open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yona

**Yona** (,  ahoskatua) Ameriketako Estatu Batuen esku dagoen Guam uharteko herri bat da.

## Historia 
Antzina nekazaritza-jarduerak ziren nagusi, gaur egun, aldiz, bizitegi-gunea da. Bigarren Mundu Gerran zehar, Japoniako armadak bertako txamorroak preso hartu zituen eta presoentzako esparru batera eraman zituen Ameriketako Estatu Batuetako armadak uhartea askatu baino lehen. Segua River ondoan dauden tanke japoniarrak gerraren oroigarri bihurtu dira.

## Geografia 
Yonak 52 km²ko azalera du. Herria Guam uhartearen ekialdean kokatuta dago, Pago eta Togcha ibaien artean. Herriaren erdigunea Pago eta Yligeko badien itsas-labarren gainean dago.

## Interesguneak 
* Siguako ur-jauziak
* Tarzan ur-jauziak
* Taga'chang hondartzaren parkea
* Windward Hillseko golf-zelaia
* Country Club of the Pacific golf-zelaia
* Manengon Hillseko golf-zelaia

## Yonako politika 
### Mandatariak 
* Jose B. Sudo (1952–1973)

### Alkateak 
* Vicente C. Bernardo (1973–2001)
* Jose "Pedo" T. Terlaje (2001–2013)
* Ken Joe M. Ada (2013–2017)
* Jesse M. Blas (2017tik)

## Kanpo estekak
Yulema Corres

**Yulema Corres Somovilla** (Gasteiz, 1992ko martxoaren 7a) arabar futbolaria da, aurrelari postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Taldeak 
## Palmaresa 
## Errekorrak 
* Athletic Clubeko neska goleatzaile handienen listan dago:

# Erika Vázquez 261
# "Nekane" Díez 158
# Eli Ibarra 111
# "Irune" Murua 106
# "Gurutze" Fernandez 89
# Iraia Iturregi 64
# Yulema Corres 61
# Eba Ferreira 55
# Arrate "Orueta" 53
# "Tzibi" Juaristi 49

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Nire helburua bei izan da taldekieen egunerokoa erraztea Berria, 2024.06.26
Estibaliz Bajo

**Estibaliz Bajo de la Hoz** (Donostia, 1987ko otsailaren 22a) gipuzkoar futbolaria da, aurrelari postuan jokatzen duena.

## Taldeak
Castro Valnera

**Castro Valnera** edo **Castru Valnera** Kantauriar mendikatearen ekialdean dagoen mendia da, Lunada eta Estacas de Trueba mendateen artean dagoena. Hau da, hegoaldeko aldea Merindadetan eta iparraldekoa Valles Pasiegos eskualdean dago. 1.718 metroko altuera du.

Bere kota (1718 imgm) ez da ekialderantz gainditzen, Kantauriar mendikatetik nafar Pirinioetako mendi-adarretaraino. Iparraldeko hegalean, Kuaternario berantiarreko (Würm) glaziar-aztarnak agertzen dira, Iberiar penintsula osoan hegoaldekoenak direnak. Ipar-ekialdeko magalean, Lunada mendatean, Miera ibaiak du iturburua; ipar-mendebaldeko magalean, berriz, Pandillo ibaiak, Pas ibaiaren lehen ibaiadarretako bat, eta mendigunearen hego-mendebaldean, Trueba ibaiak, Nela ibaiaren ibaiadarretako bat, eta, ekialdean, Ebro ibaiaren ibaiadarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eunate Arraiza

**Eunate Arraiza Otazu** (Biurrun, 1991ko ekainaren 3a) nafar futbolaria da, erdilari postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Taldeak 
## Palmaresa 
* Athletic Clubekin partida gehien jokatu duten 10 nesken artean dago (2020-04-03)
Gobera

**Gobera** Obarenes mendietako mendia da, Miranda Ebro inguruan dagoena. Bere hegoaldeko aldean Olaerreako monasterioa dago, 1178an zistertarrek sortua. 748 metroko altuera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peña Escalera

**Peña Escalera** Obarenes mendietako mendia da, Miranda Ebro inguruan dagoena. 812 metroko altuera du eta Errioxako mugatik hurbil dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olaerreako monasterioa

**Olaerreako monasterioa** () Olaerreako monasterioa da, kamaldolitarrek erabilia. Gobera mendiaren hegoaldeko aldean dago eta 1178an zistertarrek sortu zuten Alfontso VIII.a Gaztelakoaren laguntzari esker. Egun ostatu bat du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marjinalia (Txuma Murugarren)

***Marjinalia*** Txuma Murugarren abeslariaren bakarkako zazpigarren diskoa da. Soinua guztiak eta hitz gehienak, lau salbu, Murugarrenenak berarenak dira; Murugarrerenak ez direnak, bu Anjel Errorenak dira (*Gorputzeko humoreak* liburutik hartuta), eta Xabi Bordarenak (Birika zatuak liburutik) . Diskoa 2007an plazaratu zen. Lan honetan eragin eta joera asko nahastu egiten dira: rock, pop, blues. Karpetaren ilustrazioak zirkuaren ingurukoak dira; diskoan parte hartzen dutenak zirkoaren artistak moduan jantzita agertzen dira.

## Musikariak 
* Ahotsa, pianoa, sintea eta gitarra erritmikoa: Txuma Murugarren
* Gitarrak: Miguel Ramírez
* Pianoak eta teklatuak: Rafa Aceves
* Baxua: Ekaitz Hernández
* Bateria:Natxo Beltrán
* Tronboia eta bonbardinoa: Asier Ituarte

## Teknikariak 
* Soinu teknikaria: Jose Manuel Sampedro "Xanpe"
* Produkzioa: Txuma Murugarren, Rafa Rueda
* Jantziak: Hortzmuga teatroa
* Atrezzo zuzendaritza: Argia Gardeazabal

## Abestiak 
# "Sarrera"
# "Ridi Pagliaccio"
# "Bianka"
# "Poetak Silvia hil dela amestu du". Letra: Anjel Erro
# "Goiz eriak"
# "Utzi genien zerua". Letra: Xabi Borda
# "Biok sobera"
# "Denboraren igarotzeaz". Letra: Anjel Erro
# "Udamin". Letra: Anjel Erro
# "Waltz"
# "Autoak goizaldean"
# "Gaua helduko da"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Javier Corral López de Aldak egindako elkarrizketa diskoari buruz.
Kamaldolitar

**Kamaldolitar Ordena** () ordena monastiko katolikoa da, 1012 inguruan sortutakoa.

San Romualdok XI. mendean sortutako erregela jarraitzen duen fraidea. Fraide ordena hori San Benitoren erregelaren barruan sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garazi Murua

**Garazi Murua Astorkiza** (Getxo, 1995eko urtarrilaren 24a) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari postuan jokatzen zuena. 2011n Lezamara iritsi zenetik kadete mailan, hamar denboraldi eta 178 partida jokatu zituen, eta 2015-2016ko ligako azken txapeldunetako bat da. Penalti jaurtiketetan espezializatu zen, eta zortzi gol sartu ditu bere ibilbidean.

## Biografia 
Txikitatik jokatu zuen futbolean. Hasieran Andra Mari Ikastolan, gero gurasoen lan kontuengatik Nevadara joan zen 10 bat urterekin, eta han hasi zen talde misto batean jokatzen. Bueltan Bizkerre Futbol Taldean hasi zen, herriko taldean. Hasieran mutilekin batera jokatu zuen, baina DBHrako salto horretan, legeak esaten zuen haurren kategoriatik aurrera ezin zela talde mistorik egon. Orduan, Bizkerreko nesken taldean jarraitu zuen Athleticek fitxatu zuen arte. Andra Mari Ikastolan eta  ekin zion futbolari. Muruaren lehen erreferenteak honako jokalariak izan ziren eta, gainera, horietako batzuekin aldagela konpartitu zuen gerora: Ainhoa Tirapu, Eli Ibarra, Iraia Iturregi, Erika Vázquez eta Irene Paredes.

15 urte zituela, Athletic B taldean hasi zen jokatzen. Lehen taldera heldu baino lehen, bost hilabetez Ameriketako Estatu Batuetako ligan ibili zen, East Tennessee State Unibertsitatearen taldean. 

2014-2015eko denboraldiko bigarren itzulian egin zuen debuta Espainiako Lehen Mailan, Juanlu Fuentesen eskutik, Collerenseren kontra. Hurrengo sasoian, talde zuri-gorriak, denboraldi bikaina eginda, liga irabazi zuen. 

San Mamesen jokatu nuen lehen aldia Txapeldunen Ligako partida bat zen eta irabazi egin zuten. Hala ere, bereziki gogoratzen duen eguna Kopako kanporaketa bat da: Atletico Madriden kontra jokatu zuten, zenbat eta 46.000 lagun bildu ziren San Mamesen.

Geroago, abokatutzako masterra amaitu eta abokatu izateko bidean Euskadi Irratian ere ibili da futbol partidetan esatari moduan.

## Taldeak 
## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Sierra

**Andrea Maddalen Sierra Larrauri** (Bilbo, 1998ko maiatzaren 15a) bizkaitar futbolaria da, atzelari postuan jokatzen duena Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan. Athletic Cluben eta Deportivo Coruñan  jokatu ostean, 2022an Eibar KErekin bat egin zuen.

## Kirol ibilbidea 
Andrea Sierrak Loiola eta Bizkerre gazte taldeetan hasi zuen ibilbidea, jaioterrian, Bilbon. 2014an Athletic Clubean sartu zen, hasieran B taldean jokatuz; 18 urterekin, Lehen Mailan (geroago F Liga) debuta 2016ko urriaren 30ean egin zuen Atlético Madrilen aurka, eta handik aurrera senior taldera igo zen. Taldearen lehen gola 2020ko urtarrilaren 12an sartu zuen Levanteren aurka, geldialdi denboran bere aldeko berdinketa bat erreskatatuz eta, kasualitatez, klubaren partidetako programan "azaleko izar" gisa hautatua izan zen egun batean. Lesioen ondorioz, Athletic ez zen inoiz titular erregularra izan denboraldi oso batean zehar; bere itzulerarik onena 21 agerraldi izan ziren (bi Erregina Kopan) 2018-2019 denboraldian taldeak 5. amaitu zuenean.

2021ean, Athleticeko kontratua amaitu zitzaion, eta bigarren mailako Deportivo Abancarekin bat egin zuen Jone Ibañez Athleticeko lagun eta taldekidearekin batera, non Galiziako taldeari bere lekua mantentzen lagundu zion, berregituraketak bi taldetatik bakarrera murriztu baitzuen dibisioa.

2022an, bai Sierrak bai Ibañezek Eibar talde gizpuzkoarrareki fitxatu zuten, maila berean lehiatuz, zokoratua izan ondoren, eta taldeak berriro lortu zuen lehen mailara igotzea, 2022-2023ko Lehen Mailako Federazioan 2. postua lortuta. Sierrak 26 agerraldi egin zituen 2023-2024 F Ligako kanpainan, Eibarrek dibisio-izaerari eroso eutsi baitzion, baina, kontratua beste urtebetez berritu zuenez, hurrengo denboraldiaren hasieran kanpoan geratu zen, lesioarengatik.

### Nazioartean 
Sierra Espainiaren ordezkaria izan zen hainbat gazte mailatan, 2015eko UEFA Women's Under-17 Championship Islandian eta 2017ko UEFA Women's Under-19 Championship Ipar Irlandan irabazi zuten kuadrillako kidea izan zen, eta finalista geratu ziren 2016ko UEFA Women's Under-19 Championship Eslovakian eta 2018ko FIFA U-20 Women's World Cup Frantzian.

### Ezaugarriak 
Sierrak zelaiaren erdian joka dezake, baita defentsaren edo erdilariaren ardatzean ere. Balio-aniztasuna da bere ezaugarrietako bat, eta indar fisikoagatik, joko-ikuspegiagatik eta baloiarekin duen trebetasunagatik ere nabarmendu da.
* 2019an Carranza Torneoko txapeldun izan zen Athletic Clubekin

* 2021-2022 denboraldian 1. RFEF mailara igotzea lortu zuen Dépor Abancarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Baloiarekin bizkorrago eta zehatzago aritu behar dugu Berria, 2023.10.13
Ainhoa Vicente Moraza

**Ainhoa Vicente Moraza**, ezagunagoa **Moraza** bezala, (Donostia, 1995eko abuztuaren 20a) gipuzkoar futbolaria da, atzelari postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Taldeak 
## Palmaresa 
## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak
María Díaz

**María Díaz Zirauki**, **Zirauki** izenaz ezaguna, (Funes, 1995eko maiatzaren 5a) nafar futbolaria da, erdilari postuan jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritzen den Athletic taldeko jokalaria da.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Leia Zarate

**Leia Zarate González** (Lezama, 1998ko martxoaren 27a) bizkaitar futbolari ohia da, aurrelari postuan jokatzen zuena. Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan aritu zen Athletic. Lesioak zirela eta, 23 urterekin erretiratu zen. 

### Ibilbidea 
Bizkaitar aurrelaria 2014an sartu zen talde zuri-gorrian, Arteagako eta Derioko beheko kategorietan aritu ostean. Lehen taldearekin 2016ko urtarrilean egin zuen debuta, 17 urterekin, Joseba Agirreren aginduetara, azken Liga lortu zuten urte berean. Kanpaina bat, bere bigarrena Lezaman, non hamar partida batu zituen elitean, filialarekin uztartuz, zeinarekin 24 gol sartzera iritsi zen, aurrekoan baino bi gutxiago. Guztira 76 partida ofizial jokatu zituen Lehen Mailan eman dituen bost denboraldietan, eta bost tanto egin ditu.  

Athleticekin debutatu zuen Lehen Mailan 2016ko urtarrilaren 10ean Atlético Madrilen aurkako partidan.  

Leia Zarate Athletic Clubeko erasotzailea izan zen, eta ez zuen parte hartu klubaren lehen Emakumezkoen Lehen Mailako partidan, 2020/2021ean. Zarate 2019ko azaroaren 3an agertu zen azken aldiz Emakumezkoen Lehen Mailako partida batean, Athletic Clubek 77 minutu jokatuz Granadilla Teneriferen aurka 1-0eko porrotean. Alaves taldearekin jokatu zuen  

Athletic Clubean jokau zuen azken denboraldiko Emakumezkoen Lehen Mailan, Zaratek bost partidatan jokatu zuen. Gero aurrelari bizkaitarrak bigarren mailako Alaves taldean jokatu zuen erretiratu aurreko denboraldian, baina arazo fisikoak izan zituen Akilesen tendoian, eta nahiago izan zuen bere beste bokazioan jarri arreta, pedagogia terapeutikoan.

Lezamakoak 23 urte besterik ez zituen bere ibilbideari amaiera ematea erabaki zuen, Akilesen tendoian arazo fisikoak izan eta gero.

## Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valeria Xkirando

**Valeria Xkirando** () (San Petersburgo, Errusia, 1988ko azaroaren 21a) errusiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak
Jone Guarrotxena

**Jone Guarrotxena Reka** (Bilbo, 1993ko irailaren 3a) bizkaitar futbolaria da, atezain postuan jokatzen duena.

## Taldeak 
## Palmaresa
Alina Lanina

**Alina Lanina** (), **Alina Aleksandrovna Kizijarova** benetako izenaz (), (Errusia, 1989ko martxoaren 3a) errusiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak
Wright Flyer

**Wright Flyer** edota **Flyer I** (euskaraz *Wright Hegalaria* edota *Hegalaria I.a*) 1903an Wright anaiek diseinatu eta eraikitako hegazkin esperimental bat izan zen. Historiara "airea baina pisuagoa zen eta hegaldi arrakastatsua burutu zuen lehenbiziko hegazkin motorduna eta pilotuduna" izateagatik igaro da, alegia, hegan egin zuen lehenbiziko hegazkin aintzindaria. Nazioarteko Federazio Aeronautikoak hala onartua baitu. Berez, canard motako pilotu bakarreko biplano bat zen.

Eredu esperimenatala zenez erabilera bakarra izan zuen, 1903ko abenduaren 17an, AEBetako Ipar Carolinako Kitty Hawk udalerrian. Egun honetan, lau hegaldi labur burutu zituela erregistratua dago: lehenak, Orville Wright pilotua zela, 12 segundu iraun eta 37 metroko distantzia hegan egin zuen; laugarren eta azkenak, Wilbur Wright pilotu zela, 59 segundu iraun eta 260 metroko distantzia hegan egin zuen.

Eredu honetan oinarrituz, Wirght anaiek honako aldaerak garatu zituzten: Wright Flyer II eta Wright Flyer III. Aurrez, 1900-1902 artean, Wright anaiek Kitty Hawk udalerrian beste zenbait ereduekin burututako saikeretan eta probetan bereganatutako eskarmentuan oinarritua zegoen, bereziki Wright Glider piloturik gabeko planeatzailean. Azkenean, 1908ko maiatzaren 22an Wirght anaiek beren asmakizunaren patentea lortu zuten: aireplanoa.

*Flyer I* hegazkinaren hegaldiak hegazkintzaren "aro aintzidariari" hasiera eman zion (1903-1914), Lehen Mundu Gerraren hasierarekin amaituz.

## Ezaugarriak 
[thumb|eskuinera|300px|[1908ko patentea.]]

### Ezaugarri orokorrak 
* Eskifaia: 1
* Luzera: 6,4 m (21,1 oin)
* Zabalera: 12,3 m (40,3 oin)
* Garaiera: 2,7 m (9 oin)
* Hegal azalera: 47 m² (505,9 oin²)
* Pisu hutsa: 274 kg (603,9 lb)
* Gehienezko pisua aireratzean: 338 kg (745 lb)
* Eragilea: 1× lerroko motorra, 4 zilindro eta 3294 c.c. .
* Potentzia: 9 kW (12 HP; 12 CV), 1090 r.p.m.-ra
* Helizeak: 2× bipala, pauso finkoa motorretik.
* Helize diametroa: 2550 mm

### Errendimendua 
* Gehienezko abiadura operatiboa (Vno): 48 km/ord (30 MPH; 26 kt)
* Hegaldi garaiena: 9 m (30 ft)
* Hegal karga: 7 kg/m2

## Kanpo estekak
Romualdo

San **Romualdo** (Ravenna, 951 - Val-di-Castro, Fabrianotik hurbil, ) italiar elizgizona izan zen. Beneditar egin zen 970. urtean, eta ermitari ibiltari bihurtu zen, 1012. urtean Maldoli-ko Campusean bizitzen jarri zen arte. Kamaldolitarren kongregazioaren egoitza izan zen Maldoli. Jaieguna, ekainaren 19a.

## Erreferentziak
Santa Maria Nagusiaren eliza (Abajas)

**Santa Maria Nagusiaren eliza** () Burgosko Abajasko eliza erromanikoa da, Bureban dagoena.

XII. mendearen erdialdean eraikia, bi habearte ditu. 1992an Espainiako gobernuak Bien de Interés Cultural izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benedikto Biscop

**Benedikto Biscop** (Northumbria, 628 &ndash; Wearmouth ) fraide anglosaxoia izan zen. Wearmouth eta Jarrow abadia erdi beneditarrak sortu zituen. Frantzian eta Italian barrena ibili ondoren, Erromako eta Galiako liburu eta jokamoldeak sartu zituen Ingalaterrara. Jaieguna, urtarrilaren 12a.

## Erreferentziak
Gregorio Suberbiola

**Gregorio Suberbiola Baigorri** (Morentin,  - Bartzelona ) nafar sindikalista izan zen. Kursaal jauregiaren eraikuntzan lan egiten ari zela, CNTn sartu eta Donostian Buenaventura Durruti ezagutu zuen. "Los Justicieros" taldea sortu zuen Cristóbal Albadetreku Irazabal, Marcelino del Campo eta Durrutirekin batera. Bartzelonara joan eta Primo de Riveraren diktaduran arazoak izan zituen poliziarekin, tiroketa batean hil zuten arte.
José Manuel Etxeberria

**José Manuel Etxeberria Salaberria** (Goizueta, ) nafar futbolari profesional ohia da.

Bere futbolari ibilbide osoa Osasunan egin zuen, Patxi Irigibel eta Enrique Martín Monreal lagun zituelarik aurrealde paregabea osatuta.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Francisco Oliver

**Francisco Oliver Rubio** (Buñuel,  - Zaragoza, ) nafar medikua izan zen. Zaragozako Unibertsitatean ikasi eta irakatsi zuen.
Rafael Olaetxea

**Rafael Olaetxea Albistur** (Lesaka,  - Loiola, ) nafar apaiz katoliko eta historialaria izan zen. Jesusen Lagundiaren kidea eta XVIII.mendean aditua.

Teologia eta Filosofiako prestakuntza akademikoa Loiolako Santutegian eta Oñan jaso zituen Zaragozako Unibertsitatean ikasketak amaituz. 1955ean Filosofia eta Letretan lizentziatu zen, Historiako espezialitatean eta bertan eskuratu zuen Historiako doktore titulua 1962an *Las relaciones hispano-romanas en la segunda mitad del siglo XVIII: la Agencia de Preces* izeneko tesiarekin.

1958an apaiztu eta urte berean lortu zuen Teologian doktoretza Innbruckeko  Leopold-Franzens-Universitatean, baina titulu hau ez zitzaion Espainian aintzatetsi.

Zaragozako Unibertsitatean garatu zuen bere irakasle karrera osoa. 1959an hasi zen beetako irakasle laguntzaile gisa, eta 1987. urtean Historia Garaikideko irakasle titular postua erdietsi zuen. Historialari gisa, XVIII. mendeari buruz Espainian, Europan eta Amerikan egindako ezagutza eta lanengatik nabarmendu zen, baita garai hartako pertsonaia garrantzitsu batzuei buruz egindako ikerketengatik ere, hala nola Arandako kondeari edo Francisco de Lorenzanari buruz.

1987an Historiako Errege Akademiako akademiko urgazle izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Bassel Khartabil

**Bassel Khartabil** (), Bassel Safadi izenaz ere ezaguna (arabieraz: باسل صفدي‎‎ ; Damasko, 1981eko maiatzaren 22a – 2015eko urriaren 3a) siriar palestinar software irekiko garatzaile bat eta kultura librearen defendatzailea izan zen. Desagerpen luze baten ondoren, 2017ko abuztuan, haren emazteak Facebooken azaldu zuen Khartabil Siriako erregimenak exekutatu zuela 2015ean desagertu eta gutxira.

## Bizitza eta lana 
Khartabil Damaskon jaio zen, eta Sirian hazi. Bertan, software irekia garatzen hasi zen buru-belarri. Aiki Lab lankidetza bidezko ikerketa konpainiako sortzaileetako bat eta arduradun teknologiko nagusia izan zen, baita Al-Aousekoa ere, Siriako arkeologia zientzia eta arteei buruzko ikerketa eta argitalpen erakunde bat. Siriako Creative Commonseko proiektuburu lanetan aritu eta bertako kide publikoa izan zen, eta ekarpen handia egin zien Mozilla Firefox, Wikipedia, Openclipart, Fabricatorz, and Sharism-i. Hari egozten zaio, hain zuzen, "Sirian, bertako herritarrentzat Internet ireki eta bertako sarbidea zein ezagutza izugarri zabaltzea".

Bere azken lanean Palmira Siriako antzinako hiriaren 3D berreraikuntza birtual ireki bat sortu zuen, denbora errealeko bistaratzea lortu, eta Aiki Framework Internet programaziorako egitura Fabricatorzen bitartez landu. Azken hau geroago sortu ahal izan zen eta, erakusten den bakoitzean, haren izena omentzen da.

## Atxilotu eta hil 
2012ko martxoaren 15ean, Siriar Udaberriaren urteurrenean, Siriako gobernuak Adra espetxera atxilotu zuen. Ordutik 2015eko urriaren 3ra, ezagutzen ez den toki batera lekualdatu zuten, segur aski auzitegi militar batek epai zezan. 2015eko urriaren 7an, Human Rights Watch eta giza laguntzako beste 30 erakundek gutun bat atera zuten Khartabilen kokapena argitu zedin. 2015eko azaroaren 11n, baina, Khartabil sekretuki heriotza zigorra jaso zuelako zurrumurrua zabaldu zen. Azkenean, 2017ko abuztuan, haren emazte Noura Ghazik berretsi egin zuen 2015ean atxilotu eta gutxira exekutatu zutela.

## Erreferentziak 
thumb|Khartabilen omenezko marrazkia

## Ikus, gainera 
* Siriako Gerra Zibila
* Software libre
Arènes de Lutèce

**Arènes de Lutèce** () Frantziako Paris hiriburuko 5. barrutian dagoen erromatar anfiteatro bat da. Latin auzoan kokaturik dago.

## Historia 
I. mendean eraiki zen, eta erromatarrek eraikitako anfieatro luzeena kontsideratzen da. 2'5 metrotako altuera zuen harresiak inguratzen zuen eta 17.000 ikuslerenzako tokia bazela estimatzen da. Behe lerroetan erromatar hiritartasuna zutenak esertzen ziren eta goiko solairuetan esklabuak, pobreak eta emakumeak. Borrokaleku ezezik antzoki funtzioa ere izan zuen.

Barbaroek Lutezia harpilatu zuten k.o. 280 urtean eta anfiteatroaren egituretako harriak erabili ziren Île de la Cité-ren inguruko babes egituran indartzeko. Hurrengo urteetan hilerri bihurtu zen eta 1210 urtean eraikitako Filipe II.aren harresiak estali zuen.

Auzoak *Les Arènes* izena hartu zuen baina anfiteatroa izan zenik ere ahaztu egin zen, harik eta 1860 hamarkadan tranbia bat eraikitzeko lur saila erosi eta Théodore Vaquer-ek aurkitu zuen arte. Victor Hugo eta garaiko beste intelektual batzuek *Société des Amis des Arènes* elkartea sortu zuten anfiteatroa babestu eta indusketa arkeologikoak sustatzeko. 1883an Filles de Jésus-Christ komentua eraitsi zen eta anfiteatroaren heren bat inguru azaleratu zen. Udalak berrizte programa bat ezarri zuen eta 1896an enparantza publiko bihurtu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Arènes de Lutèce @ Paris (29800443931).jpg
Irudi:Arenes-Lutece 01.JPG
Irudi:Arènes de Lutèce (vue actuelle).jpg
Irudi:Arènes de Lutèce @ Paris (29589822280).jpg
Irudi:Arènes de Lutèce @ Paris (29256285944).jpg

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: 49 Rue Monge, 75005 Paris, Frantzia
* Geltokiak:
**  Place Monge
**  Jussieu

## Kanpo estekak
Sainte-Geneviève liburutegia

**Sainte-Geneviève liburutegia** () Parisko Latin auzoan dagoen liburutegi ezaguna da, 5. barrutian.

## Historia 
St Genevieve abadia izan zen tokian kokaturik dago eta hark XII eta XIII mendean pilaturiko bildumak jaso zituen. Gaur egun bi miloi dokumentu inguru dauzka.

XVII mendean gainbehera iritsi zitzaion eta bertako dokumentu ugari paperaren prezioan saldu ziren. Hurrengo mendean agiri horiek berreskuratzen saiatu ziren hiriko merkatuetan.

1838 eta 1850 artean gaur egungo eraikina diseinatu eta altxatu zen Henri Labrouste arkitektoaren gidaritzapean. Kanpoalde zurbila badu ere barnealdeko apaindura aberatsa eta ikusgarria da.

## Iruditegia 

Irudi:Bibliothèque Sainte Geneviève Paris.jpg|Sainte-Geneviève liburutegia.
Irudi:Hall entree Bibliotheque Sainte-Genevieve.jpg|Sarrera aretoa.
Irudi:Salle de lecture Bibliotheque Sainte-Genevieve n02.jpg|Irakurketa gela.
Irudi:Bureau du directeur Bibliotheque Sainte-Genevieve n01.jpg|Zuzendariaren bulegoa.

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: Place du Panthéon, 75005
* Geltokiak:
** 15px15px Cardinal Lemoine
** 15px15px Luxembourg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Cluny museoa - Erdi Aroko Museo Nazionala

**Cluny museoa - Erdi Aroko Museo Nazionala** (), Parisen dagoen Erdi Aroko historiari buruzko museo bat da. Latin auzoan kokaturik dago, Parisko 5. barrutian.

## Historia 
I mendeko **Clunyko termak** () izan ziren tokiak kokaturik dago. XIII mendean Clunyko abadiari zegokion egoitza eraiki zen bertan. 1485 eta 1510 artean Jacques d'Amboise abadeak berriztu zuen eta 1560an Maria I.a Estuardo (Frantziako erregina alarguna) bizi izan zen bertan.

Frantziako Iraultzan Errepublikak beretzat hartu zuen eta hainbat jabe eta erabilera izan zituen. 1833an Alexandre du Sommerard arkeologoak bere Erdi Aroko eta Pizkundeko bilduma ezarri zuen bertan. 1842an hil zenean Estatuak erosi eta 1844an Erdi Aroko museo bihurtu zuen.

## Bildumak 
Erromatarren Galiatik XVI mendera arteko 23.000 artelan eta objetu biltzen ditu 3.500m²-tako azalren, baina 2.300 baino ez daude ikusgai. Beste askoren artean honako hauek:
* 70 tapiz (tartean *Dama eta adarbakarra*)
* 300 bolizko eskultura eta pieza
* urrezko objetuak (tartean Guarrazarreko altxorraren zati handi bat)

## Iruditegia 

Irudi:Paris 2012-aout-0006-2-Hotel-de-Cluny.jpg|Cluny museoa.
Irudi:Hotel Cluny Cour.JPG|Klaustroa.
Irudi:Thermes-de-Cluny-caldarium.jpg|Clunyko termak.
(Toulouse) Mon seul désir (La Dame à la licorne) - Musée de Cluny Paris.jpg|*Dama eta adarbakarra*.
Irudi:Mnma, visigothic votive crowns, VII century.JPG|Bisigodoen koroak (Guarrazarreko altxorra).

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: 6 Place Paul Painlevé, 75005 Paris, Frantzia
* Ordutegia: asteazkenetik astelehenera, 9:15 - 17:45
* Geltokia:  Cluny - La Sorbonne

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Isidro Uharte

**José Isidro Uharte Arribillaga** (Goizueta, 1744 &ndash; Mexiko Hiria, 1824) nafar enpresaburu eta arkitektoa izan zen. 1760ko hamarkadan, Mexikora inmigratu eta Morelian bizi eta negozioak egin zituen.
Diego Llorente

**Diego Llorente** izan daiteke:
* Diego Llorente Sola (-1836) nafar kapera-maisua;
* Diego Llorente Ríos (1993), madrildar futbolaria.
Diego Llorente Sola

**Mariano Diego Llorente Sola** (Tutera,  - Valladolid, 1836ko abuztua) nafar musikagile eta kapera-maisua izan zen.

Bere ibilbidea Barbastroko katedralean hasi zen. 1785ean Huescara joan zen eta 1799tik aurrera Salamancan aritu zen.
José Piqué

**José Maria Piqué Cervero** (Tutera, 1817ko apirilaren 5a - 1900) nafar militar eta musikagilea izan zen. Hamalau urte zituela, artillerian sartu eta Bartzelonara joan zen non bere ibilbide profesionala egin zuen. 1865ean, Afrikako Gerran parte hartu eta gero, armada utzi eta musika irakasle bilakatu zen.
Barbastroko katedrala

**Andre Mariaren Jasokundearen katedrala** () Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Barbastro hiriko katedrala da. Gotiko estiloan 1517 eta 1533 bitartean eraiki zen.

## Iruditegia 

Barbastro Catedral 03.JPG |Ganga
Barbastro Catedral 12 Capilla de San Carlos Borromeo.JPG |Kaperu baten portada barrokoa
Barbastro Catedral 13 Capilla del Santo Cristo de los milagros.JPG |Kaperu baten portada barrokoa
Barbastro Kath Turm1.jpg |Kanpandorrea

## Kanpo estekak
Euskal Literatura (Onaindia)

***Euskal Literatura*** Santiago Onaindia idazleak 1972tik 1990ra argitaratutako lan erraldoia izan zen. Bertan euskal literaturaren idazle nagusiak bildu nahi zituen, irizpide desberdinak erabiliz. Sei liburuki dira eta bakoitzean garai desberdinetako euskal idazleak azaltzen ditu. Onaindiak euskara batua onartu ez zuenez, gehien batean gipuzkeraz idatzia dago. Euskal Herri osoko idazleen erreferentzia-entziklopedia da, historia deskribatzaile hutsa izanik.

## Obraren plana 
Hauek dira sei liburukien edukiak:
* I. liburuki: *XVI, XVII ta XVIII mendeak*. Bilbo: Etor, 1972. 290 or.
* II. liburuki: *XIX. mendea*. Bilbo: Etor, 1973. 290 or. ISBN: 84-400-6000-4. Indize onomastikoa du.
* III. liburuki: *Bi menderen artean*. Bilbo: Etor, 1974. 408 or. ISBN: 84-300-6047-2. Indize onomastikoa du.
* IV. liburuki: *Ogeigarren mendea. 1910-1935*. Bilbo: Etor, 1975. 440 or. Indize onomastikoa du.
* V. liburuki: *1915-1940*. Bilbo: Etor, 1977. 461 or. ISBN: 84-400-9772-7. Indize onomastikoa du.
* VI. liburuki: *Geure mendean*. Bilbo: Etor, 1990. 317 or. ISBN: 84-85527-74-7.

## Liburuen egitura 
Hitzaurre eta azpalpen orokor batzuk kenduta, liburukiak egileen inguruan antolatzen dira. Onaindiak egile bakoitzari sarrera bat eskaini zion honako eskema jarraituz: biografia, obra, komentario kritikoa eta bibliografia. Liburuki gehienetan indize onomastikoa eta idazleen ordena lurraldez lurralde aurkitzen dugu. Komentario gehienak positiboak dira eta, egileak Onaindiaren ideologiarekin bat ez datozenean, aurkako komentarioak ez ditu egiten. Nolabait, XX. mendean, euskal liburuen kritika horrela ulertzen zen: bakarrik alde positiboak azaldu behar ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskarazko entziklopediak

## Kanpo estekak 
* *Euskal Literatura I*
* *Euskal Literatura II*
* *Euskal Literatura III*
* *Euskal Literatura IV* 
* *Euskal Literatura V*
* *Euskal Literatura VI*
Páramo de Masa

**Páramo de Masa** edo **Masako eremua** Burgosko probintziako iparraldean dagoen eskualde naturala da, Alfoz de Burgos eta Páramos eskualdeen artean dagoena. Barnean Merindad de Río Ubierna, Los Altos, Valle de Sedano eta Tubilla del Agua udalerriak ditu. Cernégula, Quintanaloma, Villalta eta Poza de la Saletik heldu daiteke.

Bataz beste 1.000 metro baino gehiagoko altueran kokatuta, kareharrizko eremu honetan zuhaitzik ez dago apenas eta landare mota gutxi; txilar gorria, ainar purpura eta ezkaia beste landarerik ez da izaten. oso aromatikoak izaten dira horiek udan.
Fitxategi:Erica australis teleno.jpg|alt=|Txilar gorri
Fitxategi:Calluna vulgaris 005.jpg|alt=|ainar purpura
Fitxategi:Gayuba frutos.jpg|alt=|Azeri-mahatsa
Fitxategi:Starr-080812-9700-Thymus vulgaris-leaves-Makawao-Maui (24807095872).jpg|alt=|Ezkaia

[link=https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Altoteiro-_P%C3%A1ramo_de_Masa.jpeg|ezkerrera|thumb|Altoteiro  (1175 m.)

## Akuiferoak 
Puntu batzuetan, lurzoru harritsua hondoratu egin da, eta lurrazpiko akuifero zabal batzuetako urak azaleratu dira. Eremuaren hegaletan azaleratzen dira, eta batzuetan ur-ekarpen handiarekin, [Tubilla del Agua ibarrean gertatzen den bezala, Errudron ibarrean, La Calderona, La Fuentona edo Txurron bezalako iturburuekin.

## Jatorri karstikoko aintzirak 
Garrantzitsuenak Pola Vieja, Venta Parra eta Cernégula dira.
erdian|thumb|800x800px|Villalta herrizka ezkerraldean. Gogorra izaten da negua **Masako eremuan**.

## Fauna 
Estepako hegaztientzako habitat aproposa: Ezkai-txinboa, kalandria, alondra, basoilo txikia eta atalarra.
Fitxategi:Sylvia conspicillata Gran Canaria.jpg|alt=|Ezkai-txinboa
Fitxategi:Melanocorypha calandra - Calandra Lark 04.jpg|alt=|Kalandria
Fitxategi:Alondra.jpg|alt=|Alondra
Fitxategi:Tettet.jpg|alt=|Basoilo txiki arra
Fitxategi:Tetrax tetrax femella.jpg|alt=|Basoilo txiki emea
Fitxategi:Burhinus oedicnemus insularum.jpg|alt=|Atalarra
Portugalgo pirripioaren, basoiloaren eta mirotz urdinaren ale urrietako batzuk ere badaude.
Fitxategi:Chersophilus duponti 5692972.jpg|alt=|Portugalgo pirripioa
Fitxategi:Ardeotis kori Etosha.JPG|alt=|Basoiloa
Fitxategi:Flickr - don macauley - Bird 015.jpg|alt=|Mirotz urdina

## Lehergailu-fabrika 
Quintanilla-Sobresierran, Masako eremuko lehergaien fabrika dago, Explosivos de Burgos (EDB) enpresarena. Enpresa hori EXPAL taldekoa da (Explosivos Alaveses, S. A), eta, aldi berean, *Espainiako Unión Española de Explosivos* taldekoa da, Grupo Pallas Investment taldeko zati bat dena (Swiss Bank, AGF, Credit Lyonnais eta Elf Aquitaine).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Poza de la Salgo gatzaga

## Kanpo estekak
Aran Goyoaga

**Arantzazu Goyoaga Ayarza** (Zornotza, Bizkaia, 1974ko otsailaren 17a) euskal estilista gastronomiko, argazkilari eta idazlea da. 

1998az geroztik AEBn bizi da, azken urteetan Seattle-n, Washington. Argazkien eta bideo-irudien bidez eraikitako istorioak erabiliz, janariaren, egunerokotasunaren eta komunitatearen arteko harreman emozionala aztertzen eta erakusten du. Milaka jarraitzaile dituen Cannelle et Vanille blog gastronomikoaren egilea da, eta estilismo gastronomikoari eta argazkilaritzari buruzko ikastaroak ematen ditu nazioartean. 

2012an *Small Plates & Sweet Treats: My Family’s Journey to Gluten-Free Cooking* sukaldaritza-liburua argitaratu zuen, eta 2016tik ''A cook's remedy: video series* ikus-entzunezko proiektuan dabil lanean.

## Ibilbide profesionala 
Arantzazu Goyoaga Ayarza 1974ko otsailaren 17an jaio zen, Zornotzan (Bizkaia). Amaren aldeko aitita-amamek gozotegi bat zeukaten bere etxe ondoan, oraindik ere Ayarza familiak gobernatzen duena; Nekane amak ere han lan egiten zuenez, haurtzaroaren zati handi bat gozotegiko sukaldean sartuta igaro zuen, ezarian-ezarian gozogintzaren nondik norakoak ikasten eta helduaroan bere lanaren inspirazio-iturri izan ziren usainak barneratzen. Txomin aita, berriz, ingeniaria izan da ogibidez, baina artista bihotzez; estudio bat dauka etxean, eta Aran Goyoagak hantxe kokatzen du beti aita umetako oroitzapenetan, Euskal Herriko landa-paisaiak eta senideen eta ingurukoen erretratuak pintatzen; hortik datorkio, Goyoagak dioenez, artearekiko, argiarekiko, koloreekiko eta testurarekiko jaidura eta jakin-mina.

Euskal Herrian Ekonomia Ikasketak egin ostean, 1998an AEBra joan zen bizitzera, Colorado estatuko Denver hiriburura. Lau urtez negozioen munduan lan egin ondoren, 2002an Floridara aldatu eta West Palm Beach-eko Florida Culinary Institute sukaldaritza-eskolan izena eman zuen.

2008an *Cannelle et Vanille'' bloga abiatu zuen, sukaldean sortu eta ondutako errezetak sarearen bidez zabaltzeko asmoarekin. Sukaldaritzan begiak duen garrantziaz jakitun, argazkigintzan eta estilismo gastronomikoan trebatu zen, bere kabuz eta berariazko eskolarik hartu gabe.
* 2016an, ostera, "A cook's remedy: video series" proiektua abiatu zuen, janariaren eta komunitatearen arteko harremana aztertzen duen bideo-seriea.

* Hainbat telebista-saiotan parte hartu du. Euskal Herrian, Euskal Telebistaren gaztelaniazko ETB2 kateko "Robin Food" programako bi saiotan parte hartu du, 2011n eta 2013an, David de Jorge aurkezlearekin batera.
* Bestalde, bere lana nazioarteko hainbat egunkari eta aldizkaritan agertu da: Food & Wine, Conde Nast Traveler, GFF magazine, Sift, Travel & Leisure, Vogue, Town & Country UK, Wine Enthusiast, Coastal Living, Cherry Bombe, Sweet Paul, eta abar.
* Finalista 2017ko Saveur Blog Sarietan, bideo gastronomiko onenari eskainitako kategorian (oraindik eman gabe)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cannell et Vanille Aran Goyoagaren blog pertsonala.
* Aran Goyoagaren webgune ofiziala
* "A cook's remedy: video series"
*  Aran Goyoaga ETB2ko Robin Food saioan (2013-10-08)
*  Aran Goyoaga ETB2ko Robin Food saioan (2011-11-01)
Ricardo Vinós

**Ricardo Vinós Santos** (Gasteiz, Araba, 1888ko ekainaren 25 &ndash; Mexiko Hiria, 1957ko abuztuaren 24) euskal matematikaria, erbestean hildakoa.

## Biografia 
Gasterik Madrilera joan zen. Han Batxilergoa eta Matematika karrera egin zuen. Matematika doktoreagoa ere han egin zuen. Beka bati esker Paris, Berlin eta Roma ezagutu zuen. Espainiara bueltan, Logroñon bere lehenengo katedra lortu zuen. Ondoren, Madrilen oposizioak atera zituen. Madrilen Escuela de Orientación Profesional zelakoa sortu zuen, 1939 arte. Halaber,*Revista Matemática Hispano-Americana* aldizkarian zenbati artikulu idatzi zuen. Errepublika garaian kargu desberdinetan aritu zen: Kultura-batzarreko kidea eta Espainiako Erdimailako Lanbide-Hezikataren Batzar Nagusiko Lehendakaria (Junta Central de Formación Profesional). Gerra hasi zenean errepublikaren alde mantendu zen eta lan desberdinak egin zituen, besteak beste, Espainiako bigarren hezkuntza eta lanbide heziketa berrantolatzeko batzarrean eta Bartzelonako Escuela de Altos Estudios Mercantiles zelakoaren zuzendari gisa, 1936 eta 1939 artean. Espainiako Matematikako Elkartea elkartearen kidea izan zen.

Gerra galduta erbestera joan zen. Kataluniako muga Antonio Machado, Corpus Barga, Tomás Navarro Tomás eta beste askorekin batera igaro zuen. Parisen 1939an sortu zen Junta de Cultura Española erakundearen partaidea izan zen. Behin Mexikon erbesteratua, 1940an, Lorenzo Alcarazekin batera Academia Hispano-Mexicana sortu eta zuzendu zuen; hau bigarren hezkuntzako eta unibertsitaterako prestatzeko ikastetxea zen. Matematikaria, hain zuzen, hantxe hil zen, eskolatik ateratzen ari zen egun batean. Ricardo Vinós izen bereko argazkilariaren aita izan zen.

## Erreferentziak
Maite Luisa Goikoetxea

**Maite Luisa Goikoetxea Remacha** (Tutera, Nafarroa Garaia, 1946 &ndash; Bartzelona, Katalunia, 1994ko abenduaren 1a) nafar kazetaria izan zen. Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan ikasi eta kataluniar hiriburuan *Vindicación Feminista* aldizkarian idatzi zuen. Kataluniako Emakume Kazetarien Elkartearekin lotutako kazetari eta feminista izan zen.

## Bizitza 
Gaztetatik, Maite L. Letrekiko interesa Tuterako ikastetxean erakutsi zuen, 1946an jaiotzen ikusi zuen hirian, non erredakzioko ikaslerik onenetakoa nabarmendu zen. Idazkaritza ikasi zuen aurrena. Ezkondu ondoren Bartzelonara joan zen bizitzera, eta Filosofia eta Letrak ikasi zituen Bellaterrako Unibertsitate Autonomoan. Geroago, Informazio Zientzietan (gero Komunikazioarena) matrikulatu zen Euskal Autonomia Erkidegoan ere. Unibertsitate hartatik eta Katalunia osotik ateratzen ziren kazetarien lehen promozioan lizentziatu zen. Bitartean, bi seme-alaba izan zituen, mutil bat eta neska bat.

### Kazetari ibilbidea 
Betidanik bereizi zuen ezaugarri bat, mugimendu feministarekin zuen konpromisoa izan zen, ez bakarrik militantzia aktiboarekin, baita profesionalki ere. *Vindicacion Feminista* aldizkariko orrialdeetan egindako kolaborazioa, 1976an sortu zenetik argitalpenaren desagerpenera arte, non laneko gaiak jorratu zituen. Oraindik ere, zorroztasunaren eta borrokarako joeraren adibide da emakume langileentzat begirune duina lortzeko borrokan.

Zortzi urtez *Dunia* aldizkarian lan egin zuen, laurogeiko hamarkadan. Argitalpen horretatik, tradizionalki femeninoak ziren gaien beste ikuspegi bat ematen jakin zuen, genero auzien irudi eguneratuago bat bultzatuz. *Practica* aldizkariko erredakzioko bat ere izan zen. Azken urteetan agentzia baten alde lan egin zuen, eta *freelance* gisa hainbat hedabiderentzat.

Kataluniako Emakume Kazetarien Elkarteko (ADPC) kide egin zen, eta askotan kolaboratu zuen bere aldizkarian.

Proiektu feminista eta profesional guztietan jartzen zuen umore zentzua, elkartasuna eta energia ziren bere ezaugarri bereizgarrienetako bat.

Zoritxarrez, bere bizitzako azken urteetan depresio sakon baten biktima izan zen, heriotzaraino eraman zuena. 1994ko abenduaren 1a zen, 48 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ezkerra

**José Ezkerra Guirior** (Tutera,  - Algeciras, ) nafar itsaslari eta militarra izan zen. 1769tik aurrera Espainiako Itsas Armadan borrokatu zuen non Frantziako Iraultzako Gerreta eta Napoleondar Gerretan parte hartu zuen. 112 kanoi zituen *Real Carlos* itsasontzia zuzendu zuen Algecirasko bigarren itsas-guduan. Itsasontzia eztanda egin eta bertan hil zen.
Pascual Marín

**Pascual Marín Ruiz** (Tutera, 1893 &ndash; Donostia, ) nafar argazkilaria izan zen. 

## Biografia 
Argazkigintzan 1913an hasi zen lanean, Zaragozako *La Crónica* aldizkariko erredaktore grafiko gisa. 1914an Donostiara joan zen bizitzera, eta bertan *Novedades* aldizkarirako eta *El Pueblo Vasco* egunkarirako lan egin zuen.

1920an, halaber, Casa Marín izeneko argazki-estudio bat sortu zuen, urte batzuk geroago Paco Marí suhiarekin lan egingo zuena. Maria Kristina Austriakoa bere argazki-estudioko bezeroa zen beste hainbeste politikari, kirolari eta noble ibiltzen ziren tokian; izan ere, Marínek titulu bat lortu zuen, Espainiako iparraldean udan errege-familia erretratatzeko aukera ematen ziona.

Gipuzkoako hainbat herritatik ateratako argazkiz osatutako liburua, *Lo admirable de Guipúzcoa* izenekoa, 1932an argitaratu zen. Lau urte geroago lehertu zen Espainiako gerra zibilean, *Frente Popular*ren eta ''L'Illustration Français*en argitaratu ziren argazkiak atera zituen, eta, gero, altxatutako bandoaren armadako argazkilari gisa aritu zen. Adibidez, Francisco Franco Donostian sartu zenean. Gerran zauritu zuten. Haren gerra-argazkiak altxatuekin lerrokatutako aldizkarietako orrietan agertu ziren, *Fotos*, *Vertice*, *La Ametralladora'*, *La Voz de España* eta *Unidad'' barne.

1959an hil zen Donostian. Bere milaka argazki eskuragarri daude Wikimedia Commonsen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andoni Murua

**Andoni Murua Zenarruzabeitia** (Burtzeña, Barakaldo, Bizkaia, ) bizkaitar futbolari ohia, aurrelari moduan aritutakoa. Edorta Murua futbolari ohi eta entrenatzailearen anai nagusia da.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Danimarkako itsasarteko gudua

**Danimarkako itsasarteko gudua**, 1941eko maiatzaren 24an, Danimarkako itsasartean, Kriegsmarine alemaniar itsas armada eta Royal Navy britainiar itsas armadako ontzien arteko gudu bat izan zen. Hirugarren Reicharen aldetik Bismarck korazatua eta Prinz Eugen gurutzontzia borrokatu ziren, Erresuma Batuaren aldetik berriz, HMS Prince of Wales korazatua eta HMS Hood gurutzontzia.

Gudua hasi eta minutu gutxira, Bismarck korazatuak HMS Hood gurutzontzia hondoratu zuen. Britainiar gurutzontziko eskifaiako 3 lagun bakarrik salbatu ziren, gainontzeko 1.428 lagunak hilez. HMS Prince of Wales korazatuak Bismarck korazatuari su egin baina kalteak eragiteaz gain, gudua alemaniarrek irabazi zuten.

Halere, HMS Hood gurutzontzia hondoratua izanaren mendekuz, Royal Navyk Bismarck korazatua atzemateko gerra ontzi ugari itsasoratu zituen. Handik hiru egunetara, HMS Ark Royal hegazkin-ontziak eta Fairey Swordfish hegazkin torpederoak Bismarck korazatua topatu eta hondoratu egin zuten.

## Kanpo estekak
Cristina Cornejo

**Cristina Cornejo Vega** (Donostia, 1992ko urtarrilaren 9a) gipuzkoar futbolaria da, atezain jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren bigarren Mailan aritzen den SD Eibar futbol-taldean jokatzen du.

## Taldeak 
## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariasun Quiñones

270px|thumb|Mariasun Quiñones taldeko atezaina
**Mariasun Quiñones Goikoetxea** (Hondarribia, 1996ko urriaren 29a) gipuzkoar futbolaria da, atezain jokatzen duena. Gaur egun Turkiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Fomget Gençlik ve Spor futbol-taldean jokatzen du. Errealean izandakoa, bertan 1 dortsala zeraman eta taldeko bigarren kapitaina izaten zen.

## Ibilbidea 
Txikitatik futbolarekiko grina izan du, batez ere zutoin azpian egoteko. 2010ean, Hondarribiako futbol taldean hasi zen jokatzen eta 2011n Mariño Kirol Klubean jarraitu zuen. Hiru denboraldi egin zituen Irungo taldean, hasieran gazteen taldean eta ondoren talde nagusian eta bertako kapitain izatera ere heldu zen. Azken denboraldian Emakumezkoen bigarren mailara igo zen Mariño taldearekin.

### Erreala 
2013-14 denboraldiaren amaieran Errealeko atezaina zen Sokoa Azkaratek erretiroa hartu zuen eta haren hitsunea betetzeko mariasu Quiñones fitxatu zuen 2014ko udan. Talde txuriurdinean 18 urte zituela debutatu zuen.

2019ko Maiatzaren 11n, klubarekin lehen titulua (Erregina Kopa) lortu zuen Granadan, Nuevo Los Cármenes estadioan. Aurkaria Atletico Madril izan zen eta Reala suertatu zen garaile, 2-1 emaitzarekin. Mariasun partidako hoberena hautatua izan zen (MVP).

2020ko Otsailan, lehenengo Espainiako emakumezkoen Superkopa jokatu zuen Salamancan. Finalerdietan Levante gailendu eta finala Bartzelonaren aurka galdu ostean, txapeldunorde geratu zen.

### Athletic 
2021etik 2025era Bilboko taldean jardun zuen. Azken urte eta erdian gutxi jokatzen zuenez, aldatzea erabaki zuen.

### Turkiara 
2025eko udan Athletic utzi, eta Turkiako ligan jokatzera joan zen. Gustura hasi zen eta 2026ra arteko kontratuarekin, gutxienez. Finalean titulua bereganatu zuen.

## Taldeak 
## Garaipen zerrenda 
## Palmaresa 
* Errealarekin:
** Erregina Kopa (1): 2019
* Espainiako selekzioarekin:
** Algarbeko Futbol Kopa (1): 2017

## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Mariasun Quiñones: «Beste esperientzia bat bizi nahi nuen, eta oso polita izaten ari da» *Berria* 2025.12.27
Iraia Iparragirre

**Iraia Iparragirre Argandoña** (Lasarte-Oria, 1995eko uztailaren 9a) gipuzkoar futbolaria da, atzelari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Real Sociedad futbol-taldean jokatzen du. 2 dortsala darama.

Fisioterapia ikasten hasi da 2019-2020 ikasturtean.

## Ibilbidea 
### Klubak 
Iraiak kirol-ibilbidea Ostadar SKT-n hasi zuen. Bertan denboraldi bat egin ostean, 2011n, Añorga KKE taldeak fitxatu zuen, lehen taldean jokatzeko. 4 urtez lehiatu zuen han.

#### Reala 
2015ean Realak fitxatu zuen; honela, lehen mailan jokatzeko saltoa eman zuelarik.

2019ko Maiatzaren 11n, klubarekin Erregina Kopa titulua lortu zuen Granadan, Nuevo Los Cármenes estadioan. Aurkaria Atletico Madril izan zen eta Reala suertatu zen garaile, 2-1 emaitzarekin.

Abuztuan, Euskal Herriko Kopa lortu zuen Azpeitian, Athleticen aurka 3-0 irabazi ostean.

2020ko Otsailan, lehenengo Espainiako emakumezkoen Superkopa jokatu zuen Salamancan. Finalerdietan Levante gailendu eta finala Bartzelonaren aurka galdu ostean, txapeldunorde geratu zen.

## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: «Diziplina, lana eta hobetzeko gogoa izan dira nire kirol ibilbideko zutarriak»Berria, 2023.06.01
Sandra Ramajo

**Sandra Ramajo Moreno** (Irun, 1987ko abuztuaren 17a) gipuzkoar futbolaria da, atzelari jokatzen duena. Real Sociedad futbol-taldean jokatu du urte luzez eta orain Albaceten ari da.

## Biografia 
3 urtez hasi omen zen baloiari ostikoka eta ahizpa zaharrari jarraituz Irungo Mariño taldean hasi zen jokatzen. Herriko beste talde batzutan jokatu ondoren 2003an Mariñok fitxatu zuen berriz eta Euskal Selekzioan jokatzeko aukera izan zuen gainera.

2008an Realak fitxatu zuen eta 2017an kapitaina izatera iritsi zen. 2018an lesio larria izan zuen eta 6 hilabete egin zituen zelaietatik kanpo. Horregatik ezin izan zuen Erreginaren Kopako finala jokatu.

2019an Reala uztea erabaki zuen, 11 denboralditan 286 partida jokatu ondoren. Gaur egun bigarren mailako Fundación Albacete taldean jokatzen du.

## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
De Havilland Mosquito

**De Havilland Mosquito**, Erresuma Batuko bonbaketari arin eta ehiza-hegazkin astun modelo bat izan zen. De Havilland hegazkinlaritza enpresak ekoitzi zuen eta Bigarren Mundu Gerran Erresuma Batuko Errege Aire Armada, Kanadako Errege Aire Armada, Australiako Errege Aire Armada eta Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadak erabili izan zuten.

1940ko azaroaren 25an lehenbiziko hegaldia burutu zuen.

## Kanpo estekak
Leire Baños

**Leire Baños Indakoetxea** (Irun, 1996ko azaroaren 29a) gipuzkoar futbolaria da, erdilari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Real Sociedad futbol-taldean urte luzez jokatu ondoren 2021ean  fitxatu du. Atletismoan ibili bazen ere, futbola aukeratu zuen.

## Ibilbidea 
### Klubak 
Dunboa-Eguzkin jokatu zuen lehendabizi, 2007tik 2009ra.

Ondoren, Irun Artian jokatu zuen hiru urtez, 2009tik 2012ra.

#### Oiartzun 
Oiartzunek fitxatu zuen 2012an.

Bertan, urte bat jokatu zuen bigarren mailan.

#### Reala 
2013an, talde txuriurdinak fitxatu zuen zelai erdia indartzeko asmotan.

2019ko Maiatzaren 11n, klubarekin lehen titulua (Erregina Kopa) lortu zuen Granadan, Nuevo Los Cármenes estadioan. Aurkaria Atletico Madril izan zen eta Reala suertatu zen garaile, 2-1 emaitzarekin.

2019ko Abuztuan, Euskal Herriko Kopa lortu zuen Azpeitian, Athleticen aurka 3-0 irabazi ostean. Leirek sartu zuen hirugarren gola.

2020ko Otsailan, lehenengo Espainiako emakumezkoen Superkopa jokatu zuen Salamancan. Finalerdietan Levante gailendu zuten Leirek sartutako golari esker.  Finala Bartzelonaren aurka galdu ostean, txapeldunorde geratu zen.

### Selekzioak 
#### Espainiako selekzioa 
19 urte azpiko taldearekin Europako txapeldunorde gelditu zen.

#### Euskal selekzioa 
Espainiako txapeldunorde gelditu zen.

## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boeing B-29 Superfortress

**Boeing B-29 Superfortress** AEBetako bonbaketari astun bat izan zen. Boeing hegazkinlaritza enpresak diseinatu eta ekoitzi eta Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadak Bigarren Mundu Gerra eta Koreako Gerran erabili zuen. Boeing B-17 Flying Fortress aurreko modeloan oinarrituz garatua izan zen, ondoren jada erreakziozkoak ziren Boeing B-47 Stratojet eta Boeing B-52 Stratofortress modeloek jarraitu zioten. Lehenbiziko hegaldia 1942ko irailaren 22an egin zuen eta 1960an erretiratu.

Pazifikoko Gerraren azken hilabeteetan, AEBek Japoniar Inperioaren lurraldeak bonbardatzeko erabili zuen hegazkin nagusia izan zen, gainera Nagasaki eta Hiroshima hiriak bonba atomikoekin suntsitu zituen Enola Gay hegazkinak B-29 modeloa zen.

Bigarren Mundu Gerra ondoren, Sobietar Batasunak B-29aren parekoa zen bonbaketari baten beharra zuela eta, B-29 estatubatuar bi hegazkin atzeman eta AEBetako Armadari inongo lizentziarik eskatu gabe goitik behera ia osoki kopiatuz, Tupolev Tu-4 bonbaketaria sortu eta ekoitzi zuen.

## Kanpo estekak