open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Out of the Past

**Out of the Past** () 1947ko film beltza da, Jacques Tourneur frantziar zinemagileak zuzendu zuena. Daniel Mainwaring idazlearen *Build My Gallows High* eleberrian oinarriturik dago. Robert Mitchum, Jane Greer, Kirk Douglas eta Rhonda Fleming izan ziren antzezle nagusiak.

Zinema beltzaren klasiko handienen artean dago, genero horretako ohiko elementuak baititu: argumentu iluna eta femme fatale edo emakume arriskutsua. Andres Gostin zinema kritikariaren arabera, "bizitzak eragiten duen etsipenari buruzko maisulana da, lirikoa eta, aldi berean, mingotsa. Mundu ustel baten erretrato mikatza isladatu zuen Tourneurrek, oinazera kondenaturik dagoen unibertso baten alderdi mingarria". 

## Argumentua 
Jeff Bailey (Robert Mitchum) detektibe ohia herri txiki bateko gasolindegiaren jabea da. Bizimodu arrunt eta lasaia darama bertan, eta arrantza du zaletasun bakarra. Ustegabean, iraganeko pertsona ezagun baten bisita jaso (Paul Valentine) eta haren antzinako nagusiak (Kirk Douglas) ikusi nahi duela aipatuko dio. Horren ondorioz, Ann Miller andregaiari (Virginia Huston) bere iragan iluna azaldu beharko dio Baileyk.

## Aktoreak 
* Robert Mitchum: Jeff Bailey
* Jane Greer: Kathie Moffat
* Kirk Douglas: Whit Sterling
* Rhonda Fleming: Meta Carson
* Virginia Huston: Ann Miller
* Richard Webb: Jim
* Steve Brodie: Jack Fisher
* Paul Valentine: Joe Stefanos
* Dickie Moore: mutiko gormutua
* Ken Niles: Leonard Eels

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Out of the Past* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
*  IMDBko fitxa irakurgai
2015eko Arabako Bertsolari Txapelketa

**2015eko Arabako Bertsolari Txapelketa** urtarrilaren 25 eta martxoaren 21a bitartean jokatu zen. Arabako Bertsolari Txapelketa honetan, 18 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 5 kanporaketa, 6 finalaurreko eta finala ospatu ziren. Finala Gasteizko Principal antzokian jokatu zen eta Manex Agirrek irabazi zuen.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (18) 
2013ko finalean aritu ziren bertsolaritatik bostek eman zuten izena 2015ekorako eta hauei hamairu bertsolari gehitu zitzaizkien. Hamairu hauek aukeratzeko irailean bost kanporaketa izan ziren eta 29 bertsolarik hartu zuten parte. Horrela beraz honako hauek aritu dira txapelketan:

* 2013ko finalistak:
** Oihane Perea (2013ko txapelduna)
** Manex Agirre
** Iñaki Viñaspre
** Ruben Sanchez
** Jagoba Apaolaza
* Kanporaketatan sailkatuak:
** Paula Amilburu
** Zigor Enbeita
** Irati Anda
** Xabi Igoa
** Felipe Zelaieta
** Ander Solozabal
** Iker Agirre
** Unai Mendibil
** Unai Bengoetxea
** Peru Abarrategi
** Jon Ruiz de Pinedo
** Iker Pastor
** Asier Rubio
* Ordezkoa:
** Oier Arbina

### Gai jartzaileak (9) 
* Aintzane Irazusta
* Libe Ramila
* Lierni Altuna
* Maialen Kortabarria
* Marta Ugarte
* Nieves del Alamo
* Oier Suarez
* Olatz Santocildes
* Veronica Domingo

### Epaileak (7) 
* Ainhoa Aizpurua
* Aitor Jimenez
* Ekaitz Elorriaga
* Hodei Lopez de Arkaute
* Iker Elexpuru
* Mikel Fernandez de Arroiabe
* Patxi Aizpurua

## Kanporaketako saioak 
Honako bertsolari hauek sailkatu ziren kanporaketa bakoitzean:
* Kanpezun (2 saio): Zigor Enbeita, Irati Anda, Xabi Igoa, Ander Solozabal, Iker Agirre eta Oier Arbina (ordezkoa).
* Ozaetan (2 saio): Paula Amilburu, Unai Mendibil, Unai Bengoetxea, Peru Abarrategi, Jon Ruiz de Pinedo, Iker Pastor eta Asier Rubio.
* Elosun (saio 1): Felipe Zelaieta.

## Finalaurreko saioak 
Finalaurrekoetan bi itzuli izan ziren eta bertsolari bakoitzak saio bietan lorturiko puntuak batuz osatu zen sailkapena. Sei onenek finala jokatu zuten.

### Dulantzi 
Urtarrilaren 25ean jokatu zen Dulantziko Kultur Etxean.

### Laudio 
Otsailaren 1ean jokatu zen Laudioko La Salle aretoan.

### Legutio 
Otsailaren 8an jokatu zen Legutioko Kultur Etxean.

### Aramaio 
Otsailaren 21ean jokatu zen Aramaioko Kultur Etxean.

### Zigoitia 
Otsailaren 28an jokatuko da Zigoitiako Kultur Etxean.

### Langraiz Oka 
Martxoaren 7an jokatuko da Langraiz Okako Gizarte Etxean.

### Finalaurrekoetako sailkapen orokorra 
* ¹ Oier Arbinak eta Unai Mendibilek saio bakarra egin zuten.

## Finala 
Finala Gasteizko Principal Antzokian izan zen, 2015eko martxoaren 21eko 17:30etan. Zazpirehun bertsozale bildu ziren bertan. Manex Agirre eta Iñaki Viñasprek jokatu zuten buruz-burukoa eta aramaioarra nagusitu zen .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus, Arabako txapelketa.
* Bertsozale.eus, Manex Agirre Arabako Bertsolari Txapelketako txapelduna.
Viskningar och rop

() Ingmar Bergmanek zuzendutako eta idatzitako filma da. Esperimentazioan arrakasta barik ibili ostean, pelikula honek jaso zituen kritika eta publikoaren erantzun bikainak. Besteak beste Oscarretarako bost izendapen lortu zituen, euren artean ingelesez besteko filmik onena eta pelikularik onena bera.

Aurreko pelikuletan ez bezala, honetan kolore saturatua erabili zuen. 1973ko Oscar Sarietan Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar Saria, Argazkigintza onenaren Oscar Saria, Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria kategorietan izendatua izan zen eta argazkigintza onenarena irabazi zuen.

## Istorioa 
Pelikula XIX. mendeko etxe handi eta dotore batean girotuta dago. Bertan bi ahizpa bizi dira neskame batekin batera, minbiziak jota hilzorian dagoen hirugarren ahizpa (Agnes) zaintzen duena. Espiritualtasunaren ezaugarri batzuk jorratzen ditu, besteak beste heriotzaren aurrean beldurra eta nahia sentitzea modu disoziatiboan. Lan honekin azken finean Bergman ohiko gaiekin itzuli zen, emakumezkoen psikea, fedea eta berrerospena edo erredentzioa.

## Pertsonaiak 
* Harriet Andersson, Agnes
* Kari Sylwan, Anna
* Ingrid Thulin, Karin
* Liv Ullmann, Maria (eta haren ama)
* Anders Ek, Isak apaiza
* Inga Gill, istorio kontalaria
* Erland Josephson, David sendagilea
* Henning Moritzen, Joakim (Mariaren senarra)
* Georg Årlin, Fredrik (Karinen senarra)
* Linn Ullmann, Maria gaztea

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak 
* IMDB webgunean.
Alberto Nisman

**Natalio Alberto Nisman** (Buenos Aires, 1963ko abenduaren 5 &ndash; 2015ko urtarrilaren 18 ) Argentinako fiskala izan zen. Ospetsu bihurtu zen, bereziki, Cristina Fernández de Kirchner presidentea salatzeagatik eta handik gutxira hilda agertzeagatik.

## Bizitza 
Nisman nazioarteko terrorismoaz espezializatutako fiskala zen. Enpresaburu baten semea, bere ibilbidea arrakastatsua izan zen. Kirchner bikotearen laguna, bere garaian Argentinako prokuradore nagusia izateko hautagaitzat ikusi zuten; azkenik postu hori Esteban Righik bete zuen. Irakasle aritu zen bi unibertsitatetan: Buenos Airesko Unibertsitatean eta Belgranoko Unibertsitatean. Sandra Arroyo Salgadorekin ezkonduta eta bananduta, bi alaba zituen. 51 urte zituelarik, 2015ko urtarrilaren 18an, bere etxean lokian tiro batez hilda aurkitu zuten, hain zuzen ere Kongresuan hitz egin behar zuen egunaren bezperan. Bertsio ofiziala da bere buruaz beste egin zuela.

## Gertakizunak 
thumb|Nismaren heriotza salatzeko manifestazioa Buenos Airesen.

Nisman fiskalak Buenos Airesko Asociación Mutual Israelita Argentina (AMIA) elkartearen aurkako atentatuaren ikerketa koordinatu zuen. 1994ko uztailaren 18an bonba-auto batez egindako eraso hartan 85 lagun hil ziren. Nismanen ustez, atentatu hura irandarrek egin zuten. Ikerketa bide horretatik eramaten zuenean, 2013an, Argentina eta Iran arteko lankidetza memoranduma sinatu zen, eta horrek Cristina Fernández de Kirchnerren eta haren kolaboratzaileen aurkako salaketa aurkeztera eraman zuen Nisman. Memorandum hori baliatuta, atentatuaren susmagarriak Iranen epaituak izan ziren. Niesmanen esanetan, goi kargu horiek atentatuaren bultzatzaileak babestu nahi izan zituzten Argentinaren interes ekonomikoen alde.

## Heriotza susmagarria 
Argentinako hedabide eta herritar askok susmagarritzat jo dute Nismanen heriotza. Antza denez, astelehenerako erosketen zerrenda prestatuta zuen; eta, bestetik, eskuan ez zuen bolbora arrastorik. Askoren iritziz datu horiek susmopean jartzen dute suizidioaren teoria, eta, ondorioz, manifestazioak antolatu dira heriotza hori estatu krimentzat salatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Samara Velte: «Trapuak ikusi nahi zituena», *Berria*, 2015-01-20.
* : Nismanen lotura Ameriketako Estatu Batuetako enbaxadarekin Wikileaks-ek salatu zuen: http://www.publico.es/internacional/nisman-fiscal-desenmascarado-wikileaks.html.
The Tailor of Panama

**The Tailor of Panama** (euskaraz *Panamako Jostuna*) 2001eko John Boorman ingeles zinema zuzendariaren espioitza thriller filma bat da. Pierce Brosnan, Geoffrey Rush, Jamie Lee Curtis, Brendan Gleeson, Daniel Radcliffe, Catherine McCormack eta Harold Pinter aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Britainiar espioi batek (Pierce Brosnan) Madrilen britainiar enbaxadorearen emaztearekin maitasun harreman bat izateagatik Panamara lekualdatua izango da. Jada bertan dagoela, iragan iluna eta herrialde hartako politika eta mafiarekin loturak dituen jostun batekin (Geoffrey Rush) kontaktuan jarriko da. Gainera, jostunaren emazteak (Jamie Lee Curtis) Panamako presidentearentzat lan egiten du. Bere misioa presidenteak Panamako kanalari buruz dituen asmoak izango da.

## Aktoreak 
* Pierce Brosnan: Andrew "Andy" Osnard
* Geoffrey Rush: Harold "Harry" Pendel
* Jamie Lee Curtis: Louisa Pendel
* Leonor Varela: Marta
* Brendan Gleeson: Michelangelo "Mickie" Abraxas
* Harold Pinter: Osaba Benny
* Catherine McCormack: Francesca Deane
* Daniel Radcliffe: Mark Pendel
* Martin Ferrero: Teddy, kazetaria
* Lola Boorman: Sarah Pendel
* David Hayman: Luxmore
* Mark Margolis: Rafi Domingo
* John Fortune: Maltby
* Jon Polito: Ramon Rudd
* Dylan Baker: Dusenbake jenerala
* Jonathan Hyde: Cavendish

## Kanpo estekak 
* *The Tailor of Panama* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Wind and the Lion

**The Wind and the Lion** (euskaraz *Haizea eta Lehoia*) 1975eko John Milius estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigilearen abenturazko filma bat da. Sean Connery, Candice Bergen eta Brian Keith aktoreek eta John Huston zinema zuzendariak antzeztu zuten.

1904an jazotako benetan jazotako Perdicaris gertakarian oinarritua dago.

Oscar Sarietarako bi izendapen jaso zituen: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Jerry Goldsmith) eta Soinu onenaren Oscar Saria (Harry W. Tetrick, Aaron Rochin, William McCaughey eta Roy Charman).

## Argumentua 
1904, Maroko. Afrikar herrialde hau Alemaniar Inperioa, Frantziar Inperioa eta Britainiar Inperioaren kolonialismoaren interees gunea bilakatu da. Bienbitartean, Raisuli (Sean Connery) bereber buruzagiak eta bere gizonek Tanger hirian Eden Perdicaris (Candice Bergen) estatubatuar alargun ederra eta bere bi seme-alabak bahitu ditu, haien truk diru-saria jaso asmoz. Gertakari honek nazioarteko gatazka bat sortaraziko du, honetan AEBtako Gobernua (Theodore Roosevelt (Brian Keith): 1901-1909), alemaniar gudarostea eta Marokoko Surtanerrian elkarren artean borrokan dauden alde ezberdinak ere sartuko baitira.

## Aktoreak 
* Sean Connery: Raisuli
* Candice Bergen: Eden Perdicaris
* Brian Keith: Theodore Roosevelt, AEBtako presidentea
* John Huston: John Hay, AEBtako Estatu Idazkaria.
* Geoffrey Lewis: Samuel R. Gummere
* Vladek Sheybal: Tangerreko patza
* Steve Kanaly: Jerome kapitaina
* Roy Jenson: Chadwick almirantea
* Nadim Sawalha: Wazango sheriffa
* Darrell Fetty: Richard Dreighton kontsulari ordea
* Marc Zuber: Suldà Abdelaziz
* Antoine Saint-John: Von Roerkel
* Sam Harrison: William Perdicaris
* Polly Gottesman: Jennifer Perdicaris
* Deborah Baxter: Alice Roosevelt
* Jack Cooley: Quentin Roosevelt
* Chris Aller: Kermit Roosevelt
* Aldo Sambrell: arabiar higuingarria
* Luis Barboo: Gayaan Izugarria
* Billy Williams: Sir Joseph
* Shirley Rothman: Edith Roosevelt
* Rusty Cox: sarjentua
* Larry Cross: Henry Cabot Lodge senataria
* Alexander Weldon: Elihu Root, Gerra Idazkaria
* Dr. Akio Mitamura: japoniar enbaxadorea
* Bill Linnehan: AEBko presidentearen laguntzailea
* Audrey San Felix: Hitchcock andrea
* Ben Tatar: sketch artista
* Michel Damian: AEBtako presidenteareen idazkaria

## Kanpo estekak 
* *The Wind and the Lion* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Lorrenako Gurutze

170px|thumb|Lorrenako gurutzea
**Lorrenako Gurutzea** (☨) (lehen **Anjouko Gurutzea** izenaz ezaguna) zehar haga bikoitzeko gurutzea da. Heraldikan, **artzapezpiku gurutze** izena hartzen du eta sarri artzapezpikuen armarrietan ageri da.

Gurutze hori Anjouko dukeen sinboloetan agertzen zen 1431tik aurrera Lorrenako duke bihurtzean. René II.a Lorrenakoa (1409-1480) izan zen Lorrenako gurutzea dukerriko sinbolo gisa erabiltzen lehena Nancyko Batailan, Borgoinako Gurutzearen kontra.

Gurutze hori Europako armarri askoren parte izaten hasi zen XII. mendetik aurrera: lehenen artean, Hungarian, izan ere, Béla III.a (1148-1196) erregeak Konstantinoplan bizi ondoren bereganatu zuen. Gurutzeko bigarren zehar hagak "titulus crucis"a adierazten du, Pontzio Pilatosek Kristoren gurutzearen gainean jarrarazi zuena: *Nazareteko Jesus, Juduen Errege*, *INRI*. Gurutzea Lorrenako monumentu historiko guztietan dago, bereziki Nancy dukerriko hiriburu zaharrean.

Hainbat sinbolo nazional eta tokikoetan erabiltzen da:

Fitxategi:Armoiries Hongrie ancien.svg|Antzinako Hungariako armarria
Fitxategi:Blason Louis Ier de Hongrie.svg|Luis I.aren ezkutua, Hungariako eta Poloniako errege.
Fitxategi:POL Jagiellonów COA.svg|Jogaliarren armarria, Poloniako errege
Fitxategi:Coat_of_Arms_of_Hungary.svg|Hungariako egungo armarria
Fitxategi:Flag of Slovakia.svg|Eslovakiako bandera
Fitxategi:Coat of Arms of Slovakia.svg|Eslovakiako egungo armarria
Fitxategi:Coat of Arms of Lithuania.svg|Lituaniako egungo armarria
Fitxategi:Emblem of the Lithuanian Air Force.svg|Lituaniako aireko indarren ikurra
Fitxategi:Blason_departement_Maine-et-Loire.svg|Maine eta Loira frantses departamentuko armarria.
Fitxategi:Blason ville fr Saint-Die-des-Vosges (88).svg| Lorrenako Saint-Dié-des-Vosges udalerriko armarria

## Frantzia Askea 
thumb|Frantziako bandera Lorrenako gurutzea duena.
Frantzia Askeak Lorrenako gurutzea bereganatu zuen alemaniar okupazioaren borroka-ikur gisa Émile Muselier (1882-1965) almiranteordeari esker: berak proposatu zion De Gaulleri ikur hori hartzea, Alemania naziaren esbastikaren aurkako sinbolo gisa.

## Kanpo estekak
Ben Stein

**Benjamin Jeremy "Ben" Stein** (Washington Hiria, ) Estatu Batuetako gidoigile eta idazlea da. Richard Nixon eta Gerald Ford presidenteen hitzaldiak idazteagatik ospetsu bilakatu zen.

## Bibliografia
Aita Donostia (argipena)

**Aita Donostia** izenak adiera zenbait ditu:
* **Aita Donostia**, Jose Gonzalo Zulaika euskal musikologo eta fraide kaputxinoaren goitizena,
** Aita Donostiari Oroigarria, Jorge Oteiza eskultoreak eta Luis Vallet arkitektoak eginiko multzo artistiko-monumentala;
** Aita Donostia abesbatza, Donostiako abesbatza;
** Aita Donostia plaza (Donostia), Donostiako Amara Berri auzoan dagoen plaza.
** Aita Donostia plaza (Bilbo), Bilboko Basurtu auzoan dagoen plaza.
The Jewel of the Nile

***The Jewel of the Nile*** (euskaraz *Niloko Harribitxia*) 1985eko Lewis Teague estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. Michael Douglas, Kathleen Turner eta Danny DeVito aktoreek antzeztu zuten.

1984ean Michael Douglas, Kathleen Turner eta Danny DeVittok antzeztutako *Romancing the Stone* (*Bihotz Berdearen Bila*) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Jack (Michael Douglas) eta Joan (Kathleen Turner) munduari bira erromantikoa ematetik itzuli eta eguneroko bizimodu aspergarriari aurre egin behar diote. Joanek Ekialde Hurbilera joateko Omar (Spiros Focás) izeneko arabiar jeke baten gonbidapena onartuko du, baina hara iristean bera eta "Al-Julhara" (Avner Eisenberg), arabieraz "Harribitxia", delakoa bahituak izango dira. Hortaz, Jack bere adiskide berria den Ralphekin (Danny DeVito) batera Joan eta "harribitxia" erreskatatzera joango da.

## Aktoreak 
* Michael Douglas: Jack Colton
* Kathleen Turner: Joan Wilder
* Danny DeVito: Ralph
* Spiros Focás: Omar
* Avner Eisenberg: *Harribitxia* edota *Al-Julhara*
* The Flying Karamazov Brothers
:* Paul David Magid: Tarak
:* Howard Jay Patterson: Barak
:* Randall Edwin Nelson: Karak
:* Samuel Ross Williams: Arak
:* Timothy Daniel Furst: Sarak
* Hamid Fillali: Rachid
* Daniel Peacock: Rock sustatzailea
* Holland Taylor: Gloria
* Guy Cuevas: Le Vasseur
* Peter DePalma: misiolaria (Peter De Palma gisa)
* Mark Daly Richards: pirata

## Soinu banda 
# When the Going Gets Tough, the Tough Get Going - Billy Ocean (5:43)
# I'm In Love - Ruby Turner (3:30)
# African Breeze - Hugh Masekela eta Jonathan Butler (6:00)
# Party (No Sheep Is Safe Tonight) - The Willesden Dodgers (5:10)
# Freaks Come Out At Night - Whodini (4:45)
# The Jewel Of The Nile - Precious Wilson (4:18)
# Legion (Here I Come) - Mark Shreeve (4:49)
# Nubian Dance - The Nubians (3:35)
# Love Theme - Jack Nitzsche (2:26)
# The Plot Thickens - Jack Nitzsche (4:15)

## Ikus gainera 
* *Romancing the Stone* (*Bihotz Berdearen Bila*, 1984)

## Kanpo estekak 
* *The Jewel of the Nile* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Jewel of the Nile* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Belateko Ama Birjiñaren ermita

**Belateko Ama Birjiñaren ermita** edo **Belateko Santa Maria Monasterio-Ospitalea**, Belate mendatean dagoen baseliza da. Garai batean Belate komunikazio pasabide garrantzitsua zen ipar eta hego isurialdeen artean eta bertatik Done Jakue bideko adar bat ere pasatzen zen. Horren lekuko oraindik ikusgai dagoen erromesen galtzada eta Belateko Santa Maria Monasterio-Ospitale hau dago.

1160. urtea baino zerbait lehenago eraiki zen Done Jakue bideko erromesei babesa eta jatekoa emateko. Loraldi garai baten ondoren, gerrateen eta suteen eraginez, gainbehera izan zuen eta egun hutsik dago. Ama Birginaren egurrezko taila txiki bat ere bazuen baina, Konbentzio Gerraren ondoren Monasterioa birrinduta geratu ondoren, Alkotzera eramatea erabaki zuten eta egun herri horretan dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Euskomedia *Monasterio Hospital de Santa María de Velate*. Miren Koro Campos Santacana
*  Turismo Románico
Gauzain

[thumb|300px|Gauzain bat [txuzoari eusten.]]
**Gauzaina** herri eta hirietan kalez kale gaueko zaintza egiten zuen zaintzailea da. Antzinako lanbidea da, egun guztiz galdurik dagoena. Argiak piztu eta itzali eta ateak ireki eta ixtea zituen eginbide.

## Kanpo estekak
Aguazil (argipena)

**Alguazil** izenak adiera zenbait ditu:
* aguazila, herrietan alkate eta beste udal agintarien esanetara zegoen langilea, egungo udaltzainaren parekoa, bereziki zaintza lanetaz arduratzen zena;
* tauromakian, aguazila, zezenketetan zenzenketaren presidentearen esanetara dagoen pertsonaia, toreroari emateko zezenari belarriak moztu egiten dituena;
* errege-aguazila, garai batean Espainian gobernadore aritzen zen agintaria.
Erresilientzia (argipena)

**Erresilientzia** hitzak adiera zenbait ditu:
* psikologian, erresilientzia, arazo, ezbehar eta trauma psikologikoei pertsonek aurre egiteko duten ahalmena;
* ekologian, erresilientzia, ekosistema eta bizidunen populazio eta komunitateek perturbazio eta aldaketak jasateko duten ahalmena, euren egitura nabarmen aldatu gabe;
* ingeniaritzan, erresilientzia, material eta gorputzek talka baten ondorioz deformatzean energia xurgatzeko duten ahalmena.
Baja Verapaz

**Baja Verapaz** Guatemalako erdialdean kokatutako departamendua da. Iparraldean Alta Verapazekin du muga, hegoaldean Guatemala departamenduarekin, ekialdean El Progresorekin, eta mendebaldean Quichérekin. 3.124 km²ko eremua du eta 2012an 277.380 biztanle zituen. Hiriburua Salamá da.

## Udalerriak 
# Cubulco
# Santa Cruz el Chol
# Granados
# Purulhá
# Rabinal
# Salamá
# San Miguel Chicaj
# San Jerónimo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Murtxikatze

**Murtxikatzea** edo **mastekatzea** hortzak erabiliz janaria birrindu eta xehetzea da. Hainbat animalia eta gizakiarengan digestio-funtzioaren lehenengo fasea da, digestiorako janaria prestatzea da, elikagai-boloa osatuz.

## Kanpo estekak
The Grand Budapest Hotel

**The Grand Budapest Hotel** (euskaraz *Budapest Hotel Handia*) 2014ko Wes Anderson estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta elkarlanean idatzitako komedia filma bat da. Ralph Fiennes, F. Murray Abraham, Mathieu Amalric, Adrien Brody, Willem Dafoe, Jeff Goldblum, Harvey Keitel, Jude Law, Bill Murray, Edward Norton, Saoirse Ronan, Jason Schwartzman, Léa Seydoux, Tilda Swinton, Tom Wilkinson, Owen Wilson eta Tony Revolori aktoreek antzeztu zuten.

Filma Europako fikziozko herrialde batean eta XX. mendean zehar girotua dago, Alemanian filmatu zen, hotela aldiz, Txekiar Errepublikako Karlovy Vary hiriko Bristol Hotelan.

## Argumentua 
Gustave H. (Ralph Fiennes) Lehen Mundu Gerra eta Bigarren Mundu Gerra artean Budapest Hotel Handi ospetsuko atezain mitikoak bertako Zero Moustafa (Tony Revolori) langile gaztearen laguna egiteaz gain, haren babesle ere bilakatuko da. Istorioak Berpizkundeko margolan baliotsu baten lapurreta eta haren berreskuratzea nahiz dirutza baten jabe egiteko familia bateko senideen arteko lehia eta liskarrak kontatzen ditu. Honetaz gain, XX. mendearen erdialdean Europa astindu eta eraldatu zuten altxamenduak ere agertzen dira.

[thumb|erdian|[Karlovy Vary hiriko Palace Bristol Hotela.]]

## Aktoreak 
* Ralph Fiennes: Gustave H. jauna
* Tony Revolori: Zero Moustafa gaztea
* Willem Dafoe: J.G. Jopling
* Jeff Goldblum: Vilmos Kovacs notarioa eta abokatua
* Saoirse Ronan: Agatha
* Edward Norton: Henckels inspektorea
* F. Murray Abraham: Zero Moustafa zaharra
* Jude Law: Idazlea gaztaroan
* Bill Murray: Ivan jauna
* Léa Seydoux: Clotilde
* Jason Schwartzman: Jean jauna
* Tilda Swinton: Céline Villeneuve Desgoffe und Taxis andrea
* Tom Wilkinson: Idazlea zahartzaroan
* Owen Wilson: Chuck jauna
* Bob Balaban: M. Martin
* Giselda Volodi: Sergeren arreba

## Kanpo estekak 
* *The Grand Budapest Hotel* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webguna
Chimaltenango (departamendua)

**Chimaltenango** Guatemalako erdialdean kokatutako departamendua da. Iparraldean Quiché eta Baja Verapazekin du muga, ekialdean Guatemala eta Sacatepéquezekin, hegoaldean Escuintla eta Suchitepéquezekin, eta mendebaldean Sololárekin. 1.979 km²ko eremua du eta 2012an 630.609 biztanle zituen. Hiriburua Chimaltenango hiria da.

## Udalerriak 
# Chimaltenango
# San José Poaquíl
# San Martín Jilotepeque
# San Juan Comalapa
# Santa Apolonia
# Tecpán Guatemala
# Patzún
# Pochuta
# Patzicía
# Santa Cruz Balanyá
# Acatenango
# San Pedro Yepocapa
# San Andrés Itzapa
# Parramos
# Zaragoza
# El Tejar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alcobaçako monasterioa

**Santa Maria da Alcobaçako monasterioa** (), eskuarki **Alcobaçako monasterioa** deitua, Portugalgo Alcobaça hirian dagoen monasterioa gotikoa da. 1178an eraiki zuten zistertarrek. Erregeen panteoi moduan erabili zuten eta bertan Petri I.a, Alfontso II.a eta Alfontso III.a lurperatuta daude.

1989an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chiquimula (departamendua)

**Chiquimula** Guatemalako hego-ekialdean kokatutako departamendua da. Iparraldean Zacapa departamenduarekin du muga, hegoaldean El Salvador eta Jutiapa departamenduarekin, ekialdean Hondurasekin, eta mendebaldean Jalapa eta Zacapa departamenduekin. 2.376 km²ko eremua du eta 2012an 379.359 biztanle zituen. Hiriburua Chiquimula hiria da.

## Udalerriak 
# Camotán
# Chiquimula
# Concepción Las Minas
# Esquipulas
# Ipala
# Jocotán
# Olopa
# Quezaltepeque
# San Jacinto
# San José La Arada
# San Juan Ermita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Etchebest

**Christian Etchebest** (Paue, 1969) bearnotar sukaldaria da. Ama Eskiulakoa du eta euskal sukaldaritzan aditua da.

Donibane Lohizuneko Grand Hôtelean, Biarrizko Miramarrean, Cannesko Martinezen eta Parisko Grand Hôtelean lan egin zuen. Parisen zenbait jantoki ditu: Cantine du Troquet « Pernety », Cantine du Troquet « Dupleix » eta La Cantine de la Cigale.

M6 katean *Bon et à savoir*, *Panique en cuisine* edo *La plus belle région de France* agertzeagatik ezaguna da Frantzia osoan.

2013an, Éric Ospital baionarrarekin batera, *Tout est bon dans le cochon, Histoires, traditions et recettes* idatzi zuen.

## Erreferentziak
Éric Ospital

**Éric Ospital** (Baiona, ) baionar txerriki-egile artisaua da. 1991tik aurrera, Parisen lan egiten du. Louis Ospital bere aitak 1984an *Ibaiona* marka sortu zuen eta egun Éric bere ordezkaria da.

2012an, *Lépoa* izeneko txerriaren zatia aurkitu zuen. Oso zati ospetsu bilakatu zen, hainbat sukaldarik (tartean Joël Robuchonek edo Heston Blumenthalek) bere plateretan erabili zutena.

2013an, Christian Etchebest biarnotar sukaldariarekin batera, *Tout est bon dans le cochon, Histoires, traditions et recettes* idatzi zuen.

## Erreferentziak
The Imitation Game

***The Imitation Game*** (euskaraz: *Imitazioaren jokoa*) 2014ko britainiar film biografikoa da, Morten Tyldum norvegiar zinemagileak zuzendu zuena. Andrew Hodges idazlearen *Alan Turing: The Enigma* eleberrian oinarritua dago; honetan, Alan Turing britainiar matematikari, zientzialari eta kriptoanalistaren bizitza kontatzen da. Benedict Cumberbatch, Keira Knightley, Matthew Goode, Mark Strong, Charles Dance, Allen Leech, Matthew Beard eta Rory Kinnear aktoreek antzetu zuten.

## Argumentua 
[ezkerrera|thumb|[Alan Turing informatikariaren bizitzan oinarrituta dago filma]]
Alan Turing, Nazien Enigma makinaren kode sekretuak argitzeagatik ospetsua bilakatu zen britainiar matematikari buruargia izan zen, horri esker Bigarren Mundu Gerraren (1939-1945) patua Aliatuen alde jarri zen. Halere, gerra ostean, Turing mirestua edota goraipatua izan beharrean, 1952an homosexuala izateagatik epaitua izan zen.

## Aktoreak 
* Benedict Cumberbatch: Alan Turing.
* Keira Knightley: Joan Clarke
* Matthew Goode: Hugh Alexander
* Mark Strong: Stewart Menzies jenerala
* Charles Dance: Alastair Denniston komandantea
* Allen Leech: John Cairncross
* Matthew Beard: Peter Hilton
* Rory Kinnear: Nock detektibea
* Alex Lawther: Turing gaztaroan
* Jack Bannon: Christopher Morcom
* Victoria Wicks: Dorothy Clarke, Joanen ama
* Tuppence Middleton: Helen
* James Northcote: Jack Good
* Steven Waddington: Smith superintendentea

## Kanpo estekak 
* *The Imitation Game* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea 
* Euskarazko azpitituluak *azpitituluak.com* webgunean
Jeronimotarren monasterioa

**Jeronimotarren monasterioa** () Portugalgo Lisboa hiriburuan dagoen monasterio ezaguna da. Tajo ibaiaren iparraldeko ertzean dago, Belem auzoan.

## Historia 
Manuel I.a-k agindu zion Juan de Castillo arkitektoari monasterio eder bat diseina zezan, Vasco da Gama esploratzailea Indiatik itzuleia zela ospatzeko. Henrike Nabigatzaileak fundaturiko *Ermida do Restelo* ermitaren gainean eraikitzea erabaki zen, izan ere Vasco da Gamaren gizonek bertan errezatzen pasa baitzuten Indiarako bidaiaren aurreko gaua.

1514 urtean abiatu zituzten lanak, Diogo Boitaca arkitekto frantsesaren agindupean, baina 1516an, Juan de Castillok hartu zuen ardura. XVI mendean, elizako kaperak pizkundeko estiloan berreraiki ziren eta bertan hobiratu zituzten Manuel I.a eta haren familia, eta ondoren Portugalgo beste errege batzuk ere bai. 1850 urtean gehigarri bat egin zuten eta bertan dago Arkeologia Museo Nazionala. 1880an, Vasco de Gamaren gorpua hantxe hilobiratu zuten.

1983an UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Ezaugarriak 
Manueldar estiloan eraikia dago, hau da, gotikoa eta pizkundeko elementuak nahasten ditu. Bereziki aipagarriak dira atari nagusia eta albokoa, elizaren barnealdea eta klaustroa.

## Hilobiak 
Bertan hobiratuta dauden pertsona ezagunenak honako hauek dira:
* Manuel I.a Portugalgoa
* Vasco da Gama nabigatzailea.
* Luís de Camões olerkaria.
* Fernando Pessoa idazlea.

## Iruditegia 

Irudi:2002-10-26 11-15 (Andalusien & Lissabon 260) Lissabon, Belém, Mosteiro dos Jerónimos.jpg|Monasterio guztiaren ikuspegia.
Irudi:Belem-Monasterio Jeronimos, Lisboa.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Our view from while enjoying a pastry treat (8235571993).jpg|Kanpandorrea.
Irudi:2011-04-23 Portugal 479 - Lisboa (5695926242).jpg|Klaustroa.
Irudi:Interior do Mosteiro dos Jerónimos.jpg|Sabaia.
Irudi:Monastery of St Jeronimus, Lisbon (4164471838).jpg|Aldare nagusia.

## Kanpo estekak 
*  Monasterioaren webgune ofiziala
Shine (filma)

***Shine*** () 1996ko Scott Hicks australiar zinema zuzendariaren biografia filma bat da. David Helfgott australiar pianojolearen bizitzan oinarritua dago. Geoffrey Rush, Noah Taylor, Armin Mueller-Stahl, John Gielgud eta Lynn Redgrave aktoreek antzeztu zuten. 1996ko urtarrilaren 21a Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen.

Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Geoffrey Rush) irabazi eta Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Armin Mueller-Stahl), Zuzendari onenaren Oscar Saria (Scott Hicks), Muntatze onenaren Oscar Saria (Pip Karmel), Film onenaren Oscar Saria, Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (David Hirschfelder) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapenak jaso zituen (Jan Sardi eta Scott Hicks).

## Argumentua 
David Helfgott (Geoffrey Rush eta Noah Taylor) paregabeko adimena duen australiar gizona da baina bizitza zaila izan du. Haurtzaroan jada oso aita (Armin Mueller-Stahl) zorrotza zain zuen eta heduaroan krisi mental larriak jasan zituen. Londresko sonako ikastetxe batek ikasle gisa onartzean, David bere aitarengandik urrundu eta bere bizitzako grina nagusia den musikarengatik dena arriskatzeko gai dela sentituko du. Baina bere aitak muzin egiteak eta lanaren presioak gaixotasun mental larria izatera bultzaraziko dute. Hura salbatzeko gai den bakarra, benetan maite eta ulertzen duen emakume bat (Lynn Redgrave)) izango da, David bergizarteratu eta musikaz berriz goza dezan saiatuko delarik.

## Aktoreak 
* Geoffrey Rush: David Helfgott, heldua
* Armin Mueller-Stahl: Peter Helfgott
* John Gielgud: Cecil Parkes
* Lynn Redgrave: Gillian
* Noah Taylor: David Helfgott, nerabea
* Sonia Todd: Sylvia
* Googie Withers: Katharine Susannah Prichard
* Nicholas Bell: Ben Rosen
* Chris Haywood: Sam
* Marta Kaczmarek: Rachel
* Alex Rafalowicz: David, haurra
* Justin Braine: Tony
* Randall Berger: Isaac Stern

## Kanpo estekak 
* *Shine* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Agiña (Lesaka)

:*Agian Hagin edo Aginaga bilatzen ari zinen.*

**Agiña** Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko mendia da, Lesakan dagoena, Bortziriak eskualdean. Mendi gaina 618 metroko garaieran dago. Lesakatik Oiartzunera doan NA-4000 errepidea hegoaldeko mazelatik igarotzen da, 534 metroko altueran. 

Bertan dago Agiñako estazio megalitikoa. Bestalde, 2009an egindako indusketa kanpainan, Burdin Aroko eremu harresitu bat aurkitu zen tontorrean. Bestalde, 1958an Jorge Oteizak *Aita Donostiari oroitarria* multzo artistiko-monumentala eraiki zuen hegoaldeko hegalean.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Agina̠ mendia Lesaka̠n 01.jpg|alt=|San Anton urtegia
Fitxategi:Agina̠ mendia Lesaka̠n 04.jpg|alt=|Bunkerra gailurrean
Fitxategi:Agina̠ mendia Lesaka̠n 02.jpg|alt=|Bera eta Larhun, Ibanteli eta Arxuria mendiak
Fitxategi:Aita Donostiaren oroitarria 02.jpg|alt=|*Aita Donostiari oroitarria*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casino (filma)

**Casino** (euskaraz *Kasinoa*) 1995eko Martin Scorsese estatubatuar zinema zuzendariaren kriminal drama filma bat da. Nicholas Pileggi idazlearen izenburu berdineko *Casino* liburuan oinarritua dago. Robert De Niro, Sharon Stone eta Joe Pesci aktoreek antzeztu zuten.

Filma hau gaur egun arte Scorsese eta De Niroren ibilbide oparo eta luzean elkarrekin batera lan egin duten zortzigarrena da, gainontzekoak *Mean Streets* (1973), *Taxi Driver* (1976), *New York, New York* (1977), *Raging Bull* (1980), *The King of Comedy* (1983), *Goodfellas* (1990) eta *Cape Fear* (1991).

Emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Sharon Stone) izendapena jaso eta Emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo Saria - Drama (Sharon Stone) irabazi zuen.

## Argumentua 
Sam Rothstein (Robert De Niro) Las Vegas hiriko apostu sustatzaile onena izanik mafiarentzat lan egin eta diru asko irabaz dezan lortu du, ondorioz Tangiers kasino berriaren zuzendari postua eskeini berri diote.
Bertan, Ginger (Sharon Stone) ezagutuko du, hartaz maitemindu eta biek familia bat osatuko dute, Gingerrek Sam maite ez izan arren. Sam iraganeko adiskidea den Nicky Santoro (Joe Pesci) hura laguntzeko bidalia izan da eta hirira iritsi berri da, baina drogek eta Las Vegasen delituak burutzeko aukera amaigabeek Nickyk burua eta kontrola gal dezan ekarriko du. Nickyren portaerak eta Sam eta Gingerren arteko arazoek kasinoaren negozioa kaltetuz gain euren buruak arriskuan jarri eta erakundea nahiz bere kideak agerian utziko dituzte.

## Aktoreak 
* Robert De Niro: Sam "Ace" Rothstein
* Joe Pesci: Nicholas "Nicky" Santoro
* Sharon Stone: Ginger McKenna
* James Woods: Lester Diamond
* Frank Vincent: Frankie Marino
* Don Rickles: Billy Sherbert
* Pasquale Cajano: Remo Gaggi
* John Bloom: Donald "Don" Ward
* L.Q. Jones: Clark konderriko Pat Webb komisionatua
* Kevin Pollak: Philip Green
* Alan King: Andy Stone
* Bill Allison: John Nance
* Philip Suriano: Dominick Santoro
* Vinny Vella: Artie Piscano
* Joseph Rigano: Vincent Borelli
* Nobu Matsuhisa: K. K. Ichikawa
* Richard Riehle: Charlie "Clean Face" Clark
* Dick Smothers: Nevada estatuko Harrison Roberts senataria (aipatzezn denez, Harry Reiden oinarritua)
* Griffin Dunne: Barney Greenstein (ezabatutako eszena)
* Oscar Goodman: bere burua antzeztuz
* Frankie Avalon: bere burua antzeztuz
* Steve Allen: bere burua antzeztuz
* Jayne Meadows: bere burua antzeztuz
* Cole Dragone: Vincenten anaia
* Frank Cullotta: morroia

## Kanpo estekak 
* *Casino* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
American Sniper (filma)

***American Sniper*** (euskaraz *Amerikar Frankotiratzailea*) 2014ko Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta aktoreak zuzendu eta ekoiztutako filma bat da. Chris Kyle estatubatuar
soldadu eta frankotiratzailearen *American Sniper: The Autobiography of the Most Lethal Sniper in U.S. Military History* (*Amerikar Frankotiratzailea: AEBtako Militar Historiako Frankotiratzaile Hilkorraren Autobiografia*) autobiografia liburuan oinarritua dago. Bradley Cooper, Sienna Miller, Luke Grimes, Kyle Gallner, Jake McDorman, Cory Hardrict, Sam Jaeger eta Max Charles aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Bradley Cooper: Chris Kyle
* Sienna Miller: Taya Renae Kyle
* Max Charles: Colton Kyle
* Luke Grimes: Marc Alan Lee
* Kyle Gallner: Goat-Winston
* Sam Jaeger: Martens kapitaina
* Jake McDorman: Biggles
* Cory Hardrict: 'D' / Dandridge
* Eric Close: Sneadas, DIA agentea
* Eric Ladin: Squirrel
* Joel Lambert: Delta frankotiratzailea
* Rey Gallegos: Tony
* Kevin Lacz: Dauber
* Brian Hallisay: Gillespie kapitaina
* Jonathan Groff: Vet gaztea
* Ben Reed: Wayne Kyle
* Billy Miller: AEBko Itsas Armadako erreklutatzailea, Kyle SEALS gudaroste berezietarako errekutratzen du
* Elise Robertson: Debby Kyle
* Keir O'Donnell: Jeff Kyle
* Marnette Patterson: Sarah
* Jason Hall: Cowboy
* Leonard Roberts: Roll irakaslea
* Sammy Sheik: Mustafa (frankotiratzaile etsaia)

## Kanpo estekak 
* *American Sniper* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Ocean's Thirteen

'''Ocean's Thirteen'* (euskaraz *Oceanen Hamahiruak*) 2007ko Steven Soderbergh estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza komedia filma bat da. George Clooney, Brad Pitt, Matt Damon, Andy Garcia, Don Cheadle, Bernie Mac, Ellen Barkin eta Al Pacino aktoreek antzeztu zuten. David Holmes iparirlandar musikariak soinu banda konposatu eta jo zuen.

2004ko *Ocean's Twelve* (*Oceanen Hamabiak*) eta 2001ko *Ocean's Eleven* (*Oceanen Hamaikak*) filmeen jarraipena da, azken hau 1960ko *Ocean's 11'' filmaren berregokitzapena delarik.

## Argumentua 
Danny Ocean (George Clooney) eta bere taldeak kasino bat lapurtzeko egitasmo handigura eta arriskutsu bat prstatzen ari dira. Oraingo honetan lapurreta burutzeko arrazoi sobera dute, kasinoaren nagusi gubidegabea den Willy Bankek (Al Pacino), euren Reuben Tishkoff (Elliott Gould) taldekideari iruzur egin baidio.

## Aktoreak 
### Oceanen Hamahiruak 
# George Clooney: Danny Ocean
# Brad Pitt: Rusty Ryan
# Matt Damon: Linus Caldwell/Lenny Pepperidge
# Bernie Mac: Frank Catton
# Elliott Gould: Reuben Tishkoff
# Casey Affleck: Virgil Malloy
# Scott Caan: Turk Malloy
# Eddie Jemison: Livingston Dell
# Don Cheadle: Basher Tarr/Fender Rhodes
# Shaobo Qin: Yen "Harrigarria"/Weng jauna
# Carl Reiner: Saul Bloom/Kensington Chubb
# Andy García: Terry Benedict
# Eddie Izzard: Roman Nagel

### Gainontzekoak 
* Al Pacino: Willy Bank
* Ellen Barkin: Abigail Sponder
* Vincent Cassel: François Toulour baroia / Gau Azeria
* Bob Einstein: Robert "Bobby" Caldwell
* Olga Sosnovska: Debbie
* David Paymer: "V.U.P."
* Julian Sands: Greco Montgomery
* Angel Oquendo: Ortega, zaindaria
* Jerry Weintraub: Denny Shields
* Scott L. Schwartz: "Akatzailea"
* Oprah Winfrey: bere buru antzeztuz
* Bernie Yuman: bere burua antzeztuz
* Noureen DeWulf: kasinoko joko erakustaldiko emakumezko azafata

## Ikus gainera 
* Ocean's Eleven (2001)
* Ocean's Twelve (2004)

## Kanpo estekak 
* ''Ocean's Thirteen'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Ekosfera

**Ekosfera** Lurra osatzen duten ekosistema guztien multzoa da (biosfera), ingurumena osatzen duten beste atal guztiekin batera (atmosfera, hidrosfera, litosfera).

## Kanpo estekak
Muhammad VI.a Granadakoa

**Muhammad VI.a Granadakoa**, ezizenez "Gorria" (), (?, 1332 &ndash; Sevilla, 1362ko apirilaren 25a) Granadako errege nazaria izan zen 1360 eta 1362 urteen bitartean.

## Erregealdia 
Ismail II.aren erregealdia oso motza izan zen. Abu Abdallahek erailtzeko agindua eman zuen, bai bera eta baita bere anaia eta bisirrak ere. 1360ko ekainaren 28an izan zen hori eta antolatzaileak berak hartu zuen agindua, Muhammad VI.a izenarekin.

Agintari berriak ere Granadako herriaren eta aristokraziaren mesfidantzak izan zituen. Tik ugari zituen gizon hark, baldarra zen, zaindu gabea; arropa zatarrez janzten zen eta horrela ibili ohi zen hiriburuaren kaleetan zehar. Hori gutxi balitz, Muhammad VI.a harremanetan zebilen arerio zen Petri IV.a Aragoikoarekin eta Granada eta Bartzelona artean enbaxada trukea izan zen.

1362ko urtarrilean Guadix eraso zuen eta gaztelar gatibu asko harrapatu zituen.

## Heriotza 
Aurrez-aurre zegoen Muhammad V.aren alde zeudenekin eta honen laguna zen Petri I.a erosteko asmotan joan zen Sevillara. 300 zaldun, 200 peoi, bitxiak, diamanteak, esmeraldak eta urrezko txanponez jositako kutxak zeramatzan berarekin, baina Petrik kartzelan sartu zuen Ismael II.aren heriotzaren eragile izan zelako. Lopez Aiarakoaren kronikak dioenez, mando gainean igo zuten kapa gorri batekin eta lantzaz hil zuen Petri I.ak berak. Eskolta osatzen zuten beste Granadako 37 zaldun ere era berean erori ziren eta denen buruak Sevillan erakusgai izan ziren, gero tronura itzuliko zen Muhammad V.ari bidali zizkiotelarik.

## Erreferentziak
Guatemala (departamendua)

**Guatemala** Guatemalako Errepublikaren hegoaldean kokatutako departamendua da. Iparraldean Baja Verapazekin du muga, ipar-ekialdean El Progresorekin, ekialdean Jalaparekin, hego-ekialdean Santa Rosarekin, hego-mendebaldean Escuintlarekin, mendebaldean Sacatepéquez eta Chimaltenangorekin, eta ipar-mendebaldean Quichérekin. 2.126 km²ko eremua du eta 2012an 3.207.587 biztanle zituen. Hiriburua Guatemalako Hiria da.

## Udalerriak 
# Guatemalako Hiria
# Santa Catarina Pinula
# San José Pinula
# San José del Golfo
# Palencia
# Chinautla
# San Pedro Ayampuc
# Mixco
# San Pedro Sacatepéquez
# San Juan Sacatepéquez
# San Raymundo
# Chuarrancho
# Fraijanes
# Amatitlán
# Villa Nueva
# Villa Canales
# San Miguel Petapa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europa kontinental

thumb|200px
**Europa kontinental** uharte handiak (bereziki Britania Handia, Irlanda eta Islandia) eta batzuetan Eskandinavia barneratu gabe Europa izendatzeko erabiltzen den eskualde zabala da. Uharte horietako herrialdeekiko ezberdintasun kultural, politiko eta ekonomikoengatik erabili izan da.

## Kanpo estekak
Lisboako katedrala

**Lisboako katedrala** edo **Andre Maria Handiaren katedrala** () Portugalgo Lisboa hiriburuko katedrala da. Hiriko eraikin zaharrenetakoa da eta Portugalgo monumentu erromaniko garrantzitsuena.

## Historia 
IV mendetik aurrera apezpikutza egon izan da Lisboan. Bisigodoek ezarri zuten baina VIII eta XII mendeen artean mairuak izan ziren nagusi hirian. 1147an Alfontso I.ak hiria konkistatu zuen. Europa iparraldeko soldadu gurutzatuek lagundu zioten eta Hastingsko Gilberto ingelesa bihurtu zen lehenengo apezpiku. Honen aurreneko lana katedral berriaeraikitzea izan zen.

1147an bertan hasi ziren lanak. Garai hari zegokion gisan estilo erromanikoan eraiki zen. XIII mendearen amaiera aldera Dinis I.ak klaustro gotikoa gehitu zion, bai eta Erregeen panteoia ere, hau ere gotikoa. XVII mendean sakristia barrokoa eraiki zen.

XIV eta XVI mendeen artean hainbat lurrikara pairatu zituen, baina denetan bortitzena 1755eko Lisboako lurrikara izan zen. Honek alde gotiko guztia suntsitu zuen. XX mendearen hasieran zatirik gehienak berreraiki zituzten.

Azken urteetan klaustroaren zorua altxatu eta induketak egin dituzte eta aztarnak erromatarrak eta arabiarrak aurkitu dira.

## Iruditegia 

Irudi:Vista do Miradouro de Sta. Justa - Lisboa (Portugal)2.jpg|Katedrala etxe artean.
Irudi:LisbonCathedral.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Lisboa, Sé de Lisboa, fachada ocidental e bonde (2).jpg|Tranbia katedralaren aurrean.
Irudi:Sé-de-Lisboa choir.jpg|Barnealdeko koroa.
Irudi:Organ of the Cathedral of Lisbon, Portugal - Sep 2006.jpg|Organoa.
Irudi:LisbonCathedral-Cloisters.jpg|Klaustroa.
Irudi:LisbonCathedral-Cloisters1.jpg|Klaustroko indusketak.

## Kanpo estekak 
*  Patriarcado Lisboa
Joël Robuchon

**Joël Robuchon** (Poitiers, Frantzia, 1945eko apirilaren 7a – Geneva, Suitza 2018ko abuztuaren 6a) sukaldaria izan zen. Gault Millau Gidak 1989an "Mendeko sukaldari" izendatu zuen, eta 1976an jada  izan zen. Zenbait sukaldaritzako liburu idatzi zituen, *Larousse Gastronomique* zuzendu, eta telebista-saio aurkeztu. Dozena bat jatetxe zituen Bangkoken, Bordelen, Hong Kongen, Las Vegasen, Londresen, Macaun, Monakon, Parisen, Singapurren, Taipein eta Tokion. Jatetxe horiek, guztira, *Michelin Gida*ko 31 izar dituzte; hau da, izar gehien dituen munduko sukaldaria izan zen.

## Erreferentziak
Praça do Comércio

thumb|300px|Praça do Comércio.
**Praça do Comércio** (euskaraz *Merkatu plaza*) Lisboako enparantza nagusia da, Baixa Pombalina auzoan Tejo ibaiaren ertzean dagoena.

## Historia 
1511 urtean Manuel I.ak San Jurgi gaztelua utzi eta Tejo ibaiaren ondoan bere egoitza eraikitzea erabaki zuen. 1755eko Lisboako lurrikarak erabat suntsitu zuen eraikina, 70.000 liburutik gora zituen liburutegia barne, bai eta Baixa auzo guztia ere. Auzoaren berreraikuntza planifikatzerakoan pombalgo markesak elementu nagusia izango zen enparantza eraikitzea erabaki zuen.

Tejo ibaiaren ertzean egonik, enbaxadoreak eta atzerriko erregeak bertara iristen ziren eta Lisboarako sarrera dotorea bihurtu zen. 1775ean Machado de Castro eskultoreak egindako Josef I.aren brontzezko estatua ezarri zen erdian. Enparantzaren iparraldean Rua Augustako Garaipen Arkua dago, Baixa auzorako sarrera dena.

1908an Karlos I.a eta bere seme Luis Felipe erahil zituzten bertan eta 1910an iraultza amaitzean eraikin guztiak arrox koloreko margotu zituzten, errepublikarren kolorea baitzen. 1974an Krabelinen Iraultzako toki esanguratsuetako bat izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Estatua de Don José I, Plaza del Comercio, Lisboa, Portugal, 2012-05-12, DD 02.JPG|Praça do Comércio.
Irudi:TerreiroDoPaco01.JPG|Josef I.aren estatua.
Irudi:Arch in Rua Augusta leading to Praca do Comerico.jpg|Garaipenaren arkua.
Irudi:Lisboa April 2014-6a.jpg|Goitikako ikuspegia.

## Kanpo estekak
Heston Blumenthal

**Heston Marc Blumenthal** (Londres, 1966ko maiatzaren 27a) ingeles sukaldaria da. Berkshireko Bray herrian *The Fat Duck* izeneko jatetxearen jabea da, Erresuma Batuan Michelin Gidaren hiru izar dituztenetariko bat dena. Sukaldaritzaren ikuspegi zientifikoa landu du eta zenbait liburu eta telebista-saioak egin ditu.

## Bibliografia 
* *Family Food: A New Approach to Cooking* (2005)
* *In Search of Perfection* (2006)
* *Further Adventures in Search of Perfection* (2007)
* *The Fat Duck Cookbook* (2008)
* *Total Perfection:In Search of Total Perfection* (2009)
* ''Heston's Fantastical Feasts* (2010)
* *Heston Blumenthal At Home* (2011)
* *Historic Heston'' (2013)

## Erreferentziak
Paul Bocuse

**Paul Bocuse** (Collonges-au-Mont-d'Or, 1926ko otsailaren 11 &ndash; Collonges-au-Mont-d'Or, 2018ko urtarrilaren 20a) frantziar sukaldaria zen. Eugénie Brazierren ikaslea, *nouvelle cuisine* izeneko mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen, 1965ean Michelin Gidaren hiru izarrak lortu zituen. Gault Millau gidak eta The Culinary Institute of America erakundeak «mendeko sukaldari» eta «gastronomiaren aita santu» izendatu zuten. Lyongo ''L'Auberge du Pont de Collonges* zuen jatetxe nagusia baina beste batzuk zituen mundu osoan. 1987tik aurrera Lyonen urtero *Bocuse d'Or* izeneko lehiaketa ospetsua antolatzen zuen.

1976 urtean, *Club de Gourmets* aldizkariak deitu zuen *I Mesa Redonda sobre Gastronomia* delakoan (Madril, azaroak 29-abenduak 2) parte hartu zuen Paul Bocusek, *nouvelle cuisine française* aurkezten, non ezagutza eta azokako sukaldaritza defendatu zituen, horren dekalogoa azaltzen(lehenago Chrisin Millau-k ezarrita). Bertan ezagutu zituen Juan Mari Arzak eta Pedro Subijana eta berarekin joan ziren Lyonera bi hilabete beranduago, non harekin egonaldi bat egin zuten, *in situ'' ezagutzen Bocuseren lan egiteko era. Hark, harrera beroa eginez, eraman zituen sukaldari gipuzkoarrak inguruko etxaldeak eta produktuaak ezagutzera eta sorkuntza prozesuetan parte hartzera..euskal sukaldaritza berria delakoaren inspiratzaileetako bilakatzen.

## Erreferentziak
Jamie Oliver

**James Trevor "Jamie" Oliver** (Clavering, 1975eko maiatzaren 27a) ingeles sukaldaria da. Italiar eta britainiar sukaldaritza batzen ditu. 1999an lehendabizikoz BBCn agertu zenetik, ospetsu bilakatu zen..

Erresuma Batuan telebistari esker oso ezaguna den sukaldaria da, Euskal Herria, Espainia eta Argentinan Karlos Argiñano euskal sukaldariaren den adina bai.

## Bibliografia 
* *Something for the Weekend*, 
* *The Naked Chef*, 
* *The Return of the Naked Chef*, 
* *Happy Days with the Naked Chef*, 
* *The Naked Chef Takes Off*, 
* ''Jamie's Kitchen*, 
* *Jamie's Dinners*, 
* *Jamie's Italy*, 
* *Cook With Jamie: My Guide to Making You a Better Cook*, 
* *Jamie's Little Book of Big Treats*, 
* *Jamie at Home: Cook Your Way to the Good Life*, 
* *Jamie's Ministry of Food: Anyone Can Learn to Cook in 24 Hours*, 
* *Jamie's Red Nose Recipes*, 
* *Jamie's king of foodfast

## Erreferentziak
Zirkumnabigazio

thumb|300px|Lehenengo **zirkumnabigazioan** egindako ibilbidea, 1519-1522 bitartean.
**Zirkumnabigazioa** Lurra alderik alde zeharkatu nahiz uharte edo kontinente bat inguratzen den bidaia da, gehienetan itsasontziz edo airez. Juan Sebastian Elkano izan zen Lurraren lehen zirkumnabigazioa egin zuena, 1519-1522 bitartean. 1841-1842 bitartean, Sir George Simpson ingelesak lehendabiziko oinezko munduari buelta egin zuen, Kanada eta Siberia zeharkatuz. Hegazkinez, Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadak egin zuen 1924an.

## Kanpo estekak
A Perfect World

**A Perfect World** (euskaraz *Mundu Perfektua*) 1993ko Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama filma bat da. Kevin Costner, Clint Eastwood, Laura Dern eta T.J. Lowther aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Robert 'Butch' Haynes (Kevin Costner) eta Jerry Pugh (Keith Szarabajka) espetxetik ihes egin eta bidean Jehovaren lekukoak diren familia bateko 6 urteko mutiko bat (T.J. Lowther) bahituko dute. Honela, abentura, lapurreta eta elkarren arteko aitormenen artean Butch iheslaria eta Philip mutikoarn arteko adiskidetasuna sortuko da. Bienbitartan, Texas Rangers poliziak eta Red Garnett (Clint Eastwood) atzetik jarraika izango dituzte.

## Aktoreak 
* Kevin Costner: Butch Haynes
* Clint Eastwood: Red Garnett
* Laura Dern: Sally Gerber
* T.J. Lowther: Philip Perry
* Keith Szarabajka: Jerry Pugh
* Leo Burmester: Tom Adler
* Paul Hewitt: Dick Suttle
* Bradley Whitford: Bobby Lee
* Ray McKinnon: Bradley
* Mary Alice: Lottie
* Wayne Dehart: Mack
* Linda Hart: Eileen

## Kanpo estekak 
* *A Perfect World* filmaren IMDBko fitxa irakurgai