open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wu Guanzhong

thumb|300px|Wuaren lanetan Inpresionismoaren eragina nabaria da.

**Wu Guanzhong** (txineraz idatzita: 吴冠中) (Jiangsu probintzia, 1919ko abuztuaren 29a-2010eko ekainaren 25a), Txinako XX. mendeko margolari ospetsuenetariko bat da. 
Wuk Txinako hainbat alderdi margotu zituen, bere arkitektura, landareak, animaliak, pertsonak, baita bere paisaia eta ur-ibilgu asko ere, XX. mende hasierako margolari inpresionistetan inspiratutako estiloan. Idazle eta arte txinatar garaikidearen kritikari gisa ere nabarmendu zen.

## Biografia 
Wu Yixing-en jaio zen, Jiangsu probintzian, 1919an. 1935ean, ingeniaritza ikasi zuen Zhejiang Unibertsitatean (浙江 公立 工业 专门 学校, unibertsitateko eskola tekniko batean) Hangzhoun. 1936an Hangzouren Arte Akademia Nazionalean hasi zen; han Txinako eta mendebaldeko margolaritza ikasi zuen, Pan Tianshou (1897-1971) eta Lin Fengmianen (1900-1991) zuzendaritzapean. 1942an graduatu zen. 1947 Parisera joan zen, bertako École nationale supérieure des beaux-arts erakundeak ikasteko; horretarako gobernuaren beka bat izan zuen. Ondoren, Wuk, 1950tik 1953ra, ikasitakoa Beijingo Arte Akademia Nagusian irakatsi zuen. 1953tik 1964ra, Beijingo Tsinghua Unibertsitatean irakatsi zuen. Geroago ere hiri bereko Collegedeko Arte Ederren Eskolan irakatsi zuen. 2008an, Wuk Singapurreko Arte Museoari 133 lan eman zion.  

## Erakusketak 
Wu Guangzhong bakarko erakusketak mundu osoko lekuetan egin ditu: Txina, Hong Kong, Singapur, Tokio, Taipei, Korea, Ingalaterra, Ameriketako Estatu Batuak. Haren lanak garrantzi handiko museoetan erakutsi dira, esaterako, Londresko British Museumen, New Yorkeko Metropolitan Museum of Artean, Hong Kong Museum of Artean...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :http://www.artnet.com/artist/644592/wu-guanzhong.html Wu Guanzhong Artnet webgunean.
* :https://trianarts.com/wu-guanzhong-maestro-del-arte-chino-contemporaneo/ Wu Guanzhong margolariaren lanak.
Riot Act (1714)

thumb|260px|alt=The Riot Act|Legearen XX. mendeko argitalpena.
**Riot Act** edo **Istiluen Akta** deritzona Erresuma Batuko Parlamentuaren lege bat da, 1714an bozkatua, tokiko agintariei baimena ematen ziena hamabi pertsona baino gehiagoren bilera oro legetik kanpo deklaratzeko; ondorioz, taldea sakabanatzera gonbidatu ahal izango zuen, bestela, ediktu honen ondorioak pairatu beharko zituzten.

Legea Sacheverelleko Matxinaden edo Sacheverelleko Istiluen ondorioa izan zen (1710-1715). Jatorrizko izenburua hau da: "An act for preventing tumults and riotous assemblies, and for the more speedy and effectual punishing the rioters". 1715eko abuztuaren 1ean sartu zen indarrean, eta Erresuma Batuko legeen erregistroetan geratu zen 1973ra arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Riot Act of 1714* Aktaren jatorrizko testua.
Muñeca brava

***Muñeca brava*** Argentinako telesaila da. Raúl Lecounak ekoitzi zuen Telefe katearekin batera. 1998tik 1999ra estreinatu zen. Oso arrakastatsua izan zen Argentinan balorazioaren arabera: lehen kapituluan 20 puntu inguru lortu zituen. Nazioko eta nazioarteko sari ugari jaso zituen eta 80 herrialde baino gehiagotara esportatu eta 50 hizkuntza baino gehiagotara itzuli da.

## Argumentua 
Telesailaren pertsonaia nagusia Milagros gaztea da, jaiotzean umezurtz geratu zena. 18 urte bete arte moja-etxe batean bizi izan zen beste umezurtz batzuekin. Arku sozialaren kontrako muturrean Ivo eta bere familia daude. Euren etxean neskame joan zen Mili. Aberatsak eta boteretsuak izan arren, harreman oso gatazkatsuak dira, batez ere Federico Di Carlorenak (Ivoren aita) bere familia osoarekin, argi mespretxatzen dituenak. Familiak beste hainbat zerbitzari ere baditu.
Argumentu nagusia Ivo eta Miliren arteko amodio-harreman zaila da, hauen desberdintasun sozialengatik zaildua lehenik, gero anai-arrebak direla sinesteagatik eta azkenik Ivoren ezkontza iheskorragatik.

## Aktoreak 
## Soinu-banda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tronpeta-jotzaile

[thumb|300px|[Ambrose Akinmusire jazz tronpeta-jotzailea 2011n.]]
[thumb|300px|[Louis Amstrong, tronpeta-jotzaile ospetsuenetariko bat.]]
**Tronpeta-jotzailea** musikan tronpeta musika-tresna jotzen duen musikaria da. Bereziki garrantzitsuak dira musika klasikoan zein jazz musikan.

## Musikari ospetsuak 
### Musika klasikoa 

* Johann Ernst Altenburg
* Maurice André
* Jean-Baptiste Arban
* Éric Aubier
* Alison Balsom
* David Buhl
* Thierry Caens
* Frits Damrow
* François Dauverné
* Roger Delmotte
* Timofei Dokchitser
* Eugène Foveau
* Merri Franquin
* Reinhold Friedrich
* Alessandro Gambati
* Marc Geujon
* David Guerrier
* Håkan Hardenberger
* Tine Thing Helseth
* Romain Leleu
* Mauro Maur
* Sergueï Nakariakov
* Franck Pulcini
* Lucienne Renaudin Vary
* Raymond Sabarich
* Clément Saunier
* Otto Sauter
* Adolf Scherbaum
* Bernard Soustrot
* Pierre Thibaud
* Guy Touvron

### Jazz 

* Nat Adderley
* William Cat Anderson
* Louis Armstrong
* Chet Baker
* Aimé Barelli
* Bix Beiderbecke
* Stéphane Belmondo
* Bunny Berigan
* Chris Botti
* Lester Bowie
* Randy Brecker
* Bud Brisbois
* Clifford Brown
* Clora Bryant
* Donald Byrd
* Conte Candoli
* Pete Candoli
* Mutt Carey
* Bill Chase
* Buck Clayton
* Don Cherry
* Médéric Collignon
* Miles Davis
* Kenny Dorham
* Dave Douglas
* Harry "Sweets" Edison
* Roy Eldridge
* Don Ellis
* Jon Faddis
* Don Fagerquist
* Art Farmer
* Maynard Ferguson
* Nicolas Folmer
* Paolo Fresu
* Tony Fruscella
* Thomas Gansch
* Dizzy Gillespie
* Conrad Gozzo
* Roger Guérin
* Roy Hargrove
* Tom Harrell
* Jon Hassell
* Al Hirt
* Freddie Hubbard
* Harry James
* Bunk Johnson
* Thad Jones
* Éric Le Lann
* Booker Little
* Ibrahim Maalouf
* Chuck Mangione
* Wynton Marsalis
* Hugh Masekela
* Howard McGhee
* Matthieu Michel
* Bubber Miley
* Blue Mitchell
* Nils Petter Molvær
* Lee Morgan
* James Morrison
* Fats Navarro
* Joe Newman
* King Oliver
* Hot Lips Page
* Al Porcino
* Enrico Rava
* Arturo Sandoval
* Christian Scott
* Doc Severinsen
* Woody Shaw
* Jack Sheldon
* Adam Taubitz
* Clark Terry
* Erik Truffaz
* Alain Vankenhove
* Boris Vian
* Allen Vizzutti
* Cuong Vu
* Kenny Wheeler
* Cootie Williams
* Warren Vaché
* Jérôme Etcheberry

### Beste batuzk 
* Herb Alpert
* Jean-Claude Borelly
* Flea
* Éric Giausserand
* Georges Jouvin
* Boban Marković

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tronpeta

## Kanpo estekak
Noe Mawaggali

**San Noe Mawaggali** (h. Mityana, 1886ko maiatzaren 31a) katolizismora konbertitu zen ugandarra izan zen, Ugandako martirietako bat.

## Bizitza 
Ngabi leinukoa izan zen. Ontzigile eta larru-ontzaile lanetan zebilen. Misiolariek eraginda, bataiatu egin zen. 1886ko maiatzaren 31n urkatu, lantzatu eta erraiak txakurrei jaten eman zizkieten.

## Kanonizazioa 
1920ko ekainaren 6an Benedikto XV.a aita santuak dohatsu bilakatu zuen, eta 1964ko urriaren 18an, Paulo VI.a aita santuak kanonizatu zuen. Ugandako martirien jaieguna ekainaren 3an ospatzen da eta San Noe Mawaggali eguna maiatzaren 31n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Maria Muzeyi

**San Joan Maria Muzeyi** (; Kisomberwa – Mengo, 1887ko urtarrilaren 27a) katolizismora konbertitu zen ugandarra izan zen, Ugandako martirietako bat.

## Bizitza 
Kisomberwan jaio zen 1852 eta 1857 artean. Aita Bunyaga zuen izena eta mbogo leinukoa zen, eta ama Kabejja Mukaatunzi Namalawo, nkima leinukoa. Ia ehun anai-arreba zituen aita poligamoa baitzen. Jaiotzez Musoke izena jarri zioten, baina bere zuhurtziagatik, epai-heldutasunagatik eta zaharragoa iruditzeagatik, adiskideen artean Muzeyi bigarren izena lortu zuen, swahiliz agurea esan nahi duena.

Bigomba funtzionarioak Mutesa I.a erregearen zerbitzura jarri zuen. Erregea hil ondoren, jauregiko zerbitzua uztea aukeratu zuen. Medikuen, erizainen, ospitaleen eta ikasleen zaindaritzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jim Crow legeak

[thumb|Afro-amerikarrentzako sarrera [Belzoni (Mississippi)|Belzoniko (Mississippi) zinema-areto batean 1939an]]
**Jim Crow legeak**  Ameriketako Estatu Batuetako hainbat estatutan 1890eko hamarkadatik 1965 arte indarrean egon ziren arraza-segregazioaren legeen izen ez-ofiziala da. 

Jim Crow legeen adibide batzuk jatetxe, taberna, komun eta garraiobideen bereizketak izan ziren; zuri eta beltzentzako ur edateko iturriak ere bazeuden. Ameriketako Estatu Batuetako Armada ere bereizita zegoen.

Estatuak bultzatutako eskola-segregazioa Konstituzioaren aurkakotzat jo zuen Gorte Gorenak 1954an. Jim Crow beste lege guztiak 1964ko Eskubide Zibilen Legeak eta 1965eko Boto Eskubideen Legeak indargabetu zituzten.

## Etimologia 
thumb|Jim Crow, Thomas Ricek asmatutako pertsonaia
*Jim Crow Law* esaldia 1904an hiztegian agertu zen lehen aldiz, aurretik erabiltzen zenaren frogak dauden arren.

*Jim Crow* esaldiaren jatorria «Jump Jim Crow» musika ikuskizunari egotzi izan zaio, Thomas Dartmouth Rice aktore zuriak antzezten zuena, aurpegia beltzez margotuz afro-amerikar bati erreferentzia egiteko. 1832an estreinatu zen eta Andrew Jackson orduko presidentearen politika populista satirizatzeko erabili zen. Riceren pertsonaiaren ospearen ondorioz, 1838rako *Jim Crow* «afro-amerikarra» esan nahi zuen esamolde peioratibo bihurtu zen, eta pixkanaka arraza-segregazioaren legeak «Jim Crow legeak» bezala ezagutzen hasi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehen Esnatze Handia

[thumb|[1941ko Jonathan Edwardsen sermoia.]]
**Lehen Esnatze Handia** (batzuetan, **Esnatze Handia**; Erresuma Batuan **Berpizkunde Ebanjelikoa**) 1730 eta 1740ko hamarkadetan Britainia Handia eta bere Hamahiru Kolonia iparramerikarrak mugitu zituzten biziberritze kristauen multzoa izan zen. Biziberritze-mugimenduak etengabe eragin zion protestantismoari, jarraitzaileak gizabanakoaren errukia eta erlijio-debozioa berritzen ahalegindu baitziren. Esnatze Handiak ebanjelismo angloamerikarraren sorrera ekarri zuen, eliza protestanteen barruan denominazioen gaindiko mugimendu gisa.

Tradizio zaharrenen oinarrietatik abiatuta -puritanismoa, pietismoa eta presbiterianismoa-, George Whitefield, John Wesley eta Jonathan Edwards biziberritzearen eta salbazioaren teologia artikulatu zuten, muga konfesionalak gainditu eta identitate ebanjeliko komuna eratzen lagundu zuena. Berritzaileek, Erreforma protestanteko doktrina-aginduei, Espiritu Santuaren probidentziaren zabalpena azpimarratu zituzten. Sermoi oso prestatuek entzuleengan Jesukristorenganako salbazio-beharraren uste pertsonal sakona sortzen zuen, eta introspekzioa eta moraltasun pertsonaleko arau berri batekiko konpromisoa sustatzen zituen. Biziberritzearen teologiak azpimarratzen zuen erlijio-konbertsioa ez zela soilik kristau doktrina zuzenarekiko baiespen intelektuala, baizik eta bihotzean esperimentatutako "jaiotza berria" izan behar zuela. Berritzaileek, halaber, salbamenaren segurtasuna jasotzea kristau bizitzan itxaropen normala zela irakasten zuten.

Bizipen ebanjelikoak sinesmen partekatuen inguruan denominazio desberdineko ebanjelikoak batu bazituen ere, lehendik zeuden elizetan ere zatiketak eragin zituen, biziberritzearen alde zeudenen eta ez zeudenen artean. Oposiziogileek eliza barruan desordena eta fanatismoa sustatzea leporatu zieten bizipenei, hezkuntzarik gabeko predikari ibiltarien presentzia ahalbidetzeagatik eta erlijio-gogoa gehiegi bultzatzeagatik. Ingalaterran, anglikano ebanjelikoak talde garrantzitsu bihurtuko ziren Ingalaterrako Elizaren barruan, eta metodismoa Whitefield eta Wesley ministerioetatik garatuko zen. Amerikako kolonietan, Esnatzeak eliza kongregazional eta presbiterianoen zatiketa eragin zuen, eta izendapen metodista eta baptistak indartu zituen. Luterano, kuakero eta protestante ez ziren gehienengan berehalako eragin txikia izan zuen, baina geroago kuakeroen artean zisma bat sortu zuen, gaur egun arte iraun duena.

Predikari ebanjelikoak "pertsona guztiak konbertsioan sartzen saiatzen ziren, euren sexua, arraza eta egoera edozein izanda ere". Ipar Amerikako kolonia guztietan, batez ere hegoaldean, biziberritze-mugimenduak areagotu egin zuen kristautasuna ezagutu eta hura bihurtu zuten esklabo afrikar eta beltz askeen kopurua. Misiolari elkarte berrien sorrera ere inspiratu zuen, 1792an Baptista Misiolarien Elkartea bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Red Tent (minisaila)

***The Red Tent*** Paula Weinsteinek ekoitzitako eta Roger Youngek zuzendutako estatubatuar minisaila da. Bi orduko lehen atala 2014ko abenduaren 7an estreinatu zen Lifetime katean; bigarren eta azken atala hurrengo egunean estreinatu zen. Anita Diamanten izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Argumentua 
Ekintza Hasierako liburuko Itun Zaharreko patriarken garaian gertatzen da. Dinak, Learen eta Jakoben alaba bakarrak, bere istorioa kontatzen du gaztarotik helduarora arte. Gurasoekin, izebekin eta hamaika anai nagusiekin izandako harremana kontatzen du. Sarritan zentratu ohi du bere tribuko emakumeek (Rakelek, Bilhak eta Zilpak, Jakoben beste hiru emazteek) okupatutako oihal-etxola gorriaren garrantzian. Emakumeek bizirik mantendu dituzte jainkosaren gurtza ohitura zaharrak euren senar israeldarrek ohartu gabe, eta sekretu hori gordetzea lortu dute, gizonak oihal-etxola gorrian sartzen ez direlako.

## Aktoreak 
## Ekoizpena 
2011tik Lifetimen garatzen egon bazen ere, ekoizpena 2014ko maiatzean hasi zen. Marokon filmatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yentl

***Yentl*** Barbra Streisandek zuzendu, koidatzi eta koproduzitutako film estatubatuarra da. Isaac Bashevis Singerren ipuin batean oinarrituta dago. 1983an estreinatu zen.

## Argumentua 
Ekintza 1904an gertatzen da. Yentl Poloniako Pechev izeneko *shtetl* askenazi batean bizi den emakume gaztea da. Yentlen aitak, Mendel errabinoak, ezkutuan irakasten dio Talmuda, komunitateko ohituraren arabera emakumeentzat debekatua izan arren. Yentlek gizon batekin ezkontzeari uko egiten dio. 

Aita hil eta gero, Yentlek ilea moztea, gizon bat bezala janztea, Anshel izena hartzea eta *yexiva* batean sartzea erabakitzen du. Bertan Avigdor izeneko ikaskidearen adiskide egiten da eta bere andregaia, Hadass, ezagutzen du. 

Avigdorrek anaiaren heriotzari buruz gezurra esan zuela jakitean (bere buruaz beste egin zuen eta ez zen gaixorik hil Avigdorrek zioen bezala), Hadassen familiak ezkontza bertan behera uzten du Avigdorren familia erokeriaz kutsatuta dagoelako beldurrez. Hadassen gurasoek Anshelekin ezkondu beharko lukeela erabakitzen dute, eta Avigdorrek Anshel ezkontzera animatzen du. Anshel Hadassekin ezkontzen da, baina ezkontzak bete gabe jarraitzen du, Anshelek dio bekatua dela emakume batek bere burua gizon bati ematea beste bat maite duen bitartean. Anshel Hadassi Talmuda irakasten hasten da. Hadassek sentimendu erromantikoak garatzen ditu Anshelekiko, Yentl bera Avigdorrekin maitemintzen ari den bitartean.

Anshelek beste hiri batera bidaiatzen du Avigdorrekin. Ostatuan, azkenean bere benetako nortasuna agerian uzten dio. Biek musu ematen dute, baina, Avigdor bat-batean Hadassez gogoratzen da. Yentlek ziurtatzen dio ezkontzak ez duela balio. Avigdorrek ihes egitea iradokitzen dio. Yentl konturatzen da ezingo dituela ikasketak jarraitu Avigdorrekin ezkontzen bada, eta emazte izatea baino gehiago nahi duela bizitzan. Hadass eta Anshelen ezkontza baliogabetu egiten da, eta Avigdor Hadassekin ezkontzera itzuliko da. Yentl Europatik Estatu Batuetara joaten da itsasontzi batean, eta han askatasun gehiagoko bizitza bat egitea espero du.

## Aktoreak 
## Ekoizpena 
1968an, Isaac Bashevis Singerren *Yentl: The Yeshiva Boy* ipuina irakurri ondoren, Barbra Streisandek hau bere hurrengo filma izatea nahi zuen. 1969an eskubideak lortu zituen. 1976rako, *A Star Is Born* bukatu ostean, Streisandek *Yentl*-en parte hartzeko zaharregia zela uste zuen, eta filma zuzendari gisa hartuko zuela esan. 1978an, Alanek eta Marilyn Bergmanek, *Yentl* musikal gisa irudikatzea proposatu zioten.

1979an, Streisandek azkenean akordio bat lortu zuen Orion Pictures-ekin filma zuzentzeko eta protagonista izateko. Filma prestatzeko, Tora aztertu zuen eta errabino asko kontsultatu zituen.

Ekoizpena 1982ko apirilaren 14an hasi zen. 1983ko azaroaren 18an estreinatu zen.

## Soinu-banda 
## Sariak 
* 1983: Zuzendari onenaren Urrezko Globo Saria
* 1983: Film onenaren Urrezko Globo Saria - Komedia edo musikala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Letra erregular

[eskuinera|thumb|Bembo erregular [letra-tipo bat da (goiko irudian lehen bi lerroetan agertzen dena, Bembo letra-tipo etzanaren gainean, hirugarren lerroan agertzen denaren gainean eta azpian agertzen dena). Bembo erregularra 1928koa, Francesco Griffok 1494an erabiliaren egokitzapena omen da.]]
[thumb|[Helvetica letra-tipoaren lau aldaera. Goitik behera: lehen lerroan, letra-tipo arina edo (oso) mehea; bigarren lerroan, letra tipo erregularra edo letra-tipo erromatarra; hirugarren lerroan, **letra-tipo lodia** eta azkenik, behean, **letra-tipo oso lodi**a edo **beltz**a.]]

Latinezko idazkeraren tipografian, **erregular**ra edo letra ***roman*** hiru mota historiko nagusietako bat da, letra lodiarekin eta letra etzanarekin batera. Batzuetan, letra **normala** edo ohiko letra ere esaten zaio, letra-tipoetan estilorik xinpleena dela azpimarratuz, markatu gabea (markatuagoak diren letra lodi edo letra etzanarekin konparatuz.) Sinpletasuna da ezaugarri nagusia eta letra-tipo hau da letrarik ohikoena testu gehienetako corpusetan. (Orain irakurtzen ari zaren lerro hau, letra erregurrarekin idatzita dago). Beste batzueta '''*roman* estiloko letra** edo **erromatar estiloko letra **esaten zaio.

Errenazimentu goiztiarrean, ***roman*** (Antiqua formakoa) eta etzana edo italiarra bereizita erabili ziren. Gaur egun, mota erregularra eta etzana nahasi egiten dira, eta tipografia gehienetan **roman'* estiloa zutik dagoen estilo hau dela ulertzen da eta estilo italiko edo etzana edo letra zeiharrez osatuta dagoela ulertzen da.

## Gaur egungo erabilera 
Etengabe ari dira letra-tipo berriak sortzen, batzuk formatu irekian eta doan banatzen dira, beste batzuk ordea garesti saltzen dira. Hona mendebaldean zehar oso zabalduta dauden zenbait tipografia: Bembo, Baskerville, Caslon, Jenson, Times New Roman eta Garamond.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
*  Bringhurst, Robert (2008), Los elementos del *estilo* tipográfico (3.2 bertsioa). Vancouver: Hartley & Marks.  Askotan, "Bringhurst" esaten zaio, eta Elements asko errespetatzen da estilo tipografikoaren gainean gaur egun ingelesean duen aginpide gisa.
*  Nesbitt, Alexander *The History and Technique of Lettering* (1957), Dover Publications, Inc.  ISBN 0-486-40281-9. Dover-en edizioa PrenticeHall, Inc.-ek 1950ean *Lettering: The History and Technique of Lettering as Design'' izenburupean argitaratutako lanaren berrargitalpen laburtua eta zuzendua da.

## Ikus, gainera 
* Letra etzan eta letra zeiharra.
* Letra lodi.
* Serif
* Sans-serif
* Letra-tipo gaelikoa

## Kanpo estekak
Bigarren Esnatze Handia

[thumb|Kanpamentu [metodista bat, 1819an.]]
**Bigarren Esnatze Handia** XIX. mendearen hasieran Ameriketako Estatu Batuetan gertatu zen erlijio-berpizkunde protestantea izan zen. Bigarren Esnatze Handiak, erlijioa bizipen eta sermoi hunkigarrien bidez hedatu zuenak, mugimendu erreformista batzuk eragin zituen. Biziberritzeak mugimenduaren funtsezko zati bat izan ziren, eta ehunka konbertitu erakarri zituzten denominazio protestante berrietara. Eliza Metodistak zirkuituko predikariak erabili zituen mugaldeko jendearengana iristeko.

Bigarren Esnatze Handiak, *antebellum* garaiko erreforma soziala ekarri zuen eta erakundeen salbazioa azpimarratu zuen. Kentucky eta Tennesseen 1790eko hamarkadan eta 1800eko hasieran hasi zen erlijio-suhartasuna eta bizitasuna, presbiteriano, metodista eta baptisten artean. Bigarren Esnatze Handian, mugimendu erlijioso berriak sortu ziren, hala nola adbentismoa, dispentsazionalismoa eta Azken Egunetako Santuen mugimendua. Bigarren Esnatze Handiaren ondorioz, hainbat unibertsitate, mintegi eta misiolari elkarte ospetsu sortu ziren.

Historialariek Bigarren Esnatze Handia 1730eko eta 1750eko hamarkadetako Lehen Esnatze Handiaren eta 1850eko hamarkadaren amaierako eta 1900ekoaren hasierako Hirugarren Esnatze Handiaren testuinguruan kokatzen dute. Lehen Esnatzea Ingalaterran, Eskozian eta Alemanian zabaltzen zen mugimendu erlijioso erromantiko zabalago baten parte zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Letra etzan

[thumb|Goiko lerroan, erdian, [Latindar alfabetoa|latindar alfabetoko lehen letra bederatzi letra-tipotan. Goiko erdiko letra etzana bere eskuinekoaren oso antzekoa baina estuagoa da; tipografiari dagokionez, goiko erdiko hori da letra-tipo etzana. Goiko eskuinekoa letra tipo erregularra. Azpiko ezkerrekoa ere letra etzana da; estuagoa eta goiko partean eskuineranzko inklinazioarekin.]]
eskuinera|thumb|Ludovico Arrighiren "chancery italic" tipografia, 1527. Une horretan, letra xeheak idazteko bakarrik erabili zen letra etzana, ez letra larrietarako.
Tipografian, **letra etzana** forma erregular estilizatuan oinarritutako letra-tipoa da, nazioartean **letra tipo italiko** edo **letra tipo** **italiar** bezala ere ezaguna. Letra lodiarekin eta roman edo erregular letra motarekin batera, mendebaldeko tipografiaren historiako tipografia erabilienetako bat izan zen. 

Kaligrafiaren eraginez, letra etzana eskuinerantz okertzen da pixka bat, *honelaxe,* (*parentesi honen barruan letra etzanaz idatzitako esaldia*). Oro har, letra erregular edo roman motako letraren itxura osoa du baina letra erregularrak bertikalismoa zaintzen du eta letra etzanak ordea, eskuinerantz mugitzen du letraren goiko aldea eta ezkerrerantz letraren beheko aldea.

## Adibideak 
Italiar estiloko letrak, letra etzanak, letra erregular erromatar estiloko letra (roman estiloko letra) baino estuagoak izan ohi dira. Hona hemen lerro pare bat, goikoa letra erregular arruntarekin idatzia (letra tipo erromatarra) eta bigarren lerroan, testu bera letra etzanarekin. Biak konparatuz ikus daiteke elkarren antza daukatela, biak dira letra-tipo zorrotzak, serif, baina azpikoa, letra-tipo etzana da; estuagoa da eta bertikaltasuna galduta ezkerretik eskuinera *etzana* dagoela ematen du:
[erdian|thumb|400x400px|Goiko lerroan esaldi labur bat ingelesez letra-tipo [Letra erregular|erregular edo erromatarrean. Beheko lerroan, testu berbera baina letra etzana, letra italiar edo italikoa erabiliz. Letra etzanaz testuak estuago agertuko dira.]]

## Letra zeiharra 
Batzuek bereizten dute letra etzana eta letra zeiharra. Letra etzana, erregularra baino estuagoa da. Letra zeiharra, ordea, letra erregularra bezain zabala da baina bertikaltasun kontuetan letra etzana bezalakoa da. Letra zeiharra erabiltzen den letra tipo erregularraren zabalera bera du, baina erabateko bertikaltasuna galduz eskuinera begira dago:
erdian|thumb|400x400px|**Letra zeiharra**ren adibidea: letra erregularraren zabalera bera eta, letra etzana bezala, eskuinerako norabidea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Letra tipo erregular, erromatar edo letra-tipo *roman*.
* Letra azpimarratua.
* Letra lodi.
* Serif
* Sans-serif
* Letra-tipo gaelikoa

## Kanpo estekak
Dispentsazionalismo

**Dispentsazionalismoa** Biblia interpretatzeko sistema teologiko bat da, lehen aldiz John Nelson Darbyk defendatzen duena. Dispentsazionalismoaren arabera, historia hainbat garaitan edo "banaketetan" banatzen da, eta Jainkoak modu desberdinetan jarduten du gizateriarekin. Oro har, dispentsazionalistek sinesten dute premilenialismoan, Israelen etorkizuneko zaharberritzean eta bigarren etorrera baino lehen egingo den oramenduan; oro har, Larrialdi Handiaren aurretik gertatuko dela uste da. "Dispentsazionalismo" terminoa Philip Mauro sistemaren kritikari batek sortu zuen 1926an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polinesia Frantseseko geografia

thumb|350x350px|rigth|Polinesia Frantseseko mapa zehaztua.
**Polinesia Frantsesak** ) 4.167 km²-ko azalera du, ozeanoan 2,5 milioi km²-tan sakabanatuta eta kostetan 4 500 km-tan banatuta. Bost artxipelagoen artean banatutako 118 uhartek osatzen dute: Austral uharteak, Sozietate uharteak, Tuamotu uharteak, Gambier uharteak eta Markesak uharteak.

## Kokapena 
Erreferentzia gisa Tahiti hartuta, hauek dira distantzia batzuk:

* Auckland: 3.900 km
* Nouméa: 4.700 km
* Sydney: 5.700 km
* Los Angeles: 6.200 km
* Santiago (Txile): 7.500 km
* Tokyo: 8.800 km
* Paris: 17.100 km

## Uharteak 
[thumb|250px|[Austral uharteak|Austral uharteen mapa.]]
[thumb|250px||[Sozietate uharteak.]]
[thumb|250px|[Haizealdeko uharteak (Sozietate uharteak)|Haizealdeko uharteak.]] 
[thumb|[Tuamotu uharteen mapa.]]
[thumb|[Gambier uharteak|Gambier uharteen mapa.]]
[thumb|[Markesak uharteen mapa.]]
Polinesia Frantsesan 118 uharte daude, bost uhartedietan:
* Austral uharteak :
** Tubuai,
** Rapa,
** Rurutu,
** Raivavae,
** Rimatara,
** Maria uharteak,
** Marotiri.
* Sozietate uharteak, biztanle gehiago duena:
** Haizealdeko uharteak
*** Tahiti,
*** Maiao,
*** Mehetia uharteak,
*** Moorea,
*** Tetiaroa atoloia.
** Haizebeko uharteak :
*** Raiatea,
*** Taha'a,
*** Huahine,
*** Bora-Bora,
*** Maupiti.
* Tuamotu uharteak.
* Gambier uharteak.
* Markesak uharteak.

## Uharteen tipologia 
Bi jatorrizkoak dira: sumendiek eta koralek sortutakoak. Hainbeste izanda, bestetik, harrigarria izango litzateke guztiek tipologia bera izatea. Hauek dira nagusiak:

* Koral-ertza duten uharte goratuak, esaterako, Tahiti 
* Koral-ertzik gabeko uharte goratuak, esaterako, Nuku Hiva, Markesak uhartetan
* Uharte beheak: atoloiak, esaterako, Tuamotu
* Sasi atoloiak: esaterako, Clipperton uhartea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Polinesiako geografiari buruzko webgunea.
* :Tahiti eta Polinesia Frantsesari buruzko dokumentala Youtuben.
Michiel Jansz. van Mierevelt

**Michiel Janszoon van Mierevelt** (Delft, 1566ko maiatzaren 1a - *ibidem*, 1641eko ekainaren 27a) herbeheretar margolari eta marrazkilaria izan zen.

Grabatzaile gisa hasi zen bere jaioterrian, eta 1625ean Hagan finkatu zen, izadi hilak eta geroago erretratuak margotuz. Bere erretratuen arrakastaren ondorioz, errege askok babestu zuten. Gai mitologikoko margolan batzuk ere egin zituen.

## Iruditegia 

Michiel J. van Miereveld - George Villiers, Duke of Buckingham - Google Art Project.jpg||George Villiers, Buckinghameko I. dukea
Mierevelt-retrato de una señora-prado.jpg|Theodora van Duvenvoord
Portret van Philips Willem (1554-1618), prins van Oranje Rijksmuseum SK-A-256.jpeg|Philip William
Michiel Jansz. van Mierevelt 001.jpg|Frederiko Henrike, Prince of Orangeko printzea
Michiel Jansz van Mierevelt - Ambrogio Spinola.jpg|Ambrogio Spinola
Ambrogio Spinola dli 0613700282.jpg|Ambrogio Spinola
Michiel Jansz van Mierevelt - Portret van een vrouw.jpg|Michiel Jansz van Mierevelt, *Emakumearen erretratua*
Michiel Jansz. van Mierevelt - Portrait of a Woman - WGA15622.jpg|Emakumearen erretratua
Michiel-Jansz van Mierevelt (attr) Bildnis einer jungen adeligen Dame.jpg|Emakume gaztearen erretratua
Michiel Jansz. van Mierevelt, Double Portrait of a Husband and Wife with Tulip, Bulb, and Shells.jpg|*Senar eta emaztearen erretratua tulipan, erraboil eta maskorrekin*, 1609
Der junge Friedrich V. C-B 011.jpg|Frederiko V.a Palatinatukoa, 1613
Van Mierevelt RM annotated.jpg|Autopsia

## Kanpo estekak
Dynastes hercules

**Herkules kakalardoa** (*Dynastes hercules*) errinozero kakalardo espezie bat da, Erdialdeko Amerikako, Hego Amerikako eta Antilla Txikietako oihan euritsuetakoa. Munduan dagoen kakalardo espezierik luzeena da, eta munduko intsektu hegalari handienetako bat ere bada.
Eufrasio Iliturgikoa

San **Eufrasio Iliturgikoa** I. mendeko hispaniar apezpikua izan zen. San Eufrasio zazpi gizon apostolikoetako bat izan zen, eta Kabilaren semea izango zen. XVII. mendearen hasieratik Jaengo elizbarrutiko zaindaria da.

San Eufrasio santu ospetsua zen Jaengo probintziako Andújar herrian, bertako apezpiku izan zelarik. Tradizioaren arabera, Iliturgin martirizatu zuten, Mengíbar inguruan. Musulmanen inbasioan zehar, bere erlikiak Mao ibaiaren haranera lekualdatu zituzten, Lugoko probintzian, non santua lurperatuta dagoen, Incio udalerriko Santa Maria do Mao parrokian.

Toki honetako biztanleek santuaren omenezko Jai Nagusia ospatzen dute maiatzaren 15ean debozio handiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arriolako ubideak

**Arriolako ubideak** 1983an inauguratu zen ingeniaritza zibileko obra bat da. Ubide hauek 31,8 kilometroko luzera dute osorik Leongo probintzian, eta 4.050 hektarea Pormako urtegiko ur gezaz ureztatzeko aukera ematen dute. Uraren erabilera nagusia nekazaritza da.

## Datu teknikoak  
* Luzera: 31,8 kilometro

* Menperatutako azalera: 6.511 hektarea

* Ureztatutako azalera: 4.050 hektarea

* Gehienezko emaria iturburuan: 8 m³/s

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kanalaren fitxategia Dueroko Konfederazio Hidrografikoaren orrialdean https://www.chduero.es/canales-de-arriola
Andri Danylko

**Andri Mykhailovytx Danylko** (ukraineraz: Андрій Михайлович Данилко), (Poltavan, gaur egun, Ukraina eta orduko hartan SESB, 1973ko urriaren 2a) aktore, komediante eta abeslari ukrainarra da, **Verka Serdutxka** pertsonaiagatik ezagunagoa (Вєркa Сердючкa ukraineraz).

Ukrainaren ordezkari izan zen Eurovision lehiaketan 2007an, eta 2. lekuan geratu zen. Urte horretan bertan, Barbara Dex saria irabazi zuen “Eurovisionen okerren jantzitako lehiakideari”.
Balaguerreko ubidea

**Balaguerreko ubidea** Camarasa eremuko Segretik ura hartzen duen ubide hidroelektriko bat da, Sant Llorenç de Montgai urtegitik behera, eta Lleidako ibaira itzultzen du, Seròs ubideko presan (Mitjanako parkea). 1960ko hamarkadan FECSAk eraiki zuen eta gaur egun ENDESArena da . 

Ez da nahastu behar 1950eko hamarkadan Balaguerreko ubidea izenarekin ere sustatzen saiatu zen Algerri-Balaguer ubidearen aurrekari batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luca Brecel

**Luca Brecel ** (Dilsen-Stokkem-en, Linburgo, Flandria, 1995eko martxoaren 8a) Belgikako snooker jokalari profesionala da. Europa kontinentaleko munduko lehen txapelduna bilakatu zen 2023an.

Biografia

Linburgoko probintzia flandriarreko Dilsen-Stokkem herrian jaio zen, jatorri italiarreko etorkin familia batean. Familia gero Maasmechelen herrian kokatu zen non Snooker klub bat zegoen eta bertan umetandik hartu zion afizioa billar mota honi.

2012an, 17 urterekin, Brecel Munduko Snooker Txapelketarako sailkatu zen jokalaririk gazteena bihurtu zen, baina lehen txandan kanporatu zuten. Hurrengo urteetako Munduko Txapelketetarako beste lau sailkapenetan ere lehen txandan kanporatu zuten, baina 2023koan, txandaz txanda irabazi zituen partidak finalean Mark Selby gaindituz (18-15). Maasmechelenen seme kutun izendatu zuten Luca munduko snooker txapeldun izendatu ondoren.

Munduko txapeldun bilakatu artean lortu zituen beste garaipen batzuk izan ziren Txinako Txapelketa (2017), Eskoziako Open-a (2021) eta 2022ko Championship League delakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iliturgi

**Iliturgi** edo **Iliturgis** iberiar hiria izan zen. Tiberio Sempronio Grakok birfundatu zuen, Hispania Ziteriorreko pretore izan zenean (k.a. 181-179). Betis ibaiaren (gaur egungo Guadalquivir) ondoan eta hegoaldean zegoen, egungo Mengíbar udalerrian. Erromatarren populazioa «Encomienda de Maquiz» deituriko aztarnategian zegoen, eta iberiera, berriz, 2017an La Muela muinoan aurkitu zuten. Hala ere, denbora luzez Andújar inguruan zegoela uste izan zen, antzinako Isturgi hiriarekin nahastuta.

## Historia 
Bigarren Gerra Punikoan, erromatarren alde jarri zenez, kartagotarrek setiatu egin zuten. Hala ere, setioak altxatu egin ziren. Publio eta Gneo Kornelio Eszipion anaiak garaitu zituztenean, Iliturgi eta Cástulo kartagotarren alde jarri ziren. Gainera, erromatar iturrien arabera, Iliturgiko hiritarrek gerran zehar babes bila bertara ihes egin zuten erromatarrak exekutatu zituztela esaten da. Eszipion Afrikarrak k.a. 206. urtean hiria berreskuratu zuenean, bere biztanle guztiak hilarazi eta gorpuak erre zituen.

Erromatar hiri bezala, Iliturgi Betika probintziaren zati izan zen, eta tamainan hazi zen.

Eufrasio Iliturgikoa bere lehen gotzain kristaua izan omen zen. VII. mendean, Sisebuto errege bisigodoak Iliturgin eliza bat eraiki zuen Eufrasioko hilobiaren gainean, baina VIII. mendean, musulmanek Iberiar penintsularen konkistatu zutenean, Eufrasioren erlikiak Galiziara lekualdatu zituzten.

## Kokapena 
Urte askoan, Iliturgi egungo Andújar hirian zegoela pentsatu zuten, baina, ondoren, Mengíbar udalerrian zegoen «Encomienda de Maquiz» aztarnategiarekin identifikatu zuten. Hipotesi hori oraindik indarrean dago, eta arkeologo eta historialari gehienek onartzen dute. 2019an, egile batzuek proposatu zuten egungo Jaén hiriaren azpian egon zitekeela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desirée Bela-Lobedde

**Desirée Bela-Lobedde**, ezaguna  **Negra Flor** ezizenez (Bartzelona, Katalunia, 1978ko azaroaren 24a) bartzelonar idazle eta komunikatzailea da. Jatorri ekuatoginearra duen afroondorengoa da, arrazismoaren aurkako aktibista eta feminista. Zutabegilea da *Publico.es*- hedabidean. *Ser mujer negra en Españ*a liburuaren egilea da.

Afro identitatearen dibulgatzaile gisa definitzen da,  "bizipenetako" ikuspuntu, eta emakume afroa irudi pertsonalaren bidez ahalduntzea aldarrikatzen du. Bere testu eta hitzaldietan "aktibismo estetikoa" aldarrikatzen du, irudi pertsonalaren bidez nortasun afroondorengoa baloratuz. Halaber, Bela-Lobeddek Espainiako emakume beltzen konstituzio estetikoetan arrazismo sistemikoa eta pribilegio zuria daudela salatzean oinarritzen du bere lan politikoa.

## Ibilbidea 
Aktibismoko zenbait lankidetza-proiektuetan hasi zen lanean, hala nola, (Locas del *Coño*) eta komunikabide digitaletan (*PlayGround Magazine*). 2018an, hilean lankidetza bat edo bi eginez, Publico egunkarian iritzi-zutabe bat idazten hasi zen.

### Aktibismoa 
#### Cola Cao 
2017an, Cola Caoren bideo-iragarki baten salaketan parte hartu zuen. Bideoaren amaiera aldera, Cola Caoren apar asaldatua gizon beltz baten buru bihurtzen zela, bibote eta ile afroarekin, eta irain arrazistatzat jo zuten.

#### You tube 
2016. urtean, Bela-Lobedde izan zen, YouTubek mezu arrazistekin zuen permisibitatearen eta tolerantziaren aurkako kanpainaren buru. 2016ko martxoan, Espainiako Immigrazio eta Errefuxiatuentzako Laguntza Sareak salaketa bat aurkeztu zuen Herriaren Defendatzailearen aurrean YouTuberen aurka, zenbait erabiltzailek Desirée Bela-Lobedderi bidalitako ohar arrazistak «*Ser mujer negra en España*» bideoan jasotzeari uko egiteagatik.  Ondoren, Estatuko Fiskaltza Nagusian salatu zuen, eta eskatu zuen iruzkinen egileek justiziaren aurrean erantzun behar zutela gorroto-delituengatik eta arrazismoaren apologiagatik. Fiskaltzak salaketa artxibatu egin zuen, eta erabakia arrazoitu egin zuen iruzkinak ezabatu egin zirela esanez, eta Bela Lobeddek aurkeztutako pantaila-harrapaketak ezetsi egin zituen.

## Argitaratutako lanak 
### *«Ser mujer negra en España/Emakume beltza izatea Espainian»* 
2018ko irailaren 20an Plan B argitaletxearekin *Ser mujer negra en España* liburua argitaratu zuen. Liburu horretan, Iberiar penintsulako emakume beltz gisa haurtzarotik helduarora izandako esperientziari buruz idazten du.

Bela-Lobedderen iritziz, *Pertsona guztiek arrazismoaren aurkako hezkuntza behar dugu eta arrazoitutako pertsonek ere diskurtso arrazistak egin ditzakete, «Emakume matxistak dauden bezala*».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Desirée Bela-Lobedde ataria, blog eta bideoetarako estekak dituena
* Sistema patriarkala arrazista ere bada Berria, 2024.02.24
Pluteus atromarginatus

***Pluteus atromarginatus*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritzat jotzen den arren, ez da kalitate onekoa.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kanpai itxurakoa, gero ganbila, azkenean ia laua. Azala marroi kolorekoa edo arre iluna, zuntz txiki erradialekin, tomentuduna, erdian ilunagoa, ertza ildaskatu gabea eta pixka bat irtenda.

**Orriak:** Hasieran itsatsiak, gero libreak, sabeldunak, oinaren inguruan zirkulu bat osatuz; hasieran zurixkak, gero arrosa-haragi kolorekoak eta ertz marroi-beltzaxkarekin. Hainbat tamainatako orritxoak ditu.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, betea, hauskorra, iluna, iletxo beltzaxkaz estalita, oina pixka bat lodituta.

**Haragia:** Gutxi, zuria, biguna, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik 

## Jangarritasuna 
Dasta daiteke, baina ez da *Pluteus* gehienak bezala sukaldaritzako kalitate handikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Pluteus umbrosus* delakoarekin nahas daiteke, honek orritxoen ertzak beltzaxkagoak izaten ditu eta gainazala zimurtsua. *Pluteus atricapillus* espeziearekin ere bai, baina honen orriek ez dute ertza iluna izaten.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen motzondoetan, pinuetan eta izeietan batez ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Kanariak, Europa, Errusia, Turkia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Taiwan, Australia  (batez ere Tasmania), Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vanessa Claudio

**Vanesa Claudio**, jaiotzaz **Vanessa Zayda Claudio Rodríguez** (San Juan, Puerto Rico, 1983ko irailaren 2a) modeloa, aktorea, telebistako aurkezlea eta Puerto Ricoko edertasun-erregina izan zen. Mexikoko telebistan ari izaten da.

## Biografia 
Komunikazio Zientzietako lizentziatura ikasketetan graduatu zen eta publizitatean eta harreman publikoetan espezializatu zen. Aztekar Aktoretza Prestakuntzako Ikasketa Zentroan (CEFAT) graduatu zen. 2016. urteko "*La Academia de Venga la alegría*" edizioa irabazi zuen.

## Lan ibilbidea 
### Edertasun-lehiaketak 
Vanessak 2006. urteko Miss Intercontinental lehiaketan parte hartu zuen, 2006ko urriaren 15ean, Nassau-n (Bahamas), Puerto Ricoko ordezkari gisa. Lehiaketaren azken gauean, finalerdietan sartu ondoren, bost finalistetako bat izan zen. Azkenean, lehen finalista izan zen eta Miss Simpatía saria irabazi zuen.

### Arrakasta Mexikon 
Edertasun-lehiaketetan izandako esperientziaren ostean, Claudio Mexikora joan zen *El Pantera* telesailean lan egitera. ''Véngache pa'cá* eta *Venga la Alegría* elkarrizketa-saioetako erreportaria eta aurkezlea ere izan da. Mexikoko Exatloiko erreportari ofiziala izan zen 2018ko bigarren edizioan. Gero, "*Este es mi estilo*" saioaren aurkezlea izan da. Saio hori, TV Aztecak transmititutako eta 2019an AcunMedya produkzio-etxe turkiarrarekin batera ekoiztutako moda nabarmentzen duen reality show bat da. Drag Queens La Más Draga-ren showaren aurkezle ere aritu zen, 2019ko apirilaren 30ean You tube bidez ikusteko aukeraz.

2022an, TV Azteca-ra itzuli zen, Mexikoko "*Al Límite''" saioa gidatzeko, Uriel Estradarekin batera, eta, irailaren hasieratik, Carlos Quirarterekin batera. Etapa berri bati ekin zion, eta aurreko denboraldietako beste kolaboratzaile batzuk kanpoan geratu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Martínez Alonso

**Marta Martínez Alonso** (Madril, 1966) madrildar matematikaria da. 2020. urtetik, IBM Europa, Ekialde Ertaina eta Afrikako zuzendari nagusia da, lehen emakumea lan hori betetzen. Espainiako Matematikako Errege Elkartea ohorezko kidea da.

## Biografia 
Martínez Alonso 1966. urtean jaio zen Madrilen. Madrilgo Complutense Unibertsitatean Matematika-zientzietan lizentziatu eta gero, Nafarroako Unibertsitateko IESE Business Schooleko goi-mailako enpresa-zuzendaritzako programa egin zuen.

## Lan ibilbidea 
Martínez Alonso Hewlett-Packarden hamalau urtez lan egin zuen. 2003an IBMn hasi zen, Espainia eta Portugalerako komunikazio-sektoreko exekutibo gisa. 2006. urtetik, IBM SPGIko Salmenta erakundeko presidenteordea izan zen, eta merkataritza-jardueraz eta IBMk bezero nagusiekin duen harremanaren arduraduna da. 2008. urtean IBMren Ameriketako Estatu Batuetako egoitza nagusian izan zen, mundu mailako Azpiegitura Zerbitzuen Salmenten lehendakariorde lanetan. 2012ko urtarriletik, IBM Global Technology Services España, Portugal, Grezia eta Israelgo (IBM SPGI) zuzendari nagusia izan zen.

2018an, Asturiasko Printzesa Sarietako Ikerkuntza Zientifiko eta Teknikoko epaimahaikide izan zen.

2020ko uztailean, IBMko zuzendari nagusia izendatu zuten Europa, Ekialde Hurbil eta Afrikarako, kargu hori bete duen lehen emakumea izanda.

## Bizitza pertsonala 
Martínez Alonso ezkonduta dago eta hiru seme-alaba ditu.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016. urtean, Martínez Alonso Espainiako Matematikako Errege Elkarteako ohorezko bazkide izendatu zuten.
* 2019an Urteko Zuzentarauaren MC saria irabazi zuen.
* 23. edizioan ere jaso zuen Espainiako Federazioak emandako Zuzendari, Exekutibo, Profesional eta Enpresaburuen Zuzendaritza Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2015ean artxibatutako biografia, IBMren webgunean
Basileako Hitzarmena

**Basileako Hitzarmena** edo **Basileako Konbentzioa** izenez ezagutzen dena, berez da **Hondakin Arriskutsuen Mugaz Gaindiko Mugimenduak Kontrolatzeko eta Horiek Deuseztatzeari buruzko Basileako Hitzarmena.** Nazioarteko ingurumen-akordioa da, ingurumenaren zaintzarako egokia den hondakinen kudeaketa ezarri eta hondakin arriskutsuen mugaz gaindiko mugimendua kontrolatu asmo duena. 1989ko martxoan onartu zen eta eta ingelesezko izen ofiziala hau du: . Hondakin elektronikoak eta plastikoak hartzen ditu kontuan Hitzarmenak, bereziki.

Akordioa 1992ko maiatzaren 5ean sartu zen indarrean. Europar Batasunak Hitzarmen honen irizpide eta betebeharraj Hondakinen Bidalketa Araudian ezarritako zuzentarauekin lotu ditu, eta estatu kide guztientzat legez lotesleak dira.  

Norvegiaren ekimenez, 2019an gogortu egin ziren  plastiko kutsatzaileei zegozkien arauak. Helburua da erabilitako plastikoa ingurumena errespetatuz prozesatzen dela ziurtatzea, pertsonak eta ingurumena kaltetuz erre ez dadin, eta itsasora jaurti ez daitezen.   Europako Batasunak berrikuspen hori ere onartua du.  

AEBak dira 2022 bitartean Hitzarmen hau berresteari uko egin dion herrialde garatu bakarra, eta hori salatu dute askok, besteak beste, Greenpeacek eta Seattleko Basel Action Network, AEBek hondakin elektronikoen ehuneko 80 inguru esportatzen dituelakoan.   

Bere aldetik, Afrikako Batasunak Bamakoko Hitzarmena negoziatu eta ezarri zuen Basileako Hitzarmenaren luzapen gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buru biko arranoa

thumb|**Buru biko arranoa**
**Buru biko arranoa** hainbat kultura indoeuroparren ikonografian eta heraldikan dagoen ikur bat da . Europan, hitita arrano bikoitzarengandik dator, Bizantziotik mendebaldeko Erdi Arora iritsiz .

XIII. eta XIV. mendeen artean Konstantinoplan errege izan zen Bizantziar Paleologo leinuak familiako leloa izan zuen: " Basileus *Basileon, Basileuon Basileuonton " ("Erregeen erregea, erreinatzen dutenen gainean erreinatzen duena* " ) eta armarri bat erabili zuen. mendebaldea: lehertutako (hau da, hegoak zabalduta) bi buruko arranoa zibelean ( heraldiko beltza) urrezko zelaian zeraman . Ekialdeko eta Mendebaldeko bi ondareen nagusitasun eta integrazio sentimendua egotzi zitzaion, Erromatar Inperioaren ondorengo gisa . Era berean, bi Erromaren existentzia sinbolizatzen zuen, Zaharra ( *Urbs*) eta Berria, hots, Konstantinopla, betiko elkartuko zena.

K.o  XVI.  mendean, arrano bikoitza izan zen ordura arteko marka heraldikorik boteretsuena, Germaniar Erromatar Inperio Santuaren ( Habsburgotar inperioa ) duintasun inperiala Espainiako Monarkiarekin bat egitea sinbolizatzen baitzuen. Arrano bikoitza Madrilgo eta Vienako Habsburgotarren ikurra izango da. Madrilen, azken Habsburgokoa Karlos II.a erregea izan zen , 1700eko azaroaren 1ean hil zena. Vienan, arrano inperialak indarrean jarraitu zuen Saint Germain-go Ituna ( 1919 ) arte, Austriar Errepublika ezarri eta monarkia amaitu zen arte. austro-hungariara; azken enperadorea, Karlos I.a Austriakoa eta IV.a Hungariakoa, estatuburuari uko egiten dio, baina bere dinastiako buru izaten jarraitzen du.

Arrano bikoitzaren irudia Errusian agertu zen K.o  XV. mendean Konstantino XI. Paleologo azken Bizantziar enperadorearen iloba bat , Sofia Paleologo izenekoa , Ivan III.a Errusiako tsarrarekin ezkondu zen . Errege ezkontza hark Ivan III.ari, bere antzinako ezkutuarekin batera, zaldizkoa zen, bi buruko arranoaren irudia erabiltzeko eskubidea eman zion, Paleologoen dinastiaren ezkutu adierazgarria zena. Tsarien armarriak hainbat eraldaketa eta gehikuntza jasan zituen 1917an , iraultzak armarri inperialaren ordez igitaia eta mailuarekin ordezkatu zuen arte armarria Errusiar Federazioa , jatorri tsaristako banderarekin batera: zuria, gorria eta urdina.

Arrano bikoitza Armeniako antzinako armarrian dago , Errusiako ikurraren eratorpenez, eta egungo Armeniako armarrian, goiko eskuineko izkinan, Artaxid dinastiaren ikur gisa ; Erdi Arotik serbiar erreinuaren ikurra ere bada , bizantziar sinboloaren eraginez, eta baita Montenegron eta Albanian ere . Ez da nahastu Donibaneko Arranoarekin .

Arrano bikoitzeko eskoziar erritu zahar eta onartuaren 33. graduaren ikurra ere bada Francmasonerian . Arrano bikoitzaren sinbolismoak adierazten du bere buruetako batek iraganaren infinituari begiratzen diola, eta bestea etorkizunaren infinituari begira, eta horrela erakusten du oraina bi eternitateren arteko harreman-lerro fin bat besterik ez dela. Bi buruko arranoak ordenaren jakinduria sinbolizatzen du; buruetako batek aurrerapena adierazten du, besteak ordena

## Kanpo estekak
Margarita (cocktaila)

**Margarita** tekila, lehor hirukoitza (adibidez, Cointreau) eta lima-zukua dituen koktel bat da. Margaritaren errezeta batzuek ziropa sinplea ere badute, eta gatzarekin zerbitzatu ohi dira edalontziaren ertzean. Margarita izotzarekin (), izotzik gabe edo txikitutako izotzarekin zerbitza daitezke. Koktelak dituzten taberna gehienetan zerbitzatzen dituzte, koktel edo xanpain kopa berezia erabilita. Margarita munduko koktelik ezagunenetako bat da, eta tekilaz egindako koktelik ezagunena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khader Adnan

**Khader Adnan Mohammad Musa**(arabieraz:خضر عدنان محمد موسى; 1978ko martxoak 24 - 2023ko maiatzaren 2a) Israeleko kartzelean gose greban 87 egun egon eta gero bertan hil zen preso palestinar bat izan zen.

## Bizitza 
Palestinako Jihad Islamikoa taldeko kide ezaguna zen Khader Adnan. 44 urte zituen, eta gose greban zegoen duela ia hiru hilabetetatik, bere atxiloketa administratiboaren aurka. Azken urteetako seigarren gose greba zuen. Orain arteko gose grebarik luzeena ari zen egiten; otsailak 5ean atxilotu zuten, "ekintza terroristekin lotura" izatea leporatuta. 12 aldiz atxilotu zuten azken urteetan.

Azken atxiloketatik aurrera gose greban zegoen, eta mediku tratamenduei ere uko egin zien. 87 egun igaro ostean konorterik gabe aurkitu zuten Israelgo espetxeko ziegan. IPS Israelgo espetxeko zerbitzuak Adnanen heriotza baieztatu du, ospitalera eraman ostean, eta Wafa agentziak jakinarazi zuen Adnanen heriotza.

1967tik Israelek atxilotuta duela hildako 236. palestinarra da Khader Adnan, Maan Newsek jakinarazi duenez. Horietatik 75 "axolagabetasun medikuagatik" hil dira.

## Ondorioak 
Bere heriotza amorrua eta ezinegona sorrarazi zuen palestinar eta musulmanen artean bereziki baina baita mundu zabalean ere.

Jihad Islamikoak ohartarazi zuen "martiri berri honen" heriotza mendekatuko zutela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bobby Sands , 1981eko Irlandako gose grebaren buruzagia, bertan hila.

## Kanpo estekak
Mycena vitilis

***Mycena vitilis*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du nahikoa haragi sukalderako.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa; konikoa edo kanpai itxurakoa, titiduna, higrofanoa, arrexka kolorekoa, ertzean argiagoa eta ildaskatua eguraldi hezean.

**Orriak:** Estu, goranzkoak, zurixkak edo zuri-grisaxkak, batzuetan  erreflexu arrosekin.

**Hanka:** Luzea, 8 cm luze izan dezake, barnehutsa, gris-arrexka kolorekoa, oinarria feltroduna.

**Haragia:** Zanpatzean iodo usaina jariatzen du.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia. *Vitilis* epitetoa ere latinetik dator, mahatsondo, xirmendu, esan nahi duen,"vitis" hitzetik. Oin mehe eta malguari erreferentzia eginez

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Kolore arre argi edo beixeko, genero bereko beste espezie batzuekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean ugaria, hostozabalen basoetan eroritako hostoen artean, lurperatutako adartxoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak