open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Severina Sagarzazu Martínez

**Severina Sagarzazu Martínez** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1911ko azaroaren 8a – *ibidem*, 1994ko maiatzaren 10a) arrain salerosketa arduraduna izan zen. *Xeberina Aundiya* goitizenez ezaguna bere jaioterrian.

## Bizitza 
Lau neba-arrebatako familia batean jaio zen, Hondarribiko San Pedro kaleko 8 zenbakian eta bertan bizi izan zen hil arte. Severina oso emakume haundia zen, hortik  zetorkion *Aundiya* goitizena. 

Severina 1940ko abenduaren 11n ezkondu zen Hondarribian José Miguel Arrizabalorekin, Pedro Miguel eta Josefa Arrizabaloren semearekin. José Miguel 1908ko azaroaren 22an jaio zen Urtasun (Nafarroa) eta 1955eko maiatzaren 12an hil zen. Gazterik alargundu zen Severina eta horrexek bideratu zuen bere bizitzan zehar izan zuen lanbidera, hots, Hondarribiko bentan arrainaren salerosketaren ardura hartzera, bere ahizpa Juanitarekin batera. Ahizpa bien artean, arraina erosi eta prestatu egiten zuten kamioian jartzeko, edozein ordutan eta edozein egunetan, euri zein aterri. 

Bilobek amonaren oroitzapen hauxe daukate: Gure amona, beti zapatekin, mantala urdina eta ttonttorrroa buruan, inoiz ez botarik edota xirarik, ezpainak margotuta beti, baita azkazalak ere, beti gorriz, perlak (belarrietan) eta perfumea. 

Severinak asko disfrutatzen omen zuen karnabaletan, lagunekin guztia antolatzen eta desfilerako trajeak prestatzen, batzuetan Kanarietatik ekarritako arropekin. *Beti gazte* jarri zioten izena bere taldeari, denak hirurogei urtetik gorakoak izan arren. Jaizalea ez ezik, goxozalea ere bazen. Lagun batek Elgorriaga etxetik lortzen zizkion txokolatea eta bonboiak, eta beti mantalako partikeran eramaten zituen beretzat, eta besteei emateko. 

Eskuzabala zen familia guztiari jaten emateko, sukalde osoa janariz beteta, dena partitzeko, seme-alaba, bilobak, lagunak... “Igandeetan beti pastelak eta txanpaia (merkea), jaia ospatzeko, oso alaia eta maittagarria zen”, zioen bilobak. Alaba hil zitzaionean bere gain hartu zuen bere alabaren bost umeen ardura zendu zen arte.  

Bere bizi osoko lanarengatik, goizean goiz, arratsetan, neguan, beti bustita, biriketako gaixotasuna hartu zuen eta laurogeita lau urtekin kolpe bat hartu zuen buruan eta ezin izan zuen aurrera egin. Hutsune handia utzi zuen familian eta herrian. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iphigenia Efunjoke Coker

**Iphigenia Efunjoke Coker** (Lagos, 1924ko irailaren 29a – 2019ko abenduaren 23a) nigeriar irakaslea izan zen. 1963tik 1977ra Lagosko Queen's Collegeko zuzendaria izan zen. Nigeriar jatorriko lehen pertsona izan zen kargu horretan.

## Bizitza 
Iphigenia Efunjoke Coker Lagosen jaio zen 1924ko irailaren 29an. Santa Maria komentuko eskolan, Santa Teresa bigarren hezkuntzako eskolan, Santa Aines Irakasle Eskolan eta Lagosko Queen's Collegen ikasi zuen. 1940ko hamarkadan, matematika, geografia eta jorubera irakatsi zituen Lagosko Santa Teresa eta Santa Aines eskoletan.

1952tik 1956ra, University College Dublinen ikasi zuen. Nigeriara itzuli zenean, Ibadaneko bi eskoletan jardin zuen. 1962an Lagosko Queen's Collegeko zuzendariorde izendatu zuten, eta urtebete geroago zuzendari, Margaret Gentleren ordez. Kargu horrtan geratu zen 1977an erretiroa hartu zuen arte.

1979an, Olusegun Obasanjo jeneralak Errepublika Federalaren Ordenako kide izendatu zuen. 2017an, Oye Ekitiko Unibertsitate Federalak *honoris causa* doktoretza eman zion.

2019ko abenduaren 23an hil zen, 95 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philip Kim

**Philip Kim,** **Phil Wizard** bezala ere ezaguna (Toronto, 1997ko urtarrilaren 25a) breakdancer kanadarra da. *Munduko Breakdance Txapelketak* irabazi zituen 2022an, baita 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan breakingean urrezko domina ere.

## Biografia 
Kim Toronton (Kanada) jaio zen, guraso korearren seme. Vancouverreko *Magee* bigarren mailako eskolara joan zen, bertan maiz eskolara joan gabe komunera joan, mugimendu berriak probatu eta korridorean entrenatzen zen. Unibertsitatera labur joan zen ikasteari utzi eta break munduan murgildu aurretik.

## Karrera 
Kimen break zaletasuna 2009an hasi zen, *Now or Never* (N.O.N.) taldea ikusi zuenean. Vancouverreko hirigunean kaleko ikuskizunak aurkeztea, Bere eszena izena kasualitatez ematen zaio: etengabe "Phil del equipo de Wizards" bezala aurkeztu ondoren, azkenean jendea laburtzen hasten da "Phil Wizard" filmean. Ordutik, onartu du izen hori ez zela bere lehen aukera izango. munduko finalera gonbidatu duten lehen kanadarra da.

Kimek urrezko domina irabazi zuen 2022an Seulen, Hego Korean, *Munduko Breakdance Txapelketetan*, munduko titulua lortzeko 250 lehiakide baino gehiago gaindituz.

2023ko maiatzean, Santiagon (Txile) Irailean, Phil Wizardek zilarrezko domina bat irabazi zuen 2023ko Munduko Breakdance Txapelketan Azaroan, urrea irabazi zuen Panamerikar Jokoetan, berriz ere Santiagon, eta zuzenean breakingerako sailkatu zen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan. Breaking for Gold munduko ekitaldietan bi garaipen lortu ostean, bigarren izan zen Rio de Janeiron (Brasil), eta lehen postuan Montpellierren (Frantzia).

2024ko abuztuan, Phil Wizardek urrezko domina irabazi zuen breaking probetan, Parisko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brian Daniel Pintado

**Brian Daniel Pintado Álvarez** (Cuenca, 1995eko uztailaren 29a) atletismoan martxa proban lehiatzen den ekuadortar kirolaria da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina bakarka eta zilarrezkoa bikoteka eskuratu zituen.

## Ibilbidea 
Gaztaroan kirol ugari probatu zituen eta David anaiak animatuta martxa egiten hasi zen. 2008an, 11 urte zituela, Hego Amerikako eskolarteko Jokoetan txapelduna izan zen eta 2011n gazte mailako Munduko Txapelketan hamargarren egin zuen. 

2014 eta 2015 artean kirola uztekotan egon zen baina semea jaio ondoren berriz ekin zion eta Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. 37. postuan gelditu zen. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen 20 km martxan. Horretaz gain zilarrezko domina eskuratu zuen Glenda Morejónekin jokaturiko 35 km martxa errelebotan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odile van Aanholt

**Odile van Aanholt** (Willemstad, Curaçao, 1998ko urtarrilaren 14a), Belan lehiatzen den kirolari herbeheretarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen Annette Duetzekin bikotea osatuz.

## Ibilbidea 
Odile van Aanholt Karibeko Curaçao uhartean jaio zen, Holandarren Antilletan. Lau anai arreba ziren eta guztiak belan aritzen diren kirolariak dira.

2013an Optimist kategoriako Hego Amerikako txapelduna izan zen 14 urte baino ez zituela eta 2014ko Gazte mailako Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen. Zilarrezko domina eskuratu zuen.

2021ean 49er FX modalitatean hasi zen parte hartzen eta Europako eta Munduko txapelduna izan zen Elise de Ruijterrekin bikotea osatuz. 2022an Annette Duetzekin osatu zuen bikotea eta Munduko txapelketa eta 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu ditu.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Prionobythus

***Prionobythus*** Euskal Herriko kakalardo troglobio genero endemikoa da, René Jeannel bioespeleologoak 1921 urtean deskribatua. eta *Prionobythus genesti* Istaurdin (Altzürükü, Zuberoa).

## Zatiketa sistematikoa 
* Kakalardo ordena, **Coleoptera**
** Polyphaga azpiordena
*** Superfamiliako kakalardo harrapariak eta harrapariak, **Staphylinoidea**
**** Staphylinidae familia (Staphylinidae)
***** Azpifamiliako **kakalardoak, Pselaphinae**
****** Goniaceritae superfamilia
******* **Bythinini** Raffray taldea, 1890
******** Machaeritina Jeannel azpitribua, 1950 - kobazuloetan bizi da
********* ***Prionobythus*** Jeannel generoa, 1921 
********** *Prionobythus bolivari* Jeannel, 1921
********** *Prionobythus genesti* Besuchet, 1985  

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Typhlobythus

***Typhlobythus*** Euskal Herrian bizi den kakalardo genero endemiko bat da, Staphylinidae familia eta Pselaphinae azpifamiliakoa. René Jeannel bioespeleologoak deskribatu zuen 1926 urtean.

## Deskribapena 
Hego txiki-txikiak (1-1,5 milimetrokoak), distiratsuak, marroi-gorrixkak hegal laburrak ditu. Gorputza madari-formakoa da. Burua ia triangeluarra da, begi txiki eta biribil eta fazetadun eta bekokian zuloak ditu. Antenak indartsuak dira, barneko bi giltzadurak gutxi gorabehera esferikoak, arretan bigarren giltzadurak maiz espezieak elkarrengandik bereizteko baliagarriak diren hazkuntzak izaten ditu. Maxilar palpoak luzeak dira, kanpoko artikulazioa handia eta gutxi gorabehera triangeluarra. Prognotoa txiki samarra da, alde biribilduekin, zabalena gutxi gorabehera erdialdean. Estalkiak atzeko gorputzaren erdia estaltzen dute gutxi gorabehera, distiratsuak dira eta atzerantz hedatuta daude. Atzeko gorputz-adarrak nahiko laburrak dira. Hankak luzera ertainekoak dira.

## Ikuspegi sistematikoa 
* Ordenen biller, **Coleoptera**
** Underordenen Polyphaga
*** Overfamilien åtsel- og rovbiller, **Staphylinoidea**
**** Familien kortvinger (Staphylinidae) Latreille, 1802
***** Underfamilien køllebiller Pselaphinae Latreille, 1802
****** Gruppen Bythinini 
******* Slekten ***Typhlobythus*** Jeannel, 1926
******** *Typhlobythus breuili* (Jeannel, 1921)

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Zhang Boheng

**Zhang Boheng** (, Changsha, 2000ko martxoaren 4a), gimnastikan aritzen den kirolari txinatarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan hiru domina eskuratu zituen, zilarrezko bi eta brontzezko bat.

## Ibilbidea 
Lau urte zituela hasi zen gimnastika egiten gurasoek animatuta. 2009an Hunan probintziako taldean zegoen eta 2018an Txinako selekzio nazionalerako aukeratu zuten Txinako txapelketan zilarrezko domina eskuratu ondoren. 2020ko Txinako txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen zaldi arkudunean eta brontzezkoa eraztunetan. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako ez zen aukeratua izan nazioarteko esperientziarik ez zuelako.

2021ean Munduko txapelduna izan zen aparatu guztien proban eta 2022an txapeldunordea.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, aparatu guztien lehiaketan zilarrezko domina eskuratu zuen, Shinnosuke Oka japoniarraren atzetik. Taldeka ere Txinak zilarrezko domina eskuratu zuen. Horretaz gain barra finkoan brontzezko domina irabazi zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ascensión Guerra

**Ascensión Guerra González** (Madril, 1955eko otsailaren 28a) arkularia da. Espainia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conchita Portu Etxeberria

**Conchita Portu Etxeberria** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1943 – 2019) irakaslea, historialaria eta zinegotzia izan zen. Hondarribia Hiriaren urrezko domina jaso zuen.

## Ibilbidea 
### Irakasle 
Txikitatik Eskola Publikoko irakasle izan nahi izan zuen eta lortu ere egin zuen, horretan jardun baitzuen. Ilusioz egin zuen beti bere lana, Hondarribiko haurrei irakurtzen eta hiria maitatzen irakatsi zien, Itsas Armadako eskolan 20 urtez eta ondoren beste zenbait eskolatan.

1990ean Zuloaga Etxearen artxibo historikoa jendearentzat irekitzea lortu zuen. Aita-alaben ametsa beteta ikusi zuen. Hondarribiaren historia herritar guztien eskura jarri zuten betiko. Lan honi esker, gaur egun hondarribiarrek herriaren historia ezagutzeko eta gozatzeko aukera dute.

### Zinegotzi 
1983 eta 1991 artean Hondarribiko Kultura, Hezkuntza eta Kirol zinegotzia izan zen.

## Heriotza 
87 urte zituela hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Isabel Perelló Doménech

**Maria Isabel Perelló Domenech** (Sabadell, Bartzelona, Katalunia, 1958ko martxoaren 18a) bartzelonar-coruñar abokatua, epailea da, Espainiako Auzitegi Goreneko magistratua 2009tik. 2024ko irailaren 4an, Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiko eta Auzitegi Goreneko presidentea izan zen lehen emakumea izan zen.

## Bizitza 
Bartzelona probintzian dagoen Sabadell herrian jaio zen, 1958ko martxoaren 18an. Umea zela, familia Coruñara joan zen bizitzera eta bertan hazi zen. Coruñako Mariaren Lagundian ikasi zuen eta Zuzenbidean lizentziatu zen Santiagoko Unibertsitatean. 1981ean, Kriminologiako diplomatura lortu zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta, urtebete geroago, Cesar Carlos graduondoko ikastetxe nagusian hasi zen, epailetzarako oposizioa prestatzen.

### Epaile ibilbidea 
1985ean sartu zen Ibilbide Judizialean. Coruñako  Carballo eskualdeko epaitegian jardun ostean, Mahongo (Menorca) Lehen Auzialdi eta Instrukzioko Epaitegian, Bartzelonako Probintzia Auzitegian eta Kataluniako Auzitegi Nagusian lan egin zuen.

Administrazioarekiko auzietako magistratu espezialista da. Andaluziako Justizia Auzitegi Nagusiko Administrazioarekiko Auzien Salan (1991) eta Auzitegi Nazionaleko Administrazioarekiko Auzien Salan (1994) aritu zen. 1993an Auzitegi Konstituzionalean legelari izatera pasatu zen, eta kargu horretan jarraitu zuen 2003ra arte.

2009an Auzitegi Goreneko magistratu mailara igo zen, eta Administrazioarekiko Auzien Salan bete zuen bere lana. Kargu horretan, kontrol ekonomikoan espezializatu zen, erakunde arautzaileen jarduera gainbegiratuz, hala nola Merkatuen eta Lehiaren Batzorde Nazionalarena edo Espainiako Bankuarena.

2022an Auzitegi Konstituzionaleko magistratu izateko hautagaia izan zen. 2024an, Auzitegi Goreneko eta Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiko presidente aukeratu zuten, eta posizio horretan zegoen lehen emakumea izan zen. Kontsentsuzko hautagai gisa aurkeztu zuten, eta Kontseiluko 20 kideetatik 16ren babesa lortu zuen. Erregeak izendatu ostean, hurrengo egunean zin egin zuen Auzitegi Gorenaren aurrean, eta karguaz jabetu zen Auzitegi Gorenaren Osoko Bilkuran.

Demokraziarako emakumezko epaile eta gizonezko epaileen elkarteko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pluteus granulatus

***Pluteus granulatus*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da. Tamaina ertaineko *Pluteus* bat da, kapelan dituen pikor ilunengatik nahikoa erraz ezagutzen da.

Sinonimoak: *Agaricus melanodon*, *Hyporrhodius melanodon*, *Agaricus granulatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2,5 eta 4,5 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, kanpai itxurako-zabala, higrofanoa, ertza ildaskatua, gorri-arre kolorekoa, estu konprimitua kolore bereko pikor txikiez, diskoan estuago eta sakabanatuago ertzean.

**Orriak:** Nahikoa estu, sabeldunak, libreak, oinean eta erpinean biribilduak, zurixkak, gero mamitsuak, ertz finbriatua.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 2,5 eta 4,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,5 cm bitarteko diametrokoa, zilindriko-konprimitua, fistulosoa, zurixka-arre kolorekoa, ildaskatua, zahartzean horitu egiten da, argiagoa goialdean.

**Haragia:** Urtsua, hialina-iluna.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, “pluteus” hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. *Granulatus* epitetoa ere latinetik dator. Pikorrekin esan nahi duen, “granulatus” hitzetik. Kapelan izaten dituen pikorrengatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Usteltzen ari diren izeien enborretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alpeak, Pirinioak, Frantzia, Danimarka, Suedia, Finlandia, Estonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duppas Hill

'''** edo **Duppa's Hill''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hegoaldean dagoen parkea eta haren inguruko auzoa da, Croydon barrutiko Waddon auzoan. Gur egun Londres Handian dago, baina historikoki Surrey konderrian zegoen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Trichodes alvearius

***Trichodes alvearius*** Cleridae familiako kakalardo espezie bat da, zientziarako Fabriciusek 1792an deskribatu zuena. Europa mendebaldean eta erdialdean aurkitzen da eta Afrika iparraldean ere bai. Euskal Herrian ere ikusten da.

## Deskribapena 
Kakalardo nahiko txikia da, 10-17 mm arteko luzera du. Burua eta pronotoa beltzak ditu, distira urdinkarak dituela. Elitroetan hiru banda gorri eta hiru beltz ditu, aurreko bandek "V" itxura pixkat dute. Azpialdea gorria du eta hankak beltzak dira. Ile fin ugarik estaltzen du gorputza, burua eta hankak batez ere.

Beldarrak arrosa kolorekoak dira.. Beldarrak erle bakartien beldarretaz elikatzen dira.

## Bizi zikloa 
Helduak maiatza eta abuztua artean ikusten dira hegan. Emeek arrautzak erle bakartien habietan jartzen dituzte beldarrak haien beldar eta ninfetaz elika daitezen. Batzuetan erle arruntaren habian ere jartzen dituzte eta eztiaz elikatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Kukac 240508 1.jpg|*Trichodes alvearius* lore gainean.
Irudi:Soldier Beetle Trichodes alvearius taking off from Knapweed (cropped).jpg|Hegan hastear.
Irudi:Hairy monster (2468536028).jpg|Buru iletsua.
Irudi:Trichodes alvearius mentre depone.jpg|Emea arrautza jartzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Serra

**Pilar Serra** (Zaragoza, Aragoi, XX. mendea) zaragozar galerista, erakusketa-komisarioa eta irakaslea da, Espainiako arte garaikidekoa. Lan grafiko garaikidea ekoitzi eta bere erakusketa-programan artista nazional eta nazioartekoak erakutsi zituen lehen galeristetako bat izan zen, Espainiako arte garaikidea sustatzeko belaunaldien arteko elkarrizketa bat sortuta. 

## Bizitza 
Zaragozan jaio zen eta gurasoak Mallorcakoak ziren. Filologia Hispanikoan lizentziatua da Bartzelonako Unibertsitatean, eta Gaztelania eta Literaturako irakasle titularra da Palmako Institutu Politeknikoan eta Santa ES institutuan. Engracia de Madrid. Ikusizko Arteetako Emakumeak Elkarteko kidea da. Ingeles eta frantseseko Gida Interpretea da, eta Eivissan eta Mallorcan lan egin zuen sei urtez.

### Ibilbidea 
1981ean Madrilera joan zen bizitzera, eta Estiarte Galeriaren jabetza Gonzalo Cabo de la Sierrarekin partekatu zuen; zuzendari eta Administratzaile Bakarra izan zen, eta kargu horiek bere gain hartu zituen 1991n hil zen arte. Hainbat urtez galeriaren zuzendaritza eta irakaskuntza bateragarri egin ostean, 1997tik aurrera irakasle lanetan hasi zen eta Estiarteko zuzendaritzaz arduratu zen. Arte garaikideari eskainitako programazioa egin zuen, besteak beste, Paula Anta, José Manuel Ballester, Lidia Benavides, Concha García, Mona Khun, Ignacio Llamas, Eva Lootz , Antonio Mesones, Zhu Ming, Linarejos Moreno, Marina Núñez, Paul Schütze, Darío Urzay, Daniel Verbis. Gainera, galeriak hainbat artistarekin egiten ditu kolaborazioak, besteak beste, Jaume Piensa, Georg Baselitz, Jean Marc Bustamante, Zhang Dali, Jim Dine, Michael Craig-Martin, Kounellis, Blanca Muñoz, Soledad Sevilla, Jose Maria Sicilia, Sean Scully eta Juan Uslé. Arte garaikideko azoketara joaten da, hala nola ARCOra (1982an sortu zenetik joaten da), ParisPhoto, Photolondon, PhotoMiami, Arte Lisboa, Estampa, ForoSur Cáceres, Arte Santander, Art Beijing, CIGE, DFoto, Clstambul eta Art Lima azoketara, besteak beste.

Artemadrid Galerien Elkarteko kide sortzailea da, MAV Ikusizko Arteetako Emakumeen Elkarteko Zuzendaritza Batzordeko kidea izan da eta IAC Arte Garaikidearen Institutuko Zuzendaritza Batzordeko kidea. 

Emakumearen Instituturako "*111 Encuentro Juana Mordó sobre la gestión profesional de la mujer en la cultura*" zuzendu zuen. 2015ean, Isabel Duranek  UIMPko "*Artistas y coleccionistas. Una relación decisiva para el arte contemporáneo"* zuzendu zuen eta Pilar Serra idazkari tekniko lanetan jardun zuen, IACk eta 9915 bildumagileen elkarteak antolatuta.

Feminista gisa, Emakumeak Ikusizko Arteetan elkarteko zuzendaritza batzordeko kide izan da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2010ean Estiarte Galeriak Pilar Serra Galeria izena hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zikladeetako kultura

**Zikladeetako kultura** antzinatean Brontze Aroko kultura-gunea izan zen (K.a. 3000 urte), Greziako Ziklade uharteetan garatutakoa. 

Kretakoa eta Mizenaskoa baino ehunka urte lehenago garatu zen; hilobien eta akropolien arkitektura, harrizko eskulturak eta eskultura horien forma geometrikoa dira haren ezaugarri nagusiak. Uhartediaren nagusitasuna itsasoan, bertako metal- eta harri-baliabideetan oinarritua, nabaria izan zen, harik eta Kretako zibilizazioaren aurrean makurtu behar izan zuten arte.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nidorella

***Nidorella*** Asteraceae familiako landare loredun genero bat da. Deskribatutako 77 espezie eta onartutako 16 bakarrik biltzen ditu.

## Taxonomia 
Generoa Alexandre Henri Gabriel de Cassini-k deskribatu zuen eta *Dictionnaire des Sciences Naturelles* (Bigarren edizioa)  liburuan argitaratu zen (37: 459, 469. 1825.3).

## Aukeratutako espezieak 
Ondoren *Nidorella* generoan onartutako espezieak biltzen dira. 2012 arte onartutakoak dira.  
* *Nidorella agria* Hilliard
* *Nidorella anomala* Steetz	
* *Nidorella auriculata* DC.	
* *Nidorella burundiensis* Lisowski	
* *Nidorella compressa* Cass. ex Steud.	
* *Nidorella foetida* (L.) DC.	
* *Nidorella hottentotica* DC.	
* *Nidorella linifolia* DC.	
* *Nidorella microcephala* Steetz	
* *Nidorella nordenstamii* Wild	
* *Nidorella resedifolia* DC.	
* *Nidorella spartioides* (O.Hoffm.) Cronquist	
* *Nidorella tongensis* Hilliard	
* *Nidorella umbrosa* Wild	
* *Nidorella undulata* (Thunb.) Sond. ex Harv.	
* *Nidorella zavattarii* (Lanza) Cufod.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gretchen Walsh

**Gretchen Walsh** (Nashville, Tennessee, 2003ko urtarrilaren 29a) igeriketan aritzen den kirolari estatubatuarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko bi domina eta zilarrezko bi irabazi zituen. 

## Ibilbidea 
2021ean Alex ahizparekin batera Virginiako Unibertsitatean hasi zen ikasketak egiten eta unibertsitate harekin hasi ziren biak igeriketan lehiatzen. Aurrez 2019ko Gazte mailako Munduko txapelketan, Budapesten urrezko sei domina eskuratu zituen.

2023ko Munduko txapelketa absolutuan hiru domina lortu zituen, urrezkoa 4x100 m medleyan, zilarrezkoa 4x100 m librean eta brontzezkoa 50 m tximeletan.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan taldekako hiru probatan urrezko bi domina eta zilarrezko bat irabazi zituen eta 100 metro tximeletan txapeldunordea izan zen Torri Huske taldekidearen atzetik

Abenduan Budapesten igerileku laburreko Munduko txapelketak jokatu ziren eta Gretchen Walshek urrezko zazpi domina eskuratu zituen, eta munduko 11 errekor ezarri zituen txapelketan zehar.

## Palmaresa 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Daniel Wiffen

**Daniel Wiffen** (Magheralin, Ipar Irlanda, 2001eko uztailaren 14a) igerilari irlandarra da, 1.500 metrotan eta 800 metrotan espezializatua. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan bi domina irabazi zituen, bata urrezkoa eta bestea brontzezkoa.

## Kirol ibilbidea 
Tokioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte igeriketan. 2023an Igerileku laburreko Europako txapelduna izan zen 400m, 800m eta 1.500m probetan.

2022ko Commonwealth Jokoetan Ipar Irlanda ordezkatuz 1.500 metroko txapeldunordea izan zen.

2024an Munduko txapelduna izan zen 800 m eta 1.500 metrotan eta ondoren Parisko Olinpiar Jokoetan 800 metroko txapelduna izan zen errekor olinpikoa ezarriz, 7:38.19

## Nazioarteko palmaresa 
### Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Djamel Sedjati

**Djamel Sedjati** (, Tiaret, 1999ko maiatzaren 3a) Aljeriako atleta da, 800 metroko lasterketan espezializaturikoa. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina bat eskuratu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Gazte mailan ez zen ezagutzen eta 2021eko Aljeriako txapelketan egin zen ezagun 600 metrotako lasterketan zilarrezko domina eskuratu zuenean Mohamed Ali Gouaneden atzetik. 15 egun beranduago 800 metrotako lasterketan Gouaned garaitzea lortu zuen. 

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen baina Japoniara iritsi berritan COVID-19 testean positibo eman eta ezin izan zuen parte hartu. 2022an Munduko txapelketan txapeldunordea izan zen.

2024ko uztailaren 7an Parisko meetingean 800 metrotako lasterketa irabazi zuen 1:41.56 denbora eginez, inoizko hirugarren denbora onena. Ondoren Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Markak 
* 600 m - 1:14.36 (Sasolburg, 2024)
* 800 m - 1:41.46 (Monaco, 2024)
* 1.000 m - 2:13.97 (Potchefstroom 2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Mateke Nyirabashitsi

**Sarah Mateke Nyirabashitsi** (Kisoro barrutia, 1974ko uztailaren 15a – Kampala, 2024ko irailaren 7a) ugandar politikaria izan zen, 2021etik hil zen arte Genero, Lan eta Gizarte Garapeneko ministroa izan zena.

## Bizitza 
Philemon Mateke politikariaren eta Joy Rwanfizi Mateka irakaslearen sei seme-alabetatik hirugarrena, Sarah Mateke Nyirabashitsi 1974ko uztailaren 15ean jaio zen Ugandako Kisoro barrutian.

Enpresen administrazioan lizentziatu zen Bugemako Unibertsitatean.

Familiaren negozioetan sartu zen. Kampalako Metropolitan International Universityko Patronatuko mahaiburu izan zen.

Kisoroko udaleko idazkari laguntzaile gisa hasi zen politikan. 2021ean, parlamenturako hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paulina Paszek

**Paulina Paszek** (Bielsko-Biała, 1999ko irailaren 24a) Polonian jaiotako eta Poloniarekin eta Alemaniarekin lehiatu izan duen kanoalaria da, 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu zituen, zilarrezkoa eta brontzezkoa.

## Ibilbidea 
Poloniarekin lehiatzen hasi zen eta Europako txapelduna eta Munduko txapeldunordea izan zen. 2022tik aurrera Alemaniarekin lehiatzen du, Jule Hakerekin bikotea osatuz, eta Munduko txapelketatan zilarrezko dominak irabazi dituzte.

Parisko Olinpiar Jokoetan K-4 kanoarekin zilarrezko domina eskuratu zuen eta K-2 kanoarekin brontzezkoa.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohamed El-Sayed (eskrimalaria)

**Mohamed El-Sayed** (, Kairo, 2003ko martxoaren 3a), eskriman aritzen den kirolari egiptoarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen ezpata proban.

## Ibilbidea 
18 urte zituela Tokioko Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen eta final laurdenetaraino iritsi zen.

Hainbat aldiz Afrikako txapelduna izan ondoren 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Jule Hake

**Jule Hake** (Olfen, 1999ko irailaren 24a) Alemaniako kanoalaria da, 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu zituen, zilarrezkoa eta brontzezkoa.

## Ibilbidea 
2020ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen emaitza aipagarririk izan ez bazuen ere. 2022tik aurrera Paulina Paszekekin batera K-2 txalupa osatu du eta Munduko txapelketan hainbat domina eskuratu dituzte. Bakarka zilarrezko domina eta brontzezkoa ere irabazi zituen 2022ko Munduko txapelketan.

Parisko Olinpiar Jokoetan K-4 kanoarekin zilarrezko domina eskuratu zuen eta K-2 kanoarekin brontzezkoa.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dinah Veeris

**Lidwina Marciana Veeris**, **Dinah Veeris** izenez ezagunagoa, (Willemstad, 1939ko apirilaren 20a – 2024ko irailaren 4a) curaçaotar sendalaria izan zen, 1991n Dinah’s Botanic and Historic Garden Den Paradera izeneko lorategia sortu zuena. 

## Bizitza 
thumb|Dinah Veerisek sortutako belar-denda (Den Paradera)

Willemstadeko Otrobanda auzoan jaio zen 1939an, eta gaztetan amaren lorategian denbora asko eman zuen. Irakasle izateko asmoa zuenez, Herbehereetan titulua jaso zuen, Sint Maartenera joan zen lanera eta geroago Herbehereetara itzuli zen. Irakaskuntzaz gain, belar eta landareen propietate sendagarriak aztertu zituen. 1986an, Kaliforniako Belar Medikuntza Eskolan ikasi zuen. Gainera, gaikako mintegi eta hitzaldietan parte hartu zuen Kuban, Indonesian, Herbehereetan eta Venezuelan, besteak beste.

Curaçaora itzuli zenean, adineko jendeari elkarrizketak egiten hasi zen belarrei buruzko antzinako jakituria ikasteko. Ondorioz, belarrei buruzko liburu bat kaleratu zuen 1987an. Horren ostean, hitzaldiak emateko maiz eskatzen zioten. 1990ean, eskola-aholkularitza zerbitzuetatik erretiroa hartu zuen, non hezkuntza-arduradun gisa lan egin zuen. Handik gutxira, Dinah’s Botanic and Historic Garden Den Paradera lorategia sortu zuen sendabelarren inguruko ezagutza galtzea ekiditeko asmoz. Hitzaldiak eta mintegiak antolatu zituen eta belarrak erabiltzeko aholkuak eman zituen.

Dinah Veerisen laguntzari esker, 2017az geroztik CBD olioa legez eskuragarri dago Curaçaon.

COVID-19 pandemian, Dinah Veeris txertoa jaso zuen lehen curaçaotarretako bat izan zen, eragin handiko pertsonatzat hartzen baitzioten. Agintariak kezkatuta zeuden curaçaotarren % 42k ez zuelako txertoa jaso nahi.

2024ko irailaren 4an hil zen, 85 urte zituela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sevil Üstekin

**Sevil Üstekin**, jaiotzez **Sevil Barutçu**, (Elazığ, 1945eko apirilaren 7a – Istanbul, 2024ko abuztuaren 27a) turkiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Sevil Barutçu 1945eko apirilaren 7an jaio zen Elazığen. Istanbulgo Üsküdar nesken eskolan graduatu zen eta geroago LCC Language and Culture Centerren ikasi zuen hiru urtez Muhsin Ertuğrulen zuzendaritzapean.

1975ean debutatu zuen zineman. Besteak beste, *Kapıcılar Kralı*, *Şaban Oğlu Şaban*, *İyi Aile Çocuğu*, *Garip* eta *Şalvar Davası* filmetan antzezteagatik ospea lortu zuen.

1992an Müzevir Müzeyyenen papera lortu zuen *Mahallenin Muhtarları* telesailean, eta bertan 10 urtez jardun zuen. Gainera, *Koçum Benim*, *Erkeksen Seyret*, *Memur Muzaffer* eta *Yerden Yüksek* telesailetan parte hartu zuen, baina 1984an dibortziatu ziren. Sevil Üstekin Istanbulen hil zen minbiziak jota, 2024ko abuztuaren 27an, 79 urte zituela. Abuztuaren 29an Merkezefendi auzoko hilerrian lurperatu zuten.

## Lanak 
### Antzerkia 
### Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mangalarga paulista

**Mangalarga paulista** edo **brasilgo zela zaldia**, (portugesez:*manga-larga paulista*),  Brasilgo bertako zaldi arraza moderno bat da. Bere tamaina zein gainoztzeko ezaugarriengatik mangalarga paulista ponien sailkapen taldean kokatzen da.

São Paulo estatuan garatu zuten mangalarga marchador arrazatik abiapuntua hartuta.

Bere studbook 1924an sortu zen eta gero azken honetatik bereizi zen 1951n urtean, arrazaren elkarte ofizialaren sorreran, Associação Brasileira de Criadores de Cavalos da Raça Mangalarga. Mangalarga paulistak kirol zaldi txiki baten itxura aurkezten du.

## Arrazaren historia 
Mangalarga paulistak jatorri komun bat dauka Mangalarga marchador arrazarekin. Bi arraza hauen arteko bereizketa nahiko berria da. Bere izenak, "paulista" , "São Paulokoa" esan nahi du, Brasilgo estatu honetan garatu baitzuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Purificación García

**Purificación García Ribera** (Castrelo do Val, Ourense, Galizia, 1952ko ekainaren 25a) ourensetar moda diseinatzailea da. 1998tik, STL taldeak merkaturatzen du bere izeneko, Purificación García, marka.

## Bizitza 
Purificacion García Galiziako Castrelo do Val kontzejuko herrixka batean jaio zen, Ourenseko probintzian. Ahizpa nagusiago bat izan bazuen ere, pneumoniak jota hil zen bera jaio baino lehen. Hiru urte besterik ez zituela, Uruguaira emigratu zuen familiak, eta hantxe bizi izan zituen haurtzaroko gainerako urteak eta gaztaroko lehen urteak. Kanadara iritsi eta urte eta erdira, New Yorkera joan ziren bizitzera. Hala ere, denbora gutxi eman zuten AEBko hirian, eta, 1977an, Espainian finkatu ziren, hasiera batean Palman; hantxe hasi zen Purificación, kapelak, poltsak, kamisetak eta eskuz egindako beste arropa batzuk egiten. Berak aurrez aurre irlako hondartzetan saltzen zituen bere diseinuak. 1980an, Gavára itzuli ziren, eta, handik gutxira, Bartzelonara. zuen lehen aldiz. Urtebete geroago, Tokion egin zuen, Japoniako hiriburuan, Osakan eta Kyoton denda bana ireki ostean. 1985ean Japoniako inbertitzaile talde batekin elkartu zen, baina laurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran hauek inbertsioa erretiratu zuten, diseinatzaileak zuen euskarri industrial faltarengatik. Laurogeita hamarreko hamarkada urte zailak izan ziren Purificacion Garcíarentzat, nahiz eta Bartzelonan boutique-tailer txiki bat irekitzeko moldatu zen, "joskintza berria" bezala bataiatu zuen horretan espezializatua, eta baita andregai bildumak diseinatzeko ere, 1997tik aurrera Novia España taldearen pasarelan aurkeztu zirenak. Salaketa hiru hilabete geroago artxibatu egin zuten, eta auzia epaitegiz kanpoko akordio baten bidez ebatzi zen; akordio horren bidez, Garciak STLrekin zuen loturarekin jarraitu zuen, eta jarraitu egiten du. Purificacion Garciaren beraren hitzetan,«Diseinatzaile asko bidean geratu dira ez dutelako asmatu industriarekin lan egiten. Beharbada, ego arazo bat da. Alde batera utzi behar duzu. Talde batekin sinatzen duzunean, oso ondo jakin behar duzu zer aurkituko duzun, eta ziurtatu behar duzu balantza orekatuta dagoela: ekintzarako nolabaiteko askatasuna galtzen duzu, baina zabalkundean irabazten duzu, jendearengana iristeko gaitasunean... Nik, azkenean, hori ulertzera iritsi naiz, baina kostatu egin zait».

## Sariak eta aintzatespenak 
* FEDEPE 2017 Saria, Emakume Enpresarien Lidergoa kategorian, Emakume Zuzendari, Exekutibo, Profesional eta Enpresarien Espainiako Federazioak emana.
* 2011ko azaroan, Lan eta Immigrazio Ministerioak emandako Laneko Merituaren Zilarrezko Domina eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Dámaso Berenguerren gobernua

**Dámaso Berenguerren gobernua**, "Dictablanda" bezala ezaguna, Espainiako historian 1930eko urtarrila eta 1931ko otsaila bitartean gertatu zen trantsizio garaia izan zen. Termino hau bere gobernuaren izaera anbiguoa deskribatzeko erabili zen, bere aurreko Miguel Primo de Riverarena bezalako diktadura zorrotza izan ez zena, baina 1876ko konstituzioa erabat berrezarri ez zuena.

Berenguer Ministroen Kontseiluko presidente izendatu zuen Alfonso XIII.a erregeak, Primo de Riveraren erorketaren ondoren "normaltasun konstituzionalera" itzultzeko helburuarekin. Hala ere, bere gobernuaren ezaugarri nagusiak norabide argirik eza eta oposizio errepublikarraren eta monarkiko konstituzionalisten eskaerak asetzeko ezintasuna izan ziren.

Bere agintaldian, Berenguer hauteskundeak deitzen eta konstituzioa berrezartzen saiatu zen, baina ahalegin horiek ez ziren nahikoak izan herrialdea egonkortzeko. Bere gobernua 1931ko otsailean amaitu zen, Juan Bautista Aznar-Cabañas almiranteak ordezkatu zuenean, honek ere monarkia mantentzeko saiakeretan porrot egin zuelarik, 1931ko apirilean Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatzera eraman zuena.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Puriton

**Puriton**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Somerset konderrian.

2011n 1.968 biztanle zituen.
Brewham

**Brewham**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Somerset konderrian. Brue ibaiaren jaiolekua da.

2011n 444 biztanle zituen.
Brue ibaia

**Brue ibaia**, , Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen ibai bat da, Somerset konderrian. 61 kilometro luze ditu.

Brewham herrian jaio eta Burnham-on-Sea udalerrian Bristolgo kanalan itsasoratzen da.
Ilchester

**Ilchester**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Somerset konderrian.

2011n 2.153 biztanle zituen.

## Herritar nabarmenak 
* Roger Bacon (1214-1294), teologoa era filosofoa.
Simone de Saint-Exupéry

**Simone de Saint-Exupéry**, sortzez **Gabrielle Charlotte Marie** **Simonne de Saint-Exupéry** (Lyon, 1898ko urtarrilaren 26a - Saint-Raphaël, Var, 1978ko ekainaren 14a), Indotxinan karrera egin zuen letretako emakume frantziar txartista eta historialaria izan zen.

## Bere bizitza 
Simone de Saint-Exupéryren gurasoak Martin Louis Marie Jean de Saint Exupéry bizkondearen (1863-1904), ogibiderik gabea bera, eta Andrée Marie Louise Boyer de Fonscolombe kondesa ziren. Anaia, berriz, Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944) hegazkinlari eta idazlea zuen, zeinak "Monot" deitzen zion, eta ahizpa Marie-Madeleine de Saint-Exupéry (1897-1926), idazlea bera ere.

1922an sartu zen Karta Eskolan, eta, 1928an, ''Histoire de l'abbaye bénédictine d'Ambronay, des origines à la Révolution* izeneko tesia defendatu zuen. Lyonen kontserbadore-laguntzaile izan ondoren, 1933an, Saigonen izendatu zuten; txartista gisa hogeita bost urtez aritu zen Hanoi eta Saigonen, eta, gero, Loira Garaiko departamendu-artxiboetako zuzendari gisa (1955-1958).

Anaiari buruzko artikulu batzuk idatzi zituen, eta, hura bezalaxe, literaturak liluratzen zuenez, bere haurtzaroari buruzko kontakizun bat ere idatzi zuen, poesia delikatu batekin: *Cinq enfants dans un parc* (Bost haur parke batean).

## Bere idatziak 
* *Météores*, 1943. 
* Paul Boudet *1889-1948*, 1948.
* «Vacances de Pâques», *Résonances'', 1956ko apirilaren 15a.
* «Un épisode peu connu de l'Histoire du Velay: Monseigneur de Maupas, Évêque du Puy et le Comte de Vallon Fléau du Languedoc», *Le Bulletin Historique* *de la Société académique du Puy-en-Velay et de la Haute-Loire*, 1962.
* *Les archives du maréchal Ney et de sa famille conservées aux Archives nationales*, 1962.
* *Saint-Exupéry*, 1968. Argitalpen kolektiboa.
* «La Patrie de l’enfance», *Icare*, 98. zk., 1974ko uda-udazkena.
* *Cinq enfants dans un parc*, édition d'Alban Cerisier, Gallimard, 2000.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Bautista Aznarren gobernua

**Juan Bautista Aznar almirantearen gobernua**, Espainiako Ministroen Kontseilua Juan Bautista Aznar-Cabañas almirantearen agindupean, laburra izan zen, baina esanguratsua Espainiako historian. Aznar izan zen Alfontso XIII.aren monarkiaren Ministro Kontseiluko azken presidentea, 1931ko otsailaren 18tik apirilaren 14ra arte.

Bere agintaldian, oso egoera politiko zailari aurre egin behar izan zion. Bere gobernua, "kontzentrazio monarkikoko gobernua" bezala ezagutua, herrialdea egonkortzen saiatu zen eta 1931ko apirilaren 12an ospatu ziren udal hauteskundeak deitu zituen. Hauteskundeak garaipen esanguratsua izan ziren errepublikarrentzat, eta horrek Espainiako Bigarren Errepublika eta Alfontso XIII.aren abdikazioa ekarri zituen.

Aznarren gobernuaren ezaugarri nagusia monarkiko "gogorren" (errepublikari kosta ahala kosta aurre egin nahi ziotenak) eta "bigunen" (errepublikanoekin negoziatzeko prest zeudenak) arteko barne zatiketa izan zen. Kohesio falta horrek eta herriaren presioak bere gobernua monarkiari eusteko gai ez izatea eragin zuten.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Dart ibaia

**Dart ibaia**, , Hego-mendebaldeko Ingalaterran dagoen ibai bat da, Devon konderrian. 75 kilometro luze fitu.

Dartmoor eremuan jaio eta Dartmouth kostaldeko udslerrian Mantxako Kanala itsasoratzen da.
Marie-Madeleine de Saint-Exupéry

**Marie-Madeleine de Saint-Exupéry** (Lyon, 1897ko urtarrilaren 25a – Saint-Maurice de Rémens, 1926ko ekainaren 2a) frantziar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Caroline Fernande Marie Madeleine de Saint-Exupéry, "Biche” ezizenez, Lyonen jaio zen, 1897an. Haren gurasoak Martin Louis Marie Jean de Saint-Exupéry bizkondea (1863-1904), ogibiderik gabea bera, eta Andrée Marie Louise Boyer de Fonscolombe kondesa ziren. Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944) hegazkinlari eta idazlearen eta Simone de Saint-Exupéry (1898-1978) txartista eta historialariaren ahizpa zaharrena zen.

1926an hil zen, tuberkulosiak jota, familiaren Saint-Maurice de Rémenseko gazteluan. Hiletak hiru egun geroago egin zituzten herrian.

Bere liburu bakarra, *Les Amis de Biche*, harpidetza bidez argitaratu zen hura hil ondoren.

## Argitalpena 
* *Les Amis de Biche*, Lyon, 1927: animaliei, zuhaitzei, loreei, eguzkiari, haizeari eta itsasoari hitza ematen dieten zortzi ipuin dira. Zuhaitzak babesleak dira, animaliak solidarioak (beharrez elkar jaten ez badute behintzat), loreak koketoak, eta gizonak gehienetan arriskutsuak eta gaiztoak, Biche izan ezik.

# *Sous un chêne*
# *Un vieux jardin* (isebari)
# *La Haute Montagne* (V. doktoreari)
# *Les Oiseaux de mer* (amari)
# *Les Hiboux*
# *Dans un grand parc au printemps* (Strakhami)
# *La Basse Montagne* (L. irakasleari)
# *Amour d’épinoche* (aita onari)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Céline Orgelle Kentsop

**Céline Orgelle Kentsop**, ***Mami Ton*** izen artistikoz ere ezaguna, (Loum, 1970eko maiatzaren 4a – Duala, 2024ko irailaren 4a) kamerundar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Loumen jaio zen 1970eko maiatzaren 4an eta umetan erizain izan nahi zuen. Ez zuen amets hori lortu eta 1992an Dualara joan zen lan bila. Han Flobert Tankou ezagutu zuen, eta hark antzeztera bultzatu zuen.

Istripu zerebrobaskular baten ondorioz hil zen Dualako ospitalean, 2024ko irailaren 4an, 54 urte zituela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dantzerti

**Dantzerti** edo **Euskadiko Arte Dramatiko eta Dantza Goi Mailako Eskola**, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren menpeko entitatea da. Eskola 2015ean sortu zen eta Bilboko Sarriko auzoan dagoen Juan Crisostómo de Arriaga Musika Kontserbatorioa du egoitza. 2019an jakinarazi zenez, eskola BAMIizeneko eraikinera lekuz aldatzeko asmoa dago eta data ezezaguna bada ere, proiektuaren aurrekontua 318 milioi eurokoa da.  

2026an Goi Mailako Arte Dramatikoko Eskolen Jaialdiaren (gaztelaniaz, ESADFEST) egoitza izango da.

## Etimologia 
Cristina Uriarteren arabera, eskolaren izena 30. hamarkadako gizarte mugimenduen omenezko keinua da, Antzerti aldizkaria sortu zirenekoak. Hori dela eta, eskolan sartzeko beharrezkoa da Batxilergoa izatea edo 25 urtetik gorakoen kasuan sarbide azterketa gainditzea. Eskolak bi gradu eskaintzen ditu: Arte Dramatikoko Gradua eta Dantzako Gradua. 2015-2016 kurtsoan 25 ikaslerekin hasi zen, 15 antzerkia ikasten eta beste 10 dantzan trebatzen. Aldiz, 2024-2025 kurtsoan 91 ikasle ditu. Graduen lehenengo promozioak 2019an atera ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Dantzerti - webgune ofiziala
Juan Holgado

**Juan Carlos Holgado Romero** (Dierdorf, Mendebaldeko Alemania, 1968ko apirilaren 16a) extremadurar arkularia da. Espainia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Jiménez

**Manuel Francisco Jiménez Taravilla** (Manzanares, 1940ko otsailaren 2a - Jerez de la Frontera, 2017ko irailaren 27a) arkularia zen. Espainia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susanna Rafart

**Susanna Rafart i Corominas** (Ripoll, Girona, Katalunia, 1962ko irailaren 3a) gironar poeta, idazlea, itzultzailea, arte- eta literatura-kritikaria. Poesiaz gain fikziozko prosa eta saiakera idazten ditu. 

## Bizitza 
Filologia Hispanikoan (1985) eta Filologia katalanean (1992) lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan.

### Ibilbidea 
Espainiako Hizkuntza eta Literaturako irakasle agregatu gisa lan egiten du Bigarren Hezkuntzako eskoletan. Bestalde, literatur kritikan aritzen da hainbat argitalpenetan, eta zeregin hori kultur proiektuen antolakuntzarekin uztartzen du. Hainbat komunikabiderekin kolaboratzen du, besteak beste, *Avui* egunkariarekin, *Caràcters* aldizkariarekin eta hainbat irrati-katerekin.

Bere poesia liburuen artean, *Pou de glaç* (2002), 2001eko Carles Riba Saria irabazi zuena, *Retrat en blanc* (2004) eta *Baies* (2005) nabarmendu behar dira. Hainbat antologiatan sartu dute bere poesia lana, eta hainbat hizkuntzatan itzuli dute. Alderdi poetiko hori Yves Bonnefoy, Dino Campana eta Salvatore Quasimodoren lanen itzulpenekin osatzen da.

Fikziozko lanak ere argitaratu ditu, besteak beste, *La inundació* (2003), *Les tombes blanques* (2008) eta *Un cor grec* (2006). Gainera, haurrentzako hainbat liburu argitaratu ditu. Hainbat sari jaso ditu, besteak beste, Cavall Verd saria (Katalan Hizkuntzako Idazleen Elkarteak emana), itzulpen eta poesia kategorietan, eta Serra d'Or Kritikaren saria. Susanna Rafarten ahots poetikoa «hitz dotore eta delikatuak aukeratuta eta zehaztasunez ebakita egina dago, bertsoaren barruan mosaiko baten teselak bezala bere lekua har dezaten. […] inolako disonantzia eta tronpeta ukiturik gabe, arrunkeria eta azkartasunik gabe, katu batek mimatzen duen eskuaren sotiltasun eta samurtasunez esanda dago dena».

## Sariak 
* 1979 Valls d'Andorrako Poesia Sari Berezia
* 1995 Senyoriu d'Ausiàs March
* 1999 Ciutat de Palma   
* 2001 Carles Riba   
* 2006 Salvatore Quasimodoren Cavall Verd poesia-itzulpeneko saria
* 2004 Crítica Serra d'Or saria
* 2008 Qwerty BTV saria   
* 2010 Rovira i Virgili saria   
* 2012 Cadaqués saria Rosa Leveroniri

## Lanak 
### Poesia 
### Prosa 
#### Haurrentzako ipuinak 
#### Ipuin bildumak 
#### Dietarioak eta saiakuntzak 
### Itzulpenak 
### Bere lanaren itzulpenak 
### Beste batzuk 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La veu en els signes ()
* Susanna Rafart- Com un cançoner ()
* Susanna Rafarti eskainitako orria Miguel de Cervantes Liburutegi Birtualean.
Pluteus luteomarginatus

***Pluteus luteomarginatus*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da. Autoreen arabera, *Pluteus leoninus* edo *Pluteus sororiatus* eta *Plueteus luteomarginatus* sinonimoak dira.

Sinonimoa: *Hyporrhodius luteomarginatus *

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, haritsu tomentuduna, hondo horixka-urre kolorekoarekin, arre-herdoil koloreko feltroarekin.

**Orriak:** Zurbilak, ertz hori biziarekin gaztetan.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierarekin eta 0,5 eta 0,8 cm bitarteko diametroarekin. Hori kolore samarrekoa.

**Haragia:** Horixka.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, “pluteus” hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. *Luteomarginatus* epitetoa ere latinetik dator, horia, laranja kolorea esan nahi duen “luteus” hitzetik eta marjinatua, apaindua esan nahi duen, “marginatus” hitzetik. Orriak hasieran duten koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Rugosomyces chrysenteron* eta *Tricholomopsis decora* delakoen antza izan dezake.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Mendian, koniferoen enbor eta motzondoetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Alpeak, Pirinioak, Frantzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baldomero Esparteroren lehen gobernua

**Baldomero Esparteroren lehen gobernua,** Espainiako Ministroen Kontseilua Baldomero Espartero jeneralaren agindupenan, ezegonkortasun politiko eta sozial handiko testuinguru batean garatu zen Espainian. Esparterok, militar eta politikari aurrerakoi ospetsuak, 1840an hartu zuen Ministroen Kontseiluko presidentetza, Lehen Karlistaldian berebiziko garrantzia izan eta Maria Kristina Borboikoa erregeordeari babesa eman ondoren.

Bere agintaldian, Esparterok hainbat erronkari aurre egin behar izan zien, sektore kontserbadoreen erresistentzia eta erregeordearen beraren oposizioa barne, eta horrek abdikazioa exijitzera eraman zuen. 1841ean, Maria Kristinaren ordez erregeorde izendatu zuten, 1843 arte gobernatuz. Bere gobernuaren ezaugarri nagusia ikuspegi autoritario eta militarista izan zen, eta horrek etsaitasunak sortu zizkion bere alderdiaren barruan ere. Bere lorpenen artean, aipatzekoa da 1841ean muga-zergen lege berri bat onartu izana, merkataritza-sistema malgutzea bilatzen zuena. Hala ere, bere gobernu-estiloa eta tentsio politikoak zirela eta, 1843an erori egin zen, Ingalaterran erbesteratu behar izan zuen erabaki militar baten ondoren.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Martin Urrutia

**Martin Urrutia Horas** (Getxo, Bizkaia, 2005eko martxoaren 30a) euskal abeslari eta aktorea da.

## Ibilbidea 
Umeetatik arte eszenikoekiko interesa zuen. Roser Carrés ballet eskolan dantza ikasketak egin zituen. Batxilergoa amaitu ondoren, Dantzertin ikasi zuen. 

2023 urteko Operación Triunfo telebista saioan parte hartzegatik egin zen ezagun. 

*Mariliendre* telesaioan aktore modura lan egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak