Nathalie Sarraute

**Nathalie Sarraute**, jaiotza-izenez **Natalia Ilyanova Txerniak** (Ivanovo, Errusia, 1900eko uztailaren 18agreg./uztailaren 5ajul. - Paris, Frantzia, 1999ko urriaren 19a) jatorri errusiarreko frantses idazle bat izan zen. *Nouveau roman* literatura mugimenduaren teorizatzaile eta bultzatzaile nagusietako bat izan zen, 1956an *L´Ère du soupçon* obra argitaratu zuenetik.

## Biografia 
### Jatorria eta lehen urratsak 
[thumb|[Ivanovo hiriaren ikuspegia (2018).|ezkerrera]]
Nathalie Sarraute (jatorrizko izenez Natalia Ilyanova Txerniak, ) 1900eko uztailaren 18an sortu zen Ivanovo-Voznessensk hirian, Moskutik 254 km ipar-ekialdera, burgesia judu asimilatuko familia ukandun eta heziera handiko baten barruan.

Gurasoak, Ilya Txerniak eta Pauline Txatunovski, dibortziatu egin ziren Nataliak bi urte zituela. Orduan, amak Genevara eraman zuen berarekin bizi izatera lehenbizi, eta handik Parisera, Flatters kaleko etxebizitza batera, bosgarren barrutian (Panteoia). Feuillantines kaleko eskolan hasi zen ikasketak egiten Natalia. Urtean bi hilabete egiten zituen aitarekin, edo Errusian, edo Suitzan. Geroago, Errusiara itzuli zen bizi izatera, San Petersburgora, amarekin eta haren senar Nikolas Boretzkirekin. Nataliaren aitak arazoak izan zituen boltxebikeen Errusian, gobernuaren aurkako iritziak plazaratzeagatik; horren ondorioz, Parisera erbesteratu beharra izan zuen. Koloratzaileak ekoizteko enpresa kimiko bat sortu zuen, Vanves-en, Senako Gainak departamenduan.

Natalia gaztea maizago eta bolada luzeagoz bizi izan zen aitaren eta haren emazte Veraren alboan; laster, Hélène ahizpaordeak handitu zuen familia. Aro hori, 1909tik 1917ra bitartekoa, ez zen guztiz erraza izan Nathalie Sarrauterentzat.

### Ikasketak 
Heziera kosmopolita bat jaso zuen Sarrautek, literatura aldera lerratu aurretik: ingelesa eta historia ikasi zituen Oxford-en, soziologia Berlinen, eta zuzenbidea, azkenik, Parisen. 1925ean abokatu lanetan hasi zen; orduan ezagutu zuen Raymond Sarraute, senar izango zuena. Hiru haur izan zituzten ezkontzan: Claude (1927an jaioa), Anne (1930-2008) eta Dominique (1933an jaioa). Abokatu lanetan jarraitu zuen, 1940ra arte.

### Literaturan, buru-belarri 
Abokatu lanetan ari zen bitartean, Nathalie Sarraute XX. mendeko literaturan murgiltzen joan zen, gaztetatik irakurle porrokatua baitzen; Marcel Proust, James Joyce eta Virginia Woolf bezalako idazleen obrak hankaz gora jarri zuten Sarrautek eleberriaz zeukan irudikapen tradizionala.

#### «Tropismoak» 
1932an, testu labur batzuk idazten hasi zen, gerora *Tropismes* liburuan bilduko zituenak; estimuluen erantzunez sortzen diren berezko erreakzio fisiko ahulak, hautemanezinak, aztertzen zituen testuotan: «higidura definiezinak dira, berehala kontzientziaren mugetara lerratzen direnak; gure keinuen, hitzen edo sentimenduen jatorrian daude, ematen ditugunak, ustez esperimentatzen ditugunak eta definigarriak direnak». *Tropismes* 1939an argitaratu zen lehenik; Jean-Paul Sartrek eta Max Jacobek ongietorri bero bat egin zioten arren liburuari, argitaratzea ez zuen erraza izan Sarrautek: hasieran, Gallimard eta Grasset argitaletxe ezagunek ez ioten onartu, eta hilabete batzuen buruan lortu zuen Denoël etxean kaleratzea. Esan daiteke Sarrauteren funtsezko ikuspegi literarioa erakusten duela liburuak.

#### Bigarren Mundu Gerran 
Vichyko gobernuak juduen aurka emandako legeen ondorioz, 1940an bota egin zuten Sarraute Pariseko abokatuen elkargotik. Literaturaren munduan guztiz murgiltzea erabaki zuen orduan.thumb|165x165px|Frantziako juduek eraman behar izan zuten izar horia.
ezkerrera|thumb|175x175px|Samuel Beckett (1922)
Frantzia okupatuan judu gisa bizitzea ezinezkoa gertatu zitzaionean, sasian bizi izatera behartuta egon zen Sarraute, paper faltsuez eta etxebizitza etengabe aldatu beharrez. Denbora batez, etxean gorderik izan zuen beste idazle judu bat, Samuel Beckett, absurdoaren antzerkiaren sortzailea, Gestapo haren bila ari baitzen, erresistentziarekin lotura zuelakoan. Raymond senarragandik dibortziatu zen, abokatuen elkargotik bota ez zezaten, judu batekin ezkonduta egoteagatik.
1942an, Janvry-ra (Marne departamenduan) joan zen alabekin batera, polizia kolaborazionistaren jazarpenetik ihesi. Ez zuen juduen izar horia jantzi nahi izan, baina herriko dendari batek salaketa jarri zion, susmoa hartuta judua ote zen herrira alabekin batera bat-batean agertutako emakume ezezagun hura; gutxigatik lortu zuen poliziaren esku ez gelditzea. Bertan jarraitzea ezinezkoa gertatzen zenez, Parisera itzuli zen denbora batez.

Lau urte geroago, 1964an, Carlos Barral argitaldari katalanak sortutako Nazioarteko Literatura Saria irabazi zuen Sarrautek, ''Les Fruits d'Or* eleberriagatik.

#### Irratia eta antzerkia 
1960ko hamarkadan, eleberriekin batera, antzerki lanak idazten hasi zen. Werner Spies-ek Süddeutscher Rundfunk irratirako eskatutako irratsaio batekin hasi zen, *Le Silence*, 1964an argitaratua. Hurrengo urteetan etorriko ziren *Le Mensonge*, *Isma*, *C'est beau*, *Elle est là* eta *Pour un oui ou pour un non*. Irratirako pieza haiek antzerkigileen arreta piztu zutelarik, obrak anzterkirako egokitzen hasi zen Sarraute, batzuetan beste idazle eta antzerkigileekin batera. Lankidetza horren emaitza ezagunenetako bat da Simone Benmussa antzerki zuzendariarekin batera landutako *Portrait de Nathalie Sarraute* filma, 1978an Canneseko Zinemaldian erakutsi zena.

### Heriotza 
Nathalie Sarraute 1999ko urriaren 19an hil zen, Parisen, 99 urte zituela; lan berri baten idazkuntza hasita zeukan eskuartean. Chérence-n lurperatu zuten, idazketarako eta atsedenerako etxaldea zeukan herrian.

## *Nouveau roman* 
ezkerrera|thumb|191x191px|Michel Butor
thumb|176x176px|Alain Robbe-Grillet
Bigaren Mundu Gerra amaitu orduko, 1947an hasita eta 1956ra bitarte, Nathalie Sarrautek artikulu sail bat argitaratu zuen *Les Temps modernes* eta *La Nouvelle Revue française* aldizkarietan, Marcel Proust, James Joyce eta Virginia Woolf idazleen lanekiko interesa azaltzeko eta, batez ere, Balzac-en edo Tolstoi-ren eredura landutako eleberriaren genero klasikoa kritikatzeko. Artikulu sail hura *L'Ère du soupçon* liburuan bildu eta argitaratu zuen, 1956an; Michel Butor eta Alain Robbe-Grillet idazleen arreta piztu zuen berehala. Hurrengo urtean, 1957an, *Tropismes* liburuaren berrargitalpena kaleratu zuenean, testuak berraztertuta eta pasarteak erantsita, Claude Mauriac kazetari eta idazleak «errealismo berri bat» sortzea aitortu zion. Aldi berean ia kaleratu zelarik Robbe-Grillet-en *La Jalousie* eleberria, Émile Henriot kazetariak *Le Monde* egunkarian artikulu kritiko bat eskaini zien bi liburuei, 1957ko maiatzaren 22an, doinu gutxiesgarri batean «nouveau roman» deitura emanez.
Literatura kritikari ortodoxoen kritikei jaramonik egin gabe, eleberrigintza berriak bideari ekin zion gogotik, Sarrauteren *L'Ère du soupçon* hastapeneko agiritzat hartuta.

Izan ere, Bigarren Mundu Gerrak utzitako ondorioen artean, literatura larritasun handiz hasten da galdegiten munduaren esanahiaz. Ez bakarrik auzitan jartzen da agerikoa, ezkutuko prozesu ilunen nabarmentzeak diren heinean, baizik zalantzan jartzen da, aldi berean, ageriko gertakariak kognizioaren bitartez hautemangarriak ote diren. Teorizazioak albo batera utzita, Sarrautek *Le Planétarium* argitaratu zuen 1959an, bere benetako lehen arrakasta. Geroago, 1963an, *Les Fruits d'or* kaleratu zuen, Nazioarteko Literatura Saria irabaziko zuena hurrengo urtean.

Irratirako idatzitako bi piezen ostean (*Le Silence* 1964an eta *Le Mensonge* 1966an), Nathalie Sarraute eleberrietara itzuli zen. *Entre la vie et la mort* (1968) eleberriaren ondotik, Proust-en ondarea, lehen liburuetan sendo agertzen zena, gero eta alboratuago utzi zuen Sarrautek. Esaldi luze eta garatuak lekua uzten dio isilunez beteriko sintaxi eta erritmo sinkopatuari. Idazleak hain maite zituen eten puntuek bultzatzen dute irakurlea esanezinaren alderdi inplizitua deskodetzera.

Handik aitzina, Nathalie Sarrauteren liburuak ahalegin etengabe bat izanen dira, tropismoak berezkoa duen «materia izengabe» edo «substantzia bizi» horren bila abiatzeko. Bide horretan dira, zalantza gabe, *Vous les entendez ?* (1972), *« disent les imbéciles »* (1976), *l'Usage de la parole* (1980), *Enfance* (1983), *Tu ne t'aimes pas* (1989), *Ici* (1995) eta *Ouvrez* (1997), nazioarteko oihartzun gero eta handiagoz argitaratuak. Nathalie Sarrauteren obra osoa 1996an argitaratu zen, Gallimard etxearen «Bibliothèque de la Pléiade» frantses bilduma klasikoaren barruan.

## Eragina euskal literaturan 
Nathalie Sarrauteren teoriek eta liburuek eragin sakon bat izan zuten XX. mendeko euskal literaturan. Ramon Saizarbitoria edo Ibon Sarasola izan daitezke eragin horren lekuko.

Nouveau roman uhinaren ezaugarrietako bat izan zen «metaliteratura» bat sortzea, hau da, literaturari buruzko hausnarketa —edo, zehazkiago esateko, teoria literario klasikoak auzitan jartzea— obra literarioetan txertatzea. Susmoz begiratzen zioten narratiba tradizionalari, horrela ulertzen da Sarrauteren manifestuaren izenburua, *L'Ère du soupçon*.

Ur Apalategi idazle eta aztertzailearen iritziz, Ramon Saizarbitoriaren lehen hiru eleberriak (*Egunero hasten delako* 1969, *Ehun metro* 1976 eta, batez ere, *Ene Jesus* 1976) ezin dira ulertu Nouveau roman korronte literarioaren gakoak aintzat hartu ezik. Honela laburtzen du *Ene Jesus* eleberria:

## Bibliografia 
* Nicolas Couegnas (1999) «Emotion et sous-conversation: des tropismes sarrautiens à la sémiotique dialogique». Lyon, France. halshs-00708497
* Ur Apalategi (2009) «Zer egin ‘Nouveau Roman’-aren hilotzarekin ? Saizarbitoria eta birziklaia literarioa *Hamaika pauso*-n», *Lapurdum* [Linean], 13 | 2009; sarean emana 2013ko apirilaren 15ean, kontsultatua 2021eko ekainaren 19an. DOI : 10.4000/lapurdum.1958.
* Yannick Cheval (ed.) eta Philippe Wahl (ed.) (2019) *Nathalie sarraute. Du tropisme à la phrase*. Lyon, Presses universitaires de Lyon. ISBN: 978-2729710804.
* Joëlle Chambon (2015) «Nathalie Sarraute : du roman au théâtre en passant par la radio», Sken&agraphie Coulisses des arts du spectacle et des scènes émergentes, [Linean], 3 | 2015; sarean emana 2016ko abenduaren 4an, kontsultatua 2021eko ekainaren 19an. DOI : 10.4000/skenegraphie.1232.
* Gorka Erostarbe (2020) «Oso garrantzitsua da gure gauzez ariko diren liburuak idaztea», elkarrizketa Anjel Lertxundirekin, in *Argia'', 2020ko otsailaren 23a. ISSN: 0213-909X.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Michel Butor.
* Alain Robbe-Grillet.
* Samuel Beckett.

## Kanpo estekak 
* France Culture, Nathalie Sarraute (elkarrizketak eta beste).