Bando (arte martziala)

***Bando***a (birmanieraz, ဗန်တို) Birmaniatiko armarik gabeko defentsarako arte martziala da. Batzuetan, okerreko moduan, birmaniar arte martzial guztietarako hitz orokortzat erabiltzen da, baina arte martziala baino ez da: birmaniar borroka sistemei, kolektiboki, *thaing* esaten zaie.

## Prestakuntza 
eskuinera|thumb|130x130px|Arranoaren estiloa
Asiako borroka-arte gehienetan bezala, *bando*-eskolak oinarrizko jarrerak eta oinen mugimenduak irakasten hasten dira. Prestakuntzaren atariko etapa horrek hainbat hilabete dirau, nahiz eta egun irakasle askok hori saihesten duten. Bigarren etapan, blokeatzeko eta gelditzeko zenbait teknika irakasten dira. *Bando*ak defentsa lehenesten du erasoa bainoago, ikasleak bere burua babesteko gai izan dadin, behar izanez gero. Defentsarako planteamenduaren helburua da, halaber, oldarkortasuna uxatzea eta ikasleei beren gaitasunak kontuz aplikatzen irakastea. Hirugarren etapan eraso egiteko mugimenduak irakasten dira.

Teknika gehienak *aka* edo formen bidez irakasten dira: *aka*k bakarka praktikatzen dira lehenik, ikasleak bi bikotekide edo gehiagorekin eginiko talde elkartuetara aurrera egin aurretik. Azken fasea lehiaketetan teknikak aplikatzea da, *sparring* librearen antzera.

## Teknikak 
[eskuinera|thumb|130x130px|[Eskorpioiaren ostikoa]]
*Bando*ak defentsari lehentasuna ematen dio erasorik onentzat joz, ekimena aurkariari utzirik eta kontrako mugimenduetan bereziki oinarrituz. Behin mehatxua aztertuta, erantzun egoki batekin aurre egin dakioke, horrela aurkariaren arma suntsituz. Haren eskua edo oina hautsiz gero, adibidez, gatazka modu eraginkorrean amaitu da. Normalean, *bando* egiten duena gibeleratuko da lehenik, kontraerasoa hasi aitzin, eta ondoren, borrokatu edo blokeatu eginen du. Burua, sorbalda, ukondoa, belauna eta oina eraso egiteko helburuetarako erabiltzen dira. Gertuko borrokari lehentasuna emanten zaio.

Eraso egiteko formak animalien mugimenduetan oinarritzen dira, ziurrenik India eta Txinatiko animalia-estiloen eraginaren bidez. Eredu bakoitzaren mugimenduak eta jarrera imitatzen dituzten animaliak ezaugarritzen ditu. Forma gorena, Indiako *Śastravidyā*n bezala, aurreko guztiak konbinatzen dituen pantera da. 

## Nazioarteko *Bando* Elkartea 
[eskuinera|thumb|130x130px|[Tigre|Tigrearen estiloa]]
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Ba Than (Gyi), artean Birmaniako Batasuneko heziketa fisikoko eta atletismoko zuzendaria zena, *bando* estiloetako teknikak batzen eta eguneratzen saiatu zen, Hanthawaddy *bando* sistema berri bat sortuz. Donn F. Draegerrek honela deskribatzen du erakundearen sorrera:

1933an, Maymyo-n, Birmaniako iparraldean, Militarren Elkarte Atletikoa sortu zuten *gurkha* ofizial batzuek. Hamarkadaren amaierarako, klubean txin, birmaniar, katxin eta karen armadako ofizialak zebiltzan. G. Bahadur gurkha elkateko lehen presidente hautatu zuten. Beste pertsonaia ospetsu bat Ba Than (Gyi) izan zen, hogeita bost urtez Birmaniako Gorputz Hezkuntzako zuzendari gisa aritu zena erretiratu aurretik. (...) IBN (*International Bando Association*, hau da, "Nazioarteko Bando Elkartea"), sortu berria zuen Ba Than-ek (Gyi) Bigarren Mundu Gerran Txinako, Birmaniako eta Indiako eremuan aliatuen alde hil zirenen oroitzapenetan. Horrela, 1948an amaitu zen Militarren Elkarte Atletikoaren lanari segjda ematen dio. Jakina, izaera nazioartekoagoa du, eta Maung Gyi, AEBetan bermea lortu duen irakaslea, Ba Thanen (Gyi) semea da. Maung Gyi borrokalari polifazetikoa da berez, txinatar, indiar, japoniar eta Mendebaldeko metodoak ikasi baititu.
2009an, IBA *International Thaing Bando Association* (ITBA) bihurtu zen, Vazquez Jesus Rivera lehen presidente zuela. 2012ko urrian, Sayagyi U Hla Win birmaniarrak ordezkatu zuen.
## Birmaniar *thaing* federazioa 
Birmaniar *thaing* federazioa 1966an sortu zen. Idazkaria U Chit Than zena izan zen, U Pye Thein-en jarraitzailea. Birmaniako Independentziaren aurretik, U Chit Thanek *Youth Thaing Group* taldea sortu zuen 1946ko urtarrilaren 12an, Bagan U Ba Gyan ministroa buru zuen *All Burma Youth League* ("Birmania Osoko Gazte Liga" zen lehen) delakoaren babespean, 1948ko urtarrilaren 1ean Birmaniako independentzia ospatzeko.

*Thaing*eko maisu guztiek Birmania osoko *thaing* borroka lehiaketa egin zuten Nay Thu Yain antzokian, Kandawgyi lakuan. U Khin Maung, U Chit Than-en ikaslea, lehen postuan geratu zen ezpata bakarreko lehiaketan, lehen postuan geratu zen langileen laurdenetako lehiaketan, eta bigarren geratu zen ezpaten dueluen lehiaketan. U Chit Than-en jarraitzaile Mya Thein-ek gazteriaren *thaing* izendatu zuten eta Birmaniako *thaing* fderazioaren buru bihurtu zen. Gobernuak 2008an Lehen mailako gizarte lehentasunerako saria eman zion birmaniar *thaing*a mundu osoan sustatzeagatik. Thaingeko urrezko dominaz saritu zuen MTFk.

Birmanian, bi *thaing* estilo tradizionalek bizirik diraute: Zazpi arteko karen eskola eta Bederatzi arteko mon eskola dira. 

## *Bando*a Mendebaldean 
Maung Gyi, Ba Than Gyi-ren semea, 1960ko hamarkadaren hasieran hasi zen *bando*a formalki irakasten Washington D.C.n. Haren Hanthawaddy estiloa egun birmaniar arte martzial ezagunena da AEBetan. *American Bando Association*ek bederatzi animalia-estilo ditu, besteak beste, zezena, basurdea, kobra, sugegorria, pitoia, lehoinabarra, tigrea, eskorpioia eta arranoa. Ikasleek *bando*aren oinarriak ikasten dituzte lehenik, animalien tekniketan aurrera egin aurretik. *American Bando Association*en *bando*-sistemaren oinarria teknika eta printzipioen 9 x 9ko matrize bat da. Ikaslea artearen oinarrizko printzipioak atzematera animatzen da, teknika bat egoera jakin batean bakarrik izan baitaiteke baliagarria, baina teknika horren gainean eraikitzen den oinarria erabilgarria izango da egoera askotan.

*Bando*a alde batera utzita, elkarteak *banshay*, *lethwei* eta *naban* irakasten ditu. Ikasleek mailaz maila egiten dute aurrera, gerriko koloredun multzo baten bidez, judotik hartutako praktika bat. Oro har, gerriko zuri, berde, marroi eta beltzek osatzen dute hori, baina eskola batzuek horia sartzen dute gerriko zuri aurreratu gisa. Ikasle batek gerriko beltza lortzeko proba egin ahal izango du, gutxienez bost urteko entrenamendua egin badu. Etapa horretara aurrera egiteko, ikasleak gaitasuna erakutsi behar du *aka* (esku hutsezko formak), makilazko armak, arma zuriak, sparringa, eta gaitasun fisikoko proba bat gaindituz.
[eskuinera|thumb|130x130px|[Panthera|Panteraren ekortzea]]
*Bando*a 1960ko hamarkadan sartu zen Europan U Hla Win-en eskutik, Ingalaterrara emigratu eta Liverpool inguruan *bando*a eta *lethwei*a irakasten duten hainbat eskola ireki zituen. Ondoren, Jonathan Collins irakasle estatubatuarra zenak —Maung Gyi-ren ikaslea izan zen— Frantzian, Suitzan eta Espainian aurkeztu zuen 1986. urtearen amaieran.

Europako *Bando Thaing* Federazioaz egituratuta dago: *International Thaing Bando Association*eko kidea da eta Birmaniako *Thaing* Federazioak onetsia.

## Ikus, halaber 
* Banshay
* Lethwei
* Naban
* Yoga bandoa

## Bibliografia 
* Ba Than (Gyi), *Manual of the Bando Discipline*, National Bando Association, Birmania, 1946–68
* Maung Gyi, *Bando,* *Philosophy, Principles and Practice*, IST edizioa, 2000
* Maung Gyi, *Burmese Bando Boxing*, ed. R. Maxwell, Baltimore, 1978
* International Thaing Bando Association, *Story of* *Myanmar Thaing*, ed. ITBA, Lausana, 2012

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
* Thaing Bando Nazioarteko Elkartea
* Amerikako Bando Elkartea
* Frantziako Bando eta Lethwei Federazioa
* Pakistango Bando Karate Nazioarteko Elkartea 
* Combat Bando Elkartea