Haydée Vallino de Lemos

**Haydée Vallino de Lemos** (1919ko abuztuaren 27a - 2020ko uztailaren 23a) giza eskubideen aldeko argentinar ekintzailea izan zen, Maiatzeko Plazako Amonak, Abuelas de Plaza de Mayo Elkartearen sortzaileetako bat.

## Biografia 
1976an, Berrantolaketa Nazionalerako Prozesua (1976-1983) izeneko diktadura militarrean, Monica Maria Lemos de Lavalle alaba eta haren senar Gustavo Lavalle bahitu eta desagertu egin zituzten. Maria Lavalle zortzi hilabeteko haurdun zegoen. Haiekin batera, hamalau hilabeteko alaba ere bahitu zuten, Maria, eta handik gutxira itzuli zieten senideei.

Haydéek senideak bilatu zituen hainbat hilabetez, bakarrik eta laguntzarik gabe. 1977ko hasieran, Maiatzeko Plazan biltzen hasi ziren lehen ama- eta senide-taldea osatu zuen. Gero, Maiatzeko Plazako Amak izena eman zioten, eta taldearen sortzaileetako bat izan zen.

1977ko urrian, Alicia Zubasnabar de la Cuadrak, "Licha" k, Amen errondetako partaideak, desagertutako biloben bila amonen talde berezi bat osatzeko gonbidapena egin zion. Maiatzeko Plazako Amonen hamabi emakume sortzaileetako bat ere izan zen.

Haydée de Lemosek jakin zuen bere alabak Maria Jose izeneko haurtxo batez erditu zela, eta hura emakume polizia bati eman ziotela. 1987an, demokraziara itzulita, Juan Maria Ramos Padilla epaileak Maria Jose Lavalle Lemos bere amonarengana itzultzea agindu zuen. Argentinako justiziak agindutako bigarren itzulera izan zen. Bai Maria Josek eta bai bere amonak giza eskubideen aldeko erakundeetan jarduten jarraitu zuten.

## Maiatzeko Plazako Amonak 
1976ko martxoaren 24ko estatu-kolpeak erregimen terrorista bat ezarri zuen, oposiziogileen desagertze behartua ardatz hartuta, eta edozein apeu saihesteko izu-giroa inposatuta; atxilotutako edo desagertutako senide bat non zegoen galdetzea arriskutsua zen, eta, era berean, atxilotze-desagertze ere izan zitekeen. Une hartan, desagertutako pertsonen senideen babesgabetasun eta inpotentzia egoera muturrekoa zen, munduko ezein demokrazia, ez Eliza katolikoa, herrialdean eragin handia zuena, ez nazioarteko erakunde humanitarioak, ez baitzeuden prest erregimen militarrak egindako izugarrikeriak gaitzesteko, eta, aitzitik, kasu batzuetan legez kanpoko errepresioarekin lankidetzan aritzen ziren. Sistema judizialera jotzea ere ezinezkoa zen, Argentinako epaileek sistematikoki ukatzen baitzituzten *habeas corpus* helegiteak.

Baldintza horietan, desagertutakoen ama, aita eta senide talde batek indarkeriarik gabeko erresistentzia mugimendua hasi zuen, eta historikotzat joko zen. Proposamena Azucena Villaflorrek*Maiatzeko Plazara joan behar dugu zuzenean, eta han geratu erantzun bat eman arte.sortu zuen,gero diktadurak desagertu eta eraila*1977ko apirilaren 30ean hasi ziren ostegunero Maiatzeko Piramidearen inguruan ibiltzen, izen bereko plazan, gobernu etxearen parean. Atentzioa emateko, emakumeek oihalezko zapi zuri batekin estaltzea erabaki zuten. Madres de Plaza de Mayo izena berehala jaso zuen taldeak eta bere presentzia hutsagatik Argentinan desagertutako pertsonen patuari presio nazionala eta nazioartekoa egiten hasi zen. Hasiera batean, erregimen militarra piramidearen inguruan pertsona horien presentzia azaltzen saiatu zen, "eroak" zirela esanez. Amona horien artean zegoen Alicia Zubasnabar de la Cuadra, "Licha", 1977ko irailean hasi zena errondetan parte hartzen, bere senarrarekin eta Hebe de Bonafinirekin batera.

Garai hartan Maria Isabel Chorobik de Mariani desagertuen beste ama batzuen bila hasi zen, haiek ere biloben bila zebiltzanak, bera bezala. Lidia Pegenautek, La Platako auzitegietan adingabeen aholkulari gisa aritzen zen abokatuak, bultzatu zuen Mariani beste amona batzuekin elkartzera. La Dra. Peganaute botere judizialeko funtzionarioen kasu berezietako bat izan zen, desagertuen senideei benetan lagundu zietena. 1977ko bigarren seihilekoan, Mariani De la Cuadraren bila joan zen La Platako etxera.

### Sortzaileak 
Maiatzeko Plazako Amonen sortzaileak hamabi ama-amona hauek izan ziren; haien adinak 50 eta 60 artekoak ziren:

* Mirta Acuña de Baraválle
* Beatriz H. C. Aicardi de Neuhaus
* María Eugenia Casinelli de García Irureta Goyena
* Eva Márquez de Castillo Barrios
* María Isabel Chorobik de Mariani
* Delia Giovanola
* Clara Jurado
* Leontina Puebla de Pérez
* Raquel Radio de Marizcurrena
* Vilma Delinda Sesarego de Gutiérrez
* Haydée Vallino de Lemos
* Alicia Zubasnabar de De la Cuadra

Hasiera batean, Desagertutako Bilobak zituzten Abuelas Argentinas izena hartu zuten, baina 1980an legez antolatu ziren, ordurako ezagunak ziren Abuelas de Plaza de Mayo, Maitzeko Plazako Amonak izenarekin.

Amen azpitalde horrek ulertu zuen segurtasun indarrek bahitutako haurren egoera ez zela gurasoena bezalakoa, eta horiek berreskuratzeko estrategia eta metodologia espezifikoak behar zirela. "Seme-alabak ahaztu gabe bilobak bilatzea" izan zen bilobak bildu zituen kontsigna.

Diktadura militarrean, eta arriskuak arrisku, Plaza de Mayoko amonek detektibe-lanari ekin zioten bilobak aurkitzeko, seme-alaben bilaketa alde batera utzi gabe. Aldi berean, desagertutako haurrei eta haurtxoen lapurretei buruzko nazioko eta nazioarteko sentsibilizazio-ekintza bati ekin zioten.

1983ko abenduaren 10ean demokrazia berreskuratu ondoren, amonek azken aurrerapen genetikoak erabiltzea bultzatu zuten, munduan aurrekaririk ez zuten bilobak identifikatzeko sistema bat ezartzeko, eta presioa egin zuten Estatuak haurren bahiketen arduradunak auzipetu zitzan, plan errepresibo baten zatitzat joz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Estatu terrorismoa Argentinan 1970eko eta 1980ko hamarkadetan
* Maiatzeko Plazako Amonak
* Argentinako diktadurak desagertutakoak

## Iturriak 
*  Nosiglia, Julio E. (1985). Botín de guerra. Buenos Aires: Cooperativa Tierra Fértil. 
## Kanpo estekak