Ginebra (erregina)

**Ginebra** erregina Artur erregearen emaztea eta Britaniako erregina izan zen folklorean eta Erdi  Aroko literaturan.

Arturiar zikloaren kondairen arabera, Ginebra desleial izan zitzaion senarrari, eta maitale izan zuen Lantzelot Aintzirakoa Mahai Biribileko Zalduna. Desleialtasunak Kamelot erortzea eragin zuen, eta Ginebra gizakion izaeraren hauskortasunaren ikur bilakatu zen. Mitoaren arabera, Ginebra eta Lurra bat ziren eta bere gaitzek uzten galerak eragin zituzten.

Sir Lantzelot bere zaldunak beraganako zuen maitasunagatik da batez ere ezaguna. Galesko lehen literaturan, Gwenhwyvar izeneko dama bat "uharte honetako lehen dama" dela esaten da; Godofredo Monmouthekoak XII. mendearen hasieran asmatu eta idatzi zuen *Historia regum Britanniae* kontakizunean, Guanhumara izena jarri zion, eta erromatar dama gisa aurkeztu zuen. Hain zuzen ere, Arturren emazte gisa Godofredoren lan horretan agertzen da estreinakoz. Elezahar batzuetan, aldiz,  Arturren bigarren emaztea zela iradokitzen zen.

Thomas Maloryren bertsio estandarizatuan, *Arturren heriotza* (1469) liburuan, funtzio hauek ditu: Britaniako erregina da, Artur erregearen emaztea eta sir Lantzeloten maitalea. Arturren ilobak, Mordredek, bahitu zuen, eta Arturrek erreskatatu behar izan zuen. Baina Ginebra pertsonaia ez zen garatu Chrétien de Troyesek (1159-1190 inguruan jardunean) *Lantzelot edo gurdiko zalduna* narrazioaren argumentuaren funtsezko pieza bihurtu zuen arte (1177 inguruan). Chrétienek Lantzeloten eta Ginebraren arteko amodiozko abentura sartu zuen bere kontakizunean, eta ondorengo idazleek Artur-Ginebra-Lantzelot argumentua garatzen joan ziren Malory-k bere obran tratamendurik osoena eman zion arte. Ginebra pertsonaia faltsu, traizionatzaile eta limurtzaile gisa aurkezten du, baina baita bere kontrolaz haragoko egoera batzuetan harrapatutako emazte zintzo eta maitekor gisa ere. Artur erregearen inguruko elezaharretan, sarritan bahitu eta erreskatatzen dute, eta, beraz, kinka larrian dagoen dama gaztearen figura literarioaren Erdi Aroko paradigma goiztiarra ere bada. Aditu modernoek diotenez, baliteke hil ondoren mito bihurtutako figura historikoa izatea, edo "Britaniaren subiranotasuna ordezkatzen duena,; beste batzuek Jakituriaren jainkosa  sinbolizatzen duen bitartean", kataroek Sofia Pronoia deitzen zuten kontzeptua ulertu zuten bezala. Ez dago inolako adostasunik baieztapen horiei dagokienez, eta horrek Ginebraren izaera iheskorra nabarmentzen du, irakurleentzat kontakizunetako aitoren semeen eta zaldunentzat bezain zaila baita definitzea.

## Izena 
Pertsonia mitiko guztiekin bezala, Ginebrak ere hainbat izen izan ditu, narrazioa ezberdinetan jaso den pertsonaia izan denez, horietako asko, ahozko literaturan eta hizkuntza ezberdinetan jatorria izan dutenak.Egun, izenaren historian atzera egiteko saiakerak egin dira, balizko jatorrizko esanahi eta balizko ezaugarri zaharragoak aurkitzeko.
[thumb|[Howard Pyle|Howard Pyleen marrazkia, 1903ko *The Story of King Arthur and His Knights* edizioan Hemen: http://www.gallery.oldbookart.com/main.php?g2_itemId=2708.]]
Izenaren jatorrizko forma galestarra (ezagutzen dugun forma zaharrena, idatziko iturrietan jaso zen lehenengoa) **Gwenhwyfar** da (baita **Guenhuibhar**, **Gwenhwyvar** ere), irlandar Findabar izenaren sustraikidea dela dirudiena (Findabar hori Medb erreginaren eta Ailill mac Máta erregearen alaba da Ulstergo Zikloan). **Gwenhwyfar** «Maitagarria/mamu zuria» gisa itzul daiteke, proto-zelta* *Windo*- «zuria» +**sēbro*  «mamua» (antzinako irlanderarekin sustraikide «espektroa, mamua, naturaz gaindikoa izatea [normalean zentzu peioratiboan ]»).   Batzuek iradoki dute izena Gwenhwy-fawr (Gwenhwy handia) zela, Gwenhwy-fach (Gwenhwy txikia/txikiagoa) izenari kontrajarria dagoena. Gwenhwyfach (Gwenhwyach ere idatzia) Gwenhwyfarren ahizpa gisa agertzen da galestar literaturan, baina Melville Richards eta Rachel Bromwich aditu galestarrek baztertu egiten dute etimologia hori (Richardsek iradokitzen du *Gwenhwy-fawr* aldaera *Gwenwhy-far* idazteko modu oker bat izan zela). Ingeles modernoan sustraikidea den izen bat Jennifer da, kornubieratik datorrena. 

Latinezko testu goiztiarra den IX. mendeko *Vita Gildae* idazlaenean, ***Guennuuar*** (*Guennuvar*) izena ematen dio egileak. Godofredo  Monmouthekoak latinizatutako egin zuen foram hori eta ***Guenhuuara*** bezala (*Guenhuvara*), - baina eskuizkribu batzuk eta, beraz, edizio modernoek, *Guenhumara* edo *Ganhumara* bezalako M batez ere idazten dute, ziur asko,  "uu/uv" grafia "um" bezala nahastu zirelako Godofredoren *Historia Regum Britanniae* kopietako batean-. Gero, XII/XIII. mendeko ingelez poeta izan zen Layamonek **Wenhauer** (Wenhaiuer) idatzi zuen***.*** Beste eskuizkribu batean ***Gwenayfer*** irakur daiteke. Wace's *Roman de Brut* *idazlanean, **Genoivre** eta **Gahunmare*** izena ematen zaio erreginari. Gerald Galesekoa kronistak berari buruz idaztean ***Wenneuereia*** (*Wenneveria*) izena ematen dio eta Chrétien de Troyes erromantzegileak ***Guenievre*** (*Guenièvre*) esaten dio.  Azken forma hori Chrétien-en eraginpeko prosa-zikloen egileek gorde zuten, Genievre (Genièvre) edo Gueneure bezalako aldaerak ere erabili zituztelarik. Eta izenaren beste aldera asko agertu izan dira Europako beste herrialdeetako literaturan.      

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Glenys Witchard Goetinck (1966) “Gwenhwyfar, Guinevere and Guenièvre”.  *Études celtiques*, 11-2. 351-360 or.
* “El primer beso de Lanzarote y Ginebra”. La Naturaleza y el amor cortés. *Ecología y sostenibilidad en la Edad Media: arte, ODS e innovación docente*. Madrilgo Unibertsitate Konplutensea
* de la Cruz, Jesús M. “El rapto de la reina Gwenhwyfar”. *Voces de Bronce y Hierro*