open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin Txiki

**Martin Txiki** edo **San Martin Txiki** euskal mitologiako pertsonaia da. Pertsonaia honen inguruko ipuin eta kontakizun ugari daude. Horietako askoren jatorria Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ataun eta Aralar mendilerroan dago, eta kontakizun gehienetan jentilak ere agertzen dira.

Hori dela eta, Ataunen urtero azaroaren 11an *Jentilen etorrera* izeneko ikuskizuna antzeztu ohi da.

Bestalde, Aragoiko Tena, Ansó eta Broto ibarretan ere antzeko pertsonaiaren kontakizun eta kondairak ere badaude, eta bertakoek *San Martinico* esaten diote.
## San Martin Txiki eta jentilak 
Aspaldian Muskiako koban Basajaunak bizi omen ziren. Han inguruko mendialdeko lurrak erabilita, sekulako garitza biltzen omen zuten. Behealdean, ibarrean, kristauak bizi omen ziren, eta artean ez omen zuten garirik ereiten, gari-hazirik ez zeukatelako.

Behin San Martin Txiki oinetako handiak jantzita, igo omen zen Muskia mendiko kobara, eta hango gari-piloak ikusita, basajaunekin egin zuen apustu gari-meten gainetik salto egin zezakeela.

Basajaunek beren aldiko kemenean jardun omen zuten. San Martin Txiki, berriz, gari-piloen erdira erori omen zen, baita abarkak gari-alez bete ere.

Gero, handik alde egitean, San Martin Txiki bere etxera zihoala, basajaun bati bururatu omen zitzaion hark botinetan gari-haziak zeramatzala, eta hortaz aizkora txikia hartu, eta bota omen zion, baina ez zuen hura harrapatu.
Kristauek ez omen zekiten garia noiz erein, baina halako batean baten batek basajaun bati aditu omen zion nola algaraz esaten zuen:
  

Ordutik zabaldu omen zen garia herri guztietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tromsø

**Tromsø** (Ipar samieraz *Romsa*, Kven hizkuntzaz eta finlandieraz *Tromssa*) Norvegiako iparraldeko Troms konderriko hiriburua da. Berez, herrialde hartako zazpigarren hiririk handiena da, bai eta Laponiako bigarren hiririk handiena ere, Errusiako Murmansk hiriaren ondoren.

erdian|thumb|700px|Tromsø hiriko ikuspegi panoramikoa.

## Klima 

## Iruditegia 

Fitxategi:Tromsø library.jpg|Liburutegia.
Fitxategi:Ss aurora lights.JPG|Aurora polarra Tromsø hiritik hurbil.
Fitxategi:Eismeerkathedrale.JPG|Katedrala.
Fitxategi:Polarmuseet.jpg|Museo polarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tromsø hiriaren udal webgunea
Bizkaiko Jolas Parkea

**Bizkaiko Jolas Parkea** 1970eko hamarkadaren hasieran Bizkaiko Foru Aldundiak bultzaturiko jolas-parkea izan zen. Artxandatik gertu, Galdakaon eraiki zuten. Jolas-parke bat eraikitzeko asmotan, 1972an Parque de Atracciones de Vizcaya S. A. enpresak (hiru finantza-elkartek Madrilgo Jolas-Parkearen kudeatzaileak sortua) eremua eraiki eta kudeatzeko eskubidea lortu zuen. Lanak hurrengo urtean hasi eta 1974an ireki zuten. Hamabost urte eman ondoren, 1990ean itxi zuten publikoaren gabezia zela eta. Erabiltzen ez zenez, erortzeko zorian zegoen eta botatzea erabaki zuten.

## Parkearen osagarriak 
10 hektareako azalera batean, piramide erako sabaia zuten zortzi pabilioi nabarmentzen ziren, etorbide nagusi baten ezker-eskuin zeudenak. 250 metro luze zen ibilbide hori, eta 20 metro zabal. Sarrerako portxeek 2.000 metro koadro hartzen zituzten. Azpiegituran, 22 kilometro kable ezarri ziren elektrizitaterako, eta 11 kilometro hodi ur hornikuntzarako.

Zoo txiki bat izan zuen, ispiluzko labirintoa, etxe sorgindua, kart zirkuitoa, jatetxe eta kafetegiak, 75 tona pisu zuen mendi errusiar bat, eta 4.800 lagunentzako anfiteatro bat.

Eraikin batzuek itxura brutalistako porlanezko arkitektura zuten, hala nola zooa eta kudeaketarako bulegoak, zeinak zutoin zentral baten gainean eraikia zegoen, perretxiko baten eran.

## Itxieta eta gero 
Urteetan abandonatuta egon ondoren, jolas parkea argazkilarien bisita furtiboetarako toki bihurtu zen. 2007an, antolatutako bisitak egin ziren, arte proiektu baten barruan.

## Iruditegia 

Fitxategi:CASETA-BAJA.jpg|Kaseeta txiki batzuk eta, atzean, zortzi piramide gorrietatik bi.
Fitxategi:EDIFICIO-MAQUETAS-BAJA.jpg|Zoo txikia eraikin brutalista honetan zegoen.
Fitxategi:CIRCUITO-DE-KARTS-2-BAJA.jpg|Karting pista.
Fitxategi:OFICINAS-BAJA.jpg|Bulegoen eraikina.

thumb|550px|erdian|Anfiteatroa, 4.800 lagun eserita edukitzekoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Igeldo Mendiko Jolas-Parkea

## Kanpo estekak
Adiera

**Adiera** hitz, termino edo esamolde batek dituen esanahietako bakoitza da. Bereziki, hiztegietan eta entziklopedietan hartzen da kontuan, hitz edo termino baten definizioa ematean, horren adierak zerrenda batez agertzen baitira. Hitz edo termino batek adiera zenbait dituenean, polisemia dagoela esaten da.

## Kanpo estekak
Abangoardia (argipena)

**Abangoardia** hurrengo gauzen izenak izan daitezke:

## Artea 
* *Abangoardismo*: XX. mende hasierako mugimendu literario eta artistikoen multzoa.

## Politika 
* Langile klasearen abangoardia.

## Militar hiztegia 
* **Abangoardia (armada)**, armada baten aurrealdea.
Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea

**Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea** (**EHAZE**) euskal gizartean eta kulturan antzerkia bultzatzeko asmoz sortutako elkarte nazionala da.

## Ezaugarriak 
Elkartea 2010eko ekainean aurkeztu zen; hiru urte lehenago Hik Hasi aldizkariaren topaketetan antzerkiaren munduko lagun ugarik egin zuten hausnarketaren ondorioa izan zen. Euskal Herri osoko pertsonak bildu ziren eta Josu Kamara izendatu zuten lehendakari. Idoia Gereñu eta Oskar Aranzabal ere zuzendaritza taldeko kideak dira. Egoitza Azpeitiko Enparan dorretxean du.

Barne antolaketan bost arlo ditu: zuzendaritza, dokumentazioa, formakuntza, sustapena eta komunikazioa.

## Helburuak 
Xede nagusia euskarazko antzerkigintzaren beharrei erantzutea izanik, esparru hauek landu nahi dituzte:
* Euskarazko antzerkia ondare sozio-kultural eta historikotzat jota, bere historia eta ezagupenak hurrengo belaunaldiei transmititzea.
* Euskarazko antzezlanak bultzatu eta sustatzea. Elkarteak eguneroko funtzionamendua euskaraz egingo du.
* Antzerkizaleek osatutako mugimendu sozio-kulturala bultzatzea.
* Antzerkiaren bidez hizkuntza, balore eta arte eszenikoaren transmisioa gizartean zabaltzea.
* Antzerkigintzan sortzen diren beharrei erantzuten laguntzea.
* Euskalgintzan eta kulturgintzan ari diren elkarteekin eta erakundeekin elkarlanean jardutea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal antzerkigintza
* Enparan dorretxea

## Kanpo estekak 
* EHAZEren webgunea

* ganbila.eus — Euskal antzerkiaren ataria
Tenentzia

**Tenentzia** errege edo jaun batek bere basailuari egindako lurren lagapena izan zen, beti jaunak jabetza galdu barik eta inolako jaraunspen-eskubiderik gabe. Tenentzia hauen arduraduna tenente zuen izena. Erdi Aroan Iberiar penintsula osoan, Katalunian izan ezik, erabilitako instituzioa izan zen, mendebaldeko Europan existitzen ziren feudoen ez bezalakoa izanik.

Nahiz eta Claudio Sánchez Albornozen ustetan bisigodoena izan, XI. mendearen bukaeran agertu zen. Aragoi eta Iruñeko Erresumetan *la honor* edo *honor regalis* zuen izena.

Hasieran jaraunspen-eskubiderik gabekoa izan arren, XII. mendearen hasieran Alfontso I.a Nafarroakoak Soria eta Teruelgo extremaduran zeuden bere tenente batzuei semeei emateko baimena eman zien. Gaztelako Erresuman XIII. mendean gauza bera gertatu zen, nahiz eta Alfontso VIII.a Gaztelakoak kontra azaldu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tenente

**Tenente** Erdi Aroan Iberiar Penintsulan jaun batek izendaturiko tenentzia baten arduraduna izan zen. Tenentzia aldi baterako eskubidea izan zen eta ez zuen jabetza-eskubidea sortzen. Bere betebeharrak erregea edo jaunaren izenean justizia ezartzea, zergak biltzea eta lurraldea defendatzea ziren. Bildutako zergen zati bat tenenterentzat zen eta horrela mantentzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argitxu Camus

**Argitxu Camus Etxekopar** (Donapaleu, 1980ko abenduaren 30a -) Euskal Herriko historialaria da, batez ere euskal diaspora ikertzen dabilena. Amikuzeko hiriburuan jaio arren, Onizepeko zuberotarra da.

## Biografia 
Hiru ahizpa ditu: Anita, Arantxa (Maika Etxekopar lehengusina bezala Amaren Alabak taldeko kidea) eta Laida; Mixel Etxekoparren iloba da. Mauleko ikastolan ikasi zuen. Unibertsitate ikasketak (Historia eta Geografia) Pauen egin zituen eta Masterraren lehen urtea Parisen eman zuen, hango euskal jatorrikoez ikerketa egiten.; bigarren urtea Gasteizen eman zuen. 2004 eta 2009 artean Reno (Nevada, AEB) pasatu zituen Center for Basque Studiesen euskal diasporaz ikertzen.

Donibane Garaziko ikastolan irakasle dabil.

## Ikerketa lanak 
* *Parisko Eskual Etxea-La Maison Basque de Paris*, Eusko Jaurlaritza, Gasteiz, 2003.
* *The North American Basque Organizations (NABO), Incorporated. Ipar Amerikako euskal elkarteak. 1973-2007*, Eusko Jaurlaritza, Gasteiz, 2002.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal diaspora
* Amaren Alabak

## Kanpo loturak 
* Elkarrizketa, Argia, 2011ko maiatzaren 29a.
* Elkarrizketa. "Zuberera bazterreko hizkera bat da" Berria, 2021.03.17
Untzuetako gaztelua

**Untzuetako gaztelua** izen bereko mendiaren gailurrean (Zeberio eta Orozko, Bizkaia) dagoen gaztelua eta gune arkeologikoa da. Itsas mailatik 773 metro gorago kokatua, egun gazteluaren aztarnek baino ez diraute. XX. mendean, UHF antena bat eraikitzean, kalte handiak egin zizkioten inguruari.

Gaztelutik Malmasingo gotorlekua ikus zitekeen, biak defentsa lerro berean zeudelako.

## Historia 
### Gazteluaren eraikuntza 
XI. mendean Bizkaiko Jaurerria Iruñeko Erresumaren zati bat izan zen eta Antso IV.a Nafarroakoak handikiekin liskarrak zituen. Nobleek eskubide eta erregalia ugari bereganatu ondoren, behin betiko edukitzea nahi zuten. Nafar zuzenbidea tenentzietan oinarritua zegoen, erregeak berak eman, aldatu eta kendu zituztenak. Gaztelar zuzenbideak, berriz, behin betiko bermatzen zituen eskubideak eta nobleek horren alde egiten zuten. Aztarnategian karbono-14 bidezko datazioa egin ondoren, XI. eta XII. mendeen artean eraiki zutela jakin zuten, edonola ere, ezezaguna da Antso IV.a erregeak edo Eneko Lopez *Ezkerra* Bizkaiko jauntxo matxinoak eraikia izatea. 1127an, Támarako itunean, Alfontso I.a Nafarroakoak eta Alfontso VII.a Gaztelakoak Bizkaia eta Araba nafarrarenak zirela aitortu arren, lurraldeak hainbat aldiz bandoz aldatu zuen, Haro leinuan behin betiko gaztelarren alde egin arte.

*Ibarguen-Cachopin kronikaren* arabera, Opamio kapitainak eraikiarazi zuen gaztelua 549an. 935ean, Abuminie Untzeta gazteluburu zen garaian, eskualdeko arerioek suntsitu egin omen zuten, baina hori guztia ezin izan da frogatu. Gainera, baliteke kondaira horiek Bizkaiko sendi nobleen mesedetarako asmatuak izatea

### Setioak eta suntsipena 
Alfontso X.a Gaztelakoak 1277an gotorlekua hartu zuen. Bertan zegoela, abuztuaren 12an hain zuzen ere, Lope Diaz II.a Harokoak Bermeoari emandako Logroñoko Forua berretsi zuen. 1288an, bere semea zen Antso IV.a Gaztelakoak gaztelua setiatu arren ezin zuen hartu.

1334an Alfontso XI.a Gaztelakoaren gudarosteen erasoaren aurka eutsi zuen eta baita Petri I.a Gaztelakoarena bi hilabetez 1351ko udan ere. Azken setio honetan gaztelua erasotzeko katapultak erabili zituzten eta inguruetan dozenaka harri geratu ziren.

Azkenean, Gaztelako Gerra Zibilaren garaietan, Tello I.a Gaztelakoaren aurkako 1358ko kanpainan Petri I.ak gaztelua eraso zuen. Gerra bukatu zenean, Bizkaiko jaunak gaztelua suntsitzeko agindua eman zuen.

## Eraikinaren egitura 
Gotorlekuak 50 m.-ko luzera eta 20 m.-ko zabalera zituen. 773 metroko altueran, tontor malkartsu batean zegoen, batzuetan %90ko aldapak ere dituena. Dorreak hiru solairu eta metro eta erdiko lodiera zuten hormak zituen. Beheko solairuan biltegia zuten, haraino astoz ala idiz eramandako hornigaiak biltzeko. Lehenengo solairura kanpoaldetik sartzeko zurezko eskailera zegoen (eraso bat izanez gero erraz kendu zitekeena). Teilatu lauko zuen eta dorrearen ondoan uharka

Gazteluak bost eta hamabost arteko soldadu kopurua izan arren, 300 soldaduen erasoei ere aurka egin zien.
erdian|thumb|378x378px|Mendiaren magaletan aurkitutako harrizko bolak, trabukotik botatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* , Sigue los hiots “El castillo de Untzueta”, *Sigue los hitos*
Camus

**Camus** hitza deitura gisa erabiltzen da:

* Charles Étienne Louis Camus (1699 - 1768): matematikari frantsesa.
* Edmond Gustave Camus (1852 - 1915): botaniko frantsesa.
* Aimée Antoinette Camus (1879 - 1965): botaniko frantsesa, aurrekoaren alaba.
* Marcel Camus (1912 - 1982): zinema zuzendari frantsesa.
* Matilde Camus (1919 -): idazle espainiarra.
* Mario Camus (1935 - 2021): zinema zuzendari espainiarra.
* Albert Camus (1913 - 1960): Aljerian jaiotako idazle frantsesa.
* Michel Camus (1929 -): Valonian jaiotako idazle frantsesa.
* Renaud Camus (1946 -): Okzitaniako frantsesezko idazlea.
* Patrick Camus (1947 -): margolari bretainiarra.
* Argitxu Camus (1980 -): historialari zuberotarra.

Leku izena ere bada:
* Camus (Galway konderria): Irlandako Galway konderriaren mendebaldeko Connemara eskualdean dagoen udalerria da.
Lukas Papademos

**Lukas Papademos** (Grezieraz: Λουκάς Παπαδήμος, *Loukas Papadimos*; Atenas, 1947ko urriaren 11) greziar ekonomista eta politikaria da. 2011-2012 bitartean, Greziako lehen ministroa izan zen.

## Bizitza 
Unibertsitate ikasketak Massachusetts Institute of Technologyn (MIT) egin zituen: fisika lizentziatura (1970) eta ingeniaritza elektrikoko masterra (1972). 1977an ekonomia doktoretza lortu zuen, enplegu eta inflazioaren aurkako politikari buruzko bere tesiarekin. 1975 eta 1984 artean Columbiako Unibertsitateko ekonomia irakaslea izan ondoren Greziara itzuli zen. 1994tik 2002ra Greziako Bankuko presidentea izan zen eta 2002tik 2008ra Europako Banku Zentraleko presidenteordea. Greziako lehen ministroa izan zen 2011ko azarotik 2012ko maiatzera.

## Erreferentziak
Old Vic

**Old Vic** Erresuma Batuko Londres hiriburuko Lambeth udalerrian dagoen antzoki entzutetsu bat da. The Cut eta Waterloo Road kaleen arteko bidegurutzean kokatzen da. Royal National Theatre antzokiarentzat lan egiten du.

Antzoki hay nahiz Royal National Theatre antzokia Sir Laurence Olivier aktore bikainari estuki loturik daude, denboraldi batez aktore hau bien zuzendari artistikoa izan zelarik.

Old Vic antzerkigintzako konpainia baten izena ere bada. Berez, antzokia 1818. urtean ireki zuten eta 1951. urtean monumentu gisa erregistratua izan zen.
## Iruditegia 

Irudi:Old Vic0185.JPG
Irudi:Old Vic and Webber Street - geograph.org.uk - 175697.jpg
Irudi:Old vic night.JPG

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: The Cut, London SE1 8NB Lambeth
* Metro geltokia: 15px 15px 15px 15px Waterloo

## Kanpo estekak 
* Old Vic antzokiaren webgunea
Kirinal jauregia

**Kirinal jauregia** () Italiako Erroma hiriburuko Kirinal muinoan kokatua dagoen jauregi bat da, Trevi *rionean*. Kirinal muinoa Erromako zazpi muinoetako garaiena da.

Historian zehar bertan bizi izan dira 30 Aita Santu, Italiako lau errege eta Italiako hamabi presidente. Gaur egun Italiako Errepublikako presidentearen egoitza da.

## Historia 
Indusketek erakutsi dutenez aintzinatik popuatua eta erabilia izan den eremuan kokaturik dago. Erromatarrek Flora eta Quirinus jainkoen tenpluak eraiki zituzten bertan eta bigarren honengandik datorkio muinoari izena. Konstantino I.a Handiaren garaian erromatar termak eraiki ziren eta ordukoak dira Castor eta Pollux bizkien eskulturak.

Kirinale jauregia bera Gregorio XIII.a Aita Santuak eraiki zuen 1583 urtean, bere udako egoitza izan zedin. Eraikuntza bukatu aurretik hil zen ordea Gregorio XIII.a eta Paulo V.ak osatu zuen jauregiaren eraikin nagusia. XIX mendean lau konklabe burutu ziren bertan; 1823, 1829, 1831 eta 1846koa hain zuzen ere. 1870ko iraila arte Aita Santuen egoitza izaten jarraitu zuen baina 1871ean Erroma Italiako Erresumako hiriburu bihurtu zenean Italiako Erregeen egoitza bihurtu zen. 1946tik aurrera Italiako Errepublikaren presidentearen egoitza izan da.

## Deskribapena 
Patio baten inguruan antolaturik dago jauregia. Azpiko solairuetan bulegoak eta Estatu Buruaren bizilekuak daude. Jauregiak 1200 gela ditu guztira eta 110.500 metro koadroko azalera hartzen du, munduko bederatzigarren jauregi zabalena da. Domenico Fontana arkitekto suitzarrak diseinatu zuen jauregiaren aurrealdea, kapera nagusia Carlo Madernok eta *freskoak* Guido Renik egin zituen.

Kirinaleko lorategiak XVII mendearen erdialdean eraiki ziren eta garaiko estilo eta modaren arabera aldatuz joan dira. Lau hektareatako azalera dute. Barthélemy Formentelli urezko organoa eraiki zuen 1997 eta 1999 artean. Organo berezia da, 18 metrotako ur-jauzi batean oinarriturik dago eta 41 nota desberdin jotzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maria Magdalena (Vouet)

## Kanpo estekak 
* Kirinal jauregiaren webgunea
Ander

**Ander** greziar jatorriko Andreas izenaren euskal aldaera da, Andoreekin batera. Maiz, *Jon Ander* izen konposatua osatzeko erabiltzen da.

Izena antzinako grezieraz  idazten zen, *Andreas*, hau "gizon" hitzetik eratorria (). Ander izenak, beraz, gizontasuna esan nahi du, "indartsu", "adoretsu" edo "gerlari" gisa ere ulertua.

Izenak baliokideak ditu beste hizkuntza batzuetan: Andrés gaztelera, Andrea italieraz (beste hizkuntza gehienetan *Andrea* emakume izena da), Andrew ingeleraz (askotan "Andy" edo "Drew" gisa laburbildua), Andreu katalanez edo Andrei hizkuntza eslaviarretan.

## Ander izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q490500 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Ospea eta erabilera 
Euskadin eta Nafarroan, Ander izen arrunt eta ezaguna da; askotan Jon izenarekin batera agertzen dena, izen konposatu bat sortuz (esaterako, *Jon Ander*). Espainiako Estatistika Institutuak (INE) egindako ikerketa baten arabera, azken hamarkadetan, Ander bezalako euskal izen askok ospea irabazi dute Iberiar Penintsulan. 

Kultura garaikidean izan duen presentziari esker, Ander izenak ospe handia lortu du. 2018an Netflix plataforman estreinatu zen *Elite* izeneko Espainiako telesailak (2018-2024) eragin handia izan du horretan; izan ere, telesaileko pertsonaia nagusietako batek Ander Muñozek (Arón Piperrek antzeztua) izenaren ospea nabarmen handitu du nazioartean.

Roberto Castonek 2009an zuzendutako eta nazioarteko hainbat jaialditan saritua izan zen filmak *Ander* du izenburu eta film honek izen horren presentzia indartzen lagundu zuen nahiz eta neurri txikiago batean izan.
## Kanpo estekak
Home Rule (Irlanda)

**Home Rule** (euskaraz *Autogobernu Legea*) XX. mendearen hasieran Irlandari betiere Erresuma Batuaren barnean nolabaiteko autogobernu edo autonomia bat eskaintzen zion estatutu bat izan zen.

XIX. mendearen amaieratik aurrera, Irlandako Alderdi Parlamentarioak Irlandarentzako autonomia handiagoaren eskaera luzatu izan zuen: eskaera horren barnean Erresuma Batuaren barneko irlandar legebiltzar baten sorrrera zegoen. Irlandako Alderdi Parlamentarioak Erresuma Batuko Legebiltzarrean Home Rule bat osatzeko 4 proiektu aurkeztu zituen:

* 1886: Ez zuen Erresuma Batuko Komunen Ganbera gainditu.
* 1893: Erresuma Batuko Komunen Ganberan onartua izan ondoren, ez zuen Lorden Ganbera gainditu.
* 1912: Legebiltzarrak onartu ondoren, Lehen Mundu Gerra (1914-1918) hasi eta Pazko matxinada (1916) jazo zenez, atzera bota zen
* 1920: Indarrean egon zen Home Rule bakarra izan zen, Irlandako Gobernu Estatutua (*Government of Ireland Act*) izendapenaz.

Hirugarrena (1912) saiakera izan zenez, unionistek haren aurkako jarrera hartu eta Ulstergo Akordioan Edward Carson buru zutela aurka sinatu zuten. Hurrengo Home Rule legeak Irlandako Uhartearen banaketa baieztatu zuen.

## Kanpo estekak
Irlandako Alderdi Parlamentarioa

[thumb|250px|[Charles Stewart Parnell, Irlandako Alderdi Parlamentarioaren sortzailea.]]
**Irlandako Alderdi Parlamentarioa** (ingelesez *Irish Parliamentary Party* eta irlanderaz *Páirtí Parlaiminteach na hÉireann*), sarritan *Irish Party* edo *Home Rule Party* izenez laburbildua ("Irlandar Alderdia" edo "Home Rule Alderdia") 1882. urtean Charles Stewart Parnell politikariak sortutako irlandar alderdi nazionalista moderatu bat izan zen, aurreko Home Rule League alderdia ordezkatuz.

Alderdi honen helburu nagusia Irlandarentzako Home Rule autogobernu lege bat lortzea izan zen, helburu horren barnean Irlandaren autonomiaren aldeko hiru legeen onarpena, nekazal erreforma eta Irlandako Legebiltzar baten sorrera zeuden, noski, betiere Erresuma Batuaren barnean. Hortaz ez zen bereziki irlandar errepublikarren gustuko alderdia, azken hauen helburua Irlanda errepublika independiente batean bilakatzea baitzen, eta hauentzat Irlandako Alderdi Parlamentarioaren eskaerak eskasegiak zirela iruditzen baizitzaien.

Irlandako Alderdi Parlamentarioa XIX. mendearen amaieratik 1918. urterarte John Redmond politikariaren gidaritzapean irlandar alderdi nazionalista nagusia izan zen, bai eta Irlanda osoko erabateko alderdi nagusia ere. 1918ko hauteskundeen ondoren egoerak sekulako aldaketa izan zuen, ordurarte batere garrantzirik ez zuen Sinn Féin alderdiak nagusitza kendu eta irlandar nazionalismo nahiz errepublikanismoaren ordezkari nagusia bilakatu baitzen. Sinn Féin alderdiaren nagusita 1918tik 1922rarte eman zen, ondoren Irlandako Estatu Askea eta alderdi berrien sorrerekin batera alderdi horrek ere garrantzia galtzen hasi baitzen.

1921. urtean Irlandako Alderdi Parlamentarioak hainbat hauteskunde porrot jaso ondoren desegin egin zen, gainera dagoeneko Irlandako Estatu Askea sortzeko egoeran jada ez autogobernu bat eskatzeak ez zuen zentzu gehiegirik.

## Kanpo estekak 
* Irlandako Alderdi Parlamentarioaren profila BBCko webgunean ikusgai
Marco (anime)

Nippon Animationek ekoiztutako animazio telesaila da. Japoniako Fuji TV kateak 52 atal igorri zituen, Euskal Herrian ETB 1ean gero ikusi zituztenak. Argumentua Edmundo de Amicisen *Cuore. Libro per ragazzi* eleberriaren istorio batean oinarrituta zegoen.

XIX. mende amaieran Marco Genovan bizi den haur bat da. Italia krisi ekonomiko larria pairatzen ari da eta Marcoren ama Argentinara emigratzen du. Handik denbora batera, amak familiari idazteari uzten dio, eta Marcok Amedio izeneko tximuarekin batera bere bila joatea erabakitzen du Italiara bueltan ekartzeko. Bere bidaian askotariko jendea ezagutuko du eta Argentina zeharkatu.

52 kapitulu ditu eta denboraldi bakarra. Zuzendaria  Isao Takahata izan zen, gidoia Kazuo Fukazawak idatzi zuen Edmondo De Amicisen eleberrian oinarrituta; musikoa Christian Bruhnek eta Kôichi Sakatak jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 母をたずねて三千里 Webgune ofiziala 
* [https://www.euskal-encodings.eus/smf/index.php?topic=2797.0 ]. Euskal Encodings.
Intimitaterako eskubide

**Intimitaterako eskubidea**, pertsona batek ezkutuan edo gainerako gizakiengandik gordeta geratzen den eremua atxikitzeko duen eskubidea da, gizartean duintasunez eta bizitza kalitate gutxiengo batez bizitzeko beharrezkoa dena. Horrela definitzen du intimitatea Espainiako Konstituzio Auzitegiak hainbat epaitan (AKEE 197/1991, 20/1992, 219/1992, 142/1993, 117/1994, 143/1994, 186/2000).

Eskubide honen izaera dela eta, pertsona fisikoek bakarrik dute pribatutasunerako eskubide hori. Pertsona juridikoaren barneko informazioa sekretu profesionalak eta bestelako arauek gordetzen dute, ez ordea intimitateak. Bestalde, intimitatearen kontzeptuaren osagai da gorputz-intimitatea. Horren barruan sartzen dira, esate baterako, pertsonaren gorputzaren gainean egiten diren miaketak.

## Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oiasso Erromatar Museoa

**Oiasso Erromatar Museoa** Oiasso hiriaren inguruan aurkitutako erromatar garaiko aztarnak biltzen dituen museoa da. Gipuzkoako Irun udalerrian dago.

## Kokalekua 
Eskoleta kaleko lehen zenbakian kokatua dago, Junkaleko Andre Mariaren elizaren alboan.

## Museoa 
Inguru horretako ondare arkeologikoa ezagutzera emateko eta Bizkaiko golkoan erromatarren garaia ezagutarazteko helburua du. Museoan, gainera, Antzinako Historiaren eta Arkeologiaren inguruko kultura ekintzak egiten dira.

Oiasso XX. mendearen amaieran Gipuzkoan egindako aurkikuntza arkeologikorik garrantzitsuena da. Hiriaren hazkundea portu natural bikainaren inguruan gertatu zen (Kristo ondorengo 50 eta 150. urteetan jarduera handia bazuen), eta Aiako Harriko mea ustiaketaren inguruan ere.

Indusketa arkeologikoetatik, ondorengo eremu hauek identifikatu ahal izan dira:

* Oiasso hiriaren kanpoaldean zegoen nekropolia (gaur egungo Ama Xantalen baselizaren barnean)
* Higer lurmuturraren (Hondarribia) oinetan dagoen ditxo bat. Han babesten ziren ontziak.
* Errementari baten lantegia.
* Bidasoa zeharkatzen zuen zubia.
* Hiriko termak edo bainu publikoak.

## Termak 
Oiassoko termak 1994an aurkitu zituzten, erromatarren garaiko errauts eta adreilu arrastoak aurkitu zituztenean. 1996an agertu ziren lehen aztarnak, eta 2002an, Museoa egokitzeko lanetan ari zirela, eraikinaren atzealdean aurkitutako zenbait elementu antzinako terma erromatar batzuetakoak zirela egiaztatu zen. 2025eko apirilaren 11a geroztik bisitatu daitezke. Oiassoko terma erromatarrak errekuperatzeko 3.500.000 euroko aurrekontua erabili zen. Diru horrekin, museoaren eraikina handitu zuten museoa eta termak lotzen dituen espazio berri bat zabalduz. eta aztrnen gainetik doan pasabide metaliko batekin ibilbidea zehaztuz.

Terma publikoak museoaren atzealdean kokatzen dira. Indusketetan hiru gela aurkitu dira hipokaustoa,hots, berotze sistema zutenak. Gela horien lurzoruek azpi hutsen bidez aire beroa erabiltzen zuten berotzeko. Topaturiko gelarik handienak, frigidarium edo ur hotzeko gelak, opus spicatum zoladura du, galburu moduan egokitutako adreiluekin. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Fachada Museo Oiasso.jpg|Oiasso Museoko aurrealdea
Fitxategi:Oiasso Museoko barrualdea 01.jpg|Oiasso Museoko barrualdea
Fitxategi:Oiasso Museoko barrualdea 02.jpg|Oiasso Museotik gertu dagoen Ama Xantalen baseliza barrutik
Fitxategi:Oiasso Museoko termak 07.jpg|Terma publikoak
Fitxategi:Oiasso Museoko termak 03.jpg|Termetako hipokaustoa
Fitxategi:Oiasso Museoko termak 02.jpg|Termak ikusteko pasabide metalikoa

## Erreferentziak 
* Edukiaren zati bat Gipuzkoako museoen webguneko «Oiasso Erromatar Museoa» orritik hartua da. Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 2.5 lizentziarekin argitaraturiko orri horren egile eskubideak Gipuzkoako Foru Aldundiarenak dira.

## Kanpo estekak 
* Oiasso Erromatar Museoaren webgunea 
* Arkeolan
* Museotik
Juan Jose Sarasola

**Juan José Saratsola Azkue** ***Lexo*** (Lezo, Gipuzkoa, 1867ko ekainaren 1a - Donostia, Gipuzkoa, 1952) Lezoko bertsolari ezaguna izan zen.

## Bizitza 
Juan Jose Sarasola 1867an Lezoko (Gipuzkoa) Irurtzun baserrian jaio zen. Gaztetan Real Compañía Asturiana de Minasen Errenteriako labe garaietan lan egin zuen. 1894an ezkondu eta Donostiako Antigua auzorajoan zen bizitzera. Han lanbidez kale-garbitzaile izan zen eta **Lexo** ezizenez egin zen ezagun.

Garai haietan, bozgorailurik ez zegoenez, herrietako jaietan, plazetan eta toki zabaletan kantatzeko ahots indartsua izan behar zen. Lexok,ordea, ez zuen ahots indartsurik eta orduan, Sagardotegiko- bertsolari etiketa jarri zioten. Izan ere, gauero-gauero Antigua auzoko sagardotegi batera joaten zen bertsotan egitera. Baina, Bertso paper egile eta gai-jartzaile bezala ere oso ezaguna izan zen. Euskaraz argitaratu zituen bertso paperak asko izan ziren.

1935an Donostian jokatu zen Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusian parte hartu zuen 19 bertsolarietako bat izan zen.
Txirrita eta bera izan ziren belaunaldi zaharreneko bertsolariak.

Lezoko herriak bere omenez kale bati *Lexo Bertsolaria kalea* izena jarri zion.

## Lexoren bertsoa 
''Gure Gipuzkoa'ko

*kapital garbiyan

*ekusgarri asko da

*egun argiyan:

*kristau edadekuak

*umian neurriyan,

*jayo ziran bezela

*iya-iya jarriyan;

*udaran erdiyan

''Donosti'ko erriyan

*itxura urriyan

*zarpa bat gerriyan;

*gañerako guziya

*larru gorriyan.

## Erreferentziak 
* Antonio Zavala: *Lexo Bertsolaria*. Auspoa Liburutegia, 1968. (Lexoren 50 bertso paper baino gehiago.)

## Ikus, gainera 
* Fernando Asuero

## Kanpo estekak
Andres (Pas-de-Calais)

**Andres** Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an  biztanle zituen.

## Demografia 
### Biztanleria 
2007an Andres udalerrian erroldatutako biztanleak 1.531 ziren. Familiak 468 ziren, horien artean 61 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 122 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 244 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 41 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

### Etxebizitza 
2007an 534 etxebizitza zeuden, 486 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 514etxeak ziren. 486 etxebizitza nagusietatik 411 bere jabearen bizilekua ziren, 57 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 43 etxek hiru zituzten, 114 etxek lau zituzten eta 308 etxek bost zituzten. 376 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 171 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 272 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea 
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

## Ekonomia 
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.041 ziren, horien artean 710 aktiboak ziren eta 331 inaktiboak ziren. 710 pertsona aktiboetatik 593 lanean zeuden (359 gizon eta 234 emakume) eta 117 langabezian zeuden (50 gizon eta 67 emakume). 331 pertsona inaktiboetatik 73 erretiraturik zeuden, 100 ikasten zeuden eta 158 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Diru sarrerak 
2009an Andres udalerrian 493 unitate fiskal zeuden, 1.501 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.364 euro zen.

### Ekonomia jarduerak 
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 autoeskola zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 eraikuntza enpresak, 3 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.

2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.

2000. urtean Andres udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Hezkuntza eta osasun ekipamenduak 
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.

## Gertuen dauden herriak 
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

    400px|ezkerrera|Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa 
    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
The Globe

**The Globe** (euskaraz *Globoa*) Erresuma Batuko Londres hiriburuko antzoki bat da. Tamesis ibaiaren ertzean kokatzen da, Southwark barrutian.

## Historia 
William Shakespeare ingeles olerkari eta antzerkigile ospetsuarekin estuki loturik dago, 1599. urtean Shakespeareren antzerki konpainiak eraiki eta bertan bere antzerkilanak taularatu baitziren. Hainbat alditan itxi eta iriki izan da, tartean suteak eta berreraikitzeak jasan izan dituelarik.

1997. urtean leku hortan bertan ''Shakespeare's Globe'' izeneko jatorrizko antzokiaren berreraikitze bat burutu zen, Gaur egun bertan Shakespeareren antzerkilanak taularatu eta ikusteko parada dagoelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Restaurante The Swan, Londres, Inglaterra, 2014-08-11, DD 113.jpg|The Globe.
Irudi:London - April 2009 (3496246725).jpg|The Globe.
Irudi:GLOBE2.JPG|Barnealdea.
Irudi:GLOBE1.JPG|Eszenatokia.
Irudi:Globe Galleries.JPG|Armailak.

700px|erdian|The Globe antzokiko ikuspegi panoramikoa.

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: 21 New Globe Walk, Bankside, London, SE1 9DT
* Museoaren ordutegia: egunero 09:30-17:00
* Metro geltokia: 15px Southwark

## Kanpo estekak 
* The Globe antzokiaren webgunea
Karga-efektu

** Kargaren efektua**, ** erregulazioa** ere deritsona, tentsioaren galera da karga handitzen denean; efektu hau erlazio honek deskribatzen du:

V_L = V_0 \frac{1}{1+\frac{R_o}{R_L}}

Non :
: V_0 Voutput: tentsioa edo iturburuaren irteeraren tentsioa.
: V_L Vload: tentsioa edo tentsioa kargan.
: R_0 Routput: iturburuaren irteeraren erresistentzia.
: R_L Rload: kargaren erresistentzia.

## Kanpo estekak
Pierre Joxe

**Pierre Joxe** (Paris, Frantzia, 1934ko azaroaren 28a) Frantziako politikaria da. Alderdi Sozialistak izendaturik, Frantziako Barne Arazoetako eta Defentsako ministro izan zen. Kontu eta Zerga Auzitegiko lehen lehendakari eta Kontseilu Konstituzionaleko kide ere izan zen.

## Familia 
Pierreren anaia Alain Joxe da. Eta biak Louis Joxeren —Charles de Gaulleren ministro izandakoaren— semeak dira.

## Euskal Herrian 
[ezkerrera|thumb|275x275px|2011ko Aieteko Bake-Konferentziako mahaia, ezkerretik eskuinera: [Jonathan Powell|Jonatan Powell, Pierre Joxe, Kofi Annan, Gro Harlem Brundtland, Bertie Ahern eta Gerry Adams]]
Euskal Herriko gatazkaren konponbidea sustatzeko nazioarteko konferentzian parte hartu zuen, 2011ko urriaren 17an , Donostian. Koffi Annan eta Europako beste 4 lider politikorekin presiditu zuen mahaia (Jonathan Powell, Gro Harlem Brundtland, [null Bertie Ahern] eta Gerry Adams), eta bertan ETAri borroka armatuari bukatzeko eskatu zioten alde bakarreko eta Espainiako zein Frantziako gobernuekin negoziatu gabeko prozesu baten baitan. Handik hiru egunetara ETAk borroka armatuari amaiera ematea erabaki zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gatazkaren konponbidea sustatzeko nazioarteko konferentzia
* Brian Currin
* Harremanetarako Nazioarteko Taldea
* Demokrazia Euskal Herriarentzat
* Oroimenari eta Bizikidetzari buruzko biltzarra
* Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundea
* Lokarri (gizarte mugimendua)
* Bakearen artisauak
Erosketen kudeaketa

**Erosketen kudeaketa** enpresa batek behar dituen *input* fisikoen erosketa, garraioa eta biltegiratzeaz arduratzen den kudeaketa-funtzioa da. Besteak beste, hornitzaileen hautespena eta horiekiko negoziazioa prezioari, entregari eta ordainketa-epeari buruz, erosketa-uneari buruzko erabakiak, erosketa-eskaeraren bolumen hobezinaren finkapena, erosketen formalizazioa, guzti horren kontrola eta dokumentazioa, erositako gaien biltegiratzea eta inbentarioak kudeatzen ditu. Egun, erosketen kudeaketa hornikuntza kontzeptu konplexuaren baitan kokatzen da, ekoizpen-prozesuaren beharrak bete eta bezeroak produktua une eta leku egokia behar den denboran izan dezan, horretarako fluxu fisikoak nahiz informazio-fluxuak zuzenduz, antolatuz eta kontrolatuz.

## Kanpo estekak
Daniel Garbizu Salaberria

**Daniel Garbizu Salaberria** (Lezo, Gipuzkoa, 1896ko apirilaren 9a - Herrera, Donostia, Gipuzkoa, 1984) euskal poeta eta bertso jartzailea izan zen.

## Biografia 
Juan (*Zubigar*) eta Tomasen (*Tege*) anaia zen.

*Euskal Esnalea* eta *Argia* aldizkarietan eman zituen argitara olerki ezagunenak, 1930 eta 1931 bitartean. Donostiako *El Día* egunkarian kronista izan zen.

Aipagarria da Euskaltzaindiak sarituriko bere *Jaizkibel Mendi* olerkia.

## Lanak 
### Poesia 
* *Jaizkibel Mendi* (1932)

## Kanpo loturak 
*  Daniel Garbizu Salaberria Auñamendi Entziklopedian

## Erreferentziak
Mario Monti

Varese, Lombardia, Italia
| alderdia = Independentea
| ezkontidea =
| lanbidea = Ekonomialari
| erlijioa =
| sinadura =
}}

**Mario Monti** (Varese, 1943ko martxoaren 19a) Italiako ekonomialari eta politikaria da. Europako komisioan lan egin izan du. 1995etik 1999ra Barne merkatu, zerbitzu eta taxazio Europar komisioan eta 1999tik 2004ra Europako lehikortasun komisioan. Bocconi Unibertsitateko lehendakari eta errektore ere izan da. 2011ko azaroan biziarteko senatari izendatu zuten. Silvio Berlusconik dimisioa eman ondoren berari eskatu zioten Italiako gobernuaren ardura hartzeko. Honela, Italiako gobernua berrosatzen hasi zen 

## Kanpo estekak 
* Super Mario eta the Ikaskuntzaren tenplua, elkarrizketa "Finance and Development"-en, International Monetary Funden magazinean, 2005eko ekaina, *ingelesez*.

## Erreferentziak
Rem (fisika)

**Rem** (ingelesezko *roentgen equivalent man* esapidearen laburdura), fisikan, irrada ioitzaileen eraginkortasuna neurtzeko erabiltzen den unitatea da, tentsio handiko X izpien roentgen batek gizonarengan sortzen duen kaltearen intentsitateari dagokiona.

Hala ere, Nazioarteko Unitate Sistemak darabilen unitatea ez da rem, sievert (Sv) baizik. Bien arteko erlazioa honakoa da: 1 Sv = 100 rem.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sievert
* Wilhelm Conrad Roentgen

## Kanpo estekak
Joaquín Almunia

**José Joaquín Almunia Amann** (Bilbo, Bizkaia, 1948ko ekainaren 17a) euskal herritar politikaria da.

## Biografia 
Bilbon jaioa, Zuzenbidea eta Ekonomia zientziak ikasi zituen Deustuko Unibertsitatean. Parisen eta Harvard Unibertsitatean ikasi eta gero, irakasle bilakatu eta Alcaláko Unibertsitatean aritu zen. 1972 eta 1975 artean Bruselan lan egin zuen.

1974an, PSOE alderdiko eta UGT sindikatuko kide egin zen. 1979an Madrilgo diputatu hautatu zuten lehenengo aldiz, eta ondorengo legealdietako hauteskundeetan ere (1982, 1986, 1989, 1993 eta 1996an) lortu zuen aulki hori bereganatzea.

1976 eta 1979 artean UGTren ekonomia-arduraduna izan zen, eta handik eta 2004ra arte, Espainiako diputatua. Felipe Gonzálezen gobernuetan bitan izan zen ministro: 1982 eta 1986 artean Lan eta Gizarte-Segurantzarena, eta 1986 eta 1991 artean Administrazio Publikoena.

Geroztik, PSOE alderdiko barne-lanetan murgildurik ibili da, "sektore berritzaile" delakoaren barruan. 1996ko hauteskundeen ostean, sozialisten talde parlamentarioaren bozeramaile aukeratu zuten Diputatuen Kongresuan. 1997an Madrilen egindako PSOEren 34. Biltzarrean, Alderdiko idazkari nagusi aukeratu zuten, Felipe Gonzálezek kargua utzi zuenean, PSOEko idazkari nagusi bihurtu zen. Urte berean, Felipe González bera ordezkatu zuen sozialisten parlamentario-taldearen lehendakaritzan, eta Almuniak utzi egin zuen bozeramaile kargua. Hurrengo urtean galdu egin zituen, José Borrell ministro ohiarekin lehiatuz, gobernuko presidentziarako hautagaia aukeratzeko PSOEren barruan egin ziren hauteskundeak. Almuniak berehala aurkeztu zuen dimisioa, baina Alderdiak Batzorde Federalak erabakiren bat hartu arte itxaroteko eskatu zion eta, handik egun gutxira, idazkaritza nagusian jarraitzeko hitzarmena lortu zuen Borrellekin. 2000. urteko hauteskundeetan, Gobernuko lehendakaritzara aurkeztu zen Almunia; kanpainan, Partido Popular (PP) alderdiaren kontrako eraso zuzena bultzatu zuen, eta ezkerreko beste alderdi nagusiarekin (Izquierda Unida-Ezker Batua) paktu bat egin zuen, aurreneko aldiz, Senatura elkarrekin joateko. 2000n Espainiako hauteskunde orokorretara aurkeztu, baina 7.918.752 boto (%34,1a) eta 125 diputatu lortu ondoren kargua utzi zuen hauteskundeen gauean bertan, sozialisten idazkari nagusi gisa. Rodríguez Zapatero da Almuniaren ondorengoa postu horretan oraingoz.

Madrilgo diputatua izan ondoren, 2004an Pedro Solbes ordezkatu zuen Bruselan. 2004 eta 2009 artean, Europako Batzordeko Finantza komisarioa izan ondoren José Manuel Durão Barrosok presidenteorde eta Lehiakortasun Batzordeko buru izendatu zuen. Espainiako Langile Alderdi Sozialistako kidea da.

## Erreferentziak
San Martingo troka

**San Martingo troka** Nafarroako sakana edo erreka da. Zidakos ibaiaren ezkerraldeko adarra da. 19&nbsp;km luze da. Uxueko mendietan du iturburu eta San Martin Unx, Leotz eta Beireko udalerrietako lurrak ureztatzen ditu ura Zidakos ibaian isuri baino lehen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Telleriako erreka

**Telleriako erreka** Nafarroako erreka da, Lugorrieta ibaiaren adarra. 8 km luze da. Perdon mendilerroan du iturburua eta Uterga, Muruzabal, Zizur eta Legardako udalerrietako lurrak ureztatzen ditu ura Robo ibaian hustu baino lehen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loyola de Palacio

**Loyola de Palacio y del Valle-Lersundi** (Madril, 1950eko irailaren 16a - *ibidem.*, 2006ko abenduaren 13a) espainiar politikaria izan zen.

## Biografia 
Aitaren partetik arbasoak euskaldunak zituen: Alberto Palacio ingeniaria bere birraitonaren anaia izan zen. Ana bere ahizpa politikaria ere bada.

Alianza Popularreko kidea, alderdian lan egin zuen Ministro bilakatu arte. 1999an Europako Batzordean sartu zen non presidenteordea ere izan zen.

2006an minbizi bat zuela jakin zuen eta laster hil zen. Deban lurperatu zuten.
Craig Mello

**Craig Cameron Mello** (New Haven, Connecticut, AEB, 1960ko urriaren 18a -) estatubatuar mediku, genetikari eta unibertsitate irakaslea da.

2006an Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen, Andrew Firerekin batera, RNA-interferentziari buruz egindako aurkitzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Craig Mello Nobel Sarien webgunean
Škoda Auto

**Škoda Auto** Txekiar Errepublikako automobilgintzako enpresa bat da. Egoitza Mladá Boleslav hirian du. 1895an Václav Laurin eta Václav Klement ingeniariek sortu zuten. 2000. urtetik aurrera Volkswagen Taldearen barnean kokatua dago.

File:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-233.png|Logo Škoda Auto 2013
File:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-035.jpg|Laurin & Klement (1890)
File:12-01-11-autostadt-wolfsburg-by-RalfR-301.jpg|Laurin & Klement A (1898)
File:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-008.jpg|Škoda 422 (1930)
File:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-122.jpg|Škoda Octavia Super (1960)
File:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-121.jpg|Škoda MB 1000 (1966)
File:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-001.jpg|Škoda 136 LR (1984)
File:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-002.jpg|Škoda Fabia Super 2000
File:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-206.jpg|Škoda Vision D (2011)

## Kanpo estekak 
* Škoda Auto enpresaren webgunea
Audi

**Audi** Alemaniako automobilgintzako enpresa bat da. Bere egoitza Bavaria estatuko Ingolstadt udalerrian du. 1909an August Horch ingeniariak sortu zuen. Volkswagen Taldearen barnean dago.

## Kanpo estekak 
* Audi enpresaren webgunea
Blanca Sarasua

**Blanca Sarasua Muñoz** (Bilbo, 1939ko azaroaren 2a -) gaztelaniaz idazten duen idazle garaikide bilbotarra da. Ignacio Ipiña (Bilbo, 1932-2010) margolariarekin ezkondu zen.

Gizarte Lizentziatua, bilbotar honek hedabide eta aldizkari askotan kolaboratu du: *Albor*, *Zurgai*, *Amilamia*, *Alborada*, *El Correo*. 1990an Arabako Foru Aldundiak ematen duen "Ernestina Champourcin Saria" jaso zuen. Batez ere lirika landu du, beti gaztelaniaz.

## Sariak 
* 1990an, Ernestina Champourcin Saria.
* 1993an, Imagina Ezazu Euskadi sariko aipamen berezia.
* 1995an, Terrassako Raimundo Ramírez de Antón saria.
* 1998an, Valladolideko Sarmiento saria.
* 2001an, Valladolideko Francisco Javier Martín Abril saria.
* 2008an, Avilako San Juan de la Cruz saria.

## Bibliografia 
* *Cuando las horas son fuego* (1984)
* *El cerco de los pájaros* (1986)
* *Ático para dos* (1989)
* *Ballestas contra el miedo* (1990)
* *¿Quién ha visto un ambleo?* (1994)
* *Rótulo para unos pasos* (1997)
* *La mirada del maniquí* (2000)
* *Coyunda recia* (2005)
* *Música de aldaba* (2008)
* "Baciyelmo" (2012)
* "Adagio para un silencio" (2016)

### Blanca Sarasuari buruzko bibliografia 
* Seve Calleja: "Blanca Sarasua", *Ahotsak, hitzak, hizkuntzak. Euskal Olerki-Antologia*. Bilbo: Euskaltzaindia, 2010, 281-289 or.

### Blanca Sarasua euskaraz 
* Pablo González de Langarika &ndash; Sebastian Gartzia Trujillo: *Ahotsak, hitzak, hizkuntzak. Euskal Olerki-Antologia*. Bilbo: Euskaltzaindia, 2010. Itzultzailea: Eli Tolaretxipi.

## Kanpo estekak 
* [Telebilbao Javier Calle(https://eu.wikipedia.org/wiki/Javier_Calle)k eginiko elkarrizketa.]
Pilar Zubiaurre

**Pilar Zubiaurre Agirrezabal** (Garai, Bizkaia,  - Mexiko Hiria, Mexiko, ) gaztelaniazko idazlea, feminista eta piano jotzailea izan zen, Mexikoko erbestean hila.

## Bizitza 
Lau urterekin Madrilera eraman zuten; une hartan euskaraz bakarrik hitz egiten zuen. Madrilgo Lyceum Club Femenino elkarteko partaidea izan zen; han Ernestina Champourcin eta Maria de Maeztu euskal herritarrak ezagutu zituen. Haiek ez bezala, Pilar Zubiaurrek idatzi zuen eusko hedabideetan ere: besteak beste, *Bizkaitarra*n, Hulda de Garay ezizenez, eta *Euzko Deya. La Voz de los Vascos en México* aldizkarian, Landabarrenako Damia ezizenez. Gaztelaniaz idatzi zuen beti.

1922an Ricardo Gutiérrez Abascal "Juan de la Encina" kritikariarekin ezkondu zen. Bere neba Ramon Zubiaurre eta Valentin Zubiaurre margolarien ezinbesteko laguntzailea izan zen, haien erakusketak eta jarduerak antolatzen. Federico García Lorcak *Poema del cante hondo* liburuan poema bat eskaini zion.

MALAGUEÑA

La muerte

entra y sale

de la taberna.

Pasan caballos negros

y gente siniestra

por los hondos caminos

de la guitarra.

Y hay un olor a sal

y a sangre de hembra,

en los nardos fértiles

de la marina.

La muerte 

entra y sale 

y sale y entra 

la muerte 

de la taberna. 

     - Federico García Lorca -

1951an eta 1955an hilabete batzuez penintsulara itzuli zen; bidaia horietan beti izan zuen denbora aste batzuk Garain eta familiako etxean emateko. Mexikon hil zelarik, haren gorpua Garaira ekarri zuten, Anbotora begira lurperatzeko, horixe baitzen haren nahia.

## Idazlanak 
* *Evocaciones. Artículos y diario (1909-1958)*. Iker González-Allenderen edizioa. Donostia: Saturraran, 2009.
* *Epistolario de Pilar de Zubiaurre (1906-1970).* Iker González-Allenderen edizioa. Woodbridge: Tamesis, 2014. Aurkibidea
250px|thumb|Pilar Gutíerrez de Zubiaurre bere amama Pilar de Zubiaurreri neba Ramonek egin zion artelanaren aurrean. Durangoko Museoa
## Bibliografia 
*  Iker González-Allende: "Pilar de Zubiaurre: entre el cometa y la sombra". José Ramón Zabala: *Non zeuden emakumeak? La mujer vasca en el exilio de 1936*. Donostia: Saturraran, 2007, 409-437 orrialdeak.
*  Iker González-Allende: "El adiós del exiliado: Las rutas de la memoria en Pilar de Zubiaurre." *El exilio republicano de 1939 y la segunda generación.* Manuel Aznar Soler eta José Ramón López García editoreak. Sevilla: Renacimiento, 2012, 1052-1058 orrialdeak.
*  Iker González-Allende: “Women’s Exile and Transatlantic Epistolary Ties in the Work of Pilar de Zubiaurre.” *Hispania: A Journal devoted to the teaching of Spanish and Portuguese* 95.2 (2012): 211-26 orrialdeak.

## Kanpo estekak 
*  «de Zubiaurre, Pilar», *Biografías* atala, Hamaika Bide Elkartearen webgunea.
* «Pilar Zubiaurre: oihartzunik bako intelektual garaitarra», *Anboto*, 2010-02-12.
* Pilar Zubiaurre: En la penumbra familiar Bilbao 700 y Muelle de Uribitarte, 2016
* Pilar Zubiaurre: Landabarreneko damia Durangon 2015.03.10
Charles Laughton

**Charles Laughton** (1899ko uztailaren 1a, Scarborough, Yorkshire &ndash; 1962ko abenduaren 15a, Hollywood, Kalifornia) ingeles aktore, gidoigile, ekoizle eta zinema zuzendari bat izan zen.

## Filmografia 
### Aktore gisa 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Zuzendari gisa 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Iruditegia 

Irudi:Charles Laughton in Mutiny on the Bounty trailer.jpg|*Mutiny on the Bounty* (1935).
Irudi:Charles Laughton in Young Bess trailer.jpg|*Young Bess* (1953).

## Kanpo estekak 
* Charles Laughton aktorearen IMDBko fitxa ikusgai 
* Charles Laughton aktoreari buruzko webgunea