Arabierazko gramatika

eskuinera|thumb|Arabierazko gramatikaren bisualizazioa, Koraneko arabierazko corpusetik
**Arabierazko gramatika** (arabieraz: النَّحْوُ العَرَبِيُّ *alnahw* *alarabiu*) arabieraren gramatika da. Hizkuntza semitikoa da eta haren gramatikak antzekotasun handia du beste hizkuntza semitikoen gramatikarekin. Arabiera klasikoak eta arabiera estandar modernoak, neurri handi batean, gramatika bera dute; lagunarteko arabieraren ahozko aldaerak modu desberdinetan alda daitezke, ordea. Arabiera klasikoaren eta lagunartekoaren arteko desberdintasunik handienak honako hauek dira:

* kasu gramatikalaren marka morfologikoen galera,
* hitz-ordenako aldaketak, morfosintaxi analitikoago bateranzko lerratze globala, aurreko modu gramatikalaren sistemaren galera, sistema berri baten bilakaerarekin batera;
* ahots pasibo jokatuaren galera, fosil moduko barietate gutxi batzuetan izan ezik; 
* numero dualaren erabileraren murrizketa eta, barietate gehienetan, plural femeninoaren galera. 

Arabierazko dialekto askok, Magrebekoak bereziki, bokal-aldaketa esanguratsuak eta kontsonante multzo ezohikoak ere badituzte. Beste dialekto batzuetan ez bezala, magrebtar arabierazko lehen pertsonako aditz singularrak *n*- (ن) batekin hasten dira: fenomeno hori malteraz ere dago, Siziliako arabieratik sortu baitzen.

## Historia 
Arabierazko gramatikari zaharrenaren izena eztabaidagai da: iturri batzuek diote Abu al-Aswad al-Du'ali izan zela, VII. mendearen erdialdean arabierarako marka diakritikoak eta bokalak ezarri zituena, Beste batzuek esan dute gramatikari goiztiarrena Ibn Abi Ishaq bide zela (AD 735 edo 756an hila, *Anno Hejirae* 117). 

Basorako eta Kufako eskolek are gehiago garatu zituzten gramatika-arauak VIII. mendearen amaieran, islamaren gorakada azkarrarekin, eta Korana erabili zuten arabierazko gramatika-arauen iturri nagusitzat. Basorako eskolatik, oro har Abu Amr ibn al-Ala-k sortutakotzat hartua, bi ordezkarik oinarri garrantzitsuak ezarri zituzten eremurako: Al-Khalil ibn Ahmad al-Farahidi arabierazko lehen hiztegi eta prosodia liburuaren egilea izan zen, eta haren ikasle Sibawayh arabierazko gramatikaren teoriei buruzko lehendabiziko liburuaren egilea. Kufako eskolatik, Al-Ru'asi sortzaile gisa aitortzen da mundu osoan, haren testuak galdutzat jotzen diren arren, eskolaren garapen gehienari ondorengo autoreek ekin zioten. Al-Farahidi eta Sibawayhen ahaleginek Basoraren ospea finkatu zuten gramatikaren eskola analitikoa gisan, eta Kufan, berriz, eskola arabiar poesiaren eta arabiar kulturaren zaindaritzat hartzen zen. Ezberdintasunak handiak izan ziren kasu batzuetan, Muhammad ibn `Isa at-Tirmidhi akademiko musulman goiztiarrak Kufan eskolaren alde egin zuen, poesia lehen mailako iturri gisa zuen kezkagatik.

Arabierazko lehen gramatikak, gutxi gorabehera, arau-zerrendak izan ziren, azalpen zehatzik gabe: horiek ondorengo mendeetan gehitu ziren. Eskola goiztiarrenak desberdinak izan ziren, ez bakarrik gramatika-eztabaiden inguruko zenbait ikuspuntutan, baita enfasian ere. Kufako eskola arabierazko poesian eta Koranaren exegesian nabarmendu zen, Xaria eta arabiar genealogiaz gain. Basorako eskolarik arrazionalistenak, aldiz, gramatikaren azterketa formalean jarri zuen arreta gehiena.  

## Atalak 
Arabierazko aditu klasikoen iritziz, hizkuntzaren zientziak lau adarretan banatzen dira:

* متن اللُغة *matn al-lughah* (hizkuntza / lexikoa), hiztegia biltzeaz eta azaltzeaz arduratzen dena. 
* الصَرْف *aṣ-ṣarf* (morfologia), hitz banakoen forma zehaztuz.
* النَحْو '** (sintaxia), batez ere inflexioaz arduratzen dena .
* البَلاغة **' (erretorika), estilo kalitatea edo elokuentzia argitzen duena.

Arabieraren aldaera garaikideen gramatika edo gramatikak bestelako kontua dira. Gramatikari aditu Said M. Badawi-k bost mota desberdinetan banatzen du gramatika, hiztunaren alfabetatze-mailan eta hizlaria arabiera klasikotik aldentzen den mailan oinarrituta: 

* arabiera mintzatuko analfabetoa (عامِّيّة الأُمِّيِّينِ *‘āmmīyat al-ummiyyīn*)
* arabiera mintzatuko erdi-alfabetatua (عامِّيّة المُتَنَوِّرِينَ *‘āmmīyat al-mutanawwirīn*)
* arabiera mintzatu eskolatua (عامِّيّة اَلمُثَقَّفِينَ *‘āmmīyat al-muthaqqafīn*),
* arabiera estandar modernoa (فُصْحَى العَصْر *fuṣḥá l-‘aṣr*), eta
* arabiera klasikoa (فُصْحَى التُراث *fuṣḥá t-turāth*).

## Fonologia 
Arabiera klasikoak 28 kontsonante fonema ditu, tartean bi erdibokal: horiek guztiek arabiar alfabetoa osatzen dute. Halaber, sei bokal-fonema ditu (hiru labur eta hiru luze), alofono gisa agertzen direnak, aurreko kontsonantearen arabera. Bokal laburrak ez dira normalean idatzizko agertzen, diakritikoen bidez adieraz daitezkeen arren. 

Silaba tonikoa dialekto batetik bestera aldatzen da. Arabiera klasikoan, arau xinple bat da hitz baten azken-aurreko silaban erortzen dela (hitz paroxitonoak) silaba hori itxia bada, eta bestela, haren aurrekoan (hitz proparoxitonoak).

*Hamzat al-waṣl* (هَمْزة الوَصْل), *hamza* baztergarria, hitz baten hasieran aurrez jarritako elementu fonetiko bat da, hitz baten ahoskera errazteko, arabiera literarioak ez baitu hitz baten hasieran kontsonante multzorik onartzen. *Hamza* baztergarria bokal gisa ateratzen da, hitz bat aurretik baldin badago. Ondoren, hitz horrek bukaerako bokal bat sortzen du, "bokal lagungarria", ahoskera errazteko. Bokal labur hori, aurreko bokalaren arabera, honelakoa izan daiteke: ـَ *fatḥah* (فَتْحة ), /a/ ahoskatua; ـِ *kasrah* (كَسْرة), /i/ ahoskatua; edo ـُ *dammah* (ضَمّة), /u/ ahoskatua. Aurreko hitza '** (سُكُون) batean amaitzen bada, hots, bokal labur batek jarraitzen ez badio, **' horrek ''* /i/ bat hartzen du. Bada, ـّ sinboloak (شَدّة *shaddah*) geminazioa edo kontsonanteen bikoizketa adierazten du. Ikusi gehiago Tashkīlen.

## Izenak eta adjektiboak 
Arabiera klasikoan eta arabiera estandar modernoan, izenak eta adjektiboak (اِسْمٌ *ism*) deklinatzen dira, kasuaren, egoeraren (zehaztasuna), generoaren eta numeroaren arabera. Lagunarteko edo ahozko arabieran, hainbat sinplifikazio daude, hala nola azken bokal jakin batzuen galera eta kasu-galera. Eratorpen-prozesu batzuk daude izen eta adjektibo berriak osatzeko. Adberbioak adjektiboetatik abiatuta osa daitezke. 

## Izenordainak 
### Pertsona izenordainak 
Izenordain pertsonalek hamabi forma dituzte. Singularrean eta pluralean, bigarren eta hirugarren pertsonek forma maskulino eta femenino bereiziak dituzte; lehen pertsonak, aldiz, ez. Dualean, ez dago lehen pertsonarik (euskarazko "gu biok", alegia), eta forma bakarra bigarren eta hirugarren pertsona bakoitzeko. Tradizionalki, izenordainak hirugarren, bigarren eta lehen ordenan zerrendatzen dira. 

Arabiera informalak dualezko formak saihesteko joera du, أَنْتُمَا *antumā* ("zuek biak") eta هُمَا *humā* ("haiek biak"). Era berean, femenino pluralezko أَنْتُنَّ *antunna* ("zuek") eta هُنَّ *hunna* ("haiek") ere saihestu egiten dira, hizkera kontserbadoreko hiztunek izan ezik, oraindik ere izenordain plural femenino bereiziak baitituzte.

#### Izenordain enklitikoak 
Pertsona-izenordainen forma enklitikoak (اَلضَّمَائِر الْمُتَّصِلَة *aḍ-ḍamā’ir al-muttaṣilah*, "izenordain erantsiak") erabiltzen dira, bai akusatibotzat, bai izenordainen genitibotzat. Forma genitibo gisa, testuinguru hauetan agertzen dira:  

* Izenen eraikitze-egoeraren ondoren, determinatzaile posesiboen esanahia dutenean, adibidez, "nire, zure, haren"
* Preposizioen ondoren, preposizioen objektuen esanahia dutenean, esate baterako, "niri, zuri, hari"

Akusazio-forma gisa, honakoak ageri dira:

* Aditzei atxikiak: objektu zuzeneko izenordainen esanahia dute, adibidez, "ni, zu, hurara" (osagai zuzen funtzioan) 
* أَنَّ *anna* ("... -(e)la"), لِأَنَّ *li-anna* ("... -(e)lako"), وَ)لٰكِنَّ) *(wa)lākinna* ("baina ..."), إِنَّ *inna* (mintzagai-partikula): subjektu-izenordeen esanahia dute, hots, "zeren eta ni(k) ...", "zeren eta zu(k) ...", "zeren eta hura / hark ...". Partikula horiei arabieraz أَخَوَات إِنَّ *akhawāt* ** esaten zaie, hitzez hitz, "*inna*-ren arrebak / ahizpak".)

Singularrezko lehen pertsonak bakarrik bereizten ditu funtzio genitiboa eta akusatibo funtzioak. Posesibo gisa, *-ī* forma hartzen du, eta objektu-forma gisa, berriz, -*nī* forma du (adibidez, رَأَيْتَنِي raʼayta-nī "ikusi niinduzun").

Forma enklitiko gehienek izenordain pertsonal osoekin lotura argia dute.

##### Aldaeren formak 
Singularrezko lehen pertson*a* ez beste guztietarako, forma berberak erabiltzen dira, atxikitako hitzaren hizketa-zatia edozein dela ere. Singularrezko hirugarren pertsona maskulinoan, ** agertzen da *u* edo *a* bokalen ondoren (-*a*, -*ā*, -*u*, -*ū*, -*aw*), *eta* **, berriz, *i* edo *y* bokalen ondoren (-*i*, -*ī*, -*ay*). Alternantzia bera gertatzen da dualezko eta pluralezko hirugarren pertsonan.

Singularrezko lehen pertsonan, ordea, egoera konplikatuagoa da. Zehazki, -*nī'' ("ni") aditzei atxikia da, baina '** /**' ("nire"), izenei. Azken kasu horretan, -*ya* bokal edo diptongo luze batean amaitzen den eraikitze-egoera duten izenei eransten zaie (adibidez, pluralezko eta dualezko maskulino osoak), -*ī*, berriz, eraikitze-egoera bokal labur batean amaitzen zaien izenen eransten zaie; kasu horretan, bokal hori ezabatua da (adibidez, pluralezko femenino osoa, baita izen gehienen singular eta plural hautsia ere). Gainera, maskulinozko ''* plural osoa -*ī* bokalari asimilatzen zaio -*ya*-ren aurretik (itxuraz, -*an* berezko maskulinozko pluraletako ** antzeko moduan asimilatzen zaio -*ay*-ri). Adibidez: 

* كِتابٌ *kitāb* ("liburu"), plurala كُتُبٌ *kutub* (izen gehienak, oro har).

* كَلِمةٌ *kalimah* hitzetik ("hitz": bukaeran ة duten izenak), pluralean كَلِمَات (*kalimat*) edo كَلِم (*kalim*).

* دُنْيَا *dunyā* ("mundu"), مُسْتَشْفًى *mustashfan* ("erietxe"): bukaeran  (-*an*, -*ā*, -*a*) duten izenak.

* مُعَلِّمانَ *mu‘allimān* ("bi irakasle") dualezko nominatibotik, مُعَلِّمَينَ *mu'allimayn* dualezko akusatiboa / genitiboa (izen dualak).

* مُعَلِّمُونَ *mu‘allimūn* ("irakasleak") pluralezko nominatibotik, مُعَلِّمِينَ  *mu‘allimīn* akusatiboa / genitiboa  ( -*un* izenen plural erregularra).

* مُصْطَفَوْنَ *muṣṭafawn* ("akeratuak") pluraletik,  -*awn* izenen plural erregularra.

* قاضٍ *qāḍin* ("epaile") izenetik, hau da, partizipioko izen aktiboak, nominatiboan ـٍ bukaera dutenak.

* أَبٌ *ab* ("aita") izenetik, أَبُو *abū* (eraikitze luzeko izenak).

* Bukaeran,  -*ū*,  -*aw* edo  -*ī* duen edozein izenetarako (eskuarki, maileguzko hitzak izaten dira).

* ـَي -*ay* bukaerako edozein izenetatik (eskuarki, maileguzko hitzak).

Preposizioek -*ī* / -*ya* erabiltzen dituzte, nahiz eta kasu horretan "ni" esanahia izan, "nire" izan beharrean. "Innaren ahizpak" izen-sintagmak edozein forma erabil dezake (adibidez, إنَّنِي *inna-nī* edo إنَّنِي *innī*), baina forma luzeagoa (esate baterako, إنَّنِي *innanī* eskuarki hobesten da). 

Lehenaldiko -*tum* pluralezko bigarren pertsonako maskulinozko aditz-bukaera -*tumū'' aldaerara aldatzen da, izenordain enklitikoen aurretik: adibidez, كَتَبْتُمُوهُ '** ("Zuek [maskulinoek] hura [maskulinoa] idatzi zenuten". 

##### Preposiziodun izenordainak 
Preposizio oso ohiko batzuek —tartean, **' ("nora" adieratzeko) preposizio proklitikoa, zeharkako objektuetarako ere erabilia— forma konbinatu irregular edo iragarrezinak agertzen dituzte, izenordain enklitikoak gehitzen zaizkienean:

Aurreko kasuetan, bi konbinazio-forma daudenean, bata "... ni"-rekin erabiltzen da, eta bestea, beste pertsona-, numero- eta genero-konbinazio guztiekin. Zuzenago esanda, bata bokal-hasierako izenordainen aurretik gertatzen da, eta bestea, hasieran kontsonantea duten izenordainen aurretik, baina arabiera klasikoan, bokal-hasierakoa '** bakarrik da. Hori argiago geratzen da ahozko barietateetan, haietan bokal-hasierako hainbat izenordain enklitiko baitaude.)

Bereziki kontuan har: 

*  **' ("nora" adieraztekoa) eta  '** ("non") preposizioek konbinatzeko forma irregularrak dituzte:  **',  '**; baina erro forma bereko beste izenorde batzuk other erregularrak dira, adibidez  **' ("norekin" agertzekoa).
*  '** preposizioak ("nori" adierazten du) **' hasierakoekin konbinatzean, forma irregularra du, baina  '** ("non", "norekin", "nola" adierazten dituena) erregularra da.
*  **' ("nondik") eta  ''* ("zertaz") preposizioen bukaerako -*n* bikoizten da, ** bokalaren aurretik.

##### Forma pronominal ez hain jasoak 
Arabiera ez hain jasoan, ahozko dialekto askotan bezala, -*ka*, -*ki* eta -*hu* amaierei eta beste askori bukaerako bokal laburra erortzen zaizkiela, esate baterako, كِتابُكَ *kitābuka*, ahoskatzeko erraztasunarengatik, كِتابُك *kitābuk* bihurtzen da. Horrek ez du desberdintasunik egiten ortografian, bokal laburrak irudikatzeko erabiltzen diren diakritikoak ez baitira normalean idazten. 

### Erakusleak 
Bi erakusle (أَسْماء الإشارة *asmā’ al-ishārah*) daude, gertuko deiktikoa ("hau") eta urrutiko deiktikoa ("hura"):

Forma dualak arabiera oso jasoan baino ez dira erabiltzen.

Zenbait erakusle (*hādhā*, *hādhihi*, *hādhāni*, *hādhayni*, *hā’ulā’i*, *dhālika* eta *ulā’ika*) -*ā-* luzeaz ahoskatu behar lirateke, nahiz eta bokalik gabeko idazkera ez den () *alif* bidez idazten. *Alif* letraren ordez, ـٰ diakritikoa daukate (أَلِف خَنْجَرِيّة **, "gaineko *alif*" edo "sastakai *alif''"), arabierazko teklatuetan ez dagoena eta oso gutxitan idazten dena, ezta bokalak agertzen dituen arabieraz ere.

Arabiera koranikoak beste erakusle bat du: normalean izen bat darraio egitura genitibo batean eta "jabea" esan nahi du:

Ohartzekoa da erakusleak eta erlatibozko izenordainak hitz horren gainean eraiki zirela jatorriz: '**, adibidez, jatorriz **' ("hau") aurrizkitik eta *dhā* singularrezko maskulino akusatibotik osatu zen; ''*, era berean, *dhā''-tik, '** artizki silaba batetik, eta **' ("zu") atzizki klitikotik. Konbinazio horiek oraindik ez ziren guztiz finkoak bihurtu arabiera koranikakon eta beste konbinazio batzuk ere gertatzen ziren batzuetan, adibidez, *dhāka*, '**. Era berean, **' erlatibozko izenordaina, jatorriz, *dhī* singular genitiboan oinarrituta osatu zen, eta aspaldiko arabierazko gramatikariek Banu Hudhayl tribuaren hitzaldian pluralezko nominatiboko ''* forma bereizi bat jaso zuten garai koranikoetan.

Hitz hori hebreeraz ere agertzen da, adibidez  *zeh* maskulinoa (cf. **), femeninoa‎  *zot* (cf. **), plurala  *eleh* (cf. *ulī*).

### Erlatibozko izenordaina 
Izenordain erlatiboa honela deklinatzen da:

Ohartzekoa da erlatibozko izenordainak komunztadura egiten duela generoan, numeroan eta kasuan zehazten duen izenarekin —latina eta alemana bezalako beste hizkuntza deklinatuetan ez bezala: haietan, generoa eta numeroa bat datoz izen zehaztuarekin, baina kasu-markak izenordain erlatiboaren erabilera jarraitzen du menpeko perpausean, ingeles jasoan bezala, hau da, *the man who saw me* vs *the man whom I saw* (euskaraz, "ikusi ninduen gizona" vs "ikusi nuen gizona").

Erlatibozko izenordaina menpeko perpauseko subjektua ez denean, izenordain errepikatzaile bat behar da: اَلَّرَجُلُ ٱلَّذِي تَكَلَّمْتُ مَعَهُ *al-rajul(u) (a)lladhī takallamtu ma‘a-hu*, hitzez hitz, "gizona, zeinarekin hitz egin bainuen harekin".

Normalean, erlatibozko izenordaina erabat alde batera uzten da mugatu gabeko izen bat erlatibozko perpaus baten bidez zehazten denean: رَجُلٌ تَكَلَّمْتُ مَعَهُ *rajul(un) takallamtu ma‘a-h(u)* "gizon bat: harekin hitz egin nuen", hitzez hitz, "gizon bat hitz egin nuen harekin".

### Lagunarteko barietateak 
Aurreko sistema gehienbat aldaezina da lagunarteko barietateetan, dualezko formen eta (barietate gehienetan) femeninozko pluralaren galera gorabehera. Hona aldaketa aipagarrienetako batzuk: 

* Hirugarren pertsonako *hi*, -*him* aldaerak galdu egiten dira. Bestalde, lehen pertsonako -*nī* / -*ī* / -*ya'' aldaera zehaztasun osoz gordetzen da (aldaera horiek erabiltzeko inguruabarrak barne), eta aldaera berriak agertzen dira forma askotarako. Adibidez, Egiptoko arabieraz, bigarren pertsonako singular femeninoa '** edo **' gisa agertzen da hainbat faktoreren arabera (adibidez, aurreko hitzaren fonologia); era berean, hirugarren pertsonako maskulino singularra '**, **' edo - (bukaerarik ez, baina silaba tonikoa aurreko bokalera aurreratzen da, luzatu egiten baita) da. 
* Barietate askotan, zeharkako objektuaren formak (euskaraz, *nori* kasua, oro har), arabiera klasikoan hitz bereizi gisa agertzen direnak (esate baterako, *lī* "niri", '''' "hari" [maskulinoa]'), aditzari metatzen zaizkio, objektu zuzen bati jarraituz. Aldaera horiek berek, oro har, /*ma*-... .-*ʃ(i)*/ ingurizki bat garatzen dute ezeztapenerako (klasikozko ''*-tik, "ez ... gauza bat", bi hitz bereiziz osatua). Horrek molde egitura aglutinatibo konplikatuetara eraman dezake, hala nola egiptoar arabierazko /*ma-katab-ha-ˈliː-ʃ*/ ("ez zidan hura [femeninoa] idatzi"). Egiptoko arabierak, bereziki, hainbat egoeratan erabiltzen diren atzizki pronominal aldaera asko ditu, eta alternantzia konplexu ugari eragiten dituzten arau morfofonemiko oso korapilatsuak, tartean dauden atzizki jakinen, elkarrekin jartzeko moduaren eta aurreko aditza bokalez, kontsonante bakarraz edo bi kontsonantez amaitzen den kontuan hartuta.
* Beste barietate batzuek, aldiz, sasi-izenordain klasiko bereizi bat darabilte, ** objektu zuzenetarako (baina Hijazi arabieraz, ondoriozko moldeak aurreko aditz batekin fusionatzen du).
* Dualaren eta izen osoen pluralen eta atzizki metatzea neurri handi batean galdu egin da. Horren ordez, barietate guztiek "-ren" esanahia duen preposizio bereizgarria dute, eraikitze-egoerako genitiboaren zenbait erabilera ordezkatzen dituena (maila desberdinetan, barietate partikularraren arabera). Marokoar arabieraz, hitza *dyal* da (halaber, *d-* izen baten aurretik), adibidez, *l-kitab dyal-i* "nire liburua", eraikitze-egoerako genitiboa batez ere ez baita emankorra. Egiptoar arabierak *bitā*‘ du, generoan eta numeroan komunztadura egiten duena aurreko izenarekin (femeninoan, *bitā‘it* / *bita‘t*; pluralean, *bitū‘*). Egiptoko arabieraz, eraikitze-egoerako genitiboa oraindik ere emankorra da; horregatik *kitāb-i* edo *il-kitāb bitā‘-i* bi-biak erabil daitezke “nire liburua” esateko: haien arteko aldea "nire liburua" eta "liburua nirea da" arteko aldearen antzekoa da, baina soilik *il-mu‘allimūn bitū‘-i* “nire irakasleak”. 
* Erlatibozko izenordain deklinatua galdu egin da. Haren ordez, partikula deklinaezin bat dago, normalean *illi* edo antzekoa. 
* Izenordain erakusleen hainbat forma gertatzen dira, normalean forma klasikoak baino laburragoak. Adibidez, Marokoko arabierak *ha l-* "hau", *dak l-* / *dik l-* / *duk l-* "hori (maskulinoa / femeninoa / plurala) darabiltza. Egiptoar arabiera berezia da, erakusleak izenari darraizkiolako, esate baterako, *il-kitāb da* "liburu hau", *il-binti* *di* "neska hau". 
* Izenordain independente batzuek forma zertxobait desberdinak dituzte beren forma klasikoekin alderatuta. Adibidez, *inta*, *inti* edo *enta*, *enty* ("hi", singularrezko maskulinoa nahiz femeninoa) ageri dira, *anta*, *anti*, eta *(n)iḥna* / *eḥna'' ("gu") ageri da '**-ren ordez.

## Zenbakiak 
### Zenbaki kardinalak 
Zenbakiek oso modu korapilotsuan jokatzen dute:

* **' ("bat") eta ''* ("bi") adjektiboak dira, izenari jarraitzen diote eta harekiko komunztadura egiten dute,
* *thalāthat*- ("hiru") zenbakitik *'asharat-'' ("hamar") zenbakiraino, hurrengo izena genitibo pluralean behar dute, baina ez dute harekin generozko komunztadurarik egiten, inguruko sintaxiak eskatzen duen kasua hartzearekin bat,
* '** (“hamaika”) zenbakitik **' (“hemeretzi”) zenbakiraino, hurrengo izenak singularrezko akusatiboan egon behar du, izen harekin generozko komunztadura egiten dute eta kasuari dagokionez, aldaezinak dira, *ithnā ‘ashara* / *ithnay ‘ashara* ("hamabi”) izan ezik.

Zenbaki kardinalen sistema jasoa, arabiera klasikoan erabiltzen den bezala, izugarri konplexua da. Jarraian, arau-sistema aurkeztu da. Egiaz, ordea, sistema hori ez da inoiz erabiltzen: zenbaki handiak beti idazten dira zenbaki gisa, letreiatu beharrean, eta sistema sinplifikatu bat erabiliz irakurtzen dira, baita testuinguru jasoetan ere.

Adibidez:

: Jasoa: أَلْفَانِ وَتِسْعُمِئَةٍ وَٱثْنَتَا عَشْرَةَ سَنَةً *alfāni wa-tis‘u mi’atin wa-thnatā ‘ashrata sanah* ("2.912 urte"9
: Mintzatua: ألفين وتسعمئة واثنتا عشرة سنة *alfayn wa-tis‘ mīya wa-ithna‘shar sana* "2,912 urte")
: Jasoa: بَعْدَ أَلْفَيْنِ وَتِسْعِمِئَةٍ وَٱثْنَتَيْ عَشْرَةَ سَنَةً *ba‘da alfayni wa-tis‘i mi’atin wa-thnatay ‘ashrata sanah* ("2.912 urte igaro ondoren").
: Mintzatua: بعد ألفين وتسعمئة واثنتا عشرة سنة *ba‘da alfayn wa-tis‘ mīya wa-ithna‘shar sana* ("2.912 urte igaro ondoren").

Zenbaki kardinalak (arabieraz, الأَعْداد الأَصْلِيّة: *al-a dād al-aṣlīyah)* 0-tik 10-era. Zeroa *ṣifr* da, eta hortik eratorriak dira, azken batean, *zifra* eta *zero* hitzak.

* 0 ٠ *ṣifr(un)* (‏صِفْرٌ‎)
* 1 ١ *wāḥid(un)* (‏واحِدٌ‎)
* 2 ٢ *ithnān(i)* (‏اِثْنانِ‎)
* 3 ٣ *thalātha(tun)* (‏ثَلاثةٌ‎)
* 4 ٤ *arba‘a(tun)* (‏أَرْبَعةٌ‎)
* 5 ٥ *khamsa(tun)* (‏خَمْسةٌ‎)
* 6 ٦ *sitta(tun)* (‏سِتّةٌ‎)
* 7 ٧ *sab‘a(tun)* (‏سَبْعةٌ‎)
* 8 ٨ *thamāniya(tun)* (‏ثَمَانِيةٌ‎)
* 9 ٩ *tis‘a(tun)* (‏تِسْعةٌ‎)
* 10 ١٠ *‘ashara(tun)* (‏عَشَرةٌ‎) (forma femeninoa *‘ashr(un)* ‏عَشْرٌ‎)

Oso ohikoa da, albistegietako esatariek eta hitzaldi ofizialetan ere, zenbakiak bertako dialektoan ahoskatzea.

Parentesien arteko amaierak arabiera ez hain jasoan eta pausan erortzen dira; horrekin batera, ة. (''*) /a/ sinple gisa ahoskatzen da kasuotan. Bukaeran ة duen izen bat *idafa'' (إضافة "gehikuntza") baten lehen osagaia bada, ة honela ahoskatzen da: /at/; amaierako gainerakoa, berriz, ez da ahoskatzen.

 '** aldatu eta  **' bilakatzen da zehar kasuetan. Halaber, forma hori usu erabiltzen da arabiera ez hain jasoan nominatiboan.

1 eta 2 zenbakiak adjektiboak dira. Horrela, izenari jarraitzen diote eta generoarekiko komunztadura egiten dute. 

3tik 10 bitarteko zenbakiek polaritate deritzon adostasun arau berezia dute: emakumezko erreferente batek zenbaki batekin komunztadura genero maskulinoan egiten du eta alderantziz, esate baterako, '** (ثَلَاثُ فَتَيَاتٍ "hiru neska"). Zenbatutako izenak plural genitibo zehaztugabea hartzen du (genitibozko egitura bateko atributu gisa).

11 eta 13tik 19 bitarteko zenbakiak ezin dira kasuz aldatu, beti-beti akusatiboan baitoaz. Forma beti da eraikitze-egoerarena, aurretik artikulu zehatz bat izan ala ez: **' "hamabi gau", '** "hamabi gauak". 11. eta 12. zenbakiek genero-komunztadura erakusten dute batekoetan, eta 13tik 19 bitarteko zenbakiek, berriz, polaritatea. Halaber, 12. zenbakiak kasu-komunztadura erakusten du unitateetan. 11tik 19 bitarteko zenbakietan, عَشَر (**ashara* "hamar") hitzaren generoak izen zenbatuarekiko komunztadura egiten du (10 zenbaki bereziak ez bezala, horrek polaritatea erakusten baitu). Izenondo zenbatua akusatibo mugagabe singularrean doa.

20tik aurrerako unitate-zenbakiek (hau da, 20, 30, ... 90, 100, 1.000, 1.000.000 eta abar) erabat izen gisa jokatzen dute, inguruko sintaxiak eskatzen duen kasua erakutsiz, generoaren komunztadurarik egin gabe, eta darraion izena kasu finko batean doala. 20tik 90era bitarte, izenak singular akusatiboan egon behar du; 100ek eta handik gora, singular genitiboan. Unitate zenbakiak, berez, hainbat modatan deklinatzen dira:

* "*ishrūna* ("hogei") zenbakitik ** ("90") arte, pluralezko izen maskulinoen gisa deklinatzen dira,
* *mi'at*- ("ehun"), مِئة edo مِائَة  singularrezko izen femeninoen gisa deklinatzen da,
* ** ("mila") أَلْف singularrezko izen maskulino baten gisa deklinatzen da.

20 eta 99 bitarteko zenbakiak unitateak hamarrekoen aurretik emanez adierazten dira (adibidez, 23 > ثلاثة وعشرين *thalathat waeishrin*, "hiru eta hogei", alegia). Bi zatiak izen independenteen antzera deklinatzen dira, *tanwīn-a* egoera mugagabean hartuz. Generozko komunztadura dago 1 eta 2 zenbakiekin, eta polaritatea 3tik 9 bitarteko zenbakiekin. Eraikitze osoari akusatibo singular mugagabeak jarraitzen dio.

* 20 ** (عِشْرُونَ) (10eko plurala)
* 21 *wāḥidun* *wa*-‘*ishrūna* (واحِدٌ وَعِشْرُونَ) 
* 22 ** (اثْنانِ وَعِشْرُونَ)
* 23 *thalāthatun* *wa*-‘*ishrūna* (ثَلاثةٌ وَعِشْرُونَ)
* 30 ** (ثَلاتُونَ)
* 40 *arba‘ūna* (أَرْبَعُونَ)

*mi’at*- ("ehun") eta *alf*- ("mila") zenbakiek alda ditzakete (200 edo 5.000 bezalako zenbakiak osatzeko) eta behar bezala deklinatuko dira. Adibidez, *mi’atāni* "200" eta *alfāni* "2.000" amaiera bikunekin; *thalāthatu* *ālāfin* "3.000", *alf* genitibo pluralean duela, baina *thalāthu* *mi’atin* "300", *mi’at''-ek pluralik ez duela baitirudi.

Zenbaki konposatuetan, azken bi digituekin osatutako zenbakiak itxuraz agintzen du lotutako izenaren deklinazioa: 212-k, 312-k, eta 54.312-k, adibidez, 12-k bezala jokatuko lukete.

Zenbaki konposatu handiek izan ditzakete, adibidez: 

*  '** ("1.909 urte").
*  **' ("1.909 urteren ondoren").
*  '** ("94.863 urte").
* ). **' ("94.863 urteren ondoren").
*  '** ("12.222 urte").
*  **' ("12.222 urteren ondoren").
*  '** ("12.202 urte").
*  **' ("12.202 urteren ondoren").

Ohar bedi egitura berezia ere, azken zenbakia 1 edo 2 denean:

*  *alfu laylatin wa-laylatun* ("1.001 gau") 
* *mi’atu kitābin wa-kitābāni* ("102 liburu") 
### Zatikiak 
"Erdia" baino osotasun txikiago baten zatikiak singularrean '** (فُعْل) egituraren bidez adierazten dira eta **' (أَفْعَال) egituraren bidez pluralean.

* erdi *niṣfun* (نِصْفٌ),
* heren bat '** (ثُلُثٌ),
* bi heren **' (ثُلُثَانِ),
* laurden bat ''rub'un* (رُبُعٌ),
* hiru laurden *thalāthatu arbā‘in* (ثَلَاثَةُ أَرْبَاعٍ)
* eta abar.

### Zenbaki ordinalak 
Zenbaki ordinalak ( **) "bigarren" baino altuagoak badira, *fā‘ilun*, ** egituraren bidez osatzen dira, I. formako aditzen partizipio aktiboak bezala: 

* maskulinoa  *awwalu* femeninoa  *ūlá* ("lehendabiziko"),
* maskulinoa  *thānin* (forma definitua:  *al-thānī*, femeninoa  *thāniyatun*, "bigarren"),
* maskulinoa  *thālithun*, femeninoa  *thālithatun* ("hirugarren"),
* maskulinoa  *rābi‘un*, femeninoa  *rābi‘atun* ("laugarren"),
* maskulinoa  *khāmisun*, femeninoa  *khāmisatun* ("bosgarren"),
* maskulinoa  *sādisun*, femeninoa  *sādisatun* ("seigarren"),
* maskulinoa  *sābi‘un*, femeninoa  *sābi‘atun* ("zazpigarren"),
* maskulinoa  *thāminun*, femeninoa  *thāminatun* ("zortzigarren")
* maskulinoa  *tāsi'un*, femeninoa  *tāsi'atun* ("bederatzigarren"),
* maskulinoa  *'āshirun*, femeninoa  *āshiratun* ("hamargarren").

Adjektiboak dira, eta horregatik, izenarekin  generozko komunztadura dagi, ez dago polaritaterik zenbaki kardinalekin bezala. Kontuan har bedi "seigarren" zenbaki ordinalarekin erro desberdina erabiltzen dela, "sei" zenbakia baino zaharragoa .

## Aditzak 
eskuinera|thumb|332x332px|Arabierazko aditz-taula
Arabierazko aditzak (فعل *fi‘l*) hiruzpalau kontsonantez osatutako erro batean oinarritzen dira: erro hiruletradun edo lauletradun deritze, hurrenez hurren. Kontsonante multzoak aditz baten oinarrizko esanahia agertzen du, adibidez *k-t-b* ("idatz"), *q-r-'* ("irakur"), *'-k-l* ("jan"). Kontsonanteen arteko bokal-aldaketek, aurrizki edo atzizkiekin batera, funtzio gramatikalak zehazten dituzte, hala nola aditz-denborak, pertsonak eta numeroak eta, horrez gain, moduak (indikatiboa, subjuntiboa, agintera), bozak (aktiboa, pasiboa) eta kausatiboa, intentsiboa edo bihurkaria bezalako funtzioak.

Arabierak "ukan" edo "eduki" esan nahi duen aditzik ez duenez, jabetza adierazteko, *li*-, *‘inda* eta *ma‘a* izenorde atzizkiekin darabiltzaten egituretara jotzen da. Esate baterako: عنده بيت *ʿindahu bayt'' (hitzez hitz, "Harengan (dago) etxe bat"). 

Arabierazko aditzen ezeztapenerako, ikus Ukapena arabieraz. 

## Preposizioak 
Bi preposizio mota daude, erro hirukontsonanteko aditz-erroaren sistematik sortuak diren ala ez kontuan hartuta. Egiazko preposizioak (حُرُوف اَلْجَرّ '**) ez dira sustrai hirukontsonantedun erroetatik sortuak Egiazko preposizio horiek ezin dute aurretik preposiziorik izan, eratorritako preposizio hiruletradunek ez bezala. Benetako preposizioak aditz jakin batzuekin ere erabil daitezke esanahi jakin bat adierazteko. Adibidez, بَحَثَ **' aditzak "gai bati buruz hitz egin" esan nahi du aditz iragankor gisa, baina "bila" esanahia izan dezake, عَنْ '''an* preposizioak jarraitzen dionean, eta "ezertaz iker" فِي *fī* darraionean.

Erroko hiruletradun sistematik eratorritako preposizioei "leku eta denbora adberbio" deritze tradizio natiboan (ظُرُوف مَكان وَظُرُوف زَمان  *ẓurūf makān wa-ẓurūf zamān''), eta "egiazko" preposizioen modu berean funtzionatzen dute.

Preposizio bati jarraitzen dion izena genitiboan doa. Hala ere, preposizioek perpaus osoak har ditzakete objektutzat, baldin eta أَنْ '*an* edo أَنَّ '*anna* konjuntzioek jarraitzen badiete; kasu horretan, perpauseko subjektua nominatiboan edo akusatiboan dago, hurrenez hurren.

## Sintaxia 
### Genitibozko osaera (*iḍāfah*) 
Izen bat zehatzago defini daiteke, beste izen bat ondo-ondoan gehituz. Arabierazko gramatikan, honela deitzen da: إضافة (*iḍāfah* "anexioa, gehiketa") eta euskaraz, "genitibozko osaera", "osaera-sintagma", edo "anexio egitura", ingelesez *genitive construct*, *construct* *phrase* edo *annexation structure*). Lehenengo izenak eraikitze-forman egon behar du; aldiz, kasuak erabiltzen direnean, ondorengo izenak genitiboan joan behar du. Euskarazko pareko moldea "(izen)aren (izena)" izaten da maiz. Arabieraz, eraikitze posesiboak eratzeko oso modu hedatua da, eta hizkuntza semitikoetan ohikoa da.

Adibide errazen artean, honakoak daude:

*  *bintu Ḥasan* ("Hasanen alaba").
*  *dāru‿s*-*salām* ("bakearen etxea").
*  *kīlū* *mawz* ("kilo bat banana").
*  '** ("gizon baten etxea").
*  **' ("gizonaren etxea").

*Idafah*-eraikitzeren lehen eta bigarren elementuen arteko harreman mota oso askotarikoa da, normalean edukitze- edo jabetza-harreman batean datzan arren. Edukiontzietarako hitzen kasuan, genitibozko osaerak edukia adieraz dezake:  فِنْجانُ قَهْوةٍ ("kopa bat kafe"). Genitibozko osaerak zerbait zertaz egina den adieraz dezake: خاتَمُ خَشَبٍ *khātamu khashabin* ("zurezko eraztuna, zurez eginiko eraztuna"). Kasu askotan, bi osagaiak txanpondutako esaldi finko bihurtzen dira eta *idafa* euskarazko hitz-elkarteen baliokidetzat erabil daiteke. Beraz, بَيْتُ الطَلَبةِ *baytu al-talabati* batzuetan "ikasleen etxea" ["ikasle batzuen etxea"] da, besteetan —ohiko adieran— "erresidentzia", "barnetegia".

### Hitzen ordena 
#### Hitzen ordena lagunarteko arabiera mintzatuan 
Arabiera klasikoak VSO hitz-ordena (aditza subjektua objektua[k]) hobesteko joera du (aditza subjektua objektua), baina '*inna* partikula eta SVO (subjektua aditza objektua[k]) darabiltza subjektua azpimarratzeko. Aditza hasieran agertzen duten hitz-ordenak, arabiera klasikoan bezala, nahiko bakan dira munduko hizkuntzetan, eta hizkuntza-familia gutxi batzuetan baino ez dira agertzen, hala nola zeltikoan, austronesiarrean eta maien hizkuntzetan. Arabierazko hitz ordenek komunztadura asimetrikoa dute: aditzak pertsona, numeroa eta subjektuarekiko generoarekin komunztadura egiten du SVO moldeetan, baina genero (eta, beharbada, pertsona) komunztadura soilik VSO denean, numero bazter eginik.

Arabiera estandar modernoak SVO erabiltzeko joera du, '*inna* gabe.

Aurreko bi adibide horietan subjektua pluralezkoa izan arren, aditzak ez du pluraleko markaketarik eta, horren ordez, forma singularrean balego bezala ageri da.

Arabierazko hitz-ordenaren aldakuntzaren lehen kontuek egitura gramatikal lau eta ez-konfigurazional bat defendatzen bazuten ere, lan berriagoek erakutsi dute badagoela frogarik arabierazko VP eratzaile baterako, hau da, aditzaren eta objektuaren arteko harreman estuagoa, aditzaren eta subjektuaren artekoa baino. Horrek egitura gramatikal hierarkikoa iradokitzen du, ez laua. Horrelako analisi batek SVO versus VSO perpausetako subjektuen eta aditzen arteko komunztadura-asimetriak ere azal ditzake, eta aditz aurreko eta ondorengo subjektuen kokaleku sintaktikoari buruzko ikuspegia eman, baita aditzaren azaleko kokaleku sintaktikoari buruzkoa ere.

Orainaldian, arabieraz ez dago bistako kopularik. Halako perpausetan, subjektuak predikatuaren aurretik joateko joera du, baldin eta bien artean muga egiten duen etenaldi argi bat ez badago, informazio-egitura markatu bat iradokiz. Arabierazko literaturan eztabaidagai da sintaktikoki subjektuaren aurretik doan orainaldiko kopula nulurik ote dagoen aditzik gabeko perpausetan edo, besterik gabe, aditzik ez ote dagoen, subjektua eta predikatua baino ez.

Subjektu izenordainak normalean bazter egiten dira, enfasirako edo partizipio bat adiztzat erabiltzen denean izan ezik (partizipioek ez dute pertsona-markarik). Aditzak subjektuarekiko komunztadura egiten duenez, pertsonan, numeroan eta generoan, ez da informaziorik galtzen izenordainak ageri ez badira. Aditz laguntzaileak aditz nagusien aurretik doaz; preposizioak, beren objektuen aurretik; eta izenak, erlatibozko beren perpausen aurretik.

Adjektiboek laguntzen dituzten izenei jarraitzen diete, eta haiekiko komunztadura egiten ddute kasuan, generoan, numeroan eta egoeran: Adibidez, فَتَاةٌ جَمِيلَةٌ *fatātun* *jamīlatun* ("'neska eder bat"), baina الفَتاةُ ٱلْجَمِيلةُ *al-fatātu* *jamīlatun* ("'neska ederra da"). Adjektibo elatiboek (euskarazko konparatibo eta superlatiboen baliokideak), ordea, normalean ez dute laguntzen duten izenarekiko komunztadurarik egiten, eta batzuetan izen haren aurretik ere joaten dira, izena genitiboan egotera derrigortuta.

#### Hitz-ordena lagunarteko arabiera mintzatuan 
Lagunarteko arabierak arabiera klasikoak eta arabiera estandar modernoan ageri ez den beste hitz ordena bat erabil lezake.

Subjektua-aditza ordenari dagokionez, Owens et al. (2009), Arabiar penintsulako hiru dialekto aztertu zituen hizketa informatibo eta ikuspegi morfologikoan abiatuita. Subjektua-aditza edo aditza-subjektua hitz-ordena klase lexikoarekin korrelazionatuta dagoela erakusten dute (hau da, izenordaina, pronominala, izena), ziurtasuna, eta izenondo baten diskurtsoak definitutako espezifikotasun lexikala. Lan hartan argudiatu zutenez, aditza-subjektua ordenak gertaerak aurkeztu ohi ditu, eta subjektua-aditza ordenak, berriz, eskuragarri dagoen erreferentzialtasuna adierazten du.

Arabiera estandar modernoan, VSO eta SVO hitz-ordenek aditzaren eta subjektuaren arteko komunztadura-asimetria dakarte: aditzak pertsona, numeroa eta subjektuarekiko generozko komunztadura erakusten du SVO egituretan, baina soilik generozko komunztadura (eta, beharbada, pertsonazkoa) VS modukoan, numeroa baztertzeraino. Libanoko eta Marokoko arabieraz, aditzak eta subjektuak komunztadura numeroan egiten dute SV zein VS ordenen arabera.

Mohammed Khalid El-Yasin-ek (1985) lagunarteko jordaniar arabiera aztertu zuen, eta SVO ordena bat erakusten duela ondorioztatu zuen. Horrek, El-Yasinen arabera, hizkuntza aldaketaren froga ematen du, VSO batetik (arabiera klasikotik) SVO moduko batera (jordaniar arabierara). Bestalde, M.A. Mohammad-ek (2000) erakutsi zuen arabiera estandar modernoak sei hitz-ordena posibleak onartzen dituela (VSO, SVO, VOS, SOV, OSV, OVS); aitzitik, Palestinako arabierak hiru hitz-ordena baino ez ditu onartzen: VSO, VOS eta SVO.

Kristen Brustad-ek (2000) *Spoken Arabic* bere liburuan jasotzen duenez, aztertu zituen dialektoetan (marokoarra, egiptoarra, siriarra eta kuwaitarra) aditza hasieran (VSO) eta subjektua hasieran (SVO) kokatzen dituzten hitz-ordenak ageri dira. Aditzaren hasierako hitz-ordenaren kasuan, ohikoa da subjektua aditzean markatuta egotea, baina ez da aditz independente gisa adierazten.

### Xede-objektua (''al-maf'ūl li-'ajlihi*) 
Xede-objektua (المفعول لأجله *al-maf'ūl li-'ajlihi*) ekintza baten helburua, zioa edo arrazoia adierazteko erabiltzen den adberbio-egitura da. Aditz nagusitik eratorritako aditz-izen bat da, akusatiboan doana (منصوب **). 

### Leinua edo familia 
Zenbait jende, batez ere Arabiako eskualdean, arbaso ospetsu baten ondorengoak direnean, deitura آل *āl* /ʔaːl/ izenaz hasten dute, "familia" edo "klan" esan nahi duena, Al Saud ("Saudtarrak", "Sauden familia") leinua bezala edo Al ash-Sheikh ("Xekearen familia"). آل *āl* /ʔaːl/ eta ال *al*- /al/ artikulu zehaztua desberdinak dira.

### Bestelakoak 
Objektu-izenordainak klitikoak dira eta aditzari atxikita doaz; adibidez, أَرَاهَا *arā-hā* ("Femenino hura) Ikusten dut". Izenordain posesiboak ere laguntzen duten izenondoari atxikita doaz; adibidez, كِتَابُهُ *kitābu-hu* ("(Maskulino)Haren liburua"). Artikulu zehaztua (ال *al*-) klitikoa da, baita كَـ *ka*- ("bezala") eta فَـ *fa''- ("orduan", "beraz") juntagailuak ere.

## Arabierazko tradizioaren erreforma 
Arabierazko gramatikaren kategorizazio sistematiko natiboaren berrikuspena Erdi Aroko al-Jāḥiẓ filosofoak iradoki zuen lehen aldiz; hala ere, handik berrehun urtera Ibn Maḍā'-k bere *Gramatikarien* e*zeztapena* idatzi zuen arte, ez zen hitzen ordena eta hizkuntza-gobernantzari buruzko iradokizun zehatzik egin. Aro Modernoan, Shawqi Daif literato egiptoarrak arabierazko gramatikaren deskribapen arruntaren erreformaren deialdia berriz egin zuen, horren ordez Mendebaldeko hizkuntzalaritzaren joerak jarraitzea iradokiz.

## Ikus, halaber 
* Arabiera
* Arabiera atzerriko hizkuntza gisa irakasteko
* Arabiar hiztegien zerrenda
* ʾIʿrab (izen-, adjektibo eta aditz-atzizkien sistema)
* Arabiera literarioa
* Arabiar barietateak
* Arabiar alfabetoa
* Arabiar Korpus Quranikoa
* Arabieraren erromanizazioa
* 
* 
* Sibawayh
* Ibn Adjurrum
* Ajārūmīya
* Ibn Malik
* Alfiya
* Erro semitikoa

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Arabic Conjugation 24000 Verbs*
* 
* 
* A Practical Arabic Grammar, Part 1
* Einleitung in das Studium der arabischen Grammatiker: Die Ajrūmiyyah des Muh'ammad bin Daūd Muḥammad ibn Muḥammad Ibn Ājurrūm
* Alexis Neme eta Eric Laporte (2013) Pattern-and-root Inflectional Morphology: the Arabic broken plural urtea=2013
* Alexis Neme (2011),* A Lexicon of Arabic Verbs Constructed on the Basis of semitic Taxonomy and Using Finite-state Transducers*
* Alexis Neme eta Eric Laporte (2015), Do Computer Scientists Deeply Understand Arabic Morphology? – هل يفهم المهندسون الحاسوبيّون علم الصرف فهمًا عميقًا؟ halaber arabieraz, indonesieraz, frantsesez eskuragarri