open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zirotz

**Zirotz** Ibargoiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1366. urtean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ibargoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *ziroztarrak* ziren.

## Izena 
*Zirotz* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Ziroze* (1094)
* *Ciroz* (1232)
* *Çiroz* (1366)
* *Ciroz* (1534)
* *Çiroz* (1647)
* *Arizcano* (1689)
* *Ziroz* (1798)
* *Ciroz* (1945)
* *Zirotz* (1996)

## Geografia 
Zirotz Ibargoiti ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Ibargoiti udalerria Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-2420 errepideak eta A-21 autobiak ibar osoa zeharkatzen ditu. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Idotzinen dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga eta Izko mendien magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

### Klima eta landaredia 
Ibargoitiko klimaren ezaugarriak, azpimediterraneo motakoak dira, uda garaiko lehortea, prezipitazio eskasak baina Nafarroa hegoaldean baino ugariagoak eta aldaketa termiko handia. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 1400mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-140 izaten dira.

Jatorrizko landareditik, erlikia batzuk baino ez dira geratzen Izko eta Itzaga mendilerroetan, eta gunerik euritsuenetan klima atlantikoari dagozkion zuhaitzak aurki daitezke (haritz eta pagoak), ameztiak gune lehorretan, eta birlandaturiko pinuak udalerri gehienean. Birlandaturiko pinuen azalera, Austriatik ekarritako pinu lariziarrekin egin zen eta XX. mendearen amaieran 450 hektarea ingurutan zeuden.

#### Estazio meteorologikoak 
Ibargoitin dagoen Elo udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago..

## Historia 
XI. mendetik aurrera, Leireko monasterioa eta Irantzukoa eta Jerusalemgo San Joanen Ospitaletegiak izan zituzten XIII. mendean. 1366an 3 su zituen, horietako bat kaparea, baina 1434 baino lehen hondatuta geratu zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ibargoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Elza Soares

**Elza da Conceição Soares** (Rio de Janeiro, Brasil, 1930eko ekainaren 23a - *ibidem*, 2022ko urtarrilaren 20a) brasildar sanba, bossa nova eta Brasilgo herri musika abeslaria eta musikagilea izan zen.

## Diskografia 
* *Se acaso você chegasse* (Odeon, 1960)
* *A bossa negra* (Odeon, 1960)
* *O samba é Elza Soares* (Odeon, 1961)
* *Sambossa* (Odeon, 1963)
* *Na roda do samba* (Odeon, 1964)
* *Um show de Elza* (Odeon, 1965)
* *Com a bola branca* (Odeon, 1966)
* *O máximo em samba* (Odeon, 1967)
* *Elza, Miltinho e samba* (Odeon, 1967)
* *Elza Soares, baterista: Wilson das Neves* (Odeon, 1968)
* *Elza, Miltinho e samba - vol. 2* (Odeon, 1968)
* *Elza, carnaval & samba* (Odeon, 1969)
* *Elza, Miltinho e samba - vol. 3* (Odeon, 1969)
* *Samba & mais sambas* (Odeon, 1970)
* *Maschera negra / Che meraviglia* (1970)
* *Elza pede passagem* (Odeon, 1972)
* *Elza Soares* (Odeon, 1973)
* *Elza Soares* (Tapecar, 1974)
* *Nos braços do samba* (Tapecar, 1975)
* *Lição de vida* (Tapecar, 1976)
* *Pilão + Raça = Elza* (Tapecar, 1977)
* *Senhora da terra* (CBS, 1979)
* *Elza negra, negra Elza* (CBS, 1980)
* *Som, amor trabalho e progresso / Senta a púa* (RGE, 1982)
* *Alegria do povo / As baianas* (Recarey, 1985)
* *Somos todos iguais* (Som Livre, 1985)
* '"Voltei* (RGE, 1988)
* *Trajetória* (Universal Music, 1997)
* *Carioca da Gema - Ao vivo* (1999)
* *Do cóccix até o pescoço* (Maianga, 2002)
* *Vivo feliz* (Tratore, 2003)
* *Beba-me - Ao vivo* (Biscoito Fino, 2007)
* *A Mulher do Fim do Mundo* (2015)

### Abesti arrakastatsuen hautaketa 
* *Grandes Sucessos de Elza Soares (Tapecar Brasil 1978)
* *Salve a Mocidade* (Tapecar Brasil 1997)
* *Meus Momentos – v. 1 & 2* (EMI Brasil 1998)
* *Elza Soares – Raízes do Samba* (EMI Brasil 1999)

## Kanpo estekak
Somebody Somewhere (telesaila)

***Somebody Somewhere*** estatubatuar telesail komikoa da, Hannah Bos eta Paul Thureenek HBOrako sortua.

## Sinopsia 
Sam Manhattanen bizi da. Baina ez New Yorkeko barruti ezagunean, Kansas estatuko izen bereko hirian baizik. Amerikar peto-petoa dirudien arren, korrontearen aurka doa. Igerilekura joan ohi da, eta beste emakumeen izter lirainei begira igarotzen du denbora, bere loditasunak kezkatuta. Kantari aparta da, baina lotsa ematen dio taula gainera igo eta klasekide ohien aurrean abesteak. Etxean ez du aparteko maitasunik jaso, eta duela gutxi heldu zaio kolpe gogorra: arrebaren heriotza.

## Aktoreak 
* Bridget Everett: Sam
* Jeff Hiller: Joel
* Mary Catherine Garrison: Tricia Miller
* Danny McCarthy: Rick
* Mike Hagerty: Ed Miller

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nadezhda (telesaila)

***Nadezhda*** () errusiar telesaila da, Starterako sortua.

## Sinopsia 
Iragan kriminala atzean utzi nahi duen pertsona bat da fikziozko telesail errusiar horretako protagonista. 16 urte zituela, Nadiak bere gurasoen hilketa mendekatu zuen, eta, ondorioz, 18 urte eman zituen espetxean. Orain, aske dagoela, familia bat osatu nahi du, bere kasua pausoz pauso jarraitu zuten hedabideetatik urrun. Baina gauzak, ordea, berehala okertuko dira.

## Aktoreak 
* Viktoria Isakova: Nadezhda (Nadia)
* Aleksandr Kuzmin: Lev
* Aleksei Morozov: Mikhail (Mixa), Nadezhdaren senarra
* Veronika Kornienko: Nadezhda gaztetan
* Aleksei Motov: Mixa gaztetan
* Asia Gromova: Olga (Olia), Nadezhdaren alaba
* Aleksei Guskov: Jakov Mikhailovitx Ett, psikologoa
* Timofei Kreslo: Aleksei (Lioxa), Oliaren mutil-laguna
* Julia Melnikova: Liuba
* Aleksei Grixin: Boris
* Julia Aug: Polina Eduardovna, psikologoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C'mon C'mon (filma)

'''''C'mon C'mon''''' 2021eko Mike Mills estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Irratiko kazetaria da Johnny, eta AEBetan barrena bidaia bat osatuko du bere iloba txikiarekin batera. Drama familiar soil eta txiki bat da, sinesgarritasunez kontatua.

## Aktoreak 
* Joaquin Phoenix: Johnny
* Gaby Hoffmann: Viv
* Woody Norman: Jesse
* Scoot McNairy: Paul
* Molly Webster: Roxanne
* Jaboukie Young-White: Fernando

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pagten (2021eko filma)

***Pagten*** () 2021eko Bille August daniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Karen Blixen idazlea bere ibilbidearen gorenean dago; 63 urte ditu, eta Literaturako Nobel saria eskuratzear da behin baino gehiagotan. 1940ko urteen amaieran girotuta dago istorioa, eta Blixen idazlearen bizitzan oinarritua dago. 30 urteko poeta talentuduna ezagutuko du, eta ordura arteko bizitza lasaia kolokan jarriko zaio...

## Aktoreak
* Birthe Neumann: Karen Blixen
* Simon Bennebjerg: Thorkild Bjørnvig
* Nanna Skaarup Voss: Grete Bjørnvig
* Asta Kamma August: Benedicte Jensen
* Anders Heinrichsen: Knud W. Jensen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alan Heeger

**Alan Jay Heeger** (Sioux City, Iowa, 1936ko urtarrilaren 22a) estatubatuar fisikaria da. 2000ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen Alan MacDiarmid eta Hideki Shirakawarekin batera polimero eroaleen aurkikuntzagatik.

Familia judu batean jaio zen. Fisika ikasi zuen Nebraska-Lincoln Unibertsitatean eta Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn. Irakaslea izan zen Pennsylvaniako Unibertsitatean eta Kaliforniako Unibertistatea Santa Barbaran.
Sálvate si puedes

***Sálvate si puedes*** 1995eko Joaquín Trincado bilbotar zinema zuzendariaren film komikoa da. Bilbon filmatutako ustelkeria politikoari buruzko komedia garratza da.

## Argumentua 
Martaren, Gizarte Ongizateko zinegotzia eta kausa galduen defendatzailea, eta Robertoren, enpresari alferreko baten, artean ez dago ezer komunean, harik eta zubitik elkarrekin erortzen diren arte. Harrezkero, Robertok ez du beste ezertan pentsatzen. Berak, ordea, badu zer pentsatua: hiria hondatuta dago, industria gutxi geratzen da zaharkituta, eta zubi esekia desagertzeko zorian dago.

## Aktoreak
* Imanol Arias - Roberto
* María Barranco - Marta
* Fernando Guillén - Alkatea
* Pilar Bardem - Bárbara
* Ramón Barea -	Eusebio
* Antonio Resines - Ministroa
* Elena Irureta - Sarita
* Mariví Bilbao - Tina  
* Saturnino García - Taxilaria
* Cesar Saratxu - Basilio
* Álex Angulo - Enpresaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sobreviviré (filma)

***Sobreviviré*** 1999ko Alfonso Albacete eta David Menkes espainiar zinema zuzendarien drama erromantikoa da.

## Argumentua 
Marga 32 urterekin bizitzako unerik txarrenean dago: mutil-laguna istripu batean galdu du, lana galdu du eta haurdun dago. Orduan ezagutzen du Iñaki, bera baino 10 urte gazteagoa den mutila, ordura arte bere burua gaytzat bakarrik hartu zuena, eta maitemindu egiten dira. Amodio istorio bat hasten dute, zegoen putzutik ateratzen duena, nahiz eta denek esaten dieten harreman horrek ezin duela funtzionatu. Eta banatzen amaitzen badute ere, biak lagun bilakatu eta beren arteko harremana gozotasunez gogoratuko dute.

## Aktoreak
* Emma Suárez (Marga)
* Juan Diego Botto (Iñaki)
* Rosana Pastor (Tini)
* Mirtha Ibarra (Rosa)
* Manuel Manquiña (Rolando)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belfast (filma)

***Belfast*** 2021eko Kenneth Branagh britainiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da.

## Argumentua 
Haurraren bizipen eta begirada bildumak ardazten dute istorioa; Buddyren eta haren familiaren eguneroko bizitza itxura batean lasai samarra —anaia helduagoarekin eta amarekin bizi da, aitak Ingalaterran pasatzen baitu denbora gehiena lanean— lehertu egingo da talde protestanteek bere auzoko familia katolikoen etxeei eraso egitean. Buddyren familia protestantea da, eta egoera konplexu eta tentsioz beterikoan geratuko da, giro nahasi horretan. Familia katolikoak Ingalaterratik independizatzearen aldekoak dira, eta protestanteak, aldiz, Erresuma Batuaren zaleak. Buddyk eta bereek presio handiak jasango dituzte katolikoekin dituzten harremanak eteteko.

## Aktoreak
* Jude Hill: Buddy
* Caitríona Balfe: "Ma"
* Jamie Dornan: "Pa"
* Judi Dench: "Granny"
* Ciarán Hinds: "Pop"
* Lewis McAskie: Will
* Colin Morgan: Billy Clanton
* Lara McDonnell: Moira
* Gerard Horan: Mackie
* Drew Dillon: Mr Kavanagh
* Conor MacNeill: McLaury
* Turlough Convery: Minister
* Gerard McCarthy: Bobby Frank
* Olive Tennant: Catherine
* Victor Alli: Soldier
* Josie Walker: Aunt Violet
* Vanessa Ifediora: Miss Lewis
* Tom Wilkinson: Jacob Marley

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boulogne–Pont de Saint-Cloud (Parisko metroa)

**Boulogne–Pont de Saint-Cloud** —Rhin et Danube azpititulua duena— Parisko metroaren geltokia da, Boulogne-Billancourt udalerrian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 10. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
US Bergerac rugby

**Union sportive Bergerac rugby vallée de la Dordogne** Frantziako hamabosteko errugbi taldea da. Bergeracen du egoitza, Dordoinako departamenduan.

Federal 2an jokatzen ari da 2021-2022 denboraldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorenzo di Credi

**Lorenzo di Credi** (Florentzia, c. 1459- *ibidem*, 1537ko urtarrilaren 12a) italiar pizkundeko margolari eta eskultorea izan zen.

Andrea d'Oderigo izeneko urregile baten semea izan zen. 1470eko hamarkadan Andrea del Verrocchioren ikaslea izan zen. Bertan Leonardo da Vincirekin bat egin zuen ikasle gisa. Bere maisua hil zenean, bere tailerra jarauntsi zuen eta bere margolanetako batzuk osatu zituen.

Margolaritza erlijiosoa eta erretratuak egin zituen. Ospetsuena Catarina Sforzarena da.

Ikasle asko izan zituen, horien artean Giovanni Antonio Sogliani eta Antonio del Ceraiolo.

## Iruditegia 

Lorenzo di Credi - Madonna Adoring the Child - Tondo Karlsruhe.jpg|*Birjina Haurra gurtzen, San Joan Bataiatzailearekin*, circa 1485. Karlsruhe, Kunsthalle.
Pinacoteca Querini Stampalia - Madonna e San Giovannino adoranti il Bambino - Lorenzo di Credi.jpg|*Birjina Haurra gurtzen, San Joan Bataiatzailearekin*, circa 1485. Venice, Pinacoteca Querini Stampalia.
Lorenco di Credi-Adoration.jpg|*Gurtza*, c 1487. Serbiako Museo Nazionala, Belgrad.
Caterina Sforza incut.jpg|*Caterina Sforzaren erretratua*, circa 1490. Forlì, Pinacoteca.
Ajaccio Di Credi St Francois.JPG|*San Frantziskoren estigmatizazioa*, circa 1490. Ajaccio, Musée Fesch.
Lorenzo di Credi woman Metropolitan.jpg| *Emakume gaztearen erretratua* c. 1490. New York, Metropolitan Museum of Art.
Strasbourg MBA - Lorenzo di Credi, Vierge à l'enfant.jpg|*Madonna col Bambino*, Estrasburgo

## Kanpo estekak
Möngke

**Möngke** ( / Мөнх ''''; ;  –) mongolen khagana izan zen, Genghis Khan Mongolen Inperioaren sortzailearen biloba. Kumandar eta alanoen aurkako kanpainetan, Errusiako mongol inbasioan eta Europa ekialdekoan parte hartzeagatik ezaguna da.

1248ko udan, kanpainaren amaiera goiztiarra baino lehen,Güyük hirugarren khaganen heriotzagatik Möngke Mongoliara itzuli zen. Inperioa gobernatu nahi zuten Gengis Kanen ondorengoen fakzioen aurrean, Möngkek Batu Khanen laguntzari esker irabazi zuen, eta 1251n khagan aukeratu zuten.

Möngke, khan bezala, hegoaldeko Txinako Song dinastiaren aurkako gerrara bideratu zen. 1254an Yunnango Dali hiria konkistatu eta Indotxina inbaditu zuen, mongolek Txina iparraldetik, mendebaldetik eta hegoaldetik inbaditu ahal izan zutelarik. Hamarkadaren amaieran agintea pertsonalki hartu ondoren, iparraldeko frontean zehar gotortutako hiri asko harrapatu zituen, Txinaren konkista nabarmen erraztuz. Bere anaia Hulagu Asiako hego-mendebaldera ere bidali zuen, Mongolen Inperioa Egiptoko ateraino zabaltzeko. Bere agintaldian ez zion garrantzi handirik eman Europaren konkistari, Inperioa nahiko lanpetuta baitzegoen Txinan eta Egipton borrokan, baina Möngkek Baturekin zuen adiskidetasunak Inperioaren batasunari eutsi zion.

Gaur egungo Chongqingetik gertuko gudu batean hil zen, 1259ko abuztuaren 11n. Bere heriotzaren kausari buruzko bertsio ezberdinak daude. Batek setio batean arkulari txinatar baten geziak zaurituta hil zela dio. Beste kronikari batzuek diotenez, disenteria izurrite baten ondorioz hil zen, edo are koleraren ondorioz. Nolanahi ere, haren heriotzak Hulagu Sirian eta Egipton kanpaina bertan behera uztera behartu zuen, eta, aldi berean, Mongolen Inperioaren batasuna suntsitu zuen gerra zibila eragin zuen. Bera izan zen guduan hil zen khagan bakarra.

## Familia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akvavit

**Akvavit** edo **aquavit** (norvegieraz **akevitt** ere deitua) kolore horixkako pattarra da. XV. mendetik aurrera Eskandinavian eta baita iparraldeko Alemanian ere, egiten dute. Vodka bezala, patatetatik edo zerealetatik destilatzen dute. Belarrekin, besteak beste txarpoil, kumino, ezamihilu, mihilu, martorri eta amomokin, usaintzen dute. Akvavitak tonu horixka izan ohi du, baina hainbat koloretan eskura daiteke.

40% inguru izaten ditu.

Suedian pattar hau baso txiki batean hartzen da garagardo pinta batekin. Izokin eta arrai ketuarekin jateko ondo dijoala  esaten da.  Barrikan zaharkitutako akvatit edaria garaikoa tenperaturan edaten da, zahartu gabekoa berriz hotza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smörgåsbord

300px|thumb|Smörgåsbord bat.
**Smörgåsbord** ( ahoskatua) suediar gastronomiaren osagai tipikoekin egindako buffeta da. Bertan plater bero eta epelak zerbitzatzen dituzte, eta mahaikideek plater beroekin nahiz hotzekin has daitezke, edo haragiak eta arrainak bereiziz. Ogia (ogi-mota desberdinak) eta gurina ezinbestekoak dira, eta gazta, haragi-bolak (köttbullarra), angulak, surströmminga, izokina, saltxitxak eta patea barne hartzen ditu, baita Janssons frestelse espezialitate suediarrak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guy Héraud

**Guy Héraud** (Avignon, 1920ko urriaren 29a - Paue, 2003ko abenduaren 28a) frantziar politikari eta legelaria izan zen.

Zuzenbidean doktore eta irakasle izan zen Estrasburgo, Hanoiko eta Paueko unibertsitateetan. Aostako Ikasketa Federalisten Ikastetxearen sortzaileetako bat izan zen.

1971n Europako Alderdi Federalista sortu zuen eta Frantziako 1974ko lehendakaritzako hauteskundeetan hautagai izan zen. Zentralismoaren aurkakoa eta gutxiengo etnikoen defendatzailea Frantzian eta Europan.

Egile emankorra eta etnismoaren pentsalarietako bat izan zen. Autodeterminazio eskubidea, federalismoaren printzipioak eta sozialismo autogestionarioa defendatu zituen.

## Lanak 
* *L’Europe des ethnies*, Presses d’Europe, 1963
* *Les principes du fédéralisme et la fédération européenne*, Presses d’Europe, 1968
* *Peuples et langues d’Europe*, Denoël, 1968
* *Fédéralisme et Communautés ethniques*, Institut Jules Destrée, 1971

## Kanpo estekak
María Ripoll

**María Ripoll Julià** (Bartzelona, 1964) zinema zuzendaria da. *Ahora o nunca* (2015) filma Espainiako zinemaren historian gehien ikusi den emakume batek zuzendutako bigarren film luze espainiarra da.

## Biografia 
María Ripollek ikasketa zinematografikoak egin zituen Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan eta La Femisen. Errodajeetan hasi zen lanean, zuzendaritzako laguntzaile bihurtu zen arte, eta aldi horretan Agustí Villaronga, Bigas Luna, Frances Belleit eta Carlos Benpar zuzendariekin aritu zen lankidetzan. 1988an, *Bar* izeneko lehen film laburra zuzendu zuen, eta 1990ean, Los Angelesera joan zen. Han, American Film Institute-n (AFI) zinema-zuzendaritzako ikasketak osatu zituen, eta aktoreak eta gidoiak zuzentzeko hainbat ikastaro egin zituen UCLAn, *Kill Me Later* film laburra idazteko. 1994an, Espainiara itzuli zen TV3 Novaren telesaileko atal bat filmatzera, eta 1998an, Londresen zuzendu zuen bere lehen film luzea, *Lluvia en los zapatos* ekoizpen hispaniar britainiarrekoa. Ondoren Estatu Batuetara itzuli zen, eta 2001ean *Tortilla Soup* zuzendu zuen (2001). Espainian finkatuta, *Utopia* (2003) eta *Tu vida en 65*' (2006) filmatu zituen, Albert Espinosaren antzezlanean oinarrituta. 

Ondoren, publizitate-filmazioetan lan egin zuen, eta, 2014. urtean, *Rastros de sándalo* drama zuzendu zuen. Anna Soler-Pont eta Asha Miróren nobelan oinarritua, eta Mumbain eta Bartzelonan filmatu zen.

## Film luzeak 
* *Lluvia en los zapatos* (1998)
* *Tortilla Soup* (2001)
* *Utopía* (2003)
* *Tu vida en 65*' (2006)
* *Rastros de sándalo* (2014)
* *Ahora o nunca* (2015)
* *No culpes al karma de lo que te pasa por gilipollas* (2016)
* *Vivir dos veces* (2019)

## Sariak eta hautagaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hunter Killer (filma)

**Hunter Killer** 2018ko Donovan Marsh estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza thriller filma bat da. Don Keith eta George Wallacen 2012ko *Firing Point* eleberrian oinarritua, Gerard Butler, Gary Oldman, Michael Nyqvist, Common, Linda Cardellini eta Toby Stephens aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Kola penintsulako uretan, Los Angeles klaseko USS Tampa Bay itsaspeko estatubatuarra Akula klaseko RFS Konek itsaspeko errusiarraren atzetik dabil. Tampa Bayko soinuak bat-batean eztanda bat detektatzen duenean, itxuraz errusiar itsaspekoa suntsitzen duena. Ondoren, ezkutuan zegoen beste itsaspeko errusiar batek eraso eta hondoratu zituen. Berria jakitean, John Fisk kontralmiranteak gertuen dagoen itsaspeko bakarra, Virginia klaseko USS Arkansas bidaltzea erabaki du, Joe Glass kapitaina bere agindupean jarriz.

Aldi berean, Navy SEALgo talde bat, Beaman tenientearen agindupean, Poliarniko itsas-basea zelatatzera bidaliko dute, baina misioa Martinelli, errekluta berria, HALOk sartu bitartean konorterik gabe geratzen denean, zaildu egiten da. Basera iristen direnean, Dmitri Durov defentsa ministroak Zakarin presidentea preso hartzen duen lekuko dira. Fisk estatu-kolpea dela eta Durovek Hirugarren Mundu Gerra piztu nahi duela konturatuko da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
SEAL

**Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadako Lur, Itsas eta Aire Ekipoak** (), arruntki SEAL ( esaldiaren akronimoa) edo Navy SEAL deituak, Estatu Batuetako Itsas Armadaren operazio berezien unitate nagusia dira, Estatu Batuetako Operazio Berezien Agintearen (USSOCOM) itsas-unitatea izanik. 

SEAL ekipoak eta SWCC (Operazio Berezien Tripulazio Borrokalaria) Estatu Batuetako Armadaren agintaritzapean daude.

Unitatearen akronimoak (SEAL) itsasoan, airean eta lurrean jarduteko duen gaitasunari egiten dio erreferentzia; baina munduko gainerako unitate militar gehienetatik bereizten dituena urpean lan egiteko duen trebetasuna da. Ozeanoan edo ur gezatan gudu-zelaietan jardutean lortutako esperientziak forma eman dio beren nortasunari, eta, ondorioz, munduko unitate anfibio kualifikatu eta gaituenetakotzat hartzen dira. SEALak hainbat misiotan trebatuta daude, hala nola ekintza zuzeneko eta errekonozimendu bereziko operazioetan, gerra ez-konbentzionalean, atzerriko barne-defentsan, bahituen erreskatean, kontraterrorismoan eta beste misio batzuetan. Lehen taldeak 1962an jarri zituzten martxan, John F. Kennedy presidentearen agintaldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Severomorsk

**Severomorsk** () ipar-mendebaldeko Errusiako hiri-itxi eta portu-hiria da, Murmansk oblastean dagoena. Kola penintsulako iparraldean dago, Murmanskeko fiordoaren ekialdeko ibaiertzean.

Bertan Errusiar Itsas Armadako iparraldeko itsas-baserik nagusiena. eta Errusiar Itsas Hegazkintzako hiru base daude.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kola (ibaia)

**Kola** () Errusiako ibaia da, izen bereko penintsula zeharkatzen duena. 83&nbsp;km luze da, eta 3850&nbsp;km2-ko arroa dauka. Kolozero aintziraren hustubidea da, eta hegoaldetik iparralderantz doa Kola badian itsasoratu arte.

## Hidrometria 

 
**Kola ibaiaren batezbesteko emariak (m³/s), presan neurtuak**Datuak: 1928 eta 1992 artean****

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize  = width:600 height:280
PlotArea   = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:140
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:20 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Ene text:Urt
  bar:Feb text:Ots
  bar:Mar text:Mar
  bar:Abr text:Api
  bar:May text:Mai
  bar:Jun text:Eka
  bar:Jul text:Uzt
  bar:Ago text:Abu
  bar:Sep text:Ira
  bar:Oct text:Urr
  bar:Nov text:Aza
  bar:Dic text:Abe

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Ene from:0 till: 12.3 
  bar:Feb from:0 till: 10.4 
  bar:Mar from:0 till: 9.32 
  bar:Abr from:0 till: 14.7 
  bar:May from:0 till: 134 
  bar:Jun from:0 till: 127 
  bar:Jul from:0 till: 48.8 
  bar:Ago from:0 till: 37.1 
  bar:Sep from:0 till: 43.8 
  bar:Oct from:0 till: 42.5 
  bar:Nov from:0 till: 26.8 
  bar:Dic from:0 till: 16.2 
  

PlotData=
  bar:Ene at: 12.3 fontsize:S text: 12,3 shift:(-10,5)
  bar:Feb at: 10.4 fontsize:S text: 10,4 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 9.32 fontsize:S text: 9,32 shift:(-10,5)
  bar:Abr at: 14.7 fontsize:S text: 14,7 shift:(-10,5)
  bar:May at: 134 fontsize:S text: 134 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 127 fontsize:S text: 127 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 48.8 fontsize:S text: 48,8 shift:(-10,5)
  bar:Ago at: 37.1 fontsize:S text: 37,1 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 43.8 fontsize:S text: 43,8 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 42.5 fontsize:S text: 42,5 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 26.8 fontsize:S text: 26,8 shift:(-10,5)
  bar:Dic at: 16.2 fontsize:S text: 16,2 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuloma (ibaia)

**Tuloma** (; skolt samieraz: *Tuållâmjokk*; ; ) Errusiako kostaldeko ibaia da, Kola penintsula zeharkatzen duena. 64&nbsp;km luze da, eta 21500&nbsp;km²-ko arroa (ia Suitzaren erdiaren parekoa) dauka. Fennoskandiako ibai nagusienetariko bat da. Notozero aintziraren hustubidea da, eta hegoaldetik iparralderantz doa Kola badian itsasoratu arte. Bere izokinak ospetsuak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kola badia

**Kola badia** () edo **Murmanskeko fiordoa** Errusiako fiordo sakona da. 57 kilometro luze, Kola penintsularen iparraldean dago, Barents itsasoko uretan. 7 kilometro arteko zabalera du, eta 200 eta 300 metro bitarteko sakonera. Tuloma eta Kola ibaiak badia honetan itsasoratzen dira.

Ekialdeko kostaldea malkartsua eta malkartsua da, eta mendebaldekoa, berriz, nahiko horizontala. Murmansk eta Severomorskeko portuak ekialdeko ibaiertzean daude, eta Poliarniko portua mendebaldeko ibaiertzean.

Murmanskeko fiordoko marea erdi-egunekoek 4 metroko altuera dute. Neguan, badiaren hegoaldea izotzez estalita dago.

## Kanpo estekak
Animalia-uxagarri

**Animalia-uxagarria** animalia batzuk objektu, eremu, pertsona, landare edo beste animali batzuetatik urrun mantentzeko diseinatutako substantzia da. Animalia-uxagarriek, oro har, animaliak zerbaitekiko duen nazka naturala aprobetxatuz funtzionatzen dute, eta askotan aukeratutako gauza animaliak bere ingurune naturalean saihesten (edo instintiboki saihesten) ikasi duen zerbait da. Adibidez, harraparien gernuak harrapakinak urruntzen ditu.. Uxagarri gisa oso eraginkorrak dira: tigrearen, koiotearen eta azeriaren gernua, besteak beste. Konposatu kimikoek animaliak uxatzen dituzten edo narritagarriak diren substantziak imitatzen dituzte, produktu kimiko batzuek bi estrategia horiek konbinatzen dituzte.  Esaterako, Milorganite belar gainean dagoen ongarria uxagarri eraginkorra da usainagatik. Uxagarriak bi kategoriatan sailka daitezke: usaina eta zaporea. Uxagarri ez-kimikoen artean artzain elektrikoaren hesi elektrikoa edo txarrantxa daude. Sistema elektrikoak marrazoen aurka probatu dira. Maiztasun altuak edo ultrasoinuak intsektu eta karraskarien aurka probatu dira. Sugeen aurka erramu olioa, hirusta olioa eta eugenola probatu dira.  *Acacia polyacantha* subsp. Campylacantha sustraiek arratoiak, sugeak eta krokodiloak uxatzen dituzten konposatu kimikoak igortzen dituzte.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20090704093059/http://cmip.pasteur.fr/cmed/voy/Repulsifs-Afssaps2008.pdf
* https://web.archive.org/web/20150218181327/http://altmedicine.about.com/od/aznaturalremedyindex/a/mosquito.htm
* https://web.archive.org/web/20200719192041/http://www.chups.jussieu.fr/polys/dus/diumedvoyages/Lundwall1.pdf
* "Eguzki animalia-uxagarria - Mantendu zure lorategitik kanpo nahi ez diren izurriteak "
* "Artzain elektrikoa"
Earl Wilbur Sutherland Jr.

**Earl Wilbur Sutherland Jr.** (Burlingame, Kansas, 1915eko azaroaren 19a - Miami, 1974ko martxoaren 9a) estatubatuar farmakologo eta biokimikaria izan zen. 1971ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen hormona mekanismoen aurkikuntzengatik, batez ere adrenalina, bigarren mezularien bidez, hala nola adenosin monofosfato ziklikoa.

Medikuntza ikasi zuen Saint Louisen eta laborategietan lan egin zuen Carl Ferdinand Corirekin. Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuetako armadako medikua izan zen. Biokimikako, farmakologiako eta anatomiako irakaslea izan zen Washington, Clevelan, Nashville eta Miamin.

Coriko laborategian lan eginez, Nobel Saria irabazteko aukera eman zioten aurkikuntzak egin zituen.
Balard (Parisko metroa)

**Balard** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 15. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 8. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Château de Bourdeilles

**Château de Bourdeilles** Dordoinako Bourdeilles herrian dago. Bi gazteluz osatutako multzoa da: bata, Géraud de Maulmontek oinarri zaharragoetan eraikitako Erdi Aroko gotorleku bat da, XIII. mendeko jauregi errenazentista da bestea. Gune osoa monumentu historiko gisa sailkatu zen 1919an. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virginie Demont-Breton

**Virginie Élodie Marie Thérèse Demont-Breton**, **Virginie Demont-Breton** izenez ezagunagoa (Courrières, Frantzia, 1859ko uztailaren 26a &ndash; Paris, 1935eko urtarrilaren 10a), margolari frantziarra izan zen.

## Biografia 
Virginia Jules Bretonen alaba eta Émile Bretonen iloba izan zen, bi margolari ezagunak. Adrien Demont margolariarekin ezkondu zen 1880an.

Bere karrera artistikoa goiztiarra izan zen. 20 urte zituela, urrezko domina jaso zuen 1883an Amsterdamgo Erakusketa Unibertsalean.

1890ean, Wissantera joan zen bizitzera bere senarrarekin. Herri txiki bat zen, Opalo Kostan, Blanc-Nez lurmuturraren eta Gris-Nez lurmuturraren artean. Bertan, bikoteak neoegiptoar estiloko herri bat eraiki zuen, Edmond de Vigne arkitekto belgikarraren lana, eta hurrengo urtean El *Typhonium* deitu zioten. Etxebizitza hori monumentu historikoa da 1985eko azaroaren 29tik.

Virginie Demont-Breton 1883an Emakume Pintore eta Eskultoreen Batasunean sartu zen, eta 1895etik 1901era presidente izan zen. 1890etik aurrera, emakumeak École des Beaux Arts-en sartu zitezen borrokatu zen, pinturan karrera akademikoa egiteko sarrera hori gizonentzat bakarrik zen garaian, eta 1897an lortu egin zuen.

## Aitortzak 
Augustin Lesieux eskultore paristarrak Virginie Demont-Bretonen bustoa egin zuen. Douaiko Kartuja Museoan dago.

1894an Ohorezko Legioarekin kondekoratu zuten.

## Estiloa 
Lehen aldian erretratu eta eszena historiko edo mitikoak egin zituen batez ere, tratamendu akademiko eta errealista batekin. Wissanti buruzko aurkikuntzaren ondoren, haren pinturek arrantzaleen bizitza erakutsi eta kutsu sozialagoa hartu zuten.

Bere lanetako batzuk hainbat museotan daude ikusgai: Amiens, Arras, Boulogne-sur-Mer, Calais, Douai, Lille, Paris, Amsterdam, Anberes, Gante eta Mexiko Hiriko Soumaya Museoan

* *Les Tourmentés*, huile sur toile, Palais des Beaux-Arts de Lille
* *Jeune femme portant* un enfant, Marrazkia, Louvre Museoko arte grafikoen saila
* *Les petits goélands*. Oleoa mihise gainean, 1895. Soumaya Museoa.
## Iruditegia 

File:Jeune Pêcheur regardant la mer.png|*Arrantzale gaztea*
File:Demont-Breton-Alma-mater.jpg|*Alma Mater*
File:Demont-Breton-femme-de-pêcheur.jpg|*Seme-alabak bainatu berri dituen arrantzale-emakumea*
File:Into the water, by Virginie Demont-Breton.jpg|*Uretara*
File:Les premiers pas, 1882.jpg|*Lehen urratsak*
File:Demont-Breton-la-plage.jpg|*Hondartza*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Château de Hautefort

**Château de Hautefort** Frantziako gaztelu bat da, Hautefort herrian dago, Périgord noir-en, Dordoina departamenduan.  Gaztelua, jatorriz, Erdi Aroko gotorleku bat zen, XVII. mendean berreraiki zutena, eta frantsesezko jardin batekin apainduta. 1853an Choulot konde paisajistak lorategiak birmoldatu zituen, lorategi paisaia bat, lorategi geometrikoak, gazteluko ​​kupulak imitatzen zituzten lorategi topiarioak eta berdeguneko tunel luze bat gehituz. Lorategi formalen ondoan muino bat dago, italiar lorategi batekin, itzalezko bide bihurriekin. Parkeko zuhaitz aipagarriak Magnolia grandiflora eta Libanoko zedroa dira. Lorategiak Frantziako Kultura Ministerioko Parke eta Lorategien Batzordeak Frantziako Lorategi Nabarmenetako bat bezala jasotzen ditu.

Monumentu historiko gisa sailkatuta dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xinhai Iraultza

**Xinhai Iraultza** (), **1911ko Txinako Iraultza** ere deitua, Txinako azken dinastia inperiala (Qing dinastia) boteretik kendu eta Txinako Errepublika ezarri zuen iraultza izan zen. 'Xinhai Iraultza' (Hsin-hai) deitu zen 1911n gertatu zelako, Xinhai (, ) ama adarraren urtean, txinatar egutegiaren hirurogeitaka urteko zikloan.

Iraultza matxinada eta altxamendu askotan zetzan. Inflexio-puntua 1911ko urriaren 10eko Wuchangeko matxinada izan zen, Trenbide Babeserako Mugimendua gaizki erabiltzearen emaitza izan zena. Iraultza 1912ko otsailaren 12an amaitu zen, noiz sei urte zituen azken enperadoreak, Puyik, abdikatu zuen. Horrela 2000 urteko gobernu inperiala amaitu eta Txinako aro errepublikanoa hasi zen.

Iraultza, batez ere, Qing estatuaren gainbeherari erantzuteko sortu zen, zeinak erakutsi baitzuen ez zela eraginkorra Txina modernizatzeko eta atzerriko erasoari aurre egiteko ahaleginetan. Qingen aurkako talde klandestino asko, erbestean zeuden iraultzaile txinatarren laguntzarekin, Qingtarrak boteretik kentzen saiatu ziren. Ondorengo gerra zibil laburra Yuan Shikai Qingtarren gizon militar indartsuaren eta Sun Yat-sen Tongmenghui (Liga Batua) elkarteko buruzagiaren arteko konpromiso politiko baten bidez amaitu zen. Qing gorteak boterea sortu berria zen errepublikari transferitu ondoren, behin-behineko koalizio gobernu bat sortu zuten Batzar Nazionalarekin batera. Hala ere, Yuanek Beijingeko gobernu nazional berriaren botere politikoa laster monopolizatu zuen, eta hainbat hamarkadatako banaketa politikoa eta caudillismo ekarri zituen, inperioa berrezartzeko hainbat saiakera barne.

Taiwango Txinako Errepublika eta Txinako Herri Errepublika kontinentala bere buruei Xinhai Iraultzaren oinordeko legitimotzat hartzen dira eta iraultzaren idealak ohoratzen dituzte, nazionalismoa, errepublikazaletasuna, Txinaren modernizazioa eta batasun nazionala barne. Hori dela eta, Taiwanen urriaren 10a «hamarren Eguna» -Txinako Errepublikaren egun nazionala- ospatzen dute. Txina kontinentalean, Hong Kongen eta Macaon, egunari Xinhai Iraultzaren Urteurrena diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Revenga

thumb|260px|Nazioarteko I seminarioa
**Ana Leonor** **Revenga** **Shanklin** (Espainia, 1963ko apirilaren 1a) Espainiako ekonomialaria da. Munduko Bankuan lan egin zuen eta BBVA Mikrofinantzak Fundazioaren Patronatuko kide, ISEAK Fundazioaren patronatuko presidente eta EsadeEcPolen Aholku Batzorde Teknikoko kidea da.

## Bizitza 
Ekonomia eta Matematikan graduatu zen Wellesley College (AEB) Unibertsitatean eta Ekonomiako doktore-tesia Harvardeko Unibertsitatean egin zuen. Ondoren, Genevako (Suitza) Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatera joan zen, eta han Giza Eskubideen Ziurtagiria lortu zuen.

### Ibilbide profesionala 
Bere ibilbidearen hasieran Espainiako Bankuaren Ikerketa Sailean lan egin zuen eta Moneta eta Finantza Ikasketen Zentroan irakasle. Ondoren, *1995eko Munduko Garapen Txostenean* (*Mundu integratuko langileak*) eta *2006ko* *Munduko Garapen Txostenean* (*Ekitatea eta garapena*) lagundu zuen. *2012ko Munduko Garapen Txostenean (Genero-berdintasuna eta garapena)* zuzendarikidea izan zen. Hainbat gairi buruzko lanak argitaratu ditu, besteak beste, pobrezia, desberdintasuna, produktibitate eta enplegua sortzea, hazkunde inklusiboa eta kanpo-merkataritza.

2017. urteko abendura arte, Munduko Bankuaren Taldeko ekonomialari laguntzaile nagusia izan zen, eta aurretik Munduko Bankuko Ekitate eta Pobrezia Praktikaren zuzendari globala. Bere 27 urteko ibilbidean, Munduko Bankuan kargu tekniko eta zuzendaritzako ugari izan zituen Asian, Pazifikoan, Europan, Erdialdeko Asian, Latinoamerikan eta Karibean.Ekonomiako Lankidetza eta Garapenerako Erakundeko (ELGA) aditua ere bada. 2011n, hauxe esan zion EFE agentziari:*"Emakumeak politikan parte hartzea tresna ahaltsua da genero-berdintasuna sustatzeko... Emakume bat presidente izateak hesi garrantzitsu bat hausten du, emakumeak jarrera hori hartzeko duen gaitasuna erakusten baitu, eta, gainera, diseinatzen ari diren politika-motetan eragiten du, eta, funtsezko zerbait, etorkizuneko belaunaldien helburuetan eragiten du... Genero-berdintasunak onura ekonomikoak eta hazkunde-onurak dakartza garatu nahi duten herrialdeetan... Emakumea gizonarengana hurbiltzen da etxetik kanpo lan egindako ordu kopuruan, baina ez ditu etxe barruan lan egindako orduak murrizten".*ezkerrera|thumb|300px|Nazioarteko I. seminarioa, Pobrezia bako mundua. Ana Revenga (ezkerrean)Beste lan batzuk hauexek dira:  2018an, Brookings Institutioneko ikertzaile seniorra eta Georgetowneko Unibertsitateko irakasle asoziatua, EsadeEcPoleko (Center for Economic Policy) Kontseilu Tekniko Aholkulariko kidea, 2020ko martxotik BBVAko kontseilari independentea, BBVA Microfinantza Fundazioaren patronatuko kidea eta ISEAK (Iniciative for social economic analysis and knowledge) patronatuko presidentea.

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak
Tongmenghui

**Tongmenghui** (; hainbat eratara itzulia: Txinako Liga Batua, Liga Batua, Txinako Aliantza Iraultzailea, Txinako Aliantza) Sun Yat-sen, Song Jiaoren eta beste batzuek sortutako txinatar erresistentzia klandestinoko isilpeko elkarte eta mugimendu politikoa izan zen, Tokion 1905eko abuztuaren 20an sortua. Qing dinastiaren kontra zeuden txinatar talde iraultzaile asko hartu zituen bere barnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa García-Malea López

eskuinera|thumb|260px|Almería airetik
**Rosa María García-Malea López** (Almeria,1981) Espainiako armadako lehen emakume ehiza-pilotua izan zen eta Arrano Patruilaren kidea.

## Bizitza 
Arkitektura Teknikoa, Hizkuntzak eta Kimika Zientziak ikasi zituen Granadan. Armadako Kidego Orokorreko Ofizialen Goi Mailako Eskalaren oposizioak egin zituen, eta 21 urterekin gainditu egin zituen probak. San Javierko (Murtzia) Airearen Akademia Nagusian sartu zen. 2004ko apirilean Colorado Springs aireko basean (AEB) egon zen komisionatu. 25 urte zituela, ehiza- eta eraso-ikastaro bat egin zuen Talavera la Realeko (Badajoz) aire-basean, eta F5 bat pilotatu zuen Espainiako armadako lehen ehiza-pilotua izan zen.

ezkerrera|thumb|260px|Patrulla_Águila_(9465576962)
2007an, Zaragozako aire baseko 15. hegalean, beste mugarri bat lortu zuen: F18 bat hegan egin zuen Espainiako lehen emakumea izatea. Nazioarteko misioetan parte hartu du, hala nola Red Flag Las Vegas (Kalifornia, AEB) eta Libiako gerran, domina bat jaso zuela. Gainera, kualifikazio handiena lortu zuen NATOren Lidergoko Programa Taktikoan. 

2012an San Javierko Airearen Akademia Orokorrean Hegaldi-hezitzaile hasi zen. 36 urte zituela, Patrulla Águilako pilotua izan zen, eta 2017az geroztik komandante-kargua du.

*"Aitonari ez zion batere graziarik egiten biloba armadan egoteak. Espainiar askori bezala gertatzen zitzaion, gure historiako garai berriagoari lotzen baitzion......* 
## Sariak eta aintzatespenak 
* Libiako gerran parte hartzeagatik domina.
* Madrilgo Erkidegoko izarra.
* Andaluziako Domina, 2018.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hirurogeitaka urteko ziklo

200px|thumb|right|24 norantza kardinalak.
Txinatar **hirurogeitaka urteko zikloa** () oinarrizko bi zikloko hirurogei konbinazioko zenbakizko sistema ziklikoa da: zeruko hamar enborrak (天干; tiāngān) eta Lurreko hamabi adarrak (地支; dìzhī).

Txinako egutegi tradizionaleko sistema hau egunak eta urteak zenbatzeko modu gisa erabiltzen dute, ez bakarrik Txinan, baita ekialdeko Asiako beste nazio batzuetan ere, hala nola Japonian, Korean eta Vietnamen. Hirurogeitaka urteko sistema Txinatar astrologian ere garrantzitsua da.

## Deskribapena 
Zikloa egunak izendatzeko modu bat bezala (asteko egunak izendatzen ditugun modu berean) Txinan K.a. 2. milurtekotik aurrera erabili dute (Shang dinastiaren garaiko hezur orakularretan inskribatuta aurkitu da). Zhou dinastiaren garaian zikloa ere erabili zuten. Esate baterako, Udaberri eta Udazkeneko Urteko tarteki gehienek sistema hori erabiltzen dute. Urteak izendatzeko duela gutxi erabiltzen dira. Mendebaldeko Han dinastian (k.a. 202— k.o. 8) zabaltzen hasi zen. Erresuma Borrokalarien garaiaren azken zatian has zitekeen. 1984an egungo zikloa hasi zen eta 2044an ziklo berri bat hasiko da.

Nihon Shoki japoniar kronikaren arabera, egutegia 553. urtean transmititu zen Japoniara. Hala ere, Suiko enperatrizaren erregealdira arte egutegiak ez zuen erabilera politikoa izan. 604. urtean, Txinatar egutegia ofizialki onartu zenean, zikloaren lehen urtea izan zen. Egutegi hori kalkulatzeko,  eta  zikloak konbinatzen dira. Bi multzo horiek egutegi zibilaren urteak zerrendatzeko erabili zituzten. Serie horiek konbinatzeak hirurogei terminotik gorako serie bat sortzen du, 10 eta 12ko multiplo komun minimoa 60 baita. Lehenengo terminoa lehenengo enborra lehen adarrarekin elkartuz sortzen da. Ondoren, bigarren enborra bigarren adarrari lotzen zaio, eta horrela hurrenez hurren. Adibidez, -rekin hasten bada, 61. urtean kōshi izango da berriro.

Horrela hasi zen {{nihongo|hirurogeigarren urtebetetzea|還暦|kanreki| ospatzeko ohitura. Izenen erabilera naturako objektuak eta sistema honen zati animaliak mito asko sortu ditu, eta Japoniako jendeak oraindik zorte ona edo txarra jotzen ditu zenbait egun eta urte.

## Zeruko hamar enborrak 
## Lurreko hamabi adarrak 
## Zikloaren elkarteak 
## Egutegi gregorianoarekiko korrespondentzia 
Hona hemen 1804 eta 2043 arteko, hau da, lau hirurogeitaka urteko ziklo oso, egutegi gregorianoarekiko duten korrespondentzia.

### 1804 eta 1923 artean 
### 1924 eta 2043 artean 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Springs (Hegoafrika)

**Springs**  Hegoafrika ipar-ekialdeko hiria da, Gauteng probintziakoa, egun Ekurhuleni metropoli udalerriaren zati dena. Johannesburgetik 50 kilometro ekialdera eta Pretoriatik 72 kilometro hego-ekialdera dago. 121.610 biztanle zituen 2011n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Langevin

**Paul Langevin** (Paris, 1872ko urtarrilaren 23a - *ibidem*, 1946ko abenduaren 19a) frantziar fisikari eta politikaria izan zen.

Pierre Curieren ikaslea izan zen eta geroago Marie Curie alargunaren maitalea. Fisikaren arloan Langevinen ekuazioa eta Langevinen dinamika garatu zituen. Itsaspekoen detekzioa ikertu zuen ultrasoinuen bidez.

1934an, Intelektual antifaxisten zaintza-batzordearen sortzaileetako bat izan zen. Vichyko Gobernuak etxean atxilotu zuen ia Bigarren Mundu Gerra osoan. Giza Eskubideen Ligako lehendakaria izan zen 1944tik 1946ra eta Frantziako Alderdi Komunistako kide ere izan zen.

Parisko Panteoian lurperatuta dago.
Saint-Denis–Université (Parisko metroa)

**Saint-Denis–Université** Parisko metroaren geltokia da, Saint-Denis udalerrian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 13. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Kristine DeBell

**Kristine DeBell** (Chatham, New York, 1954ko abenduaren 10a) estatubatuar modelo ohi eta aktorea da. Hogeita bi urte besterik ez zituela, *Alice in Wonderland* film pornografikoa grabatzeagatik eta *Playboy* aldizkarian agertzeagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
### Zinema
### Telebista
## Kanpo estekak
Alexandre Cabanel

**Alexandre Cabanel** (Montpellier, 1823ko irailaren 28a - Paris, 1889ko urtarrilaren 23a) frantziar margolaria izan zen.

17 urterekin Parisko Arte Ederren Akademian sartu zen eta François-Édouard Picoten ikaslea izan zen. 1844an erakutsi zuen lehen aldiz Parisko Aretoan. 1847tik hil zen arte, Akademiako irakasle izan zen. Margolari inpresionistek 1863ko aretoan erakustearen aurka agertu zen

Gai klasikoak, erlijiosoak eta historikoak eta erretratuak estilo akademizistan margotu zituen. Napoleon III.ak asko estimatu zuen bere margolaritza.

## Iruditegia 

Fallen Angel (Alexandre Cabanel).jpg|*Aingeru gaizto* (1847)
Alexandre Cabanel - Albayde.jpg|*Albaydé* (1848)
Alexandre Cabanel - Death of Moses.jpeg|*Moisesen heriotza* (1850)
Alexandre Cabanel - The Birth of Venus - Google Art Project 2.jpg|*Venusen jaiotza* (1863)
Alexandre Cabanel 002.jpg|Napoleon III.a (c. 1865)
Expulsion of Adam and Eve (Alexandre Cabanel).jpg|*Adan eta Eva Paradisuko Lorategitik kanporatzea* (1867)
Inf. 06 Alexandre Cabanel, Morte di Francesca da Rimini e di Paolo Malatesta, 1870.jpg|*Francesca da Rimini eta Paolo Malatestaren heriotza* (1870)
Cornelia Lyman Warren.png|Cornelia Lyman Warrenen erretratua (1871)
Alexandre Cabanel - Portrait_Of_Countess_E_A_Vorontsova_Dashkova.jpg| *Elizabeth Vorontsova-Dashkova kondesaren erretratua* (1873)
Alexandre Cabanel - Pandora - Walters 3799.jpg|*Pandora* (1873), The Walters Art Museum
Alexandre Cabanel - Echo.jpg|*Eko* (1874)
Alexandre cabanel, thamar, 1875, 01.JPG| *Thamar* (1875)
Alexandre Cabanel - Harmonie.jpg|*Harmonia* (1877)
Alexandre Cabanel - The Daughter of Jephthah (1879, Oil on canvas).JPG|*Jephthahren alaba* (1879)
Alexandre Cabanel, Ophelia.JPG|*Ofelia* (1883)
Alexandre Cabanel - Cléopatre essayant des poisons sur des condamnés à mort.jpg|*Kleopatra pozoiak probatzen kondenatuetan* (1887)

## Kanpo estekak
Bambi Woods

**Bambi Woods** (Pierre, Hego Dakota, 1955eko uztailaren 12a) estatubatuar stripper eta aktore pornografiko ohia da, *Debbie Does Dallas* filma grabatzeagatik ospetsu bilakatu zena. Pornoaren Urrezko Aroan izandako arrakasta itzelak eta ondorengo desagertzeak industria pornografikoko idazle eta kazetariak intrigatu zituen, non zegoen jakiteko interesa piztuz eta goreneko urtetik urte batzuetara patu likits batekin (gaindosiak eragindako heriotza) izandako topaketari buruzko mitoa piztuz.

## Biografia 
Woods *Debbie Does Dallas* film pornografikoko Debbieren pertsonaia eponimo gisa ezagun bilakatu zen. Bere argazkiak, cowgirl jantzita eta modu sexy batean, filma estreinatu zuten zinema nagusietako markesinetan jarri zituzten. Kartel horietan bertan, Woods Dallas Cowboys taldeko animatzaile ohia zela esaten zuten. Woods benetako bizitzan taldean sartzen saiatu zen, baina ez zuen lortu. Woodsek bere aurreko esperientzia bakar bat ere ez zela erabili historian behin eta berriz esan zuen, erabat fikziozkoa zela azpimarratuz.

Woodsek bere sarrera industria pornografikoan dirua zor zion emakumezko lagun batek konpondu zuela esan zuen. Jim Clark *Debbie Does Dallas*ko ekoizle eta zuzendariak Bambi Woods izen artistikoa sortu zuela Disneyren pertsonaiari erreferentzia eginez esan zuen: "Ez zegoen benetako arrazoirik honen atzean. Bambi... orein bat. Bakarrik. Basoan".

Pornoaren Urrezko Aroaren amaieran egin zuen bere sarrera industrian, parte-hartzaileen benetako nortasunak nahitaez egiaztatzea eta erregistratzea eskatzen zuen legerik ez zegoen une batean. Aktorerik oparoenen benetako izenak ere lanbidetik kanpo ezezagunak izan ziren hamarkada batzuk geroago, haien identitateak zabaldu ziren arte. Woodsek, itxuraz, *Debbie Does Dallas* bere lagunari zor zion zorra kitatzeko ekintza gisa egin zuen arren, bere irabazi guztiak gastatu zituen, eta lagun honek moldaketak egin zituen dantzari erotiko bihur zedin, bete gabeko zorra kitatzeko hainbat klubetan lan eginez. eta reality bat sortuz.

Debutatu eta bi urtera, Bambik ez zuen film gehiago filmatu. Hala ere, *Debbie Does Dallas*en bi sekuelak eta *Swedish Erotica 12* filma egin zituen.

## Desagerpena 
Bambi Woods 1980ko hamarkadaren erdialdean desagertu zen, data zalantzagarrian. *The Age* egunkari australiarrak 2005eko otsailaren 6an argitaratutako artikulu baten arabera, Woods 1986an droga-gaindosi baten ondorioz hil zen, heriotzaren arrazoi zehatzak ikertu gabe. Hipotesi hori hainbat hedabidek berrestu zuen. Bere istorioa Channel 4 telebista-kate britainiarraren *Debbie Does Dallas Uncovered* erreportajearekin iritsi zen telebistara. Metrajean, bere familia arakatzen saiatu ziren 1990eko hamarkadan, eta detektibe pribatu bat kontratatu zuten. Detektibe horrek Woods Des Moines (Iowa) eremuan bizirik egon zitekeela jakinarazi zuen, eta ez zuela pornoan gehiago parte hartu nahi, ezta publizitaterik ere bere karreragatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karen Lancaume

**Karine Schillbach** (Vénissieux,  - Paris, ), besteak beste **Karen Lancaume** izen artistikoz ezaguna, frantziar aktore pornoa izan zen. Hainbat film grabatu zituen, 2000. urtean *Baise-moi* thriller erotikoa grabatzeagatik ospetsu bilakatu arte.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Raffaëla Anderson

**Raffaëla Anderson**, **Raphaëlla** edo **Raphaëla** ere deitua, (Montfermeil, ) frantziar aktore porno ohia da. Hainbat film grabatu zituen, 2000. urtean *Baise-moi* thriller erotikoa grabatzeagatik ospetsu bilakatu arte.

## Filmografia 
## Kanpo estekak