open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ander Landaburu

**Ander Landaburu Illarramendi** (Paris, 1944ko azaroaren 2a - Algorta, 2022ko urriaren 1a) bizkaitar kazetaria izan zen.

## Biografia 
Aita, Frantzisko Jabier Landaburu, EAJko diputatua izan zen II. Errepublikan eta Eusko Jaurlaritzako lehendakariordea Parisen erbesteratua frankismo garaian. Frantziako hiriburuan jaio zen Ander eta bere sei anaiak: Xabier eta Mikel (dagoeneko hilda daudenak), Jon, Eneko, Gorka eta Itziar.

Ander Reutersen hasi zen lanean. Geroago, 1971n, Cambio 16 aldizkari sortu berriarekin fitxatu zuen. Garai hartan, ETA talde terroristaren ingurukoen mehatxuak jasan zituen, eta Aljeriako hiriburura joan zen bizitzera. Aljertik eta Sahara Espainiarretik Fronte Polisarioari buruzko informazioa eman zuen. 1984an Mexiko Hirira joan zen Cambio 16 eta Diario 16 egunkarietako korrespontsal gisa. 1988an Europara itzuli zen, Bruselako eta Parisko korrespontsaliak betetzeko. 1994an Madrilera joan zen Cambio 16 lanaren erredakzioaren buru izateko, zuzendari laguntzaile gisa. 1994tik 1995eko abuztura RTVEko Administrazio Kontseiluko kide izan zen. 1996an, 16 Taldeko beste zuzendari batzuekin batera, Cambio 16tik kaleratu zuten. Hurrengo urtean, El País egunkariak EAEko egunkariaren zuzendari gisa fitxatu zuen, eta kargu horretan aritu zen hamaika urtez, erretiroa hartu zuen arte.

Miren Artxabaleta Unanuerekin ezkonduta zegoen. Senar-emazteek hiru alaba izan zituzten: Ainhoa, Naihare eta Libe Landaburu Artxabaleta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felipe Arana

**Felipe Benicio de la Paz Arana** **Andonaegui** (Buenos Aires, 1786ko abuztuaren 24a - ibid, 1865eko uztailaren 11) argentinar legelari eta politikaria izan zen. 

## Karrera politikoa 
Txileko Santiagoko San Felipe Errege Unibertsitateko abokatua, 1810eko maiatzaren 22ko Kabildo Ireki historikoan parte hartu zuen, Maiatzeko Iraultza ekarri zuen kausa kreolearen alde bozkatuz.

1813an, hiriko kabildoko sindiko nagusi izendatu zuten —Miguel Mariano de Villegas doktoreak bete zuen kargua 1810etik—, eta kargu horretan 1815. urtera arte egon zen. Urte horretan, Behaketa Batzordean sartu zen, Alvear-en gobernua erori ondoren gobernuaren ekintzak zaintzeko. 1815eko maiatzeko behin-behineko Estatutuaren zatirik handiena idatzi zuen, behin-behineko konstituzio moduko bat, gobernua zuzendu behar zuena. Etorkizunean Arana federala izango bazen ere, estatutua nabarmen bateratzailea zen. Juan Larrea eta Guillermo Pio Whiteren aurkako epaiketak aurrera eramatea ere bere gain izan zuen, fiskoari iruzur egiteagatik.

1820tik aurrera, diputatu probintziala izan zen. Bernardino Rivadaviaren proiektuaren aurka egin zuen, Buenos Aires probintzia hiru zatitan banatzearen aurka, zeinetatik hiria barne hartzen zuena nazionalizatua izango zen.

Manuel Dorrego gobernadorearen garaian legealdiko lehendakaritza hartu zuen, eta alderdi federal dorregistako kidea zen. Juan Lavalleren iraultzaren aurka agertu zen, eta Cañuelasko itunean adostutako gobernu kontseilu aholku-emaileko kide izan zen, 1829. urtearen hasieran Lavallek antolatutakoa ordezkatzen zuena. Ordezkarien Aretora itzuli zen, eta hiru aldiz izan zen presidente. Apelazio Ganberako bokala ere izan zen.

Juan Ramon Balcarce gobernadorea lehengo unitarioengana hurbildu eta haiekin talde federal berri bat osatu nahi izan zuenean, aurka agertu zen lehenetarikoa izan zen, 1829an garaituek alderdi federala xurgatuko zutela iritzita. Litekeena da Aranak konbentzitu izana Encarnación Ezcurra, bere senarrari, Juan Manuel de Rosas jeneralari, adikzioa zion alderdi federalaren agintea hartzeko. Balcarce boteretik kentzea babestu zuen, eta Juan Jose Viamonte aukeratu zuen bere ordez.

## Azken urteak 
Bigarren blokeoa amaitu eta gutxira, Montevideoko setiatuen, Itsasertzeko gobernu federalen eta Brasilgo Inperioaren aliantza batek, Aranak borrokarako baliabiderik izan ez zuena, Rosasen gobernu luzearekin amaitu zuen. Bere garaileak, Justo Jose de Urquizak, kargu berean mantendu zuen 1852ko apirilaren 6ra arte, Estatu Kontseiluko kide izendatu zuten arte. Geroago, bizitza pribatura erretiratu zen bere estantzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Pérez Bilbao

**Jesús Pérez Bilbao** (Areeta,  - *ib.*, ) bizkaitar ekonomialari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Jesús Salvador Pérez industrialari familia batean jaio zen. Aitak, Moisés Pérez ekintzaileak, «Talleres de Lamiaco, SL» metalurgia-enpresa sortu zuen ontzigintzako eta automobilgintzako industrietan, hala nola FASA-Renault eta Ebron (automobilak), eta amaren familia Arenas Futbol Klubaren jaiotzarekin oso lotuta dago.. Ekonomia Zientzietan lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean, eta gero Zuzenbidean lizentziatu zen Valladolideko Unibertsitatean, Julia Rodriguez-Urrutiarekin ezkonduta zegoela, Juan Urrutia Zulueta ingeniariaren ondorengoa.

Familia-negozioetan hasi zen lanean, eta anaia zaharrenak zuzendaritza hartu zuenean, Jesusek enpresa-sektorearen interesak ordezkatu zituen 'Sindicato del Metal de Vizcaya' sindikatuan -Sindikatu Bertikalaren parte zena-, non bere atal ekonomikoko lehendakariorde izango baitzen.

Francisco Franco hil ondoren, Pérez Bilbaok Adolfo Suarezen Unión del Pueblo Español elkarte politikoaren alde egin zuen. 1976. urtean, egoera politikoa etengabe aldatzen ari zen, eta Martínez Esteruelasek, beste lider batzuekin batera, alderdi politiko handi bat osatzeko maniobrak egin zituen. Manuel Fraga nabarmentzen zen bertan, "Los Siete Magníficos" izenez ezaguna izan zen taldea, federazioa eta Alianza Popular sortzera zihoana.

## Lanak 
* *Envejecimiento y trabajo*. Jesús Pérez Bilbao. Ministerio de Trabajo e inmigración, 1997. 
* *Teletrabajo: nuevas perspectivas en la organización del trabajo*. Jesús Pérez Bilbao, Tomás Sancho, Clotilde Nogareda Cuixart. Ministerio de Trabajo e inmigración, 1997. ISBN 84-7425-480-9

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolás Anchorena

thumb|297x297px|Anchorena familiaren armarria
**Mariano Nicolás de Anchorena** (Buenos Aires, 1785eko abuztua - Buenos Aires, 1856ko maiatzaren 24a) argentinar merkataria, lurjabea eta politikaria izan zen, Rosasen garaian jardun politiko handia izan zuena eta bere garaiko ondasun pertsonal handienaren jabe izan zena.

## Biografia 
Juan Esteban de Anchorena euskal jatorriko tokiko merkatari garrantzitsuaren semea zen, eta Juan Jose Cristobal de Anchorena eta Tomas Manuel de Anchorenaren anaia txikia. San Carlos Ikastetxean ikasi zuen.

Gaztaro osoa merkataritzari eskaini zion, herrialdeko ipar-mendebaldetik eta ipar-mendebaldetik. Martín Rodríguez eta Bernardino Rivadaviaren garaiko Enfiteusisen Legearekin, berak eta bere anaiek landa-legoa ugari erosi zituzten, eta Juan Manuel de Rosas bere hirugarren lehengusuak administratu zituen. Juan Jose bere merkataritza jarduerari eusten saiatzen zen bitartean eta Tomasek politikan aktiboki parte hartzen zuen bitartean, Nikolas herrialde osoko lurjabe garrantzitsuena bihurtu zen, soilik Eustoquio Díaz Velez jeneralak –hektareetan, baina ez abelburuetan– gaindituta.

1821ean lehen aldiz diputatu probintziala izan zen, 1825ean Ordezkarien Ganbera desegin zen arte kargu horretan egon zelarik. Manuel Dorregoren alderdi federalarekin bat egin zuen, eta politikoki eta ekonomikoki lagundu zuen gobernura igotzen. Berriz ere diputatu probintziala izan zen.

Juan Lavalleren iraultzan, 1828ko abenduan, Dorregori lagundu zion, fusilatzeko harrapatu zuten arte. Atxilotu eta Montevideora kanporatu zuten. Lavalleko porrotaren ondoren itzuli zen, eta Rosas gobernadorea babestu zuen bere gobernu guztietan. Probintziako legealdian diputatu izan zen hogei urte baino gehiagoz. Behin baino gehiagotan proposatu zuten gobernadore kargurako, baina uko egin zion Rosas ordezkatzeari. «Botere publikoaren batuketa» Rosasen esku uztearen aurka agertu zen 1835ean, baina haren aurkakotasun keinu urrietako bat izan zen. 1840ko hamarkadaren erdialdean, Buenos Aireseko Recova eraikina erosi zuen, Plaza de Mayon.

Caserosko guduaren ondoren, Justo Jose de Urquizaren alde agertu zen, eta jeneralaren estatu kontseilu aholku-emaile bateko kide izan zen. Baina gero 1852ko irailaren 11ko iraultza eta haren ondorengo gobernu unitarioak babestu zituen. Buenos Airesko setioaren ondoren, Dalmacio Vélez Sársfield eta Paz jeneralarekin 1855eko maiatzean Argentinako Konfederazioarekin bake itunaren baldintzak sinatu zituen batzordea osatu zuen. Urte horretan bertan Ordezkarien Salak gobernadore izendatu zuen, baina beste behin uko egin zion.

Buenos Airesen hil zen 1856ko maiatzean, bere ondorengoei dirutza izugarria utziz. Haren gorpuzkiak Errekoletako Hilerrian daude, familiaren mausoleoan.Bere poema gaucheskoan ''Fausto', Estanislao del Campok deabruaren ahotan jartzen du Anchorenaren figura, eskaintzen duen aberastasunen tentaldirako adibide gisa:

## Bibliografia 
* Carretero, Andrés, Los Anchorena, XIX. mendeko politika eta negozioak, Arg. 8.ª. Hamarkada, Bs. As, 1970.
* Cutolo, Vicente, Nuevo diccionario biográfico *argentino*, 7 liburuki, Ed. Elx, Bs. As., 1968-1985.

## Kanpo estekak
Carmelo Gil Ibarguengoitia

**Carmelo Gil Ibarguengoitia** (Bilbo, 1878 - Madril, 1920) bizkaitar medikua izan zen, ginekologian aditua.

## Biografia 
Carmelo Gil Gorroño aitaren lanbideari jarraituz, Medikuntza ikasketak hasi zituen Madrilgo Unibertsitate Zentralean. 1901ean amaitu zuen Medikuntza karrera, eta E. Gutiérrez doktoreak zuzendutako Ginekologia Zerbitzuari lotu zitzaion. Alemanian ikasi zuen: Berlin (Geburtshilfliche Gynaekologische Klinik, Frauenklinik), Dresde (Königlischen Frauenklinik), Munich eta Hanburgo.

Bilbora itzuli zenean, Bizkaiko Amatasun eta Umezurtzen Etxean sartu zen (haren aita zen zuzendari), mediku laguntzaile gisa, eta 1910etik 1929ra arte izan zen zuzendari. 1919an, oposizio bidez, Basurtuko Ospitaleko Ginekologia Zerbitzuko Buruzagitza lortu zuen.

Kirurgia Obstetrikoan espezializatua, terapia berriak gehitu zituen, eta aitzindaria izan zen penintsulan baginako zesareen praktikan, baita odol-transfusioak amatasunaren ohiko terapeutikan txertatzen ere.

Bere bi semeek jarraitu zuten mediku lanbidea Bilbon: Guillermo Gil Turner (ginekologoa) eta Carmelo Gil Turner (zirujaua). Bilboko Udalak kale bat eskaini zien aitari eta bioi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Rodríguez Soriano

**Juan Rodríguez Soriano** (Bartzelona, 1933 - Neguri, 2010) kataluniar medikua izan zen, pediatrian aditua.

## Biografia 
Medikuntza ikasi zuen Bartzelonan, eta bertan lizentziatu zen 1956an. New Yorken eta Parisen egonaldiak egin ondoren, 1960ko hamarkadaren amaieran, Bartzelonara itzuli zen, eta Vall d'Hebrongo Unibertsitate-Ospitaleko buru klinikoa izan zen hiru urtez. 1970ean, Gurutzetako Ospitaleko Pediatria Sailaren ardura hartu zuen. Bertan, Euskal Herriko Unibertsitateko Pediatria katedradun gisa lan egin zuen, 2003. urtean erretiroa hartu zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gonzalo Puente Ojea

**Gonzalo Puente Ojea** (Cienfuegos,  - Getxo, ) espainiar saiakeragile eta diplomazialaria izan zen.

## Biografia 
Kuban jaioa, galiziar familiakoa, Madrilen zuzenbide ikasketak amaitu ondoren, Puente Ojea Eskola Diplomatikoan sartu zen eta 1950ean enbaxadako idazkari gisa sartu zen Kanpo Arazoetako Ministerioan. 1953an Espainiak Marseillan  duen kontsultatu orokorrean kontsul laguntzaile gisa jardun ondoren, 1956an kontsul izendatu zuten Argentinako Mendoza hirian.

1961ean Madrilera itzuli zen eta hurrengo urtean Arabiar Munduko Kultura Politikako Ataleko zuzendari izendatu zuten Kultura Harremanetarako Zuzendaritza Nagusian. Ondoren, Espainiak Atenasen zuen enbaxadara bidali zuten.

Felipe Gonzálezen gobernuan, Fernando Morán ministroak Kanpo Arazoetako Ministerioko idazkariorde izendatu zuen, eta, ondoren, Francisco Fernández Ordóñezek Espainiako enbaxadore Egoitza Santuan (1985-1987). Bere izendapenak zalaparta sortu zuen bere ateismo aitortua (dibortziatua egoteaz gain) kargua betetzeko iraingarria zela uste zutenen artean. Bere kritikoek argudiatu zuten ez zela bidaliko antiestatubatuar bat Espainiako enbaxadore gisa Estatu Batuetako Gobernuan. Bere defentsan, Puente Ojeak esan zuen enbaxadore estatubatuar bati ere ez zitzaiola eskatzen komunista izatea Moskun aritzeko.

