Preziosismo

[thumb|[Madeleine de Scudéry, sarritan preziosista gisa sailkatutako emakumeen artean nabarmenduta.]]
[thumb|[Molière idazlearen *Les Précieuses Ridicules* lanaren azala. Lan hori preziosismoaren kritika zen.]]

**Preziosismoa** () izaera barrokoko mugimendu sozial eta kultural baten izena da, XVII. mendearen lehen erdian klasizismo frantsesaren aurretik doana eta neurri batean prestatzen duena. Moda sozial bati lotua zegoen (*la poussée précieuse*), manera, ohitura eta gustuetan fintzeko nahiari erantzuten ziona. Sentimendu hori Henrike III.a Nafarroakoaren Gorteko forma arruntei erantzuteko Parisko goi-gizartearen zati batean hedatu zen. Literaturan abarduretarako joera azaltzen duen estilo literario nahiz joera izan zen. Bi ezaugarri garrantzitsu aipatu behar dira: Emakume idazlen paper garrantzitsua eta literatura termino lizunetatik arazteko asmoa, maitasuna goratuz.

Preziosismoak eufuismo ingelesaren, kulteranismo espainiarraren edota manierismo italiarraren joera berak adierazten ditu nolabait, hirurak mugimendu sinkronikoak izanik. Preziosistek ohitura, molde eta bizieraren errefinamendua eta sotiltasuna bilatzen zituzten. Gorte giroarekin loturik egon zen eta Rambouillaet markesa izan zen barroko mota horren buru.

## Kontzeptuaren inguruko polemika 
Termino hau bi arrazoirengatik kritikatu izan da. XVII. mendean gutxitan erabiltzen zen, eta nahiago zen terminoa "literatura galante" zen. Gainera, batez ere Molière izan zen "emakume preziatu barregarrien" mitoa zabaldu zuena. XX. eta XXI. mendeko egileentzat, "preziosismo" hitzak erreakzio misogino baten adierazpena da: emakumeen eta emakumeen zirkuluen (literatura-saloiak, adibidez) Europako bizitza intelektualean presentzia gero eta handiagoaren aurrean. Aurkako erreakzioa zen.

Mugimendu honen aldekoek, gainera, "literatura galante" terminoa aldarrikatu zuten, eta ez preziosismoarena. XVII. mendean, izan ere, ez zegoen inongo egilek preziosismo literatura-mugimendu bateko kide zela aldarrikatu zuenik.

Saloi horietan, emakumeen autonomiaren izenean, maitasunaren ikuspegi berri bat ospatzen zen, sexualitatetik eta ezkontzatik askea. Hizkuntza araztu eta findu baten aldeko lana ere baloratzen zen, moral ona eta gehiegikeriarik edo lizunkeriarik gabeko estilo literarioa sustatzen zuen "ausardia" mugimenduaren oihartzuna eginez. XVII. mendea, hain zuzen ere, ausardiaren berpizkundearen mendea izan zen, emakume berberek beren idatzietan eta elkarrizketetan gizonezkoen eta emakumezkoen arteko harremanen bilakaera baten alde egin baitzuten, leuntasun eta delizia gehiago barne, ezkontzaren menpekotasuna ukatuz eta elkarrizketaren, irakurketaren eta idazketaren artea landuz.

## Kontzeptuaren sorrera 
1654tik aurrera "précieuses" (ederrak) terminoa erabili zen emakumeak deskribatzeko, askotan aristokraziakoak, haien gizarte-jokabideak, aukera erromantikoak, kultura-asmoak, eraginak eta literatura-anbizioek besteak harritzen zituztenak. Izan ere, oso azkar, termino nahiko laudagarri hau iseka eta sarkasmoarekin lotu zen. Prozesu gutxiesgarri horretan, Molière autoreak erabat lagundu zuen (egile askorentzako bera izan zen kontzeptuaren sortzaile nagusia); Molière, bere antzerki-konpainiarekin Parisen finkatu berriak, gaia erabili zuen, arrakasta eta ospea lortuz 1659an *Les Précieuses ridicules* komediarekin. Lan honekin Molierek Parisko burgesiari eta benetako botereari atsegin eman nahi zien. Molièreren fartsaren alderdi batzuk asmakuntza hutsa dira, hala nola lengoaia preziosista: zaila izango litzatekeen hizkuntza imajinario hori preziosistatzat sailkatutako lanetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Literatura-saloi
* Manierismo
* Kulteranismo
* Eufuismo

## Kanpo estekak 
* :Preziosismoari buruzko dokumentala.