Pestiziden eragina giza osasunean

[thumb|320x320px|Pestizidak aplikatzen, zaldiz, [Herbehereetako Erresuma|Herbeheretan (2018).]]
**Pestizidek giza osasunean eraginak** dituzte beti, batzuetan larriak edo berehalakoak eta beste batzuetan luzaroago nabarmendu daitezkeenak.

Pestizida eta ongarrien erabilerak eragin argiak ditu giza osasunaren gainean, egiaztatuta baitago harreman zuzena dutela zenbait minbizi motarekin, sortzetiko eritasunekin eta umekiaren heriotzarekin. Bereziki, produktu agrokimikoak aplikatu behar dituzten landa langileek jasaten dute arrisku handiena, kalte genetikoetara iritsi arte. Egoera bereziki larria dute Hirugarren Munduko laborantza intentsiboetan lan egiten dutenek. Munduko Osasun Erakundeak ohartarazi du, halaber, aplikaziotik hurbil dauden eremuetan bizi direnak ere esposizio arrisku handiagoko egoeran daudela.

Literatura zientifikoaren berrikuspen sistematiko batek aurkitu zuen, 2007an, ez-Hodgkin linfomari eta leuzemiari buruzko azterketa gehienek lotura positiboak erakutsi zituztela pestiziden eraginpean egotearekin, eta, beraz, ondorioztatu zuten pestiziden erabilera murriztu egin beharko litzatekeela.

Poluitzaile organiko iraunkorrei buruzko Stockholmeko hitzarmenaren (2001) arabera, 12 produktu kimiko arriskutsu eta iraunkorrenetatik 9 pestizidak ziren; horietako batzuk zirkulaziotik kendu dira.

## Ondorio larriak 
[thumb|Hegazkin bat pestizidak aplikatzen, [Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetan.]]
Pestizidak erabiltzen dituzten langileek osasun arazo larriak izan ditzakete, hala nola, sabeleko mina, zorabioak, buruko minak, goragaleak, gorakoak eta arazoak larruazalean eta begietan. Txinan, milioi erdi pertsona pozoitzen dira urtero pestizidekin, eta horietatik 500 hiltzen dira. Pestizidetan erabili ohi diren piretrina moduko intsektizidek heriotza eragin dezakete arnastuz gero.

## Epe luzeko ondorioak 
### Minbizia 
Ikerketa askotan aztertu izan da pestiziden eraginpean egoteak zein eragin izan dezakeen minbizia pairatzeko. Lotura argiak aurkitu izan dira minbizia mota askorekin: leuzemia, linfoma, burmuineko tumorea, giltzurruneko tumorea, bularreko minbizia, prostatako minbizia, pankreako minbizia, gibeleko minbizia, birikako minbizia eta larruazaleko minbizia, besteak beste. Arriskua bereziki landa eremuen inguruetan bizi diren populazioek daukaten arren, minbizi tasa handienak aurkitu izan dira pestizidak aplikatzen dituzten nekazaritza langileen artean. Haurdun dagoen emakume batek pestiziden eraginpean lan egiten duenean, leuzemia, Wilmsen tumorea eta haurraren garuneko minbizia izateko arriskua areagotzen dira. Etxe barruko intsektiziden eta etxe kanpoko herbiziden eraginpean egotea lotuta dago haurren odol minbiziekin.

### Neurologikoak 
Ebidentziak lotzen ditu pestiziden eraginpean egotea eta jarduera neurologiko eskasak izatea. Ez da egin pestizida berrienekin aldera daitekeen azterketarik, organofosfatoak ordezten ari baitira, hala nola neonikotinoideak.

### Ugalketa ondorioak 
[thumb|[AEBetako Aire Armada|Estatu Batuetako armadako helikoptero bat agente laranja botatzen Mekongen (1969-07-26). ]]
Ebidentzia sendoak daude pestiziden eraginpean egotea lotzeko sortzetiko eritasunekin, umeki heriotzarekin eta umekiaren hazkunde arazoekin. Agente laranja ― AEBetako Aire Armadak, Vietnamgo gerran zehar erruz erabilia― argi lotu izan da Malaysian eta Vietnamen osasun arazoekin eta ondorio genetikoekin. Halaber, egiaztatu izan da uneren batean pestiziden eraginpean egon ziren umekiek pisu txikia eta garapen akatsak zituztela jaiotzerakoan.

#### Ugalkortasuna 
Zenbait pestizida, dibromoklorofano eta 2,4-D barne, gizakien ugalkortasuna gutxitzearekin lotu izan dira. Pestiziden eraginpean egoteak ugalkortasun txikiagoa eragin zien gizonezkoei, asaldura genetikoak espermatozoideetan, espermatozoide kopuru murritzagoa, kalteak epitelio germinalean eta hormona funtzio asaldatua.

### Bestelakoak 
[ezkerrera|thumb|Pestizidak botatzen, [Alemaniako Errepublika Demokratikoa|Ekialdeko Alemanian (1977),]]
Azterketa batzuen arabera, dermatitisa izateko arrisku handiagoa dute pestiziden eraginpean direnek.

Gainera, ikerketek azaldu dute pestiziden eraginpean egoteak zerikusia duela epe luzeko arnasketa arazoekin. Bikoteka egindako ikerketa alderatuek pestiziden esposizioaren eta emaitza neurologikoen edo minbiziaren arteko lotura aztertu dute, agian organofosfatoen eraginpean egondako langileen artean gertatzen diren bi eritasun nabarmenenak.

Ameriketako Estatu Batuetako Osasun Institutu Nazionaletako (NIH) ikertzaileen arabera, bizitzan 100 egun baino gehiagotan pestizida kloratuak erabili izan dituztenek diabetes arrisku handiagoa duten. Azterketa baten arabera, pestizida espezifikoen eta diabetes intzidentalaren arteko arrisku lotura %&nbsp;20 eta %&nbsp;200 artean handiagoa da. Arriskuak handiagoak ziren halako produkturik inoiz aplikatu ez zuten aplikatzaileekin alderatu zirenean.

## Esposizio bidea 
[thumb|Mahastietan pestizidak botatzen, [Kalifornia|Kalifornian (1970).]]
Pertsonak pestiziden eraginpean egon daitezke zenbait jardueragatik, besteak beste, lanean edo etxean egindakoak. Lan eremuetan, etxean eta eskolan egon daitezke gizakiak pestiziden eraginpean. Pestizidak gizakiok kontsumitzen ditugun elikagaietan eta uretan ere aurki daitezke, baita arnasten dugun airearen kutsaduran.

Nekazaritzako laboreetako izurriteak kontrolatzeko erabiltzen diren pestizidak arriskutsuak izan daitezke, ekoitzitako elikagaiak kontsumitzen dituztenentzat. Arrisku horrek sortutako kezkak goratu du elikagai organikoen mugimendua. Elikagai labore askok, frutak eta barazkiak barne, pestiziden hondakinak izan ditzakete, baita garbitu edo zuritu ondoren ere. Gaur egun dagoeneko erabiltzen ez diren baina denbora luzez deskonposatzeko erresistenteak diren produktu kimikoak lurzoruan eta uretan egon daitezke, eta, beraz, elikagaietan.

Nazio Batuen Codex Alimentarius batzordeak nazioarteko arauak gomendatu ditu elikagaietako banakako pestizidetarako hondakinen gehienezko mugetarako.

Europar Batasunean, Osasun eta Elikagai Segurtasuneko Zuzendaritza Nagusiak ezartzen ditu gehieneko mugak.

Ameriketako Estatu Batuetan, elikagaietan geratzen diren hondakinen maila Ingurumena Babesteko Agentziak ezarritako tolerantzia mailara mugatzen da. Tolerantzia mailak ezartzen dira kontuan hartuta, alde batetik, pestizidaren eta haren deskonposizio produktuen toxikotasuna, erabilitako kopurua eta maiztasuna; eta, bestetik, prestatzerakoan nahiz merkaturatzerakoan elikagaietan edo haien gainean geratzen den pestizida kopurua (hau da, hondakina).

Tolerantzia mailak lortzeko, pestiziden fabrikatzaileek pestizida jakin bat erregistratu ahal izan baino lehen egin behar izaten dituzten azterketa toxikologikoak, esposizio ereduak eta hondakinen azterketak kontuan hartzen dira. Hala ere, ondorioak banakako pestizidentzat probatzen dira, eta informazio gutxi dago airean, elikagaietan eta uretan pestiziden arrasto ugari izateak eragin ditzakeen ondorio sinergikoei buruz.
[thumb|Hegazkin bat [DDT basoan botatzen, 1955ean, Oregonen.]]
Marrubiak eta tomateak dira lurzoruaren fumigazio gehien erabiltzen dituzten bi laboreak; izan ere, oso zaurgarri dira zenbait gaixotasun, intsektu, akaro eta har parasitoen aurrean. 2003an, Kalifornian bakarrik, 1.700 tona metriko sodio metano erabili ziren tomateetan. Azken urteotan, baina, nekazari arduratsu askok frogatu dute posible dela produktu kimiko kaltegarririk gabe eta modu errentagarrian marrubiak eta tomateak ekoiztea.

Pestizida batzuk denbora luzez egon daitezke ingurunean. Adibidez, Estatu Batuetako biztanle gehienek DDT maila detektagarriak dituzte oraindik gorputzean, nahiz eta Estatu Batuetan 1972an debekatu zen intsektizida hori.

## Prebentzioa 
Pestiziden eraginpean egotea ezin da aztertu plazeboarekin egindako saiakuntza kontrolatuetan, hori ez bailitzateke etikoa izango. Beraz, ez dago ezartzerik kausa-ondorio harreman zuzena, baina ebidentzia sendoak beste azterketa diseinu batzuen bidez bildu izan dira. Dena dela ere, zuhurtasun printzipioa maiz erabiltzen da ingurumen legerian, eta, beraz, ez da zalantza gabeko frogarik behar toxina potentzialekiko esposizioa murrizteko ahaleginak arrazoitzeko.

Ipar Amerikako Elkarte Medikoak pestiziden esposizioa mugatzea eta arrisku gutxiagoko hautabideak erabiltzea gomendatzen du. Ondorio horretara iritsi ziren, gaur egun erabiltzen diren zaintza sistemak ez direlako egokiak esposizioarekin lotutako arazoak zehazteko. 1997an argitaratutako txostenean hauxe esaten zen:Aplikatzaileari ziurtagiri baimendu bat eskatzeak edo jakinarazpen publikoko programek ere balio ezezaguna dute, ondorio negatiboak saihesteko gaitasunari dagokionez.

## Epidemiologia 
Munduko Osasun Erakundearen eta Nazio Batuen Ingurumen Programaren arabera, urtero 3 milioi langilek pestizidek eragindako intoxikazio larriak jasaten dituzte, eta horietatik 18.000 inguru hiltzen dira. 1990ean egindako azterlan baten arabera, garapen bidean dauden herrialdeetan 25 milioi langilek pozoitze arina izan dezakete urtero pestiziden erruz. Ameriketako Estatu Batuetako populazioaren lagin adierazgarri baten odolean 50 pestiziden maila detektagarriak aurkitu ziren.

## Interes gatazkak pestiziden ikerkuntzan 
Ikerketa oinarriari dagokionez, interes gatazkei buruzko kezkak planteatu izan dira. Besteak beste, Ingalaterrako *Imperial Cancer Research Fund*-eko Richard Doll hil ondoren jakin izan zen industriaren finantziazio ezkutua zuela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Agrokimika
* Nekazaritza intentsiboa
* Lurzoruaren kutsadura

## Kanpo estekak 
* EU Pesticides Database