open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Love, Death & Robots

***Love, Death & Robots*** (***LOVE DEATH + ROBOTS*** idatzia) estatubatuar marrazki biziduneko telesaila da, Tim Millerrek sortua.

## Sinopsia 
Hemezortzi atalez osaturiko saioa da, edo hemezortzi film laburrez osaturikoa. Telesaileko istorioen artean daude, besteak beste, piztia erraldoien arteko borrokak, gizakien iraganeko ohiturekin harrituriko robotak, satira politikoa, epidemiak eta landa eremuaren defentsa, sexu jazarpena, eta hilketak. Horiek denak fantasiazko unibertso artistiko bereizgarrietan girotuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Double Team (filma)

***Double Team*** (), 1997ko Tsui Hark vietnamdar-txinatar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza eta komedia film bat da. Jean-Claude Van Damme, Dennis Rodman, Paul Freeman eta Mickey Rourke aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Jack Quinn (Jean-Claude Van Damme) terrorismoaren aurkako AEBetako agente onena da. Bere azken misioan Stavros gaizkilearen aurka porrot egin ondoren, *Kolonia* delakoan esnatuko da, bizi guztirako atera ezinik geldituko den lekua. Orain Stavrosek haren familia jomugatzat du. Jackek Kathryn (Natacha Lindinger) emaztea eta alaba salbatzeko Yaz (Dennis Rodman) arma-trafikatzailearen laguntza beharko du.

## Aktoreak 
* Jean-Claude Van Damme: Jack Quinn
* Dennis Rodman: Yaz
* Paul Freeman: Alex Goldsmythe
* Mickey Rourke: Stavros
* Natacha Lindinger: Kathryn Quinn

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Bisexual

***The Bisexual*** (euskaraz: ***Bisexuala***) 2018ko britainiar telesaila da, Desiree Akhavanek eta Rowan Rileyk sortua. 

2023ko irailaren 23an, Bisexualitatearen Ikusgarritasunaren Egunean, Primeran plataforma digitalean argitaratu zen euskarara bikoiztuta.

## Sinopsia 
Sei ataleko telesail honetan, emakume baten krisi eta ezagutza prozesu pertsonala landu du harreman lesbiko batetik heterosexual batera igarotzen denean.

## Aktoreak 
* Desiree Akhavan: Leila
* Maxine Peake: Sadie
* Brian Gleeson: Gabe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philharmonia (telesaila)

***Philharmonia*** frantziar telesaila da, Marine Gacemek sortua.

## Sinopsia 
Ordura arteko zuzendaria bat-batean hil ostean, Helenek Frantziako orkestra nazionalaren gidaritza hartuko du. Hogei urtez atzerrian bizi ondoren itzuliko da Parisera, musikariak bere metodo zorrotzera egokitzeko asmoz. Goi mailako musika munduko erronkak, drama pertsonala eta iraganeko mamuen zama uztartzen ditu.

## Aktoreak 
* Marie-Sophie Ferdane : Hélène Barizet
* Lina El Arabi : Selena Rivière
* Laurent Bateau : Léopold Saint-Just
* François Vincentelli : Yvan Borowski
* Charlie Bruneau : Agathe Robinson
* Tom Novembre : Vladimir Gregoriu
* Guillaume Dolmans : Peter Faulkner
* Jacques Weber : Jean Barizet
* Véronique Jannot : Badiou irakaslea
* Ambre Larrazet : Harpista
* Céline Spang : Biolin-jotzailea
* Laurence Barzyk : Biolin-jotzailea
* David Naulin : Lehen biolon-jotzailea
* Renaud Cathelineau : Kontrabaxu-jotzailea
* Tomer Sisley : Rafaël Crozes

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leona Lewis

**Leona Louise Lewis** (Londres, 1985eko apirilaren 3a) britainiar R&B abeslaria da. Erresuma Batuko *The X Factor* reality showaren hirugarren edizioaren irabazlea da.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Spirit* (2007)
* *Echo* (2009)
* *Glassheart* (2012)
* *Christmas, with Love* (2013)
* *I Am* (2015)
Cartagena de Indiasko setioa (1741)

**Cartagena de Indiasko setioa** Anglo-espainiar Gerraren azken gudu erabakigarria izan zen.

1741ean Cartagena de Indiasen Sebastián Eslaba nafarra erregeorde eta buruzagi zibila eta Blas Lezo gipuzkoarra buruzagi militarra ziren. Lezo ingelesen aurkako eskarmentu handiko itsasgizona zen, estratega ona zen baina 4.500 lagun eta sei itsasontzi (*Galícia* nao nagusia eta *San Felipe*, *San Carlos*, *África*, *Dragón* eta *Conquistador* itsasontziak) baino ez zituen. Lezoren maniobrei esker, armada erasotzaileak hildako asko izan zituen gatazketan baina gaixotasunek eta goseak azken kolpeak eman zituzten. Urte hartako maiatzaren 20an britainiarrak erretiratu ziren. Hain handiak ziren bere galerak ezen itsasontzi batzuk ere erre behar izan zituzten eskifaiarik ez zutelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Villacampa del Castillo

**Manuel Villacampa del Castillo** (Betanzos, 1827ko otsailaren 17 &ndash; Melilla, 1889ko otsailaren 12) Galizian jaiotako familia aragoiarraren militar espainiarra, progresita eta errepublikaren aldekoa izan zen. 1886an Borboien berrezarkuntza aurkako matxinada prestatu zuen baina ez zuen arrakastarik izan.

## Biografia 
Familia Aragoi Garaiakoa zen. Aita, José Villacampa y Periel, infanteriako teniente koronela zen. Bere osaba, Pedro Villacampa y Maza de Lizana (1776-1854), Iberiar Penintsulako Gerraren heroia izan zen. Bederatzi urte zituenean aita hil egin zen eta, orduan, ama, Rosa del Castillo, Eskola Militarrean sartu zuen.

Matilde Moránekin ezkondu zen. Manuelek 1868ko Iraultzan hartu zuen parte; bere lana garrantzitsua izan zen Granadan. Militar bezala karlisten aurkako borrokan hartu zuen parte, Matinerren Gerran (1846-1849) eta Bigarren Karlistaldian (1872-1876). Goardia Zibilaren ofizial bezala ere Andaluzian bidelapurreriaren aurka aritu zen. Espainiako Lehen Errepublikan, 1873an, jeneral izendatu zuten. 1874an Castellón de la Planaren gobernadore militarraren izendapena jaso zuen. 1877an, monarkiaren berrezarpenarekin, kargu guztiak kendu zizkioten eta Bellver gazteluan atxilotu zuten.

Berriro libre, errepublikaren aldeko matxinada hasi zen prestatzen. Gertaerak 1886ko irailaren 19an izan ziren. Zibilen aldeko burua Manuel Ruiz Zorrilla. Atxilotuta, epaitua eta zigor heriotz kondena ezarri zioten. Baina, ondoren, betiko espetxeraldiarekin Afrikan trukatu zuten kondena hori. Hasieran Fernando Poo kolonian izan zuten eta, 1887tik, Melillan. Urte horietan umuliazio ugari pairatu zuen. Berarekin, beti, bere alaba, Emilia Villacampa, egon zen. Espetxean hil zen, 1889an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografia Historiaren Errege Akademiako webgunean.
Winsor McCay

**Zenas Winsor McCay**, **Winsor McCay** gisa ezaguna (Spring Lake, Michigan, Estatu Batuak, 1867ko irailaren 26a – New York, 1934ko uztailaren 26a) estatubatuar komikigilea izan zen, komikiaren historiako garrantzitsuenetakoa, *Little Nemo in Slumberland* klasikoaren egilea. Animaziozko zinemaren aitzindari ere izan zen, Gertie the Dinosaur bezalako lan berritzaileekin. Gerora Walt Disney eta Osamu Tezuka bezalako egileengan eragina izango zuen.

## Filmografia 
* 1911 - *Little Nemo*
* 1912 - *How a Mosquito Operates*
* 1914 - *Gertie the Dinosaur*
* 1918 - *The sinking of Lusitania*
* 1921 - *Gertie On Tour*
* 1921 - ''Flip's Circus*
* 1921 - *The Centaurs*
* 1921 - *Dreams of the Rarebit Fiend: The Pet*
* 1921 - *Dreams of the Rarebit Fiend: The Flying House*
* 1921 - *Dreams of the Rarebit Fiend: Bug Vaudeville*
* 1922 - *The Midsummer's Nightmare''
Mendebaldeko Errusiako Bolondresen Armada

**Mendebaldeko Errusiako Bolondresen Armada** (; ) edo *Bermontiarrak* Baltikoan borrokatu zuen armada bat izan zen, Errusiako Gerra Zibilaren bitarteko garaian.

Alemaniar Inperioak 1918ko udan *Freikorps* deituriko armada paramilitarra sortu zuen Pskoven. Armada honek alemaniar antikomunistaz osatuta zegoen eta Compiègneko armistizioaren 12. artikulua zionez, Errusian eta Baltikoan borrokatu behar ziren Boltxebikeak geldiarazteko eta Aliatuak gerran parte hartzen zutenean alde egin. Kurlandian *Baltische Landeswehrko* armada bat, Anatoli Pavlovitx Lieven printzearen (1872-1937) agindupean komunisten kontra jada borrokatzen ari ziren. Erretiratzeko agindua jaso zuten Versaillesko Ituna sinatu eta gero, 1919ko ekainian, baina *freikorpsen* zati oso txiki bat Alemaniara bueltatu zen; beste guztiak Rüdiger von der Goltz (1865-1946) jeneralaren azpian, Pavel Bermondt-Avalov (1877-1974) kosakoaren laguntzarekin Baltikoan jarraitu zuten.

Armada hau *Freikorpseko* soldaduez*,* Baltikoko Alemaniarrez eta errusiar gerra presoz osatuta zegoen. 1919ko abuztuan Alexander Koltxaki, armada zuriaren generala, fidelitate itun bat idatzi zioten. Ofizialki Daugavpils hiria hartzean San Petersburgora edo Moskura abiatuko ziren, armada zuriaren beste alderdiekin batera. 1919ko urrian Letonia eta Lituania atakatzen dute, Errusiar Inperioatik independentzia lortu berri zuten herrialdeak; hilabete hartan Goltz jenerala armada uzten du eta botere guztia Bermondt jasotzen du. Letoniako inbasioan Daugava ibaira iristen dira eta Riga, Letoniar hiriburua, mehatxatzen dute. Kārlis Ulmanis, Letoniar agintaria Lituaniari eta Estoniari laguntza militarra eskatzen die; Lituania Boltxebikeen kontra borrokatzen ari dela eta lagundu ezin duela erantzuten dio, Estoniak, bitartean, bi tren blindatuak bidaliko zituela laguntzera hitzartu zen Letoniak Ruhnuko irla Estoniarra zela aitortzen bazuten, eta hala gertatu zen.

Britania Handiak gerra itsasontzi bat bidaltzen dute Rigako kostaldera.

Azaroan letoniarrek alemaniarrak geldiaraztea lortzen dute eta lituaniarrek Radviliškisen garaipen handia lortzen dute haien kontra. Porrot hauek eta gero Walter von Eberhardt jeneralaren agindupean Alemaniarantz itzuli ziren guztiak.

## Erreferentziak 
* Bermondt-Avalov, Pavel (1925). *Im Kampf gegen den Bolschewismus.* *Erinnerungen von General Fürst Awaloff, Oberbefehlshaber der Deutsch-Russischen Westarmee im Baltikum* . Glückstadt, Hamburg: Verlag JJ Augustin. Alemanez OCLC 15188750.
* Bischoff, Josef (1935). *Die lette Front.* *1919ko Baltikumeko Geschichte der Eiserne Division* . Berlin: Buch und Tiefdruck Gesellschaft.
* Sužiedėlis, Simas; editorea (1970-1978). "Bermondtists". *Entziklopedia Lituana* Bolumena I. Boston: Juozas Kapočius, 335-336. orr. LCC 74-114275.
* Von der Goltz, Rüdiger (1920). *Meine Sendung Finnland und im Baltikum* . Leipzig: Verlag von KF Koehler. Alemanez OCLC 186846067.

## Kanpo estekak
Mon (herria)

**Mon** ( edo ; ,  ahoskatua; , ,  ahoskatua) Myanmarren jatorria duen herria da, Irawadi ibaiaren delta inguruan bizi dena. Eskualdeko herririk antzinetako bat da eta haiei esker Theravada budismoa zabaldu zen. Moneraz egiten dute eta Thailandiako Nyah Kur herriarekin lotura estua dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Good Guys Wear Black

***Good Guys Wear Black*** (euskaraz *Tipo Zintzoak Beti Beltzez Jazten Dira*), 1978ko Ted Post estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Chuck Norris, Anne Archer, Soon-Tek Oh, Dana Andrews, James Franciscus, Lloyd Haynes eta Jim Backus aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
John Booker (Chuck Norris) maiorrak Vietnamgo Gerran zehar *Tigre Beltzak* deituriko eliteko komandoa gidatzen du, harekin estatubatuar preso ugari askatuz. Beren ospe eta eraginkortasuna hain zen handia, Vietnamgo Gobernuak AEB Gobernuari Bake Negoziaketetan komando kideen exekutatzea eskatu zuela. Urte batzuk igaro ondoren, AEBetako Gobernuko hainbat politikari hitzarmen izugarri hori argitara atera ez zedin, komando horretako bizirik dirauten kideak hiltzea erabaki dituzte.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mon

**Mon** edo **MON** izan daiteke:

* Mon, hego-ekialdeko Asiako talde etnikoa.
* Mon Estatua, Myanmarreko eskualdea.
* MON = *Motor Octane Number*, hau da, oktanaje.
* Mon, Indiako herria.
* Mon, Suitzako udalerria.
* *Mon* frantsesezko edutezko adjektiboa, euskaraz "nire" dena
* Møn, Danimarkako uhartea.
* Mon edo Kamon, japoniar klan intsignia.
*Mon, Japoniako tenplu batzuetako sarrera-mota.
* Alejandro Mon (1801-1882) espainiar ministroa.
William James Sidis

**William James Sidis** (1898ko apirilaren 1a, Manhattan, New York &ndash; 1944ko uztailaren 17a, Boston, Massachusetts), estatubatuar haur prodijio bat izan zen, matematika eta hizkuntzalaritzarako dohain bikainak zituena. 1920an *The Animate and the Inanimate* liburua idatzi zuen, termodinamikaren testuinguruan materia iluna, entropia eta bizitzaren jatorriari buruzkoa.

Garai guztietako gizaki buruargienetakoa bat izan zen, 300-250 arteko adimen-kozientea zuela kalkulatu baita.

Sidis bere haurtzaroko goiztiartasuna, eta helduaroko bizimodu xelebrea eta bizitza publikotik at bizitzeagatik ezaguna egin zen. Harvard Unibertsitatean 11 urterekin sartu zen eta heldua zela goi mailako adimen-kozientea eta 25 hizkuntza eta dialekto mintzatzeko gai zela aipatu zen.

Pentsaera sozial eta politikoz libertarioa zen, Lehen Mundu Gerran kontzientzia-eragozlea izan zen, sozialista ere bai, eta ez zuen Jainkoan "kristauen buruzagi nagusia" bezala sinisten, gizateriatik harago zegoen zerbait bezala baizik.

Boston hirian 46 urte zituela burmuineko enboliaren ondorioz hil zen.
Bidelapurreria

[thumb|300px|Bidelapurren erasoa, [Bartolomeo Pinelli, 1817.]]
[thumb|300px|*Lapurren erasoa*, [Francisco de Goyaren margolana, 1794.]]
**Bidelapurreria** bidelapurrek aurrera eramandako aktibitatea izan zen mendeetan eta herrialde oso desberdinetan. **Bidelapur** bat lapurtzeko asmotan bideetan armaturik ibiltzen zen delinkuentea zen. Askotan, mendian ezkutatu eta bizi ziren. Haren delitu mota ugariak ziren: bidaiariei eraso egitea, bahiketak, kontrabandoa. Normalean, bide bakartietan, mendietan zein basoetan, kokatzen ziren lapurtzeko asmoz. Ohikoena ez zen bakarrik ibiltzea, taldean baizik. Itsasoan bidelapurreriaren parekoa pirateria da. Biziraupena jo da gizarte-delitu horren arrazoi nagusitzat. David Zapirainen hitzetan "bidelapurreria biziraupenaren estrategia bat izan zen, errekurtso gabeko pertsonek burututa. Pertsona horiek ezin zuten emigratu, ez zuten nagusirik eta ezta ere tokia baserrian". Euskal Herrian ere bidelapur ospetsu ezagutu dira. Erromantizismoak eta literaturak pertsonaia hauek mitifikatu egin ditu.

## Euskal Herriko bidelapurrak 
Euskal Herrian bidelapurrak mendeetan ezagutu izan dira. Bereziki ezagutzen dira XVII. mendetik XIX.ra ibili zirenak. David Zapirainen arabera badago gure geografian puntu beltzak non urtetan ezagutu diren bidelapurrak: Elosua, Deskarga, Perurena, Urkiola. Beste puntu beltza Lizarrate zen; han, Aranzadi Zientzia Elkarteko ikertzaile Alfredo Morazak dioenez, piko edo zigorleku bat zegoen. Gaizkileak hiltzeko eta haien gorpuak luzaroan erakusgai izateko erabiltzen omen zuten, gainerako gaizkileak ohartarazteko asmoz. Nafarroako Bardea ere bidelapurren ezkutalekua izan zen.
 
Asko izan dira Euskal Herrian ibilitakoak. Hona hemen batzuk:
* Sancho Rota, XVI. mendekoa.
* Joakin Iturbe (Elgeta, Gipuzkoa, 1758 - Donostia, Gipuzkoa, 1799?)
* Manuel Antonio Madariaga "Patakon", (Galdakao, Bizkaia, 1796 - Afrika, )
* Jazinto Olariaga
* Eusebio Zamakola, (Basauri, Bizkaia, 1904- Buenos Aires, 1983)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* David Zapirain Karrika: *Bandoleros vascos*, Ttarttalo, 2006.

## Kanpo estekak 
* :*Bandoleros: Historias y leyendas románticas españolas* liburua.
Mordoviar

**Mordoviarrak** (, , , *mordva*) Mordovia eta inguruko eskualdeetako talde etniko nagusia dira. Volga inguruan bizi den finiar herri hori Errusiako jatorriko herririk handienetariko bat da. Bi taldetan banatzen dira, erzya eta mokxa, XIX. eta XX. mendeetan zehar turkiartu eta errusiartu zirenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oirat

**Oiratak** (, *Oirad*,  ahoskatua, edo , *Oird*; kalmukeraz: Өөрд) mendebaldeko mongol herria da, Altai mendietan eta mendebaldeko Mongolian jatorria duena. Egun bere talde nagusia Kalmukian bizi da, non kalmuk izena duen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Breaker! Breaker!

***Breaker! Breaker!***, 1977ko Don Hulettek zuzendutako ekintza film bat da. Chuck Norris, George Murdock, Terry O'Connor eta Michael Augenstein aktoreek antzeztu zuten.

Gaure egun aski ezaguna den Chuck Norris aktoreak protagonista gisa antzeztu zuen lehenbiziko filma izan zen.

## Argumentua 
J.D. (Chuck Norris), Kaliforniako kamioilaria errepidetik itzuli berri da haren adiskidemin batek Texas City udalerriko Strode (Don Gentry) polizia sarjentuaren erasoa jasan duela jakin berri baitu. Texas Cityra joan eta hainbat galdeketa burutu ondoren, Strode sarjentua eta Boles (Ron Cedillos) udaltzaina Trimmings (Terry O'Connor) epaile ustelarentzat lan egin eta kamiolariak erasotzen jarduten dutela ohartuko da.

J.D.-ren anaia gaztea den Billy (Michael Augenstein) kamiolari lanean hasiberri denez, J.D.-ek Texas Cityra ez joateko ohartuko dio, baina Stordek irratiz engainatu eta Billy desagertu egingo da. Desagerketaren ondoren, J.D. anaiaren bila aterako da.

## Aktoreak 
* Chuck Norris: John David "J.D." Dawes
* George Murdock: Joshua Trimmings epailea
* Terry O'Connor: Arlene Trimmings
* Don Gentry: Strode sarjentua
* John Di Fusco: Arney
* Ron Cedillos: Boles udaltzaina
* Michael Augenstein: Billy Dawes
* Dan Vandegrift: Wilfred
* Douglas Stevensor: Drake
* Paul Kawecki: Wade
* Larry Feder: George
* Jack Nance: Burton

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Braddock: Missing in Action III

***Braddock: Missing in Action III*** (euskaraz *Braddock: Ekintza Galdua III*), 1985eko Aaron Norrisek zuzendutako abentura eta ekintza film bat da. Chuck Norris, Aki Aleong, Yehuda Efroni eta Roland Harrah III aktoreek antzeztu zuten.

*Missing in Action* (1984) eta *Missing in Action 2: The Beginning* (1985) aurrekariak izan zituen.

## Argumentua 
Vietnamgo Gerra bere amaiera kaotikora iritsi da. Braddock (Chuck Norris) kolonela viertnamdar emakume baten bila dabil, Saigon hiriko ihesaldiaren izuaren erdian desagertua. Estatubatuar enbaxada hustutzen ari da, eta leherketa baten ondoren Braddockek emakumea hil dela uste du...

## Aktoreak 
* Chuck Norris: James Braddock kolonela
* Aki Aleong: Quoc jenerala
* Keith David: Enbaxadako Atariko kapitaina
* Roland Harrah III: Van Tan Cang
* Miki Kim: Lin Tan Cang

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Missing in Action 2: The Beginning

***Missing in Action 2: The Beginning*** (euskaraz *Ekintzan Galdua 2: Hasiera*), 1985eko Lance Hoolek zuzendutako abentura eta ekintza film bat da. Chuck Norris, Soon-Tek Oh, Steven Williams, Bennett Ohta, Cosie Costa eta Joe Michael Terry aktoreek antzeztu zuten.

*Missing in Action* (1984) aurrekaria izan zuen eta *Braddock: Missing in Action III* (1988) jarraipena.

## Argumentua 
Vietnamgo Gerra aspaldi amaitu zen, baina Braddock (Chuck Norris) kolonela bere komandoarekin batera Vietnamgo kontzetrazio-esparru batean preso jarraitzen du. Askatuak izateko inongo itxaropenik gabe, Braddock eta bere gizonek ihes egitea pentsatu dute...

## Aktoreak 
* Chuck Norris: James Braddock kolonela
* Soon-Tek Oh: Yin kolonela
* Steven Williams: David Nester kapitaina
* Bennett Ohta: Ho kapitaina
* Cosie Costa: Mazilli
* Joe Michael Terry: Opelka
* Christopher Cary: Emerson
* John Wesley: Frankie
* David Chung: Dou Chou
* Professor Toru Tanaka: Lao
* Sergio Kato: Ekintza arriskutsuetako bikoizlea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tibetar

**Tibetar** izan daiteke:
* Tibet eskualdearekin lotuta.
* Tibetar (herria), bertan jatorria duen talde etnikoa.
* Tibetar budismo, budismoaren aldaera.
The Octagon (filma)

***The Octagon*** (euskaraz *Oktagonoa*), 1980ko Eric Karsonen ekintza film bat da. Chuck Norris, Karen Carlson, Tadashi Yamashita eta Lee Van Cleef aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Scott James (Chuck Norris), borroka arteetako txapelduna, ninja batzuk bere neskalagun Nancy (Kim Lankford) erailtzen dutenean nazioarteko abentura arriskutsu bati ekingo dio, talde hau Scotten anai ordea den Seikurak (Tadashi Yamashita) entrenatua dago. Nancyren familia ere eraila izan dela ohartuko da, bai eta europar kazetaritza talde bateko enpresaburu bat ere. Hortaz, neskalaguna mendekatu eta erailketa horien atzean dagoena ikertzeko asmoz McCarn (Lee Van Cleef) mertzernario eta borroka arteetako adituarekin kontaktuan jarriko da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Delta Force 2: The Colombian Connection

***Delta Force 2: The Colombian Connection*** (euskaraz *Delta Force 2: Kolonbiar Lotura*), 1990eko Aaron Norrisen ekintza film bat da. Chuck Norris, John P. Ryan, Paul Perri eta Richard Jaeckel aktoreek antzeztu zuten.

*The Delta Force* (1986) aurrekaria izan zuen, eta *Delta Force 3: The Killing Game* (1991) jarraipena.

## Argumentua 
Ramón Cota (Billy Drago) narkotrafikatzaile ospetsuak droga trafikoa ikertzeko ardura duten agente talde bat bahitu berri du, ohian sakonean gordez. Scout McCoy (Chuck Norris) Delta Force taldeko kolonelak Ramón Costa, bere morroiak eta kokainaren salmentan oinarritutako haren inperioa suntsitzeko ardura jasoko du. McCoy eta bere taldekideak borrokarako prest daude, eta beren helburua bahituak askatu eta gaizkile ospetsua akatzea izango da.

## Aktoreak 
* Chuck Norris: Scott McCoy kolonela
* Billy Drago: Ramon Cota
* John P. Ryan: Taylor jenerala
* Richard Jaeckel: John Page, DEAko agentea
* Paul Perri: Bobby Chavez maiorra
* Begoña Plaza: Quiquina Esquilinta
* Héctor Mercado: Miguel
* Mark Margolis: Olmedo jenerala
* Kelly Wicker: Epailea
* Rick Prieto: Carlos

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hizkuntza uralo-altaikoak

**Hizkuntza uralo-altaikoak**, zenbait hizkuntzalariren arabera, Uraletako eta Altaiko hizkuntza taldeak biltzen dituen familia bakarra da, hitz multzo komuna baino areago egituren antzekotasuna oinarri duena. Hauek dira ezaugarri nagusiak:
* bokalen arteko armonia;
* aurrizkirik eza;
* hizkuntza erromanikoetan preposizioen bidez adierazten diren gramatika aldaketetarako atzizkiak erabiltzea;
* gramatika generorik ez izatea, eta
* formen antzekotasuna hala izenen nola aditzen alorrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fino-ugriar hizkuntzak

**Fino-ugriar hizkuntzak** Uraletako hizkuntzen familiako adar nagusia osatzen duten hizkuntza multzoa. Hizkuntza fino-ugriarrak zenbait milioi biztanlek hitz egiten dituzte, Norvegiako mendebaletik hasi eta Siberiako Ob ibairaino eta Europako Danubio beheko mendebaleraino iristen diren lurraldeetan. Lurralde zabal horrek hizkuntza germaniarrak, eslaviarrak, erromanikoak eta turkiarrak ditu inguruan. Fino-ugriar hizkuntzen adar ugriarra hungarierak eta ob-ugriar hizkuntzek (mansiera eta khantiera) osatzen dute. Adar finiarra, berriz, bost taldek osatzen dute: baltiko-finiarra (finlandiera, estoniera, kareliera, ludiera, vepera, ingriarra, livoniera eta votikoa); komi eta udmurt hizkuntzek osatzen duten taldea; eta volga-finiarren taldean bilduak izan diren beste hiru hizkuntza, mari hizkuntza, mordoviera eta laponiera. Hizkuntza fino-ugriarrek historian zehar Uraletakoak ez ziren hizkuntzekin harremanak izan zituztela erakusten dute hiztegian. Mailegu indo-irainiarrak dirudite zaharrenak, eta finlandierak Baltikoko hizkuntzetatik, germaniarretatik eta errusieratik aspaldiko garaietan hartu zituen hitzak. Hizkuntza atzizkidunak dira gehienak, eta horietako zenbaitetan kasu sistema landua erbiltzen dute. Laponiera eta hizkuntza ob-ugriarrak dual kasua dute singularra eta pluralarekin batera. Fonologian forma ugari dituzte (hiru motako bokalak: atzekoak, aurrekoak eta neutroak), eta kontsonanteak aldatu egiten dira hitzetan hartzen duten lekua kontutan hartuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tibetar (herria)

**Tibetarra** (, *bod pa*) Tibeten jatorria duen talde etnikoa da. Egun zazpi miloi inguru dira, gehienak Tibeten eta Txinako beste eskualdetan bizi direnak. Indian, Pakistanen, Nepalen edo Bhutanen diaspora zabala dute. Elkarrekiko ulergarritasun handia duten tibetar hizkuntzez egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canyon Diablo (meteoritoa)

**Canyon Diablo** edo **Diablo Arroilaren** meteoritoak asteroide baten hainbat zati dira, zeina Lurrean erori zen orain 50.000 bat urte, eta bertan sortu zuen Barringer kraterra (edo Meteoritoaren kraterra), Arizona estatuan, AEBetan. Kraterraren ertzean hainbat meteorito aurkitu dira, eta hurbilean dagoen Canyon Diablotik hartzen dute izena, berau kraterretik bospasei km.ra mendebalera.

## Historia 
Asteroidea orain 50.000 bat urte erori zen. Harrezkero, XIX. mendetik hasita, antzeman eta jaso egin dira zatiak, eta jakina da jatorrizko amerikarrek erabili egiten zituztela. XIX. mende bukaeran hasi eta XX. mende erdira bitartean, Barringer kraterra ika-mika luze baten abiapuntua izan zen bolkanismoaren ebidentziarik ez zuten kraterren inguruan. Eztabaida 1960an itxi zen, Eugene Shoemaker-ek kraterraren inguruan egindako azterketari esker.

1953an Clair Cameron Pattersonek neurtu zituen berun-isotopoen ratioak meteoritoaren lagin batzuetan. Ondorioz, izugarri zehaztu zen Lurraren adina, zeina baita 4.550 milioi urtekoa (± 70 milioi urte), alegia, 70 milioi urteko errakuntza-tarte batekin.

## Konposizioa eta sailkapena 
Meteorito hau da burdin-oktaedrita bat, eta ondoko mea hauek ditu:

* Kohenita - burdina karburoa.
* Kromita - burdina magnesioa kromioa oxidoa
* Daubrealita - burdina kromioa sulfidoa
* Diamantea eta lonsdaleita - karbonoa
* Grafitoa - karbonoa
* Haxonita - burdina nikela karburoa
* Kamazita - burdina eta nikel aleazioa
* Oinarrizko metalen sulfuroak
* Schreibersita - burdina nikela fosfuroa
* Taenita - burdina eta nikel aleazioa
* Troilita - pirrotita mearen burdin sulfuroaren barietatea
* Moissanita - silizio karbuaren barietatea, mea naturalen artean bigarren gogorrena

## Zatiak 
thumb|"Holsinger Meteoritoa", aurkitutako zatirik handiena, Canyon Diablo meteoritoarenathumb|eskuinera|Mateoritoaren zati txiki baten (90 mm) adibidea
Sekula aurkitu den zatirik handiena da Holsinger meteoritoa, 639 kilokoa, eta gaur egun ikusgai dago bertako bisitarien gunean, kraterraren ertzean. Beste zati ospetsuak:
    
* 485 kg, Canterbury Museum, Christchurch, Zeelanda Berria. Zatirik handiena AEBetatik kanpo.
* 360 kg, Muséum national d'Histoire naturelle (MNHN), Paris.
* 242,6 kg, Lowell Observatory Flagstaff herrian, Arizonan.
* 225,9 kg, Academy of Natural Sciences, Drexel Unibertsitatean, Filadelfia, Pennsylvania.
* 194 kg, Beloit College, Beloit, Wisconsin.
* 162 kg, Meteorite Museum, Kaliforniako Unibertsitatea, Los Angeles.
* 145 kg, Geology Museum, Wisconsingo Unibertsitatea - Madison, Wisconsin.
* 136 kg, Franklin Institute, Filadelfia.
* 122 kg, Griffith Observatory, Los Angeles, Kalifornia.
* 179 kg, Griffith Observatory, Los Angeles, Kalifornia.
* 100 kg, California Academy of Sciences, San Frantzisko.
* 54 kg, Newark Museum, Newark, New Jersey.
* 28 kg, Peoria Riverfront Museum, Dome Planetarium, Peoria, Illinois.
* 22 kg, Basket Meteorite, Meteor Crater Museum, Arizona.
* 19 kg, Wagner Free Institute of Science, Filadelfia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mindat.org
* NASAren ikerketa oharra
The Babadook

***The Babadook***, Jennifer Kent australiar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Jennifer Kentek berak idatzitako *Monster* (*Munstroa*) kontakizunean oinarritua dago. Essie Davis, Noah Wiseman, Hayley McElhinney, Daniel Henshall, Barbara West eta Ben Winspear aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Senarraren heriotz bortitza jazo eta sei urtera, Ameliak (Essie Davis) ezin izan dio zorigaiztoko egoerari bueltarik eman eta atsekabeturik jarraitzen du, baina Samuel (Noah Wiseman) semea haztea lortu du, ametsetan agertu eta biak hilko dituela mehatxatzen duen munstro batekin izuturik bizi den sei urteko mutikoa. Une horretantxe, etxean "The Babadook” izenburuko ipuin liburua agertuko da, eta Samuelek ametsetako izakia Babadooka dela usteko du. Orduan haluzinazioak kontrolagaitz bilakatu eta mutikoaren jokaera ustekabeko eta oldarkor bihurtuko da. Amelia geroz eta gehiago beldurtu eta semeari botikak ematera derrigortua egongo da. Baina, bat-batean, semeari eragiten dion izakia benetakoa izan daitekeela pentsatzen hasiko da Amelia, zerbaiten presentzia nabarituko du eta.

## Aktoreak 
* Essie Davis: Amelia Vanek
* Noah Wiseman: Samuel Vanek
* Daniel Henshall: Robbie
* Hayley McElhinney: Claire
* Barbara West: Gracie Roach
* Ben Winspear: Oskar Vanek
* Cathy Adamek: Prue Flannery
* Craig Behenna: Warren Newton
* Chloe Hurn: Ruby
* Jacquy Phillips: Beverly
* Bridget Walters: Norma
* Charlie Holtz: 2. mutila
* Hachi: Bugsy
* Tim Purcell: Babadook
* Adam Morgan: Sarjentua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Exterminator

***The Exterminator*** (euskaraz *Exterminatzailea*), 1980ko James Glickenhaus estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako ekintza film bat da. Robert Ginty, Samantha Eggar, Christopher George eta Steve James aktoreek antzeztu zuten.

*Exterminator 2* (1984) jarraipena izan zuen, eta denboraren poderioz ekintza zinemazaleen artean kultuzko film estatusa bereganatu du.

## Argumentua 
John Eastland (Robert Ginty) Vietnamgo Gerratik itzuli eta New York hirian bizimodua ahal duen bezala irabaziz bizitza zibilera egokitzen saiatzen ari den gizasemea da, baina hiria mota guztietako kale gaizkile taldeez betea dago; talde horietako batek bere lagunik onena eta gerra fronteko soldadu kidea bortizki erasotzen dutenean, Johnek mendekatzeko asmoz hiriko gaizkile guztien aurka egingo duela zin egingo du.

## Aktoreak 
* Robert Ginty: John "Exterminatzailea" Eastland
* Christopher George: James Dalton detektibea
* Samantha Eggar: Megan Stewart doktorea
* Steve James: Michael Jefferson
* Tony DiBenedetto: Chicken Pimp (kredituetan Toni Di Benedetto)
* Dick Boccelli: Gino Pontivini
* Patrick Farrelly: Shaw, CIAko agentea
* Michele Harrell: Maria Jefferson
* David Lipman: AEBetako senataria New Jersey ordezkatuz
* Tom Everett: Hoteleko harreragilea
* Ned Eisenberg: Marty
* Irwin Keyes: Bobby
* Cindy Wilks: Candy
* Dennis Boutsikaris: Frankie
* Mark Buntzman: Burping Ghoul
* Tony Munafo: Pontiviniren bizkartzaina
* Judy Licht: Bere burua antzeztuz
* George Cheung: Viet Congeko komandantea (kredituetan George Lee Cheung)

Gaur egun aski ospetsua den Samuel L. Jackson aktorea film honetan estra moduan agertu zen.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Exterminator 2

***Exterminator 2*** (euskaraz *Exterminatzailea 2*), 1984ko Mark Buntzman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Robert Ginty, Deborah Geffner, Frankie Faison eta Mario Van Peebles aktoreek antzeztu zuten.

*The Exterminator* (1980) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
John Eastland (Robert Ginty) New York hiriko gaizkileei soldatze-kaskoa eta su-jaurtitzaile batekin aurre egiten dien Vietnamgo Gerrako soldadu ohi bat da.

## Aktoreak 
* Robert Ginty: John Eastland
* Mario Van Peebles: X
* Deborah Geffner: Caroline
* Frankie Faison: Be Gee
* Scott Randolf: Eyes
* Reggie Rock Bythewood: Spider
* Bruce Smolanoff: Red Hat
* David Buntzman: Mafia burua
* Kenny Marino: Tony
* Derek Evans: Squealer
* Irwin Keyes: Munstro
* Robert Louis King: Philo
* Arye Gross: Turbo
* Janet Rotblatt: Ama
* John Turturro: 1. tipoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gerraoste

thumb|Frantziako familia bat, gerraostean etxera itzultzen (1944ko uztailaren 18an).
**Gerraostea**, **gerraondoa** edo **gerlaondoa** (Ipar.) gerra bukatu ondoko denbora da. Gerraoste nabarmena izateko gerra bera 'handia' ere izan behar da, ondorioz, eskasia eta krisialdi ekonomiko eta sozialak sortuko ditu. Gerraosteko garaia ez da bukatzen susperraldi ekonomikoa lortu eta gatazka sozialak amaitu arte.

Gerraondoak denetariko ondorioak ditu gizarte arlo guztietan (ekonomian, demografian...). Parte-hartzaile bakoitzak bere denbora beharko du indarberritzeko, baina normalean garaileek garaituek baino denbora gutxiago behar izaten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wall Streeteko atentatua

**Wall Streeteko atentatua** (AEBetan  bezala ezagutzen dena) 1920ko irailaren 16an, eguerdian, Manhattan finantza auzoan, New York hirian, burutu zen. Erasoaren ondorioz 38 lagun hil ziren eta 400 pertsona zauritu ziren.  Atentatu hau XX. mendeko Estatu Batuetako historian gogorrenetariko bat izan zen, McNamara anaiek 1910ean *Los Angeles Times* egunkariaren eraikinaren aurka egindako baino hilgarriago izan zen.

## Erasoa 
Eguerdian, zaldiz eramandako gurdia jendetza artean J.P. Morgan Bankeko bulegoaren aurrean gelditu zen, Wall Streeteko 23. zenbakian, finantza-barrutian zegoen toki jendetsuenean. Zalgurdi barruan 45 kg dinamita zegoen . Lehergailua erloju mekanismo batekin lehertu zen.  Zaldia eta gurdia airetik atera ziren eta 30 lagun baino gehiago hil zituzten ia-ia unean.  Biktima gehienak Burtsako langileak, mezulariak eta estenografoak izan ziren . Eztandak ere Morgan banketxearen instalazioak suntsitu zituen.

## Egileak 
FBI hiru urte baino gehiago ibili zen kasua argitu nahian. Azkenean, egileak ezin izan ziren identifikatu. Hala ere, ikerketa guztien arabera, italiar anarkista talde txiki izan zitekeen erasoaren arduraduna. Izan ere, azkenean ezin izan zen ezer frogatu.

Anarkistak susmagarriak ziren, batez ere "galleanistak" edo Luigi Galleani jarraitzaileak. Erasoa zuritzeko, AEBetako justiziak Sacco eta Vanzetti anarkistei ezarritako heriotza zigorrak zuten. Erasoaren ostean, atzerriko migratzaileen aurkako diskriminazioa nabarmen handitu zen, batez ere italiarren aurkako. Atentatuak ere Palmerren epailearen sarekadak justifikatu zituen. Ofizialki kasu argitu gabe dago.

Susmagarrien artean, galleanista zehatz bat zegoen, Mario Buda (1884 - 1963), Sacco eta Vanzetti-en gertua. Atentatua bi anarkista horien heriotzaren mendekua izango zen. Budaren partaidetza bere iloba Frank Maffi-k eta Charles Poggi-k berretsi zuten. Biak Savignano-n (Italia) elkarrizketatuak izan ziren, 1955ean. Buda (*Mike Boda izengoitiaz)* lehergailuen erabileraz aditua zen eta galleanistek erabilitako asko berak egindakoak omen ziren. Gainera, Buda New Yorken zen erasoaren unean. Edonola ere, poliziak ez zuen inoiz atxilotu.

New Yorketik alde egin ondoren, Mario Buda Napolira joan zen eta Estatu Batuetara inoiz ez zen itzuli. Hala ere, gutxieneaz beste hamabi urtez galleanisten erasoak jarraitu ziren.. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sacco eta Vanzetti auzia

## Kanpo estekak 
* :Atentatuaren gaineko informazioa Gizmodo webgunean.
Udabeko gudua

**Udabeko gudua** edo **Eraulgo bigarren gudua** Udabe inguruan (Nafarroa Garaia) alfontsotarrek eta karlistek 1873ko ekainaren 26ean egindako gudua izan zen, Bigarren Karlistaldian.

Eraulgo guduan garaipena lortu eta gero, armada karlistak alfontsotarrak jazarri zituen. Saihetsetik eraso bat ez jasotzeko Castañónek maniobra bat egin zuen baina, azkenean, Nafarroako 1., 2. eta 3. batailoiek eta Azpeitikoak bere zutabea eraso zuten. Munizio eskasa zutenez, karlistek garaipena lortu zuten eta alfontsotarrek Iruñea aldera itsumustuan ihes egin zuten.

Alde biek eroritako asko izan zituzten. Ofizial karlista asko, abangoardian bere gudarosteak berotzen zirela, hil ziren (tartean Justo Sanjurjo Bonrostra kapitaina, José Sanjurjoren aita). Alfontsotarrek 215 hildako, zauritu eta preso izan zituzten; karlistek, berriz, 180.

## Erreferentziak 
* Idoia : «Karlismoa eta Karlista Gudak: Bigarren Guda Karlista (1872-1876)», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
* Francisco : *La Campaña Carlista. 1872-1876* Jouby y Roger Editores. Paris. 1877
* Antonio : *Campaña del Norte 1873-1876* Biblioteca Popular Carlista. Bartzelona. 1897.
* Reynaldo : *Príncipe Heroico y Soldados Leales* Biblioteca Popular Carlista. Bartzelona. 1910.
* Cesar : *La Tercera Guerra Carlista 1872-1876.* Ristre. 2003

## Kanpo estekak
2019ko Miguel Indurain Sari Nagusia

**XXI. Miguel Indurain Sari Nagusia** (*LI. Nafarroako Foru Erkidegoko Saria* eta *LXXI. Lizarrako Udala Saria*) 2019ko apirilaren 6an Lizarran egindako txirrindularitza lasterketa izan zen, 193 kilometroko luzera zuena.

UCIk 1.1 mailan sailkatu zuen. 18 taldek eta 131 txirrindularik hartu zuten parte, 89k bukatu zutelarik.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2019ko Miguel Indurain Sari Nagusia - *FirstCycling.com*
2019ko Euskal Herriko Itzulia

**2019ko Euskal Herriko Itzulia** Euskal Herriko Itzuliaren 59. edizioa izan zen. 2019ko apirilaren 8tik 13ra ospatu zen, 6 etapatan banatutako 784,2 kilometroko ibilbidea eginez.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Azken sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somorrostroko gudua

**Somorrostroko gudua**, Bigarren Karlistaldian, Bilboko setioa desegiteko asmoa zuten hiru gatazka izan ziren:

* Somorrostroko gudua (1874ko otsaila)
* Somorrostroko gudua (1874ko martxoa) edo San Pedro Abantoko gudua
* Somorrostroko gudua (1874ko apirila)
Paulien De Groote

**Paulien De Groote** (Oudenaarde, 1973ko otsailaren 19a - Bonheiden, 2018ko uztailaren 5a) belgikar politikaria izan zen.

De Groote emakume transgeneroa zen. Belgikako Eén telebista-kate publikoak Ganteko Unibertsitate Ospitalearekin elkarlanean egin zuen *M/V/X* transgeneroei buruzko dokumentalean parte hartu eta gero egin zen ezagun.

Udal politikagintzan aritu zen. 2018. urtearen hasieran Open Vlaamse Liberalen en Democraten alderdiaren 2018ko urriko udal haustekundeetarako hautes-zerrendan egongo zela jakinarazi zen. Alderdiko lehen hautagai transgeneroa izan zen.

De Grootek hedabideen arreta erakarri zuen pertsona transgeneroek izaten dituzten arazoak nabarmenduz. Sexua berresleitzeko ebakuntza egin gabe izenez aldatzea ahalbidetzen zuen belgikar legeaz baliatuz, herrialdean izenez aldatu zuen lehen pertsona transgeneroetako bat izan zen. Udalerri eta enpresa batzuek prozedura horren inguruan zuten ezezagutza ohartarazi zuen.

2018ko uztailaren 5ean hil zen.

## Erreferentziak
El Imposible Vencido. Arte de la Lengua Vascongada

***El Imposible Vencido. Arte de la Lengua Vascongada*** (jatorrizko izenburua, *El Impossible Vencido. Arte de la Lengua Bascongada;* euskarazko itzulpenean, *Ezina egina*) Manuel Larramendik idatzitako euskal gramatika izan zen, 1729an argitaratua. Lehen edizioa Salamancan egin zen, Antonio José Villagordo y Alcarazen tipografian.

## Laburpena 
Euskararen lehen "arte" edo gramatika argitaratua dela esan daiteke. Garai hartako jakintsuen artean arras zabaldua zen ideia baten arabera, hebreerak, grekoak, latinak eta berorren eratorriek bakarrik zuten gramatika. Euskara bezalako hizkuntzak, ordea, jende ezjakinaren hizkerak ziren; ia animalien orroen gisakoak eta beraz, liburuetan irakatsi ezin zirenak. Horiei erantzunez idatzi zuen liburua Aita Larramendik eta hortik izenburua, "Ezina egina". Horrekin, euskara beste hizkuntzen parean zegoela adierazi zuen. Oro har, Arnaut Oihenartek *Notitia utriusque Vasconiae* lanean mende bat lehenago egindakoa baino txarragoa da.

## Liburuaren edukia 
Lehenengo edizioan, liburuaren korpus nagusiaren aurretik, hitzaurre eta komentario batzuk daude:
* Lamina bat (liburuko bakarra) Gipuzkoako armarriarekin.
* "A la muy noble y muy leal provincia de Guipúzcoa", Larramendik berak idatzitako hitzaurrea.
* "Aprobación del Doctor D. Joseph Larumbe".
* "Licencia de los Señores Provisores".
* "Aprobación del Licenciado Don Juan Domingo de Arzac y Echeveste".
* "Licencia del Consejo".
* "Tassa".
* "Erratas"
* "Licencia de la religión"
* "Prólogo".
* Lehenengo atala: Izenaren deklinabideak, izenordeak eta aditza.
* Bigarren atala: Sintaxia.
* Hirugarren atala: Prosodia.
* Poesiaren gehigarria: Atal horretan, gaztelaniazko komentarioekin, euskal poema sorta biltzen da.

## Testua 
Artikulu honetan, 1853ko edizioaz ari gara: Donostian egin zen, Pio Zuazuaren San Bizenta kaleko inprimategian. Pio Zuazuak bere osaba Marcelino Zuazuari idatzitako eskaintza jaso zen bertan. Ortografia berritu zen, irakurketa errazteko.

Fitxategi:El Imposible Vencido azala.png|thumb|alt=El imposible vencido|*Ezina egina* liburuaren 1853ko argitaraldia. Liburu osoa pdf formatuan irakurgai.
default El imposible vencido

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburuaren faksimilea Espainiako Liburutegi Nazionalean.
* *El imposible vencido* Commonsen
Somorrostroko gudua (1874ko apirila)

[thumb|eskuinera|200px|[Castor Andetxaga bizkaitar karlista jenerala. Gudaroste liberalak apirilaren 28an Las Muñecasko mendatean buruturiko erasoan hil zen]]

**Somorrostroko hirugarren gudua** Somorrostroko haranean alfontsotarrek eta karlistek 1874ko apirilaren 27 eta maiatzaren 2 artean egindako gudua izan zen, Bigarren Karlistaldiko Bilboko setioa desegitea helburua zuena.

## Gudua 
Liberalak Janeo mendian, Rigadan eta Barbadun ibaiaren ezkerraldean zeuden. Karlisten gotorlekuak, berriz, Montaño mendian, Murrietan, San Pedro Abanton, Santa Julianan eta La Mina Rubian (Putxeta auzopean) ziren. Bere artilleria Bilbora begira zegoenez, karlistek muinoetan egindako lubakiak baino ez zituzten babesteko.

Otal brigadierrak Otañes hartu zuen eta handik liberalek Las Muñecasko mendatean zeuden Castor Andetxagaren gudarosteak eraso zituzten. Andetxaga Las Muñecasko mendatean buruturiko erasoan hil zen. Behin frontea hautsita, Joaquín Elio jeneral karlista Galdamesetik Gueñes eta Soduperaino erretiratu zen. Antonio Dorregarayk ere gauza bera egin zuen Somorrostrotik Bilboko itsasadarreraino eta maiatzaren 2an setioa amaitu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko setioa (1874)
* Somorrostroko gudua (1874ko otsaila) edo Somorrostroko lehenengo gudua
* Somorrostroko gudua (1874ko martxoa) edo San Pedro Abantoko gudua

## Bibliografia 
* Idoia : «Karlismoa eta Karlista Gudak: Bigarren Guda Karlista (1872-1876)», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
* Francisco : *La Campaña Carlista. 1872-1876* Jouby y Roger Editores. Paris. 1877
* Antonio : *Campaña del Norte 1873-1876* Biblioteca Popular Carlista. Bartzelona. 1897.
* Reynaldo : *Príncipe Heroico y Soldados Leales* Biblioteca Popular Carlista. Bartzelona. 1910.
* Cesar : *La Tercera Guerra Carlista 1872-1876.* Ristre. 2003

## Kanpo estekak 
* Campaña de Somorrostro: La Batalla de “Las Muñecas”, Hechos, Anécdotas y Relatos de Las Guerras Carlistas, mikelatz.blogspot.com.
Iruñeko setioa (1874-75)

**Iruñeko setioa** Bigarren Karlistaldiko gudua izan zen, noiz karlistek Nafarroako hiriburua setiatu zuten.

## Setioa 
Abartzuzan garaipena lortu eta gero, karlistak indarberritu ziren. Hiri handi bat hartzeko asmotan, Gasteiz, Irun, Donostia eta Iruñea setiatzeari ekin zioten. Jada 1873an Karlos VII.aren aldekoak nafar hiriburutik gertu zeuden baina hurrengo urteko abuztura arte ez zuten ganorazko eraso bat egiten. Mendiri jeneralak Moriones menderatu zuen Biurrun aldean mendean hartu ondoren, San Kristobal eta Miravalles mendiak bereganatu zituen eta handik hiria etengabe bonbardatzeari ekin zion. Dena primeran zihoan karlistentzat baina jeneral batzuei, Irungo setioa kendu ondoren, balentria eza aurpegiratu zien. Honek begi guztiak josi zituen Mendirirengan eta karlista erradikalek bere jarrera kritikatu zuten. Jeneralak, bere entzute hobetzeko asmotan, borroka biziagotu zuen.

Garia haietan Iruñea erortzeko zorian zegoen baina 1874ko abenduaren 29an Martínez Campos jeneralak Espainiako errege aldarrikatu zuen Alfontso XII.a Espainiakoa eta karlista moderatu asko bandoz aldatu ziren. Gudaroste karlistak ahulduz gain, 1875. urteko hasieran liberalek armada handia eraiki zuten. Mendiri, Eskintza mendia babesik gabe utzi ondoren, posizioa galdu eta liberalek Lakar eta Lorka berreskuratu zituzten. Deierritik bide bat zuten Iruñerantz eta otsailaren 2an 35.000 soldadu sartu ziren hiriburuan, Domingo Moriones buru zutela. Karlistek azken posizioak utzi eta Iruñeko aldirietatik alde egin zuten.

## Ondorioak 
Donostia eta Gasteiz oraindik setiopean baziren eta Iruñea berreskuratu eta hurrengo egunean Lakarren Ramón Blanco menderatua izanda ere, 1875ean gerraren patua aldatu zen. Karlista asko bandoz aldatu eta alfontsotar lerroak indartu zituzten. Egoera aprobetxatuz, liberalek ofentsiba handi bat prestatu zuten eta gerra amaitu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Francisco : *La Campaña Carlista. 1872-1876* Jouby y Roger Editores. Paris. 1877
* Antonio : *Campaña del Norte 1873-1876* Biblioteca Popular Carlista. Bartzelona. 1897.
* Reynaldo : *Príncipe Heroico y Soldados Leales* Biblioteca Popular Carlista. Bartzelona. 1910.
* Cesar : *La Tercera Guerra Carlista 1872-1876.* Ristre. 2003

## Kanpo estekak
Edoardo Mangiarotti

**Edoardo Mangiarotti** ( ahoskatua; Renate, 1919ko apirilaren 7a - Milan, 2012ko maiatzaren 25a) ezpata eta florete modalitateetako italiar eskrimalaria izan zen. Olinpiar Jokoetan sei urrezko, bost zilarrezko eta bi brontzeko domina irabazi zituen. Munduko txapelketan hamahiru urrezko, zortzi zilarrezko eta bost brontzeko domina irabazi zituen. Dominak irabazi zituen 1936 eta 1960 bitartean. Dario bere anaia txapeldun olinpikoa ere izan zen.
Entrapment

***Entrapment*** (euskaraz *Tranpa*), 1999ko Jon Amiel ingeles zinema zuzendariak zuzendutako thriller film bat da. Sean Connery, Catherine Zeta-Jones, Will Patton, Maury Chaykin eta Ving Rhames aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lapurtutako artelan baliotsu baten aztarnari jarraika, Gin Baker (Catherine Zeta-Jones) aseguru agenteak bere aseguruetxeak Robert "Mac" MacDouglas (Sean Connery) lapur presitigiotsu eta beteranoarekin elkarlanean lapurreta bat burutzeko konbentzituko du. Baina Macek Ginengan konfindantza izateko aurretik entrenamendu eta proba latzak ezarriko dizkio.

## Aktoreak 
* Sean Connery: Robert "Mac" MacDougal
* Catherine Zeta-Jones: Virginia "Gin" Baker
* Will Patton: Hector Cruz
* Ving Rhames: Aaron Thibadeaux
* Maury Chaykin: Conrad Greene
* Kevin McNally: Haas
* Terry O'Neill: Quinn
* Madhav Sharma: Segurtasun burua
* David Yip: Polizia burua
* Tim Potter: Milurteko gizona
* Rolf Saxon: Zuzendaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alalcomenaeus

230px|eskuinera|thumb|*Alalcomenaeus*-en interpretazio artistikoa.
***Alalcomenaeus*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Espezie bakarra ezagutzen da, *Alalcomenaeus cambricus*. Duela 505 milioi urte inguru bizi izan zen.

## Aurkikuntza eta etimologia 
1920. hamarkadan Charles Walcottek aurkitu bazuen ere 1970.ean deskribatu zuen Alberto Simonettak. 300 fosil inguru bildu zituen Simonettak eta animaliaren morfologiari buruzko informazio osatua bildu ahal izan zuen. Sei zentimetrotako luzera zuen eta trapezio itxurako buruan bi begi pedunkulatu eta beste hiru begi txiki zituen aurrealdean. Antena luze pare bat ateratzen zitzaizkion burutik eta beste bi luzakin pare ere bai, motzagoak eta birramoak.

Gorputzak 11 segmentu zituen, exoeskeletoz babestuak, eta bakoitzetik luzakin birramo pare bat ateratzen zitzaizkion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Burgess Shaleko webguneko informazioa
St. Ives (1976ko filma)

***St. Ives***, 1976ko J. Lee Thompson britainiar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Charles Bronson, John Houseman, Jacqueline Bisset eta Maximilian Schell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Raymond Ives (Charles Bronson) kazetaria, eleberri idazlea eta polizia ohia da. Behinola, negoziogizon batek agiri garrantzitsu batzuk eramateko kontratatuko du, baina hark agiriak bilatzen dituen bitartean, eraila izango da. Ivesi jakinmina piztu eta hilketa ikertzeari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Charles Bronson: Raymond St. Ives
* John Houseman: Abner Procane
* Jacqueline Bisset: Janet
* Maximilian Schell: Constable doktorea
* Harris Yulin: Oller
* Dana Elcar: Blunt
* Harry Guardino: Deal

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai