open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arantxa Aranguren

**Arantxa Aranguren Ilarregi** (Iruñea, 1966) nafar aktorea da, batez ere antzerkian lan egin duena.

## Sariak 
* 2004 eta 2006ko zerrendako aktore onenaren Aktore Elkartearen Sariak.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Atlas de geografía humana*
* *Ni con un pétalo de rosa*
* *Realidad*.
* *Las cuñadas*.
* *Así es, si así os parece*
* *Diálogos de Javier y el Mar*
* *Agamenon*
* *Yo Claudio*
* *Volveremos a hablar de esta noche*
* *La voz humana*
* *El amor de Fedra*
* *Cierra bien la puerta*
* *Dos amigos de Verona*
* ''Top Girls'
* *La realidad iluminada*
* *Los Enamorados*
* *La Estrella de Sevilla*
* *Yanquis y Yonquis*
* *De mujeres y casamientos*
* *Opera Selene*
* *Seis personajes en busca de autor*
* *La doble inconstancia*
* *La Truhana*
* *Fiesta Barroca*

### Telebista 
* *Acacias 38*
* *El secreto de Puente Viejo*
* *Gran Hotel*
* *Los misterios de Laura*
* *Euskolegas*
* *La que se avecina*
* *Sin tetas no hay paraíso*
* *La familia Mata*
* *Amar en tiempos revueltos*
* *Cuenta Atrás*
* *Hospital Central*
* *Aquí no hay quién viva*
* *Compañeros*
* *Doble y más*
* *Física o química*
* *Romi*

### Zinema 
* *Perdiendo el norte*, Nacho G. Velillak zuzenduta
* *Cordelias*, Gracia Querejetak zuzenduta
* *Quince años y un día*, Gracia Querejetak zuzenduta
* *La voz dormida*, Benito Zambranok zuzenduta
* *Las 13 rosas* Emilio Martínez Lázarok zuzenduta.
* *XXL*, Julio Sánchez Valdések zuzenduta.
* *Mis estimadas víctimas*, Pedro Costak zuzenduta.
* *Ura, mara, mara*, Inés Boza eta Carles Mallolek zuzenduta.
* *El silencio de la ciudad blanca*
* *Maixabel*
Asier Etxeandia

**Asier Gómez Etxeandia** (Bilbo, 1975eko ekainaren 27a - ) bizkaitar aktore eta abeslaria da.

## Lanak 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
### Musika 
## Kanpo estekak
Begoña Maestre

**Begoña Maestre** (Barakaldo, Bizkaia, 1978ko abuztuaren 1a) bizkaitar aktorea da.

## Biografia 
Begoñak arlo guztietan egin du lan, antzerkian, telebistan eta zineman. Antzerkiari dagokionez, eszenatokietan, *Cyrano de Bergerac*, *Mujeres frente al espejo*, *Ana en el trópico*, *Kyrie, el nuevo europeo* edo *Schubert* bezalako lanetan pertsonaia ezberdinak interpretatu ditu.

Zinemari dagokionez, 2003an egin zuen debuta, Luis García Gómezen *Leni* film laburrarekin. Bertan, Begoñak Leni pertsonaia nagusia antzezten zuen.

Hurrengo urtean, Antonio Gárateren aginduetara, *Un año en la luna* film luzea filmatu zuen. Bertan, Estherren pertsonaiari bizia ematen zion, eta, ondoren, 2006an, Gustavo Jiménez zuzendariaren *Alesio*.

Bere filmografian agertzen diren beste film batzuk Juan Moyaren *Cuestión de química* edo Silvia Pereiraren papera egiten duen *Soy el solitario* dira. 2011n Alberto Gorritiberearen *Arriya* filmean lan egin zuen. Parte hartu duen azken filma Benito Zambrano zuzendariarena izan da, 2011n, *La voz dormida*, Dulce Chaconen eleberri batean oinarritua eta gerraosteko garaiko errepresio frankistari buruzkoa.

Pantaila txikian eman du aktoresak bere burua gehien. Gure telebistako telesail arrakastatsuenetako batzuetan, hala nola, *Paco y Veva*, *Hospital Central* eta *El comisario* telesailetan, noizean behin parte hartu du, eta azken telesail horretan 4 ataletan parte hartu zuen.

Pertsonaia finkoak ere izan ditu hainbat telesailetan, telesailetako lantaldean. Horrela, 2001ean *Ciudad-Sur*en lan egin zuen, Isaren paperean, eta 2001ean *Compañeros* seriean sartu zen, non Duna Belarde zen. 2004an, *Motivos personales* intrigazko telesailean ere lan egin zuen, Tania Acosta pertsonaiari bizia emanez.

2006an, *Amar en tiempos revueltos* telenobelan antzezteko kontratatu zuten, garai nahasietan, eta ospe handia lortu zuen, Elisaren arreba mistiko eta puritanoa zen Carlota Dominguezen rolarekin.

2009. urtean, *Hospital Central* telesaileko taldean sartu zen, eta han parte hartu zuen gertakariren batean, baina orain pertsonaia finko batekin, Raquel Castañorekin. 2014an *Chiringuito de Pepe*ren taldean sartu zen. 2019 eta 2020 bitartean TVEko *Mercado Central* telesaileko kide izan zen, non Celia Mendoza ama alargun eta ekintzailea antzezten zuen.

2024ko otsailean *La Moderna*ren bigarren denboraldirako fitxatu zuten, La 1ren eguneroko seriea.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
* *Leni* (2003) film laburra, Luis García Gómezek zuzenduta.
* *Un año en La Luna* (2004), Antonio Garatek zuzenduta.
* *Alesio* (2006), Gustavo Jiménezek zuzenduta.
* *Cuestión de química*, (2007) Juan Moyak zuzenduta.
* *Soy el solitario*, (2008).
* *Arriya*, (2011)
* *La voz dormida*, (2011), Benito Zambranok zuzenduta.

### Antzerkia 
* *Schubert*
* *Kyrie, el nuevo europeo*
* *Ana en el trópico*
* *Mujeres frente al espejo*
* *Cyrano de Bergerac*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blaki

**Francisco Javier Martin**, ezagunago ***Blaki*** edo ***Blaky***, (Donostia, 1934) euskal aktorea da. Maiz bere antzekotasun fisikoa zela eta, Marty Feldman ingeles aktorearekin parekatu izan da.

## Lanak 
### Filmografia hautatua 
* *Los Oficios de Cándido* (1965), Javier Agirrek zuzenduta.
* *Buenos días, condesita* (1967), Luis César Amadorik zuzenduta.
* *Las 4 bodas de Marisol* (1967) Luis Luciak zuzenduta.
* *El astronauta* (1970), Javier Agirrek zuzenduta.
* *Viaje al centro de la tierra* (1976), Juan Piquer Simónek zuzenduta.
* *La guerra de los niños* (1980), Javier Agirrek zuzenduta.
* *...Y al tercer año, resucitó* (1980), Rafael Gilek zuzenduta.
* *I Picari* (1988), Mario Monicellik zuzenduta.
* *Muerte en Granada* (1997), Marcos Zurinagak zuzenduta.

### Telebista 
* *Estudio 1*
* *Un, dos, tres... responda otra vez* (1977-1978)
* *Sumarísimo* (1978)
* *Antología de la Zarzuela* (1979)
* *La cabina* (1972)

## Kanpo estekak
Kent Taylor

**Kent Taylor** (Nashua, Iowa, 1906ko maiatzaren 11a - Woodland Hills, Los Angeles, 1987ko apirilaren 11a) aktore estatubatuarra izan zen.

Louis William Weiss izenarekin jaio zen, Iowa estatuko Nashua herrian. Kent Taylor, 110 pelikula baino gehiagotan agertu zen. 1930 eta 1940ko hamarkadetan, B generoko pelikulak egin zituen. Baina, bere aktore karrera luzean zehar, ospe handiko zine estudioentzako pelikulak ere egin zituen. Adibidez: ''I'm No Angel*, *Death Takes a Holiday*, *Payment on Demand* eta *Track the Man Down*

1950ean, bere zine karrera gainbehera zihoanean eta telebistako ekoizpenak gorantz, Boston Blackie detektibe telesaileko 58 ataletan eta *The Rough Riders* telesaileko 39 ataletan parte hartu zuen paper protagonista batekin. Telebistarako beste lan batzuk, honako hauek dira: *Tales of Wells Fargo*, *Bat Masterson*, *Peter Gunn* eta *Hawaiian Eye* dira. Bere aktore karreraren azken urteetan, beldurrezko eta odolezko pelikuletan parte hartu zuen: *Satan's Sadists*, *Blood of Ghastly Horror*, *Angels' Wild Women* eta *I Spit on Your Corpse''.

Kent Taylor, Los Angelesen lurperatua dago, Westwood Village Memorial Park Hilerrian

## Bitxikeriak 
Jerry Siegel eta Joe Schusterrek, Supermanen Lurreko beste izaerari izena emateko erabili zuten aktore honen izena.
Axonema

**Axonema** zilio eta flageloen barne egiturari deritzo. Oinarrian, mikrotubuluz osaturik dago, eta, mugikortasunari dagokionez, ezinbesteko osagaia da.

## Egitura 
Axonemaren luzera, zilioetan, mikrometro batzuetakoa baino ez da, flageloetan, milimetro bat baino gehiagoko neurrira hel daitekeen bitartean. Bere diametroa, 0,2 milimetrokoa da. Axonema, zilioen kanpo mintzak inguratzen du. Mintz hau, plasma mintzaren mende dago. Axonemaren osagai guztiak, zilioen jaiotokian daude.

Axonemak, 9 mikrotubulu periferiko pare eta 2 zentral ditu. Pare periferikoetako mikrotubuluak, pixkat etzanda bezala daude. Honela kontuak, mikrotubuluetako bat (A), beti dago axonemaren erdigunetik gertuago bestea baino, (B). A mikrotubulua, txikia da, baina osoa. B mikrotubulua, berriz, A mikrotubulu baino handiagoa da, baina ez da osoa, 3 aurrefilamentu falta baitzaizkio A mikrotubuluaren ondoan duen bere paretan. A mikrotubuluak, 13 aurrefilamentu ditu. B mikrotubuluak, berriz, 10 bakarrik.

## Besoak 
A mikrotubuluak dineinaz osaturiko besoak ditu, guztiak norantza berean aurkitzen direnak. Dineina, 10 polipeptido kateren konplexua da, zelula motaren arabera, aldatu egin daitezkeenak. Puxika erako buru bikoitz edo hirukoitz batez osaturik dago. Buru hau, ATP bidez, ondoko pareko B mikrotubuluari lotu daiteke. Azkenik, bere A mikrotubulura denbora guztian lotuta aurkitzen duen txorten luzeago bat ere badu.

Nexinak mikrotubuluen pare periferikoak euren artean konektatzen ditu. Konexio erradialak, pare periferikoetako A mikrotubuluak, mikrotubulu zentralak inguratzen dituen proteina "*leka*" batekin konektatzen dituen zubiak dira. Zubi hauek buru edo konkor batean amaitzen dira.

Zilio eta flageloen mugimendua, ATPren mende dago.

## Kanpo estekak
Paistunturi Eremu Basatia

**Paistunturi Eremu Basatia** (Finlandieraz: *Paistunturin erämaa-alue*), Finlandiako Inari udalerrian dagoen natura-eremu basati bat da. 1991. urtean sortu zen eta 1.570 km²-ko azalera dauka.

## Fauna eta Landaredia 
Azeri artikoa, ipar-belatza, lagopodo eskandinaviarra, urre-txirria eta zapelatz galtzaduna.
## Ikus, gainera 
* Inari

## Kanpo estekak 
*  Paistunturiri buruzko informazioa
Tsarmitunturi Eremu Basatia

thumb|eskuinera|Area laku
**Tsarmitunturi Eremu Basatia** (Finlandieraz: *Tsarmitunturin erämaa-alue*), Finlandiako Inari udalerrian dagoen natura-eremu basati bat da. 1991. urtean sortu zen eta 150&nbsp;km²-ko azalera dauka eta Errusiarekin egiten du muga ekialdean.

## Ikus, gainera 
* Inari

## Kanpo estekak 
*  Tsarmitunturiri buruzko informazioa
Mobile (Alabama)

**Mobile** Alabama estatuko hiria da, Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldeko hirugarren hiririk populatuena, eta Mobile konderriko administrazioaren egoitza. Mexikoko Golkoan da, Mobileko badian, izen bereko ibaiaren bokalean. 2000. urtean 198.915 biztanle biltzen zituen. Alabamako portu inportanteena han da; Hego Amerikako hartu-emanetarako berariazko garrantzia du, eta AEBetako kairik dinamikoenetakoa da. Industriagunea ere bada: ontziolak, petrokimika, ehungintza, papergintza, eta elikagaiak.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Mobile ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
thumb|ezkerrera|Dauphin Street
thumb|350px|ezkerrera|Mobileko kaia

## Kanpo estekak 
* Mobileko Udalaren webgunea
Charles Ashton

**Charles Ashton** (Llawryglyn, 1848 &ndash; 1899ko urriaren 13a) idazle galestarra zen. Ezaguna da XVII. mende eta XIX. mendeen arteko Galesko literaturari buruz egin zuen ikerketagatik: *Hanes Llenyddiaeth Gymreig 1650-1850*.

## Lanak 
* *Bywyd ac Amserau yr Esgob Morgan* (1891)
* *Gweithiau Iolo Goch* (1896)
* *Hanes Llenyddiaeth Gymreig 1650-1850* (1893)
* *Llyfryddiaeth y 19eg Ganrif* (1908)

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Galesezko idazleak
Aneirin

**Aneirin** edo **Neirin** (VI. mendea) poeta galestarra zen. Hen Ogleddeko 10 erreinu kanbriko bateko poeta zela uste dute, seguraski Gododdin erresumakoa (Edinburgh, Eskozia).

Aneirinen lanak ahoz aho XIII. mendeko *Llyfr Aneirin* (Aneirinen Liburua) eskuizkribuan agertzen dira. Nahiz eta Erdi Aroko galeseran idatziak egon, antzinako galeserazko hitzak ere agertzen dira. Aneirinen lanak ahozko tradizioari esker iraun zuten norbaitek idatziz jaso arte, seguruenik XIX. mendean.

Aneirinen lanik ezagunena *Y Gododdin* da, VI. mendearen amaieran Catraetheko batailan angloen aurka borrokatu ziren gudari gododdindarrei eskaini zien elegia da.

## Kanpo estekak 
* *Llyfr Aneirin* (Aneirinen Liburua), text i traduccions
Gasteizko erliebea

thumb|400px|Gasteizko erliebearen ikuspegi orokorra
Ikuspuntu orografikotik, Gasteizko udalerria Arabako Lautadaren erliebe lauaren isla da: bere lurraldearen zatirik handienak itsas mailatik 500 eta 600 metro artean dagoen sakonune bat betetzen du. Leku honetan Gasteizko hirigunea eta bere inguruko nekazaritza lurrak daude. Udalerriaren gutxieneko garaiera Zadorra ibaiaren ibilguan dago, Tresponde inguruan (495 m).

Lautadan barrena sakabanaturik, eskualdea estaltzen zituzten geruza geologikoak higatu ondoren lekuko gisa geratu diren muinoak daude. Hain zuzen, egitura geologiko hauei muino lekuko deritze. Horren adibide dira Gasteizko Erdi Aroko hiria bera kokatuta dagoen mendixka, Eztarroa, Olarizu, Estibalitz eta Jundiz.

Ordoki hau mendigunez inguraturik dago. Udalerriaren ipar-mendebaldean Badaia eta Arrato mendilerroak daude, eta hegoaldean Gasteiz mendiak. Mendien koroa honetan udalerriko punturik garaiena dago, Gasteiz mendien erdian hain zuzen: Pagogan (1.029 m).

## Kanpo estekak
Theda Bara

**Theda Bara**, benetako izena **Theodosia Burr Goodman**, (Cincinnati, 1885eko uztailaren 29a - Los Angeles, 1955eko apirilaren 7a) zinema aktore estatubatuarra zen. *Star system* delakoaren aitzindari izan zen, XX. mendeko hasieran.

## Filmografia 

The Rose of Blood.jpg|*The Rose of Blood* (1917)
Cleopatra 2.jpg|*Cleopatra* (1917)
The Soul of Buddha.jpg|*The Soul of Buddha* (1918)
A Woman There Was.jpg|*A Woman There Was* (1919)
Theda Bara 1919.jpg|''The Siren's song* (1919)

## Bibliografia 
* *Vamp : The Rise and Fall of Theda Bara* Eve Golden, Vestal Press 1997.
* *Theda Bara: A Biography of the Silent Screen Vamp, With a Filmography'' Ronald Genini, McFarland & Company 2001.
Star system

***Star system*** izarren sistemari esaten zaio zinema munduan.

Hollywoodeko estudio handiek (*majors* delakoak) bultzatuta, aktoreak orokorrean, baina batipat "aktoresak", bere menpean hartzen zituzten, filmen ekoizpenari etekin handiagoa ateratzeko. Horrela euren bizitza pribatuari uko eginaz, jainkosak bezala agertzen ziren emakumeok, mitoaren mailara igoaz.

## Kanpo estekak
Lapakiza Linzola

**Lapakiza Linzola** Mendebaldeko Pirinioetan dagoen mendia da, Ansoko ibarrean (Huesca) kokaturik, Erronkariko ibarrarekin ia mugakide. Izan ere, Belagua (Izaba) ohiko abiapuntua da.

2.100 metro ditu.

## Ikus, gainera 
* Pirinioak

## Kanpo estekak
Y Cymro

**Y Cymro** (*Galestarra* euskaraz), 1932an sortua, asteazkenero argitaratzen den galeserazko egunkaria. Gales osorako argitaratzen duen galeserazko egunkari bakarra da.

Wrexhamen sortua, XIX. eta XX. mendeetan existitu ziren izen bereko egunkarien ondorengoa da.

1945ean John Roberts Williams argitaratzaile lanetan hasi zen. 17 urte eman zituen karguan eta urte horietan zehar egunkariaren tirada areagotu eta egunkari-estilo profesional berria sartu zuen.

2004an North Wales Newspapers enpresak Sir Ray Tindleri egunkaria saldu zion. Salmenta baino lehen, argitaratze eguna larunbata zen, baina harrezkero asteazkenero kaleratzen da.

Gaur egungo estimazioen arabera 4.000 ale kaleratzen ditu.

## Kanpo estekak
Illampu

**Illampu** (aimaraz "Illampu") Erdialdeko Andeetan dagoen mendia da, Boliviako hirugarren tontorrik altuena dena eta Peruko mugatik oso urruti ez dagoena.

6.421 metroko altuera du.

Mendizaleek Bolivian 6.000 metro baino gehiago dituzten guztietatik igotzeko mendirik zailena dela uste dute. Ibilbiderik errazena, hego-mendebaldeko aldean, AD gisa sailkatzen da, 65 gradu arteko malda elurtuekin. Mendigunearen iparraldean kokatutako kanpamentu altu batetik igotzen da. Beste bide batzuk "Alemanen ibilbidea", hego-mendebaldean, eta Hegoaldeko ibilbidea dira. Biak mendigunearen mendebaldetik sartzen dira.

## Kanpo estekak
Janq'u Uma

'''Janq'u Uma'* (aimara izena; gaztelaniaz *Ancohuma'') Erdialdeko Andeetako mendi bat da, Boliviako tontorrik altuenetan hirugarrena (Sajama eta Illimani baizik ez dira garaiagoak), 6.427 metroko altuera baitu. Cordillera Real mendilerroko iparraldean dago, Titicaca aintziratik ekialdera, Illampu mendiaren ondoan, Peruko mugatik ez oso urruti.

## Kanpo estekak
Richard Ithamar Aaron

**Richard Ithamar Aaron** (1901eko azaroaren 6a-1987ko apirilaren 4a) filosofo galestarra zen.

Blaendulaisen (Glamorgan) jaioa, Oxfordko Oriel College-n ikasi zuen. 1932tik 1969ra arte filosofia irakaslea izan zen Galesko Unibertsitatean. 1938tik 1968ra arte *Efrydiau Athronyddol* galeserazko filosofia-aldizkaria argitaratu zuen.

Epistemologia eta unibertsalak landu zituen bere lanetan, baina John Lockeren biografia idazteagatik ezagunagoa da.

Aberystwythen hil zen 1987an.

## Lanak 
* *The Nature of Knowing* (1930)
* *Hanes Athroniaeth* (1932) - Filosofiaren historia galeseraz
* *John Locke* (1937)
* *The Theory of Universals* (1952)
* *Knowing and the Function of Reason* (1971)

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Galesezko idazleak
Gwynn ap Gwilym

**Gwynn ap Gwilym** (Bangor, Gales 1955eko ekainaren 23a - 2016ko uztailaren 31) galestar poeta, idazle eta argitaratzailea izan zen.

Artzain anglikanoa izateaz gain Aberystwytheko Galesko Unibertsitateko irakaslea izan zen.

## Lanak 
* *Gwales* (1983)
* *Yr Ymyl Aur* (1997)
* *Dydd Oedd a Diwedd Iddo* (2002)
* *Cyfres o Esboniadau: Llyfr Deuteronomium* (2002)

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Galesezko idazleak
Uyuniko gatzaga

[start=0|thumbtime=45|left|thumb|Munduko zortzi [Leku muturrekoenak|leku muturreko: **Uyuniko gatzaga** da munduko lekurik lauena.]]
**Uyuniko gatzaga** (), **Tunupako gatzaga** ere deitua, gatzezko basamortua da, munduko handiena. Boliviako Altiplanoan dago, Potosíko departamenduan, 3.661 metroko garaieran. 10.582 kilometro koadroko eremua hartzen du.

Duela 40.000, urte aintzira handi bat zegoen han: haren ura lurrundutakoan, gatz-lautada sortu zen. Gatz geruzak 120 metroko sakonera du; guztira, hamar mila milioi tona gatz duela kalkulatzen da. Gatz hori ustiatu egiten da: urtero 25.000 bat tona gatz ateratzen dira, baita boro, potasio, magnesio eta litio ugari ere. Hain zuzen ere, munduko litio-erreserba handienetako bat da.

Turistentzako jomuga desiragarria ere bada, Boliviako lekurik bisitatuenetako bat baita, urtean 60.000 bisita baititu. Azaroa inguruan joaten da turista gehien, izan ere, garai horretako euriek ur-geruza fin batez estalita uzten dute gatz-lautadaren zati handi bat. Itxura magikoa hartzen du orduan. Gainera, sasoi horretan hiru flamenko-espezieren ugalketa-leku ere da. Bestalde, ikusgarriak dira halaber lautadaren erdiko Isla del Pescado uharteko kaktus erraldoiak, 10 metrorainokoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Ambrose Bebb

**William Ambrose Bebb** (Ceredigion, 1894ko uztailaren 4a - 1955eko apirilaren 27a) idazle eta politikari galestarra zen. Familia Cardiganshirekoa zuen. Ambrose Bebb Edward Hughes Bebb kronikariaren semea eta Dewi Bebb errugbilariaren aita zen.

Plaid Cymru alderdi politikoaren sortzaileetako bat izan zen.

## Lanak 
* *Llydaw* (1929)
* ''Crwydro'r Cyfandir* (1936)
* *Y Ddeddf Uno 1536*(1937)
* *Pererindoddau* (1941)
* *Machlud yr Oesoedd Canol* (1951)
* *Machlud y Mynachlogydd''

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Galesezko idazleak
Euros Bowen

**Euros Bowen** (1904ko irailaren 12a - 1988ko apirilaren 2a) galestar poeta izan zen. Geraint Bowen poetaren anaia zen. Treorcikoa (Rhondda) izanda Caerfyrddingo eskola presbiterianoan ikasi zuen. Ondoren Galesko Unibertsitatean eta Oxfordeko Unibertsitatean ikasten jarraitu zuen. Artzain anglikano ordenatu zen eta Llanuwchllyngo errektorea izan zen Merionethshiren.

1948an Galesko Eisteddfod Nazionaleko koro bardikoa irabazi zuen eta 1950ean presidentetza.

## Lanak 
* *Oes y Medwsa* (1987)
* *Lleidr Tân*
* *Buarth Bywyd*
* ''Trin Cerddi'

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Galesezko idazleak
Geraint Bowen

**Geraint Bowen** (1915eko irailaren 10a - 2011ko uztailaren 16) galestar poeta izan zen. Euros Bowen poetaren anaia zen.

1946an Galesko Eisteddfod Nazionaleko presidentetza irabazi zuen, eta 1978tik 1981ra Eisteddfodeko zeremoniak presiditu zituen.

## Lanak 
### Poesia 
* *Awdl Foliant i Amaethwr*
* *Cân y Ddaear*
* *Cân yr Angylion*

### Autobiografia 
* *O Groth y Ddaear* (1993)

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Galesezko idazleak
Hammastunturiko Eremu Basatia

**Bátneduottar** (ipar samieraz; *Bátneduoddara meahcceguovlu*), **Hammastunturi** (finlandieraz; *Hammastunturin erämaa-alue*), **Pää´nntuõddâr** (skolt samieraz) edo **Pänituodâr** (inariko samieraz) **Eremu Basatia** Finlandia eta Lappi iparraldeko Kittilä, Sodankylä eta, gehien bat, Inari udalerrian dagoen natura eremu basatia da. 1991. urtean sortu zen eta 1.825&nbsp;km²-ko azalera dauka.

Hammastunturi Eremu Basatia Urho Kekkonen eta Lemmenjoki parke nazionalen artean dagoen eta basoek estaltzen duten eremu muinotsuan dagoan. Gailur ezagunenak Kehäpää, Appistunturi eta eremuari izena ematen dion Hammastunturi dira, 500 m-ko muga gainditzen dutenak. Eremu basatiaren iparraldeko aldea pinudien esku dago, eta hegoaldekoa, aldiz, izei gorrien ingurunea da.

Eremu basatiaren azken bi mendeetako historia mamitsua izan da. Izan ere, Inari-Pokka bidea eraiki baino lehen, Hammastunturitik Lemmenjoki ibaira doan ingurunea Finlandiako errepide gabeko eremu handiena izan zen. Aspaldian, eremu honetan elur-orein zaintzan jardun zuten samiek; ondoren, urre sukarra iritsi zen bertako ibaietara; eta, azkenik, herrixkak eta errepideak eraiki ziren. Urre sukarrak iraun zuen bitartean, ehunka pertsona bizi ziren Ivalo ibaiaren ertzeko Kultala herrian (Hammastunturiren bihotzean dagoen herri hutsa). Biztanleen kopurua, hain zuzen, gaur egun Inari herrigunearenak duen antzekoa izan zen .

Hammastunturiko animalia ohikoenak Finlandiako baso borealetan aurki daitezkeen animaliak dira. Izeidietan, besteak beste, pinu-gailupak, okil hiruhatzak eta hontz gabiraiak ikus daitezke. Eskandinaviar lagopodoak, Laponiako kaskabeltzak eta siberiar eskinosoak ere eremu basati osoan zehar bizi diren hegaztiak dira. Mendi inguruetan, aldiz, zapelatz galtzadunek eta arrano beltzek izaten dute habia, eta bertan eta zingiretan ere kurlinta bekaindunak eta urre-txirri arruntak egon ohi dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Inari

## Kanpo estekak 
*  Hammastunturiri buruzko informazioa
Illimani

**Illimani** (aimaraz "urrezko arranoa") Erdialdeko Andeetan dagoen mendia da, Boliviako bigarren tontorrik altuena dena eta Peruko mugatik oso urruti ez dagoena.

6.462 metroko altuera du.

## Tontorrak 
* **Pico del Indio** edo Achocopaya (6.462 m): Hegoaldean.
* Cumbre La Paz, Cóndor edo Aguila Blanca (6.362 m): Erdialdean.
* **Pico Kuhm** edo Norte (6.380 m): Iparraldean.
* **Pico Paris**, Laika Kollo edo Cerro Brujo.

## Ohiko bidea 
Mendigunea La Paz hiri bertatik ikusten da normalean, eta hiri horretatik abiatuz gero Pinaya herriraino heldu behar da, hortik mendirako bidea egiteko.

## Kanpo estekak
El Alto (Bolivia)

thumb|260px|El Altoko kale nagusietakoa.

**El Alto** Boliviako laugarren hiririk populatuena da,La Pazko departamenduan dagoena. 1987 arte La Paz hiriko auzoa zen, geografikoki goi aldekoa (4.000 metrotik gora kokatuta dago) eta ekonomikoki oso txirotua eta iskanbilatsua. Urte hartatik aurrera udalerri izaera bereganatu zuen.

2010ean 960.767 biztanle zituen.

## Auzo nagusiak 
Hauek dira zona garrantzitsuenak:
* 1.º de Mayo (hasiera batean fabriketako langileen bizitokia)
* 16 de julio (El Altoko alde komertziala)
* Alto Lima
* Ballivian
* Complejo
* Convifag
* Ciudad Satélite (hasiera batean lagile publikoen bizitokia)
* El Kenko
* German Bush
* Kollpani
* Mercedario
* Nuevos Horizontes
* Río Seco
* Senkata
* Santiago I
* Santiago II
* Villa Adela (hasiera batean Indar Armatuetako langileen bizitokia)
* Villa Alemania
* Villa Exaltación
* Villa Dolores
* Villa Ingavi
* Villa Bolivar "E"
* Villa Bolivar "B"

## Identitatea, kultura eta hizkuntza 
Estatistikako Institutu Nazionalaren arabera, 2001ean 15 urtetik gorako biztanleriaren %74,25ak aimara jatorria aitortzen zuen, %6,34ak kitxua, eta %18,71ak jatorrizko herritarra ez zela zioen. Guaraní, Mojeño y Chiquitanoak bezalako etniak ere badaude hirian, ehuneko txikia badira ere.

El Altoko biztanleak:

El Altok bizi izan duen kultura aniztasuna dela eta, 6 urtetik gorako biztanleriaren %85aren ama-hizkuntza gaztelera da, %39,56ak aimara eta gaztelera hitz egiten ditu, eta 3,67ak aimara soilik. Beraz, biztanleriaren ia %40a elebiduna da.

Nazio Batuen Garapen Programak eginiko ikerketa baten arabera, biztanleriaren gehiengoa El Alton jaioa da eta identifikazio etniko altua du, landa exodoa duela urte gutxi gertatu baitzen.

1985an, %63a etorkinak ziren, gehienak La Pazeko Departamentuko probintzia aimaretatik etorriak.
## Aireportua 
El Alton kokatuta dago La Pazeko aireportua, munduko garaienetakoa dena (4.061 m).

## Kanpo estekak 
*  Aireportuko webgune ofiziala
Carlos Sobera

**Carlos Sobera Prado** (Barakaldo, Bizkaia, 1960ko abuztuaren 11) euskal herritar aktore eta telebista aurkezlea da. Zuzenbidea ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean, eta EHUn irakasle izan zen (1987-1997).

## Lanak 
### Zinema 
* *Bendita calamidad* (2015)
* *Pacto de Brujas* (2002).
* *El forastero* (2002).
* *El lápiz del carpintero* (2002).
* *¡¡¡Hasta aquí hemos llegado!!!* (2002).
* *Lo mejor de cada casa (Una semana en el parque)* (2000).
* *Rigor Mortis* (1996).
* ''Quítate tú 'pa' ponerme yo* (1982).

[ezkerrera|thumb|200px|Carlos Sobera, Elisa Matillarekin batera, [Puerto del Rosarion, 2001ean.]]

### Telebista 
* *Jeopardy* (2007 - ) Antena 3n.
* *1 contra 100* (2007) Antena 3n.
* *El show de los récords* (2006 - ) Antena 3n.
* *¿Quién quiere ser millonario?* (2005-2007) Antena 3n.
* *Números Locos* (2005) Antena 3n.
* *¿Hay trato?* (2004) Antena 3n.
* *El Supershow* (2004) Antena 3n.
* *El Señorio de Larrea* (1999) ETB 2n.
* *¿Quién quiere ser millonario? 50 por 15* (1999-2002) Telecincon.
* *Al salir de clase* (1997-1999) Telecincon.
* *Quítate tú pa' ponerme yo* (1999) Telecincon.
* *PC Adictos* (1997) TVE 1en.
* *Ciudadanos* (1995) ETB 2n.
* *Date el bote* ETB 2n.
* *Arde la tarde* ETB 2n.
* *La familia mudanza* Televisión de Galician.
* *La gran evasion'' ETB 2an.

## Kanpo loturak 
* Carlos Soberaren IMDBko fitxa irakurgai
* Carlos Soberaren webgunea
Eduardo Aldán

**Eduardo Gutiérrez Antón** (Portugalete, 1973ko ekainaren 28a -), **Eduardo Aldán** izen artistikoz ezaguna, bizkaitar umorista, aktore eta telebista aurkezlea da.

## Lanak 
### Telebista 
* *Periodistas* (2001)
* *El club de la comedia* (2001 eta 2004)
* *Desesperado Club Social* (2002)
* *Un, dos, tres... a leer esta vez* (2004)
* *Caiga quien caiga* (2005)
* *Obsesión* (2005)
* *Sálvese quien pueda*
* *Lingo*
* *Tienes talento* (2008)

### Antzerkia 
* *5hombres.com*

## Kanpo estekak
Gorka Aginagalde

**Gorka Aginagalde Lopez** (Gasteiz, ), euskal aktore, umorista eta abeslaria da.

## Biografia 
Gorka Aginagaldek bere ikasketak Gasteizko TAE-n (*Taller de Artes Escenicas*) hasi zituen bere ikasketak 1988 eta 1990 urte bitartean. Jarraian, eta oraindik 1990. urtean, Anton Fontek gidatzen zuen inprobisazio ikastaro bat egin zuen eta azkenez, Álex Angulok ematen zuen interpretaziozko beste ikastaro bat.

Hurrengo urtean gorputz adierazpena egin zuen Eric Thamersekin, jarraian akrobazia Joan Serratsekin eta *clown* azkenez Beti Tobíasekin. 1992. urtean, interpretazioari buruzko jakintza eta praktika izateko, honen inguruko ikastaro bat egin zuen Oscar Molinaren eskutik.

1990 eta 1993. urte inguruan bere ikasketei amaiera eman zien Bartzelonako "El Timbal" antzerki eskolan. 1995ean zimenaren munduan ikusi genuen lehen aldiz *Action Painting* filmarekin. Eta hortik aurrera, etengabeko lanean egon da bai zineman, bai telebistan eta baita antzerkietan ere.

## Lanak 
### Zinema 
* *Ane* (David Perez Sañudo, 2020)
* *Errementari* (Paul Urkijo, 2018)
* *Rey Gitano* (Juanma Bajo Ulloa, 2015)
* *Bendita calamidad* (Gaizka Urresti, 2014)
* *Loco con ballesta* (Kepa Sojo, 2013)
* *Sukalde kontuak* (Aizpea Goenaga, 2009)
* *Berri Ona* (Helena Taberna, 2008)
* *Olè* (Carlo Vanzina, 2006)
* *El síndrome de Svensson* (Kepa Sojo, 2006)
* *Frágil* (Juanma Bajo Ulloa, 2004)
* *Escuela de seduccion* (Juanma Bajo Ulloa, 2004)
* *Torapia* (Kepa Elejalde, 2004)
* *Tú la llevas* (Rulo Pardo, 2004)
* *El robo más grande jamás contado* (Daniel Monzón, 2002)
* *Gente pez* (Jorge Iglesias, 2001)
* *El palo* (Eva Lesmes, 2001)
* *La comunidad* (Álex de la Iglesia, 2000)
* *Año mariano* (Karra Elejalde, 2000)
* *Peaje* (Unai Lobo, 2000)
* *Muertos de risa* (Álex de la Iglesia, 1999)
* *Suerte* (Ernesto Tellería, 1997)
* *Airbag* (Juanma Bajo Ulloa, 1997)

### Telebista 
* *RH+* (2024)
* *Allí abajo* (2015)
* *B&b, de boca en boca* (2014)
* *Cuéntame cómo pasó* (2013)
* *La conspiración* (2012, telefilma)
* *Luna, el misterio de Calenda* (2012-2013)
* *Mugaldekoak* (2010)
* *Ciudad K* (2010)
* *El Comisario* (2005)
* *Jet Lag* (2001)
* *Platos Sucios* (2000)

## Kanpo estekak
Iñaki Miramón

**Iñaki Miramón**, (Bilbo, 1957ko maiatzaren 27a - ) bizkaitar aktorea da.

## Lanak 
### Pelikulak 
### Telebista 
### Antzerkia
Igdir

**Iğdır** (Armenieraz: Իգդիր, Kurdueraz: Îdir, Azerbaijanera: İğdır) Turkiako Iğdır probintziako hiriburua da. Gutxi gora behera 75.927 egongo direla uste da 2007ko zentsu estimaketaren arabera.

## Kanpo estekak
Kasu!

**Kasu!** Iruñeko musika taldea da. Rock, hip-hop eta musika estilo anitz lantzen dituena.

## Historia 
Talde hau 2003an sortu zen Na Tua Man eta Seihots bezalako taldeetan jardundako Eneko Napal (gitarra), R-Zetak taldean ibilitako Patxi Juaniz (bateria), Mikel Marin (gitarra) eta Sahats Alemanekin (ahotsa eta baxua) elkartu zirenean. Laster gehitu zitzaien Josu Berrade, baxua hartuz eta Sahatsek ahotsari ekin zion.

Lehen kontzertua Donibaneko jaietan eman behar zuten *Musutruk* izenez, baina egun horretan eroritako ekaitzak bertan behera utzi zuen, egun hori izan zen *Kasu!* izena hartu zutenekoa. 2005ean haien lehen lana "Beldurrik ez" grabatu zuten Iruñeko K estudiotan Albertok grabatu nahasi eta masterizatuta, eta autoekoizpen gisa kaleratu zuten, egile eskubideak alde batera utziz erregistratu gabe.

2007an Enekok taldea utzi zuen bizitza pertsonala zela eta. Taldeak fase berri bati ekin zion laukote bihurturik. Fase honetan grabatuak dira "Iruindarrok" (Iruñeako gazte peñaren kanta, elektrotxarangako musikari zenbaitekin batera) eta "Geografia" (Joseba Sarrionandiaren olerki bat musikatuta) Elkarrekin (MusikHerria) diskorako.

2008. urteko Urrian Mikel atxilotu zuen espainiar poliziak Marlaska epailearen aginduz. Honenbestez prestatzen ari ziren disko berria geldiaraziz. Kartzelatze honen ondorioz, Eneko taldera itzuli zen Mikelek ala eskatuta diskoa prestatzen jarraitzeko. Egoera horretan Lizar taldean sartu zen ere.
2009-ko urtarrilean diskoa grabatzeari ekin zioten eta grabaketaren erdian bi albistek astindu zuten taldea berriz ere. Mikel fidantzapean irten zen kartzelatik eta bestetik Mak! taldearekin batera 2009-ko gazte martxa-ko abestia egiteko eskaera jaso zuen taldeak. Honi ekiteko eta taldean zegoen egoera berria zela medio taldea abestiaren konposizioan eta grabazioan murgildu zen. 2009an "2" diska argitaratu zuten.

Taldeak orduan 6 hilabeteko atsedenaldia hartu zuen Patxiren Mexikorako bidaia zela eta. 2010eko abendu hasieran "Bitxikeriak" MaxiSinglea kaleratu zuten.

2012an argitaratu zuten hirugarren lan luzea izan zen "Erraietatik" diskoa Taupaka sortzaile elkartearekin batera.

2019. urteko otsailaren 2an "Haziak erditzen" diska argitaratu zuten. Lan hau K estudioetan nahasi eta masterizatua izan da eta diskaren diseñuan Lorea Larraya eta June Garcíaren lana ikusgarria da.

## Taldekideak 
### Egun taldea osatzen dutenak 
 Sahats Aleman (ahotsa)
 Eneko Napal (gitarra)
 Mikel Marin (gitarra)
 Josu Berrade (baxua)
 Lizar Aleman (gitarra)
 Patxi Juaniz (bateria)

## Diskografia 
### ***Beldurrik ez*** (autoekoizpena, 2005) 
### ***Haziak erditzen*** (autoekoizpena, 2019) 
## Kanpo estekak 
* MusikHerria diskoetxearen webgunea
* Gaztesarean egindako elkarrizketa
Nevado Sajama

**Nevado Sajama** Erdialdeko Andeetan dagoen mendia da, Boliviako tontorrik altuena dena eta Txileko mugatik oso urruti ez dagoena.

6.542 metroko altuera du.

## Kanpo estekak
Itziar Lazkano

**Itziar Lazkano Setien** (Portugalete, 1957ko urriaren 30a) bizkaitar aktorea da.

## Biografia 
1979an, *Cómicos de la Legua* antzerki taldean hasi zen. 1980an, talde hau bitan banatu zen eta bere maisu izan zen Ramón Barearekin, *Karraka* taldea sortu zuten. Talde honetan, aktore lanak egiteaz gain, antzerkia eskoletan ezartzeko lan egin zuen. Ernesto del Río zuzendari bilbotarraren *El amor de ahora* (1986) filmarekin egin zuen bere debuta zineman.

## Lanak 
### Pelikulak 
### Telebista 
### Antzerkia 
* *Ama Kuraia* (2020)

### Antzerki-zuzendaritza 
* *Bernarda Alba*

## Errekonozimenduak 
* 2022: Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria. Pregoilaria izateko aukeratua izan zen bere ibilbideagatik eta arte eszenikoen eta kulturaren zabalkunderako Bilbon eta Bilbotik egindako ibilbide eta ekarpenagatik.
* 2020: Bilboko Ospetsua. Beste hauekin batera: Estibaliz Barron, Gizakia Fundazioko zuzendaria; Fernando Canales sukaldaria; Itziar Lazkano antzezlea eta Arantza Matias enpresaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Bilboko Aste Nagusia pregolariari eta txupinerari Berria, 2022.08.27
Janfri Topera

**Miguel Gredilla García** (Hondarribia, 1958ko abenduaren 24a - ), **Janfri Topera** izengoitiz ezagunagoa, gipuzkoar aktorea da. Familia bertokoa duenez, Oñarekin lotura estua du.

## Lanak 
### Zinema 
* *El Pico II* (1984)
* *Rosa Rosae* (1993)
* *La Buena vida* (1996)
* *Mensaka* (1998)
* *El milagro de P. Tinto* (1998)
* *Cuando vuelvas a mi lado* (1999)
* *Amor, curiosidad, prozak y dudas* (2001)
* *Gente pez* (2001)
* *El robo más grande jamás contado* (2002)
* *La gran aventura de Mortadelo y Filemón* (2003)
* *El oro de Moscú* (2003)
* *Semen, una historia de amor* (2005)
* *Mortadelo y Filemón. Misión: Salvar la Tierra* (2008)
* *Mortadelo y Filemón contra Jimmy el Cachondo* (2014)

### Telebista 
* *Los ladrones van a la oficina*
* *Al salir de clase*
* *Querido maestro*
* *Aquí no hay quien viva*
* *Mi querido Klikowsky*
* *Paco y Veva*
* *Manos a la obra*
* *Plaza de España*
* *Con el culo al aire*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín Roa

**Joaquín Fernández Roa**, ezagunago ***Joaquín Roa*** (Iruñea, 1895eko abuztuaren 15 - † Iruñea, 1981eko maiatzaren 23) euskal aktorea zen. Nahiz eta bere karrera 1910eko hamarkadan hasi, 1934ra arte ez zuen zineman lan egin, antzerkian baizik. Hala ere, Espainiako zinema zuzendaririk onenetariko batzuekin lan egin zuen: José Luis Sáenz de Heredia, Rafael Gil, Edgar Neville, Juan de Orduña, Luis García Berlanga, Fernando Fernán Gómez, Luis Buñuel, Juan Antonio Bardem, Luis Lucia edota Ana Mariscal.

## Filmografia hautatua 

* *Eloísa está debajo de un almendro* (1943).
* *Forja de almas* (1943).
* *El clavo* (1944).
* *Tuvo la culpa Adán* (1944).
* *El fantasma y Doña Juanita* (1944).
* *La vida en un hilo* (1945).
* *Domingo de carnaval*, (1945)
* *Bienvenido, Mister Marshall* (1952).
* *Puebla de las mujeres* (1952).
* *Todo es posible en Granada* (1954).
* *Marcelino, pan y vino* (1954).
* *Recluta con niño* (1955).
* *Los ladrones somos gente honrada* (1956).
* *La vida en un bloc* (1956).
* *La vida alrededor* (1959).
* *Un rayo de luz* (1960).
* *Viridiana* (1961).
* *La venganza de Don Mendo* (1961).
* *El extraño viaje* (1962).
* *El camino* (1962).
* *El puente* (1976).
* *Tiempos duros para Drácula* (1977)
Yon González

**Jon Gonzalez Luna**, ezagunagoa ***Yon González*** izen-deiturez (Bergara, Gipuzkoa, 1986ko maiatzaren 20a) aktorea da. Haren anaia Aitor Luna aktorea da, orobat.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Ikus, gainera 
* Debagoiendar ospetsuen zerrenda
Josefina Serratosa

**Josefina Gaxa Pereira** (Donostia, 1911ko martxoaren 5a - Madril, 1990eko abenduaren 14a), ***Josefina Serratosa*** izengoitiz ezaguna, gipuzkoar aktorea izan zen.

## Biografia 
Senarra aktorea zuen ere: José Sepúlveda. Bere karrera 1930eko hamarkadan antzerkian hasi zen eta 1950eko hamarkadan zinemari ekin zion. 1952an debutatu eta garia haietako espainiar zuzendari nagusien agindupean- Florián Rey, Juan de Orduña, Juan Antonio Bardem, José María Forqué, Fernando Fernán Gómez, Edgar Neville edo Pedro Lazaga- hainbat bigarren mailako pertsonai antzeztu zuen. 1960ko hamarkadaren amaieran erretiratu zen.

## Filmografia hautatua 
* *Cómicos* (1954).
* *Marcelino pan y vino* (1954).
* *El Padre Pitillo* (1954).
* *Felices Pascuas* (1954).
* *Esa voz es una mina* (1955).
* *Calle Mayor* (1956).
* *La vida en un bloc* (1956).
* *El hombre que viajaba despacito* (1957).
* *La vida por delante* (1958).
* *El baile* (1959).
* *El balcón de la luna* (1960).
* *Marisol rumbo a Río* (1963).
* *La chica del gato* (1964).
* *La boda* (1964)
* *Nueve cartas a Berta* (1965).
* *Historias de la televisión* (1965).
* *Buenos días, condesita* (1966).
* *Días de viejo color* (1967).
* *Los que tocan el piano* (1968).
* *Abuelo made in Spain* (1968).
* *El demonio de los celos* (1969).

## Kanpo estekak
Siôn Bradford

**Siôn Bradford**, **Ieuan Tir Iarll** bezala ere ezaguna eta ingelesez **John Bradford**, (1706-1785) poeta galestarra zen. Betws-koa zen, Tir Iarll, Glamorgan, Galesko hegoaldekoa hain zuzen.

Edward Williams (Iolo Morgannwg) poetaren irakaslea zen eta berarekin elkarlanean aritu zen. Nahiz eta Siôn poeta gailena ez izan, Galesko XVIII. mendeko kultura piztueran lagundu zuen.

Iolok Siônen hainbat idazlan transkribatu zuen: *Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain*, *Llafar Gorsedd Beirdd Ynys Prydain*, besteak beste.

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Galesezko idazleak

## Kanpo estekak 
*  Siôn Bradford
Adelina Yzac

**Adelina Yzac** (Peiregòrd negre eskualdea, Dordoina, 1954ko ekainaren 11) okzitanieraz eta frantsesez idazten duen idazlea da. Sarlateko eskolara joan zen eta literaturan espezializatu zen. 1973tik 1979ra Letra Modernoak, Espainiera eta Linguistika ikasi zuen Montpellierko unibertsitatean. Horrez gain antzerkigilea da.

## Lanak 
### Okzitanieraz 
* ''D'enfança d'en fàcia*, 1998
* *Un Tren per tu tota sola*, 2002

### Frantsesez 
#### Helduentzako liburuak 
* *La Nuit fut si lente à couler*, 1999
* *D'enfance d'en face*, 1998, 1999ko Joan Bodon Saria
* *Le Dernier de la lune*, 2000, 2001eko Alain-Fournier Saria
* *Enea la cathare*, 2000
* *Danse la vigne*, 2001.
* *Un Train pour toi toute seule*, 2002ko Jaufre Rudel Saria
* *Le Temps d'un retour*, 2002
* *Mondane de Fénelon*, 2003
* *Le Jardin de Jeanne*, 2005

#### Haurrentzako liburuak 
* *Les Larmes de mon père*, 1995
* *La Légende oubliée*, 1996
* *Il y avait une fois*, 1997
* *Histoires courtes et amusantes d'animaux de la ferme* eta *Un drôle d'œuf*, 1998
* *Enéa la cathare*, 2000
* *Calicobat*, 2003
* *Tout Doudou Caramel Mou*, 2002
* *Grain de Riz*, 2003
* *Le Prince qui voit juste*, 2003
* *Le Jour des oies sauvages*, 2004ko Octogones Saria
* *La Princesse du jour et le prince de la nuit*, 2004
* *Le Radeau des poèmes*, 2005
* *TOC*, 2005
* *L'Enfant à la bouche de silence*, 2006
* *Les Trois rives du fleuve*, 2006
* *L'Almanavache'', 2006

## Kanpo estekak 
*  Adeline Yzac
Jadar

**Jadar** (,  ahoskatua) Serbiako lurralde bat da. Osečina inguruan hasten da, lurralde malkartsuan. Bi azpilurraldetan banatuta dago: Jadar Garaia, Osečina inguratzen, hau Radevina lurralde handiagoko zati izaki, eta Jadar Beherea, Podrinje lurralde handiagoaren zati delarik. Jadar Beherearen hiriburua Loznica herria da. Herri hau, ez da Jadar ibaiaren inguruan aurkitzen, ibai honetatik 10 kilometro hegomendebalderantz baizik.

Lurralde hau, Jadar ibaiaren haranean dago, Vlašic, Cer, Gučevo eta Sokolska Planinako mendiek inguratua. Jadar Beherea, lurralde baxua da. Bertako ekonomia, batik bat, nekazaritzan oinarritzen da. Jadar Garaia, berriz, meatzaritzaren lurralde garrantzitsua da (Zavlaka eta Bela Crkvako antimonio mehatzeak daude).

1914ko abuztuan, Lehen mundu gerra hasi berria zela, serbiar armada eta Austriar-Hungariar inperioaren arteko gudurik garrantzitsuenak, Jadar ibaian gertatu zen. Serbiarrek lortu zuten garaipena. Gudu hau, Cerreko Gudua bezala ezagutua izan zen, eta indar aliatuen lehenengo garaipena izan zen, Lehen Mundu Gerraren barnean. *Marš na drinu* izeneko serbiar ereserki alternatiboak, gudu honetan izan zuen bere jatorria.

## Bitxikeriak 
Supermanen komiki eta filmetako kryptonita mearen konposaketa kimiko zehatza duen minerala, jadarita, lurralde honetan aurkitua izan zen, bertako mehatze batean. Adierazitakoaren arabera, mineralak, aurkitua izan zen tokiaren izena hartu zuen, jadarita, alegia.

## Kanpo estekak
Tetraziklina

**Tetraziklinak** espektro zabaleko antibiotikoak dira, gehienak era sintetikoan lortutakoak. Familia honi izena ematen dion antibiotikoa, tetraziklina bera, *Streptomyces aureofassiens* bakterioak sortzen du era naturalean.

Tetraziklina guztien egitura kimikoa ziklikoa da (*irudia*).

## Erasobidea 
Antibiotiko guztien antzera, tetraziklinak gai dira bakterioak akabatzeko giza-zelulak kaltetu gabe. Toxikotasun hautakorra dute, beraz. Tetraziklinak bakteriar erribosometan sartzen dira eta proteinen sintesia inhibitzen dute. Proteinak sortu ezean, bakterioak hiltzen dira.

Bakterioen zelula mintza tetraziklinekiko irazkorra da, antibiotiko hauen sarrera ez du oztopatzen. Giza zelulen mintza, berriz, antibiotiko hauekiko iragazgaitza da, eta tetraziklinak ez dira sartzen zitoplasmara. Horretan datza toxikotasun-eza zelula eukariotoentzat.

## Aplikazioak 
Espektro zabaleko antimikrobianoak dira tetraziklinak. Horrek esan nahi du bakterio askoren aurka erabil daitezkeela. 1950-eko hamarkadan hasi ziren erabiltzen, baina denboraren poderioz bakterio anitzek erresistentzia garatu dute. Hori dela eta, gaur egun iraganean baino gutxiago erabiltzen dira tetraziklinak.

Klamidiak, mikoplasmak eta espiroketen aurka eraginkorrak dira oraindik tetraziklinak. Bruzelosia, kolera, sifilia eta aknearen tratamenduan erabiltzen dira.

Antibiotiko hauek ez dira erabili behar haurdun dauden emakumeengan eta ezta umeengan ere. Hauengan hortzen kolorea iluntzen dute. Kontrako efektuak sor ditzakete ere heste mailan (beherakoak eta sabeleko mina).

## Tetraziklina garrantzitsuenak 
Tetraziklina, doxiziklina, klorotetraziklina ("aureomizina" ere deitua) eta limeziklina dira tetraziklina nagusiak.

## Kanpo estekak
Gosaria Tiffany's-en

'''''Gosaria Tiffany's-en'''* (ingelesez: *Breakfast at Tiffany's*) Truman Capotek idatzitako eleberria da, 1958an argitaratutakoa.

## Haria 
Manhattanera bizitzera joandako iragan gabeko andre Hollyren eta idazle gazte hasi berriaren arteko harremana azaltzen digu eleberriak.

## Hainbat kontu 
*Breakfast at Tiffany's: A Short Novel and Three Stories*, horixe da Capotek 1958an argitaratutako lanaren izen osoa. Aipatu eleberriaz gainera, liburuak hiru narrazio labur ere biltzen zituen: *House of Flowers*, *A Diamond Guitar* eta *A Christmas Memory*. *Breakfast at Tiffany's* istorioko emakumea, Holly Golightly, Capotek sortutako pertsonaia ezagunena izan daiteke, gerora lanak zineman izan zuen egokitzapenaren erruz akaso: Audrey Hepburnek gogoangarri jardun zuen zinemarako *Breakfast at Tiffany's* egokitzapen hartan. Manhattanera bizitzera joandako iragan gabeko andre Hollyren eta idazle gazte hasi berriaren arteko harremana azaltzen digu eleberriak. Roy Newquist idazleari aitortu zion legez idazlan honek mugarri bat ezarri zuen Capoteren sorkuntzan:

[thumb|ezkerrera|150px| [Audrey Hepburnek egin zuen Hollyrena Blake Edwardsek zuzendutako eleberriaren *Breakfast at Tiffany's* zinemarako bertsioan]]

## Euskarazko itzulpena 
1989an Elkarrek euskarazko bertsioa argitaratu zuen, Koro Navarrok itzulia: *Gosaria Tifanny's-en'', Donostia, 1989. 108 orrialde. Paper-azalean. Azaleko ilustrazioa: Pili Beltzunegi. Elkar, Erdal Literatura, 83. zenbakia

## Zinema 
* Breakfast at Tiffany's (filma)* (1961)

## Ikus, gainera 
*  [Edorta Jimenez(https://eu.wikipedia.org/wiki/Edorta_Jimenez)ek liburuaren gainean Argia aldizkarian idatzitako kritika, *Truman Capoteren mingotsa, kontaeraren soiltasuna'', 1989-06-11. ]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Partxe antisorgailu

eskuinera|thumb|250px| Ortho Evra markako antisorgailua
**Partxe antisorgailua** emakumeentzako hormona bidezko metodo antisorgailua da. Partxearen printzipio aktiboak pixkanaka xurgatzen dira epidermisean zehar zirkulaziora pasaz.

Partxea 3 asteetan zehar eramaten da jarrita, astean behin aldatuz. Laugarren astean atsedena hartzen da, partxerik jarri gabe, aste horretan hilekoa jaitsi beharko da eta. Asteko egun berean aldatu beharra da, 7 egunetan zehar eragina izateko diseinatua baitago. Partxea ilerik gabeko azal lehor eta garbian jarri behar da, ipurmasail, sabelalde edo besoan, jantzi estuekin urratzen ez den lekuan.

## Kanpo estekak
Goizalde Núñez

**Goizalde Núñez Uriarte**, (Bilbo, ) bizkaitar aktorea da. Gaztetan hasi zen antzerkigitzan lan egiten. Madrilera joan eta bertan lan egin du, izan ere, Titulcian bizi da. Los Serrano telesail arrakastatsuan Lourditasen papera egiteagatik da ezaguna batez ere.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:  

### Antzerkia 
* *Talem*
* *Lenguas de Gato*
* *Las Bizarrias de Belisa*
* *El malentendido* (1998)
* *Con el Amor No Se Juega*
* *Marat Sade*
* *El Local de Bernardeta*
* *La Secretaria*
* *Madre, el drama padre* (2001)
* *5 hombres y 5mujeres.com* 2005
* *Juventudes* (2015- ...)  Selu Nietorekin
* *Maravillas de Cervantes*. C.N.T.C.
* *No hay burlas con el amor*. C.N.T.C.
* *La celosa de sí misma*. C.N.T.C.
* *La gaviota*
* *Demasiado Humano*
* *No te vistas para cenar*.
* *Contracciones*
* *Pioneras*
* *Bette & Joan*
* *Only Payasos*
* *Mi Niña, Niña Mía* Teatro Español" (2019), zuzendaria: Natalia Menéndez
* " El Salto de Darwin 2020 "Teatro Español-Naves Matadero2, zuzendaria: Natalia Menendez
* " La Vida Es Sueño " C.N.T.C. 2022-2023, zuzendaria: Declan Donnellan
* "Desencantadas", zuzendaria: Ramón Paso
* "Todas las hijas", zuzendaria: Andres Lima.

### Filmografia 
### Telebista 
### Saioak 
* *Dicho y hecho*. 2018, TVE.
* *Me resbala*. 2014 - 2017, Antena 3.
* *Se hace saber*. 2014, TVE.
* *La noche... con Fuentes y Cía*. 2005, Telecinco.

## Sariak eta aintzatespenak 
### Aktoreen Batasunaren sariak 
### Talia sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Pierre Calloc'h

'''Yann-Bêr Kalloc'h**, frantsesez **Jean-Pierre Calloc'h'*, (1888ko uztailaren 21a - 1917ko apirilaren 10a) bretainierazko eta frantsesezko idazlea zen.

Groix uhartean jaioa, arrantzale baten semea zen eta 1902an umezurtu zen. 1900an Aurayko apaizgaitegian ikasi zuen eta 1905ean Vanneskoan, alabaina ikasketak utzi behar izan zituen bere anai-arreba gaixoak zaintzeko. Hainbat mistika eta kristau poemak idatzi zituen, gehienak batailetan zehar.

Borrokan hil zen Lehen Mundu Gerran zehar Urvillers/Cerizy (Aisne) inguruan.

## Lanak 
* *Mem bro* (1900).
* *Mor du* (1900).
* *Plaintes* (1902ko otsaila).
* *L'orphelin de la côte* (1902ko otsaila).
* *La dernière parole de Jésus* (1902ko martxoa).
* *Ker-Is* (abril de 1902).
* *Les filles de Groix* (1902).
* *Ar mor* (1902).
* *La légende de Sainte Catherine* (1904ko azaroaren 25a).
* *Le prêtre* (1904).
* *Barde et prêtre* (1904).
* *Au son de la harpe* (1904).
* *Hirvoud* (1905).
* *Dihunamb !* (1905).
* *Sant Eugen* (1905eko uztailaren 12a).
* *Huneeh* (1905).
* *Kan-Bale er chouanted* (1905).
* *Au grand outrage* (1906ko martxoaren 10a).
* *Mon île adorée* (1906).
* *Er flamanked* (1906).
* *En neu veuer* (1906).
* *Gourhemen a houil mat* (1907ko uztailaren 13a).
* *Kenevo soudard Breih* (1907).
* *Complainte de M.Noël* (1907).
* *Gouil mat !* (15 août 1907).
* *Nendeleg en harlu* (1907).
* *Er voraerion* (1908).
* *Merhed Groai* (1908).
* *Pardonet d'emb hun Offanseu* (1909).
* *En eutreu Uzel, person Groé (1695-1717)* (1909).
* *Étude sur la Boussole Bretonne* (1910).
* *Au barde-rieur* (1911).
* *Les tueurs du Breton* (1911).
* *Ar en deulin* (1913, Lehen Mundu Gerra baino geroago argitaratua)
* *Les Pêcheurs Bretons en Mauritanie*.
* *Les P'tits Poilus de 1915'' (1915).