John Ford

**John Ford** (Cape Elizabeth, Maine, 1894ko otsailaren 1a - Portland, Oregon, 1973ko abuztuaren 31) irlandar jatorriko Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria izan zen. Lau Oscar irabazita, haren estiloak eragin handia izan du mota guztietako zuzendariengan: Akira Kurosawa, Martin Scorsese, Steven Spielberg, Sam Peckinpah, edo Sergio Leone esaterako. Beste zinemagile askok, Ingmar Bergmanek eta Orson Wellesek besteak beste, historiako film zuzendari onena izendatu dute.

## Bizitza 
John Martin "Jack" Feeney izena jaso zuen bataioan, guraso John Augustine Feeneyk eta Barbara "Abbey" Curranek hala jarrita (dena den, Fordek berak esana zen bere ponteko izena Sean Aloysius O'Feeny edo Sean Aloysius O'Fearna zela).. Gurasoak irlandarrak ziren. Ama Aran uharteetako  Inishmore uhartean jaio zen, eta aita, Spiddalen (Galwayko konderria).

Ford-ek Unibertsitatean ikasi zuen, baina azkar utzi zuen eta Hollywoodera joan zen, anaiarekin lan egiteko. Hasieran eszenatokien muntatzaile eta extra moduan aritu zen, baina azkar hasi zen zuzendari laguntzaile gisa lan egiten.

## Lan-ibilbidea 
### Lehen zuzendaritza lanak 
1917an, Ford-ek bere lehen film luzea zuzendu zuen, "The Tornado". Mugarri horretatik aurrera, hainbat film isil zuzendu zituen, baina benetako arrakasta soinuzko zinemaren etorrerarekin iritsi zen. 1930eko hamarkadan, Ford-ek hainbat film gogoangarri zuzendu zituen, hala nola "The Informer" (1935), zeinak bere lehen Oscar Saria eman zion.

### Westernak eta Aitzindaritza 
Ford-ek westerna generoaren maisua izan zen. 1939an, "Stagecoach" zuzendu zuen, John Wayne aktoreari izar bihurtu zuena eta western klasikoen eredu bihurtu zena. Filma Monument Valley-ko kokapen ikonikoetan filmatu zen, eta Ford-ek bertan kokatu zituen ondorengo hainbat western ere.

Ford-en westernek sarritan gai sakonak jorratzen zituzten, hala nola, zibilizazioaren eta naturaren arteko gatazka, eta justizia eta indibidualismoaren kontzeptuak. "My Darling Clementine" (1946) eta "The Searchers" (1956) filmek westernaren eremuan maisulan gisa hartuak dira, eta azken hori, bereziki, askotan historian onenetariko bat bezala aipatzen da.

### Gizarte eta Historia Gaiak 
Westernez gain, Ford-ek gizarte eta historia gaiak ere jorratu zituen bere lanetan. "The Grapes of Wrath" (1940) John Steinbeck-en izen bereko eleberrian oinarritzen da eta Depresio Handiaren garaian Okie familian oinarritutako drama bat da. Film honek beste Oscar bat eman zion zuzendariari.

Beste film historiko eta sozial nabarmenak dira "How Green Was My Valley" (1941), Galesko meatzari familia baten bizitzan oinarrituta, eta "The Quiet Man" (1952), zeinak irlandar herri batean kokatutako komedia erromantiko bat den. Azken film honek ere Oscar Saria ekarri zion Ford-i.

### Bigarren Mundu Gerra 
Bigarren Mundu Gerran, John Ford AEBko Itsas Armadako Erreserban sartu zen eta dokumental batzuk zuzendu zituen, horien artean "The Battle of Midway" (1942) eta "December 7th" (1943), zeinak Oscarrak irabazi zituzten. Gerrako esperientziek eragina izan zuten Ford-en gerra gaiei buruzko ikuspegian eta beranduago egindako filmetan ere antzeman daiteke hori.

### Ondare eta Eragina 
John Ford-ek eragin izugarria izan zuen zinemagintzan, eta bere eragina gaur egun ere nabaria da. Westernaren generoaren garapenean eta eboluzioan funtsezko rola izan zuen, eta Hollywoodeko beste zuzendariek, hala nola, Steven Spielberg, Martin Scorsese eta Clint Eastwood-ek, askotan aitortu dute Ford-en eragina beren lanean.

Bere estilo berezia, kontakizun indartsuak eta paisaia ikusgarrien erabilera dira Ford-en zinemaren ezaugarri nagusiak. Bere lanak sarritan Amerikako paisaiaren eta bertako jendearen ospakizuna dira, eta askotan, sinbolo eta metafora sakonez josita daude.

Ford-en lanak bere garaiko arazo sozial eta politikoak ere islatzen dituzte. Adibidez, "The Grapes of Wrath"-ek Depresio Handiaren ondorioz bizi izandako sufrimendua erakusten du, eta "The Quiet Man" filmak Irlandako nortasunaren eta kultura berreskuratzearen inguruko gaiak lantzen ditu.

## Bizitza Pertsonala 
John Ford 1920an Mary McBryde Smith-ekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituzten. Bizitza osoan zehar zinemaren munduan murgilduta egon zen eta bere familiarekiko harremana nahiko pribatua izan zen. Ford-ek alkoholarekin arazoak izan zituen eta horrek bere bizitza pertsonala eta profesionala ere baldintzatu zituen.

Ford 1973ko abuztuaren 31n hil zen Palm Desert-en, Kalifornian, minbizi baten ondorioz. Hil ondoren, bere lana eta ondarea bizirik mantendu dira, eta oraindik ere zinema zale eta adituen artean errespetu eta miresmen handia du.

## Oscar sariak 
## Filmografia  hautatua
*Sakontzeko irakurri: John Forden filmak*

Hasieran soinurik gabeko 62 film egin zituen.

## Filmen aktoreak, ekoizlea eta izenburuak 
Taula honetan ikus daitezke filmaren bi aktoreak, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak beste hizkuntza batera itzuli bada (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* John Ford IMDB atarian
* http://www.lafuriaumana.it/index.php?option=com_content&view=category&id=50:la-furia-umana-nd-3-winter-2010&Itemid=61&layout=default *La furia umana/3*, 2010eko negua, John Forden gaineko argitalpen berezia, Julio Bressane, Paul Vecchiali, Raymond Bellour, Art Redding, Toni D'Angela, Juan Gorostidi Munguia, Tag Gallagher, Joseph McBride, Jacques Aumont, John Zorn, Barry Gifford, Giulio Giorello, Alberto Abruzzese, Eva Truffaut, eta gehiagoren testuak hainbat hizkuntzatan. *www.lafuriaumana.it* atarian.
* ''"Ford Till '47"* Tag Gallagher-en testua, *SensesofCinema.com* atarian.
* *"John Ford"* Richard Franklin-en testua, *SensesofCinema.com* atarian.
* John Forden gaineko bibliografia, *Film.Virtual-History.com* atarian.
* Forden gainean berbetan, Portland-en, Mainen: , Michael C. Connolly eta Kevin Stoehr, *John Ford in Focus'' liburuaren editoreak, audioan jasotako solasaldia.
* The Influence of Western Painting and Genre Painting on the Films of John Ford, 1986. Artea eta zinema uztartzen dituen ikerketa baten berri.