Errenteria

**Errenteria** Gipuzkoako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Donostiatik 7 kilometrora dagoena. Oarsoaldea eskualdean dago, Oiartzunekin, Pasaiarekin eta Lezorekin batera, Pasaiako badiatik oso gertu, eta eskualde-burua da. Euskaltzaindiak euskara baturako onartutako *Errenteria* herri izenaz eta *errenteriar* herritar izenaz gainera, haien sinonimotzat erabiltzen dira neurri txikiagoan bada ere— Orereta eta *oreretar* izenak.

Udalerriak 31&nbsp;km² ditu, eta  biztanle zituen . urtean. Horrenbestez, Gipuzkoako herri jendetsuenetan hirugarrena da, Donostiaren eta Irunen atzetik, bereziki 1960ko hamarkadaz geroztik, Espainiako hainbat eskualdetatik izandako immigrazioa dela eta. Euskal Autonomia Erkidegoan, berriz, herririk jendetsuenetan hamargarrena da; eta Euskal Herri osoan, hamabigarrena.

Gaztelako Alfontso XI.ak herri karta eman zion 1320an, *Villanueva de Oiarso* izenarekin; herriaren lehen aipamen idatziak 1210. urtearen ingurukoak dira.

## Izena 
Herriaren izen ofizial bakarra *Errenteria* da 1999. urtetik, Miguel Buen alkate zela Udalak hartutako erabakian . *Errenteri* edo *Errenderi* ere erabili dira maiz. Errenteria euskal aldaera da, Rentería denarena gazteleraz, euskarak *r*-z hasitako hitzei bokal protetikoa (*a*- edo *e*-) aurretik gehitzeko joera du-eta. Jatorri erromantzeko izena burdinaren errentak edo zergak kobratzen ziren errenteria edo lonjetan du jatorria, zeinak ohikoak izan ziren izen horrekin Euskal Herriko isurialde atlantikoan, Beratik Bidasoan, Bilboraino Ibaizabalen.

Historian zehar Errenteriak izen ugari izan ditu. Herria 1320. urtean sortu zen, *Villa Nueva de Oyarço* (Oiartzoko Hiri Berria) izenarekin, *Orereta* izeneko herrixka zegoen tokian. Oiartzo (garai hartako euskaraz, izan ere, *Oyarço* izenaren euskal ahoskera *Oiartzo* bide zen; gaztelaniak *tz* soinurik ez duenez, *ç* letraren ordez *s* jartzen dute gaur egungo idatzietan, baina *tz* digrafoa dagokio euskaraz), herria zegoen bailararen izena zen. Zehazki, 1214an Oiartzungo haranak forua jaso zuen, *Oiartzungo Hiri Berriko Kontzejua* izena hartuta.Kontzeju horretan Elizalde, Altzibar, Iturriotz (egungo Oiartzunen) eta Orereta auzoak zeuden (egungo Errenterian).

Alfontso XI.a Gaztelakoak, 1338an, ''Villa Nueva d'Oyharçu* (Oihartzuko Hiri Berria) herriari onartu zion Pasaiako portutik garraiatutako salgaien gaineko zenbait zerga ordaintzetik salbuetsita izatea. 1340an, errege hark berak *Villa Nueva d'Oyarçun* (Oiartzungo Hiri Berria) herriaren forua berretsi zuen, eta Pasaiako portutik Errenteriara deskargatutako salgaiek erregeren eskubideak beste zergarik ez ordaintzeko agindu zuen. Haien artean aipagarri dira Añabitarte, Arramendi, Ataño, Barin, Baringarate, Egiluze, Larzabal, Listorreta, Tolare, Txirrita, Txoritokieta, Xenpelarre eta Zamalbide.

Ingurune naturalari dagokionez, Urdaburu mendia da (598 m) herriko ikurra eta tontorrik aipagarriena. Oiartzun ibaiak, bestela, udalerria zeharkatzen du izen bereko herritik etorrita eta Pasaiako Badiaranzko bidean. Bestela, Añarbeko urtegia ur biltegi nagusia.

## Historia 
### Hiribildua sortu aurretik 
1210an *Orereta*ren lehen aipamen idatziak agertu ziren.

### Errenteriaren sorrera 
[thumb|Errenteria itsas bazterra zen. Itsasoa gaur egungo Madalena kaleraino eta [Madalena basilika (Errenteria)|Madalena basilikaraino heltzen zen, harresitik kanpo.]]
thumb|Astotokia, alde zaharra.
thumb|alt=Errenteria zaharra|Errenteria zaharra.

Alfontso XI.a Gaztelakoak sortu zuen 1320. urtean, eta Donostiako Forua eman zion. Aurreko mendean Gipuzkoa, Bizkaia eta Araba Nafarroako Erresumatik Gaztelako Erresumara pasa ziren. Hondarribia Nafarroan zegoenez, Gaztelako Herriaren sorketa-agirian "Villanueva de Oiarso" izenez agertzen baldin bada ere, "(Er)renteria" deitzen hasi zitzaion berehala, bertan egiten ziren itsas-merkataritza jarduerak zirela eta. 1491an *Villanueva de Oiarso*, *Renteria* deitzera pasatu zen. Leinu gerretan Errenteria ganboatarren aldean kokatu zen, eta horrela oinaztarren erasoak jasan zituen, Oiartzun aldetik bereziki. 1476 urtean, herriko etxeak erre eta hildako asko utzi zituen erasoa izan zen.

Antzinako mapan ikus daitekeenez, garai hartan Ugarritza inguruan (Ugarritza-Olibet auzoa gaur egun) ontziola baino ez zegoen. Herria harresi barruan zegoen, Kapitain Etxea, Udaletxea eta Andra Mari parrokia ere bai. Harresia ibaia eta itsasoarekin babestuta zegoen, eta lurretik zetozen erasoetatik defendatzeko lau dorretxe zeuzkan: Torrekua, Morrontxo, Zubiaurre jauregia, eta Mikelazulo atea.

Marea goian zegoenean Errenteriako harresietaraino heltzen zen itsasoa garai haietan. Biteri kalea eta Niessen aldea padura eta itsas-eremuak ziren. Ia Madalena ermitaraino heltzen zen itsasoa.Gaur eguneko Madalen kalean zeuden harresitik kanpo bizi ziren arrantzale pobreen etxeak, bertaraino heltzen zen itsasoa. 

### Aro Modernoa 
1533 eta 1638an sute handiak gertatu ziren.

### Aro Garaikidea 
1860an industrializazioaren hasi zen. 1974an *Musikaste* Errenteriako musika klasikoko astea sortu zen.

#### Espainiar Trantsizioa 
[thumb|Iztieta auzoan, [Vicente Vadillo Santamaria|Francisen omenez pintatutako zebrabidea.]]

1977ko Amnistiaren Aldeko Astearen baitan, istilu larriak gertatu ziren Errenterian: hildakoak ere izan ziren. 1979an Espainiako polizia batek Vicente Vadillo Santamaría *Francis* herriko trabestia hil zuen Iztietako diskoteka baten inguruan. Hilketa horri erantzuteko mobilizazioetan, EHGAM sortu zen Errenterian; horren ondoren, mugimendu hori Euskal Herri osora zabaldu zen.

#### Herri Bizia zikloa 
2009ko krisi ekonomikoak gogor jo zuen Errenteria, baina herriko mugimendu sozial eta politiko aurrerakoiek bultzatuta, Herri Bizia ildoaren baitan herriko berpizkunde sozial, kultural eta politikoa hasi zen.

#### COVID-19 garaiak 
2020ko martxoan COVID-19 pandemia Errenteriara iritsi zen.

## Ekonomia 
thumb|Fanderia auzoko errota.

Industria izan zen urte luzez udalerriko jarduera nagusia. Industriek zer-nolako dinamika zuten herrian eta zer-nolako lotura bizitza sozial, politiko eta ekonomikoarekin aintzat hartuta, aro garaikidean sei garai desberdin hauek bereizi daitezke:

### Ontziolak (XVI.-XVIII. mendeak) 
thumb|Beheko kalea, alde zaharrean.

Aro modernoan Ontziolak izan ziren ekonomiaren motorra. XVI. mendetik XVIII. mendera bitarte Ugarritzan zegoen ontziola Europa mailan punta-puntakoa izan zen. 1590tik 1730era Errenteria Euskal Herriko ontzigintzan zentro nagusietako bar izan zen; nahiz eta urte horietan ontzigintzarako oso urte zailak izan ziren. Bai ontzien eraikuntzan eta bai burdinaren manufakturan, herrian garai hartako teknologiarik modernoena aplikatu zen. Urte haietan, itsas-industria izan zen hiriko garrantzitsuena, bai sortutako aberastasunagatik, bai erabilitako eskulanagatik.

Gipuzkoako ontzigintzaren sektorea XVI. mendean nagusienetako bat izan zen. Kapital asko sortu eta mugitu zen bere inguruan. Horrek herrian aldaketa oso handiak ekarri zituen, bai inguruan, bai gizartean ere bai, eskulan asko kontratatu baitzen, bai sektorean zuzenean bai beste sektoreetan (burdingintzan eta egurgintzan, esaterako). Inguruan, gainera, azpiegiturak eraiki behar izan ziren materialak gordetzeko eta langileei ostatu emateko. Fanderian industria-gune handi bat eraiki zen: Renteriola-Olaldeko Ainguren Errege-Fabrika eta gero “Fanderia” bat. Azken bi hauek, unean uneko puntako teknologiarekin. Errenteriak tamaina handiko ontzien eraikuntzan zuen espezializazioak eskulan kopuru handia bildu zuen eta garai hartako eraikitzaile ospetsuenetako batzuk bertan egon ziren. Gainera, batzuk herriko bizilagunak ziren.

Industrializazioko lehen aldi horretan aldaketa handiak gertatzen hasi ziren Errenteriako egitura ekonomikoan, egitura demografikoan, hiri-egituran eta gizarte-egituran. Hiru mila biztanle baino gutxiago zituen, eta horietatik mila baserrietan bizi ziren. Industriako langileen proportzioa, biztanle guztiekiko, historia osoko handiena zen. Une hartan, Errenteriak nekazaritzatik eta arrantzatik bizi zen herri izateari utzi zion, eta herri industrial bilakatu zen pixkanaka.

1871. urterako industria herriko sektore ekonomiko nagusia izan arren, inguru horretan izan zuen lehen krisia. 1868an, desagertu egin zen liho-fabrika bat, txikiena eta gainerakoak baino gutxiago mekanizatua zegoena, eta ekoizpena beheraka hasi zen gainerakoetan. Beherakada horren jatorria Espainiako ekonomiaren zenbait krisi izan ziren, lotura zutenak bai muga-zergen ezarpenarekin (1869), bai karlistaldiarekin. Gerrak, 1872tik 1876ra luzatu zenak, herriko ekoizpena geldiarazi zuen denbora batez, eta XIX. mendeko 70eko hamarkadaren amaieran egoera zaila zen.

[thumb|[Torrekua dorretxea (Errenteria)|Torrekua dorretxea, garai bateko dorretxe eta gaur egun Teknologia libreak eta ekonomia soziala uztartzen dituzten proiektuen lanketarako topagunea.]]

### Industriaren goraldia: 1880tik 1910era arteko hamarkadak 
1886an La Ibérica fabrika sortu zen, Olibet e Hijos frantziar enpresaren jabetzakoa. Galleta-fabrika hura martxa onean hazi zen 1916-1917 arte, banilla-usainez bete zituen herriko txokoak. Hura ireki eta hogei urte baino gutxiagoan beste hamaika enpresa sortu zituzten herrian, eta, lantegien kopurua handitzeaz gain, industriara aniztasuna iritsi zen, Gipuzkoak oso berezkoa izan duen industria-garapeneko ereduaren ezaugarria.

Garai honetan sortu ziren lantegi hauek: 1886 an La Ibérica (galletak); 1894an Albayalde (pinturak); 1890ean Vasco-Belga (paper-fabrika); 1892an Fabril Ibero-Belga (tapiztegia); 1892an La Margarita (destilategia); 1897an Euskaria (sagardoa); 1899an Fabril Lanera (artilea); 1901ean Manufacturas el Yute (ehunak); 1902an Mármoles San Marcos (marmola); 1903an Henry Garnier (destilategia); 1903an Molinao (irinak); eta 1912an Papelera Española (papera).

### Gorabeherak industrializazio-prozesuan eta herrian: XX. mendearen 20ko eta 30eko hamarkadak. 
1917tik 1939ra bitarteko aldian, Errenteriaren egoerak, bertako industriek eta haien inguruan egituratutako bizitzak aldaketa eta gorabehera asko izan zituzten. Batetik, langileen mobilizazioa handia izan zen. Garai horren hastapenetan greba bat baino gehiago egin zuten, eta emakumeak ere protagonista garrantzitsu izan ziren. Beste batetik, krisiak eta suspertze ekonomikoko prozesuak izan ziren, eragina izan zutenak enpresen dinamikan, herriaren bizitzan eta, noski, emakumeen lanean. Urte haietan Europan eta Espainian piztutako gerrek eta haien emaitzek zenbait modutan eragin zuten herriko industrializazio-garapenean.

### XX. mendearen erdialdea (1940-1960) 
Frankismoaren lehen aldian, Estatuak gogor zuzentzen eta kontrolatzen zuen ekonomia, baldintza eta baimen ugari behar iren enpresak ireki edo handitzeko eta lehengaiak edo makinak inportatzeko. Paper eta baimenen egitura hartan, handiak ziren eraginkortasunik eza eta ustelkeria, eta enpresen hornidurarako nahiz garapenerako arazoak eragin zituzten. Horrez gainera, biztanleen bizi-maila eta merkatuaren kontsumo-ahalmena nabarmen murriztu ziren. Hala eta guztiz ere, Errenteriako industria batzuek lehiakortasuna mantentzea eta areagotzea ere lortu zuten.

### 1960-1975: industriaren garapen-garaia. 
thumb|Papresa, erdigunean dagoen paper fabrika.
[thumb|[Oiartzun (ibaia)|Oiartzun ibaia, Errenteriako Ugarritze eta Iztieta auzoak, eta Aiako Harria|alt=]]

Estatuak autarkismoari uko egin zionean, udalerriko hazkunde-parametro guztiak izugarri hazi ziren. Lantegien kopurua, industriako langileen kopurua eta produkzioaren kantitatea eta kalitatea oso bizkor handitu ziren, eta oso kopuru altuak lortu zituzten. Ekonomia industriala bizkortu egin zen. Egia da zenbait lantegi garrantzitsu itxi egin zituztela: Pakers galleta-fabrika, 150 emakumezko zein gizonezko langile izatera iritsi zena; manta-fabrika, Papresa paper-fabrikan kokatua, 100 bat langile zituena, eta Fabril Lanera, S.A, 200 langilekoa. Baina, aldi berean, beste asko sortu ziren, eta metalurgikoak izan ziren nagusi. Ondorio gisa, industria-sektorean ziharduten herritarren kopurua % 69koa izan zen 1960an.

### Garapen ekonomiko postindustriala 
Desindustrializazio fase luzeari aurre egiteko, eta Herri Bizia berpizte ildoaren baitan Errenteria 2025 Plan Estrategikoa garatu zuen Errenteriako Udalak herriko eragile sozial eta ekonomikoekin batera.

## Demografia 
Errenteriako biztanle kopuruaren igoera oso handia izan zen 1960ko hamarkadatik aurrera. Errenteria industria handiko gunea izaki (*Papelera española*, *Niessen*, *CAMPSA*...) eta ondoan industria gune garrantzitsuak edukita (Pasaiako portuaren ingurua batik bat), etorkin ugari heldu ziren herrira, sortutako lan eskaintza ugariak baliatzera. Langileotatik batzuk Gipuzkoakoak eta Nafarroakoak ziren, baina gehienak krisialdi latza zuten Espainiako lurraldeetakoak ziren, Extremadura, Gaztela eta Leon eta Andaluziakoak batik bat. Errenteriak biztanle kopuru gehiena 1975. urtean izan zuen, 46.360 herritarrekin.

Etorkin horientzat batez ere auzune handiak eraiki ziren, ia planifikaziorik gabe. Horren adibidea Beraun da. Horrek guztiak Errenteriaren itxura eta gizarte antolaketa guztiz aldatu zuen eta hirigintza arloan hainbat gatazka sortu. Errenteriako egungo hiri antolaketa kaotikoa (auzo berrietan zuzentzen ari dena) 1960 inguruko eraikitze horren ondorio da.

1980ko hamarkadatik aurrera eta, batez ere, 1990ekoan zehar, biztanleriak behera egin zuen Errenterian, pixkanaka-pixkanaka. 2006. urtean, berriz, beheranzko joera amaitu eta biztanleriak gora egin zuen, auzo berriak (Markola, Fanderia etab.) eraikitzearekin batera.

2019an 40.141 pertsona zeuden herrian. Horietatik %23,52k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %9,69 ziren.. Renferen sareak, halaber, geldigunea du Errenterian, *Lezo–Errenteria* deitua. Sare horretatik aldiriko trenak (Donostia eta Gipuzkoako hainbat herritara) eta eskualdekoak (Gasteizera doazenak) dabiltza, besteak beste:
* Hiri barneko zazpi autobus linea.
* Beraun eta Kaputxinoak auzoak eta Donostia zuzenean lotzen dituen linea (**E05** Beraun > Donostia).
* Donostia-Pasai Donibane edo E1.
* Donostia-Oiartzun edo E2.
* Pasai Donibane-Anoetako futbol zelaia edo E51.
* Oiartzun-Anoetako futbol zelaia edo E52.
* Errenteria-Ospitaleak (Donostia Ospitalera) edo E6.
* Pasai Donibane-Donostia (Gautxori) edo E71.
* Oiartzun-Donostia (Gautxori) edo E72.
* Hondarribia-Irun eta Donostia arteko lineak.

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Errenteriako hiztunen testigantzekin osatutako bideoa, [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egina, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Errenteriako euskara erdialdeko euskarari dagokio, tarteko euskararen parte den bidasoako euskara hitz egiten da bertan, Pasaian, Lezon, Oiartzunen, Irunen eta Hondarrabian bezalaxe. Erdialdekotarteko hizkeratzat har daiteke hau. Hala ere, azkenaldian erdialdeko ezaugarriak tarte handiagoa hartzen ari direla eta gehiago zabaltzen ari direla ematen du. 2016an herritar euskaldunak %42,91 ziren.

### Jaiak 
* Apirilaren 25ean San Marko jaia, San Marko opilaren tradizioarekin
* Apirilaren 25aren ondorengo igandean, Bizarain mendiko San Marko gotorlekuaren kanpan erromeria
* Apirileko azken larunbatean, Oreretako Sagardo Eguna
* Maiatzaren 15a San Isidro, Zamalbide auzoko jaiak
* Ekainaren 24aren aurreko asteburua, Gaztaño auzoko jaiak
* Uztailaren 22a Madalenak, herriko jaiak
* Abenduaren 21ean, San Tomas jaia

## Ondasun nabarmenak 
[thumb|[Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Errenteria)|Errenteriako elizaren kanpai dorrea, alde zaharreko Goiko kaletik.]]

Errenteriako hirigune historikoak Erdi Aroko morfologiari eusten dio kaleen trazaketan, lur zatiketan eta etxadiak osatzeko moduan. Hirigune horretan sartzen dira antzinako herria zena eta baita ere XV. mendeko zabalkundea. Hirigune historikoaren bide nagusia Maddalen kalea da, Herriko Plaza osatuz zabaltzen den antzinako izkina.

Goiko kaleak, Eliz kaleak, Erdiko kaleak eta Beheko kaleak osatzen dute garai bateko harresiz inguratutako hiribildua. Hirigune hori handitu egin behar izan zen XV. mendean biztanle kopurua handitu zelako, Kapitainenea, Andra Mari eta Santsoenea kaleek osatzen zuten hirukiaren bidez. Orduan beste harresi bat egin zuten herriko espazio berri horren inguruan. Apenas gelditzen da harresien arrastorik, baina Goiko kalean Torrekua eta Morrontxo dorretxeek zutik diraute oraindik ere. Bi dorretxe horiek harresiaren zati ziren eta Nafarroako ateko sarrera zaintzen zuten.

Eraikinen tipologia era askotakoa da baina hiru eta lau solairutako mehelindun etxeak nagusitzen dira. Badira aurreko aldeak harrizko kontrahorma artean dituzten etxeak ere, garaieran aurreratzen direnak beheko solairuarekiko eta erremate gisa harburu landuzko teilategalak dituztenak. Aipatzekoak dira oinetxe armarridunak, bereziki, Zubiaurre Jauregia, Arranbide etxea eta Kapitanenea etxea. Hiriguneko eraikin aipagarriak dira, era berean, Jasokundeko Andre Mariaren Parroki Eliza, euskal estilo gotikokoa, eta udaletxea, XVII. mendean eraikia.

1996ko maiatzaren 7an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen Errenteriako hirigune historikoa, *monumentu-multzo'' sailkapenarekin.

[thumb|[Txoritokietako Estazio Megalitikoa|Aitzetako Txabala (trikuharria).]]

### Arkitektura 
* Txoritokietako Estazio Megalitikoa
* Igoin-Arkolako Estazio Megalitikoa
* Torrekua dorretxea
* Morrontxo dorretxea
* San Marko gotorlekua
* Txoritokietako gotorlekua
* Arramendiko fuertea
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza
*  Mikelazulo
* Maria Magdalenaren baseliza
* Udaletxea
* Iturrizako oinetxea
* Urantzuko oinetxea
*Zubiarreko jauretxea
*Iztietako eliza

### Leku interesgarriak 
* Alde Zaharra
* Añarbeko urtegia: Nafarroa Garaiarekin muga egiten duen urtegi horretan dago Ozizpe uhartea, Errenteriaren parte dena.
*Aizpitarte edo Landarbasoko kobazuloak, Listorreta aldean.
* Aldura
* San Marko gotorlekua Bizarain mendian
* Fanderiako errota eta ibaiaren interpretazio zentroa
* Jantziaren Zentroa

## Kirola 
[thumb|Errenteriako [hiltegia izandakoa, Iztieta auzoan; gaur egun Hibaika Arraun Elkartearen egoitza da.]]

Errenterian ondorengo kirol elkarte hauek daude, besteak beste:

## Errenteriar ospetsuak 
Errenteriar ospetsuen artean, Juan Frantzisko Petrirena "Xenpelar" bertsolaria, Koldobika Jauregi "Jautarkol" eta Mariasun Landa idazleak, Koldo Mitxelena hizkuntzalaria, Antonio Valverde margolaria,  Jesus Maria Zamora futbolaria edota Agustina Otaola erraketista ditugu, besteak beste.

**María Mendizabal Iturria** (Errenteria, Gipuzkoa 1965eko abuztuak 6a) Ingeniaria, sopranoa eta aktorea da.
Fitxategi:Xenpelar 0001.png|Xenpelar (1835-1869)
Fitxategi:Joxepa Antoni Aranberri 'Xenpelar' mural feministako detailean.jpg|Joxepa Antoni Aranberri 'Xenpelar'
Fitxategi:Koldo Mitxelena-2.jpg|Koldo Mitxelena (1915-1987)
Fitxategi:Mikel Martín Errenteria Suziria Omenaldia.jpg|Mikel Martín Conde (1954-2023) LGTBI aktibista eta EHGAMeko zein ZUTIKeko kidea
Fitxategi:Mariasun Landa 2001ean.jpg|Mariasun Landa idazlea
Fitxategi:Jesus Mari Zamora 1981.jpg|Jesus Maria Zamora futbolaria
Fitxategi:Xabier Oleaga 2009an.jpg|Xabier Oleaga kazetaria
Fitxategi:Eider Rodriguez (26800527899).jpg|Eider Rodriguez idazlea
Fitxategi:Maria Mendizabal.jpg|María Mendizabal. Ingeniaria, sopranoa eta aktorea
Fitxategi:Lander Garro, 2012.jpg|Lander Garro idazlea
Fitxategi:Olatz Arbelaitz.jpg|Olatz Arbelaitz informatikaria
Fitxategi:Jon Maia.jpg|Jon Maya dantzaria
Fitxategi:Aizpea Otaegi Errenteriako Alkatea.jpg|Aizpea Otaegi alkate eta soziologoa

## Herri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Iruditegia 

Fitxategi:Errenteria700 UEU.jpg|*Errenteria 700 urte: herria eta teknologia* jardunaldia (2020-10-05).
Fitxategi:Errenteria Orereta Ponderosatik.jpg|Errenteria, Ponderosatik.
Fitxategi:Errenteria Mitxintxolatik.jpg|Errenteria, Mitxintxolatik (Jaizkibel).
Fitxategi:Errenteria herria galtzarabordatik.jpg|Errenteria, Alabergatik.
Fitxategi:Errenteria herria alabergatik igogailua.jpg|alt=Alabergako igogailua|Alabergako igogailua.
Fitxategi:Errenteria Orereta Olibetetik.jpg|alt=Errenteria orereta Olibetetik|Errenteria, Olibetetik.
Fitxategi:Galtzaraborda topoa errenteria orereta.jpg|Galtzaraborda auzoa
Fitxategi:Errenteria Orereta Galtzarabordatik 2.jpg|alt=Errenteria orereta galtzarabordatik|Errenteria orereta galtzarabordatik
Fitxategi:Lekuona3.jpg|alt=Lekuona fabrika|Lekuona fabrika
Fitxategi:TxirritaParkea Patxiku AiakoHarria Torrekuatik 2.jpg|alt=Txirrita parkea|Txirrita parkea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* [[Fitxategi:Errenteriako_tokiak_Wikidatan2020.png|thumb|Errenteriako tokiak, Wikidatan 2020an zeudenak.]]1977ko Amnistiaren Aldeko Astea
* San Markoko Mankomunitatea
*Errenteriako tokien mapa Wikidatan daudenak (mendiak, monumentuak...)
*Orereta izenaren erabilera.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea
* Landarbaso abesbatza
* Lau Haizetara Euskaldunon Elkartea
* Kale Izendegia
* Oiartzun ibaia
* Errenteria-Oreretako albistegia "Oarsoaldeko Hitza"n
* Errenteriako toponimia
* "Memoria partekatu baterantz. Errenteria 1956-2012".