María Ángela Nieto

**María Ángela Nieto Toledano** (Madril, 1960ko martxoaren 1a) Espainiako zientzialari bat da, Biokimikan eta Biologia Molekularrean doktorea, eta Alacanteko Neurozientzien Institutuan —Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko (CSIC) eta Elxeko Miguel Hernández Unibertsitatean (UMH) egiten du lan.

Bere ibilbidean zehar jasotako sarien artean aipatzekoa da ''L 'Oréal-UNESCO For Women in Science* Nazioarteko Saria, bost kontinenteetako bost emakume zientzialari ospetsu karrera bikainekin aintzatesten dituena. Horrela, Margarita Salasen ondoren, 1998an sortu zenetik, nazioarteko sari ospetsu honekin aintzatetsitako bigarren espainiarra da.

## Ibilbide profesionala 
Madrilgo Unibertsitate Autonomoan doktoratu zen 1987an, proteina azido nukleikoen interakzioetan egindako lanagatik (CBM SO CSIC-UAM, Enrique Palacián Tesiaren zuzendaria).

1988an, Madrilgo AS Ikerketa Biomedikoen Institutura joan zen Abelardo López Rivasekin programatutako heriotza zelularra aztertzera.

2000. urtean, Amparo Canorekin, Snail E-cadherinaren zapaltzaile indartsua zela erakutsi zuten, migrazio-propietateak berretsiz eta tumoreen inbasio-frontean aktibatuz (Nat Cell Biol., 2000). Azterlan horrek lagundu egin zuen ISIk Molecular Medicine-en "Emerging Research Front" gisa identifikatutako Snail-EMT-minbizia eremuaren hasieran. 2000. urtean, Garapenaren Neurobiologia Saileko Zuzendari Ikertzaile Zientifikoa izendatu zuten, eta "EMBO Member" aukeratu zuten. Bere taldeak Snailek zelula-zikloa erregulatu eta heriotzarekiko erresistentzia ematen zuela  aurkitu zuen, migrazioa bultzatuz zelula-banaketaren aurrean, eta abantaila emanez enbrioi- eta tumore-zelulei, urruneko lurraldeetara iristeko eta ehunak edo metastasia osatzeko, hurrenez hurren (Genes & Dev, 2004).

2004an, Ikerketa Irakasle izendatu zuten, eta urte horretan Alacantera joan zen bere taldearekin, Neurozientzien Institutura (CSIC-UMH). Han aurkitu zuten helduen giltzurrunean Snail berraktibatzea nahikoa eta beharrezkoa dela fibrosia eta giltzurrun-akatsa eragiteko, eta haren blokeoak animalia-eredu batzuetan eragindako fibrosia irauli dezakeela; horri esker, terapia antifibrotiko berri bat proposatu ahal izan da (EMBO J., 2006; Nature Medicine, 2015). Snail-ek ere garrantzi handia du hezurren garapenean eta homeostasian, eta bere adierazpen desarautuak akondroplasia eragiten du (gizakiengan nanismo mota ohikoena, Dev. Cell, 2007) eta mineralizazio eskasa helduengan (osteomalazia, EMBO J., 2009). Minbiziaren progresioari dagokionez, erakutsi dute EMT prozesu dinamiko eta itzulgarria dela, tumore-zelulak barreiatzeko beharrezkoa, baina metastasia sortzeko erreprimitu egin behar dela (Cancer Cell, 2012), EMTan oinarritutako terapia anti-metastasikoak diseinatzeko kontzeptua aldatuz (Science, 2013). Enbrioi-garapenaren funtsezko prozesuetara itzuliz, bere taldeak erakutsi du Snail eta beste transkripzio-faktore baten (Sox3) arteko elkarrekiko errepresioak enbrioi-lurraldeak definitzen dituela nerbio-sistemaren eraketa ziurtatuz (Dev. Cell, 2011) eta 2017an, bihotza enbrioi-garapenean kokatzen duen mekanismoa deskribatu dute (Nature, 2017), sortzetiko malformazio batzuk hobeto ulertzeko aukera emanez.
* 2015: Merezimendu zientifikoaren saria *Urriaren 9ko Sarietan* (Valentziako Generalitatea).
* 2016: *Nefrologiako Oinarrizko Ikerketaren Saria*; giltzurruneko IAT Fundazioa.
*2017: *Rotary Club Alicante Saria.*
* 2017: *Zientzia eta Teknologiako 2017ko Mexiko Saria*, Mexikoko Gobernuak emana, ezagutza zientifiko unibertsalean ekarpen esanguratsuak egin dituzten ikertzaileei, beren ekarpenen nazioarteko inpaktuagatik nabarmenduz, zientziaren eta teknologiaren alorretan giza baliabideen prestakuntzan ikerketa-lerro bat finkatzeaz gain. Era berean, Mexiko eta Karibe, Espainia, Portugal, Erdialdea eta Hego Amerikako komunitate zientifikoaren arteko lotura sustatu nahi du.
* 2018: *Lilly Fundazioaren Saria* Ikerketa Biomediko Preklinikoari.
* 2018: *Minbiziaren Ikerketarako Saria 2018*, Minbiziari buruzko Ikerketarako Espainiako Elkarteak emana.
* 2018: *Alberto Sols Saria* zientzia-lan onenari, 2016/2017
* 2019: Diario Informacion egunkariko *Garrantzitsuak Saria*.
* 2019: *Santiago Ramón y Cajal  Biologiako Ikerketa Sari Nazionala*, epitelio-mesenquima trantsizioaren azterketagatik eman zaio, minbiziaren jatorria eta zahartzearen endekapenezko gaixotasunak ulertzeko funtsezko prozesu biologikoa aztertzeagatik.
* 2021: *L 'Oréal-UNESCO Nazioarteko Saria Emakumeak Zientzian*, Europaren ordezkari gisa, enbrioiaren garapenean zelulak identitatez aldatzeko moduari buruz egindako funtsezko aurkikuntzengatik; izan ere, minbiziaren tratamenduan eta beste ehun batzuetara hedatzeko  esparruan, ikuspegi terapeutiko berriak garatzeko bidea ireki dute.
* 2022: Valentziako Unibertsitate Politeknikoko (EHU) *Dones de Ciència* proiektuaren *mural'' berri baten protagonista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ángela Nietoren twitter orria