open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sekuoia Parke Nazionala

**Sekuoia Parke Nazionala** (ingelesez *Sequoia National Park*) Estatu Batuetako Kalifornia estatuan dagoen Sierra Nevada mendikatearen hegoaldean dago, Visalia hiriaren ekialdean. 1890an bilakatu zen parke nazionala, Yellowstone Parke Nazionalaren ondoren Estatu Batuetako bigarrengoa izan zelarik. Parkeak 1.635 km²-ko azalera du.

## Iruditegia 

Image:United States - California - Sequoia National Park - 01.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 02.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 05.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 06.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 07.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 08.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 09.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 11.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 12.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 13.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 15.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 16.jpg
Image:United States - California - Sequoia National Park - 17.jpg

## Kanpo estekak 
* Sekuoia Parke Nazionalaren webgunea
Hayden Panettiere

**Hayden Lesley Panettiere** (Palisades, New York, AEB, 1989ko abuztuaren 21a - ) aktore eta pop abeslari estatubatuarra da.

## Lanak 
### Diskografia 
#### Singleak 
### Filmografia 
## Kanpo loturak 
*  Hayden Panettiereren webgunea
*  Hayden Panettiere IMDbn
87 Silvia

**Silvia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 87. asteroidearen izena da. Silvia, asteroide ilargi bat baino gehiago duen lehen asteroide ezaguna izateagatik da garrantzitsua. Asteroide gerriko asteroiderik handienetako bat da, 260,9 kilometroko diametroarekin, eta, bere orbitagatik, eguzkitik 3,49 unitate astronomikoko distantziara dagoena, 65 Cibeles asteroidearen familiakoa da.

## Aurkikuntza eta izendapena 
Madrasetik aurkitu zuen Norman Robert Pogsonek, 1866ko maiatzak 16an. Paul Hergetek bere *Planeta ipotxen izenak* lanean, izena, Camille Flamarion astronomoaren lehen emaztea zen Silvie Petiaux-Hugo Flammarionen omenezkoa dela dio, baina, asteroide honen aurkikuntza iragartzen zen artikuluan, Pogsonek, izena, Romulo eta Remoren ama zen Rhea Silviari erreferentzia eginez aukeratu zuela azaldu zuen.

## Ezaugarri fisikoak 
Silvia, oso kolore ilunekoa da, eta, ziuraski, oso konposaketa primitiboa du. Bere ilargien aurkikuntzakm asteroidearen masa zehaztea ahalbidetu zuen (1,1x1019kg) baita bere dentsitatea ere (1,1 g zentimetro kubikoko. Bere dentsitatea oso baxua da, asteroidea oso porotsua dela adieraziz, asteroidearen %60 inguru, hutsik egon daiteke.

## Ilargiak 
Silviak, bere inguruan, bi asteroide ilargi ditu biraka. Romulo eta Remo deitu izan dira, Rhea Silviaren bi semeak.

Romulo, lehen ilargia, 2001eko otsailak 18an aurkitu zuten, Keck II teleskopioarekin, 10 metrokoa, Mauna Keatik, Michael E. Brownek eta Jean-Luc Margotek (Kaliforniako Teknologia Institutua); satelite hau, H bandan lortutako irudietan aurkitu zuten, optika egokitzaileko sistema bat erabiliz. Bere izen osoa **87 1 Romulo** da; bere izena jaso aurretik S/2001 87 1 bezala ezagutzen zen. 18 kilometroko diametroa du, eta, bere orbita, Silviagandik 1370 kilometrora dagoena, 87,6 ordutan betetzen du. Astronomoek, bere orbita ondo kalkulatu ahal izan zuten, bi hilabetetan zehar 27 aldiz argazkia atera baitzioten. Irudi horietako hamabitan, bigarren ilargi txikiago bat agertu zen.

Bigarren ilargia den Remoren aurkikuntza, 2005eko abuztuak 10ean iragarri zuten Frank Marchisek (Berkeleyko Unibertsitatea) eta Parisko Behatokiko Pascal Descamps, Daniel Hestroffer eta Jérôme Berthierrek iragarri zuten, Hegoaldeko Behatoki Europarreko Yepun teleskopioa erabiliz, Txileko Paranal Behatokian dagoena. Bere izen osoa 87 2 Remo da. Bere oraingo izena jaso aurretik, S/2005 87 2 deitua zen. 7 kilometroko diametroa du, eta, bere orbita, Silviagandik 710 kilometrora dagoena, 33 ordutan betetzen du.

Astronomoek, ilargi hauek, iraganean, beste asteroide batek Silviarekin talka egin zuelako eratu zirela uste dute, asteroidearen grabitateak harrapatu zituelarik. Ilargi txikiagoak ere aurki daitezkeela uste dute.

## Kanpo estekak
Blake Lively

**Blake Christina Lively** (Tarzana, Kalifornia, AEB, 1987ko abuztuaren 25a - ) aktore estatubatuarra da. Gossip Girl telesaileko protagonista nagusia da Serena Van Der Woodsenen paperean.

## Filmografia 
### Filmetan 
* *Savages* (2012) - Ophelia "O" Sage
* *The Town* (2010) - Krista "Kris" Coughlin
* *The Sisterhood of the Traveling Pants 2* (2008) - Bridget
* *Elvis and Anabelle* (2006) - Anabelle
* *Simon Says* (2006) - Jenny
* *Accepted* (2006) - Monica Moreland
* *The Sisterhood of the Traveling Pants* (2005) - Bridget
* *Sandman* (1998) - Trixie/Tooth Fairy

### Telebistan 
* *Gossip Girl* (2007-2012) - Serena Van Der Woodsen

## Kanpo loturak 
*  Blake Lively IMDbn
Laodize Kapadoziakoa

**Laodize Kapadoziakoa** (, *Laodike*), Pontoko Erresumako errege zen Mitridates VI.aren arreba eta Kapadoziako Ariarates VI.a erregearen emaztea. Bere senarra hil ondoren, Gordiok hil zuena, Mitridatesen aginduz, berarentzako eta bere seme-alabentzako patu bera eragozteko, Nikomedes III.a Bitiniakoaren besoetara bota zen, honekin ezkondu zelarik, eta Kapadozia honen esku utzi zuelarik. Bere semea hil ondoren, Nikomedesekin elkartu zen, Kapadoziako tronuan iruzurti bat jartzeko asmoz, are Erromara joan zen, Ariaratesekin hiru seme-alaba izan zituela esatera; hala ere, iruzurtiaren eskakizuna, Senatuak arbuiatu egin zuen. Ariarates VII.a eta Ariarates VIII.aren ama eta Mitridates V.a Evergetesen alaba izan zen.
Barrera hematoentzefaliko

**Muga hematoentzefalikoa** mintzen hesia da, odol-hodien eta nerbio-sistema zentralaren artean kokatutakoa, bakterio eta toxinak iragatea eragozten duena. Oxigeno eta elikagaiekiko, berriz, iragazkorra da. Berez mesedegarria den babeseko eginkizun horrek, ordea, zailtasunak eragiten ditu minbiziaren kontrako tratamenduan, hainbat botikari ez baitie hesia zeharkatzen uzten.

## Historia 
Paul Ehrlich tindaketak ikertzen ari zen bakteriologo bat zen. 1885ean arratoi baten odolean anilina injektatzean, burmuina izan ezik gorputz guztia urdinez tindatu zela ikusi zuen. Hasiera batean burmuina tindatzeko nahikoa tinta ez zegoela pentsatu zuen.

Geroago, 1913an Edwin Goldmanek (Ehrlichen ikasle bat) zuzenean arratoiaren burmuinaren isurkari zerebroespinalean injektatu zuen margogaia. Ordukoan ordea, burmuina tindatu egin zen, baina gorputza ez. Horri esker, gorputzak nerbio sistema zentrala substantzia kaltegarrietatik babesteko mekanismoren bat zuela konturatu zen. Hala ere, barrera hematoentzefalikoaren kontzeptua 1921ean agertu lehen aldiz Lina Sternen eskutik.

1967an, barrera hematoentzefalikoa mikroskopio elektroniko bidez ikustea lortu zen Harvard Unibertsitateko  Thomas Reese eta Morris Karnovskyeri esker. Zelula endotelialak zein puntutaraino lotuta zeuden ikusi ahal izan zuten gainera.

## Fisiologia 
Mintz hau solutuen sarrera oztopatzen duen zelula endotelialen elkarketa estuaren ondorioa da. Burmuin eta odolaren interfasean, zelula endotelialak eta astrozitoak lotura hertsien bidez josita daude.

Odoletik datozen sustantziek barrera hau zeharka ez dezaten, gorputzeko gainerako zelula endotelialak baino dentsitate altuagoko zelulek osatzen dute mintza. Astrozitoek zelula endotelial hauek inguratzen dituzte sostengu biokimikoa emateko. Barrera hematoentzefalikoa likido zefalorrakideoa inguratzen duen mintzarekiko desberdina da.

## Fisiopatologia 
Hesi honek modu oso eraginkorrean babesten du burmuina bakterioen infekzioetatik. Hori dela eta, burmuinaren infekzioak oso arraroak dira. Aitzitik, antigorputzek beren tamaina handia dela eta ezin dute barrera zeharkatu eta infekzioren bat agertzen denean larria eta tratatzeko zaila izaten da.

## Farmakoak 
Erabilpen terapeutikoa duten sendagaiek barrera zeharkatzea erronka oso garrantzitsua da burmuineko asaldura gehienen tratamendurako. Burmuina babesteko funtzio horretan sendagai askoren sarrera oztopatzen da.

Barrera hematoentzefalikoa zeharkatzea lortzen duten sendagaiek zenbait ezaugarri dituzte komunean:
* Lipofiloak dira
* Ez dute kargarik
* Tamaina mugatua dute
 
## Gaixotasunak 
Burmuinean eragiten duten eta hauek tratatzeko sendagaiek barerra hematoentzefalikoa zeharkatzea beharrezkoa duten zenbait gaixotasun.
* Meningitisa
* Epilepsia
* Esklerosi anizkoitza
* Neuromielitis optikoa
* Tripanosomiasia
* Alzheimerra

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Gordiar korapiloa

[thumb|300px|*Alexandro gordiar korapiloa mozten*, [Jean-Simon Berthélemyrena.]]
**Gordiar korapiloa** esaerak elezahar greko batean du jatorria. Horren arabera, Frigiako biztanleek (Anatoliako eskualdea, egungo Turkian) erregea behar zutela erabaki zutenean, Orakuluari aholkua eskatu zioten. Hark esan zien gurdian bele bat zuela Ekialdeko Atetik sartzen zen lehenbiziko gizona hautatzeko. Baldintza horiek Gordiasek bete zituen, gurdia eta idi-parea ondasun bakarrak zituen nekazariak. Hala, Gordias Frigiako errege izendatu zuten.

Monarka berriak Gordio hiria sortu zuen eta, eske onez, eskaintza bat egin zion Zeusen tenpluari: bere gurdia, uztarria eta pertika. Horiek, baina, oso korapilo berezi batez lotu zituen; soka muturrak korapiloaren barruan omen zeuden ezkutatuta eta, horrenbestez, askaezina zen ia. Inork askatzen bazuen Inperio Unibertsala eskuratuko zuen.

Beti ere kondairaren arabera, K. a. 333an, Alexandro Handia Persiar Inperioa konkistatzera zihoanean, Helespontoa zeharkatu ondoren, Frigia hartu zuen, non gordiar korapiloa askatzeko erronkari aurre egin behar izan zion. Arazoa korapiloa bere ezpataz moztuz konpondu zuen, berdin zuela korapiloa askatzea ala moztea esanez (Kinto Kurtzio Ruforen hitzetan). Gau hartan ekaitza izan omen zen, eta tximistak ikusi ziren zeruan. Alexandroren arabera, hori Zeus ados zegoenaren seinale zen. Eta, jakina den bezala, Alexandrok Ekialdea eta Persiar Inperioa konkistatu zituen.

Gaur egun, gainditzen zaila den edo konponezina den eragozpena adierazteko erabiltzen da "Gordiar korapiloa" esamoldea; bereziki imajinazio handia behar duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2009ko Txinako Sari Nagusia

**2009ko Txinako Sari Nagusia** 1 Formulako 2009ko denboraldiko hirugarren sari nagusia izan zen. Apirilaren 17 eta 19 artean ospatu zen Shanghain (Txina).

Lasterketa honetan Sebastian Vettelek bere bizitzako 2. garaipena lortu zuen eta Red Bull Racing taldearentzat.

## Sailkapena 
### Emaitzak 
## Lasterketa 
[thumb|250px|eskuinera|[Fernando Alonso]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerbio-sistema periferiko

**Nerbio sistema periferikoa** (**NSP**) organo desberdinetara zabalduz nerbio-sistema zentraletik (NSZ) kanpo dagoen eta neurona eta nerbioek osatutako nerbio-sistemaren atala da.

Bere funtzio nagusia nerbio-sistema zentrala organoekin konektatzea da. NSZrekiko duen desberdintasuna, NSPak ez duela hezur edo muga hematoentzefalikoaren babesik da. Ondorioz, toxina eta kolpe mekanikoekiko kalteberagoa da.

Nerbio-sistema periferikoaren nerbioek informazioa eramaten dute gorputzeko errezeptoreetatik nerbio-sistema zentraleraino, eta baita azken honetatik efektoreetaraino (giharretaraino, adibidez).

Nerbio kranialek eta bizkarrezurreko nerbioek osatzen dute NSPa. Nerbio kranialek zurtoin zerebralean dute sorrera, bizkarrezurrekoak, aldiz, bizkarrezur-muinean.

Nerbio-sistema periferikoa bi ataletan banatzen da:
* Nerbio-sistema somatikoa: borondatezko mugimenduak zuzentzen dituena
* Nerbio-sistema autonomoa edo begetatiboa: nahi gabeko erantzunak ematen dituena

NSParen neurotransmisore garrantzitsuenak azetilkolina eta noradrenalina dira.

## Kanpo estekak
Ameni Qemau

**Ameni Qemau** Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1743 inguruan gobernatu zuena, Frankeren arabera.

Bere izena ez da Turineko Errege Kanonean agertzen, baina Shtp-ib-Ra agertzen da, dinastiako laugarren erregea eta Amenemhat V.aren semea, dirudienez, Ameni Qemau dena.

## Biografia 
Bere aurreko erregea izan zen Amenemhat V.aren balizko semea, bi urte inguruko erregealdia baino ez zuen izan Sehetepibra edo Hetepibra tronura iritsi aurretik, bere seme eta oinordekoa izan zena.

Ameni Qemau, Menfiseko nekropolietako bat den Dahshurretik hegoaldera zegoen piramide batean lurperatua izan zen.

## Bere garaiko testigutzak 
Bere piramidea, bere sarkofagoarekin, Charles Musesek aurkitu zuen 1957an Dahshurren, lakuaren ondoan, beranduago, piramidea, Ahmad Fakhri industu eta aztertu zuen. Bere oinarriaren neurriak, 52x52 metro dira, eta hondakinetan dago. Barnealdeko suntsipena, hilobi lapurrek eginikoak dirudite. 1968an, Maragiogliok eta Rinaldik, sakonago ikertu zuten.

Piramideak, jatorrian, berrogeita hamar metroko altuera zuen. Hondakinetan dagoen arren, azpiegitura askoz baldintza hobeetan dago, eta aztertu ahal izan da. Sarrera, ekialdeko horman zegoen, eta, hil kameraraino iritsi arte, zenbait gela txiki eta eskailera zeharkatzen zituen korridore luze bateraino iristen zen.

Kameren kokapena, Egiptoko XII. dinastia amaiera eta Egiptoko XIII. dinastia hasierako tipikoa da. Harrizko sarkofago handia, momiarentzako zulo bat zuen zati batean, eta ontzi kanopoentzako txikiago batean zetzan: hautsia eta identifikaezinak ziren hezur arrastoekin aurkitu zen. Baliozko gauzen bila, lapurrek, ontzi kanopoen zuloa hautsi zuten. Musesek, txatalen batzuetan, erregearen izena aurkitu zuen: Ameni Qemau. Charles Musesen artxiboak, Kairoko bere etxetik lapurtuak izan ziren.

Bere izena, hilarri txatal batean eta zigilu zilindriko batean idatzia ere aurkitu da, Gebel Zeiteko galena meatze batean, Itsaso Gorriaren ondoan.

## Beste hipotesi batzuk 
Bere existentzia, eztabaidatua izan da:

* N. Dautzenbergen arabera, faraoi hau errege zerrendan sartzea, zerrenda bera idatzi zuen eskribaren errepikatze akats baten ondorio da, eta, beraz, 6,12 posizioan agertzen den errege bera bezala hartu behar da. Argudio honek, indarra hartzen du *Asiarraren semea* agertzen baita (Ameni-Aamu/Qemau) Sehetepibraren titulaturan, eta Amenemhat V.a, Ameni asiarra deitua izan zen.

* Kim Ryholten arabera, Ameni Qemau, bere aurrekoaren, Sekhemkara Amenemhaten semea zen, eta bi urte inguruko erregealdia izan zuen Sehetepibra tronura igo aurretik. Shtp-ib-Ra eta Htp-ib-Ra bi faraoi ezberdin direla uste du.
Jharkhand

**Jharkhand** (hindiz: झारखंड ) Indiako ekialdeko estatua da, Bihar estatutik 2000ko azaroaren 15ean banatuta.

## Geografia 
[thumb|ezkerrera|150px|[Damodar ibaia]]
Jharkhandek iparraldean Bihar, mendebaldean Uttar Pradesh eta Chhattisgarh, hegoaldean Orissa eta ekialdean Mendebaldeko Bengala ditu mugakideak bere 74.677 km² azaleran.

Hiriburu Ranchi industrialguena du. Beste hiri nagusi batzuk Jamshedpur, Dhanbad, Bokaro, Sindri, Deoghar eta Hazaribagh dira.

Estatu gehiena Chota Nagpur ordokian kokatuta dago, Koel, Damodar, Brahmani, Kharkai eta Subarnarekha ibaien iturria dena. Estatuaren zati handi bat basoz beteta dago.

## Politika 
Jharkand naxalita mugimenduak eragin handia duen hamahiru estatuko bat da.

## Jharkhandgo Lehen Ministroak 
## Banaketa administratiboa 
Hasieran estatua hegoaldeko Biharko 18 barrutiek sortu bazuten ere, gero beste 6 gehitu ziren: Latehar, Saraikela Kharsawan, Jamtara, Sahebgunj, Khunti eta Ramgarh hain zuzen ere.

Hori zela eta orain Jharkhandek 24 barruti ditu:

* Ranchi
* Lohardaga
* Gumla
* Simdega
* Palamu
* Latehar
* Garhwa
* Mendebaldeko Singhbhum
* Seraikela Kharsawan
* Ekialdeko Singhbhum
* Dumka
* Jamtara
* Sahebganj
* Pakur
* Godda
* Hazaribagh
* Chatra
* Koderma
* Giridih
* Dhanbad
* Bokaro
* Deoghar
* Khunti
* Ramgarh

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuko webgune ofiziala
Gordio

**Gordio** (; ; ) antzinako Frigiako erresumako hiriburua zen. Egungo Yassihüyük aztarnategiari dagokio, egungo Ankarako probintzia turkiarrean, Turkiako hiriburu den Ankaratik 96 kilometro hego-mendebaldera, Polatli barrutian. Gordioren muina, gotorlekuak, behe hiriak eta beste gotorleku batek osatua (), Sangarioren (, egungo Sakarya) ekialdeko ibarrean zegoen, Anatolia erdialdetik Itsaso Beltzeranzko bidea egiten duen ibaia, beranduago, kontrako aldean aldiri zabalak sortu ziren arren. Bere izena, Gordiasekin lotua dago, Frigiako lehen erregeetako bat.

Mailarik antzinakoenak, Brontze Aro ertainekoak dira (K.a. 1500 inguru). K.a. XII eta X. mendeen artean, frigiarrak, dirudienez Traziatik iritsitakoak, Anatolia erdialdean ezarri ziren, Frigiako erresuma bateko ebidentziarik, K.a. VIII. mendea arte ez dagoen arren. Frigiak, bere distirarik handiena, Midas erregearen erregealdian lortu zuen (K.a. VIII-VII. mendeak), hiria birfundatu zuela uste dena. Bere erregealdiaren amaiera inguruan. Frigiak, zimeriarren inbasioak jasan zituen, nortzuk Gordioren suntsipenaren erantzule izan zitezkeen. Lidiarrek, zimeriarrak kanporatu eta Frigia konkistatu zuten K.a. 620 inguruan.

Gordionen inguruan, 80 hil tumulu inguru aurkitu ziren, Frigiako erregeek eraikiak. Horietatik handienak (jatorrian Midasen hilobia bezala ezagutu zena, gaur egun, bere aurreko erregeren batena dela uste den arren) 300 metroko diametroa eta 47 metroko altuera du.

Persiar konkistaren ondoren (K.a. 547), Gordio, Frigia satrapiako hiriburu bihurtu zen, baita garnizio militar iraunkor baten egoitza ere. Bere garrantzi estrategikoa, Sangario ibaiaren gurutzearen kontrolean zegoen. Gordiotik, Susa eta Sardes lotzen zituen errege bide persiarraren adar bat behintzat igarotzen zen. Galtzadaren hondakinak, oraindik ikus daitezke, eta, hauek erromatar garaian datatuak daudela dirudien arren, edozein kasutan, jatorrizko persiar ibilbidean egongo lirateke. K.a. 334an, Alexandro Handiaren armadak konkistatu zuen, Gordiar korapiloaren gertaera ezaguna gertatuz. Alexandro hil ondoren, Gordio, Seleuzidar Inperioaren zati izan zen, Galaziarena, Pergamoko erresumarena, eta, azkenik, K.a. 189tik aurrera, Erromatar Errepublikarena lehenik eta Erromatar Inperioarena ondoren. Erromatar garaian, jatorrizko hiria utzi egin zen, soilik Sangarioko mendebaldeko finkapenak mantendu zirelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gordiar korapiloa

## Kanpo estekak
Hegoafrikako Teleskopio Handia

**Hegoafrikako Teleskopio Handia** (Southern African Large Telescope edo SALT bere ingelesezko siglengatik), 11 metroko ispilu segmentatu bat duen teleskopio optiko bat da, Karoo Handia izeneko ordokian dagoena, Hegoafrikako Sutherland hiritik gertu. Teleskopioa. Hegoafrikar Behatoki Astronomikoaren zati da.

SALT, Hego hemisferioko teleskopiorik handiena da, eta munduko handienaren tamaina berekoa. Astronomoei, rain arte iristerik ez zegoen objektuak aztertu eta argazkiak ateratzea ahalbidetuko die.

Hegoafrikarekin batera, teleskopio honen eraikuntzan, Poloniak, Zeelanda Berriak, Erresuma Batuak eta Alemaniak parte hartu dute. Eraikuntza 2000n hasi eta 2005ean amaitu zen. Eraikuntzarako estimatutako aurrekontua, 30 milioi dolarrekoa zen.

## Ispilu primarioa 
Ispilu primarioa, 11 metroko ispilu esferiko bat osatzen duten 91 segmentu hexagonalez osatua dago. Diseinua, Texaseko McDonald Behatokiko Hobby-Eberly Teleskopioan oinarritua dago, baina, arloren batzuetan ezberdina da, SALTaren behar zehatzei hobeto egokitzeko eta azken aurrerakuntza teknologikoak erabili ahal izateko.

## Lehen irudiak 
2005eko irailak 1ean, SALT teleskopioa funtzionatzen hasi zen, eta, teleskopio honek eginiko lehen argazkiak, honako hauek izan dira. NGC 6744, NGC 6530, M8 (Aintzira Nebulosa) eta 47 Tucanae. Ofizialki, [[2005]eko azaroak 10ean inauguratu zen.

## Ikus, gainera 
* Cerro Tololoko Behatokia

## Kanpo estekak
Nerbio-sistema somatiko

**Nerbio-sistema somatikoa** zentzumen organoetatik antzemandako informazioa hartu eta gihar eskeletikoak mugitzea baimenduko duen erantzuna bidaltzeaz arduratzen den nerbio-sistemaren atala da. Nerbio-sistema periferikoaren parte da eta borondatezko mugimenduen kontrolaz arduratzen da. Nerbio-sistema somatikoak gorputzari bere inguruarekin harremanean atxikitzen laguntzen dio.

Sistema honek muskulu eskeletiko, azal eta zentzumenen organoekin erlazionatutako neurona guztiak hartzen ditu barne. Muskuluen uzkurketarako, burmuineko seinaleak bidaltzen dituzten nerbio eferenteak ditu.

Nerbio-sistema somatikoa nerbio kranial eta bizkarrezurreko nerbioek osatzen dute.
* ** Bizkarrezurreko nerbioak**. Informazio sentsoriala bizkarrezur-muinean zehar NSZera garraiatzeaz arduratzen dira. Gorputzaren posizio eta gihar eta giltzaduren egoerari buruzko informazioa ere bidaltzen dute. Gihar eskeletikoaren kontrolerako bizkarrezur-muinetik aginduak jasotzen dituzte.
* ** Nerbio kranialak**. Buru eta lepoko informazio sentsoriala bidaltzen dute NSZera. Gainera, buru eta lepoko gihar eskeletikoaren kontrolerako aginduak jasotzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Nerbio-sistema zentrala (NSZ)
* Nerbio-sistema periferikoa (NSP)
* Nerbio-sistema autonomoa

## Kanpo-estekak
Nerbio-sistema zentral

**Nerbio-sistema zentrala** (NSZ) animalia zelulaniztunetan gorputzaren atal guztien jarduera koordinatzen duen nerbio-sistemaren atala da. Ornodunetan meningeetan sartuta dago eta garunak eta bizkarrezur-muinak osatzen dute. Garuna burezurrak babestuta dagoen bitartean, bizkarrezur-muina bizkarrezurrak babesten du.

Organo hauek aurkitzen diren barrunbeak isurkari zerebroespinal izeneko isurkari koloregabe eta gardenez beteta daude. Isurkari horrek eginkizun ugari dauzka, esaterako, substantzia jakin batzuen elkartrukerako, hondakin produktu batzuen iraizketarako edo oreka ionikoa mantentzeko balio du.

Nerbio-sistema zentrala osatzen duten zelulek substantzia grisa (gorputz neuronalez osatua) eta substantzia zuria (dendrita eta axoiez osatua) eratzen dituzte.

NSZaren funtzioa zentzu desberdinek jasotako sentipenak jaso, prozesatu eta erantzunak bidaltzea da. 

## Kanpo-estekak
Cluj konderria

**Cluj** (, hungarieraz: *Kolozs*) Errumaniako Nord-Vest eskualdeko konderrietako bat da. Bere hiriburua Cluj-Napoca da. 6.674 kilometro koadro ditu eta 724.605 biztanle zituen 2002an.

## Kanpo estekak
Nerbio-sistema autonomo

**Nerbio-sistema autonomoak**, nerbio-sistema begetatibo bezala ere ezaguna, informazio errai eta barne ingurunetik jasotzen du, ondoren odol hodi, guruin eta muskulu leunaren gain eragiteko.

Nerbio-sistema somatikoan ez bezala, nahigabekoa da eta bizkarrezur-muin, entzefalo enbor eta hipotalamoan dauden nerbio zentroek aktibatzen dute.

Sistema eferentea da non inpultsuak NSZtik organo periferikoetara bidaltzen dituen, hauetan borondatez egiten ez diren ekintzak bultzatuz. Ekintza hauen artean daude: bihotzaren maiztasun eta uzkurketa indarraren kontrola, odol hodien uzkurketa eta zabalkuntza, hainbat organoetako muskulu leunaren uzkurketa eta erlaxazioa, begi-niniaren uzkurketa, guruin exokrino eta endokrinoen jariaketa, digestioaren, odol zirkulazioaren, arnasketaren edo metabolismoaren erregulazioa.

Sistema honen funtzionamendu txarrak sintoma ugari sor ditzake zeinak disautonomia bezala ezagutzen diren.

Nerbio-sistema autonomoa muskulu eskeletikoa inerbatzen duten nerbioak izan ezik, NSZtik ateratzen diren gainerako nerbio guztiek osatzen dute. Nerbio autonomo nagusienak pneumogastrikoa, esplanknikoak edo pelbikoak dira.

Nerbio-sistema autonomoa bi ataletan banatzen da:
* Nerbio-sistema sinpatikoa. Sistema honek noradrenalina erabiltzen du neurotransmisore gisa. Energia gastua eskatzen duten ekintzekin erlazionatua dago. Sistema adrenergiko edo noradrenergiko bezala ere ezagutzen da, gorputza estres egoera batean erreakzionatzeko prestatzen baitu.
* Nerbio-sistema parasinpatikoa. Gongoil isolatuek osatzen dute eta azetilkolina erabiltzen du. Energia gordetzearen arduraduna da. Sistema kolinergikoa ere esaten zaio, gorputza egoera normaletan mantentzen duena da eta sinpatikoaren antagonista da.

## Ikus, gainera 
* Nerbio-sistema zentrala
* Nerbio-sistema periferikoa
* Nerbio-sistema somatikoa

## Kanpo estekak
Morta

[thumb|Parkak (*Sodoma*, [Giovanni Antonio Bazzi, 1525]]
**Morta**, erromatar mitologian, hirugarren Parka zen. Pertsonen heriotza zehazten du, giza bizitza bakoitzaren haria mozten duena da. Greziar mitologiako patuaren kontzepzio erromatarrarekin, Moirekin lotzen da. Bere aita, Jupiter da, eta, bere ama, iluntasuneko jainkosa, Nox. Greziar mitologian, bere baliokidea Atropos da.

Erromatarrek, euren Parkak, greziar mitologiako Moirekin identifikatu zituzten (Zeus eta Temisen alabak), tria Fata edo hiru patuak ere deitu zituzten, Nonak jaiotza, Dezimak ezkontza eta Mortak heriotza irudikatzen zituztelarik.

## Kanpo estekak
Fatum

**Fatum**, erromatar mitologian, patuaren pertsonifikazioa da, greziar mitologiako Anagke edo Moiraren baliokidea.

Fatuma, "esanda zegoena", aldatzerik ez zegoena zen. Parkekin oso lotua, hauek pertsonifikatzen dutelarik, jainkoen euren gainetik ere dadgoen indar bat da, hauek ere indar honen mende daudelarik.

## Hizkuntza eta igorpena 
Etimologikoki, latinezko fatum hitzak, orakulu, iragarpena esan nahi du. Honela, *fata Sybillina*, orakulu sibilarrak izango lirateke. Zorigaitza ere esan nahi zuen.

Fatum hitzaren familia berekoa, *fas* hitza dago, "jainkoaren legea" esan nahi duena.

## Kanpo estekak
Atropos

Greziar mitologian, **Atropos** (grezieraz Ἄτροπος, eragotzezina), batzuetan Aisa deitua, hiru Moiratatik nagusiena zen, heriotza gertatzeko modua erabakitzen zuena eta hilkor bakoitzaren bizitzaren amaierarekin amaitzen zuen haria bere "artazi nazkagarriekin". Klotorekin, haria harilkatzen zuena eta Lakesisekin, hariaren luzera neurtzen zuena, batera lan egiten zuen. Hirurak ziren Zeus eta Temisen, ordenaren jainkosaren edo Nix, gauaren jainkosaren alabak. Ez dago argi Zeus Moiren gainetik edo hauen mende zegoen, gizaki hilkorrak bezala. Erromatar mitologian, bere baliokidea, Morta (heriotza) da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ponos

Greziar mitologian, **Ponos**, behartutako ahalegina, lan astuna eta nekea pertsonifikatzen zituen daimon edo izpiritu bat zen.

Hesiodok, bere lan ospetsuetako bat den Teogonian dioenaren arabera, Ponos Eris, ika-mikaren jainkosaren semea zen, Higinok, Erebo eta Nixen semea zela dioen bitartean.

## Ikus, gainera 
* Greziar mitologia

## Kanpo estekak
Karnataka

**Karnataka** (,  ahoskatua) Indiako hegoaldeko estatua da, lehen Mysore izena zuena.

## Geografia 
Karnatakak mendebaldean Arabiako itsasoa, ipar-mendebaldean Goa, iparraldean Maharashtra, ekialdean Andhra Pradesh, hego-ekialdean Tamil Nadu eta hego-mendebaldean Kerala ditu. Guztira, 191.976 km² azalera du, hau da Indiako % 5,83.

Geografikoki, hiru zatitan banatuta dago: Karavali kostaldeko eskualdea, Mendebaldeko Ghat mendiek dituen Malenadu eskualde menditsua eta Dekkan ordokian dagoen Bayaluseeme eskualde laua.

Mendirik altuena 1.929 metroko Mullayanagiri da. Ibai nagusiak Kaveri, Tungabhadra, Krishna eta Sharavathi dira.

Lau lurralde mota bereizten dira Karnatakan: itsasertzean, ordokia; mendebalean, mendixkak; ekialdean, goi-ordokia; eta ipar-ekialdean, lantzeko lur sailak.

## Ekonomia 
Nekazaritzan dihardu biztanleen % 80k. Gai nagusia arroza bada ere, Indiako kafe gehiena han ekoizten da. Meategiak ere badira: urrea, zilarra, burdina, manganesoa eta bauxita.

## Historia 
Karnatakaren elkartasuna Vijayanagar erresumaren garaian egin zen (1300-1600), baina geroztik lurraldea murriztu zen, mongol musulmanen eta Maratha eta Hyderabad estatuen erasoen ondorioz. Hartatik geratu zen lurraldeak Mysore izeneko estatu burujabe izaten segitu zuen, 1799. urtean britainiarrek konkistatu zuten arte. 1953-1956 bitartean kannadarrek zenbait lurralde bereganatzea lortu zuten Mysore estatura: Bombay, Hyderabad eta Madras. Estatuak Karnataka izena hartu zuen 1973an.

## Banaketa administratiboa 
Karnatakak 29 barruti ditu:

* Bagalkot
* Bangalore Rural
* Bangalore Urban
* Belgaum
* Bellary
* Bidar
* Bijapur
* Chamarajanagar
* Chikballapur
* Chikmagalur
* Chitradurga
* Dakshina Kannada
* Davanagere
* Dharwad
* Gadag
* Gulbarga
* Hassan
* Haveri
* Kodagu
* Kolar
* Koppal
* Mandya
* Mysore
* Raichur
* Ramanagaram
* Shivamogga
* Tumkur
* Udupi
* Uttara Kannada

Estatuko hiririk handienak Bangalore, Hubli-Dharwad, Mysore, Gulbarga, Belgaum eta Mangalore dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuko webgune ofiziala
Azpibitartekari (musika)

Musikaren teorian, **azpibitartekari**, nota eskala batetako seigarren notari deritzo. Adibidez, Do nagusiaren eskalan (piano batean, soilik tekla zuriek osatzen duten eskala, germanierazko idazkeran C bezala idazten den Do notatik hasia), azpibitartekaria, A edo la nota izango litzateke, eta, kasu horretan, azpibitartekariaren akordeak, A, C eta E edo la, do eta mi notak izango lituzke. Eskala nagusi batean, azpibitartekaria, tonikoaren tonalitate erlatiboa da. Beste teoriko batzuk, Superdominatzaile deitzen dute, supertonikoarekin egiten den bezala, dominatzailearen gainetik baitago (horregatik super aurrizkia).

Musikaren teorian, azpibitartekariaren akordea, VI erromatar zenbakiarekin irudikatzen da.

## Kanpo estekak
Artadi (Zumaia)

**Artadi** Gipuzkoako Zumaia udalerriaren ekialdeko auzo bat da. San Migel eliza da hango eraikin nabarmenena. Auzoa mendi kasko batean dagoenez, bertatik zumaiaren ikuspegi bikainak daude.

## Demografia 
## Eraikinak 
* San Migel eliza.
* Arteaga baserria.

## Ikus, gainera 
* Urola Kosta

## Kanpo estekak 
*   Zumaiako Udalaren webgunea
Erebo

Greziar mitologian, **Erebo** (antzinako grezieraz Ἔρεϐος *Érebos*, iluntasuna, itzalpea, latinez *Erebus*) jatorrizko jainko bat zen, iluntasuna eta itzalpearen pertsonifikazioa, munduko zoko eta zulo guztiak betetzen zituena. Skotos (Σκοτος) izean ere jasotzen zuen. Esaten zenez, bere iluntasunezko laino trinkoek, munduaren ertzak inguratzen zituzten eta lurrazpiko toki itzaltsuak betetzen zituzten. Kaosaren semea zen honen kabuz, Nixen neba, eta, honekin, Eter eta Hemeraren aita, Hesiodoren arabera (Teogonia, 124).

Tradizio orfikoak, Erebo, Kronos eta Anankeren semea zela dio. Egile latindarrek, Erebo eta Nixi seme-alaba ugari eman zizkioten. Moros, Karonte, Eros, Eleos, Ptono, Geras eta Kerrak zeuden horien artean.

Hitza, ziuraski, protoindoeuroparra da, **h1regwos*, antzinako eskandinavierazko rœkkretik kognatua, gotikoerazko *riqis*etik (iluntasuna), sanskritozko *rajani*tik (gaua), eta, tokarierazko *orkäm*etik (iluntasuna). Beste proposamen bat, semiterazko utzitako hitz bat da, hebreerazko *erebh* hitzarekin eta akadikozko *erebur*ekin (ilunabarra, gaua) (eta hortik *iluntasuna*). Ilunabarraren etimologia bera iradoki da Europarentzat.

Nixek, Ereboren laino ilunak barraieatzen zituen zerutik, mundua gauean murgilduz, Hemerak, sakabanatu egiten zituen bitartean, eguna ekarriz. Nixek, Eterraren argia oztopatzen zuen (gorengo airea, distiratsua eta argitsua), eta Hemerak iluntasuna kanporatzen zuen, Eterrak berriz lurra argitzea ahalbidetuz. (Kontutan izan antzinako kosmogonietan, egunaren iturria Eterra edo atmosfera distiratsua zela uste zela, Eguzkia beharrean).

Beranduagoko elezahar batzuen arabera, Erebo, Hadesaren zati zen, hildakoen mundua, are, sinonimo bezala ere erabiltzen zen. Bera zen hildakoek, hil berritan igaro behar zuten tokia. Ondoren, Karontek garraiatzen zituen, Akeronte ibaia zeharkatuz, eta Tartaroan sartzen ziren, benetako hildakoen mundua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narrondo

**Narrondo** Zumaiako (Gipuzkoa) udalerrian dagoen auzoa da.
 
## Zubia 
2008an izen bereko ibaia zeharkatzen duen "Bonbilloko zubia" inauguratu zen, Zumaiako hamargarren zubia. Eraikuntzak Axular ibiltokia eta anbulategi berria batzen ditu eta 651.000 euroko aurrekontua izan zuen.
Ibai hau Urolaren adarra da eta Narrondo auzotik hasi eta Zumaiako herriguneraino doa hain zuzen ere.
 
## Ikus, gainera 
* Urola Kosta

## Kanpo estekak 
*   Zumaiako udal webgunea
Eulemur collaris

***Eulemur collaris*** *Eulemur* primate lemuriformeetako espezie bat da. Madagaskarreko hegoaldean baino ez da aurkitzen. Lemur espezie gehienak bezala zuhaitzetan bizi da, egunez zein gauez aktiboa da, sexu dikromatismoa erakusten du eta ez du eme dominantzia berezirik aurkitzen.

39 eta 40 zentimetro arteko gorputza dute eta 50-55 zentimetroko isatsa. Bataz beste 2,25-2,5 kiloko pisua dute. Ar eta emeek kolore ezberdintasunak dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Eulemur*
* Lemuridae
Eulemur cinereiceps

***Eulemur cinereiceps*** *Eulemur* primate lemuriformeetako espezie bat da. Madagaskarreko hego-ekialdean baino ez da aurkitzen. Autore batzuen arabera *Eulemur albocollaris*en sinonimoa litzateke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Eulemur*
* Lemuridae
Eulemur macaco

***Eulemur macaco*** *Eulemur* primate lemuriformeetako espezie bat da. Lemur guztiak bezala Madagaskarren baino ez da bizi. Hasieran bi azpiespezie zirela uste zen baina 2008an Mittermeierrek *Eulemur macaco* eta *Eulemur flavifrons* bi espezie ezberdinetan banatu zituen. Bi espezie hauek Madagaskarreko ipar-mendebaldean bizi dira. Sambirano eskualdeko baso hezeetan bizi da, eta inguruko uharteetan.

90 eta 110 zentimetro arteko tamaina dute, horietatik 50-65 zentimetro isatsarenak dira. 1,8 eta 2,0 kilogramo arteko pisua dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Eulemur*
* Lemuridae
Eulemur mongoz

***Eulemur mongoz*** *Eulemur* primate lemuriformeetako espezie bat da. Lemur guztiak bezala Madagaskarren baino ez da bizi. Batez ere fruituak jaten dituzte, batzuetan loreak, hostoak eta nektarra jaten duten arren. Egunez zein gauez aktiboa da. Zuhaitzen bizi da familia txikietan, normalki 1etik 4 kumera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Eulemur*
* Lemuridae
Eulemur coronatus

***Eulemur coronatus*** *Eulemur* primate lemuriformeetako espezie bat da. Lemur guztiak bezala Madagaskarren baino ez da bizi. Batez ere loreak, hostoak eta nektarra jaten dute. Uhartearen iparraldeko basoetan bizi da. Batez ere egunez bizi da.

31-36 zentimetroko gorputza dute eta 2 kiloko pisua. 42-51 metroko buztana dute. Kolore grisekoak dira baina oso nabaria den koro laranja dute buru gainean, eta hortik datorkio izena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Eulemur*
* Lemuridae
Lemur sabelgorri

**Lemur sabelgorria** (*Eulemur rubriventer*) *Eulemur* primate lemuriformeetako espezie bat da. Lemur guztiak bezala Madagaskarren baino ez da bizi. Ekialdeko baso euritsuetan bizi da. Kolore arrea du, gorrixka eta begien azpian kolore txuria duen zatia. Sexualki dikromatikoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Eulemur*
* Lemuridae
Varecia

***Varecia*** Lemuridae familiako Strepsirrhini primate genero bat da. Lemur guztiek bezala bakarrik Madagaskarren bizi dira. Hasieran genero monotipiko bat zela uste zen baina orain bi espezie desberdintzen dira: *Varecia variegata* eta *Varecia rubra*. Lehenengoa, gainera 3 azpiespezieetan banatua dago.

Egunez bizi dira eta zuhaitzetako kuadrupedoak dira. Madagaskarreko lemur guztien artean fruta gehien jaten dituztenak dira eta oso ahulak dira habitat suntsiketaren aurrean. Multi-ar/Multi-eme giazarte batean bizi dira, oso egoera flexiblean eta fisio-fusio erlazio eredua dute. Oso zaratatsuak dira.

## Ikus, gainera 
* Lemurinae
* Lemuriformes
Zarama Birziklatua

**Zarama Birziklatua** Zarama 1977tik 1994 jardunean egondako euskal punk-rock taldearen itzulerako bira da, 14 urteko etenaldiaren ondoren. Taldea osatzen zituztenak daude *Txus* gitarra-jotzailea izan ezik, Sevillan bizi baita.

2009ko otsailean taldearen itzulera iragarri zuten eta 2009ko apirilaren 18an *Zarama Birziklatua* birari hasiera eman zioten Bermeoko Kafe Antzokian.

Santurtziko eta Bilboko jaietan ere jo zuten.

Bira honetan grabaturiko abestiekin *Zarama Zuzen!* diska kaleratu zuen taldeak.

## Taldekideak 
* Roberto Moso: ahotsa
* Tontxu Tabares: gitarra
* Xabier Alvarez "Javi": baxua
* Ernesto Alava: bateria
* Joseba Lafuente: teklatua

## Kontzertuak 
* Bermeoko Kafe Antzokia - 2009ko apirilaren 18an
* Bilboko Kafe Antzokia - 2009ko apirilaren 30ean
* Atarrabiako Indurain Anaiak pabiloia - 2009ko maiatzaren 16an (Kaotiko, Gose eta Kop taldeekin).
* Gasteizko Jimmy Jazz aretoa - 2009ko maiatzaren 22an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zarama Agertokira berriro: Gaua apurtu arte (Berria egunkaria)
*  Zaramaren MySpace gunea
*  Zaramatimes, Roberto Mosoren bloga
Telugu

**Telugu**a (తెలుగు) Indian jatorria duen hizkuntza bat da, hego-erdialdeko dravidar hizkuntzen artean, zabalduenetariko bat.

## Estatusa 
Hindiaren eta bengaleraren ondoren, Indiako hirugarren hizkuntza erabiliena da.

Indiako 22 hizkuntza ofizialetako bat da Andhra Pradeshen zabalduta dago oso eta Tamil Nadun, Karnatakan, Orissan, eta Puducherryn erabilia da. Haren hiztunen hiri nagusiak Bengaluru eta Chennai dira. AEB, Malasia, Maurizio, Hegoafrika, Irlanda, Fiji, Reunion, Trinidad eta Erresuma Batuko indiar diasporan ere erabilia da.

## Dialektoak 
Teluguak dialekto asko ditu:

* berad,
* dasari,
* dommara,
* golari,
* kamathi,
* komtao,
* konda-Reddi,
* salewari,
* telangana,
* telugu,
* vijayawada,
* vadaga,
* srikakula,
* visakhapatnam,
* toorpu (ekialdeko) godavari,
* paschima (mendebaldeko) godavari,
* kandula,
* rayalaseema,
* nellooru,
* prakasam,
* guntooru,
* tirupati,
* vadari
* yanadi (yenadi)

## Idazkera 
### Bokalak 
Beste hizkuntza drabidiko nagusiak bezala,  eta  laburrak ditu, indo-ariar hizkuntzetako  eta  luzeez gain.
 

### Kontsonanteak 
Letrak sanskritoarenak bezalakoak badira ere, ahoskera ezberdina da. Bi salbuespen baino ez daude:  ఱ. eta ళ .

### Zenbakiak 
## Literatura 
Teluguzko literatura sei arotan banatuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Teluguzko hizkuntza eta literatura
Eulemur flavifrons

***Eulemur flavifrons*** *Eulemur* primate lemuriformeetako espezie bat da. Madagaskarren bizi dira, ipar-mendebaldean. Gorputzak 39-45 zentimetro ditu eta isatsak beste 51-65 zentimetro luze ditu. 1,8-1,9 kilogramo inguruko pisua du.

Sexualki dikromatikoa da. Arrak beltzak dira. Emeak arre-marroiak dira eta aurpegiaren kanpoaldea eta behealdea argiagoa da. Bi sexuek begi urdinak dituzte eta gizakiez gain primate bakarrk dira ezaugarri honekin.

2008. urterarten *Eulemur macaco*ren aspiespezietzat hartzen zen eta batzuetan hibridazio ematen dela ikusi da.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Eulemur*
* Lemuridae
Autonoe

Greziar mitologian, **Autonoe** (grezieraz Ἀυτονόη) izeneko bi pertsonaia daude:

* Kadmo eta Harmoniaren alaba eta Agabe, Ino, Semele, Ilirio eta Polidororen ahizpa-arreba. Aristeorekin ezkondu zen, eta, honekin, Akteon eta Makris izan zituen. Bera eta bere ahizpak, Dioniso jainkoak erotu zituen.
* Nereidetako bat.

## Kanpo estekak
Penteo

**Penteo**, greziar mitologian, Tebaseko errege bat zen, espartoetatik indartsuena zen Ekionen eta Agabe, Kadmo,Tebasen fundatzaileta Harmoniaren alaba zenaren semea.

Kadmok, bere kargua Penteoren mesedetan utzi zuen, adinean aurrera baitzihoan. Penteok, Dionisoren gurtza debekatu zuen, bere lehengusua eta Semeleren semea zena, eta ez zuen Kadmeako emakumeek bere errituetan parte hartzerik baimendu. Dionisok, Penteoren ama eta bere izebak ziren Ino eta Autonoe Ziteron mendirantz joatea eragin zuen. Honen ondorioz, Penteok gartzelaratu egin zituen, baina euren kateak erori egin ziren eta gartzelako ateak ireki egin zitzaizkien.

Dionisok, Penteo kanpora erakarri zuen, bakotar errituak zelatatzeko. Kadmoren alabek zuhaitz batean ikusi zuten, eta basapiztia bat zela pentsatu zuten. Penteo, eraitsi eta zatikatu egin zuten, Tebasetik erbesteratuak izatea eraginez. Penteo izenak, Dionisok dioen bezala "penen gizona" esan nahi du, are bere izenak, patu bezala, tragediara bultzatzen du.

Penteoren oinordekoa, bere osaba Polidoro izan zen.

## Kanpo estekak
Ilirio

Greziar mitologian, **Ilirio** (antzinako grezieraz Ιλλύριος), Kadmo eta Harmoniaren seme bat zen, Iliria gobernatzen amaitu zuena. Beste bertsio batzuen arabera, Polifemo ziklopearen eta honen emazte Galatearen semea eta Zelto eta Galataren anaia izango litzateke. Polifemoren seme-alaba hauek, Siziliatik migratu eta euren omenez izendaturiko herrietan gobernatuko zuten (zeltak, galaziarrak eta iliriarrak).

Iliriok, sei seme izan zituen: Enkeleo, Autario, Dardano, Medo, Taulas eta Perrebo. Alabaren batzuk ere izan zituen: Parto, Daorto, Dasaro, etab... Ilirioren seme alabek, honako herri hauek sortu zituzten: taulantiarrak, perrebiarrak, enkelearrak, autariarrak, dardaniarrak, parteniarrak, dasaretiarrak eta daorsiarrak. Autariok, Panonio izeneko seme bat izan zuen, hau, aldi berean, Eskordisko eta Tribaloren semea izan zelarik, euren omenez deituriko herriak sortu zituztenak, eskordiskoak eta tribaliarrak.

## Kanpo estekak
John Muir

**John Muir** (Dunbar, Ekialdeko Lothian, 1838ko apirilaren 21a – Los Angeles, Kalifornia, 1914ko abenduaren 24a) jaiotzez eskoziarra zen naturzale eta idazle amerikarra zen. Estatu Batuetako eremu basatien babesaren alde lan egiten aintzidaria izan zen, bereziki Sierra Nevada (AEB) inguruetan. Amerindiarrekin edukitako aldeo jarrera ere aipatzekoa da.

Idazle nekagaitza zen eta berak idatzitako naturari buruzko artikulu, saiakera eta liburu zerrenda oparoa du, miloika irakurle dituena.

Wisconsingo unibertsitatean ikasi zuen. Ezkonduta zegoen eta bi alaba eduki zituen. Neumoniak jota hil zen. Bere filosofia oso lotuta zegoen naturalismo eta kristautasunarekin.

## Esploratzaile eta naturalista lanak 
Yosemite izan zen bere lehenengo eremu esploratua, 1868tik aurrera, eta bertan egin zituen ikerketa geologikoak eta botanikoak. Berari esker, parke nazional bihurtzeko bidean ipini zuen zonaldea. Izan ere, bere ahaleginak direla-eta gaur egun "Parke Nazionalen Aita"-tzat hartzen dute AEBetan.

1892an "Sierra Club" sortzen lagundu zuen, mendizale eta naturzaleentzat egina eta basoak mantentzeko helburuarekin, besteak beste.

Halaber, Alaskara lau bidaia egin zituen.

## Bibliografia 
* *John Muir - Spiritual Writings*
* *Studies in the Sierra* (1874)
* *Picturesque California* (1888–1890)
* *The Mountains of California* (1894).
* *Our National Parks* (1901).
* *Stickeen: The Story of a Dog* (1909).
* *My First Summer in the Sierra* (1911).
* *Edward Henry Harriman* (1911).
* *The Yosemite* (1912).
* *The Story of My Boyhood and Youth* (1913).

## Kanpo loturak 
* The John Muir Global Network.
Murgiko eztiaren museoa

**Murgiko eztiaren museoa** Murgian (Zuia, Araba) dagoen museoa da, besteak beste eskualdeak eztigintzarekin daukan lotura eta jarduera erakusten dituena. Oregi izeneko etxean kokatua dago.

Bisitatzeko ordutegi mugatua dauka.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko museoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Eztiaren museoa Zuiako Kuadrillaren webgunean
Filotes

Greziar mitologian, **Filotes**, adiskidetasuna eta maitasuna pertsonifikatzen zituen daimon bat zen, fisikoa edo sexua ere izan zitekeelarik.

Nix edo Gauaren alaba zen, bere kabuz edo Eterrekin izana.

Filotesen erabat aurkakoak, Neikeak ziren, borroka eta leihen daimonak.

## Kanpo estekak
Ladon Herensugea

Greziar mitologian, **Ladon** (), ehun buru zituen herensuge bat zen, buru horietako bakoitzak, hizkuntza ezberdin bat hitz egiten zuelarik. Hesperideen lorategia zaintzen zuen, eta, ondorioz, Hesperideen Herensugea bezala ere ezagutzen zen. Fortzis eta Zeto edo Tifon eta Ekidnaren semea zen, bertsioaren arabera.

Herak, Hesperideen lorategiko urrezko sagarrak zaintzeko bidali zuen, eta Heraklesek, bere hamabi lanetako batean, hil egin zuen. Bere zerbitzu leialengatik esker on bezala, Herak, herensugearen hondarrak zerura igo zituen, non, ordutik, Drako konstelazioa eratzen duen.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Arkadiako ibai bat eta bertako ozeanida, Ozeano eta Tetisen semea eta Metope (Asoporen emaztea), Temis, Telpousa naiadeen eta, beharbada, baita Dafnerena (iturriren batzuk, hau, Peneo ibaiaren alaba zela diote) eta Sirinxena ere.
* Akteonen zakurretako bat
* Eneasen lagun bat Italian, Halesok hil zuena.

## Kanpo estekak
Ortro

[thumb|Ortro Gerionekin borrokan, [irudi beltzen zeramika|irudi beltzdun anfora, K. a. 540 inguru. Cabinete des Médailles]]
Greziar mitologian, **Ortro** edo **Ortos** (antzinako grezieraz Ὄρθρος, "egunsentikoa" edo Ὄρθος, "zuzena"), bi buru zituen zakur bat zen, Ekidna eta Tifonen semea eta Zerberoren anaia. Zakur honen lehen jabea, Atlas titana izan zen, nork, beranduago, Gerion erraldoiari eman zion. Honek, Eurition artzaiarekin batera, Eritia uharteko bere idi gorri taldea zaintzen jarri zuen.

Euristeok, bere lehengusu Heraklesi, honek bete beharreko lanetako bat bezala, Gerionen abereak eramatea agindu zion, erosi eta eskatu gabe, lapurtuz, alegia. Eritia uhartera iritsi zenean, Heraklesek, mendi batean kanpatu zuen. Ortrok, Zeusen semearen presentzia nabaritu zuen eta bere atzetik abiatu zen, baina Heraklesek bere lantzarekin hil zuen. Eurition, zakurrari laguntzera joan zenean, Heraklesek, hau ere hil egin zuen.

Kimerarekin, edo, agian, Ekidnarekin, Esfingea eta Nemeako lehoiaren aita izan zen.

Kinto Esmirnakoaren arabera, Ortro, Eurition eta Gerionekin batera, Heraklesen seme zen Euripiloren ezkutuan irudikatua agertzen zen.

## Ikus, gainera 
Greziar Mitologia

Gerion

## Kanpo estekak
Sirinx

**Sirinx** edo **Siringa** (antzinako grezieraz Σΰριγξ Sÿrigx), greziar mitologian, Arkadiako naiade bat zen, adarrez eginiko arku batekin ehizan aritzea gogoko zuena. Sirinx Ovidioren Metamorfosiak liburuan bakarrik deskribatzen da; ez da adierazten nortzuk ziren ninfaren gurasoak.

Poetak kontatzen duenez, Arkadiako mendietan, naiade oso ezagun bat bizi izan zen, ninfek Sirinx deitzen zutena. Behin baino gehiagotan ihes egin zien maitasun grinez jazartzen zuten satiroei.  Baina Sirinx Artemisa jainkosaren jarraitzaile sutsua zen, eta bere mailara iritsi nahi zuen ehizarako zuen nahian eta bere birjintasuna babesten; ehizako jainkosa bezala janzten zen, eta arkua eta geziak ere erabiltzen zituen.

Egun batean, Pan jainkoak,  Lizeo menditik jaisten ari zela ikusi eta desioak bultzatuta, berarekin harreman izatea eskatu zion hitz goxoekin, baina Sirinxek, bere eskariak aintzat hartu gabe, aparteko lekuetatik  ihes egin zuen Ladon ibai hareatsuaren korronteetara iritsi zen arte. Inguratuta, bere ahizpei metamorfoseatzeko eskatu zien, eta beste ninfek, hunkituta, kanaberadi bihurtu zuten. Pan iritsi zenean, haizeak kulunkatutako kanaberak baino ezin izan zituen besarkatu eta sortzen zituzten zurrumurruak, kexu baten gisakoak, hainbeste gustatu zitzaizkion, non musika-tresna berri bat asmatu zuen haiekin. Horrela asmatu zuen zanpoina edo Panen txirula, ninfaren omenez izena emanez, horrela beti hitz egin zezakeelako berarekin.

## Erreferentziak
86 Semela

**Semela** edo **Semele**, asteroide gerrikoan aurkitutako 86. asteroidearen izena da. 1866ko urtarrilak 4an aurkitu zuen F. Tietjenek, Berlinetik.

Bere izena, greziar mitologiako Semele izeneko pertsonaiagandik jasotzen du, Kadmo eta Harmoniaren seme-alabetako bat zena.

## Kanpo estekak
85 Io

**Io**, asteroide gerrikoan aurkitutako 85. asteroideak jasotzen duen izena da. 1865eko irailak 19an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek, New York estatuan dagoen Clinton hiritik.

Bere izena, greziar mitologian, Zeus jainkoak izan zuen maitale ugarietako bat eta Heraren apaiz anderea izan zen Iogandik hartzen du. Izen bera du Galileo Galileik aurkitutako Jupiter planetaren lau ilargi nagusietako batek.

Asteroide hau, Eunomiaren asteroide familiaren zati da, 141 Lumenekin batera. C klasekoa da.

## Kanpo estekak
John Edward Gray

**John Edward Gray** (Walsall, Ingalaterra, 1800eko otsailaren 12 &ndash; 1875eko martxoaren 7a) zoologo, naturalista eta mikologoa izan zen. 1840tik 1875era British Museumeko Zoologia Zaintzailea izan zen. Museo honetako kolekzioak antolatu zituen, munduko hoberenen artean kokatuz.

Royal Entomological Society of London sortu zuen eta 500 bat artikulu idatzi zituen, horietako asko espezie berrien deskribapenak.
Gorputzaren aldaketa

thumb|Lepoa luzatzea.
**Gorputzaren aldaketak** arrazoi medikorik gabe gizakiak gorputzean egiten dituen aldaketa iraunkor edo erdiiraunkorrak dira. Aldaketen zergatiak espiritualak, sozialak, BDSMak, joko sexualak edo estetikoak izaten dira. Badaude gure inguru hurbileko gizartean onartuta dauden aldaketak (adibidez, belarrietan jartzen diren belarritakoak oso ugariak dira), beste batzuk jatorri erlijiosoa dutenak (adibidez, zirkunzisioa zenbait kulturatan), etab.

Gorputzaren aldaketak bi taldetan desberdintzen dira:
* Piercing-a gorputzean: zulaketa edo piercing-a belarritako bat edo gehiago jartzeko erabiltzen da.
* Eskarifikatzea: Orbainekin egiten da ebakidurak eta erredura sortuz.

Gorputza aldatzean arazoak sor daitezke:

* Ezin da eguzkia hartu denbora oso luzez.
* Ez badira aldaketa hauek ondo zaintzen zornetu ahal dira.
* Behin aldaketak eginda ezin da aurreko egoerara bueltatu.

## Kanpo estekak