open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jade Ulutule

**Jade Ulutule**, sortzez **Jade Le Pesq** (Fécamp, Itsas Sena, Frantzia, 1992ko urriaren 12a), errugbi jokalari frantziarra da. Frantziako emakumezkoen zazpiko errugbi taldeko kidetzat aukeratua izan zen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan. 

## Bizitza 
Errugbian hasi aurretik, Ulutule eskubaloian aritzen zen. Errugbian hasi zen Fécamp hirian. Zeelanda Berrira joan zen, eta txapelketa nazionalean lehiatu zen Auckland taldearekin. Jokalari gazte onena hautatu zuten denboraldia bukatzean. 

2013ko Sei Nazioen Torneotik Frantziako emakumezkoen errugbi selekzioko kide da, eta 2013ko otsailaren 2an egin zuen Frantziako lehen nazioarteko kapa, Italiaren aurka.

2017an, Munduko Errugbi Txapelketan lehiatu zen Irlandan, eta, lehiaketan, hiru partida jokatu zituen, horietako bi Yanna Rivoalen ordez. Titularra da Estatu Batuen aurkako final txikian.

2018an, Sei Nazioen Torneoaren lehen partidan, otsailaren 3an Tolosan, bi entsegu egin zituen. Otsailaren 10ean, Glasgowko Scotstoun Stadiumean, Eskoziaren aurkako proba egin zuen. Frantziak Chelem handia irabazi zuen Sei Nazioen Torneoan.

2019an, Jade ezkondu egin zen, eta bere senarraren abizena hartu zuen, Ulutule.

## Olinpiar Jokoetako emaitzak 
Zilarrezko domina Rugby zazpian, 2021ean.

## Beste garaipen batzuk 
Munduko txapelketan brontzezko domina, 2017an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Brosset

**Claude Brosset ** (Juvisy-sur-Orge, 1943ko abenduaren 24a - Pontoise, 2007ko ekainaren 25a) frantziar aktorea izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Àlex Monner

**Alejandro Monner Zubizarreta** (Bartzelona, 1995ko urtarrilaren 27a), telebista eta zinemako aktorea da. 

## Filmografia 
### Zinema 
### Telesailak 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Àlex Monner aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Tankredo Siziliakoa

**Tankredo** (Lecce, 1138 &ndash; Palermo, 1194ko otsailaren 20a) Siziliako erregea izan zen 1189tik 1194ra.

Roger III.a Apuliakoaren eta bere maitale Emmaren seme bastardo izan zen. Amaren aldeko aitonarengandik Lecceko konde titulua jaso zuen. 1161eko martxoaren 9an bere osaba Simon Tarantoko Printzearekin elkartu zen eta Errege Jauregia inbaditu zuten, Gilen I.a erregea eta Margarita erregina eta haien semeak atxilotu zituzten eta musulmanen hilketa bultzatu zuten. Matxinadak porrot egin zuen eta Tankredo Konstantinoplara erbesteratu zen. 1166an itzuli zen Siziliara, Gilen II.a lehengusua errege berria koroatu zutenean.

1174an flota bat zuzendu zuen Egiptoren aurka, baina Siziliara itzuli zen Saladino agertu ondoren. Hurrengo urteetan flotak zuzendu zituen Bizantziar Inperioaren eta Zipreren aurka, eta Lecceko gobernadore izendatu zuten.

119an Gilen II hil ondoren Tankredo matxinatu egin zen eta bere burua errege aldarrikatu zuen. Hurrengo urtean koroatu zuten. 1190ean, Siziliara gurutzatuen armada batekin iritsitako Rikardo I.a Ingalaterrakoarekin akordio bat sinatu zuen.

Rikardorengandik libratu ondoren, bere izeba Konstanzari aurre egin behar izan zion, Siziliako tronua eskatzen baitzuen, eta harekin borroka luze bat izan zuen, Konstanza harrapatzearekin amaitu zena.

Sibila Acerrakoarekin ezkondu zen eta Roger III.aren eta Gilen III.aren gurasoak izan ziren.
Hugues Fabrice Zango

**Hugues Fabrice Zango** (1993ko ekainaren 25a) burkinafasoar kirolaria da, jauzi hirukoitzean eta luzera jauzian aditua. Berrespenaren zain, 18.07 jauziarekin salto hirukoitzean munduko pista estaliko errekorra du 18,07m-ko jauziarekin. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen. Burkina Fasoko historiako lehenengo domina izan zen berak lortutakoa. 2019an Dohan egin ziren Munduko Atletismo Txapelketan brontzezko domina lortu zuen. Bestalde, beste hainbat domina lortu ditu bere iblbide profesionalean zehar. Afrikako Txapelketetan, adibidez, bi domina ditu. 2016an zilarrezko domina eta 2018 urrezko domina lortu baitzituen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
* Informazio guztia IAAF profiletik hartua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suitzako Lokomotor eta Makinen Fabrika

**Suitzako Lokomotor eta Makinen Fabrika** (), "SLM" gisa ere laburtua, Winterthurren kokatutako Suitzako enpresa bat zen.

Konpainia 1871n sortu zuen Winterthurren Charles Brownek. Konpainiaren lehen arrakasta trenbideko ibilgailuekin izan zen, eta gero tranbien ekoizpenera zabaldu zuten. 1890erako, SLM Suitzako trenbide ekipamendu fabrika handiena zen. Orduan, Brown, Boveri & Cie,  Maschinenfabrik Oerlikon eta Société Anonyme des Ateliers de Sécheron bezalako beste eraikitzaile batzuekin batera, Suitzako lehen tren elektrikoa elkarrekin eraikitzeko lanei ekin zieten. Lan bateratu honen bitartez, ospe dezente lortu zuten lokomotorren fabrikazioa lortu zen, hala nola Ae 3/6 I, Ae 4/7, Re 4/4 I, Ae 4/4, Ae 6/6, Re 4/4 II, BLS Re 4/4, Re 6/6, Re 450, Re 460 eta Re 465 modeloak. Horri esker, lokomotor horietako batzuk Norvegia, Finlandia eta Hong Kong bezalako herrialdeei saldu zizkieten.

Lokomotorren eraikuntzak pieza osagarriak behar zituen, hala nola motorrak, trakzioak eta ponpak. 1961ean Sulzer konpainiarekin bateratze baten bidez, eragiketa horiek SLM beraren barruan sartu ziren.

1998an, SLMk Sulzer-Winpro izena hartu zuen eta bere lan-taldea berrantolatu zuen, prozesuan 350 langile kaleratuz. Tranbiaren fabrikazioa Stadler Rail konpainiari saldu zioten eta Adtranz ingeniaritza Bombardier Transportation-i. Zuzendaritzak enpresa guztiz saltzea erabaki ondoren, Winpro AG entitatea sortu zen, bere jardun-eremuak automobil eta trenbide ibilgailuen sistemak eta makinak ziren. 2005eko irailaren 7an Winpro AG Stadler Rail-ekin bat egin zuten. 2000. urtearen erdialdean, lurrunezko tren-makinen dibisioa enpresatik guztiz banandu zen, Damplokomotiv- und Maschinenfabrik (DLM) izeneko entitate independente berria osatuz.

## SLM Artxibo Historikoa 
2004 hasieran, Sulzer, Bombardier Transportation eta Suitzako Garraio Museoak elkarlanean egindako ahaleginean, SBB Historical Heritage Foundation-ek SLM planoen artxiboa hartu zuen. Winterthur-en kokatutako 300 m²-ko kudeaketa-eraikinak 100.000 plano baino gehiago ditu, SLMren argazki bildumaz, eta fabrikazio-liburuxkez gain, beste dokumentu batzuen artean.

## Kanpo estekak 
* DLM AG
Errusiako elizetako bitxien konfiskatzea

1922an, **Errusiako elizetatik bitxiak konfiskatzea** Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko gobernu boltxebikeak egin zuen, 1921-1922ko Errusiako goseteari aurre egiteko. 1922an, estatuko agintariek metal preziatuak eta elizetako harribitxiak kendu zituzten. Konfiskazioa edo soilik helburu liturgikoa duten objektuak kentzea (kaliza sakratuak), kleroaren posizio oso ahulean utzi zuena, kongregazioaren erresistentzia eragin zuen. Elizgizonak elizako bitxiak kentzeko erresistentzia antolatu zuten, eta, beraz, kanpainaren ondorioz kleroaren aurkako errepresioa ere hasi zen.

## Gertakariak 
1918ko otsailaren 5ean, gobernu sobietarrak Eliza Estatutik eta Elizaren Eskolatik bereizteko Dekretua aldarrikatu zuen. Dokumentu horren arabera, Errusiako Eliza Ortodoxoaren eta beste erakunde erlijioso batzuen jabetza guztiak, lurrak, lokalak eta elizako tresnak barne, nazionalizazionazionalizatu egin ziren eta Estatuaren jabetza izatera pasa ziren. Dekretuaren arabera, berariaz helburu liturgikoetarako erabiltzen ziren eraikinak eta objektuak, tokiko edo erdiko estatu-boterearen dekretu berezien arabera, kasuan kasuko elkarte erlijiosoen erabilera askerako ematen ziren. Erresistentzia zapaldua izan zen, eta erresistentziako ekintzaileek akusatuen aulkian amaitu zuten (Samarin-Kuznetsov epaiketa). 

1921ean gosetea hasi zen Errusian. Atzerrian ogia erosteko baliabideak behar ziren, baina Sobiet Errepublikak ez zituen. Elizetan bildutako balioen zati bat horretarako erabiltzea pentsatu zen. 1922ko otsailaren 23an, Errusia osoko Batzorde Exekutibo Zentralak dekretu bat eman zuen "elizetako bitxiak konfiskatzeari buruz". Dekretuak sobietar boterearen tokiko organoei agintzen zien elizetatik urre, zilar eta harribitxizko produktu guztiak kentzeko eta Gosedunei Laguntzeko Funts Zentralera transferitzeko. 

Patriarkaren mezuaren ondorioa boterearen ordezkarien eta fededunen arteko liskarra izan zen. Borroka armaturik ospetsuena Shuyan gertatu zen. Hemen, egurrezko hesolaz armaturiko fededun andana bat saiatu zen botere-ordezkariei elizako bitxiak hartzen ez uzten, gosetuei laguntzeko. Agintariek tiro egin zuten, eta 4 pertsona hil eta hainbat zauritu ziren. Shuyako gertakarien ondoren, epaiketak egin ziren, eta akusatuen aulkian agertu ziren gertaeretan zuzenean parte hartu zutenak eta Tikhon Patriarka mezuaren egile gisa.

1922ko maiatzaren 26an amaitu zen Errusiako elizetatik bitxiak erretiratzeko enpresa, gosetuei laguntzeko. *The New York Times*en arabera, zortzi apaiz, bi laiko eta emakume bat hiltzera kondenatu zituzten Moskun 1922ko maiatzaren 8an, Elizaren altxorren errekisaren aurka egiteagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alicia Estévez

**Alicia Estévez Toranzo** (Pontevedra, Galizia, 1955eko azaroaren 20a) mikrobiologoa da. Egunero kontsumitzen diren arrainetan gaixotasunak prebenitzen dituzten hamar bat txerto-patente sustatu ditu.

## Biografia 
Aita funtzionarioa zuen eta ama, Irakasle Eskolako lizentziaduna. Haren ahizpa Analisi Matematikoko katedraduna da Vigoko Unibertsitatean. 1977an Biologian lizentziatu zen, eta 1979an Farmazian. 1991tik, Mikrobiologiako katedraduna da Santiagoko Unibertsitatean, eta Biologian doktoratu zen (1980).

Juan Luis Barja ikertzailearekin ezkonduta dago, eta seme adoptatua dute.'

Estatu Batuetako Maryland eta Oregon unibertsitateetan egin zuen doktoretza ondoko lana, bi urtez, Hezkuntza eta Zientzia Ministerioak eta Juan March Fundazioak emandako beka bati esker.

## Ikerketa-ildoak 
Ikerketa-ildo nagusiak akuikulturako bakterio-patologian oinarritzen dira.Zehazki, arrainen patogenoen karakterizazio fenotipikoa, antigenikoa eta molekularrean.Patogenoak diagnostikatzeko metodoetan, epizootiologian eta kimioterapia eta txertaketan.

Juan Luis Barjarekin batera, Santiagoko Unibertsitateko Akuikulturako Patologia taldea zuzentzen du. Galiziako erreferentzia lehiakorreko talde nagusietako bat da, eta hogeita hamar bat ikertzailek egiten dute lan.

## Kidetza 
* Ikerketa-plan nazionalak egiteko eta proiektuak ebaluatzeko hainbat batzordetako aditu-batzordea.
* Mikrobiologiaren eta Akuikulturaren alorreko zazpi aldizkari zientifikoren argitalpen-batzordea.
* Real Academia Galega de Ciencias (2014)
* Farmaziako Real Academia Galega (2017)
* Galiziako Xuntako Emakume eta Zientzien Unitatea

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Karrera Amaierako Sari Nazionala* (Hezkuntza eta Zientzia Ministerioa)
* "Jaime Ferrán" Ikerketa Sari Nazionala (Espainiako Mikrobiologia Elkartea, 1993)
* María Josefa Wonenburger Planells Saria Galiziako Xuntak emana (2018)

## Argitalpenak 
Berrehun artikulu baino gehiago argitaratu ditu zientzia-aldizkarietan, eta ia hogeita hamar liburu-kapitulu. Ohiko kontsumoko arrainetan, batez ere erreboiloan eta amuarrainetan, gaixotasunak prebenitzen dituzten txertoen hamar patente sustatu ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alicia Estévez Toranzoren web orria
Karbono tetrakloruro

**Karbono tetrakloruroa, karbono(IV) kloruroa** edo **tetraklorometanoa** CCl4 formulako konposatu organokloratua da. Usain gozoko likido kolorgea da eta tenperatura baxuetan ez da sukoia.

Erabilera ugari izan ditu hala nola disolbatzaile, su-itzaltzaile, hozgarrien aitzindari edo garbiketa-agente gisa. Bere toxikotasuna medio atzen hiruzpalau hamarkadetan baztertuz joan da bere erabilera orokortua.

Esposizio luzeak nerbio-sistemari, gibelari eta giltzurrunei eragiten die eta luzueegia bada heriotza ekar lezake.

## Ezaugarriak 
Karbono tetrakloruroaren molekulan kloro-atomoa tetraedro baten lau erpinetan kokatzen dira erdian karbono-atomoa dagoelarik, metanoan hidrogenoak kokatzen diren modu berean. Lotura kobalentez lotzen dira bost atomoak. Geometria horren ondorioz apolarra da.

Oso disolbatzaile egokia da olioen eta koipeen moduko substantzia apolarrak disolbatzeko. Iodoa ere disolbatzen du.

Uretan ez da disolbatzen eta hura baino dentsoagoa denez hondoratu egiten da beste fase likido bat eratuz. 

Karbono tetrakloruroa, bestalde, ozono-geruza kaltetzen du eta berotegi-gasa da. Atmosferan 85 urteko iraupena du deskonposatu aurretik. Arrazoi horiek medio Montrealgo protokoloak karbono tetrakloruroaren erabilera mugatu zuen.

Tenperatura handitan berotzean fosgenoa sortzen du.

## Sintesia 
Henri Victor Regnault-ek kimikari frantsesak sintetizatu zuen lehen aldiz 1839an kloroformoa kloroz tratatzean.

Egun metanoaren klorazioz sintetizatzen da eta, erreakzio-baldintzen arabera, sarri beste organokloratu batzuekin (klorometanoarekin diklorometanoarekin eta kloroformoarekin) nahastuta lortzen da. Kasu horretan destilazioz bereizten dira.

CH4 + 4 Cl2 -> CCl4 + 4 HCl

1950eko hamarkada baino lehen karbono tetrakloruroa karbono disulfuroa kloratuz sintetizatzen zen. 

CS2 + 3 Cl2 -> CCl4 + S2Cl2

## Erabilera 
Historikoki prozesu askotan usatu da karbono tetrakloruroa.

Laborategian ohiko erabilerako disolbatzaileetako bat zen konposatu organikoekin lana egiten zenean. Egun nagusiki infragorrizko espektrozkopiako laginak prestatzeko erabiltzen da nagusiki, argi-espektroaren uhin-luzera horietan xurgatzen ez duelako. Protoien erresonantzia magnetiko nuklearrezko espektroak egiteko disolbatzaile oso erabilia izan da karbono tetrakloruroak ez duelako hidrogenorik, baina egun disolbatzaile deuteratuak baliatzen dira nagusiki.

Hiru erabilera nagusi izan ditu industrian. Su-itzaltzaile moduan su likidoak zein elektrikoak itzaltzeko su-itzalgailuetan baliatu zen. Hozkailuetan erabiltzen ziren hoztaile fluoratuak, klorofluorohidrokarburoak alegia, sintetizatzeko aitzindarietako bat zen. Gordetako aleak zomorroez eta intsektuez babesteko karbono disulfuroarekin nahastuta, 20/80 proportzioan, fumigatzaile gisa baliatzen zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* klorometano
* diklorometano
* kloroformo
* organokloratu

## Kanpo estekak
Ryan Crouser

**Ryan Crouser** (1992ko abenduaren 18a) estatubatuar pisu jaurtitzailea eta disko jaurtitzailea da. Hiru aldiz urrezko domina olinpikoa eta errekor olinpikoa izandakoa. Crouser-ek munduko errekorra du pisu jaurtiketan, pista estalian zein aire librean. 2021eko ekainaren 18an, AEBetako Olinpiar Probetan 23.37m jaurti zituen Randy Barnesen 31 urteko errekorra (23.12m) gaindituz laugarren saiakeran.  2021eko urtarrilaren 24an 22,82m jaurti zituen Fayettevillen, Arkansasen, AEBetako pista estiko errekor berri bat ezartzeko.

Crouser bi aldiz jarraian txapeldun olinpikoa izan da. 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 22.52 metrorekin Olinpiar Jokoetako errekorra ezarriz. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan marka hori hobetu zuen 23,30m-ko jaurtiketarekin.

Crouser Track & Field News 2021 urteko Munduko Gizonezko Atleta izendatu zuten.  AEBetako Track & Field-en saririk gorena eman zioten, Jesse Owens saria , eta 2021ean ere finalista izan zen 2021eko Munduko Atletismoko Gizonezkoen Urteko Atletan,  World Athletics-ek, atletismoko nazioarteko gobernu-organoak ematen duen sarian. Munduko pista estaliko eta aire libreko eta Olinpiar errekorrak edukitzeaz gain, Diamond Leagueko errekor berria ezarri zuen ere.  2021eko denboraldiaren amaieran, Crouserrek 22m baino gehiago 163 aldiz baina gehiagotan jaurti zuen, historiako gehiena, eta historiako 22 metroko jaurtiketa guztien herena baino gehiago lortuta. 

2019ko Dohako (Qatarren) Atletismoko Munduko Txapelketan, Crouserrek zilarrezko domina irabazi zuen "inoizko pisu-jaurtiketa lehiarik handienean eta hurbilenean" . Lau aldiz NCAAko txapelduna da Texasko Unibertsitaterako pisu jaurtiketan. Aurretik urrezko domina irabazi zuen mutilen pisu jaurtiketan 2009ko Gazteen Munduko Txapelketan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lina Guérin

**Lina Guérin** (Paris, Frantzia, 1991ko apirilaren 16a), hamabosteko eta zazpiko errugbiko nazioarteko jokalari frantziarra da.

## Ibilbide profesionala 
Gaztaroan, tenisa, eskubaloia, hipika eta atletismoan ibiliko zen errugbian hasi aurretik.

2018an, Chγlly-Mazarin Errugbi Klubarekin sinatu, eta lehen partida Limogesen aurka jokatuko du, atzelari postuan.

Frantziako emakumeen hamabosteko errugbi-taldeko kide da Sei Nazio Txapelketan (2015).

Frantziako emakumeen errugbi-taldeko kide ere bada 2016ko Udako Joko Olinpikoetan.

2021ean, David Courteixek Tokioko Udako Joko Olinpikoetan parte hartzeko hautatu zuen; Urdinek (Frantziako selekzioa) zilarrezko domina jasoko zuten.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Frantziako taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Frantziako taldea: Coralie Bertrand, Anne-Cécile Ciofani, Caroline Drouin, Camille Grassineau, Lina Guérin, Fanny Horta, Shannon Izar, Chloé Jacquet, Carla Neisen, Séraphine Okemba, Chloé Pelle eta Jade Ulutule-k.
## Emaitzak
## Gainerako lorpenak 
### Talde nazionalean 
* Munduko Errugbi Kopa:
** 2. 2018an
## Ohoreak 
* Merituaren Nazio Ordenaren Zaldun (2021eko irailaren 8ko dekretua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kirol baliabideak: 
** Nazioarteko Olinpiar Komitea 
** EspritBleu 
** Emakumeen munduko zazpiko errugbi serieak
Mankomunitate (banaketa administratiboa)

Nafarroa Garaian, **mankomunitatea** unitate bat legez osatzen duten herrien multzoa da. Banaketa administratibo zaharkitua da, nahiz eta toki-erakunde tradizional batzuetan erabiltzen den, hala nola Erronkaribarreko Mankomunitatea.

Figura hori 1990eko Nafarroako Toki Administrazioaren Legeak aitortzen du, eta, horri esker, organo propio bat du, hala nola Erronkaribarko Batzorde Nagusia.

Badira beste banaketa tradizional berezi batzuk, praktikan mankomunitateekin parekatuak: Aezkoa Ibarreko Komunitatea, Errege Bardeako Komunitatea, Zaraitzu Ibaxako Unibertsitatea eta Baztan Ibarreko Unibertsitatea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Unibertsitate
* Komunitate
* Korredu

## Kanpo estekak
Artesao

**Artesao** Nabaskoze almiranterriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.

1366n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Aizpurgiko Almiranterrira pasa ziren.

Bertako biztanleak *artesaotarrak* ziren.

## Izena 
Artesao toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Artesana* (1027)
* *Artesano* (1064)
* *Artesano* (1342)
* *Artessano* (1349)
* *Arthesano* (1366)
* *Artesano* (1534)
* *Artesano* (1800)
* *Artesao* (1898)
* *Artesao* (1975)

## Geografia 
Artesao Nabaskoze almiranterrian barruan dago, Zaraitzu ibaiaren ibar geografikoan. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Aezkoa eta Erronkaribar ibarren artean. Ibai hau Irati ibaiaren adarra da.

### Ingurune naturala eta kokapena 
Nabaskozeko Almiradioa Nafarroako Foru Komunitatearen ekialdean dago. Nabaskoze kontzejuak edo almiradioburuak 636 metroko altitudea du itsas mailatik. Bere barruan bi unitate geomorfologiko handi bereizten dira: hegoaldean mendilerro bat eta iparraldean ordoki uhindu bat. Idokorriko mendilerroak Nabaskoze udalerriaren eta Gazteluberri eta Erromantzatua udalerrien arteko muga markatzen du. Mendebaldean, Idokorri gainak eta Illongo mendilerroak osatzen dute. Azken horren barruan daude San Kiriko mendia (1172 m), Monda (1281 m), Collado (1219 m) eta Borregil (1420 m). Mendilerroa Zaraitzu ibaiak mozten du zeharka, Aizpurgiko arroila eratuz. Goi-lautada uhindua udalerriaren iparraldean zabaltzen da, Zaraitzu eta Biniese ibaien artean, batez beste 790 metroko altuera du eta bi ibaien haranen artean dago zintzilik.

### Klima eta landaredia 
Artesaok klima submediterraneoa du, hego-mendebaldeko zenbait puntu izan ezik, horiek subatlantikoak baitira, eta foke eta karasol babestuak, gune mediterraneoak baitira. Urteko batez besteko tenperatura 12º eta 9 ° C artekoa da, urteko prezipitazioak 1000 eta 1400 mm artekoak, urtean 100 eta 120 egun euritsu bitartean gertatzen dira, eta ebapotranspirazio potentziala 700 eta 650 mm artekoa.

Almiranterriko baso-azaleraren % 42,6 pinu gorriak dira. Eremu hezeenetan pagoek populatzen dute, baso-azaleraren eta haritzen % 22,6, eta arroila eta karasoletan, klimatologikoki Mediterraneoko enklabeak direnak, arte artadi karraskak, % 3,4. 317 ha inguru birpopulatzekoak dira, batez ere basoko pinuak (baso-azalera osoaren % 20,2), Austriako pinu beltzak % 26,6 eta Austriako larizioak % 23,7.

#### Estazio meteorologikoak 
Nabaskoze almiranterrian dagoen, Nabaskoze kontzejuan, itsasoaren mailatik 615 metrora, Nafarroako Gobernuak 1928n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Bere zitaletako bat Leireko monasterioari eman zioten 1099n. XIII. mendean jenderik gabe egongo zen. Haren izena, XIV. mendean Nafar Koroaren mende zegoena, gero Aizpurgikoari erantsi zitzaion.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nabaskoze
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Fanny Horta

**Fanny Horta** (Perpinyà, Ekialdeko Pirinioak, Frantzia, 1986ko urtarrilaren 22a), hamabosteko eta zazpiko errugbi-jokalaria da (1,65 m garaiera eta 59 kg), eta erdiko  postuan jokatzen du

## Biografia 
Emakumeen hamabosteko errugbiko 2006ko eta 2010eko Mundu Kopa jokatuko duen Frantziako taldearen partaide izango da. Klubean, USAT XV Toulouges-ean ibili da.

Frantziako emakumeen errugbi-taldearen kapitaina izango da 2016ko Udako Joko Olinpikoetan.

2018ko apiriletik aurrera, hemezortzi laguneko taldeko Atleten Batzordeko kide izango da, Martin Fourcadek zuzenduko duena, eta, bereziki, 2024ko Joko Olinpiko eta Paraolinpikoen prestakuntzan egingo du lan.

2021ean, David Courteixek Tokioko Udako Joko Olinpikoetan parte hartzeko hautatu zuen. Urdinek (Frantziako selekzioa) zilarrezko domina jasoko zuten.

2021eko abuztuaren 16an bukatuko du bere kirol-ibilbidea, lehiaketa olinpikoaren ondoren.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Frantziako taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Frantziako taldea: Coralie Bertrand, Anne-Cécile Ciofani, Caroline Drouin, Camille Grassineau, Lina Guérin, Fanny Horta, Shannon Izar, Chloé Jacquet, Carla Neisen, Séraphine Okemba, Chloé Pelle eta Jade Ulutule-k.
## Emaitzak
## Gainerako lorpenak 
### Talde nazionalean 
* Munduko Errugbi Kopa:
** 2. 2018an]]
## Ohoreak 
* Merituaren Nazio Ordenaren Zaldun (2021eko irailaren 8ko dekretua).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kirol baliabideak: 
** Nazioarteko Olinpiar Komitea 
** EspritBleu 
** Frantziako Errugbi Federazioa (Zazpiko errugbia)
** Emakumeen munduko zazpiko errugbi serieak
Peacemaker

***Peacemaker*** edo ***peace maker*** () izan daiteke:
* *Peacemaker*, Kool and the Gang taldearen abestia;
* *PeaceMaker*, ImpactGames estatubatuar estudioaren bideo-jokoa;
* *Peace Maker* (2008), Doc Gynécoren albuma;
* Peacemaker, DC Comics unibertsoko pertsonaia;
* Colt Single Action Army, 1872ko errebolberraren ezizena;
* *Peacemaker*,  HBO Maxeko telesaila;
* Convair B-36 Peacemaker, Convair enpresako hegazkin militarra.
Colt Single Action Army

**Colt Single Action Army**, **Colt 45** edo **Colt Peacemaker** erabilera sinpleko errebolbera da, .45 Colt munizioa erabiltzen duena. Sei kartutxoko edukiera zuen danborra oso ezaguna izan zen XIX. mendearen amaierako AEBetako Mendebalde Urrunean. Errebolber prototipikoa da, eta ziur aski historiako lehen arma labur fidagarria.

## Historia 
Colt konpainia izan zen arma honen sortzailea, bere garaian iraultzailea izan zen. Hasiera batean Estatu Batuetako Armadarentzat diseinatu zuten, 1873an arauzko armatzat hartu zuena. Peacemakerrak Colt 1860 ordezkatu zuen eta Armadaren arma ofiziala izan zen 1892ra arte, noiz ekintza bikoitzeko Colt errebolberrak (DA) ordezkatu zuenean.

Peacemakerren ospea ez zen arlo militarrera bakarrik mugatu. Urte gutxiren buruan, Estatu Batuetako herritar askok Coltek fabrikatutako milaka unitateetako bat eskuratu zuten. Errebolber honek ere protagonismo nabarmena izan zuen Mendebaldeko konkistan. Zentzu horretan, Winchester M1873 fusilaren kalibre bereko munizioa erabiltzeak arma labur gisa ezagutarazten lagundu zuen.

Colt Peacemaker Mendebalde Urruneko errebolber ospetsuenetako bat da, eta Wyatt Earp eta William “Bat Masterson” Barclayk erabili zuten, besteak beste.

## Erabilera zineman 
Colt Peacemaker asko erabili zuen zinema-industriak (Peacemaker mito-kategoriara igotzeko balio zuen), pantailako izar handiei lotutako errebolberra baitzen, hala nola John Wayne, Gary Cooper eta batzuetan Clint Eastwood, nahiz eta azken horrek Colt Navy bat izan. Hauek ere erabili zuten: Theodore Roosevelt, bere inizialak grabatuta zituena, eta George S. Patton, bi erabiltzen zituena. Mendebalde Urrunean girotutako *Back to the Future Part III* filmean ere, arma-saltzaile batek Peacemaker bat oparitzen dio Michael J. Foxen pertsonaiari, Thomas Wilson aktoreak antzeztutako «Mad Dog Tannen» -en aurkako duelu batean erabil dezan. Metal Gear bideo-jokoen saga ospetsuko Revolver Ocelot pertsonaiak erabiltzen duen errebolberra ere bada. *The Expendables* film sailean, Sylvester Stallonek antzeztutako pertsonaiak, Barney Rossek, armaren bertsio aldatua erabiltzen du, kanoia moztuta eta gasak konpentsatuta.

## Bibliografia 
*Bowen, Hamilton: The Custom Revolver, Louisville, Tenn, Bowen Classic Arms 2001
*Keith, Elmer: Sixguns by Keith, New York, Bonanza Books 1955 and 1961
*Taffin, John: Big Bore Handguns, Iola, WI, Krause Publications 2002
*Taffin, John: The STI Texican 45 Colt, American Handgunner Magazine May/June 2008 p. 56, San Diego, CA Publisher's Development Corp. 2008
*Venturino, Mike: The Other Old West Sixguns GUNs Magazine page 48 San Diego CA mayo de 2008
*Wilson, R.L. : “Colt, An American Legend” New York-London:Artabras, A division of Abbeville Publishing Group 1985
*W.H.B Smith: Book of Pistols and Revolvers, 7th Edition, Harrisburg, PA, Stackpole Books 1968

## Kanpo estekak
Sonya Walger

**Sonya Walger** (Hampstead, Londres, 1974ko ekainaren 6a) Ingalaterrako aktorea da, *Lost* telesailean Penny Widmore-ren papera betetzeagatik ezagun egin dena.

## Biografia 
Aita argentinarra eta ama ingelesa ditu eta ingelesa eta gaztelera ama hizkuntzak ditu. Frantsesez ere ongi mintzo da.

Telebista britainiarrean hasi zen aktore lanetan. 1999an *Goodnight Sweetheart* eta *The Vice* telesailetan agertu zen.

2001ean Estatu Batuetara joan zen eta *The Mind of the Married Man* telesailean ohiko aktorea izan zen, 20 ataletan agertu baitzen. Bi denboraldi osatu ondoren telesaila bertan behera gelditu zen. 2004an *The Librarian: Quest for the Spear* telefilmeko protagonista taldekoa izan zen eta Saturn Awards sarietarako izendapena jaso zuen. Ondoren *CSI: NY* telesailean 10 ataletan agertu zen. 2006 eta 2010 artean *Lost* telesailean Penny Widmore izan zen eta berriz ere Saturn Awards sarietarako izendatua izan zen. *Lost* telesailean ari zen bitartean beste hainbat telesailetan ere agertu izan zen, *Terminator: The Sarah Connor Chronicles* telesailean esate baterako.

Hurrengo urteetan hainbat telesail, telefilme eta film luzetan agertu da, aipagarriena *The Factory,* 2012ko filmea.

## Bizitza pertsonala 
Davey Holmes ekoizlearekin ezkondu zen 2009an. Bi semealaba ditu, Billie Rosie 2013an jaioa eta Jake 2015ekoa. 2013. urtean naziotasun estatubatuarra eskuratu zuen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.imdb.com/name/nm0907427/ Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai]
Flippity

Ikasgelarako doako webgune bat da. 27 aukera eta jolas sortu daitezke Flippity tresnarekin. Hauek dira aukerak:

Flashcardak, Izen aukeraketa erruleta, taldekatzeak egitea, silly sentense (esaldi eroak), escape-room edo giltzatutako erronkak, bikoteak egitea, memoria jolasa, 3 lerroan, bingoa, denbora-lerro interaktiboa, txapa edo insigniak, sailkapen taulak, idazketa-abiaduta-probatzailea (mekanografia), ortografia-hitz kudeatzailea, hizkizopa, gurutzegrama, hitz nahasi puzlea, urkatua, Wordle, aurrerapen adierazlea, hitz hodeia, hitz artistikoa (jerogrilikoa, zeinu hizkuntza, braile...), MadLibs, txapelketetarako parentesia, ziurtagiria eta autoebaluazio galdetegia.
Winchester (arma)

**Winchester** Winchester Repeating Arms Companyk ekoiztutako edozein palanka-fusila da, bere 1873ko modeloa ospetsuena bazen ere.

Winchesterra 1866an sortutako arma bat da eta bere hedapen zabalaren ondorioz (eta nahiz eta bere motan lehena ez izan) XIX. mendearen bigarren erdiko errepikapen-fusilaren sinonimoa izatera iritsi da; hau da, palankatxo berri baten bidez anka hustuz behin baino gehiagotan tiro egiteko aukera ematen zuten lehen fusil eta karabinena. Modelo hau Oliver Winchesterren ekimenez egin zen eta 1860ko urrian patentatu zuten Henry fusilaren kopian eta hobekuntzan oinarrituta.

Winchester "mendebaldea konkistatu zuen arma" bezala ezagutzen dute Estatu Batuetan, batez ere western generoko filmetan behin eta berriz agertu delako (adibidez, John Waynek 1930 eta 1940ko hamarkadetan protagonizatu zituenetan). Ospe hori ez da guztiz zehatza, Mendebaldeko lehen konkista tiro azkarreko fusilen beste modelo batzuekin egin baitzen, nahiz eta Winchesterren popularizazioak bai masifikatu zuen estatubatuar konkistatzaile eta amerindiar gerlarien arteko borroka teknologikoa. Zentzu horretan, esanguratsua da errepikapen-fusilen inportantzia bermatu zuen gatazka- Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila (1861-1865)- Winchesterra merkaturatu aurrekoa dela.

## Kanpo estekak
Winchester (argipena)

**Winchester** izan daiteke:

## Toponimoak 
* Winchester, Ingalaterrako hiria.
* Winchester, Indianako hiria.
* Winchester, Massachusettsko hiria.
* Winchester, Tennesseeko hiria.
* Winchester, Virginiako hiria.

## Armak 
* Winchester, palanka-fusila.
* Winchester Repeating Arms Company, konpainia.

## Zinema 
* Winchester '73, western generokoa.
Shannon Izar

**Shannon Izar** (Londres, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1993ko maiatzaren 8a), hamabosteko eta zazpiko errugbi-jokalari frantziarra da. RC Chilly-Mazarin taldean eta Frantziako selekzioan jokatzen du hegaleko gisa.

## Biografia 
### Ibibide profesionala 
Atleta dotorea, Castres taldean, atletismoko heptatloia praktikatuko du 2011 arte. Errugbirako lehen lizentzia hamabosteko errugbi-klub batean hartu zuen, Lillen, 2012an unibertsitatera itzultzean, eta, hiru hilabete geroago, lehen hautaketa lortu zuen. 2013ko azaroaren 2an jokatuko du Frantziarekin lehen nazioarteko partida, Kanadaren aurka.

Moskun jokatutako 2013ko Errugbi Mundu Kopan (2013ko ekainaren 28tik 30era), Shanon Izar Frantziako puntu-markatzailerik onena izango da: 4 entsegu, 20 puntu guztira eta zortzigarren postua Mundu Kopako sailkapen orokorrean

Emakumeen Hamabosteko Errugbi Mundu Kopan parte hartuko du 2014. urtean, Frantzian 2014ko abuztuaren 1etik 17ra jokatuko dena.

2016ko Udako Joko Olinpikoetako zazpiko errugbi-selekzioaren lehen partidan, lesioa jasango du ezkerreko izterrean, eta ezin izango du lehiaketarekin jarraitu.

2017an, Irlandako Emakumeen Hamabosteko Errugbi Mundu Kopa jokatzeko aukeratu zuten. Australiaren eta Irlandaren sailkapen-partidak eta Ingalaterraren aurkako final-aurrekoa jokatuko ditu titular gisa, eta, batez ere, Australiaren aurka nabarmenduko da, 25. minuturako hirukoitz bat inskribatzen baitu.

2021ean, David Courteixek Tokioko Udako Joko Olinpikoetan parte hartzeko hautatu zuen. Urdinek (Frantziako selekzioa) zilarrezko domina jasoko zuten.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Frantziako taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Frantziako taldea: Coralie Bertrand, Anne-Cécile Ciofani, Caroline Drouin, Camille Grassineau, Lina Guérin, Fanny Horta, Shannon Izar, Chloé Jacquet, Carla Neisen, Séraphine Okemba, Chloé Pelle eta Jade Ulutule-k.
## Emaitzak
### Bizitza pribatua 
Gurasoak Vénèsen bizi dira (Tarn). Shannon Izar-ek fisioterapiako ikasketak egiten jarraitzen du.
## Gainerako lorpenak 
; Hamabosteko errugbia

* Frantziako emakumezkoen 1. mailako txapelketa (Lille):
** Txapelduna: 2016
* Sei nazioetako txapelketa (Frantzia):
** Irabazlea (1): 2014 (Grand Chelem)
* Munduko Hirugarren Errugbi Kopa, 3. 2014 eta 2017an
; Zazpiko errugbia
* 2. 2018ko Munduko Errugbi Kopan
## Ohoreak 
*Merituaren Nazio Ordenaren Zaldun (2021eko irailaren 8ko dekretua).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kirol baliabideak: 
** Nazioarteko Olinpiar Komitea
** EspritBleu 
** Frantziako Errugbi Federazioa (Zazpiko errugbia)
** Emakumeen munduko zazpiko errugbi serieak
Paul Kane

**Paul Kane** (Mallow, Cork konderria, 1810eko irailaren 3a - Toronto, 1871ko otsailaren 20a) kanadar margolaria izan zen.

Irlandan jaio zen militar ingeles baten semea eta hamar urterekin Kanadara emigratu zuen familiarekin. Bere heziketa artistikoa autodidakta izan zen eta bi bidaia egin zituen Europara maisu handien margolanak kopiatzera.

Bi bidaia egin zituen 1845ean eta 1846tik 1848ra Torontotik Kanadako ipar-mendebaldera, bigarrena Hudson Badiako Konpainiak finantzatua. Bi bidaietan, Lehen Nazioetako kideen zirriborroak eta apunteak egin zituen. Itzuleran, zirriborroak aprobetxatu zituen ehun olio-margolan baino gehiago egiteko. Arrakastaz erakutsi zituen bere lanak 1848 eta 1852an, eta margolaritzatik bizitzea ahalbidetu zioten enkarguak jaso zituen.

## Iruditegia 

Kane Selfportrait.jpg|Autoerretratua, c. 1845
Kane Mrs Clench.jpg|(ca. 1834–36) Mrs. Eliza Clarke Cory Clench
Kane Lake Huron Sketch.jpg|Ojibwa camp at the shores of Georgian Bay
Cree pipe stem carrier-Cree warrior.jpg|thumb|A Plains Cree warrior and pipe stem carrier. Seen along the North Saskatchewan River, Saskatchewan.
Kane Jasper House.jpg|thumb|Jasper's House, 1846.
Kane Lodge.jpg|The interior of a ceremonial lodge in the Columbia River region, 1846
Mount St Helens erupting at night by Paul Kane.jpg|Mount St. Helenserupting at night
Kane Winter Scene.jpg|Winter Scene, Rocky Mountains, 1846
Kane Fort Edmonton.jpg|Fort Edmonton
Kane Flathead Child.jpg|Flathead Child
Kane Flathead Woman Sketch.jpg|Cowlitz woman (Caw Wacham)
Kane Caw Wacham.jpg|Flathead woman and child (Caw Wacham)
Kane Lake Huron Oil.jpg|Indian encampment on Lake Huron, 1848–50
Kane Assiniboine hunting buffalo.jpg|Assiniboine hunting buffalo, 1851–56
Kane The Surveyor.jpg|The Surveyor: Portrait of Captain John Henry Lefroy, ca. 1845

## Kanpo estekak
Chloé Jacquet

**Chloé Jacquet** (Viriat, Ain, Frantzia, 2002ko apirilaren 17a), hamabosteko eta zazpiko errugbi-jokalari frantziarra da. 

## Biografia 
Viriaten jaio zen, eta LOUrekin (Lyon Olimpique Universitaire rugby) jokatzen du 2017az geroztik.

2020ko Udako Joko Olinpikoetan, Frantziako taldearekin hartu zuen parte, eta zilarrezko domina lortu zuen.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Frantziako taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Frantziako taldea: Coralie Bertrand, Anne-Cécile Ciofani, Caroline Drouin, Camille Grassineau, Lina Guérin, Fanny Horta, Shannon Izar, Chloé Jacquet, Carla Neisen, Séraphine Okemba, Chloé Pelle eta Jade Ulutule-k.
## Emaitzak
## Ohoreak 
* Merituaren Nazio Ordenaren Zaldun (2021eko irailaren 8ko dekretua).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kirol baliabideak: 
** Frantziako Errugbi Federazioa (zazpiko errugbia)
Indianoaren etxea (Villabuena Araba)

thumb|250px|Santiago Matamorosen erliebea.
**Indianoaren etxea** edo **Peciña Samaniego jauregia** Arabako Villabuena herrian dagoen eraikina da. 1608 eta 1610 urte artean eraiki zen.

## Historia 
Andres de Bençak eraiki zuen, 1608 eta 1610. urteen artean, Pedro Peciña Samaniegok aginduta. Pedro Peciña Samaniego Santiago de Compostelako arkediano eta kanonigoa zen. Indianoaren etxean, bestetik, bizi izan ziren Villabuenako zenbait pertsonaia karlista garrantzitsu, Francisco de Paula Rivas kasu.

## Ezaugarriak 
Jauregia barroko estilokoa da, eta Santiago Matamorosen erliebe batez hornituta dago. Barruko egitura eta dekorazioa ondo gorde egin da. Harmarria,  beste nonbaitetik eramana, XVIII. mendean jarri zen egungo tokian.

## Mamua 
Herrian esaten denaren arabera, etxean mamu baten pausuak entzuten omen dira. Tradizioak dioenez, militar karlista baten espiritua da. Frantzian hil zen, gorpuzkinak Baionan lurperatu zituzten, baina haren uniformea Villabuenara eraman zuten. Antza, mamua bere jantziaren bila dabil eta hori erakusteko dagoen tokiraino doa. Agerpen horren ezaugarria da gauez eta egunez entzuten zaiola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Etxearen mamuaren inguruko informazioa Radio Euskadi(https://eu.wikipedia.org/wiki/Radio_Euskadi)n.]
Luhanskeko Herri Errepublika

**Luhanskeko Herri Errepublika** edo **Luganskeko Herri Errepublika** (; ), **LHE** edo **LPR** gisa laburtua, Errusiako errepublika bat da, Ukrainak erakunde terroristatzat izendatua. Luhanskeko oblastean dago, Donbass eskualdean, nazioartean Ukrainaren mendeko aitortuta dagoen lurraldea, Errusiar Federazioak izan ezik. Luhansk, lurraldeko hiririk jendetsuena, da hiriburua. Errepublikako biztanleak 1,5 milioi inguru dira. Luhanskeko Herri Errepublikak bere burua estatu konstituzional demokratiko gisa aldarrikatzen du. Egungo estatuburua Leonid Pasetxnik da.

LPRk Ukrainarekiko independentzia aldarrikatu zuen 2014ko Ukrainako iraultzaren ondoren, Donetskeko Herri Errepublikarekin (RPD) eta Krimeako Errepublikarekin batera. Independentzia aldarrikapenaren ondoren, Ukrainarekin indarrean dagoen gatazka armatua izan zen. LPR eta DPRk laguntza humanitarioa jasotzen dute Errusiatik. NATOren eta Ukrainaren arabera, Errusiak ere laguntza militarra eman die matxinoei, Errusiak ukatu ohi duen baieztapena.

Ukrainako legediak "aldi baterako okupatutako lurralde" gisa deskribatzen du LPRren eremua, eta LPRren gobernua Errusiako Federazioaren administrazio okupatzaile gisa deskribatzen da. 2014ko iraileko Minskeko Akordioak, ESLA, Ukraina eta Errusiako ordezkariek sinatutakoak -eta LHEko eta DHEko buruek, estatusik aitortu gabe-, helburu zuen gatazka gelditzea eta Ukrainako matxinoek kontrolatutako lurraldea berreskuratzea, eremurako autonomia handiagoaren truke, baina akordioa ez zen inoiz erabat aplikatu.

Errusia kenduta, NBEko estatu kide batek ere ez du independentzia onartzen. Ia hasieratik Errusiako gobernuak emandako agiriak onartzen zituen, hala nola nortasun-agiriak, diplomak, jaiotza- eta ezkontza-ziurtagiriak eta ibilgailuen matrikulak. 2022ko otsailaren 21ean, Vladimir Putin Errusiako presidenteak Luhansk eta Donetsk Herri Errepublikak Estatu independente gisa onartzeko asmoa iragarri zuen, eta hortik gutxira Errusiako Gobernuaren iritzira Errusiako probintzia bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henschel

**Henschel & Sohn** (*Henschel and Son*) Kasselen kokatutako Alemaniako enpresa bat zen.

Georg Christian Carl Henschelek 1810ean sortu zuen fabrika Kasselen. Bere semeak, Carl Anton Henschelek, beste lantegi bat sortu zuen 1837an. 1848an konpainia lurrunezko lokomotorrak fabrikatzen hasi zen.

XX. mendean, Alemaniako lokomotorren ekoizle handiena bihurtu zen, kamioiak (1925–1974), tankeak, hegazkinak, armak, diesel motorrak, autobusak eta trolebusak fabrikatzeaz gain.

## Bigarren Mundu Gerra 
1935 hasieran, Henschel Panzer I tankeak fabrikatzen hasi zen. Bigarren Mundu Gerran, 1939-1940an, Panzer III tankeen eskala handiko eraikuntza hasi zen eta Tiger I  tankeena 1941ean hasi zen. Henschel Panzer VI Tigerren eraikitzaile nagusia izan zen. 1945ean, enpresak 8.000 langile baino gehiago zituen 12 orduko bi txandatan.

Henschel-en instalazioak aliatuen bonbardaketen helburu garrantzitsuenetako bat izan ziren eta ia suntsitu egin ziren.

## Gerraostea 
Enpresak 1948an ekin zion berriro jarduerari. 1964an *Rheinische Stahlwerke* erosi eta *Rheinstahl Henschel AG* bihurtu zen, 1976an *Thyssen Henschel*, eta 1990ean *ABB Henschel AG* . 1996an konpainia *ABB Daimler Benz Transportation Adtranz* bihurtu zen eta 2002 inguruan Bombardierrek (Kanada) erosi zuen. Kasseleko fabrika oraindik existitzen da eta munduko lokomotorren fabrika handienetako bat da.

## Kanpo estekak
Carla Neisen

**Carla Neisen** (Grenoble, Isère, Frantzia, 1996ko martxoaren 8a), hamabosteko eta zazpiko nazioarteko errugbi-jokalari frantziarra da, eta erdiko bezala aritzen da klubean, Blagnac rugby taldearekin eta Frantziako taldean 2012z geroztik.

## Biografia 
Carla Neisen Anderson Neisenen ahizpa gazteena da, eta Enzo Hervéren lehengusina.

2017an, Irlandako Emakumeen errugbi Mundu Kopa jokatzeko aukeratu zuten.

BTS MUCko (Unitate Komertzialen Administrazioa) ikasle da.

2018an, Galesen aurkako azken egunean, martxoaren 16an, Colwyn Bayko Eirias estadioan, entsegu bat lortu zuen 67. minutuan. Frantziak 3–38 irabaziko du, eta Grand Slam eskuratuko du.

2021ean, David Courteixek Tokioko Udako Joko Olinpikoetan parte hartzeko hautatu zuen. Urdinek (Frantziako selekzioa) zilarrezko domina jaso zuten.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Frantziako taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Frantziako taldea: Coralie Bertrand, Anne-Cécile Ciofani, Caroline Drouin, Camille Grassineau, Lina Guérin, Fanny Horta, Shannon Izar, Chloé Jacquet, Carla Neisen, Séraphine Okemba, Chloé Pelle eta Jade Ulutule-k.
## Emaitzak
## Gainerako lorpenak 
### Talde nazionalean 
; Hamabosteko errugbia
* Emakumezkoen Sei Nazioetako Txapelketa:
** Irabazlea: 2018 (Grand Slam)
* Hamabosteko errugbiko Mundu Kopa:
** 3. 2017an
; Zazpiko errugbia
* Joko Olinpikoak
* Munduko Errugbi Kopa:
** 2. 2018an
## Ohoreak 
* Merituaren Nazio Ordenaren Zaldun (2021eko irailaren 8ko dekretua).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kirol baliabideak
** Frantziako Errugbi Federazioa (zazpiko errugbia) 
** Frantziako Errugbi Federazioa (hamabosteko errugbia) 
** Emakumeen munduko zazpiko errugbi serieak
Hwang Dae-heon

**Hwang Dae-heon** () (Anyang, 1999ko uztailaren 5a), patinatzaile hegokorearra da. Neguko Olinpiar Jokoetan hiru domina eskuratu ditu, 2018an eta 2022an.

## Ibilbidea 
2016ko Gazte mailako Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen 1.000 metrotako distantzian. Urte berean munduko errekorra ezarri zuen 1.000 metrotako distantzian.

2018ko Munduko txapelketatan emaitza bikainak lortu zituen, bi probatan txapelduna izan zen eta sailkapen nagusian hirugarren egin zuen. Urte hartan etxean jokatu zituen Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat baino ezin izan zuen eskuratu, 500 metrotako proban hain zuzen ere. 

2022ko Pekingo Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen 1.500 metrotan eta 5.000 metro errelebotan zilarra lortu zuen. Bere proba gustokoena 1.000 metrotakoa da, baina beste patinatzaile batekin talka egitearren finalerdietan deskalifikatu eta ezin izan zuen dominaren lehian aritu.

## Txapelketak 
## Errekorrak 
1.000 metrotako marka Munduko errekorra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oleksandr Sydorenko

**Oleksandr Oleksandrovitx Sydorenko** (; ; Mariupol, 1960ko maiatzaren 27a - *ibidem*, 2022ko otsailaren 20a) ukrainar igerilaria izan zen.

Talde sobietarrean lehiatu zen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta urrezko domina irabazi zuen 400 metro estiloko proban. Munduko txapeldun eta Europako txapeldun ere izan zen 200 metro estiloko proban. Gero waterpolo talde bateko entrenatzailea izan zen.

Julia Kruglova igerilariarekin ezkonduta egon zen, Moskuko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuena.

## Kanpo estekak
Qi Guangpu

**Qi Guangpu** () (Nanjing, 1990eko urriaren 20a) eski akrobatikoan lehiatzen den kirolari txinatarra da eta 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan bi domina lortu zituen, bata urrezkoa eta bestea zilarrezkoa. Airezko jauzietan espezializaturik dago.

## Ibilbidea 
Lau Olinpiar Jokotan hartu du parte baina 2022 artean ez du dominarik lortu. Sotxi 2014an laugarrena izan zen, podiumetik gertu beraz, Vancoucer 2010 eta Pyeongchang 2018an zazpigarren egin zuen. Ondoren talde mistoan zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izturitzeko txirulak

**Izturitzeko txirulak** Izturitzeko leizean aurkitutako musika tresna paleolitiko multzo bat dira. Zaharrena Aurignac aldikoa da eta berriena Madeleine aldikoa, baina gehiengoa Gravette aldikoak dira. Europan aurkitutako Paleolitoko musika tresnak ez dira asko, baina aurkitutako herena baino gehiago Izturitzen egindakoak dira.

Txirulak sai hezurrekin egindakoak dira, baina ez dago argi nola jotzen ziren: zuzenean putz egiten, ezpainen bidez airea botatzen edo mihi bat erdian jarrita, klarinete batean bezala. Zuloetatik gertu marka batzuk dituzte, agian jotzearekin lotuta daudenak. Musikak harremana izan dezake Izturitzen maiz egiten ziren bilera handien funtzio sozialarekin. Gaur egun, Saint-Germain-en-Layeko Arkeologia Museo Nazioalean gordetzen dira.

## Paleolitoko aerofonoak 
Gizaki anatomikoki modernoak musika egiten du munduan zehar, eta pentsatzekoa da iraganetik datorren ohitura dela, baina zaila izaten da musika instrumentu horiek aztarnategietan aurkitzea. Arkeologoek zulatutako hezurrak aerofonotzat hartzen dituzte, ez delako bestelako funtziorik ezagutzen, eta soinua egiteko aukera dutelako. Munduan aurkitutako zaharrena Divje Babekoa da (Eslovenia), leize-hartz baten femurrean egindako lau zulokoa, orain dela 43.000 urte inguru egina. Hala ere, tresna hori Neandertalei egozten zaie, eta eztabaida iturri nabarmena da. Eztabaidagarria den kasu hori kenduta, beste guztiak gizaki modernoei egozten zaizkie, eta Europan 54 inguru aurkitu dira, horietatik % 37 Izturitzen. Akitanian hainbat aurkitu dira: Lespaux, Pair-non-Pair, Peyrat, Les Roches, Blanchard, La-Roque-Saint-Christophe, Laraux edo Le Placarden aurkitutako hirurak. Europan aurkitutako gainontzeko gehienak Alpeen iparraldekoak dira.

## Ezaugarriak 
Aztarnategian 15.000 eta 35.000 urte arteko 23 txirula zati aurkitu ziren, eta atal batek bereziki, 4 zulo agertzen dituelarik, balio berezia dauka, arkeologia esperimentala egitea ahalbidetzen duelako. Hemen aurkezten dira erreferentzia zenbaki bakoitzari lotutako tresnak, bideo honetan ikusten den bezala:
erdian|thumb|599x599px|Juan Mari Beltran Izturitzeko txirularen erreplika bat jotzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak