open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fasayil

**Fasayil** edo Fasa'il Zisjordaniako ipar-ekialdeko herri palestinarra da. Jerikoko gobernazioaren zati bat da, eta Jerikotik 14 kilometro ipar-mendebaldera eta Naplusatik 40 kilometro hego-ekialdera dago. Palestinako herririk hurbilena Duma da mendebaldean. Israelgo Petza'el kokalekutik 2 km hegoaldera dago herria. Palestinako Estatistika Bulego Nagusiaren (PCBS) 2007ko erroldaren arabera, herrixkak 1.078 biztanle zituen.

## Historia 
### Antzinaroa 
Fasayili *Phasaelis* deitzen zioten. Herriaren izen zaharra Herodes I.a Handia, Judeako (probintzia erromatarra) erregeak Jordan ibarrean eraiki zuen dorre batetik dator, Jerikoko iparraldean, Phasael anaia zaharrenari eskainita. Horrek Herodesek Phasaelis sortu zuela ustearazi du. Flavio Josefo historialari judu eta Lehen judu-erromatar gerrako buruzagiak aipatu zuen, Arkelaisetik hegoaldera bezala, eta Herodesen arrebak, Salome I.ak, gobernatutako toparkiaren parte bezala. Madabako mapan ere aurkitzen da, datil-palmondoz inguratuta. Peter izeneko anakoreta baten hilobia aurkitu zuten 1949an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinakolil alkohol

Kimika organikoan  **pinakolil alkohola** edo **3,3-dimetil-2-butanola** konposatu organikoa da C6H13OH formula duena, alkoholen familiakoa eta hexanolen taldekoa. Likidoa da, uretan disolbagarritasun eskasa duena, baina disolbatzaile organikoetan disolbagarria dena, adibidez dietil eterretan eta etanoletan.

Arma Kimikoen Hitzarmenean substantzien zerrendan soman nerbio-agentearen prekurtsore gisa zerrendatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizantziar armada

**Bizantziar armada**, hau da, **Ekialdeko Erromatar Inperioko armada**, Erromatar Armadaren Erdi Aroko jarraipena da eta bere elementu aktiboa, hau da, erromatar legioa zen. Armada hau K.o. V. mende geroztik aktibo egon zen XV. mendera arte eta denbora horretan zehar etengabeko gerran egon zen, barbaro, persiar, arabiar, bulgariar, seljuktar turkiar, otomandar eta inperioaren mugak jazartzen zituzten beste hainbat herriren aurka borrokatuz.

Denbora luzez Bizantziar armada historialariek nahiko baztertua izan zen, batez ere Europan interes handirik ez zuelako eta Bizantziar Inperioaz nolabaiteko etsaitasun edo larritasun batekin hitz egiten zen, "mila urteko ustelkeriaz" hitz egiten zelako; haien jauregi-intriga, hilketa, erlijio-desadostasun, festa fanatiko, soberan dauden gaiei buruzko diskurtso gogorrak, etab. Egia esan, ikerketa modernoei esker inperio honen boterea berriro ebaluatu ahal izan da eta haien iritziz okerra da Bizantzioko armadak armada ahul, gaitasun ez edo desorganizatu gisa aipatzea, ahultasun edo gainbehera garaietan izan ezik, Paleologoen dinastiaren kasuan bezala.

Bizantziar armada oso indartsua zen eta bere boterearen kausa nagusietako bat izan zen bere kokapen geografiko pribilegiatua, bi munduren (Mendebaldea eta Ekialdea) bidegurutzea zena, elementu kultural eta militar batzuk ematen zizkiola. Horren ondorioz, armadak unitate berriak eta taktikak xurgatu zituen, eta unitate horiek ez ziren Erromatar Inperioarenak, beste Inperio edo eskualde batzuenak baizik (adibidez: Greziako helenismoa eta greziar taktika, persiar zalditeria, barbaroen taktika, Erromako legioak, Ekialdeko arkulariak, etab.) azken hori indar indartsu eta eguneratua bihurtuz, Ekialdeko persiarrei zein Mendebaldeko barbaroei aurre egiteko gai dena. Urteen poderioz Armada zalditerian oinarritutako Erdi Aroko armada bihurtu zen. Europako, Asiako eta Afrikako armadarik eraginkorrenetakoa izan zen Erdi Aroaren zati handi batean.

## Kanpo estekak
Mirek Topolánek

**Mirek Topolánek** (Vsetín, 1956ko maiatzaren 15a) txekiar politikari eta negozio-gizona da. Txekiako lehen ministroa izan zen 2006tik 2009ra.

Lizeo militar batean ikasi zuen eta gero ingeniaritza mekanikoa Brnon. 1989an Foro Zibikoko kide gisa sartu zen politikan. Senataria izan zen 1996tik 2004ra, eta diputatua 2006tik 2009ra.

2006an lehen ministro hautatu zuten. Zentro-eskuineko koalizio-gobernua zuzendu zuen, eta Europar Batasuneko presidente izan zen 2009an. Lehen ministro karguan ordezkatu zuen 2009ko maiatzean, Legebiltzarrean konfiantza-mozio bat galdu ondoren. 2018an seigarren geratu zen Txekiako presidentetzarako hauteskundeetan. Ondoren, negozioei eskainita, industria elektrikoan kanpaina egin zuen, erregai fosilen alde.
Arte ekofeminista

thumb|1982an, jarduera zinetiko gisa, Lurreko Anbulantzia Estatu Batuetako hamabi leku militarretara joan zen, buruki-zorroetan desagertzeko arriskuan zegoen lurra "salbatzeko", NBEren Creative Timera eramateko (Brooklyn, NY).
**Arte ekofeminista** 1970eko hamarkadan sortu zen, filosofia ekofeministari erantzuteko, bereziki Carolyn Merchant, Val Plumwood, Donna Haraway, Starhawk, Greta Gaard, Karen Warren eta Rebecca Solnit idazleek adierazitakoa. Autore horiek menderatze kulturaleko harremanen eta gai etikoen garrantzia nabarmendu zuten (Marchand, Plumwood, Donna Haraway), zeianka hauen bidez adierazten baitziren: sexismoa (Haraway), espiritualtasuna (Starhawk), espezismoa (Warren, Gaard), sexu-objektibotasuna bultzatzen duten balio kapitalistak eta testuinguru horietan begetarianismoak duen garrantzia (Gaard).

Arte ekofeminista horien egokitasuna kolegio- eta unibertsitate-mailako arte-programa feministetan eztabaidatu da, bereziki Vermonteko Goddard College Ekologia Sozialaren Institutuan. 

## Ikuspegi orokorra 
Artista ekofeministen lanak, ideia horiei erantzunez, arte ekologikoaren mugimenduaren aitzindari diren gizon eta emakume asko inspiratzen lagundu du ekofeministek, zeinek imitatu baitituzte beren praktiketan ingurumenarekiko harreman horizontalago baten inguruan ekofeministek dituzten kezkak. Lucy Lippard artista feminista eta idazleak *Weather Report Show* (2007, Boulerreko Arte Garaikidearen Museoa) katalogorako idatzi zuen, zeinaren erakusketako komisario ere izan baitzen: honako zerrenda honetako artista ekologiko eta artista ekofeminista askoren lana aurkeztu zuen; artista horietako asko emakumeak ziren.

Gloria Feman Orenstein da haien idazkietan artista ekofeministak gehien nabarmendu dituen autoreetako bat.

*Women Eco Artists Dialog* artisten, arte-bildumagileen eta erakusketa-komisarioen sarea da, eta Jo Hansonek eta Susan Leibovitz Steinmanek hasi zuten 1996an, arte ekologiko femeninoa sustatzeko. Artistez gain, zenbait sendatzailek ere izan dute mugimendu artistiko horren eragina, hala nola, Amy Liptonek, *EcoArtSpace*-eko ko-sendatzailea, Tricia Wattsekin batera. Sohoko galerian bi erakusketa abiatu zituen Liptonek: *Shapeshifters* (1992), zeinak 22 emakume artista gonbidatu baitzituen Salemen sorginkeria-epaiketetan epaitutako eta hildako emakumeak omentzeko, eta *The Abortion Project* (1990-1993), aukeraren aldeko arte-erakusketa.

## Artista ekofeminista ezagunen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* The Artistic Progressions of Ecofeminism: The Changing Focus of Women in Environmental Art, Jade Wildly.

## Ikus, gainera 
* Ekofeminismoa

## Kanpo estekak
The Clayton

**The Clayton** Aramaion 2017an sortutako rock, blues eta punk estiloko musika talde bat da. 2023. urtean Danbaka musika lehiaketa irabazi zuen.

## Ibilbidea 
2017an abiatu zuten ibilbidea "Los Clayton" izenarekin. 2021ean lehenengo diskoa atera zuten *Phoenix* izenekoa. Ingelesez kantu ugari sartu zituzten eta lehenengo bi singleak "Kendu gorbata" eta "Rush hour" izan ziren. 

2023an Danbaka musika lehiaketako irabazleak izan ziren eta hari esker bigarren diskoa atera zuten, *Over the red light*. "Inertzia" abestia izan zen lehenengo singlea.

## Diskografia 
* *Phoenix* (2021, autoekoizpena)
* *Over the red light* (2023, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isturitz. Cuadernos de Prehistoria-Arqueología

**Isturitz. Cuadernos de Prehistoria-Arqueología** Eusko Ikaskuntza elkarte zientifikoaren arkeologiari buruzko aldizkari zientifiko bat izan zen. 1982tik 2012ra argitaratu zen.

Eusko Ikaskuntzaren "Saileko Koadernoak" 1982an sortu ziren, sailkako argitalpen gisa, Sail Zientifikoetako ikertzaileek buruturiko ikerketak eta lanak ezagutzera ematearren. Era berean, koaderno horietako batzuek ale monografikoak bildu zituzten, eta horietan jardunaldien aktak, ikerketa bekak eta omenaldiak agertu ohi ziren. 

Lehenengo "Cuadernos de Sección. Antropología-Etnografía. Prehistoria-Arqueología" agerkaria 1982an argitaratu zen. Bigarren aletik seigarreneraino (1984-1996), "Cuadernos de Sección. Prehistoria-Arqueología" (1984-1997) izenburuarekin plazaratu zen. Zortzigarrenetik aurrera (1997), izenburua aldatu zuen: **Isturitz**. Cuadernos de Prehistoria-Arqueología. 2012an aldizkaria, azkena, formatu digitalean argitaratu zen.

Eusko Ikaskuntzak  bere web-gunean eskuragarri ditu aldizkariaren ia ale guztiak, lehenengoaren faltan, web-gunearen "argitalpenak" atalean.

Aldizkarien digitalizazioa Foru Aldundiaren laguntzarekin egin zen, aleen PDF artxiboak online jartzeko. Bilaketak errazteko, batetik Indizeak web orrietan testu eta esteka moduan gehituta daude, eta bestetik, aldizkari bakoitzaren PDFaren  testua ez da irudi moduan utzi, testu elektroniko moduan baizik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toparka

**Toparka** (grekoz: τοπάρχης, "lekuko agintari"),  barruti bateko gobernadore edo buruzagi batentzako greziar terminoa da, eta  agintea zuen lurraldeari hedatu zitzaion gero.  Bizantziar garaietan, termino hori bizantziar munduaren periferiako gobernari independente edo erdiindependenteei aplikatu zitzaien.

## Erabilera helenistikoa 
Terminoa aldi helenistikoan sortzen da, *topos*ak (τόπος, "leku") administrazio-unitate gisa ezarri zirenean, batez ere Ptolomear erresuman, baina baita Seleukotar eta Pergamoko inperioen artean ere, nahiz eta ez zen hain ondo frogatu praktika ptolemaikoarekin konparatuta.  *Topos* ptolemaikoak hainbat herrixka hartzen zituen (*komai*, sing. kome) toparka baten menpean, eta, era berean, *nomo*en (nome edo probintzia) azpizatiketa bat zen, zeina *strategos* batek gobernatzen zuen. Egipto ptolemaikoan, toparkak egiptoarrak izan ohi ziren, eta diru-sarreren eta administrazioaren ardura zuten, *nomarka* *nomo* bakoitzerako eta *komarka* *kome* bakoitzerako bezala. Titulua Erromako Inperioan erabili zen Ekialde Grekoan, barruti bateko gobernadorearentzat. Barruti horiei "toparkia" (grekoz τοπαρχία) esaten zitzaien.

## Bizantziar Inperioa 
VI. mendean,  Justiniano I.a enperadorearen *Novellae Constitutiones*etan, toparka terminoa erabiltzen zen tokiko magistratu guztiak hartzeko, bai zibilak bai militarrak. 

Bizantziar idazleek, ordea, terminoa erabiltzen dute tokiko monarkei buruz hitz egiteko, batez ere X-XIII mendeetan, Paul Lemerle bizantinistaren arabera "toparka bat Inperioaren ondoko atzerriko lurralde bateko gobernari independentea da... Nolabait Inperioaren eraginpean dago, bizantziarren aurka matxinatu daitekeela uste baita". Erabilera hori ez zen soilik garaikoo hausturara edo *de facto* bizantziar gobernadore autonomoetara hedatu, krisi militarretan eta XI.-XII. mendeetako desintegrazio administratiboan agertzen baitira, baizik eta gobernari independenteei ere aplikatu zitzaien, Bizantziar Inperioaren periferian, eskuarki (esate baterako, Kretako Emirra, Anatoliako zenbait jaun turkiar, edo Bulgaria edo Serbiako gobernariak), bizantziarrek beren lurraldeak legitimoki jotzen zituztenak.

Testuinguru horretan, XI. mendearen amaierako Kekaumeno idazleak bere Strategikon gehiena toparkek enperadorearekin eta bizantziar beste gobernadoreekin izan behar zuten portaerari eta harremanei buruz aholkatzen du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thunder Bay

**Thunder Bay** Kanadako Ontario izen bereko barrutian dagoen hiri bat da. Antzina " *Fort William* eta *Port Arthur* herri bikiak" bezala ezagutzen zen. Ontario ipar-mendebaldeko udalerririk populatuena da eta Ontario iparraldeko bigarren populatuena Greater Sudbury atzetik.

XVII. mendearen amaieran hasi zen eskualdean Europako asentamendua Kaministiquia ibaiaren ertzean larruen salerosketa postu batekin;  *Fort William*, *Port Arthur* hirien eta *Neebing* eta *McIntyre* udalerrien bat egitean sortu zen hiria. 

Hiriak Superior aintziraren buruan dagoen badia handitik hartzen du izena, XVIII. mendean ezaguna "*Baie du Tonerre*" (frantsesez Trumoiaren Badia) Frantziako mapetan.  Bere portuak lotura garrantzitsua dira Kanadako Mendebaldeko aleak eta bestelako produktuak garraiatzeko, Aintzira Handietatik eta San Lorentzoko itsas bidetik, ekialdeko kostalderaino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Thunder Bayko Udalaren webgune ofiziala
Tsimanampetsotsa Parke Nazionala

**Tsimanampetsotsa Parke Nazionala** () Afrikako Madagaskar estatuan dagoen inguru babestua da. Tulear probintzian dago, Atsimo-Andrefana lurraldean, hego-mendebaldeko kostaldean, Toliararen hegoaldean. 43 200 hektareako azalera du. Tsimanampetsotsa aintzira (Tsimanampetsotsa lac) izeneko herrialdeko laku gazi bakarraren inguruan dago. Fauna eta floraren % 75-90 endemikoak dira. Ramsar guneak 456 kilometro karratuko azalera du guztira, lakuaren azalera askoz txikiagoa den bitartean.

1927an babestu zuten lehen aldiz bere flora eta fauna endemikoagatik, eta 1966an parke nazional bihurtu zen.

## Iruditegia 

Image:
Tsimanampetsotsa_lakeshore.jpg|Tsimanampetsotsa aintziraren ertza.
Mitoho_Grotto.JPG|Mitoho leize sakratuaren sarrera.
Fony_baobab.jpg|Amona izeneko baobab.
Paroedura_maingoka_dans_le_parc_national_de_Tsimanampetsotsa,_Madagascar_cropped.jpg|*Paroedura maingoka* narrastia parkean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Agaricus subperonatus

***Agaricus subperonatus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzako bigarren mailako *Agaricus* taldekoa da, *benesii*, *comtulus*, *dulcidulus* eta *lutosus* bezala.

Sinonimoak: *Psalliota subperonata*, *Agaricus villaticus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 9 cm arteko diametrokoa, esfera-erdikotik laura. Kapelaren azala arre ilun kolorekoa, erradialki pitzatuz joaten da azpiko kolore zurixka ikusten uzten duten ezkatetan.

**Orriak:** Libreak, arrosa ilun koloretik beltzera doan kolorekoak, ertz zurbilarekin.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 8 cm arteko garaierakoa, motza, kapelaren kolorekoa, behealdean orban ilunekin.

**Haragia:** Zuria, arrosa ebakitzean. Usain atseginekoa eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Agaricus vaporarius* delakoak neurri handiagoa du (10-20) eta kolore ilunagoak ditu eta ez hain gorrixkak.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udan. Belardietan, larreetan, basoetako soilguneetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hexanol

Kimika organikoan **hexanol** esaten zaie C6H13OH formula duten isomero-talde baten sei karbono-atomotako egitura duten alkoholei. Nomenklaturaren ikuspegitik hexanol soil-soil katea lineala dutenak izendatzeko usatzen da, isomero adarkatuak pentanolaren edo butanolaren deribatu gisa izendatzen baitira.

## Kanpo estekak
Terry Fox

**Terrance Stanley "Terry" Fox** (1958ko uztailaren 28a - 1981eko ekainaren 28a) Kanadako kirolaria eta minbiziaren ikerketa-ekintzailea izan zen.

## Biografia 
Batxilergoan eta unibertsitatean saskibaloi jokalaria izan zen. Hemezortzi urte besterik ez zituela, eskuineko hanka galdu zuen: osteosarkoma (hezurretako minbizi mota bat)  diagnostikatu zioten eta moztu behar izan zioten. Hala ere, ez zuen kirola alde batera utzi: hanka protesiarekin korrika jarraitu zuen eta saskibaloian jarraitzen zuen, nahiz eta gurpildun aulkian —diziplina horretan hiru txapelketa irabazi zituen—.  1979. urtearen amaieran Marathon of Hope deitu zuen lasterketa prestatzen hasi zen, eta horrekin Kanadako lurraldea muturreraino zeharkatu nahi zuen minbiziaren ikerketarako dirua biltzeko. Haien helburua Kanadako dolar bat lortzea zen euren herrialdeko hogeita lau milioi biztanle bakoitzeko.   Hurrengo urteko apirilean bere lasterketari ekin zion, itxaropenik sortu gabe, Ternuako Donibanen,  Victorian (British Columbia) ekintza irailean bukatzea aurreikusi zuen, eta horrek 8.000 km inguruko bidaia suposatuko zuen.  Ontariora iritsi zenerako Kanada osoan izar bihurtu zen  eta ekitaldi publikoetan agertu zen enpresaburu, kirolari eta politikariekin batera dirua biltzeko. Hala ere, biriketara hedatzen ari zen minbizia zela eta, Itxaropenaren Maratoia amaitu behar izan zuen Thunder Bay kanpoaldean,  Ontario mendebaldean, 143 eguneko eta  5.373 kilometroko (3.339 mi) bidaiaren ostean.  Gaixotasuna gainditu eta titulua osatzeko itxaropenak moztu egin ziren bederatzi hilabete geroago hil zenean, hogeita hirugarren urtebetetzea bete aurretik. 

Bere balentriak mundu osoko arreta erakarri zuen eta Kanadako heroi nazional bihurtu zuen.  Aitorpen ugari lortu zituen bere bizitzan zehar: Kanadako Ordenan sartu zen pertsonarik gazteena izan zen, mailarik gorenarekin (*companion*);  1980an Lou Marsh saria irabazi zuen Kanadako kirolaririk nabarmenenari  eta "Urteko Kanadako Newsmaker" gisa ere saritua izan zen -egungo urteko Kanadako albisteetan eragin handiena izan zuen pertsonaia-, bai 1980an, bai 1981ean.   Hil ondoren, herrialde osoko hainbat eraikin, parke eta errepideri bere izena jarri zioten. Iraunkorreko ondarea ere utzi zuen , eta horietatik Terry Fox lasterketa nabarmentzen da, 1981etik urtero hirurogei herrialde baino gehiagotan egiten dena eta milioika lagunek parte hartzen dute.  Minbiziaren ikerketarako funtsak biltzeko egun bateko lasterketarik handiena da mundu osoan , eta 2012ra arte 600 milioi Kanadako dolar bildu zituen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Terry Fox Foundation
* CBC Digital Archives – Terry Fox 25: Reliving the Marathon of Hope
* La vida de Terry Fox en La Bottega del Mistero
Sheila Minor

**Sheila Diane Minor**, **Sheila Jon** ezkondu izenez ere ezaguna, (AEB, 1946) ikerketa biologikoko teknikaria da eta Smithsonian Instituttionen lan egin zuen.

## Ibilbidea 
Minor biologia-zientzietan lizentziatu zen eta Clyde Jonesentzat lan egin zuen Estatu Batuetako Arrantza eta Bizitza Basatiaren Zerbitzuan. Bi urte eman zituen Poplar Islandeko ugaztunak ikertzen, eta lan hori American Society of Mammalogists-ek 1975ean egindako bileran aurkeztu zuen. Ingurumen zientzietako maisutza lortu zuen George Mason Unibertsitatean, eta K-12 eskolekin lan egin zuen zientzia-hezkuntzan.

Minorrek Smithsonian Women's Council-en lan egin zuen. 35 urteko ibilbidea zuen hainbat bulego federaletan, Ingurumena Babesteko Agentzian barne. Han, proiektu askotarako ingurumen-inpaktuaren adierazpenak ebaluatzeko ardura zuen, presa hidroelektrikoetatik hasi eta zarata murrizteko prozeduretaraino. Erretiratzean, Minor goi-mailako langilea zen Estatu Batuetako Barne Sailean.

### Baleen Biologiari buruzko Nazioarteko Biltzarra 
Minorren historia interes publikoa bihurtu zen 2018an, konferentzian parte hartu zutenen argazki bat Twitter-en agertu zenean. Sheila Minor zen konferentziako talde-argazkiko emakume bakarra, baita "identifikatu gabeko" pertsona bakarra ere. Candace Jean Anderson, Salt Lake Cityko Utah artista eta idazlea, argazkiarekin topo egin zuen Itsas Ugaztunak Babesteko Legeari buruzko liburu ilustratu bat ikertzen ari zela. Argazki hori Twitterrera igo zuen, identifikatu gabeko emakumea nor zen jakiteko, eta tuita birala bihurtu zen. Baleen Biologiari buruzko 1971ko Nazioarteko Konferentzian hartu zuten argazkia. Nazioarteko 40 zientzialari eta kontserbazionistak hartu zuten parte konferentzian, eta Matilene Spencer Berryman eta Suzanne Montgomery Contosek antolatu zuten. Horiek ere Twitter elkarrizketan aurkitu zituzten. G. Carleton Rayk hartu zuen argazkia. Minor izena gogoratu zuen, baina onartu zuen, hura administrazio-laguntzailea zela. "Baleen zientzialari misteriotsua" ren historia luze eta zabal jorratu zen komunikabideetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altikogaña

**Altikogaña** Estellerian dagoen harkaitz edo mendia da. 733 metroko garaiera du, eta Bargagorria eta Lazkuakin batera San Fausto mendiguneko gailurretako bat da. Eskalatzeko oso aproposa da eta oso erabilia izan da 1990eko hamarkadatik aitzina.

Altikogañan Burdin Aroko oppidum bat aurkitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Vital

**Esther Vital** (Artaxoa, Nafarroa Garaia, 1983) psikologoa, ehungintzako artista eta zinema-zuzendaria  da. 

## Biografia 
Esther Vital psikologoa eta ehungintzako artistak emakume askori lagundu die, bereziki Brasilen, beren gorputzei, komunitateei eta lurraldeei eragiten dien indarkeria sistemikoa dokumentatzen eta salatzen.

Urte luzez egon zen Brasilen bizitzen, eta 2008tik ari da memoria historikoa lantzen. Brasilgo diktaduraren biktimen historiak jorratu ditu Vitalek, arpillera panpinak eta lekukotzak erabilita. Uste du artea beharrezkoa dela jendeari giza eskubideen urraketen berri emateko.*Askok ez dakite Brasilen diktadura egon zenik; hutsune historiko bat dago.*

## Filmografia 
* *¿Dónde está Heleny? (2022).* Brasilgo diktadurak torturatu eta desagerrarazitako Heleny Guaribaren ingurukoa. Heleny militantea izateaz gain, irakaslea eta antzerki zuzendaria ere bazen.

* *Si me muero.*Inês Etienne Romeuren historia lantzen du. Erresilientziaren eta justiziaren aldeko borrokaren sinbolo bat da Ines.

## Sariak 
* *¿Dónde está Heleny?* filmarekin 15 saria irabazi ditu, besteak beste:

* Epaimahaiaren Ohorezko Aipamena eta Canal Brasil Saria 27 É tudo Verdade jaialdian (Brasil)
* Nazioarteko Epaimahaiaren Aipamen Berezia Oberhausengo (Alemania) Curtasen Nazioarteko 68. Jaialdian; 

* Iberoamerikar Animazioko Film Labur Onena 17. Shorts Mexikoan; Animazioko Film Labur Onenaren eta Publikoarena

* EITB Saria 64. ZINEBI jaialdian; Film Labur Dokumental Onenaren Saria.
* Golden Knight Malta International Film Festivalen (Malta); 
* Film Labur Dokumentalen Epaimahaiaren Abesbatza Berezia La Habanako (Kuba)
* Latinoamerikako Zinema Berriaren 43. Nazioarteko Jaialdian; Mediometraje Onena Zinema Pluralean.
* Film Labur Dokumentalen Epaimahaiaren Abesbatza Berezia Habanako Zinema Latinoamerikar Berriaren Nazioarteko 43. Jaialdian (Kuba); 
* Zinema Pluraleko Mediometraje Onena (San Pablo); 
* "Best Social Awarness" Aipamen Berezia 18. Animayo – Summit, Conference and International Film Festival of Animation, Visual Effects and Video Games (Kanaria Handia); 
* Aipamen Berezia 14. Golden Kuker International Animation Film Festivalen Sofian (Bulgaria): 
* Silver Lynx Best Animation Short 19. edizioan (FEST – New Directors | New Films Festival), Espinho (Portugal): Film Laburren Onena**.**.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chamaemyces fracidus

***Chamaemyces fracidus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Janezina. Usain desatsegina du, kalitate gastronomikorik gabea.

Sinonomoak: *Lepiota irrorata*, *Drosella fracida*, *Limacella irrorata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 cm arteko diametrokoa, ganbila, ertza leuna. Kapelaren azala lehorra, askotan pitzatua, bereiz daiteke, zuri-beix-krema kolorekoa, okre-gris edo marroi-lasto kolorekoa, erreflexu oliba antzekoekin eta oreztaz zikindua.

**Orriak:** Libreak, zabalak, estu, lamelulekin, zurixkak edo krema argi kolorekoak. Berezitasuna: kapelaren ertzak, orriak eta oinaren goialdeak, anbar itxurako tantak jariatzen dituzte.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa, erdian, zilindrikoa, kapelatik bereiz daiteke, oinarrira pixka bat mehetua, errezel pikortsuarekin (galtzerdi itxuran), ia muturreraino iristen dena, zuri-krema kolorekoa. Mintzezko eraztuna.

**Haragia:** Trinkoa, zuntzezkoa, zurixka tonu marroi-hori kolorekoekin, oinaren oinarrian arrosa samarreko kolorekoa, ebakitzean latex zuri bat jariatzen du. Kautxu usain desatseginekoa. Espora-jalkina zuri-krema kolorekoa.

**Etimologia:** *Chamaemyces* terminoa grezieratik dator, lurretik jaioa, esan nahi duen "chamae" hitzetik eta onddoa esan nahi duen "myces" hitzetik. *Fracidus* epitetoa latinetik dator, ustel usaina esan nahi duen "fracidus" hitzetik. *Scleroderma* gogorarazten duen usainagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota* eta *Cystoderma* generoekin ahaidetua.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Belardietan, bide ertzetan, baso mistoetan. Lurzoru karedunetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gemma Galgani

**Maria Gemma Umberta Pia Galgani**, **Santa Gemma Galgani** bezala ezaguna, (Capannori, 1878ko martxoaren 12a – Lucca, 1903ko apirilaren 11) italiar mistiko pasiotarra izan zen.

## Bizitza 
Enrique Galgani eta Aurelia Landiren familian jaio zen. Zazpi urte zituela, ama hil zitzaion, eta hamazortze urte zituela, aita. Izebari neba-ahizpa txikiak hazten lagundu zion, eta gero Giannini familiak etxezain gisa kontratatu zuen eta ia adoptatu zuen. Haiekin, Gemma Luccara joan zen bizitzera, eta bertan Maria Eugenia Gianniniren lagun egin zen, gero pasiotarra ere izan zena.

Pietatea eta Kristorekiko eta Eukaristiarekiko maitasuna izan zituen ezaugarri. XX. mendeko lehen emakume estigmatizatuetako bat izan zen.

20 urterekin, mirariz sendatu zen meningitis larritik. Sendatzea San Gabriel Andre Maria Doloretakoarenari egotzi zion. Osasun-arazoengatik ezin izan zen ahizpa pasiotar bihurtu, baina oraindik ordenari dagozkion ohoreak jasotzen ditu eta bere jarraitzaileen artean bereziki ezaguna da.

Ziurrenik tuberkulosiak jota hil zen Luccan, 1903ko apirilaren 11n, 25 urte zituela. 

## Kanonizazioa 
Kanonizazio prozesua 1907ko urriaren 3an hasi zen. 1933ko maiatzaren 14an, Pio XI.a aita santuak dohatsu bilakatu zuen, eta 1940ko maiatzaren 2an, Pio XII.a aita santuak kanonizatu zuen. 

Santa Gemma Galgani jaiegun nagusia, egutegi liturgikoaren arabera, apirilaren 11 da, nahiz eta Espainian, Egoitza Santuaren emakida bereziaz, maiatzaren 14an ospatzen den, haren beatifikazioaren oroimenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniele Nardello

**Danielle Nardello**, (Varese, 1972ko abuztuaren 2a) txirrindulari italiar ohia da, profesionala 1994tik 2009ra.

Garaipenik aipagarrienak, 2001eko Italiako errepideko txapelketa, 2003ko Züricheko txapelketa, Espainiako Vueltako bi etapa eta 1998ko Tourreko etapa bat izan ziren. Azken Tour honetan, sailkapen orokorreko zortzigarren postuan sailkatu zen, 1999koan zazpigarren eta 2000koan hamargarren.

## Palmaresa 
## Sailkaoen orokorra Itzuli Handietan eta Mundukuo txapelketan 
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Koen Beeckman

**Koen Beeckman** (Wetteren, 1973ko irailaren 2a) belgikar txirrindulari ohia da. 1996ean, profesionaletara pasa zen Ipso taldean eta bertan izan zen lehenengo hiru denboraldietan.

## Palmaresa 
**1997**
* 4. Le Samyn
**1998**
* Stadsprijs Geraardsbergen
* Thimister Sari Nagusia
* 2. Franko-Belgikar Zirkuituan
* 3. Maiatzaren Lehena Sari Nagusian
* 8. Denaingo Sari Nagusian
**1999**
* 3. Nationale Sluitingsprijsean
* 10. Villers Sari Nagusian
**2001**
* 7. Étoile de Bessègesen
**2008**
* 3. Vilvoordeko Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jans Koerts

**Jans Koerts** (Meppel, 1969ko abuztuaren 24a) herbehereetako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1990**
* Saxoniako Itzulia
**1991**
* OZ Wielerweekendko etapa bat
* Franko-Belgikar Zirkuituko bi etapa
**1992**
* Limburgoko Itzulia
* 3. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
**1993**
* Armorikako Tourreko etapa bat 
**1994**
* Denaingo Sari Nagusia 
* 3. Almeriako Klasikan
* 3. Jef Scherens Sari Nagusian
**1995**
* Houtlandeko Zirkuitua
**1996**
* Jef Scherens Sari Nagusia
* 2. Gullegem Koersen
**1998**
* 4. GP Thimister
**2001**
* 2. Zottegemeko Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jules Vandenpeereboom

**Jules (Julius) Henri Pierre François Vandenpeereboom** (Kortrijk, 1843ko martxoaren 18a - Anderlecht, 1917ko martxoaren 6a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1899ko urtarriletik abuztura.

Lanbidez abokatua izan zen, eta politikan Alderdi Katolikoko kidea. 1878tik 1900era Ordezkarien Ganberako kide izan zen. 1884 eta 1899 artean Trenbide, Posta eta Telegrafo ministroa izan zen, baita Gerra ministroa ere. Posta-zigilu elebidunak sartzea erraztu zuen. 1899ko urtarriletik abuztura lehen ministro izan zen eta 1900ean Senatuan postu bat lortu zuen.
Ana (Biblia)

**Ana** () Biblian ageri den pertsonaia da, Elkanaren bi emazteetako bat eta Samuel profetaren ama.

Ana Samuelen I. Liburuaren lehen bi kapituluetan baino ez da Biblian aipatzen.

Bibliako kontakizunean, Ana Elkanaren bi emazteetako bat izan zen. Besteak, Penina izenekoak, bazuen seme‑alabarik, eta Anak ez. Hala ere, Elkanak gehiago maite zuen Ana. Lillian Kleinek dio Anaren irudia Sara eta Rebekaren irudiekin paraleloa dela, eta agian Elkanak Penina bigarren emaztetzat hartu zuela Anak ezin zuelako seme-alabarik izan. 

Elkana urtero joaten zen Siloko santutegira, Jainkoari gurtza egitera. Egunen batean, Ana tabernakulura joan zen eta negarrez otoitz egin zuen. Seme bat izanez gero, bizitza osorako Jainkoari eskainiko ziola zin egin zion. 

Eli apaiz nagusiak mozkortuta zegoela pentsatu zuen eta galdezka hasi zen. Anak dena azaldu zionean, bedeinkatu zuen eta etxera joateko eskatu zion. Anak seme bat izan zuen eta Samuel («Jaunarengandik dut hartua») izena jarri zion. 

Honen ondoren, Elik Ana bedeinkatu zuen berriro, eta berak beste hiru seme eta bi alaba izan zituen. 

Ana profetesatzat hartzen da, eta haren esker emateko otoitza Magnificatekin aldera daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roxana Stinchfield Ferris

**Roxana** (**"Roxy"**) **Judkins Stinchfield Ferris** (Sycamore, Kalifornia, AEB, 1895eko apirilaren 13 - Palo Alto, AEB, 1978ko ekainaren 30a) estatubatuar botanikaria, landare biltzailea, taxonomoa eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Sycamoren, Kalifornian jaio zen. Gurasoak Moises eta Annie ziren. Roxany Judkins amonaren izena jarri zioten.

1916an, Stanford Unibertsitatean lortu zuen botanikako maisutza.

## Lan ibilbidea 
Stanfordeko Dudley Herbarioko langileekin elkartu zen, hango bildumarako milaka espezimen botaniko bilduz. Fanerogamoak eta, oro har, Kalifornia eta Mexikoko botanika biltzen espezializatu zen.

Stinchfield Ferris Dudley Herbariumetik erretiratu zen 1963an, eta Palo Alton hil zen 1978an.

## Lanak 
* *The trees and shrubs of western Oregon*

* *llustrated Flora of the Pacific States* (editorekidea)

* *Death Valley Wildflowers*

* *Flowers of Point Reyes National Seashore*

## Aintzatespenak 
### Eponimia 
Ferrisen omenez hainbat espezie izendatu dituzte, honako hauek barne:

* (Asteraceae) *Haplopappus ferrisiae* S.F.Blake

* (Fabaceae) *Astragalus tener* var. *ferrisiae* Liston

* (Rutaceae) *Zanthoxylum ferrisiae* Standl.

### Laburpena 
* «Ferris» laburpena landareen deskribapen eta sailkapen zientifikoan Roxana Stinchfield Ferris autoritate gisa adierazteko erabiltzen da.
* «Roxana Stinchfield Ferris». Landareen Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kewko Errege Lorategi Botanikoa, Harvardeko Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario nazionala (arg. ).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografía breve en JSTOR
* *Los árboles y arbustos de Oregón occidental* en WorldCat
Luc Roosen

**Luc Roosen** (Bree, 1964ko irailaren 17a) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 1986tik 1997ra.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
François Simon

**François Simon** (Troyes, 1968ko urriaren 28a) frantziar txirrindulari ohia da. Frantziako Txapelduna izan zen.

Anaiak Régis, Pascal eta Jérôme ere, txirrindulariak izan ziren.

## Palmaresa 
**1990**
* Austriako Itzuliko etapa bat
* Circuit des Minesko etapa bat
**1992**
* Italiako Giroko etapa bat
* Etorkizuneko Tourreko bi etapa
* Poitou-Charentes Itzuliko etapa bat
**1993**
* Poitou-Charentes Itzuliko etapa bat 
* 2. Rennesko Sari Nagusian
* 2. Etorkizuneko Tourrean
**1994**
* 3. Marseillesa Sari Nagusian
**1995**
* 2. Dunkerqueko Lau Egunetan
* 3. Étoile de Bessègesen
**1996**
* Dauphiné Libéréko etapa bat
**1997**
* 3. Route du Sudean
* 6. Dauphiné Libérén
**1999**
* 20px 15px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
**2000**
* 4. Paris-Nizan eta etapa bat
**2001**
* 6. Frantziako Tourrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altikogañako oppiduma

**Altikogañako oppiduma** Burdin Aroko herrixka gotortua izan zen, San Fausto mendiguneko Altikogañan zegoena, Eraulen (Nafarroa Garaia). II. Erdi Aroan garatu zen eta erromatarrek suntsitu zuten Errepublika amaierako gerretan.

## Aurkikuntzaren historia 
Lizarrako Batxiler institutuko kideek miatu zuten estreinakoz San Fausto ingurua, eta batez ere Lazkua mendiko haitzuloa. Bertan zeramikazko pieza ugari agertu ziren eta ikusita hura hilobi-koba zela, bertan ehortzitako jendearen bizilekua bilatzen hasi ziren. Horrela, toki jakin batean material ugari aurkitu eta arkeologoei jakin arazi zieten. Arkeologoek materiala aztertu eta piezak agertu ziren gunea ondo miatu eta hor herri bat egon zela baieztatu ahal izan zuten.

thumb|280px|Euste hormetako baten hondakina.
Pieza metaliko ugari daude. Horien artean, nabarmentzekoak dira hainbat motatako fibulak: ukondo-fibulak, malguki bikoitzekoak, Oin tolestua eta bukaerako botoia duen fibula, oin luze tolestua eta amaieran eranskina duena (La Tène motakoak). Apaintzeko zenbait objektu ere jaso ziren, besteak beste, eskumuturreko zati bat eta zazpi txanpon: hiru denario eta lau as (kobrezkoak, balio gutxiagokoak), hainbat txanpon-etxetakoak: Barskunes, Iltirta, Esos, Bolskan eta Bursan). Gainerako pieza metalikoak lantza-puntak, iltzeak, grapak eta abar dira. Jasotako zeramika proportzioan urria da. Zatiak txikiak dira eta kalitate kaskarrekoak.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Asuncion, Julio, Mirador de Lazkua y castro de Altikogaña –Eraul, senderismonavarra.blogspot.com
Txinatar mendea

thumb|Shangai
**Txinatar mendeak** () erreferentzia egiten dio azken mendean Txinak jasan dituen aldaketa demografiko, ekonomiko eta sozialari. “Mende honetan”, Txina herrialde txiro bat izatetik munduko potentzia nagusienetariko bat izatera pasa da. 

## Azalpena 
Txinaren mendea, "Txinatar Mendea" edo "Asiako Mendea" bezala ere ezaguna, Txinako Herri Errepublikak XX. mendearen amaieratik XXI. mendearen lehen erdira arte izan duen hazkunde eta eraldaketa garai ikusgarriari dagokio. Denbora tarte horretan, Txinaren gorakada handiaikusi da, garrantzi globaleko potentzia ekonomiko, politiko eta teknologiko gisa bihurtuz.

Txinaren Mende deritzon epean zehar, herrialdeak garapen ekonomiko azkarra lortu du, munduko bigarren ekonomiarik handiena bihurtuz. Nekazaritza ekonomia nagusi izatetik manufakturara eta teknologiara bideratutako ekonomia izatera igaroda. Hazkunde ekonomiko horrek eragin nabarmena izan du Txinako biztanleen bizi-kalitatean, ehunka milioi pertsona pobreziatik ateraz eta herrialdeko bizi-maila handituz.

Txinak ere zeregin nabarmena izan du nazioarteko politikan aldi honetan, Nazio Batuen gisako erakundeetan duen eragina indartuz eta merkataritza eta garapen globalaren arloko lankidetza sustatuz. Aldi berean, erronkak eta tentsioak egon dira beste potentzia batzuekiko harremanetan, hala nola Estatu Batuekiko harremanetan, merkataritzatik hasi eta eskualdeko segurtasuneraino.

Gainera, Txinaren Mendeak aurrerapen nabarmenak ikusi ditu teknologian, besteak beste, adimen artifizialaren ezarpen azkarra, telekomunikazioen azpiegituraren hedapena eta misio espazial arrakastatsuen merkaturatzearen. Aurrerapen teknologiko horiei esker, Txinak gero eta eragin handiagoa du berrikuntzaren eta zientziaren arloan.

## Garapena 
Txinako historia eta kultura aberatsak eragina izan du herrialdeko bizitzako arlo askotan.

Txinako kulturaren eragina zabaldu egin da. Kultura txinatarra batasunaren eta identitate nazionalaren eragile garrantzitsua izan da mendeetaan zehar eta.

Beste alde batetik, urbanizazio azkarraren prozesuak landa-eremuetako pertsonak hirietara masiboki migratzea ekarri du, hiri-eremuetako gainpopulazioarekin eta zerbitzu publikoen gaineko presioarekin lotutako arazoak sortuz.

Beraz, esan daiteke Txinaren mendea oso onuragarria izan dela txinatarrentzat, nahiz eta arazoak ere ekarri dituen, eta nahiz eta ekonomikoki asko garatu, badira beste alderdi batzuk   herrialde gisa garatu ez direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa María katedrala (Sigüenza)

**Santa María la Mayor katedrala** (Andre Maria Nagusiaren katedrala) Gaztela-Mantxa erkidegoko Sigüenza hirian, Guadalajarako probintzian dagoen eraikin monumentala da. Katedrala 1124ko urtarrilean sortu zen, Bernardo de Agén gotzainak (1080-1152) hiria musulmanei konkistatu zienean, Alfontso VI.a Leongoaren alaba zen Urraka Gaztelakoaren erregealdian. Batez ere barrualdean, bere itxura gotikoa nabarmentzen da, izan ere, XVI. mendeko eraberritze batzuetan alboko absidiola erromanikoak suntsitu ziren girola eraikitzeko. Barruko alde ospetsuena Doncelen hilobia da, zalantzarik gabe.

## Iruditegia 

Image:
TrompaRomanica.jpg|Apaingarri erromanikoak.
Catedral_de_Santa_María,_Sigüenza,_España,_2015-12-28,_DD_140.JPG|Atari nagusia.
Catedral_de_Santa_María,_Sigüenza,_España,_2015-12-28,_DD_113.JPG|Merkatuaren ataria eta Oliarraren dorrea.
Catedral_de_Santa_María,_Sigüenza,_España,_2015-12-28,_DD_129-131_HDR.JPG|Deikundearen kaperaren sarrera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Doncelen hilobia

## Kanpo estekak 
* :Sigüenzako katedralaren webgune ofiziala.
* :Katedralaren inguruko bideoa Youtuben.
Xelomit (Dibriren alaba)

**Xelomit** () Biblian ageri den pertsonaia da, *Lebitarrena* liburuan izenez aipatzen den emakume bakarra.

## Xelomit Bibliako narrazioan 
*Lebitarrena* liburuko 24. atalak gizon jakin baten istorioa kontatzen du, zeinaren izena ematen ez den. Haren ama israeldarra zen, Xelomit, Danen leinuko Dibriren alaba, eta aita egiptoarra, zeinaren izena ez dakigu. Xelomiten semeak beste israeldar bat madarikatu zuen, Jainkoaren izena erabiliz. Ondorioz, israeldarrek Moisesengana eraman zuten eta zaintzapean utzi zuten erabakia hartu arte. *Lebitarrena* liburuak dio Jainkoak Moisesi agindu ziola harrika hil behar zutela. Beraz, Xelomiten semea harrika hil zuten israeldarrek.

## Interpretazioa 
Wilda Gafneyren *Womanist Midrash: A Reintroduction to the Women of the Torah and the Throne* liburuan aipatutako emakumeetako bat Xelomit da. Gafneyk Xelomiten istorioa emakumearen ikuspuntutik aurkezten du. Danen leinuko emakume, *Lebitarrena* liburuan izendatzen den emakume bakarra, ama eta balizko biktima gisa deskribatzen du. Interpretazio honek Xelomit Ameriketako Estatu Batuetako gutxiengo etnikoetako emakumeekin lotzera eramaten du Gafney, batez ere justizia penalaren sisteman dauden seme-alaben amekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolfo Urrutia

**Adolfo Urrutia**, txirrindularia izan zen. Bilboko Txirrindulari Elkartean egon zen 1922 eta 1923ean. 1925. urtean Athletic Club txirrindulari taldean izan zen.

## Palmaresa 
### 1922 
Fortuna Spot Txapelketa

2. Bizkaiko Txapelketan

2. Club Deportivoko txapelketan

2. Tolosa

3. Eibar

3. Balmaseda

3. Bilboko Txirrindulari Elkarteko Txapelketan

### 1923 
5. Arabako Itzulian

### 1924 
6. Getxoko Zirkuituan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jade Puget

**Jade Errol Puget** (Ukiah, Kalifornia, 1973ko azaroaren 28a) AFI taldeko egungo gitarrista da. 1998an taldean sartu zen, AFIrekin jo aurretik, Jadek hainbat taldetan jo zuen, batez ere Loose Change Chon Travis-ekin eta Redemption 87 taldeekin.

Jadek Gibson Les Paul Studio bat erabiltzen du normalean

Jadek AFIrekin egindako grabazioen artean daude *Black Sails* (1999), *All Hallows* (1999), *The Days of the Phoenix* (2001) eta *336* (2002) eta *Shut Your Mouth and Open Your Eyes* (1997), *Black Sails in the albumak. Sunset* (1999), *The Art of Drowning* (2000), *Sing the Sorrow* (2003), *Decemberunderground* (2006) *Crash Love* (2009), *Burials* (2013), *The Blood* (2017) eta *Bodies* (2021).

Jadek Straight Edge bizimodua partekatzen du Davey Havok AFI taldeko abeslariarekin. Taldea Straight Edge ez den arren. Hainbat tatuaje ditu, besteak beste, besoan 18 bat (jatorriz 13 bat zen), Davey eta Nick-en 13-rekin partekatzen duen bederatzi baten gainean jauzi egiten duen katu bat eta "Committed" hitza bere sabelean gurutzatuta. Besoetan "Boy's Don't Cry" (The Cure-ri omenaldia) eta "Love will tear us Apart" hitzak ditu, Joy divisionari omenaldia dena. Munch izeneko chihuahua du. Jadek normalean beltzez margotzen ditu azazkalak bere "Pinky" (hatz txikia) izan ezik, bere izenak dioen bezala, arrosa. Azkenaldian Marilyn Mansonen abestietan kolaboratu du, hala nola Heart-Shaped Glasses (When the Heart Guides the Hand) single berrian eta baita UK Ready, Set, Go ingelesezko Scream diskorako argitaratu zuen Tokio Hotel singlean ere.

## Kanpo estekak 
* AFIren webgune ofiziala
* Blaqk Audio webgune ofiziala
Martin Salazar

**Martín Salazar**, txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1922**
* Bizkaiko Txapelduna
* Club Deportivoko txapelketan
* Durango
* Eibar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berenize (Salomeren alaba)

**Berenize** Kostobaro eta Salome I.aren  alaba, Herodes I.a Handiaren iloba.

Aristobulo lehengusuarekin ezkondu zen, Herodes I. Handiaren eta Mariamne I.aren semea. Ezkontza hau beren bi familiak batzeko saiakera izan zen eta tentsioak arintzeko. Horrek ez zituen jaraunsleen arteko arazoak konpondu, eta, azkenean, Aristobulo bere aitak hil zuen K.a. 6. urtean, eta Berenizeri heriotzean konplize izatea leporatu zioten. Berenize Herodes Agripa I.a, Herodes Kaltziskoa, Herodias, Mariamne III.a eta Aristobulo Minorren ama izan zen Aristobulorekin.

Berenizek eliteko estatusari eutsi zion Judean, bere familiak familia inperial erromatarrarekin zituen lotura estuei esker. Lotura horri esker, Agripa semea Erroman hazi zen Antonia Minorren familiarekin.

Azkenik, berriro ezkondu zen Teudion izeneko gizon batekin (Herodesen lehen emazte Dorisen anaia, eta, beraz, Antipaterren osaba), familiaren lotura politikoak indartzeko.  Herodes Handia hil ondoren, Berenizeri buruz ezer gutxi dakigu, baina pentsa daiteke haren ezkontza konponduak ez zuela osabaren heriotza arte iraun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sedekias

**Sedekias** (; ; ) Judako hogeigarren eta azken erregea izan zen, K.a. 597-k. a. 586 urteetan. Nabukodonosor II.ak izendatu zuen Jerusalemgo setioaren ondoren Joiakin bere iloba ordezkatzeko. 

## Bibliaren deskripzioa 
Sedekias Josias eta Hamutalen semea zen, eta bere jatorrizko izena Matanias (, "Jainkoaren oparia"; ; ) zen. Nabukodonosor II.ak errege izendatu zuenean 21 urte zituen. Onarpen partziala baino ez zuen lortu, batzuek Joiakin erregetzat hartzen jarraitu baitzuten, nahiz eta gatibu egon. Izan ere, Babiloniako erbestealdi luzean, herri judua, banandua izan arren, profeten, hala nola Ezekiel, Jeremias eta Daniel, ekintzaren bidez harremanetan zegoen. Sedekiasen erregealdian Hananias profeta nahasi eta kontraesankorren oposizioa izan zuen. Honek Babiloniari aurre egiteko Jainkoaren mesedea predikatzen zuen. Jeremiasek, berriz, babiloniarren kontra ez egitea aholkatzen zuen eta babiloniarrek Judaren eta Jerusalemen erresuma suntsitzen zutela iragartzen zuen. Sedekiasek Babiloniari zergak ez ordaintzea erabaki zuen, eta Egiptorekin aliantza bat egitea bilatu zuen. 

Nabukodonosorrek orduan, k.a. 587an, Jerusalem setiatu zuen, bere erorketa eta suntsipena eta juduen esklabotza eragin arte. Sedekiasek eta bere nobleek hiritik ihes egin zuten, baina Jerikoko lautadetan preso hartu eta Riblahra eraman zituzten, Hamateko lurraldean, Nabukodonosor zegoen lekuan. Honen aginduz, Sedekiasek bere seme-alaben heriotza ikusi zuen. Nobleak ere exekutatu zituzten, eta, azkenean, Sedekias itsutu eta Babiloniara eraman zuten gatibu. Nebuzaradan jeneral babiloniarrak Jerusalemgo tenplua eta errege jauregia erre egin zituen, eta Babiloniarako bigarren deportazioa burutu zen. Judea Babiloniako Samaria probintziari atxiki zitzaion.

## Beste iturri batzuk 
Biblian kontatutakoaz gain, Babiloniar Kroniketan ere erreferentzia anonimoa egiten zaio. Kronikek honela diote:

Hau  bertsetetan agertzen denarekin bat egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berenize (argipena)

**Berenize** hauetako bat izan daiteke:

## Pertsonak 
### Erreginak 
*Ptolomeotarren eta Seleukotar dinastien erreginak Zirenaikan eta Egipton:
*Berenize I.a Egiptokoa, Ptolomeo I.aren emaztea.
*Berenize II.a Egiptokoa, Magas Zirenekoaren alaba eta Ptolomeo III.aren emaztea.
*Berenize III.a Egiptokoa, Ptolomeo IX.aren alaba. Lehenbizi Ptolomeo X.arekin ezkondu zen, eta gero Ptolomeo XI.arekin.
*Berenize IV.a Egiptokoa, Ptolomeo XII.aren alaba eta Kleopatraren ahizpa nagusia.
*Berenize Sira, Ptolomeo II.aren alaba eta Antioko II.a Teos monarkaren emaztea.
*Laodize Kapadoziakoa, Berenize ere deitua.

### Printzesa juduak 
*Berenize (Herodes Agripa I.aren alaba), Judeako erregearen alaba.
*Berenize (Salomeren alaba), Herodes el Granderen arreba.
Jahvismo

[thumb|Kuntillet Ajruden dagoen [pithos bat: «Jahveh eta bere Asera» dio.]]

**Jahvismoa**, antzinako Judea eta Israelgo erresumetako erlijioari egungo ikerlariek emandako izena da, Jahveh israeldar jainkoaren inguruan eraikia. Jahveh Kanaan geroago Israelgo Lurraldea deituko zen hegoaldeko zatiko jainko eta jainkosa ugarietako bat zen. Jahvismoa, kanaandar politeismoarekin paraleloan existitu zen eta, aldi berean, erlijio monoteista bateranzko bere bilakaeran, judaismo modernoaren aurreko aro primitibo eta monolatristikoa izan zen.

Judaismo modernoak eta jahvismoak Jahveh gurtzen duten arren, bi sinesmen sistemen artean bereizketa argiak daude. Bertatik etorriko ziren erlijioak ez bezala, jahvismoaren ezaugarri nagusia henoteismoa/monolatrismoa izan zen: Jahveh Israelgo jainko nazional bezala ezagutzen zuen, baina ez zuen esplizituki ukatzen antzinako erlijio semitikoko beste jainko batzuen, hala nola Baal, Asera eta Astarterena, existentzia nahiz eta horrek ez zuen beti ahalbidetu Jahvehrekin batera bere jaurespen indibiduala.

Gaur egun jahvismo monolatrista eta judaismo monoteista kontsideratzen direnen arteko trantsizio zehatza apur bat nahasia da, baina argi dago gertaera erlijio-zuzenketa erradikalekin hasi zela (Eliasen testigantzak eta Ezekias eta Josiasen erreformak kasu) eta babiloniar gatibualdiaren amaieran osatu zela, non Jahveh unibertsoko jainko bakartzat aitortzeak azkenean herri juduan eragina izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jekonias

**Jekonias** (  ahoskatua, ; ; ) edo **Joiakin** (,  ahoskatua; ) Judeako hemeretzigarren erregea izan zen, K.a. 598-k. a. 597 urteetan.

## Biografia 
Joakimen semea eta ondorengoa izan zen. Hiru hilabete baino ez zuen iraun tronuan, Nabukodonosor II.a errege babiloniarren aurrean errenditu baino lehen. Honek Jerusalem arpilatu eta milaka pertsona erbesteratu zituen Babiloniara, erregea bera eta Ezekiel profeta barne. Galera materialak izugarriak izan ziren, eta herri judua erbesteratuen eta Judean geratu zirenen artean banatu zen.

Badirudi Ezekielek eta beste askok Joiakin erregetzat hartzen jarraitu zutela, gatibu egon arren. Hala ere, Nabukodonosorrek Sedekias izendatu zuen oinordeko. K. a. 562. urtean, Nabukodonosorren oinordekoak, Awil-Mardukek, askatu zuen Joiakin.

Bibliaz gain, Joiakin Babiloniako lau taulatxo administratibotan aipatzen dute, errazio edo olio-entregei buruzkoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giuseppe Abbati

**Giuseppe Abbati** (Napoli, 1836ko urtarrilaren 13a - Florentzia, 1868ko otsailaren 21a) italiar margolaria izan zen.

Aita Vincenzok erakutsi zion margotzen, barnealde arkitektonikoetan espezializatua baitzegoen. 1860an, Giuseppe Garibaldik zuzendutako Alkandora Gorrien Espedizioan parte hartu zuen, eta eskuineko begia galdu zuen Capuako guduan. Geroago Florentzian kokatu zen eta Michelangiolo kafetegian Giovanni Fattori, Silvestro Lega eta Macchiaioli taldeko beste margolariak ezagutu zituen.

1861ean Florentziako Erakusketa Nazionalean domina bat jaso zuen, epaimahaiaren osaketarekin ados ez zegoelako. 1866an Italiako armadarekin bat egin zuen arte, Italiako Hirugarren Independentzia Gerran. Austriarrek harrapatu eta preso eduki zuten Kroazian.

Urte horren amaieran bizitza zibilera eta pinturara itzuli zen, eta amorruak jotako txakur baten hozkadak hil zuen.

## Iruditegia 

Boldini - Giuseppe Abbati.jpg|*Giuseppe Abbiati*
Giuseppe Abbati, The Tower of the Palazzo del Podestà.jpg|*Palazzo del Podestàren dorrea*, 1865
Giuseppe Abbati - Stradina al sole.jpg|*Stradina al sole*, 1863, Milan
Abbati - La Finestra.jpg|*La finestra*
Abbati Baia a Caletta.jpg|*Baia a Caletta* (1863)

## Kanpo estekak