open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramón Rubial

**Ramón Rubial Cavia** (Erandio, Bizkaia, 1906ko urriaren 28a - Bilbo, 1999ko maiatzaren 24a) metalurgiaren langilea eta politikari sozialista garrantzitsua izan zen.

1978tik 1979ra, Eusko Kontseilu Nagusiaren kideek, euren artean adostuta, erakunde horretako presidente hautatu zuten, 1980ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak egin eta Eusko Jaurlaritzaren osaketa eta Jesus Maria Leizaolaren ondorengo lehendakaria bozkatuko ziren aldi baterako neurri gisa, hain zuzen ere, hauteskunde horien emaitzen ondorioz, Eusko Kontseilu Nagusiko presidente karguan ordezkatu zuen Carlos Garaikoetxea nafar politikaria lehendakaria izendatu zen.

## Biografia 
1920an UGT sindikatuan militatzen hasi zen eta 1922an PSOEn izena eman zuen. Espainiako Gerra Zibilean borrokatu zen, errepublikaren alde, eta 1937an atxilotu eta 30 urteko kartzelaldia ezarri zioten. Hasiera batean, denbora batez Donostiako Ondarretako espetxean giltzapetuta egon zen.

1944an ihes egiten ahalegindu zen, baina harrapatu eta Melitón Manzanasek basaki torturatu zuen. 1956ko abuztuaren 23an askatu zuten eta klandestinitatean lan egiteari ekin zion. Alderdi sozialistaren presidentea izan zen 1976tik 1999an hil arte. 1977an Bizkaiko senatari bihurtu zen eta 1978tik 1979ra Eusko Kontseilu Nagusiaren Presidentea (lehendakariaren baliokidea).

Gaur egun, Txurdinagan PSE-EEk daukan egoitzak haren izena du. Halaber, Guggenheim Bilbao Museoaren kanpoaldean, itsasadarraren pasealekuan, haren omenezko estatua dago.

Eider Gardiazabal PSOEko politikaria eta europar legebiltzarkidea haren iloba da.

## Toki izenak 
Bilbon bizi izan tokitik gertu, bere irudi bat jarri du udalak, eta Abandoibarreko kaleetako bati bere izena ipini zaio. Oro har Espainiako hainbat herrik Ramón Rubial gogoratzen dute zenbait ekintzen bitartez:

* 25px|Madril Alcobendas: Enparantza eta zahar-etxea.
* 25px|Badajoz Azuaga: Kalea.
* 25px|Bartzelona Badalona: Kalea.
* 25px|Bizkaia Barakaldo: Herriko parke botanikoak Ramón Rubial izena darama.
* 25px|Bizkaia Ramon Rubial kalea, Bilbo: Kalea Abandoibarra aldean eta eskultura multzo batean kokatzen den estatua bat.
* 25px|Alacant Castell de Castells: Kalea.
* 25px|Malaga Cuevas del Becerro: Kalea.
* 25px|Bizkaia Erandio: Kalea.
* 25px|Madril Fuenlabrada: Zahar-etxea.
* 25px|Bizkaia Galdakao: Kalea.
* 25px|Araba Gasteiz: Kalea.
* 25px|Madril Getafe: Kalea.
* 25px|Lleida Lleida: Kalea.
* 25px|Madril Móstoles: Zahar-etxea.
* 25px|Madril Rivas Vaciamadrid: Kalea.
* 25px|Bizkaia Santurtzi: Parkea.
* 25px|Bizkaia Trapagaran: Etxebizitza eraikinen taldea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Trantsizio Demokratikoa

## Kanpo estekak 
* Ramon Rubial Fundazioa
*  Ramon Rubial eta beste lehendakariak Eusko Jaurlaritzaren gunean
Tito Lukrezio Karo

**Tito Lukrezio Karo **, latinez *Titus Lucretius Carus*, (K.a. 99 &ndash; K.a. 55?) erromatar poeta eta filosofoa zen. Askotan bere bigarren izenarekin aipatzen da: **Lukrezio**.

7400 hexametro luzerako poema didaktiko baten egilea da, *De rerum natura* (*Gauzen izateaz*) Epikuroren filosofia eta Demokritoren fisika atomista zabaltzen duten sei liburutan banatuta. Thomas Hardy eta Ludwig Feuerbachekin batera, ateismoko hiru poeta handienetako bat da. Gure egunetara heldu zaigun poemaren testu bakarra Poggio Bracciolini humanistari esker heldu zaigu, 1418an kopiatu zuena. Harrigarria da kristautasunarentzat hain konprometitua zen gaia jorratzen zituen testu honek hainbeste mende eta gero ez desagertuarazia izana.

## Biografia 
Tito Lukrezio Karori buruz datu gutxi ezagutzen dira eta daudenak zalantzazkoak dira gehienak. Ez da ezagutzen non jaio zen ; zenbaitzuren ustez, Campanian jaio zen, baina ikasketa urteak Erroman egin zituen, ziur asko. Elezaharraren arabera, amodio edabe baten eraginez erotu egin zen, eta zentzuna etortzen zitzaion uneetan idazten zuen; bestalde, Zizeronek zuzendu omen zituen Lukrezioren lanak.

 da Lukrezioren lan bakarra. Sei liburukitan banatuta dago, eta poema zientifikotzat hartzen da. Sei liburukiak binaka bilduta daude: lehenengo biak fisika atomistari buruzkoak dira; hirugarrena eta laugarrena psikologiari buruzkoak dira; eta azkeneko bietan kosmosaren historia eta gizatasuna lantzen ditu. Liburu guztien hasieran, omenaldi moduko bat egiten dio Lukreziok Epikurori, haren adore intelektuala eta historian izan zuen garrantzia goraipatuaz. Lukreziok grinei eta edozein sineskeria motari aurre egiteko proposatzen die bere garaikideei. Lukrezioren arabera, garai hartako erlijio ofiziala da norbere burua salbatzeko oztopo nagusia.

*De rerum natura* liburuaren itzulpena argitaratu zen [Klasikoak bilduman, 63. zk., 2001ean, Xabier Amuriza Zarraonaindia(https://eu.wikipedia.org/wiki/Xabier_Amuriza_Zarraonaindia)k egindako itzulpena: *Gauzen izaeraz*].

Hori guztia adierazteko errealismo kementsu eta trinkoz betetako hizkuntza erabiltzen du, eta indar handiko deskripzio luzeak osatzen ditu, hitzaren zentzu zehatz eta kezkatsua erabiliaz.

Augustoren garaian, izugarria izan zen Lukrezioren eragina poesian, batez ere Virgiliorengan . K. o. I. mendean asko irakurtzen zen Lukrezio, baina klasizismoaren nagusitasunak bazterturik utzi zuen, beste asko bezala. Baina XI. mendeko arkaismoaren bidez, gora egin zuen, berriz ere, haren ospeak. Erdi Aroan desagertzeko arriskuan egon zen Lukrezioren lana, eta eskuizkribu bakar batzuei esker salbatu zen.

Lukrezio, bestalde, arrazoi askatasunaren aldeko eta erlijio fanatismoaren kontrako idazletzat hartu izan da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Aguirre, Javier (2008): "Epikureismoa" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
*Arana, José Ramón (2001): “Hitzaurrea” in Lukrezio: *Gauzen izaeraz*, Bilbo, Klasikoak 

## Kanpo loturak 
* *Gauzen izaeraz* latinez eta euskaraz EHUren webguneko *Klasikoak* bilduman.
Badajoz

**Badajoz** () Espainiako hego-mendebaldean dagoen hiria da, Portugalgo mugan kokatutakoa, izen bereko probintziaren hiriburua da eta Extremadurako udalerririk handiena. 2009an 148.334 biztanle zituen. Probintziako biztanleriaren %21,54 bizi da bertan eta autonomia erkidegoko %13,45. Guadiana ibaiak zeharkatzen du hiria.

IX. mendean sortu zen hiria, Iberiar penintsula musulmanen menpe zegoenean. Gaur egun monumentu ugari eta arkeologia ondare aberatsa dauka, besteak beste Alcazaba, San Juan Bautista Katedrala, Santo Domingo eliza, Santa Ana komentua (bertan hil zen Ana de Austria), Atalaya edo Espantaperros Dorrea, Plaza Alta, harresiak eta Vaubán estiloko gotorlekua, Badajozko barruti gotortuan.

## Demografia 
## Banaketa administratiboa 
Badajoz hiria hainbat alkate-auzo eta auzotan banatzen da:

### Alkate-auzoak 
### Auzoak 
* Antonio Domínguez
* Barriada de Llera
* Hirigune Historikoa
* Cerro Gordo
* Cerro de Reyes
* Cerro de San Miguel
* Cerro del Viento
* Ciudad Jardín
* Corazón de Jesús
* El Gurugú
* Huerta Rosales
* Jardines del Guadiana
* La Banasta
* Las Moreras
* Los Montitos
* Los Ordenandos
* Pardaleras
* El Progreso
* La Paz
* San Fernando
* San Roque
* Santa Marina
* Suerte de Saavedra
* Las Vaguadas
* Urbanización Guadiana
* Valdepasillas

## Klima 

## Argazkiak 

Fitxategi:Puerta Palmas.JPG|Palmasko atea
Fitxategi:Badajoz, Catedral 122-2.jpg|Katedrala
Fitxategi:Plaza alta 7.jpg|Plaza Alta
Fitxategi:Palacio de los Duques de Feria.JPG|Feriako dukeen jauregia
Fitxategi:Plaza alta 5.jpg|Badajozko antzinako udaletxea

## Senidetutako hiriak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Garraioa 
Aire garraioari dagokionez, hiritik gertu Badajozko aireportua dago. Madril eta Bartzelonara eskaintzen ditu hegaldiak urte osoan zehar. Uda garaian Kanarietara eta mediterraneo ingurura ere hegaldiak eskaintzen ditu.
Sevillatik 211 kilometrora, Lisboatik 227ra eta Madrildik 404ra dago.

## Kirolak 
* CD Badajoz futbol taldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Badajozko Udalaren webgunea
Miguel Angel Lotina

**Miguel Angel Lotina Oruetxebarria** (Meñaka, Bizkaia, 1957ko ekainaren 18a - ) futbol jokalari ohia eta entrenatzailea da.

## Entrenatzaile ibilbidea 
* Logroñes B (1990-1992).
* CD Logroñes (1992-1993; 1996-1997).
* CD Numancia (1993-1996; 1998-1999).
* CD Badajoz (1997-1998).
* CA Osasuna (1999-2002).
* RC Celta de Vigo (2002-2003).
* RCD Espanyol (2004-2006).
* Erreala (2006-2007).
* Deportivo de la Coruña (2007-2011).
* Villarreal CF (2012).
* AC Omonia (2014- ).

## Palmaresa 
400 partidatik gora zuzendu ditu Espainiako lehen mailan. Gaur egun Zipren ari da.

UEFAko Txapeldunen Ligan jokatzeko sailkatu zuen Celta de Vigo taldea 2003an.

Espainiako Kopa eskuratu zuen Espanyolekin (2005-2006).

## Kanpo loturak 
*
NATO alfabeto fonetikoa

**NATO alfabeto fonetikoa** NATOk eginiko alfabetoa da, irrati bidez modu ulergarrian komunikatzeko. 1950eko hamarkadan sortu zen hegazkinen arteko komunikaziorako. Gaur egun, mundu osoko hegazkin zibilek ere erabiltzen dute.

::   **A** Alfa [ˈalfa] .- **N** November [noˈvɛmba] *(novémba)* -.    **B** Bravo [ˈbravo] -... **O** Oscar [ˈɔska] *(ózka)* ---    **C** Charlie [ˈtʃali] *(txáli)* -.-. **P** Papa [paˈpa] *(papá)* .--    **D** Delta [ˈdɛlta] -.. **Q** Quebec [keˈbɛk] --.-    **E** Echo [ˈɛko] *(eko)* . **R** Romeo [ˈromio] *(rómio)* .-.    **F** Foxtrot [ˈfɔkstrɔt] *(fokz-trot)* ..-. **S** Sierra [siˈɛra] *(ziera)* ...    **G** Golf [ˈɡɔlf] --. **T** Tango [ˈtaŋɡo] -    **H** Hotel [hoˈtɛl] *(hotél)* .... **U** Uniform [ˈjunifɔm, ˈunifɔm] *(iúnifom, únifom)* ..-   **I** India [ˈɪndia] .. **V** Victor [ˈvɪkta] *(víkta)* ...-    **J** Juliett [ˈdʒuliˈɛt] *(djúliét)* .--- **W** Whisky [ˈwɪski] *(uíski)* .--    **K** Kilo [ˈkilo] -.- **X** Xray [ˈɛksrei̯] *(ékz-rei)* -..-    **L** Lima [ˈlima] .-.. **Y** Yankee [ˈjaŋki] *(iánki)* -.--    **M** Mike [ˈmai̯k] *(máik)* -- **Z** Zulu [ˈzulu] --.    **0** Zero [ˈziro] *(zíro)* ----- **1** One [ˈwan] *(uán)* .----    **2** Two [ˈtu] *(tu)* ..--- **3** Three [ˈtri] *(tri)* ...--    **4** Four [ˈfoa] *(fóa)* ....- **5** Five [ˈfai̯f] *(fáif)* .....    **6** Six [ˈsɪks] *(zikz)* -.... **7** Seven [ˈsɛvən] *(zév.n)* --...    **8** Eight [ˈei̯t] *(éit)* ---.. **9** Nine [ˈnai̯na] *(náina)* ----.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gàidhealtachd

[thumb|384px|eskuinera|[2011ko Eskoziako erroldaren datuak hartu ezkero gaeleraz mintzatzeko gai diren biztanleen arabera koloreztatutako mapa, orlegi ilunez galesera gehien mintzatzen diren lurraldeak adierazita daude.]]

**Gàidhealtachd** Eskoziako lurralde gaelikoduna da, Highland (Sgìre Comhairle na Gàidhealtachd) eta Argyll eta Bute (Earra-Ghaidheal agus Bòd) eskualdeak eta Hebrida uharteak hartzen dituena nagusiki, bai eta Kanadako ekialdeko lurralde batzuk ere.

Irlandako Gaeltacht lurralde irlandera hiztuna edota Galesko Y Fro Gymraeg eremu galesera hiztunaren baliokidea dugu.

## Eskoziako Gaidhealtachd 
* Kanpoko Hebridak: Hiztun kontzentrazio gehien daukan lurraldea da. batez bestekoa %61a da. Bertan, Lewis eta Harris (Leòdhas is na Hearadh) uharteetan hiztunen portzentzaia altuena dago, %50-75ekoa (Barvas/Barabhas herri txikiak deuko portzentajea garaiena: ia %75).

* Highland/Sgire Comhairle na Gàidhealtachd eskualdea:
** Skye uhartea (Barruko Hebridak): Kilmuir herrian %50 gaelikodunak dira.
** Kyle of Lochalsh/Caol Loch Aillse: Hiztunak ia %21a dira, uharteetatik kanpo portzentaiarik altuena dena.
** Lochaber/Loch Abar.
** Ross and Cromarty/Ros agus Cromba.
** Sutherland/Cataibh.

* Argyll eta Bute (Earra-Ghaidheal agus Bòd) eskualdea: Tiree uhartea bereziki.

## Kanadako Gaidhealtachd 
* Eskozia Berria.
* Eduardo Printzearen Uhartea.
* Ternua eta Labrador.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaeltacht
* Y Fro Gymraeg
* UEMA

## Kanpo estekak 
*  Bord na Gaidhligen webgunea
Hebridak

**Hebridak** (; , «atzerritarren uharteak») Eskoziako mendebaldeko uhartedi zabal eta askotarikoa da, Ozeano Atlantikoan dagoena. Bi multzo nagusi bereizten dira: Kanpoko eta Barruko Hebridak.

Eskoziako gaeleraren hiztun kopuru handiena uharte hauetan bizi da, batez ere Kanpokoetan. Hori dela eta, ironikoa da hain justu ere uharteen gaelerazko izenak *(Innse Gall)* «atzerritarren / ez-gaelikoen uharteak» esan nahi izatea. Arrazoia Goi Erdi Aroan jasan zuen norvegiar bikingoen kolonizazioa da. XIII. mende arte ez zen gaelikoa nagusitzen hasiko Hebridetako uharte guztietan; hain zuzen, une horretan kokatzen da Uharteetako Jaurerriaren ezarpena.

## Kanpoko Hebridak 
# Lewis eta Harris: 2225,30 km².
# North Uist / Uibhist a Tuath: 351,49 km².
# South Uist / Uibhist a' Deas: 332,45 km².

## Barruko Hebridak 
# Skye uhartea: 1666,08 km².
# Mull / Muile: 899,25 km².
# Islay / Ìle: 614,52 km².
# Jura / Diùra: 370,35 km².

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Britainiar Uharteak
* Vanuatu (Hebrida Berriak).

## Kanpo estekak
MySQL AB

**MySQL AB** 1995ean sortutako software enpresa bat da, MySQL datu-baseak kudeatzeko sistemaren sortzailea izateaz gain, software librearen inguruko enpresa nagusietako bat ere bada. Bulego nagusiak Suedian eta Kalifornian (AEB) ditu kokatuta.

Munduko 20 herrialde baino gehiagotan 200 langile baino gehiago ditu banatuta telelanari esker.

## Kanpo estekak
Esziurido

**Esziuridoak** karraskarien ordenako familia handi bat da. Bere baitan marmotak, katagorriak eta larre-txakurrak sartzen dira.

Esziuridoak oso habitat desberdinetan bizi dira. Kontinente guztietan daude Australasia eta Antartikan izan ezik. Beraien tamaina txikia edo ertaina izaten da.

## Sailkapena 
* Goifamilia Ratufinae
* Goifamilia Sciurillinae
* Goifamilia Sciurinae
** Leinua Sciurini
** Leinua Pteromyini
* Goifamilia Callosciurinae
* Goifamilia Xerinae
** Leinua Xerini
** Leinua Protoxerini
** Leinua Marmotini
Kanpoko Hebridak

**Kanpoko Hebridak** edo **Mendebaldeko uharteak** (; ,  ahoskatua; eskozieraz *Ooter Hebrides*) Eskoziako ipar-mendebaldean kokatzen den uharte multzo bat da, Ipar Ozeano Atlantikoan. Administratiboki Comhairle nan Eilean Siar eskualdea osatzen dute.

Guztira 3.071 km2-ko azalera daukate, 26.370 biztanleekin 2005ean (9 biz./km2). Uharte gehienak populaturik gabe daude.

Stornoway hiriburua da eta 5.602 biztanle ditu. Lewis eta Harrisen dago kokatuta.

Hebrida uharteak osatzen dituzte Barrukoekin batera.

## Historia 
* 1266an, Pertheko Itunaren bidez, Eskoziaren eskuetara igaro zen Norvegiaren kontrolpean 200 urtez egon ondoren.
* 1918an sortu zuten gaur egungo administrazio sistema uharteetarako.

## Uharteak 
thumb|300px|Hebridak (Kanpoko Hebridak marroiz)
### Uharte nagusiak 
* Lewis eta Harris: 19.918 biztanle.
* South Uist: 1.818 biz.
* North Uist: 1.271 biz.
* Benbecula: 1.219 biz.
* Barra: 1.078 biz.

### Uharte txikiak 
* Scalpay: 322 biz.
* Great Bernera: 233 biz.
* Grimsay: 201 biz.
* Berneray: 136 biz.
* Eriskay: 133 biz.
* Vatersay: 94 biz.
* Baleshare: 49 biz.
* Grimsay: 19 biz.
* Flodda: 11 biz.
* Shiant uharteak

## Hizkuntza 
Gaelikodun lurraldea dugu hau, Eskozia osoan hiztun kontzentrazio gehien daukana, kopuru hau batez besteko %61koa izanik (15.723 hiztun).

Lewis eta Harris (Leodhas is na Hearadh) uhartean hiztunen portzentzaia handiena dago. Bertan, Barvas/Barabhas herri txikiak dauka portzentaia garaiena herrialde osoan, ia %75a. Bestela, South Oist eta Eriskay uharteetan 1.426 hiztun daude, biztanleen %73a.

## Iruditegia 

Irudi:Stornoway Harbour.jpg|Stornoway, (Lewis eta Harris).
Irudi:The A865 road through Lochboisdale (geograph 4245080).jpg|Lochboisdale (South Uist).
Irudi:Loch nam Madadh - geograph.org.uk - 1343318.jpg|Lochmaddy (North Uist).
Irudi:Lews Castle, Stornoway - geograph.org.uk - 646529.jpg|Lews gaztelua.
Irudi:Dun Carloway.jpg|Dun Carloway.
Irudi:Garenin.jpg|Garenin herrixka.
Irudi:Calanais Standing Stones 20090610 01.jpg|Callanish harriak.
Irudi:UigChessmen SelectionOfPieces.jpg|Lewis uharteko xake piezak.
Irudi:Benbecula Beach.jpg|Benbeculako hondartza.
Irudi:Fishing boats at Bagh Shiarabhagh - geograph.org.uk - 16197.jpg|Northbay (Barra).
Irudi:Kisimul Castle.jpg|Kisimul gaztelua.
Irudi:Rockall - geograph.org.uk - 1048821.jpg|Rockall uhartea.
Irudi:Giant MacAskill Cairn (hazelisles).jpg|Angus MacAskillen oroitarria.

## Ikus, gainera 
* Comhairle nan Eilean Siar eskualdea

## Kanpo estekak 
*  Uharteetako webgune ofiziala
* Hebridean Celtic Festival
*  Hebrida uharteetako argazkiak
Mitraismo

[eskuinera|280px|thumb|*Mitra eta zezena*, Dura Europos herriko freskoa, [168-256 inguru egina]]
[thumb|250px|Mitraismo *la Galerie du Temps* du [Louvre-Lens]]
**Mitraismoa** erlijio misteriko bat izan zen, garai helenistikoan (K.a. II. mendean seguruenik) ekialdeko Mediterraneoan, edo Erroman bertan, sortu zena. Ondorengo mendeetan, Erromatar Inperio osoan zehar hedatu zen. Mitraismoaren jainko nagusia Mitra da, persiar jatorriko jainkoa. Baina Pertsian, eta Indian, Mitra beste jainkoak gurtzen ziren moduan gurtzen ziren bitartean, Erroman, kultu misteriokoak sortu ziren bere inguruan.

Mitraismoaren hedapen handiena III. eta IV. mendeetan gertatu zen, kristautasunaren lehiakide gogorra bihurtu zelarik. Erromako soldaduen eta merkatarien artean arrakasta berezia izan zuen, eta mitraismoaren kultu misterikoak erdi lurperaturik zeuden tenplu itxietan praktikatzen zuten, mitraeumetan, alegia.  Konstantino I.a enperadoreak kristautasuna onartu zuenean, Mitraismoa nahiko azkar desagertzen hasi zen, eta 391an Teodosio Handia enperadoreak mitraismoaren praktika debekatu zuen, gainontzeko erlijio paganoekin egindakoaren antzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mithraism. *World History Encyclopedia.*
Asapala Kultur Elkartea

**Asapala Kultur Elkartea** 1993an Santutxun jaiotako euskara elkartea da. Urte askoan **Santutxuko Euskal Txokoa** izenarekin funtzionatu zuen, baina 1999tik aurrera berriro hasi zen elkartearen jatorrizko izena erabiltzen.

## Esparrua 
Elkartea Santutxu auzoan jaioa eta egoitza bertan daukan arren eragin esparrua 1998 urtetik lehengo Begoñako errepublikara edo Mahatserrira zabaldu du. Beste auzo hauetara bereziki: Txurdinaga, Otxarkoaga, Begoña, Bolueta.

## Egitura 
Gaur egun 90 bazkide dauzka elkarteak. Zuzendaritza batzordea 7 lagunek osatzen dute.

## Berton 
Asapalak hilabetero argitaratu zuen "Berton" aldizkaria 20 urtez (1998-2018).

## Blog komunitatea 
2006ko azaroan martxan ipini zuten "Mahats Orriak" izeneko blog komunitatea.

## Kanpo estekak 
* Elkartearen webgunea
* Mahats Orriak blog komunitatea
Mahatserri

**Mahatserri** Begoñako errepublikaren ezizen tradizionala. Mahasti asko eta txakolin ugari egiten zen berton. Hortik herriaren ezizena. Bertakoei "mahatsorri" deitzen zitzaien.

Ingurua zabaltzen da Artxanda menditik Bilboko itsasadarreraino.

2006an 113.000 biztanle inguru zituen.

## Auzoak 
thumb|300x300px|Begoñako Errepublikako lurrak (urdinez) 2024ko Bilboko barrutien mapan.
12 auzo hauek hartzen ditu barne zonalde honek guztiak, gaur egungo 2. (Uribarri) , 3. (Otxarkoaga-Txurdinaga) eta 4. Barruti (Begoña) osoak eta 5. Barrutiaren (Ibaiondo) zati bat:
# Arabella: 1.615 biztanle (2006).
# Begoña: 5.352 bz.
# Bolueta: 4.335 bz.
# Castaños: 5.831 bz.
# Loruri: 649 bz.
# Matiko: 5.544 bz.
# Otxarkoaga: 10.838 bz.
# **Santutxu**: 32.549 bz.
# Solokoetxe: 5.909 bz.
# Txurdinaga: 16.875 bz.
# Uribarri: 13.205 bz.
# Zurbaran: 10.512 bz.

## Euskara 
Ingurune honetako jatorrizko hizkera Iñaki Gamindek aztertu zuen ("Bilbotarron euskararen zuzuan", 2004), eta "Begoñako euskara" izena eman zion, Buia eta Larraskituko moten aurrean. Gaur egun ere, azken hamarkadotan jazotako aldaketa demografiko eta ekonomikoak gora-behera, jatorrizko hiztunak bizi dira Otxarkoagako landa-eremuan, Arbolantxa, Egirleta/Santo Domingo eta Azkarai auzuneetan alegia.

Eustatek emandako 2006ko datuen arabera, mahatsorrien laurdena inguruan euskalduna da, zehazki 24.734 pertsona (%23a), Bilbo osoko %24.3a baino portzentaia apur bat baxuagoa beraz. Kopuruari dagokionez, Santutxu, Txurdinaga eta Uribarri dira euskal hiztun gehien ematen dituzten auzoak (14.500 hiritar inguru), baina portzentualki Otxarkoagako baserri-eremua, Loruri, Castaños eta Begoña dira euskaldunenak.

Bestela, hezkuntza arloan D eredua nagusia da ingurune osoan, eta Santutxuko "Karmelo" eta Txurdinagako "Kirikiño" ikastolak aipatzekoak dira, eta bestela Santutxu eta Matikoko euskaltegiak. Azkenik, euskalduntze prozesuan Asapala Kultur Elkartea, Santutxuko Bertso Eskola, "Berton" aldizkaria eta "Mahats Orriak" blog komunitatea nabarmentzekoak dira.

## Ikus, gainera 
* Bilboko banaketa administratiboa
* Begoñako errepublika

## Kanpo estekak 
* pa..ya konpartsa
* Aixeberri konpartsa
Foru lurralde

**Foru lurraldea** foruen legeak aplikatzen diren administrazio lur-eremua da. Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia foru lurraldeak dira. **Lurralde historikoak** foru lurraldeek Euskal Autonomia Estatutuaren arabera hartzen duten izena da. Foru lurraldeek probintzien mugekin bat egiten dute:

Espainiako Konstituzioaren arabera:

## Euskal Autonomia Erkidegoa 
Euskal Autonomia Erkidegoan, hiru foru lurraldeek *Lurralde historiko* izena hartzen dute, 1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuaren arabera. Hiru lurraldeek *Autonomia erkidegoan* antolatzen dira.

Foru lurralde bakoitzak bere Foru Aldundia eta Batzar Nagusiak ditu.

## Nafarroako Foru Erkidegoa 
Nafarroako Foru Erkidegoan, foru lurraldeak *Foru erkidego* izena hartzen du, lurraldebakarra baita. Hala ere, lege askotan *foru lurralde* erabiltzen da http://www.cfnavarra.es/bone/971/97115009.htm.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herrialdea

## Kanpo estekak 
*  Espainiako Konstituzioa, 25. urteurrenaren webgunea.
*  Euskal Autonomia Estatutua, Arartekoaren webgunea (PDF formatua).
*  Nafarroako Foru Hobekuntzaren artikulu nagusiak, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunea.
Genero (biologia)

**Generoa**, bizidunen sailkapenean, familia baino txikiagoa den eta oso antzekoak diren espeziez osatuta dagoen taxonomi taldea da.

Organismo baten izena (zientifikoa) bi zatiz osatuta dago: batetik bere generoaren izena (beti letra larriz) eta espeziearen bereizgarria den zerbait aipatzeko erabiltzen dena. Nomenklatura honi nomenklatura binomiala deritzo eta osagai biak latinez idazten dira. Homo sapiens adibidean Homo da generoa.

Beste maila batzuekin gertatzen den lez, bizidunen taxonomian, eta espezie batzuk sailkatzeko dagoen zailtasuna dela eta, genero batzuk goigeneroetan batu daitezke eta genero bateko izakiak azpigeneroetan; eta hauek, era berean, infrageneroetan.

## Kanpo estekak
Genero (argipena)

**Genero** izenak adiera hauek ditu:
* Genero (artea): arte mota bat, forma eta eduki irizpide batzuei jarraituz definitua.
* Genero (biologia): espeziearen eta familiaren arteko kategoria taxonomikoa.
* Genero (gramatika): izenak sailkatzeko gramatika kategoria.
* Genero (soziologia): sexuen kategoria biologikoari loturiko gizarte kategoria.
* Literatura generoa
* Zinema generoa
Oiz (mendia)

**Oiz** mendia, Bizkaian, Durangaldea eta Lea-Artibai eskualdeen artean dagoen mendia da. Tontorra Munitibar udalerriaren lurretan dago. 1.026 metroko garaiera du.
thumb|eskuinera|292px|Airetiko ikuspegia
Euskal sineskeren arabera, Mari jainkosak bertan du bizilekuetako bat. Tontorretik gertu 40 aerosorgailuk osaturiko parke eolikoa du, Bizkaiko handiena dena.

## Historia 
* Tradizioz, Gernikako Batzarretarako deia Oiz menditik egiten zen, besteak beste, bost deiadar mendietakoa izanda.
* 1985eko otsailaren 19an hegazkin batek talka egin zuen mendiaren aurka, 148 hildako utziz.

## Abiapuntuak 
* Garai herritik (3 ordu).
* Durango herritik (3.5 ordu).
* Bizkaiko begiratokitik (1.5 ordu).
* Trabakuako mendatetik (1.5 ordu).
* Ziortzako monasteriotik (2 ordu eta 10 minutu).
* Berriztik (2 ordu eta erdi)

thumb|erdian|Oizeko tontorra

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Iberiaren 610 hegaldiaren istripua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buckminster Fuller

**Richard Buckminster Fuller** (Milton, Massachusetts, AEB, 1895eko uztailaren 12a - Los Angeles, 1983ko uztailaren 1a) diseinatzaile, ingeniari eta asmatzaile estatubatuarra izan zen. Idazlea eta Illinoisko unibertsitateko irakasle ere izan zen.

## Lan nagusiak 
[thumb|ezkerrera|**Expo 67ko estatubatuar pabilioia**,
R. Buckminster Fullerrek egina, orain Biosphère, [Montrealgo Île Sainte-Hélènen]]
Fuller bere kupula geodesikoengatik izan zen ezaguna, oraindik eraikin militarretan eta zibiletan eta eraikinetan ikus daitezkenak. Bere eraikuntza, tentsio osotasunarekin eraiki daitezkeen estrukturak muntatzea ahalbidetzen duten printzipio basikoetan oinarritzen da (tetraedroak, oktaedroak eta esferen multzo itxiak). Horrela eraikita, oso arinak eta egonkorrak dira.

Molekula tipo batek, karbono atomoz soilik eratutakoek, bere izena daramate, molekula hauek Fullerren kupulekin duten antzagatik.

## Ikus, gainera 
* Buckminsterfulerenoa eta Fulerenoa
Zitrino

[thumb|[Zitrino landua]]
**Zitrinoa** kolore horizko kuartzo mota bat da. Mohsen eskalan 7 puntutako gogortasun maila dauka.

## Ikus, gainera 
* Kuartzo

## Kanpo estekak
Erreinu (biologia)

**Erreinua** izaki bizidunak sailkatzeko taxonomia talde nagusia da; filumez edo dibisioz osatuta dago.

Duela gutxi arte erreinu maila zen maila gorenena sailkapen biologikoan. Berrienetan domeinua da gorenen dagoena. Domeinu bakoitza erreinuetan zatitzen da eta hauek era berean azpierreinuetan, etab. Ondoren sailkapenaren mailarik altuenetako batzuk agertzen dira:
* Domeinua
** Erreinua
*** *Azpierreinua*
**** *Goifiluma*
***** Filuma

***Oharrak***: azpierreinuak eta goifilumak ez dira nahitaezkoak. Filuma animalietarako eta landareetarako (batez ere animaliak) erabili daitekeenez, eta dibisioa soilik landareetarako, filuma idatzi da hemen.

## Historia 
[thumb|250px|[Ernst Haeckelen hiru erreinuen sistemaren aurkezpena (Landareak, Protistak, Animaliak)]]
1735ean argitaratu zen Carolus Linnaeusen *Systema Naturae* liburuan bi erreinu bereizten ziren: Animalia animalientzako eta Vegetabilia landareentzako (mineralak ere sailkatu zituen hirugarren erreinu batean, Mineralia). Erreinu bakoitza klaseetan banatu zuen, geroago filum (animalientzako) eta dibisioetan (landareentzako) banatuko zirenak.

Gaur egungo sailkapen guztiek mineralak aparte uzten dituzte, birusak ere non kokatu jakin gabe geratzen direlarik ez baitira bizidunak, "paradoxikoki, mundu guztiak hil nahi dituen arren" (James Trefil, *1001 things everyone should know about science*).

Lehen organismo zelulabakarrak aurkitu zirenean, esandako erreinu bietan zeuden. Baina bazegoen sailkagaitza zen forma kopuru nabarmen bat, eta aditu bakoitzak leku batean sailkatzen zituen: adibidez, Euglena alga. Ondorioz, Ernst Haeckelek hirugarren erreinu bat sortzea proposatu zuen beraientzat, Protista izenekoa.

### Bi inperio, lau erreinu 
Bakterioek beste organismoek ez zuten zelula egitura bat zutela ikusteak Chatton bi inperiodun bizidunen banaketa bat egitera bultzatu zuten: nukleoa zuten bizidunak eukariotoan eta ez zutenak prokariotoan.

Chattonen proposamena ez zen bat-batean hartu; bere ordez, Herbert Copelandena erabiliagoa zen. Prokariotoei aparteko erreinu bat jarri zien, hasiera batean Mychota deitua baina geroago Monera edo Bacteria. Copelanden lau erreinuen sistemak animaliak eta landareak ez ziren eukariotoak Protista erreinuan batzen zituen.

### Bost erreinu 
Robert Whittakerek onddoei (*fungus*) beste erreinu bat gehiago jarri zien. Elikatze desberdintasunetan oinarritzen da: bere landareak gehienbat autotrofo zelulanitzak ziren, animaliak heterotrofo zelulanitzak eta onddoak saprotrofo zelulanitzak. Gainontzeko erreinuetan, *Protista* eta *Monera*, kolonia zelulabakarrak bildu ziren.

### Sei erreinu 
1980. urtearen inguruan filogenian erreinuak monofilikoak izan zitezen joera zegoen. Animaliak, landareak eta onddoak oso talde itxietara murriztu ziren eta gainontzekoak Protistan sartu ziren. ARN erribosomikoaren ikerketetan oinarrituta, Carl Woesek prokariotoak bi erreinutan banatu zituen, Eubacteria eta Archaebacteria deitzen zirenak (gero Bacteria eta Archaea izendatzera pasatuko ziren).

### Laburpena 
Denboran zehar erreinuek izan duten bilakaera:

## Kanpo estekak
Canton

**Canton** hurrengo gauzak izan daitezke:

## Geografia 
### Estatu Batuak 
# Canton (Connecticut), herri bat.
# Canton (Georgia), herri bat.
# Canton (Illinois), herri bat.
# Canton (Kansas), hiri bat.
# Canton (Massachusetts), herri bat.
# Canton (Mississippi), herri bat.
# Canton (Missouri), herri bat.
# Canton (New York), herri bat.
## Canton Herria, New York.
## Canton Hiria, New York.
# Canton (Ohio), hiri bat.
# Canton (Ipar Carolina), herri bat.
# Canton herria (Ohio), herri bat.
# Canton (Oklahoma), herri bat.
# Canton (Pennsylvania), herri bat.
# Canton (Hego Dakota), herri bat.
# Canton (Texas), herri bat.

### Txina 
# Guangdong, Txinako probintzia bat.
# Guangzhou, Txinako hiri bat.
Oloroe

**Oloroe** (zubereraz: *Olorue*; ; ) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerri ohia da, Bearnon kokatua. 1858ko maiatzaren 18an gertuko Donamariarekin bat egin zuen Oloroe-Donamaria udalerri berria osatzeko.

## Demografia 
## Ondarea 
* Oloroeko Andre Mariaren katedrala
* Gurutze Santuaren eliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serpent (kriptografia)

thumb|250px|Iterazioa

**Serpent** blokeen bidezko zifratze simetrikoko algoritmo bat da. Finalista izatera iritsi zen NIST-en "Advanced Encryption Standard" lehiaketan, Rijndael-en atzetik. Serpent Ross Anderson, Eli Biham eta Lars Knudsenek sortua izan zen.

AESen beste partehartzaileen antzera, Serpentek 128 biteko blokeak erabiltze ditu eta 128, 192 eta 256 biteko luzerako gakoak jasan ditzake. Zifratzea 32 biteko 4 blokeen gainean egiten diren 32 aldaketa-permutazio iterazioen bidez egiten da. Gainera DES algoritmoak bezala, Serpent algoritmoak hasieran eta bukaeran kriptografi esanahirik gabeko permutazioak geitzen dizkio, honela enkriptatu aurreko zifratzea optimizatzen du eta eraginkortasun konputazionala hobetu. Iterazio bakoitzak S-Box beraren 32 kopia erabiltzen ditu bitak launaka hartuz. Serpent eragiketak paraleloki egiteko sortua izan zen, bit bateko 32 desplazamenduak erabiliz.

Serpentek AESko beste partehartzaile batzuk baino ikuskera arduratsuagoa bereganatu zuen, segurtasun marjina handiagoa aukeratuz. Bere diseinatzaileek baieztatu zuten 16 iterazio nahikoak izango liratekeela erasoak sahiesteko baina nahiago izan zuten 32 jartzea, algoritmoaren sendotasuna ziurtatzeko etorkizuneko kriptoanalisietatik babestua geratu ahal izateko.

## Segurtasuna 
Eraginkorra suertatzen bada, XSL eraso batek Serpent ahuldu dezake (baina ez AES makalduko lukeen bezala). Hala ere, kriptoanalista askok uste dute, XLS eraso baten inplementazioa Indar gorria baino neketsuagoa izango litzatekeela.

## Kanpo estekak 
* Serpenten Web Orria
Indiaka

thumb|200px|Indiaka pilota bat
**Indiaka** Hego Amerikan jolasten den talde kirol bat da, eta bertan erabiltzen den elementu nagusiaren izena ere bada. Jokoak harremana du boleibolarekin eta badmintonarekin, sare batek mozten duen zelaiak jokatzen delako.

Elementu nagusia pilota indiaka da, edo sinpleki indiaka, eskuarekin jo behar dena.

Gaur egun Alemania bezalako herrietan asko jokatzen da, kirol bat delarik herrialde honetan hiru federazio ezberdinekin. Berlinen 2000ko maiatzaren 26an sortu zen jokoa arautzeko nazioarteko lehen elkartea.

## Joko arauak 
Indiaka 16 x 6,1 metro neurtzen dituen zelai batean jokatzen da, bi zatitan banatuta dagoena. Alde bakoitzean taldeetako bat jartzen da. Sarearen altuera aldatzen da adina eta sexuaren arabera, baina 2tik 2,35 metroko altuerara jarri behar da. Talde bakoitzak 2 kide izango ditu jolasten eta gehienez beste hainbeste aldatzeko prest.

Pilota jokoan jartzen denean atzean eta eskubian dagoen jokalariak pilota jotzen du sarearen bestaldera pasa dadin. Talde bakoitzak gehienez hiru aldiz jo dezake jarraian, eskua edo besoa edo zipoarekin bakarrik erabili ahal delarik. Indiakak ezin du lurra ikutu, eta hori gertatzen bada aurkako taldeak puntu bat eta sakea lortuko du. Puntu bakoitzean taldekideen errotazioa gertatzen da.

15 puntura jokatzen da atal bakoitzean, eta bi puntuko desberdintasuna eduki behar da. Hiru edo bost ataletik hoberenak irabaziko du jokoa.

## Kanpo estekak
Artur Mas

**Artur Mas i Gavarró** (Bartzelona, Katalunia, 1956ko urtarrilaren 31) politikaria da, CDC eta PDeCAT alderdi politikoen buru ohia, eta Kataluniako Generalitateko lehendakari ohia.

Kataluniako Generalitateko lehen kontseilaria izan zen 2001tik 2003ra arte.

2003 eta 2006ko Kataluniako Hauteskundeetan, CiU alderdiaren buru moduan aurkeztu zen, eta biak ala biak irabazi zituen (aulki kopuruetan, botoetan bakarrik bigarrenak). Hala eta guztiz ere, bigarrenean PSC, ERC eta ICVk sortutako hirukoteak lortu zuen gehiengo absolutua, eta Pasqual Maragall eta Jose Montilla izendatu zituzten lehendakari. Azkenik, 2010ean hirugarren aldiz irabazi zuen, askoz tarte handiagoarekin, eta presidente bilakatu zen.

Haren lehen legegintzaldia murrizketa ekonomikoak nabarmen zituen, baina ekonomia itunaren lorpena zen nahi nagusia, eta, Mariano Rajoy Espainiar gobernuburu berria ukatu zionean, 2012ko azaroaren 25erako hauteskundeetara deitu zuen, independentzia lortzeko eta *procés*-ari hasiera emanez.

Hala ere, CiU 12 aulki gutxiago lortu zituen, eta ERC-ren laguntza behar izan zuen gobernua izateko. ERC-k, Oriol Junqueras buru izanda, erreferenduma eskatu zion truke. 2013aren amaieran kontsulta azaroaren 9an izango zela baieztatu zen. Geroago, Konstituzio Auzitegia hau baliogabetu eta gero, partaidetza-prozesu batera deitu zuen.

Arrastaka hau eta gero, hauteskunde plesbizitarioak egiteko ideia hasi zen, konstituziogile bezalakoak. Baina Mas independentista-zerrenda bat bakarrik nahi zuen. Azkenean, ERC-k onartu zuen zerrenda horretan parte hartzea eta 2015eko irailaren 27rako deitu ziren. Zerrenda Junts pel Sí (Bai-agatik batera) deitu zen, eta Artur Mas 4. postuan zihoan, baina lehendakarigaia zen.

Hauteskundeen emaitzak ez ziren onak izan: independentistek gehiengo osoa zuten, baina CUP-aren laguntza baldin bazuten. Eta azken hauek ez zuten nahi lehendakaria ustela izatea. Negoziazio biziak, komunikabide-presio (*Pressing CUP*) eta 3 batzar eta gero, CUP-a ezetz esan zuen berriro. Azkenean, Mas *pas al costat* bat egin zuen (atzera egin zen) eta Carles Puigdemont izendatu zen Kataluniako lehendakari berria.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako prozesu independentista
* Kataluniako Generalitateko presidenteen zerrenda
* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Artur Masen webgune ofiziala
Awdal

**Awdal** Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Somalilandia osatzen duten 6 eskualdetako bat da. Eskualdea lau barrutitan banatzen: Baki, Borama, Lughaya eta Saylac.

## Ikus, gainera 
* Somalia

## Kanpo estekak
Casimir Funk

**Casimir Funk**, **Kazimierz Funk**en ingelesezko itzulpena, (Varsovia, 1884ko otsailaren 23a - New York, 1967ko azaroaren 19a) biokimiko poloniar bat zen, Bitamina kontzeptuaren lehen aldiz formulatzeagatik ezaguna, verak *vital amines* deitu zituenak.

Arroza marroia jaten zuen jendeak xehatuta jaten zuenak baino babes gehiago zuela beri-beri gaixotasunaren aurka esaten zuen Christiaan Eijkman holandarraren artikulu bat irakurri ondoren, honen eragile zen substantzia isolatzen saiatu zen eta 1912an lortu zuen. Substantziak amina talde bat zuelako, bitamina deitu zuen (geroago B1 bitamina bezala ezaguna izango zena). Beste hainbat gaixotasun sendatzeko bitaminak erabil zitezkenaren hipotesia bota zuen. Geroago beste nutrigai batzuen existentzia frogatu zuen: B1, B2, C eta D. Hormonen, diabetesaren, ultzeraren eta minbiziaren eremuko bilaketei ere ekarpen handia egin zien.

## Ikus, gainera 
* Medikuntzaren historiaren kronologia
Sanaag

thumb|left|Sanaag

**Sanaag** Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Somalilandia osatzen duten 6 eskualdetako bat da. Bere hiriburua Erigavo da. Hiririk garrantzitsuenak honakoak dira: Ceerigaabo, Badhan, Laasqoray, Dhahar, Ceel Afweyn, hadaaftimo,Xingalool,Buraan, Damala Xagare, Maydh, xiis, Gar adag, Awrboogays, Jiidali eta Fiqi fuliye.

## Ikus, gainera 
* Somalia
* Somalilandia
* Maakhir

## Kanpo estekak
José Biriukov

**José "Txetxu" Alexandrovitx Biriukov Agirregabiria** (; Mosku, 1963ko otsailaren 3a - ) hispano-errusiar saskibaloi jokalari ohia da, euskal jatorria duena.

## Kirol datuak 
Dinamo Moskuren harrobian jokatu ondoren, 1983an, profesionaletara salto egin zuen Dinamo Moskurekin. 1984an Real Madrilek fitxatu zuen eta talde honetan 11 denboraldi igaro zituen, guztira 404 partidu jokatuz ACB ligan. Denboraldi horietan zehar hainbat titulu eskuratu eta gero, 1995an, saskibaloi profesional izateari utzi zion.

José Biriukov SESB eta Espainiako saskibaloi selekzioetan jokatu zuen. Esaterako, 1992an Bartzelonan ospatu ziren Joko Olinpikoetan Espainiako saskibaloi selekzioarekin parte hartu zuen eta bederatzigarren postuan amaitu zuen txapelketa.

## Taldeak 
* Dinamo Moskuren harrobia, Moskun (Sobietar Batasuna)
* Dinamo Mosku, Moskun (Sobietar Batasuna) - 1983-1984
* Real Madril, Madrilen (Espainia) - 1984-1995

## Palmaresa 
* **ACB liga**ko txapelduna 1984, 1986, 1993, 1994 (Real Madril)
* **Errege Kopa**ko txapelduna 1984, 1986, 1993, 1994 (Real Madril)
* **Euroliga**ko txapelduna 1995 (Real Madril)
* **Europako Kopa**ko txapelduna 1989, 1992 (Real Madril)
* **Korac Kopa**ko txapelduna 1988 (Real Madril)

## Internazionala 
* SESBeko saskibaloi selekzioarekin 22 alditan.
* Espainiako saskibaloi selekzioarekin 57 alditan.
Sool

**Sool** Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Somalilandia osatzen duten 6 eskualdetako bat da. Eskualdea bost barrutik osatzen dute: Caynaba, Laascaanood, Taleex, Xudun eta Yagoori.

## Ikus, gainera 
* Somalia
* Somalilandia

## Kanpo estekak
Bakool

**Bakool** Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Bere hiriburua Xuddur da. 226.000 biztanle inguru dauzka, azken estimazioen arabera.

Honako barrutiek osatzen dute:

* Xuddur
* Tiyeegloow
* Waajid
* Ceelbarde
* Yeed

## Ikus, gainera 
* Somalia

## Kanpo estekak
Banaadir

**Banaadir** Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Bere hiriburua Muqdisho da.

## Ikus, gainera 
* Somalia

## Kanpo estekak
Gedo

**Gedo** Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Bere hiriburua Garbahaarreey da.

## Ikus, gainera 
* Somalia

## Kanpo estekak
Jubbada Hoose

**Jubbada Hoose** Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Bere hiriburua Kismaayo da. Eskualdeak Hubba ibaiarengandik hartzen du izena, izan ere, ibai honek eskualdea zeharkatzen du. Honako barrutiek osatzen dute: Kismaayo (hiriburua), Afmadoow, Badhaadhe eta Jamaame.

## Ikus, gainera 
* Somalia

## Kanpo estekak
Mudug

**Mudug** Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Bere hiriburua Galcaio da.

## Barrutiak 
Mudugko barrutia honako barrutiek osatzen dute:

* Gaalkacyo
* Galdogob
* Hobyo
* Harardheere
* Jariiban
* Burtinle
* Bacaadweyn

## Mudugeko biografiak 
* Abdullahi Yusuf Ahmed

## Ikus, gainera 
* Somalia

## Kanpo estekak
Shabeellaha Dhexe

**Shabeellaha Dhexe** Somaliako eskualde edo *gobolka* bat da. Hiriburua Galcaio da. Somaliako honako eskualdeekin egiten du muga, Galguduud, Hiiraan, Shabeellaha Hoose, eta Banaadir.

## Ikus, gainera 
* Somalia

## Kanpo estekak
Polizia

thumb|150px|eskuinera|Polizia indar askok potentzia handiko hainbat arma izaten dituzte.

**Polizia** indar politikoen menpe egonda hiritarren segurtasuna eta ordena publikoa mantentzeaz arduratzen den segurtasun indarra da. Hitza latineko *politīa* hitzetik dator, grezierazko *πολιτεία*, *politía* hitzetik eratorria, *πολις*=*hiria*, administrazioa eta gobernua esan nahi duena. Gaurko esanahia frantsesez agertu zen lehen aldiz XVII. mendean, lege eta ordena mantentzearen esanahiarekin.

## Gizartean duen funtzioa 
Mendebaldeko zuzenbidezko estatu gehienetan, poliziaren funtzioak krimenak saihestean eta ikertzean datza, pertsonen edo ordena publikoaren kontra joan litezkeen susmagarriak atzeman eta dagokion autoritatearen esku jartzean.

Poliziaren barruan bada larrialdietarako adar bat. Adar horrek larrialdi, hondamendi eta bilaketa eta erreskate kasuetan jarduten du. Horrelako kasuetan erantzun lasterra emateko, poliziak, suhiltzaileekin eta larrialdietarako medikuekin elkarlanean aritzen dira. Herrialde askotan suhiltzaileek, poliziek, larrialdietako medikuek eta gainontzeko larrialdietako zerbitzuek zenbaki bakarra izaten dute (Euskal Autonomia Erkidegoan 112 telefono zenbakia da).

Poliziaren beste funtzioetako bat trafikoaren zaintza eta zuzendaritza da. Maila guztietako errepideetan automobilak egoki ibiltzeaz arduratzen dira eta zirkulazio kodearen kontra doazen gidariei isunak ipintzen dizkiete. Herrialde batzuetan, trafikoko arauak hausteak kartzela zigorra dakar; beste batzuetan, Frantzian eta Espainian adibidez, gida baimeneko puntuak kentzen dira.

## Polizia, herrialdearen arabera 
thumb|300ppx|Ertzaintzaren autoa Bilbon.

### Espainian 
[thumb|250px|Espainiako Polizia Nazionalaren [Eurocopter Colibri helikopteroa.]]

Espainian, Polizia Nazionala eta Guardia Zibila dira polizia indarrak. Bakoitzak bere zereginak ditu. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago.

Euskal Autonomia Erkidegoan Ertzaintza da polizi indar nagusia. Era berean, Guardia Zibila eta Polizia Nazionala ere badaude, Espainia osoan bezala. Azken hauek, mugak zaindu, airoportuak kontrolatu eta dokumentuak egitera mugatzen dira. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago eta Araban Ertzaintzaren atal bat dira miñoiak, bereziki trafiko zereginetan.

Nafarroako Foru Erkidegoan bertako polizia indarra Foruzaingoa da. Era berean, Espainia osoan bezala, Guardia Zibila eta Polizia Nazionala ere badaude. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago.

Katalunian Mossos d'Esquadra izenekoa da berezko polizi indarra, Polizia Nazionala eta Goardia Zibilarekin batera.

### Frantzian 
Frantzia osoan, Polizia Nazionala eta Jendarmeria dira indar nagusiak, bai eta Udaltzaingoa ere, udalerriaren eremuan. Ipar Euskal Herriak ez du berezko polizia indarrik.

## Ikus, gainera 
* Nazioarteko polizia mailak

## Kanpo estekak
Muqdisho

**Muqdisho** (; , *Maqadīshū*) Somaliako hiriburua eta hiri nagusia da, nahiz eta estatuaren desagerpenarekin teorian bakarrik den hiriburua. Banaadirreko kostaldean kokatzen da, herrialdearen hegoaldean. Indiako Ozeanoko portu garrantzitsua da.

## Geografia 
### Klima 
Estepako klima beroa dauka, *BSh* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
X. mendean sortu zen, eta garrantzi handia lortu zuen berehala ehungintzaren garapenari esker. 1871n Zanzibarko Sultanerriak bereganatu zuen. 1872an alokatu egin zioten Italiari, eta saldu 1905ean. Urte horretan bertan izendatu zuten Somalia Italiarraren hiriburu.

1991n gobernua erori zenetik, egoera ezegonkorra izan du. Populazioak gorabeherak izan ditu 1,5 eta 3 milioi artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donald Knuth

**Donald Ervin Knuth** (Milwaukee, Wisconsin, 1938ko urtarrilaren 10a) konputazio zientzietako aditurik miretsienetariko bat da. Konputazio zientzien arloko erreferentzia errespetatuenetarikoa den *The Art of Computer Programming* («programatzearen artea») lanaren egile izateagatik da batez ere ezaguna. Praktikoki algoritmoen analisi eremua sortu zuen eta beste hainbat adar teorikoetan ekarpenak egin ditu. TEX sistema tipografikoaren eta Metafont diseinu sistemaren egilea da, eta «programazio literario»tzat ezagutzen den programaketa estiloan aitzindari.

## Bizitza 
Lehenbizi matematikak ikasi zituen Case Institute of Technology ikastetxean, eta han BS (Bachelor of Sciences) eta MS (Master of Sciences) diplomak lortu zituen aldi berean. 1963an Matematikako doktoregoa lortu zuen Kaliforniako Institute of Technology Unibertsitatean. Han hainbat ikerketa egin zituen Stanfordeko Unibertsitateko informatikako irakasle izan aurretik.

1962. urtean hasi zuen *The Art of Computer Programming* lana, eta zazpi aletan banatzeko asmoa erakutsi zuen. Lehenengo hirurak besterik ez zituen idatzi, eta milioi bat aletik gora saldu zituen. Beste lan batzuez gainera, hamar urte baino gehiago eman zituen edizio sistema baten inguruan eta testu orrialde batera eramateko proiektuan, TEX sistema tipografikoan hain zuzen.

Hainbat zientzia akademiatako kide da, Pariskokoa besteak beste. Paris, Oxford eta San Petersburgoko unibertsitateetako *honoris causa* doktore da, bai eta Estatu Batuetako hainbat unibertsitatetakoa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cugnasco

**Cugnasco** Suitzako eta Ticinoko udalerria da. 2006ean 1.269 biztanle zituen. 17,33&nbsp;km²-ko azalera du.

## Udalerri mugakideak 
Cadenazzo, Gerra (Verzasca), Gordola, Gudo, Lavertezzo, Locarno, Monte Carasso, Preonzo, Sementina, Vogorno

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Maltzaga

**Maltzaga** Soraluze, Eibar eta Elgoibarko udalerriek muga egiten duten guneari deritzo. Oso gune estrategikoa da, bertan GI-627 errepidea eta N-634 errepideak elkartzen dira rotonda batean. AP-1 autopista bertatik abiatzen da Gasteiz alderuntz. Gainera autopista hori A-8arekin elkartzen da puntu berean. Antzina, trenbideak ere bertan elkartzen ziren. Hau dena gutxi balitz Deba ibaiak (Soraluzetik) Ego ibaia (Eibartik) jasotzen du bertan.

thumb|300px|right|Maltzagako errepide-lotunearen ikuspegia.

## Demografia 
## Maltzaga metaforikoa 
Benetako Maltzagaren kokaera estrategikoan oinarrituz, Telesforo Monzon zenak Maltzaga metaforikoa aldarrikatu zuen, proposamen politiko gisa, abertzaleen arteko batasuna eskatuz: "*Gerokoak geroko utzi. Orain, goazen abertzale guztiok batera Maltzagara*".

## Kanpo estekak
Prentsa

**Prentsa** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
* **Prentsa idatzia**, aldizkako argitalpen sorta;
** **Prentsa horia** edo **kazetaritza horia**, sentsazionalismo joera duen prentsa mota;
* **Prentsa hidraulikoa**, konpresio bitartez materialak deformatzen dituen tresna.
Somaliaren banaketa administratiboa

**Somalia banaketa administratiboa** eskualdez eta barrutiz osatua dago.

## Eskualdeak 
Eskualdeak edo *gobolkak* 18 dira. Eskualde horiek eta bere hiriburuak hauek dira:

# Awdal (*) (Baki)
# Bakool (Oddur)
# Banaadir (Mogadishu)
# Bari (Bender Cassim)
# Bay (Baidoa)
# Galguduud (Dusa Mareb)
# Gedo (Garbahaarey)
# Hiiraan (Beledweyne)
# Middle Juba (Bu'aale)
# Lower Juba (Kismaayo)
# Mudug (Galcaio)
# Nugaal (Garoowe)
# Sanaag (*) (Erigavo)
# Middle Shabele (Giohar)
# Lower Shabele (Merca)
# Sool (*) (Laascaanood)
# Togdheer (*) (Burao)
# Woqooyi Galbeed (*) (Hargeysa)
* Saaxil (*) (Berbera) (ez da irudian agertzen)

OHARRA: *Asteriskodunak onarpenik ez duen Somaliland herrialdeko eskualdeak dira*

## Barrutiak 
Somalia 75 barrutitan banatuta dago:

### Awdal 
* Baki
* Borama
* Lughaya
* Saylac

### Bakool 
* Hudur
* Rabdhure
* Tijeglow
* Wajid
* Yed

### Banaadir 
* Muqdisho

### Bari 
* Bender Bayla
* Bosaso
* Caluula
* Isku Shuban
* Qandala
* Qardho

### Bay 
* Baidoa
* Buurhakaba
* Diinsoor
* Qasahdhere

### Galguduud 
* Caabudwaq
* Cadaado
* Ceelbuur
* Ceeldheer
* Dhusa Mareb

### Gedo 
* Bardhere
* Beledhawo
* Ceelwaaq
* Doollow
* Garbahaareey
* Luuq

### Hiiraan 
* Beledwenye
* Buuloburde
* Jalalaqsi

### Jubbada Dhexe 
* Bu'aale
* Jilib
* Sakow

### Jubbada Hoose 
* Afmadow
* Badhaadhe
* Jamaame
* Kismaayo

### Mudug 
* Afbarwaaqo
* Gaalkacyo
* Galdogob
* Harardheere
* Hobyo
* Jariiban

### Nugaal 
* Ayl
* Burtinle
* Garoowe

### Sanaag 
* Badhan
* Ceel-Afweyn
* Ceerigaabo

### Saaxil 
* Berbera

### Shabeellaha Dhexe 
* Aadan Yabaal
* Balcad
* Cadale
* Jowhar

### Shabeellaha Hoose 
* Afgoi
* Barawe
* Kurtunwarey
* Marka
* Qoriyoley
* Sablale
* Walaweyn

### Sool 
* Caynaba
* Laascaanood
* Taleex
* Xudun

### Togdheer 
* Burao
* Buuhoodle
* Oodwayne
* Sheikh

### Woqooyi Galbeed 
* Hargeisa

## Kanpo estekak