open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melania Olcina

**Melania Olcina Yuguero** (Bartzelona, Katalunia, 1982) bartzelonar dantzaria, koreografoa eta bideo-artista da. 2023an, Dantzako Sari Nazionala jaso zuen, interpretazio modalitatean.

## Bizitza 
Bartzelonan jaio zen. Artistikoki Madrilen trebatu zen. 2008an, Dantza Garaikidean diplomatu zen Madrilgo Mariemma Errege Kontserbatorio Profesionalean. Hurrengo urtean, Artearen Historian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean (2009). 2021ean, Pentsamendu eta Sorkuntza Eszeniko Garaikide masterra lortu zuen Gaztela eta Leongo Arte Dramatikoko Goi Eskolan.

### Lan ibilbidea 
Pedro Berdayes, José Reches, Jesús Rubio Gamo *Sinnerman* edo Teresa Nietorekin lan egin du. 2013an, Sharon Fridmanen Konpainian sartu zen.
* 2023an, Kultura eta Kirol Ministerioak Dantzako Sari Nazionala izendatu zuen interpretazio modalitatean, 30.000 euroko saria. Edizio berean, Rafaela Carrascok Sorkuntza Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafaela Carrasco

**Rafaela Carrasco** (Tomares, Sevilla, Andaluzia, 1972) sevillar flamenko dantzaria, koreografoa eta dantza irakaslea da. 2023ko Dantza Sari Nazionala irabazi zuen sorkuntza modalitatean.

## Bizitza 
Sevillan jaio zen. Sei urte zituela hasi zen dantzan. Matilde Coralen flamenko-akademian trebatu zen Dantza Espainiarreko eta Flamenkoaren Ikasketa Profesionaletan. Gero, Andaluziako Dantza Konpainian sartu zen, errepikatzaile eta bakarlari lanetan.

2002. urtean, bere dantza konpainia sortu zuen. Urte horretan, Espainiako eta Flamenko Dantza Lehiaketa Koreografikoan parte hartu zuen, eta sari guztiak irabazi zituen.

2011n, Espainiako Ballet Nazionaleko koreografoa izan zen. 2013tik 2016ra, Andaluziako ballet flamenkoa zuzendu zuen, eta postu horretarako aukeratu zuten *1922ko Cante jondo lehiaketa* koreografiarengatik.

* 2002an, koreografia onenaren, musika konposizio onenaren eta dantzari onenaren sariak irabazi zituen Espainiako eta Flamenko Dantzaren Lehiaketa Koreografikoan.
* 2008an, Sevillako Flamenko Biurtekoaren XV. edizioan, Koreografia Onenaren Giraldillo saria eta Koreografia Onenaren Prentsaren Saria lortu zituen *Vamos al tiroteo* ikuskizunarekin.
* 2023an, Kultura eta Kirol Ministerioak Dantza Sari Nazional izendatu zuen sorkuntza modalitatean, 30.000 euroko saria. Edizio berean, Melania Olcinak Interpretazio Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisi Estaràs

**Lisi Estaràs** (Córdoba, Argentina, 1971ko otsailaren 24a) dantza garaikideko dantzari eta koreografoa da. 1997. urtean Belgikako *Les Ballets c de la B* dantza garaikideko konpainian sartu zen. 

## Bizitza 
Argentinan jaioa, Lisi Estaràs 14 urterekin hasi zen ballet edo dantza klasikoari buruzko prestakuntza jasotzen, eta, aldi berean, gizarte-laguntzaren arloko ikasketak egin zituen. 17 urte zituela, Córdobako Unibertsitate Nazionalean hasi zen dantzan.

1990ean, ikasketak Israelen finantzatu ahal izateko aukera izan zuen. Lehenengo Jérusalemen, *Rubin Academy of Music and Danceyn*, eta gero Tel Aviven, *Batsheva Dance* Company izeneko dantza moderno eta garaikideko konpainia israeldar batean formatzera eta lan egitera joateko aukera eman zion.

1996an, Lisi Estaràs Europara etorri zen, Amsterdamen kokatu zen lehenengo, eta hurrengo urtean Ganteko (Belgika) *Les Ballets C de la B* taldean sartu zen, non dantzaria bera izan zen interprete nagusia *Lets Op Bach*, *Wolf*, *Vsprs*, *Pitié* !, Chœurs, *guztiak* Alain Platel koreografo belgikarrarenak, baita Sidi Larbi Cherkaouiren *Tempus Fugit* piezan ere.

2000. urtean, Lisik Peeping Tom izeneko antzerki-dantza taldearen *Una vida inútil* pieza fundazionalean ere parte hartu zuen. Eta 2007. urtean, Lisi Estaràsek berak sortu zuen bere lehen koreografia handia, *Patchagonia* izenburupean, eta Bruselan (Belgika) aurkeztu zen, Les Tanneurs izeneko antzokian, baita ondorengo urteetan beste hainbat ikuskizun zentrotan ere.

## Koreografiak (hautatuak) 
* 2005: *Mantxa*
* 2006: *Bartime*, Einat Tuchman, Isnel da Silvera, eta Darryl Woods-ekin lankidetzan
* 2007: *Patchagonia*
* 2010: Primero/Erscht

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *[FIBA-2011]* *Ojos al Mundo*: Teatro / Jóvenes criticos en el VII FIBA, 'Gobierno Ciudad de Buenos Aires', 2011.
## Kanpo estekak
Lorena Nogal

**Lorena Nogal** (Bartzelona, Katalunia, 1984) bartzelonar dantzaria, koreografoa eta zuzendari artistikoa da. 2024ko Dantza Sari Nazionala irabazi zuen interpretazio kategorian.

## Bizitza 
Bartzelonan jaio zen, 1984an. 2005ean, Bartzelonako Antzerki Institutuan dantzari graduatu zen.

15 urtetik gora egin ditu Marcos Moraurekin batera La Veronal talde artistikoan lanean. Gelabert-Azzopardi eta Lanònima Imperial konpainietan ere lan egin du.

Irakaskuntzan ere jardun du, La Veronalekin batera garatu zuen KOVA metodoarekin lotutako ikastaroak eman zituen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016an, Kataluniako Kritikaren Sarietan emakumezko interprete onenaren saria jaso zuen.
* 2024an, Kultura eta Kirol Ministerioak Dantzako Sari Nazionala izendatu zuen Interpretazio modalitatean, 30.000 euroko saria, eta Luz Arcas saritu zuten Sorkuntza kategorian. 
* 2024an, Arte Eszenikoen Talía Sarietan emakumezko interprete onenaren saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuela Carrasco
* Melania Olcina

## Kanpo estekak 
* Lorena Nogalen emanaldia, La Revueltan (RTVE Play).
Luz Arcas

**Maria Luz Arcas Lopez,** ezagunagoa **Luz Arcas** izenez (Malaga, Andaluzia, 1983) malagar dantzaria eta eszena zuzendaria da. 2024ko Dantza Sari Nazionala irabazi zuen sorkuntza kategorian.

## Bizitza 
Malagan jaio zen 1983. urtean. Koreografian lizentziatu zen María de Ávila Goi Mailako Kontserbatorioan eta Eszena Zuzendaritzan Madrilgo Arte Dramatikoko Goi Mailako Errege Eskolan. Sortu dituen lan batzuk hauxek dira: ‘*Mariana*’, Sevillako XXII. Flamenko Biurtekoan aurkeztu zena, ‘T*odas las santas*’, Cadizko FITen estreinatu zena, eta ‘*Trilla*’, 2022an Malagako Thyssen Museoan aurkeztu zena. 2022ko urrian *Pensé que bailar me salvaría* liburua argitaratu zuen.
* 2017an Max sarietan Emakumezko Dantza Interprete Onenaren sarirako finalista izan zen.
* 2022an Max sarietan Emakumezko Dantza Interprete Onenaren sarirako finalista izan zen, berriz. Gainera, Injuve Saria eta Malaga Crea ere jaso zituen. Edizio horretan bertan, Lorena Nogalek Interpretazio kategoriako saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuela Carrasco
* Melania Olcina
## Kanpo estekak
Adam Wilhelm Moltke

**Adam Wilhelm Moltke** (Einsidelsbor, 1785eko abuztuaren 25a – Kopenhage, 1864ko otsailaren 15a) daniar politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1848tik 1852ra.

Moltke familia noble germano-daniarrean jaio zen. 1845ean Finantza ministro izendatu zuten eta 1848an kargugabetu zuten gobernu absolutista erori zenean. Hala ere, handik egun gutxira lehen ministro izendatu zuten. Bere gobernua kontserbadore eta liberalen aliantza izan zen, baina liberalen erretiratzearen ondoren gero eta kontserbadoreagoa bihurtu zen. 1852an ordezkatu egin zuten.

1818an Bregenvedteko konde bihurtu zen bere aita hil ondoren.
Lazarine de Manosque

**Lazarine Magdelaine Nègre** (Manosque, 1848ko ekainaren 25a – Marseilla, 1899ko azaroaren 3a), ***Lazarine de Manosque*** edo ***Lazarino de Manosco*** izengoitiaz ezagunagoa, okzitaniar poeta eta Félibrige elkarteko kidea izan zen.

## Bizitza 
thumb|Marseillako Boisson bulebarreko 144. zenbakia (*Villa Magali*), Lazarine eta Rosalie Nègre ahizpen etxea

Lazare Nègre eta Marianne Bonetyren alaba, Lazarine Nègre 1848ko ekainaren 25ean jaio zen proventzeraz hitz egiten zuen familia pobre eta analfabetoan. Bere aita errepublikazalea zen. 

Hamabost urterekin Eugène Pourcinekin ezkondu zen. Gizon honek oso zorigaizto egin zuen, eta 1884an dibortziatu zen. 38 urterekin bizitza berri bat hasi zuen eta Marseillara joan zen Rosalie Nègre ahizparekin bizitzera. Xavier de Fourvière apaizaren sermoiak entzun zituen San Laurendi elizan, eta hark proventzera sustatzera bultzatu zuen.

Poemak idatzi zituen, Lazarino de Manosco izengoitia erabiliz, eta Félibrige elkarteko bileretan parte hartu zuen. Frédéric Mistral eta Paul Arèneri gutunak idatzi zizkien, eta idazle gazteei lagundu zien. 1892an, Mistralek *Felibresso manteneiris* diploma eman zion.

Bere idazlanek tonu politikoa dute, eta errepublikaren aldekoa zela agerian uzten dute. *La Sartan* aldizkarian asko kolaboratu zuen.

Lazarine eta Rosalie Marseillako Boisson bulebarreko 136. zenbakian bizi izan ziren (gaur egun 144. zenbakia da).

Lazarine de Manosque Marseillan hil zen 1899ko azaroaren 3an. 1903an, Rosaliek *Li Remembranço* bilduma argitaratu zuen, eta 1904an Paul Ruatek ere bere idazlan batzuk kaleratzea erabaki zuen.

## Lanak 
* *Li Remembranço* (hil ostekoa, 1903)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felisa Vidorreta Miruri

**Felisa Vidaurreta Miruri** (Logroño, Errioxa, 1890 – ibidem, 1936ko abuztuaren 20a) errioxar irakaslea izan zen, 1936ko gerran fusilatu zutena. 

UGT sindikatuan afiliatuta egon zen, baita Ezker Errepublikanoa alderdian ere.

36ko Gerra Zibilaren altxamendua gertatu eta gutxira detenitu zuten; eta Abuztuaren 20an, Logroñoko kanposantuaren ormetan, erail egin zuten bere bi ikasleren ondoan.

***Aquí nunca pasó nada*** liburuan, Jesus Vicente Aguirrek idatzia, Felisa Vidorretaren aipamen hauxe irakurri dezakegu 609. orrialdean Pilar Diez Bazok egina, beste hainbat atxiloturekin batera:«Gauak?... izugarriak ziren, egunak ere bai. Iristen zirenean autoak, sentitzen genituen, sarrailak, ahotsak... gizonezkoen aldetik gehiago. Baina iristen zirenean, eta zerrenda irakurri... Izututa geunden. Hala-hala, jantzi! Gauerdia pasata zen. Eta agurra, izugarria: “Hartu hau, eman halakoari, esan beste hori”... Garrasi, negar, besarkaden artean. Ikaragarria! **Felisa Vidaurreta** historia irakaslea ikusi nuen... Luisa Marin ateratzen, emakume zaharragoa, sozialista, zigarrogilea, emakume ona. Denok biziki maite genuen. Otilia Fernández maistrari, neskato bat utzi behar eta oihu egin zigun... Komunistak ziren Juanita Morenori eta bere lagun Segunditari (Segunda Arpón)... Juanita Morenok 5 puntuko izarra eman zidan bere amari oparitzeko. Joan nintzenean ezin izan nuen egin, emakume horren semea Domingo ere hil zutelako eta zoratu egin zelako. Nonbait ospitaleratu zuten. *Segundita*, Segunda Arponek 20 urte bete zituen egun horretan eta ekarri zizkioten opilak bertan utzi behar izan zituzten...»**La Barranka** erakunde memorialistaren web orrian Felisaren heriotzaren testigantza ikaragarri hau irakurtzen dugu:

## Aintzatespenak 
* 2023ko otsail amaieran Logroñok memoria historikoarekin zuen zorra kitatu nahian, 1936ko errepresioan fusilatutako ia 400 pertsonak duindu zituen, tartean Felisa Vidaurreta Miruri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Barranca erakunde memorialista
* Logroñoko biktima guztiak oroitzeko orrialdea
Lola López de Lacalle

**Lola López de Lacalle** (Zornotza, Bizkaia, 1955eko urriaren 30a) idazlea da eta idazketa tailerrak dinamizatzen ditu.

## Bizitza 
Lola López Zornotzan jaio zen. Patxi, haren aita, Arabako Guardia herrikoa zen jatorriz, Mari, ama, berriz, Lemoakoa. Txikitatik irudimen handia erakutsi zuen istorioak sortzeko orduan. Hala ere, López de Lacallek helduarora arte ez zituen bere ideiak paperera eraman.

2018ko erdialdean argitaratu zuen bere lehen eleberria, *Melokotones de viña*. 36ko Gerraostean girotuta, "Arabako Errioxako herri bateko bi bizilagunek sekretu bat partekatzen dute eleberrian. Lotura horrek beren burua babesten lagunduko die, bai emakumeei, bai haien familiei".Gainera, hainbat literatur antologiatan parte hartu du eta bere lanagatik errekonozimenduak jaso ditu.

Eskarmentu handia du idazketa tailerrak ematen,idazketa sortzaileari buruzko tailerrak eman ditu Zornotzako Zelaieta Zentroko Liburutegian 2020tik, idazten hasi nahi duten pertsonentzat diseinatuta, eta espazio dinamiko eta errespetuzkoa eskainiz, pertsonaien definizioa, koherentzia narratiboa eta erritmoa bezalako gaiak lantzeko, eta bi urtez, idazketa sortzaileko eskolak eman zizkien lan egiten zuen Osakidetzako Zamudioko  ospitaleko pazienteei, kasu honetan, idazketa tresna terapeutiko eta adierazpen pertsonaleko tresna gisa erabili zuen. 

Lola López de Lacalle ALEAren bazkide sortzailea da eta bertan modu aktiboan parte hartu du tailerrak antolatzen eta gidatzen, idazleekin topaketak egiten eta liburuak aurkezten.
* *Relatos a Vuelapluma* Zelaieta Zentroko Sormenezko Idazketa Tailerrean ikasleek egindako lanak biltzen dituen liburuaren dinamizatzailea.

## Aintzatespenak 
* 2016an  *A vueltas con la pasión* lehiaketan finalista suertatu zen.
* BizkaIdatz lehiaketan finalista *Un merluzo en el anzuelo* lanarekin.

* 2019an Zornotzako udalaren Narratiba Laburren saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samariar onaren parabola

[thumb|250px|Samariar ona (1647) olioa, [Balthasar van Cortbemderen (1612-1663) margolana.]]

**Samariar onaren parabola**, Jesukristoren parabola bat da, Lukas Ebanjelioan jasota. Jesus Nazaretekoak erabilitako metodo didaktikoaren parabola errealista eta argigarrienetako bat gisa onartua izan da. Jesusek berak kontatzen dau parabola, karitatea eta errukia gizakumeak santutasunera eramango duten bertuteak direla irudikatzeko. Halaber, maitasuna legearen letra betetzea baino askoz garrantzitsuagoa dela irakasten du. Parabola honek besteei maitasuna adierazteko ahalegin bereziak egin behar direla irakatsi zien bere jarraitzaileei, nahiz eta elkarren artean oso desberdinak izan.

## Testua 
Narrazioa hasten da lege-doktore batek Jesusi galdetu zionean ea zer egin behar zuen betiereko bizitza lortzeko. 
Jesusek, erantzun gisa, Moisesen legean zer dagoen idatzita galdetu zion doktoreari. Legelariak Bibliako bi aipurekin erantzun zuen. Jesusek zuzen erantzun zuela esan zion eta horren arabera jokatzera gonbidatu zuen. Puntu horretan, legearen doktoreak beste galdera bat egin zion Jesusi bere aurretiko interpelazioa justifikatzeko, eta horrek parabolaren enuntziazioa eragin zuen.

Lukasen Ebanjelioak horrela dio:

## Azalpena 
[thumb|250px|[Vincent van Gogh margolariaren interpretazioa.]]
Parabola honetan, Jesusek hurkoaren definizioa zabaltzen du. Erlijio hebrearreko sektore ortodoxoenentzat heretikotzat jotzen zen samariar baten figura aukeratzeak garai hartan erabiltzen zen hurkoaren kontzeptua birdefinitzeko balio zuen.

Jesusek, parabola honen bidez, fedea obren bidez adierazi behar dela erakusten du, juduen erlijio-bizitzan fedearen kontzeptua irauliz, eta horien artean farisearrena bezalako taldeak nabarmentzen ziren, Jesusek hainbatetan «hipokritak» deitzen dienak legearen letrarekiko gehiegizko atxikimenduagatik eta legearen espiritua betetzeagatik ahazteagatik.

## Pasartearen egitura 
Pasarteak oso ondo erakusten du Jesusek erabiltzen zuen metodu didaktikoa. Elementu hauek zehaztu daitezke: 
# Legearen doktorearen galdera (Lukas 10, 25)
# Jesusen aurkako galdera (Lukas 10, 26)
# Doktorearen erantzuna (Lukas 10, 27)
# Jesusen agindua (Lukas 10, 28)
# Doktorearen galdera berria (Lukas 10, 29)
# Jesusen aurkako galdera. Barruan parabola jasotzen da (Lukas 10, 30-36)
# Doktorearen erantzuna (Lukas 10, 37)
# Jesusen agindua (Lukas 10, 37).

## Sinbologia 
Jesusen parabola hau Itun Berriko parabola ospetsuenetako bat da, eta horren eragina hain da handia, ezen gaur egun samariarrak mendebaldeko kulturan duen esanahia pertsona eskuzabal batena baita, eta eskatzen duenari laguntza eskaintzeko prest dagoena. 
«Samariar ona» giza anaitasunaren eta humanitarismoaren sinbolo ohiko bihurtu zen. Samariar onaren parabola giza eskubideak oinarritzeko eta horien alde lan egiteko irizpide biblikoetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Samariar onaren parabola marrazki bizidunetan.
BMW Z3

**BMW Z3**, BMW markaren kirol-automobil bat da. 1995-2003 artean ekoitzi zen.

BMW Z1 modeloa ordezkatu zuen eta 2003an BMW Z4 modeloak ordezkatu zuen.
BMW Z4

**BMW Z4**, BMW markaren luxuzko kirol-automobil bat da. 2003-2008 artean ekoitzi zen.

2003an BMW Z3 modeloa ordezkatu zuen.
Amable Tastu

**Amable Tastu**, jaiotzez **Sabine Casimire Amable Voïart**, (Metz, 1795eko abuztuaren 31. 1802an ama hil zitzaion, eta lau urte geroago aita Anne-Élisabeth-Élise Petitpain (Élise Voïart) idazle nancytarrarekin ezkondu zen. Hark ingelesa, alemana eta italiera irakatsi zizkion Amableri.

1816an *Le Narcisse* poema argitaratu zuen *Mercure de France* aldizkarian. Handik gutxira, Amableren lana Adelaïde Dufrénoy poetak nabaritu zuen. Lagun minak egin ziren, eta Dufrénoyk asko sustatu zuen.

## Lanak 
## Musikarako moldaketak 
* Camille Saint-Saëns. *La Feuille de peuplier, Plainte* (1853)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Line Haugsted

**Line Haugsted** (1994ko azaroaren 11a) Danimarkako eskubaloi jokalari profesionala da Esbjerg taldean eta Danimarkako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Althea Reinhardt

**Althea Rebecca Reinhardt** (1996ko irailaren 1a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da Odense Håndbold eta Danimarkako talde nazionalean. 2016an sinatu zuen Odenserekin, Nykøbing Falster Håndboldkluben karrera hasi ondoren. Odenserekin Danimarkako Kopa irabazi zuen 2020an, eta Danimarkako Liga 2021ean eta 2022an. 2024an Udako Olinpiar Jokoetan brontzea lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Semis

[thumb|[Carthago Nova|Carthago Novako txanpon-etxean egindako simis bat. Aurkian M. Agripparen burua estanpatu dute hura omnetzeko.]]
'''*Semis*-a'* antzinako erromatar moneta-sistemarekin sortu zen, zeina merkataritzaren oinarria baitzen. Erromatar Errepublikaren garaian, Saturnoren burua zeraman brontzezko txanpon bat zen, as libralaren 1/2ren baliokidea, eta S (= 6 ontzako) marka zuen. Inperioaren garaian, *semisa* brontzezko (6,8 g) eta letoizko edo orikalkoko (3,4 g) serie bikoitz batean sortu zen. 

Inperioaren garaian, aurrealdean,  Augusto Cesarren buru ereinozduna erakusten ohi du eskuinerantz begira dagoela. Atzealdean, hiru ikono militar estanpatzen ziren; *aquiila* (goialdean arrano baten eskultura duen makila) bat eta 2 *signa* (zutoihal).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* As
* Aureo
* Sestertzio

## Kanpo estekak 
* Instituto de Educación Secundaria  de Coria (2012-11-18):  "Monedas romanas". *Clásicas Alagón''. Coia (Caceres)
Mette Tranborg

**Mette Tranborg** (1996ko urtarrilaren 1a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da Esbjerg taldean eta Danimarkako talde nazionalean. Brontzezko domina lortu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Kristina Jørgensen

**Kristina Jørgensen** (1998ko urtarrilaren 18a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da Gyri ETO KC eta Danimarkako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzea lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Trine Østergaard

**Trine Østergaard Jensen** (1991ko urriaren 17a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da, CSM Bucureρti eta Danimarkako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Louise Burgaard

**Louise Katharina Vinter Burgaard** (1992ko urriaren 17a) Metz Handball eta Danimarkako talde nazionalean jokatzen duen eskubaloilari daniarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Mie Højlund

**Mie Enggrob Højlund** (1997ko urriaren 24a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da Odense Håndbold eta Danimarkako talde nazionalean. Brontzezko domina lortu zuen 2024ko, Parisko, Udako Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Rikke Iversen

**Rikke Iversen** (1993ko maiatzaren 18a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da Esbjerg taldean eta Danimarkako talde nazionalean 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Naim Qassem

**Naim Qassem**,  (1953, Kfar Fila, Libano), libanoar erlijiogizon xiita eta politikari bat da. 

2024ko urritik Hezbola alderdi paramilitar xiitaren idazkari orokorra era burua da, Beiruten Israelen erasoaldi batean eraildako Hassan Nasrallah ordezkatuz.
Kaleko Afari Solidarioak

thumb|250px|Ekimenaren aldeko manifestazioa urriaren 27an.
thumb|250px|Afari banaketa Egiako plaza honen inguruan egiten zen.

**Kaleko Afari Solidarioak** (**KAS**) baliabiderik ez duten pertsonei afariak prestatzeko eta banatzeko herritarren ekimena da. Proposamena 2020ko azaroan Donostian sortu zen eta hiriko hiru lekuetan (erdigunean, Parte Zaharrean eta Egian) kaleko jendeari janaria dohainik eman diete azken urtetan. 

KAS ekimena, funtsean, boluntario talde baten bidez egiten da. Boluntarioek etxean prestatzen dituzte afariak eta gero, arratsero, kalean banatzen dituzte. Sarritan, udaletxetik diru gabe dagoen jendeari banaketa puntu horietara bideratu zaie. Hiriaren aipatutako hiru leku horietan mahaiak instalatzen dituzte banaketa egiteko asmoz. KASek ez du alderdi politikoekin loturarik, ekintza komunitarioa baita.

## Polemika 
2024ko urrian ekimena polemikoa bihurtu zen PP alderdiaren zinegotzien eta auzoko pertsonek burutu zituzten protestaren ondorioz; pertsona horiek delinkuentzia eta kaleko txirotasuna identifikatu nahi izan zuten eta afarien banaketaren aktibitatea bertan behera uzteko eskatu zuten. Hori zela eta Donostiako Udalak debekatu egin zuen Kaleko Afari Solidarioen ekimena Egia auzoan, haien esanetan "segurtasun arazoak" saihesteko. Debekua ekimen solidarioaren aurka antolatutako protesta baten harira hartu zuen Udalak.

## Udalaren debekua 
Debekua urriaren 23an ahoz jakinarazi zien Udaltzaingoak taldeko boluntarioei. Astelehenean, 21ean ekimenaren kontra baimenik gabe egindako protesta batean sortutako tentsioa zela eta hartu omen zuten erabakia. Herritar batzuek sare sozialen bitartez antolatu zuten elkarretaratzea, "segurtasun handiagoa" eta "delinkuentzia murriztea" eskatzeko. PPren hiru zinegotzi ere izan ziren bertan: Borja Corominas, Vanessa Vélez eta Jorge Mota. 

Segurtasun Sailak asteazkenean zehaztu zuenez, atxiloketa batzuk egin zituzten, horietako lau desordena publikoengatik zigortuko zituzten, eta bi "poliziaren lana oztopatzeagatik", guztiak KAS ekimeneko partaideak, nahiz eta eskuineko elkarretaratzea baimenik gabe antolatua izan. Alderdi Popularrak iragarri zuen bilkura astelehenero egiteko baimena eskatuko zuela ondoren.

## Kaleko protesta 
Urriaren 27an, igandean, manifestazio batek Donostiako Udalak Kaleko Afari Solidarioak kolektiboari Egia auzoan ezarritako betoa salatu zuen. 2.000 parte-hartzaile baino gehiagok Eneko Goia alkatearen jarrera gaitzetsi zuten, eta elkartasunari debekurik ez jartzeko eskatu zuten.

## Egiako gatazka 
Alkateak auzo horretan Udaltzainen komisaria irekiko dela esan du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xalba Ramírez Cruz:"KASen kriminalizazoa: Segurtasuna ala eskuin mutur berriaren amua?" *Irutxuloko Hitza*, 2422. zk., 2024ko azaroaren 1a, 6-11.or.
Danae (Tintoretto)

[thumb|[Tizianoren *Danae* margolana, 1554, Hermitage Museoan.]]

***Danae*** Tintoretto Italiako Errenazimenduko margolariaren margolan bat da, 1570ean egina. Buckinghamgo dukeen eskuetan egon zen XVIII. mendean. Ondoren Fernando III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren bilduman egon zen. 1811an estatu frantsesak erosi zuen. Gaur egun  Lyongo Arte Ederren Museoan dago, Frantzian.

## Gaia 
Margolanean azaltzen den eszena Ovidioren *Metamorfosiak* liburutik hartu zuen egileak. 
Danaeren aita Akrisiok, Argosko erregeak, Delfosko orakuluaren profezia entzun zuen; horren arabera bere heriotza bere bilobak eragingo zuen. Horregatik, alaba gaztelu bateko dorrean giltzapetu zuen, patuaren aurka bere burua babesteko. Akrisioren amarruak ez zuen funtzionatu, Zeusek dorrean ernaldu baitzuen Danae urrezko txanpon gisa. Lotura horretatik sortuko zen Perseo, gaztetan, profeziak iragarri zuen bezala, bere aitona ustekabean hilko zuena.

## Deskribapena 
Tamainua 142 x 182 zm.koa da.

Gaia ohikoa izan zen garaiko margolaritzan baina Tintorettok modu berri batez azaldu zuen. Tradizioaren arabera, Danae biluzik agertzen da, ohe baten gainean etzanda. Tizianoren *Danaen* bezala, eszenan beste pertsonaia bat dago, neskame bat, zerutik urrezko txanponak erortzen diren bitartean. Eta hor amaitzen dira antzekotasunak. Tintorettoren margolanean eszena ez da batere poetikoa. Protagonista, prostituta bat izango balitz bezala, txanponak zenbatzen ikusten dugu. Ez da kasuala modelua Veneziako kortesana bat izatea, Veronica Franco olerkaria. Aldi berean, neskameak ere laguntzen dio txanponak biltzen.  

Obrako elementu harrigarri bat beheko ezkerreko izkinan ikusten den zakur lokartua da. Zakurra ezkontzako fideltasunaren sinbolo gisa interpretatu daiteke. Zentzu horrekin erabili zuen Jan van Eyckek *Arnolfini senar-emazteen erretratua* lanean.

Tintorettok emakume ilehoriaren arketipo femeninoa erabili zuen maiz bere mitologia-lanetan eta Itun Zaharrekoetan, koadro honetan ikus daitekeen bezala.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Danaë (Rembrandt)
* Danaë (Klimt)

## Kanpo estekak 
* :Margolanaren katalogazioa Pradoko Museoan.
Helen Evans

**Helen de Lacey Evans**, sortzez **Helen Carter**  (Athy, 1833/1834 – Saint Andrews, 1903ko urriaren 4a) irlandar medikua izan zen, Edinburgoko Zazpiak taldeko kidea, Edinburgoko Unibertsitatean izena eman zuen emakumea 1869an, eta mediku gisa lizentziatzen saiatu zena. Alexander Russel *The* Scotsman-eko editorearekin ezkondu zen, eta Helen Archdale sufragista eta aktibista feministaren ama izan zen.

## Ibilbidea 
Helen Carter Athyn (Irlanda) jaio zen, 1833an edo 1834an, zazpi seme-alabetako bat zen. Bere gurasoak Helen Gray eta Henry Carter Maiorra ziren, Bengalako Infanteria Natiboko Erregimentukoa 73.er.1854an, Shimlan, Indian, Henry John Delacy Evans zalditeriako ofizialarekin ezkondu zen, Bengalako Zaldiko Artilleria Erregimentukoa. Alaba bat izan zuten, Helen, 1857an haurtzaroan hil zena. Edinburgon matrikulatu aurretik alargun geratu zen 1869an.

1876ko uztailean, bere senarra bihotzekoak jota hil zen bat-batean, eta hiru seme-alabarekin utzi zuen, eta ezin izan zuen berriro ikasi.

Jex-Blakek Edinburgon emakumeentzako beste medikuntza eskola bat sortzeko prozesua hasi zuenean, Evansek, George Balfour, Agnes McLaren, Miller-White, Heron Watson eta Ursula Du Prerekin batera, batzorde exekutibo bat osatu zuen lokal egoki bat aurkitzeko. 1900 eta 1901ean, Du Prerekin batera, Edinburgh Hospital and Dispensary for Women and Children, Whitehouse Loan ospitalea eta Torphichen Placeko kontsultategiko batzordeko presidenteordea izan zen. Edinburgeko ospitalea zen emakume medikuek emakumeei arreta medikoa eta kirurgikoa ematen zieten bakarra. Pribatutasuna, etxeko giroa eta arreta eskaintzen zien egoitza pribatu bateko ordainsariak ordaindu ezin zituzten emakumeei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brontzearen gaitz

**Brontzearen gaitza** korrosio-prozesu atzeraezin eta ia gupidagabea da. Kloruro ioiak brontzea edo kobrea duten beste aleazio batzuk ukitzen dituztenean gertatzen da. Estaldura berde ilun gisa ager daiteke, edo estaldura zuri lauso edo berde iletsu askoz argiago gisa. Ez da bakterio-infekzioa, kloruroekin izandako erreakzio kimiko baten emaitza baizik. Erreakzio hori, normalean, brontze-objektua ur gaziarekin kutsatzeagatik edo kloruro ioiak dauden lurzoru-mota espezifikoetan lurperatzeagatik gertatzen da. Tratatzen ez bada, kaltetutako objektua erabat suntsi daiteke. Tratamendua oso zaila da, garestia eta ez beti eraginkorra.

## Azalpena 
thumb|1690eko errusiar txanpona brontzearen gaitzak jota
Brontzearen gaitza kobrea duten objektuen kloruro ioiak eraginiko korrosioa da. Jatorrian, bakterioek eragindakoa zela uste zen. Kutsakorra da, izan ere, gaitza duen objektu batek ukitzen duen beste objektu bat kutsa baitezake. Izena gorabehera, brontzearen gaitzak kobrea duen edozein aleaziori eragin diezaioke, ez brontzeari bakarrik. Gaitza antzinako, antigualeko zein objektu 

garaikideei eragin diezaieke, hala nola kobre-nikelezko txanpon modernoei.

Brontzearen gaitzaren adierazpena kolore berde bizitik pastel berdera aldatzen da. Normalean, gama osoan dager tarte horretan eta kristal txiki eta mikroskopikoak ere egon daitezke.

Gaitza agertzeko ezinbestekoa da ingurunean kloruro ioia, ura eta oxigenoa egotea. Hiru horietako bat ez egoteak geldiarazi egiten du gaitzaren aurrerapena, nahiz eta egindako edozein kalte itzulezina izan. Afekzioa tratatzeko, oro har, kloruroak fisikoki, kimikoki edo elektrokimikoki ezabatzen dira. Halaber, objektua uretik eta oxigenotik isolatzen da ontzi hermetiko bat, argizarizko estaldura bat edo BTAzko  patina bat usatuz. Tratamendu horiek edozein patina ere ezaba dezakete. Sarritan bildumagileek eta kontserbatzaileek galdu nahi ez badute ere, hobe da objektua galtzea baino.

## Erreakzio kimikoa 
Gaitzaten erasoaren prozesuak 5 urratsetako bide bai segitzen dio:

1-    Kobrea kobre(I) ioira oxidatzen da.

Cu → Cu+ + e−

2-    Kobre(I) ioiak kloruro ioiarekin erreakzionatzen du kobre(I) kloruroa eratuz, solido zuri disolbaezina.

Cu+ + Cl− → CuCl

3-    Kobre(I) kloruroak atmosferako hezetasunarekin eta oxigenoarekin erreakzionatzen du berde koloreko kobre(II) kloruro/kobre(II) hidroxido nahastea emateko.

4 CuCl + 4 H2O + O2 → CuCl2·3 Cu(OH)2 + 2 HCl

4-    Atzen erreakzio honetan sortu den azido klorhidrikoak kobre(I) ioiarekin erreakzionatzen du kobre(I) kloruroa emateko.

Cu+ + Cl− → CuCl

5-    Erreakzio errepikatu egiten da 3. ekuaziotik aurrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michala Møller

**Michala Elsberg Møller** (2000ko otsailaren 16a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da, Esbjerg taldekoa eta Danimarkako talde nazionalekoa. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Triazol

**Triazola** konposatu organiko heteroziklikoa da, C2H3N3 formula duena. Bi isomero eta bina tautomero ditu. Solido marroixka da. Uretan eta alkoholetan disolbagarria da.

Triazol ordezkatuak edo egituran triazol taldea duten konposatuak herbizida eta fungizida gisa baliatzen dira adibidez, 3-Amino-1,2,4-triazola. 1,2,3-triazola bioisostero gisa baliatzen da medikuntzan eta hainbat sendagairen egituraren parte da, esaterako tazobaktama. Kimika bioortogonalean ere baliatzen dira.

## Isomeria 
Gorago esan bezala triazolak bi isomero eta bina tautomero ditu. *1,2,3-triazolean* hiru nitrogeno-atomoak bata bestearen ondoan daude. *1,2,4-triazolean* karbono-atomo batek separatzen du nitrogeno-atomoetako bat. Tautomeroen arteko diferentzia da nitrogeno-atomok duen hidrogeno-atomoa lotuta.
erdian|thumb|420x420px|Triazolaren isomeroak eta beren tautomeroak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon Iriarte

**Leon Iriarte Erburu** (Iruñea, ? – Iruñea, 1837ko azaroaren 16a), izengoitiz **Zarandaja** deitua, nafar militar liberala izan zen, Iberiar Penintsulako Gerran eta Lehen Karlistaldian borrokatu zena.

## Bizitza 
Leon Iriarte Erburu Iruñeko sendi xume batean jaio zen. Iberiar Penintsulako Gerran Napoleonen tropen aurka borrokatu zen, eta zalditeriako kapitain gradua lortu zuen. Felipe Navascués, Ramón Zugarramurdi, Atanasio Mendibil eta Leon Iriarte izendatu zituzten tropa horien buruzagi.

[thumb|300px|Leon Iriarte eta haren kideak [Iruñeko zitadelan fusilatu zituzten 1837ko azaroaren 16an.]]
1837ko abuztuaren 26an, gorputz frankoak Nafarroako agintarien aurka mutinatu zirelarik, bera izan zen matxinoen burua. Iruñean sarturik, Pedro Sarsfield Nafarroako erregeorde ohia eta Antonio Mendibil jenerala hil zituzten, eta baita bizilagun batzuk ere. Hiriaren kontrola berreskuratu zuelarik, Esparterok gogor zigortu zituen matxinoak: azaroaren 16an Iruñeko zitadelan fusilatuak izan ziren Leon Iriarte koronela, Pablo Barrikart komandantea eta lau sarjentu. 

Bi azalpen eman zaizkio gorputz frankoen mutinari. Ikerlari batzuen ustez, beren lansariak galdatzera joan ziren Iruñera, hiru hilabete baitzeramatzaten kobratu gabe. Baina haien kontrako gerra-kontseiluaren berri eman zuen *Gaceta de Madrid* aldizkari ofizialaren arabera, matxinoek Nafarroaren independentzia lortu nahi zuten.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harald IV.a Norvegiakoa

**Harald Gille** edo **Harald IV.a** (; Irlanda edo Hebridak, c. 1102 – Bergen, 1136ko abenduaren 14a) Norvegiako erregea izan zen 1130etik hil zen arte.

Bere ezizena, ziurrenik, "Gille Christ" erdi irlanderatik dator, "Kristoren zerbitzaria" esan nahi duena. Ziurrenik Irlandan jaio zen, edo agian Hebridak uharteetan. 1127 inguruan Norvegiara iritsi zen eta Magnus III.a erregearen semea eta Sigurd I.a erregearen erdi anaia zela esan zuen. Sigurdek ahaidetasuna onartu zuen Haraldek tronua ez eskatzeko baldintzarekin hura hil arte.

Sigurden heriotzaren berri izan zuenean, Haraldek Thing bat deitu zuen errege izendatzeko. Erresuma bi zatitan banatu zen, bata Haraldentzat eta bestea Magnus IV.a Sigurden semearentzat, eta lau urtez bakea izan zen. Baina Magnus gerrarako prestatu zen eta 1134ko abuztuaren 9an Harald garaitu zuen Fyrisleifeko guduan. Haraldek Danimarkara ihes egin zuen, baina Norvegiara itzuli zen eta Magnus garaitu zuen 1135eko urtarrilaren 7an. Magnus atxilotu, tronutik kendu, itsutu eta espetxeratu egin zuten.

Haraldek 1136 arte gobernatu zuen Sigurd Slembek hil zuenean.

Ingrid Ragnvaldsdotterrekin ezkondu zen eta Inge I.aren gurasoak izan ziren. Seme gehiago izan zituen beste ohaide batzuekin, horien artean Eystein II.a, Sigurd II.a eta Magnus Haraldsson, guztiak Norvegiako erregeak.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Bioisostero

Kimika farmazeutikoan, **bioisosteroak** ordezkatzaile edo funtzio-taldeak dira antzeko propietate fisiko edo kimikoak dituztenak eta, konposatu kimiko berean oso antzeko erantzun biologikoak sortzen dituztenak. Botiken diseinuan bioisostero bat beste batekin trukatzen da konposatu baten propietate biologikoak edo fisikoak hobetzeko egitura kimikoan aldaketa esanguratsurik egin gabe. Termino horren erabilera eta teknika nagusiak zientzia farmazeutikoekin lotuta daude. Bioisosterismoa toxikotasuna murrizteko, bioerabilgarritasuna aldatzeko edo konposatuaren jarduera aldatzeko usatzen da. Halaber,  konposatu horren metabolismoa alda dezake.

## Azalpena 
Bioisosterismo klasikoa James Moir-ek formulatu zuen  balentzia-elektroien egitura bera zuten atomo ezberdinek antzeko propietate biologikoak zituztela ohartu zenean. Irving Langmuir-ek findu zuen geroago.

Adibidez, oxidazio metabolikoko leku batean hidrogeno-atomo baten ordez fluor-atomo bat jartzen bada farmako izateko hautagai batean, metabolismo hori ez da gertatuko. Fluor-atomoaren tamaina hidrogeno-atomoaren antzekoa denez, molekularen topologia orokorra ez da nabarmen kaltetzen, eta nahi den jarduera biologikoa ez du kaltetzen. Hala ere, metabolismorako bidea blokeatuta, botika hautagaiak erdibizitza luzeagoa izan dezake.

Prokainamidak (amida) prokainak (esterra) baino iraupen aktibo luzeagoa du, esterarren oxigenoa nitrogeno-atomo batekin isosterikoki ordezten delako. Prokainamida bioisostero klasiko bat da, biordezkatutako oxigeno-atomo baten balentzia-elektroien egitura triordezkatutako nitrogeno-atomo baten berdina delako, Langmuirrek erakutsi zuen bezala.
erdian|thumb|320x320px|Bioisostero klasikoen adibibide batzuk

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bogbodia uda

***Bogbodia uda*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus obscurus*, *Coprinus udus*, *Coprinarius udus*, *Hypholoma udum*, *Psilocybe uda*, *Naematoloma udum*, *Geophila uda*, *Dryophila uda*, *Psilocybe squalidella var. macrospora*, *Psilocybe squalidella var. deformata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa, arrexka-horitik oliba antzeko kolorerakoa, ganbiletik laura erdiko titi baten hasierarekin, ez oso haragitsua baina nahikoa zaila. Leuna, higrofanoa ez, pixka bat likatsua. Ertzean ildaskatu gabea.

**Orriak:** Gris zurbilak, gero arre-purpura kolorekoak, ez oso estu, oinetik urrun borobilduak edo baita itsatsiak ere.

**Hanka:** Oso luzea eta liraina, arre-gorrixka kolorekoa, baina goialdean horixka, ia leuna errezel gutxirekin.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Hypholoma* terminoa grekozko, harizpia esan nahi duen "ùpos" hitzetik dator eta ertza esan nahi duen "loma" hitzetik. Ertzari dagokio, batzuetan gortinaren hondarrak izaten dituelako. Udum epitetoa berriz latinetik dator, hezea, esan nahi duen “udus” hitzetik. Bere kapelarengatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikotik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Bere antzeko batzuengatik bereizten da oinean ia errezelik ez duelako eta goialdean horixka delako.

## Sasoia eta lekua 
Ekainetik urrira arte. Lur zohikatzetan , goroldio garaietan, pinudietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe abietis

***Inocybe abietis*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2,5 eta 5 cm bitarteko diametroarekin, kanpai itxurakotik konikora, gero zabalduagoa, baita laua ere baina erdiko titi zabalarekin, amaieran fibrilekin eta okre-hori edo okre-arrexka koloreko ezkatatxo txiki antzekoekin, baina distiratsua errezel gris fibrilatuaren hondarrengatik. Ertz zatitu erradiatuarekin.

**Orriak:** Horixkak, baina gaztetan isla berdexkekin, gero arrexkak, zabal samarrak, mehetu-itsatsiak koskarekin.

**Hanka:** Zilindrikoa, goitik behera loditua, oinarrian erraboiltsua, zuria, gero egur kolorekoa.

**Haragia:** Zurixka edo hori argia, usain arinarekin, pixka bat frutarena.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen"is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela. *Abietis* epitetoa latinetik dator, izeia, esan nahi duen “abies” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Susmagarria *Inocybe* guztiak bezala.

### Nahasketa arriskua 
Ez da erraza identifikatzeko.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaietan eta udazkenean. Akuzifolioen azpian, batez ere izei zurien azpian

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Himalaiako eremua, Borneo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Cánovas del Castilloren lehen gobernua

**Antonio Canovas del Castilloren gobernuak**, 1874ko abenduaren 31tik 1875eko irailaren 12ra arte, Espainiako Berrezarkuntza Borbonikoaren hasiera markatu zuen. Canovas izan zen Alfontso XII .a tronura itzultzearen egile nagusia, Lehen Errepublikari amaiera emanez. Bere agintaldian, herrialdea politikoki egonkortzen eta alderdi kontserbadore eta liberalen artean txanda baketsuen sistema bat ezartzen zentratu zen, "txanda baketsua" bezala ezagutzen dena.

Aldi horretan 1876ko Konstituzioaren idazketa ere ikusi zen, Berrezarpenaren sistema politikoa sendotu zuena eta aurreko hamarkadetan Espainiaren ezaugarri izan zen ezegonkortasun politikoari amaiera eman nahi izan ziona.

## Kabinetea 
## Ikus, gainera 
* Erregeordetzako Kabinetea, Alfonso XII.a iritsi aurreko kabinetea

## Kanpo estekak
Stamford Hill

**Stamford Hill**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo bat da, Hackney barrutian. Charing Cross bidegurutzetik 5,5 milia ipar-ekialdera dago.

2014ean 68.050 biztanle zituen.

Auzoa bertan Hasidiar juduen komunitatearen bizilekua izateagatik ezaguna da, eta Europa osoan Askenazi judu ortodoxoen kontzentrazio handiena duen etemua da.
El Hachemi Abdenouz

**El Hachemi Abdenouz** (1956ko uztailaren 1a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Réda Abdenouz

**Réda Abdenouz** (Hussein Dey District, 1968ko irailaren 25a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oier Llorente

**Oier Llorente Korta** (Sopela, Bizkaia, 2005eko martxoaren 24a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Normalean erdiko atzelari moduan aritzen da. 2022ko udan Eibarrek fitxatu zuen Getxotik bere gazte taldean jokatzeko. 2024-25 denboraldian egin zuen debuta Eibarren lehen taldearekin, Las Gaunas Futbol Zelaian UDLogroñésren aurkako kopa neurketan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Rabah Aboud

**Rabah Aboud** (Tissemsilt, 1981eko urtarrilaren 1a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarita Ruiz de Lihory

**Margarita Ruiz de Lihory Resino**, ezizenez ***Teodora Álvarez*** edo ***Mary Doe*** (Mata-Hari espainiarra; Valentzia, 1889 – Albacete, 1968) valentziar margolaria, kazetaria eta espioia izan zen. Noblea zen, Villasanteko markesa, Alcalali eta San Juan de Mosquerako baronesa eta Val del Aguilako kondesa.

## Bizitza 
Soledad Resino de la Bastidaren, Villasanteko markesa eta Val del Aguilako kondesaren eta bere senarraren, Jose Maria Ruiz de Lihory Pardinesen, bi alaben artean gazteena zen, Alcalali eta San Juan de Mosquerako baroia, Mallorcako gobernadore zibila, Valentziako zinegotzi izandakoa. Aita hil ostean, adingabea zenez, noble-tituluen jabe izateak eztabaida legal ugari eragin zituen.

Valentziako burgesiak *Regina dels Jocs Florals de Lo Rat Penat de 1907*  izenez ezagutzen zuen, eta ordutik, bizitza osoan lagundu zion rol protagonista elikatu zuen. Bi urtean egin zuen Zuzenbide karrera. Pianoa jo eta pintura ere landu zuen.

Bizitza Casa Corte izeneko bere jauregitxoan amaitu zuen, Albaceteko Kale Nagusiko 56 eta 58 zenbakietan. Porrot eginda, Carabancheleko psikiatrikoan hamar urte eman eta gero, Margot hildako alabaren zatikatzean zerikusia izateagatik. Hiri bereko Laguntza Iraunkorraren Egoitzan hil zen, maiatzaren 15ean. Margot alaba eta biak eta Albaceteko hilerrian lurperatuta daude. Alabak leuzemia izan zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Sangre azul: Vida y delirio de Margarita Ruiz de Lihory*.(Odol urdina: Margarita Ruiz de Lihoryren bizitza eta eldarnioa). Candido Polo Griñanek idatzia (2010).  
## Kanpo estekk
Coal Creek gerra

thumb|250px|Askatutako presoak trenean garraiatu zituzten.

**Coal Creek gerra** gisa bataiatu zuten gertaera AEBetako historiako langileen altxamendurik handienetakoa izan zen. Coal Creekeko gerra 1890eko hamarkadaren hasierako lan-altxamendu armatu bat izan zen Estatu Batuetako hego-ekialdean, batez ere Anderson konderrian (Tennessee) gertatu zena. Lan-gatazka horrek okerrera egin zuen 1891n, Coal Creek arroko ikatz-meatzeen jabeek kontratatukako langileen ordez, Tennessee estatuko espetxe-sistemak eskainitako presoekin ordezkatzen hasi zirenean. Azken hauen egoera esklabu parekoa zen. Historialari batek Coal Creek-eko gerra "AEBetako lan-historia osoko pasarte dramatiko eta esanguratsuenetako bat" dela dio.

## Gertaerak 
Coal Creek-eko gerra Tennessee estatuanlan librearekin lehiatzen zen konbiktuak alokatzeko sistema polemikoaren aurkako borrokaren parte da. Gatazka horrek ekaitza eragin zuen komunikabideetan meatzarien aldekoen eta aurkakoen artean.

Urtebete pasatxoan, meatzari libreek espetxeari eta eraikin administratiboei eraso zieten, ehunka atxilotu askatuz. Dozenaka meatzari eta miliziano hil edo zauritu zituzten liskarretan.

1891ko urriaren 31n, Tennesseeko meatzariek 500 preso askatu zituzten. AEBetako hegoaldeko lan zigor-sistemak presoak esklabo gisa eskaintzen zizkien enpresariei, soldatak jaitsiarazi eta grebak lehertzeko estrategia gisa. Tennesseeko meatzariei grebak ez egiteko konpromisoa sinarazi nahi izan zieten patroiek, baina gehienek ez zuten onartu eta kanporatu egin zituzten. Haien ordez presoak eraman zituzten lanera. Meatzariak matxinatu eta meatze gune osoa hartu zuten.  Milaka meatzarik estatuko armadari aurre egin zioten esklabotza sistemari amaiera emateko. Konpainia errenditzera behartu zuten.

Altxamendua 1892an ehunka meatzariren atxiloketarekin amaitu zen arren, iritzi publikoaren polemikaren ondorioz John P. Buchanan gobernadorea erori egin zen, eta estatuak presoak alokatzeko sistema berriz aldatu behar izan zuen. 
1896an, alokairu kontratuak amaitu zirenean, Tennesseeko Estatuko gobernuak uko egin zion haiek berritzeari, eta hegoaldeko lehen estatuetako bat bihurtu zen praktika eztabaidagarri honi amaiera ematen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ryan Zickgraf, *On Halloween Night in 1891, Tennessee Miners Made Righteous Mayhem*, Jacobin webgunean.
Friedrich Traugott Wahlen

**Friedrich Traugott Wahlen** (Mirchel, 1899ko apirilaren 10a – Berna, 1985eko azaroaren 7a) suitzar agronomo eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1961ean.

Bigarren Mundu Gerran, elikagaien inportazioa murrizteko eta nekazaritzako ekoizpena handitzeko programaz arduratu zen, laborantza-eremuak hedatuz eta zerealen aldeko haragi-ekoizpena murriztuz. Programari Wahlen plana deitu zitzaion.

1958ko uztailetik 1959ko urtarrilera FAOko zuzendariordea izan zen.

Nekazari, Merkatari eta Independenteen Alderdiko kide izan zen eta 1958ko abenduan Suitzako Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten. Justizia eta Polizia (1959), Ekonomia (960), Politika (1961), Ekonomia (1961) eta Politika (1962-1965) sailak zuzendu zituen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1961ean.

## Kanpo estekak
2024ko Espainiako tanta hotza

**2024ko Espainiako tanta hotz**a 2024ko urriaren 29an hasi zen uholde handia izan zen, Turia ibaiaren arroan, Valentziako probintzian (Espainia). Gutxienez 230 hildako eta kalte handiak eragin zituen, han inoiz izan den hondamendirik handienean. Tanta hotz batek (GOIDI ere deitua, eragin zuen  eta aldameneko beste probintzia batzuetan ere kalteak sortu: Albacete, Cuenca, Málaga, Sevilla, Huelva, Cádiz, Zaragoza eta Teruel.

XXI. mendeko tanta hotzik larriena izan da Valentzian. Irudiak ikaragarriak ziren: uhaldiak gainean pertsonak dituzten ibilgailuak arrastaka eramanez, eroritako zubiak, arrisku handiko erreskateak eta milioi askoko kalteak. Bi urakan izan dira gutxienez. Valentzian gutxienez 200 pertsona hil ziren, Valentziako Generalitateak jakinarazi zuenez; eta beste bi hildako aurkitu zituzten Gaztela Mantxan. Hildakoez gain, galduak ere badira, 100 gutxienez: Leturren(Espainia), bost; eta L'Alcúdian (Herrialde Katalanak), bat. 
## Kronologia 
Valentziako Generalitatearen lehen alerta mezua 20:10ean iritsi zen. Tanta hotza iragarria zegoen aurretik, eta 14:00etan haurrak ikastetxera ez eramateko eskatu zieten gurasoei. Lantokira ez joateko mezurik ez zen iritsi, ordea, eta iluntzean iritsi zen okerrena. Turia ibaia itsasoratzen den tokian, Valentzia hiriburuko Pinedo auzoan, hasieran eraikin altuenetara igotzeko eskatu zieten herritarrei, ibaiak gainezka egin behar zuelako. Gero, ordea, udaltzainek bozgorailuetatik eskatu zieten etxetik ateratzeko eta auzoa uzteko. Aldaian, urak merkataritza gune bat hartu du, eta han pasatu dute gaua 600 pertsonak baino gehiagok. Egoera latzena errepidean zeudenek pasatu zuten.

## Udalerri kaltetuak 
[thumb|[Paiporta, Picanya, Sedaví, Torrent, Xirivella udalerriak Valentzia hiriko hegoaldean (Horta Sud).]]

### Valentzia probintzian 
;Horta Sud
* Albal
* Alfafar
* Aldaia
* Benetússer
* Beniparrell
* Catarroja
* Xirivella
* Llocnou de la Corona
* Massanassa
* Paiporta
* Picanya
* Sedaví
* Torrent

;Ribera Alta eta Ribera Baixa
* L'Alcúdia
* Algemesí
* Benimodo
* Catadau
* Carlet
* Cullera
* Guadassuar
* La Pobla Llarga
* Llombai
* Polinyà de Xúquer
* Tous

[thumb|[Utiel, Requena - Plana d'Utiel]]
Plana d'Utiel
* Utiel
* Requena

;Foia de Bunyol
* Chiva
* Yátova

;Camp de Túria
* Riba-roja de Túria

; Los Serranos
* Sot de Chera

;Valentzia eskualdea:
* La Torre
* Forn d'Alcedo
* El Castellar-l'Oliveral

### Albaceteko probintzian 
* Letur

### Cuencako probintzian 
* Mira

### Málagako probintzian 
* Alhaurín de la Torre

### Cádizko probintzian 
* Jerez de la Frontera

### Huelvako probintzian 
* Isla Cristina

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tanta hotz
* Gloria ekaitza
* 1983ko uholdeak
* Foratako urtegia

## Kanpo estekak 
* Bideoa EITB webgunean.
* Borraskaren bilakaera EITB webgunean.