open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Testaccio (Erroma)

**Testaccio** Erroma hiriko alde historikoa (*I municipioa*) osatzen duten hogeita bi *rionietan* hogeigarrena da.

## Geografia 
Hiriaren hegoaldean kokaturik dago, Testaccio muinoaren magaletan eta Tiber ibaiaren ekialdeko ertzean.

## Historia 
Antzinako Erroman *Emporium* kaia kokatzen zen eremua hartzen du. Kostaldean dagoen Ostia kaiera iristen ziren merkantziek (batez ere marmola, zekaleak eta ardoa) Tiberren gora egiten zuten bufaloek tiratutako baltsetan. Merkantziak anforatan etortzen ziren eta hauen hondar ugari pilatu ziren *Testaccio* muinoa eratuz (euskaraz "zatien muinoa"). Diotenez 25 milioi anforen hondarrak daude bertan.

1870 urtean Italia bateratu eta Erroma hiriburu izendatu zutenean nekazari behartsu eta artzaiek populatzen zuteneremua, izan ere Tiberren uholdeen menpe baitzegoen malaria izurriteek jota. 1873an Erromaren industrializazioa bertan abiatu zen. 1921ean Ripa rionetik banatu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* San Paoloren atea
* Cestia piramidea
* Maria Liberatrice a Monte Testaccio eliza

## Iruditegia 

Irudi:010617 46 testaccio.JPG|Maria Liberatrice a Monte Testaccio eliza.
Irudi:Piramide Cestia.jpg|Cestia piramidea.
Irudi:Porta San Paolo Gates.jpg|San Paoloren atea.
Irudi:Testaccio - fontana delle anfore 1220105.jpg|Anforen iturria.
Irudi:Cimitero Acattolico Roma.jpg|Protestanteen hilerria.
Irudi:Roma Testaccio Ponte Sublicio.jpg|Sublicio zubia.

## Kanpo estekak
Heartattack and Vine

***Heartattack and Vine*** Tom Waitsen seigarren estudio-lana da, 1980an grabatutakoa. Asylum Records disko-etxearekin egin zuen azken ekoizpena izan zen.

## Abestien zerrenda 
**Lehen aldea**

**Bigarren aldea**

## Kanpo estekak
Daisies of the Galaxy

***Daisies of the Galaxy*** Eels taldeak estudioan grabatutako hirugarren diskoa da.

## Abestien zerrenda 
## Kanpo estekak
Real Unión 2018-2019

Entrenatzailea:  Alberto Iturralde (2019-Egun,31.jardunalditik)  Juan Domínguez (2018-19,30.jardunaldirarte)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.

#### Bajak 
### Neguko Merkatua 2019 
### Udako merkatua 2018 
## Kanpo estekak
Stephen Boyd

**Stephen Boyd**, jaiotze izenaz **William Millar** (Glengormley, Antrim konderria, 1931ko uztailaren 4a - Los Angeles, Kalifornia, 1977ko ekainaren 2a) iparrirlandar aktore bat izan zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Serieko hiltzaile

[thumb|[Sawney Bean eskoziar serieko hiltzaile mitikoa izan zen. Berak eta bere familiak 1.000 pertsona baino gehiagoren haragia hil eta jan omen zuten 25 urtean XVI.]]

**Serieko hitzailea** edo **saileko hiltzailea** () da denbora tarte batean –egun batzuk edo zenbait urte– hiru hilketa edo gehiago egiten dituen pertsona, erailketa batetik bestera jarduerarik gabeko epe bat utziz. Askotan atsegina hartzen du krimenak egitean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Francine

**Marie-Francine** 2017ko Valérie Lemercier frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Argumentua 
Lana galduko du Marie-Francinek, eta senarrarekin hautsiko, hura emakume gazte batekin joan eta gero. Hala, 50 urterekin, gurasoenera itzuli beharko du. Haiek oraindik haur bat balitz bezala hartuko dute. Zigarro elektronikoen dendan lanean jarriko dute haiekin. Etsita, dena aldatuko da egoera bertsuan dagoen gizon bat ezagutuko duenean: Miguel.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
No dormirás

**No dormirás** 2018ko Gustavo Hernández uruguaiar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Argumentua 
Antzerki talde batek erietxe psikiatriko abandonatu bat aukeratuko du bere azken lana prestatzeko. Horretan ari direnean, Bianca batuko zaie rol protagonista egiteko asmoz; aktore berriaren etorrerak ustekabeko ondorioak ekarriko ditu.

## Aktoreak 
* Eva de Dominici: Bianca.
* Belén Rueda: Alma Böhm.
* Germán Palacios
* Juan Manuel Guilera: Fonso.
* Natalia de Molina: Cecilia.
* Eugenia Tobal: Sara.
* Mariano Smolarczuk: kazetaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transit (2018ko filma)

**Transit** 2018ko Christian Petzold alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Anna Seghersen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerran, Frantziara ihes eginen du gizon batek Alemaniatik, nazien okupazioaren ondoren, eta bertan hildako idazle baten nortasuna hartuko du. Marseillan, emakume bat ezagutuko du.

## Aktoreak 
* Franz Rogowski: Georg
* Paula Beer: Marie Weidel
* Godehard Giese: Richard
* Lilien Batman: Driss
* Maryam Zaree: Melissa
* Barbara Auer: emakumea
* Matthias Brandt: tabernaria
* Sebastian Hülk: Paul
* Emilie de Preissac: hoteleko langilea
* Antoine Oppenheim: George Binnet
* Ronald Kukulies: Heinz
* Justus von Dohnányi: agintaria
* Alex Brendemühl: mexikar kontsula
* Trystan Pütter: estatubatuar kontsula

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hořící keř

***Hořící keř*** Agnieszka Hollandek sortutako txekiar telesail dramatikoa da.

## Istorioa 
Jan Palach Pragako ikasleari buruzko istorioa da, eta benetako gertaeratan oinarrituta dago. Bere burua erre zuen, 1969an sobietarrek Txekoslovakia okupatu izanaren aurka protestatzeko. Dagmar Buresová abokatu gaztea izan zen Palach familiaren abokatua. Erresistentziaren ikono bilakatu da egun Palach.

## Pertsonaiak 
* Táňa Pauhofová: Dagmar Buresová
* Jaroslava Pokorná: Libuse Palachova
* Petr Stach: Jirí Palach
* Igor Bareš: Docekal
* Vojtěch Kotek: Ondrej Trávnícek
* Adrian Jastraban: Vladimír Charouz
* Ivan Trojan: Jires

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ocean's 8

'''Ocean's 8'* 2018ko Gary Ross estatubatuar zinema zuzendariaren lapurreta film komikoa da. Steven Soderberghek *Ocean's Eleven*-ekin hasitako trilogiaren spin-off bat da.

## Argumentua 
Debbie Ocean Dannyren arreba da protagonista nagusia, egin nahi duen lapurreta handi baterako haren inguruan talde bat bilduko duena.

## Aktoreak 
## Estreinaldi 
Filma sustatzeko kanpaina 2017ko abenduaren 14an hasi zen kartelaren estreinaldiarekin, Sarah Paulsonek Twitterreko bere kontu pertsonalean argitaratu zuenean. Trailer zinematografikoa egun batzuk geroago estreinatu zen, 2017ko abenduaren 19an. Bigarren trailerra 2018ko apirilaren 12an aurkeztu zuten. Era berean, filma Las Vegaseko CinemaCon-en promozionatu zen 2018ko apirilaren 25ean, eta bertan izan ziren Sandra Bullock, Cate Blanchett, Anne Hathaway, Sarah Paulson, Mindy Kaling eta Awkwafina. Estreinaldia ekainaren 5ean izan zen, New York hirian, Lincoln Center-en, zortzi emakume protagonistek parte hartu zuten ekitaldi batean.
## Produkzioa 
2015eko urrian iragarri zen Sandra Bullock 2001ean *Ocean's* Elevenekin hasitako filmen trilogiaren burua izango zela *spin-off'' batean emakumezko pertsonaiekin. Ondoren, Cate Blanchett, Helena Bonham Carter, Mindy Kaling eta Elizabeth Banks zerrendetan sartu zirela zabaldu zen, baina azkenean Elizabeth Banks ez zen sartu. Ondoren, 2016ko abuztuan, Anne Hathaway, Rihanna, Awkwafina eta Sarah Paulson aktoreek ere parte hartuko zutela argitaratu zen. Filma grabatzen ari zirela, Dakota Fanning eta Damian Lewis ikusi zituzten filmatzeko setean, eta, beraz, haien presentzia onartu zen filmean.

Matt Damonek elkarrizketa batean baieztatu zuen agertuko zela, trilogiako aurreko filmetan ikusitako Linus Caldwell pertsonaiari berriro helduz. Handik denbora batera, Hollywoodeko industrian emakumeek jasandako jazarpen eta gehiegikerien inguruko adierazpen polemiko batzuk zirela eta, aktorearen kameoa zintaren azken muntaketatik kentzeko eskatu zuten. 2017ko urtarrilean, James Corden ere pelikularen parte izango zela baieztatu zen, aseguru-agente baten papera eginez, eta aldi berean, Richard Armitage aktore taldean sartu zen, hasieran aurreikusitako Damian Lewisen ordez.. Bestalde, Anna Wintour, Alexander Wang, Zac Posen, Kim Kardashian, Gigi Hadid, Heidi Klum, Common, Kylie Jenner, Kendall Jenner eta Maria Sharapova eta Serena Williams tenislariek filmean hainbat saio egingo zituztela baieztatu zen. 

Filma New York eta Los Angeleseko lokalizazioetan filmatu zen batez ere, eta 2016ko urrian hasi zen grabatzen. 2017ko martxoan Cate Blanchett-ek filmaketa amaitu zela baieztatu zuen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Forbrydelsen

***Forbrydelsen*** Søren Sveistrupek sortutako daniar telesail dramatikoa da.

## Istorioa 
Nanna Birk Larssen ikaslea hilik aurkitu dute. Hogei egun iraungo du ikerketak, eta susmagarriak ugaritu egingo dira; aurreikus ezin zitezkeen ondorio politiko eta pertsonalen azpikeria bat sortuko da. Kopenhageko polizia departamenduan girotua dago istorioa.

## Pertsonaiak 
* Sarah Lund: Sofie Gråbøl
* Jan Meyer: Søren Malling
* Erik Buchard: Troels II Munk (1-11 atalak)
* Lennart Brix: Morten Suurballe (11-20 atalak)
* Troels Hartmann: Lars Mikkelsen
* Mayor Poul Bremer: Bent Mejding
* Rie Skovgaard: Marie Askehave
* Theis Birk Larsen: Bjarne Henriksen
* Pernille Birk Larsen: Ann Eleonora Jørgensen
* Vagn Skærbæk: Nicolaj Kopernikus
* Rama: Farshad Kholghi
* Morten Weber: Michael Moritzen
* Nanna Birk Larsen: Julie Ølgaard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bad Moms

***Bad Moms*** 2016ko Jon Lucas eta Scott Moore estatubatuar zinema zuzendariek zuzendutako umorezko filma da. 2017an *A Bad Moms Christmas* jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Amy Mitchellek perfektua dirudien bizitza du: ezkonduta dago, etxe polita du eta baita lan ederra ere. Hala ere, lanez lepo dago eta ezin du bere seme-alabekin denbora pasa. Etsita, bere egoeran dauden Kiki eta Carla Dunkler ezagutuko ditu.

## Aktoreak 
* Mila Kunis: Amy Mitchell
* Kristen Bell: Kiki
* Kathryn Hahn: Carla Dunkler
* Christina Applegate: Gwendolyn James
* Jada Pinkett Smith: Stacy
* Annie Mumolo: Vicky
* Jay Hernandez: Jessie Harkness
* Oona Laurence: Jane Mitchell
* Emjay Anthony: Dylan Mitchell
* David Walton: Mike Mitchell
* Clark Duke: Dale Kipler
* Wanda Sykes: Elizabeth Karl
* Wendell Pierce: Daryl Burr
* J. J. Watt: Coach Craig
* Megan Ferguson: Tessa
* Lilly Singh: Cathy
* Billy Slaughter: albaitaria
* Martha Stewart: bera
* Lyle Brocato: Kent

## Kanpo estekak
Eduardo Berizzo

**Manuel Eduardo Berizzo Magnolo** ( ahoskatua; Cruz Alta, Córdoba, ) Argentinako futbol entrentzaile eta futbolari ohia da, gaur egun Athletic Clubean dabilena.

## Ibilbidea 
### Futbolaria 
### Entrenatzailea 
## Erreferentziak
Arabesque (filma)

***Arabesque***, 1966ko Stanley Donen estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoitzi tako komedia thriller film bat da. 1966ko Alex Gordon idazlearen *The Cypher* eleberrian oinarritua dago. Gregory Peck eta Sophia Loren aktoreek antzeztu zuten.

Film hau Donen berak zuzendutako eta honekin antzekotasun handia duen *Charade* (1963) film arrakastatsua burutu eta laisterrera egin zen. Bestalde, film hau "Hitchcocktarra" dela esan ohi da, britainiar zuzendariaren film askoren antzera, honakoan ere protagonista arriskuei eta ezohiko egoerei aurre egitera derrigortua dagoen gizon arrunt eta errugabea baita.

## Argumentua 
David Pollock irakaslea (Gregory Peck), jeroglifiko idazkeran aditua, Beshraavi (Alan Badel) deritzon gizon batek zuzentzen duen erakundean infiltratu dadin kontratatua izan da, bere asmoa Ekialdeko Ertaineko herrialde bateko Hassan Jena (Carl Duering) lehen ministroa hiltzea baita. Konplotaren gakoa jeroglifiko idazkin bat argitzean datza.

Davidek Yasminen (Sophia Loren) laguntza izango du, Beshraaviren maitalea, nahiz eta Davidek Yasmin benetan zeinen alde dagoen ziur ez egon.

## Aktoreak 
* Gregory Peck: David Pollock irakaslea
* Sophia Loren: Yasmin Azir
* Alan Badel: Nejim Beshraavi
* Kieron Moore: Yussef Kasim
* Carl Duering: Hassan Jena lehen ministroa
* John Merivale: Sylvester Pennington Sloane maiorra
* Duncan Lamont: Kyle Webster
* George Coulouris: Ragheeb
* Ernest Clark: Beauchamp
* Harold Kasket: Mohammed Lufti
* Gordon Griffin: Fanshaw

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Juan Otxoantezana

**Juan Otxoantezana Milikua** (Plentzia,  - Getxo, ), **Juanito Otxoa** izenaz ezaguna, bizkaitar futbolari eta entrenatzailea zen, aurrelari moduan aritu zena.

## Futbolari ibilbidea 
* Valencia CF (1934-1935).
* Indautxu Kirol Elkartea (?-?)
* Real Madril (1943-1944)
San Saba (Erroma)

**San Saba** Erroma hiriko alde historikoa (*I municipioa*) osatzen duten hogeita bi *rionietan* hogeitabatgarrena da. Karakalaren termak daude bertan.

## Historia 
III. mendean Karakalaren termak eraiki ziren berta, Erromako bigarren terma handienak. Erromatar Inperioaren gainbeheraren ondoren eremua ia populatu gabe mantendu zen.

VII. mendetik aurrera hainbat monje talde ezarri ziren bertan eta IX. mendean hiriko monastegi garrantzitsuena eraiki zuten, San Saba monastegia. Monastegia asko aberastu zen gazteluak ere erosi zituelarik. Beneditarrak aurrena eta kluniazenseak eta zistartarrak izan ziren hurrena, eta 1573 urtean jesuiten eskutan gelditu zen.

XX menderate ez zen auzoa eratzen hasi.

## Ondasun nabarmenak 
* **Karakalaren termak**

## Iruditegia 

Irudi:Baths of Caracalla, facing Caldarium.jpg|**Karakalaren termak**.
Irudi:FAO Roma 832.jpg|FAO-ren egoitza.

## Kanpo estekak
Bron (telesaila)

***Zubia*** (; ) Hans Rosenfeldtek sortutako suedo-daniar telesail dramatikoa da.

## Istorioa 
Saga eta Martin Suediako eta Danimarkako bi polizia dira. Elkarrekin lan egin beharko dute, bi herrialdeen mugan dagoen zubi batean gertatutako krimen bat ikertzeko. Izan ere, psikopata batek bere biktimaren gorpua bi herrialdeak lotzen dituen Øresund zubian utziko du.

## Pertsonaiak 
* Sofia Helin: Saga Norén
* Kim Bodnia: Martin Rohde
* Thure Lindhardt: Henrik Sabroe
* Dag Malmberg: Hans Petterson
* Sarah Boberg: Lillian Larsen
* Rafael Pettersson: John Lundqvist
* Lars Simonsen: Jens Hansen/Sebastian Sandstrod
* Puk Scharbau: Mette Rohde
* Ann Petrén: Marie-Louise Norén
* Gabriel Flores Jair: patologoa
* Henrik Lundström: Rasmus Larsson
* Mikael Birkkjær: Jonas Mandrup

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Øresund zubia

## Kanpo estekak
Pedro Biritxinaga

**Pedro "Periko" Biritxinaga** (Sestao,  - ) bizkaitar kirol masaje-emaile izan zen, Athleticentzat eta Euskal Herriko futbol selekzioarentzat lan egin zuena. 1912an hasi zen Athleticerako lanean eta denetariko eginkizunak izan zituen. Gerra Zibilean, entrenatzailea ere izan zen.

## Erreferentziak
Prati (Erroma)

**Prati** Erroma hiriko alde historikoa (*I municipioa*) osatzen duten hogeita bi *rionietan* hogeita bigarrena da.

## Geografia 
Tiber ibaiaren ezkerraldean kokaturik dago, Vatikano Hiriarekin mugan.

## Historia 
Antzinako Erroman Domiziano enperadorearen emazte Domiziaren jabetzako eremua zen, mahastiak eta kanaberak landatuak zituena. Horregatik zuen *Horti Domitii* izena. Beranduago *Prata Neronis* (Neronen zelaia) izena hartu zuen eta Erdi Aroan *Prata Sancti Petri*, San Petri basilikatik gertu baitzegoen.

Mendeetan zehar zelai, baratze, larre eta zingiren osatu zuten eremua harik eta 1883an urbanizazio planak abiatu zituzten arte. 1898an Adriano Antzokia eraiki zen eta 1911ean Justizia jauregia.

## Ondasun nabarmenak 
* Justizia jauregia

## Iruditegia 

Irudi:Roma 2011 08 07 Palazzo di Giustizia.jpg|Justizia jauregia.
Irudi:Rome piazza cavour 20050922.jpg|Cavour enparantza.
Irudi:Prati - S. Gioacchino ai Prati.JPG|San Gioacchino ai Prati di Castello eliza.
Irudi:Sacro Cuore del Suffragio - esterno.jpg|Sacro Cuore del Suffragio eliza.
Irudi:Ponte Umberto a Roma 102 2054.jpg|Hunberto I zubia.

## Kanpo estekak
Al amanecer... seguir soñando

**Al amanecer... seguir soñando. 13** Doctor Deseo musika taldearen hamahirugarren diska da, 2012. urtean taldeak argitaratutakoa. Liburu formatua zuene eta karpetan egile desberdinen testuak eta irudiak biltzen ziren. Diskoak liburua izan nahi du, "Ipuin liburua", alegia, plastika, argazkilaritza, idazketaren nahasketa bat.

## Partaideak 
* Francis Díez (ahotsa)
* Aitor Agiriano "Toro" (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* "Txanpi" (bateria)
* Raúl Lomas (teklatuak)

## Azala 
Jesus Mari Lazkanoren *Los sueño del deseo* lana. Margolan horretan Lazkanok Caspar David Friedrich margolari erromantikoaren *Biadaiaria laino-itsasoaren aurrean* margolanean oinarritzen da, zehaztasun desbedinak sartuz; esaterako bidaiariak sonbreirua jarrita du. Azalean margolanaren silueta ikus daiteke; barruan, lan osoa azaltzen da.

## Testuen bilduma 
Karpetan bertsoz zein prosazko testuak biltzen ziren. Hauek egileak:
* Itziar Ziga
* Bernardo Atxaga: *La reina Mab* poema
* Edorta Jiménez
* Kirmen Uribe: *Lainoa*

## Beste ilustrazioak 
* Roscubas anaiak: Collage
* Cristina Alfaro: *Lovely Rita*
* Oier Ituarte: Izenbururik gabe
* Fermin Moreno: Izenbururik gabe
* Ismael Iglesias: Izenbururik gabe
* La Lengua Ignacia: Izenbururik gabe

## Kantuen zerrenda 
Kanta guztien egilea Francis da, bederatzigarrena izan ezik: *Nola ez duzu inoiz ulertu...*, Marta Ortizena.
# *Hoy seremos tan valientes*
# *¡Cuánto frío hace en Saturno!*
# *Soñar, desear y atreverse*
# *Sigo temblando por ti*
# *Sueño con niños y elefantes*
# *Aprendiendo a caer de pie*
# *Contra viento y marea*
# *Al amanecer seguir soñando*
# *Nola ez duzu inoiz ulertu...*
# *El perdedor (un as en el bolsillo)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Al amanecer... seguir soñando*, You Tuben.
La Revolte des Basques

***La Revolte des Basques*** ("Euskaldunen matxinada") Jean Pierre Mogui izengoitiaz sinatutako saiakera da. Liburuaren helburua ezker abertzalearen eta ETAren planteamenduak irakurle frantsesei azaltzea zen. Bi orrialdetan, bestetik, liburuak, eskemen bidez, garaian erabiltzen ziren tortura ohikoenak azaltzen zituen. Liburuak, bestetik, narrazio moduan, ETAren lehen atentatuak, Euskal Herriko ezaugarri kulturalak eta errepresioa azaltzen zituen. Kazetaritzaren estiloa da.

## Kapituluak 
* Avant - propos
* La guerre chaude
* Le fleuve de la honte
* Un vent qui précède la tempête
* L´heure du laitier
* "Por Dios, patria, etc..."

## Erreferentziak
Entsalada greko

**Entsalada grekoa** (grezieraz: χωριάτικη σαλάτα) Grezian egindako entsalada bat da herrialde horretako osagai bereizgarriekin. Jatorrizko entsaladak tomatea, luzokerra, piperra eta tipula gorria ditu, guztia gatzarekin, piperbeltzarekin eta oreganoarekin eta oliba olioz maneatua. Guzti horretara feta gazta zatiak, kaparrak eta kalamata olibak gehituko dira. Uraza, jende gehienak uste duenaren aurka, oso arraroa da entsalada grekoan.

## Ikus, gainera
*Greziako gastronomia

## Kanpo estekak
Souljacker

***Souljacker*** Eels taldeak estudioan grabatutako laugarren diskoa da.

## Abestien zerrenda 
## Kanpo estekak
Gastrosofia

[250px|thumb|[Romanesko.]]
**Gastrosofia** filosofia eta gastronomia biltzen duen pentsamendua eta artea da. XVIII. mendean
Eugen von Vaerst pentsalariak (1792 - 1855) sortu zuen. Unibertsitateetan ez da irakasten.

## Ezaugarriak 
Zientzia edo pentsamendu-joera honek gozamena, sentimenduak eta sukaldaritza bildu nahi ditu. Beste era batez, mahaiaren inguruko gozamenak aztertu eta landu nahi ditu: janaria, edaria, erotismoa, musika eta ohiturak. Gastrosofiak gastronomia eta sukaldatzen eta edaten denaz ikertu nahi du, zentzu diakroniko batez, historian zehar.

## Sortzaileak 
Eugen von Vaerst (*1792 - †1855) mugimendu hau sortu zuen. *Gastrosophie oder Lehre von den Freuden der Tafel* liburuan, *Chevalier de Lelly* izenburuaz plazaratuta, pentsamendu joera hau definitzen saiatu zen. Lan horretan plater batekin disfrutatzeko unean hiru motako mahaikide bereizi egin zituen: Gourmandak, Gourmetak eta *Gastrosofoak*. Gastrosofoek janaria aukeratzeko unean osasuntsuena eta etikoena hartzen dute kontutan.

Geroago, Jean Anthelme Brillat-Savarin (*Physiologie du goût*, 1825) Eugen von Vaerst irakaspenak gaurkotzen saiatu zen, "*Janariaren filosofia*"ren kontzeptua sortuz.

## Bibliografia 
* "*Die Kunst des Genießens. Eßkultur und Lebenslust*", Gisèle Harrus-Révidi, Düsseldorf 1996
* "*Gastrosophie oder Lehre von den Freuden der Tafel*", Eugen von Vaerst, (1851).

## Ikus, gainera 
* Jean Anthelme Brillat-Savarin

## Kanpo loturak 
* : Gastrosofiaren ataria.
* : [Jean Anthelme Brillat-Savarin(https://eu.wikipedia.org/wiki/Jean_Anthelme_Brillat-Savarin)en *Physiologie du goût* liburua.]
* : Gastrosofiari buruzko webgunea.
Sunshine on Leith (filma)

**Sunshine on Leith** (euskaraz *Eguzki Printza Leithen*) 2013ko Dexter Fletcher ingeles zinema zuzendariak zuzendutako musikal film bat da. *izenburu berdineko musikalaren* zinemarako berregokitzapena da, The Proclaimers eskoziar musika taldearen abestiez baliatuz.

2013ko Torontoko Zinemaldian Aurkezpen Bereziaren atalean pantailaratu zen.

## Argumentua 
Davy eta Ally (George MacKay eta Kevin Guthrie) Afganistango Gerran elkarrekin batera zerbitzuas bete ondoren Edinburgh jaioterrira itzuli diren bi eskoziar adiskide gazte batzuk dira. Biek beren neskalagunekin harremana berreskuratzen ari diren bitartean, Davyren gurasoak, Rab eta Jean (Peter Mullan eta Jane Horrocks), beren zilarrezko ezteiak ospatzeko prestatzen ari dira. Dena ongi doa, baina Raben iraganeko harreman batek familia suntsitu eta hiru bikoteak banaketa gauzatzeko mehatxu bilakatuko da.

## Aktoreak 
* George MacKay: Davy Henshaw
* Kevin Guthrie: Ally
* Antonia Thomas: Yvonne
* Freya Mavor: Liz Henshaw
* Jane Horrocks: Jean Henshaw
* Peter Mullan: Robert "Rab" Henshaw
* Jason Flemyng: Harry Harper
* Paul Brannigan: Ronnie
* Paul McCole: Ewan
* Sara Vickers: Eilidh

## Soinu banda 
The Proclaimers taldearen abesti hauek osatzen dute:

# Sky Takes the Soul
# I'm on My Way
# Over and Done With
# Misty Blue
# Make My Heart Fly
# Let's Get Married
# Life With You
# Oh Jean
# Hate My Love
# Then I Met You
# Should Have Been Loved
# Sunshine on Leith
# Letter from America
# I'm Gonna Be (500 Miles)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Fuad Masum

**Muhammad Fuad Masum** (; kurdueraz: ; Koy Sanjaq, Arbilgo probintzia, 1938ko urtarrilaren 1a) jatorri kurduko irakiar politikaria da, Kurdistango Batasun Abertzaleko kidea. Irakeko presidentea zen 2014tik 2018ra.

## Erreferentziak
Txileko gastronomia

thumb|Locos
**Txileko gastronomia** tradizio indigena eta Espainiako ekarpen kolonialaren arteko nahasketaren emaitza da, janaria, ohiturak eta sukaldaritzako ohiturak konbinatuz.

## Kanpo estekak
Goyo Lebrero

**Gregorio Lebrero Ortega** (Madril, 1917ko irailaren 19a - *Ibidem*, 1980ko irailaren 8a) espainiar zinema-aktorea izan zen.

## Filmografia
Gay Hiztegia

***Gay Hiztegia*** Aitor Aranak 2005ean Txalaparta argitaletxearen bidez plazaratu zuen euskarazko hiztegi berezitua da.

## Osaketa 
Gizonezko homosexual eta bisexual euskaldunen artean erabiltzen diren izenek, adjektiboek eta esamoldeek osatzen dute nagusiki hiztegia, baina lesbiana, polisexual, pansexual eta transexualek ere, badute tokia hiztegian. Euskal Herriko Gay Askapen Mugimenduak kaleratzen zuen *Gay Hotsa* aldizkarian, 1988an, azaldu zen *Gayztegia* izan zuen Aitor Aranaren lan honek oinarri. Ahalegin hari, hiztegiek, herri-hizkera bilketek, liburuek, aldizkariek eta galdeketek eskaini diotena gehitu zien autoreak.

## Sarrerak 
1.300 sarrera ditu hiztegiak:**banana zuritu:** Kanpaia jo. / Hi beti jo eta ke banana zuritzen.**berria:** Gay giroan edo beste edozein ingurutan lehenbizikoz azaltzen den mutila edo neska. Esperientziarik ez duenaz ere esaten da.**begiluzea: **'Voyeur' gay euskalkian esanda.**Bilbon ibili:** 1. Larrua jo. 2. Ligatzen ibili. Mutilak mutiletan eta neskak neskatan ibili.**buelta osoa egin:** Bi gay ohean sexuketan ari direnean, lehenengo batak eta gero besteak, biek elkar zulatu dutela adierazteko esamoldea. / Kikek eta biok normalean buelta osoa egiten dugu.Autorearen hautuz, ez da hiztegi estandar bat non irakurleak beste hiztegietako idazkera itxuraz neutro eta aseptikoa topatuko duen. Zenbait definiziotan iritziak ematen dira, latzak ere bai. Elizari dagokion definizioan, adibidez, honako hau idatzi du egileak: "Gay, lesbiana, bisexual eta transexual gehien-gehienak ia aipatu orduko haserretzen dituen erakunde erlijiosoaren izena. Hipokrita, boterezale eta diruzale hutsa izateaz gainera, bere egia ezarri nahi izaten du gizaki ororen gainetik, bortxaz eta gezurrez hala behar izanez gero, sortzaile omen duten haren beraren esanen aurka".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Erabakitzeko Eskubidearen Aldeko Giza Katea

**2018ko Erabakitzeko Eskubidearen Aldeko Giza Katea** Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidearen aldeko giza katea izan zen, 2018ko ekainaren 10ean egina. Donostia, Bilbo eta Gasteiz lotu zituen 201,9 kilometroz. Gure Esku Dago erakundeak abiarazi eta antolatu zuen, eta ***eman eskua etorkiZUnari*** goiburua izan zuen. Ekimenaren helburu nagusia Eusko Legebiltzarra *herritarron ituna* onartzera bultatzean zen, *erakundeen esku utziz, herri itunerako trantsizioa egin dezaten*. Euskal Herrian inoiz egin den une bereko mobilizazio handienen artean egon zen, 175.000 parte-hartzailerekin.

## Aurrekariak 
## Helburuak 
## Prestaketa lana 
## Garapena 
## Erreakzioak 
## Argazki galeria 

Fitxategi:Gure Esku Dago - Gizakatea 2018 - 11.km (42711492431).jpg|11. kilometroa, Usurbil
Fitxategi:Gure Esku Dagoren giza katea, 29. kilometroa - Zarautz-Getaria.jpg|29. kilometroa
Fitxategi:Gure Esku Dago - Giza katea 2018 IMG 5784 (42665380082).jpg|Getaria eta Zumaia artean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
50 First Dates

**50 First Dates** (euskaraz *Lehen 50 Hitzorduak*) 2004ko Peter Segal estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Adam Sandler, Drew Barrymore, Rob Schneider, Sean Astin, Lusia Strus, Blake Clark eta Dan Aykroyd aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Henry (Adam Sandler) Hawaiien lan egiten duen albaitari bat da, eta nagusiki pasaeran doazen emakumezko turistekin oheratu ohi da, ez baitu harreman finkorik nahi.

Baina egun batez, egunero gosaltzen duen kafetegian Lucy (Drew Barrymore} izeneko neska ezagutu eta hartaz maiteminduko da. Baina Lucyk bere aitarekin (Blake Clark) autoan zihoala izandako trafiko istripu baten ondorioz nolabaiteko nahasmen mental bat du, istripuaren eguna oroimean gelditu eta ez da informazio berria jaso eta gogoratzeko gai. Hortaz, egun oro amaitu eta biharamunean ez da aurreko egunaz ezertxo ere oroitzen, honek Henry eta Lucyren harremana nahastu eta egoera barregarri eta xelebre ugari sortaraziko ditu.

## Aktoreak 
* Adam Sandler: Henry Roth
* Drew Barrymore: Lucy Whitmore
* Rob Schneider: Ula
* Sean Astin: Doug Whitmore
* Blake Clark: Marlin Whitmore
* Lusia Strus: Alexa
* Dan Aykroyd: Keats doktorea
* Amy Hill: Sue
* Allen Covert: Tom
* Maya Rudolph: Stacy
* Pomaika'i Brown: Nick
* Jonathan Loughran: Jennifer

## Kanpo estekak 
* Webgunea 
* IMDBko fitxa irakurgai
Kalamata oliba

thumb|**Kalamata oliben** plater bat, gosegarri gisa jateko prest.
**Kalamata oliba** kolore iluneko mahaiko oliba barietate bat da, greziar jatorrikoa. Kalitate handiko produktua da bere ezaugarri organoleptikoengatik. Greziako Peloponesoaren hegoaldean kokatuta dagoen Kalamata hiriko jatorriagatik izendatzen dira. Zuzenean gosegarri gisa edo beste plater batzuen zati izanez kontsumitu daitezke, esate baterako, entsalada greko tipikoa.

## Kanpo estekak
Banbu-kimuak

**Banbu-kimuak** (txinera sinplifikatuz: 竹筍; tradizionala: 竹筍; pinyin: *zhú sǔn* edo *sǔn* besterik ez), banbu izeneko landare sinonimoen espezieen zatirik berrienetik datozen kimu jangarrien multzo bat da: Bambusa vulgaris eta Phyllostachys edulis. Asiako sukaldaritza askoren osagai gisa erabiltzen dira, hainbat platerren eta salden zati izaten, supermerkatuetan eros daitezke, bai fresko bai kontserbatutako xerra moduan. Phyllostachys generoko banbu guztiak jangarriak dira.

## Kanpo estekak
Northrop Grumman

**Northrop Grumman Corporation** defentsa eta sektore sektore aeroespazialera zuzentzen den enpresa estatubatuarra da. 1994an Northropek Grumman erosi zuenean sortu zen.

AEBetako laugarren defentsa-kontratistarik handiena da eta lehen gerraontzien fabrikatzailea. Northrop eta Grumman elkartu ondoren, beste konpainia batzuk fusio honen ondoren xurgatuak izan ziren, hala nola Logicon, Teledyne Ryan, Litton, Ingalls, Avondale, TWR edo sans LacsVarity. Bere produkturik arrakastatsuena B-2 Spirit bonbardaketaria da.

## Kanpo estekak
Falcons

thumb|300px|Bartzelonako Falcons.
**Falcons** Kataluniako gimnastikaren giza-dorreak dira. Etimologikoki Belatz hegaztiaren izen katalanatik dator, "Falcó". Castell tradizionalekin antza handia dute baina falcons taldeak akrobatikoagoak dira. XX. mendearen hasieran sortu ziren eta, antza denez, hasiera batean, Sokol mugimenduarekin lotura handia izan zuten. Kirol mota hau Penedesen tradizional bihurtu da.

## Historia 
*Falcons* taldeak 1931an sortu zen Kataluniako Gazte Kristauen Federazioak bultzatuta agertu ziren, Sokol mugimendu txekiarran inspiratuta. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, Federazioa desegin zuten baina talde batzuek aktibitatea berreskuratu zuten. 1942an Llorenç del Penedèseko taldea agertu zen, gaur egun gelditzen den zaharrena. 1959a Vilafranca del Penedèsen "colla" edo koadrila sortu zen. Hortik aurrera Falconsen garapena *casteller* munduarekin lotu zen, jatorri gimnastikoetatik urrunduz. XX. mendearen azken hiru hamarkadetan Katalunia osoan zabaldu ziren. Horrela, 2001an Bartzelonako taldea sortu zen.
thumb|Vilafranca del Penedèsko Falcons, 2007an.
## Ezaugarriak 
Kirol akrobatikoa da, halaber, baina castellen ezaugarri asko ditu. Hasteko, janzkera antzekoa erabiltzen dute: prakak eta alkandora zuriak, gerriko eta espartinak. Gralla izeneko musika-tresnekin laguntzen dira, bestetik. Sortzen dituzten dorreak estatikoak badira ere, helburua lortu arte oso dinamikoak dira, koreografiak garrantzi handia izanik.

## Koadrilak 
Gaur egun Katalunian 12 falcons-koadrilak daude:
* Falcons de Llorenç del Penedès (1942)
* Falcons de Vilafranca del Penedès (1959)
* Falcons de Vilanova i la Geltrú (1972)
* Falcons del País del Cava (1992)
* Falcons de Piera (1997)
* Falcons de Barcelona (2003)
* Falcons de Castellcir (2004)
* Falcons de Mall (2008)
* Falcons del Riberal (2009)
* Falcons de Vallbona d'Anoia (2010)
* Falcons de Capellades (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Falcons taldeen historia.
Club Deportivo Tudelano 2018-2019

Entrenatzailea:  Txema Lumbreras (98-02,08-13,18-Egun) (12.jardunalditik);  Iñigo Valencia (2017-18) (11.jardunaldirarte)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko lesioa.

#### Bajak 
### Neguko Merkatua 2019 
### Udako merkatua 2018 
## Kanpo estekak
Silverstoneko zirkuitua

**Silverstoneko zirkuitua**, Ingalaterrako Silverstone udalerrian dagoen lasterketa zirkuitu bat da, Northamptonshire eta Buckinghamshire udalerrien artean. Gaur egun, bertan 1 Formula, GP2, SBK eta Moto GP lasterketak burutzen dira.

1950ean Erresuma Batuko Sari Nagusiarekin 1 Formula sortuberriaren lehenbiziko lasterketa burutu zen.

## Ikus gainera 
* 1 Formulako zirkuituak

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Rimal Ali

**Rimal Ali** () pakistandar emakumezko modelo, dantzari eta aktore transgeneroa da. 2018an egin zuen debuta aktore-lanetan *Saat Din Mohabbat In* filmean.

2017an Pakistango *Soch* musika-talde ezagunaren bideoklip batean antzeztu zuen bere burua emakume transgenerotzat aurkeztuz. Antzezpen horrek Pakistango pertsona transgeneroei agerikotasun handiagoa eman zion.

## Filmografia 
### Filmak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Waldorf entsalada

**Waldorf entsalada** fruituak eta itxaurrak dituen entsalada bat da, sagar freskoak, apioa, mahatsak eta intxaurrak, maionesarekin maneatuta eta uraza ohe batean zerbitzatuta aperitibo eta bazkari arin bezala.

## Historia 
Entsalada lehen aldiz 1893an sortu zen New Yorkeko Waldorf hotel famatuan, 1931. urtean inauguratu zen Waldorf-Astoria Hotelaren aitzindarian. Hoteleko jantokiburua, errezetaren asmatzailetzat hartzen dena, Oscar Tschirky da. nahiz eta gaur egun sorkuntzako egileak oraindik eztabaidan jarraitzen duten. Oscar Tschirkyk Waldorf-en eskainitako beste plater batzuen sorkuntza erreklamatzen zuen, besteak beste, Benedict arrautzak. 1896an, Waldorf entsalada (Waldorf Salad) *The Cook Book by Oscar of the Waldorf* liburuan agertu zen.

## Kanpo estekak
Rabelo ontzia

thumb|Rabelo ontzia. Atzean, Portoko Ribeira, 2012
thumb|Rabelo ontzia Dueron, upela bete Porto ardorekin, 1900
thumb|Rabelo ontzia, bela eta guzti, 1911
thumb|Rabelo berriak, turismo egitekoak
**Rabelo ontzia** () Portugalgo ontzi mota bat da, egurrezkoa, eta mendeetan erabili izan da Duero ibaian jendea eta gaiak garraiatzeko. Nola nabigatu behar zuen sakonera gutxiko uretan —halaxe izan zen 1968tik aurrera ibaiaren goialdean zenbait presa eraiki arte—, ontziaren hondoa ere laua eta sakonera gutxikoa da. 19 eta 23 metro arteko luzera izan ohi du, eta 4,5 metroko zabalera. Estilo mediterraneoan barik, estilo nordikoan eginda dago.

Bela karratua eduki ohi du, eta jeneralean bospasei gizakik gobernatzen dute. Mastari dagokionez, bakarra dauka, hori ere estilo nordikoan. Arraun luze bat erabiltzen du txopan ontzia gobernatzeko, “espadela” izenekoa. Behar zenean, idiek atoian eramaten zuten ontzia, ibaian gora lotuta, ibai ondoko bidexkak erabilita.

Ontzi mota hori erabat lotuta dago Duero ibaiarekin, ez baita aurkitzen horrelakorik munduko beste inon. Haren historia kateatuta dago Porto ardoaren produkzio eta salmentarekin. Trena agertu aurretik, rabeloak ziren bitartekorik lasterrena eta eraginkorrena gaiak garraiatzeko Duero Garaitik, mahastiak zeuden lekuetatik, Vila Nova de Gaia herriraino, Porto hirian. Ardoak hantxe biltegiratzen ziren, harik eta beste herrialde batzuetara saldu eta bidaltzen ziren arte.

## Historia 
Rabelo ontzia agertu zen nortasun propioarekin 1792a ezkero, Companhia Geral da Agricultura das Vinhas do Alto Douro erakundeak argitaratu zituenean “Leis da Companhia” zirelakoak, alegia, konpainiaren legeak, non agertzen baitziren informazio oso baliotsuak ontziaren eta eskifaiaren gainean, baita Dueron erabiltzen ziren garraioez.

Iraganean upeltzar bete oporto ardo garraiatzen ziren Dueron zehar. Porto hiria bera ibaiaren alboetan hazi zen, kostatik sei bat kilometrora. Behe Erdi Aroan portu inportantea zen arraina, gatza eta ardoaren merkataritzan. Gaur egun Portugalgo bigarren hiria da, eta, Vila Novarekin batera, merkataritza- eta industria-gune handia.

1887an Dueroko burdinbidea amaitu zenean eta XX. mendean garatu zirenean errepide bidezko komunikabideak, rabelo ontziek eskaintzen zuten merkataritza-trafikoa gainbeheran sartu zen. 1961ean, hasi zirenean indar hidroelektrikoa aprobetxatzen Portugal aldeko Duero ibaian, sei rabelo ontzi baino ez ziren geratzen lanean modu iraunkorrean.

Gaur egun rabelo ontziak erabiltzen dira, baina beste era batera: San Joan festetako estropada famatuetan, Portoko herriko jaietan, paseo turistikoak egiteko Duero ibaian, eta beste ekimenetan, gogorarazteko ontziaren iragan loriatsua.

## Bibliografia 
*  Armando de Mattos, *O Barco Rabelo*, Porto, Ed. da Junta de Província do Douro litoral, 1940.

## Ikus, gainera 
* Porto ardoa

## Kanpo estekak
Kalamata

**Kalamata** (grezieraz: Καλαμάτα) Peloponeso penintsulako bigarren hiri jendetsuena da, Patrasen ondoren, Greziako hegoaldean eta izen bereko administrazio eskualde handiena. Mesenia eskualde unitate periferikoaren hiriburua eta portu nagusia, Nedon ibaiaren ertzean dago, Meseniako golkoan.

## Kanpo estekak
Paskual Duarteren sendia

*La familia de Pascual Duarte*, *Paskual Duarteren sendia* bezala euskaratuta, Espainiako gerraondorengo eleberri garrantzitsua da. 1942an plazaratua, Camilo José Celaren eleberri ezagunetariko bat da eta bere ibilbide literarioaren lehendabizikoa. Luis Jauregi «Jaurtakol»ek 1967an ''Paskual Duarte'ren sendia* izenburuaz lehen aldiz euskaratu zuen (Itxaropena, 1967). Tremendismo joerako eleberria da. Liburu honekin "hasi zen Espainiako eleberrigintzaren berrikuntza, bai gaien aldetik, bai idazkera aldetik." 2001an Espainiako *El Mundo'' egunkariak XX. mendeko ehun eleberri onenen artean sartu zuen.

## Pertsonaiak 
* **Pascual Duarte:** Narratzaile-protagonista. Bere bizitza zoritxarrez beteta dago. Gizon gorrotodun eta oldakorra, pertsona askoren hiltzailea izango da espetxean bukatuko du.
* **Rosario:** Pascualen arreba.
* **Esteban Duarte:** Pascualen aita.
* **Lola:** Pascualen lehenengo emaztea. Pascualek itxoiten ari den haurra beste batena dela dakienean, Estiraoarena, hil egiten du.
* **Mario:** Pascualen anaia amaren partez.
* **Rafael:** Pascualen amaren amorantea.
* **Pascualen ama:**
* **Engracia:** Herriko sorgina.
* **Estirao:** Proxeneta bat.
* **On Manuel:** Herriko apaiza.
* **Lurueña:** Espetxeko apaiza.
* **Esperanza:** Pascualen bigarren emaztea eta Engraciaren iloba.
* **Don Conrado:** Chinchillako espetxearen zuzendaria.

## Edizioak 
* (1) Burgos: Aldecoa, 1942.
* (2) Madril: Aldecoa, 1943. Liburuaren banaketa debekatu zen.
* (3) Buenos Aires: Emecé, 1945.
* (4) Bartzelona: Zodiaco, 1946.
* Euskaraz (1): Luis Jauregi «Jaurtakol»ek. Kulixka sorta 62. Zarautz: Itxaropena, 1967.
* Euskaraz (2): Donostia: Erein, 1989. ISBN: 9788475682648

## Erreferentziak
Hekimen

thumb|Hekimenek zabaldutako datuen adibide bat: elkarteko hedabideen webguneetara sarrerak, gailuen arabera denboran zehar.

**Hekimen**, Euskal Hedabideen Elkartea, 2012an jaiotako elkartea da. Euskara hutsezko 50 bat hedabideren arteko erakunde bat da. Elkarlana bideratzea eta kanpoko eragileen aurrean solaskidetza bateratua eramatea ditu bere helburuen artean, beti ere euskal komunikazio esparrua indartzeko asmoz. 600 langileko sektore baten ordezkaria da elkartea.

Iban Arantzabal (Tokikom elkartearen ordezkari gisa) izan zen Hekimenen lehen presidentea, eta bere lehen zuzendaria Alberto Barandiaran, 2018ko otsailera arte, non Igor Astibiak hartu zuen bere tokia.

Bere lanetako bat izan da Euskal Hedabideen Behategia antolatzea, unibertsitate eta erakundeekin elkarlanean. Libe Mimenza da Behategiko zuzendaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chris Hansen

**Christopher Edward "Chris" Hansen** (Chicago, 1959ko irailaren 13a) Estatu Batuetako telebista aurkezlea da. *Dateline NBC* saioan egindako lanagatik ospetsua da, batez ere pedofiloen aurkako *To Catch a Predator* atalean egindakoagatik.
Persiar gutunak

***Persiar gutunak*** () Montesquieuren eleberri epistolarra da eta bertan bi bidaiari persiarren, Usbek eta Rica, eta Persian geratu diren lagunen arteko gutun gurutzaketa bat irudikatzen du.  Bederatzi hilabete eman zuten atzerrian.

XVIII. mendean, Ekialdea eta bidaiak orokorrean modan jarri ziren. Alta, eleberri hau Amsterdamen argitaratu zen 1721ean, eta Montesquieuk, zuhurtziaz, ez zuen egiletzarik aitortu. Haren arabera, bilketa anonimo bat izan zen eta berak edizio lanak baino ez zituen egin. Jarrera horri esker garaiko frantses gizartea kritikatzeko gai izan zen zentsuraren beldurrik gabe.

## Laburpena 
1711n, Usbek, Persiako noble aberats batek, Ispahan uzten du Rica bere lagunarekin Pariserako bidai bati ekiteko. Atzean haren haremeko bost emazteak (Zachi, Zéphis, Fatmé, Zélis, eta Roxane) haren eunuko beltz eta zurien zaintzapean uzten ditu. Bidaian eta Parisen egin zuen egonaldian zehar (1712-1720) hainbat gutun gurutzatzen ditu jatorrizko herrialdeko eta bidean topatutako lagunekin eta mullahekin. Gutun horietan, modu sasi-inozente batean eta topaketa exotiko gisara deskribatzen ditu (balizko urruneko zibilizazio bateko norbaitek Mendebaldeari buruz egin zezakeen antzera) XVIII. Frantziako gizartearen ohiturak, bizi baldintzak, bizitza politikoak, eta azkenean, Lawen sistemaren satira politiko garratz bat egiten du. Denbora pasa ahala, hainbat arazo gertatuko dira haremean, eta 1717tik aurrera (139 gutuna [147]), egoerak okerrera egingo du: ekiteko agindua beranduegi iritsiko zaio eunukoen nagusiari, eta errebolta baten ondorioz, bere emazteak hilko dituzte, eta Roxana, haren emazte gogokoena, eunukoen gehiengoak bezalaxe, mendekuz bere buruaz beste egingo du,

Kronologia:

* 1-21 [1-23] Gutunak: Ispahandik Pariserako bidaia, 13 hilabetekoa (1711ko martxoaren 19tik 1712ko maiatzaren 4ra).
* 22 [24] -89 [92] Gutunak: Paris Louis XIV.aren agintepean, 3 urte guztira (1712ko maiatzetik 1715eko irailera).
* 90 [93] -137 [143] Gutunak edg [8 = 145 gutun gehigarriak]: Filipe II.a Orleanskoaren erregentzia, bost urte (1715ko irailetik 1720ko azarora).
* 138 [146] - 150 [161] Gutunak: Ispahango haremaren gainbehera, 3 urte (1717-1720).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Persiar gutunak euskaraz Armiarma literatura atarian
*  *Lettres persanes* ataria.
Pastrami

**Pastramia** (turkieraz: *pastırma*, errumanieraz: *pastramă*, bulgarieraz: *пастърма*) haragi-produktua da normalean behikiz, eta batzuetan txerrikiz, ardikiz edo indioilarkiz egindakoa. Haragi gordina gatzunetan da, partzialki lehorra, belar eta espeziekin gozatua, gero ketua eta lurrunetan. Corned beef bezala, pastramia jatorriz sortu zen haragia kontserbatzeko modu gisa hoztea asmatu baino lehen.

## Kanpo estekak
Burtsako Jauregia (Brusela)

**Burtsako Jauregia** edo *Bourse de Bruxelles*, baita ere *Bourse*, neerlanderaz *Beurs van Brussel*, Bruselako eraikin monumentala da, 1868 eta 1873 artean eraikia, Léon-Pierre Suys arkitektoaren agindupean. Hiriko eraikin nagusietariko bat da.

## Historia 
Belgikako sozietate ekonomikoek eta Belgikako Bankuak Baloreen Burtsaren historian paper garrantzitsua bete zuten. Horregatik, trukaketak eta sal-erosketak egiteko espazio bat behar zen. Eraikinak handitasuna eta fantasia erakusten du. Garai bateko Gurina-merkatuaren gainean eraiki zen.

## Ezaugarriak 
Bruselako Anspach boulevardean 1868 eta 1873 artean eraikia, oso arkitektura eklektikoa erakusten du, Neopizkudea eta Frantziako Bigarren Inperioko estiloak nahasten ditu. Oso apainduta dago eta horretarako egile ospetsuak kontratatu ziren, tartean Auguste Rodin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euronext

## Kanpo loturak 
* :Informazio turistikoa.
Huong Giang

**Hương Giang** (Hanoi, Vietnam, 1991ko abenduaren 29a), **Nguyễn Ngọc Hiếu** jaiotza-izenez, vietnamdar emakumezko abeslari eta modelo transgeneroa da. 2018ko martxoaren 9an Thailandiako Pattaya hirian egin zen *Miss International Queen* emakume transgeneroentzako edertasun-lehiaketa irabazi zuen.

## Diskografia 
* *Thủy ngân* (2013)
* *Tuesday Universe* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geoparke

thumb|Añiscloko harroila, Sobrarbeko geoparkean, Aragoin.

**Geoparkea** balio handiko ondare geologikoa izateagatik nabarmentzen den biztanleria-gunea da. Kultura eta natura ondare aberatsa ere izan dezake. Hori horrela, inguruneari balio gehiago emateko eta garapen iraunkorra sustatzeko estrategia bat martxan jartzen da, aldi berean bertako biztanleen bizi-baldintzak hobetzeko. Geoparkeak UNESCOk definitu eta izendaturiko entitateak dira, eta 120 baino gehiago daude munduan: Global Geoparks Network (GGN) delakoan integratzen dira, eta azpimultzo kontinentalak ere badaude, hala nola Europako European Geoparks Network (EGN). Honen parte da Euskal Herriko geoparke bakarra, Euskal Kostaldeko Geoparkea.

## Kontzeptuak 
Geoparkeen helburuen artean, tokiko komunitateekin arrisku geologikoak arintzeko estrategiak lantzea dago. Ez da hori Euskal Kostaldeko Geoparkeko kasua, baina beste testuinguru batzuetan sumendiak, lurrikarak eta tsunamiak gertatzeko aukerak izaten dira. Era berean, geoparkeetan klima aldaketari buruzko kontzientziazio bultzatzen da, energia berriztagarrien erabilpena sustatzen, eta baita, turismo sustapenaren kasuan, turismo berdea eta beste eredu iraunkor batzuk bultzatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Geoparkeen sare globala, Global Geoparks Network (GGN): http://www.globalgeopark.org/
* Europako geoparkeak, European Geoparks Network (EGN): http://www.europeangeoparks.org/
* Euskal Kostaldeko Geoparkea: https://geoparkea.eus/(https://geoparkea.eus/eu/)
Benedict arrautzak

**Benedict arrautzak** (ingelesez, *Eggs Benedict*) osagai hauek dituen platerra da: ingeles muffin baten bi erdi, ogi txigortua, edo beste ogi mota batzuk, normalean urdaiazpiko egosiarekin, hirugiharrarekin edo pastramirekin, ur irakinetan egindako arrautzekin eta herbeherear saltsa ezagunarekin estalita.

## Kanpo estekak
CSV

Informatika esparruan **CSV** fitxategiak (ingelesetik, *comma-separated values*) taula itxurako datuak gordetzeko formatu irekia da. Kalkulu orrien arteko datu trukerako erabiltzen da eta oso formatu sinplea da: zutabeak koma bidez bereizten dira eta lerroak lerro-jauzien bidez. Gure inguruan eta, oro har, koma dezimalen bereizle gisa erabiltzen den tokietan formatu honen aldaera bat erabiltzen da non zutabeak puntu eta koma edo tabuladorearen bidez bidez bereizten dira. Kalkulu orri baten bidez, hala nola LibreOffice Calc edo Excel bidez, CSV formatuko fitxategi bat irekitzean aplikazioak berak galdetuko digu zein bereizlek mugatzen ditu datuak.

## Adibidea 
Iruñeko datu klimatikoak biltzen dituen taula honek horrelako forma izango luke CSV formatuan:

```
Aldagaia, Urteko datua
Erregistraturiko tenperatura maximoa (Cº), 40.3
Batez besteko tenperatura maximoa (Cº), 17.4
Batez besteko tenperatura (Cº), 12.4
Erregistraturiko tenperatura minimoa (Cº), -18.0
Batez besteko tenperatura minimoa (Cº), 7.4
Pilatutako prezipitazioa (mm), 762.4
```

## Kanpo estekak
Hernaniko Ibilbide Sarea

Hernaniko Mendiriz Mendi Elkarteak, Aranzadi Zientzia Elkartearekin elkarlanean eta Hernaniko Udalaren laguntzaz, **Hernaniko Ibilbide Sarea** izeneko egitasmoa diseinatu zuen, hernaniarrek Hernaniko ondare kulturala, historikoa eta naturala ezagutarazteko, hernaniarrei aisialdirako aukera berriak emateko, turismo berdea erakartzeko eta herriko ikastolei bertako ondarea lantzeko aukerak errazteko asmoz. 2012ko azaroan aurkeztu zen egitasmoa jendaurrean.
Sare hau Hernani eta inguruetako hamaika ibilbide zirkularrek osatzen dute, udalerriko puntu jakin batean hasi eta leku berean amaitzen direlarik guztiak. Ibilbideak interes kultural, historiko eta naturaleko guneetatik igarotzen dira, zailtasun-maila desberdina duten ibilbideak dira eta hiru taldetan sailkatuak daude:
* *Ibilbide urdinak*: Lau dira eta arrasto zuri-urdinez margotuak daude ibilbide guztian zehar (ibilbide hauek ez dute Aiako Harria Natura parkearen eremua zapaltzen).
* *Ibilbide homologatuak*: Hiru dira eta Aiako Harria natura parkearen barruan kokatzen dira. Euskal Mendizale Federazioak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak kudeatzen ditu eta eurek markatuak eta balizatuak izan dira.
* *Ibilbide askeak*: Lau dira eta Aiako Harria Natura Parkearen barruan nahiz kanpoan kokatzen dira, baina seinalizatu eta markatu gabe daude. Jarraitzeko eta orientazioa ez galtzeko, nahitaezkoa da ibilbidearen deskribatzen duen liburuxka eramatea, edota GPS-rako track-a jaistea.

 
Ibilbide Sare honi buruzko informazioa biltzen duen esku-orriak eskuragarri daude Hernaniko Biteri Kultur Etxean dagoen Turismo Bulegoan.

 
## Bibliografia 
* Mendiriz Mendi Elkartea, Aranzadi Zientzia Elkartea eta Hernaniko udala, *Hernaniko Ibilbide Sarea – Hernani Ezagutuz*. Hernani, 20. urtekaria 2013, 08-13 or.

## Kanpo estekak
Apnea (kirola)

thumb|Apneista.
[|thumb|Apneako munduko markak. [Berrian argitaratutako infografia.]]
**Apnea** edo **urpekaritza librea** kirol bat da, zeinaren oinarria ur barnean arnasketa etetea den, denbora luzeak irauteko edota ahalik eta hondoen jaisteko helburuarekin. Arnasketa boluntarioki etetea, era berean, hainbat milurteko dituen jarduera baten oinarria da: arnasketa gabeko urpeko arrantza. Japonian amaek, Indonesia eta Filipinetan bajauek eta wayuek Kolonbia eta Venezuelan egin ohi dute. Kirol honetan garrantzia handia du norberaren erlaxazio mentalak, hidratazio eta elikadura egokiak, erreflexu ugaztunen hauspotzeak eta hipoxia eta presio hidrostatiko altuko inguruetan egiten den entrenamenduak. eta CMAS (*Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques*) . Hauek dira AIDA elkarteak onartzen dituen modalitateka:

* Apnea estatikoa
* Apnea dinamikoa hegatsekin
* Apnea dinamikoa hegats gabe
* Pisu jarraituko apnea
* Pisu jarraituko apnea hegats gabe
* Murgilaldi libreko apnea
* Pisu aldakorreko apnea
* Mugarik gabeko apnea

## Arriskuak 
Apneak baditu bere arriskuak. Nagusienetako bat 20 metro edo gehiagotara jaitsi ondoren igotzean kirolariek jasan dezaketena da. Kasu hauetan, birikak haien bolumen naturalera bueltatzen dira eta oxigenoaren presio partziala txikitzen da hipoxia eraginez. Honen ondorioz, , edo sinkopea, eta beso eta hanken kontrola galtzea, sanba, gertatu daitezke. Lehena, kontzientziaren erabateko galera da eta bigarrena galera partziala. Kide baten laguntzarik izan ezean, heriotzaraino iritsi daiteke. Istripu hauek normalean igoeraren azkeneko 10 metroetan ematen dira, bertan ematen baita oxigenoaren presio partzialaren jaitsiera handiena. Ohikoa ez bada ere, bi egoera hauek ere apnea estatikoan eta apnea dnimaikoan eman daitezke.

## Munduko errekorrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak