open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teresita Barajuen

**Valeriana Barajuen González de Zarate** (Foronda, 1907ko irailaren 16a – 2013ko ekainaren 12a) moja zistertarra izan zen, ***Teresita*** erlijio-izena zuena. Araban jaioa, bizitza gehiena La Buenafuente del Sistaleko Santa Maria monasterioan eman zuen (Olmeda de Cobeta, Guadalajarako probintzia). Munduko errekorra lortu zuen, 86 urte klausuran emanez.

## Bizitza 
Valeriana Barajuen familiako zazpi seme-alabetatik zaharrena zen. Nekazaritzan aritzen zen, eta 12 urterekin ikasketak utzi behar izan zituen. 1927ko apirilaren 16an, 19 urte zituela, La Buenafuente del Sistaleko Santa Maria monasterioan sartu zen, eta guztira 86 urte eman zituen klausuran.

Euskara ahaztu zuen arren, euskal azentua mantendu zuen gaztelaniaz bere bizitzaren amaiera arte.

2011an Jesús Garcíak idatzitako *¿Qué hace una chica como tú en un sitio como este?* liburuan deskribatutako mojetako bat izan zen.

2013ko ekainaren 12ko gauean hil zen, 105 urte zituela.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El País Vasco (Pío Baroja)

**El País Vasco** Pío Barojaren bidaia liburua izan zen, 1953koa, Euskal Herri osoaren gida gisa idatzitakoa. 

## Edizio originala eta mutilatua 
Edizio ilustratua izan zen, zazpi herrialdeen mapekin eta argazkiez hornitua, eta ia 600 orrikoa. Frankismoaren garai gordin batean idatzia, Destino argitaletxe katalanak argitaratu zuen. Euskal Herria eta gaztelaniaz País Vasco termino kultural geografiko ez politikoki nabarmenduak ziren orduan, eta elkarren sinonimoak bi hizkuntzetan, liburuak adierazten duen bezala. Mapetan, Trebiñu ere ez zen bereizten Araban zulo balitz bezala.

1988an, Incafo argitaletxeak beste edizio bat kaleratu zuen Espainian, mozketa handiekin, zentzu politiko argi batekin. Zazpi kapitulu osorik desagertu ziren, "Siete en una" izeneko atala barne, eta deskribatutako lurraldeak pasatu ziren izatera bakarrik Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa. 21. mendean Círculo de Lectores argitaletxeak berriro edizio mutilatua atera zuen, Ipar Euskal Herriaren eta Nafarroarik gabeko liburu bat.

2006an, ordea, Txalaparta argitaletxeak liburu originalaren berredizioa kaleratu zuen, zazpi herrialdeen berri ematen zuen testu oso jatorrizkoarekin. Hona testu original horretako lerro batzuk, Barojarenak, liburuaren azalpena ematen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El País Vasco (argipena)

**El País Vasco** izenak (gaztelaniaz, Euskal Herria) orri batera baino gehiagotara eraman gaitzake Wikipedia honetan:

* **El País Vasco**, Donostian 1920ko hamarkadan argitaratu zen egunkaria.
* **El País Vasco**, Pío Barojaren liburua, 1953koa.
* **El País Vasco**, José Miguel Azaolaren liburua, 1988koa.
Barbara Aiello

**Barbara Aiello** (Pittsburgh, 1947ko azaroaren 6a) italo-estatubatuar errabinoa da, Italiako lehen emakume errabino izateagatik ezaguna, baita Italiako lehen errabino ez-ortodoxo ere. 

## Bizitza 
Italiar judu jatorriko familia batean jaio zen Pittsburghen (Pennsylvania). Nerabezaroan bere arbaso juduei buruz ikasi zuen. 1975ean, 28 urte zituela, Calabria bisitatu zuen lehen aldiz. Rabbinical Seminary Internationalen ikasi zuen, eta 51 urte zituela errabino ordenatu zuten. 

2005ean Siziliako lehen *seder* antolatu zuen 1492tik, juduak kanporatu zituztenetik. 2006an Calabriako Kultur Zentro Judua sortu zuen Lamezia Termen, eta 2007an Ner Tamid del Sud, Сalabrian jardun dagoen lehen sinagoga azken 500 urtetan. 

Horrez gain, Kids on the Block txotxongilo taldea sortu zuen 1977an. Ahalegin aitzindaria izan zen desgaitasuna duten haurrak eskola-sisteman eta gizartean sartzen eta haienganako jarrera positiboak garatzen laguntzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Vallín

**Pedro José Vallín Pérez** (Colunga, Asturias, 1971ko maiatzaren 30a), **Pedro Vallin** izenez ezagunagoa, kazetari, zinema kritikari eta idazle espainiarra da.

## Ibilbidea 
Bere hezkuntza Colungan hasi zen, baina bigarren hezkuntza Villaviciosan egin zuen. Vallinek unibertsitateko kazetaritza ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), Leioako campusean. Kazetaritzan lizentziatu zen eta laster hasi zen lanbide horretan lanean. 1993an, Oviedoko *La Nueva España* egunkarian sartu zen, non tokiko albisteak landu ztuen. 1997an Gijongo *El Comercion* hasi zen baina Oviedoko ordezkaritzatik egin.

21. mende hasieran Madrilera joan zen bere kazetaritzako ibilbidean. 2001eko ekainean hasi zen idazten *Mi Canoa*n, Ekonomia atalean. Egunkari digital hori Fernando Jáuregui kazetariak zuzentzen zuen une hartan eta 2004an, Jáureguik *Diario Critico* izeneko beste hedabide bat sortu zuenean, Pedro Vallinek zuzendariorde funtzioa bete zuen.

Ondoren, erredaktoreburua eta zuzendariordea izan zen *Metro* egunkarian 2005 eta 2006. urteetan. 2007an hasi zen *La Vanguardian*, kultura sailean lehenbizi eta politika gero. Alor horretan eta bereziki kazetaritza parlamentarioa eginez Madrilgo Kongresuan, lortu du ospea analista gisa. Esperientzia horretatik eta aitortzen zaion analisi zorrotzerako gaitasunetik idatzi zuen *C3PO en la corte del rey Felipe* saiakera liburua 2021ean, gazteleraz azpititulu hau dakarrena: "Espainiako *Estatu Sakonaren* gerra demokrazia liberalaren aurka".

Zinema kritikari bezala ere jarduten du, filmak komentatzeaz gain, analisi politiko, sozial eta kulturalak eginez narratiba filmikoen inguruan. Feroz sarien fundatzailea da, Espainiako kritikari kazetariek ematen dituzten zine sariena. 2019an saiakera zinefiloa idatzi zuen, "*¡Me cago en Godard!*", Hollywoodeko masa zinemaren erreibindikazio bat, ikuspegi aurrerakoiz jantzia dela defenditzen duena, autore-zinemaren forma batzuen elitismoa kritikatuz aldi berean. 

Zinea, kritika kulturala eta egoera politikoa uztartuz, bideoak ("videohomilías" esaten die berak) egiten ditu 2020ko hamarkadan La Vanguardiaren Interneteko kanaletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurélia de Sousa

**María Aurélia Martins de Sousa** (Valparaíso, Txile, 1866ko ekainaren 13a - Porto, Portugal, 1922ko maiatzaren 26a) txiletar-portugaldar margolaria izan zen.

## Bizitza 
Bere gurasoek ―António Martins de Sousa eta Olinda Peres― emigratu zuten Portotik (Portugal) lehenik Brasilera eta gero Txilera. 1869an ―Aureliak hiru urte zituenean― Portora itzuli ziren.

Latinoamerikan aurreztu zuten diruarekin, familiak granja bat erosi zuen, Quinto da China, Duero ibaiaren iparraldean, Portotik gertu, eta hantxe finkatu ziren. 1874an aita hil zen. 1880an, ama berriro ezkondu zen eta nebaordea jaio zen.

Parisen bizi izan zen hiru urteetan, Jean-Paul Laurens eta Jean-Joseph Benjamin-Constanten ikastaroetara joan zen Julian Akademian. Vincent van Gogh-en ikaskidea izan zen. Garai hartan, bere lan batzuk erakutsi eta saldu zituen, Marques de Oliveira maisuari ere lan batzuk bidali zizkion, artean izandako aurrerapena ebalua zezan, eta Bretainiara bidaiatu zuen (Frantziako ipar-mendebaldeko kostaldera).

1900ean bere lanik ezagunena margotu zuen: *Autorretratua*. Bertan, beroki gorri batekin ikusten dugu. Lan hori Soares dos Reis Museo Nazionalean dago.

Urte horretan bertan (1900), bere ahizpa Sofia de Sousarekin Frantzian elkartu zen, beste ahizpa baten laguntzari esker, María Estela de Sousa (Vasco Ortigão Sampaiorekin ezkondu zena). Biak 1900 eta 1901ean hasi ziren Akademiara joaten. 1902an, Portugalera itzuli aurretik, bi ahizpak Europan zehar bidaiatu zuten: Belgika, Alemania, Italia eta Espainia bisitatu zituzten. Hainbat museo bisitatu zituzten, eta Aureliak pintura flamenkoarekiko zuen gustua piztu zuten.
thumb|469x469px|Aurélia de Sousaren Familia-eszena (1911).
1907an, António Teixeira Lopesek gonbidatu zuen Portoko Arte Ederren Elkarteko buru izateko, baina hark ez zuen onartu gonbidapena. Hurrengo urteetan, Portoko Arte Ederren Elkartearen (1909-1911) urteroko erakusketetan parte hartu zuen, Misericordian (1908-1909 eta 1911-1912) eta  Kristalezko Jauregian (1917 eta 1933), Porton, eta Lisboako Arte Ederren Elkarte Nazionalean (1916-1921).

1921ean Portoko Arte Ederren Elkarteko kide izateari utzi zion, kideen kuotak igotzearen eta erakusketa-aretorik ez izatearen aurkako protesta gisa.

Margolari lanaz gain, Auréliak ilustrazioetan lan egin zuen *Portugalia* aldizkarirako, *Materiais para o Estudo do Povo Português* (1899-1905), *Elegia Pantheista a uma Mosca*, M. Duarte de Almeidarena (1874-1889) eta Julio Brandãok idatzitako *Perfis Suaves* ipuin libururako.

Aureliak osasun ahula zuen, eta bere etxean hil zen Quinta da Chinan, 1922ko maiatzaren 26an, 55 urte zituela.

## Estiloa 
Bere lanean ikus daiteke Frantzian ikusi zituen estilo berritzaileenen eragina izan zuela. Berak estilo naturalista pertsonalean margotu zuen, batzuetan errealista, inpresionista edo posinpresionista. Bere gaiak eguneroko bizitzako erretratuak, paisaiak eta eszenak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fotografía del cuadro *Días de finados* ., 2013ko azaroaren 2an Numadeletra webgunean argitaratua.
* De Sousaren bost obra Arcadia webgunean.
* Aurélia de Sousaren datuak Kultura Pastoraltzako Idazkaritza Nazionalaren webgunean.
Mentidero (Cádiz)

**Mentidero** () Cádizko (Espainia) hirigune historikoko auzoa da, 1. barrutikoa. Hiriaren Ipar mendebaldean dago. Torre eta San Jose kaleek mugatzen dute ekialdetik, eta Sacramento kaleak hegoaldetik, El Balón auzotik bereizten duena.

## Historia 
Baratze gune zaharra zen. Urbanizazioa XVIII. mendearen erdialdean proiektatu zen, eta izen bereko plaza 1773 inguruan amaitu zen; plaza hori auzo berriaren ardatza zen. 

## Izena 
Plaza berri hori zurrumurruak eta albiste faltsuak zabaltzeko zentro bat izan zen, eta hortik dator gaur egungo izena. Euskaraz "Gezurtegi" izango litzateke.

## Ondarea 
* Genovés parkea
* Apodaca zumardia
* Gran Teatro Falla
* Alargunen Etxea

## Iruditegia 

Image:
Cadiz Capital - 043 (30591248452).jpg|Gran Teatro Falla.
Andalucía_Cádiz6_tango7174.jpg|Apodaca zumardia.
Cadiz Capital - 088 (30619781391).jpg|Genovés parkea.
Plaza del Mentidero.jpg|Mentidero plaza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Pascal Delamuraz

**Jean-Pascal Delamuraz** (Vevey, 1936ko apirilaren 1a – Lausana, 1998ko urriaren 4a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1989an eta 1996an.

1960an Zientzia Politikoan graduatu zen Lausanako Unibertsitatean. 1960tik 1980ra Lausana hiriko parlamentuko kide izan zen. Lausanako alkate eta Vaud kantonamenduko gobernuko kide ere izan zen. 1975etik 1983ra Kontseilu Nazionaleko kide izan zen eta Suitza Europako Esparru Ekonomikoa]]n eta Munduko Merkataritza Erakundean sartzea bultzatu zuen.

Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1983tik 1998ra, eta Militarreko saila eta Ekonomia Gaietarako saila zuzendu zituen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1989 eta 1996 urteetan.

## Kanpo estekak
San Millan eliza (Zizurkil)

San Millan edo Donemiliaga eliza Zizurkilgo herrigunean gailentzen den eraikin nagusia da. Gotorleku itxura duen nabe bakarreko eraikina da. Badirudi eliza gehien bat XVI. mendekoa dela, zaharrago zen beste eliza gotiko baten aztarnen gainean eraikitakoa ziur asko.   

## Ezaugarriak 
### Kanpoaldea 
Nabarmentzekoa da eliz atariko egurrezko egitura, Hermenegildo Elordegi harginak eta Pedro Lasaga zurginak 1687an eraikitakoa da: Zimiterioa esaten zaio. Izan ere, 1856an hilerriberria egin zen arte eliz atari hau izan zen herritarren ehorzketak egiteko lekua. Gero, 1943an, pilotaleku bihurtu zuten. Atari horren barruan dagoe  aurrealdea barrokoa da eta sarbidea eragin hererriar nabaria duen erdi puntuko arku batetik egiten da. Atariko sarrerako erlaitzaren gainean, erdian, Donemiliagaren irudi txiki bat ikus daiteke. 

Elizaren kanpoaldeko eraikuntzan kareharrizko harlanduak erabili ziren, 1,6 m-ko lodierako hormak eraikiz.  Kanpandorreak norabide bakoitzean pare bat hutsarte ditu goialdean. Bertan lau kanpai daude, bi iraulketakoak eta beste bi, handiagoak, finkoak, 1825 eta 1850 artean jarriak denak. 

### Barrualdea 
Parrokiaren erretaula nagusia XVIII. mendekoa da, Felipe Auzmendik egindakoa.  Alboko erretaulak, berriz, bikiak dira: ezkerrekoa, ebanjelio aldekoa, Jesusen Bihotzari eskainia eta eskuinekoa Andre Maria Sortzez Garbiari. Alboko hormetan dituen nitxoetan ere irudiak jasotzen dira: ezkerrekoan, Doloretako Amabirjinarena eta, eskuinekoan, San Isidrorena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Bartolome eliza (Oikia)

**San Bartolome eliza** Oikia herriko eliza da, Zumaiako auzo honetako parrokia.

## Ezaugarriak 
Elizaren aipuak dira, 1344. urtekoak, Oikia herriaren lehen aztarna idatziak. Baina lehen eraikin zahar haren aztarnarik ez dago 21. mendeko eraikinean. Kontserbatu den eraikinean, XVIII. mendeko dorretxoak dira ezaugarri nagusia. 

Barruan, erretaula zaharra da aipagarriena (sarreraren ezkerraldean dagoena), Andres Araozena izan daitekeena eta XVI. mende erdialdekoa. Erretaularen erdian San Bartolome azaltzen da; gaina desagertutako irudi batek beteko luke, eta erremate gisa Jaungoiko guztiahalduna izango luke, frontoi triangeluar barruan. Alboetan bi ebanjelari ditugu oinarrian: Lukas eta Markos, eta, horien gainean, San Bartolomeren martirioaren bi pasarte. San Bartolomeren gorputz larrutuan ikus dezakegu anatomiarekiko zuen interesa. Bigarren solairuan Kristoren Pasioaren bi eszena ditugu: Kristo Pilatosen aurrean bata, eta Kristo Kaifasen aurrean bestea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024ko Suitzako Itzulia

**2024ko Suitzako Itzulia**, lasterketa honen 87. edizioa izan zen. Vaduz eta Villars-sur-Ollon lotu zituen, 948,7 kilometroko ibilbidearekin, zortzi etapatan banatua. UCI World Tour 2024ko hogeitalaugarren proba izan zen.

Garailea UAE Team Emirates taldeko Adam Yates britainiarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Lasterketaren garapena 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Prosper Jolyot de Crébillon

**Prosper Jolyot de Crébillon** (Dijon, 1674ko urtarrilaren 13a – 1762ko ekainaren 17a) frantziar idazlea izan zen.

Dijonen jaio zen, errege-notario baten semea. Jesulagunen eskola batean ikasi zuen eta gero Parisko Collège Mazarin-en. Parisen abokatu gisa lan egin zuen eta antzezlanak idazten hasi zen. XVIII. mendeko lehen hamarkadan arrakasta lortu zuen gortean antzeztutako tragediekin.

Emaztea eta aita hil ondoren, bi seme-alaba txikiren ardura hartu behar izan zuen. Dirurik gabe eta malenkoniak jota, gela batean giltzapetu zen zakur, katu eta txoriekin.

1726an agertokietara itzuli zen eta 1731n Frantses Akademiako kide izendatu zuten. 1835ean errege zentsuratzaile izendatu zuten. 1845ean, Madame de Pompadourrek 1.000 liberako pentsioa eta errege-liburutegiko kargu bat eman zizkion.

Askok Voltaire baino gehiago zela pentsatu zuten poeta tragiko gisa, eta biek ala biek lehia bizia izan zuten bere lanekin.

Claude semea ere idazlea izan zen.

## Lanak 
*Idoménée, tragedia, 1705eko abenduaren 29a
* Atrée et Thyeste, tragedia, 1707ko martxoaren 14a
* Électre, tragedia, 1708ko abenduaren 14a
* Rhadamiste et Zénobie, tragedia, 1711ko urtarrilaren 11
* Xerxès, tragedia, 1714ko otsailaren 7a
* Sémiramis, tragedia, 1717ko apirilaren 10a
* Pyrrhus, tragedia, 1726ko apirilaren 29a
* Catilina, tragedia, 1748ko abenduaren 20a
* Le Triumvirat, ou la Mort de Cicéron, tragedia, 1754ko abenduaren 23a
Aída Parada

**Aída Parada Hernández** (Linares, Txile, 1903ko urria - Santiago, Txile, 1983ko urriaren 16a) Txileko sufragista, irakaslea, hezitzailea eta feminista izan zen, Txileko Emakumeen Emantzipazioaren Aldeko Mugimenduaren (MEMCH) sortzaileetako bat, eta Txileko lehen ordezkaria Amerikako Estatuen Erakundeko Emakumeen Batzorde Interamerikarrean (CIM).

## Bizitza 
Aída Parada Hernández Linaresen jaio zen, Txilen, 1903ko urrian, Juan Parada eta Margarita Hernándezen alaba. Lehen eta bigarren hezkuntza Linaresen osatu zuen, eta, gero, Talcako Irakasle Eskolara joan zen 1919 eta 1924 artean, eta irakasle-titulua lortu zuen.  Helduen hezkuntzarako eskola bat sortu zuen Linaresen. 1930ean, beka bat jaso zuen Manhattango Columbia Unibertsitatean ikasteko, eta Zientzietako lizentziatura eta Arteetako Maisutza egin zituen Txileko etxera itzuli aurretik. Lehenengo bileran parte hartu zuten ordezkariak honako hauek izan ziraen: Flora de Oliveira Lima (Brasil), Aída Parada (Txile), Lidia Fernández (Costa Rica), Elena Mederos de González (Kuba), Gloria Moya de Jiménez (Dominikar Errepublika), Irene de Peyré (Guatemala), Margarita  Robles de Mendoza (Mexiko) Juanita Molina de Fromen (Nikaragua), Clara González (Panama), Teresa Obregoso de Prevost (Peru) eta Doris Stevens (AEB). Gobernu gehienek ez zutenez dirurik eman, Kuba, Dominikar Errepublika, Nikaragua, Panama eta Estatu Batuetako ordezkariek baino ez zuten parte hartu. Fundatzaileen artean Elena Caffarena, Flora Heredia, Evangelina Matte, Graciela Mandujano, Aída Parada, Olga Poblete, María Ramírez, Eulogia Román, Marta Vergara eta Clara Williams de Yunge zeuden. Lan-merkatuan emakumeen berdintasuna mugatzen zuten gizarte-aurreiritziei heltzea eta emakumeen ahotsa politika nazionalean sartzea zuen helburu, biologiarekin, ekonomiarekin, justiziarekin eta emakumeen eskubide politikoekin (emakumeen sufragio unibertsala eskatu zuen) zerikusia zuten gaietan. 1935 eta 1952 artean, MEMCHrekin lan egiten zuen feminista nagusietako bat izan zen, eta Txile ordezkatu zuen nazioarteko bilera eta hitzaldietan. 

Kalitateko hezkuntza publiko eta doakoaren defendatzaile eta bultzatzaile, hezkuntza herriaren aurrerapenerako bide gisa ikusten zuen. Txileko Neskatoen Eskola Esperimentala zuzendu zuen, eta garai hartan sexu-hezkuntzak zuen garrantziaren alde egin zuen.

Institutu Pedagogikoan (gero Hezkuntza Zientzien Unibertsitate Metropolitarrean) irakasten zuen, Filosofia eta Hezkuntza Fakultatean, 1947an Txileko Unibertsitateko Ebaluazio Teknikoko Departamentuko irakasle izendatu zutenean. Leon Chamúdezekin ezkonduta egon zen 1948an, baina urtebete geroago banandu egin ziren. 1973ko ekainean erretiratu zen eta arte irakasten jarraitu zuen.

Parada bronkio-biriketako konplikazio baten ondoren,ustekabean Txileko Santiagon hil zen 1983ko urriaren 16an, laurogei urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Teresa Bonilla i Elias

**Maria Teresa Bonilla i Elias** (Puigcerdà, 1918ko abuztuaren 4a – Bartzelona, 1992ko urtarrilaren 4a) Kataluniako lehen emakume albaitaria izan zen.

## Bizitza 
Santa Olivan jaiotako Gonçal Bonilla i Martin (1887-1952) irakaslearen eta Maria Elías i Canalsen alaba, Maria Teresa Bonilla i Elias Puigcerdàn jaio zen, Bartzelonako Udaleko albaitari postua irabazi zuen 1946an eta udal hiltegian hasi zen lanean. Bartzelonako Albaitarien Elkargo Ofizialeko kidea, Kataluniako lehen emakume albaitaria izan zen. 1976an Zoonosi Kutsakorren Zerbitzuko buru bilakatu zen. 1992ko urtarrilaren 4an hil zen Bartzelonan, 73 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pópulo (Cádiz)

**Populo** () Cádizeko (Espainia) hirigune historikoko auzoa da, 2. barrutikoa. Hiriaren iparraldean dago, Atlantikotik gertu, San Juan eta Santa Maria auzoen artean. Auzoa cadiztarrek eta turistek sartu nahi ez zuten degradatutako eremua izatetik, hiriko harribitxietako bat izatera igaro da urte gutxitan. Europako auzorik zaharrenetakotzat jo daiteke.

## Historia 
Hiriko auzorik zaharrena da, katedrala, erromatar antzokia edo Almirantearen etxea daude bertan. Erdi Aroko hiri harresitu zaharraren eremua hartzen du. XIII. mendeko hiru arkuk mugatzen dute, horietako bat jatorri islamiarrekoa.

## Izena 
Populo auzoaren izena XVI. mendeko harresietako ate batean hiria babesteko jarri zen Ama Birjinaren koadro batetik dator. 
Margolanean «Ora pro populo» irakur zitekeen («herriaren aldeko otoitz egin» latinez).

## Iruditegia 

Image:
Casa almirante.jpg|Almirantearen etxea.
Cádiz Teatro Romano 1.jpg|Cádizko antzoki erromatarra.
Interior de la Iglesia de la Santa Cruz.JPG|Santa Cruz eliza.
Plaza de Fray Félix (Cádiz) 2019An002.jpg|Frai Felix plaza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arbolaren egia (oroitarria)

***Arbolaren egia*** Koldobika Jauregiren oroitarri bat da, jatorriz Baiona Ttipiko Roland Barthes zelaigunean 2018an instalatua, ETAren armagabetzea irudikatzeko. Dimentsio handiko altzairu eta burdinazko eskultura bertikala da, zortzi metro luze, lau metro zabal, eta pisuz 2,5 tonakoa. Arbolaren adaburuan, forja lana du. Eskultoreak adierazi zuenez, izena ez zen berea, adosturikoa baizik. Baionako herriko etxearen udalbatzak gehiengoz, baina ez aho batez, onartu zuen, Haatik, eskultura polemikan murgildu zen, Espainiako terrorismoaren biktimen elkarte batzuen interbentzioaz, eskultura gogor kritikatu zutenak; "birbiktimizazioaz" hitz egin zen. COVITE elkarteak, zehazki, adierazi zuen «biktimen eta Espainiako gizartearen kontrako beste irain bat gehiago» zela. Bada, Jauregiren artelana bere tokitik kendu zuten.
Fitxategi:Ur Mara museoa Alkizan 02.jpg
Fitxategi:Ur Mara museoa Alkizan 01.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oroimena euskal gatazkan
* *Haizearen orrazia*
* *Bakearen usoa*

## Kanpo estekak
Kiyokazu Nishikawa

**Kiyokazu Nishikawa** (Fukuoka, 1972ko azaroaren 10a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toyoko Oku

**Toyoko Oku** (1966ko ekainaren 14a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alargunen Etxea (Cádiz)

**Alargunen etxea**, baita ere **Fragela etxea** Cádiz hiriko Mentidero auzoan dagoen eraikin historikoa da. Fragela plazan dago, Gran Teatro Fallaren aurrean. Etxea Juan Clat Fragela armeniar jatorriko merkatari dirudunaren ekimenez eraiki zen; Fragelak baliabide ekonomikorik gabeko alargunak eta emakumeak hartzeko ireki zuen.

## Ezaugarriak 
Eraikina XVIII. mendearen lehen erdialdekoa da eta Cadizko barrokoaren ezaugarri arkitektonikoak ditu. Lerro sinpleak ditu, eta lau hormarte dituen patio baten inguruan antolatutako bi solairu ditu. Patioaren oinplanoak zutabe toskanarrek eta marmolezko pilare oktogonalek beheratutako arkuak ditu. Goiko pisuan, gurutze latindarreko oinplanoa eta habearte bat dituen otoiztegi txiki bat dago. Habearte horren presbiterioan erretaula neoklasiko bat dago.

Habeartean XVII. mendeko margolan barroko interesgarriak daude, baita XVI. mendeko bizantziar tradizioko taula bat eta Kristoren bizitzako eszenak biltzen dituzten kobre barrokoen bilduma bat ere.

Andaluziako Juntaren asmoa eraikinean zahar-egoitza eta eguneko zentroa irekitzea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coprinus comatus var. ovatus

***Coprinus comatus var. ovatus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Gaztetan bikaina, zapore delikatua du. Berehala prestatu behar da.

Sinonimoak: *Coprinus ovatus*, *Agaricus comatus var. ovatus*, *Agaricus ovatus*,  *Coprinus comatus f. sphaerocephalus*, *Coprinus comatus var. ovatus*, *Oncopus comatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Oboidea, itxia, ia biribila (ez kanpai-formakoa). 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa eta ez oso liraina (4 inguru). Kapelaren azala zuntzezkoa, leuna (ezkata handietan apurtu aurretik), zuria, erpin arre kolorekoarekin.

**Orriak:** Libreak, zabalak baina oso estu, lamelulekin, aldaera honetan nahikoa denbora luzez zuri mantentzen dira belzten hasi aurretik.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Laburra, bereizgarria, barnehutsa, oinarrirantz pixka bat lodiagoa, Eraztuna goian, oso hauskorra.

**Haragia**: Mehea eta hauskorra. Sulfato ferroso-arekin urre kolorera biratzen du. Usain leunekoa, atsegina eta zapore fungikoa.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator, “coprinus” hitzetik, eta simaurrari dagokiona, simaurretan hazten dena, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
Taxoi nominalean (*Coprinus comatus*), orriak azkar pasatzen dira zuritik arrosa eta beltz kolorera, kapela kanpai itxurakoa eta lirainagoa izaten du (6-15). *Coprinus atramentarius* delakoak, kapelaren azala grisa du, leuna eta ildaskatua, alkoholarekin toxikoa.

## Sasoia eta lekua 
Udaberriaren amaieratik udazkenaren amaierara. *Coprinus comatus* baino askoz urriagoa da. Ongarritutako lurretan, belardietan, lorategietan, bide bazterretan, landa bideetan, hondakindegietan.

### Banaketa eremua 
Frantzia, Alpeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cylindrobasidium evolvens

***Cylindrobasidium evolvens*** *Physalacriaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Stereum evolvens*, *Auricularia evolvens*, *Terana evolvens*, *Basidioradulum evolvens*, *Ceraceomyces evolvens*.

## Deskribapena 
**Karpoforo** erresupinatuetan agertzen da, mintzezkoak, nahiko lodiak, ehundura zuri eta azpi-haragitsuarekin, bereizgarria, ertz zurixkarekin, ilaunduna, batzuetan gorantz biribildua goialdean edo perimetro osoan.

**Himenioa:** Leuna, zuri esne kolorekoa, edo baita alutazeoa ere, edo batzuetan arre zurbila; lehortuan pixka bat pitzatu-areolatua.

**Haragia:** Urria, elastikoa, usain eta zapore nabarmenik gabe.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan aurkitzen da espezie guztietako zuhaitzen enbor eta adarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Svalbard, Europa, Kanariak, Turkia, Iran, Errusia, Japonia, Taiwan, Himalaiako eremua, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bob Schul

**Robert Keyser Schul** (West Milton, Ohio, 1937ko irailaren 28a – Middletown, Ohio, 2024ko ekainaren 16a) estatubatuar atleta izan zen, distantzia luzeetan espezializatua.

Asmarekin jaio zen, eta horrek bere kirol ibilbidea zaildu zuen. Eskolan lehiatzen hasi zen eta institutuan eta unibertsitatean jarraitu zuen. Aireko armadan izena eman zuen eta korrika jarraitu zuen. 1963an Unibertsitatera itzuli zen.

1964ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 5.000 metroko lasterketan, Harald Norpoth alemaniarraren eta Bill Dellinger estatubatuarraren aurretik. Belaunean min hartuta itzuli zen, eta berriro lehiatu bazen ere, azkenean erretiratu egin zen lesioen ondorioz. Ondoren atletak entrenatu zituen.
Cádizko antzoki erromatarra

**Cádizko antzoki erromatarra** edo **Balboko antzokia** (latinez *Theatrum Balbi*) 1980an aurkitu zen Hiribilduaren Gaztelua aurkitzeko egin ziren bilaketa arkeologikoetan. Aurretik galeria batzuk ezagutzen ziren baina zein eraikinarenak ziren jakin gabe. Hispania erromatarraren bigarren handiena izan zen, Córdobakoaren atzetik; *cavea*ren diametroa 120 metrokoa da. Lucius Cornelius Balbus Gaztea eraiki zuen K.a. I. mendean. Interpretazio zentroa du Pópulo auzoan. Andaluziako kultura-intereseko ondasuna da.

## Iruditegia 

Image:
Entrada al teatro romano de Cádiz - viatorimperi.jpg|Antzokiaren sarrera.
Teatro_Romano_de_Cádiz_10.jpg|Gradak.
Teatro_Romano_de_Cádiz_17.jpg|Galeria bat.
Teatro_Romano_de_Cádiz_9.jpg|Vomitorio edo sarrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Cádizko antzoki erromatarraren webgunea.
Marinda (mendia)

**Marinda** Arabako mendebaldeko mendi bat da, 982 metro garai, Kuartangoko udalerrian kokatua. Baiaren mendebaldean dauden Kuartangoko lurren erdialdean dago Marinda, eta ia udalerri osotik ikusten da haren gaina. Kono itxura du, inguruko mendi gehienek ez bezalakoa; izan ere, inguruko mendi gehienek goi ordoki bat dute, eta amildegi handia haranerantz. Marindak ere badu amildegia, baina ez ordokirik gailurrean. Marinda da Gibijo mendiguneko gailur garaiena.

Marindara hainbat herrixkatatik igo daiteke: Gillartetik, Sendadianotik, Urbina Basabetik, Santa Eulaliatik eta Marinda herri abandonatutik, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andoni : «Marinda, mendi bakartia, paregabea», *naiz.eus*, 2024-06-17.
Rashid Khalidi

**Rashid Ismail Khalidi** (New York, Estatu Batuak, 1948), **Rashid Khalidi** izenez ezaguna, jatorri palestinar eta libanoarreko historialari eta idazle estatubatuarra da, Ekialde Ertaineko gaietan espezialista. Columbiako Unibertsitateko Arabiar Ikasketetako Edward Said katedraren titularra da, eta Palestinako ordezkaritzaren aholkulari izan zen Madrilgo eta Washingtongo bake-negoziazioetan 1991 eta 1993 bitartean. Middle East Studies Association-eko lehendakaria izan zen, eta *Journal of Palestine Studies* aldizkariko erredaktore burua da.

Estatu Batuetara itzuli zen familiarekin, Libanoko Lehen Gerra piztu zenean. Columbiako Unibertsitatean pare bat urte eman ondoren, 1987an Ekialde Ertaineko Historiako irakasle izendatu zuten Chicagoko Unibertsitatean. 16 urte eman zituen han, eta Barack Obama Estatu Batuetako presidente izango zenarekin adiskidetu egin zen.

Bitartean, Palestinako ordezkaritzaren aholkulari izan zen bake negoziazioetan, Osloko akordioak sinatu zituztenean, 1991ko urritik 1993ko ekainera bitartean. Chicagoko Unibertsitateko Nazioarteko Ikasketen Zentroko zuzendaria eta Middle East Studies Association elkarteko lehendakaria ere izan zen.

Alderdi Errepublikanoko kide batzuek eta komunitate juduko kide batzuek behin baino gehiagotan kritikatu badute ere, **Rashid Khalidi** ikuspuntu desberdinak onartzen dituen akademikoa da. Askotan oso politizatuta dagoen alor batean aditua da, eta Estatu Batuetan eskuindar eta ezkertiarrek errespetatzen duten eruditua da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Edward Said

## Kanpo estekak 
* Rashid Khalidi - Columbia University
* Rashid Khalidi - Institute for Middle East Understanding
* Rashid Khalidi on the futility of negotiations, since a one-state solution already exists Haaretz, December 5, 2011
* Rashid Khalidi – Palestine: 40 Years of Occupation, 60 Years of Dispossession Bideoa (June 23, 2007)
* Review of Rhashid Khalidi's ''Resurrecting Empire, Western Footprints, and America's Path in the Middle East* at Logosjournal.com
* Review of *The Iron Cage* by Rashid Khalid at the Institute for Middle East Understanding 
* Elkarrizketa Rashid Khalidi-rekin *The Iron Cage'' October 4, 2006 Alternative Radio. Fee charged.
Quitèria Tarragó Casellas

**Quitèria Tarragó Casellas** (Sant Gallard, 1896ko ekainaren 23a – Vilafranca del Penedès, 1980) kataluniar emagin, sindikalista eta politikaria izan zen. 1937an Terrassako lehen emakume zinegotzi bilakatu zen. Frankismoak errepresaliatua, espetxe-zigorra eta erbestea jasan zituen.

## Bizitza 
Antòni Tarragó Tudó eta Paula Casellas Balcellsen alaba, 1896an jaio zen Sant Gallard herri txikian. Lau neba-ahizpa nagusi zituen: Rosa, Maria, Josep eta Antòni. Familia Sabadellera joan zen bizitzera, eta han Quitèria ehungintzan hasi zen lanean, aldi berean emagina izateko trebatuz. Bartzelonako Unibertsitatean lizentziatuta, 1925ean Terrassara joan zen, non amaetxean lan egiteko kontratatu zuten. Emaginen Elkargo Ofizialeko kidea eta UGTko kidea zen. Bere lanbidean zehar, baldintza higieniko eta sanitario onetan erditzeko eskubidea defendatu zuen. 1937ko uztailaren 9an, Terrassako zinegotzi izendatu zuen Samuel Morera alkateak. Kargu hori betetzen zuen lehen emakumea bilakatu zen. Katalanista, Kataluniako Alderdi Sozialista Batuko kidea eta Kataluniako Ezker Errepublikanoko kidea ere bazen eta ekitaldi eta hitzaldi askotan parte hartu zuen.

Gerra Zibilaren ostean, bere jarduera politiko eta sindikalengatik salatu zuten. Matxinada militarra egotzita, hamabi urteko espetxe-zigorra ezarri zioten. Terrassako espetxean eta Les Corts emakumeen kartzelan egon zen, eta 1944ko otsailean baldintzapean aske utzi zuten. Geroago erbestera jo behar izan zuen.

Quitèria Tarragó Casellas bizitza publikotik desagertu zen; datu batzuek diote Valentziara joan eta gero Bartzelonan praktika bat ireki zuela. 1980an hil zen Vilafranca del Penedèsen. 2021eko martxoaren 26an Terrassako Ikerketa Historikoen Zentroak, Casal de la Dona erakundearekin eta Artxibo Historikoarekin batera, hainbat jarduera programatu zituen, besteak beste, liburu baten aurkezpena, hitzaldi bat, erakusketa bat eta plaka oroigarri bat ipintzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024ko Espainiako Traineru Txapelketa

**2024ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 77. ekitaldia) urte honetako ekainaren 15 eta 16an jokatu zen Donostian. Bermeo Urdaibaik gizonezkoetan bosgarren garaipena lortu zuen eta emakumezkoetan Arraun Lagunak taldeak lehenengoa eskuratu zuen.

## Historia 
Aurreko urteetan izandako parte hartze eskasari buelta eman nahian 32 urte beranduago Euskal Herrian berriz antolatzea erabaki zen, eta Ligak hasi aurretik jokatzea erabaki zen, dagoeneko gainerako txapelketekin egiten den antzera. Euskaldunen partaidetza handia izan zen baina galiziarrak izan ziren huts egin zutenak, gizonezkoetan bakarra aritu baitzen (galiziarren txapelketako hirugarrena) eta emakumezkoetan bat ere ez. Asturiarrik ere ez zen izan

Itsaso txarrarekin jokatu zen estropada, bereziki larunbatekoa. Gizonezkoen denbora onena ia 22 minututakoa izan zen eta emakumezkoena 26 minututakoa.

## Gizonezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Bermeo Urdaibai
** Entrenatzailea: Iker Zabala
** Patroia: Gorka Aranberri
** Arraunlariak: Diego Perez, Mikel Calleja, Iker Portuges, David Iglesias, Carlos Mañas, Oscar Andrés, Jon Unanue, Alain Colunga, Alberto Vidal, Gentza Iraitz Zubiri, Iñaki Goikoetxea, Bersaitz Azkue eta Mikel Azkarate.

## Emakumezkoak 
Espainiako Txapelketaren III. ekitaldi ofiziala izan zen.
### Parte-hartzaileak 
### Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Arraun Lagunak
** Entrenatzailea: Juan Mari Etxabe
** Patroia: Andrea Astudillo
** Arraunlariak: Xubane Uribarrena, Laura Jaramillo, Lucía Canal, Ania Pérez, Beatriz Piñeiro, Ane Santxez, Nahikari Azkue, Alejandra Ríos, Marcia Rosalía, Lorea Etxabe eta Aiora Belartieta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak
Eukene Urkaregi

**Eukene Urkaregi Urrutxua** (Begoña, Bilbo, 1950eko apirilaren 17a) euskal artista da, zeta eta bestelako euskarrietan pintatzen espezializatua, hainbat ehunetan tindatzen (artilea, kotoia, organtza, biskosa, belusa...).

## Arte-prestakuntza 
1960ko hamarkadaren erdialdera, olio-pinturan hasi zen, Carmen Urrutxua eta Jesús Idoeta euskal margolariekin. 1970reko hamarkadan eskultura abstraktuan murgiltzen da, Lorenzo Frechilla eta Teresa Eguibar eskultoreekin, egurrez eta brontzez zizelkatzen aritu zen.  1980ko hamarkadaren amaieran, zeta eta beste euskarri batzuk margotzen hasi zen, hainbat ehunetan tindatuta (artilea, kotoia, organza, biskosa, belusa…), Dimo Dimitrov bulgariarrarekin eta Chris Steffan alemaniarrarekin.

**Eukene Urkaregiren** lanak hainbat museotan aurki daiteke:Guggenheim Bilbao, Peggy Guggenheim Venezia eta Arabako Artium. Halaber, Jorge Oteiza Fundazioko Museoaren  inaugurazioan Eukene Urkaregi aukeratu zuten eskultore horren horma-irudi batean inspiratutako foulard bat sortzeko, gero inbitatu ilustreei opari gisa emateko (Elena de Borbón Espainiako infantari esterako). 

## Estilo artistikoa 
Autodidakta da. bere lan espresionistek bere barne-mundua islatzen dute, bere sentimenduen adierazpena dira, lerroa eta kolorea modu tematiko eta hunkigarrian erabiltzen dituela. Valentziako Udalak argitaratutako Ruth de la Puerta Escribanoren "El abanico valenciano" liburuan, egileak artistari buruzko iruzkin hau egiten du:
Fitxategi:PAÑUELOS.jpg|link=Archivo:PAÑUELOS.jpg
Fitxategi:ABANICO.jpg|link=Archivo:ABANICO.jpg
Fitxategi:PARAGUAS1.jpg|link=Archivo:PARAGUAS1.jpg

## Obra 
"Soinean eramateko artea" gisa kokatu daitezkeen zapi, fular eta xalez gain, Eukene Urkaregik beste osagarri batzuk ere margotzen ditu, hala nola blusak, kamisetak, gorbatak, poltsak, aterkiak, belarritakoak, krisketak, etab.

Urkaregik margotutako hainbat objektu ikus daitezke apaingarri gisa zenbait erakunde eta enpresatan, besteak beste hauetan: Eusko Jaurlaritzako Industria Saila, Tecnalia, Labein, Arcelor, Bizkaiko Foru Aldundiko Lehendakaritza Saila, Ezker Batua, Berdeak, Euskal Herriko Unibertsitateko Errektoreordetza, Gaiker...

Eskulturak ere egin ditu, baita zeta- eta olio-koadroak ere.

Fitxategi:BOLSO.png|link=Archivo:BOLSO.png
Fitxategi:PENDIENTES.jpg|link=Archivo:PENDIENTES.jpg
Fitxategi:BROCHE.jpg|link=Archivo:BROCHE.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gregorio Urkaregi Madariaga
* Gregorio Urkaregi Otxandiano

## Kanpo estekak
Claudia Ancapán

**Claudia Sayen Jacqueline Ancapán Quilape** (Santiago, 1976ko abuztuaren 2a) maputxe jatorriko txiletar emagina eta trans aktibista da.

## Bizitza 
Claudia Ancapán 1976ko abuztuaren 2an jaio zen Santiagon, maputxe jatorriko familia protestante batean, eta geroago Los Muermosera joan zen bizitzera. Jaiotzez gizonezko generoa esleitu zioten, baina hiru urterekin hasi zen bere burua neska gisa adierazten. Bost urterekin bizitza bikoitza izatera behartuta egon zen, pribatuan neska gisa eta publikoan «mutil» gisa bere burua adieraziz. Lehen hezkuntzan zehar, jazarpena pairatu zuen eta noizean behin jipoitua izan zen.

1990eko hamarkadan, Ancapánek obstetrizia ikasi zuen Txileko Unibertsitate Australean. Ikasten ari zela, tratamendu hormonala ikertzen eta emagin-ikasle gisa eskura zituen hormonekin bere burua tratatzen hasi zen. 2005eko azaroaren 5ean, oraindik unibertsitate-ikaslea zela, Valdiviako talde neonazi batek eraso egin zion eta hiriko ibaietako baten ondoan zegoen zabortegi batean abandonatu zuen.

2007an aita hil zitzaion, eta momentu horretan Claudiak bere genero-identitatea erabat onartzen hastea erabaki zuen. Urte berean arrakastaz graduatu zen unibertsitatean, eta 2011ra arte gizon gisa lan egin zuen. Behin betiko Claudia izena hartu zuenean, konturatu zen zaila zela lana aurkitzea emakume transgenero batentzat. Bitartean sukaldari lanetan aritu zen Santiagoko janari azkarreko jatetxe batean.

2013ko ekainean, *The Clinic* aldizkarian argitaratutako erreportaje bati esker ospe nazionala lortu zuen. Geroago lana aurkitu zuen eta Txileko trans komunitateari aktiboki laguntzen hasi zen. Genero-berdintasunaren ideia sustatzeko egindako ahaleginak herrialdeko aktibista transgenerorik eragingarrienetako bat izatera eraman zuten. 2021ean Claudiaren biografia *Cuentos de buenas noches para niñas rebeldes* liburuaren Txileko bertsioan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elsbeth

***Elsbeth*** Estatu Batuetako polizia kasuen telesaila da, 2024ko otsailaren 29an estreinatu zena CBSn. *The Good Wife* (2009-2016) eta *The Good Fight* (2017-2022) telesailen spin-off bat da, Michelle King eta Robert King showrunnerren bikoteak sortua aurrekoak bezalaxe.

Aurreko bi telesailetan tarteka agertu zen Elsbeth Tascioniren rolaren inguruan eraikia dago *Elsbeth*. Carrie Preston aktoreak gorpuztu du pertsonaia ez konbentzional hau, eta lehen bi telesailetan abokatu lanak egiten bazituen ere, oraingo honetan abokatua izaten jarraitu arren, telesail honetan detektibe gisa dihardu New York hiriko zenbait kasutan. 

Telesailak bigarren denboraldi edukiko zuela jakinarazi zuten 2024ko apirilean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caroline Marks

**Caroline Marks** (Boca Raton, Florida, 2002ko otsailaren 14a) estatubatuar surflaria da.

2018an hasi zen World Surf Leaguean lehiatzen. 16 urterekin txapelketan lehiatu zen surflari gazteena bihurtu zen. Hainbat txapelketa nazional eta 2023ko munduko txapelketa irabazi zituen. Floridan jaioa, Kalifornian bizi da.

## Garaipenak 
### Olinpiar Jokoak 
## Kanpo estekak
Sylvie Ngouadakpa

**Sylvie Joséphine Ngouadakpa** afrikaerditar erizaina eta unibertsitateko irakaslea da, Florence Nightingale domina irabazi duen lehen emakume afrikaerditarra.

## Bizitza 
Sylvie Ngouadakpak erizain gisa hasi zuen bere ibilbide profesionala. Geroago Bangiko Osasun Publikoko Hezkuntza Mediko Sozialaren Institutu Nazionaleko irakasle ere bihurtu zen. Afrika Erdiko Errepublikako Erizain eta Emaginen Elkartearen burua da, eta estatuko ziurtagiridun erizainen saileko burua ere bai.

2011n Florence Nightingale domina irabazi duen lehen emakume afrikaerditar bilakatu zen. Hitzaldian, saria Afrika Erdiko Errepublikako erizain guztiei eskainti zien, aitorpen eta prestakuntza hobea merezi dituztela esanez. Erretirorako eskubidea zuenean, paramedikuntza institutu bat zuzentzea aukeratu zuen Bangiko Unibertsitatearekin eta Afrika Erdiko Errepublikako Gurutze Gorriarekin elkarlanean. Erakunde honek 2011n izan zuen lehen promozioa.

Ngouadakpa ezkonduta dago eta zazpi seme-alaben ama da. Makulu batekin ibiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juliana Herbehereetakoaren Rolls-Roycea

**Rolls-Royce Silver Wraith Limousine State Landaulette** delako autoa, Herbeheretako Juliana I.a erreginaren estatu-auto ofiziala izan zen, 1958an neurrira eginda estatuak erosi zuenetik. Rolls-Royce etxearen Silver Wraith modelo bat da, baina enkarguzko elementuekin bereziki egina.

## Historia 
1957ko irailean, Juliana erreginaren izenean zazpi eselekuko luxuzko automonila enkargatu zioten Rolls-Royce Limited autogileari, eta 1958ko martxoaren 13an eman zitzaien Herbehereetako Estatuari. *Landaulette* izendapenarekin dator, hitzak adierazten duelarik sabaiaren atzealdea tolestu daitekeela, bidaiari ospetsuen agurrak eta ikusaldiak errazteko. 

Erreginak eskatutako ezaugarrien artean. Philipsek egindako irrati pertsonalizatua egon zen, koroaren eta J larri baten monograma ateen kanpoaldean margotua, eta koroa gehiago erliebean atzealdeko ateen barnealdean. Gainera, erreginaren eserlekuan eskuineko beso-euskarrian, hiru zulo zeuden koaderno bat, makillaje-ispilua eta zigarro-kaxa eramateko.

1970eko hamarkadaren amaieran, erabaki zen autoa ez zela funtzio ofizialetarako gehiago erabiliko. Hasieran, Soestdijk jauregiko garajean egon zen. baina 1979an autoa autoak alokatzen zituen enpresa pribatu bati saldu zitzaion. Enpresa horren kontrolpean zegoela, dena dela, berriro erabili zuten Maxima Zorreguieta eta Willem-Alexander printzea ezkondu zirenean 2002an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ptychotis

***Ptychotis*** *Apiaceae* familiako generoa da. 36 espezie deskribatu dira.

## Taxonomia 
Generoa Wilhelm Daniel Joseph Kochek definirtu zuen. *Nova Acta Physico-medica Academiae Caesareae Leopoldino-Carolinae Naturae Curiosorum Exhibentia Ephemerides sive Observationes Historias et Experimenta* aldizkarian argitaratu zuen, 12: 124. 1824.  *Ptychotis heterophylla* Koch espezie tipoa da.

## Espezie batzuk 
* *Ptychotis ajowan* DC.	
* *Ptychotis amoides* W.D.J.Koch	
* *Ptychotis anethifolia* DC.	
* *Ptychotis arabica* T.Anderson
* *Ptychotis aspera* Pomel	
* *Ptychotis atlantica* Coss. & Durieu	
* *Ptychotis barbata* DC.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth George

**Susan Elizabeth George** (Warren, Ohio, 1949ko otsailaren 26a) misteriozko eleberrien idazle estatubatuarra da.

Thomas Lynley inspektorea eta Barbara Havers detektibe sarjentua protagonista dituen nobela sorta oparo baten egilea da. Bere lehen eleberri argitaratuan agertzen ziren biak jada, 1988. urtean. Britainia Handian BBCk telebistarako egokitu ditu liburu horietako pertsonaiak eta istorioak *The Inspector* *Lynley Mysteries* izenburupean.

1977an Elizabeth George Foundation sortu zuen. Fundazio honek diru-laguntzak ematen dizkie argitaratu gabeko fikzio idazleei, poetei eta antzerki-idazle berriei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko Suitzako Itzulia

**2023ko Suitzako Itzulia**, lasterketa honen 86. edizioa izan zen. Einsiedeln eta Gaiserwald lotu zituen, 1.097 kilometroko ibilbidearekin, zortzi etapatan banatua. UCI World Tour 2023ko hogeitalaugarren proba izan zen.

Bosgarren etapako mendate bat jeisten ari zela, Gino Mäder suitzarrak eroriko larria izan zuen eta jasandako zaurien ondorioz, ordu batzuk geroago hil zen.

Garailea Trek-Segafredo taldeko Mattias Skjelmose Jensen danimarkarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Lasterketaren garapena 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
Etapa hau bertan behera utzi zuten eta azken 30 kilometro baino ez ziren ibili, Gino Mäderren omenez, aurreko egunean izandako eroriko larri baten ostean hil zena.
 

### 7. etapa 
### 8. etapa 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perry Mason

**Perry Mason** Erle Stanley Gardnerren polizia-eleberrietan sortutako fikziozko pertsonaia da. Pertsonaia 80 eleberri eta istorio laburretan agertu zen abokatu bat zen, gehienak hilketa leporatu zioten bezero baten defentsari buruzkoak. Oro har, Perry Mason gai zen bere bezeroaren errugabetasuna frogatzeko, benetako hiltzailea, historiako beste pertsonaia bat, erruduna ote zen aztertuz. Perry Masonen pertsonaia ere oso ezaguna da filmetan eta telebistan agertu zelako, 1957 eta 1966 artean arrakasta eta iraupen handieneko telesail legaletako bat barne. 1973tik 1974ra bitartean beste telesail bateko protagonista ere izan zen, eta 1985 eta 1993 bitartean telebistarako egindako 25 film luze baino gehiagokoa. Historian salmenten erregistro handiena izan zuen egileetako bat izan zen. "Estatu Batuetan inprimatutako bere liburuen 135 milioi kopia lortu zituen, hil zen urtean soilik" (1969).

## Pertsonaia 
"Perry Mason" izena bere sortzailearen haurtzarokoa da: Haurra zenean, Gardner ''Youth's Companion* aldizkariko irakurlea zen, Bostonen (Massachusetts) Perry Mason Companyk (geroago, fundatzailea hil ondoren, "Perry Mason & Co.") argitaratzen zuena. Gardnerrek fikziozko abokatua sortu zuenean, bere haur-aldizkari gogokoena argitaratzen zuen konpainiaren izena maileguan hartu zuen. 

Gardnerrek bere lehen eleberrietan Mason pertsonaiari buruzko informazio gehiago eman zuen. Geroago, ondorengo eleberrietan eta telesail eta filmetan, pertsonaia ez da gehiegi deskribatzen, irakurleak edo ikusleak ezagutzen dutela uste baitu. Bere lehen eleberrian (*The Case of the Velvet Claws'', 1933), Perry Masonek honela deskribatzen du bere burua:

Gardnerrek Mason bere bezeroen alde gogor borrokatzen duen abokatu gisa sortzen du, eta ezohiko kasuak gozatzen ditu, zailak edo itxaropenik gabekoak. Bezeroak onartzen ditu askotan, kasuan duten jakin-minagatik, oso diru gutxigatik, eta kasuaren ikerketa berak finantzatzen du, beharrezkoa bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osloko udaletxea

**Osloko udaletxea**, , Norvegiako Oslo hiriko udaletxea eta udalaren egoitza da.

1931n eraikitzen hasi arren ez zen 1960 arte amaitu. Arnstein Arneberg eta Magnus Poulsson arkitektoek diseinatu zuten eta bere dorrerik garaienak 66 metroko altuera du.
Storting eraikina

**Storting eraikina**, , Norvegiako Oslo hiriburuan dagoen eraikin bat da, Storting parlamentuaren egoitza. Karl Johans gate kalean dago.

1866ko martxoaren 5ean inauguratu zen eta Emil Victor Langlet arkitektoak diseinatu zuen.
Antzoki Nazionala (Oslo)

**Antzoki Nazionala**, , Norvegiako Oslo hiriburuan dagoen antzoki bat da. Norvegian arte dramatikoen erabilpenarako eraikin handienetakoa da.

1899ko irailaren 1ean inauguratu zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Karl Johans gate

**Karl Johans gate** edo **Karl Johans kalea**, Norvegiako Oslo hiriko kale nagusia da. Karlos XIV.a Joan Suediakoa eta Norvegiakoaren omenez izendatu zen.

Bertan hiriko hainbat eraikin nabarmen daude, tartean Osloko Errege Jauregia, Storting eraikina edo Osloko katedrala.
Osloko katedrala

**Osloko katedrala** edo **Gure Salbatzailearen eliza**,  edo *Vår Frelsers kirke*, Norvegiako Oslo hirian dagoen katedral luterano bat da. Norvegiako Elizaren Osloko Elizbarrutiko eliza nagusia da.

1694-1697 artean eraiki zen, eta 1848-1850 artean Alexis de Chateauneuf alemaniar arkitektoak zaharberritu.