Zirrindola

thumb|150x150px| Zirrindola ezberdinak errenkadetan (goitik behera): lauak, zatituak, izardunak (barneko eta kanpoko hortzekin) eta isolatzaileak.
thumb|Hainbat zirrindola ezberdin|241x241px**Zirrindola** eraztun edo pieza zilindriko zapal bat da; torloju eta azkoin bidezko loturetan, estutu beharreko piezaren eta azkoinaren edo torloju-buruaren artean presioa ondo banatzeko jartzen da. Metalezkoa izan ohi da, eta, batzuetan, ez askatzeko segurtasun-sistemaren batez hornituta egon ohi da, hala nola tolesturak edo koskak. 

Besteak beste, espaziadore, malguki, aurrekarga adierazten duen gailu eta aseguru-gailu gisa erabil daiteke.

Kalitate handiko torlojuek, oro har, nahitaez behar dute metal gogorrezko zirrindolaren bat, horrela ez balitz tentsio-indarrak galtzeko arriskua bailegoke. Era askotako zirrindolak daude, hala nola kanpo-hortzekoak, barne-hortzekoak edota izar formakoak. Tapetan erabiltzen diren hulezko edo fibrazko zigiluek edota likido-ihesa saihesteko erabiltzen diren juntek (ura, olioa, etab.) batzuetan zirrindolaren forma bera izaten dute, baina haien funtzioa ezberdina da. Korrosio galvanikoa saihesteko, hain zuzen ere, metalezko torlojuak aluminiozko gainazaletatik isolatzeko oso garrantzitsuak dira zirrindolak.

## Zirrindolaren erabilerak 
### Ukipen-azaleraren babesa 
Zirrindola bat piezaren eta torlojuaren artean jartzean, errotazio-mugimendua beti torlojuaren buruaren eta zirrindolaren artekoa izango da. Zirrindolaren eta torlojuaren arteko marruskadura mugatua denez gero, piezaren gainazala ukitu gabe mantentzen da.

Propietate hau frogatzen duen kalkulua enbrageen irristatze-momentua kalkulatzeko erabiltzen den bera da.

### Tentsio-arintzea 
Torlojua lotu ondoren, ukipen-gainazalen moldaketa elastiko azkar batek (tentsio-finkapena) edo heldutako bi piezen arteko desplazamenduak (adibidez dardarek sortuak) torlojuaren elongazioa murriztu dezakete, eta, ondorioz, bere tentsioa jaitsarazi dezakete (erlaxazio terminoa). Jaitsiera hori gero eta handiagoa da torlojuaren luzera jaitsi ahala. Hori dela eta, piezen arteko lotura lasaitzera iritsi daiteke, tentsioen arintzeak edota higadurak eraginda.

Zirrindola lagungarria da torloju baten zurruntasuna murrizteko, tentsiopean luzera handitzen badu. Estutze-indar bera izanik, handiagoa da bere deformazio elastikoa, eta, beraz, aurretik estututako multzoaren erlaxazioarekiko (eta kanpo-indarrekiko) sentikortasun txikiagoa du. 

### Torlojuen blokeaketa 
Maiz erabiltzen dira azkoin eta torloju-buruari hobeto itsasten zaizkien forma konplexuagoko zirrindolak, torlojua biratzea (eta, ondorioz, lotura askatzea) moteltzeko —edo eragozteko—.

= Zirrindola motak =

## Eusteko zirrindolak 
### Zirrindola lauak 
Hauek dira zirrindola sinple eta arruntenak. Kanpo-diametroa barne-diametroaren eta lodieraren –seriearen– araberakoa da.

Lodiera-perdoia ere estandarizatua dago. Askotariko materialak (malgukietarako altzairua, altzairu herdoilgaitza, etab.) eta gainazal-tratamenduak (estaldurarik gabekoa, zizakatua, kadmioztatua, etab.) eskaintzen dira.

### Kopa-zirrindolak 
Torloju buru-abeilanatuentzat erabiltzen dira.

### Zirrindola esferikoak 
Kojinete esferikoentzat erabiltzen dira.

## Zirrindola elastikoak 
### Zirrindola konikoak 
*Belleville* zirrindola ere esaten zaio, bere forma konikoari esker karga-axial estatikoak edota dinamikoak jasateko gai da. Lotura-tentsioa mantentzeko gai da nahiz eta tentsio-arintzeak edota bibrazioak egon.

Malguki eran jokatu ohi du, eta honek ematen dio bere elastikotasun jokaera. 

Lotu ondoren zapalduta gelditzen da bi piezen artean eta ardatz axialean zurruntasun handiko malguki trinko gisa jokatzen du.

Zirrindola konikoak juntatuz malguki trinko eta zurrunak ere egin ohi dira, elastikotasunari probetxua ateraz.

### Zirrindola ondulatuak 
Zirrindola ondulatuak oro har material bigunetan erabiltzen dira (brontzea, plastikoa…). Lotzean lautu egiten dira, baina elastikotasuna mantenduz.

Forma ezberdinak daude, bat, bi, hiru edota lau ondulaketekin. Bata bestearen gainean jarriz gero malguki ondulatu bat egin daiteke.

### Grower zirrindolak 
Grower zirrindola kiribil moztu formako zirrindola elastikoa da, azkoinak edo torlojuak bibrazioen edo mugimenduen ondorioz ez lasaitzeko diseinatua. Estutzean, presio konstantea egiten du azkoinean, marruskadura eta biraketarekiko erresistentzia sortzen duena.

Bibrazioak edo esfortzu txandakatuak dituzten lotura mekanikoetan erabiltzen da Grower zirrindola, hala nola makina industrialetan edo autopropultsatuetan. Diseinu erraza eta ekonomikoa duenez, irtenbide eraginkorra da lotura seguruak eta iraunkorrak izateko. (Estandarra: DIN 127)

= Materialak =
Material askotako zirrindolak daude merkatuan, gure beharren arabera:

* Altzairua – Karbono-altzairua, malgukietarako altzairua, A2 (304) eta A4 (316/316L) altzairu herdoilgaitzak.

* Metal ez-ferrosoa – Kobrea, letoia, aluminioa, titanioa, burdina, brontzea eta zinka.
* Aleazioa – Siliziozko brontzea, Inconel, Monel eta Hastelloy.
* Plastikoa – Termoplastikoak eta polimero termogogorgarriak, hala nola polietilenoa, PTFE (tefloia).
* Nylona – Nylon 6, Nylon 66, Nylatron eta Tecamid MDS*.*
* Bereziak: zuntza, zeramika, kautxu naturala, kautxua, feltroa, larrua, bimetalak eta mika.
* Fenola: materialak isolamendu elektriko ona du, arina da, erresistentea da, hezetasun gutxi xurgatzen du, beroarekiko erresistentea da baita produktu kimikoekiko eta korrosioarekiko ere. Isolamendu elektrikoa behar den kasuetan, zirrindola lau metalikoak zirrindola fenolikoengatik ordezten dira. Zirrindola fenolikoak material fenolikoaren xafla handietan estanpatzen dira. Bestalde, "zirrindola fenoliko" terminoa material ijeztuez eginiko zirrindola estanpatuetarako erabiltzen da batzuetan. Material ijeztu horiek papera, ehuna eta mylar-a izan daitezke adibidez.

## Korrosioarekiko erresistentzia 
Hainbat teknika erabiltzen dira zirrindolen korrosioarekiko erresistentzia hobetzeko:

* Metalezko estaldura: korrosioarekiko erresistentzia hobetzeko erabiltzen diren estaldura ohikoenak zinka, kadmioa eta nikela dira. Zinkezko estaldurak azaleko geruza gisa jokatzen du, eta material korrosiboei egiten die aurre, zirrindola kaltetu aurretik. Kadmioak kalitate handiko babes-azalera sortzen du, baina toxikoa da. Nikel-estaldurek korrosioaren aurkako babesa gehitzen dute akabera trinkoa denean eta ez porotsua.

* Galbanoplastia: metodo hau zirrindola deposizio elektrolitikoaren bidez estaltzean datza, kromoa edo zilarra bezalako metalak erabiliz.

* Fosfatatzea: gainazal erresistentea lortzen da, baina urratzailea, zink-fosfatozko eta oliozko geruza-babesle bat erantsi ondoren.

* Urreztatua edo urdineztatua: zirrindolari konposatu kimiko bat edo gatz-disoluzio alkalino bat jartzeak oxidazio-erreakzio kimiko bat eragiten du. Horren ondorioz, korrosioarekiko erresistentea den gainazal koloredun bat sortzen da. Estalduraren osotasuna hobetu daiteke amaitutako produktua ura desplazatzen duen olio batekin tratatuz.

* Xaflatze kimikoa: teknika honetan nikel-fosforo aleazio bat erabiltzen da, zirrindolaren azal bihurtzen dena, eta, horrela, korrosioarekiko eta urradurekiko oso erresistentea den gainazal bat sortzen da .

= Zirrindola lauen neurri estandarrak =
Taulako neurriak marrazkian deskribatutako zirrindolen dimentsioei dagozkie. Zirrindola lauen neurri estandarrak DIN 125 arauaren bidez zehazten ziren, ISO 7089 indarrean jarri zuten arte. DIN arauak (*Deutsches Institut für Normung* - Alemaniako Normalizazio Institutua) sail askotan erabiltzen dira, industria-finkapenerako elementuak barne. DIN arauak ohikoak dira oraindik Alemanian, Europan eta munduko gainerako herrialdeetan, nahiz eta ISO arauetarako trantsizioa gertatzen ari den. DIN arauak ISO baliokiderik ez duten piezetarako erabiltzen dira oraindik, edo normalizatzeko beharrik ez dagoen piezetarako .

= Erreferentziak =

## Kanpo estekak