Larysa Xepitko

**Larysa Jukhymivna Xepitko** (; Bakhmut, SESB, 1938ko urtarrilaren 6a - SESB, 1979ko uztailaren 2a) ukrainar jatorriko sobietar zinema zuzendaria izan zen. Historiako emakumezko zuzendari onenetakotzat hartzen da. Bere *Igokundea* filmak Urrezko Hartz bat irabazi zuen. Sari hori irabazi zuen bigarren emakumea izan zen.

Xepitkoren ibilbidea 1979an amaitu zen, *Agurra* filmerako kokalekuak bilatzen ari zela auto-istripu batean hil zenean. Elem Klimov senarrak *Larisa* izeneko 20 minutuko omenaldi-dokumentala sortu zuen bere omenez.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Xepitko Artemovsken jaio zen, gaur egun Bakhmut bezala ezagutzen den Ukraina ekialdeko herri batean. Hiru seme-alabetatik bat zen eta bere amak hezi zuen, eskolako irakaslea baitzen. Bere aita, militarra, Xepitkoren amarengandik dibortziatu zen eta familia abandonatu zuen Larisa oso gaztea zenean. Hori dela eta, bere lanak askotan bakardadea eta isolamendua jorratzen ditu.

1954an batxilergoa amaitu zuen Lviven. Gero Moskura joan zen hamasei urte zituenean eta Estatuko Zinematografia Institutuan sartu zen. Han, Alexander Dovjenkoren ikaslea izan zen 18 hilabetez.

## Zinema ibilbidea 
### Zuzendari gisa 
Xepitko 1963an graduatu zen Zinematografia Institutuan. Graduatzeko *Znoy* filma egin zuen. Han, Erdialdeko Asiako baserri-kanpamentu komunal txiki batera lanera doan ikasle baten istorioa kontatzen du. Filmaren edizio fasean Elem Klimovek lagundu zion Xepitkori, garai hartan institutuko ikaslea baitzen hura ere. Geroago, biak ezkondu egin ziren eta seme bat izan zuten. 

*Znoy* filmak hainbat sari irabazi zituen: 1964an Symposium sari nagusia *ex aequo* irabazi zuen Karlovy Vary jaialdian eta beste sari bat Leningradoko zinema jaialdian.

Xepitkoren hurrengo filma, *Hegoak*, Bigarren Mundu Gerrako emakume pilotu bati buruzkoa da. Maya Bulgakova aktoreak egin zuen pilotuaren papera.

1967an *Garai ezezagun baten hasiera* filmeko hiru ataletako bigarrena filmatu zuen, Urriko Iraultzaren 50. urteurrena ospatzeko egina. Xepitkoren atalak, *Elektrizitatearen aberria*, herri pobretu batera energia elektrikoa eramaten duen ingeniari gazte baten istorioa kontatzen du. Filma estreinatu gabe geratu zen, autoritateen ustez boltxebikeen irudi eskasa ematen zuelakoan. Ataletako bi, *Elektrizitatearen aberria* barne, 1987an aurkitu eta erakutsi ziren lehen aldiz publikoki. Baina filma, jatorrizko forma osoan, galdu egin zela uste da.

1969an koloretako lehen filma egin zuen, fantasiazko film musikal bat, *Gaueko 13. orduan* izenekoa.

Xepitkoren hirugarren filmak, *Zu eta ni* izenekoak, bi zirujau gizonen bizitzak kontatzen ditu. Pertsonaien azterketa eta kontsumismoaren kritika da aldi berean. Hau izan zen bere bigarren eta azken pelikula koloretan. Veneziako Zinemaldian harrera ona izan zuen.

1977an *Igokundea* filma estreinatu zuen, amaitzea lortu zuen bere azken filma eta Mendebaldean arreta gehien jaso zuena. Vasili Bykoven eleberri batetik egokitu zuen eta Bigarren Mundu Gerran kokatzen da. 1942ko neguan alemaniarrek Bielorrusian atxilotutako sobietarren aldeko partisano talde baten istorioa kontatzen du. Filmak Urrezko Hartza irabazi zuen Berlingo Nazioarteko Zinemaldian, 1977an. Filma Muromen filmatu zen, zero azpitik 40 gradutara.

Xepitkok nazioarteko ospea lortu zuen eta 1978ko Berlinaleko epaimahaian parte hartzeko gonbidapena jaso zuen. Hollywooden zuzentzeko aukera ere eskaini zioten. Xepitkoren semeak dio 1979an Francis Ford Coppolak Apocalypse Now filma Xepitkori erakutsi ziola estreinatu baino lehen, bere iritzia jakiteko.

### Zentsura 
Xepitkoren hasierako hiru filmek zentsura jasan zuten: *Hegoak* filma publiko mugatura zabaldu zuten soilik, eta gero debekatu egin zuten; *Elektrizitatearen Aberriaren* emanaldirik ez zuten inoiz egin aretoetan, eta *Zu eta ni* Veneziako Zinemaldian estreinatzea debekatu zuen gobernuak. 1971n *Bielorrusiako Estazioa* filma produzitzen hasi zen eta jatorrizko ipuinaren tonu baikorra tragikoagoa bihurtzeko asmoa zuen. Plan horien berri izan zuenean, Mosfilmek produkziotik kendu zuen Xepitko eta "hain polemikoa ez den zuzendari" batekin ordezkatu zuen, Andrei Smirnovekin.

### Aktore lanak 
Xepitkok hiru filmetan parte hartu zuen aktore gisa, ZInematografia Institutuan ikaslea zela. Eldar Ryazanoven *Inauteri Gauean* filmean, Yuriy Lysenkoren *Tavriyan* eta, azkenik, Nikolai Litusen *Obyknovennaya istoriya*n. Bere senar Elem Klimov zinemagilearen *Kirola, Kirola, Kirola* (1970) filmean ere agertu zen laburki.

## Bizitza pertsonala 
### Ezkontza 
1963an Elem Klimov ezagutu zuen. Urte *berean* ezkondu ziren. Seme bat izan zuten, Anton, 1973an jaio zena.

### Heriotza 
Xepitko auto-istripu batean hil zen, Tver hiriaren ondoko autobide batean, bere lantaldeko lau kiderekin, 1979an, Valentin Rasputin idazlearen *Agur Matyorari* eleberriaren egokitzapen baterako kokapenak bilatzen ari zirela. Andrei Tarkovsky zinemagile eta lagunak hauxe idatzi zuen bere egunkarian: "... Auto istripu bat. Denak berehala hil ziren. Hain bat-batean, haietako batek ere ez zuela adrenalinarik odolean. Badirudi gidariak lo hartu zuela. Goizaldea zen.". Haren senarrak, Elem Klimov zuzendariak, amaitu zuen filma, eta 25 minutuko omenaldia ere egin zion *Larisa* (1980) filmean.

## Omenaldiak 
Lviveko (Ukraina) Pavla Kovzhuna kalean haren oroimenezko plaka bat ipini zuten, Xepitko han hazi baitzen.

2025eko urriaren 1ean Xepitkori eskainitako plaka kendu egin zuen Stefanyk Liburutegi Zientifiko Nazionalak, tokiko agintariekin lankidetzan. Errusiari eta Sobietar Batasunari lotutako gizabanakoei espazio publikotik oroigarriak kentzeko mugimendu zabalagoaren barruan egin zen hori. Izuaren Lurraldearen Museoan birkokatzekoa da plaka.

## Filmografia 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak