Skande

**Skande** (), batzuetan **Skanda** (სკანდა) bezala ezagutzen dena, Georgiako Imeretiko Terjola udalerrian dagoen herrixka bat da. Herrialdearen mendebaldean dago, Chkhari ibaiaren haran txikian, Kvirila ibaiaren sistemaren parte, 15 bat kilometrora. Terjola herritik ipar-ekialdera. 2014ko erroldaren arabera, 434 biztanle zituen.

Skandan gotorleku hondatu bat dago, Antzinaro Berantiarreko egile erromatarrek idatzitako Scanda edo Scandeis izenekoa, eta Lazican izandako gatazketan Ekialdeko Erromatar eta Sasaniar inperioen artean lehiatutako gotorlekuetako bat. XIX. mendearen hasiera arte, Imeretiko gotorleku nagusietako bat izan zen.

## Historia 
### Antzinaro Berantiarra 
Skanda aipatzen da Ekialdeko Erromako iturrietan, hala nola Justiniano I.a enperadorearen *Novellae-etan* eta izen bereko garaiko kontakizun historikoetan, adibidez Prokopio eta Menandro Babesleenak,  Lazica barnealdeko gotorleku gisa, Itsaso Beltzeko erreinua, Ekialdeko Erromatar eta Sasaniar Persiar inperioen artean lehiatua. Skandako gotorlekua, Sarapanis-ekoarekin batera, lur zailean zegoen, herrialderako ekialdeko sarbideak zaintzen, Iberia mugatik gertu.  522. urte inguruan, Lazicak Ekialdeko Erromatar nagusitasuna onartu eta gutxira, bi mugako gotorleku hauetako Laz goarnizioak tropa inperialekin ordezkatu zituzten, eta hauek laster abandonatu zituzten zailtasun logistikoengatik. Sasaniar indarrek gotorlekuak okupatu zituzten 532an "Betiko Bakea" amaitu arte. Lazek Skanda eta Sarapanis suntsitu zituzten sasaniar armadari etorkizunean erabiltzeko aukera ukatzeko, baina, Lazican etsaitasunak berriro hasi zirenean, persiarrek Skanda berreskuratu zuten 551n eta gatazka osoan zehar eutsi zioten, ia 25 urtez.  

### Erdi Aroa eta Aro Moderno Goiztiarra 
Erdi Aro Klasikoko Skandaren historiari buruzko erregistroak urriak dira. XI. mendearen hasieran Georgiako Erresumaren bateratzeak —Lazica eta Iberia lurralde ohiak parte ziren— Skandari iraganeko garrantzi estrategikoa kendu zion mugako gotorleku gisa. XV. mendearen erdialderako, Imeretiko Erresuma gerraz suntsitutako Georgiatik independente bihurtzen ari zenean, Skanda berriro ere nabarmendu zen. Bertako dokumentu historikoez gain, Georgiako atzerriko bisitariek aipatu zuten, hala nola Giosafat Barbaro eta Ambrogio Contarini 1470eko hamarkadan, Nikifor Tolochanov eta Aleksey Yevlyev 1650eko hamarkadan, Jean Chardin 1660ko hamarkadan eta Johann Anton Güldenstädt 1770eko hamarkadan. Skanda XVI. mendetik XVIII. mendera arte herrialdea astindu zuten barne-gatazka sorta baten artean gudu-zelaia izan zen.  

Tolochanov eta Yevlyev errusiar ordezkariek, 1650eko hamarkadan Imereti bisitatzen ari zirela, Skanda bisitatu zuten —orduan Alexandro III.a Imeretiko erregearen udako egoitza gogokoena— hainbat aldiz, eta ibaiertz malkartsu bateko muino baten gainean eraikitako gotorleku ondo eraiki gisa deskribatu zuten, 20 m-ko altuera eta 600 m-ko luzera zuen adreiluzko harresi batez inguratuta eta lau dorrerekin gotortuta, kanoiekin hornituta. Harresien barruan hiru solairuko jauregi bat, San Jorge eliza eta erregearen aberastasunen gordailu bat zeuden. Hamarkada bat geroago, Jean Chardin frantziarrak Skanda gainbeheran aurkitu zuen. Geroago, Imeretiko gobernuak zaharberritu zuen. Georgiako historialari Vakhushti printzeak, 1745ean Georgiako geografia konpilatzean, Skanda errege-jauregi baten kokalekua eta "eraikuntza ikusgarriko gotorleku handi" gisa aipatu zuen. 1810ean errusiar Imereti konkistatu ondoren, Skandako gotorlekua abandonatu eta hondatuta geratu zen. 1830eko hamarkadan, Frédéric Dubois de Montpéreux suitzar jakintsuak Skanda "aspaldi abandonatutako hondakin bat baino ez" zela ikusi zuen. 

## Skanda gotorlekua 
Skanda gotorlekua hondakin gisa dago, izen bereko herriaren iparraldean, bi erreka arteko muino batean (42°16′6″N 43°2′46″E). Bere azalera osoa 7.000 m2-koa da eta altuera 120 m-ra iristen da. Nahiko hobeto kontserbatuta daude errege-jauregi baten ekialdeko fatxada eta georgiar garaiko inskripzio bat duen eliza baten hormak. Monumentua arkeologikoki aztertu zen 1949an eta 1995ean. Aurkitutako material gehienak Erdi Aroaren amaierakoak ziren. Gotorlekuaren lehen egiturak Skandako ikertzaileak, Lekvinadze-k, datatuak, IV. mendekoak dira. Skanda konplexua Georgiako gobernuak Garrantzi Nazionaleko Monumentu Higiezinen erregistroan inskribatu du.

## Biztanleria 
2014ko erroldaren arabera, Skandek 434 biztanle zituen.  Gehienak (% 99) georgiar etniakoak dira. 

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak