open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2024ko futboleko Errege Kopako finala

**2024ko Espainiako Errege Kopako finala**  txapelketa honen irabazlea erabaki zuen partida, bere historiaren 120. edizioa izan da. Partida 2024ko apirilaren 6an jokatu zen Sevillako La Cartuja futbol-zelaian, Athletic Club eta R.C.D. Mallorca taldeen artean. Bi taldeak finalerdietako txandako irabazle gisa sailkatu ziren, Atlético Madril eta Reala, hurrenez hurren garaitu eta gero. 

Luzapenean 1-1 amaitu ostean, penaltietan (4-2) irabazi zuen Athleticek, bere 25. kopa zena. Athleticek lehenengo 4 penaltiak sartu zituenean, Julen Agirrezabala atezainak Mallorcaren bigarren penaltia geldituta zuen, eta Mallorcaren hirugarrena goitik kanpora botata.

## Finalistak eta palmaresak 
**Beltzez** agertzen dira taldeak irabazi zituen denboraldiak.

## Finalerako bidea 
## Partidaren fitxa 

|valign="top"|
|valign="top" width="50%"|

|}

## Ospakizuna 
Garaipena ospakizunerako motibo handia izan zen, baina izatez, Sevillako egonaldia jaia izan zen Athleticeko milaka zaleturentzat. 70.000 lagun inguru bertaratu zirela kalkulatu zen, Bilbotik eta beste zenbait tokitatik joanak.
Fitxategi:Athleticzaleak-532 8ad99acf3848.jpg
Fitxategi:Athleticzaleak-694 e9ef6af7d2e1.jpg
Fitxategi:Athleticzaleak-727 996563d21580.jpg
Fitxategi:Athleticzaleak-538 721667d25343.jpg
Finalaren egunean, garaipena jakindakoan Bilbon ere ospakizun handiak izan ziren. Ospatu zuten askok San Mames estadioan hasi zuten jaia, han milaka lagunek finala pantaila erraldoietan jarraitu baitzuten.

Taldea Bilbora itzulitakoan, apirilaren 9an (asteartean), jokalariek eta entrenatzaileak afaria egin zuten, eta amaitutakoan kalean jarraitu zuten jaia kalejira eginez. Jokalari batzuek sare sozialetan zabaldu zituztenez ospakizun horren irudiak, jende andana bildu zitzaien eta kaleren bat ere moztu zuten. Ondorioz, zabaldu zen futbolariei espedientea ireki ziela Ertzaintzak jakinarazi gabeko bilkura izan zela egotzita. Legearen arabera, 24 orduko aurrerapenaz jakinarazi beharra zegoen halako ekintza, eta 600 eurorainoko isuna jaso zezaketen jokalariek. Hala ere, agintaritza polizialak atzera egin zuen asmo horretan eta ez zen azkenean zigorrik izan.

### Gabarraren ospakizuna 
Ospakizun handiena apirilaren 11n izan zen, ostegunean, Athleticek bere gabarra atera zuenean eta itsasadarrean zeharkaldia berriz egin zutenean, 40 urtean halakorik gertatu barik.
[erdian|thumb|380x380px|[Athleticen gabarra, 2024ko apirilaren 11ko ospakizun handian.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Espainiako futbol ligako lehen maila

## Kanpo estekak
Manuel Ansoleaga

**Manuel Graciano "Manolo" Ansoleaga Agirre** (Getxo, - XX. mendea) bizkaitar futbolaria izan zen, Athletic Cluben erdilari moduan aritutakoa.

1890eko hamarkadaren amaieran, Ansoleaga talde informal bateko kide bihurtu zen, Carlos eta Manuel Castellanos buru zituen Bilbao Football Club izenekoa. 1896an eratu bazen ere, 1900eko azaroaren 30era arte ez zen ofizialki eratu Algorta auzoko José Luis Villabaso industrialariaren etxean egindako bileran.

1910eko hamarkadan Billy Barnes entrenatzailearen laguntzaile bilakatu eta Atlético Madriden aritu zen.

## Palmaresa 
* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1902, 1903 eta 1904

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Castellanos

**Carlos Castellanos Jaquet** (Bilbo, - *ibidem*, ) bizkaitar futbolaria izan zen, Bilbao Football Clubean erdilari moduan aritutakoa.

Aitaren partez mexikarra eta amaren partez frantziarra, bere garaiko familia aberats baten semea izanik, Britainia Handira bidali zuten ikasketak amaitzera. Bertan futbola ezagutu zuen. Kondairak Euskal Herria baloia eta botak ekarri zituen lehena dio, baina litekeena da faltsua izatea.

1890eko hamarkadaren amaieran, talde informal bateko kide bihurtu zen, bera eta Manuel anaia buru zituena. 1896an eratu bazen ere, 1900eko azaroaren 30era arte ez zen ofizialki eratu Algorta auzoko José Luis Villabaso industrialariaren etxean egindako bileran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Goiri

**José Enrique Niceto Goiri Bayo** (Bilbo, - ) bizkaitar futbolaria izan zen, Athletic Clubean erdilari moduan aritutakoa. 1903an Club Athletic de Madrid (egungo Atlético Madrid) sorreran ere aritutakoa, txirrindulari ona eta gimnasta hobea, kirol asko egiten zituen eta ohorezko sari batzuen jabe zen.

Bilboko merkatari familia aberats baten semea izanik, Astorkia Britainia Handira bidali zuten ikasketak amaitzera, Dumfriesko St Joseph ikastetxe katolikoan. Bertan José Maria Barquín taldekidea ezagutu zuen. Gymnasium Zamacoisen aritzen ziren Luis Márquez Marmolejo, Alejandro Atxa, Fernando eta Pedro Iraolagoitia, Juan Astorkia eta Eduardo Montejorekin hasi zen jokatzen.

## Palmaresa 
* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1902, 1903 eta 1904

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anonyme Popular

**Anonyme Popular** proiektu artistikoa da, hitz esana euskaraz egiten duena. 2022an aurkeztu zenean Igor Elortza bertsolari eta sortzaileak adierazi zuen bera 20212an hasi zela egin nahi zuenari forma ematen, eta gerora batu zela Rafa Rueda musikaria, eta Oier Zuñiga dramaturgoa ikuskizunak antolatzeko. Musika-talde izendapenari uko egin izan diote.

Proiektua aurkeztearekin batera, 2022ko udazkenean, disko-liburua ere kaleratu zuten, taldearen izen berekoa. Grabaketetan, Elortza eta Ruedaz gain, aritu ziren Josu Zabala soinuarekin, Iban Amorante tronpetarekin, eta ahotsekin Erika Lagoma, Miren Amuriza eta Unai Iturriaga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Youtubeko kanala
Jacqueline Idiart

**Jacqueline Idiart** (Amenduz, 1941) euskal militante feminista da. Ipar Euskal Herriko hainbat talde feministen sortzaile eta sustatzailea izan da.

## Biografia 
Jacqueline Idiart baserritar familia batean sortu zen, zortzi senideen arteko seigarrena eta nesken artean gazteena izan zelarik. Gurasoak laborariak izanik, berak izan zen ikasketekin jarraitzeko aukera izan zuen bakarra, baita eskolaratu zen Amenduzeko lehendabiziko emakumea ere. Ahizpa baten laguntzari esker, bi urtez Donibane Lohizunen ikasketak egiteko aukera izan zuen eta gero Baionako Villa Pia lizeora. Biarritzen irakasle gisa aritu zen bere ikasketak Parisen jarraitzea erabaki zuen arte. Goi mailako teknologia ikasi zuen eta erremedio laborategi eta tinta fabrika batean lan egin zuen. 1970. hamarkadan Euskal Herriara itzuli zen, Hazparnen irakasle bezala aritu zelarik.Nik matematikak zergatik ikasi nahi nituen? Maite bainituen! Zergatik lanbide bat xerkatu nuen, nahiz eta ene lagun guztiek haien lana uzten zuten ezkondu eta gero? Nahi nuelako! Gogo hori familiatik heldu da, edo klasetik ere; betidanik banekien lana egin beharko nuela.  (Jacqueline Idiart)1972an lagun talde batekin Elkar sortu zuen inguruko euskal kantarien ekoizpenak argitara emateko tresna gisa. 1989an 40 egunez atxilotu zuten etxean errefuxiatuak laguntzeagatik. 

## Ekintzaile feminista 
Parisen egon zenean, Idiartek 1970 aldera sorturiko Emakumeen Askapenerako Mugimenduak (MLF) abortuaren alde, bortxaketa eta emakumeen aurkako indarkeriaren kontra egiten zituen borrokak jarraitu zituen. Ipar Euskal Herrian zelarik. 1972an Baionan *Emazteak iraultzan* taldea sortu zutenetariko bat da. 1980. hamarkadaren hasiera arte egon en indarrean. 1975ean Hendaiaruntz egin genuen manifestaldiaz Eva Forest atxilotu zutelarik; manifestaldi bukaeran denak lurrean jarriak ginen, eta Maite Idirin zutitu zen Arestiren *Nire aitaren etxea defendituko dut* kantatuz *Nire amaren etxea defendituko dut* hitzak erranez. (Jacqueline Idiart)Geroztik, Idiart feminismoan etengabe aritutakoa da emazteen eskubideen alde hainbat taldetan militatzen, besteak beste, 1987an Euskal Herriko Emazteen Elkartea, errefuxiatuak, emakume errefuxiatu eta errefuxiatuen emazteak laguntzen zituztelarik.Orokorrean, emazteen bizimoldea aldatu da; emazteak geroz eta gehiago ikusten dira: bertsolariak, kazetariak, politikariak... Goi mailako ikasketetan ere anitz badira. Eskubideetan ere aldaketak izan dira, antisorgailuak edota abortua, adibidez; sexu harreman ukaitea segurtasunean egoera anitz aldatzen du, enetzat hori askatasun bat da. (Jacqueline Idiart)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Audioa, 2024] Jaqueline Idiart: «70 hamarkadan milioi bat emaztek abortatzen zuten Frantzian legez kanpo»
* [Audioa, 2011] Euskal emazteak...
José Luis Villabaso

**José Luis Villabaso Gorrita** (Bilbo, - ) bizkaitar enpresaburua izan zen.

Villabaso 1891ko maiatzaren 20an Bilbon sortutako Banco del Comercioren lehen administrazio-kontseiluko kidea izan zen. 1901ean Banco de Bilbao bilakatuko zen eta Villabaso bere lehen presidentea. Negozio hidroelektrikoetan ere aritu zen, Saltos do Douro enpresan hain zuzen ere.

1896an eratu bazen ere, Bilbao Football Club 1900eko azaroaren 30era arte ez zen ofizialki eratu Algorta auzoko bere etxean egindako bileran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banco del Comercio

**Banco del Comercio** Bilbon 1891n sortutako banketxea izan zen. 2001ean bere arerio nagusia zen Banco de Bilbaorekin bat egin zuen.

## Historia 
1891ko udaberrian meatze eta ontzi-enpresario batzuek, Victor Txabarri eta Ramon de la Sota buru zituztela, XIX. mendearen amaieran Bilbon eragin handiena izan zuten negozio-gizonetako bik Banco del Comercio sortu zuten. Bankua sortu zutenean, 1857tik Banco de Bilbaoren monopolio finantzarioa hautsi zen.

Banco Bilbaorekin bat egin zuen arren, ez zen desagertu eta nortasun juridikoari eutsi zion. Bere akzioak Banco de Bilbaora pasatu ziren, eta erakundearen bigarren marka izaten jarraitu zuen 2000. urtera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casetón de los Moros

**Casetón de los Moros** (Mairuen Etxetxoa) edo **Casa de los Moros** Zamorako probintzian dagoen Arrabalde herriaren lurretan dagoen trikuharria da. Arrabaldeko hirigunetik ipar-mendebaldera kilometro batera dagoen trikuharria. Eria ibaiaren goiko terrazan dago, eta bertatik ibai horren ibilbidea sortu duen harana ikusten da. Datazioak K.a. 3500–3000. urtean kokatu du.

## Ezaugarriak 
Trikuharria oso hondatuta zegoen kokatuta dagoen inguruko nekazaritza-laborantza handiaren ondorioz. Bost harlauza zituen zutik, nahiz eta indusketan beste bat aurkitu zuten, barrurantz erorita zegoena, desagertutako beste hainbeste bloketako lau zimendu-zangarekin batera. Indusketan, hego-ekialderantz zihoan korridorea aurkitu zen, trikuharri hori korridore-hilobi barietatearen barruan katalogatzea erraztu zuena. Ez zuen tumulurik, multzoa zenbait lur-mugimenduren xede izan baitzen eta erabat desagertua zegoenik. Kameraren barruan zutoinetarako zulo batzuk eta ikatzdun beheko su bat zeuden. Gutxi izan ziren berreskuratutako material arkeologikoak, hildakoen ondoan utzitako hatu gisa erabili zirenak, hala nola silexko zenbait tresna, leundutako harrizko aizkora bat eta apaingarri batzuen zatiak, hala nola arbelezko lepoko pare bat. Belaunaldi desberdinek erabili zuten hilobia, hau utzirik gelditu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walter Evans

**Walter Evans** ingeles futbolaria izan zen, Athletic Cluben aurrelari moduan aritutakoa.

1901ean, George Langford, William Dyer eta George Cockram herrikideekin batera, Bilbao Football Clubean jokatu zuen.

## Palmaresa 
* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1902, 1903 eta 1904

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Kateak

**Nafarroako Kateak** Nafarroako armarriaren eta banderaren elementu ikoniko nagusia dira. Objektu historiko seguruenik mitiko bat dira kateok, baina haren erlikia edo ustezko parteak gordetzen dira zenbait tokitan Nafarroan, katebegi pusketa gisa.

## Historia 
Nafarroako armarriaren jatorri ikonografikoa Tibalt I. Nafarroako erregearen zigiluan dago, zeinean karbunko bat agertzen zen, puntu zentral bat duen ikurra, inguruetara zabaltzen dena luzakin batzuekin. Forma horrek kate baten itxurara ebolizonatu zuen, honelaxe:

Fitxategi:Evolucion escudo de navarra.svg
Fitxategi:Evolucion escudo de navarra 2.svg
Fitxategi:Escudo de Navarra (No oficial).svg

thumb|Tuterako katedralean ikus daitekeen Nafarroako Kateen zatia.
thumb|Nafarroako armarriaren bilakaeraren azalpena (Nafarroa Gara ekimena)
Eboluzioa horren bi urrats funtsezkoetan, lehena 15. mendean izan zen, non sinboloa berrinterpretatu zen kate froman, katebegiak puntu biribilak bilakautuz. Karlos III.aren gortean hasi ziren armarriaren inguruan kateak aipatzen, 

### Navas de Tolosako kondaira 
Gudu horretan, 1212an, Iberiar penintsularen Errekonkista garaietan, Nafarroa, Gaztela eta Aragoiko erregeek gerlari musulmanak garaitu zituztenean Navas de Tolosako parajeetan, oraingo Jaengo probintzian. Garaitzaren unean Antso VII.a Azkarraren gerrako ospil izan ziren kateak.

Katea Miramamolin Berdea (Muhammad An-Nasir) errege mairuaren denda inguratzen zutenak omen dira, Antso Azkarrak berak hautsi baitzituen bere ezpatarekin. Erdian dagoen esmeraldak errege mairuak turbantean zeramana irudikatzen du. Antso Azkarrak irudi hori aukeratu zuen bereizgarri heraldikotzat, ordu arte erabiltzen zuen Arrano Beltzaren ordez. 

Dena den, berriki Tomás Urzainki nafar historialariak azaldu du dokumentatuta dagoela kateen armarria bazela Nafarroan lehenagotik, adibidez: Lizarrako Done Mikel elizan (1160), Iruñeko Biblian (1189) eta Chartresko katedralean.

### Kondairaren berrirakurketa kritikoa 
Kateen sinbolismoa armarrira iritsitakoan, antzina hori kritikatu zuenik ere izan zen. Adibidez, Arnaut Oihenartek idatzi zuen *Notitia Ultriusque Vasconiae* lanean, armarrian ez zela katerik, baizik eta karbunkoa. 

## Erlikiak 
Nafarroako Kateen ustezko katebegi zatiak gordetzen dira Nafarroako zenbait puntutan, erlikia historiko gisa. Orreagako kolegiatan bi pusketa gordetzen dira batera, Antso VII.aren panteoian. Beste zati bat Tuterako katedralean dago, erretaula nagusiaren ezkerraldeko azpiko aldean dago. Mendabiako Legardako baselizan ere gordetzen dira katebegi batzuk.

Nafarroako Diputazioaren jauregian ere bada zati bat, Iruñean. Katebegi hauek Iratxeko monasteriotik eraman zituzten bertara 19. mendean. Katebegi zehatz hauen forma hartu zen eredutzat 1910ean egungo Nafarroako armarriaren itxura zehatza erabaki zenean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Arana

**Mario Arana Mendibil** (Bilbo, - Madril, ) bizkaitar futbolari eta politikaria izan zen.

Aranaren aita Francisco Arana Lupardo industrial eta liberala izan zen, El Sitio elkarteko kidea eta Bilboko Udaleko zinegotzia 1883-85ean. Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta, aita ez bezala, abertzale sutsua izan zen gaztetik.
	
1901eko irailaren 5ean, bera eta bere anaia nagusia, Amado, Athletic Clubek Café Garcíako bilera historikoan ofizialki ezarri zituen agiriak sinatu zituzten 33 bazkideen (kofundatzaileen) artean zeuden.

Haren biografoek diotenez, Mario Arana, nortasunez, Bilboko hizkeran “txirenea” deritzona izen zen. Arana Euzko JEL-Batza alderdikoa zen. 1915ean errege-izendapenaren bidez Bilboko alkate bihurtu zen, euskal nazionalismo hasiberriaren eta monarkiaren arteko hurbiltze-une batean. Izendapen hau Bilboko Batzorde Liberaleko lehendakari Federico Etxebarriak babestu zuen. Gregorio Balparda bezalako monarkiko, sozialista eta errepublikano, berriz, haserre bizian ziren. Bere agintaldian 1917ko Espainiako greba orokorra eta hirian 700 hildako utzi zituen Espainiako gripea gertatu ziren. Autonomiaren aldeko jarrerak erakusteagatik, Gobernadore Zibilak kargugabetu egin eta Gabino Orbe Usandebarasek ordezkatu zuen.

## Palmaresa 
* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1902, 1903 eta 1904

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raymond Cazeaux

**Raymond Jerome Cazeaux** (Stoke Newington,  - ) ingeles futbolaria izan zen, Athletic Cluben aurrelari moduan aritutakoa.

Merkatari baten semea, Bizkaian zegoen klubaren hasierako aldian.

## Palmaresa 
* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1902, 1903 eta 1904

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert Decin

**Albert Decin** (Oekene, 1920ko ekainaren 5a - Kortrijk, 1993ko uztailaren 13a) belgikar txirrindularia izan zen, profesionala 1941tik 1954ra. Alcyon-Dunlop taldean izan zen.

## Palmaresa 
**1941**
* 7. Flandriako txapelketan
**1942**
* 2. Gullegem Koersen
**1943**
* 6. Scheldeprijsean
**1944**
* 7. Paris-Toursen
**1945
* Gullegem Koerse
* 8. Gante-Wevelgemen
**1946**
* 9. Paris-Bruselan
**1945**
* 3. Omloop van Kuurne
* 3. Kuurne-Brusela-Kuurnen
**1948**
* 2. Stadsprijs Geraardsbergenen
**1949**
* Kuurne-Brusela-Kuurne
* 2. Stadsprijs Geraardsbergenen
* 3. Gante-Wevelgemen
**1950**
* Omloop Mandel-Leie-Schelde
* 2. Gante-Wevelgemen
* 2. Kuurne-Brusela-Kuurnen
**1951'''
* 3. Kuurne-Brusela-Kuurnen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Holobiontea (podcasta)

***Holobiontea*** 2024an Ulu Mediak eta EITBk ekoiztu eta Oier Aranzabalek zuzendutako podcasta da.

Martin eta Xabier Etxeberria anaiek osatu zuten gidoia eta euskal aktore ezagunek hartu zuten parte; Nagore Aranburuk, Iban Garatek, Asier Hormazak, Aitziber Garmendiak, Klara Badiolak, Patxi Santamariak eta Kandido Urangak besteak beste. Izakia holobionte bat da eta harraparia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* EITBren webgunean Holobiontearen atal guztiak
2024ko Paris-Roubaix (emakumezkoen lasterketa)

**2024ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 4. emakumezkoen edizioa izan zen. Urte hartako apirilaren 6an egin zuten Denain eta Roubaix artean, 148,5 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI Women's World Tourraren zati izan zen eta Lotte Kopecky belgikarrak irabazi zuen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Erasoa Mexikoko enbaxada Ekuadorren

**Mexikok Ekuadorren duen enbaxadaren aurkako erasoa** 2024ko apirilaren 5ean gertatu zen, Ekuadorko indar polizial eta militarrak Quitoko enbaxada mexikarrean bortizki sartu zirenean.

## Gertaera 
Ekuadorko poliziez zein militarrez osatutako eta antolatutako talde kriminalen aurka ekiteko Segurtasun Blokeak operazio berezia gauzatu zuen Mexikok herrialdean zuen enbaxadan. Poliziak Mexikok Quiton duen eraikinera sartu ziren, indarrez, goizaldean —han oraindik gaueko ordu txikiak zirela— , eta Ekuadorko presidenteorde ohi Jorge Glas (2013-2018) atxilotu dute. Mexikok Glasi babes politikoa eman zion eta enbaxadan zegoen gotorturik. Presidenteorde ohiaren espetxeratzeak ez zituen soilik hautsak harrotu Glasen iraganagatik edota Mexikok hartutako erabaki baten aurka ekin zuelako Ekuadorrek; baizik eta, Vienako Hitzarmena urratu zutelako.

Glasen atxiloketak garrantzia berezia zuen Ekuadorko Gobernuarentzako. Gabriel Noboa presidentea ustelkeriaren aurkako politikak hitzemanez aurkeztu zen hauteskundeetara; hark iritzi zionez, Ekuadorko aurreko gobernuak «ustelkeriaz lepo» zeuden. Glas ere ustelkeria sistema horren barruan dagoela dio egungo gobernuak. Diru publikoa bidegabe erabili izana leporatzen diote Glasi "Berreraikitze" izeneko kasuan. Bertan, 2016an Ekuadorko Manabi probintzia txikitu zuen lurrikararen osteko lanetan ustelkeria kasuak egon zirela ondorioztatu zen.

Ekuadorrek Mexikoren jarrera arbuiatu zuen, eta adierazi ezein gaizkile ezin dela hartu «politika arrazoiengatik pertsegitua izandakotzat». Are gehiago, Ekuadorko presidentetzak Segurtasun Blokearen ekintza defendatu zuen Glas, «kondenaturik» baitzegoen eta haren aurkako «atzemate agindua» indarrean baitzegoen.

Enbaxadara sartzeko arrazoiak arrazoi, Mexikok ez zituen Quitoren azalpenak onartu eta «edozein harreman diplomatiko lehenbailehen» moztea erabaki zuen herrialdeko presidente Andrés Manuel López Obradorrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Gaizkileak

***Euskal Gaizkileak*** 2019an ZuZeu hedabide digitalak sorturiko podcast seriea da. Beñat Hach Embarek kazetaria da podcastaren zuzendaria eta gidoien egilea. Ahotsak BIEUSE (Bikoiztaile Euskaldunen Elkartea) elkarteko bikoiztaileek jarriak dira, eta Xabier Alkiza da bikoizketa arduraduna. Atalak IN Estudioan grabatuak dira, Donostian, Iñigo Etxarri audio jostunaren eskutik; berea da postprodukzioa ere.

## Historia 
Hasier Etxeberria kazetari eta idazle zena euskal gaizkileen inguruko artikuluak idazten hasi zen. Horretarako hainbat euskal abesti herrikoietak kontatzen diren krimenak hartu zituen ardatz. Beñat Hach Embarek kazetariak Zuzeu atarian artikulu gehiago idazten hasi zen, eta gutxira idatzi horietako istorioak podcast bihurtu eta bi denboraldi osatu zituzten launa atalekin. 2022an proiektuari berrekin eta hirugarren denboraldi bat plazaratu zuten beste lau atalekin.
Atal bakoitzaren amaieran dagokion kantu herrikoia entzuten da. Antzina, krimenen bat gertatuz gero, oso ohikoa zen bertsoak ateratzea edo bertsopaperak agertzea gaiaren inguruan, eta praktika horrek egun oraindik ere abesten diren kantuak utzi dizkigu, nahiz eta maiz ez garen atzean duten istoriaz jabetzen.

Atal bakoitzak musika propioa du, Iñigo Etxarri soinu teknikari eta musikariak sortua eta sartua.

## Atalak 
### 1. denboraldia (2019) 
* Berdabioko atea
* Itsaso zikin bat
* Muatzeko desgrazia
* Bereterretxeren heriotza
### 2. denboraldia (2020) 
* 14 heriotzak
* Beizamako krimena
* Estudiante kondenatua
* Belateko lapurrak
### 3. denboraldia (2022) 
* Lafitte anaiak, Baratariako erregeak
* Jaungoikotxiki mairu gipuzkoarra
* Sakamantekas, Lautadako hiltzailea
* Santxikorrota, Bardeetan libre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ZuZeu.eus webgunean atal guztiak 
* "Euskal Gaizkileak" - Atal guztiak entzungai ZuZeu Podcasten: https://podcast.eus/category/euskal-gaizkileak/
Tadhg Beirne

**Tadhg Beirne** (Eadestown, 1992ko urtarrilaren 8a)  irlandar errugbilaria da, bigarren lerroko,  hirugarren lerroko hegal eta hirugarren lerroko erdiko postuetan aritzen dena. 2018tik United Rugby Championshipeko Munster taldean jokatzen du. 2018ko ekainaren 16an egin zuen debuta Irlandako selekzioarekin, Melbournen, Australiaren kontra.

## Ibilbidea 
* Leinster: 2015-2016
* Scarlets: 2016-2018
* Munster: 2018- 	

## Palmaresa 
### Leinster 
* Pro 12 
** finalista: 2016
### Scarlets 
* Pro 12/Pro14
** irabazlea: 2017
** finalista: 2018
### Munster 
* Pro14/United Rugby Championship
** irabazlea: 2023
** finalista: 2021
### Irlandako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa 
** irabazlea: 2023, 2024
** Grand Slam: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Jane Baines

**Sarah Jane Baines**, ezkongabetan **Sarah Jane Hunt** (Birmingham, Erresuma Batua, 1866ko azaroaren 30a – Port Melbourne, 1951ko otsailaren 20a) feminista, sufragista eta erreformatzaile sozial britainiar-australiarra zen. Epaimahai batek epaitu zuen lehen sufragista izan zen. Mugimendu sufragistan, “Jennie Baines” deitzen zitzaion. 

## Biografia 
Sarah Jane Baines Birminghamen (Ingalaterra) jaio zen, 1866an, Sarah Ann-en (sortzez Hunt) eta su-arma egilea zen James Edward Hunt-en alaba zen. 

Joseph Chamberlainen munizio-fabrikan hasi zen lanean, gero Salbazio Armadan sartu zen, eta ebanjelizazioa egin zuen Boltonen langileen misio independente batean.

1888ko irailaren 26an ezkondu zen, Boltonen, George Bainesekin, botagilea eta zapataria, eta bost seme-alaba izan zituzten, 1888 eta 1899 artean. 

Annie Kenneyk uste zuen "atzeman daitekeen emakume zintzoenetako bat zela, iraultzaile petoa". Alderdi Laborista Independentearekin, Ikasleen Elikadura Batzordearekin eta Langabeen Batzordearekin bat egin zuen.

## Emakumearen boto-eskubidearen aldeko jarduerak 
1905eko urrian, egitate-bidea zela-eta Annie Kenney eta Christabel Pankhurst sufragistak atxilotu zituzten. Bainesek hori jakin zuenean, Women's Social and Political Unionekin bat egin zuen, lehenik boluntario gisa, eta, gero, 1908ko otsailetik aurrera, ordainpeko antolatzaile gisa, astean 2 liberako soldatarekin. Bere lana zen elkarretaratze publikoak antolatzea, bilerak oztopatzea, eta WSPUren adar berriak sortzea Ingalaterrako iparraldean eta Midlandsetan. Bederatzi hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zieten biei, baina, arrazoi juridikoak tarteko, aske utzi zituzten apelazioan. 

Baines berriro kartzelaratu zuten 1919ko martxoan, Yarra Banken debekatutako bandera gorria astintzeagatik, gose-greba egin zuen, eta lau egun geroago askatu zuten, fiskal nagusiak hala erabakita. 

1920an, Bainesek Partidu Komunista Victorian ezartzen lagundu zuen; handik bost urtera baztertu zuten, eta, gero, Alderdi Laboristarekin elkartu zen. 

1926an, familia Port Melbournen instalatu zen, eta Baines 1928tik 1948ra Adingabeen Auzitegiko magistratu berezi izendatu zuten.

## Ondorengotza 
Bigarren Mundu Gerraren ondorengo jarduerak murriztu bazituen ere, bista galdu zuelako, jendaurrean hitz egin zuen 1951ko otsailaren 20an, Port Melbournen, hil baino hilabete batzuk lehenago.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (en) Judith Smart, « Baines [née Hunt], Sarah Jane [Jennie] (1866–1951) », dans Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 (lire en ligne )

## Ikus, gainera 
* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak 
* Surveillance Photograph of Militant Suffragettes' - Image of Jennie Baines in the National Portrait Gallery.
* [http://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw56947/Jennie-Baines?LinkID=mp58989&role=sit&rNo=1 Jennie Baines', Kriminal Record Office-ren eskutik - Image of Jennie Baines, National Portrait Galleryn
Spiros Markezinis

**Spiridon "Spiros" Markezinis** (; Atenas  1909ko apirilaren 22a – *ibidem*, 2000ko urtarrilaren 4a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1973ko urritik azarora.

Zuzenbidea eta Zientzia Politikoa ikasi zituen eta abokatu gisa lan egin zuen. 1936tik 1946ra Jurgi II.a erregearen kontseilari izan zen. Bigarren Mundu Gerran eta alemaniarren okupazioan greziar erresistentziako milizietan borrokatu zen. 1946an Legebiltzarreko kide hautatu zuten Alderdi Nazionalista Batua ordezkatuz, eta handik gutxira Alderdi Berria sortu zuen.

1949an ministro izendatu zuten eta drakma debaluatuz ekonomia berrantolatzeaz arduratu zen.

1973an, Georgios Papadopulos diktadoreak lehen ministro izendatu zuen, erregimen parlamentariorako trantsizioa eta itzulera hasteko, baina ez zuen ezkerreko alderdien babesa lortu. 1973ko azaroko Atenasko Politeknikaren matxinadaren errepresioaren ondoren, kargutik kendu zuten.

1974an demokraziara itzultzeko negoziazioetan parte hartu zuen. Bere azken urteetan bere oroitzapenak eta Grezia garaikidearen historia politikoa idatzi zituen.
Irene Kral

**Irene Kral** (Chicago, 1932ko urtarrilaren 18a – Encino (Kalifornia), 1978ko abuztuaren 15a) Chicagon (Illinois) jaiotako jazz abeslari estatubatuarra izan zen. 1960ko hamarkadan Los Angelesen kokatu zen. Diskografia aberatsa grabatu zuen. Bularreko minbiziaz hil zen.

## Diskografia 
* *The Band and I* Herb Pomeroy-rekin (United Artists, 1958)
* *SteveIreneO!* (United Artists, 1959)
* *Better Than Anything* Junior Mance-rekin (Ava, 1963)
* *Wonderful Life* (Mainstream, 1965)
* *Where Is Love?* (Choice, 1974)
* *Sessions, Live* (Calliope, 1976)
* *Kral Space* (Catalyst Records, 1977)
* *Gentle Rain* Alan Broadbent-ekin (Choice, 1978)
* *Angel Eyes* (Trio, 1978)
* *Live* (Just Jazz, 2000)
* *Just for Now* (Jazzed Media, 2004)
* *Second Chance* (Jazzed Media, 2010)

### Gonbidatu gisa 
* Laurindo Almeida, *Guitar from Ipenema* (Capitol, 1964)
* Buddy Collette, *The Buddy Collette Quintet* (Studio West, 2001)
* Maynard Ferguson, *Boy with Lots of Brass* (EmArcy, 1957)
* Terry Gibbs, *Dream Band, Vol. 6: One More Time* (Contemporary, 2002)
* Shelly Manne, *My Fair Lady* (Capitol, 1964)

## Abesti ezagunak 

* "When I Look In Your Eyes"
* "I Like You, You're Nice"
* "It's A Wonderful World"
* "Spring Can Really Hang You Up The Most"
* "Experiment"
* "Going To California"
* "Never Let Me Go"
* "Small Day Tomorrow"
* "The Gentle Rain"
* "Better Than Anything"
* "I'd Know You Anywhere"
* "Lucky To Be Me / Some Other Time"
* "Goin To California"
* "The Meaning Of The Blues"
* "Just Friends"
* "The Touch Of Your Lips"
* "You Are There"
* "Here'S That Rainy Day"
* "Star Eyes"
* "Nobody Else But Me"
* "Passing By"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Irene Kral AllMusic webgunean.
* :Irene Kral Youtuben.
Sophia Myles

**Sophia Myles** (Londres, 1980ko martxoaren 18a) Ingalaterrako aktorea da, *Thunderbirds* filmean Lady Penelope Creighton-Warden papera betetzeagatik eta *Transformers: Age of Extinction* filmean Darcy izateagatik ezaguna. *Hallam Foe* filmean egindako lanarengatik emakumezko aktore onenaren Eskoziako BAFTA saria jaso zuen.

*Doctor Who* telesaileko atal batean Madame de Pompadour izan zen.

## Biografia 
Londresko Notting Hill auzoan hazi zen eta 11 urte zituela familia Isleworthera aldatu zen. Ikasketetan ona izanik Cambridgeko Unibertsitatean filosofia ikasketak egiteko hartu zuten baina Sophia Mylesek aktore ibilbidea hobetsi zuen, 16 urterekin *The Prince and the Pauper* telesaileko lau ataletan aritu zela eta animaturik.

Lehenengo paper protagonista 2002an izan zuen, *The Abduction Club* filmean. 2003an *Underworld* film arrakastatsuan aritu zen Kate Beckinsalerekin batera, Erika pertsonaia izan zen, eta haren jarraipena zen *Underworld: Evolution* filmean ere paper bera bete zuen.

2006an *Doctor Who* telesaileko "The Girl in the Fireplace" ataldean agertu zen Madame de Pompadourren paperean. *Moonlight* telesailean Beth Turner izan zen 2007-2008 denboraldian, harik eta telesaila amaitu zen arte. Beranduago *A Discovery of Witches* telesailean ere aritu da.

Laburmetraiak ere egin ditu; *Two Words* (2018) eta *November 1st* (2019) laburmetraietan egindako lanarengatik sariak jaso zituen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telesailak 
## Bideoklipak 
## Audioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sophia Mylesen webgune ofiziala 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Astigar-azukre

**Astigar-azukrea** astigar-ziropea berotzearen ondorioz deshidratatzetik sortzen da. Astigar-azukrea ohiko gozagarria da Kanadan eta Estatu Batuetako ipar-ekialdean, astigar-zuhaitzaren izerdiaren bidez prestatua.

Azukre natural bat da, eta haren 54 gluzemia indizea erremolatxa- edo kanabera-azukrearena (60) eta eztiarena (55-87) baino txikiagoa da.

astigar-ziropea 114 eta 125 °C bitarteko irakite-tenperaturaraino berotzen da, eta kristalizatua hozten du. Ondoren, astigar-azukrearen kristalak iragazketa bidez lortzen dira. Xarabea edaten ari den bitartean berehala hozten denean, gurinaren antzeko loditasun-masa lortzen da, eta horregatik esaten zaio astigar-gurina.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Astigargintza
* Astigar-ziropea
* Astigar-tira
* Azukre-astigarra
* Azukre-txabola
* Astigar-gurina
* Astigardia

## Kanpo estekak
Lamia textor

***Lamia textor*** Lamiinae subfamiliako kakalardo bat da, adar luzeak dituzten Cerambycidae familiaren barnean. Ipar Asiako espeziea da jatorriz, baina Mendebaldeko Europan ere aurkitzen da. Bere larbak sahatsetan hazi ohi dira, gutxi batzuetan urkietan edo makaletan.  

## Banaketa 
Mendebaldeko Europan ohikoa da, baina ez da aurkitzen oso iparraldeko latitudetan. Erdialdeko Europan eta Ekialdeko Europan, Siberian, Kaukasoan, Sakhalinen eta Kazakhstango mendebaldean aurki daiteke. Japonian, Korean eta Txinako ipar-ekialdean ere aurkitu da. 

## Morfologia 
15-32 milimetroko luzera duten imagoak dituzte. Arrautzak 4,5-5 mm.koak dira luzeran, eta 1,2-1,4 mm.ko diametroa dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raphaël Jonckheere

**Raphaël Jonckheere** (Westrozebeke, 1927ko apirilaren 24a - Torhout, 1999ko ekainaren 11) flandriar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1950**
* 3. Vilvoordeko Sari Nagusian
**1951**
* 2. Gante-Wevelgemen
**1952**
* 3. Nokere Koersen

## Kanpo estekak
Florian Sénéchal

**Florian Sénéchal** (Cambrai, 1993ko uztailaren 10a) frantziar txirrindularia da. Frantziako Txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
### 2019 
Le Samyn

### 2020 
Druivenkoers Overijse

2. Gante-Wevelgem

### 2021 
Espainiako Vueltako etapa bat

### 2022 
Frantziako Txapelduna

## Kanpo estekak
Peter Pellegrini

**Peter Pellegrini** (Banská Bystrica, 1975eko urriaren 6a) eslovakiar politikaria da, eta gaur egun Eslovakiako presidente da. Kontseilu Nazionaleko presidentea izan zen 2023tik 2024ra eta 2018tik 2020ra Eslovakiako lehen ministroa izan zen.
Vuilleminia comedens

***Vuilleminia comedens*** *Corticiaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
Geroago zatitu eta kiribiltzen diren adar hildako txikien azalaren azpian garatzen da argizari itxurako edo xaboitsu himenioa erakutsiz, zeharrargia gaztetan arrosa kolorekoa zahartzean.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Edozein hostozabal zuhaitzetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Brasil, Argentina, Kanariak, Europa, Errusia, Iran, Kaukasia, Japonia, Kanbodia, Filipinak, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xerocomus armeniacus

***Xerocomus armeniacus*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate ertaineko jangarria.

Sinonimoak: *Rheubarbariboletus armeniacus*, *Boletus armeniacus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikotik lau-ganbilera, azala ia beti pitzatua izaten du, batez ere onddo helduetan; gainazal lehorra, ia belusduna, arrosa-horitik arrosa-arbeletxekora doan kolorekoa, inoiz ez gorria.

**Tutuak:** Biribildu-itsatsiak, hori-urre koloretik ori-oliba antzeko kolorera doazenak, luzera ertainekoak.

**Poroak:** Handi samarrak, irregularki poligonalak, hori-urre kolorekoak, gero ilunagoak, okre-olibarako joerarekin. Gehienetan ukitzean urdindu egiten dira.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Zilindrikoa, oinarrira mehetzeko joerarekin, ia sustrai antzekoekin; zuri-hori kolorekoa, kapelaren koloreko lausotze handituekin.

**Haragia:** Nahiko trinkoa, haritsu samarra; oro har horia, laranjaz lausotua oinaren amaieran, eta pixka bat arrosa kapelaren azalaren azpian; usaingabea eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Armeniacus* epitetoa latinetik dator, arbeletxekoaren antzeko, esan nahi duen "armeniacus" hitzetik. Arbeletxekoaren antzeko kolorea duelako

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Xerocomus rubellus* delakoarekin nahas daiteke, baina honen oinarriak ez ditu hain tonu gorrixkak.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Hostozabalen azpian, bereziki gaztainondoen azpian; taldekoia, nahiko arrunta.

### Banaketa eremua 
Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chrysolina haemoptera

***Chrysolina haemoptera*** Chrysomelidae familiako kakalardo txiki bat da, *Chrysolina* generoan. Plantain landarearekin lotuta egon ohi da, bereziki izar-plantainarekin. Batez ere Mendebaldeko Europan aurki daiteke, Euskal Herrian barne.

## Deskribapena 
*C. haemoptera* helduek 5 eta 9 milimetro arteko luzera dute. Kolore urdin arina dute, islapen metalikoarekin. 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
K8 sobietar itsaspekoa

**K8 sobietar itsaspekoa** urpekari nuklearra zen. 1970ko apirilaren 8an, urpekariak istripua izan zuen Bizkaiko Golkoan. Bi erreaktore atomiko eta hainbat torpedo nuklear zeramatzan. Maniobra militarrak egin ostean, bi sute piztu ziren barruan, ezbehar katea eraginez. Tripulazioaren zati handiena atera zuten arren, lau egunera, apirilaren 12an 52 tripulanterekin eta karga nuklearrarekin ondoratu egin zen 4.680 metroko sakonerara.

Bertsio ofizialaren arabera, gaur egun, lau torpedo nuklear dituen itsaspeko nuklearra 4.680 metroko sakoneran dago, Iberiar Penintsulatik 490 km ipar-mendebaldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Unai Aranzadi: "Un submarino nuclear en el fondo del Golfo de Bizkaia", *Naiz*, 2019ko apirilak 6.
Azukre-txabola

[thumb|Azukre-txabola, [Eskozia Berrian.]]
**Azukre-txabola** () astigar-produktuak egiten diren lekua, astigar-jarabe ospetsua barne. Azukre-txabola astigardiaren barruan dago, eta bertan, astigardizainak astigarren udaberriko izerdia biltzen du, eta horri astigar-ura ere deitzen zaio. Udazkenean, ur hori zuhaitzaren zeluletatik ateratzen da, neguko izozteak iraun dezan. Ez da izerdi gordina, ez eta egindako izerdia ere, mikatza baita.

Adierazpen sinplean, azukre-txabola oinarrizko eraikin txiki bat da, eta soilik jarabea egiteko balio du. Zentzu zabalagoan, azukre-txabola bat merkataritza da, gainera, jatetxe- eta harrera-zerbitzuak eskaintzen ditu. Zerbitzu horiek oso ezagunak dira, bai turistentzat, bai bertakoentzat. 

Normalean, horiek “azukrearen denboran” bakarrik aktibatzen dira, udaberrian. Han, gehienetan, astigar-jarabe bihurtzen da, tanke-sistema baten bidez, eta han irakiten da astigar-ura (izerdia). Fase bakoitzean, azukre-kontzentrazioa handitu egiten da.

## Historia 
thumb|J. Westonen « Scènes de sucrerie », ''L'opinion publique* lanaren grabatua, astigar-siropearen fabrikazio tradizionalaren etapak ilustratzen dituena.
Azukre-txabolak XIX. mendearen hasieran agertu ziren, eta gaur egungo Quebec-en ohikoa den artisau-jarduera eta herri-tradizio bat dira (azukreen denbora martxotik apirilera). Kanadako eta AEBetako beste eskualde batzuetan ere badaude, hala nola Brunswick Berria eta Ontario ekialdean, eta Ingalaterra Berriaren iparraldean eta New York estatuan. Beraz, familia askok azukre txabola bat dute, nahiz eta horrek arraroa izateko joera duen. Txabola hauei "*familiales*" (familiarrak) deitzen zaie, eta hasi-masikoak izan ohi dira.

Aitzitik, azukre-txabola komertziala bada, askoz handiagoa, landuagoa eta erosoagoa izango da, bisitariak hartzeko eta azukrea dastatzeko diseinatuta baitago, eta, gero eta gehiago, antzinako Quebeceko landatartasunaren plater tradizional bat edo gehiago zerbitzatzeko. Txabola hauetan zerbitzatzen den janari tradizionala, adibidez, arrautzopil bat, urdaiazpikoa, patatak, fèves au lard, oreille de crisse-ak, dena astigar-jarabez ureztatua izan daiteke. Postre tradizionalak azukre-tarta (*tarte au sucre*) edo astigar-jarabe tarta dira, edo kanpora astigar-tira elur gainean.

Azukre-txabola batek astigardi ustiatu bat duenean, « baso-ustiapeneko establezimendu integratu » deitzen zaio. Ekoizpen- eta ustiapen-tresnetarako eraikin funtzionalez gain, hauek daude:

* astigarren basoa;
* mantentze-lanetarako eta ustiapenerako bide-sarea;
* astigarren ura biltzeko uzta-sistema;
* astigar ura biltzeko etxola bat;
* ura azukre bihurtzeko urak irakiteko-txabola;
* eta dastatzeko txabola.

## Galeria 

Image:Cabane à sucre.jpg|Azukre-txabola (*cabane à sucre'')
Image:Plat quebec.JPG|Azukre txabolan zerbitzatutako bazkari tradizionala
Image:Tire d'érable.jpg|Astigar-tiraren dastaketa
Image:Mt-St-Greg-Erabliere_Charbonneau.jpg|Saint-Grégoire mendiko azukre-txabola.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Astigargintza
* Astigar-ziropea
* Astigar-tira
* Astigar-azukrea
* Azukre-astigarra
* Astigar-gurina

## Kanpo estekak
2020ko Errege Kopako finala

**2020ko Espainiako Errege Kopako finala**  txapelketa honen irabazlea erabaki zuen partida, bere historiaren 116. edizioa izan da. Partida 2021eko apirilaren 3an Sevilla hiriko La Cartuja futbol-zelaian, Athletic Club eta Erreala euskal taldeen artean, beraz Euskal Derbia ere izan zen. Bi taldeak finalerdietako txandako irabazle gisa sailkatu ziren, Granada CF eta CD Mirandés, hurrenez hurren garaitu eta gero.

**Euskal Finala**, **Mendeko Derbia** eta **Derbi Guztien Ama** ezizenak jaso zituen.

## Finalistak eta palmaresak 
**Hizki nabarrez** taldeak ordurarte irabazi zituen denboraldiak adierazten da.

## Finalerako bidea 
## Finalaren egoitza 
Finala Sevillako (Espainia) La Cartuja estadioan jokatu zen.

## Partidaren fitxa 

|valign="top"|
|valign="top" width="50%"|

|}

### Hamaikako titularra 
thunb|center|400px

## Ospakizuna
Wilhelmina van Idsinga

**Wilhelmina van Idsinga** ere Wilhelmina Geertruida de *Idsinga* (1788–1819) margolari holandarra izan zen. Leeuwarden jaio zen.

## Bizitza goiztiarra 
Wilhelmina van Idsinga izan zen jonkheer Johan van Idsingaren (Friesland estatuetako idazkaria) eta Tjebbina Heimansen seme bakarra. Sei urte zituela, ama hil egin zen, eta Johan van Idsinga Geertruida Style rekin ezkondu zen. Aitaren bigarren ezkontza seme-alabarik gabea zen.

Gaztetan, erretratuak marrazten eta margotzen hasi zen, hasieran klera pastelean eta geroago olio-pinturetan. Carel Jacob van Baar van Slangenburgh eta Willem Bartel van der Kooi margolari frisiarrek irakatsi zuten.

## Karrera 
1814 inguruan bere talentu artistikoa bere fruituetara iritsi zen. Urte horretan La Haya eta Amsterdamen erakutsi zuen. Amsterdamen, besteak beste, lore-saski bat zuen neskato baten erretratua zegoen. Bi urte geroago, 1816an, pinturarako pastel-marrazki bat erakutsi zuen: "Ordenantza historikoa, Sareptaren alarguna eta Elias profeta", Flinck gobernuaren eskutik. 1818an, Van Idsingak emakume frisiar baten erretratua eta agure baten marrazki pastela erakutsi zituen artista bizien erakusketa batean. Arte Orokorrek eta Lettermanek dei egin zieten lanei, eta pintura-talentua erakutsi zuten.

## Heriotza 
Wilhelmina van Idsinga 1819ko maiatzaren 3an hil zen, "bularreko gaixotasun" baten ondorioz. Haren gurasoek Wilhelminaren autorretratua utzi zuten, lastozko txapelarekin. Wumkesek Holandako Biografia Hiztegi Berrian bere pieza onena deitzen zion, Old Burger Weeshuis-i (Sneek) [nl] pintura bizi den tokian.
Fitxategi:Wilhelmina_Geertruida_van_Idsinga_-_Portret_van_een_meisje_met_hoed.jpg|alt=Portret van een meisje met hoed (Portrait of a girl with a hat).|*Portreta metal-meatze hotzen*(Kapela duen neska baten erretratua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret Woodrow Wilson

**Margaret Woodrow Wilson** (Gainesville, Georgia, 1886ko apirilaren 16a – Pondicherry, 1944ko otsailaren 12a) AEBetako lehen dama izan zen 1914tik 1915era.

Woodrow Wilson presidentearen eta Ellen Axson Wilsonen alaba zaharrena izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama izan zen ama hil zitzaionetik hurrengo urtean aita Edith Wilsonekin ezkondu zen arte.

1934an Indiako Pondicherryko Sri Aurobindoren ashram-era bidaiatu zuen. **Nishta** izena hartu zuen, eta han geratu zen bere bizitza osoan. Ezkongabe eta ondorengorik gabe hil zen.
El Tesoro trikuharria

**El Tesoro** (Altxorra) Zamorako probintzian dagoen Morales de Rey herriaren lurretan dagoen trikuharria da.  Datazioak K.a. 3500–3000. urtean kokatu du. Izena bertan aurkitu ziren brontzezko 18 txanpon erromatarretik dator. 

## Ezaugarriak 
Morales de Reyko hirigunetik mendebaldera dago, Eria ibaiaren goiko terrazaren gainean.

Trikuharria oso hondatuta zegoen kokatuta dagoen inguruko nekazaritza-laborantza handiaren ondorioz. Indusketan, hego-ekialderantz zihoan korridorea aurkitu zen, trikuharri hori korridore-hilobi barietatearen barruan katalogatzea erraztu zuena. Ez zuen tumulurik, multzoa zenbait lur-mugimenduren xede izan baitzen eta erabat desagertua zegoenik. Gutxi izan ziren berreskuratutako material arkeologikoak, hildakoen ondoan utzitako hatu gisa erabili zirenak, hala nola silexko zenbait tresna, neolito garaiko ostilamenduak eta apaingarri batzuen zatiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :El Tesoroari buruzko erreportai grafikoa.
Maria Dolores Ocaña Madrid

**María Dolores Ocaña Madrid** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1973ko apirilaren 29a) madrildar abokatua da. 2024ko apirilean, Espainiako Letizia Erreginaren idazkaritza pribatua zuzentzen lehen emakumea izan zen. 

## Biografia 
1973ko apirilaren 29an jaio zen Ocaña Madrid, eta Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean lizentziatu zen Zuzenbidean. 

### Abokatu ibilbidea 
2003an sartu zen Estatuko Abokatuen Kidegoan, oposizio librearen bidez, eta lehen destinoa Zamora probintziako Justizia Ministerioko zerbitzu juridiko probintzialetako burutzan izan zuen.

Era berean, Estatuko abokatua denez, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Administrazioarekiko Auzien Epaitegi Zentraletako burua izan da, Estatuko abokatua-Gobernuaren Madrilgo Ordezkaritzako koordinatzailea, Tragsegako Administrazio Kontseiluko idazkaria, Tragsatec Administrazio Kontseiluko kidea, Estatuko Administrazio Kontseiluko kidea, laguntza juridikoa emateko Estatuko Abokatutza Nagusiaren eta Seiasaren arteko Hitzarmenaren Batzorde Burua, Enpresa Nazionalaren Administrazio Kontseiluko idazkaria (Enisa), Estatuko Abokatutza Nagusiaren eta Aire Segurtasuneko Estatu Agentziaren arteko laguntza juridikoaren hitzarmenaren koordinatzailea, eta Hondakin Erradiaktiboen Enpresa Nazionalarekin (ENRESA) egindako laguntza juridikoaren hitzarmeneko batzordeburua.

Urte askoan egon zen Nekazaritza Ministerioan, hainbat postutan, organo zentraletan zein erakunde autonomoetan. 2018ko ekainean, Luis Planas ministroak proposatuta, Ministroen Kontseiluak Nekazaritzako idazkariorde eta Nekazaritzako Aseguruen Estatuko Erakundeko presidente izendatu zuen, eta kargu horiek 2020ra arte bete zituen. Idazkariordetzatik alde egin ondoren, Hezkuntza eta Lanbide Heziketaren Ministerioan lan egin zuen, eta Sail horretan Estatuko Abokatutzaren buru izan zen.

2024ko apirilean, Errege Etxeak Erreginaren Idazkaritzan errelebua izango zela jakinarazi zuen, eta Letizia Erreginaren Idazkaritzako buru izendatu zuten, Abrantesko dukearen ordez. Izendapen horrekin, Ocaña Madrid izan zen Espainiako erregearen ezkontidearen idazkaritza pribatua zuzendu zuen lehen emakumea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rebeca Atencia

**Rebeca Atencia** (Ferrol, Coruña, Galizia, 1977) coruñar primatologoa eta albaitaria da. Tchimpoungako Txinpantzeen Errehabilitazio Zentroko zuzendaria, Kongoko Errepublika, Jane Goodall Institutuaren mendekoa, Jane Goodallen oinordekotzat jo dute, primateak berreskuratzeko egin duen lan nabarmenarengatik.

## Ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|335x335px|[Jane Goodall, 2022.04.04]]
Albaitaritza ikasi zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. 2005ean Help Congo izeneko Gobernuz Kanpoko Erakundean hasi zen lanean, Kongoko Errepublika Demokratikoko Conkouati Douli parke nazionalean zauritutako primateak berriz sartzeko proiektu batean. Hamar hilabete zeramatzan Help Congon lanean, Jane Goodall primatologoak bere lanean arreta jarri, eta Tchimpoungako errehabilitazio-zentroa zuzentzea proposatu zionean. 

1997an sortutako zentro horretan, 150 txinpantze inguru zaintzen eta babesten dituzte, Jungla edo oihan itxira itzultzeko, eta, aldi berean, inguruko biztanleei animalia horiei buruzko heziketa- eta sentsibilizazio-lana egiten dute. Isileko ehiztarien edo trafikatzaileen erasoak direla eta, txinpantzeren bat zaurituta edo umezurtz geratzen bada zelan jokatu azaltzen du.

Chimpamigo@s programa garatu zuen, ale bat babesteko aukera ematen duena, bere mantenu eta albaitaritzarako laguntza emanda.

Bere ikerketa zientifikoko lanei buruzko argitalpenak egiten ditu.

2016. urtean, Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko talde batekin, bi txinpantzeren bihotzari buruzko ikerketa bat aurkeztu zuen. Lan horrek txinpantzeen bihotz-osasunari buruzko kontzeptua aldatu zuen. Egindako ekarpenari esker, gatibu dauden animalia horien bihotzekoak eragindako heriotzak saihestuko dira. Halaber, frogatu zuen elektrokardiogramak oso desberdinak direla gizakien eta txinpantzeen artean. Diagnostiko goiztiar gisa erabil daiteke, primateak bat-batean ez hiltzeko.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Espainiako Elkarte Geografikoaren Sari Nazionala (2019-2020)

* *Newsweek* aldizkariak (2018) etorkizuneko 20 emakumeetako bat izendatu zuen.

* Martxoaren 8ko saria (2019), Ferrolgo Udalak emana, bere lana eta ibilbide bikaina saritzeko.

* Madrilgo Albaitarien Elkargoko animalien ongizatearen saria (2017).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak