open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yurre Ugarte

**Yurre Ugarte Rodriguez** (Tolosa, 1965) gipuzkoar idazle eta gidoilaria da. Euskal Herriko Unibertsitatean Kazetaritza ikasi zuen. Londresen zinema errealizazioa, gidoigintza eta argazkilaritza ikasi zituen, eta han idatzi eta zuzendu zituen lehendabiziko film laburrak. 1998tik Irunen bizi da.

## Film laburrak 
Film labur hauek idatzi eta zuzendu zituen 1988-2004 artean:

*Shopping around*, *A windy picnic*, *Fauna a fantastic bestiary*, *Siesta*, *Sallysnake*, *Amore eroa*, *Sueño mecánico*, *Sueño Rojo 35*

## Gidoigintza 
1991an ETBrako *Penelope-Enea* sitcoma asmatu eta idatzi zuen, eta harrezkeroztik gidoigintza profesionalean aritu da, fikzioaren alorrean, batez ere telesailetarako gidoiak asmatzen eta idazten, baita *script editor* edo gidoi gainbegiratzaile lanetan ere, adibidez Goenkaleko lehenengo bi denboraldietan. Besteak beste, *Pocahontas II /John Smithen itzulera* marrazki bizidunen filma, *Barrebusa*, *Txikituko haut!*, *Teilatupean* eta abar luze baten egilea da. Gaztelerazko telesailen artean, Tele 5 eta TV3rako egindako batzuk aipatzearren *Vidas cruzadas*, *El súper*...

Azken aldian marrazki bizidunetako film luzeen gidoiak idatzi ditu: *Las aventuras del joven Félix* (Dibulitoon 2018) eta *Zutik!* (Baleuko 2021)

## Literatura 
Literaturgintzan, 2006 urtean *Mugako loreak* antzezlana idatzi zuen, eta handik gutxira, *Ezin Ihesi,* beste antzezlan bat. 2010an *Gasolindegian* (Alberdania) narrazio bilduma argitaratu zuen. Gazteentzako literaturaren barruan sailka daiteke *Itsasoa maleta batean* 2013an argitaratutako nobela. *Naia eta Nabil detektibeak* 2014an kaleratutako haurrentzako ipuin ilustratua da.

Komikigintzan aritu da: *Katu Hegoduna* sortu zuen Joseba Larratxe *Josevisky* marrazkilariarekin, eta 2019an *Joana Maiz* nobela grafikoa. *Xabiroi* aldizkarian ere argitaratu dira bere gidoia duten komiki laburrak, marrazkilari ezberdinek marraztuak.

Literatur sorkuntza tailerrak ere ematen ditu eta hainbat medioetan kolaborazioak egin izan ditu:

### Haur literatura 
* *Itsasoa maleta batean* (Denonartean, 2013, )
* *Naia eta Nabil detektibeak (Denonartean,2014)*

### Komiki-gidoiak 
* *Katu hegoduna* (Sauré, 2013)
* *Joana Maiz* (Harriet ed. 2019) Nobela grafikoa
* *Iris, XXII* (Txalaparta, 2023). Ilustratzailea, Julen Ribas.

### Antzerkia 
* *Mugako loreak* edo *Himalaya blues* (2006)
* *Ezin ihesi* (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Berria.eus* "Erresistentziaren ahotsak".
* Yurre Ugarteren webgunea.
Aitziber Saldias

**Aitziber Saldias Torkemada** (Beasain, Gipuzkoa, 1989ko martxoaren 28a) gipuzkoar idazle,  itzultzaile  eta editorea da. 2007an  Urruzuno Saria irabazi zuen poesia sailean. 

## Biografia 
Ingeles Filologia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Itzulpengintza masterra egin zuen Bartzelonako Pompeu Fabran. Sei urtez Bartzelonako liburu denda batean lan egin ondoren, 2024ean editore lanetan hasi zen Obscura argitaletxean. Bertan, beldurrezko, fantasiazko eta zientzia fikziozko eleberriak kaleratzen ditu,  gazteleraz eta katalanez.

Zientzia-fikziozko eta fantasiazko idazlea da.  

## Sariak eta aipamenak 
eskuinera|frameless
2007an Eusko Jaurlaritzak antolatutako Urruzuno saria irabazi zuen, poesia sailean, eta urte horretan bertan aipamen berezia iza zuen Beasaingo gazteen idazlanen XVIII.Beasain idazlehiaketan.

III Ripley sarian *Hija del río* kontaketarekin finalista izan zen eta Domingo Santos 2023an *Viajeros de otras costas* kontaketarekin. 

## Liburuak 
### Fantasia 
* *Qenna* (2009, )
* *Qenna: entre dos fuegos* (2011, )

### Beldurrezko nobela 
* *Las raíces recuerdan tu nombre* *(2024, Obscura Editorial,* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urruzuno saria
Garazi Ugalde

**Garazi Ugalde Pikabea** (Lezo, Gipuzkoa, 1988) gipuzkoar itzultzaile eta idazlea da, olerkaria.

Euskal Herriko Unibertsitatean Itzulpengintza eta Interpretazioan lizentziaduna da 2011z geroztik. Gainera Hizkuntzalaritzan eta Euskal Filologian masterduna da. Hainbat lan argitaratu ditu, hala itzulpenak nola berak idatzitako lanak. Itzulpenei dagokienez, May Ayimen poesia ekarri du euskarara, besteak beste. 2020ko Jokin Zaitegi itzulpen-lehiaketa irabazi du; horrenbestez, Louise Glück Literaturako Nobel saridunaren *The Wild Iris* lana itzuliko du, eta 2021. urte amaieran argitaratuko du Elkar argitaletxeak.

## Lanak 
### Poesia 
* *Korapiloak lokarrietan* (2014)
* *Morfologia* (2016)

### Itzulpenak 
#### Saiakera 
* Angela Davis: *Askatasuna, etengabeko borroka bat: Ferguson, Palestina eta mugimendu baterako oinarriak* (Katakrak, 2016). Iñigo Roquerekin eta Amaia Apalauzarekin elkarlanean itzulia.

#### Poesia 
* May Ayim: *Poesia kaiera* (Susa, 2020)
* Louise Glück: *Basairisa* (Elkar, 2021)

#### Eleberria 
* Zadie Smith: *Kanbodiako enbaxada* (Igela, 2024)

## Erreferentziak
Erradioekologia

**Erradioekologia** substantzia erradioaktiboen eragina naturan aztertzen duen ekologiaren adarra da. Beste gaien artean, substantzien migrazioan mekanismo desberdinek duten garrantzia eta kate trofikoek zein ekosistemek nola xurgatzen dituzten aztertzen du.

## Erradioekologia ikerketak 
Erradioekologia ikerketek, besteak beste:
* Lurreko lagin hautaketa egiten dute
* Laborategiko esperimentuak egiten dituzte
* Egoerak aurreikusteko simulazioak, aurreikusteko modeloak prestatzen dituzte

## Lan interdisziplinarioa 
Erradioekologian mota askotako teknikak eta jakintzak erabiltzen dira, zientzia klasikoetakoak (fisika, kimika, matematika, biologia eta ekologia), babespen erradiologikoaren kontzeptu aplikatuekin batera. Ikerketa erradioekologikoek erradiazio dosien estimazioak egiteko eta kutsadura erradioaktiboaren ondorioak gizakiengan eta ingurumenean ebaluatzeko oinarriak ematen dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Polesiako Estatu Erreserba Erradioekologikoa
* Bioelektromagnetismo
* Erradiazio

## Bibliografia 
* Eric Hall (2006), *Radiobiology for the Radiobiologist*, Lippincott.
* Whicker and Schultz (1982), *Radioecology*.

## Kanpo estekak 
* :STrategy for Allied Radioecology-aren webgunea.
Amaia Madinabeitia

**Amaia Madinabeitia Beraza** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1970) telebista aurkezlea da. Navarra Televisión telebista kateko magazinen zuzendaria da.

Informazio Zientzietako lizentziako ikasketak egin zituen Nafarroako Unibertsitatean. Ondoren, Enpresa Informazioko eta Publizitateko masterreko ikasketak egin zituen ESICen.

## Lanak 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
*
Yacef Saâdi

**Yacef Saâdi** (Aljer, 1928ko urtarrilaren 20a - *ibidem*, 2021eko irailaren 10a) aljeriar idazlea, zinegilea, senataria eta FLNko borrokalaria izan zen. FLNko garaian, Aljerko zonalde autonomoko buruzagia izan zen Aljerko guduan, Aljeriako Independentzia Gerraren barruan.

## Kanpo estekak
Carmen Cervera

**María del Carmen Rosario Soledad Cervera y Fernández de la Guerra** Thyssen-Bornemiszako baroisa alarguna (Bartzelona, 1943ko apirilaren 23), modelo eta aktore izan zen filantropo katalan bat da. Gaur egun, oso ezaguna da bere bildumagile jardueragatik eta **Tita Cervera** deitzen dio jendeak, nahiz eta **Carmen Thyssen-Bornemisza** ezkondu zeneko izena erabiltzen duen. Suitzako nazionalitatea du. 

## Miss* Espainiatik* baroisara 
Aita, Enric Cervera Anfruns i Manent, katalana zen eta ama, María del Carmen Fernández de la Guerra y Álvarez (Madrilen hil zen 1992/02/22an), Los Arcos-en (Nafarroa) jatorria zuen, non udak ematen zituen neskatoa zenean. Bertan, Kultura Etxeak bere izena dauka, eta haren inauguraziora joan zen 2000. urtean. 

Carmen-ek Bartzelonako hainbat ikastetxe pribatuetan ikasi zuen eta gero Londresen.

1961. urtean, Miss Espainia lehiaketan irabazi zuen, Miss Katalunia bezala parte hartuz eta Miss Unibertso lehiaketan hirugarrena izan zen. 

Miss Unibertso-ko parte hartzeari esker, Carmenek Hollywoodera joateko aukera izan zuen. 

1965. urtean Lex Barker aktorearekin ezkondu zen, bere Tarzanen pelikulengatik famatua. 

1972an alargun gelditu zen Lex Barker bihotzekoak jota ustekabean hil zenean New Yorken. 

1975ean, Venezuelako playboy eta zinema produktore Espartaco Santoni ezagunarekin harremanak hasi zituen. 

1981ean bere hirugarren senarra ezagutu zuen, Hans Heinrich Von Thyssen baroia, nahiz eta 1985. urtearen amaiera arte bere emaztea ez izan, Denise Shorto aurreko emaztearekin zeukan liskarragatik.
Zaratamakers

**Zaratamakers** 2017. urtean Iruñean sortutako rock and roll musika taldea da.

## Diskografia 
* *Eboluzioa* '' (2017, Rock CD Records)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritz Irastortza

**Aritz Irastortza** ezizenez ***Apalatxe***, abeslari astigartarra da.

Euskaraz zein gazteleraz egiten ditu abestiak. Dagoeneko bi diska plazaratu ditu.

## Diskografia 
* *Infinito* (2014, autoekoizpena)
* *Amalgama* (2017, autoekoizpena)

## Erreferentzia
Petri San Superano

**Petri San Superano** (; ; ?-1402) gaskoi militarra izan zen. Nafarroako konpainiaren kapitaina, Morean zegoen 1379an. 1396an Akaiako printze izendatu zuten eta bertoko agintaria izan zen heriotzara arte.
Angelo Kelly

**Angelo Gabriele Kelly** (Iruñea, ) irlandar musikaria da, The Kelly Family taldearen musikagile eta bateria-jolea izan zen. Gaur egun Angelo Kelly & Family taldean ari da.

## Diskografia 
* ''I'm Ready* (2006)
* *Rejoice and be glad* (2007)
* *Lost Sons* (2008)
* *Up Close Live* (2008)
* *Live in Madrid* (2009)
* *The traveller* (2009)
* *The traveller, live in Warsaw* (2009)
* *Off road* (2012)

**Singleak**

* 2006 - *Finally One*
* 2007 - *Let me dream*
* 2008 - *Smile for the picture*
* 2012 - *Slow Down''
Bedazzled (2000ko filma)

**Bedazzled** (euskaraz "Txunditua") 2000ko Harold Ramis estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako umore beltzezko film bat da. Brendan Fraser, Elizabeth Hurley eta Frances O'Connor aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Elliot Richards (Brendan Fraser) bizitzan arrakasta gutxi duen mutil gazte baldar eta onbera bat da, bere desioak bete eta Alison Gardner (Frances O'Connor) neska gaztearen maitasuna bereganatzeko asmoz, bere arima emakume eder eta guztiz erakargarriaren itxuran agertu zaion Deabruari (Elizabeth Hurley) salduko dio.

## Aktoreak 
* Brendan Fraser: Elliot Richards / Buruzagia / "Mary" / Abraham Lincoln
* Elizabeth Hurley: Deabrua
* Frances O'Connor: Alison Gardner / Nicole Delarusso
* Orlando Jones: Daniel / Dan / Danny / Esteban / Beach Jock / Lamar Garrett / Ngegitigegitibaba doktorea
* Paul Adelstein: Bob / Roberto / Beach Jock / Bob Bob
* Toby Huss: Jerry / Alejandro / Beach Jock / Jerry Turner / Lance
* Miriam Shor: Carol / Penthouse Hostess
* Gabriel Casseus: Jainkoa
* Brian Doyle-Murray: Apaiza
* Jeff Doucette: Desk sarjentua
* Aaron Lustig: Synedyne arduraduna
* Rudolf Martin: Raoul
* Julian Firth: John Wilkes Booth

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Transvaal kolonia

**Transvaal kolonia** 1902tik 1910era iraun zuen egitura izan zen, Erresuma Batuaren administrazioaren eta okupazio militarraren menpean. Hegoafrikar Errepublika ordezkatu zuen 1902an (hura baino muga zabalagoekin), eta 1910etik aurrera, lurralde osoa Hegoafrikar Batasun berriaren barruan integratu zen, Transvaal probintzia bihurtuta.

[thumb|ezkerrera|[Boerren Gerrak|Boerren Bigarren Gerrako ingeles gotorleku bat (Vereeniging)]]

## Gerraostea 
Boerren Bigarren Gerran, Erresuma Batuak boer errepublikak (Orangeko Estatu Librea eta Hegoafrikar Errepublika) garaitu zituen. Vereenigingeko Itunean, boerrek Eduardo VII.aren agintea onartu zuten, eta ingelesek gerrak suntsitutako lurraldeen berreraikuntzan parte hartzeko konpromisoa hartu zuten, preso eta iheslarien itzulera erraztuta eta neerlanderazko kultura errespetatuta. Hala ere, aurrerantzean Transvaal kolonia izan zen horretan, Erresuma Batuko administratzaileek populazioa «ingelesteko» politikak bultzatuko zituzten.

## Boerren aldeko jarrera 
thumb|ezkerrera|Transvaalgo urre meatzeak, 1911. urtean.
Gerra amaitu zenetik legebiltzarraren gehiengoa britainiarren esku egon zen; 1904tik aurrera, boerrak politikoki antolatzen hasi ziren, eta hurrengo urtean Het Volk alderdi bateratua sortu zuten; haien helburua boerren eta britainiar administratzaileen arteko adostasuna lortzea zen. Ingelesen alderdietan ere zati handi bat Transvaalen autonomiaren alde zegoen, eta 1907ko hauteskundeetan gobernua boerren esku geratu zen. Beste hiru kolonietan ere (Natal, Orange eta Lurmuturra) emaitzak antzekoak izan ziren; lauen ordezkariak herrialde bateratua osatzeko pausuak ematen hasi ziren. Horrela, boer eta ingelesen arteko adostasunez, 1910ean Hegoafrikar Batasuna sortu zen; eta haren barruan, Transvaal probintzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barby Kelly

**Barbara-Ann "Barby" Kelly** (Beraskoain, Nafarroa Garaia,  – 2021eko apirilaren 15a) irlandar musikaria izan zen, *The Kelly Family* taldearen perkusio-jolea zena. 2002an banda utzi zuen, eskizofrenia zuela antzeman zutenean.
Manuel de Solà-Morales Rubió

**Manuel de Solà-Morales Rubió** (Gasteiz,  - Bartzelona, ) kataluniar arkitekto eta urbanista izan zen. Manuel de Solà-Morales Rossellóren semea, Bartzelonako Unibertsitatean ikasi zuen. ETSABen irakaslea izan zen.
Juan José Laborda

**Juan José Laborda Martín** (Bilbo, ) bizkaitar politikari eta historialaria da. PSOEren kidea, 1977 eta 2004 artean Burgosko probintzia ordezkatu zuen Espainiako senatuan. 2012an *El Señorío de Vizcaya. Nobles y fueros, c.1452-1727* liburua argitaratu zuen.
Mathieu Gomes

**Mathieu Gomes** (Baiona, ) lapurtar futbolari ohia da, portugaldar jatorrikoa. Alboko atzelari edo aurrelari moduan aritzen zena.

## Kirol ibilbidea 
*2015eko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* :Futbolariaren datuak Transfer markt webgunean.
Molly's Game

'''''Molly's Game''''' 2017ko Aaron Sorkin estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa da. Jessica Chastain, Idris Elba, Kevin Costner, Michael Cera, Brian d'Arcy James, Chris O'Dowd, Bill Camp, Graham Greene, Claire Rankin, Joe Keery, and Jeremy Strong aktoreek antzeztu zuten. Molly Bloomen ''Molly's Game: From Hollywood's Elite to Wall Street's Billionaire Boys Club, My High-Stakes Adventure in the World of Underground Poker'' autobiografia liburuan oinarrituta dago.

## Argumentua 
Munduan ezagun egin zen eskiatzailea izan zen Molly Bloom, eta haren memorietan oinarritutako filma da. 21 urte egin aurretik milioiduna zen Bloome, eta Los Angelesera joan zen bizitzera. Han zerbitzari lanak egin eta gero, pokerrean arituta milioiak irabazi zituen berriz ere, FBIk ikertua izan aurretik.

## Aktoreak 
* Jessica Chastain: Molly Bloom
** Samantha Isler: Molly (nerabea)
** Piper Howell: Molly (7 urte)
* Idris Elba: Charlie Jaffey
* Kevin Costner: Larry Bloom
* Michael Cera: Player X
* Brian d'Arcy James: Brad
* Chris O'Dowd: Douglas Downey
* J. C. MacKenzie: Harrison Wellstone
* Bill Camp: Harlan Eustice
* Graham Greene: Foxman epailea
* Jeremy Strong: Dean Keith
* Matthew D. Matteo: Bobby
* Joe Keery: Cole
* Natalie Krill: Winston
* Claire Rankin: Charlene Bloom
* Madison McKinley: Shelby
* Khalid Klein: Neal
* Victor Serfaty: Diego
* Jon Bass

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oihane Garzaron

**Oihane Garzaron Lizaso** (Iruñea, Nafarroa, 1982a) nafar kazetari eta telebista aurkezlea da. Gaur egun Navarra Televisiónen egiten du lan aurkezle.

## Erreferentziak
Concepcióngo departamendua (Paraguai)

**Concepcióngo departamendua** () Paraguaiko hamazazpi departamenduetako bat da. Concepción hiriburua eta hiririk populatuena dy.

## Banaketa administratiboa 
Departamendua hamabi barrutitan banatuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paraguaríko departamendua

**Paraguaríko departamendua** () Paraguaiko hamazazpi departamenduetako bat da. Paraguarí hiriburua eta Carapeguá hiririk populatuena ditu.

## Banaketa administratiboa 
Departamendua hamazortzi barrutitan banatuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ñeembucúko departamendua

**Ñeembucu** (gaztelaniaz ahoskatu, ; guaranieraz: ''Ñe'ẽmbuku'') Paraguaiko hego-ekialdeko departamendua da. 12.147 km2 ditu eta 84.268 biztanle (2013). Departamenduaren hiriburua Pilar da

## Geografia 
Paraguai ibaiak inguratzen du mendebaletik eta Parana ibaiak hegoaldetik, Argentinarekin muga eginez. Horren ibai handiez inguraturik dagoela, eta Paraguai ibaiaren Tebicuary ibaiaren emariaz, lurralde zingiratsua eta askotan ibai horien uholdeen mende geratzen dena bihurtu dute Ñeembucu. Komunikazioak nekez egiten dira, ibai bidez gehienak.

## Banaketa administratiboa 
410px|eskuinera
Departamendua gaur egun 16 barrutitan banatuta dago:

## Ekonomia 
Abere hazkuntza (behi azienda batez ere), nekazaritza (arroza, fruitu garratzak, azukre kanabera, kotoia) eta baso ustiakuntza dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Osasuna 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoafrikar Errepublika

**Hegoafrikar Errepublika** () —ezagunagoa **Transvaal** edo **Transvaalgo Errepublika** izen extraofizialaz— 1852 eta 1902 urteen artean iraun zuen boer errepublika independentea izan zen.

## Sorrera 
Transvaal eskualdea Esperantza Oneko Lurmuturretik etorritako boerrek kolonizatu zuten 1835etik aurrera; 1838rako kolonoak indigenen gainean nagusituak ziren.

1848an, Lurmuturreko gobernadoreak britainiar jabegoa aldarrikatu zuen Vaal ibarraren ipar eta hegoaldeko lurren gainean. Boerrek armak hartu zituzten, Andries Pretorius komandantearen agindupean; baina Boomplaatseko batailan britainiarrak gailendu ziren, eta boerrak Vaal ibaiaren iparraldera erretiratu ziren. Han Hegoafrikar Errepublika aldarrikatu zuten 1852an, Potchefstroom kapitala zela.

## Gatazkak 
Iraun zuen artean, Hegoafrikar Errepublikak hainbat gatazka bizi izan zituen: bai indigenekin, bai boerren artean, eta baita britainiarrekin ere. Gainera 1885ean Witwatersranden urrea aurkitu zen, eta honek etorkinen oldea ekarri zuen (Johannesburg hiria meatzeen inguruan sortu zen). Gainera, britainiarren Transvaalekiko interesa biderkatu zen.

## Amaiera 
Bigarren Boerren Gerran, britainiarrek boer errepublikak (Orangeko Estatu Librea eta Hegoafrikar Errepublika) garaitu zituzten, eta 1902an azken hori Transvaal kolonia bihurtu zen, Erresuma Batuaren administrazioaren eta okupazio militarraren pean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transvaal probintzia

**Transvaal probintzia** () 1910etik 1994a arte iraun zuen egitura politikoa izan zen, lehenik Hegoafrikar Batasunean eta gero Hegoafrikako Errepublikan; gero, konstituzio berriarekin batera, probintzien berrantolaketan desagertu zen.

## Koloniatik probintziara 
1910ean, Erresuma Batuko lau koloniek bat egin zuten Hegoafrikar Batasuna osatzeko: Transvaalgo Kolonia, lehenago Hegoafrikar Errepublika izandakoa alegia, Transvaal probintzia bihurtu zen. 1961ean, Hegoafrikar Batasuna Commonwealth elkartearen parte izateari utzi zion, Hegoafrikako Errepublika bihurtzeko. Urte horietan, Transvaal (Pretoria – Johannesburg hirien ingurua, zehazki) errepublikaren motor ekonomiko nagusi bilakatu zen.

## Apartheid 
alt=Londres, 1989. Apartheidaren kontrako propaganda duen autobusa.|thumb|320x320px|Londres, 1989. Apartheidaren kontrako propaganda duen autobusa.
Hegoafrikar Batasunaren sorreran, bistan da, zuriek bakarrik hartu zuten parte, boerren ondorengoak –afrikanerrak– zein britainiarrenak; beltzak bigarren mailako biztanleak ziren, eta egoera hau 1948tik aurrera legeztatu zen, apartheid izeneko erregimena indarrean sartzean: honek beltzei herrialdearen ekonomian parte hartzea eragozten zien, eskulan merke gisa ez bazen. 1980ko hamarkadatik aurrera, baina, hainbat faktorek apartheidak jarraitzea ezinezkoa bihurtu zuten; nazioartean eta Hegoafrikako Errepublika barruan presioa gero eta handiagoa zen, eta diskriminazioa mantentzen zuten legeen deuseztatze prozesua hasi zen. 1994ko hauteskundeetan (beltzak lehenengoz hautagaitzat aurkezteko eta botoa emateko eskubidea izan zuten) Afrikako Kongresu Nazionalak irabazi zuen, eta apartheid erregimenaren azken arrastoak ezabatu ziren.

## Probintziaren zatiketa 
1994an, apartheidaren amaierarekin batera, herrialdea berregituratu eta hainbat probintziatan zatitu zen: hego-erdialdea Gauteng bihurtu zen; iparraldea, Limpopo; hego-ekialdea, Mpumalanga; hego-mendebaldea, Ipar-Mendebaldea probintzia; eta zati txiki bat, Kwazulu-Natal.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celeste Caeiro

**Celeste Martins Caeiro** (Lisboa, Portugal, 1933ko maiatzaren 2a - Leiria, 2024ko azaroaren 15a) 1974ko apirilaren 25ean Portugalgo diktaduraren aurkako estatu-kolpea egin zuten militarren artean krabelinak banatu zituen emakumea da. Ekintza hori dela eta, Marcello Caetano diktadorearen aurkako altxamenduari Krabelinen Iraultza esaten zaio.

## Krabelinak kanoietan 
thumb|Mural2
Celeste Caeiro hiru neba-arrebatan gazteena da. Ama espainiarra zuen, eta aita ez zuen ia ezagutu ere egin, emaztea eta seme-alabak utzita alde egin baitzuen.

1974ko udaberri hartan, Celeste Caeirok Lisboako Braancamp kaleko jatetxe batean lan egiten zuen; jatetxea urtebete lehenago inauguratu zuten, 1973ko apirilaren 25ean hain zuzen. Lehen urteurrena ospatzeko, kudeatzaileek bezeroen artean loreak eta Portoko ardoa banatzeko asmoa zuten; baina, altxamendua zela eta, ez zuten jatetxea ireki, eta langileei esan zieten etxera joateko. Bezerorik ez zegoenez, biltegian gordeta zituzten loreak langileei eman zizkieten, eta, hala, langile bakoitza krabelin zuri-gorrien sorta banarekin atera zen jatetxetik.

Etxerako bidean, Caeirok Rossio-rako metroa hartu zuen, eta Chiado auzora joan zen. Han, iraultzaileen tankeekin topo egin zuen. Haietako batera gerturatu, eta zer gertatzen zen galdetu zuen. Soldatu matxino batek erantzun zion: “El Carmo-rantz goaz, Marcelo Caetano atxilotzera. Iraultza da!”. Soldaduak zigarreta bat eskatu zion Caeirori, baina berak zigarretarik ez. Zer edo zer eman nahi zion jateko, baina, denda guztiak itxita zeudenez, eskura zeukan bakarra eman zion: krabelin bat. Eta halaxe esan zion: “Nahi baduzu, hemen duzu; edonori eskaintzen zaio krabelin bat”. Soldaduak krabelina onartu zuen, eta fusilaren kanoian ipini zuen. Hori ikusita, Caeirok krabelin bana eskaini zien Chiadotik Martirien Elizarainoko bidean aurkitu zituen soldatu guztiei, eta haiek beren fusilen kanoietan paratu zituzten.

Keinu hori dela eta, Caeirori *Celeste dos cravos* [krabelinen Celeste] esaten zioten. 1999an, Rosa Guerreiro Dias poetak “Celeste em Flor” poema eskaini zion.

Hil arte, Celeste Caeiro Lisboako Askatasunaren Etorbidetik metro gutxira dagoen etxe txiki batean bizi izan zen, 370 euroko pentsioarekin. 2024ko azaroaren 15ean hil zen Keiria ospitalean, 91 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garbiñe Mendizabal

**Garbiñe Mendizabal Mendizabal** (Tolosa, Gipuzkoa, 1961eko abuztuaren 28a) gipuzkoar politikari eta eusko legebiltzarkidea da, Eusko Alderdi Jeltzaleko kidea. Euskal filologian lizentziaduna eta HIZNET Hizkuntza Plangintzan graduondoko tituluduna da. Gaur egun, XI. legegintzaldiko EAJko eusko legebiltzarkidea da; aurretik ere eusko legebiltzarkidea izan zen IX. eta X. legegintzaldietan.

2018tik aurrera Gipuzkoako Hizkuntza Berdintasuneko zuzendaria izan da.

## Erreferentziak
47 Ronin (2013ko filma)

***47 Ronin***, 2013ko Carl Rinsch fantasia eta ekintza film bat da. 47 rōnin edota 47 samuraien kondairaren egokitzapena da. Keanu Reeves, Hiroyuki Sanada, Rinko Kikuchi eta Min Tanaka aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XVIII. mendean, Japonia, Kai (Keanu Reeves) jaiotzez erdi japoniarra erdi ingelesa den gaztea Ako herrixkan bizi da. Herrixka Asano Naganori (Min Tanaka) jaun justuaren agintepean dago, honek Kai mutikoa zela basoan topatu eta bere lurjabegoan onartu zuen. Aita ingelesa eta ama japoniarra izanik, Kai mestizoa izateagatik Oishi (Hiroyuki Sanada) buru duen samurai taldeak Kai beren artean onartu ez arren, Kai gerlari trebea bilakatu eta Asanoren alaba den Mikaz (Kou Shibasaki) maiteminduko da.

### Jatorrizko kondairatik desbideraketa 
Oinarrian 47 samuraien kondaira izan arren, aldea oso handia da filmaren argumentutik kondaira hartara. Pertsonaia batzuk izenez eta nolabaireko rolez berdinak dira, Kira gaiztoa, Asano ohoretsua, eta Asanoren samurai leialak, Oishi buru dutela. Baina distortsio argi batzuk ere badaude, munstro eta magia fantastikoa dago tartean, eta baita Kai pertsonaia asmatua (Keanu Reeves), Asanoren aldeko erdi-japoniar erdi-mendebaldetarra.

## Aktoreak 
* Keanu Reeves: Kai
* Hiroyuki Sanada: Oishi
* Kou Shibasaki: Mika
* Tadanobu Asano: Kira jauna
* Min Tanaka: Asano jauna
* Jin Akanishi: Chikara, Oishiren semea.
* Masayoshi Haneda: Yasuno
* Hiroshi Sogabe: Hazama
* Neil Fingleton: Lovecraftiar samuraia
* Takato Yonemoto: Basho
* Hiroshi Yamada: Hara
* Shu Nakajima: Horibe
* Cary-Hiroyuki Tagawa: Tsunayoshi shoguna
* Rinko Kikuchi: Mizuk
* Yorick van Wageningen: Kapitaina
* Rick Genest: Basatia

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* 47 rōnin

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
SEAT Toledo

**SEAT Toledo** SEATek 1991n sortutako *sedan* klaseko kotxea da.

Toledo hiriaren izena daraman kotxe honek lau belaunaldi ezberdin ditu. Mladá Boleslaven egiten dute Txekian.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
SEAT León

**SEAT León** ( ahoskatua) SEATek 1998an sortutako *hatchback* klaseko kotxea da.

León hiriaren izena daraman kotxe honek hiru belaunaldi ezberdin ditu. Martorellen egiten dute, Katalunian.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
SEAT Alhambra

**SEAT Alhambra** SEATek 1996an sortutako minifurgoneta klaseko kotxea da.

Granadako Alhambra jauregiaren izena daraman kotxe honek bi belaunaldi ezberdin ditu. Palmelan egiten dute, Portugalen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
SEAT Arona

thumb
**SEAT Arona** SEATek 2016an sortutako *crossover* klaseko kotxea da.

Arona hiriaren izena daraman kotxe honek belaunaldi bakarra du. Martorellen egiten dute, Katalunian.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
SEAT 1400

**SEAT 1400** SEAT espainiar auto ekoizleak 1953 eta 1963 urteen artean ekoiztutako modeloa da. Dante Giacosa italiarrak FIAT etxearentzat diseinatutako Fiat 1400 modeloan oinarriturik lizentziapean ekoiztu zen. Jatorrizko Fiat 1400 modeloa 1950ean Ginebrako Autoaren Aretoan aurkeztu zen.

## Kanpo estekak
SEAT 850

**SEAT 850** SEAT espainiar auto ekoizleak 1966 eta 1974 urteen artean ekoiztutako modeloa da. FIAT etxearentzat diseinatutako Fiat 850 modeloan oinarriturik lizentziapean ekoiztu zen.

Hona hemen ekoiztutako aleak:

## Kanpo estekak
SEAT Altea

**SEAT Altea** SEAT espainiar auto ekoizleak 2004 eta 2015 urteen artean ekoiztutako modeloa da. Altea hiriaren izena daraman kotxe hau Walter de Silva italiarrak diseinatu zuen eta 2004an Ginebrako Autoaren Aretoan aurkeztu zuten.

## Kanpo estekak
SEAT Córdoba

**SEAT Córdoba** SEAT espainiar auto ekoizleak 1993 eta 2009 urteen artean ekoiztutako modeloa da. Kordoba hiriaren izena daraman kotxe hau SEAT Ibizaren bertsio bat izan zen eta 1993an Frankfurteko Autoaren Aretoan aurkeztu zuten.

## Kanpo estekak
SEAT Marbella

**SEAT Marbella** SEAT espainiar auto ekoizleak 1986 eta 1998 urteen artean ekoiztutako modeloa da. SEAT Pandaren bertsio hau Bartzelonako Zona Francan egin zuten.

## Kanpo estekak
SEAT Exeo

**SEAT Exeo** ( ahoskatua) SEAT espainiar auto ekoizleak 2008 eta 2013 urteen artean ekoiztutako modeloa da. 2008ko Parisko Autoaren Aretoan aurkeztua, Martorellen egin zuten, Katalunian.

## Kanpo estekak
SEAT 124

**SEAT 124** SEAT espainiar auto ekoizleak 1968 eta 1980 urteen artean ekoiztutako modeloa da. FIAT etxearentzat diseinatutako Fiat 125 modeloan oinarriturik lizentziapean ekoiztu zuten, hasieran Bartzelonako Zona Francan baina 1976tik aurrera Landabenen. Guztira, 896.136 ale saldu zituzten.

## Kanpo estekak
Authi

**Automóviles de Turismo Hispano-Ingleses** (**AUTHI**) nafar auto enpresa bat izan zen, 1963 eta 1975 artean iraun zuena. Austin eta Morris britainiar modeloen ekoizpenari ekin zion, lizentziapean. Aratzurin egoitza zuen.

## Modeloak 
* Authi Mini 1968–1975
* Authi Mini Cooper 1973–1975
* Morris 1100/1300 1966–1972
* Austin Victoria - Austin Victoria De Luxe 1972–1975
* Austin de Luxe 1974–1975

## Ekoizpena 
## Kanpo estekak
San Pedroko departamendua (Paraguai)

**San Pedroko departamendua** () Paraguaiko hamazazpi departamenduetako bat da. San Pedro de Ycuamandiyú hiriburua eta San Estanislao hiririk populatuena ditu.

## Banaketa administratiboa 
Departamendua hogeita bat barrutitan banatuta dago:

# Antequera
# Capiibary
# Choré
# General Elizardo Aquino
# General Isidoro Resquín
# Guayaibí
# Itacurubí del Rosario
# Liberación
# Lima
# Nueva Germania
# San Estanislao
# San Pablo
# San Pedro
# Santa Rosa del Aguaray
# San Vicente Pancholo
# Tacuatí
# Unión
# 25 de Diciembre
# Villa del Rosario
# Yataity del Norte
# Yrybucuá

## Kanpo estekak
Tatiana Slovatinskaia

**Tatiana Aleksandrovna Slovatinskaia** (,  *Tatsiana Aliaksandraŭna Slavatinskaia*; Vilnius, Errusiar Inperioa, 1879 – Mosku, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1957) militante boltxebikea izan zen.

## Bizitza 
Abeslari eta musikari karrera hastekoa zen, baina gaztetatik, 1898tik, mugimendu iraultzailean hasi zen. 1905ean, Alderdi Boltxebikean sartu zen; batez ere alderdiaren aparatu klandestinoan lan egin zuen, Jelena Stasovarekin batera, batez ere. Alderdiaren buru garrantzitsuenen segurtasun arduraduna izan zen urteetan, batez ere Stalinen segurtasunarena.

1912 urtetik aurrera, Stalinen gertuko laguntzaile izan zen, honek *Zvezda* (“Izarra”) astekaria zuzentzen zuen artean. Stalin *Pravda*n idazten hasi zenean ere (1912ko azken hilabeteetan), Slovatinskaia bere laguntzaile zen oraindik. Hain gertuko burkidetza-harremana zuen Stalinekin, ezen 1913ko otsailean, Stalin atxilotua izan zenean, Slovatinskaia berarekin batera zegoela (Stalini deportazioan gehien lagundu zion pertsonetako bat izan zen).

1917an, Alderdi Boltxebikearen Komite Zentralarentzat idazkari bezala egin zuen lan, Jelena Stasovaren ardurapean. Errusiako Gerra Zibila zela, bertan parte hartu zuen. 1921 eta 1937 artean, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren Politburoaren idazkarietako bat izan zen, hain zuzen ere, Kontrol Komisioari zegokion idazkaritzan egin zuen lan. 1957an hil zen.

## Erreferentziak
SEAT Panda

**SEAT Panda** SEAT espainiar auto ekoizleak 1980 eta 1986 urteen artean ekoiztutako modeloa da. Giorgetto Giugiarok FIAT etxearentzat diseinatutako Fiat Panda modeloan oinarriturik lizentziapean ekoiztu zen. 1980 eta 1983 artean Landabenen egin zuten eta handik aurrera Bartzelonako Zona Francan.

1980ko hamarkadan Hego Euskal Herria eta Espainiako gazteen artean oso auto ikonikoa izan zen.

## Kanpo estekak
Gloria Alcorta

**Gloria Alcorta Mansilla** (Baiona, Lapurdi,   - Buenos Aires, ) lapurtar-argentinar idazle eta poeta izan zen.

## Biografia 
### Bizitza pertsonala 
Gloria Alcorta jatorri lapurtarreko idazlea zen. Rodolfo Alcorta eta Rosa Mansilla Ortiz de Rozasen alaba gazteena zen. Eduarda Mansilla idazlearen biloba zen. Alberto Girondo Uribururekin ezkondu zen. Alberto Girondo Uriburu ere Mansillla familiaren ondorengoa zen eta Oliverio Girondo poetaren anaia zen Carlos Girondoren birbiloba. 

## Argitalpenak 
* 1997. *Travesías/ Zeharbideak*. Olga Orozco eta Antonio Requenirekin. Editorial Sudamericana, 193 orrialdeko argitalpen ilustratua. 
* 1980. *La almohada negra/ Burko beltza. Eleberrigile garaikideak*. Emecé editorea, 238 or.
* 1973. *Homenaje a Borges: 1923-1973/ Borgesi omenaldia: 1923-1973*. Jorge Amado eta Enrique Anderson Imbertekin. La Nación argitaratzailea, 6 or.
* 1966. *En la casa muerta/ Hildako etxean*. "El Espejo" bilduma. Editorea Hegoamerikarra, 205 or.
* 1962. *Noches de nadie/ Inoren gauak*. Editorial Sudamericana, 201 or.
* 1958. *El hotel de la luna/ Ilargiaren hotela*
* 1951. *Visages/ Bisageak (aurpegiak).* Rafael Albertirekin.' Editor Bot al Mar, 86 or. Editions Pierre Seghers, Paris, 1952.
* 1935. ''La prison de l'enfant/ Umearen kartzela*

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Visages eta Le Seigneur de Saint Gor'' antzerki-lanak saritu zituzten Parisen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Alba Flores

**Alba González Villa** (Madril, 1986ko urriaren 27a), **Alba Flores** izenez ezaguna, espainiar aktorea da. Antena 3 telebista kateko *Vis a vis* eta *La casa de papel* telesailetan aktore lanetan aritu izan da, besteak beste.

## Biografia 
Antonio Flores musikari eta konpositorearen eta Ana Villa antzerki-ekoizlearen alaba bakarra da Alba Flores. Lola Floresen biloba, eta abeslari diren Lolita Flores eta Rosario Floresen iloba; baita Elena Furiase aktorearen lehengusina ere. Hamairu urterekin Interpretazioa ikasten hasi zen Alba Flores, bere familian zegoen alderdi musikala nahiko baztertuta utziz. Zineman, debuta *El Calentito* (2005) pelikularekin egin zuen; telebistan, berriz, bere lehen aldia *El comisario* telesailean izan zen, saioko atal batean agertu baitzen 2006an. Pixkanaka, telebista munduan gero eta ezagunagoa egiten joan da, *Vis a vis* eta *La casa de papel* bezalako telesailetan egindako lanari esker.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2005. *El Calentito*. Zuzendaria: Chus Gutiérrez.
* 2015. *La memoria del agua*. Zuzendaria: Matías Bize.

### Telebista 
* 2006. *El comisario*. Telecinco. Atal 1.
* 2008. *El síndrome de Ulises*. Antena 3. Atal 1.
* 2013. *El tiempo entre costuras*. Antena 3. 5 atal. Pertsonaia: Jámila.
* 2013. *Vicente Ferrer*. La 1. TV-Movie. Pertsonaia: Shamira.
* 2014. *Cuéntame cómo pasó*. La 1. Atal 1. Pertsonaia: Chelo.
* 2015 &ndash; 2018. *Vis a vis*. Antena 3 eta FOX. 32 atal. Pertsonaia: Saray Vargas de Jesús.
* 2017 &ndash; 2020. *La casa de papel*. Antena 3. 15 atal. Pertsonaia: Ágata Jiménez «Nairobi».
* 2020. *Vis a vis: El oasis*. FOX. Atal 1. Pertsonaia: Saray Vargas de Jesús.

## Erreferentziak
Xavier Ipharragerre

**Xavier Ipharragerre** (Baiona, ) lapurtar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena.

## Ibilbidea
Alberto Larroque

**Alberto Larroque** (Baiona, 1819 &ndash; Buenos Aires, 1881ko uztaila) lapurtar legelari eta irakaslea izan zen. 1841ean Argentinara joan eta bertan aritu zen zuzenbide-irakasle moduan.
Xiker Ozerinjauregi

**Xiker Ozerinjauregi Mendikoetxea** (Zalla, Bizkaia, ) bizkaitar futbolaria da, erdiko atzelari moduan aritzen dena.

## Estatistikak 
*2024ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Anna Ulianova

**Anna Ilinitxna Jelizarova-Ulianova** (; Nizhni Novgorod, 1864ko abuztuaren 26agreg./abuztuaren 14ajul. – Mosku, 1935ko urriaren 19a) errusiar militante, kazetari eta idazle boltxebikea izan zen; Vladimir Leninen arreba zaharra.

## Biografia 
1886an, 22 urterekin, ikasleen mugimendu iraultzailean sartu zen. 1887an, bere neba Aleksandr Ilitx Ulianov, Alexandro III.a Errusiakoa tsarraren kontrako kale egindako atentatu asmoetan ibili zenez gero, Anna Ulianova atxilotu eta deportatu egin zuten, Kokuxkino, Kazan eta Samara hirietan deportazio-aldia jasanez (Aleksandr Ulianov, atxilotua izateaz gain, heriotza-zigorrez kondenatu eta exekutatu zuten).

1894an, Moskun mugimendu marxistarekin bat egin zuen, eta laster, bere neba Vladimirrek (Leninek) zuzentzen zuen Langile Klasearen Askapenerako Borroka Batasunarekin bat egin zuen. 1897an, lehen aldiz, erbestera joan zen. 1898tik aurrera, Errusiako Langileen Alderdi Sozialdemokrataren kide izan zen. Leninen *Kapitalismoaren garapena Errusian* lana argitaratzen lagundu zuen. 1900 eta 1902 artean erbestean egon zen, *Iskra* aldizkariarentzat lan egiten. 1903tik aurrera, Errusiara itzuli ostean bere lana batez ere argitalpenari (Vpered –“Aurrera”- argitaletxearen arduradun izan zen, eta Leninen *Materialismoa* eta *Enpirokritizismoa* lanak argitaratu zituen) eta itzulpengintzari (Wilhelm Liebknechten lanak errusierara itzuli zituen) eman zion, baina ez zen kaleko lan politikotik aldendu: 1905eko Errusiako Iraultzan parte-hartzaile aktiboa izan zen. 1913tik aurrera, *Pravda* egunkariaren eta *Prosvestxenie* –“Ilustrazioa”- aldizkariaren argitalpenen arduradun izan zen, eta 1914an *Rabotnitsa* –“Emakume Langilea”- atera zuen taldean egon zen. 1917 artean sei aldiz atxilotu zuten.

1917an, azken aldiz askatu ostean, *Pravda*ren erredakzioan sartu zen berriz. Urriko Iraultza Sozialistaren ostean, Giza Segurtasunerako Herri Komisariotzan (1917-1918) eta Hezkuntzarako Herri Komisariotzan (1918-1921) lan egin zuen. Alderdiaren Historiaren Komisioan eta Marx-Engels-Lenin Institutuan lan egin zuen gero. *Proletarskaia revolutsija* –“Iraultza proletarioa”- aldizkaria argitaratu zuen eta Leninen biografia bat idatzi zituen- 1932an erretiratu eta 1935an hil zen.

Mark Jelizarov, Errusia sobietarra zenaren Garraiorako Lehen Herri-Komisarioarekin ezkondu zenez, bere bizitzako azken urteetan Ana Jelizarova bezala sinatzen zuen.

## Erreferentziak
Mikel Legarda

**Mikel Legarda Uriarte** (Indautxu, ) arabar politikaria da. EAJko kidea, Deustuko Unibertsitatean ikasi zuen. 2016tik aurrera diputatua da.
Klaudio Landa

**Klaudio Landa Mendibe** (Ea, Bizkaia, 1967ko azaroaren 11) bizkaitar kazetari eta telebista aurkezlea da.

Euskadi Gaztea irratian egin zen ezaguna, eta ondoren telebistara salto egin zuen. 

## Lanak 
### Telebista saioak 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Santiago

**Mikel Santiago Garaikoetxea** (Portugalete, ) bizkaitar idazlea da, eleberri beltzak idazten duena, hauen artean, *La última noche en Tremore Beach* (2014), hainbat hizkuntzetara itzulia.

## Biografia 
1975ean Portugaleten jaioa, institutua amaitzean soziologia ikasi zuen. 2007an Espainiatik joan eta hamarkada batez Irlanda eta Herbeheretan bizi izen, informatikari lanetan, Bilbora itzuli aurretik. Gitarra jotzaile izaten saiatu zen, Bilbon *Negra Loca* taldearekin eta Amsterdamen *Rosalito brothers* taldearekin.

Istorioak eta ipuinak interneten argitaratzen literaturaren munduan hasi zen. Hainbat liburu bere kabuz argitaratu zituen: *La historia de un crimen perfecto* (2010), *Los ojos centenarios de la isla* (2010), *El perro negro* (2012) y *La noche de las almas y otras historias de terror* (2013), autore independenteentzako web plataforma baten bidez, Barnes & Noble eta iBooks bezalako liburudendetan banatzea ahalbidetzen duenak; bere liburuetatik hiru Estatu Batuetako 10 salduenen zerrendara iritsi ziren.

2014an, Ediciones B-ek *La última noche en Tremore Beach* argitaratu zuen, eta lehen eleberri honek 40.000 ale baino gehiago saldu ditu eta hogei hizkuntzatara itzuli da. Alejandro Amenabarren ekoizpen enpresak zinema edo telebistarako egokitzapen bat egiteko eskubideak erosi ditu. eta 2017an *El extraño verano de Tom Harvey*.

## Lanak 
;Eleberriak
* *La última noche en Tremore Beach* (2014), Ediciones B
* *El mal camino* (2015), Ediciones B
* *El extraño verano de Tom Harvey* (2017), Ediciones B
* *La isla de las últimas voces* (2018), Ediciones B
* *El hijo olvidado* (2024), Ediciones B
* *Cuando llega la noche* (2024), Ediciones B
* *La chica del lago* (2025), Ediciones B
** **Illumbe trilogia**
* *El mentiroso* (2020), Ediciones B
* *En plena noche* (2021), Ediciones B
* *Entre los muertos* (2022), Ediciones B

;Besteak
* *Historia de un crimen perfecto* (2010)
* *La isla de los cien ojos* (2010)
* *El perro negro* (2012)
* *Noche de Almas y otros relatos de terror* (2013)
* *La huella* (2019)
* *Tricia* (2022)

## Erreferentziak
Aljerko barruti autonomoa

**Aljerko barruti autonomoa** () ALNek eta FLNek Aljeriako gerran izan zuten egitura izan zen, 1956ko abuztuaren 20an Soummamen izandako kongresuan sortzea erabaki zena eta Aljer hiriburuari baino eragiten ez ziona. Gainerako lurralde izendapenak wilaya izena hartu zuten eta sei izan ziren guztira. ZAA 1957ko urtarrilean Aljerko guduan egindako zortzi eguneko greba baino lehenago antolatu zen modu honetan: hiru lurralde banaketa, bakoitzak bere kide politiko, militar eta ekonomikoekin.

## Kanpo estekak
Erramun Landa

**Erramun Landa Mendibe** (Ea, Bizkaia, 1958ko abenduaren 14a) bizkaitar margolari, marrazkigile, grabatugile eta kartelgilea da. Euskal Herriko Unibertsitateko Arte Ederren fakultutateko pintura irakaslea da.

## Kanpo estekak 
* Erramun Landa Mendiberen webgunea
Venice (Los Angeles)

**Venice**, AEBetako Los Angeles hiriko barruti bat da, Kalifornia estatuan. Bere kanal eta hondartzengatik ospetsua izan arren, bertako nahiko giro bohemioa duen etxebizitza gunea eta itsas aurreko 4 kilometro luzeko pasealeku koloretsuarengatik ere ezaguna da.

## Barrutia 
1905ean Abbot Kinney tabako enpresaburu aberatsak "Venice of America" ("Amerikako Venezia") izenaz sortu zuen, garaiko Los Angeles hiritik 25 kilometro mendebaldera, kostaldeko hondartza aisialdi-leku izateko.

Gaur egun Venice hiriko gune bizi eta eklektikoenetako bat da. Autoak nagusi diren hirian ez ohikoa den arren, Venice oinezkoentzako gunea da, eta etxebizitza askok beren atari eta sarrera nagusiak oinezko kaleetan dituzte, gainera zenbakiz adieraziak daude. Autoen sarbideak kalexken aldean daude, etxebizitzen atzealdean. Halere, gainerako hirian bezala, Venice bere trafiko pilaketengatik ezaguna da. Hurbileneko bidesaririk gabeko autobidetik 2 miliatara dago, eta bere kale estuz osaturiko sarea ez zen gaur egungo trafikoaren beharrak asetzeko egina izan.

## Venice Beach 
Venice Beach edota Venice Hondartza deritzon guneak hondartzaren pareko pasealekua, Muscle Beach pasealekua, saskibaloi eta hondartzako boleibol y jokalekuak, Skate Dancing plaza, bidegorriak eta beren helbideak atarietan zenbakiz adieraziak dituzten denda era etxebizitzak barne hartzen ditu.

Barruti eklektikoa izateagatik ezaguna da, baita kontrakulturaren aldeko giro izateagatik ere.

Film eta telesail askoren eszenen kokalekua izan da.

## Kanpo estekak
Óscar García Burón

**Óscar Javier García Burón** (Bilbo, ) espainiar saskibaloi jokalari ohia da, hegal-pibota moduan aritzen zena.

## Ibilbidea 
* 1999 - 2003: Fairfield Stags
* 2004 - 2005: CB Ourense
* 2005 - 2006: Saski Baskonia
* 2006 - 2010: CB Murcia
* 2010 - 2011: Lleida Bàsquet
Elsa Oliarj-Inès

**Elsa Oliarj-Inès** (Lavaur, Okzitania, 1988ko maiatzaren 15a) zuberoar zinemagilea da.

2017an bideo eta dokumental sorkuntza saileko Eusko Ikaskuntza-Ville de Bayonne Euskal Kulturaren Saria irabazi zuen *Basahaideak* dokumentalagatik.

## Filmografia 
### Dokumentalak 
* *Haien gaztaroan, iragana agerian* (2014)
* *Basahaideak* (2017)
* *Nortasünak* (2023)Sohütako Eperra ikastolako (Zuberoa) umeak dira dokumentaleko protagonistak, eta 3 urte inguru zituztenetik lizeoan sartu arteko ibilbidea egiten du grabazioak.

## Erreferentziak
Sancho Etxebarria

**Sancho Etxebarria** (Hondarribia, XVII. mendea - Vinaròs, 1714) gipuzkoar militarra izan zen. Espainiako Ondorengotzaren Gerran Peníscola defendatu zuen Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren gudarostearen aurrean.
Jesús Torbado

**Jesús Torbado Carro** (San Pedro de las Dueñas (León), 1943ko urtarrilaren 4 – Madril, 2018ko abuztuaren 22a) kazetari eta idazle espainiarra izan zen.

## Biografia 
Santanderren filosofia egin zuen eta Madrilen kazetaritza ikasi zuen. Laster hedabide desberdinetan hasi zen kolaboratzen. Parisera joan zen ondoren eta han lan desberdinetan aritu zen. Berriro ere Espainian *Signo* aldizkariaren eta *Ya* egunkariaren erredaktore izan zen; baita Colpisa agentzian ere bai. Hegoamerikara joan zen gero eta han kazetaritza irakatsi zuen, halaber *Informaciones* egunkariaren berriemaile izanik. Berriz Espainian hedabide desberdinetan eta TVEn lan egin zuen. Arrakasta handia 1969an egindako Formenterako hippyei buruzko erreportaje batzuek izan zuten; bolada hartan hippiak Ibizatik kanporatzen ari zitzaien eta Torbado testu haietan gaia azaltzeko prentsa frankistaren sentsazionalismotik hurruntzen zen. 

Torbadoren lan nagusia literaturan zentratu zen. 1965an *Las corrupciones* eleberriarekin Alfaguara saria eskuratu zuen. 1976an, *En el día de hoy* Espainiako Gerra Zibilari buruzko eleberriarekin Planeta saria lortu zuen. 1993an, *El peregrino*rekin Sevillako Ateneoaren saria lortu zuen.

1975an zinemarako *El asesino no está sólo* gidoian lagundu zuen. Filmaren protagonista Lola Flores izan zen.

2018an hil zen, 75 urte zituelarik.

## Obra 
Bere obran eleberriak, ipuin-bildumak eta bidaia liburuak aurkituko ditugu:
* 1965: *Las corrupciones*
* 1968: *Historias de amor*
* 1969: *Tierra mal bautizada. Un viaje por Tierra de Campos*
* 1969: *La Europa de los jóvenes*
* 1971: *Jóvenes a la intemperie*
* 1973: *Moira estuvo aquí*
* 1976: *En el día de hoy*
* 1976: *Sobresalto español*
* 1977: *Los topos*, Manu Leguinecherekin batera
* 1980: *Viajeros intrépidos*
* 1982: *La ballena*
* 1983: *Una defensa de Castilla*
* 1986: *El fin de los días*
* 1987: *Marcelino Elosúa: una biografía sentimental*
* 1988: *El camino de la Plata*
* 1990: *Yo, Pablo de Tarso*
* 1991: *El inspector de vírgenes*
* 1993: *Héroes apócrifos: relatos de la historia de España*
* 1993: *El peregrino*
* 1996: *Paisajes de España*
* 1996: *Ciudades de Castilla y León*
* 1997: *España, patrimonio de la humanidad: un viaje por las ciudades, monumentos y lugares inscritos en la lista de la Unesco*
* 1998: *El imperio de arena*
* 1998: *Viajeros intrépidos*
* 1999: *La ballena*

## Erreferentziak
Range Rover

**Range Rover** Land Roverrek 1970ean sortutako SUV klaseko luxuzko kotxea da.

British Leylandek egindako kotxe honek lau belaunaldi ezberdin ditu. Solihullen (Ingalaterran) eta Enfielden (Australian) egiten dute.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Range Rover SV 2023-ri buruzko informazioa
Porsche 959

**Porsche 959** Porschek ekoiztutako luxuzko *coupe* da, 1986 eta 1988 artean egin zuten. Lau gurpileko trakzioa zuen lehendabiziko kirol-kotxea izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Peugeot 205

**Peugeot 205** Peugeotek sortutako *hatchback* motako kotxea da, 1983 eta 1998 artean ekoiztua. Nahiz eta salmenta onak izan, 1998an 206ak ordezkatua izan zen. Poissyn eta Mulhousen (Frantzia), Ryton-on-Dunsmoren (Erresuma Batuan), Villaverden (Espainia), Jakartan (Indonesia), Changhuan (Taiwan) eta Los Andesen (Txile) egiten zuten.

## Kanpo estekak
Citroën ZX

**Citroën ZX** Citroënek 1991 eta 1997 artean ekoizturiko kotxe konpaktua izan zen. Citroën Xsarak ordezkatua, Rennesen (Frantzia), Vigon (Espainia) eta Barra de Carrascon (Uruguai) egin zuten.

## Kanpo estekak
Citroën Xsara

**Citroën Xsara** Citroënek 1997 eta 2006 artean ekoizturiko kotxe konpaktua izan zen. Citroën C4k ordezkatua, Rennesen (Frantzia), Villaverden eta Vigon (Espainia), Barra de Carrascon (Uruguai), Wuhanen (Txina) eta Kairon (Egipto) egin zuten.

## Kanpo estekak
Mitsubishi Pajero

**Mitsubishi Pajero** Mitsubishi Motorsek 1982an sortutako SUV klaseko luxuzko kotxea da. *Leopardus pajeros* animaliaren omenez izendatu zuten baina, *pajero* gaztelaniaz esapide trauskila denez, herrialde gaztelaniadunetan **Mitsubishi Montero** deitu zuten. Erresuma Batuan, **Mitsubishi Shogun** izena zuen.

Kotxe honek lau belaunaldi ezberdin ditu. Sakahogin (Japonian) eta Tramagalen (Portugalen) egiten dute.

## Kanpo estekak
Robert Green

**Robert Green** (Chertsey, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1980ko urtarrilaren 18a) futbolaria da. Atezain jokatzen du, Ingalaterrako Premier Leagueko Queens Park Rangers taldean.

## Bizitza eta kirol ibilbidea 
Robert Green Chertseyn jaio zen, Ingalaterran, Erresuma Batuan, 1980ko urtarrilaren 18an.

Greenek Norwich City taldean hasi zuen bere karrera profesionala eta 1999ko apirilean egin zuen debuta 0-0 amaitu zen partida batean.

2004an, Norwich City taldea igoera bidean jartzea lortu zuen. Horrenbestez, Ingalaterrako selekziorako deitu zuten, Paul Robinson atezainaren ordezko.

2006ko maiatzean, West Ham United F.C. taldearen interesa piztu zuen eta 4 urteko kontratu bat sinatu zuen 2006ko abuztura arte.

2008an, Hammer of the Year izendatu zuten, West Hameko denboraldiko jokalari onena.

## Selekzio nazionala 
Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin 9 partida jokatu ditu, eta 2010eko Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen britaniarren atea defendatuz. Akats ugari izan zituen, baina, nabarmenena, AEBen aurkako partidan egin zuen eta irudi horiek mundu osoa zeharkatu zuten. Akats horrek, hurrengo partidako titulartasunaz gain, txapelketaz geratzen zena ere galarazi zion.

## Klubak 
## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Jeanne d'Arc Kirol Taldea

'''Jeanne d'Arc Kirol Taldea** edo **JAB''' () Biarritzeko (Lapurdi) kirol talde amateurra da.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Volkswagen Touareg

**Volkswagen Touareg** (alemanez  ahoskatua) Volkswagenek 2002an sortutako lur orotako kotxea da, jadanik hiru belaunaldi izan dituena. Lau gurpileko trakzioa baino ez duen kotxe hau Bratislavan egiten dute.

## Kanpo estekak 
* Touaregen webgune ofiziala