open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jijé

**Joseph Gillain**, **Jijé** izengoitiz ezaguna (Gedinne, 1914ko urtarrilaren 13a - Versailles, 1980ko ekainaren 19a) belgikar komikigile eta marrazkilaria izan zen.

Hainbat diziplina artistiko ikasi zituen Maredsous abadian. 1936an sortu zuen bere lehen komiki-pertsonaia, Jojo izenekoa. 1939an Spirou aldizkarian hasi zen lanean, eta lan gehiena bertan egin zuen. Aldizkariko sail nagusiak marraztu zituen, hala nola Spirou eta Fantasio.

Bere fede katolikoak inspiratutako hainbat biografia egin zituen, eta 1950eko hamarkadan Ameriketako mendebaldeari buruzko serie bat sortu zuen, Jerry Spring izenekoa.

Bere komikiak bi estilotakoak izan ziren, errealista eta komikoa.

## Bibliografía 
* *Jojo*, 1936–1937, 2 album
* *Blondin et Cirage*, 1939–1956, 8 album
* *Freddy Fred*, 1939, album bat
* *Trinet et Trinette*, 1939, album bat
* *Spirou et Fantasio*, 1940–1950, 2 album
* *Jean Valhardi*, 1941–1966, 11 album
* *Don Bosco*, 1943, album bat
* *Christophe Colomb*, 1946, album bat
* *Emmanuel*, 1947, album bat
* *Baden Powell*, 1950, album bat
* *Jerry Spring*, 1954–1980, 21 album
* *Blanc Casque*, 1954, album bat
* *Bernadette Soubirous*, 1958, album bat
* *Charles De Foucauld*, 1959, album bat
* *Docteur Gladstone*, 1964, album bat
* *Tanguy et Laverdure*, 1971–1980, 10 album
* *Redbeard*, 1979–1980, 2 album

## Iruditegia 

Blondie en Blinkie.JPG|Blondie eta Blinkie, Bruselan

## Kanpo estekak
Ludovic Auger

**Ludovic Auger** (Joigny, 1971eko otsailaren 17a), Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1997**
* 2. Flandrian Zeharen
* 3. Cholet-Pays de Loiren
**1998**
* Le Samyn
**1999**
* 3. Tro Bro Leonen
**2000**
* Normandiako Tourra
**2002**
* 3. Tour de la Sommeen
**2004**
* Manchako Tourra eta etapa bat
* 2. Bordele-Saintesen
**2005**
* 2. Pikardiako Tourrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jens Debusschere

**Jens Debusschere** (Roeselare, 1989ko abuztuaren 29a) belgikako txirrindularia da. 

## Palmaresa 
**2013**
* Flandriako txapelketa
* Eurometropole Tourra
* Nationale Sluitingsprijs
* 3. Houtlandeko Zirkuituan
**2014**
* 20px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Valoniako Tourreko etapa bat
* Nationale Sluitingsprijs
* 2. Eurometropole Tourrean
* 3. Paris-Toursen
* 3. Binche-Chimay-Binchen
**2015**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* Eurometropole Tourreko etapa bat
* Houtlandeko Zirkuitua
* Valoniako Sari Nagusia
* 3. Nationale Sluitingsprijsean
**2016**
* Flandrian Zehar
**2017**
* Dunkerqueko Lau Eguneko etapa bat
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* 3. Almeriako Klasikan
**2018**
* Valoniako Tourreko etapa bat
* 5. Gante-Wevelgemen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Askatzaileak nazioarteko pasabidea

**Askatzaileak nazioarteko pasabidea** (), **Kristo Berreroslea nazioarteko pasabidea** () izenez ere ezazguna, Andeetan Argentina eta Txile herrialdeak lortzen dituen nazioarteko pasabide bat da. Txileko Los Andes eta Argentinako Mendozako probintzia arteko pasabide nagusia da.

1980an inauguratua, bi herrialdeen arteko Kristo Berreroslearen tunela 3,08 kilometro luze da. Itsas-mailaren gainetik 3.175 metro garaierara dago. Hori dela eta, neguan igarobidea itxi egiten dute elur eta luizi arriskuengatik.

## Ikus, gainera 
* Samoré Kardinala pasabidea

## Kanpo estekak
Taungoo dinastia

thumb|Toungoo Inperioa, 1580. urteko mapa
**Toungoo dinastiak** XV. edo XVI. mendetik XVIII. menderaino gobernatu zuen Birmania.

Inperioaren sortzailea Minkiinio erregea (1486–1531) edo bere seme Tabinshwehti (1531–1550) izan zitekeela uste da, baita inperioa zabaldu eta batu zutenak ere. Tabinshwehtiren koinatu Bayinnaung-ek (1551–1581) dinastiaren mugak zabaldu zituen Laos eta Siamgo (Thailandia) zati handi bat erantsiz. Bayinnaungen bilobak, Anaukpetlun-ek, bateratze politikarekin jarraitu zuen, eta portugaldarrak eta rakhinetarrak kanporatu zituen Birmaniaren hegoaldetik.

Ezein agintarik ez zuen Arakan (Birmaniako hegoaldea) konkistatzea lortu, nahiz eta Tabinshwehti, Bayinnaung eta beste batzuk saiatu. Bayinnaung hil ondoren, inperioa, poliki-poliki, desegiten joan zen, baina dinastiak 1752ra arte iraun zuen.

Bere garaian, Toungoo Inperioa Asiako hego-ekialdeko inperiorik handiena eta boteretsuena izan zen, baita  inperiorik aberatsenetako bat ere, Manipur, Txinako Shan estatuak, Siam eta Lan Xang ere barne bilduz. Hala ere, Asiako hego-ekialdeko historiako inperiorik handiena ere eroriko zen 1581ean, Bayinnaung hil eta 18 urtera.

Dinastia azkar elkartu zen Nyaungyan Min eta bere seme Anaukpetlun-en gidaritzapean, erresuma txikiago eta maneiagarriagoa berreskuratzea lortu baitzuten, 1622rako Behe Birmania, Goi Birmania, Shan estatuak eta Lan Na barne hartzen zituena. Berrezarritako Toungooko erregeek, Ava-n (Inwa) oinarrituta, sistema juridiko eta politiko bat sortu zuten, zeinaren oinarrizko ezaugarriak Konbaung dinastiaren mendean iraungo zuten XIX. mendera arte. Koroak erabat ordezkatu zituen herentziazko buruzagitzak Irrawaddy haranean zehar izendatutako gobernadoreekin, eta Shan buruzagien herentziazko eskubideak asko murriztu zituen. Mendeetako negozio eta administrazio erreformek ekonomia oparoa eraiki zuten 80 urte baino gehiagoz.

Erreinua, pixkanaka, gainbeheran sartu zen bere erregeen «jauregi-gobernuaren ondorioz». 1720ko hamarkadan hasita, Chindwin ibaiako meiteiarren erasoak eta Chiang Maien matxinada bat jasan zuen erreinuak. Meiteiarren erasoak areagotu egin ziren 1730eko hamarkadan, eta Birmania erdialdeko lurralde sakonagoetara iritsi ziren. 1740an, Behe Birmaniako Mon herriak matxinada bat hasi zuen, Hanthawaddiko Erresuma Berrezartua sortuz. Hanthawaddiko armadek Inwa eskuratu zuten 1752an, eta 266 urte zituen Toungoo dinastiarekin amaitu zuten.

## Erregeen zerrenda 
eskuinera|thumb|300x300px| Taungû. Postal zaharra (Ahuja)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Wil O. Dijk: XVII. mendeko Birmania eta Holandako Ekialdeko Indietako Konpainia. 1634–1680. NIAS Press ua, Kopenhague 2006,  .
* Victor B. Lieberman: Probintzia Erreformak Taung-ngu Birmania. In: Ekialdeko eta Afrikako Ikasketen Eskolaren Buletina. Band 43, 3. zk., 1980, S. 548–569, JSTOR 615742.
* Victor B. Lieberman: Birmaniako Administrazio Zikloak. Anarkia eta konkista, c. 1580–1760. Princeton University Press, Princeton NJ 1984,  .
Bertxoko sariketa

**Bertxoko sariketa** Araban urtero jokatzen den bertsolari gazteen txapelketa bat da.

## Historia 
Arabako Bertsozale Elkarteak eta Gasteizko Bagare Kultur Elkarteak 2002an bertsolari gazteek plazak izan zitzaten Bagare sariketa antolatu zuten. Aurreneko hiru ekitaldiak Iñigo Izagirrek irabazi zituen. 2007an Bagare elkartea desegin zen eta Hala Bedi irratiarekin elkarlanean "Bertxoko sariketa" izenarekin jarraitu zuen, hori baita Hala Bedi irratik bertsolaritzaren inguruan duen saioaren izena.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Yemengo gerra zibila

**Ipar Yemengo gerra zibila** Ipar Yemenen borrokatu zen Mutawakkilite erresumako erregezaleen eta arabiar errepublikaren aldeko bandoen artean, 1962 eta 1970 artean. Gerra Abdullah al-Sallal buruzagi errepublikanoak emandako estatu kolpearekin hasi zen, Muhammad al-Badr iman koroatu berria kendu, eta Yemengo errepublika aldarrikatu zuen bere presidentetzapean. Imanak Saudi Arabiako mugara ihes egin zuen, non herri laguntza lortu zuen.

Gerra Hotzaren garaiko aliantzen eredu klasikoari jarraituz, erregezaleek Saudi Arabiaren laguntza jaso zuten, eta errepublikazalek, berriz, Egipto eta Sobietar Batasunarena, indar erregular eta irregularrak bidaltzen inplikatuz. Gamal Abdel Nasser Egiptoko presidenteak, errepublikanoen alde eginda, 70.000 soldadu bidali zituen. Hainbat mugimendu militar eta bake-konferentzia izan arren, gerra geldiunean amaitu zen. Badirudi, Egiptori, gerra horretan parte hartzea kaltegarri izan zitzaiola 1967ko ekaineko Sei Eguneko Gerran izan zuen jardunarentzat. Nasser-ek bere armada inplikatuta mantentzea gero eta zailagoa zela ikusiz, bere tropak Yemenetik ateratzen hasi zen.

1970ean, Saudi Arabiako Faisal erregeak errepublika aitortu, eta tregua sinatu zuen. Historialari militarrek Yemengo gerrari Egiptoko Vietnam bezala aitortzen dute, eta Michael Oren historialariak (garaian Israelek AEBn zuen enbaxadorea) idatzi zuen Egiptok Yemenen izandako abentura militarra hain negargarria izan zela, ezen hur-hurreko Vietnamgo gerrari Amerikako Yemen dei zekiokeen.

## Erreferentziak
Funisia

***Funisia*** Ediacarar garaian bizi izan zen animalia genero bat da, gaur egun iraungita dagoena. Espezie bakarra deskribatu da, *Funisia dorothea*.

## Aurkikuntza eta izena 
Mary L. Droser eta James G. Gehling paleontologo estatubatuarrek aurkitu zuten Australia hegoaldean 2008an. *Funisia* izenak latinez "soka" esan nahi du, animaliaren itxurak hori iradokitzen baitu. Espeziearen *dorothea* izena Mary L. Droser-ek jarri zuen haren ama Dorothy Droser-en omenez.

## Deskribapena eta bizimodua 
Itsaso hondoan finkatuta bizi zen animalia sedentarioa zen. Tente dagoen soka baten antzekoa zen eta 30 cm inguru altxatzen zena. Zizare itxurako gorputz segmentatua zuen. Funisia multzoak aurkitzen dira, gaur egungo koralen edo belakien antzera, eta horrek iradokitzen du sexu ugalketa bidez ugaltzen zela. Antzinagoko alga gorrietan sexu ugalketaren ebidentziak badaude, baina Funisia da ugalketa mota hau aurkitu den animaliarik zaharrenetakoa.

## Taxonomia 
Hain antzinako animalia izanik ez dago argi zein talderi dagokion. Cnidaria edo Porifera filumekin erlazionatu izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gomez Addams

**Gomez Addams** *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da,  Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak sortutako fikziozko gizona. 

## Historia 
Charles Addamsen marrazki bizidunetan, Gomezek —familiako kide guztiek bezala— ez zuen izenik. *The Addams Family* telesaila garatzen ari zirenean, Charles Addamsek pertsonaia *Repelli* edo *Gomez* izendatzea proposatu zuen. Addamsek John Astin erretratulari utzi zion azken aukera eta hark Gomez aukeratu zuen.

Latinoamerikako munduan "Gómez" zorrozki abizena denez, pertsonaiaren izena "Homero" bihurtu zen Latinoamerikako itzulpenetan. Espainian, Gómez deitzen da.

## Pertsonaia 
Gomez aberats xelebre bat da. Morticia Addams emazteaz oso maiteminduta dago, eta emakumeak frantsesez hitz egiten duenean, ezin du kontrolatu musu emateko bulkada (eskuetatik besaurreetaraino). Gomez espainiarra da, gaztelaua. Bere amarekin bizi da, Grandmama Addamsekin (filmen egokitzapenean bere amaginarreba den arren) eta Fester Addamsekin, jatorrizko seriean Morticiaren osaba zena baina beste bertsio guztietan Gomezen anaia dena. Abokatua den arren, bere ondasun handiak lan xelebreetan aritzeko aukera ematen dio. Inbertsioak ditu mundu osoan (krokodilo haztegi bat barne) baina inoiz ez dio axola burtsako bajak, nahiago du bere zaletasunetan aritu; jostailuzko trenak jo, lehoiak eta beste basapiztiak hezi, esgrima, tangoa eta zartailua erabili (askotan bere emazte Morticiarengan kidetasun sadomasokistatzat har daitekeena). Gomezek gaitasun atletiko handiak ditu eta akrobazia oso aurreratuak egiteko gai da; gainera, habanoak erretzea gustatzen zaio.

## Aktoreak 
Morticia Addams aktore desberdinek antzeztu dute:
* John Astin: 60. hamarkadako telebista sailean. *The New Scooby-Doo Movies* marrazki bizidunetan (1. denboraldi, 3. kapituluan) ahotsa jarri zion. 
* Raúl Juliá: *"The Addams Family*" filman (1991) eta haren jarraipena izan zen *Addams Family Values* (1993) filman.
* Tim Curry: *Addams Family Reunion* (1998) 
* Glenn Taranto: *"The New Addams Family"* (1998)
* Oscar Isaac: The Addams Family moldaketan (2019).
* Luis Guzmán: Netflixen "Wednesday" (2022).
* Lucius Hoyos: Netflixen "Wednesday" (2022); gazte garaietako uneetan (flashbackak).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Morticia Addams
* Pugsley Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams
* Thing

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Olaia Inziarte

thumb|Olaia Inziarte
**Olaia Inziarte Gortari** (Oronoz, Nafarroa, 1999ko urtarrilaren 12a) euskal abeslaria da. 2022an abiatu zuen ibilbide musikala bakarlari gisa. 2023ko Musika Independentearen MIN sarietako bortz finalisten arteko bat izan zen. Iker Lauroba eta Chica Sobresaltorekin batera ere aritzen da, teklatu eta koroetan. IE erakundeak (Entidad de Gestión de los Artistas Intérpretes o Ejecutantes de la música) antolatzen duen *Artistas en Ruta* zirkuiturako hautatua izan da 2023an.

## Ibilbidea 
2022an argitaratu zuen bakarlari gisa bere lehen diskoa, *Lehengo Lepotikan Burua*. Sonoritate tradizionalak eta abangoardistak harilkatzen ditu. Olatz Salvadorren kolaborazioarekin kantatzen duen *Behe klasekoa* abestia berehala nabarmendu da. 2025eko urtarrilean berriz, bigarren diska kaleratu zuen: *zerrautsa.* Urte bukaeran album honi jarraipena ematen dion EP laburra kaleratu du, *zura* izenekoa. .Behe klasekoa izatearen konplejurik bat ere ez, erdara traketsetan mintzatzearena ere ez. (*Behe klasekoa* abestia, Olaia Inziarte)2022ko Durangoko Azokan aurkeztu zuen bere lehendabiziko lana. Iker Lauroba, Joseba Tapia eta Chica Sobresaltorekin musikari lanetan aritu izan zen, besteak beste.
## Diskografia 
* *Astelehenetan* (2020)
* *Lehengo lepotikan burua* (Album) (2022)
* *Denak begira daudelaik* (2023)
* *Zerrautsa* (Album) (2025)
* *zura* (EP) (2025)

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Euskal Herriko egungo musikariak
* Nafarroako musika

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Badok.eus webgunean.
* [Bideoa, 2022] Durangoko Azoka: OLAIA INZIARTE - AHOTSENEA 2022 - ZUZENEAN
* [Bideoa, 2022] Olaia Inziarte musikariarekin Durangoko Azokan | Bigarren Kafea
* [Bideoa, 2022] YOKO ONA 03x02 HARREMANAK OLAIA INZIARTEkin | gaztea
* Olaia Inziarte. Calle Sonora.
* [Bideoa, 2023] MusikaZuzenean TB # 224: Olaia Inziarte + Uxue Amonarriz (Huntza) (Hamaika telebista)
* [Bideoa, 2025] "Intimitatean" (Primeran)
Errepublikaren aintzira

**Errepublikaren aintzira** edo **Errepublikaren lakua** () Paraguaiko Ciudad del Este hiriko Boquerón auzoan dagoen aintzira artifizial bat da. Aintzirak Amambay erreka du iturri. Hiri parke batek inguratzen du lakua, zeinean kirol eta aisialdi jarduerak egin daitezkeen. 

## Kanpo estekak
Jelle Wallays

**Jelle Wallays** (Roeselare, 1989ko maiatzaren 11), belgikako txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2010**
* Paris-Tours (23 urtez azpikoa)
**2011**
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2013**
* World Ports Classic-eko etapa bat
**2014**
* Paris-Tours
* Houtlandeko Zirkuitua
**2015**
* Flandrian Zehar
* Duo Normand (Victor Campenaertsekin)
**2016**
* Pino Cerami Sari Nagusia
**2018**
* San Juan Itzuliko etapa bat 
* Espainiako Vueltako etapa bat
**2019**
* Paris-Tours

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oscar Gatto

**Oscar Gatto** (Montebelluna, 1985eko urtarrilaren 1a), italiar txirrindulari ohia da, 2007tik 2020ra profesionala izandakoa.

## Palmaresa 
**2006**
* Asti Hiriko Kopa
**2007**
* 2. Paris-Corrèzen
**2009**
* 2. Sardiniako Giroan eta etapa bat
**2010**
* Stres Hiriko Kopa
**2011**
* Matteotti Saria
* Romagnako Giroa
* Reggio Calabriako Giroko etapa bat
* Italiako Giroko etapa bat
* 3. Agostoni Kopan
**2012**
* Venetoko Giroa
* Padaniako Giroko etapa bat
* 3. Strade Bianchen
**2013**
* Flandrian Zehar
* 3. Larcianoko Industria eta Eskulangintza Sari Nagusian
**2014**
* Austriako Itzuliko bi etapa
**2015**
* Sibiu Tourreko bi etapa
**2016**
* Andaluziako Itzuliko etapa bat
**2017**
* Austriako Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horacio Guzmán nazioarteko zubia

**Horacio Guzmán nazioarteko zubia** () La Quiaca ibaiaren gainetik Argentinako Jujuyko probintziako La Quiaca eta Boliviako Potosí departamenduko Villazón hiriak batzen dituen zubia da.

Hormigoizko zubia da. 31 metro luze da eta 7,8 metro zabalerako bidarria du. 1960ko uztailaren 9an inauguratu zuten.

## Kanpo estekak
Nick Nuyens

**Nick Nuyens** (Lier, 1980ko maiatzaren 5a), belgikako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2003**
* Nationale Sluitingsprijs

**2004**
* Paris-Brusela
* 20px Ster Elektrotoer eta etapa bat
* Valoniako Sari Nagusia
* Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusia
* 3. Britainia Handiko Itzulian

**2005**
* Valoniako Sari Nagusia
* 20px Britainia Handiko Itzulia eta bi etapa
* Omloop Het Volk
* 2. Ster Elektrotoeren
* 2. Druivenkoers Overijsen

**2006**
* Kuurne-Brusela-Kuurne
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* 2. Valoniako Sari Nagusian
* 2. Argovia Kantonamenduko Sari  Nagusian
* 3. Flèche Brabançonnen
* 4. Vattenfall Cyclassicsean

**2007**
* 20px Étoile de Bessèges eta etapa bat 
* Beneluxeko Itzuliko etapa bat
* 2. Flèche Brabançonnen
* 4. Omloop Het Volken
* 7. Flandriako Tourrean

**2008**
* 2. Flandriako Tourrean
* 2. Omloop Het Volken
* 9. Munduko errepideko txapelketan

**2009**
* Valoniako Sari Nagusia
* Omloop Mandel-Leie-Schelde
* 8. Amstel Gold Racen

**2010**
* Austriako Itzuliko etapa bat

**2011**
* Flandrian Zehar 
* Flandriako Tourra
* 3. Udaberriko Klasikoan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Meliora (musika taldea)

**Meliora** Zizurkilen 2018an sorturiko rock-metal elektroniko estiloko taldea da.

## Diskografia 
* *Aethereus* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kosmai Kosin

**Kosmai Kosin** 2022 urtean Hondarribian (Gipuzkoa) sorturiko musika elektronikoko taldea da.

## Ibilbidea 
2022an sortu zuten Gari Arroyo eta Gaizka Lamarrek, Gorpuzkingz proiektua amaitzerakoan. 2022an bertan atera zuten aurreneko diskoa, *Apotheke* izenekoa. "Inpernuan ito nintzen" izan zen singlea.

## Diskografia 
* *Apotheke* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matti Breschel

**Matti Breschel** (Ballerup, 1984ko abuztuaren 31), Danimarkako txirrindulari ohia da, profesionala 2005etik 2019ra.

## Palmaresa 
**2004**
* Canavese Giroa
**2006**
* 3. Le Samynen
* 3. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
**2007**
* Danimarkako Itzuliko etapa bat 
* Irlandako Itzuliko etapa bat
**2008**
* Danimarkako Itzuliko bi etapa
* Ster ZLM Toerreko etapa bat 
* Espainiako  Vueltako etapa bat 
* 2. Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2009**
* 20px 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Kataluniako Voltako etapa bat 
* Luxemburgoko Tourreko etapa bat
* 3. Irlandako Itzulian 
**2010**
* Flandrian Zehar
* 3. Paris-Bourgesen
**2012**
* Burgosko Itzuliko etapa bat
* 3. Gante-Wevelgemen
**2013**
* 3. Danimarkako Itzulian eta bi etapa
**2014**
* Luxemburgoko Tourra eta bi etapa
* 4. Munduko errepideko txapelketan
**2015**
* Danimarkako Itzuliko bi etapa
* 6. E3 Harelbeken
* 8. Vattenfall Cyclassicsean
**2018**
* 3. Japoniako Kopan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harribitxi (musika taldea)

**Harribitxi** Iker Alvarez (Bilbo) eta Aitor Urkiza (Burlata) txistulariek sorturiko folk musika taldea da. 

Bestelako musika instrumentuak ere konbinatzen dituzte, perkusiozkoak (shruti box, kaxoia, platera, musukitarra, shaker, glockenspiel, bonbetea, kalimba, ttun-ttuna, pandereta, danbolina, bongoak) edo harizkoak (mandolina, gitarra, klabeak).

## Diskografia 
* *Deiadar* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asla (musika taldea)

**Asla** 2016 urtean Etxebarrin sorturiko pop-rock musika taldea da.

## Diskografia 
* *Nire eguzkia* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Logikaren Munduko Eguna

UNESCOren Konferentzia Orokorrak urtarrilaren 14a  **Logikaren Munduko Eguna** aldarrikatzen du, Filosofia eta Giza Zientzien Nazioarteko Kontseiluarekin (CIPSH) batera.

Aipatutako datak Kurt Gödel-en heriotza eta Alfred Tarskiren jaiotza oroitzen ditu, XX. mendeko logikaren jakintsu nabarmenetako bi. 

## Logikaren Munduko Eguna 2021 
2019ko azaroaren 13an, UNESCOren Konferentzia Orokorrak 40 C/74 Ebazpenaren bidez, urtarrilaren 14ko **Logikaren Munduko Eguna** aldarrikatu zuen, Filosofia eta Giza Zientzien Nazioarteko Kontseiluarekin (CIPSH) batera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Logikaren Munduko Egunaren webgune ofiziala
Oldřich Nejedlý

**Oldřich Nejedlý** (Žebrák, 1909ko abenduaren 26a - Rakovník, 1990eko ekainaren 11) txekoslovakiar futbolaria izan zen.

Ibilbide profesional osoa egin zuen AC Sparta Praga taldean. Lau aldiz irabazi zuen Txekoslovakiako futbol liga, 1932an, 1935ean, 1938an eta 1939an, eta Mitropa Kopa 1935ean.

Gainera, SV Rakovník eta Spartak Žebrák taldeetan jokatu zuen, baina ez maila profesionalean.

Txekoslovakiako historiako futbol jokalaririk onenetakoa da. 44 partida jokatu zituen Txekoslovakiako futbol selekzio nazionalarekin eta 28 gol sartu zituen. 1934ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldunorde izan zen bere herrialdearekin. Txapelketako golegilerik onena izan zen bost golekin. 1938ko Munduko Futbol Txapelketan lesio larria izan zuen.
Botilaren dantza

[thumb|200px|Botilaren dantza erakustaldia [Fuengirolan.]]
**Botilaren dantza** Paraguaiko dantza folkloriko tradizional bat da buruan beirazko botila-dorre bat osatuz oreka mantenduz dantzatzean datzana.

Dantzaren jatorria argi ez badago ere, teorietako batek dio galopa izeko dantzatik datorrela. Galopa-dantzariek pitxerrak buruaren gainean jarrita dantzatzen dute eta dantzaldian zehar pitxerrak beirazko botilen ordez aldatzen dituzte. 

Botilaren dantzaren emakume dantzariek XIX. mendeko herri jantziekin dantzatzen dute, orkatilerainoko gonak daramatzatela. Ikuskizunak paraguaitar polka musikaz lagundu ohi dira. Dantzariek pausoak inprobisatu ohi dituzte besoak zabalduz gonen parpailei eutsiz. Dantza hau bakarka, bikoteka eta taldeka dantzatu daiteke, botila batekin edo birekin. Hala ere, dantzari eskarmentudunek hamar botila edo gehiagorekin dantzatu dezakete.

Dantzariek darabiltzaten botilak Paraguaiko banderaren koloreak irudikatzen dituzten xingolekin edota loreekin apaintzen dira.

## Kanpo estekak
Olagarroaren Nazioarteko Eguna

**Olagarroaren Nazioarteko Eguna** urriaren 8an ospatzen da  urtero Lurreko ornogabe adimentsuenak ospatzeko.    

## Jatorria 
2007an, The Octopus News Magazine Online (TONMO) foroko kideek ez-ofizialki eztabaidatu zuten urteko egun bat animalia harrigarri hauek ospatzeko. 

Data aukeratu zen  ingelesez urriaren (**October**) eta olagarroa (**octopus**) hilabetea egiten duten hitz jokoagatik, eta zortzi eguna olagarroak **zortzi beso** dituztelako. 

## Nola ospatu dezakezu 
* Olagarroei buruzko ezagutza sustatzea. 
* Bere kontserbazio mehatxuei buruz sentsibilizatzea.
* Sare sozialetan hashtag hauek erabiltzea:
** #WorldOctopusDay
** #CephalopodAwarenessDays

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osaba Fester

**Fester Addams**, baita ere **Uncle Fester**, *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da,  Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak *The New Yorker*ren, 1930. hamarkadan sortutako fikziozko gizona.

## Historia 
Jatorrizko seriean, Morticiaren osaba gisa aipatzen da Fester. Zure abizena ez da inoiz agertzen jatorrizko seriean. Baina beste bertsio guztietan Fester Gomezen anaia eta Pugsley eta Wednesdayren osaba da, eta Addams abizena ematen zaio. Fester seriearen egokitzapen filmikoetan rol garrantzitsua du beti.

## Pertsonaia 
Fester pertsona burusoil bat da, potoloa, begiluzea, eta larruzko beroki luze bat janzten du. Nortasun arrotza du, itxuraz masokista da eta torturatua izatea gustatzen zaio, piromanoa ere bada, leherketak maite baititu. Gai da elektrizitatea gidatzeko eta ahoarekin bonbillak pizteko. Kalte fisiko handi bati aurre egiteko gehiegizko gaitasuna du. Telesailean Thingen ("Eskua") ren laguna da.

Jatorrizko seriean, Morticiaren osaba gisa aipatzen da Fester. Bere abizena ez da agertzen jatorrizko seriean. Baina beste bertsio guztietan Fester Gomezen anaia eta Pugsley eta Wednesdayren osaba da, eta Addams abizena ematen zaio.

## Aktoreak 
Bikain antzeztu zuten Jackie Cooganek jatorrizko sailean, Christopher Lloydek lehen bi filmetan, Patrick Thomasek hirugarrenean, *Addams Family Reunion*, eta Michael Roberdsek *The New Addams Family* telesailaren remake-an eta, azkenik, Fred Armisenek Netflixen *Wednesday* telesail berrian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Morticia Addams
* Pugsley Addams
* Gomez Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams
* Thing

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
María Durán

**María Durán** (Madril, 1946ko otsailaren 5a), Televisión Españolako kantari eta aurkezlea.

## Biografia 
Rafael Durán zinema-aktorearen alaba . 1968an Enrique Martí Maqueda telebistako errealizadorearekin harremana izan zuen. 1976an, *Un, dos, tres... responda otra vez* lehiaketako bigarren etapako azafatetako bat izateko aukeratu zuten, eta Victoria Abril, Beatriz Escudero, María Casal, Marián Flores, Raquel Torrent eta Meggy Schmidtekin batera lan egin zuen, Kiko Ledgard aurkezle zela. 

### Acuario hirukotea 
1977aren hasierara arte egon zen lehiaketan, *Acuario* hirukotea musika-taldea osatu zuenean, programako beste azafata batekin, Beatriz Escuderorekin eta lehiaketa bereko aktorearekin, Mayra Gómez Kempekin. Hirukotearen arrakastarik handiena *Rema, rema, marinero* melodikoa izan zen. Hirukotea desegin ondoren, 1980ko hamarkadan, arte-bizitzatik erretiratu zen.

2005ean Carlos Larrañaga aktorearekin harremana izan zuen. Kameren aurreko azken agerraldiak 2011ko uztailaren 5ean eta abuztuaren 5ean izan ziren, hurrenez hurren, Antena 3 *Espejo* saioan eta Telecinco *Deluxe* saioan, non egoera ekonomiko penagarria jakinarazi baitzuen, etxetik botatzear zegoela. Bigarren saio horretan, Mila Ximénez kazetariak senarrarekin, Manolo Santana tenislariarekin, sexu-harremanak izatea egotzi zion 1980ko hamarkadaren hasieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Less Than Jake

**Less Than Jake** (euskaraz *Jake Baino Gutxiago*) 1992an Floridako (Estatu Batuak) Gainesville hirian sortutako punk, ska punk eta pop punk musika taldea da.

## Diskografia 
* *Pezcore* (1995)
* ''Losers, Kings and Things We Don't Understand* (1995)
* *Losing Streak* (1996)
* *Hello Rockview* (1998)
* *Borders & Boundaries* (2000)
* *Anthem* (2003)
* *In with the Out Crowd* (2006)
* *GNV FLA* (2008)
* *Greetings & Salutations from Less Than Jake* (2012)
* *See the Light* (2013)
* *Silver Linings'' (2020)

## Kanpo estekak
Losing Streak

**Losing Streak** Less Than Jake taldearen bigarren estudioko albuma da. 1996ko azaroaren 12an plazaratu zuten.

## Abestien zerrenda 
# Automatic – 2:06
# Happyman – 1:59
# 9th At Pine – 1:56
# Sugar in Your Gas Tank – 2:06
# Shindo – 2:17
# 107 – 1:59
# Johnny Quest Thinks We're Sellouts – 2:48
# Krazy Glue – 1:58
# Never Going Back to New Jersey – 3:17
# How's My Driving, Dough Hastings? – 1:23
# Just Like Frank – 1:50
# Ask the Magic 8 ball – 2:14
# Dopeman – 2:06
# Jen Doesn't Like Me Anymore – 2:50
# Rock-N-Roll Pizzeria - 2:00
# Lockdown - 2:32

## Musikariak 
* Roger Lima- Baxu, Ahotsa
* Chris Demakes- Gitarra, Ahotsa
* Vinnie Fiorello- Bateria
* Buddy Schaub- Tronboi
* Derron Nuhfer - Saxofoi baritono
* Jessica Mills - Saxofoi altu

## Kanpo estekak
Mate egosi

**Mate egosia** (,  eta ) Argentinako, Boliviako, Brasilgo, Paraguaiko, Txileko eta Uruguaiko gastronomietako infusio tipiko bat da. Mate belarra ur beroan dekozioa eginez lortzen da. Ondorioz, berde garden koloreko edari usaintsua lortzen da, zapore mingotsekoa. Bero zerbitzatzen da kikara edo pitxer batean. Edaria azukrez edo eztigarriz gozatu daiteke. Esnea ere gehitu dakioke.

Paraguaiko Errepublikan mate egosiaren aldaera bat prestatzen da: **mate egosi errea** () edo **mate egosi beltza** () delakoa. Alde batetik ura irakiten jartzen da. Bestetik, mate belarra eta azukrea ontzi batean jarri eta ikatz-txingar puska batekin erretzen dira mate belarra eta azukrea nahasi arte. Ondoren, nahasketa ur irakinari gehitzen zaio. Azkenik, mate egosi errea jalkitzen utzi eta zerbitzatzen da likidoa iragaziz.

## Kanpo estekak
Velia Martínez

**Velia Martínez Febles** (Tampa, Florida, AEB, 1920ko ekainaren 14a &ndash; Miami, Florida, 1993ko maiatzaren 22a) estatubatuar aktore ezaguna, abeslaria eta diskoteka-dantzaria izan zen. Mayra Gómez Kemp aktore, abeslari eta aurkezlearen ama zen.

## Biografia 
Martínez Tampan jaio zen, baina gurasoak Kubakoak ziren. 1941ean Habanan kokatu zen, eta enpresa ezagun bihurtu zen. 1945ean, Mexikon, Ramiro Gómez Kemp (1946-1981) aktore, ekoizle eta idazle kubatarrarekin ezkondu zen (1914-1981). Bi alaba izan zituzten: Georgina eta Mayra Cristina.

1977an, Adela amona ospetsua izan zen PBS delako seriean, *¿Qué pasa , USA?*.  Eszenatokian egin zuen azken emanaldia 1989an izan zen, Luis Santeiroren obran, *Mixed Blessings* Coconut Groveko Joko Etxean *Bedeinkapen* Mistoak, eta bere azken telebista-funtzioan Elena izan zen, 1992an Univision Corte Tropical telesailean ile-apaindegibaten  jabea.

## Hautatutako filmografia 
* *Madman* and Vagabond (1946)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ¿Que Pasa USA? website
* Guijeko artikulua (gaztelaniaz)
James Stirling (matematikaria)

**James Stirling** (1692ko maiatza — 1770eko abenduaren 5a) matematikari eskoziarra izan zen. Archibald Stirling-en eta haren bigarren emazte, Anna Hamiltonen semea izan zen. Oxfordeko Balliol Collegen ikasi zuen.

Stirling-en zenbakiek eta Stirling-en formulak beren abizena daramate.

## Biografia 
Garden herrian jaio zen, Stirlingetik gertu, 1692ko maiatzean. 1726ko azaroaren 3an Londresko Royal Societyko kide hautatu zuten, Isaac Newtonek proposatuta. 1753an uko egin zion arrazoi ekonomikoak zirela medio.

1735ean Leadhills-eko meategien administratzaile izendatu zuten, eta horrek murriztu egin zuen matematikarekiko zuen dedikazioa (baina ez guztiz). Hamar urte geroago, meatzeetako aireztapenari buruzko artikulu bat argitaratu zuen.

Edinburgon hil zen, 1770eko abenduaren 5ean.

## Lanak 
thumb|*Methodus differentialis*, 1764

* *Lineae Tertii Ordinis* Neutronianae (1717)
* *Methodus differentialis Newtoniana illustrata* (1719)
* *Methodus Differentialis* (1730)
* Of the figura of the Earth, and the variation of gravity on the surface (1735)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kevin Van Impe

**Kevin Van Impe** ( Aalst, 1981eko apirilaren 19a) , belgikako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**2001**
* OZ Wielerweekend
* 2. Hasselt-Spa-Hasselten
**2003**
* Renania-Palatinado Itzuliko etapa bat
* 2. Stadsprijs Geraardsbergenen
**2004**
* 2. Zottegemeko Sari Nagusian
**2005**
* Houtlandeko Zirkuitua
* 2. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa
**2006**
* Franco-Belgikar Zirkuitua eta etapa bat
**2007**
* Qatar Tourreko etapa bat
* Franco-Belgikar Zirkuitua
**2009**
* Flandrian Zehar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Frederik Veuchelen

**Frederik Veuchelen** (Bierbeek, 1978ko irailaren 4a), belgikako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**2003**
* Philipe Van Coningsloo Memoriala
**2006**
* Flandrian Zehar
**2008**
* 2. Marseillesa Sari Nagusian
**2010**
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Ruddervoorde Koersen
**2013**
* 2. Tour du Finistèren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ibai-uharte

[thumb|250px|[Bidasoa ibaiko Faisaien uhartea.]]
**Ibai-uhartea** ibai edo erreka baten ibilguan urak inguratzen duen lur-zati edo uharteari deritzo. Aintzira-uharteekin batera ibai-uharteek barnealdeko uharteen multzoa osatzen dute.

Munduko ibai-uharterik handiena Brasilgo Bananal uhartea da. Araguaia ibaian kokatua, 19.162 km²-ko azalera du.

## Ikus, gainera 
* Aintzira-uharte.

## Kanpo estekak
Acuario hirukotea

**Acuario hirukotea** (Espainia, 1976-1980) pop musika-talde melodiko espainiarra izan zen. 1976ko uztailean TVEko *Un, dos, tres... responda otra vez* saioko langile batzuek osatua. Hasieran bi azafatek osatu zuten taldea María Durán eta Beatriz Escuderok, eta gero Mayra Gómez Kemp programaren aurkezleak ere bai.

## Historia 
Hirukoteak album bat grabatu zuen, Ramón Arcusaren ekoizpenarekin, eta Dúo Dinámicoko kideek osatutako letra batzuekin: *Acuario* (1977). Disko horretan, arrakasta handia lortu zuen R. Pérez Botijaren *Rema, rema, marinero* abestia eta B aldean Pepe Iglesiasen *Eso es el amor* atera ziren.

1978an, Mayra Gómez Kemp taldetik alde egin zuen bere musika- eta telebista-ibilbidearekin bakarka jarraitzeko, eta Elia Monteoliva granadar ezezagunak ordezkatu ondoren, beste sinple bat argitaratu zuten: *Haz el amor*, Ramón Arcusarena eta Manuel de la Calvarena, autore beraren *Amor salvaje* kantarekin B aldean. Sinple hori 1978ko Mallorca Musika Jaialdian aurkeztu zen.

1980an, Rebeca Vallejo sevillarrak ordezkatu zuen Beatriz Escudero. Urte horretan bertan, hirukotea desegin eta bikote bihurtu zen: Durán eta Vallejoren artean *Tú* (1981) izeneko azken sinplea atera zuten.

## Diskografia 
### Albumak 
* *Akuarioa* (1977).

### Sinpleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ed Begley

**Edward James Begley Sr.** (Hartford, Connecticut, 1901eko martxoaren 25a - Los Angeles, 1970eko apirilaren 28a) antzerkian, irratian, zineman eta telebistan lan egin zuen estatubatuar aktorea izan zen. 1962an taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen *Sweet Bird of Youth* filmean egindako lanagatik. *12 Angry Men* (1957) eta *The Unsinkable Molly Brown* (1964) film klasikoetan ere agertu zen. Emmy Sarirako ere izendatu zuten *Inherit the Wind* telebistarako egokitzapenagatik.

Ed Begley Jr. aktore eta ingurumen-ekintzailearen aita izan zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Pastel bete

**Pastel betea** labean egindako plater mota bat da, pasta ontzi batean sartu eta sukaldaritzako tradizio anglosaxoiko osagai gozo edo gazien nahasketa batekin betetzen dena. Ohiko janaria da Erresuma Batua, Estatu Batuak, Australia, Irlanda, Zeelanda Berria, etab. Pastel bete gozoak frutaz (sagar-tarta batean bezala), fruitu lehorrez, azukre beltzez edo barazki gozatuz bete daitezke. Gaziak haragia, atuna (enpanadak bezala), arrautzak eta gazta (quiche) edo haragi eta barazkien nahasketa batez bete daitezke.

Produktuaren masa zer motatakoa den definitzen duen elementua da. *Pastel beteak* pastel-oinarri bat du, egoste-platera estali eta betegarria gainean jartzen da, baina irekita uzten da. *Goiko azaleko pastel* batek plateraren hondoan du betegarria, eta labean sartu aurretik estaltzen da. Ore hautsia bere baserako erabili ohi da, baina beste asko erabil daitezke, hala nola galletak edo patata-purea.

## Kanpo estekak
Dea Matrona

thumb|Dea Matronaren beste irudia.
**Dea Matrona** ("jainkosa ama jainkotiarra") mitologia zeltan Marne ibaiaren tutoretza-jainkosa zen. Antzinako Galian Marne ibaiak ere Matrŏna izena zuen. Marne ibaiari Matrona izenez aipatzen duten antzinako egileen artean Julio Zesar, Amiano Martzelino, Ausonio eta Sidonio Apolinar daude. Haren semea Maponos zen. Bere irudiak ohikoak ziren. Buztinezkoak ziren, merkeak, santutegietan eta etxeetan gurtzeko.

## Irudia 
Normalean, jainkosa ama gisa irudikatzen zen, umetxoei bularra ematen edo frutak, beste jaki batzuk edo txakur txikiak magalean eramaten. Eskualde askotan, Matrona horiek hiruko taldeetan (triadak) irudikatzen ziren, edo, bakanago, biko taldeetan. Jainkotiar triada horren barruan, "Deae Matres" edo "Deae Matronae" bezala ezagutzen zen. 

Gurtza-mota hori Europako iparraldeko leku askotan (Matres eta Matronae) ere eman zen, ez bakarrik eremu zeltetan. Beste figura erlijioso eta mitologiko garaikide batzuen antzekoa zen, baita ondorengoetan ere, hala nola Moirak, Furiak, Nornak edo Parcak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bona Dea

## Kanpo estekak
Marián Flores

**Marián Flores**, jaiotzaz **María de los Ángeles Flores Caballero** (Madril, 1957ko urtarrilaren 18a) madrildar idazkaria eta telebistako aurkezlea da eta 1970eko hamarkadaren amaieran ospe handia lortu zuen. Mar Flores modelo eta aktorea ahizpa du.

## Lan ibilbidea 
### *Un, dos, tres ...responda otra vez* saioa 
1970eko hamarkadaren erdialdean hasi zen Televisión españolan idazkaritza-lanetan. 1976an Chicho Ibáñez Serradorrek aurkitu zuen han, *Un, dos, tres ...responda otra vez* telebista-lehiaketa ezagunean sartzeko casting batera aurkeztu ondoren. Saio horretan azafata lanak egiten zituen beste aurpegi ezagun batzuekin, hala nola Victoria Abril, María Casal, María Durán eta Beatriz Escudero. 

#### Saioa eta eszena publikoa utzi 
Programan jarraitu zuen 1978ko urtarrilean bigarren etapan bertan behera utzi arte. Garai hartan lortu zuen ospe handiena, eta gizarte-kronikako aldizkarien azaletan agertu ohi zen haren aurpegia.

Ospe handia lortu arren, eszena publikotik alde egin zuen.

1990eko hamarkadaren amaieran, Telemadrid telebista-kate autonomikoan hasi zen, erredakzio-lanetan.

## Bizitza pribatua 
1977an José Javier Ortegarekin ezkondu zen. 1979an banandu ziren. 1984an, bigarren aldiz ezkondu zen Kiko Matamoros merkataritza-agentearekin, eta 1998an banandu zen. Lau seme-alaba ditu: Lucía (1985), Diego (1986), Laura (1993) eta Irene (1998).

2016. urtean, gaurkotasun mediatikora itzuli zen, orduko horretan, Diego eta Laura semeek *reality* showetan lortutako garrantziaren ondorioz, non agerian utzi baitituzte familia-desadostasunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa IMDb-n
Beatriz Escudero

**Beatriz Escudero**, jaiotzaz **Beatriz Álvarez Escudero** (La Felguera, Asturias, 1950eko azaroaren 16a), asturiar aktorea, kantaria eta telebista aurkezlea da.

## Biografia 
Ursulinen ikastetxean batxilergoa ikasi zuen eta, ondoren, Oviedoko unibertsitatean zuzenbidea. Javier Sandoval TVEko aktore eta errealizadorearekin ezkonduta egon zen eta1983an banandu zen. 1984ko urtarrilaren 27an, ezkontza zibila egin zuen Juan Rumeu Tenerifeko industrialariarekin, eta handik hiru urtera dibortziatu egin zen.

## Lan ibilbidea 
### Aktore hasiera 
Artista senak eraman zuen eszenatoki batera. Bere debuta Shakespeareren *La fierecilla domada* filmean izan zen. 1970eko hamarkadara arte iraun zuen antzerki-lanak, eta 1975ean estreinatu zen Madrilgo Komedia Antzokian, Pedro Gil Paradelaren *El afán de cada noche,* Mary Paz Pondalekin batera.

Telebista Espainiarreko *Un, dos, tres... responda otra vez* saioan izan zen kameren aurreko debuta., eta azafata izan zen bigarren etapan, 1976 eta 1977 urteen artean.

### Acuario hirukotean kantari 
Gero, 1976ko udazkenean, programako beste azafata batzuekin, María Duran eta Mayra Gómez Kempekin, ekin zion musika-ibilbideari, eta  Acuario hirukotea osatu zuen, garai hartan oihartzun handia izan zuen eta 1980. urtera arte iraun zuen musika-taldea. Hirukotearen arrakastarik handiena *Rema, rema, marinero* melodikoa izan zen. Handik gutxira, Juan José Alonso Millánen *Barba Azul y sus mujeres* antzezlanean parte hartu zuen, Manolo Gómez Burrekin batera.

### Zineman 
Zineman 1976an hasi zen, *El Libro del Buen Amor II* filmean paper txiki batekin, baina hamarkadaren bukaerara arte ez zen kalitate eskaseko tituluz betetako ibilbide zinematografikoan hasi. Horietako asko Andrés Pajares eta Fernando Esteso bikotearekin egindakoak, eta Beatriz biluzi integraleko eszenetan agertu ohi zen. Garai hartako aktore askoren artean ohikoa zen destapeko zineman. 

### Telebistan 
1984an behin betiko erretiratu zen ikuskizunetatik. Hala ere, ez zuen telebistaren mundua utzi; izan ere, 90eko hamarkadan, Antena 3 TVko hainbat programa egiten lagundu zuen, hala nola *De tú a tú*, Nieves Herrerok edo kateko hainbat gala aurkeztuta.

Telebistako azken agerraldia 2009ko urriaren 31n izan zen, Telecincoren *¡Qué tiempo tan feliz!* saioan, Mayra Gómez Kempi egin zioten omenaldia zela eta.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Casal

**María Casal**, jaiotzaz **María Consuelo Casal Mínguez** (Madril, 1958ko otsailaren 26a) madrildar azafata, aurkezlea, aktorea, film-zuzendaria eta gidoilaria da.

## Biografia 
Antonio Casal (1910-1974) eta Carmen Mínguez aktoreen alaba da. Bere bizitza pertsonalari dagokionez, 1984ko apirilaren 11n Pedro Posadas kubatarrarekin ezkondu zen,  *Un, dos, tres... responda otra vez* lehiaketan bere lankidea izan zuen Beatriz Escudero ezkontza-amabitxia zela. Handik hilabete gutxira dibortziatu egin zen.

## Lan ibilbidea 
Televisión Españolako *Un, dos, tres... responda otra vez* lehiaketan egin zuen debuta eta  1976tik 1978ra azafata aritu zen 

Ondoren, Amparo Larrañagarekin eta geroago Adriana Ozoresekin batera, *Aplauso* musika-saioaren aurkezpenaz arduratu zen, 1981 eta 1983 bitartean, Silvia Tortosaren ordez.

Hurrengo urteetan *La guerra de los niños* (1980), *Brujas mágicas* (1981) eta *La avispita Ruinasa* (1983) filmetan parte hartu zuen.

Azken urteotan, ospe handia lortu zuen Espainian, telebistako serie arrakastatsuetan parte hartuta, hala nola *Menudo es mi padr*e (1996) eta, batez ere, *Hospital Centra*l, non Elisa Sánchez erizaina interpretatu baitzuen 2000 eta 2004 urteen artean.

Bi film labur ere zuzendu eta idatzi zituen: *Dum-Dum* (2003) eta *Campos de luz* (2004).

2008an, telebistara itzuli zen *700 euros, diario secreto de call-girl* telesailean, Hospital Central utzi ondoren pantaila txikian egin zuen lehen lanarekin.

2010eko abenduan, *La que se avecina* telesailaren bosgarren denboraldiko filmazioan parte hartu zuen, Araceli Madariagaren (Isabel Ordaz) neska-laguna zen Reyesen pertsonaia finkoari bizia emanez. Hura Montepinarrera iritsi zen, sexu-nortasun desberdinarekin hainbat urtez kanpoan egon ondoren. Hala ere, denboraldi horretan baino ez zuen parte hartu. 

2014. urtean antzerki-autore gisa estreinatu zen, eta *Tre-Mendas* eta *Lobas* lanak estreinatu zituen Madrilgo Fernán Gómez antzokian, ekainaren 5ean.

2016. urtean *El Caso: Crónica de sucesos* seriean hasi zen, Laura López-Dórigaren pertsonaia interpretatuz. Antzerkiko aktore famatua zen Dóriga, protagonistaren izeba, eta garai hartako 'emakume tradizionalaren' aurreiritziak hausten zituen.

## Filmografia 
### Zinema 
Izenburua eta norena den:

### Telebistako programak eta bigarren mailako pertsonaiak serieetan 
### Telebistako serieak 
### Film laburrak 
## Antzerkia 
## Sariak 
### Shangay sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  en Internet Movie Database (ingelesez).
* María Casalen fitxa, Cesar Carrera ordezkariaren webgunean. (2000ko iraila)
* Elkarrizketa, 2013ko urriaren 30ean
Elizmendiko Andra Maria

thumb|280x280px|Harburuak.
thumb|280x280px|Hilarrietako bat. Hilarrietako batzuk hormen beheko aldean daude eta nahiko egoera txarrean.
thumb|279x279px|Elizpean dagoen informazio-panela (2022). Besteak bestee idazkunen transkripzioak erakusten ditu.

**Elizmendiko Andra Maria** deitzen da Kontrastako herrian dagoen baseliza erromanikoa (Harana, Araba), X-XI. mende ingurukoa. Elizaren barrualdean XVIII. mendeko erretaula barrokoa dago eta buruan Andra Mariaren XVI. mendeko eskultura dauka. Alboetako erretaulak San Adrianen eta San Juanen omenezkoak dira.

## Ezaugarriak 
Baseliza arabar honen ezaugarririk aipagarriena bere hormetan aurkituko dugu, II. mendeko hilarri erromatarrak aurkituko baititugu bertan, euren idatzi eta apaingarriekin. X-XI. gizaldietan, baseliza eraiki zutenean, inguruko nekropoli erromatar batetik ekarri zituzten hainbat harri elizaren hormak eraikitzeko, tartean 20 hilarri inguru. 1000 urte geroago hilarriek elizaren hormetan jarraitzen dute, baina nekropolia ez da aurkitu oraindik.

Hilarri edo estelak abside erdizirkularrean, eraikinaren alderik zaharrenean, aurki ditzakegu, eta baita nabean ere, Erdi Aro ostean berreraiki zen zatian. Hilarrietako asko apurturik daude eta ez daude egoera onean, aire zabalean baitaude eta hormen behealdean. Hala ere, zenbait hilarritan idazkunak daude eta nahiko ondo irakurri daitezke, eta apaingarriak dituztenak ere badira. Apaingarrien artean aurki ditzakegu, batez ere, mahatsondo hostoak eta zurtoinak (Arabako ekialdean eta Nafarroa mendebaldean ohikoak) eta disko erradiatuak. Horiez gain, gizaki figurak, ilgorak eta arku multzoak ere ikus ditzakegu.

Abside erromatarrean borobil formako hamar harburu daude. Horietako seik apaingarri geometrikoak dituzte, eta batzuek hilarri erromatarretan agertzen diren elementuak. Horiez gain, badira gurutziltzatu bat eta animalia bat, seguru asko otso bat.  
erdian|thumb|622x622px|Absidearen eta baseliza osoaren bista orokorra, ekialdetik.  

## Idazkunak 
Idazkunak zenbait hilarritan agertzen dira eta latinez daude. Hauexek dira hilarri horietan dauden testuen transkripzio proposamenetako batzuk:

***Turaesamus Cantabri filius annorum L hic situs est.***

Hemen datza Turaesamun, Cantaber-en semea, berrogeita hamar urtekoa.

***Minicius Florus annorum LXX hix situs est. [a]anica Flori ancilla annorum V hic sita est.***

Hemen datza Minicius Florus, hirurogeita hamar urtekoa. Hemen datz []anica, Florus-en esklaboa, bost urtekoa.

## Iruditegia 

Image:
Elizmendiko Andra Mari baselizako hilarrien mapa.jpg|Hilarrien kokapena adierazten duen argazkia eta planoa.
Elizmendiko Andra Mari baseliza, informazio panela.jpg|Transkripzioetako bat.
Elizmendiko Andra Mari baselizako hilarria 09.jpg|Hilarri ezagunena, egoera onean dago eta testu luzeena dauka.
Elizmendiko Andra Mari baseliza (Kontrasta, Araba) hilarria 08.jpg|Detailea.
Elizmendiko Andra Mari baselizako hilarria 07.jpg
Elizmendiko Andra Mari baselizako hilarria 05.jpg
Elizmendiko Andra Mari baselizako hilarria 02.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parkak

[thumb|300px|[Marco Bigioren *Hiru Parkak*.]]
[thumb|Parkak lanean. [Albert Maignan (1845-1908) margolariaren *Les Parques* lana.]]
**Parkak**, singularrean **Parka**, Antzinako Erromako erlijioan eta mitoetan, gizakien eta jainkoen bizitzen eta heriotzen patuak zuzentzen zituzten emakumezkoen pertsonifikazioak ziren. Ez zuten pertsona baten ekintzak kontrolatzen jaiotzen zirenean, hiltzen zirenean eta zenbat sufritzen zuen izan ezik. 
Haien baliokide grekoak Moirak ziren; eta iparraldeko herri germaniarren mitologian, Nornak. Parkak patuaren jainkosak dira.

## Mitoa 
Hiru ahizpa irule dira, jaiotza, bizitza eta heriotza pertsonifikatzen dituztenak. Pertsonen patua idazten zuten brontzezko horma handi batean, eta inork ezin zuen haiek idatzitakoa ezabatu. Haien izenak hauek ziren: Nona (bizitzaren haria zurtoinetik bere ardatzera biratzen zuena), Dezima (bere hagaz bizitzaren haria neurtzen zuena) eta Morta (bizitzaren haria moztu eta pertsona baten heriotza modua aukeratzen zuen). 

Grezieraz, aldiz, Kloto, Lakesis eta Atropos deitzen ziren. Eskandinaviar mitologian Urðr (edo Urd, "gertatu dena", patua), Verðandi (edo Verdandi, "orain gertatzen dena") eta Skuld ("gertatu beharko lukeena, edo gertatu behar dena") bezala ezagutzen ziren.

Hildako arimak zegozkien lekuetara eramaten zituzten: Infernura, Zerura, Purgatoriora. Hirurak iruten aritzen ziren; gero, bizitzaren luzera neurtzen zuen haria guraize batekin mozten zuten, eta ebaki horrek heriotzaren unea finkatzen zuen. Artile zuria zeramaten eta urrezko hariak eta artile beltzezko hariak nahasten zituzten. Urrezko hariek pertsonen bizitzako une zoriontsuak adierazten zituzten, eta artile beltzak, berriz, aldi tristeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Moirak
* Herio (mitologia)
2022ko Junior Eurovision Abesti Lehiaketa

**2022ko Junior Eurovision Abesti Lehiaketa** edo **Junior Eurovision 2022** (ofizialki ingelesez **Junior Eurovision Song Contest 2022**) urtero ospatzen den Junior Eurovision Abesti Lehiaketaren hogeigarren edizioa izan zen. Abenduaren 11an ospatu zen, Erevango Karen Demirchyan konplexuan. Armeniak bigarrenez antolatu zuen ekitaldia, aurreko urteko edizioa irabazi ondoren.

Garailea Frantziako Lissandro izan zen, "Oh maman!" abestiarekin. Frantziaren bigarren garaipena izan zen. 

Hamasei herrialde izan ziren partaide guztira. Erresuma Batua lehiaketara itzuli zen hamasei urteko eten baten ostean. Bestalde, Alemania, Azerbaijan eta Bulgariak uko egin zioten lehiaketari, eta Errusia kanpoan geratu zen Europako Irrati-Telebista Batasunak errusiar telebista kidetza gabe utzi zuen eta. 

## Kokapena 
thumb|200px|Karen Demirchyan konplexua, lehiaketaren egoitza.
2021eko abenduaren 21an, Armenia antolatzaile bezala baieztatu zuen Europako Irrati-Telebista Batasunak (EBU). 2022ko otsailaren 17an, Erevan hiriburuko Karen Demirchyan konplexuan egingo zela iragarri zuten. Aurretik ere 2011ko edizioa hartu zuen areto honek.

## Lehiaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Junior Eurovision webgune ofiziala