open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nancy Astor

**Nancy Astor**, sortzez **Nancy Witcher Langhorne** (Danville, Virginia, 1879ko maiatzaren 19a - Lincolnshire, 1964ko maiatzaren 2a), jatorri estatubatuarreko emakume politikari britainiarra zen.

Historiara pasa zen Britainia Handiko Legebiltzarrean lehen emakume ordezkaria izan zelako 1919ko abenduaren 1ean, Alderdi Kontserbadorearen koloreen pean parte hartu zuen, Komunen Ganberako hauteskunde partzial batean. Nancy eta bere bigarren senarra egun berean jaioak ziren, bata Danvillen eta bestea New Yorken.

Waldorf Astor 1910ean aukeratu zuten Komunen Ganberan, Alderdi Kontserbadorearen pean, Plymoutheko barruti batean. 1918an, beti kontserbadoreen babesarekin, alboko barruti batean hautatu zuten.

1919ko urriaren 18an, Nancy Astorren aitaginarreba zen William Waldorf Astor, Jurgi V.a erregeak Astor bizkondea 1.a izendatua 1917an, hil zenean semearen gainera itzuli zen titulua, eta Lorden Ganberako kide bihurtu zen. Une hartatik aurrera, Plymoutheko diputatu aulkia hutsik gelditu zen, eta, hautaketa partziala ekarri zuen; Bizkonde berriaren emazteak parte hartzea erabaki zuen.

1919ko azaroaren 28an, Nancy Astor Komunen Ganberako kide hautatu zuten, eta abenduaren 1ean hartu zuen bere aulkia, Plymouth Suttonen barrutian 1945 arte, orduan erabaki baitzuen ez berriz aurkeztea. Hala ere, Nancy Astor ez zen Erresuma Batuko Parlamenturako aukeratutako lehen emakumea izan: lehena, 1918ko abenduaren 14an, Constance Markievicz irlandarra izan zen haren aurretik denbora labur batez, zeina une hartan Hollowayko kartzelan baitzen. 1919an askatu zutenean, uko egin zion Komunen Ganberako kide izateari, eta nahiago izan zuen Irlandako politikan aritu: 1919ko apirilaren 2an, Valameko gobernu errepublikanoan lan-ministro bihurtu zen.

Senarrak Sancy diamante ospetsua eskuratu zuen. Nancyk 1964an hil zen arte gorde zuen. Louvre Museoak 1979an erosi zuen, Apollo galerian erakusteko.

Bere iritzi antikatolikoek eta antisemitek, eta bere itxurazko gogortasunak (poztu egin zen publikoki aurkari politiko baten heriotzaz), Bigarren Mundu Gerraren ondoren ospea galdu arazi zioten. Lady Astor ezaguna da egun batez Churchilli esan ziolako: "Winston, zure emaztea banintz, pozoia jarriko nuke zure edalontzian." Eta hark erantzun: "Bada, nik, Nancy, zure senarra banintz, edan egingo nuke!".
thumb|ezkerrera|200px|Cliveden House.
## Nancy Astor eta baretze-politika 
Nahiz eta Lady Astorrek naziak kritikatu zituen emakumeaz zuten ikuspegiagatik, beste mundu-gerra baten ideiaren aurka zegoen erabat. Bere lagun eta elkartekideetako batzuk, besteak beste, Lord Lothian (Philip Kerr), Lord Halifax, Geoffrey Dawson, Sir Neville Henderson eta Montaigu Norman oso inplikatuta zeuden baretze-politikan. Bere taldeari *Cliveden set* deitzen zitzaion (*Kliveden* Astorren gazteluaren izena da).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (en) Adrian Fort, Nancy : The Story of Lady Astor, Cape, octobre 2012, 378 p. (ISBN 978 0 224 09016 2)

## Ikus, gainera 
* Margaret Bondfield (Erresuma Batuko lehen ministroa)
* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Suffragette filma
* Sufragisten zapia
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak 
* * Astor familia (fr)
Ainhoa Azurmendi Etxegaray

**Ainhoa Azurmendi Etxegaray** (Hernani, Gipuzkoa, 1978) kirolari ohia, kirol ahulkularia eta Euskal Herriko Unibertsitateko  irakaslea eta ikertzailea da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Psikologian Lizentziatua (2001), Emakume eta Gizonen Berdintasunaren Gaineko Masterra (2003), Jarduera Fisikoa eta Kirolaren Psikologian Unibertsitate Aditua (2006), eta Psikologian Doktorea (2016). Espainiako Psikologiaren Batzorde Orokorreko Kirolaren Psikologian Aditu-akreditazioa eskuratu zuen 2018an.

### Lan ibilbidea 
Psikologia Fakultatean irakasle da eta kirolaren psikologia irakasgaia ematen du. Irakasle lana kirol aholkularitzarekin uztartzen du Avento enpresan, non 2005etik lan egiten duen.

## Argitalpenak 
### Aldizkariak 
* *Medidas de apoyo para las deportistas de alto nivel.* Emakunde,  0214-8781, zenb.. 83, 2012, or. 1
* *La práctica deportiva de las mujeres y hombres como ámbito de intervención de las Instituciones Públicas Vascas.* Inguruak: Soziologia eta zientzia politikoaren euskal aldizkaria = Revista vasca de sociología y ciencia política,  0214-7912, zenb. 41, 2005,or.. 159-174 

### Liburuak 
* *Guía para incorporar la Igualdad en la gestión de las Federaciones deportivas.* Silvia Ferro López,  eta Gorka Leunda Azurmendirekin elkarlanean. Ministerio de Educación Cultura y Deporte, Subdirección General de Documentación y Publicaciones, 2012.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Kirolean estereotipoak irauli egin behar ditugu Anboto, 2016.03.08

* Kirol-epaile eta entrenatzaile izateko ibilbidea, oztopoz betea emakumeentzat Campusa, 2017
* Ainhoa Azurmendi, Psikologia, kirola, genero ikuspegia  YouTube
* Indarkeria kirolean YouTube
Paz Carbajosa Dalmau

**Paz Carbajosa Dalmau** (Valentzia, ) soinu eta argiztapeneko teknikaria, ibilgailuen elektromekanikako teknikaria, ekintzaile feminista, eta emakumeak ahalduntzeko esku-hartze sozialean aditua da. 

## Bizitza 
Paz Valentzian jaio zen eta aire zabalean hazi zen pinu artean eta pikondo gainean txabolak eginez. Txikitatik tresnaren munduak erakarri izan du. Berak ere ez daki jakin-mina tresna distiratsuz betetako armairua bere eskutxo errugabeentzat debekatua izatetik etorri ote zen edo bere distira edo erabilgarritasuna izango ote zen, baina kontua da funtzionatzen ez duten gauzak konpontzeko zaletasuna txikitatik datorkiola.

Bilbok, beste gauza askoren artean, bere bitxikerietako asko asetzeko aukera eman zion, beraz, tradizionalki maskulinizatutako esparruen inguruan egin zuen lehen prestakuntza ibilgailuen elektroteknika izan zen. Zuzeneko ikuskizunetarako, ibilgailuetarako txapa eta pinturarako, igeltserotzarako, iturgintzarako, klimatizaziorako eta abarretarako soinu eta argiztapen teknikari izateko ere trebatu zen.Ikastaroak ematen ditu emakumeak maskulinizatutako lanak egiten ahalduntzeko, hala nola, 2022ko abenduan Arabako Aiarako Udalak *“Locas por las herramienta*s” tailerra antolatu zuen, emakumeek horrelako objektuekin trebetasunez manipulatu eta moldatzeko duten ustezko baldarkeria edo ezintasunaren mitoa desmuntatzeko. Edo *Mujeres a pie de obra* izenekoa Bilbon, non La Sinsorga obraren nondik norakoaren berri eman zuten Paz Carbajosa Dalmau, Beatriz Silva, langilea eta Iratxe Marián, espazioaren proiektu arkitektonikoaren diseinuaren arduraduna.

Eraikin bat emakume profesionalekin bakarrik birgaitzen saiatzeko erabakiak prentsaren arreta erakarri zuen. Ángels Barcelórekin kazetari eta telebista aukezlearekin berarekin ere egon ziren. Gainera, Al Borde Films-eko kideekin dokumental bat grabatzen hasi ziren, bidean topatutako zailtasunak  erretratatuta geratzeko. (euskaraz: Eraikuntza sektorean emakumeen absentzia obran bertan egiten diren lanetan) ikerketa argitaratu zuen 2022an. Lan horretan ikusten da emakumeak gutxiago hurbiltzen direla horrelako enpleguetara, baina, era berean, frogatzen da baztertuak direla hautaketa-prozesuetan. Larriena, ordea, kontzientzia faltarekin du zerikusia, Alonsoren esanetan: “Eraikuntza sektorean oro har (ehuneko zortzi) segregazio kuota eskandalagarria da, baina bereziki obrako lanetan (ehuneko bat), ez dago kontzientzia kolektiborik, ez sektorean ez gizartean. *Ez dago arazo bat dagoen kontzientziarik, eta beraz, ez dago hobetzeko edo esku hartzeko eskaerarik, dagoen oreka pixkanaka desorekatzeko*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugo Wast

**Gustavo Adolfo Martínez Zuviría** (1883ko urriaren 23a – 1962ko martxoaren 28a), **Hugo Wast** ezizenez ezaguna, eleberrigile eta gidoilari argentinar ospetsua izan zen.  

## Biografia 
Gustavo Martínez Zuviría Córdoban (Argentina) jaio zen, bere familia Santa Fera lekualdatu zen eta Santa Feko Unibertsitatean matrikulatu zen, 1907an zuzenbidean lizentziatu zen. Martínez Zuviríak lehen aldiz "Hugo Wast" izengoitia erabili zuen 1911ko *Flor de Durazno* eleberrirako, bere lehen arrakasta komertziala. 1916an Argentinako Diputatuen Ganberarako hautatu zuten kontserbadore gisa eta Literatura Sari Nazionala jaso zuen *Desierto de piedra* eleberri errealistagatik, baina bere antisemitismoagatik ere ezaguna zen - *Oro* (*Urre)* subertsiboarekin ezarria. - eta bere elkartze ideologikoa "integrisme" frantsesarekin, Fronte Nazionalari lotutako doktrina nazionalista katolikoarekin. 

Argentinako Liburutegi Nazionaleko zuzendari izendatu zuten 1931n,  eta 1943an, Pedro Ramírez jeneralaren gobernu militar ezarri berriaren Instrukzio Publikoko ministro gisa, eskola publikoetan erlijio-hezkuntza berrezarri zuen, eta horrela hirurogei eta hirurogeita hamar bat apurtu zituen. urteko tradizio laikoa Argentinako hezkuntzan . 

Juan Perón presidentearen Eliza Katolikoarekiko harremanak oztopatu izanak, Wast Liburutegi Nazionaleko Zuzendari kargutik kentzea ekarri zuen 1955ean. Idazlea Buenos Airesen hil zen 1962an.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* hugowast.com.ar Archived 2007-10-14 at the Wayback Machine
* 
* .
Mattias Skjelmose Jensen

**Mattias Skjelmose Jensen** (Kopenhage, 2000ko irailaren 26a) txirrindulari profesional danimarkarra da.

## Kirol ibilbidea 
2020ko denboraldiaren lehenbiziko erdian Leopard Pro Cycling taldean aritu zen. Hurrengo seihilabetekoan Trek-Segafredo taldean aritu zen, *stagiaire* moduan, hurrengo uretean profesionaletara pasatzeko asmoz. Urte honen lorpenik aipagarriena UAE Tourreko sailkapen orokorreko seigarren postua izan zen. 

2021ean bikain hasi zen Proventzako Tourrean hirugarren sailkatu zelarik. Apur bat geroago, bere lehenbiziko Itzuli handian hartu zuen parte, 2022ko Italiako Giroan hain zuzen. Geroago Luxenburgoko Tourra eta etapa bat eskuratu zuen.

2023an zazpi garaipen lortu zituen, aipagarrienak Suitzako Itzulia eta Danimarkako errepideko txapelketa.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Leopard Pro Cycling (2020)
* Trek-Segafredo (*stagiaire*)
* Trek (2021-)
** Trek-Segafredo (2021-2023)
** Lidl-Trek (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ixone Azkorra

**Ixone Azkorra Diez** (Bilbo, 1981) bizkaitar artista eta pertsona autisten eta haur transen eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Bilbon jaio zen. Txikitatik besteengandik ezberdina eta arraroa sentitzen zuen, baina gurasoek ez zituzten ez bere zailtasunak, ez berezitasunak ikusten. Umetan mineralak, zigiluak eta txanponak biltzen zituen. Lo egiteko arazoak zituen, eta hainbat sendagai agindu zizkioten. Nerabezaroan krisi psikologiko larria izan zuen. 20 urterekin etxetik joan zen bakarrik bizitzera. Heldua zela diagnostikatu eta bere haurtzaroari buruz hitz egin zuen emakume autista baten istorioa irakurri zuen eta susmoak psikiatrari jakinarazi zizkion, baina honek ezinezkoa zela erantzun zion.

Autismoari buruzko informazio ez-patologizatzailea zabaltzen du hedabideetan eta sare sozialetan. Ez du autismoa gaixotasun edo nahasmentzat hartzen, munduan egoteko beste modutzat baizik. Gainera, emakume autisten ikusgarritasuna areagotzearen alde egiten du.

Hiru alaba ditu. Haur transen eskubideez ere hitz egiten du sare sozialen bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scott Hunter-Russell

**Scott Hunter-Russell** (Sydney, 1970eko ekainaren 1a) australiar arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Martínez Zuviria

**Jorge Miguel Martínez Zuviría** (Santa Fe, 1920ko abuztuaren 18a - Buenos Aires, 2001eko uztailaren 23a)  Argentinako hegazkinlari militarra izan zen, Argentinako Aire Armadako kidea. Aeronautika mailan hierarkia gorenera iritsi zen eta aipatutako indar armatuaren buru izan zen 1968ko abuztuaren 28tik 1970eko martxoaren 12ra arte 

## Familia 
1920ko abuztuaren 18an jaio zen Santa Fe-n eta gurasoak Gustavo Martínez Zuviría eta Matilde de Iriondo ziren. Hamaika anai-arreba zituen: Myriam, Matilde, Gustavo, Graciela, Ruth, Hugo, Beatriz, Marcelo, Teresa, Magdalena Sofía eta María Elena. Bere anaia Gustavo Argentinako Armadako dibisio jenerala eta III. Armadako Gorputzaren komandante bihurtu zen. 

## Karrera 
Jorge Martínez Zuviría 1940an sartu zen Eskola Militar Nazionalean. 1943an bigarren teniente mailarekin graduatu zen akademia militarrean. Abiazio militarrean espezializatu zen, 1945era arte Argentinako Armadaren menpe egon zena, geroago Argentinako Aire Indarra sortu baitzen. Aeronautika indar armatu berri gisa eratu zenean, Martínez Zuviría indar horren menpe geratu zen teniente graduarekin.  900 km/h-ko abiaduran.&nbsp;. 

1959an, Estatu Batuetara bidali zuten, eta han F-86F Sabre hegazkinen hegaldi eta mantentze-ikastaro bat egin zuen. 

### Argentinako Aire Armadako burua 
1968ko abuztuaren 28an, Argentinako Aire Indarren komandante-buru izendatu zuen *de facto* presidente Juan Carlos Onganía teniente jeneralak, Adolfo Teodoro Álvarez brigadier jenerala erretiratu ondoren.  

Dena den, aeronautikari esleitutako aurrekontu baxuaren inguruan Onganiarekin zituen aldeak zirela eta, komandante nagusi kargua utzi eta 1970eko martxoaren 10ean erretiratu zen. Handik bi egunetara, Carlos Alberto Rey Brigada Nagusiak bere kargua hartu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Facundo Zuviría

**Facundo de Zuviría** (**José Facundo de Zuviría y Escobar Castellanos**) (Salta, 1794ko azaroaren 26a - Argentinako Entre Ríos, 1861eko abuztuaren 19a) Argentinako jurista eta politikaria izan zen, Juan Manuel de Rosasen aurkari gisa Boliviara erbesteratu behar izan zuen. 1853ko Argentinako Konstituzioaren zigorrarekin amaituko zen Kongresu Nazionaleko diputatu eta presidentea izan zen, senatari nazionala, Kanpo Arazoetako ministroa eta Argentinako Nazioko Justizia Auzitegi Goreneko presidente izendatua izateaz gain.

## Erreferentziak 
* Cutolo, Vicente Osvaldo; *"Hiztegi biografiko argentinar berria"* n (7 vol., Elx. ed., 1968).
* Ibarguren Aguirre, Carlos Federico ; *"Los Antepasados, A lo largo y más allá de la Historia Argentina"* (III. liburukia).

## Kanpo estekak
Jon Mendiluze

**Jon Mendiluze** (Irura, Gipuzkoa, 2005) gipuzkoar bertsolaria da. Aitor Mendiluze bertsolariaren semea da.

Jon haurra zenetik izan da bertsozalea. Halere, garai hartan ez zuen bertsotan egiten. 2016an eman zuen izena lehen aldiz Harituz bertso-eskolan. Hasieran Tolosara joaten zen bertsotara, geroago Villabonara.

## Palmaresa 
* Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Finalista (3): 2021, 2022, 2023.
** Txapeldunordea (1): 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Maria Zuviría

**José María Zuviría** (Salta, 1830- Buenos Aires, 1891ko azaroaren 9a) abokatu eta politikari argentinarra izan zen. Catamarca probintziako diputatu izan zen 1854an Argentinako Konfederazioaren Kongresuko lehen legealdian.

## Biografia 
Salta hirian jaio zen 1830ean, Facundo Zuviría eta Isabel Lezamaren bosgarren semea izanik.   La Pazen (Bolivia) hazi zen, eta han bizi izan zen bere familiarekin aitaren erbestearen ostean. Zuzenbide ikasketak San Andres Unibertsitate Nagusian hasi zituen, Buenos Airesko Unibertsitatean amaituz, eta jurisprudentzian doktoregoa lortu zuen. 

Ogasun Ministerioko goi kargua eta 1853ko Santa Feko Kongresu Konstituziogileko idazkaria izan zen 

1854an, Paranako Argentinako Konfederazioaren Kongresuko lehen legegintzaldirako diputatu hautatu zuten Catamarca probintziarako, 1856ra arte karguan arituz. 1858an, Santiago del Estero probintziako ordezko diputatua izan zen.  

Ondoren, Egoitza Santuaren Argentinako legazioaren idazkari eta Banku Nazionaleko zuzendari gisa (Argentinako Nazioaren Bankuaren aurrekoa). 1862an, Santa Fe probintziako Gobernuko ministroa izan zen, Patricio Cullen gobernazioan. Rosarioko (Santa Fe) epaile federala izan zen 1863tik 1873ra, Buenos Aires hirian finkatu zenean. Bertan udal prokuradore izan zen 1875ean. 

Clara García de Zúñigarekin ezkondu zen, Mateo García de Zúñiga politikari eta abeltzainaren alabarekin. 

Buenos Airesen hil zen 1891n. 

## Obrak 
* *Estudios sobre la Historia Argentina contemporánea* (1881) 
* *Los Constituyentes de 1853* (1881) 
* *Religión de Religiones y sistemas religiosos* (1883) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Guardia Gorri Gaztea

**Espainiako Guardia Gorri Gaztea** edo **Gudari Gorri Gaztea** (; **JGRE**) Espainian frankismoaren azken urteetan sortutako eta trantsizioan garatutako gazte antolakunde politikoa izan zen. Espainiako Lanaren Alderdiak (PTE) sortu zuen, bere gazte erakunde gisa. 

## Historia 
1973an Espainiako Alderdi Komunistak (internazionala) edo PCE(i)k sortu zuen JGRE. Alderdi honek bi gazte erakunde sortu zituen aldi berean: Goardia Gorri Gaztea (JGR), gazte langileentzat pentsatua eta Unibertsitateko Gaztedi Iraultzailea (JUR) bestetik, ikasle mugimendu gisa. Bi erakunde aldi berean sortzearen arrazoia PCE(i)k unibertsitatean zuen eragin maila zen. 

1975an PCE(i)k izena aldatu zuen eta PTE hartu zuen hortik aurrera. Bi gazte erakundeak batu zituen, eta Espainiako Goardia Gorri Gaztea izena jarri zioten.

1978an lehen kongresua egin zuten Madrilen, eta ezkerreko alderdi guztietako gazte erakundeen antolaketa bakarra egitea proposatu zuten. JGREk beste bi elkarte bultzatu zituen: Gazteriaren Elkarte Demokratikoa (ADJ), 1976an erakundearen barnean antolatu zena eta Soldaduen Elkarte Demokratikoa (UDS). 

1979an ORT eta PTE batu ziren, Langileen Alderdia (PTE-ORT) sortzeko, baina 1980an desegin zen. Afiliatu gehienak beste alderdi batzuetara joan ziren, hala nola Espainiako Herrietako Alderdi Komunista, Espainiako Alderdi Komunista, Ezker Batua edo erakunde sozialetara. Gazte Maoisten Batasuna (UJM) eta JGRE urte berean disolbatu ziren. 

## Militante ezagunak 
Idazkari orokorra Pina López-Gay izan zen, beranduago Amerikaren Aurkikuntzako V. Mendeurreneko Batzordearen zuzendari izango zena. 

JGREren kide izan ziren André Trapiello idazlea, Juan Carlos Girauta Cs alderdiaren burua, edo Íñigo Errejón politikariaren gurasoak. Militante izan ziren ere Javier Verdejo Lucas, Granadako Unibertsitateko ikaslea, 1976an Guardia Zibilak erail zuena, edo Arturo Ruiz García, ultraeskuindar batek 1977ko urtarrilaren 23an erail zuena amnistiaren aldeko manifestazio batean..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Ingley

**Alice Ingley** (Subiaco, 1993ko urtarrilaren 13a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melissa Jennison

**Melissa Jennison** (1982ko maiatzaren 7a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Sanromá Aldea

**José Sanromá Aldea**, ***Camarada Intxausti*** (Daimiel, 1947) abokatua eta Espainiako militante politiko komunista ohia da.

## Biografia 
Mantxako Daimiel eskualdeko lur-jabe familia batekoa, José Sanromá Madrilen hazi zen eta San Antongo Eskolapioen eskolara joan zen. Madrilgo Unibertsitate Zentralean matrikulatu zen, eta Zuzenbidean lizentziatu zen. Unibertsitatean, kezka politikoak sortu zituen: Ikasleen Sindikatu Demokratikoko ordezkaria izan zen eta Espainiako Alderdi Komunistan militatu zen. Burgosko Prozesuaren aurkako manifestazio bat prestatzen ari zela atxilotu zuten, eta bi hilabete eman zituen Carabanchelgo espetxean. Han, Langileen Erakunde Iraultzailea (ORT) alderdi maoistako zenbait militante ezagutu zituen. ORT barruan, Intxaustik *En Lucha* egunkaria eta Emiliano Escolar argitaletxea sortu zituen. 1974an idazkari nagusi hautatu zuten. ORTren eta Espainiako Lanaren Alderdiaren arteko bat-egitean parte hartu zuen. Langileen Alderdia (ORT-PTE) sortu zen 1979an, eta haren idazkaritza politikoa izan zen. 1980an, udal hauteskundeetan alderdiak porrot egin ondoren, Sanromák politika aktiboa utzi zuen eta alderdia desegin zen. 1996an Gaztela-Mantxako Kontseilu Aholku-emaile sortu berriaren lehendakari izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kathleen March

**Kathleen Nora March**, ezagunagoa **Kathleen N. March** izenez (Rochester New York, AEB, 1949ko urriaren 20a) estatubatuar filologoa, irakaslea eta itzultzailea da. Ikasketa hispaniarrean, latinoamerikarretan eta portugesetan aditua da, eta galiziar literaturarekiko interesa agertu du. Gaur egun, Espainiako katedradun emeritua da Maineko Unibertsitatean.

## Biografia 
1975ean Galiziara joan zen Manuel Antonioren poesiari buruz ikertzera, eta hantxe geratu zen.Galiziarra da aukeraz. Gero, Carvalho Calero, Castelao, Luz Pozo, Xohana Torres eta Rosalíari buruzko azterlanak egin zituen, garai hartako pentsamendu eta literatura unibertsalarekin elkarrizketa etengabean izan zen emakume idazlea  era kontzientean irakurtzen irakatsi zuena. 

1980ko hamarkadan Galician Studies Association sortu zuen, gero Galizierazko Ikasketen Nazioarteko Elkartea deitzen dena, eta elkarte horretako lehen presidentea izan zen. Erakunde hori Galiziako ikasketak bultzatzeko bitarteko garrantzitsutzat jo zen, hasieran Estatu Batuetako akademian eta, ondoren, nazioartean.

Bere ideiekin erabat konprometitutako emakumea, 2000. urtetik aurrera —unibertsitateko irakaskuntzan hamarkada batzuk eman ondoren—, komunitateari irekitako zerbitzu gisa egituratutako irakaskuntza-metodo bat garatzen hasi zen ikasgeletan , eta horrek, bere ikasleekin batera, Hondurasen lan egitera eraman zuen, hainbat proiektu sozial, kultural eta pedagogiko garatuz.

### Galizieraren egoera 
Europa Press-i emandako elkarrizketa bat egin zion, eta Idazleen elkarteak 2015eko uztailean argitaratu zuen. Artikulu horretan Marchek gogorarazi zuen (galegoaren geroaz) “kezkak” entzuten zituela, zenbait hamarkadaz geroztik hiztunak galtzeagatik, baina, artean ere “hortxe jarraitzen zuela”, nahiz eta zera esan zuen: “Hizkuntzaren patua “ez dago politikarien mende”. “Zuen esku dago”. *Jendeak gehiago hitz egin dezake, hizkuntzaren kalitatea gehiago zaindu, hori beti, baina oraindik hortxe dago”.*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* "March, Kathleen Nora". *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8. 
* Fernández del Riego, Francisco (1992) [1990]. *Diccionario de escritores en lingua galega* (2. edizioa). Do Castro. 260 or. ISBN 84-7492-465-0. 

## Kanpo estekak
Musidora (elkartea)

***Musidora*** 1973an sortu zen elkarte feminista eta zinefiloa da, zinemagile feministen elkarte frantsesa, emakumeen filmen sorkuntza eta banaketa sustatzeko. 1974an, emakumeen lehen zinema jaialdia antolatu zuen  .

Françoise Flamant, Dana Sardet, Nicole-Lise Bernheim eta beste feminista batzuek *Musidora* elkartea sortu zuten 1973ko urrian, zinema mutuko aktoreari omenaldi gisa hautatuz izena . Pierre Zuccak taldearen sei sortzaileen argazki-erretratua egin zuen orduan, buru-beroki beltzez jantzita denak, Musidoraren Irma Vep pertsonaiaren omenez.  .

Musidorako kideak feministak, zinemagileak eta zinefiloak dira. Bideo tailerretan elkartu ziren. Zineman lan egiten dutenek oztopo asko aurkitzen zituztelako zuzendari izateko  .

## Lehen zinemaldi feminista 
Elkarteak *Musidora, emakumeen zinema jaialdia* antolatu zuen 1974ko apirilaren 3tik 11ra izan zen  . Agnès Varda, Delphine Seyrig, edo Jeanne Moreau azaldu ziren zinemaldia babestera  . Créteilgo Nazioarteko Emakumezkoen Zinemaldiaren aurrekaria izan zen hura. Claire Brétecherrek sortu zuen zinemaldiko kartela, hura ere Irma Vepen mozorroan inspiratuta. Profilez  dagoen emakume bat irudikatzen du, takoidun zapatekin, metraileta/kamera daramala ''* .

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Musidora'', Catherine Lahourcade, Anne-Marie Faure-Fraisse, Syn Guérin, Isabelle Fraisse, 25 min, 1974 (dokumentala)
* Des femmes de Musidora. Paroles... elles tournent ! (Paris, Des femmes, 1976). isbn = 2-7210-0058-6

## Kanpo estekak
Betty Hutton

**Betty Hutton**, **Elizabeth June Thornburg** jaioa (Battle Creek, Michigan, 1921eko otsailaren 26a – Palm Springs, Kalifornia, 2007ko martxoaren 12a) estatubatuar aktore, abeslari eta dantzaria izan zen.

1940ko hamarkadan lortu zuen ospea Paramount Pictures konpainiarentzat lan eginez, batez ere musikaletan.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Metralleta (argipena)

**Metralleta** terminoak hainbat adiera du:

* **Metraileta** edo **subfusila**, arma bat, eskuan eramateko metrailadore moduko fusila.
* **Metralleta**, Zarauzko punk-rock taldea.
Balaklava

**Balaklava** (, , , ) Krimeako penintsulako hiria da. Lehen hiri independentea zen, XXI. mendean Sebastopolgo udalerriaren mende dagoen herri handia da. Bere subiranotasuna Ukrainarekin eztabaidan dago, Ukrainak ez baitu onartzen Errusiari atxikitzeari buruzko 2014ko erreferenduma.

## Etimologia eta historia 
Krimeako tatariar hizkuntzan du jatorria Balaklava izenak, eta *arrain-habia* gisa itzul daiteke (Balyk-Yuva, literalki). Horren aurretik, honako izen hauek ere izan zituen: Symbolon (Σύμβολον) izan zen antzinako greziarrentzat, Yamboli bizantziarrentzat eta Genoako errepublikak konkistatu ondoren, Cembalo.

Itsasontziak atrakatzeko badia eroso bat denez, urpekontzientzako base bat ere izan zen. SESBen garaian, herri itxia zen bisitarientzat, segurtasunagatik. Sobietar Batasuna desagertu ondoren, urpekontzien basea desmuntatu eta Balaklavako Ontzi Museo bihurtu zen.

Hiriaren inguruan Balaklavako gudua izan zen 1854an, Krimeako gerran erabakigarrienetako bat.

## Iruditegia 

Fitxategi:Балаклава._Генуэзская_крепость.JPG|link=Archivo:Балаклава._Генуэзская_крепость.JPG|alt=Fortaleza genovesa|Genoarren gotorlekua
Fitxategi:Balaklava,_Genoese_fortress,_Crimea.jpg|link=Archivo:Balaklava,_Genoese_fortress,_Crimea.jpg|alt=Fortaleza genovesa|Genoarren gotorlekua
Fitxategi:Balaklava-camp.png|link=Archivo:Balaklava-camp.png|alt=Campamento militar inglés 1854-1855 durante la Guerra de Crimea|Base militar ingelesa 1854-1855 Krimeako gerran.
Fitxategi:Балаклавская_бухта,_вид_с_замка.jpg|link=Archivo:Балаклавская_бухта,_вид_с_замка.jpg|alt=Bahía de Balaklava (vista desde la colina de la fortaleza)|Balaklavako badia (gotorlekuaren muinotik ikusita)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valérie Pécresse

**Valérie Pécresse** (Neuilly-sur-Seine, 1967ko uztailaren 14a) Frantziako politikaria da, 2015az geroztik Ile-de-France Eskualdeko Kontseiluko presidentea da. 2007tik 2011ra eta Aurrekontu sailburua eta Gobernuko bozeramailea. 2011tik 2012ra François Fillon lehen ministroarekin. Pécresse Yvelinesko 2. barrutiaren ordezkaria izan zen Asanblea Nazionalean 2002tik 2007ra eta berriro 2012tik 2016ra.

HEC Parisen eta ENAn lizentziatua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhodocybe popinalis

***Rhodocybe popinalis*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Gida batzuetan jangarritzat jotzen den arren, ez du zapore onik eta ez da bildu behar urria delako.

Sinonimoa: *Agaricus mundulus*, *Clitocybe mundula*, *Clitopilopsis mundula*, *Clitocella popilis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo hemisferikoa, laster zabaldu egiten da eta pixka bat deprimitu, titi txiki bat izan dezake, lehenengo ertza oso biribildua, gero ia zuzena, mehea, ildaskatu gabea. Kapelaren gainazala, glabroa, higrofano samarra, batzuetan eraztun zentrokide antzeko batzuekin, kolore aldakorrekoa, krema zurixkatik, arre-grisaxkara, marroi-grisaxka, baita arre-beltzaxka ere.

**Orriak:** Nahiko estu, hasieran adnatu-dekurrenteak, gero oso dekurrenteak, gris-zurixka kolorekoak, krema marroiak edo marroi-grisak, kolore arrosako tinduekin helduaroan, ertza osoa eta kolore berekoa.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 1,5 eta 5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrirantz, leuna eta apur bat tomentuduna beheko erdian, zurixka, gero marroi-gris kolorekoa, ukitzean belztu ere egiten da.

**Haragia:** Trinkoa edo pixka bat elastikoa, irin usaina eta zapore mikatz samarra.

**Etimologia:** *Clitocella* generoaren terminoak *Clitopilus* eta *Clitopilopsis* delakoen antzekotasun morfologikoa eta hurbiltasun filogenetikoa islatzen ditu.

## Jangarritasuna 
Zapore ona ez duen jangarria. 

### Nahasketa arriskua 
Maiz, *Pleurotus eryngii* delakoaren forma ilunekin nahasten da, askotan habitata partekatzen dute, baina honek ez du irin usainik.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen basoetako soilguneetan, belardietan, larreetan eta zelaietan, oinarrizko lurzoruetan  eta hareatsuetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danel Etxeberria

**Danel Etxeberria** (Tolosa, Gipuzkoa, 2007) gipuzkoar bertsolaria da.

## Palmaresa 
* Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapeldunordea (1): 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balaclava (argipena)

**Balaclava** edo **Balaklava** izenak hainbat adiera du:

* **Balaklava**, Krimeako hiria,
* **Balaklava**, **buru-berokiari** esateko modu bat.
Ez beste termino honekin nahas:

* **Baklava**, turkiar pastel bat.
Rickenella fibula

***Rickenella fibula*** *Repetobasidiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da erabiltzen sukaldean haragi gutxi duelako (kapela nanoa, oin liraina)

Sinonimoa: *Mycena fibula*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Oso txikia (1mm-tik beherakoa), lehenengo erdiesferikoa eta ondoren lau-ganbiletik deprimitu-unbilikatura. Ertza soberakinekin, inkurbatua, batzuetan izurtua, pixka bat koskaduna eta ildaskatua gardentasunagatik. Azal leuna, matea, pixka bat zetaduna, erradialki ildaskatua, laranja kolore ilunekoa eta zertxobait horixka ertzerantz.

**Orriak**: Okertuak, nahiko lodiak, oso dekurrenteak, zuritik kremara doan kolorekoak. 

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Oso luzea eta liraina, zilindrikoa, batzuetan kurbatua, leuna, zertxobait pruinaduna, laranja kolorekoa.

**Haragia:** Hutsala, laranja kolorekoa. Usain nabarmenik gabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Rickenella* terminoa Adalbert Ricken (1851-1921) mikologo alemanari eskainia dago. Fibula epitetoa latinetik dator, eta hau esan nahi du: hanka luzeko onddo gisa eta kapela gisa.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Mycena acicula* delakoarekin nahas daiteke, baina honen orriak ez dira dekurrenteak, eta adar eta hosto hiletan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberri eta udazken euritsuetan. Gune oso heze eta freskoetako goroldioetan. Lurzoru buztintsuetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sky Kim

**Sky Kim** (Daegu, 1982ko azaroaren 24a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musidora (argipena)

**Musidora** izenak hainbat adiera du:

* **Musidora** (1889–1957), frantziar aktorea, Jeanne Roques izenez, Théophile Gautierren *Fortunio* eleberritik hartu zuen goitizena.
* **Musidora (elkartea)**, 1973an sortutako feminista zinemagileen talde frantziarra.
* **Musidora,** 1973ko telebistarako film frantziarra.
Heraklio (Zesar)

**Heraklio** (; Konstantinopla, ? – ?) Bizantziar Inperioko enperadorekide izan zen 659tik 681era.

Konstante II.a eta Faustaren semea izan zen. Aitak 659an izendatu zuen enperadorekide, bere anaia Tiberiorekin batera, gutxi Italiara joateko. 663an, Konstantek bere semei Sizilian berarekin biltzeko eskatu zien, Sirakusako Inperioko hiriburua ezartzeko, baina Konstantinoplako matxinada batek, bere plana zapuztu zuen.

668an Konstante hil zen eta Konstantino IV.a seme zaharra enperadore nagusi bihurtu zen. Hamahiru urtez gobernatu zuen Heraklio eta Tiberio anaiekin batera. Bi anaia kargutik kentzeko saiakerak matxinada militarra eragin zuen. Matxinada geldiarazi ondoren, Konstantek anaien mutilazioa agindu zuen. Sudurretik heldu zieten, eta harrezkero ez zuten haien berririk izan.

## Genealogia
Irma Vep (argipena)

**Irma Vep** izenak hainbat adiera du:

* **Irma Vep**, Louis Feuilladeren “Les Vampires” (1916) film sail klasiko mutuko pertsonaia nagusia.
* **Irma Vep (filma)**, 1996koa, Olivier Assayasek zuzendua.
* **Irma Vep (telesaila)**, 2022koa, Olivier Assayasek zuzendua.
Catsuit

***Catsuit-a*** pieza bakarreko jantzia da, lepotik behera soin guztia eskumutur eta oinetaraino estaltzen duena oso estu, kasu batzuetan bernak edo besoak estali gabe egon daitezkeen arren. Oro har, material elastikoz eginak daude, hala nola, likra, gasa, spandex (1959tik aurrera), latex edo tertziopeloa, baina material ez hain elastikoz ere eginak egon daitezke hala nola larrua edo PVCa. Catsuitak ohikoan ixten dira aurreko edo atzeko kremailera baten bidez.

## Erabilpena 
Catsuit termino ingelesa, beste hizkuntza askotan mailegu gisa erabilia, 1955 edo 1960 artean agertu zen. Ez da ezagutzen izenaren jatorria; baina erabiltzaileak har dezakeen felino itxura egon daiteke atzean. 

Komikietan eta haien ondorengoetan, bereziki filmetan, bi sexuetako superheroi eta supergaizkileek erabiltzen dituzte katsuitak. Horren adibide dira X-men batzuk, Batgirl eta Black Panther. Oso ezaguna den ikono bat Catwoman da, Batman sortako emakumezko pertsonaia. Rol horretan  Michelle Pfeiffer, Halle Berry eta Anne Hathawayk interpretatu dute.

Gaizkile roletan, lehen agerpen ikonikoetako Musidora aktorearen Irma Vep pertsonaiarena izan zen, belusezko catsuitez eta kagulaz agertzen zena. *Underworld* eta *The Matrix* filmetako emakumezko pertsonaia nagusiek catsuit-ak jantzi zituzten.

21. mendeko kulturan, catsuitak dominatrixen jantzi estereotipatuetako bat bihurtu dira halaber.

Tenisean, Serena Williamsek c*atsuit* beltza eraman zuen behin 2002ko Estatu Batuetako Irekian eta 2018ko Roland Garros Txapelketan. Teniseko federazio antolatzaileek jantzi mota hori debekatu zuten jarraian, eta jarrera elitista eta sexista gisa salatu zuten hori.

Pop kulturan, emakumezko kantari divek erabili izan dituzte sarri 21, mendean; esate baterako Britney Spearsek catsuit gorri bat izan zuen *Oops*!... *I Did It Again* bideoan. Besteak beste, Katy Perry, Cher, Jennifer Lopez, Shania Twain eta Rihanna izan dira *catsuitak* jantzi dituzten beste kantari batzuk..

## Iruditegia 

Fitxategi:Les Vampires - Irma Vep 1.gif|Musidora *Les Vampires*-en (1916), Irma Vep pertsonaia gorpuzten.
Fitxategi:Red catsuit.jpg|Latex gorriko catsuita, sinbolo fetitxista.
Fitxategi:New York Comic Con 2016 - Mr Freeze & Black Panther (29554993534) cropped.jpg|Gizonezko bat catsuitarekin, Black Pantherren cosplay egiten.
Fitxategi:Lee Meriwether as Catwoman 1966.jpg|Lee Meriwether 1966an Catwoman rolean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolores Sanchez Palomino

**María Dolores Sánchez Palomino** (San Vicente de la Barquera, Kantabria, 1961eko irailaren 11) irakaslea eta filologo galiziarra da.

## Biografia 
Coruñako Agra del Orzán BHIn eta Filologia Erromanikoan ikasi zuen Santiagoko Unibertsitatean. Doktoretza Unibertsitate berean egin zuen, Constantino Garcíak 1989an zuzendutako tesi honekin: *O artigo en francés nos séculos XIV e XV. Aproximación a unha historia do concepto: comportamento cos nomes propios e empregos non xenéricos do definido/ Artikulua frantsesez XIV. eta XV. mendeetan. Kontzeptuaren historia baterako hurbilketa: portaera izen propioekin eta definituko enplegu ez-generikoekin*.

### Lan ibilbidea 
#### Irakasle 
Coruñako Unibertsitateko irakasle katedraduna, da Filologia Erromanikoaren arloan. 2011z geroztik, eskolak ematen ditu European Master of Lexicography eskolan, eta, 2012an, RELE Lexikografia Sarea zuzentzen hasi zen. *Dictionnaire Étymologique Roman* eta *Galizieraren Hiztegi historikoa eta etimologikoa* diseinatzeko eta abian jartzeko ekimenaren zuzendarikidea da, zeinetan hiru unibertsitate galiziarrek, Zürichek (Suitza) eta Leipzigek (Alemania) hartzen dute parte.

#### Akademiko 
1990ean hasi zen Real Academia Gallegaren (RAG) Lexikografiako Mintegian lanean. *Vocabulario ortográfico da lingua galega/ Galizieraren hiztegi* ortografikoaren prestakuntzan parte hartu zuen, eta *Diccionario da lingua galega* da RAG e o ILG/ RAGn galizieraren hiztegian y el ILG (1990), *Real* *Diccionario da Real Academia Galega/Academia Gallegaren hiztegian* (1997) eta DRAG berrikusketaren eta eguneratzearen erredaktorea izan zen. Hiztegia on line dago eskuragarri 2012az geroztik.

Besteak beste ikerketa-ildo hauexek ditu: Lexikologia, terminologia eta Hiztegigintza, hizkuntzalaritza erromanikoa, historiografia linguistikoa, galiziera, frantsesa, erdi aroko testuen argitalpena eta azterketa dira.

2004an Galiziako Errege Akademiako akademiko hautatu zuten  eta 2020ko azaroaren 17ko bilkuran akademiko oso egin zen.  2022ko abenduaren 17an sartu zen *Ten sentido unha lexicografía académica bilingüe? De lexicografía e Academias/ Badu zentzurik , lexikografia akademiko elebiduna? Lexikografia eta Akademiak[ L*, Manuel González Gonzálezek gidatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa UDCn UDCren Espainiako eta Latinoamerikako Filologia Sailean.  artxibatu zen.
Maria Lopez Sandez

**María López Sández**, (Lugo, Galizia, 1973ko irailaren 17a) lugoar filologoa, irakaslea, idazlea eta saiakeragilea da.

## Biografia 
Filologia hispanikoan, ingelesean eta galiziera-portugesean lizentziatu zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean, eta doktoretza Literaturaren Teoria eta Literatura Konparatuan egin zuen Unibertsitate berean tesi honekin: *A descrición topográfica, o seu papel na construción dun imaxinario cultural no discurso literario galego ("Cantares gallegos", "Arredor de si" e o ciclo textual de "Tagen Ata")*. Galiziako Autonomia Erkidegoko Karrera amaierako saria jaso zuen.

### Lan ibilbidea 
Bigarren hezkuntzan jardun zuen irakasle (Fonte Díaz de Touro LHIn eta Negreirako Xulián Magariños BHIn), eta irakasle elkartua izan zen USCko Hezkuntza Zientzien Fakultatean. Ikertzaile gisa, Galiziako literaturak paisaiarekin eta hiri-espazioarekin duen harremanean jarri zuen arreta, baita kartografia espazioaren semiotika aztertzean ere.

Rosalía de Castrori (*Rosalía e a paisaxe galega, Os efectos da aculturación en “El cadiceño” de Rosalía de Castro”*) buruzko artikuluak eta azterlanak idatzi ditu. Nazioarteko Biltzarretan parte hartu zuen, Rosaliari buruzko ponentziekin (Rosalía de Castroren prosaren Saiakera edo *Cantares gallegos* izenekoak aztertzeko ikuspegi berriak).

2022an, Galiziako Errege Akademiako akademiko oso hautatu zuten. 2023ko martxoaren 11n Bere sarrera-hitzaldia eman zuen: *Onde abrolla o manancial: a paisaxe na raíz do ensaísmo galego*.

## Galizierazko lana 
### Saiakera 
* *Paisaxe e nación. A creación discursiva do territorio/ Paisaia eta nazioa. Lurraldearen diskurtso-sorkuntza* (2008). Galaxia. 216 orrialde ISBN ά9865-130-0.
* *Movendo os marcos do patriarcado/Patriarkatuaren markoak mugitzen* Marilar Aleixandrerekin batera. 2021ean egileek berek gaztelaniara itzulia.

### Narratiba 
* *A forma das nubes/ Hodeien forma* (2012). Galaxia. 98 orrialde, 2. argitalpena 2014. urtean. ISBN ά9865-469-1. Gaztelaniaz *La forma de las nubes* (2015). Mar maior. Itzulpena: Xosé Antonio López Silva.
* *O faro escuro/ Itsasargi iluna* (2015). Galaxia. 136 orrialde ISBN ά9865-591-9.
* *A noite da deusa/ Jainkosaren gaua* (2020). Galaxia, Costa Oeste. 220 orrialde ISBN ά9151-469-5.

### Lan kolektiboak 
* *Libres e vivas/ Libreak eta biziak* (2021). Galaxia. 196 orrialde ISBN ά9151-586-9.

## Sariak 
* 2007an Saiakerako Ramón Piñeiro saria, *Paisaxe e nación. A creación discursiva do territorio/Paisaia eta* nazioa *Lurraldearen diskurtso-sorkuntza* lanarekin.
* 2012an Narratiba Laburraren Repsol Saria, *A forma das nubes*/ *Hodeien itxura* lanarekin.
* La Voz de Galicia eleberri-sariaren finalista, *El faro oscuro* lanarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María López Sández elkarrizketatuko du Inma Oterok
* Kulturgala 2012. María López Sández: Hodeien forma. YouTube 2013/01/24.
Bouygues Telecom

**Bouygues Telecom** telefonia mugikorreko eta Internet eta IPTV zerbitzuen frantziar enpresa hornitzailea da, Bouygues taldeko kide dena. Frantziako sare mugikorreko hirugarren operadore zaharrena da, Orange eta SFRren ondoren, eta Free mobile baino lehen. Bere egoitza, Arquitectonicak diseinatua, Paris eta Issy-les-Moulineaux arteko mugan dago, Sena ibaitik gertu.

2016ko urtarrilean, Bouygues Telecom Orange telefonia mugikorreko operadorearen erosketa bati buruzko negoziazioak egitekotan izan zen, baina ez zuten aurrera egin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irma Vep (pertsonaia)

**Irma Vep** (*vampire*, frantsesezko banpiro, hitzaren anagrama) fikziozko pertsonaia da Louis Feuillade zinemagile aitzindariak *Les Vampires* bere labur-sorta muturako sortua 1915 eta 1916 urteetan. 

## Pertsonaiaren ezaugarriak 
Les Vampires-en Irma Vep kabareteko abeslaria da, baima «les Vampires» elkarte sekretuko kide da, gaizkile-talde bateko kide (ez dira banpiroak edo naturaz gaindiko botereen jabe). Taldearen aurkari batek (Moreno) hipnotizatuko du Irma Vep, eta haren maitale bihurtuko da. Morenok taldeko nagusi Banpiro Handia hiltzeko aginduko dio. Azkenean, taldeko buru bihurtuko da, atxilotzen duten arte.

Musidora aktoreak egin zuen Irma Vepen rola, eta bereziki ikonikoa bilakatu zen gaizkintzarako hark janzten zuen jantzia, catsuit beltza kagularekin. Musidorak bere irudia ikonikoa bihurtu zuen, emakume boteretsu eta vamp baten ikono izan zen pertsonaia, inspoirazio Frantziako surrealistentzat eta zinema expresionistarentzat, eta kontraste egiten zuen gainera Mary Pickford edo Lillian Gish aktore estatubatuarrek jokatzen zituzten dama hauskorren rolekin.

1996an pertsonaiaren gaineko Irma Vep filma egin zuen Olivier Assayas zuzendari frantziarrak, eta ariketa meta-filmiko batean auto-erreferentziak gehitiz, izen bereiko telesaila ere bai 2022an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
10. Blokea

thumb|250px|Blokearen zehaztasuna.

**10. Blokea** edo Pabiloia () Auschwitzeko kontzentrazio-esparruko gelaxka-bloke bat izan zen, non bai emakumeei bai gizonei esperimentuak egin zizkieten Alemaniako medikuek. 

## Esperimentuak 
Mota askotakoak izaten ziren. Batzuk itxuraz arinenak, "onberak" ziren substantziak zituzten test dermatologikoak egitea zen. Beste batzu, adibidez, fenol-injekzioak eman zituzten, onodren, berehala gorputzen disekzioa egiteko. Gizonezkoen eremuan egon bazen ere, esperimentuak batez ere emakumeekin egin ziren. Halaber, preso "pribilegiatuei" atsegin emateko, alemanek prostitutak eramaten zituzten pabiloira.

Auschwitzeko biktimak ere esportatzen ziren esperimentuak egiteko behar zen tokira. Adibidez: hogei haur judu Neuengammera eraman zituzten, eta han, beste proba batzuez gain, serum tuberkular birulente bat injektatu zieten. Azkenean Bullenhuser Damm School ikastetxean hilko zituzten: Horrela azaldu zuen Kirmen Uribek *Mussche* eleberrian: "tuberkulosiaren aurkako txertoak frogatzen hasi zen Auschwitzetik beren-beregi ekarritako hogei haur judurekin. Argazkiak daude gaitzak haurrengan zer eragin zuen jasotzen dutenak. 1944ko apirilean, oharturik aliatuak gero eta hurbilago zeudela, eta beraien krimena estaltzearren, hogei umeak hil egin zituzten Hanburgoko Bullenhuser Damm School ikastetxean".

## Inplikatutako medikuak 
Norberak bere metodoak zituen. Hauek izan ziren ezagunenak:
* Carl Clauberg
* Horst Schumann
* Eduard Wirths
* Bruno Weber 
* August Hirt
* Kurt Heissmayer.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazien esperimentuak Bigarren Mundu Gerran
* Auschwitz

## Bibliografia 
* Hans-Joachim Lang: *Die Frauen von Block 10. Medizinische Experimente in Auschwitz*. Hamburgo 2011. ISBN 978-3-455-50222-0.
* Rees, L. (2004). *Auschwitz : Los nazis y la "solución final"*. Bartzelona: Crítica.
* Steinbacher, S. (2016). *Auschwitz*. Espainia: Editorial Melusina.

## Kanpo estekak 
*  Auschwitzeko museoaren webgunea
* Auschwitzeko museoari buruz ARGIA aldizkarian
Jacques-Anquetil belodromoa

**Jacques-Anquetil belodromoa**, lehen **la Cipale** (udal-pista edo «»ren aferesia) Parisen dagoen erabilera anitzeko estadioa da. 1900eko Joko Olinpikoetako agertoki nagusia izan zen. Gaur egun futbol eta errugbi partidetarako erabiltzen dute.

## Historia 
Hasiera batean, 1894an belodromo gisa eraiki eta **Vincennesko udal-belodromoa** () izena eman zioten. 1900eko udako Joko Olinpikoetarako estadio nagusia bihurtu zen, non hasiera ekitaldia ospatu zuten. Racing Club de Francek bertan antolatu zituen etxeko partidak. Belodromoan mota askotako ekitaldiak, txirrindularitza, kriketa, batasuneko errugbia, futbola eta gimnasia barne, antolatu zituzten. Estadioa txirrindularitza eta futbolerako ere erabili zuten 1924an Joko Olinpikoetan. Orduan Charenton-le-Pont udalerrian zegoen, baina 1929an La Cipale, ondoko Bois de Vincennesekin batera, Parisko 12. barrutiaren barnean sartu zuten. 

Gainera, 1968 eta 1974 artean, Parc des Princes berreraikitzen ari ziren bitartean, belodromoa Frantziako Tourraren helmuga izan zen, Eddy Merckx bost aldiz txapeldun izan zen garaian. 1987an egungo izena hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frans van Mieris Zaharra

**Frans van Mieris Zaharra** (Leiden, 1635eko apirilaren 16a – *ibidem*, 1681eko martxoaren 12a) Herbehereetako Urrezko Aroko margolaria izan zen. Jan eta Willem semeak eta Frans biloba ere margolariak izan ziren.

Urregile eta bitxigile baten semea izan zen. Aitaren lanbideari jarraitu beharrean, bitxien eta kristalaren distirarekin eta jantziekin liluratuta marrazten ikasi zuen. Gerrit Dou eta Abraham van den Tempel tailerretan lan egin zuen.

Tamaina txikiko margolanak egin zituen, non klase aberatsen ohiturak deskribatu zituen eta alegoriak eta erretratuak ere margotu zituen. Babesle bikainak izan zituen, hala nola Leopoldo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa eta Cosimo III.a Medici.

## Iruditegia 

PeinturesMuséeFabre026.jpg|Emakume gaztea perlak kordatzen (1658)
Frans van Mieris (I) - The Music Lesson - WGA15633.jpg|Musika-ikasgaia
Mieris, Frans van (I) - Woman at a harpsichord - Staatliches Museum Schwerin.jpg|Emakume eta klabizenbalo (1658)
Van Mieris a Cavalier.jpg|Zaldun bat (1657)
Iralabarriko ikastola

**Iralabarriko ikastola** Bilboko izen bereko auzoan, 1950. hamarkadaren amaieran euskaltzale batzuk sortu zuten ikastola klandestinoa izan zen. 

## Historia 
Erabili zituzten lokalak frantziskotarrenak ziren.  Behin inspektorea joan zitzaien. Ikusi zuen umeetako batek zuen liburuan Euskal Herriko herrialde guztiak agertzen zirela, Frantzia aldekoak barne. Ikuskatzaileak gobernadore zibilari txosten bat igorri zion. Bertan ikastola berehala ixteko eskatzen zuen, legez kanpo sortu zelako, eta euskara hutsean irakasten zelako, “orientazio separatista argiarekin”. 1959ko azaroaren 10an, ikastola klandestinoa itxiarazi zuten. Gainera, bi irakasle atxilotu eta eskolaren funtzionamenduaz zein liburuen jatorriaren inguruan galdekatu zituzten. Isun gogorrak ezarri zizkieten. Ikastola zarratu zieten, eta Gobernu Zibilera eroan zituzten. Hantxe egon ziren goizaldera arte, Seberi Mardaras beste hiru andereñoekin eta Sabin Zubiri. Zubiri eta andereñoetako bat, Estibaliz Lopez de Guereño, kartzelara eroan zituzten; ez ziren luzaroan egon, baina preso egon ziren.

Ikastola itxi ondoren, era klandestinoan, euskara irakasten jarraitu zuten, pisuetan, hainbatek horretarako utzitako lekuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak