open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Profelis aurata

***Profelis aurata*** edo ***Caracal aurata*** *Caracal* generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Felinae subfamilia eta Felidae familian sailkatuta dago.

Bi azpiespezie ditu:
* *P. a. aurata* - Kongotik Ugandaraino bizi dena
* *P. a. celidogaster* - mendebaldeko Afrikan bizi dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Felidae

## Kanpo estekak 
* 'Profelis aurata' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jaguarundi

**Jaguarundia** (izen zientifikoa: ***Herpailurus yagouaroundi***) Ameriketan bizi den felido bat da. Ugaztun karniboroen barruko Felidae familian eta Felinae azpifamilian sailkatuta dago.

Jaguarundia *Puma* generoaren barruan sailkatu zen aldi batez, baina 2017az geroztik *Herpailurus* generoaren barruan sailkatuta dago, bera bakarrik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Felidae

## Kanpo estekak 
* Espezieari buruzko informazioa, *Mammals of The World* datu basean.
Macrogalidia musschenbroekii

***Macrogalidia musschenbroekii*** Macrogalidia generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Paradoxurinae subfamilia eta Viverridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Viverridae

## Kanpo estekak 
* 'Macrogalidia musschenbroekii' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Elur-lehoinabar

**Elur-lehoinabarra** edo **elur-pantera** (*Uncia uncia* edo *Panthera uncia*) Uncia generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Pantherinae subfamilia eta Felidae familian sailkatuta dago. Ugaztun haragijalea da.

Adituek zenbait azpiespezie proposatu dituzte, baina oraindik ikerketan dagoen *U. u. baikalensis-romanii* izan ezik, ez dituzte besteak onartu. Asian baino ez da bizi, Bhutanen, Txinan, Indian, Kazakhstanen, Kirgizistanen, Nepalen, Pakistanen, Errusian, Tajikistanen eta Uzbekistanen hain zuzen ere.

## Ezaugarriak 
Altitude handiko mendietan bizi dira 6000 metroraino. Arrazoi horrengatik, gizakiok animalia horri buruz gutxi dakigu. Haren ilea grisa, leun eta salbuespen gisa sarria da, eta bere gorputzaren inguruan biltzen duen ez-ohikoa luzerako buztana du, hotzik ez izateko.

Egunean zehar, ehiza egiten dute eta basabere-mota guztiei erasotzen die, baita abereei  ere. Horrengatik, eta haren azalagatik, baserritarrek ehizatzen dituzte.

Ez dakigu zenbat ale geratzen diren egoera basatian, nahiz eta 5000 baino ez direla egongo pentsatzen da, beraz, espeziea galzorian dago.

Ernatze aldia gutxi gorabehera 100 egunekoa da, normalean bi kume izaten dute, gehienez bost kumeko izaten dute. Bi urteetan helduarora heltzen dira.

## Biologia eta ekologia 
Oso harrapari sendoa da, bere tamaina hirukoizten duten animaliak harrapatzeko gai da. Felidoen arteko saltorik luzeenak egiten ditu. Mendi harritsuetatik ibiltzen ohituta dago eta horretaz baliatzen da kamuflatzeko eta bere harrapakinak horrela zelatatzeko. Oso lurralde sen sendoa duenez, beraz oso oldarkorra izan daiteke. Bere hanka bigungarriak elurreko zapatak ematen dute: beraz, elurraren gainean erraz ibiltzen laguntzen diote.

Espezieok sartzen ditu bere harrapakinen artean: untxiak, urtxintxak, ahuntz basatiak, oreinak, txontak, mendi-belatxingak, txoriak, ibize siberiarrak, marjoresak, Himalaiako tarak, satitsuak, eta marmotak. Tenperatura baxuak bazkariak astiro deskonposatzen dituenez, elurretako lehoinabarrentzat harrapatu ez dituzten animalietako hondarrak jatea ez da arazoa.

Animalia bakartiak dira, ugalketa garaian izan ezik. Bere familiako espezie gehienen bezala, arrek eta emeek elkar laguntzen dute, harrapakin askoz handiagoak harrapatzeko.

## Habitata eta banaketa 
Gehienetan, elurretako lehoinabarra 2.000 eta 4.000 metroren arteko altueretan bizi dira, nahiz eta Himalaian 6.000 metrora aurkitu. Animaliok gizakiekin gutxitan topo egiten dute, eta halako kasuetan beren kamuflaje bikainaren laguntzarekin ezkutatzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Felidae

## Kanpo estekak 
* 'Uncia uncia' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Ramón Jáuregui

**José Ramón Jáuregui Atondo** (Donostia, 1948ko irailaren 1a) euskal herritar politikaria eta Espainiako Langile Alderdi Sozialistako kidea da. Eusko Jaurlaritzako lehendakariordea eta Espainiako Presidentetzako ministroa izan zen. Ingeniari teknikoa, zuzenbidean lizentziatua ere bada.

## Biografia 
Gurasoak nafarrak zituen. Ramon Jauregi Donostiako Herrera auzoan jaio zen. Batxilergoa bukatu eta gero, Pasaiako burdinola batean lan egiten hasi zen, gauez Ingeniaritza ikasi bitartean. Gauez berriz ere, Zuzenbidea ikasi zuen, eta 1975ean lizentziatura lortu. UGTren abokatu-bulego batean hasi zen, Errenterian, non Txiki Benegas ezagutu zuen. 1973an, PSOE eta UGTko kide egin zen.

UGTko idazkari nagusi zenean, Donostiako Udalean hasi zen; 1980ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, legebiltzarkide hautatua izan zen. 1982an, Espainiako Gobernuaren ordezkari izendatu zuten, eta 1985ean, PSE-EEko presidente.

1986ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondorioz, PSEk eta EAJk gobernua sortu zuten, eta, Jose Antonio Ardanza lehendakari zela, lehendakariorde bilakatu zen.

1988tik 1997ra Euskadiko Alderdi Sozialistako eta 1993tik aurrera PSE-EE alderdiko idazkari nagusi izan zen, 1985etik 1988ra alderdi horretako presidente izan ondoren. Euskal Herriko sozialisten idazkaritza nagusia 1997an utzi zuen, PSOEren Agintaritza Batzorde Federalean ardura berriak hartzeko. 1980az geroztik, legegintzaldi batean baino gehiagotan izan da Eusko Legebiltzarreko kide: 1980an, Gipuzkoako zerrendetan hautatu zuten legebiltzarkide; 1990ean, Arabakoetan, eta 1994an, Bizkaikoetan. 1995etik 1997ra Justizia, Ekonomia, Lan eta Gizarte Segurantzako sailburu izan zen. Nahiz eta 1994az geroztik izan PSOEren Agintaritza Batzorde Federaleko kide, 1997ko XIV. Kongresuan hautatu zuten Politika Autonomikoaren alorreko idazkari, Zuzendaritza Federalaren barruan, eta orduz geroztik Madrilen aritu da gehienbat politikagintzan.

2000an, Espainiako Kongresuko diputatu aukeratu zuten Arabatik, eta 2009an eurodiputatu. 2010eko urriaren 21ean, María Teresa Fernández de la Vega ordezkatu eta Presidentetzako ministro izendatu zuten.

## Argitalpenak 
## Erreferentziak
Sarria (Nafarroa)

**Sarria** Izarbeibarrako Gares udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

Aro Modernoan jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Garesko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *sarriarrak* ziren. Gaur egun, *Señorío de Sarría, S.A.* enpresak egiten ditu esnekiak, eta behi-esnearen ekoizpena nabarmentzen da. 86 langile zituen 2011. urtean eta 2018an 54. Aipagarriak dira bertako jauregia eta ardoak.

## Izena 
Sarria toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Sarria* (1087)
* *Sarria* (1232)
* *Sarrea* (1280)
* *Sarria* (136)
* *Sarria* (1534)
* *Sarria* (1802)
* *Sarria* (1981)

## Geografia 
Sarria Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean eta Gares udalerrian.

### Inguru naturala eta kokapena 
Iruñeko merindadearen hegoaldeko herri hustu da.

### Klima eta landaredia 
Gares udalerria, iparraldetik hegoaldera, luzera handiko udalerria izanik, klima aldatu egiten da udalerriaren gunea zein den. Horrela, hegoaldean, mediterraneo klima kontinentala nagusitzen da, eta iparraldean klima mediterraneo-azpimediterraneoa dago. Batez besteko tenperatura 10 gradukoa da iparraldean eta 13 gradukoa hegoaldean. Prezipitazioak ere nahiko aldakorrak dira 500mm batez beste hegoaldean (urteroko egun euritsuak 75 dira), eta 1.000mm iparraldean (urteroko egun euritsuak 100 dira). Udalerriko gunerik menditsuenetan 1.000mm baino gehiago jausten dira urtero.

Garesko jatorrizko landaredia ia erabat galdu da nekazaritzaren eraginaren ondorioz. Oraindik ere, arte eta haritz batzuk badaude (13 hektarea baino ez XX. mendearen amaieran), baina udalerriaren gehienean sastraka eta mota askotako zuhaixkak dira nagusi. Birlandaturiko basoen azalera nahiko handia da, 767 hektarea, eta birlandaketa batez ere Austriatik ekarritako lariziar (Pinus nigra) eta pinu beltzekin egin zen.

#### Estazio meteorologikoa 
Garesen estazio meteorologiko bat dago, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Nafarroako Kutxak kudeatzen zuen Sarriko jaurerria 2012an Caixabankek Nafarroako Kutxa erosi zuenerarte. 2018an Multimedias talde mexikarrak erosi zuen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Nandinia binotata

***Nandinia binotata*** Nandinia generoko animalia da. Carnivora ordenaren barruko Nandiniidae familian sailkatuta dago. Bere genero eta familia monotipikoak dira, hau da, kide bakarra dute.

Lau azpiespezie ezagunak ditu:
* *Nandinia binotata binotata* Gray, 1830.
* *Nandinia binotata arborea* Heller, 1930.
* *Nandinia binotata gerrardi* Thomas, 1893.
* *Nandinia binotata intensa* Cabrera & Ruxton, 1926.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nandiniidae

## Kanpo estekak 
* 'Nandinia binotata' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Mangosta marradun

**Mangosta marraduna** (***Mungos mungo***) Mungos generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Herpestidae familian sailkatuta dago..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mangosta

## Kanpo estekak 
* 'Mungos mungo' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Hiena arre

**Hiena arrea** (*Hyaena brunnea*) Hyaena generoko bi espezieetako bat da. Karniboro ordenaren barruko Hyaenidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hyaenidae

## Kanpo estekak 
* 'Hyaena brunnea' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Hyaena hyaena

**Marradun hiena** (*Hyaena hyaena*) Hyaena generoko bi espezietako bat da. Carnivoraren barruko Hyaenidae familian sailkatuta dago..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hyaenidae

## Kanpo estekak 
* 'Hyaena hyaena' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Malaysiako hartz

**Malaysiako hartza** edo **eguzki-hartza** (*Helarctos malayanus*) Helarctos generoko animalia bat da. Artiodaktiloen barruko Ursidae familian sailkatuta dago.

Bi azpiespezie ditu:
* *Helarctos malayanus malayanus*
* *Helarctos malayanus euryspilus*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ursidae

## Kanpo estekak 
* 'Helarctos malayanus' espezieari buruzko informazioa, Mammals of The World datu basean.
Hartz betaurrekodun

**Hartz betaurrekodun** edo **andetar hartz** (*Tremarctos ornatus*) Tremarctos generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Ursidae familian sailkatuta dago..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ursidae

## Kanpo estekak 
* 'Tremarctos ornatus' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Hartz beltz

**Hartz beltz** (*Ursus americanus*) Ursus generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Ursidae familian sailkatuta dago.

## Azpiespezieak 
Hona hemen hartz beltzaren azpiespezieak.
{| class="wikitable"
!Trinomial!! Hedapena
|-
| valign="top" | *Ursus americanus altifrontalis*
| valign="top" | Britainiar Kolunbiatik iparraldeko Kaliforniaraino
|-
| valign="top" | *Ursus americanus amblyceps*
| valign="top" | Colorado, Mexiko Berria, mendebaldeko Texas, ekialdeko Arizona eta hego-ekialdeko Utah
|-
| valign="top" | *Ursus americanus americanus*
| valign="top" | ekialdeko Montanatik Texaseraino
|-
| valign="top" | *Ursus americanus californiensis*
| valign="top" | hegoaldeko Kaliforniatik hegoaldeko Oregoneraino
|-
| valign="top" | *Ursus americanus carlottae*
| Haida Gwaii/Queen Charlotte uharteak eta Alaska
|-
| valign="top" | *Ursus americanus cinnamomum*
| valign="top" | Idaho, mendebaldeko Montana eta Wyoming, ekialdeko Washington eta Oregon eta ipar-ekialdeko Utah
|-
| valign="top" | *Ursus americanus emmonsii*
| valign="top" | hegoaldeko Alaska
|-
| valign="top" | *Ursus americanus eremicus*
| valign="top" | ipar-ekialdeko Mexiko
|-
| valign="top" | *Ursus americanus floridanus*
| valign="top" | Florida, hegoaldeko Georgia eta Alabama
|-
| valign="top" | *Ursus americanus hamiltoni*
| valign="top" | Ternua
|-
| valign="top" | *Ursus americanus kermodei*
| valign="top" | Columbia Britainiarra
|-
| valign="top" | *Ursus americanus luteolus*
| valign="top" | Ekialdeko Texas, Louisiana, hegoaldeko Mississippi
|-
| valign="top" | *Ursus americanus machetes*
| valign="top" | ipar-erdialdeko Mexiko
|-
| valign="top" | *Ursus americanus perniger*
| valign="top" | Kenai penintsula, Alaska
|-
| valign="top" | *Ursus americanus pugnax*
| valign="top" | Alexander uhartedia, Alaska
|-
| valign="top" | *Ursus americanus vancouveri*
| valign="top" | Vancouver uhartea, Columbia Britainiarra

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ursidae

## Kanpo estekak 
* 'Ursus americanus' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Galidia elegans

***Galidia elegans*** Galidia generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Galidiinae subfamilia eta Eupleridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eupleridae

## Kanpo estekak 
* 'Galidia elegans' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Kaliforniako itsas lehoi

**Kaliforniako itsas lehoia** (*Zalophus californianus*) Zalophus generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Otariidae familian sailkatuta dago..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Otariidae

## Kanpo estekak 
* 'Zalophus californianus' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Itsas txakur txanodun

**Itsas txakur txanodun** (*Cystophora cristata*) Cystophora generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Phocidae familian sailkatuta dago..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phocidae

## Kanpo estekak 
* 'Cystophora cristata' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Itsas txakur muturbeltz

**Itsas txakur muturbeltz** (*Pagophilus groenlandicus*) Pagophilus generoko animalia da. Carnivora (Haragijaleak) barruko Phocidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phocidae

## Kanpo estekak 
* 'Pagophilus groenlandicus' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Enrique Melchor

**Enrique Melchor** (? - Iruñea, Nafarroa, 1936) Nafarroako CNTren sortzailea.

## Biografia 
1920. urtean sortu zuen Iruñeko CNT sindikatua. Orikaindik gertu hil zuten karlistek 1936. urtean.

## Erreferentziak
Pedro Gregorio Etxeandia Ximenez

**Pedro Gregorio Etxeandia Ximenez** (Iruñea, 1746 &ndash; Zaragoza, 1817) Nafar ikerlaria izan zen. Zaragoza inguruko landarediaren katalogo bat egin zuen, *Flora Cæsaraugustana*.
## Biografia 
Hasieran, Pedro Etxeandiaren bizitza igaro zen Iruñean. Bertan hainbat Teologia ikasturte egin zituen, Farmaziako ikasketara eta praktikara dedikatu, eta San Kosme eta San Damian ikastetxera sartu aurretik. Geroago, Zaragozara joan zen, Botikarien Ikastetxean onartua izanez, eta 1772. urtean San Pablo kaleko hirian zeuden bederatzi farmazietako bat eman zioten.

1786an, Pedro Etxeandia R.S.E.A.P.-ko (Real Sociedad Económica aragonesa de amigos del país) bazkide izendatu zuten. 1796an bere burua eskeini zuen botanika irakasteko Ekonomia Elkartean eta Zaragozako Lorategi Botanikoa eratzeko landaketa egokiak hasi zituen. Aragoiko zein Valentziako, Sevillako, Madrileko, Bartzelonako, Pariseko eta Amerikako landare materialekin.

1796an (azaroaren 30a) katedradun izendatu zuten.

Irakaskuntzako hogei urtetan, Napoleonen inbasioaren etenaldi labur batekin, ikasle askok entzun zizkioten ikasgaiak, horien artean Mariano Lagasca.

Pedro Etxeandiak patataren laborantza Aragoin sartzea lortu zuen. Entsegu agronomikoen sail garrantzitsu bat burutu zuen espezie erabilgarri batzuekin. Horren ondoren, sesamo, kakahuete, meloi, angurri eta gari-laboreen errendimenduak hobetu zituen. Lo-belarra ere landu zuen opioa lortzeko eta inportazioa saihesteko. Proust, Lavoisier, Baume edo Lineo (horren jarraitzaile gogotsua izan zen) bezalako atzerriko zientzialari ospetsuen teoriak hedatu zituen.

## Erreferentziak
Prudentzio Abarrategi

**Prudentzio Abarrategi** (Urduliz, Bizkaia, 1873ko apirilaren 28a - ?,?) Bizkaiko hargina izan zen. ***Besamotza*** izenaz ere ezagutzen zen. Harrobi batean egiten zuen beharra. Baina, egun batez, desgaraian lehertu zen tiro batek bi eskuak kendu zizkion. Geroztik, bizimodua nolabait ere ateratzearren, bertso paper saltzeari ekin zion, herriz herri Euskal Herri osoan ibiliz. Gerraz geroztik hil zen. Bertsopaper saltzailerik ospetsuena izan zen. Lexo eta Uztapide bertsolariek aipatzen dute beren liburuetan.

## Erreferentziak
Juan Etxeberri

**Juan Etxeberri Rober** (Donostia, Gipuzkoa, 1609 &ndash; itsasoan, 1662) gipuzkoar ontzigile eta itsastarra izan zen. Galeoietako jenerala zen. Itsas armadako amirala izan zen 1640an.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Mustela nigripes

***Mustela nigripes*** Mustela generoko animalia da. Karniboro barruko Mustelinae subfamilia eta Mustelidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mustelidae

## Kanpo estekak 
* 'Mustela nigripes' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Ithe

**Ithe** Zuberoako Historiaurreko aztarnategia da, Altzürüküko herrian. Trikuharri eta tumulu multzo bat da, Arbailako oihanean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narbasta

**Narbasta** Gipuzkoako erreka, da Urola ibaiaren ezkerraldeko adarra. Aizarnazabalgo udalerriaren eremuetan du iturburua, 300 m-tik gora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olazar

**Olazar** Nafarroako ibaia da, Arga ibaiaren eskuinaldeko adarra; 8 km luze da.

Esteribar udalerriaren eremuetan du iturburua, 1.000 m-tik gora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riorrojo

**Riorrojo** Arabako ibaia da, Ihudaren adarra. Trebiñun du iturburua, eta Berantevillako udalerrian isurtzen du ura, Ihudan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ondalaska

**Ondalaska** Nafarroako erreka, Bidasoa ibaiaren eskuinaldeko adarra; 7 km. Lesakako udalerriaren eremuetan du iturburua, 500 m-tik gora.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izagra

**Izagra** Izabako udalerriaren eremuetan (Nafarroa) altxatzen den mendia da; 1.558 m. Ezka ibaiaren eskuinaldeko adarra ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berderiz

**Berderiz** Baztan (Nafarroa Garaia) eta Aldude (Nafarroa Beherea) lotzen dituen mendi lepoa da, Auza eta Albako harria gailurren artean. 813 metroko garaiera du. Konbentzio Gerrako Aldudeko gudua bertan gertatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olazur

**Olazur** Nafarroako Zugarramurdi udalerriko auzoa (Iruñeko merindadea). 20 biztanle ditu.

## Hizkuntza 
Euskaraz hitz egiten da, goi-nafarreraz; euskaldunak, % 100.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Iribarren

**Francisco José Iribarren Fentanes** (Agoitz, 1960ko azaroaren 28a) nafar politikari ohia da, UPN alderdikoa. Nafarroako Gobernuko lehendakariordea izan zen 2003tik aurrera, eta Ekonomia eta Ogasun kontseilaria 1999tik. 2007an politikako karguetatik erretiratu egin zen.

## Erreferentziak
Larraitza

**Larraitza**, **Aitzandia** edo **Izandia**, Urbasako hegoaldeko gailurra da (1.055 m), Ameskoabarren eta Abartzuzako udalerrien eremuetan (Nafarroa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oloarte-Erreta

**Oloarte-Erreta** Gipuzkoako erreka da. Urola ibaiaren ezkerraldeko adarretako bat da. Zumarragako udalerriaren eremuetan du iturburua, 800 metrotik gora.

## Erreferentziak
Jose Manuel Agirre Eizagirre

**Jose Manuel Agirre Eizagirre**, ezizenez **Endañeta** (Itziar, Deba, Gipuzkoa,  -), Gipuzkoako harri-jasotzaile ohia da.

Itziarko Endañeta Berri baserrian jaioa, 1964an hasi zen 125&nbsp;kg-ko harriarekin Sarasola menderatuz. Gipuzkoako herri-kirolaririk onena izendatu zuten 1969, 1972 eta 1973. urteetan. Harri errektangular eta kubiko handiekin ez zuen parekorik eta askotan aurkariei abantaila ematen zien.

## Erreferentziak
Mustela strigidorsa

***Mustela strigidorsa*** Mustela generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Mustelinae subfamilia eta Mustelidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mustelidae

## Kanpo estekak 
* 'Mustela strigidorsa' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Hilario Gaiztarro

**Hilario Gaiztarro** (Anoeta, Gipuzkoa, 1859 &ndash; 1909ko urriaren 15a) sendagilea izan zen, kirurgialaria. Donostiako San Ignacio klinika sortu zuen.

## Erreferentziak
Orizki

**Orizki** Nafarroako Etxalar udalerriko auzoa da (Bortziriak). 85 biztanle ditu. Euskara, iparraldeko goi-nafarrera; euskaldunak, % 100.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endara (argipena)

**Endara** izenak esanahi zenbait ditu:
* Endara: Lesaka (Nafarroa) udalerriko auzoa da.
* Endara urtegia, Lesakan.
* Endaraerreka: Bidasoaren ezkerraldeko ibaiadarra da, Lesaka eta Irun arteko mugan.
Larrango

**Larrango** Nafarroa Behereko hegoaldeko mendia, Arrosako herrian; 579 m. Goi Erdi Aroko gaztelu baten aztarnak daude gailurrean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mandoegi

**Mandoegi** Gipuzkoaren eta Nafarroa Garaiaren artean, Adarra-Mandoegiko mendilerroan  dagoen mendi bat da. Itsas maila baino 1.046 metro gorago du gailurra, eta Urumea eta Leitzaran ibaien arteko banalerroa eratzen du.

Goizueta eta Arano dira ohiko abiapuntuak.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak
* Nafarroako mendiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muera

**Muera** Arabako ibaia da, Omezillo ibaiaren ezkerraldeko adarra. Gesaltzako udalerriaren eremuetan du iturburua, 700 m-tik gora. Añanako Gatz Haranetik abiatzen den erreka da, izaera gazikoa.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bagola

**Bagola** Nafarroako mendilerroa, Kakueta eta Atuzkarratz mendilerroekin batera Ezka, Binies eta Zaraitzu ibai-arroak bereizten dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boluntzarreta EBE

**Boluntzarreta EBE** Getxoko (Bizkaia) euskara-elkartea. 1999an sortu zen eta *UK Uribe Kostako aldizkaria*ri legezko babesa emateko helburua zuen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Capdeville

***Capdeville*** XIX. mendeko bertsolari lapurtarra, *Rothschild* deitua. Trebetasun berezia zuen pilota-partidetako tantoak kantatzen.

## Erreferentziak
Alkaxuri

**Alkaxuri**, **Iruegiko kaskoa** edo **Irubelakaskoa** Baztango (Nafarroa Garaia) mendia da, Nafarroa Behereko (Bidarrai) mugatik gertu dagoena. 967 mko garaiera du. Aritzakun eta Urritzateko haranak bereizten ditu.

Gorramendiko mendilerroaren iparraldeko muturrean dago kokaturik, Iparlako mendilerroaren mendebaldean.

Leku guztietatik urruti dagoen mendia dirudi Alkaxurik.
Biderik motzenak Sumus aldetik eta Gorramendi aldetik datoz, eta Iparraldeko ertza eta Hegoaldeko ertzean gora datoz hurrenez hurren.
Hiru hegi aipatzen dira bigarren izenean eta ertzak ere hiru dira, baina hirugarren ertza ez da beste biak bezain erosoa; Aritzakun aldera amiltzen den ertz hautsi eta malkartsua da.
Tontorrean harri pila bat baino ez dago.
Panoramika ikusgarria da oso, bere oinean zabaldutako Aritzakun eta Urritzateko haranak inguratzen dituzten mendietara zabal-zabalik baitago: Artzamendi, Iparla eta Gorramakil dira horietan nabarmenenak.

## Abiapuntuak
* Baztan aldetik: Otsondoko mendatetik ateratzen da bide bat Gorramendirantz, eta mendi horren azpian dagoen Itzulegiko ingurunea da abiapuntua (706 m). Leku honetara oinez irits daiteke Bozate auzotik halaber. Itzulegitik, bide bat igotzen da Urtusuko bordetara, eta hortik bide batek zeharkatzen du pagadia Burdingurutzeko leporaino. Aritzakungo ibarra mendebaldean gelditzen da, aurrera jarraituz Akomendi, eta ekialdera joz, Enterramenduko Kaskoa eta azkenik Irubelakaskoa. Urritzateko ibarrak Iparlatik banatzen du.

* Bidarrai aldetik: Bide batek eramaten du Basasagar baserriraino, oraindik Nafarroa Beherean, eta hor dago abiapuntua (237 m). Jaitsi behar da lehenik Sumutsuko bentara, eta hortik hartzen den pista batetik ibili eta gero basoan sartzen den markatutako xendatik goranzko bidetik iparraldeko ertzetik tontorrera iristen da. Desnibel handiagoa du iparraldeko bide honek (ia 750 m-koa), hegoaldekoa baino (250 m-koa). 

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Nafarroa Garaiko mendiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alkaxuri *luberri.net* webgunean
* "Mendikat" webgunean.
* Alkaxuri, Iruegiko kaskoa, *http://www.euskal-herria.org/*.
Belaiko lepoa

**Belaiko lepoa** Barazea eta Kartxela mendien arteko mendatea da; 1.727 m. Erronkari eta Zuberoa bereizten ditu, eta muga-mugan dago.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salbat Darritxon

**Salbat Darritxon**, izengoitiz ***Behaska*** (Hazparne, Lapurdi, 1871 - Hazparne, Lapurdi, 1941), Lapurdiko pilotaria izan zen.

Trinketean eta plazan jardun zuen, batez ere.

## Erreferentziak
Loiketa

**Loiketa** Saioa mendilerroan mendia da, Nafarroan, Lantzeko udalerriaren eremuetan dagoena; 1.145 m. Izen bereko lau tumulu daude Loiketa mendian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neovison macrodon

***Neovison macrodon*** Neovison generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Mustelinae subfamilia eta Mustelidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mustelidae

## Kanpo estekak 
* 'Neovison macrodon' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jose Irigoien

**Jose Irigoien Igoa** (Izengoitia: *El león navarro*; Bera, 1893 &ndash; 1970) nafar pilotaria izan zen. Bere garaiko erremonte-jokalari hoberenetakoa izan zen.
## Erreferentziak
Irasabela

**Irasabela** Lokizko mendietako gailurra da, Lanako udalerriaren eremuetan (Lizarrako merindadea, Nafarroako hego-mendebala). 1.094 mko altuera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Najas

**Najas** Nafarroa Garaiko mendebaldeko ibai bat da, Ega ibaiaren eskuinaldeko adarretako bat. Aguilar udalerriaren eremuetan du iturburua, 1.000 m-tik gora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urkiaga

**Urkiaga** Nafarroa Garaiko iparraldeko mendi lepoa da, Nafarroa Behereko mugatik hurbil, Baztan eta Erroibarren artean dagoena. Handik igarotzen den NA-138 errepideak Eugi eta Urepele lotzen ditu. 890 metroko garaiera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ireber

**Ireber** Nafarroa Garaiko mendebaldeko mendia da (1.208 m), Leitzaldea, Basaburua eta Malerrekaren artean dagoena. 

Inguruko herriak Aldatz (Larraun), Beruete, Arrarats eta Ezkurra dira.

Inguruneetan, Bi Ahizpen Sepultura izeneko trikuharria topatu dezakegu. 

## Abiapuntuak
* Beruetetik 2 ordu eta 15 minutu.
* Usategieta (Ezkurra) mendatetik 2 ordu eta 15 minutu.
* Arrarats.
* Lekunberri. 
* Uitzi mendatea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Igelu

**Igelu** Zuberoako hegoaldeko mendia da, Larraineko udalerrian; 1.390 m. Protohistoriako eraikin batzuk aurkitu dira bertan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandro Lizaso

**Alejandro Lizaso Eizmendi** (Orio, Gipuzkoa, 1909ko azaroaren 9a - Legutio, Araba, 1937ko apirilaren 5a) gipuzkoar txistularia izan zen. Espainiako Gerra Zibilean hil zen Eusko Gudarosteko kapitaina zelarik. *Eusko Gudariak* ereserkia ondu zuen.

## Erreferentziak
Burriagera

**Burriagera** Auritz eta Orreaga herrien eremuetan altxatzen den gailurra da, Garabizkai mendialdearen erdian; 1.451 m.ko altuera du.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibarrezker

[thumb|Ibarrezker urdin argiz adierazirik dago mapan; eta [Ibarresküin, urdin ilunez.]]

**Ibarrezker** ([ibaʁes̻keʁ̞]) Zuberoako Basabürüko *degarie* edo eskualdea da (frantsesez, *Val Senestre*), Uhaitzandi ibaiaren goi-arroko eskuinaldean. Ezkerraldean, berriz, Ibarresküin dago, Basaüruko gainerako zatia.

## Udalerriak 
* Atharratze-Sorholüze (hiriburua)
* Barkoxe
* Eskiula
* Etxebarre
* Hauze
* Iruri
* Larraine
* Lexantzü-Zunharre
* Ligi-Atherei
* Liginaga-Astüe
* Montori
* Santa Grazi / Urdatx

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onin

**Onin** Nafarroa Garaiko erreka da, Bidasoren ezkerraldeko adarra. Lesakatik igarotzen da, Bidasoa ibaira isuri baino lehen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domingo Etxeberri

**Domingo Etxeberri Zelaiandia** (Donostia, Gipuzkoa, XVII. mendea) politikaria izan zen.Filipe III.a Espainiakoa eta Filipe IV.a Espainiakoa erregeen idazkaria izan zen.

## Erreferentziak
Ibarresküin

[thumb|Ibarresküin urdin ilunez adierazirik dago mapan; eta [Ibarrezker, urdin argiz.]]

**Ibarresküin** ([ibaʁes̺kyiɲ]) Zuberoako Basabürüko *degarie* edo eskualdea da (frantsesez, *Val Dextre*), Uhaitzandi ibaiaren goi-arroko ezkerraldean dagoena. Eskuinaldean, berriz, Ibarrezker dago, Basaüruko gainerako zatia.

## Udalerriak 
* Aloze-Ziboze-Onizegaine
* Altzai-Altzabeheti-Zunharreta
* Gamere-Zihiga
* Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Baptiste Aguer

**Jean-Baptiste Aguer** (Kanbo, 1912ko ekainaren 4a - ?) euskal herritar pilotaria izan zen. Eskuz jokatzen zuen pilotari lapurtar honek txapelketa ugari irabazi zuen. Joko garbiz Félix Boudon eta Clément Haritschelharrekin batera aritu zen.

## Erreferentziak
Taxidea taxus

***Taxidea taxus*** Taxidea generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Mustelinae subfamilia eta Mustelidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mustelidae

## Kanpo estekak 
* 'Taxidea taxus' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Irau

thumb|Irauko Tuturrua
**Irau** Nafarroa Behereko hegoaldeko mendia da, Garaziko aldean; 1.152 m. Okabe eta Errozate mendien artean dago.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goienburu

**Goienburu** Nafarroa Garaiko gailurra da, Zaraitzu (Itzaltzu) eta Erronkari (Uztarroze) ibarrak bereizten dituena; 1.549 metroko garaiera du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Abadiñoko gudua

**Abadiñoko gudua** Bizkaiko izen bereko herrian bigarren karlistaldian egindako gudua izan zen. 1876ko azaroaren 15ean gertatu zen, eta karlisten eta liberalen arteko azken gudu garrantzitsua izan zen Bizkaian. Liberalak nagusitu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bassariscus astutus

***Bassariscus astutus*** Bassariscus generoko animalia da. Arctoidearen barruko Procyonidae familian sailkatuta dago..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Procyonidae

## Kanpo estekak 
* 'Bassariscus astutus' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Gatxarri

**Gatxarri** Zuberoan dagoen historiaurreko aztarnategia da. Neanderthalgo gizakiaren garaiko giza hondakinak aurkitu dira leize honetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pekotxeta

**Pekotxeta** Luzaide udalerriko auzo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.

Bertako biztanleak *luzaidarrak* dira.

## Izena 
Pekotxeta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Bario de bas* (1756)
* *Pecocheta* (1892)
* *Pekotxeta* (1966)
* *Pekotxeta* (1990)

## Geografia 
Pekotxeta Luzaideko ibarran dago.

### Ingurune naturala eta klima 
Luzaide Pirinioen iparraldeko isurialdean dago. Egoera horrek, orografia gorabeheratsu baten erdian, Ibañetaren oinean eta altuera handiko mendiz inguraturik, Iruñarekin komunikatzea zailtzen du, errepide bihurgunetsu eta korapilatsu batean barrena egiten baitira. Klima epela eta hotza da. Luzaiden prezipitazio nabarmenak daude, Nafarroako gainerako zonalde piriniar ozeanikoan bezala. Hilabeterik lehorrenean ere euri asko egiten du. Hemengo klima Cfb gisa sailkatzen da Köppen-Geiger sistemaren bidez. Urteko batez besteko tenperatura 10,7°C da. Urtebetean, prezipitazioa 1 577 milimetrokoa da.

Luzaiden dagoen itsasoaren mailatik 320 metrora Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Luzaide sailkatu zituen, behe-nafarrera euskalkian, Baigorri, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Luzaidek nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

## Ondasun nabarmenak 
* Batasuneko zubia, Luzaide ibaiaren gaineko zubia.
* Batasuneko zubiko etxea, XX. mendeko etxe tradizionala.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Luzaide
* Pirinioak
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Luzaideko Udalako webgune ofiziala Luzaideko Udalako webgune ofiziala
Molineros

**Molineros** Nafarroako ibaia, Ebro ibaiaren eskuinaldeko adarra. Ablitasko udalerriaren eremuetan du sorburua, 400 m-tik gora.

## Ikus, gainera 
* Lor aintzira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albinismo

**Albinismoa** melanina pigmentuaren ezak sortzen duen anomalia genetikoa da, gizakiak ez ezik, animaliek eta landareek ere izan dezaketena.

Gizakiarengan pigmentaziorik eza begietan, larruazalean eta ilean azaltzen da. Horren ondorioz albinoek larruazal eta ile oso zuria dute, eta begietako irisa arrosa kolorekoa.

Albinismoa hereditarioa da eta bi alelo azpirakor daudenean agertzen da. Mendelen legeen arabera transmititzen da ondorengoei. 20.000 pertsonatik batek pairatzen du.

Mutazio baten ondorioz ere ager daiteke.

Albinoek ikusmen arazoak dituzte eta gainontzeko gizabanakoen aldean larruazaleko minbiziarekiko sentikorragoak dira (eguzki-izpietatik babestu behar dira).

Melanina da larruazalari, ileari eta erretinari kolore iluna ematen dion pigmentua. Tirosina aminoazidotik sortzen da bide metaboliko batean. Albinismo dutenak ez dira gai bide metaboliko horretan parte hartzen duen funtsezko entzima bat (tirosinasa) sintetizatzeko, eta ondorioz melanina ez da sortzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramses

**Ramses** Egiptoko XIX. eta XX. dinastietako hamaika faraoien izena da. *Ramassu* («Ra jainkoak sortua») izen egiptoarraren molde grekoa da *Ramses*. Erregeen Haranean jarri zituzten errege haien hilobiak.

### Egiptoko XIX. dinastiakoak 
* **Ramses I.a**, Menpehtyra Ramses.
* **Ramses II.a**, Usermaatra-Setepenra Ramses-Meriamon.
:* **Ramses**, Ramses II.aren semea.

### Egiptoko XX. dinastiakoak 
* **Ramses III.a**, Usermaatra-Meriamon Ramses-Heqaiunu.
* **Ramses IV.a**, Heqamaatra-Setepenamon Ramses-Maatra-Meriamon.
* **Ramses V.a**, Usermaatra-Sejeperenra Rameses-Amonhirjopshef.
* **Ramses VI.a**, Nebmaatra-Meriamon Ramses-Amonhirjopshef-Necherheqaiunu.
* **Ramses VII.a**, Usermaatra-Setepenra-Meryamon Ramses-Itefamon-Necherheqaiunu.
* **Ramses VIII.a**, Usermaatra-Ajenamon Ramses-Setherjepshef-Meriamon.
* **Ramses IX.a**, Neferkara-Setepenra Ramses-Jaemuaset-Meriamon.
* **Ramses X.a**, Jepermaatra-Setepenra Ramses-Amonherjepeshe.
* **Ramses XI.a**, Menmaatra-Setepenptah Ramses-Jaemuaset-Mereramon-Necherheqaiunu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koldo Pastor Arriazu

**Koldo Pastor Arriazu** (Iruñea, 1947ko urtarrilaren 1a) nafar musikagile eta musikaria izan zen.

## Biografia 
Bere jaioterriko Pablo Sarasate Kontserbatorioan egin zituen lehenengo Musika ikasketak. Ondoren Donostiakoan Fuga eta Kontrapuntua ikasi zituen. Zaragozako Kontserbatorioan lortu zuen Harmonia eta Konposizioko irakasle titulua. 1982. urtean beste hainbat lagunekin batera sortu zuen Conjunto de Cámara de pulso y púa Paulino Otamendi taldea, eta 1996. urtera arte izan zen taldearen zuzendari. Iruñeko Taldeko taldekide eta 1996-1997 urteetan Iruñeko Orfeoiaren zuzendaria izan ere izan da. 1998tik aurrera, Iruñeko Ganbara Abesbatzaren zuzendaria da. Horrekin batera Burlatako Hilarión Eslava Kontserbatorioko zuzendaria ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Koldo Pastor Auñamendi Entziklopedian.
Minimalismo

thumb|250px|alt=|Piet Mondrianen lana, estilo neoplastizista erabiliz egina

**Minimalismoa** 1960ko hamarkadaren hasieran, espresionismo abstraktuaren erreakzioz, Estatu Batuetan sortutako mugimendua da. 1965ean, Donald Judd teorialari eta artistak artikulu bat idatzi zuen *Specific Objects* aldizkarian, bere objektibotasun erabatekoaren idealak adierazteko euskarri gisa pintura utzi eta haren ordez eskultura lantzen hasi izana argudiatuz. Urte hartan bertan, Richard Wollheimek "minimal" hitza erabili zuen lehen aldiz printzipio horien arabera sortutako obrak aipatzeko. Joera horren sorburua infinituaren kontzeptua adierazteko errepikapenaren ideia erabiltzen zuten Constantin Brancusi, Alexander Rodtxenko eta Vladimir Tatlinen obra batzuetan zegoen.

Minimalistak arte-objektuan bertan kokatzen ditu bere sormenaren erreferentziak, kanpoko munduaren interferentzietatik erabat aldenduz. 1960ko hamarraldiaren hasieran, beren ideiak adierazteko eskultura baliatu zuten artista erradikalen belaunaldi bat sortu zen: Judd bera, Robert Morris, Carl Andre, Dan Flavin, Sol LeWitt eta Richard Serra, besteak beste. Egitura edo sistema gisa definitzen zituzten obra sail bat sortu zuten, oinarrizko materialak eta forma geometrikoak erabiliz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
HP

**HP** izan daiteke:
* Hewlett-Packard, hornigai elektronikoen fabrikatzailea; 2015ean enpresa hau bitan zatitu zen:
** HP Inc.
** Hewlett Packard Enterprise
Osetia

thumb|250px|Osetiaren mapa.
**Osetia** (osetieraz Ир, Ирыстон, *Ir, Iryston*; errusieraz Осетия, *Osetiya*; georgieraz: ოსეთი, ''Oset'i'') Kaukaso Handiko lurraldea da, gaur egun Errusiaren eta Georgiaren artean banatua dagoena: Ipar Osetia-Alania (Errusia) eta Hego Osetia (Georgia).

## Historia 
Hunoek Volga eta Don ibaien ibarretan bizi ziren alanoen erreinua desegin ondoren (K. o.350-374) Kaukasoan geratu ziren alanoen ondorengoak dira gaur egungo osetiarrak.

XII. mendean kristau egin ziren. XIII. mendean, tartariarren inperioa Osetian barrena hedatu zenean, osetiarrak mendietan babestu ziren. Errusiaren eta Otomandar Inperioaren arteko gerraren ondoren (1768-1774) Osetia Errusia garailearen mendean geratu zen. Errusiaren kolonizazioa iparraldean hasi zen, 1784an Vladikavkazeko gotorlekua eraiki zutenez gero batez ere. 1919-1920 urteetan boltxebikeak eta Armada Zuriak Osetiako lurraldea beretzeko borrokatu ondoren, 1921etik aurrera, Kaukasiako Sobietar Errepublika Sozialista (SES) autonomoaren barruan geratu zen.

1922an Hego Osetiako lurralde autonomoa sortu zen Georgiako SESren barruan. 1924an Ipar Osetia Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federalaren (SESF) barruko lurralde autonomo bilakatu zen, eta 1936tik aurrera, SES autonomo. 1992az geroztik Ipar Osetia Errusiako Federazioko errepublika autonomoetako bat da.

1990ean Georgiako lehendakari Zviad Gamsakhurdiak Hego Osetiaren autonomia galarazi zuen, eta osetiarrak lurraldetik egotzi nahiaz salatua izan zen. Hego Osetia eta Georgiaren arteko harremanek okerrera egin zuten, eta gerra zibila piztu zen lurraldean, hildako eta erbesteratu asko eragin dituena. 1991eko abenduan osetiar herriaren Kongresuak Hego Osetiaren eta Ipar Osetiaren batasuna eta Errusiarekiko lotura aldarrikatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Procyon cancrivorus

***Procyon cancrivorus*** Procyon generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Procyonidae familian sailkatuta dago..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Procyonidae

## Kanpo estekak 
* 'Procyon cancrivorus' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Muga Zergei eta Merkataritzari Buruzko Akordio Orokorra

**Muga Zergei eta Merkataritzari Buruzko Akordio Orokorra** ( edo *GATT*) 1947 urtean Genevan 23 herrialdek izenpetu zuten hitzarmena da. Izenpetu zuten herrialdeen artean merkataritza erraztea zen hitzarmenaren helburu nagusia. Horretarako, oinarri hauek ezarri ziren: nazio mesedetuaren klausula multilateralizatzea, hau da, hitzarmena izenpetu zuten herrialde bati tarifa edo muga-zerga bat murriztuz gero, edo bestelako ezein merkataritza-abantaila emanez gero, besterik gabe, gaineratzeko sinatzaileei ere hedatzeko betebeharra; tratu-berdintasuna edo diskriminazio ezaren hastapena, alegia, herrialde jakin batera inportaturiko produktuek eta bertakoek tratu bera jasoko dutela ziurtatzea; eta tarifa edo muga-zergak ez diren bestelako oztopoak kentzea, hau da, lekuan lekuko industria muga-zergez baino ez babestea.

GATTen oinarrizko funtzionamendu-mekanismoa konferentziak ziren, eta horien hasieran ondasun eta zerbitzuen merkataritza arautuko zituzten klausulak negoziatzen ziren. Negoziazio-aldi horiei *erronda* esaten zitzaien. Lehenengo bost errondetan (1949, Annecy; 1951, Tourqay; 1956, 1960-1961 eta 1974, Geneva) produktu partikularren edo produktuz produktuko metodoa erabili zen, eta horrela, kontratukide bakoitzak gainontzeko herriei aurkezten zien, denei ez derrigorrean, berak esportatzen zuen lehentasunezko produkturen baten muga-zergak finkatzeko proposamena, trukean eskabidea jasotako herriei antzeko muga-zerga abantailak eskainita. Eskaera onartuz gero, nazio mesedetuenaren klausularen multilateralizazio hastapena zela bide, bi aldeok hitzarturiko emakidak beste herrietara ere heltzen ziren.

Metodo horren ahalbideak agortu egin ziren negoziazioak ekoizpen-sektore batzuk baino hartzen ez zituelako, eta horregatik, hurrengo negoziazio-errondetan (1964-1967, Geneva; 1973-1979, Tokio) muga-zergak murrizteko mekanismo lineala erabili zuten. Metodo horren bidez herri negoziatzaileek tarifa-eskubide guztiak halako ehuneko batean gutxitzeko hitza ematen zuten, abantailak multzoka, alegia, industria edo azpisektore bakoitzeko, ematen zirelarik. Tokioko erronda 1979. urtean amaitu zen, eta ordura arte GATTek izandako bilkurarik garrantzitsuena izan zen; baina guztiarekin ere, errondak ez zuen lortu aurreko urteetatik zetozen arazoak oneratzerik. Horretan, gainera, izugarri lagundu zuen laurogeiko hamarraldiaren erdialdeko ekonomia-atzeraldiak. Hala, 1986. urtean GATTek Uruguaiko erronda eratu zuen. Erronda 1990. urtearen amaieran bukatzekoa zen, baina hain izan ziren desberdinak herrialde kideen jarrerak eta hain ugariak partaideak, non 1993aren amaierara arte (azken akta orduan izenpetu zen) eta 1994ko apirilera arte (Marrakexko erronda sinatu zen) atzeratu baitzuten. Edonola ere, Uruguaiko errondan gertatu zen aldaketa nagusia, GATT-en ordez Munduko Merkataritza Erakundea sortzea izan zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhou dinastia

**Zhou dinastia** K.a. 1027. urte aldean, Wen, Zhōu (edo Chou) hiriko printzeak Shang dinastiako erregea aginpidetik kendu zuen, eta bere dinastia, *Zhou* edo "Mendebaleko Zhouen" dinastia izenaz ezagutzen dena sortu zuen (K.a. 1027-K.a. 771). Errege horrek Luoyira (gaur Luoyang, Honan) aldatu zuen hiriburua.

K.a. VIII. mendearen hasieran, Zhou dinastiakoen erreinuak Hoang Ho ibaiaren erdialde guztia hartzen zuen. Garai horretan zabaldu zen erregeen hitzaldiak, epaiketak, errituak eta kronologiak idatzita uzteko ohitura, hain zuzen ere erregeak eta beste nobleek beren eskribauak, igarleak eta urtekari-idazleak izaten baitzituzten. Aldi berean hiri berriak eraiki ziren eta lehengoak handitu ziren. Hiriak handitu ahala, ordea, noblezia berri bat sortu zen, protokoloei eta gerrari noble gisa hartzeari garrantzi handia ematen ziona. Aintzat hartua izan nahi horrek, VIII. mendearen bukaera aldean, erreinuko erdigunetik urrun ziren hainbat printze-herri eta -hiri erregearen eragin zuzenetik irtetera eraman zituen. Aldi berean iparraldeko herriak (mongoliarrak) Zhou dinastiaren aginpide eremuetan sartzen hasi ziren.

K.a. 771n, Zhou dinastiak ekialdera, ipar-mendebaleko herri horiek eraginik, Luoyi hirira aldatu behar izan zuen hiriburua, Hao, ekialdeko hiriburua utzita. K.a. 771-256 bitarteko aldia "Ekialdeko Zhouen dinastia" izenaz ezagutzen da. Luoyira aldatu zenetik aurrera, bere erresuma inguruko printze-herrien eta -eskualdeetan sortu ziren elkarteen mende egon zen Zhou dinastiako erregea. Hain zuzen, txinatarren eragina hedatzearekin, erregeak bere printze basailuekin zituen harremanen antzekoak lotu baitzituzten beste hainbat printze-herrik eta -hirik ere beren artean. Baina aldi berean, erregearen babesle bihurtu ziren printze horiek, iparraldeko leinuei aurre egin beharrez. Printze horietan indartsuenak Qikoa (Shandong penintsulan) eta Jingoa (Shanxi eskualdean) ziren.

K.a. V.-III. mende bitartean, bi printze horien ereduari jarraituz, beste sei printzerri edo erreinu ere sortu ziren: Qin-goa, ipar-mendebalean; Zhaokoa, Mongoliako mugan; Han-goa eta Wei-koa, Hoang Ho ibaiaren iparraldean; Yan-goa, ipar-ekialdean, eta Chu-koa, Yan Tse Kiang ibaiaren iparraldean (Hubei). "Gudalarien erreinuak" izenaz ezagutzen da V.-III. mendea bitarteko aldi hori. Eraikuntzan eta nekazaritzan lan handiak egin ziren garai horretan: luberrigintza sail berrietara hedatu zen, hiriak handitu eta gotortu ziren, erresumen arteko eta Txinaren iparraldeko mugetako harresiak eraiki ziren. Erreinu horien arteko eta iparraldeko herrien kontrako gerrak etengabeak izan ziren arren, garai horretan sortu ziren Txinan izan diren pentsalari eta filosofia higikunderik aipatuenak, Konfuzio eta konfuzianismoa, Lao Tse eta taoismoa, Mentzio eta bere doktrina. Aldi horretakoak dira, berebat, garaiko gertaerarik handienen kronologiak eta hainbat errituri buruzko idatziak ere.

## Erregeen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Port-Royal des Champs

**Port-Royal des Champs** moja-komentu zistertarra da, Frantzian XVII. mendean jansenismoaren gune izan zena. Logikaren alorrean eta hizkuntzalaritzarenean ere lan garrantzitsuak egin ziren han. 1204an eratu zuen Mathilde Garlandek beneditarren etxe gisa Chevreuseko ordokian, Versaillesko hegoaldean. Hango eliza 1230. urtekoa da.

1609an Jacqueline-Marie-Angélique Arnauld monasterioko buruak erreformak egiteari ekin zion. Parisen etxe berri bat eraiki zuen, eta hara eraman zituen mojak. 1638an eraikuntza huts haiek *bakartiek* hartu zituzten. Laikoak eta apaiz sekularrak ziren *bakarti* horiek, eta Saint Cyranen eta Cornelius Jansenen arauen mendean bizi ziren. Horien artean Arnauld familiako kide batzuk baziren, eta baita logikan eta hizkuntzalaritzan lan garrantzitsuak egin zituzten Pierre Nicole, C. Lancelot eta Blaise Pascal ere. Eskola txikiak sortu zituzten; haien irakasteko modua ez zetorren bat jesuitek erabiltzen zutenarekin. Antoine Arnauldek argitaratu zituen lanek (*Agustinus de Jansen* eta *Fréquence Communion*) doktrina agustindar zorrotza eta kristautasuna zentzu estuan hartzen zituzten eredutzat. Jesuitekin izandako gorabeherek Erromako Elizaren parte hartzea ekarri zuten. Aita Santuaren aginduz, jansenismoa baztertu nahi izan ez zutenez gero, jansenistak Port Royalgo komentuan egotera zigortuak izan ziren; askok ihes egin zuten. Klemente IX.aren garaian izan zituzten urte lasaiagoak (1669-1679), baina Klemente XI.ak berriro zigortu zituen. 1709an komentuko mojak sakabanatu egin ziren eta 1710-1712 bitarteko urteetan mojen etxeak desegin zituzten. Parisko Port Royal kartzela izan zen Frantziako Iraultzan, eta erietxea XIX. mendean.

## Hizkuntzalaritza: *Port Royalgo Gramatika* 
A. Arnauldek eta C. Lancelotek XVII. mendean egin zuten gramatika da. *Gramaire générale et raisonée* (1660, *Gramatika orotarikoa eta arrazoitua*). Zenbait gaitan bere garaian aurreratuak izan ziren gramatika honen egileak, eta besteak beste, hizkuntzaren arbitrariotasuna ikusi zuten, hots, fonetika osagai mugatuekin konbinaketa ugari egiten zirela hizkuntza guztietan.

## Ikus, gainera 
* Filosofia: *Port Royalgo Logika*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak