PIDE

**PIDE** edo **Polícia Internacional e de Defesa do Estado** () Portugalgo Bigarren Errepublikaren isilpeko polizia izan zen. *Estado Novo* izeneko garai hartan, gehienean António de Oliveira Salazarren agindupean, PIDE errepresio tresna bortitza eta kriminala izan zen, edozein oposizio politikoren aurka aritzeko. PIDEren izen ofiziala 1945etik 1969ra erabili zen; dena dela, izena erregimen osoaren polizia politikoari zegokion.

## Historia 
## Hasierako urteak 
PIDEren jatorria 1933 urtean bilatu behar da, urte hartan, Estado Novo edo Portugalgo Bigarren Errepublika ezarri baitzen Salazarren agindupean, PVDE (*Polícia de Vigilância e Defesa do Estado*, hots, "Estatuko zaintza eta defentsa polizia") sortu zen. Erakunde horrek bi sail zituen:
* Gizarte eta politika saila: helburu errepresiboa zuen: oposizioko alderdien aurka aritzeko, zentsura ezartzeko...
* Nazioarteko saila: inmigrazioa, deportazioak, isilpeko zerbitzuak eta Inteligentzia zerbitzuak.

1936an, Cabo Verden, lehen kontzentrazio-esparrua eraiki zen, Tarrafalgoa. PVDEren kontrolpean bertara Erregimenaren ikuspuntutik arriskutsuenak omen ziren preso politikoak eraman zituzten. Lau hamarkadatan, Tarrafalen gutxienez 32 pertsona hil zituzten, asko torturapean: esparru hori "heriotza geldoaren esparrua" gisa ezagutzen zen. 1936 eta 1937 urteetan, Espainiako Gerra Zibilarekin batera, errepresioa gogortu egin zen, are gehiago gaizki atera zen Salazarren aurka anarkistek prestatutako atentatuaren ondoren. Errepresio horren helburua bereziki Partido Comunista Português alderdia izan zen.

Bigarren Mundu Gerrarekin, PVDEk Gestaporen laguntza jaso zuen. Portugalen Alemaniako eta Italiako instruktoreak aritu ziren, Salazarren erregimenari laguntzeko asmoz.

## Izen aldaketa 
1945an, PVDEa desegin eta PIDEk ordezkatu zuen,. Une horretatik haien eredua Scotland Yard izan omen zen, baina eredu errepresiboa utzi gabe. Itxuraz botere judizialaren polizia zen. PIDE; PVDE bezala, bi sail zituen:
* funtzio administratiboak, inmigrazio zerbitzuak barne, eta
* funtzio kriminalak, errepresioa eta estuaren seguritatea.

PIDEk, bere lan errepresiboetan, eraginkortasun handia lortu zuen. Ezkutuko ziegak Portugal osoan zituzten, oposizioko taldeetan (ezkertiarrak zein Afrikako herrialdeen independentziaren aldekoak) infiltratu ziren. Zibilen artean, salatari asko zituen, *bufos* ezizenaz ezagutzen zirenak eta, horien bitartez, eguneroko bizitza kontrolatu zuten. Milaka portugaldarrak atxilotu eta torturatu zituzten. Afrikako portugaldar kolonietan gerra zabaldu zenean, PIDEren errepresioa gogortu egin zen. Dena dela, espezialisten ustez, inoiz ez zuten Espainiako frankisten errepresio mailarik lortu.

## Aldaketaren itxura 
1969n, Marcelo Caetanok Salazar ordezkatu zuen eta PIDEri izena aldatu zion: Direção-Geral de Segurança edo DGS. Aldaketari itxura demokratzailea eman izan zitzaion.

## Bukaera 
PIDEren bukaera Krabelinen Iraultzarekin heldu zen, 1974ko apirilaren 25ean. PIDE/DGSren egoitza Lisboan diktaduraren aldekoen azken erresistentzia lubakia izan zen. Altxamenduarekin batera, milaka manifestarik António María Cardoso kaleko egoitza inguratu zuten. Han salatarien eta isilpeko agenteek babesa aurkitu zuten: jendearen aurka tiroz hasi eta lau manifestari hil zituzten. Egun berean, polizia gorrotatu hura desegin zen. Horren ondorioz, PIDEko partaide askok Espainiara ihes egin zuten. Artxibo asko erre egin ziren, frogak desegiteko. Portugal osoan jendea *bufo* izandakoen atzetik ibili zen. Salbuespena kolonietan izan zen; han PIDEren egitura beste izen batekin gorde egin zen: Militar Informazioaren Polizia.

Demokrazian PIDEren kide batzuk zigortuak izan ziren. Jose Silva Pais, PIDEren azken nagusia, Humberto Delgado oposizioko burua hiltzeagatik epaitua eta espetxeratua izan zen; 1980an aske utzi zuten eta handik urte betera hil. Kausa berean beste batzuk *in absentia* zigortuak izan ziren baina, gaur arte, ez dute zigorrik bete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :PIDEko kide bati egindako elkarrizketa.
* :PIDEren eta DGSren dokumentazioa Instituto Dos Arquibos Nacionais erakundeko webgunean.