open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans Fischer

**Heinz Fischer** (Höchst, 1881eko uztailaren 27a - Munich, 1945eko martxoaren 31) alemaniar kimikaria izan zen. 1930eko Kimikako Nobel Saria jaso zuen heminari eta klorofilari buruz egindako ikerketengatik, batez ere heminaren sintesiagatik.

Medikuntza eta kimika ikasi zituen, lehenik Lausanako Unibertsitatean eta gero Marburgeko Unibertsitatean. Kimika organikoko irakasle gisa lan egin zuen Municheko Teknologia Unibertsitatean. Odoleko eta behazuneko pigmentuak ikertu zituen; baita hostoetako klorofila eta pirrolaren kimika ere. Garrantzi berezia izan zuten heminaren eta bilirrubinaren sintesiek.

Nazismoaren azken egunetan bere buruaz beste egin zuen.
José Mari García

**José María García Lafuente** (Lardero, Errioxa, 1971ko otsailaren 10a), kirol **José Mari** deitua, errioxar futbolaria da, erdilari moduan aritu zena. Espainiako selekzioko 19 eta 20 urte azpiko taldeetan aritu zen.

## Biografia 
Hamahiru urte zituenetik Osasunako harrobian aritu zen. 18 urte besterik ez zituela, 1989ko maiatzean, Osasuna Brekin debutatu zuen. 1991ko urtarrilaren 20an Lehen Mailan debuta egin zuen gorritxoekin (Osasuna 3 - Betis 0). 1994/95 denboraldiaren erdian, Osasuna Bigarren Mailean zegoela, FC Barcelonak 150 miloi pezeten truke fitxatu zuen. Talde katalanean 15 partida baino ez zituen jokatu eta, hiru urte gehiagoko kontratua zuen arren, Real Betisera joan zen sei denboraldirako sinatuz.

Urtebete Andaluzian eman ondoren, Athletic Clubek abuztuaren amaieran talde andaluziarrarekin akordioa lortu zuen eta 250 milioi pezeta inguru ordaindu zituen erdilariarengatik. Debutatu zuenean, garaipeneko gola lortu zuen Rayo Vallecanoren kontra. Talde bizkaitarrean lau kanpaina igaro zituen (77 partida eta bost gol), baina bere parte-hartzea eskasa izan zen azken hiru denboraldietan.

## Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Motzondo

thumb|250px|Lurretik ateratako motzondoa.
thumb|250px|Motzondo zaharrak oso aberatsak izan daitezke ekologikoki.
**Motzondoa** edo **epaitondoa**, enborra moztu ondoren lurrari atxikia gelditzen den zuhaitz zatia da. Egur zati horretatik, adar berriak sor daitezke, hori da adibidez, mahatsondoekin gertatzen dena eta horrela eramaten dira lur batetik beste berri batera landatzera.

Sinonimoak dira: motzondo;  epaitondo;  arbola ipurdi.

## Garrantzi ekologikoa 
Motzondoak moztutako espezieak berriro ere zuhaitza birsortzen laguntzen du. Horrek basoa azkarrago berreskuratzea eta ustiatzea ahalbidetuko du. Gainera, egurraren deskonposizio geldoak humus erabilgarria sortuko du. Halaber, espezie batzuek horrelako habitat behar dute, bertan babesa aurkitzen dutelako (arrainak, igaraba arrunt) edota elikatzeko moduak. Bereziki garrantzitsua da mantentzea ibarbasoetan. Ekologikoki, motzondo zahar bat aberats oso izan daiteke. Halaber, motzondoek erosioaren aurkako tresna dira, lurra heltzen diotelako.

Batzuetan lurretik ateratzen dituzte, egurra lortzeko.
 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zuhaitz motz
* Dendrokronologia

## Kanpo estekak 
* :Egur zaharraren garrantzi ekologikoari buruzko lana.
Nuria Rábano

**Nuria Rábano Blanco** (Santiago de Compostela, 1999ko ekainaren 15a) futbolari galiziarra da, aurrelari postuan jokatzen duena. Real Sociedad futbol-taldean jokatzen du.

## Ibilbidea 
Atlético Arousana taldean hasi zen jokatzen eta 2016an Deportivo de La Coruñak fitxatu zuen, Galiziako talde indartsuenak. 2019an lehen mailara igo zen taldea eta denboraldi ona egin zuen. 20 urtez azpiko Munduko txapelketan txapeldunordea izan zen Espainiako selekzioarekin. 2020an Realak fitxatu zuen Nuria Rábano.

### Klubak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Txapeldunen Liga jokatu nahi dut Realarekin Berria, 2022.04.14
Raúl Otxoa

**Raúl Otxoa Sainz de Aja** (Gasteiz, Araba, 1975eko abuztuaren 14a) arabar futbolari ohia da, erdilari moduan aritu zena.

## Biografia 
Raúl Lezamako harrobian trebatu zen. 1994an Bilbao Athleticera igo zen. 1996ko azaroaren 6an lehen taldearekin debuta egin zuen, Errege Kopan Zallaren aurka 0 eta 3 irabaziz. Lehen talde zuri-gorriarekin bi partida gehiago jokatu zituen Kopako txapelketan. 1998-99 denboraldian Racing de Ferrolera joan zen utzita, baina urtarrilean CE Sabadellera joan zen. 2000. urtean Portugalgo GD Chavesek fitxatu zuen eta bi kanpaina egin zituen bertan. 2002-03 denboraldirako Kataluniako taldera itzuli zen. Bere azken kluba Amurrio izan zen, non 2005. urtean erretiratu zen.

20 urtez azpiko internazionala izan zen 1995eko Qatarreko 20 urtez azpiko Munduko Txapelketan, non Txileko selekzioaren aurka bi gol sartu zituen.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Gorka Bidaurrazaga

**Gorka Bidaurrazaga Rebolleda** (Barakaldo, Bizkaia, 1972ko irailaren 20a) bizkaitar futbolari ohi eta entrenatzailea da, aurrelari moduan aritu zena. Aitor bere anai bikia futbolaria ere izan zen. Haien anai nagusia José Javier futbolean aritu zen baita.

## Biografia 
Gorka Athletic Clubeko harrobian trebatu zen. 1992an, orduan Bigarren Mailan zegoen Bilbao Athleticera igo zen. 1995eko urriaren 29an Lehen Mailan Athleticekin debuta egin zuen, Valentziaren aurka 3 eta 1 galduz. Hiru partida gehiago jokatu zituen ligan, horietako bi titular bezala, Stepanovićek zuzentzen zuen talde zuri-gorriarekin.

Hala ere, bere ibilbide profesionala UE Lleidan jarraitu zuen 1996an. Hurrengo kanpainari begira Badajoz pasa zen, baina minutu faltaren ondorioz urtarrilean itzuli zen talde katalanera. Bere hurrengo taldeak Elx, Gimnástica Torrelavega, Cacereño eta Amurrio Kluba izan ziren. 2002an Club Portugaletek fitxatu zuen, non bere ibilbideko azken hiru denboraldiak eman zituen.

Erretiratu ondoren, entrenatzaile lanetan hasi zen prestakuntza taldeetan eta Bizkaiko futbol talde apaletan.

## Jokalari ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Göran Kropp

**Lars Olof Göran Kropp** (Jönköping, Suedia, 1966ko abenduaren 11 &ndash; Vantage, Ameriketako Estatu Batuak, 2002ko irailaren 30a) suediar abenturazalea, alpinista eta eskalatzailea izan zen.

Abenturazale amorratua, oso ezaguna egin zen Jönköping (Suedia) jaioterritik Everesteko behe kanpamenduraino bizikletaz joan, Everest mendia oxigenorik eta xerpen laguntzarik gabe igo eta jaioterrira berriro bizikletaz itzultzeagatik. Egitandi horretan bizitakoak *Ultimate High: My Everest Oddysey* liburuan idatzi zituen.

2002ko irailaren 30ean hil zen Vantagetik gertu. Frenchman Coulee-n Air Guitar izeneko bidetik eskalatzen ari zela, amildu eta buruan kolpe hartuta lekuan bertan hil zen.

## Igotako zortzimilakoak 
# Cho Oyu (8.201): 1992.
# K2 (8.616): 1993.
# Broad Peak (8.047): 1994.
# Everest (8.848): 1996 eta 1999.
# Shisha Pangma (8.006 ) 1997.

## Liburuak 
* *Ultimate High: My Everest Oddysey* (Discovery Books, 1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fata Morgana

thumb|350px|Fata Morgana, norvegiar kostaldetik gertu.
**Fata Morgana** jatorrian, Messinako itsasartean sarri ikusi izandako ispilatze anizkoitzen fenomenoa da, ustez Morgana izeneko maitagarriaren () azti-lana; gerora, aurreikus ezin daitekeen edozein ispilatze anizkoitza da. Ispilatze edo ilusio optiko hau tenperatura alderantzikatzearen ondorio da. Zeruertzean dauden objektuek, hala nola uharteek, itsaslabarrek, itsasontziek edo izotz-tenpanoek, itxura luzea eta handia hartzen dute, "maitagarrien ipuineko gazteluen" antzekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Díaz Neira

**Javier Díaz Neira** (Paderne, A Coruña, Galizia, 1978ko urriaren 16a) bizkaitar futbolaria da, erdiko atzelari moduan aritu zena.

## Biografia 
Javier 1994an iritsi zen Athletic Clubeko harrobira, gazteen mailan. Jaiotzez galiziarra izanda ere, Basaurin hazi zen gaztetatik. 1996ko azaroaren 27an Athletic Clubekin San Mamesen debuta egin zuen, Zalla Klub Bazkunaren aurka. Hala ere, Bilbao Athleticen bi denboraldi egin ondoren, 1998an Lemoa KE taldearekin sinatu zuen. Urtebete geroago Gasteizko Aurrerak fitxatu zuen, Aritz Aduriz gazte-gaztearekin batera. 2001ean Unión Balompédica Conquense taldera joatea erabaki zuen, non "Zurro" entrenatzaile basauritarraren agindupean izan zen. Hiru kanpainen ondoren, Talavera Club de Fútbol taldearekin elkartu zen, non ez zuen arrakasta handirik izan eta Bigarren B Mailako bere etapari amaiera eman zion.

2005-06ko lehen zatian San Leonardon jokatu zuen, Hirugarren Mailan. Hala ere, hilabete batzuk geroago hurrengo bost urteetan Gaztela-Mantxako hainbat klubetan jokatzera joan zen, hala nola, CD Quintanar de la Orden, Gimnástico de Álcazar, CP Villarrobledo eta CD Chozas de Canales.

2011n Palentziako Club Deportivo Aguilarrarekin bat egin zuen eta hilabete batzuk geroago Rayo Cantabriara joan zen. 2016an erretiratu zen, Bizkaiko hainbat klubetan hiru denboraldi egin ondoren, hala nola, Erandion, Paduran eta Morazan.

Espainiako selekzioko beheko mailetan sarri aritu zen. 1995. urtean 16 urte azpiko Eurokopan parte hartu zuen, eta baita 17 urte azpiko Munduko Txapelketan ere. Bietan, titularra izan zen.

## Jokalari ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo loturak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus

## Erreferentziak
CASA/IPTN CN-235

**CASA/IPTN CN-235** Construcciones Aeronáuticas SA konpainia espainiarrak eta IPTN konpainiar indonesiarrak ekoitzitako garraio taktikoko eta itsas patruilako turbohelizedun hegazkina da. CN-235 goi-hegaleko bi motorreko zamaontzia da, CASA C-212 eta Transall C-160 bezalako bitarteko zamaontzi arinen arteko segmentuan dagoena. Garraio militar estandarrean, irismen laburreko eta ertaineko garraio-misioetarako erabiltzen da, bai soldaduentzat, bai kargentzat. CN-235aren helburuetako bat da altitude baxuan eraginkortasunez jardun ahal izatea, haren ahultasuna ahal den neurrian murrizteko. C-295 modeloa CN-235aren garapena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ispilatze

thumb|300px|Azpiispilatze bat errepide batean.
**Ispilatze** ilusio optiko bat da; haren ondorioz urruneko objektuen irudiak aldatuak hautematen dira (egonkorrak nahiz dardartiak, bakunak nahiz anizkoitzak, era zuzenean nahiz alderantzikatuta, bertikalean handituak nahiz txikituak).

## Mekanismoa 
Basamortu tropikaletan, lurrarekin kontaktuan dagoen airea berotu egiten da, eta bere dentsitatea, ohi ez bezala, aire hotzena beroenaren gainean mantentzen da, lurzoruak islatutako erradiazioak berotzen duena. Honek, airean, hainbat errefrakzio-indize ematen dizkion dentsitate ezberdin bat sortzen du. Beraz, beherantz doan objektu urrun batek islatzen duen argi izpi batek, behatzailearen norabidean, errefrakzioak jasaten ditu bata bestearen atzetik aire geruza ezberdinak zeharkatzean; lurrerantz duen inklinazioa gero eta txikiagoa da, eta, horizontalera iritsi ondoren, tximistak errefrakzio berriak jasaten ditu, oraingoan gorantz doan arren. Honela, beherantz zuzendutako ganbiltasun ibilbide kurbatu bat deskribatu ondoren, behatzailearen begiarengana iristen da, lurrean (azpiispilatzea) objektuaren irudi ez oso garbi bat ikusten duena. Baina, beste jatorri errealeko izpi batzuk ere zuzenean behatzailearen begietara iristen diren bezala, honek, objektua (adibidez, palmondo bat basamortu batean) aldi berean ikustearen inpresioa du, eta, palmondo honen azpian, alderantzizko bigarren irudi bat, palmondo hau existitzen ez den gainazal likido batean islatuko balitz bezala. Beraz, udako ordurik beroenetan, badirudi zeruaren irudia errepide beroko asfaltotik datorrela, eta, aldi berean, errepide hori bustita edo putzututa dagoela ikuslearentzat.

Ezohikoa da argi izpien ibilbidea gorantz ganbila izatea (gainispilatzea); gertatzen bada, itsasontzi bat, mendi bat, etab., atmosferan flotatzen dutela dirudi.

## Ikus, gainera 
* Fata Morgana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Álvaro Pérez Florentino

**Álvaro Pérez Florentino** (Donostia, Gipuzkoa, 1975eko urriaren 13a) gipuzkoar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritu zena.

## Biografia 
Alvaro Lezamako harrobian hazi zen. 1995eko apirilean Bilbao Athleticera igo zen. 1996ko azaroaren 6an Athletic Clubekin debuta egin zuen, Errege Kopan Zallaren aurka 0 eta 3 irabaziz. 1997ko urtarrilaren 15ean bere lehen gola sartu zuen talde zuri-gorriarekin Kopan Vila-real CF taldearen aurka (2-2). Hamaika egun geroago Ligan debuta egin zuen, Ziganda ordezkatuz.

1998an Gasteizko Aurrerak fitxatu zuen eta 2003an amaitu zuen bere etapa profesionala. Guztira, hamazazpi gol sartu zituen 117 partidatan. Anekdota moduan, 1999ko irailaren 5ean, debuta egin zuen hamazortzi urteko aurrelari gazte batek ordezkatu zuen, eta minutu gutxi geroago, bere lehen gola sartu zuen Amurrio Klubaren aurka. Futbolari hau Aritz Aduriz zen, uda horretan bertan Antiguokotik ekarria.

1992an 16 urte azpiko Europako txapeldunordea izan zen Espainiako selekzioarekin.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Construcciones Aeronáuticas SA

**Construcciones Aeronáuticas S.A.** (**CASA**) hegazkinen fabrikatzaile espainiarra izan zen. José Ortiz Etxaguek 1923ko martxoaren 3an sortua, 1971n, Hispano Aviación konpainia bereganatu zuen eta sektore aeroespazialean Espainiako lehen konpainia bihurtu zen. 1999an, egun Airbus Group den EADS talde aeronautiko europarrean sartu zen. Gaur egun, enpresak **Airbus Defence and Space S.A.U.** izenarekin existitzen jarraitzen du, Airbus Defence and Space dibisioaren barruan dagoen Airbus Group-en %100eko filiala, .

2009an, enpresak 7500 langile inguru zituen, horietako asko kualifikazio tekniko handikoak. Ekoizpenaren %80 esportaziora bideratuta zegoen.

## Modeloak 
* CASA III
* CASA C-201 Alcotán
* CASA C-202 Halcón
* CASA C-207 Azor
* CASA C-212 Aviocar
* CASA C-101 Aviojet
* CASA CN-235
* CASA C-295

## Kanpo estekak
María Gravina Telechea

**María F. Gravina Telechea** (Montevideo, Uruguai, 1939ko abenduaren 12a) uruguaitar poeta da.

## Bizitza 
Uruguaiko diktadura zibiko-militarraren garaian erbestean bizi izan zen: Txile, Suedia, Kuba eta Mexiko artean. 1979an argitaratu zuen *Lázaro vuela rojo* lanak Kubako Casa de las Américasek ematen duen Poesia Saria irabazi zuen.

## Lanak 
* *Que las cosas fabriquen sus finales* (Estuario editora. Montevideo, 2010)
* *La leche de las piedras* (DestaBanda, 1988)
* *Que diga Quincho* (Nueva Nicaragua. Managua, 1982)
* *Lázaro vuela rojo* (Casa de las Américas. Kuba, 1979)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berlingo Egiptoar Museoa

**Berlingo Egiptoko Museoa** () munduko Antzinako Egiptoko objektuen bilduma garrantzitsuenetako erakusten du, tartean Nefertitiren bustoa, pieza benetan enblematikoa. 1828an sortua, 1855. urteaz geroztik, bilduma Berlingo Museoen Uharteko Neues museoko partea da. 2009an, berritu ondoren, publikoari ireki zen berriro ere.

## Bilduma 
Oso bilduma zabala da: K.a. 4000. urtetik (aro predinastikoa) erromatarren agintaldira arteko objektuak biltzen baititu. Dena dela, gehienak Akenatonen garaikoak dira (K. a. 1340 inguruan). Erakusgai dagoen piezarik ospetsuena Nefertiti erreginaren bikain kontserbatutako eta kolore biziko bustoa da. Bilduma 2005ean Charlottenburgetik Altes Museumera aldatu zen eta Berlingo Museoen Uhartean berreraiki berri zuten Neues Museum-en kokatu zen 2009ko urrian.

## Historia 
Museoa XVIII. mendean sortu zen Prusiako Hohenzollern errege-erreginen arte bildumatik. Alexander von Humboldtek Egiptoko atal bat sortzea gomendatu zuen eta lehen objektuak 1828an, Frederiko-Gilen III.a Prusiakoaren agindupean, Berlinera ekarri zituzten. Hasieran Monbijou jauregian kokatuta zen, Giuseppe Passalacqua (1797-1865) merkatari triestearrak zuzentzen zuen saila; haren bilduma zabalak beste honen oinarria izan ziren. Karl Richard Lepsius buru zuen Prusiako espedizioak, bestetik, Egipton eta Nubian, 1842–1845 bitartean, pieza osagarriak eraman zituen Berlinera.

1850ean, bildumak Neues museoko gaur egungo etxera aldatu ziren, Friedrich August Stülerrek diseinatutako planoen arabera eraikita. Ludwig Borchardtek Amarnan egindako indusketetan aurkitutako Nefertiti bustoa Henri James Simon enpresariak 1920an eman zion museoari; museoaren arte-lan ezagunena bihurtu zen laster. Bigarren Mundu Gerran Neues museoa bonbardaketek kaltetu zuten. Ondoren, Alemaniaren zatiketarekin, bilduma ere bi aldetan banatu zen. Berlin ekialdearen eta mendebaldekoaren artean banatu ziren. Bildumaren zati nagusia Ekialdeko Berlinen geratu zen eta Bode museoan erakutsi zen. Mendebaldeko Alemaniara ebakuatutako objektuak, Nefertitiren bustoa barne, Mendebaldeko Berlinera eraman ziren. 1967tik 2005era, artikulu horiek Charlottenburg jauregiaren aurrean kokatu ziren. Bilduma osoa, Alemania berriro elkartu ondoren, bildu zen eta Museo Uhartera eraman zuten.

## Iruditegia 

File:Nefertiti bust (front).jpg|Nefertitiren bustoa, K.a. 1338 urtekoa.
File:Nefertiti Standing-striding Berlin.jpg|Nefertiti zutik.
File:UnfinishedStatueOfAmarnaPrincess.png|Amarna printsesaren burua.
File:ReliefPortraitOfAkhenaten02.png|Akenatonen erretratua erliebez.
File:GreenHead01-AltesMuseum-Berlin.png|"Berlingo Buru Berdea", K.a. 500 urte ingurukoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Staatliche Museen zu Berlin: Egyptian Museum and Papyrus Collection
* : Neues Museum Berlin
Puma (argipena)

**Puma** izan daiteke:

* *Puma concolor* amerikar felinoaren izen arrunta;
* *Puma* amerikar felidoen generoa;
* Argentinako errugbi selekzioaren ezizena;
* Club Universidad Nacional mexikar futbol taldearen ezizena;
* Aérospatiale SA 330 Puma helikopteroa;
* Puma, kirol-arropako enpresa;
* Puma, ibilgailu blindatua;
* José Luis Rodríguez González venezuelar abeslariaren izengoitia.
Eurocopter AS532 Cougar

**Eurocopter AS532 Cougar** tamaina ertaineko helikoptero erabilgarria da, bi motor eta erabilera zibil edo militarrerako lau paleko errotore nagusia duena. SA330 Pumaren bertsioa hau Aérospatialek ekoizten du. Bere baliokide zibila Eurocopter AS332 Super Puma da.

## Kanpo estekak
Aérospatiale SA330 Puma

**Aérospatiale SA 330 Puma** garraiobide ertainerako helikoptero erabilgarria da, bi motor eta erabilera zibil edo militarrerako lau paleko errotore nagusia duena. 1960ko hamarkadan diseinatu zuten eta jatorriz Sud Aviation konpainia frantziarrak fabrikatu zuen. 1970etik aurrera, enpresa Frantziako beste aeronautika fabrikatzaile batzuekin fusionatu ondoren, Aérospatiale izeneko konpainiak fabrikatu zuen. Erresuma Batuan Westland Aircraftek ere ekoiztu du, eta Errumanian, berriz, IAR S.A. Brașov enpresak.

## Kanpo estekak
Dassault Mirage 2000

**Dassault Mirage 2000** () Dassault Aviation konpainia frantziarrak ekoitzitako laugarren belaunaldiko erreakziozko ehiza-hegazkina da. Mirage III.ean oinarritutako ehiza-hegazkin arin hau 1970eko hamarkadaren amaieran diseinatu zuten Frantziako Aireko Armadarentzat. 1984an zerbitzuan estreinatu zen, Mirage sail arrakastatsuko azken modeloa izan zelarik.

Mirage 2000 hegazkin balioaniztun arrakastatsu bihurtu zen, hainbat aldaera garatuz, Mirage 2000N/2000D eraso-bertsioak barne (nuklearra eta konbentzionala), Mirage 2000-5 bertsio hobetua eta esportaziorako aldaera batzuk. 2007ra arte, 600 aerontzi inguru ekoiztu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cougar (argipena)

**Cougar** ( ingelesezko hitza, izan daiteke:

* **Cougar**, Washington estatuko herri ohia.
* **Cougar**, bikote nabarmen gazteagoa bilatzen duten emakumeak definitzeko ingelesezko argot-hitza.
* **Cougar Town**, estatubatuar telesaila.
* **Beretta Cougar**, italiar pistola.

; Ibilgailuak

* **AVGP Cougar**, kanadar ibilgailu blindatua.
* **Eurocopter AS 532 Cougar**, helikopteroa.
* **Ford Cougar**, kotxea.
* **Grumman F9F Cougar**, ehiza-hegazkina.

; Kirola

* **BYU Cougars**.
* **Houston Cougars**.
* **Washington State Cougars**.
Cougar

[thumb|[Lucas Cranach Zaharraren 'Bikote desberdina']]

**Cougar** () bikote nabarmen gazteagoa bilatzen duten emakumeak definitzeko ingelesezko argot-hitza da. Berarekin dauden gizonei, berriz, *toy boy* diete. Terminoa mendebaldeko Kanadan jaio zen, Cougardate.com elkartzeko web atarian edota Vancouverreko tabernetan. Gero, *30 Rock*, *How I Met Your Mother* edota *Two and a Half Men* bezalako telesailei esker mundu osora zabaldu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Casariego

**José María Casariego**, espainiar ofiziala, Hispanoamerikako independentzia-gerretan jardun zuena. Erretiroko koronel gradua zuela, Coruñan hil zen 1850eko azaroaren 19an.
Guadalupe Porras

**Guadalupe Porras Ayuso** (Badajoz, Espainia, 1987) espainiar futbol epailea da.

Futboleko Espainiako Errege Kopako final batean epaile lanetan arituko den lehen emakumezkoa izango da 2021eko apirilaren 3an Errealaren eta Athleticen arteko finalean.

## Kanpo estekak
Alberto Suediakoa

**Alberto Suediakoa** (, ; Mecklenburg, c. 1338 &ndash; Doberango abadia, Bad Doberan, 1412ko apirilaren 1a) Suediako erregea 1364tik 1389ra eta Mecklenburg-Schweringo dukea 1384tik 1412ra izan zen.

Alberto II.a Mecklenburgokoa eta Eugenia Eriksdotterrekin semea eta Magnus IV.a Suediakoaren iloba izan zen.

1363an Magnus IV.aren aurkako aristokrazia suediarreko zenbait kide Mecklenburgera joan ziren Albertori Suediako errege izan zedin eskatzeko. Albertok Suedia inbaditu zuen beste noble alemaniar batzuen laguntzarekin eta errege koroatu zuten Stockholmen 1364ko otsailaren 18an. Zortzi urtez gerra zibila izan zen Suedian Albertoren eta Magnusen aldekoen artean. Beste 19 urtez errege izan zen, baina Suediako Mendebaldearen babesik gabe. Margarita I.a Danimarkakoaren aurka borrokatua, garaitua eta harrapatua izan zen Åleko guduan. Sei urte eman zituen preso eta 1395ean askatu zuten. Mecklenburgera itzuli zen, non duke bezala gobernatu zuen hil arte.

Richardis Schweringoarekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituzten. Richardis hil ondoren, Ines Brunswick-Lüneburgekoarekin ezkondu zen. Seme bat izan zuten, Alberto V.a Mecklenburgekoa.

## Kanpo estekak
Justo Sahuaraura Inca

**Justo Apu Sahuaraura Inca** (Cusco, 1770 - Canas , ?) Inka noble bat eta Independentziaren heroia izan zen. Quispicanchiko buruzagia zen Pedro Sahuaraura Tito Atauchiren semea. Paullu Incaren ondorengoa eta, beraz, Huayna Cápacena.
Valentín Ferraz

**Valentin Ferraz y Barrau** (Anciles, Huesca, 1792ko otsailaren 14a - El Escorial, Madril, 1866ko abuztuaren 31) espainiar militar eta politikari bat izan zen, Elisabet II.a Espainiakoaren erregealdian kargu garrantzitsuak izan zituena, Ministroen Kontseiluko presidentetza barne.
José Francisco Gana

**José Francisco Gana López** (Santiago, 1791ko azaroaren 13a - *ib.*, 1864ko urtarrilaren 20a) Txileko militarra eta politikaria izan zen. Agustín Gana Darrigrandi eta Dolores López Guerreroren semea zen. Aitona, José Francisco Gana Ametzaga, plentziarra zen. 1808an armadan sartu zen Erresumako erregimentuko tenienteorde bezala. 1812an zerbitzutik erretiratu zen, bere aita errealistek preso hartu eta Callaoko kartzelara bidali zutelako; berak lagundu zion eta presoen matxinadan parte hartu zuen.

## Bizitza militarra 
1820an Txileko armadan sartu zen eta Peru Askatzeko Espedizioan parte hartu zuen, non zenbait ekintzatan parte hartu zuen, kapitain mailara iritsiz. Yungayren garaipenaren ondoren, Peru Garaiko kanpainetan parte hartu zuen, eta sarjentu nagusi bihurtu zen.

Txilen, 1825ean, gerrilletan "Los Pincheira" izeneko gaizkile taldearen aurka jardutea egokitu zitzaion. 1826an Ramón Freirerekin batera joan zen Chiloéra tropa errealisten aurka egin zen behin betiko kanpainara, Pudeto eta Bellavistan garaituak izan zirenak.

## Erreferentziak
Francisco Xavier de Luna Pizarro

**Francisco Xavier de Luna Pizarro Pacheco** (Arequipa; 1780ko azaroaren 3a - Lima; 1855eko otsailaren 9a) apaiz, politikari eta abokatu perutarra izan zen. Limako Artzapezpikua izan zen 1846tik 1855era, bere jaioterriko departamentuko diputatua, Errepublikako senataria, eta 1822, 1828 eta 1834ko Kongresu Konstituziogileetako Presidentea. Errepublika hasierako Peruko figura intelektual eta politiko handienetako bat izan zen: abnegazio handiz abertzalea, izaera sendoz, ideia liberalak kementsu defendatu zituen, eta bere adina eta gaixotasunak gorabehera, ez zuen bere ohorea, duintasuna eta kontzientzia makurtu, ezin konta ahala jazarpenen aurrean.

## Kanpo estekak
Manuel Prado Ugarteche

**Manuel Carlos Prado y Ugarteche** (Lima, 1889ko apirilaren 21a - Paris, 1967ko abuztuaren 15a) Peruko presidentea izan zen bi alditan: 1939ko abenduaren 8tik 1945eko uztailaren 28ra eta 1956ko uztailaren 28tik 1962ko uztailaren 18ra. 11 urte, 7 hilabete eta 11 egun eman zituen boterean, modu ez jarraituan.

## Kanpo estekak
Geraldo Arosemena Garland

**Geraldo Arosemena Garland**, (Lima, 1903ko urtarrilaren 6a - 1987ko ekainaren 23a) Peruko historialaria izan zen. Justizia eta Gurtza ministroa izan zen (1961-1962).

## Biografia 
Leopoldo Arosemena López eta María Garland Von Lottenen semea.

Bere eskola ikasketak Limako La Inmaculada jesuiten ikastetxean egin zituen eta ondoren San Markoseko Unibertsitate Nagusian sartu zen, non Zuzenbidean batxilergoa graduatu eta abokatu titulua lortu zuen (1925). Bere lanbidean jardun zuen.

1931n Limako Merkataritza Ganberan lanean hasi zen lege-aholkulari gisa.

Manuel Prado Ugartecheren Bigarren Gobernuan Justizia eta kultu ministroa izan zen, 1961eko azaroaren 21etik 1962ko uztailaren 17ra, Indar Armatuek emandako estatu-kolpeagatik zapuztuko zutena.

## Argitalpenak 
* *El coronel José Balta* (1945)
* *El almirante Miguel Grau* (1946, 1959, 1962, 1973, 1975 y 1979)
* *Apuntes sobre el Colegio de Abogados* (1947 y aumentado en 1977)
* *Mi gestión ministerial* (1962)
* *Discursos patrióticos* (1968)
* *El general Francisco de Vidal, prócer de la Independencia y jefe del Estado del Perú, 1800-1863* (1970)
* *Conmemoraciones históricas* (1971)
* *El armamentismo antes de 1879* (1972)
* *El monumento a la gloria de Ayacucho* (1974)
* *Comentarios a la memoria de Grau del año 1878* (1978)
* *El coronel Alfonso Ugarte* (1980 y 1982).

## Kanpo estekak
Javier Prado y Ugarteche

**Javier Prado y Ugarteche** (Lima, 1871ko abenduaren 3a - Lima, 1921eko ekainaren 25a) Peruko historialari, filosofo eta abokatua izan zen. San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusiko errektoretza izan zuen 1915etik 1920ra. Era berean, kargu politikoak izan zituen bere herrialdean: Limako senataria, Kantziler, Gobernu Ministroa, Peruko Ministroen Kontseiluko Presidentea, Argentinako ministro ahalguztiduna eta Peruko Errepublikako Gorte Goreneko kidea.
Mecklenburg

**Mecklenburg** (alemanez  ahoskatua;   ahoskatua) iparraldeko Alemaniako eskualde historikoa da, egungo Mecklenburg-Aurrepomerania *land* mendebaldean kokaturik. Eskualdeko hiri nagusiak Rostock, Schwerin, Neubrandenburg, Wismar eta Güstrow ziren.

Eskualde hau kostaldeko lautadan dago, ibai, ubide eta laku txikiekin. Bere mugak Itsaso Baltikoa iparraldean, Recknitz eta Trebel ibaiak ekialdean eta Elba ibaia hego-mendebaldean dira. Mendebaldean Saxonia Beherea eta Holstein ditu.

Mecklemburgo Germaniako Erromatar Inperio Santuko dukerri bat izan zen. 1621ean bi dukerri handitan banatu zen. 1918tik 1933ra Weimarko Errepublikaren parte izan zen, eta, ondoren, 1933 eta 1945 artean, Meckemburgoko Estatu Batuak izenarekin. 1945etik 1949ra sobietar okupaziopean egon zen, beranduago Alemaniako Errepublika Demokratikoaren zati izan zen, eta, ondoren, 1990etik aurrera, Alemaniako Errepublika Federaleko Mecklenburg-Aurrepomerania estatu federatukoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Usedom

**Usedom** (  ahoskatua;   ahoskatua) Pomeraniako uharte bat da. Baltikoko uharte hau Alemania eta Polonia artean zatiturik dago. Eskualdeko bigarren uharterik handiena da (handiena Rügen da) eta populatuena da. Szczecingo aintziraren iparraldean dagoen uharte honek XIX. mendeko Gründerzeit garaitik turismoa erakarri du. 76.500 biztanle ditu (31.500 Alemanian eta 45.000 Polonian) eta uharteko hiri handiena Świnoujście da.

## Kanpo estekak
John Forsythe

**John Forsythe** (Penns Grove, New Jersey, 1918ko urtarrilaren 29a - Santa Ynez, Kalifornia, 2010eko apirilaren 1a) estatubatuar aktorea izan zen.

John (edo Jacob) Lincoln Freund izenarekin jaio zen judu jatorriko familia batean. Bere aktore ibilbideak hirurogei urte iraun zuen eta 1943an hasi zen. Telebistarako ere lan egin zuen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Aurrepomerania

**Aurrepomerania** (), zentsu zabalean **Mendebaldeko Pomerania** deitua, iparraldeko Alemaniako eskualde historikoa da, egungo Mecklenburg-Aurrepomerania *land* ekialdean eta Mendebaldeko Pomeraniako voivoderriaren artean kokaturik. Eskualdeko hiri nagusiak Anklam, Demmin, Greifswald, Grimmen, Sassnitz, Stralsund, Wolgast, Anklam, Demmin, Greifswald, Grimmen, Sassnitz, Stralsund eta Wolgast ziren.

Fischland-Darß-Zingst penintsulaz eta Rügen eta Usedom uharteez inguraturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chanchera operazioa

**Chanchera operazioa** (espainolez Operación Chanchera) Nikaraguako Jauregi Nazionala, FSLNko gerrilla komando batek bortxaz hartzea izan zen, 1978ko abuztuaren 22an, Kongresu Nazionalaren bilkura bat egiten ari zen unean. Izen formala *Muerte al Somocismo* zen, *Carlos Fonseca Amador*.
Sofía Suescun

**Sofía Suescun Galdeano** (Iruñea, Nafarroa, 1996ko uztailaren 4a) nafar modeloa, reality showen lehiakidea, celebritya eta telebista aurkezlea da.

Gaur egun, *Supervivientes: una aventura extrema* abenturazko reality lehiaketa aurkezten du Mediaset hedabide taldean.

## Bizitza 
Iruñean jaio zen 1996ko uztailaren 4an eta bere amarekin hazi zen. Lehiaketa horretan egin zen ezaguna, Espainiako telebistako ohiko pertsona ospetsu bihurtuz. Hainbat saiotan parte hartu ondoren, *Mujeres y hombres y viceversa* saioan tronista gisa hasi zen 2016ko martxoan. 2018an *Supervivientes* abenturazko reality lehiaketan parte hartu zuen eta irabazi egin zuen. Bere bigarren lehiaketaren garaipenaren harira, *Mujeres y hombres y viceversa* saioak kontratatu zuen tertuliakide moduan. Bertan bi urtez egon ondoren, lana utzi zuen *Ya es mediodía* saioan hasteko.

2021ean estreinatu da aurkezle-lanetan *Supervivientes: una aventura extrema* abenturazko reality lehiaketan.

## Ibilbidea 
### Telebista saioak 
### Abestiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bayardo Arce Castaño

**Bayardo Arce Castaño** (Managua, 1950eko martxoaren 21a ) nikaraguar enpresaburu eta politikaria da.

Bayardo Arce Iraultza Sandinistako komandanteetako bat izan zen. Lanbidez kazetaria, Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistak buru izan dituen gobernuetako kabineteetan karguak izan ditu. Alderdiko eta gobernuko hainbat gai ekonomikoez arduratu da, eta enpresa-jarduera bat garatu du 1990eko otsailean FSLNren hauteskunde-porrotaren ondoren. 2006ko hauteskundeetatik sortutako Daniel Ortega buru duen gobernu kabinetean, Bayardo Arce Errepublikako Presidentetzako ekonomia aholkularia da.
Ponceau 4R

**Ponceau 4R** elikagai koloragarri artifizial gorri mono-azoderibatua da, elikagaien industrian (non E-124 kodea duen) gehigarri bezala erabiltzen dutena . Merkatuan ere **A kukurutx-gorri** edo **kukurutx-gorri A** izenekin agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nora Astorga

**Nora Josefina Astorga Gadea de Jenkins** (Managua, 1949ko abenduaren 10a - 1988ko otsailaren 14a ) politikari eta diplomatika nikaraguarra izan zen.

Somoza familiaren diktaduraren aurkako matxinada sandinistaren hegoaldeko frontean gerrillaria izan zen. 1979ko Herri Iraultza Sandinistaren garaipenaren ondoren, Nikaraguako abokatu, epaile, politikari eta Estatu Batuetan enbaxadore gisa lan egin zuen, eta ondoren Nazio Batuetan. Bularretako minbiziaren eta biriketako metastasiaren ondorioz modu naturalean hiltzen den maila altuko lehen sandinista da. 1987ko uztailean, gobernu iraultzaileak kondekorazio gorena eman zion: Carlos Fonseca Ordena, ordutik gaur arte, diktadura militarraren aurkako gerraren heroi bezala gogoratua izan da.
Mónica Baltodano

**Mónica Baltodano Marcenaro** (León, 1954ko abuztuaren 14a) gerrilari, iraultzaile eta politikari nikaraguarra da, diktadura somozistaren aurka modu nabarmenean parte hartu zuena, 1978-1979ko azken erasoaldiko matxinada garaian.

Movimiento por el Rescate del Sandinismo (MRS) alderdi disidentearen buruzagia izan zen eta 2007-2011 aldirako diputatua Nikaraguako Batzar Nazionalean.
Azido karminiko

**Azido karminikoa** edo **kukurutx-karmina** (C22H20O13) elikagai koloragarri gorria da, elikagaien industrian (non E-120 kodea duen) gehigarri bezala erabiltzen dutena. Kukurutxetatik aterata, normalean Ponceau 4Rk ordezkatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betanina

**Betanina** elikagai koloragarri arrosa da, elikagaien industrian (non E-162 kodea duen) gehigarri bezala erabiltzen dutena . *Beta vulgaris* landaretik aterata, bere koloreak pHren arabera aldatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indigo-karmin

**Indigo-karmina indigotina** edo **sodio 5,5′-indigodisulfonatoa** konposatu organikoa da  C16H10N2O8S2Na2 formula duena, azido 5,5′-indigodisulfoniikoaren sodio-gatza. Solido urdin iluna da. Uretan disolbagarria da. Narritagarria da.

## Sintesia 
Indigo-karmina sintetizatzeko indigoa azido sulfurikoz tratatzen da azido 5,5'-indigosulfonikoa lortzeko zeinek sodio hidroxidoren bidez sodio-gatza ematen duen.

## Erabilera 
Indigo-karmina tindu gisa baliatzen da nylona eta artilea urdinez tindatzeko. Hala elikagai eta botiketan aditibo gisa usatzen da kolore urdina emateko. E132 E zenbakia dauka.

Medikuntzan kontraste-agente gisa baliatzen da, adibidez, zitoskopian.

Indigo-karmina pH-adierazle moduan baliatzen da: pH 11,4 – 13,0 tartean kolore urdinetik horira pasatzen da. Halaber erredox-adierazle moduan ere erabiltzen da, erreduzitzean hori bihurtzen baita.

## Erreferentziak
Carlos Basabe

**Carlos Basabe Tovar**, futbol munduan **Basabe** izenarekin ezagutzen dena, 1940ko eta 1950eko hamarkadetan Espainiako Lehen Mailako hainbat taldetan jokatu zuen futbolari profesionala izan zen.

103 partida jokatu zituen eta 31 gol sartu zituen Espainiako futboleko kategoria gorenean 8 denboralditan.

## Bizitza 
1924an jaio zen Deustun, gaur egun Bilboko auzoa da eta garai hartan oraindik udalerri independentea zen.

1946an iritsi zen Madrilgo Atletikora, 22 urte zituela. Ezer jokatu gabeko lehen denboraldiaren ondoren, Espainiako Lehen Mailan debuta egin zuen 1947ko irailaren 21ean. Taldean eman zituenhiru denboraldietan 21 partida jokatu zituen eta 2 gol sartu zituen.

1949an, Real Sociedadek, Lehen Mailan finkatzeko planean, *itzulera operazio* bat hasi zuen, beste eskualde batzuetako taldeetan aktibo zeuden euskal jokalariak fitxatzeko helburuarekin. Basabe klubak eskuratu zuen errefortzuetako bat izan zen. Lehenengo denboraldian titular aritu zen, 20 partida jokatzen zituen Lehen Mailan eta 6 gol sartu zituen. Hala ere, bere errendimendua hurrengo bi denboraldietan beherantz egin zuen. Guztira 35 partida jokatu zituen Realarekin (30 ligan) eta 11 gol sartu zituen. 

1952an Real Oviedok fitxatu zuen, lehen mailara iritsi berria, eta futbolari gisa heldutasuna lortu zuen. Oviedorekin bi denboraldi jokatu zituen aurrelari gisa, ligako 51 partidatan eta 17 gol lortu zituen. Hala ere, 1953-54 denboraldian taldeak kategoria galdu zuen eta Bigarren Mailara jaitsi zen.

## Klubak 
## Erreferentziak
Benigna Mendiola

**Benigna Mendiola** ( 1944 -) Nikaraguako iraultzaile eta politikaria da.

Benigna Mendiolak Nikaraguako diktadura somozistaren aurkako gerra-ekintzetan parte hartu zuen gaztetatik. Bernardino Díaz Ochoa senarrarekin batera mugimendu sindikal bat antolatu zuen Nikaraguako nekazarien artean, Nazio Askapenerako Fronte Sandinistaren (FSLN) gerrilla borrokaren oinarri izan zena. 1979an Iraultza Sandinista nagusitu ondoren, diputatu izatera iritsi zen.

## Kanpo estekak 
* "Que sos arrecha Venancia te grita el Cerro Quemado"
Herty Lewites

**Herty Lewites Rodríguez** ( 1939 &ndash; 2006 ) Nikaraguako politikaria eta iraultzailea izan zen.

Herty Lewites, tigre judua bere jatorri hebrearragatik ezizenduna, Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistako (FSLN) militante historiko bat izan zen, Somozako diktaduraren aurkako borrokan parte hartu zuena eta erantzukizun karguak bete zituen Iraultza Sandinistaren garaian. Daniel Ortegak zuzentzen duen FSLNren ildo ofizialarekin desadostasunak zituela eta, alderdia utzi eta Sandinismoaren Erreskatearen aldeko Mugimendua (Movimiento por el Rescate del Sandinismo) sortu zuen.

## Kanpo estekak
Leticia Herrera Sánchez

**Leticia Herrera Sánchez** ( Puntarenas, Costa Rica, 1949ko martxoaren 11) Nikaraguako politikari eta gerrillari ohia da. Nikaraguako Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistako (FSLN) komandante izan zen lehen emakumeetako bat izan zen Anastasio Somozako gobernu diktatorialaren aurka 1974-1979 bitartean.

## Kanpo estekak
Edgard Munguía

**Edgard José Munguía Álvarez** ***, La Gata Munguía*** izenarekin ezagunagoa, (¿? -1976) Nikaraguako iraultzailea izan zen.

*La Gata Munguía* Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistako (FSLN) gerrillari karismatikoenetako bat izan zen, mozorrotzeko zuen trebetasunagatik. Unibertsitatean biologia ikasi zuen, aktorea izan zen eta Nikaraguako Unibertsitate Nazional Autonomoko (CUUN) lehen kontseiluko presidentea izan zen.

## Kanpo estekak
Tour Franklin

**Tour Franklin** (euskaraz: "Franklin dorrea"), Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1972an eraiki zen eta 116 metro zituen. Bere diseinua dorre txikiago bat handiago batean bateratzean datza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Franklin
Edén Pastora

**Edén Atanacio Pastora Gómez** ( Ciudad Darío, 1937ko urtarrilaren 22a - Managua, 2020ko ekainaren 16a ) Nikaraguako gerrillari, politikari eta militarra izan zen .

Askapen Nazionalerako Fronte Sandinistaren (FSLN) gerrillako buruzagi militar ospetsuenetako bat izan zen (joera "Tercerista" edo "Insurreccional" hiru joeren batasunaren aurretik), 1978ko abuztuaren 22an Managuako Jauregi Nazionala hartu zeneko Zero Komandante antolatzaile eta exekutatzaile izan zen Hugo Torres (Bat Komandantea) eta Dora María Téllez (Bi Komandantea) batera. Somozaren aurkako matxinadan, "Benjamin Zeledón" Hegoaldeko Fronteko operazioak zuzendu zituen, FSLNko gerrillariak eta Guardia Nazionaleko eliteko tropak aurrez aurre jarri zituztenak.

83 urte zituela hil zen Managuako ospitale batean.

## Kanpo estekak
Peptococcus

**Peptococcus** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, koko itxura dutenak. Anaerobio hertsiak dira eta ez dute esporarik sortzen. Gure heste-floraren partaidea da Peptococcus, ahoa eta bagina ere kolonizatzeaz gain. Indol (-) eta ureasa (-) da .

*Peptococcus niger* da genero honen espezie bakarra.

Talde honetako bakterioak ez dira giza-patogenoak, baina hainbat animaliatan infekzioak sortzen dituzte 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Asensio

**David Asensio López** (Usurbil, Gipuzkoa, 1980ko maiatzaren 31) gipuzkoar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritu zena.

## Biografia 
David Donostiako Antiguoko harrobian trebatu zen eta, 1997an, Athletic Clubeko gaztearekin bat egin zuen, izan ere, Donostiako taldea Athleticen itundutako taldea izan zen. Hurrengo urtean, Baskoniara igo eta bertan 16 gol eskuratu zituen. 1999-00 denboraldirako Bilbao Athleticeko jokalaria izatera pasa zen. 2000ko apirilaren 2an debuta egin zuen Lehen Mailan: titularra izan zen Atletico Madrilen aurka 1 eta 2ko garaipenean. Urte bereko abenduan talde zuri-gorriarekin beste bi partida jokatu zituen, horietako bat San Mamesen Valentziaren aurka. Erregional mailan erretiratu zen, Zarauzko Kirol Elkartean hain zuzen ere.

## Ibilbidea 
*2015ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Alfonso Carlos Saiz Valdivielso

**Alfonso Carlos Saiz Valdivielso** (Bilbo, ) bizkaitar legelari eta kazetaria da. Zuzenbidean Doktorea Madrilgo Complutense Unibertsitatean eta Kazetaria Madrilgo OPEan tituluduna. Zuzenbide konstituzionaleko irakasle titular gisa aritu da Deustuko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean, 2005eko urrian erretiroa hartu zuen arte. 1979an, Bilboko intelektual talde bikain batekin batera, "El Sitio" elkarte historikoaren berreraketa sustatu zuen.

## Erreferentziak
Ferenc Molnár

**Ferenc Molnár** (Budapest, 1878ko urtarrilaren 12a - New York, 1952ko apirilaren 1a) hungariar antzerkigile, antzerki-zuzendari, eleberrigile eta olerkaria izan zen. Hungariar antzerkigilerik ospetsuena eta eztabaidatuena da. Bere esperientzia pertsonalak literatura-lan bihurtu zituen. Naturalismoa, neorromantizismoa, espresionismoa eta psikoanalisia erabili zituen.

Ferenc Neumann izenarekin jaio zen familia aberats batean. Budapesteko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta Genevan ikasketak zabaldu zituen. 1896an, zuzenbidea kazetaritzara aldatu zuen eta Lehen Mundu Gerran gerrako berriemailea izan zen.

Gaztetan hasi zen idazten. 1901ean argitaratu zuen bere lehen eleberria. 1906ko *A Pál utcai fiúk* (*Pal kaleko mutikoak*) da bere eleberri ezagunena; Budapesteko gazteen bi talde aurkarien istorioa da.

1940an New Yorkera joan zen, eta han hil zen hamabi urte geroago.

## Lanak 
### Antzezlanak 
* *Józsi és egyéb kis komédiák* (1904)
* *Az ördög* (1907)
* *A Pál utcai fiúk* (1907)
* *Liliom* (1909)
* *A testőr* (1910)
* *A Farkas* (1912)
* *Úri divat* (1916)
* *A fehér felhő* (1916)
* *Farsang* (1916)
* *Egy haditudósító emlékei* (1916)
* *A hattyú* (1920)
* *Színház: Előjáték Lear királyhoz, Marsall, Az ibolya* (1921)
* *Égi és földi szerelem* (1922)
* *A vörös malom* (1923)
* *Az üvegcipő* (1924)
* *Játék a kastélyban* (1926)
* *Riviera* (1926)
* *Olympia* (1928)
* *Egy, kettő, három* (1929)
* *A jó tündér* (1930)
* *Valaki* (1931)
* *Harmónia* (1932)
* *Nagy szerelem* (1935)
* *Delila* (1937)
* *Panoptikum* (1949)
* *Arkatratész* (1964)
* *Nászinduló* (1996)

### Prosaszko lanak 
* *Az éhes város* (1901)
* *Egy gazdátlan csónak története* (1901)
* *A Pál utcai fiúk* (1907)
* *Muzsika* (1908)
* *Egy haditudósító emlékei* (1916)
* *A zöld huszár* (1938)
* *Útitárs a száműzetésben – Jegyzetek egy önéletrajzhoz* (1950)
* ''A Dohány-utca és a Körút-sarok (1952)
* A zenélő angyal
Luis Bergaretxe

**Luis Bergaretxe Maruri** (Balmaseda, 1910eko maiatzaren 16a - Bilbo, 1994ko irailaren 9a) bizkaitar futbolari eta enpresaria izan zen, erdilari moduan aritu zuena. Fernando bere anaia futbolari ere izan zen.

## Biografia 
Santiago Bergaretxeren eta Adelaida Maruriren semea, umetan Deustun bizi zen. Merkataritza-irakasle izateko ikasi zuen eta Akronera joan zen Estatu Batuetan enpresa handien zuzendaritzan trebatzera.

Europara itzulita, bere kirol bizitza hasi zuen eta Firestonen lan egin zuen. Ignacio bera anaiarekin elkartean, Bergareche y Compañía S.A. sortu zuen.

1945ean hasi zen kazetaritza munduan, "El Correo Español" egunkariko kontseilari izendatu zutenean. Gero, egunkaria ere zuzenduko zuen.

Enpresa-mundua alde batera utzita, bere energiaren zati handi bat kirolaren mundura bideratu zuen. 1929-1930 urteen artean Athletic Clubeko koloreekin jokatu zuen futbol ligan. Errege Kopan, debutatu zuen CD Castellónen aurkako partida batean. 1940an boxeo ekitaldiak antolatu zuen. 1944an pala motzeko Espainiako txapeldunordea izan zen eta Alejandro Echevarria koinatuarekin batera, Espainiako Itzuliaren zuzendaria izan zen 1978 arte.

## Ibilbidea 
## Palmaresa 
## Erreferentziak
Propino

**Propinoa** edo **metilazetilenoa** hidrokarburo alifatikoa da, alkinoen familiakoa eta CH3C≡CH formula duena. Gas kolorge oso sukoia da. Propadieno bere tautomeroarekin oreka kimikoan egoten da.

## Ezaugarriak 
Propinoa gas nahikoa egonkorra da nahiz eta oso sukoia izan. Oso kontzentratuta dagoenean itogarri bihurtzen da.

Gas kolorgea da eta usain berezia du. Airea baino pisutsuagoa da eta uretan disolbaezina.

Propinoa orekan egoten da bere tautomero propadienoarekin. Bi gasen nahasteari MAPD (MetilAzetileno/PropaDieno) esaten zaio:

H3CC≡CH ⇌ H2C=C=CH2

MAPD albo-produktu ez-desideratua da propenoaren produkzioan propanoaren crackingaren bidez. Propenoa lehengai inportantea da industria kimikoan esaterako polipropilenoa sintetizatzeko eta erreakzio horretan MAPDk oztopatu egiten du polimerizazio katalitikoa.

## Prestakuntza 
Propanoaren crackingez gain propinoa 1-propanolaren, alkohol alilikoaren edo azetonaren erredukzioaz presta daiteke laborategian. Konposatu horren lurrinak magnesioaren eraginez erreduzitzen dira.

## Erabilera 
Propinoak hiru karbono-atomozko egitura duenez, oso erabilgarria da sintesi organikoan. Lotura hirukoitzak oso erreaktibo bilakatzen du bereziki adizio-erreakzio nukleozaleetan.

Desprotonatu egiten da n-butil litioz tratatzean, propinil litioa emanez. Hau nukleozale oso erreaktiboa da eta erraz erreakzionatzen du karboxilo taldeekin alkoholak eta esterrak emanez. Propinoa purutzea oso garestia denez, normalean MAPD baliatzen da merkeagoa delako.

Europako Espazio Agentziak erregai berrien berrien bila dihardu metilhidrazina/nitrogeno tetroxido sistema klasikoa ordezkatzeko eta nahaste ez horren toxikoak baliatu nahi ditu. Propino/oxigeno likido nahasteak orbita baxura sateliteak jartzeko erregai moduan abantailak nabarmenak dituela ikusi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilbao Football Club

[thumb|300px|eskuinera|[1902an Kopako txapelduna izen zen Bizcaya futbol taldea.]]

**Bilbao Football Club** Bilboko futbol taldea zen, 1900 eta 1903 artean iraun zuena.

## Historia 
Futbola Bilbora itsasontziz iristen ziren merkatari ingelesen eskutik XIX. mendearen amaieran iritsi zen Bizkaira. XIX. mendeko azken hamarkadan, futbolaren sukarra Bizkaitik hedatu zen, eta laster sortu zen lehen kluba: Athletic hain zuzen ere. Bi urte geroago, 1900. urtearen amaieran, José Luis Villabasok eta beste talde batek Algortan Bilbao Football Club sortu zuten. Laster lehia sortuko zen Bilboko bi taldeen artean, Lamiakoko zelai inprobisatuan jokatzeko txandakatzen zirenak, eta aldi berean errenta-gastuak partekatzen zituztenak. Bilbaoren berezitasunetako bat, Athleticena ez bezala, jokalari gehienak britainiarrak zirela zen. Athleticek, berriz, atzerritar bakarra zuen (britainiar herritartasuna zuena).

1902ko martxoaren 9an, bi taldeek konbinatu bat osatu zuten -Bizcaya- Burdigala frantziarraren aurka Bordelen jokatzeko. Bizkaitarrek 2-0 irabazi zuten.

Hilabete amaieran, Burdigalak bisita itzuli zuen, Lamiako zelaian Bizcayaren aurka jokatuz. Partida honek ikusmin handia piztu zuen, 3.000 zale inguru erakarriz, oso kopuru handia garai hartarako. Bizcayak frantziarrak 7-0 menderatu zituen.

Bilbao FCren eta Athleticen arteko lehiaren ondorioz, lagunarteko partida antolatu zuten. Partida bana emaitzarekin bukatu zen eta ikusmin handia piztu zuen. Horregatik beste partida bat antolatzea erabaki zuten, baina oraingoan sarrera 30 zentimoko prezioan kobratuz (hura izan zen Bizkaian ordainpeko partida bat egiten zen lehen aldia). Errebantxa partida, 1902ko maiatzak 19an jokatu zuten eta berriro bana berdinketaren emaitzarekin amaitu zen.

Bilbao F.C. taldeak ez zuen inoiz lehiaketa ofizialik jokatu, baina Athletic eta Bilbao berriz ere Bizcaya izenarekin elkartu ziren Espainiako lehen futbol txapelketa nazionalean parte hartzeko: 1902ko maiatzaren 15ean antolaturiko Koroatzearen Kopa hain zuzen ere. Bizcayak garaikurra eskuratu zuen, eta, azken finean, Athleticen eskuetan amaituko zuena.

Honen ondoren, Bilbao FCko jabeak, bere taldearekiko interesa galtzen hasi ziren. 1902 urtearen amaieran, klubak nolabaiteko krisi instituzional baten ondorioz igaro zuen. 1903. urtearen hasieran, Carlos Castellanos Bilbao FCko presidenteak kluba desegiteari oniritzia eman zion. Athletic Clubek Bilbao FC xurgatu zuen, bazkideak barne. Hala, 1903ko martxoaren 24an, Athletic Clubek Bilbao F.C. behin betiko bereganatu zuen.

## Presidenteak 
* José Luis Villabaso (1900tik aurrera)
* Carlos Castellanos y Jacquet (1903 baino lehen)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak