Arrautza ala oiloa

**Arrautza ala oiloa**, «Zer izan zen lehenbizi?» galderatik datorren dilema da, oiloek arrautzak erruten baitituzte eta era berean oiloak arrautzetatik jaiotzen baitira. «Arrautza eta oiloa» esamolde metaforiko bat da, ez dagoenean argi bi gertaeratatik zein hartu behar den aintzat kausa eta zein efektua, erregresio-agertoki infinitua adierazteko, edo ekintzak sekuentziatzeko zailtasuna adierazteko, zeinetan ekintza bakoitza beste batzuk lehenik egitearen mende dagoela dirudienean. Gurpil-zoro baten adibide ohikoa da. Plutarkok auzi filosofiko gisa planteatu zuen auzia, gure aroko I. mendean idatzitako «*Moralia*» saiakeran.

## Antzinaroa 
Galdera antzinako herri-paradoxa bat da, jatorrien eta lehen kausaren arazoari heltzen diona. Aristotelesek, K.a. IV. mendean idatzi zuenak, sekuentzia infinitua zela ondorioztatu zuen, benetako jatorririk gabea. Plutarkok, lau mende geroago idatzi zuenak, berariaz azpimarratu zuen kontu hori, «problema handi eta pisuzko (munduak hastapenik izan ote zuen)» batekin lotua zegoela esanez. Gure aroko V. mendean, Makrobiok idatzi zuen, kontuak hutsala zirudien arren, «garrantzitsutzat jo behar zela».

XVI. mendearen amaieran, kristau munduan, Bibliako *Hasiera* kontakizunean oinarrituz, auzi ezaguna bukatutzat ematen zen. Bertan, animalien sorrera deskribatzean, arrautza batetik atera ez zen lehen oilo baten existentzia onartzen da. Hala ere, Ilustrazioaren ondorengo filosofoak irtenbide hori zalantzan jartzen hasi ziren. Carlo Datik gaiari buruzko satira eruditoa argitaratu zuen XVII. mendearen erdialdean.

## Erantzun zientifikoak 
Galdera metaforikoki erabili ohi den arren, biologia ebolutiboak erantzun literalak eskaintzen ditu, espezieak denborarekin eboluzionatzen dutela dioen printzipio darwinarrari esker eta, beraz, oiloak oilo ez ziren arbasoak izan zituztelako, paradoxari ekitean Anaximandro filosofo greziarrak adierazitako iritziaren antzekoa.

Galdera arrautzei buruzkoa bada, arrautza izan zen lehenengo gauza. Lehen arrautza amniotikoa -hau da, lehorrean jar zitekeen oskol gogorreko arrautza, uretan egon beharrean arrainen edo anfibioen arrautzak bezala- duela 312 milioi urte inguru agertu zen. Oilaskoak, aldiz, *Gallus gallus* ondorengo etxekotuak dira, eta seguruenik duela zortzi mila urte pasatxo sortu ziren, asko jota.

Galdera oilo arrautzei buruzkoa baldin bada, erantzunak arrautza izaten jarraitzen du, baina azalpena konplikatuagoa da. Oihaneko hegazti basati espezie anitzen mestizaje eta etxekotzearen bidez oiloa sortu zeneko prozesua ez da ondo ezagutzen, eta organismo ebolutibo hori oilo bihurtu zeneko unea bereizketa arbitrario samarra da. Aukeratutako irizpidea edozein izanda ere, oilo modernoaren ia berdina den animalia batek (hau da, proto-oilo batek) DNA zuen obulu ernaldu bat jarri zuen, eta horrek oilo moderno bihurtu zen, amaren obuluan, aitaren esperman edo ernaldutako zigotoan izandako mutazioen ondorioz.

Oilo arrautza modernoetan dagoen proteina baten ekintzek erantzuna ezberdina izatea eragin dezaketela iradoki dute. Uteroan, oiloek obokleidina-17 (OC-17) sortzen dute, eta horrek kaltzio karbonatoaren oskol loditua sortzen du arrautzen inguruan. OC-17a oiloak adierazten duenez, eta ez arrautzak, proteina lehen aldiz sortu zen hegaztiak, indartu gabeko arrautza batetik jaio arren, oskol hori indartuta duen lehen arrautza jarriko zukeen: oiloaren aurretik oilo arrautza «moderno» hori jarriko zukeen. Hala ere, OC-17 edo beste espezie batzuetan (indioilar eta txontetan, adibidez) homologo bat agertzeak iradokitzen du arrautzaren azala indartzen duten proteina horiek ohikoak direla hegazti guztietan, eta, beraz, lehen oiloak baino askoz lehenagokoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak