open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akaitz

**Akaitz** Aralar mendilerroan dagoen mendia, oso harritsua da, eta lapiazak estalita dago. Honek, interesgarritasuna kentzen dio, ikuspena kentzen baitio mendiari, eta oso ibilbide nekezekoa bihurtzen baitu. Posible da bere iparraldeko partetik igotzea, pagadi garbitik, baina kontu handiz, bukaerako harkaitzean pasabide erraza aurkitu behar baita, edo hegoaldetik, askoz nekezagoa, oso motel ibilarazten duen pagoek inbaditutako lapiazarengatik.

Arratezabal izeneko mendateak, mendi hau Uazkururekin lotzen du. Azken hau, Aralar erdialderantz sartzen da, Errenagara heldu arte.

## Kanpo estekak
Gazteluko Urzuloa I

**Gazteluko Urzuloa I** Zaraiako mendilerroan dagoen leizezulo bat da, mendilerro honen ekialdeko muturrean, Oñatiko auzo den Araotzetik gertu. 830 metroko garaieran dago, Santikurutz Gain mendiaren tontorrean, Ugaztegitik gertu. Santikurutz Gain mendiaren tontorrean bertan, leizezulo bikote bat osatzen du Gaztelu IIIrekin. Berau, Gazteluko Urzuloa I, da Gipuzkoa osoan dagoen leizezulorik sakonena, 520 metroko sakonerarekin.

## Kanpo estekak
Aizkoate

**Aizkoate** Ataungo Aitzarte mendiaren tontorretako bat da. 633 metroko garaiera du.

Hainbat mendizalek, nahastuta, Aizkoate deitzen diote Intzartzuko haitzetatik iparraldekoenari, eta izen horixe jarri dute hango postontzian, nahiz eta okerreko izena izan.

Mendebaldera duen hurrengo tontortxoa Jentilbaratza izenekoa da, oso ezaguna, euskal mitologiako elezaharrak direla eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bellinzona

**Bellinzona** (frantsesez *Bellinzone*, latinez *Bilitio*) Suitzako hegoaldean dagoen hiria eta Ticinoko hiriburua da, eskualde hartan Lugano hiri populatuena den arren. Bertako hizkuntza ofiziala, gainontzeko kantoian bezala, italiera da.

## Historia 
*Bilitio* gisa agertzen da 590. urteko idazki batean. Erdi Aroan garrantzi handiko leku bihurtu zen, Como eta Milan artean izateagatik.

Gaur egun Ticinoko gobernuak hirian du egoitza.

## Ondasun nabarmenak 
Hiru gaztelu daude Bellinzonan: Castelgrande, Montebello eta Sasso Corbaro. Hirurok, antzinako burguko harresiarekin batera, Gizateriaren Ondare izendatu zituen Unescok 2000an.

## Kanpo estekak 
* Bellinzonako webgune ofiziala
Sion (Suitza)

**Sion** (alemanez *Sitten*) Suitzako hegoaldean dagoen hiria da, Valais kantonamenduaren hiriburua dena.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala 

[thumb|300px|none|[Valère basilika]]
Kike Diaz de Rada

**Enrique "Kike" Diaz de Rada Zeberio** (Donostia, 1959 - *ibidem*, 2024ko ekainaren 19a) gipuzkoar antzezlea, antzerki zuzendari eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Bartzelonan egin zituen unibertsitate ikasketak —Filologia ikasi zuen—. 1978an, Bartzelonan hau ere, bertako diputazioko Antzerki Institutuan antzerki ikasketak egin zituen, besteak beste, Pere Planella, Pavel Litbarsky eta Jose Sanchis Sinisterrarekin batera. Hor hasi zuen bere antzokietako ibilbidea.

Antzerkigintzan ez ezik, zinemagintzan eta telebistan ere aritutakoa izan zen. *Orain* gipuzkoar antzerki taldeko sortzaileetakoa izan zen. *Modigliani* lana sortu zuen konpainia horretan. 1983an Tanttaka Teatroa sortu zuten kideetako bat izan zen, Mireia Gabilondorekin eta Fernando Bernuésekin batera. Antzerkigintzan, hainbat konpainiarekin lan egin zuen esaterako, 1993an Arteszena desagertutako egitasmoak plazaratu zuen *La Cacatúa Verde* produkzioko protagonistetako bat izan zen, baina lanik gehiena Tanttaka taldearekin egin zuen, talde horren *Umekeriak*, *El Florido Pensil*, *Dakota* eta *Novecento: ozeanoko pianista* produkzioetan hartu baitu parte. Azken antzerki lan horretan eginiko lanagatik, Palentzia Hiria XXI. Antzerki Jaialdian antzezle onenari eskainitako saria eman zioten 2000. urtean. *Taxi 10* telebista saioaren aurkezle ere izan zen, baita Euskal Aktoreen Batasunaren buru ere. Zineman, Joseba Salegiren *Ione, igo zerura* (1999), Helena Tabernaren *Yoyes* (2000) eta Manuel Gutiérrez Aragónen *Visionarios* (2000) filmetan parte hartu zuen, besteak beste.

## Lanak 
### Zinema 
* *Sabin* (2014)
* *Todos estamos invitados* (2008)
* *Visionarios* (2001)
* *Yoyes* (2000)
* *Hauspo soinua* (2000)
* *Compartiendo Glenda* (2000)
* *Ione, igo zerura* (1999)
* *Pase negro* (1998)
* *Todo está oscuro* (1997)
* *Luis Soto* (1995)
* *Ciao amore, ciao* (1993)
* *Amor Light* (1987)
* *A los cuatro vientos* (1987)
* *27 ordu* (1986)

### Telebista 
* *Mugaldekoak* (2010)
* *U.C.O.* (2008)
* *Desaparecida* (2008)
* *Mi querido Klikowsky* (2005 -)
* *Hospital Central* (2006)
* *Al filo de la ley* (2005)
* *Aquí no hay quien viva* (2004)
* *Cuéntame* (2003)
* *Ana y los siete* (2002)
* *La noche del escorpión* (2002)
* *Periodistas* (1998)

### Antzerkia 
* *El Florido Pensil* (1996)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Heriotzaren berria EITBko webgunean.
2008ko Udako Olinpiar Jokoak

**2008ko Olinpiar Jokoak** gertakari honen XXIX. edizioa izan ziren. Txinako Beijing hirian ospatu ziren, 2008ko abuztuaren 8tik abuztuaren 24ra arte. Lehenengo aldia izan zen jokoak Txinan ospatzen zirela eta 10.500 kirolarik 28 kirol ezberdinetan parte hartu zuten. Futbolaren atala Qingdao, Tianjin, Shenyang eta Shangai hirietan ospatu zuten, Bela Qingdaoko portuan eta hipika Hong Kongen.

## Hautaketa 
2001eko Uztailaren 13an aukeratu zuen Nazioarteko Batzorde Olinpikoak, bere 112. bileran Moskun. Beijingek 56 botorekin Toronto, Paris, Istanbul eta Osakari irabaziz.

## Tortxa Olinpikoaren ibilbidea 
2007ko Apirilaren 26ean aurkeztu zuten tortxa olinpikoa Beijingen, Nazioarteko Batzorde Olinpikoko presidenteak eta Joko Olinpikoen antolatzaileak.

Tortxaren goiburua, *Pasioa piztu eta ametsak erdibanatu* izan zen. 130 egunetan 137.000&nbsp;km ibiltzea zuen helburu eta 23 estatu bisitatzea. Horien artean, Txinako 115 hiri.

## Maskotak 
Joko hauetako maskota ofizialak 5 izan ziren eta guztiak elkartuta **Fuwa** deitu zituzten (福娃, zorte onaren umeak). 2005eko azaroaren 11n aurkeztu zituzten, Beijingo Olinpiar Jokoak hasi baino 1.000 egun lehenago. Maskoten izenak hauek ziren: Beibei, Jingjing, Huanhuan, Yingying eta Nini; bakoitzak *Běijīng huānyíng nǐ* (北京欢迎你) izen bakoitzak aurreko esaldiaren silaba bat errepikatzen du eta esaldiarne esanahia, **Ongi etorri Beijingera**. Gainera, bost aukeratu zituzten, Olinpiadetako banderak 5 eraztun dituelako eta taoismoak 5 elementu (ura, egurra, sua, lurra eta metala) dituelako.

## Egoitzak 
Jokoetarako egoitzak guztiak Beijing hirian zeuden, zerrendako azken 6 egoitzak alde batera utzitza, hauek Txinako beste hiri batzuetan kokatuta daudelarik. Eraikinik garrantzitsu eta esanguratsuena Nazio Estadioa da, bere itxura moderno eta bereziarengatik.

## Domimak 
## Euskaldunak Olinpiar Jokoetan 
26 Euskal kirolariek hartu zuten parte Olinpiar Joko hauetan. Denek Espainiako olinpiar taldean hartu zuten parte, kirolariak Hegoaldekoak baitziren, aldiz, ez zen Iparraldeko kirolaririk sailkatu Jokoetarako Frantziar taldean.
Esan genezake kirolari gehienak Gipuzkoarrak zirela. Kirolarik gutxien eman zituen lurraldea aldiz, Nafarroa.

## Egutegia 
Beijingo Olinpiar Jokoetan, 28 kiroletako 302 txapelketa egon ziren. Hurrengo taulan, kirol bakoitza ospatu zen egutegia ikus daiteke. Halaber, finalen egunak noiz izan ziren.

## Kirolak 
Kirol hauetaz gain beste batzuk ere jokatu ziren erakusketa moduan. Horien artean Wushu-Kung Fu kirola dago, zeinetan euskal federazioa existitzen den. Lehenengo aldia izan zitekeen Euskal Herriak ordezkaritza ofizial bat zuena Olinpiar Joko batzuetan, baina Euskal Autonomia Erkidegoko kirol arduradunak ez zuen eskaria sinatu eta horren ondorioz ezin izan zuen parte hartu. Arrazoietako bat kirol honen federazioa ez onartzea da, Judoaren barruan kokatu beharko litzatekelako.

## Olinpiar Jokoak Telebistan 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beijing
* Nazioarteko Olinpiar Batzordea

## Kanpo estekak
Aldeaquemada

**Aldeaquemada** Espainiako Jaengo probintziako udalerria da. Sierra Morena eskualdean dago, 121 km²-ko azalera du eta 2006an 542 biztanle zituen.

## Ondasun nabarmenak 
* La Cimbarrako ur-jauzia

## Hiri senidetuak 
* 

* 

## Kanpo estekak 
*  Aldeaquemadako udalaren webgunea
Eugenio Montejo

thumb|260px|Eugenio Montejoren liburu bat.

**Eugenio Montejo** (Caracas, Venezuela, 1938ko urriaren 19a - Valentzia, Venezuela, 2008ko ekainaren 5a) olerkaria, saiakera egilea eta diplomatikoa izan zen.

*Poesía* literatura aldizkariaren sustatzaile, Venezuelak Lisboan duen enbaxadan argitalpen zuzendari eta kultura agregatua izan zen.

## Idazlanak 
Montejok hitz ederren bilduma bat eskaintzen zuen bere lanetan, eta zuhurtasuna agerian uzten zuen beti. *Alfabeto del mundo* (1987) antologian argi ikus daiteke bere lan lirikoek duten sakontasuna eta gardentasuna; ezaugarri horiez gainera, lasaitasuna eta patxada atzematen zaie. Montejoren sentiberatasunak gauza txikienetan jartzen zuen arreta, eta horietatik abiatuta, gogoetekin eta oroitzapenekin jositako sare bat osatzen zuen. Gehien erabiltzen zituen gaiak paisaia galduak dira. Gai nagusi horiez gainera, ohikoak zituen bidaiak, itsasoa, emakume maitatua, zuhaitzak, denbora.

### Olerkigintza 
* *Elegos* (1967)
* *Muerte y memoria* (1972)
* *Algunas palabras* (1977)
* *Terredad* (1978)
* *Trópico absoluto* (1982)
* *Alfabeto del mundo* (1986)
* *Adiós al Siglo XX* (1992)
* *Chamario* (2003)

### Saiakera 
* *La ventana oblicua* (1974)
* *El taller blanco* (1983)
* *El cuaderno de Blas Coll* (1981)

## Erreferentziak
Saturnino García

**Saturnino García** (Barriones de la Vega, Cimanes de la Vega, Leon, Espainia, 1935eko otsailaren 5a - ) Euskal Herrian errotutako antzezlea da. Leonen jaioa izan arren gaztarotik Barakaldon bizi eta peoi ibili zen metalurgian.

1995ean, aktore berrien Goya Saria lortu zuen.

## Biografia 
Lehen mailako irakaskuntza ikasketak eskola landako lanekin tartekatu zituen. 1952an bere familiarekin Barakaldora bizitzera joan zen eta bertan peoi metalurgiko bezala egin zuen lan. 1956an lantegia alde batera utzi eta errezitatzaile, aurkezle eta pailazo bezala espezializatu zen. Hainbat herritako festetan funtzio ugari egin zituen. 1965ean Madrilgo antzoki batean aurkitu zuen lan eta 1966an Bilboko "Akelarre" taldean sartu zen.

Nahiz eta esperientzia luzea izan bizitza osoan zehar antzezle-lanetan, 1995ean heldu zitzaion fama, *Justino, un asesino de la tercera edad* filmean eginiko lanagatik Goya Saria eskuratu zuenean, hain zuzen.

Saturnino García bigarren mailako antzezle bikaina da, protagonisten aldamenean egonik ere filmaren osotasuna biribiltzen laguntzen duten horietakoa. Bere ibilbide luzean hogeita hamalautik gora filmetan parte hartu du. *El viaje a ninguna parte* (1985) izan zuen lehen film luzea.

Espainiako zuzendari garrantzitsuenekin lan egin du, Álex de la Iglesia, Vicente Aranda, Carlos Saura eta La Cuadrillarekin, esaterako.

Besteak beste, film hauetan parte hartu du: *Todo por la pasta* (1990), *Amantes* (1991), *Acción Mutante* (1993), *Justino, un asesino de la tercera edad* (1995), *Matías, juez de línea* (1996), *Atilano, presidente* (1998), *Goya en Burdeos* (1999) eta *Lista de espera* (1999).

## Filmografia hautatua 
* *Shevernatze, un ángel corrupto* (2007)
* *El Lobo* (2004)
* *Agujeros en el cielo* (2004)
* *El último tren* (2002)
* *Marujas asesinas* (2001)
* *La mujer más fea del mundo* (1999)
* *Goya en Burdeos* (1999)
* *Lisboa* (1999)
* *Matías, juez de línea* (1996)
* *El día de la bestia* (1995)
* *Boca a boca* (1995)
* *Salto al vacío* (1995)
* *Nadie hablará de nosotras cuando hayamos muerto* (1995)
* *Así en el cielo como en la tierra* (1995)
* *Siete mil días juntos* (1994)
* *Justino, un asesino de la tercera edad* (1994)
* *Todo es mentira* (1994)
* *Cómo ser infeliz y disfrutarlo* (1994)
* *Acción mutante* (1993)
* *Todo por la pasta* (1991)
* *Amantes* (1991)
* *El viaje a ninguna parte* (1986)

## Erreferentziak
AFAPP

**AFAPP** edo **Preso Politikoen Lagun eta Senideen Elkartea** (gaztelaniaz *Asociación de Familiares y Amigos de los Presos Políticos*) Espainiako elkartasun elkarte bat da, batez ere Espainiako Alderdi Komunista-berreraikiko (PCE-r), GRAPOko eta horien inguruko presoen senideak eta lagunak biltzen dituena. Nazioarteko Sorospen Gorria (SRI) nazioarteko elkartasun sare komunistarekin lotua dago.

2002an eta hurrengo urteetan AFAPPeko kideak atxilotu izan dituzte Espainian Audientzia Nazionalaren aginduz, eta AFAPPeko kide batzuk espetxean daude *PCE(r)-GRAPO* ustezko erakundearekin ustezko loturak izateaz akusatuak. AFAPPek nahiz SRIk beti ukatu dute akusazio hori .

## Errefertentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nazioarteko Sorospen Gorriaren webgunea
Gonzalo Fernández Berridi

**Gonzalo Fernandez Berridi** (Donostia, 1955eko ekainaren 25a - ), batzuetan **Gonzalo F. Berridi** ezaguna, euskal zinema argazkilaria da.

1980ko hamarkadan, Imanol Uribe, Javier Agirresarobe eta José Ángel Rebolledorekin batera, Aiete Films produkzio-etxea sortu zuen.

2001ean, Goya Sarietarako hautagaia zen *Plenilunio* filmean eginiko lanagatik.

## Filmografia 
* *Berri Ona* (2008)
* *Prime Time* (2008)
* *Txokolate apur bat* (2008)
* *Todos estamos invitados* (2008)
* *Zu nor zara?* (2007)
* *Anastezsi* (2007)
* *La caja* (2006)
* *Segundo asalto* (2005)
* *Pablo G. del Amo, un montador de ilusiones* (2005)
* *Camaron* (2005)
* *Di que sí* (2004)
* *La vida que te espera* (2004)
* *Dos tipos duros* (2003)
* *El viaje de Carol* (2002)
* *El rey de la granja* (2002)
* *La noche del escorpión* (2002), telebistarako.
* *I Love You Baby* (2001)
* *El palo* (2001)
* *Menos es más* (2000)
* *Plenilunio* (1999)
* *Sí, quiero...* (1999)
* *Extraños* (1999)
* *Lágrimas negras* (1998)
* *Los amantes del Circulo Polar* (1998)
* *A ciegas* (1997)
* *Airbag* (1997)
* *Calor... y celos* (1996)
* *Best-Seller: El premio* (1996)
* *Hotel y domicilio* (1995)
* *Después de tantos años* (1994)
* *Maité* (1994)
* *La ardilla roja* (1993)
* *Offeko maitasuna* (1992)
* *Huntza* (1992)
* *Iokanaan, zure gorputza* (1992)
* *La mujer de tu vida 2: La mujer gafe* (1992), telebistarako.
* *La gente de la Universal* (1991)
* *Santa Cruz, el cura guerrillero* (1991)
* *El anónimo... ¡vaya papelón!* (1990)
* *Ander eta Yul* (1989)
* *El pañuelo de mármol* (1989)
* *Maider* (1989)
* *Martín* (1988)
* *Karlistadaren kronika 1872-1876* (1988)
* *La espalda del cielo* (1988)
* *Km. 0: la partida* (1988)
* *Las seis en punta* (1987)
* *Memoria universal* (1987)
* *Amor light* (1987)
* *Petit casino* (1986)
* *Liliana* (1986)
* *Hor duzu hurrengoa* (1986)
* *Patas en la cabeza* (1985)
* *La cita* (1985)
* *Y Kepa se escapó* (1984)

## Kanpo estekak 
* Artikulua imdb.com
* Euskadiko Filmategia
Calicasas

**Calicasas** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 575 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Calicasasko Udala
Sí, quiero...

***Sí, quiero...*** 1999 urtean Eneko Olasagasti eta Carlos Zabalak eginiko euskal filma da. Pelikula Donostian grabatu zuten *Maité* egin zuen talde berak.

## Sinopsia 
Jon (Joseba Apaolaza) banketxe batean lan egiten duen laguna da. Bere etorkizuna finkatuta dago, Cristina (Verónica Moral), nagusiaren alaba (Juan Luis Galiardo), ezkontzekotan baitago. Baina aldarean dagoela baietza eman ordez, konturatu gabe ezetza eman du. Bitartean atrakatzaile talde bat banketxera sartuko da.

## Pertsonaiak 

* Cayetana Guillen Cuervo: Candela
* Joseba Apaolaza: Jon
* Marta Belaustegui: Carmen
* Isidoro Fernández
* Jose Ramon Soroiz: Sansinenca
* Mikel Garmendia: Egaña komisarioa
* Idelfonso Tamayo: Juan
* Verónica Moral: Cristina
* Juan Luis Galiardo: Jaime jauna
* Martxelo Rubio: Mutil
* Maite Diaz: Rosa
* Iñaki Beraetxe: Iñaki
* Aizpea Goenaga: Maritxu
* Maider Yabar: Banatzailea
* Kandido Uranga: Atrakatzailea
* Ana Miranda: Bezeroa
* Edi Nando: Taxi-gidaria
* Santi Ugalde: Apaiza
* Juani Mendiola: Jonen ama

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak 
*  Webgunea imdb.com
Arantxa Lazkano

**Arantxa Lazkano** (Zarautz, 1949ko apirilaren 23a) irakaslea, bikoizle, gidoilari eta euskal zinema zuzendaria da. 1994an, zuzendari berrien Goya Sariarako hautagaia izan zen, zuzendari berri onenaren kategorian.

## Ibilbidea 
Lazkanoren lehenengo fim luzea, *Urte Ilunak*, Donostiako Zinemaldian aurkeztu zen lehenengoz, Zabaltegi izeneko atalean, zuzendari berrien filmei bideratua. Gerraosteko urteak hartuta, Itziar izeneko haur baten istorioa kontatzen du filmak. Bestalde, Katixa Agirrek adierazten duenez, Urte ilunak euskaraz ekoiztutako lehenengo film luzea izan zen.

## Filmagintza 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artikulua imdb.com
* Euskadiko Filmategia
Flavio Martinez

**Flavio Martinez Labiano** (Donostia, 1962ko irailaren 6a) euskal zinema argazkilaria da. Los Angeleseko *American Film Institute* eskolan ikasi duenez, askotan egin du lan Estatu Batuetan.

1996ean, Goya Sarietarako hautagaia zen *El dia de la Bestia* filmean eginiko lanagatik.

## Filmagintza 
## Kanpo estekak 
* Artikulua imdb.com
* Euskadiko Filmategia
Urte ilunak

***Urte ilunak*** 1993 urtean Arantxa Lazkanok eginiko euskal filma da. 1993ko irailaren 26an estreinatu zen Donostiako Zinemaldiaren Zabaltegian.

## Sinopsia 
Filmak Itziarren bizitza azaltzen du 8 urteko neska 1940ko hamarkadako Donostian: familia abertzalea eta eskolako errepresioa.

## Pertsonaiak 

* Eider Amilibia: Itziar haurra
* Garazi Elorza: Itziar gaztea
* Klara Badiola: ama
* Carlos Panera: aita
* Amaia Basurto: Miren
* Andrea Toledo: Sofia
* Barbara Goenaga: Maite
* Nere Illarramendi: Nieves
* Nora Gurrutxaga: Maria Pilar
* Haizea Uria: Ana Mari
* Gorka Iruretagoiena: Jose Luis haurra
* Asier Arriola: Jose Luis gaztea
* Jose Lizaso: Cosme
* Nerea Arrizabalaga: Angela
* Ana Miranda: Rosario
* Miren Gojenola: neskamea
* Itziar Lazkano: saltzailea
* Mikel Albisu Cuerno: apaiza
* Ramon Ibarra: Felix
* Felipe Barandiaran: Jesus
* Joseba Arrasate: Jokin
* Txema Blasco: medikua
* Maite Zumeta: emagina
* Ramon Barea: ileapaindegiko gizona
* Daniel Trepiana: Lucio
* Javier Merino: pregonaria
* Amaia del Rio: Miren gaztea
* Maider Gambas: Mari Carmen
* Felix Arkarazo: Miguel
* Maria Luisa Arellano: txartelaria
* Aritz Dendategi: apaizgaia
* Giurdana Murga: Belen
* Xabier Unanue: Pedro Mari
* Mikel Asteinza: Jabi
* Alex Arzuaga: ileapaindegiko haurra
* Pilar Rodriguez: Mikaela
* Ani Narvaez: Maite haurra
* Elena Bravo: Maria Jesus haurra
* German Laso: Joaquin
* Lisa Sarasola: Maria Jesus gaztea
* Maialen Carrera: Maritxu
* Ane Esnal: Rosa Mari
* Violeta Rodriguez: Raquel
* Ivan Aguirre: Eduardo
* Jurgi Goñi: Jose Manuel
* Asier Hernandez: geltokiko gaztea
* Miguel Vazquez: goardia zibila
* Fermin Sanles: goardia zibila
* Eugenio Abalde: goardia zibila
* Maria Pilar Beobide: dendako emakumea
* Itxaso Azkarate: Cosmeren etxeko emakumea
* Feli Garaño: Cosmeren etxeko emakumea
* Miren Aranburu: Itziar gaztearen ahotsa
* Kiko Jauregi: Jose Luis gaztearen ahotsa
* Idoia Sagarzazu: Miren gaztearen ahotsa

## Ezaugarri teknikoak 
## Sariak 
1994an, Arantxa Lazkano zuzendari berrien Goya Sariarako hautagaia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Ruiz Antxia

**Juan Antonio Ruiz Antxia** (Bilbo,  - ) euskal zinema argazkigilea da.

## Biografia 
Madrilgo Zinema Eskola Ofizialean ikasi zuen, 1972an titulua lortuta. 1975an, beka bati esker, New Yorkera joan zen eta hantxe bere lehen dokumentala zuzendu zuen. Urte hartan bertan, *La historia y la vida extraterrestre* filmarekin argazki zuzendari bezala estreinatu zen.

1980ko hamarkadaren ondoren Estatu Batuetan egiten du lan, hantxe Euskal Herrian baino ezagunagoa baita. 1998an, Goya Saria lortu zuen.

## Filmagintza hautatua 
* *Pure Country 2: The Gift* (2010)
* *I Come With The Rain* (2009)
* *Bunraku* (2009)
* *Madonna&nbsp;— Celebration: The Video Collection* (2009)
* *Dirty Hands* (2008)
* *Sleepwalking* (2008)
* *Voces inocentes* (2004)
* *Spartan* (2004)
* *Off the Map* (2003)
* *Confidence* (2003)
* *The House on Turk Street* (2002)
* *Focus* (2001)
* *New Port South* (2001)
* *Mararia* (1997)
* *The Jungle Book* (1994)
* *Cyndi Lauper: 12 Deadly Cyns... and Then Some* (1994)
* *Mr. Jones* (1993)
* *A Far Off Place* (1993)
* *Glengarry Glen Ross* (1992)
* *Liebestraum* (1991)
* *Naked Tango* (1991)
* *Dying young* (1991)
* *The Last of the Finest* (1990)
* *Lost Angels* (1989)
* *Things Change* (1988)
* *The Seventh Sign* (1988)
* *Surrender* (1987)
* *House of games* (1987)
* *Where the River Runs Black* (1986)
* *At close range* (1986)

## Erreferentziak
Ramon Saldias

**Ramon Saldias** (Bidarte, Lapurdi, 1938) zinema zuzendaria, argazki zuzendaria eta gidoigilea da. Kanarietan eman ditu urte asko.

## Bizitza 
Saldias Bidarten (Lapurdi) jaio zen, baina sendi osoa Donostiara joan zen bizi izatera Bigarren Mundu Gerraren ondorioz. Nerabe zela, 14 urterekin, marrazki bizidunak eta zinema esperimentala landu zituen, erositako lehen 9.5 mm-ko Pathé Baby kamerarekin. 

Kanarietan bizi zen denboraldian bertako telebistan egin zuen lan. Aske Film ekoizpen-etxearen sortzailea da eta honen bidez egin ditu hainbat dokumental, film eta iragarkiak.. Ikastorren lehen lana *Miradas* (1969) izan zen. Jesús Almendrosek zuzendari eta Saldias argazki zuzendari izan zituen film labur honek Donostiako Zinemaldian Kultura Hispaniko Institutuaren Saria jaso zuen. Gerora, *Tiempo de África* (1969) eta *Estropada Berria* (1970) ekoiztu zituzten.

1969 inguru, Estudios Castillan, Madrilen, muntatzaile lanak ere egin zituen Ramon Saldiasek. eta honen bitartez, 1979an, egiten du Saldiasek bere lehen filma luzea, *El camino Dorado*. Alkoholikoei buruz egin zuen dokumental batean oinarritua egin zuen filma honek ez zuen arrakasta handirik lortu, banaketak huts egin bait zuen. 2019an, estreinuaren 40 urteurrena ospatzeko, 19. Festival Internacional de Cine de Las Palmas de Gran Canariako Canarias Cinema sailak homenaldia egin dio nazioarteko banaketa lortu duen lehen kanariar pelikula honi.

1980an, Kanarietan bizi zela, *Kárate contra mafia* filmatu zuen. Las Palmasen, astebetean filmatu zen pelikula hau Europako karatezko lehen filma izan da.

1998an, bere film batean oinarritzen den animazio serie bat egin zuen, *El chou de Cho-Juaa.* Televisión Españolak ez zuen erosi pertsonaien kanariar doinua ulertzen ez zelakoan baina Mexikon eta Hegoafrikan saldu zen, ingelesera itzulia eta beste izen batekin.

## Sariak 
* Jess Franco ohorezko saria (CutreCon, 2015): *Karate contra mafia* filmagatik.

Saldiasen izena daraman saria sortu da 2018an, "“Sah-Di-Ah" saria, zinema narratsari filmeren bat gehitu dionari.

## Filmak 
### Argazkigile 
* *La caja* (2006)
* *España, una fiesta* (1985)
* *Bernegal* (1978)
* *El chou de Cho-Juaa* (1978)
* *Fuerteventura, playa dorada* (1977)
* *Al sur de Gran Canaria* (1976)
* *Insólito Lanzarote* (1976)
* *Estropada Berria* (1973)
* *Lanzarote* (1971)
* *Contactos* (1970)
* *Miradas* (1969)

### Zuzendari eta gidoigile 
* *El despiste de Cho-Juaa* (1996)
* *Kárate contra mafia* (1980)
* *El camino dorado* (1979)
* *Bernegal* (1978)
* *El chou de Cho-Juaa* (1978)
* *Póker de sol* (1971)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinema

## Kanpo loturak 
* B-Movies (6/10) "Karate contra mafia" (1980)
Munstro

[eskuinera|240px|thumb|*San Antonioren Tentaldia* margolanaren xehetasuna (Matthias Grünewald, [1515)]]
**Munstroa** (latinez *munstrum*) naturaren ohiko ordenaren aurka doan izakia da. Beldurra sorrarazten duen edozein animalia mitologikoari ematen zaion izena da. Oso ohikoa da mitologian, elezaharretan eta beldurrezko ipuinetan aurkitzea.

Ezagunenen artean, Minotauroa dago, zezen burua eta gizaki gorputza duen izakia, greziar mitologian agertzen dena. Baita Medusa ere, bere ilea, sugez osaturik zuena, eta, bere begietara begiratzen zuen edozein, harri bihurtzen zuena. Hauek, munstro mitologikoen artean. Beste batzuk, balizkoak edo elezaharretakoak dira, Ness Lakuko munstroa, *Chupacabras* eta Yetia, adibidez. Batzuek, munstro hauek ikusi dituztela diote, baina ezer ez da ziurra. Egun, oso irudikatuak dira telebistan, zinean eta zientzia fikziozko istorioetan.

## Munstroak historian 
Fantasiazko generoak bereganatu aurretik, munstroa gizarte kontzeptu garrantzitsu bat zen. Ohi, lurralde ezezagunei lotuta zeuden. Adibide bezala, esploratu gabeko mapatako lurraldeak, herensugeak bezalako munstroak bertan bizi izan zirela adierazita agertzen dira. Ezezagunaren eta munstroen arteko lotura honek, mendebaldeko gizartea zientzia eta beste gai akademiko batzuk erabiltzera bultzatu zuen, ezezaguna ulertzeko asmoz. Honela, munstroak, buruhauste zientifikoak bihurtu ziren. Nahitaez ulertu behar ziren gauza zientifikoak.

Zientzia eta munstroen arteko erlazio hau, beldurrezko eleberri askotan bihurtu zen. Eleberri hauetan, zientzia ez zen munstroak aztertzera mugatzen, baizik eta baita sortzera ere, *Frankenstein* kasu.

## Munstro erlijiosoak 
Ekialdeko hainbat erlijiok, hinduismoa kasu, baita antzinateko erlijioak, greziar mitologia eta eskandinaviar mitologia ere, munstroz josita daude. Munstro hauek, jainkoen etsai bezala agertzen dira. Eskandinaviar mitologian, Ragnaröka Asgardeko jainkoen eta erraldoien arteko, seme-alabekin batera, azken gudua zen. Pastafarismoan, aldiz, euren jainkoa, Espageti Hegalari Munstroa da. Erdi Aroko kristau-artean, Satanas sarritan munstro beldurgarri gisa irudikatzen zen bere izaera gaiztoa eta engainagarria azpimarratzeko. 

## Kanpo estekak 
*  Munstroei eta herensugeei buruzko txisteak
*  Munstro eroen galeria
Basil Rathbone

**Basil Rathbone**, izen osoz **Philip St. John Basil Rathbone** (Johannesburgo, Britainiar Inperioa, 1892ko ekainaren 13a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1967ko uztailaren 21a) antzezlea izan zen. 1938an Oscar sarietarako izendatua izan zen *If I were a King* filmean egindako lanagatik. Ezaguna da, oso, Arthur Conan Doylek sortutako Sherlock Holmes arrakasta handiarekin zineman antzeztu zuelako, eta hainbat filmetan bilau eta pertsonaia gaiztoak bikain itxuratu zituelako: Sir Guy Gisbourneko gogoangarria (*The Adventures of Robin Hood *), edo Esteban Pasquale kapitaina (*The Mark of Zorro*).

Antzerkiaren mundutik ailegatu zen Rathbone zinemara: 1911tik taulen gainean ibilia zen eta bere aurreneko filma 1921ekoa da: *Innocent*. Ezpatari trebea zen, eskrima zaletasun handia baitzuen eta horren lekuko zineman izandako borrokak: *The Adventures of Robin Hood*, *Tower of London*, *The Mark of Zorro* edota *The Court Jester*. Baina gaiztoarena egitea egokitzen zitzaionez film bakar batean, 1936ko *Romeo and Juliet* hartan, izan zen irabazle.
 
1936 eta 1946 bitartean hamalau film egin zituen Doyleren Sherlock Holmes pertsonaia antzeztuaz, Nigel Bruce aktorea lagun zuela Watson doktorearen itxuratzean. Lanok irratirako moldatuak izan zirenean (1939-1946) Rathbone eta Bruce ere aritu ziren horretan. Ahoskera ederreko aktorea zen Rathbone; ipuin, poema asko, eta literatur testuetako dramatizazioak grabatuak utzi zituen. Halakoetan lagun izan zuen Vincent Price aktorearekin aritu zen. Pricerekin batera 1962 eta 1964ko Roger Cormanen filmetan ikusi ahal dugu: *Tales of Terror* eta *Comedy of Terrors*.

Bihotzekoak jota Rathbone 1967an hil zen New Yorken, 75 urte zituela.

## Filmografia 
 Sherlock Holmes pertsonaiaren gaineko filmak

## Kanpo estekak 
* Aktorearen gaineko ataria
2008ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten herrialdeak

Hauek dira 2008ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten estatuen zerrenda alfabetikoki:

erdian|500px

## Kanpo estekak
Txirrindularitza 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Txirrindularitza 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 23ra arte jokatu zen Pekingo Laoshan Belodromoan, Laoshan Mountain Bike ibilbidean, Laoshan BMX pistan eta Pekingo Errepideko Txirrindularitza Ibilbidean. Lau espezialitate daude eta horien baitan hainbat kategoria, guztira 18 proba dira. BMXa modalitate olinpiko berria izan zen 2008ko Udako Olinpiar Jokoak geroztik.

## Egutegia 
### Larunbata, Abuztuak 9, 2008 
### Igandea, Abuztuak 10, 2008 
### Asteazkena, Abuztuak 13, 2008 
### Ostirala, Abuztuak 15, 2008 
### Larunbata, Abuztuak 16, 2008 
### Igandea, Abuztuak 17, 2008 
### Astelehena, Abuztuak 18, 2008 
### Asteartea, Abuztuak 19, 2008 
### Asteazkena, Abuztuak 20, 2008 
### Osteguna, Abuztuak 21, 2008 
### Ostirala, Abuztuak 22, 2008 
### Larunbata, Abuztuak 23, 2008 
## Dominak 
### Pistako txirrindularitza 
#### Sprinta emakumeak 
* 
* 
* 
#### 3000m Banakako jazarpena emakumeak 
* 
* 
* 
#### Puntuazio lasterketa 25km emakumeak 
* 
* 
*  
#### Taldekako sprinta gizonak 
* 
* 
* 
#### Sprinta gizonak 
* 
* 
* 
#### Keirin gizonak 
* 
* 
* 
#### 4000m Taldekako jazarpena gizonak 
* 
* 
* 
#### 4000m Banakako jazarpena gizonak 
* 
* 
* 
#### Madison 50km gizonak 
* 
* 
* 
#### Puntuazio lasterketa 40km gizonak 
* 
* 
* 

### Errepideko txirrindularitza 
#### Errepideko lasterketa emakumeak 
* 
* 
* 
#### Errepideko erlojupekoa emakumeak 
* 
* 
* 
#### Errepideko lasterketa gizonak 
* 
* 
* 
#### Errepideko erlojupekoa gizonak 
* 
* 
* 

### Mountain Bike 
#### Mountain Bike emakumeak 
* 
* 
* 
#### Mountain Bike gizonak 
* 
* 
* 

### BMX 
#### BMX lasterketa gizonak 
* 
* 
* 
#### BMX lasterketa emakumeak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Bidasoko Nazioarteko Zine Arkeologikoaren Jaialdia

**Bidasoko Nazioarteko Zine Arkeologikoaren Jaialdia** jendeari arkeologia ezagutzera emateko eta Oiasso Erromatar Museoa bultzatzeko asmoz egiten den zinemaldia da. 2001. urtean jaio zen, Irungo udalak eta Arkeolan ikerketa-erakundeak bultzatuta.

2004tik aurrera, erakustaldi-izaera utzi eta lehiaketa-izaera bihurtu zen, honako sariak banatuz:
* Zinemaldiko sari nagusia.
* Publikoaren sari berezia.
* Zientzi dibulgazioaren Arkeolan Saria.
* Epaimahairen aipamen bereziak.

2007an, Arkeologi eta Ondare Zinemaldien Europako Federazioan (Fedarcine) sartu zen.

## Edizioak 
* I. edizioa: 2001eko azaroaren 6tik 9ra.
* II. edizioa: 2002ko azaroaren 12tik 16ra.
* III. edizioa: 2003ko azaroaren 11tik 15era.
* IV. edizioa: 2004ko azaroaren 9tik 13ra.
* V. edizioa: 2005eko azaroaren 15tik 19ra.
* VI. edizioa: 2006ko urriaren 17tik 21era.
* VII. edizioa: 2007ko urriaren 16tik 20ra.
* VIII. edizioa: 2008ko azaroaren 18tik 22ra

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinemaldiak

## Kanpo estekak 
* Arkeolan
* Irungo udala
* Oiasso Erromatar Museoa
Nerea Sancho

**Nerea Sancho** (Donostia, Gipuzkoa, 1978 - ) psikologoa, sexologoa eta idazlea da. Ikasketak bukatu ondoren hainbat hedabideetan parte hartzen hasi zen. 2002az geroztik Atseginez Elkarteko kidea da. 2005 urtean sortutako *Goxoki Aholkularitza Zerbitzua* erakundeko koordinatzailea da.

Sexologo moduan, sexologia zerbitzu propioa izan du Donostia ko Bitxigorria Boutique Erotikoan (2009-2014). Gainera, *la fórmula erótica*  bloga eramaten zuen, baita izen berdineko telebista programa ere.

Sexualitatearen Psikologia irakasgaiaren irakasle elkartua da, EHUko Psikologia Fakultatean, Donostian.

*Sexualitartea*  izeneko proiektuan sortu zuen, zeinak sexualitatearen ezagutza eta bizipenaren normalizazioa bultzatzen duen.

Idazle gisa ere aritu da, lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleentzat eta hauen irakasleentzat zuzendutako sexu-hezkuntzako liburuak idatziz. UEU (Udako Euskal Unibertsitatea)ko sexologia sailburua izan da (2012-2014) eta egun, bere funtzioen artean, Plax! Azpeitiako Udaleko Sexu eta Bikote aholkularitzaren ardura eramatea da Arremanitz Kooperatibarekin (2013ko udazkenetik).

## Liburuak 
* *Kilimak: LH3-4* (Erein, 2006)
* *Kilimak: LH1-2* (Erein, 2007)
* *Kilimak: LH 3-4 irakaslearen gida* (Erein, 2007)
* *Taupadak!: 12-14 urte, sexuen hezkuntza* (Erein, 2008)

## Loturak 
*  Goxoki
*  Elkarrizketa *Argia*n

## Erreferentziak
Neuchâtel

**Neuchâtel** Suitzako mendebaldean dagoen hiria da, izen bereko kantonamenduaren hiriburua dena. Alemanezko antzinako izena *Neuenburg* da.

## Geografia 
Hiriak izena ematen dio Neuchâtel aintzirari, honen ipar-mendebaldeko ertzean dagoelarik. Suitzako aintzirarik handienetakoa da.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Neuchâtel ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Neuchâtelgo Udalaren webgune ofiziala
Chaoz

**Chaoz** (jatorrizko japonieraz チャオズ edo *Chaozu ?*) Dragoi Bola manga eta animeko pertsonaia da. Ten Shin Hanen kide fidela da. Bere izena *Jiaozi* plater txinatarretik dator, japonieraz *Gyöza* (餃子) deritzona.

## Ezaugarri fisikoak 
Itxura ahulekoa da, txikia eta aurpegi txuria masail gorriekin. Ez da batere argia, gutxienez matematiketan, arazoak izaten ditu batuketak eta kenketak egiteko orduan. Honen erruz borroka batean behin baino gehiagotan engainatzen dute. Bere eraso nagusiak *Dodonpa (Su Bola)* eta psikokinesiarekin lotutako erasoak dira.

## Biografia 
**Chaoz** Ten Shin Hanekin batera Mikerroiren ikaslea izan zen. Hasieran munduan zehar bidaiatzen zuen bere kidearekin, herrixketako biztanleei iruzur eginez bizitzeko dirua lortzeko. Arte Martzialen 22. Mundu Txapelketan parte hartu zuen. Izan ere, aurreko txapelketan bere etsai Iratxo Dortokaren ikasleek oso ongi jokatu zutela jakin zuen Mikerroik, eta bere eskola hobea zela erakutsi nahi zuen. **Chaozek** final laurdenetan Krilinen aurka borroka egin zuen. Teknika psikikoak erabili zituenean irabazi behar zuela ematen zuen, baina matematika eragiketak burutzeko eskuak behar zituenez, garaitua izan zen.

Geroago Ten Shin Hanekin batera, Gokuren lagun taldera bildu zen. Satan Bihotz Txikiren aurkako borrokan hil egin zen baina *Dragoi Bolekin* berpiztu zuten Krilin eta Iratxo Dortokarekin batera. Honen ondoren bi lagunak Muten Ro maisuaren ikasle egin ziren eta honekin entrenatzen jardun zuten. Hurrengo Arte Martzialen Txapelketan ez zuen lortu azken fasera heltzea. Kanporaketetan ustez hilda zegoen Tao Pai Paik (Mikerroiren anaia gaztea) menderatu zuen, konortea galdu zuen eta ospitalera eraman behar izan zuten.

Une honetatik aurrera bigarren mailako pertsonaia bihurtu zen, eta oso gutxitan borrokatu zuen. Vegeta eta Nappari aurre egiteko Ahalguztidunarekin entrenatu zuen honen jauregian gainerako Z gerlariekin. Garai honetan Denbora eta Espazioaren gelan ere entrenatu zen. Espazioko Gerlarien iritsierarekin, Nappa hiltzeko asmoz eraso suizida bat egin zuen, baina alfer-alferrik izango da, ez baitzion ezer egin. Honekin hil zen bigarren aldia zen.

Beste Munduan Kaitorekin entrenatu zen Ten Shin Han, Yamcha eta Satan Txikirekin batera. Bere lagunei esker berpiztua izan zen Namekeko *Dragoi Bolekin*.

Cellen eta Boo Ahaltsuaren sagetan jada ez zuen parte hartu. Booren aurkako borrokan, Goku Super Saiya 3 bilakatu zen unean agertu zen, Boo gaiztoa sortu zen unean baita eta azkenik amaieran Gokuri energia ematen *Indar Unibertsala* osatu ahal izateko.

Dragoi Bola GTn bi aldiz agertu zen. Lurra lehertu ostean guztiak etxera itzultzen zirenean, azken sekuentzian Gokuk Shenronen gainean Lurra zeharkatzen zuenean.

## Kanpo estekak
Futbola 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Futbola 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 6tik abuztuaren 24ra arte jokatu zen Beijingen, Qinhuangdaon, Shanghain, Shenyangen eta Tianjinen. Modalitate bakarra zegoen, baina emakumezkoen eta gizonezkoen txapelketak bereizirik zeuden. FIFAko kide ziren herrialdeei beren emakumezkoen selekzioak osorik ekartzera gonbidatu zieten. Gizonezkoen selekzioei dagokionean, gehienez, 23 urte baino gehiagoko hiru jokalari eduki zezaketen.

## Txapelketa 
### Gizonezkoak 
#### Lehen fasea 
##### A multzoa 
##### B multzoa 
##### C multzoa 
##### D multzoa 
#### Azken Fasea 
### Emakumezkoak 
#### Lehen fasea 
##### E multzoa 
##### F multzoa 
##### G multzoa 
#### Azken Fasea 
## Dominak 
### Emakumezkoen txapelketa 
* 
* 
* 

### Gizonezkoen txapelketa 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Son Goten

**Son Goten** (jatorrizko japonieraz 孫 悟天 *?*) edo **Goten**, Dragoi Bola manga eta animeko fikziozko pertsonaia da. Chichi eta Gokuren bigarren semea da. Goku bigarren aldiz hil eta gutxira jaio zen. Saiya arrazakoa, berehala egin zen Trunksen (Vegeta eta Bulmaren semea) lagun mina, urtebeteren aldea bakarrik baitute. Borrokatzen jolasten zuten, indartsuagoa nor zen ikusteko. Gehienetan Trunksek irabazten zuen. Txikitan Son Gokuren antza handia zeukan.

## Biografia 
Bi gerlari txikien arteko borroka horietan erraz iritsi ziren biak Super Saiya izatera. Batzuen esanetan horren arrazoia jada euren aitek maila hori lortua zutelako zela, eta beraz hauek bi aldiz indartsuagoak zirela jaiotzaz, geneetan transmititu zelako. Gogoan izan behar da gainera, Gohan bezala, erdi gizaki erdi Saiyak zirela, eta horrek ere indartsuago egiten zituela. Kontua da Chichiri ez zitzaiola gehiegi gustatzen ile horidun semea izatea.

Gokuk egun baterako Lurrera itzultzea erabaki zuenean (Arte Martzialen 25. Txapeleketan parte hartzeko), Videl eta **Goten** Gohanek gogor entrenatu zituen. Hegan egiten berak irakatsi zien. **Gotenek** Gokuk bere adina zuenean baino garatuago zegoela erakutsi zuen.

Txapelketan, 7 urterekin bakarrik erraz iritsi zen infantil kategoriako finalera. Hemen Trunksen aurka egin zuen borroka. Biek tranpak egin ostean **Gotenek** galdu zuen. Adinagatik nagusien txapelketan parte hartzea debekatuta zuten. Honekin ez zeuden ados eta borrokalari heldu bat jipoitu zuten nagusien txapelketan parte hartu ahal izateko, eta biek bere itxura hartu zuten. Zibor 18ren aurka borrokatzea egokitu zitzaien. Hau konturatu eta trajea ebaki zien mundu guztiak eurak zirela ikus zezan. Txapelketa utzi behar izan zuten.

Babidi eta Boo Ahaltsuaren iritsierarekin, noizbehinka azaldu ziren. Vegeta hil zenean ordea, Ahalguztidunaren Jauregira joan ziren Satan Txikirekin entrenatzera. Hemen *Bateraketa* teknika ikasi zuten Gotrunks osatzen zutelarik. Ez zuen hala era Boo garaitzeko balio izan.

Urte batzuk beranduago Arte Martzialen 28. Txapelketan, Boo garaitu zuen, gero Panek bera garaitzeko.

Askoz beranduago, Pilafen erruz izar beltzak zuten *Dragoi Bolak* unibertsoan zabaldu zirenean, Trunks eta Gokurekin abiatu behar zen hauen bila, baina Panen asmo txarrik gabeko ekintza baten ondorioz, Lurrean gelditu behar izan zen. Garai horretan bikotekidea zuen: Pares. Garai horretan baita ere, Umek bere gorputza kontrolatu eta Goku eta Ooben aurka borrokatu zen. Halako batean, **Son Goten** Ume Ooben erasoetatik babesteko asmotan Tsufuruak konorte gabe utzi zuen. Gero, ez zen agertu Tsufur planetako borroketan Kibitoshinek Umerengandik askatu zuen arte. Goku eta Gohanekin Umeren aurka borrokatu zen. **Gotenek** Vegeta, Gohan eta Trunksi Super Zibor 17ren aurka borrokatzen lagundu zien. Hau eta gero Gokuri Super Saiya 4 egoera gainditzeko energia eman zion, Yi Xing Longen aurkako borrokan.
Delémont

**Delémont** (alemanez *Delsberg*) Suitzako ipar-mendebaldean dagoen hiria da, Jura kantonamenduaren hiriburua dena.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Delémont ondorengo hiriarekin senidetuta dago:

* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala 

ezkerrera|thumb|220px|Herrigunea gauez.
Pegnitz ibaia

**Pegnitz** Bavariako ibaia da. Izen bereko hiriaren iparraldean jaiota, hegoalderantz egiten du lehenik, gero mendebalderantz, eta Nurenbergetik pasatzen da. Handik 7 bat kilometrora, Fürth hirian, Rednitz ibaiarekin bat egiten du. Hortik aurrera, Regnitz izena du.

115 km inguruko luzera du.

## Kanpo estekak
Hilezkortasun

thumb|*Betiereko bizitzaren iturria*. Cleveland (Ohio, AEB).

**Hilezkortasun**a betiko existitzearen kontzeptua da edo, behintzat, zehaztu gabeko denbora tarte batez. Historian zehar, gizakiek betiko bizitzeko desira izan dute. Izaki batek nola lor dezakeen betirako bizitzea edo zehaztu gabeko denbora tarte batez, edo hau posible den, espekulazio, fantasia eta elezaharren kontua da. Hilezkortasuna gizakiak duen beldurrik handienerako konponbidetzat hartuta dago. Hilezkor izanez gero, heriotza galarazia izango litzateke, baina zenbaitek uste dute hilezkortasuna heriotzaren ondorengo pausua dela: hala gertatzen da Eliza katolikoan, juduen artean, musulmanen artean...

Horrexen adibide oso argi bat Mesopotamiako mitologian agertzen da, Gilgameshen mito ospetsuan: erraldoi bat zen, gizaz harandiko indarra zuena eta, ahalegin mordoa egin arren, gizakientzat hilezkortasuna erabat ezinezkoa zela ohartu zen.

## Betiereko bizitza 
thumb|100px|eskuinera|*Ankh* sinbolo egiptoarra.

Heriotzaren osteko bizitza edo beste mundua da erlijio gehienen sinesmen nagusietakoa, hala hinduismoan, budismoan, kristautasunean, Islamean nola judaismoan. Arimaren existentzia eta horrekin batera paradisuarena edo nirvanarena izango ziren sinesteko faktore oinarrizkoak. Haragitzea edo berraragiztatzea beste zutabe bat zen, hau da, hil ondoren beste izaki batengan berriro bizitzeko gorpuztea.

Ikur ugari garatu du gizakiak historian zehar hilezkortasuna irudikatuz. Ankha, esate baterako, Antzinako Egiptoko bizitzaren ikurra da, hilezkortasunaren esanahia zeukana jainko eta faraoien eskuetan. Halaber, Moebius bandak eta Fenix hegaztiak gauza bera irudikatzen dute, eta txinatar kultura tradizionalean mertxikondo koloreak ere horixe esan nahi du.

## Zientzian 
ezkerrera|thumb|Animalia batzuk hilezkorrak dira, ez daudelako hiltzeko programatuta.
Zelulen zahartzea eta heriotzari buruz eginiko ikerketetan, zeluletan telomeroen luzerak, kromosoma guztiek dituzten muturrak, zelulen zahartzea eta heriotzan parte hartzen duen faktoreetako bat dela ikusi ahal izan da. Zahartzean eragina duen beste faktore bat, eta, beraz, hilezkortasuna eragotziko lukeena erradikal askeak dira, naturan agertzen diren agente oxidatzaileak, zelulen hondarazpenaren jatorria izaki.

"Turritopsis nutricula", bestela, hidrozoo mota bat da, eta ikerketen arabera izaki bakarra da heriotza saihestu daitekeena bere burua etengabean errepikaraziz.

## Fikzioan 
Literaturan eta zineman sarritan erabilitako gaia da hilezkortasuna: *Star Trek* seriean, *Silmarillion* liburuan (Tolkien), *Superman* edo *Drakula* istorioetan edo *Harry Potter*ren liburuetan. Ugari dira pertsonaia hilezkorrak fikziozko lanetan, bereziki komikien munduan eta XX. mendetik aurrerakoetan.

## Ikus, gainera 
* Existentzialismoa
* Filosofoen harria
* Telomeroa

## Kanpo estekak
Ikus Ikas

**Ikus Ikas** telebista saio bat izan zen, 1989. urtean ETB-1etik emitituta.

Gazteei zuzenduta, Delirium Tremens musika taldearen "Ikusi eta ikasi" diskoaren musika erabiltzen zuen sintonia bezala.

Bi aurkezle izan zituen emisioan zehar: Iñaki Iturriaga Durangokoa, haserako kapituluetan; eta Joseba Olaskoaga urtarriletik aurrerantzeko kapituluetan.

1989/1990 Kurtsoan zehar 38 saio ekoiztu eta igorri ziren, 1989ko Urritik 1990ko Uztailera, Josi Sierra eta Eduardo Barinaga kozuzendaritzapean; errealizazioa Iñaki Zabalak egiten zuen, Txabi Basterretxea errealizazio-laguntzailea zelarik.

## Erreferentziak 
#### Kanpo estekak 
Vimeon aurkitu daitezke Ikus Ikas saioaren emanaldi batzuk, Josi Sierrak partekatuta
Acción mutante

***Acción mutante*** 1993an Álex de la Iglesiak eginiko filma da. Bardean, Bilbon eta Madrilen grabatu zen.

## Sinopsia 
Bilbo, 2012. urtea. *Acción Mutante* izeneko talde terroristak izua zabaldu du. Taldea aberatsei eta politei gorroto dien karkailek osatuta dago eta burua Ramón Yarritu (Antonio Resines) du. Patricia Orujo (Frédérique Feder) bahitu dute eta poliziak jarraituta, Axturiax planetan istripua izan dute. Bitartean, Ramonek kideak hiltzen saiatzen ari da, dirua bereganatzeko.

## Pertsonaiak 

* Antonio Resines: Ramón Yarritu
* Alex Angulo: Alex Abadie
* Frédérique Feder: Patricia Orujo (andregaia)
* Juan Viadas: Juan Abadie
* Karra Elejalde: Jose Oscar 'Manitas' Telleria
* Saturnino García: César 'Quimicefa' Ravenstein
* Fernando Guillén Cuervo: Orujo aberatsa
* Jaime Blanch: Bera
* Ion Gabella: Jose 'Chepa' Montero, konkor madarikatua
* Bibiana Fernández: gonbidatua
* Rossy de Palma: gonbidatua
* Enrique San Francisco: Luis María de Ostalaza
* Féodor Atkine: Kaufmann
* Felipe Vélez: García
* Francisco Maestre: aitona
* Ramón Barea: agure itsua
* Alfonso Martínez: Amancio 'M.A.' González
* Santiago Segura: Ezequiel
* David Gil: Abraham
* Carlos López Perea: Zacarías
* Pedro Luis Lavilla: meatzari zoroa
* Kino Puello: meatzari zoroa
* Pololo: meatzari zoroa
* Miguel A. Chacón: Matias Pons, kulturista
* Esther García: Esther Garcia; telebista aurkezlea
* Santiago Lajusticia: gonbidatua
* Arturo Arribas

## Ezaugarri teknikoak 
## Sariak 
1993an, honako Goya Sariak lortu zituen:
* Efektu berezirik onenak: Olivier Gleyze, Yves Domenjoud, Jean-Baptiste Bonetto, Bernard André Le Boett, Emilio Ruiz del Rio eta Poli Cantero
* Ekoizlerik onena: Esther Garcia
* Makillaje eta ile-apaingintzarik onena: Paca Almenara

## Kanpo estekak 
* Webgunea imdb.com
* Euskadiko Filmategia
Lera

thumb|XX. mende hasierako kirol-lera
thumb|Lera. 2012

**Lera** gurpilen ordez, eskiak edo marrazak dituen ibilgailu bat da. Izotza edo elurra bezalako marruskadura maila txikiko lurretan erabiltzen da, baina edozein lur irristakorrek balio dezake lerarentzat, lur hori lehorregi ez badago behintzat. Kasuren batzuetan, errekako harriak edo bustitako hondarra, lerak irristatzeko lur egokiak izan daitezke.

## Euskarazko izendapena 
Neurri handi batean lera eta narra sinonimoak edo oso hurbilekoak dira euskaraz. Larramendiren Hiztegi Hirukoitzaren arabera, narrak forma laukikoak ziren, eta lerak hirukiak. Euskal hiztegi modernoetan, lerari izotz eta elur irristatzearen adiera ematen zaio, baina lehor edo lur gaineko tresnentzat ere balio du, eta adiera horretan *narra* ikusteko gomendatzen du Euskaltzaindiaren hiztegiak. Azkenean, 21. mendeko erabilerara elur eta kiroletakoak iritsi dira, lerak; eta narrak etnografia museoetan geratu dira, nahiz eta oso erabiliak izan diren Euskal Herrian zelai zein larretan 20. mendera arte, esate baterako belar jornadak garraiatzeko.

Lerak animaliek tiratutakoak izan daitezke, orokorrean, zaldiak, mandoak, idiak edo zakurrak. Pertsonek ere tira dezakete. Umeek euren jolasetan edo euren umeekin jolasten ari diren gurasoak. Gizakiek tiratutako lerak, XIX. mende amaieran eta XX. mende hasieran Artiko eta Antartikara britainiarrek egin zituzten esplorazio espedizioetan, oso ohiko ibilgailuak izan ziren. Beste batzuek, Roald Amundsen kasu, zakur taldeak erabili zituzten. Gaur egun, bidaiari batzuek kometak erabiltzen dituzte, latitude horietan lerak bultzatzeko.

Troika bat, hiru zaldik tiratutako lera bat da. Santa Klaus edo Bizarzuriren fikziozko lera elurrorein hegalariek tiratutakoa da. Eski txiki batzuk ditu, beharbada, aireratzeko eta lur hartzeko.

Grabitatea propultsio indar bakar gisa, lera muinotik behera ere irrista daiteke, dibertsio soil gisa.

## Lerak kirol gisa 
Lerak, Neguko Olinpiar jokoetan parte hartzen duten bi kiroletan erabiltzen dira: bobsleighean eta lugean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Narra.

## Kanpo estekak
Yoyes (filma)

***Yoyes*** 2000 urtean Helena Tabernak eginiko filma da.

## Sinopsia 
Yoyes (Ana Torrent) ETAko zuzendaritzako kide ohia, behin Mexikon erbesteratua izatetik Euskal Herrira itzulita, bizitza berreraikitzen saiatzen da. Iragana ahazten saiatzen den arren, mito bihurtu da.

## Pertsonaiak 

* Ana Torrent: Yoyes
* Ernesto Alterio: Joxean - Yoyesen senarra
* Florence Pernel: Helene
* Iñaki Aierra: Argi
* Isabel Ordaz: Ana
* Juan Jesus Valverde: Barne Ministroa
* Laura Ballesta: Zuriñe - Yoyesen alaba
* Ramon Langa: Koldo
* Ruth Nuñez: Bego
* Martxelo Rubio: Kizkur
* Gonzalo Gonzalo: Zaldu
* Asier Hernandez: Kaska
* Aizpea Goenaga: Kaskaren bikote
* Mikel Albisu: Yoyesen aita
* Pilar Rodriguez: Yoyesen ama
* Juanma Rodriguez: Aitor
* Anartz Zuazua: Manu
* Josean Bengoetxea: Motorista 1
* Kike Diaz de Rada: Motorista 2
* Arantxa Iglesias: Rosa
* Adolfo Fernandez: Roberto Jauna
* Javier Sandoval: Fernando
* Manuel Morón: Pedro
* Kandido Uranga: Iheslari 1
* Paul Zubillaga: Iheslari 2
* Francesc Orella: Pizkailudun gizona
* Xegundo Altolaguirre: Lasa
* Marc Piton: Tripaundi
* Adriana Pizarro: Azafata
* Marcelle Turlure: Atsoa
* Irune Manzano: Andereño
* Joseba Pinela

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak 
*  Webgunea imdb.com