Gorraitz (Artzibar)

thumb|Eliza eta hilerria
thumb|Herriko etxe bat eta azienda
**Gorraitz** —edo, izen bereko beste herrietatik bereizteko, **Gorraitz Artzibar**— Artzibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *gorraiztarrak* dira.

## Izena 
Gorraitz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Goralis* (1274)
* *Gorayriz* (1275)
* *Gorrariz* (1277)
* *Gorraiz* (1311)
* *Gorrayz* (1366)
* *Gorraiz* (1532)
* *Gorraiz* (1534)
* *Gorrayz* (1591)
* *Gorrariz* (1707)
* *Gorraiz* (1767)
* *Gorraiz* (1800)
* *Gorrariz* (1829)
* *Gorraiz* (1945)
* *Gorraitza* (1989)
* *Gorraitz* (1990)

## Geografia 
Gorraitz Artzibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan. 

### Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

#### Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Bere inguruan, Biskaxun historiaurreko herrixka dago.

Hainbat urtez jenderik gabe egon zen eta berriz ere jendea bizi da. Suak edo etxeak zenbatzeko garaian, 1366an bi izatetik 1587an gehienez lau izatera igaro zen. Biztanleei dagokienez, maximoa 1858an izan zen (43), eta 36 1930ean (60ko hamarkadan jenderik gabe geratu zen), eta 1981az geroztik berriz ere erroldatuta egon da. Azken urteetan, erroldatzea 10-7 pertsonakoa izan da.

## Demografia 
 biztanle zituen Gorraitzek.

## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Artzibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Erroibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Artzibarrek atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Artzibarrera azpieuskalkian (Hegoartzibartar aldaera). Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Artzibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

## Ondasun nabarmenak 
* San Martin eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artzibar
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Artzibarko Udalako webgune ofiziala