret-gatzagak
File:Fondremand - Huilerie-moulin avec sa roue à aubes au premier plan.jpg|Franche-Comtéko arkitektura herrikoia (Fondremand)

## Franche-Comtétar ospetsuak 
* Victor Hugo (1802-1885) idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Franche-Comtéko webgune ofiziala