Habana (itsasontzia)

***Habana*** itsasontzia bidai transatlantikoetan aritzen zen bidaiari bapore handia izan zen, Espainiako Gerra Zibilean Euskadiko errefuxiatuen eta bereziki gerrako umeen ebakuazioan paper garrantzitsua jokatu zuena.

## Ezaugarriak 
Bere garaian Espainian eraikitako ontzirik handiena izan zen (14.000 tona). 146,30 metrotako luzera zuen; 18,6 metroko erruna; 10,9 metroko puntala eta 6,3 metroko zingoa. Parsons lurrun-turbina bi zituen, bi helizerekin, 10.700 zaldiko potentziarekin, eta honek 19,5 korapiloko abiadura hartzea ahalbidetzen zion. Erregai kontsumo handia zuen: egunero 190 tona kalitate oneko ikatz behar izaten zituen. Aurrekontua 10.000.000 pezetatakoa izan bazen ere, azkenean salneurria 36.625.109 pezetatakoa izan zen. 2.000 bidaiari ingururako lekua zuen: 245 1. klasean, 82 2. klasean, 148 3. klasean, eta azkenik 1589 leku joale edo troparentzat. Hortaz gain, 245 pertsonatako eskifaia zuen. Azkenean, 1923ko abuztuaren 29an eman zitzaion Compañía Transatlanticari. Itsas frogak irailaren 1ean egin ziren, erregea bordean zela. Aurrerantzean Kuba, Mexiko eta New Yorkera bidaiarien garraioan aritu zen. adibidez, 1931eko apirilean, *Alfonso XIII* baporeari izena aldatu zitzaion, aurrerantzean *Habana* izateko.

## Gerra Zibila 
[thumb|Habana ontzia omentzeko [Santurtziko itsas portuan dagoen oroigarria.]]
1936ko uztailaren 18ko kolpean, *Habana* ontzia Santurtziko portuan atrakatua zegoen, Ameriketarako bidaierako prestatzen. Albisteak bidai planak eten zituen; eskifaiaren kide batzuk ontzia utzi zuten (kapitaina Jesus Marroquin Valladares; ofizialak Roberto Fano, Eulogio Onzain eta Jose Andonegi), eta beste batzuk (makinistak, sobrekargoa eta telegrafista) bertan geratu ziren.

Habanak sei ebakuazio-bidai egin zituen Santurtzitik:
# Maiatzaren 16ean, Pauillac-era (Frantzia) abiatu zen, 3869 bidaiarirekin (hortik 2185 haur).
# Maiatzaren 21ean, Southampton-era (Erresuma Batua). Bidai honetan 7 eta 17 urte arteko 3840 haur atera ziren, 96 maistraz, 120 laguntzailez, 2 medikuz (Jesus Iraragorri eta Severino Atxukarro), zenbait erizainez eta 16 apaizez lagunduta.
# Ekainaren 1ean, La Pallicera. 3728 bidaiari, hortik 2318 haur.

Denbora honetan, *Habana* baporearen kapitaina Ricardo Fernandez Orsi izan zen, Extremaduran jaioa baina Bilbon bizi eta nautika ikasketak egindakoa, Frantziara erbesteratu aurretik. Tripulazioan baziren Jose Santos santurtziarra

Espainiako Gerra Zibilak iraun zuen bitartean, *Habana* Bordelen amarratua egon zen, eta itsasontzi-ospital erabilera eman zitzaion.

## Gerra ostean 
Espainiako gerra amaitu zenean, Francoren gobernuak beretzat erreklamatu zuen, Frantziako portuetan amarratuak zeuden beste 67 itsasontzirekin batera; horrela, *Habana* ontzia Compañia Transatlanticaren eskuetara itzuli zen. 1939ko ekainaren 27ra heldu zen Bilbora, eta Sestaoko La Navalera bidali zuten, lehen egiten zituen bidaietarako egokitzeko. Baina irailaren 14ean berriz suak hartu zuen, ustez nahita, eta kalte handiak jasan zituen egituran eta makinerian. Horregatik, azkenean garraio-ontzi gisa prestatzea erabaki zen. Konponketen ondoren *"garraio-ontzi zatar eta errentagarritasun gutxiko"* bezala deskribatu zuten; 1942an itsasoratu zen berriro, Espainiako garraio-ontzi handiena zela (14.148 m3) bide transatlantikoetan zehar kotoia, garaua eta beste garraiatuz.

II Mundu Gerra ostean berriro konpondu zen, New Yorkeko Todd ontzioletan, eta garraio/bidaiari ontzi misto bihurtu zuten, 12 bidaiari Turista A klasean eta 102 Turista B klasean hartzeko. 1948an, kapitaina León Aldamiz-Etxebarria zen.

## Arrantza ontzi Galizian 
1960an, errentagarria ez zelako, Vigon amarratu zuten desegiteko asmoarekin. Halere, 1961ean Pescanova enpresak erosi zuen, eta Ferroleko ASTANO ontzioletara eraman zuten ontzi-lantegi-hozkailu bihurtzeko. *Galicia* izen berria eman zioten, eta 1964ko irailaren 7an Hegoafrikarantz abiatu zen, 10 arraste-ontzik lagunduta.

1971 urtean, oraindik konponketa garrantzitsuak egin zitzaizkion: Ferrolen galdara berriak ipini zitzaizkion, itsasontziaren alde bat askatuz eta berriro josiz. Gero Hegoafrikara eta Namibiara itzuli zen, 50 arrantza ontziri zerbitzua emanez (arraina jaso eta konjelatu, eta hornidurak, erregaia, osasun eta konponketa zerbitzuak eman). Lan horretan aritu eta gero, 1975an Galiziara itzuli zen, zerbitzutik kanpo; 1978 otsailean Vigon desegin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Habanan joandako iheslarien oroitzapenak ahotsak.eus atarian:
* Miren Egaña
* Juanita Gangoiti
* Roberto Marcano
* Lore Egurrola

Compañia Trasatlántica (Alfonso XIII - Habana - Galicia ontziaren detaile teknikoak eta argazkiak)