Kattin Txiki

**Kattin Txiki** oroimen historikoa sustatzeko elkarte bat da, Oiartzunen (Gipuzkoa) 2005ean sortua. 1936ko gerraren inguruko oroimen historikoa berreskuratzeko helburuarekin, ikerketa eta dibulgazio lana egiten du eta Oiartzungo Ondare Mahaiko eragilea da.

## Sorrera 
Iragorriko kanposantuaren hobi komunean egindako indusketek eman zioten hasiera taldeari. Oiartzunen eremu honetan gertatutakoaren berri bazegoen, jakina baizen 36ko gerran fusilatutakoen gorpuzkiak oraindik atera gabeak bazeudela bertan. Bestalde, herrian desagertutakoen senideek haiekin gertatu zenaren berri jakiteko nahia eta beharra zegoen eta lur-jabe berria hobi komuna aurkitzeko prest zegoela baliatuta, ekin zioten bilaketa lanari. Taldearen lan-eremua Oiartzun da eta herrian zer gertatu zen jakin eta herritarrei informazioa helarazteko sortu zen. Honekin batera hurrengo belaunaldiei transmititu nahi die 1936ean gertatutakoa, ahanzturan gera ez dadin.

thumb

Oiartzun da pertsona gehien fusilatu zituzten Gipuzkoako herrietan bigarrena. Ehizaldia ez zen nolanahikoa izan: 5.260 biztanletik 250 atxilotu zituzten herrian sartu eta astebeterako. 21 oiartzuar hil zituzten, haietatik 12 desagerrarazita. Herriko gune franko hiltoki bihurtu zituzten hainbat herritako 200 lagun inguru fusilatuta, eta gainera, torturatuak, kartzelatuak, bortxatuak, kontzentrazio eta lan esparruetara eramandakoak, geroago fusilatutakoak, ondasunik gabe utzitakoak, zigortutakoak eta lotsarazitakoak, zapaltzaileekin borroka egitera behartu zituztenak, ihes egin behar izan zutenak edo seme-alabak urrutira bidali behar izan zituztenak.

1936ko uztailaren 27an Francoren indar faxistek Oiartzungo udalbatza indarrean desegin zuten. Alkatea, alkateordeak, erregidorea eta beste lau zinegotzi San Kristobaleko gotorlekura eraman zituzten eta horietako bi erail.

## Erailen eta desagertuen zerrenda 
Oiartzungo herrian fusilamendu asko izan ziren hainbat guneetan. Esanguratsuenak, eta datuen arabera: Pikoketako parajean, Aritxulegiko errepide bazterrean, Altzibar auzoko baserri-pareta batean, hilerriko paretan, Iragorriko kanposantua deitzen zaion Artikutzako bidean dagoen mendi hegal batean eta Berrondo baserrian. Zerrenda osatu ahal izan da jasotako testigantza eta heriotza-agiriei esker.

### Oiartzunen erailak 
### Desagertuak 
# Bautista Aldai Mitxelena  
# Bizente Irazola Urrutia                     
# Felix Goia Urbieta                             
# Julian Lekuona Etxabeguren                 
# Luis Otaz Lizarralde                        
# Txomin Etxebeste Etxebeguren          
# Zelestino Gaztelumendi Berasategi   

Bestalde, Oiartzundik Iruñeko San Kristobal gotorlekura eraman zituzten Leontzio Aranburu Agirre (udaleko 1. alkateordea) eta Anjel Arizmendi. Tiroz hil zituzten Nafarroa Garaiko Ibero herrian.

Herri aitzindaria izan da Oiartzun oroimen historikoa berreskuratzeko lanetan. Francisco Franco diktadorea hil berritan hasi ziren oiartzuarrak eta udala gertatu zenaren egiaren, justiziaren eta erreparazioaren bila. 2007an onartu zuen Espainiako Gobernuak Memoria Historikoaren Legea, eta ondoren hasi ziren toki gehienetan biktimen eskubideak lantzen. Ordurako 30 urteko bidea egina zuen Oiartzunek.

Oiartzungo herriak bertan dauden hezurrak gorde eta zaindu egiten ditu, eta ahal den neurrian identifikatu. 2021ean Kattin Txiki eta udalaren ekimenez hilobian gordeta zeuden hezurrak katalogatzeko proiektua martxan jarri zen, bertan dauden gorpuak identifikatzeko saiakera berria egiteko. Jakina da, oraindik ere, oiartzuar familia asko daudela euren senitarteko errepresaliatuak non dauden jakin gabe eta horretarako Aranzadirekin jarri ziren harremanetan eta lan horretan ibili da elkartea 2021az geroztik. Prozesu konplikatua eta  zaila izan da hainbeste urte dituzten hezurretatik DNA ateratzea. Baina zorionez lortu da biktimetako bati izen-abizenak jartzea. 2023ko abenduaren 16ean jaso zituen Pepi Berasategik, Hipolito, bere aita zenaren hezurrak, bere bila 87 urte pasa eta gero.

## Kattin Txiki, oroimen historikoaren elkarteak egindako lanak 
Ikerketa eta zabalkuntza lanetan, lan-ildo ugari jorratu ditu:

### Liburuak 
* *Isiltzen ez den isiltasuna. Lurpetik berreskuratzeko memoria.*
* *Isiltzen ez den isiltasuna. Agirien txostena.*

### Oiartzuarren lekukotasuna jasotzea 
* 36ko gerra eta gerraren ondorioei buruzko testigantzak, 18 gizon-emakume oiartzuarraren ahotik.
* Oiartzungo haur erbesteratuei buruzko 4 gizon-emakumeren testigantzak.

### Dokumentalak 
* *Gau iluna 1936* (2003)*.*
* *Isiltzen ez den isiltasuna* (2009)*.*
* *Haur erbesteratuak* (2021).

### Omenaldiak 
* 2007ko abuztuaren 29an, omenaldia egin zen Iragorriko kanposantuan, herritarren eta Oiartzungo udal ordezkarien aurrean bertan fusilatu zituztenei.
* 2008ko uztailaren 28an. 1936ko gerran eta ondorengo urteetan jasandako errepresioa oroitarazi zuten, gudariei egindako *Oroimenaren basoa-*ren aurkezpen ekitaldian.
* 2015eko uztzailaren 25ean. Trabajadoriak omendu ziren *Trabajadoriak. Frankismoaren gatibuak Oarsoaldean,* Kattin Txiki elkarteko azken lanaren aurkezpenarekin. 
* 2019ko uztailaren 27an. 1936ko hautetsi errepresaliatuei.
* 2021ean haur erbesteratuei. Udalak ere parte hartu zuen ekitaldi instituzionalean. 
* 2024eko ekainean *Aste antifaxistaren* barnean Maria Josefa Sansberro Etxeberria (Maddi) oiartzuarrari omenaldia.

thumb|Iragorriko indusketa.

### Indusketak-erauzketak 
Kattin txikik egindako ikerketei esker, beste bost gorpuzkiren hezurrak aurkitu ziren Iragorriko kanposantuan. Lehen indusketak 1960. urtean egin ziren, eta zortzi gorpuzki atera zituzten handik.

Beste bi indusketa saiakera berri egin ziren biak huts egin bazuten ere. Bata hilerri ondoko *milizianoa* aurkitzeko eta bestea *On Feliz Iturri* azpian egindakoa.

### Erakusketak 
thumb|Iragorriko indusketa.

2009ko abuztuan. *1936-1942 erakusketa*. Udal Areto Nagusian Kattin-Txikik eskuartean zuen material guztia ikusgai jarri zuen.

2019ko uztailean. *Lur azpitik lur azalera (San Kristobalgo gotorlekua)* Oiartzungo udaletxean.

### Erreportajeak  
Bideo bildumak:
* *Aritxulegiko trabajadoriak*
* *Beldarrain omenaldia*
* *Iragorri kanposantua*
* *Luis Ortiz Gursen*
* *Oiartzungo kanposantuan*
* *Pikoketako fusilaketak*
* *Trabajadoriak aurkezpena*
* *Udala 1936 Belederra*

### Errepideetako panelak 

Fitxategi:Aritxulegiko errepidea.jpg|Olatetxe-Aritxulegi-Lesakako errepidea
Fitxategi:Pikoketako errepidea.jpg|Sistio-Erlaitz-Pikoketako errepidea. 

thumb|Iragorri.
thumb|Iragorri

### Iragorriko kanposantuko eraikuntza 
*Oroimenaren Basoa* izeneko memoriala sortu da gorpuzkiak aurkitu ziren eremuan, hausnarketarako gune bat izateko helburuarekin. 

### Hezkuntzari lotutakoak 
Bi Unitate Didaktiko prestatu dira:

# *Oroimenaren harra*, batxilergoko 2. mailako ikasleentzat.
# *Haur erbesteratuak*, Lanbide Heziketako 5. eta 6. mailako eta DBHko 1. mailako ikasleentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak