open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atje Keulen-Deelstra

**Atje Keulen-Deelstra** (Grou, 1938ko abenduaren 31 - Leeuwarden, 2013ko martxoaren 22a) izotz gaineko abiadura patinajean lehiatzen zuen atleta herbeheretarra izan zen.

Hamasei urterekin hasi zen izotz gaineko abiadura-irristaketan, baina ez zuen arrakastarik izan 30 urte bete arte. 1970ean Herbehereetako txapelketa nazionala irabaztea lortu zuen 32 urterekin, non Munduko Txapeldun ere izendatu zen. 1972an, bere ibilbidearen erdigunera iritsi zen, Sapporoko Neguko Olinpiar Jokoetan hiru domina eskuratu baitzituen (zilarra 1000 metroko proban eta brontzea 1.500 eta 3.000 metroko probetan). Ondoren, bi aldiz gehiago izan zen Europako eta munduko txapeldun (1973 eta 1974).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Amador Fernández

**Rafael Amador Fernández** (Sevilla, 1960 - Ibidem, 2026ko otsailaren 8a)  flamenko gitarra jotzaile, musikagile eta cantaor andaluziarra izan zen. Raimundo Amador Fernández anaiarekin eta Kiko Venenorekin batera, flamenkoa irauli zuen, rockarekin eta bluesarekin uztartuz, bere garaira aurreratutako musika eginez eta "bluesleria" izenez bataiatu zuten estiloa sortuz.

## Biografia 
1977an, Amador bi anaiek eta Kikok Veneno taldea osatu zuten, eta disko bakarra argitaratu zuten. Ez kritikak ez publikoak ez zuten disko hau ondo hartu, ez baitzuten ulertu nola egin daitekeen flamenkoa rock talde baten oinarriekin, bere instrumentuekin: bateria, baxua eta gitarra elektrikoa. Taldea handik gutxira desagertu zen, eta Veneno taldeko hiru kideak hainbat proiektutan murgildu ziren. Garrantzitsuenetako bat Camarón de la Islaren *La leyenda del tiempo* (1979) albumeko kolaborazioak izan ziren.

Rafaelek eta bere anaia Raimundok, Venenoren pausoei jarraituz Pata Negra sortu zuten 1978an, baina orduan beraiek konposatu zituzten gaiak. Pata Negrako lan gehienak Rafael Amadorrek eginak ziren, konposizio-gaitasun ikusgarriarekin eta, gainera, bere burua berrasmatzeko gaitasun handiarekin, zuzenekoetan beti gaiak modu aldatuan interpretatzen baitzituen. Pata Negrarekin espero zuten arrakasta lortu zuten beren disko preziatuenei esker: *Guitarras callejeras* (1985) eta *Blues de la Frontera* (1987). Azken horrek eman zien ospea, besteak beste, «Camarón», «Lunático» eta «Pasa la vida» abestiekin. Anaiek kultuzko disko bat ere grabatzen dute Cathy Claretekin batera, *¿Por qué, por qué?* izenburukoa. (1987).

Ospearekin batera arazoak ere iritsi ziren: drogak musikarien bizitzan agertzen hasi ziren. Gehiegikeriak Amador anaiei eragiten hasi ziren, eta, zehazkiago, Rafaeli, harrapatuta geratu baitzen. Raimundok anaiarekin proiektua bertan behera uztea erabaki zuen. Azken kontzertu bat antolatu zuten Bartzelonako Zeleste aretoan, 1989an, *El Directo* albumean betiko islatuta geratu zena. Bertan, euren abesti onenetako asko interpretatu zituzten, Veneno taldearen "La Muchachita" kantua barne.

Raimundo joan ondoren, Rafael bakarrik geratu zen Pata Negra taldean. Ondoren bi disko kaleratuko zituen, *Inspiración y locura* (1990) eta *Como una vara verde* (1995), oso pertsonalak eta introspektiboak. Horietan nabarmena da Rafaelen etsipena, artista gisa, anaiak abandonatuta eta drogekiko mendekotasunaren ondorioz. Urte batzuetan musikatik erretiratu ondoren, Rafael eszenatokietara itzuli zen Pata Negrarekin bere lehengo kantuak interpretatzeko. Berragerpen horretan Navajita Plateáren laguntza izan zuen.

Aipatzekoa da Nea Flamenco Experimental taldearekin izan zuen lankidetza. Haiekin grabatu zuen, estudioko azken kanta, «Plaza» izeneko rocanrol bat, gitarra-konponketen ideietan kolaboratzeaz eta lau kantutan baxuak musikalki asmatzeaz gain. Hori guztia lehen aipatutako taldearen maxi single *Flamenko esperimental*ean dago. 

Sevillako eszenaren omenaldia jaso zuen 2015ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Rafael Amadorri omenaldia Youtuben.
Sven Kramer

**Sven Kramer** ( ahoskatua; Heerenveen, 1986ko apirilaren 23a) izotz gaineko abiadura patinajean lehiatzen zuen atleta herbeheretarra da. Kirol honen historian sarituena izan den abiadura-patinatzailea da: lau aldiz txapeldun olinpikoa, 30 aldiz munduko txapelduna (bederatzi aldiz sailkapen orokorrean eta 21 aldiz banakako distantzian) eta hamabi aldiz Europako txapelduna.

Neguko bost Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, eta bederatzi domina lortu zituen guztira: zilarra eta brontzea Turinen 2006an, 5000 metroko probetan eta taldekako jazarpenean (Mark Tuitert, Carl Verheijen eta Rintje Ritsmarekin batera); urrea eta brontzea Vancouver 2010ean, 5000 metroko proban eta taldekako jazarpenean (Jan Blokhuijsen, Mark Tuitert eta Simon Kuipersekin); bi urre eta zilar bat Sochin 2014an, 5000 metroko proban eta taldekako jazarpenean (Jan Blokijsen eta Koen Verweijekin), eta brontzea Pyeongchangen 2018an, 5000 metroko proban eta taldekako jazarpenean (Patrick Roest, Jan Huijsen eta Koen Koen).

Hamabi domina irabazi zituen 2005 eta 2019 artean Izotz Gaineko Abiadura-Patinajeko Munduko Txapelketan, eta 26 domina 2007 eta 2020 artean Izotz Gaineko Abiadura Patinajeko Norbanako Distantziako Munduko Txapelketan.

Gainera, hamaika domina lortu zituen Izotz Gaineko Abiadura Patinajeko Europako Txapelketan 2005 eta 2019 artean, eta hiru domina Izotz Gaineko Abiadura Patinajeko Norbanako Distantziako Europako Txapelketan, 2020 eta 2022 urteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Langenhan

**Max Langenhan** (Friedrichroda, 1999ko otsailaren 21a), luge lasterkari alemaniarra da. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko bi domina eskuratu zituen, bakarkako eta taldekako probatan.

## Ibilbidea 
Gaztetatik luge lasterkari arrakastatsua izan da. 16 urte zituela Munduko gazte mailako Kopan egin zue n debuta eta bigarren amaitu zuen eta bi rute beranduago, gazte mailako Europako txapelduna izan zen.

Senior mailan 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, seigarren eginez, eta 2023an hasi zen txapelketak irabazten. Europako txapelduna izan zen bakarkako proban eta Munduko txapelketan hiru domina eskuratu zituen, urrezkoa, zilarrezkoa eta brontzezkoa. 2024an eta 2025ean ere Munduko txapelduna izan zen bakarkako proban. 2025ean guztira hiru urrezko domina lortu zituen.

2026an Europako txapelketan hirugarren egin bazuen ere, hilabete beranduago txapeldun olinpikoa izan zen Neguko Olinpiar Jokoetan.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kira Weidle-Winkelmann

**Kira Marie Weidle-Winkelmann** (Stuttgart, 1996ko otsailaren 24a) alpetar eskian lehiatzen den alemaniar kirolaria da.

Hiru Neguko Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, 2018 eta 2026 urteen artean, zilarrezko domina bat lortuz Milan-Cortina d'Ampezzo 2026an, taldekako proba konbinatuan (Emma Aicherrekin batera), eta laugarren postua Pekinen 2022an, jaitsieran.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Gómez Olivencia

**Asier Gómez Olivencia** (Barakaldo, 1979), bizkaitar paleontologo eta unibertsitateko irakaslea da. Euskal Herriko Unibertsitatean zientziatan lizentziatua, egun irakaslea da bertoko Zientzia eta Teknologia Fakultatean. Burgosko Unibertsitatean lortu zuen doktoretza *Estudios paleobiológicos sobre la columna vertebral y la caja torácica de los humanos fósiles del pleistoceno* (2009) tesiarekin.

Karrantzako El Polvorín leizean, gutxienez, duela 150.000 urte inguruko 18 giza fosil topatu zituzten arkeologoek, eta, adituen ustez, litekeena da guztiak gizaki bakarrarenak izatea. Emakumezko batenak, seguruenik. «Andere» deitu zuten. Hauek Euskal Herriko giza aztarnarik zaharrenak izan zitekeen. 2020an hasi zen Asier Gómez Olivenciak gidatutako ikerlari taldea El Polvoríngo aztarnategian bildutako faunaren fosilak aztertzen, eta orduan egin zuten aurkikuntza.

2026an Urbasan duela 4.000 urteko bisonte baten hezurdura aurkitu zuen taldean parte hartu zuen. Bobidoa bisonte europar bat edo X klado bat zela eztabaidagarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iraupen-eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak sprinta

**Emakumezkoen iraupen-eskiko sprinta** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 10ean jokatu zen Teseron. Hiru suediarrek lortu zuten podiuma: Linn Svahnek urrea, Jonna Sundlingek zilarra eta Maja Dahlqvistek brontzea. 

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Final-laurdenak 
;1. final-laurdena 

;2. final-laurdena 

;3. final-laurdena 

;4. final-laurdena 

;5. final-laurdena 

### Finalerdiak 
;1. finalerdia

;2. finalerdia

### Finala 
## Kanpo estekak
Lou Jeanmonnot

**Lou Jeanmonnot** (Pontarlier, 1998ko urriaren 28a) biatloian lehiatzen den frantziar kirolaria da. 

Milan-Cortina d'Ampezzo 2026ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen errelebo proba mistoan. Ondoren zilarra lortu zuen bakarkako proban.

Zazpi domina irabazi zituen Munduko Biatloi Txapelketan, 2024 eta 2025 urteetan, eta bi domina Europako Biatloi Txapelketan, 2019 eta 2022 urteetan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paula Moltzan

**Paula Moltzan** (Robbinsdale, 1994ko apirilaren 7a) alpetar eski lehiatzen den  estatubatuar kirolaria da. [1]

Bi Neguko Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, eta brontzezko domina bat lortu zuen Milan-Cortina d'Ampezzo 2026an, taldekako proba konbinatuan (Jacqueline Wilesekin batera), eta laugarren postua Pekinen 2022an, talde mistoan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burt gaztelua

**Burt gaztelua** edo **Dohertytarren gaztelua**, , Irlandako ipar-mendebaldeko Newtown Cunningham eta Burt herrietatik hurbil dagoen gaztelu baten hondakina da, Donegal konderrian. 

XVI. mendean, Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren erregealdian, eraiki zen eta usadioz O'Doherty familiaren gotorlekua izan zen, eta beren Inishowen penintsulako jabetzaren hegoaldeko muga babesteko funtzioa zuen.
Burt (Donegal konderria)

**Burt**, , Irlandako ipar-mendebaldeko dagoen parrokia bat da, Donegal konderrian.

Letterkenny eta Derry udalerrien arteko errepide nagusian dago.

## Toki interesgarriak 
* Burt gaztelua
Inch uhartea

**Inch uhartea**,  eta , Irlandako ipar-mendebaldeko Swilly aintzira dagoen uharte bat da, Donegal konderrian.

13 kilometro karratu dauzka, Inishowen penintsulako lur lehorretik hego-mendebaldera dago, Burt herritik hurbil.
Elblągeko elizbarrutia

**Elblągeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutia da. 1992ko martxoaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Elblągen dago. Egun apezpikua Wojciech Skibicki da.

## Ordinarioak 
* Andrzej Sliwinski (1992-2003)
* Jan Styrna (2003-2014)
* Jacek Jezierski (2014-2025)
* Wojciech Skibicki (2025-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Józef Wysocki (1992-2015)
* Wojciech Skibicki (2019-2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dalmau de Mur apezpikuaren erretaula

**Dalmau de Mur apezpikuaren erretaula** harzurizko erretaula aragoitar klasikoa da. Zaragozako Artzapezpikuaren jauregian egon zen 15. mendetik 19.era, eta 20. mendetik New Yorken dago, The Cloisters museoan. 

## Ezaugarriak 
Lana Francí Gomar eskultoreak egin zuen 1456-1458 urteetan, Zaragozako Seo katedraletako erretaula nagusia eredu hartuta. Dalmau de Mur 15, mendeko lehen erdia artzapezpiku izan zen Zaragozan, eta berak egin zuen enkargua.  Hiru pieza dira harrian taillatuak: erretaula propio, haren idulki edo oinarria eta predela edo altarearen aurrealdea. 

Aragoiko artelan hau nolabait J. Pierpoint Morgan bankari estatubatuar aberatsaren jabetzara iritsi zen, eta 20. mende utzi zuen honek dohaintzan New York-eko Met Museum-erako, zeinak The Cloisters espazio eta bilduman jarri duen, Erdi Aroko Europako beste hainbat pieza bezala.

## Iruditegia 

Fitxategi:The Met Cloisters, NY (16).jpg|
Fitxategi:Altar Predella and Socle of Archbishop Don Dalmau de Mur y Cervelló MET DP120096.jpg|
Fitxategi:Altar Predella and Socle of Archbishop Don Dalmau de Mur y Cervelló MET DP120095.jpg|
Fitxategi:Altar Predella and Socle of Archbishop Don Dalmau de Mur y Cervelló MET DP120099.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hawaiiko Erresumaren amaiera

**Hawaiiko Erresuma amaitu zen** Liliʻuokalani erreginaren aurkako estatu-kolpe baten ondorioz 1893ko urtarrilaren 17an, Oahu uhartean. Kolpea Segurtasunaren Batzordeak zuzendu zuen, Hawaiitik kanpo jaiotako zazpi kide eta Honolulun jaiotako sei kidez osatua. Ez zegoen Armadarik Hawaiin, beraz Batzordeak John L. Stevens ministroari eskatu zion Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputza uhartera bidaltzeko. Marineek eta marinelek babestu zuten gobernu berria zein Japoniaren inbasio baten aukera. Batzordeak herrialde independente bat sortu zuen, Hawaiiko Errepublika, baina euren helburua Ameriketako Estatu Batuekin batzea zen, 1898an gertatu zena. 

Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren 1993ko Barkamen Ebazpenak zera aitortzen du: «Hawaiiko Erresuma Estatu Batuetako eragile eta herritarren parte-hartze aktiboarekin eraitsi zen, eta [...] Hawaiiko jatorrizko herriak inoiz ez zien zuzenean uko egin Estatu Batuen aurrean bere lurralde nazionalen gainean herri gisa berezko dituen subiranotasun-aldarrikapenei, ez Hawaiiko Erresumaren bidez, ez hauteskunde edo erreferendum bidez». Gertakari honen inguruko eztabaidek paper garrantzitsua betetzen dute Hawaiiko burujabetzaren aldeko mugimenduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josef Martin Knüsel

**Melchior Josef Martin Knüssel** (Luzerna, 1813ko azaroaren 16a – *ibidem*, 1889ko urtarrilaren 14a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1861ean eta 1866an.

Zuzenbidea ikasi zuen Göttingen eta Heidelbergeko unibertsitateetan eta 1839an epaile penal izendatu zuten. 1841etik 1852ra Luzernako fiskal probintziala izan zen.

Alderdi Erradikal Liberaleko kide izan zen eta 1848an Luzernako Kontseilu Nagusiko kide aukeratu zuten. 1853an, Basilea eta Luzerna arteko trenbide-loturaren garapenean parte hartu zuen, eta 1854an, ale-merkatarien aurkako erasoak saihestu ahal izan zituen, prezioen igoera handia leporatu baitzieten. 1854an Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide hautatu zuten.

Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1855etik 1875era, eta Finantza, Merkataritza, Justizia eta Polizia eta Barne sailak zuzendu zituen. Kontseilu Federaleko kide katoliko bakarra, Suitzako enbaxadorea Egoitza Santuan kentzearen aurka agertu zen, Pio IX.a aita santuak Genevako eta Solothurneko lege erlijiosoak kritikatu ondoren.

1875ean politikatik erretiratu zen, 1878an Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izateko 1881 arte itzuli zen arren.
Almikako hilketa

**Almikako hilketa** 1828. urteko irailean Bermeoko auzo horretako Agirretxu baserrian jazotako hilketa izan zen. Bertan bizi izan ziren Joxepa Azketa eta Mariapepatxu Ormaetxea, eta bertan hil zuten aizkoraz senar eta aita zuten Juan Ormaetxea. Almikan atxilotu zituzten, lehentxeago eskuarekin markatutako bidetik eraman gero. Bilbon antolatutako exekuzio publikoan garrotez hil zuten Joxepa Azketa, eta handik urte batzuetara hil zen Urazurrutiko espetxean Mariapepatxu alaba. 

Eleberri historikoa, kronika judiziala eta thrillerra konbinatuz, Edorta Jimenezek krimena azaldu zuen *Aizkorak eta gutunak* liburuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Historia de los heterodoxos españoles

***Historia de los heterodoxos españoles*** (Espainiar heterodoxen historia) Marcelino Menéndez Pelayo egile espainiarrak 1880 eta 1882 artean plazaratu zuen saikera monumentala da. XIX. mendeko Espainiaren izaerari buruzko gogoetetan kokaturik, liburuak, erudizio handiz, katolizismoaren eta hispanitatearen arteko harremanaz dihardu. Ez da erlijioen historiako lan bat izan nahi, baizik eta egileak katoliko gisa hartzen zuen jarrera aktiboa, eta katolikoa ez zen oro espainol ez gisa identifikatzen zuen. Ideologikoki eskuin kulturalarentzat erreferentziazko obratzat hartu izan da.

Gumersindo Laverderen ekimenez bultzatua ekin zion lan horri. Laverdek bere dizipuluak espainiar heretiko edo heterodoxo ospetsuen lan biografiko batzuk idaztea besterik ez zuen buruan. Azken lanak batez beste 500 orrialde baino gehiagoko zortzi liburuki izan zituen. Bere lehen edizioa Cándido Nocedalek argitaratu zuen El Siglo Futuro egunkari karlistaren San Jose liburu-dendan.

## Liburuaren edukia 
Espainiako bizitza espiritualarekin hasten da XV. mendera arte, Eliza katolikoaren irakaspenetatik bereizten zen honetan: errege bisigodo batzuen arrianismoa eta Elipando Toledokoaren adopzionismoa. Ondoren, Errenazimentu garaiari buruz hitz egiten du, eta zehatz-mehatz aztertzen ditu Erreforma protestantearen eta Espainian argitutako eta erasmisten ideien agerraldia eta hedapena, Inkisizioak egindako jazarpena, exekuzioa eta zentsura, Europara ihes egin izana eta *Biblia* espainierara itzuli izana eta ondoren judaizanteen eta sorgindegien jazarpena XVI. eta XVII. mendeetan.

Azkenik, XVIII. mendeko ilustratu, deista eta frantsestuez ari zen, haien filosofiaz eta politikaz, eta ekintza antikatolikoaren sarpenaz Espainian; Frantziako Iraultzaren eta liberalismo aurrerakoiaren eraginaz, eta bere garaikide librepentsalari, protestante eta krausisten doktrina eta ideiei egiten die aurre, berak onartezintzat jotzen dituenak, eta Espainiaren aurkako jardueratzat jotzen duena aurpegiratzen die.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Liburua Cervantes Digital webgunean.
Ełkeko elizbarrutia

**Ełkeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutia da. 1992ko martxoaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ełken dago. Egun apezpikua Jerzy Mazur da.

## Ordinarioak 
* Wojciech Ziemba (1992-2000)
* Edward Samsel (2000-2003)
* Jerzy Mazur (2003-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Edward Samsel (1992-2000)
* Romuald Kamiński (2005-2017)
* Adrian Józef Galbas (2019-2021)
* Dariusz Zalewski (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sordonak

**Sordonak** edo **sordoak** (latinez: *Sordones*) herri iberiarra ziren, gaur egungo Okzitaniako Roselló eskualdean bizi zirenak. Iturrien arabera, herri iberiarra, ligurra edo galiarra da, nahiz eta antzinakoek lehen eta bigarren taldearekin identifikatzen zuten. Bere hiri nagusien artean Illiberis (gaur egungo Elna) eta Ruscino (Roselló) ziren. Hegoaldean zeretano eta indigeteen eta iparraldean eliszeak zeuden

"Iberiartatutzat" hartzen dira, eta indusketetatik ezagutzen den kultura materialak Kataluniako beste herri iberiarren gertu kokatzen ditu, Hecateok ligurak zirela idatzi zuen arren.

Antzinako tradizioaren arabera, Sardinia uharteko kultura nuragikoak herri honetan izango zuen jatorria, gor-talde batzuek uharteetara emigratu zutela kontuan hartuta, bere izena gaur egungo etimologiaraino eramanez joan zelarik.

## Kokapena 
Ezin dira zehatz zehaztu bere lurraldearen mugak; Empordàko indigeteen (hegoaldean) eta Narbonako elisizeen (iparraldean) artean kokatzen ziren. 

Pomponio Mela idazle erroamtarraren arabera (K.o. I. mendea), Salses ibaiko ituriak (Fons Salsulae) sardoneen ipar muga dira . Avienoren arabera (IV. mendeko, baina aurreko mendeetako iturriak erabiltzen dituena), Roselló eskualdea (Rosellon ibaiaren kostaldea) eta  Alberako mendilerroan eta Conflent eta Vallespir lurraldeetan ere bizi ziren.

## Erromatartzea 
Erromatarrek K.a. 125 eta 121 urteen artean Galiako hego-ekialdean, bereziki Gnaeus Domitius Ahenobarbus, K.a. 122. urteko kontsulak egindako kanpainen ondoren, Galia Narbonense (hiriburua: Narbona) probintzia sortu berrian sartu zituzten sardoneak. Bere lurraldea Domitia bideak zeharkatzen zuen

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iberiarrak

## Kanpo estekak 
* Erica Couto (2026-01-05) “Escribir antes de los romanos: esto es lo que los grafitos de Illiberis revelan sobre las sociedades prerromanas peninsulares” *Muy interesante*
Milena Agus

**Milena Agus** (Genova, Italia, 1959ko urtarrilaren 2a) italiar eleberrigilea da; 1980ko hamarkadan hasi zen *Sardiniar literatura berri*ko nobelagile nagusietako bat. Bere eleberriak Sardinian kokatzen dira.

## Biografia 
Milena Agus Genovan jaio zen. Gurasoak Sardiniakoak zituen. Cagliarin bizi da, eta bertan Historiako eta Italierako irakaslea izan da.

Bere lehen eleberriak (*Mentre dorme il pescecane,* Nottetempo, 2005) bi argitalpen izan zituen hilabete gutxian, baina *Mal di Pietre* nobelak erakarri zuen publiko zabalaren arreta: Frantzian bestsellerra izan zen eta nazioarteko ospea lortu zuen (26 hizkuntzatara itzuli da). *Mal di Pietre*-k Strega sarian, Campiello sarian eta Stresa sarian finalista izan zen.

## Lanak 
* *Mentre dorme il pescecane*, Erroma, Nottetempo, 2005.
* *Mal di pietre*, Erroma, Nottetempo, 2006.
** *Euskaraz: Giltzurrun-harriak*, Fernando Reyk itzulia (Denonartean, 2010)
* *Perché scrivere*, Erroma, Nottetempo, 2007.
* *Scrivere è una tana*, Cagliari, CUEC, 2007.
* *Il vicino*, Cagliari, Tiligù, 2008.
* *Ali di Babbo*, Erroma, Nottetempo, 2008.
* *La Contessa di ricotta*, Roma, Nottetempo, 2009.
** *Euskaraz: Kondesa esku-guria*, Fernando Reyk itzulia (Denonartean, 2010)
* *Nascoste al giorno*. Il piacere di leggere e di scrivere, (Ettore Cannasekin), Cagliari, Tiligù, 2010.
* *Sottosopra*, Erroma, Nottetempo, 2011.
* *Guardati dalla mia Fama* (Luciana Castellinarekin), Nottetempo, 2014.
* Terre promesse, Nottetempo, 2017
* *Un tempo gentile*, Nottetempo, 2020
* *Notte di vento che passa*, Mondadori, 2024

## Sariak 
* 2004ko Junturas Saria, *Mal di Pietre*.
* Relay Saria («roman d'évasion») Frantzian.
* Village Forte saria 2007.
* Campiello saria, epaimahaiaren 2007ko hautaketa berezia.
* Santa Marinella Peize 2007.
* Morante Elsa Saria 2007.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Kirbasova

**Maria Ivanovna Kirbasova** (; Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1941 – Sipoo, Finlandia, 2011) errusiar giza eskubideen aldeko aktibista kalmuka izan zen, Errusiako Soldaduen Amen Batzordea sortu zuena. 1995ean Thorolf Rafto saria eta Seán MacBride Bakearen Saria jaso zituen, eta 1996an Right Livelihood saria.

## Bizitza 
Maria Kirbasova kalmuk jatorriko familia batekoa zen, eta Bigarren Mundu Gerran Siberiara deportatu zuten. 1950eko hamarkadan itzuli ahal izan zen Khrustxovek baimena eman zionean. Moskura joan zen bizitzera, non ingeniari lanetan aritu zen eta budista bakezalea zen. Bere seme Piotr (Petia) 1988an soldadutzara deitu zuten. Kirbasovak gogor egin zion aurka bere kokapenari eta sobietar armadako soldaduak bizi ziren baldintzen aurkako protesten antolatzaileetako bat izan zen. 1991ko apirilean SESBko Sobiet Goreneko diputatuekin egindako konferentzian, Errusiako Soldaduen Amen Batzordeko presidente hautatu zuten. Lehen Txetxeniako Gerran giza eskubideen urraketen aurka protestatzen hasi zen. Mosku-Groznyko Amen Errukiaren Martxan parte hartu zuen.

Ki2008an Finlandiara joan zen, bere alaba Kermen Soiturekin bizitzeko eskaera eginez. Garai hartan, ezin zuen bakarrik bizi, iktusa izan eta erreumatismoa pairattzen baitzuen. Hasieran, eskaera ukatu egin zioten eta Kirbasova deportatzea aurreikusita zegoen. Disidente izateagatik eta Txetxeniako gerraren aurka egindako lanagatik piztutako jendearen haserreak bere eskaera berrikustea ahalbidetu zion eta helegite baten ondoren, 2009an Finlandian geratzeko baimena eman zioten. Kirbasova han hil zen 2011n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Errarte

**Maite Errarte Zurutuza** (Beasain, Gipuzkoa, 1995ko otsailaren 19a) etnografoa da. Ondare materiala eta museografia da bere espezialitatea Aranzadi Zientzia Elkarteko etnografia ataleko zuzendari izendatu zuten 2024an.

## Ibilbidea 
2017an Historian Graduatu zen EHUan. Ondare materialaren kudeaketa eta museografia izan dira bere zeregin nagusiak azken urteetan. 2018an Gipuzkoako Foru Aldundiak eskaintzen duen Etnografia Prestakuntza Bekaren onuraduna izan zen, *Gordailuan, Gipuzkoako Ondare Bildumen Zentroan* Ondare Etnografikoan trebatuz. Beka honi esker, Xixongo ''Pueblu d 'Asturies'' museo etnografikoan egonaldia egin zuen. 

## Liburuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stefania Constantini

**Stefania Constantini** (Pieve di Cadore, 1999ko apirilaren 15 - ) curlingean lehiatzen duen italiar kirolaria da. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen bikote mistoetan eta brontzea 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako txapelketa berberean.

2025eko Munduko Curling Txapelketan urrezko domina lortu zuen bikote mistoan eta Europako Txapelketan bi domina 2017 eta 2023an. 

## Kanpo estekak
Henrieta Todorova

**Henrieta Todorova** —jaiotzako izen-deiturez, **Henrieta Theodor Blank**— (Sofia, Bulgaria, 1933ko otsailaren 25a – 2015eko apirilaren 12a) arkeologoa izan zen, neolitoaren eta eneolitoaren ikerketan espezializatua, bereziki Europako hego-ekialdeko historiaurrean.

Bulgariako Zientzien Akademiako kide korrespontsala izan zen, Alemaniar Arkeologia Institutuko kidea eta Leibniz-Sozietät der Wissenschaften-eko atzerriko kidea.

## Bizitza eta ibilbidea 
Historia eta filosofia ikasi zituen Bratislavako Comenius Unibertsitatean (1954). 1964an doktoregoa lortu zuen Eslovakiako Zientzien Akademiako Arkeologia Institutuan, Antonín Točík irakaslearen zuzendaritzapean. Bere ekarpenek bereziki nabarmendu zuten Bulgariako ipar-ekialdeko eta Itsaso Beltzaren mendebaldeko kostaldeko historiaurrea.

Varna kultura eta Kodžadermen–Gumelnița–Karanovo VI kultura-konplexuaren azterketan parte hartu zuen eta horien interpretazioan ekarpen garrantzitsuak egin zituen.

Durankulak-eko aztarnategi arkeologikoaren ikerketa zabaldu eta nazioartean ezagutarazi zuen, eta haren emaitzak hainbat liburukitan argitaratu ziren.

Irakasle eta hizlari gisa jardun zuen Bulgariako eta atzerriko unibertsitateetan, eta nazioarteko kongresu eta sinposio ugaritan parte hartu zuen.

## Hautatutako lanak 
* Todorova, Henrieta (1978). *The Eneolithic Period in Bulgaria in the Fifth Millennium B.C.* Oxford: British Archaeological Reports (BAR International Series 49).
* Todorova, Henrieta (1981). *Die kupferzeitlichen Äxte und Beile in Bulgarien.* München: Praehistorische Bronzefunde IX, 14.
* Todorova, Henrieta (1982). *Kupferzeitliche Siedlungen in Nordostbulgarien.* München: C. H. Beck (Materialien zur allgemeinen und vergleichenden Archäologie 13).
* Todorova, Henrieta; Vajsov, Ivan (1993). *Novokamennata epocha v Bulgaria *. Sofia: Nauka i izkustvo. ISBN 978-954-020-075-0.
* Todorova, Henrieta; Vajsov, Ivan (2001). *Der kupferzeitliche Schmuck Bulgariens.* Stuttgart: Franz Steiner Verlag (Prähistorische Bronzefunde XX, 6). ISBN 978-3-515-07616-6.
* Todorova, Henrieta (1989; 2002; 2016). *Durankulak I–III.* Sofia: Bulgarian Academy of Sciences; Berlin: Alemaniar Arkeologia Institutuko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estefania Molina

**Estefania Molina Morales** (Igualada, 1991ko abenduaren 23a) kataluniar analista politikoa, idazlea eta kazetaria da.

## Bizitza 
Bere jaioterriko Pere Vives i Vich Institutuan ikasi zuen eta ondoren Kazetaritzan eta Zientzia Politikoetan lizentziatu zen Pompeu Fabra Unibertsitatean. Bere lan-ibilbidea Madrilen hasi zuen *El Nacional* egunkari digitaleko korrespontsal gisa.

Gaur egun, analista politiko gisa parte hartzen du hainbat telebista eta irrati saiotan, hala nola: Catalunya Ràdioko *El Suplement*, 24h kateko *La noche en 24h*, SER Catalunyako *Aquí, amb Josep Cuní* edota la Sextako *Al Rojo Vivo* saioetan. Horrez gain, iritzi artikuluak idazten ditu *El País* egunkarian.

2021eko maiatzean *El berrinche político* liburua argitaratu zuen, 2015 eta 2020 bitarteko Espainiako politikagintzaren azterketa egiten duena.

## Erreferentziak
Ana Maria Velasco de la Cueva

**Ana María Velasco de la Cueva** (?  – Madril, 1680ko apirilaren 18a) Siruelako X. kondesa 1651n, Roa hiribilduko eta bere lurraldeko, Cervera eta Pernia ibarretako, Castrejongo, Villalobongo eta Agoncillo jaurerriko eta Errioxako Medranoren etxeko anderea. 

## Bizitza 
Gurasoak Gabriel de Velasco de la Cueva eta Victoria Pacheco Colonaren alaba izan ziren. Leonor de Velasco la Cuevaren ahizpa nagusia izan zen.

Mariana Austriako erreginaren dama izan zen eta 1654ko martxoaren 19an, Errege Jauregian, Bernardino de Velasco Fuensalidako VII. kondearekin ezkondu zen. Bikoteak Jose semea izan zuen, baina ezin izan zion familaiari jarraipen aeman, umetan hil zen konderrian.

### Heriotza 
Ana Maria Velasco Madrilen hil zen 1680ko apirilaren 18an. Apirilaren 27an bere testamentuetako bat, Vespasiano Gonzaga, arduratu zen bere ondasunen inbentarioa egiteaz, eta handik aste batzuetara, maiatzaren 14an, prezioa jarri zien.

Bere ahizpa Leonor Velasco de la Cuevari legatu zizkion Siruelako XI. kondesa titulua eta balio handiko zenbait objektu, besteak beste, «diamantezko paparreko orratz bat».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El sí de las niñas

***El sí de las niñas*** (Nesken baiezkoa) Leandro Fernández de Moratín idazle espainiarrak 1801ean idatzitako antzezlana da. 1806ko urtarrilaren 24an estreinatu zen Madrilen eta urte horretako garizuma arte antzeztu zen. Hiru ekitalditan banatutako prosazko komedia da. Bere garaiko obrarik arrakastatsuena izan zen, eta ia ziur mende osoko antzerki-ekitaldirik handiena. Bolada batean, ia hogei urtez, Inkisizioak debekatu egin zuen, 1815tik 1838 arte.

## Argumentua 
Francisca andrea, 16 urteko neska, bere ama Irene andrearen nahiagatik 59 urte dituen Don Diegorekin ezkontzeko hitza emanda dago. Emaztegaia, egia esan, Don Carlos soldaduarekin maiteminduta dago. Ritak, Franciscaren neskameak, lagundu egiten die elkarrekin egon daitezen. Neska gaztea behartuta sentitzen da bere ama agurgarriari obeditzeko. Obraren amaieran arazo guztiak konpondu dira eta Doña Francisca eta Don Carlos elkarrekin egon ahal izan dira.

## Pertsonaiak 
Antzezlanak pertsonai gutxi ditu: 

* **Don Carlos** Don Diegoren iloba da. Guduan duen ausardia eta Don Diego osabaren aurrean duen lotsa kontrajartzen ditu. Gazte sutsu eta ausarta da, seme-alaben betebeharragatik bere maitasuna amore eman behar duena. 
* **Paquita edo Doña Francisca**. Jasotako heziketaren ondorioz, ez da gai sentimenduak erakusteko eta horrek Don Carlosekiko sentitzen duen maitasuna arriskuan jartzera eramango du.
* **Don Diego**. 59 urtekoa eta Don Karlosen osaba, ekintza abiarazten duen pertsonaia da, bera baino askoz gazteagoa den Doña Paquitarekin ezkontzeko konpromisoa hartu baitu. Antzezlanaren benetako protagonista da.
* **Doña Irene**. Doña Paquitaren amak garai hartako gurasoek seme-alaben gainean zuten autoritatea islatzen duen pertsonaia da. 
* **Rita**. Doña Franciscaren neskamea. Gazteen arteko harremana aurrera egiten lagunduko dio. 
* **Simón**. Don Diegoren morroia.
* **Calamocha**. Don Carlosen morroia. Ritari loreak botatzen dizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[RTVEk emitituko bertsioa 1970ean, Gustavo Pérez Puig(https://eu.wikipedia.org/wiki/Gustavo_P%C3%A9rez_Puig)en zuzendaritzapean.]
Fadela Mohatar Maanan

**Fadela Mohatar Maanan** (Melilla, Espainia, 1969ko urriaren 1a) kazetari eta politikaria da, Espainiako Alderdi Popularreko kidea. 2023tik Melillako hiri autonomoko bigarren presidenteordea da, Kultura, Ondare Kultural eta Nagusiko kontseilaria, eta tokiko gobernuaren bozeramailea.

## Bizitza 
Melillan jaio zen 1969ko urriaren 1ean. Politikan hasi aurretik, kazetari eta aurkezle gisa aritu zen Melilla Telebistan (TVM), eta tokiko ospea hartu zuen.

## Ibilbide politikoa 
Mohatarrek bere ibilbide politikoaren zati handi bat Melillako administrazio autonomikoan garatu du, Juan Jose Imbroda buru zuten gobernuei lotuta.

### Aurretiko karguak (2011–2019) 
* Emakumearen sailburuordea (2011–2015)
* Kulturen Institutuko Kontseilu Errektoreko presidenteordea (2012–2015)
* Kultura eta Festetako sailburua (2015–2019)

### 2023-2027 legealdia 
2023ko hauteskundeen ostean, honako hau izendatu zuten:

* Kultura, Kultura eta Adinekoen Ondarearen sailburua
* Melillako Gobernuko bigarren lehendakariordea
* Tokiko gobernuaren bozeramailea

Sailburu gisa, kultura- eta hezkuntza-hitzarmenak, ondare-proiektuak, kulturen arteko integrazioa eta Melilla kultura-sare nazionaletan sustatzea gainbegiratu ditu. Bozeramaile gisa, aurrekontuen, mugaren kudeaketaren, ekonomiaren, segurtasunaren eta gizarte-zerbitzuen inguruan Exekutiboak dituen politikak defendatzen ditu publikoki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* Profila Melillako Gobernuan
Sarah Santaolalla

**Sarah Pérez Santaolalla** (Salamanca, Espainia, 1998), ezagunagoa **Sarah Santaolalla** izenaz, komunikatzailea eta analista politikoa da. Politikan, feminismoan eta Espainiako gaurkotasun gaietan espezializatua, tertuliakide gisa parte hartzen du hainbat telebista saiotan.

Gaztetatik hasi zen aktibismoan eta tokiko politikan. Salamancako *Jóvenes Vecinos* elkarteko komunitate proiektuetan parte hartu zuen eta elkarteko presidentea izatera iritsi zen. Espainiako Langile Alderdi Sozialistak  Salamancako Udalerako aurkeztu zuen hautes-zerrendan izena eman zuen 2023ko udal hauteskundeetan.

Analista politiko gisa ibilbidea egin ondoren, *Cuatro al día* saioan hasi zen tertuliakide. Beranduago, Cuatro kateko *En boca de todos* eta *Todo es mentira* saioetan parte hartu zuen. Antena 3ko *Espejo público* saioan ere agertu da. 2025az geroztik, Javier Ruizek eta Adela Gonzálezek aurkeztutako *Mañaneros 360* saioan eta Jesús Cintoraren *Malas lenguas* saioan kolaboratzen du.

Hedabideetan duen oihartzuna dela eta, sare sozialetan jazarpena, erasoak eta heriotza-mehatxuak jasan ditu. 2025eko ekainean, hacker batek Santaolallaren datu pertsonalak argitaratu zituen eskuin muturreko mezularitza-kanaletan. 2026ko urtarrilean, Vito Quiles ultraeskuindar aktibista salatu zuen jazarpenagatik, Prado del Reyko RTVEren estudioetatik bere etxeraino taxi batean jarraitu ziolako. Hurrengo egunean, Hamahiru Arrosen hobia profanatu zuten Madrilgo hilerri zibilean, Santaolallaren aurkako heriotza-mehatxuzko pintaketak eginez. Pedro Sánchez Espainiako Gobernuko presidenteak ekintza horiek gaitzetsi zituen. ​Halaber, Europako Kontseiluak ohar bat argitaratu zuen, Santaolallaren aurkako jazarpena eta mehatxuak zirela eta, gertaerak iker zitezen eskatzeko.

2026ko otsailean, Rosa Belmonte tertuliakideak Santaolallaren aurkako iruzkin iraingarriak egin zituen *El Hormiguero* telebista saioan. Horren inguruko kexak jaso ondoren, Espainiako Emakumearen Institutuak komunikatu bat zabaldu zuen sare sozialen bidez, eta Antena 3ko telebista saioari esandakoa zuzentzeko eskatuko ziola iragarri zuen.

## Telebista saioak 
Tertuliakide lanetan parte hartu duen saio nagusiak:
* *En boca de todos* (Cuatro)
* *Todo es mentira* (Cuatro)
* *Espejo público* (Antena 3)
* *Mañaneros 360* (RTVE)
* *Malas lenguas* (RTVE)

## Erreferentziak
Joana Evreuxkoaren Orduen liburua

***Joana Evreuxkoaren Orduen liburua*** Erdi Aroko orduen liburu bat da Jean Pucellek egina Joana Evreuxkoarentzat (Nafarroako erregina ezkontidea). Adituek uste dute Pucelleren eskuz pertsonalki egindako eskuizkribu bakarra dela.

## Historia 
1325 eta 1328 artean egin zuten Parisen. Karlos I.a Nafarroakoaren enkarguz egin zen, eta emaztearentzako oparia izan zen, ezkontzarako edo erreginaren koroatzerako bestela.

Joana 1371n hil zenean, eskuizkribu argiztatu hau Frantziako Karlos V.ari iritsi zitzaion oinordetzan.

XIX. mendean, Edmond eta Alphonse Rothschild aberatsen bilduman egon zen, eta Rothschild baroi batek saldu zion 1954an New Yorkeko Arte Museo Metropolitanoari, zeinak The Cloisters espazioko ertaroko bilduman daukan.

## Deskribapena 
Eskuizkribuak 209 orrialde ditu, 64 mm bider 94 mm-koak, latinezko testuekin. 25 orrialdetan orri osoko marrazkiak daude, eta beste 700 inguru miniatura gainerako orrietako ertzetan, grisaila teknikaz eginak. 10 orri bakarrik daude irudirik gabe 209en artean. Joan Pucelle maisuak Italiako egonaldi batean ikasi zuen teknika, eta Duccio di Buonisegna maisu italiarraren eragina ere nabari da liburuan. 

Testua latinez dago eta jarraitzen du dominikarren ordena predikariaren orduen liturgia.  

Liburuko miniaturak hiru ziklotan banatzen dira: lehen biek Kristoren Nekaldia dute gaitza eta hirugarrenak San Luis erregearen bizitza (1297an santu izendatua), azken atal hau bederatzi ataletan azaldua. Oso kolore gutxi daude Jean Pucellek transmititu nahi izan zuen aszetismoaren adierazgarri. Pucelleren Bellevilleko *Bréviaire* (1323-1326) delakoan bezala, eragin italiarrak Frantziako garaiko gustuekin batu zituen egileak liburu honetan.

## Iruditegia 

Fitxategi:The_Hours_of_Jeanne_d'Evreux,_Queen_of_France_MET_DP237308.jpg|Erosta eta Egiptora ihesa.
Fitxategi:The_Hours_of_Jeanne_d'Evreux,_Queen_of_France_MET_DP233812.jpg|San Luisen bizitzako eszena.
Fitxategi:The_Hours_of_Jeanne_d'Evreux,_Queen_of_France_MET_DP233787.jpg|San Luis legendunekin.
Fitxategi:The_Hours_of_Jeanne_d'Evreux,_Queen_of_France_MET_DP233777.jpg|San Luisen bizitzakoe eszena.
Fitxategi:The_Hours_of_Jeanne_d'Evreux,_Queen_of_France_MET_DP233923.jpg|
Fitxategi:The_Hours_of_Jeanne_d'Evreux,_Queen_of_France_MET_DP233919.jpg|
Fitxategi:The_Hours_of_Jeanne_d'Evreux,_Queen_of_France_MET_DP233784.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ariane Rädler

**Ariane Rädler** (Bregenz, 1995eko urtarrilaren 20a) eski alpinoan lehiatzen den austriar kirolaria da. 

Neguko bi Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, 2022 eta 2026 urteetan, Milan-Cortina d 'Ampezzo 2026an urrezko domina bat lortuz, taldekako proba konbinatuan (Katharina Huber-ekin batera). Munduko Kopan bi podium lortu zituen guztira. 

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akrobaziazko eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak koskak

**Emakumeen koskak akrobaziazko eskian** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 10 eta 11n ospatu zen Valtellinan, Italia. 
Elizabeth Lemley estatubatuarrak lortu zuen urrea, Jaelin Kauf herrikideak zilarra eta Perrine Laffont frantziarrak brontzea.

## Emaitzak 
### 1. sailkapena 
### 2. sailkapena 
### 1. finala 
### 2. finala 
## Kanpo estekak
Biatloia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak bakarka

**Emakumezkoen bakarkako biatloia** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 11n ospatu zen Anterselva Biatloi Arenan, Rasen-Antholzen. Julia Simon frantziarrak irabazi zuen urrea, Lou Jeanmonnot herrikideak zilarra eta Lora Hristova bulgariarrak brontzea. Hiruentzat lehen domina izan zen bakarka. 

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Wuthering Heights (2026ko filma)

***Wuthering Heights*** () 2026ko Emerald Fennell ingeles zinema zuzendariaren drama erromantikoa da, Emily Bronteren izen bereko nobela klasikoan oinarrituta.

## Sinopsia 
Yorkshire iparraldean hazi dira Heathcliff eta Catherine Earnshaw. Txikitako lagunak dira, eta harreman oso sakona izan dute betidanik. Orain, ostera, desberdintasun sozialak eta hainbat erabaki oker direla medio, bien arteko harremana goitik behera aldatu da. Catherine beste gizon batekin ezkonduko da. Aberatsa da, baina ez du maite. Haren erabakiaren aurrean, Heathcliffek herritik alde egingo du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léopoldine Tiézan Coffie

**Léopoldine Tiézan Coffie** (1950 – Abidjan, 2026ko otsailaren 6a) bolikostar politikaria izan zen, Boli Kostako Alderdi Demokratikoa – Afrikako Biltzar Demokratikoko kidea.

## Bizitza 
1950ean jaioa, Tiézan pertsonaia eraginkor bihurtu zen Boli Kostako politikan, Boli Kostako Alderdi Demokratikoa – Afrikako Biltzar Demokratikoko emakumeen hegaleko presidente gisa aritu baitzen. 1998tik 1999ra, Familia eta Emakumeen Sustapeneko ministroa izan zen Daniel Kablan Duncan lehen ministroaren agintaldian. 2013an, Boli Kostako Alderdi Demokratikoa – Afrikako Biltzar Demokratikoko Daloako departamentuko ordezkari izendatu zuten. 2019ko azaroan alderdiko presidenteorde bihurtu zen. *Réseau internationale des femmes pour des actions positives* erakundeko presidentea ere izan zen.

Léopoldine Tiézan Coffie bihotz-biriketako geldialdi baten ondorioz hil zen Abidjanen, 2026ko otsailaren 6an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crime 101 (2026ko filma)

***Crime 101*** 2026ko Bart Layton ingeles zinema zuzendariaren thrillerra da, Don Winslow idazlearen *Broken* nobelan oinarrituta.

## Sinopsia 
Davis izeneko bidelapurrak erabat nahastuta dauka Polizia, haren atrakoak oso arriskutsuak baitira. Orain, inoizko kolperik handiena emateko asmotan dabil, azkena izango delakoan; izan ere, lan kontuak direla medio, hainbat arazo sortu zaizkio bidean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goat (2026ko filma)

***Goat*** () 2026ko Tyree Dillihay estatubatuar zinema zuzendariaren marrazki bizidunetako filma da.

## Sinopsia 
Amets handiak dituen ahuntz txiki bat da Will. Bere gustuko kirol batean jokatzeko aukera eman diote: bere bizitzako aukera. Intentsitate handiko kirola da, mistoa eta kontaktu handikoa, eta munduko animaliarik azkarrenak eta basatienak daude bertan. Will batu den taldeak ez du begi onez ikusi haren harrera, baina ahuntz txikia seguru dago bere buruaz, eta dena emateko prest da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El vestido

***El vestido*** () 2026ko Jacob Santana eta Frank Ariza espainiar zinema zuzendarien beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Zailtasunez beteriko dibortzio baten ostean, Alicia eta haren alaba Carla etxe zahar batera joan dira bizitzera. Hasiera berrien bila mugitu dira, baina bizitzen hasi berritan jabetuko dira etxeak hainbat istorio ilun gordetzen dituela. Amak uste du alaba dela gertakari horien erruduna.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keith Jarrett

**Keith Jarrett** (Allentown, Pennsylvania, 1945eko maiatzaren 8a ) estatubatuar piano-jotzaile eta jazz musikaria da. 

Abangoardiako jazzaren maisuetako bat da, eta haren produkziorik bikainena Kolonian, Parisen, Milanen, Vienan, Tokion eta beste hiri batzuetan zuzenean grabatutako bat-bateko pieza sorta bat da. Ziur aski, hauek dira bere lanik ospetsuenak, baina, zalantzarik gabe, birtuoso bat da. Oso moldakorra, Keithek, era berean, Europako musika barrokoaren egileen musika interpretatu du, hala nola Johann Sebastian Bach edo Georg Friedrich Händelena, bakar-bakarrik edo zenbait lerrotan, besteak beste, Michala Petri txirula barrokoaren birtuosoa, Arvo Pärt bezalako egile minimalista garaikideak edo Miles Davis bezalako jazzista garaikideak, zeinarekin bere karrera hasi baitzuen, Chick Corea, Jan Garbarek, Gary Peacock, Charlie Haden eta Jack DeJohnette, besteak beste.

Piano klasikorako, klabikordiorako, klabezinerako eta organorako piezak ere interpretatzen ditu. Musika klasikoko hainbat disko grabatu ditu, besteak beste, Bach, Händel, Mozart eta Xostakovitxen lanak interpretatuz.

Jarrettek perfekzionista eszentriko izatearen ospea du, eta, jotzen duen bitartean, modu adierazkorrean ahoskatzen du. Steven Cloud da bere musika agentea.

2018an garuneko bi istripu izan zituen, ondorioak utzi zizkiotenak. 2020an, interpretaziotik erretiratuko zela iragarri zuen.

## Diskografia hautatua 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catherine Duprat

**Marie-Catherine Amélie Duprat** (Lo Boscat, 1936ko abuztuaren 27a – Clamart, 2026ko urtarrilaren 13a) frantziar historialaria izan zen, Frantziako Iraultzan eta filantropian aditua.

## Bizitza 
1957an Parisko Emakume Gazteen Goi Mailako Eskola Normalean graduatu zen eta 1960an historia eta geografiako irakasle lanposturako lehiaketa gainditu zuen.

Parisko Unibertsitatea I - Panthéon-Sorbonneko irakaslea izan zen, eta 1991n defendatu zuen bere tesia, *Le temps des philanthropes : la philanthropie parisienne des Lumières à la monarchie de Juillet, pensée et action* izenburua zuena, Maurice Agulhonen zuzendaritzapean.

Michel Vovelleri lagundu zion denbora luzez Frantziako Iraultzaren Historiaren Institutuan, batez ere Iraultzaren bigarren mendeurrenean. 1993an Institutuko buru eta Frantziako Iraultzaren historiako katedradun bihurtu zen. Hala ere, azkar eman zion bere kargua Jean-Clément Martini 2000n, eta bat-batean amaitu zuen bere ibilbidea, ziurrenik Institutuaren barruko desadostasuna zela eta.

2026ko urtarrilaren 13an hil zen, 89 urte zituela.

## Lanak 
* *Le temps des philanthropes : la philanthropie parisienne des Lumières à la Monarchie de Juillet* (1993)
* *Usage et pratiques de la philanthropie : pauvreté, action sociale et lien social, à Paris, au cours du premier XIXe siècle* (1996-1997)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustín García Ureta

**Agustín García Ureta** (Bilbo, 1965eko martxoaren 4a) bizkaitar legelaria da, zuzenbide administratiboan aditua.

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean 1988an.

Europar ikasketak egin zituen Ingalaterrako Exeterko Unibertsitatean eta unibertsitate berean doktoratu zen 1992an "The implementation of the environmental impact assessment Directive in the United Kingdom (England and Wales) and Spain" tesiarekin.

Gaur egun, 2008tik, Administrazio Zuzenbideko katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean, eta Oxfordeko Water Lawko argitalpen-kontseiluko kidea, eta 2008tik Gómez-Acebo & Pombo abokatu-bulegoko kontseilu akademikoko kidea.

## Lanak 
* *Temas de derecho administrativo*, Gomylex, 2014.
* *Derecho de la Unión Europea: parte general*, Marcial Pons, 2013.
* *Derecho europeo de la biodiversidad: aves silvestres, hábitats y especies de flora y fauna*, Iustel, 2010
* *La potestad inspectora en el derecho comunitario: fundamentos, sectores de actuación y límites*, Iustel, 2008.
* *El domicilio y su régimen jurídico*, Lete, 2007
* *La potestad inspectora de las administraciones públicas*, Marcial Pons, 2006.
* *Régimen de prevención y control integrados de la contaminación*, 2004.
* *La Comisión Arbitral del País Vasco: régimen jurídico y resoluciones (1999-2002)*, Instituto Vasco de Administración Pública, 2003.
* *Procedimiento administrativo y derecho comunitario: silencio administrativo, nulidad y anulabilidad de los actos en la Ley 30/1992, Instituto Vasco de Administración Pública*, 2002.
* *Protección de hábitats y de especies de flora y fauna en derecho comunitario europeo: directivas 79/409 y 92/43, Instituto Vasco de Administración Pública*, 1997.
* *Marco jurídico del procedimiento de evaluación de impacto ambiental: el contexto comunitario y estatal*, Instituto Vasco de Administración Pública, 1994.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Manuel Castells

**José Manuel Castells Artetxe** (Bilbo, 1943ko uztailaren 27a-Donostia, 2024ko urriaren 19a) bizkaitar legelari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
José Manuel Castells Bilbon jaio zen 1943an. Miguel Castells Artetxe, Mª Teresa Castells Artetxe, Mª Carmen Castells Artetxe, Isabel María Castells Artetxe eta Luis Castells Artetxeren anaia zen.

Zuzenbidean doktoratu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, aparteko sariarekin. Irakasle gonbidatua izan da Trentoko Unibertsitatean (1993) eta txostengilea Nazio Batuen Unibertsitateko Kongresuan (1992).

Euskal Autonomia Erkidegoko Arbitraje Batzordeko kide izan da, baita demokraziako lehen Gipuzkoako Foru Aldundiko foru diputatu, Euskal Autonomia Erkidegoko Kontseilu Nagusiko toki administrazioko zuzendari, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeko sustatzaile, lehenengo Transferentzien Batzorde Mistoko kide eta Gipuzkoako Hauteskunde Batzordeko kide ere.

Euskal Herriko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko dekanoa eta EHUko idazkari nagusia ere izan da. Aditu gisa, Senatuaren erreforma konstituzionalean parte hartu du, Diputatuen Kongresuan segurtasun publikoari buruz, eta Eusko Legebiltzarreko Autogobernuaren Batzorde Bereziaan.

1974an irakasle titular postua lortu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta 1984an Administrazio Zuzenbideko katedra. Herri Administrazioa euskal aldizkariaren zuzendaria, McGraw-Hill argitaletxeko administrazio zuzenbideko saileko erredakzio kontseiluko kidea eta Eusko Ikaskuntzako zuzenbide saileko lehendakaria izan zen.

## Lanak 
* *La UPV-EHU a debate*, 1998.
* *La institucionalización jurídica y política de Vasconia*, 1997.
* *Cuestiones finiseculares de las administraciones públicas*, 1991.
* *La Policía autónoma*, 1988.
* *Libro Proceso de construcción y desarrollo de la función pública autonómica*, 1987.
* *La Euskadi autónoma y los funcionarios públicos*, 1980.
* *El estatuto vasco: El estado regional y el proceso estatutario vasco*, 1976.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Exeterko Unibertsitatea

**Exeterko Unibertsitatea** () Ingalaterrako hiri horretako ikerketa-unibertsitate publikoa da. 

1922an "University College of the South West of England" bezala sortua, 1955ean Errege-Gutuna jaso zuen. Exeterko unibertsitate bakarra da eta bi campus ditu: Streatham eta St. Luke's. Campusik handiena Streatham da, hiriaren erdigunetik oso gertu. Unibertsitatea Devon konderriko hiru unibertsitatetako bat da. Besteak Plymoutheko Unibertsitatea eta Plymouth Marjon Unibertsitatea dira.

2013an, Sunday Timesek Exeterko Unibertsitatea «urteko unibertsitatea» izendatu zuen, aurretik, 2007an, The Timesen arabera. Exeterrek National Student Surveyko top 10ean eutsi dio 2005etik. Exeter Ingalaterrako eliteko hamabi unibertsitateetako bat da, eta azken urteetan Erresuma Batuko hamar unibertsitate onenetako bat bezala sailkatu dute.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak