open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gilen I.a Alemaniakoa

**Gilen I.a** (jaiotza-izena: **Wilhelm Friedrich Ludwig**) (Berlin, 1797ko martxoaren 22a – 1888ko martxoaren 9a) Prusiako errege izan zen 1861eko urtarrilaren 2tik aurrera eta Alemaniako enperadore (lehenengo kaiserra) 1871ko urtarrilaren 18tik hil bitartean.

## Biografia 
Wilhelm Friedrich Ludwig Berlinen jaio zen 1797ko martxoaren 22an. Aita Frederiko-Gilen III.a Prusiakoa zuen eta ama, Luisa Mecklenburg-Strelitzekoa; bikotearen bigarren semea izan zen.

1814tik aurrera, Prusiako armadan aritu zen eta, 1815etik, hainbat misio diplomatikoren ardura eman zioten.

1826an, aitaren desioei jarraitu eta betiko amodioa zuen Elisa Radziwill (1803-1834) utzi zuen. Poloniako printze baten alaba zen hau, baina ez zien Prusiako errege familiaren beharrei erantzuten.

1829ko ekainaren 11n, Augusta Saxonia-Weimar-Eisenachekoarekin  ezkondu zen —aitaren gustukoa zen— eta bi seme-alaba izan zituzten:
* Frederiko (1831-1888), Alemaniako enperadore izan zena 1888an (martxoaren 9a – ekainaren 15a).
* Luisa Prusiakoa (1838-1923)

Ezkontza egokitua izan zuen, baina ez ziren sekula ondo etorri. Politikoki ere, senar-emazteak iritzi ezberdinekoak ziren: Augusta liberalismoaren aldekoa zen eta Wilhelm, berriz, guztiz kontrakoa.

1857an, anaia zaharrena zuen Frederiko Gilen IV.a Prusiakoa erregeak krisialdia jasan zuen eta eragin zizkion osasun arazo mentalek hil arte iraun zioten. Horren aurrean, handik urtebetera, Wilhelm Friedrich Ludwigek erregeordetzaren ardura hartu behar izan zuen.

1861eko urtarrilaren 2an, Frederiko Gilen IV.a Prusiakoa erregea semerik gabe hil zen eta anaia gazteak hartu zuen haren ordea Prusiako tronuan, Gilen I.a izena hartuta.

Erregeordetza aurretik ez zuen politikan parte handirik hartu, baina, tronura iritsitakoan, politika kontserbadorearen aldeko agertu zen eta Otto von Bismarck (1862) izendatu zuen kantzelari: hark Alemaniaren bateratzearen ardura eraman zuen.

Frantzia-Prusia Gerraren ondoren, 1871ko urtarrilaren 18an, Prusiako errege zen Gilen I.a Alemaniako enperadore egin zuten Versailles Jauregiko Ispilu Gelan. Une hartan, Ipar Alemaniako Konfederazioa (1867-1871) Alemaniar Inperio bilakatu zen (*Deutsches Kaiserreich*, 1871-1918). Estatu federal bakar batean bildu ziren, Prusiako erregea estatuburu hartuta, enperadore eta presidente izan zen federatu ziren erresumetan: Bavaria, Württemberg, Saxonia, Badengo Dukerri Handia eta Hesseko Dukerri Handia. Hanburgo, Lübeck eta Bremen hiri askeak ere Alemanian sartu ziren.
 
1888ko martxoaren 9an hil zen Gilen eta haren seme Frederiko III.a izan zen oinordeko, ez denbora luzez, ordea, minbiziak hartu baitzuen eta hitu hilabeteren buruan hil baitzen. Gilen II.ak jarraitu zion tronuan eta aitonaren antzera gobernatzen saiatu zen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Mehmed VI.a

**Mehmed VI.a** (; 1861eko urtarrilaren 14a - 1926ko maiatzaren 16a) Otomandar Inperioko 36. sultana eta azkenengoa izan zen. 1918-1922 urte-tartean izan zen Inperioko sultan. Osman Etxekoa zen. Ilobak, tronurako ondorengoa zenak, bere burua hil zuela eta, hartu zuen agintea Mehmed VI.ak.

Lehen Mundu Gerra izugarrizko porrota izan zen Otomandar Inperioarentzat. Indar britainiarrek Bagdad eta Jerusalem hartu zituzten gerra-garaian, eta Inperioaren parterik handiena aliatu europarren artean banatu zen. 1920an San Remon egindako hitzaldian, frantsesei Siriaren gaineko agintea eman zitzaien, eta britainiarrei Palestina eta Mesopotamiaren gainekoa. 1920ko abuztuan, Mehmeden ordezkariek Sevresko ituna sinatu zuten. Itun horretan, aipatutako aginteak onartzen ziren, Anatoliaren eta Esmirnaren gaineko kontrol otomandarra baztertzen zuen, eta Al-Hijaz estatu independente gisa onartzen zuen.

Nazionalista turkoak ez zeuden gustura sultanak ituna onartu izanarekin. Kemal Atatürk politikariak gidatuta, gobernu berri bat eratu zuten, Batzarre Nagusi Turkoa zeritzona, 1920an, eta Ankaran gunea zuena. Urte bereko apirilaren 23an konstituzio berria onartu zen.

Nazionalistek izandako garaipenek sultanerria 1922an abolitua izatea ekarri zuen. Mehmed gerraontzi britainiar batean joan zen Konstantinoplatik Maltako deserrira. San Remon, Italian, hil zen, maiatzaren 15ean. 1922ko azaroan, Mehmeden lehengusu propioa eta printze oinordekoa kalifa hautatu zuten, eta dinastiako buru izan zen Abdulmecid II.a izenarekin.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Adamstown

**Adamstown** Erresuma Batuko Itsasoz bestaldeko lurraldea den Pitcairn uharteetako hiriburua da, eta izatez, irlako asentamendu edo bizileku bakarra ere bai. Izena John Adams matxinoaren omenez da.

Pitcairn uhartearen iparraldean dago; uhartean bizi diren 50 lagun ingurutik, 46 Adamstown-en bizi dira. Esan daiteke munduko hiribururik txikiena dela.

Zerbitzu hauek daude:

* Eskola bat museo txiki batekin
* Klinika bat
* Udaletxe bat
* Erlijio adbentistaren eliza bat
* Postetxea
* Polizia-etxe bat

## Kanpo estekak 
* Pitcairn Uharteetako Gobernua
Mendebaldeko hemisferioa

thumb|250px|Mendebaldeko hemisferioa
thumb|250px|Mendebaldeko hemisferioa

**Mendebaldeko hemisferioa** adierazpena Lurraren Greenwich meridianotik mendebaldera geratzen den esfera-erdia izendatzeko erabiltzen da.

Hemisferio hitzak literalki esfera-erdia esanahia du, eta adierazpen hori erabiltzen da geografian Lurraren (orohar edozein planetaren) bi esfera-erdi zatiak izendatzeko. Banaketa Ekuatoreak mugatzen duenean, geratzen diren bi esfera-erdiak Hego hemisferioa eta Ipar hemisferioa dira. Baina, aldiz, banaketaren muga meridiano bat denean, Mendebaldeko hemisferioaz eta Ekialdeko hemisferioaz hitz egiten da. Banaketa hau egiteko erabiltzen den meridianoa, normalean, Greenwich meridianoa da. Esan daiteke, ordea, banaketa hau ikuspegi eurozentrista batetik eginda dagoela.

Askotan, erabiltzen da mendebaldea Europa eta Amerika izendatzeko. Hauek baitira antzinako Europako kulturaren oinordekoak eta Europa mapetan Asiaren ezkerraldean agertzen zenez horrela izendatu zen.

## Ikus, gainera 
* Ekialdeko hemisferioa
* Nazioarteko egun aldaketa lerroa
* Greenwich meridianoa
* Mendebaldea

## Erreferentziak
Hornos lurmuturra

thumb|300px|Hornos lurmuturra
**Hornos lurmuturra** (gaztelaniaz: *Cabo de Hornos*) Txileko hegoaldean dago, Hornos uharteko eta Suaren Lurraldeko artxipelagoko hegoalderengo lurmuturra. Sarritan jo izan da Hego Amerikako hegoalderengo puntutzat, baina Diego Ramírez artxipelagoko Águila uhartea da kokapen hori duena. Edozein modutan ere, Hornos lurmuturra bai da Lurreko hegoaldeko hiru 'lurmutur handietan' hegoalderengo dagoena. Drake pasabideko iparraldera dago: Drake pasabideak banatzen ditu Hego Amerika eta Antartika alde batetik, eta bestetik, Ozeano Barea eta Ozeano Atlantikoa.

Administratiboki, Hornos Lurmuturreko Komunakoa (lehen "Navarino") da, eta Puerto Williams da dagokion hiriburua (Txileko Antartikako Probintziako hiriburua ere bada). Txileko Armadak egoitza dauka Hornos lurmuturrean.

Historikoki, Hornos lurmuturra nabigazioko mugarri garrantzitsua izan da, hango urak oso arriskutsuak diren arren: haizeak gogor joten du, olatu handiak izaten dira, ur-laster edo korronteak, eta icebergak ere egoten direlako. Panamako kanala ireki zutenetik, hala ere, itsas merkataritza gehienak Hornos lurmuturreko bideari utzi egin zion, eta hegazkin- eta petrolio-ontzien tankerako handiek bakarrik egiten dute bidea handik, baita erronka nautikoak gustuko dituztenek ere.

## Geografia 
Lurraldean ez dago zuhaitzik, eta belarra ugari dago, euri asko egiten duelako.

Hornos Lurmuturreko Parke Nazionalaren parte da lurmuturra; parke osoa 63.093 hektarea da. Bestalde, 2005. urtean Hornos Lurmuturreko biosfera-erreserba eratu zuten, Hornos Lurmuturreko Parke Nazionala eta Alberto de Agostini Parke Nazionala batuta; denera erreserba 4,9 milioi hektarea da, lurrez eta urez.

### Klima 
Klima hotza eta hezea dago, urtean batez beste 5,2&nbsp;°C-ko tenperaturarekin. Batez ere neguan, haizeak oso gogor joten du, baina udan ere haizeteak izaten dira.

## Historia 
1525. urtean Francisco de Hoces marinel espainiarra halabeharrez heldu zen Hornos lurmuturreko ingurura, Francis Drake pirata ingelesa baino gizaldi erdi lehenago. Hori dela eta, Espainian eta Hego Amerikako leku batzuetan *Hoces Itsasoa* esaten diote Drake pasabideari. Izan ere, Francis Drake 1578 urteko irailean heldu zen Suaren lurraldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hornos Lurmuturreko udalerriko webgune ofiziala
* Puerto Williams-ko webgune ofiziala
Ariel (satelitea)

**Ariel**, edo **Urano I**, Urano planetaren satelite naturaletariko bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Ariel satelitea Uranoren sateliteetan distiratsuena da, eta, tamainaz, laugarrena. Oso esferikoa da. Nagusiki izotzez eta arrokaz osatuta dago, Uranoren gainerako satelitea handiak bezala: % 50 ur-izotza da, % 30 silikatoak eta % 20 metano izoztua.

Arielen gainazalean 5-10 km-ko diametroko kraterrak daude, baina ez du krater erraldoirik. Oro har, Uranoko gainerako sateliteek baino krater gutxiago ditu, berriagoa da. Badirudi satelitearen barnealdetik materiala kanporatu zela, baina ez laba, baizik izotzez eta arrokaz osatutako masa likatsu aski bero bat, glaziar baten gisa labaindu eta gainazala estali zuena. Haran estuak, failak eta arroilak ditu. Toki batzuetan, failen haranek dozenaka kilometroko sakonera dute.

Lau satelite handietan, Uranotik gertuen dagoena da; Uranoren gainazaletik gutxi gorabehera 165.000 km-ra dago. Errotazio sinkronoa du, hau da, Uranoren inguruan eta bere buruaren inguruan bira oso bat egiteko denbora bera behar du: 2, 52 egun (Lurreko egun). Beraz, aurpegi bera erakusten dio beti Uranori, Ilargiak Lurrari beti aurpegi bera erakusten dion moduan.

## Aurkikuntza 
William Lassellek aurkitu zuen 1851ko urriaren 24an, Umbriel satelitearekin batera. Bi satelite horiek aurkitu baino lehen, Uranoko bi satelite baino ez ziren ezagutzen: Titania eta Oberon.

## Izendapena 
Alexander Poperen *Ile-xerlo lapurtua* ("The Rape of the Lock") poemaren espiritu baten izenaz bataiatua izan zen. William Shakespeareren Ekaitza ("The Tempest") obrako espiritu baten izena ere bada Ariel.

## Kanpo estekak 
* AN, **33** (1852) 257/258
* AN, **34** (1852) 325/326
Accipitridae

**Akzipitridoak** (**Accipitridae**) Accipitriformes ordenako hegazti harraparien familia bat dira. Banaketa kosmopolita dute, baina espezie gehienak Hego Amerikan eta Erdialdeko Amerikan bizi dira. 200 espezietik gora biltzen ditu, hainbat subfamilia eta generotan banatuak.

Moko handi, zabal, gogor eta gakoduna dute, bere harrapakin edo sarraskiaren haragia urratzeko. Hankak eta erpeak ere indartsuak dituzte, eta ikusmen bikaina dute, harrapakinei urrutitik antzemateko. Arranoak, gabiraiak, aztoreak, zapelatzak, mirotzak eta saiak, adibidez, akzipitridoak dira.

## Sistematika 
Biologia molekularraren aurrerapenaren ondorioz, **Accipitridae** familiaren sailkapena eta banaketa eztabaidatua da. Horregatik, sailkapen bat baino gehiago dago gaur egun.

## Generoak 
* **Elaninae** subfamilia
** *Elanus*
** *Chelictinia*
** *Gampsonyx*
** *Elanoides*
* ** Perninae** subfamilia
** *Aviceda*
** *Henicopernis*
** *Pernis*
** *Leptodon*
** *Chondrohierax*
** *Machaerhamphus*
* **Aegypiinae** subfamilia
** *Gypaetus*
** *Sarcogyps*
** *Aegypius*
** *Torgos*
** *Trigonoceps*
** *Gyps*
** *Necrosyrtes*
* **Gypaetinae** subfamilia
** *Neophron*
** *Gypohierax*
** *Gypaetus*
** *Eutriorchis*
* ** Buteoninae** subfamilia
** *Geranoaetus*
** *Buteo*
** *Parabuteo*
** *Pseudastur*
** *Morphnarchus*
** *Buteogallus*
** *Busarellus*
** *Leucopternis*
** *Cryptoleucopteryx*
** *Kaupifalco*
** *Butastur*
** *Harpyhaliaetus*
** *Geranospiza*
* **Aquilinae** subfamilia
** *Spizaetus*
** *Nisaetus*
** *Lophaetus*
** *Stephanoaetus*
** *Polemaetus*
** *Hieraaetus*
** *Lophotriorchis*
** *Aquila*
** *Ictinaetus*
* **Circinae** subfamilia
** *Circus*
* **Polyboroidinae** subfamilia
** *Polyboroides*
* ** Milvinae** subfamilia
** *Harpagus*

## Kanpo estekak 
* Internet Bird Collection (IBC).
## Erreferentziak
Britainia Handiko Erresuma

**Britainia Handiko Erresuma** (), Europa mendebaldean 1707-1800. urte bitartean existitu zen herrialdea izan zen.

Ez da nahastu behar Britainia Handia uhartearekin, ezta 1801–1922 bitarteko Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuarekin eta Britainia Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batua estatuarekin ere.

Eskoziako Erresumak eta Ingalaterrako Erresumak bat egin zuten 1707. urteko Batasun Agiriaren bitartez (*Union Act, 1707*), Britainia Handia uhartean estatu bakarra eratzekotan. Britainia Handiko Erresumako parlamentu eta gobernu berria Londres hiriburuko Westminsterren kokatu zituzten, Tamesis ibaiaren iparraldera. Edonola dela ere, batu ziren erresuma biek errege bakarra zuten 1603. urtean Jakue VI.a Eskoziakoa, Jakue I.a Ingalaterrakoa izendatu zutenetik.

Beraz, 1707. urtetik aurrera erresuma bakarra zegoen: Eskoziako parlamentua eta Ingalaterrakoa desegin ziren, eta Britainia Handikoa, bakarra eratu zuten: hala ere, legegintzarako eskoziarren ordezkaritza ingelesena baino txikiagoa zen, Eskoziako biztanleria ere txikiagoa zelako. Hizkuntza ofizialak ingelesa eta gaelikoa ziren. Libera esterlina zerabilten.

1801. urteko datuen arabera, 230.977 km²-ko azalera zeukan erresumak, eta 10.942.646 biztanle zeuden.

Britainia Handiko Erresuma 1800. urteko Batasun Agiriaren ondorioz desegin zuten, 1798ko Irlandako matxinada baretu ostean Irlanda ere herrialdean sartu zutenean: handik aurrerako entitatea Britainia Handiko eta Irlandako Erresuma Batua zen.

## Britainia Handiko Erresumako errege-erreginak 
* 1707-1714: Ana I.a Ingalaterrako eta Eskoziako erregina, eta Irlandakoa 1702. urtetik
* 1714-1727: Jurgi I.a Britainia Handikoa
* 1727-1760: Jurgi II.a Britainia Handikoa
* 1760-1801: Jurgi III.a Britainia Handikoa, (errege izaten jarraitu zuen 1820. urtera arte).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rea (satelitea)

**Rea**, edo **Saturno V**, Saturno planetaren satelite naturaletariko bat da, Titanen ondoren handiena.

## Ezaugarri fisikoak 
Reak dentsitate txikia du (1,233 kg⋅m-³). Horrenbestez, konposizio hau duela uste da: % 75 ur-izotza, eta % 25 arrokak. Hasieran pentsatu zen arrokazko nukleoa izango zuela, baina Cassini zundak egindako inertzia-momentuaren neurketek adierazten dute barnealdea homogeneoa izango dela (eta, beharbada, erdialdean izotza konprimituta egongo dela).

Dione satelitean gertatzen den bezala, atzeko eta aurreko hemisferioak desberdinak dira, eta horrek pentsarazten du bi sateliteen historia eta konposizioa antzekoak direla. Rearen gainazaleko tenperatura -174&nbsp;°C da eguzkitan, eta -200&nbsp;°C-tik -220&nbsp;°C-ra bitartekoa itzaletan.

Gainazala kraterrez josita dago, eta eskualde batean 40 km-tik gorako diametroko kraterrak daude.

2008ko martxoaren 6an Cassini zundak bidalitako datuek adierazten zuten materia-disko batek orbitatzen zuela Rea, hau da, eraztunak dituela. Eraztuna osatzen duten hondakinak satelitea baino dentsoagoak dira.

## Aurkikuntza 
Giovanni Domenico Cassinik aurkitu zuen 1672ko abenduaren 23an.

## Izendapena 
Cassinik aurkitu zituen Saturnoren lau sateliteei (Japeto, Tetis, Dione eta Rea) *Sidera Lodoicea* ("Luisen izarrak") izena eman zien, Luis XIV.a Frantziakoaren omenez. Gaur egungo izenak John Herschelek iradoki zituen 1847an. Rea Kronosen emaztea zen (mitologia grekoan, Kronos jainkoa Saturnoren baliokidea da).

## Kanpo estekak
Reticulum

**Reticulum** edo **Sarea** —— konstelazio austral txikienetako eta argitasun txikienetako bat da.

Isaac Habrecht-ek deskribatu zuen 1621ean, eta *Rhombus* ("erronboa") izena eman zion. Nicolas Louis de Lacaillek berriro aurkeztu zuen 1752an, eta *Réticule Rhomboïde* izenaz bataiatu zuen; beste konstelazio moderno batzuek bezala, zientzia-tresna baten izena du: erretikulua (sareta) teleskopioetan jartzen zen, eta izarren posizioa neurtzeko erabiltzen zen. Gero, latinizatu eta *Reticulum* izena eman zitzaion. Nazioarteko Astronomia Batasunak 1922an ofizialki ezagutu zuen.

## Ezaugarriak 
Konstelazio honetako bi izarrek baino ez dute itxurazko magnitude ikusgaia: Alfa Reticuli eta Beta Reticuli.

Izar nagusia, Alfa Reticuli, izar erraldoi hori bat da, eta 3,33ko itxurazko magnitudea du. 1.660 argi-urtera dago, eta Eguzkia baino 100 aldiz distiratsuagoa eta 20 aldiz handiagoa da.

ζ Reticuli izar bitar bat da, begi hutsez izar bikoitz gisa ikus daitekeena. Eguzkitik 39,5 argi-urtera dago. Bi nano horiz osatuta dago, eta bien arteko tartea 310 arku-segundo da.

ε Reticuli erraldoi laranja bat da, 4,44ko magnitudekoa, eta haren inguruan exoplaneta batek orbitatzen du.

#### Beste izar batzuk 
* β Ret 3,84; γ Ret 4,48; δ Ret 4,56; θ Ret5,88; η Ret 5,24; ι Ret 4,97; κ Ret 4,71.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dione (satelitea)

**Dione**, edo **Saturno IV**, Saturno planetaren satelite naturaletariko bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Dione, nagusiki, ur-izotzez osatuta dago, baina dentsitate handiagoa du Saturnoren beste satelite batzuek baino (Titan alde batera utzita), eta, hori dela eta, uste izatekoa da materia dentsoagoaren proportzio garrantzitsua duela; beharbada, silikatoak.

Rea satelitean gertatzen den bezala, atzeko eta aurreko hemisferioak desberdinak dira, eta horrek pentsarazten du bi sateliteen historia eta konposizioa antzekoak direla.

Gainazala kraterrez josita dago, eta atzeko hemisferioan 100 km-tik gorako diametroko kraterrak daude. Aurreko hemisferiokoak, berriz, 30 km inguruko diametrokoak dira. Atzeko hemisferioan lerro distiratsuen sare bat ageri da: Cassini zundak 2005eko urriaren 11n 500 km-ko distantziatik bidalitako irudiei esker, jakin da lerro horiek izotzezko labarrak direla, ehunka metroko garaierakoak.

Cassini-Huygens misioak erakutsi du Tetis eta Dione partikula-zorrotadak kanporatzen ari direla espaziorantz, eta horrek adierazten du jarduera geologikoa dagoela.

## Aurkikuntza 
Giovanni Domenico Cassinik aurkitu zuen Dione, 1684ko martxoaren 21ean.

## Izendapena 
Cassinik aurkitu zituen Saturnoren lau sateliteei (Japeto, Tetis, Rea eta Dione) *Sidera Lodoicea* ("Luisen izarrak") izena eman zien, Luis XIV.a Frantziakoaren omenez. Gaur egungo izenak John Herschelek iradoki zituen 1847an. Mitologia grekoan, Dione ninfa bat zen, eta Zeusen emazteetako bat.

## Kanpo estekak 
* Cassinik lortutako Dioneren irudiak
Tivoli

**Tivoli** (italieraz  ahoskatua) Erromako probintziako hiria da, Italian.

## Geografia 
Lazio eskualdean dago, Erromaren ipar-ekialdean. Aniene ibaiaren ezkerraldeko ibaiertzean kokatuta dago Tivoli, Tiburtino mendien mendebaldeko hegalean.

Tivolik honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Klima 
Klima mediterraneoa du, Erromakoa baino goxoago: neguak hezeak eta hotzak dira, eta udak, epel eta lehorrak. Urteko batez besteko gehieneko tenperatura 20,6&nbsp;°C da, eta gutxienekoa, 11,6&nbsp;°C.

## Historia 
Erromatarren garaian, Tibur zuen izena, eta hiri ederra zen. Erromatik hurbil zegoen (30 bat km-ra), eta paisaia malkartsu, baso eta ur-jauzi freskoak zituen, hiriburu zikin eta jendetsuaren aldean. Hori dela eta, Erromatar Inperioaren garaian, uda pasatzeko leku bihurtu zen erromatar ahaltsuentzat. Hadriano enperadoreak udako etxea eraiki zuen Tivolin II. mende hasieran, Villa Adriana deritzona. Tivolin etxea zuten, halaber, Zenobia erreginak (tronutik kendu ondoren) eta Kinto Horazio Flako poetak.

Garai hartan, trabertinoa erauzteari esker aberastu zen hiria, erromatar jauregi eta monumentuak eraikitzeko erabiltzen zuten harriari esker. Horrez gain, ur termalek sona handia zuten, eta bainuak hartzera joaten zen jende asko.

Errenazimentutik XIX. mendera arte, Tivoli bizileku hartu zuten aita santu eta kardinal zenbaitek Villa d'Este eraikiarazi zuten, garai hartako ur-lorategien adibide eta eredu ederrenetakoa.

UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zituen Villa Adriana eta Villa d'Este 1999an eta 2001ean, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tivoliko Udalaren webgune ofiziala
*  Tivoliko kultura, historia eta ekitaldiei buruzko webgunea
Ashmore eta Cartier uharteak

**Ashmore eta Cartier uharteak** edo **Ashmore eta Cartier uharteen lurraldea** (), Indiako ozeanoan, Australiaren ipar-mendebaldean eta Indonesiaren hegoaldean dagoen lurraldea da. Jenderik gabeko bi uharte tropikal multzok osatzen dute.

Ashmore aintzira-egiturako uharri handi bat da, eta hiru uhartek osatzen dute: Mendebaldea, Erdia eta Ekialdea. Cartier uhartetik 67 kilometro ipar-mendebaldera dago, eta Hibernia uharritik 42 kilometrora.

Australiako Iparraldeko Lurraldearen parte dira, eta Canberratik administratzen dituzte, Ingurumenaren, Kirolaren eta Lurraldeen Sailaren bitartez (*Australian Department of the Environment, Sport, and Territories*). Bere defentsa australiar gobernuaren esku dago. Australiako Errege Itsas Armadak eta Aireko Indarrak aldizkako ikustaldiak egiten dituzte.

1983an erreserba natural izendatu zuten, duen biodibertsitateagatik.

## Kanpo estekak
Metis (satelitea)

**Metis** (grekoa: Θήβη), edo **Jupiter XVI**, Jupiter planetaren satelite natural bat da, planetatik gertuen dagoena.

## Ezaugarri fisikoak 
Tebek forma irregularra du (60 × 40 × 34 km). Satelitearen konposizioa ezezaguna da, baina Amaltearen dentsitatea duela joz gero, Metis izotzez osatuta legoke eta % 10-15eko porositatea luke.

Gainazala kraterrez josia dago, eta iluna eta gorrizta da. Satelitearen bi hemisferioak asimetrikoak dira. Beti planetaren aurrez aurre dagoen aldearen hemisferioa 1,3 aldiz distiratsuagoa da atzealdekoa baino.

Jupiterren sateliterik barnealdekoena da Metis, eta, beraz, baita barnealdekoena ere Amaltearen taldeko lau sateliteetan. Jupiterren eraztun nagusiaren barnean dago. Errotazio-periodoa eta orbita-periodoa berdinak dira, hau da, sinkronoak dira: bere buruaren inguruan bira oso bat egiten du planetaren inguruan bira oso bat egiten duen bitartean. Beraz, aurpegi bera erakusten dio beti planetari.

## Aurkikuntza 
Stephen P. Synnott-ek aurkitu zuen 1979an, Voyager 1 zundak bidalitako argazkiak aztertuta. Voyager 1en irudietan, Metis puntu bat besterik ez da, baina, geroago, Galileo zundak satelitearen ia gainazal osoaren argazkiak egin zituen.

## Izendapena 
Metis satelite-izena mitologia grekoko Metis pertsonaian du jatorria; Metis ozeanideetariko bat zen, eta Zeusen lehen emaztea izan zen.

Hasieran, S/1979 J 3 izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 1979an lehen aldiz ikusitako Jupiterren hirugarren satelitea zela. Metis behin betiko izena 1983ko irailaren 30ean eman zion Nazioarteko Astronomia Batasunak.

## Kanpo estekak 
* JPL
Tebe (satelitea)

**Tebe** (grekoa: Θήβη), edo **Jupiter XIV**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Tebek forma irregularra du, elipsoidala (116 × 98 × 84 km), eta haren ardatzik luzeena beti Jupiterrerantz orientatuta dago. Jupiterren gainerako barne-sateliteetan gertatzen den bezala, Teben ere errotazio-periodoa eta orbita-periodoa berdinak dira, hau da, sinkronoak dira: bere buruaren inguruan bira oso bat egiten du planetaren inguruan bira oso bat egiten duen bitartean. Beraz, aurpegi bera erakusten dio beti planetari. Analtearen taldeko sateliterik handiena da.

Teberen gainazala iluna da, eta gorrixka. Kraterrez josita dago, eta gutxienez hiru edo lau inpaktu-krater erraldoi ditu; handienak 40 km inguruko diametroa du, eta Jupiterretik ikusten ez den aldean kokatuta dago.

## Aurkikuntza 
Stephen P. Synnott-ek aurkitu zuen 1979an, Voyager 1 zundak bidalitako argazkiak aztertuta.

## Izendapena 
Tebe satelite-izena mitologia grekoko Tebe pertsonaian du jatorria; Tebe ninfa bat zen, eta Zeusek bahitu zuen.

Hasieran, S/1979 J 2 izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 1979an lehen aldiz ikusitako Jupiterren bigarren satelitea zela. Tebe behin betiko izena 1983ko irailaren 30ean eman zion Nazioarteko Astronomia Batasunak.

## Kanpo estekak
Abdulhamid II.a

**Abdulhamid II.a** (, ; 1842ko irailaren 21a - 1918ko otsailaren 10a), Otomandar Inperioko 34. sultana izan zen (1876 - 1909), Turkiar Gazteak egindako altxamenduaren ondorioz kargutik kendu zuten eta Mehmet V.a anaiak ordezkatu zuen.

Abd-ul-Mejid I.a sultanaren eta bere emazte Tirimüjgan (Virjin) armeniarraren bigarren semea zen. Tronutik bere anaia Murad V.a kendu ondoren hartu zuen sultanaren kargua 1876an. Botere absolutua izan zuen azken sultan otomandarra izan zen, eta hamarkada batzuetarako atzeratzea lortu zuen Turkiako garai modernoaren etorrera. Metodo autoritario eta sarri errukigabeak baliatu zituen indar separatistekin tratatzeko; eta baita maniobra diplomatikoak ere Europako botere bat bestearen kontra jarriz.

## Ezaugarri pertsonalak 
Beste sultan otomandarrak ez bezala Abdul Hamid II.ak hainbat atzerriko herritara bidaiatu zuen. 1867an, tronuratu baino bederatzi urte arinago, Austria, Frantzia eta Ingalaterrara lagundu zion osabari.

Bueltan, Eyüp Sultaneko Meskitara ia bakarrik joan zela esan zuten eta han Osmanen ezpata jaso zuela. Europako begirale gehienek Abdul Hamid II.a ideia liberalekoa izatea espero zuten, eta kontserbadore batzuk ere, errezelo handiz, erreformista arriskutsutzat jo zuten.

Esperotako aldaketa ez zen jaso, diru publiko urria, Bosnia-Herzegovinako matxinada 1875ean, Serbia eta Montenegroko gerra eta Bulgariako Apirileko altxamendua deituriko errebolta gelditzeko erabilitako krudeltasunagatik Europan sortu zuen sentipenak, nahiko arrazoi izan ziren erreformetarako zuen gogo falta erakusteko.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Esterren Liburua

**Esterren liburua** Bibliako Itun Zaharreko liburuetako bat da. Liburuaren jatorrizko bertsioa, hebreeraz idatzia, liburu kanonikotzat jotzen da. Bera da juduek onartzen duten bertsio bakarra. Gerora grekoz egindako eransketak deuterokanonikotzat jotzen dituzte katolikoek eta ortodoxoek; protestanteek, berriz, testu apokrifotzat jotzen dituzte.

Liburuak Ester izeneko neska judu baten historia kontatzen du. Persiako erregina izatera iritsi zen, eta juduak hiltzeko plan bat desegin zuen.
## Estiloa eta egilea 
Esterren liburuak hizkuntza lehor eta zuzena erabiltzen du, batere metaforazalea ez dena, eta nazionalismo zakarra erakusten du. Bibliako beste liburu batzuetan ez bezala, ez du lanik hartzen iturriak aipatzen.

Garai horretako beste liburu batzuetan gertatzen den bezala, liburuaren egilea ezezaguna da, tradizioak Ezra profetari egotzi izan badio ere. Estilo modernoa erabiltzen du, eta oso ongi dokumentatuta dago; garbi dago eruditu bat zela. Ez du akats historikorik egiten.

### Edukia 
Hau da liburuaren egitura eta azpiatalak:

### ESTER, PERSIAKO ERREGINA BILAKATU (1,1–2,23) (1,1-2,23) 
* Baxti erreginak Asuero iraindu (1,1-22)

* Ester, erregina izendatu (2,1-18)

* Mardokeok azpikeria salatu (2,19-23)

### HAMANEK JUDUAK SUNTSIARAZI NAHI (3,1-15) (3,1-15) 
### ESTERREK JUDUEN SALBAMENDUA ERDIETSI (4,1–6,14) (4,1-6,14) 
* Mardokeo Esterri laguntza eske (4,1-17)

* Esterrek otordura deitu erregea eta Haman (5,1-8)

* Hamanek Mardokeo suntsiarazi nahi (5,9-14)

* Haman Mardokeo ohoratzera behartua (6,1-14)

### JUDUEN GARAIPENA (7,1–10,3) (7,1-10,3) 
* Hamanen azkena (7,1-10)

* Erregearen agindua juduen alde (8,1-17)

* Juduek beren etsaiak suntsitu (9,1-19)

* Purim Jaiaren sorrera (9,20-32)

* Mardokeoren ospea (10,1-3)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tottori (prefektura)

Japoniako Honshu uharteko prefetura bat da, mendebaldeko Chūgoku eskualdean dagoena. Hiriburua Tottori hiria da. Japonia osoan biztanle gutxien daukan prefetura da.

## Geografia 
Lurraldearen % 14 natura-parke gisa babestuta dago. Tartean daude Daisen-Oki eta Sanin Kaigan parke nazionalak, besteak beste.

## Ekonomia 
Tottori prefektura, nagusiki, nekazaritza-eremua da, eta Japonia osorako nekazaritza-produktuak ekoizten ditu. Arroz-produkzioa ere garrantzitsua da.

## Historia 
Gaur egungo prefeturaren eremua, 645. urteaz geroztik, bi probintziatan banatuta egon zen: Hōki eta Inaba. Hala jarraitu zuten 1888 arte, Meiji garaian gaur egungo prefeturaren mugak ezarri ziren arte. XX. mendean, Japoniak Korea eta Taiwan okupatu zituenean eta 1932an Mantxukuo Japoniaren mendeko estatua sortu zenean Txinan, Tottoriko portuak erabili ziren Japoniaren eta kolonien arteko merkataritzarako.

1943an 7,2 magnitudeko lurrikara batek astindu zuen eskualdea, eta Tottori hiriaren % 80 suntsitu zuen.

## Banaketa administratiboa 
### Hiriak 
# Tottori (hiriburua, 200.315 biztanle)
# Yonago (149.140 bizt.)
# Kurayoshi (51.453 bizt.)
# Sakaiminato (35.908 bizt.)

### Herriak barrutika sailkatuta 
## Ondasun nabarmenak 
* Tottoriko dunak.
* Jinpūkaku jauregia.
* Sanbutsu-ji tenplua.
* Kannon-in tenplua.
* Daisen mendia (Daisen-Oki Parke Nazionala)
* Uradome kostaldea (Sanin Kaigan Parke Nazionala).
* Nakaumi aintzira

## Iruditegia 

Irudi:Tottori-Sakyu Tottori Japan.JPG|Tottoriko dunak.
Irudi:Jinpukaku39 1920.jpg|Jinpūkaku jauregia.
Irudi:Japan Tottori MitokuSan Nageiredo DSC01248.jpg|Sanbutsu-ji.
Irudi:Daisen highest peak.jpg|Daisen mendia.
Irudi:浦富海岸、鴨ガ磯.jpg|Uradome kostaldea.
Irudi:SakaiminatoCity.jpg|Nakaumi aintzira.
Irudi:Kannonin Tottori01o4592.jpg|Kannon-in.

## Kanpo estekak 
* Official Tottori prefecture homepage
Shimane (prefektura)

Japoniako Honshu uharteko prefetura bat da. Hiriburua Matsue hiria da. Japonian biztanle gutxien duen bigarren prefetura da, alboan daukan Tottoriren ondoren.

## Historia 
Iwami, Izumo eta Oki-k bat egin zuten 1871 urtean Shimane prefetura sortzeko.

Aspalditik leinuen arteko borroka latzak izan zituen Iwami Ginzan-go zilar meategiak zirela eta. 1566an Mori Motonarik lurralde guztia konkistatu zuen baina 1600an Sekigaharako borroka galdu ondoren Horio Yoshiharuren esku gelditu zen. Honek Matsue gaztelua eraiki zien eta inguruan sortu zen hiria da gaur egungo prefeturaren hiriburua.

## Geografia 
Prefeturak forma luzanga du, ekialdetik mendebaldera. Hegoaldean Chūgoku mendiak daude, eta iparraldean Japoniako itsasoa. Iparraldeko kostaldetik gertu uharte txiki batzuk ditu. Hiri gehienak Japoniako itsasoko kostaldean daude; han biltzen dira prefeturaok populazioaren bi herenak. Kostaldetik kanpo, lurraldea oso menditsua da. Japoniako itsasoko Oki uharteak ere prefeturaren parte dira.

## Banaketa administratiboa 
### Hiriak 
* **Hiri handienak:**
# Matsue (hiriburua, 195.875 biztanle)
# Izumo (146.115 bizt.)
# Hamada (61.325 bizt.)
# Masuda (50.980 bizt.)

* **Hiri guztiak:**

### Herriak barrutika sailkatuta 
## Ondasun nabarmenak 
* **Iwami Ginzan-go zilar meategiak** (Gizateriaren Ondarea)
* **Izumo-taisha santutegia**
* Matsue gaztelua
* Shimane Arte Museoa
* Daisen-Oki Parke Nazionala
* Nakaumi aintzira
* Shinji aintzira
* Tamatsukuri onsena

## Iruditegia 

Irudi:180504 Shimizudani Refinery Ruins of Iwami Ginzan Silver Mine Oda Shimane pref Japan03s.jpg|**Iwami Ginzan-go zilar meategiak**.
Irudi:Izumo-taisha14bs4592.jpg|Izumo-taisha santutegia.
Irudi:Matsue castle02s4592.jpg|Matsue gaztelua.
Irudi:Shimane Art Museum01st3200.jpg|Shimane Arte Museoa.
Irudi:SakaiminatoCity.jpg|Nakaumi aintzira.
Irudi:Lake Shinji, Matsue.jpg|Shinji aintzira.
Irudi:Tamatsukuri onsen01st3200.jpg|Tamatsukuri onsena.
Irudi:Cape Hinomisaki02.jpg|Hinomisaki lurmuturra.

## Kanpo estekak 
* Official Shimane prefecture homepage
Kagawa (prefektura)

Japoniako Shikoku uharteko prefektura bat da. Hiriburua Takamatsu hiria da.

## Geografia 
Kagawa prefektura Shikoku uharteko ipar-ekialdean dago. Ekialdean Ehime prefektura du, eta Tokushima prefektura mendebaldean. Prefekturako hegoaldeko mugan zehar Sanuki mendiak daude. Azaleraz, Japoniako prefekturarik txikiena da. Prefekturaren eremuaren % 11 natura-parke gisa babestuta dago, aipagarriena Setonaikai Parke Nazionala da. Shikokuko erromesbidea ere pasatzen da bertatik, noski.

## Historia 
Kagawako hiriburuan, Takamatsun, Yashima mendian gudu garrantzitsu bat izan zen Heike eta Genji klanen artean Erdi Aroan.

## Banaketa administratiboa 
### Hiriak 
**Hiri handienak:**
# Takamatsu (hiriburua, 418.557 biztanle)
# Marugame (110.550 bizt.)
# Mitoyo (69.997 bizt.)
# Kan'onji (64.020 bizt.)

**Hiri guztiak:**

### Herriak barrutika sailkatuta 
## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Takamatsu castle23.jpg|Takamatsuko gaztelua.
Irudi:Marugame Castle, Tenshu 002.jpg|Marugameko gaztelua.
Irudi:Zentsu-ji in Zentsu-ji City Kagawa pref16s5s4020.jpg|Zentsū-ji tenplua (Shikokuko erromesbidea).
Irudi:Sanuki Kokubunji 06.JPG|Sanuki Kokubun-ji tenplua (Shikokuko erromesbidea).
Irudi:Iozan-okuboji-main.JPG|Ōkubo-ji tenplua (Shikokuko erromesbidea).
Irudi:Kotohira-gu07n4500.jpg|Kotohira-gū santutegia.
Irudi:The whirling current in Naruto.JPG|Narutoko zurrunbiloak (Setonaikai Parke Nazionala).
Irudi:Angel Road Shodo Island Japan01s3.jpg|Shōdo uhartea.
Irudi:ritsurin.JPG|Ritsurin lorategiak.
Irudi:Seto-Ohashi Bridge.jpg|Setoko zubi handia.
Irudi:Big Naruto Bridge04n3872.jpg|Ōnaruto zubia.

## Kanpo estekak 
* Official Kagawa prefecture homepage (japonieraz)
Saint-Moritz

**Saint-Moritz** (; ; ; ), Suitzako komuna edo udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, Maloja barrutian, Engadin ibarrean. 2011n, 5.029 biztanle zeuden.

Inguruan eski-estazio ospetsuak daudenez, turismo-gune garrantzitsua da. Besteak beste, 1928ko Neguko Olinpiar Jokoak, 1948ko Neguko Olinpiar Jokoak eta 2003ko Munduko Eski Alpetar Txapelketa egin ziren han.

## Geografia 
Engandin Garaiko eskualdean dago, Eno ibaiaren ertzean. Udalerrian hainbat herri daude: St. Moritz-Dorf, St. Moritz-Bad, Suvretta eta Champfer (azken horren zati bat Silvaplana udalerrikoa da).

Mugakideok ditu: iparraldera, Samedan eta Celerina/Schlarigna udalerriak; hego-ekialdera, Samedan udalerriko beste zati bat; hegoaldera eta hego-mendebaldera, Silvaplana udalerria; eta ipar-mendebaldera, Bever.

Eski-estazioa bitan banatuta dago: St. Moritz-Dorf inguruan herrigunea dago, eta St. Moritz-Bad Eno ibaia Saint-Moritz aintzirara heltzen den lekuan dago: alderdi modernoena da, hotel berrienak eta bainuetxeak dauzkana.

## Klima 
## Senidetutako hiriak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Turismo-bulegoa
Selim I.a

thumb|Selim I.a

**Selim I.a** (Amasya, 1465 - Tekirdağ, 1520ko irailaren 22a), *Ausarta* edo *Zorrotza* (turkieraz, *Yavuz*) izenez ere ezaguna, Otomandar Inperioko sultana izan zen 1512tik 1520an hil zen arte.

Bayezid II.a aita tronutik kendu zuen 1512an. Handik gutxira hil zen, Dimetokako erretirorako bidean.

Otomandar Inperioan bere tronuratzea sendotzeko, senideak eta ilobak hil zituen. Otomandarren dinastian behin baino gehiagotan erabilitako praktika zen; besteak beste, Selimen aitona zen Mehmed II.ak horrela jokatu zuen.

Sultanerri mameluktarrari eraso egin eta suntsitu egin zuen, eta horrek Siria, Palestina eta Egipto anexionatzea ekarri zuen. Era berean, otomandarren boterea Meka eta Medina hiri santuetara hedatu zuen.

Aitona Mehmed *Konkistatzailea* sultanak egin zuen bezalaxe, kalifa titulua eskatu zuen beretzako. Titulu horrek ("Islamaren zaindaria") titulu horren eramailea Islameko —bai adar xiita eta bai adar sunia—, agintari zibil eta erlijioso garrantzitsuen kontsideratzen du.

Selim Egiptoko kanpainatik itzuli eta Rodaserako espedizioa prestatzen ari zela, gaixotu eta agintaldiko bederatzigarren urtean hil egin zen. Karbunkoa zuen, agintaldiko zortzi urtetako kanpainetan garatu zuena.

Hil aurretik bere seme Soliman hautatu zuen ondorengo izateko, eta gainerako seme-alaba guztiak hil egin zituen, Solimanek sultanerrian barne-arazorik izan ez zezan.

## Genealogia
Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialista

**Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialista** (errusieraz: Белору́сская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика; bielorrusieraz: Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) 1922. urtean Sobietar Batasuna sortu zuten lau kideetariko bat izan zen. Beste kide sortzaileak hauek ziren: Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista, Transkaukasiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa eta Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa.

Sobietar Batasuneko mendebaldean zegoen Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialista; Minsk zen bertako hiriburua. 1919. urteko urtarrilaren 1ean sortu zuten. 1991. urteko irailaren 19an "Bielorrusiako Errepublika" izena eman zioten, eta urte horretako abenduaren 8an independentzia aldarrikatu zuen.

1969. urteko datuen arabera, 8.897.000 biztanle zeuden Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistan, eta jatorriz %81 bielorrusiarrak ziren, %8,2 errusiarrak, %6,7 poloniarrak, %1,9 juduak, %1,7 ukrainarrak, eta besteak osterantzeko jatorrikoak. 1989ko erroldaren arabera, berriz, Bielorrusiako azalera 603.700 km²-koa zen (Sobietar Batasuneko seigarrena), eta 10.199.709 biztanle zeuden, 16,9 biztanle km²-ko dentsitatearekin (Sobietar Batasuneko bosgarrena). Errusiera eta bielorrusiera ziren hizkuntza ofizialak. Sobietar errubloa zerabilten.

Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistako Minsk hiriburuaz gain, beste hauek ere hiri garrantzitsuak ziren:

* Gomel
* Bierascie
* Horadnia
* Mahilou
* Viciebsk

## Banaketa politiko eta administratiboa 
Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistan sei oblast edo probintzia zeuden (1970eko datuak):

## Kanpo estekak
Katalina I.a Errusiakoa

**Katalina I.a Errusiakoa** (), jaiotze izena **Marta Helena Skavronska** (, ), Errusiako enperatriza izan zen 1725etik 1727ra. Petri I.a Errusiakoaren enperadorearen bigarren emaztea zen eta, haren heriotzaren ondoren enperatriz bilakatu zen.

## Biografia 
Marta Skavronska zen bere benetako izena eta 1684an Letonian jaiotako Poloniako baserritarra zela uste da. Samuel Skavrosnky eta Elisabeth Moritzen alaba zen. Gurasoak izurriteak hil zituen, eta iheslariak zirela esan izan da, horregatik hurrengo gobernuek ezkutuan gorde nahi izan dute historia hau.

### Gaztaroa 
Umezurtz gelditu ostean Ernest Glück, Marienburgeko artzain luteranoaren etxean hasi zen zerbitzari lanetan. Glücken etxean zegoela, Johan Raabe izeneko suediar ofizial batekin ezkondu zen oso gazte. Errusiarrek Marienburg hartu zutenean, Marta Moskura eraman zuten. Ondoren Alexandro Menxikov printzearen zerbitzaria (eta maitalea, agian) izan zen. Menxikov Petri Handiaren lagun mina eta kortesanoa zen, eta San Petersburgoko lehen gobernadorea.

### Petri Handia 
thumb|ezkerrera|190px|San Petersburgo 1723an.

1703an, Petri Handiak gortea San Petersburgora eraman zuenean, Marta ezagutu zuen. Maitaleak bilakatu ziren eta, Marta fede ortodoxora bihurtu ostean, Katalina Alekseievna izena hartuz, 1707an ezkondu ziren ezkutuan. Hamaika ume izan zituzten, baina bakarrik Anak (1707) eta Isabelek (1709) iraun zuten bizirik. Hiria eraikitzen zuten bitartean etxola batean bizi izan ziren. Jauregira bizitzera joan zirenean, etxola hesi batez inguratuz zaindu zuten.

### Enperatriza 
1711n Turkiaren aurkako kanpainan lagundu zion tsarrari, eta enperadorearen bizitza salbatu zuela esaten da, indartsuagoa zen armada batek inguratua zuenean amore emateko iradoki ziolako. 1712an jendaurreko ezkontza ospatu zuten, Petri Eudoxia emaztearengandik banandu ondoren. 1724an enperatriz ezkontide koroatu zuten Moskuko Uspensky katedralean. Titulu hori hartu zuen lehendabiziko emakumea izan zen. William Mons izeneko ganberazainarekin senarra engainatzen zueneko hotsa zabaldu zenean, Petrik Monsi burua ebakitzeko agindu zuen.

Petri 1725ean hil zenean, Katalina izan zen haren ondorengoa. Bere agintaldian Menxikov izan zen gobernuburua.

## Erreferentziak
Europa (mitologia)

[thumb|*Europaren bahiketa*, [Tiziano, ca. 1560 (Isabella Stewart Gardner Museoa) Boston).]]

Greziar mitologian, **Europa** (antzinako grekoa: Εὐρώπη, *Eúrṓpē*), Tiroko emakume feniziar bat zen, Europa kontinenteari bere izena emango ziona.

**Europa**ri buruzko bi mito daude greziar mitologian. Baten arabera, Zeus jainkoak, zezen bihurturik, Europa limurtu zuen, eta Kretara eraman; orduan, Zeusek bere jainkotasuna azaldu zion, eta Europa Kretako lehenengo erregina bilakatu zen. Beste mito baten arabera (Herodoto Halikarnasokoaren arabera), berriz, minostarrek bahitu eta Kretara eraman zuten.

Iturrien arabera, datuak ez dira beti berdinak, baina puntu batzuetan bat datoz: Europa feniziarra zen, eta haren leinuaren jatorrian Io printzesa mitikoa zegoena. Bestela, Agenor feniziar erregearen eta Tiro hiriko Telefasa erreginaren alaba zela ageri da iturrietan. Iliadan, berriz, Agenorren semearen alaba zela ageri da. Bi anaia zituen: Kadmo (berarekin eraman zuen alfabeto grekoa Greziara) eta Zilix, Zilizia eskualdeari izena eman ziona.

Kretara iritsitakoan, Zeusengandik hiru seme izan zituen: Minos, Radamantis eta Sarpedon.

## Txanponetan 
Kretarrek bere mitoak  eraman zituzten bere txanponetara, eta zenbait eszena, Erupararen mitoaren uneekin identifikatu izan dira.

## Antzinate osteko artean 
Europaren mitoa greziar zeramika onzi askotan marraztu zen, eta Ponpeiako fresko batean ere agertu da.

Aro Modernotik aurrerra, Europaren bahiketa hainbat lanetan margotu zuten lehen maialko artistek, Manierismotik aurrera, hala nola: Paolo Veronese  Gustave Moreau,  Tiziano, Rubens Rembrandt François Boucher, Jacob Jordaens, Simon Vouet Maerten de Vos, Francisco Goya, Pablo Picasso, Valentín Serov, Pierre Bonnard, Fernando Botero eta Joan Tuset i Suau.

## Kanpo estekak 
* Myth of Europa (2020) *House of European History*
* Cartwright, Mark (2018-10-25) “Europa. The Princess Europe is Named After”. *World history Encyclopedia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tochigi (prefektura)

Japoniako Honshu uharteko prefetura bat da. Hiriburua Utsunomiya da. Nikkō hirian, tenplo budista eta xintoismoaren santutegi ospetsuak daude, Unescok Gizateriaren Ondare izendatuak.

## Historia 
Meiji berrezarkuntza baino lehen, Tochigiren izena Shimotsuke probintzia zen. XIX. mendearen bukaeran prefeturak ezarri zirenean, Tochigi hirian ezarri zen prefeturaren hiriburua, 1873an, Utsunomiya eta Tochigi prefeturak batu zirenean. Gero, 1884an, hiriburua Utsunomiyara aldatua izan zen.

## Geografia 
Kantō eskualdeko iparraldean dago. Haren prefetura mugakideak hauek dira: Ibaraki, Gunma, Saitama eta Fukushima. Klima heze epela du, oro har, baina tenperatura nabarmen aldatzen da aro batetik bestera. Neguak lehorrak izaten dira, haizetsuak, eta neguak, berriz, hezeak eta ekaitz ugarikoak.

## Banaketa administratiboa 
1999tik aurrera urtero aldatu da antolaketa herriak batu baitituzte.
### Hiriak 
* Tochigi prefeturako hiriak Kantō eskualdeko beste prefeturetakoekin konparatuta nahiko txikiak dira. Hona hemen handienak:
# **Utsunomiya** (hiriburua, 511.296 biztanle)
# Oyama (163.954 bizt.)
# Ashikaga (153.766 bizt.)
# Tochigi (144.541 bizt.)
# Sano (124.001 bizt.)

* Hiri guztiak:

### Herriak 
## Ondasun nabarmenak 
* Nikkō
* Nikkōko tenplu eta santutegiak. (Gizateriaren Ondare)
* Nikkō Parke Nazionala.
* Oze Parke Nazionala.
* Ōya-ji tenplua (Utsunomiya).
* Ashikaga Gakko (Japoniako eskola zaharrena).
* Motegi zirkuitoa.

## Iruditegia 

Irudi:NikkoYomeimon5005.jpg|Tōshō-gū santutegia (Nikkō).
Irudi:NikkoRinnoji5390.jpg|Rinnō-ji tenplua (Nikkō).
Irudi:Lake chuzenji and kegon waterfall.jpg|Nikkō Parke Nazionala.
Irudi:中禅寺湖と赤い大鳥居.jpg|Chūzenji aintzira (Nikkō).
Irudi:Mount nantai and lake chuzenji.jpg|Nantai mendia eta Chūzenji aintzira.
Irudi:Mt.Nikkō-Shirane.jpg|Nikkō-Shirane mendia.
Irudi:Kegon falls nikko 2006-11-04.jpg|Kegon ur-jauzia (Nikkō).
Irudi:Mt.Hiuchigatake 03.jpg|Oze Parke Nazionala.
Irudi:Utsunomiya-jo fujimi-yagura.jpg|Utsunomiyako gaztelua.
Irudi:AshikagaGakkoGate.jpg|Ashikaga Gakko.
Irudi:Tochigi autumn festival,festival car of Yorozucho1-2-3chome,tochigi city,japan.jpg|Tochigiko udazkeneko jaialdia.

## Kanpo estekak 
* Tochigi prefekturaren webgune ofiziala
Kirov

**Kirov** (), lehen **Viatka** () eta **Khlynov** () deitua, mendebaldeko Errusiako hiria da, Kirov oblasteko hiriburua. Europari dagokion Errusiaren erdigunean dago, Viatka ibaiaren ertzean. 2010ean 473.695 biztanle zituen.

## Historia 
Khlynov gotorlekua 1181. urtean eraiki zuten, Ural mendien mendebaldera, Novgorodko merkatariek; hiri gisa 1374ko agirietan azaltzen da. 1489. urtean Moskuko Printzerrian sartu zuten, eta Errusian oso ezaguna egin zen ekoizten zituzten buztinezko irudiengatik.

Gorde den monumentu zaharrena 1689. urteko Jasokunde Katedral ikusgarria da. 1781. urtean Katalina *Handiak* *Viatka* izena eman zion hiriari, eta Viatkako Gobernazioko hiriburu izendatu zuen. Hirian erbesteratuta egon ziren, besteak beste, Alexander Herzen, Alexander Vitberg, eta Mikhail Saltikov-Shchedrin.

XIX. mendearen amaieran trenbide Transiberiarraren estazio garrantzitsua izan zen. 1934. urtean hiriari *Kirov* izena ipini zioten, Sergei Kirov sobietar agintariaren omenez.

## Biztanleria 
## Klima 
Kirovek klima kontinental hezea du, *Dfb* Köppen klima sailkapenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Errusiakoa

**Ana Errusiakoa**, (; 1693ko otsailaren 7agreg./urtarrilaren 28ajul. - 1740ko urriaren 28agreg./urriaren 17ajul.) Errusiako enperatriza izan zen 1730etik 1740ra.

Iván V.aren alaba zen, beraz, Petri Handiaren iloba eta Petri IIaren lehengusina. Azken hori 1730ean ordezkatu egin zuen. Frederiko Gilen, Kurlandiako dukearekin ezkondu zen. Anaren Erregealdian Errusiak Poloniako Ondorengotza Gerran (1733-1735) parte hartu zuen eta turkiarren aurka ere hasi zen.

## Biografia 
Petri IIaren heriotzarekin Ana enperatriz izateko aukeratu zuten oinordeko zuzenik utzi ez zuelako. Kontseiluko kideen asmoa erraz erabili zezaketen pertsona bat jartzea zen karguan eta Inperioaren boterea gutxituko zuen dekretuak sinaraztea.

Anak plan horiek guztiak desarmatzen ditu eta Inperioko erregimentuek eta guardiak dioten begikotasunaz baliatuz eta horien laguntzarekin, autokrataren antzera ezartzen du bere boterea. Hartzen dituen lehenengo erabakietako bat polizia sekretua sortzea izan zen, horren bidez, bere politikaren aurkakoak beldurtzeko. Errusiar nobleak botere karguetatik at utziko ditu dien errezeloagatik eta Alemaniako Baltikoko herrietako pertsona ospetsuak jarriko ditu haien ordez. Ernst Johann von Bironek eragin berezia izango du gortean.

Germaniako Erromatar Inperio Santuko Karlos VI.arekin aliantza bat egiten du eta Errusiak Poloniako Ondorengotza Gerran parte hartzen du. Augusto III.a jartzen dute Poloniako tronuan.

1735ean Otomandar Inperioa erasotzen du baina Germaniako Erromatar Inperio Santuko Karlos VI.ak bake akordioa sinatzen du, eta ondorioz Ana gerra bukatzera behartzen du.

1740an hil zen eta aurreko agintariak bezala oinordeko zuzenik ez zuen utzi. Oinordeko Ivan iloba izendatu zuen, oraindik hilabete gutxi zituena.
Alessandria

**Alessandria** (piemonteraz: *Lissandria*) Italiako ipar-mendebaldeko Piemonte eskualdean kokatutako udalerria eta Alessandriako probintziaren hiriburua da. Tanaro ibaiaren ertzean dago. 2012an 95.149 biztanle zituen.

## Historia 
Alessandria hiria 1168. urtean sortu zuten, lehendik zegoen herrigune batean, Lonbardiako Ligaren gotorlekutzat. Italia iparraldeko udalerrien askatasuna aldarrikatzen zuten, Frederiko I.a *Bizargorriaren* erasoetatik babestuz. XII. mendean *Civitas Nova* izena zeukan hiriak. Gaur egungo izena enperadorearen etsai Alexandro III.a aita santuarengandik datorkio. 1198. urtetik aurrera udalerri askea izan zen.

1348. urtetik aurrera Milango Dukerrian sartuta egon zen. 1707. urtetik aurrera Savoiako etxearen menpekoa izan zen, eta handik iritsi zen Piemontekoa izatera. 1800. urtean Napoleon Bonaparte Marengoko guduan nagusitu zenetik, Alessandria Frantziako eremu bihurtu zen, Marengo departamenduko hiriburu hain zuzen ere. Orduan beste gotorleku bat egin zuten hirian. 1814. urtean Savoiakoek berriro eskuratu zuten Alessandria, Sardiniako Erresumarako.

Bigarren Mundu Gerran Aliatuen eraso asko jasan izan zituen Alessandriak, larrienak 1944. urteko apirilean (238 hildako eta ehunka zauritu) eta 1945. urteko apirilean (160 lagun hilda, 60 ume tartean).

## Ekonomia 
Industria-jarduera hauek dira nagusi Alessandrian: kapelagintza, elikagaigintza, papergintza, elektroteknika, metalmekanika, ehungintza eta kimika.

## Turismoko erakargarriak 
* Herriko Jauregia (*Palazzo Rosso*)
* Alessandriako katedrala (*Cattedrale dei Santi Pietro e Marco*)
* Santa Maria di Castello eliza (*Chiesa di Santa Maria di Castello*)
* Guasco jauregia (*Palazzo Guasco Gallarati di Bisio*)
* Alessandriako zitadela (*Cittadella di Alessandria*)
* Marengoko guduaren Museoa
* Aisialdirako ekintzak Morbellon: mendiko txirrindularitza, upeltegiak, ekitazioa eta landa-turismoa.

## Pertsona ezagunak
* Umberto Eco (1932-2016), idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Gida
* Turismoko gida