open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John King Davis

**John King Davis** (Ingalaterra, 1884ko otsailaren 19a - Toorak, 1967ko maiatzaren 8a) Australiako esploratzaile eta nabigatzaile garrantzitsu bat izan zen Ozeano Australeko esplorazio lanengatik, eta Macquarie uhartean eta Willis uhartean (Koral itsasoa) meteorologia-estazioak ezartzeagatik ere.

Davisek Sir Ernest Shackleton-en Nimrod espedizioan parte hartu zuen Nimrodeko ofizial gisa, eta geroago Sir Douglas Mawson-en Aurora espedizioan Aurorako ofizial gisa. Halaber, *RRS Discovery*-eko kapitaina izan zen BANZARE espedizioan zehar 1929 eta 1930 artean.

Davis Australiako (Commonwealth) nabigazioaren zuzendaria izan zen 1920tik 1949ra. Garai hartako hasieran, Willis uharteko meteorologia eta zikloiak behatzeko estazioa jartzeko aurkeztu zen boluntario. Royal Society of Victoria elkarteko presidentea izan zen 1945ean eta 1946an, Royal Geographical Society Elkartearen kide izanez.

1957an ezarria, Antartikako Davis base antartikoa bere omenez izendatu zuten.

## Lanak 
King Davis-ek zenbait liburu ere argitaratu zituen: *With the Aurora in the Antarctic* (1919), *Willis Island: a storm-warning station in the Coral Sea* (1921) eta *Trial by Ice. The Antarctic Journals of John King Davis* (1997, Louise Crossley-k hil ostean).
Gizarte erakunde

**Gizarte erakundea** gizarte konbentzio iraunkorreko eta antolatutako sistema bat da, oro har dauden herriaren gobernuarekiko independenteak, gizartean ezagutu daitekeen azpiegiturak zuzenduak.

Gizarte erakunde nagusiak hauek dira:
* **Familia erakundea:** Gizarte baten lehen mailako eta funtsezko elkartea da, zaharrena da, unibertsalki aitortutako arauekin, argi eta garbi kideak egiten dituzten rolak agertzen baitira. Etxea osatzen du, funtsezko helburua ugaltzea eta umeen heziketa da. Erakunde familiarra odol-ahaidetasunek lotutako pertsonetako talde moduan definitu daiteke. Familian barneratutako portaerak, gizarte portaeretan islatuko dira.

* **Heziketa erakundea:** Heziketa komunitatearen kide erabilgarri bezala bere kideen sartze soziala nahi duen prozesua da, kultur elementuak transzendenteak transmititzeko papera bete behar du. Jakinda gizarte bakoitzak haien beharren arabera bere heziketa-lehentasunak zehazten dituen, heziketa funtzioak era desberdin batean egiten dira.

* **Erakunde politikoa:** Gizartea administratzeko eta gobernatzeko beharren produktua da, antolaketa, norabidea eta ordena beharrezkoa da gizarte helburuak lortzeko. Erakunde politikoa, gobernuaren bidez , gizartean dauden kideen eskubideak bermatzen ditu. Erakunde hau estatuan gauzatzen da, eta estatuak botere politikoa arautzeko funtzioekin eta gizartearen antolakuntzan konplitzen du.

* **Erakunde ekonomikoa:** Estatuak egiten dituen gastuen eta inbertsioen administrazioa eta antolakuntzaren funtzioa du, modu eraginkorrean eta zuzenean, ekoizpeneko prozesu osoen erregulazioaren bitartez, distribuzioa eta trukea eta ondareetako eta produktu sozialetako kontsumoa. Horretarako, estatuak bere printzipio ideologikoen araberako sistema ekonomikoa inplementatzen du.

* **Erakunde erlijiosoa:** Erlijio kode moralak sortzen dituen fenomeno unibertsala da. Erlijioaren bidez, bizitza pertsonalerako, gizarterako eta familiarako arauak ezartzen dira. Gizarte erakunde moduan, ez da aurkezten izaki bakarra bezala, komunitatearen kideak fenomenoaren kontra kokatzen diren modu desberdinetan baizik.

## Kanpo estekak
Muse (2017ko filma)

***Muse*** 2017ko Jaume Balagueró kataluniar zinema zuzendariaren suspensezko thriller filma da. Bertan, Elliot Cowan, Franka Potente, Ana Ularu, Joanne Whalley, Christopher Lloyd eta Leonor Watling aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Samuel Salomon literatura irakaslea da, baina bere neska laguna bat-batean hil eta gero ez da unibertsitatera joaten. Sarri, gainera, emakume baten hilketarekin amets egiten du. Halako batean, berak amets egindakoa beteko da: emakume hori hilik agertuko da.

## Aktoreak 
* Elliot Cowan: Samuel Solomon
* Franka Potente: Susan
* Ana Ularu: Rachel
* Joanne Whalley: Jacqueline
* Christopher Lloyd: Rauschen
* Leonor Watling: Lidia
* Manuela Vellés: Beatriz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akitaniako zubia

**Akitaniako zubia** () Gironda departamentuan dagoen zubi esekia da. Zubi honek Garona ibaia zeharkatzen du Bordele eta Lormont artean. A630 autobidean dagoen zubi hau 1967an amaitu zuten eta 1.767 metroko luzera du.

## Kanpo estekak
Folie-Méricourt

**Folie-Méricourt (41)**, Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Popincourt (11) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 33.002 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Cirque d'hiver
* Folie-Méricourt kalea

## Kanpo estekak
Aturriren zubi metalikoa

**Aturriren zubi metalikoa** () Landak departamentuko Cazères-sur-l'Adour udalerrian dagoen zubia da, Gustave Eiffel ingeniariak egina. Zubi honek Aturri ibaia zeharkatzen du. 1879an eraiki eta hurrengo urtean ireki zuten. 2000ko azaroaren 7an monumentu historiko izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marquèzeko zubia

**Marquèzeko zubia** () Landak departamentuan dagoen tirante-zubia da, Pey eta Josse udalerrien artekoa. Zubi honek Aturri ibaia zeharkatzen du. 1931n eraiki eta 1935ean inauguratu zuten. 2008ko ekainaren 6an monumentu historiko izendatu zuten.

Jada antzinean, «Marquèze» izeneko lekuan (egun, Josseko auzoa dena) Aturri zeharkatzeko ibi bat zegoen. Donejakue bidea egiten zuten erromesak bertatik pasa ziren Akize eta Baiona artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibi (lekua)

thumb|eskuinera|200px|Ibi bat Iparraldeko Ayrshiren

**Ibi** edo **ubera** ibaietan, uraren sakonera txikiagoa delako erraz gurutza daitekeen lekua da. Normalean naturak sortuak dira, artifizialak beheratutako zubiak baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
S motako asteroide

thumb|Eros asteroidea mota honetakoa da.
**S motako asteroide** Eguzki-sistemaren gorputz txikia da, asteroideen multzokoa eta arkaitzaren osaerarekin. Asteroideen %17a mota honetakoa da eta bigarren arruntena da, C motako asteroideen atzetik.

## Ezaugarriak 
* S motako asteroideak neurriz distiratsuak dira (0,10tik 0,22ra albedoekin)
* batez ere burni silikatoez eta magnesioz osatuta daude.
* Asteroide gerrikoan gailen dira, 2,2 unitate astronomiko arte. Gehien batean gerrikoaren erdialdean aurki daitezke; kanpoko aldean arrarogoak dira.
* Handiena Eunomia da eta 100 kilometroko diametroa du. Tamainuaren arabera hurrengoak Juno, Anfitrita, Herculina eta Iris dira.
* S motako asteroide handienak 10x50ko binokularrak erabiliz ikus daitezke.
* Haien espektroek okerdura moderatua erakusten dute 0,7&nbsp;µm uhin longitude txikiagotan.

## S taldeko asteroideak 
### SMASS sailkapena 
Mota hauek bereizi egiten dira:
* A motako asteroide.
* K motako asteroide.
* L motako asteroide .
* Q motako asteroide.
* R motako asteroide.
* S motako nukleoa talde honen espektro tipikoa duten asteroidenetzako.
* Sa, Sk, Sl, Sq eta Sr motek trantzizioko objektuak dituzte S motakoen eta A, K, L, Q eta R motakoen artean, hurrenez hurren.

## Bibliografia 
* Bus, S. J.; Binzel, R. P. (2002). «Phase II of the Small Main-belt Asteroid Spectroscopy Survey: A feature-based taxonomy». Icarus 158 (1): 146-177.

## Kanpo estekak
Saint-Ambroise (Paris)

**Saint-Ambroise (42)**, Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Popincourt (11) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 31.168 biztanle zituen.

Auzoak izena bertan dagoen San Anbrosio elizari zor dio.

## Ondarea 
* San Anbrosio eliza

## Kanpo estekak
Edward L. Atkinson

**Edward Leicester Atkinson** DSO AM RN (Saint Vincent, 1881eko azaroaren 23a - Mediterraneoa, 1929ko otsailaren 20a) britainiar itsas zirujaua eta Antartikako esploratzailea izan zen, Robert Falcon Scott-ek (1910-13) zuzendutako Terra Nova Espedizioaren kide zientifikoa. 1912ko espedizioan zehar, Evans lurmuturreko basea Atkinsonen agintepean zegoen, eta bere gidaritzapeko taldeak "Birdie" Bowersen eta Edward Wilsonen gorpuak aurkitu zituen. Atkinsonek bi eztabaida izan zituen: bat Scottek txakurrak erabiltzeari buruzko eskumenak; eta talde polarrean eskorbutoren existentziarekin zerikusia zuen beste bat. Bere izena Atkinson itsaslabarrari eman zitzaion, Victoria lurraldeko iparraldeko kostaldean (71 ° 18 'H 168 ° 55' E).

Atkinson 1881eko azaroaren 23an jaio zen Haizealdeko uhartetan, eta bere haurtzaroko zati handi bat han eman zuen. Forest eskolan egin zituen ikasketak, Snaresbrook-en, eta mediku-instrukzioa St. Thomas Ospitalean jaso zuen, Londresen. Bertan, boxeo txapelduna izan zen pisu erdiastun kategorian. 1906an graduatu zen eta, bi urte geroago, Royal Navy britainiarrean sartu zen mediku ofizial gisa, Royal Naval Hospital-en, Haslar-en, Gosport-en, Hampshire-en. Bere funtzio nagusia ikertzailearena zen, eta gonorrea erreumatikoari buruzko ikerketa bat argitaratu ondoren, Tierra Nova espedizioaren mediku eta parasitologo gisa hautatua izan zen.
Antonio Gisbert

[thumb|260px|*Autoerretratua bere tailerrean*, [Bilboko Arte Ederren Museoa.]]
**Antonio Gisbert Pérez** (Alcoy, 1834ko abenduaren 19a – Paris, 1901eko azaroaren 27a) margolari espainiarra izan zen. Bere gai nagusia margolan historikoak izan ziren, hau da, errealismoz beste garaietako gertaerak aurkeztea. Bere lan Eromantizismoaren Errealismora tratsizioan kokatu behar da.
 
## Biografia 
Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. 1856an Erroman eta Parisen bizi izan zen. Ideologia liberalekoa izanda haien margolanetan liberalismoaren apologia ikus daiteke. 1868 eta 1873 artean Pradoko Museoaren zuzendaria izan zen.

## Obra 
* *Gaztelako komuneroen ejekuzioa*, Espainiako Arte Ederren Erakusketa Nazionala lehen domeina, 1860.
* *María de Molinak Fernando IV. Valladolideko Gorteetan haren semea Fernando IV. aurkezten* (1863). Espainiako Diputatuen Kongresuan.
* *Torrijos eta bere lagunen fusilamendua Malagako hondartzetan* (1888. Pradoko Museoa).
* *Salustiano Olózagaren erretratua* (Espainiako Diputatuen Kongresuan, Madril, 1867).
* *Amadeo I. Prim jeneralaren hilkutxa aurrean*.
* *Amadeo I. Espainiakoa erregearen erretratua*.
* *Cristobal Colonen irteera*.
* *Bacant*.
* *Venus eixint de la bromera del mar*.
* *Paolo eta Francesca*.
* *Karlos Austriakoaren azken uneak*, Espainiako Arte Ederren Erakusketa Nazionala urrezko domeina 1858.
* *José María Calatrava* (1863), Espainiako Diputatuen Kongresuan.
* *Puritanoen lehorreratzea Amerikan*, medalla de oro en la Exposición Nacional de Bellas Artes 1868
* *Francisco Javier de Istúrizen erretratua*, (1872). Espainiako Diputatuen Kongresuan.
* *Francisco I. Frantziakoaren ezkontzak Leonor de Austriarekin, Karlos I. Espainiakoaren arreba*.
* *Minueto*. Lan postumoa.
* *Tuna*.
* *Maitasun elkar banatua*.
* *Eszena galantea*.
* *Hiru Graziak*.
* *Margolari emakumea*.
* *Lehenengo urratsak*.
* *Galtze txarrekoa*.
* *Dama Urdinekoaren erretratua*.
* *Luisa Fernanda Borboikoaren erretratua*.
* *Carlos Corbí musikariaren erretratua*.

## Galeria 

Irudi:María de Molina presenta a su hijo a las Cortes de Valladolid 1863 Antonio Gisbert Pérez.JPG|*María de Molinak Fernando IV. Valladolideko Gorteetan haren semea Fernando IV. aurkezten*. 1863.
Irudi:Amadeo I frente al féretro del general Prim de Antonio Gisbert 1870.jpg|*Amadeo I.a Prim jeneralaren hilkutxa aurrean* 1870.
Irudi:Comuneros.jpg|*Gaztelako Komuneroen ejekuzioa.* 1860.
Irudi:Fusilamiento de Torrijos (Gisbert).jpg|*Torrijos eta bere lagunen fusilamendua Malagako hondartzetan*1888

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ramírez Domínguez, J.A., "El realismo pictórico y la fotografía", en *Historia del Arte,* Anaya, Madril, 1986. 
* Arte Hiztegia, *Pintores del siglo XIX,*. LIBSA, 2001. .

## Kanpo loturak 
*
Playtest (Black Mirror)

***Playtesting*** *Black Mirror* telesailean 2016an argitaratutako kapitulu bat da, hirugarren sasoiko bigarrena, alegia.

## Argumentua 
Cooper deituriko mutil bat munduan zehar bidaiatu nahi du, bere familiarekin izandako gatazka batzuengatik. Londresen dagoenean, Sonja deituriko neska batekin gaua pasatzen du bere etxean. Neska honek teknologia aktualaren kazetaria da.
Hurrengo egunean ohartzen da bere kreditu txartela falta dela eta bere banku kontuko fondoak desagertu direla. Beraz, gustuko izan ahal duen lanbide bat aurkitzen du; Sonjaren laguntzaz: bideo-jokoen konpainia bat.

Bertara joan zenean eskatu zioten mugikorra itzalita eukitzea segurtasun motiboengatik. Hala ere, neskak gela zuritik atera bezain laster, Cooper-rek mugikorra pizten du Sonjari lekuaren argazki bat bidaltzeko. Neska bueltatzean, txip bat jarri zion mutilari lepoaren atzekaldean. Inizializazio prozesuan, mugikorra piztu zen Cooperren ama deitzen ari zelako, baina konpainiako neska berehala ezeztatu zuen. Gero, Cooper jolasten hasi egin zen Whac-a-Mole betiko jokora, txipako 3D grafikoen inplementazioaren laguntzaz.

Proba hori hain ondo atera zenez, esperimentatzen ari ziren beste teknologia bat frogatzera animatu zioten Cooperi. Ikarazko bideo-joko bati buruz zen, non txipa biltzen zituen Cooperren beldurrak. Hasteko, mantsio batera eramaten dute eta aurikular bat jartzen diote enpresako neskarekin kontaktuan mantentzeko. Susto batzuen ondoren, Sonja agertzen da. Hasieran Cooper uste zuen errepresentazio birtuala zela, baina honek labana batekin sastakatzen dionean eta min fisikoa sentitzerakoan konturatzen da ezetz. Azkenean, Sonjarekin akabatzen du. Honen ostean, Cooper esaten du aurikularraren bitartez froga amaitu egin nahi zuela, beraz neska erantzuten dio hasierako puntura bueltatu behar duela. Arazoa zen puntu hori desagertu egin zela, Galdera batzuen ostean, neska ohartzen da Cooper memoria galtzen ari zela, zeren eta bere beldurrik handiena bere aita bezala egotea zen. Etsita, Cooper aurikularra kentzen du eta txipa kentzen saiatzen da, baina momentu horretan kanpainako jendea agertzen da eta esaten diote txipa gehiegi enredatu egin dela bere barruan. Bat- batean, Cooper esnatu egiten da gela zurian, eta esaten diote bakarrik segundo bat pasatu dela.
Azkenean esaten da Cooperrek inizializazio prozesuan hil egin zela 0.4 segundo pasa ostean bere amak deitzeagatik.

## Aktoreen zerrenda 
* Wyatt Russell - Cooper Redfield.
* Hannah John-Kamen - Sonja.
* Wunmi Mosaku - Katie.
* Ken Yamamura - Shou Saito.
* Elizabeth Moynihan - Cooperren ama.
* Jamie Paul - Rick Peters.

## Kanpo estekak
Pottoko (liburua)

***Pottoko***, Pello Añorga idazle oiartzuarrak idatzitako liburua da. Liburuaren ilustratzailea Jokin Mitxelena da. 1984an argitaratu zen liburua Elkarlanean argitaletxearen bidez.

## Argumentua 
Pottoko potoko da, eta oso gustora bizi da baserrian bere behi txuri-beltzekin. Hasieran herritarrek iseka egiten zioten Pottokori kalera jeisten zenean, baina orain txalo egiten diote denok. Pertsona maitagarria da Pottoko, bere behi eta traktorearekin beti prest dago jendeari laguntzeko.

## Pertsonai nagusiak 
Pottoko, pertsonai nagusia, baserritarra

Pottokoren ama eta aita

Xordo, Xurdo, Arrio, Errape eta Beltxa behiak

On Luis apaiza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pello Añorgaren webgunea
Lodi

**Lodi** honakoa izan daiteke:
* Obesitate

## Leku izenak 
### Kanada 
* Lodi (Ontario)

### Italia
* Lodi (Italia), Lodiko probintzian, Lombardia
** Lodiko ituna, 1454a, Italiako hiri-estatuen artean.
** Lodiko gudua, 1796an, Lodin.
* Lodiko probintzia, Lombardian.
* Lodi Vecchio, Lombardiako udalerri bat. 

### Ameriketako Estatu Batuak 
* Lodi (Arkansas)
* Lodi (Kalifornia)
** Lodi AVA, ardo eskualdea
* Lodi (Illinois), hainbat leku
* Lodi (Indiana)
* Lodi (Michigan), hainbat leku
* Lodi (Mississippi) hainbat leku
* Lodi (Missouri)
* Lodi (Nebraska)
* Lodi (Nevada)
* Lodi (New Jersey)
* Lodi (New Yorkeko herrixka)
* Lodi (New Yorkeko herria)
* Lodi (Ohio)
* Lodi (Pennsylvania)
* Lodi (Texas)
* Lodi (Virginia)
* Lodi (Wisconsin), hiria
* Lodi (Wisconsingo herria)
* Lodi udalerria (Ohio)
* Lodi udalerria (Michigan)
* Lodi udalerria (Minnesota)
* Lodi udalerria (New Jersey) 1826-1935
Zedekiasen haitzuloa

eskuinera|thumb|250x250px|Zedekiasen haitzuloa XX. mendearen hasieran.
thumb|Haitzuloaren barrualdea.
**Zedekiasen haitzuloa** Jerusalemgo Hiri Zaharrean dago, zehazki Damaskoko atearen ekialdean, eta 300 metroko sakonera du, Hiri Zaharraren inguruko harresiaren iparraldeko zatiaren azpian.

Elezaharraren arabera, Zedekias, Babiloniarrek garaitua izan ondoren, Jerusalemgo Bibliako azken erregea izan zen, Jerusalemetik Jerikora ihes egin nahi izan zuen haitzulo honen bidez. Ez zuen arrakasta izan, eta harrapatu eta Nabukodonosor Babiloniako erregearen aurrera eraman zuten. Horrek haren seme-alabak hil egin zituen bere aurrean eta berehala begiak atera zizkion.

Haitzuloan iturri txiki bat dago azken zatian, eta argi dago irteerarik ez duen, "Zedekiasen malkoak" izenekoa. Adituen arabera, harrobi bat izan zitekeen, nondik Herodes Handiaren garaian harria atera zuten Tenplua eraikitzeko.

Haitzuloa publikoarentzako irekita dago, ostiral eta larunbatetan izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Photos of Zedekiah's Cave at allaboutjerusalem.com
* The Secret Cave of Jerusalem - Zedekiah's Cave at allaboutjerusalem.com
Bel-Air (Paris)

**Bel-Air (45)**, Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Reuilly (12) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 33.976 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Euskalsex

**Euskalsex** edo **Euskadiko Nazioarteko Areto Erotikoa** industria pornografikoari eskainitako zinemaldia izan zen. Carlos Resa zinemagileak zuzendurik, lehen edizioa 2007an izan zen, eta bigarrena eta azkena 2008an.

## Edizioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Jaialdiaren webgune ofiziala
Lynette Nusbacher

**Lynette Nusbacher** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1966ko abenduaren 17a) estatubatuar historiagile militarra da. Sandhursteko Errege Akademia Militarrean dabil irakasle.

*Aryeh Judah Schoen Nusbacher* jaiotza-izenaz, gizon jaio arren, bere burua emakumetzat dauka. 2007an sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.

## Lanak 
* *The Battle of Bannockburn 1314* (2000)
* *London’s Civil War 1642−46* (2002)
* *War and Conflict* (2002)
Tang Fei

**Tang Fei** (唐飛) (Yunlin, Taiwan, 1969ko irailaren 13a - Chiayi, Taiwan, 2017ko uztailaren 10a) taiwandar abeslaria zen.

2017ko ekainaren 15ean eman zuen azken kontzertuaren ondoren, sabeleko min bizia hasi zitzaion. Ospitalera joan zen eta peritonitisa atzeman zioten. Alabaina, bere osasun egoerak berehala okerrera egin zuen eta gaitzak giltzurrun-hutsegitea eta septizemia eragin zizkion. Koma egoeran sartu zen eta Zainketa Intentsiboetako Unitatera eraman zuten bizi-euskarriaren mendeko zela. Fei osatzen ez zela ikusirik, etxera eraman zuten, bizi-euskarria kendu zioten eta 2017ko uztailaren 10ean hil zen 48 urte zituela.

## Erreferentziak
Palomas (Madril)

**Palomas**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Hortaleza barrutian. Hiriko 161. auzoa da. 2009ko erroldaren arabera 6.484 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Jari Litmanen

**Jari Olavi Litmanen ** (Lahti, Finlandia, 1971ko otsailaren 20a) futbolari ohia da. Finlandiako azken 50 urtetako futbol jokalari onena aukeratua izan zen. *Litti* (abizenarekin jokoa eginez) eta *Kuningas* (erregea) ezizenak jaso izan ditu.

## Ibilbidea 
### Biografia 
Futbolarien familia batean jaio zen Jari Litmanen. Aita Finlandiako selekzioarekin jokaturiko futbolaria zen eta amak *Reipas* taldearekin Finlandiako maila gorenean jokatu zuen.

### Hasierako urteak Finlandian 
Hamasei urte baino ez zituela egion zuen debuta Finlandiako maila gorenean jaioterriko *Reipas* taldearekin, 1987an. Lau urte beranduago Helsinki HJK taldeak fitxatu zuen.

### Ajaxekin garaipen ugari 
1992 urteko udan Amsterdamgo Ajax taldeak fitxatu zuen eta zazpi denboraldi egin zituen bertan. Herbehereetako ligak irabazteaz gain (1994-95 denboraldian partidarik galdu gabe) Txapeldunen Ligako bi final jokatu zituen jarraian, lehena irabaziz (1-0 AC Milanen aurka) eta bigarrena penalti jaurtiketetan galduz (Juventus FC-ren aurka). 1995ean Kontinente arteko Futbol Kopa irabazi zuen 0-0 egin ondoren penalti jaurtiketetan Grêmio de Porto Alegre garaituz. 1995-96 denboraldian Txapeldunen Ligako goleatzaile nagusia izan zen, 9 gol sartu zituelarik.

### Bartzelona, Liverpool eta Ajax, zorterik gabe 
Louis van Gaal entrenatzailea FC Barcelonan ari zen eta honen eskariz taldeak Litmanen fitxatu zuen. Bi denboraldi egin behar zituen bertan baina ez zuen askorik jokatu eta bigarren denboraldiaren erdialdera baztertua izan zen.

2000-01 denboraldiko urtarrilean Liverpool FC-k fitxatu zuen. Ongi hasi bazen ere lesionatu eta Liverpoolen urte bikaineko finaletan ezin izan zuen jokatu, esate baterako Deportivo Alavésen aurkako UEFA Kopako garaipenean. Ajaxera itzuli zen baina lesioekin jarraitu zuen.

### Azken urteak 
Azken urteetan talderik talde ibili zen. F.C. Hansa Rostock talde alemaniarra, Malmö FF suediarra eta Fulham ingelesa tartekatu zituen Finlandiako beste batzuekin. 2011 urtean erretiratu zen Helsinki HJK taldean.

### Selekzio nazionala 
1989 urtean egin zuen debuta eta 2010 urtean erretiratu zen. Bi hamarkada hauetan selekzioarekin partida gehien jokatu (137) eta gol gehien sartu (32) zituen jokalaria izan zen, oraindik gainditu ez diren markak dira.

## Palmaresa 
* Kontinente arteko Futbol Kopa:
** Txapelduna (1): 1995 (Ajax)
* Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (1): 1994-95 (Ajax)
** Finalista (1): 1995-96 (Ajax)
** Goleatzaile nagusia (1): 1995-96 (Ajax)
* Europako Superkopa:
** Txapelduna (2): 1995 (Ajax), 2001 (Liverpool)
* Ligak:
** Herbehereetako liga (5): 1993-94, 1994-95, 1995-96, 1997-98, 2003-04 (Ajax)
** Finlandiako liga (1): 2011 (Helsinki HJK)
* Kopak:
** Herbehereetako kopa (3): 1993-94, 1997-98, 1998-99 (Ajax)
** Herbehereetako Superkopa (3): 1993, 1994, 1995 (Ajax)
** Finlandiako kopa (2): 1992 (MyPA), 2011 (Helsinki HJK)
** Ingalaterrako kopa (1): 2000-01 (Liverpool)
** Ingalaterrako Ligako kopa (1): 2000-01 (Liverpool)

## Erreferentziak
Chadwick A. Trujillo

**Chadwick A. Trujillo** (1973ko azaroaren 22a) **Chad Trujillo** bezala ere ezaguna, estatubatuar astronomoa da, hainbat asteroideren aurkitzailea eta Eris, gaur arte, gure Eguzki sisteman ezagutzen den planeta nanorik masiboenaren aurkitzaileetako bat.

Trujillok, transneptunotar objektuen orbitak kalkulatzeko software informatiko batekin lan egiten du. Trujillo, TNO edo transneptunotar objektuen orbitak kalkulatzen dituen arloan espezializatu da. 2005ean Trujillo, Michael E. Brown eta David L. Rabinowitz astronomialariek 2003an Eris planeta nanoa aurkitu zutenaren berria zabaldu zen. Handik gutxira, Disnomia, Erisen satelitea aurkitu zenean, planeta nano hau Pluton baina masiboagoa zela frogatu zen.

## Karrera 
Trujillok *Oak Park and River Forest High School* institutuan ikasi zuen, Oak Parken (Illinois). 1995ean Massachusettseko institutu teknologikoan fisikako lizentziatura lortu zuen eta Tau Epsilon Phiren XI. kapitualuaren kide izan zen. 2000. urtean astronomiako doktore gradua eskuratu zuen Hawaiiko Unibertsitatean. Trujillo Kaliforniako teknologia institutuan (Caltech) doktoratu osteko bekaduna izan zen eta Hawaiiko Gemini behatokian astronomoa. Jakin-min handia erakutsi izan du beti Kuiper gerrikoan eta Oorten hodeian dauden gorputzen inguruan.

## Aurkikuntzak 
2017an Minor Planet Centerrek 1996 eta 2013 urteen artean 54 asteroideen aurkikuntzetan parte hartu zuela adierzten du, horietatik gehienak Kuiper gerrikoan eta Oorten hodeiean aurkitu zituen. Disnomia, Erisen satelitearen aurkitzaile nagusitzat ere jotzen du.

Gaur egun arte ezagutzen diren plutoide guztien aurkikuntzetan parte hartu du, era batean edo bestean:
* (50000) Quaoar, Michael E. Brownenkin batera aurkitu zuen.
* (90377) Sedna , Michael E. Brown eta David L. Rabinowitzekin batera aurkitu zuen, seguruenik Oorten hodeian aurkitu zen lehen gorputza.
* (90482) Orcus, Brown eta Rabinowitzekin batera aurkitu zuen.
* (136199) Eris, Brown eta Rabinowitzekin batera aurkitu zuen. Gaur arte aurkitu den Pluton baina masiboagoa den TNO bakarra da.
* (136472) Makemake, 2005ean Brown eta Rabinowitzekin batera aurkitu zuen.
* (136108) Haumea, Aurrekoak bezala Brown eta Rabinowitzekin batera aurkitu zuen.

## Eponimoak 
1998an LONEOS programak aurkitu zuen (12101) Trujillo asteroidea bere omenez izendatu zen.

## Ikus, gainera 
* Astronomia
* Sedna
* Makemake

## Kanpo loturak 
* Chad Trujilloren webgunea
Super-8

thumb|250px|Super-8 kartutxoa, Kodachrome II A, merkaturatutako lehen emultsioa.
**Super-8**, bere izendapenak adierazten duen bezala 8 mm zabalerako filma erabiltzen duen zinema film formatua da. Doble 8 formatuaren bilakaera da, zabalera bedineko filmarekin, baina irudi eremua eta izkinako zuloen banaketa ezberdinarekin.

Etxeetan erabiltzeko sortua izan zen, halere zinezale apalek nahiz zinemagile hasiberriek erabili eta maila bikaina izatera ailegatu zen. Zinta magnetikoetako irudi erregistroen sistema berrien iritsiarekin, alegia *bideoa* deritzona, formatu honen gainbehera hasi zen. Baina gaur egun nolabaiteko pizkunde bat bizi du, batez ere laburmetrai egile eta bideo artistek bideotik ezberdina den estetika bat lortzeko asmoz erabiltzen baidute.

## Kanpo estekak
Assateko zubia

**Assateko zubia** () Bearnon dagoen zubi esekia da, Paue eta Nay arteko errepidearen erdialdean dagoena. Zubi honek Paueko uhaitza ibaia zeharkatzen du, Assat parean. 1936an eraiki eta 1938an inauguratu zuten baina lehen toki berean beste bi zubi (1850-1886 eta 1886-1935) bazeuden

## Kanpo estekak
Juan Kruz Lakasta

**Juan Kruz Lakasta** (Jaka, 1970eko azaroaren 16a), nafar kazetaria da, Euskalerria irratian aritzen dena. 90ko hamarkadan intsumisio mugimenduan aritu zen. Kazetari gisa, haren umorea, izaera poliedrikoa eta gizarte konpromisoa da gehien nabarmentzen diren ezaugarriak.

Irratiaz gain, telebistan ere aritu da iritzi emaile, gidoigile eta kolaboratzaile lanetan, besteak beste, *Sorginen laratza* saioan. Diario de Noticiasen zutabegile ari da.

## Erreferentziak
Danica Roem

**Danica Roem** (Prince William konderria, Virginia, Ameriketako Estatu Batuak, 1984ko irailaren 30a) estatubatuar kazetari eta Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratako politikaria da. Virginiako Ordezkarien Ganberako ordezkari hautatu zuten 2017ko hauteskundeetan. Ondorioz, AEBtako estatu batean legegintzaldi bat betetzeko hautatutako lehen emakumezko ordezkari politiko transgeneroa bihurtu zen.

## Erreferentziak
Charles-Vaillant zubia

**Charles-Vaillant zubia** Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen burdinbide-zubia da, Burdinazko zubia ordezkatzeko. 2010 eta 2013 artean eraikia, Aturri ibaia zeharkatzen du eta 2016an Charles Vaillant baionatar trenbide-historialariaren omenez izendatu zuten. Alain Spielmannek diseinatu zuen.

Bordele-Irun, Baiona-Donibane Garazi, Tolosa-Baiona eta Baiona-Allées-Marines trenbideek erabiltzen dute.

## Iruditegia 

Irudi:Ter Bayonne-Hendaye sur le pont sur l'Adour.jpg|Baiona-Hendaia trenbideko trena 2014an.
Irudi:Ter Bayonne-Hendaye sur le pont sur l'Adour.jpg|Burdinazko zubia.
Irudi:Bayonne-Pont CM-2012 04 17.jpg|Oinarriak.
Irudi:Bayonne-Pont RFF-Visée télémètrique-2012 04 17.jpg|Burdinazko zubia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antsa Iruñekoa (XII. mendea)

**Antsa Iruñekoa** (1148–1176) Iruñeko Erresumako infanta izan zen.

Aita Gartzia V.a Nafarroakoa eta ama Urraka Gaztela eta Leongoa izan zituen. 1165ean Gaston V.a Biarnokoa bizkondea ezkondu zuen. Azken hau 1170ean hil ondoren, Petri Manrike Molinako jauna eta Narbonako bizkondea ezkondu zuen 1173an eta Emeriko IV.a bizkondearen ama izan zen.

Bearnoko kondaira baten arabera, 1170ean Gaston V.a hil zenean, jendaurrean Antsa Nafarroakoa alarguna seme jaioberria hil egiteagatik salatu zuten. Antso VI.a Nafarroakoa erregeak, Antsaren neba, bere errugabetasuna edo erruduntasuna erabakitzeko uraren proba eman zuen epai.

Ordali edo Jaungoikoaren epaiketa Salbaterra Bearnoko zubi nagusian egitea erabaki zuten eta  lagun bildu ziren zubi ondoan. Antsa, eskuak eta oinak loturik zituela, uhaitzera bota eta, ur-lasterrak ertzen utzi zuen. Jendetzak Antsaren errugabetasuna aitortu eta, Ama Birjinaren laguntza hel egin zuenez, Antsak soingaineko bat brodatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transgeneroen Oroimenaren Eguna

**Transgeneroen Oroimenaren Eguna** (), urtero azaroaren 20an ospatua, indarkeria transfoboagatik hildako pertsona transgeneroak oroitzeko eta komunitate transgeneroak jasaten duen indarkeriaz ohartarazteko eguna da.

Gwendolyn Ann Smith emakumezko ekintzaile transgeneroak sortu zuen 1999an Rita Hesterren erailketa oroitzeko. Harrezkero, azaroaren 20an ospatu da urtero eta web-proiektu bat izatetik nazioartean ospatzen den ekintza-eguna izatera pasa da.

2026an Eusko Jaurlaritzak azaroaren 20a **Trans Memoriaren Eguna** izendatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Transgeneroen Ikusgaitasunaren Nazioarteko Eguna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kondairaren zubia

**Kondairaren zubia** () Salbaterra Bearnon dagoen zubi gotortua da, Oloroeko uhaitza zeharkatzen duena. XII. mendean eraikia, 1886an monumentu historiko izendatu zuten.

## Historia 
XIII. mendean Gaston VII.a Biarnokoak eta hurrengo mendean Gaston Febusek zaharberritua, zubia Nafarroako Erresumarako bidean zegoen. Hasieran zurezko zolua izaten zuen baina epeka epeka gotortu zuten eta Glère uharterako bidea babestu zuen.

Réclusy eta Miéy de la Glèreko zubiekin batera, Salbaterran Oloroeko uhaitza zeharkatzen zuten hiru zubietako bat izaten zen. Lehen zubi nagusi eta gero ospitalekoa deitua, 1732ko ur-goraldiari eutsi zion bakarra izan zen.

## Kondaira 
1170ean Gaston V.a Biarnokoa hil zenean, jendaurrean Antsa Iruñekoa alarguna seme jaioberria hil egiteagatik salatu zuten. Antso VI.a Nafarroakoa erregeak, Antsaren neba, bere errugabetasuna edo erruduntasuna erabakitzeko uraren proba eman zuen epai.

Ordali edo Jaungoikoaren epaiketa zubian egitea erabaki zuten eta  lagun bildu ziren zubi ondoan. Antsa, eskuak eta oinak loturik zituela, uhaitzera bota eta, ur-lasterrak ertzen utzi zuen. Jendetzak Antsaren errugabetasuna aitortu eta, Ama Birjinaren laguntza hel egin zuenez, Antsak soingaineko bat brodatu zuen.

## Galeria 

Fitxategi:Vue sur le Pont de la Légende et la cité médiévale.jpg
Fitxategi:Vue depuis le Pont de la Légende.jpg
Fitxategi:Sauveterre de Bearn pont de legende.jpg
Fitxategi:Maquette de Sauveterre-de-Béarn.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas hondoaren hedapena

thumb|Ozeanoetako litosferaren adina, milioika urtetan. Berriena (gorriz) hedapen guneetan dago.
**Itsas hondoaren hedapena** gandor ozeanikoetan ematen den prozesu bat da, bertan ozeano gandorrek lurrazal ozeaniko berria sortzen dute. Lurrazal hau sortzen den heinean hau gandor ozeanikotik aldendu egiten da, ozeanoak hedatuz.

## Hedapena  
### Azalpena 
Itsas hondoko hedapena plaka dibergenteetan ematen den eta hondo ozeanikoan gertatzen den prozesua da, non gandor ozeanikotik ozeano-lurrazal berria sortzen den. Material berriaren sorrerarekin batera plaka tektonikoen aldentzea ematen da. Hedapen hau mantuan ematen den konbekzioak, gandorretako bultzada indarrek eta subdukzio-eremuetako ezpalen-tirada indarrek eragiten dute.

### Anomalia Magnetikoak eta polaritatea 
Gandor ozeanikotik ateratzen den magmak bi plaketan banatzen denez gandorretik aldenduz doan heinean simetria bialdetara mantentzen da. Simetria  batez ere basaltoek barneratzen dituzten mineral ferromagnetikoen orientazioa aztertuz definitzen da. Mineral metaliko hauek momentuan dagoen polaritate magnetikoaren norantzan norabideratzen direnez, Lurraren eremu magnetikoen alderanzkek mineral ferromagnetikoen polaritate alderanzketa eragiten dute. Hau gehienbat iraganeko alderanzketa magnetikoak ikertzeko erabiltzen da. Anomalia magnetikoen xingola bakoitzaren  zabalera ozeano-gandorren hedapen-abiadurarekiko zuzenki proportzionala da. Hedapen-abiadura azkarreko gandorretan anomalia magnetiko positiboen eta negatiboen arteko mugak garbiagoak dira hedapen-abiadura moteleko gandorretakoak baino.

## Lurrean izan duen eragina 
Itsas hondoko hedapenak garrantzi izugarria izan du gure planetan zientzia arlo guztietan. Itsas hondoko hedapenagatik izango ez balitz ez lirateke egingo aintzina itsasoan eman zeneko zopa hidrotermalaren eta tximinia hidrotermalaren arteko kontakturik emango, eta honekin batera seguruenik ez litzateke bizitzarik eratuko. Estromatolitorik gabe ez lirateke lehen eta bigarren GOE ak emango eta lurraren oxigeno proportzioa oso oso baxua izango litzateke izaki fotosintetiko aerobikoak ez diren izakientzat. Itsas hondoko hedapenik gabe ez lirateke kontinenteen apurketarik emango eta ondorioz bizia egonezkero ez lirateke dibertsitaterik emango eta zailagoa izango litzateke eboluzionatzea. Lur planeta bizia eta plaka tektonikoak dituen esne-bideko planeta bakarra da.

Hona hemen nola plaka tektonikoek bizitzarako izan zutenen garrantziaren azalpena:

Fosforoa bizitzarako daukan garrantzia izugarrizkoa da. Fosfatoak, oxigenoa eta fosforoa daukaten konposatuak dira eta hauek ADN eta ARN ko zatia osatzen dituzte, zelulen mintzak osatzen dituzte eta zelulen garapenean eta funtzionamenduan laguntzen dute. Fosforoa Apatito izeneko mineral batean kristaldu eta kontzentratu zen eta mineral hau mantu hotzaren arroken mineralogiaren zati zen. Arroka horiek lurrazalera igo zirenean bertan zegoen apatitoa itsasoko, ibaietako eta lakuetako urarekin erreakzionatu egin zuen fosfatoak eratzeko, horrela eratu zen bizitza primitiboa sortzeko behar zen zopa.

## Erreferentziak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Asgardia

**Asgardia** mikronazio berri baten proposamena da. Haren izen ofiziala **The Space Kingdom** edo **Asgardiako Espazio Erresuma** izango litzateke eta gaur egungo estatuen kontroletik kanpo egongo litzateke. Proposamena Igor Ashurbeylik, AIRC edo Ikerketa Aeroespazialaren Nazioarteko Zentroaren sortzailea eta Errusiako enpresaria, aurkeztu zuen 2016ko urriaren 12an.

## Historia 
Publikoki 2016ko urriaren 12an aurkeztua proiektuaren helburua libreki espaziora ateratzeko herrialde berri bat sortzea da. Gaur egungo espazio-zuzenbideak, Lurra haraindiko espazioko ituna alegia, espazioko aktibitate guztien kontrola estatuen esku gelditzen dira, bai ofizialak direnak baita gobernuz kanpoko erakunde edo beste motatako elkarteenak direnak ere. Asgardia proiektuaren bultzatzaileek muga horiek gainditu nahi dituzte, espaziora ateratzeko garaian oztopo legalak ez izateko.
Dagoeneko lehenengo espazio-satelite espazioratu dute.

Asgardia izena Eskandinabiako mitologiatik hartu dute. Mitologia horretan bederatzi mundu zeuden eta Asgardian jainkoak eta jainkosak bizi ziren, Odin eta Frigg jainkoen agindupean.

## Ezaugarriak 
Ashurbeylirekin batera zientifiko talde bat ari da lanean. Asmoa momentuz birtuala da baina etorkizun hurbilean espazio-plataforma bat sortu nahi dute, independentea erabat, eta handik asteroideen meatzaritza ez ezik meteoritoen aurkako Lurraren defentsa indartu nahi dute. Plataforma desmilitarizatua egon litzateke eta batez ere helburu zientifikoak izango lituzke.

Gaur egun, dagoeneko, 180.000 lurtarrek Asgardiarekiko leialtasuna zin egin dute. Lurtar horiek batez ere txinatarrak, estatubatuarrak eta turkiarrak dira. Asgardia bandera, txanpona eta ereserkia propioak izango dituzte. Egutegia ere berezia izango da, hamahiru hilabete izango baititu: ekaina eta uztaila artean asgardia izeneko hilabetea sortuko dute.

Asgardiatarra egitea doakoa da eta edozein apuntatu daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :Bideoa Youtuben.
* :Artikulua *Muy Interesante* aldizkarian.
Holly Sweet

**Holly Sweet** (Corpus Christi, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1981eko uztailaren 4a) estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala da.

## Sariak eta izendapenak
Olivia Love

**Olivia Love** (Columbia, Hego Carolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1974ko maiatzaren 12a - 2024ko irailaren 19a) estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala izan zen.

1995ean hasi zen helduentzako filmetan antzezten. Urte batzuk industria pornografikotik at igaro ondoren, 2008ko urtarrilean berriro hasi zen aktore pornografiko.

Olivia gorra zen eta ezpainak irakurtzeko eta zeinu bidez komunikatzeko gai zen.

2024ko irailaren 19an hil zen minbiziak jota 50 urte zituela.

## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morgan Bailey

**Morgan Bailey** (Chicago, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 1983ko apirilaren 18a) estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala da.

## Sariak eta izendapenak 
## Kanpo loturak 
*  Morgan Baileyren webgunea
Àlex Crivillé

**Àlex Crivillé Tapias** (Seva, Osona, 1970eko martxoaren 4a) kataluniar motoziklista ohi bat da. 1989an 125cc-ko Munduko Txapelketa eta 1999an 500cc-ko Munduko Txapelketa irabazi zituen.
Alberto Puig

**Albert Puig de la Rosa** (Bartzelona, 1967ko urtarrilaren 16a) kataluniar motoziklista ohi bat da. 1990eko hamarkadan nazioartean nabarmendu zen.
Marc Márquez

**Marc Márquez Alentà** (Cervera, Segarra, 1993ko otsailaren 17a) kataluniar motoziklista bat da. Munduko Motoziklismo Txapelketa sei bider kategoria ezberdinetan irabazi du: 125cc (2010), Moto2 (2012) eta MotoGP (2013, 2014, 2016 eta 2017)
Dani Pedrosa

**Daniel Pedrosa i Rama** (Sabadell, Vallès Occidental, 1985eko irailaren 29a) kataluniar motoziklista bat da. Munduko Motoziklismo Txapelketa hiru bider kategoria ezberdinetan irabazi du: 2003an 125 cc, 2004an eta 2005ean 250 cc).
Toni Elías

'*Antonio *Toni* Elías Justicia*' (Manresa, Bages, 1983ko martxoaren 26a) kataluniar motoziklista bat da. 2010ean Moto2 kategoriako Munduko Motoziklismo Txapelketa irabazi zuen.
Maverick Viñales

**Maverick Viñales Ruiz** (Figueres, Alt Empordà, 1995eko urtarrilaren 12a) kataluniar motoziklista bat da. 2013an Moto3 kategoriako Munduko Motoziklismo Txapelketa irabazi zuen.

2014an Moto2 kategorian lehiatu zen, eta 2015etik aurrera MotoGP kategorian.
Max Biaggi

**Massimiliano "Max" Biaggi ** (Erroma, 1971ko ekainaren 26a) italiar motoziklista ohi bat da. 2010ean Moto2 kategoriako Munduko Motoziklismo Txapelketa irabazi zuen.

Munduko Motoziklismo Txapelketa sei bider kategoria ezberdinetan irabazi du: 250cc (1994, 1995, 1996 eta 1997) eta Superbikes (2010 eta 2012).
Loris Capirossi

**Loris Capirossi** (Castel San Pietro Terme, Boloniako probintzia, 1973ko apirilaren 4a) italiar motoziklista ohi bat da. 1990-2011 artean Munduko Motoziklismo Txapelketan 125 cc, 250 cc eta Moto GP kategorietan lehiatu zen.
Carlos Checa

**Carlos Checa Carrera** (Sant Fruitós de Bages, Bages, 1972ko urriaren 15a) kataluniar motoziklista ohi bat da. 2011an Munduko Motoziklismo Txapelketa Superbikes kategorian irabazi zuen.

David Checa motoziklistaren anaia da.
Sete Gibernau

**Manuel "Sete" Gibernau Bultó** (Bartzelona, 1972ko abenduaren 15a) kataluniar motoziklista ohi bat da. 1990eko hamarkadan eta 2000ko hamarkadaren lehen erdian nazioartean nabarmendu zen. Paco Bultó enpresaburuaren biloba da, Montesa eta Bultaco motozikleta enpresen sortzailea, bai eta Álvaro Bultó kirolari eta telebista aurkezlaren hiloba ere.
Dorce Gamalama

**Dorce Gamalama** (Solok, Mendebaldeko Sumatra, Indonesia, 1963ko uztailaren 21a - Jakarta, 2022ko otsailaren 16a) indonesiar emakumezko abeslari, aktore, aurkezle eta umorista transexuala izan zen.

Gamalama, Dedi Yuliardi Ashadi jaiotza-izenaz, Soloken sortu zen. Urtebete zuenean gurasoak hil zitzaizkion eta amonak hazi zuen. Hark sortu zion musikazaletasuna lehen hezkuntzan zegoenean eta Bambang Brothers izeneko talde batean abestu zuen. Nerabezaroan emakumez janzten hasi zen eta Dorce Ashadi izen artistikoa hartu zuen. Ondoren, Surabaya hirian sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten eta Dorce Gamalama izen artistikoa erabiltzen hasi zen, Ternate uharteko Gamalama sumenditik eratorria.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Liburuak 
### Autobiografia 
* *Aku perempuan: jalan berliku seorang Dorce Gamalama* (2005, GagasMedia argitaletxea, )
Les Deux Magots

**Les Deux Magots** Frantziako Paris hiriburuan dagoen kafetegi bat da, 6. barrutian, Saint-Germain-des-Prés auzoko Saint-Germain-des-Prés plazako 6. zenbakian.

1885ean irekia, idazle, intelektual eta artista ugariren ohiko bilgunea izan da, tartean, XIX. mendearen amaieraldera Paul Verlaine, Arthur Rimbaud edo Stéphane Mallarmé idazleak, 1920ko hamarkadan André Breton olerkari eta idazlea, 1930ko hamarkadan Prix Goncourt eta André Malraux idazleak, bai eta Elsa Triolet, André Gide, Jean Giraudoux, Pablo Picasso, Fernand Léger, Jacques Prévert, Ernest Hemingway, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir eta Raymond Queneau.

## Kanpo estekak
Cinemascope

[thumb|upright=1.4|Pantailan ikusten den irudia eta [fotograma.]]
**Cinemascope**, irudi zabalen erabilera ezaugarri nagusi duen filmaketa sistema bat da. Bereziki paisaiak, natura eta handitasunaren sentipena irudikatu nahi denean erabiltzen den formatua da.

## Teknika 
Irudi zabal hauek lortzeko, irudi normalak 35 mm-ko karratu estandar baten barnean konprimitzen dira, baina filmaren proiekzioan irudiak deskonprimitu egiten dira, irudien proportzioa 2,66 eta 2,39 bider altuagoa baino zabalagoa lortuz. Efektu hau lente anamorfiko berezi batzuen bidez burutzen da (Hypergonar lenteak), hauek bideo-kamera eta proiekzio makinetan ipintzen ziren.

Sistema honetan burututako filmak ohikoak baina zabalagoak diren pantailetan proiektatzen dira.

## Historia 
1953an Henri Chrétien frantziar asmatzaileak Anamorphoscope izenez sortu zuen, halere 20th Century Fox estatubatuar ekoiztetxeak Cinemascope izendapenera aldatu zuen. 1950eko hamarkada eta 1960ko hamarkadako superekoizpen ospetsu asko formatu honetan filmatu ziren, batez ere, batez ere Antzinaroan girotutako Peplum filmak, abentura filmak eta landa eremu amaigabeetan kokatutako Western filmak. Gaur egun, ia kasik erabiltzen ez den formatua da, salbuespen bat edo beste ez bada, Quentin Tarantino zuzendariaren *The Hateful Eight* filma kasu.

## Kanpo estekak
Butarque

**Butarque**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Villaverde barrutian. Hiriko 173. auzoa da. 2009ko erroldaren arabera 15.025 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Baltasar Jaime Martínez de Compañón

**Baltasar Jaime Martínez de Compañón Bujanda** (Cabredo,  - Bogota, ) nafar apaiz katolikoa izan zen.

1761ean apaiz bihurtua, Oñatiko Unibertsitateko errektorea izan zen. 1780an Trujilloko apezpiku eta 1791n Bogotako artzapezpiku izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vallecasko Alde Zaharra

**Vallecasko Alde Zaharra**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Villa de Vallecas barrutian. Hiriko 181. auzoa da. 2009ko erroldaren arabera 53.797 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Vicálvaroko Alde Zaharra

**Vicálvaroko Alde Zaharra**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Vicálvaro barrutian. Hiriko 191. auzoa da. 2009ko erroldaren arabera 49.157 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Ángel García Hernández

**Miguel Ángel García Hernández** (Gasteiz, 1900 &ndash; Huesca, ) arabar militarra izan zen.

Jakako Galicia 19 erregimentuko kapitaina, Jakako altxamenduan parte hartu zuen. Hori zela eta, gerra-kontseilu batek heriotza zigorra ezarri zion.
Los Ángeles (Madril)

**Los Ángeles**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Villaverde barrutian. Hiriko 175. auzoa da. 2014ko erroldaren arabera 30.809 biztanle zituen.

Modu ez ofizialean eta hizkera herrikoian **Ciudad de los Ángeles** edota **Ciudad Los Ángeles** deitua da.

## Kanpo estekak
1991ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

[eskuinera|thumb|250px|[Anjel Mari Peñagarikano izan zen txapelduna.]]
**1991ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa** herrialde hartako bosgarren Bertsolari Txapelketa izan zen. 1967 urtean jokatu zen aurreko ekitalditik 24 urte beranduago, eta arrakasta itzela izan zuen, finalean 11.000 lagun bildu baitziren Anoetako belodromoan. Telebistak emandako bultzadari esker, eta bertsolari belaunaldi berriak zaletutako ikusleak medio, boom-aren txapelketa izan zen.

Finalaren aurretik, Sebastian Lizaso, Andoni Egaña eta Xabier Euzkitze ziren faborito nagusiak baina saio bikaina egin ostean Anjel Mari Peñagarikanok eskuratu zuen txapela. 1967ko ekitaldia irabazita 24 urtez txapeldun izan zen Txomin Garmendiak jantzi zion txapela.

## Egitura 
Izen ematea librea izan zen eta 54 bertsolarik hartu zuten parte. Horregatik bost kanporaketa jokatu ziren txapelketara sailkatzeko. Ondoren lau final laurden eta bi finalerdi jokatu ziren, eta azkenik zortzi onenekin finala.
* Kanporaketak:
** Antzuola (urriaren 25ean)
** Deba (urriaren 27an)
** Usurbil (urriaren 31n)
** Aretxabaleta (azaroaren 1ean)
** Hondarribia (azaroaren 3an)
* Final laurdenak:
** Beasain (azaroaren 15ean)
** Azkoitia (azaroaren 17an)
** Oiartzun (azaroaren 22an)
** Eibar (azaroaren 24an)
* Finalaurrekoak:
** Tolosa (abenduaren 6an)
** Oñati (abenduaren 8an)
* Finala:
** Donostia (abenduaren 22an)

## Bertsolariak 
## Finalaurrekoak
### Tolosa
### Oñati
## Finala 
Anoetako belodromoan jokatu zen abenduaren 22an. Finalaren bezperan, 101 urterekin Joxe Migel Barandiaran hil zela eta, haren oroimenez minutu bateko isiltasuna gordez hasi zen saioa.

## Polemika 
Jon Sarasuak "Sortutako morboaren aurka erreakzionatu nahi" izan zuen. Zazpi puntuko bi bertsoren ostean, zortziko "eskas" (sic) bat bota zuen, propio. Morboaren kontra erreakzionatu, eta eztabaidarako gai bihurtu zen hurrengo egunetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

## Kanpo estekak
1995eko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

**1995eko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa** herrialde hartako seigarren Bertsolari Txapelketa izan zen. 1991ko ekitaldi arrakastatsuaren ondoren bertsolarien belaunaldi berri batek hartu zuen erreleboa. *Bertso eskolen txapelketa* bezala ezagutzen da. Aitor Mendiluze izan zen txapelduna.

## Ezaugarriak 
Txapelketa hastean, adinen bataz-bestekoa 23 urtekoa zen. Bittor Agirre (59 urte), Narbaiza eta Xabier Zeberio (46na urte) ziren zaharrenak, eta Maialen Lujanbio (19 urte) gazteena. Txapeldun atera zen Aitor Mendiluzek berak, 20 urte zituen.

Ez zuen aurreko ekitaldiak izandako arrakasta berdindu. Hainbat arrazoi izan ziren:
* Hilabete asko ziren Hitzetik Hortzera telebista programa eten zela.
* Finala ere ez zen telebistaz eskaini.
* Aurreko txapelketako faborito eta txapeldunek ez zuten parte hartu, belaunaldi berriari bultzada ematea baitzen txapelketaren helburu nagusietako bat.

## Egitura 
Izen ematea librea izan zen eta 58 bertsolarik hartu zuten parte. Txapelketako sei kanporaketa jokatu ziren udaberrian. Txapelketaren azken fasea urrian hasi zen jokatzen bost final laurden eta hiru finalerdirekin. Finala Donostian jokatu zen Josean Gasca pabiloian.
* Kanporaketak:
** Urretxu (apirilaren 28an)
** Urnieta (apirilaren 29an)
** Elgoibar (maiatzaren 5ean)
** Mutriku (maiatzaren 6an)
** Villabona (maiatzaren 12an)
** Oñati (maiatzaren 13an)
* Final laurdenak:
** Usurbil (urriaren 20an)
** Arrasate (urriaren 22an)
** Zumaia (urriaren 29an)
** Alegia (azaroaren 1ean)
** Ataun (azaroaren 5ean)
* Finalaurrekoak:
** Azpeitia (azaroaren 19an)
** Errenteria (azaroaren 26an)
** Ordizia (abenduaren 3an)
* Finala:
** Donostia (abenduaren 17an)

## Bertsolariak 
## Finalaurrekoak
### Azpeitia
### Errenteria
### Ordizia
#### Finalurrekoetako sailkapena 
Fase honetako sailkapena honela gelditu zen:

## Finala 
Donostian jokatu zen Josean Gasca pabiloian, abenduaren 17an,

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

## Kanpo estekak
Fernando Barrón

**Fernando Barrón Ortiz** (Gasteiz,  - Madril, ) arabar militarra izan zen.

Rifeko Gerran ibilitakoa, 1936ko altxamenduan Melillako regulareen komandantea izan zen. Matxinoen alde egin zuen eta, monarkikoa bazen ere, teniente-jeneral izendatu zuten.
Wäinö Aaltonen

**Wäinö Valdemar Aaltonen** (Karinainen, Finlandia, 1894ko martxoaren 8a – Helsinki, 1966ko maiatzaren 30a) finlandiar artista eta eskultore bat izan zen. Landu zituen materialen artean, brontzea, marmola, granitoa eta egurra daude eta estilo aldetik kubismorako joera erakutsi zuen.

## Bizitza 
Wäinö Waldemar Aaltonen n jaio zen Karinainen

Jostun baten semea zen eta haurtzaroa Hirvensalon pasa zuen. 1910 1915 bitarte Turkuko diseinu eskolan diseinua eta margolaritza ikasi zuen Victor Westerholmekin batera. Ikasketen amaieran eskulturarekiko interesa piztu zitzaion.

Egurgileen laguntzaile ari zela ikasi zuen eskultura haren lehengusu Aarre Aaltonenekin batera..

Haurrak eta emakumeak irudikatzen duten marmolezko eskulturak lehen aldiz 1916an erakutsi zituen. (1917-1920) eta bere garaiko finlandiar eskultore ospetsuenetakoa izan zen.
 

## Lanak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P170 wd:Q213619 . ?item wdt:P31 wd:Q860861}
|section=
|sort=571
|columns=P18,label:Artikulua,P571:Data,P195:Bilduma
|thumb=128
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak