open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pedro Miguel Etxenike

**Pedro Miguel Etxenike Landiribar** (Izaba, Nafarroa, 1950eko ekainaren 8a) euskal herritar zientzialaria, matematikaria eta EAJ eta EAko politikari nafarra da.

Nafarroako Unibertsitatean lizentziatu zen Zientzia Fisikoetan eta Asturiaseko Printze Saria jaso zuen Ikerketa Zientifiko eta Teknikoan. Horrez gain, Fisikan Doktorea da Cambridgeko unibertsitatean eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako euskarazko 15 lan baino gehiago azaltzen dira.

## Biografia 
[thumb|260x260px|Elhuyar taldea 1974an. ([Jose Ramon Etxebarria, Euskara Batuaren helduaroa Jardunaldiaren barruan (Jose Ramon Etxebarria, Gasteiz, 2018-06-21).|ezkerrera]]
1970eko hamarkadan euskarazko irakaskuntza orokorreko irakas materialaren falta handia zegoen. Langintza horretan abiatzeko bidea Elhuyar taldearen aldetik lankidetzan zabaldu zuten Hiazinto Fernandorena eta Jose Ramon Etxebarriarekin. Talde-lanean idatzi zuten *Haizeak, euria eta klima* izeneko liburua, irakaskuntza orokorreko prestaturiko lehenengo irakasmaterialetako bat. Egileen artean zeuden, besteak beste, hauek: Luis Mari Bandres, Iñaki Azkune, Andoni Sagarna, Pedro Miguel Etxenike, eta Mikel Zalbide.

EAJko militantea izan zen 1980 eta 1984 artean eta Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Saileko lehen sailburua izan zen, eta 1983 eta 1984 bitartean, Hezkuntza eta Kultura Sailaren sailburua. Urte bi horietan Eusko Jaurlaritzaren bozeramailea izan zen. Era berean, Euskararen Normalizazio Legean ere parte hartu zuen.

Euskal Herriko Unibertsitateko Materia Kondentsatuaren Fisikako Katedraduna da 1986az geroztik.

Donostia International Physics Centerreko zuzendaria da gaur egun.

## Sariak 
ezkerrera|thumb|365x365px|1999ko Korrikako omenduak Euskaldunon Egunkaria,  1999-03-14)
Bere ibilbide profesionalean hainbat sari jaso ditu, besteak beste:

* Ikerketako Zientzia eta Teknika Asturiasko Printze saria (1998)
* Teknologi eta Zientzien Xabier Maria de Munibe saria. (1998)
* Ikerketako Euskadi Saria (1997).
* Fisikako Max Planck Saria (1998)
* 2006an Blas Cabrera Ikerketa sari Nazionala.
* Donostiako Urrezko Domina.
* Honoris Causa doktorea Nafarroako Unibertsitate Publikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
[ezkerrera|thumb|[Pedro Miguel Etxenike eta Martin Orbe (UEU, 1983)]]
* Elkarrizketa *Euskonews*en.
* Elkarrizketa *Argia*n.
* *ZuZeu.eus* blogean.
Itsas Charente

[thumb|ezkerrera|250px|[Arroxela hiriaren portu zaharraren ikuspegia.]]
**Itsas Charente** (frantsesez *Charente-Maritime*) Frantziako 17. departamendua da, Akitania Berria eskualdean. Prefetura hiria Arroxela da. Azpiprefeturak: Jonzac, Rochefort, Saintes, Saint-Jean-d'Angély.

Mugakideak hauek ditu: Charente, Deux-Sèvres, Dordoina, Gironda eta Vendée, eta Ozeano Atlantikoa.

Itsas Charente departamenduko lurrak guztiz lauak dira.

## Ekonomia 
Departamenduaren iparraldean gurinaren langintzak nolabaiteko garrantzia hartu du; hegoaldean mahastiak lantzen dira nagusiki. Arroxela da Atlantikoaren alde hartako arrantza portu nagusia. Industria Arroxela eta La Pallice hirien inguruetan dago batez ere.

## Pertsonaia ospetsuak 
* Pierre Loti (1850-1923), idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dordoina

**Dordoina** (okzitanieraz *Dordonha*, frantsesez *Dordogne*) Frantziako 24. departamendua da, Akitania Berria eskualdean. Okzitaniako lurraldea ere bada, eta Périgord izeneko lurralde historikoaren mugekin bat egiten du halaber. Prefetura edo hiriburua Périgueux da.

## Mugakideak 
Mugakide hauek ditu: Iparraldean, Vienne Garaia; ekialdean, Corrèze eta Lot; hegoaldean, Lot eta Garona; hego-mendebaldean, Gironda; mendebaldean, Itsas Charente; eta ipar-mendebaldean, Charente.

## Udalerri nagusiak 
# **Périgueux**: 29.416 biztanle (2007). Pref.
# Bergerac: 27.601 bz. Supref.
# Sarlat-la-Canéda: 9.381 bz. Supref.
# Coulounieix-Chamiers: 8.360 bz.
# Boulazac: 6.708 bz.
# Trélissac: 6.617 bz.
# Terrasson-Lavilledieu: 6.214 bz.
# Montpon-Ménestérol: 5.667 bz.
# Saint-Astier: 5.329 bz.
# Chancelade: 4.150 bz.
# Ribérac: 4.123 bz.
# Prigonrieux: 3.895 bz.
# Neuvic: 3.545 bz.
# Nontron: 3.458 bz. Supref.

## Kultura 
thumb|150px|Sarlat gauez

### Ondasun nabariak 
**Lascaux**eko leize ezagunak departamendu horretan daude: Gizateriaren Ondare izendatu dituzte.

Aparteko leku ikusgarri hauek ditugu:

* Périgueuxeko Saint-Fronteko katedral erromanikoa eta hiri zaharra.
* Sarlat-la-Canédako Erdi Aroko hiria.
* Bergerac hiri zaharra.
* **Villars** udalerrian, Puyguilhemeko gaztelua eta kobazuloak.
* **Brantôme**ko herria edo "Périgordeko Venezia".
* "Les Jardins du Manoir d'Eyrignac" lorategia (Salignac-Eyvigues).
* **Eyzies-de-Tayac** eta **Moustier**reko historiaurreko ondarea.
* **Montcaret**eko hiri erromatarra.

### Okzitaniera 
Okzitanierazko aldaerak diren lengadocera eta lemosinera lurraldeko hizkuntza tradizionalak dira.

## Dordoinar ezagunak 
* Cyrano de Bergerac Edmond Rostandek idatzitako obra bat izan zen.
* Étienne de La Boétie (1530-1563), frantziar idazlea eta epailea.
* Gilen Josef Chaminade (1761-1850), apaiz katolikoa, Mariaren Lagundiaren sortzailea eta Marianista Familiaren sortzailea.
* Maine de Biran (1766-1824), frantses filosofoa.
* Henry Sanfourche (1775-1841), Frantziako Inperioko koronela.
* Pierre Sanfourche-Laporte (1774-1856), Frantziako legelaria.
* Robert Lacoste (1898-1989), frantses sindikalista eta politikaria.
* Sylvain Floirat (1899-1993), frantses enpresaburua.
* Adelina Yzac (1954-), idazle okzitaniar elebiduna.

## Ikus, gainera 
* Frantziako departamenduak

## Kanpo estekak 
* Dordoinako webgune ofiziala
Autonomia erkidego

**Autonomia erkidegoa** Espainiako antolamendu konstituzionalaren barnean dagoen lurralde-entitate bat da. Estatuaren banaketa administratiboa da.

1978ko Espainiako Konstituzioaren 2. artikuluak, Estatua osatzen duten eskualde eta nazionalitate historikoen autonomia eskubidea bermatzen du. Testuak Autonomia Erkidegoak izan ditzaketen eskuduntzak ezartzen ditu, hala nola Estatuak bakarrik izan ditzakeenak.

Espainiako Erresuma 17 autonomia erkidegotan banaturik dago eta bakoitzak bere autonomia legegilea eta konpetentzia betearazleak ditu. 17 autonomia erkidegoez gain, 2 autonomia hiri daude: Ceuta eta Melilla.

Hego Euskal Herriari dagokionez, bi *Autonomia Erkidegotan* antolatzen da: Euskal Autonomia Erkidegoa eta Nafarroako Foru Erkidegoa.

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoak *Autonomia Erkidego* bakar moduan antolatuak daude, hiru *Foru lurraldeek* (Espainiako Konstituzioaren arabera) edo *Lurralde historikoek* (Euskal Autonomia Estatutuaren arabera) osatua. Nafarroa Garaiak bakarrik *Autonomia Erkidego* bat osatzen du, *foru erkidego* izenarekin (Nafarroako Foru Hobekuntzan halaxe dago araututa).

2003tik eta estatistika-helburuetarako, Eurostatek ezarritako europar arautegietan oinarrituz, Espainiako 17 autonomia erkidegoak NUTS-2 sailkapen mailan daude.

## Autonomia erkidegoen zerrenda 
## Ikus, gainera 
* Foru erkidego (Nafarroako Foru Erkidegoa)
* Foru probintzia (Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa)
* Departamendu (Frantzia)
* Eskualde Ultraperiferikoa (Europar Batasuna)

## Kanpo estekak
Departamendu

**Departamendu** bat estatu bat administratiboki lurraldez banatutako unitate bakoitza da.

Estatuen arabera, departamendu bat estatu, probintzia edo *oblast* baten baliokidea da (barne politikak definitzen baitu banaketa, tamaina eta eskumenak), eta maila goragoko banaketarekin edo gabe (eskualde, erkidego...) antola daiteke.

Honako herrialdeak departamenduetan banatzen dira (alfabetoaren hurrenkeran): Argentina, Benin, Boli Kosta, Bolivia, Burkina Faso, El Salvador, Frantzia, Gabon, Guatemala, Haiti, Honduras, Kamerun, Kolonbia, Nikaragua, Niger, Peru, Paraguai, Senegal eta Uruguai.

## Frantziako departamenduak 
thumb|300px|Frantziako metropoliko departamenduak

Frantzia 101 departamendutan banatzen da (horietatik 4 itsasoz haraindira). Banaketa hori 1790eko urtarrilaren 4ean erabaki zen, antzinako probintziak ordeztuz. Bakoitzaren burua *prefeta* da.

Departamendua tokiko kolektibitate dezentralizatua ere bada, Kontseilu Orokorrak gidatua eta sei urterako Hautapen Unibertsal Zuzenez aukeratua.

## Ikus, gainera 
* Eskualde
* Probintzia

## Kanpo estekak
HTTPS

**HTTPS** (*HTTP over SSL*) HTTP protokoloaren aldaera segurua da. SSLen oinarritutako kodetze sistema erabiltzen du eta honi esker, garrantzizko datuak HTTPk baino modu egokiago batean transferitzea ahalbidetzen du. Kodetze hau maila ezberdinetakoa izan daiteke bezeroak darabilen nabigatzailearen eta zerbitzariaren arabera.

Bankuek, salmenta guneek eta datu pertsonal edo pasahitzen igorpenaren beharra duten zerbitzuek erabili ohi dute.

Protokolo honek erabiltzen duen portu estandarra 443a da.

## Kanpo estekak
Maximino Daia

**Maximino Daia** (; 270eko azaroaren 20 - 313ko uztaila edo abuztua) erromatar enperadorea izan zen 308tik hil zen arte.

Oso jatorri apala zuen, Daia izenarekin artzain izan baitzen bere estreinako urteetan. Armadan sartuta, gizarte mailaz gora egin ahal izan zuen, eta, 305ean, Galerio osabaren eskutik, zesar titulua eman zioten. Siria eta Egipto haren agintepean geratu ziren orduan.

308an, Lizinio enperadore izendatutakoan, augusto titulua aldarrikatu zuen. Galerio hil zenean, 311n, Asiako probintzia guztien gobernua eskuratu zuen.

Orduan, Liziniok eta Konstantinok bat egin zuten. Maximino Daia Maxentziorekin aliatu zen. 313an, Liziniok Maximino garaitu zuen. Maximinok ihes egin behar izan zuen, eta ihesean zihoala hil zen.
Néstor Kirchner

**Néstor Kirchner Ostoić** (Rio Gallegos, 1950eko otsailaren 25a - El Calafate, 2010eko urriaren 27a) politikari argentinarra zen.

Zuzenbide ikasketak amaitu zituen 1976an. Jaioterriko alkatea izan zen 1987tik 1991ra.

2003an Argentinako presidente hautatu zuten eta 2007 arte karguari eutsi zion. Orduan Cristina Fernández bere emazteak ordezkatu zuen, horrelako postura iritsiz lehen emakume argentinar bihurtuz.

2010eko urriaren 27an hil zen, bihotzeko hainbat arazoren ondorioz.

## Kanpo estekak 
*  *Nestor Kirchner Argentinako presidente ohia hil da, bihotzekoa izanda* Berria egunkariko albistea.
Maurice Ravel

[thumb|220px|[Maurice Ravelen jaiotetxea Ziburun.]]
[thumb|220px|[Maurice Ravelen jaiotetxea Ziburun.]]

**Joseph Maurice Ravel** (San Estebania, Ziburu, Lapurdi, 1875eko martxoaren 7a - Paris, Frantzia, 1937ko abenduaren 28a) musikagilea eta piano jotzailea izan zen. Musikagile oparoa izan zen; orkestrarako musikagintzan iaioa bazen ere, lehenbizi pianorako lan ugari idatzi zituen. *Bolero* da haren lanik ezagunena mundu osoan.

## Bizitza 
Ama, Marie Deluart (1840-1917) lapurtarra zen eta aita, Joseph Ravel (1832-1908), suitzar jatorriko ingeniaria zen.

1889. urtean Parisko kontserbatorioan sartu zen, eta Charles de Bériot, Émile Pessard, André Gedalge eta Gabriel Faurérekin egin zituen musika ikasketak. 1893an, Erik Satie ezagutu zuen, eta haren musikaren eragina izan zuen. Musika idazteko zuen estilo berezia zela eta, arazoak izan zituen kontserbatorioan Erromako saria irabazteko, eta 1905. urtean kontserbatorioa utzi behar izan zuen.

1920tik aurrera Montfort-l'Amauryn bizi izan zen. 1928. urtean lau hilabeteko bidaia egin zuen Estatu Batuetan eta Kanadan zehar, eta urte berean Ingalaterran egon zen, Oxfordeko Unibertsitateko ohorezko doktore titulua jasotzeko. 1933. urtetik aurrera, bost urte eman zituen ondoezik buruko gaixotasun baten ondorioz, eta ebakuntza baten ondoren hil zen.

## Euskal Herriari atxikia 
Nazioartean ospea lortu zuen musikagile honek sarritan adierazi zuen jaioterriaren gaineko lotura. Zenbait adibide aipatzearren:
* *Euskalduna den gauza orotan bada musika pittin bat...Ea Euskal Herrian maite dudan? Esango nuke Euskal Herria baino ez dudala maite.*
* (Aita Donostiari buruz) *Aberkidea dut; jakingo duzunez, guk euskal herritarrok bi aberri ditugu.*
* *Lehorra edo sentiberatasunik gabea naizela esaten dute batzuek, baina ez da egia. Dakizun bezala, Euskal Herrikoa naiz, eta euskaldunok gutxitan eta soilik gutxi batzuei zabaltzen diegu bihotza.*

## Lan nagusiak 
* *Sérénade grotesque* (1892-1893)
* *Menuet antique* (1895)
* *Habanera pour deux pianos* (1895)
* *Valse en ré majeur pour piano* (1898)
* *Pavane pour une infante défunte* (1899)
* *Ouverture Schéhérazade* (1899)
* *Fugue en ré majeur* (1900)
* ''Jeux d'eau pour piano en mi majeur* (1901)
* *Quatuor en fa majeur pour cordes* (1902-1903)
* *Shéhérazade* (1903)
* *Miroirs* (1904)
* *Introduction et allegro pour harpe, flûte, clarinette et quatuor* (1905)
* *Une barque sur l'océan* (1906)
* *Rhapsodie espagnole* (orchestre) (1907)
* *Gaspard de la nuit* (1908)
* *Daphnis et Chloé* (ballet) (1909-1912)
* *Ma Mère l'Oye* (ballet) (1908-1910)
* *Valses nobles et sentimentales* (1911)
* *Le Tombeau de Couperin* (1914)
* *Trio en la mineur* (1914)
* *Alborada del gracioso* (1919)
* *La valse* (1920)
* *Sonate pour violon et violoncelle*(1920)
* *L'enfant et les sortilèges* (1919-1925)
* *Berceuse sur le nom de Fauré* (1922)
* *Chansons Madécasses* (1922)
* *Tzigane* (1924)
* *Sonate pour violon et piano* (1927)
* *Boléro* (1928)
* *Concerto en ré majeur pour la main gauche* (1929-1930)
* *Concerto en sol majeur'' (1931-1932)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Lizinio

**Flavio Galerio Valerio Liziniano Lizinio** (; Mesia Garaia,  - Tesalonika, 325) erromatar enperadorea izan zen 308tik 324 arte.

Dazian jaioa, familia xume batean, Galerio adiskiderekin joan zen Pertsiara 297an. Severo II.aren heriotzaren ondoren, Galeriok Lizinio enperadore izendatu zuen 308ko azaroaren 11n. Iliria, Trazia eta Panonia probintziak jaso zituen haren agindupean.

313ko martxoan Konstantinoren arrebaordearekin ezkondu zen. Horrekin batera Milango Ediktua plazaratu zen. Honi esker, kristauei bahitutako ondasunak bueltatzen zitzaizkien. Apirilaren 30ean, Liziniok Maximino Daia garaitu zuen. Honela, Lizinio ekialdeko buru nagusia bilakatu zen. Konstantino mendebaldeko bakarra zen jada.

314an, Konstantinoren aurka jokatu zuen Liziniok, eta gerra piztu zen berriro. Liziniok porrota ezagutu zuen 314an eta 316an, Valerio Valente aldi bereko enperadorea hartu zuenean. Nolanahi ere, bakea sinatu zuten bi aldeek eta Liziniok ekialdeko burua izaten jarraitu ahal izan zuen.

324an, Konstantinok, kidearen bizioak eta adina ikusita, gerra deklaratu zion. Uztailaren 3an Hadrianopolisko guduan menderatu zuen Lizinio, eta Bizantzio hirian itxi zuen. Porrot batzuen ostean, amore behar izan zuen Liziniok. Tesalonikan atxilotuta, ihes egiten lortu zuen. Barbaroak haren alde ekartzen ari zela Konstatinok hilarazi zuen Martiniano aldi bereko enperadorearekin batera.

## Genealogia
Djoser

**Djoser**, batzuetan **Djeser** edo **Zoser** ere bai, (K.a.~ 2710) Egiptoko III. dinastiako bigarren faraoia, Nebkaren anaia eta ondorengoa zen. Turingo Errege Kanonaren arabera bere agintaldiak 19 urte iraun zituen eta Erresumako hiriburua Menfisen ezarri zuen. Ra jainkoaren gurtza sustatzen jardun zuen. Sakkarah herrian lehen Piramide Mailakatua eraikitzeko agindua eman zuen.
Lot eta Garona

**Lot eta Garona** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Frantziako 47. departamendua da, Akitania Berria eskualdean. Okzitaniako lurraldea ere bada.

## Historia 
Lot eta Garona 1790eko martxoaren 4an sorturiko jatorrizko laurogeita hiru departamenduetako bat izan zen. Bere barnean Guiena eta Gaskoinia eskualde historikoen zenbait lurralde zituen, batez ere antzinako Agenais konderria.

## Geografia 
Lot-et-Garonne egun Akitania Berria eskualdean dago. Mugakide hauek ditu: Lot, Tarn eta Garona, Gers, Landak, Gironda eta Dordoina. Lot eta Garona ibaiek zeharkatzen dute departamendua, hortik izena.

Iparraldean kareharrizko muinoak ditu. Lot eta Garona ibaien artean, haran askok osaturiko ordoki bat dago. Mendebaldean, Landetako basoa dago, batik bat itsas pinuz biltzen dituena. Basoa eta Agen artean, muinoz beteriko Albret eskualdea dago.

## Demografia 
Oharra: 1808ko azaroaren 4an Tarn eta Garona departamendua sortu zenean, Lot eta Garonak honako kantonamenduak utzi zizkion: Auvillar, Montaigu-de-Quercy eta Valence.

1999ko erroldaren arabera, hona hemen departamenduko hiri nagusiak:
* Agen: 30&nbsp;170 biztanle; 69&nbsp;488 aglomerazioan.
* Villeneuve-sur-Lot: 22.782 biztanle; 41&nbsp;953 aglomerazioan.
* Marmande: 16&nbsp;770 biztanle; 23&nbsp;727 aglomerazioan.

## Ekonomia 
Ekonomia jarduera nagusiak nekazaritza (garia, artoa, bazkarako landareak, tabakoa, fruitu arbolak, ardi eta behi azienda) eta industria (janari industria, tabakogintza, metalurgia txikiak, mekanika, zurgintza, larrugintza) dira.

Hiri turistiko nagusiak honakoak dira:

File:Agen, Lot-et-Garonne, France.JPG|Agen
File:Cloitre de Notre Dame de Marmande.JPG|Marmande
File:Villeneuve-sur-Lot.JPG|Villeneuve-sur-Lot
File:Chateau de Duras 01.jpg|Duras
File:ChâteauDeNérac.jpg|Nérac
File:Monflanquin - Maison dite du Prince Noir -2.jpg|Monflanquin

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Lot eta Garona departamenduko udalerriak

## Kanpo estekak
Flandriera

**Flandriera** Flandrian (Belgika) eta haren mugako Frantziar Flandrian egiten den nederlanderari ematen zaion izena da. Hortaz, flandriera nederlanderaren dialekto bat da.

Flandrierak 50.000 hiztun ditu Frantziako Nord departamenduan eta 122.000 Herberehetako Zeeland eskualdean.

## Aldaerak 
Flandrian nederlanderaren dialekto hauek bereizten dira:

* Westvlaams (mendebaldeko flandriera)
* Oostvlaams (ekialdeko flandriera)
* Antwerps (Amberesen)
* Brabants (Brabanten)
* Limburgs (linburgera)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nederlandera

## Kanpo estekak 
*  Munduko hizkuntzen amarauna - Nederlandera
Pascal (programazio lengoaia)

**Pascal** Niklaus Wirthek garatutako maila altuko programazio lengoaia bat da. Izena Blaise Pascal matematikariaren omenez jarri zion. Irakaskuntza helburu zuela sortu zuen, oinarrizko kontzeptuak erabiliz lengoaia sinple bat eginez. Horrela, unibertsitateetan ALGOL ordezkatu egin zuen. Gaur egun, programazio lengoaia erabilienen estandar bilakatu da.

Lehen bertsioa 1968an argitaratu zen eta lehen konpiladorea 1970ean.

Pascalen oinarritutako aldaerak ere baditugu, Delphi esate baterako, objektuei orientatutako bertsioa dugu hau. Ada eta Eiffel lengoaiek ere izan dute Pascalen eragina.

## Sintaxia 
Kaixo mundua adibidea:

```pascal
PROGRAM KaixoMundua(output);
BEGIN
  WriteLn('Kaixo, mundua!')
END.
```

## Kanpo estekak
Konstantino

**Konstantino** (Siria, c. 664 - † ?, 715eko apirilaren 9a) Eliza Katolikoaren 88. aita santua izan zen 708 eta 715 urteen bitartean.

Konstantinopolis bisitatu zuen azken aita santua izan zen, 1967an Paulo VI.a hara joan zen arte.

## Erreferentziak
Valerio Valente

**Valerio Valente** (; † 317), erromatar enperadorea izan zen 316tik hil zen arte. Liziniok izendatu zuen enperadore.

Konstantino eta Lizinioren arteko lehen gerra zibilean, tregoa bat egin zen 314ko urriaren 8an. Baina 316ko, Liziniok zekien ez su etenak ez zuen luze iraunen. Abenduan Valerio Valente izendatu zuen enperadore.

Valente Daziako *dux limitis* delakoa izan zen. Baina gutxi jakiten da horren gainean, batez ere epe laburrean enperadorea izan zelako. Izan ere, 317ko martxoaren 1ean, Konstantinok Lizinio menderatu zuen, eta Valente hiltzera behartu ahal izan zuen. Liziniok Konstantinoren kontrako bigarren gerra zibilean truko berbera erabili zuen, eta Martiniano izendatu zuen enperadore. Arrakasta berbera jaso zuten Martinianok zein Liziniok ordea.
Martiniano

**Martiniano** (; † 325), erromatar enperadorea izan zen 324ko uztailetik irailaren 18 arte. Liziniok izendatu zuen enperadore.

324an, Lizinio eta Konstantinoren arteko bigarren gerra zibilean, Liziniok Konstantino tituluan ordezkatzea erabaki zuen. Horretarako, mendebaldeko augusto titulua Martinianori eman zion Hadrianopolisko guduaren ostean.

Martiniano, garai hartan, Lizinioren gorteko *magister officiorum* delakoa zen. Truko berbera erabili zuen Liziniok 316an Valerio Valente enperadore izendatu zuenean.

Liziniok Martiniano Bosforora bidali zuen, Konstantino geldiarazteko. Hala ere, arrakasta gutxi izan zuten, zeren, irailaren 18an, Liziniok azken aldiz egin zuen porrot. Konstantinok, hasiera batean, bizitza gordetzea agindu zien enperadore galtzaileei, eta atxilotu baino ez zituen egin. Nolanahi ere, 6 hilabete ondoren, hitza janda, Lizinio eta Martiniano hilarazi zituen.
Hegoalde (argipena)

**Hegoalde** izenak hainbat adiera ditu:

* Hegoa: lau puntu kardinaletariko bat.
* Hego Euskal Herria: Espainiaren eta Frantziaren arteko mugaren hegoaldean dagoen Euskal Herriko zatia.
* Hegoa: hego hemisferioko herri pobreak.
* Hegoalde Rioja Territorio Sur (Hegoalde RTS). Errioxako alderdi politikoa. Beraien helburua, politikoki Hego Euskal Herriarekin bat egitea da.

## Ikus, gainera 
* Hego Lapurdiko Hirigunea: Lapurdiko herri elkargo bat.
Janet Leigh

**Janet Leigh**, jaiotza izena **Jeanette Helen Morrison** (Merced, 1927ko uztailaren 6a - Los Angeles, 2004ko urriaren 3a) estatubatuar aktorea izan zen. 1960an, Taldeko emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo sariak jaso zuen, Alfred Hitchcocken Psycho filmean egindako lanarengatik. Tony Curtisen lehen emaztea, eta Kelly Curtis eta Jamie Lee Curtisen ama izan zen.

## Bizitza 
Musika eta psikologia ikasketak hasi zituen Kalifornian. Bere edertasuna zela eta, Norma Shearer antzezlea txunditu eta beronen bidez hasi zen zineman lan egiten: Metro Goldwyn Mayer zinema enpresarekin kontratua sinatu eta hainbat film egin zituen 1947az geroztik. Bere antzezle ahalmenari esker mota guztietako filmetan lan egin ahal izan zuen, baina *Touch of Evil* (1958) eta, batez ere, *Psycho* (1960) filmek eman zioten osperik handiena. Azken honi esker, Urrezko Globo bat eta Oscar izendapen bat jaso zituen.

Janet Leighek antzeztutako beste film batzuk dira: *Emakumetxoak* (1947); *Houdini* (1953); *Printze Ausarta* (1954); *Bikingoak* (1958); *Hiru sofa baten gainean* (1966); *Harper* (1966) eta *The Fog* (1978).

## Filmografia 
### Zinema 
thumb|eskuinera|250px|Janet Leigh (erdian) eta bere alabak 1979an.

### Telebista n 
## Erreferentziak
Erriberri Kirol Elkartea

**Erri-Berri Kirol Elkartea** Erriberriko kirol kluba da. Bere futbol taldea egun Nafarroako Lehen Autonomikoan dabil.

## Historia 
1928ko irailaren 25ean sortu bazuten ere, data hori baino lehen, bazeuden Erriberrin futbol talde gehiago. Haietako bat *Acero F. C.* zen, Erri-Berriren aurreko zuzena. 1932an Peña Sportekin bat egin zuen Erri-Berrik, *Alkartasuna* izeneko taldea sortuz. Baina hilabete batzuen buruan banandurik zeuden berriro bi taldeak.

## Datuak 
2023-24 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 5
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 0
* **Emaitzarik onena**: 13.a (Hirugarren Mailan 2012-13an)

### Azken denboraldiak 
## Palmaresa 
* Nafarroako Preferentea (2): 1997, 2012

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Donibane (argipena)

**Donibane** (bizkaieraz, **Doniene**) San Joan santuaren izenetik (Done Ibane) datorren izena da, udako solstizioko ospakizunak eta hainbat leku izendatzeko erabiltzen dena:

## Udako solstizioko ospakizunak 
* Donibane jaia
* Donibane suak

## Euskal Herriko toponimia 
###  
* **Doniene atea**: Bermeo (Busturialdea) inguratzen zuen harresiaren zazpi ateetatik, zutik dirauen bakarra.
* **Gaztelugatxeko Doniene**: Bizkaiko kostaldean, Gaztelugatxe uhartetxoaren gorenean dagoen baseliza, kostalde horretako turismo interesgune nagusietakoa.

###  
* **Pasai Donibane**: Pasaiako parte den herria edo barrutia.

###  
* **Donibane Lohizune**: Lapurdiko udalerria.

###  
* **Donibane**: Iruñeko auzoa, gaztelaniaz *San Juan* izenekoa.

###  
* **Donibane Garazi**: Nafarroa Behereko hiriburua.

## Bestelakoak 
* **Doniene Gorrondona Txakolina**, Bizkaiko ardogintza enpresa bat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Joan
* San Joanes
* Saint-Jean
* Sant Joan (argipena)
* San Juan
* Saint John
* San Chuan
* São João
* Sant-Yann
Etxabakoitz

**Etxabakoitz** Iruñeko auzo bat da, hiriaren mendebaldean dago. 1930ko hamarkadan sortutako hirigintza-garapenekin bat dator.

Iparraldean Barañain udalerriko artean dago, ekialdean Zizur Nagusia eta Zizur zendeako artean, hegoaldean Galarko Kordobila kontzejuen eta mendebaldean Ermitagaña-Mendebaldea eta Iturrama auzoen artean.

2020ko maiatzean 5 391 biztanle erregistratu zituen, horietatik 2 647 gizonak eta 2 744 emakumeak.

## Egitasmoa 
Arostegi etorbidea ardatz harturik, 7.005 etxebizitza berri eraikiko dira, haietatik erdia babes ofizialekoak izango direlarik. Horrez gain, AHTaren Iruñeko geltokia, bulego eraikinak eta gune berdeak. Arostegi etorbideak 100 metroko zabalera izango du. Hirigintza-antolakuntza horrekin batera, Sanduzelain, Arrotxapean eta Buztintxurin beste 1.125 etxebizitza eraikiko dira.

thumb|300px|erdian|Etxabakoitz auzoaren kokapen mapa.

## Etxeguneak 
Etxegune hauetan banaturik dago:

* Barcos eremua
* Bideko etxeak: auzoko gune zaharrena da.
* Kooperatiba.
* Iparraldeko Etxebakoitz: Auzoko gunerik berriena da eta Barañain udalerriaren alboan dago.
* Larraskuntzea: Inquinasa lantegiaren atzealdean.
* Txokarro etxeak.
* Urdanotz: 1954an eraikia.
* Vistabella

## Eraikinak 
* Arostegi Dorrea (eraikitzeke)

## Kaleak 
* Arostegi etorbidea

## Garraioa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 7 linea daude:

## Kanpo estekak 
*   Nasursa, Nafarroako Etxebizitza Zoruaren Kudeatzailearen webgunea.
Sanduzelai

**Sanduzelai** Iruñeko auzo bat da, hiriko iparraldean dago. 1950ko hamarkadan sortutako hirigintza-garapenekin bat dator.

Iparraldean Buztintxuri-Euntzetxiki auzoko artean dago, ekialdean Arrotxapeko artean, hegoaldean Donibane auzoa eta Barañain udalerrien eta mendebaldean Oltza zendea eta Orkoien udalerrien artean.

2020ko maiatzean 12 373 biztanle erregistratu zituen, horietatik 6 138 gizonak eta 6 235 emakumeak.

## Ezaugarriak 
Auzoko lehen eraikinak 1960ko hamarkadan altxatu zirenetik gaur egunera arte, auzoak aldaketa sakona izan du. 1980ko hamarkadan drogak eta arazo ekonomikoek eragin latza izan zuten auzoan, baina pixkanaka, igerileku berriak, parrokia berria eta gizarte zentro berria eraikitzearekin, eta batez ere, kaleen hobetzearekin batera, egoera aldatu egin da.

Etorkizunean, auzoaren mendebaldeko muga den burbinbidea kendu eta parke handia eta etxebizitza dorreak eraikiko dira Buztintzuriko mugan.

thumb|350px|erdian|Sanduzelai auzoaren kokapen mapa.

## Garraioa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 7 linea daude:

## Ondarea 
* **Biurdana errota eta urtegia**: Erdi Aroko errota.
* **Hodien oinzubia**: 1940ko hamarkadan eraikia.
* **Iruñeko geltokia**: Hiriburuko tren geltokia da.
* **Milutze zubia**: Erdi Aroko zubia.
* **Mintegien oinzubia**
* **Mujika eta Arellano lantegia**: 1910eko eraikina, gaur egun Cuatrovientos institutua lanbide eskolaren egoitza.
* **Sanduzelaiko eliza**: 2008an eraikitako eliza modernoa.
* **Sanduzelaiko futbol zelaia**: 1990ean inauguratua.
* **Sanduzelai ikastetxe publikoa**: 1987an inauguratua, Iruñerrian D eredua eskeini zuen lehenbiziko ikastexe publikoa.
* **Sanduzelaiko pilotalekua**
* **Sanduzelaiko zubia**

## Kultura 
* **Civivox Sanduzelai**: Kultur-etxea eta liburutegi publikoa.

## Hezkuntza 
* **Biurdana BHI**
* **Cuatrovientos institutua**
* **Sanduzelai ikastetxe publikoa**

## Parkeak 
* **Biurdana parkea**: Sanduzelai eta Donibane bitartean, auzoaren ekialdean.

## Jaiak eta ospakizunak 
Sanduzelaiko jaiak apirileko azken eta azkenaurreko astean ospatzen dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bandera del barrio de San Jorge (Pamplona) - Sanduzelai auzoko bandera.svg|Sanduzelai auzoko bandera.
Fitxategi:Logo de la Asociación de Comerciantes Sanduzelai - Sanduzelai Merkataritza Elkartearen logoa.svg|Sanduzelai Merkataritza Elkartea.
Fitxategi:Sanduzelaiko Biblioteka Civivox eraikinean - Biblioteca de San Jorge en el edificio Civivox.png|Sanduzelaiko Liburutegi Publikoa Civivox eraikinean.
Fitxategi:Pamplona-train-station-azken tximinoa.jpg|Iruñeko tren geltokia
Fitxategi:Colegio Público San Jorge.png|Sanduzelaiko Ikastetxe Publikoa.
Fitxategi:Osasunzentroa.png|Osasun Etxea
Fitxategi:Patinodromo de San Jorge (Pamplona) - Sanduzelaiko patinaje-pista.png|Patinaia-pista.

## Kanpo estekak
Iruñeko Lehen Zabalgunea

**Lehen Zabalgunea** (**I. Zabalgunea** batzuetan; **Primer Ensanche** gaztelaniaz; eta **Primer Ensanche / Lehen Zabalgunea**, ofizialki) Iruñeko auzo bat da, hiriaren erdialdean dagoena. 1890ko hamarkadan sortutako hirigintza-garapenekin bat dator.

Iparraldean Arrotxapea auzoko artean dago, ekialdean Alde Zaharra eta II. Zabalguneko artean, hegoaldean Arrosadia auzoen eta mendebaldean Iturrama eta Donibane auzoen artean.

## Kokapena 
Lehen Zabalgunea Iruñeko Alde Zaharraren hego-mendebaldean eta Iruñeko Ziudadelaren iparraldean dago. Mendebaldean Zitadela-Takonera parke eremua du, eta ekialdean Iruñeko Bigarren Zabalgunea.

thumb|350px|erdian|Lehen Zabalgunearen kokapen mapa.

## Historia 
1888. urtean, Iruñeko lehen zabalgunerako proiektua aurkeztu zen. Egitasmo haren arabera, sei etxalde eraikiko ziren Gotorlekua eta Iruñeko Alde Zaharraren artean, biztanlerik gabeko gune batean. Zabalgunea gauzatu beharreko gunean, debekaturik zegoen inolako eraikuntzarik altxatzea, aspaldiko arrazoi militarrak zirela eta. Dena den, azkenik zabalguneko planoak prestatu eta lehen eraikuntzak altxatzen hasi ziren.

Eraikin gehienak modernismoaren estilo arkitektonikoaren ezaugarriak oinarri hartuta diseinatu ziren, Nafarroako parlamentua, edo Justizia Jauregia esaterako. Erabilera militarrak XXI. mendearen hasierara arte iraun zuen, baina 2001. urtean koartelak bota eta Baluarte Batzar Jauregia eta Nafarroako Auditorioa izeneko eraikina egin zuten.

## Ondarea 
### Eraikin nabarmenak 
* Baluarte jauregia
* El Corte Inglés Iruñea
* Eraikin Singularra
* Iruñeko Espainiako Defentsa Ministerioaren egoitza
* Iruñeko zitadela
* Nafarroako Merkataritza Ganbera
* Nafarroako Parlamentua
* Nafarroako Rural Kutxaren eraikina
* Tres Reyes hotela

### Monumentuak 
* Bakearen monumentua
* Francisco Navarro Villosladaren monumentua

## Kaleak 
## Plazak 
* Baluarte plaza
* Bakearen plaza

## Garraioa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 16 linea daude:

## Argazkiak 

Irudi:4Balupamii.JPG|Baluarte eraikina
Irudi:Pamplona Primer Ensanche 2.JPG|Rozalejo Markesaren kalea
Irudi:Ciudadela de Pamplona.JPG|Iruñeko Ziudadela
Irudi:I Ensanche XII.JPG|Modernismoa

## Ikus, gainera 
* Iruñeko Bigarren Zabalgunea

## Kanpo estekak
Iruñeko Bigarren Zabalgunea

**Bigarren Zabalgunea** (**II. Zabalgunea** batzuetan; **Segundo Ensanche**, gaztelaniaz eta **Segundo Ensanche/Bigarren Zabalgunea**, ofizialki) Iruñeko auzoa bat da, hiriaren erdialdean dago. 1920ko hamarkadan sortutako hirigintza-garapenekin bat dator.

Iparraldean Alde Zaharra auzoko artean dago, ekialdean Beloso-Erripagaña artean, hegoaldean Lezkairu eta Arrosadia auzoen eta mendebaldean I. Zabalgunea auzoen artean.

## Historia 
Lehen zabalgunearekin nahikoa ez zelako eta harresiak hiriaren hazkunderako aukerak mugatzen zituelako, udalak bigarren zabalgune proiektua prestatu zuen. Nafarroatik etorritako biztanleriari harrera egiteko, beharrezkoa zen, hiria handitzea. Lehen ahaleginak 1901an hasi ziren, eta Serapio Espartzak Ildefons Cerdak Bartzelonako zabalgunerako aurrera eramandako proiektuan oinarriturik, Iruñeko Lehen Zabalgunea baino eremu handiago baterako proiektua aurkeztu zuen.

Zabalgune berria Karlos III.a etorbidea eta Nafarroa Beherea etorbidearen inguruan antolatu zen eta 1920 eta 1960 urteen artean gauzatu zen.

Fitxategi:Barrios de Pamplona-Segundo Ensanche.svg|Bigarren Zabalgunearen kokapen mapa.
Fitxategi:Segundo Ensanche de Pamplona.svg|Iruñeko Bigarren Zabalgunea.
Fitxategi:Pamplona, Segundo Ensanche, Víctor Eusa.jpg|Francisco Bergamín kalearen 2. zenbakiko etxea, 1924an Victor Eusak egina eta Bigarren Zabalgunean dagoena.

## Kaleak 
## Plazak 
## Eraikinak 
## Kultura 
* Civivox Zabalgunea: Kultur-etxea eta liburutegi publikoa.

## Parkeak 
* Medialuna parkea

## Monumentuak 
## Garraioa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 30 linea daude:

## Argazkiak 

Irudi:IIEnsanche.JPG|Auzoaren ikuspegia
Irudi:PA120233.JPG|Etorbidea
Irudi:PlazaMerindades.JPG|Merindadeen plaza.
Irudi:Iruneko zabalgune.jpg|Bigarren zabalguneko Telefonicako telekomunikazio antena.

## Ikus, gainera 
* Iruñeko Lehen Zabalgunea

## Kanpo estekak
Mendebaldea (Iruñea)

**Mendebaldea** Iruñeko auzoa da. Auzoa hiriaren mendebaldean dago, Yamaguchi parkearen hegoaldera. Auzoak Barañainekin egiten du muga mendebaldean eta Iturramarekin ekialdean eta Donibanerekin iparraldean.

## Ezaugarriak 
Auzoan etxebizitzak dira nagusi. Horrez gain, hotelak eta Carrefourren denda handi bat dago auzoaren mendebaldean.

## Kale garrantzitsuenak 
* Barañain etorbidea
* Nafarroako etorbidea

## Eraikinak 
* Golem Baiona zinemak (Ermitagaña)
* Golem Yamaguchi zinemak
* Nafarroako Liburutegia
* Iruñeko Pablo Sarasate Musika Kontserbatorio Profesionala
* Nafarroako Filmoteka
* Yamaguchi liburutegia

## Plazak 
* Yamaguchi plaza

## Parkeak 
* Yamaguchi parkea

## Garraiobide publikoa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 6 linea daude:

## Kanpo estekak
Konstantino II.a

**Flavio Klaudio Konstantino II.a** (; 317ko otsaila - 340ko apirila) erromatar enperadorea izan zen, 337tik hil zen arte. Konstantino I.a Handia eta Faustaren seme zaharrena izan zen, Arlesen jaioa.

Aitaren heriotzaren ostean, 337an, Konstantino II.a enperadore bihurtu zen Konstantzio II.a eta Konstante anaiekin batera. Konstantinori egokitu zitzaion Inperio eremua Galiak, Britaniak eta Hispaniak osatzen zuten.

Hasiera batean, Konstante anaia gazteenaren gaineko ardura zeukan Konstantinok. Honela, Italia, Afrika eta Iliria probintziak ere haren menpe zeuden. Konstantek adin nagusia betetzean, lurralde horiek aldarrikatu zituen. Konstantinok ez zizkion itzuli nahi, eta gerra piztu zen. Aquileia hirian borrokatu zuten bi anaiek 340an. Konstantino hilik suertatu zen, eta Konstantek anaiaren probintziak ere bere agindupean jarri zituen.
Konstante (enperadorea)

**Konstante** (; 320 &ndash; 350ko urtarrilaren 18), erromatar enperadorea izan zen 337tik hil zen arte. Konstantino I.a Handia eta Faustaren hirugarren semea izan zen.

Aitaren heriotzaren ostean, 337an, Konstantino II eta Konstantzio II anaiekin batera izan zen enperadorea Konstante. Konstantino II.a haren gaztetasunaz eta eskarmentu ezaz baliatuta, Italia eraso zuen 340an Konstanteren lurraldeak gobernatzeko. Hala ere, Aquileia hirian suertatutako batailan hil zen Konstantino II.a.

350ean, Magnentzio jeneralak bere burua izendatu zuen enperadore Rhin ibaiko legioen babesarekin. Segidan mendebaldeko erdi osoa zeukan bere atzean. Konstantek ez zuen inolako laguntzarik haren postuari eutsi ahal izateko. Hortaz, ihes egin behar izan zuen. Nolanahi ere, Galiako hegoaldean atzeman eta hil zuten Magnentzioko jarraitzaileek.
Konstantzio II.a

**Konstantzio II.a** (; 317ko abuztuaren 7a - 361eko azaroaren 3a) erromatar enperadorea izan zen, 337tik hil zen arte. Konstantino I.a Handiaren eta Faustaren bigarren semea izan zen.

337an, aita hil zenean, Konstantzio Kloro aitonaren eta Teodora haren bigarren emaztearen senideen triskantza agindu zuen Konstantzio II.ak. Konstantino I.a Handiaren gizonezko ondorengo bakarrak haren hiru semeak, Konstantzio II.a bera, Konstantino II.a eta Konstante, eta haien bi lehengusuak, Juliano Apostata eta Galo Zesar. Konstantinoren hiru semeek haien artean banatu zuten Inperioa, aitaren testamentuaren arabera. Konstantziori ekialdea egokitu zitzaion.

Nolanahi ere, Konstantino II.a 340an hil zen, Konstante erasotzen ari zela. Honela, Konstante mendebaldeko buru bakarra bilakatu zen. 350ean, oreka hori berriro desegin zen, Magnentzio jeneralak bere burua enperadore izendatu zuelako eta Konstante hil zuelako. Une hori arte Konstantzioren kezka nagusia pertsiarren inbasioak ziren. Galo lehengusuari zesar titulua eman behar izan zion Konstantziok berak usurpatzailearen aurka egin ahal izateko.

351n Konstantziok Magnentzio garaitu zuen bataila odoltsu batean. Magnentziok bere buruaz beste egin zuen 353an. Galo lehengusua segidan hiltzera zigortu zuen.

Hala ere, ezin zen ekialdeko eta iparraldeko mugez aldi berean arduratu. Hortaz, bizirik geratzen zitzaion senide bakarrari, Juliano Apostatari hain zuzen ere, zesar titulua eman zion. Galiako armadak, ordea, augusto titulua aldarrikatu zuen Juliano Apostatarentzat. Konstantziok gerrari ekin behar izan zion orduan. Borroka baino lehen, halere, sukarrak hil zuen Konstantzio 361eko azaroaren 3an. Juliano Apostata Inperio osoko enperadorea onetsi zen.
Juliano (enperadorea)

**Flavio Klaudio Juliano** (; Konstantinopla, 331 edo 332 &ndash; Maranga, 363ko ekainaren 26a), **Juliano II.a** eta kristauek **Juliano Apostata** izengoitiz ezaguna, erromatar enperadorea izan zen 361etik hil zen arte. Historialari kristauek *Apostata* goitizena eman zioten erlijio hori arbuiatu (apostasia) eta helenismo neoplatonikoa hobetsi zuelako.

## Bizitza 
Konstantino Handiaren iloba zen eta bizirik irten zen, Galo anaiarekin batean, bere familiari eginiko eraso batetik. Liburu artean igaro zuen gaztaroa eta, kristautasunari uko egin ondoren, neoplatonismoaren bidetik abiatu zen. Bere lehengusu Konstantzio II.ak deitu zion 355. urtean Galia meatxupean ezarri zuten germaniarren aurkako borrokara, eta Estrasburgon garaitu zituen (357).

Enperadore izendatu zuten bere soldaduek 360an eta erabateko enperadore egin zen Konstantzio II.a hil ondoren (361). Juliano enperadorearen eskutik etorri zen erlijio askatasuna eta erromatarren antzinako molde paganoak piztu ziren berriro inperioan. Persiarren aurkako guduan hil zen 363. urtean. Kristautasunaren aurkako tratatu bat idatzi zuen, *Contra Galilaeos* (grezieraz Κατὰ Γαλιλαίων, «Galilearren Aurka») izenburuaz.

## Erreferentziak 
* Agirre, Javier (2008): "Antzinako Akademia" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 

## Kanpo estekak 
* *Contra Galilaeos*en Ingelesezko itzulpena Wikisourcen: ''''. Wilmer Cave Wrightek itzulia, 1923an.
Kroko

**Kroko**, latinez *Chrocus* edo *Crocus*, III. mendeko alamaniarren buruzagi bat izan zen.

260ean Erromatar Inperioaren kontra matxinatu zen. Rhin ibaia zeharkatuta, Clermont hirira ere iritsi ziren. Baliteke Ravennan ere izana.

306an, Kroko jeneral aritzen zen erromatarren armadan. Piktiarren kontra borroketan parte hartu zuen, non Konstantzio Kloro erromatar enperadorea gaixotu eta hil zen. York-en, Konstantino, haren semea, enperadore izendatu zuen armadak.

## Bibliografia 
* Dieter Geuenich, *Geschichte der Alemannen*, Kohlhammer Stuttgart 2004,  /
Juan Beriain

**Juan Beriain** (Uterga, Nafarroa, 1566 &ndash; 1633) euskal idazlea izan zen. Jaioterriko abade izan zen 1602 eta 1633 bitartean.

Gutxienez bi liburu idatzi zituen, gaztelaniaz eta euskaraz eginikoak: *Tratado de cómo se a de oyr misa, escrito en romance y bascuence* (1621); eta *Doctrina christiana* (1626). Hauek dira guregana iritsi diren Hegoaldeko goi nafarreraz idatzitako dotrina zaharrenak.

Liburu batean euskaraz idazteko arrazoiak eskaintzen dizkigu (erdaraz):

Jose Maria Jimeno Juriok, euskal literaturaren pizkundeko beste idazle euskaldunen taldean sartzen du.

## Lanak 
### Dotrina 
* *Tratado de como se debe oyr missa, escrito en romance y bascuence* (1621): Elebiduna, gaztelaniaz eta euskaraz. Hegoaldeko goi-nafarreraz.
* *Doctrina christiana* (1626): Elebiduna, gaztelaniaz eta euskaraz. Hegoaldeko goi-nafarreraz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hegoaldeko goi nafarrera.

## Kanpo estekak 
*  Juan Beriain literaturaren zubitegian
Joviano

**Flavio Joviano** (; Singidunum,  - Dadastana, Anatolia, 364ko otsailaren 17a) erromatar enperadorea izan zen 363ko ekainaren 26tik hil zen arte.

Armadak aldarrikatu zuen enperadore Juliano Apostata hil zenean. Izan ere, Juliano Apostata Sapor II.aren kontra borrokatzen ari zela hil zen. Pertsiarren eremuan zeudela eta, Jovianok hitzarmen kaskar bat sinatu behar izan zuen legioak bueltatu ahal izateko.

Joviano 364ko otsailaren 17an hil zen.
Buztintxuri-Euntzetxiki

**Buztintxuri-Euntzetxiki** Iruñeko auzoa bat da, hiriaren iparraldean dago. 2000ko hamarkadan sortutako hirigintza-garapenekin bat dator.

Iparraldean Berriozar udalerriko artean dago, ekialdean Artika eta Arrotxapeako artean, hegoaldean Sanduzelai auzoen eta mendebaldean Orkoien udalerrien artean.

2020ko maiatzean 9 095 biztanle erregistratu zituen, horietatik 4 409 gizonak eta 4 686 emakumeak.

## Auzoa 
1990eko hamarkadaren amaieran Sanduzelaiko auzoaren zabalgune moduan planifikatu zen eta ondorengo urtetan eraiki zen, 2000ko hamarkadaren hasieratik 2007. urtera arte. Auzoaren hiritartzearen barnean parkeak (Paderborn parkea esaterako), eta plazak eraiki dira.

Auzoan osasun zentro bat eraiki asmo dute agintariek. Auzoko biztanleriaren %&nbsp;26 etorkina da, 2008ko datuetan jasota dagoenez.

## Eraikinak 
* **Refena**: Nafarroako Erakustazoka.

## Garraioa 
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 4 linea daude:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Savo Milošević

**Savo Milošević**, (; 1973ko irailaren 2) futbol aurrelari serbiar ohia da, Serbiako futbol selekzio nazionala ren goleatzaile handiena.

## Kirol ibilbidea 
* FK Partizan (1992-95)
* Aston Villa (1995-98)
* Real Zaragoza (1998-2000 eta 2002)
* Parma (2000-01)
* Espanyol (2002-03)
* Celta de Vigo (2003-04)
* CA Osasuna (2004-2007).
* FC Rubin Kazan (2008)

## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren inguruko informazioa
Javier Aguirre Onaindía

**Javier Aguirre Onaindía**, ezizenez **El Vasco** edo **El Vasco Aguirre** (Mexiko Hiria, 1958ko abenduaren 1), futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da. Mexikon jaioa, euskal jatorria du.

Mexikoko talde nazionala entrenatu du, eta 2002ko Munduko Txapelketarako sailkatu zuen. Hori baino lehen CF Pachuca taldean aritu zen, zeinekin Mexikoko liga irabazi zuen 1999an. Handik Osasunara igaro zen, non arrakasta handiak lortu zituen, Espainiako Erregeko Kopako finalera jokatzea (2005) eta, taldearen hisotorian lehendabiziz, Champions Leaguerako postuetan sailkatzea (2005-06).

## Kirol ibilbidea 
### Jokalari gisa 
*  Club América - 1979-80
*  Los Angeles Aztecs - 1980
*  Club América - 1980-1984
*  CF Atlante - 1984-1986
*  Osasuna - 1986-1987
*  CD Guadalajara - 1987-1993

### Entrenatzaile gisa 
*  CF Atlante - 1995-1996
*  CF Pachuca - 1998-2001
*  Mexikoko futbol selekzio nazionala- 2001-2002
*  Osasuna - 2002-2006
*  Atletico Madril - 2006-2009
*  Mexikoko futbol selekzio nazionala- 2009-2010
*  Real Zaragoza - 2010-2011
*  RCD Espanyol - 2012-2014
*  Japoniako futbol selekzio nazionala - 2014-2015
*  Al Wahda FC - 2015-2017
*  Egiptoko futbol selekzio nazionala - 2018-2019
*  CD Leganés - 2019-2020
*  Monterrey  - 2021-2022
*  RCD Mallorca  - 2022-2024
*  Mexikoko futbol selekzio nazionala- 2024-

## Palmaresa 
* Mexikoko futbol liga (2):
** Jokalari gisa 1984an (Club América)
** Entrenatzaile gisa 1999an (CF Pachuca)
* CONCACAF Urrezko Kopa (1)
** Entrenatzaile gisa 2009an (Mexikoko futbol selekzio nazionala)

## Erreferentziak
Juantxo Elia

**Juantxo Elia Vallejo** (Iruñea, 1979ko urtarrilaren 24a) Futbol atezaina da, Osasunako harrobian hazia eta 2008ra arte Nafarroako talde horri erlazionatuta. Hala ere, lehenengo taldean zebilela, atearen azpian normalean beste atezain bat zebilen (azken urteotan Ricardo). Hori zela eta, 2008ko udan Real Murtziak fitxatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Bielorrusiera

**Bielorrusiera** () ipar-ekialdeko eslaviar hizkuntza bat da. Bielorrusiako hizkuntza ofiziala da, errusierarekin batera. Bertan eta Polonian hitz egiten da bereziki, eta guztira zortzi milioi hiztun ditu.

Bielorrusieraren hiztegia batik bat ukrainerari lotuta dago.

Dialekto nagusiak ipar-ekialdekoa eta hego-mendebalekoa dira; haien artean trantsizio gunea dago, Minsk hirian, hizkuntza ofizialearen oinarria dena. Bielorrusiako hego-mendebaleko muturreko dialektoa ukranieratik oso hurbil dago.

thumb|ezkerrera|230px|
Dialektoak

Marra puntudunak:

**Gorria**: Bielorrusieraren gunea (1903, Yefim Karskiy).
**Urdina**: Errusieraren mendebaleko dialektoen muga (1967, Zaharova, Orlova).

**Berdea**: Bielorrusiera eta errusiera edo ukraineraren arteko muga (1980, Bevzenk)
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Narkamauka
* Taraxkevitsa
* Bielorrusiar alfabeto latindarra

## Kanpo estekak
Erradio atomiko

**Erradio atomikoa** atomo baten nukleotik urrunen dagoen elektroira dagoen distantzia da. Neurketa pikometrotan edo Angstrometan egiten da (hau da, 10-13 metroko distantziak izan ohi dira).

Atomoen azpipartikulak kuantikoak direnez gero, eta beraz Heisenbergen ziurgabetasun printzipioaren menpe daudenez, neurriak ezin dira modu estatistikoan baino kalkulatu. Horretarako loturik dauden bi atomoen arteko distantziaren erdia hartu ohi da eta loturaren izaeraren arabera erradio atomiko, ioniko, metaliko edo Van der Waals den jakingo dugu.

Taula periodikoan erradioa goitik behera eta eskubitik ezkerrera handiagotzen da beti. Hau azaltzeko periodo bakoitzaren bukaeran elektroiak sendoago lotuago daudela kontutan hartu behar dugu. Era berean periodo bakoitzean geruza kopurua handitzen da.

## Erradio atomikoak enpirikoki neurtuak 
Erradio atomikoak enpirikoki neurtuak pikometrotan (pm) gutxi gorabeherako 5 pm zuzentasunaz.

Ikus, gainera: Taula periodikoa

## Kanpo estekak
Erradio kobalente

**Erradio kobalente**a, lotura kobalente bat osatzen duten bi atomoen arteko distantziaren erdia da. Neurtzeko pikometroak eta Angstromak erabiltzen dira unitate gisa.

Lotura kobalentearen luzerak berau osatzen duten bi atomoen erradio kobalenteen batura izan behar luke, *R*(AB) = *r*(A) + *r*(B). Zentzu operazionalean, erradio kobalente ezberdinak ere defini daitezke, lotura bakuna, bikoitza ala hirukoitza den kontuan izanda (*r*1, *r*2 and *r*3 ondorengo taulan), Hala ere, erlazio hau ez da osoki zehatza, atomo baten erradioa ez baita beti berdina, ingurunearekiko dependentea baizik. A-B lotura heteroatomikoetan lotura ionikoarekin zerikusia duten osagaiak ere aurki litezke. Maiz, lotura kobalente polarra erradio kobalenteen batura baina motzagoa da. Beraz, taularatutako baloreak batez bestekoak eginda ala kasu idealetarako kalkulatutakoak dira.

Ohikoena, *R*(AB) loturen distantziak X-izpien difrakzio bitartez da; kasu bereziagoetan neutroi difrakzioa erabil daiteke kristal molekularretan neurketak egiteko. Errotaziozko-espektroskopiak ere emaitza oso zehatzak eman ohi ditu. A-A motako lotura homonuklearretan, erradio kobalentea elementuen arteko lotura bakunaren luzeraren erdia bezala definitu zuen Linus Pauling-ek; adib., *R*(H–H, H2-an) = 74.14 pm, beraz *r*kob(H) = 37.07 pm. Aldea txikia bada ere, ohikoena, konposatu kobalente ezberdinetan neurtutako balioen batez bestekoa hartzea da. Berriki Sanderson-ek  lotura kobalente ez polarren erradio sorta bat kaleratu badu ere, Cambridge Crystallographic Database -ak eskaintzen duen lotura-distantzia bilduma zabalak erradio kobalentearen kontzeptua bera zaharkitu gisan utzi du.

## Erradio kobalenteen taula 
Esan bezala, bi atomo loturik izanda eta bi nukleoak ukitzen ari direlarik, nukleo hauen erradioa da gutxi gorabehera erradio kobalente bezala neurtzen dena.

Beheko taulako 3. erreferentziako datuak Cambridge Structural Database  -tik hartutako 228.000 datu experimental baino gehiagoren analisi estatistikotik atereak dira. Parentesi arteko zenbakiak neurriaren azken digituaren desbiazio estandarra dira. Datu hauek C, N eta O-re erradioak aurrez finkatuz lortuak izan dira.

Bestelako hurbilketa bat ere egin daiteke: doiketa auto-koherente bat burutzea molekula talde txikiagoetarako. Hau lotura bakun,bikoitz eta hirukoitzetarako egin da, elementu oso-pisutsuak baino arinagoak diren elemendu guztientzat. Bai datu experimental bai simulazioen bitartez lortutakoak erabili dira. Lotura bakunetarako lortutako emaitzak Cordero et al.[3] -ek aurkeztutakoen antzekoak dira. Ezberdinak diren kasuetan, baliteke erabilitako koordinazio zenbakia ezberdina izana. Hau da kasua bereziki (d eta f) transizio metalen kasuan. Orokorrean *r*1 > *r*2 > *r*3 espero liteke, baina bestelakorik ere gerta liteke lotura ahul anitzetan, estekatzaileen arteko ezberdintasuna erabilitako datuetako R-en diferentzia baina handiagoa denean.

## Erreferentrziak 
## Ikus, gainera 
* Erradio atomiko

## Kanpo estekak