Zinismo (filosofia)

thumb|Herakles
**Zinismoa** Antzinako Grezian K.a. V mendean agertutako filosofiaren pentsamendu-eskola bat da, zinikoek praktikatzen dutena (antzinako grezieraz, Κυνικο; latinez, Cynici). Hala ere, zinikoei "eskola" deitzeak zailtasunen bat planteatzen du hain ohikoa ez den eta hain antiteorikoa ez den talde batentzat.

Zinikoentzat, bizitzaren helburua modu bertutetsuan bizitzea da, eta horrek naturarekin bat bizitzea esan nahi du. Haien oinarrizko interesak etikoak dira, baina ulertzen dute etika bizitzeko modu gisa, azalpena behar duen doktrina gisa baino. Beraz, *askesia*, grekozko hitz bat, bere buruaren entrenamendua edo praktikoa esan nahi duena, funtsezkoa da. Izaki arrazionalak diren aldetik, pertsonek zoriontasuna lor dezakete entrenamendu zorrotz baten bidez eta modu naturalean biziz, aberastasun, botere eta ospe desira konbentzional guztiak baztertuz.

Lehen zinikoa Antistenes izan zen, Sokratesen ikaslea, zeinarengandik eragin nabarmena jaso zuen. Ziniko famatuena, gehienen iritziz, Diogenes Sinopekoa izan zen: haren bizitzak bere pentsamoldea islatzen duten hainbat anekdotaz ilustratzen da, hala nola upel baten barruan bizi zela edo kriseilu batez ibiltzen zela hara eta hona pertsona zuzen baten bila, inoiz aurkitu gabe. Beste ziniko famatu batzuk Krates Tebaskoa eta Hiparkia haren emaztea izan ziren. Kratesek bere aberastasuna oparitu zuen Atenasen pobrezia zinikoko bizitza bat bizi ahal izateko.

Zinismoa, pixkanaka, K. a. III. mendearen ondoren gutxitu egin zen. I. mendean, Erromatar Inperioaren sorrerarekin, zinikoak eskean eta predikatzen aurki zitezkeen inperioko hiri guztietan. Bere ideia aszetiko eta erretorikoak kristautasun goiztiarrean agertu ziren. XIX. mendean, filosofia zinikoaren alderdi negatiboak azpimarratzeak zinismoaren ulermen modernoa ekarri zuen, sinesgaiztasuna giza motibo eta ekintzen zintzotasunean edo ontasunean antolatzera.

## "Ziniko" izenaren jatorria 
"Kynikos" izen zinikoaren jatorria, "txakur bat bezala" esan nahi duen hitz greko bat, arazotsua da. Bi istoriok azaltzen dute izenaren iturria Antistenesen irudia erabiliz (Diogenes Laerziok jatorrizko ziniko bezala identifikatzen duena), eta hirugarren azalpen batek Sinopeko Diogenesen irudia erabiltzen du.
thumb|Erromako Kapitolio Museoko filosofo ziniko ezezagun baten estatua
Lehenik eta behin, Antistenesek Cynosargesen irakatsi zuela esaten da, "zakur zuria", "zakur azkarra" edo "zakur haragia" esan nahiko lukeen greziar hitz bat dela. Cynosarges, Atenasko *nothoia*rentzat gimnasio eta tenplu bat da. "Nothoi", esklabo, atzerritar edo prostituta batengandik jaioa izateagatik atenastar hiritartasunik ez duen pertsona bat izendatzen duen termino bat da; pertsona baten gurasoak hiritarrak baziren baina ez legez ezkonduak *nothoi* ere izan daiteke. Lehen azalpenaren arabera, "ziniko" hitza, orduan, mugimenduaren sortzaileak irakasten zuen tokitik etorriko zen.
thumb|Antistenes
Bigarren eratorpen posible bat Antistenes ustezko ezizenetik dator (Haplokuan), ziuraski txakur "garbi eta sinple" bat esan nahi duen hitza, eta bere bizimoduari erreferentzia egiten dio. Antistenes, izen horretara eraman zezakeen zakartasun eta gordintasun bategatik ezaguna zen arren, eta ondorengo autoreek, kuana edo zakur bezala identifikatzen dute, bere garaikideek ez dute horrela etiketatzen.

Antistenes bere izenez lehen zinikoa izan ez bazen, orduan, izenaren jatorria Diogenes Sinoperena da, txakurraren antzeko portaeragatik ezagutzen den filosofoa. Izan ere, hitz hau irain bezala hasi zen Diogenesen bizimoduari erreferentzia eginez, bereziki bere jarduera guztiak jendaurrean egiteko duen joera.

## Filosofia 
Zinismoa Antzinaroko filosofia helenistikoetako bat da. Jendeari zoriona eta sufritzeko askatasuna eskaini zizkion ziurgabetasun aro batean.

Filosofia zinikoaren orientazio nagusia etika da, ez hainbeste hausnarketa intelektual gisa, baizik eta, tradizio sokratikoari jarraituz, zoriontasuna lortzea ahalbidetzen duen bizimodu baten praktika gisa. Etikaren kontzepzio zinikoa ulertzeko gauzarik garrantzitsuena da bertutea naturaren arabera bizitako bizitza dela. Naturak argien erakusten du nola bizi behar den ongi, arrazoimenak, buruaskitasunak eta askatasunak ezaugarritzen dutena. Gizarte-konbentzioek, ordea, bizitza ona oztopa dezakete askatasuna arriskuan jartzen dutenean eta naturaren eta arrazoiaren aurkako jokabide-kode bat ezartzen dutenean.

Gizarte-konbentzioak berez ez dira txarrak, baina zinikoentzat zentzugabeak eta isekagarriak dira askotan. Zinikoek iseka egiten diete Olinpiar Jokoei, tenpluak zuzentzen dituzten "lapur handiei", politikariei, baita gorteetara, modara eta otoitzetara joaten diren filosofoei ere, ospea eta zoria bezalako gauzengatik.

Zinikoek "uneko txanpona baliogabetu" esapidea sortu zuten beren zeregin filosofikoaren lelo gisa. Adierazpen hau Diogenesi ematen zaio eta ziur asko benetako gertaera batean oinarritua dago. Diogenesek berak edo bere aitak, puntzoi batekin, bere jaioterriko poliseko txanpon kopuru bat suntsitu zuten, baliogabetuz. Arrazoiak ez daude erabat argi, baina Diogenesek pasadizo hau baliatu zuen zinismoaren helburua gizartearen konbentzio eta ohitura guztiak froga honen menpe jartzea zela defendatzeko. "Uneko moneta baliogabetzeak", beraz, gizartea, bere legeak, bere sinesmen eta ohiturak zalantzan jartzea esan nahi du.

Bizitza etikoa eragozten duten baldintzatzaileetatik askatu ondoren bakarrik esan daiteke benetan askea dela. Zinikoen defendatzaileak aszesia (praktikoa) eskatzen du konbentzioetatik askatzeko bitarteko gisa, hau da, autosufizientzia eta naturaren arabera bizitzea sustatzen du. Aszesi horrek txirotasunean bizitzera eramaten ditu zinikoak, zailtasunak eta lana besarkatzera, eta zinikoek beren garaikideek bizitza bizitzeko duten modua askatasunez kritikatzea ahalbidetzen du. Zinikoek etengabe ahultzen dituzte atenastarren kulturaren printzipiorik sakratuenak, baina haien ordez arrazoimenarekin, naturarekin eta bertutearekin bat datozenak jartzen dituzte.
thumb|Diogenes Sinopekoa, Rafaelen "Atenaseko Eskola" margolanean
Bizimodu zinikoak etengabeko entrenamendua eskatzen zuen, ez soilik adimen iritzi eta inpresioen ariketan, baita entrenamendu fisiko bat ere. Horrek ez zuen esan nahi ziniko bat gizartetik erretiratu bizi behar zenik. Izan ere, zinikoek ikusleen begiradapean bizi behar zuten, eta axolagabe jokatu behar zuten haien jokabide ezohikoaren ondorioz gerta zitekeen edozein irainen aurrean. Esaten denez, zinikoek kosmopolismoaren ideia asmatu zuten: nondik zetorren galdetu ziotenean, Diogenesek "munduko hiritar bat" (kosmopolitarra) zela erantzun zuen.

### Ongi bizitzea 
Ongi bizitzea naturarekin bat bizitzea da. Diogenes Sinopekoak, modu irekian eta bere bizimoduarekin, konbentzio sozialak baztertu zituen, arau sozial, erlijioso eta politikoen izaera arbitrarioa eta, batzuetan, barregarria erakutsiz eta buruzagi erlijioso, politiko eta filosofikoen autoritateari desafio eginez. Ongi bizitzeari buruzko jarrera zinikoa bere garaiko filosofian, natura ("Physis") eta ohituraren ("Nomos") arteko bereizketaren esparruan, kokatzen da. Sokratesen bertutearen inguruko hausnarketa jarraituz pentsamentu eta praktika desberdinak aurkitzen ditugu: zirenaikoak, sofistak, epikureistak, estoikoak eta zinikoak. Existentziaren praktika zinikoak eskatzen zituen keinu zirikatzaileen helburua lege naturalei jarraituz bizitzeak gizarte-konbentzioen aurrean zuen nagusitasuna azpimarratzea zen.

Diogenesek bere gorputza adierazpen filosofiko eta probokazio bitarteko bezala erabiltzen du, apainduraren eta ongiaren arteko ohiko elkarketa apurtuz. Adibidez, merkatuan jan, edan eta masturbatzen da, eta barregarri uzten du gorputza errebeldea edo baldarra denean sentitzen den lotsa. Horrek ez du esan nahi, ordea, pertsona batek lotsa sentitu behar ez duenik. "Filosofo Argien bizitzak" lanean, zera dio Laerziok: "Inozo bati harpa bat fintzen begira, 'ez al zaude lotsatuta', esan zion Diogenesek, 'egur honi bat datozen soinuak emateko, zure arima zure bizitzarekin harmonizatzen ez duzun bitartean?' "Ez naiz filosofia ikasteko gai" protesta egin zuen norbaiti, Diogenesek esan zion: "Zergatik bizi, ondo bizitzea axola ez bazaizu?"

Jarrera zinikoa erlatibismoarekin identifikatzea saihestu beharko litzateke. Bizitza ona eta, beraz, zoriontasuna lortzeko, naturaren arabera nola bizi jakin behar da: bizitza sinplea, zoriaren zirkunstantzia guztietara egokitua. Bizitza hobeto bizitzeko zantzuz beteta dago, baldin eta norberak badaki nola gauzatu; baina pertsonak desbideratu egiten dira eta konbentzioak oztopatu egiten die askatasuna.

### Askatasuna 
thumb|Alexandro Handia eta Diogenes
Zinikoek askatasuna argi eta garbi pribilegiatzen dute, baina ez zentzu pertsonalean soilik, nolabaiteko askatasun negatibo gisa. Aldiz, askatasuna hiru modutan defendatzen da: *eleutheria*, askatasunaren askatasuna, *autarkeia*, autosufizientzia eta *parrhēsia*, adierazpen askatasuna edo zintzotasuna. Askatasunari buruzko bere ikuskerak antzinako beste eskola batzuekin partekatzen dituen alderdi batzuk ditu; arrazoiak grinen gainean gobernatzen duela dioen aginduaren ondoriozko autonomiaren nozioa pentsalari klasiko eta helenistiko ugariren etikan aurkitzen da.

Hala ere, berariaz zinikoa den askatasun zentzua parresiarena da. Bada parresiaren elementu bat, diskurtso libre gisa definitzen denean ahaztu ezin dena: hain libre eta garbi hitz egiteak dakarren arriskua. Diogenesek, bere hitz-askatasunarekin, umorearen batasuna, egia ausarta eta bizitzeko modu zinikoa bereizten duen subertsio politikoa erakusten ditu. Bere bizitzako pasadizo ezagunenen artean, Alexandro Handiarekin (Diogenes Laerciok kontatua. Zinikoak autosufizientzia eta zoriontasuna lortzera bideratuta daude, eta horietako bat bera ere ez da gai behin joko politiko konbentzionalean sartuta mantentzeko. Filosofo pobretu baina bertutetsu eta buruaskiaren bizitza hobe da gorte mimatuko filosofo baten bizitza baino.

### Aszesia 
*[Diogenesek] bi ariketa mota zeudela esan ohi zuen: hau da, gogamenarena eta gorputzarena; eta azken honek gogamenean hain inpresio azkar eta bizkorrak sortu zituela bere jardunaren unean, neurri handi batean bertutea praktikatzea erraztu baitzuen; baina bata inperfektua zela bestea gabe, ona dena praktikatzeko beharrezko osasuna eta indarra gogamenaren eta gogamenaren mende baitaude.* . Arrangura honetan, Luzianok ziniko faltsuak salatzen ditu, ziniko ideala goraipatuz. Bereizketa honek primerazko garrantzia izan zuen erromatar zinismoa (eta estoizismoa) ulertzeko.

I. mendean zinismoaren ordezkaririk nabarmenena Demetrio izan zen, Senekak "jakinduria burutuko gizon bat" bezala goraipatu zuena. Inperioko kaleetan eskean bizi den filosofo ziniko mota bat aurkitzen dugu, zeinaren ideiak eta praktikak oihartzun handia izan zuten klase herrikoietan; eta, bestaldetik, aipatutako ziniko ideala,tradizio literario eta doxografikoan oinarritua, erromatar nobleziaren zati baten inspirazio izan zena eta estoizismoan zalantzarik gabeko eragina izan zuena.
thumb|Juliano enperadorea
Juliano enperadoreak ere ziniko idealaz idatzi zuen testu desberdinetan, bereziki, 362. urtean idatzitako bi diskurtsotan. Hitzaldi hauek, dirudienez, kale-filosofoen jarduerek inspiratuak izan ziren, hauen eragin subertsibo posibleak soldaduengan eta herriarengan enperadoreak ezagutzen zituelarik. "Zinikoak - damutu egiten da - gure artera etortzen dira gizarte-erakundeak irauliz, eta ez gauzen egoera hobea eta garbiagoa sartzeko, okerragoa eta ustelagoa baizik.", Epikteto, filosofo estoikoa, ziniko ideala hitzaldi luze batean goraipatzera eraman zuen ikuspegi bat. Epiktetoren arabera, ziniko idealak "jakin behar du Zeusen mezulari bezala bidaltzen dutela jendea gauza on eta txarrei buruz, noraezean ibili direla erakusteko". Epiktetoren arabera, garaiko ziniko asko ez ziren idealaren mailan egon: "Egungo zinikoak, mahaietan zain dauden txakurrak dira, eta ez dituzte inolaz ere antzinako zinikoak imitatzen, haizea haustean izan ezik".

Estoizismoak ez bezala, II. mendearen ondoren filosofia independente bezala gainbehera egin zuena, zinismoak, dirudienez, aurrera egin zuen IV. mendean. Historia klasikoan azken zinikoa Emesako Salustio da, V. mendearen amaieran.

## Zinismoaren ondarea 
Zinismoaren lehen eragina eta eragin zuzenena estoizismoaren sorreran dago. Estoizismoaren printzipio primarioak zinismotik azaleratzen direla esan daiteke, edo, gutxienez, zinismoarekin etengabeko elkarrizketan.

Etikaren nagusitasuna, bertutearen nahikotasuna zorionerako, kanpoko arazoekiko axolagabekeria lantzea, bertutearen definizioa naturarekin bat bizitzea bezala, eta aszesiari ematen zaion garrantzia, zinikoen eta estoikoen arteko eremu partekatua markatzen duena. Izan ere, zenbait pentsalari estoikok Sinopeko Diogenes deritzenak aipatzen dituztenean, euren artean dago. Epictetok, bereziki, jarrera zinikoaren alde egin du, baina enpresa horren zailtasunaz ohartarazi du.

Filosofia politikoan zinikoak anarkismoaren inspiratzailetzat har daitezke. Gizakiak arrazionalak direnez eta naturak gidatzeko gai direnez, ondoriozta daiteke gizakiek ez dutela lege-kodeen edo afiliazio politikoen behar handirik. Izan ere, elkarte politikoek batzuetan eskatzen dute biziotsua izatea polisaren onerako. Diogenesen kosmopolitismoak, orduan, giza afiliazioak, Estatu bakar baten afiliazioaren ordez, gizateriari izan behar diola iradokitzen du.

Zinismoaren praktika aszetiko asko lehen kristauek hartuak izan zitezkeen. Gainera, kristauek zinikoen metodo erretoriko berberak erabili zituzten maiz. Ziniko batzuk martirizatu egin zituzten agintarien aurka hitz egiteagatik. Peregrinus Proteus zinikoa, denbora batez, kristau bezala bizi izan zen zinismora bihurtu aurretik, IV. mendean, Maximo Alexandriakoa, kristaua izan arren, ziniko ere deitua izan zen bere bizimodu aszetikoa zela eta. Kristautasunaren ordena aszikoak zinikoekin ere lotura zuzena zuten, antzinako elizako monje eskale alderraietan ikus daitekeen bezala, kanpoko itxuran eta bere praktika askotan, aurreko garai bateko zinikoetatik gutxi ezberdintzen zirenak.

Zinismoaren eragina pentsamendu kristauan, Erdi Arokoan eta Errenazimenduan ere sentitzen da, baina modu berezi batean. Autore kristauek, adibidez, zinikoak beren autodiziplinagatik, independentziagatik eta eskeko bizimoduagatik goraipatzen dituzte, baina praktika zinikoaren edo hitz egiteko askatasunaren alderdi lotsagabeak gaitzesten dituzte.

Azkenik, zinikoaren eragin literario eta filosofikoa testu desberdinetan topa daiteke. Satira menipearretan, bereziki, estilo zinikoa garatua izan zen, eta Diogenes Sinoperena bereziki pertsonaia bezala agertzen da testuinguru literario eta filosofikoetan; Dantek, adibidez, Diogenes beste filosofo bertutetsu baina pagano batzuekin infernuko lehen mailan kokatzen du eta Nietzschek Diogenes eta jarrera zinikoa goraipatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*  The Cynic's Sanctuary
*  The Cynical Web Site
*  Cynicism / Conspiracism  from Project Worldview
* 
*  Mark, J. J. (2014ko abuztuaren 13a). «Antisthenes of Athens». *Ancient History Encyclopedia*.
* (Ingelesez) History of Philosophy Without Any Gaps, The Cynics, irratsaioa: https://historyofphilosophy.net/cynics