open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dora Musielak

**Dora Elia González Musielak** (Mexiko, XX. mendea) zientzialaria, matematika historialaria, biografoa eta irakaslea da, emakume matematikarien biografoa. Latinoamerikan, Institutu Politekniko Nazionaleko aeronautikako ingeniari graduatu zen lehen emakumea izan zen. Mexikon jaio zen eta Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuen. Bertan, Arlingtoneko Texaseko Unibertsitateko fisika eta ingeniaritza aeroespazialeko irakasle laguntzailea da eta Sophie Germain matematikari frantsesaren biografiaren egilea.

## Bizitza 
Dora Musielak Mexiko Hiriko Institutu Politekniko Nazionalean ingeniaritza aeronautiko titulua lortu zuen 1978 urtean eta arlo horretan graduatu zen lehen emakumea izan zen. Ikasketak Tennesseeko Unibertsitatean jarraitu zituen, non 1980 urtean maistratasuna lortu zuen, gero Huntsvilleko Alabamako Unibertsitatean, non doktoregoa lortu zuen 1994 urtean. Ingeniaritza mekaniko eta aeroespazialeko irakasle laguntzailea da Texasko Unibertsitatean, Arlingtonen, eta Amerikako Matematika Elkarteko kidea.

## Argitalpen-jarduerak 
Bere lehen liburua, *El diario de Sophie: una novela matematica* izenekoa, nobela biografikoa da, Sophie Germain matematikariaren bizitzan inspiratua. Fikziozko lan horretan emakume matematikari horren bizitza taxutzen saiatu da, nerabezaroan 1789 eta 1793 artean Parisen urte iraultzaileak bizi izan baitzituen. Autoeditatutako lehen edizioa 2012 urtean berrargitaratu zuen Amerikako Matematika Elkarteak.

Gero, Sophie Germainen biografia bat argitaratu zuen 2015 urtean *Prime Mystery: The Life and Mathematics of Sophie Germain* izenburupean, eta bertan kontatzen du egindako ikerketa, bere etsipenak, bere lorpenak eta aurrez aurre jarri zituen erronkak. Bere beste lan batzuk *Kuxan Suum: Path to the Center of the Universe* (2009) eta *Euler Celestial Analysis: Introduction to Spacecraft Orbit Mechanics*) dira.

## Argitalpenak 
### Matematikaren historia 
*  Sophie's Diary (en inglés). Mathematical Association of America. 2012. or. 294. ISBN 1496965027. .
*  Prime Mystery (ingelesez). Authorhouse. 2015. or. 294. ISBN 1496965027.
* *Sophie German* (ingelesez). Springer. 2020  

### Liburu zientifikoak 
*  Kuxan Suum (ingelesez). Authorhouse. 2009. or. 188. ISBN 1438952899. .
*  Euler Celestial Analysis (ingeles). Authorhouse. 2018. or. 258. ISBN 1546231862. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tombura-Yambioko elizbarrutia

**Tombura-Yambioko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegosudandar elizbarrutia da. 1949ko martxoaren 3an ezarri zen Mupoiko prefetura apostoliko gisa, 1974ko abenduaren 12an Tomburako elizbarruti egin zen eta 1986ko otsailaren 21ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Yambion dago. Egun apezpikua Edward Hiiboro Kussala da.

## Ordinarioak 
### Mupoiko prefektu apostolikoa 
* Domenico Ferrara (1949-1973)

### Tomburako apezpikua 
* Joseph Abangite Gasi (1974-1986)

### Tombura-Yambioko apezpikuak 
* Joseph Abangite Gasi (1986-2008)
* Edward Hiiboro Kussala (2008-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azucena Gracia Royo

**Azucena Gracia Royo** (Zaragoza, 1966) zientzialaria eta ikertzailea da, Aragoiko Nekazaritzako Elikagaien Ikerketa eta Teknologia Zentroko (CITA) da. Aragoiko Nekazaritzako Elikagaien Institutuko (IA2) kidea da. 2018an, Aragoiko Gorteen Domina jaso zuen.

## Bizitza 
### Ikasketak 
Ekonomia eta Enpresa Zientzietako lizentziatura eta doktoregoa egin zituen Zaragozako Unibertsitatean 1984 eta 1993 urteen  artean. Gero doktoretza egin zuen.

### Lan ibilbidea 
Doktoretza egin ondoren nekazaritza ekonomian hasi zen lanean. CITAn lan egin aurretik, Analisi Ekonomikoko Saileko irakasle laguntzaile  jardun zuen (Zaragozako Unibertsitatea), ekonometria eta mikroekonomiako eskolak emanez (1992-1994).

Prestakuntza atzerrian zabaldu zuen hainbat erakunde akademiko bisitatuz. Nekazaritza ekonomiako departamentuan (Manchesterreko Unibertsitatea) ikasle bisitaria izan zen 1991 urtean, bost hilabetez, doktoretza egin bitartean. Bekadun bisitaria izan zen CARDen (Iowa State University) 1995 urteko udazkenean eta 1996 urteko udaberri eta udan; Nekazaritza Ekonomia Sailean (Misuriko Unibertsitatea) 1999 urteko udazkenean eta Negozio eta Espazioen Nekazaritza eta Abeltzaintza Analisirako Sailean (TEAGASC-Irlanda) 2014 urteko udan. Gero, Cornell Unibertsitateko Ekonomia eta Kudeaketa Aplikatuko Dyson Eskolan hasi zen lanean.

Eskualde, nazio eta nazioarte mailako hainbat proiektu lehiakorretan parte hartu du (25 gutxienez), eta horietatik 14tan  ikertzaile nagusia izan da. 100 artikulu baino gehiago argitaratu ditu, horietatik 48 inpaktu-faktoreko aldizkarietan (web of science) eta 14 *Q1* aldizkarietan (web of science).

Elikagaien industrian, elikagaien merkaturatzean eta elikagaien lehentasunetan eta kontsumitzailearen jokabidean jardun du batez ere. Bere azken lanak, landa-lurraldearekin lotutako elikagai jasangarrien balioan oinarritzen dira, ingurumena, aniztasuna eta biztanleria mantenduz landa-eremuak garatzeko ingurune gisa, 2018 urtean Cornell Unibertsitatean Miguel Gómezekin batera hasi zuen ikerketaren gaia. 

## Aintzatespenak eta sariak 
* 2018an, Aragoiko Gorteen Domina jaso zuen, Aragoiko emakume ikertzaileei emandako parlamentu autonomikoaren sari gorena. Saria Azucena Gracia Royok, Gloria Cuenca Bescós, María Jesús Lázaro, Pilar Gayán Sanz, Julia Herrero Albillos eta Concepción Gimeno ikerlariekin batera jaso zuen, Aragoiko gizartearen zientziari, ezagutzari, I+G+Bari eta aurrerapenari hainbat diziplinatan egindako ekarpenarengatik.

## Erreferentziak 
### Bibliografia 
* 

* 

* 

## Kanpo estekak 
* http://www.cita-aragon.es/
* https://ia2.unizar.es/
* http://www.unizar.es/
* https://www.heraldo.es/noticias/suplementos/heraldo-del-campo/2018/02/16/investigacion-tambien-femenino-1224540-1431024.html
* https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/aragon/cientificas-recibiran-medalla-cortes-reclaman-visibilidad_1278028.html
* https://www.cornell.edu/
Toriteko elizbarrutia

**Toriteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegosudandar elizbarrutia da. 1983ko maiatzaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Toriten dago. Egun apezpikua Emmanuel Bernardino Lowi Napeta da.

## Ordinarioak 
* Paride Taban (1983-2004)
* Akio Johnson Mutek (2007-2013)
* Stephen Ameyu Martin Mulla (2019-2019)
* Emmanuel Bernardino Lowi Napeta (2022-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Akio Johnson Mutek (1999-2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorna Cepeda

**Lorna Maria Cepeda Jimenez**, ezagunagoa **Lorna Cepeda** izenez (Cartagena de Indias, Kolonbia, 1970eko azaroaren 18a) aktorea da.

## Bizitza 
### Familia eta ikasketak 
Lorna Maria Cepeda Jimenez 1970ean jaio zen Cartagena de Indiasen. Gurasoak  Yadhira Jiménez eta Jose Cepeda abokatuak izan ziren. 1974 urtean, Angie Cepeda, bere ahizpa gaztea, jaio zen eta, bera bezala, aktore bilakatu zen. 1997 urtean, psikologia ikasi zuen Kolonbiako Iparraldeko Unibertsitatean.

### Aktore ibilbidea 
1997 eta 1999 bitartean, Alfonso Ortizen irakaskuntzarekin aktore gisa prestatzen hasi zen. Gero, 2002 eta 2003 artean, Vicky Hernández aktorearekin klaseak hartu zituen aktore lanerako prestatzen jarraitzeko. Hasiera batean **Lorna Paz** izen artistikoa hartu zuen.

Cepedak modelo lanetan hasi zuen bere ibilbide artistikoa. Gero, 1997 urtean ekin zion interpretazioari. Aktore debuta *Padres e hijos* telesailean egin zuen. Ezaguna egin zen *Yo soy Betty, la fea* telenobelan Patricia Fernández (Peliteñida) pertsonaia interpretatu zuenean, eta Lucía Mendez eta Bernie Pazekin batera Univisionerako *Amas de casa desesperadas* telesailean egindako lanarengatik. Hainbat antzezlanetan aritu da, eta horien artean *10 reglas para no matar a su marido* nabarmentzen da.

## Filmografia 
Lana, urtea eta pertsonaia, hurrenez hurren:

### Zinea 
* *El día es hoy* (1996) — Catalina
* *En alquiler* (Corto)
* *El Man, El súper héroe nacional* (2009)
* *Donaire y Esplendor* (2017) — Vanesa
* *Periodo de prueba* (2018) — Andrea
* *El que se enamora pierde* (2019) — Clemencia

### Reality-ak 
* *Tu cara me suena* (2015) — Parte hartzailea
* *Colombia Ríe* (2018) — Epailea
* *MasterChef Celebrity* (2021) — Parte hartzailea
* *Dancing with the Stars (Costa Rica)* (2022) — Irabazlea

### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
### TVyNovelas sariak 
### Beste batzuk 
* Bigarren mailako emakumezko aktore onenaren INTE Saria AEBn *Yo soy Betty, la fea*
* *El Tiempo* egunkariak antzeztaldeko aktore onenaren saria eman dio *Yo soy Betty, la fea* lanarekin.
* MARA saria Venezuelan, *Chepe Fortuna* lanarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Angie Cepeda

**Angélica María Cepeda Jiménez,** ezagunagoa **Angie Cepeda** izenez (Magangué, Bolívar, Kolonbia, 1974ko abuztuaren 2a) aktore kolonbiarra da, zinema zein telebistan aritzen dena. Latinoamerikan, Ameriketako Estatu Batuetan eta Europan (Espainian eta Italian) hainbat telesail eta filmetan hartu du parte. 

## Bizitza 
### Familia 
Yadhira Jiménez eta Jose Cepeda abokatuen alaba da Angie. Maganguen jaio zen, baina Barranquillan hazi zen bere herrialdeko hiriburura, Bogotara, joan baino lehen. Lorna Cepeda aktore kolonbiarraren ahizpa da. Los Angelesen bizi da.

### Aktore ibilbidea 
1990 urteeko hamarkadaren hasieran, telenobeletan parte hartzen hasi zen, besteak beste, *La maldición del paraíso, Sólo una mujer* eta *Candela*. 1996 urtean egin zuen debuta zineman Sergio Cabreraren *Ilona con la lluvia* pelikularekin. 1990 urteko hamarkadaren bukaeran, telebistako ibilbidea sendotu zuen *Luz María*, *Las Juanas* eta *Pobre diabla* telenobelak grabatu zituenean.

Zineman paperik onenetako bat egin zuen, Francisco Lombardik Mario Vargas Llosaren *Pantaleón y las visitadoras* (2000) eleberriaren egokitzapenean. Lan horretan Salvador del Solarrekin batera, Olga Arellano "La Colombiana" pertsonaia interpretatu zuen.

Bere filmografiako beste izenburu batzuk *Samy y Yo* (2002), Ricardo Darin protagonista duen komedia argentinarra, *Amor en alquiler* (2005), kapital estatubatuarra izan zuen bere lehen filma, edo *The Dead One* (2007), Wilmer Valderrama protagonista duen beldurrezko fantasia. *El mal ajeno* filmean Eduardo Noriega eta Belén Ruedarekin batera lan egin zuen. Telebistako beste ekoizpen batzuk ere egin ditu, hala nola, *Los protegidos*, *Viento de agua* eta *Fuera de lugar*.

## Filmografia 
Lana, urtea eta pertsonaia, hurrenez hurren:

### Telebista 
### Zinea 
## Publizitatea, kanpainak eta ekitaldiak 
## Sariak eta izendapenak 
### Platino sariak 
### India Catalina sariak 
### People sariak gaztelaniaz 
### TVyNovelas sariak 
### El Comercioren Luces Sariak 
### Lortutako beste sari batzuk 
* Txileko Viña del Mar-eko Zinemaldian Emakumezko Aktore Onenaren Saria, *Samy y yo* *(Un tipo corriente)* filmarekin
* Cacique de Oro saria *La Maldición del Paraíso* pelikularekin
* Villaverdeko Zinema Iberoamerikarraren Asteko Ohorezko Saria, Espainian. Berezia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Angie Cepedaren twitter ofiziala
* Orri ofiziala Facebooken
* Kanal ofiziala YouTuben
* Kanal ofiziala Vimeon
* 
* Elkarrizketa Web Babestuetan
Sassariko Unibertsitatea

**Sassariko Unibertsitatea** () izen bereko hirian 1562an sortutako unibertsitate publikoa da. Sassariz gain, L'Alguer, Olbia, Tempio Pausania, Nuoro, Budoni eta Ghilarza udalerrietan ere campusak ditu.

## Historia 
Alessio Fontanak 1558an sortu zuen, Karlos V.a enperadorearen Inperialeko kidea eta bertoko semea. Inaugurazio ofiziala 1562ko maiatzekoa da. Jesuitek zuzendu zuten lehen aldiz.

Gaur egun, unibertsitateak, tamaina ertainekoa denak, 18.000 ikasle baino gehiago eta 700 irakasle inguru ditu guztira, hamaika fakultate eta 40 departamentu, zentro eta institutu baino gehiago. Eskola espezialistak, ikerketa-erakundeak, ikerketa berezietarako eskolak eta graduondokoak daude.

## Ikasle ospetsuak
* Enrico Berlinguer – politikaria
* Adelasia Cocco – medikua
* Francesco Cossiga – politikaria
* Antonio Pigliaru – legelaria
* Salvatore Satta – legelaria
* Antonio Segni – politikaria
* Mariotto Segni – politikaria
* Beppe Pisanu – politikaria
* Luigi Berlinguer – legelaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pane carasau

***Pane carasau*** (sardinieraz  eta italieraz  ahoskatua;  izan ere, sardinierazko ''* aditzaren partizipioa da) italiar ogi zapala da, Sardinian tipikoa. Normalean, pecorinoz eta ardoz jaten dute.

Zapal eta kurruskaria da, normalean metro erdiko zabalerako plater-formakoa. Ogi zapal egosia hartzen ari da (gari gogorezko semola, gatza, legamia eta ura), eta berriro laberatzen dituzten bi orritan banatzen. Errezeta oso zaharra da eta artzainek erabiltzeko pentsatuta egon zen, hilabete luzez etxetik urrun egon ohi baitziren. *Pane carasau*ak urtebete iraun dezake lehor mantentzen bada. Ogia lehor nahiz bustita jan daiteke (urarekin, ardoarekin edo saltsekin).

Antzeko ogia, legamiarik gabea, *'' (sardinierazko izendapena) da, italierazko  "partitura" bezala ere ezagutzen dena. Bere esanahia "partitura" da, bere forma handi eta paper meheari erreferentzia eginez, hain mehea denez, sukaldatu aurretik bertan zehar partitura bat irakur daitekeela esaten da.

Ogi mota horren aztarnak aurkitu zituzten nuragheen indusketa arkeologikoetan eta, beraz, k.a. 1000 baino lehen jaten zuten uhartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wauko elizbarrutia

**Wauko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegosudandar elizbarrutia da. 1913ko maiatzaren 30ean ezarri zen Bahr el-Ghazalgo prefetura apostoliko gisa, 1917ko ekainaren 13an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1961eko maiatzaren 26an Wauko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1974ko abenduaren 12an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Waun dago. Egun apezpikua Matthew Remijio Adam Gbitiku da.

## Ordinarioak 
### Bahr el-Ghazalgo prefektu apostolikoa 
* Antonio Stoppani (1913-1917)

### Bahr el-Ghazalgo bikario apostolikoak 
* Antonio Stoppani (1917-1933)
* Rodolfo Orler (1933-1946)
* Edoardo Mason (1947-1960)
* Ireneus Wien Dud (1960-1961)

### Wauko bikario apostolikoa 
* Ireneus Wien Dud (1961-1974)

### Wauko apezpikuak 
* Gabriel Zubeir Wako (1974-1979)
* Joseph Bilal Nyekindi (1980-1995)
* Rudolf Deng Majak (1995-2017)
* Matthew Remijio Adam Gbitiku (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yeiko elizbarrutia

**Yeiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegosudandar elizbarrutia da. 1986ko urtarrilaren 21ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Yein dago. Egun apezpikua Alex Lodiong Sakor Eyobo da.

## Ordinarioak 
* Erkolano Lodu Tombe (1986-2022)
* Alex Lodiong Sakor Eyobo (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Currie (Tasmania)

**Currie**, Australiako herri bat da, Tasmania uhartea eta Australia arteko King uhartean.

2021ean 659 biztanle zituen.
Khartumgo artxidiozesia

**Khartumgo artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren sudandar artxidiozesia da. 1846ko apirilaren 3an ezarri zen Afrika Erdiko bikariotza apostoliko gisa, 1913ko maiatzaren 30ean Khartumgo bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1974ko abenduaren 12an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Khartumen dago. Egun artzapezpikua Michael Didi Adgum Mangoria da.

## Ordinarioak 
### Afrika Erdiko bikario apostolikoak 
* Annetto Casolani (1846-1847)
* Daniele Comboni (1872-1881)
* Francesco Sogaro (1882-1895)
* Antonio Maria Roveggio (1895-1902)
* Franz Xavier Geyer (1903-1913)

### Khartumgo bikario apostolikoak 
* Franz Xavier Geyer (1913-1922)
* Paolo Tranquillo Silvestri (1924-1929)
* Francesco Saverio Bini (1930-1952)
* Agostino Baroni (1953-1974)

### Khartumgo artzapezpikuak 
* Agostino Baroni (1974-1981)
* Gabriel Zubeir Wako (1981-2016)
* Michael Didi Adgum Mangoria (2016-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Gabriel Zubeir Wako (1979-1981)
* Michael Didi Adgum Mangoria (2015-2016)

## Apezpiku laguntzailea 
* Daniel Marco Kur Adwok (1992-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
King uhartea (Tasmania)

**King uhartea**, Australia eta Tasmania arteko Bass itsasartean dagoen uharte bat da, administratiboki Tasmaniaren barne dago.

2021ean 1.617 biztanle zituen.
Pecorino sardo

**Pecorino sardo** () ardi-esnez eginiko sardiniar gazta da. Jatorri deitura babestua (JDB) duen gazta da. Pecorino Romano bere lehengusu ospetsuenaren zaporea desberdina du. Pecorino sardo hobeagoa da erromatarra nagusiegia (gaziegia) izango litzatekeen errezetan, hala nola, pesto batean edo frutarekin.

## Ezaugarriak 
Pecorino sardo gazta gogorra da, egosi gabea, eta ardi-esne oso freskoz egiten dute, gatzagia erabiliz. Nahasketa molde batzuetan isurtzen da, gaztari bere forma bereizgarria emateko. Gatzunetan denboraldi labur bat eman ondoren, moldeak pixka bat ahitzen dira eta upategi freskoetan ontzen uzten dira Sardiniako erdialdean. Produktu bukatuaren batez besteko pisua hiru kilo eta erdikoa da: batzuetan pixka bat gehiago, besteetan pixka bat gutxiago, elaborazio-baldintzen arabera. Azala hori bizitik marroi ilunera aldatzen da, eta ore bat gordetzen du, zuritik lasto horira aldatzen dena; zaporearen azidotasuna heltze-denboraren araberakoa da. Estatu Batuetan gazta gogor bat bezala aurkitzen da, bere formarik helduena.

## Aldaerak 
Pecorino sardiniarra ez da erromatarra edo toskanarra bezain ezaguna Italiatik kanpo, nahiz eta pecorino romanoaren zati handi bat Sardinian egiten duten, Sardinia Pecorino Romanoren JDB-eremuan sartzen baita. Pecorino sardiniarra gehiago egin daiteke Casu marzu egiteko.

1996tik, Pecorino sardiniarra jatorri-deitura babestua (JDB) da Europar Batasunan. Nazioartean, Lisboako Sistemaren arabera, 2014ko urriaren 23tik aurrera jatorrizko deituraren erregistroa du Jabetza Intelektualaren Mundu Erakundean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cape Barren uhartea

**Cape Barren uhartea**, Tasmaniaren ipar-ekialdean dagoen Furneaux uhartediaren uharte bat da, administratiboki Tasmaniaren barne dago.

2016an 66 biztanle zituen.
Al-Ubayyideko elizbarrutia

**Al-Ubayyideko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren sudandar elizbarrutia da. 1960ko maiatzaren 10ean ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1974ko abenduaren 12an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Al-Ubayyiden dago. Egun apezpikua Yunan Tombe Trille Kuku Andali da.

## Ordinarioak 
### Al-Ubayyideko bikario apostolikoa 
* Edoardo Mason (1960-1969)

### Al-Ubayyideko apezpikuak 
* Paulino Lukudu Loro (1979-1983)
* Macram Max Gassis (1988-2013)
* Michael Didi Adgum Mangoria (2013-2015)
* Yunan Tombe Trille Kuku Andali (2017-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Michael Didi Adgum Mangoria (2010-2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ossa mendia (Tasmania)

**Ossa mendia**, , Australiako Tasmania uharteko mendirik garaiena da. Itsas mailatik 1.617 metroko altuera du.
José Ramos Preto

**José Ramos Preto** (Louriçal do Campo, 1870eko urriaren 23a – *ibidem*, 1949ko urtarrilaren 7a) portugaldar legelari eta politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1920ko ekainean.

Castelo Branco eskualdeko jaberik garrantzitsuena eta politikaririk eraginkorrena izan zen. Lanbidez legelaria, gobernadore zibil, senatari eta ministro izan zen.

António Maria Baptista lehen ministroa bat-batean hil ondoren, Preto izendatu zuten haren ordezko. Hala ere, parlamentuak ekainaren 18an dimititzera behartu zuen, ministroen soldatak igo zituelako. Egun batzuk gehiago jarraitu behar izan zuen karguan, zenbait hautagaik lehen ministro izendatzeari uko egin ziotelako.
György Péter

**György Péter**, hungarieraz **Péter György** izen arruntaren arabera**,** hungariar estatistikaria, ekonomialaria, matematikaria eta unibertsitateko irakaslea izan zen. Bere abizena *Pikler* izan zen 1952ra arte, eta bere emaztea Emmi Pikler.

## Biografia 
**György Péter**  1903ko martxoaren 30an jaio zen Budapesten  eta bertan hil zen 1969ko urtarrilaren 4ean *Gyula J. Pikler*, mediku eta soziologoaren semea zen. *Hungariako Estatistika Bulego Nagusian* lan egin zuen 1887tik aurrera eta bere zuzendariordea izan zen 1906 eta 1917 artean.

1926an pedagogia-diploma lortu zuen *Péter Pázmány Zientzia Unibertsitatean.* Graduatu ondoren, eskolak eman zituen Vienan eta Berlinen. Vienan Emilie Madeleine Reich ezagutu zuen, 1930ean ezkondu ziren eta ondoren Triestera joan ziren bizitzera eta matematika irakasle gisa lan egin zuen institutu batean.

1932an Budapesteko aseguru-etxe batean lanean hasi zen eta 1935ean *Hungariako Alderdi Komunistan* sartu zen. 1936an atxilotu eta 15 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Bederatzi urte eman zituen espetxean eta kontzentrazio esparru batean Bigarren Mundu Gerra amaitu eta klandestinitatera pasa zen.

1945etik aurrera, Szegedeko alkateorde eta zinegotzi izan zen, eta ondoren, 1948ra arte, *Budapesteko Gizarte Segurantzako Institutu Nazionaleko* zuzendari nagusi. 1948an, *Hungariako Estatistika Bulego Nagusiaren* zuzendari izendatu zuten.

1950ean, *Budapesteko Karl Marx Unibertsitateko* Ekonomia Saileko zuzendari izendatu zuten, bertako irakasle ere bazen*Hungariako Ekonomia Unibertsitatean* eskolak ematen ere aritu zen 1951 eta 1968 artean.

1956ko *Hungariako Iraultzaren* ondoren, gaizkiletzat hartzen zuten, baina ez zuten atxilotu. Are gehiago, 1963tik aurrera, 1968an mekanismo ekonomiko berria zuzendu zuen Rezsageri Nyersen taldearekin bat egin zuen. Urte horren amaieran, György Péter atxilotu zuten zehaztugabeko karguak leporatuta. Handik gutxira, ospitalera eraman zuten, eta bertan hil zen, argitu gabeko zirkunstantzietan.

1967. urtearen hasieran, bizitza osoko ekonomia-lanagatik *Hungariako Zientzia Akademiaren* doktoretza bat jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hardanger zubia

**Hardanger zubia** () Norvegia hego mendebaldeko Eidfjord fiordoaren adarra den Hardangerfjord gurutzatzen duen zubi esekia da. Ullensvang eta Ulvik udalerriak lotzen ditu.

Norvegiako zubi eseki luzeena da.

## Historia 
Aurrez ferry zerbitzu bat erabiltzen den kostalde biak lotzeko. 2006ko otsailaren 28an Norvegiako Parlamentuak zubia eraikitzeko baimena eman zuen. MT Højgaard konpainiak jaso zuen erakitzeko agindua. 290 milioi eurotako kostua esleitu zitzaion. 2009ko otsailean hasi zitzten eraikitze lanak eta 2013ko abuztuaren 17an inauguratu zen.

7 eta 13 errepide nazionalek zeharkatzen dute zubia.

## Deskribapena 
Altzairuz eraikitako zubia da.

1.380 metrotako luzera du eta 20 metrotako zabalera. 200 metrotako altuera duten zutabeek eusten dute eta zutabe bien artean 1.310 metro daude. Azpiko urarekiko 55 metrotako alteura du zubiak.

## Iruditegia 

Irudi:Hardanger Bridge seen from aboard the Fjorddrott ferry and with the Bolette ship in the background, Hardangerfjorden, Norway julesvernex2.jpg
Irudi:Hardangerbroen 02.jpg
Irudi:Hardangerbrua-August-2013.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan I.a Portugalgoaren eta Filipa Lancasterkoaren hilobia

**Joan I.a Portugalgoaren eta Filipa Lancasterkoaren hilobia** Portugalgo Joan I.a erregearen eta bere erregina ezkontide Filiparen ehorztokia da Batalhako monasterioan jarria, Fundatzailearen Kapera deituan.

Joan I.ak plangintza zehatza eta aberatsa egin zuen bere hilobirako. Portugalgo errege izatera iritsi zen ez heredentzia dinastikoz, Portugalgo Gorteek aukeratua baizik Gaztelaren aurka garaipen erabakigarria lortuta Aljubarrotan. Horrek bere dinastia propioaren hastapena ezartzeaz gain, Portugalgo erresumaren izaera beregaina finkatu zuen, eta estatu-botere horren berri eman nahi izan zuen erregeak bere ehorztokia prestatzean.

## Deskribapena 
Hilobia bera, ohatze batean bi estatuak, berria izan zen Portugalgo tradizioan, eta Ingalaterrako tradizioetatik etor zitekeen, erreginaren jatorrizko lurraldetik. Bi estatuek eskua ematen diote elkarri (horrek ere keinu ingelesa dirudi), eta aldiz sinbolo kristauak ez dira agerikoak (baina kokapen originalean aurrean aldare bat zegoen). Errege-erregina biak ziren Galtzariaren Ordenakoak, eta honen leloa ere irakurtzen da: "hinny soit qui mal y pense".

Errege-erreginen buru gainean, horizontalki, bi drosel dituzte estatuek, atzealdean bien etxeen armarriak daudelarik ikusgai. Droselen apainketak gogora dakar garai bertsuko Nafarroako Karlos III.aren eta Leonor Trastamarakoaren hilobia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Obdulio Varela

**Obdulio Jacinto Muiños Varela** (Montevideo, 1917ko irailaren 20a – *ibidem*, 1996ko abuztuaren 2a) uruguaiar futbolaria izan zen, erdilari postuan aritzen zena.

1936an hasi zuen bere kirol ibilbidea, Deportivo Juventud, Montevideo Wanderers eta Club Atlético Peñarol taldeetan jokatu zuen eta 1955ean erretiratu zen.

1939 eta 1954 bitartean 45 partida jokatu zituen Uruguaiko futbol selekzio nazionalarekin. Selekzioko kapitaina izan zen 1950eko Munduko Futbol Txapelketan eta Maracanazo bezala ezagutzen den Brasilen aurkako partida jokatu zuen.
Audun Grønvold

**Audun Grønvold** (Hamar, 1976ko otsailaren 28a – 2025eko uztailaren 15a) norvegiar alpetar eskiatzaile eta estilo libreko eskiatzailea izan zen.

Alpetar eskin bere emaitzarik onena munduko kopako jaitsiera proba bateko hirugarren postu bat izan zen. 2007an eski kroseko Munduko Kopa irabazi zuen. Norvegiako taldearekin lehiatu zen 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan eta brontzezko domina lortu zuen eski kroseko proban.

2025eko uztailaren 12an tximista baten kolpea jaso zuen eta hiru egun geroago hil zen.
Bloemfonteingo artxidiozesia

**Bloemfonteingo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar artxidiozesia da. 1951ko urtarrilaren 11n ezarri zen. Artzapezpikuaren egoitza Bloemfonteinen dago. Egun artzapezpikua Zolile Peter Mpambani da.

## Ordinarioak 
* Herman Joseph Meysing (1951-1954)
* William Patrick Whelan (1954-1966)
* Joseph Patrick Fitzgerald (1966-1976)
* Peter Fanyana John Butelezi (1978-1997)
* Buti Joseph Tlhagale (1999-2003)
* Jabulani Adatus Nxumalo (2005-2020)
* Zolile Peter Mpambani (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bethlehemgo elizbarrutia

**Bethlehemgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1948ko otsailaren 12an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1951ko urtarrilaren 11n elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Bethlehemen dago. Egun apezpikua Jan de Groef da.

## Ordinarioak 
### Bethlehemgo bikario apostolikoak 
* Léon Klerlein (1948-1950)
* Peter Kelleter (1950-1951)

### Bethlehemgo apezpikuak 
* Peter Kelleter (1951-1975)
* Hubert Bucher (1976-2008)
* Jan de Groef (2008-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keimoes-Upingtongo elizbarrutia

**Keimoes-Upingtongo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1885eko ekainaren 20an ezarri zen Orange ibaiko prefetura apostoliko gisa, 1898ko maiatzaren 2an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1940ko uztailaren 9an Keimoesko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1951ko urtarrilaren 11n elizbarruti mailara igo zen eta 1985eko otsailaren 8an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Pellan dago.

## Ordinarioak 
### Orange ibaiko bikario apostolikoak 
* Jean-Marie Simon (1885-1932)
* Odilon Fages (1932-1939)

### Keimoesko bikario apostolikoa 
* Henry Joseph Thünemann (1940-1951)

### Keimoesko apezpikuak 
* Henry Joseph Thünemann (1951-1962)
* Franz Xaver Esser (1962-1966)
* John Baptist Minder (1967-1985)

### Keimoes-Upingtongo apezpikuak 
* John Baptist Minder (1985-2000)
* Edward Gabriel Risi (2000-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Odilon Fages (1928-1932)
* Franz Xaver Esser (1955-1962)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimberleyko elizbarrutia

**Kimberleyko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1886ko ekainaren 4an ezarri zen Orange ibaiko Kimberleyko bikariotza apostoliko gisa, 1918an Hegoafrikako Kimberleyko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1951ko urtarrilaren 11n elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Kimberleyn dago. Egun apezpikua Duncan Theodore Tsoke da.

## Ordinarioak 
### Orange ibaiko Kimberleyko bikario apostolikoa 
* Matteo Gaughren (1902-1914)

### Hegoafrikako Kimberleyko bikario apostolikoa 
* Herman Joseph Meysing (1929-1951)

### Kimberleyko apezpikuak 
* John Boekenfoehr (1953-1974)
* Erwin Hecht (1974-2009)
* Abel Gabuza (2010-2018)
* Duncan Theodore Tsoke (2021-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Erwin Hecht (1972-1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kroonstadeko elizbarrutia

**Kroonstadeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1923ko azaroaren 26an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1935eko apirilaren 8an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1951ko urtarrilaren 11n elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Kroonstaden dago. Egun apezpikua Amos Mabuti Masemola da.

## Ordinarioak 
### Kroonstadeko prefektu apostolikoak 
* Guglielmo Herting (1923-1924)
* Léon Klerlein (1924-1935)

### Kroonstadeko bikario apostolikoak 
* Léon Klerlein (1935-1948)
* Gerard Marie Franciskus van Velsen (1950-1951)

### Kroonstadeko apezpikuak 
* Gerard Marie Franciskus van Velsen (1951-1975)
* Johannes Ludgerus Bonaventure Brenninkmeijer (1977-2003)
* Stephen Brislin (2006-2009)
* Peter John Holiday (2011-2022)
* Amos Mabuti Masemola (2026-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulochana Gadgil

**Sulochana Gadgil** (Pune, India, 1944ko ekainaren 7a - 2025eko uztailaren 24a) indiar klimatologo eta meteorologoa izan zen Bangaloreko (India) Zientzia Atmosferiko eta Ozeanikoen Zentroan (CAOS).

Montzoiaren kausak eta nekazaritzako estrategia posibleak ikertu ditu, eta fenomeno horiek modelatzen saiatu da. Bere ikerketak agerian utzi du montzoiaren hodei-banden urtaro-azpiko aldaketa, eta frogatu ahal izan du hori planeta mailako sistema hodeitsu baten urtaroko agerpena dela, eta ez-montzoi eskualdetatik ere ikusten dela.

## Gaztaroa eta prestakuntza 
Sulochana Gadgil 1944eko ekainaren 7an jaio zen Punen, Maharashtra estatuan, Indian. Leinu ospetsu batean sortu zen, bere birraitona Tonk estatuko ministroa izan zelarik, lehorte larrietan jendeari laguntzeko ahalegin heroikoengatik ezaguna. Aitona eta aita mediku errespetatuak zituen. Aldi berean, aitona askatasunaren aldeko borrokalaria zen, eta erregimen kolonialaren aurkako borrokako hainbat partaide aktibo hartzen zituen etxean. Bere ama marathi hizkuntza idazlea zen.

Punen egin zituen lehen ikasketak, marathi giroan. Ondoren, ingeles bigarren mailako ikasketekin jarraitu zuen *Rishi Valleyn*, Andhra Pradesh estatuko barnetegi batean. Punera itzuli zen *Fergusson Collegen* graduondoko ikasketak egitera, eta bertan natur zientziak ikasten hasi zen, hain zuzen, kimikan, fisikan eta matematikan espezializatu zen. Garai hartan, Madhav Gadgil ikaskidearekin ezkon-hitza eman zuen, eta elkarrekin, karrera zientifikoekin jarraitzea erabaki zuten. Biak Harvardeko bekekin ikasteko onartu zituzten.

## Ikerketak 
1971n Indiara itzuli zen bere senarrarekin, hau ere Harvardeko bekaduna. Indiako Meteorologia Tropikaleko Institutuan lan egin zuen CSIR pool ofizial bi urtez. R. Ananthakrishnan eta Sikka doktorea bezalako zientzialariekin lan egin zuen denbora horretan. Indiako Kharagpur Teknologia Institutuko Ikasketa Teorikoen Zentroan (CTS) kide izateko kontratatu zuten. Senarra CTSn ere errekrutatu zuten, ingurumeneko matematikari. Horren ondorioz, erakunde berri bat sortu zen, Zientzia Atmosferiko eta Ozeanikoen Zentroa (CAOS).

Sulochana Gadgilek montzoiaren nondik norakoak eta zergatiak aztertu zituen, prezipitazioen aldakortasunari aurre egiteko eta ingurumen-fenomenoak eta haien bilakaera modelizatzen saiatzeko nekazaritza-estrategiak barne. Bere ikerketen ondorioz, montzoien hodei-banden urtaro-azpiko aldakuntzaren funtsezko ezaugarri bat aurkitu zen.

Frogatu zuen montzoia ez dela lur-itsaso brisa erraldoi bat, baizik eta planeta mailako sistema hodeitsu baten urtaroko migrazioaren agerpen bat, montzoiak ez diren eskualdetatik ere ikusten dena. Nekazariekin elkarlanean, Indiako hainbat eskualdetako prezipitazioen aldakortasunera egokitutako nekazaritza estrategiak landu ditu.

Madhav Gadgil ingurumen-adituarekin ezkonduta dago, eta alaba bat eta seme bat dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lurmutur Hiriko artxidiozesia

**Lurmutur Hiriko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar artxidiozesia da. 1847ko uztailaren 30ean ezarri zen Esperantza Oneko lurmuturreko Mendebaldeko Barrutiko bikariotza apostoliko gisa, 1939ko ekainaren 13an Lurmutur Hiriko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1951ko urtarrilaren 11n artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Lurmutur Hirian dago. Egun artzapezpikua Sithembele Anton Sipuka da.

## Ordinarioak 
### Esperantza Oneko lurmuturreko Mendebaldeko Barrutiko bikario apostolikoak 
* Patrick Raymond Griffith (1847-1862)
* Thomas Grimley (1862-1871)
* John Leonard (1872-1908)
* John Rooney (1908-1925)
* Bernard Cornelius O'Riley (1925-1932)
* Franziskus Hennemann (1933-1939)

### Lurmutur Hiriko bikario apostolikoak 
* Franziskus Hennemann (1939-1949)
* Owen McCann (1950-1951)

### Lurmutur Hiriko artzapezpikuak 
* Owen McCann (1951-1984)
* Stephen Naidoo (1984-1989)
* Lawrence Patrick Henry (1990-2009)
* Stephen Brislin (2009-2024)
* Sithembele Anton Sipuka (2026-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Thomas Grimley (1860-1862)
* John Rooney (1886-1908)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Stephen Naidoo (1974-1984)
* Lawrence Patrick Henry (1987-1990)
* Reginald Cawcutt (1992-2002)
* Sylvester Anthony John David (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aliwalgo elizbarrutia

**Aliwalgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1923ko ekainaren 12an ezarri zen Gariepeko prefetura apostoliko gisa, 1936ko urtarrilaren 27an Aliwalgo bikariotza apostoliko egin zen eta 1951ko urtarrilaren 11n elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Aliwalen dago. Egun apezpikua Joseph Kizito da.

## Ordinarioak 
### Gariepeko prefektu apostolikoa 
* Franz Wolfgang Demont (1923-1936)

### Aliwalgo bikario apostolikoak 
* Franz Wolfgang Demont (1936-1944)
* Johannes Baptist Lück (1947-1951)

### Aliwalgo apezpikuak 
* Johannes Baptist Lück (1951-1973)
* Everardus Antonius M. Baaij (1973-1981)
* Fritz Lobinger (1987-2004)
* Michael Wüstenberg (2007-2017)
* Joseph Kizito (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mildred Adair

**Mildred Grace Adair** (Clayton, Alabama, AEB, 1895eko abuztuaren 5a - Miami, Florida, AEB, 1943ko apirilaren 30a), geroago **Mildred Grace Adair Stagg**, estatubatuar musikagile, piano-jotzaile eta irakaslea izan zen. Bere konposizioak pianorako izan ziren gehienbat, nahiz eta ahots eta organo lanak ere idatzi zituen. Batez ere, material didaktiko gisa konposatu ziren, eta bere elizako musika, berriz, erabilera liturgikorako argitaratu zen. Gurasoak John D. Adair (1869-1897) eta Carrie Bennett Adair (1873-1926) izan ziren; Adair-en aita bera jaio eta bi urtera hil zen.

Adair konpositorea, pianista eta irakaslea izan zen. 1910etik 1934ra, musika-eskolak eman zituen Dothan-en, eta, ondoren, hiriko Lehen Eliza Baptistaren organo-jotzaile gisa lan egin zuen. ''Dothan's Harmony Club-en* [Dothan-eko harmonia elkarteko] zuzendaria ere izan zen. 1928ko otsailean, bere irudi bat  *The Etude* musika aldizkarian sartu zen beste konpositore ugariren ondoan, bere *"Historical Musical Portrait Series"* [Erretratu musikal historiko seriea] lanagatik.Theodore Presser Company-k *The* *Etude* zein Adair-en lan ugari argitaratu zituen.

## Konposizio-zerrenda 
## Erreferentziak 
### Oharrak 
a. " Hiru atal piano-jole gazteentzat" adieraztuta.

b. "Hamazortzi pieza ilustratuak ikasle argiek joteko eta izendatzeko" adieraztuta.

c. "Zirriborro musikala koral, piano, biolina, orkestra errimikoa" adieraztuta.

d. "18 pieza erakargarriak pianorako" adieraztuta.
### Zitazioak 
# The Etude 84.orr.
# Cohen 1987 6-orr.
# Brie 2005
# Dothan Eagle 1943
# Stern 1978 31.orr.
# The Miami Herald 1943 

### Iturriak 
* [Musikagileak-musika- klasikoa web orria]
* Cohen Aaron (1987) (1981) *International Encyclopedia of Women Composers* [Emakume musikagileen nazioarteko enziklopedia ] Vol. 1 Chatham: R.R. Bowker  OCLC 16714846
* Stern Susan (1978) *Women Composers: A Handbook* [Emakume musikagileak: eskuliburua.] Metuchen: Scarecrow argitaletxea ISBN 978-0-9617485-2-4 OCLC 3844725
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Mildred Adair en Hymnary.org
* Adair lanaren eskuizkribua
* Frances Cater-en konposizioa, Adair-ek moldatua
* Mildred Adair-ek idatzitako pieza, *Up Hill and Down''
Oudtshoorneko elizbarrutia

**Oudtshoorneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1874ko abuztuaren 3an ezarri zen Esperantza Oneko lurmuturreko Erdialdeko Barrutiko prefetura apostoliko gisa, 1939ko ekainaren 13an Oudtshoorneko prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1948ko abenduaren 9an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1951ko urtarrilaren 11n elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Oudtshoornen dago. Egun apezpikua Noel Andrew Rucastle da.

## Ordinarioak 
### Esperantza Oneko lurmuturreko Erdialdeko Barrutikoo prefektu apostolikoak 
* Franziskus Hennemann (1922-1933)
* Teodoro Koenig (1934-1939)

### Oudtshoorneko prefektu apostolikoa 
* Teodoro Koenig (1939-1947)

### Oudtshoorneko bikario apostolikoa 
* Bruno-Augustin Hippel (1948-1951)

### Oudtshoorneko apezpikuak 
* Bruno-Augustin Hippel (1951-1968)
* Manfred Gottschalk (1969-1982)
* Edward Robert Adams (1983-2010)
* Francisco Fortunato de Gouveia (2010-2018)
* Noel Andrew Rucastle (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
De Aarreko elizbarrutia

**De Aarreko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1953ko martxoaren 24an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1967ko apirilaren 13an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza De Aarren dago. Egun apezpikua Adam Musiałek da.

## Ordinarioak 
### De Aarreko prefektu apostolikoa 
* Louis Dettmer (1953-1967)

### De Aarreko apezpikuak 
* Joseph Anthony De Palma (1967-1987)
* Joseph Potocnak (1992-2009)
* Adam Musiałek (2009-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ETIAS

**Europako Bidaia Informazio eta Baimen Sistema** (ingelesez: *European Travel Information and Authorisation System*, edo **ETIAS** ) Europar Batasunaren baimen elektroniko sistema da Schengen eremura ( EFTAko herrialdeak barne) eta Ziprera bidaiatzen duten bisitarientzako, bisarik gabeko herrialde batetik datoztenean.

ETIASek 7 euro kostatuko duela aurreikusten da 18 eta 70 urte bitarteko eskatzaileentzat. Hiru urtez edo pasaportearen iraungitze-datara arte baliozkoa izango da, lehenago gertatzen dena kontuan hartuta.  ETIAS 2026ko azken hiruhilekoan indarrean jartzea aurreikusten da. 

## Aplikagarriak diren nazionalitateak 
### Herrialde hauetara sartzeko 
ETIAS beharrezkoa da Europako 30 herrialdetara lurrez, airez eta itsasoz sartzeko, Schengen Eremuko 29 estatu kideak barne, baita Ziprera ere. 

  bakarra da, bisen politika propioa izaten jarraitzen duena.

EBko edo Schengengo herrialde bateko nazionalitate bikoitza eta beste herrialde batekoa (adibidez, Italia eta Kanada) duten bisitariek ez dute ETIASen bidaia-baimenik beharko EBko edo Schengengo herrialdeko dokumentu bat badute (Nortasun Agiri Nazionala edo Pasaportea).

ETIAS bisa salbuetsitako hirugarren herrialdeetako nazionalei eskatuko zaie, Andorra, Monako, San Marino eta Vatikano Hiriko mikroestatu europarrak izan ezik. Estatu hauetara sartzeko bide bakarra Schengen eremuko herrialde batetik pasatzea da, beraz, hirugarren estatuko herritarrek ETIAS izango behar dute mikroestatu hauetara joateko: , ,  eta .

### Herrialde hauetako herriatarrek eskatu behar dute 
Herrialde hauetako pasaportea duten bidaiariak ETIAS behar izango dute:

#### Salbuespenak 
ETIAS ez zaie eskatuko pertsona hauei:

* Bisen titularrak
* Herrialde hauetako herritarrak edo haien senitartekoak egoitza-txartela dutenean, edo herrialde hauetako batek emandako egoitza-baimena edo mugako tokiko zirkulazio-baimena dutenak:
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* EBko edo Schengeneko herrialde batek emandako errefuxiatuei edo aberririk gabeko bidaia-dokumentuak dutenak.
* Eskifaiako kideak
* Pasaporte diplomatiko edo ofizialen titularrak
* Aireportuetako igarobideko bidaiariak 

## Aurkezpenaren kronologia 
ETIAS indarrean sartu ondoren, gutxienez sei hilabeteko "trantsizio epe" batekin hasiko da, eta epe horretan eskaerak onartuko dira, baina ez da derrigorrezkoa izango ETIAS bat ukaitea bidaiatu ahal izateko.

## ETIAS baliotzea 
ETIAS bati ezezkoa eman dioten edo beren ETIAS ez onartzea espero duten bidaiariek baliozkotasun mugatuko ETIAS bat eskatu ahal izango dute, bidaiatzeko "arrazoi humanitarioak edo betebehar garrantzitsuak" badituzte. Zehaztutako herrialdeetarako bakarrik balioko du, eta 90 egunera arte.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ETIAS webgune ofiziala
* Frequently asked questions about ETIAS
BIRA

**BIRA** Bilboko kulturgunea da, Zazpikaleetan kokatutakoa, Erronda kalean. 2016an urrian martxan ipini zuten, besteak beste Lutxo Egiak eta Oihana Bartrak osatutako lantaldeak.

Euskarazko musika, literatura, antzerkia eta bestelako arteak hirian sustatzeko gunea da, hainbat kontzertu, errezitaldi eta emanaldi antolatu dituena.

2025eko ekainean sustatzaileek iragarri zituzten aldaketak, arrazoi ekonomikoak direla-eta.

## Ikus, gainera
* Kafe Antzokia

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*Kulturgunearen webgunea
Lucía Méndez (kazetaria)

**Lucia Mendez Prada** (Palacios de Sanabria, Zamora, 1960) kazetari eta analista politikoa da. 1998tik *El Mundoko* Iritzi erredaktore burua izan da.

## Bizitza 
### Ikasketak 
Informazio Zientzietan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.  

### Lan ibilbidea 
*El Correo de Zamora*, *El Norte de Castilla*, *Cadena Ser* eta *Diario 16* egunkarietan lan egin ostean,  1989 urtean *El Mundo* egunkariaren sortzaileetako bat izan zen. Egunkari horretako berriemaile parlamentarioa izan zen 1996 urtera arte. Urte hartan, hauteskunde orokorrak irabazi ostean, Alderdi Popularrak José María Aznar López buru zuen lehen gobernuaren Komunikazioko Estatu Idazkaritzan parte hartu zuen. Era berean, Camilo José Cela Unibertsitatean irakasle lanetan jardun zuen. 

## Argitalpenak 
Aldizkarietako gutxienez 7 artikulu, lan kolektiboetako 2 kolaborazioak  eta 2 liburu ditu (2024ra arte):
* Duelo de *Titanes* (Espasa argitaletxea)

### Lankidetzan 
* *¿Está oxidada la democracia?* (2012)

* *Informe sobre la democracia en España 2015*

## Bizitza pertsonala 
Vicente Vallés kazetariarekin ezkonduta egon zen, eta bi seme-alaba izan zituzten: Laura eta Diego. 

## Sariak eta aitortzak 
* *Josefina Carabias* Lehen Saria (2018), Diputatuen Kongresuak sortu eta emana.
* Madrilgo Erkidegoko *Martxoaren 8ko* *Aintzatespen* Saria (2019), Komunikabideen kategorian.
* VI. Raúl del Pozo Iritzi kazetaritza Saria (2022).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Esfera de los Libros: Lucía Méndez
Wijeyananda Dahanayake

**Wijeyananda Dahanayake** (; ; Galle, 1902ko urriaren 22a – *ibidem*, 1997ko maiatzaren 4a) zeilandar irakasle eta politikaria izan zen. Zeilango lehen ministroa izan zen 1959tik 1960ra.

Galleko St. Aloysius' Collegeko irakaslea izan zen politikan sartu aurretik. 1939an Galleko udaleko kide izendatu zuten ezkerreko zerrendan eta hiriko alkate izan zen.

1944an, Zeilango Estatu Kontseiluko kide hautatu zuten, eta, ondoren, Ordezkarien Ganberako kide. Uhartearen independentziaren ondoren Parlamentuko diputatua izan zen 1947tik 1977ra, 1960an izan ezik.

1956an Hezkuntza ministro izendatu zuten eta 1959ko irailean Solomon Bandaranaike ordezkatu zuen lehen ministro karguan, hura hil ondoren. Bere agintaldia laburra izan zen, ezin izan baitzion gobernu koalizioari eutsi. 1960an hauteskundeak deitu zituen eta eserlekua galdu zuen. Bi hilabete geroago, eserlekua berreskuratu eta oposizioan jarraitu zuen 1960tik 1965era. 1965etik 1970era Barne ministro izan zen eta 1986tik 1988ra Kooperatiben ministro.
Campo de Cartagena

thumb|Haize errota tradizionala.

**Campo de Cartagena** Murtziako Eskualdeko (Espainia) eskualde naturala da. Iberiar penintsularen hego-ekialdean dago, Carrascoy mendilerrotik Mediterraneo itsasoraino hedatzen den lautada bat osatuz. Campo de Cartagena Mar Menor aldera isurtzen den arroa da.

Eskualdeak 383 807 biztanle ditu, 1.1161,64 km²-tan. Cartagenako metropoli-eremua da, turismo, kultura, industria eta natura alorra. 18 500 hektarea babestuta daude.

## Udalerriak 
* Cartagena
* Torre Pacheco
* San Pedro del Pinatar
* San Javier
* La Unión
* Los Alcázares
* Fuente Álamo de Murcia

Murtzia hiriko zenbait alkate-auzo ere, hala nola Sucina, Valladolises eta Lo Jurado edo Corvera, geografikoki Campo de Cartagenan daude.

## Babestutako eremuak 
Besteak beste, hauek dira:

* Calblanque parke naturala, 
* Monte de las Cenizas y Peña del Águila
* Muela mendikatea
* Tiñoso eta Roldán lurmuturra 
* Gatzagak eta Areatzak (San Pedro del Pinatar)
* Mediterraneoko itsas-ertzeko uharteak

Itsasoan ere badira babestutako aldeka:
* Mar Menor
* Palos lurmuturraren itsas erreserba
* Hormigas uharteak
* Tiñosoko lurmuturra 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Port Elizabetheko elizbarrutia

**Port Elizabetheko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1818ko ekainaren 18an ezarri zen Esperantza Oneko lurmuturreko bikariotza apostoliko gisa, 1847ko uztailaren 30ean Esperantza Oneko lurmuturreko Ekialdeko Barrutiko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1939ko ekainaren 13an Port Elizabetheko bikariotza apostoliko egin zen eta 1951ko urtarriaren 11n elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Gqeberhan dago. Egun apezpikua Vincent Mduduzi Zungu da.

## Ordinarioak 
### Esperantza Oneko lurmuturreko bikario apostolikoa 
* Patrick Raymond Griffith (1837-1847)

### Esperantza Oneko lurmuturreko Erdialdeko Barrutiko prefektu apostolikoak 
* Aidan Devereux (1847-1854)
* Michael Jones (1854)
* Edward MacCabe (1855)
* Patrick Moran (1856-1869)
* James David Richards (1871-1893)
* Peter Strobino (1893-1896)
* Hugh McSherry (1896-1938)

### Port Elizabetheko bikario apostolikoak 
* James Colbert (1939-1948)
* Hugh Boyle (1948-1951)

### Port Elizabetheko apezpikuak 
* Hugh Boyle (1951-1954)
* Ernest Arthur Green (1955-1970)
* John Patrick Murphy (1972-1986)
* Michael Gower Coleman (1986-2011)
* Vincent Mduduzi Zungu (2014-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Pietro Strobino (1891-1893)
* Hugh McSherry (1896)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Durbango artxidiozesia

**Durbango artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar artxidiozesia da. 1850eko azaroaren 15ean ezarri zen Natalgo bikariotza apostoliko gisa eta 1951ko urtarrilaren 11n artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Durbanen dago. Egun artzapezpikua Siegfried Jwara da.

## Ordinarioak 
### Natalgo bikario apostolikoak 
* Jean-François Allard (1851-1874)
* Charles-Constant Jolivet (1874-1903)
* Henri Delalle (1903-1946)
* Denis Hurley (1946-1951)

### Durbango artzapezpikuak 
* Denis Hurley (1951-1992)
* Wilfrid Napier (1992-2021)
* Siegfried Jwara (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Abel Gabuza (2018-2021)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Dominic Joseph Chwane Khumalo (1978-1999)
* Jabulani Adatus Nxumalo (2002-2005)
* Barry Wood (2005-2017)
* Elias Kwenzakufani Zondi (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Queenstowngo elizbarrutia

**Queenstowngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1938ko martxoaren 29an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1948ko apirilaren 9an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1951ko urtarrilaren 11n elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Queenstownen dago. Egun apezpikua Paul Siphiwo Vanqa da.

## Ordinarioak 
### Queenstowngo prefektu apostolikoa 
* John Baptist Rosenthal (1940-1948)

### Queenstowngo bikario apostolikoa 
* John Baptist Rosenthal (1948-1951)

### Queenstowngo apezpikuak 
* John Baptist Rosenthal (1951-1972)
* John Baptist Rosner (1972-1984)
* Herbert Nikolaus Lenhof (1984-2009)
* Dabula Mpako (2011-2019)
* Paul Siphiwo Vanqa (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dundeeko elizbarrutia

**Dundeeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegoafrikar elizbarrutia da. 1958ko ekainaren 23an ezarri zen Volksrusteko prefetura apostoliko gisa eta 1982ko azaroaren 19an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Dundeen dago. Egun apezpikua Graham Rose da.

## Ordinarioak 
### Volksrusteko prefektu apostolikoak 
* Christopher Ulyatt (1958-1969)
* Marius Joseph Banks (1969-1983)

### Dundeeko apezpikuak 
* Michael Rowland (1983-2005)
* Graham Rose (2008-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak