Elisa Garrido Gracia

**Elisa Garrido Gracia**, "La mañica" edo "Françoise" bezala ezaguna, (Magallón, Zaragoza, 1909ko ekainaren 14a &ndash; Tolosa Okzitania, Frantzia, 1990eko martxoaren 19a) espainiar militante antifaxista libertarioa izan zen.

Elisa Garrido, "La mañica" eta "Françoise" ezizenekin ezaguna, Lanaren Konfederazio Nazionaleko (CNT) militante bat izan zen, 1936ko Espainiako Gerra Zibilean matxinatutako bandoaren aurka eta Frantziako tropa alemaniarren aurka borrokatu zena Bigarren Mundu Gerran. Hainbat espetxetatik eta hiru kontzentrazio-esparrutatik igaro zen, eta mota guztietako tratu txarrak eta torturak jasan zituen. Leherketa eragin zuen eta Hafag Komandoko obus fabrika nazia deuseztatu zuen, alemanek gerrako esklabo bidali zuten lekuan. Frantziako gobernuak Ohorezko Legioa eman zion.

## Biografia 
Garrido Zaragozako Magallón herrian jaio zen, Aragoin. Bere gurasoak militante anarkistak ziren, CNTko kideak. Bartzelonara emigratu zuen, eta han ezagutu zuen Marino Ruiz de Angulo, bere bikotea izango zena. 1936ko uztailaren 18ko Bigarren Errepublikaren aurkako Estatu-kolpearen eta Espainiako gerra zibilaren hasieraren ondoren, Garrido miliziano gisa mobilizatu zen Bartzelonako Ausias March kuartelean sartuz, eta handik Aragoiko frontera abiatu zen.

Errepublika erori ondoren, Garridok Frantziara ihes egin zuen, bere bikotekidearekin batera Tolosa Okzitania hirian ezarriz eta erbesteratuei laguntzeko CNTko talde klandestinoetan sartuz. Alemanek Frantzia inbaditu ondoren, biek Frantziako Erresistentziarekin kolaboratu zuten, Francisco Ponzánek antolatutako ihesaldi taldearen barruan, Alpe Garaien departamentuan gerra posta eta lotura lanak eginez. Han hasi zen ezaguna egiten "La mañica" eta "Françoise" izenengatik.

1943ko urrian, Tolosa Okzitanian atxilotu zuen Gestapok. Hark zaintzen zuen, berak eramaten baitzion janaria egunero Francisco Ponzáni kartzelara, eta bere posta nagusia zela uste baitzuten. Gestapok hainbat tortura-metodo aplikatuta galdekatu zuen, erresistentziaren antolaketari buruzko informazioa lortzeko. Garrido isilik geratu zen, eta hiru astez inkomunikatutako ziega batean eduki zuten. Saint Micheleko espetxera eraman zuten, eta handik Parisera eta gero Compiègne-ra. Handik Ravensbrück-eko kontzentrazio-esparrura eraman zuten 1944ko urtarrilaren 30ean. Urte horretako otsailaren 3an iritsi zen, eta 27219 zenbakiarekin erregistratu zuten. Urte bereko irailean, Hasag kommandora eraman zuten, Buchenwald-eko (Leipzig) kontzentrazio-esparruko menpekora. Han, gerrako esklabo gisa, obusen fabrikan sartu zen, eta bertan egunero 7.000 egin behar izan zituen, egoera penagarrian. Garridok hainbat sabotaje egin zituen, eta lantegia geldiarazi eta zati batean lehertu egin zuen.

Ravensbrückera itzuli zen eta 28. pabiloian sartu zuten. Bertan sartzen zituzten hil behar zituztenak. Ikatz- eta patata-bagoiak deskargatu zituen, eta zaindari batzuek jipoitu ondoren, beso bat hautsita ospitaleratu zuten. Gurutze Gorriak antolatutako preso-truke batean sartu zen: Frankfurtera eraman zuten eta, handik, Danimarkara, Suediara igarotzeko eta Stockholmen askatzeko. Azkenik, Parisera eraman zuten, eta han egon zen 50eko hamarkadara arte.

2019ko ekainaren 29an, Magallongo Udalak bere izena zuen kale bat jarri zuen herriaren kanpoaldean. Hilabete batzuk geroago, urte bereko azaroan, Magallonen Hildakoen eta Lurperatukoen Senideen eta Lagunen Elkarteak (AFAAEM) eta Magallongo Udalak, Zaragozako Diputazio Probintzialaren eta Aragoiko Gorteen laguntzarekin, omenaldia egin zuten, eta Ramon Lobo, Conchi Cejudo, Pilar Barranco eta Gonzalo Barroso kazetariekin solasaldia egin zuten. Ondoren, Elisa Garridori beste omenaldi bat egin zitzaion Magallongo hobian, memoria demokratikoaren jardunaldi batean, eta Rozalén kantautoreak parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 2005 – *El carretó dels gossos.* *Una catalana a Ravensbrück* (katalanez). Manil Suri eta Mercè Núñez Targa. 62. arg. .
* 2015 – *De la resistencia y la deportación. 50 testimonios de mujeres españolas*. Neus Català (egilea), Manuel Vázquez Montalbán (sarrera), Margarita Català Sancho (laguntzailea), Luis Català Sancho (laguntzailea), Jordi Palou-Loverdos (epilogoa). Kataluniako Generalitatea.  .
* 2019 - *Dentro de poco os podré abrazar.* *Supervivientes aragoneses de los campos nazis*. Juan Manuel Calvo (egilea), Eloy Fernández Clemente (sarrera). Amical de Mathausen/Centro de Estudios Locales de Andorra. -4.

## Kanpo estekak 
* Ahaztutako handiak: Espainiako emakumeak Frantziako Erresistentzian