open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beaufort eskala

**Beauforten eskala** haizearen intentsitatea neurtzeko neurri enpiriko bat da, itsasoaren egoeran, olatuetan eta haizearen indarrean oinarritzen dena. **Beauforten Haizearen indar-eskala** ere deitzen da.

## Eskala 
## Historia 
Sir Francis Beaufort hidrografoak asmatu zuen eskala 1805. urte inguruan. 1800 aurretik, itsasontziko ofizialek, aldizka, eguraldiaren behaketa egiten zuten, baina ez zuten eskalarik eta neurketak oso subjektiboak ziren.

Lehendabiziko eskalak ez zeukan haizearen abiadurarik, itsasontzi batek, 0tik 12ra bitartean, baldintza kualitatibo batzuk kontuan hartuz, baldintza horien aurrean jokatuko zuen modua zehazten zuen: "Maniobrak egiteko ozta-ozta nahikoa" izatetik 'belentzako eutsiezina' izatera.

1850etik eskala itsasokoak ez ziren neurketetarako ere onartu egin zen, Beauforten zenbakiak anemometro baten errotazio zenbakiekin lotu zirenean haizearen abiadura neurtzeko.

1906an, lurrunaren etorrerarekin, behaketak lehorrera zabaldu ziren. George Simpson, meteorologia bulegoko zuzendaria, izan zen lurrean deskriptoreak jartzearen arduraduna.

Haizearen abiadura Beauforten Eskalan formula honen bidez neurtzen da:

: *v* = 0,837 *B*3/2 m/s

Erlazio hori 1923an estandarizatu zen, eta hamarkada batzuk geroago zerbait aldatu zuten meteorologoei baliagarriago gerta zekiekeen. Gaur egun, eskuarki, urakanak Saffir-Simpson eskalaren bidez neurtzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urakan haizeen Saffir-Simpson eskala

## Kanpo estekak 
* Britainia Handiko Meteorologia agentzia: Beauforten eskala
* Investigating Clouds: National Science Digital Library Beaufort Scale
* National Public Radio: Beauforten eskala NPRn - Scott Huler-i elkarrizketa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sagailoa
Mehmed I.a

**Mehmed I.a** Çelebi (1389? - 1421eko maiatzaren 26a), **Kirisci** ("*Borreroa*") bezala ezaguna. Otomandar Inperioko sultana 1413tik hil zen arte. Beyazid I Yıldırımen semea zen. Otomandar interregno bezala ezagutzen den gerra zibilaren ondoren, Inperio Otomandarraren sultantzat onartu zen (1413).

Bi emazte izan zituen (Fatma eta Selçuk) eta bost seme: Mustafa Çelebi, Ikinci Murad, Ahmed, Yusuf eta Mahmud.

**Mehmed Çelebi** Edirnen jaio zen (antzinako Hadrianopolis, gaur egun Turkia). Tamerlanek Ankarako guduan Beyazid I.a garaitu eta preso hartu ondoren (1402), tronuaren oinordekoen artean gatazken garaia hasi zen, Otomandar interregno (*Fetret devri*) bezala ezagutzen dena hain zuzen ere.

Hamar urte geroago, eta Bizantziar Inperioko enperadorearekin (Manuel II.a Paleologoa) egindako aliantzari esker, Mehmedek bere anaiak (Isa, Süleyman eta Mûsa) alde batera utzita, lortu zuen Otomandar Inperioko sultana izatea (1413).

Bitartean, Mehmed I.aren seme zaharrena **Mustafa Çelebi**, **Düzmece Mustafa** ere deitua, Samarkandan preso zuen Tamerlanek. Tamerlanen heriotzaren ondoren, Mustafa Anatoliara itzuli zen bere aita tronutik kentzeko asmoarekin. Horretarako, Valakiako printze kristauekin aliatu zen, baina garaitua izan zenez, Bizantzioko enperadorearekin hartu zuen babesa. Mehmedek Bizantzioko enperadoreari ordaindu egin zion semea preso izateko. Ordain gisa, Mehmedek Bizantzioko enperadoreari leialtasuna zin egin zion, eta hori har daiteke Bizantzioko azken garaipen diplomatiko gisa. Aita eta semearen arteko gatazketan, su-armak erabili ziren lehenengo aldiz Otomandar Inperioan.

Mehmed I.a Edirnen hil zen 1421eko maiatzaren 26an, eta Bursako mausoleo berdean (*Yesil Turbe*) hilobiratu zuten.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Joniako Uharteak

**Joniako Uharteak** (; ) Greziako uharte multzoa da, Itsaso Jonikoan dagoena. **Heptanesoa** () izena eman ohi zaie, nahiz eta multzoa beste uharte txiki askok ere osatu.

## Geografia 
Joniako Uharteak Grezia kontinentalaren ipar-mendebaldeko itsasertzaren aurrean daude. Hauek dira uharte nagusiak, iparraldetik hegoaldera:
* Korfu (Κέρκυρα, Kérkira)
* Paxos (Παξοί)
* Leukada (Λευκάδα, Lefkada)
* Itaka (Ιθάκη, Ithaki)
* Zefalonia (Κεφαλλονιά, Kefallonià)
* Zante edo Zazinto (Ζάκυνθος, Zàkinthos)
* Zitera (Κύθηρα, Kíthira)

Lehenbiziko seiak mendebaldeko Greziako itsasertzearen parean daude, Itsaso Jonikoan (hortik beren izena). Zazpigarrena, Zitera, Peloponeso penintsularen hegoaldeko hiru irtenguneetako azkenaren aurrean dago. Azken hori Atika eskualdeari dagokio, eta gainontzekoek Joniako Uharteak izeneko eskualdea eratzen dute. 

## Historia 
Antzina greziarrek kolonizatu zuten uhartedia. Veneziaren esku egon ziren XV. mendetik XVIII. mendera arte. Frantsesen, errusiarren eta britainiarren mendeko lurraldea ere izan zen baina Jurgi I.a Greziako erregearen garaian Greziaren esku geratu ziren berriro.

## Ekonomia 
Azkenengo hamarkadetan, Joniako Uharteen biztanle-kopurua jaitsi egin da emigrazioaren eta tradiziozko industriaren, arrantzaren eta nekazaritzaren beherakadaren ondorioz. Gaur egun, jarduera ekonomiko nagusia turismoa da. Korfu bereziki, eta bere portua, paraje ederra dira, Mediterraneoan zehar egiten diren bidaietan erakargarriak. Gainera, uhartea ezaguna da Gerald Durrell idazleak idatzitako *My Family and Other Animals* lana dela eta; liburua Korfun igarotako haurtzaroaren kontakizuna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Murad III.a

**Murad III.a** (1546ko uztailaren 4a – 1595eko urtarrilaren 15a) Otomandar Inperioko sultana 1574tik hil zen arte.

Selim II.aren eta haren ohaide Nurbanu Sultanen semea zen. Tronua oinordetu zuen 1574an, eta ordutik aurrera hasi zen Otomandar Inperioaren beherakada. Iranekin eta kristau estatuekin (Hungariako Erresuma, Transilvania, Germaniako Erromatar Inperio Santua) izandako gerrek markatu zuten haren agintaldia. Hamabost urteetako gerran pertsonaia garrantzitsua izen zen, eta horren ondoren, Otomandar Inperioaren gainbehera ekonomikoa eta instituzionala gertatu zen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Selim II.a

thumb|Selim II.a

**Selim II.a** (otomandar turkiera zaharrean: سليم ثانى, *Selīm-i sānī*, turkieraz: *II.Selim*; 1524ko maiatzaren 28a – 1574ko abenduaren 12a&nbsp;/&nbsp;abenduaren 15a) Otomandar Inperioko sultan izan zen 1566tik 1574an hil zen arte. Suleiman I.a *Bikaina*ren eta haren faborito Alexandra Lisowskaren (Roxelana izenez ere deitua) semea zen.

Jauregiko hainbat azpikeria eta familiako liskarren ondoren tronuratu zenean, 1566an, arlo militarrarekiko interes gabeko lehen sultan bihurtu zen, eta boterea ministroengan uzteko ez zuen arazorik, betiere orgia eta libertinajeetan libre uzteko kondizioarekin.

1545ean, Nurbanurekin ezkondu zen, Konyan. Nurbanu Murad III.aren ama izan zen, eta aurrerago Emakumeen Sultanerrian sultanarekin batera erregeordekide izan zen lehen sultan balido bihurtu zen.

Sokollu Mehmed Pasha aginpidedun Bisir Handiak estatuko gai gehienak kontrolatu zituen, eta, Selim tronuratu eta bi urtera, Konstantinoplan arrazoizko hitzarmen bat lortu zuen (1568) Maximiliano II.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorearekin. Hitzarmen horren arabera, enperadoreak 30.000 dukat ordaindu behar zizkien otomandarrei, eta Moldavia eta Valakia eman behar zizkien agintari otomandarrei.

Errusiaren aurka ez zuen suerte berbera izan. Volga eta Don ibaiak elkartzeko plan bat egina zen Konstantinoplan. 1569ko udan, janizari talde handi bat eta zalditeria bidali zen Astrakhan setiatzera. Aldi berean, otomandarren ontziteria batek Azov setiatzen zuen. Otomandarren armada ekaitz batek suntsitu zuen. 1570aren hasieran, Ivan IV.aren enbaxadoreek itun bat egin zuten Konstantinoplan. Itun horren arabera, sultan otomandarraren eta tsar errusiarraren arteko adiskidetasunezko harremanak ezarri ziren.

1571n, Zipre konkistatu zuen, eta huraxe izan zen Selimen garaipen preziatuena; urte berean, ordea, porrot egin zuen Liga Santuaren aurka, Lepantoko guduan. Inperioaren ontziteria, gudu hartan suntsitua, sei hilabetean berregin zen, eta otomandarrek berriro hartu zuten Mediterraneoaren gaineko kontrola (1573).

1574an, Selim hil aurreko hilabeteetan, otomandarrek Tunisiaren gaineko boterea berreskuratu zuten, Espainiar Inperioaren mende egon baitzen 1572az geroztik.

## Genealogia
Kazakhstango Sobietar Errepublika Sozialista

**Kazakhstango Sobietar Errepublika Sozialista** (kazakheraz: Қазақ Советтік Социалистік Республикасы; errusieraz: Казахская Советская Социалистическая Республика) Sobietar Batasuna osatzen zuten hamabost errepubliketako bat zen, 1936-1991 bitartean.

1989. urteko datuen arabera, azaleraz 2.717.300 km² zen, Sobietar Batasuneko bigarren handiena. Urte horretan 16.711.900 biztanle zeuden Kazakhstango herrialdean, Sobietar Batasuneko laugarrena. Hiriburua Alma-Ata zen, gaurko izenez, *Almaty*. Hizkuntza ofizialak kazakhera eta errusiera ziren. Sobietar errubloa zerabilten. Herrialdeko biztanle gehienak kazakh etnia nomadakoak ziren: sobietarren menpe egon baino lehen Erdialdeko Asian kanerri indartsua zeukaten.

## Historia 
Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa 1920. urteko abuztuaren 26an sortu zuten, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren barruan. 1925. urteko apirilean Kazakhstango Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa bihurtu zen, eta 1936. urteko abenduaren 5ean Sobietar Batasunaren barruko errepublika izendatu zuten, "Kazakhstango Sobietar Errepublika Sozialista" izenez.

50eko eta 60ko hamarkadetan Sobietar Batasuneko gobernuak sobietarrak Kazakhstango lur ezezagunak kolonizatzera bultzatu zituen: errusiarren eta beste etnia batzuetakoen (ukrainarrak, alemanak, bielorrusiarrak, korearrak eta beste) etorrera handiak nahasketa etniko nabarmena eragin zuen. Independentzia aldarrikatu ostean etorkin mordoa berriro joan egin ziren.

1991. urteko abenduaren 10ean "Kazakhstango Errepublika" izena hartu zuen, eta handik bi astera independentzia aldarrikatu zuten.

## Banaketa politiko eta administratiboa 
Kazakhstango Sobietar Errepublika Sozialistan hamazazpi oblast edo probintzia zeuden: Aktiubinsk, Alma-Ata, Ekialdeko Kazakhstan, Guryev, Dzhambul, Karaganda, Kzyl Orda, Koktxetav, Kustanai, Pavlodar, Iparraldeko Kazakhstan, Semipalatinsk, Taldy Kurgan, Turgay, Uralsk, Tselinogrado eta Tximkent.

## Kanpo estekak
Elara (satelitea)

**Elara** (grekoa: Λήδα), edo **Jupiter VII**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Elara satelite txikia da (86 km-ko diametroa), eta irregularra. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera, hala nola Himaliaren taldekoena. Izan ere, Himaliaren taldeko satelitea da, hau da, 11.160.000 km eta 12.555.000 km arteko erradioekin eta 25,8° eta 30,7° bitarteko inklinazioekin Jupiter orbitatzen duten bost sateliteen taldekoa.

## Aurkikuntza 
Charles Dillon Perrine-k aurkitu zuen, 1905eko urtarrilaren 2an, Kaliforniako Lick behatokian, Perrinek lehentxeago aurkitutako Himalia satelitearen argazkiak aztertuta.

2007an, New Horizons zundak, Plutonera bidean zihoala, Elararen argazki batzuk egin zituen, 8 milioi kilometroko distantziatik hurbilenak.

## Izendapena 
Elara izena mitologia grekoko Elara pertsonaian du jatorria; Elara Zeusen maitaleetako bat zen.

Elarak ez zuen izendapen ofizialik izan 1975 arte, Jupiterren beste zortzi sateliterekin batera (Nazioarteko Astronomia Batasunak ofizialki izendatutako lehenengo satelite-multzoa izan zen). Ordura arte, Jupiter VII izena erabili zen izendatzeko.

## Kanpo estekak
Mensa (konstelazioa)

**Mensa** edo **Mahaia** —— Hego hemisferioko konstelazio bat da, Nicolas Louis de Lacaillek deskribatua *Mons Mensae* izenarekin.

Izena Hegoafrikako Lurmutur Hiriaren gaineko Mahaiaren mendia (Table Mountain) aipatzen du, mendi hartatik zeru australaren behaketak egin baitzituen Lacaillek.

Konstelazio honek ez du distira handiko izarrik; bera da zeruan gutxien ikusten dena. Hala ere, berak dauka Magallaesen Hodei Handia galaxiaren parte handi bat. Octans konstelazioaren ondoren, Mensa da konstelaziorik australena. Horregatik, ezinezkoa da Ipar hemisferiotik ikustea.

XVII. mendean deskribatu zenez eta Hego hemisferiokoa denez, Mediterraneo inguruko antzinateko kulturek ez zuten ezagutu. Beraz, ez dago izaki mitologikorik konstelazio honi dagokionik.

## Izar nagusiak 
* α Mensae, 5,08ko itxurazko magnitudekoa, konstelazioko distiratsuena. Izar nano horia da, alderdi askotatik Eguzkiaren antzekoa.

* π Mensae, 5,65eko magnitudekoa. Izar nano horia da; haren inguruan objektu batek orbitatzen du. Objektu horren masa Jupiterrena baino 10,35 aldiz handiagoa da; beraz, planeta masibo bat edo izar erraldoi marroi bat izan liteke.

* 31 Mensae (TZ Mensae), izar bitar eklipsatzailea. 6,19 eta 6,87 bitarteko distira aldakorreko bi izar zuriz osatuta dago.

* W Mensae izar aldakorra, Magallaesen Hodei Handian kokatua. Haren magnitude maximoa 13,4 da.

* UX Mensae, 7,20ko magnitudeko izar bitar eklipsatzailea.

* WX Mensae, erraldoi gorri aldakor irregularra. Haren distiraren magnitudea 5,72 eta 5,87 artean aldatzen da.
* HD 39194, izar nano laranja. Hiru exoplaneta ditu.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duke Unibertsitatea

**Duke Unibertsitatea**, AEBetako ikerketa-unibertsitate pribatua. Durhamen dago, Ipar Carolinan.

Estatu Batuen hegoaldeko unibertsitate selektiboenetakoa da (*US News & World Report 2008* txostenaren arabera). Hori dela eta, *Hegoaldeko Harvard* ere deitzen diote.

Izen ofiziala Duke University du. Washington Dukeren omenez jarri zioten izena, Unibertsitatearen lehen ongileetako baten aitaren omenez, alegia.

Ofizialki 1924an fundatu zen arren, Duke Unibertsitateak bazuen aurrekari bat, 1838ko Trinity College eskola, Ipar Carolinako Trinity hirian zegoena. Metodistek eta kuakeroek jarri zuten abian, eta Durhamera aldatu zen gero, 1892an.

Unibertsitateak hiru campus ditu Durhamen, bai eta itsas laborategi bat ere, Beauforten. Campus nagusia Julian Abele arkitektoak diseinatu zuen nagusiki, eta Duke kapera du erdigune. Horrez gain, ekialdeko campusa (estilo georgiarrekoa) eta mendebaldeko campusa (estilo gotikokoa) ditu.

## Kirolak 
Hogeita sei talde ditu unibertsitateak kirol-arloan, eta Blue Devils dute izena. Atlantic Coast Conference unibertsitate-mailako norgehiagokan hartzen dute parte. Historikoki, Ipar Carolinako Unibertsitateko Tar Heels taldea izan dute aurkari nagusia, saskibaloian, bereziki.

Duke Unibertsitateko ikasle izan dira NBAko saskibaloi-jokalari hauek: Grant Hill, Danny Ferry, Christian Laettner, Elton Brand, Shane Battier, Carlos Boozer, Chris Duhon, Mike Dunleavy Jr., J. J. Redick, Shelden Williams eta Kyrie Irving.

## Kanpo estekak 
*  Duke Unibertsitatearen webgune ofiziala
Kennedy zentro espaziala

**John F. Kennedy zentro espaziala** ( edo *KSC*) NASAren instalazio-multzo bat da, espazio-ontziak espazioratzeko erabilia. Estatu Batuetako Florida estatuko Cañaveral lurmuturrean dago. Estatu Batuetako John F. Kennedy lehendakari ohiaren omenez eman zitzaion izena.

Zentroa 55 km luze eta 10 km zabal da; guztira, 567 km²-ko azalera du, eta 15.000 pertsonak lan egin dute bertan. Bisitarientzako gune bat du, eta Floridako gune turistiko garrantzitsuenetariko bat da.

John F. Kennedy zentro espazialak jaurtitze-gune bat baino ez du hartzen (39 jaurtitze-konplexua). Gainerako jaurtiketak Cañaveral lurmuturrean egiten dira, AEBko aire-armadak zuzenduta. Eraikitze-lanak 1965ean amaitu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anton abadea

**Anton abadea** edo **San Anton**, baita ere *Eremutar*, **Anton Handia** edo **Anton Egiptokoa** (Herakleopolis Magna, Egipto, 251 - Colzim mendia, Egipto, 356) monako kristaua eta eremita-mugimenduaren fundatzailea izan zen. Bere bizitzari buruzko datu historikoak badira, baina baita kondairazkoak ere. Beni Suefeko nekazari aberatsa, hogei urterekin pobreen artean banatu zituen bere ondasunak, eta Tebaidako basamortura joan zen. Ondasunak alde batera utzi eta ermitau-bizitza eraman zuela gauza jakina da; Egiptoko hainbat monako-komunitatez arduratu zen. 105 urte bizi izan zela esaten da. Tradizioan oso ezagunak diren ikuskariak eta tentaldiak pairatu zituen basamortuan iragan zituen lehen 15 urteetan. Eragin handia izan zuen, eta Egiptoko basamortuak haren jarraitzailez bete ziren.

Gizon santu eta zorrotzaren fama zuen, eta horrek dizipulu asko erakarri zituen; ermitau-taldeak osatu zituen Pispir-en eta Arsinoe-n. Hori dela eta, monako-tradizio kristauaren fundatzailetzat hartzen da. Hala eta guztiz ere, inoiz ez zuen komunitate-bizitza aukeratu, eta Itsaso Gorritik gertu zegoen Colzim mendira erretiratu zen ermitau izateko. 311n utzi zuen bere bakartokia, Alexandria bisitatu eta arrianismoaren aurka predikatzeko.

thumb|ezkerrera|*San Antonen tentaldiak*, Jeronimo Bosch-ek margotua

## Erlikiak eta monako-ordena 
Anton 105 urte bizi izan zela, eta gorpuzkia hilobi anonimo batean hobiratzeko agindua eman zuela esaten da. 561 inguruan, ordea, haren erlikiak Alexandriara eraman ziren, eta han gurtu izan ziren XII. mendean Konstantinoplara eraman ziren arte. Mende horretan, gutxi gorabehera, fundatu zen San Antonen izenpean Anaia Ospitalekoen ordena.

Konstantinoplaren erorialdia eta gero, Antonen erlikiak Dofinerria probintzia frantseseko abadia batera eraman zituzten.

Ordenaren jantzia marregazko txanodun tunika batez, eta tau formako gurutze batez osatua dago.

## Ikonografia 
Ordenako jantzia daramala, eta ondoan txerria duela, irudikatzen da San Anton Abadea. Artista askok hartu dute gai hau beren lanetarako. Ezagunen artean dago *San Antonen tentaldien triptikoa* Jeronimo Bosch-ek margotua. Autore honek berak *San Antonen tentaldiak* lana ere margotu zuen.

Diego Riverak, Paul Cézannek eta Jan Wellens de Cock-ek ere erabili zuten San Antonen gaia beren artelanetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Anton mendia (Getaria)
* San Anton urtegia
* San Anton (Aulesti)
* San Anton eliza eta San Anton zubia, Bilbo

## Kanpo estekak
Karlos III.a Gizena

**Karlos III.a Gizena** (Neidingen, 839ko ekainaren 13a - *ib.*, 888ko urtarrilaren 13a), 881etik 887ra Karolingiar Inperioko enperadorea, 876tik 887ra Ekialdeko Frantziako erregea eta 885etik 888ra Mendebaldeko Frantziako erregea izan zen.

Luis Germaniarraren semea zen, eta Alemaniako erreinua oinordetu zuen. Bere anaiak (Karloman Bavariakoak) abdikatu zuenean Italiako erreinua ere lortu zuen. 881ean Joan VIII.a aita santuak enperadore koroatu zuen. 882an Karlos III.aren beste anaia (Luis III.a Frantziakoa) hil zen, eta Ekialdeko Frantziaren agintea oinordetu zuen. Bere lehengusua Karloman II.a Frantziakoa hiltzean Mendebaldeko Frantzia ere lortu zuen. Hala, frantziar inperioa bateratu egin zen, nahiz eta denbora gutxirako izan.

Eraso bikingo ugariri aurre egin behar zion, garrantzitsuenetako bat Paris setiatua izan zuen. Karlos III.ak bikingoen atzera-egitea negoziatu zuen diru-kopuru handien truke. Horrek herriaren zati handi bat sumindu zuen, eta monarka koldartzat eta arduragabetzat jo zuten.

Ume legitimorik ez zuenez, oinordeko bezala seme sasiko bat izendatzen saiatu zen, baina apezpikuek ez zioten utzi.

Karlos III.aren erregealdian inperio osoan zehar matxinada ugari egon ziren. Garrantzitsuenetako bat Eudes kondearena izan zen, Parisen.

Karlos III.a gaixotasuna ugari pairatu zituen, behar bada esaten da epileptikoa izan zela, eta Treburreko dietak (Hessen, Alemania) kargutik kendu zuen 887an, eta horrela, frantziar inperioa betirako banatu zen. Karlos III.a aste batzuk geroago hil zen.

## Kanpo estekak
Alexio I.a Komneno

**Alexio I.a Komneno** (1056 aldean - 1118ko abuztuaren 15a) Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen 1081-1118 bitartean, Komnenotar dinastiaren fundatzailea. Normandiarren erasoari eutsi zion eta Konstantinopla mehatxatu zuten petxenegoak xehatu zituen. Nizea eta mendebaldeko Asia Txikia konkistatzeko Lehenengo Gurutzada bultzatu zuen.

## Bizitza 
Joan Komnenoren hirugarren semea zen, eta 1057-1059 bitartean enperadore izandako Isaak I.a Komnenoren iloba. Isaakek abdikatu zuenean, Alexioren aitak uko egin zion tronuari, eta 1059-1081 bitartean dinastia desberdinetako lau enperadorek agindu zuten. Romano IV.a Diogenesen agintaldian (1067-1071), armadan zerbitzatu zuen seljuktarren aurkako borrokan. Mikel VIII.a Dukas (1072-1078) eta Nizeforo III.a Botaniates (1078-1081) enperadore zirela, Alexio eta Isaak anaiak Asia Txikia, Trazia eta Epiroko matxinoen aurka borrokatu ziren. Gero, enperadorearen aurka armak harturik, Konstantinoplan sartu eta Nizeforo kargutik eraitsi zuten. Isaak anaia zaharrenak koroari uko egin zionez, Alexio bilakatu zen enperadore 1081ean, 33 urte zituela.

Alexioren agintaldi luzeak (37 urte inguru) arazo asko izan zituen. Hastapenean, Roberto Guiscard eta Bohemundo Antiokiakoa normandiarren erasoak jasan behar izan zituen, Durrës eta Korfu konkistatzea lortu zutenak. Roberto 1085ean hil ondoren, bizantziarrek berreskuratu zituzten lurralde horiek. Geroago, petxenego eta bogomiloen inbasioei aurre egin behar izan zien Trazian. Asia Txikian seljuktarren boterea handitzen ari zen, eta horri ere aurre egin behar izan zion.

Beti ere, krisialdirik zailena Lehenengo Gurutzadako zaldunen etorrerak eragin zuen. Alexioren enbaxadoreek Mendebaldeko kristauen laguntza galdegin bazuten ere, iritsi ziren oste gaitzek asaldatu zuten. Petri Amienskoa buru zuen *Behartsuen Gurutzada* Asia Txikira bidali zuen, eta han turkiarrek sarraskitu zuten 1096an. Godofredo Bouillongoa buru zuen *Printzeen Gurutzada*-k, berriz, Kios, Rodas, Esmirna, Efeso eta ia Anatolia osoa berreskuratzea lortu zuen, 1097-1099 bitartean.

## Familia 
Alexio I.a Maria Alaniakoa enperatrizaren, hots, Mikel VIII.a Dukas eta Nizeforo Botaniatesen emazte ohiaren, maitalea izan zen. Alexiok eta Mariak ez zuten beren harremana ezkutatu, eta elkarrekin bizi izan ziren Manganako jauregian.

Enperadorearen amak, Ana Dalasenak, Dukas familiarekiko lotura sendotu nahi izan zuen. Horretarako, Alexio Irene Dukasekin ezkontzarazi zuen. 9 seme alaba izan zituzten:
* Ana, Nizeforo Brienioarekin ezkondu zena
* Maria, Gregorio Gabras eta Nizeforo Katakalonekin ezkondu zena
* Joan, Alexioren ondorengoa
* Andronikos
* Isaak
* Eudokia, Mikel Iasitesekin ezkondu zena
* Teodora, Konstantin Kourtikes eta Konstantin Angerekin ezkondu zena
* Emanuel
* Zoe

## Erreferentziak
Petri III.a Errusiakoa

**Petri III.a** (errusieraz (Пётр III Фëдорович, *Pyotr III Fyodorovich*) (1728ko otsailaren 21agreg./otsailaren 10ajul. - 1762ko uztailaren 17agreg./uztailaren 6ajul.) Errusiako tsarra izan zen; Petri *Handia*ren biloba zen, eta Karlos Frederiko Holstein-Gottorpeko dukearen eta Ana Petrovna Romanovaren semea.

## Haurtzaroa 
Kielen jaio zen 1728an. Oso txikia zela, ama zuen Ana Petrovna dukesa handia galdu zuen, eta erabat umezurtz geratu zen, 1739an aita hiltzean. Haurra zen bitartean, eta gaztaroko lehen urteak, osaba zuen Adolfo Frederiko Holsteinen, Lübeckeko apezpikuaren, zaintzapean bizi izan zen.

Amaldeko izeba zuen Elisabet I.a Errusiakoak, 1741ean tsarina egin zenean, San Petersburgoko gortera eraman zuen, han hezteko eta erregetzarako ondorengo duin bihurtzeko asmoarekin.

Izebak erabakita, Sofia Anhalt-Zerbstekoa printzesarekin ezkondu zen 1745ean. Fede ortodoxora bihurtzean, Katalina izena hartu zuen, eta urte batzuk geroago Katalina II.a Errusiakoa izango zen. Bi seme-alaba izan zituzten: Paulo I.a izango zena, eta Ana Petrovna dukesa handia, umetan hil zena. Ezkontza porrot hutsa izan zen.

## Agintaldia 
Elisabet I.a Errusiakoa hil zenean, Errusiako tsar jarri berriak Prusiako Erresumara hurbiltzeko politika abiarazi zuen. Errusiak Zazpi Urteko Gerran konkistatutako lurraldeak entregatu zizkion Prusiari.

Errusiar usadio eta kulturarekiko etengabeko gutxiespena erakutsi zuen, eta Errusia inperialaren zutabeetako batzuei eraso egin zien.

Katalina enperatrizarekin zuen ezkontza-harremanari dagokionez, hasieran egonkorra bazen ere, poliki-poliki bihurritzen joan zen.

Petri III.a egun batzuetan Oranienbaumgo jauregira erretiratu zen, eta, bitartean, Katalinak jauregiko iraultza bati ekin zion. Petri III.a bere baitan bilduta zegoela, eta egoerari aurre egiteko gauza ez zela ikusita, Katalinak estatu-kolpea eman eta tsarra boteretik kendu zuen; bere burua Katalina II.a Errusiakoa izendatu zuen. Estatu-kolpea izan eta egun gutxira, Katalina II.ak senarraren heriotzaren berria jaso zuen.

Tsarinak jakinarazpen bat igorri zion errusiar herriari, Petri hemorroide-arazoengatik hil zela esanez; hala ere, hipotesi batzuen arabera, enperatrizaren begikoaren anaiek, Orlov anaiek hain zuzen ere, hil zuten.

Katalina *Handia*ren agintaldian ahaztua izan bazen ere, Petri III.ak beti jarraitu zuen erregetzarako legezko semea zuen Paulo duke handiaren oroimenean. Laster baztertu zuen bere ama, eta aitaren prusiar ohiturei jarraitu zien. Paulo I.a izenarekin tronuratu zenean, aitaren gorpua hobitik atera eta hileta-ohikune eskaini zion ohoreekin, 1796an, Katalina hil zenean,

## Ikus, gainera 
* Romanov dinastia
Henrike I.a Luxenburgokoa

**Henrike I.a Luxenburgokoa** (*Henri Albert Gabriel Felix Marie Guillaume de Nassau-Weilburg et Bourbon-Parme*) Luxenburgoko Dukerri Handiko monarka izan zen 2000tik 2025era.

1955eko apirilaren 16an jaio zen Betzdorf gazteluan, Luxenburgon. Joan Luxenburgokoa Duke Handiaren eta Josefina Karlota Belgikakoa printzesaren semea da.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Henrike Politika zientzietan lizentziatua da Genevako unibertsitatean, baita bere emaztea ere. Unibertsitate horretan ezagutu ziren, hain zuzen ere.

1981eko otsailaren 14an, Henrike Luxenburgoko Santa Maria katedralean ezkondu zen Maria Teresa Mestre Batistarekin, jatorriz Marianaokoa (La Habana, Kuba). Bikoteak lau seme eta alaba bat du:

* Gilen V.a Luxenburgokoa (1981eko azaroaren 11a), Dukerri Handiko oinordekoa, Estefania de Lannoy-ren senargaia.
* Felix Luxenburgokoa (1984).
2013an ezkondua Claire Margareta Lademacher (1985), alaba bat eta seme baten aita.
* Luis Luxenburgokoa (1986). 2006an ezkondua Tessy Antony-rekin (1985), eta bi semeren aita.
* Alexandra Luxenburgokoa (1991).
* Sebastian Luxenburgokoa (1992).

Henrikek agintea hartu zuen bere aitak abdikatu ondoren, 2000. urteko urriaren 7an. Berak abdikatu zuen 2025eko urriaren 3an bere seme Gilenen alde.

## Tituluak 
* Luxenburgoko Duke Handia
* Nassauko dukea
* Borboi-Parmako printzea
* Rhineko Konde palatinoa
* Sayneko kondea
* Königsteineko kondea
* Katzenelnbogeneko kondea
* Hammersteineko bizkondea
* Mahlbergeko jauna
* Wiesbadeneko jauna
* Idsteineko jauna
* Merenbergeko jauna
* Limburgoko jauna
* Eppsteineko jauna

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Hamilton (Bermuda)

**Hamilton** Bermudako hiriburua da (Bermuda Erresuma Batuko itsasoz haraindiko lurralde bat da). Portua du, eta Bermuda uharteko merkataritza-, administrazio- eta aisialdi-gune nagusia da.

Hiriaren izena 1778-1794 agintaldian Bermudako gobernadore izan zen Sir Henry Hamilton-engandik datorkio.

## Historia 
Bermudako gobernuak 58,7 hektarea hartu zituen egoitza berria sortzeko eta eraikitzeko: 1793. urtean formalki eskuratu zuten lurra, Parlamentuko agiri baten bitartez. Saint Georgek Bermudako hiriburua izateari utzi, eta Hamilton izendatu zuten hiriburu berritzat 1815. urtean.

Hiri izaera 1897. urtean lortu zuen Hamiltonek; besteak beste, Hirutasun Santuaren katedral anglikanoa eraiki zutenean. Gerora, katedral katolikoa ere eraiki zuten.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdulhamid I.a

**Abdulhamid I.a** ( 1725eko martxoaren 20a – 1789ko apirilaren 7a) Otomandar Inperioaren 27. sultana.

Ahmed III.aren (1703–30) semea izan zen, eta bere anaia Mustafa III.a (1757–74) oinordetu zuen 1774ko urtarrilaren 21ean, eta agintean egon zen 1789a arte.

## Biografia 
Otomandar errege-etxeetan ohitura zen bezala, Abdulhamid giltzapetua egon zen bizitzako lehenengo 43 urteak, bere lehengusuek (Mahmut I.ak eta Osman III.ak) eta anaiak (Mustafa III.ak) agintzen zuten bitartean. Giltzapetua egon zen bitartean, bere amak (Rabia Semi-k) hezi zuen.

Anaia hiltzean, tronua oinordetu zuen eta baita Errusiaren aurkako gerra bat ere. Gerra hori otomandarrentzat kaltegarria izan zen, eta azkenean, Küçük Kaynarca-ko ituna sinatu behar izan zuten, Krimea, Moldavia eta Valakia galduz (1774).

Administrazioa, armada eta hezkuntza berritzen saiatu zen. Finantzak onbideratu zituen, jenizaroen errolda bat egin zuen, eta itsas armada hobetu zuen. Matxinada ugari gainditu zituen, batez ere, Egiptokoa (1786-87).

1787an berriro ekin zitzaion Errusiaren aurkako gerrari, baina oraingoan, Austriaren laguntzarekin. Suediak eta Prusiak gatazkan parte hartu bazuten ere, laguntza txikia eman zuten. Otomandarrek bolada batean gogor egin arren, 1788an Otxakov hiria galdu zuten. Lau hilabete geroago Abdul Hamid hil egin zen 64 urte zituela.

Nahiz eta porrot ugari izan zituen, otomandarrek estimu handia zioten Abdul Hamidi, bere izaera baketsu eta erlijiosoagatik. Hori dela-eta, "santu" ezizena irabazi zuen.

## Familia 
* Emazteak: Ayse Sine-perver, Haseki, Hatice Ruh-xa, Huma Xa, Ayse, Binnaz, Dilpezir, Mehtabe, Misl-i Na-yab, Mu'teber, Nevres, eta Mihriban
* Semeak: Mustafa IV.a (1807–08), Mahmut II.a (1808–39), Murat, Nusret, Mehmet, Ahmet, eta Solima.
* Alabak: Esma, Emine, Rabia, Saliha, Alimsah, Durusehvar, Fatma, Meliksah, Hibetullah eta Zekiye.

## Genealogia
Adrastea (satelitea)

**Adrastea** (grekoa: Αδράστεια), edo **Jupiter XV**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Adrasteak forma irregularra du: 20 × 16 × 14 km-ko tamaina. Jupiterren lau barne-sateliteetan txikiena da (Amaltearen taldea), eta planetarainoko distantziaren ordenan bigarrena, Metis baita Jupiterretik hurbilen dagoena.

Jupiterren eraztun nagusiaren barnean dago, eta, Jupiterren marea-indarren eraginez, errotazio-periodo sinkronoa du, hau da, bere buruaren inguruan bira oso bat egiten du planetaren inguruan bira oso bat egiten duen bitartean; beraz, aurpegi bera erakusten dio beti planetari.

## Aurkikuntza 
David Jewitt-ek et G. Edward Danielson-ek aurkitu zuten, 1979an, Voyager 2 zundak urte hartan bertan bidalitako argazkiak aztertuta. Espazio-ontzi batek egindako argazkien bidez, eta ez Lurreko teleskopio batetik, aurkitutako lehen satelite naturala izan zen.

## Izendapena 
Adrastea satelite-izena mitologia grekoko Adrastea pertsonaian du jatorria; Adrastea ninfa bat zen.

Hasieran, **S/1979 J 1** izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 1979an lehen aldiz ikusitako Jupiterren lehen satelitea zela. Adrastea behin betiko izena 1983an eman zitzaion.

## Kanpo estekak 
* JPL.
Himalia (satelitea)

**Himalia** (grekoa: ‘Ιμαλíα), edo **Jupiter VI**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Himalia satelite irregularra da, Jupiterren satelite irregularretan handiena. Haren errotazio-periodoa 7 h 46 min 55±2 s da. Neurri zehatzak ez dira ezagunak, baina, Cassini zundak hartutako argazkien arabera, objektu luzanga da, eta haren ardatzak 150±20 eta 120±20 km luze dira. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera, hala nola haren izena duen taldeko gainerako sateliteena (Himaliaren taldea). Kolorez grisa da, C motako asteroideen antzera.

Himalia beraren izena duen satelite-taldeko sateliterik handiena da, eta orbita progradoa du. Himaliaren taldea bost satelitek osatzen dute, eta guztiek 11.160.000 km eta 12.555.000 km arteko erradioekin eta 25,8° eta 30,7° bitarteko inklinazioekin orbitatzen dute Jupiter.

## Aurkikuntza 
Charles Dillon Perrine-k aurkitu zuen, 1904ko abenduaren 3an, Kaliforniako Lick behatokian.

## Izendapena 
thumb|ezkerrera|Himaliaren irudia, Cassini–Huygens zundak egina 2000ko abenduan, 4,4 milioi kilometroko distantziatik
Himalia satelite-izena mitologia grekoko Himalia pertsonaian du jatorria; Himalia ninfa bat zen, eta Zeusen maitalea izan zen.

Himaliak ez zuen izendapen ofizialik izan 1975 arte, Jupiterren beste zortzi sateliterekin batera (Nazioarteko Astronomia Batasunak ofizialki izendatutako lehenengo satelite-multzoa izan zen). Ordura arte, Jupiter VI izena erabili zen satelitea izendatzeko.

## Kanpo estekak
Jakob Bernoulli

**Jakob Bernoulli** (Basilea, 1654ko abenduaren 27a - Basilea, 1705eko abuztuaren 16a), **Jacob**, **Jacques** edo **James Bernoulli** bezala ere ezaguna, Suitzako matematikari eta zientzialari aparta izan zen.

Gaztetan aitak Basileako unibertsitatera bidali zuen teologia eta filosofia ikasketak egitera, teologo bihurtzeko asmoarekin. Hala ere, Jakobek ezkutuan jarraitu zituen bere benetako zaletasuna ziren fisika eta matematika.

Leibnitzen planteamenduetan oinarrituz kalkulu infinitesimaleko problemak garatu zituen.

Basileako matematika irakaslea izan zen 1667tik hil arte. Lehenengoetariko izan zen Newton eta Leibnizen atzetik Kalkulua garatzen eta berriak ziren problema zail eta garrantzitsuei aplikatzen. Geometria analitikoan, probabilitatearen teorian eta aldakuntza-kalkuluan egindako ekarpenak aparteko garrantzia izan zuten. Ingalaterrara egiten duen bidaia batean Robert Boyle eta Robert Hooke ezagutzen ditu eta topaketa hark bizitza guztian zientzian eta matematikan aritzeko zaletasuna eman zion.

Gottfried Leibnizekin korrespondentzia bidez ezagutu zuen kalkulua, eta Johann anaiarekin hainbat alditan parte hartu zuen artikuluak publikatzen, adibidez, isoperimetrian (1700, 1701).

Obrarik handiena *Ars Conjectandi* izan zen, probabilitatearen teorian aitzindaria izan zen lana. Lan hori bere iloba Nicholasek argitaratu zuen 1713an, Bernoulli tuberkulosiarekin hil eta zortzi urtera. Bernouilliren zenbakiak terminoa bere lanaren emaitza da. Horretaz gainera, Ilargian Bernoulli beraren eta haren anaiaren omenez, Bernoulli kraterra izenarekin bataiatu zuten krater bat dago.

## Ikus, gainera 
* Johann Bernoulli

## Kanpo loturak 
* Jakob Bernoulli: Tractatus de Seriebus Infinitis (pdf)
Hidra (satelitea)

**Hidra** (edo **Pluton III**) Pluton planeta nanoak eta Karon sateliteak osatzen duten sistema bitarraren satelite bat da, eta sistema horren barizentroa orbitatzen du. Nix satelitearekin batera aurkitu zen 2005ean.

Karonen eta Nixen orbita-planoan dago, eta 100&nbsp;km inguruko diametroa du. Hidraren itxurazko magnitudea +22,91 da; beraz, ezinezkoa da Lurretik ikustea.

Haren orbita ez da erabat zirkularra; eszentrizitatea 0,051 da, ez handia, baina ez da zero. 38,2 eguneko orbita-periodoa du, eta ia 1:6 orbita-erresonantzian dago Karonekin. Aurkitu zenean, Hydra % 25 distiratsua zen Nix haren satelite kidea baino. Espektralki neutral ageri da, Karon eta Nix bezala; Pluton, berriz, gorrixka da.

## Aurkikuntza 
2005. urtearen amaieran aurkitu zuen Hubble teleskopioaren Pluto Companion Search Team-ek (Hal A. Weaver, Alan Stern, Max J. Mutchler, Andrew J. Steffl, Marc W. Buie, William J. Merline, John R. Spencer, Eliot F. Young eta Leslie A. Young), eta Hubble teleskopioak, 2006ko otsailean, haren existentzia berretsi zuen. Aurkikuntza ekarri zuten irudiak 2005eko maiatzaren 15ean hartu ziren, eta urriaren 31n eman zen aurkikuntzaren berri.

## Izendapena 
Hasieran, **S/2005 P 1** behin-behineko izendapena esleitu zitzaion, baina, 2006ko ekainaren 21ean, Nazioarteko Astronomia Batasunak Hidra izenez bataiatu zuen. Mitologia grekoko Hidra izenetik dator. Hidra Herkulesen kontra borrokatu zen bederatzi buruko sugea zen.
## Ikus, gainera 
* Nix (satelitea)
* Pluton
* Neptunoz haraindiko objektuak

## Kanpo estekak
Kurskeko Gudua

**Kurskeko Gudua** Bigarren Mundu Gerrako gudualdia izan zen, Alemania Nazi eta Sobietar Batasunaren armaden artekoa, 1943ko uztailean hasi eta abuztuaren 23an amaitu zena. Errusiako Kursk eskualdean gertatu zen, eta *Zitadela Operazioa* izena ere eman zaio.

Alemaniak Ekialdeko Frontea hartzeko azkenengo ahalegin handia egin zuen Kurskeko guduan, uztailaren 5etik 16ra erasoak joaz: *Wehrmacht* armadak bere baliabide garrantzitsuenak erabili zituen. Besteak beste: 780.900 lagun, 2.928 tanke, 9.966 kanoi eta mortero, eta *Luftwaffe*ren 2.110 hegazkin.

Sobietar Batasuneko Armada Gorriak kontraerasoa jo zuen uztailaren 12tik abuztuaren 23ra bitartean, eta udan alemaniarrei irabazitako lehenengo gudua izan zen: alemaniarren *Blitzkrieg* taktikak aurkaria garaitu baino lehen porrot egin zuen, besteak beste sobietarrek estrategia aurreratuak erabili zituztelako. Gainera, Kursken sobietarrek ere defentsa- eta eraso-baliabide garrantzitsuak zituzten, hala nola 5.000 km-ko trintxera zortzi lerrotan banatuta; 1.910.361 lagun, 5.128 tanke, 25.013 artilleria-pieza eta 2.792 hegazkin.

Amaieran, alde bietan galdu zituzten lagun eta baliabide asko: 203.000 lagun alemanek eta 863.303 sobietarrek; baina alemaniarrek ezin izan zituzten galdutakoak hain erraz ordezkatu. Beraz, Kurskeko Guduaren ostean sobietarrek aurreratzen segitu zuten, Berlin hartu arte.

## Kanpo estekak 
* Mapa
* Mapak
Paulo I.a Errusiakoa

**Paulo I.a Errusiakoa** (; San Petersburgo, 1754ko urriaren 1agreg./irailaren 20ajul. - 1801eko martxoaren 23agreg./martxoaren 11jul.) Errusiako tsarra izan zen 1796tik 1801an erail zuten arte.

Bere aurretik Katalina II.a Errusiakoa egon zen agintean eta, ondoren, Alexandro I.a Errusiakoa.

## Familia 
## Kanpo estekak
Suluko itsasoa

**Suluko itsasoa** Malaysiako artxipelagoko barne-itsasoetako bat da, Ozeano Barearen zati den itsaso handi bat. 348.000 km² inguruko azalera du.

Filipinen eta Malaysiaren artean dago, eta bi herrialde horien artean banatzen dute Suluko itsasoko uren eta kostaldeen administrazioa. Politikoki, 400 uharte baino gehiago ditu Suluko probintziak, baina ez da ia inor bizi.

Suluko itsasoak muga hauek ditu: ipar-ekialdean, Palawan uhartea dago —zeinak Hego Txinako itsasotik bereizten baitu—, hego-ekialdean, Sulu artxipelagoa, hego-mendebaldean, Borneo uhartea, eta, ipar-ekialdean, Bisayak uhartedia.

Suluko itsasoan dago Tubbataha Uharriaren itsas parke nazionala, koralezko uharri-atoloia. Gizateriaren ondare izendatu zuen Unescok 1993an, eta 968 km² ditu.

## Klima 
Montzoiek baldintzatzen dute Suluko itsasoko klima, hego-ekialdeko montzoiak (ekainetik urrira) eta ipar-ekialdekoak (abendutik ekainera).

Urteko batez besteko tenperatura 26-27&nbsp;°C da. Otsaila izan ohi da hilabete hotzena; maiatzetik abuzturako tartea, berriz, beroena —hezetasun erlatiboa % 86 izan ohi da—.

Urtarriletik apirilera arte irauten du urte-sasoi lehorrak, eta 7-9 milimetro euri izan ohi da garai horretako hileko batez besteko prezipitazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zellige

[thumb|200px|El-Hedine jauregiko lauza beiraztatuak, [Maroko.]]
**Zellige** (arabieraz الزليج *az-zulaiŷ*, *harri leundua*) zeramikazko mosaiko-apaindura mota bat da, islamiar arkitekturan erabilia. Mosaikoa egiteko erabiltzen diren teselak lauza beiraztatu edo azulejuzkoak dira. Hauek banan bana mozten dira eta kareore geruza gainean ezartzen, eredu geometrikoak eratzeko. 

Lauzaren alde bat beiraztatua da, esmaltearen bidezko gai bat egostearen ondorioz, irazgaitz eta distiratsu bihurtzen duena. Alde hori kolorebakarrekoa edo koloreanitzekoa izan daiteke, leuna edo erliebean.

Oro har, *zellige* teknika almohadeen garaian hedatu zen Magreb eta Al-Andalusen, baina jatorria eta datazioa ez dago argi: VIII. eta X. mendeen artean sortu zen eta bereziki XIV. mendera arte garatuz joan zen. Antza, teknika hau aldi berean garatu zen Al-Andalusen eta Magreben, erromatar eta bizantziar mosaiko-teknikatik abiatuta. Magrebeko eta Iberiar penintsulako arkitektura islamiarraren osagai bereizgarria da.

## Ikus, gainera 
* Mosaikoa
* Solairu lauza
* Islamiar eredu geometrikoa
Merapi

**Merapi** mendia (indonesieraz/, "Suzko Mendia") kono formako sumendia da, Indonesiako Erdialdeko Java eskualdean dagoena. Jakarta hiriburutik 400 km inguru hego-ekialdera dago, Jogjakarta hiriaren inguruan.

Merapik 2.911 metro ditu altueran, eta Indonesiako sumendirik aktiboena da: 2010. urtean gertatu zen azken erupzioa; ondorioz, lurrikara eta tsunamia sorrarazi zituen. 1548. urtetik hona, hirurogeita bederatzi erupzioren berri jaso da agirietan. Orokorrean, 10-15 urtetik behin izaten ditu erupzioak, eta ondoriorik latzenak 1006, 1786, 1822, 1872 eta 1930ekoek sortu zuten.

Edozein modutan ere, milaka lagun bizi dira sumendiaren magalean, eta herri batzuk 1.700 metroko altueran eraikita daude.

## Parke Nazionala 
Merapi inguruko 6.410 hektareako eremuak Parke Nazional izendapena jaso zuen 2004. urtean.

## Kanpo estekak
Errusia Batua

**Errusia Batua** () Errusiako alderdi politikoa da. 2001. urteko abenduaren 1ean sortu zuten, Единство (Batasuna), Отечество (Aberria) eta Вся Россия (Errusia Guztia) talde parlamentarioak bat egin zutenean. Besteak beste, Vladimir Putin Errusiako presidentearen alderdia da.

Guztira bi milioi afiliatutik gora ditu Errusia Batuak, eta 83 eskualdetan ditu departamentuak, Errusiako subjektu federal guztietan.

2009. urtetik aurrera ideologia errusiar kontserbadorekotzat hartzen dute euren burua, Errusia Batuak "Putinen Plana", "2020-Estrategia" eta Dmitri Medvedev-en "Errusia aurrera!" agirietan oinarrituta aurkeztu zuen programa berriaren arabera.

## Kanpo estekak 
* Alderdiaren webgunea
* Dumakoen webgunea
Batman (Turkia)

**Batman** (kurdueraz: *Êlih*) Turkiako hiri bat da, Anatolia Hego-ekialdeko Eskualdekoa, eta izen bereko Batman probintziako hiriburua. 2008. urteko erroldan 313.355 biztanle zeuden.

Petrolioa ekoizten duten gune garrantzitsua da, eta Batmango findegietan egunero 22.000 petrolio-barril inguru ekoizten dituzte.

Hiria itsasotik 540 metro ingurura dagoen meseta batean kokatuta dago, Batman eta Tigris ibaiek bat egiten duten lekutik hurbil.

Aireportua daukate, eta militarren basea ere badago: hegazkinek eta helikopteroek erabiltzen zuten Golkoko Gerran.

## Historia 
XX. mendeko 50eko hamarkadara arte Batman *Iluh* izeneko herria zen, 3.000 biztanle ingurukoa. 40ko hamarkadan petrolio-putzuak aurkitu zituztenetik herria arin hazten eta garatzen hasi zen. 1957. urtean *Batman* izena ipini zioten herriari, ibaiarena hain zuzen, eta hiri-izaera eman zioten, baita barrutiko hiri nagusitzat hartu ere. Eraikuntza eta biztanleria nabarmen hazi ziren hurrengo 50 urteetan.

1967. urtean petrolioa garraiatzeko 511&nbsp;km-ko hobia egin zuten Batman hiritik Dörtyol itsas portua zuen hiriraino. 1990. urtean Batman probintziako hiriburu izendatu zuten.

## Ekonomia 
Diru-iturri nagusi den petrolioaz gain, Batmanen elikagaigintza (edariak eta prestatutako janariak), altzarigintza, oinetakogintza, eta makineria, produktu kimikoak, eta garraio-ekipamendua ekoizten da.

## Hezkuntza 
2007. urtean Batmango Unibertsitatea ireki zuten hirian, eta Erasmus programako partaide da harrezkero.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saga (prefektura)

Japoniako Kyushu uharteko ipar-mendebaldeko prefektura bat da. Hiriburua Saga hiria da.

## Geografia 
Kyushuko prefekturarik txikiena da, Uharteko ipar-mendebaldeko izkinan dago, iparraldean Genkai itsasoak (Ekialdeko Txinako itsasoan) eta Tsushimako itsasarteak eta hegoaldeak Ariake itsasoak (Japoniako itsasoan) inguratzen dutela. Kontinentetik gertu dagoenez, historikoki sarbidea izan da Japonian barrena merkataritza eta kultura hedatzeko.

## Ekonomia 
Nekazaritzak, basogintzak eta kostaldeko arrantzak osatzen dute prefekturako ekonomiaren parte nagusia. Prefekturako mendebaldea ospetsua da zeramikaren eta portzelanaren produkzioagatik, batez ere Karatsu, Imari eta Arita herrietan.

## Banaketa administratiboa 
### Hiriak 
**Hiri handienak:**
# Saga (hiriburua, 239.932 biztanle)
# Karatsu (129.194 bizt.)
# Tosu (66.842 bizt.)
# Imari (57.604 bizt.)
# Takeo (50.788 bizt.)

**Hiri guztiak:**

### Herriak barrutika sailkatuak 
## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Karatsujo.jpg|Karatsuko gaztelua.
Irudi:Saga castle shachinomon gate.jpg|Sagako gaztelua.
Irudi:Yutoku inari Shrine-b.jpg|Yūtoku Inari santutegia (Kashima).
Irudi:YoshinogariDwellings.jpg|Yoshinogari arkeologia eremua.
Irudi:Saga balloon fiesta sky view 2009 4.jpg|Sagako Nazioarteko Globo jaialdia.
Irudi:Imari porcelain bowl Japan circa 1640.jpg|Imariko keramika.

## Kanpo estekak 
*  Official Saga prefecture homepage
Mendebaldeko Mazedonia

**Mendebaldeko Mazedonia** () Greziako hamahiru periferietariko bat da. Mazedoniako mendebaldeko eskualdean dago, Greziako iparraldean. Kozani da Mendebaldeko Mazedonia periferiako hiriburua.

Era berean, Mendebaldeko Mazedonia lau unitate periferikotan banatuta dago: Florina, Grevena, Kastoria eta Kozani.

2001. urteko datuen arabera, Mendebaldeko Mazedoniak 9.451 km²-ko azalera dauka, Greziako zazpigarrena eremuari dagokionez. Biztanleriari dagokionez, 2001. urtean 301.522 biztanle zeuden, 31,9 biztanle km²-ko dentsitatearekin. Biztanlez, Greziako hamaikagarren periferia zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tokushima (prefektura)

Japoniako Shikoku uharteko ekialdeko prefektura bat da. Hiriburua Tokushima hiria da.

## Geografia 
Tokushima prefektura Shikoku uhartearen ekialdean dago, eta Awaji uhartera lotuta dago Ōnaruto zubiaren bidez. Handik, beste zubi baten bidez, Honshu uhartearekin lotuta dago.
Prefekturaren iparraldeko ertzean Sanuki mendiak daude. Azaleraren % 9 natura-parke gisa babestuta dago: bertan dago Setonaikai Parke Nazionala. Maila baxuagoko beste 8 parke ere badira.

Tsurugi mendia prefekturako handiena da eta Shikoku uharteko bigarrena.
 
## Ekonomia 
Nekazaritzan, basogintzan eta arrantzan oinarritzen da prefekturako ekonomia. Arroza, barazkiak eta loreak ekoizten dira. Industria Tokushima eta Naruto barrutietan garatu da.

## Banaketa administratiboa 
### Hiriak 
**Hiri handienak:**
# Tokushima (hiriburua, 266.370 biztanle)
# Anan (77.099 bizt.)
# Naruto (62.453 bizt.)
# Yoshinogawa (44.905 bizt.)

**Hiri guztiak:**
* Anan
* Awa
* Komatsushima
* Mima
* Miyoshi
* Naruto
* Tokushima (hiriburua)
* Yoshinogawa

### Herriak barrutika sailkatuta 
## Ondasun nabarmenak 

Irudi:The whirling current in Naruto.JPG|Narutoko zurrunbiloak (Setonaikai Parke Nazionala).
Irudi:Mt.Tsurugisan.jpg|Tsurugi mendia (1.954m).
Irudi:Mount Bizan from Shimmachi River 20200607.jpg|Bizan mendia.
Irudi:140712 Ryozenji Naruto Tokushima pref Japan03s3.jpg|Ryōzen-ji tenplua (Shikokuko erromesbidea).
Irudi:Awa-dance memorial hall01s3200.jpg|Awa Odori Kaikan museoa.
Irudi:Big Naruto Bridge04n3872.jpg|Ōnaruto zubia.

## Kanpo estekak 
* Official Tokushima prefecture homepage
Venus Miloskoa

**Venus Miloskoa**, Antzinako Greziako eskultura helenistikoko estatua adierazgarri eta ezagunenetakoa.

Afrodita Miloskoa du berezko izena, baina Venus Milosko gisa da ezagunagoa. Azken finean, jainkosa bera irudikatzen du, maitasunaren eta edertasunaren jainkosa: greziar mitologian, Afrodita, eta, erromatar mitologian, Venus.

Yórgos Kendrotás nekazariak aurkitu zuen 1820an, Milosen, Ziklade uharteetan. Frantziar ofizial batek erosi zuen, Rivièreko markesaren diru-laguntzaz. Markesak Luis XVIII.a Frantziakoari oparitu zion, eta hark Louvre museoari eman zion dohaintzan.

Egilea ezezaguna da, baina Alexandro Antiokiakoa izan litekeela uste da. K.a. 130. eta 100. urteen artean egina omen da. 211 cm garai da, eta marmol zuria du materiala. Estatua zenbait zati bereizitan landu zuen egileak, eta atalak elkartu zituen gero. Besoak ez dira sekula aurkitu. Bere garaian, bitxiak zituen jainkosak (besokoa, belarritakoak eta diadema antzekoa), bitxi horiek estatuari lotzeko zuloek adierazten dutenez.

Antonio Climent Carbó idazlearen arabera, «errealismoa, naturalismoa, lasaitasuna eta tristura» transmititzen ditu estatuak. Errealismoa eta naturaltasuna jarrerak adierazten du gehienbat, zutik baina belaun bat erdi tolestua du emakumeak. Jarrera eta begirada pasiboak lasaitasuna adierazten dute, eta aurpegiak, aldiz, tristura. Aipagarria da estatuak adierazten duen mugimendua ere. S itxurako eskemak, aldakaren bihurguneak eta, gerritik behera, kurbaz beteriko mantuak ematen diote mugimendu-sentsazio hori.

## Hiru dimentsiotan 
600px|erdian

## Kanpo estekak 
*  Louvre museoko Venus Milokoaren web-orria

## Erreferentziak
Ranunculaceae

**Erranunkulazeoak** (*Ranunculaceae*) Ranunculales ordenako landare loredunen familia bat dira. 1.700 espezie inguru ditu, 60 bat generotan banatuak. Generorik handienak *Ranunculus* (600 espezie), *Delphinium* (365 espezie), *Thalictrum* (330 espezie), *Clematis* (325 espezie) eta *Aconitum* dira (300 espezie). Nagusiki, Ipar hemisferioko eskualde heze eta epeletan bizi dira. Sailkapen zahar batzuetan, *Paeonia* generoa Ranunculaceae familian agertzen da, baina gaur egun Paeoniaceae familiakotzat hartu ohi da.

Landare belarkarak dira (batzuk zuhaixkak eta lianak dira), urtekoak edo iraunkorrak, tuberkuludunak edo errizomadunak. Erranunkulazeoak landare toxikoak dira, protoanemonina toxina jariatzen baitute.

Erranunkulazeo batzuk sendabelar gisa erabiltzen dira; adibidez, *Hydrastis canadensis*. Eta beste genero batzuk ezagunak dira lore ederrak dituztenez lorategiak apaintzeko erabiltzen direlako (*Aconitum, Consolida, Delphinium, Helleborus, Trollius*).

## Generoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak