Luxenburgoko gobernua erbestean

**Luxenburgoko gobernua erbestean** (luxenburgeraz: *Lëtzebuerger Exil Regierung*, frantsesez: *Gouvernement luxembourgeois en exil*, alemanieraz: *Luxemburgische Exilregierung*), **Londresko luxenburgotar gobernua** (*Luxembourger Regierung zu London*) izenez ere ezaguna, Luxenburgoko erbesteko gobernua izan zen Bigarren Mundu Gerran. Gobernua Londresen egon zen 1940 eta 1944 artean, Luxenburgo Alemania naziak okupatu zuen bitartean. Pierre Dupong-ek zuzentzen zuen, eta beste hiru ministro ere baziren. Estatu buruak, Karlota Dukesa Handiak, Luxenburgotik ihes egin zuen okupazioaren ostean. Gobernua aldebikoa zen, eta bi kide zituen Eskuineko Alderdiko (*PD*) eta Langileen Alderdi Sozialistako (*LSAP*).

Gobernua Belgraviako 27 Wilton Crescent-en zegoen, Londres, eta gaur egun Londresen Luxenburgoko enbaxada gisa balio du. Belgikako erbesteko gobernutik ehunka metro gutxira zegoen Eaton plazan.
[thumb|Wilton Crescent [Londresen, gerra garaian gobernuak egoitza izan zuen tokian. Eraikin zehatza, 27. zenbakia, erdi-eskuinean ikus daiteke, Luxenburgoko banderarekin.]]

## Aurrakariak 
1940ko maiatzaren 10ean, Luxenburgo neutrala Alemaniako tropek inbaditu zuten Frantziaren aurkako eraso zabalago baten barruan. Egun berean, Luxenburgoko gobernuak, orduan Dupong-Krier Ministerioaren menpekoa, herrialdetik ihes egin zuen.

1939ko irailaren 1ean Bigarren Mundu Gerra lehertzeak eta ondorengo Gerra faltsuak Luxenburgoko neutraltasunaren urraketa aurreikustea ahalbidetu zuten, eta, beraz, gobernuak erabaki zuen erbestera abiatuko zela herrialdea alemaniar indarrek erabat okupatzen bazuten. Dukesa Handiaren eta bere ministroen irteera aldez aurretik hartutako erabaki baten ondorio izan bazen ere, ez zegoen ondo prestatuta. Gobernuak ez zuen idatzizko aitorpenik utzi bere irteeraren arrazoiak larrituta dagoen biztanleri bati, ezta herrialdea behin-behinean administratzeaz arduratzen den batzordearen argibiderik ere. Alemaniako tropen aurrerapena hain azkarra izan zen, non ministroetako bat, Nicolas Margue, inbaditzaileek harrapatu zuten. Bere lankideen jarduna arriskuan jarri ez zedin, bere egoera dela eta ministro gisa bere eginkizunak betetzeari behin-behinean uko egitera behartuta zegoela jakinarazi zion Ganberari. Gobernuak Parisen ezarri zuen lehenik, gero Frantziaren porrota gertu zegoenean, Portugalera ihes egin zuen.

Bitartean, Luxenburgon, gobernuko kontseilariez osatutako eta Albert Wehrer buru zuen Administrazio Batzordea hasi zen lanean. Exekutiboaren irteerak utzitako hutsunea betetzen saiatu zen, eta Alemaniako agintari militarrekin akordioa lortzen saiatu zen. Administrazio Batzordeak eta Diputatuen Ganberak ere helegitea jarri zioten Dukesa Handiari, Luxenburgora itzultzeko eskatuz. Herrialdean geratzen ziren Luxenburgoko agintariek oraindik ez zuten alde batera utzi Alemania naziak menperatutako europar ordena berrian Dukerri Handiak bere independentziari eusteko itxaropena. Lisboan, uztaila hilabetea ziurgabetasunean igaro zen. Dupong eta Dukesa Handia itzultzeko makurtuta zeuden bitartean, Bech-ek errezeloa zuen. Alemaniak Luxenburgo *de facto* anexioak zalantzak amaitu zituen. 1940ko uztailaren 29an, Gustav Simon, Gau Koblenz-Trierreko *Gauleiter*, Luxenburgoko *Chef der Zivilverwaltung* izendatu zuten. Luxenburgoko estatuko erakunde guztiak deuseztatu ziren. Dukesa Handiak eta gobernuak aliatuen alde behin betiko bat egitea erabaki zuten, eta eserleku bikoitzaren aldeko apustua egin zuten. Duke Handiaren familia, Pierre Dupong eta denbora batez, Victor Bodson, Montrealen (Kanada) ezarri ziren, Estatu Batuetatik hurbil dagoen hiri frankofono batean. Joseph Bech eta Pierre Krier Londresen geratu ziren, erbesteko beste hainbat gobernuren egoitza izan baitzen, Belgikako eta Herbehereetakoena kasu.

## Erbeste Londres-era 
Gobernuak Parisera, Lisboara eta gero Erresuma Batura ihes egin zuen. Gobernua Londresko Wilton Crescent-en ezarri zen bitartean, Dukesa Handia eta bere familia Kanadako Montreal frankofonora joan ziren bizitzera. Erbesteko gobernuak herrialde aliatuetako egunkarietan Luxenburgoko kausa azpimarratzen zuen eta BBC irratian okupatutako herrialderako luxenburgerazko emankizunak lortzea lortu zuen. Gobernuak Londresen Luxenburgo Elkartearen sorrera bultzatu zuen 1942an.
thumb|*Luxenburgoko Liburu Grisa* (1942) gobernuaren izenean argitaratu zen aliatu publikoari Luxenburgok gatazkan izan zuen rolaren berri emateko.

### Politikak 
1944an, erbesteko gobernuak Londresko Aduanako Hitzarmena sinatu zuen Belgikako eta Herbehereetako gobernuekin, Benelux Ekonomia Batasunaren oinarriak ezarriz eta Bretton Woods-eko txanpona kontrolatzeko sistema ere sinatu zuen.

Erbesteko gobernuaren lehen erreakzioa Alemaniak bere independentzia eta neutraltasunaren urraketaren aurka protesta egitea eta frantses eta britainiar laguntza eskatzea izan zen. Erbestera joatea hautatzean, lehenik Frantzian eta geroago Britainia Handian eta Kanadan, Luxenburgoko gobernuak neutraltasun politika tradizionala alde batera utzi zuen eta Ardatzeko potentzien aurka borrokan ari zirenen kanpamenduarekin bat egin zuen. Tamaina txikia izan arren, Luxenburgo aliatuen gerra-esfortzua bildu eta gerraosteko oinarriak ezarri zituzten akordio handien parte izan zen. Horrela, Luxenburgok Done Jakue Jauregiaren Adierazpena (1941eko ekainaren 12a) eta Nazio Batuen Erakundearen Adierazpena (Washington, 1942ko urtarrilaren 1a) sinatu zituen, Atlantikoko Gutunari atxiki zitzaion (1941eko abuztuaren 14an) eta Bretton Woodseko Konferentzian (1944ko uztailean) parte hartu zuen nazioarteko diru-sistema berria ezarri zuena.

Gobernuak Lehen Mundu Gerratik ikasgaiak atera zituen, eta ahalegin diplomatiko guztiak herrialdearen biziraupena ziurtatzeko helburuetara bideratu zituen, gerra ostean "Luxenburgoko auzia" sortu ez zedin, eta Luxenburgo aliatuen kide oso gisa aitortua izan arren. gaitasun militar ahula. 1944an, gobernuak aliatuen esfortzu militarrari ekarpen xume bat ematea lortu zuen Luxenburgoko Bateria sortuz, Luxenburgoko boluntarioz osatua eta Belgikako Brigada Pironean integratua. Gerra bitartean, gobernuak komunikazio oso aktiboaren politika garatu zuen, Nazio Batuen Erakundean Luxenburgoko ahotsa entzunarazteko eta Luxenburgoko biztanleriaren morala sustatzeko. The Luxembourg Grey Book argitaratu zuen, ingelesezko prentsan artikuluak jarri zituen eta luxenburgerazko emankizunak lortu zituen BBCren eskutik. Luxenburgoren kausak ere onura handia izan zuen Dukesa Handiak Franklin D. Roosevelt AEBetako presidentearekin izandako prestigiotik. Familia Dukal Handia hainbat aldiz gonbidatu zuten Etxe Zurira erbestean.

Gerrak Belgika eta Luxenburgo hurbildu zituen. Belgika-Luxenburgoko Ekonomia Batasunak (UEBL) gerra artean hainbat krisi jasan zituen. Aurrerantzean, arrisku komun baten aurrean, lotura ekonomiko eta monetario sendoak sortu ziren berriro bi herrialdeen artean. Luxenburgoko estatuak funtsik falta zuen bere urre erreserbak, Belgikako Banku Nazionalari 1938-1939an, Alemaniaren esku geratu zirelako. Beraz, Belgikak Kongotik zituen baliabideak erabili zituen Luxenburgoko gobernuari diru laguntza emateko. Askapena iragarri zenean, bi gobernuak UEBL berriro ezartzeko prestatu ziren. 1944ko abuztuaren 31n Londresen, Belgikako frankoaren eta Luxenburgoko frankoaren parekotasuna berrezartzen zuen klausula gehigarri bat adostu zuten. Bi bazkideek harremanak areagotzea ere izan zuten helburu, Benelux Ituna Herbehereekin sinatuz, 1944ko irailaren 5ean.

Erbesteko gobernuaren arazo nagusi bat Britainia Handira iristea lortu zuten Luxenburgoko errefuxiatuen etorrera izan zen. Gerra amaitu ondoren, kritikari ugari izan ziren gobernuari erreskatatzeko edo britainiar uharteetara iristen laguntzeko nahikoa egin ez izana leporatu ziotenak, hala nola Frantziako Hegoaldean edo Espainian kanpamenduetan harrapatuta geratu zirenak.
thumb|1943ko urriaren 21eko Benelux Diru Hitzarmenaren sinadura
Erbestea gobernuak Luxenburgoko gizartearen etorkizunaz hausnartzeko aukera izan zen. Gehienbat bi ministro sozialistak izan ziren, Bech eta Dupongek zuzendutako kanpo-politikatik aldenduta sentitu zirenak, gerraosteko barne arazoei irtenbideak bilatzen saiatu zirenak. Victor Bodsonek erreforma judizialak prestatu zituen kolaboratzaileak epaitu eta zigortzeko asmoz. Pierre Krierrek harreman ugari egin zituen britainiar sindikalisten eta Alderdi Laboristako politikarien artean. Krier, Lan eta Gizarte Segurantza ministroak ongizate estatuaren ideia ezagutu zuen, eta Beveridge Txostenean inspiratu zen. «Luxenburgo berri batekin» amets eginez, guztiontzat gizarte segurantza ezartzeko planak garatu zituen. Erbesteko gobernuan izandako hainbat tirabirek gerra arteko borroka ideologikoak gogorarazten baziren ere, bertako kide guztiek Lehen Mundu Gerraren ondorengo beste krisi sozial eta politiko bat ekidin nahi zuten.
[thumb|[Bigarren Mundu Gerran Bren Carrier batekin Luxenburgoko soldadu askeak erakusten dituen diorama]]

### Luxenburgoko aske-indarrak 
Luxenburgoko inplikazio militarrak «rol sinbolikoa» besterik ez zuen izan aliatuen kausarentzat. 1944ko martxoan, Ingalaterran osorik Luxenburgoko lehen unitatea sortu zen. Unitateak, pistola bateria batek, 25 kiloko lau pistola funtzionatzen zituen, Elisabeth, Marie Adelaide, Marie Gabriele eta Alix bataiatu zituztenak Dukesa Handiaren alaben izenez. Unitatea C Troop, Belgikako 1. Infanteria Brigadako Belgikako landa-artilleriaren 1. bateriaren parte zen, "Brigada Piron" ezizena zuen Jean-Baptiste Piron komandantearen omenez. Bateria 80 bat gizon zen. Bateria Normandian lehorreratu zen Brigada Piron gainontzekoekin 1944ko abuztuaren 6an eta Normandiako guduan zerbitzatu zuen eta 1944ko irailaren 4an Bruselako Askapenean parte hartu zuen.

Luxenburgo ugarik beste armada aliatuetan borrokatu zuten, asko banan-banan beste aliatuen unitateetan, hala nola, 4. Komandoko Frantzia Askearen sekzioan. Jean printzea, Dukesa Handiaren eta etorkizuneko Duke Handiaren semea, Irlandako Guardian zerbitzatu zuen 1942tik.

Guillaume Konsbruck maiora Dukesa Handiaren kanpamenduko laguntzaile gisa aritu zen erbestean. Luxenburgoko Bateria Luxenburgoko Armada berriaren nukleo gisa balio izan zuen herrialdea askatu ondoren.

## Konsposizio 
## Kritika 
Erbesteko gobernua gogor kritikatu zuten Erresistentziako kideek eta beste batzuek, gerra garaian euren herrialde okupatutik ihes egiten saiatzen ziren luxenburgotarrek emandako laguntza faltagatik. Bere jarduerarik ezak bere kritikarietako bi, Henri Koch-Kent erresistentziakideak eta Mac Schleich, Luxenburgoko BBC programako aurkezlea, Londresen *Association des Luxembourgeois en Grande-Bretagne* ("Britainia Handiko luxenburgotarren Elkartea") fundatzera konbentzitu zituen. bertan, Luxenburgoko 300 errefuxiatu eta Alemaniako indar armatuetan indarrez konskriptuta zeuden baina aliatuetara alde egin zuten gizonak zenbatu zituen. Elkartea erbesteko gobernuaren kritika zorrotza izan zen, traizioa egotzita. Gobernuak, bere aldetik, Elkartea beldurtzen saiatu zen, Schleich bere idazkari eta BBCren aurkezle gisa kentzen saiatuz, eta horretan porrot egin zuen. eta aliatuen indar armatuetan. Horien artean, Émile Krieps eta Robert Winter, biak aliatu indar armatuetako ofizialak, eta Albert Wingert, Luxenburgoko Alweraje erresistentzia taldeko buruzagia.

1944ko irailean Londresen egoitza duen gobernua Luxenburgora itzuli zenean, erresistentzia-erakundeak oso eszeptiko ziren haren zilegitasunari buruz, eta, hala ere, uko egin zion dimisioa emateari, Dukesa Handiaren itzuleraren zain egon nahi zuelako justifikazioarekin. Erakunde haiek 1944ko azaroan Pierre Frieden gobernurako izendapena onartu bazuten ere, 1945eko otsailean beste bi ministrok handitzearen aurka agertu ziren, legegintza-organoren onespenik gabe.

## Kanpo estekak