Martin Scorsese

**Martin Charles Scorsese** (1942ko azaroaren 17a, New York) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlea da.

Kritika onak sarri jasota, adituek gerra ondoko zuzendari onenetakotzat jo ohi dute. Bost izendapenen ostean, 2007an Oscar saria irabazi zuen azkenean. Bere ibilbidean zehar, zuzendari onenaren kategorian Oscar sarietarako bederatzi aldiz izendatu dute —kategoria horretan izendapen gehien lortu dituen eta gaur egun bizirik dagoen zuzendaria da—, eta historiako bigarrena.

Bere filmetan auzi batzuk jorratu ditu, hala nola italiar nortasuna Ameriketako Estatu Batuetan, errua eta erredentzioa Eliza Katolikoan, matxismoa eta bortizkeria... 

Zinemagintzan 1967tik dihardu. Harenak dira historiako zenbait harribitxi, AEBetako krimen antolatuari lotutako *Godfellas* (1990) eta *The Departed* (2006) tartean, Mafiaren gaia beti izan du gogoko, eta adibidez, Charles Brandten *I Heard You Paint Houses* liburuan oinarrituta, 2019an hiru ordu eta erdiko *The Irishman* film arranditsua egin zuen.

## Ibilbidea 
Zinemagile gisa trebatzen ari zela, New Yorkeko Unibertsitatean graduatu eta gutxira, lehen film laburrak eta ''Who's That Knocking at My Door* (1967) film luzea egin zituen. Ondoren, kritikaren arreta erakarri zuen *Mean Streets* gangster-zintarekin (1973): hor hasi zen nabaritzen zuzendari gisa zuen estiloa. Hollywood Berriaren osagai gisa katapultatzea lortu zuen gero, *Taxi Driver* (1976) eta *Raging Bull* (1980) film dramatikoak zuzendu zituenean. Film horiek ospea sendotu zioten, Robert de Niroren arrakastari esker. Hamar urteko emaitza apalen ondoren, bere mailarik onenera itzuli zen *Goodfellas*ekin (1990).

Nahiz eta *Goodfellas*, *Casino* (1995) edo *The Irishman* (2019) gangster-filmak  zuzentzeagatik ezaguna izan, Scorsesek gaitasuna frogatu du hainbait arlo desberdin lantzen. Horrela, haren filmografiak *New York, New York* (1977)  drama musikala eta *The King of Comedy* (1983) eta *After Hours* komedia beltzak hartzen ditu. Haren lana ez da eztabaidetatik kanpo egon, hala nola, *The Last Temptation of Christ* (1988) filmean sortutakoa, edo *Kundun* (1997) filmaz Txinako gobernu komunistak ireki zuena. XXI. mendean, haren lan historikoek aurrekontu handiagoa lortu zuten eta, kasu batzuetan, aurrekaririk gabeko arrakasta komertzialak ere lortu zituen.  

*Gangs of New York* (2002) drama historikoak Leonardo DiCapriorekin izandako lankidetzaren hasiera markatu zuen. DiCapriok sei film luzetan parte hartu zuen, besteak beste, *The Aviator* (2004) biografikoan, *The Departed* (2006) *thriller* poliziakoan, *Shutter Island* *thriller* psikologikoan (2010) eta umore beltzezko *The Wolf of Wall Street* satiran (2013). Gainera, Scorsesek garai hartan *Hugo* abentura-drama (2011) eta *Silence* drama historikoa (2016) zuzendu zituen.

Hainbat urtetan izendapen ugari jaso ondoren, Scorsesek Zuzendari onenaren Oscar saria irabazi zuen *The Departed*en egindako lanari esker (2006). Zuzendari onenaren Oscar sarirako hamar izendapenekin, bizirik dauden zuzendarien artean kategoria horretan izendapen gehien lortu dituena da, eta historiako bigarrena. Oscar sariaz gain, beste sari ugari ere jaso ditu, besteak beste, Urrezko Globo saria, BAFTA, Primetime Emmy saria, SAGUES, Urrezko Palma, zuzendari onenaren Canneseko Zinemaldiaren saria eta Veneciako Zilarrezko Lehoia. Kultur eragin handien izan duten zuzendarietako bat bihurtu da, eta, Roger Ebert zinema-kritikariaren iritziz, «jarduneko zuzendari estatubatuar onena» da. Haren filmetako batzuk inoiz izan diren onenetako gisa hautatu dituzte *American Film Institut*ek edota *Sight and Sound* eta *Empire* aldizkariek.

Fikziozko film luzeak zuzentzeaz gain bestelako lanak ere egin ditu zinemagintzan. Hasieran, muntatzaile-lanak egin zituen, Woodstock (1970) dokumentalean parte hartu zuen, eta John Cassavetes-ek aukeratu zuen *Minnie and Moskowitz* (1971) filmean soinua editatzeko laguntzaile gisa lan egiteko. Telebista-munduan, zuzendari exekutiboa izan zen eta HBO Boardwalk Empire (2016) serieetako kapitulu pilotuak zuzendu zituen. Musikazale denez, gai horri buruzko dokumental-sorta zabala zuzendu zuen, besteak beste, *The Last Waltz* (1978), musika-dokumental onenetakotzat jotzen dena. Beste hauek ere zuzendu zituen: *No Direction Home* (2005), *Shine a Light* (2008), *George Harrison: Living in the Material World* (2011) eta *Rolling Thunder Revue: A Bob Dylan Story by Martin Scorsese* (2019)*.* Era berean, 1990rean sortutako *The Film Foundation'' erakundearen bidez, filmak zaintzeko ahaleginetan dihardu.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke filmaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak beste hizkuntza batera itzuli bada (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Martin Scorseseren bikoiztasunaz (euskaraz)
* Martin Scorsese zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizleareen IMDBko fitxa irakurgai