open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fianna Fáil

**Fianna Fáil - Alderdi errepublikanoa** (, ; irlanderazko *Fianna Fáil* izendapenak euskaraz *Patuaren Gudariak* esan nahi du) 1932tik Irlandako Errepublikako alderdi handiena da, agintean denboraldi luzeenak igaro dituena ere badelarik.

Usadioz Irlandan alderdi politiko hau 1922ko Itun anglo-irlandarra, Irlandaren Banaketa eta Irlandako Estatu Askearen aurka eta Irlandako Errepublikaren alde agertu zirenen ondorengoekin irudikatu ohi da. Aldiz, itun horren, Irlandako Estatu Askearen eta Irlandaren banaketaren alde jarri zirenak Fine Gael alderdiak ordezkatu ohi ditu. Nahiz eta gaur egun jada, eta hamarkada ugari iragan ostean, usadiozko banaketa hori hain garbia ez izan.

## Historia 
Itun Anglo-irlandarraren aurkakoek, ordura arte Sinn Féin alderdiko buruzagia zen Éamon de Valera buru zutela, Irlandako Estatu Askeko parlamentuan eserlekuak hartzear uko egin ziotenei, bertan sartzeko Britainia Handiko erregeari men egin eta leial izateko zina egin behar zelako, bai eta Irlandaren banaketa eta Ipar Irlandaren sorrerarekin ados ez zeudelako. Irlandako Gerra Zibila amaitzean, Itunaren aurkakoek errepresio gogorra jasan behar izan zuten.

1926. urterako jada Éamon de Valerak jarrera abstentzionista horrek inora eramaten ez zituztela eta atzean utzi behar zutela ikusi zuen. Berak eta bere aldekoek Irlandako Estatu Askeko legebiltzarrean parte hartzen hasi eta bide pragmatikoago bati ekitea erabaki zuten, Irlandako eredu politikoa pixkanaka ideal errepublikarrera gerturatu eta azken helburu gisa Irlandako Errepublika aldarrikatu. Une horretan, Irlandako Estatu Askeko hauteskundeetara aurkezteko Fianna Fáil alderdi sortu zuten, eta alderdi honek Estatu Askea onartu zuen. Bestalde, onartu ez zuten errepublikano bakan eta erradikalenak ia desagertzeko zorian zegoen Sinn Féin alderdira edota beste alderdi txikietan sakabanatu ziren.

1932rako Fianna Fáil alderdia Irlandako Estatu Askeko alderdi bozkatuena bihurtu zen eta epealdi labur batzuetan izan ezik bere esku eduki izan du Irlandako gobernua.

2008ko maiatzean Bertie Ahern alderdikideak Taoiseach edo Irlandako gobernuburu kargua utzi zuen. Ordutik aurrera Brian Cowenek hartu zuen bere tokia, gobernuko eta alderdiko buruzagitza, hain zuzen. 2011ko hauteskundeetan porrot handia jasan zuen, eta lehen postutik hirugarrenera igaro zen, Fine Gael eta Alderdi Laboristaren atzetik.

## Fianna Fáilen buruzagi nabarmenak historian zehar 
* Éamon de Valera (1926–1959)
* Seán Lemass (1959–1966)
* Jack Lynch (1966–1979)
* Charles Haughey (1979–1992)
* Albert Reynolds (1992–1994)
* Bertie Ahern (1994-2008)
* Brian Cowen (2008-2011)
* Micheál Martin (2011-gaur egun)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Europako Aliantza Askea

**Europako Aliantza Librea** Europa mailako alderdien federazio bat da. Bertako alderdiak estaturik gabeko herri eta nazioetakoak dira, eta beraien herrientzat independentzia edo, gutxienez, autonomia maila altua eta garapen ekonomiko eta sozial iraunkorra lortu nahi dituzte. Era berean, autodeterminazio eskubidea, giza-eskubideak eta demokrazia parlamentarioa defendatzen dituzte.

Europako Parlamentuan Berdeekin batera lan egiten dute, **Berdeak-Europako Aliantza Librea** taldearen baitan.

Lorena Lopez de Lacalle Arizti euskalduna (Eusko Alkartasuna) da une honetan (2020an) bere presidentea.

## Alderdi kideak 
2015ean, hau zen alderdi federatuen zerrenda: 

## Behatzaile izaera duten alderdiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Europako Aliantza Librearen webgunea
Mariano Rajoy

**Mariano Rajoy Brey** (Santiago de Compostela, Coruña, 1955eko martxoaren 27a) espainiar politikaria da. Espainiako Gobernuko presidentea izan zen 2011ko abenduaren 21etik 2018ko ekainaren 1 arte, zazpi urtez Kongresuan oposizioaren buru izan ondoren. Bi aldiz jarraian izendatu zuten Espainiako Gobernuko presidente (2011 eta 2016), harik eta 2018ko ekainaren 1ean zentsura-mozio baten bidez, Pedro Sánchezek postu horretan ordezkatu zuen arte.

## Bizitza 
Alianza Popularraren hautagai izan zen 1981eko Galiziako hauteskundeetan, bai eta eserlekua lortu ere. 1988an, alderdiaren Galiziako adarraren buru izendatu zuten. 1989an, alderdiak izena aldatutakoan, estatuko politikara egin zuen jauzia.

Alderdi Popularrak Espainiako 1996ko hauteskundeak irabazi ondoren, administrazio publikoen ministro izendatu zuten. 1999 eta 2000 artean kultura ministroa izan zen. 2000ko Espainiako hauteskunde orokorrek alderdiari gehiengo osoa ekarri ziotenean, Rajoy presidenteordea eta gobernazioaren ministroa izendatu zuten. 2001ean barne ministro izendatu zuten baina 2002an berriz ere gobernazioaren ministerioaz arduratu zen. Gobernuaren bozeramale izendatu zuten halaber.

2003an, 2004ko Espainiako hauteskunde orokorretarako Alderdi Popularraren hautagaia izendatu zuten, eta kargu guztiak utzi zituen. 2004ko hauteskunde haiek galdu zituen, eta 2004az geroztik oposizioaren burua izan zen. 2008koak ere ez zituen irabazi, Alderdi Popularra bigarren indarra izan baitzen, PSOEren ondoren.

2011ko Espainiako hauteskunde orokorrak gehiengo osoz irabazi zituen, eta Espainiako presidente bilakatu zen. 2015eko Espainiako hauteskunde orokorrak ere Rajoy buru zuen Alderdi Popularreko zerrendak irabazi zituen, baina gehiengo osorik gabe; ezein alderdik ez zuen Gobernua eratzerik lortu, eta horren ondorioz 2016an automatikoki Espainiako Gorteak desegin ziren. Espainiako trantsizioaz geroztik izan den legealdirik motzena izan zen. Bien bitartean, Rajoyk Espainiako jarduneko lehendakari izaten jarraitu zuen. 2016ko ekainaren 26an, 2016ko Espainiako hauteskunde orokorrak ere gehiengo soilez irabazi zituen Rajoy buru zuen Alderdi Popularreko zerrendak; eta urriaren 29an, Ciudadanos, Nafar Herriaren Batasuna, Kanariar Koalizioa eta Asturias Foroa alderdien babesarekin, Rajoy Espainiako lehendakari karguan berretsi zuten.

2018ko maiatzaren 24an, Gürtel aferaren epaia argitaratu zen. Alderdi Popularreko 29 pertsonari guztira 349 urteko kartzela zigorra ezarri zitzaion. Ondoren PSOEk Rajoyren aurkako zentzura-mozio bat aurkeztu eragin zuen, Pedro Sanchez lehendakari bezala ezarriko zuena. Ekainaren 5ean Rajoyk Alderdiko lehendakaritza eta diputatu-akta utzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alderdi Popularraren webgunean biografia ofiziala
Tavastia

**Häme**, **Tavastland** edo **Tavastia**, Finlandiako antzinako probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean kokatua. Benazko Finlandia, Ilandia, Pohjanmaa, Satakunta eta Savonia probintziekin egiten zuen muga eta Suediar erresumako mugako lehen defentsa-gunea zen.

## Administrazioa 
Gaur egun probintzia Hegoaldeko Finlandian eta Mendebaldeko Finlandian banatuta dago, hala ere antzinako loturak mantentzen jarraitzen dituzte bertako biztanleek.

## Historia 
[150px|ezkerrera|thumb|[Tavastiako gaztelua|Häme gaztelua.]]
**Häme**n historiaurrea suediarren bigarren gurutzadarekin bukatu zen, 1239. urtean. Häme gaztelua edo Tavastehus gaztelua eraiki zuten gaur egungo Hämeenlinna hirian,*triangelu defentsa*ko azkenengo gaztelua. Pähkinäsaariko Akordioarekin bat gazteluak bere egoera defentsiboari egoteari utzi eta probintziako administrazioaren erdigunea bilakatu zen.

**Häme**, Suediaren menpe egona XII. mendetik, Errusiaren menpe gelditu zenean hautsi zen XIX. mende hasieran. Gaur egun, ez da probintzia bat, baina ondare historiko bezalakoa da. Industrializazioaren ondoren Tampere bilakatu da hiri garrantzitsuena baina Hämeenlinna hiriburu historikoa izaten jarraitzen du.

## Armarria 
Urrezko katamotz bat ageri da armarrian, atzekalde gorri baten gainea. Goian zilarrezko sei puntako hiru izar ageri dira eta behealdean aldiz, zilarrezko lau arrosa, dukerri bat izanaren oroimena.

Duela asko, katamotza, herrialde honetako animalia komun bat zen, baina XVII. mendeko Izotz Aro Txikiaren ondorioz, hegoalderantz migratu behar izan zuen, eta ordudanik bertan aurkitu ezineko animalia da.

## Ikus, gainera 
* Finlandiako Antzinako Probintziak
* Finlandiako historia

## Kanpo estekak
Leon XIII.a

**Leon XIII.a** () jaiotzez **Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci Prosperi Buzzi**, (Carpineto Romano, Elizaren Estatuak, gaur egungo Italia, 1810eko martxoaren 2 &ndash; Erroma, 1903ko uztailaren 20a) Eliza Katolikoko aita santu izan zen 1878ko otsailaren 20tik bere heriotza egunera arte.
thumb

## Haurtzaroa eta lehen ikasketak 
Lazioko familia aristokratiko batean jaio zen. Ludovico Pecci eta Anna Prosperi Buzzi kondeen zazpi seme-alabetatik seigarrena zen.

Viterboko jesuiten ikastetxean ikasi zuen. Vatikanoko diplomazia akademian graduatu zen 1832an eta teologian doktoratu 1836an *Collegio Romano* ikastetxean. 1837an zuzenbidean doktoratu eta apaiztu zen. Horrez gainera, Aita santuaren laguntzaile izan zen, hainbat kargutan.

## Gotzaintza eta kardenaltza 
1843an Damietako artzapezpiku izendatu zuten eta Bruselara bidali zuten Aita Santuaren nuntzio, 1846ra arte. Perugiako gotzain izendatu zuten, eta 1856an Pio IX.ak kardenal izendatu zuen.

## Aita santu 
Kardenal izendatu ondoren Italiaren batasuna burutu zen, eta, ondorioz Elizak bere estatua galdu zuen. Pecci kardenala nahiko moderatua zen gai horretan, eta horregatik Italia eta Eliza Katolikoaren artean bakea lortzeko pertsona aproposa zela uste izan zuten. Konklabe labur baten ondoren Aita Santu izendatu zuten, Leon XIII.a izenaz, 1878ko otsailaren 20an.

Leon XIII.aren garaiko egintzarik garrantzitsuena Eliza gizarte arazoez arduratzen hastea izan zen. Hasieran giro akademikoko aldaketak egitera mugatu zen arren, 1891n *Rerum novarum* entziklika kaleratu zuen (*Gauza berrien gainean*). Aberats gutxi batzuek behartsuen gainean burutzen zuten zapalkuntza ekonomikoa salatzen zuen bertan. Langileen soldata duina eta sindikatuak sortzeko eskubidea aldarrikatzen zituen, nahiz eta, aldi berean, komunismoa, sozialismoa eta anarkismoa erabat gaitzetsi. Demokraziaren aurrean jarrera nahiko itxia defendatu zuen, gizakien arteko desberdintasunak berezkoak eta beharrezkoak zirela azpimarratuz. Jabetza eskubidea eskubide ukaezina zela esan zuen, eta sozialismoa ametsezkoa, gorrotozkoa eta Jainkoaren aurkakoa iruditzen zitzaion.

.

Europako hainbat gatazkatan eskuhartze erabakiorra izan zuen, besteak beste Alemaniako inperioan katolikoek jasatzen zuten diskriminazioari amaiera eman zion, Frantziako III. Errepublika onartu zuen eta Europako herrialde guztiak batzartu zituen bake konferentzia baterako (Errusiako tsarrak eta Herbehereetako erreginak eskatuta).

Europatik kanpo, aurrerapauso garrantzitsuak egin zituen. Ameriketako Estatu Batuetako eliza indartu zuen eta misio jarduera sendotu zuen, bereziki Afrikan. Ekumenismoan, lehen pausoak eman zituen anglikano eta ortodoxoengana gerturatuz.

## Bitxikeria 
Leon XIII.a izan zen historian ahotsa grabatu zitzaion lehen aita santua. Interneteko helbide honetan ikus eta entzun daiteke aita santu hura Agur Maria otoitza esaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fraga

**Fraga** hurrengo gauzak izan daitezke:

## Pertsonak 
* **Manuel Fraga** politikari espainiarra.

## Lekuak 
* **Fraga**, Huescako udalerria.
* **Fraga**, Argentinako udalerria, San Luisko probintzian.
Xamar

'*Juan Carlos Etxegoien Juanarena *Xamar'''* (Garralda-*Xamarrena* etxekoa, 1956ko azaroaren 27a) irakasle eta idazle nafarra da.

## Biografia 
*Xamar* goitizena *Xamarrena* baserritik datorkio, hantxe jaio eta hazi baitzen. Frankismoaren garaian sortua, gaztelania izan zuen ama hizkuntza eta 20 urte zituela hasi zen euskara ikasten. *Orhipean: Gure herria ezagutzen*, Pamiela, (1992) lanik ezagunena du, gaztelaniara, frantsesera, ingelesera eta katalanera itzuli baita. Liburu horrek modu didaktikoan erakusten ditu Euskal Herriko historiaren, geografiaren, ohituren, kirolen eta, oro har, kultura tradizionalaren hainbat alderdi. Beste lan batzuk ere baditu: *1898, Garralda* (Pablo Mandazen Fundazioa, 1998) eta *Orekan. Herri eta hizkuntzen ekologiaz* (Pamiela, 2001): azken hori gizakiaren eta hizkuntzaren arteko harremanei buruzkoa da. Soziolinguistikari buruzko ikerketa berriak eta, bereziki, Jose Maria Sánchez Carrión *Txepetxen* teoria ekolinguistikoak zabaltzeko bide gisa ulertu zuen lana egileak.

## Sariak 
2019an, Saiakera arloko Euskadi Saria irabazi zuen, *Etxera bidean* liburuagatik.

## Bibliografia 
* *Orhipean: Gure herria ezagutzen* (Pamiela, 1992).
* *1898, Garralda* (Pablo Mandazen Fundazioa, 1998).
* *Orekan: Herri eta Hizkuntzen ekologiaz* (Pamiela, 2001).
* *Euskara jendea: Gure hizkuntzaren historia, gure historiaren hizkuntza* (Pamiela, 2006).
* *Euskara Jendea: Gure hizkuntzaren historia, gure historiaren hizkuntza* dokumentalak: 6 DVD. (Ibaizabal-Mendebalde Kultur Elkartea &ndash; Zenbat Gara elkartea, 2013).
* *Etxea. Ondarea, Historia, Mintzoa* (Pamiela - Erroa, 2016).
* *Etxera bidean* (Pamiela, 2018).
* *Biziaroak. Herri kultura* (Pamiela, 2023).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pamiela argitaletxearen webgunea
*  Xamarri elkarrizketa *elgoibarren.net* webgunean
*  Elkarrizketa *Argia''n
Nafarroako Unibertsitatea Klinika

**Nafarroako Unibertsitatea Klinika** edo gazteleraz *Clínica Universidad de Navarra* (**CUN**) Iruñean dagoen ospitale pribatu ezaguna da, Osasunbidea zerbitzu publikotik kanpo dagoena. Bestela, Nafarroako Unibertsitatearekin elkarlanean dago eta beraz, Opus Dei elkarte kristauarekin lotuta dago. Madrilen kanpo kontsulten zerbitzua ere eskaintzen dute.

Gaur egun, 2.000 pertsona inguruk lan egiten dute ospitale honetan. Onkologiaren arloa lantzen dute bereziki. Bestela, transplanteak egiten dituzte organo hauekin: Hezur-muina, gibela eta giltzurruna.

## Historia 
* 1962an inauguratu zuten ofizialki Iruñean.
* 1969an bigarren faseari ekin zioten, zerbitzua 200 ohera zabalduz.
* 1976an hirugarren fasea amaitu zuten, kanpo kontsultak zabalduz.
* 1984an laugarren fasea burutu zuten, teknologia berriak bereganatuz: Erresonantzia magnetikoa, medikuntza nuklearra eta abar.
* 1997an kanpo kontsulten eraikin berria inauguratu zuten, 18.000 m2 daukana.
* 2005ean bukatu zen bosgarren fasea, 8 solairuko eraikina osatuz.
* 2009ean klinikak izena aldatu zuen: "Clínica Universitaria"tik "Clínica Universidad de Navarra"ra.

thumb|300px|erdian|Nafarroako Unibertsitatea Klinika.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako historia
* Euskal Herriko ospitaleak

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako Unibertsitatea klinikaren webgunea
Txagorritxu Ospitalea

**Txagorritxu Ospitalea** Osakidetzaren sareko ospitale bat da, Gasteiz udalerriko iparraldean, izen bereko auzoan, kokatua dagoena eta Arabako Unibertsitate Ospitalearen zati dena, Santiago Ospitalearekin batera. Ospitalea *Arabako Erakunde Sanitario Integratua*ren parte da, eta Arabako biztanleez gain, hainbat gauzatarako erreferentziazko zentroa da Debagoiena (Gipuzkoa) eskualderako, bai eta Miranda Ebro (Burgos) udalerriarentzako ere.

1978an eraiki zen eta gaur egun 485 ohe eta 1.510 langile ditu. Halaber, urtean 280.000 kanpo kontsulta eta 95.000 larrialdi atenditzen dituzte. Egoitza honen ondoan Arabako Unibertsitate Ospitalearen Kanpoko Kontsulten eraikina dago.

Euskal Herriko hiriburuen artean, hauxe da erietxe berriena.

## Artatutako populazioa 
Ospitaleak Arabako lurralde osoari ematen dio zerbitzu, Aiaraldea eskualdeari izan ezik, eta zenbait espezialitaterentzat Debagoiena (Gipuzkoa) eskualdearentzako erreferentziazko zentroa ere da, bai eta Miranda Ebro (Burgos) udalerriarentzako ere. Guztira 300.000 bizilagun inguru artatzen ditu.

## Ezaugarriak 
* Anestesia
* Erreanimazioa
* Minaren Unitatea Kardiologia Kirurgia orokorra Hodietako kirurgia Dermatologia Dietetika eta nutrizioa Digestio
* aparatua Endokrinologia
* Ginekologia
* Hematologia
* Eguneko ospitalea
* Etxeko ospitalizazioa
* Barne medikuntza
* Prebentzio medikuntza
* Nefrologia
* Neumologia
* Neurofisiologia
* Neurologia O.R.L.
* Oftalmologia
* Onkologia medikoa
* Onkologia erradioterapikoa
* Pediatria (Neonatologia)
* Psikologia klinikoa
* Psikiatria
* Errehabilitazioa
* Erreumatologia
* Laneko osasuna
* Tokologia
* Traumatologia
* Zainketa aringarrietako unitatea

## Historia 
* 1978an inauguratu zuten.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko medikuntzaren historia
* Arabako Unibertsitate Ospitalea
* Santiago Ospitalea

## Kanpo estekak 
* Arabako Unibertsitate Ospitalea
Manuel Fraga

**Manuel Fraga Iribarne** (Vilalba, Lugo, 1922ko azaroaren 23a - Madril, Espainia, 2012ko urtarrilaren 15a) politikaria, diplomatikoa, gaztelaniazko idazlea eta agintaria izan zen. Espainiako eskuinaren XX. mendeko politikari garrantzitsuenetarikoa izan zen. Uste osoko frankista, bere ibilbide politiko osoan 1936ko Espainiako estatu kolpearen apologista izan zen, eta frankismoaren azken urteetan diktadura hori iraunarazteko asmoz errepresio gogorra bultzatu zuen. Francisco Franco diktadorearen gobernu faxistako kideetatik, XXI. mendean oraindik politikagintzan ziharduen bakarra izan zen.

## Bizitza 
Frankismoan hasi zuen bere ibilbide politiko luzea, hainbat kargu hartuta: Turismo eta Informazioko ministroa (1962-1969), enbaxadorea Londresen, presidenteordea eta Gobernazioko ministroa. Ministro zela, hainbat eskubide zanpatzeko aginduak eman zituen: 1965ean, Loiola irratia ixteko agindu zuen, urtebetez; 1969an, *Jakin* aldizkaria itxiarazi zuen; eta hainbat fusilamendu eta hilketaren ardura politiko zuzena izatea leporatu diote, hala nola Julian Grimau militante komunistaren fusilamenduarena, 1961ean, Gasteizko martxoaren 3ko sarraskiarena, 1976an, eta Francisco Granado, Joaquin Delgado eta Salvador Puig Antich anarkistak garrotez hiltzearena.

Turismoko eta Informazioko ministro zela, turismoa areagotzen saiatu zen eta nazioartean ezaguna egin zen hark bultzatutako *Spain is different!* kanpaina. Ingeles hizkuntzako herrialdeetan esaldi hori, egun, Espainiak bere ekonomi arazoak menderatzeko dituen zailtasunak adierazteko txantxa ironikotzat erabiltzen da. Frankismoaren zentsura pixka bat lasaitu zuen sexuari zegokionez; ez, ordea, gai politikoetan. Egiaz, ordea, Fraga Almeriako beste hondartza batean bainatu zen, Palomaresek erradiazio maila arriskutsua baitzuen; eta halaxe da gaur egun ere, istripuaz geroztik Palomaresko hondartza hondakin erradioaktiboen legez kanpoko biltegia baita, kutsatutako 50.000 metro kubo lurrekin.

1976an Erreforma Demokratikoa alderdia sortu zuen, geroago Alianza Popular izan zena. Urte berean, Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia jazo zen: poliziak tiroka bost herritar hil eta 150 zauritu zituen, Fraga orduko ordena indarren burua zela, eta urte hartan bertan Jurramendin bi karlista ezkertiar hil zituzten paramilitar faxistek, han ziren poliziek ezertxo ere egin gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Manuel Fragaren biografia alderdi popularraren webgune ofizialean.
Forssa

{{Finlandiako udalerri infotaula
| sorrera = 1923
| izena = Forssa
| kolorea = #4169E1
| berezko izena = Forssan kaupunki
| armarria = Forssan vaakuna.svg
| nongo = Forssako
| kodea2 = FIN
| eskualdea = Jatorrizko Tavastia eskualdea
| barrutia = Forssa azpieskualdea
| alkatea = Tapani Venho
| kokapena = Forssa sijainti Suomi.svg
| koordenatuak = {{Koord|60|48|50|{}|23|37|20|{}|kodea=CN|display=inline,title}}
| azalera = 253,39 km² 
| ur-azalera = 4,61 km² (%1,81)
| biztanleria = 17.909 (2010.12.31) 
| dentsitatea = 71,99 bizt/km²
| urtea = (2009) 
| besterik7 = Finlandiera
| besterik7balioa = % 97,2 (ofiziala)
| besterik8 = Suediera
| besterik8balioa = % 0,2
| besterik9 = Besteak
| besterik9balioa = % 2,5
| besterik3 = Webgune ofiziala
| besterik3balioa =   
}}
**Forssa** Hegoaldeko Finlandia probintziako herri eta munizipioa da, eta gaur egun 18.000 biztanle ditu gutxi gorabehera. Hiri txiki baino atsegina da, eta elurrak asko jotzen du bertan.

Herriko **Häme Unibertsitate Politeknikoa** oso ezaguna da herrialde mailan eta Finlandia osotik ikasleak etortzen dira herrira bertara ikastera.

## Historia 
Herriaren historia 1847. urtean hasten da Axel Wilhelm Wahren suediarrak ehun-fabrika bat eraiki zuenean Kuhalankoski ur-jauziaren ondoan. Bertara hainbat langile bizitzera joan ziren, eta gutxinaka bertan hospitaleak, liburutegiak, dendak eta eskolak eraikitzen hasi ziren. Ehun-lantegiak arrasto handia utzi zuen Forssako biztanlerian, eta gaur egun, beharrezkoak ziren konpondu batzuk eman ondoren, elkargune kulturala bihurtu da herrian lantegia.

Forssa herria ehun industriaren inguruan eraikia izan zen, eta gaur egun bertako biztanleriaren %75ak industrian lan egiten du eta Finlandia osoan berotegi-efektuaren aurkako ekintzetan aurreratuenak dira.

## Hiri senidetuak 
* 20px Gödöllö, Hungaria
* 20px Sarpsborg, Norvegia
* 20px Sault Ste. Marie (Ontario), Kanada
* 20px Serpukhov, Russia
* 20px Södertälje, Suedia
* 20px Struer, Danmark
* 20px Tierp, Suedia

## Erreferentziak 
## Argazki gehiago 

Image:Forssan kirkko1.jpg|Forssako eliza.
Image:Forssan kehräämöalue.jpg|Unibertsitate politeknikoa.
Image:Forssan kaupungintalo.jpg|Unibertsitate politeknikoko sarrera.

## Kanpo estekak
Oriamendiko gudua

thumb|Borroka honetako lekuko izan zen boluntario karlista Lichnowsky printze poloniarraren oroipenetan (Frankfurt, 1841) oinarritutako kontakizuna.
**Oriamendiko gudua**  Lehen Karlistaldiko bataila bat izan zen, karlisten eta liberalaren artekoa, 1837ko martxoan gertatu zena Oriamendi muinoan, Donostia eta Hernanitik hurbil. Liberalen tropa nagusia Erresuma Batuko dibisio bat izan zen. Karlistek martxoaren 16an lortu zuten balio estrategiko handiko mendia hartzea. Hortik aurrera karlistek Donostia setiatu zuten, baina ezin izan zuten hartu gerrak iraun artean.

Gudu honek garrantzi handiagoko beste batzuek baino ospe handiagoa jaso zuen, karlismoaren ereserki bihurtu zen Oriamendiko Martxarekiko loturarengatik.

## Gudua 
1837ko martxoan, armada liberala gerrari amaiera emateko ahaleginetan zebilen eta horretarako karlisten errege-kuartela konkistatu nahi zuten. Honela, inguratzeko maniobra bat antolatu zuten: Sarsfield jenerala Iruñetik, Espartero Bilbotik eta Lacy Evans Donostiatik. Britainiar Legio Laguntzailearen arduraduna zen Evans. Liberalek hiri inguruko muinoak konkistatu zituzten, karlistek gogor aurre egin arren. Hilaren 15ean Oriamendiko gotorlekua menderatzea lortu zuten, eta karlistek Santa Barbarako gotorlekuan eta Hernanin babestu behar izan zuten.

Biharamunean, ordea, Sebastian Infanteak Hernaniraino iristea lortu zuen, ibilaldi ezin gogorrago eta luzeago baten ondoren, eta han karlisten tropak sendotu zituen. Kontraeraso odoltsu baten ondoren, karlistek Oriamendi berreskuratu zuten, hildako eta zauritu ugari utziaz Britainiar Legioan. Legioko kideek ozta ozta lortu zuten Donostian babestea. Atzera zihoazela britainiar itsas armadak babesa eman zien, badian zituen ontzietako gizon eta artilleriaren bidez, eta horri esker hondamendia zertxobait apaltzea lortu zen.

Nolanahi ere, liberalek 1.500 gizon inguru galdu zituzten ekintza hartan, eta karlistek erdia baino gutxiago. Eskandalua britainiar parlamenturaino iritsi zen, porrot hura britainiar inperioaren lotsaizuntzat hartu baitzuten. Britainia Handiko hedabideek gogor salatu zuten Lacy Evansen jarduna.

Espartero eta Sarsfield beren goarnizioetara itzuli ziren, eta mugimendu bateratu hura egundoko porrota izan zen azkenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. ORIAMENDI. Gipuzkoakultura. Zumalakarregi Museoa CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.
Vietnamera

**Vietnamera** (*tiếng Việt*, edo gutxiagotan *Việt ngữ*), frantziar kolonizazioaren garaian *annamera* deitua, Vietnamgo hizkuntza ofizial eta nazionala da, biztanleriaren % 86rena. Gainera, herrialdetik at (AEBetan batez ere) bizi diren hiru milioi lagun inguru ere vietnameraz mintzatzen dira. Era berean, Vietnamgo gutxiengo etniko gehienek bigarren hizkuntza gisa hitz egiten dute. Austroasiar hizkuntza familiaren parte da, eta alde handiz hizkuntza talde horretan hiztun gehien dituen mintzaira da. Hiztegiak txineraren eragin handia du. Antzina *Chữ Nôm* txineraren eragineko idazketa sistema erabiltzen zen, baina egun, alfabeto latindarraz idazten da, zenbait ikur berezi gehituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Vietnamera ikasteko doako ikastaroak, Vietcourses.com webgunean.
*  Vietnamdar alfabetoa eta loturak, Guidevietnam.com webgunean.
Estreleira

eskuinera|thumb|250px|Estreleira
**Estreleira** Galiziaren independentziaren aldeko mugimendu sozialistak eta komunistak erabiltzen duten bandera da.

Galiziako bandera ofizialaren berdina da, baina erdian izar gorri bat dago, eta ezkerreko galiziar nazionalista gehienek onartzen dute. Dirudienez, izar gorria IPGko militanteek sartuko zuten 60etako hamarkadan, Kubak Espainiatiko independentzia lortzean banderan sartu zuen izarrean oinarrituz.

Dena den, "10 de marzo" fundazioko (CCOO eta PCGtik gertukoa) ikertzaileen arabera, bandera hau erabili zuten lehenak PCEko sekzio gerrileroko kideiak izango ziren 40etako hamarkadan, honen buru Antonio Seoane eta Galizako PCEko burua José Gómez Gayoso zirelarik (PCG ez zen sortuko 60etako hamarkadara arte). Ordura arte, nazionalistek Partido Galeguista sortu zenetik antzeko bandera erabiltzen zuten, izar hori batekin.

Gaur egun ezkerreko alderdi nazionalista guztiek (BNG, FPG, Nós-UP...) erabiltzen dute. Herri manfestazioetan ere erreibindikazio bezala erabiltzen da.

Galiziako bandera ofizialak ez bezala, ez dauka diseiniu zehatzik, ezpada izar gorriak erdian izan behar duela lerro urdinarekin bat eginez.

## Kanpo estekak
Jacek Krzynówek

**Jacek Kamil Krzynówek** (Kamiensk, 1976ko maiatzaren 15a) - poloniar futbol erdilari ohia da. VfL Wolfsburg futbol talde alemaniarrak 2006 urtean fitxatu zuen.

2009ko Apirilaren 1 arte Poloniako futbol selekzio nazionalarekin 96 aldiz jokatu du, 15 gol sartu ditu.

## Kirol ibilbidea 
* - 1994: LZS Chrzanowice
* 1994-1996: RKS Radomsko
* 1996-1997: Rakow Czestochowa
* 1997-1999: GKS Belchatow
* 1999-2004: 1. FC Nuremberg
* 2004-2006: Bayer Leverkusen
* 2006-2009: VfL Wolfsburg
* 2009-2010: Hannover 96

## Kanpo loturak 
* Jacek Krzynówek (90minut.pl)
Bideko Ama Birjinaren Ospitalea

**Bideko Ama Birjinaren Ospitalea** Nafarroa Garaiko erietxe publikorik garrantzitsuenetarikoa da, Osasunbidearen barruan dagoena.

Iruñean dago, Nafarroako Ospitalearen eta Nafarroako Unibertsitatea Klinikaren ondoan. Egun Nafarroako Ospitale Gunearen parte da.

## Historia 
1964an inauguratu zuten.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko medikuntzaren historia

## Kanpo estekak 
* Ospitalearen 2006ko memoria
Bidasoa Ospitalea

**Bidasoa Ospitalea** Gipuzkoako eskualde-erietxea da, Hondarribian kokatutakoa.

Bidasoaldeko eta Bortzirietako biztanleak atenditzen ditu (ia 90.000 biztanle 2011an).

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ospitaleak

## Kanpo estekak
Nafarroako Ospitalea

**Nafarroako Ospitalea** probintzia osoko erietxe publikorik garrantzitsuenetarikoa da, Osasunbidearen barruan dagoena.

Iruñean kokatuta dago, Virgen del Camino Ospitalea eta Klinika Unibertsitarioaren ondoan.

2010etik Nafarroako Ospitalegunea edo *Complejo Hospitalario de Navarra* osatzen du Virgen del Caminorekin batera..

## Historia 
1906an hasi ziren eraikitzen.

2014ko abenduaren 24ean, LABek adierazi zuenez, Nafarroako Ospitalea interes pribatuen menpe zegoen. Gainera, Ospitaleko hainbat solairu eta zerbitzu itxiko zituztela adierazi zuen, Nafarroako Klinika Unibertsitarioak, San Miguelek edo San Juan de Diosek "euren negozioak irekita izaten jarraitzeko".

2015eko urtarrilaren 1ean, Nafarroako Ospitale Guneko hamabi garbitzaile kaleratu zituztela jakinarazi zuten.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko medikuntzaren historia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nafarroako Ospitalearen 2006ko oroitidazkia.
Mendaroko Ospitalea

thumb|250px|Ospitaletik ikuspegia eta ondoko jatetxea.
**Mendaroko Ospitalea** Gipuzkoako eskualde-erietxea da, Debabarrenako biztanleei osasun zerbitzuak ematen dizkiena. Mendaroko herrian dago kokatuta.
Eskualde Geografikoak, Gipuzkoari dagokionez, Eibar, Elgoibar, Soraluze, Deba, Mutriku eta Mendaro hartzen ditu barne eta, Bizkaiari dagokionez, Ermua eta Mallabia. 400 langile inguru ditu, eta 80.000 bat pertsonari eskaintzen dio arreta ospitaleak. Mendaroko ospitaleak 26 espezialitate biltzen ditu.

## Ekipamendua 
* Oheak: 116
* Ospitalizazio unitateak: 3
* Eguneko Ospitale Mediko-Kirurgikoa: 35 postu
* Kanpo kontsultetako gelak: 42
* Erditzeko gelak: 2
* Ebakuntza-gelak: 4
* Larrialdiak Atenditzeko Postuak: 23

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ospitaleak

## Kanpo estekak 
* http://www.osakidetza.euskadi.net/r85-ghhmen00/eu/
Zumarragako Ospitalea

**Zumarragako Ospitalea** Gipuzkoako eskualde-erietxea da, Urola Garaia, Urola Erdia eta Goierriko biztanleak artatzen dituena.

Zumarragako herrian dago kokatuta. Jose Antonio Agote traumatologo ospetuak izan zen ospitale hau sortzeko sustatzaile handienetako bat.

## Historia 
1984an inauguratu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ospitaleak

## Kanpo estekak 
*  Zumarragako Ospitalearen webgunea
San Eloy Ospitalea

**San Eloy Ospitalea** Bizkaiko ospitaleetako bat da. Barakaldoko erdialdean dago, Bagatza auzoan. Gurutzetako Unibertsitate Ospitalearekin batera, Ezkerraldeko biztanleak artatzen ditu, batik bat Barakaldo eta Sestao udalerrikoak, 230.000 pertsona inguru. Osakidetzaren sarearen barruan dago.

## Historia 
1911ko abenduaren 30ean *Sanatorio Quirúrgico Altos Hornos de Vizcaya* zelakoa inauguratu zuten, gaur egun San Eloy ospitalea dena.

## Zerbitzuak 
Ospitaleak hurrengo zerbitzuak ditu:
* Eguneko Ospitalea
* Kontsultak
* Larrialdiak
* Zerbitzu diagnostikoak:
** Laborategia
** Erradiodiagnostikoa
* Ospitalizazio mediku-kirurgikoa

## Ikus, gainera 
* Osakidetza
* Euskal Herriko ospitaleak

## Kanpo estekak 
*  San Eloy ospitalearen webgunea
Santiago Ospitalea

**Santiago Ospitalea** Osakidetzaren sareko ospitale bat da, Gasteiz udalerriko hiri-erdigunean, izen bereko auzoan, kokatua dagoena eta Arabako Unibertsitate Ospitalearen zati dena, Txagorritxu Ospitalearekin batera. Ospitalea *Arabako Erakunde Sanitario Integratua*ren parte da, eta Arabako biztanleez gain, hainbat gauzatarako erreferentziazko zentroa da Debagoiena (Gipuzkoa) eskualderako, bai eta Miranda Ebro (Burgos) udalerriarentzako ere.

Ospitale bezala 1820ko irailaren 27an inauguratu zen, eta gaur egun 315 ohe ditu.

## Artatutako populazioa 
Ospitaleak Arabako lurralde osoari ematen dio zerbitzu, Aiaraldea eskualdea izan ezik, eta zenbait espezialitaterentzat Debagoiena (Gipuzkoa) eskualdearentzako erreferentziazko zentroa ere da, bai eta Miranda Ebro (Burgos) udalerriarentzako ere, guztira 300.000 bizilagun ingururi arreta emanez.

## Historia 
Santiagoko egoitza Euskal Herri eta espainiar Estatuko ospitalerik zaharrena da, lehenbizi 1418an eraiki baitzen.

Gaur egungo kokapenean 1804ko apirilaren 12an eraikitzen hasi eta 1807an amaitu zen, 1820ra arte Frantziako tropen kuartel nagusia eta beranduago soldadu ingeles eta portugaldarren aterpe izanik.

1820ko irailaren 27an ospitale bezala inauguratu zuten.

Eraikina 80ko hamarkadan handitu zen, besteak beste kanpo-kontsulten zerbitzua jasotzeko, nahiz eta gaur egun kanpo-kontsulten arreta Txagorritxu Ospitalearen ondoko eraikinean egiten den.

2012an Txagorritxu Ospitalea eta ospitale horren ondoan eraiki zen kanpo-kontsulten eraikin berriarekin fusionatu zuten, Arabako Unibertsitate Ospitalea sortuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko medikuntzaren historia
* Arabako Unibertsitate Ospitalea
* Txagorritxu Ospitalea

## Kanpo estekak 
* Arabako Unibertsitate Ospitalea
Xinetd

**Xinetd** (e**X**tended **I**nter**NET D**aemon), Unix sistema eragileek erabiltzen duten demonioa (programa egoiliarra) da. Sare eskariak jasotzen dituen demonio espezializatu bat da.

**Xinetd** inetd zerbitzuaren hedapen seguruagoa da. TCP Wrapper eta ACL bezalako atzipenerako kontrol prozedurak ditu. Egikaritzen diren zerbitzu kopurua muga dezake eta sare atakaak eskaneatzearen kontrako sistema du.

## Ikus,Gainera 
* Unix
* Web zerbitzu
* Sare ataka

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
TCP Wrapper

**TCP Wrapper** ("TCP inguratu "), internet protokoloetako zerbitzuen atzipena iragazteko ACL sistema da. Unix sistema eragile motatan (Linux edo BSD) erabiltzen da gehien bat.

## Sarrera 
TCP Wrapper, Wietse Venemak (Eindhoveneko Univertsitatea, Holanda) egindako domeinu publikoko software bat da. Bere funtzio nagusia, sareko zerbitzu jakin batzuk, baimenik gabeko konexioetatik babestea da; automatikoki, ekintza jakin batzuk jaso ondoren, komando batzuk egikari ditzake erantzun gisa.

TCP-wrappers-ek funtzionamentuaren oinarria erraza da. Instalatu ondoren, Inetd konfiguratzen da eskatutako zerbitzuari dagokion demonioa egikaritu ordez, tcpd egikaritzeko (hau da TCP-wrappers-en egikarigarria). Programa honek, zer zerbitzu eskatzen den begiratzen du, nondik, eta supererabiltzaileak eratutako atzipen kontrol arauak jarraituz, dagokion demonioa egikaritzen du, edo ezeztatu, ondoren konexioa etenaz. Edozein ekintza eginda ere, tcpd-k atzipen saioa bitakora fitxategi baten erregistratzen du.

## Ikus,Gainera 
* Segurtasun informatiko
* Inetd
* DNS
* DNSSEC
* NIS

## Kanpo estekak 
*  ITSO: TCP Wrappers bilduma
*  TCP Wrappers-en informazioa
Estandar (argipena)

**Estandar** terminoak adiera zenbait ditu:
* administrazioan, prozesu bat burutzeko eredu edo gida bat da;
* kimika analitikoan, estandar, elementu konkretu bateko kontzentrazio ezaguna duen prestakina da;
* teknologian, estandar bat elkar lana bermatzeko prozesuak edo osagaien fabrikazioa burutzeko arautzen duen espezifikazio bateratua da (estandarizazioa, ISO);
* soziolinguistikan, hizkuntza estandarra, hizkuntza baten sintaxia, fonologia eta grafia aldetik zuzentzat hartutako hizkuntza-erregistroa.
Inetd

**Inetd** (**I**nter**NET** services **D**aemon) Unix sistema eragiletan dagoen demonioa (programa egoiliarra) da. Sare eskariak jasotzen dituen demonio espezializatu bat da.

Unix-en, sare zerbitzua bakoitza, dagokion demonioak hornitzen du. Horrela, TELNET, FTP, SMTP, bezalako zerbitzu bakoitzak demonio bat du. Hala ere, baliabideen kontsumoa dela eta, programa hauek ez daude martxan etengabean, Unix makina batek eskaini ditzakeen sare zerbitzuak asko baitira. Etengabean egikaritzen da, sare eskariei erantzuna emateko.
## Funtzionamendua 
Eskaera bat jasotzen denean, Inetd-k eskatutako zerbitzua hornitzen duen demonioa deituko du, dagokion atakan lotuko du eta ondoren “entzuten” jarraituko du. Honela, jasotako eskariak erantzuteko zerbitzariak bakarrik egikarituko dira.
## Konfigurazioa 
Unix-en, Inetd-ren funtzionamentua konfigurazio fitxategi baten bitartez parametrizatzen da. Fitxategi hau, orokorrean, /etc/inetd.conf da, eta formatu hau dauka:

Zerbitzua Socket Protok. Itxaron Erabiltz. Progr. Argument.

non, beste datu batzuen artean:
:* Zerbitzuaren izena
:* Socket mota (normalean, stream edo dgram –datagrama-)
:* Erabilitako protokoloa (normalean TCP edo UDP)
:* Erabiltzailea (zein pribilegioekin egikarituko den zerbitzaria)

Ondoren zerbitzu hau hornitzeko egikaritu behar den programa eta bere argumentuak agertzen diren.

Konfigurazio fitxaregiko lerro bat hau izan daiteke:
pop-3 stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd ipop3d
ftp stream tcp nowait root /etc/ftpd ftpd
# imap stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd imapd

Inetd.conf konfigurazio fitxategi hau da, hornitu behar ez ditugun zerbitzuak desgaitzeko tokia; hau segurtasun politika ona da, behar ez diren sistemako sarbideak izten dituelakoko. Egin behar den gauza bakarra, lerroak irazkintzea da (# bat aurrean ezarriz), eta berriro inetd abiatu.

## Ikus,Gainera 
* Xinetd
* Web zerbitzu
* Sare ataka

## Kanpo estekak
Ipar Kutxa

thumb|Ipar Kutxaren eraikina Bilbon

**Ipar Kutxa Kredituko Kooperatiba** komertzialki **Ipar Kutxa** 1966an sortutako euskal aurrezki kutxa bat zen. Araba eta Bizkaian zituen bulegoak.

Euskadiko Kutxarekin egin du bat eta erakunde berriaren izena Laboral Kutxa da.

## Bulego sarea 
Ipar Kutxak honako udalerrietan ditu bulegoak:

### Araban 
Agurain - Amurrio - Dulantzi - Gasteiz (12) - Iruña Oka - Laudio

### Bizkaian 
Abadiño - Alonsotegi - Arrigorriaga - Balmaseda - Barakaldo (4) - Basauri - Berango - Bermeo - Bilbo (19) - Derio - Elorrio - Erandio (2) - Ermua - Etxebarri - Galdakao - Gernika-Lumo - Getxo (4) - Gorliz - Gueñes - Igorre - Karrantza - Larrabetzu - Leioa - Markina-Xemein - Mungia - Ondarroa - Orozko - Ortuella - Plentzia - Portugalete (2) - Santurtzi - Sestao - Sondika - Sopela - Trapagaran - Ugao-Miraballes - Zalla - Zornotza

### Gipuzkoan 
Beasain - Eibar - Donostia - Hernani - Tolosa

## Kanpo estekak 
*  Ipar Kutxaren webgunea.
Militar

220px|thumb|Austriar militarrak, herrialde hartako Lehorreko Armadakoak.

**Militarra** Estatu burujabe bateko Indar Armatuetako kidea da. Halaber, estatuaren aurkako indar subertsiboetako kideek edota gerrillariek ere euren buruari hala deitu ohi diote, *militar* hitzak duen legitimotasun eta legezkotasun kutsua bereganatu nahian.

## Ikus, gainera 
* Soldadu
* Gudari

## Kanpo estekak
Adolfo Suárez

**Adolfo Suárez González** (Cebreros, Ávila, Espainia, 1932ko irailaren 25a - Madril, Espainia, 2014ko martxoaren 23a) politikaria izan zen, 1976tik 1981era Espainiako gobernuburua.

## Biografia 
Zuzenbidea ikasi zuen Salamancako Unibertsitatean eta 50eko, 60ko eta 70eko hamarkadetan, hainbat kargu garrantzitsu izan zituen frankismoaren barnean. Besteak beste, gobernadore zibil eta *Movimiento Nacional*aren idazkariorde eta idazkaria (1975) izan zen.

1976ko uztailean, Franco hil ondorengo lehen gobernuan Carlos Arias Navarrok presidente kargua utzi zuenean, Joan Karlos I.ak Suárez izendatu zuen gobernuburu, Espainia demokraziarantz bidera zezan. Urte hartan bertan onartu zen Suárezek bultzatutako Politika Erreformarako Legea.

1977ko hauteskundeetan UCDk, bere alderdiak, gehiengoa lortu zuen, eta hurrengo urtean Konstituzioa onartu zen. 1979ko hauteskundeak ere irabazi zituen, baina legegintzaldi horretan oztopo ugari izan zituen. Azkenik, 1981ean dimisioa eman eta Leopoldo Calvo Sotelok hartu zuen lehendakaritza.

1982an CDS alderdia sortu eta harekin aurkeztu zen 1982, 1986 eta 1989ko hauteskundeetara. 1991n politika guztiz utzi zuen.

1993az geroztik Alzheimer gaixotasuna pairatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Trantsizio Demokratikoa
Sare administratzaile

**Sare administratzailea** konputagailu-sarearen sare kudeaketaz arduratzen den aditua da. Normalean, sareko hardwareren eta softwareren mantentze lanak burutzen dituzte. Baita sare monitorizazioa ere, hau da, konmutadoreak (switch), bideratzaileak, suebakiak eta sareko elementuak aldizka ikuskatzea.

## Eginkizunak 
:* Helbideak konfiguratu
:* Protokoloak konfiguratu
:* Zerbitzuen kautotasuna eta baimenak konfiguratu
:* Sarearekin zerikusia duten kontrolatzaileak mantendu.
:* Laguntza teknikoa eskaini
Orokorrean sare egoki erabiltzea eta zerbitzuak indarrean egotea bermatzea

## Ikus, gainera 
* Sare arkitektura
* Sistema administratzaile
* Supererabiltzaile

## Kanpo estekak
Saibi

**Saibi** —*Saibigain* izenaz ere ezaguna— Abadiñoko (Durangaldea, Bizkaia) mendi bat da, 946 metro garai. Urkiola inguruan dago, izen bereko mendilerroan, Eskuagatxeko mendilerroaren hegoaldeko muturrean, Anbotoko mendilerrotik hurbil.

## Gerra Zibileko pasarteak 
Saibi mendia izan zen gudarien erresistentzia lekua frankisten aurka Espainiako Gerra Zibilean. Apirilaren 6tik 15era hamaika egunez borroka latzak izan ziren bi bandoen artean, azkenean faxistak garaile gertatu arte.

Gaur egun, eusko gudarien aldeko oroitarria eta monumentua dago tontorrean, gurutze handia zehazki. Izatez, gurutze hau frankistek ipini zuten bere hildakoen omenez baina 1976an, Franco hil eta gutxira esan nahia aldatu, plaka bat jarri eta gudarien aldekoa bihurtu zuten gurutze hau.

thumb|250px|erdian|Eusko gudarien omenezko oroitarria Saibigaingo tontorrean

## Abiapuntuak 
[thumb|erdian|900px|[Urkiolako natura parkea|Urkiola Sabigaingo tontorretik ikusita. Ezkerraldetik eskuinaldera, Arrietabaso, Mugarra, Untzillaitz, Axtxiki, Alluitz eta Anboto.]]

Tontorrera ailegatzeko hiru bide daude.
* Urkiolako mendatetik (45 min.)
* Urkuletatik (1 ord. 45 min)
* Zumeltzatik (1 ord. 30 min)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Urkiolako natura parkea

## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Bediaga komandantea eta Sabingaingo gudariak. https://zuzeu.eus/euskal-herria/bediaga-komandantea-eta-sabigaingo-gudariak/
Tomás Domínguez Arévalo

**Tomás Domínguez Arévalo, Rodeznoko kondea** (Madril, 1882ko irailaren 26a - Alesbes, Nafarroa, 1952ko abuztuaren 10a) nafar politikari eta idazlea zen. Nafar jatorria amarengandik zetorkion. Alesbesko alkatea izan zen, baita Gorteetako diputatua ere, Agoizko hautes-barrutian hautatua. Karlista sutsua, Karlismoko Batzorde Goreneko lehendakaria izatera heldu zen.

Justizia Ministro izendatu zuen Francok 1938ko urtarrilean, eta bere betebeharra Bigarren Errepublikako legeria osoa aldatzea izan zen, Francoren Estatuaren oinarriak jartzeko. 1936ko udaberrian, Espainiako Gerra Zibilari hasiera emandako eskuindar Altxamendua koordinatu zuen Mola jeneralarekin eta Raimundo Garcia *Garcilaso*rekin batera.

1938an, Francoren gobernuko justizia ministro izendatu zuten, eta Errepublikako legedi laikoa desegiteko lana hartu zuen bere gain; 1939ko abuztuan utzi zion ministro izateari. 1940an, Tuterako merindadeko foru ahaldun izendatu zuten eta, adinez nagusiena zenez gero, Nafarroako aldundi-burua izan zen, 1948ra arte. Vianako Printzea Erakundea sortu zuen, eta horko lehen lehendakaria izan zen.

Iruñean plaza bat eraiki zen bere izenean, Eroritakoen monumentuaren inguruan. 2009 urtean, izena aldatzeko proposamena onartu zen Iruñeko udaletxean, baina alkateak Tomás Domínguezen ordez, Rodeznoko konde tituluaren izenean jarraituko zuelako erabakia hartu zuen. 2015. urtean, azkenik, plazari izen hori kendu eta Askatasun Plaza izena jarri zitzaion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rodeznoko Kondearen plaza, Iruñeko Bigarren Zabalgunea
* Nabarrismo
Ekiozu

**Ekiozu** Seiurte musika taldearen bigarren diska da. 2004ean argitaratu zen.

## Kantak 
# Seiurte bidean
# Amaigabeko gaua
# Urruntzen
# Man on the moon
# Ekiozu
# Hiri hontan
# Ospakizuna
# Hamaika
# Nor zara
# Banpiroak
# Umezurtz

## Kanpo estekak
Jauzia (Seiurte musika taldearen diskoa)

**Jauzia** Seiurte musika taldearen hirugarren diskoa da. 2006an argitaratu zen.

## Abestiak 
* 90 hamarkada
* Abesti galduak
* Aurrerantzean
* Bi mila hitz
* Bidaia
* Gauaren garen heinean
* Jauzia
* Seiko belaunaldia
* Superstar
* TV Show

## Kanpo estekak
Ekaitzaren garrasia

**Ekaitzaren Garrasia** Urtz musika taldearen lehen diska da. 1992an argitaratu zen.

## Abestiak 
1.- Negua datorrenean

2.- Sugeen dantza

3.- Bai ala ez

4.- Maiatzak 10

5.- Zelatan

6.- Gau ilun

7.- Azken eguna

8.- Eutsi

9.- Itzalak ez nau hartuko

## Kanpo estekak
Intxorta

**Intxorta** mendiak Gipuzkoako tontorrak dira, Elgeta eta Elorrio (Bizkaia) artean kokatutakoak, muga horretatik eta Udalaitz menditik hurbil.

Bi gainek osatzen dute: *Intxorta* bera (737 m), *Intxorta txiki* edo *Mendratxu* (711 m) eta *Gaztelumendi* (713 m).

## Historia 
Euren baliorik handiena historikoa da. Izan ere, Espainiako Gerra Zibilean inguru hau gotorleku bihurtu zuten gudariek, Francoren ejerzitoaren aurrean 7 hilabetez eutsiz, 1936ko irailaren amaieratik 1937ko apirilaren bukaera arte.

## Musika 
Joseba Tapia trikitilariak *"Agur Intxorta Maite. 1936-37 gudako kantuak"* izeneko diskoan bildu ditu orduko 24 abesti.

## Literatura 
Ramon Saizarbitoriak *"Gudari zaharraren gerra galdua"* argitaratu zuen 2000an, Intxorta inguru hau protagonista dela.

## Iruditegia 

Irudi:Intxorta, Euskal Herria.jpg|Oroitarria.
Irudi:Intxorta1, Euskal Herria.jpg|Lubakia.
Irudi:Intxorta2, Euskal Herria.jpg|Babeslekua.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Intxorta 1937 Kultur Elkartea
* "Agur Intxorta maite" diskoaren letrak
* Intxorta "Luberri'' webgunean
* "Mendikat" webgunean
Elizate

[thumb|300px|[Bedoñako elizatea, Arrasate]]
**Elizatea** eliza baten inguruan sortutako herrixka edo baserri-multzoa da. Euskal Herriko udal egituraren oinarrizko unitateetako bat zen, eta erabakiak hartzeko herriko elizaren atarian auzokide guztiak biltzetik zetorkion izena.

Antolakuntza molde honen jatorria elementu bitan datza: parrokia-eliza izatean eta izandako bileren instituzionalizazio publikoan. Bizkaian oinarrizko erakunde hau Batzar Nagusiak sortzearekin batera sendotu zen, hor biltzen baitziren lurraldeko elizate denak. Erakunde honek autonomia zabala zeukan Jaurerriko Gobernu Organoetatik. 1452 eta 1526ko Foruek araudi txikia zeukaten elizateen inguruan. Adibideen artean Abando, Deustu, Lumo eta Mallabia ditugu, beste hainbaten artean.

Lur Laua zeritzonaren parte ziren eta gaur egun arte Foru Zuzenbidearen arabera zeuden, hiribildu eta hiriak ez bezala.

## Antolakuntza 
Gobernurako ardura auzokideen batzarrarena zen, fiel edo sindiko batek gidatua. Honek agintearen ikur bezala azkona edo makila zeukan.

Elizateak auzoekin bat egiten zuten anaidietan banatuta zeuden, gaur egun oso leku gutxitan atxikitzen den erakundea (Iurretan edo Derion, esaterako, gaur egun diraute).

## Ikus, gainera 
* Hiribildu
* Kontzeju
* Bastida (hirigintza)
* Burgu (hirigintza)

## Kanpo-estekak
Buleuterion

[thumb|300px|eskuinera|Buleuterion, Akrai, [Sizilia]]
**Buleuterion** (grezieraz βουλευτήριον) Antzinako Greziako arkitekturako eraikuntza mota bat da. Bertan poliseko agintariak edo kontseilua, *bule* deitua, biltzen zen. Esan daiteke gaur egungo udaletxearen eta legebiltzarraren aurrekaria zela. Hiriaren arabera, eraikin honen izena alda zitekeen. Hala, Mesenen *sinedrion* zen, eta Nisan *gerontikon*.
[thumb|Paestumgo Buleteriona. [Ekklesiasterio gisa identifikatu zizan da, baina tamainagatik,  buleuteriona da ziurrenik]]
Buleuterion eraikinaren tipologia hasiera batean megaron motakoa bazen ere, denboran zehar moldatu egin zen areto hipostilo laukizuzena edo karratuaren egitura ohikoa garatu arte, K.a. V. mendearen amaieran. Prieneko buleuteriona da hoberen kontserbatu dena.

## Ikus, gainera 
* Arkitektura greziar
* Metroon
* Pritaneo
* Ekklesiasterion

## Kanpo estekak
Itcho Ito

**Itcho Ito**, japonieraz, 伊藤 一長, (Nagasaki, Japonia, 1945eko abuztuaren 23a - 2007ko apirilaren 18a) Nagasakiko alkatea eta Bakearen Aldeko Hiriak elkartearen presidenteordea zen. Bakezale porrokatua zen, Nagasakiko Bonba eta bi aste geroago jaio zen eta. Oso gogor salatzen zuen Estatu Batuek dituen arma nuklearrak.

2007ko apirilaren 17an tirokatu zuen Tetsuya Shiroo bezala identifikatutako *Suishin-kai* Yakuzako kideak. Ospitalera eraman zuten baina hurrengo egunean hil zen zaurien ondorioz.

Hil aurretik, bera eta Bakearen Aldeko Hiriak elkartea Gernikako Bonbardaketak omentzeko ekitaldira Gernikara joango zela hitz eman zuen.
CHAP

**CHAP** (**C**hallenge **H**andshake **A**uthenticacition **P**rotocol), elkarren arteko erronkan oinarritutako kautotze protokoloa da. Urruneko edo haririk gabeko kautotzerako prozedura da.

CHAP erabiltzaile bat Internet zerbitzarien (ISP) aurrean kautotzeko erabiltzen da..

CHAP-en definizioa RFC 1994 dokumentuan zehaztuta dago.

## Ikus,Gainera 
* Pasahitz

## Kanpo estekak