Iruraiz-Gauna

**Iruraiz-Gauna** Arabako ekialdeko udalerri bat da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Gasteiztik 19 bat kilometro ekialdera dago.

Aski azalera handia du (47,13&nbsp;km2), eta, udalerriak izan duen historia dela kausa, oso lurralde-egituratze konplexua eta zatitua dauka; Euskal Herriko udalerririk zatikatuena da.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
638 metroko garaieran kokatzen da, Entziako mendilerroaren pean.

### Udalerri mugakideak 
* Iparraldean: Barrundia.
* Hegoaldean: Arraia-Maeztu.
* Ekialdean: Agurain.
* Mendebaldean: Dulantzi, Donemiliaga eta Gasteiz.

## Historia 
Uste da 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean aipatzen den ***Hiraszaeza*** geroago Iruraiz izenarekin ezagutuko zen barrutiaren izenaren aldaera zaharra dela.

Dokumentu berean ***Garonna*** aldaera ikusten da, eta geroago, abizenetan-eta, (juan gaona, sancho gaona (1390)), noiz edo noiz *Gaona*, baina gehienetan egungo *Gauna* aldaerarekin dokumentatua.

XIII. mendearen inguruan sortu zuten Iruraizko Ermandadea, baina gaur egun arte iraun duen agiririk zaharrena 1502ekoa da. Ermandadea hiru udalerrik osatzen zuten, Dulantzik, Burguk eta Iruraizek berak.

Udaletxea Azilun eraiki zuten 1779an, eta 1967ko otsailaren 5ean gaur egungo udalerria osatu zuten, Iruraiz eta Gauna udalerri ohiek bat egin zutenean. Gauna eta Erentxun izan ezik beste herri guztiak Iruraiz udalerri zaharrean zeuden.

Horregatik guztiagatik du izaera oso zatitua Iruraiz-Gaunak. Gaur egun, gainera, barrendegi txiki bat ere badauka Gasteiz udalerriaren barnean, 50 bat hektareakoa, Aberasturiren hego-ekialdean.

## Banaketa administratiboa 
Hamaika herrik osatzen dute Iruraiz-Gauna udalerria:
# Alaitza
# Arrieta
# **Azilu** (herriburua)
# Erentxun
# Ezkerekotxa
# Gauna
# Gazeo
# Gereñu
# Jauregi
# Langarika
# Trokoniz

## Demografia 
XX. mendearen bigarren erdialdean biztanlek galdu bazituen ere, XXI. mendearen lehen hamarkadan populazio berria iritsi zen udalerrira.

## Politika 
thumb|Iruraiz-Gaunako udaletxea, Azilu herrian.

### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Iruraiz-Gaunako azken alkateak:

a 2022ko Uztailean Susana Diaz de Arcaya Cubillo Alkatea zendu zen.

## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 3 linea ditu udalerrian:

## Kultura 
### Jaiak 
* Ekainaren 24an, San Juan eguna ospatzen da Azilun, herri-bazkaria eginez.

## Ondasun nabarmenak 
* Gaunako San Bitor baseliza.
* San Martin Tourskoaren eliza, Gazeon.
* Andre Mariaren Jasokundearen eliza, Alaitzan.

## Argazki galeria 
Herriak:

Irudi:Aziluren ikuspegia (iruraitz-gauna).jpg|Azilu.
Irudi:Alaitzako_elizaren_hegoaldeko_fatxada.jpg|Alaitzako eliza.
Irudi:Erentxungo_plaza_2.jpg|Erentxungo plaza.
Irudi:Gaunaren_ikuspegia.jpg|Gaunaren ikuspegia.
Irudi:Trokoniz.JPG|Trokonizko kale bat.
Irudi:Gazeo (Iruraitz-Gauna).jpg|Gazeo.
Irudi:Gereñu (Iruraitz-Gauna).jpg|Gereñu.

Ondarea:

Irudi:Alaizako_margolanak.jpg|Alaitzako elizaren barrualdea.
Irudi:Zentauroa-Alaitza, Iruraitz-Gauna, Araba (cropped).jpg|Alaitzako elizako margoen detailea.
Irudi:Tourseko_San_Martin_parrokia_Gazeo.jpg|Gazeoko elizaren barrualdea.
Irudi:San Martin Tourskoaren eliza erromanikoa (Gazeo, Iruraitz-Gauna, Araba) (29166963071).jpg|Gazeoko elizako margoen detailea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Arabako Lautadako kuadrilla

## Kanpo estekak 
* Iruraiz-Gaunako Udalaren webgunea
*  Iruraiz-Gauna Auñamendi entziklopedian