1987an, 63 urterekin, karrera diplomatikotik erretiratu zen, «Espainiako enbaxadore» tituluarekin.

## Lanak 
**Problemática del catolicismo actual* (1955)
**Fenomenología y marxismo en el pensamiento de M. Merleau-Ponty* (1956)
**De la función y el destino de las ideologías* (1966)
**Ideología e historia. El fenómeno estoico en la sociedad antigua*. Madrid, Siglo XXI (1974)
**Ideología e historia. La formación del cristianismo como fenómeno ideológico*. Madrid, Siglo XXI (1974)
**Imperium Crucis: consideraciones sobre la vocación de poder en la Iglesia católica* (1989)
**Fe cristiana, Iglesia, poder* (Madrid, 1991)
**El evangelio de Marcos. Del Cristo de la fe al Jesús de la historia* (Madrid, 1992)
**Elogio del ateísmo. Los espejos de una ilusión* (Madrid, 1995)
**Ateísmo y religiosidad. Reflexiones sobre un debate* (Madrid, 1997)
**El mito de Cristo* (Madrid, 2000)
**El mito del alma. Ciencia y religión* (Madrid, 2000)
**Opus minus. Una antología* (Madrid, 2002)
**La andadura del saber. Piezas dispersas de un itinerario intelectual* (Madrid, 2003)
**Animismo. El umbral de la religiosidad* (Madrid, 2005)
**Vivir en la realidad* (Madrid, 2007)
**La existencia histórica de Jesús. Las fuentes cristianas y su contexto judío* (2008)
**La religión ¡vaya timo!* (Editorial Laetoli, 2009) ISBN 978-84-92422-09-8
**La cruz y la corona. Las dos hipotecas de la Historia de España* (Txalaparta, 2011) ISBN 978-84-81366-13-6
**Crítica antropológica de la religión. Las sendas equivocadas del conocimiento humano* (Signifer, 2012)
**Ideologías religiosas. Los traficantes de milagros y misterios* (Txalaparta, 2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonaventura Bassegoda i Amigó

**Bonaventura Bassegoda i Amigó** (Bartzelona, 1862 - Ibidem, 1940) Kataluniako idazle eta arkitektoa. Arkitekto ezagunen familiaren parte izan zen: Pere-Jordi Bassegoda i Musté eta Bonaventura Bassegoda i Mustéren aita, eta Joan Bassegoda i Nonell eta Bonaventura Bassegoda i Nonell aitona. 

## Biografia 
Aita Bonaventura Bassegoda i Mateu; Pere Bassegoda i Mateu kontratistaren hiloba zen. Anaiak Joaquim Bassegoda i Amigó, arkitektoa, eta Ramon-Enric Bassegoda i Amigó, medikua ziren. 1897an, Oloten egin zen batzarrean, Unió Catalanista erakundeak egin zuen biltzar iraunkorrean idazkaria izan zen. Bartzelonako Letra Onen Akademiako eta San Jorge Arte Ederren Errege Akademia Katalanaren parte-hartzailea izan zen. 

Idazle gisa, Lore Jokoetan saritua izan zen urte desberdinetan: 1880, 1881, 1884 y 1885. *La Renaixença*, *La Ilustració Catalana* eta ''L'Avenç* hedabideetan idatzi zuen, eta 1905tik *Diario de Barcelona* egunkarian kolaboratu zuen; geroago ere *La Vanguardia*n. 

Arkitekto gisa Bartzelonako erreforma plangintzan hartu zuen parte. Bere lan ezagunenak hauek dira: Rocamora etxea, Berenguer etxea, Comtal ikastetxea (1909ko Bartzelonako eraikin artistikoen lehiaketan saritua), Masnouko kasinoa, Malagrida etxea (Oloten), Premiá de Dalteko udaletxea, La Salle Bonanova ikastetxearen kapera...

## Lan literarioak 
* *Viva l'avi!* (1885)  
* *Pluja d'estiu* (1886) Komedia
* *Mero* [o *Hero*] (1887) Monologo tragikoa 
* Novel·letes 
* *Joc de cartes* (1887) Komedia 
* *De cop i volta.* Komedia
* *La bona gent*. Eleberri laburra
* Joventut. Primeres poesies
* *Quaranta graus al sol'' (1886)

## Arkitektura lanak 

Image:
Bassegoda-ColegCondal-1662-01.jpg|La Salle Comtal ikastetxea (1907).
Catalonia PremiàDeDalt Ajuntament.JPG|Premià de Dalteko udaletxea (1914).
Escoles públiques Garcia Fossas (Igualada) - 2.jpg|Umezurtz-etxea, gero Artur Garcia Fossas eskolak (1937).
Capella del cementiri vell d'Igualada.JPG|Igualadako hilerriaren kapera (1940).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bonaventura Bassegoda i Amigóren lanak Urbipedia webgunean.
José María Chacón y Pery

**José María Chacón y Pery** politikari, almirante eta Itsas Armada ministro espainiarra izan zen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
1852ko apirilaren 1ean jaio zen San Fernandon, marinelen familia ospetsu batean, Francisco Chacon y Orta ontzi-kapitainaren eta Maria de las Mercedes Pery y Raveren semea baitzen. 1865eko uztailaren 4an, Itsas Elkargo Militarrean hautagai gisa sartu zen; 1867ko urtarrilaren 21ean, itsas guardiara igo zen, eta 1872an, itsasontzi-alferezera. Bere zerbitzu-orrian *Manileño*, *Bojeador*, *Joló*, Filipinetako indar sotilen *Bulusán*, *Ebro* eta *Temerario* kanoiontzien aginteekin ontziratzeko destino ugari agertzen dira, baita *Rigel* ere, Espainiak izan zuen lehen torpedo-jolea, 1884an Baltikotik zuzenean ekarri zuena.

### Lehen itsas kanpainak 
Filipinetako Joló eta Tavi Taviren kanpainetan parte hartu zuen eta, 1895ean, Kuban eta Puerto Ricon bere portuetako itsaspeko defentsak aztertzeko eta ezartzeko mandataria izan zen, *Legazpi* baporearen laguntzarekin egin zuena, bere agindupean jarria eta Kubara eraman zuena, penintsulatik sailkatu eta jaso zuen material guztia eramanez; Itsas Merituaren gurutzaketa pentsionatuekin sarituak izan ziren zerbitzu bikainak.

1897an, 1. mailako itsasontzi-teniente izatera igo zen, eta, besteak beste, torpedo-eskolako irakasle izan zen, baina berehala itzuli zen ontziko postuetara, *Rio de la Plata*, *Carlos V*, *Katalunia* eta *Pelayo* korazatuan. 1900. urtean, Silvela Itsas Armadako ministroaren Ministerioko idazkaritza militarrari eta partikularrari lagundu zion. Cartagenako armategiaren buru ere izan zen.

### Itsas Armadako ministroko kargua 
1911n, kontraalmirante izatera igo zen, eta San Fernandoko Itsas Eskola Militar berriaren zuzendari izatera igaro zen. Eskola horrek, eratu zenetik, lehenengo hautagaiak itsasoz atera ziren arte antolatu eta arautu zuen. Aginte hau amaitu ondoren, almiranteorde eta almirante lanetan, Ferrolgo Apostategiko komandante jeneral, Gorteko Itsas Jurisdikzioko buru eta Estatu Nagusi Zentraleko buru izan zen. 1918ko azaroaren 9an Itsas Armads ministro izendatu zuten Romanonesko kondea buru zuen kabinete batean. Chacon ministeriora iritsi zenean epidemia larri bat amaitu zen, "gripe espainiarra" deiturikoa, urte horretako iraila eta azaroa bitartean biktima ugari eragin zituena, eta baita Lehen Mundu Gerraren amaiera ere, arazo diplomatiko eta administratibo ugari ekarri zituena. Hala ere, 1918 urte ona izan zen Chaconentzat, Armadako kapitain jeneral bezala sustatua izan zena.

Chacon kapitain jenerala nabigatzaile bikaina zen, mila eta bederatziehun itsas egunekin, eta liburu tekniko eta historikoen egile gisa ere nabarmendu zen, horietako batzuk Armadan testu-egile izendatuak argitaratu zenetik.

Bere izena, beraz, Itsas Armadaren aurrerapen zientifikoekin lotzen da, torpedo automobilen eta urpeko babesen material eta mekanismoen agerpenaren garaian. Madrilen hil zen 1922ko apirilaren 12an, zenbait seme-alaba utzita, horietako bat almirantea bera ere.

## Beste kargu batzuk 
## Kanpo estekak
Juan Urrutia

**Juan Urrutia** izan daiteke:
* Juan Urrutia Zulueta (1866-1925) arabar ingeniari eta politikaria 
* Juan Urrutia Elexalde (1944-), ekonomialaria
Eline McGeorge

**Eline McGeorge** (1970eko abenduaren 7a) norvegiar artista da, Londresen eta Osloren artean bizi eta lan egiten duena. Erakusketa ugaritan parte hartu du Norvegian eta nazioartean.

## Bizitza 
Eline McGeorge 1970ean jaio zen. 2000n Arte Ederretako masterra egin zuen Londresko Unibertsitateko Goldsmiths' Collegen. Marrazkia, animazioa, collagea, artista-liburuak eta ehungintza lantzen ditu. Bere lanek abstrakzioa, erreferentzia zehatzak eta dokumentalismoa dituzte ezaugarri eta demokrazia, ingurumen-arazoak, ondare feminista eta zientzia-fikzioa bezalako gaiak jorratzen dituzte.

## Bakarkako erakusketak 
* Fotogalleriet, Oslo (2007)
* Galleri Kirkhoff, Kopenhage (2008)
* Hollybush Gardens, Londres (2012)
* Oslo Kunstforening, Oslo (2016)

## Talde erakusketa hautatuak 
* MoMA PS1, New York (2009)
* Momentum, Moss (2009)
* Frieze Art Fair, Londres (2012)
* David Risley galeria, Kopenhage (2012-2013)
* Henie Onstad arte zentroa, Oslo (2014)
* Bhau Daji Lad museoa, Mumbai (2015)
* Georges Pompidou Zentroa, Paris (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Vallejo

**Luis Vallejo Real de Azua** (Bilbo, 1901eko otsailaren 18 &ndash; Getxo, 1964ko azaroaren 27) arkitekto bizkaitarra izan zen.

## Biografia 
Emilio Vallejo Arana abokatuaren eta Asua Aranoren Sofia Realen semea. Madrilgo Arkitektura Goi Eskola Teknikoan ikasi zuen, eta 1926an titulatu zen bertan. Jaioterrira itzuli ondoren, Manuel Maria Smithen estudioan lan egin zuen. Bere lehen lana Santurtziko Patronatuko apaizaren etxea izan zen (1927), oraindik estilo akademikoan eraikia.

1928an Donostiako Euskal Artisten Erakusketan parte hartu zuen, itsas ondoko landetxe baten proiektuarekin. Hurrengo urtean, Jose Manuel Aizpuruarekin Arkitektura Modernoari buruzko I. Nazioarteko Kongresuan parte hartu zuen La Sarrazen (Suitza), eta nazioarteko abangoardia arkitektonikoarekin harremanetan jarri zen. II. Kongresuan, Frankfurten, gutxieneko etxebizitza proiektu bat aurkeztu zuen, garai hartako moda-tipologia bat, bereziki Alemanian (*Existenzminimum*)

1932tik aurrera, apurka-apurka utzi zuen familiaren negozioei eskainitako arkitektura. Gerra Zibilean euskal nazionalismotik gertu zegoen bere begikotasun politikoagatik espetxeratu zuten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Urrutia Elexalde

**Juan Urrutia Elexalde** (Bilbo, 1944ko martxoaren 16a) bizkaitar ekonomialaria da.

## Biografia 
1967ko Deustuko Unibertsitatean lizentziatu zen eta, ondoren, Estatu Batuetara joan zen Boulder Unibertsitatean Ekonomiako Doktoretza ikasketak egitera. Itzuli zenean, 1972ko udan, zuzenbideko doktoretza ere lortu zuen. 1973tik 1989ra Euskal Herriko Unibertsitatean irakatsi zuen, lehenik irakasle agregatu gisa eta gero katedradun gisa. Dekanoa ere izan zen 1980 eta 1982 artean. 1990eko hamarkadaren hasieran, Karlos III.a Unibertsitatea sortzera joan zen Madrilera, eta gaur egun teoria ekonomikoko katedraduna da (eszedentzian dago). 1984an bederatzi hilabetez Euskal Autonomia Erkidegoko Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa sailburu izan zen, Karlos Garaikoetxearen gobernuaren barruan. 1990eko hamarkadan BBVAko kontseilari izan zen.

2007ko ekainera arte Expansión egunkariko eta Actualidad Económica aldizkariko Argitalpen Kontseiluko lehendakaria izan zen, eta Manuel Conthek ordezkatu zuen. Era berean, Urrutia Elejalde Fundazioko presidentea izan da. Fundazioaren misioa 2018ra arte zen, hau da, 2018. urtera arte, ekonomiaren sustrai filosofikoetan sakontzea eta diziplina anitzeko analisi ekonomikoa sustatzea.

## Lanak 
* *Metaeconomía *. Ed. Desclèe de Brouwer. Bilbao, 1982
* *Economía Neoclásica (Seducción y verdad)*. Ed. Pirámide. Madrid, 1983
* *Economía Posmoderna. Inteligibilidad y Sentido*. Ed. UPV/EHU. Bilbao, 1990
* *Innovar, ¿para qué?*. Ed. Fundación Babcock para la Innovación Tecnológica. Bilbao, 1994
* *Redes de personas, Internet y la lógica de la abundancia. Un paseo por la Nueva Economía*, Ekonomiaz, vol.46, 2001, pp. 182-201
* *Economía en Porciones*. Pearson Educación, 2003.
* *Aburrimiento, Rebeldía y Ciberturbas*, 2003.
* *La Mirada del Economista*Editorial Biblioteca Nueva, 2004
* *Economía en porciones*, Prentice-Hall, 2003
* *El capitalismo que viene*, Colección Planta 29, Ediciones El cobre, 2008.

## Kanpo estekak
Luis Maria Ybarra Oriol

**Luis Maria Ybarra Oriol** (Getxo, 1912ko azaroaren 20a - *ib.*, 2001eko martxoaren 10a) enpresaburua eta bankaria izan zen.

## Bizitza 
Neguriko goi burgesia osatzen zuten familietako batean jaioa, Deustuko Unibertsitatean ikasi zuen. 1936ko otsailaren 11n Flora Zubiria Kalbetonekin ezkondu zen. Cabo Quilates presondegian aita, anaia nagusia eta bi iloba atxilotu eta hil ondoren, Luis Mariak hainbat hilabetez ezkutatu behar izan zuen, eta ezin izan zuen garai hartan jaiotako alaba zaharrena ezagutu. Bere emaztea, Flora, Donostian babestu zen neskatoarekin. Gerra amaitzean, bere ahizpa Isabel hil zen, bi seme-alaba utzita.

Luis Mariak, bere lehengusu Javier Ybarra Bergérekin batera – Ybarra-Zubiría familiatik bizirik atera ziren biak –, Espainiako bizitza ekonomikoan eragin nabarmena izan zuten finantza- eta energia-enpresetan erantzukizuneko postuak bete zituzten, gerraostean eta 1940ko eta 1950eko hamarkadetan.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via Cavour (Erroma)

**Via Cavour**, Italiako Erroma hiriburuan dagoen kale bat da, Piazza dei Cinquecento plazatik Via dei Fori Imperiali kalera doa.

Castro Pretorio eta Eskilino rioniak zeharkatzen ditu, honetan Santa Maria Nagusia basilikarekin topatuz.

## Kanpo estekak
Piazza dei Cinquecento

**Piazza dei Cinquecento**, Italiako Erroma hiriburuan dagoen plaza bat da, Castro Pretorio eta Eskilino rionietan dago.

Bertan, Erromako Termini geltokia dago.
Morris Curotta

**Morris Curotta** (Sydney, 1929ko martxoaren 24a - 2002ko urriaren 28a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Promised Land (2023ko filma)

***The Promised Land***, jatorrizko danieraz ***Bastarden*** (euskaraz *Agindutako Lurraldea* edo *Sasikumea*), 2023ko Nikolaj Arcel daniarrak zuzendutako historia eta epika drama film bat da. Ida Jessen idazlearen *Kaptajnen og Ann Barbara* (2022, "Kapitaina eta Ana Barbara") eleberrian oinarritua dago. Mads Mikkelsen, Amanda Collin eta Simon Bennebjerg aktoreek antzeztu zuten.

2023ko abuztuaren 31n, Veneziako Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
XVIII. mendearen erdialdera, Frederiko V.a Danimarkakoak Jutlandia zibilizatu eta erregetxeari zergen bidez dirua lortzeko kolonizatuak izan eta lursailak erein behar zirela erabaki zuen. Baina inor ez zen errege dekretua bete eta halakorik egitea ausartu, mortu eremu hartan bizimodua latza izateaz gain bidelapurrez betea eta bertako natura basatia eta gupidagabea baitzen.

Baina 1755ean Ludvig von Kahlen (Mads Mikkelsen) kapitaina erregearen izenean kolonia bat sortzeko bertaratuko da. Halere, hango agintari bakarra den Frederik de Schinkel (Simon Bennebjerg) ankerrak lurralde hura bere jabetzakoa dela usteko du. Schinkel jauntxoa haren morroitzako Ann Barbara (Amanda Collin) neskamea eta senarrak ihes egin eta Kahlenen kolonian babes hartzean, mendekatzea zin egin eta kapitainak lurralde hartatik nila edo hala aldegin dezan saiatuko da. Baina Kahlen ez da kikilduko eta bere bizitzaz gain haren ingurura bildu diren marginatutako pertsonez osatutako familia ere arriskuan jarriko duen borroka desorekatu bati ekingo dio.

## Aktoreak 
* Mads Mikkelsen: Ludvig von Kahlen
* Amanda Collin: Ann Barbara
* Simon Bennebjerg: Frederik Schinkel
* Melina Hagberg: Anmai Mus
* Kristine Kujath Thorp: Edel Helene
* Gustav Lindh: Anton Eklund
* Morten Hee Andersen: Johannes Eriksen
* Thomas W. Gabrielsson: Bondo
* Magnus Krepper: Hector
* Søren Malling: Paulli
* Morten Burian: Lauenfeldt
* Jacob Lohmann: Trappaud
* Olaf Højgaard: Preisler
* Felix Kramer: Balzer

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Andrew Currey

**Andrew Currey** (1971ko otsailaren 7a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Planeta basamortu

[thumb|[Marte, planeta hotz basamortuaren afibidea.]]
**Planeta basamortua**, bere klima bioma nagusia lehorra den eta Lur planetaren basamortuen sntzekoa duen planeta mota bat da. Adibidez, Eguzki sisteman planeta basamortuaren sdibide nabarmenena Marte da.
Paule Riversdale

**Paule Rversidale** izengoitia da, 1902tik 1907ra maitale izan ziren Renée Vivien (sortzez, Pauline Mary Tarn) poeta britainiarrak eta Hélène van Zuylen baronesa frantziarrak (sortzez, Hélène de Rothschild) partekatu zutena.

Izengoitia asmatzeak Renée, Pauline eta Rivière-ren benetako izena ekartzen du gogora, Japonian eta Parisen bizi izan zen emakume amerikar bat.

Hamar lan baino gehiago idatzi zituzten bi emakumeek, izengoiti horren pean 1903an eta 1904an argitaratutako lau barne:

* ''Vers l'amour*, poésies, Paris, 1903, Maison des poètes
* *Échos et reflets*, poésies, Paris, 1903, Alphonse Lemerre
* *L'Être double*, eleberria, Paris, 1904, Alphonse Lemerre
* *Netsuké'', roman, Paris, 1904, Alphonse Lemerre.

Testu hauen atribuzio erreala ez da ziurra, aditu batzuek uste dute Renée Vivien-ek baino ez zituela idatzi, edo, behintzat, zati handi batean Renée Vivienek; izan ere, landutako gaiak eta bere lanarenak desberdinak izan arren, erabilitako metrika eta semantika dira bere egiletzaren ezaugarriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kérimé Turkhan Pacha

**Kérimé Turkhan Pasha** (Turkia, 1874 – Istanbul, Turkia, 1948) otomandar inperioko gobernari ezkontidea eta musa izan zen, Turkhan Pasha diplomatikoaren emaztea — Turkiako Atzerri ministroa eta, 1918an, Albaniako behin-behineko gobernuko presidentea —.  Renée Vivien poeta frantsesarekin izandako korrespondentziarengatik da ezaguna, haren musa izan baitzen.

## Bizitza 
Kérimé Turkhan Pasharen bizitza misterioz eta kontraesanez beteta dago. 1600 inguruan jaio zen Turkian, eta otomandar noble baten alaba zen. Islamean hezia izan zen eta oso emakume jantzia eta eruditoa bihurtu zen. 

### Lan ibilbidea 
Silahdar Damat Ali Pasha bisir otomandar handiarekin ezkondu zen, eta Otomandar Inperioko emakumerik boteretsuenetako bat bihurtu zen. Gorteko lehen dama bezala, Kérimék eragin handia izan zuen eta bere senarrari herrialdea gobernatzen lagundu zion. Hala ere, Kériméren bizitza oso konplikatua izan zen.

Ustez, gaixotasun mentalak eta osasun arazoak izan zituen bere bizitzaren zati handi batean. Gorteko beste emakume batzuen konspirazio baten biktima izan zela ere esaten da, eta haiek hura pozoitzen saiatu zirela. Kérimé Turkhan Pasha 1657an hil zen Istanbulen, eta Otomandar Inperioaren historiako pertsonaia enigmatikoa izaten jarraitzen du. Gortean izan zuen eragina eta lehen dama gisa izan zuen papera gorabehera, bere bizitzaz eta legatuaz hitz egiten duten oso dokumentu gutxi gorde dira. Horrekin bi emakumeek korrespondentzia sutsu eta kartsuari ekin zioten. Vivieni orientalista kutsuko hainbat poema inspiratu zizkion, bereziki *Le Jardin turc* (1905-1906), non “ mi sultana " bezala izendatua agertzen den. Bere harreman erromantikoa, funtsean epistolarra, topaketa klandestino batzuez zipriztindua, 1907an bukatu zen. Renée Vivienek Kériméri idatzitako gutunak 1998an argitaratu ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Renée Vivien, *Turkiako lorategia* : prosa argitaragabea, Diez cartas a Kérimé, À l'Écart, 1982.
* Jean Leproux (arg. ), *Renée Vivien-en gutunak Kérimé-ri*, Paris, HB reditions, 1998.

## Kanpo estekak
Armored Core

FromSoftware enpresaren *third-person shooter* motako bideo-joko saila bat da. Telesaila protagonista isil baten istorioa du ardatz, etorkizun urrunean mertzenario pilotu gisa hainbat lan egiten dituen, Armored Cores bezala ezagutzen diren borroka-unitate mekanizatu itzelak erabiliz, hainbat korporazio eta bezero partikularren menpe. Jokalariak bezero hauentzako misioak betetzen dituen heinean, bere unitatea hobetzeko erabil ditzakeen kredituekin saritzen da eta dirua egiteko aukera berriak desblokeatzen ditu. Serieko joko batzuek *arena* mota bat dute, non jokalariak Armored Coreko beste pilotu batzuen aurka borrokatu ahal izango duen aurrez aurreko batailetan, eta horietan irabazten badu, prestigioz edo diruzko diru-sarreraren batekin saritua izango da.

Telesailak hainbat jarraipen ditu bere historian, hamahiru jokotan zehar banatuak, zazpi *spin-off*, eta hiru birjaurtiketa birmasterizatu, hainbat jaurtiketarekin, sekuelen "belaunaldiz" osatutako set batekin banatuta, eta horiek zerrendatutako titulu bakoitzarekin hasten dira. Serieko lehen jokoa, *Armored Core*, 1997an merkaturatu zen, eta berriena, *Armored Core VI: Fires of Rubicon*, 2023. urtean kaleratu zen.Seriea PlayStation eta Xbox kontsola batzuetara eraman da, baita Microsoft Windowsera eta telefono mugikorretara ere. 2007an, Fujimi Shobō argitaletxeak mangarako egokitu zuen saila, *Armored Core: Tower City Blade* , eta 2024an, Tim Millerrek *Secret Level* telesailarako, *Armored Core: Asset Management* izeneko atal gisa, Keanu Reeves, Erin Yvette, Temuera Morrison, Patrick Schwarzenegger eta Steve Blumen ahotsekin.

## Bideo-jokoen zerrenda 
**PlayStation**
* *Armored Core* (1997)
* *Armored Core: Project Phantasma* (1997)
* *Armored Core: Master of Arena* (1999)

**PlayStation 2**
* *Armored Core 2* (2000)
* *Armored Core 2: Another Age* (2001)
* *Armored Core 3* (2002)
* *Silent Line: Armored Core* (2003)
* *Armored Core: Nexus* (2004)
* *Armored Core: Nine Breaker* (2004)
* *Armored Core: Last Raven* (2005)

**PlayStation 3 / Xbox 360**
* *Armored Core 4* (2006)
* *Armored Core: For Answer* (2008)
* *Armored Core V* (2012)
* *Armored Core: Verdict Day* (2013)

**PlayStation Portable**
* *Armored Core: Formula Front: Extreme Battle* (2004)
* *Armored Core 3 Portable* (2009)
* *Armored Core: Silent Line Portable* (2009)
* *Armored Core: Last Raven Portable* (2010)

;PlayStation 4 / PlayStation 5 / Xbox One / Xbox Series / Windows
* *Armored Core VI: Fires of Rubicon* (2023)

**Telefono mugikorra**
* *Armored Core: Mobile Mission* (2005)
* *Armored Core: Mobile Online* (2005)
* *Armored Core: Mobile 2* (2005)
* *Armored Core: Mobile 3* (2007)
* *Armored Core: Mobile 4* (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brady Corbet

**Brady James Monson Corbet**, artistikoki Brady Corbet, (Scottsdale, Arizona,1988ko abuztuaren 17a) Ameriketako Estatu Batuetako aktore eta zinema zuzendaria da. Paper ospetsu batzuk egin ditu: Mason Freeland *Thirteen*, Brian Lackey *Mysterious Skin* eta Alan Tracy *Thunderbirds*. Azken urtetan berak zuzendutako filmak arrakasta handia izan dute, bereziki *The Brutalist* filma.

## Ibilbidea 
Corbetek 11 urterekin hasi zuen bere ibilbidea, *The King of Queens* telesaileko atal batean aktore gonbidatu gisa agertu zenean. Ondoren, *NieA* anime telesailaren ingelesezko bertsioan bikoizketa lana egin zuen. Hurrengo urteetan erregularki beste anime serie batean lan egin zuen, *I My Me! Strawberry Eggs*, eta aktore gonbidatua izan zen Greetings from Tucson sitcomen. 2003an *Oliver Beene*ren pasarte batean ere agertu zen. 2003an, Catherine Hardwickeren *Thirteen* filmean egin zuen zinemako debuta Corbetek. 

Corbetek zuzendari gisa debuta egin zuen *The Childhood of a Leader* (2015) filmarekin. Gero, *Vox Lux* (2018) drama musikala zuzendu zuen. 2024an *The Brutalist* egin zuen. Azken film honekin zuzendaritza onenaren Zilarrezko Lehoia irabazi zuen 2024ko Veneziako Nazioarteko Zinemaldian eta zuzendari onena 2025eko Urrezko Globoetan.

## Filmografia 
### Aktore gisa 

* *The Childhood of a Leader* (2015)
**Olive Kitteridge* (2014, minitelesaila)
*''While We're Young* (2014)
**Escobar: Paradise Lost* (2014)
**The Sleepwalker* (2014)
**Force Majeure* (2014)
**Edén* (2014)
**Clouds of Sils Maria* (2014)
**Saint Laurent* (2014)
**Simon Killer* (2012)
**Melancholia* (2011)
**Martha Marcy May Marlene* (2011)
**Law & Order: Special Victims Unit* (telesaila)
**Law & Order* (2009, telesaila)
**Funny Games* (2008)
**Sunny & Share Love You* (2007)
**24* (telesaila, 2006)
**Thunderbirds* (2004)
**Mysterious Skin* (2004)
**Thirteen* (2003)
**Oliver Beene* (2003, telesaila)
**Greetings from Tucson* (2002, telesaila)
**I My Me! Strawberry Eggs* (2001, telesaila, ahotsa)
**NieA 7* (2000, telesaila, ahotsa)
**The King of Queens* (2000, telesaila)

### Zuzendari gisa 
* *The Childhood of a Leader*, 2015
* *Vox Lux*, 2018
* *The Brutalist'', 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Brady Corbert IMDb webgunean.
Vasco de Almeida e Costa

**Vasco Fernando Leote de Almeida e Costa** (Lisboa, 1932ko uztailaren 26a – *ibidem*, 2010eko uztailaren 25a) portugaldar itsas armadako ofizial eta politikaria izan zen. Portugalgo behin-behineko lehen ministroa izan zen 1976ko ekainetik uztailera.

Barne Administrazioko izan zen José Pinheiro de Azevedoren gobernuan. 1976ko ekainean, bihotzekoa izan zuen Pinheiro ordezkatu zuen behin-behinean, eta hilabete geroago, boterea eman zion hauteskundeetako garaileari, Mario Soaresi.

1981etik 1986ra Portugalgo Macao koloniako gobernadore izan zen, eta bertan azpiegituren garapen garrantzitsua burutu zuen. Tokiko biltzar legegilea desegin zuen eta merkatari txinatarrei botere gehiago ematen saiatu zen, tokiko biztanleen kaltetan.

## Kanpo estekak
Mataputxa

**Mataputxa, matxopeta, mataputxeta** edo **arrantaborta**  euskal arrantzaleek arrantzontzietan erabiltzen duten makila edo mazoa da. Arrainak, bereziki handiak (atuna, legatza...) buruan jo eta hiltzeko erabiltzen da.  

Gipuzkoako kostaldeko herri batzuetan, metaforikoki, egoskorkeriaren sinbolo da, hala nola zokor-mazoa, "mataputxa baino egoskorrago izatea" esamoldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Joaquín de Anchorena

**Tomás Joaquín Ángel Miguel de Anchorena Pacheco** (Buenos Aires, 1923ko urtarrilaren 24a - Buenos Aires, 2022ko maiatzaren 31) argentinako militarra, lurjabea, enbaxadorea eta politikaria izan zen. Nazioaren Nekazaritza eta Abeltzaintzako idazkariorde izan zen, Juan Carlos Ongania de facto presidente zela, eta enbaxadore Frantzian, *de facto* Jorge Rafael Videla presidente zela. 

## Biografia 
1923an jaio zen, Dolores Isabel Pacheco eta Tomás Joaquín de Anchorena Maderoren semea; beraz, Joaquín Samuel de Anchorenaren biloba, Tomás S. de Anchorenaren birbiloba eta Tomás de Anchorenaren tataranietoa.

Karrera militar laburra izan zuen, Armadako kapitain gradua lortuz.

Abeltzaintzako ekoizlea eta esne-ekoizlea izan zen, eta Argentinako Nekazal Elkartean sartu zen.

1969ko ekainaren eta 1970eko apirilaren artean, Nazioaren Nekazaritza eta Abeltzaintzako idazkariordea izan zen, *de facto* Juan Carlos Onganía lehendakari zela. *Argentinako Iraultzaren* garaian, Adalbert Krieger Vasena ekonomia ministroaren pean, haragia ekoizten zuten enpresa atzerritarren eta agintarien (bereziki Ekonomia Ministeriokoak eta Industria eta Merkataritza Idazkaritzakoak) arteko aliantza bat eratu zen, monopolio handiei mesede egiten ziena, ekoizle nazionalen kaltetan. 1970eko apirilean egindako elkarrizketa batean, Anchorenak Deltec Internacional enpresa transnazionalari leporatu zion Argentinako Haragi Ekoizleen Korporazioaren eta hozkailu nazional txiki eta ertainen aurkako «operatibo» bat; nagusien aurka ere kargatu zuen, adieraziz Onganíak eta José María Dagnino Pastorek (Krieger Vasenaren ondorengoa) «ilusio bat» saldu zietela landa-gizonei. Haren adierazpenek landa eremuko erakundeen babesa izan zuten, eta horiek koordinatu ziren gobernuari eskatzeko. Horren ondorioz, kargutik kendu zuten.

Herritarren Batasun Erradikaleko  kide izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dartsena

**Dartsena** bat ur nabigagarrietan artifizialki babesten den egitura bat da, ontziraleku gisa edo ontziak modu erosoan kargatzeko eta deskargatzeko balio duena.

## Etimologia 
Hitza erromantzeetatik dator euskarara, baina arabierazko ''dār aṣṣinā'ah* terminoan du jatorria (*dār* “etxea” eta *aṣ-ṣinā'ah'' "lana"), hau da, “lan egiteko etxea”, jatorriz ontziak egiten eta konpontzen ziren kai bateko partea. 

## Historia 
ezkerrera|thumb|Santanderko kaiko dartsena bat, Kantabrian.
Antzina, portu gehienak itsasoaren edo ibai baten ondoan eraikitako kaietara mugatzen ziren. Dartsena zaharren aztarnak topatu izan dira, baina 18. mendearen amaiera aldera hasi zen haien eraikituntza hedatzen zeren eta, Industria-iraultzaren ondorioz, kaien ahalmena mugatuegia izaten hasi zen uretako trafikoaren hazkundea onartzeko.

Aldi berean dartsenek hobeto babesten zituzten itsasontziak ekaitzetatik, kai tradizional batean gutxi batzuentzako tokia egonik, babesik gabe zonaldeetan lotu behar baitziren gero eta ontzi gehiago egonez gero.

Itsasaldien mugimenduen menpe zeuden portuetan, portuko sarreran esklusak dituzten dartsenak ere eraiki dira.
erdian|thumb|500x500px|Bilboko itsasadarreko bi dartsena (bat esklusarekin).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia de Wolf Gibbs

**Julia de Wolf Gibbs** (Boston, 1866ko otsailaren 24a – 1952) estatubatuar idazle eta artista izan zen.

## Bizitza 
Franklin Gibbs eta Ann de Wolf Lovetten alaba, Bostonen (Massachusetts) jaio zen eta Ingalaterran hazi zen, irakasle pribatu baten eskutik ikasketak eginez. 1878an Bostonera itzuli zen eta han artea ikasi zuen eskola pribatuetan. Geroagoko ikasketak Ingalaterran eta Italian egin zituen. 1889an Daniel Dulany Addison elizgizon episkopalianoarekin ezkondu zen. Artista gisa, apaingarriak, mosaikoak, metalezko lanak, brodatuak, armarriak eta ilustrazioak egin zituen. Liburu, antzezlan, abesti eta Gabon kanta ugari idatzi zituen. 1952an hil zen, eta Evergreen hilerrian lurperatu zuten.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dražen Dalipagić

**Dražen "Praja" Dalipagić**  (; Mostar, 1951ko azaroaren 27a – Belgrad, 2025eko urtarrilaren 25a) serbiar saskibaloi-jokalari eta entrenatzailea izan zen.

19 urterekin hasi zen saskibaloian jokatzen eta KK Partizan taldeak hurrengo urtean fitxatu zuen. Zortzi denboraldi egin zituen Belgradeko taldean eta ondoren Italiako eta Espainiako taldeetan jokatu zuen.

1973an debutatu zuen Jugoslaviako saskibaloi selekzio nazionalan. 243 partida jokatu zituen eta 3.700 puntu sartu. Hiru domina olinpiko, munduko lau eta Europako bost lortu zituen. 1978an Jugoslaviako kirolaririk onena izendatu zuten eta Basketball Hall of Fame taldeko kidea izan zen.

## Palmaresa
Larraungo gatzagak

**Larraungo gatzagak** Aldatz eta Arruitz herrien artean zeuden iturburu naturaleko gatza ekoizteko gatzaga batzuk ziren, eguzkiaren lurruntze naturala zerabiltenak, Euskal Herriko isuri mediterraneoko gatzagetan ohikoa izan den bezala. Larraungo udalerriko lurretan zeuden, baina Itsaso herritik ere gertu (Basaburua). Gesalzar, Gesalaldea eta San Migel izenekin ere ezagunak ziren gatzagak eta bere parajeak.   

Gesala ibaian du jatorria bertako gatzunak, eta Larraungo Aldatz eta Arruitz kontzejuen arteko muga egiten du erreka horrek. 20. mendearen hasierara arte izan zen gatz esplotazioa bertan, eta 21. mendean gatza biltzeko eraikinaren, putzuen eta larrainen aztarnak ikus daitezke oraindik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leize erreplika

**Leize erreplika** arte labarra duen leize baten erreplika bat da, bisitarientzat prestatua, ohikoan ibilbide errealista bat eskaini ohi duena, ez bakarrik arte labarreko margoekin, baizik eta leizearen hiru dimentsioko hormen eta zokoen erliebe eta giroarekin (iluntasuna, adibidez) hornituta.

1950eko hamarkada amaieran egin ziren lehen erreplikak. Haien artean egon zen 1959an Alemaniako Municheko Deutsches Museumeko kimika departamentuak egina Altamiran.

Ikerketek demostratu dutenez, erreplika immertsibo batean bisitariek benetakotasun handia sentitzen ahal dute.

Euskal Herrian Ekainberri erreplika (Ekaingo leizearena, 2008an irekia) adibide bikaina da, eta bere ezaugarriak partekatu ziren nazioarteko adituekin Gipuzkoan 2018an egindako biltzar batean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ekainberriko erreplika. (3319215889).jpg|Ekainberri, bisitarien ibilbidea.
Fitxategi:Caverne du Pont d Arc P1010132mod.jpg|Chauvet 2 erreplikaren eraikuntza fasea.
Fitxategi:Altamira-barlang belseje, nyílvános kamra.jpg|Altamirako erreplika, Kantabrian.
Fitxategi:Lascaux-IV 24.jpg|Lascaux-IV.
Fitxategi:Ekainberriko zaldia. (3319219199).jpg|Zaldi-burua, Ekaingo hormetan irudikatua, Ekainberrin erreplikatua.
Fitxategi:Ekainberriko zaldiak.jpg|Zaldi eta bisonteak, Ekainberriko argiztapenak nabarmenduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celeste Alías

**Celeste Alías** Bartzelonako jazz abeslaria da. Klarinete ikasketak Manresan eta Badalonan egin zituen, Gradu Profesionala lortuz. Garai berean hasi zitzaion ahots musikarekiko interesa eta mundu horretan murgiltzen. Liceu-ko Kontserbatorioko Musika Modernoaren Gelan hasi zituen kantu-ikasketak, antzinako musika klasiko eta erromantikoa zein jazz eta inprobisazioa landu zituen Carme Canela eta Ana Finger irakasleekin. Bere prestakuntza hainbat ikasketekin osatu zuen: Pianoko Oinarrizko Ikasketak, UABko Musika Hezkuntzako Diplomatura eta ESMUC Kataluniako Goi Mailako Musika Eskolako Jazz Goi Mailako Ikasketak.

Abeslari gisa ibilbide luzea eta kontzertista jarduera oparoa ditu. Marco Mezquida piano-jolearekin inprobisazio lanak egiten ditu 2005etik, eta *Two Lonely People* diska argitaratu zuen 2011n. *Black in Blue* diskoan Nina Simone, Billie Holiday eta Abbey Lincoln omentzen ditu. Hainbat taldetan kolaboratu du: *Vocal Lerània* Polifoniako Ganbera Abesbatza, *Granollerseko Big Band*, *Mondo Aereo* taldea, *Camerata Bacassis* edo *Big Band Free Jazz Spirits*. 

*Santi Careta* gitarran, *David Soler* steel pedalean eta *Oriol Roca* baterian zituela, *Jazz Machin* proiektua sortu zuen, Kubako *Antonio Machin* abeslarian inspiratuta.  

; Lan aipagarriak

* *Two Lonely People* (2011), duoa Marco Mezquidarekin
* *Llunàtics* (2015), duoa Marco Mezquidarekin
* *Tot sembla tan senzill* (2017) berak musikaturiko Montserrat Abelló  poetaren lanak biltzen dituen disko-liburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Suzanne Cazaux

**Suzanne Cazaux "Justine"** (Haltsu, 1908ko abuztuaren 8a - ) nazien aurkako erresistentziaren kide izateagatik kontzentrazio-esparruetara deportatutako emakume euskalduna izan zen.

## Bizitza 
Pierre Cazaux eta Marie Mainguyagueren alaba, Haltsuko Mainguyague etxean jaio zen. Ondoren, Ainhoara aldatu zen, Dantxaria izeneko auzora, non *épicerie* bat izan zuen. 

1944ko apirilaren 15ean Gestapok Suzanne atxilotu zuen, *Forces Françaises Livres-era* (FFL) batzeko asmoa zuten herrikideei muga zeharkatzen laguntzeagatik. Ordu txikitan eraman zutenez, bere atxiloketaren eta bere dendaren txikizio eta lapurretaren, testigu bakarra egon zen, Victor Fernández, bere etxean bizi zen gizona. Suzanne bezala, Victor atxilotu zuten eta Bordeleko *Fort du Hâ* espetxera eraman zuten, baina Suzanne ez bezala Victor bi hilabetera askatu zuten. Suzanne *Fort du Hâ*-n geratu zen 1944ko abuztuaren 9an, beste 63 emakumerekin batera Dachauko tren-mamuan sartu zuten arte, haien artean Jesusa Micaela del Campo Goñi eta María Josefa Sansberro. 

Dachauko kontzentrazio-esparruan, 93875 zenbakia eman zioten eta Jesusari 93876 zenbakia. Dachauko txostenaren arabera, hiru egunez egon ziren bertan eta ondoren, Ravensbrückera aldatu zituzten eta Cazaux 62468 zenbakiarekin eta "Justine" ezizenarekin inskribatu zuten. Zerrendetan bata bestearen atzean inskribatuta zeudenez, Ana García Santamaría ikerlariaren arabera, baliteke naziek Suzanne eta Jesusaren izenak nahastea, eta horregatik Suzanne-ri *Justine* eta Jesusari *Suzzane* deitzea.

1944ko irailaren 1etik 1945eko martxoaren 10a arte, bortxazko-lanak egitera behartzen zituzten "komando" batera bidali zuten. Ondoren, Jesusa bezala, Hanburgoko beste "komando" batera aldatu zuten, kasu horretan, Neuengammeko kontzentrazio-esparruari lotutakoa. 1945ko maiatzeren 1ean askatu zuten Suediako Gurutze Gorriaren esku-hartzeari esker eta Stocholmen artatu zuten. Halaxe adierazten dute Jesusaren senideek gordetzen dituzten argazkiek.

Jesusa ez bezala, Suzannek Frantziako Gobernuaren eskutik erresistentziaren alde egindako lanaren aitortza jaso zuen 1953an. Espeletteko gendarmeriaren atestatua zuen, baita Ainhoako alkatearen ziurtagiri bat eta Ustaritzeko bi deportaturen testigantzak, Guy eta Jean Etchenique-renak hain zuzen ere, muga gainditzeko Suzannen laguntza jaso zutela adierazi zutenak.

## Aitortzak 
* 1953an Frantziako Gobernuak *Déporté résistant* bezala aitortu zuen, hau da, erresistentziaren aldeko deportatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dossier individuel de personnel de CAZAUX, SUZANNE / JUSTINE (Ministère des Armèes, frantsesez)
Pentazol

**Pentazola** konposatu ez-organiko aromatikoa da, HN5 formula duena Historikoki azolen klaseko kide gisa sailkatzen da, hots, konposatu organikoen artean.

Pentazolaren deribatu ordezkatuei ere pentazol esaten zaie. Hidrogeno-atomoaren ordezkapenez eratzen dira eta ordezkatzaileak organikoak izaten dira. Normalean ez-egonkorrak eta lehergarriak izaten dira.
ezkerrera|thumb|150x150px|4-Dimetilaminofenilpentazola
Fenilpentazola izan zen sintetizatutako lehen pentazol ordezkatua. Pentazol eraztuna fenilo eraztunarekin konjugatuz egonkortzen da. Modu berean jokatzen du 4-dimetilaminofenilpentazolak, pentazolik egonkorrenetako bat. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak