open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fantastic Voyage

***Fantastic Voyage*** (euskaraz *Bidai Harrigarria*), 1966ko Richard Fleischer estatubatuarrrak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Isaac Asimov idazlearen 1966ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Stephen Boyd, Raquel Welch, Edmond O'Brien, Donald Pleasence eta Arthur Kennedy aktoreek antzeztu zuten.

Efektu berezi onenen Oscar Saria eta Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria irabazi zituen.

Ondorengo *Innerspace* (1987, Joe Dante) filmaren istorioarekin antzekotasun handia du.

## Argumentua 
Gerra Hotza, AEB eta SEBS gauzak atomoen neurrira miniaturizatzeko teknologia garatzen ari dira, baina oraingoz miniaturizazioaren eraginak ordu bakar bat irautea lortu dute. Jan Benes (Jean Del Val) zientzialaria gizaki bat denbora iraunkorrez tamaina mikroskopikora txikiarazi dezakeen formula bat lortu berri du. Pentagonora bidaltzear dela, sobietar espioi batzuk auto istripua eragin eta Benes bere zientzia lanerako ezgaitua eta elbarri lagako dute. Baina Miniaturazko Segurtasun Indar Konbinatuek Benesi gorputz barnetik ebakuntza egin eta osatzeko plan bati ekingo diote.

## Aktoreak 
* Stephen Boyd: Grant
* Raquel Welch: Cora Peterson
* Edmond O'Brien: Carter jenerala
* Donald Pleasence: Michaels doktorea
* Arthur O'Connell: Donald Reid kolonela
* William Redfield: Bill Owens kapitaina
* Arthur Kennedy: Peter Duval doktorea
* Jean Del Val: Jan Benes doktorea
* Barry Coe: Komunikazio laguntzailea
* Ken Scott: AEBetako zerbitzu sekretuetako agentea
* Shelby Grant: Erizaina
* James Brolin: Teknikaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gabe Newell

**Gabe Logan Newell** (Colorado, 1962ko azaroak 3), Interneten **Lord Gaben** izengoitiz ezaguna, estatubatuar bideo-joko garatzaile eta enpresaria da, banaketa digitaleko Valve konpainiaren sortzaile gisa ezaguna. 1980ko hamarkadaren hasieran Harvard Unibertsitatean ikasteari ekin baina abandonatu egin zuen eta Microsoften lan egiten hasi zen. Bertan, Windows sistema eragilearen hasieran ekoizle gisa lan egin zuen.

1990eko hamarkadaren erdialdean Microsoften lanean jarraitzen zuen bitartean, Id Softwareren *Doom* eta *Quake* probatu ondoren Newell eta bere lankidea Mike Harrington bideo-jokoak entretenimenduaren etorkizuna zirela konbentzitu ziren. Jokoak garatzeko estudio sortzeko, Newellek eta Harringtonek 1996an Microsoft utzi eta Valve sortu zuten. Harrezkero, Newellek presidente izaten jarraitzen du.

## Kanpo estekak
Green Goblin

**Green Goblin**, euskaraz **Iratxo Berdea**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superetsai bat da. Stan Lee eta Steve Ditkok sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The Amazing Spider-Man* komiki liburuaren 14. zenbakian agertu zen (1964ko uztaila). Spiderman superheroiaren etsairik nagusienetako bat da, Doctor Octopus eta Venomekin batera.

Bere aurreneko nortasuna Norman Osborne enpresaburua izan zen eta ondoren Harry Osborne semea.

## Zinema 
Zineman Willem Dafoe, James Franco, Dane DeHaan aktoreek anntzeztu dute.
* *Spider-Man* (2002)
* *Spider-Man 2* (2004)
* *Spider-Man 3* (2007)
* *The Amazing Spider-Man 2* (2014)
Enfermeras

***Enfermeras*** () 2019ko urriaren 23an RCN Televisión-n estreinatu zen Ana María Pérez-ek sortutako Kolonbiako dramako telebistako seriea da.

## Pertsonaiak 
* Diana Hoyos: María Clara González
* Sebastián Carvajal: Carlos Pérez
* Viña Machado: Gloria Mayorga Moreno
* Julián Trujillo: Álvaro Rojas
* Lucho Velasco: Manuel Alberto Castro
* Nina Caicedo: Sol Angie Velásquez
* Federico Rivera: Héctor Rubiano "Coco"
* María Manuela Gómez: Valentina Duarte González
* Cristian Rojas: Camilo Duarte González

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hotel del Luna

***Hotel del Luna*** (; ) 2019ko Hego Koreako telesaila da, Lee Ji-eun eta Yeo Jin-goo jabe eta kudeatzaile gisa, hurrenez hurren, mamuak soilik betetzen dituen hotel eponimoaren protagonista. Hong ahizpek idatzia, telebistan emititu zen 2019ko uztailaren 13tik irailaren 1era. 2019ko tvN drama ikusiena izan zen, eta kable bidezko telebistaren historiako hamabigarren nota da.

## Pertsonaiak 
* Lee Ji-eun: Jang Man-wol
* Yeo Jin-goo: Gu Chan-sung

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nós Diario

**Nós Diario** Santiago de Compostelan argitaratzen den egunkari galiziarra da, *Sermos Galiza* digitalaren ondorengoa, 2020ko urtarrilaren 2an lehenbizikoz kaleratu zena . Gaur egun (2020an) galizieraz argitaratzen den egunkari bakarra da.

Maria Obelleiro kazetariak zuzentzen du .

Bere aurrekari hurbilena Galicia Hoxe egunkaria izan zen, 2011an desagertutakoa.

Egunkari berriaren bideragarritasun ekonomikoa bermatzeko, Sermos Galizak kanpaina bat jarri zuen abian, 2018. urtearen bukaeran 3.000 harpidedun eskuratzeko . Urtebete atzeratu zen 3.000 bazkideen lorpen hori.

**Nós Diarioko** zuzendaria den Maria Obelleirok igandero zutabe bat idazten du berria egunkarian Vicent Partal eta Martxelo Otamendirekin *Zuzendarien Galeusca* atalean. Hiru zutabe horiek Vilaweb-en eta Nos Diario-n ere argitaratzen dira, katalanez (*Galeusca de directors*) eta galizieraz, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nós Diario interneten
Zabala - Ondartza etxea

**Zabala - Ondartza etxea**, edo **Iturritxo Etxea**, Bergaran dagoen XVI. mendeko jauretxea da. Beste izen hauek ere eman izan zaizkio: Iturritxo edo Zabala edo Zabala-Iturritxo edo “Banco Guipuzcoano”koa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Iturritxo". *Euskal Herria*. http://www.euskal-herria.org/node/25433 [ikusia_2020-07-01]
Maurice de Vlaminck

**Maurice de Vlaminck** (Paris, 1876ko apirilaren 4a - Rueil-la-Gadelière, 1958ko urriaren 11) frantziar margolari eta idazlea izan zen, fauvismoaren ordezkari nagusietako bat André Derain eta Henri Matisserekin.

23 urte zituela, Derain ezagutu zuen eta berarekin adiskidetasuna mantendu zuen bere bizitzaren osoan. 1905eko Salon d'Automne erakustaldi polemikoan parte hartu zuen. Parte-hartzaile guztiek kolore biziak erabiltzen zituzten beren margolanetan eta "fauves" ("piztiak") izena jaso zuten.

## Argitalpenak 
* Georges Duhamel, *Maurice De Vlaminck*, Les écrivains réunis, 1927
* Georges Duhamel, Maurice De Vlaminck, *Désobéir*, Éditions Corrêa, 1936
* Maurice de Vlaminck, *Histoires poèmes de mon époque*, avec cinq bois gravés de l'auteur, 1927
* Maurice de Vlaminck, *Tournant Dangereux*, Stock, 1929
* Maurice de Vlaminck, *Poliment*, Stock, 1931
* Maurice de Vlaminck, *La Haute-Folie*, Stock, 1934
* Maurice de Vlaminck, *Radios clandestins*, Éditions Denoël, 1935
* Maurice de Vlaminck, *Le Ventre ouvert*, Éditions Corrêa, 1937
* Maurice de Vlaminck, *Pour une peinture lisible, vivante, humaine*, René Debresse, 1939
* Maurice de Vlaminck, *La Mort de Mindrais*, 1941 (Éditions Corrêa)
* Maurice de Vlaminck, *Portraits avant décès*, 1943 (Flammarion)
* Maurice de Vlaminck, *Le Bœuf*, 1944 (Éditions Corrêa)
* Maurice de Vlaminck, *Paysages et personnages*, 1953 (Flammarion)
* Maurice de Vlaminck, *La Tête tournée*, 1956 (Éditions André Sauret)
* Maurice de Vlaminck, *Fausse couleur*, 1957, (Flammarion)
* Maurice de Vlaminck, *Les Pensée et la voix*, 1958, (Éditions Georges Burnier)
* Maurice de Vlaminck, *Le garde-fou*, 1958 (Flammarion)
* Maurice de Vlaminck et Fernand Sernada, ''D'un lit à l'autre*, 1956, (Éditions Du Cap)
* Maurice de Vlaminck et Fernand de Sernada, *Âmes de mannequins'', 1907 (Éditions P. Douville)
Angry Birds (bideo-jokoa)

***Angry Birds*** 2009ko Rovio Entertainmenten logika bideo-joko bat da, iOS, Maemo, Android, Symbian, Windows Phone eta BlackBerry 10 sistemetarako eginda. Oso ospetsu bilakatu zen eta horri esker Angry Birds frankizia sortu zuten.

*Angry Birds*ko partidetan, jokalariak bere hatzak pantailan erabili behar ditu tiragoma bat erabiliz txerriak akatzeko.

## Kanpo estekak
47. Oscar Sariak

**47. Oscar Sarien ekitaldia** 1975eko apirilaren 8an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1974. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Bob Hope, Shirley MacLaine, Sammy Davis Jr. eta Frank Sinatra izan ziren eta Estatu Batuetan NBC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
* (*) Lorpen bereziaren Oscar Sari eskuratu zuen.

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Lorpen bereziaren Oscar Saria 
* ***Earthquake*** (Frank Brendel, Glen Robinson eta Albert Whitlock) filmaren efektu bereziengatik.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Jean Renoir**
* **Howard Hawks**

### Jean Hersholt oroigarrizko Saria 
* **Arthur B. Krim**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sagartegieta jauregia

**Sagartegieta jauregia** (herriko euskaran *Sartei* edo *Sarteitta*) Eibarko Maltzaga auzoan dagoen XVIII. mendeko jauregi bat da, XX. mendean abandonatua eta oso hondatua dagoena XXI. mendean.

## Historia 
Eibarko Sustaeta familia inportantearen etxea izan zen mendeetan zehar, baina oraingo eraikin neoklasikoa 18. mendekoa da. Etxearen kokapena pasabide estrategiko batean zegoen, Maltzagan,. Bertan egiten zuten bat Gipuzkoatik zetorren bide nagusiak (kostaldea eta barrualdea batzen zituena), Bizkaitik zetorrenak eta Deba ibaia jarraituz Arabara eta Gaztelara zihoanak. Bertatik pasatu izan dira urteetan zehar arraina, artilea, armak, ikatza, garia... Bide horretan geraleku nabarmena zen Sagartegieta. Baina 20. mendeko garraiobideak garatzearekin, trena zein errepidea, garrantzi hori galdu zuen tokiak. 20 mendean baserri bilakatu zen Sagartegieta, eta Gerra Zibilaren ostean hutsik geratu zen.

Harrezkero, etxearen egoera gero eta okerragora doa. 21. mendean teilatua osorik zeukala sartu zen, baina 2020rako laurden bat jausita zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaizko Gatzagak

**Jaizko Gatzagak** Jaitz herrian (Nafarroan) dauden iturburu naturaleko gatza ekoizteko gatzaga batzuk dira, eguzkiaren lurruntze naturala darabilen motakoa, Euskal Herrian izandakoen artean, Añanako Gatz Haranarekin batera ustiaketa tradizioanal ongien kontserbatu duena. 

Jaitz herritik ipar-ekialdera, bi kilometro ingurura daude gatzagak. Iturburuak Riosalado ibaiara isurtzen du bere ur gazia, baina gizakiak desbideratua dauka hainbat koadro edo larrainetan ura banatu eta hura lurrinduz, gatza sortzeko.

## Ezaugarriak 
Iturburu naturalak lurrazpiko diapiro edo gatz poltsa batetik jasotzen du gatza. Gatz hori duela 220 milioi urte baino gehiago pilatu zen antzunako itsasoetan, Goi Triasikoan. Urak litroko 250 gramo gatz inguru ditu. Mineral portzentaia handiak ere baditu: iodoa, potasioa, kaltzioa, burdina eta manganesoa.

Gatzagek bi mila urteko historia dutela uste da, baina dokumentu zaharrena 1492ko aipu bat da.

21. mendean koadro eta eremu asko abandonatuta daude, baina familia enpresa pare batek esplotazio komertziala egiten dute, eta bisita antolatuak gidatu ere bai. 700 tona inguru gatz ekoizten da urtean oraindik. Uztail amaieran, Gatzaren Jaia ospatu ohi dute Jaitzen.

Fitxategi:Jaizko gatzagak 3.jpg|Gatzagen ikuspegia.
Fitxategi:Riosalado ibaia, Jaitz.jpg|Riosalado ibaia gatzagen ondoa. Ez dago zikina, gazitasunean bizi diren goroldioen eta mineralen kolorea da. Ura gardena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angiopatia

**Angiopatia** (antzinako grezieratik: άγγείον, *angeion*, "zain", eta πάθος, *pathos*, "gaixotasun") medikuntzako termino generikoa da, odol-hodien gaixotasunak izendatzen dituena. Ezagunena angiopatia diabetikoa da, diabetes kronikoaren konplikazioa.

## Kanpo estekak
Magneto (Marvel Comics)

**Magneto**, jaiotze izenez **Max Eisenhardt**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau bat da. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The X-Men* komiki aldizkariaren 1. zenbakian agertu zen (1963ko iraila).

Mutante boteretsu eta arriskutsuenetako bat da, adimen pribilegiatuko gizasemea da baina bere ahulezia megalomaniarako joera da. Gaztaroan Charles Xavier irakaslearen adiskidemina izan zen, bai biek mutanteek munduan izan behar zuten paperarekin desadostasunean jarri eta bi mutante talde osatuz elkarren etsai bilakatu ziren: X irakasleak mutanteen eta gizakien arteko elkarbizitza naketsuan sinisten duen bitartean, Magnetok mutanteen nagusitasunean sinisten baitu.

## Ahalmenak 
Bere ahamenen artean honakoak daude: magnetismoaren kontrola; eraso edo defentsarako indar-eremu magnetikoen sorrera; espektro elektromagnetikoarekin zerikusia duen energia mota ororen manipulazioa; odol burdinaren manipulazioa.

## Biografia 
1928an Danzig hirian eta familia judu batean jaio zen. 1940ko hamarkadan naziek bere familiari jazarpena egin eta Holokaustoaren biktimak izan ziren, Max gazteak Auschwitz kontzertrazio-esparruan bizirautea lortu, Magda neska ijitoaz maitemindu eta elkarrekin batera Sobietar Batasunera ihes egitea lortuko dute. Handik Israelera bizitzera lekualdatu da.

## Zinema 
Zineman Ian McKellen eta Michael Fassbender aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men* (2000)
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men Origins: Wolverine* (2009)
* *X-Men: First Class* (2011)
* *The Wolverine* (2013)
* *X-Men: Days of Future Past* (2014)
* *Deadpool* (2016)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)
* *Logan* (2017)
* *Deadpool 2* (2018)
* *Dark Phoenix* (2019)
* *The New Mutants* (2020)

## Kanpo estekak
Dragon Age: Inquisition

**Dragon Age: Inquisition** 2014ko BioWare kanadar bideo-joko konpainiaren akziozko bideo-joko bat da. The Game Awardseko urteko jokorik hoberenaren saria irabazi zuen.

*Dragon Age* sailaren 3. atala eta *Dragon Age II*ren sekuela da. *Dragon Age: Inquisition* Thedas kontinentean girotuta dago, aurreko bi jokoen mundu fantastiko berean. Jokoak bere aurrekoek baino lurralde zabalago bat du, Ferelden lehen atalekoa baino lauzpabost aldiz handiagoa dena.

## Kanpo estekak
Maider Aroztegi

**Maider Aroztegi** (Maider Arosteguy) (1964ko urtarrilaren 29a) lapurtar politikaria da. Miarritzeko auzapeza izan zen 2020-2026, hura zerrendaburu zuen *Pour Biarritz, Pour Vous* hautes-zerrendak 2020ko udal hauteskundeak % 50,22ko babesarekin aise irabazi eta gero.
2026ko hauteskundeetan bigarren geratu zen, Serge Blancoren ostean.

## Erreferentziak
Sekiro: Shadows Die Twice

***Sekiro: Shadows Die Twice*** 2019ko FromSoftware japoniar bideo-joko konpainiaren akziozko bideo-joko bat da. The Game Awardseko urteko jokorik hoberenaren saria irabazi zuen. PlayStation 4, Xbox One eta Microsoft Windows plataformetan argitaratu zuten.

Jokoak "Otsoa" izeneko Sengoku Aroko shinobi bat du protagonista, bere maisua eraso eta bahitu zuen samurai klan batez mendekatzen saiatzen dena.

## Kanpo estekak
Shinobi

japonierazko hitzak gizonezko ninja esan nahi du. Shinobi, gainera, izan daiteke:
* *Shinobi*, SEGAren bideo-joko saila.
** *Shinobi* (1987), jatorrizko arkadea.
** *Shinobi* (1991), Game Gear kontsolarako bideo-jokoa.
** *Shinobi* (2002), PlayStation 2 kontsolarako bideo-jokoa.
** *Shinobi 3D* (2011), Nintendo 3DS kontsolarako bideo-jokoa.
* *Shinobi: Heart Under Blade*, 2005eko japoniar filma
Shinobi (bideo-jokoa)

1987ko Sega japoniar bideo-joko konpainiaren arkade bideo-joko bat da. Oso arrakastatsua izan zen eta bere saila sortu zuen.

## Sinopsia 
Joe Musashi Zeed izeneko erakunde kriminal baten aurka borrokatzen den egungo ninja bat da. Bahituak izan diren ninja haurrak erreskatatzeko, Joek Zeedeko bost buruzagiekin eta erakundearen base sekreturako bidean aurkitzen dituen jarraitzaile guztiekin amaitu beharko du.

## Kanpo estekak
Untzeta etxea

**Untzeta etxea** edo **jauregia** XVII. mendeko jauretxea da. Bergarako Bidekurutzetako 46. zenbakian dago eta Zabalotegi bidearen aurrean kokatuta dago. Ezaguna da izkina batean koloredun beiraz hornitutako behatokia duelako. Elementu hori 2019. urtean zaharberritu eta bere lehengo itxura berreskuratu zuen.

Behatoki hori jauregiko lorategi zabal begiratzeko diseinatu zen, nahiz eta gaur egun ez da hori nabaritzen, lorategia errotik aldatu zuelako kale berri baten irekierak.

### Untzeta etxearen lorategia 
Arrizuriaga parkea izenarekin ezagutzen den arren, Untzeta jauregiaren lorategia da. XIX. mendearen bigarren erdialdean obra garrantzitsuak egin ziren Untzeta etxearen barruko zein kanpoko aldean. Beste birmoldaketa batzuen artean, paisaia motako lorategia diseinatu zuten garaiko modari jarraituz. Ortuak izandako lursailetan egin zuten, etxearen albo baten, nahiz eta gaur egun berriki eraikitako errepideak banatu egiten dituen jauregia eta haren lorategia.

XIX. mende amaieran Arrizuriaga jauregia eraiki zuten Untzeta jauregiaren lorategian; hortik izena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
God of War (2018ko bideo-jokoa)

***God of War*** 2018ko SIE Santa Monica Studio estatubatuar bideo-joko konpainiaren akziozko bideo-joko bat da. The Game Awardseko urteko jokorik hoberenaren saria irabazi zuen.

*God of War* sailaren 8. atala eta *God of War III*ren sekuela da. Istorioa eskandinaviar mitologian girotuta dago eta Kratos protagonista nagusi izatera itzultzen da.

## Kanpo estekak
Lara Croft

**Lara Croft** *Tomb Raider* bideo-joko saileko protagonista da. Arkeologo ingeles oso argia eta atletikoa da, eta antzinako hilobietan eta mundu osoko hondakin arriskutsuetan murgiltzen da. Toby Gardek eta Core Design talde garatzaile britainiarrak sortua, 1996an agertu zen lehen aldiz *Tomb Raider* bideojokoan.

Neneh Cherry eta Tank Girl komiki pertsonaiak inspiratuta, Gardek Lara Croft diseinatu zuen estereotipatutako emakumezko pertsonaiei aurre egiteko. Kritikarien ustez, Lara Croft bideo-jokoko pertsonaia esanguratsua da herri kulturan. Sei Guinness World Records ditu, jarraitzaile asko, eta filmera arrakastaz egokitutako bideo-jokoetako lehen pertsonaietako bat da. Lara Croft ere sex symboltzat hartzen dute, industrian arreta orokorra lortzen lehenetarikoa.

## Agerpenak 
Honako bideo-jokoetan agertu da:
* *Tomb Raider* - 1996
* *Tomb Raider II: Starring Lara Croft* - 1997
* *Tomb Raider III: Aventures of Lara Croft* - 1998
* *Tomb Raider: The Last Revelation* - 1999
* *Tomb Raider: Chronicles* - 2000
* *Tomb Raider: The Angel of Darkness* - 2003
* *Tomb Raider: Legend* - 2006
* *Tomb Raider: Anniversary* - 2007
* *Tomb Raider: Underworld* - 2008
* *Tomb Raider* (Reboot) - 2013
* *Rise of the Tomb Raider* - 2015
* *Shadow of the Tomb Raider* - 2018

Zineman ere bere bertsioak izan ditu:
* *Lara Croft: Tomb Raider* (2001), Angelina Joliek antzeztua.
* *Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life* (2003), Angelina Joliek antzeztua.
* *Tomb Raider* (2018), Alicia Vikanderrek antzeztua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cyclops (Marvel Comics)

**Cyclops**, euskaraz **Ziklope**, jaiotze izenaz **Scott Summers**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The X-Men* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1963ko iraila). Phoenix superheroiaren senarra da.

Bere ahalmenak onakoak dira: eguzki-energiazko ikusmen-izpiak; taktika maisutasuna; borroka arteetako eta aurrez-aurreko borrokan maisutasuna; bere taldekideen ahalmenekiko inmunitatea.

## Zinema 
Zineman James Marsden eta Tye Sheridan aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men* (2000)
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men Origins: Wolverine* (2009)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)
* *Deadpool 2* (2018)
* *Dark Phoenix* (2019)
* *The New Mutants* (2020)

## Kanpo estekak
Professor X

**Professor X**, euskaraz **X Irakaslea**, jaiotze izenaz **Charles Francis Xavier**, Marvel Comics komiki argitaletxearen pertsonaia bat da eta X-men superheroi taldeko burua. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The X-Men* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1963ko iraila).

Gaztaroan Magneto mutantearen lagunmina zen baina hark mutanteen nagusitasunean sinisten zuenez eta X Irakasleak mutanteen eta gizakien arteko elkarbizitzan baketsuan, elkar etsaitu eta bakoitza mutante talde baten buru bilakatu ziren.

Bere ahalmenak onakoak dira: telepatia eta proiekzio astrala.

## Zinema 
Zineman Patrick Stewart eta James McAvoy aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men* (2000)
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men Origins: Wolverine* (2009)
* *X-Men: First Class* (2011)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)
* *Logan* (2017)
* *Deadpool 2* (2018, kameoa)
* *Dark Phoenix* (2019)
Rogue (Marvel Comics)

**Rogue**, euskaraz **Kokin**, jaiotze izenaz **Anna Marie LeBeau**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Chris Claremont eta Michael Goldenk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The Avengers* komiki liburuaren 10. zenbakian agertu zen (1981).

Bere ahalmenak onakoak dira: ukimen bidez besteen trebeziak, pentsamenduak eta oroimenak beregatzeko gaitasuna; gizakizgaindiko indarra eta hegan egitea.

## Zinema 
Zineman Anna Paquin aktoreak antzeztu du.
* *X-Men* (2000)
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* * X-Men: Days of Future Past* (2014)

## Kanpo estekak
Eserleku bakarreko ibilgailu

[eskuinera|thumb| Eserleku bakarreko hegazkinaren adibidea: Mirage F1M [Ehiza-hegazkin|heiza-hegazkina Espainiako Aire Armadak 2010ean Kecskemét-en (Hungaria) egin zuen erakusketa batean. ]]
**Eserleku/jarleku bakarreko ibilgailua** eserleku bakarra duen ibilgailua da. Eserleku bakarreko ibilgailuak bidaiariak ohi dira gidatuak izan, eserleku bakarreko motozikletekin gertatzen den bezala edo eserleku bakarreko lasterketa-autoa, baina badira eserleku bakarreko ibilgailurik bidaiari batekin, baina ez horrek gidatutatakoa, hala nola, Tripulatzaile bakar batek okupatutako espazio-kapsulak bidaltzen dituzten suzirien kasua, baina ez daude bidaiariak gidatuta (azken hori izan zen Yuri Gagarinen eserleku bakarreko kapsula, 1961ean).

## Abiazioan 
Hegazkintza zibilean eserleku bakarreko hegazkinen modeloak daude, era guztietako zereginetarako erabiliak (aisialdirako hegazkintza hegazkin ultrarinetan, huzta fumigatzea, salgaiak edo posta garraiatzeko zailtasunak dituzten eremuetan, etab.). Hegazkintza militarrean eserleku bakarreko hegazkinen motarik ohikoenak ikuskapen-hegazkina eta heiza-hegazkina dira.

## Auto lehiaketan 
eskuinera|thumb| 2020ko eserleku bakarreko 1 formula
Lasterketa-autoak eserleku bakarrekoak izan ohi dira eta automobilismo lehiaketetarako (batez ere abiadurako lasterketetarako) diseinatuta daude. Kabina ahalik eta estuena da diseinatuta, aurreko azalera murrizteko eta aerodinamika hobetzeko. Gaur egun, auto indartsuenek normalean autoa lurrera bultzatzen duten aleroiak erabiltzen dituzte, pneumatikoen itsaspena handituz.

Pisu txikia eta aerodinamika bikaina direla eta, eserleku bakarreko ibilgailuak dira lasterketa-autorik bizkorrenak, bai zuzenetan eta bai bihurgunetan. Horrek maniobrak zailtzen ditu, balaztatze, bizkortze eta biraketarako erreakzioak gogorragoak direlako.

Sport prototipo batzuk karrozeria duten eserleku bakarrekoak dira. Adibide bat dira bigarren aroko CanAm-ak, 5000 Formula amerikarretik eratorriak.
Anıtkabir

**Anıtkabir** (literalki "oroitzazpenezko hilobia") Mustafa Kemal Atatürken mausoleoa da. Atatürk Turkiako Independentzia Gerraren liderra izan zen eta Turkiako Errepublikaren sortzailea zein lehen presidentea. Mausoleoa Ankaran dago. Diseinua Emin Onat eta Orhan Arda arkitektoen lana izan zen; 1941ean Turkiako Gobernuak Atatürki mausoleoa eraikitzeko lehiaketa antolatu zuen eta haiek irabazi zuten, nazioarteko beste 49 proposamen artean. Toki berean İsmet İnönü, Errepublikaren bigarren presidentea 1973tik lurperatuta dago ere bai, bere hilobia Atatürkenaren aurrez aurre izanik.

## Arkitektura 
1940 eta 1950 bitarteko garaia, Turkiar Arkitekturaren Bigarren Mugimendu Nazionala bezala izendatu dute historialariek. Garai honetan eraikuntza monumentalak, simetrikoak eta sekzio lauetan ebakitako harriz eginak bereizten dira nagusiki, xehetasunei eta artisautza trebetasunari garrantzi handia emanez. Garai honetako elementu berak ditu Anıtkabirrek, eta, askok, aro honetako lan gailurtzat hartzen dute. Gainera, elementu apaingarri eta arkitektoniko seljuktarrak eta otomandarrak ditu. Adibidez, dorreen teilatu-hegalek eta Ohorearen Aretoak elementu apaingarri seljuktarrak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Anitkabirren webgune ofiziala.
Sabretooth (Marvel Comics)

**Sabretooth**, euskaraz **Labanhortz**, jaiotze izenaz **Victor Creed**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau bat da eta Margento buru den superbilau taldeko kideetako bat. Chris Claremont eta John Byrnek sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Iron Fist* komiki liburuaren 14. zenbakian agertu zen (1977ko abuztua).

Basajaun antzeko itxura fisikoa eta hatzetako azkazal luzeak dauzka. Bere ahalmenak onakoak dira: osatze faktorea; gizakizgaindiko indarra, erresistentzia, arintasuna eta erreflexuak; gizakiazgaindiko zentzumen zorrotzak; azkazal erretraktilak.

## Zinema 
Zineman Tyler Mane eta Liev Schreiber aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men* (2000)
* *X-Men Origins: Wolverine* (2009)

## Kanpo estekak
Ultron

**Ultron**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau bat da. Roy Thomas eta John Buscemak sortu eta lehenbiziko aldiz *The Avengers* komiki liburuaren 54. zenbakian agertu zen (1968ko uztaila). The Avengers superheroi taldearen etsai nagusienetako bat da.

Hank Pym superheroiak sortutako robot bat da, Pymen burmuin ereduetan oinarrituz. Baina denboraren poderioz bere bere kontzientzia eta adimena bereganatu eta matxinatu egingo da, nolabaiteko Edipo konplexu bat garatuz, horregatik Hank gorrotatu eta haren neskalaguna den Wasp (Janet Van Dyne) superheroiaz maiteminduko da. Bere helburua Gizateria suntsitzea da.

Bere ahalmenen artean honakoak daude: gizakiak baina indartsuagoa da, robot gorputzdun adimen artifiziala, muturreko erresistentzia, energia proiekzioa, bere trebezia diseinuaren araberakoa da eta hegan egin dezake.

## Zinema 
Zineman James Spader aktoreak ahotsa ipini zion.
* *Avengers: Age of Ultron* (2015)
Doctor Octopus

**Doctor Octopus**, euskaraz **Octopus Doktorea**, jaiotze izenaz **Otto Octavius doktorea**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau bat da. Stan Lee eta Steve Ditkok sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The Amazing Spider-Man* komiki liburuaren 3. zenbakian agertu zen (1963ko uztaila). Bere ezizena olagarroek ("octopus") bezala gorputzetik ateratzen zaizkion lau beso mekaniko izatean datza.

Bere ahalmenak onakoak dira: ingeniari bikaina eta asmatzaile buruargia; genio baten intelektua; estrategian maisu; beso-mekaniko super-indartsuak eta iraunkorrak; bere besoen gaineko telepatia kontrola.

## Zinema 
Zineman Alfred Molina aktoreak antzeztu du.
* *Spider-Man 2* (2004)
Nightcrawler (Marvel Comics)

**Nightcrawler**, euskaraz **Gau Ibiltari**, jaiotze izenaz **Kurt Wagner**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Len Wein eta Dave Cockrumk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Giant-Size X-Men* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1975eko maiatza).

Deabru eta tximino arteko izaki urdin itzura du. Bere ahalmenak onakoak dira: telegarraioa; gau ikusmen hobetua; gizakizgaindiko arintasun eta erreflexuak; isats prentsagarria; azalera guztietara itsasteko gaitasuna; itzaletan nahastu eta ezkutatzeko gaitasuna; borroka arteetan eta aurrez-aurreko borrokan maisutasuna.

## Zinema 
Zineman Alan Cumming eta Kodi Smit-McPhee aktoreek antzeztu dute.
* *X2* (2003)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)
* *Deadpool 2* (2018)
* *Dark Phoenix* (2019)

## Kanpo estekak
Vulture (Marvel Comics)

**Vulture**, euskaraz **Sai**, jaiotze izenaz **Adrian Toomes**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau bat da eta Spider-Man superheroiaren etsai nagusietako bat. Stan Lee eta Steve Ditkok sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The Amazing Spider-Man* komiki liburuaren 2. zenbakian agertu zen (1963ko maiatza). Sai (ingelesez "Vulture") baten antzeko hegal eta gorpuzkera ditu.

Bere ahalmenak onakoak dira: elektronika ingeniaritzan genioa; gaitasun elektromagnetikodun jantzia; hegan egitea; gizakizgaindiko indar fisikoa.

## Zinema 
Zineman Michael Keaton aktoreak antzeztu du.
* *Spider-Man: Homecoming* (2017)
Kingpin (Marvel Comics)

**Kingpin**, euskaraz **Kapoa**, jaiotze izenaz **Wilson Fisk**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau bat da eta superheroi askoren arerioa, tartean Spider-Man eta Daredevil. Stan Lee eta John Romita Sr.ek sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The Amazing Spider-Man* komiki liburuaren 50. zenbakian agertu zen (1967ko uztaila). New York hiriko mafiaren buruzagi nagusia da, eta askotan itzalpetik lan egin ohi du, lan zikina morroiei edo superbilauei lagaz.

## Zinema 
Zineman John Rhys-Davies, Michael Clarke Duncan eta Vincent D'Onofrio aktoreek antzeztu dute.

## Kanpo estekak
Mystique (Marvel Comics)

**Mystique**, euskaraz **Mistika**, jaiotze izenaz **Raven Darkhölme**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau bat da eta Magneto buru den superbilau taldeko kideetako bat. Chris Claremont eta Dave Cockrumk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Ms. Marvel* komiki liburuaren 18. zenbakian agertu zen (1978ko uztaila). Jatorrizko itxuraz gorputz biluzi urdin eta begi nini horiak dauzkan emakumea da.

Bere ahalmenak onakoak dira: metamorfosia, nahi duen edozein pertsona ororen itxura fisikoa har dezake, bai eta bere ahots berdina izan ere; osatze faktore azkarra.

## Zinema 
Zineman Rebecca Romijn eta Jennifer Lawrence aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men* (2000)
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men: First Class* (2011)
* *X-Men: Days of Future Past* (2014)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)
* *Dark Phoenix* (2019)
Nafar erregionalismo (politika)

**Nafar erregionalismoa** Espainiako estatuak Nafarroaren nortasuna aintzat hartu behar duela dioen doktrina da. Honen arabera, Nafarroak nortasun berezia du Espainiako estatuaren baitan.

Nafar erregionalistek eta euskal nazionalistek Nafarroaren alde jotzen dute, euren arteko banaketa naziotzat Espainia, lehenek, eta Euskal Herria, bigarrenek, edukitzea da.

## Alderdi politikoak 
Doktrina honetan oinarritutako mugimendu politikoak Espainiako estatu barnean nafar interesak eta nafartasuna babestea du helburu.

Espainiako estatuaren baitako nafar erregionalismoaren ideiak jarraitzen dituzten alderdiak hauek dira: UPN, PPN, PSN, I-E eta Ahal Dugu. Hauetako talde batzuk Espainiako federalismoaren barruan ere koka daitezke.

## Oharrak 
## Ikus gainera 
* Nafartasuna
* Erregionalismoa
* Federalismoa
* Euskaltasuna
* Euskal erregionalismoa
* Euskaltzaletasuna
* Euskal abertzaletasuna
Espainiartasun

**Espainiartasuna** espainiarra denaren nolakotasuna da, espainiar nortasuna, eta baita espainiarra izatea ere.

Espainiarrak batu eta besteengandik bereizten dituzten ustezko ezaugarriez osaturik dago, eta haien batasun eta identitatearen oinarria da. Era berean, espainiar kulturaren adierazpenak barne hartzen ditu, hala nola ohiturak, jokabideak edo ikurrak. Beti ere adierazpen horiek orokor, ezagun eta ikonikoak badira, eta espainiar estatuarekin erraz identifika badaitezke.

Espainiartasunaren ikurren artean honako hauek aurki ditzakegu: zezenak, flamenko, futbola, Cid Campeador, Done Jakue "Mairu Hiltzailea", ñ letra edo On Kixote Mantxakoa.

Corrida madrid eq 2014-04-13 06.jpg|Zezenketak
Flamenco en el Palacio Andaluz, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 20.JPG|Flamenkoa
ConfedCup2013Champions11.jpg|Espainiako futbol selekzio nazionala
Cross_Santiago.svg|Done Jakueren Gurutzea

## Ikus, gainera 
* Espainiar nazionalismoa
Jean Grey

**Phoenix**, euskaraz **Fenix**, jaiotze izenaz **Jean Grey**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The X-Men* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1963ko iraila). Cyclops superheroiaren emaztea da.

Bere ahalmenak onakoak dira: telepatia, telekinesia, pirokinesia eta hegan egitea.

## Zinema 
Zineman Famke Janssen eta Sophie Turner aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men* (2000)
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men Origins: Wolverine* (2009)
* *X-Men: First Class* (2011)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)
* *Dark Phoenix* (2019)

## Kanpo estekak
Beyonder

**Beyonder**, euskaraz *Haratagokoa*, Marvel Comics komiki argitaletxearen pertsonaia bat da. Jim Shooter eta Mike Zeckek sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Secret Wars* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1984ko maiatza).

Marvel unibertsoko pertsonai boteretsuenetako bat da, galaxiako izaki ikustezin eta ahalguztiduna da. *Secret Wars* komikietan Lur planetako Superheroi eta Superetsai talde bana bahitu eta unibertsoaren bestaldeko planeta batera lekualdatuko ditu, bertan elkarren artean borrokatu daitezen, Beyonderrek gudua eta haien portaerari so egiten dien bitartean.
Alabesismo

**Alabesismoa**, euskal abertzaleen artean, aldi berean Espainia eta Arabaren aldeko jarduera politikoa eta kulturala adierazteko erabiltzen den gaitzespen hitza da. Alabesismoaren aldekoari *alabesista* deitzen zaio.

## Ikus gainera 
* Arabar erregionalismoa
Aramendiako Guruztokia

**Aramendiako Kristo Santuaren Guruztokia** Allingo herri honetan dago guruztoki edo gurutze monumentala da, bere berezko ganga eta guzti. 1559. urtean sortutako multzo plateresko bat da, 2014. urtean eraberritua. Aramendia herriaren behealdean dago, mendebalderantzat Metautenera irteten den bidearen hasieran.

Gurutzea silarrian eraikitako estalpe baten pean dago. Izar-ganga batek estalitako hiruki fornako planta du. Hiru nerbioek hiru horma bularretan hartzen due atseden. Gurutzea bera zilarrezko gurutze erranazentisten harrizko bertsioa. Goi-erliebean dituen irudietan, San Pedro, San Paulo, Kristo gurutziltzatua eta Andre Maria haurrarekin.

Nafarroan diren 73 guruztoki katalogatuen artean, babes bereziko bakarra da hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hank Pym

**Henry "Hank" Pym doktorea**, Marvel Comics argitaletxearen pertsonaia bat da, jatorrizko Ant-Man superheroia eta The Avengers superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee, Larry Lieber eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Tales to Astonish* komiki liburuaren 27. zenbakian agertu zen (1962ko urtarrila).

## Zinema 
Zineman Michael Douglas aktoreak antzeztu zuen.
* *Ant-Man* (2015)
* *Ant-Man and the Wasp* (2018)
* *Avengers: Endgame* (2019)
Angilla nekropolia

**Angilla nekropolia** Riberako gune arkeologiko bat da, Siziliako Agrigentoko probintziako udalerria.

## Deskribapena 
Nekropolia, Brontze Aro ertain eta berantiarrekoa da (K.a. XIII. mendea), 1982an aurkitu zuten. Ribera hiriaren hegoaldean dago.

Bi hilobi motaz osatuta dago: haitzulokoak eta kamera artifizialakoak. Horietako batzuetara, hilobiaren parean dagoen dromos izeneko 1,5-5 metroko luzera duen korridore batetik iristen da. Hilobiak gangatutako kupula bat (tholos) eta kamera bat edo bi ditu. Hauetan, hilotzari eskaintza botiboekin (loreontziak, eraztunak, besoak, erremintak) plataforma bat dago.

Hilobi hauen neurriak eta tipologia bakarrak dira Siziliako mendebaldean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Sicilia, Touring Club Italiano, 1990, 380 orr., .
* Istituto Gramsci siciliano, *Traffici micenei nel Mediterraneo: problemi storici e documentazione archeologica*, Taranto, Istituto per la storia e l'archeologia della Magna Grecia, 1986

## Kanpo estekak
Arabartasun

**Arabartasuna** arabarra denaren nolakotasuna da, arabar nortasuna, eta baita arabarra izatea ere.

## Politikan 
Arabartasuna alderdi abertzale nahiz ez abertzaleek euren historian bere egin duten pentsamolde edo adar ideologikoen parte da.

## Ikus, gainera 
* Euskaltasuna
* Euskaltzaletasuna
* Euskal abertzaletasuna
* Arabar erregionalismoa
Harold Holt

**Harold Edward Holt** (Stanmore, Sydney, 1908ko abuztuaren 5a - Cheviot Beach, Victoria, 1967ko abenduaren 17an desagertua) Australiako lehen ministroa izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Melbourneko Unibertsitatean. Alderdiko Liberaleko kide izan zen eta Robert Menziesen hainbat gobernutan ministro izan zen. 1966ko urtarrilaren 26an Menziesen ondorengoa izan zen lehen ministro kargua hartu zuenean eta azaroan hauteskundeak irabazi zituen gehiengo handiarekin.

1967ko abenduaren 17an desagertu zen Cheviot Beach-en igerian zebilela. Ez zuen inoiz bere gorpua aurkitu.
Galactus

**Galactus**, Marvel Comics komiki argitaletxearen pertsonaia bat da. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Fantastic Four* komiki liburuaren 48. zenbakian agertu zen (1966ko martxoa).

Marvel unibertsoko pertsonai boteretsuenetako bat da, jatorriz izaki ahalguztidun kosmiko bat da, bere gosea asebetetzeko planetak kontsumitzera derrigortua, horretarako berak izendatutako morroiak erabiltzen ditu. Era beran, unibertsoan bere oreka mantentzeko indar bat bezala ere deskribatua izan da.
Barrow-in-Furness

**Barrow-in-Furness**, Ingalaterrako Cumbria konderrian dagoen udalerri bat da, Furness penintsulan. 2011ko erroldaren arabera 56.745 biztanle ziruen.
Estatxa

thumb|Estatxa eta arpoia, Alaskako baleauntzi batean, 1915.
thumb|Ipar Amerikako herri indigenen estatxak; ezkerrekoa foka larruz egina da.
Estatxa arpoiari lotzen zitzaion soka da, baleazaleen tresna. Hedaduraz, itsasontzi batetik finkatuta dagoen beste itsasontzi bati edota edozein objektu finkori hainbat lan egitearren botatzen zaion soka da. Era berean, estropadetan, traineru guztiak parekaturik irten daitezen patroiak hartzen duen irteera-balizako soka.

Euskal arrantzaleen txalupa tradizionaletan ohikoa zen balearen arrantzarako estatxak egotea prest, beste zerbait arrantzan jardunez gero ere, balearik agertzen bazen. Orioko baleazaleek 80 braza (146 metro inguru) arteko estatxak izan ohi zituzten euren txalupetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rex Warner

**Rex Warner** (Birmingham, 1905eko martxoaren 9a - Wallingford, Oxfordshire, 1986ko ekainaren 24a) ingeles idazle eta itzultzailea izan zen, Aintzinaro Klasikoan espezialitatua. Oxforden ikasi zuen, non W. H. Auden, Cecil Day-Lewis eta Stephen Spender ezagutu zituen. 1945ean Atenasera joan zen eta hiriko Britainiar Museoa zuzendu zuen 1947ra arte. Garai hartan greziar klasikoen itzulpengintzari ere ekin zion. Geroago antzinako historia irakatsi zuen Estatu Batuetan.

Franz Kafkaren mireslea izan zen, bere lanean eragina izan zuena. Bere lehen hiru eleberriak antifaxistak izan ziren. Ondoren, alegoria garaikidea utzi eta Antzinako Erroma eta Antzinako Greziari buruzko eleberri historikoak idatzi zituen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *The Wild Goose Chase* (1937)
* *The Professor* (1938)
* *The Aerodrome* (1941)
* *Why Was I Killed?* (1943)
* *Men of Stones; A melodrama* (1949)
* *Escapade* (1953)
* *Young Caesar* (1958)
* *Imperial Caesar* (1960)
* *Pericles the Athenian* (1963)
* *The Converts* (1967)

### Olerki bildumak 
* *Poems* (1937)
* *Poems and Contradictions* (1945)
* *New Poems 1954* (Laurie Lee eta Christopher Hassallekin) (1954)

### Ez-fikziozkoa 
* *The Kite* (1936)
* ''We're Not Going To Do Nothing: A Reply to Mr Aldous Huxley's Pamphlet "What Are You Going to Do About It?"* (1936); (Cecil Day-Lewisekin)
* *English Public Schools* (1945)
* *The Cult of Power* (1946)
* *John Milton* (1949)
* *E. M. Forster* (1950, 2nd edition 1960) (John Morris-ekin)
* *Men and Gods* (1950)
* *Greeks and Trojans* (1951)
* *Views of Attica* (1951)
* *Ashes to Ashes: A Post-Mortem on the 1940–51 Tests* (1951) (Lyle Blairekin);
* *Eternal Greece* (1953) Martin Hürlimann-ekin
* *Athens* (1956) Martin Hürlimann-ekin
* *The Greek Philosophers* (1958)
* *Look at Birds* (1962)
* *The Stories of the Greeks* (1967)
* *Athens at War'' (1970) a "retelling" of Thucydides' history of the Peloponnesian War
* *Men of Athens: The Story of Fifth-Century Athens* (vt. *The Story of Fifth-Century Athens*) (1972) (Dimitrios Harissiadisen argazkiekin)

### Antzinako grezieraren itzulpenak 
* Eskilo, *Prometheus Bound* (1947)
* Tuzidides, *History of the Peloponnesian War* (1954)
* Xenophon, *A History of My Time* and *The Persian Expedition*
* Plutarko, *Parallel Lives* (as *The Fall of the Roman Republic*) and *Moral Essays*
* Euripides, *Medea* (1944)
* Euripides, *Helen* (1958)
* Euripides, *Hippolytus* (1958)

### Latinaren itzulpena 
* *War Commentaries of Caesar* (1960) Gallic & Civil Wars
* *The Confessions of St. Augustine* (1963)

### Grezieraren itzulpenak 
* *On the Greek Style: Selected Essays in Poetry and Hellenism* by George Seferis, translated by Rex Warner and T. D. Frangopoulos, with an introduction by Rex Warner. (1967)
Red Skull

**Red Skull**, euskaraz **Garezur Gorri**, jaiotze izenez **Johann Shmidt**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau bat da. Joe Simon eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Captain America Comics* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1941eko martxoa). Captain America superheroiaren lehenbiziko arerio nagusia izan zen.

Red Skullen lehenbiziko nortasuna George Maxon izan zen, AEBetako Aire Armadarentzat hegazkinak ekoizten dituen Maxon Aircraft Company enpresaren nagusia, baina Captain America Comics komikiaren 7. zenbakian (1941eko urria) George Maxon haren papera antzeztzen zuen Red Skullen morroi bat besterik ez zela agertzen da. Ondorengo zenbakietan Red Skullen benetako nortasuna Johann Schmidt nazi ofiziala dela agertuko da.

## Zinema 
Zinema Hugo Weaving eta Ross Marquand aktoreek antzeztu zuten.
* *Captain America: The First Avenger* (2011)
* *Avengers: Infinity War* (2018)
* *Avengers: Endgame* (2019)
Beast (Marvel Comics)

**Beast**, euskaraz **Pizti**, jaiotzez izenez **Henry Philip "Hank" McCoy** doktorea, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *X-Men* komiki aldizkariaren 1. zenbakian agertu zen (1963ko iraila). Lanbidez genetista, biokimikaria eta unibertsitateko irakaslea da.

Bere ahalmenak honakoak dira: hatzamar zorrotza; gizakizgaindiko indarra; gizakizgaindiko arintasuna; gizakizgaindiko abiadura; genio baten intelektua.

## Zinema 
Zineman Steve Bacic, Kelsey Grammer eta Nicholas Hoult aktoreek antzeztu dute.
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men: First Class* (2011)
* *X-Men: Days of Future Past* (2014)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)
* *Dark Phoenix* (2019)
* *Deadpool 2* (2018)
Colossus (Marvel Comics)

**Colossus**, euskaraz **Koloso**, jaiotzez izenez **Piotr "Peter" Nikolaievitch Rasputin**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Len Wein eta Dave Cockrumk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Giant-Size X-Men* komiki aldizkariaren 1. zenbakian agertu zen (1975eko maiatza). Lanbidez margolari, ikasle eta nekazaria da.

Bere ahalmenak honakoak dira: bere larruazala altzairu organikoan bilaka dezake, horrek gizakiazgaindiko indarra eta erresistentzia ematen dizkio.

## Zinema 
Zineman Daniel Cudmore eta Stefan Kapičić (ahotsa) aktoreek antzeztu dute.
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men: First Class* (2011)
* *X-Men: Days of Future Past* (2014)
* *Deadpool 1* (2016)
* *Deadpool 2* (2018)
Zistizerkosi

**Zistizerkosia** teniasi mota bat da, txerri-tenia zestodoak eragiten duen bizkarroi-gaixotasuna. Taenia solium-ek txerriak eta gizakia parasitatzen ditu.

Aipatutako zestodoaren zistizerkoak (hots, bere larbak) dira gaitzaren eragileak. Zistizerko horiek infektatutako pertsonaren ehunetan kokatzen dira, eta gaitza larria izan daiteke bizkarroiaren larbak organo garrantzitsuak (burmuina, gibela...) kolonizatzen baldin badituzte .

Infekzioa gorozki aho-bidetik burutzen da, hots, infektatutako pertsona baten hondakin fekalek (bizkarroien arrautzak dituztenak) beste pertsona bat kutsatzen dutenean, honek kontaktuan sartzean hondakin fekal horiekin . Teniasien aldean (behien haragi kutsatua jaterakoan harrapatzen direnak), zistizerkosian gaitz akutua ez da harrapatzen animalien (txerrien edo basurdeen) haragia kontsumitzerakoan, arrautzak dituzten giza-hondakin fekalek janariak edo urak kutsatzen dituztenean baizik . Arrautzak hesteetako traktuan zabaltzen dira, eta larbak hesteetako hormak zeharkatzen dituzte eta odolaren bidez gorputzean barrena hedatzen dira; modu horretan kisteak ehun askotan koka daitezke.

Kisteak burmuinetan kokatzen direnean neurozistizerkosi izeneko gaitz larria eragin dezakete.

Txerri-teniak txerrien bizkarroi ere bada. Gizakiak infektatutako txerri edo basurdeen okela jaten duenean bizkarroiaren larbak hesteetara heltzen dira, tenia helduak bertan agertuz hilabete batzuen buruan. Kasu honetan zistizerkosia ez da garatzen. Baina infektatutako pertsona horrek teniaren arrautzak kanporatzen ditu gorozkiekin. Gorozki-aho bidetik transmisioa osatzen baldin bada, hau da, kutsatutako hondakin fekal horiek beste pertsona batek bereganatzen baditu (ur edo janarien bidez), bigarren pertsona horrek zistizerkosia garatuko du.

Zistizerkoasiaren kasu gehienak higiene baldintza kaskarrak dituzten herrialde azpigaratuetan agertzen dira. Gaitza oso bitxia da Euskal Herrian. Profilaxirik onena ur eta janarien kutsapen fekala ekiditean datza.

Taeniaren kisteak giharretan kokatzen direnean gaitza asintomatikoa da gehienetan. Haatik, organoak kolonizatzen dituztenean zistizerkoasiak sintoma ugari sor dezake,kaltetutako organoaren arabera.

Diagnostikorako erresonantzia magnetikoa, erradiografiak edo tomografia erabiltzen dira, teknika horien bitartez larbak ikusgai direlako. Froga serologikoek diagnostikoan ere laguntzen dute.

Tratamendua antiparasitarioen erabileran datza. Hainbat kasutan kirurgia beharrezkoa izan daiteke, larbak erauzteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Angel (Marvel Comics)

**Angel** edo **Archangel**, euskaraz **Aingeru** edo **Goiaingeru**, jaiotzez izenez **Warren Kenneth Worthington III** Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *X-Men* komiki aldizkariaren 1. zenbakian agertu zen (1963ko iraila). Lanbidez enpresaburua da.

Bere ahalmenak honakoak dira: hegan egitea; gizakizgaindiko arintasuna; odol berriztagarria.

## Zinema 
Zineman Ben Foster eta Ben Hardy aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)

## Kanpo estekak
Thing (Marvel Comics)

**Thing**, euskaraz **Gauza**, jaiotze izenaz **Ben Jacob Grimm**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta Lau Izugarriak superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Fantastic Four* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1961eko azaroa). Gizaki itxura ez duenean harri laranja kolorezko izakian bilakatzen da.

Bere ahalmenak onakoak dira: gizakizgaindiko indar fisikoa; harri baten antzeko material batera mutatutako izakia; muturreko erresistentzia fisikoa; aurrez-aurreko borrokan trebea.

## Zinema 
Zineman Michael Chiklis eta Jamie Bell aktoreek antzeztu dute.
* *Fantastic Four* (2005)
* *Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer* (2007)
* *Fantastic Four* (2015)

## Kanpo estekak
Kitty Pryde

'*Katherine *Kitty* Anne Pryde**, ezizenak **Sprite**, **Ariel** edo **Shadowcat*', Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Chris Claremont eta John Byrnek sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *X-Men* komiki aldizkariaren 180. zenbakian agertu zen (1980ko urtarrila).

Bere ahalmenak honakoak dira: bere gorputzaren dentsitate atomikoa eraldatzeko gaitasuna, alegia, materiaren atomoek bere gorputza arazorik gabe zeharkatu dezakete; genio baten intelektua; borroka arteetan maisutasuna.

## Zinema 
Zineman Sumela Kay, Katie Stuart eta Ellen Page aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men* (2000)
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men: Days of Future Past* (2014)
Invisible Woman

**Invisible Woman**, euskaraz **Emakume Ikustezina**, jaiotze izenaz **Susan "Sue" Storm Richards**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta Lau Izugarriak superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Fantastic Four* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1961eko azaroa). Reed Richards/Mister Fantastic superheroiaren emaztea da eta Johnny Storm/Human Torchen anaia eta Thing superheroiaren lagunmina.

Bere ahalmenak onakoak dira: ikusezintasuna; argi uhinen manipulazioa; hegan egitea; energiaren manipulazioa; indar-eremuen manipulazioa.

## Zinema 
Zineman Jessica Alba eta Kate Mara aktoreek antzeztu dute.
* *Fantastic Four* (2005)
* *Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer* (2007)
* *Fantastic Four* (2015)

## Kanpo estekak