Valentine Penrose

**Valentine Penrose**, jaiotzez  **Valentine Boué** (Mont-de-Marsan, Landak; 1898ko urtarrilaren 1a - Chiddingly, Sussex, 1978ko abuztuaren 7a), surrealismoari lotutako frantziar idazle eta artista plastikoa izan zen.

## Ibilbidea 
Suzanne Doumic-en eta Maxime Boué militarraren alaba, Frantziako Landetan jaio zen. Legion d'Honneur militarren alabentzako barnetegi batean ikasi zuen. 1916an, Parisera joan zen Arte Ederrak ikastera. Handik urte batzuetara, 1924an, literatura-kritikari batekin harremanetan jarri nahian, Roland Penrose margolaria ezagutu zuen ustekabean Cassis Sur-Merren. Hurrengo urtean ezkondu ziren, eta Parisen jarri ziren, non parte hartu zuten artista surrealisten taldeko Max Ernst eta Marie-Berthe emaztearekin, Paul Éluard eta Nusch Éluard, Man Ray, André Masson, Joan Miró, Luis Buñuel, Pablo Picasso eta Dora Maar, Robert Desnos, Yves Tanguy, Salvador Dalí, Tristan Tzara eta André Bretonekin. Bertan, Paul Éluardek Frantziako poetarik ospetsuenetakotzat onartua izan arren, musa bezala bere talentuagatik baino gehiago baloratua izan zen eta Man Ray, Max Ernst, Wolfgang Paalen, Eileen Agar, Picasso edo Miró inspiratu zituen.

Idazlea surrealismoarekin harremanetan jarri zen 1920ko hamarkadaren amaieran, eta inoiz ez zen mugimendutik urrundu. 1924an bere lehen poema argitaratu zuen, *Pater*, *Gure Aitaren* berrinterpretazioa. 1926an, Marseillako *Cahiers du Sud* aldizkarian (82. zk.), Cassis Sur-Merren idatzitako *Imágenes de Épinal i*zeneko poema batzuk argitaratu zituen.''*

Urte berean, *La révolution surrealiste* aldizkariaren lehen alean parte hartu zuen, eta André Bretonenganako maitasunari buruzko inkestatuen artean agertzen den emakume bakarra izan zen, aldizkari bereko 12. zenbakian (1929). 

Ondoren, *London Bulletin* aldizkarian kolaboratu zuen, E.L.T. Mesens-ek argitaratua eta Londresko London Gallery-k 20 zenbakitan argitaratua 1938ko apirila eta 1940ko ekaina bitartean. Dyn aldizkarian, Wolfgang Paalen artista austriarrak Mexikon argitaratua, baina Londresen eta New Yorken banatua.*''* 1935ean, Cahiers glm-etan, *Hierba a la Luna* poema-liburua argitaratu zuen, Paul Éluard-en hitzaurrearekin**.****

Arte guztiekiko kezkak bultzatuta, 1930ean Buñuelen eta Dalíren *Urrezko Aroa'' filmean (31. minutuan ikus daiteke) eta Man Ray La Garouperen etxeko filmean (1937) agertu zen, Picasso eta Paul eta Nusch Éluardekin batera.'**

Bere bikote-bizitzaren ezaugarri nagusia gizarte-jarduera bizia izan zen, bai Parisen, bai Ingalaterran, bai Proventzan, udetan. Rolandekin batera bidaia exotikoak ere egin zituen Egiptora. Lehen aldiz, 1927an, Roland Bonamy Dobréeren lagunak gonbidatuta joan ziren. Haren etxean ezagutu zituzten Aziz Elouy Bey egiptoarra, garai hartan Lee Millerren senarra zena, eta Vicente Galarza y Pérez Castañeda espainiarra, Santa Klarako bizkondea, mistikoa eta ekialdeko filosofien ikertzailea. Haren irakaspenak sakonki aztertu ziren bikotean, bereziki alkimia eta esoterismoarekiko interesa betidanik izan zuen poetarengan. Hain zen interesgarria, 1928ko neguan, piramideetatik hurbil zegoen herrixka batean Galarza bisitatzeko ezarri ziren zenbait hilabetez. Handik bueltan, Sorbonan matrikulatu zen, Ekialdeko filosofia ikasteko.**' 

Artistaren gustukoak ez ziren Proventzakoak baino paisaia berdeagoak, lasaiagoak eta argitsuagoak nahiago zituztenez, 1930ean gaztelu zahar bat erosi zuten Auchen, Château de Puyn. Han, lagun surrealisten bisitak jaso zituzten, baina han, Kosta Urdinean ez bezala, naturan denbora gehiago pasatzea, Espainian ibilaldiak egitea eta are Pirinioetan ibilaldiak egitea izan zen. 1932an, bost hilabetez egon ziren Indian lagun batzuk eta Galarza (garai hartan ashram batean bizi zena) bisitatzeko. Bidaia horretan, bikotearen interesak banatzen hasi ziren'

Gurasoen herentzia jaso zuen Rolandek, eta bildumazale eta arte-sustatzaile gisa ekin zion bizitzari. Garai hartako Europako arte-espazioaren ezinbesteko irudi bihurtu zen, eta haren desio guztiz kontrajarriek Indian jarri zuten. Handik itzuli zenean, 1936ko uda Mouginsera igaro zen Paul eta Nusch Éluardekin, Roland, Picasso, Dora Maar, Man Ray, David Gascoyne, Christian eta Yvonne Zervosekin batera, eta han, Roland, Gascoyne eta Zervos k Espainiara joatea erabaki zuten, Espainiako Errepublika babestera. Katalunian sei asteko egonaldia egin zutenean, Unificación Marxistako Langileen Alderdiko (POUM) ordezkariekin elkarrizketatu ziren Independent Labour Partyko bitarteko kide gisa, eta Picassoren ama bisitatu zuten; Emma Goldmanen mitin batera eta Durrutiren hiletara joan ziren. Azkenik, Roland eta Zervosek, *Art and the Presentin* Kataloniak, sinatutako liburua idatzi zuten. Bertan, errepublikanoek artelan eta Elizaren axolagabekeriarekin izandako tratu arduratsuaren lekuko izan ziren. Era berean, *Declaration on Spain* manifestua idatzi zuten, Henry Moore eta Herbert Read barne hartzen zituen izenen zerrenda luze batek sinatua. Bertan, Errepublikarako armak eskatzen zituzten, eta Contemporany *Poetry and Prose* egunkarian argitaratu zen, Penrosen *To a woman, to Path* poema luzearekin batera.''*Garai horretan, Federico García Lorcaren  lanak ere itzuli zituen frantsesera poetak.

Espainiatik itzultzean, Penrostarrek bakoitzak bere bideari jarraitu zion berriro. Ordutik aurrera, emakumeekin harreman labur eta diskretuak baino ez zituen izan, baina batzuek arrastoa utzi zuten bere obran. Hala nola Alice Rahon Paalen poeta eta margolari surrealistarekin Wolfgang Paalen-en emaztea zenarekin, Aliceri *Suertes del fulgor y Poemas* laneko konposizio batzuk eskaini zizkion, biak 1937koak, eta berarekin Indiara joan zen eta, Bombay, Goa eta Podicherry-n bidaiatu ondoren, Mirtola-ko áshram-ean kokatu zen, Almoratik gertu, iparraldeko mendietan**.**** Han, sanskritoa ikasten aritu zen, eta 1939an Roland-ekiko dibortzioa sinatu zuen. Rahon Mexikora joan zen eta bertan *Muttra eta Sablier couché* olerkiak eta *Noir Animal* bildumako zenbait testu idatzi zituen, Penroserekin zuen harremanari buruzkoak.

Indian bizi zen bere mistikak ikasten, Bigarren Mundu Gerra hasi eta Londresera itzuli zen Roland eta bere emazte berriarekin, Lee Miller argazkilariarekin, Londresko talde surrealistan parte hartzeko. Handik gutxira, beste surrealista batzuk bezala, hala nola Benjamin Peret edo Claude Cahun, Frantziako Erresistentziarekin bat egin zuen bere borondatez, eta Aljeriara bidali zuten gidari gisa.**

Gerra amaitu zenean, Parisen finkatu eta 1945ean argitaratu zuen *Martha’s opera*. Hil arte, Gaskoniako familia-etxean, Parisko Montparnasseko hotel txiki batean eta Sussexeko Penrose familiaren etxean eman zuen bizitza.

1930eko hamarkadaren erditik aurrera collageak eta marrazkiak egin zituen, arte-alderdi bat, noizbehinka landu zuena, eta 1951n, *Dones de las Femeninas* liburu ilustratua argitaratu zuen, Maria Elonaren eta Rubiaren arteko maitasun-istorio lesbikoa, Espainian girotua. Han, berak egindako collageak eta Max Ernlertxun poema frantsesez eta ingelesez konbinatu zituen, Elisabet Riera editorearen arabera, emakumeak ez dira puntu sadiko batekin umiliatutako biktimak, protagonistak. Ediziorako, Paul Éluardek prefazioa idatzi zuen eta Picassok akuaforte ekarpena egin zuen

1957an, Tenerifera joan zen, Maud Bonneaud senar-emazteak eta Eduardo Westerdahl arte-kritikariak gonbidatuta. Bost hilabetez egon zen haien etxean. Oscar Domínguez margolaria ere bisitatu zuen. Guantxeen historiak eta tradizioek txundituta utzi zuten eta *Mitología de las islas* idatzi zuen, baina ez zuen amaitu eta  *Métamorphose* aldizkarian argitaratu zen partzialki. Uharteak *El verdino eta El carrito* olerkiak ere inspiratu zizkion. Bere lagunak bere poema batzuk itzuli zituen eta argitaratze-lanak egin zituen, bai poetaren bizitzan, bai hil ostean ere.**

Asko interesatu zitzaion Erzsébet Báthoryren istorioa, eta Austriara eta Hungariara joan zen hura ezagutzera. 1962an, *La Comtesse sanglante* (Kondesa odoltsua) argitaratu zuen, 1560 eta 1614 artean Eslovakiako lurralde hungariarretan bizi izan zen noble bati buruzko kontakizun historikoa, 650 gazte baino gehiago hil zituelako ezaguna.Georges Bataillek *Las* *Lágrimas de Eros* liburuan asko baloratu zuen lana, arrakasta izan zuen eta surrealistak hunkitu zituen. Era berean, Alejandra Pizarniken arreta piztu zuen; 1966an, Penroseren kontakizunean oinarritu zen bere lanerako, La condesa sangrienta lanerako.1971n, Peter Sasdy zinemagilea *Countess Dracula* filmerako inspiratu zen, Ingrid Pitt protagonista zuela. 2009an, La condesa idatzi eta zuzentzeko ere inspiratu zen July Delpy. Penroseren jakin-mina Gilles de Rais mariskalaren irudira zabaldu zen. Haren gainean dokumentatu zen eta poema bat eskaini zion.** Bere bizitzan zehar, esoterismo, tenplario, amazona, pitonisa, sibila, tarot, astrologia eta zodiakorako joera nabarmena erakutsi zuen.

1972an, 74 urterekin, hil baino sei lehenago, *Las magias'' lana argitaratu zuen. Haren gaineko azala Miróren litografia bat da. 1978ko abuztuaren 7an Farley Farm-en hil zen leuzemiaren ondorioz.'** Tarota eta naturaren astrologia eta druidesa ezagutzen zituen, eta bere errautsak ilargi beteko gau batean haritz baten azpian uzteko guraria agertu zuen.**'

## Lanak 
* 1926 - ''Imagerie d'Épinal.* *Cahiers du Sud*, Marseilla. Poemak.
* 1935 - *Herbe à la lune. Paris : GLM.* Paul Éluarden aurrehitzak. Poemak.
* 1936 - *Le Nouveau Candide*. *Paris : GLM.*  Wolfgang Paalen-en diseinu bat du.
* 1937 - *Sorts de la lueur*. *Paris : GLM.* Poemak.
* 1937 - *Poèmes*. *Paris : GLM*.
* 1945 - *Martha's opera.* Paris : Fontaine. Eleberri epistolarra.
* 1951 - *Dons des féminines*. Les Pas perdus, Paris . Paul Éluarden poemak eta collagekin eta Picassoren akaforteekin .
* 1962 - *Comtesse sanglante.* Paris : Le Mercure de France;  Gallimard etxeak berrargitaraatu 1984an. Iopuina.
* 1972 - *Les Magies*. Les Mains libres, París. Poemak. Joan Miróren litografia bat du.
* 1973 - *Tàpies* *les sources innommées*. *L'Art vivant*, 35.
* 2000 - *Œuvres complètes*. Paris : Joëlle Losfeld.
* 2001 - *Écrits d'une femme surréaliste*. Joëlle Losfeld, ISBN 978-2844120915. Gallimardek berragitaratu zuen, 2003ko Poésie bilduman ISBN 2844120911.
* 2020 *- Valentine Penrose.* *La surrealista oculta. Lanen bilduma*. WunderKammer. ISBN 978-84-949725-8-4.

## Bibliografia 
* Adam Biro eta René Passeron, Dictionnaire général du surréalisme et de ses environs, Office du Livre, Fribourg, Suisse et Presses universitaires de France, Paris, 1982, 325. or.
* Geogiana Colvile, *Scandaleusement d'elles*. Trente quatre femmes surréalistes,–Michel Place, Paris 1999, or. 234tik 243ra, artistaren argazkia Lee Miller-en eskutik eta Don des féminines bildumarako lau collage.
* Pierre Peuchmaurd, La *voie Valentine*, arg. Myrrdin, Brive, 2001 (Pierre Rojanskiren collage batekin); *Parfaits Dommages'' et autres achèvements, arg. L'Oie de Cravan, Montreal, 2007.
* Pérez Minik, *Bidaiarien sarrera eta irteera*, Domingo Pérez Minik liburutegia, Kanarietako Aurrezki Kutxa Nagusiko Argitalpen Zerbitzua, 330. argitalpena, saiakera. Bigarren edizioa: 2008, Santa Cruz de Tenerife, Caja Canarias. jauna/andreaL: TF. 38-2008, ISBN ά7985-270-2. Artikulua: *Valentine Penrose* k berdexkaren poema idazten du, 59-62.
* Eduardo Westerdahl, Maud Westerdahl eta Fernando Castro Borrego (2005) Eduardo and Maud Westerdahl : two 20th-Century perspectives. Las Palmas de Gran Canaria : Centro Atlantico de Arte Moderno. ISBN 84-89152-75-6. Kapitulua: Los amigos de Maud, Atala: *Valentine Penrose* por *Maud*, or. 52-53.

## Ikus, gainera 
* Emakume surrealistak

## Kanpo estekak