Alice Neel

**Alice Neel** (Merion Square, Pennsylvania, 1900eko urtarrilaren 28a - New York City, 1984ko urriaren 13a) estatubatuar artista bisuala izan zen. Bere koadroek lerroaren eta kolorearen erabilera espresionistagatik, zorroztasun psikologikoagatik eta intentsitate emozionalagatik nabarmentzen dira. Bere lanetan emakumeak begirada femenino batetik irudikaturik daude, eta gizonaren aldetik jasaten duten objektu bihurtzearen eta begirada maskulinoaren efektu desmoralizatzailearen jakitun dirudite. Neelen lanak bere aurrekari maskulinoek sorturiko emakumeen irudikapen tradizional eta objektibatuak desafiatzen ditu

## Bizitza eta lana 
### Lehen urteak 
Alice Neel 1900eko urtarrilaren 28an jaio zen Merion Square-n, Pennsylvanian. Bere aita George Washington Neel izan zen, Pennsylvaniako Trenbideko kontularia, eta bere ama Alice Concross Hartley Neel. 1900. urtean bere familia Colwynera (Pennsylvania) joan zen bizitzera. Klase ertaineko familia zuzen batean hazi zen, emakumeentzako itxaropenak eta aukerak mugatuak ziren garai batean. Bere amak honela esan zion: "Ez dakit zer egitea espero duzun munduan, neska bat besterik ez zara". Neel hiru urtez egon zen lanean eta, aldi berean, gauez arte eskolak hartzen Filadelfian. Ondoren, 1921ean, Filadelfiako Emakumeentzako Diseinu Eskolako arte ederren programan matrikulatu zen (gaur egungo Moore College of Art & Design). Bere ikasle lanetan inpresionismoa, garaiko estilo entzutetsuena, baztertu zuen eta, horren ordez, Ashcan Eskola errealistaren jarraitzaile bihurtu zen. Antza denez, eragin hau Ashcan Eskolako figurarik nabarmenetako batetik zetorkion, Robert Henri, Filadelfiako Emakumezkoen Diseinu Eskolan ere irakasten zuena. Diseinu Eskola horretan (gaur egungo Moore College of Art and Design), bere margolaritza klasean bi urtez jarraian lortu zuen ohorezko aipamena Francisca Naiade Balano sarirako. 1925ean, Neelek pinturarik onenaren Kern Doge saria jaso zuen. Filadelfiako Emakumeentzako Diseinu Eskolan graduatu zen 1925ean. Neelek geroago esan zuen bere lehen bakarkako erakusketa Habanan egin zuela, baina ez dago hori baieztatzen duen datarik edo tokirik. 1927ko martxoan, Neelek bere senarrarekin erakusketa bat egin zuen Arte Ederren XII. Aretoan. Erakusketa horretan Eduardo Abela, Víctor Manuel García Valdés, Marcelo Pogolotti eta Amelia Peláezek ere parte hartu zuten, guztiak Kubako abangoardiako mugimenduaren partaide. Garai hartan, Neelek zazpi zerbitzari zituen eta etxe handi eta dotore batean bizi zen.

Bere senarraren eta alabaren galerak eragindako minaz, Neelek nerbio-krisi masibo bat jasan zuen eta  Philadelphia General Hospital-ean ospitaleratu egin zuten; bertan, bere buruaz beste egiten saiatu zen. 1933. urtearen amaieran, astean 30 dolar eskaini zizkioten Public Works of Art Project-en (PWAP - Arte Publikoaren Proiektua) Whitney Museoan parte hartzeko. Neelek PWAP eta WPAn parte hartu zuenean, bere lanak nolabaiteko onarpena lortu zuen artearen munduan. Garai honetan bere estiloa errealista zen, eta gaiak, nagusiki, Depresioaren garaiko kale eszenak eta pentsalari eta buruzagi komunistak ziren. Bere erretratuetako batzuk Ella Reeve "Mother" Bloor sindikalista, Kenneth Fearing poeta eta nobelagilea, eta Pat Whalen irlandar sindikalista izan ziren.

Neelen mundua osatzen zuten Communist Party USA (Estatu Batuetako Alderdi Komunista) alderdiko artistak, intelektualak eta buruzagi politikoak bere margolanetako gai bihurtu ziren. Ethelen begiez esan ohi da "hunkigarriak" direla eta beldur sentsazioa adierazten dutela. Neelek bere laguna eskala desitxuratu batean margotu zuen, "zaurgarritasunaren eta beldurraren" ideia areagotuz. Margolariak hau esan zuen irudiari buruz: "Ia-ia barkamena eskatzen ari da bizitzeagatik. Begiratu, gainera, zelako altzariak eraman behar dituen aldi oro". "Altzariak" esanez, artistak "izter astunez, sabel lodiaz eta bular esekiez ari zen". Pinturaren elementu formalak, argia eta itzala, pintzelkadak eta kolorea iradoki baino ez dira dira egiten lanari patetismoa eta umorea gehitzeko, baina halako moduan ezen tonu berezi bat transmititzen duten, zaurgarritasuna, alegia. Pintura 43 urte beranduago Ikasle ohien erakusketa batean aurkeztu zen, eta han, arte kritikari askok eta publiko orokorrak gogor kritikatu zuten. Garai horretan, Neelek dendetan lapurtzen zuen, eta gizarte-laguntzaren babesa behar izaten zuen hilabete amaierara iristeko. 1940 eta 1950 artean, Neelen artea galeria gehienetatik kanpo zegoen, erakusketa bat baino ez zuen izan, 1944an. 1950eko hamarkadan, Neelek New Playwrights Theatre antzokian ikuskizun bat izan zuen Mike Golden idazle komunistari esker, pintorearen adiskidea baitzen eta haren lan sozial errealista miresten zuelako. 1959an, Neel, Robert Frank argazkilari eta dokumental egileak eskatuta, haren *Pull My Daisy* (1959) film beatnik-ean agertu zen Allen Ginsberg gaztearekin batera. Hurrengo urtean, bere lana lehen aldiz ARTnews aldizkarian erreproduzitu zen.

### Haurdunen biluzi femeninoak 
1960ko hamarkadaren erdialdean, Neelen lagun asko haurdun geratu ziren, eta horrek emakume biluzi horietako batzuk margotzera bultzatu zuen. Erretratuetan zintzotasunez nabarmentzen dira, ezkutatu gabe, erditzearekin batera gertatzen diren aldaketa fisikoak eta antsietate emozionalak. Zergatik pintatzen zituen emakume haurdunen biluziak galdetu ziotenean, Neelek honela erantzun zuen:Gai honek ez nau erakartzen, bizitzako gertaera bat besterik ez da. Bizitzaren zati oso garrantzitsua da, baina ez zaio jaramonik egin. Sentitzen dut gai hau erabat legitimoa dela, eta jendeak, apaltasun faltsu batengatik, edo koldarra delako, ez du inoiz erakusten, baina bizitzaren oinarrizko errealitate bat da. Gainera, plastikoki, oso zirraragarria da... Giza esperientziaren parte dela uste dut. Primitiboek honetaz zerbait egin zuten, baina margolari modernoek ihes egin diote, emakumeak beti objektu sexual gisa irudikatuak izan direlako. Haurdun dagoen emakume batek apustu bat egin du; ez dago salgai.
Neelek, "Bizitzako oinarrizko gertaerak" margotzea aukeratu zuen, eta, irmoki defendatu zuen gai honen duintasuna biluzietan irudikatua izateko, bere garaiko gainerako artisten ustearen kontra. Ann Temkin artearen historialariaren ustez, emakume haurdunen biluziek ahalbidetu zioten Neeli "emakumeak Madonna orban gabearen eta puta arriskutsuaren arteko espektroan polarizatzen dituen dikotomi faltsua suntsitzea" Pamela Allarak dioenez, Neel "artista-soziologo moduko bat izan zen, hilzorian zegoen erretratu hobetuaren generoa berpiztu eta birzuzendu zuena, objektibotasuna subjektibotasunarekin, errealismoa espresionismoarekin, bat egitean. Neelek ulertu zuen ezin dela behatzaile objektibo bat izan pertsona baten habitusa bisualki interpretatzean, hau da, pintorearen irudikapenek, nahitaez, beraren erreakzioa barne hartuko dutela."

### Neelen autorretratua eta azken margolanak 
Neelek bere burua margotu zuen bere bizitzako 80. urtean, bere estudioko aulki batean eserita. Erabat biluzik agertu zen. Bere betaurrekoak zeramatzan eta pintzelari eusten zion eskuineko eskuan eta trapu zahar bati bestean. Bere ile urdinek eta azal biluziaren tolestura eta zimurrak bere zahartzaroa agerian uzten zuten. Neelen pintura 1960ko hamarkadako mugimendu feminista modernoan inspiratu da. Garai hartan, eta mugimendu haren barnean, Kate Millettek 1970ean, *Sexual Politics*  (Sexu politika) idatzi zuen, feminismo erradikalaren funtsezko lana. Alice Neelen karrera loratzen hasi zen mugimendu artistiko feminista gertatu zenean, eta Kate Milletten pinturak ikono feminista bat irudikatu zuen. Neelek bere burua "arima-bildumagiletzat" hartzen du, eta Milletten aura boteretsua harrapatu zuela esan daiteke. Neelek erretratu hau margotu zuen emakumeek aukera berdintasunaren alde borrokatzen zuten garai batean, baina, aldi berean, ez ikusiak zirenean; horregatik, aitzindari baten bila zebiltzan emakumeentzat sortu zuen erretratu hau. Margolan paregabe honetan, Kate Millett ikusleari zuzenean so dago, eta bere begirada indartsua da erabat. Neelek Millett bere buruarekiko konfiantzazko zentzu nagusi batez dohatu zuen erretratu honetan. Kate Millett Time aldizkarian agertu zen 2017ko irailaren 25ean. Aldizkariak "emakume apaiz nagusia" deitu zion eta *Sexual Politics* liburua feminismoaren biblia zela adierazi zuen.

## Esker ona 
1960ko hamarkadaren amaieran, Neelen lanarekiko interesa areagotu egin zen. Emakumeen mugimenduaren bultzadak pintorearekiko arreta handiagoa ekarri zuen, eta Neel ikono bihurtu zen feministentzat. 1970ean, Time aldizkariaren azalerako Kate Millett aktibista feminista margotzeko enkargua jaso zuen. Millettek uko egin zion Neelen aurrean esertzeari; horregatik, aldizkariaren azala argazki batean oinarritu zen.

1970eko hamarkadaren erdialdean, Neelek ospea eta izen ona lortu zituen artista estatubatuar garrantzitsu bezala. Amerikako Akademiak eta Arte eta Letren Institutuak 1976an kide izendatu zuten. Texasko Houstongo Arte Ederren Museoak ere atzera begirako erakusketa bat antolatu zuen 2010ean, "Alice Neel: Painted Truths" izenekoa. Erakusketa hori Londresko Whitechapel Gallery-n eta Malmöko (Suedia) Moderna Museet Malmö-n ere antolatu zen.

2013an, artistaren akuarela eta marrazkien lehen aurkezpen garrantzitsua Nordiska Akvarellmuseet-en erakutsi zen, Skärhamn-en (Suedia). Moore College of Art-ek Neel ikasle ohiaren lanaren bakarkako erakusketa bat antolatu zuen 1971n.

2017an, Hilton Alsek "Alice Neel, Uptown" erakusketa ondu zuen Londresko Victoria Miro Galleryn (2017ko maiatzaren 18tik uztailaren 29ra). Hamburgoko Deichtorhallen-ek, Alemanian, "Alice Neel - Bizitza modernoaren margolaria" erakusketa aurkeztu zuen 2017ko urriaren 10etik 2018ko urtarrilaren 14ra.

Bere ibilbide osoa barne hartzen duen Neelen obraren atzera begirako bat, 2021eko martxoan inauguratu zen Metropolitar Museum of Art-en. "Alice Neel: People Come First" izenburupean, erakusketak 100 lan baino gehiago aurkezten ditu eta New Yorkeko Neelen obraren erakusketarik handiena da, bi hamarkadatan lehena. Erakusketa bera Bilboko Guggennheim museoan eskeini zen 2021ko irailaren 17tik 2022ko otsailaren 6ra arte.

## Bildumak 
Alice Neelen lana munduko museoetako bilduma nagusietan erakusten da, besteak beste:
* National Portrait Gallery, Washington, D.C.
* Philadelphia Museum of Art
* San Francisco Museum of Modern Art
* Speed Art Museum, Louisville, Kentucky
* St. Louis Art Museum, St. Louis Missouri
* Tate Modern, London
* Wadsworth Atheneum, Hartford, Connecticut
* Whitney Museum of American Art, New York
* Worcester Art Museum, Massachusetts
* Yale University Art Gallery, New Haven, Connecticut

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Alice Neel webgunea
**Alice Neel* filmaren webgunea
* Alice Neel - 25 obras de arte - pintura - WikiArt
* Alice Neel. *Forma es vacío, vacío es forma* webgunea.
* Alice Neel. *The Art Story* webgunea.
* Alice Neel: They Are Their Own Gifts, 1978 | From the Vaults. Youtubeko The Met kanala. The Metropolitan Museum of Art
* Jamie Katz. Alice Neel's Columbia Paintings. CCT - Columbia College Today.