open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Intelektualismo

**Intelektualismoa**k erakusten du zuzen ezagutzeko gizakiak duen bide bakarra adimena dela. Errealitatea ezagutzeko bide bakarra adimena da. Bestetik adimena, nahimena eta bestelako gaitasunak baino egokiago dela gaineratzen du. Doktrina hauek jarraituz, etikaren eremuan ere aplikatu egiten da intelektualismoaren forma bat, Sokratesek egin zuen bezala. Honen arabera, jakinduria eta bertutea bat datoz. Jakintsuak zuzeneko jokaera ezagutzen du, eta horren ondorioz, zuzen jokatuko du. Era honetara, esan daiteke inork ez duela gaizki jokatzen, dakielarik. Inork ez du gaizkia aukeratzen gaizkia delako.

## Kanpo estekak
438 Zeuxo

**438 Zeuxo**, asteroide gerrikoan aurkitutako 438. asteroidearen izena da. 1898ko azaroak 8an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik.

Bere izena, greziar mitologiako Zeuxo izeneko ozeanideagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
439 Ohio

**439 Ohio**, asteroide gerrikoan aurkitutako 439. asteroidearen izena da. 1898ko urriak 13an aurkitu zuen Edwin Foster Coddingtonek Kaliforniako Hamilton mendiko Lick behatokitik. Astronomo honek aurkitu zituen hiru asteroideetatik lehena da, beste biak 440 Theodora eta 445 Edna direlarik.

Bere izena, AEBetako Ohio izeneko estatuagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
441 Bathilde

**441 Bathilde** asteroide gerrikoan aurkitutako 441. asteroidearen izena da. 1898ko abenduak 8an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik.

## Kanpo estekak
442 Eichsfeldia

**442 Eichsfeldia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 442. asteroidearen izena da. 1899ko otsailak 15ean aurkitu zuten Max Wolf eta Arnold Schwassmann astronomoek Heidelbergeko behatokitik. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

## Kanpo estekak
444 Gyptis

**444 Gyptis**, asteroide gerrikoan aurkitutako 444. asteroidearen izena da. 1899ko martxoak 31n aurkitu zuen Jérôme Eugène Coggiak Marsellako behatokitik. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

## Kanpo estekak
Oihan Vega

**Oihan Isaac Vega Mas**, izen artistikoz **Oihan Vega** (Bergara, Gipuzkoa, 1981eko abuztuaren 21a) aurkezlea, irrati esataria eta musikaria da. Gaur egun, Gaztean aritzen da, DJa da eta Belceblues taldeko bateria da.

Oihan Vega telebistako aurkezle eta irratiko esatari izateaz gain Euskal Herrian DJ bezala aritzen da, 280 herritatik baino gehiagotatik igaro da, *Diskofesta* izeneko ikuskizunarekin ETB eta GAZTEAk sustatua,. Diskoteketan ere izan da, hala nola Itzela eta Txitxarro diskoteketan.

Horrez gain, aktore lanetan ere aritu da ETBko "Kerman Mintzalagun bila" saioan, "Zergatik praktikatzen dugu sexua gazteleraz?" eta "Euskañolitis" bakarrizketak idatzi, zuzendu eta aurkeztu ditu eta telebistako hainbat saio aurkeztu ditu, besteak beste, "Arratsaldero", "Kantuan", "Ai ama" eta abar...

Konpositore moduan ere, hainbat lan egin ditu, alor ezberdinetako diskoak grabatu eta ekoizteaz gain, bi musikal konposatu ditu "Olentzero & Co!" eta "Bretxa 1813 -Donostiako sutea", gainera "Peter Pan" euskarazko bertsioan egindako musikalerako bi kantu konposatu zituen.

## Bizitza 
Oihan Vega Bergaran (Gipuzkoa) jaio zen, eta oso gaztetatik ekin zion musika ikasketei, bere prestakuntza akademikoa Bilboko Joan Krisostomo Arriagan amaitu zuen perkusionista, piano jotzaile eta konpositore arloetan.

Geroago, Ikus-entzunezko Komunikazioko lizentzia eskuratu zen, bai eta Publizitate eta Harreman Publikoetakoa ere. Hainbat alorretan landutako curriculum zabala du.

## Ibilbidea 
;Telebista
* Goiena Telebista 2000-2003
* Euskal Telebista 2003-2011
** *Teleberri Kirolak*
** *Gaur Egun*
** *Kirolez Kirol*
** *Gazteaklip*
** *Bigira*
** *Kerman mintzalagun bila*
** *Arratsaldero (klik hemen)*
** "Ai ama"
** "Kantuan"
** "Gu ta gutarrak"

;Irratia
* Arrasate Irratia: 2005
* Gaztea : 2007-gaur egun

;Musika
* Wonder Brass 1995-1998
* Aitzol Mujika (egile abeslaria): 1998-2000
* Doppler: 2001-2004
* Belceblues: 2005-gaur egun. Diskoak:
** *Infer* 2008
** *Diabulus in Musika* 2011
** "Road to Memphis" 2013
* "Olentzero & Co!" Musikala
* May-Bi: 2011. Diskoak:
** *May-Bi* 2011
* DJ: 2005- gaur egun
* "Peter Pan" musikala (kolaborazioa) 2014
* "Bretxa 1813 - Donostiako Sutea" (zuzendaritza musikala) 2022.

## Konposizioak 
* *Eskola Txikiak bizirik* kantu ofiziala, 2001
* *Errota* ipuin musikala, 2002
* *Long Play* filmeko soinu banda, 2004
* *Angiozarko San Migel* ereserki ofiziala, 2007
* *Kilometroak 2007* kantu ofiziala (Belceblues taldearekin), 2007
* *Olentzero & Co!* musikala, 2010
* "Zergatik praktikatzen dugu sexua gazteleraz?" bakarrizketa 2014
* "Euskañolitis" bakarrizketa 2020
* "Musikarium" antzezlana (Xabi Zabala musikariarekin batera) 2020
* "Ipuin Dantza" antzezlana 2021
* "Bretxa 1813 -Donostiako sutea-" 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune pertsonala
445 Edna

**445 Edna**, asteroide gerrikoan aurkitutako 445. asteroidearen izena da. 1898ko urriak 13an aurkitu zuen Edwin Foster Coddington astronomoak Kaliforniako Hamilton mendiko Lick behatokitik. Astronomo honek aurkitu zituen hiru asteroideetatik azkena da, beste biak, 439 Ohio eta 440 Theodora direlarik.

## Kanpo estekak
Edwin Foster Coddington

**Edwin Foster Coddington** (1870eko ekainaren 24a - 1950eko abenduaren 21a, astronomo estatubatuar bat izan zen.

*1898 VII Kometa* bezala ere ezagutzen den C/1898 L1 (Coddington-Pauly) kometa elkarraurkitu zuen Paulyrekin. Asteroide gutxi batzuk ere aurkitu zituen, hiru zehazki, baita IC 2574 galaxia ere, Hartz Handia konstelazioan, ondoren, *Coddington Nebulosa* bezala ezagutu zena.
Aste Zuria

**Aste Zuria** izenarekin, Andaluzian, beste probintzia batzuetako jaiegunak konpentsatzeko ospatzen den eskolarik gabeko aste bat da, feria astea abuztuan ospatzen baita, eskolarik gabeko hilabetea dena, Malaga eta Abuztuko Feriaren kasuan bezala.

Aste hau, otsaileko azken astearekin, eta, batzuetan, martxoko lehenarekin bat dator, beti Andaluziako egunarekin (otsailak 28) bat eginez.

## Kanpo estekak
Lick behatokia

thumb|280px|Lick behatokia

**Lick behatokia**, Kaliforniako Unibertsitatearen mende dagoen behatoki astronomiko bat da, Hamilton mendiaren tontorrean kokatua, 1300 metroko altuerara eta Kaliforniako San José herritik kilometro gutxira. Behatokia, Santa Cruzeko ikerketa zentro batetik zuzentzen da, nora zientzialari gehienak joan ziren 1960ko hamarkadaren erdialde inguruan.

## Behatokiaren historia 
Lick behatokia, 1888an sortua izan zen, James Lick milioidunak eginiko dohaintza bati esker, ondasun erroekin, 1849ko Kaliforniako urrearen sukarrarekin sekulako dirutza biltzea lortu zuena. 1874an, 700 mila dolar, behatoki astronomiko bat sortzeko emateko asmoa adierazi zuen, honen bidez, bere izena hedatzeko. Lick 1887an hil zen, behatokia erabat eraikia ikustea lortu aurretik, eta bere gorpua, beranduago behatokia eraikiko zen tokian lurperatu zen, gertaera hau oroitarazten duen plaka bat existitzen delarik. Behatokiko lehen zuzendaria, Edward Singleton Holden izan zen.

Behatokiko teleskopio nagusia, 1888ko urtarrilak 3an inauguratu zen 91 zentimetroko diametroa duen teleskopio errefraktore bat zen, munduko handiena izan zena 1897an Yerkes behatokiko teleskopio errefraktorea eraiki zen arte: bi tresnen lenteak, *Alvan Clark and Sons* enpresak leundu zituen, zehazki Alvan Graham Clarkek. Urte horretako apirilean, ikerketa lanak hasi ziren, mendi garai batean kokatutako eta etengabe okupatutako lehen teleskopioa bihurtuz.

Bere teleskopioaren potentziari esker, Edward Emerson Barnardek, bisualki, 1892an, Jupiter planetaren bosgarren ilargia aurkitu ahal izan zuen, Martitzen azalean kraterrak ikustera ere iritsi zen, baina ez zen aurkikuntza hau argitaratzera ausartu, lotsagarri geratzeko zuen beldurragatik.

1895ean, 13 magnitudeko nano zuri bat den Procyon izarraren satelite iluna aurkitu zen.

1970eko hamarkadan, gertuko Silicon Valleyren aktibitate industrialak eragindako gunearen kutsadura eta geroz eta handiagoa zen San José herriaren argi kutsadura, behatokiko behaketen kalitatea murrizten hasi ziren. Teleskopio gehienak toki alternatibo batetara eramateko aukera kontutan izan zen arren, horretarako behar ziren funts faltak, konponbide hori eragotzi zuten. Azkenik, 1980ko hamarkadan, argi kutsadura maila txikiko sodiozko lanparen instalakuntza programa bat hasi zen. Emaitza, Hamilton mendiak, behatokiko instalakuntza gehienentzako, toki bideragarria izaten jarraitu zuela izan zen.

## Lick behatokitik eginiko aurkikuntza esanguratsuak 
Honako objektu astronomiko hauek aurkitu ziren Lick behatokitik:

* Jupiterren zenbait ilargi
** Amaltea
** Ananke
** Elara
** Himalia
** Lisitea
** Sinope (lehian dagoen aurkikuntza)
* Zenbait exoplaneta
** Planeta sistema hirukoitzak
*** Upsilon Andromedae (Whipple behatokiaren ondoan)
*** 55 Cancri
** Planeta sistema bikoitzak
*** HD38529 (Keck teleskopioak berretsia)
*** HD12661 (Keck teleskopioak berretsia)
*** GJ876 (Keck teleskopioak berretsia)
*** 47 Ursa Majoris

## Kanpo estekak 
* Lick behatokia
* *Automated Planet Finder* eraikuntza webkama
* Lick behatokiko webkama
* Kaliforniako Unibertsitatearen behatokiak
Zeuxo

[thumb|Zeuxok Ardoa Krisipori botatzen dio. Barrualdea kylix irudi gorritik, ca. K. a. 490-480. [Capua.]]

**Zeuxo**, greziar mitologian, ozeanide bat da, Ozeano titanak eta honen emazte Tetisen hiru mila alabetako bat.

Bere ahizpetako batzuk, Admete, Doris, Elektra, Eurinome, Klimene, Metis, Estigia eta Tike dira.

## Ikus, gainera 
* Greziar mitologia

## Kanpo estekak 
*  Ozeanidoak.
Chao Phraya

**Chao Phraya** (tailandieraz แม่น้ำเจ้าพระยา) Thailandiako ibai nagusia da, herrialdearen erdialdea osatzen duen ordoki zabalaren sortazilea. Bangkok zeharkatzen du, estatuko hiriburua.

## Geografia 
Chao Phraya ibaia Ping eta Nan ibaiak bat egiten dutenean sortzen da, Nakhon Sawan-en, Nakhon Sawan probintzian. 372 kilometroko ipar-hego ibilbideak erdialdeko ordokietatik Bangkok eta Thailandiako Golkora doa. Chainat probintzian erdibitu egiten da, ibai nagusian eta Chin ibaiean, paralelo jarraituz eta Thailandiako Golkoan itsasoratuz Bangkoketik 35 km mendebaldera, Samut Sakhon hirian. Ordoki alubialean, Chainat urtegitik behera, ubide (*khlong*) ugari ibai nagusitik banatzen dira. *Khlong* hauek eskualdeko arrozdiak ureztatzeko erabiltzen dira.

### Ertzeko hiriak 
Chao Phraya ibai ertzeko hiri nagusiak hauek dira (ipar-hego): Nakhon Sawan, Uthai Thani, Chainat, Singburi, Ang Thong, Ayutthaya, Pathum Thani, Nonthaburi, Bangkok eta Samut Prakan. Hiri hauek Thailandiako bizileku jendetsuenak eta historian zehar garrantzitsuenak dira, ibaiak ematen dien garrio gaitasuna dela-eta.
[thumb|ezkerrera|290px|[Wat Arun tenplua Chao Phraya ibaitik (Bangkok).]]

### Igarobideak 
Zubi nagusiak Bangkokeko probintzian daude:
* Rama VI zubia, trenbide zubia
* Phra Pin-klao zubia, Errege jauregitik hurbil
* Rama VIII zubia, tenkasoka asimetrikodun zutabe bakarrekoa
* Rama IX zubia, tenkasoka erdi-simetrikoduna
* *Mega Bridge*, Industrial Ring Road delakoaren zatia

## Garraioa 
Bangkoken, Chao Phraya garraiobide nagusia da, *ferry* eta ibai-taxi sare zabalarentzat. 15 ontzi linea baino gehiago dabiltza hiriko ibaibide eta ubideetan.

## Kanpo estekak 
* Chao Phraya River Express
* UNESCOren *World Water Assessment Program* Chao Phraya ibaiean
* Chao Phraya delta ikerketa eta erreferentzia gunea

## Erreferentziak
Eurinome

**Eurinome**, greziar mitologiako zenbait pertsonairen izena da.

# Eurinome (ozeanidea): Ozeanide bat, Ozeano eta Tetisen alaba eta, Zeusekin, hiru Kariteen ama zena. Bere izenak "gobernu zabala" esan nahi du. Herak Hefesto olinpotik bota zuenean, Eurinomek eta Tetisek jaso zuten itsas hondotik. Boeziok eta beste egile batzuek, beste bertsio bat aipatzen dute, honetan, Ofionen ama izan zelarik, eta, honekin, titanak gobernatu zituen Kronosen garaiaren aurretik. Baina hau bere aitaren aurka altxatu zenean, Reak Eurinome garaitu eta Tartarora edo itsas hondora jaurti zuen. Egileren batzuk, Zeusekin, Asopo ibaiaren ama ere egiten dute.
# Eurinome izenarekin gurtzen zen Artemisa jainkosa Pigalia herri arkadiarrean, non urtean behin baino irekitzen ez zen tenplu bat zuen, sakrifizio publiko eta pribatuak egiteko. Jainkosaren estatuak, urrezko kateez lotua dagoena, arrain isatsarekin irudikatzen du oinen ordez, Artemisa eta aurretik deskribaturiko ozeanidearen gurtzak, bakar batean batu izanaren hipotesia sorrarazten duena.
# Lemnoseko Dorikloren alaba bat, Kodrorekin ezkondu zena. Ez zen batere zoriontsu izan, bere senarra, beste emakume batekin Trazian ezkondu izanaren zurrumurruak sinetsi ondoren.
# Ifitoren alaba bat, Talaorekin, Argoseko erregea eta Zazpiak Tebasen aurka izeneko espedizioaren buruzagia zen Adrastoren ama izan zena.
# Megarako Niso erregearen alaba bat, Glaukorekin ezkondua zegoena. Poseidonekin, Belerofonteren ama izan zen.
# Ninfa bat, Orkamo Persiakoaren alaba eta Helios jainkoaren maitea zen Leukotoeren ama.
# Arkadiako Likurgo erregearen emaztea, horrekin seme-alabak izan zituena: Anfidamante, Epoko, Anzeo eta Iaso.
# Odiseoren zerbitzari bat, Odiseo kanpoan zegoen bitartean Peneloperen senar bihurtu nahi zutenak hil zitezen nahi zuena.
# Heriotzaren printzea, deabru nagusia deabruzale batzuen arabera; letagin handi eta zorrotzak ditu, zauriz beteriko gorputz bat, bere itsustasuna azeri larruarekin estaltzen du eta sarraskijalea da.

## Iturriak 
* Apolodoro, *Liburutegi mitologikoa* i, iii.
* Apolonio Rodaskoa i.
* Hesuodo, *Teogonia* 908.
* Higino, *Fabulak* 70.
* Homero, *Odisea* xvii, xviii.
* Nono Panopolisekoa, *Dionisiakoak* ii.
* Ovidio, *Metamorfosiak* iv.
* Pausanias, *Greziaren deskribapena* viii.
* Tzetzes, *Likofroni buruz* 1191.
* Valerio Flako, *Argonautikak* ii.

## Kanpo estekak
Medonte

**Medonte** (grezieraz Μέδων, gen. Μέδοντος) greziar mitologiako hiru pertsonaien izena da.

* Ajax Txikiaren anaiordea eta Lokridako errege zen Oileoren eta honen ohaide Rene ninfaren semea. Filakara erbesteratu behar izan zuen bere amaordea eta Ajaxen ama zen Eriopisen neba-ahizpetako bat hil izanagatik. Troiako Gerran, Medontek, Filoktetesek Magnesiatik abiarazi zituen zazpi itsasontzien agintaritza hartu zuen arkularia, suge baten horzkadaren ondorioz Lemnosen geratu ondoren. Eneasek hil zuen (Iliada, II. kantua, 727. bertsoa, XV. kantua, 332. bertsoa)
* Itakako heraldo bat, Peneloperekin atsegina zena, Odiseoren emaztearekin, honen senarra kanpoan zegoen bitartean, ezkondu nahi zuten gainontzeko guztiak oso desatseginak ziren bitartean. Odiseok, Peneloperekin ezkondu nahi zuten gizon guzti haiek hil zituenean, Medonteri bizia barkatu zion.
* Atenaseko lehen arkontea, Kodro erregearen semea.

## Kanpo estekak
Reek

**Reek**ak, Star Wars film sagan, hiru adar dituzten pizti batzuk dira, errinozeroen antzerakoak. Star Wars II. Atala: Klonen Erasoa filmean agertzen dira.

Reeka, zezenketa pizti erraldoi bat zen, larru korazatua zuena. Codian ilargian du jatorria, non arrantxo zabaletan lasai bazkatzen duten. Baina, haragiarekin elikatzen direnean, oso oldarkor bihurtzen dira, eta euren bidean agertzen den edonor erasotzen dute. Hain handia da bere aldaketa metabolikoa, ohi berdexka kolorekoa den bere larrua, gorri bihurtzen dela, elikadura aldaketa adieraziz.

Reekak, gutxi batzuk komertzializatzen zituzten, geonosiarrek kasu, pizti hauen talde bat erosi eta euren Geonosiseko Hareara eraman zituztenak, non presoak exekutatzen zituzten reekengana edo beste piztia batzuetara jaurtiz.

Obi-Wan Kenobik, reekak, indartsuak baina leloak direla uste du.

## Kanpo estekak
Peter Lely

**Sir Peter Lely** (1618ko irailaren 14a - 1680ko azaroaren 30a). Jatorri alemaniarreko margolaria, Soesten (Westfalia) jaiotakoa; benetako izena **Pieter van der Faes** zuen. Herbehereetan ikasi zuen eta erretratua izan zuen genero gogokoena. 1641ean Londresera jo zuen eta bertako gorteko pertsonaia askoren erretratuak osatu zituen. Ingalaterrako Karlos II.ak ganbera-margolari izendatu zuen, eta 1680an zaldun.

Lelyren margoetan jantzien koloreen trataera da deigarri eta nabarmentzekoa, Antoon van Dyck pintore flandriarraren eragina handia izanik.

## Galeria 

Fitxategi:Henry Stone by Sir Peter Lely.jpg|*Sir Henry Stone*, c. 1648
Fitxategi:Barbara Palmer (née Villiers), Duchess of Cleveland by Sir Peter Lely.jpg|*Barbara Palmer, Clevelandeko kontesa*, c. 1666
Fitxategi:Abraham Cowley by Sir Peter Lely.jpg|*Abraham Cowley*, c. 1665-66
Fitxategi:Sir Peter Lely 002.jpg|*Lake sendiaren andra bi*, 1650.
Fitxategi:Lely,_Sir_Peter_-_Nymphs_by_a_Fountain_-_Google_Art_Project.jpg|*Ninfak iturri baten ondoan*, c.1650

## Kanpo estekak 
* Londresko **National Portrait Gallery**n daukaten Lelyren autorretratua
* **J. Paul Getty Museum** atariak eskainitako artistaren biografia
Concha Piquerren glorieta (Sevilla)

**Concha Piquerren Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua dago. Sevillako udaletxeak bere izenean inauguratu zuen glorieta, Concha Piquer artista folklorikoak eginiko lanaren errekonozimendu bezala, 1993ko martxoak 8an eginiko ospakizun batean, ospakizun honetara, Concha Piquerren alaba den Concha Marquez Piquer (abeslari nabarmena) eta ikuskizunetako beste pertsona nabarmen asko joan zirelarik.

Luca de Tenaren Glorietaren eta Anibal Gonzalezen Glorietaren ondoan kokatua dago.

Landaretza bezala, zehaztu gabeko laranjondo kopuru bat nabarmentzen da zuhaitz handien artean.

## Kanpo estekak
Ninot

**Ninot**a, giza itxurako irudi bat da, ninotak, egungo Fallen aurrekariak direlarik.

Material erregarriekin egina dago, eta ohi, Fallen eta San Joan Suen oinarria hartzen dute.

Izaera kritiko edo trufatzailezkoak, falletako monumentuetan edo foguererretan agertzen dira eta martxoak 19ko eta ekainak 24ko gauetan erretzen dira. Herriaren edo pertsona baten aukeraren ondorioz, erretzetik salbatzen diren ninotek, "ninot indultat" izena jasotzen dute.

## Kanpo estekak
Pangong Tso

**Pangong Tso** (txineraz 班公错; hindiz पांगोंग त्सो), Txinako Herri Errepublika eta Indiaren artean dagoen laku endorreikoa da.

## Ezaugarriak 
Lakua itsasoaren mailatik 4.250 metrora dago Himalaia mendietan. Azaleraren bi heren Txinako Herri Errepublikako mugen barruan daude, eta gainontzekoa Indian. Lakuak 134 kilometro luze ditu, eta punturik zabalenean bost kilometro dauzka.

Nahiz eta ur gazidun lakua den, neguan erabat izozten da. Bertara iristeko Leh herrian hasten den errepidea hartu eta Changla mendatea igaro behar da, munduko mendaterik garaiena. Lakurako errepidea uda garaian baino ez da zabalik egoten maiatzetik irailera.

## Fauna 
Udan hegazti migratzaile askoren pausalekua da. Antzara indiarra eta paita gorrizta erraz ikusten dira. Antzararen inguruan Kiang basa astoa eta marmota bizi dira.

## Argazkiak 

Fitxategi:Pangong_Tso_Lake_hansraj.JPG|Lakua uda garaian
Fitxategi:Pangong_Tso_road_hansraj.JPG|Pangong Tsorako errepidea
Fitxategi:Pangong_Tso_road1_hansraj.JPG|Pangong Tsorako errepidea
File:Pangong tso.jpg
File:Pangong Tso.jpg
File:Pangong Tso lake.jpg
File:Pangong Tso Range.jpg
File:Pangong Tso road hansraj.JPG
File:Pangong Tso road1 hansraj.JPG
File:Pangong Tso Lake hansraj.JPG
File:Ladakh - Pangong Tso 1.jpg
File:Pangong tso panorama.jpg
File:Pangong Tso Summer Panorama View.jpg
File:Astonishing beauty of Pangong Tso lake.jpg
File:A panoramic view of the Pangong Tso lake, in Ladakh.jpg

## Ikus, gainera 
* Txinako lakuak

## Kanpo estekak
Poyang

**Poyang** (txineraz: 鄱阳湖; pinyineraz: Póyáng Hú), Txinako Herri Errepublikako Jiangxi probintzian dagoen aintzira bat da. 3.585 kilometro koadro dituelarik, Txinako aintzira handiena da.

## Ezaugarriak 
Aintziraren batez-besteko sakonera 8 metro da, eta milaka hegazti migralariren bizitokia da. Gan eta Xiu ibaiek hornitzen dute aintzira, eta ibai horiek Ibai Urdinarekin loturik daude ubide baten bidez.

Negualdian, aintziran Siberiatik hegoalderantz datozen milaka hegaztiren bizitoki bihurtzen da. Aintziraren azalera aldatu egiten da urtarotik urtarora, uda garaiko montzoian aintzira 4.400 km² izatera hel daiteke, eta neguko garai lehorrean 1.000 km² baino ez.

## Kanpo estekak 
*  Aintzirako animaliei buruzko albistea.
Val do Dubra

**Val do Dubra** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Santiagoko eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
* Arabexo (Santa María)
* Bembibre (San Salvador)
* Buxán (Santiago)
* Coucieiro (San Martiño)
* Erviñou (San Cristovo)
* Niveiro (San Vicente)
* Paramos (Santa María)
* Portomeiro (San Cosme)
* Portomouro (San Cristovo)
* Rial (San Vicente)
* San Román (Santa Mariña)
* Vilariño (San Pedro)

## Kanpo estekak 
*   Val do Dubra udalerriko webgunea
Qiandao lakua

**Qiandao lakua** (txineraz: 千島湖), Txinako Herri Errepublikako Zhejiang probintzian dagoen Chun'an Konderriko lakua da. Lakua XX. mendean sortu zen, Xinanjiango zentral hidroelektrikoaren eraikuntzaren ondoren.

## Ezaugarriak 
Lakuan 1.078 uharte handi eta beste milaka uharte txikiago daude, guztira 573 kilometro koadroko azaleran. Uharteek lakuan hartzen duten azalera 86 kilometro koadrokoa da.

Batez-besteko sakonera 26 metrokoa da, eta gehienezkoa 120 metrokoa. Lakuaren ondoan, Txina iparraldeko garagardo ekoizpen lantegirik famatuenetakoa dago, Hangzhou Qiandaohu Beer Co., Ltd enpresarena.

## Garraioa 
Lakua prefektura mailako Hangzhou hiriaren mugen barruan dago, eta lakura heltzeko orduroko autobus zerbitzua dago. 2007an trenbide bat eraikitzeko egitasmoa aurkeztu zen, baina lakuaren ingurugiroan sor zezakeen kaltea dela eta, bertan behera geratu zen.

## Kanpo estekak
Rakshastal lakua

**Rakshastal lakua** (izen ofiziala La'nga Co da) (tibeteraz: ལག་ངར་མཚོ་; txineraz: 拉昂错; pinyineraz: Lā'áng Cuò), Txinako Herri Errepublikako Tibeteko eskualde autonomoan dagoen lakua da.

## Ezaugarriak 
Jatorrian kilometro gutxira dagoen Manasarovar lakuarekin bat egiten zuen, baina lurrikara edo bestelako gertakari geologiko batek bitan banatu zituen lakuak duela milaka urte. Lakuak 70 kilometro koadroko azalera dauka eta itsasoaren mailatik 4.752 metrora dago.

Negu garaian lakua erabat izozten da, eta klima gogorraren eraginez, ia ez dago landarediarik lakuaren inguruetan.

## Sutlej 
Rakshastal lakua, Sutlej ibaiaren iturburua da.

## Ikus, gainera 
* Manasarovar lakua

## Kanpo estekak 
*  lakuaren satelite bidezko irudia Ingelesezko Wikipedian.
Qinghai lakua

[thumb|250px|Lakuaren [1994ko satelite bidezko irudia.]]
[thumb|250px|Qinghai lakua [2006an.]]

**Qinghai lakua** (txineraz:青海湖; pinyineraz:Qīnghǎi hú), Txinako Herri Errepublikako Qinghai probintzian dagoen lakua da. Historikoki lakuaren izena Koko Nor izan da (mongolierazko izena).

Txinan iparralderago dagoen lakua da eta probintziako hiriburu den Xining hiritik 100 kilometro mendebaldera dago.

## Ezaugarriak 
Lakua itsasoaren mailatik 3.205 metrora dago, Goi-ordoki tibetarraren ekialdean. Lakua 23 ibai eta erreka txikiagoek hornitzen dute.

Ur gazidun lakua izan arren, hainbat arrain eta hegaztiren bizitokia da. Lakuaren azalera asko aldatu da historian zehar eta XX. mendean laurden batean murriztu ondoren, 2004an hazten hasi zen berriro.

## Ikus, gainera 
* Goi-ordoki tibetarra

## Kanpo estekak 
*  Qinghaiko txoriak.
Sayram lakua

[thumb|250px|Lakuaren ikuspegia [uda garaian.]]

**Sayram lakua** (txineraz:塞里木湖; pinyineraz: Sàilǐmù hú), Txinako Herri Errepublikako Xinjiang eskualde autonomoko Börtala Mongoliar Prefektura autonomoa dagoen lakua da.

## Ezaugarriak 
Lakua Tian Shan mendien ondoan dago, eta Xinjiango lakurik handiena da (458 kilometro koadro dauzka). Itsasoaren mailatik 2.070 metrora dago.

## Jakingarriak 
Lakuari "Santai Haizi" ere deitzen zaio.

## Kanpo estekak
Hegoaldeko lakua

**Hegoaldeko lakua** (txineraz: 南湖; pinyineraz: Nán Hú), Txinako Herri Errepublikako Zhejiang probintziako Jiaxing hirian dagoen lakua da.

## Ezaugarriak 
Azalera txikiko lakua da, 0,58km² baino ez ditu. Jiaxing hirira urtero etortzen diren milaka turistak lakura ere tortzen dira.

Lakuaren ondoan X. mendeko dorre baten aztarnak daude. 1548 urtean, Ming dinastia garaian, dorrea, lakuaren erdian egindako uharte artifizial batera eraman zuten, eta ondorengo urteetan lorategia egin zuten dorrearen inguruan.

## Kanpo estekak 
*  Lakuari buruzko informazioa.
*  Lakuaren ikuspegia Ingelesezko Wikipedian.
Tai aintzira

**Tai aintzira** (txineraz: 太湖; pinyineraz: *Tài Hú*), Txinako Herri Errepublikako Jiangsu eta Zhejiang probintzien artean Yangtze ibaiaren deltan dagoen aintzira da.

## Ezaugarriak 
Aintzirak 2.250 kilometro koadroko azalera dauka, eta batez besteko sakonera bi metrokoa baino ez da. Ur gezadun Txinako aintzira handienetan hirugarrena da (Poyang eta Dongting dira lehena eta bigarrena, hurrenez hurren).

Aintziran 90 uharte daude.

## Kanpo estekak 
*  Aintzirako eta inguruko landarediaren ikuspegia, Ingelesezko Wikipedian.
*  Taihu aintziraren argazkiak.
Tutmosis II.a

**Aakheperenra Thutmose**, **Thutmose II.a** edo **Tutmosis II.a**, Egiptoko XVIII. dinastiako laugarren faraoia da. K.a. 1492 eta K.a. 1479 bitartean gobernatu zuen. Thutmosis II.a, Tutmose II.a edo Tutmes II.a bezala ere ezagutzen da, hiru izen hauek, greziera modernoko izenak direlarik. Bere koroaketa eta jaiotza izenak, **Aa-Kheper-en-Ra Dyehut-Mose** izan ziren.

## Biografia 
Bere aurreko faraoia izan zen Tutmosis I.aren eta honen bigarren mailako emazteetako baten, Mutneferten semea zen. Baldintza normaletan, sekula ez zuen, baina, Tutmosis I.ak, hil zenean, gizonezko oinordeko heldurik ez zuenez, Tutmosis II.ak boterera iristea lortu zuen, beharbada erregearen arkitekto eta chatya zen Inenik lagunduta, faraoiaren ondoren, herrialdeko pertsonarik boteretsuena eta eragin handiena zuena. Hala ere, Tutmosis II.a sekula ez zen faraoi izatera iritsiko bere arrebaorde Hatshepsutekin ezkondu ez bazen, hau, Tutmosis I.aren eta honen Errege Emazte Handiaren alaba nagusia zena.

Bere erregealdiaren iraupena, hiru urtetan estimatzen da, erregealdiaren iraupen zehatza ezagutzen ez den arren. Errege honi buruz, ez dago gertaera esanguratsurik, erregealdi laburra izan zuela suposarazten duena. Idazkun bat aurkitu da, erregeak Nubiaren aurka eginiko espedizio bat aipatzen duena (Sethe: 1906:137-141), eta Elefantinan eta Koptosen hasitako balizko eraikinen hondakinak daude.

Uste denez, Erregeen Haranean lurperatua izan zen, DB320 ezkutalekuan aurkitutako momiaren identifikazioa egiaztatzeko dagoen arren; faraoi honenak izan litezkeen zenbait hilobi daude.

## Bere garaiko testigutzak 
Tutmosis II.aren izena, honako toki hauetan idatzia agertzen da:

**Eraikin hondakinak**
* Elefantinan aurkitutako harri blokeak (Junge 1987:24)
* Koptoseko tenpluko harri blokea (Petrie Museoa UC14328)
* Tutmosis I.aren eraikin batetako ateburuak, Karnaken (Jacquet-Gordon 1999:281-283)

**Estatuak, hilarriak eta idazkunak**
* Karnaken aurkitutako estatua (Sethe 1906:154)
* Beharbada Heliopolisetik heldutako estatua (Sethe 1906:143-144)
* Nubiaren aurkako espedizio bat aipatzen duen idazkuna (Sethe 1906:137-141)
* Idazkuna harkaitz batean, Seheletik gertu (de Morgan 1894:91.103; 102.228)
* Idazkuna pilastra batean Hatshepsuten tenpluaren ondoan, Deir el-Baharin.

Errege hau, zenbait pertsonairen biografietan aipatzen da:

* Ahmose Paennekheben biografian, El Kaben (Sethe 1906:34)
* Ineniren biografian Tebasen (Sethe 1906:58)
* Neb-Amonen biografian, Tebasen (Sethe 1906:151)
Tangjiashan lakua

**Tangjiashan lakua** (txineraz: 唐家山堰塞湖), Txinako Herri Errepublikako Sichuan probintziako Beichuan Qiang Konderri autonomoan dagoen lakua da. Lakua, 2008ko Sichuango lurrikarak eragindako lur jausi erraldoi baten ondorioz sortu zen. Jian ibaiaren ibilbidea etenik geratu zen horrela.

## Ezaugarriak 
Lakua 2008ko maiatzaren 24ean egondako 7,9 graduko lurrikararen ondorioz Sichuanen sortu ziren 30 lakuetatik handiena da. Maiatza bukaeran, lakuaren altuera bi metro igo zen ordu gutxitan, eta inguruetan bizi ziren 250.000 pertsona, etxeetatik atera zituzten, lakuaren ura eusten zuen lurra behera etorri zitekeenaren beldurragatik.

Ondorengo egunetan, Txinako ingeniari eta militarrek, lakuaren presioa arintzeko leherketak egin zituzten.

## Ikus, gainera 
* Dadu ibaiko hondamendia
* Jian ibaia

## Kanpo estekak 
*  Lakuari buruzko albistea BBC News-en webgunean.
Dadu ibaiko hondamendia

**Dadu ibaiko hondamendia** (txineraz: 大渡河灾难), Txinako Herri Errepublikako Sichuan probintzian egondako lurrikara batek eragindako lurjausi batek sortutako lakuaren leherketaren ondorioz gertatu zen.

## Lurrikara 
1786ko maiatzaren 31an, lurrikara indartsu batek kalte eta hildako ugari eragin zituen Txinako Sichuan probintzian. Gunearen erliebea malkartsua eta ibaiek haran oso estuak sortzen dituzte. Didu ibaiaren ibilbidea oztopaturik geratu zen lurrikarak eragindako lurjausi erraldoi baten ondorioz.

Lurjausia gertatu eta ondorengo egunetan, uraren maila gero eta altuagoa zen, eta presioa ere areagotuz joan zen. Azkenik, 1786ko ekainaren 10ean, uraren indarra, lurjausiko harrien oztopoa aurretik eraman, eta Txinako hondamendi naturalik larrienetakoa gertatu zen. Ibaiaren ibilbideko 1.400 kilometro erabat suntsituta geratu ziren, eta 100.000 pertsona baino gehiago hil ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinako hondamendi naturalak
* Txinako lurrikaren zerrenda

## Kanpo estekak 
*  2008ko lurrikara batek sortutako lakuari buruzko albistea BBC News-en webgunean.
Tianchi

**Tianchi** (txineraz: 天池; pinyinez: *tiānchí*), Txinako Herri Errepublikako Xinjiang eskualde autonomoan dagoen aintzira bat da. Bogda mendiaren iparraldean dago, Tian Shan mendien ondoan.

## Ezaugarriak 
Aintzira txikia da, 4,9 kilometro koadro baino ez ditu. Gehienezko sakonera 105 metrokoa da eta itsasoaren mailatik 2.000 metro ingurura dago.

Tianchi Fukang Konderritik 40 kilometro ekialdera eta Urumqitik 110 kilometro ekialdera dago.

## Jakingarriak 
Tianchi, sumendi baten kraterrean sortutako aintzirari txinatarrek deitzeko duten hitza da. Ipar Korea eta Txinaren arteko mugan dagoen Zeruko Aintzira ere mota berekoa da.

## Ikus, gainera 
* Krater aintzira

## Kanpo estekak
Allan Davis

**Allan Davis** (Ipswich, Queensland, Australia, 1980ko uztailaren 27a) Quick Step taldeko txirrindulari australiarra da.

2006an arazoak izan zituen Espainiako Goardia Zibilak dopin inguruan abiarazitako Puerto Auzian bere izena agertzen zelako. Nahiz eta Allan Davisek dopin kasuekin zerikusirik ez izan eta instituzioek horrela egiaztatu, denbora luzez talderik gabe egon zen. Australiako Dopinaren Aurkako Agentziak errugabe jotzen bazuen ere, Nazioarteko Txirrindularitza Elkarteak (UCI) ez zuen onartzen. Hori dela eta, Davisek UCIren aurkako salaketa jarri zuen lana murrizteagatik.

Gaur egun, Oiartzunen bizi da, Andrearekin ezkonduta dago eta bi seme-alaba dituzte, Harrison eta Brooklyn. Bere anaia Scott Davis ere txirrindulari profesionala da.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
―: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak 
*
Ulungur lakua

thumb|250px|Lakuaren satelite bidezko irudia.

**Ulungur lakua** (txineraz: 乌伦古湖), Txinako Herri Errepublikako Xinjiang eskualde autonomoko Fuhain dagoen lakua da. Lakuak 1.035 kilometro koadroko azalera dauka, eta Txinako hamar lakurik handienetako bat da.

## Ezaugarriak 
Lakua, bi zatitan banatzen da, Buluntuo lakua eta txikiagoa den Jili lakua, azken hau Ulungur ibaiaren urek hornitutako lakua. 1969an ubide bat eraiki zen Ulungur eta Irtysh ibaien artean, lakura ur gehiago eramateko.

Negu garaian, lakua izoztu egiten da, eta izotz-arrantza egiten dute bertako biztanleek.

## Ikus, gainera 
* Ulungur ibaia

## Kanpo estekak
Ainhoa Ibarra

**Ainhoa Ibarra Astelarra** (Gernika, 1968ko urriaren 27a -) euskal eskiatzaile ohia da, lau neguko Olinpiar Jokoetan izandakoa.

2002an, Kirolaren Euskal Kontseiluko kide bihurtu zen.

## Olinpiar Jokoak 
Hona hemen Olinpiar Jokoetan izandako emaitzak:

## Munduko Txapelketa 
Hona hemen Munduko Eski Txapelketetan izandako emaitzak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fitxa - www.coe.es
Xi lakua

thumb|200px|Mendebaldeko lakuaren ikuspegia.

**Xi lakua**, **Xi Hu** edo **Mendebaldeko lakua** (txineraz: 西湖), Txinako Herri Errepublikako Zhejiang probintziako Hangzhou hirian dagoen lakua da.

## Ezaugarriak 
Lakua duela 12.000 urte inguru sortu zela uste da. Batez-besteko sakonera 2,27 metrokoa da eta edukiera 14.290.000 metro kubikokoa.

Lakua famatua da Txina osoan, inguruaren edertasunagatik. Lakuan dauden uharte eta inguruetan, hainbat pagoda, zubi, tenplu eta bestelako eraikuntzak daude.

## Ondarea 
* Yue-Yang tenplua (岳王廟)
* Lingyin tenplua (靈隱寺)
* Longjing te lantegiak (龍井茶園)
* Jingci tenplua
* Tigrearen iturburua (虎跑夢泉)
* Su Xiao Xiaoren hilobia (蘇小小墓)
* Wu Songen hilobia (武松墓)

## Jakingarriak 
Txinako yuan bateko billetearen atzealdean, Xi lakua agertzen da.

## Argazkiak 

Fitxategi:HuPaoQuan.JPG|
Fitxategi:Evening Sunshine over Leifeng.JPG|Leifeng pagoda
Fitxategi:Ziranju Gate of Jiang's Villa.jpg|Lakurako sarrera tradizionala
Fitxategi:China Hangzhou Westlake-2.jpg|Dragoi ontziak
Fitxategi:Hangzhou pic 11.jpg|
Fitxategi:Lotus in the Breeze at the Winding Courtyard.JPG|
Fitxategi:Three Pools Mirroring the Moon-tingting ting.JPG|
Fitxategi:Gifu Park China 2.JPG

## Kanpo estekak 
*  Mendebaldeko lakuari buruzko informazioa.
Kodro (mitologia)

**Kodro** (grezieraz Κόδρος, Kódros), Atikako azken erregea (βασιλεύς, basileus)izan zen. Melantoren semea eta Atenaseko erregea zen.

Tradizioaren arabera, doriarrak Peloponesoan agertu ondoren (K. a. 1068 inguruan), Atikaren aurkako euren erasoa gertatu zen. Doriarrek, orakuluaren bidez, hiria, soilik Kodro errege atikoa bizirik mantentzen bazen konkistatuko zutenaren mezua jaso zuten. Honela, doriarrek, Atenasko erregea hil gabe, gerra hasteko behar adina segurtasun neurriak hartu zituzten.

Kodrok, orakulu honen berri jakin zuenean, hiria salbatzeko bere buruaz beste egitea erabaki zuen. Doriar sineskeriazaleek, orduan, borroka utzi zuten.

Kodroren abertzaletasunaganako errekonozimendu bezala, atenastarrek, *basileos* titulua beste inork ez zuela izango erabaki zuten. Kodroren ondoren, poliseko agintari nagusiek, arkonte (ἄρχοντες) titulua izango dute.

## Iturriak 
* Herodoto, *Historia* (V, 76).
* Likurgo, *Leokratesen aurka* (20).
* Justino, *Epitomea* (II, 6 y ss).
* Veleyo Paterkulo (I. 2).
* Pausanias (IV, 5, 4 y VII, 2).
* Estrabon, *Geografía* (XIV, 633 y ss).
* Aristoteles, *Politika* (II, 9).

## Kanpo estekak
Baiyun lakua

**Baiyun lakua** edo **Hodei Zuriaren lakua** (txineraz: 白云湖; pinyineraz: Bái Yún Hú), Txinako Herri Errepublikako Shandong probintziako Jinan hirian dagoen lakua da.

## Ezaugarriak 
Lakua, Jinan hiriaren erdigunetik 35 kilometrora dago, konderri mailako Zhangqiu hirian eta Jinan eta Ziboko hirien artean.

Lakuak 17,4 kilometro koadroko azalera dauka eta batez besteko sakonera metro bakarrekoa da.

## Ikus, gainera 
* Zhangqiu

## Kanpo estekak
Silvia del Rincón

**Silvia del Rincón López** (Donostia, 1971ko apirilaren 3a -) euskal eskiatzaile ohia da, behin neguko Olinpiar Jokoetan izandakoa.

## Olinpiar Jokoak 
Hona hemen Olinpiar Jokoetan izandako emaitzak:

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Fitxa - www.coe.es
Yangcheng (aintzira)

**Yangcheng** (txineraz: 阳澄湖; pinyineraz: Yángchéng Hú)), Txinako Herri Errepublikako Jiangsu probintziako Suzhou hirian dagoen aintzira bat da.

## Ezaugarriak 
Yangcheng Tai aintziraren eta Ibai Urdinaren artean dago. Wuxian, Kunshan eta Changshu hirien mugak zeharkatzen ditu, eta 20 kilometro koadro ditu.

## Fauna 
Aintziran bizi da Shanghaiko karramarroa.

## Kanpo estekak 
*  Aintzirari buruzko informazioa, Suzhou hiriko gobernuaren webgunean.
*  Aintziraren mapa, Ingelesezko Wikipedian.
Yueya lakua

**Yueya lakua** (txineraz: 月牙湖; pinyineraz: Yuèyá Hú), Txinera Herri Errepublikako Jiangsu probintziako Nanjing hiritik gertu dagoen lakua da.

## Kanpo estekak 
*  Baxiari buruzko informazioa.
* Yueya lakuaren argazkia Flickr.com webgunean.
Yilong lakua

**Yilong lakua** (txineraz: 异龙湖), Txinako Herri Errepublikako Yunnan probintziako Honghe Hani eta Yi Prefektura autonomoan dagoen lakua da.

## Ezaugarriak 
Lakuak 32 kilometro koadro dauzka eta konderriaren erdigunetik 2 kilometrora dago. Prefekturan bezala, lakuaren inguruan bizi den biztanleri gehiena Yi etniakoa da.

2013n lehorte batek lakuaren maila asko jaistea eragin zuen.

## Ikus, gainera 
* Honghe Hani eta Yi Prefektura autonomoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yangzong lakua

**Yangzong lakua** (txineraz: 阳宗海), Txinako Herri Errepublikako Yunnan probintziako Kunming hiritik gertu dagoen lakua da.

## Ezaugarriak 
Lakua Kunming hiriaren erdigunetik 45 kilometro ekialdera dago. Inguruan 30.000 pertsona bizi dira, eta betidanik lakuko ura erabili dute edateko, eta nekazaritzarako. 2008an, lakuaren inguruko hainbat lantegik, lakua kutsatu zutela jakin zen, bertan, artsenikoa aurkitu zenean. Ordutik, lakutik ura edatea debekatu egin da.

Kunmingo gobernua lakua garbitzeko lanak hasi zituen 2009an eta hiru urtean, lakuko urak garbitzea espero dute.

## Kanpo estekak 
*  Lakua eta inguruaren mapa.
Hara Masatane

Takeda klanaren zerbitzari nagusietako bat izan zen Japoniako historiako Sengoku aroaren amaieran.

Masatanek, nolabaiteko zuzeneko senidetasun harremana zuen Hara Toratane jeneralarekin, baina familia adar ezberdinetakoak ziren, biak, elkarren artean, anai bezala tratatzen ziren arren. Masatanek, Takeda Shingenen hogeita lau jeneraletako bat izateagatik hain ospe eta estimu handia zuenez, Torataneren alde egin zuen zenbait kanpaina militar eta guduetan, Kawanakajimako laugarren guduan kasu, 1561ean. Mimasetogeko guduan, 1569an handitu zuen bere ospea, Takedaren hogeita lau jeneralatekotzat hartua izan ondoren.

Masatane, Nagashinoko guduan hila izan zen, 1575ean, Oda Nobunagaren arkabuzariei aurre egin zion elitezko zalditeria unitate bat zuzentzen ari zenean.
Abe klana

Japoniako klanik handi eta antzinakoenetako bat izan zen, bere garrantzia mantendu zuena Sengoku aroan eta Edo aroan. Klanaren jatorriari buruz yamatoarren klanetako bat dela esaten da; haiek, garrantzia, benetan, Heian aroan (794-1185) hartu zuten, eta XVIII. mendean birsortu zen Tohōku eskualdean, non Zenkunen Gerratan parte hartu zuen 1051 eta 1062 bitartean Japoniako ipar-ekialdean, non, klana, Mutsu eta Dewavinces probintzietako gobernarien aurka matxinatu zen. Gobernari hauek, Minamoto no Yoriyoshi bidali zutekin armada handi batekin Japonia ipar-ekialdera matxinada erreprimitzeko. Abe klanaren armada, Minamotok garaitu zuen 1062an. Abe, gaur egun, oso japoniar abizen arrunta da, ez derrigorrez klan honetako ondorengoa. Adibide ezagun bat, Norifumi Abe da, 2007an hil zen motoziklista ohia.

## Klaneko kide aipagarriak 
* Abe no Hirafu (575-664), Abe no Ōmi ere deitua
* Abe no Yoritoki (1057an hila)
* Abe no Sadato (1019-1062)
* Abe Masatsugu (1569-1647)
* Abe Tadaaki
* Abe Masahiro

## Kanpo estekak
Guangxi eskualde autonomoaren banaketa administratiboa

**Shaanxi eskualde autonomoa** honako banaketa administratiboek osatzen dute:

## Prefektura mailan 
Prefektura mailako 14 banaketa:
* Guztiak Prefektura mailako hiriak

## Konderri mailan 
Konderri mailako 109 banaketa:
* Konderri mailako 7 hiri
* 56 konderri
* 34 barruti
* 12 konderri autonomo etniko

## Herri mailan 
Herri mailako 1.232 banaketa:
* 699 herri
* 369 herrixka
* 58 herrixka etniko
* 106 azpi-barruti

## Prefekturak eta mapa 
## Ikus, gainera 
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Darío Villalba

**Darío Villalba Flores** (Donostia, 1939ko otsailaren 22a – Madril, 2018ko ekainaren 16a) euskal herritar margolari eta argazkilari izan zen. Izotz gaineko patinatzailea izan zen, 1956ko neguko Olinpiar Jokoetan aritutakoa.

## Margolaria 
Darío Villalba lanbidez margolaria zen, abangoardiaren jarraitzailea. Bere familia artearekin oso lotuta zegoen tradizioz.

Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren eskolan ikasi zuen, eta 1957an zabaldu zuen bere lehen erakusketa. Aitzindaria izan zen margolaritza eta argazkilaritza uztartzen 1960ko urteetan. Gizakia muturreko egoeretan erakutsi zuen bere koadroetan, eta maiz hartu zituen mina, gaixotasuna eta heriotza bere sormen lanen gai nagusitzat.

Europako eta AEBetako bilduma publiko nahiz pribatu esanguratsuenetan agertzen dira bere lanak (Solomon Guggenheim, New Yorkeko Metropolitan museoa eta Osloko Arte Garaikidearen zentroa...). Madrilgo Reina Sofia zentroak atzera begirako erakusketa eskaini zion 2007an.

Euskal Herrian, besteak beste, Artium museoan, Donostiako San Telmo museoan, Kubo-Kutxa aretoan, Bilboko Guggenheim museoan eta Bilbo Arte aretoan erakutsi izan dituzte **Villalbaren** lanak, baita hainbat galeriatan ere.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 1973an Sao Pauloko Pintura Biurtekoaren nazioarteko saria.
* 1979an Liubiliana ko arte Grafikoaren Biurtekoan Epaimahaiaren nazioarteko saria.
* 1983an Espainiako Arte Plastikoen Sari Nazionala jaso zuen.
* 2002tik Espainiako San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako kidea zen.
* 2003an Arte Ederretako Merituen Domina

## Kirolaria 
11 urterekin ikasi zuen izotz gainean patinatzen Filadelfian, garai hartan bere aita Espainiak bertan zuen kontsula zen eta. Geroago ere landu zuen eta 1956ko neguko Olinpiar Jokoetan aritzera heldu zen.

### Olinpiar Jokoak 
Hona hemen Olinpiar Jokoetan izandako emaitzak:

### Munduko Txapelketa 
Hona hemen Munduko Patinaje Artistiko Txapelketetan izandako emaitzak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Fitxa - www.coe.es
Barne Mongoliako Eskualde Autonomoaren banaketa administratiboa

**Barne Mongolia eskualde autonomoa** honako banaketa administratiboek osatzen dute:

## Prefektura mailan 
Prefektura mailako 12 banaketa:
* Prefektura mailako 9 hiri
* 3 Liga

## Konderri mailan 
Konderri mailako 101 banaketa:
* Konderri mailako 11 hiri
* 17 konderri
* 21 barruti
* 49 bandera
* 3 bandera autonomo

## Herri mailan 
Herri mailako 1.425 banaketa:
* 532 herri
* 407 herrixka
* 277 sumu
* 18 herrixka etniko
* Sumu etniko bat
* 190 azpi-barruti

## Prefekturak eta mapa 
## Ikus, gainera 
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Xinjiang eskualde autonomoaren banaketa administratiboa

**Xinjiang eskualde autonomoa** honako banaketa administratiboek osatzen dute:

## Prefektura mailan 
Prefektura mailako 14 banaketa:
* Prefektura mailako 2 hiri
* 7 prefektura
* 5 prefektura autonomo

## Konderri mailan 
Konderri mailako 99 banaketa:
* Konderri mailako 20 hiri
* 62 konderri
* 11 barruti
* 6 konderri autonomo

## Herri mailan 
Herri mailako 1.009 banaketa:
* 299 herri
* 582 herrixka
* 43 herrixka etniko
* 145 azpi-barruti
* 10 barruti bulego publiko

## Prefekturak eta mapa 
## Ikus, gainera 
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Tibet eskualde autonomoaren banaketa administratiboa

**Tibet eskualde autonomoa** honako banaketa administratiboek osatzen dute:

## Prefektura mailan 
Prefektura mailako 7 banaketa:
* Prefektura mailako hiri bat
* 6 prefektura

## Konderri mailan 
Konderri mailako 73 banaketa:
* Konderri mailako hiri bat
* 71 konderri
* Barruti bat

## Herri mailan 
Herri mailako 692 banaketa:
* 140 herri
* 535 herrixka
* 8 herrixka etniko
* 9 azpi-barruti

## Prefekturak eta mapa 
## Ikus, gainera 
* Txinaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Luc Montagnier

**Luc Montagnier** (Chabris, Indre, Frantzia, 1932ko abuztuaren 18a - Neuilly-sur-Seine, 2022ko otsailaren 8a) mikrobiologo frantziarra izan zen, birologia arloan nabarmendu zena. Medikuntza ikasi zuen Poitiersen, eta hango irakasle izan zen 1955 urtetik aurrera. 1967an hasi zen birusekin lanean. 1972an Pasteur Institutuaren Onkologia Biraleko buru izendatu zuten, eta 1974an CNRSko (Frantziako Zientzia Ikerketarako Gunea) zuzendari bihurtu zen.

1983an HIESaren eragilea den GIB erretrobirusa aurkitu zuen. Honek 2008ko Medikuntzako Nobel Saria ekarri zion. Ondoren zenbait arazo izan zituen, Robert Gallo estatubatuar irakasleak erretrobirus hura berak aurkitu zuela baitzioen. Azkenik, frantses medikuaren alde egin zuen auziak. Aurkikuntzaren berri eman zuen urtean bertan lan bat argitaratu zuen Chermann eta Barré-Sinoussirekin batera; lan horretan zehatz-mehatz erakusten zuen birusa. Horrez gainera, hainbat hitzaldi eman ditu mundu osoan zehar eta hainbat sari irabazi ditu, besteak beste, Ohorezko legioa, Merituaren Ordena Nazionala, Frantziako ikerketa zentro nazionalak ematen duen saria (bi alditan), eta Japoniako Fundazio Zientifikoaren eta Teknologikoaren saria 1988an.

Montagnierren ustez GIB birusak HIESa eragiten du, baina prozesu horretan birusak ez du bakarrik jarduten. Nobel saridun frantziarraren iritziz, birusak beste faktore batzuk behar ditu gaitza garatzeko. Montagnierren lan taldea faktore hauen bila dabil, eta horien atzean *Mycoplasma* generoko bakterioak egon litezkeela aurreratu dute.

## Bibliografia 
# *"Le Virus et les hommes"*, Luc Montagnier, Odile Jacob, 1994.
# *"Sida et société française"*, Luc Montagnier, La Documentation française, 1994.
# *"Le Sida"*, Luc Montagnier eta R.Daudel, Flammarion, 1994.
# *"La Découverte du virus du SIDA. La vérité sur « l’affaire Gallo/Montagnier»"*, Maxime Schwartz eta Jean Castex, Éditions Odile Jacobs, Paris, 2009.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Historiako medikuen zerrenda.

## Kanpo estekak 
* "La recherche sur le VIH/Sida à l'Institut Pasteur"
Manasarovar lakua

**Manasarovar** edo **Manasa Sarovar** lakua, Tibeteko laku bat da, Txinako eskualde honetako hiriburua den Lhasatik 2000 kilometrora dagoena. Hindi hizkuntzan मानसरोवर झील izena du, eta, tibeteraz མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ།, Mapham Yutso. Manasa Sarovar izeneko laku honetatik mendebaldera, Rakshastal lakua dago, eta, iparraldera, Kailash mendia dago, tibeteraz, Khang Rinpoche izena duena.

## Geografia 
Manasarovar lakua, 4556 metroko altueran dago. Munduko ur gardendun lakurik altuena da. Forma erlatiboki borobila du. Bere zirkunferentzia, 88 kilometrokoa da, bere sakonera 90 metrokoa eta 320 kilometro karratuko hedadura du. Neguan izoztu egiten da, eta, udaberrian, izotz hau urtu egiten da. Laku honetatik gertu daude Indo, Brahmaputra, Sutlej eta Karnali (Ghaghara) ibaien iturriak.

## Garrantzi kulturala 
Kailash mendia bezala, Manasarovar lakua erromesaldi lekua da, pertsona erlijiosoak erakartzen dituena Tibetetik, Indiatik eta inguruko beste herrialde batzuetatik. Hinduek, laku honetan bainatu eta bertako ura edaten badute, bizitza honetan eta beste batzuetan eginiko bekatu guztiak garbitzen dituztela uste dute. Erregularki, erromesaldi bidaiak antolatzen dira, bereziki Indiatik, horietatik ezagunena, *Kailash Mansarovar Yatra* deritzona delarik, urtean behin egiten dena. Erromesak, Manasa lakuko ur purifikatzaileetan bainu zeremonialak hartzera etortzen dira.

Hinduismoaren arabera, lakua, Brahma jainko sortzailearen burutik sortu zen. Horregatik, sanskritoz, "Manasarovar" deitzen da, *manas* (burua) eta *sarovar* (lakua) hitzen konbinaketa bat dena. Lakua (mitologia hinduaren arabera), beltxargen (hegazti jakintsu eta sakratutzat hartzen direnak) udako bizilekua ere badela uste da. Uste da, baita ere, devak, brahma muhurta orduan (egunsentia baino 96 minutu lehenago hasi eta egunsentia baino 48 minutu lehenago amaitzen den 48 minutuko "ordu hindu" bat dena) laku honetara bainatzera jeisten direla.

Budistek, laku hau, Maya erreginak, bere seme buda izan zuela uste duten laku mitikoarekin lotzen dute, sanskritoz Anavatapta bezala eta paliz Anotatta bezala ezagutzen dena.

Lakuak, monasterio gutxi batzuk ditu bere ertzean. Horietatik nabarmenenena, Chiu Gompa antzinako monasterioa da, gertuko muino batean eraiki zena, eta harkaitzean bertan egina bailitzan ikusten da.

Tibeteko jaina zein bonpek, berdin gurtzen dute toki hau, debozio handiz.

## Kanpo estekak