Giza zakil

**Giza zakila** gizaki arrak sarpenerako erabiltzen duen sexu-organo bat da, eta gernua kanporatzeko erabiltzen den gernu-aparatuaren ataletako bat. Zakilaren parte dira *radix* edo sustraia, *corpus* edo gorputza eta epitelioa. Epitelio honek moko-azala izaten du zakil-mokoa estaltzen. Zakilaren gorputza ehunezko hiru zutabez osatua dato: bi zakilaren leize-gorputza dira alboetan, eta alde bentralean zakilaren gorputz arola. Gizaki arren uretra prostatatik igarotzen da, eta bertan lotzen da eiakulazio-hodien zuloekin zakileraino iritsi aurretik. Gizakion zakila odolez betetzean gogortzen da, ez baitu, beste animalia batzuen kasuan bezala, hezurrik. Gogortze hori (*erekzio* izenez ezagutzen da) sexu kitzikapenaren ondorio izan ohi da gehienetan, nahiz eta kasu askotan gorputzaren berezko erreakzio izan (lotan dagoela gertatutako erekzioak kasu). Erekziorik lortu ezina inpotentzia izenez ezagutzen den gaixotasuna da.

Gizonezko heldu bat erekzioaren ondoren zakila kitzikatuz (bai sexu harremanen, bai masturbazioaren bidez) orgasmora eta eiakulaziora iristen da. Hala ere orgasmoak ez dira helduen kontua soilik, haur eta nerabeek ere (guztiz heldu gabe daudenek) izan ohi dituzte.

Zakilaren tamaina eta itxura gizonetik gizonera aldatzen da. Arraza batzuek, bereziki beltzek, zakil handiagoa dutenaren iritzia ez dago zientifikoki frogatuta. Ikerketen arabera, erekzioan dauden gizonezkoen zakilek 13,12 zentimetro neurtzen dute batezbesteko. Gizonezkoen %95 10,7 eta 19,1 zentimetro arteko zakila dute.

## Jatorri enbrionarioa 
Gizonezkoen kanpo genitalen garapena barrabilek jariatutako androgenoen eraginpean dago. 7. astera arte luzatzen den bereizi gabeko garaiaren ostean, kanpoaldeak itxuraldaketa jasango du, tuberkulu genitala sortuz. Tuberkulu genital hori luzatu eta faloan bihurtzen da. Faloa luzatzen denean, tolestura uretraletatik tira egiten du. Tolestura hauek ildo uretrala inguratuko dute. Azken hori ez da faloaren bukaerara iritsiko. Iristen ez deneko faloaren alde distal hau glandea izango da.
thumb|Tuberkulu genitala 14. astean.
3. hilabetean, tolestura uretralak elkartu egingo dira eta ondorioz, ildo uretrala zakil-aldeko uretra bihurtuko da. Hodi hau ez da glanderaino helduko ezta ere. 4. hilabetean, glandeko zelula ektodermikoak barrurantz bideratuko dira, kanalizatuz. Horrela, kanpoko uretra-kanala sortuko da. Azken hau zakil-aldeko uretraren jarraipena izango da glandean.

Enbrioien sexua 6. astearen bukaeraren inguruan jakin ahal izango da gutxi gorabehera. Enbrioiaren sexua lehenago jakiten saiatuz gero, askotan nahastu egin daiteke, aurretik aipatutako tuberkulu genitala, zeina klitori edo faloan bihur daitekeen, handiagoa izan baitaiteke emakumeetan gizonezkoetan baino.

## Egitura 
thumb|Zakilaren ikuspegi bentrala eta dortsala (aldez alde).Zakila hiru atalez osatuta dago, hain zuzen ere, sustraiaz, gorputzaz eta muturraz (glandeaz).

### Barne-egitura 
Barne egituran bi atal sailkatzen dira:

#### Sustraia 
Perine aldeko sakoneko zehar muskuluaren azal aldean kokatzen da eta bi gorputz zutitzaile bereizten dira.

##### Bi gorputz leizetsu edo kabernotsuak 
thumb|Gorputz esponjotsua eta bi gorputz leizetsuak|203x203px
Zakilaren zutabeak osatzen dituzte. Hauen jatorria iskionaren alde medialean dago eta gihar iskiokabernosoaz estatila dago. Bi gorputzak sinfisi pubikoan elkartuko dira eta zakilaren gorputzean zehar abiatuko dira baina ez dira muturreraino helduko.

### Kanpo-egitura 
Zakilaren muturrean gorputz arolaren dilatazio bat agertzen da, honi zakilaren glandea deritzo eta oso sentsiblea da. Glandearen muturrean, uretraren irteera edo meatoa dago. Oinaldean, aldiz, glandearen dilatazioaren ondorioz, sortutako koroa dago, eta honen azpian lepoa dago.

Glandearen inguruko azala zimurtuta egoten da, zakila luzatzean ez apurtzeko. Azal honek luzapen bat izango du glandearen inguruan, baina berez, glandearen oinaldean soilik ezarriko da. Azal honi moko-azal edo prepuzio deritzo eta glandeari lotuta dago frenulu loturaren bidez.

Umeetan prepuzioak guztiz estaltzen du glandea, baina nagusietan glandea agerian uzteko gaitasuna izan behar du. Horrela ez bada, fimosi baten aurrean dago.

## Odoleztapena 
Kanpo genitalen irrigazioa bereziki odol-hodi pudendoek egingo dute, arteriak arteria pudendotik datoz eta kontrara, zainak zain pudendoan bukatzen dute.
thumb|Barneko arteria pudendoaren adarrak|215x215px
thumb|Zakilaren zeharkako ebaketa.|265x265px

### Barneko arteria pudendoa 
Abdomeneko aorta arteria ezkerreko eta eskumako arteria iliako komunetan banatuko da. Azken hauek bi adar emango dituzte, kanpoko eta barneko arteria iliakoak. Azken honetatik, bi adar sortuko dira; aurreko eta atzeko enborra. Atzeko enborretik pareta-arteria gehienak eta **barneko arteria pudendoa** sortuko da. Azken hau zulo ziatikotik atzerantz abiatuko da, lotailu sakroespinosoaren atzetik pasatuz eta Alcock hobia zeharkatuko du perinera heltzeko.

### Hipospadia 
Uretra-tolesen fusio partziala ematen da eta, ondorioz, uretraren irekigunea zakilaren bentraldean izango dugu. Hau ere gizonezkoen sasihermafroditismoan agertzen dira askotan. Isolatuak zein anitzak izan litezke: zakilaren buruan, gorputzean, hurbileko aldean edota eskroto aldean sor daitezke.

Agerrera 0,5/100 jaioberrien artekoa izango da, epispadiak baino ohikoagoak. 

#### Zakil-eskroto hipospadia 
Uretra tolesak eta ezpain-eskroto tolesen fusio eza emango da eta, ondorioz, zakil eta eskrotoan arrailduran agertzen dira. Gainera, kanpoko genitalek ezpain-nagusien antza hartze dute. thumb|Zakil txikia *(mikropene).*

### Zakil txikia *(mikropene)* 
Gutxi garatuko da, normalean androgeno kinada eskasagatik. Hipogonadismo primario zein sekundarioarekin erlazionatuta dago.

### Zakil bikoitza (bifidoa) 
Ernal-tuberkuluaren banaketagatik gertatzen da. 

### Peyronieren gaixotasuna 
Erekzioa gertatzean kurbadura bat sortzen da zakilean.

### Erekzioaren disfuntzioa 
Erekzioaren disfuntzioa edo inpotentzia harreman sexualak burutzeko nahiko sendoa den erekzioa sortzeko eta mantentzeko ezintasuna da.

#### Kausak 
Gizonezkoen eszitazio sexuala burmuina, hormonak, emozioak, nerbioak, muskuluak eta odol-hodiak bere baitan hartzen dituen prozesu konplexua da. Erekzioaren disfuntzioa faktore horietako batekin erlazionatutako akats baten ondorioa izan daiteke. Bestalde, estresa, urduritasuna, depresioa edota antsietatea (gaixotasun mentalak) erekzioaren disfuntzioaren jatorria izan daitezke, edo ezintasuna okerrarazi dezakete.

Zenbaitetan, disfuntzioa arazo fisiko eta psikologikoen konbinazioen ondorioa da. Esate baterako, garrantzi gutxiko gaixotasun fisiko batek gizonezkoaren erantzun sexual geldoagoa sorraraz dezake, eta horrek, aldi berean erekzioa mantentzearekiko antsietatea eragin dezake. Antsietate hau, bere baitan, erekzioaren ezintasuna sor edo okerrarazi dezake.

### Fimosia 
thumb|Zakila zirkuntzidatua fimosi ebakuntzaren ondorioz.|210x210px

Fimosia zakilaren egoera bat da, non prepuzioaren zuloa glande edo zakil-mokoari irteten uzteko estuegia den. Beste era batean esanda, fimosia duen zakil batean, prepuzioa ezin daiteke guztiz atzeratu glandearen gainetik.

Pazientea 10 urte edo gutxiago izatekotan, fimosi fioslogikoa kontsideratuko da eta ez du inolako tratamendurik beharko. Izan ere, arazoa pubertaroan zehar desagertuko da. Dena dela, ume zein helduetan, fimosiak arazo larririk eragiten ez duen bitartean, normalean funtzionatzen duten tratamendu ez kirurgikoak erabiliko dira, ebakuntza azken aukera izanik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak