open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bories gaztelua

**Bories gaztelua** Frantziako gaztelu bat da. Antona e Trigonant udalerrian dago, Dordoina departamenduan, Akitania Berria eskualdean.

Monumentu historiko gisa sailkatzen da.

## Aurkezpena 
Bories gaztelua Dordoina departamenduaren erdian dago, 21 errepide nazionalaren ertzean, Antona herritik kilometro bat baino gutxiagora ipar-ekialdera, eta Isle ibaitik dozenaka metro ingurura.

Gaztelua, aurrez Isle ibaiak elikatutako lubanarroz inguratua, etxebizitza baten itxuran aurkezten da, ekialde-mendebalde orientatuta, hegalean dorre karratu bat eta ipar-ekialdeko eta ipar-mendebaldeko angeluetan bi dorre borobil dituela. Jabetza pribatua da, eta uztail-abuztuan bisitatzeko aukera ematen du.

1974ko martxoaren 29tik dago monumentu historiko gisa sailkatuta.

## Historia 
Gazteluaren eraikuntza 1494an hasi zen Jeanne de Hauteforterentzat, Jean de Saint-Astierren alargunarentzat, antzinako etxe baten hondakinen gainean. 1604an amaitu zen Henri de Saint-Astierrentzat.

Gaztelua hainbat aldiz setiatua izan zen erlijio gerretan eta gero Fronde garaian.

## Galeria 

Fitxategi:Antonne_Bories_(5).JPG|link=Fichier:Antonne_Bories_(5).JPG|Ikuspegi orokorra.
Fitxategi:Antonne_Bories_(12).JPG|link=Fichier:Antonne_Bories_(12).JPG|Gazteluaren hego-ekialdeko izkina
Fitxategi:Antonne_Bories_(2).JPG|link=Fichier:Antonne_Bories_(2).JPG|Ipar-ekialdeko dorrearen matakanak
Fitxategi:Antonne_Bories_(13).JPG|link=Fichier:Antonne_Bories_(13).JPG|Armeriako atea
Fitxategi:Antonne_Bories_(7).JPG|link=Fichier:Antonne_Bories_(7).JPG|Hego-ekialdetik ikusitako dorretxoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bories gazteluaren aireko ikuspegia Périgord-ULM gunean
* Bisitak Akitaniara: Château des Bories
Los destellos

***Los destellos*** 2024ko Pilar Palomero aragoiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Eider Rodriguezen *Bihotz handiegia* istorioan oinarrituta.

Filmak Donostiako 72. Zinemaldiaren Sail Ofizialean eman zuten, eta Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan zen.

## Sinopsia 
Isabelen bizitza irauli egingo da bere alaba Madalenek eskatzen dionean Ramóni –gaixorik duen aitari– aldizka bisitatzeko. Hamabost urtez senar ohiarengandik urrun egon denez, eta luzaroan familia izan baziren ere, ezezaguna egiten zaio gaur gizona; alabaina, jada gainditutzat jotako erresuminak berpiztuko zaizkio Isabeli. Hala ere, Ramóni bere unerik zaurgarrienean laguntzean, Isabelek beste begi batzuekin ikusiko du aspaldi bizitako porrota eta oraingo bizitzan jarriko du arreta. 

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ines Arrue: "Maitasunaren hondakinez", *Los destellos* filmari buruzko komentarioa. *Irutxulo Hitza*, 2419.zk., 2024/10/11, 27.or.
Araba Films

**Araba Films** Gasteizen Iñaki Núñezek sortutako zinema-ekoiztetxe eta -banatzailea izan zen. Kostu txikiko ekoizpen-ildo bati jarraituz, Núñezek film labur kopuru onargarri bat egitea lortu zuen: *Vera, un ensayo de arquitectura popular* (1976), *Estado de excepción* (1977), *Boltxebikeak iriparrez* (1977), *La última tierra* (1977), *Herrialde berdea* (1978), *Sueño y mentira de Franco* (1979), *El sol, sí gracias* (1979), *Saski naski* (1979) eta *Ignacio Zurikalday* (1980), besteak beste.

Derrigorrezko erreferentziazko filma, ez hainbeste bere kalitateagatik, baizik eta berekin ekarri zituen deribazio politikoengatik, *Estado de excepción* (1977) izan zen. Artxiboko eta estudioko argazkien muntaia baten bidez, film labur honetan Gernikako bonbardaketan hildako gudari euskaldun baten semearen istorioa kontatzen zen. Eskolan, jasotzen duen hezkuntza faxistaren aurka oldartzen da, eta, geroago, borroka armatuan sartzen da. Azkenean harrapatu, torturatu eta fusilatu egin zuten.

Filma estreinatu aurretik, poliziak hainbat tortura-praktika antzezten zituzten estudioko argazki batzuk aurkitu zituen, eta ekoizpenean parte hartu zuten guztiak atxilotu zituzten 1976an, eta hainbat astez egon ziren kartzelan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bertan Filmeak

**Bertan Filmeak** zinemako hainbat profesionalen ideiak (Antxon Ezeiza, Pedro Olea, José Luis Egea) Euskadiko Kutxaren eta Orbegozo Fundazioaren sustapen-planekin bat egin zutenean sortu zen. Ekoiztetxeak *Ikuska* izeneko euskarazko film laburren dokumental saila abian jartzeko ardura zuen.

Telesailaren ale bakoitza errealizadore ezberdin batek zuzendu zuen, baina talde tekniko-artistikoa, funtsean, berbera izan zeb guztietan: Antxon Ezeiza (produkzio burua), Xabier Agirresarobe (argazki zuzendaria), Jose Luis Zabala (soinua), Alberto Magán (muntaia).

Horrez gain, 1980an Bertan Filmeak-ek Jose Angel Iribar futbol jokalariak finantzatutako kirol gaiei buruzko hiru film labur ere ekoitzi zituen: *Euskara eta futbola*, *Euskara eta mendia* eta *Euskara eta arrauna*. Koldo Izagirrek eta Antxon Ezeizak zuzendu zituzten film labur horiek.

## Atalak 
1979an eta 1980an zehar bederatzi *Ikuska* kaleratu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La virgen roja

***La virgen roja*** 2024ko Paula Ortiz aragoiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Filmak Donostiako 72. Zinemaldiaren Sail Ofizialean eman zuten, eta Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan zen.

## Sinopsia 
Hildegart etorkizuneko emakume bihurtzeko izan eta hezi zuen Aurorak, alaba 1930eko hamarkadako pertsona adimentsuenetako bat izateraino Espainian, baita emakumeen sexualitatearen erreferenteetako bat ere. 18 urterekin, Hildegartek eta Abel Vilella ezagutu eta gizonak mundu emozional berri bat esploratzen eta amaren habia latzetik aldentzen lagunduko dio. Aurora alabaren gaineko kontrola galtzeko beldur da. 1933ko udako gau batean, ama-alabek elkarri aurre egingo diote: Hildegart Proiektuaren amaiera da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hélène Gordon-Lazareff

**Hélène Gordon-Lazareff**, sortzez **Hélène Gordon** (Rostov-sur-le-Don, Errusiar Inperioa, 1909ko irailaren 21a - Lavandou, 1988ko otsailaren 16a) frantziar kazetaria zen. 1945ean, *Elle* aldizkari femeninoa sortu zuen.

## Bizitza 
### Gaztaroa 
Hélène Gordon 1909ko irailaren 21ean jaio zen, Rostov-sur-le-Donen (Errusia). Bere familia, goi-burgesia judukoa, urriko iraultzatik ihesi, Turkiara joan zen lehenik, eta, gero, Parisera.

Batxilergoa egin ondoren, letrak eta etnologia ikasi zituen, gero Parisko Gizakiaren Museoan lan egin zuen, eta Marcel Griaulek Maliko Dogon herrira antolatutako misio batean parte hartu zuen.

### Ibilbidea 
Hélène Lazareff kazetari gisa hasi zen Paris-Soir kazetako Haurren sailean —Jean Prouvostek zuzentzen zuena orduan—, eta, gero, *Marie Claire* aldizkarian lan egin zuen, Jean Prouvostek sortua.

Bigarren Mundu Gerran, Lazarefftarrak New Yorken hartu zuten babes, eta AEBko kazetaritza deskubritu zuten. Hélène Lazareffek Harper's Bazaar-en eta *New York Timesen* lan egin zuen. 

Frantziara itzuli zenean, 1945ean, Pierre Lazareff senarrak *France-Soir* sortu zuen. Hélènek, aldiz, Marcelle Auclairrekin batera, *Elle* aldizkaria sortu zuen, eta zuzendu. *Elle* aldizkariaren lehen zenbakia 1945eko azaroaren 21ean atera zen.

1952an, Lazareff bikotea “La Grille Royale” domeinura joan zen bizitzera, Louveciennesera (Yvelines), non igandeetan bazkariak antolatzen zituzten politika, arte eta literatur munduko jendearekin.

1973an, Pierre Lazareff hil eta urtebetera, Hélènek *Elle* aldizkariaren zuzendaritza utzi zuen, eta, Alzheimer gaitzak jota, Lavandoura (Var) erretiratu zen, eta hantxe hil zen, 1988an. 

Biografia bat, *La* *Tzarine* (1984), eskaini zioten, Denise Dubois-Jallais *Elle*-ko kazetariak idatzia, zeina Hélènek deskubritu eta trebatu zuen.

## Bizitza pribatua 
1929an, Paul Raudniz ikertzailearekin ezkondu zen, 19 urte zituela.

Hélène Gordonek maitale ugari izan zituen, nerabeak barne, eta famatuenen artean daude Philippe Soupault, Bertrand de Jouvenel, Michel Leiris, Bernard Maupoil, Louis Delaprée eta Paul Chantrel.
[thumb|ezkerrera|Hilobia, [Père Lachaise hilerria|Père Lachaise hilerrian.|283x283px]]
[thumb|Pierre Lazareff eta Hélène Gordon-Lazareffen oroitzapenezko plaka, Louveciennesen ([Yvelines).|235x235px]]

### Heriotza 
Alzheimer gaixotasunaren lehen sintomak 70eko hamarkadaren hasieran agertu zitzaizkion, eta Hélène Gordon-Lazareff Lavandouko (Var) La Fossette-ko bere jabegoan hil zen, 1988ko otsailaren 16an, 78 urte zituela.

Père Lachaiseko hilerrian (7. dibisioa) lurperatuta dago, Parisen.

### Aipamena 
Elle aldizkariari buruz, hauxe zen bere lema: "Seriotasuna fribolitatean, ironia larritasunean".*

## Antzerkia 
* 1971: *Lorenzaccio*, Alfred de Musset, Jean Meyerren taularatzea, Odéon antique
* 1971: ''Six personnages en quête d'auteur'', Luigi Pirandello, Jean Meyerren taularatzea, théâtre des Célestins

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak 
*
Martinie gaztelua

**Martinie gaztelua** Frantziako gaztelu bat da, Dordoina departamenduan dagoena, Segonzac udalerrian, Akitania Berria eskualdean.

## Aurrekariak 
Martinieren izena ez da agertzen Segonzac-i buruzko testuetan, La Fayetarrak han kokatu aurretik. Segonzac Helie Vigierrena zen, hiru alaba baino ez zituena. Nagusia, Madelaine Vigier, 1572an ezkondu zen Raymond de Bardonekin, eta Segonzaceko gaztelua transmititu zion. Beste bi alabak 1582ko apirilaren 4an ezkondu ziren, bata, Antoinette, François de La Faye-rekin, bestea, Jeanne Vigier, Alain de La Faye-rekin (†1629ko maiatzaren 20a), Françoisen anaia gaztearekin. Francisco de La Faye Chardeuil-eko gazteluan finkatu zen, Excideuil-etik gertu, eta berreraiki egin zuen.

Alain de La Fayek dotean izan zuen Martinieko metalurgia, Coulauresen. Gaztelua bere emaztearen lurretan eraiki zuen, Segonzac-en, eta Martinie izena eman zion. Martinie gaztelua 1611ko otsailaren 13an eraiki zen, Pierre de La Faye bere semea Isabeau de Lambertierekin ezkondu zenean. Bere bigarren semearen kontratuan, Poncet de La Faye, 1624an Isabeau de Solminhiacekin ezkondu zena, "Martinie gazteluan, Segonzac-eko parrokian, Périgord diktoan, biztanle" idatzita dago. Gaztelua 1582 eta 1611 bitartean eraiki behar izan zen XV. mendeko eraikin baten inguruan. Machicoulis-ez koroatuta zegoen eta almenetako pasabidea zeraman.

Gazteluak ez zuen amaitu behar Alain de La Faye hil zenean. 1653an Isabeau de Lambertie hil ondoren egindako inbentarioak pabiloi berri bati buruz hitz egiten du, seguruenik barrutiaren ekialdean dagoen dorrea, eta pisu batek tximiniekin gainjarritako bi piezatan zatituta dagoena. Gazteluko patioa esparru batek itxi zuen. Auzitegi horrek babesleku gisa balio ziezaiekeen inguruetako biztanleei. Inbentarioan, notarioak dio dokumentua idatzi aurretik itxaron egin behar izan zuela “Périgordeko herrialde honetan dauden istilu eta gerren bidera, hainbat hamaka babestu baitziren oraingo ehiztarian bere altzariekin”.

Sarrerako ataripeak eta harekin batera dagoen galeriak, ziurrenik, ondorengoa izan behar du, inskripzio ilunak erakutsi behar duen bezala: ADL. DLFE. ID V 1660

Gaztelua La Fayetarrena izan zen Iraultza arte. La Faye alarguna giltzapetuta dago Ribérac-eko giltzape-etxe batean, eta egoista aberatsen gaineko zerga iraultzaile bat ordaindu beharko du. Gaztelua ondasun nazional gisa saldu zen orduan. Gero Segonzaceko bizkondeak erosi zuen.

## Babesa 
1970eko irailaren 28an inskribatu zuten gaztelua monumentu historiko gisa.

## Deskribapena 
Martinie gaztelua Dronne eta Isle haranen arteko gailurrean dago. Bere planoak Beauséjoureko gaztelua gogorarazten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Akitaniarako bisitak: Martinie gaztelua
Vasco da Gama estadioa

**Vasco da Gama estadioa** edo **São Januário**, Brasilgo Rio de Janeiro hirian dagoen futbol estadio bat da, Club de Regatas Vasco da Gama taldearen jokalekua da.

1927an inauguratu zen eta Ricardo Severo arkitektoak eraikiarazi zuen. 21.880 lagunentzako edukiera du.
Markel Ruiz

**Markel Ruiz Pérez** (Gasteiz, Araba, 2004ko ekainaren 29a) futbolari arabarra da. 

## Biografia 
Erdilari moduan aritzen da. Alavesen harrobira batu zen 2016an. Babazorroen bigarren eta hirugarren taldeetan aritu ondoren Bigarren Federazioan zebilen Real Ávilara joan zen lagatua 2025eko udan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
New Orleansko kabildoa

**New Orleansko kabildoa**, AEBetako New Orleans hirian dagoen eraikin historiko bat da, Louisiana estatuan. Frantziar Auzoan dago.

1795-1799 artean eraikia izan zen, Espainiar Lousianaren garaian, hiriaren kabildo koloniala izan zedin.

Espainiar estiloa, bi solairuko altuera eta balkoi zabala, eta frantziar estiloa, mansarda teilatua, elkarbatzen dituen arkitektura du.
Jenny Sjöwall

**Jenny Sjöwall** (Karlstad, 1971ko abuztuaren 17a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rolf Svensson

**Rolf Svensson** (Södertälje, 1935eko ekainaren 29a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Rigalt

**Carmen Rigalt Tarragó** (Vinaixa, Lleida, 1949) lleidar kazetaria eta idazlea da.

## Bizitza 
### Prentsa idatzia 
Nafarroako Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu ostean, *Pueblo* egunkarian hasi zuen bere ibilbide profesionala, 1971n. Dedikazio hori kolaborazioekin uztartu zuen, 1976tik, *Viva* aldizkarian.

1977an, *Informaciones* egunkariak kontratatu zuen, eta, urtebete geroago, *Libera* emakumeen aldizkaria zuzendu zuen. 1992an zutabe bat idazten hasi zen *El Mundo* egunkarian. *Diez Minutos* aldizkariarekin ere kolaboratu izan du.

2001ean, Madrilgo Probintzia Auzitegiak absolbitu egin zuen Alejandro Sanz abeslariak leporatu zion ohorearen kontrako esku-sartze delituarengatik, *El Mundo* egunkarian homosexuala izatea egotzi zion eta. Epai hori 2008ko irailean baliogabetu zuen Auzitegi Gorenak, eta Carmen Rigalt, Miguel Angel Mellado *El Mundo* egunkariko igandeko aldizkariko zuzendaria eta Unidad Editorial (*El Mundo* argitaratzen zuen enpresa) zigortu zituen Alejandro Sanzi 30.000 euroko kalte-ordaina ematera, eta zigor epaia berretsi zen lehen instantzian.

2018ko azaroaren 28an, artikulu bat argitaratu zuen “*El Mundo*” egunkarian, non konparatzen zituen Madril erdiguneko ibilgailuen trafikoa antolatzeko plana eta Varsoviako ghettoa, xenofobotzat eta antisemitatzat jo zutena.
## Azpiatalburuko testua  
### Telebista 
Telebistan, 1991 eta 1996 bitartean, *Pasa la vida* saioan parte hartu zuen. Maria Teresa Camposek Televisión Españolan gidatzen zuen goizeko magazin horretan, Rosa Villacastínekin batera, aktualitateari buruzko iruzkin-atal bat egin zuen. Telecinco kateko *Día a día* eta *Cada día* Antena 3 kateko saioetan tertulia politikoan parte hartu zuen.

2007az geroztik, Telecincoren bihotzek prentsari buruzko hainbat saiotan parte hartu du noizean behin, hala nola *Hormigas blancas*, *Nada es igual* eta *Sálvame*.

### Literatura 
1997an argitaratu zuen *Mi corazón que baila con espigas* izenburuko lehen eleberria, eta horrekin finalista geratu zen Planeta sarian. Gero, *La mujer de agua* eleberria eta *Diario de una adicta a casi todo* saiakera argitaratu zuen.

## Argitaratutako liburuak 
## Bizitza pribatua 
Antonio Casado kazetariarekin ezkonduta dago, eta bi seme-alaba ditu; bata Antonio Casado Rigalt da, karrerako diplomatikoa, eta bestea Daniel Casado Rigalt idazle eta arkeologian aditua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zutabegile gisa duen zereginari buruzko elkarrizketa. *Sincolumna.com*
Tiger Stripes

**Tiger Stripes** (Tigre-marrak euskaraz) beldurrezko filma da, Malaysian malaysieraz egina 2023an. Amanda Nell Euk idatzi eta zuzendu zuen zuzendari gisa egin zuen debutean. Antzezle nagusiak dira Zafreen Zairizal, Deena Ezral, Piqa, Shaheizy Sam eta June Lojong.

Tiger Stripesek 2023ko Cannesko Zinemaldian  izan zuen mundu mailako estreinaldia, eta Kritikarien Asteko Sari Nagusia irabazi zuen bertan. Zortzi herrialdetako nazioarteko koprodukzioa da, Malaysia barne. Malaysian zentsuratuta kaleratu zuten filma, eta zuzendariak arbuiatu egin du filmaren bertsio zentsuratu hori.

## Sinopsia 
Malaysiako herri txiki batean, Zaffar neska, 12 urtekoa, pubertarora iristen den lehena du bere lagun taldean. Gertaera horrek eskolako ikaskideengan gaitzespena eragingo du, aldaketa hormonalek gorputzean aldaketak eragiten dituzten heinean. Bere bizilekutik aldendutako eta komunitate osoak jazarritako tigre batek bezala, Zaffarrek bere benetako natura osatzen duten indarra, amorrua eta edertasuna erakutsiko ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The host

***The Host*** (jatorrizko izenburua koreeraz, *괴물 Goemul*, literalki euskaraz, "Monstruoa"; ingelesezko nazioarteko titulua, *The Host*) munstroei buruzko film bat da 2006an eta Hego Korean Bong Joon-hok zuzendua. Filmak akziozko superprodukzio baten osagaiak, salaketa politikoa eta AEBetako armadak herrialdean duen presentziaren kritika uztartzen ditu. 

Bongek aurreko filmarekin, *Memories of* Murderrekin lortutako arrakastaren ondoren, *THe Host* filmak promozio garrantzitsua izan zuen eta areto kopuru errekorrean estreinatu zen; 2008ko azaroan Korean egindako ustiapenaren amaieran, pelikulak 13 milioi ikusle erakarri zituen, herrialde horretako txarteldegi-arrakastatsuena bihurtuz.

Era berean, filmak sari ugari jaso ditu, besteak beste, Sitgeseko Zinemaldiko efektu berezi onenak, baita Asian Film Awards eta Blue Dragon Film Awards sarietako film onenak ere.

## Argumentua 
[ezkerrera|thumb|[Bong Joon-ho zuzendaria 2017an.]]
AEBetako armadako zientzialari batzuek produktu kimiko toxikoak isurtzen dituzte Seuleko Han ibaira. Urte batzuk geroago, Park Gang-ek, haur-izaera duen saltzaile xume batek, snack-bar txiki bat du ibaiaren ertzean. Han bizi da, Hyun-seo alaba bakarrarekin, Nam-joo ahizpa arku-tiroko txapeldun frustratuarekin eta Nam-il anaiarekin, langabezian dagoen diplomadun bat. Bat-batean, jendetza ur-ikuskizun bitxi baten lekuko izango da, eta izua berehala piztuko da: izaki munstro, neurrigabe eta ezezagun bat uretatik aterako da, eta jendea erasotzen hasiko da, eta bidean dena suntsituko du. Alaba salbatzen saiatu da Gang. Alaba, ordea, galdu egin du, munstroak harrapatu eta, harekin batera, ibaiaren hondora desagertu den ahotsaren eta nahasmenaren erdian.

Etsita dago Gang, Hyun-seoren desagerpenaren errudun sentitzen da, baina, hala eta guztiz ere, oraindik bizirik dagoela iruditzen zaio. Orduan, dei misteriotsu bat jasoko du alabaren sakelakotik; horrek bere itxaropena baieztatuko du, eta familia osoarekin haren bila joatea erabakiko du, agintariak aurka izan arren. Orduan, etsi-etsian hasiko dira bila, munstroari aurre egin beharko diote, baita gobernuaren eta armadaren sekretismoari eta maltzurkeriei ere.

## Banaketa 
* ong Kang-lo, Park Gang-darama
* Byeon Hee-bong, Park Hee-bong
* Park Hae-il, Park Nam-il
* Bae Doona, Park Nam-joo
* Ko Ah-seong, Park Hyun-seo
* Oh Dal-soo, munstroaren ahotsa
* Lee Jae-eung, Se-jin
* Lee Dong-lo, Se-ju
* Yoon Je-moon, arlotea
* Lim Phil-sung, bulegoko pertsonaia
* Kim Rwi-ha, horizko emakumea (hiletan)
* Park Roh-sik, ofizial inkisidorea
* Ko Soo-gaur, harrapatzera doan erizaina
* David Joseph Anselmo, Donald
* Scott Wilson, AEBetako armadako doktorea.
* Paul Lazar, estatubatuar doktorea
* Brian Lee, Koreako doktore gaztea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haut et Fort

***Haut et Fort*** (euskaraz *Ozen eta argi*; eta *Casablanca Beats* izenarekin ere merkaturatua) Nabil Ayouchek zuzendutako marokoar filma da, 2021koa eta naguski arabierazkoa.

## Sinopsia 
Hip-hoparen ahalmen eraldatzaileari buruzko filma, Marokon kokatua. Anas, rapero ohia, zentro kultural batean ari da lanean. Irakasle berriak bultzatuta, ikasleak tradizioen pisutik askatzen saiatuko dira pasioa bizitzeko eta hip hop kulturaren bidez adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lola (argipena)

**Lola** izenak hainbat adiera du:

**Lola**, Dolores izen propio femeninoaren hipokoristikoa. Adibidez pertsona hauena:
* **Lola Flores** "La Lola de España" ere deitua (1923 - 1995), flamenkista.
***Lola Índigo**, kantaria.
***Lola Iturbe Arizcuren** (1902-1990), kataluniar anarkosindikalista eta feminista.

### Kulturan 
Zinean:
* **Lola (1961eko filma)**, Jacques Demyk zuzendua.
* **Lola (1970eko filma)**, jatorriz *Twinky* izenekoa, Richard Donnerrek zuzendua.
* **Lola (1981eko filma)**, Rainer Werner Fassbinderrek zuzendua.
* **Lola (1986ko filma)**, Bigas Lunak zuzendua.
* **Lola (1989ko filma)**, Maria Novarok zuzendua.
* **Lola (2007ko filma)**, Miguel Hermosok zuzendua.
* **Lola (2020ko filma)**, Laurent Michelik zuzendua.
Komikian:
* **Lola (komikia)**, pertsonaia eta komiki sorta, Ignacio Hernández Suñer *Iñigok* sortua.
Musikan:
* **Lola (abestia),** The Kinks taldearena.
Etnografian:
* **Lola**, Txile iparraldeko kondaira.

### Bestelakoak 
* **Lola Racing Cars** (edo **Lola Cars International**), lehiaketako automobilen enpresa.

* **Lola**, Namibe probintziako Bibala udalerriko herria, Angolako hego-mendebaldean.

## Ikus, halaber: 
* **Lolita (argipena)**
Alex Haydock-Wilson

**Alex Haydock-Wilson** (1999ko uztailaren 28a) britainiar atleta da. 2023an, Britainia Handiko txapeldun bihurtu zen 400 metroetan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen 4 x 400 metroko errelebo mistoan eta baita 4x400 metroko gizonezkoen proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Russula viscida

***Russula viscida*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5,5 eta 13,5 cm bitarteko diametrokoa. Gogorra, trinkoa, lodia, hasieran globo itxurakoa eta gero guztiz zabaldua, leuna, askotan pixka bat latza edo erdian pikortsua. Purpura beltzaxka kolorekoa orban horixkekin, berdexkekin edo oliba antzekoekin. Kapelaren azala itsatsia, distiratsua, hezea, likatsua. Ertz puntazorrotza, erregularra eta lobatua.

**Orriak:** Estu eta gero zabal, urkilatuak, orritxoren batzuekin, mehetu-dekurrenteak, pixka bat borobilduak. Zurixkak edo boli zikin kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 9  cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 2,6 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, lodia, oso gogorra, betea, gero biguna, pixka bat erraboiltsua, zilindriko samarra. Zuria, arre-horixka edo orban horiekin edo okre zikin kolorekoekin. Gainazala pixka bat pruinaduna, latza, distiratsua.

**Haragia:** Zuria, partzialki horixka edo arrea. Zapore gozokoa baina gero pikante samarra.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. *Viscida* epitetoa latinetik dator, likatsua esan nahi duen “viscidus” hitzetik. Bere kapela likatsuagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Urri samarra. Mendian, *Picea excelsa* edo *Abies alba* izeien basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandra Meco

**Alejandra Meco Nahim** (Madril, 1990eko maiatzaren 25a) madrildar aktorea da. Bazkalosteko *Acacias 38* telenobelako protagonista gisa lan egin zuen Teresa Sierra pertsonaiari bizia emanez eta *El secreto de Puente Viejo* telesaileko protagonista gisa Elsa Lagunaren rolarekin. Ezaguna da *El secreto de Puente Viejo* (2011) telenobelaz gain, *Acacias 38* (2015) eta *The Aboves and the Belows* (2020) lanengatik.

## Bizitza 
Alejandra Meco Espainiako hiriburuan, Madrilen, jaio zen 1990eko maiatzaren 25ean. Unibertsitatera joan aurretik, dantza klasikoko profesional titulua lortu zuen Madrilgo Dantzako Errege Kontserbatorio Profesionalean. Baletaren mundua aldatu zuen aktore izateko ametsa lortzeko, eta interpretazio ikasketak hasi zituen, CEU unibertsitatean Publizitate eta Ikus-entzunezko Komunikazioko lizentziatura bikoitza egiten zuen bitartean. Italian bizi izan zen urtebetez, gero Madrilera itzuli zen eta telebista munduan aktore gisa hasi zuen bere ibilbide profesionala. 

### Ikasketak 
English for actors Aktorearen Zentroan Formakuntza erregularra jaso zuen Eduardo Recabarrenekin, Interpretazio-mintegiak Fernando Pierasekin, Madrilgo Zinema Konpainiako antzezlana, kamera aurrean Antzezpena Aktorearen Zentroan, Aktore Mintegia Cristina Rotarekin, Dantza klasikoko titulu profesionala, Madrilgo Dantzako Errege Kontserbatorio Profesionala eta Ikus-entzunezko Komunikazioan, Publizitatean eta Harreman Publikoetan lizentziatua.

### Hizkuntzak 
Alejandra Meco espainieraz, ingelesez, italieraz eta frantses pixka batez mintzo da.

## Lanak 
Besteak beste , lan hauexetan hartu du parte:

Alejandra Mecok hainbat telesailetan egin du lan, hala nola *Aída* (2014), *El caso Crónica de sucesos* (2015), "*Acacias 38*" (2016-2017) edo *El secreto de Puente Viejo* (2018-2019), non telesailaren denboraldi bateko protagonista ere izan zen. Pantaila txikian ez ezik, pantaila handian film laburretan zein antzezlanetan jardun du hainbat pertsonaiaren interpretazioak eginez.

### Telebista 
### Antzerkia 
* “*Lo bueno de las flores es que se marchitan pronto*” – Zuzendaria: Eduardo Recabarren
* “*Dos mujeres*” – Zuzendaria: Eduardo Recabarren
* “*Bata zuriak*” – Zuzendaria: Eduardo Recabarren
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alejandra Mecoko webgune ofiziala
* Elkarrizketa: Alejandra Meco: "Me atrae dirigir pero mi verdadera pasión es actuar"
* RTVE (elkarrizketa)
* TB Formulako profila
* Ordezkaritza agentzia: Kuranda
Vreny Burger

**Vreny Burger** arkularia da. Suitza ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathalie Dielen

**Nathalie Dielen** (1966ko martxoaren 18a) arkularia da. Suitza ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Luisa Oyarzábal Fernández

**María Luisa Oyarzabal Fernández** (Bizkaia, 1933ko azaroaren 20a – Bilbo, Bizkaia, 2022ko irailaren 19a) San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako akademikoa izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak Francisco de Cubas Erice, Cubasgo dukea 1868-1937eta María Encarnación de Urquijo Ussía, Almudena kondea 1874-1930. 1921eko martxoaren 30ean ezkondu zen Fontalbako Markesen Jauregiko kaperan, Castellana pasealekua, Madril, José Urquijo, Estanislao de Cubas  Urquijorekin, Jacarillako kondea 1898-1946.

### Ibilbidea 
Ikasketa Aurreratuen Valentziako Fundazioko Aholku Batzordeko kidea izan zen, Eusko Ikaskuntzako Gizarte Bikaintasunerako Kontseilukoa. San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako kidea.

BBVko Presidentetzako Kabinete Teknikoko zuzendari ohia eta BBVA Fundazioko zuzendari ohia.

1998ko otsailaren 26tik Espainiako Zientzien eta Artisautzaren Europako Akademiaren fundatzaileetako bat izan zen. Horren bidez, «Fundación Biblioteca de Literatura Universal» Estatuaren eskumeneko Kultura Fundazioen Erregistroan inskribatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espainiako Zientzia eta Artisauen Europako Akademiaren estatutuak
* Zientzien eta Artisautzaren Europako Akademia (Espainia)

## Bibliografia 
* Enpresaren finantza-plangintza, zenbait autore, (Deusto 1964)
Melillako Azoka

**Iraileko Azoka** edo **Melillako Azoka** Melillako hiri espainiarreko azoka da, bere zaindariaren omenez, Garaipenaren Ama Birjinaren omenez, eta San Lorentzoko Zabalgune Multifuntzionalean kokatzen den azoka-esparrua da. Ingurune modernoa da azoka tradizional baterako, kirol-portutik gertu.

## Historia 
Gogoratutako lehen azoka-edizioa 1903an egin zen.

## Deskribapena 
### Egunekoa 
Urte batzuk geroago, Eguneko Azoka nagusitu zen, eta dozenaka etxola partikular eta ofizial eta aperitiboa hartzeko establezimenduak zeuden. Melillako gastronomia, errumba eta sevillanen erritmora, bertako populazioa bezain askotarikoa eta multikulturala zen.  

Festa gunea animazioz, talde ihinztariz, peñaz eta emanaldiz betetzen da. Melillako Ferian ez zen ezer falta.

### Gauez 
Azoka-gaua jaia eta portua da. Jaietarako Etxola Ofizialak alaitasunarekin bat egiten du, gauero, Penintsulatik eta tokiko taldeetatik etorritako lehen mailako musika-emanaldiak eskainiz, estatuko arte-panoraman hutsunea bilatzen dutenak.

Irailaren 8a Melillako zaindaria den Garaipenaren Ama Birjinaren eguna da, jai giroak kristau biltzeari ematen dio, ordu batzuez, eta Melilla kalean abiatzen da prozesio lasaian, Andre Maria Birjinaren, Koroatuaren eta Perpetua Alkatearen irudia omentzeko; izan ere, Melillak aldi baterako alde egiten du legendazko harresien gaineko lekutik Eixample Modernistara jaisteko. 

## Noiz egingo den 
1903tik egin zen azoka, eta zortzi egun iraun zuen. 

## Jantzi tradizionala 
Flandestar jantzia, Andaluziako jantzi tipikoa da, eta bere izena flamenkotik dator, ijitoen eragina duen musika folkloriko mota bat baita.

## Zezenak 
Melillako zezen-plazako zezenak hasiera-hasieratik lotu dira azokarekin.  

## Ikus, gainera 
* Melilla

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Murias Parque Melilla Merkataritza Zentroa

**Murias Parco Melilla** merkataritza-gunea Melillako hiri espainiarreko merkataritza-gune bakarra da. Hiriaren hego-ekialdean dago, Valenzuelako kuartel zaharraren orubean, Beni Enzar mugatik gertu.

## Historia 
Valenzuelako kuartel zaharraren orubean merkataritza-gune bat jartzeko proiektua nahiko zaharra bazen ere, 2014ko uztailaren 2ra arte ez zen aldatu HAPOa, eta 2016ko irailaren 7an eman zuen Melillako Hiri Autonomoak hura eraikitzeko baimena; ahal izan zenean urbanizatu zen orubea, eta lanak berehala hasi ziren.

2017ko azaroaren 29an inauguratu zuten, eta hurrengo egunean ireki zituen ateak.

## Deskribapena 
Zentroak diseinu irekia du, eta 1.350 ibilgailurentzako aparkalekua sotoan, bai eta beheko solairuan ere. Azken horretan, bi solairuko merkataritza-moduluetarako sarbideak antolatzen dira, 40.000 m² baino gehiagorekin. 

Azalera handiak ditu, hala nola, Eroski, 2.000 m², Leroy Merlin, Decathlon eta Worten, 2.000 m², moda dendak; Cortefiel edo Zara eta zaharberritze gune bat, Burger King.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lola (abestia)

***Lola*** The Kinks rock talde ingelesare nabestia da, taldeko kantari Ray Daviesek 1970eko idatzitakoa. Abestiak kontatzen du mutil baten eta Lola deritzon emakume baten arteko topaketa erromantikoa Londresko Soho auzoko taberna batean. 

## Hitzak eta trans munduarekin lotura 
Lola ez dago guztiz definitua kantuan, baina emakume transgenero edo trabestitu bat (1970eko kontestuan termino erabiliagoa eta anbiguoagoa) izan daiteke. Abestian, narratzaileak Lolarekin duen nahasmena azaltzen du, "emakume baten ibilera zuen, baina gizon baten hitz egiteko modua". Nolanahi ere Lolarekin maiteminez agertzen da lehen pertsonan kantatzen duena.

Ray Daviesek esan izan du "drag queen giroaren inguruko ikerketa pixka bat" egin zuela kanturako. Bere harreman pertsonal batean oinarritua dagoenik ere ukatu izan du. Idatzi izan da taldeko managerraren eta bateria jolearen esperientzia batzuk ere egon daitezkeela istorioaren jatorrian.

Lolaren hitzen inplikazioen inguruan egon izan da polemikarik, eta 1970ko giroan irrati batzuek ez zuten eman nahi izan. 2014ko elkarrizketa batean esan zuen Daviesek ez duela "axola zein sexutakoa den Lola, ondo dago Lola den bezalakoa izanda", elkarrizketan *she* izenordain femeninoa erabiliz. 

## Zabalkundea 
Komertzialki, "Lola" bigarren izan zen singleen zerrendetan Erresuma Batuan eta bederatzigarren *Billboard* Hot 100 hit zerrendan. Abestia Kinksen abesti ezagunenetako bat bihurtu da ordutik, eta 386. postuan sailkatu zuten *Rolling Stone* taldearen 2021eko "Inoizko 500 kantu handieen" zerrendan eta 473. 2015eko NMEren "Inoizko 500 kanturik handienenean".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Lola* zuzenean The Kinks-en kontzertu batean.
Jean de Villiers

**Jean de Villiers** (Frantzia, XIII. mendea – Limasol, Zipre, 1294) Ospitaleko Zaldunen 22. Maisu Handia izan zen 1285etik hil zen arte.

1277an Tripoliko komandantea eta 1282tik Frantziako priorea izan zen. 1285ean Maisu Handia izendatu zuten Nicolas Lorgne hil ondoren, baina Frantzian geratu zen Ordenaren arazoak konpontzeko. Jacques de Taxik Maisu Handiaren funtzioak bete zituen behin-behinean 1286 arte, Villers Lur Santura noiz iritsiko zain zegoen bitartean. Villiers 1291ko Akreko setioan zegoen, baina hiria erori aurretik ihes egitea lortu zuen eta Limasolen babestu zen.
Françoise Forton

**Françoise Forton Viotti** (Río de Janeiro, 1957ko uztailaren 8a-2022ko urtarrilaren 16a) Brasildo emakume aktore ospetsua izan zen, zinema zein telebistan. Jatorri frantsesa zuen.

Ênio Viotti fisikariarekin ezkonduta egon zen lau urtez, eta elkartze horretatik jaio zen bere seme bakarra, Guilherme. 2014an, Françoise Eduardo Barata antzerki-ekoizlearekin ezkondu zen.

## Filmografia
### Telebista 
### Zinema 
*1970 - *Marcelo Zona Sul*
*1974 - *Relatório de Um Homem Casado*
*1975 - *O Sósia da Morte*
*1988 - *Jardim de Alah*
*1991 - *Manobra Radical*
*2004 - *Araguaya - A Conspiração do Silêncio*
*2010 - *Léo e Bia*

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak 
* :Françoise Forton IMDb wegunean.
Fredric Jameson

**Fredric Jameson** (Cleveland, 1934ko apirilaren 14a - Durham, Ipar Carolina, 2024ko irailaren 22a) literatur kritikari eta teoriko marxista estatubatuarra izan zen.

Jameson Clevelanden jaio zen. 1954an *Haverford Collegen* graduatu ondoren, Europara joan zen aldi labur batez, eta han Aix-en-Provencen, Munichen eta Berlinen ikasi zuen, non batez ere filosofia kontinentaleko azken joerak ezagutu zituen, estrukturalismoaren gorakada barne. Hurrengo urtean itzuli zen Ameriketara, doktoretza Yaleko Unibertsitatean egiteko, Erich Auerbachen zuzendaritzapean.

Bere lehen lan ezaguna  *The Political Unconscious* (1981) izan zen. Liburu horretan Hegelen eta lehen Marxen eragina nabari da, batez ere, analisirako testuingurua edo historia kontuan hartzeko beharra azpimarratu zuelako. Jamesonek ikasketa marxisten oparotasuna ospatu zuen.

Kultura garaikidean joera modernoak aztertzeagatik lortu zuen aitortza, bereziki  *Postmodernism, or, The Cultural Logic of Late Capitalism* (1991) liburuaren ondoren. Jamesonek postmodernismo, kulturak kapitalismo antolatuaren presioaren aurrean amore eman izanari deitu zion, eta pentsamendu hori jaso zuen liburuan.

2008an, Holberg saria eman zioten. Azken urteetan, Duke Unibertsitateko literatura konparatuko eta erromantze-ikasketetako William A. Lane katedran ematen zituen eskolak.

## Erreferentziak
Longasko gaztelua

**Longasko gaztelua** Dordoinako Bergerac barrutian dagoen Sainte-Foy-de-Longas udalerrian dagoen gaztelu frantses bat da.

Monumentu historikoekin lotuta babestu da.

## Kokapena 
Longasko gaztelua Bergeracois ipar-ekialdean dago, Sainte-Foy-de-Longas herritik kilometro bat baino gehiagora, ipar-ekialdetik.

## Aurkezpena 
Hasiera batean, Longasko gaztelua jauregitxo bat zen (*Longacum*), 1156an Cadouineko abadiari eman zitzaiona.

Gaur egungo gaztelua XV. eta XVI. mendeetan eraiki zen. Mendebaldeko zatia hondatuta dago, baina etxebizitzaren ekialdeko zati bat eta eskailera dorrea bizitzeko egokiak dira.

1948ko abenduaren 6an monumentu historiko gisa inskribatu ziren haren hondakinak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baxoa euskaraz

[thumb|300px|Baxoa euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko [Manifestazio|elkarretaratzea, 2016an.]]
thumb|300px|2018ko protesta bat.

**Baxoa Euskaraz** Ipar Euskal Herriko ikastolen eta euskal ikasleen aldarrikapena da eta, baita ere, horren aldeko elkartea. Baxoa (frantsesez *Baccalauréat*, hizkuntza kolokialean *bac* eta lehenago *bachot*) Frantzian Goi Mailako ikasketak egin ahal izateko ezinbestean eskuratu behar den titulua da. Unibertsitatean sartzeko derrigorrezko azterketak dira, Hegoaldeko Unibertsitatera Sartzeko Ebaluazioa parekoa. Beraz, ikasleen ibilbide akademikoan garrantzi handiko azterketa da.

Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako ikasleek Baxoa azterketa, gaiak euskaraz ikasi arren, frantsesez egin behar dute. Urteak etorri urteak joan, Seaskako Etxepare lizeoko ikasleek oztopo berarekin egiten dute topo: nahiz eta ikasketak osoki euskaraz segitu, historia, geografia eta matematika ikasgaiak bakarrik pasa ditzakete euskaraz, gaineratekoak frantsesez egitera behartuak direlarik. Horregatik, ikasturte bukaerako datak hurbiltzen direnean, protestak eta manifestazioak egiten dira urtez urte. 

## Bete gabeko hitza 
Seaskak auzi honen inguruan gizarteratu duenez, 2019an Frantziako Hezkuntza Ministerioak, Euskararen Erakunde Publikoak (EEP) eta Sekaskak hitzarmen bat abiarazi zuten, baxoaren zati bat euskara hizkuntzan jorratu ahal izatea ahalbidetzen zuena. Zehazki, baxoko ahozkoaren parte bat euskaraz egiten ahalko zela adostu zuten. Izan ere, akordio hori Parisek ez du edonola ere bete, eta, oraingo honetan, horixe euskaraz jorratzeko ezezkoa ailegatu da. Hortaz aparte, Seaskatik nabarmendu dute hainbatetan hitzartu direla Bordeleko Unibertsitateko errektorearekin, eta hark ez duela edonola ere onartu 2019an hiru eragile hauexek sinatutako hitzarmen hauxe.

## Aldarrikapen batzuk 
* 2013an: Baionan Baxoa Euskaraz eta Euskal Herrian Euskaraz taldeek Baxoa euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatu zuten.
* 2014an Baxoa Euskaraz Elkartea Bernat Etxepare Lizeoko ikasleek sortu zuten talde gisa.
* 2021eko baxoan desobedientzia ariketa egin zuten Bernat Etxepare Lizeoko 40 ikaslek, eta erantzunak euskaraz eman zituzten. Azterketa horietan sarrera frantsesez idatzi zuten ikasleek, baina garapena eta ondorioak euskaraz. Ondoren azterketak Bordelera eraman zituzten, eta zuzentzaile frantsesek aztertu zituzten. Gehienek hogeiko nota posible batetik 3 eta 5en arteko nota izan zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baxoa

## Kanpo estekak 
* Azterketa euskaraz egiteko aldeko bideoa Youtuben.
* Baxoa Euskaraz Elkartearen aldarrikapena.
Errefortzu dosi

Medikuntzan eta Immunologian, **errefortzu dosia** txerto baten inokulazio gehigarriari deritzo, lehenengo txertaketatik (dosi primarioa) denbora bat igaro ondoren jartzen dena. Txerto batzuekin errefortzu dosiak beharrezkoak dira, txerto horien dosi primarioek ematen duten babesa denborarekin desagertzen delako, eta ondorioz immunitate-sistema indartzeko dosi primarioan inokulatu ziren antigenoak berriz aurkeztu behar zaizkio immunitate-sistemari.

Txerto batzuek betiko immunitatea ematen dute. Txikitan jartzen dizkigute, eta bizitza osorako balio dute (errubeola edo elgorriaren aurkakoak, esaterako) . Baina beste txerto batzuek ez dute betiko immunitatea ematen, eta tarteka jarri behar dira (tetanosena, adibidez; 10 urtetik behin errefortzu-dosia beharrezkoa da). Horren arrazioa da immunitate-sistemaren oroimen zelulak (T eta B linfozitoak), lehenengo txertaketarekin ugaldu direnak, denborarekin desagertzen direla  

Badaude txertoak behin baino gehiagotan jartzen direnak baina errefortzu dosiak ez direnak. Esaterako, gripearen edo COVID-19aren aurkako txertoak. Txerto horiek urtero jartzen dira antigeno birikoak urtero aldatzen direlako eta, beraz, txertoaren dosi primarioek babesik ematen ez dutelako birusaren mutazioen aurrean. Txerto horiek txerto "eguneratuak" dira, urtero antigeno edo mikrobio ezberdinak erabiltzen dituztelako. Errefortzu dosian jartzen diren txertoek, aldiz, beti antigeno edo mikrobio bera erabiltzen dute 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lewis Davey

**Lewis Davey** (2000ko urriaren 24a) 400 metrotan lehiatzen den atleta britainiarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen 4x400m-ko erreleboan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Charlie Dobson

**Charlie Dobson** (1999ko urriaren 20a) lasterkari britainiarra da, 400 metrotan eta 4 x 400 metroko erreleboan espezializatua. Brontzezko domina olinpikoa eta erreleboan Europako txapelduna da; zilarrezko domina bat irabazi zuen 400 metroetan 2024ko Europako Atletismo Txapelketan, eta 400 metroko ekitaldia irabazi zuen 2024ko Britainiar Atletismo Txapelketan. 2024ko irailean irabazi zuen bere lehen bakarkako titulua eta globala, Bruselan 2024ko Diamanteen Ligako 400 metroko finalean ezusteko irabazlea izan zenean.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Samuel Reardon

**Samuel Reardon** (2003ko urriaren 30a) Britainia Handiko atleta da, 400m eta 800m-tan espezializatua. 2023an, 400 metroko pista estaliko txapeldun britainiarra izan zen. Brontzezko dominak irabazi zituen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, 4 x 400 metroko errelebo mistoan eta gizonezkoen 4 x 400 metroko erreleboan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Floridan Donald Trump hiltzeko saiakera

thumb|250px|Ryan Wesley Routh.

2024ko irailaren 15ean Donald Trump hiltzeko saiakera bat izan zen, AEBko Florida estatuko West Palm Beach hirian. Politikari hori hiltzeko bigarren saiakera izan zen, urte berean. Trump golfean jokatzen ari zen bitartean gertatu zen. Antza, erasoa prestatzen ari zena, Ryan Wesley Routh, 58 urteko gizona, atxilotu zuen Ameriketako Estatu Batuetako Zerbitzu Sekretuak. Atxilotuak ez zuen tiro egin, eta ihes egiten ari zenean atzeman zuten. FBI erakundeak hilketa-saiakeratzat ikertu zuen gertakaria.

## Gertaerak 
Zerbitzu sekretuek AK-47 errifle batekin armatuta zebilen gizonezko bat atxilotu zuten, West Palm Beach hiriko (AEB) golf zelai inguruan, Trump golf zelaian zegoela. «Tiroak egon dira nigandik gertu, baina zurrumurruak zabaltzen hasi aurretik, zera nahi dut aditzea: ondo nago!», adierazi zuen AEBetako presidentetzarako hautagaiak, ohar bidez. FBIk egindako aurreneko ikerketek diotenez, atxilotuak ez zuen tirorik jo; zerbitzu sekretuek, ordea, bai. Ric Bradshaw, West Palm Beacheko sheriffak, eman zituen operazioaren xehetasunak, eta, azaldu zuenez, gizon errifleduna golf zelaiko hesitik gertu atzeman zuten, presidente ohia zegoen lekutik 300-500 metrora, sasietan ezkutaturik. Zerbitzu sekretuek tiro egin zioten armadunari, eta hura ihes egiten saiatu zen furgoneta beltz batean; minutu batzuk geroago errepidean atxilotu zuten. Sasien artean AK-47 erriflea, bi motxila eta kamera bat aurkitu zituzten.

## Erasotzailea 
Ryan Wesley Routh izan zen poliziak atxilotu zuen susmagarria. Hawaiiko 58 urteko egoiliar bat, bere bizitzaren zatirik handiena Greensboron (Ipar Karolina) bizi izan dena. Ryan eta bere semea Hawaiiko eraikuntza enpresa baten jabeak dira. Trump aldeko bozeramalea izan bazen ere, azken urtetan Ukrainiaren aldeko aktibista erradikala bihurtu zen. Routhek hainbat kargu kriminal zituen aurretik, 2002an "arma hilgarri eta suntsipen handiko bat edukitzeagatik" ezarritako kondena barne, eraikin batean arma automatiko batekin gotortu ondoren. Routhen aurkako beste kargu batzuek lapurtutako gaien igarotze eta edukitze arau-hausteak jasotzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Albistearen bideoa EITBn.
Toby Harries

**Toby Harries** (1998ko irailaren 30a) atleta britainiarra da eta lasterkari gisa lehiatzen da. Bi aldiz izan da pista estaliko txapeldun britainiarra 200 metroetan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen 4x400m-ko gizonezkoen erreleboan. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Mansarda

[thumb|right|250px|right|Mansarda teilatua ikusgai duen [Dampierre jauregia, Frantzia.]]
**Mansarda** edo **mansarda teilatua**, baita **frantziar teilatua** deitua ere, uralde apurtuak dituen estalpe edo teilatu mota bat da, honetan behealdeak goialdeak baina malda gehiago du, eta bi atalak ertz batez elkartuak daude. Orokorrean, lau uretako teilatua da, gehienetan txapitula-lehioak dituena. Teilatuaren maldak eta txapitulek estalpean dagoen eremua etxebizitza gisa egokitzea ahalbideratzen dute, frantsesez chambre de bonne deritzona.

Teilatu mota honen izenak François Mansart (1598-1666) aipamen egiten dio, Frantzian hedatu eta arkitektur elementu ohikoa bilakatu baitzuen. Haren Jules Hardouin Mansart senideak arkitektur elemetu honi prestigioa eman zion, Versaillesko jauregian erabili baitzuen. Ordutik, bai Frantzian nahiz mundu osoko frantziar estiloko jauregi eta jauretxetan oso ohikoa den teilatu mora da.
Dampierre jauregia

**Dampierre jauregia**, Frantziako Dampierre-en-Yvelines udalerrian dagoen château bat da, Yvelines departamentuan.

1675-1683 artean Jules Hardouin-Mansart arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Jean de Villiers (errugbilaria)

**Jean de Villiers** (Paarl, 1981eko otsailaren 24a) hegoafrikar errugbilari ohia da.

Hegaleko postuan jokatzen hasi zen, baina bere ibilbide gehiena erdiko postuan jokatu zuen. Western Province-n jokatu zuen Currie Cup-en, Stormersekin Super Rugby txapelketan, Munster Rugby Irlandan eta Leicester Tigers Ingalaterrako errugbi txapelketan.

Hegoafrikako errugbi selekzioarekin 109 partida jokatu zituen 2002 eta 2015 artean eta 135 puntu lortu zituen (27 entsegu). 37 partidatan kapitaina izan zen.
Quand vient l'automne

'''''Quand vient l'automne'''* () François Ozon zuzendari frantsesa 2024an aurkeztutako filma da. 72.Donostiako Zinemaldiaren sail ofizialean aurkeztu zuen. Umore ukitu batzuekin familia harremanen konplexutasunak eta dolua dira film intimista honen ardatz nagusiak. Antzerki obra batetik egokitutako filma da.

## Argumentua 
Zorionekoa da Michelle, Borgoinako herrixka batean bizimodu lasaia daraman adineko emakumea. Valerie alabak Lucas biloba dakarkio oporraldiak igarotzera, baina gauzak ez dira uste bezala irtengo: ustezko ezbehar baten ondotik aurretik gaiztotuta zegoen ama-alaben arteko harremana are gehiago okertuko da. Filmak aurrera egin ahala, ustezko lasaitasunaren atzean gordetzen diren sekretuak azaleratuko dira sotilki, eta harreman toxikoen kateak norainoko segida izan dezakeen erakutsiko digu François Ozon zinemagile frantsesak. Baita familiak norberak eraikitzen dituen horiek direla ere, odoleko loturez gaindi.

Familiaz hitz egiten da, guraso eta seme-alaben artean egon daitezkeen harreman toxikoez. Filmak, bestetik, tabu batzuk aztertzen ditu: familiaren maitasuna, prostituzioa, espetxetik ateratako pertsonenak, adineko pertsonena...

## Aktoreak 
* Hélène Vincent : Michelle, amona
* Josiane Balasko : Marie-Claude, amonaren laguna
* Ludivine Sagnier : Valérie, Michelleren alaba
* Pierre Lottin : Vincent, Marie-Clauden semea, espetxetik atera berria
* Garlan Erlos : Lucas, Valérieren semea
* Sophie Guillemin : polizia
* Malik Zidi : Laurent, Valérieren senar ohia.
* Paul Beaurepaire: Lucas, 18 urterekin
* Sidiki Bakaba : apaiza
* Vincent Colombe : Michelleren medikua

## Filmaren ezaugarriak 
* Izenburua : *Quand vient l'automne''
* Zuzendaria : François Ozon
* Gidoigileak: François Ozon eta Philippe Piazzo
* Eszenatokiak : François Ozon, Philippe Piazzoren laguntzarekin
* Soinu banda : Evgueni eta Sacha Galperine
* Dekoratuak : Christelle Maisonneuve
* Jantziak : Pascaline Chavanne
* Argazkilaritza : Jérôme Alméras
* Muntaia : Anita Roth
* Ekoizpena : François Ozon
* Ekoizpen elkartea : FOZ
* Banaketa : Diaphana Distribution
* Hizkuntza : frantsesa
* Formatoa : kolorezkoa
* Generoa : drama
* Luzera : 102 minutu 
* Estreinaldiaren datuak : Frantzian, 2024/09/09, Cosne-Cours-sur-Loire herrian

## Sariak 
Donostiako 72. Zinemalidian, 2024an, bi maskor jaso zituen:
* Taldeko aktorerik onenaren Zilarrezko Maskorra: Pierre Lottin.
* Gidoi onena: François Ozon eta Philippe Piazzo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amalur Artolaren kritika Naiz.eus agerkarian, 2024/09/22.
* :Filma IMDb webgunean.
Azuleno

**Azulenoa** konposatu organikoa da C10H8 formula duena, hidrokarburo aromatiko poliziklikoen klasekoa. Solido kristalino azula da eta horri zor dio izena. Naftalenoaren isomeroa da.

Bere deribatuek ere kolore urdina dute eta hainbat landaretan aurkitzen dira. Adibidez, kamamilak kamazuleno du. Kolore urdineko tinduak kamamilaren destilazioz eskuratu izan dira XV. mendetik hona.

## Produkzioa eta sintesia 
Azulenoa hainbat landareren olioak destilatuz lor daiteke; hala nola, milorria (*Achillea millefolium*), mendafina (*Mentha X piperita L.*) eta lasturrina (*Acorus calamus*).

Azulenoak duen interes teorikoa medio, hainbat bide sintetiko garatu dira. Horietako interesgarrienetako bat zikloheptatrienoaren eta dikloro zetenaren erreakzioarekin abiatzen da.

527x527px|Azulenesynthesis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak