Hizkuntza inperialismo

**Hizkuntza-inperialismoa** edo **inperialismo linguistikoa** hizkuntza menderatzaile bat pertsona batzuei transferitzea da edo nolabait inposatzea da. Hizkuntza menderatzailearen "transferentzia"  (edo, gehienetan, aldebakarreko inposizioa) inperialismoaren ondorioz sortzen da. Hizkuntzaren transferentzia boterearen transferentziaren isla izan ohi da, botere-ikurra izan ohi da botere gehien dutenek beren hizkuntza inposatzea; tradizioz, botere militarra izan ohi zen oinarria, baina mundu modernoan, botere ekonomikoa ere bai. 

1990eko hamarkadaren hasieratik, hizkuntza-inperialismoak hizkuntzalaritza aplikatua aztertzen duten ikerlarien arreta erakarri du. Arrakasta akademiko handia lortu zuen Robert Phillipson-en 1992ko liburuak, *Linguistic Imperialism* (*Hizkuntza Inperialismoa*) liburuak.- Arrakasta eztabaida nabarmena eragin zuen neurrian.

## Definizioa 
[thumb|[Robert Phillipson. 2016.]]
Hizkuntza-inperialismoa kontzeptua hizkuntza menderatzaile/zapaltzaileari eta haren hiztunei mesede eta boterea ematen dien hizkuntza politika bat da. Heath Rose eta John Conama hizkuntzalariek laburtu zuten bezala, Robert Phillipson doktoreak, 1992an, dio hizkuntza-inperialismoa Ingelesak, askotan, "lingua franca" du izena mundu osoan, baina Phillipson-ek argudiatzen du ezen, hizkuntza menderatzen duenean, izendapen egokiagoa izan daitekeela, "lingua frankensteinia" goitizenarekin izendatzea.
[thumb|*[Welsh Not* soinean daraman ikasle baten irudia, ordenagailuz sortua.]]
Phillipson-en teoriak lagundu egiten du ingelesaren hedapen historikoa ulertzera, nazioarteko hizkuntza gisa, eta hizkuntza hori etengabe menderatzea, batez ere kolonia izandako inguruneetan, hala nola Gales, Eskozia, Irlanda, India, Pakistan, Uganda, Zimbabwe, etab., baina gero eta gehiago Europa kontinentalean. Haren teoria Johan Galtungen inperialismoaren teorian oinarritzen da, batez ere, Antonio Gramciren konspirazioaren teorian, eta, bereziki, kultura-hegemoniaren nozioan.

Phillipson-en teoriaren muin nagusietako bat da ulertzea zein prozesu hegemoniko konplexuri esker lortu duen ingelesak gaur egungo munduan duen nagusitasuna. Phillipson-ek aztertu du British Council-en erretorika ingelesa sustatzeko, eta ingelesez aplikatutako hizkuntzalaritzaren funtsezko printzipioak eta hizkuntzak ingelesez irakasteko metodologia eztabaidatzen ditu. Printzipio horien arabera:

* Ingelesa hobeto irakasten da modu elebakarretan ("falazia elebakarra") (ingeles hiztunek monolinguismoari eutsiz ingelesa irakasten lagunduko dute);
* irakasle ideala jatorrizko hiztuna da ("jatorrizko hiztunaren falazia");
* ingelesa zenbat eta lehenago irakatsi, orduan eta hobeak izango dira emaitzak ("the early start fallacy");
* ingelesa zenbat eta gehiago irakatsi, orduan eta hobeak izango dira emaitzak ("esposizio maximoko falazia"); 
* beste hizkuntza askorekin batera ikasten bada, ingeleseko ikaskuntza kaltetua aterako da ("falazia subtraktiboa").

## Kritikak 
Phillipson gogor hartu dute Robert Phillipson-en kontrako argudio batzuekin, eztabaida bizietan. Adibidez, Alan Daviesek Phillipson-en mamua dagoela adierazi du Edinburgoko Hizkuntzalaritza Aplikatuko Departamentuan:
 
Davies-en aburuz, bi kultura bizi dira hizkuntza-inperialismoan: bata, erruduntasunaren kultura bat ("koloniak ez lirateke inoiz gertatu behar"); bestea, etsipen erromantikoaren kultura ("egiten ari garena ez genuke egin behar"). Rajagopalan urrunago doa, eta dio Robert Phillipson-en liburuak erruduntasun konplexu bat ekarri duela ingelesaren ikaskuntzaren eta irakaskuntzaren profesionalen artean (*English Language Learning and Teaching, ELT*).

Daviesek, halaber, argudiatzen du Phillipson-en baieztapenak ez direla faltsugarriak (ez dira zientifikoak beraz): zer gertatuko litzateke dominatuek... ingelesa hartu eta mantendu nahi balute? Phillipson-en erantzun faltsifikaezinak izan behar du ezetz, ezin dutela, menperatzaileek beren interes onenen aurka konbentzitu dituztela". Hala, bada, Robert Phillipson-en teoriak adierazten du garapen-bidean dauden herrialdeek ez dutela erabaki-ahalmen independenterik (ELT onartu ala ez). Nigeriaren testuinguruan, Bisongek dio periferiako pertsonek modu pragmatikoan erabiltzen dutela ingelesa: seme-alabak ingelesezko eskoletara bidaltzen dituzte eleaniztunak haztea nahi dutelako. Phillipson-i dagokionez, Bisong-ek dio "ekintza horiek Zentroko hizkuntza-inperialismoaren biktima diren pertsonengandik eratorri gisa interpretatzea, ebidentzia soziolinguistikoari ez ikusiaren egitea dela, aurrez pentsatutako tesi bati egokitzeko". Ingelesa abolituko balitz, atzerritarra delako, dio Bisongek. Orduan, Nigeria ere desegin beharko litzateke, egitura kolonialtzat hartu zelako.

Gainera, ingelesa bera inperialista den usteari eraso gogorra egin zaio. Henry Widdowson-ek argudiatu duenez, "funtsezko kontraesana dago hizkuntzak berak kontrol hegemonikoa egiten duelako ideian: hau da, hori egia balitz, inoiz ez zinateke gai izango kontrol horri aurre egiteko". Gainera, zalantzan jarri da ingelesaren sustapenak nahitaez tokiko hizkuntzen desmobilizazioa dakarrela. Holborrowek dio "Erdialdeko ingeleszale guztiek ez dute menperatzen, ezta periferiako hizlari guztiak ere ez dira berdin diskriminatzen". Ingeles irlandarra edo Zeelanda Berrikoa ingelesa edo Ingalaterrako eskualdeko dialektoak, hala nola, Bro Kerneveko ingelesa, ingelesaren erdiko aldaera ez-nagusitzat har daitezke.

Zenbait akademikok uste dute ingelesaren nagusitasuna  ez dela berariazko hizkuntza-politiken ondorioa, baizik eta kolonizazioaren eta globalizazioaren bidez ingelesezko kolonoak hedatzearen bigarren mailako ondorioa.

Beraz, argudia liteke ezen, Phillipson-en jarraitzaileek hizkuntza hautapenak kanpo-zerga gisa ikusten dituzten bitartean, kontrakoen artean kontua hautapen pertsonal gisa ikusten dela.

## Erantzuna 
Hizkuntza-inperialismoaren aldeko argudioak aldezten dituztenek diote ingeleseko jatorrizko hiztun elebakarrek maiz ez ikusiarena egiten dietela kontrako argudioei eta ingelesaren egungo egoera oparoa ospakizuna merezi duen gertaera historiko gisa ikus daiteke.

Munduan ingelesa gero eta gehiago zabaltzen ari dela garapen kezkagarritzat jotzen dutenak (tokiko eta eskualdeko hizkuntzen estatusa murrizten dutenak, eta kultura-balioak ahuldu edo higatu ditzaketenak), seguru asko, Phillipson-en iritziekin bat egingo dute. Alastair Pennycook, Suresh Canagarajah, Adrian Holliday eta Julian Edge talde honetan erori dira, eta hizkuntzalari kritiko aplikatu gisa deskribatu dira.

Hala ere, Henry Widdowson-ek diskurtsoaren azterketa kritikoari buruz egiten dituen oharrak hizkuntza irizpideak aplika dakizkieke:
 
Irlandan, ingelesaren eragina baztertzea eztabaidagai izan zen herrialdean, baita independentzia baino lehen ere.

## Jabetzea 
Hizkuntza-inperialismoaren ideia baztertzen duten batzuek argudiatzen dute ingelesaren hedapen orokorra hobeto ulertzen dela jabetzearen esparruan, ingelesa mundu osoan erabiltzen dela tokiko helburuetarako.  Nigeriako adibideaz gain, adibide hauek eman dira:

* Ingelesez hitz egiten ez duten herrialdeetako manifestariek sarri erabiltzen dituzte seinaleak ingelesez, beren hizkuntza gutxiagotuak mundu osoko telebista-ikusleei transmititzeko. Batzuetan, manifestariek ez dute ulertzen beren pankartek diotena.
* Bobda-k erakusten du nola urrundu den Kamerun forma mono-kulturaletik, ingelesa irakasteko hizkuntza anglosaxoian zentratuta, eta pixkanaka material didaktiko propioak sartuz joan dela Kamerungo testuinguru batean. Mendebaldekoak ez diren hainbat gai erabiltzen dituzte, gaiak emirak, medikuntza tradizionala, poligamia etab. lantzen dira Bobda hezkuntza elebidunaren alde dago, kamerunesa eta angloamerikarraren kulturak uztartzearen alde dago.
* Kramschek eta Sullivanek deskribatzen dute nola mendebaldeko metodologia eta testuliburuak egokitu diren tokiko kultura vietnamera egokitzeko.
* Pakistango Primary Stage English testuliburuak "Pakistan, My Country", "Our Flag" eta "Our Great Leader" bezalako irakasgaiak biltzen ditu, mendebaldeko belarrietara jingostak jo ditzaketenak. Jatorrizko kulturaren barruan, ordea, ELTren, patriotismoaren eta fede musulmanaren arteko lotura ezartzea ELTren helburutzat hartzen da, Punjabeko lehendakari *Textbook Board*-ek argi eta garbi adierazten duenez: "Kontseiluak... zaintzen du, liburu horien bidez, ikasleek balio islamiarrekiko eta beren jatorri ideologikoetatik babesteko kontzientziarekiko maitasuna izan dezaten. ".

Ingelesaren "nazioartekotze" horrek aukera berriak eskaintzen dizkie ingeleseko jatorrizko hiztunei. McCabe-k hau dio:

 "... bi mendetan zehar gure hizkuntza eta ohiturak esportatu genituen merkatu berrien atzetik, baina orain ikusten dugu gure hizkuntza eta ohiturak itzuli egiten zaizkigula, beste batzuek erabili ahal izateko, gure hizkuntza eta gure kultura aukera berriak aurkitzeko, kontraesan berriak". McCabe (1985), 1. or. 45.

## Erreferentziak 
 
## Bibliografia 
*   Juan Carlos Moreno Cabrera. *Los dominios del español. Guía del imperialismo lingüístico panhispánico*. Ed. Síntesis. 2015. ISBN: 978-84-907712-5-9
*  Robert Phillipson. *Linguistic Imperialism*. 1992.  ISBN-0-19-437146-8

## Kanpo estekak