Ekainaren 12

**Ekainaren 12**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita hirugarren eguna da, 164.bisurteetan. 202 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1512 &ndash; Gaztelako armada Nafarroari eraso egiteko prestatzen ari zela, armada nafarreko Petri mariskalak eta Mauleko Ladron beaumontarrak kontaktuak hasi zituzten, inbasioa ekiditen saiatzeko. Alferrik, ordea, Gaztelako erregearen asmoak irmoak baitziren.
* 1976  &ndash;  Alberto Soliño Mazas pasaitarra hil zuen Eibarren kalez jantzitako guardia zibil batek.
* 1977 &ndash; Pertsona bat hil zen Armintzan, uholdeen eraginez.
* 2006 &ndash; BBVA bankuak, Texas Regional eta State National bankuak erosi zituen Estatu Batuetan.

### Mundua 
* 1987 &ndash; ETAk Enpetrolen aurka (egungo Repsol) enpresak El Morell herrian zuen petrolio-findegian bi bonbaz eginiko atentatua egin zuen.
* 1991 &ndash; Boris Yeltsin hautatu zuten Errusiako presidente.
* 2010 &ndash; Ameriketako Estatu Batuetako Arkansas estatuko kanpaleku batean bat-bateko uholde batek 16 pertsona hil zituen.
* 2016 &ndash; Orlandoko Pulse diskotekako sarraskian 50 lagun hil (erasotzailea barne) eta 53 zauritu ziren.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1983ko Nafarroako Bertsolari Txapelketan Txomin Ezpondak jantzi zuen txapela.

### Mundua 
* 1963 &ndash; ''Donovan's Reef* ("Irlandarraren Taberna") filma estreinatu zen, John Fordek zuzendu eta John Wayne, Lee Marvin, Jack Warden eta Elizabeth Allen aktoreek antzeztu zuten.
* 1967 &ndash; *You Only Live Twice* ("Bi Aldiz Bakarrik Bizitzen Da") filma estreinatu zen, Lewis Gilbertek zuzendu eta Sean Connery, Mie Hama, Donald Pleasence eta Akiko Wakabayashi aktoreek antzeztu zuten.
* 1981 &ndash; *Raiders of the Lost Ark* ("Arka Galduaren Bila") filma estreinatu zen, Steven Spielbergek zuzendu eta Harrison Ford aktoreak antzeztu zuen.
* 1987 &ndash; *Predator* ("Harrapakaria") filma estreinatu zen, John McTiernanek zuzendu eta Arnold Schwarzenegger aktoreak antzeztu zuen.
* 1987 &ndash; *The Witches of Eastwick* ("Eastwickeko Sorginak") filma estreinatu zen, George Millerk zuzendu eta Jack Nicholson, Cher, Susan Sarandon eta Michelle Pfeiffer aktoreek antzeztu zuten.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 2014 &ndash; Brasilgo Munduko Futbol Txapeketari hasiera eman zitzaion.
* 2023 &ndash; Denver Nuggets taldeak lehen aldiz NBAko finala irabazi eta Nikola Jokić jokalari onena izendatu zuten.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1767 &ndash; Francisco Javier Elio, nafar militarra (h. 1822).
* 1823 &ndash; Francisco Sainz Pinto, bizkaitar margolaria (h. 1853).
* 1867 &ndash; Justin de Menditte, zuberoar idazle eta apaiza (h. 1922).
* 1917 &ndash; Juan Errandonea, nafar ikerlaria (h. 1967).
* 1923 &ndash; Juan Arza, *Arza*, nafar futbolaria eta entrenatzailea (h. 2011).
* 1943 &ndash; Félix Ibarrondo Ugarte, gipuzkoar musikagilea.
* 1946 &ndash; Andoni Monforte, euskal abokatu eta politikari ohia.
* 1949 &ndash; Juan Ruiz Antxia, bizkaitar zinema argazkigilea.
* 1957 &ndash; Felipe Juaristi, gipuzkoar idazle eta itzultzailea.
* 1961 &ndash; Kristian Pielhoff, gipuzkoar telebistako aurkezlea.
* 1962 &ndash; Eduardo J. Alonso Olea, bizkaitar historialaria eta EHUko irakasle eta ikertzailea.
* 1963 &ndash; Joseba Gabilondo, euskal idazlea, irakaslea eta literatura kritikaria.
* 1968 &ndash; Diego Martiartu, gipuzkoar idazlea.
* 1975 &ndash;
** Txus Jaio, bizkaitar rally pilotua.
** Unai Osa, gipuzkoar txirrindulari ohia.
* 1979 &ndash; Markel Robles, bizkaitar futbolaria.
* 1982 &ndash; Nagore Tolosa, gipuzkoar itzultzailea.
* 1994 &ndash; Leire Alonso Allué, nafar matematikaria.
* 1995 &ndash; Martin Merquelanz, gipuzkoar futbolaria.
* 1999 &ndash; Unai Iribar, gipuzkoar txirrindularia.

### Mundua 
* 1519 &ndash; Cosimo I.a Medici, Toskanako Duke Handia (h. 1574).
* 1577 &ndash; Paul Guldin, suitzar jesulagun, matematikari eta astronomoa (h. 1643).
* 1796 &ndash; Eugénie Foa, frantziar idazlea (h. 1852).
* 1802 &ndash; Harriet Martineau, Ingalaterrako idazlea, ekonomilaria, soziologoa, filosofoa eta gizarte-ekintzailea (h. 1876).
* 1806 &ndash; John Augustus Roebling, Alemanian jaiotako estatubatuar ingeniari zibila (h. 1869).
* 1812 &ndash; Otto Grashof, alemaniar margolari, marrazkilari eta erretratugilea, Txileko pinturaren atzerriko aitzindaritzat hartua (h. 1876).
* 1819 &ndash; Charles Kingsley, britainiar idazlea (h. 1875).
* 1824 &ndash; Albert-Ernest Carrier-Belleuse, frantziar eskultorea (h. 1887).
* 1827 &ndash; Johanna Spyri, suitzar idazlea (h. 1901).
* 1842 &ndash; Rikard Nordraak, norvegiar musikagilea (h. 1866).
* 1843 &ndash; David Gill, britainiar astronomoa (h. 1914).
* 1844 &ndash; Klaus Berntsen, Danimarkako lehen ministroa (h. 1927).
* 1847 &ndash; Teodosio Vesteiro, galiziar kazetari, idazle eta musika irakaslea (h. 1876).
* 1850 &ndash; Carl Skånberg, suediar margolaria (h. 1883).
* 1857 &ndash; Kate Lester , britainiar aktorea (h. 1924)
* 1865 &ndash; E. Lilian Todd, estatubatuar asmatzailea, zenbait aeroplanoren diseinatzailea (h. 1937).
* 1872 &ndash; Manuel Uruchurtu, RMS Titanic itsasontzian hildako euskal jatorriko mexikar abokatu eta politikaria (h. 1912).
* 1876 &ndash; María Gay, kataluniar mezzosopranoa (h. 1943).
* 1878 &ndash;
** James Oliver Curwood, estatubatuar eleberrigile eta kazetaria (h. 1927).
** Isabel Oyarzábal, espainiar itzultzailea, kazetaria, idazlea, aktorea eta diplomatikoa (h. 1974).
* 1889 &ndash; Fritz Albert Lipmann, alemaniar-estatubatuar biokimikaria, 1953ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1986).
* 1890 &ndash; Egon Schiele, austriar margolaria (h. 1918).
* 1892 &ndash; Djuna Barnes, estatubatuar idazlea (h. 1982).
* 1894 - Leonor Izquierdo, Antonio Machado poeta andaluziarraren emaztea (h. 1912).
* 1895 - Eugénie Brazier, frantziar sukaldaria, hiru Michelin izar lortu zituen lehen emakumea (h. 1977).
* 1897 &ndash;
** Anthony Eden, Erresuma Batuko lehen ministroa (h. 1977).
** Alexander Tansman, poloniar-frantziar musikagilea, orkestra-zuzendaria eta piano-jotzailea (h. 1986).
* 1899 &ndash; Anni Albers, alemaniar ehungintzako-diseinatzailea, margolaria eta diseinatzailea (h. 1994).
* 1900 &ndash; María Soriano Llorente, espainiar maistra, Adimen Anormalen Patronatuko Eskola Nagusiko zuzendaria (h. 1996).
* 1905 &ndash; Amelia de la Torre, espainiar aktorea (h. 1987).
* 1907 &ndash; Otto Skorzeny, austriar Waffen-SSko kidea (h. 1975).
* 1912 &ndash; Eva Crane, erleen eta erlezaintzaren ikertzailea (h. 2007).
* 1913 &ndash; Elisabeth Eidenbenz, suitzar irakasle eta erizaina, Elneko amaberrien etxea sortzeagatik ezaguna (h. 2011).
* 1915 &ndash; David Rockefeller, estatubatuar finantzaria (h. 2017).
* 1919 &ndash; Ahmed Abdallah, Komoreetako lehenbiziko presidentea (h. 1989).
* 1921 &ndash; Luis García Berlanga, espainiar zinema zuzendaria eta gidoilaria (h. 2010).
* 1922 &ndash; Margherita Hack, italiar astrifisikoa​, zientzialaria eta aktibista (h. 2013).
* 1924 &ndash; George H. W. Bush, Ameriketako Estatu Batuetako 41. Presidentea (h. 2018).
* 1925 &ndash; Raphaël Géminiani, frantziar txirrindulari eta kirol zuzendaria (h. 2024).
* 1926 &ndash; 
** Amadeo Carrizo, argentinar futbol-atezaina (h. 2020).
** Pearl Kong Chen, txinatar-estatubatuar sukaldari eta idazlea (h. 2014).
* 1928 &ndash; Richard M. Sherman, estatubatuar abesti egilea (h. 2024).
* 1929 &ndash; 
** Anne Frank, alemaniar judua, idatzi zuen egunkaria dela-eta ezaguna Bigarren Mundu Gerran naziengandik ihesi ezkutuan zela (h. 1945).
** Rutka Laskier, nerabe judua, egunerokogilea (h. 1943)
* 1930 &ndash; Barbara Clementine Harris, etatubatuar apezpikua, Komunio Anglikanoan apezpiku ordenatu zen historiako lehen emakumea (h. 2020).
* 1932 &ndash; Mamo Wolde, etiopiar atleta, nazioarteko mailan distantzia luzean arrakasta lortu zuen Afrikako lehen korrikalaria (h. 2002).
* 1937 &ndash; Vladimir Arnold, munduko matematikari emankorrenetako bat (h. 2010).
* 1940 &ndash; Albert Razin, udmurt ekintzaile publiko eta erlijiosoa (h. 2019).
* 1941 &ndash;
** Chick Corea, estatubatuar jazz-musikako piano-jotzailea (h. 2021).
** Reg Presley, ingeles abeslaria, *The Troggs* taldeko kidea (h. 2013).
* 1942 &ndash; Bert Sakmann, alemaniar sendagilea, 1991ko Medikuntzako Nobel Saria.
* 1945 &ndash; Pat Jennings, iparirlandar futbol atezain ohia.
* 1946 &ndash; Mekere Morauta, Papua Ginea Berriko lehen ministroa (h. 2020).
* 1947 &ndash; Juan Madrid, espainiar polizia eleberri idazle emankorra, kazetaria eta gidoilaria.
* 1948 &ndash; István Sándorfi, hungariar margolaria (h. 2007).
* 1949 &ndash; Ryohei Suzuki, japoniar futbolaria.
* 1950 &ndash; Teresa Freixes, kataluniar legelaria.
* 1952 &ndash; Cornelia Hanisch, florete modalitateko alemaniar eskrimalari ohia.
* 1955 &ndash; John Lapli, Salomon uharteetako gobernadore orokorra (h. 2025).
* 1959 &ndash; Juan Antonio San Epifanio, *Epi*, espainiar saskibaloi jokalari ohia.
* 1960 &ndash; Joe Kopicki, estatubatuar saskibaloi jokalari ohia, Caja Bilbaon aritutakoa.
* 1962 &ndash; Matilde Asensi, espainiar idazle eta kazetaria.
* 1963 &ndash; 
** Mimoza Ahmeti, albaniar poeta, idazlea eta politikaria.
** Mari Pau Dominguez, bartzelonar kazetaria eta idazlea.
* 1964 &ndash; Lorraine Downes, zeelandaberritar modelo dantzaria eta Miss Unibertso 1983. 
* 1967 &ndash;
** Icíar Bollaín, espainiar aktorea eta zinema-zuzendaria.
** Aída Gómez, espainiar dantza-zuzendaria, koreografoa, dantzaria, irakaslea eta diseinatzailea.
* 1968 &ndash; Christy Martin, estatubatuar boxeolaria.
* 1972 &ndash; Magela Zanotta, uruguaitar aktorea.
* 1977 &ndash;
** Kiyomitsu Kobari, japoniar futbolari ohia.
** Ana Tijoux, franko-txiletar rap-abeslaria eta abestigilea.
* 1979 &ndash; Àlex Mumbrú, kataluniar saskibaloi jokalaria.
* 1980 &ndash; Denys Monastyrsky, ukrainar abokatu eta politikaria (h. 2023).
* 1981 &ndash;
** Klemen Lavrič, esloveniar futbolari ohia.
** Adriana Lima, brasildar modeloa.
* 1983 &ndash; Bryan Habana, hegoafrikar errugbi jokalari ohia.
** Anja Rubik, poloniar modeloa.
* 1984 &ndash; Bruno Soriano, espainiar futbolaria.
* 1985 &ndash; Dave Franco, estatubatuar aktorea.
* 1986 &ndash;
** Mario Casas, galiziar aktorea.
** Alicia Liu, taiwandar modelo eta telebistako pertsonaia.
** Rozalén, espainiar abeslari eta kantautorea.
* 1989 &ndash; Ibrahim Jeilan, etiopiar atleta.
* 1992 &ndash;
** Poppy Cleall, ingeles errugbilaria.
** Philippe Coutinho, brasildar futbolaria.
* 1993 &ndash; Sergio Mendigutxia, asturiar futbolaria.
* 2000 &ndash; Olga Carmona, espainiar futbolaria.
* 2006 &ndash; Francisca Aronsson, suediar-perutar aktorea, abeslaria eta modeloa.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1358 &ndash; Joanes Aragoikoa, Aragoiko infante, Elxeko jauna eta Bizkaiko jaunagaia (j. 1330).
* 1859 &ndash; Martin Goihetxe, euskal idazlea eta apaiza (j. 1791).
* 1888 &ndash; Julian Buztintza, bizkaitar emigratzailea, lur-neurtzaile eta politikaria Argentinan, Rosarion (j. 1827).
* 1933 &ndash; Jose Maria Orbe Gaytán de Ayala, bostgarren Valdespinako markesa, gipuzkoar militar eta politikaria (j. 1848).
* 1953 &ndash; Juan Usabiaga, gipuzkoar politikari eta ingeniaria, Zaragozan (j. 1879).
* 1957 &ndash; Ángel Álvarez de Miranda, arabar erlijio-historialaria, Madrilen (j. 1915).
* 1977 &ndash; Epifanio Fernández, gipuzkoar futbolaria (j. 1919).
* 1987 &ndash; Lurdes Verdes Elorria, bizkaitar maistra, erreskate txakurren trebatzailea eta Babes Zibileko boluntarioa (j. ?)
* 1988 &ndash; Miguel Javier Urmeneta, nafar militar, politikari eta euskaltzalea eta Iruñeko alkatea (j. 1915).
* 2007 &ndash; Marcelo Mendiharat, baxenafar apaiza, Montevideon (j. 1914).
* 2013 &ndash; 
** Teresita Barajuen, arabar moja zistertarra, Guadalajarako probintzian (j. 1907).
** Gontzal Díez, gaztelaniazko bilbotar kazetaria, idazlea, arte kritikaria eta poeta (j. 1961).
* 2025 &ndash; Mixel Itzaina, baxenafar idazlea (j. 1933).

### Mundua 
* 816 &ndash; Leon III.a, aita santua (j. 750).
* 1124 &ndash; Hassan-i Sabbah, ismaildar buruzagia, Erdi Aroko nizarien estatua sortu zuena (j. ).
* 1351 &ndash; Joana Nuñez Larakoa, Larako eta Albarracingo andrea.
* 1578 &ndash; Kōsaka Danjō Masanobu, Sengoku aroako samurai japoniarra (j. 1527).
* 1675 &ndash; Karlos Emanuel II.a Savoiakoa, Savoiako dukea (j. 1634).
* 1697 &ndash; Ann Baynard, britainiar filosofo naturala eta debozioaren eredua (j. 1672).
* 1734 &ndash; James Fitz-James (Berwickeko I. dukea), Frantziako mariskala (j. 1670).
* 1759 &ndash; William Collins, ingeles olerkaria (j. 1721).
* 1816 &ndash; Pierre Augereau, frantziar jenerala (j. 1757).
* 1852 &ndash; Xavier de Maistre, savoiar militar eta idazlea (j. 1763).
* 1872 &ndash; Thomas C. Jerdon, britainiar mediku, zoologo eta botanikaria (j. 1811).
* 1875 &ndash; Julián Castro Contreras, Venezuelako presidentea.
* 1876 &ndash; Teodosio Vesteiro, galiziar kazetari, idazle eta musika irakaslea (j. 1847).
* 1878 &ndash;
** William Cullen Bryant, estatubatuar olerkari eta kazetaria (j. 1794).
** Jurgi V.a Hannoverkoa, azken Hannoverko erregea (j. 1819).
* 1880 &ndash; José Ruperto Monagas, Venezuelako presidentea (j. 1831).
* 1912 &ndash; Frédéric Passy, frantziar politikaria, ekonomilaria eta bakezalea (j. 1821).
* 1917 &ndash; Teresa Carreño, venezuelar piano-jotzailea, mezzosopranoa, musikagilea eta enpresaburua (h. 1853)
* 1922 &ndash; Wolfgang Kapp, prusiar funtzionario eta kazetaria (j. 1858).
* 1932 &ndash; Theo Heemskerk, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1852).
* 1936 &ndash;
** M. R. James, britainiar idazlea (j. 1862).
** Karl Kraus, austriar poeta eta idazle satirikoa (j. 1874).
* 1937 &ndash;
** Mikhail Tukhatxevski, sobietar mariskala (j. 1893).
** Maria Ulianova, errusiar militante boltxebikea, Vladimir Leninen arreba gazteena (j. 1878).
* 1940 &ndash; William Lashly, Robert Falcon Scott-en Antartikarako bi espedizioetan parte hartu zuen Royal Navyeko marinel ingelesa (j. 1867).
* 1950 &ndash; Alfredo Arrieta Vaccaro, argentinar militar eta politikari peronista (j. 1891).
* 1958 &ndash; Olivier Weber, frantziar idazlea eta kazetaria.
* 1962 &ndash; John Ireland, ingeles musikagilea (j. 1879).
* 1963 &ndash;
** Andrew Cunningham, Erresuma Batuko almirantea (j. 1883).
** Medgar Evers, giza eskubideen alde borrokatu zuen estatubatuar aktibista, eraila (j. 1925).
* 1966 &ndash; 
** Hermann Scherchen, alemaniar orkestra-zuzendaria eta biola-jotzailea (j. 1891).
** Eeva Jalavisto, finlandar fisiologoa  (j. 1909).
* 1968 &ndash; Herbert Read, ingeles arte-historialari, olerkari, literatura-kritikari, filosofo eta anarkista (j. 1893).
* 1969 &ndash; Aleksandr Deineka, sobietar margolari, artista grafiko eta eskultorea (j. 1899).
* 1972 &ndash;
** Ludwig von Bertalanffi, austriar biologo eta epistemologoa (j. 1901).
** Ada Hitchins, britainiar kimikaria (j. 1891).
** Raquel Payá, valentziar pedagogoa (j. 1918).
** Edmund Wilson, estatubatuar idazle, literatura kritikari eta kazetaria (j. 1895).
* 1974 &ndash; André Marie, Frantziako lehen ministroa (j. 1897).
* 1979 &ndash; Ferenc Nagy, Hungariako lehen ministroa (j. 1903).
* 1980 &ndash;
** Masayoshi Ōhira, Japoniako lehen ministroa (j. 1910).
** Egon Pearson, ingeles estatistikaria (j. 1895).
* 1982 &ndash;
** Karl von Frisch, austriar zoologoa (j. 1886).
** Marie Rambert, poloniar jatorriko ingeles dantzari eta ballet-zuzendaria (j. 1888).
* 1983 &ndash; Norma Shearer, quebectar aktorea (j. 1902).
* 1992 &ndash; Serge Daney, frantziar kazetari eta zinema-kritikaria (j. 1944).
* 1995 &ndash; Arturo Benedetti Michelangeli, italiar piano-jotzailea (j. 1920).
* 1997 &ndash; Bulat Xalvovitx Okudzhava, errusiar idazle eta kantaria (j. 1924).
* 1998an desagertua &ndash; Éric Tabarly, bretainiar itsasgizona (j. 1931).
* 2001 &ndash; Paula Wiesinger, italiar alpinista eta eskiatzailea (j. 1907).
* 2003 &ndash; Gregory Peck, estatubatuar aktorea (j. 1916).
* 2004 &ndash; Mari Paz Molinero, txiletar-espainiar aktorea (j. 1914)
* 2005 &ndash; Hildegardes Vianna, brasildar folklorista (j. 1919).
* 2006 &ndash; György Ligeti, hungariar-austriar musikagilea (j. 1923).
* 2007 &ndash; Dolors Vives Rodón, hegazkin pilotu katalana, aitzindaria Espainiako abiazioan (j. 1908).
* 2009 &ndash; Félix Malloum, Txadeko presidentea (j. 1932).
* 2010 &ndash; Anne Chapman, frantziar-estatubatuar antropologoa (j. 1922).
* 2011 &ndash; Kati-Claudia Fofonoff, finlandiar poeta, itzultzailea eta idazlea (j. 1947).
* 2012 &ndash;
** Sheikh Mukhtar Mohamed Hussein, Somaliako behin-behineko presidentea (j. 1912).
** Elinor Ostrom, estatubatuar politologoa, 2009ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1933).
* 2013 &ndash; 
** Jiroemon Kimura, 116 urte eta 54 egun bizi izan zen japoniarra, bere garaian momentuko munduko pertsonarik nagusiena (j. 1897).
** José de Lima, brasildar elizgizona (j. 1924).
* 2015 &ndash; Pierre Dolbeault, frantziar matematikaria (j. 1924).
* 2022 &ndash;
** Phil Bennett, galestar errugbilaria (j. 1948).
** Philip Baker Hall, estatubatuar aktorea (j. 1931).
* 2023 &ndash;
** Silvio Berlusconi, *Il Cavaliere'', Italiako lehen ministroa eta Europako Kontseiluko presidentea (j. 1936).
** John Romita Sr., estatubatuar komikigilea (j. 1930).
** Treat Williams, estatubatuar aktorea (j. 1951).
* 2024 &ndash;
** Fernando José de França Dias Van-Dúnem, Angolako lehen ministroa (j. 1934).
** Jerry West, NBAko estatubatuar saskibaloi-jokalaria (j. 1938).
* 2025 &ndash; 
** Rosita Alonso, argentinar-kolonbiar aktorea (j. 1943).
** Zoltán Horváth, hungariar eskrimalaria (j. 1937).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Bidari/Bidane, Zoharte/Zohar eta Zohargi.
* Haurren Lanaren Aurkako Mundu Eguna

## Kanpo estekak 
Ekainaren 11 | Urteko egutegi | Ekainaren 13