Rosario Robles

**María del Rosario Robles Berlanga**, ezaguna **Rosario Robles** izenez (Mexiko Hiria, Mexiko, 1956ko otsailaren 17a) mexikar ekonomialaria eta politikaria da, Iraultza Demokratikoaren Alderdiko kide ohia. 1999ko irailaren 29tik 2000ko abenduaren 4ra bitartean, Barruti Federaleko ordezko gobernuburua izan zen.

PRDko presidente izan zen 2002 eta 2003 bitartean, eta hurrengo urtean uko egin zion alderdi horri. Bizitza publikotik kanpo egon zen 2012ra arte. Enrique Peña Nieto presidentearen gobernuan, 2012 eta 2015 bitartean Gizarte Garapeneko idazkari gisa aritu zen, eta Nekazaritza, Lurralde eta Hiri Garapeneko idazkari gisa 2015 eta 2018 bitartean.

2019ko abuztuaren 13tik, Santa Martha Acatitlako Penal Femenil delakoan egon zen prebentziozko espetxean. Neurri hori kautelazkoa zen, ustez, *La estafa maestra* kasuan parte hartzeagatik, auzitegi kolegiatuak emandako babes baten ondoren. 2022ko abuztuaren 19an, kautelazko neurri hori aldatu egin zen, bere prozesua askatasunean jarraitzeko; egun berean, gauean, Santa Martha Acatitlako zigor-eremutik irten zen. 2023ko otsailaren 24an, epaile batek erabaki zuen zigor auzitik absolbitzea bere aurka, eta administrazio-falta batengatik baino ez zutela epaitu behar erabaki zuen. Ondoren, Errepublikako Fiskaltza Nagusiak kexa bat jarri zion epaileari, legearen aurka egitea leporatuta.

2024ko apirilean, bederatzigarren Auzitegi Kolegiatuak berretsi egin zuen Robles "Estafa Maestra" delakoarekin zerikusia zuen edozein kargutatik salbuestea.

## Biografia 
### Lehen urteak 
1981ean Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomotik Ekonomian lizentziatu zen. Landa-garapeneko maisutza bat ikasi zuen Xochimilco Unibertsitate Autonomoan.

Rosario Robles Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (STUNAM) Langileen Sindikatuko kide gisa hasi zen politikan, eta 1989an PRD sortu zuen. 1994an, bere alderdiak diputatu hautatu zuen.

## Barruti Federaleko Gobernua 
1997an garrantzi handiagoa hartu zuen, Cuauhtémoc Cárdenas lehen gobernuburu hautatu berriak Barruti Federaleko Gobernu Idazkari izendatu zuenean. Gobernuaren hasieran, gobernuko funtzionario guztien artean nabarmendu zen soiltasunarengatik, ondarea aurkeztean Coyoacángo etxea, auto apal bat eta bankuan diru apur bat aurkeztu baitzuen.

Gobernu Idazkaritzatik, Rosario Robles andrea izan zen Gobernu Erreformaren Mahai Nagusiko burua Mexiko Hirian, indar politiko guztietako buruzagitzek osatu zutena, eta mahai horretan, Barruti Federalerako Hauteskunde Kode berri bat sortzea eta Distrito Federal horretako Hauteskunde Institutua sortzeko akordioak zehaztu ziren, plebiszituaren, herri-kontsultaren eta erreferendumaren bidez herritarren parte-hartzea bultzatzeaz gain. Aurrekoa erabakigarria izan zen hiriko protestak % 70eraino murrizteko. 1999ko irailean FDren Batzar Legegileak Cuauhtémoc Cárdenas ordezkatzeko izendatu zuen, Cardenasek 2000. urtean presidentearen hirugarren kanpainari ekiteko gobernuburua izateari uko egin zionean, eta, galdu egin zuen. Rosario Robles Barruti Federalaren buru izan zen, eta oso eztabaidagarria izan zen. Komunikazio nahiko diskretua izan zuen Cardenasen jardueraren kontrakoa zen Robles. Telebistan, publizitate-kanpaina garrantzitsu baten buru izan zen, bere gobernuaren obrak sustatuz eta Cardenasen hautagaitza modu pertsonalean babestuz. Bere aurkariek bere irudi pertsonala sustatzea leporatu zioten, kritikea horiei erantzun zien esanez Mexikoko politikaren matxismoa eta misoginia zirela herrialdeko hiriburua gobernatzen ari zen emakume bat ikusteari uko egiten ziotenak, eta adierazi zuen bere kanpaina mediatikoa gobernuaren gizarte-komunikazioko politika bati zegokiola. Denbora horretan ere esaldi haze esan zuen etengabe: *Tengo las faldas bien puestas* (Gonak ondo jarrita dauzkat), irmotasunari eta sendotasunari zegokionean. Barruti Federaleko gobernuan nahiko ospe onarekin jarraitu zuen, eta Cuauhtémoc Cárdenasen gobernua ere gainditu zuen.

Robles-ek negoziazio garrantzitsuak sustatu zituen bide publikoko merkataritza berrantolatzeko eta 100 ibilbideko (RUTA 100) langileen eskaerak konpontzeko, eta ia 50 000 lagun berrantolaketa-programan sartzea lortu zuen. UNESCOrekin batera, gobernagarritasun demokratikoari eta herritarren parte-hartzeari buruzko Latinoamerikako Esperientzien Topaketa antolatu zuen, eta Latinoamerikako 31 hiritako alkateek eta gobernuetako ordezkariek parte hartu zuten.

Bere lanik aipagarrienetako bat Barruti Federalean abortua ahalbidetzeko proposamena izan zen, *Robles Legea* izenez ezaguna zena. Era berean, Oscar Espinosa Villarreal ustezko ondasun publikoen bidegabeko eralgitze delitua zela eta, ikerketa bati ekin zion. Roblesek leporatu zion baliabide publikoak Antorcha Popular bezalako talde prisistei (Alderdi Iraultzaile Instituzionala) desbideratu izana, Roblesen esanetan hiriko gobernuaren aurkako talka-talde gisa jarduten baitzuten. Gizarte-lan batzuk egin zituen, hiriaren irudi urbanoa hobetzeko, eta berak ere parte hartu zuen.

Bere *Con todo el corazón* liburuan esan zuen Gobernuan zegoela berak babestu zuela Andrés Manuel López Obrador Barruti Federaleko Gobernuburu izateko hautagaitza. Haren esanetan, alderdiak hautagai onak zituen, hala nola Demetrio Sodi, Pablo Gómez Álvarez eta Ifigenia Martínez, baina López Obradorrek baino ezin berma zezakeen alderdiak hiriaren gobernuan jarraitzea.

2000ko abenduaren 5ean Andrés Manuel López Obrador gobernu hautetsiari eman zion kargua. Hilabeteak eman ondoren, 2002an Robles bere alderdiko lehendakaritzarako hautagaitzarako postulatu zen, PRD, eta Cuauhtémoc Cárdenas-en eta alderdiko talde ezkertiarrenaren hautagaitzat jo zuten. Alderdiko presidente Amalia Garcíari egozten zioten alderdiaren boto-asmoa gutxitu izana, eta presidente izateko beste hautagaia zen Jesús Ortega Martinezi Vicente Foxirekin negoziatzeko pres egotea. Hauteskundeak irabazi zituen eta urte horretan bertan presidente kargua bete zuen.

## PRDko presidentea 
Kanpainaren eskaintza nagusietako bat izan zen PRDk 2003ko hauteskunde legegileetan botoen % 20 lortzea, eta, lortzen ez bazuen, bere karguari uko egitea. Alderdiko lehendakari gisa, berriz ere kanpaina mediatiko bati ekin zion, 2003ko hauteskundeetarako botoak sustatzeko. Kanpainaren leloa *Es tiempo de la esperanza* (Itxaropenaren garaia da) izan zen; bere estrategia kritikatu egin zuten alderdiko sektore batzuek, beste alderdi politikoen kanpainen antz handia zuela uste baitzuten. Orduan elkartu zen Carlos Ahumada enpresaburu argentinarrarekin funtsak lortzeko. Mexikar politikako emakumeekin egin zituen bilerak etxean, eta hainbat pertsona nabarmen ere izan zituen, hala nola Patricia Mercado, Elba Esther Gordillo eta Martha Sahagún. Kritiken aurrean, berak esan zuen, alde politikoak izan arren, denek bilatzen zutela Mexikoren ongia eta Mexikoko politikan emakumeen parte-hartze handiagoa.

Mexiko estatuan 2003ko maiatzean egin ziren tokiko hauteskundeak izan ziren lehen hauteskunde-esperientzia, eta tokiko kongresua eta udal-lehendakariak berritu ziren. Partida ongi libratu zen, botoen %30 inguru eta udalerri garrantzitsu batzuk lortuta.

Federazioen hauteskundeetan, PRD alderdiak ez zuen lortu Roblesek agindutako botoaren %20, baina gertu geratu zen eta Diputatuen Ganberan handitu egin zen. Berak hautaketa hori garaipen gisa hartu zuen, baina alderdian bertan presionatu zuten eta telebistan hauteskunde-promozioengatik zor ikaragarria utzi izana leporatu zioten, batez ere Televisa katearekin. Urte horretan bertan PRDko presidentetzari uko egin behar izan zion, eta Leonel Godoy Rangel izan zen haren behin-behineko ordezkoa.

2004an, Federico Döring diputatu panistak El *Mañanero* telebistako albistegian grabazio bat erakutsi zuen. Grabazio horretan, Batzar Legegileko presidentea zen René Bejarano 'perredista' Carlos Ahumada enpresaburu argentinarrarengandik 45 mila dolar jasotzen erakutsi zuen. Handik egun batzuetara, *El* *Mañanero* saioan Brozo pailazoak gidatuta (Víctor Trujillo albiste-aurkezle eta aktorearen karakterizazioa), bideo bat ikusi zen. Bertan, René Bejaranok, Barruti Federaleko Batzar Legegileko diputatu eta López Obradoren laguntzaile ohiak, diru-kopuru handiak jasotzen zituen Carlos Ahumada enpresaburu argentinarrarengandik. Bejaranok esan zuen dirua Rosario Robles alderdiko presidenteari eman zitzaiola. Alderdiaren zati batek gogor kritikatu zuen Robles, eta Ahumadaren diruarekin kanpaina politikoak finantzatzea leporatu zioten.

Bejaranoren eskandaluaren atzetik, DFko PRDko beste kide ezagun batzuk agertu ziren beste bideo batzuk, Ramón Sosamontesek eta Carlos Imazek,  esan zuten Rosario Montes Barruti Federala eta PRDko presidente nazional ohiak aurkeztu ziela Ahumada eta bere laguntza onartzeko eskatu eta gero gobernuak hari laguntzeko iradoki zuela. Gainera, itxuraz, Roblesek eta Ahumadak harreman erromantikoa zutela ere esan zen  eta hori aprobetxatu zuen gobernuak haren eraikuntza-enpresei lana emateko; Ahumadak, aitzitik, kanpainetarako ustezko «dohaintzak» eskatu zizkiotela kontratuak emateko. Hala ere, bertsio guztiek Rosario Robles jarri zuten eskandaluaren erdigunean, nahiz eta beti ukatu zuen Carlos Ahumadaren eta DFko gobernuko funtzionarioen ustelkeria ekintzetan parte hartzea, baina kritiken aurrean dimisioa eman zuen kide aktiboa izateagatik. PRD 2004an, iragarritako kanporaketa bat izan aurretik.

## Beste jarduera batzuk 
*Milenio Diario* egunkari mexikarreko asteroko artikulugilea izateaz gain, 2007ko urtarriletik aurrera Robles SOSTEN Centro de Inteligencia enpresa-aliantzaren bazkide sortzailea izan zen, batez ere emakumeen kanpaina politikoetara bideratua.

Roblesek aholkulari politiko pribatu gisa egin zuen lehen lana Yucatánen Ivonne Ortega Pachecori laguntza ematea izan zuen. Blanca Alcalá Ruiz Puebla de los Angeles hiriko alkatearen 2008-2011 aldirako kanpainan ere jardun zuen aholkulari lanetan.*

2007ko maiatzaren 8an, Rosario Roblesek antzerki-eszenan parte hartu zuen: *Los monólogos de la vagina*. Funtzioan bildutako dirua minbizia zuten emakumeei laguntzen zien fundazio baterako erabili zen. Ikuskizun horretan hainbat pertsona artistikok hartu zuen parte, baina lehen aldiz parte hartu zuen politikan aritzen zen emakume batek. 

*Encuentros y desencuentros* (saioan parte hartu zuen AprendeTV ATV kable bidezko kanalean, eta analista politikoa izan zen, baita telebistako "*Mujeres en el risco*" saioan ere.*

## Gizarte Garapeneko Idazkaritza 
2012ko irailaren 4an, Enrique Peña Nietok aurkeztu zuen bere Trantsizio Gabinetearen barruan. 2012ko abenduaren 3an, hartu zuen kargua ekitaldi pribatuan, Gizarte Garapeneko idazkari lanetarako.

Federazioko Goi Mailako Ikuskaritzak egindako finantza-egiaztapenen arabera, Rosario Roblesek, bere kudeaketan, “zerbitzuen simulazio-sare” bat sortu zuen, tokiko unibertsitateen konplizitatearekin. Sare horren bidez, bi mila milioi pisu desbideratu ziren, hasiera batean gizarte-programa desberdinetara bideratuak. Baliabide horietako batzuk La Lagunako enpresaburu-talde txiki baten banku-kontuetan agertu ziren berriro. Ikerketen arabera, Gizarte Garapeneko Idazkaritzak gutxienez 1787 milioi pisu desbideratu zituen 2015ean.

2019ko irailaren 18an, Funtzio Publikoaren Idazkaritzak (LGS) Rosario Robles hamar urterako desgaitu zuen zerbitzu publikoan enplegueak, karguak edo komisioak betetzeko, bere ondare-aitorpenean gezurra esateagatik. Desgaikuntza 2021eko irailaren 8an berretsi zen.

## Bizitza pertsonala 
Rosario Robles Julio Moguel Viverosekin ezkondu zen. Alaba bat izan zuten, Mariana Moguel Robles politika, 1983ko abuztuaren 21ean jaioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rosario Robles Berlanga irakaslearen biografia