open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hideki Tojoren gobernua

**Hideki Tojoren gobernua** (1941–1944) Japonian autoritarioa, militarista eta Bigarren Mundu Gerran izan zuen paper zentralagatik markatua izan zen.

## Nor zen Hideki Tojo? 
Hideki Tojo Japoniako Armada Inperialeko jenerala izan zen, nazionalista muturrekoa eta Japoniako militarismoaren pertsonaia gakoa. Japoniako lehen ministroa izan zen 1941eko urritik 1944ko uztailera arte. Aldi berean beste hainbat kargu gako ere izan zituen, besteak beste, Gerra Ministroa, Barne Arazoetako ministroa eta Estatu Nagusiko burua.

## Bere gobernuaren alderdi gakoak 
1. Militarismoa eta estatuaren kontrol osoa

* Tojok gobernu totalitario bat zuzendu zuen, politika eta gizartearen gaineko kontrol militar sendoarekin.
* Nazionalismo muturrekoa, enperadorearen kultua (jainkotzat hartzen zena) eta zentsura indartu zituen.
* Gogor jazarri zuen edozein oposizio politiko edo intelektual.

2. Pazifikoko Gerraren hasiera

* Bere agintaldia Pearl Harborren aurkako erasoaren (1941eko abenduaren 7a) aurretik hasi zen, eta horrek Estatu Batuak Bigarren Mundu Gerran ofizialki sartu ziren.
* Tōjō erabaki honen atzean zegoen lider nagusietako bat izan zen, Japoniak Mendebaldeko eraginpetik hedatu eta askatu behar zuela sinetsita.

3. Inperioaren hedapena

* Bere gidaritzapean, Japoniak Asiako eta Pazifikoko eskualde zabalak inbaditu eta okupatu zituen: Filipinak, Malaysia, Birmania, Herbehereetako Ekialdeko Indiak, besteak beste.
* Bere politika "Ekialdeko Asia Handiaren Ko-Oparotasun Esfera" kontzeptuak justifikatu zuen, beste Asiako herrialdeen gaineko japoniarren nagusitasunaren eufemismoa.

4. Gerra krimenak

Tōjō gobernua hainbat krudelkeriaren erantzule izan zen, besteak beste:

* Zibilak sarraskiak eta exekuzioak.
* Behartutako lana eta sexu-esklabutza erabiltzea ("kontsolamendu emakumeak" deiturikoak).
* Gerrako presoen tratu inhumanoa.

Ekintza hauek gerra krimenengatik epaitu eta kondenatu zuten gatazkaren ondoren.

## Porrota eta erorketa 
* Gerra Japoniarentzat aldeko bihurgunea hartu zuenean (Midway, Guadalcanaleko eta beste kanpaina batzuetako porroten ondoren), Tōjōk babesa galdu zuen.

* 1944ko uztailean, Saipan erori ondoren, Hirohito enperadoreak dimisioa ematera behartu zuen.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Patricia Martín

**Patricia Martín Playá** (Ferrol, Coruña, Galizia, 1986) zirujau plastikoa eta harri-jasotzailea da. 

Kirol arloan hainbat sari lortu ditu, besteak beste, Bizkaiko harri-jasotzaile txapelduna, munduko txapeldunordea distantzia laburretan eta Espainiako Strong Woman irabazlea. Emakumeen Indarraren lehen Liga Nazionala egin zenetik, Espainiako emakumerik indartsuena ere bada.
## Bizitza 
Patricia Martin Playá galiziarra da sortzez eta Bilbon bizi da. Madrilgo Erkidegoan egin zuen prestakuntza. MIR garaian Francisco del Piñal —erreferente bat eskuetan eta eskumuturretan— taldeko kide izatea eskatu zuen Santanderren. Bi hilabete egin zituen berarekin eta asko gustatu zitzaion. Singapurren osatu zituen ikasketak eta Indian aritu zen operatzen. Singapurren zegoela zaletu zen crossfit entrenamenduan eta jarraitu egin du. Patricia Martinen esanetan crossfitak asko lagundu die emakumeei indar kiroletan jarduteko. Jantzi kirurgiko berdea kendu eta Maite Perurena Zubiturrek, Iñaki Perurenaren alabak, egindako kirol-jantzia jartzen du, ebakuntzarako eskularruak kendu eta erretxina ematen du eskuetan harriak altxatzeko. Astean bi egunetan entrenatzen du Getxoko Andra Mari probalekuan Felix Campos ‘Ogikiñe’ harri-jasotzaile erretiratuaren aginduetara.

## Palmaresa 
* 2025eko urriaren 19an, Euskal Herriko harri-jasotzaile txapelduna link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px 
* 2025eko martxoan, Bizkaiko txapelduna link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px
* 2024ko apirilean Emakumeen Indarraren lehen Liga Nazionaleko txapelduna link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Patricia Martin: «Aurten, estrategia aldatu, eta dena jarraian egin nuen, gelditu gabe*» *Berria* egunkaria, 2025.10.24 
* Bideoa: Patricia Martín, cirujana y harrijasotzaile: En el levantamiento de piedras hay muy buena competencia ETB2 *Quédate* saioa 2025.04.23
Fredriksten

**Fredriksten gotorlekua** Norvegiako Halden hirian dagoen gotorlekua da. XVII. eta XVIII. mendeetan Suediaren eraso militarren aurrean Norvegia defendatzeko puntu estrategiko garrantzitsua izan zen. Gaur egun, Haldengo kulturgune garrantzitsua da, garai hartako artelan bereizgarriak eta barnean dauden museoak direla eta.

## Historia 
Gotorleku hau Danimarka-Norvegiak eraiki zuen XVII. mendean, Frontera Bohus-eko gotorleku ez-eraginkorra erabat ordezteko. Gotorleku hori galdu egin zen Bohuslän-eko probintzia Suediari eman zitzaionean, Roskildeko Itunaren arabera, 1658an. Gotorlekua Danimarkako eta Norvegiako Frederiko III.a erregearen omenez izendatu zuten, eta Halden hiria ere, jatorriz, bere omenez izendatu zuten, 1665 eta 1928 artean *Fredrikshald* bezala deitua izan zelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fredriksten gotorlekua  – Halden Turismo Zerbitzua
* Norvegiako Defentsa Logistiko eta Administratiboen Unibertsitatea
* Fredriksten gotorlekuaren irudiak (Norvegia) www.remains.se
* Fredriksten gotorlekua iparraldean
Sarah Chauncey Woolsey

**Sarah Chauncey Woolsey** (Cleveland, 1835eko urtarrilaren 29a – Newport, 1905eko apirilaren 9a), ***Susan Coolidge*** izengoitiaz ere ezaguna, estatubatuar haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
Woolsey 1835eko urtarrilaren 29an jaio zen Clevelanden, Ohio estatuan, Ingalaterra Berritik zetorren eragin handiko familia aberats batean. John Mumford Woolsey (1796-1870) eta Jane Andrewsen alaba eta Gamel Woolsey idazle eta poetaren izeba zen. 1852an bere familia New Havenera joan zen bizitzera eta 1870ean, aita hil ondoren, Newportera.

Ameriketako Estatu Batuetako gerra zibilean erizain gisa lan egin zuen, eta ondoren idazten hasi zen. *What Katy Did* (1872) haurrentzako eleberri klasikoarengatik egin zen ezaguna. Fikziozko Carr familia Woolsey familian oinarrituta dago, eta Katy Carr pertsonaia nagusiaren prototipoa egilea bera da.

## Lanak 

;*Katy* liburu saila
* *What Katy Did* edo *What Katy did at Home* (1872)
* *What Katy Did at School* (1873)
* *What Katy Did Next* (1886)
* *Clover* (1888)
* *In the High Valley* (1890)
;Beste liburuak
* ''New-Year's Bargain* (1871)
* *Mischief's Thanksgiving, and other stories* (1874)
* *Little Miss Mischief, and other stories* (1874)
* *Nine Little Goslings* (1875)
* *Curly Locks* (1875)
* *For Summer Afternoons* (1876)
* *Eyebright* (1879)
* *Verses* (1880)
* *A Guernsey lily or, How the feud was healed* (1880)
* *Cross Patch, and other stories* (1881)
* *A Round Dozen* (1883)
* *Toinette and the Elves* (1884)
* *A Little Country Girl* (1885)
* *One Day in a Baby's Life* (M. Arnauden frantsesezko liburuaren moldaketa, 1886)
* *Ballads of Romance and History* (1887)
* *A Short History of the City of Philadelphia from its foundation to the present time* (1887)
* *A Few More Verses* (1889)
* *Just Sixteen* (1889)
* *The Day's Message* (editore gisa, 1890)
* *Rhymes and Ballads for Girls and Boys* (1892)
* *The Barberry Bush* (1893)
* *Not Quite Eighteen* (1894)
* *An Old Convent School In Paris* (1895)
* *A Little Knight of Labor* (1899)
* *Little Tommy Tucker* (1900)
* *Two Girls* (1900)
* *Little Bo-Beep* (1901)
* *Uncle and Aunt* (1902)
* *The Rule of Three* (1904)
* *Last Verses* (1906)
* *A Sheaf of Stories'' (1906)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chorrerako dorrea

**Santa Dorotea de la Luna de la Chorrera** gotorlekua 1646ko maiatzean amaitu zen eraikitzen Kuban. Cojímar dorre nagusiarekin batera, gotorleku hau Habanako defentsaren parte zen.  

Defentsa horren zati bat Almendrares ibaiaren bokalea babestea zen, eta Espainiako Koroaren etsaien ontziek ur geza har zezaten eragoztea.

Ingelesek Habana hartu zutenean, dorre horrek kalte handiagoak jasan zituen. Ontzi ingelesen artilleriak suntsitu zuen gehiena. Gaur egun ikusten dugun dorrea Habana Espainiako gobernupean itzuli ondoren eraiki zen.

Chorrerako dorrea Juan Bautista Antonelliri zor zitzaion, Bautista Antonelliren semeari, Morroaren eta Puntaren eraikitzaileari. Jatorriz biribila zen, Espainiako kostetan mairuen erasoei aurre egiteko zeuden dorreak bezala, artillatuta zegoen eta 50 gizonentzako lekua zuen. 

Babes-eginkizuna bete zuen, ingelesek Habana hartu zutenean Lord Albemarleren taldeak hil zuen arte. 1762ko hasieran, Karlos III.ak gerra deklaratu zion Ingalaterrari, eta ekainaren 6an, Habanako portuaren aurrean, gerraontzi ugariz, 150 bat garraio-ontziz eta milaka gizonez osatutako ingeles eskuadra bat zegoen. 

Erasorik handiena ekialdetik izan zen, Cojimarretik gertu, baina Zorrotadatik 2 mila soldadu ere lehorreratu ziren, dorrea kanoikadaz suntsituta geratu baitzen. Tropa ingeles horiek *debekatutako* mendia zeharkatu zuten, hiriaren inguruan kokatu ziren, Arostegi izeneko muinoaren gainean, non gero Printzearen gaztelua eraiki zen eta, Guanabacoa hartu eta Morroko bastioia lehertuta, Habanak amore eman behar izan zuen. 

Urtebete baino gutxiagokoa izan zen ingelesen okupazioa, Fontainebleu-n eta Parisen bi nazioen arteko bakea sinatu zenean amaitu zena, Ingalaterrak espainiarrei hiria itzultzen zielako akordioarekin, Floridako penintsularen truke. Horrela, *debekatutako* mendia berriro bihurtu zen, eta Chorrerako dorrea egon zen uhartetxoan laukizuzen itxurako gaztelu txiki bat eraiki zen, eta zabaltzan kanoi batzuk jarri ziren.

## Kanpo estekak 
Dorrearen irudia.
Calatayudeko taifa

**Calatayud emirerria**  (arabieraz: قلعة أيوب ) Calatayud hiriaren inguruan zentratutako taifa estatu musulman bat izan zen, 1046 eta 1055 urteen artean iraun zuena.

Hasiera batean, Zaragozako taifa zabalean parte hartu zuen (1019), baina 1046an banandu zen, Muhammad ben Suleiman agindupean, Al-Mustain I.aren semea eta Ahmad al-Muqtadiren anaia.

Urte horietan zehar txanpona sortu zen Muhammad ben Suleimanen aginduen arabera. Txanpon horien azken kokalekua ezezaguna da Suleimanek bere anaiarekin izandako gerraren ondoren eta, azkenean, Calatayud Zaragozako taifan berriro ere integratuez gero. 1120. urtean Calatayud Aragoiko Erresumako Alfontso I.ak konkistatua izan zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wei estatua

**Wei estatua**, txineraz 魏, Wade-Gilesez *Wei* eta pinyineraz *Wèi*, Erresuma Borrokalarien garaian zehar, Antzinako Txinako estatu bat izan zen. Antzinako Txinako erdialdean zegoen.

Qin estatua eta Qi estatuaren artean zegoen, eta gaur egungo Henan, Hebei, Shanxi eta Shandong probintziak barne hartzen zituen.
Han estatua

**Han estatua**, txineraz 韓, Wade-Gilesez *Han* eta pinyineraz *Hán*, Erresuma Borrokalarien garaian zehar, Antzinako Txinako estatu bat izan zen. Antzinako Txinako erdialdean zegoen.

Bere lurraldeak Qin estatuari Txinako iparraldeko lautadarako pasabidea itxitzen zion, ondorioz maiz Qin estatuaren espedizioen helburua zen. Qin estatuak konkistatutako sei estatuetan lehena izan zen.
Qi estatua

**Qi estatua**, txineraz 齊, Wade-Gilesez ''Ch'i'', Zhou dinastian zehar, Antzinako Txinako estatu bat izan zen. Antzinako Txinako ekialdean zegoen.

Bere hiriburua Linzi zen, gaur egungo Shandong probintziako Zibo hirian.

Qin estatuak konkistatutako sei estatuetatik azkena izan zen.
Zhao estatua

**Zhao estatua**, txineraz 趙, Wade-Gilesez *Chao* eta pinyineraz *Zhào*, Erresuma Borrokalarien garaian zehar, Antzinako Txinako estatu bat izan zen. Antzinako Txinako iparraldean zegoen.

Bere lurraldeak gaur egungo Barne Mongolia, Hebei, Shanxi eta Shaanxi probintziak barne hartzen zituen.

Zhao estatuak Xiongnu herria, Qin estatua, Wei estatua eta Yan estatuarekin muga egiten zuen. Bere hiriburua Handan zen, gaur egungo Hebei probintziako Handan hiriko auzunea denan.
Kanpo Segurtasunerako Zuzendaritza Nagusia

**Kanpo Segurtasunerako Zuzendaritza Nagusia** (), normalki **Kanpo Segurtasuna** edo **DGSE** siglaz laburtua, Frantziako Errepublikaren kanpoko inteligentzia zerbitzua da. 1982an sortu zuten Kanpo Dokumentazio eta Kontra-Espioitza Zerbitzua ordezkatzeko eta estatu arrazoia esplotatzen duen *Partout où nécessité fait loi* () du leloa.

DGSE Frantziako Defentsa Ministerioaren agintaritzapean sortu zuten, eta inteligentzia-datak bilatzeko eta ustiatzeko erantzukizunerako egin zen. Hori garrantzitsua da Frantziaren segurtasunerako, baita Frantziako interesen aurkako kanpoko espioitza-jarduerak detektatu eta aurkitzeko ere. Inteligentzia ekonomikoaz ere arduratzen da..

## Sailak 
DGSEk honako sail hauek ditu:

* Administrazio Saila.
* Estrategia Saila.
* Inteligentzia Saila.
* Sail teknikoa - Adimen elektronikoaren eta gailuen arduraduna.
* Eragiketen Saila - Ezkutuko eragiketen arduraduna.

## Zuzendariak
* Pierre Marion (1981 – 1982)
* Pierre Lacoste (1982 – 1985)
* René Imbot (1985 – 1987)
* François Mermet (1987 – 1989)
* Claude Silberzahn (1989 – 1993)
* Jacques Dewatre (1993 – 1999)
* Jean-Claude Cousseran (1999 – 2002)
* Pierre Brochand (2002 – 2008)
* Erard Corbin de Mangoux (2008 – 2013)
* Bernard Bajolet (2013 – 2017)
* Jean-Pierre Palasset (bitartekaria) (2017)
* Bernard Émié (2017 – 2024)
* Nicolas Lerner (2024 –)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luc Ayang

**Luc Ayang** (Doukoula, 1947 – 2025eko urriaren 14a) kamerundar politikaria izan zen. Kamerungo lehen ministroa 1983tik 1984ra.

1972an Zuzenbidean eta Ekonomian graduatu zen Yaoundé Unibertsitatean. 1976an Ngaounderé eskualdeko prefetorde izendatu zuten, eta 1978tik 1983ra Abere, Arrantza eta Animalien Industriako ministro izan zen.

1983ko abuztutik 1984ko urtarrilera lehen ministro izan zen Paul Biya presidente zela, konstituzioaren erreforma batean lehen ministro kargua kendu zuten arte.

1984an, Kontseilu Ekonomiko eta Sozialeko kide izendatu zuten, eta agintean zegoen Kamerungo Herriaren Mugimendu Demokratikoa alderdiko buro politikoko kide ere izan zen.
Eliza Beltza (Brașov)

**Eliza Beltza**, ,  eta , Errumaniako Brașov hirian dagoen eliza luterano bat da, Transilvania eskualdearen hego-ekialdean.

1383an bertako Transilvaniako saxoien komunitateko kideek eraiki zuten.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Vlad II.a Drakul

**Vlad II.a** edo **Vlad Drakul**,  edo *Vlad al II-lea Dracul* (1395 aurretik, Valakiako printzerria - 1447ko azaroa, Bălteni), valakiar agintari bat izan zen, 1436-1442 eta 1443-1447 artean Valakiako voivoda edo gobernadorea izana.

Gaztaroan Sigismundo Luxenburgokoaren gortean bizi izan zen, hark sortutako Herensugearen Ordenako kide eginez. Sigismundok Valakiako printzerriko zilegizko printze gisa onartu eta hurbileko Transilvanian bizitzen jartzeko baimena eman zion.

Mirtzea Zaharraren sasiko semea zen, eta nagusiki, Vlad Drakularen aita izateagatik ezaguna da.
Irene Hurtado de Saratxo

**Irene Hurtado de Saratxo Mendieta** (Bilbo, Bizkaia, 1970eko azaroaren 12a) itzultzaile eta zuzentzaile bat da.

## Ibilbidea 
## Argitaratutako itzulpenak 
### Literatura 
* *Itsaso gaziaren balada bat.* (Astiberri, 2024) Hugo Pratt. 176 or. ISBN  9788410332133
* *Biziei ere omen [Antologia].* (Susa)
* *XXren neba naiz eta bost ipuin gehiago* (Antologia) (Booktegi 2023) Fleur Jaeggy
* *Poesia kaiera*  (Antologia)  (Susa, 2023) Pier Paolo Pasolini.
* *Hiru hausnarketa eta poema bat* (Antologia) (Booktegi, 2022) Natalia Ginzburg
* *Bertute txikiak* (Alberdania, 2021) Natalia Ginzburg. 152 or. ISBN 978-84-9868-671-5.
* *Supereuskadi* ( 2022) Vicente Paredes. ISBN 978-84-123224-7-7. Ingelesera George Huttonek  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irene Hurtado de Saratxo, Bertute txikiak lburuari buruz: “Gai gehienak egun-egungoak iruditzen zaizkit, eta batzuk betierekoak dira”
* *Bertute txikiak*: Irene Hurtado de Saratxo Mendieta, Itzultzailea: “Liburu hau itzultzea ametsa da” Gazteon KZ, 2021.12.17
Ana María de Soto

**Ana María de Soto Alhama** (Aguilar de la Frontera, Kordoba, 1775eko abuztuaren 16a - Montilla, Kordoba, 1833ko abenduaren 5a)  XVIII. mendeko espainiar militarra izan zen, Munduko Itsas Armadako lehen emakume infantea. Marinako 11. batailoiko 6. konpainian zerbitzatu zuen. Itsas Batailoietan izena eman zuen, gizonezko identitate batekin. Horren ondoren, sarjentu maila eta biziarteko soldata eman zizkioten egindako zerbitzuengatik, eta, horrela, ofizialki historiako itsas armadako lehen emakume infantea bihurtu zen.

## Bizitza 
Ana María de Soto Alhama Kordoba probintziako Aguilar de la Fronteran jaio zen 1775ean. Aita Tomás de Soto Montillarra zen eta ama Gertrudis de Alhamar aguilartarra.

1793. urtean, 18 urte inguru zituenean, 11. Itsas Batailoiko 6. Konpainian sartu zen. Antonio Maria de Soto izenarekin egin zuen sarrera, bere benetako sexua ezkutatu zuen, andrazkoek ezin baitzuten izenik eman. Beharrezko instrukzioa pasatu ostean, *Mercedes* fragatan ontziratu zen 1794. urteko urtarrilaren 4an.

## Aintzatespena 
Erakutsitako heroikotasunari erreparatuta, erregeak 1798ko uztailaren 24an soldata eta sarjentu gradua eman zizkion, *bere gurasoak* zaindu ahal izateko. Eguneko soldata bi Espainiako erreal zen, eta itsas batailoietako koloreak eta sarjentu dibisak emakume-arropetan erabiltzeko baimena ere eman zitzaion.

## Herri kulturan 
2021. urtean kaleratu zen Alicia Vallinaren *Hija del mar* (euskaraz: Itsasoko alaba) eleberria, bere historia kontatzen duena Armadaren Artxibo Orokorrak Viso del Marquesen dituen dokumentu historikoetan oinarrituta.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Fernández Duro, Cesareo (1972). «XX». *Armada Española, desde la unión de los reinos de Castilla y Aragón VIII*. Museo Naval de Madrid. or. 423-424. 
* 
## Ikus, gainera 
* Gerra garaiko trabestismoa
## Kanpo estekak
Antzinako Txinako estatuak

[right|thumb|350px|[Zhou dinastiaren estatuak ikusgai dauden mapak.]]
**Antzinako Txinako estatuak** edo **antzinako txinatar estatuak**, txinera tradizionalez 諸侯, txinera sinplifikatuz 诸侯, pinyineraz *Zhūhóu* eta Wade-Giles *chu ho*, Antzinako Txinan, K.a. 221. urtean Qin Shi Huang lehen enperadoreak herrialdearen batasuna lortu aurretik zeuden estatuak izan ziren.

Tamaina ezberdinak zituzten, hiri txikietatik hasi eta lurralde handienetaraino, zhou dinastiari  (K.a. 1046-256) menpekotasuna zor zioten estatu basailuak ziren. 

*Zhuhou* (諸侯/诸侯) izendapenaz ezagunak, estatu independienteak edo feudoak geroagoko dinastietan zehar errekurtso politiko bezala berragertuko ziren.
Soumana Sacko

**Soumana Sacko** (Nyamina, 1950eko abenduaren 23a – Bamako, 2025eko urriaren 15a) maliar ekonomialari eta politikaria izan zen. Maliko lehen ministroa izan zen 1991tik 1992ra.

Proiektuak Kudeatzeko Plangintzan graduatu zen Administrazio Eskola Nazionalean, eta Garapen Ekonomikoko masterra lortu zuen Pittsburgheko Unibertsitatean. Nazioarteko Garapenerako Alemaniako Fundazioan, Munduko Bankuaren Garapen Ekonomikorako Institutuan eta Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko Kontabilitate Orokorreko Bulegoan ikastaroetara joan zen.

1987an Finantza eta Merkataritza ministro izendatu zuten, eta dimisioa eman zuen herrialdeko lehen dama ustelkeria kasu batean inplikatuta zegoela jakin ondoren. Gobernutik kanpo, Nazio Batuen Garapen Programako ekonomista izan zen.

1991ko apiriletik 1992ko ekainera lehen ministro izan zen Amadou Toumani Touréren trantsizioko presidentetzan.
Flora Villarreal

**María Flora Villarreal Medina** (Miranda de Ebro, Burgos, 1893ko azaroaren 24a - Madril, Madril Erkidegoa, 1977ko azaroaren 11) jostun eta moda diseinatzailea izan zen. Cayetana Fitz-James Stuart Albako dukesaren —lehen ezkontzako— ezkontza-soinekoaren diseinatzailea izan zen.

## Bizitza 
Burgosko Miranda de Ebro udalerrian jaio zen 1893an. Aitak trenetan lan egiten zuen. 14 urterekin familiak Gasteizera bidali zuen jostun ofizioa ikastera Rosario Landaren tailerrean. 24 urterekin, 1918. urtean, Madrilen kokatu zen Flora Villarreal. Hurrengo urtean, gasteiztar batekin ezkondu zen eta bost haur izan zituen.

Moden eta tailerraren etxe elitista Madrilgo Castellana pasealekuan —orduan «Avenida del Generalísima» deitzen zen— kokatu zen, Espainiako Gerraren ostean. Bost hamarkada baino gehiagoz jardun zuen goi-mailako joskintzan, eta zeremoniako eta festetako soinekoak eta sastre-lanak ere egin zituen.

Bere txartel profesionalean, Flora Villarreal izenaren azpian, "Costura" hitza agertzen da, "alta costura" hitzetik gertuago dagoena eta "modista" kontzeptutik urrunago dagoena. Cristobal Balentziagarekin harreman profesional estua izan zuen, eta, harekin batera, sasoi hartako Espainiako goi-gizarteak gehien preziatzen zuen modista zen. 1968. urtean erretiratu zen, glaukomak jota.

## Sorkuntzak 
Cayetana Fitz-James Stuart Albako dukesaren —lehen ezkontzako— ezkontza-soinekoaren diseinatzailea izan zen; soinekoa Jantziaren Museoko 'Mujeres de blanco' (euskaraz: Zurizko emakumeak) erakusketan egon zen. Marfil koloreko satinezko piezak, antzinako enkajez hornituak, gerri markatua eta gona handi bat ditu, bata bestearen gainean jarritako tul geruzaz osatua; tul ilusiozko errezel bat jantzi zuen dukesak.

Bere jantzietako batzuk Madrilgo Jantziaren Museoko bildumetan daude gordeta. Bere andregai ereduetako bat behintzat Balentziaga edo Pertegazen modeloen ondoan ikus daiteke, Maria Jesus Martin-Artajo Sarachok emandakoa. Modelo hau *Vestido Esterilla de seda* (euskaraz: Zetazko soineko esterila) izenarekin aurkeztu zen, alkandora itxurako soinekoa Balentziaga artistaren eragin zuzenarengatik janzkera zeremonialera gehitu zen, diseinatzailearengan eragina izan zuena eta Parisen ezagutu zuena. Jantzia 1954. urtean egin zen New York linean. Honela, alkandora itxurako *soinekoa* jantzietan sartu zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022. urteko abenduan, bere jaioterriak Miranda de Ebroko erdiguneko lorategi bati bere izena jarri  zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FOCSA eraikina

**FOCSA eraikina** Habanako Vedado auzoan dagoen eraikin bat da, Kubako hiriburuan. Kubako ingeniaritza zibileko zazpi mirarietako bat bezala hartzen da. Bere eraikuntzak bi urte eta lau hilabete inguru iraun zuen. 1956an amaitu zenean, oihartzun handia piztu zuen Kubako biztanleriaren artean bere berritasun teknologikoagatik eta Habanako eraikin altuen aroaren hasiera markatu zuen. Martín Domínguez Esteban espainiarrak eta Ernesto Gómez Sampera eta Bartolomé Bestard kubatarrek osatutako arkitekto taldeak eraiki zuen. Lanak 1954ko otsailean hasi ziren eta 1956ko ekainean amaitu ziren. Luis Sáenz Duplace ingeniaria izan zen lanak zuzendu zituena. Sáenzek, Canciok eta Martínek lurpeko lurzoruaren analisia, zulaketak, ikerketa geologikoak, putzuak, konpresio probak eta lurzoruko karga zuzeneko probak egin zituzten.  Munduko bigarren hormigoizko eraikin altuena bihurtu zen, São Pauloko Martinelli eraikina izanik lehenengoa.  FOCSA hiri baten barruko hiri txiki eta autosufiziente gisa pentsatu zen. Eguzkiaren, argiaren eta aireztapenaren kontzeptuak guztiz islatzen diren eraikina izan zen eta izaten jarraitzen du. 

Eraikinak 36 solairu ditu, 121 metroko altuera, eta Le Corbusier-en ideietan oinarritzen da: hiri baten barruko egitura autonomoa. 373 apartamentu, garaje, eskola bat, supermerkatu bat, denda eta jatetxek osatzen dute.

## Kokapena 
17, 19, M eta N kaleen arteko etxadia, El Vedado auzoa, Habana hiria, Kuba.
Izena **Fomento de Obras y Construcciones, Sociedad Anónima** (FOCSA) konpainiaren eskutik eraiki zelako hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kubako eraikinik altuena
Ikastetxea (Bilbo, 1896)

**Ikastetxea** Bilbon 1896ko urriaren 15ean, euskara hutsez irakasten zuen historiako lehen eskola izan zen. Zehazki ez da ezagutzen proiektuak zenbat denbora iraun zuen, agian urte bakarra. 1914tik aurrera sortuko ziren ikastolen aurrekaria izan zen.

## Historia 
[thumb|right| Ikastetxeak [Jardines kalea (Bilbo)|Jardines kaleko eraikin honetan izan zuen egoitza]]

Historiako lehen euskal eskola Bilbon zabaldu zuten, Ikastetxea izenarekin. Resurrección María Azkuek (1864-1951) bultzatu eta Ramón de la Sota LLano (1857-1936) enpresaburuak, Euskalerria Elkartearen buruak, finantzatu zuen proiektua. Garai hartan, Bilbon euskaldunak biztanleriaren %20 inguru ziren, eta euskara hezkuntza sistematik at guztiz utzia zuten agintariek.

Garai eta hiri berean sortu ziren beste hainbat ikastetxe pribatu bezala, Ikastetxea lehen hezkuntzako kolegio-gela bat zen. Bere ezaugarririk nabarmenena curriculum euskaltzalea eta euskarazko murgiltze linguistikoaren eredua ziren. Garai hartan bilbotar gehienek gaztelaniaz hitz egiten zuten. Gainera, euskara ez zen ofiziala eta eskola sistematik kanpo zegoen. Testuinguru horretan, Bilbon eskola euskalduna sortzea deigarria da, eta gehiago erantzuten zien motibazio ideologikoei behar erabilgarriei baino. Garaiko nazionalisten suhartasunak ahalbidetu zuen Bilboko burgesiaren zati batek proiektua babestea. Emaitza, ordea, irregularra izan zen, neurri batean helburu handiegiak ezarri zituelako eta ez zuelako sendotzea lortu. Halere, 1914tik aurrera sortuko ziren ikastolen aurrekaria izan zen.

## Bibliografia 
* Jurgi Kintana Goriena eta Karmele Artetxe Sánchez, "Ikastetxea 1896: un proyecto de colegio euskérico dirigido a la burguesía de Bilbao", *Foro de Educación*, 25.zk., 2018, 49-68.or., ISSN-e 1698-7802, ISSN 1698-7799. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6486317

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Sigismundo Zápolya

**Joan Sigismundo Zápolya** edo **Szapolyai** (; Buda, 1540ko uztailaren 7a – Alba Iulia, 1571ko martxoaren 14a) Hungariako erregea izan zen 1540tik 1551ra eta 1556tik 1570era **Joan II.a** izenarekin. Gainera, Transilvaniako lehen printzea izan zen 1570etik hil zen arte.

Joan I.aren eta Elisabet Poloniakoaren seme bakarra izan zen. Sei hilabeteko adinarekin bihurtu zen Hungariako errege, aita hil eta nobleek aukeratu ondoren, baina ez zuten inoiz koroatu San Ezteberen koroarekin.

Suleiman I.a sultan otomandarrak Hungaria inbaditu eta Buda harrapatu zuen 1541ean, Elisabet eta Joani Tisza ibaiaren ekialdeko lurraldeak mantentzea ahalbidetu zien arren. Erresuma Jurgi Martinuzzik administratu zuen, Fernando I.aren agindupean Hungaria bateratzen saiatu zena. 1551n Martinuzzik Elisabet Joan Sigismundoren eskubideei uko egitera behartu zuen, Silesiako bi dukat eta 140.000 florinen truke. Elisabet eta Joan Sigismundo Polonian finkatu ziren, baina Fernandoren etsaiekin negoziatzen jarraitu zuten. Biak 1556an itzuli ziren Transilvaniara eta Joan Sigismundok sultanari omenaldia egin zion. 1568ko Adrianopoliseko itunak Hungariaren ekialdeko Joanen erregealdia berretsi zuen.

Joan katolizismotik luteranismora bihurtu zen 1562an, eta gero kalbinismora 1564an. 1569an unitarismora bihurtu zen. 1570ean, Hungariako errege hautatuaren titulua utzi eta Transilvaniako printze eta Hungariako erresumaren zatietako jaun izendatu zuen bere burua.

## Genealogia
Arantzazu Lizartza Saizar

**Arantzazu Lizartza Saizar** (Leitza, Nafarroa Garaia, 1994) medikua eta poeta da.

Medikua izan nahi zuela erabaki baino askoz lehenago izan zuen poesiarekin lehenengo harremana, hamahiru urte zituela berak idatzitako kartzelaren inguruko poema bat saritua izan zenean. Irakasle batek animatuta egin zuen eta, «inondik inora planteatu ez nuen eremu batean sartzeko gonbidapena izan zen». filosofia poesia liburu bihurtu du Arantzazu Lizartzak, umoreaz eta metaforez baliatuta. Familia eta komunitateko medikua da eta. Honi esker, «medikuntzarekin filosofia egiteko forma partikularra» aurkitu du.

Mediku bizipenekin eguneroko bat idatzi ostean, poesia liburu baten forman argitaratu zuen 2025ean Arantzazu Lizartzak bere bizitzaren zati handi bat. Besteak beste, heriotzaz, doluaz, gaixotasunez eta bizitzaz boobildu zuen '0 negatiboa' lana.

## Argitalpenak 
* *0 negatiboa.* (Pamiela, 2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tournée du Chat noir

**Tournée du Chat noir** Théophile Steinlen suitzar margolariaren kartel bat da, 1881an, Parisko Montmartren sortua Le Chat noir kabaretaren 1896ko irekiera berria sustatzeko. Rodolphe Salis aipatzen du, kabareteko jabea eta operadorea. Bere testu osoa oso erraza da: «Prochainement Tournée du Chat noir de Rodolphe Salis» (Laster itzuliko da Rodolphe Salisen Chat noir). 

Hedabide askotan erreproduzitu da, kartelak eta postalak barne, eta jatorrizko kopiak kontserbatzen dira museo askotan.

## Deskribapena 
40 zentimetroko zabalera eta 62 zentimetroko altuera duen litografia honek katu beltz bat irudikatzen du hondo hori eta gorri baten gainean. Katuaren burua halo gorri batek inguratzen du, "Montjoye Montmartre" leloa idatzita duela, Erdi Aroko gerra-oihu baten parodia eginez ("Montjoie! Saint-Denis! ").

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaguako gotorlekua

**Gotorlekua**, **Jaguako gaztelua** edo ***Jaguako Aingeruen Andre Mariaren gaztelua*** Cienfuegosko badiaren sarreran dagoen gotorlekua da. Filipe V.ak (1683-1746) eraiki zuen 1740ko hamarkadan (1742an amaitu zen zehazki), badia Karibeko kostaldean mugitzen ziren pirata eta kortsarioengandik babesteko. Bertan ura eta beste elikagai batzuk bilatzen zituzten.

Gotorlekua kareharri sendoz eraikita dago, eta hainbat solairu, zisterna bat, zaintza-dorre bat eta inoiz urez bete ez zen lubanarro bat ditu. Era berean, zubi altxagarri bat du, egoera ezin hobean, eta erabiltzeko moduan mantentzen den azkenetarikoa da.

Cienfuegos kostaldeko hiria XIX. mendearen bigarren hamarkadaren amaieran eraiki zutenetik, bere portua, gotorlekuak zaindua, merkataritza gune garrantzitsuenetako batean bihurtu zen, Kubako uhartearen erdialdean koloniaren garai horretan, eta egun hauetan ere, herrialdearen ekonomiarako ezinbesteko portua izaten jarraitzen du.

Argitalpen eta adierazpen grafikoak arduratu dira luzaroan Kubako arkitektura kolonialaren mirari hauek ahaztuak izan ez daitezen. 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran zirkulaziotik kanpo jarri ziren 10 pesoko "Dibisa-ziurtagiriak", A letrak (gorriak) eta B letrak (berdeak), 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadaren hasieran jaulkitakoak eta zirkulaziotik kanpo jarritakoak, "legezko txanpon berezi gisa".

Atzealdean, banku-billete hauek, aipatu Gazteluaren marrazki eder eta erakargarria dute, “Antilletako Nagusia”-ren historia numismatikoan betikotzeko modukoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AVS Added Value Solutions

**AVS Added Value Solutions** Elgoibarren egoitza duen enpresa-talde bat da. 2006an sortua, nazioartean instalazio zientifiko eta ekipamendu handietarako soluzio teknologikoak eskaintzen ditu. AVS hornitzailea da nagusiki esportazio-sektore batean. Gaur egun, Erresuma Batuan, Alemanian eta Frantzian bulego propioak ditu eta 15 herrialdetara saltzen du zuzenean.

Bere Gasteizko lantegian Lur-1 satelitea diseinatu eta muntatu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [ https://www.a-v-s.es/ Webgune ofiziala]
Laurent Chu Văn Minh

**Laurent Chu Văn Minh** (; Nam Định, 1943ko abenduaren 27a – Hanoi, 2025eko abuztuaren 4a) vietnamdar elizgizon katolikoa izan zen, 2008tik 2019ra Hanoiko apezpiku laguntzailea izan zena.

## Bizitza 
Chu Văn Minhek Hanoiko San Joan apaizgaitegi txikian ikasi zuen 1956tik 1960ra. Ondoren, familiarekin bizitzen jarraitu zuen, Nam Địnheko parrokian aritu zen eta ile-apaintzaile gisa lan egin zuen. 1992an Hanoiko San Jose apaizgaitegi nagusian sartu zen filosofia eta teologia ikasteko. 1994ko ekainaren 10ean apaiztu zen. Erromako Urbaniana unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak, eta teologia moraleko doktoretza lortu zuen. 2001ean Vietnamera itzuli ondoren, apaizgaitegi nagusian irakatsi zuen eta Hanoiko artrxidiozesiako aholku-kontseiluko kide izan zen.

2008ko urriaren 15ean, Benedikto XVI.a aita santuak Numidiako Thinisako apezpiku titular eta Hanoiko apezpiku laguntzaile izendatu zuen, eta urte bereko abenduaren 5ean jaso zuen apezpiku-ordenazioa Joseph Ngô Quang Kiệt Hanoiko artzapezpikuaren eskutik, bere jaioterrian, aire zabaleko ekitaldi batean.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Fagun

**Michael Patrick Olatunji Fagun** (Akure, 1935eko apirilaren 17a – 2025eko urriaren 13a) nigeriar elizgizon katolikoa izan zen. 1971tik 1972ra Ondoko apezpiku laguntzailea izan zen eta 1972tik 2010era Ekitiko ordinarioa.

## Bizitza 
Michael Fagun 1935eko apirilaren 17an jaio zen, Theophilus Fagun Oganla eta Rebecca Fakolderen seme gazteena. Bere gurasoak katolizismora konbertituak ziren. Lehen hezkuntza Akureko Bihotz Santuaren eskola katolikoan egin zuen 1943tik 1950era, eta bigarren hezkuntza Ibadango Santa Teresa apaizgaitegi txikian, 1952tik 1957ra. 1957tik 1965era Ibadango San Petri eta San Paulo apaizgaitegi nagusian ikasi zuen

1966tik 1969ra Ibadango Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak, eta 1970etik 1971ra Torontoko Unibertsitatean, non Arte Masterra egin zuen. Okako eta Ondoko elizetan aritu zen parrokia-laguntzaile gisa. Ondoko San Jose eskolan irakatsi zuen, bertako kapilau ere izan zen, eta 1971n elizbarrutiko hezkuntza idazkari bihurtu zen. Ekere-Ekitiko lehen apaiz egoiliarra izan zen.

2010eko apirilaren 17an erretiratu zen, 75 urte bete baitzituen, eta Felix Ajakaye apezpikuak hartu zuen bere kargua. 2025eko urriaren 13an hil zen, 90 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urdaneta-Armsat

**Urdaneta-Armsat** Satlantis Microsats leioatar enpresak Armeniako Geocosmos enpresa publikoarekin elkarlanean CubeSat (16U) formatuan garatutako eusko-armeniar nanosatelite-saila da.

Saila honetako lehen satelitea, Armsat-1, Armeniak jaurti zuen orbitara 2022ko maiatzean, honela armeniar lehen satelitea bihurtuz.

## Historia 
### Aurrekariak eta diseinua 
Armeniak programa espazial bat garatu nahi du 2020ko hamarkadatik, bereziki satelite arloan autonomia estrategikoa lortzeko helburuarekin. Herrialdea programa bikoitz batean sartu zen, EHUk Leioan duen parke teknologikoan egoitza duen Satlantis Microsats enpresaren zerbitzuak hartuz. Geocosmos enpresa nazionalarekin lankidetzan, Urdaneta-Armsat izeneko ikerketa-satelite batzuk garatu zituen. Gainera, Armenia programa erabat armeniarra garatzen hasi zen autonomia estrategikoa lortzeko, 2023aren amaieran  Hayasat-1 satelitea jaurtitzea helburua zuena.

Urdaneta-Armsat saila Armeniak eskatutako sateliteek osatzen dute, Satlantis iSIM-907 gailu optikoaz hornituak. Satelite hauek behaketa ez militarrerako dira, nekazaritza eta segurtasunerako. 16,4 kg-ko pisua dute eta 530 km-ko altueran dagoen eguzki-orbita sinkrono batean lan egiteko diseinatuta daude. Satelite hauen iraupena 4 urte ingurukoa da.

### Urdaneta-Armsat-1 
Serieko lehen satelitea, Urdaneta-Armsat-1 izenekoa, 2022ko maiatzaren 25ean jaurti zuten orbitara Cañaveral lurmuturretik, SpaceX Falcon 9 kohete bat erabiliz. Orbitan izateko lehen armeniar satelite bilakatu zen, baita lehen euskal satelitea ere, Satlantis euskal enpresa baita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Euskal izena duten objektu astronomikoak
* Lur-1

## Kanpo estekak
Elene Mengyu Larrinaga Bilbao

**Elene Mengyu Larrinaga Bilbao** (Txina, 2003) dokumentalgilea da.

## Bizitza 
Txinan jaio zen Elene Mengyu eta urtea betetzear heldu zen Euskal Herrira, Barakaldora, Bizitza osoa darama hemen. Eta, hala ere, arrazakeriak galarazi egin dio erabat bertokoa izatea. 

Barakaldoko Beurko ikastetxean 5 urtez ikasi ondoren Euskal Herriko Unibertsitatean (Leioa) Ikusentzunezko Komunikazio gradua egiten hasi zen eta 2025an amaitzear zegoen.

Azken urteotan Zinebi eta Zinegoak bezalako nazioarteko jaialdietan parte hartu du, bai boluntario gisa, bai bere epaimahai gazteetan parte hartuz, eta horrek zinema alternatiboarekiko eta sozialarekiko interesa indartu dio. Gainera, produkzio-laguntzaile gisa lan egin du Kultura, Komunikazioa eta Garapena (KCD GGKE) erakundean, eta Cine Invisible jaialdiaren produkzio-lanak antolatzen eta koordinatzen lagundu du..

## Filmategia 
* *Hogeitabat* dokumentala*.* Zinema Ikusezina jaialdian eman zuten lana.

* *Haziak.* Begoña Arana Coborekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Larralde

**Marta Rivera Larralde** (Vigo, Pontevedra, Galizia, 1981eko apirilaren 22a) aktorea, zuzendari laguntzailea eta gidoilaria da.

## Bizitza 
Vigoko Irudi eta Soinu Eskolan Errealizazioko Goi Mailako Ziklo batekin errealizadore lanetarako trebatu zen, eta kameraren atzean gidoilari, zuzendari eta zuzendaritza-laguntzaile lanean hasi bazen ere, interpretazioak erakarri zuen, eta proiekzio handieneko aktore galiziarretako bat bihurtu da.

Bere prestakuntzak antzerki, animazio, bokalizazio, dantza eta gorputz adierazpen ikastaroak barne hartzen ditu.

### Lan ibilbidea 
2001. urtean kasualitatez Gonzalo Tapiaren *Lena* film luzearen protagonista izateko hautatua izan zen. Filma jaioterrian filmatu zen, Vigon.

Handik aurrera, hainbat filmetan parte hartu du, besteak beste, *León y Olvido eta Mar adentro* filmean parte hartze txiki bat, *Hospital Central* telesailaren hamaikagarren denboraldian paper finkoa izan zuen 2006. urtean eta, aurretik, TVGren hainbat ekoizpenetan. *Gran Hotel* eta *Seis hermana*s telesailetan.

## Aktore lanak 
### Filmak 
Jarraian aipatzen dira: lana, urtea, zuzendaria eta pertsonaia, hurrenez hurren,

### Film laburrak 
Jarraian aipatzen dira: lana, urtea, zuzendaria eta pertsonaia, hurrenez hurren,

### Telebista 
#### Pertsonaia finkoak 
Jarraian aipatzen dira: lana, urtea, zuzendaria eta , hurrenez hurren,

#### Pertsonaia episodikoak 
### Antzerkia 
## Gidoilari lanak 
## Zuzendaritzako laguntzaile lanak 
## Sariak eta izendapenak 
### 2001 
* Aktore Onenaren Saria Tuterako Zinemaldian, *Lena* filmarengatik
* emakumezko aktore onenaren Chano Piñeiro saria, *Lena* filmean egindako lanarengatik

### 2004 
* Emakumezko Aktore Onenaren Saria Toulouseko Zinemaldian, *León y Olvido* filmarengatik
* Karlovy Varyko Nazioarteko Zinemaldiko Emakumezko Aktore Onenaren Saria, *León y Olvido* filmarengatik
* Emakumezko Aktore Onenaren Saria Tallinn-eko (Estonia) Black Nights jaialdian, *León y Olvido* filmarengatik
* Emakumezko Aktore Onenaren Saria Orenseko Nazioarteko Zinema Independentearen Jaialdian, *León y Olvido* filmarengatik
* Emakumezko aktore onenaren Mestre Mateo Saria, *León y Olvido* filmarengatik

### 2006 
* Bigarren Mailako Emakumezko Aktore Onenaren Mestre Mateo Sarirako izendapena, Días azules filmagatik

### 2011 
* Bigarren Emakumezko Aktore Onenaren Mestre Mateo Sarirako izendapena, *Outro máis* filman egindako lanarengatik 

### 2012 
* Interpretazio onenaren Ofimar Saria Octubre Corto Zinemaldian, *Pornobrujas* filman egindako lanarengatik 

### 2013 
* Emakumezko aktore onenaren saria Astorgako XVI. Film Laburren Lehiaketa Nazionalean, Skiper filmako lanarengatik 
* Emakumezko aktore onenaren saria Ahuntzaren XVIII. Ikus-entzunezko Sorkuntza Lehiaketan, *No hace falta que me lo digas* filman egindako lanarengatik 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Marta Larralde AVG de Culturagalega.org
* Biografia lahuigera.net -ren arabera
* www.martalarralde.com
Atilina Segura

**Atila Segura Rodriguez**, ezagunagoa **Atilina Segura** izenez (ezizenez: *Tina Zelanova, funanbulismoaren erregina;* El Paso, La Palma, Santa Cruz, Kanariak, 1935eko azaroaren 4a) funanbulista izan zen, bere sasoian alanbrean atzerako jauzi hilgarria egin zuen emakume bakarra. 2010. urtean, Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina eman zioten.

## Bizitza 
Kanarietako El Paso herrian jaio zen, La Palma uhartean, 1935ean. 8 urterekin egin zuen debuta zirkuaren munduan, eta hainbat ikuskizunetan hartu zuen parte. Azkenean, alanbrean espezializatu zen. Bere lehen izen artistikoa *Tina Zelanova, funanbulismoaren erregina* izan zen. Aitona Jose Segurak hasitako *Los Segura* zirkuko familia saga zabalekoa da.

Bere karrera hainbat zirkutan garatu zuen herrialde ezberdinetan, hala nola, Ameriketako Estatu Batuetako Ringling Bros and Barnum & Barley Circusen, Londresko Olimpian, Kubako Royal Repensky edo Madrilgo Circo Pricen. 1971. urtean erretiratu zen, Boloniako Circo Liana Orfein egin zuen emanaldi baten ostean.

Alanbrezko atzerako jauzi hilgarria egin zuen emakume bakarra izatera heldu zen.

### Seguratarren saga 
Aita Arturo Segura pailazo, trapezista eta akrobataren izan zen, Zirku Seguraren sortzailea eta ama Rosario Rodriguez zirkuko artista. Gainera, Rosa Mari Segura trapezistaren eta Arturo Segura akrobata funanbulista eta zirkuko enpresariaren haurridea da. Pinito del Oro trapezistaren lehengusina da, Carmen del Teide trapezistaren iloba, eta Los Segura funanbulisten ama.

## Aintzatespenak 
* 1958. urtean, Segura familiako gainerako kideekin batera, antzinako Zirkuko Sari Nazionala jaso zuen.
* 2010. urtean, Kultura eta Kirol Ministerioak Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina eman zion, Zirku modalitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Atilina Segura, funanbulua, telefonora izeneko argazkia, Martin Santos Yuberok egina
Satlantis

**Satlantis Microsats S.A.** EHUk Leioan duen parke teknologikoan egoitza duen enpresa bat da. 2013an sortua, Lurra behatzeko teknologia miniaturizatuak ekoizten ditu. Leioan ez ezik, Floridan, Cambridgen (SuperSharp) eta Bidarten ere ditu instalazioak. Satelite txikientzako bereizmen handiko kameren merkatuan oso posizio nabarmena du. Teknologia horri esker, azpiegitura ez-linealen jarraipena egin daiteke (kostaldeak, mugak, linea elektrikoak...) aldi bereko espektro-banda ugariko data blend baten bidez, ikusgai, infragorri, polarimetria, bideo eta termikoan, Defentsa, Ingurumen eta Nekazaritza sektoreetarako lurreko doitasun handiko esparru batean.

2022ko maiatzaren 25ean Urdaneta-Armsat-1 eusko-armeniar nanosatelitea jaurti zuten orbitara SpaceX Falcon 9 kohete bat erabiliz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Via Salaria

**Via Salaria** Erroma (Serviar harresiko Porta Salariatik abiatuta, Aureliar harresiko Porta Salariatik pasatuz) eta Adriatikoko Castrum Truentinum, gaur egungo Porto d'Ascoli, komunikatzen dituen antzinako galtzada erromatarra da. Guztira 242 km egiten ditu, Reate (Rieti) eta Asculum (Ascoli Piceno) zeharkatuz.

Salaria bideak *gatza* izendatzen duen latinezko hitzari zor dio izena, horixe baitzen sabinarrek Tiber ibairantz gatza garraiatzeko erabiltzen zuten bidea. Ziurrenik, Brontze Aroan jada erabilitako bidea zen. Historialari batzuen ustez, bide hori eta gatzaren merkataritza Erromaren sorrerari lotuta egon ziren. Oraindik ere badira galtzada horretako mendi-zati batzuen aztarnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hidrogeno likido

**Hidrogeno likidoa** likido-egoeran dagoen hidrogeno-elementua da. Normalean erregai gisa erabiltzen dute industria aeroespazialean, eta laburtu egiten da **LH2** edo **LH2** gisa, naturan H2 forma molekularrean baitago.

Likido mantentzeko, presurizatu egin behar da, eta 20,28&nbsp;K-ko tenperaturan hoztu (−252,87&nbsp;°C/−423,17&nbsp;°F). Hidrogeno likidoa hidrogenoa biltegiratzeko modu arrunta da, tenperatura normalean hidrogenoak gas-egoeran baino leku gutxiago hartzen baitu. Hidrogenozko automobilen erregaietarako erabiltzen da.

## Erabilera 
Aplikazio nagusia suzirien propultsioan erabiltzen den erregai likido arrunta da. Espazio misio baterako hidrogeno likidoan oinarritutako propergolaren eredu aplikagarri bat garatzen lehena Abe Silverstein izan zen, Apollo misioen bigarren eta hirugarren faseetako motorretan erabiltzea proposatu zuena. LH2 edo H2 bezalako hidrogeno likidoz elikatutako suzirien motor gehienetan, lehenik tobera eta beste zati batzuk hozten dira oxidatzailearekin nahastu aurretik (gehienetan oxigeno likidoa (LO2)), eta erre egiten da ozono eta hidrogeno peroxidoaren trazak dituen ura sortzeko. Koheteen H2/O2 motor gehienek erregai gehiegi txiki batekin funtzionatzen dute, eta, beraz, ihes-hodiak erre gabeko hidrogeno pixka bat du. Horrek murriztu egiten du errekuntza-ganberaren eta haizebidearen higadura, eta murriztu egiten du ihes-gasen pisu molekularra, eta horrek bulkada espezifikoa areagotu dezake, errekuntza osatu gabe egon arren.

Zenbait itsaspeko eta hidrogeno-ibilgailu kontzeptual hidrogeno forma hori erabiliz eraiki dituzte. Beren antzekotasuna dela eta, eraikitzaileek, batzuetan, beste prototipo batzuetarako diseinatutako sistemak dituzten ekipoak alda eta parteka ditzakete. Hala ere, presio kritiko altuaren ondorioz (Pc=12,8 atm), errekuntzarako behar diren hidrogeno-bolumenak handiak dira. Hoztu ezean, 0 k inguruko tenperaturan, ia ezinezkoa da likidotzea, eta, hala eginez gero, euste-tangak handiegiak eta handiegiak izango lirateke, eta, gainera, propultsio- eta biltegiratze-sistemaren edozein puntutan ihesak jasateko aukerak maximizatuko lirateke.

Hidrogeno likidoa neutroiak hozteko ere erabiltzen dute, neutroi-dispertsioan erabiliak izateko. Neutroiek eta hidrogeno-nukleoek antzeko masak dituztenez, energia zinetikoa interakzio bidez trukatzea maximoa da (talka elastikoa). Azkenik, hidrogeno likido gainberotua burbuila-ganberako esperimentu askotan erabiltzen da.

Hidrogeno motak: H2, LH2, HL2 eta H2O.

## Eragozpenak 
Hidrogenoa tanga batean atxikitzeko, teknologia kriogenikoarekin gaituta egon behar du, eta teknologia hori garatzen ari da gaur egun. Hala ez bada, H2 molekula txikiak andeletik difusioz ihes egiteko aukera du, egunean % 1 inguruko erritmoan hedatuz, eta, beraz, leherketa-arriskuak areagotu egiten dira. Horregatik, beste biltegiratze-metodo batzuk ikertzen ari dira, hala nola zeoliten poroetan harrapatutako hidrogeno-gasa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Printzearen gaztelua (Kuba)

**Printzearen gaztelua**, gotorleku militarra da, Habanan dagoen Aróstegui muinoan kokatua, Kuban.

## Egitura 
Gazteluak pentagono irregular baten forma du, eta bi bastioi, bi erdi-bastioi eta erredente bat ditu. Gainera, lubanarro sakonak, meategi-galeriak, biltegiak, bulegoak, zisterna bat eta mila soldaduko goarnizio bat hartzeko adina leku duen ostatu-eremu bat ditu. Bere defentsa-artilleriak hainbat kalibreetako 60 kanoi zituen.

Gainera, lur azpiko tunelen sistema berezia du, adreilu gorriz egina, gazteluko aurreleiho eta postu aldenduenekin komunikatzea ahalbidetzen duena.

Printzearen gazteluaren kokapenak hiriaren ikuspegi zabala ahalbidetzen zuen handik, Campo de Marte-tik hasita harresi zaharraren hondakinetaraino. 

Gotorlekua Karlos III.aren etorbidean zegoen, gaur egun Salvador Allenderen izena duena, eta Kapitain Nagusien atseden eta aisiarako etxera zeraman, Quinta de los Molinos-era. 

## Historia 
Gotorlekua Kubako eraikuntza militarren oldean eraiki zen, ingelesek Habana konkistatu ondoren, ia urtebete iraun zuena. Espainiako gobernuak hiria babesgabe zegoela konturatu zen eta *Mundu Berrirako Giltza* Amerika kontinenteko hiri gotortuena bihurtu zuen.

Gazteluak Karlos Borboikoari zor dio izena, Asturiasko Printzeari,  Karlos III.a Espainiako erregearen seme eta ondorengo izango zenari. Eraikuntza Silvestre Abarca ingeniari koronelaren esku egon zen, San Carlos de La Cabaña gotorlekua badian egin zuen berbera.

Lanak 1767an hasi eta 1779an amaitu ziren, nahiz eta 1771tik aurrera lekua gotortua geratu zen, multzo militarraren gainerako lanak bukatu arte.

Gotorlekuak erabilera ezberdinak izan zituen, horien artean kartzela, garai kolonialetatik Kubako Iraultzaren garaipeneraino bete zuen funtzioa, gaztelua Habanako garrantzitsuena izatera iritsi da. mendeko 1970eko hamarkadara arte espetxea izaten jarraitzen du gotorlekuak. Gero gobernuak zeremonia militarren unitate bihurtzen du.

Preso komunak eta politikoak hartu zituen, tartean Rafael Maria de Mendive Jose Martíren maisua. Julio Antonio Mella, Eduardo Chibás, Raúl Roa García, Juan Marinello eta beste iraultzaile ospetsu asko ere kartzelan sartu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Peabody Liburutegia

**George Peabody Liburutegia**, , AEBetako Baltimore hirian dagoen liburutegi bat da, Maryland estatuan. Johns Hopkins Unibertsitatera lotua dago eta nagusiki XIX. mendeko ikerketari buruzko idazlanak dauzka.

Formalki, Peabody institutuaren liburutegia da.

1857an George Peabody filantropoak ireki zuen, AEBetan formalki sortutako lehen musika akademikoa izanik. 1977an Johns Hopkins Unibertsitateko hezkuntza zentroa izatera igaro zen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea