Ilarratz

**Ilarratz** (esteribarreraz: *Ilerratz*) Esteribar udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *ilarraztarrak* (esteribarreraz: *ilerraztarrak*) dira.

## Izena 
Ilarratz edo Ilerratz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Ylarraçu* (?)
* *Yllarraçu* (?)
* *Illarraç* (1244)
* *Yllarraz* (1366)
* *Ylarraz* (1366)
* *Illarraz* (1428)
* *Ilarraz* (1534)
* *Ylarraz* (187)
* *Ilarraz* (1800)
* *Ilarratz* (1968)

## Geografia 
Ilarratz Esteriberran dago.

### Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8&nbsp;°C eta 12&nbsp;°C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600&nbsp;mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

#### Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Zubiriko estazioa da Ilarratzerako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

## Historia 
1268ko « Rediezmoaren Liburuan » berariaz agertzen ez den arren, Osteritzen eta Akerretaren artean zerrendatutako tokiarekin identifika zitekeen, *San Martin* izenarekin, eta haren kale bakarraren egungo izena geratu zen gogoan. 1427an, badirudi Ezkirotzekin kontzeju bakar bat osatzen duela; herrikoak guztiak kapareak ziren eta, beraz, ez zuten jaun-kargarik.

1835-1845eko udal-berrikuntzak arte, etxeen artean txandaka aukeratzen zen erregidore bat izan zuen autoritate propiotzat, Esteribar ibarreko agintari komunez gain.

## Demografia 
 biztanle zituen Ilarratzek.

## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Ilarratzeko azpieuskalkia esteribarrera da, eta, zehazki, Erdiesteribartar aldaera. 2007ko udazkenean, euskaldun behintzat gabeak baziren ibarran.

#### Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren %&nbsp;25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala *Esteribar* da.

### Jaiak 
* Gurutze Zainduaren jaiak: irailaren bigarren asteburuan

## Ondasun nabarmenak 
* Ilarratzeko abadia, XVI. mendeko kristiau eliza.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Esteribarko Udalako webgune ofiziala