Abuztuaren 8

**Abuztuaren 8**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hogeigarren eguna da, 221.a bisurteetan. 145 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1897 – Cánovas del Castilloren erailketa.
* 1975 – ETAk Demetrio Lesmes Martin erail zuen Hernanin.
* 1979 – ETAk Antonio Nieves Cañuelo erail zuen Bizkaian.

### Mundua 
* 1786 &ndash; Alpeetako punturik garaiena den Mont Blanc mendiaren lehenbiziko igoera burutu zen.
* 1929 &ndash; *Graf Zeppelin* aireontzi alemanak mundua inguratzeko hegaldia hasi zuen.
* 1942 &ndash; AEBetako marineek Salomon uharteetako Tulagi irla hartu zuten.
* 1967 &ndash; Indonesia, Malaysia, Filipinak, Singapur eta Thailandiako gobernuek Asia Hego-ekialdeko Nazioen Elkartea (ASEAN) sortu zuten.
* 1981 &ndash; 1981eko Irlandako gose greban ari zen Thomas McElwee IRAko presoa hil zen Maze espetxean.
* 1990 &ndash; Sutea piztu zen Garoñako zentral nuklearrean. Hirugarren mailako geraera gisa katalogatu zen.
* 1991 &ndash; Varsoviako irrati masta, inoiz eraiki den egiturarik garaiena, erori egin zen.
* 2006 &ndash; Galizia osoan zehar suteak, ezezagunek pizturiko suek 80.000 hektarea erre zituzten bi astetan, lau hildako eraginez. Poliziak 41 pertsona atxilotu zituen, ustez suteak eragiteagatik.
* 2023 &ndash; Hawaiin baso-sute larri batzuk gertatu zirela eta, larrialdi-deklarazio bat sinatu zen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1986 – *Stand by Me* ("Nirekin Konta Ezak") filma estreinatu zen, Rob Reinerek zuzendu eta Wil Wheaton, River Phoenix, Corey Feldman, Jerry O'Connell, Kiefer Sutherland eta Richard Dreyfuss aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2008 – Samuel Sanchez Euskalteleko txirrindulariak errepide probako urre olinpikoa irabazi zuen.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1753 – José Justo Salcedo, bizkaitar itsasgizona (h. 1825).
* 1882 – Emiliano Mujika, euskal idazlea (h. 1949).
* 1884 – Louis Mardochée Lévy, lehen mundu gerran armada uzteaz akusatuta fusilatutako euskalduna (h. 1915).
* 1888 – Emiliano Eizagirre, gipuzkoar sendagilea eta ikerlaria, espainian tisiologiaren sortzailetzat hartua (h. 1967).
* 1894 – Emilia Arraiza Garín, nafarra, Espaniako Gerra Zibilean fusilatua (h. 1936)
* 1904 – Ciriaco Errasti, euskal herritar futbolaria (h. 1984).
* 1908 – José Goñi Aizpurua, gipuzkoar kazetari tradizionalista (h. 1964).
* 1934 – Adolfo Eraso, nafar geologo, glaziologo eta hidrologoa (h. 2021).
* 1938 - Miguel Iribertegui, nafar fraide, idazle, musikari, poeta eta eskultore domingotarra (h. 2008).
* 1948 – Amaia Lasa, gipuzkoar idazlea.
* 1958 – Francis Lalanne, jordano-euskaldun jatorriko lapurtar aktore eta abeslaria.
* 1963 – Juan Maria Altuna, *Txisun*, gipuzkoar arraunlari ohia.
* 1969 – Roberto Etxebarria, bizkaitar trikitilaria.
* 1972 – Jorge Fernández Madinabeitia, euskal aktore eta telebista-aurkezlea.
* 1974 – Ruben Beloki, esku huskako nafar pilotari ohia.
* 1979 – Gorka Zubeldia, gipuzkoar aktorea.
* 1980 –
** Alicia Amatriain, gipuzkoar ballet dantzaria.
** Amancay Gaztañaga, ekuadortar-gipuzkoar musikaria, abeslaria, aktorea eta antzerki zuzendaria, Guayaquilen.
* 1984 – Arrate Orueta, bizkaitar futbolari ohia eta medikua.
* 1988 – Oier Barrado, bizkaitar futbolaria.
* 1992 – Ane Labaka, gipuzkoar bertsolaria.
* 1996 – Jon Aspiazu Mendizabal, bizkaitar futbolaria.
* 2002 - Markel Goikoetxea, bizkaitar futbolaria.

### Mundua 
* 1646 – Godfrey Kneller, Alemanian jaiotako ingeles margolaria (h. 1723).
* 1709 – Tokugawa Ietsugu, Tokugawa shogunerriko zazpigarren shoguna (h. 1716).
* 1748 – Johann Friedrich Gmelin, alemaniar naturalista, botaniko, entomologo eta malakologoa (h. 1804).
* 1790 – Ferenc Kölcsey, hungariar idazlea (h. 1838).
* 1809 – Ljudevit Gaj, kroaziar hizkuntzalari, politikari, kazetari eta idazlea (h. 1872).
* 1823 – Augustin Théodule Ribot, frantziar margolaria (h. 1891).
* 1832 – Jurgi Saxoniakoa, Saxoniako erregea (h. 1904).
* 1839 – Otto Finsch, alemaniar etnografo, naturalista eta esploratzaile koloniala (h. 1919).
* 1847 – Alice Gulick, estatubatuar misiolari protestante eta pedagogoa, Colegio Norteamericanoren fundatzailea Donostian (h. 1903).
* 1849 – Vera Zasulitx, errusiar mugimendu iraultzailearen beteranoetako bat eta errusiar marxismoaren hastaileetako bat (h. 1919).
* 1857 – Cécile Chaminade, frantziar musikagile eta piano-jotzailea (h. 1944).
* 1861 – 
** William Bateson, ingeles biologoa (h. 1926).
** Hedvig Posse, suediar misiolaria, hizkuntzalaria eta erlijio ereserkien egilea (h. 1927).
* 1865 – Robert Haab, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1939).
* 1869 – Louis Valtat, frantziar margolari eta grabatzailea (h. 1952).
* 1874 – Joaquim Rafael Maria da Assunção Pitinho, portugaldar apezpiku katolikoa (h. 1959).
* 1879 – Emiliano Zapata, Mexikoko Iraultzaren buruzagi nagusietakoa (h. 1919).
* 1880 –
** Liubov Jegorova, errusiar ballet-dantzaria, koreografoa eta irakaslea (h. 1972).
** Earle Page, Australiako 11. lehen ministroa (h. 1961).
* 1881 – Ewald von Kleist, Alemaniako landa mariskala Bigarren Mundu Gerran (h. 1954).
* 1889 – Leodegária de Jesus, brasildar poeta, argitaratzaile eta irakaslea (h. 1978).
* 1891 – Zofia Kossak-Szczucka, poloniar idazle eta militante katolikoa eta Bigarren Mundu Gerrako erresistentzia poloniarreko kidea (h. 1968).
* 1896 – Marjorie Kinnan Rawlings, estatubatuar idazlea (h. 1953).
* 1900 –
** Alexis Minotis, greziar antzerki-zuzendari eta antzezlea (h. 1990).
** Robert Siodmak, alemaniar-estatubatuar zinemagilea (h. 1973).
* 1901 –
** Nina Berberova, errusiar-estatubatuar idazlea (h. 1993).
** Ernest Orlando Lawrence, estatubatuar fisikaria, 1939ko Fisikako Nobel Saria (h. 1958).
* 1902 – Paul Dirac, britainiar fisikaria, 1933ko Fisikako Nobel Saria (h. 1984).
* 1905 – André Jolivet, frantziar musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 1974).
* 1908 – Chivu Stoica, Errumaniako presidente eta lehen ministroa (h. 1975).
* 1910 – Sylvia Sidney, estatubatuar aktorea (h. 1999).
* 1918 – José Luis Ortega Monasterio, euskal jatorriko kataluniar musikagilea, habanera konpositore handienetako bat (h. 2004).
* 1919 –
** Dino De Laurentiis, italiar zinema ekoizlea (h. 2010).
** Hau Pei-tsun, Taiwango lehen ministroa (h. 2020).
* 1921 – Esther Williams, estatubatuar igerilari eta aktorea (h. 2013).
* 1925 – Alija Izetbegović, lehendabiziko Bosnia-Herzegovinako presidentea (h. 2003).
* 1926 – Salome Kapwepwe, zambiar aktibista independentista eta irakaslea (h. 2017).
* 1928 – François Remetter, frantziar futbol atezaina (h. 2022).
* 1929 –
** José Luis Borau, espainiar zinema zuzendari, ekoizle, aktore eta gidoigilea (h. 2012).
** Luis García Meza Tejada, Boliviako diktadorea (h. 2018).
* 1930 – Alfonso Bañón, espainiar ingeniari eta politikaria (h. 2026).
* 1931 – Roger Penrose, britainiar fisikaria eta matematikaria, 2020ko Fisikako Nobel Saria.
* 1934 – Romà Gubern, kataluniar zinemaren ikerlea.
* 1937 –
** Jorge Cafrune, argentinar abeslari folklorikoa eta bertako herri kulturaren ikertzaile, biltzaile eta zabaltzailea (h. 1978).
** Dustin Hoffman, estatubatuar aktorea.
* 1940 –
** Just Jaeckin, frantziar zinema zuzendaria (h. 2022).
** Dennis Tito, estatubatuar enpresaburu aberatsa, lehenengo espazio-turista izateagatik ezaguna.
* 1941 – Earl Boen, estatubatuar aktorea (h. 2023).
* 1944 – Joaquín Arozamena, espainiar kazetaria.
* 1947 – Miguel Blesa, espainiar funtzionario eta finantziaria, Caja Madrideko kudeaketa kontseiluko presidentea (h. 2017).
* 1948 –
** Akira Matsunaga, japoniar futbolari ohia.
** Emilio Pérez Touriño, Galiziako Xuntako presidentea.
** Svetlana Savitskaia, sobietar kosmonauta ohia.
* 1949 – Keith Carradine, estatubatuar zinema eta telebistako aktore, kantautore eta abeslaria.
* 1950 –
** Martine Aubry, frantziar politikari sozialdemokrata, Alderdi Sozialistako burua.
** Inés Medina, espainiar artista garaikidea, irakaslea, pedagogoa eta ikertzailea.
* 1951 –
** Louis van Gaal, herbeheretar futbolari ohi eta entrenatzailea.
** Mohamed Morsi, Egiptoko presidentea, Egiptoko historian demokratikoki aukeratutako lehenengo presidentea (h. 2019).
** Mamoru Oshii, japoniar anime film-zuzendari eta -idazlea.
* 1952 – Jostein Gaarder, norvegiar idazle eta filosofoa.
* 1953 – Nigel Mansell, 1 Formulako britainiar pilotu ohia.
* 1956 –
** Cecilia Roth, argentinar aktorea.
** Birgit Vanderbeke, alemaniar idazlea (h. 2021).
* 1957 – Liselotte Blumer, suitzar badminton jokalari ohia.
* 1958 – Akihiro Nishimura, japoniar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1960 – 
** Paolo Pezzi, italiar-errusiar elizgizona.
** Isabel Tajahuerce Ángel, soriar irakaslea, feminista, gizarte-ikertzailea, genero-indarkerian eta komunikazioan eta gizarte-mugimenduetan aditua.
* 1961 – The Edge, irlandar musikaria, *U2* taldeko gitarrajolea.
* 1962 – Svetlana Anokhina, errusiar kazetaria eta giza eskubideen aldeko ekintzailea.
* 1964 –
** Giuseppe Conte, Italiako lehen ministroa.
** Elisabeta Guzganu-Tufan, errumaniar floretista.
* 1965 – Margarita Rosa de Francisco, kolonbiar aktore, abeslari eta idazlea.
* 1969 – 
** Zulya Kamalova, tartaro jatorriko australiar abeslaria (h. 2024).
** Faye Wong, txinatar C-pop abeslari eta aktorea.
* 1970 – Chester Williams, hegoafrikar errugbilaria (h. 2019).
* 1974 – Preta Gil, brasildar kantaria eta aktorea (h. 2025).
* 1975 –
** Raquel Meroño, espainiar aktore, telebista aurkezle eta modeloa.
** Makoto Tanaka, japoniar futbolari ohia.
* 1976 –
** Tawny Cypress, estatubatuar aktorea eta modeloa.
** Samah Jabr, palestinar psikiatra, psikoterapeuta eta idazlea.
* 1981 –
** Roger Federer, suitzar tenislaria, historiako inoizko hoberenetarikoa.
** Mirjana Povic, serbiar astrofisikaria eta aktibista.
* 1982 – Enrico Franzoi, italiar txirrindulari ohia.
* 1983 – Matilde Borromeo, italiar jauzi-zaldien hazlea eta zaldi-jauzien kirolaria.
* 1984 –
** Owen Jones, ezkerreko britainiar zutabegile, idazle, iritzi emaile eta aktibista politikoa.
** Maria Jose Pons, kataluniar futbolaria.
** Brenda Gandini, argentinar aktorea, abeslaria eta modeloa.
* 1985 –
** Valeria Vegas, espainiar idazlea eta dokumentalgilea.
** Anita Włodarczyk, poloniar mailu-jaurtitzailea, munduko onenatzat hartua.
* 1986 –
** Kateryna Bondarenko, ukrainar tenislaria.
** Kasper Hämäläinen, finlandiar futbolaria.
* 1987 –
** Katie Leung, eskoziar aktorea.
** Jazell Barbie Royale, estatubatuar emakumezko modelo transgeneroa, *Miss International Queen* edertasun lehiaketa irabazi zuen lehenengo emakume beltzarana.
** María Pina, espainiar saskibaloi-jokalaria.
* 1991 – Marta Corredera, kataluniar futbolaria.
* 1992 - Tamara Andrés, galiziar idazlea eta itzultzailea.
* 1993 – Carolina Iglesias, *Percebes y Grelos* galiziar umoregilea, gidoilaria eta youtuberra.
* 1994 – Ruth Chepngetich, kenyar atleta, maratoilaria.
* 1995 – 
** Andrei Ilialetdinov, erzieraren aldeko ekintzailea.
** Netiporn Sanesangkhom, thailandiar ekintzaile politikoa (h. 2024).
* 1998 – Shawn Mendes, kanadar abeslari eta konpositorea.
* 2005 – Alysa Liu, estatubatuarra, izotz gaineko patinatzaile artistiko olinpikoa.
* 2009 – Marta Kessler, errusiar aktorea.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1648 – Esteban Azkarraga, gipuzkoar militar eta funtzionarioa, Yucatángo gobernadorea.
* 1690 – Juan Bautista Zelaiaran, gipuzkoar aitoren seme eta politikaria (j. 1624).
* 1816 – Blas de Laserna, nafar musikagilea, Madrilen (j. 1751).
* 1975 – Joaquín Arrarats, nafar kazetari eta historialaria (j. 1898).
* 2000 – Joxe Mari Korta, gipuzkoar enpresaburua eta ADEGIko presidentea, ETAk eraila (j. 1943).
* 2003 –
** Ángel Galíndez, bizkaitar ingeniari agronomoa, Bilboaldeko ur-horniduran funtsezko papera izan zuena, eta Bizkaiko Bankuko presidentea (j. 1918).
** Felipe Gómez Alonso, salamancar kazetaria eta argitaratzailea, gerraondoko Nafarroa Garaiko euskaltasunaren erreferentea (j. 1903).
* 2013 – Koxme Lizaso, gipuzkoar bertsolaria (j. 1937).
* 2016 – Tomas Murua, gipuzkoar eskultorea (j. 1928).
* 2017 – Carlos Bacigalupe, bizkaitar kazetaria (j. 1946).
* 2022 – Miren Iriarte, nafar itzultzailea (j. 1978).
* 2024 – Joxe Ramon Zubimendi Imaz, gipuzkoar idazlea eta egokitzailea (j. 1952).

### Mundua 
* 869 – Lotario II.a, Lotaringiako erregea.
* 1270 – Margarita Siziliakoa, Sizilia eta Alemaniako printzesa (j. 1241).
* 1295 – Ottone Visconti, italiar apaiza, Milango artzapezpikua (j. 1207).
* 1533 – Lucas van Leyden, holandar margolari, grabatzaile eta marrazkilaria (j. 1494).
* 1550 – Juana Millán, Aragoiko lehen emakume inprimatzailea eta Iberiar Penintsulako lehenengoetako bat.
* 1585 – Esmehan Sultan, Otomandar printzesa, Selim II.aren alaba (j. 545)
* 1588 – Alonso Sánchez Coello, espainiar margolaria.
* 1617 – Tarquinia Molza, italiar abeslari, poeta, orkesta zuzendari eta filosofo naturala (j. 1542).
* 1685 – Giovanni Battista Salvi da Sassoferrato, italiar margolaria (j. 1609).
* 1694 – Antoine Arnauld, frantziar apaiza, teologoa, filosofoa eta matematikaria (j. 1612).
* 1756 – Luisa Danimarkakoa, Danimarkako printzesa eta Sajonia-Hildburghausengo dukesa (j. 1726).
* 1759 – Carl Heinrich Graun, alemaniar musikagile eta tenorra (j. 1704).
* 1788 – Louis François Armand de Vignerot du Plessis, frantziar mariskala (j. 1696).
* 1796 – Franz Anton Maulbertsch, austriar margolari eta grabatzailea (h. 1724).
* 1827 – George Canning, Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1770).
* 1848 – Francisco Amorós, Soteloko markesa, espainiar pedagogo eta militarra (j. 1770).
* 1855 – Guglielmo Pepe, italiar militarra (j. 1783).
* 1863 – Angus MacAskill, *Giant MacAskill*, garaiera eta indar handiko eskoziarra, bere garaian historiako *erraldoi* garaiena (j. 1825).
* 1867 – Maria Teresa Austriakoa, abadesa eta Bi Sizilietako erregina (j. 1816) 
* 1869 – Roger Fenton, britainiar argazkilaria (j. 1819).
* 1888 – Jørgen Roed, Danimarkako Urre Aroko erretratu egile margolaria (j. 1808).
* 1889 – Benedetto Cairoli, Italiako lehen ministroa (j. 1825).
* 1897 –
** Jacob Burckhardt, suitzar arte eta kulturaren historialaria (j. 1818).
** Antonio Cánovas del Castillo, espainiar politikaria (j. 1828).
* 1898 – Eugène Boudin, frantziar margolaria (j. 1824).
** Maria de las Angustias Arizcun Heredia, espainiar kondesa. (j.1826)
* 1900 – József Szlávy, Hungariako lehen ministroa (j. 1818).
* 1902 – James Tissot, frantziar margolaria (j. 1836).
* 1905 – Pedro Altube, euskal jatorriko estatubatuar abeltzaina, *Spanish Ranch* etxaldearen sortzaileetako bat (j. 1827).
* 1908 – Joseph Maria Olbrich, austriar arkitektoa, Vienako Sezesioa mugimenduaren sortzaileetako bat (j. 1867).
* 1939an, Botako zelaian fusilatuak:
** Virgínia Amposta Amposta, kataluniar sindikalista eta maistra, fusilatua (j. 1903).
** Elionor Malich Salvador, kataluniar errepublikanoa.
* 1942 – María *"La Jabalina"*, espainiar militante anarkista, Frankoren diktadurak fusilatutako azken emakumea (j. 1917).
* 1943 – Esma Redžepova, Mazedoniako erromaniar abeslari eta konpositorea (h. 2016).
* 1944 –
** Albrecht von Hagen, alemaniar legelaria eta erresistentziako kidea, Hitler hiltzeko atentatu eta huts egin zuena, urkatua (j. 1904).
** Juliusz Kaden-Bandrowski, poloniar idazle eta kazetaria (j. 1885).
* 1945 – Jakov Protazanov, errusiar zinema zuzendaria eta gidoilaria (j. 1881).
* 1947 – Anton Denikin, errusiar jenerala (j. 1872).
* 1959 –
** Luis Araquistáin, espainiar politikari sozialista (j. 1886).
** Albert Namatjira, australiar margolaria, Australiako arte indigenaren aitzindaria (j. 1902).
** Luigi Sturzo, italiar politikaria, soziologoa eta apaiza (j. 1871).
* 1965 – Shirley Jackson, estatubatuar idazlea (j. 1916)
* 1967 – Jaromír Weinberger, txekiar musikagilea (j. 1896).
* 1974 – Baldur von Schirach, alemaniar politikari nazia (j. 1907).
* 1977 – Eduard Roschmann, austriar SSko teniente eta komandante nazia (j. 1908).
* 1979 – Lionel Cooper, hegoafrikar matematikaria (j. 1915).
* 1980 – Mirta Aguirre, Kubako LGBTQ militantea, idazlea, kazetaria eta Habanako Unibertsitateko irakaslea (j. 1912)
* 1981 – Thomas McElwee, irlandar errepublikarra, Behin-behineko IRAko kidea, 1981eko Irlandako gose greban (j. 1957).
* 1985 – Louise Brooks, estatubatuar flapper, aktore eta dantzaria (j. 1906).
* 1988 – Félix Leclerc, Quebecdar egile abeslari, olerkari, idazle eta aktorea, Quebeceko burujabetzaren alde nabarmendua (j. 1914).
* 1991 – James Irwin, estatubatuar astronauta (j. 1930).
* 1994 – Leonid Leonov, sobietar eleberrigilea (j. 1899).
* 1996 – Nevill Francis Mott, ingeles fisikaria, 1977ko Fisikako Nobel Saria (j. 1905).
* 1997 – Paul Rudolph, estatubatuar arkitektoa (j. 1918).
* 2001 – Jean Dorst, frantziar zoologoa, ornitologian espezializatua (j. 1924).
* 2004 – Fay Wray, kanadar-estatubatuar aktorea (j. 1907).
* 2005 – 
** Suzy Arruda, brasildar aktorea (j. 1917).
** Barbara Bel Geddes, estatubatuar aktorea (j. 1922).
* 2009 – Daniel Jarque, Reial Club Deportiu Espanyol futbol taldeko jokalaria (j. 1983).
* 2010 – Patricia Neal, estatubatuar aktorea (j. 1926).
* 2012 – Sancho Gracia, espainiar-uruguaiar aktorea (j. 1936).
* 2013 – Karen Black, estatubatuar aktore, gidoilari eta abeslaria (j. 1939).
* 2019 – Jean-Pierre Mocky, frantziar zinemagilea eta antzezlea (j. 1933).
* 2020 – Pere Casaldàliga, kataluniar teologo, elizgizon eta olerkaria, askapenaren teologiaren kide nabarmenetakoa (j. 1928).
* 2022 –
** Darryl Hunt, ingeles musikaria, *The Pogues* taldeko kidea (j. 1950).
** Olivia Newton-John, australiar abeslari eta aktorea (j. 1948).
* 2023 –
** Federico Martín Bahamontes, *Toledoko Arranoa*, espainiar txirrindularia (j. 1928).
** Sixto Rodriguez, estatubatuar musikagile eta konpositorea (j. 1942).
* 2025 –
** Estanislao Esteban Karlic, argentinar kardinala (j. 1926).
** Christopher Loeak, Marshall Uharteetako 6. presidentea (j. 1952).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Txomin/Txomen/Txomeka eta Maiana.

## Kanpo estekak 
Abuztuaren 7 | Urteko egutegi | Abuztuaren 9