Victoria Szpunberg

**Victoria Szpunberg** **Witt** (Buenos Aires, Argentina, 1973ko azaroaren 24a) argentinar dramagilea eta arte eszenikoetako irakaslea da. 2013an Kataluniako antzerki egiletza onenaren Max Saria irabazi zuen Carol López, Marta Buchaca Alemany eta Mercè Sarrias Fornésekin batera kolektiboki idatzitako *El próximo año será mejor* (euskaraz: Datorren urtea hobea izango da) lanarekin; 2024. urtean, Arte Eszenikoen Bartzelona Hiria Saria irabazi zuen *L’imperatiu categòric* lanarekin; eta 2025. urtean, Espainiako Literatura Dramatikoaren Sari Nazionala.

## Bizitza 
### Familia 
Aitonak, jatorri juduko Leon Szpunbergek, Erdialdeko Europako pogromengandik ihes egin zuen XX. mendearen lehen laurdenean. Kontzentrazio-esparru nazietan bukatu ez zuen familiarekin batera Argentinara iristea lortu zuen. Buenos Airesen jaiotako ama eta aita ere, Alberto Szpunberg, erbesteratu egin behar izan ziren 1976an Argentinan izandako estatu kolpearen ondorioz, eta Bartzelona probintziako El Masnou udalerrian jarri ziren bizitzen. Familiaren esperientzia horrek, bere aitonak kontatutako Errusia eta Sobietar Batasuneko istorioek, Yiddish-en adierazpenekin nahastuta zein gurasoek Argentinan izandako bizipenek, markatu dute bere lana.

### Formazioa 
Dantza eta konposizio ikasketak egin zituen Bartzelonako Área Eskolan. Buenos Airesko Escuela Sportivo Teatral eta Bartzelonako Colegio del Teatro ikastegietan ikasi zuen interpretazioa. Zuzendaritza eta Dramaturgian lizentziatua da Bartzelonako Antzerki Institutuan eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Antzerki Ikasketen Masterra egin zuen.

### Lan ibilbidea 
2004an Bartzelonako Antzerki Institutuko Dramaturgia Saileko irakasle lanetan hasi zen. Arte dramatikoa irakasten duten hainbat zentrotako irakaslea da, hala nola Antzerkiaren Institutukoa, Bartzelonako Koreografiako Goi Eskolakoa, Eòlia Arte Dramatikoko Goi Eskolakoa, Beckett Aretoko Obradorekoa, edo Bartzelonako Beckett Aretoko Obradorekoa. Patothom Antzerki Sozialeko Eskolarekin ere lan egin du, eta zenbait antzerki- eta hezkuntza-proiektutan hartu du parte, hala nola CaixaEscena programan eta Kataluniako Unibertsitate Politeknikoaren Mediterraneoko Unibertsitate Campuseko udako ikastaroetan. Gainera, Kataluniako Antzerki Nazionalaren T6 proiektuaren lehen edizioan hartu zuen parte 2002-2003an.

Bartzelonako espazioetan lan egin eta estreinatu ditu bere lanak, hala nola Kataluniako Antzoki Nazionalean, Liure Antzokian, Tantarantana Antzokian edo Beckett Aretoan, baita Espainiako beste antzoki batzuetan ere. Bere lanak hainbat jaialditan antzeztu dira, hala nola Greziako Jaialdian, Gironako Goi Denboraldian, Sitgesko Nazioarteko Antzerki Jaialdian edo Caliko Nazioarteko Dantza Biurtekoan. Bere testuak hamar hizkuntza baino gehiagotara itzuli dira eta Ameriketako Estatu Batuetan, Kolonbian, Italian, Txekiar Errepublikan eta Frantzian antzeztu dira, besteak beste.

Bere lehen lana, *Entre aquí y allá (lo que dura un paseo)*, 1998. urtean idatzia, 2000. urtean estreinatu zen Madrilgo Arte Dramatikoko Goi Mailako Errege Eskolan, Julian Quintanillaren zuzendaritzapean. Bere beste lan batzuk *El escaparate* (2003), *Esthetic Paradise* (2004), *La máquina de hablar* (2007), ''Boys don't Cry* (2012), *Balena blava* (2018), *El pes d'un cos* (2022) edo *Mal de coraçon* (2023) dira. Era berean, Carol López, Marta Buchaca Alemany eta Mercè Sarrias Fornésekin batera idatzi zuen modu kolektiboan, *El próximo año será mejor* 2013. urtean Kataluniako antzerki egiletza onenaren Max Saria irabazi zuena lana.

2008. urtean idatzi zuen, *La fragilidad de la memoria (Cómo narrar un hecho abismal: el del exilio y la última dictadura argentina)* (euskaraz: Oroimenaren hauskortasuna (Nola kontatumamildegiko gertakari bat: erbesteratuarena eta Argentinako azken diktadurarena)), Iberescena programari esker, *Mi abuelo no fue a Cuba*, *La marca preferida de las hermanas Clausman* eta *La memoria de una Ludisia* irrati-testuarekin osatutako trilogia. 2018. urtean, Arola Editorsek Szpunbergen ekoizpen eszenikoaren bilduma bat kaleratu zuen Teatre Reuniten bere bildumaren barruan.

Beckett Aretoak 2018-2019 denboraldirako aukeratu zuen, egile egoiliar gisa, eta *Amor mundi* sortu zuen, Bartzelonako Jaialdi Greziarrean estreinatu zuen lana. Bartzelonako El Raval auzoari buruzko operaren libretoa idatzi zuen, *La gata perduda*, sorkuntza komunitarioko lana, Arnau Torderak musikatua, auzo bereko 900 lagunen parte-hartzearekin eta 2022. urtean Liceu Antzokian estreinatu zena. Bi urte geroago, 2024. urtean, *L’imperatiu categòric* estreinatu zuen, etxebizitzaren eta lan-prekarietatearen problematikari buruzkoa. Sari horren bidez, Arte Eszenikoen Bartzelonako Hiria Saria jaso zuen 75. edizioan, eta finalista izendatu zuten Max Sarien XXVIII. edizioan, antzerki-autoretza onenaren kategorian. Lan horrengatik testu onenaren Butaca Saria, Kritikaren Saria, urteko sortzaile onenaren TimeOut Saria, Teatre Barcelona Saria... ere jaso zituen.

Egile ibilbideaz gain, hainbat koreograforekin kolaboratu du, dramaturgiak eta antzerki moldaketak sinatu ditu, zuzendari lan egin du eta irratirako eta soinu instalazioetarako piezak idatzi ditu, hala nola: *Caín y Caín*, Compañía Mal Pelo taldearako (2011), *Bailando en la arena* (2012) Carmen Amayari egindako omenaldia, edo, *Naciste vos* (2014) eta *Etnias - Skená* (2015), Medellingo Antioquiako Folklore Balletarako. Marc Girók aurkeztu zuen RAC1eko *Vostè Primer* programaren laguntzailea ere izan zen.

2025. urteean *Vulcano* idatzi zuen Andrea Jiménez madrildarrak zuzendu eta ekoiztu zuen Madrilgo Valle-Inclán Antzokirako. Urte horretan bertan *La Tercera Fuga* estreinatu zuen TNCko Sala Gran delakoan, areto horretan bere testua idatzi eta zuzendu zuen lehen emakumea izanik.

## Sariak eta aintzatespenak 
Bere lehen lanak, *Entre aquí y allá (lo que dura un paseo)*, 1998koa, Maria Teresa Leon Sariaren akzesit bat jaso zuen eta 2000. urtean Londresko Royal Court Theatre Nazioarteko Egoitzan parte hartzeko hautatua izan zen. Geroago, Beckett Aretoak 2018-2019 denboraldirako egile egoiliar gisa hautatu zuen, eta *Amor mundi* sortu zuen, Bartzelonako Jaialdi Greziarrean estreinatu zuen lana. Beckett Aretoko egoitzako egileen programa horretan datza: aretoko talde artistikoan dramaturgo bat sartzea eta denboraldi batez egiten diren erabaki eta jardueren berri ematea, lan berri bat enkarguz idazteko, zeina aretoak estreinatu eta ekoiztuko dituen.

2013. urtean Kataluniako antzerki egiletza onenaren Max Saria irabazi zuen, Carol López, Marta Buchaca Alemany eta Mercè Sarrias Fornésekin batera modu kolektiboan idatzi zuen *El próximo año será mejor* lanarengatik. 

2015. urtean, *L'onzena plaga* lana Butaca sarietarako izendatu zuten.

2023. urtean, *El peso de un cuerpo*, Centro Dramático Nacional delakoak ekoiztutakoa, Max Sarien XXVI. edizioko Antzerki egile Onenaren eta Eszena Zuzendaritza Onenaren ataletan izendatu zuten.

2024. urtean, *L’imperatiu categòric'' estreinatu zuen, etxebizitzaren eta lan-prekarietatearen problematikari buruzkoa, eta, horri esker, Arte Eszenikoen Bartzelona Hiria Saria, 2025. urteko Max Sarietan Antzerki Egiletza Onenaren kategorian finalista izendapena, Kritikaren Butaca saria, 2024. urteko Sortzaile Onenaren TimeOut Saria eta 2025. urteko Espainiako Kultura Ministerioak emandako Literatura Dramatikoaren Sari Nazionala lortu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak