open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ronald B. Kitaj

**Ronald B. Kitaj** (Cleveland, Ohio, 1932ko urriaren 29a - Los Angeles, Kalifornia, 2007ko urriaren 21a) ingeles margolaria izan zen. Pop Art eta Figurazio Berria joeren jarraitzailea zen.

Oinarrizko ikasketak bukatu zituenean, merkataritza-ontzi batean sartu zen, eta bidaiak egin zituen Karibe eta Hego Amerikara. Bien bitartean, pintura-ikasketak egin zituen New Yorkeko Cooper Unionen, espresionismo abstraktuaren eraginpean. Gero, bidaia gehiago egin zituen Europan eta Afrikaren iparraldean, eta, soldadutza bukatuta, arte-ikasketak sakondu zituen Ingalaterran (1962). Kitajek, orduko joera nagusiaren kontra, pintura figuratiboa egin zuen batez ere, era askotako gaiak landuz: historia, politika, soziologia eta, batez ere, poesia. 1962an, collageak egiten hasi zen Chris Praterrekin. Bakarkako lehen erakusketa Londresko Marlborough Galleryn egin zuen 1963an, eta arrakasta handia izan zuen. Bestalde, eskolak eman zituen Estatu Batuetako eta Europako zenbait unibertsitatetan. Azkeneko lanetan, gero eta nabarmenagoa da Frantziako XIX. mendeko margolarien eragina.

## Erreferentziak
Luis Paret y Alcázar

[thumb|260px|alt=|Luis Paret y Alcázar: *Autorretratua*, [Pradoko Museoan, Madril]]
**Luis Paret y Alcázar** (Madril, 1746ko otsailaren 11 - Madril, 1799ko otsailaren 14a) espainiar margolaria izan zen, Euskal Herrian lan ugari egidakoa, ez bakarrik margolanak, baita eskulturak eta bereziki, zenbait iturri publiko.

## Biografia 
San Fernandoko Akademian egin zituen ikasketak. Frantziara eta Italiara egin zituen bidaiak. Frantziako margolaritzaren eragin handia izan zuen.  

1780tik 1786ra Bilbon bizi izan zen, eta han ezkondu zen. Bere artearen erakusgarri ugari utzi zuen hiri honetan: arkitektura-proiektuak (hiltegia, Santiagoko plazatxoko iturria, Santiago elizako aste santuko monumentua), erretratuak eta abar. 

1786an, Euskal Herriko eta Kantabriako portuen ikuspegiak margotzea eskatu zion Karlos III.ak (Bilboko Areatzako ikuspegiak, Olabeaga, Bermeo, Hondarribia, Donostia, Pasaia eta abar). Vianako Santa Maria elizan dago Pareten pintura-multzo garrantzitsu eta osoena. 

Iturri publikoak ere diseinatu zituen, Bilbon (Atxuriko iturria eta Done Jakue enparantzakoa, hauxe delarik egilearen izen soilarekin ezaguna dena batik bat, Paret iturria) eta, 1786-1787 bitartean, Iruñean ere bai: Gaztelu plazako iturria (desagertua), Nabarreriako iturria, Errekoleten plazakoa, eta Neptunorena. 

1789an, Madrilera joan zen bizitzera, eta San Fernandoko Akademiako Arkitektura Saileko idazkariorde izendatu zuten.

## Iruditegia 
Pareten iturriak:

Fuente Recoletas.JPG|Errekoleten plazakoa, Iruñea.
Remat de la font de Neptú de Pamplona.JPG|Neptuno, bere izena duen iturrian, Iruñea.
Wiki Takes Pamplona 037.jpg|Nabarreriako iturria.
Bilbao - Atxuri.jpg|Atxuriko iturria, Bilbo.
Paret Iturria Donejakue.jpg|Done Jakue plazakoa, Bilbo.

Euskal Herriko ikuspegiak margolanetan:

Luis Paret y Alcázar (1746-1799) - The Quay, Olaveaga, Bilbao - 446828 - National Trust.jpg|*Kaia, Olabeaga*, 1786 inguru.
View of Bermeo by Luis Paret y Alcázar, 1783.jpg|*Bermeoko ikuspegia* (1783)Bilboko Arte Ederren Museoa.
Paret y Alcázar, Luis - Seascape with figures - Google Art Project.jpg|*Itsas ikuspegia (Santurtzi)* (c. 1784-86)Cerralbo Museoa.

Beste margolan batzuk:

Image:Las parejas reales 1770 Luis Paret y Alcázar.jpg|*Errege bikoteak* (1770)Madrilgo Pradoko Museoa.
Luis Paret y Alcázar - The Shop - Google Art Project.jpg|*Genianiren denda* (1772)Lázaro Galdiano museoa.
Luis Paret y Alcázar - La Puerta del Sol en Madrid.jpg|*Madrilgo Sol ataria* (1773)Kubako Arte Ederren Museo Nazionala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Maria Jesus Cava Mesaren erreportaia Bilboko margolariaren erbesteari buruz.
Harold Wilson

thumb|Harold Wilson, 1986an.

**James Harold Wilson** (Huddersfield, Yorkshire, Ingalaterra, 1916ko martxoaren 11a - 1995eko maiatzaren 24a) politikaria izan zen, Erresuma Batuko Alderdi Laboristako burua eta herrialde hartako lehen ministroa bi aldiz.

## Bizitza 
Bigarren Mundu Gerran ekonomia-aholkularia izan zen, eta 1945ean, diputatu izendatu zuten. Urte hartan *New Deal for Coal* liburua argitaratu zuen, meatzeak nazionalizatzeko laboristen plangintzaren oinarri izan zena. Hugh Gaitskell, Alderdi Laboristaren burua, hil zenean, alderdi horren lehendakari izan zen. Britainia Handi berria antolatzeko gizarte-berrikuntzetan oinarritutako egitasmo bat moldatu zuen. 1964ko eta 1966ko hauteskunde orokorrak irabazi, eta lehen ministro izan zen 1970 arte. Krisi ekonomikoari aurre egiteko neurri gogorrak hartu zituen, eta Europako Ekonomia Erkidegoan sartzeko ahaleginak egin bazituen ere, ez zuen lortu; kanpo-politikan ere arazo ugari izan zituen, besteak beste, Rhodesiak burujabetasuna aldarrikatu zuelako. Arazo haiek zirela eta, 1970ean kargua galdu zuen. 1974an, lehen ministro izendatu zuten berriro, baina politika ekonomikoan izandako oztopoak zirela eta, 1976an dimisioa eman behar izan zuen.
## Erreferentziak
Francis Peyton Rous

**(Francis) Peyton Rous** (Baltimore, 1879ko urriaren 5a - New York, 1970eko otsailaren 16a) estatubatuar medikuntza-ikertzailea izan zen. Johns Hopkins Unibertsitatean eskuratu zuen sendagile-titulua, 1905ean; 1909an, Ikerketa Medikoetako Rockefeller Institutuan (gaur egun, Rockefeller Unibertsitatea) sartu zen, eta 60 urtetik gora egin zituen hango ikertzaile gisa. 1915-1916 urteetan, Lehen Mundu Gerraren garaian, odol-transfusioak egin ahal izateko odola gordetzeko metodo bat asmatu zuen, eta teknika hari esker antolatu ahal izan ziren odol-bankuak. Dena dela, minbizi-mota batzuen ikerketan nabarmendu zen Rous bereziki; horrela, 1910ean, oilasko batean tumore minbizidunak hazi zituen eta birus moduko likido gisako bat atera zuen haren gorputzetik, beste oilasko batzuen gorputzean txertatuz gero, minbizia eragiten zuena. Zientzialariek ez zuten Rousen teoria ontzat eman, ez baitzuten uste minbizia eragin zezakeenik tumore batek, ez delako eritasun kutsakorra. Dena dela, 1966an, Medikuntzako Nobel saria eman zioten egindako ikerketengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido nitriko

**Azido nitriko** azido sendoa da, kaustikoa, eta energia handiko oxidatzailea (HNO3). Egoera garbian, likido koloregabea da. Uretan urtzen da, eta hainbat kontzentraziotan saltzen da merkatuan. 78&nbsp;°C-an irakiten du. Argitan jartzean, likidoari kolore horixka ematen dion nitrogeno dioxidoa askatzen du; hortik datorkio batzuetan izaten duen kolorea.

Lehenago, azido sulfurikoa eta sodio nitratoa erreakzionaraziz lortzen zen: 2 NaNO3 + H2SO4 → Na2SO4 + 2 HNO3. Gaur egun, amoniakoaren oxidazio katalitikoaren bidez lortzen da, platinozko katalizatzaileak erabiliz. Ia metal denei erasotzen die. Argitan, lurrun arriskutsuak askatzen ditu, konposatu organikoak ukitzen baditu su hartzeko arriskua dago, eta giza gorputzeko azala eta muki-mintzak erretzen ditu. Ongarriak, plastikoak, koloregaiak, lehergaiak, sintesi-konposatu organikoak eta beste zenbait konposatu lortzeko ekoizteko erabiltzen da; metalurgian, mineralen flotazioan, eta erregai nuklearrak berriro prozesatzeko ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edgar Reitz

**Edgar Reitz** (Morbach, Hunsrück, Alemania, 1932ko azaroaren 1a) alemaniar zinemagilea da.

## Biografia 
Kameralaria eta muntatzailea izan zen hasieran. 1957tik aurrera, film laburrak, dokumentalak, publizitate eta enpresetarako filmak eta telebistarako saioak egin zituen. Haietako batzuk ospe handia eman zioten Alemanian eta beste zenbait herrialdetan. 1962az gero, Alemaniar Zinema Berriko kideekin elkarlanean ari izan zen.

1967an, lehen film luzea egin zuen: *Mahlzeiten*. 1970etik aurrera, hiru film luze egin zituen, Alemaniako historian garrantzi berezia izan duten garaiak aztertzen zituztenak: *Der Reise nach Wien* (1973, "Vienara bidaldia"), *Stunde null* (1976) eta *Der Schneider von Ulm* (1978, "Ulmeko jostuna"). 1984an, bere maisulana aurkeztu zuen, *Heimat* ("Aberria"). Hunsrückeko herrixka baten ikuspegitik aztertu zuen 1919-1982 aldia, era errealistan, ia dokumental baten itxuran, eta arrakasta handia izan zuen. Hamabost ordu irauten du filmak, eta hasieran telebistan eta gero zinema-aretoetan eman zuten.

## Erreferentziak
Cynopterus luzoniensis

***Cynopterus luzoniensis*** Cynopterus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Cynopterus luzoniensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Albert Wendt

**Albert Wendt** (Apia, Samoa, 1939ko urriaren 27a) samoar idazlea da.

Victoriako Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Ingeles katedraduna izan zen Aucklandeko Unibertsitatean, South Pacificeko kudeatzailea (Samoa Mendebaldekoan), eta Samoan Collegeko errektorea. Literatura-aldizkarietako eta Hego Pazifikoko uharteetako obretako zuzendaria izan da. Literaturaren eta hezkuntzaren alde egin duen lan handiagatik Zeelanda Berriko, Samoako eta Frantziako agintaritzak saritua izan da zenbaitetan. Ipuinak eta kontakizun laburrak, eleberriak eta poemak idatzi ditu: lehenengoen artean, aipagarriak dira *Azeri hegalari askatasunaren zuhaitzean* (1976) ipuin-bilduma eta *Miragile baten jaiotza eta heriotza* (1986) kontakizun-bilduma; eleberrien artean, *Etxera itzultzeko semeak* (1977), *Pouliuli* (1977), *Zuhaitz hostoak* (1979), *Uhina* (1991) eta *Ostadar beltza* (1992); azkenik, poema-liburuen artean, *Heriotza gure barruan* (1976) eta *Xaman baten ikuspenak* (1984) ditu aipagarrienak.

## Erreferentziak
Ioannis Kapodistrias

**Ioannis Kapodistrias** edo **Capo d´Istriako kondea** (Korfu, 1776ko otsailaren 11a - Nauplio, 1831ko urriaren 9a) greziar politikaria bat izan zen. 1828–1831 bitartean, Grezia independenteko lehenbiziko estatuburua izan zen.

## Bizitza 
1802-1807. urteetan Joniako uharteetako estatu-idazkaria izan ondoren, Errusiako koroaren aginduetara jarri zen 1809an, eta 1816-1822 bitartean Alexandro I.a tsarraren Kanpo Arazoetarako ministroa izan zen. Greziako burujabetasuna alferrik aldarrikatu eta gero, Errusiako koroak kargu guztiak kendu zizkion, eta Capo d´Istriak Genevara jo zuen Greziako burujabetasunari bete-betean ekiteko xedean. 

1827an, Greziako Errepublikako estatuburu hautatu zuten, eta handik aurrera barne- eta kanpo-arazo askori heldu behar izan zion. Kontrako iritziak onartzen ez zituen eta herriaren atsegina egiten asmatu ez zuen aristokrata, iragan errusiazalea ezkuta ez zezakeen diplomazialaria, eta bertako handikiek higuin zuten politikaria izaki, aginpide egoki bati eusterik ez zuen izan, eta 1831. urtean Peloponesoko klan boteretsu bateko bi kidek hil zuten Nauplio hirian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maximiliano II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Maximiliano II.a Habsburgokoa** (Viena, 1527ko uztailaren 31 &ndash; Ratisbona, 1576ko urriaren 12a) Austriako artxidukea izan zen 1564-1576 bitartean, Hungariako (1563-1572) eta Bohemiako (1562-1576) erregea, eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (1564-1576). Bere politika erlijioso liberalari esker Alemaniako katoliko eta protestanteen arteko bakealdi bat lortu zen. Artisten mezenas eta humanista izan zen, baina bere helburu politikoak ez zituen gauzatu, ez etxean, ez atzerrian.

## Bizitza 
Fernando I.a enperadorearen eta Ana Jagellon Hungariakoaren semea zen. Espainiako gortean hezi zen. Karlos V.aren aginduetara ibili zen hark frantsesen (1544) eta Esmalkaldako Ligaren (1547) aurka izan zituen gatazketan. Haren alaba Mariarekin ezkondu zen 1548an. Hala ere, Erreforma Protestantearen aldera agertu zuen zaletasunagatik ez zuten errege egin. Azkenean katoliko bihurtu behar izan zuen Bohemiako eta Hungariako errege izateko (1562). 1564an enperadore bihurtu zen. Protestanteen eta katolikoen artean bakea egiten saiatu zen, baina hartu zituen neurriak gehiago izan ziren protestanteen mesederako. Fernando I.a hiltzean turkiarrek baliogabeko deklaratu zuten 1562ko su-etena. 1566an Suleiman Bikainak Vienari erasoa jo zion. Hura hil zenean haren seme Selim II.ak hartu zuen aginpidea, eta 1568an zortzi urterako bakea sinatu zuen Maximilianorekin, baina guztiarekin ere ez zion hark bakerik eman.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Shawki Abdelhakin

Egiptoar etnografoa. Egiptoko folklorean aditu handia da, eta ikerketa eta liburu ospetsuak eman ditu argitara. Literaturari dagokionez, antzerkiak eta eleberriak idatzi ditu, eta oso egile oparoa da; bere lanetan Egiptoko eta Arabiako bizitzako irudiak islatu ditu, batez ere. 1993an Kairoko antzerki esperimentaleko nazioarteko bosgarren jaialdiaren saria eman zioten. Baina antzerkiez eta eleberriez gainera, kontakizun epikoak, elezaharrak eta ipuinak ere idatzi ditu, besteak beste, *Arabiar ipuinak*,* Alzir Salem*, *Sarah eta Hajir*, eta, batez ere, *Erabaki sendoko printzesa*, tankera horretako historiako kontakizun epikorik luzeena, 23.000 orriz osatua; islamaren sorrera eragin zuten guduak ditu abiapuntu, eta hainbat mendetako tartea hartzen du bere baitan. Eleberrigintzan nabarmentzekoak ditu *Noahren nahigabeak*, *Beirut* eta *Malkoak gauean*, eta antzerki-lanen artean *Shafika eta Metwali*, *Maarouf erregea*, *Semiramis*, *Errege zahar bat eta beste tragedia batzuk*.
## Erreferentziak
Josep Pintat i Solans

**Josep Pintat i Solans** (Sant Julià de Lòria, Andorra, 1925eko urtarrilaren 21a - Bartzelona, Katalunia, 2007ko urriaren 20a) andorrar politikaria izan zen.

## Biografia 
Lehen ikasketak Andorrako eskola espainiar zein frantsesetan egin zituen. 1960an hasi zen politikan, Andorrako Gobernuko legebiltzarreko kide hautatu zuten urtean. 1963ra arte egon zen kargu horretan, eta, gero, Sant Julià de Lòriako alkate (1969-1970) izan zen. 1982an, berriro itzuli zen legebiltzarrera, eta, handik bi urtera, Andorrako Gobernuko lehendakari hautatu zuten, legebiltzarraren babesa galdu zuen Òscar Ribas Reig lehendakari ohiaren ordezko gisa. 1985eko hauteskundeen ondoren, berriro eskuratu zuen Pintatek lehendakari-kargua Andorrako legebiltzarreko (28 bototatik 27 eskuratu zituen). 1990ra arte izan zen lehendakari, eta bere agintaldian Europako Batasunarekiko elkarrizketetan nabarmendu zen nagusiki, Andorra hirugarren herri gisa ezagutuko zuen estatutua onar zedin. 1989an, merkataritza-hitzarmen bat sinatu zen bere ekimenez Andorraren eta Europako Batasunaren artean.

## Erreferentziak
Fabien Barthez

**Fabien Alain Barthez** ( ahoskatua; Lavelanet, Ariège, Frantzia, 1971ko ekainaren 28a) futbolari ohia da, atezaina hain zuzen.

## Bizitza 
Tolosa Okzitaniako formazio-zentroan sartu zen hamabost urte zituela, eta handik bost urtera egin zuen debuta lehenengo dibisioan. 1992an, Olympique Marseillakora eraman zuten. Didier Deschampsen zuzendaritzapean, Europako Txapeldunen Kopa lortu zuten. Taldea bigarren dibisiora jaitsi bazen ere, Fabien Barthezek taldean jarraitu zuen, eta lehenengo mailara igotzen lagundu zion Olympique taldeari, 1995ean AS Monaco taldera joan aurretik. AS Monakon bost denboraldiz aritu zen, eta bitan lortu zuen Frantziako Txapelketa, 1997an eta 2000n. Gero, Manchester United ingeles taldearekin egin zuen kontratua, futbolean atezain batek inoiz izenpetu duen kontraturik garestiena, hain zuzen.

Frantziako futbol selekzioarekin 1994an aritu zen lehenengo aldiz. Maila handia badu ere, Bernard Lama atezaina izan da Frantziako taldean nagusi 1998ko Kopa arte. Selekzioarekin, munduko txapeldun izan zen, eta 2000. urteko Europako Txapelketa irabazi zuen.

## Erreferentziak
Chaim Herzog

**Chaim Herzog** (Belfast, Ipar Irlanda, 1918ko irailaren 17a - Tel Aviv, Israel, 1997ko apirilaren 17a) israeldar politikaria izan zen.

## Bizitza 
1935ean, familiak Palestinara emigratu zuen. Zuzenbideko ikasketak egin zituen, Jerusalemen, eta Cambridgeko eta Londresko unibertsitateetan. Bigarren Mundu Gerran, britainiarren gerra-gurdi bateko buru izan zen, eta geroago, britainiar espioi-zerbitzuarena, Alemanian. Gerra bukatu zenean, Palestinan, juduen espioi-zerbitzuko kide izan zen. Haren aita, Isaac Halevy Herzog, Israelgo rabbi nagusi izendatu zuten 1948an, Israelgo estatu berria sortu zenean. 1954-1962 bitartean, militarren espioi-zerbitzuko buru izan zen. Gero, negozio pribatuetan lan egin zuen. Irrati-esatari gisa, arrakasta handia izan zuen bere azterketa militar eta politikoengatik, batez ere Israelgo Sei Eguneko Gerran (1967) eta Yom Kippur Gerran (1973). 1975ean, Israelgo enbaxadore izan zen Nazio Batuen Erakundean. 1981ean, Alderdi Laboristako kide gisa, Parlamenturako hautatu zuten. Israelgo lehendakari izendatu zuten 1983an eta 1988an.

## Erreferentziak
Julian Barnes

**Julian Barnes** (Leicester, Ingalaterra, 1946ko urtarrilaren 19a) idazle ingelesa da.

## Biografia 
Oxfordeko Unibertsitateko Magdalen Collegen ikasi zuen. Lexikografo jardun zuen *Oxford English Dictionary* hiztegian. *New Stateman*, *Sunday Times*, *The Observer* eta *New Yorker* egunkarietan lan egin du berriemaile eta zutabe-idazle gisa.

1980an, lehen eleberria argitaratu zuen, "Metrolandia", eta Somerset Maugham saria irabazi zuen. 1982an, "Elkar ezagutu aurretik" argitaratu zuen, eta 1984an, "Flauberten loroa". Eleberri horrek ospe handia eman zion, eta oso harrera ona izan zuen Frantzian. Ingeles batek idatzi eta Medici sari ospetsua irabazi zuen lehen liburua izan zen (1986).

Zenbait polizia-nobela ere idatzi ditu Dan Kavanagh izengoitiaz. Inondik ere, Barnesen obrarik ospetsuena ipuin-bilduma bat da, guztiz originala, "Munduaren historia bat hamar kapitulu eta erdian" (1989). Beste liburu aipagarri batzuk ere idatzi ditu, hala nola "Eguzkiari begira" (1988), "Gaiaz hizketan" (1991), "Arantzurdea" (1992), "Maitasuna eta abar" (2000), "Londresko gutunak" (1995), "Ingalaterra, Ingalaterra" (1999), "Arthur eta George" (2005), "Bukaera baten zentzua" (2011), "Denboraren zarata" (2016), "Istorio bakarra" (2018) eta "Elizabeth Finch" (2022).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Julian Barnesen web-orria
* Euskarari ekarriak, Julian Barnes
Peggy Ashcroft

**Peggy Ashcroft** (Croydon, Londres, 1907ko abenduaren 22a - Londres, 1991ko ekainaren 14a) britainiar antzezlea izan zen.

Londresko Central School of Dramatic Art-en graduatu zen, eta 1926an ekin zion antzezle-lanari. Erresumako antzerki-talde nagusietan aritu zen: Old Vic-en, John Gielgud ospetsuaren West End-en, The English Stage Company-n, The Royal Shakespeare Company-n eta The National Theatre-n, besteak beste. Ashcroftek Henrik Ibsen-en, John Webster-en, Anton Txekhov-en eta, bereziki, Shakespeareren pertsonaiak antzeztuz bereganatu zituen gorespenik bizienak. Zenbait filmetan ere aritu zen: *The 39 Steps*, *Quiet Wedding*, *The Nun´s Story* eta *Madame Sousatzka* filmeetan. Baina 1984an jo zuen gailurra, eta bi sari garrantzitsu eman zizkioten: bata, *A Passage to India* filmean Moore andrearena egiteagatik, eta, bestea, *The Jewel in the Crown* telebistako saileko Barbie Batchelor-en rolagatik. 1951n, Britainiar Inperioaren Ordenako Agintari izendatu zuten, eta, 1956an, ordena bereko Andre Agintari.

## Erreferentziak
Juan Bosch

**Juan Emilio Bosch Gaviño** (Concepción de La Vega, 1909ko ekainaren 30a - Santo Domingo, 2001eko azaroaren 1a) dominikar idazle, historialari eta politikaria izan zen. Dominikar Errepublikako presidentea izan zen 1963ko otsailetik irailera.

## Bizitza 
Leónidas Trujilloren diktaduraren aurka jardun zuen, eta Dominikar Alderdi Iraultzailea sortu zuen 1939an. Erbestean bizi izan zen 1942tik 1961era. Trujillo hil zutenean, sorterrira itzuli, eta presidente hautatu zuten hurrengo urtean. 

Presidente bilakatu zenean konstituzio aurrerakoi bat ezarri zuen. Horrela, eskubide sozialak indartuz herrialdean. Ala ere, balio hoiek armadaren kontrako balioekin zihoazten eta handik zazpi hilabetera, armadak kendu zuen kargutik estatu kolpe baten bidez, komunistei lagundu izanaz salatuta, eta erbestera alde egin zuen berriro.

Erbestean besteak beste, Kuban, Kosta Rican eta Venezuelan egon zen eta denbora aprobetxatu zuen pentsamendu politikoak eta literarioak garatzeko. Gainera, ipuinak ere argitaratu zituen.

1965ean, berriz ahalegindu zen lehendakaritza bereganatzen, baina Estatu Batuen esku-hartze militarrak zapuztu zuen ahalegina. 1966an, galdu egin zituen hauteskundeak Joaquín Balaguerren aurka, eta 1973an Dominikar Askapenerako Alderdia sortu zuen. 1978tik 1990era, lau bider aurkeztu zen hauteskundeetara, eta beste horrenbeste aldiz galdu zuen.

Dominikar Errepublikaren historia demokratikoan funtsezkoa izan da. Gaur egun, demokraziaren eta etika politikoaren sinbolotzat hartzen da. Izan ere, pentsamenduak eragina izan zuen politikari eta idazleen ondorengo belaunaldietan.

**Obrak**

Bestalde, dominikar literaturako idazle gailenetako bat izan zen. Ipuin eta kontakizun asko idatzi zituen, baita saiakera-libururik ere: 

*- Crisis de la democracia de América en la República Dominicana* (1964).

- La mañosa (1936)

## Erreferentziak 
https://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/bosch_juan.htm
Michael Cacoyannis

**Michael Cacoyannis**, grezieraz Μιχάλης Κακογιάννης (Limasol, Zipre, 1922ko ekainaren 11 &ndash; Atenas, Grezia, 2011ko uztailaren 25a) greziar zinema-zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Melina Mercouri eta Irene Papas antzezleen hastapenak gidatu zituen. Greziar zinemagintza berriaren ordezkari nagusia izan zen 1950eko hamarkadaren amaieran, mundu osoan ezagun bihurtuko zuen filma egin aurretik: "Zorba greziarra". Zuzenbidea ikasi zuen, eta Londresera jo zuen segidan, antzerki-zuzendari eta antzezle gisa lan eginez aurrera egiten ahaleginduz.

Greziara itzuli zen 50eko hamarkadaren erdialdera, eta hainbat film arrakastatsu zuzendu zituen, besteak beste, hauek: *Stella* (1955), Melina Mercourirekin, eta "Beltzez jantzitako neska" (1956). Horien segidan egin zituen *Electra* (1962), Irene Papasekin, eta "Zorba Greziarra" (1964), Nicos Kazantzakisen obran oinarritua. Film horretan egin zuen Anthony Quinn antzezleak bere karrerako paperik ezagunenetakoa, musika ere (Mikis Theodorakisek konposatua) arras ezaguna egin zen, eta hiru Oscar sari irabazi zituen 1965ean. "Troiarrak" (1971) eta *Ifigenia* (1977) filmak zuzendu zituen, eta antzerki-zuzendaritzan ere jardun zuen.
## Erreferentziak
Donald A. Glaser

**Donald Arthur Glaser ** (Cleveland, Ohio, 1926ko irailaren 21a - Berkeley, Kalifornia, 2013ko otsailaren 28a) estatubatuar fisikaria izan zen.

## Biografia 
Sorterriko Teknologia Institutuan atera zuen diplomatura, eta Kaliforniako Teknologia Institutuan eskuratu zuen doktoregoa. Michigango Unibertsitateko irakaslea izan zen 1949tik 1959ra, eta Kaliforniako Unibertsitatekoa, Berkeleyn, 1959az gero.

Fisikako Nobel saria irabazi zuen 1960an, zortzi urte lehenago asmatutako burbuila-ganberari esker. Glaserrek hainbat ikerketa egin zituen Wilsonen laino-ganberari buruz, eta ganbera haren hobekuntzatik sortu zuen bere burbuila-ganbera. Asmakizun horri esker, garrantzi handiko aurrerapenak egin ahal izan ziren fisika nuklearraren alorrean. Izan ere, ganbera horrek energia handiko partikulak geldiarazten ditu, eta, horrela, aukera dago partikulek egindako ibilbidea argazki bidez jasotzeko. Burbuila-ganberaren barruan, gas likido bat dago, eta, partikula nuklearrak gai horretan bonbardatzean, burbuilazko arrasto bat sortzen da, argazkitan jaso daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Wellesley

**Richard Colley Wellesley**, **Wellesley markesa** izenaz ezaguna (Dangango gaztelua, Irlanda, 1760ko ekainaren 20a - Londres, Ingalaterra, 1842ko irailaren 26a), ingeles estatu-politikaria eta Wellingtonen anaia izan zen.

## Biografia 
1797-1805 urteetan Indiako gobernari nagusia izan, eta Frantziak lurralde haietan zuen eragina murriztu ondoren, Indian Ingalaterrak zuen nagusitasuna sendotu zuen. 1799an, Mysore inbaditu zuen eta britainiar protektoratu egin zituen Audh eta Haidarabad (1801).

1802-1805 urteetan *maratha* direlakoen aurkako kanpaina bat egin zuen arrakasta osoz; haren bitartekaritzari esker onartu zen Ingalaterrak Decanen eta Ganges ibaiaren haranean zuen nagusitasuna. Bere kanpainetako gastu izugarriek dimisioa ematera behartu zuten.

1809an enbaxadore izan zen Espainian, eta 1809-1812 urte-bitartean Kanpo Arazoetarako ministro. 1821-1828 eta 1833-1834 urte-bitarteetan Irlandako Lord egin zuten bertako katolikoen defentsa sutsua egiteagatik, baina horrexegatik kargu politikoak uztera behartu zuten, eta 1835ean behin betiko erretiratu zen politikatik.

## Erreferentziak
Lorin Maazel

**Lorin Varencove Maazel** (Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1930eko martxoaren 6a – Castleton Farms, Virginia, Ameriketako Estatu Batuak, 2014ko uztailaren 13a) biolinista eta orkestra zuzendaria izan zen.

## Bizitza 
Frantzian jaio zen arren, gurasoak Estatu Batuetako juduak zituen, eta estatubatuar herritartasuna izan zuen. Oso gazterik hasi zen musikaren munduan lanean, eta hamabost urte zituenerako Estatu Batuetako orkestra ospetsuenen zuzendari gisa nabarmendu zen. 1948an, Pittsburgheko Orkestra Sinfonikoan sartu zen biolinista gisa, eta 1960an Alemaniako Bayreuth Jaialdian parte hartu zuen zuzendari moduan (bera izan zen Bayreuthen lehen amerikarra). Harrezkero, munduko orkestra ospetsuenen zuzendari izan da. 1965etik 1975era, Berlin Irratiko Orkestra Sinfonikoko zuzendaria izan zen, 1972tik 1982ra, Clevelandekoarena, eta Vienako Operakoarena, 1982tik 1986ra. 1988an, berriz, Frantziako Orkestra Nazionalaren zuzendari musikal izendatu zuten (1988-1991). Pittsburgheko Orkestra Sinfonikoaren musika-zuzendaria izan da 1986az gero, eta Bavaria Irratiko Orkestra Sinfonikoarena, 1993tik aurrera.

## Erreferentziak
Arthur Mitchell (dantzaria)

**Arthur Mitchell** (New York, AEB, 1934ko martxoaren 27a – ibidem, 2018ko irailaren 19a) estatubatuar dantzari, maisu, koreografo eta zuzendari artistikoa izan zen. Dantzari afroamerikarrez eratutako ballet klasikoko lehen konpainia handiaren sortzailea da.

## Biografia 
Dantza-ikasketak egin zituen New Yorkeko High School of Performing Arts eta School of American Ballet eskoletan. 1956an, George Balanchine koreografoaren New York City Balleten hasi zen lanean, eta beretzat bereziki prestatutako paper asko jokatu zituen, hala nola Puckena "Udako gau bateko ametsa" obran (1962).

1968an, bere bizitzako proiektua hasi zuen: Harlemgo Dance Theatre konpainia, baztertutako gazteak prestatzera bideratutako dantza klasikoko taldea. Karel Shook ballet-irakaslearekin batera, *DTH* izenaz ezagutzen den eskola eta konpainia sortu zuen. Konpainiaren errepertorioan, Balanchineren lanak ez ezik, XX. mendearen hasierako maisuen obrak eta egungo koreografo onenenak ere sartu ziren. 1995ean, Estatu Batuetako Arteen Domina eman zioten, dantzaren alde egindako lanaren sarigarri.

## Erreferentziak
Maia Plisetskaia

260px|thumb
**Maia Mikhailovna Plisetskaia** (; Mosku, Sobietar Batasuna, 1925eko azaroaren 20a - Munich, Alemania, 2015eko maiatzaren 2a) errusiar dantzaria izan zen.

## Biografia 
1943an, Bolshoi Eskolako ballet-ikasketak bukatu zituen. Aipagarriak izan ziren Bolshoi Balletarekin egin zituen *Beltxargen aintzira* eta *Intxaur kraskailua* balletetako antzezpenak.

Herri askotan dantzatu zuen, Estatu Batuetan, Indian eta Txinan, besteak beste.

1964an, Lenin saria jaso zuen egindako lan bikainagatik.

Sobietarrak ez ziren koreografoen balletetan ere lan egin zuen, Roland Petit, Maurice Béjart eta Alberto Alonsoren balletetan, adibidez.

1975etik aurrera, Bruselako *Ballet de XXe Siècle*an aritu zen dantzari.

Errusiako Ballet Inperiala sortu zuen 1994an.

Plisetskaiaren lehen koreografia *Ana Karenina* (1972) izan zen, Tolstoiren eleberrian oinarritutako lana.

Teknika aldetik bikaina da, besoaren erabilera adierazkorra du, eta trebetasun osoz elkartzen ditu antzerkia eta dantza.

Antzezpen nagusiak hauek ditu: *Bakhtxisaraiko iturria* obrako Zarema, *On Kixote*ko Kitri, Giselle, *Loti Ederre*ko Aurora, *Harrizko Lore*ko Laurencia eta *Beltxargen Aintzira*ko Odette-Odile.

2005ean, Asturiasko Printzea saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Germaine Richier

thumb|260px|alt=|Germaine Richier: *Le grand homme de la nuit* artelana (1954-1955), Herbehereetan

**Germaine Richier** (Grans, 1902ko irailaren 16a - Montpellier, 1959ko uztailaren 31) frantziar eskultorea izan zen. Montpellierren eta Parisen, Bourdellerekin, ikasi zuen. Molde klasikoko giza irudiak (burualdeak, bularraldeak, gorputz osokoak) landu zituen hasieran. 1940. urtetik aurrera, ordea, alegiazko giza formak hasi zen aurkezten, higuingarri iritzitako animalien eta landareen moldera bihurtuak: saguzar-gizakiak, arbola-gizakiak. Intsektuekiko, gaueko indar gordeekiko eta izadiarekiko lilura ageri dira 1946tik aurrerako lanetan: *Oihana* (1946), *Ekaitza* (1948), *Hurakana* (1948), *Mamu haur-jalea* (1951), *Lehoi hegalduna* (1952), *Sei buruko zaldia* (1953). Sailak ere aurkeztu zituen: *Tauromakia* (1953), *Hegazti-gizakiak* (1953), *Le grand homme de la nuit* (1954-1955), *Mendia* (1956). Eskulturaz gainera, zeramika, mosaikoak eta grabatuak landu zituen. Lanean erakutsitako irudimenak joera surrealistatik hurbil jartzen du Germaine Richier; irudiez bestelako lanak eskaini zituen, hala ere, azken urteetan (zeramika kolore askotarikoa, 1957-1958 urteetan).

## Erreferentziak
Andrés Ruiz

**Andrés Ruiz López** (Sevilla, 1928 &ndash; Murtzia, 2009) espainiar antzerki-idazlea izan zen. Estetika errealista eta sozialarekiko konpromisoa erakutsi zuen bere lanetan, alderdi kritiko eta dokumentalak nabarmenduz, batez ere gerra ondorengo klase behartsuenei dagokienez. Bere bizitzako gorabeherek eragin handia izan zuten idatzi zituen antzezlanetan, batez ere konpromiso sozialak eta ideologia aurrerazaleak bultzatutako gertaerek. Azpimarratzeko obrak ditu, besteak beste, *Pequeño retablo* (1949, *Erretaula txikia*), *A través de unas horas* (1955, *Ordu batzuetan zehar*), *La guerra sobre los hombros* (1957, *Gerra sorbalda gainean*), *La espera* (1962, *Itxaronaldia*), *Como un cuento de otoño* (1964, *Udazkeneko ipuin bat bezala*), *Réquiem por mi infancia* (1970, *Nire haurtzaroaren aldeko requiema*), *Rosas iluminadas* (1982, *Arrosa argituak*), *Los árboles bajo la luna* (1983, *Zuhaitzak ilargipean*), *Ocaña, el fuego infinito* (1986, *Ocaña, su amaigabea*) eta *Memorias de aquella guerra* (1986, *Gerra haren oroitzapenak*).

## Erreferentziak
Hermann Ehrhardt

**Hermann Ehrhardt** (Diesburg, 1881eko azaroaren 29a - Brunn am Walde, Austria, 1971ko irailaren 27a) alemaniar militarra izan zen. Itsas ofiziala zen, eta Lehen Mundu Gerran hartu zuen parte. 1918ko armistizioaren ondoren, Errepublika deuseztatu eta autoritarismoan oinarritutako gobernua ezartzea helburu zuen brigada bat antolatu zuen (*Ehrhardt brigada*). Bavariako Kontseiluen Errepublikaren aurkako zapalkuntza eraman zuen aurrera talde horrek . Kappen eta Lüttwitzen konplotaren gidari izan zen, baina ez zuten lortu aurrera eramatea. Zenbait politikari hiltzeagatik (Matthias Erzberger, besteak beste) salatu zuten. 1922an atxilotu zuten, baina espetxetik ihes egitea lortu zuen. Munichen eskuin-muturreko *Wiking* taldea eratu zuen.

## Erreferentziak
Mihály Vörösmarty

**Mihály Vörösmarty** (Kápolnásnyék, 1800eko abenduaren 1a - Pest, 1855eko azaroaren 19a) hungariar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Familia apal batean jaio zen, eta Zuzenbide ikasketak egin bazituen ere, irakasle gisa lan egin zuen familiari laguntzeko. Argitaratu zituen lehen bi lanak *Salomon* eta *Kont* tragediak izan ziren, baina *Zalanen ihesa* (1825) lanari esker egin zen ospetsu; Árpád heroiak Hungaria nola konkistatu zuen kontatu zuen olerki epiko hartan. 1828an, *Tudomanyos gyüjtemeny* aldizkaria sortu zuen, eta 1837-1843 bitartean, *Athenaeum* aldizkariko zuzendaria izan zen. 1848ko Hungariako Iraultzan, diputatua izan zen, eta Iraultzaren porrotaren ondoren ezkutuan eta miseria gorrian bizi behar izan zuen, 1850 arte.

Tragediez eta epopeiez gainera, olerkiak eta dramak idatzi zituen. Hungariako literatura bai hizkuntzaz eta bai espirituz benetan hungariar bihurtzen, eta literatura klasikoaren eta germaniar literaturaren eraginetik askatzen lagundu zuen. Beste lan aipagarri batzuk *Csongor és Tünde* (1830) eta Hungariako ereserki bihurtu zen *Szozat *(1837) dira.

## Erreferentziak
Pastel (pintura)

thumb|250px|Pastel-margoak.
**Pastela**, artean, lehorrean margotzeko teknika da, makilatxo formako margo hauskorrak erabiltzen dituena. Pastel-margoak aglutinatzaile pixka bat, gai likatsuren bat gehienetan eta, XX. mendeaz geroztik, metil zelulosaz egindako kolorezko hautsez osatuak dira. Kolore multzo zabala dute. Kolore bakoitzaren era ilunena hauts soila eta aglutinatzailea besterik ez duena da, eta beste koloreak zuriarekin nahasita lortzen dira. Paperean jarrita itxura freskoa eta distiratsua dute, eta koloreak ez dira aldatzen. Pastela azalean geratzen denez gero, ordea, erraz ezaba daiteke, baldin eta beirazko estalkirik edo eta gai-finkatzailerik eransten ez bazaio margolanari.

Pastel-margolaritza Italian sortu zen XVI. mendean, eta Jacopo Bassano eta Federico Barocci margolariek erabili zuten lehendabizi. XVIII. mendean hedatu zen, eta trebetasun handiz landua izan zen garai hartan, batik bat Frantzian. Garai berriagoetan aipamen berezia merezi dute Edgar Degas, Odilon Redon eta Picassoren pastelek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cynopterus nusatenggara

***Cynopterus nusatenggara*** Cynopterus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Cynopterus nusatenggara'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Cristóbal Halffter

**Cristóbal Halffter** (Madril, Espainia, 1930eko martxoaren 24a - Villafranca del Bierzo, 2021eko maiatzaren 23a) musikagilea eta orkestra zuzendaria izan zen, Ernesto eta Rodolfo Halffterren iloba.

## Bizitza 
Madrilen egin zituen ikasketak, hasieran Conrado del Camporekin eta geroago Alexander Tansmanekin. Manuel de Falla orkestraren zuzendari izan zen (1955-1963), Madrilgo Kontserbatorioko konposizio katedraduna (1960) eta zuzendaria (1964-1966). Serialismoa eta ausazko musika landu zituen 1975az geroztik. Espainiako Musikako Sari Nazionala eman zioten 1953an, Espainiako Arte Ederretako Domina jaso zuen 1983an, eta San Fernandoko Akademiako kide izendatu zuten. 1994an Espainiar Musikaren Guerrero Fundazioaren saria eman zioten, eta 1995ean Konposizioaren Europako saria.

Musikagile emankorra izan zen. Obra aipagarriak zituen, besteak beste: *Antífona Pascual* (1952), *Misa ducal* (1956), *Gaudium et Spes-Beunza* (1972), *Elegía a la muerte de tres poetas españoles: Antonio Machado, Miguel Hernández y Federico García Lorca* (1976); *Officium defunctuorum* (1979), *Preludio Madrid 92* (1991), *Don Quijote* opera (2000), *Adagio en forma de rondo para orquesta* (2003), *Lázaro* opera (2007).

## Erreferentziak
Ricardo Arias

**Ricardo Manuel Arias Espinosa** (Washington Hiria,  - Panama Hiria, ) panamar politikaria izan zen. Estatu Batuetan ikasi ondoren, Panamara joan eta diputatu gisa hasi zen politikagintzan (1944-1948). Gero, Arnulfo Arias lehendakariaren bigarren agintaldian (1949-1951), hainbat ministeriotako buru izan zen. 1955ean, Errepublikako lehendakariorde zela eta J.A. Remon lehendakaria hil zuten atentatuaren ostean (1955), Panamako lehendakari izendatu zuen herrialde hartako Batzar Nazionalak. Panamako ordezkari izan zen, Panamako Kongresuaren 120. urteurrena ospatzeko, Panama hirian egindako Ameriketako estatuburuen bileran. Biltzar horretan, Dwight Eisenhower Estatu Batuetako lehendakariak eta beste 19 estatuburuk Panamako Adierazpena sinatu zuten. 1956an, Ernesto de la Guardiak ordezkatu zuen. Urte batzuk geroago, *Coalición Patriótica Nacional* alderdiaren lehendakarigai izan zen. Estatu Batuetan enbaxadore (1964-1968), eta abeltzainen elkarteko eta Panamako hegazkin-konpainiako lehendakari ere izan zen.

## Erreferentziak
Edward Victor Appleton

**Edward Victor Appleton** (Bradford, Ingalaterra, 1892ko irailaren 6a - Edinburgh, Eskozia, 1965eko apirilaren 21a) Britainia Handiko fisikaria izan zen.

## Biografia 
Langile-familia batean jaio zen. Cambridge hiriko St. Jonh´s Collegen egin zituen goi-mailako ikasketak, eta Cavendish laborategian sartu zen 1920an lanera, Lord Rutheforden laguntzaile. Uhin elektromagnetikoei buruzko azterketak egin zituen, eta ikerketa horien ondorioz katedra bat lortu zuen Londresko Unibertsitatean. Ionosferaren garaiera zehazten ahalegindu zen, eta horren geruzetara uhin ultralaburrak jaurti zituen. Hori egiten ari zela, Heavisidek aurkitu zuen mailaren gainetik beste bat ere bazela ikusi zuen, Appleton izena duena alegia. Radarrean eta irratizko komunikazioetan eragin handia izan zuen aurkikuntza horrek. Filosofia Naturala irakatsi zuen Cambridgen, eta industria- eta zientzia-ikerketarako estatu-idazkari izendatu zuten, 1936an. Bigarren Mundu Gerran, helburu militarretarako erabili zuen radarra. 1947an, Fisikako Nobel Saria lortu zuen ionosferari buruz egin zituen ikerketei esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alan Baker

**Alan Baker** (Londres, 1939ko abuztuaren 19a - Cambridge, 2018ko otsailaren 4a) matematikaria izan zen.

## Bizitza 
Londresko Unibertsitatean ikasi ondoren, Cambridgeko Unibertsitatera joan zen, eta han egin zuen doktoregoa. 1964an, Trinity Collegeko kide aukeratu zuten. Ekuazio diofantikoak landu ditu bereziki Bakerrek, eta, horri esker, Fields domina jaso zuen Nizako Nazioarteko Kongresuan, 1970ean. Hilberten zazpigarren problema ebazten ere lagundu zuen. 1972an, Cambridgeko Unibertsitateko Adams saria jaso zuen, eta, hurrengo urtean, Royal Societyko kide aukeratu zuten. Indiako Nazioarteko Zientzien Akademiako ohorezko kide ere bada (1980).

Hauek dira Bakerren libururik aipagarrienak: *Transcendental number theory* (1975, *Zenbaki transzendentalen teoria*), *Transcendence theory: advances and applications* (1977, *Transzendentziaren teoria*), *A concise introduction to the theory of numbers* (1984, *Zenbakien teoriaren sarrera*) eta *New advances in transcendence theory* (1988, *Transzendentziaren teoriaren azalpen berriak*).

## Erreferentziak
Nicolaas Bloembergen

**Nicolaas Bloembergen** (Dordrecht, Herbehereak, 1920ko martxoaren 11 &ndash; Tucson, 2017ko irailaren 5a) estatubatuar fisikaria izan zen, jatorriz herbeherearra.

## Biografia 
Utrechteko Unibertsitatean egin zituen fisikako ikasketak. 1945ean, Estatu Batuetara aldatu zen, eta ikerketa-lanak egiten hasi zen Harvard Unibertsitatean. Han, irakasle laguntzaile gisa jardun zuen lehenik, irakasle izendatu zuten 1957an, eta irakasle emeritu egin zuten 1990ean.

Gai likido, solido eta gasen erresonantzia magnetiko nuklearraren eta erresonantzia ferromagnetikoaren inguruan egindako lanengatik da, batez ere, ezaguna. Laser bidez bakarrik antzeman daitezkeen fenomenoak ikertu zituen, eta erradiazio elektromagnetikoek eta materiak nolako elkarreragina duten aztertu zuen.

1981ean, Fisikako Nobel saria irabazi zuen Bloembergenek, A. L. Schawlow eta K. Siegbahn lankideekin batera, laser-espektroskopiari buruz egindako lanengatik eta laser-irradiazioek molekularen egiturari buruzko informazio xehea lortzeko duten baliagarritasuna nabarmendu izanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Antonio Carril

**Jose Antonio Carril Iruretagoiena** (Donostia, Gipuzkoa, 1961 -) gipuzkoar opera-kantaria da, baritonoa.

## Biografia 
Espainiako orkestra nagusiekin eta opera-antzoki garrantzitsuenetan aritu da kantuan, baita Moskuko Birtuosoak taldeak Espainian, Errusian eta Frantzian eskaini dituen hainbat lanetan lankide modura ere.

1997an, Europa osoko 120 kantariren artean aukeratu zuten Telemannen *Der geduldige Socrates* operan protagonistaren papera egiteko, Jean Claude Malgoiren zuzendaritzapean. Lan horrekin bira arrakastatsua egin ondoren, Malgoirek berak Versailles Jauregiaren Udazkeneko Zikloan parte hartzera gonbidatu zuen.

1999an berriro aukeratu zuten, Turchiniko Capella eta Antonio Floriorekin batera, Latillaren *La Finta Cameriera* kantatzeko. Frantzian eta Alemanian aritu ondoren, Tourcoingera itzuli zen Sancho Panzaren papera egiteko *Don Quichotte auf der Hochzeit des Camacho* operan.

Jaso dituen sarien artean, Pistoiako *Ahots rossinianoak eta donizzettianoak* lehiaketaren lehen saria aipa daiteke.

## Erreferentziak
Arno Holz

[260px|thumb|eskuinera|Arno Holz, [Erich Büttnerrek margotuta]]

**Arno Holz** (Rastenburg, 1863ko apirilaren 26a - Berlin, 1929ko urriaren 26a) Alemaniako idazlea izan zen. Hasierako idazkietan poesia lirikoa landu zuen; gero, langileriaren egoera bertsoetan adierazten duen *Das Buch der Zeit* (1885, *Garaiaren liburua*) izeneko liburuan naturalismora hurbildu zen. Gero, Johannes Schlaf lagunarekin bide horretatik jarraitu zuen: *Papa Hamlet* (1889, *Aita Hamlet*), kontakizun laburrak; *Die Familie Sielicke* (1890, *Selicke familia*), drama; *Sozialaristokraten* (1896, *Sozialaristokratak*), bere garaiko idazleei buruzko komedia. Holzen naturalismoak eragin nabarmena izan zuen Gerhart Hauptmannen obran. J. Schlafekin lankidetza amaitu ondoren, hasierako lirismora itzuli zen berriro. *Phantasus* izenburuko olerki-sailean (1898-1925) lirismoaren berrikuntzari ekin zion, eta bertso librea sartu zuen eta poema luze esperimentalak idatzi zituen. Aipatzekoak dira, halaber, azken aldiko komediak *Traumulus* (1904); *Frei* (1907, *Librea*); eta dramak: *Sonnenfinsternis*, (1908, *Eguzki eklipsea* ); *Ignorabimus* (1913).

## Erreferentziak
Manabu Mabe

(Kumamoto, Japonia,  - São Paulo, Brasil, ) margolaria izan zen. Jatorriz japoniarra, brasildar hiritartasuna hartu zuen. Pintura abstraktuaren ordezkaritzat hartua izan da.

## Bizitza 
1934an, São Paulora joan zen, bere familiarekin batera, kafe-sail batean lan egitera. 1945ean, paisaiak eta izadi hilak marrazten hasi zen, estilo figuratiboaren barruan betiere. 1950eko hamarraldian, mugimendu abstraktura jo zuen. 1959ko São Pauloko V. Biurtekoan, marrazkilari onenaren saria eman zioten. Bakarkako lehenengo erakusketa Rio de Janeiroko Arte Modernoko Museoan antolatu zuen. Azken urteetako lanak abstrakzio osoaren eta irudi gogorarazleen artean daude (irudi errealeko fantasmak). Tapizak ere diseinatu zituen, bere margolanen estilo berekoak. 1959an eta 1960an, Parisko Biurtekoan sari nagusia eman zioten; 1962an, Kordobako Arte Bienalekoaren saria; beste hainbat sari ere jaso zituen. Erakusketak antolatu zituen New York, Londres, Kyoto eta Parisen. Haren lanak São Paulo, Rio de Janeiro, Boston eta Dallas hirietako gaur egungo arte-museoetan daude.
## Erreferentziak
Attila József

thumb|240px|Attila Józsefen omenezko oroitarria Budapesten.

**Attila József** (Budapest, Hungaria, 1905eko apirilaren 11 &ndash; Balatonszárszó, 1937ko abenduaren 3a) hungariar idazlea izan zen.

XX. mendeko hungariar poeta nagusietako bat da.

## Biografia 
Idazten gazterik hasi bazen ere, hil ondoren bakarrik izan zen benetan ezagun eta ospetsu. Gazterik egin zen orduan legez kanpo zegoen Hungariako Alderdi Komunistako kide.

1932an, *Valóság* izeneko literatura-aldizkaria sortu zuen, eta 1936an, *Szép Szó* (euskaraz, *Argudioa*), eragin handia izan zuen politika- eta literatura-kazeta.

Langileen poeta izan zen, eta klase-borrokaren sinbolo nagusi bihurtu zuen ama, garbitzaile pobre bat, bere lanetan. Marxen eta Freuden ildotik, errealismoa eta irrazionaltasuna tartekatzen dira Jozsefen lanetan, eta, gizaki modernoaren pentsamendu konplexuaren ondoren, beti nagusitzen da edertasunerako eta harmoniarako dei garratza.

Etengabeko egonezinean bizi izan zen beti, eta bere burua tren aurrera jaurtikiz hil zen.

Obra nagusiak: *Ez naiz ni oihuka ari den hori* (1925), *Artzaren dantza *(1935), *Ez da barkamenik* (1936).

## Erreferentziak
Domenico Modugno

**Domenico Modugno** (Polignano a Mare, 1928ko urtarrilaren 9a - Lampedusa, 1994ko abuztuaren 6a) italiar abeslari eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
Gaztetan Erromara joan zen zineman aritzeko asmoarekin, baina berehala abeslari hasi zen. Erroman bizi zela hainbat lan idatzi zituen Fonit Records etxearentzat, sizilieraz lehenbizi eta italieraz ondoren. Grabatu zituen lehenengo kantuen artean aipatzekoak dira *La Donna Riccia* (1956) eta *Lazzarella* (1957). 1958an, San Remoko sari ospetsua irabazi zuen *Nel blu dipinto di blu (Volare)* abestiarekin. Abesti hark berehala hartu zuen lehenengo lekua Estatu Batuetan, eta baita munduko beste hainbat herrialdetan ere.
ezkerrera|thumb|Modugnoren estatua Polignanon.
Ondoren, arrakasta handiko beste lan batzuk egin zituen: *Piove* (1959); *Addio, Addio* (1962); edo *Dio Come Ti Amo* (1966). 1960ko hamarraldiak aurrera egin ahala, Modugnoren ospeak beherantz egin bazuen ere, Italian garrantzi handiko abeslaria izaten jarraitu zuen. Hogei milioi disko baino gehiago saldu ditu munduan osoan zehar.

1992an hil zen. 2009an, bere jaioterri Polignanon omenezko eskultura inauguratu zioten, Hermann Mejer artistaren lana . Plaza batean dago non inguruko eserlekuetan zizelkatuta dauden Nel blu dipinto di blu bere kantu ospetsuenaren hitzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cynopterus sphinx

***Cynopterus sphinx*** Cynopterus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Cynopterus sphinx'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
William Thurston

**William Paul Thurston** (Washington D.C., 1946ko urriaren 30a - Rochester, 2012ko abuztuaren 21a) estatubatuar matematikaria izan zen. Lehenengo ikasketak Sarasotako New Collegen (Floridan) egin zituen. Doktoregorako ikastaroak Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean egin zituen, Morris Hirsch eta Stephen Smaleren zuzendaritzapean, eta tesia 1972an aurkeztu zuen. Hurrengo urteetan, Princetongo Ikerketa Aurreratuetako Institutuan eta Massachusettseko Teknologia Institutuan aritu zen. 1974an, irakasle izendatu zuten Princetonen. 1983an, Fields Domina jaso zuen Varsoviako Nazioarteko Kongresuan. Thurstonek ekarpen garrantzitsuak egin ditu Kleinen taldeetan (Poincarék eta Ahlforsek aztertu zituzten lehenengo aldiz), eta haren lanak eragin handia izan du hiru dimentsioko topologian. Fields dominaz gainera, beste ohore asko jaso ditu Thurstonek: Amerikako Matematika Elkartearen Oswald Veblen Geometria saria (1976) eta Alan T Waterman saria (1979), besteak beste. Bestalde, Alfred P. Sloan Fundazioko kide izan zen 1974tik 1975era.
## Erreferentziak
Robert Wilson

**Robert Wilson** (Waco, Texas, 1941eko urriaren 4a - Water Mill, New Yok, 2025eko uztailaren 31) estatubatuar antzerkilaria eta artista izan zen. Ikasketak Texaseko Unibertsitatean egin ondoren, autisten eta gorren terapiaren inguruan hasi zen lanean. Hala, 1971n, *Gorraren begirada* ikuskaria sortu zuen: New Yorkeko Byrd Hoffmann Schoolen egindako ikerketen emaitzak biltzen dituen ikuskizuna. Arrakasta handia izan zuen, eta Nancyn eta Parisen erakutsi zuen. Gero, Europan hasi zen lanean eta jarraitu zituen ikerketak, John Cage musikagileak isiltasunaren eta musikaren arteko harremanaren inguruan egin zituen lanetan oinarrituta askotan. Wilsonen ikuskizunek argi erakusten dute artistak testu eta ondare klasikoan zuen interesa: bi osagarri horiek bertsio pertsonal baten mende jartzen ditu, eta bateratu egiten ditu mintzamena, musika, jokoaren eta dantzaren inguruko Ekialdeko tradizioa eta hotsaren eta argiaren inguruko ikerketak. Irudiko antzerki horretaz gainera, bideoak egin ditu, eta diseinatzaile-lana ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Robert Wilsonen web-orria