open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carlos González (aktorea)

**Carlos González Fernández** (Cintruénigo, Nafarroa Garaia, 1997ko maiatzaren 24a)  nafar aktorea da.

## Ibilbidea 
18 urterekin Madrila joan zen interpretazioa ikastera. 

Maricón perdido (2021) filmeko protagonista. Señoras del (h)AMPA​ edo Veneno  (2020) telesailetan ere agertu da.

Horrez gain, A Christmas berezian aritu da Samantha Hudsonekin.

2021ean, 2021eko Nafarroako Telebista Sarietarako izendatu zuten, eta Extremadurako Nazioarteko LGBT Zinemaldian saritu zuten Maricón Perdido eta Veneno filmetan egindako paperengatik.. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raduan Hamdai

**Raduan Hamdai** (Ablitas, 2005) nafar gaztea da, 2021ean Ebro ibaitik gizon bat erreskatatu zuelako ezaguna.

## Sariak 
Aipamena Tuterako Udalean 2021

2021eko Nafarroako Telebista Sariak Gazte Balioetan

## Erreferentziak
Natalia Makarova

[thumb|260px|1907az geroztiko "Beltxargaren" historiaren zati batzuk:  [Anna Pavlova -7", Yvette Chauvire - 10 ", Natalia Makarova 14"]]
**Nataliya Romanovna Makarova**, artistikoki **Natalia Makarova** (San Petersburgo, Sobietar Batasuna, 1940ko azaroaren 21a), estatubatuar nazionalizatutako ballet dantzari errusiarra da. 

## Biografia 
1940ko azaroaren 21ean jaio zen Leningradon, Sobietar Batasunean, eta 13 urterekin sartu zen Vagánova Ballet Akademian. Akademia 1959an amaitu ondoren, Kírov Balletean jardun zuen, eta lehen dantzari izatea lortu zuen 1960an.

1970ean, Kírov-en bira batean, asilo politikoa eskatu zuen Londresen, eta, gero, American Ballet Theatre-n sartu zen New Yorken, eta Londresen, Royal Ballet-ean, Odette/Odile izendatu zuten *Beltxargen aintzira* eta *Gisellen*.

Makarovak Paris Opera Ballet, National Ballet of Canada, Stuttgart Ballet, Royal Danish Ballet, London Festival Ballet, Maurice Béjarten XX. mendeko Baleta eta eta Roland Petiten Marseilleko Baletetan aritu zen.

1976an, Edward Karkarrekin ezkondu zen, 1978an jaiotako Andre Michael semearen aitarekin. 1989an, Kírovera itzuli zenean, *Makarova Returns* dokumentalerako filmatu zuten. Erretirotik, *La Bayadère*, *Beltxargen aintzira* eta *Loti ederra* bezalako balletak eszenaratu zituen. 

Broadwayko musikalean arrakasta handia izan zuen, eta Tony Saria irabazi zuen 'On your toes' lanarekin.

## Liburua 
* Makarova, Natalia; A *Dance Autobiography*. New York, Alfred A. Knopf (1979)

## Sariak 
* 1965 Second International Ballet Competition Gold Medal, Varna, Bulgaria
* 1969 Errusiako RSFSko artista emeritua
* 1970 Anna Pavlova Prize, Paris
* 1983: Aktore onenaren Tony saria musikal batean - On Your Toes
* 1983: Desk Award Outstanding Actress drama musikal batean - On Your Toes
* 1983: Theatre World Special Award - On Your Toes
* 1985 Laurence Olivier Award for Best Actress - On Your Toes

## Errepertorioa 
Makarovak *Beltzargen Aintzira*, *Giselle,* *Les Sylphides*, *Raymonda*, '*On Kixote*, *La Bayadere, Manon, Cinderella, Serenade, Les Biches, Romeo eta Julieta, Song of the Earth, Concerto, A Month in the Country, Voluntaries, Dances at a Gathering, Elite Syncopations, Rituals, Checkmate*, etabar.

## Iruditegia 

Fitxategi:Aankomst van de beide Russische solisten die met het Nationaal Ballet tijdens he, Bestanddeelnr 919-2376.jpg|1966.06.09
Fitxategi:Makarova - 1971.jpg|Natalia Makarova, 1971
Fitxategi:Bajadera, choreografia Natalia Makarowa wg Mariusa Petipy, Polski Balet Narodowy, fot. Ewa Krasucka TW-ON.jpg|La Bayadère, Natalia Makarova after Marius Petipa, Polish National Ballet, 2016
Fitxategi:Obamas with 2012 Kennedy Center Honorees.jpg|Obama familiarekin, 2012
Fitxategi:Natalia makarova la bayadere royal ballet.png|Natalia Makarova, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia eta artikulua gaztelaniaz
* Argazki-artxiboa
* *Zisnearen heriotza*
* Zisnearen saiakuntza batean
* Zisne beltza Zisneen lakuan
* *Giselle* aldaketa
* Natalia Makárova eta Mijaíl Barshnikov dira *Giselle* baleteko protagonistak. American Ballet Theatre, 1977
Desnaturalizazio

**Desnaturalizazio** honakoa izan daiteke:
* Desnaturalizazio (biokimika), proteinen edo azidonukleikoen desegite prozesua.
* Desnaturalizazio (gizartea), norbaitek bere nazionalitatea galtzeko prozesua.
La Kukula

**La Kukula** Burgi herriaren eta bereziki Erronkariaren eta oro har Nafarroaren dibulgazio historiko eta kulturalaren aldeko kolektiboa da.

2021ean, 2021eko Nafarroako Telebista Sarietarako izendatua izan zen Kultura Balioen kategorian.

## Erreferentziak
Iñaki Narros

**Inaki Narros Pena** (Iruñea, 1981eko maiatzaren 28a) nafar saskibaloi jokalaria da. Urtetan Basket Navarra taldearen kapitaina izan da.

## Biografia 
Iñaki Narros bere ikastetxean hasi zen jokatzen, Larraonan, eta, gainera, honako talde hauetan aritu zen: Gijon, Cajasol, Burgos, Melilla, Estudiantes, Palentzia, Siglo XXI eta Basket Navarra. Gainera, Euskadiko selekzioan eta Espainiako junior selekzioan jokatu du, Pau Gasolekin batera.

Iñaki Narrosek 2021eko martxoan iragarri zuen erretiroa, 40 urte bete baino pixka bat lehenago. Narrosek 22 denboraldiren, 500 partida baino gehiagoren eta 15.000 minutu ingururen ondoren utzi zituen pistak. 
Iñaki Narros da Basket Navarrako elastikoa gehien jantzi duen jokalaria.

2021ean, 2021eko Nafarroako Telebista Sarietarako izendatu zuten Kirol Baloreen kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baionako meskita

**Baionako meskita** Lapurdiko hiriburuan musulmanen gurtzari eskainitako eraikin erlijiosoa da. 2014an altxatzeko lanak bukatu ziren. Ipar Euskal Herriko lehen meskita izan da.

## Historia 
Baionako meskita eraikitzeko lanak 2008an jarri zituen martxan Euskal Kostaldeko Musulmanen Kultur Elkarteak (ACMCB). Inguruan 300 familia musulman zeudela kalkulatzen zuten. Meskita berria eraiki aurretik fededunek Daniel Argote kaleko gela batean otoitz egin zuten. Meskita berria 2.000 m2-ko lursail batean eraikita dago eta 300 lagunentzako lekua du, bi otoitz geletan antolatuta. Bi ikasgela baino gehiago, liburutegia eta hitzaldi aretoa ditu. Minarete sinboliko batek meskita gainditzen du. Bere kostua 700.000 eurokoa izan zen. Eraikina 2014ko martxoan inauguratu zen ofizialki.

Eraikinak eraso batzuk pairatu izan ditu. 2015eko urtarrilean, Parisen *Charlie Hebdo* aldizkariaren aurka izandako erasoaren ostean, pintaketa arrazistak egin zituzten Baionako meskitan eta bi saltokitan; Euskal Kostaldeko Musulmanen Elkarteko presidenteak gaitzetsi zuen ekintza, eta laikotasunaren behatokiak «terrorismo lazgarri honek jarritako tranpa politikoan ez erortzeko deia egiten» zuen. 2017ko abuztuan, eraikina berriz ere su ematearen helburuarekin, eraikinaren atzealdera su-gailuak bota zituzten. 2019ko urriaren 28an tiroketa bat gertatu zen, 84 urteko gizon batek meskitari eraso zionean. Erasotzailea handik gutxira atxilotu zuten eta Claude Sinké bezala identifikatu zuten, Rassemblement National (Frantzia) eskuin muturreko alderdiaren hauteskundeetarako hautagai ohia zen. Bi pertsona zauritu zituen. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tiroketa Baionako meskitan

## Kanpo estekak
Helen Pickett

**Helen Pickett**  (San Diego, Kalifornia, AEB, -) estatubatuar zinema- eta antzerki-koreografoa  eta irakaslea da, gaur egungo balleteko emakume ezagun bakarretako bat.

## Biografia 
### Lehen urteak eta hezkuntza 
Pickett San Frantziskon (Kalifornia) hazi zen. Ama kazetaria eta erretiratua zen; aita, ostera, idazlea. Zortzi urterekin balleta praktikatzen hasi zen, Kaliforniako Ballet eskolan, San Diegoko Ballet Elkartean eta San Frantzisko Ballet eskolan dantza-prestakuntza jasoz. Pickett San Franciscoko Lowell institutura joan zen eta Hollins Unibertsitatean Dantza eta Arte Ederretako Masterra lortu zuen 2011n.

## Ibilbide artistikoa 
1987an, Pickett William Forsytheren balletarekin elkartu zen Frankfurten, eta 1998 arte aritu zen. Bere ibilbidean zehar Forsytheren jatorrizko banaketako kide izan zen egin zituen lan seminal askotan, Agnes pertsonaia hiztuna barne, 2005ean Impressing the Czar filmean. Pickettek interpretaziorako zuen interesa New Yorkera eraman zuen 1998an, eta han The Wooster Group-era sartu zen.

Arte dramatikoa ikasi zuen bi urtez Penny Templetonekin. 2003tik 2007ra, aktore eta koreografo gisa aritu zen Eve Sussman, Toni Dove eta Laurie Simmons artistekin. Dallasko (Texas) Deep Ellum Ensembleko kide ere izan zen 2003tik 2005era, Matthew Earnest-en zuzendaritzapean. Pickett *Dance* Magazineren "25 para Ver" zerrendan sartu zen 2007an.[thumb|ezkerrera|260px|[Helen Pickett|Helen Picketten "Petal" koreografia. Elysa Hotchkiss, Travis Guerin, Dillon Malinski eta Kaleena Burks. Brett Pruitt & East Market Studios argazkilaria.]][thumb|260px|[Helen Pickett|Helen Pickettek koreografiatutako "Petalo"-ren irudia]]2005ean, Pickettek Agnesen papera utzi zuen Impressing the Czarren.[thumb|260px|[Helen Pickett|Helen Picketten "Petal" koreografia. Laura Hunt dantzaria, Lamin Pereira dos Santos eta Ryan Jolicoeur-Nye. Brett Pruitt & East Market Studios argazkilaria]]
### Koreografiak 
Picketten koreografia-debuta 2005ean izan zen, Bostongo Balletarekin. Nazioarteko berrogei ballet baino gehiago koreografiatu ditu, bi obra oso barne: *Camino Real para el Ballet de Atlant*a eta *El Crisol* eskoziar Balleterako.

Pickett koreografo egoiliarra izan zen Atlantako Balletean, 2012tik 2017ra.

## Lanak 
Hauexek dira Picketten koreografiak sartu diren errepertorioetako batzuk:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Helen Pickett webgune ofiziala
Maria Cabrera

**Maria Cabrera** hauetako bat izan daiteke:

* **María Cabrera** (1467-1527), dantzari, amazona eta akrobata, ezagutzen den Espainiako ijito zaharrentzat joa;
* **Maria Cabrera i Callís** (1983-), kataluniar poeta eta irakasle elkartua.
María Cabrera (ijitoa)

**María Cabrera** (Espainia, 1467 &ndash; Guadalajara, 1527) dantzari, amazona eta akrobata izan zen. Espainiako ijito zaharrentzat jotzen da.

## Aurrekariak 
Bere familia Zipre eta Siriako lurretatik iritsi zen Espainiara, Martín de Egipto Menor izeneko kondearen ehun laguneko tribu zingaroarekin zeinak 1460an Alfontso V.a Aragoikoaren baimena jaso zuen bere lurretatik mugi zitezen. 1462an Jaenera iritsi ziren, eta han Miguel Lucas de Iranzo kondegaiak ere harrera egin zien.

## Biografia 
Ustez, 1467. urtearen inguruan jaio zen Espainiako punturen batean. Txikitatik besteen entretenimenduaren munduan hezi zuten eta hainbat diziplina menderatzen zituen: dantzaria izateaz gain, amazona ere bazen, eta sokan akrobazia handiak egiten zituen.

Hurtado de Mendozaren aginduz konpainiatik erretiratu, hirian finkatu eta etxe batzuk eman zizkion ordainean. Etxe horietan, urtetan senideen bisitak jaso zituen, hiritik pasatzen zirenean. Urtebete geroago, 1489an, Martin de Mendoza semea jaio zen, *ijitoa* goitizenez. Joana I.a Gaztelakoa haien semea legitimatu zuen, eta eliza-karreran jarraitu zuen. Izan ere, hainbat kargutarako izendatu zuten. Martinek ere alaba bat izan zuen, Martina de Mendoza, Diego de Mendoza y Aragón eta Miguel de Cervantesen lehengusina eta *La gitanilla* liburuaren inspirazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger Rivière

**Roger Rivière** (Saint-Étienne, 1936ko otsailaren 23a - Saint-Galmier, 1976ko apirilaren 1a) txirrindulari frantziarra zen. *Le Roi du Vigorelli* goitizenarekin ezaguna zen, Milango Vigorelli belodromoan Orduko errekorra eskuratu zuelako.

## Kirol ibilbidea
Kirol lorpenik handienak Munduko eta Frantziako jazarpen txapelketetan lortu zituen, munduko txapela 3 aldiz jantzi zuelarik. Horretaz gain, Frantziako Tourreko 5 etapa garaipen eta Espainiako Vueltako 2 etapa garaipen lortu zituen.
Bere ibilbide profesional arrakastatsua, munduko 10, 20, 30 km eta orduko errekorrak zituena, bertan behera geratu zen, 1960ko Frantziako Tourrean izandako istripu baten ondorioz.

## 1960ko Tourra
1960ko Frantziako Tourra hasi zen, faborito nagusia izan behar zuen Jacques Anquetil gabe. Roger Rivière, 4. sailkatua aurreko urteko Tourrean, faborito nagusia bilakatu zen. Hala ere, Pirinioak pasa eta gero, Gastone Nencini italiarra zen liderra, Rivièrekin 1'38" aldea zeukalarik. 14. etapan, Erdialdeko Mendigunearen hegoaldea zeharkatu zuena, Avignonerako bidean, Rivière Nenciniri jarraitzen saiatu zen, italiarrak Col de Perjuret-eko jaitsieran ihes egin baitzuen. Alferrikako arriskuak hartuz, Rivière amildegi baten hondora erori zen, non adarrek bizia salbatuko zioten, baina larri zaurituta geratu zen.

Helikopteroan Montpellierreko ospitalera eramana, balantzea dramatikoa izango da: bizkarrezurreko 2 haustura eta paralisi itzulezin bat.
Horrela amaitu zen une horretako txirrindulari oparoenetako baten kirol ibilbidea.,

## Palmaresa 
## Munduko errekorrak
* Orduko errekorra: 
** 46,923 km, 1957ko irailaren 18an, Milango Vigorelli belodromoan 
** 47,346 km, 1958ko irailaren 23an, Milango Vigorelli belodromoan
* Munduko 20 km-ko errekorra: 
** 25'15" - 1957ko irailaren 18an, Milango Vigorelli belodromoan
** 24'60" - 1958ko irailaren 23an, Milango Vigorelli belodromoan
* Munduko 10km-ko errekorra: 
** 12'31" -  1957ko irailaren 18an, Milango Vigorelli belodromoan
** 12'22" -  1958ko irailaren 23an, Milango Vigorelli belodromoan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Sitiodeciclismo.net
Edi Rama

**Edi Rama** (jaioa **Edvin Kristaq Rama**, 1964ko uztailaren 4a) Albaniako politikaria, margolaria, idazlea, unibertsitateko irakasle ohia, publizista eta saskibaloi jokalari ohia da, 2013az geroztik Albaniako 33. eta egungo lehen ministroa.
Jesus Murgiondo

**Jesus Murgiondo Guridi** (Oñati, 1931ko abenduaren 25a - Arrasate, 2022ko urtarrilaren 20a) pilotazalea izan zen eta Euskadiko Euskal Pilota Federazioak izan zuen lehenengo lehendakaria.

## Biografia 
Oñatiarra bazen ere Arrasaten bizi izan zen. Beti kirol munduan aritu izan zen, esku pilotan bereziki, eta hainbat elkarte eta federazio gidatu zituen. Herriko Juventud Deportiva Mondragón taldeko lehendakaria izan zen 1962-1968 artean eta ondoren Gipuzkoako Pilota Federazioko Debagoieneko ordezkaria izan zen 1978 artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibai Larrea

**Ibai Larrea Aranguren** (Antzuola, Gipuzkoa, 2002ko urriaren 17a) atleta da, krosean eta mendi lasterketatan aritzen dena.

## Ibilbidea 
2021ean Donostiako Kros entzutetsua irabazi zuen 20 urtez azpikoen mailan. 2022an denboraldi bikaina osatu zuen, 23 urtez azpiko Espainiako mendi lasterketako txapelduna izan zen eta Munduko txapelketan 20 urtez azpikoan bigarren egin zuen.

2023an Espainiako txapelduna izan zen Kilometro bertikalean eta Trail Running txapelketan 23 urtez azpiko kategorian.

## Kirol lorpenak 
* 2021
** Donostiako Nazioarteko Krosa irabazi zuen Lasarten, 20 urtez azpikoen mailan.
* 2022
** Munduko mendi-lasterketako txapelketan bigarren, 20 urtez azpikoen mailan.
** Skyrace Comapedrosa irabazi zuen absoluto mailan.
** Txindokiko krosa irabazi zuen.
** Espainiako mendi-lasterketa txapelduna, 23 urtez azpikoen mailan.
** Antzuolako 8 miliak irabazi zuen.
** Ahuntzen mendi lasterketa irabazi zuen.
** Gorlara igoeraren errekorra gainditu zuen.
** Bergarako San Silvestre trail irabazi zuen.

* 2023
** Euskadiko kroseko azpitxapelduna izan zen.
** Espainiako Kilometro Bertikal Txapelketako txapelduna 23 urtez azpikoetan eta 4. sailkapen orokorrean.
** Antzuolako 8 miliak irabazi zuen, errekor berria ezarriz. 
** Espainiako Trail Running txapelduna 23 urtez azpikoetan eta 3. orokorrean. 
** Munduko Trail Running txapelketan 3. taldeka.
** Chamonixeko YCC lasterketan 4. postua 23 urtez azpikoen mailan.
** Kolitzako mendi lasterketako gairailea izan zen.
** Irungo kroseko irabazlea eta Gipuzkoako txapeldun izan zen.
** Bergarako San Silvestre traila irabazi zuen.

* 2024:
** Arrasate Udalatx mendi lasterketa, Arrasaten.
** Aloñako igoera, Oñati.
*2025:
**Antzuolako 8 miliak irabazi zuen.
**Arrasate-Udalatx mendi lasterketa irabazi zuen 
**3.Postua Zegamako kilometro bertikalean 
**3.Postua Espainiako mendi lasterketako txapelketan  

*2026
**Arrasate-Udalatx mendi lasterketa irabazi zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm Lehmbruck

**Wilhelm Lehmbruck** (Meiderich, 1881eko urtarrilaren 4a - Berlin, 1919ko martxoaren 25a) alemaniar eskultorea izan zen.

Meatzari baten semea, Düsseldorfeko Arte Aplikatuen Eskolan ikasi ahal izan zuen udal beka bati esker. 1899an, argitalpen zientifikoetarako ilustrazioak egiten hasi zen. 1901etik 1906ra Düsseldorfeko margolaritza eskolari lotuta egon zen. 1906an egin zuen lehen erakusketa. 1910etik 1914ra Parisen bizi izan zen, eta han ere erakutsi zuen.

Osasun-langilea izan zen Lehen Mundu Gerran, Berlingo ospitale batean. Gerran ikusitako sufrimendua eta miseria eskulturetan islatu zituen. Depresioak jota Zürichera ihes egin zuen 1916an. Gerra amaitu ondoren, Berlinera itzuli zen eta han bere buruaz beste egin zuen.

Giza gorputzak zizelkatu zituen estilo naturalista eta espresionistan. Emakume biluziek nelankolia zentzu nabarmena dute eta arkitektura gotikoarekin partekatutako forma luzeak dituzte. Mies van der Rohe arkitektoak bere lagun Lehmbrucken eta Aristide Maillolen eskulturak jarri zituen eraikin eta diseinuetan.

## Iruditegia 

Wilhelm Lehmbruck, 1911, Femme á genoux (The Kneeling One), cast stone, plaster, 176 x 138 x 70 cm (69.2 x 54.5 x 27.5 in), Armory Show postcard.jpg|Wilhelm Lehmbruck, 1911, *Femme á genoux (The Kneeling One)*, cast stone, 176 x 138 x 70 cm (69.2 x 54.5 x 27.5 in), Armory Show, postala
Wilhelm Lehmbruck Schlaf 1907.jpg|Schlaf (1907)
Lml2.jpg|Stehende weibliche Figur (1910)
Lml3.jpg|Weiblicher Torso (Torso der Großen Stehenden) (1910)
Lml6.jpg|Kniende (1911)
Kniende Lehmbruck.jpg|Kniende ( - Brontze)
Male Nude Model - Wilhelm Lehmbruck.jpg|*Gizonezko modelo biluzia*, Metropolitan Museum of Art (1912)
Lml4.jpg|Große Sinnende (1913)
Lml5.jpg|Emporsteigender Jüngling (1913)
LML9.jpg|Der Gestürzte (1915/16)
Lml8.jpg|Porträtkopf Fritz von Unruh (1918)
Tugendhat zevnitr.jpg|Villa Tugendhat Wilhelm Lehmbrucken eskulturarekin

## Kanpo estekak
Marcelina Zabala

**Marcelina Zabala Aizpurua** (Deba, Gipuzkoa, 1923ko urriaren 9a - 2010eko martxoaren 5a) erraketista profesional izan zen. ***Iciar I*** izengoitiaz kantxaratu zen. Aurrelari postuan jokatu zuen Bartzelonako frontoietan.

## Biografia 
Erraketistak mundu guztian zehar maila profesionalean pilotan aritu ziren emakumeak izan ziren, 1917 eta 1980 artean. Emakume horien artean aurkitzen da Marcelina Zabala. 

Marcelina, bere ahizpa Pilar bezala, erraketista profesionala izan zen. Sei urtez jardun zuen jokatzen Bartzelonako Sol y Sombra eta Principal Palace frontoietan.

Zabala ahizpez gain, beste hainbat erraketista sortu ziren Deban, hala nola: Nieves Cabanillas "Deva", María Teresa Egaña Urquiri "Maite", Mercedes Zubikaray Subinas "Mercedes" / "Merche" eta Josefa Egaña Urquiri "Pepita".

2017ko abenduan "Raketistak lehen eta orain" erakusketa antolatu zuen Debako Udalak herriko erraketistak bistaratzeko eta haien ibilbidearen berri emateko asmoz.
thumb|280x280px|Erraketistak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Raketistak Lehen eta Orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak aitzindariak pilotaren munduan
Byron Donalds

**Byron Lowell Donalds** (1978ko urriaren 28a - ) AEBetako politikari eta enpresaburua da. 2021az geroztik AEBetako ordezkari gisa jarduten du, Floridako Kongresuko 19. barrutian. Floridako hego-mendebaldeko bihotzaren zatirik handiena hartzen du barrutiak, besteak beste, Cabo Coral, Fort Myers, Bonita Springs, Estero eta Naples. Politikan hasi zen Tea Party mugimenduko kide gisa. Alderdi Errepublikanoko kide gisa, Donalds, Floridako estatuaren ordezkaria izan zen 80. barrutirako, Hendry konderria eta Collier konderriaren zati bat hartzen zituen barrutia, 2016 eta 2020 bitartean. 2023. urtean Ordezkarien Ganberako lehendakari bozkatu zuten hainbatek, Kevin McCarthyren ordezkari errepublikarraren ordez, presidentearen laugarren bozketa-txandan gehiengoa lortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gamma-dekalaktona

**γ-Dekalaktona** konposatu organikoa da  C10H18O2 formula duena laktonen familiakoa. Muxika usain sarkorra du eta horrexegatik usatzen da aromatizatzaile gisa muxika, arbeletxeko eta marrubi zaporea emateko. Edarietan, elikagaietan, edertasun-produktuetan eta botiketan baliatzen da. γ-dekalaktonak karbono asimetriko bat du egituran eta ondorioz bi enantiomero ditu eta bi horien nahaste errazemikoa usatzen da aromatizatzaile gisa. Europar Batasunak onartutako aditiboen zerrendan inkludituta dago.

Naturan fruta askotan eta hartzitutako produktuetan topatzen da.

## Sintesia 
γ-dekalaktona industrialki metodo bioteknologikoak baliatuz prestatzen da. Azido errizinoleikoaren legamien bidezko degradazioa baliatzen da. Horren ondorioz *azido 4-hidroxidekanoikoa* eratzen da, ingurunra azidotuz, barneziklazioa pairatzen duena γ-dekalaktona emanez.

## Erreferentziak
Gamma-nonalaktona

**γ-nonalaktona** konposatu organikoa da  C9H16O2 formula duena laktonen familiakoa. *C-18 aldehido* ere esaten zaio. Koko usain sarkorreko likido lasto kolorekoa da. du  Aromatizatzaile gisa usatzen da edarietan, elikagaietan, edertasun-produktuetan eta etxeko produktuetan (kandeletan adibidez). Europar Batasunak onartutako aditiboen zerrendan inkludituta dago. 

Naturan angurrian, papaian eta *Angelica dahurica* sastrakan egoten da besteak beste. Halaber, bourbon whiskyan eta beste hainbat edari alkoholikotan topatzen da.

γ-nonalaktonak karbono-atomo asimetriko bat baduen ere, bi enatiomeroen usain-ezaugarriak berdinak dira eta, ondorioz, nahaste errazemikoa baliatzen da eskuarki aromatizatzaile gisa.

## Sintesia 
Hainbat molde dago γ-nonalaktona sintetizatzeko. Hexanola eta  azido akrilikoa edo metil akrilatoa erreakzionaraziz fosfato basiko baten presentzian sintetiza daiteke. 

CH3(CH2)4CH2OH + CH2=CHCOOCH3 -> C9H16O2 + CH3OH 

Azido 4-hidroxinonanoikoaren barneziklazioa eragin daiteke azido sulfurikoa katalizatzaile gisa usatuz. 

Heptanaletik abiatuz bi urratseko prozesu baten bidez ere lor daiteke. Lehen urratsean heptanala eta azido malonikoa erreazionarazten dira trietilamina katalizatzailea delarik *azido hepta-3-enoikoa* emateko. Bigarren urratsean amberlyst 15 erretxina kationiokaren bidez substatuaren ziklazioa lortzen da.

CH3(CH2)5CHO + HOCOCH2COOH ->[(CH3CH2)3N] CH3(CH2)2CH=CHCH2COOH 

CH3(CH2)2CH=CHCH2COOH ->[Amberlyst 15] C9H16O2 

Sintesi biokimikoa ere baliatzen dute hainbat frabikatzailek, esaterako *Pichia ohmeri* edo *Pichia stipitis* legamiak baliatuz substratu egoki batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Candace Owens

**Candace Amber Owens Farmer** (jaiotza abizena: **Owens**; 1989ko apirilaren 29 - ) estatubatuar idazle, ikuskizunen aurkezle, iruzkingile politikoa eta ekintzaile kontserbadorea da. COVID-19 pandemian, itxialdien aurkako eta txertaketaren aurkako iritziak plazaratu zituen. Hasieran kritikoa izan zen Donald Trump presidente estatubatuarrarekin eta Alderdi Errepublikanoarekin; gerora,  Trumpen aldeko emakume beltzen aktibista gisa agertu da, baita Black Lives Matterri eta Alderdi Demokratari egindako kritikagatik ere. Behin baino gehiagotan esan du supremazismo zuriaren eta nazionalismo zuriaren mezuak gehiegizkoak direla, batez ere afroamerikarrek dituzten beste arazo batzuekin alderatzen direnean. Turn Point USA talde kontserbadorean lan egin zuen 2017 eta 2019 bitartean, komunikazio-zuzendari gisa. 2021ean, *The Daily Wire*rekin bat egin zuen, non *Candace* saioa aurkezten duen, elkarrizketa-programa politiko bat.Owens gaitzetsi egin dute konspirazio-teoriak sustatzeagatik, batez ere sare sozialen profilen bidez eta telebistan eta komunikabideetan agertuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christina Chong

**Christina Chong** (Londres, 1983ko irailaren 18a) aktore ingelesa da. Hainbat telesail britainiarretan hartu du parte.

## Biografia 
Londres iparraldeko Enfield auzoan jaio zen eta Broxbournen hazi zen. Gurasoak banatu zirenean amarekin Longridgera joan zen bizitzera. 14 urte zituela Londresko Italia Conti Academy of Theatre Arts-en sartu zen eta bost urte beranduago graduatu zen. Orduan Elton Johnen *Aida* musikalean paper bat eskuratu eta Berlinen antzeztu zuen. 

Lesio batek musikaletako ibilbidea eten zion eta aktore lanetara bideratu zuen. 18 hilabetez New Yorkeko Lee Strasberg Theatre and Film Institutuan ikasi zuen eta Londresera itzuli zen.

2011n bi filmetan hartu zuen parte, *W.E.* eta *Johnny English Reborn* filmetan hain zuzen ere, eta *Doctor Who* telesailaren atal batean ere agertu zen. *Monroe* medikuen telesailean ohiko aktore bihurtu zen. 2015ean *Star Wars VII. Atala: Indarraren Iratzartzea* filmean paper txiki bat egin zuen, baina azken muntaian eszena hori kendua izan zen. 2022an *Star Trek: Strange New Worlds* telesailean protagonistetako bat izango da, La'an Noonien-Singh.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
La Chunga

**La Chunga**, jaiotzaz **Micaela Flores Amaya**,  (Marseilla, 1938 – *ibidem*, 2025eko urtarrilaren 3a) ijitoa, dantzaria, aktorea eta naif-margolari espainiarra izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Andaluziako emigrante ijitoak ziren Frantzian. Marseillan jaio zen, eta urtebete inguru zuenean, familia Bartzelonara itzuli zen. "Ca la Rosita"n hasi zen dantzatzen, El Paraleloko upeltegian. Garai hartako ijitoek oso ezaguna zuten lokal hori, eta hantxe egiten ziren festak eta dantzaldiak. Gero Bartzelonako hainbat tabernatan jarraitu zuen. Han aurkitu zuen Paco Rebések, kaleko emanaldi inprobisatuetako batean. Aitabitxia eta babeslea bihurtu zen, eta izen handiko dantzaria izan zen, eta Kondal Hiriko uneko irakasle onenaren babespean eramangzuen. Rebések bazekien Kataluniako norgehiagokaren dantza hori —zapata kenduta dantza egitea ematen zion ospea— ez zela nahikoa programa bat ixteko. 

## Ibilbidea 
Blas de Otero, Rafael Alberti, José Manuel Caballero Bonald edo León Felipe bezalako idazleen eta Pablo Picasso, Salvador Dalí edo Francisco Rebés bezalako margolarien arte-musa izan zen, intelektualen irudi erakargarritzat hartu zutena. Berak bultzatu zuen pintatzera, eta Paris edo Madril bezalako hirietan azaldu zituen naïf estiloko lanak.

Pastora Imperiok 1956an kontratatu zuen dantzari gisa, eta, Ava Gardner-i esker, Hollywoodeko bi filmetan hartu zuen parte. Sullivan enpresaburuak Las Vegasen aurkeztu zuen, Estatu Batuetako hainbat telebista-programatan parte hartu zuen eta New Yorken eta Mexikon abestu zuen. Ordutik mundu osoko bira askotan parte hartu zuen eta hainbat filmetan parte hartu zuen, hala nola *La cogida y la muerte* filmean. José Luis Gonzalvo zinema-zuzendariarekin ezkondu zen, parte hartu zuen filmetako bateko zuzendariarekin, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen: Curro, Luis eta Pilar.

Carmen Amaya (La capitaina) eta Dolores Amaya, (La Pescaílla) neskatila dantzarien lehengusina izan zen.

## Filmografia partziala 
* *De espaldas a la puerta* (1959), José María Forquérena.
* *El último verano* (1961), Juan Boschena.
* *Ley de raza* (1969), José Luis Gonzalvorena.
* *Nosferatu a Venezia* (*Nosferatu, príncipe de las tinieblas*, 1988), Augusto Caminitorena.

## Sariak 
* Madrilgo Círculo de Bellas Artes-eko Urrezko Domina.
* Sevillako Prentsa Elkartearen Urrezko Domina.
* Alacanteko Delfín txapelketa.
* Alacanteko Udalaren saria.
* Cidale de los Almendros saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafaela Etxaniz

**Rafaela Etxaniz Iturbe** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1926ko urtarrilaren 30a &ndash; Bordele*,* 2013ko irailaren 8a) erraketista profesionala izan zen. Sabadell, Logroño eta Madrilgo frontoietan jokatu zuen, aurrelari postuan, ***Rafeli*** eta ***Echaniz*** izengoitiak erabili zituen.

## Biografia 
Rafaela bere aita Jose Etxaniz kantxeroaren eskutik hasi zen frontoian, esku-pilotan hasi ere. Jose Etxaniz Azkoitiko frontoiko arduraduna zen. Alabari eta lobari, Aurea Etxanizi, biei erakutsi zien pilotan jokatzen. Biak ala biak erraketista profesional izatera heldu ziren. Rafaelak Sabadellgo izen bereko frontoian, Logroñoko Beti-Jain eta Madrilgo Alcántara eta Madrid frontoietan jokatu zuen bere ibilbidean zehar. 

## Aitzindariak 
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.

## Bizitza pertsonala 
Erraketari agur esan ondoren Rafelik Bordelen egin zuen bizitza bere senar porgaldarrarekin eta bertan hil zen. Jaioterrian, Azkoitian, hilobiratu zuten. 

thumb|280x280px|Erraketistak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Raketistak Lehen eta Orain. Domentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak aitzindariak pilotaren munduan
Lucero Tena

[thumb|260px|[Lucero Tena eta Enric Matatlí, 1970.06.22 ]]
**María de la Luz Tena Álvarez**, ezaguna **Lucero Tena** izen artistikokoaz (Durango, Mexiko, 1938ko irailaren 16a) Kriskitina orkestrarako tresna gisa sartzen aitzindaria izan zen.44 urtez egon zen ezkonduta José Carlos de Mendoza Feijóo mediku galiziarrarekin, hura hil zen arte.

Madrilen bizi da, Salamanca auzoan, Boadilla del Monten urte asko eman ondoren.

## Lan ibilaldia 
### Dantzari eta enpresaburu 
Carmen Amaya flamenko-dantzari handia ezagutu zuen Mexikon, haren ahizpa Leonor Amayaren osasun-ezbehar batengatik. Carmenek, ordea, hura ordezkatzera gonbidatu zuen, eta konpainiako kide izatera pasatu zen. Amayarekin birak egin zituen Mexikon eta Estatu Batuetan hiru urtez, 1957 arte. 1958an, Lucero Tena Madrilera iritsi zen, eta hainbat urtez dantzatu zuen Corral de la Morería ospetsuan (1956ko maiatzean irekia), izar nagusi gisa. Geroago, bere flamenko-taldea sortu zuen, eta sarritan birak egin zituen atzerrian.

### Kriskitin-jotzaile 
«Dantzari» bikaina, era berean, kriskitinen jotzaile aparta zen, batez ere lan klasikoak interpretatuz, Joaquín Rodrigok 1966an *Espainiako bi dantza* eskaini baitzizkion. Alde horretatik, 1987ko apirilaren 25ean Valentzian izan zen Palau de la Músicaren inaugurazio-kontzertuan parte hartu zuen. 

Dantzari erretiratu zenetik, gero eta kriskitin-kontzertista aritu zen gehiago. Orkestra-zuzendari handiekin lan egin zuen Tenak: Mstislav Rostropóvich, Rafael Frühbeck de Burgos, Jesús López Cobos, Sergiu Comissiona, Franz-Paul Decker eta Miguel Ángel Gómez Martínez. Kriskitina orkestrarako tresna gisa sartzen aitzindaria izan zen.

Madrilgo Goi Mailako Musika Kontserbatorioko epailea izan zen, eta hainbat disko argitaratu zituen: "*Lecciones de castañuelas*" (1966), "*Palillos flamencos*", "*El barroco español en castañuelas*" edo "*Música española en castañuelas"* (1992).

“*La boda de Luis Alonso*”, Enrique García Asensio maisuak zuzendua (2007) eta Youtube plataforman zintzilikatutako bideo batean jasoa, hamahiru milioi ikuspen izan zituen.

## Sariak eta goraipamenak 
* Arte Ederren Zirkuluaren Urrezko Domina (1965).
* Isabel Katolikoaren Ordenako Damaren begizta (1968).
* Ohorezko bazkidea, Manuel de F–Ernesto Halffter de Cádiz elkarteko ohorezko kidea (2013).
* Alfontso X.a Jakitunaren Ordenaren gorbata (2003).
* Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina.
* Valentziako Generalitatearen eta Kultura Merituaren arteko Sari Nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: INTERMEDIO. El Baile de Luis Alonso. Gerónimo Giménez. Enrique García Asensio. Lucero Tena. - YouTube Music 

* Lucero Tena Biografietan eta Bizitzetan
* Manuel de Falla. Bizitza laburra.Dantza espainiarra, 1.a
* Tartekoa. Luis Alonsoren ezkontza. G. Giménez. Zuz. E. García Asensio. Gaztainak: Lucero Tena
Josefa Egaña

**Josefa Egaña Urquiri** (Deba, 1923ko maiatzaren 2a) erraketista profesional izan zen. ***Pepita*** eta ***Pichón*** izengoitiez kantxaratu zen. Atzelari postuan jokatu zuen 18-19 urtez, 1939-1940tik 1958ra,  Donostian, Katalunian, Kanarietan, Acapulcon eta Mexikon.

## Biografia 
Erraketistak mundu guztian zehar maila profesionalean pilotan aritu ziren emakumeak izan ziren, 1917 eta 1980 artean. Emakume horien artean aurkitzen da Josefa Egaña.

Josefa, bere ahizpa Maria Teresa bezala, erraketista profesionala izan zen. Urte luzez jardun zuen frontoietan jokatzen; Donostiako Grosen, Bartzelonako Sol y Sombra eta Deportivo Barcelona frontoietan, Santa Cruz Tenerifeko Tenerife frontoian, Las Palmas Kanaria Handiko Las Palmas frontoian, Acapulcoko Jai-Alain eta Mexikoko Colón frontoian

Egaña ahizpez gain, beste hainbat erraketista sortu ziren Deban, hala nola: Nieves Cabanillas "Deva", Marcelina Zabala Aizpurua, Pilar Zabala Aizpurua eta Mercedes Zubikaray Subinas "Mercedes" / "Merche".
thumb|280x280px|Erraketistak
2017ko abenduan "Raketistak lehen eta orain" erakusketa antolatu zuen Debako Udalak herriko erraketistak bistaratzeko eta haien ibilbidearen berri emateko asmoz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Raketistak Lehen eta Orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak aitzindariak pilotaren munduan
Rammelsberg

**Rammelsberg** Alemania erdialdeko mendia da, Harz mendigunean dagoena, Saxonia Beherea estatuan, Goslar hiriaren hegoaldean. 635 metroko garaiera dauka. Zilar, kobre eta berun hobi handiak daude, Erdi Arotik aitzina ustiatu zirenak, 1980ko hamarkadan itxi ziren arte. 1992an, UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zituen Rammelsbergeko meatzeak, Goslarko hiri historikoarekin eta Oberharzerko sistema hidraulikoarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Pinillos

**Laura Pinillos** (Espainia, 1900 &ndash; Madril, 1970eko azaroaren 2a) Espainiako dantzaria, abeslaria, aktorea eta musika-errebistako vedettea izan zen. Zarzuela abeslaria ere izan zen.

## Biografia 
Ikuskizunaren munduan hasi zen Victoria ahizparekin batera, *Hermanas Pinillos* izen artistikoarekin. Izen horrekin, ospe handia lortu zuten 1927-28 Romea Antzokiaren denboraldian: *Noche loca, Aligui* eta *El viajante en cueros*.
[ezkerrera|thumb|300px|[Laura Pinillos|Laura Pinillosek *El Pichi* interpretatu zuen Las Leandras-en estreinaldian, Bartzelonan, 1931ko azaroan.]]
1930eko hamarkadatik oso ospetsua izan zen, eta errebista eta komedia musikalen generoetan espezializatu zen. *Las Leandras* errebista ospetsua 1931n estreinatu zen Bartzelonan, Celia Gámezek Madrilen egiten zuen bitartean. Ospetsuak izan ziren, halaber, Madrileko Teatro Romea Antzerkian egindako emanaldiak, Alady eta José Álvarez "Lepe"-rekin batera, *Al cantar el gallo* (1935) lanean, esaterako.

Zarzuela antzokian ere lan egin zuen, Antonio Murillorekin batera. Gero, 1940ko hamarkadan, errebista utzi eta lan komikoetan jardun zuen, Paco Martínez Soriarekin profesionalki bat eginda.

Zinemari dagokionez, lau filmetan hartu zuen parte: *Curro Vargas* (1923), *La chica del gato* (1927), *El famado Carballeira* (1940) eta *¡Campeones!* (1943).

1940ko hamarkadaren amaieran erretiratu zen arte-bizitzatik. Madrilen hil zen 1970eko azaroaren hasieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alicia Vignoli

**Alicia Vignoli** (Lima, 1911ko urtarrilaren 8a &ndash; Buenos Aires, Argentina, 2005eko uztailaren 15a) argentinar aktorea, abeslaria eta vedettea izan zen.

## Ibilbidea 
### Debuta 
[ezkerrera|200px|thumb|[Alicia Barrié, Libertad Lamarque eta Alicia Vignoli aldizkari-lan batean, Maipo antzokian, 1933.]]
1925ean egin zuen debuta, Enzo Longhik zuzendua, *Y era una noche de carnaval* filmean, *eta* 1928an *La borrachera del tango* filmean parte hartu zuen, Elias Alippi-rekin. 1933an, lehen bi soinu-filmeetan parte hartu zuen:*¡Tango!* Tita Merellorekin eta *Dancing*, Amanda Ledesmarekin. Umore-filmak filmatu zituen *Puerto Nuevo* eta *El pobre Pérez* Pepe Ariasekin eta *La casa de Quirós* eta *Palabra de honor* Luis César Amadorirekin. 

Ezkondu ondoren, Argentina Sono Film ekoizleak egindako filmak filmatu zituen; besteak beste, *La canción de los barrios* komedia musikala, Hugo del Carrilekin batera. *El viejo doctor* filmean ere nabarmendu zen, Enrique Muiñorekin; *La importancia de ser ladrón* Francisco Álvarezekin filmatu ondoren, eta enpresaburu batekin ezkondu ondoren, erretiratu egin zen.

Aldizkarien antzerkian ere nabarmendu zen, irratiko tango-abeslari gisa, eta Florencio Parravicini eta Sebastián Chiolarekin batera hainbat antzezlanetan parte hartu zuen. Parte hartu zuen lanen artean daude U*na novia, una casa y cien mil pesos* eta *El tango en París.* Erretiratu ondoren gutxitan agertu zen publikoki.

Buenos Airesen hil zen, 94 urte zituela, gaixotasun luze baten ondorioz.

## Filmografia 
## Iruditegia 

Fitxategi:Publicidad Tango 1933.jpg|Alicia Vignoliren *Tango filmaren iragarkia*, 1933
Fitxategi:Tango 1933 film poster.jpg|Alicia Vignoliren*Tango*o filmaren kartela,1933
Fitxategi:Puerto Nuevo 1936.jpg|Alicia Vignoliren *Puerto nuevo* filmaren iragarkia, 1936
Fitxategi:El Viejo doctor 1939.jpg|Alicia Vignoliren *El viejo doctor* filmaren kartela, 1939

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ficha en cinenacional.com
José Enrique Gutiérrez

**José Enrique Gutiérrez Cataluña** (Valentzia, 1974ko ekainaren 18a) espainiar txirrindulari ohia da. Bere kirol ibilbideko lorpenik aipagarrienak, 2006ko Italiako Giroan eskuraturiko bigarren postua, etapa bat Espainiako Vueltan eta bi etapa garaipen Dauphiné Libérén izan ziren.

Gutiérrezen izena 2006ko Operación Puerto dopinaren aurkako ikerketan azaldu zen, horrexegatik, egoera “ez-aktibo"ra pasatu zen (hala ere, John Lelangue taldeko kirol zuzendariaren hitzetan, ez zen kaleratua izan). Beraz,  2006an ez zuen bete lasterketan parte hartzerik izan. 2006ko Frantziako Tourran izandako Floyd Landisen dopin afera zela eta, Phonak-ek babesa kendu zion taldeari eta desagertu zen. Gutiérrezek maila apaleko talde batekin sinatu behar izan zuen, LPRrekin.

2010ean Gutiérrez txirrindularitza profesionala utzi zuen, baina urtebete geroago Indeportes Antioquia talde kolonbiarrean aritu zen 2011ko denboraldian.

## Palmaresa
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan

-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Kelme-Costa Blanca (1998-2003)
* Phonak (2004-2006)
* L.P.R. Brakes (2007)
* Serramenti PVC Diquigiovanni-Androni Giocattoli (2008)
* Rock Racing (2009)
* Gobernación de Antioquia-Indeportes Antioquia (2011-2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Arte Modernoaren Astea

**Arte Modernoaren Astea** () Brasilgo São Paulo hirian 1922ko otsailaren 11tik 18ra bitartean izan zen gertakari kultural bat izan zen. Brasilgo modernismoa izenez ezagutzen den mugimenduaren abiapuntutzat hartzen da. Ekimena São Pauloko Udal Antzokian egin zen.

## Ekitaldiak 
Otsailaren 11tik 18ra, 1922ko Arte Modernoaren Astea izeneko ekitaldi modernista baten egoitza izan zen Udal Antzokia. Ekitaldiaren zazpi egunetan zehar erakusketa modernista bat egon zen eta 13, 15 eta 17ko gauetan musika, poesia eta modernitateari buruzko hitzaldiak izan ziren.

Modernismoak ordura arte izan zuen balio artistiko ororekiko haustura planteatzen zuen; pinturan, literaturan, poesian eta beste arte motetan guztiz berria zen ikuspuntua abordatzea proposatzen zuen. Astean zehar izen ospetsuak eta Brasilgo modernismoaren beste adierazle handi batzuk izan ziren, besteak beste: Mário de Andrade, Oswald de Andrade, Tarsila do Amaral, Anita Malfatti, Menotti Del Picchia, Víctor Brecheret, Heitor Villa-Lobos eta Di Cavalcanti.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* São Pauloko Udal Antzokia

## Kanpo estekak
Digoxina

**Digoxina** (**Digitalina** izenaz ere ezaguna) bihotzeko zenbait gaixotasun tratatzeko erabiltzen den botika da. Digoxina ahotik edo injekzio bidez ematen da, zuzenean zainetan sartuz. Digoxinak 36 ordu inguruko bizitza-erdia du giltzurrun-funtzio normala duten pazienteetan. Aldaketa handirik gabe kanporatzen da gernuan.

Ohiko ondorio kaltegarriek bularren tamaina handitzea dakarte, beste ondorio kaltegarri batzuekin batera, gehienetan gehiegizko dosia dela eta. Kontrako ondorio hauek izan daitezke: apetitua galtzea, goragalea, ikusteko zailtasuna, nahasmena eta bihotz-taupada irregularrak.

Digoxina bihotzeko glukosidoaren sendagaien familian sailkatzen da. Osasunaren Mundu Erakundearen Oinarrizko Sendagaien Zerrendan dago. 2020an, Estatu Batuetan gehien agindu zen 237. botika izan zen, milioi bat preskripzio baino gehiagorekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Digitalis

***Digitalis*** Plantaginaceae familiako hogei bat belar eta zuhaixka espezie dira, Europan, Asia Txikian eta Ipar Afrikan aurki daitezkeenak.

Korola tubularreko loreak sortzen dituzte, eta hainbat kolore, espezie eta barietateen arabera. *Digitalis purpurea* da ezagunena, euskaraz kuku-praka izena duen landarea. Digoxina ekintza kardiotoniko handiko glukosidoa erauzten da landare horretatik. *D. purpurea* eta *Digitalis*eko beste espezie batzuk oso toxikoak dira, baina ohiko apaingarri dira lorezaintzan. *Digitalis mertonensis* espeziea ere badago, *D. grandiflora*ren eta *D. purpurea*ren hibridoa. Landare iraunkorra da, hotzarekiko erresistentea, metro bateko altueraraino hazten dena. Udan loratzen dira, izokin eta arrosa koloreko loreekin. Hostoak erroseta obalak eta iletsuak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosi Mittermaier

**Rosa Anna Katharina "Rosi" Mittermaier-Neureuther** (Munich, 1950eko abuztuaren 5a - Garmisch-Partenkirchen, 2023ko urtarrilaren 4a) alemaniar alpetar eskiatzailea izan zen.

1976ko Neguko Olinpiar Jokoetan bi urrezko eta zilarrezko bat domina irabazi zituen. Jaitsiera eta slalom probak irabazi zituen eta slalom erraldoian bigarren sailkatu zen. 1976ko Munduko Txapelketan proba konbinatua irabazi zuen.
Ernesto Castano

**Ernesto Castano** (Cinisello Balsamo, 1939ko maiatzaren 2a - 2023ko urtarrilaren 5a) italiar futbolaria izan zen.

1956 eta 1970 artean AC Legnano, US Triestina eta Juventus FC taldeetan jokatu zuen. Italiako futbol selekzio nazionalarekin 7 partida jokatu zituen. Selekzio txapeldunaren kide izan zen 1968ko Europako Txapelketan.

Italiako Futbolarien Elkartearen sortzaileetako bat izan zen 1968an.

## Palmaresa 
**Juventus**
* Italiako futbol kopa: 1958–59, 1959–60, 1964–65
* Serie A 1959–60, 1960–61, 1966–67

**Italia**
*Europako Futbol Txapelketa: 1968

## Kanpo estekak
Tautologia (logika)

Logika proposizionalean, **tautologia** edozein interpretazio posibleren arabera beti egia den formula edo enuntziatua da. Hau da, proposizio bakunei eman dakiekeen edozein egia-balio emanda, proposizio konplexua beti egia da. Proposizio konplexu hori tautologia da. 

Tautologiaren aurkakoari, hau da, edozein interpretazio posibleren arabera beti gezurra den formula edo enuntziatuari kontraesan deritzo.

## Historia 
Antzinako grezian tautologia (Grezieratik: ταυτολογία)  hitza gauza bera bi aldiz esateagatik baieztatzen zen baieztapen bat deskribatzeko erabiltzen zen. 1800 eta 1940 urteen artean, hitzak esanahi berria irabazi zuen logikan, gaur egun ere erabiltzen dena.

1930eko hamarkadan "tautologia" izena beti egia diren formulentzako aplikatua izaten hasi zen, proposizio-aldaiagen egiazkotasuna alde batera utzita. Logikari buruzko lehen liburuetan (Clarence Irving Lewis eta Cooper Harold Langford-en *Symbolic Logic*, 1932koa, esaterako) izena unibertsalki baliozkoa den edozein enuntziaturako erabiltzen da.

Geroago, tautologiak lokikoki baliozkoa den formula proposizionalari erreferentzia egiten dio, baina "tautologia" eta "lokikoki baliozkoa" desberdinduz lehen mailako logikan.

## Logika proposizionala 
*Artikulu nagusia: Logika proposizional*Logika proposizionalaren oinarrizko unitateak (unitate atomikoak) proposizioak dira. Lokailu logikoekin proposizioak lotuz gero, formula edo enuntziatu bat lortzen da. Horrela, formularen egiazkotasuna ondorioztatu daiteke proposizio bakoitza egia edo gezurra balitz bezala aztertuz.

Horrela, A eta B proposizioak eta konjuntzio (\land), disjuntzio (\lor) eta ukapena (edo ezeztapena) (\neg) adierazten duten lokailuak erabiliz, honako enuntziatua sor daiteke: (A \land B) \lor (\neg A  \land \neg B) ("A eta B edo ez A eta ez B" esanahia izango duena).

## Egia-taulak 
*Artikulu nagusia: Egia-taula* Enuntziatu desberdinak ebazteko hainbat metodo daude, haien artean, egia-taulak egitea. Egia tauletan, proposizio ezberdinek har ditzaketen balioak kontuan hartu eta horren araberako taula bat egiten da. Horrela, modu finitu eta mekanikoan erabakitzen da formula tautologia bat den ala ez. 

*n* aldagai dituen formula batek *2n* interpretazio edo emaitza posible izango ditu. Horregatik, aldagaien hazkunde txiki batek asko handitu dezake interpretazio kopurua.

## Adibideak 
Tautologien kopurua infinitua da. Hona hemen adibide batzuk:

* (A \lor \neg A) ("A edo ez A"). Kasu honetan, A egia izatekotan "ez A" gezurra izango da edo alderantziz. Esaterako, "katua beltza da edo katua ez da beltza". Hau da bere egia-taula:

* (P \land Q) \rightarrow P   ("P eta Q-k P inplikatzen du"). Hau da bere egia-taula:

* ((P \lor Q) \land \neg P) \rightarrow Q   ("P edo Q eta ez Pk inplikatzen du Q"). Hau da bere egia-taula:

## Kanpo estekak
Millie Gibson

**Millie Gibson**, izen osoa **Amelia Eve Gibson** (Tameside, 2004ko ekainaren 19a) aktore ingelesa da. *Jamie Johnson* eta *Coronation Street* telesailetan egindako lanarengatik da ezaguna. 2024tik aurrera *Doctor Who* telesailean doktorearen laguntzailea izango da.

## Biografia 
Millie Gibson 2004an jaio zen Manchester Handian. 11 urte zituela hasi zen antzerkia egiten Oldham Theatre Workshop-ean eta Manchester Media City talentu agentziak han aurkitu ondoren *Jamie Johnson* telesailean protagonista izateko aukeratu zuen. 2018an *Butterfly* miniseriean hartu zuen parte eta 2019an *Coronation Street* telesail britainiar mitikoan aritu zen hiru denboralditan. 2022an bertan egindako lanagatik lau sarietarako izendapenak jaso zituen eta The British Soap Awards-en aktore gazte onenaren saria irabazi zuen.

2023an *Doctor Who* telesailerako aukeratua izan zen, Ruby Sunday papera eginez, hamabosgarren doktorearen laguntzailea hain zuzen ere.

## Filmografia 
### Telebista 
### Antzerkia 
### Irratia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai