Mouvement de libération des femmes

***Mouvement de libération des femmes (MLF)*** (euskaraz Emakumeen Askapenerako Mugimendua) Frantziako mugimendu feminista autonomo eta ez-mistoa da, emakumeen gorputzaren autodeterminazio askea aldarrikatzen duena, gizarte patriarkala zalantzan jarriz. ''Women 's Lib* (*Women's Liberation Movement*en edo WLMren laburdura**)** amerikarraren ildotik jaio zen, eta baita 1968ko maiatzeko gertaeren, Frantzian *Planning familial* elkarteak bultzatutako kontrazepzio eta abortatzeko eskubidearen aldeko borroken, zapalkuntza eta misoginia mota ezberdinen aurkako borroka guztien, eta eskubide guztien, moralen, sexualen, juridikoen, ekonomikoen eta sinbolikoen aldarrikapenenen ildotik ere. Militantzia tradizionalaren formak planteatzen ditu: batzar orokorren bidez funtzionatzen du, talde txiki deszentralizatuen bidez, eta parlamentuz kanpoko ekintzak antolatzen ditu, hala nola manifestazioak, eskaerak sortzea eta sinatzea, batzar publikoak egitea, etab.

## Historia 
### Historiografia 
1970eko hamarkadaren amaieratik aurrera, hainbat liburu ageri dira gai honen gainean, gehienak mugimenduko militanteek idatziak: Annie Sugier eta Anne Zelenskyk 1977an (izengoitiz), Naty Garcia Guadillak 1981ean edo Monique Rémyk 1990n. Ikerlariek ere, Claire Duchenek adibidez 1986an, gai horri buruz ere hitz egin zuten.

2010ean, "feministen oroimenari buruz hausnartzeko urte aproposa, batez ere MLFren berrogei urteengatik", argitalpen gehiago egiteko aukera dago: "Artxiboak atera dira tiraderetatik, argitaratu edo sarean jarri dira. Liburu batzuk berridatzi dira. Korronte ezberdinek mahai-inguruak antolatu dituzte. Argazkien, kartelen, lanen erakusketak izan dira; film edo bideoen proiekzioak, jaiak, elkarretaratzeak".

Hala ere, historiaren eskala nazionala da, eta MLFri buruzko ikerketek batez ere Paris eta bere eskualdea hartzen dute. 2012an Christine Bardek feminismoaren bigarren olatuari eskainitako lan bat koordinatu zuen. "Gainikusgarritasun paristar" horretaz jabeturik, azaltzen du "historia egin beharko litzatekeela, feminismo erreala eta hautemandako feminismoa bereiziz — sozialagoa, ez hain burgesa, ez hain paristarra, lehenaren aldean ez hain intelektuala —".

Bere "fundazioaren" historiak arazo historiografiko bat sortzen du batzuetan, baina bere kronologia historialarien eta aktoreen ahozko eta idatzizko testigantzetan oinarritzen da, baina batzuetan kontraesankorrak eta polemikoak dira .

### Mugimenduaren lehen urteak 
#### 1971 aurreko garaia 
1967 eta 1970 bitartean, hainbat lan-talde osatu ziren. Elkarte misto batek, *Féminin, Masculin, Avenir* (FMA),  Ana Zelenskyk eta Jacqueline Feldmanek  sortua *Mouvement démocratique féminin* barruan, 1967tik aurrera gizonen eta emakumeen arteko harremanei buruzko bilerak antolatzen ditu. Elkarte horrek bilera handia izan zuen 68ko maiatzean Sorbonan, emakumeen gaiari buruz. Gerora, independentizatu zen, ez zen mistoa izan, eta 1970eko apirilean *Feminism, Marxism, Action* izena hartu zuen.  Historia frantses garaikideko espezialista den Michelle Zancar-Fourelen aburuz, FMA taldea "MLFren oinarri genealogikoa da".

1968ko urritik aurrera, emakumeek soilik osatutako bilerak egin ziren, Monique Wittig, Antoinette Fouque, Josiane Chanel, Suzanne Fenn, Gille Wittig, Margaret Stephenson, Marcia Rothenberg eta abarren inguruan, emakumeen sexualitatearen eta emakumeen borrokak kolonialismoaren aurkako borrokekin eta klase-borrokekin artikulatzen lan egiten duten hamar bat emakume,  «*Combat pour la libération de la Femme*» (Emakumeen askapenerako borrokaldia", sinatu zuen, *L'Idiot international* aldizkariak argitaratua, eta Estatu Batuetako eta Ingalaterrako emakumeen mugimenduak aurkezten ditu. Aldi berean, beste talde batzuk, batzuetan iragankorrak, eratzen dira: *Oreilles vertes (*Belarri berdeak), *Polymorphes perverses (*Polimorfo gaiztoak), *Petites Marguerites (*Margarita Txikiak)  eta beste asko.

Geroago MLFa deituko denaren lehen topaketa publikoa Vincenneseko Unibertsitatean izan zen, 1970eko udaberrian, mugimenduaren lehen irteera mediatikoa baino lehentxeago, izan ere, 1970eko abuztuaren 26an, hamar bat emakumeko talde bat Parisen, Garaipen Arkuaren azpian, lore-sorta jartzen saiatu zen "soldadu ezezagunaren emazteari" zioena (Estatu Batuetan emakumeen sufragioaren berrogeita hamargarren urteurrena ospatzen zuten emakume estatubatuarren grebarekin elkartasunean). Bere pankartetan hauxe irakur zitekeen: "Soldadu ezezaguna baino ezezagunagoa da, bere emaztea" edo "Bietatik bat emakumea da".

1970eko udazkenean, *Libération des femmes* agertu zen, zero zenbakia,  François Maspero kolonialismoaren aurkako editoreak 1961ean fundatutako *Partisans* aldizkariaren zenbaki berezi bat. Edizio hori emakumeek bakarrik egin zuten, eta militante anonimoen testigantzak eta frantsesek eta estatubatuarrek sinatutako testuak bildu zituen. Aurkezpenean hauxe irakur zitekeen: "Fenomenoa ez dago AEBetara mugatuta. Mendebaldeko Europa osoan, duela bi urte baino gehiagotik, aldi berean, Ingalaterran, Herbehereetan, Suedian eta Danimarkan, Alemanian, Frantzian, orain Italian, emakume-taldeak berez trebatu dira opresioaren aurka nola borrokatu hausnartzeko.

Lehenengo batzar orokorrak Parisko Arte Ederren Eskolan egin ziren 1970eko udazkenetik aurrera, asteazken gauetan hamabostero. *Le Torchon brûle* mugimenduaren egunkariko zero zenbakia 1970eko abenduan agertu zen Jean-Edern Hallierrek zuzentzen zuen *L'Idiot Liberté* egunkariaren barruan. 

#### 1971. urtea: auzoetako ekintzak eta *Le Torchon brûle* 
1971ko maiatzean, *Le Torchon brûle**ren*  sei zenbakietako lehena kioskotan banatu zen, 1970ko irailean sortutako *Tout!* egunkariarekin batera,eta handik itzultzen da testuen zati bat; 1973ra arte argitaratu zen, eta "denentzat" irekita dago. Argitalpen-zuzendaria Marie Dedieu da (1945-2011), baina zenbaki bakoitza talde batek egin du. Irakurtzen da: "Mugimendua beren iraultzaren gainean biltzen diren emakume guztiak dira, hobeto ulertzeko zergatik eta nola eta elkarrekin borrokatu ahal izateko. Emakumeen askapen-mugimendua ez da erakunde bat, ez dago eta ez da zuzendaritza-talderik izan behar" (*Le Torchon brûle''ren 2. zenbakiaren editoriala).

Lehenengo ekintzetako bat  Plessis-Robinsoneko 13 eta 17 urte bitarteko nerabe haurdunen etxeko matxinadan laguntzea da. 1971aren amaieran, MLFren laguntzarekin, barnekoek gose-greba hasi zuten ezartzen zitzaien patua ekiditeko: beren eskolelatik baztertuak, familiek baztertuak, tratu txarrak jasoak. MLFk ohartarazita, Simone de Beauvoir bertaratu zen kazetariek lagunduta.

Issy-les-Moulineauxen, Emakumearen Askapenerako Mugimenduak, aldi berean, 1977ko otsailean, ama ezkongabeen etxe batean matxinada bat bultzatu zuen: haietatik 19k gose greba hasi zuten, haurtzaindegi basati bat sortu zuten, eta Secours Rougeren laguntzarekin antzerki-lan bat idatzi zuten.

#### Homosexualitatearen auzia 
Mugimendua mistoa ez bazen ere, homosexualitatearen gaia ez zen inola ere lehentasun politikoa MLFrentzat. Abortuaren eta kontrazepzio aske eta doakoaren aldeko borrokak bultzatzen zituzten, eta "feminista heterosexual" ziren gehienak, nahiz eta kanpotik "denak lesbianak" eta "gaizki txortatuak" zirela entzun, beldur ziren aldarrikapen homosexualak aurrerago jartzeak mugimendua desakreditatuko ote zuen. MLFko zenbait militante, Françoise d'Eaubonneren laguntzarekin, 1971ko martxoan '''''Front homosexuel d'action révolutionnaire***ren (F.H.A.R. edo FHAR)  (euskaraz Ekintza Iraultzaileko Fronte Homosexuala)  sorreran parte hartuko dute, gerora ***Gouines rouges''''' izango dena, frantziar mugimendu feminista erradikal lesbikoa.

Polemikak eta desadostasunak gorabehera, taldeak, 1976ra arte, ekintza komunen ondorioz aurkitzen dira puntualki: abortatzeko eskubidearen alde, emakumeen aurkako indarkeriaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak