Ingurumen monitorizazio

thumb|Airearen kutsadura fabrika batetik
**Ingurumen monitorizazioa** ingurumenaren egoera ezaugarritu eta deskribatzeko egiten diren prozesu eta egoeren esparrua da. Ingurumen inpaktuaren ebaluazioa egiteko erabiltzen da, eta giza jarduerek ingurumenean ondorio kaltegarriak eragin ditzaketen egoera askotan ere. Oro har, jarraipen estrategia eta programak ingurune baten egungo egoera ezartzeko edo ingurumen parametroetan erreferentzia eta joerak ezartzeko diseinatzen dira. Monitorizazioaren emaitzak berrikusi, estatistikoki aztertu eta argitaratu ohi dira. Datuen erabilera asmoaren arabera diseinatzen da monitorizazio programa bat, monitorizazioa hasi aurretik.

Ingurumen monitorizazioak airearen kalitatea, lurzoruak eta uraren kalitatea barne hartzen ditu.

Monitorizazio-programa asko, ingurumenaren egungo egoera ezartzeaz gain, etorkizuneko baldintzak aurreikusteko diseinatuta daude. Kasu batzuetan, iraganeko gertaerekin lotutako datuak biltzea ekar dezake; hala nola, antzinako glaziar-izotzetan harrapatutako gasak.
thumb|Airearen monitorizazio estazioa Italian

## Airearen kalitatearen monitorizazioa 
Airearen kutsatzaileak substantzia atmosferikoak dira —bai jatorri naturalekoak, bai antropogenikoak—, zeinek ingurumenean eta organismoen osasunean eragin negatiboa izan dezaketen. Produktu kimiko eta prozesu industrial berrien bilakaerarekin batera, atmosferan kutsatzaileak sartu edo igo egin dira, baita ingurumen-ikerketa eta -araudiak ere, eta airearen kalitatea zaintzeko eskaera handitu egin da.

Airearen kalitatea zaintzea erronka handia da, ingurumen-datuen iturri ugari modu eraginkorrean integratzea eskatzen baitu. Iturri horiek, askotan, hainbat ingurumen-sare eta -erakundetatik etortzen dira. Erronka horiek behaketa-ekipamendu eta tresna espezializatuak behar dituzte, airearen kutsatzaileen kontzentrazioak ezartzeko, besteak beste, sentsore-sareak, geografia-informazioko sistemaren (GIS) ereduak eta sentsoreen behaketa zerbitzua (SOS), sentsoreen datuak denbora errealean kontsultatzeko web-zerbitzua.

Airearen kutsadura ere biomonitorizazioaren bidez ebalua daiteke, airearen kutsatzaileak biometatzen dituzten organismoekin; hala nola, likenekin, goroldioekin, onddoekin eta beste biomasa batzuekin. Laginketa mota honen onuretako bat da metatutako konposatuen neurketen bidez nola lor daitekeen informazio kuantitatiboa, konposatu horiek sortu ziren ingurunearen adierazgarri dena. Hala ere, kontuz ibili behar da organismoa aukeratzerakoan, nola sakabanatzen den eta kutsatzailearekiko egokitasuna.

### Lurzoruaren laginketa 
Lurzoruaren bi laginketa mota nagusiak dira zorizko laginketa eta konposatuen laginketa. Zorizko laginketak banakako lagin bat une eta leku zehatz batean biltzea dakar; konposatuen laginketak, berriz, banakako lagin ugariren nahasketa homogeneizatu bat biltzea dakar, bai leku jakin batean eta denbora ezberdinetan, eta bai une zehatz batean eta kokapen anitzetan. Lurzoruaren laginketa sakonera txikiko lurzoru-mailetan edo lurzoru sakonean egin daiteke eta bilketa-metodoak sakoneraren arabera aldatzen dira.

## Uraren kalitatearen monitorizazioa 
[thumb|[Elektroarrantza|Elektroarrantzako azterketa-metodoek deskarga elektriko arin bat erabiltzen dute arrainak aldi baterako harrapatzeko, identifikatzeko eta zenbatzeko. Ondoren, arrainak onik itzultzen dituzte uretara.]]
Lurreko ur-inguruneak itsasoak eta ozeanoak, ibaien aintzirak, padurak, errekak eta izotz-kaskoetan eta glaziarretan izoztutako urak barne hartzen ditu. Urak bizitzarako duen garrantzia dela eta, monitorizazioa edonon gertatzen dela ere funtsezkoa da lurreko biomaren ingurumen-ongizaterako.

### Ur gezaren monitorizazioa 
Ur gezak edateko ura ematen die gizakiei eta animalia eta landare gehienei. Kalitatearen edozein narriaduraren jarraipena egitea funtsezkoa da giza biztanleriaren osasunerako eta uraren mende dauden ekosistemen osasunerako. Normalean, ibaiak, aintzirak, lur azpiko urak eta prezipitazioak hartzen ditu monitorizazio-programa horrek.

### Itsasoko uren monitorizazioa 
Itsasoko uren egoera monitorizatzeak erronka bereziak dakartza, uraren tamaina eta sakontasunagatik, lurretik dagoen distantziagatik eta gai geo-politikoengatik, kutsatzaileen iturriak identifikatzen saiatzean.

Herrialde askorentzat, monitorizazio-lanak beren kostaldeko uretara mugatzen dira, eta, orduan ere, balio berezikotzat jotzen diren itsas eremuetara bideratu ohi dira, hala nola, itsas kontserbazioko eremuetara.

## Ingurumeneko monitorizazio programen diseinua 
Ekologismoko monitorizazio proiektuen gehiengoak ingurumeneko monitorizazio orokor baten estrategiaren barne dira.  Monitorizazio hauek guztiak helburu batzuen lorpenerako ezinbestekoak dira.  

### Monitorizaziorako programak 
Ingurumeneko zaintza guztia datu zientifiko fidagarriak argitaratzen dituen programa baten arabera ikertzen da. Programak erakundearen helburu orokorrak, helburuak betetzeko beharrezkoak diren estrategien erreferentziak eta estrategia horien barruko eginkizunak edo proiektuaren xehetasunak eduki ditzake barne. Orokorrean, jagoletzarako programa batek proposatzen diren lekuen, daten eta laginketa-metodoen marko bat emango du, eta datu hauekin guztiekin ezarritako jagoletza programa argitaratuko du.  

Programa exekutatzeko software komertzial batzuk lagungarriak izan daitezke, garapena aztertu eta inkoherentziak edo erroreak antzematen dituztenak, programa ordezkatu gabe.

### Laginketa-metodoak 
Ingurumenaren araberako, laginduko materialaren araberako eta laginketa osteko analisientzako monitorizazioaren jarraipenerako metodo asko daude. Metodo hauek sinpleenetik, ur-botila bat ibaiko urez bete eta ostean analisi kimiko bat egitetik, konplexuenetara doaz, detekziorako gailu elektroniko konplexuek denbora-tarte finko edo aldakorretan azpilaginak hartuz.  

#### Monitorizazio erdijarraitua eta jarraitua 
Laginketa prozesu espezializaturako denbora-tarte finko edo aldakorretan laginak hartzeko edo kanpoko tiragailuari erantzuteko programa daitezkeen ekipo ugari daude. Adibidez, laginketa ekipo automatiko bat programatu daiteke ibai batean laginak 8 minutuko tarteetan hartzeko, euriaren intentsitatea 1 mm / orduko igotzen denean. Monitorizazio erdijarraituak edo jarraituak eremutik gertu instalazio analitiko automatizatu bat egotea eskatzen du, beharrezkoa izanez gero, emaitzak denbora errealean ikusi ahal izateko. Sistema hauek askotan ur-hornidura garrantzitsuak babesteko ezartzen dira, Dee ibaiaren erregulazio sisteman bezala. Horrez gain, ibai handien zaintzarako jagoletza orokor batentzako estrategia izan daiteke, non, arazoren bat balego abisu azkarrak ezinbestekoak diren. Adibidez, kutsatzaile organiko askoren azterketarako.

#### Teledetekzioa 
Ingurumeneko teledetekzioak UAV, aireontziakedo sateliteak erabiltzen ditu ingurunea monitorizatzeko kanal anitzeko sentsoreak erabiliz.  

Bi teledetekzio modu daude. Sentsore pasiboek ikusten den objektua edo inguruko azalerak emititutako erradiazio natural edo islatua detektatzen dute.  

Telebehaketak eremu arriskutsu edo iritsezinetako datuak biltzea ahalbidetzen du.

#### Biomonitorizazioa 
Organismo biziak monitorizaziorako tresna gisa erabiltzeak abantaila asko ditu. Ingurumenean bizi diren organismoak ingurune horretako eragin fisiko, biologiko eta kimikoak jasaten dituzte etengabe. Organismo batzuek espezie kimikoak metatzeko joera dute eta sarritan, materail zehatz batzuen kantitate handiak meta ditzakete nahiz eta haien inguruan oso gutxi egon. Goroldioak ikertzaile askorengandik erabiliak izaten dira inguruko metal ugarien kontrolerako, metal pisutsu selektiboen xurgapenagatik. 

Era berean, aingirak produktu kimiko halogenatuak aztertzeko erabili dira, produktu hauek aingiraren gantz metaketetan aurkitzen direlako. 

### Datuen interpretazioak 
Jagoletzarako diseinatutako programa batek emandako ingurumeneko datuen interpretazioa, argitalpen askotan ematen den gaia da.  Tamalez, batzuetan zientifikoek emaitzen analisiak haien buruan aurretik kalkulatutako emaitza zehatz baten inguruan aztertzen dituzte, azterketa honek emaitzen analisiek emandako estadistiken erabilera txarra ekar dezake, gehienbat haien iritzi propioari indarra emateko bada.  

Estadistikak ingurumeneko zaintzari buruz ikasitako teoria demostratzeko tresna errazak edo erabilera okerrekoak izan daitezke oraindik.

### Ingurumen-kalitatearen indizeak 
Hasieratik ingurumeneko jagoletza zientzan oinarrituta egon da, horregatik, kalitateari buruzko hainbat indize sortu dira monitorizazioko programek emandako bolumen handiko datuen esanahia aztertu, argitu eta klasifikatzeko. Klasifikazio horri esker, ibai bat B klasekoa dela esatea programak ibai horri buruz emandako datuak adieraztea baino informatiboagoa da. Erresuma Batuan, ingurumeneko agentziak kalitate ebaluazio orokorra izeneko sistema erabiltzen du formalki, sistema horrek irizpide kimiko  eta biologikoetan  oinarrituta A-tik F-rako bandatan sailkatzen ditu ibaiak, kalitateari dagokionez. Ingurumeneko agentziako kideek eta agentziak Galesera (CCW) eta Eskoziara (SEPA) transferitutako kideekin batera ibaiak eta lakuak biologikoki, kimikoki eta fisikoki sailkatzen dituen sistema bat erabiltzen dute. Sistema hori EBko uraren esparru zuzentasunarekin bat dator. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Plastiko poluzio
*Eutrofizazio
*Ingurumen ingeniaritza
*Karbono aztarna
*Ingurumen-kimika

## Kanpo estekak 
* Airearen kalitatea Euskadin 2025. urtean
* Ingurumen kalitatea Eustat