Ekainaren 14

**Ekainaren 14**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita bosgarren eguna da, 166garrena bisurteetan. 200 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1931 &ndash; Lizarran alkateen biltzarrak autonomia estatutu bat eskatu zuen Hego Euskal Herriarentzat.
* 1937 &ndash; Mungia hartu zuten tropa frankistek, hilabete eta erdiz erasoan aritu ostean.
* 1979 &ndash; EIAren lenenengo kongresua ospatu zen Leioan.
* 1985 &ndash; Ziburuko Trinkete tabernara metraileta bidezko atentatua. Bertan zeuden Emilie Weiss eta Claude Doer hilik.

### Mundua 
* 1648 &ndash; Margaret Jones sorginkeriaz akusatu eta urkatu zuten Bostonen.
* 1800 &ndash; Napoleonek austriar armada garaitu zuen Marengoko guduan
* 1905 &ndash; Potemkin korazatuaren matxinada hasi zen.
* 1907 &ndash; Norvegiak emakume sufragioa onartu zuen.
* 1982 &ndash; Argentinar armadak amore eman zuen Malvinetako Gerra amaituz.
* 2010 &ndash; Tajikistan hegoaldeko istilu etnikoetan ia 200 hildako egon ziren. Milaka pertsonek Uzbekistanera ihes egin zuten, muga zeharkatuz.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 2013 &ndash;  Euskararen interneteko ‘.eus’ domeinua onartu zuen ICANN erakundeak.

### Mundua 
* 1967 &ndash; *To Sir, with Love* filma estreinatu zen, James Clavellek zuzendu eta Sidney Poitierek antzeztua.
* 1991 &ndash; *Robin Hood: Prince of Thieves* filma estreinatu zen, Kevin Reynoldsek zuzendu eta Kevin Costner, Morgan Freeman, Christian Slater, Alan Rickman eta Mary Elizabeth Mastrantonio aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1996 &ndash; *The Cable Guy* ("Kablearen Tipoa") filma estreinatu zen, Ben Stillerek zuzendu eta Jim Carrey, Matthew Broderick eta Leslie Mann aktoreek antzeztu zuten.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
* 2013 &ndash; Euskarak Interneten bere berezko goi mailako domeinu orokorra lortu zuen: '.eus'.

### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2011 &ndash;
** Edurne Pasaban alpinista eta mendizale tolosarrak 2010eko Euskal Herritar Unibertsala Saria jaso zuen.
** Bilbao Basket euskal herritar saskibaloi taldeak FC Barcelona kataluniar taldearen aurka ACB Ligako finala 3-0 emaitzaz galdu zuen.

### Mundua 
* 2005 &ndash; Asafa Powell jamaikarrak 100m.tako munduko errekor berria lortu zuen, 9,77 segundorekin.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1851 &ndash; Basilio Lacort, nafar kazetari eta militarra (h. 1908).
* 1880 &ndash; Nikolas Atxukarro, euskal neuropsikiatra (h. 1918).
* 1898 - Jose Maria Uharte, nafar historialari eta artxibozaina, heraldikan eta genealogian aditua (h. 1969).
* 1900 &ndash; Eugenio Imatz, donostiar filosofo eta itzultzaile errepublikazalea (h. 1951).
* 1905 &ndash; Joaquín Lucarini, euskal eskultorea (h. 1969).
* 1910 &ndash; Ricardo Irezabal Benguria, bizkaitar enpresaburua (h. 1987).
* 1941 &ndash; Juan Jose Sagardui, euskal txirrindularia (h. 2010).
* 1946 &ndash; Sol Panera, bizkaitar galerista.
* 1948 &ndash; Roland Hureaux, lapurtar politikari eta funtzionarioa, gaullismoaren jarraitzailea.
* 1953 &ndash; Esther Gorostiza, bizkaitar pediatra
* 1956 &ndash; Jose Antonio Suso, arabar politikari jeltzalea.
* 1969 &ndash; Pedro Alberto Cano, bizkaitar futbolaria (h. 2002).
* 1975 &ndash; Gorka Vázquez, bizkaitar zinema zuzendari eta diseinatzaile grafikoa.
* 1980 &ndash; Iñaki Urrutia, nafar dantzaria.
* 1984 &ndash; Ioseba Redondo, arabar saskibaloi jokalari ohi eta entrenatzailea.
* 1991 &ndash; Iñigo Carro, bizkaitar futbolaria.
* 1994 &ndash; Ander Romarate, gipuzkoar igerilari paralinpikoa.
* 1995 &ndash; Óscar Gil, nafar futbolaria.
* 1996 &ndash; Gaizka Maiza, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
* 2002 &ndash; Kimetz Renteria, bizkaitar aktorea.

### Mundua 
* 1529 &ndash; Fernando II.a Austriakoa, Austria Aurrekoko artxiduke eta Tirolgo konde inperiala (h. 1595).
* 1649 &ndash; Johannes Fatio, suitzar kirurgialari eta obstetrizialaria (h. 1691).
* 1730 &ndash; Antonio Sacchini, italiar musikagilea (h. 1786).
* 1736 &ndash; Charles-Augustin de Coulomb, frantziar matematikari, fisikari eta ingeniaria, Coulomb-en legearen garatzailea (h. 1806).
* 1798 &ndash; František Palacký, txekiar historialaria eta politikaria (h. 1876).
* 1811 &ndash; Harriet Beecher Stowe, estatubatuar eleberrigilea (h. 1896).
* 1816 &ndash; Priscilla Cooper Tyler, AEBetako lehen dama (h. 1889).
* 1823 &ndash; Piotr Lavrov, errusiar iraultzailea eta filosofoa (h. 1900).
* 1834 &ndash; Emil Stang, Norvegiako lehen ministroa (h. 1912).
* 1838 &ndash; Yamagata Aritomo, Japoniako Lehen Ministroa (h. 1922).
* 1845 &ndash; Antonio Maceo, Kubako militarra (h. 1896).
* 1856 &ndash; Andrei Markov, errusiar matematikaria (h. 1922).
* 1858 &ndash; Manuel José Othón, mexikar idazlea.
* 1864 &ndash; Alois Alzheimer, alemaniar neurologoa (h. 1915).
* 1868 &ndash; Karl Landsteiner, austriar-estatubatuar medikua, 1930eko Medikuntzako Nobel saria (h. 1943).
* 1871 &ndash; Jesús del Corral, kolonbiar idazle eta politikaria.
* 1877 &ndash; Jeanne Bathori, frantziar mezzosopranoa.
* 1882 &ndash; Ion Antonescu, errumaniar militar eta politikaria (h. 1946).
* 1894 &ndash;
** Maria-Adelaida Luxenburgokoa, Luxenburgoko dukesa-handia (h. 1924).
** José Carlos Mariátegui, Peruko Alderdi Sozialistaren sortzailea (h. 1930).
* 1903 &ndash; Alonzo Church, estatubatuar logikari eta matematikaria (h. 1995).
* 1904 &ndash; Margaret Bourke-White, estatubatuar argazkilari eta argazkigintza dokumentalaria (h. 1971).
* 1907 &ndash; René Char, frantziar poeta, nazien aurkako erresistentzian parte hartze aktiboa izan zuena (h. 1988).
* 1908 &ndash; Kathleen Raine, britainiar poeta (h. 2003).
* 1909 &ndash;
** Burl Ives, estatubatuar abeslari, musikari, aktore eta egilea (h. 1995).
** Elisa Garrido, espainiar militante antifaxista libertarioa (h. 1990).
* 1913 &ndash; Marija Ruljancic, kroaziar-australiar ehun urteduna (h. 2024).
* 1916 &ndash;
** Dorothy McGuire, estatubatuar aktorea (h. 2001).
** Georg Henrik von Wright, finlandiar filosofo eta idazlea (h. 2003).
* 1917 &ndash; Atle Selberg, norvegiar matematikaria (h. 2007).
* 1919 &ndash; June Spencer, ingeles aktorea (h. 2024).
* 1920 &ndash; Velia Martínez, estatubatuar aktorea, abeslaria eta diskoteka-dantzaria, Mayra Gómez Kempen ama (h. 1993).
* 1922 &ndash; Kevin Roche, irlandar jatorriko estatubatuar arkitektoa (h. 2019).
* 1924 &ndash;
** James W. Black, eskoziar sendagile eta farmakologoa, 1988ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2010).
** Arthur Erickson, kanadar arkitektoa (h. 2009).
* 1925 &ndash; 
**Mercedes Barranco, kataluniar aktorea eta ahots-aktorea (h. 2008).
** Dalton Trevisan, brasildar ipuingilea (h. 2024).
* 1926 &ndash; Hermann Kant, alemaniar idazlea (h. 2016).
* 1927 &ndash; Marina Vilalta Fajula, emakume artzain aktiborik zaharrena.
* 1928 &ndash;
** Carlos Flores López, espainiar arkitektoa.
** Ernesto Guevara *Che*, argentinar-kubatar iraultzailea (h. 1967).
* 1932 &ndash;
** Javier Echevarría, Opus Deiko apaiz nagusia.
** Miroslav Hroch, txekiar historialaria.
* 1933 &ndash; Jerzy Kosinski, poloniar-estatubatuar eleberrigilea (h. 1991).
* 1935 &ndash;
** Dieter Forte, alemaniar idazlea (h. 2019).
** Vivian Gornick, estatubatuar kazetari, idazle eta aktibista feminista.
* 1937 &ndash; Jørgen Leth, daniar poeta eta zinema zuzendaria (h. 2025).
* 1938 &ndash; Julie Felix, estatubatuar-ingeles folk abeslaria (h. 2020).
* 1939 &ndash; Colin Thubron, britainiar eleberrigile eta idazlea.
* 1940 &ndash; Zubaida Tharwat, egiptoar zinema, telebista eta antzoki aktorea (h. 2016).
* 1941 &ndash; Òscar Tusquets, kataluniar arkitektoa.
* 1943 &ndash; Piet Keizer, herbeheretar futbolaria (h. 2017).
* 1945 &ndash; Jörg Immendorff, alemaniar margolari eta eskultorea (h. 2007).
* 1946 &ndash; 
** Zeno Hastenteufel, brasildar apezpiku katolikoa (h. 2025).
** Donald Trump, Ameriketako Estatu Batuetako presidente ohia.
* 1949 &ndash; Alan White, ingeles bateria-jotzaile eta abeslaria, *Yes* taldeko kidea (h. 2022).
* 1952 &ndash; Adèle Anderson, britainiar aktorea eta abeslaria.
* 1954 &ndash; Muammar Z.A., Indonesiako Qari eta Hafiz seniorra.
* 1954 -- Piedad Solans Idazlea eta erakusketen komisarioa.
* 1957 &ndash; Mona Simpson, estatubatuar saiakera-idazlea eta nobelagilea.
* 1958 &ndash; Eric Heiden, estatubatuar kirolaria, izotz gaineko abiadura-patinajean historiako osoenatzat hartua.
* 1960 &ndash; Marcos Couch, argentinar eskalatzailea.
* 1964 &ndash; Rosario Zúñiga, mexikar aktorea (h. 2023).
* 1965 &ndash; Jordi Hereu, Bartzelonako alkate ohia.
* 1966 &ndash;
** Gilberto Carlos Nascimento, *Betinho*, brasildar futbolari ohi eta entrenatzailea.
** Eduardo Waghorn, txiletar gitarra-jotzaile, kantari, musikagile eta abokatua.
* 1968 &ndash; Silvia Lutucuta, angolar kardiologoa, unibertsitateko irakaslea eta Angolako Osasun ministroa.
* 1969 &ndash; Steffi Graf, alemaniar tenislaria, Golden Slama eskuratzen lehenengo emakumea.
* 1970 &ndash; Brad Will, estatubatuar dokumentalista independente eta militante anarkista (h. 2006).
* 1974 &ndash; FannyAnn Eddy, sierraleonar LGBT ekintzailea (h. 2004).
* 1978 &ndash;
** Diablo Cody, estatubatuar zinema-gidoigilea eta idazlea.
** Nikola Vujčić, kroaziar saskibaloi jokalari ohia.
* 1979 &ndash; Paradorn Srichaphan, tailandiar tenis jokalaria.
* 1980 &ndash; Elva Margariti, albaniar arkitekto, hirigile eta politikaria.
* 1982 &ndash; Lang Lang, txinatar piano-jotzailea.
* 1983 &ndash; Anahí de Cárdenas, perutar aktorea, abeslara, modeloa eta dantzaria.
* 1984 &ndash; Joy Esther, franko-espainiar aktore eta abeslaria.
* 1986 &ndash; Merc Fenn Wolfmoor, estatubatuar idazlea.
* 1989 &ndash; Lucy Hale, estatubatuar abeslari eta aktorea.
* 1992 &ndash;
** Ben Halloran, australiar futbolaria.
** Daryl Sabara, estatubatuar aktorea.
* 1997 &ndash; Fabio Gstrein, austriar eskiatzailea.
* 1999 &ndash; Tzuyu, taiwandar abeslaria, *Twice* taldeko kidea.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1516 &ndash; Joanes III.a Nafarroakoa, Nafarroako erregea (j. 1469).
* 1870 &ndash; Charles Korta, lapurtar politikaria, bonapartismoaren aldekoa, En Gomèrren (j. 1805).
* 1926 &ndash; Enrique Areiltza Arregi, Bilboko mediku ospetsua (j. 1860).
* 1937 &ndash; Serapio Mendarte, politikari jeltzale, Errenteriako zinegotzi eta Eusko Gudarosteko gudaria, tiroz eraila (j. 1889).
* 1963 &ndash; Luciano Pérez Platero, nafar elizgizona, Burgosen (j. 1882).
* 1981 &ndash; Crescente Olariaga, gipuzkoar futbolaria, Bartzelonan (j. 1903).
* 1987 &ndash; Ricardo Irezabal Benguria, bizkaitar enpresaburua, Madrilen (j. 1910).
* 2004 &ndash; Juan Mari *Musti* Mujika, zumarragar futbolaria (j. 1963).
* 2012 &ndash; Maribel Forcadas, espainiar medikua eta EHUko irakaslea (j. 1949).
* 2020 &ndash; Jose Mari Arregi Laka, *Altzu*, bizkaitar bertsolaria (j. 1934).
* 2023 &ndash;
** Izaskun Rekalde, bizkaitar ekonomialaria, irakaslea, ikertzailea eta euskaltzalea (j. 1977).
** Jabier Salutregi, bizkaitar kazetaria (j. 1950).
* 2024 &ndash; Julio Eugi, nafar apaiz katolikoa, Opus Deiko Prelaturaren partaidea, idazlea eta eliz epailea, Oviedon (j. 1944).
* 2025 &ndash; Juan Cruz Labeaga Mendiola, nafar apaiz eta ikertzailea (j. 1939).

### Mundua 
* 1260 &ndash; Maria Brabantekoa, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperatriz ezkontidea (j. 1190).
* 1594 &ndash; Orlando di Lasso, flandestar musikagilea (j. c. 1532).
* 1642 &ndash; Saskia van Uylenburgh, Rembrandt margolariaren emaztea eta honen margo eta marrazki askotarako modeloa (j. 1612).
* 1698 &ndash; Colin MacLaurin, eskoziar matematikaria (j. 1698).
* 1752 &ndash; Charles-Antoine Coypel, frantziar margolari, arte-kritikari eta antzerkigilea (j. 1694).
* 1800 &ndash; Jean-Baptiste Kléber, frantziar jeneral eta arkitektoa (j. 1753).
* 1801 &ndash; Benedict Arnold, Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerrako estatubatuar militarra (j. 1741).
* 1837 &ndash;
** José Aznárez Navarro, espainiar politikaria (j. 1759).
** Giacomo Leopardi, italiar idazlea (j. 1798).
* 1853 &ndash; Zahari Zograf, bulgariar margolaria (j. 1810).
* 1868 &ndash; Claude Pouillet, frantziar fisikaria (j. 1791).
* 1877 &ndash; Charles Frederick Henningsen, anglo-estatubatuar idazle eta mertzenarioa (j. 1815).
* 1883 &ndash; Edward FitzGerald, ingeles idazlea (j. 1809).
* 1886 &ndash; Aleksandr Ostrovski, errusiar antzerkigilea (j. 1823).
* 1895 &ndash; Margaret Rebecca Lahee, irlandar idazlea (j. 1831).
* 1909 &ndash; Witold Wojtkiewicz, poloniar margolaria, sinbolismo mugimendukoa (j. 1879).
* 1914 &ndash; Adlai Stevenson I.a, AEBetako 23. presidenteordea (j. 1835).
* 1920 &ndash; Max Weber, alemaniar ekonomilari eta soziologoa (j. 1864).
* 1926 &ndash; Mary Cassatt, estatubatuar margolaria (j. 1844).
* 1927 &ndash; Jerome K. Jerome, ingeles idazlea (j. 1859).
* 1928 &ndash; Emmeline Pankhurst, britainiar aktibista politikoa, mugimendu sufragistaren sortzaileetako bat (j. 1858).
* 1933 &ndash;
** Alice Elizabeth Doherty, estatubatuar emakume bizarduna (j. 1887).
** Diego Mendoza Pérez, kolonbiar idazle eta politikaria.
** Ada Thilen, finlandiar margolaria (j. 1852)
* 1936 &ndash;
** Maksim Gorki, errusiar idazlea (j. 1868).
** Gilbert Keith Chesterton, britaniar idazlea (j. 1874).
** Hans Poelzig, alemaniar arkitekto, margolari eta agertokien diseinatzailea (j. 1869).
* 1938 &ndash; William Wallace Campbell, espektroskopian espezializatutako estatubatuar ingeniari eta astronomoa (j. 1862).
* 1942 &ndash; Heinrich Vogeler, alemaniar margolari, diseinatzaile eta arkitektoa (j. 1872).
* 1946 &ndash;
** John Logie Baird, britainiar fisikaria (j. 1888).
** Federigo Enriques, italiar matematikaria (j. 1871).
* 1947 &ndash; Albert Marquet, frantziar margolaria (j. 1875).
* 1952 &ndash; Felix Calonder, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1863).
* 1967 &ndash; Tudor Arghezi, errumaniako olerkaria (j. 1880).
* 1968 &ndash; Salvatore Quasimodo, italiar olerkaria eta itzultzailea, 1959ko Literaturako Nobel Saria (j. 1901).
* 1973 &ndash; Muriel Robertson, eskoziar bakteriologoa (j. 1883)
* 1983 &ndash; Mar Cabra, espainiar ikerketa kazetaria.
* 1986 &ndash;
** Jorge Luis Borges, argentinar idazlea (j. 1899).
** Alan Jay Lerner, estatubatuar abesti-idazle, libreto egile eta zinema gidoilaria (j. 1918).
* 1987 &ndash; Geraldine Page, estatubatuar aktorea (j. 1924).
* 1990 &ndash; Erna Berger, alemaniar sopranoa (j. 1900).
* 1991 &ndash; Peggy Ashcroft, britainiar antzezlea (j. 1907).
* 1993 &ndash; Étienne Borne, frantziar filosofoa (j. 1907).
* 1994 &ndash;
** Henry Mancini, pelikuletarako musika sortzaile estatubatuarra (j. 1924).
** Marcel Mouloudji, frantziar abeslaria, idazlea eta antzezlea (j. 1922).
* 1995 &ndash;
** Rory Gallagher, irlandar gitarra-jotzaile, konposatzaile eta produktorea (j. 1948).
** Roger Zelazny, estatubatuar idazlea (j. 1937).
* 1996 &ndash; Gesualdo Bufalino, italiar idazlea (j. 1920).
* 1999 &ndash;
** Osvaldo Dragún, argentinar dramagilea (j. 1929).
** La Niña de La Puebla, espainiar abeslaria eta aktorea, flamenko- eta kopla-kantari handienetako bat (j. 1908).
* 2001 &ndash; Ramón Mendezona Roldán, *Radio España Independiente*ren azken zuzendaria.
* 2002 &ndash; June Jordan, karibear-estatubatuar poeta, saiakeragile eta aktibista (j. 1936).
* 2005 &ndash; Carlo Maria Giulini, italiar orkestra eta opera-zuzendaria (j. 1914).
* 2006 &ndash; Angelina Acuña, guatemaldar prosa eta poesia idazlea (j. 1905).
* 2007 &ndash; Kurt Waldheim, Austriako presidentea eta Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia (j. 1918).
* 2012 &ndash; Marjorie Hyams, estatubatuar jazz-musikari, bibrafonista, pianista, bateria-jole eta musika-moldatzailea (j. 1920).
** Gitta Sereny, hungariar-britainiar kazetaria, historialaria eta biografoa (j. 1921)
* 2014 &ndash; María Wonenburger, espainiar matematikaria, Fulbright beka jaso zuen lehen espainiar emakumea (j. 1927).
* 2020 &ndash; Elsa Joubert, hegoafrikar idazlea (j. 1922).
* 2021 &ndash; Enrique Bolaños, Nikaraguako presidentea (j. 1928).
* 2022 &ndash; A. B. Yehoshua, israeldar idazlea (j. 1936).
* 2024 &ndash; Jean Succar Kuri, mexikar enpresaburua (j. 1944).
* 2025 &ndash;
** Violeta Chamorro, Nikaraguako presidentea, Erdialdeko Amerikan kargu horretara iritsitako lehenbiziko emakumezkoa (j. 1929).
** Teresa Rita Lopes, portugaldar idazlea (j. 1937).
** Joel Shapiro, estatubatuar eskultorea (j. 1941).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Adei/Adeia eta Ortzuri/Orzuri.
* MOE &ndash; Odol emailearen eguna
* Estatu Batuak &ndash; Banderaren eguna

## Kanpo estekak 
Ekainaren 13 | Urteko egutegi | Ekainaren 15