Ekialdekotze aldi

eskuinera|thumb|Analatos pintorearen lutroforo aitzinatiko baten lepoa.
**Ekialdekotze aldia** edo **Aldi orientalizantea** Greziar eskualdeetan (kontinentea, Kreta, irlak eta Anatoliako kolonia boteretsuetan) K.a. VIII. mendea amaieran eta  K.a. VII mende artean bizi izan zen etapa edo estilo zehatz bat da bereziki. Garai arkaikoaren barruan geratu zen eta kontzeptua erabiltzen da, Mediterraneo Ekialdeko eta Egiptoarren kulturen eragina jaso zuen arte estiloa sailkatzeko. Dena den, kontzeptua bera zabaldu egin da ikusi denean Mediterraneoko beste eskualdetan ere jaso zela eragin bera, hala nola: iberiarren artea, Italiako penintsulako etruskoen artean batez ere, neurri apalagoan Erroma arkaikoan (Prenesteko fibula kasu), eta, are urrunago, baita zelten artean ere, besteak beste. Aldi horren izena ekialdeko herriek —hala nola Fenizia eta Asiriako azken etapan— duten eraginetik dator, garai horretan material berrietan (ehunak, marfilak eta beste), manufakturetan eta teknika artistikoetan eragin hori nabaria delako. 
[thumb|Brontzazko [Kuros|kouros iruditxo bat. K.a. 625-600.]]
Trantsizio-etapatzat hartzen da. Aro arkaikoa ere esaten zaio, esan dugun bezala, aldi horretan kokatzen delako, Aro geometriko eta Aro Klasikoaren artean..

## Testuinguru historikoa 
María Eugenia Aubet Semmler historialariaren arabera:

## Grezian 
### Ekialdekotze aldiaren hasiera 
[thumb|Bolizko ahuntza. VII. mendea. [Efeso|Efesoko Artemisen tenpluan aurkitua.]]
K.a. VIII. mendearen amaieran, Greziako hazkunde demografikoak Mediterraneo itsasoa kolonizatzeko prozesuari ekitera eraman zituen greziar hiriak. Hedapen kolonial horren ondorioz, Mediterraneoko beste herri batzuekin harremanetan jarri ziren eta kolonialismoa areagotu egin zuten, Aro ilunaren ondoren oso hondatuta baitzegoen.
thumb|Erle-jiankosa. K.a. VII. mendeko plakak.
Harreman horien bidez, zeramika, eskultura eta arkitektura garatzeko artisau-material eta -teknika berriak sortu ziren Grezian.

Ekialdeko eragina lehen lurraldetako bat da Kreta, ehun, marfil eta abarren bidez nabaritzen dena. Eragin horren erakuslerik ezagunena Zeusen santutegia izan zen Ida mendiko haitzuloan (gaur egungo Psiloritis median) aurkitutako ezkutu botibo batzuk dira, inspirazio asiriar argia duten eszenengatik.

### Arkitekturan 
Garai hartako arkitektura grekoa eredu arkitektoniko klasikoa izango dena erakusten hasi zen.  Tenpluek oinplano angeluzuzena izaten hasten dute, aurreko etapetako abside tipikoa desagerraraziz eta ohiko eskemari hasiera emanez, *pronaoa*, *cella* eta *opistodomosa*.

Garai horretako adibiderik ezagunenen artean, Apoloren tenplua dago Termon (K.a. VII. mendearen erdialdea) aurreko megaroiaren ordez. Mendearen amaierako beste tenplu handi bat Olinpiakoa Hera tenplua (Heraion) da, eta Kretako erdialdean dagoen Prinias hirian dagoen A tenplua. Arkitekturan, etapa honetarako,  "Estilo Arkaikoa" izendapena erabiltzen da, Ekialdeko kulturen eragina ez baita hain nabaria.

### Zeramikaren araberako erregionalizazioa 
thumb|Gorgona. K.a. 600.
Ekialdekotze aldia aztertzeko gehien erabiltzen den datazio-modua, aurreko garaietan bezala, zeramika da.  Ekialdeko ehunek, marfilek eta objektu metalikoen  ikonografiak eta apaindurek eragin nabaria dute zeramikan. Hala ere, garai horretan, aldi geometrikoaren nolabaiteko homogeneotasunarekin alderatuz, zeramika grekoa dibertsifikatu egingo da eskualdearen arabera, eta ekoizpenaren buruan korintoar zeramika jarriko da; "estilo aitzinkorintiar" gisa ezagutzen dena da.

Ekoizpen atikoek ere garapen handia izango dute eta estilo "horri aitzinatikar" bezala ezagutuko dira. Estilo horretatik, irudi beltzen zeramika garatuko da lehenik, eta irudi gorrien zeramika gero.

## Mediterraneo mendebaldean eta erdian 
[thumb|Astarte, brontzezko eskultura feniziarra. Sevillako probintzian dagoen [El Carambolo muinoan aurkitua.]] Ekialdekotzea feniziarren kulturatik abiatuta agertzen da funtsean; izan ere, feniziarrek aspalditik hartzen zituzten maileguan Ekialde Ertaineko beste kultura batzuetako elementuak. Estilo eklektikoa lantzen dute, . Mediterraneoan egiten zituzten jardueren bidez, kolonietan «Ekialdekotzearen» fenomenoa sortu zuten, iberiar penintsularaino eta greziar munduraino, baina baita etruriar lurralderaino ere, eta neurri txikiagoan, antzinako erromatarren artean. Eklektizismoa maileguan hartutako motiboen «konbinaziotik» eta «mihiztatzetik» badator, Ekialdekotzea, batez ere, modeloetatik aldentzen den sorkuntza batean batzen diren hainbat iturri asimilatzetik dator.
erdian|thumb|Feniziarren eta greziarren koloniak K.a. VIII. mendetik K.a. VI.era.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Jiménez Avila, Javier  (koord.); Celestino Pérez, Sebastián  (koord.) (2005) *El periodo orientalizante. Protohistoria del Mediterráneo occidentalactas del III Simposio Internacional de Arqueología de Mérida.* Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC). ISBN: 84-00-08345-8
* Coulié, Anne (2013) *La céramique grecque aux époques géométrique et orientalisante XIe au VIe siècle av. J.-C.*, Picard, « Les manuels d'art et d'archéologie antique » bilduma,  303 or. (, SUDOC 170116905)
* Gunter, Ann C.  (2013) « Orientalism and Orientalization in the Iron Age Mediterranean », dans Brian A. Brown et Marian H. Feldman (éds.), Critical Approaches to Ancient Near Eastern Art, Berlin et Boston, De Gruyter, 79-108. or.
* Bernard Holtzmann et Alain Pasquier, L'Art grec, Paris, École du Louvre. Réunion des musées nationaux - Grand Palais, coll. « Manuels de l'École du Louvre », 2011 (1re éd. 1998), 365 or. ( et 2-11-003866-7, SUDOC 004503562)
* John Boardman (2003) *Aux origines de la peinture sur vase en Grèce*, Thames & Hudson, «L'Univers de l'art» bilduma, Londres, 2003, .

## Kanpo estekak 
* “El periodo orientalizante”. *Artehistoria*