open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enfield

**Enfield** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, iparraldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 328.400 zituen 82,20 kilometro koadroko azaleran.

## Historia 
Erromatarren garaian Londreserako errepidean kokaturik zegoen asentamendu bat izan zela erakusten dute Edmonton inguruan egin diren indusketek.

790 urtean Merciako Offa erregeak St Albans abadiari eman zizkion lurrak. Daniarrek Ingalaterra ekialdea konkistatu zutenean Lea ibaiaren inguruan hainbat gotorleku eraiki zituzten. Normandiarren konkistaren ondoren Enfield eta Edmonton jadanik existitzen ziren, lehenak 400 biztanle zituen eta bigarrenak 300. Domesday liburuan Enfielden parkea bazela ere aipatzen da eta londrstarrak bertara ehizatzera etortzen zirela.

Enfield Town Middlesex konderriko baso zabalaren ertzean zegoen merkatu-herri bat zen, Londrestik egun bateko distantziara zegoena. Hiriburua zabalduz joan ahala Enfield industrializatu egin zen (batez ere armagintzan) eta ondoren suburbio erresidentziala bihurtu zen. Gaur egungo udalerria 1965 urtean eratu zen Southgate, Enfield eta Edmonton udalerriek bat egin zutenean.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Enfield town March 2016 06.JPG|Enfield erdigunea.
Irudi:Old buildings, Enfield Town - geograph.org.uk - 936103.jpg|Enfield erdigunea.
Irudi:New River Loop, Enfield - geograph.org.uk - 1033360.jpg|Enfield herriko parkea.
Irudi:Edmonton, Former Charles Lamb Institute, Church Street, N9 - geograph.org.uk - 678869.jpg|Edmonton.
Irudi:All Saints Edmonton.jpg|Edmontongo Santu guztien eliza (XII mendekoa).
Irudi:Grovelands House, The Bourne, Southgate, N14.jpg|Grovelands House.
Irudi:Broomfield House in 1981.jpg|Broomfield House.
Irudi:Forty Hall, Enfield.jpg|Forty Hall.
Irudi:FortyHallLake.jpg|Forty Hall parkeko aintzira.
Irudi:Capel Manor.JPG|Capel Manor.
Irudi:Myddleton House and Garden, Bulls Cross, Enfield - geograph.org.uk - 316762.jpg|Myddleton House.
Irudi:Royal Small Arms Factory.jpg|Arma lantegia.
Irudi:Trent Park, London N14 - geograph.org.uk - 1026201.jpg|Trent parkea.

## Kanpo estekak 
*  Enfield barrutiko kontseiluaren webgunea.
Hounslow

**Hounslow** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, mendebaldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 268.800 zituen 55,98 kilometro koadroko azaleran.

## Historia 
XIII mendeko agirietan jadanik aipatzen da *Hounslow* izena. Middlesex konderriaren barnean egon da mendeetan zehar eta konderri hau Westminster abadiaren kontrolpean egon izan da.

Southampton, Bath, Bristol and Exeter-era zihoan hego-mendebaldeko errepidearen lehenengo posta-herria izan zen Hounslow. Garapen handia ordea XX mendean iritsi zitzaion, 1940 hamarkadatik aurrera bereziki, Londres-Heathrow aireportuaren gertutasunagatik. Udalerria 1965 urtean eratu zen Middlesex-eko Brentford and Chiswick, Feltham eta Heston and Isleworth barrutiek bat egin zutenean.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Brentford skyline.JPG|Brentford.
Irudi:Syon House West Aspect.JPG|Syon House.
Irudi:Syon, the bridge over the lake - geograph.org.uk - 482888.jpg|Syon parkea.
Irudi:Osterley Park House, London-25June2009-rc.jpg|Osterley Park.
Irudi:Chiswick House.jpg|Chiswick House.
Irudi:Chiswick Town Hall north and west facing 515c.jpg|Chiswick-eko udaletxe zaharra.
Irudi:Hogarths house 5832.JPG|Hogarth's House.
Irudi:Bedfont Lakes Country Park - geograph.org.uk - 93469.jpg|Bedfont aintziren parkea.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Hounslow barrutiko kontseiluaren webgunea.
Merton

**Merton** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, hegoaldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 204.600 zituen 37,61 kilometro koadroko azaleran. Udalerriko auzorik ezagunenak Mitcham, Morden eta Wimbledon dira.

## Historia 
Mitcham inguruan zeltiarren gotorleku bat izan zen Pollards Hill muinoan. Ondoren erromatarrek eta saxoiek okupatu zuten eremua. XII mendean Andre Mariaren pioretxea sortu zen Mertonen. XVIII mendean Mitcham ingurua industrializatzen hasi zen gainerakoak nekazal eremua izaten jarraitzen zuen bitartean. XIX mendean Londresko familia aberatsak ezarri ziren Wimbledon inguruan.

1965 urtean gaur egungo udalerria eratu zen Merton, Mitcham, Morden eta Wimbledon elkartzean.

## Auzoak 
Udalerria honako auzoek osatzen dute:

## Kirolak 
Kirol ekintzarik ezagunena Wimbledongo txapelketa da, munduan dauden lau Grand Slam-en artean zaharrena. 1877an biatu zen.

Wimbledon F.C. izan da udalerriak izan duen futbol talderik indartsuena. Ingalaterrako Futbol Kopa irabazi zuen 1987-88 denboraldian finalean Liverpooli 1-0 irabazita. 2003an deslokatu egin zuten eta berria sortu behar izan zuten, AFC Wimbledon.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Wimbledon.jpg|Wimbledon erdigunea.
Irudi:Centre Court.jpg|**Wimbledongo txapelketa**.
Irudi:MordenHall.jpg|Morden Hall Park.
Irudi:Cannizaro House.jpg|Cannizaro House.
Irudi:New Wimbledon Theatre.jpg|New Wimbledon Theatre.
Irudi:Eagle House, London Road, Mitcham. - geograph.org.uk - 22085.jpg|Eagle House (1705).

## Kanpo estekak 
*  Merton barrutiko kontseiluaren webgunea.
Harrow

**Harrow** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, ipar-mendebaldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 247.100 zituen 50,47 kilometro koadroko azaleran.

## Historia 
Mendeetan zehar Middlesex konderriaren parte izan da. 1934an udalerria eratu zen eta 1965ean Londres Handiaren barnean sartu zuten.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:St Mary's, Harrow on the Hill, 2015 29.jpg|Andre mariaren eliza.
Irudi:Little Stanmore, Church of St Lawrence - geograph.org.uk - 92097.jpg|St Lawrence eliza.
Irudi:Speech Room, Harrow School.JPG|Harrow School.
Irudi:Harrow, Headstone Manor - geograph.org.uk - 77009.jpg|Headstone Manor.
Irudi:Harrow Museum Tithe Barn.JPG|Harrow museoa.
Irudi:Elliott Hall image.JPG|Elliott Hall.
Irudi:Bentley Priory Summerhouse Lake 1.jpg|Bentley Priory Natur Erreserba.

## Kanpo estekak 
*  Harrow barrutiko kontseiluaren webgunea.
Kingston upon Thames

**Kingston upon Thames** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, hego-mendebaldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 173.500 zituen 37,25 kilometro koadroko azaleran.

## Historia 
Tamesis ibaiaren hegoaldeko ertzean, Kingston upon Thames lurraldea aintzinatik populatua izan dela erakusten dute aurkitu diren aztarna erromatarrek. 838 urtean agertzen da *Cyninges tun* izena, gerora Kingston bihurtuko dena, "erregeen harria". Izan ere bertan koroatu baitziren zazpi errege anglo-saxoi:
* Eduardo Zaharra (900)
* Athelstan (925)
* Edmundo I.a (939)
* Edred (946)
* Eadwig Ederra (956)
* Eduardo Martiria (975)
* Etelred II.a Zalantzatia (979)

1009 urtean vikingoek harpilatu zuten ingurua.

XX mendean zehar Kingstongo industria airegintza militarrean espezializatu izan da. 1965ean Surrey konderritik Londres Handira pasatzean borough bihurtu zen.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Kirolak 
2012ko Udako Olinpiar Jokoetako txirrindularitza probak bertan jokatu ziren.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Guildhall, Kingston.jpg|Udaletxea.
Irudi:Great Gate, Hampton Court Palace.jpg|Hampton Court jauregia.
Irudi:Coronation Stone01.jpg|Koronazio Harria.
Irudi:Kingston All Saints01.JPG|Santu guztien eliza (XII mendekoa).
Irudi:Kingston Bridge - geograph.org.uk - 1690445.jpg|Kingston Bridge Tamesis gainean.
Irudi:Isabella Plantation, Richmond Park, London - April 2011.jpg|Richmond parkea.
Irudi:Druids Head Pub Kingston.jpg|*Druids Head* pub-a.
Irudi:'Out Of Order' by David Mach - geograph.org.uk - 1102588.jpg|'Out Of Order' eskultura.
Irudi:Bentalls Centre, Kingston-upon-Thames.jpg|Bentall Centre merkatalgunea.
Irudi:Chessington World of Adventures Peeking Heights.jpg|Chessington World of Adventures.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Kingston upon Thames barrutiko kontseiluaren webgunea.
Redbridge

**Redbridge** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, ipar-ekialdean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 296.800 zituen 56,41 kilometro koadroko azaleran.

## Historia 
Roding ibaia gurutzatzeko erabiltzen zen zubi gorri batek ematen dio izena udalerriari, izan ere *Redbridge* izenak "zubi gorria" esan nahi baitu ingelesez.

Essex konderriaren barnean egon zen lurraldea 1965 urtean udalerria eratu eta Londres Handian sartu zuten arte. Aurrez izan ziren udalerrien artean Ilford da Redbridgeren zatirik handiena hartzen duena, gainerakoak Wanstead and Woodford, Dagenhamen zati bat eta Chigwell barrutia dira.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Ilford Redbridge Town Hall.JPG|Udaletxea.
Irudi:Valentines Mansion, front entrance.jpg|Valentines Mansion.
Irudi:Valentines Park, London Borough of Redbridge, IG1 (4163243333).jpg|Valentines parkea.
Irudi:Hainault Forest Country Park, The Lake - geograph.org.uk - 602653.jpg|Hainault Basoko parkea.
Irudi:River roding barking london.jpg|Roding ibaia.

## Kanpo estekak 
*  Redbridge barrutiko kontseiluaren webgunea.
Sutton

**Sutton** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, hegoaldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 200.100 zituen 43,85 kilometro koadroko azaleran.

## Historia 
Aspalditik populatua izan da eremua, duela 10.000 urtetatik bai behintzat. Lehenengo asentamendu garrantzitua erromatarrena izan zen.

1086ko Domesday liburuan aipatzen da lehen aldiz *Sudtone* bezala. Antzinako ingelesez "hegoaldeko etxaldea" esan nahi du. Bertan 30 etxe zeudela eta 200 biztanle inguruko populazioa zuela esaten da. Chertseyko apezpikuaren lurraldea zen baina Mertongo prioreak mahastiak zituen bertan. 1538ko monasterioen disoluzioaren ondoren Henrike VIII.ak eskuratu zuen. Koroaren lurrak izan ziren harik eta 1669an Sir Robert Long-i saldu zion arte. Ordutik aurrera hainbat eskutatik pasa zen.

XIX mendean parrokia osatu zuen eta gaur egungo udalerria 1965 urtean eratu zen Sutton and Cheam, Beddington and Wallington eta Carshaltonek bat egin zutenean.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## BedZED 
**Beddington Zero Energy Development** (***BedZED***) ekoauzo txiki bat da, 99 etxebizitzakoa, Bill Dunster arkitektoak 2000 eta 2002 urteen artean eraikia.

Auzoak 1,7 hektarea ditu eta bertan 2.500 m² bulego eta denda daude, auzolan aretoa, ikuskizun aretoa, berdegune publiko eta pribatuak, osasun zentro pribatu bat, kirol zelai bat, haurtzaindegi bat, taberna bat eta jatetxea bat.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:3 Crossroads Sutton Surrey London.JPG|Suttongo bidegurutzea.
Irudi:BedZED 2007.jpg|BedZED ekoauzoa.
Irudi:Surrey, The Mansion House, Nonsuch Park - geograph.org.uk - 1733012.jpg|Nonsuch Mansion.
Irudi:Carew manor.jpg|Carew manor.
Irudi:Honeywood House.jpg|Honeywood House.
Irudi:Charles Cryer Studio Theatre, Carshalton, Surrey - geograph.org.uk - 485263.jpg|Charles Cryer antzokia.
Irudi:3 Beddington Park, London Borough of Sutton - Boating Lake.jpg|Beddington parkea.
Irudi:P1470187 Carshalton Ponds...jpg|Carshalton parkea.
Irudi:Oaks Park - Apr 2014.jpg|Oaks parkea.
Irudi:Lavender Field Sutton.jpg|Astaizpiliku zelaiak (*Lavandula latifolia*) Carshaltonen.

## Kanpo estekak 
*  Sutton barrutiko kontseiluaren webgunea.
Richmond upon Thames

**Richmond upon Thames** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, mendebaldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 194.700 zituen 57,41 kilometro koadroko azaleran.

## Historia 
Henrike VII.ak Richmond jauregia eraiki zuen XVI mendean eta hortik datorkio izena. XVIII mendean aberatsentzako lurralde erakargarria bihurtu zen eta hainbat jauregi eraiki zituzten. Garai hartakoa da Keweko Errege Lorategi Botanikoa, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua daukana. Twickenham aldea aisialdirako erabili zen. 1846an trenbidea iritsi zen eta berehala Londresen zabaldunke azkarrak harrapatu zuen.

1965 urtean eratu zen gaur egungo udalerria, Middlesex konderriko Twickenham udalerriak eta Surrey konderriko Richmond eta Barnes udalerriek bat egin zutenean. *Richmond upon Thames* (Tamesis gaineko Richmond) izena orduan eman zitzaion, baina *Richmond* bezala ezagutzen da.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Kirolak 
Udalerrian hainbat kirol egiten diren arren bi dira ezagunenak:
* Errugbia: Twickenham Stadiumean jokatzen du Ingalaterrako errugbi selekzioak. Munduko hiru txapelketa jokatu dira bertan, 1991, 1999 eta 2015ean. Barnean Munduko Errugbiaren Museoa du.
* Arraunketa: Tamesis ibaiak bertan egiten duen ibilbidean jokatzen da Oxford-Cambridge estropada ezaguna.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Kew Gardens Palm House, London - July 2009.jpg|**Keweko Errege Lorategi Botanikoa (Gizateriaren Ondarea)**.
Irudi:Great Gate, Hampton Court Palace.jpg|Hampton Court jauregia.
Irudi:Kew Palace (5942717068).jpg|Kew jauregia.
Irudi:Strawberry Hill House from garden in 2012 after restoration.jpg|Strawberry Hill House.
Irudi:Ham House 2007.jpg|Ham House.
Irudi:White Lodge.jpg|White Lodge.
Irudi:Twickenham Stadium - May 2012.jpg|Twickenham Stadium.
Irudi:2002-oxbridge-boat-race.jpg|Oxford-Cambridge estropada.
Irudi:A View of The Thames from Richmond Hill - panoramio.jpg|Tamesis ibaia.
Irudi:Isabella Plantation, Richmond Park, London - April 2011.jpg|Richmond parkea.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Richmond upon Thames barrutiko kontseiluaren webgunea.
Waltham Forest

**Waltham Forest** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, iparraldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 271.200 zituen 38,82 kilometro koadroko azaleran.

**Iron Maiden** heavy metal taldearen sorlekua da. 2012ko Udako Olinpiar Jokoetako Parke Olinpikoaren hainbat eraikin bertan ezarri ziren.

## Historia 
Aintzinatik populatua izan den eremua da. Harri Aroko aztarnak aurkitu dira eta erromatarren garaikoak ere bai. Badirudi erromatarren asentamendu garrantzitsua izan zela.

Erdi Aroan oreinak ehizatzeko eremua zen eta *Waltham Forest* ("Waltham basoa") izeneko erakundeak kudeatzen zuen jarduera hau. Inguruan baziren egurretarako erabiltzen ziren beste baso batzuk ere, Epping eta Hainault basoak. Parlamentuak Epping basoa babesteko agindua eman zuen 1878an, eta jatorrizko azaleraren %90a mantendu da.

Gaur egungo udalerria 1965 urtean eratu zen.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Kultura 
Iron Maiden musika taldea udalerriko Leyton herrian sortu zen.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Walthamstow Town Hall 20 Apr 2006.jpg|Udaletxea.
Irudi:William Morris Gallery-001.JPG|William Morris galeria.
Irudi:Leytontownhall.jpg|Leytongo udaletxe zaharra.
Irudi:Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg|**Iron Maiden**.
Irudi:Courtyard of the Vestry House Museum - geograph.org.uk - 900047.jpg|Vestry House museoa.
Irudi:Walthamstow Stadium - geograph.org.uk - 18081.jpg|Walthamstow Stadium, hipodromoa.
Irudi:Walthamstow Market - geograph.org.uk - 93317.jpg|Walthamstow merkatua.
Irudi:Epping Forest Centenary Walk 2 - Sept 2008.jpg|Epping basoa.
Irudi:Walthamstow Marshes.JPG|Lee Valley parkea.

## Biztanle ezagunak 
* William Morris (1834-1896), margolaria
* David Beckham (1975- ), futbolaria
* Derek George Jacobi (1938- ), aktorea
* Alfred Hitchcock (1899-1980), zinema zuzendaria

## Kanpo estekak 
*  Waltham Forest barrutiko kontseiluaren webgunea.
Helados Miko

**Helados Miko** (Miko Izozkiak euskaraz), izozkiak ekoizten zituen euskal enpresa izan zen. Enpresa 1960ko hamarkadaren amaieran sortu zen, Bankoa eta Koipe sortu zuen enpresaburu berdinaren eskutik, Juan Alcorta.

## Enpresaren garapena 
Miko izozkiekin batera izoztuen Vivagel enpresa ere sortu zuen. "Miko" izena *milk* eta *chocolate* hitzen batzetik zetorren eta izozkiak saltzen zituen enpresa frantses batek zerabilen izena. Izen bera erabiltzearen truke, Ortiz-Miko enpresa frantsesak Miko euskal enpresaren akzioen %25 erosi zuen.

Akzioen gainontzekoa "Sociedad Anónima de Alimentación" delako taldearen esku geratu zen, bertan hainbat enpresaburuk parte hartzen zutelarik. 1988an Banco Bilbao Vizcaya bihurtu zen enpresako akziodun nagusi. Ondoren Valentziako Avidesa izozkien enpresa erosi zuten.

1990eko hamarkadan euskal bankuak akzioak saldu eta 1994an Helados Miko Nestlék erosi zuen. Nahiz eta elikagaien talde suitzarrak Araiako lantegia mantentzen duen, Miko izozkiak 2005ean desagertu eta ordutik Nestlérenak bakarrik saltzen dira.

## Kanpo estekak 
*  Nestle izozkien webgunea.
Bankoa

**Bankoa** Gipuzkoako banketxe bat da. 1974an sortu zen "Banco Industrial de Guipúzcoa" izenarekin, nahiz eta ondoren "Bankoa" izenarengatik aldatu. Egoitza nagusia Donostian dauka eta 278 langile inguru zituen 2008an.
thumb|Barakaldoko bulegoa.
1997etik Frantziako Crédit Agricole banketxea da akzio guztien jabea. 2011n Caisse Régionale de Crédit Agricole Mutuel Pyrénées Gascognek akordioa sinatu zuen Ipar Kutxarekin bi enpresak batzeko baina azkenik 2012an akordioa hautsi eta Ipar Kutxak Euskadiko Kutxarekin batzea erabaki zuen.

## Bulegoak 
2006an Bankoak 46 bulego zituen, Gipuzkoa, Araba, Bizkaia, Nafarroa, Errioxa eta Madrilen.

## Ikus, gainera 
* Crédit Agricole

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bankoaren webgune ofiziala.
Newham

**Newham** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da. 2015eko erroldaren arabera 332.800 zituen 36,22 kilometro koadroko azaleran. Tamesis ibaiaren iparraldean kokaturik dago, Londres erdigunetik 8 kilometro ekialdera.

2012ko Udako Olinpiar Jokoetako Parke Olinpikoa bertan ezarri zen, Londresko Olinpiar Estadioa da eraikin ikusgarriena. Honetaz gain Londres Hiriko aireportua ere Newhamen kokaturik dago.

## Historia 
Izenak adierazten duen bezala udalerri berri bat da. 1965ean eratu zen Essex konderriari zegozkion East Ham eta West Ham udalerriak elkartzean.

## Demografia 
Londresko udalerrien artean biztanleria gazteena duena da eta etnikoki anitzena ere bada.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Kirolak 
New Hamen kokatzen da West Ham United F.C., Londreseko futbol taldeetako bat. 1904tik The Boleyn Ground (Upton Park izenaz ezagunagoa) estadioan jokatu izan du baina 2016an eraitsi egin zuten eta gaur egun Londresko Olinpiar Estadioan jokatzen ditu etxeko partidak. Ez du Ligarik irabazi; bai, aldiz, hiru Kopa, baina garaipen nagusia 1965eko Europako Errekopa du.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:FloodlitLondonStadium.jpg|Londresko Olinpiar Estadioa.
Irudi:Olympic Park, London, 16 April 2012 (5).jpg|Elisabet Erreginaren Olinpiar Parkea.
Irudi:Aerial view of London City Airport 2007.jpg|Londres Hiriko aireportua.
Irudi:Thames Barrier 03.jpg|Tamesiseko hesia.
Irudi:Excel London Summer 2011.jpg|ExCeL London Erakustazoka.
Irudi:Green Street, Newham.jpg|Green Street, kale nagusia.
Irudi:The Broadway2.jpg|Stratford auzoa.
Irudi:Thames Barrier Park, trees - geograph.org.uk - 1464963.jpg|Tamesiseko hesiko parkea.
Irudi:London, Silvertown, former St Mark's church.jpg|San Markos eliza.
Irudi:Clock Mill, Three Mill Lane.jpg|Three Mills errotak.
Irudi:Theatre Royal Stratford.jpg|Theatre Royal Stratford East antzokia.
Irudi:Boleyn Public House Upton Park.jpg|The Boleyn Public House.
Irudi:West Ham Vs Birkrikara (19933880632).jpg|West Ham United.
Irudi:WEST HAM - panoramio.jpg|Txapeldunen eskultura.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Newham barrutiko kontseiluaren webgunea.
George Lacy Evans

Sir **George de Lacy Evans** (Moig, Limerick, 1787ko urriaren 7a – Londres, 1870eko urtarrilaren 9a) irlandar militar eta politikaria izan zen, Britainiar Armadan jeneral mailara iritsi zena. Denbora luzez Erresuma Batuko Komunen Ganberako kidea izan zen.

## Bizitza 
George de Lacy Evans Moigen jaio zen, Irlandako Limerick konderrian, 1787ko urriaren 7an. 1806an boluntario sartu zen Britainiar Armadan, eta Indiara bidali zuten. Iberiar Penintsulako Gerran parte hartu zuen, eta Gasteizko guduan ibili zen, Wellingtonen tropek armada napoleonikoa menderatu zutenean. 

Tolosa Okzitaniako guduan parte hartu ondoren, Robert Ross jeneralaren estatu nagusian sartu zen. Haren agindura, Estatu Batuen aurkako gerran borrokatu zen 1814-1815 bitartean, eta protagonista izan zen britainiar tropek Washington eta Baltimore konkistatu zituztenean. Larri zauritu zuten New Orleansko guduan, 1815eko urtarrilaren 8an. 

Europara itzuli zen Waterlooko guduan parte hartzera, eta aurre aurrean ibili zen borrokan: bi zaldi hil zizkioten. Napoleon Bonaparteren aurkako azken gudaldi horren ondoren kapitain maila eman zioten. Bere kezka politikoen ondorioz, Parlamenturako aukeratu zuten 1830ean, eta hantxe ibili zen 1865ean politika betiko utzi zuen arte. Militarra izanik harrigarria bada ere, jarrera liberalen alde egin zuen, eta horrek ez zion galarazi karreran aurrera egitea.

Lehen Karlistaldian, Elisabet II.aren interesak defendatzera Espainiara bidalitako Britainiar Legio Laguntzailea gidatzeko ardura onartu zuen 1835ean. Armadako gorputz hura boluntarioz osatuta zegoenez, soldaduak trebatu behar izan zituzten, gehienek ez baitzuten batere esperientzia militarrik. 

Gerrako gudu nagusietan gidatu zuen Legio Laguntzailea: Donostiako defentsan, 1835eko uztailean; Arlabango guduan, 1836ko urtarrilean; Oriamendiko porrotean, 1837an eta Pasaiatik Irunerako itsasertzeko lerroa menderatzean, urte bereko maiatzean. Garai hartan eraiki zuten britainiarrek Pasai Donibane gaineko Lord John Hay gotorlekua, Britainiar Itsas-Armadak Kantauri itsasoan zuen buruzagiaren izena jaso zuena.

Handik gutxira, zerbitzuan bi urte zeramatzanean, Britainia Handira itzuli zen, espainiar agintariek Legioa gidatzen jarraitzea nahi zuten arren. Londresa iristean, *sir* titulua eman zioten eta karrera militarrean mailaz igo zuten, gerrako zerbitzuen esker onez.

Lehen Karlistaldian parte hartu ondoren, jarduera politikora itzuli zen, armada utzi gabe. 1854an Ekialdeko Armadako 2. dibisioko komandante izendatu zuten Krimeako Gerran. Almako guduko garaipenean, funtsezkoa izan zen haren lana, eta zauritu egin zuten. 1855eko otsailean, Ingalaterrara itzultzean, Komunen Ganberaren zorionak jaso zituen gerra hartan izandako parte hartze bikainarengatik. 1861ean jeneral izendatu zuten. 

Londresen hil zen 1870eko urtarrilaren 9an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Sir George De Lacy Evans. ](http://zm.gipuzkoakultura.net/19mendekohistoriamilitarra/biografia-evans.php?titulo=SIR%20GEORGE%20DE%20LACY%20EVANS.%20(1787-1870)&negrita=sgl), XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian, Zumalakarregi Museoa, CC-BY-SA, zm.gipuzkoakultura.net
Sekularizazio

**Sekularizazioa** gizarteak bizitako aldaketa-prozesu sakon bati ematen zaion izena da, zeinean erlijioari estuki loturiko balioek zein erakundeek indarra galtzen duten, balio ez-erlijiosoen eta erakunde sekularren mesedetan. Sekularizazioa, horrela, nagusiki soziologian zein filosofian erabilitako kontzeptua da. *Sekularizazioaren tesia*, bere aldetik, modernizazioaren bidez erlijioak gizarte-bizitzan zein gobernuetako erabakietan eraginik izango ez duenaren ustea da.

Sekularizazioa teoria gisa edo prozesu historiko gisa uler daiteke. Teoria gisa hartuz, Karl Marx, Sigmund Freud, Max Weber eta Émile Durkheim bezalako gizarte-zientzialariek azaldu zuten nola gizarteen modernizazioarekin batera erlijioaren eraginaren gainbehera zetorren.

Historialarien ikuspegitik, sekularizazioak bestelako zentzua du. Horren arabera, Eliza Katolikoak gobernu desberdinekin izandako harremanen aldaketari deritzo, zeinaren ondorioz gobernuen gain Elizak zuen eragina gutxitu baitzen. Horri lotuta, Elizaren batekin lotura formalik ez duen estatu-egitura sortu zen, estatu sekularra hain zuzen.

## Ikus, gainera 
* Modernitatea
* Erlijioaren soziologia

## Kanpo estekak
Haringey

**Haringey** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, iparraldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 272.900 zituen 29,59 kilometro koadroko azaleran.

## Geografia 
Highgate eta Muswell Hill muinoak ditu, 130 metrotako garaiera dutenak, eta hortik Lea ibaira lautada bat zabaltzen da. Hiriko Gerriko Berdearen parte dira Haringueyko parkeak.

## Historia 
Muswell Hill aldean Burdin eta Brontze Aroko aztarnak aurkitu dira. *Trinobantes* leinuko zeltiarrak egon ziren hurrengo eta ondoren erromatarrak iritsi ziren. Hauek Ermine Street errepidea eraiki zuten, gaur egun Tottenham High Road dena. Ondoren V eta VI mendeetan saxoiek okupatu zuten lurraldea.

Nekazal eremua izan zen XVIII mendean Londres inguruan etxalde handiak eraikitzen hasi ziren arte. XIX mendearen erdialdera urbanizazio azkarra izan zuen. Udalerria 1965 urtean eratu zen.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:High Road, N15 (2) - geograph.org.uk - 391175.jpg|Tottenham.
Irudi:Crouch End 20 Sept 2011.jpg|Crouch End.
Irudi:Mus h.jpg|Muswell Hilleko etxeak.
Irudi:Alex palace1.jpg|Alexandra Palace.
Irudi:Bruce castle 1.jpg|Bruce Castle.
Irudi:Jacksons Lane on Archway Road, Highgate (geograph 3873547).jpg|Jacksons Lane.
Irudi:Mackenzie Garden Finsbury Park.jpg|Finsbury parkea.
Irudi:White Hart Lane from South End.JPG|White Hart Lane (Tottenham Hotspurs).
Irudi:Old School House & Well (459665492).jpg|Putzu zaharra.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Haringey barrutiko kontseiluaren webgunea.
Carlisle

**Carlisle** Ingalaterrako iparraldean dagoen Cumbria konderriko hiria eta hirigunea da. Hiriak 71.773 biztanle ditu, eta hiriguneak berriz 103.700.

## Klima 
## Iruditegia 

Irudi:Carlisle Council Offices.jpg|Udal bulegoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carlisleko Udal webgunea
Chichester

**Chichester** Erresuma Batuko Ingalaterrako hegoaldean dagoen West Sussex konderriko hiria da.

## Iruditegia 

Irudi:Chichester market cross 2002-07-15.jpg|Market Cross
Irudi:Chichester Festival Theatre a.jpg|Chichester Festival Antzokia
Irudi:Chichester Cathedral and St Richard - geograph.org.uk - 229843.jpg|Katedrala
Irudi:East Street, Chichester - geograph.org.uk - 2628.jpg|East Street kalea

## Kanpo estekak 
* Chichesterreko Udal webgunea
Eugenio Aviraneta

**Eugenio Aviraneta Ibargoyen** (Madril, 1792ko azaroaren 13a – Madril, 1872ko otsailaren 8a) euskal jatorriko espainiar politikari liberala izan zen.

## Bizitza 
Eugenio Aviraneta Ibargoyen Madrilen jaio zen 1792ko azaroaren 13an. Guraso gipuzkoarrak zituen, ama Irungoa eta aita Bergarakoa. Irunen eman zuen haurtzaroa, amaren aldeko osaba batengana joan baitzen frantsesa eta merkataritza ikastera. Iberiar Penintsulako Gerran, Merino apaizaren gerrillan sartu zen. Geroago, Juan Martín Díez *Empecinado*-aren gerrillarekin egin zuen bat, ez zuelako Burgosko apaiz ezin atzerakoiagoa eraman. 

Gerra amaitzean, erbesteratu egin behar izan zuen beste liberal batzuekin batera, eta munduan zehar eraman zuen abentura hasi zuen orduan. Habanan, New Orleansen, Gibraltarren eta Tangerren izan zen, besteak beste.

Hirurteko Liberalean Espainiara itzuli zen, eta gerrilla errealisten aurka borrokatu zen, gobernu moderatuen aurkako konspiraziotan zebilen bitartean. Hiriz hiri ibiltzen zen, giro erradikalak nahasi eta, harrapatu baino lehen, ihes eginez. Ez zuen beti hori lortzen ordea. Madrilen, Zaragozan, Bartzelonan eta Cartagenan ibili zen, adibidez, bere konspirazioak prestatzen. Absolutismoa berrezartzean erbestera jo behar izan zuen berriro.

Bere konspirazioek Lehen Karlistaldian jo zuten gailurra. Espioitza eta intoxikazio lanetan ibili zen, karlismoaren barruko sektoreen artean mesfidantza erein nahian. Horretarako, zurrumurruak eta gezurrezko agiriak zabaldu zituen, ofizialen artean zatiketak eta soldaduen artean etsipena sortuz. Artxibo handi bat ere eratu zuen ("Simancas" deitu zuena), jeneralek elkarri traizioak eta porrotak leporatzen zizkioten gezurrezko agiriak bilduz. Don Karlos erregegaia bahitzeko egitasmo bat prestatu zuen, halaber, baina ez zuen bere asmoa lortu.

Oso zaila da Aviranetaren konspirazioen eragina neurtzea, baina argi dago Bergarako Hitzarmena ekarri zuen karlisten arteko zatiketa behintzat lortu zuela. Esku-paper batzuk argitaratu zituen karlisten porrotean izandako garrantzia aldarrikatuz, baina haren jarduerek ez zuten inoiz onarpen ofizialik izan.

Hurrengo urteetan espetxealdiak, deportazioak eta erbestea jasan zituen. 1851n intendente militar izendatu zuten, baina Biurteko Aurrerakoian espetxeratu egin zuten berriro ere. Madrilen hil zen 1872ko otsailaren 8an.

Eugenio Aviranetaren jarduera gehienak ezkutukoak izanik, haren biografia historiaren eta literaturaren artean banatzen da. Pío Barojak 22 alez osatutako eleberri sorta argitaratu zuen hari buruz, *Aviraneta o la vida de un conspirador* izenburupean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Eugenio Abiraneta](http://zm.gipuzkoakultura.net/19mendekohistoriamilitarra/biografia-aviraneta.php?titulo=EUGENIO%20ABIRANETA.%20(1792-1872)&negrita=eua), CC-BY-SA, Gipuzkoakultura. Zumalakarregi Museoa, zm.gipuzkoakultura.net.
* Aviraneta Ibargoyen, Eugenio: *Memoria dirigida al Gobierno español sobre los planes y operaciones puestos en ejecución para aniquilar la rebelión en las provincias del norte de España*, Atzo atzokoa, Gipuzkoakultura, atzoatzokoa.gipuzkoakultura.net.
Vianako gudua

**Vianako gudua** Lehen Karlistaldiko gudu bat izan zen, 1834ko irailaren 4an Vianako hegoaldean *Alberguería* deritzan lautadan gertatua.

## Gudua 
Don Karlos 1834.go uztailean iritsi zen Nafarroara eta geroztik buruzagi militar liberalak bere atzetik ibili ziren atxilotu nahian. Rodil jenerala zen buruzagi nagusia eta honek guda talde desberdinetan banatu zituen tropak erregegaia arrapatzeko asmoz, Espartero, Lorenzo, Oraa eta Carondelet buru zituztela. Azken hau Vianan zegoen zalditeriko 300 gizon eta oinezko 600 bere gain zituela. Zumalakarregik Oraa eta Lorenzoren taldeetatik ihes egin ondoren, antolatu berria zuen zalditeriaren eraginkortasuna probatu nahi izan zuen. Kanpezun 240 zalduneko taldea osaturik, Vianaruntz jo zuen.

Harrigarria da Vianan kokatuta egonik edozein tropen erasoa sorpresaz jasotzea baina hala gertatu omen zen, irailaren 4an. Karlisten infanteriak hiria erasotzen zuen bitartean, "Nafarroako lantzariek" Carondeleten zalditeriaren aurka jo zuten, Mendabiarako bidean. Karlisten zalditeria zelai irekitan borrokatzen lehen aldiz ari bazen ere, liberalen "Errege-guardia", eliteko zalditeria, ihesean jarri zuten, Zumalakarregik, berak zuzendutako eraso pare baten ostean. Carondelet Logroñon babestu zen, 200 zaldunen galera aitortuz. Karlisten moralerako oso garrantzitsua izan zen borroka hau, Zumalakarregik benetako ejertzito bat antolatzen zeraman lanaren arrakasta agerian uzten baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Biana. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
Adanero

**Adanero** Ávilako udalerria da, La Moraña eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 295 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Ávilako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Ormaiztegiko gudua

**Ormaiztegiko gudua** Lehen Karlistaldiko gudaldia izan zen, 1835ko urtarrilaren 3an Ormaiztegi inguruan gertatu zena. Tomas Zumalakarregi tropa karlisten burua izan zen, eta Baldomero Espartero, kristinatarrena. 

## Gudua 
1835aren hasieran, Tomas Zumalakarregi Nafarroatik Gipuzkoara pasa zen 2.000 bat gizonekin, Gaspar Jauregiren txapelgorrien aurka borrokatzeko asmoz. 

Urretxura hurbildu zen boluntario liberalen bila, baina horiek Bergaran zeuden, José Carratalá jeneralak agintzen zuen armada gorputzaren babesean. 8.000 bat soldaduk osatzen zuten gudataldean beste jeneralen presentzia ere nabaria zen: Espartero, Lorenzo, Iriarte eta Quintana. Horiek guztiak, Zumalakarregi gertu zutela jakitean eta soldadu kopuruaren nagusitasunean oinarriturik, urtarrilaren 2an izan zuten erasoa Ormaiztegi inguruan.

Karlistak Mutiloa eta Ormaiztegi arteko mendi gainean zain zeuden. Borrokak oso gogorrak izan ziren, liberalek behin eta berriz oldartu ziren baionetaz, baina karlistek posizioei eutsi egin zieten ilunabarrera arte. Gauean, karlistak Seguran bildu ziren, eta liberalak, berriz, Ormaiztegin: gudu zelaian talde bakoitzeko 500 bat gorpu zeutzan. 

Biharamunean liberalek berriro ekin zioten erasoari, bezperan baino arinago, eta eguerdirako etsi zuten. Jauregik Ordiziara jo zuen erretiran; Carratalá eta besteak Bergararuntz joan ziren, karlistak gainean zeramatzatela. Liberalak porrota estaltzen saiatu ziren, eta  Donostian kanpaiak joz ospatu zuten, beren garaipena izan balitz bezala. Egiaren berri ekarri zuen gizon bat kartzelatzeraino iritsi ziren, azkenean emaitzaren baieztapena jaso zuten arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ormaiztegiko borroka, XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian, CC-BY-SA, zm.gipuzkoakultura.net.
Aldeaseca

**Aldeaseca** Espainiako hainbat udalerriren izena izan daiteke:

* Aldeaseca: Ávilako probintziako udalerria.
* Aldeaseca de Alba: Salamancako probintziako udalerria.
* Aldeaseca de la Armuña: Salamancako probintziako udalerria.
* Aldeaseca de la Frontera: Salamancako probintziako udalerria.
Nazar eta Asartako gudua

**Nazar eta Asartako gudua** Lehen Karlistaldiko bataila izan zen, 1833ko abenduaren 29an  gertatu zena, Berrotza haranean, Lizarrako merindadean. Lehen Gerra Karlistako aurreneko gudaldia izan zen, ordura arte karlistak ihesean ibili zirelako.

## Aurrekariak 
Filipe V.aren 1713ko ondorengotza-legeak tronua ukatu zien emakumezkoei. 1830eko martxoaren 29an, Maria Kristina erregina haurdun zegoelarik, Fernando VII.a erregeak indarrean jarri zuen Santzio Pragmatikoa; era horretan, jaiotzear zen haurrak, mutila ala neska izan, errege-erregina izateko eskubidea izanen zuen, Fernandoren anaia Karlosen aurretik. Urriaren 10ean, Elisabet alaba jaio eta ondorengo izendatu zuten.

1833ko irailean, Fernando VII.a hil ondoren, 1830eko Santzio Pragmatikoak ezartzen zuen ondorengotzari buruzko liskarra piztu zen. Alde batetik liberalak, Fernandoren alaba Elisabeten alde; eta bestetik, karlistak, Fernandoren anaia Karlos Maria Isidroren alde. Lehenbiziko matxinada urriaren 2an gertatu zen, Talavera de la Reinan, eta laster hedatu zen Hego Euskal Herrira. 

## Gudua 
1833ko abenduan, Tomas Zumalakarregik jaso berria zuen karlisten agintaritza, eta armadaren antolakuntza lanetan ziharduen. Arabako batailoiak Nafarroakoekin bildu ziren eta soldaduak trebatzeko garaia iritsia zela pentsatu zuen ormaiztegiarrak, nahiz eta munizioen eskasian ibili. Zumalakarregik 3.000 bat gizon zituen eta Berrotzako haranaren erdian kokatu zituen, Asarta herriaren inguruan.

Liberalak beste hainbeste ziren, Manuel Lorenzo eta Marcelino Oraa jeneralen agindupean eraso egin zutenean. Karlistek sendo eutsi zioten erasoari, baina laster geratu ziren muniziorik gabe. Oraak ezkerretik, Nazar herri aldera, zuzendutako erasoa erabakigarria izan zen. Zumalakarregik erretira agindu zuen, baina pozik agertu zen bere soldaduek erakutsitako portaeragatik. Gainera karlistek 50 bat hil-zauritu izan zituzten, liberalek 300dik gora jasan zituzten bitartean.

Karlistek Kanpezu aldera jo zuten atzera egitean, Ameskoan babesa jaso aurretik. Liberalak, karlisten ihesaldia oztopatu ezinik, berriro Iruñean bildu ziren. Borroka honetan karlistek erakutsi zuten liberalen erasoa aurrez aurre jasotzeko gauza zirela. Harrezkero, jeneral liberalen errespetua irabazi zuten, gerrilla taktikaz gain, aurrez aurreko borrokei eusteko gai zirela agertu ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Nazar eta Asarta., Gipuzkoa Kultura, CC-BY-SA, zm.gipuzkoakultura.net
Bilboko setioa

**Bilboko setioa** karlistaldietan izandako arrakastarik gabeko hiru kanpainak izan ziren:
* Bilboko lehendabiziko setioa, Lehen Karlistaldian, 1835eko ekainean karlistek egindako erasoa izan zen.
* Bilboko bigarren setioa, Lehen Karlistaldian, 1836ko urrian karlistek egindako erasoa izan zen.
* Bilboko hirugarren setioa, Hirugarren Karlistaldian, 1874an karlistek egindako erasoa izan zen; 125 egun iraun zuen.

Hiru setioak gogoratzeko, Bilboko liberalek El Sitio'' izeneko elkarte kultural eta soziala osatu zuten.

## Ikus, gainera 
* Bilboko gudua, Espainiako Gerra Zibilekoa

## Kanpo estekak
Deskargako gudua

**Deskargako gudua** 1835ko ekainaren 2an Deskargako mendate inguruan gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua 
Zumalakarregik 1835eko maiatzaren hondarrean Ordizia setiatu zuen, zenbait arrakastaren ostean hiriak menperatzeko gauza zela erakutsi nahiean. Ordizian bildutako liberalek erasoari eutsi zioten, artilleria karlistaren aulezia nabarmena zelako eta laguntza jasoko zutenaren itxaropenez. Honela, Jauregi Donostiatik Tolosara gerturatu zen, Espartero Bizkaitik Bergarara, Valdes Arrasaten zegoen bitartean.

Zumalakarregi Ordiziako setioa gogortzen saiatu zen, laguntzak jaso aurretik menperatzearren. Gómez Tolosa aldera bidali zuen "Artzaiaren" indarrei eusteko eta Eraso Urretxura Esparterorenak kontrolatzera. Ekainaren 2an Espartero Deskargan kokatu zen beste buruzagi liberalen berrien zain. Gauean sekulako ekaitza jasan zuten eta Esparterok, Valdesen berririk ez zuenez, Bergarara erretiratzea erabaki zuen.

Bitartean Erasok Bizkaiko lantzarien talde bat eta Arabako Gidariak bidali zituen errekonozimendu bat egitera Deskargaruntz eta, ustekabean, liberalen kanpamenduaren erdian aurkitu ziren. Gauaren eta ekaitzaren ondorioz liberalak eraso gogor baten aurrean zirela uste izan zuten, sakabanaketa izugarria sufrituz. Bergara aldera eginiko erretirada desastre huts bat gertatu zen, karlista gutxi batzuk 2.000 liberal preso hartu zituztelarik. Liberalengan sortutako beldurrak Bergaratik Bilborantz mugi arazi zituen Esparterorenak. Valdes Iruñera eta Jauregi Donostiara erretiratu ziren.

Ekainaren 3an Ordizia errenditu zen, segidan Bergara, Tolosa, Eibar, Irun eta Durango karlisten eskutan geratuz. Deskargako sorpresaren eragina sekulakoa izan zen, Gipuzkoa eta Bizkaia osoak, hiriburuak ezik, Zumalakarregiren menpe geratu baitziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Deskarga. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
Derby

**Derby** Erresuma Batuko Ingalaterrako erdialdean dagoen Derbyshire konderriko hiria da.

## Iruditegia 

Irudi:Derby Cathedral by night - geograph.org.uk - 6288.jpg|Katedrala gauez
Irudi:Chichester market cross 2002-07-15.jpg|Market Cross
Irudi:Chichester Festival Theatre a.jpg|Chichester Festival Antzokia
Irudi:StMathewsDarleyAbbeyRH.jpg|St Mathew´s abadetxea
Irudi:Pride Park.jpg|Pride Park futbolzelaia, Derby futbol taldearen egoitza
Irudi:Derby Bus Station - geograph.org.uk - 5243.jpg|Bus geltokia
Irudi:Derby Midland Station - geograph.org.uk - 48525.jpg|Trengeltokia
Irudi:DerbyStreetScene.jpg|Corn Market

## Hiri senidetuak 
*  Osnabrück, Alemania
*  Kapurthala, India

## Ikus gainera 
* Derby Museum and Art Gallery

## Kanpo estekak 
* Derbyko Udal webgunea
Hereford

**Hereford** Erresuma Batuko Ingalaterrako mendebaldean dagoen Herefordshire konderriko hiria da. Galesko mugatik oso hurbil dago.

## Iruditegia 

Irudi:Hereford cathedral 001.JPG|Katedrala
Irudi:Hereford, High Street pedestrian shopping area.jpg|High Street, oinezkoentzako merkatalgunea
Irudi:The Old House, High Town, Hereford - geograph.org.uk - 11172.jpg|Old House
Irudi:Hereford Racecourse - geograph.org.uk - 11231.jpg|Zaldi lasterketak

## Kanpo estekak 
* Herefordeko Udal webgunea
Artatzako gudua

**Artatzako gudua** 1835eko apirilaren 20 eta 22 artean, Ameskoetan, Artatza inguruan hain zuzen ere, gertatu zen gudua izan zen.

## Gudua 
Espoz y Mina ospetsuak 1835eko apirilean dimisioa aurkeztu zuen, liberalen buruzagitza militarra Valdes generalari utzita. Hark Gerraren Ministerioa ere bere gain zuen. Aurrez Zumalakarregik menperatu bazuen ere, oraingoan tropa handiagoa zuen bere esku.

Euskal Herrira iritsi bezain laster Zumalakarregik gehien maite zuen babeslekua, Ameskoa ibarra, menperatzera jo zuen 20.000 soldadurekin.

Ormaiztegiarrak 5.000 gudari besterik ez zuen Valdesi aurre egiteko, baina aranaren estuak ez zuen tropa handien mugikortasunik laguntzen. Apirilak 21ean sartu ziren liberalak Ameskoan, Eulate herria bereganatuz, Zumalakarregi San Martinera erretiratzen zen bitartean.

Eulaten karlistek zuten bolbora fabrika erre ondoren, ibarrean barrena erasoa jarraitu beharrean, liberalek Urbasarantz jo zuten Eulate eta Aranaratxeko portuetatik. Gaua Urbasako benta inguruan pasa zuten 20.000 liberalek, deseroso, karlisten gerrillen tiroak jasoz, karlistak Ameskoako herrietan banatuak lasai atseden hartzen zuten bitartean.

Biharamunean liberalak Artatzako mendatetik jaisten hasi ziren, Lizarran babesa hartzeko asmoz. Bertan zain zeuden karlistak eta borroka gogorren ondoren, soldadu kopuruen desorekaz baliatuz, bidea ireki zuten. Arrapaladan zuzendu ziren Lizarrara, karlistak atzetik zituztela. Urbasatik Lizarrarainoko bidea latza izan zen liberalentzat, soldadu kopuru handiegia baizen bide estu haietarako. Batzuk gauez iritsi ziren Lizarrara, beste batzuk Abartzuzan hartu zuten babesa. Ilunpetan sortutako nahasketak liberalen arteko tiroketak eragin zituen. Valdesen lerroetan 50 gizon hil ziren, 200 bat zauritu eta 250 galdu edo karlisten eskutan erori.

Karlistek guztira 100 baja izan zituzten. Baina garaipena batez ere morala izan zen, bere indarrak laukoizten zituzten tropak babes bila ihesean jarri baitzituzten, Ameskoak babesleku izaten jarraitzen zuen bitartean. Gainera liberalen porrota handiagoa izan zitekeen, karlisten munizio eskasiagatik izan ez balitz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Ameskoak. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
Croydon

**Croydon** () Londresko udalerrietako (*borough*) bat da, hegoaldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 379.000 biztanle zituen 86,52 kilometro koadroko azaleran. Londresko udalerrien artean populazio handiena duena da.

## Historia 
VIII. mendean saxoiak ezarri ziren bertan eta *Crogdene* izena eman zioten. XI. mendean normandiarrek inbaditu zutenerako Croydionek 365 biztanle zituen. 1086ko Domesday liburuak merkatu herria zela aipatzen du eta mendeetan zehar hala jarraitu zuen. Landare ikazkintza, larrugintza eta garagardogintza izan ziren herriko jarduera ekonomiko nagusiak.

1803. urtean trenbideak Londresekin lotu zuenean Surrey konderriko hiri handiena bihurtu zen. XX. mendean metalgintza eta automozio industria garrantzitsuak ezarri ziren bertan eta Croydon aireportua ere ireki zen, 1920ko hamarkadan Londresko aireportu hndiena izan zena. 1965 urtean gaur egungo udalerria eratu zen. Hiru aldiz eskatu du hiri estatusa baina oraindik ez du lortu.

## Auzoak 
Barrutia honako auzoek osatzen dute:

## Kirolak 
Croydonen bada Premier Leaguen ari den futbol taldea, Crystal Palace FC.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Croydon clocktower.jpg|Croydon Clocktower.
Irudi:Addington Palace1.jpg|Addington jauregia.
Irudi:Addington Church.jpg|Andre Mariaren eliza.
Irudi:Croydon Parish Church - North East.jpg|San Joan Baiatzailearen eliza.
Irudi:Surrey Street Market Croydon - geograph.org.uk - 962324.jpg|Surrey Street Market.
Irudi:Shirley Windmill.jpg|Shirley haizerrota.
Irudi:Airport House, Purley Way - geograph.org.uk - 1208052.jpg|Croydon aireportua.

## Kanpo estekak 
*  Croydon barrutiko kontseiluaren webgunea.
Arévalo

**Arévalo** Ávilako udalerria da, Arévalo eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 8.074 biztanle zituen.

## Klima 
## Demografia 

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:8750
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:1250 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:250 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1857 text:1857
 bar:1877 text:1877
 bar:1897 text:1897
 bar:1910 text:1910
 bar:1930 text:1930
 bar:1950 text:1950
 bar:1970 text:1970
 bar:1991 text:1991
 bar:2011 text:2011
 bar:2015 text:2015

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 3114
 bar:1877 from:0 till: 3643
 bar:1897 from:0 till: 3555
 bar:1910 from:0 till: 3700
 bar:1930 from:0 till: 3813
 bar:1950 from:0 till: 5007
 bar:1970 from:0 till: 5807
 bar:1991 from:0 till: 7375
 bar:2011 from:0 till: 8098
 bar:2015 from:0 till: 8172

PlotData=

 bar:1857 at: 3114 fontsize:s text: 3.114 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 3643 fontsize:s text: 3.643 shift:(-10,5)
 bar:1897 at: 3555 fontsize:s text: 3.555 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 3700 fontsize:s text: 3.700 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 3813 fontsize:s text: 3.813 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 5007 fontsize:s text: 5.007 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 5807 fontsize:s text: 5.807 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 7375 fontsize:s text: 7.375 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 8098 fontsize:s text: 8.098 shift:(-10,5)
 bar:2015 at: 8172 fontsize:s text: 8.172 shift:(-10,5)

:Iturria: INE, 1857-2011

## Ikus, gainera 
* Ávilako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Aveinte

**Aveinte** Ávilako udalerria da.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 106 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Ávilako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Ely

**Ely** Erresuma Batuko Ingalaterrako erdialdean dagoen Cambridgeshire konderriko hiria da.

## Toki interesgarriak 
* Elyko katedrala

## Iruditegia 

Irudi:Ely Cathedral From Air.jpg|Katedrala airetik
Irudi:Ely quay 2.jpg|Great Ouse ibaia
Irudi:Ely Market Place.jpg|Azoka
Irudi:Oliver Cromwell House Ely.jpg|Oliver Cromwellen etxea

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ely zuzenean webgunea
Kingston upon Hull

**Kingston upon Hull** edo **Hull** Erresuma Batuko Ingalaterrako ekialdean dagoen Ekialdeko Yorkshire konderriko hiria da. Humberreko itsasadarrean kokatuta dago.

260.645 biztanle zituen 2018an.

## Klima 
## Hiritar ezagunak 
* Joe Tasker (1948-1982), mendizalea.

## Kirolak 
* Hull City A.F.C. futbol taldea, 1904an sortua
* Hull F.C., errugbi kluba

## Iruditegia 

Irudi:Hull Guildhall.jpg|Guildhall
Irudi:Holy Trinity Church, Hull (geograph 234700).jpg|Holy Trinity eliza
Irudi:"Voyage", by Steinunn Thorarinsdottir - geograph.org.uk - 193226.jpg|The Deep
Irudi:Hull City Centre.jpg|Erdigunea

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kingston upon Hull hiriko Udal webgunea
Winchester

**Winchester** Erresuma Batuko Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen Hampshire konderriko hiria da.

## Geografia 
### Klima 
### Aldiriak 
Hiriguneaz gain, hiriak honako aldiriak ditu:
* Hyde
* Abbotts Barton
* Fulflood
* Weeke
* Winnall
* Highcliffe
* Stanmore
** Upper Stanmore
** Lower Stanmore
* Teg Down
* Badger Farm
* Oliver's Battery
* St. Cross
* Bar End
* Harestock

## Iruditegia 

Irudi:Statue d'Alfred le Grand à Winchester.jpg|Alfredo Handiaren estatua
Irudi:Winchester - Guidehall 2.JPG|Guidehall
Irudi:Winchester 13.JPG|Hiriaren ikuspegia
Irudi:IMGP0227 - Winchester Cathedral - Kirche - 20050322-retouch.jpg|Winchesterreko katedrala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Winchesterko Udal webgunea
Lancaster

**Lancaster** Erresuma Batuko Ingalaterrako ipar-mendebaldean dagoen Lancashire konderriko hiria da.

## Iruditegia 

Irudi:City of Lancaster (2).jpg|Lancaster hiriaren ikuspegia
Irudi:Lancaster Old Town Hall.jpg|Udaletxe zaharra
Irudi:Lancaster Castle.jpg|Lancastergo gaztelua
Irudi:050416 Lancaster cathedral.jpg|Katedrala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lancasterreko Udal webgunea
Lincoln (Ingalaterra)

**Lincoln** Erresuma Batuko Ingalaterrako ekialdean dagoen Lincolnshire konderriko hiria da. 2001eko erroldaren arabera, Lincoln-en hiri-ingurune osoak 120.779 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Lincolneko katedrala

## Iruditegia 

Irudi:High Bridge -High Street -Lincoln-22May2007 (1).jpg|High Street kaleko eraikina
Irudi:High Bridge -High Street -Lincoln-22May2007 (2).jpg|High Bridge
Irudi:Front of Lincoln Cathedral.jpg|Lincolneko katedralaren aurrealdea
Irudi:Lincoln Station from bridge.jpg|Tren-geltokia

## Kanpo estekak 
* Lincoln hiriko Udal webgunea
Lichfield

**Lichfield** ( ahoskatua) Erresuma Batuko Ingalaterrako erdialdean dagoen Staffordshire konderriko hiria da.

## Demografia 
## Leku interesgarriak 
* Lichfieldeko katedrala

## Iruditegia 

Irudi:Lichfield Cathedral Interior.jpg|Katedralaren barnealdea
Irudi:Lichfield, Market Street - geograph.org.uk - 3391.jpg|Market Street kalea
Irudi:Lichfield City station - 2008-10-26.jpg|Trengeltokia
Irudi:Erasmus Darwin House entrance in The Close, Lichfield-27Aug2007.jpg|Erasmus Darwin etxea

## Herri eta hiri senidetuak 
* Limburg an der Lahn (Alemania)
* Sainte-Foy-lès-Lyon (Frantzia)

## Kanpo estekak 
* Lichfield hiriko Udal webgunea