open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alberto Matxinbarrena

**Alberto Matxinbarrena Agirrebengoa** ezizenez ***Machim*** (Donostia,  - Guadarrama, ) gipuzkoar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena Realean eta Madrid FC (Real Madril) taldean. Fermin Matxinbarrena politikariaren iloba zen.

## Ibilbidea 
### Hastapenak 
Alberto Matxinbarrena haurra zela Donostiako *Aurrerá FC* taldean hasi zen atezain postuan jokatzen eta 10 urte zituenean *Easo A.C.* taldeak fitxatu zuen. 16 urte zituela San Sebastian Recreation Club taldea sortu zen, Realaren aurrekaria, eta bertan aritu zen desegin zen arte.Gazte mailako Gipuzkoako txapelketa irabazi zuen lau urtetan jarraian, 1908 eta 1911 artean. Donostiako Club Ciclista taldeak 1909an izan zuen Kopa txapelketan ez zuen parte hartu, ezta 1910an *Vasconia Sporting* izenarekin jokaturiko finalean ere.

Realean hasi zen berriz jokatzen eta 1913an Errege Kopako finala jokatu zuen Bartzelonaren aurka. Bi partidutara jokatzekoa zen finala baina aurrenekoan 2-2 egin zuten eta bigarrenean 0-0. Horren ondorioz hirugarren partida bat jokatu zen eta kataluniarrak 2-1 nagusitu ziren. Hiru partidak Bartzelonako La Escopidera zelaian jokatu ziren.

### Madrid FC 
Arkitektura ikasketak egitera Madrilera joan zen eta Madrid FC (gerora Real Madril bihurtuko zena) taldean eman zuen izena. 1913an ordea Realarekin partida jokatua zen eta ondoren Real Madrilekin jokatu zuen. Legez ezin zuen jokalari batek bi taldetan jokatu eta *Caso Machimbarrena* izenaz ezagutu zen auzia sortu zen. Halakoa izan zen sortu zen saltsa Federazioak legea aldatzea erabaki zuela. Karisma handiko jokalaria zen eta 1917an madrildarrek Kopa irabazi zutenean Matxinbarrena izan zen taldeko kapitaina. Denboraldi horretan René Petit gazte bat (17 urte) izan zuen taldean eta Matxinbarrenak erdilariaren ofizioa irakatsi ziola esaten da, eta 1919ko Gipuzkoako txapelketa izan zen lortu zuen titulu bakarra.

## Heriotza 
1923. urtean tuberkulosiak jota Guadarramako (Madril) sanatorio batean ingresatu zuten eta bertan hil zen uztailaren 19an.

Alberto Matxinbarrenaren omenez 1924ko azaroaren 1 eta 2an bi partida antolatu ziren. Larunbatean Real Madrilek eta Real Sociedadek elkarren aurka jokatu zuten eta madrildarrak 3-2 nagusitu ziren. Igandean Madrilgo beteranoen bi talderen arteko partida izan zen, 1904ko taldea eta 1916ko taldea. Zaharrenek 3-0 irabazi zuten. Fernando López Quesada jokalari ohia izan zen sustatzailea eta bilduriko dirua Matxinbarrenaren estatua bat egiteko erabili zen. 1925ean egin zuten brontzezko estatua eta Chamartíngo zelaietan jartzekoak baziren ere Real Madrileko lehen taldearen aldagelatan ezarri zen eta bertan dirau argentinar jatorriko Sotero Aranguren futbolariaren estatuarekin batera.

## Taldeak 
## Lorpenak 
* Espainiako txapelketa (Errege Kopa): 1917
* Erdialdeko txapelketa (*Campeonato Regional Centro*): 1916, 1917, 1918
* Gipuzkoako txapelketa: 1919
** Gazte mailakoa: 1908, 1909, 1910, 1911

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Futoi

thumb|250px|Bi futoi.
 japoniar ohe tradizionala da, non  eta  loturik daude. Oso meheak dira (bost zentimetro inguru) eta tatami baten gainean lo egiteko diseinaturik daude. Egunez, kendu egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lumatxa

thumb|250px|Edredoidun ohea.
**Lumatxa**, baita ere **edredoi**, hegazti batzuen lumaz (gehienetan Anseriformes familiakoak) edo antzeko materialez egindako bururdi edo oherako estalkia da. Jada bikingoen aroan erabiliak, XVI.(16.) mendetik aurrera Europatik hedatu ziren. Estimatuenak eiderren lumatxaz egindakoak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katie Couric

**Katherine Anne "Katie" Couric** (Arlington, Virginia, ) estatubatuar telebista aurkezle ezaguna da. Estatu Batuetako hiri kate nagusiarentzat lan egin du: NBC News (1989-2006), CBS News (2006-2011) eta ABC News (2011-2014) saioetan lan egin du. Gainera *Today*, *CBS Evening News* eta *60 Minutes* saio ospetsuetan lan egin du.
Kersti Kaljulaid

**Kersti Kaljulaid** (Tartu, 1969ko abenduaren 30a) estoniar politikaria da. Estoniako Errepublikako presidentea izan zen 2016ko urritik 2021eko urrira. Biologialaria ikasketaz, Europako Batasunean aurrekontu ikuskari lanean aritu zen 2004-2016 bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fermin Matxinbarrena

**Fermin Matxinbarrena Etxabe** (Donostia,  - *ib.*, ) gipuzkoar politikari eta enpresaburua izan zen. 1860ko hamarkadan zinegotzi liberala, Frantzian erbesteratu zen. Jaioterriko alkatea izan zen 1869 eta 1873 artean. Hainbat enpresa sortu zituen, tartean Machimbarrena Hermanos edota Donostiako Tranbia Konpainia. *Euskal-Erria* aldizkarian idatzi zuen.
San Leon iturria

**San Leon iturria** Baionan dagoen XVI. mendeko iturria da. Jakina da leku horretan 1594an iturri bat zegoela. 1947ko uztailaren 20an, monumentu historiko izendatu zuten.

## Historia 
Kondairaren arabera, iturritxo bat irten zela Normandoek moztutako San Leonen burua erortzean ukitu zuen lekuan. Hala, iturria pelegrinazio eta debozio gune bihurtu zen. Esaten zenez, haren urak haurdunaldia eta begiekin lotutako gaitzak sendatzen zituen. 1630 inguruan, hiriko agintaritzan hilabete bakoitzeko lehen igandean iturrira prozesioa antolatzea erabaki zuen. Luzaroan gurutze bat baino ez zen egon iturriaren gainean, baina ondoren, kapila oso bat eraiki zuten. Iturria izena eman zioten lanak bi zatitan banatu ziren: lehenik hexagono formako pareta eraiki zuten, eta ondoren, harrizko kupula bat jarri zioten. Lanak 1644an amaitu zituzten. XVII. mendearen erdialdera, eraikitako kapila eraitsi egin zuten Vaubanen eraikuntza beharrei erantzuteko baina iturria errespetatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoen zerrenda
San Pietro in Vincoli

**San Pietro in Vincoli basilika** (, baita ere **San Pedro ad víncula** ('San Pedro kateatuta') deitua, Erromako basilika da. Oso ezaguna da batez ere barruan Michelangeloren *Moises* erakusten duelako.. Hiriburuaren erdialdeko Monti *rionean* kokaturik dago.

## Historia 
Basilika V. mendearen erdialdean eraikia izan zen. Hasierako helbura barruan San Pedroren erlikiak grdetzea zen, hau da, Jerusalemen apostolua lotzeko erabili izan zitezkeen kateak gordetzeko. Hortik dator elizaren aurreko izena: **San Pedro ad víncula**. Kondairaren arabera, Eudoxia enperatrizak, Valentiniano III.a enperadorearen emazteak, kate horiek opari gisa Leon I.a aita santuari eskaini zizkion. aita santuak kate horiek Erromako Tulianum espetxean San Pedrokoak ere omen zirenak gordetzen zirenekin konparatu zituenean, biak mirakuluz lotu egin ziren. Kateak, gaur egun, elizan dagoen erlikia ontzi batean gordetzen dira, aldare nagusian.
thumb|ezkerrera|105px|San Pedroren kateak.
Mendez mende elizak aldaketa handiak ezagutu zituen, besteak beste, Adrian I.a aita santuaren konponketak, Sixto IV.a eta Julio II.aren berreraikitzeak. Aurreko eliz ataria 1475an eraiki zen eta Baccio Pontelliri egozten zaio. Klaustroa, 1493tik 1503ra egina, Giuliano da Sangallorena da. 
thumb|250px|eskuinera|Basilikaren planta.

## Barrualdea 
Basilikaren barrualdean bi habearteko planta ikus daiteke, hiru absidekin zutabeez zatituta. Zutabeak Doriar ordenaren estilokoak dira. Habearteak gurutze gangaz bukatuak dira. Erdiko habearteak, bestetik, XVIII. mendeko sapai panelatua erakusten du non Giovanni Battista Parodiren freskoak ikus daitezkeen. Margo horietan kateen mirakulua erakusten da.

### Julio II.aren hilobia eta Moises 
Dena dela, elizaren obra nagusia Michelangeloren *Moises* da. Michelangelok Julio II.a aita santuaren hilobirako egin zuen eskultura. Artistaren eskultura garrantzitsuenetariko bat da hau. Hasieran proiektua San Petri basilikan kokatu behar zen baina azkenean, Julio II.a hil eta gero, hilobia txikiago zen San Pietro in Vincoli elizan jarri zen, Eskilino zonaldean. Della Rovere familia, bestetik, eliz horren mezenas izan ziren eta aita santua bera kargo hori jaso baino lehen hango titularra izan zen. Guztiarekin, Julio II.aren gorpua ez dago hilobi eta eliza honetan, San Petri basilikan baizik.

### Elizako beste arte-lanak 
Hauek dira basilikan ikus daitezkeen beste obrak:
* Guercinoren *Santa Augustina* eta *Santa Margarita*.
* Domenichinok diseinatutako Girolamo Agucchi kardinalari eskainitako monumentua.
* Domenichinoren *San Pedroren askatasuna* freskoa (1604).
* Andrea Bregnoren Nikolas Kusakoaren hilobia (1464).
* Antonio del Pollaiuolo margolari eta eskultorearen hilobia.
* Giulio Clovio margolariaren hilobia.
[thumb|220px|[Michelangeloren *Moises*en eskultura basilika barruan.]]

## Bibliografia 
* Federico Gizzi, *Le chiese medievali di Roma*, Newton Compton, Rome, 1998.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Moises*, Michelangeloren eskultura.

## Kanpo estekak 
* :San Pietro in Vincoli.
* :Informazio turistikoa.
San Sebastian eliza (Jatsu)

**San Sebastian eliza** Jatsun, Lapurdin, dagoen XIII. mendeko eliza bat da. 2007ko azaroaren 15ean monumentu historiko izendatu zuten.

## Ezaugarriak 
XIII. mendeko kapera soil hau handitze eta zabaltze lanak izan zituen XVII. mendean zehar, izatez, atari lana egingo zuen kanpandorrea eta barrualdeko bi harmaila eraiki baitzizkioten. XVII. mendean egindako dekorazio lanek segida izan zuten XVIII. mendean, eta horrela, nabearen sabaiko margolanak (1732) eta korukoak (1752) egin zituzten orduantxe egin zituzten. XIX. mendean sakristia eraiki zuten, kanpandorrea altxa zuten eta koruari bitrinak jarri zizkioten. Eraikinak kanpandorre-atari bat du eta horren azpian laukizuzen formako nabea hasten da. Nabearen hiru aldeetako bakoitzean egurrezko bi harmaila daude. Sabaia hostotzez eta arabesko motiboez margotua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Bulgariako Printzerria

**Bulgariako Printzerria** () hego-ekialdeko Europako entitate autonomoa izan zen, Otomandar Inperioaren mendekoa *de iure*, baina *de facto* independentzia izan zuena. 1878ko Berlingo Itunean adostutakoaren arabera sortu zen, Errusia-Turkia Gerraren ostean. 1885ean,  Ekialdeko Rumeliarekin elkartu zen, eta 1908an, Bulgariak independentzia adierazi zuen, Bulgariako Erresuma eratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bastidako udaletxea

**Bastidako udaletxea** Arabako Errioxako kuadrillako Bastida udalerrian dagoen Udalaren egoitza da. Alde zaharrean dago, Bakearen enparatzako 1. zenbakian. Ezkerraldean Salazar jauregia du, gaur egun Kultur Etxea dena.

## Historia 
XVIII mendean eraiki zen eta barroko berantiarreko estiloa du.

## Ezaugarriak 
Enparantzara ematen du aurrealde nagusiak eta apaingarri ugari ditu. Atarian puntu erdiko hiru arku ditu eta arku bakoitza hiru arkibolta finez apaindurik dago. Lehenengo solairuan puntu erdiko arkuak dituzten hiru balkoi daude, eta sabaian eraikin guztia inguratzen duen balkoia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Argantzon)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** () Argantzonen dagoen eliza nagusia da.

## Historia 
XIV eta XV mendeen artean eraiki zuten eta hurrengo mendeetan hainbat aldiz berriztu. Koroa eta erretaula XVI. mendekoak ditu eta Gordejuela familiaren panteoia ere XVI. mendekoa da.

## Ezaugarriak 
Gotiko berantiarreko eliza da eta dorrea barrokoa du. Bi atari ditu, bata plazatik sartzekoa, XV. mendekoa, eta bestea, dorrearen ondoan dagoena, askoz berriagoa.

Barnealdean habearte bakarra du, lau zatitan banaturik eta bobeda dotoreak gainean. Albo banatan hainbat kapera daude. Erretaula handia eta ederra da, 1535 urtean ezarritakoa eta Pizkundeko estiloan egina: Gaspar de Tordesillasen eskolakoa dirudi.
Fitxategi:La Puebla de Arganzon - Nuestra Señora de la Asuncion 02.jpg|Plazako ataria
Fitxategi:La Puebla de Arganzón - Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción 03.jpg|Kaleko ataria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bisita birtuala
Muntaga

thumb|eskuinera|Altzairuzko muntangak
**Muntaga** bastidore edo egitura bateko elementu bertikala da, indargarri edo euskarri-lanak egiten dituena; bereziki ate eta leihoetako bastidore eta markoetako bi elementu bertikaletako bakoitza. Gainera, ingeniaritzan edo arkitekturan pilastra edo zutabe moduan erabilitako piezei muntanga diete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rheinübung operazioa

thumb|Rheinübung operazioa.
**Rheinübung operazioa** 1941. urteko maiatzaren 16an hasi eta maiatzaren 19an martxan jarri zen operazioa izan zen. Alemania naziak martxan jarritako operazioa zen, helburu gisa aliatuen merkataritzarako itsasontzien bideak etetea zuena. Operazioan Bismarck eta Prinz Eugen gerraontziek parte hartu zuten, hainbat destruktore eta bestelako itsasontziek lagunduta.

## Operazioaren bukaera 
Rheinübung operazioaren amaiera Royal Navyko 6 korazatu, 15 kruzero eta 21 destruktorek Bismarck ontzia urperatu zutenean, 1941. urteko maiatzaren 27an izan zen.

## Royal Navyaren mendekua 
Royal Navyak Bismarck eta Prinz Eugen gerraontziak suntsitzeko presazko agindua eman zuen, ontzi hauek lehenago Hood gerraontzi ingelesa hondoratu baitzuten Danimarkako itsasarteko guduan. Hood ontziaren tripulazioan zeuden 1419 gizonak hil ziren.

## Ikus, gainera 
* Bismarck korazatua
* Bigarren mundu gerra
* Royal Navy
* Danimarkako itsasarteko gudua

## Kanpo estekak
Horace François Bastien Sébastiani de La Porta

eskuinera|thumb|104x104px|Frantziako Inperioaren kondea
**Horace François Bastien Sébastiani de La Porta** ( ; 1771ko azaroaren 11 &ndash; 1851ko uztailaren 20a) frantziar soldadu, diplomatiko eta politikaria izan zen. Nabigazio ministroa, Kanpo Arazoetako ministroa eta Estatuko Ministroa izan zen, Uztaileko monarkian.

Frantziako Iraultzaren Armadako kide izan zenean, Sébastiani Napoleon Bonaparteren aldekoa bilakatu zen. Sébastiani Frantziako kontsulatuaren mandataria izan zen Levanten, bereziki Otomandar Egipto berreskuratzeko planak idaztziz eta, gero, Inperioko enbaxadorea izan zen Ate Gorenera. Azken kargu horretan, Frantziako eragina areagotu eta Danubiar printzerrietan errusiarren aldeko ekintzak markatu zituen, 1806-1812ko gerra suspertuz. 1807an Sébastiani Konstantinoplako defentsa antolatu zuen Dardaneloen Operazioan zehar. Erretiratuta britainiarren presioagatik Selim III.a kargutik kendu ostean, Gerra Penintsularrean zerbitzatu zuen eta Alhambran bizi izan zen, arrakastarik izan ez zuen Errusiako inbasioan parte hartu zuen, eta Xanpainako eskualdea defendatu zuen Seigarren Koalizioaren aurka.

Sébastiani-k Borboien berrezarkuntza aitortu zuen, baina Napoleonekin bat egin zuen Ehun Egunetan, lehen aldiz 1815. urtean Ganberarako hautatua izan zenean. Luis XVIII.a-ren itzuleraren ondoren denbora gutxirako erbesteratu zen, baina 1819. urtean berriz ere diputatu gisa onartu zuten, Ezkerreko fakzioareikin eseriz, liberal politika liberalari laguntzeko, eta Jean-Baptiste de Villèle Kabinetearekin gatazkan sartuz. Uztaileko Iraultzaren ondoren, Luis Filipe babestua zuen. Sébastiani Kanpo Arazoetako ministroa izanik Frantziak Belgikako Iraultzan parte hartzea, Azaroaren altxamendua zigortzea, Ameriketako Estatu Batuetako merkataritza gatazkaren konponbide polemikoa eta Anconaren frantses okupazioa gertatu ziren. Ondorengo urteetan, Frantziako Gobernuko zerbitzura joan zen enbaxadore gisa.

Bere alabaren (Francoise, Praslingo dukesa) 1847ko hilketak 1848ko Iraultza zeharka eragin zuen.

## Kanpo estekak
Miliana

**Miliana** () Aïn Defla probintziako herria da, ipar-mendebaldeko Aljerian dagoena. Hiriburutik 119 kilometrotara kokaturik, erromatarren garaian Zukabar edo Sugabarri izeneko kolonia bertan zegoen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mardin

**Mardin** (, , arabieraz/otomandar turkieraz: ) izen bereko probintziako hiriburua da, hego-ekialdeko Turkian eta Turkiar Kurdistanen dagoena. Tigris ondoan kokaturik, bere alde zaharreko artukidar arkitektura ospetsua da

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rabigh

**Rabigh** () Mekako eskualdeko hiria da, Saudi Arabiako mendebaldeko kostaldean dagoena. Islamaren leku historikoa, egun bertan KAEC King Abdullah Economic City eraikitzen ari dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeila

**Zeila** (, ) Awdal eskualdeko hiria da, Somalilandian dagoena. Issa eta gadabuursi somaliar klanen hiria, Ifa Sultanerriko hiriburua eta bere ondorengoa zen Adal Sultanerriko hiri nagusienetariko bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilwa Kisiwani

**Kilwa Kisiwani** Indiako ozeanoko uharte batean dagoen komunitatea da, Tanzaniako hegoaldeko kostaldearen parean. XIII. eta XV. mendeen artean eskualdea kontrolatu zuen Kilwa Sultanerriko hiriburua izan zen. UNESCOk gertuko Songo Mnararekin batera Gizateriaren ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feodosia

**Feodosia** (, *Feodosiya*; , *Feodosiia*; Krimeako tatareraz eta ) edo **Teodosia** () Krimeako portu eta hiria da, Itsaso Beltzaren kostaldean dagoena. Feodosia izen bereko udalerriko hiri burua da. XIII. mendean Genovako Errepublikak Urrezko Hordari erosi eta Kaffa (ligurieraz: *Cafà*) deitu zion. 1475ean otomandarren eskuetara pasa zen.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alanya

**Alanya** (,  ahoskatua) Antalya probintziako hiria da, hegoaldeko Turkian dagoena. Leku estrategikoa, Rûmgo Sultanerriaren garaian bere urrezko aroa bizi zen, noiz Kayqubad I.a sultanak Kızıl Kule dorrea edo bere gaztelua eraiki zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cizre

**Cizre** (,  ahoskatua;  edo '**,  **',  *Gzirā* edo *Gziro*) Şırnak probintziako hiria da, hego-ekialdeko Turkian eta Turkiar Kurdistanen dagoena. Tigris ibaiak inguraturik, bere biztanle gehienak kurduak dira baina badira gutxiengo asiriar inportante bat ere. Gurutzadetan eta abbastarren garaian, **Gazarta** izena zuen eta Mesopotamia Garaia eta Armenia arteko atea izaten zen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Françoise Altarice Rosalba Sebastiani

**Françoise Altarice Rosalba Sebastiani** **(Choiseul-Praslingo dukesa) **(1807ko apirilaren 14a - 1847ko abuztuaren 17a) Frantziako dukesa eta oinordekoa izan zen, hilik aurkitu zutena. Bere senarra, Charles, Praslingo dukea, bere heriotzaren erruduna zela uste izan zen, eta suizidioari ekin zion epaiketaren egun batzuk lehenago 1847ko abuztuaren 24an. 1847an, 1848ko Frantziako Iraultzan lagundu zuten gertaera horiek.

## Biografia 
Bere jaiotza izena **Françoise Altarice Rosalba Sébastiani** zen. Bere ezizena "Fanny" izan zen. Jeanne Antoinette (Franquetot jaio-izena 1778-1807) eta Horace Sébastiani (1771-1851), politikari frantses eta armadako arduradunaren alaba zen. Bere aita bidali zuten Konstantinoplan jaio zen. Ama hil zen bera erditzean. Bere familia oso aberatsa zen, eta aita Korsikako parea izan zen.

Duke eta dukesaren heriotzak eta ondorengo eztabaidak 1848ko Frantziako Iraultzaren hasiera ekarri zuten. Bikotea Luis Filipe I.a erregearen gorteko kideak ziren eta euren eskandaluak sentsazio publikoari gehitu zitzaizkion, erregea eta bere gortea ez ziren fidagarriak edo ohorezkoak. Luis erregea tronua utzi behar izan zuen, eta Ingalaterrara ihes egin zuen, non bizi izan zen bere gainerako bizitza. 

Garai horretan, familia Vaux-le-Vicomte jauregiaren jabea izan zen, eta Parisen ere egoitza izan zuten.

## Erreferentziak
Kataluniaren independentziari buruzko autodeterminazio erreferendum loteslearen legea

**Kataluniaren independentziari buruzko autodeterminazio erreferendum loteslearen legea** () 2017ko urriaren 1ean Katalunian egin zen independentziari buruzko erreferenduma arautzen duen legea da. Legeak arautzen ditu erreferendumaren egitea, horrek emaitzaren arabera izango dituen ondorioak eta Kataluniako Hautes-Sindikaturaren eraketa. Legearen arabera, "Kataluniako herria subjektu politiko burujabea da eta, izaera horrekin, bere egoera politikoa libre eta demokratikoki erabakitzeko eskubidea du". Katalan herriaren burujabetzaren ordezkaria Kataluniako Parlamentua dela esaten du. 2017ko irailaren 6an onetsi zen, eztabaida parlamentario handi baten ostean.

## Egitura 
* Hitzaurrea
* I. ATALA. Legearen xedea
* II. ATALA. Kataluniaren eta bere Parlamentuaren subiranotasunari buruzkoa
* III. ATALA. Autodeterminazio erreferendumari buruzkoa
* IV. ATALA. Erreferendumaren data eta deialdiari buruzkoa
* V. ATALA. Hauteskunde kanpainari buruzkoa
* VI. ATALA. Erreferendumaren bermeei buruzkoa
* VII. ATALA. Hauteskunde administrazioari buruzkoa
* VIII. ATALA. Kontsultak, kexak eta helegiteak
* Xedapen gehigarriak
* Azken xedapenak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma
* Kataluniako prozesu independentista
* Kataluniaren independentziari buruzko galdeketak

## Kanpo estekak 
* Llei del referèndum d'autodeterminació 
* Law on the Referendum on Self-determination
Friedrich Reinhold Kreutzwald

**Friedrich Reinhold Kreutzwald** (Kadrina, 1803ko abenduaren 26a - Tartu, 1882ko abuztuaren 25a) estoniar mediku eta idazlea izan zen. Estoniako ipuin, poema eta kantu tradizionalak bildu zituen. Berebiziko garrantzia izan zuen Estoniako literaturaren garapenean bere *Kalevipoeg* (1857-1861, ) poema epikoaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irma urakana

**Irma urakana** (National Hurricane Centerren izendapena: **11-L**) Leeward Uharteak, Puerto Rico, Kuba eta Florida mehatxupean dituen zikloi tropikal bat da. 2005eko Wilma urakana pasa zenetik izandako Atlantikoko urakanik indartsuena da, haize abiadura egonkorrari dagokionez; Dean urakana 2007an igaro zenetik intentsuena da presio atmosferikoa kontuan izan da; intentsitate horretako lehen urakana da lurra ukitzen Felix urakanak kostaldea jo zuenetik. Erregistroa dagoenetik Leeward uharteak kolpatzen dituen 5 kategoriako lehen urakana da. Cabo Verde urakan tipikoa, abuztuaren 30ean hasi zen garatzen Cabo Verde aurrean, bi egun lehenago Afrikako kostatik etorritako uhin tropikal batetik. 2017ko Atlantikoko urakanen sasoian izendatutako zazpigarren ekaitza eta laugarren urakana da.

24 ordutan 2. kategoriako urakan batean bilakatu zen, laster 3. kategoriara igaroz. Hala ere, denbora tarte batez egoera aldakorrean izan zen. Irailaren 4an 5. kategoriako urakan batean bilakatu zen, 300 kilometro orduko abiadura zuten haizeekin.

## Kanpo estekak
Cabo Verde urakan

thumb|250px|Cabo Verde hurakanen ibilbideak
**Cabo Verde urakana** Ozeano Atlantikoan latitude baxuetan sortzen den zikloi tropikal mota da. Mendebaldeko Afrikan, Cabo Verdeik gertu igarotzen diren uhin tropikaletatik abiatuz. Urakan-denboraldi bakoitzean bi Cabo Verde urakan egon ohi dira, normalki handienak eta indartsuenak, ozeanoan denbora eta espazio asko egoten direlako lur lehorrik ukitu gabe. Cabo Verde urakanek sortzen dituzten ekaitzak handiak izaten dira eta, askok, errekorrak ezartzen dituzte.

Cabo Verde urakan batzuk itsasoan zehar mugitzen dira, baina badira beste batzuk Karibe itsasoa edo Mexikoko golkoa ukitzen dutenak, eta Karibeko herrialdeak, Erdialdeko Amerika, Mexiko, Bermuda edo Ameriketako Estatu Batuak erasotzen dituzte. Bakar batzuk Kanadaraino iritsi izan dira.

## Ibilbideak 

File:Joan_1988_track.png|Joan 1988
File:Emily_2005_track.png|Emily 2005
File:Georges_1998_track.png|Georges 1998
File:Gloria_1985_track.png|Gloria 1985
File:Igor_2010_track.png|Igor 2010
File:Gaston_2016_track.png|Gaston 2016

## Kanpo estekak
Podgoricako Erloju-dorrea

**Podgoricako Erloju-dorrea** (montenegroeraz / , *Sahat kula*; ) Podgorican, Montenegroko hiriburuan, Bigarren Mundu Gerraren ondoren zutik iraun zuten Otomandar Inperioaren monumentu bakarrenetariko bat da; gerra horretan hiria erabat txikitu zuten. Nahiz eta oso hiri zaharra izan, dorre hau da antzinako eraikin bakarra. Adzi-paša Osmanagic-ek 1667an eraiki; Osmanagicek Podgoricaren hiritar aberatsa zen. Erlojua Italiatik eraman zuten.

## Ezaugarriak 
Eraikuntza isolatua da eta 19 metro ditu. Gaur egungo erlojuaren mekanismoa 1890ean egin zen, Italiako Bassano del Grappa, Pietro Colbachini-ren galdategian. Dorrearen puntan metalezko gurutze bat jarri zen, Montenegroko kristauen eskuetan gelditu zen unea sinbolizatzeko. Gurutzea Stevan Radović-ek, Lazar Radovićen biloba, egin zuen.

2012ko urtarrilean erlojua berritua izan zen. Dorrea babestuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khamsin

thumb|Khamsinek sortutako hauts-ekaitza.
**Khamsīn** ( '''', "berrogeita hamar") Egipton eta Itsaso Gorrian jotzen duen basamortuko haize lehor, haustun eta gehienetan beroa da. Siroko eta simun haizeen antzekoa, udaberrian berrogeita hamar egunez jotzen du eta hortik datorkio bere izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khambhat

**Khambhat** (; ), edo **Cambay** Gujarateko hiria da. Izen bereko golkoaren ertzean kokaturik, Cambay printzerriko hiriburua izan zen. 2001eko erroldaren arabera, 80.439 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pidurutalagala

**Pidurutalagala** (,  ahoskatua) edo **Pedro mendia** Sri Lankako mendia da, 2.524 metroko altuera duena. Nuwara Eliya hiritik gertu kokatuta, herrialdeko mendirik altuena da. Armadak bere tontorra itxi du, bertan base bat baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adamen mendia

**Adamen mendia** (, **Sri Pada** edo "Sri Paadaya" edo  *Samanalakanda*, eusk. "tximeleta-mendia"; , *Sivanolipatha Malai*; , *Al-Rohun*) Sri Lankako mendi konikoa da, 2243 metroko altuera duena. Bere tontorretik gertu 1,8 metroko haitza dago, non tradizio budistaren arabera Gautama Budaren oinatza, tradizio hinduistaren arabera Shivarena eta islamiar eta kristau tradizioen arabera Adamarena edo Santo Tomasena dagoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ténès

**Ténès** (, *Tinas*; ) Chlef probintziako herria da, ipar-mendebaldeko Aljerian dagoena. Hiriburutik 200 kilometrotara kokaturik, erromatarren garaian Cartennas koloniaren kokalekua zen. 2000. urtean 35.000 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylhet

**Sylhet** (sylheteraz: সিলট, *Silôţ*, ) Bangladeshko ipar-ekialdeko hiria da, Surma ibaiaren ertzean dagoena. Sylhet bibhagaren hiriburua da. 2011n 479.837 biztanle zituen. Herrialdeko hiriburu espiritual eta kulturaletako bat da, eta bertako dargahek milaka erromes erakartzen dituzte urtero.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala, scc.gov.bd
Redfoo

**Stefan Kendal Gordy**, **Redfoo** bezala ezaguna (1975eko irailaren 3a), estatubatuar DJa, abeslaria eta rapperra da. 2006an LMFAO taldea sortu zuen. *Party Rock Anthem* eta *Sexy and I Know It* abestiak argitaratu ditu. 2014an *New Thang* bakarkako singlea argitaratu zuen.
Selouane

**Selouane** (; *Seřwan*;  edo ; ) Nador probintzian dagoen herria da, Marokoko Ekialdeko eskualdean dagoena. 2014ko zentsuaren arabera 21.570 biztanle zituen.

XVII. mendeko alkazaba ditu non Rifeko Gerran Annualgo hondamenditik ihesi zuten espainiar soldaduak babestu ziren. 1921eko abuztuaren 2an errenditu eta gero, 500 erailak izan ziren.

## Demografia 

ImageSize = width:220 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:15000 till:25000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:15000 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1994 color:gray1 width:1 
   from:15000 till:18334 width:15 text:18334 textcolor:red  fontsize:9px
  bar:2004 color:gray1 width:1 
   from:15000 till:24877 width:15  text:24877 textcolor:red  fontsize:9px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Mariaren Erreginaren eliza (Soraluze)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Soraluzen dagoen eliza nagusia da.

## Historia 
Elizaren aurreneko aipamena XIII. mendekoa bada ere gaur egungo eraikina XVI. mendearen erdialdekoa da. Oin lauki zuzena duen tenplua da. Jatorriz habearte bakarra zuen, baina gero beste bi erantsi zitzaizkion..

Erretaula neoklasikoa du, Ventura Rodriguezek diseinatua.

## Eliz ataria 
Elizaren elementu aipagarrienetako bat elizaren ataria da, 1666 urtean eraikia. Debako Antonio de Aziondok diseinatu eta Pedro de Aldazabalek egindakoa. 1980. hamarkadan berriztu zen. Bere egitura euskal arte herrikoiaren zurezko tailuen multzo ederrenetako bat da eta horregatik monumentu historiko-artistikorako kalifikazioa eta proposamena merezi izan du.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Soraluze - Iglesia de Santa María la Real 101.jpg|Kanpoaldea atzean.
Fitxategi:Soraluze - Iglesia de Santa María la Real 24.JPG|Aterpea.
Fitxategi:Soraluze - Iglesia de Santa María la Real 28.JPG|Habearteko ganga.
Fitxategi:Soraluze - Iglesia de Santa María la Real 29.JPG|Korua.
Fitxategi:Soraluze - Iglesia de Santa María la Real 31.JPG|Erretaula neoklasikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lapeyre etxea

**Lapeyre etxea** Baionako Coursic karrikako 7. zenbakian dagoen XVI. mendeko etxea da. Monumentu historiko izendatu zuten 2006ko abenduaren 28n.

## Ezaugarriak 
Egurrezko egitura duen etxea hau (behealdean, eraikin osoaren egurrezko zutarriak eusten dituzten harrizko pilareak ditu) kanalera ematen zuen biltegi bat zen (gaur egungo Gapalerie karrikara, 1623an berdindu zena). Posible zen etxearen behealdera barkuz sartzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Lerkendal Stadion

**Lerkendal Stadion**, Norvegiako Trondheim hirian dagoen futbol estadio bat da. Rosenborg BK futbol taldearen jokalekua da. 1947ko abuztuaren 10ean inauguratu zen eta 21.405 ikusleentzako edukiera du.

## Kanpo estekak
Krestovsky Stadium

**Krestovsky Stadium**, Errusiako San Petersburgo hirian dagoen futbol estadio bat da. FC Zenit San Petersburgo taldearen jokalekua da. 2017ko apirilaren 22an inauguratu zen eta 68.134 ikusleentzako edukiera du.

2018ko Munduko Futbol Txapelketaren jokalekuetako bat izan zen.

## Kanpo estekak
James J. Braddock

**James Walter "Cinderella Man" Braddock** (1905eko ekainaren 8a, New York &ndash; 1974ko azaroaren 29a, North Bergen, New Jersey) estatubatuar boxeolari profesional bat izan zen, 1935-1937 artean munduko pisu astunen txapelduna.

Hasiera batean James J. Braddock izenpean borrokatu arren, **Cinderella Man** ("Mari Errauskin Gizona") ezizena jaso zuen, aurrez faboritoa jotzen ez zuten borrokak irabazteko zuen gaitasuna zela eta.

## Zinema 
*Cinderella Man* (2005) filmean Russell Crowe aktoreak antzeztu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Billy Idol

**William Michael Albert Broad**, ezagunagoa **Billy Idol** ezizenez (1955eko azaroaren 30a, Stanmore, Middlesex) ingeles rock musikari eta aktore bat da. 1970eko hamarkadan Generation X punk taldeko kide izateagatik ezagun bilakatu zen, ondoren barkarkako ibilbideari ekiteko.

## Diskografia 
### Diskoak 
* ''Don't Stop* (EP) (1981) #71 EU
* *Billy Idol* (1982) #45 EU
* *Rebel Yell* (1984) #6 EU, #36 RU
* *Vital Idol* (RU) (1985) #7 RU
* *Whiplash Smile* (1986) #6 EU, #8 RU
* *Vital Idol* (EU) (1987) #10 EU
* *Idol Songs: 11 of the Best* (1988) #2 RU
* *Charmed Life* (1990) #11 EU, #15 RU
* *Cyberpunk* (1993) #48 EU, #20 RU
* *Rebel Yell: Expanded* (1999)
* *Greatest Hits* (2001) #74 RU
* *VH1 Storytellers* (2002)
* *Devil's Playground* (2005) #46 EU
* *Happy Holidays* (2006)
* *The Very Best of Billy Idol: Idolize Yourself* (2008) #38 EU
* *Kings & Queens of the Underground'' (2014)

### Singleak 
* "Dancing With Myself" (80/1981)
* "Mony Mony" (9/1981)
* "Hot in the City" (8/1982)
* "White Wedding" (101982)
* "White Wedding (re-release)" (9/1983 - IDOL 1)
* "Rebel Yell" (1/1984 - IDOL 2)
* "Eyes Without a Face"(6/1984 - IDOL 3)
* "Flesh for Fantasy" (9/1984 - IDOL 4)
* "White Wedding (Vital Idol re-release)" (6/1985 - IDOL 5)
* "Rebel Yell (re-release)" (9/1985 - IDOL 6)
* "To Be a Lover" (9/1986 - IDOL 8)
* "Don't Need a Gun" (2/1987 - IDOL 9)
* "Sweet Sixteen" (5/1987 - IDOL 10
* "Mony Mony (Live)" (10/1987 - IDOL 11)
* "Hot in the City (Remix)" (1/1988 - IDOL 12)
* "Catch My Fall" (8/1988 - IDOL 13)
* "L.A. Woman" (8/1990 - IDOL 15)
* "Prodigal Blues" (1990 - IDOL 16)
* "Shock to the System" (1993)
* "Heroin" (1993)
* "Speed" (1994)
* "Grand Theft Auto" (2000)
* "Scream" (2005)
* "John Wayne" (2008)

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Max Baer

**Maximilian Adelbert "Max" Baer** (Omaha, Nebraska, 1909ko otsailaren 11 &ndash; Hollywood, Kalifornia, 1959ko azaroaren 21a) estatubatuar boxeolari profesional bat izan zen. 1934-1935 artean munduko pisu astunetako txapelduna izan zen. Max Baer Jr. aktorearen aita zen.

Garaiko boxeolari onenen aurka borrokatu zen, tartean Max Schmeling, Primo Carnera, Joe Louis eta James J. Braddock, bai eta Paulino Uzkudun euskaldunarekin ere.
Izar berde (astronomia)

thumb|eskuinera|100px|Antares (gorria) eta bere alboko Antares B izarra
**Izar berdea**, astronomian, ilusio optiko baten bidez berdea dirudien izar zuri edo urdin bat da. Jatorriz ez dago berezko izar berderik, izarren koloreak gorputz beltz erradiazioaren araberakoak baidira, inoiz ez berdeak. Halere, zenbait behatzaileen begietara berdeak diruditen izarrak badaude, Hau maiz, objektu gorriak ilusio optikoaren bidez berdexkak agertzearen ondorioa da. Adibidez, Antares izar gorriak, bere inguruko zenbait izar berdexkak agertarazten ditu.

## Kanpo estekak 
* Zer dela eta ez dago izar berderik?, Phil Plait
Kataluniar Errepublikaren iragankortasun juridikoa eta sortzearen legea

thumb|250px|Kataluniar Errepublikaren iragankortasun juridikoa eta sortzearen legearen prozesu konstituziogilea.
**Errepublikaren iragankortasun juridikoa eta sortzearen legea**, , baita **Kataluniar erregimen juridikoaren legea** (*Llei de règim jurídic català*) izenez ezaguna ere, Katalunia estatu independientea bilakatzeko trantsizio prozesuan zehar, segurtasun juridikoa eta administrazioen ordezkatze ordenatua eta zerbitzu publikoen jarraipena bermatzea helburu duen legearen izendapena da.

Lege honen 1. artikuluaren arabera, «Kataluniak zuzenbidezko Errepublika demokratiko eta sozial bat osatuko du».

2016ko abenduaren 29an agiriaren zirriborroa argitaratu zen, eta 2017ko abuztuaren 28an Kataluniako Parlamentuan aurkeztu. 2017ko irailaren 8an Kataluniako Parlamentuan bozkatua eta onartua izan zen, eta 2017ko urriaren 1eko Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduman baiezkoak irabaziz gero indarrean jarriko zen.

## Egitura 
Egitura hitzaurre bat eta bederatzi epigrafeetan egituratua dago:
* I Titulua: Xedapen orokorrak, lurraldetasuna eta herrialdetasuna
* II Titulua: Antolamendu eta eta administrazio segidak
* III Titulua: Eskubideak eta betebeharrak
* IV Titulua: Erakunde sistema
* V Titulua: Lege boterea eta justizia administrazioa
* VI Titulua: Finantzak
* VII Titulua: Prozesu konstituziogilea
* Amaierako xedapenak

## Kanpo estekak 
* Llei de transitorietat jurídica i fundacional de la República 
* Law on Juridical Transition
Nikolas erregearen jauregia

**Nikolas erregearen jauregia** Cetinjen (Montenegro), dago. Jauregia 50 urtetan errege-familiaren egoitza izan zen. Obraren arkitektoa Dragislav Jakotić izan zen eta 1863tik 1867ra eraiki zen.

## Historia 
Errege familiarentzako egoitza bezala eraikia, monarkia amaitu zenean (1918), jauregia museoa bihurtu zen, 1926an. 1980an Montenegroko Museo Nazionalaren parte izedatua izan zen.

## Ezaugarriak 
Jauregiaren estiloa Cetinje-ren arkitektura tradizionala imitatzen du, ezaugarri neoklasizitekin batera. Barrualdea gehien batea Art Nouveauren ezaugarriak erakusten ditu, historizismoaren estiloarekin nahastuta. Jauregia lorategiez inguratuta dago; lorategiak 1870ean eraiki ziren eta 1971an berrituak. Loreak aparte pinuak dira zuhaitz nagusiak. Lorategiaren atzealdean beste etxe bat dago, bere garaian gonbidatuentzat erabilia izan zena. Haren inguruan zedroak ikus daitezke. 

## Erreferentziak
Fraide-bizar

**Fraide-bizar** (*Usnea barbata*) Parmeliaceae familiako auka da, landareen bizkarroi bizi izaten dena. Zuhaitzen adarretan eta sortzen da, eta bizar edo hari moduko luzakin mataza batzuk izaten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zurbizar

**Zurbizar** (*Usnea*) Parmeliaceae familiako liken genero bat da, normalean zuhaitz adarretatik zintzilik hazten dena, ile gris edo berdexka itxuratuz. Usnea, itxuraz, Tillandsia usneoides-en oso antzekoa da, jatorriz Amerikakoa, baina inolako loturarik ez duena.

Usnea mundu osoko baso trinkoetan hazten da. Liken guztiak bezala, onddo baten (Ascolichen generokoa) eta alga baten arteko sinbiosia da.

1947ko Józef Motykaren monografian 451 espezie bereizten dira. Kategorizazio taxonomikoa oraindik ez dago argi. Finlandian aitortutako espezieen kopuruak behera egin du arrazoi horrengatik: 1951n 34 ziren, 1963an 25 eta 2000. urtean 12. Hala ere, 600 espezie baino gehiago daude oraindik, eta Parmeliaceae generoko generorik handiena da. (Erref. Wirtz, N. et al 2006.)

Usnea oso sentikorra da airearen kutsadurarekiko, bereziki sufre dioxidoa. Egoera txarrean oso gutxi hazten dira, milimetro gutxi baino ez guztira, bizirik irautea lortzen badute. Airea garbi dagoenean, 10-20 cm haz daiteke.

Usnea herri-medikuntzan erabili izan da gutxienez milurteko batez. Espezie askoren azido usnikoa (C18H16O7) antibiotiko indartsua dela uste da. Horrek, likenaren egitura filamentosoarekin konbinatuta, esan nahi du Usnea zauriak tratatzeko erabil daitekeela material antzu edo antibiotiko modernorik aurkitzen ez bada.

## Espezie hautatuak 
## Kanpo estekak
Montenegroko Museo Nazionala

**Montenegroko Museo Nazionala** (**Narodni muzej Crne Gore**) 1896an sortutako erakundea da. Montenegroko museo nagusia da.

## Egitura 
Museoak bost sail ditu:
* Montenegroko Museo Historikoa
* Montenegroko Museo Etnografikoa
* Montenegroko Arte Museoa
* Nikolas erregearen Museoa (Nikolas erregearen jauregia)
* Biljarda (Petar II. Montenegrokoaren Museoa)

## Erakusketa 
Ziur aski museoaren elementu ezagunena *Oktoih Prvoglasnik*, XV. mendeko liburua. Garrantzitsua da baita ere Filermosko Andre Mariaren ikonoa; ikono hau Gurutzadetatik Maltako Ordenaren eskuetan zegoen. Maltako San Joan katedralan zegoen, Vallettan, baina 1798an ordena handik frantsesek kanporatuta izan zenean, Ferdinand von Hompesch zu Bolheim Maisu Handiak berarekin eraman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Montenegroko Museo Nazionalaren webgune ofiziala.
* Njegoskij|org :: "The Montenegrin Ministry of Culture publishes the electronic edition of its 2007 National Museum Guidebook"
Grande Armée

***Grande Armée*** ( ahoskatua; eusk: «Armada Handia») edo **Frantziar Armada Inperiala** Napoleondar Gerretan Napoleon Bonapartek zuen armada izan zen. Izena Napoleon berak jarri zuen Boulogne-sur-Merren Ingalaterra inbaditzeko bildu zituen gudarosteak izendatzeko, baina Trafalgarko guduan jazotako porrota eta gero ezin izan zuen kanala zeharkatu eta Rhin aldera mugitu zuen austro-errusiar armada gelditzeko.

Hasieran, mariskal batek zuzendutako sei gorputz zituen baina epeka epeka hasi eta 1812an, Errusiako frantziar inbasioaren hasieran, 680.000 lagun zituen (300.000 frantziar, belgikar eta nederlandar, 95.000 poloniar, 35.000 austriar, 30.000 italiar, 24.000 bavariar, 20.000 saxoniar, 20.000 prusiar, 17.000 westfaliar, 15.000 suitzar, 9.800 daniar eta norvegiar, 4.000 portugaldar eta 3.500 kroaziar). Errusiatik 120.000 lagun besterik ez ziren itzuli.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jack Sharkey

**Jack Sharkey**, jaiotzez izenez **Joseph Paul Zukauskas**, lituanieraz * Juozas Povilas Žukauskas* (1902ko urriaren 26a, Binghamton, New Yorkeko estatua &ndash; 1994ko abuztuaren 17a, Beverly, Massachusetts) estatubatuar boxeolari profesional bat izan zen.

1932ko ekainaren 21etik 1933ko ekainaren 29ra munduko pisu astunen txapelduna izan zen.
Ortzi (argipena)

**Ortzi** izenak adiera hauek ditu:

* **Zeru** hitzaren sinonimoa
* **Urtzi** edo **Ortzi**, euskal mitologiako pertsonaia.
* **Francisco Letamendia**, politikaria eta irakaslearen izengoitia.
* Ortzi, Nafarroan 80ko hamarkadan sortutako folk musika taldea.
Mambo

**Mambo**a musika genero eta dantza estilo bat da, jatorriz Kuban 1940ko hamarkadan garatua. *Mambo* hitzak, beste afro-amerikar jatorriko musika izen batzuek bezala (conga, milonga, bomba, tumba, sanba, semba, bamba, bamboula, tambo, tango, cumbé, cumbia eta candombe) Afrikar jatorria adierazten du, batez ere Kongoko Niger-Kongo hizkuntzetako maiztasun handiko *mb*, *ng* eta *nd* soinu konbinazioak direla eta. Swahiliz *mambo* hitzak "gauzak" esan nahi du. *Oxford Online Dictionary* hiztegian jasota dagoenez, *mambo*a Haitiko kreoleraz «vuduko apaiz emakumea» da.

Antonio Arcañoren "Arcaño y sus Maravillas" orkestrak idatzi zuen lehen aldiz hitza, Danzón baten sekzioa aipatzeko. 1910ean José Urfék montuno bat gehitu zion bere *El Bombín de Barretto* kantari. Inprobisazio moduko bat zen, *danzón* bati sarrera emateko erabiltzen zena. 1930eko hamarkadan Arcañoren taldeko musikariek *vamos a mambear* («mambea dezagun») zioten *montuno* mota horren amaierako inprobisazioari buruz hitz egiteko. 1938an Arcañoren cellista Orestes Lópezek sortu zuen *mambo* izeneko lehen *danzón*a. Son estiloa eta flauta inprobisazioak nahasten zituen.

Antonio Arcañok adierazi zuenez, mamboak honako hau jasotzen zuen: «Mamboa montuno sinkopatu mota bat da, kubatar herriaren xarma, informalitatea eta hitz jarioa duena. Piano-jotzaileak mamboa erasotzen du, flautak hartzen du eta inprobisatzen du, biolinak akorde erritmikoak egiten ditu geldialdi bikoitzekin, baxuak tumbao bat sartzen du, timbaleroak behiaren zintzarria jotzen du, güiroak maraka baten erritmoa jotzen du, tumba beharrezkoa da, tumbao horren baxua ziurtatzen duelako, eta tinbalak indartzen duelako.»

## Mambo musikariak 
## Ikus, gainera
* Mambo (dantza)

## Kanpo estekak
Elizjendearen Adierazpena (Eskozia)

**Elizjendearen Adierazpena** () 1309ko (edo 1310eko) eskoziar agiri bat da, Robert the Bruceri eskoziarren errege izateko herri horretako apezpikuen babesa ematen diona. Agiria ez da ospetsua, baina bere garrantzia du. Bertan, Saint Andrewsen bildutako apezpikuek adierazi zuten 'herriak' Robert the Bruce hautatzen duela errege. Arbroatheko Aldarrikapenarekin batera (1320), erabakigarria izan zen Eskoziaren eta bertako Elizaren ikuspegi politikoa finkatzen, eragin handikoa XVI eta XVII. mendeko erregetza absolutuaren eta presbiterianismoaren (*National Covenant*) arteko gatazka eta eztabaidetan.

## Testuingurua 
[thumb|[St Andrewseko katedralaren aztarnak]]
1296an, Ingalaterrako Eduardo II.ak Eskozia inbaditu zuen, Ingalaterra eskoziarren nagusia zelakoan. 1308an, Roberto the Brucek Comyn leinua azpiratu zuen, eta haien lurraldea, Great Glenetik gertu, suntsitu. Eskoziar buruzagia Saint Andrewsera bildu zen, bertako katedralaren eraikuntza bukatzear zegoela. Batzarra (parlamentua) deitu zuen bertan, ideia berri batzuk bertan azaltzeko.

## Agiria 
Agiriak erakusten ditu 1302an Joan Duns Eskotok William de Lambertonekin izandako eztabaidetatik apezpikuek aterako ondorioak. eta 'herri' horrek Robert the Bruce erregetzat onartzen zuela "erresumako akatsak konpon ditzan, eta zuzendu beharreko gauzak zuzendu". Apezpikuen agintaritza horren bidez, eskoziarren errege horri erresuma esleitzen zitzaion, agiriak zioenez.

Agiriko herriaren ideiak "Erresumako Erkidegoa"ri egiten dio erreferentzia, alegia, eskoziar goi-mailako elizgizon eta jauntxoei. Agiria aita santuari bidali ez ezik, kopiatu eta lurralde osoko elizetan esan zen behin eta berriz. Adierazpen horren bitartez, Robert the Brucek bere gaitasun militar gogorra zilegitasunez jantzi zuen. Horren beharra ere bazuen, aita santuak eskumikatu egin baitzuen, Ingalaterrako Eduardo II.ak horretara bultzatuta.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 

## Ikus, gainera 
* Eskoziar Independentzia Gerrak
* Jakue I.a Estuardo
* Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa

## Kanpo estekak 
* Ingelesera itzulitako jatorrizko testua
Britainiar Armada

**Britainiar Armada** () Erresuma Batuko armada nagusia da. 2017n, 80.000 soldadu erregular (lanaldi osoa) eta 26.500 erreserbista (lanaldi mugatua) zituen.

Egungo armada modernoa 1660an sortu zen, non ingeles armada zuen izena. Egungo izena 1707an bereganatu zuen, Batasun Agiria eta gero. Elisabet II.a Erresuma Batukoa komandanteburua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uso zurien etxea

**Uso zurien etxea** Donibane Lohizuneko Errepliblikaren karrikako 1. bis zenbakian dagoen eraikin historikoa da. Monumentu historiko izendatu zuten 1937ko urtarrilaren 23n. Gaur egun etxearen jaberza pribatua da.

## Ezaugarriak 
Uso zurien etxeak Lapurdiko etxe tradizionalen ezaugarriak ditu. Fatxadan egurrezko atalak ditu. Egurrezko atal horien alboetan harrizko bi horma daude, kontsola forma dutenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Errepublikako Herri Armada

**Errepublikako Herri Armada** () Espainiako Bigarren Errepublikako Lurreko Armadaren izena izan zen, Gerra Zibilaren hasierako miliziak bildu eta berrantolatu zituenean. Guztira 750.000 soldadu inguru izan zituen eta brigada mistotan banaturik zegoen. Brigada mixto bakoitzak, normalean, ez zuen 3.000 soldadu baino gehiago izaten eta lau batailoitan banaturik zegoen. Bere banderapean borrokatu zuten atzerritar boluntarioek Nazioarteko Brigadak osatzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
M'diq

'''M'diq''' (, eusk: 'itsasartea'; , *Thaghmath*; ) Marokoko iparraldeko hiria da, Tanger-Tetuan eskualdean dagoena. 2014an 56.227 biztanle zituen. Espainiar Marokoaren garaian, Rincón izena zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ouazzane

**Ouazzane** edo **Ouezzane** (; ; ) Marokoko iparraldeko hiria da, izen bereko probintzian eta Tanger-Tetuan eskualdean dagoena. 2004an 57.972 biztanle zituen. Sufismoaren hiriburu espiritualetako bat, “Dar Dmana” izenaz ezaguna ere bada. Marokoar juduek bertoko marabuten hilobietara joaten dira erromes, batez ere Amram ben Diwan rabbiarenera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako hesia

**Melillako hesia** () Espainia eta Maroko arteko muga zerraditzen duen hesia da, legez kontrako inmigrazioa eta kontrabando oztopatzea helburua duena.

Melilla eta Ceutako mugak Europar Batasuna afrikar herrialde batekin duen muga bakarrak dira. Lehenengo hesia 1998an eraiki zuten baina poliki-poliki Espainiako itxitura indartu zuen. Beni Ansarkoa da pasabide nagusia, baina Melillak baditu beste hiru muga postu txikiagoak: Farkhana, Mariguari eta txinatar auzoa. 

Etorkinentzako harresi hau igarotzeko hainbat saio egin dituzte, baita zenbait aldiz lortu ere. 2022ko ekainaren 24an, Gurugu mendian zeuden 2.000 migratzailek jo zuten hesira, eta hura zeharkatzeko ahaleginean 37 hildako suertatu ziren haien kontrako errepresioaren ondorioz; hala ere, 500 migratzailek Melillara heltzea lortu zuten.  

## Ikus, gainera 
* Ceutako hesia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Farkhana

**Farkhana** (; ; ) Nador probintzian dagoen herria da, Marokoko Ekialdeko eskualdean dagoena. Tres Forcas lurmuturretik gertu kokaturik, Melillarekin muga egiten du. 2004ko zentsuaren arabera 10.994 biztanle zituen.

## Demografia 

ImageSize = width:220 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:12093
ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1994 color:gray1 width:1 
   from:0 till:9700 width:15 text:9700 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2004 color:gray1 width:1 
   from:0 till:10994 width:15  text:10994 textcolor:red  fontsize:8px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dar El Kebdani

**Dar El Kebdani** (, *Dar El kebdani*; ) Driouch probintzian dagoen herria da, Marokoko Ekialdeko eskualdean dagoena. 2004ko zentsuaren arabera  biztanle zituen. Aït Saïd rifatar leinuaren herriburua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Driouch

**Driouch** (, *Driwec*; ) izen bereko probintzian dagoen herria da, Marokoko Ekialdeko eskualdean dagoena. 2004ko zentsuaren arabera  biztanle zituen. Kert ibaiaren haranean kokaturik, Mauro mendietatik gertu, Al-Hoceima eta Nador arteko errepidean dago.

Rifeko Gerran leku estrategikoa izan zen eta egun espainiar kolonialismoaren aztarnek ikusgai diraute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bni Chiker

**Bni Chiker** edo **Ait Chichar** (, *Ayt Ciker*; ; ) Nador probintzian dagoen herria da, Marokoko Ekialdeko eskualdean dagoena. 2004ko zentsuaren arabera 4.188 biztanle zituen.

## Auzoak 
* Aoulad Zi-Hmed.
* Agbar-Bouligh.
* Aoulad Bu-Ali.
* Imjahdan.
* Imaachen.
* Iboujrafen.
* Iramiyen.
* Krouch-Tiza
* Ms'u-Hmed.
* Sidi 'Alal
* Raounsa.
* Rahouana.
* Tiferuin.

## Herritar ospetsuak 
* Mohammed Chukri (1935-2003) idazlea.
* Najat Vallaud-Belkacem (1977-), frantziar ministroa.

## Kanpo estekak
Temsamane

**Temsamane** (, *Temsaman*; ) Driouch probintzian dagoen nekazal udalerria da, Marokoko Ekialdeko eskualdean dagoena. 2004ko zentsuaren arabera  biztanle zituen. Sidi Driss hondartzatik gertu, Kerouna udalerriburua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak