Dolors Monserdà

**Dolors Monserdà i Vidal** (Bartzelona, 1845eko uztailaren 10a &ndash; Ibid., 1919ko martxoaren 31) Kataluniako idazlea, poeta, ipuin kontalaria, antzerkigilea, saiogilea eta artikulugilea izan zen. 1909an Lore Jokoen burua izan zen, ardura hori hartu zuen lehen emakumea izanik. Emakumeen egoera hobetzeko izan zuen konpromisoagatik nabarmendu zen. María Josefa Massanés eta Carme Karr-ekin batera, Kataluniako feminismoaren aitzindarietako bat da. Feminista terminoa onartzen du, baina nazioarteko feminismoaren oinarri sekularrak arbuiatzen ditu eta kutsu kontserbadoreko erreformismo katoliko eta nazionalista defendatzen du. **Dolors Monserdà de Macià** izenarekin sinatu ohi zuen.

## Biografia 
Bartzelonan jaio zen, Paja kalean. Bere gurasoak Beatriz Vidal eta José Monserdà liburu-koadernatzailea izan ziren; familiaren egoera ekonomiko erosoari esker, bere garaiko emakumeen artean ohikoa ez zen prestakuntza akademiko zaindua eskuratu ahal izan zuen.

Dolors hiru urterekin sartu zen eskolan, eta gainera, bere heziketa osatzeko aukera izan zuen aitaren dendaostean izaten ziren solasaldietan, bertara joaten baitziren garai hartako mugimendu ilustratu eta aurrerakoiarekin loturiko hainbat pertsonaia, hala nola Anselmo Clavé, Milá eta Fontanals, Frederic Soler., Narciso Monturiol, Antoni de Bofarull eta Víctor Balaguer, besteak beste.

Urte horretan bertan aita hil zen. Handik aurrera amak atera zuen aurrera familia jostun lana eginez.

Monserdà Madame de Saint Paulen lehen ikasleetako bat izan zen, Bartzelonan finkatu zen frantseseko lehen irakasle diplomaduna, hain zuzen.

### Idazlea 
Bere ekoizpen poetikoa 1870ean hasi zen Montserrateko monasteriora igo zenean. Monasterioko albumean "A Maria Verge de Montserrat" poema idatzi zuen. Handik aurrera produkzio poetikoari gogotsu ekingo zion, eta Bartzelonako Lore Jokoetan ez ezik nazioarteko poesia lehiaketetan ere nabarmendu zen. Senarrak kontra egin bazuen ere, Monserdàk tinko jarraitu zuen literatur bokazioan.  Lore Jokoetako 37 deialditan parte hartu zuen Carme Karr eta Maria Josefa Massanésekin batera, Kataluniako feminismoaren aitzindaritzat hartu ohi da.

#### Obreres de l'Agulla patronatua 
[thumb|336x336px| **Dolors Monserdàren** hilobia, [Montjuïceko hilerria|Montjuïc-eko hilerrian]]
1910. urtean ''Obreres de l'Agulla'' (l'Agullako Emakume Langileak) Patronatua sortu zuen jostunen bizimodua hobetzeko asmoz, garai hartako lan sektorerik deprimituenetako bat baitzen. Bere helburua betetzeko, Patronatuak zenbait zerbitzu eskaintzen zituen, hala nola, lan poltsa, doako laguntza medikoa edo hariak edo arropa fabrikako prezioan. Patronatuak lana ematen zien jostunei, josteko materialen kooperatiba gisa funtzionatzen zuen eta neskak trebatzen zituen jantzigintzan. Horrez gain, langile kideei laguntza ematen zitzaien edozein gestio edo kontsultatan. Patronatuak Laguarda gotzainaren eta Aita José Ildefonso Gatellen laguntza izan zuen, eta Bartzelonako Montcada kaleko moja frantziskotarren egoitzan zegoen.

Patronatuaren lana Erosleen Ligak osatzen zuen. Elkarte horrek emakumeak sentsibilizatzen saiatzen zen erosi ez zezaten langileen esplotazioaz ekoitziriko produktuak saltzen zituzten establezimenduetan. Horretarako, zerrenda zuriak argitaratu zituzten. Dolorsek zenbait hitzalditan azaldu zuen lan hau, eta geroago *María Gloria* (1917) nobelan. 

2016an ''Tasques socials. Recull d'articles, notes rurals i conferences* (Zeregin sozialak. Artikulu, landa-oharrak eta hitzaldiak) argitaratu zen. Bertan bere hitzaldi eta artikulu esanguratsuenak biltzen dira.

1919ko apirilaren 1ean hil zen, 73 urte zituela, langile gatazka betean, Bartzelonan apirilaren 14ra arte amaituko ez zen greba orokorra gertatzen ari baitzen.

Enric Monserdà i Vidal (1850-1926) margolariaren arreba izan zen.

## Sariak eta esker onak 
* Bartzelonako Lore Jokoetan saritua 1878, 1882 eta 1891an.
* 1910ean Bartzelonako Lore Jokoen buru izan zen.

### Hil osteko esker onak 
* Dolors Monserdàk, 1995etik, bere izena duen lorategi bat du Sabadell-en.
* Bartzelonako Sarrià auzoan kale batek bere izena darama.
* Bartzelonako eskola publiko batek ere bere izena darama: Escola Monserdà-Santapau 
* Banyolesen (Girona) Dolors Monserdà de Macià pasabidea dago.

## Lanak 
### Poesia 
* *Poesies Catalanes*, 1888 (Kataluniako olerkiak)
* *Poesiek*, 1911 (Olerkiak)

#### Bartzelonako Lore Jokoetan 
* *Qui ets?, (1916, 1917)* (Nor da?)
* *He fet bé! (Propòsits d'enamorats), (1916, 1917)* (Ondo egin dut! Maitaleen asmoak)
* *Adéu a la poesia, (1916, 1919)* (Adio poesiari)
* *Flors de Natzareth, (1916, 1917, 1919)* (Nazareteko loreak)
* *Rondalles i Cançons, (1916, 1919, 1920, 1924)* (Ipuinak eta Kantak)
* *El verb de la Patria, (1917)* (Aberriaren berba)
* *La nostra Universitat, (1917, 1919)* (Gure Unibertsitatea)
* *A la poesia, (1917, 1920)* (Poesiari)
* *Del meu dietari d'Anyorançes, (1919)* (Nire Oroiminen dietariokoak)

### Eleberria 
* *La Montserrat, 1893. (Ed. actual: Madrid, Editorial Bruño, 1994)* (Montserrat)
* *La família Asparó, 1900* (Asparótarrak)
* *La fabricanta, 1904. (Ed. actual: Barcelona, Edicions de l'Eixample, S.A., 1991)* (Fabrikatzaile andrea)
* *La Quitèria, 1906* (Quitèria)
* *Del món, 1908. (Ed. actual: Barcelona, La sal, Edicions de les Dones, 1983) (Mundukoa)*
* *No sempre la culpa es d'ella. Novel·la original (Barcelona: Rafols, 1917).* (Errua ez da beti harena. Jatorrizko eleberria)
* *Maria-Glòria, 1917*
* *Buscant una ànima, 1919* (Arima baten bila)

### Antzerkia 
* *Sembrad y cogeréis,* 1874 (Erein eta bilduko duzue)
* *Teresa o un jorn de prova*, 1876 (Teresa edo proba eguna)
* *Amor mana*, 1913 (Maitasunak agintzen du)

### Saiakerak eta literatura kritika 
* *El feminisme a Catalunya*, 1907 (Feminismoa Katalunian)
* *Estudi feminista*, *(Orientacions per a la dona catalana)'', Bartzelona, Miquel d'Esplugues, 1909 (Ikasketa feminista. Argibideak Kataluniako emakumearentzat)
* *Biografía de Na Josepa Massanés i Dalmau*, Bartzelonako Kontseilu Konstituzionala, 1915
* ''Tasques socials. Recull d'articles, notes rurals i conferencies.* Bartzelona, 1916 (Gizarte zereginak. Artikulu, landa-ohar eta hitzaldien bilduma.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* HORMIGÓN, Juan Antonio (zuz. ) *Autoras en la Historia del Teatro Español* (1500-1994). (Madril: Publicaciones de la Asociación de Directores de Escena de España, 1996).
* McNERNEY, Kathleen eta ENRÍQUEZ SALAMANCA, Cristina. *Double minorities of Spain: A bio-bibliographic guide to woman writers of the Catalán, Galician and Basque countries* (New York: Modern Language Association of America, 1994).
* SIMÓN PALMER, Carmen. *Escritoras españolas del siglo XIX. Manual biobibliográfico* (Madril: Castalia, 1991).

## Ikus, gainera 
* Modernismo katalana
* Renaixença
* Feminal

## Kanpo estekak 
*  «*Dolors Monserdà*». Gran Enciclopèdia Catalana. Bartzelona.
*  «*Dolors Monserdà. 1845-1919*». Escriptors
*  «*Dolors Monserdà i Vidal*». Diccionari Biogràfic de Dones.
*  Lindín, Carles. *«Dolors Monserdà: primera escriptora catalana feminista?».'' Lindin.cat