open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans Hollein

[thumb|320px| Abteiberg Museoa, Mönchengladbach, [Alemania]]

**Hans Hollein**, (Viena,  − *ibidem*, ) arkitekto post-moderno austriarra izan zen.

Holleinek Vienako Arte Ederren Akademian diplomatu zen 1956 urtean. Beste bi diploma lortu zituen 1959an *Illinois Institute of Technology* delakoan eta 1960an Kaliforniako Unibertsitatean. Suediako eta Estatu Batuetako hainbat lantokitan ibili zen, Vienara itzuli eta 1964an agentzia propioa ireki zuen arte.

Mönchengladbacheko museoa egin zuenetik (1985) arkitektura post-modernoko maisutzat hartu da.

1985. urtean Pritzker Saria jaso zuen.

## Lan garrantzitsuak 
* 1964-1965 : Retti kandela denda, Viena http://www.bluffton.edu/~sullivanm/hollein/retti.jpg
* 1972 : Schullin bitxi dena, Viena
* 1980 : Abteiberg museoa, Mönchengladbach, Alemania
* 1983 : Rauchstrasse, Berlin
* 1987-1991 : Arte Moderno Museoa, Frankfurt
* 1990 : Haas-Haus, Viena
* 1992-2002 : Niederösterreichisches Landesmuseu, St. Pölten, Austria
* 1996-2001 : Austriako Enbaxada, Berlin https://web.archive.org/web/20090321235824/http://www.arcspace.com/architects/hollein/
* 1997-2002 : Centrum Bank, Valduz, Austria (Bargetze+Partner taldearekin elkarlanean)
* 1997-2002 : *Vulcania* europar bulkanologia zentroa, Auvergne, Frantzia https://web.archive.org/web/20041121010640/http://www.vulcania.com/v2/francais/visite/panoramique02.php

## Sariak 
* 1966 eta 1984 : *Reynolds Memorial Award*
* 1983 : *Großer Österreichischer Staatspreis*
* 1985 : Pritzker Saria
* 1990 : *Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst*
* *Ehrenmedaille der Bundeshauptstadt Wien*

## Kanpo loturak 
* Hans Hollein agentziaren gune ofiziala
* Hans Hollein Pritzker Sariaren gunea
* "Haas Haus" en Viena {en} A video about his house in the historical city center of Vienna
* Hans Hollein ARCHIGUIDE gunean
Giro (argipena)

**Giro** hitzak esanahi zenbait ditu:

* **giroa** edo eguraldia, atmosferaren egoera une jakin batean;
* Italiako Giroa, Italiako txirrindularitza-lasterketa nagusia.
Michael Moore

**Michael Moore** (Flint, 1954ko apirilaren 23) Estatu Batuetako film zuzendaria, dokumentalgile eta idazle eztabaidagarria da.

Globalizazioa, korporazio erraldoiak, bortizkeria eta George W. Bush-en gobernua dira haren kritika gogorrenen jomuga ohikoa.

## Estreinako urteak 
Michigan estatuko Flint hirian jaio zen Michael Moore. Garai horretan, General Motors enpresako lantegi gehienak Flint-en zeuden. Ama idazkari eta aita zein aitona hor egin zuten lan. Haren osaba bat sindikatu baten fundatzailea izan zen.

Jatorri irlandarra izanda, eskola katoliko batera joan zen. 1972an jaso zuen graduatua. Urte horretan bertan, eskolako zuzendariaren eta zuzendariordearen kontrako kanpaina abian jarri zuen. Urtearen bukaerako, biek dimisioa aurkeztua zuten.

Arrano maila ere badauka Michael Moore-k Amerikako Boy Scouts-en artean. Maila hori altuena da, eta gaur egun ere horretaz harro-harro dabil Michael Moore. Titulu hori lortzearren, segurtasun neurriei buruzko dokumental bat filmatu zuen.

Michigango unibertsitatean ikasle egunkarian idatzi ohi zuen. 22 urterekin, *The Flint Voice* izeneko aldizkari alternatiboa sortu zuen. 1990etik Kathleen Glynn du emazte Moorek. Alaba bat daukate, Natalie izenekoa eta 1981ean jaioa. New Yorken bizi dira hirurak.

## Zuzendari lanak 
### Zineman 
* *Roger & Me* [Roger eta ni] (1989)
* *Canadian Bacon* [Kanadako hirugiarra] (1995)
* *The Big One* [Handi bat] (1997)
* *Bowling for Columbine* [Boletan jokatzen, Columbineren alde] (2002)
* *Fahrenheit 9/11* (2005)
* *Sicko* (2007)
* *Fahrenheit 9/11½* (ekoizpen fasean)
* *Slacker Uprising* (2008)
* *Capitalism: A Love Story* [Kapitalismoa: Maitasun historia bat] (2009)

### Telebistan 
* *TV Nation* [TB Nazioa] (1994-95)
* *The Awful Truth* [Egia nazkagarria] (1999-00)
* *Michael Moore Live* [Michael Moore, zuzenean] (1999)

### Musika-bideoak 
* Rage Against the Machine taldearentzat: "The Battle of Los Angeles" albumeko "Sleep Now in the Fire" eta "Testify" kantak.
* System of a Down taldearentzat "Boom!".
* R.E.M. taldearentzat "All the Way to Reno".

## Liburuak 
* *Downsize This!* [Txikitu ezazu hau!](1996), Estatu Batuetako korporazioen krimenei buruzkoa.
* *Stupid White Men* [Gizon txuri txoroak] (2001), Estatu Batuetako barruko eta kanpoko politiketako kritika
* ''Dude, Where's My Country?'' [Motel, non dago nire herrialdea?] (2003), non George W. Bush-en familia eta Bin Laden familiaren arteko harremanak ikertzen dituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Moore-en web gune ofiziala
* Fahrenheit 9/11 web gune ofiziala
* Fahrenheit 9/11 filmak jasotako kritikei erantzunak
System of a Down

**System of a Down** edo **SOAD** heavy metal estiloko musika talde bat da, 1994ean sortua. Armeniar jatorriko estatubatuarrak dira lau taldekideak: Serj Tankian (ahotsa, gitarra), John Dolmayan (bateria), Daron Malakian (gitarra, ahotsa) eta Shavo Odadjian (baxua). Taldea ezaguna da sistema politiko eta ekonomikoari egiten dioten kritikengatik eta musikaren konplexutasunagatik, heavy taldeetan oso ohikoa ez dena.

## Bildumak 
### Bideoklipak 
* 1998 - *Sugar* (Nathan Cox izan zuen zuzendari)
* 1998 - *Spiders* (Charlie Deaux izan zuen zuzendari)
* 1999 - *War?* (Ezequiel Gonzalez izan zuen zuzendari)
* 2001 - *Chop Suey!* (Marcos Siega eta Shavo Odadjian izan zituen zuzendari)
* 2002 - *Toxicity* (Shavo Odadjian izan zuen zuzendari)
* 2002 - *Aerials* (Shavo Odadjian izan zuen zuzendari)
* 2003 - *Boom!* (Michael Moore izan zuen zuzendari)
* 2005 - *B.Y.O.B.* (Jake Nava izan zuen zuzendari)
* 2005 - *Question!* (Shavo Odadjian eta Howard Greenhalgh izan zituen zuzendari)
* 2005 - *Hypnotize* (Shavo Odadjian izan zuen zuzendari)
* 2006 - *Lonely Day* (Josh Melnick eta Xander Charity izan zituen zuzendari)

### Singleak 
* The Metro (1996)
* War? (1997)
* Sugar (1998)
* Spiders (1999)
* Chop Suey! (2001)
* Toxicity (2002)
* Aerials (2002)
* Boom!(2003)
* I-E-A-I-A-I-O (2003)
* Innervision(2004)
* B.Y.O.B. (2005)
* Question! (2005)
* Hypnotize (2005)
* Lonely Day(Mar.) (2006)
* Mr Jack

## Kanpo estekak 
*  System of a Down taldearen webgune ofiziala
*  The System of a Down Dictionary @ MusicianDictionary.com
*  Jarraitzaileen webgunea
*  System of a Down Lyrics
Tim O'Brien

'''William Timothy "Tim" O'Brien''' (Austin, Minnesota, 1946ko urriaren 1) idazle estatubatuarra da.

Vietnamgo Gerrei buruzko eleberriak idazten ditu bereziki, O'Brienek gerra horretan parte hartu zuelako. Eskarmentuak erabat hunkitu zuen.

Minnesota estatuko 9.000 biztanleko herri txiki batean jaio zen, haren liburuetako protagonistak bezala. Zientzia politika ikasi zuen unibertsitatean. Bukatu bezain pronto, 1968an, armadak deitu zion. 1969tik 1970 arte Vietnamgo Gerran aritu zen, infanteriako Americal Dibisioan, zeinek oso ospe txarra jaso zuen Mỹ Laiko sarraskian parte hartzeagatik. O'Brien sarraski hori gertatu baino geroxeago iritsi zen.

AEBetara bueltatzerakoan, Harvard unibertsitatean ikasi zuen. Ondoren, Washington Post egunkarian egin du lan. 1973an estreinako liburua idatzi zuen: *If I Die in a Combat Zone, Box Me Up and Send Me Home*, gerrako eskarmentuaren gainekoa.

Haren idazkeraren ezaugarri bat fikzioa eta errealitatearen arteko muga lausoa da. *The Things They Carried* eleberrian aipatzen duen erara, gerraren inguruan ez da gertatutakoa idazten, gertatu beharrekoa baizik.

## Bibliografia 
* *If I Die in a Combat Zone, Box Me Up and Send Me Home* (1973)
* *Northern Lights* (1975)
* *Going After Cacciato* (1978)
* *The Nuclear Age* (1985)
* *The Things They Carried* (1990). Frantziako *Meilleur Livre Etranger* Saria irabazi zuen. Pulitzer Sarian finalista geratu zen.
* *In the Lake of the Woods* (1994)
* *Tomcat in Love* (1998)
* *July, July* (2002)

## Kanpo estekak 
*Eramaten zutena* (The things they carried) https://istoriolaburrak.blogspot.com/2018/01/eramaten-zutena.html#more
Valeriano

**Publio Licinio Valeriano** (;  - 260) erromatar enperadorea izan zen 253tik hil zen arte. III. mendeko krisialdiko usurpatzaile gehienak ez bezala, Valerianoren jatorria noblea zen. Haren estreinako urteei buruz gutxi jakiten da halere. Egnatia Marinianarekin ezkonduta, bi semeak izan zituen, Galieno eta Valeriano Minor.

238an *princeps senatus* titulua zeukan. Gordiano I.ak, beraz, berarekin hitz egin behar izan zuen Senatuak onar zezan. 251n, Deziok zentsore kargua berreskuratu zuen eta botere zabalak eman zizkion, arlo zibilerako enperadore ia-ia bezalakoa bihurtuz. Senatuak Valeriano hautatu zuen posturako. Deziok Rhin probintzietako gobernatzailea ere izendatu zuen. Treboniano Galok ere bazeukan konfiantza Valerianorengan, 253an Emilianoren matxinada bertan behera uztea agindu baitzion. Nolanahi ere, Valerianoren armada berandu iritsi orduko, Galo bere soldaduek hil zuten, Emilianoren kontra borrokatu baino lehen.

Valerianoren tropek Valeriano aldarrikatu zuten enperadore orduan. Erromara iritsi orduko, Emilianoren legioek Emiliano hil zuten. Senatuak berehala onartu zuen.

Valerianoren lehen agindua Galieno semea ere enperadore bihurtzea izan zen. Bi enperadoreek arazo larriei egin behar izan zien aurre: Inperioko mendebaldeko erdian anabasa nagusitua zen. Ekialdean, Antiokia pertsiarrek hartu zuten. Semea mendebaldeko erdiaz arduratu zen, eta aita ekialdeaz.

257 orduko, Valerianok Antiokia berreskuratua zeukan eta Siria probintzia osoa erromatarren menpe jarri zuen. Baina hurrengo urtean godoek Asia Minor probintzia arpilatu zuten. 259an, izurriteak Edesan zeuden legionario andana hil zuen. Sapor I.arekin hitzarmena sinatzera beharturik zegoen, erromatarren egoera ahulagoa zen eta.

260an, pertsiarren kontrako bataila batean preso hartu zuten. Gatibu egon zen erromatar enperadore bakarra izan zen. Pertsiarren menpe zegoela hil zen modu zital batean, esana da hauek urtutako urrea eranarazi ziotela eta ondoren gorpuari azala kendu, garbitu eta lastoz bete ondoren, panpin moduan jarri zutela Pertsiarren templu nagusian.

Galienok, tronua usurpatzeko saioak gaindituz, boterea haren esku gorde zuen.

## Ikus, gainera 
* Galietako Inperioa

## Kanpo estekak
Galieno

**Publio Lizinio Ignazio Galieno** (; 218-268) erromatar enperadorea izan zen. 253tik 260 arte Valeriano aitarekin batera aritu zen; 268 arte, enperadore bakarra izan zen.

III. mendeko krisialdiko enperadoreek arazo larriak izan zituzten boterea gorde ahal izateko. Salbuespen bat Galieno izan zen. Aitak berarekin agintea partekatu izanak horren kausa izan liteke. Izan ere, bien artean banatu ziren Inperioa, eta, honela, enperadoreek arazoen gaineko kontrola zuzenagoa eta azkarragoa izaten zen. Gainera, Galienok enperadore aproposa zela esanda Erromako eliteak konbentzitu zituen. Nolanahi ere, usurpatzaile askori egin behar zion aurre.

260an, Persiako Sapor I.ak Valeriano preso hartu zuen. Propaganda kanpaina arrakastatsuari esker, Galienok postuan jarraitu ahal izan zuen. Txanponetan, esaterako, garaile eta errukitsu agertzen zen.

Hala eta guztiz ere, mendebaldeko mugetan Galienok ez zuen hain harrera onik jaso. Etengabe borroketan, 258rako Postumo jeneralak ez zuen Galieno onartu. Galiako lurrak bere menpe hartuta, Galietako Inperioko enperadoretzat jo zuen bere burua. Galienoren itzala murriztu ahala, beste jeneral batzuk matxinatu ziren. Klaudio Gotikok armadaren leialtasuna eskuratuta, Galienoren ondorengoa bihurtu zen.

268ko irailean, Galieno egoera ezezagunetan hil zen, agintaldiko kanpainarik handiena prestatzen ari zela. Godoek, Panonia probintzia konkistaturik, Erromari berari mehatxu egiten zioten. Aldi berean, alamanek Italiako iparraldea eraso zuten. Galienok alamanak garaitu zituen, eta godoen kontrako bataila batzuk irabazi zituen. Garaipen horien ondoren, Galieno Mediolanum hiriko setioan hil zen.
erdian|thumb|433x433px|Inperioaren egoera Galienoren heriotzaren garaian.

## Kanpo estekak
Michel Moore

**Michel Rey Moore** (**Michel Sanchotena**, 1960ko uztailaren 2a) AEBetako polizia-ofizial bat da, eta Los Angelesko Polizia Departamentuko (LAPD) burua, 2018tik.

2018ko ekainaren 4an, Eric Garcetti Los Angeleseko alkateak kargurako izendatu zuen eta Los Angeleseko Udalak berretsi zuen 2018ko ekainaren 27an. Moorek Charlie Beck-i ordezkatu zuen polizia-buru gisa, Beckek ekainaren 27an erretiratu ondoren. LAPDn lan egin du 1981az geroztik.  

## Biografia 
Moore aita euskaldun baten semea da, eta bere jatorrizko abizena Sanchotena da. "Michel" "Michael"-en euskarazko eta frantsesezko forma da, eta Moorek bere izena "Michael" ahoskatzen du. Hegoaldean aurreiritziak topatu ostean hartu zuen aitaordearen abizena. Bost seme-alabatik bigarrena, Moore Arkansasko ikastetxean graduatu zen. Redlandseko Unibertsitatean Enpresen Administrazioan lizentziatua eta masterra egin zuen.

Moore 1981. urtean Los Angeleseko Polizia Sailean sartu zen. LAPDn igotzea lortu zuen, 1998an kapitain izendatu zuten eta atxiloketaren ondoren Rampart Division taldeko agintari izendatu zuten. 2002an komandante izendatu zuten, 2004an buruzagiorde eta 2010ean buruzagi laguntzaile.

Los Angeleseko 57. Polizia burua izan zen 2018ko ekainaren 27an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philip Johnson

[thumb|250px|IDS Dorrea, Minneapolis, [Ameriketako Estatu Batuak|AEB]]
[thumb|250px|Kristalezko Katedrala, Garden Grove, [Kalifornia]]
[thumb|250px|Europako Atea (KIO dorreak), [Madril]]

**Philip Cortelyou Johnson** (Cleveland, Ohio, 1906ko uztailaren 8a − New Canaan, Connecticut, 2005eko urtarrilaren 25a) arkitekto estatubatuarra zen.

Harvard Unibertsitatean ikasi eta 1932 urtean bertako Arte Modernoaren Museoan arkitektura saileko zuzendaria izan zen. Frank Lloyd Wright arkitektoaren aholkuz, 1936an postua utzi zuen arkitekturan guztiz murgiltzeko. Bigarren Mundu Gerra baino lehen, eskuin muturreko alderdietan ibili zen Ameriketako alderdi faxista sortu nahian. Hala ere, Ludwig Mies van der Rohe lagundu zuen Alemaniako nazismotik ihes egiten.

Johnsonen lanik ezagunena Beirazko Etxea da (*Glass House*), New Canaan-en, Connecticut. Plan askeko etxea da, beirazko itxituraduna eta egitura metaliko finekoa, gardentasun osoa lortuz. Miesen Farnsworth Etxearen antz handia du. Hasieran, Harvardeko tesirako eraiki zuen, baina azkenean hil arte han bizi izan zen. Horregatik Johnson Etxea ere deritzo.

1984 urtean AT&T eraikina (orain Sony eraikina) amaitu zuen New Yorken. Hasiera-hasieratik polemikoa izan zen lan hau burutzen duen granito arroxazko frontoi neo-Georgiar (Chippendale) eztabaidagarria zela-eta. Eskala handiko probokazioa izan zen, garai hartan etxe orratz bat aulki-bizkar apaingarri erraldoi batez koroatzea bekatua zen, Mugimendu Modernoaren eta nazioarteko estiloaren estetikak apaindura guztiak *de facto* debekatuak baitzituen. Atzera begiratuz, kritikari askok AT&T eraikina lehen adierazpen post-modernotzat jotzen dute, mugimendu modernoaren estetika iritsi zen geldiuneari ihes bide beharrezkotzat.

1979 urtean Pritzker Saria jaso zuen, eman zen lehena.

## Lan garrantzitsuak 
* 1949 : Beirazko Etxea (*Glasshouse*) New Canaan, Connecticut, AEB
* 1950 : Rockefeller Guest House, New York
* 1956 : Boissonas Etxea, New Canaan, Connecticut, AEB
* 1958 : Seagram Eraikina, New York (Mies van der Roherekin lankidetzan)
* 1959 : Memoriala, New Harmony, Indiana
* 1963 : Amon Carter Mendebaldeko Artearen Museoa, Fort Worth, Texas, AEB
* 1963 : Kolonaurreko Artearen Museoa, Dumbarton Oak, Washington, AEB
* 1964 : New York Estatu Antzokia Lincoln Zentroan, New York
* 1968 : Arte Museoa, Bielefeld, Alemania
* 1972 : Arte Museoa, Corpus Christi, Texas, AEB
* 1973 : IDS Dorrea, Minneapolis, AEB
* 1976 : Penzoil Place dorre bikiak, Houston, Texas, AEB
* 1977 : American Life Insurance Company-ren egoitza, Saint Louis, AEB
* 1977 : Eliza Kiribila, Dallas, Texas, AEB
* 1980 : Kristalezko Katedrala, Garden Grove, Los Angeles
* 1982 : Lipstick Eraikina, New York (ezizena marmol gorrizko kolometatik datorkio, lipstick = ezpainetakoa)
* 1984 : AT&T eraikina (orain Sony Building), New York

## Kanpo loturak 
* Philip Johnson agentziaren gune ofiziala
* Philip Johnson Pritzker Sarien gunean
* Philip Johnson ARCHIGUIDE gunean
* Philip Johnson GALINSKY gunean
Danilo Di Luca

**Danilo Di Luca** (Spoltore, Pescarako probintzia, 1976ko urtarrilaren 2a) txirrindulari italiarra da.

2007ko Italiako Giroa eta 2005eko Euskal Herriko Itzulia irabazi zituen, beste garaipen batzuen artean.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Paolo Savoldelli

**Paolo Savoldelli** (Clusone, 1973ko maiatzaren 7a) italiar txirrindulari ohia da.

Txirrindulari osoa zen, baina bere ezaugarri nagusia jaisteko orduan duen trebezia zen, askotan mendian gora galdutako denbora errekuperatzen laguntzen ziona. Honegatik, "Il Falco" deitzen zioten. Italiarreraz belatza esan nahi du. Azken esprintean ere abiadura bizikoa zen, baita ere. Italiako Giro-ko podiuma hirutan zapaldu zuen; bi aldiz garaile bezala eta behin bigarren postuian.

## Irabazitakoak 
* Italiako Giroa: (2002, 2005)
* Romandiako Tourra: (2000)
* Trentinoko Giroa: (1998, 1999)
* Vendeeko Tourra: (1999)

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sukar hemorragiko biriko

**Sukar hemorragiko birikoek** zenbait birusek sortutako gaixotasun kutsakor multzo bat osatzen dute. Gaixotasun multzo honetan gaitz larriak eta oso larriak daude, azken talde honetan gaitz hilgarri batzuk egonik. Batzuk aipatzekotan, Lassako sukarra, marburg gaixotasun birikoa, ebola gaixotasun birikoa, Argentinakoa, Boliviakoa, Koreakoa, etab.

Gaitz hauen guztien artean, dudarik gabe, ebola gaixotasun birikoa da ospetsuena. Ebola birusak eragiten du patologia hau, eta izurriteak sortu ditu Kongoko Errepublikan, Gabonen, Ugandan, Sudanen, Sierra Leonan, Ginean eta Nigerian . Azken izurritea 2014an gertatu zen.

Ez da gaixotasun ohikoa baina, behin agertuz gero, heriotza-tasa handia eragiten du. Kutsatzeko bidea gaixoaren odola eta beste likido organikoen bidez (izerdia, txistua, esperma...) izaten da. Sintomak dira, batez ere, sukarra, buruko mina, tripako mina , gorakoak eta odoljarioak, azken hauek heriotza eragiten dutenak.

## Kanpo estekak
Sendabide sintomatiko

**Sendabide sintomatikoak** gaixotasunen sintomak sendatzeko baino ez dira erabiltzen. Hau da, eritasunaren eragilea beraren aurka ez dute balio. Esate baterako, aspirinak sukarra kentzen du baina ez du sendatzen sintoma honen balizko eragileak, izan mikrobio arinak ala agresiboak.

Kausak sendatzen saiatzen dira sendabide espezifikoak.

## Ikus, gainera 
* Medikuntza paliatiboa

## Kanpo-estekak
Sendabide espezifiko

**Sendabide espezifikoak** gaixotasunen eragileak sendatzen saiatzen dira. Izenak iradokitzen duenez, zehatzak dira, eta batzuetan eragile bakar baten aurka baino ez dira erabiltzen. Adibidez, paludismoaren aurka antipaludikoak, Parkinsonen aurka antiparkinsonianoak. Askotan, *"eritasun bat sendabide bat"* eskemari jarraitzen diote.

Askoz orokorragoak dira sendabide sintomatikoak, gaixotasun batek baino gehiagok eragiten duten sintoma berari sendabidea emanez.

## Kanpo-estekak
Ebola birus

**Ebola birusa** Filoviridae familiakoa den birus bat da, ARN duena material genetiko gisa. 1976an deskribatu zuten lehendabiziko aldiz, Afrika erdialdean izandako izurrite batean. Geroztik, zenbait epidemia sortu ditu kontinente beltzean. Ebola gaixotasun birikoa eragiten du, oso gaixotasun arraroa baina heriotza-tasa handia duena.

Izena Ebola ibaitik datorkio, Kongoko Errepublika Demokratikoko iparraldeko ibaia, Kongo ibaiaren ibaiadar den Mongala ibaiaren goialdea.

## Izaera 
Ebolaren eragilea birus bat da, eta bost mota daude: Sudan, Zaire, Reston, Côte d'Ivoire (Boli Kosta) eta Bundibugyo. Horietatik, Sudan, Zaire eta Bundibugyo motek izurrite handiak eragin dituzte Afrikan.

Birusak eraldatu egiten ditu zelula endotelialak, hau da, odol-hodien barne-azala estaltzen duten zelulak. Odol-hodiei kalte egiten dienez, plaketak ezin dira gatzatu, eta gizakiek shock hemorragikoa izaten dute, odol ugari galduta.

## Historia 
Ebola birusa 1976. urtean atzeman zuten aurrenekoz, Nzara (Sudan) eta Yanbuku (Kongo) herrietan aldi berean gertatu ziren bi izurritetan. Bigarren herri hori Ebola ibaitik gertu dago; hortik dator gaixotasunaren izena.

### Izurriteak 
2014koa kontuan hartu gabe, aurreko izurrite larriena 2000. urtean jazo zen, Ugandan. 400 pertsona kutsatu ziren, eta horietatik 170 hil ziren. Batez ere Afrikako oihan tropikaleko herrixketan gertatu dira izurriteak. Bi ezaugarrik ezberdindu zituzten 2014ko izurritea eta lehenago izandakoetatik: kasu asko zeudela eta gune oso jendetsuetan..

## Kutsaketa 
Birusa animalia basatietatik gizakietara igarotzen da, eta, gizakien artean, gaixorik daudenen odola, likido organikoak edo ehunak ukituz kutsatzen da. Gizakientzako infekzio iturri nagusia tximinoak izan dira, baina Pteropodidae familiako saguzarrak dira birusaren eroale naturalak.

### Sintomak 
Sukar handia eta bat-batekoa; ahultasuna; mina muskuluetan, eztarrian eta buruan; oka egiteko beharra; diarreak eta zauriak larruazalean dira sintomarik nabarmenenak.

### Lehen seinaleak 
Oro har, 5 eta 10 egun artean pasatzen dira gaixotasuna kutsatzen denetik lehen sintomak agertu arte. Dena dela, batzuetan 2 eta 21 egun artean igaro dira lehen seinaleak agertu arte.

## Diagnosia 
Batez gernuan azterketa eginez egiten da diagnostikoa. Gernu lagin horiek oso kutsakorrak dira eta kontu handiz kudeatu behar dira.

## Pronostikoa 
Ebola gizakiak ezagutzen duen gaixotasun hilgarrienetakoa da. Heriotza tasa %25-90ekoa da. Lehen sintomak agertzen direnetik gaixoa hil arte 2-21 egun igaro litezke.

## Tratamendua eta prebentzioa 
Oraindik ez dago ebolaren aurkako tratamendurik, baina txerto batzuk probatzen ari dira. Hainbat sendagai probatzen ari dira, baina oraingoz ez dago ebola prebenitzeko txertorik.

## Ikus, gainera 
* Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)

## Erreferentziak
Sukar

**Sukarra** edo **kalentura** gorputzaren tenperaturaren igoera da, *38 gradu* zentigradotik gorakoa. 37 eta 37.9 graduen artean dagoenean, aldiz, **sukar-puntu** edo **febrikula** hitza erabiltzen da teknikoki.

Giza gorputzaren tenperatura normala 36-37&nbsp;°C bitartekoa da (besapean hartuta, ahoan harturik gradu erdi bat altuagoa baita)

Sukarra gorputzak infekzioaren aurrean garatzen duen defentsa-mekanismoa da. Teoria honen alde hainbat argudio aipa daitezke:

* fagozitoak suspertzen dira tenperatura altuetan
* mikrobio askok hazkuntza motelagoa dute 37&nbsp;°C-tik gora
* sukarrak odoleko burdin-kontzentrazioa jaisten du; burdina funtsezko molekula da mikrobio askorentzat.

Gizakiak ez ezik, narrasti eta arrainek bezalako ornodunek ere tenperatura garaiak dituzte infekzioak harrapatzen dituztenean

Gorputzeko tenperatura erregulatzen duen egitura hipotalamoa da. Egitura hau burmuinean dago eta termostato baten gisa jarduten du. Burmuineko egitura honetara -odolaren bidez- substantzia pirogenoak heltzen direnean tenperatura aldaketak gertatzen dira.

Sukarra sortzen duten eragile nagusiak bi dira: mikrobioak (kanpo-eragileak) eta immunitate-sistemaren zelulak (barne-eragileak). Bakterioek, esaterako, endotoxinak eta peptidoglikano dute, eta immunitate-sistemaren zelulek (linfozitoek, makrofagoek...) zitokina izeneko substantziak sortzen dituzte. Biek ala biek pirogeno indartsuak dira, hots, sukarraren eragileak.

Birusek edo bakterioek eragindako infekzioak sukar gehienen jatorriaren atzean daude. Hala ere, infekzioak ez diren beste gaixotasun batzuek ere (minbizia, gaitz hormonalak, estres berak ere...) sukarra sor dezakete. Ariketa fisiko handia sukarraren eragilea ere izan daiteke.

Sukarraren ondorio aipagarrienak hauek dira: takikardia, takipnea (arnasketaren erritmo azkarragoa), nekea, deshidratazioa, hotzikarak eta konbultsioak (haurrengan, batez ere).

Sukarra larria da 40&nbsp;°C-ko muga gainditzen duenean:

* 40&nbsp;°C-tan: zorabioa, deshidratazioa, ahultasun handia eta goragaleak agertzen dira
* 41&nbsp;°C-tan: aurrekoaz gain, burmuineko kalteak: haluzinazioak, sukar-ametsak eta txundidura
* 42&nbsp;°C-tan: aurrekoaz gain, takikardia handia eta koma
* 43&nbsp;°C-tan: heriotza, kasu gehienetan

Sukarra jaisteko erabiltzen diren sendagaiek "antipiretiko" izena dute. Azido azetilsalizilikoa, dipirona eta parazetamola dira antipiretiko nagusiak.
## Kanpo estekak 
*  Sukarra: Kezkatzeko arrazoirik ba ote?
Gustav Hertz

**Gustav Ludwig Hertz** (Hanburgo, 1887ko uztailaren 22a – Ekialdeko Berlin, 1975eko urriaren 30a) fisikari alemaniarra zen, Heinrich Hertz fisikariaren iloba. Atomoen energia mailen kontzeptua garatu zuen 1923. urtean eta baita fluoreszentzia fenomenoen mekanismoa azaldu ere. 1925. urtean Fisikako Nobel Saria irabazi zuen.

Berlingo Fisika institutuko zuzendaria (1928), SESBeko ikerketa atomikoan parte hartu zuen (1947). Leipzigeko unibertsitateko irakaslea (1955). J. Franck-ekin lankidetzan, fluoreszentzia fenomenoak azaldu eta elektroien energia mailaren kontzeptua ezarri zituen (Bohr-en teoriaren berrespena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniera

**Daniera** () iparraldeko germaniar hizkuntza bat da. Sei milioi inguru hiztun ditu, batez ere Danimarkan eta Alemaniako iparraldeko Hego Schleswig eskualdean. Hizkuntza ofiziala da Danimarkan eta Faroe uharteetan (Faroeetan, faroerarekin batera), eta hizkuntza gutxituaren estatusa du Hego Schleswigen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Danierazko literatura
* Eskandinavia

## Kanpo estekak
Heinrich Hertz

**Heinrich Rudolf Hertz** (Hanburgo, 1857ko otsailaren 22a - Bonn, 1894ko urtarrilaren 1a) fisikari alemaniarra izan zen. Bere abizenetik dator Frekuentzia neurtzeko hertz unitatearen izena. 1887. urtean Maxwell-en argiaren teoria elektromagnetikoa egiaztatu zuen.

Berlingo Unibertsitateko irakaslea (1889). Berak sorturiko osziladorearen bitartez, Maxwellen argiaren teoria elektromagnetikoa berretsi zuen (1887), eta haren izena daramaten uhin elektromagnetikoek argiaren ezaugarri berak dituztela frogatu. Ikerketa horien ondorio zuzena haririk gabeko telegrafia izan zen. Efektu fotoelektrikoa agerian jarri zuen, eta era horretan optikaren eta elektrizitatearen artean lotura berri bat ezarri (1887). Elektroiek materia zeharka zezaketela ikusi zuen, izpi katodikoak urrezko eta aluminiozko xafla mehetan zehar pasaraziz.

## Lanak 
* *Ueber die Induction in rotirenden Kugeln* (1880)
* *Die Prinzipien der Mechanik in neuem Zusammenhange dargestellt* (1894)
* *Schriften vermischten Inhalts* (1895)

Hertz1880.jpg|thumb|*Ueber die Induction in rotirenden Kugeln*, 1880
Hertz, Heinrich – Schriften vermischten Inhalts, 1895 – BEIC 11924476.jpg|thumb|*Schriften vermischten Inhalts*, 1895

## Erreferentziak
Faroera

**Faroera** (faroeraz: , ahoskera: ) eskandinaviar hizkuntza uhartetarra da, germaniar hizkuntzen taldekoa. 48.000 bat lagunek hitz egiten dute Faroe uharteetan, eta beste 25.000 inguruk Danimarkan. 1937az geroztik, Faroe uharteetako hizkuntza ofiziala da.

Oro har, gaurko hizkuntza eskandinaviarretatik urrun samar dago baina norvegiera zaharraren eta islandieraren antza du. Venceslaus Ulricus Hammershaimb faroetar hizkuntzalari eta folklorezaleak finkatu zuen feroera idatzia 1846an. 1912an lortu zuten Faroeko biztanleek elizetan eta eskoletan faroera erabiltzeko baimena, eta 1938an hizkuntza nagusi egin zen hezkuntzan. Ahozko literatura aberatsa du (baladak). 1965ean Faroeraren Akademian sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Faeroerazko hiztegia
Zenbaki-sistema

**Zenbaki-sistema** edo **zenbakera-sistema** zenbakiak adierazteko ikurreko, hitzezko edo keinuzko arau sistema da. Idatzian, idazketarekin batera garatu ziren, batez ere uztak, merkataritza eta datak antolatzeko beharra ikusita.

Hurrengo zenbaki-sistemak ezagutzen dira:
* Zenbaki-sistema bitarra (*BIN*)
* Zenbaki-sistema zortzitarra (*OCT*)
* Zenbaki-sistema hamartarra (*DEC*)
* Zenbaki-sistema hamaseitarra (*HEX*)
* Zenbaki-sistema hogeitarra

## Ikus, gainera 
* Erromatar zenbakera

## Kanpo estekak
Jesusen Egiazko Eliza

**Jesusen Egiazko Eliza** () sinesbiderik bako eliza bat da, Beijingen (Txinan) ezarria 1917. urtean.

Gaur egun, batzar honen lehendakari hautatua Yung-Ji Lin predikaria da. Gutxi gorabehera 1,5 milioi kide ditu, sei kontinentetan banatuta. Eliza XX. mendearen hasieran sortu zen, eta kristautasunaren adar mendekostearraren kimuetako bat da. Eliza hau mendekostismo bakartarraren teologiari ere erantsia dago.

## Elizaren sinesmen eta doktrina nagusiak 
# "Espiritu Santua egiaz hartu izana hizkuntza ezezagunak hitz egiteko gai izatean ageri da, eta zeruan oinordekotza izatea bermatzen du."
# "Uretako bataioa bekatuen barkamenerako eta bizitza berriztatzeko sakramentua da. Bataioa ur bizian egin behar da, hau da, erreka, itsaso edo iturri batean. Bataiatzaileak (aurrez urez eta Espiritu Santuz bataiatua izan behar da) Jesu Kristo Jaunaren izenean gidatzen du bataioa. Bataiatu beharrekoa uretan gorputz osoz sartu behar da, burua makurtuta eta behera begira."
# "Oinak garbitzeko sakramentuak fededunari Jesus Jaunarengan parte izatea bideratzen dio. Era berean, maitasun, santutasun, umiltasun, barkamen eta zerbitzu betebeharrak gogorarazteko balio du. Uretako bataioa hartu duen orok Jesu Kristoren izenean oinak garbitzeko sakramentua hartu behar du; elkarri oinak garbitzea egoki den guztietan egin beharreko zerbaita."
# "Jaunartze santua Jesu Kristo gure Jaunaren heriotza gogorarazten digun sakramentua da. Jaunaren gorputz eta odolean parte izatea bideratzen du, berarekin batuta iraun eta azken egunean betiko bizitza eduki eta berpizteko. Ahal den guztietan burutu behar da sakramentu hau, legamia gabeko ogia eta mahatsaren zukua erabiliz."
# "Atseden-eguna, asteko zazpigarren eguna (eliz honen arabera larunbata), egun santua da, Jaungoikoak bedeinkatua eta santifikatua. Errespetatua izan behar da Jaunaren aintzapean, Jaungoikoaren sorrera eta salbazioa gogoratzeko eta etorriko den bizitzan edukiko dugun betiereko atsedenaren zain."
# "Jesukristo, hitza haragi egina, gurutzean hil zen bekatariak berrerosteko, hirugarren egunean berpiztu eta zerura igo zen. Bera da gizateriaren askatzaile bakarra, zeruen eta lurraren sortzailea eta benetako Jainko bakarra."
# "Biblia santua, itun zaharra eta itun berriaz osatua, Jainkoarengan inspiratua dago, idatzitako egia bakarra, eta kristau bizitza baterako estandarra da."
# "Salbazioa Jainkoaren graziak ematen du fedearen bitartez. Fededunek Espiritu Santuaz fido behar dira santutasuna lortzeko, Jainkoa ohoratzeko eta gizateria maitatzeko."
# "Jesu Kristo gure Jaunak ezarritako Eliza, Espiritu Santuaren bidez "Euri hondarren" garaian, apostoluen garaiko egiazko eliza berrezarria da."
# "Jaunaren Bigarren Etorrera Azken egunean izango da, mundua epaitzeko zerutik jaitsiko denean. Bidezkoek betiereko bizitza lortuko dute, baina erlijiogabekoek betiereko gaitzespena".

## Kanpo estekak
Kintilo

**Kintilo** (; † 270), erromatar enperadorea izan zen 270ean. Klaudio Gotiko enperadorearen anaia ere bazen.

Ez dago garbi Kintilok boterea eskuratzeko era. Badirudi, anaia hil ostean, legioek enperadore aldarrikatu zutela, eta, ondoren, Senatuak onetsi zuela.

Klaudio Gotikok, hala ere, Aureliano hautatu omen zuen enperadore. Danubioko legioek Aurelianori *Augusto* titulua eman zioten.

Kintiloren agintaldiaren iraupena ere ez dago garbirik. Iturri batzuek diote 17 egunekoa izan zela. Beste batzuek, ordea, 6 hilabetekoa. Haren heriotzaren kausa ere zalantzan dago. Soldaduek hil omen zuten diziplina militar zorrotza zela eta. Beste batzuek suizidioa aipatzen dute, eta beste batzuek Aurelianoren kontrako borroka. Denak bat etortzen dira Aquileia hirian hil zela esaterakoan.
Klaudio Gotiko

**Marko Aurelio Klaudio Gotiko** (; 214ko maiatzaren 10 - 270eko urtarrila), erromatar enperadorea izan zen 268tik hil zen arte.

Haren jatorria ez dago garbirik. 268ko irailean godoak garaitu zituen jeneral erromatarra zen Klaudio. Hilabete horretan ere tronua eskuratu zuen, Galieno, aurreko enperadorea, egoera ezezagunetan hil baitzen. Klaudiok, halere, boterea eskuratutakoan, Galienoren familia bizirik utzi zuen. Erromako etsaiekin ez zen hain errukior. Hori zela eta, ospe handia lortu zuen.

## Agintean 
Garai horietan, Erromatar Inperioa arrisku bizian zegoen. Latzena godoen inbasioa izan zen. Haien kontra, garaipen handiena eskuratu zuen. Erromako kondairan handienetako bat. Enperadore izatekoa zen Aurelianorekin batera zalditeria gotikoa suntsitu zuen Naissus batailan. *Gotiko* goitizena jaso zuen horregatik. Godoak Danubioren bestaldera eraman zituen, eta mende bat beranduago arte ez zuten berriro arazorik eman.

Aldi berean, beste germaniar batzuek, alamaniarrek, Alpeak zeharkatu zituzten. Benacus lakuko batailan garaitu zituen Klaudiok. Hortik Galietako Inperioa eraso zuen. Hispania eta Rodano ibaiaren gaineko kontrola berreskuratu zuen. Lortutako garaipenek Aurelianoren Galietako Inperioa bukaerara eraman zuten.

Nolanahi ere, Klaudiok ezin izan zituen galdutako lur guztiak berreskuratu. Bandaloen kontrako kanpaina prestatzen ari zela, izurrite batek hil zuen 270ko urtarrilean. Zendu baino lehen Aureliano izendatu zuen enperadore, nahiz eta Kintilo anaiak bolada batez boterea hartu zuen.

Erromako Senatuak jainkotu zuen Klaudio, III. mendeko bakanetako bat.
Hertz

**Hertz** unitatea (ikurra: **Hz**) maiztasuna neurtzeko erabiltzen den unitatea da. Frekuentzia denbora tarte jakin batean zenbat alditan gertatzen den fenomeno bat zehazten du eta Nazioarteko Unitate Sisteman (NUS) Hertz unitatea erabiltzen da.

Izen hori Heinrich Hertz (1857-1894) alemaniar fisikariaren ohorez jarri zitzaion.

Hertz bat partikula baten maiztasuna da segundo baten periodoan (Hz = s^{-1}):

 \nu ({\rm Hz}) = \frac{1}{T ({\rm s})}

## Multiploak Nazioarteko Unitate Sistema 
## Ekuazioak 
### Maiztasunaren ekuazioa 
**f** = Maiztasuna (Hz)
**ω** = Abiadura angeluarra (rad/s)

**f = 2·π·ω**

**f** =Maiztasuna (Hz)
**T** = Periodoa (s)

**f = 1/T**

### Unitateen ekuazioa 
**Hz = s-1**

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gustav Hertz fisikaria.
* Heinrich Hertz fisikaria.

## Kanpo estekak
Tazito

**Tazito** izenak pertsonaia ezberdinak biltzen ditu:

* Publio Kornelio Tazito, historialaria;
* Marko Klaudio Tazito, erromatar enperadorea.
Marko Klaudio Tazito

*Artikulu hau enperadoreari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Klaudio Tazito** (; Interamna,  - Tyana, 276ko ekaina), erromatar enperadorea izan zen 275eko irailaren 25etik hil zen arte.

Bizitza osoan lanpostu publikoetan aritu zen Tazito. 273an, kontsul izendatu zuten. Mundu guztien errespetua bereganatua zuen.

Aureliano heriotzaren ostean Erromako Senatuak Tazito hautatu zuen ondorengo. Armadak berehala onetsi zuen. Agintaldi laburra izan zuen, non erreforma batzuk indarrean jartzen saiatu zen. Senatua indartzeko asmoa ere bazeukan. Nolanahi ere, alanoen kontrako porrota izan zuen, eta erail egin zuten.

Tazito gizon aberatsa zen. Gainera Publio Kornelio Tazito historialariaren ondorengoa zen. Haren liburuak Estatuak kopiatzeaz gain, liburutegi guztietara zabaldu zituen.

Senatari zahar eta on baten irudia iritsi bazaigu ere, egungo historialariek adierazten dute Tazito beste soldadu-enperadore bat zela, gizon ikasiaren irudia hedatzeko nahia zuena. Besterik ez.
Mia Farrow

**Mia Farrow** (benetako izena Maria de Lourdes Villiers Farrow) (Hollywood, 1945eko otsailaren 9a - ) aktore estatubatuarra da. Emakume uzkurra da, pertsonaia konplexuak egiteko zalea. Film interesgarriez gain, Mia Farrow ezaguna da haren bizitza sentimentalagatik. Frank Sinatra edo Woody Allenekin ezkondu da. Azken horren musa eta haren filmetako protagonista izan da 10 urtez. Hala ere, hautsa astindu zuen dibortzioaren ostean, ez dute berriro elkarrekin lanik egin.

## Filmografia hautatua
George Boole

**George Boole** (Lincoln, Lincolnshire, Ingalaterra, 1815 azaroaren 2 – Ballintemple, Cork City, Irlanda, 1864 abenduaren 8) matematikari, filosofo eta logikari britainiarra izan zen.

George Boolek 1849tik bere heriotza arte matematika irakatsi zuen. 1847an *Logikaren analisi matematikoa* argitaratu zuen, gaur eguneko logikan hain eragin handia izan duena. Beste obra hauek ere bereak dira: *Ekuazio diferentzialei buruzko tratatua* (1859) eta *Diferentzia finituen kalkuluari buruzko tratatua* (1860). Zenbaki-sistema bitarren aljebra garatu zuen. Bere izeneko ekarpen nagusia: Booleren aljebra.
Anthony Hopkins

Sir **Anthony Hopkins**, jaiotze izenez **Philip Anthony Hopkins** (Margam, Neath Port Talbot, 1937ko abenduaren 31) galestar zinemako aktore bat da.

Armadan eta altzairu-lantegi batean aritu ondoren, aktore bihurtu zen Anthony Hokpins. Aktore dotorea eta sendoa da, *The Silence of the Lambs* (1991) filmean erakutsi zuen bezala. Film horregatik merezitako Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria jaso zuen. Beste lau aldiz izendatu dute, *The Remains of the Day* (1993), *Nixon* (1995), *The Two Popes* (2019) eta *The Father* filmentagik, eta azken honengatik irabazi zuen bigarren saria.

1993an, *Sir* titulua jaso zuen, eta 1998an Donostiako Zinemaldiko *Donostia Saria**.*

## Lanak 
### Zinema 
#### Filmen zuzendaria eta izenburuak 
Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:

### Telebista 
### Antzerkia 
### Musika bideoak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Anthony Hopkins aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Jack Lemmon

**Jack Uhler Lemmon III** (Newton, Masachusets, 1925eko otsailaren 8a - Los Angeles, Kalifornia, 2001eko ekainaren 27a) aktore estatubatuarra zen, bere belaunaldiko sarituenetakoa.

Harvarden ikasi ondoren, 50 harmakadaren bukaeran hasi zen zineman, Billy Wilderren eskutik. Bikote ahaztezinak osatu ditu hainbat aktorerekin, Tony Curtis, Walter Matthau edo Shirley MacLainekin besteak beste. *Save the Tiger* filmarengatik, Oscar bat jaso zuen eta beste 6 aldiz izendatu zuten.

Puxikaren minbiziak jota hil zen.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
Tommy Lee Jones

**Tommy Lee Jones** (San Saba, Texas, 1946ko irailaren 15a - ) aktore estatubatuarra da. Texasko petrolio putzuetan lan egin ondoren, Harvard unibertsitatean ikasi zuen. Broadway-en hasi zen aktore lanean. Oscar bat jaso du *The Fugitive* filmarengatik. *JFK*rengatik ere izendatu zuten.

## Filmografia hautatua 
Taula honetan, film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez) ageri dira:
Fasean lotutako begiztak

**Fasean lotutako begiztak** edo **PLL** (ingelesetik, **Phase-Locked Loops**) 60. hamarkadatik elektronikan sarri erabilitako elementuak dira. Birrelikatutako sistema bat da, non birrelikatutako magnitudeak maiztasuna eta fasea diren.

## Historia 
PLLak lehen aldiz 60. hamarkadan erabili ziren, NASAk satelite bidezko komunikazioetan elementuen ezegonkortasuna eta Doppler efektuaren ondorioz agertzen ziren maiztasun aldaketei aurre egiteko.

## Funtzionamendua 
Helburua erregimen iraunkorrean sarrera eta irteerako seinaleen faseak "lotuta" egotea da, maiztausna bera delarik. PLL bat lotuta dagoela diogu sarrerako maiztasunaren (fe) margen batzuen barneko aldaketa baten aurrean, irteerako maiztasunak (fs) berdindu arte eboluzionatzen duenean.

Bere funtzionamendua honakoa da:
# **Fase detektoreak** bere irteeran (Vd) tentsio bat jasotzen du, sarrerako bi seinaleen faseen proportzionala.
# **Behe pasa iragazkiak** PLL mota eta bere ezaugarriak determinatzen ditu
# **Tentsioak kontrolatutako osizladoreak** irteera bezala sarrerako tentsioaren (Vc) proportzionala den irteerako frekuentzia bat (fs) itzultzen du.

Fitxategi:PLL1.PNG

Normalean guztia chip berean enkapsulaturik aurkitu dezakegu, iragazkia izan ezik, honek kontrolatuko baititu PLLaren ordena eta bere lan eremuak.

Zenbait konfigurazioetan frekuentzia zatitzaile bat erabiltzen da birrelikaduran, irteeran sarrerako frekuentziaren multiplo bat izateko.

PLL demoduladore moduan erabilztean irteera modura iragazkiaren irteera hartzen da (Vc).

## Analisia 
PLLdun zirkuituak bi eratan aztertzen dira:
* Azterketa lineala, osagai lineal guztiak kontuan hartuz eta PLL hasieran lotuta kontsideratuz.
* Azterketa ez-lineala

## Lan tarteak 
PLL lotuta egongo den baldintzak definitzen dituzte, lortzea zenbat denbora emango duen eta zein baldintzapean askatzen den.
### Hold in 
PLLa lotuta dagoela kontsideratuz. PLLak sarrerako maiztasunaren aldaketa geldoak jarraitzeko gai den maiztasunen tartea.

### Pull out 
Sarrerako maiztasunaren aldaketa bortitz bat gertatzean PLL askatzen ez den maiztasun tartea.

### Lock in 
PLL askatuta dagoela kontsideratuz. Irteera maiztasunaren periodoa baino denbora gutxiagoan lotzeko gai den maiztasunen tartea.

### Pull in 
PLLak irteera periodoa baino denbora luzeagoan lotzea lortzen duen maiztasun tarteari deritzo.

Fitxategi:PLL2.PNG

Irudian maiztasun tarteak agertzen dira. Guztiak erdiko frekuentzia den osziladorearen oszilazio maiztasun librearen inguruan agertzen dira.

## Aplikazioak 
* AM eta FSK seinaleen demodulazioa.
* Jarraipen iragakiak
* Osziladore oso egonkorrak
* FM seinaleen modulazio eta demodulazioa
* Maiztasun sintezizatzaileak

## Ikus, gainera 
* Osziladore elektroniko
* Modulazio

## Kanpo estekak 
* Zer da PLL bat? (ingelesez)
* AN535 (pdf)
Floriano

**Marco Annio Floriano** (; ?- Tarso, Zilizia, 276ko iraila) erromatar enperadorea izan zen.

Tazito enperadorearen anaiordea zen. Mendebaldeko armadak haren ondorengoa izateko hautatu zuen. Heruloen kontra borrokatzen ari zela ekialdeko armadak Probo aukeratu zuen.

Bi enperadoregaiek elkar topatzean, garbi geratu zen Proboren armada boteretsuagoa zela. Florianoren legioek Floriano hil zuten, borrokak ekiditearren. 88 egun iraun zuen haren agintaldiak.
Tenperaturen konbertsio formulak

## Kelvin 
## Celsius 
## Fahrenheit 
## Rankine 
## Delisle 
## Newton 
## Reaumur 
## Rømer 
## Kanpo estekak 
* Tenperatura konbertsioa
Karo

**Karo** (; 230 inguru - 283ko uztaila edo abuztua), erromatar enperadorea izan zen 282tik hil zen arte. Senataria izanda, lanpostu publiko batzuetan aritua zen Probok Pretoriar Guardiako prefektua izendatu zuenean. Proboren heriotzaren ostean, Karo enperadore aldarrikatu zuten pretoriarrek.

Karok Proboren hiltzaileak gogor zigortu bazituen ere, Karok berak parte hartu izanaren susmoak zabaldu ziren. Aldarrikapen ostean ez zen berehala Erromara joan. Senatuko onespenarekin aski zeukan.

Karino eta Numeriano semeei *Zesar* titulua eman zien. Karino mendebaldeko erdiaz arduratu zen. Numerianorekin batera, Karok pertsiarren kontrako kanpaina prestatu zuen. Quadiarrak eta sarmatiarrak Danubion garaituta, Karok Mesopotamia konkistatu zuen eta Tigris ibaiaren bestaldean iritsi zen.

Konkista handiagoetako ametsak bertan behera geratu ziren Karoren heriotzarekin. Gaixotasuna, tximista edo hunoen zauri bat jo ziren heriotzako kausatzat. Nolanahi ere, litekeena da bere soldaduek hil izana, zeinek persiarren kontrako kanpainan jarraitzea ez zuten nahi.
Karino

**Karino** (; 257 &ndash; 285) erromatar enperadorea izan zen, 283ko uztailetik hil zen arte.

Karo enperadorearen semea izan zen. Aitak mendebaldeko erdiko gobernatzailea izendatu zuen. Postu horretan arrakasta lortu zuen germaniarren aurka. Baina berehala utzi zuen Rhin ibaiko defentsa laguntzaileen esku eta Erromara itzuli zen, non luxu zein gehiegikeriei eman zien.

Karoren heriotzaren ondoren, ekialdean zegoen armadak Europara itzultzea eskatu zuen. Numerianok, Karoren seme gazteenak, beste erremediorik ez zuen. Bueltatzeko bidean, Numeriano hil zuten. Diokleziano, Pretoriar Guardiako burua, enperadore aldarrikatu zuten soldaduek.

Karino Erromatik abiatu zen Dioklezianoren aurka egitera. Bide batez, Juliano usurpatzailearen matxinada bertan behera utzi zuen. Mesia probintzian bi armadek egin zuten topo. Morava ibaiko batailan, Karino hilik suertatu zen. Diokleziano Inperioko buru bakarra bezala geratu zen.
Probo

**Probo** (; Sirmium,  - *ib.*, 282ko iraila/urria) erromatar enperadorea izan zen 276tik hil zen arte.

Gaztetan armadan sartu zen. Valeriano, Aureliano eta Tazito enperadoreen agindupean nabarmendu zen Probo soldadu ausart bezala. Ekialdeko gobernatzailea izendatu zuen Marko Klaudio Tazitok.

Horren heriotzaren ostean, legioek Probo aldarrikatu zuten enperadore. Florianok ere Tazito anaia-ordearen ondorengoa izateko aldarrikapena jaso zuen. Bi enperadoregaiek borrokatu baino lehen bere soldaduek Floriano hil zuten, borroka galduko zutelakoan. Erromako Senatuak Probo onetsi zuen orduan.

Probok agintaldia mugetako segurtasuna indartzen eman zuen. Batez ere Galiako mugaz arduratu zen, germaniarrek etengabe eraso zuten eta. Horretaz gain, hiru usurpatzaileren aurka egin behar izan zuen Probok.

Probo soldaduak beti lanpeturik edukitzearen aldekoa zen. Bake garaietan ere, lanetan ziharduten. Esate baterako, Galian, Panonian eta beste toki batzuetan ardantzak landatzen zituzten. Gaineratutako betebehar horiek ez zuten oso ospe onik. Padura batzuk lehortzen ari zirela, bere soldaduek eraso eta hil zuten Probo.

## Erreferentziak
Numeriano

*Artikulu hau enperadoreari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Aurelio Numeriano** (; 253 &ndash; Emesa, 284ko azaroa), erromatar enperadorea izan zen, 283tik hil zen arte.

Karo enperadorearen seme gazteena izan zen, eta, hortaz, Karinoren anaia. Aitarekin batera pertsiarren kontrako kanpaina batean ari zela, Karo hil zen. Numeriano 283ko abenduan izendatu zuten enperadore.

Europara bueltatzea erabaki zuen. Baina bidean egoera ezezagunetan hil zen Numeriano. Aitaginarrebak hil izanaren susmoa hedatu zen. Nolanahi ere, Dioklezianok, aldarrikatutako enperadoreak, hil zuen Numerianoren aitaginarreba.
Delisle gradu

**Delisle** tenperatura eskala 1732 urtean asmatu zuen Joseph-Nicholas Delisle astronomo frantsesak.

Uraren irakite puntua eskalaren 0 puntua bezala hartu zuen, eta hotzarekin merkurioaren kontrakzioa neurtu zuen. Hasieran Delisle eskalak 2400 graduazio zituen, baina 1738an berriz graduatu zen, uraren izozte puntua 150 Delisle gradutan utziz. Errusian ia 100 urtetan erabilia izan zen.

Delisle gradu biren arteko diferentzia -2/3 Kelvin dira (baita Celsius ere), eta zero absolutua 559,725 De dira.

## Kanpo estekak
Newton gradu

**Newton** tenperatura eskala Isaac Newtonek asmatu zuen 1700 urte inguruan. Eskalaren 0 puntua elurraren urtze puntuan ezarri zuen, eta uraren irakite puntua 33 grautan. Beraz, Newton gradu bat Kelvinaren 100/33 da.

## Kanpo estekak
Romer gradu

**Rømer** tenperatura eskala Ole Rømer astronomo daniarrak asmatu zuen 1701 urtean.

Eskalaren 0 puntua gatza uretan disoluzio asearen izozte puntuan aukeratu zuen, eta uraren irakite puntua 60 ºRø. Hortaz, Rømer gradu bat Kelvinaren 40/21 da.

## Kanpo estekak
Monty Python

**Monty Python** britaniar aktore komiko talde baten izena da. ''Monty Python's Flying Circus* izeneko telesaioarekin hasi zen python fenomenoa, zein munduan zehar hedatu zen haien filmei esker. Telesaioa lehen aldiz 1969an eman zen. Graham Chapman, John Cleese, Terry Gilliam, Eric Idle, Terry Jones eta Michael Palin ziren aktoreak zein gidoilariak. Terry Gilliam-en marrazkiak lagunduta, onargarriaren mugak (estiloan eta edukian) pixka bat haratago eraman zituzten.

Taldearen influentzia umorean The Beatles-ek musikan zeukatenaren aldean kokatu da. Britania Handiko zein Estatu Batuetako umore absurdoak Monty Python du oinarri, hala nola *South Park* edo *The Simpsons* telesaioak.

Taldeak beti demokratikoki egin du lan. Horretarako, diziplina eta antolakuntza maila handia behar dira. Goizeko 9etan hasten zen jardunaldia, arratsaldeko 5etan bukatzeko. Bakoitzak bere kabuz idazten zuen. Lehen gidoiak egindakoan, elkartzen ziren eta denen artean kritikatzen eta aldatzen zituzten. Gehiengoak ideia ontzat joz gero, telesaioan agertuko zen. Pantailaren aurrean agertzerakoan ere eskuzabal jokatzen zuten. Printzipio horietan oinarrituta, taldeak arrakasta itzela eskuratu zuen.

### Telesaioak 
* *Monty Python's Flying Circus* (1969–1974) Python fenomenoari hasiera eman zion telesaioa.

### Filmak 
* *And Now for Something Completely Different'' (1971)
:Monty Python's Flying Circus telesaiotik hartutako sketch nahasmen bat.
* *Monty Python and the Holy Grail* (1975)
:Aurrekontu baxuko Arthur erregea eta haren zaldunak Grial Santuren bila ateratzen dira, oztopoak oztopo.
* *Life of Brian* (1979)
:Txiki-txikitatik Jesusekin nahasten dute Brian. Nahasmen hori konpontzeko ahaleginean ematen du bizitza Brianek.
* *Monty Python Live at the Hollywood Bowl* (1982)
:Antzoki horretan zuzeneko emanaldia.
* ''Monty Python's The Meaning of Life'' (1983)
:Monty Python-en bizitzaren esanahiaren azterketa zehatza.

## Kanpo estekak