Harri landuzko bola

[thumb|[Neolitoa|Neolitotik datatutako harri landuzko bola, konkor ugarirekin.]]
thumb|Towie-n, Aberdeenshire-n aurkitutako harri landuzko bolaren adibidea, K.a. 3200 eta 2500 bitartean datatua. Bola oparo apainduta dago uhinez, zirkuluz, kiribilez, puntuz eta beste forma batzuez.
thumb|Hareharrizko bola zizelkatua, pikor finekoa, 64 mm-ko diametrokoa, azalera pixka bat proiektatutako sei diskok apaindua, Kilmaurs-eko (East Ayrshire, Eskozia) Jock's Thorn etxaldean aurkitua (NS 417 410).
**Harri landuzko bola** petroesfera bat da, gehienetan esferikoa eta batzuetan oboidea. 3 eta 160 konkor artean dituzte, eta azalean ateratzen dira. Tamaina nahiko uniformea du, 7 cm inguruko diametroa. Neolito bukaerakoak dira, eta Burdin Arora arte iritsiko dira ziurrenik; Eskozian daude batez ere, baina baita Britainia Handian eta Irlandan ere. Apaingarririk ez dutenetatik (irtenguneez gain) grabatu-eredu zabal eta askotarikoak dituztenetara daude. Teoria sorta zabal bat planteatu da horien erabilera edo esanahia azaltzeko, eta inork ez du oso onarpen zabala lortu.

## Antzinatasuna eta kokapena 
Harri landuzko bolak 4000 urte artekoak dira, Neolito amaierakoak, eta gutxienez Brontze Arora arte luzatzen dira.

Ia guztiak Eskoziako ipar-ekialdean aurkitu dira, gehienak Aberdeenshiren, Grampiar mendien ekialdean hedatzen den lur emankorra. Ikur piktoen antzeko banaketa batek eraman zuen hasieran harrizko bola zizelkatuak artefaktu pikuak zirela uste izatera. Aberdeenshiren aurkikuntzak ezohiko harrizko zirkulu «etzanekin» bat datoz, eta horrek jatorri neolitikoa iradokitzen du.  Garraiatzeko errazak diren objektuak direnez, batzuk Ionan, Skyen, Harrisen, Uisten, Lewis, Arranen, Hawicken, Wigtownshiren eta hamabost Orkaden aurkitu dituzte. Eskoziatik kanpo, Irlandan aurkitu dituzte adibideak Ballymenan, eta Ingalaterran, Durhamen, Cumbrian, Lowicken eta Bridlingtonen. Bola handienen diametroak (90 mm) Aberdeenshire-renak dira, bat izan ezik, Newburgh-ena Fife-n.

1970eko amaieran, 387 erregistratu ziren guztira. Horietatik, kontzentraziorik handiena (169) Aberdeenshiren izan zen. 1983rako kopurua 411ra igo zen, eta XXI. mendeko bigarren hamarkadan 425 zenbatuta zeuden.

2013an, arkeologoek Ness of Brodgar-en zizelkatutako harrizko bola bat aurkitu zuten, objektu horren in situ aurkikuntza bat, «testuinguru arkeologiko moderno batean» [Well, hardly anyone has ever found a carved stone ball in a modern archaeological testuingurut], orain arte ia guztiak testuingurutik kanpo aurkituak izan dira, eta horrek dataezin bihurtzen zituen.

## Testuinguru arkeologikoa 
Grabatutako bola askok ez dute aurkikuntzaren testuingururik izan, eta gehienak nekazaritza jardueraren ondorioz aurkitu dira. Bost Skara Brae herrixkan atera zituzten lurpetik, eta beste bat Dunaddeko kastroan. Bolen banaketa maza-buruen antzekoa da, horiek baitziren zeremonia-egoeretan erabiltzen ziren arma eta objektu entzutetsuak.Testuingururik ezak interpretazioa desitxuratu dezake. Litekeena da ausaz egindako aurkikuntzak bilduman sartu izana, estetikoki erakargarriak direlako. Bola kaltetu edo leunek dekoratutako aleek baino aukera gutxiago zituzten merkatua aurkitzeko; beraz, azken horietako batzuk iruzurrezkoak izan zitezkeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak