Allal al-Fassi

**Allal al-Fassi** (; Fez, 1910eko urtarrilaren 20a - Bukarest, Errumania, 1974ko maiatzaren 13a) marokoar politikaria eta idazlea izan zen, Istiqlal Alderdiaren sortzailea eta haren azken presidentea, Damaskoko eta Kairoko arabiar hizkuntzaren akademietako kidea eta islam politikoaren teoriko eta idazlea.

## Biografia 
Andalustar jatorriko Fezeko familia zahar bateko kidea zen. Bere familia profetaren lagun batengandik dator eta bere zuhaitz genealogikoan ehunka jakintsu ditu. Al-Fasi Marokoko hiri horretako arabiar jentilizioa da, nahiz eta familia batzuetan Al-Fihri izenez ere ezaguna zen. Allalen aita, Abd al-Wahid, hiriko ulemarik garrantzitsuenetarikoa zen, mufti, kadi eta Qarawiyyin-eko ikasketa islamiarren goi-mailako zentroko irakasle lanak egin zituena, zentro horretako liburutegiaren kontserbazioaren arduraduna izanik eta Al-Qarawiyyin Unibertsitateko errektorea izan zelarik. Bere ama Maroko iparraldean nahiko eragin handia zuen familia garrantzitsu batekoa zen.

Gaztetan Marokoko teologo, iraultzaile eta nazionalista sutsuenetako bat izan zen. Marokoko klase ertain tradizionalaren ahotsa bihurtu zen. Bere bilakaera pertsonalak Marokoko nazionalismoaren eraldaketak islatzen ditu. Bere hitz-jarioak enpresari txikiak, artisauak eta merkatariak mugimenduarekin laguntzera eraman zituen. Tradizio islamiarren eta bere idatzien ezagutza sakonak mundu arabiarreko aditu errespetatuenetako bat bihurtu zuen. Hala ere, bere printzipio puritanoek eta Islama erreformatu eta biziberritzeko nahiak Marokoko buruzagi politiko askorengandik bereizi zuten.

Allalek Qarawiyyin-en ere ikasi zuen, non 1932an lizentziatu eta gero irakasle gisa finkatu zen. Oraindik ikasketak amaitu gabe bazituen ere, 1930ean Mehdin Ben Youssef El Fassi eta Cadí de Moulay Driss Zarhounen alaba Laila Zohrarekin ezkondu zen. Han, Qarawiyin-en, bertako burgesiako mutilekin gazte kontestatarioen elkarte bat osatu zuen, mistiko musulmanen pentsamenduak elikatuta. Gaztetan buruzagi izan nahi zuen nazionalista musulmanentzat. Bere lehen poema liburua argitaratu eta bost urtera, teologia diploma lortzeko azterketak amaitu zituen Fez-eko Unibertsitatean. 1932an Unibertsitateko titulua lortu ondoren, Fqih Ghazik, nazionalismoaren beste figura historiko batek, sortutako Lehen Naciria eskolan hasi zuen bere ibilbidea.

## Hastapenak politikan 
Bere lehen jarduera politikoak dahir Amazigaren promulgazioaren ondorioz egin zituen (1930). Promulgazio hori Frantziako protektoratuko agintariek prestatu zuten, arabiarrak eta amazigak bereizteko asmoarekin, eta jurisdikzio, legedi eta hezkuntza-plan desberdinak ezarri zituen bi talde etniko bakoitzarentzat. Dahirrak aztoramen handia sortzen du mundu arabiar osoan eta mobilizazio handiak Marokon; ondorioz, atxilotua izan zen eta 13 hilabete eman zituen espetxean. Ondorioz, Ekintza-batzorde nazionalista edo Alderdi Nazionalista bereber politikaren aurka sortu zen. Lehenik, Frantzian eta atzerrian iritzi publikoa ilustratu behar zuen, eta, bigarrenik, herria ohartarazi eta prestatu behar zuen borrokaren aldiak jasateko.

Aske geratu ondoren, Marokoko Ekintza Mugimenduko (Marokoko lehen alderdi politikoa) presidente bihurtu zen Mohamed Hassan al Ouazzani eta Ahmed Balafrejekin batera eta geroago Alderdi Nazionalistakoa. Ekintza batzorde nazionalistak frantziarren faltsukeriei muga bat jartzea adostu zuen eta sultanari, presidente nagusiari eta Errepublikako lehen ministroari Marokoko erreformen edo herri marokoarraren aldarrikapenen plan bat aurkeztu zien Komiteko batzorde batek, Mohamed Gaza, Ahmed Charkaui, Abdelaziz Ben Dris eta Bubequiri el irakasleek osatzen dutena. Planean hau eskatzen dute:

* Protektoratuaren erregimenera itzultzea, Lyauteyren garaian ulertzen zen bezala, hura kargutik kendu ondoren ezarritako erregimenaren ordez.
* Kadiek metatutako botereen banaketa.
* Maroko osorako unitate administratibo eta judiziala.
* Marokoarren parte-hartzea Marokoko Administrazioaren adar guztietan.
* Merkataritza-ganberak, udal-kontseiluak, probintziako asanbladak eta asanblada nazionala ezartzea, sufragio bidez aukeratua, herrialdea marokoarrei emateko.
* Trenbideak eta baliabide mineral eta energetikoak nazionalizatzea, atzerriko kapitalaren kolonizaziotik ihes egiteko.

Bi urtez Quaraouiyinen irakatsi ondoren, uko egin zion bere katedrari, beti susmagarria izango zelako Frantziako agintarientzat, bere ideologia, irakaskuntza eta ekintza erlijioso eta nazionalistengatik. Frantziara ihes egin zuen, Parisera hain zuzen ere, eta han Shakib Arslanekin harremanetan jarri zen. Marokoko Ekintza Batzordea alderdiko kidea izan zen eta pixkanaka bere nortasuna lehen planoan pasatzen da. Marokoar askorentzat “cheykh Allal El Fassi” edo “El Haj Allal” bihurtu zen, baina geroago “Si Allal” izenarekin ezagutuko da.

## Lan politikoa 
Espetxetik irtetean, Marokoko mugimendu nazionalistan garrantzia hartzen hasi zen, eta, horren ondorioz, agintariek hura kontrolatzen saiatu ziren, Marrakexen kargu garrantzitsu bat eskainiz, eta, hala, eragin nazionalista gero eta handiagoa zapaldu zuten. Hala ere, ez du eskaintza onartuko, agintari kolonialei zerbitzatzeari uko egiten diolako. Allalek eskaintza bertan behera utzi du, administrazio kolonialari zerbitzatzeari uko eginez. Mohamed Hassan El Ouazzanik zuzendutako mugimendu nazional gero eta handiagoak aurrera jarraitzen du. Alderdi Nazionaleko presidentea izan zen. Istilu handiak gertatu dira Marokon abertzaleen eta agintarien artean. Handik gutxira, 1937ko azaroan, nazionalismo marokoarraren buruen aurkako errepresio-bolada bat piztu zenean, Allal hegazkin batean indarrez sartu eta, bere alderdikide asko bezala, erbestera bidali zuten Frantziako beste kolonia batean; Allalen kasuan, Gabonen, non bederatzi urtez egon zen.

Bi gertaera garrantzitsu jazo dira Gabonen: frantsesa ikasi izana eta Istiqlal («independentzia») alderdia sortu izana, Marokoren Independentziaren Aldeko Alderdia. Herriaren ordezkari gorenak egindako adierazpenak babesteko sortu zuten Istiqlal.

Nazio osoa Istiqlal-en bildu zen, honako hauek barne:

1. Alderdi abertzalea, nekazari, artisau, langile, merkatari eta herrialdeko 'elite' kultu gehiena biltzen zuena.

2. Rabat, Fez, Meknes, Sale, Marrakex, Azrú, Ujda eta Safi hirietako ikasle ohien elkarteetako presidente edo zuzendaritza batzordeetako kideak. Elkarte horiek garrantzi handia zuten ikasleen orientazioan, eta ofizialki ordezkatuta zeuden Gobernu Kontseilu deiturikoan.

3. Marokoko gizarteko pertsona ospetsu ugari, hala nola Muftiak, epaile koranikoak, magistratuak, zibilak, Majzeneko goi funtzionarioak, Karauien Unibertsitateko eta Institutu handietako irakasleak, bigarren hezkuntzako eskoletako irakasleak eta eskola ofizial eta libreetako irakasleak.

Istiqlal ezartzeak Marokoko mugimendu nazionalista eraldatu zuen, dlita gazteen eta intelektual nazionalisten talde txiki batetik 1940ko hamarkadan herrialde osoa batu eta ordezkatu zuen alderdi boteretsu batera. Istiqlal nazionalismoaren berpizkundea izan zen, Bigarren Mundu Gerran ekintzarik gabe egon ondoren.

Rabaten, 1944ko urtarrilaren 11n, buruzagi horrek AEBetako presidente nagusia eta kontsul nagusiak aurkeztu zituen sultanaren aurrean. AEB. eta Erresuma Batuan Istiqlal alderdiaren manifestua, Marokoko buruzagi abertzale garrantzitsuenek sinatua. Istiqlal alderdiaren manifestuan, kideek herrialdearen independentzia eskatzen zuten, lurralde osotasunean eta sultanaren gerizpean, baita Maroko Karta Atlantikoari atxikitzea eta Bake Konferentzian parte hartzea ere. Atzerritarren interes legitimoaren aipamen esplizitua egiten dute, beti ere, Marokoren subiranotasunaren kontrakoak ez badira.

1946an Marokora itzuli zen, denbora labur batez, Istiqlaleko buruzagiekin eta Mohammed V.arekin gatazketan nahastuta egoteko. Handik gutxira, Kairon erbesteratu behar izan zuen, nazionalista arabiarrentzako topagune handia baitzen, eta hantxe eraiki zuen bere ideia politikoaren zati handi bat. 1947an Magrebeko Kongresua egin zen al-Fassi Kairon zegoen bitartean. Kongresuaren helburua zen Magreb osoaren elkartasuna modurik eraginkorrenean aldarrikatzea, askapenaren kausa eta bere helburuen azalpena zerbitzatzeko. Kongresura aurkeztutako gai garrantzitsuenak Magrebeko frantziar eta espainiar kolonialismoaren auzia eta Magrebeko herrialdeetako mugimendu nazionalisten koordinazioaren auzia izan ziren.

Europara, Asiara, Saharaz hegoaldeko Afrikara eta Amerikara bidaiatu zuen, Marokoko bozeramaile abertzale gisa zuen posizioa sendotu nahian.

Hainbat urtez, 1953ra arte, Tangerreko nazioarteko hirian bizi zen Allal al-Fassi, gero Kairora joan zen bizitzera. Han defendatu zuen Marokon frantsesen aurkako erresistentzia armatuaren kausa. Abdelkrim El Khattabi aljeriarren eta tunisiarren ondoan borrokatu zen Magreben Askapenerako Batzordea osatzeko. 1953an, beste politikari batzuk Marokoko Askapen Armadaren aurka jiratu zirenean, Allal al-Fassi izan zen haiekin aliatzeko garrantzitsua zen Istiqlal alderdiko buruzagi bakarra.

## Marokoren independentzia 
1956ra arte ez zen itzuli, Marokok independentzia berreskuratu zuen arte. Itzuleran Istiqlaleko zuzendaritza hartu du. Alderdiak, orduan, barne-eztabaida bizi du, hauteskunde askeak deitzea, konstituzio bat aldarrikatzea eta erregearen botereak mugatzea eskatu behar dela uste dutenen eta oraingoz *statu* quoa mantentzea hobe dela uste dutenen artean. Allal al-Fasi, Mohammed V.a erregearen gertuko pertsona, sektore *kritikoa* baztertzera behartuko du (*ezkertiar* ere deitua), militantziari ikusaraziz sektore honek benetan monarkia eraitsi nahi duela, akusazio larria legearen ikuspuntutik baina baita politikotik ere, izan ere, Istiqlal izan zen, aurreko urteetan, Marokoko dini-a, garai hartan Sulta bihurtu zuena. Sektore kritikoak, Mehdi Ben Barka, Abd ar-Rahim Buabid, Mohammed Basri eta beste batzuk buru dituela, azkenean, militantzia gaztearen zati handi bat beste erakunde batera eramango du, Herri Indarren Batasun Nazionalera, 1959ko irailean sortu zen unetik erreprimitua izango dena. 1958an Istiqlal hautsi ondoren, alderdiak bere sentsibilitate soziala galdu zuen.

1959an Istiqlaleko presidente bihurtu zen, sindikatuek gidatutako elementu erradikalago horiek banandu ondoren. 1961eko ekainaren 3an, Afera Islamikoetarako Estatu Ministro izendatu zuten, eta kargu horri uko egin zion 1963ko urtarrilaren 5ean. Allalen gidaritzapean, departamendua ongi antolatua egotera eraldatu zen. Ministro gisa, Allalek marokoar edo atzerriko pertsona ospetsuak jaso zituen, kolaboratzaileei argibideak eman zizkien eta artikuluak eta olerkiak idatzi zituen. Nahiko ezaguna izan zen bere poesiagatik eta oso diziplinatua izan zen lanean, goizaldeko ordu bata arte ez zuen bere lantokia utzi. Gainera, bere saileko funtzionarioekin zorrotza izan zen, beti bisitatzen zituen bulegoak bere presentzia kontrolatzeko. Kabinete-zuzendaria egun batzuetan kanpoan izan ondoren, telegrama bat bidali zion Mohamed Berradari, bere lanpostura premiaz bil zedin eskatuz. Allal nahiko tolerantea izan zen eta funtzionarioei urteko oporrak hartzeko aukera eman zien. 1962ko abenduan, herri erreferendumaren peko legelarien komite txiki batek Konstituzioa prestatu zuen. Istiqlalek nazio osoa mobilizatu zuen Konstituzioaren alde, *UNFP*-k ekoizpen metodoari desafio egin eta erreferendum konstituzionalari boikot egitera bultzatu zuen. 1962ko abenduan onartu zen Konstituzioa, eta onartu ondoren, bizitza nazionalaren ezaugarri izan ziren herri-kemenaren eroskeria eta bahaismora bihurtutako marokoarren epaiketa. Allalek, beste ministroekin adostuta, Bahaismora bihurtutako marokoar guztiak epaitu eta zigortu zituen. Marokoko Bahais-en epaiketek herrialdeko ordena publikoari lesio larria irakasteko asmoa izan zuten, bereziki Marokoko Juduak Israelerako alde egitera animatzeko.

Mundu osoko eta, bereziki, Afrikako elkarte islamiarrei laguntza materiala ere eskaini zien. Abdelkébir al-Fasiren laguntzaz, Marokoko mapa bat inprimatu zuen bere muga historikoen barruan, Mauritania eta Espainiak eta Mendebaldeko Saharak okupatutako Marokoko lurraldeak barne, nahiz eta gobernuak 1963an mapa hori debekatu publikoari.

1963ko urtarrilaren 5ean, al-Fasik Afera Islamikoetarako Estatu Ministro postuari uko egin zion. 1963ko urtarrilaren 5ean aukeratu zuten legebiltzarrerako, eta 1965ean desegin zuten. 1970ean, Hassan II.ak proiektu konstituzionala egin zuen, eta, Fassi eta oposizioaren arabera, “salbuespen egoera iraunkorra” inauguratu zuen.

Berbereen islamizazio eta arabizazioaren alde egiten zuen madrasetako hezkuntza sistemaren bidez. Mohammed V.a erregearengandik oso hurbil zegoen, eta batasun nazionalaren sinbolo gisa erabili zuen. Independentziaren ondoren, Allalek hainbat kargu publiko bete zituen. Hizkuntza Arabiarraren Akademiako kidea Damaskon eta Kairon, 1974ko maiatzaren 13an hil zen Bukaresten, Istiqlal-eko delegazio bateko buru zen bitartean, Israeldarren eta Palestinarren arteko gatazka jorratzera zihoana, eta Nicolae Ceauşescu-rekin biltzekoa zena.

## Allal el Fassi eta pentsamendu islamiarra 
Salafismoak eragin handia zuen Allal al-Fasiren pentsamendu islamiarrean. Beti saiatzen zen Islamaren printzipioekin bat zetozen konponbideak bilatzen. Gainera, sustraietara itzultzen saiatu zen, baina baita zentzu moderno eta praktiko batean azaltzen ere. Berrikuntza hori posible zela uste izan zuen, eta islamarentzat arriskutzat ikusi zuen atzerriko ideologiak hartzea edo ideologia horien arabera jokatzeko edo pentsatzeko moduak hartzea. Pentsamendu hori salafiyarekin partekatzen du.

Allalek zuzentzen duen Istiqlal-ek sufragio unibertsalaren eta monarkia konstituzional baten gerizpean dagoen erregimen parlamentario baten araberako demokrazia aldarrikatzen du. Allalek interes handia zuen gai politiko-erlijiosoetan, batez ere intelektualak eta marokoar masak erakartzeko. Bere agintea hezkuntza nazionalista eta politikoa emateko erabiltzea zuen helburu. Bere ideiak herriari komunikatzen zizkion, sakrifizio, fideltasun eta zintzotasun adibideak zituzten istorioen bidez. Islamaren irakaspenek aurrerakuntza eta berrikuntza sozial eta kulturalerako dinamikaranzko ekintza etengabea eskatzen dute. Al-Fasik, Qarawiyyin-en irakasle bezala, Profeta Muhammad-en biografiari buruzko ikastaro bat egiten zuen bitartean, analisi eta erakusketa metodo modernoenak erabiltzen zituen Profetaren ekintzak eta keinuak aurkezten saiatzeko. Auditore, burges, merkatari eta artisauei irakatsi zien. 1933ko irailean bere kurtsoa amaitu zuenean, Profeta ohoratu zuen "quacida" (oda) batekin, Frantziako politikaren aurkako mezu subliminalez betea. Haren ustez, morala izateak esan nahi zuen bere herrialdea garatzeko behar zena egitea, eta musulmanek bakarrik zituzten giza gizartea antolatzeko eta aurrera egiteko tresnak.

Allalek beharrezkotzat jo zuen pentsamendu global bat ezartzea, nazioko kideen eta haien klase sozialen arteko elkartasun espiritua gauzatzeko. Monarkia konstituzionala kalifato islamiar bat ezartzeko oinarria izan zitekeela uste zuen eta bere lanean ideiak eta oinarri islamiarrak boteretik ateratzen saiatu zen.

## Autokritika 
Estatu islamiar bati sortzen zaizkion arazo ezberdinei irtenbide posibleak proposatzen dizkion lana da. Liburu honetan, oro har, zure alderdiaren doktrina sozio-ekonomikoa idatzita dago. Pentsamendu islamiarraren filosofia azaltzeko saiorik bikainenetako bat da, aurrerapenera bideratutako norabide naturalean, arabiar gizarte berri bat eraikitzeko helburuarekin.

Arazo kultural, sozial edo ekonomikoei erasotzen die, arabiar gizarte musulmanaren oinarrizko etikarentzat eta hirugarren munduko herri guztientzat irtenbide koherente bat bilatuz. Lan honetan dio “marxismoa ez dela justizia eta giza anaitasuna aplikatzeko modu bat besterik, bi urratsen bidez: 1) bakoitza bere lanaren arabera eta 2) bakoitza bere beharraren arabera. Hala ere, marxismoaren kritika, kontsiderazio humanitarioei eta humanistei soilik erantzuten dietelako, bideragarritasuna zalantzan jarri gabe.

## Bere obrak 
* Allal Al-Fassik artikulu, poema eta liburu asko utzi ditu hainbat arlotan. Garrantzitsuenak hauek dira:
* Afrika arabiarreko iparraldeko independentzia mugimenduak (1954).
* Marokoko babesa alde historikotik eta juridikotik.
* Berbereen politikak Marokon.
* Autokritika
* Maroko Lehen Mundu Gerratik Europako gaur egunera arte.
* Marokoren hitzaldia ekialdean.
* Sinesmena eta Jihad
* Autonomiaren metodoa
* Lege islamiarraren asmoa (Al-Shary'a) eta bere ontasuna.
* Al-Shary'aren defentsari.
* Gaurko eta biharko borroka.
* Ez ahazteko.
* Bi hitzaldi zientzialari musulmanei buruz.
* Egiazkotasun eta irmotasunaren adibide altua
* Al-Malek Emam eta bere jarraitzaileen lana
* Mundu islamiarraren egungo egoera.
* Marokoko gizakia.
* Marokoko basamortu lapurtua.
* Benetakotasunaren defentsan.
* Kredo ekonomikoak.
* Literatura eta soziologia ikerlanen bilduma bat.
* Giza beharren filosofia.
* Legeria islamiarraren historia.
* Teoria filosofiko ezberdinei buruzko ikerketa zehatza, islameko askatasunarekin alderatuta.
* Marokoko erresistentziaren historiari buruzko dokumentuak.

## Bibliografia 
* El Alami, Mohamed. 1972. *Allal el Fassi, patriarche du nationalisme marocain*. Babes-gela. Rabat
* Segura i Mas, Antoni. 1994. *El Magreb, del colonialismo al Islamismo*. Bartzelonako Unibertsitatea. Bartzelona

## Kanpo estekak