Muriel Matters

**Muriel Lilah Matters** edo **Muriel Matters-Porter** (1877ko azaroaren 12a - 1969ko azaroaren 17a) jatorri australiarreko sufragista, hizlaria, kazetaria, hezitzailea, aktorea eta elokuentzian espezialista zen. Britainia Handian bizi izan zen 1905etik 1969ra, hil zen arte. Batez ere, Erresuma Batuko emakumeen boto-eskubidearen aldeko borroka militanterik indartsuenean Women's Freedom Leagueren izenean egindako lanagatik da ezaguna (Hegoaldeko Australiak 1894an eman zien botoa emakumeei).

## Gaztaroa 
Muriel Matters 1877ko azaroaren 12an jaio zen, Adelaidako (Hegoaldeko Australia) Bowden hiriaren erdialdean, familia metodista handi batean. Bere ama Emma Alma Mattersek (Warburton jaioa) bost alaba eta bost seme izan zituen, eta Muriel zen hirugarren zaharrena. Haren aita, John Leonard Matters, ebanista zen, eta, gero, higiezinen balio-artekaria.

Mattersek Hegoaldeko Australian igaro zuen haren gaztaroko zatirik handiena. Une hartan, kolonia famatu egin zen lehen lurralde autonomoa izateagatik gizonezkoenaren pareko boto-eskubidea ematen emakumeei. Legeria Kingstoneko gobernuak onartu zuen, 1894an. Zuzenean parte hartzeko gazteegia izan arren, Matters Emakumeen Mugimenduaren ideiez blaitu zen.

Bere heziketan zehar, Matters XIX. mendeko literaturako bi pertsona famatu ezagutu zituen, bere kontzientzia politikoa osatzeko eraginkorrak izan zirenak: Walt Whitman poeta estatubatuarra eta Henrik Ibsen dramaturgo norvegiarra, ''A Doll's House'' lanaren egilea. Mintzaera-ikastaroak egin zituen haurra zela, eta bi idazle horien lanek leku nabarmena zuten bere bizian.

Mattersek musika ikasi zuen Adelaidako Unibertsitatean. 1890eko hamarkadaren amaieran, jokatzen eta errezitaldiak zuzentzen hasi zen, lehenik Adelaidan, eta, gero, Sydneyn eta Melbournen, Robert Brough Companyrekin.

Australiako Federazioa eratu zen garaian, Matters Adelaidara itzuli zen, eta elokuentzia irakatsi zuen, Estatu osoko areto askotan publikoarentzat arituz. 1904an, Adelaida utzi zuen berriro, Perth mendebaldeko Australian finkatu zen, familiarekin elkartzeko. Perthen ekoizten jarraitu zuen, eta lagun industrialek Londresen jarraitzera animatu zuten. Beren aholkuei segitu zien laster, eta, 1905. urtearen amaieran, 28 urte zituela, Matters Persicera joan zen, Londresera (Ingalaterra).

## Boto eskubidearen kausara bihurtzea 
Matters Londresera iritsi zenean, errezital batzuk ematen hasi zen, eta, azkenik, Bechstein Hallen (egun Wigmore Hall) jardun zuen. Hala ere, artista asko zegoenez, zaila zen Londresen errezitaldi-bira abiatzea, eta Mattersek kazetari lana egin behar izan zuen bizitza irabazteko. Kazetari gisa, George Bernard Shaw eta Peter Kropotkin printze anarkista erbesteratua elkarrizketatzeagatik egin zen ezagun. Mattersek, azkenik, azken horren etxean jokatu zuen, eta, errezitaldiaren ondoren, erronka bota zion bere trebetasunak baliagarriago gerta zitezen, hau esan zion: "Artea ez da bizitza-helburu, bitartekoa baizik". Mattersek iritzi bera izanik, Women's Freedom League-rekin (WFL) bat egin zuen emakumeen kausa sustatzeko. Gerora idatzi zuen Kropotkinerekin topo egin izana "erabakigarria izan zen nire bizitzako une honetan, nire ikuspegi mental osoa aldatu egin zen". WFLk, Charlotte Desparden zuzendaritzapean, pankhurstek zuzendutako Emakumearen Batasun Sozial eta Politikoaren (WSPU) sufragio-mugimendua baino demokratikoagoa izan nahi zuen.

## Women's Freedom League-kin lan egitea 
### 1908ko bira karabanan 
Mattersek Hyde Parken hitzaldiak egiten zituen.1908ko maiatzaren hasieratik urriaren erdialdera arte Ingalaterrako hego-ekialdeko konderriak zeharkatu zituen *Vote for Women* lehen karabanaren “antolatzaile arduraduna” zen Matters. Oxshotten hasi, eta Surrey, Sussex, East Anglia eta Kent zeharkatu zituen. Biraren helburua zen emakumeen emantzipazioaz hitz egitea eta eskualdean WFL sukurtsal berriak ezartzea. Batzuetan kaosa nagusi zen arren, Mattersek eta tartean diren beste pertsona batzuek, hala nola Charlotte Despard eta Amy Hicks, bi helburu horiek lortu zituzten. Bira hartan, Matters Violet Tillard izeneko Quaker emakume gaztearekin elkartu zen, Tunbridge Wellsen. Matters Tillarden gertukoa izan zen, harik eta 1922an hil zen arte, tifus uzkurtua zela eta, goseak kaltetutako errusiarrei laguntzen ari zela.

### Burdinsarearen gorabehera 
1908ko urriaren 28ko gauean, WFLk aldi bereko manifestazioa antolatu zuen Britainia Handiko Parlamentuko ganberaren aurrean. n aurrean iragan behar zuen manifestazioak, Kartzela Zaharreko patioan eta Komunen Ganberan. Manifestazioaren helburua emakumeen borrokaren gainean arreta erakartzea eta "burdinsarea" kentzea zen. Burdinsarea Damen galerian jarritako burdin-pieza bat zen, parlamentuko lanen ikuspegia iluntzen zuena. Emakumeen zapalkuntzaren sinbolo horren aurkako protestaren erdian zegoen Matters. Helen Fox kidearekin batera kateatu zen burdinsarean, eta zuzenean diputatuen aurrean emantzipatzearen onurak aldarrikatzen hasi zen, ozen eta indartsu.

Nahiz eta Hansarden -Komunen Ganberaren ahozko epaiketa ofiziala-kontsignatuta ez egon, Mattersen adierazpenak, teknikoki, emakume batek Britainia Handiko Parlamentuan egindako lehen diskurtsoa izan ziren.

Bien bitartean, Violet Tillardek aldarrikapen bat helarazi zien azpian zeuden politikariei, soka-zatiak erabiliz, eta  gizon batek (bisitarien galeriak) esku-paperak jaurti zituen Parlamentuaren zoruan. Poliziak berehala atxiki zituen tartean ziren guztiak, baina ezin zituen Matters eta Fox burdinsaretatik askatu. Azkenik, burdinsarean bertan lotu ziren emakumeekin desmuntatu zuten, eta, emakumeak gertuko areto batera eraman ondoren, militanteak burdinsaretik askatzeko errementarii bat deitu zioten. Gertakari horretaz akusatu ez zituztenez,  Entrancetik hurbil, laster askatu zituzten Matters eta tartean ziren gainerako emakumeak. Han, artean manifestatzen ari ziren WFLko beste kide batzuekin bat egin zuten. Han atxilotu zuten Matters, "traba egiteagatik", Parlamentuko atarira sartzen saiatzen ari zela. Biharamunean, 14 emakume (tartean Matters) eta gizon bat epaitu zituen Westminsterreko Polizia Auzitegiak. Matters Londresko polizia nahita oztopatzearen errudun aitortu zuten. Hilabeteko kartzela-zigorra izan zuen, Holloway Gaolen.

### Hegaldia globoan 
thumb| Vote For Women globoaren aireratzea
1909ko otsailaren 16an, Eduardo VIII.a erregeak hurrengo urterako Legebiltzarra irekitzeko ekitaldia ospatu zuen. Horretarako, prozesio bat Parlamentuko Ganberetara zihoan, erregea buru zuela. Arreta erakartzeko eta sufragioaren kausa sustatzeko, Mattersek globo txiki bat alokatzea erabaki zuen (itxuraz globo moderno baten antzekoa), erregea eta Parlamentuko Ganberak WFL esku-orriz estaltzeko. Hala ere, kontrako haizearengatik eta globoa elikatzen zuen motor errudimentarioagatik, ezin izan zen Westminster jauregira iritsi. Horren ordez, Mattersek, Hendongo aerodromotik hegan egin ondoren, Londresko kanpoaldea zeharkatu zuen Wormwood Scrubs, Kensington eta Tootingen gainetik, eta, azkenik, Coulsdonen lurreratu zen, ordu eta erdiko bidaia baten ondoren. Alde batean "Votes for Women" eta bestean "Women's Freedom League" idatzia zuen globoak 1.067 metroko altuera hartu zuen. Materiala sakabanatu zuen: WFLren arrazoia sustatzen zuten 25 kg esku-orri. Ligako kide nagusiek, Edith How-Martynek eta Elsie Craigek, autoz jarraitu zioten globoari. Haren hegaldia mundu osoko egunkarietako azaletan agertu zen.

## 1910: Lehen hitzaldi-bira Australian 
Australiarantz abiatu aurretik, Matters eta Violet Tillard kide sufragista Women's Freedom League kanpainaren alde agertu ziren Liverpoolen, 1901eko urtarriletik apirilera. Australian, 1910eko maiatzetik uztailera, Mattersek Britainia Handian izandako esperientzietan oinarritutako hitzaldiak eskaini zituen, aldaketa bizkortzeko. Lau hilabeteko biran, Perthen (Literary Hall), Adelaidan (Udaletxea), Melbournen (Princess Theatre) eta Sydneyn (King's Hall) hitz egin zuen. Hiri bakoitzean hiru hitzaldi emanez, kartzelak erreformatzearen alde egin zuen, soldata berdina lan berdinagatik eta Britainia Handiko emakumeei botoa emateko eskubidea ematearen alde mintzatu zen. Bira hartan, Violet Tillardekin batera, Mattersek bere mugimendua erakusten zuten argazkiak aurkeztu zituen, eta kartzelako bere soinekoaren facsimile bat eraman zuen. Bisitaldiaren berri eman zuten prentsa-artikuluen arabera, jende askorekin bildu zen, eta emaitzak barrez eta txaloz puntuatuak izan ziren.

Hitzaldi-biraren amaieran, Mattersek Vida Goldsteini lagundu zion Australiako Senatuaren ebazpen bat lortzen, non deskribatzen baitziren emakumeen sufragioak herriari egindako ekarpen positiboak. Ebazpena onartua izan zen, eta Britainia Handiko Asquith lehen ministroari bidali zitzaion. 
alt=|ezkerrera|thumb| Muriel Matters globoan

## Lana Londres ekialdean 
Matters jatorrizko herrialdetik itzuli eta urtebete baino gutxiagora, "Mothers Arms" proiektuan sartu zen, Londresko ekialdean, Sylvia Pankhurstek zuzendua. Matters eta konprometitutako beste emakume batzuk Lambetheko (Londres) txabola-auzoetako haur eta ama pobreekin aritu ziren lanean. Boluntarioekin batera, Montessori hezkuntza-metodoaren bidez, haur pobreak hezi zituzten, elikatu eta janzteaz gain. 1913an, Mattersek ziurtatu zuen Adingabeen Federazio Nazionalak, gizonezkoak nagusi zirela, emakumeen boto-eskubidea babesten zuela.

## Ezkontza 
1913ko irailean, Mattersek eta William Arnold Porterrek ezkon-hitza eman zioten elkarri. Porter lau aldiz dibortziatu zen Bostongo dentista bat zen. Garai hartan, eztabaidagarria zen dibortziatutako batekin ezkontzea, are gehiago, zurrumurruek ziotenean bere emaztea Mattersengatik utzi zuela. 1914ko urriaren 15ean ezkondu ziren. Muriel Matters-Porter izena hartu zuen. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan.

## Lehen Mundu Gerrari kontzientzia-eragozpena 
1915eko ekainean, Lehen Mundu Gerra hasi eta urtebetera, Mattersek adierazi zuen gerraren aurka zegoela '** (gerraren mistizismo faltsua) izeneko hitzaldi batean. Funtsean, zioen gerra ez zela arazoak konpontzeko mekanismo eraginkorra, eta gerraren justifikazioak arrazoi faltsuetan oinarritzen zirela. Desadostasuna adierazi zuen kristautasuna gerraren justifikazio gisa erabiltzeko ideiarekin, fedearen jatorriek ez baitioten indar armatuari deirik egiten. Mattersen aburuz, ezin zen fidatu printzipio teologikoen izenean gobernuari gerra sustarazi zioten horiez: “Euren jainkoa euren kontzientzian dagoelako, euren buruaren edizio handietsi bat”. Bere hitzaldian, Frederic Natusch Maude koronelaren **' liburuan aurkeztutako argudio militaristak baztertu zituen. Mattersek zalantzan jartzen zuen, halaber, nazionalismoaren garrantzia, zeinak handiarazten baitzuen salatutako gerrak eztanda egitearen faktore nagusia. Eguneko egunkariak ohoreagatik hildako soldaduen zerrendaz eta gerra-betebeharrak erosteko iragarkiz beteta, bere argudioak gerra oso batean konprometitutako gizarte batekin gatazkan zeuden. Adiskideen Elkarteko Bakerako Batzordeak (Quakers) merke saldu zuen panfleto antibeliko gisa argitaratu zuen hitzaldia.

1916ko uztailean, Glasgoweko n sartu zen, eta, gerraren ondoren, hitzaldiak eman zituen Glasgoweko  Freedom-en mitinetan.

## Montessori metodoa 
1916an, Mattersek urtebete igaro zuen Bartzelonan, Maria Montessori hezitzaile italiarraren nazioarteko eskolak jarraitzeko, zeinak proposatzen baititu ikaslearen garapen osoa lantzen duten hezkuntza-estrategia berriak: fisikoa, soziala, emozionala eta kognitiboa. Gerra Handiaren garaian Espainiak hartu zuen posizio neutralari esker, Matters bertara joan izan ahal zen haurra ardatz duen ikuspegi hori ikasteko; horrek bat egin zuen haren iritziarekin: hezkuntzak eskubide unibertsala izan behar du. Ingalaterrara itzultzean, metodo hori aplikatu zuen Londresko ekialdeko haur pobreekin. Zenbaitetan, Ingalaterrako eta Eskoziako hezkuntza-ikasleei Montessori metodoaren onurei buruzko hitzaldiak ematera gonbidatu zuten.

## 1922: Australiako bigarren hitzaldi-bira 
1922an, Mattersek bigarren hitzaldi-birari ekin zion Australian, baina, orduko hartan, bere kezka nagusia Montessoriren ideiak bere jaioterriko hezitzaileen aurrean defendatzea izan zen. Perth, Sydney, Adelaida eta Melbournen eman zituen hitzaldiak, eta Australiako prentsak hurbiletik eman zuen haren biraren berri.

## Hastingetarako hautagai 
Erresuma Batura itzulita, 1924ko hauteskunde orokorretan, Matters Alderdi Laboristako Hastingseko hautagai izateko hautatu zuten. Haren aurkaria Lord Eustace Percy hautagai kontserbadorea zen. Plataforma sozialista zabal bat sustatu zuen, aberastasuna, langabeentzako lana eta genero-berdintasuna modu bidezkoagoan banatzea bultzatzeko. Hauteskunde-garaian, Muriel Mattersen anaia gazteenak, Leonard Mattersek, kanpainarekin bat egin zuen. Idazle eta kazetari gisa Leonardek izandako esperientzia ezin hobea izan zen Hastingseko aurkako prentsarekin zuen harremana kudeatzeko (Leonard bera Lambetheko diputatu izan zen 1929an). Mattersen ahaleginak gorabehera, Lord Eustace Percy berriz hautatu zuten 9.135 boto baino gehiagorekin, herrialde osoko kontserbadoreek egindako aurrerapenari oihartzun eginez.

Hastings eserleku kontserbadore segurua izan zen, harik eta Alderdi Laboristako hautagai batek irabazi zuen arte, 1997an. 
thumb| 1928ko boto-emaileei zuzendua

## Azken egunak 
1924ko hauteskundeen ondoko urteetan, Matters Hastingsera joan zen bizitzera senarrarekin. 1928an, Mattersek berrogeita hamaika urte zituela, lortu zen Britainia Handian beste emakume batzuekin beti borrokatu zuen helburua: sufragio bera emakumeentzat eta gizonentzat (sufragio partziala 1918an eman zitzaien emakumeei). Geroago, Mattersek gutunak idatzi zizkien maiz egunkarietako editoreei, bertako liburutegira joaten zen, eta Hastingseko komunitatean buru-belarri sartu zen. Bizitzaren amaierara arte polemikaz polemika ibili ondoren, Pelham Beach-en bainatzen ari zela seinalatua izan zen.

1949an alargundua, Matters 20 urte geroago hil zen, 1969ko azaroaren 17an, 92 urterekin, pneumoniak jota, St Leonards on Sea zahar-etxean (Sussex). 1969ko azaroaren 24an, Hastings  erraustu ondoren, haren errautsak Oroitzapenen Lorategian sakabanatu ziren.

## Aitortza 
* Mattersek ez zuen aintzatespen bera jaso Australian eta Erresuma Batuan, non BBCk elkarrizketa egin baitzion 1939an. Baina, 2009an, Muriel Matters Society elkartea sortu zen. 
* 2013an, *Muriel Matters!* dokumental-fikzioa! Adelaidako Zinemaldian eta ABC1 telebista-kanalean aurkeztu zen. 
* Hegoaldeko Australiako Parlamentuko irakurketa-areto batek bere izena darama. 
* 2018an, Mattersen horma-irudi bat egin zuten Adelaidan (Australia), eta horri buruzko artikulu batek lotura egin zuen Mattersek egindako borroken eta gaur egungo #*MeToo* mugimenduaren artean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (en) Robert Wainwright et Australian Broadcasting Corporation, Miss Muriel Matters, Sydney, NSW HarperCollinsPublishers Australia Pty Limited, 2017, 320 p. 
* (en) Clare Wright, You Daughters of Freedom : The Australians Who Won the Vote and Inspired the World, Melbourne, Text Publishing, 2018, 560 p. 

## Lotutako artikuluak 
* Suffragette

* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak 
* Muriel Matters : The daring Australian suffragist who spurred a 'MeToo moment in British history'
* La Muriel Matters Society Inc.
* Brève biographie sur le site Internet de Hastings Women's Suffrage

*