open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Torre Annunziata

**Torre Annunziata** Italiako hiri bat da, Napoliko probintziakoa, Campania eskualdean. Vesuvio sumendiaren magalean dago, Napolesko golkoaren aurreko aldean, "Behiaren Sabela" deritzon badia estrategikoan. Hain zuzen ere, Torre Annunziatako portua Campaniako hirugarrena da garrantziz.

Vesuvio sumendiaren erupzioek behin baino gehiagotan suntsitu dute hiria, hala nola 79., 1631. eta 1906. urteetan.

## Ekonomia 
Antzina burdingintza-industriak eta elikagaigintzak indar handia izan zuten, baina gaur egun ontzigintza, armagintza eta industria farmazeutikoa dira jardunbide nagusiak.

## Kultura 
UNESCOk 1997an Oplontiko aztarnategia Gizateriaren ondare izendatu zuen.

## Historia 
Besteak beste erromatarren bideak jasotzen zituen Tabula Peutingeriana lanean ageri da, *Oplonti* izenez: terma-lekutzat aipatzen zuten. K.a. VIII. mendean grekoak bizi izan ziren hirian, eta etruriarrak eta samniotarrak ondoren. Erromatarrek eskuratu zuten K.a. 89. urtean, baina handik hamar urtera Vesuvio sumendiaren erupzio batek hiriari hondamendia ekarri zion, eta hurrengo milurtekoan *Silva Mala* izenez ezaguna izan zen, lapurrak zebiltzan leku arriskutsua zelako.

1319. urtean Karlos Calabriakoak inguruko lurrak leial zitzaizkion jauntxoei eman zizkien, eta han Annunziata Andre Mariaren eliza eraiki zuten, baita monasterio eta hospizio bat ere. Gerora, babeserako dorre bat eraiki zuten, eta auzo guztiak hartu zuen «Torre dell'Annunziata» izena. 1631. urtean ingura berriro suntsituta geratu zen beste erupzio baten ondorioz, baina berehala ekin zioten berreraikitzen, hiria industria-jardueraz garatuz.

1810-1815. urte bitartean *Gioacchinopoli* izena ipini zioten hiriari. Hainbat herrialde eta agintariren menpe egon ostean, merkataritza indartuz zihoan neurrian hiria hazten joan zen. Industria-jarduera ere handitzen joan zen Bigarren Mundu Gerra bitartean.

Gaur egun, Camorra gaizkile-elkartearekin izan dituen harremanengatik, eta hilketak, droga-trafikoa eta ustelkeria gertatzen direlakoan, Torre Annunziatak ez du turismoa erakartzen, hondar beltzezko hondartza ikusgarriak eta ondare arkeologiko aberatsa izanagatik ere.

## Dialektoa 
Torre Annunziatan euren hizkera dute, *torrese* deritzon napolieraren aldaera: ahoskera berezia dute.

## Senidetutako hiriak 
* La Ciotat - 

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Karme (satelitea)

**Karme** (grekoa: Κάρμη), edo **Jupiter XI**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Karme satelite txikia da (46 km-ko diametroa), eta irregularra. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera. Haren gainazala gehienbat karbonoz eta izotzez osatuta dago.

Karmek bere izena ematen dio satelite-talde bati, Karmeren taldeari: 22.900.000 km eta 24.100.000 km arteko erradioekin, 164,9° eta 165,5° bitarteko inklinazioekin eta 0,23-0,27 bitarteko eszentrizitateekin Jupiter orbitatzen duten satelite erretrogrado irregularrak dira guztiak.

## Aurkikuntza 
Seth Barnes Nicholson-ek aurkitu zuen, 1938ko uztailaren 30ean, Wilson mendiko behatokian, uztailaren 5etik abuztuaren 25era bitartean egindako Jupiterren behaketetan oinarritua. Aurkikuntzaren berri abuztuan eman zen.

## Izendapena 
Karme izena mitologia grekoko Karme pertsonaian du jatorria; Karme ninfa bat zen, eta Zeusen maitalea.

Karmek ez zuen izendapen ofizialik izan 1975 arte, Jupiterren beste zortzi sateliterekin batera (Nazioarteko Astronomia Batasunak ofizialki izendatutako lehenengo satelite-multzoa izan zen). Ordura arte, Jupiter XI izena erabili zen izendatzeko.

## Kanpo estekak
Meloi mikatz

thumb|Meloi mikatza osoa, erdibitutako bi eta bi sekzio gurutzatuekin.
**Meloi mikatza** (*Momordica charantia*) Cucurbitaceae familiako landare tropikal edo azpitropikal bat da, mundu osoan zabaldua jangarria dela-eta kultibatu egiten delako. Asko erabiltzen da Asiako hegoaldean eta hego-ekialdean, Txinan, Afrikan eta Antilletan.

## Ezaugarriak 
Landare belarkara da, zurtoin malgukoa, eta 5 metroko altuera har dezake. Hosto bakunak ditu, gingildunak, 4-12 cm-ko tamainakoak, eta nerbioak (3-7) ondo markatuak daude. Landare bakoitzak lore ar eta emeak ematen ditu.

Fruitua luzanga da, eta zimurtsua. Ebakiz gero, erdialdean barrunbe bat dauka, hazi handi eta lau ugarirekin, eta haren inguruan geruza mamitsu mehe bat dago. Haziak eta erdialdeko gunea zuriak dira fruitua heldugabea denean, baina, heltzean, gorritu egiten da, eta zapore gozoa hartzen du. Erdialdeko gune gorri gozoa entsaladan jateko erabiltzen da Asiako hego-mendebaldean.

Azala tentea da, eta jangarria. Fruitua, eskuarki, artean heldugabe dagoela jaten da. Heltzen denean, mamia mikatza da. Erabat heldua dagoenean, haragia biguna da, eta laranja.

Indiako eta Txinako sukaldaritzan oso erabilia da, baita Japonian (Okinawan), Indonesian eta Vietnamen ere. Filipinetan ere bai; han *amalaya* izena du.

Sendabelar gisa erabili da aspalditik Txinako medikuntza tradizionalean. Ikerketak erakutsi du fruitu heldugabeek antibiotikoak dituztela.

## Kanpo estekak 
* Rain-tree
* Research on Bitter Melon and other vegetables as treatment for Diabetes / Glucose level reduction
* ITIS report
* Ampalaya (Momordica Charantia)
* Ampalaya (Momordica charantia) Herb
* The National Bitter Melon Council
* Bitter Melon Studies
* Detailed botanical description
* Nutrition facts
Macroscelididae

**Makroszelideoak** (**Macroscelidea**) ugaztun karedunen ordena bat dira, eskuarki «elefante-satitsu» deituak. Bizirik dauden 16 espeziek osatzen dute ordena, lau generotan banatuak. Familia bakarra dute.

Animalia txikiak dira; mutur luzea dute, eta atzeko hankak ere luzeak. Lurrean bizi dira, eta batez ere intsektuak jaten dituzte: inurriak, termitak eta kakalardoak. Makroszelidoen espezie guztiak Afrikan bizi dira.

Satitsuen antza dute, baina handiagoak dira. Gorputza 10–30&nbsp;cm- luze da, eta isatsa 8–25&nbsp;cm luze. Espezie gehienen pisua 25 eta 280 g bitartekoa da, baina *Rhynchocyon* generoko espezie handienek 700 g-rainoko pisua izan dezakete. Begi handi eta biribilak dituzte, eta muturra oso luzea da, tronpa baten formakoa, eta mugikorra. Hanka luze-meheak dituzte, atzekoak luzeagoak aurrekoak baino, eta saltoka ibiltzeko moldatuta daude.

Habitat-mota askotan bizi dira: basamortuan, gune arrokatsuetan, sabanetan eta oihan tropikaletan. Lurrean bizi dira, eta gehienbat egunez ibiltzen dira. Hala ere, tenperatura oso altua denean edo harrapakariak inguruan badabiltza, gauez ibiltzen dira. Espezie gehienak bikoteka bizi dira. Batzuetan bikote batzuek lurralde komun bat erabiltzen dute. Bi modutara mugitzen dira: martxa motelean, lau hankak erabiltzen dituzte; martxa azkarrean, atzeko hankak baliatzen dituzte aurreranzko jauzi handiak egiteko. Batez beste, hiru urte bizi dira.

## Sistematika 
Gaur egun, 16 espezie ditu ordenak, lau generotan banatuak, baina genero fosil ugari ezagutzen dira.

* **†Herodotiinae** subfamilia fosila
** †*Chambius*
** †*Herodotius*
** †*Nementchatherium*
* **†Metoldobotinae** subfamilia fosila
** †*Metoldobotes*
* **Macroscelidinae** subfamilia
** †*Hiwegicyon*
** †*Pronasilio*
** †*Palaeothentoides*
** *Elephantulus* generoa
*** *Elephantulus brachyrhynchus*
*** *Elephantulus edwardii*
*** *Elephantulus fuscipes*
*** *Elephantulus fuscus*
*** *Elephantulus intufi*
*** *Elephantulus myurus*
*** *Elephantulus revoili*
*** *Elephantulus rozeti*
*** *Elephantulus rufescens*
*** *Elephantulus rupestris*
** *Macroscelides* generoa
*** *Macroscelides proboscideus*
** *Petrodromus* generoa
*** *Petrodromus tetradactylus*
* **†Myohyracinae** subfamilia fosila
** †*Myohyrax*
** †*Protypotheroides*
thumb|300px|Elefante-satitsu gorri-beltza (*Rhynchocyon petersi*)
* **Rhynchocyoninae** subfamilia
** *Rhynchocyon* generoa
*** *Rhynchocyon chrysopygus*
*** *Rhynchocyon cirnei*
*** *Rhynchocyon petersi*
*** *Rhynchocyon udzungwensis*
* **†Mylomygalinae** subfamilia fosila
** †*Mylomygale*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zenica

**Zenica** Bosnia-Herzegovinako industria-hiri bat da, Sarajevo hiriburutik 70 km inguru iparraldera dagoena. 2004. urteko datuen arabera, biztanleriaren jatorriari dagokionez, %83 bosniar musulmanak ziren, %10 kroatak eta %6 serbiarrak.

Zenicako Stara Čaršija alde zaharrean hainbat ikusgai daude, hala nola 1906. urtean eraikitako sinagoga, gaur egun Hiriko Museo eta Arte Galeria bihurtuta. Čaršijska Džamija meskita, austriarrek eraikitako iturria eta Hadžimazića Kuća landetxea ere aipagarriak dira.

## Historia 
Zenica hiriaren jatorria Neolitoan dago. Harrezkero, iliriarren hiria izan zen, hiri zaharraren aztarnek adierazten dutenez; eta erromatarren sasoian *Municipium Bistua Nova* izena izan zuen. Aipatzekoa da II-IV. mende inguruko basilika bikoitz kristau berezia, Europan halako bi aurkitu direnez bakarrik. Beste asentamendu zahar batzuen aztarnak ere badaude hirian, hala nola hiriaren hegoaldean dagoen Bilimišće auzoaren ingurukoak, Putovići eta Tišina herrien ondoan, *Villa Rustica* deritzona, bainuetxeak, tenpluak eta bestelako eraikinak.

Hainbat herrialde eta agintariren esku egon ostean, Bosniako gerraren inguruan Zenicak zeregin estrategikoak bete zituen. Besteak beste, 1991. urtean Ekialdeko Europako lehenengo irrati-etxe libre eta pribatuaren egoitza bertan kokatu zuten, CD-CEMP Irratia. Hain zuzen ere, 1993an Belgikako Kazetaritza Independentearen saria eman zioten bertako kazetari bati, Zoran Misetic-i, "Bakearen Luma" saria.

Gerra ostean biztanleriak gorabehera handiak jasan zituen: bosniar musulmanen etorrera eta serbiarren irteera izan zen gertaera aipagarriena. Gaur egun, gerratea baino lehen zeukan ekonomia-indarra berreskuratzekotan dihardute; Erdialdeko Europako hegoaldeko altzairu-fabrikarik handienetarikoa, Mittal Steel Corp. hirian dago, eta pribatizatuta dago.

## Pertsona ezagunak
* Ante Budimir (1991-), futbolaria.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
## Erreferentziak
Aa (argipena)

**Aa** izenarekin honakoak adieraz daitezke:
* Hubertus Antonius van der Aa botanikoaren laburpen zientifikoa
* Aa laba mota bat
* *Aa* genero botanikoa
* Aminoazidoren laburdura
* Aa ibaia, Europako hainbat ibairen izena
* Å letraren transliterazioa
* Aa arkitektura, antzinako Egiptoko arkitektura estilo bat
* Van der Aa abizeneko jende ugari dago
* Aa, Estoniako herri bat
* AA, Adimen artifizial
Aa (Estonia)

**Aa** Estoniako iparraldeko herri bat da, Finlandiako golkoko hegoaldeko kostaldean. Ida-Viru konderriko Lüganeseko elizatearen parte da, herriburutik bertatik 10 kilometrora.

Aa herriaren lehen aipamena 1241an Danimarkak egindako zentsuan agertzen da, *Liber Census Daniae* izenekoan. Bertan **Hazæ** izena ematen zitzaion. Alemaniarrek **Haakhof** deitu zuten.

## Kanpo estekak
Cypriniformes

**Cipriniformes**, teleosteoen infraklaseko ordena.

Ordena honetan, 5-6 familia, 320tik gora genero eta 3.250 espezie baino gehiago sartzen dira, besteak beste, karpak, ezkailuak eta mazkarrak.

Ordena honetako espezieen bereizgarri batzuk hauek dira: bizkar-hegal sinple bat dute, eta ez dute hortzik ahoan; hortzen ordez, faringe-hortz deritzen egitura batzuk dituzte eztarrian.

Ur gezetan bizi dira nagusiki, baina bada itsasoan bizi den espezie bat bederen —*Tribolodon brandtii*—. Asiaren hego-ekialdean dago ordena honetako dibertsitate handiena, baina ez dago bat ere ez Australian ez eta Hego Amerikan ere.

Cyprinidae familia —karpak eta ezkailuak— da nagusi ordena honetan; izan ere, ordena honetako dibertsitatearen bi heren osatzen dute. Balitoridae eta Gyrinocheilidae familiako espezieak Asiaren lurralde tropikal eta subtropikaletako ur gezetan bizi dira, eta algak eta ornogabe txikiak jaten dituzte. Catostomidae bentosadun familiako espezieak Ipar Amerikan eta Asiaren ekialdean bizi dira, eta karpen antza dute bai itxurari bai ekologiari dagokienez. Cobitidae familiakoak, berriz, ohikoak dira Eurasian eta Afrikaren iparraldeko zenbait lekutan.

Ordena garrantzitsua da gizakiarentzat, bi arrazoi nagusi hauengatik: batetik, elikagai inportantea da herrialde batzuetan, Europan eta Asian, batez ere; bestetik, akuario-arrain zabaldua da, eta espezie batzuk dituzten kolore biziengatik hazten dituzte.

Sailkapenari buruzko xehetasunak:

* Cobitoidea subordena:
** Balitoridae
*** Balitorinae subfamilia
*** Nemacheilinae subfamilia
** Catostomidae - arrain bentosadunak
*** Catostominae subfamilia
*** Cycleptinae subfamilia
*** Ictiobinae subfamilia
** Cobitidae - mazkarrak
*** Botiinae subfamilia
*** Cobitinae subfamilia
** Gyrinocheilidae - arrain alga-jaleak

* Cyprinoidea subordena:
** Cyprinidae - karpak, zamo txikiak eta barboak
** Psilorhynchidae

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Iberiar penintsulako Cypriniformes ordenako espezieak
*  Cypriniformes Tree of Life proiektua
Salbia sendakari

**Salbia sendakaria** edo **sendagarria** (*Salvia officinalis*), Lamiaceae familiako landare-espeziea. Hizkera arruntean, *salbia* deritzo. Lineok sailkatu zuen 1753an.
 
Mediterraneoan du jatorria, mundu osoko lekuetara egokitu bada ere. Tradizionalki, asko erabili da bai medikuntzan bai sukaldaritzan; gaur egun, aldiz, lorategiak apaintzeko baliatzen da, bereziki.

Mende askoz landatu da Mundu Zaharrean, janaria gozatzeko eta botikak prestatzeko, eta sendatzeko dohain miraritsuak ere egotzi zaizkio. *Officinalis* epitetoa, izan ere, medikuntza-erabileratik datorkio (latinez, *officina*), senda-belar gisa banatzen baitzuten Erdi Aroko monasterioetan.

Sendagarri gisa, ezaugarri hauek ditu: izerdiaraztearen eta hipoglumeziaren kontrakoa da, estimulatzailea, espasmoen kontrakoa, idorgarria eta antiseptikoa. Sukaldaritzan, aldiz, haragi koipetsuak, gazta eta edari batzuk prestatzeko erabiltzen da.

thumb|250px|ezkerrera|*Salvia officinalis*, CNPMAI Sendabelar eta Usain-belarrak Kontserbatzeko Elkartea (Frantzia).
## Deskribapena 
Usain-belar bizikorra da, eta 70 cm-rainoko garaierara hel daiteke. Zurtoin zutituak eta pubeszenteak ditu, eta hostoak, berriz, peziolatuak, oblongoak eta obalak, zeinak ongi markatua baitute zain-egitura. Lore zuri-biolazeoak ematen ditu luku eran, 3 cm-rainoko koroladunak; kaliza korola baino txikiagoa da, purpura-kolorekoa.

## Kokapena eta habitata 
Mediterraneo ingurua du habitata, itsas mailatik hasi eta mendietaraino. Leku harritsu eta belardi lehorrak ditu gustuko, lur ez-emankorrak, batez ere. Espainian, *lavandulifolia* izeneko barietatea da ohikoena.

## Kanpo estekak
Ilen kultibatu

**Hilerri-lilia** edo **ilen kultibatua** (*Calendula officinalis*) Asterales ordenako landare belarkara bat da. Uste da jatorria Mediterraneoaren inguruan duela eta *Calendula* generoko beste espezie batzuen gurutzaketaren ondorioz sortu dela.
 
Antzinako grekoek erabili zuten Mediterraneoaren inguruan, eta indiarrek eta arabiarrek ere erabili zuten, bai sendabelar gisa, bai tindagai gisa, bai elikagai gisa eta kosmetikoak egiteko ere.

Generoaren izena, *Calendula*, latinetik dator: *calendulae* hitzak "hilabeteetan zehar" esan nahi du. Horren bidez, adierazi nahi da loratzealdi luzea duela. Bestalde, izen espezifikoak ("officinalis") sendabelarra dela adierazten du.

## Ezaugarriak 
Zoru buztintsuak nahiago ditu. Klima epeletan bizi da, baina izozteak eta lehorteak ondo jasaten ditu. Europan, XII. mendeaz geroztik kultibatzen da.

Landare belarkara da, eta usaintsua. Zurtoina 20-55 cm luze da, adartua. Hostoak txandakatuak, bakunak, luzangak edo gingildunak dira. Loreak horiak dira, eta ia urte osoan loratzen da: gauez itxi, eta goizaldean ireki egiten dira. Fruituak akenio gakotuak dira. Loreen usaina ez da atsegina, eta mikatzak dira.

Asko erabiltzen da loregintzan, lorategiak apaintzeko. Bestalde, haren petaloak azafraiaren ordezkotzat erabil daitezke, kolorea emateko.

Herri-sendagintzan amenorrea, dismenorrea, gastritisa eta beste gaixotasun batzuen aurka erabili da, baina eragina ez dago zientifikoki frogatua. Larruazaleko arazoetarako ere erabiltzen da, baita kosmetikan eta dermofarmazian ere.

## Kanpo estekak 
* *Calendula officinalis* a Herbmed
* Revista Cubana de Farmacia
* *Calendula officinalis* a Ecoaldea
Dacia

**Automobile Dacia S.A.** (errumanieraz  ahoskatua) Errumaniako automobil-fabrikatzailea da.

Errumaniarren arbasoak bizi ziren lurraldeari erromatarrek emandako latinezko izenetik, *Dacia* hitzetik, datorkio izena auto-markari.

Dacia automobil-etxea 1968an sortu zuen garai hartako erregimen komunistak, herrialdeak berak fabrikatu nahi baitzituen herritarrentzako automobilak. Horretarako, auto-fabrikatzaile baten lizentzia erostea erabaki zuten. Eskaintza Fiat, Alfa Romeo, Peugeot, Morris, Ford eta Renault markek egin zioten Errumaniako gobernuari. Lehen saialdiak Peugeot eta Morris markekin izan baziren ere, azkenik Renaultekin egin zuten tratua errumaniarrek, eta R-12 modeloaren prototipo bat ekoizten hasi ziren: Dacia 1310, auto moderno eta familiarra zen, eta mekanika sinplekoa. Dacia 1310 modeloa izan da Errumaniako enpresa honen modelo enblematikoena. Orduz geroztik, Renault automobil-gamatik eratorritako modeloak ekoitzi izan ditu.

Fabrika nagusia Piteștin zegoen eta dago, Bukarestetik ehun bat kilometrora, ipar-mendebaldera.

1999an, Renaultek erosi egin zuen Dacia, garatze-bidean zeuden herrialdeetan auto merke bat saldu ahal izateko. Orduz geroztik, Renault taldearen barruan dago Dacia. Gaur egun, talde osoaren salmenten % 30 dira marka honenak.

Merkaturatzea indartzeko, bi helburu nagusi hauek izan ditu enpresak: batetik, produkzio-katea modernizatzea, beste herrialdetara esportatu ahal izateko; bestetik, «Dacia zaharra»rentzat ordezko atalak produzitzen segitzea. Izan ere, errumaniar gehienek ez dute sekula autoa saltzen; nahiago dute auto zaharra konpondu.

2004an, Logan modeloa merkaturatu zuten, eta arrakasta handia izan zuen Errumanian eta baita Europa mendebaldeko eta ekialdeko herrialdeetan ere.

Prezio merkea eta auto sinplea izatea ditu bereizgarri Dacia markak. Gaur egun, auto-modelo hauek saltzen ditu Daciak: Logan, Sandero, Duster eta Lodgy.

## Kanpo estekak 
*  Daciaren webgune ofiziala
Boeing 777

**Boeing 777** erreakzio-hegazkin komertziala da, bi motorrekoa, irismen handikoa eta fuselaje zabalekoa, Estatu Batuetako Boeing Commercial Airplanes konpainiak fabrikatua. Bi erreaktoreko munduko hegazkin handiena da. 500 bidaiari baino gehiago eramateko gaitasuna du, eta modeloaren arabera, 9.695etik 17.370 km arteko irismena du.

Boeing 777aren ezaugarri nagusienen artean aipatu behar dira diametro handiagoko turbofan motako motorrak dituela, eta lurreratze-tren nagusi bakoitzean 6 gurpil daramatzala.

Zortzi airelinea handiren artean egindako da, eta 767a eta 747a modeloak ordezkatzeko egin zen. Boeingeko lehen hegazkin komertziala da *fly-by-wire* kontrol-sistemarekin, beraz, ordenagailuak kontrolatutako hegaldi-aginteekin, eta baita ere, ordenagailuz guztiz diseinatutako lehen hegazkin komertziala. Boeing 777a bi fuselaje luzera desberdinekin fabrikatua izan da. 777-200 modeloa

United Airlines airelinea izan zen lehena Boing 777a zerbitzu komertzial gisa erabiltzen 1995ean. 2012ko urtarrilera arte, 60 bezerok eskatu zuten hegazkin honen 1.242 unitate, eta horietatik 988 dagoeneko entregatuak zeuden. Azken hamarkadan, 777 modeloa izan da modelorik salduena. Modelo honen lehiakide zuzenak dira Airbus A330-300a, A340a, eta laster egingo den A350a. Boeing etxeak egingo duen hurrengo hegazkin-modeloak (Boeing 787 Dreamliner) Boeing 777aren ezaugarri ugari izango ditu.

## Kanpo estekak 
*  Boeing 777 hegazkinaren ezaugarriak
*  Boeing 777 hegazkinari buruzko informazio teknikoa
*  Boeing 777-223/ER American Airlines
Toshiba

Japoniako konpainia bat da, aparatu elektrikoak eta elektronikoak ekoizten dituena. Egoitza nagusia Tokion daukate, Minato auzoan.

Dagokion arloan, munduko zazpigarren ekoizlea da Toshiba. Ordenagailu eramangarrien salmentetan, esate baterako, munduko bosgarren postuan dago. 2001. urtean Toshiban 188.042 langilek ziharduten lanean.

## Historia 
1939. urtean Japoniako bi enpresak bat egin zuten Tokio Shibaura Denki ("Tokioko Konpainia Elektrikoa") sortzeko: Shibaura Seisaku-sho (1876. urtean telegrafo-osagaiak egiten hasi zen Tanaka Seizo-sho, Hisashige Tanaka-rena, baina aparatu elektrikoak ekoizten liderra zen XX. mende hasieran); eta lanpara elektrikoak ekoizten zituen Tokio Denki (lehenago "Hakunetsu-sha" izenekoa). Enpresa berria *To-Shiba* izenez egin zen ezaguna, eta 1978. urtean *Toshiba* izen berria ipini zioten formalki.

Enpresak XX. mendean oso indar handia hartu zuen: barruko hazkundeaz gain, bestelako enpresak eskuratu zituzten, eta hainbat alorretan jardun izan du. Bai produktuak bai zerbitzuak eskaintzen ditu: aire girotuko sistemak, etxetresnak, erabiltzaileentzako gailu elektronikoak (telebista, DVD eta tankerakoak barne), kontrol-sistemak (hala nola hegan egiteko kontrol-sistemak, trenbideetako kontrol-sistemak, segurtasun-sistemak, trafikokoak), ekipamenduen elektronika, igogailuak, argiztapena, medikuntzako ekipamenduak, ordenagailuak, elektronika digitala, erdieroaleak, sistema elektrikoak, elektrizitate-sareak eta abar.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Errefau min

**Errefau mina** (*Armoracia rusticana*) Brassicaceae familiako landare bizikor bat da. Gaur egun, mundu osora hedatu da, baina baliteke berez Europako ekialdekoa eta Asiako mendebaldekoa izatea. Metro eta erdiko altuera hartzen du, eta hostoak berde ilunak dira.

Sendabelar gisa eta lurringintzarako erabili da XIII. mendeaz geroztik. Horretarako, erroa baliatzen da. Ebakitzen denean, esentzia lurrunkor eta sarkorrak askatzen ditu, eta narritagarria da, amoniakoa bezala, eta negar-eragilea. Hosto berriak aroma emateko erabiltzen dira.

Erroa, arraspatu edo eho ondoren, ongailu bat egiteko erabiltzen da, eta ziapearen ordezko gisa baliatzen da. Erresuma Batuan, *horseradish* deritzote, eta Frantzian, *raifort*.

Landare diuretikoa da, eskorbutuaren aurkakoa, eta digestioaren lagungarria. Bestalde, errotik peroxidasa entzima lortzen da, test kimikoetan oxidatzaile gisa erabilia. Erroaren zukua kosmetikan erabiltzen da.

## Sinonimia 
* *Armoracia amoracia* (L.) Cockerell, Fl. Boulder Colorado 130. 1911, orth. var.
* *Armoracia armoracia* (L.) Cockerell ex Daniels, Univ. Missouri Studies, Sc. Ser., 2. No. 2, 130. 1911, nom. inadmiss.
* *Armoracia lapathifolia* Gilib., Fl. Lituan., 2 : 53. 1782. nom. inval.
* *Armoracia lapathifolia* Usteri, Delect. op. bot. vol. 2, 359. 1793
* *Armoracia rustica* Schur, Verh. Siebenb. Ver. Naturw. 4. 8. 1858
* *Armoracia sativa* Bernh., Syst. Verz. Erfurt, 189. 1800.
* *Cochlearia armoracia* L., Sp. Pl., 648. 1753.
* *Cochlearia lancifolia* Stokes, Bot. Mat. Med., 3 : 437. 1812, nom. illeg.
* *Cochlearia variifolia* Salisb., Prodr. 267. 1796, nom. illeg.
* *Crucifera armoracia* (L.) E.H.L.Krause, Fl. Deutschl., ed. 2, 6 : 54. 1902
* *Nasturtium armoracia* (L.) Fries, Corp. Fl. Prov. Suec,, Fl. scan. 65. 1835
* *Radicula armoracia* (L.) B.L.Rob., Rhodora 10:32. 1908
* *Raphanis magna* Moench, Methodus, 267. 1794
* *Rorippa armoracia* (L.) Hitchc., Spring Fl. Manhatt., 18. 1894.

## Kanpo estekak
Anacardiaceae

**Anakardiazeoak** (*Anacardiaceae*) *Sapindales* ordenako landare angiospermoen familia bat dira. 500 bat espezie ditu, 72 generotan banatuak, eta espezie batzuek garrantzia ekonomikoa dute. Familia honetako espezieetatik ateratzen dira, adibidez, anakardoa, mangoa eta marula. *Pistacia* generoa ere (pistatxoak ematen dituen espezieak, adibidez) familia honetan sailkatzen da gaur egun, batzuetan berezko familia batean (*Pistaciaciae*) sailkatu izan bada ere.

Zuhaitzak edo zuhaixkak dira, eta eskualde bero eta epeletan bizi dira, hala nola eskualde mediterraneoetan eta tropikaletan.

## Generoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tree of Life: Anacardiaceae
* Anacardiaceae and Burseraceae research
* Anacardiaceae in Topwalks
* Anacardiaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants.
* Family Anacardiaceae - Loreak Israelen
* Anacardiaceae Txilen, Chileflora]
* https://web.archive.org/web/20060428185908/http://132.236.163.181/index.html Landare-sistematika
Cupressaceae

**Kupresazeoak** (**Cupressaceae**) koniferoen subklaseko eta Pinales ordenako landare-familia bat dira. Zuhaitza edo zuhaixkak dira, eta zura eta hostoak, maiz, aromatikoak dira. Hostoak iraunkorrak dira, elkarri atxikitako ezkata-itxurakoak, 1 mm eta 3 cm bitarteko luzerakoak. Espezie asko oso erabiliak dira zura ateratzeko, eta aromagatik, baita apaingarri gisa ere.

Banaketa kosmopolita du, eta espezie gehienak klima bero eta epeletako eskualdeetan bizi dira. Espezie gehienak (% 75 inguru) Ipar hemisferioan daude. 29 genero daude, eta 135 bat espezie. Badira 16 genero espezie bakarra dutenak. Genero handienak hauek dira; *Juniperus* (68 espezie), *Callitropsis* edo *Xanthocyparis* (18 espezie), *Callitris* (15 espezie) eta *Cupressus* (12 espezie).

Cupressaceae familiari dagozkio Lurreko bi espezierik handienak: *Sequoia sempervirens* (aurkitu den espezimen handiena ia 112 m luze da, eta 6,7 m -ko diametroa du) eta *Sequoiadendron giganteum* (aurkitu den espezimen handiena 106 m luze da, eta 11,4 m-ko diametroa du). Espezie batzuek 2000-3500 urteko bizitza dute.

## Sailkapen klasikoa 
Sailkapen klasikoan, hau da genero-banaketa:

* *Actinostrobus* Miq.
* *Austrocedrus* Florin & Boutelje
* *Callitris* Vent. (syn. *Frenela*)
* *Calocedrus* Kurz
* *Chamaecyparis* Spach
* *Cupressus* L.
* *Diselma* Hook.f.
* *Fitzroya* Lindl.
* *Fokienia* A.Henry & H.H.Thomas
* *Juniperus* L. (sin. *Arceuthos*, *Sabina*)
* *Libocedrus* Endl.
* *Microbiota* Komarov
* *Neocallitropsis* Florin
* *Papuacedrus* H.L.Li
* *Pilgerodendron* Florin
* *Platycladus* Spach
* *Tetraclinis* Mast.
* *Thuja* L.
* *Thujopsis* Siebold & Zucc.
* *Widdringtonia* Endl.

* *× Cupressocyparis* Dallim. (genero hibridoa *Chamaecyparis* × *Cupressus*)

## Sailkapen filogenetikoa 
Sailkapen filogenetikoak 29 genero ditu:

* Cunninghamioideae (Hayata) Quinn
** *Cunninghamia* R.Br.
* Taiwanioideae (Hayata) Quinn
** *Taiwania* Hayata
* Athrotaxidoideae Quinn
** *Athrotaxis* D.Don
* Sequoioideae (Luerss.) Quinn
** *Metasequoia* Hu & W.C.Cheng
** *Sequoia* Endl.
** *Sequoiadendron* J.Buchholz — sekuoia erraldoia
* Taxodioideae Endl. ex K.Koch
** *Cryptomeria* D.Don
** *Glyptostrobus* Endl.
** *Taxodium* Rich.
* Callitroideae Saxton
** *Papuacedrus* H.L.Li
** *Pilgerodendron* Florin
** *Libocedrus* Endl.
** *Austrocedrus* Florin & Boutelje
** *Widdringtonia* Endl.
** *Fitzroya* Lindl.
** *Diselma* Hook.f.
** *Actinostrobus* Miq.
** *Callitris* Vent. (sin. *Frenela*)
** *Neocallitropsis* Florin
* Cupressoideae Rich. ex Sweet
** *Thuja* L.
** *Thujopsis* Siebold & Zucc.
** *Chamaecyparis* Spach
** *Fokienia* A.Henry & H.H.Thomas
** *Cupressus* L. (sin. *Callitropsis*, *× Cupressocyparis*, *Neocupressus*, *Xanthocyparis*) — altzifreak
** *Juniperus* L. (sin. *Arceuthos*, *Sabina*) — ipuruak
** *Calocedrus* Kurz
** *Tetraclinis* Mast.
** *Microbiota* Kom.
** *Platycladus* Spach

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrus Ansip

**Andrus Ansip** (Tartu, 1956ko urriaren 1a) politikari estoniarra, Estoniako Lehen ministroa eta Estoniako Alderdi Erreformistako presidentea 2011tik 2014ra.

## Biografia 
Ansip Tartuko Unibertsitatean ikasi zuen kimika (1979). Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide izan zen, baina Sobietar Batasuna zatitu zenean, alderdiz aldatu zuen. Ansip inbertsio- eta banku-jardueratan dabiltzan hainbat enpresetan egin du lana.

1998an, Ansip Tartuko alkate hautatu zuten, eta karguan egon zen 2004ra arte. Urte horretan, Meelis Atonenek dimititu ondoren, Ekonomia ministro izendatu zuten.

2005ean, Juhan Partsen uko egitearen ondoren, Lehen ministro izendatua izan zen, eta 2007ko hauteskundeetan bere alderdiak irabazi zuen 31 aulki lortuta.

## Kanpo estekak 
*  Andrus Ansipen webgune ofiziala
*  CIDOB Fundazioak egindako Andrus Ansipen biografia
Margosa

thumb|*Azadirachta indica*
**Margosa** edo **nim arbola** (*Azadirachta indica*; , *Neem*; , *Neem*; bengaleraz: নিম *Nim*; kannadaz: ಬೇವು, *Bevu*; tamileraz: வேம்பு *Vembu*; teluguz: వేప *Vepa*) *Meliaceae* familiako zuhaitz bat da, jatorriz Indiakoa eta Myanmarrekoa. Eskualde tropikaletan bizi da.

## Ezaugarriak 
Azkar hazten da, eta 15-20 metroko altuera izaten du, batzuetan 35-40 metrora irits badaiteke ere. Hosto ugariak ditu urte osoan, baina, klima-baldintza gogorretan, hosto guztiak gal ditzake. Adakera zabalekoa da; ale heldu baten adakerak 15-20 metroko diametroa izaten du.

Enborra laburra da, zuzena, eta 120 cm-ko diametroa lor dezake. Azal gogorra du, arrakalaz hornitua, kolorez gris argiaren eta gorriztaren artekoa. Sustrai nagusi sendo bat du, eta albo-sustrai oso garatuak. Hostoen zurtoina 20-40 cm luze izaten da, eta 20-31 hosto berde ilun ditu, 3-8 cm-koak. Pezioloa laburra da. Hosto berriak gorriztak edo purpurak dira; hosto helduen forma ez da hain simetrikoa, eta ertz horzdunak dituzte.

Loreak zuriak dira, usain handikoak, 25 cm-tik gorako luzerako panikula eseki gisa ezarriak. Infloreszentziek 150-250 lore dituzte, bakoitza 5-6 mm luzea eta 8-11 mm zabala. Zuhaitz honen loreen ezaugarri bat dikogamia da, hau da, espezimen berean lore femeninoak eta maskulinoak izan daitezke, baina sasoi desberdinetan.

Fruitua drupa bat da, oliba baten gisakoa, 14-28 mm luzea eta 10-15 mm zabala heldua denean. Epikarpioa mehea da, eta mesokarpioa zuri horixka eta gozoa, baina gustu atseginik gabekoa. Endokarpioa zuria da, gogorra, eta gehienetan gaztaina-koloreko hazi bakarra gordetzen du.

Zuhaitzak ondo jasaten du lehortea, eta tenperatura altua ere bai, baina 4&nbsp;°C-tik beherako tenperaturan hostoak galtzen ditu. Eskualde tropikal guztietara hedatu da kultiboa: Asia, Afrika, Amerika, Australia eta Ozeano Bareko hegoaldeko uharteetara ere eraman da. Xaboi-industrian erabiltzen da. Azido miristikoa eta azido laurikoa dituenez, zuhaitz honen fruitutik ateratako olioarekin egindako xaboiek apar gehiago dute eta garbitzeko gaitasun handiagoa dute olio jangarriekin egindako xaboiek baino.

Ongarri organiko gisa ere estimatua da, intsektizida gisa ere jokatzen baitu. Urearekin nahasita erabiltzen da lurra ongarritzeko, eta biozida gisa jokatzen du.

Indiako medikuntza tradizionalean (Ayurveda) zuhaitzaren atal guztiak erabiltzen dira sendagaiak prestatzeko, eta fruitutik ateratako olioa kosmetikoak egiteko erabiltzen da. Desertifikazioari aurre egiteko ere baliatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* NeemFoundation.org
* FAO.org/Forestry/For/Form/Fogenres/Inn/Nim.stm
Perka arrunt

**Perka arrunta** (*Perca fluviatilis*) Percidae familiako arrain bat da. Oso ugaria da Europako erdialde eta mendebalde osoan, eta, antzina, Siberiaraino ere iristen zen.

## Ezaugarriak 
50&nbsp;cm luze izaten da, eta 4,75&nbsp;kg-rainoko pisua har dezake. Gorputza luzanga da, ezkata latz eta gogorrez estalia. Bizkarra berdaxka da, eta sabelaldea, berriz, zilarkara. Alboan 5 edo 7 zerrenda ilun ditu.

Arrazin zuria da, haragi leunekoa eta kolorez arrosaxka. Eduki proteikoa % 18 ingurukoa da, eta gantza, % 4.

Kanpo-itxura antzekoa denez eta gurutzatu egin daitezkeenez, perka horia (*Perca flavescens*) perka arruntaren subespezietzat jo izan da (*Perca fluviatilis flavescens*), baina sailkapen askotan espezie desberdintzat jotzen dira.

Arrain txikiak, intsektuak, oskoldunak eta inoiz beste perkak ere jaten ditu.

Arrain kolonizatzailea da, eta mehatxua da espezie autoktonoentzat. Horregatik, espezie inbaditzailetzat jotzen da. Adibidez, Espainian, 2011ko azaroaren 14ko 1628/2011 Errege-dekretuak emandako espezie inbaditzaileen katalogoan agertzen da, eta, beraz, debekatuta dago ingurune naturalean sartzea, garraiatzea eta salerostea.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batu Khan

**Batu Khan** ( - 1255) agintari mongola eta Horda Urdinaren fundatzailea izan zen; Jotxiren semea eta Genghis Khanen biloba zen. Horda Urdina Urrezko Horda bihurtu zen, gero. Urrezko Hordak Errusia ia 250 urtez gobernatu zuen, armada poloniarra eta hungariarra garaitu ondoren.

Jotxi eta Genghis Khan hil zirenean, lehenaren lurrak Baturen eta bere anaia zaharrena zen Ordaren artean banatu ziren. Ordaren Horda Zuriak Volga ibaiaren eta Balkash aintziraren artean zeuden lurraldeak gobernatu zituen, eta Baturen Horda Urdinak, berriz, Volga ibaiaren mendebaldea gobernatu zuen.

Batu eta bere seme Sartak hil zirenean, Baturen anaiak, Berkek, Horda Urdina jaso zuen oinordetzan. Berke agintari iaioa zen, eta bai Horda Urdina eta bai Horda Zuria sendotu zituen.

## Errusia inbaditzea 
1235ean, Batu —ordurako Krimeako penintsularen konkista gidatua zuen—, Europa inbaditzen hasteko hautatu zuten.

1238ko udan, Batu Khanek Krimea suntsitu eta Mordovia baketu zuen. 1239ko neguan, Txernihiv eta Pereiaslav arpilatu zituen. Zazpi hilabeteko setioaren ondoren, hordak Kiev eraso zuen. Batu Khanek eskualde bi hiriburu garrantzitsuenak, Halytx eta Volodimir-Volinski, bereganatzea lortu zuen. Estatu errusiarrak basailu gisa segitu zuten, eta ez ordura arte bezala Mongolen Inperioan sartuta.

## Azkena 
Ogedei khagana hiltzean, Batuk khagan izateko aukera ikusi zuen, baina ez zuen lortu, eta Asia eta Uraletako konkistak sendotzeari ekin zion.

Batu Khanek khanerriaren hiriburua Volgaren behealdean zegoen Sarai hirian jarri zuen, 1242an.

1255ean hil zenean, khanerria Sartaken eskuetara pasatu zen; Europa inbaditzearen aurka zegoen Sartak.

## Familia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drammen

**Drammen** Norvegiako hiri bat da, Buskerud konderrian, Drammen barrutian. Biztanleriari dagokionez, herrialdeko bederatzigarrena da.

Hiriaren izen *Drafn* zen norvegiera zaharrean: toponimo horrek *Drammensfjord* ibaiaren izenean dirau.

## Geografia 
Drammen Norvegiako hiririk handienetarikoa da; Oslo hiriburutik 47&nbsp;km-ra dago. Hiriaren erdigunea ibar batean dago, Drammenselva eta Drammensfjord ibaiek bat egiten duten lekuan, Drammenselva ibaiaren ertz bietan.

Drammenen portua daukate; batez ere automobilak eta fruta ekartzen dute kanpotik, Norvegia guztian gehien.

### Klima 
## Historia 
Åskollen eta Skogerveien leizeek 6.000-7.000 urte inguru dituzte. Han azaldu dira inguruko gizakiaren lehen arrasto eta aztarnak.

Jatorrian, Drammenen bi itsas portu zeuden: Bragernes portua Drammenselva ibaiaren iparraldera, eta Strømsø eta Tangen hegoaldera. Merkataritzaren ondorioz arrantzako portuak herri txiki bihurtu ziren, merkataritza-hirien menpe. Herriak oso hurbil egon arren, bakoitza hiri bati esleitu zieten: Bragernes Christiania hiriari (gaurko Oslo), eta Strømsø Tønsberg hiriari.

1622. urtean Strømsø eta Bragernes bat egiteko asmoa izan zuten, *Frederiksstrøm* izeneko merkataritza-hiri gisakoa eginez, baina Frederiko III.a Danimarkakoak ez zuen horrelakorik onartu. Azkenean, 1811. urteko ekainaren 19n batu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Caryophyllaceae

**Kariofilazeoak** (**Caryophyllaceae**) Magnoliopsida klaseko landaren loredunen familia bat dira (belarrak eta zuhaixkak). Familia honetan krabelina sartzen da, besteak beste. 88 bat genero ditu, eta 2.000 espezie inguru.

Gehienbat landare belarkarak dira, urtekoak edo bizikorrak. Loreak, gehienetan, hermafroditak dira, erregular eta pentameroak, hau da, 5 petaloz eta 5 sepaloz osatua. Fruitua ez da mamitsua, eta kapsula edo nukula izaten da.

## Azpifamiliak 
* Alsinoideae: estipularik (txorten-hostorik) gabeak, eta petaloak lotu gabeak.
* Silenoideae: estipularik gabeak, eta petaloak lotuak.
* Paronychioideae: estipula mamitsuak, eta petaloak lotu gabeak edo lotuak.

## Generoak 
Familiak 88 genero ditu.

* *Acanthophyllum*
* *Achyronychia*
* *Agrostemma*
* *Allochrusa*
* *Alsinidendron*
* *Ankyropetalum*
* *Arenaria*
* *Bolanthus*
* *Bolbosaponaria*
* *Brachystemma*
* *Bufonia*
* *Cardionema*
* *Cerastium*
* *Cerdia*
* *Colobanthus*
* *Cometes*
* *Corrigiola*
* *Cucubalus*
* *Cyathophylla*
* *Dianthus*
* *Diaphanoptera*
* *Dicheranthus*
* *Drymaria*
* *Drypis*
* *Eremogone*
* *Geocarpon*
* *Gymnocarpos*
* *Gypsophila*
* *Habrosia*
* *Haya*
* *Heliosperma*
* *Herniaria*
* *Holosteum*
* *Honckenya*
* *Illecebrum*
* *Kabulia*
* *Krauseola*
* *Kuhitangia*
* *Lepyrodiclis*
* *Lochia*
* *Loeflingia*
* *Lychnis*
* *Melandrium*
* *Mesostemma*
* *Microphyes*
* *Minuartia*
* *Moehringia*
* *Moenchia*
* *Myosoton*
* *Ochotonophila*
* *Ortegia*
* *Paronychia*
* *Pentastemonodiscus*
* *Petrocoptis*
* *Petrorhagia* (lehen, *Tunica*)
* *Philippiella*
* *Phrynella*
* *Pinosia*
* *Pirinia*
* *Pleioneura*
* *Plettkia*
* *Pollichia*
* *Polycarpaea*
* *Polycarpon*
* *Polytepalum*
* *Pseudostellaria*
* *Pteranthus*
* *Pycnophyllopsis*
* *Pycnophyllum*
* *Reicheella*
* *Sagina*
* *Sanctambrosia*
* *Saponaria*
* *Schiedea*
* *Scleranthopsis*
* *Scleranthus*
* *Sclerocephalus*
* *Scopulophila*
* *Selleola*
* *Silene*
* *Spergula*
* *Spergularia*
* *Sphaerocoma*
* *Stellaria*
* *Stipulicida*
* *Thurya*
* *Thylacospermum*
* *Uebelinia*
* *Vaccaria*
* *Velezia*
* *Wilhelmsia*
* *Xerotia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Syktyvkar

**Syktyvkar** (komieraz/) Ipar-mendebaldeko Errusiako hiria da, Komien Errepublikako hiriburua. Vytxegda eta Sysola ibaien bilgunean dago. 2010ean 235.006 biztanle zituen.

## Historia 
Katalina II.a Errusiakoak eman zion hiri izendapena Syktyvkarri 1780. urtean.

XX. mende hasieran 6.500 biztanle inguruko hiri txikia zen. 1930. urtera arte hiriaren izena *Ust-Sisolsk* zen; orduan ipini zioten izen berria.

Gaur egun industria eta kultura gune handia da.

## Ekonomia 
Mekanika, zur eta larru industriak, eta ontzigintza dira Syktyvkarko ekonomia jarduera nagusiak.

## Klima 
Syktyvkarren klima kontinental azpiartikoa (*Dfc*) dute, Köppen klima sailkapenaren arabera; neguak luzeak eta oso hotzak dira eta udak laburrak eta epelak. Elurra urtean 149 egunetan izaten dute, batez beste, urriaren erditik apirilaren erdira arte. Neguan 127 cmko geruza izaten da, eta martxoan 57 cmkoa, batez beste.

* Jaso duten tenperaturarik hotzena: -46,6&nbsp;°C (1973ko urtarrila)
* Jaso duten tenperaturarik beroena: 35,3&nbsp;°C (1963ko ekaina)
* Urtean elurra izaten duten batezbesteko egun kopurua: 153
* Urtean euria izaten duten batezbesteko egun kopurua: 122

## Senidetutako hiriak 
* Cullera, .
* Debrecen, .
* Los Altos, .
* Lovetx, .
* Taiyuan, .

## Irudiak 

File:Ust-Sysolsk (Vologda Governorate) (1780).png|Armarria: Ust-Sysolsk, 1780
File:Coat of Arms of Syktyvkar (Komia) (1993).png|Armarria: Syktyvkar, 1993

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estrigido

**Estrigidoak** (**Strigidae**) Strigiformes ordenako hegazti harrapari gautarren familia bat dira. Hontz-espezie batzuk eta mozoloak, adibidez, familia honetakoak dira. Gauez ibiltzeko moldatuta daude, baina Tytonidae familiako beste hontza-espezie batzuk baino gutxiago. Buru handia dute, eta bi begiak, oso handiak, posizio frontalean daude, hegazti gehienetan ez bezala; horri esker, estrigidoek ikusmen binokularra dute.

Burua oso mugikorra da, eta 270° biratu daiteke. Entzumena ere oso zolia da, eta barne-belarriko kanalak posizio desberdinean daude; hala, soinua aldi berean iristen da bi belarrietara, eta horrek aukera ematen die soinuaren iturria zehatz-mehatz kokatzeko.

Ornogabeak eta ornodun txikiak jaten dituzte. Digestioa amaitu ondoren, harrapakinen parte digerigaitzak ahoratu egiten dituzte bola bat eginda. Oso banaketa kosmopolita dute; mundu osoan bizi dira, Antartikan izan ezik.

## Generoak 
Nazioarteko Kongresu Ornitologikoaren arabera (2.7 bertsioa, 2011), familia 25 generotan banatua dago, eta 203 espezie bizi ditu.

* Otus, 46 espezie.
* Megascops, 26 espezie.
* Pyrroglaux, espezie bat: *Pyrroglaux podargina*.
* Gymnoglaux, espezie bat: *Gymnoglaux lawrencii*.
* Ptilopsis, 2 espezie.
* Mimizuku, espezie bat: *Mimizuku gurneyi*.
* Bubo, 19 espezie.
* Ketupa, 3 espezie.
* Scotopelia, 3 espezie.
* Strix, 20 espezie.
* Jubula, espezie bat: *Jubula lettii*.
* Lophostrix, espezie bat: *Lophostrix cristata*.
* Pulsatrix, 3 espezie.
* Surnia, espezie bat: *Surnia ulula*.
* Glaucidium, 28 espezie.
* Xenoglaux, espezie bat: *Xenoglaux loweryi*.
* Micrathene, espezie bat: *Micrathene whitneyi*.
* Athene, 3 espezie.
* Heteroglaux, espezie bat: *Heteroglaux blewitti*.
* Aegolius, 4 espezie.
* Ninox, 27 espezie.
* Uroglaux, espezie bat: *Uroglaux dimorpha*.
* Pseudoscops, 2 espezie.
* Nesasio, espezie bat: *Nesasio solomonensis*.
* Asio, 6 espezie.

## Kanpo estekak
Gingondo

thumb
**Gingondoa** (*Prunus cerasus*) Rosaceae familiako zuhaitz bat da, gereziondoaren (*Prunus avium* espeziearen) antz handia duena. Haren fruitua, ginga, gerezia baino azidoagoa da, eta sukaldaritzan erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
Gereziondoa baino txikiagoa da, 4-10 m-ko altuera izaten du, eta adarrak adaxka ugari dituzte. Hostoak obalatuak edo eliptikoak dira, 3,5 cm eta 7,5 cm bitarteko luzerakoak. Fruituak gorri ilunak dira, ia-ia beltzak, eta zurtoin laburrenetan hazten dira.

Lurzoru heze eta ondo drainatuetan hazten da, eta gereziondoa baino nitrogeno eta ur gehiago behar du.

Fruitua, ginga, diuretiko, astringente eta espektoratzaile moduan erabiltzen da. Printzipio aktibo hauek ditu: potasio-gatzak, polifenolen aztarnak, taninoak eta flabonoideak.

## Taxonomia 
*Prunus cerasus* espeziea Carlos Linneok deskribatu zuen, eta *Species Plantarum 1: 474–475* obran argitaratu zen 1753an.
 
Sinonimia:
* *Cerasus ácida* (Ehrh.) Borkh.
* *Cerasus austera* (L.) Borkh.
* *Cerasus austera* (L.) M.Roem.
* *Cerasus collina* Lej. & Courtois
* *Cerasus fruticosa* Pall.
* *Cerasus vulgaris* Mill.
* *Prunus ácida* Ehrh.
* *Prunus aestiva* Salisb.
* *Prunus austera* (L.) Ehrh.
* *Cerasus avium subsp. acida* (Ehrh.) Bonnier & Layens
* *Cerasus vulgaris subsp. acida* (Ehrh.) Dostál (ed.)
* *Cerasus vulgaris* var. *frutescens* (Neilr.) Cinovskis
* *Cerasus vulgaris var. caproniana* (L.) Buia in Savul. (ed.)
* *Prunus caproniana* (L.) Gaudin
* *Prunus cerasus subsp. acida* (Ehrh.) Schübl. & G.Martens
* *Prunus cerasus var. acida* (Ehrh.) Willd.

## Bibliografia 
# Cronquist, A. J., N. H. Holmgren & P. K. Holmgren. 1997. *Vascular Plants of the Intermountain West*, U.S.A., subclass Rosidae (except Fabales). 3A: 1–446. In A. J. Cronquist, A. H. Holmgren, N. H. Holmgren, J. L. Reveal & P. K. Holmgren (eds.) Intermount. Fl.. Hafner Pub. Co., New York.
# Fernald, M. 1950. *Manual* (ed. 8) i–lxiv, 1–1632. American Book Co., New York.
# Gleason, H. A. 1968. *The Choripetalous Dicotyledoneae*. vol. 2. 655 pp. In H. A. Gleason Ill. Fl. N. U.S. (ed. 3). New York Botanical Garden, New York.
# Gleason, H. A. & A. Cronquist. 1991. *Man. Vasc. Pl. N.E. U.S.* (ed. 2) i–lxxv, 1–910. New York Botanical Garden, Bronx.
# Radford, A. E., H. E. Ahles & C. R. Bell. 1968. *Man. Vasc. Fl. Carolinas i–lxi*, 1–1183. University of North Carolina Press, Chapel Hill.
# Scoggan, H. J. 1978. *Dicotyledoneae (Saururaceae to Violaceae).* 3: 547–1115. In Fl. Canada. National Museums of Canada, Ottawa.
# Small, J. K. 1933. Man. S.E. Fl. i–xxii, 1–1554. Published by the Author, New York.
# Voss, E. G. 1985. *Michigan Flora*. Part II Dicots (Saururaceae-Cornaceae). Bull. Cranbrook Inst. Sci. 59. xix + 724.
# Welsh, S. L. 1974. Anderson's Fl. Alaska Adj. Parts Canada i–xvi, 1–724. Brigham Young University Press, Provo.
# Zuloaga, F. O., O. Morrone, M. J. Belgrano, C. Marticorena & E. Marchesi. (eds.) 2008. *Catálogo de las Plantas Vasculares del Cono Sur (Argentina, Sur de Brasil, Chile, Paraguay y Uruguay)*. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 107(1): i–xcvi, 1–983; 107(2): i–xx, 985–2286; 107(3): i–xxi, 2287–3348.

## Kanpo estekak
Eurofighter Typhoon

**Eurofighter Typhoon** bi motorreko ehiza-hegazkin balianiztun bat da, Europako Eurofighter GmbH enpresa-partzuergoak diseinatua eta fabrikatua (partzuergoa EADS, Alenia Aeronautica eta BAE Systems enpresek sortu zuten 1986an). Lehen hegaldia 1994ko martxoaren 27an egin zuen, eta 2003an hasi zen zerbitzuan Alemanian.

Gaur egun, Austria, Alemania, Italia, Erresuma Batua, Espainia eta Saudi Arabiako aire-armadek erabiltzen dute. Erresuma Batuan, Italian, Alemanian eta Espainian fabrikatzen dira hegazkinaren atalak.

Delta-formako hegala du, beste gerra-hegazkin moderno batzuek bezala. Maniobragarritasun handia du hala abiadura supersonikoan nola abiadura subsonikoan, eta hegaldia kontrolatzeko sistema digital batez hornituta dago egonkortasun artifiziala emateko. Hala, sistemak pilotuaren maniobrak automatikoki zuzentzen ditu, eta ez dio uzten segurtasun-mugetatik ateratzen.

thumb|300px|thumbtime=32|Eurofighter Typhoon hegazkinaren hegaldi-erakusketa.

## Kanpo estekak 
* Eurofighter-en orrialde ofiziala
* Eurofighter-en gida teknikoa
* Información del Eurofighter
## Erreferentziak
Errege-kobra

**Errege-kobra** (*Ophiophagus hannah*) Elapidae familiako suge bat da. Suge pozoitsurik handiena da; 5 metroko luzera har dezake. Batez ere, sugeak jaten ditu: *Ophiophagus* genero-izenak "suge-jale" esan nahi du. Asiako hego-ekialdean bizi da.

## Ezaugarriak 
Kolorez, arrea edo oliba-kolorekoa izan ohi da, eta, batzuetan, horixka. Sabelaldean gune argiak izaten ditu, eta buruko ezkaten ertza beltza da. Batez beste, 3,5 eta 4 m bitarteko luzera du. Pisuari dagokionez, 4,5 m inguruko espezimen batek 12 kg inguru pisatzen du. Oso erasokorra izaten da xaxatuz gero, baina, bestela, gizakiarengandik ihes egiten du.

Suge-espezie bakarra da habia egiten duena arrautzak erruteko. Isatsarekin adaxkak eta belarrak bilduz osatzen du habia.

Gainerako elapidoek bezala, errege-kobrak letagin ildodunak ditu, eta pozoi neurotoxiko ahaltsua du.

Garezurra diapsidoa da; lehen ornoa kondilo okzipital bakar batez giltzatzen da, eta horrek mugikortasun handia ematen dio. Beheko barailaren bi erdien lotunea oso malgua da, eta, horri esker, buruaren ohiko lodiera baino handiagoak diren harrapakinak irents ditzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garraiska

**Garraiska** edo **arraixka** (*Melissa officinalis*) Lamiaceae familiako landare bizikor bat da, Europakoa eta Mediterraneoaren ingurukoa jatorriz. Limoi-usain bizia du, eta sendabelar gisa erabiltzen da, lasaigarri gisa, eta haren olio esentziala lurringintzan erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
Zutoin herrestaria du, ia metro beteko altuerakoa. Adarrak zuzenak dira, eta urtekoak. Aurkako hostoak ditu, txortendunak, 9 x 7 cm-rainokoak, eta hosto-orriak obalak dira eta ilekarak, kolorez berde ilunak, eta ertza horzduna da.

Udan loratzen da, eta lore pentameroak ematen ditu, kandudunak, bertizilatuak. Lau lorezil dituzte, korolarekin bat eginak. Obulutegia superoa da. Loreak nektarretan aberatsak dira, eta intsektu himenoptero polinizatzaileak erakartzen dituzte.

## Bizilekua 
Mediterraneoko arrokoa da, jatorriz, baina Europa epel osora hedatu da. Materia organikotan aberatsak diren zoruetan hazten da, belardi hezeetan, baso-soilguneetan edo soroen eta ibaien ertzetan. Ondo drainatutako zoruak behar ditu.

## Sendabelarra 
Hostoek limoi-usain bizia askatzen dute txikitzean, eta aromaterapian erabiltzen dira.

Infusiotan hartzen da lasaigarri gisa eta espasmoen aurka. Takikardien aurka erabiltzen da, bihotz-muskulua lasaitzen eta bihotzaren erritmo normala berreskuratzen laguntzen baitu.

Eltxoak uxatzeko ere erabiltzen da, eta hortzetako pasa batzuetan ere bai, propietate antiseptikoak dituelako eta usain ona duelako.

## Sinonimia 
Historian zehar, hainbat izen zientifiko eman zaizkio espezie honi. Hauek dira:

***Melissa officinalis***
* *Mutelia officinalis* (L.) Gren. ex Mutel, Fl. Franç., Suppl.: 87 (1838).
* *Faucibarba officinalis* (L.) Dulac, Fl. Hautes-Pyrénées: 402 (1867).
* *Thymus melissa* E.H.L.Krause in J.Sturm, Deutschl. Fl., ed. 2, 11: 117 (1903).
***subsp. altissima*** (Sm.) Arcang., Comp. Fl. Ital., ed. 2: 427 (1894). Europako hegoaldetik Kaukasora.
* *Melissa altissima* Sm. in J.Sibthorp & J.E.Smith, Fl. Graec. Prodr. 1: 423 (1809).
* *Melissa officinalis subvar. altissima* (Sm.) Nyman, Consp. Fl. Eur.: 587 (1881).
* *Melissa romana* Mill., Gard. Dict. ed. 8: 2 (1768).
* *Melissa officinalis var. romana* (Mill.) Woodv., Med. Bot. 3: 398 (1792).
* *Melissa bicornis* Klokov, in Fl. RSS Ukr. 9: 659 (1960).
***subsp. inodora*** Bornm., Beih. Bot. Centralbl. 31(2): 250 (1914). Mediterraneoaren ekialdetik Irakeko ekialdera.
* *Melissa inodora* Bornm., Verh. K. K. Zool.-Bot. Ges. Wien 48: 617 (1898), nom. illeg.
***subsp. officinalis***. Eurasiakoa, mundu osoan kultibatua.
* *Melissa cordifolia* Pers., Syn. Pl. 2: 132 (1806).
* *Melissa hirsuta* Hornem., Hort. Bot. Hafn. 2: 562 (1815).
* *Melissa foliosa* Opiz ex Rchb., Fl. Germ. Excurs.: 329 (1831).
* *Melissa graveolens* Host, Fl. Austriac. 2: 128 (1831).
* *Melissa taurica* Benth., Labiat. Gen. Spec.: 393 (1834).
* *Melissa corsica* Benth., Labiat. Gen. Spec.: 732 (1835).
* *Melissa occidentalis* Raf. ex Benth., Labiat. Gen. Spec.: 732 (1835).

## Iruditegia 

Irudi:Melissa officinalis 002.JPG|Landarea.
Irudi:Melissa officinalis, 2020-07-11, Beechview, 03.jpg|Loreak.
Irudi:Zitronenmelisse Roscheiderhof H3a.jpg|Lore bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak