open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luka

**Luka** honakoa izan daiteke:
* Luka (izena), eslaviar jatorriko izena.

## Lekuak 
### Bosnia-Herzegovina 
* Luka (Ilijaš), herri bat
* Luka (Srebrenica), herri bat
* Luka (Bosansko Grahovo) (a village
* Luka (Konjic), herri bat
* Luka (Gacko), herri bat
* Luka (Srebrenik), herri bat
* Luka (Nevesinje), herri bat

### Eslovakia 
* Lúka,Trenčín eskualdeko herria
### Krozia 
* Luka (Dubrovnik-Neretva)
* Luka (Zagreb)
* Luka (Vrbovec)

### Polonia 
* Łuka (Podlaskie)
* Łuka (Varmia-Mazuria)

### Serbia 
* Luka (Bor), herria

### Txekiar Errepublika 
* Luka (Česká Lípa)
* Luká, Olomoucen
* Luka (Pragako metroa)
* Luka nad Jihlavou, Jihlavan
Trabuko (musika taldea)

**Trabuko** plaza musika talde gipuzkoarra izan.

## Sorrera 
1994. urtean, Egan plaza talde ezaguna banandu zenean, bertako kide batzuk Trabuko talde berria sortu zuten. Hasiera batean Trabuko Egan izenarekin eta Trabuko ondoren. 

Lehen diskoak taldearen izan bera zeraman, "Trabuko". 1995. urtean kaleratu zuten, hamairu kantu alai bilduz bertan.

## Taldekideak 
* Koldo Tarragona, teklatua ta ahotsa
* Gonzalo Pelaez, baxua
* Alberto Franzesena, bateria
* Imanol Aranburu, teklatuak
* Jose Mari Pelaez "Peke", kitarra ta ahotsa

## Banaketa 
Trabuko taldetik beste bi talde sortu ziren, Irailerako 6 edota Kiñu musika taldeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapela (argipena)

**Kapela** honakoa izan daiteke:
* Kapela, burua estaltzeko jantzia.

## Lekuak 
* Kapela (Kroazia), udalerria
* Kapela Kalnička, iparraldeko Kroaziako herria
** Mala Kapela, Kroaziako mendia
** Velika Kapela, Kroaziako mendia
Garazi Navas

**Garazi Navas Mundiñano** (Usansolo, Bizkaia, 1995ko apirilaren 26a) soinujolea, musikaria da. 

## Bizitza 
Zazpi urterekin hasi zen akordeoia jotzen Galdakaoko Máximo Moreno Musika Eskolan, eta  Musikene, Euskal Herriko Goi-Mailako Musika Ikastegian jarraitu zituen bere musika ikasketak. Pianoa, perkusioa eta kantua ikasi zituen arren akordeoi-interpretazioan Goi-Maila (edo Gradua) eta Masterra ditu, eta baita Euskal Musika Tradizionalean Graduondoa. Mota eta estilo ezberdinetako kontzertuetan (klasikoa, garaikidea, folka, jazza), bai bakarka, bai talde txikiekin eta baita orkestrekin ere aritzen da. Aldi berean, sorkuntza eta inprobisazioaren munduan, diziplinarteko proiektu anitzetan ari da lanean.

## Ibilbidea 
**Prestakuntza akademikoa** 

Musikako Goi-Mailako Ikasketak, akordeoi espezialitatean (Musikene, Euskal Herriko Goi-Mailako Musika Ikastegia). - Musika-Interpretazioko Irakaskuntza Artistikoen Masterra, akordeoi espezialitatean (Musikene, Euskal Herriko Goi-Mailako Musika Ikastegia). - Euskal Musika Tradizionalean Graduondoko Espezializazio-Ikastaroa (Musikene, Euskal Herriko Goi-Mailako Musika Ikastegia). - Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako, Batxilergoko, Lanbide Heziketako eta Hizkuntzen Irakaskuntzako Irakasleen Prestakuntzako Unibertsitate Masterra (VIU, Universidad Internacional de Valencia).

**Proiektuak**

* Bitartean folk-taldea. 
* Akordeoi-irakaslea Gernikako Julia Foruria Kontserbatorioan eta Zornotzako Zubiaur Musika-Eskolan.
* Arratiako Koruko zuzendaria. 
* Bilboko Orkestra Sinfonikoa
* Bilbo Hiria Irratiko Stendhalen Oihartzunak saioko idazle, zuzendari eta esataria.
* Ostomila Txotxongilo-Konpainia. 
* Chillida-Lekun Paula Sigler konpositorearen biolontxelo eta akordeoirako obraren estreinaldia.
* Ezust Duo proiektua Arakistain pianojolearekin batera. 
* Dopelganger proiektua, “Sainen hildo” izeneko binilo berria.
* A.Maiah (Asier Pérez Basterra) artistarekin inprobisazio-proiektua.
* Tripak antzerki-konpainiarekin  “Platea” antzezlana.

### Kolaborazioak 
* Madrilgo Ensemble Praeteritum taldearekin Mahlerren 5. Sinfoniaren moldaketa Burgosko Sociedad Filarmónican
* Sormene (Galdakao)  ‘Emakume musikariak: genealogia berri bat’ solasaldia Maria Rivero, Lide Hernando eta Aintzane Camararekin batera. 
* Maite Larburu eta Garazi Navas. Kontzertua 

## Sariak 
* 2020  Donostiako Orfeoi-Musikene Saria jaso zuen karrera-amaierako lanagatik. 
* 2024ko Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitateak, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria. Maite Aizpuruarekin batera sortutako *Adarbakarra eta soinujolea* proiektuarekin irabazi zuen sormena eta ikerketa bultzatzen dituen sari hau. Egileek euskal kulturaren irudimenean, mitologian eta erreferentzietan ikertzea proposatzen dute, ikuspegi queer-feminista eta garaikidean oinarrituta, performance baten bidez. Bertan, musika, literatura eta antzerkia uztartuz, euskal kulturaren elementu tradizionalak eguneratuko baitituzte. Umorea eta poesia baliatuz, eta diziplina arteko tresnak erabiliz, *Adarbakarra eta soinujolea* lanak gaur egungo euskal topikoei buruz esperimentatzen du, gogoeta eta begirada berriak ikusaraziz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perpinyàko Lonja

**Perpinyako Lonja**, **Llotja de Mar** izenez ere ezaguna katalanez, eraikin gotiko zibil mediterraneo bat da, XIV. mendetik aurrera eraikia eta XVI. mendean amaitua Perpinyà hirian, Rosselló eskualdean (Ipar Katalunia).

## Ezaugarriak eta historia 
Erdi Aroko lonjen adibide nabarmen bat da, Aragoiko Erresumako hirietan egin zirenen estilokoa: Bartzelonan, Palman, Valentziako Zetaren lonja, Zaragozan, Alcañizen daude beste adibide batzuk, erresumaren indar komertzialaren lekuko.
Sant Joan Baptista katedralaren mendebaldean dago, Marxants eta Llotja kaleen arteko izkinan, non Llotja plaza dafgoen. Erdi Arotik, plaza hori Perpinyako erdigunea da, eta tokiko botereak daude bertan: Itsas Lonja esan izan zioten hau, Hiriko Etxea eta Aldundiaren Jauregia.

1388an, Joan I.ak Itsas Kontsulatua sortu zuen, Perpinyango merkataritza arautu eta laguntzeko. 1397an egin zen lehen lonjaren lehen eraikin gotikoa. Ordukoak lau arkuteria baino ez zituen, 1540an antzeko bi irekierekin luzatu zena, Karlos V.a Perpinyan garaile sartu eta bi urtera. Eraikinaren lehen solairuan Trinitateko kapera zegoen, baina 21. mendean gela hori berregina dago, udal bulegoetan integratuta. Jacinto Rigau Arte Museoan ikusgai dago Trinitateko Erretaula hori, 1489koa, jatorriz kapera hartarako egina.

XVIII. mendean, Maillyko mariskalak, Rosselló-ko gobernadoreak, lonja antzoki bihurtu zuen, eta Frantses Iraultzaren ondoren postaren administrazio bilakatu zen. Azkenik, 1841ean, udalak eraikina berreskuratu zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Perpignan - Loge de mer 04.jpg|Leiho gotikoak.
Fitxategi:Perpinyà._Llotja_de_Mar_2.jpg|Jatetxe bat lehen solairuan.
Fitxategi:Retaule_de_la_Trinitat_1489._Museu_Rigau_Perpinyà_3.jpg|Lonja nola zegoen irudikatua bertan ikusgai zegoen Trinitatearen erretaulan.
Fitxategi:05_Llotja_de_Perpinyà,_angle_pl._de_la_Llotja_-_c._dels_Marxants.jpg|Gaueko ikuspegia, eta hiriko turismo bulegoan bertan.
Fitxategi:Perpignan_(66)_Loge_de_mer_02.JPG|Ontzi itxurako haize-orratza, itsas merkataritzaren ikur.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fatimatou Abdel Malick

**Fatimatou Mint Abdel Malick** (; Tamchakett, 1958) mauritaniar politikaria da, 2001etik Tevragh-Zeinako alkatea. Mauritaniako lehen emakume alkatea da.

## Bizitza 
Fatimatou Abdel Malick 1958an jaio zen Tamchaketten. Informatika ikasi zuen Louvain-la-Neuven, Belgikan.

MINFE zerbitzu informatikoen bulegoa zuzendu zuen Nuakxoten eta geroago Habitat Banken sareko administratzaile gisa lan egin zuen. Ondoren, Hirigintza eta Ingurumen Ministerioan lan egin zuen eta azkenean lehen ministroaren bulegorako izendatu zuten. Mauritaniako lehen emakume alkate bilakatu zen. 2006an, 2011n eta 2015ean berriro hautatua izan zen. Eskolako hezkuntza hobetu du, batez ere neskena, eta administrazioa eraberritu du. Sare horrek, Tangerren 2011ko martxoan eratua, tokiko gobernu karguetan hautetsitako emakumeak biltzen ditu. Abdel Malick Mauritanian zehar ibili da kargurako emakume hautagaiei laguntzeko eta beste bost emakume alkate ikusi ditu, Maty Mint Hamady barne.

### Bizitza pertsonala 
Fatimatou Abdel Malick musulmana da. Hiru seme-alaben ama bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fanoko laidoa

**Fanoko laidoa** (edo **Fanoko bortxaketa**) 1537ko maiatzaren 26 edo 27an Elizaren Estatuetako hiri horretan gertatu zen ustezko eskandalu bat da, noiz, Marketako gotorlekuen ikuskapen batean, Pier Luigi Farnese gerrako jaunak Cosimo Gheri hiriko apezpikua modu basatian bortxatu zuen. Bere egiazkotasun historikoa eztabaidagarria da. Gertaera Benedetto Varchi historialariak erregistratu zuen *Storia fiorentina* bere liburuaren 16. liburukian (lehen aldiz 1721ean argitaratu zutena). Hala ere, Pietro Bemboren 1538ko urtarrilaren 5eko gutun batek Varchiren kontakizuna berresten duela dirudi.

## Afera 
Elizaren gonfalonieroaren () kargua hutsik zegoen, eta Farnese etxeko Pier Luigi Farnese kapitain aditu eta leialak bere aita Paulo III.a aita santua eginkizuna betetzeko egokiena izan zitekeela konbentzitu zuen. 1537ko urtarrilaren 31ko kontsistorioan aita santuak izendapena gauzatu zuen eta hurrengo egunean, San Petri basilikan, Pier Luigiri Elizako kapitainaren ezpata eta estandartea eman zizkion. Farnese berehala hasi zen bidaia bat Elizaren Estatuetako lurraldeetan zehar, erresistentzia oro erraz menderatuz eta Piacenzara (Emilia-Romagna) arrakastaz iritsiz. Bidaia horretan gertatu omen zen eskandalua. Varchiren kontakizun osoa honakoa da:

Cosimo Gheri, zaurituta eta hunkituta, ez zen zaurietatik sendatu eta handik aste gutxira, irailaren 24an, hil zen. Pier Luigiren sexualitateak satira () ugari eragin zituen eta Niccolò Franco Benevento poetak  aditza asmatu zuen, "indarrez popatik ematea" esan nahi zuelarik. Farnese 1547an hil zutenean, epigrama satiriko batek, beste askoren artean, infernura jaitsi zela irudikatu zuen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakararen errege-eskandalua

**Bakararen errege-eskandalua**, **Tranby Croft auzia** ere deitua, XIX. mende amaierako britainiar apustu eskandalu bat izan zen, Galesko Printzea, Eduardo VII.a errege izango zena, tartean sartzen zuena. Eskandalua festa batean hasi zen etxean 1890eko irailean, sir William Gordon-Cumming Eskoziar Guardiako teniente koronel bati bakaran tranpa egitea leporatu ziotenean.

Eduardo Tranby Croften, Yorkshiren, Arthur Wilson eta bere familiaren etxean geratzera gonbidatu zuten. Eduardo Printzearen taldean Lord Coventry eta Owen Williams teniente-jenerala zeuden; Gordon-Cumming printzearen laguna ere gonbidatu zuten. Lehen gauean, gonbidatuek bakaran jokatu zuten, eta Stanley Wilsonek pentsatu zuen Gordon-Cumming legez kanpo jokatzen ikusi zuela. Stanleyk Wilson familiako beste kide batzuei jakinarazi zien, eta hurrengo gauean zelatatzea erabaki zuten. Gordon-Cumming berriro ikusi zuten modu susmagarrian jokatzen. Familiako kideek errege-lagunen aholkua eskatu zuten, eta printzearen adostasunarekin Gordon-Cummingen aurka egin zuten, eta gonbidatuen isiltasunaren truke kartetan sekula ez zela berriro jokatuko adierazten zuen agiri bat sinatzeko presioa egin zioten.

Sekretuak ez zuen luzaro iraun, eta Gordon-Cummingek Wilson familiak hitza jatea eskatu zuen, bera jotzen baitzuen albisteak zabaltzearen erruduntzat. Wilsondarrek uko egin, eta berak salaketa bat jarri zuen kalumniagatik 1891ko otsailean. Printzearen gortesauek auzia auzitegi militar batek ebazteko ahaleginak egin zituzten arren, kasua 1891ko ekainean entzun zuten. Epaiketako giroa antzerki moduko bat bezala deskribatu zen, eta Eduardo lekuko gisa deitu zuten, tronurako oinordekoa 1411tik auzitegira joatera behartua izan zen lehen aldian. Gordon-Cummingen abokatu nagusiak, Sir Edward Clarke prokuradore nagusiak, ez zuen akusatuetako inor bere istorioak aldatzera konbentzitu, baina hainbat zehaztasun falta eta desadostasun nabarmendu zituen bere frogetan. Nahiz eta Clarkek Gordon-Cummingen izenean gogor eta ongi kontsideraturiko itxiera-hitzaldia izan, epailearen epaia partzialtzat deskribatu zuten zenbaitek, eta epaimahaiak Gordon-Cumming teniente koronelaren aurka egin zuen.

Gordon-Cumming hurrengo egunean Armadatik bota zuten, eta bizitza osorako goi-gizartetik kanpo utzi zuten. The Times egunkariko zutabegile batek "irain hilgarria egin duela. Gizarteak ezin du gehiago ezagutu" esan zuen. Iritzi publikoa alde zuen, eta printzea zenbait urtetan ez zen oso gustukoa izan. Gaia ondorengo interesa izan da idazleentzat; bi liburuk aztertu dute gaia, eta gertakariari buruzko fikziozko bi kontakizun izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gölsdorf ardatz

thumb|Gölsdorf ardatzaren funtzionamendua.
**Gölsdorf ardatza** Gölsdorf lokomotorretan erabiltzen den ardatz-sistema da, bihurgune itxietatik zirkulatzean funtzionamendu isila eta higadura txikia lortzeko. Ardatz finkoen eta zeharka irristatu daitezkeen ardatzen konbinazio bat da, dena lokomotorraren bastidore zurrun bakar baten barruan. Sistema XIX. mendearen amaieran asmatu zuen Karl Gölsdorf austriar tren-makinen eraikitzaile gazteak. Printzipio hori erabili zuen lehen tren-makina 1897an jarri zen martxan.

## Kanpo estekak
Kapela (Kroazia)

**Kapela** Kroaziako udalerri bat da, Bjelovar-Bilogora eskualdean. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Gerrako umeak

**Gerrako umeak** soldadu okupatzaile eta herrialde okupaturiko emakume batengandik jaiotako umeak dira. Historian zehar indar okupatzaile batekin seme-alabak izatea balio sozialen aurkako traizio larria kontsideratu izan da askotan. Familiak, lagunek eta, oro har, gizarteak gaitzetsi egiten dituzte "bertako" gurasoak (emakumea izan ohi dena). 

"Gerrako umea" terminoa Bigarren Mundu Gerran eta ondorengoetan jaiotako haurrentzat erabiltzen da, bereziki Europako iparraldean okupazio indar alemaniarren gurasoengandik jaiotako umeei dagokienez. Norvegian ere baziren Lebensborn haurrak. Beste egoera batzuetan ere aplikatzen da, esate baterako, Bangladesh-ek 1971n askapen-gerrarekin lotuta egindako ankerkerien baitan gertatutako bortxaketen ondorioz jaiotako haurrei buruz hitz egiteko.

## Kanpo estekak
Marta Huerta de Aza

**Marta Huerta de Aza** (Palentzia, ) espainiar futbol arbitroa da, Espainian gizonezkoen futbol profesionalean epailea izan den lehenengo emakumezkoa. Tenerifeko arbitroen kidegoari dagokio.

## Ibilbidea 
2017an Emakumezkoen Lehen Mailan egin zuen debuta Levante-Madril CFF partidan, 1-1 emaitzaz amaitu zen. Urte horretan erabaki zen Emakumezkoen Ligako arbrito guztiak emakumezkoak izango zirela. 2018ko ekainaren 2an Erreginaren Kopako arbritoa izan zen. Bartzelonak 1-0 irabazi zion Atletico Madrili eta txapelduna izan zen. 2020ko otsailaren 9an Superkopako finaleko epailea izan zen, Bartzelonak 10-1 irabazi zion Errealari. 2023ko Superkopako arbritoa ere izan zen.

2023an Munduko Txapelketan hartu zuen parte.

2024ko ekainean iragarri zen gizonezkoen Bigarren Mailako arbitroa izango dela, Espainian gizonezkoen futbol profesionaleko lehen emakumezko arbitroa bihurtuko da horrela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Henry Stevens

**Richard Henry Stevens** (1893ko apirilaren 9a - 1967ko otsailaren 12a) Indiako Britainiar Armadako maior bat izan zen eta 1939an Herbehereetako britainiarInteligentzia Sekretuko Zerbitzu Pasaporteen Kontrolerako Bulegoko burua. Bere izena Venloko gertakariarekin estuki lotuta gelditu zen.

## Aurrekariak eta aurreko bizitza 
Stevensek arabiera, hindustanera eta malaysiera ongi mintzatzen zituen, eta 1939ra arte inteligentzia ofizial gisa lan egin zuen Indian. Urte hartan, Europara bidali zuten, Hagako SIS bulegoaren kargu har zezan. Nahiz eta bere bigarren hizkuntza greziera zen, eta alemanez, frantsesez eta errusieraz ere bikain hitz egin, ez zuen prestakuntza espezifikorik ez esperientziarik Europan inteligentzia operazioak antolatzeko.

## Bahiketa Venloko gertakarian 
1939ko azaroan, Sigismund Payne Best kapitainarekin batera bahitu zuten alemanek, Venloko gertakarian. Iradoki izan da alemanek egindako galdeketan Inteligentzia Zerbitzu Sekretuari buruzko funtsezko datuak eman zituela. Horren froga argirik ez dagoen arren, Stevens eskarmenturik gabeko gazteak SIS sistemaren agenteen zerrenda bat zeraman soinean, bahitu zutenean.

Bi ofizialak bost urte baino gehiagoz espetxeratu zituzten Sachsenhausen eta Dachau kontzentrazio esparruetan, 1945eko apirilean askatuak izan aurretik. Propaganda naziak aditzera eman zuen Stevens eta Best izan zirela Georg Elserrek Adolf Hitler hiltzeko saiakeraren antolatzaile eta arduradun.

## Gerra ondoren 
Stevens lotinant koronel gisa erretiratu zen Indiako armadatik, 1946ko otsailaren 26an, preso zegoen bitartean maila horretara igo baitzuten. Gero, NATOn aritu zen itzultzaile lanetan, Parisen eta Londresen, 1951-1952 bitarte. Minbiziak jota hil zen, 1967an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sigismund Payne Best

## Kanpo estekak 
*  Peter Koblank Richard Henry Stevens (web.archive.org)
Sankie Mthembi-Mahanyele

**Sankie Dolly Mthembi-Mahanyele** (Sophiatown, Hegofrika, 1951ko martxoaren 23a), lehenago **Sankie Mthembi-Nkondo** edo **Sankie Nkondo** izenez ezaguna, Hegoafrikako politikaria, diplomazialaria eta apartheid-aren aurkako aktibista ohia da. Etxebizitza ministroa izan zen 1995etik 2003ra, eta Afrikako Kongresu Nazionaleko (CNA) Idazkari Nagusi Laguntzailea 2002tik 2007ra.

## Bizitza 
1951ko martxoaren 23an jaio zen, Sophiatownen, Johannesburgoko auzo batean. Sowetoko Sekane-Ntoane bigarren mailako eskolan matrikulatu zen 1970ean. Iparraldeko Unibertsitatean irakaskuntzan diplomatura lortu zuen 1973an, eta 1976an unibertsitateko Batxilergoa lortu zuen letretan. 1978an graduondoko bat egin zuen *School of Solidarityn*, eta 1982an beste graduondoko bat Zambia Unibertsitatean.

### Erbestea 
Atzerrian erbesteratu zen Afrikako Kongresu Nazionalarekin (CNA); orduan, Lusakan zuen egoitza, Zambian. 1979tik 1993ra Radio Freedomeko kazetaria izan zen. Thabo Mbekirekin lan egin zuen CNAko nazioarteko gaien sailean. Garai horretan (eta geroago), literatura idatzi zuen Rebecca Matlou ezizenarekin.

### Ibilbide politikoa 
1994an apartheid-a amaitu ondoren, Hegoafrikako gobernuko Gizarte Ongizate ministrordea izendatu zuten, Nelson Mandela presidentearen pean. CNAko idazkariorde nagusi gisa aurkeztu zen hauteskundeetara CNAren 49. Konferentzia Nazionalean, 1994ko abenduan, baina —Mandela, Mbeki eta Jacob Zumaren babesa zuela uste bazen ere— galdu egin zuen alderdi ezkertiarreneko Cheryl Carolus hautagaiaren aurrean.2003an Nazio Batuen Habitataren sari bat irabazi zuen etxebizitza ministerioan egindako lanarengatik.

Mthembi-Mahanyele kabineteko buruak dimisioa eman zuen 2002ko abenduan CNAko idazkariorde nagusi hautatu zutenean, alderdiaren 51. Konferentzia Nazionalean. 2007ko abenduan 52. Konferentzia Nazionalera arte kargu horretan egon zen, orduan ez baitzen berriro aurkeztu. Ondorengo urteetan, Hegoafrikako Energia Funts Zentraleko presidentea izan zen 2012ko otsailetik 2015ean uko egin zion arte.  Hegoafrikako enbaxadorea izan zen Suitzan 2018tik 2022ra. 2022an Espainiako enbaxadore izendatu zuten.

## Bizitza pertsonala 
Zinjiva Winston Nkondorekin ezkonduta egon zen erbestean, eta Sankie Mthembi-Nkondo izenez zen ezaguna. 1996an, Mohale Mahanyelerekin ezkondu zen, eta alaba bat izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* PALESTINA: Paz y seguridad para garantizar los derechos humanos y la #Agenda2030, Gizarte Eskubide, Kontsumo eta A2030 Ministerioa, 2024ko uztailaren 1a
Ausazko joko

thumb|250px|Bi dado gorri
**Ausazko jokoak** edo **zorizko jokoak** irabazteko edo galtzeko aukerak jokalariaren trebetasunaren araberakoak ez ezik, zoriak ere parte hartzen duen jokoak dira. Apustu-jokoak ere badira, eta horien sariak aukeratutako konbinazioa asmatzeko probabilitate estatistikoak zehazten ditu; konbinazio zuzena lortzeko probabilitateak txikiagoak diren bitartean, handiagoa da saria.

Badira batzuk iraupen luzekoak eta irabazteko aukera gutxikoak (loteria, adibidez), baina beste batzuk errazak eta laburrak (dadoak, adibidez).

Jokalariaren trebetasunak jokoaren garapenean eragina izan dezakeen ausazko jokoak daude, pokerra bezalako karta-jokoetan gertatzen den bezala. Hala ere, jokoaren amaieraren emaitza zoriaren eta jokalari bakoitza egokitzen zitzaion karten araberakoa da.

Denbora batez, ausazko joko batengatik emandako saririk handiena Estatu Batuetan eman zuten 1998an, 295 milioi dolar hamahiru langileren artean banatu zirenean; baina marka hori beste kasu batek gainditu zuen 2012an, irabazleak ia 656 milioi dolar lortu zituenean.

Batez ere, jokalariaren trebetasuna baliagarria da ekintza batetik edo batzuetatik eratorritako aukerak kalkulatzeko, betiere zoriari dagokionez; gainera, jokalariak trebea izan behar du kontrako emaitzen probabilitatea murrizteko eta aldekoen probabilitatea handitzeko bere ekintzen bidez. Hala eta guztiz ere, zoria osagai iragarrezina izanik, eskarmentu eta trebetasun handieneko jokalariari ere ken diezaioke garaipena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakara

thumb|right|Bakararen paleta eta kartak

**Bakara** (;  ahoskatua) kasinoetan karta-sorta frantsesarekin jokatzen den karta jokoa da, *blackjack*en antzekoa dena.

Bakaran bakunean, etxea bankua da. *Chemin de fer* (aldaera aurreratua) izeneko aldaeran, bankua jokalari batetik bestera pasatzen da. *Punto banco* aldaeran (bertsio estatubatuarra), bankua jokalariz jokalari pasatzen da, baina benetan etxearen kontrolpean. Kasinoko jokoan 52 kartako hiru edo sei karta-sorta erabiltzen dituzte. Kartak batera nahasten dira eta *sabot* edo *shoe* batetik abiatuta banatzen dira. Izen hori ingelesez ematen zaio karta-sorta bat edukitzeko diseinatutako kutxa bati, kartak banan-banan hartu ahal izateko. Kartak makiletan eta irudietan bereizten dira, 10 eta 0ko zenbakiekin. Jokoaren helburua jokalariak bere kartekin 9tik ahalik eta hurbilen dagoen eta bankuak duen balioa baino handiagoa batzea da. Joko hau Ian Flemingek ezagun egin zuen, besteak beste, 007 agentearen lehen eleberritik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disko uhartea

**Disko uhartea**, groenlandieraz *Qeqertarsuaq*, Groenlandiako mendebalde-erdiko kostaldean dagoen uharte bat da, Disko badiaRen iparraldean eta Baffin badiaren uretan.

8.578 kilometro karratuko azalera du eta Groenlandiako bigarren uharte handiena da.
Adams ardatz

thumb|Adams ardatz baten eraikuntza eskema.
**Adams ardatza** ardatz erradialaren forma bat da, lokomotorrak kurba itxietatik errazago zirkulatu ahal izateko pentsatua. William Bridges Adamsek asmatu zuen, eta 1865ean patentatu zen. Asmakuntzak ardatz huts bat erabiltzen du, pibotez hornitutako arku baten gainean irristatzen dena, ardatza bi aldeetara irristatzea ahalbidetuz. Hori Bissell ardatz baten mugimenduaren antzekoa da, baina errotazio-puntu zentrala bogie baten pibotak hartuko lukeen tokiarekin bat dator. Kojinete irristagarriak erabiltzen dituen diseinu hau ardatz bertikal bat erabiltzen duena baino garestiagoa da, baina espazio gutxiago hartzen du.

## Kanpo estekak
Ke-kutxa

thumb|Ke-kutxa, gorriz adierazia.
**Ke-kutxa** lurrun-makina baten ihes-sistemaren oinarrizko atal nagusietako bat da. Kea eta gas beroak hodi batzuen bidez igarotzen dira errekuntza-ganberatik, eta hodi horiek beroa galdaran dagoen inguruko uretara igarotzen dute. Ondoren, kea ke-kutxara pasatzen da, eta tximiniatik atmosferara botatzen da.

## Historia 
Lehenengo lokomotorrek ez zuten ke-kutxarik, eta tximinia luze batez baliatzen ziren kea kanporatzeko tiro natural egokia lortzeko, baina laster sartu ziren galdaren diseinuan, hainbat arrazoirengatik. Lehenik eta behin, eta garrantzitsuena, zilindroen ihes-hodiko lurruna kanporatzea, gorantz doanean, ke-kaxa hermetiko batetik sartzen dira, ihes-bokilaren diseinu egokiarekin. Eta, bigarrenik, ke-kaxak erregaitik su-iturrira arrastatutako errautsak eta ikatza galdarako hodien bidez jalkitzea errazten du, galdara garbitze-lanak erraztuz lanaldi baten amaieran. Ke-kutxarik gabe, tximiniak kedar guztia kanporatu behar du, edo, bestela, hodietan pilatzen da, eta gradualki blokeatu.

Ke-kutxa galdararen aurrealdeko luzapena dela dirudi, nahiz eta urik ez izan eta aparteko osagaia izan. Ke-kutxak, oro har, altzairuzko plaka errematxatuz edo soldatuz eginda daude, eta haien zorua hormigoiz estalita dago, altzairua ikatz berotik eta ke korrosiboetatik edo euri-uretatik babesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ke-deflektore

thumb|Ke-deflektoreak, trenaren aurreko aldean.
**Ke-deflektoreak** lurrun-makina zuten lokomotorren alboetan jartzen ziren horma modukoak ziren, ke-kutxa inguratuz. Euren helburua kea gorantz altxatzea da, abiadura handituz, gidariak ikusmen hobea izan dezan. 

Hasiera batean ohikoak ez baziren ere, lokomotorren teknologia hobetu ahala trenetako kea gero eta geldoago ateratzen zen, sistema hobeak baitzituzten. Kylchap ihes-hodia edo Giesl eiektorearen asmakuntzak efizientzia handiagoa eman zien lokomotorrei, baina kea azkarrago ateratzeko beharra sortu zen. Deflektoreek airea gorantz mugiarazten dute, kearen abiadura azkartuz atera ondoren.

## Kanpo estekak
Paul-Gilbert Langevin

**Paul-Gilbert Langevin** (Boulogne-Billancourt, Frantzia, 1933ko uztailaren 5a - Paris, Frantzia, 1986ko uztailaren 4a) frantziar musikologoa izan zen. XIX. mendeko musika klasikoaren  inguruko liburuak idazten espezializatu zen.

Fisika ikasketak egin zituen arren, musikarekiko zaletasun handiagoa sortu zuen, batez ere Roberto Benzi zuzendaria ezagutu zuenean, eta Anton Brucknerren sinfoniak entzun ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disko badia

**Disko badia**, (groenlandieraz *Qeqertarsuup tunua*), Groenlandiako mendebalde-erdiko kostaldean dagoen Badia bat da, Disko uhartearen parean. Baffin badiaren hego-ekialdean dagoen itsas sarbide zabal bat osatzen du, Groenlandiako mendebaldeko kostaldeko badia handiena izanik.
Elia Ravelomanantsoa

**Elia Ravelomanantsoa** (Antananarivo, 1960) madagaskartar politikari eta enpresaburua da, Synergy-FCB enpresako zuzendaria.

## Bizitza 
Antananarivon jaioa, Ravelomanantsoa hamazazpi urterekin hasi zen negozioan. 1986an Manja moda jaialdia antolatu zuen. 1990etik 1993ra, Madagaskarren Garapenerako Hausnarketa eta Ekintza Taldeko Batzordeko kidea izan zen. 1996an, Madagaskarren Erreparazio Ekonomiko eta Sozialerako Partaidetza Demokratikoa izeneko mugimendua sortu zuen.

2004an, Ravelomanantsoa Emakume Beltzen Kongresu Globaleko presidente izendatu zuten. Gaur egun Femmes entrepreneurs de Madagascar erakundeko presidentea eta Carrefour des entrepreneurs erakundeko presidenteordea da.

2006ko abenduan, presidentetzarako hauteskundeetan parte hartu zuen. Madagaskarko presidentetzarako aurkeztu zen lehen emakume bihurtu zen. Zazpigarren postua lortu zuen botoen %2,56rekin.

Madagasikarantsika alderdiko kidea da. 2011ko azarotik 2014ko apirilera arte, Madagaskarko Kultura eta Ondare ministro izan zen. Gaur egun Orientazio Kontseilu Nazionalean dihardu.

Philippe Clément Ravelomanantsoarekin ezkonduta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tromsøya

**Tromsøya**, ipar samieraz **Romssasuolu**, Norvegialo Tromsøysundet itsas artean dagoen uharte bat da, lur lehorra eta Kvaløya uhartearen artean, Troms konderriko Tromsø udalerrian.

22,8 kilometro karratuko azalera eta
Kvaløya (Tromsø)

**Kvaløya**, ipar samieraz **Sállir**, literalki "Balearen uhartea", Norvegialo Tromsø udalerrian dagoen uharte bat da, Troms konderrian. Ekialdetik Sandnessund zubiak lur lehorrera lotzen du.

737 kilometro karratuko azalera eta 2008an 13.030 biztanle zituen.
Elia W. Peattie

**Elia Wilkinson Peattie** (Kalamazoo, 1862ko urtarrilaren 15a – 1935eko uztailaren 12a) estatubatuar idazle, kazetari eta kritikaria izan zen.

## Bizitza 
Frederick Wilkinson eta Amanda Cahill Wilkinsonen alaba, 1862ko urtarrilaren 15ean jaio zen Michigango Kalamazoo hirian, baina gaztetan Chicagora joan zen familiarekin. Hamalau urte zituela utzi zion eskolara joateari, baina irakurtzeko ohitura mantendu zuen. 1883an Robert Burnes Peattie kazetariarekin ezkondu zen.

Egunkarietarako ipuinak idazten hasi zen. 1886an *Chicago Tribune* egunkarian hasi zen lanean eta geroago *Chicago Daily News* egunkarian. 1888an Peattie senar-emazteak Omahara joan ziren bizitzera eta *Omaha Daily Herald*en lana onartu ostean. Gilbert Hitchcockek *Daily Herald* erosi zuenean eta beste egunkari batekin uztartu zuenean *Omaha World-Herald* bihurtzeko, Elia W. Peattie egunkariko idazle nagusi bihurtu zen. 800 zutabe, editorial eta istorio baino gehiago idatzi zituen *World-Herald*en.

*Century*, ''Lippincott's Magazine*, *Cosmopolitan Magazine*, *St. Nicholas*, *Wide Awake*, *The American Magazine*, *America*, *Harper's Weekly* eta *San Francisco Argonaut* aldizkarietarako idatzi zuen.

1888an Chicagoko argitaletxeek gazteentzako Estatu Batuetako historia-liburu bat idazteko eskatu zioten, eta zazpiehun orrialdeko *The Story of America* lau hilabetetan idatzi zuen. 1889an *Detroit Free Press* egunkariaren saria jaso zuen *The Judge* eleberriagatik. Urte berean Northern Pacific Railroad-ek Alaska bisitatzeko eta berri emateko enplegatu zuen, eta Peattiek *A Trip through Wonderland* gida-liburu ezaguna idatzi zuen. 1891n *With Scrip and Staff* liburua argitaratu zuen. 1890ean gutxi gorabehera, Kate McPhelim Cleary idazlearekin adiskide egin zen, biak Nebraskan bizi ziren bitartean.

Geroago, Chicagora itzuli zen eta *Chicago Tribune''ko literatura editore bihurtu zen.

Bere semeetako bat Donald Culross Peattie botanikari, naturalista eta idazle ospetsua izan zen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandnessund zubia

**Sandnessund zubia**, Norvegiako Troms konderrian dagoen zubi bat da. Sandnes itsasargia zeharkatzen du, Tromsø udalerrian dauden Tromsøya eta Kvaløya uharteak elkarlotzen.

1973an inauguratu zen eta denera 1.200 metro luze ditu.
Aalen

**Aalen** () Hiri Inperial Aske ohi bat da, Alemaniako Baden-Württemberg estatuan, Stuttgartetik 70 kilometrora ekialdean eta Ulmetik 48 milometrora iparraldean. Ostalbkreis barrutiaren hiriburua da eta hiririk handiena. Ostwürttemberg eskualdean hiririk handiena da. 1956tik Große Kreisstadt izaera du. XVI. eta XVIII. mende artean eraikitako egurrezko etxeengatik ezaguna da.

146,63 kilometro karratu ditu eta  biztanle, estatuko 15. lekurik populatuena. 

## Kanpo estekak
Mitxel Elortza Exea

**Mitxel Elortza Exea** (Gasteiz, Araba, 1988ko abuztuaren 23a) irakaslea, idazlea, musikaria eta euskararen sustatzailea da. Gaur egun Euskal Eskola Publikoko guraso eta irakaslea da. Euskararen alde lan egin du zenbait gizarte mugimendutan. Arnas Dezagun, (H)itzartu EITB eta Zabalgana Euskara Taldeko partaide da, bai eta Aldatu Gidoia Euskararen Alde ekimenaren bultzatzaileetako bat ere. STEILAS sindikatuko afiliatua da. 

Palestinaren aldeko ekintzailea da; eta, Israelgo armadak Palestinan —bereziki, Gazako genozidioan— hildako haurrak gogoan, palestinar haurren eskubideak babestearen aldeko Gure Haurrak Ere Badira ekimeneko kidea. Euskal Herriko haurrei Palestinako haurrek bizi duten egoera azaltzeko ipuin bat idatzi zuen, *Askatasun doinua*. Liburu horren hirugarren argitaraldia oso-osorik solidarioa izan zen, diru guztia Palestinara bideratu baitzen; eta berdin gaztelaniazko bertsioaren argitalpena ere.

## Ibilbidea 
Musikako Irakasletzako ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitateaan. Urte batzuk geroago, Haur Hezkuntzan ere espezializatu zen. 

Gasteizko Jesus Guridi Kontserbatorioan pianoko espezialitateko gradu profesionala du. Bost urtez Arabatxo haur abesbatzen federazioan zenbait abesbatzatako zuzendari gisa aritu zen.

2011ko ekainetik irailera Euskadiko Gazteak Lankidetzan programaren bidez Boliviako San Ignacio de Moxos herriko musika eskolan boluntario lanetan aritu zen.

Irakaskuntzan 10 urte baino gehiagoko esperientzia izan ondoren, Irakurketa Plana burutzen eta irakurketa-idazketaren irakaskuntzan, haur literaturako ipuinak idazten hasi zen.

YouTubeko bere kanalean euskal ipuinak, berak konposatutako obrak eta tutorialak argitaratzen ditu. Orobat, hor jarri du eskuragarri IRALEn egin zuen proiektua: Disney konpainiaren 13 kantaren karaokeak euskaratuta, alegia.

*Alea* aldizkarian iritzi zutabea idazten du, bi hilabetean behin gutxi gorabehera.

## Argitalpenak 
* *Barruan duguna* (Babidi-bú, 2024). Nekane Suso Biainek ilustratua.
* *En mi interior*. Aurrekoaren gaztelaniazko bertsioa. 
* *Eki, Libe eta urrezko ezkurra* (Amesgile, 2024). Eñaut Aiartzaguenak ilustratua.

thumb|*Barruan duguna* eta *Eki, Libe eta urrezko ezkurra* ipuinak

* *Askatasun doinua* (Zorrotz, 2024). Mariñe Jauregik ilustratua.
* *Hartz nagia* (Zorrotz, 2025). Eñaut Aiartzaguenak ilustratua.

thumb

* *Eki, Libe eta Etsairen mendekua* (Amesgile, 2025). Eñaut Aiartzaguenak ilustratua.
* *Melodía de libertad* (Verkami, 2025). *Askatasun doinua*ren gaztelaniazko bertsio solidarioa.

## Euskalgintza 
Arnas Dezagun plataformako kide da, ZET Zabalgana euskara elkarteko partaide, eta (H)Itzartu EITB mugimenduko ekintzaile.

## Sariak eta aipamenak 
thumb|*Aneren abenturak* mahai jokoa
Vitoria-Gasteizko 2023ko Gazte Sortzaileak bekaren irabazleetako bat izan zen. Bekaren bidez, *Aneren abenturak* mahai jokoa sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nurul Syafiqah Hashim

**Nurul Syafiqah Hashim** (1994ko urtarrilaren 1a) arkularia da. Malaysia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerrena unicolor

***Cerrena unicolor*** *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Haritsuegia eta larrukara kontsumitzeko.

Sinonimoak:  *Sistotrema cinereum*, *Hydnum unicolor*, *Polyporus latissimus*, *Daedalea cinerea*, *Cerrena cinerea*, *Daedalea latissima*, *Daedalea unicolor*, *Polyporus argyraceus*, *Sistotrema cinereum var. daedaleum*, *Sistotrema unicolor*, *Physisporus latissimus*, *Daedalea tortuosa*, *Lenzites cinerea*, *Trametes latissima*, *Striglia tortuosa*, *Striglia cinerea*, *Striglia unicolor*, *Coriolus unicolor*, *Daedaleopsis incana*, *Daedalea incana*, *Antrodia incana*, *Bulliardia grisea*, *Bulliardia nigrozonata*, *Bulliardia unicolor*, *Daedalea lobata*, *Daedalea grisea*, *Daedalea nigrozonata*, *Trametes versicolor f. argyracea*, *Trametes unicolor*, *Trametes unicolor f. latissima*, *Phyllodontia unicolor*, *Lenzites unicolor*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, dimidiatua, giltzurrun-formakoa, sekzio mehearekin, beste karpoforo batzuekin teilatu bat bezala, arre-oliba antzeko-fuliginoso kolorekoa, geroago beltzaxka eta eremu zirkularrekin, hirtsutua, ia beti alga berdexkaz estalia.

**Tutuak:** Oso laburrak (1-4 mm)

**Poroak:** Zurixkak, bihurgunetsu-luzangak edo baita linealekin ere, labirintiko forma bereziarekin, 0,2 eta 0,5 mm bitarteko zabalerakoak. Ale zaharretan *Irpes-*aren antzekoak, hau da, urratutako poroak, azaleko geruzatik bereizten da marra beltz jarraitu baten bidez.

**Bilbea:** Zuria, edo apur bat gorria, milimetro 1 inguruko lodierakoa, haritsu-larrukara, gero suberosoa.

**Etimologia:** 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Trametes* generotik bereizten da tomentudun geruza pileikoa bereizten duen marra beltzagatik.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan zehar, eguraldi txarra ondo jasaten du. Taldeka hazten da, ale inbrikatuekin (gainjarriekin). Hostozabalen enborrak parasitatzen ditu. Zuhaitzez elikatzen da, horrek kalte egiten dio eta are lagundu dezake haren heriotzan. Ustelduta zuria sortzen du.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mon Redee Sut Txi

**Mon Redee Sut Txi** (1982ko otsailaren 10a) arkularia da. Malaysia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aser Palacios

**Aser Palacios Pimienta** (Bilbo, Bizkaia, 2004ko abenduaren 28) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Ezker atzelari moduan aritzen da. Athleticen harrobian hezia 2018tik, Santutxun jokatu eta gero. 2024ko udan Tudelanora abiatu zen lagatu gisa. 2025eko urtarrilean Alavesek fitxatu zuen 2027rarte. 2026ko urtarrilean talde babazorroak Bigarren Federazioan zegoen Atlètic Lleidara lagatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Badhamia utricularis

***Badhamia utricularis*** *Physaridae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Reticularia utricularis*, *Trichia coerulea*, *Physarum ovoideum*, *Trichia utricularis*, *Trichia rubiformis*, *Physarum utricularis*, *Physarum botryoides*, *Diderma papaverinum*, *Dictydium magnum*, *Badhamia magna*.

## Deskribapena 
Esporokarpoak: Multzokatuak, orokorrean oboide edo globo itxurako kolonietan, 0,5 eta 0,8 mm bitartekoak, 5 eta 10 mm bitarteko luzerakoak, pedizeloa barne, gris-urdinxkak, berde, purpura edo gorri pixka batekin. Peridio irideszentea eta hialinoa.

**Pedizeloa:** Pedunkulatua (baldin badago) mehea, lasto kolorekoa edo okrea, marroi-gorrixkarako joerarekin. Hipotalo gorria, zikina, apenaz nabaritzen dena.

**Plasmodioa:** arrautza-gorringo kolorekoa (horixka).

**Etimologia:** *Utricularis* epitetoa latinetik dator, beste bat, esan nahi duen “uter” hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Eroritako adartxoen azalean, goi-onddo larrukaren karpoforoetan

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Peru, Txile, Kanariak, Errusia, Europa, Malawi, Ruanda, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neuenbürg

**Neuenbürg** Alemaniako hiri-udalerri bat da, Baden-Württemberg estatuan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro koadroko azaleran.
## Kanpo estekak
Triberg im Schwarzwald

**Triberg im Schwarzwald** Alemaniako hiri-udalerri bat da, Baden-Württemberg estatuan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro koadroko azaleran.

Herriaren alboan Triberg ur-jauziak daude, Alemaniako altuenetakoak.

## Kanpo estekak
Thomas Harriot

**Thomas Harriot**, **Harriott**, **Hariot** edo **Heriot** (Oxford, c. 1560 – Londres, 1621eko uztailaren 2a) ingeles astronomo, matematikari, etnografo eta itzultzailea izan zen.

Oxfordeko Unibertsitatean ikasketak amaitu ondoren, astrolabioa eta sextantea bezalako tresnen bidez nabigazioa aztertzeari ekin zion, eta nabigazio-teknikak irakatsi zizkien beste kapitain batzuei Atlantikoa zeharkatzeko.

Walter Raleighek matematikako irakasle eta nabigazioan aditu gisa kontratatu zuen. 1585-86an Ipar Karolinara bidaiatu zuen eta algonkien hizkuntza ikasi zuen. *The Briefe and True Report of the New Land of Virginia* idatzi zuen, Virginiako kolonia britainiarren deskribapena.

John Whiterekin lan egin zuen nabigazio mapa zehatzak sortzeko. 1609ko abuztuaren 5ean, behaketa teleskopikoetan oinarritutako ilargiaren mapa bat marraztu zuen lehen pertsona izan zen. Eguzki-orbanei ere erreparatu zuen.

Errefrakzioaren teoria eta patata Britain8ar Uharteetan sartzea egozten zaizkio.
Ellwangen (Jagst)

**Ellwangen (Jagst)** Alemaniako hiri-udalerri bat da, Baden-Württemberg estatuan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro koadroko azaleran.
## Kanpo estekak
Güglingen

**Güglingen** () Alemaniako hiri-udalerri bat da, Baden-Württemberg estatuan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro koadroko azaleran. Heilbronnetik 18 kilometrora dago hego-mendebaldean.

## Kanpo estekak
Bühl

**Bühl** honakoa izan daiteke:

## Lekuak 
* Bühl (Baden), Baden-Württembergeko hiri-udalerria.
* Bühl (Tübingen), Baden-Württembergeko herrixka.
* Bühl (Suitza), udalerria

## Abizena 
* Alfons Bühl (1900–1988), fisikaria
* Hede Bühl (1940-), eskultorea
* Klara Bühl (2000-), futbolaria
* Marcus Bühl (1977-), politikaria
Lichtenau

**Lichtenau** honakoa izan daiteke:

## Alemania 
* Lichtenau (Baden-Württemberg)
* Lichtenau (Bavaria)
* Lichtenau (Saxonia)
* Lichtenau (Westfalia)

* Lichtenau (Lübbenau), herrixka
* Lichtenau (ibaia)

## Austria 
* Lichtenau im Mühlkreis
* Lichtenau im Waldviertel

## Groenlandia 
* Alluitsoq herriaren aurreko izena.

## Txekiar Errepublika 
* Lichkov, alemanez Lichtenau deitua.

## Ameriketako Estatu Batuak 
* Lichtenau (Ohio), herri hustua.
Lichtenberg

**Lichtenberg** honakoa izan daiteke:

## Lekuak 
* Lichtenberg (Alsazia), Alsaziako udalerria, Frantzian.
* Lichtenberg (Austria), Austria Garaiko udalerria.
* Lichtenberg (Berlin), Berlingo barrutia.
* Lichtenberg (Bavaria), Bavariako hiri-udalerria.
* Lichtenberg (Saxonia Erdikoa), Saxoniako udalerria.
* Lichtenberg (Lausitz), Saxoniako udalerria.
* Lichtenbergeko Printzerria, antzinako Palatinatuko estatua.

## Astronomia 
* 7970 Lichtenberg, asteroidea.
* Lichtenberg (kraterra), ilargiko kraterra

## Zientzia 
* Lichtenbergeko irudiak, elektrizitateak sortutako irudi mota.
Izar Beltzaren enparantza

**Izar Beltzaren enparantza** edo **Independentziaren enparantza** () Ghanako Akkra hiriburuan dagoen enparantza bat da. 1961ean eraiki zen  Elizabeth II.a Erresuma Batukoak egin zuen estatu bisitarako.

## Historia 
1957an lortu zuen Ghanak Independentzia eta Kwame Nkrumah izan zen lehenengo presidentea. Herrialdearen independentzia urtero ospatzeko enparantza eraikitzeko agindua eman zuen berehala. Afrikako herrialdeen askatasun nahia sinbolizatzen du izan beltzak harrez geroztik.

## Ezaugarriak 
30.000 ikusle hartzeko eserlekuak dauzka eta hiru eraikin ditu inguruan; Independentziaren arkua, Askatasunaren Egunaren monumentua eta izena ematen dion Izar Beltzaren Atea. Independentziaren arkuaren aurrean soldadu baten estatua dago, prozesuan hildako soldadu ghanatarren omenez.

## Garrantzizko jarduerak 
Elizabeth II.a Erresuma Batukoak egin zuen estatu bisitan inauguratu zen 1961ean. 1998an Estatu Batuetako presidentea zen Bill Clinton eta Hillary Clinton emazteari ongi etorria egiteko 500.000 pertsona bildu ziren bertan. 

Urtero, martxoaren 6an, Ghanaren Independentziaren Eguna ospatzen da. Bereziki ikusgarria izan zen Erresuma Batutik askatzea lortu zuteneko 50. urteurrena, 2007ko martxoaren 6an.

John Atta Mills eta Jerry Rawlings presidenteen hiletak bertan egin ziren, Aliu Mahama presidente-ordearena ere bai. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aneta Dadexkeliani

'*Ana *(Aneta)* Dadexkeliani**, jaiotzez **Dadiani*', (; Jvari, 1872 – 1922) georgiar poeta, itzultzaile, irakasle eta alfabetatzearen aldeko ekintzailea izan zen. Jansug Dadexkeliani senarrarekin batera, nekazarien bizitza hobetzen ahalegindu zen. Georgiarren artean Alfabetatzearen Hedapenerako Elkarteko kide aktiboa izan zen.

## Bizitza 
Aneta Dadiani 1872an jaio zen Jvarin, Aleksandre Dadiani eta Mavra (Mata) Tsereteliren familian. Familiako alaba bakarra zen eta goiz galdu zuen ama. Poeta zen Akaki Tsereteli osabak hazi zuen, eta horren ondorioz Anetak garai hartan ahalik eta hezkuntza onena jaso zuen. 1888an Giorgi (Jansug) Dadexkeliani Kutaisiko gobernadorearekin ezkondu zen. Bi seme izan zituzten: Ivane (1890-1916) eta Aleksandre (1893-1915), Lehen Mundu Gerran hil zirenak.

Osabaren urratsei jarraituz, aldizkari eta egunkarietan argitaratutako poemak idatzi zituen eta itzultzaile lanetan aritu zen. Samegrelo-Zemo Svanetiko nekazarien artean alfabetatzea sustatu zuen Georgiarren artean Alfabetatzearen Hedapenerako Elkarteko kide aktibo gisa.

Tatarkan Dadexkelianik koinatak sortutako Etseriko eskolari lagundu ondoren, lehen hezkuntzako eskola txiki bat ireki zuen Jvanin, georgiera biziki sustatuz.

Aneta Dadexkeliani 1922an hil zen. Bere ondarearen zati bat Georgiarren artean Alfabetatzearen Hedapenerako Elkarteari utzi zion, eta beste bat Jvariko San Jurgi elizari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dominika Eristavi

**Dominika Eristavi**, ***Gandegili*** izengoitiaz ere ezaguna, (; Salominao, 1864ko urriaren 28a) georgiar idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Dominika Eristavi 1864ko urriaren 28an jaio zen Vani barrutiko Salominao herrian. 1893an lehen poema, *Barataxviliz nextis gadmosvenebas gamo* izenekoa, argitaratu zuen *Iveria* aldizkarian, eta 1897an, *Marine* ipuina. Handik aurrera poesia eta prosa idatzi zituen hainbat aldizkarirentzako. *Georgiera* maila altuari esker, 1904an *Nobati* aldizkariko zuzendari izendatu zuten. 1914an, Georgiako Emakumeen Elkartearen kide sortzaileetako bat izan zen. Horrez gain, Heinrich Heine, Ivan Turgenev eta Maksim Gorkiren idazlanak georgierara itzuli zituen.

*Gandegili* izengoitia erabiliz, ipuin bilduma bat argitaratu zuen 1910ean eta poesia bilduma bat 1918an. 

Idazle izateaz gain, emakumeen eskubideen defendatzaile aktiboa izan zen. 

Tbilisin hil zen 1929ko urtarrilaren 29an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene López Heredia

**Irene López Heredia** (Mazarrón, Murtzia, 1889 – Madril, 1962ko urriaren 10a) murtziar aktorea izan zen.

## Aktore ibilbidea 
XX. mendearen lehen herenean Espainiako eszenako aktore handietako bat  izan zen. María Guerreroren itzalean hezi zen artistikoki eta, geroago, bere lehen senarra zen Ernesto Vilchesekin, Infanta Beatriz Antzokian kokatuz eta Oscar Wilderen *El fantasma de Canterville*, *Un marido ideal* eta *Lady Windermere* bezalako lanak eszenaratuz, George Bernard Shawenen *Cándida* (1928) eta berrestreinaldiak Álvarez Quintero anaien *Amores y amoríos*, edo Jacinto Benaventeren *La noche del sábado*  denak 1915 eta 1930 artean.

Vilchesengandik profesional eta sentimentalki banandu ostean, Mariano Asquerino aktorearekin bat egin zuen, eta harekin batera, 1930eko eta 1940ko hamarkadetan, beste pieza batzuen artean, Machado anaien *La prima Fernanda* (1931), Valle Inclánen *Farsa y licencia de la reina castiza* (1931) eta *El embrujado* (1931); *La malquerida*, *Judith*, *La última carta* (1941), *Divorcio de almas* (1948), *La escuela de las princesas* (1930), *Campo de armiño* (1940) eta *La princesa Bebé* (1940), Jacinto Benaventerenak azken hirurak.

Bere errepertorioko beste pieza aipagarri batzuk honako hauek dira: Jean Cocteauren *El águila de dos cabezas* (1948), Luigi Pirandelloren *El gorro de cascabeles* (1948), Benaventeren *Almas prisioneras* (1953) eta *Rosas de otoño*, biak *El teatrito de don Ramón* (1959), *Don Juan Tenorio* (1959), *La visita de la vieja dama* (1959) eta *La Orestíada*  (1959), laurak Espainiako Antzokian, *Sei pertsonaia egile baten bila*, Luigi Pirandellorena edo *Hedda Gabler*, Ibsena, baita, Méridako Antzerki Klasikoaren Jaialdian Eskiloren*The Orestiada* (1959) ere.

Bere bizitzako azken urteetan, 1960ra arte, eszenatokietan aktibo jarraitu zuen, José Tamayoren hainbat muntaketatan, hala nola *Los intereses creados*, *Don Juan Tenorio*, *Enrique IV*, *La visita de la vieja dama,* *La Orestiada* edo *Gigi* (Nuria Espertekin) lanen berrikuspen berria.

Zineman askoz diskretuago ibili zen, *Mr*. *Arkadin* (Orson Welles, 1955) eta izenburu hauek: *El golfo* (1917), *Doce hombres y una muje*r (1934), *Buenos días amor* (1958) eta *De espaldas a la puerta* (1959).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia
* Aktoreari buruzko informazioa