Joxan Artze

**Joxan Artze Agirre** (Usurbil, Gipuzkoa, 1939ko apirilaren 6a - *ib.*, 2018ko urtarrilaren 12a) euskal idazlea eta txalapartaria izan zen, Artze anaietako bat, eta Ez Dok Amairu taldearen sortzaileetako bat.

Zenbaitetan, **Joxean Artze**, **JosAnton** edo **Joxe Anton** izenekin edo ***Hartzut*** eta ***Hartzabal*** ezizenekin ere ageri da.

## Bizitza 
Batxilergoa amaitu ondoren Ingalaterrara joan zen, eta zenbait urtez Euskal Herritik kanpo bizi izan zen.

Harakin lan egin ondoren, 1966an Euskal Kantagintza Berria mugimenduaren baitan Ez Dok Amairu taldearen sortzaileetako bat izan zen, Mikel Laboa, Xabier Lete, Benito Lertxundi eta Lourdes Iriondorekin batera, besteak beste. Bere anaia Jesus Marirekin txalaparta jo zuen.

1969an, Ez Dok Amairu taldeko hainbat kiderekin *Baga, Biga, Higa* sentikaria prestatu zuen. *Euskal Kanta* *Berria* mugimenduaren hasierako helburuak zabaldu zituen ikuskizunak, euskal kultura berreskuratu eta berritzeko bidean. Gero, Mikel Laboak grabatu zuen *Baga, biga, higa* abestiaren atarikoa izan zen. Kultur mugimendu abangoardistak bere talde-izaera bururaino eramatea lortu zuen, kanta, poesia, dantza eta antzerkia txalapartaren doinuarekin uztartzen zituen ikuskizun horren bitartez.
[erdian|thumb|370x370px|Ohore [Joxan Artze eta Mikel Laboari (Proisa graffiti)]]

## Obra 
[start=0|thumbtime=55|thumb|[Ez Dok Amairu eta XX. mendeko kantagintza]]
[thumb|300x300px|[Oskarbi taldea Joxan Artzeren *Iturri zaharretik* olerkia kantatzen (Irun, 2025)]]
Bi garaitan banatzen da Artzeren produkzioa. **Artzek** berak askotan aitortu zuen lehen aldian “kanpotik barrura” ikusten zuela (“**Harzabal**” ezizena erabiltzen zuen orduan, 1969-1979) eta, aldaketa espirituala bizi ostean, bigarren aldi batera pasatu zela, hots, “barrutik kanpora” idaztera aldatu zuela bere ikuspegia (“**Hartzut**” ezizenarekin, orduan). Lehen aldiko **Artze** gazteak inguratzen zuen errealitatea islatzen zuen bere lanean, garaiarekin eta lekuarekin zuen lotura agertzen zuen nolabait. 

### Poesia 
thumb|Artzeren poesia Usurbilgo elizan bere hiletan|alt=|300x300px
* *Isturitzetik Tolosan barru* (1969, *Egilea editore*)
* *Laino guztien azpitik*, Jose Luis Zumetaren laguntzarekin. (1973, *Egilea editore*) (2. edizioa, Donostia: 2014, 3e edizioa.ISBN:978-84-942814-1-9)
* *Eta sasi guztien gainetik*, Jose Luis Zumetaren laguntzarekin. (1973, *Egilea editore*) (2. edizioa, Donostia: 2014, 3e edizioa. ISBN:978-84-942814-0-2)
* *Bide bazterrean hi eta ni kantari]* (1979, *Egilea editore*)
* *Ortzia lorez, lurra izarrez* (1987, *Elkar*)
* *Gizon handia da mundua, eta mundu ttikia gizona* (1988, *Elkar*)
* *Mundua gizonarentzat eginda da, baina ez gizona munduarentzat* (1998, *Zubi-Zurubi*)
* 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008,2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015,2016, 2017 urteroko HATSAREN POESIA olerki-liburu kolektiboan bere ekarpen poetikoa. Hatsa Elkartea. Senpere.
* *XX. mendeko poesia kaierak - J.A. Artze* (2000, *Susa*): Koldo Izagirreren edizioa
* *Oihana auhenka* (2001, *Jazzle*): Disko liburu kolektiboa
* *Bizitzaren atea dukegu heriotza* (2013, *Elkar*).
* *Heriotzaren ataria dugu bizitza* (2013, Elkar).
* *Txalaparta. Tradizioaren abaroan.* (2020, Elkar)
[thumb|[Joxan Artze gogoan Zumaiako KGD muraletan. Kartzeletako motxiladun umeak gogoan|alt=|300x300px]]

### Ikuskizunak 
* *Baga, biga, higa... sentikaria*
*Ikimikilklik
* *Hitzez eta hotsez*
* *Gizon haundia da mundua, eta mundu ttikia gizona*, (1983).
* *Mundua gizonarentzat egina da, baina ez gizona munduarentzat*, (1994).
* *Goñiko zalduna* (1994, Jean Schwarz, Beñat Axiari eta Jesus Artzerekin)
* *Harria* (Mixel Etxekopar, Beñat Achiary, Iñaki Perurena eta Inazio Perurenarekin)
* *Oihana auhenka* (1999, Beñat Axiari, Mixel Etxekopar, Jose Bikondoa, Alfonso Gorosterazu eta Jesus bere anaiarekin)

### Diskoak (musikari, konposatzaile edo ahots lanetan) 
[thumb| *[Gure bazterrak* poema, Lesakan, erreka ondoko arkupean]]

* ARZA ANAIAK: *Txalaparta* (7"ko Diskoa, 1968, Herri Gogoa-Edigsa)
* HARZABAL: *Harzabal* (7"ko Diskoa - 33rpm, 1968, Columbia)
* ARZA ANAIAK: *Txalaparta ‘75 iraila* (12"ko LPa, 1975, Cramps records)
* AREA International POPular group: *Maledetti (maudits)* (12"ko LPa - CASSETTE, 1976, Cramps records)
* A. GONZALEZ ACILU: *Arrano beltza* (12"ko LPa, 1977, Movieplay)
* ASKOREN ARTEAN: *Bai Euskarari jaialdia* (12"ko LP bikoitza - CASSETTE bikoitza, 1978)
* J.A. ARTZE HARTZABAL: *Amodiozko baratzetan* (CASSETTE-12"ko LPa, Ots - A.Egaña)
* J.A. ARTZE HARTZABAL: *Lizardi* (CASSETTE-12"ko LPa, Ots - A.Egaña)
* J.A. ARTZE HARTZABAL: *Pedro Maria Otaño* (12"ko LPa - CASETTE, 1980, Ots - A.Egaña)
* J.A. ARTZE: *Gizon haundia da mundua, eta mundu ttikia gizona* (12"ko LPa - CASSETTEA, 1988, Elkar)
* BEÑAT ACHIARY: *Arranoa* (CDa, 1988, Ocora-Radio France, Paris)
* AREA International POPular group: *Maledetti (maudits)* (CDa reedizioa, 1994, Cramps records)
* J.A. ARTZE: *Gizon haundia da mundua, eta mundu ttikia gizona* (CDa reedizioa, 1995, Elkar)
* ASKOREN ARTEAN: *Belarritik Bihotzera: pasarte aukeratuak.* (CD bikoitza, 1996, Bibli Elkarte Batuak)
* JOSANTON ARTZE: *Mundua gizonarentzat egina da, baina ez gizona munduarentzat* (CDa, 1998, Eneixe)
* MADDI OIHENART: *Lürralde zilarra* (CDa, 1998, Agorila)
* JEAN SCHWARZ: ''Goñi'ko Zalduna / Itzala* (CD bikoitza, 1998, Celia records)
* JEAN SCHWARZ: *Dilin dalan* (CDa, 2000, Celia records, Frantzia)
* AREA International POPular group: *Maledetti (maudits)* (12"ko LPa - CDa reedizioa, 2000, Akarma)
* ARTZE, AXIARI, ETXEKOPAR, LÊ QUAN, LE PIEZ, BIKONDOA, ARTZE, GOROSTERAZU, BARBOFF: *Oihana Ahuenka* (CDa, 2001, Jazzle)
* OIHENART, AROTZE, ETXEKOPAR, VISSLER: *Arbaila* (CDa, 2002, Kultulan diskak)
* BITORIANO GANDIAGA: *Elorri loratua* (CD bikoitza, 2003, Keinu)
* LUIS DE PABLO: *Zurezko olerkia* (CDa, 2003, Iberautor Promociones Culturales)
* ASKOREN ARTEAN: *Oteiza Jorgeri* (CDa, 2004, Pamiela)
* ASKOREN ARTEAN: *Pais Basque kantuketan* (CD bikoitza, 2003, Ocora-Radio France)
* AXIARI, LOPEZ, EZKURRA: *Avril* (CDa, 2007, Langon)
* HARZABAL: *Harzabal* (CD reedizioa, 2007, Pamiela phonogauzak)
* ARZA ANAIAK: *Txalaparta ‘75 iraila* (CD reedizioa, 2007, Strange days records)
* AREA International POPular group: *Maledetti (maudits)* (CD reedizioa, 2007, Strange days records)
* JUAN MARI BELTRAN: *Txalaparta* (CDa, 2009, NO-CD records)
* AREA International POPular group: *Maledetti (maudits)* (LP reedizioa, 2014, Cramps records - Sony Music)

## Errekonozimenduak 
* 2016: «Aldi baterako - Ikimilikiliklik, JA Artzeren unibertsoa» erakusketa multimedia. 9 hilebetez egon zen San Telmo Museoan 
* *2019 Joxan Artze Ikerketa Saria*, doktorego-tesia egiteko beka.
* Grafitia Pasai San Pedron: *Ohore Joxan Artze eta Mikel Laboari*. Proisa Garffiti
* Grafitia Zumaiako KGD muraletan: *Joxan Artze gogoan*. Kartzeletako motxiladun umeak gogoan.
* Grafitia Lesakan: *Gure bazterrak poema*. Gure artea gure artean taldea.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Belen Oronoz Anchordoqui: *JosAnton Artze Harzabal: inguruaren eragina poesiagintzan (1969-1979)''. Egan 2020 1/2. 37-80 orld.

## Ikus, gainera 
* Artze anaiak

## Kanpo estekak 
* Joxean Artze, Euskal Idazleen Elkartearen webgunean.
* Joxean Artze, Literaturaren Zubitegian.
*Ikimilikiliklik, JA Artzeren unibertsoa (teaser) | San Telmo Museoa  (Youtube, 201-11-30)5