Barazki

thumb|260 px|Barazkiak.
[thumb|260 px|[Gasteizko nekazari-azoka]]
**Barazkiak**, baita ere **ortuariak** (bizk.) edo **berdurak**, baratzetik ateratako elikagaiak dira, landareetatik eratorriak, gehienetan, baina onddoak ere izan daitezke. Lekaleak (aleak dituztenak) definizio horren barruan sar daitezke, batzuetan bereiz sailkatzen diren arren. Baratzezaintza da barazkien hazkundeaz arduratzen den zientzia eta aktibitatea.

Hitz horiek ez dute zentzu zientifikorik, eta erabilera arbitrario eta subjektiboa dute, norbanakoek elikagaiak prestatu eta hautatzeko dituen kultura ohituren araberakoa baita.

Barazkien kolore nagusia berdea da. Hala ere, erabilera herrikoiak bere esanahia zabaldu ohi du landareen beste zati jangarri batzuetara, hala nola hostoetara, infloreszentzietara eta zurtoinetara.​ Barazki hitza ez da zientifikoa, ezta botanikoa ere, kultura batetik bestera aldatzen den esanahia duen herri-izendapena da; batzuetan, barazkien sinonimoa izan daiteke, edo frutaren zapore gozoa edo garratza ez duten barazkien baliokidea. (hortik frutaz eta barazkiez mintzatzea). Barazkiak ezinbestekoak dira gure osasunerako. Frutak bezala, barazkien bitaminek (antioxidatzaileek) gaixotasunetatik babesten gaituzte. Barazkiak argaltzeko estrategia osasungarri guztien zati garrantzitsua dira (erregimenak, dietak, etab.). Barazkia dieta mediterraneoaren elementu bereizgarrienetako bat ere bada.

Ekarpen nagusia bitaminak, mineralak eta zuntza dira. Ez dute ia proteinarik, ezta lipidorik ere, baina bai karbohidrato batzuk. **A**&nbsp;eta **C**&nbsp;bitaminen iturri nagusia dira. **A**&nbsp;bitamina kolore horiarekin edo gorriarekin lotuta dago, eta **C** bitamina hosto berdeekin.

## Motak
thumb|Orburuak.
Giza elikadurari eskainitako landarearen zatiaren arabera sailka daitezke barazki-espezieak:
* **Ostoa**: Mingarratz handia, zerba, apioa, borraja, kardua eta aza, txikoria, ziazerba, uraza edo osterzuriaren edozein barietatea.
* **Zurtoina**: porrua, zainzuria, apioa.
* **Infloreszentzia** (lorea edo lore-multzoa): orburua, brokolia, azalorea.
* **Fruitua**: alberjinia, kuiatxoa, kuia (zapallo, auyama, ahuyama), ahuakatea/palta, luzokerra, piperra, tomatea. Ona da nabarmentzea botanikoki fruitu guztiak frutatzat hartzen direla, baina haien zapore gozo bereizgarria ez dutenez, barazkitzat hartzen dira. Modu berean aplikatzen zaie fruta berde gehienei (heldu gabeak), eta esaten da hori izan daitekeela terminoaren etimologia.
* **Erraboila**: baratxuria, tipula, Errefau-aza, mihilua.
* **Hazia** (lekale heldugabeak edo berdeak): ilarra, babak, leka, soja.
* **Sustraia**: Arbi-aza, errefaua, azenarioa, manioka (juka), mafafa (*Xanthosoma sagittifolium*), arracazia (*Arracacia xanthorrhiza*) (apioa, azenario zuria), txiribia, beterraba.
* **Tuberkulua**: patata, batata, nyama.
* **Kormoa**: taroa (*Colocasia esculenta*).
* **Errizoma**: jengibrea.

## Jatorriak
[thumb|[Daucus carota|Azenarioak mota eta kolore ezberdinetakoak.]]
Barazki nagusiak kontinente desberdinetakoak dira (J.R. Harlanen arabera), banaketa honen arabera:
* Hego-mendebaldeko Asia: baratxuria, beterraba, azenarioa, azak, uraza, arbiak, tipulak, perrexila, porrua, ilarrak, errefaua.
* Afrika: nyama, okra, edankuia, kaupia (*Vigna unguiculata*).
* Europa: apioa.
* Ipar Txina: aza txinatarra, kuia zuria (*Benincasa hispida*), orburu txinatarra (*Stachys affinis*), jengibrea, azuki leka, arbi biribila, errefau txinatarrak, soja.
* Hego-ekialdeko Asia: alberjinia, nyama, taroa.
* Ipar Amerika (Mexiko): Limako babarruna, batata, leka, tomatea.
* Hego Amerika (Andeak): leka, Limako babarruna, piperra, patata, kinoa, tupinambua (aguaturma).

## Historia
Nekazaritza sortu aurretik, gizakia ehiztari-biltzailea zen. Jateko fruta, intxaurrak, zurtoinak, hostoak, erraboilak eta tuberkuluak bilatzen zituzten, baita animalia hil eta biziak jateko ere ehizatzen zituzten. Oihan tropikaleko soilgune bateko baso-lorezaintza nekazaritzaren lehen adibidea dela uste da. Landare-espezie erabilgarriak identifikatu zituzten, eta hazi zitezen bultzatu zen, eta nahi ez ziren espezieak kendu ziren. Laster, hobekuntzak jarraitu zuen ezaugarri desiragarriak zituzten anduiak hautatuz, hala nola fruitu handiak eta hazkuntza indartsukoak.​ Hala ere, garia eta garagarra gisako larre etxekotzearen lehen ebidentzia Ilgora Emankorrean (Ekialde Hurbila) aurkitu den, baliteke mundu guztiko hainbat herri K.a.&nbsp;10.000 eta K.a.&nbsp;7.000&nbsp;bitartean laboratzen hastea.​ Biziraupeneko nekazaritzak gaur arte jarraitzen du, eta Afrika, Asia, Hego Amerika eta beste leku batzuetako nekazari landatar askok beren lur-sailak erabiltzen dituzte familientzako behar adina elikagai ekoizteko, eta produkzio-soberakinak, berriz, beste ondasun batzuekin trukatzeko erabiltzen dira.

Historian zehar, eros ahalmena duten pertsonek aukera izan dute mota askotariko dieta egiteko, haragia, barazkiak eta fruta barne, baina, pobreentzat, haragia luxu bat zen, eta jaten zuten janaria, normalean, Arroz, zekale, garagar, gari, artatxiki edo artoz egindako oinarrizko produktuak ziren. Landare-materia gehitzeak aukera pixka bat eman zion dietari. Erdialdeko Amerikako azteken oinarrizko elikadura artoa zen, eta tomateak, ahuakateak, frijoleak, piperrak, kuiak, kakahuete eta amaranto haziak landatzen zituzten beren tortilla eta ahiak osatzeko. Perun, inkek artoz irauten zuten beheko lurretan, eta patataz goikoetan. Kinoa-haziak ere erabili zituzten, eta dieta piperrekin, tomateekin eta ahuakateekin osatu zuten.

Antzinako Txinan, arroza zen oinarrizko laborea hegoaldean, eta garia iparraldean, azken hori haragi-bola, Ziriol eta opil txiki bihurtuta. Horiek laguntzeko erabiltzen ziren barazkiek ziren: ñamea, soja, babak, arbiak, tipulinak eta baratxuria. Antzinako egiptoarren dieta ogian oinarritzen zen, sarritan hortzak higatzen zizkien hareaz nahastuta. Haragia luxu bat zen, baina arraina ugaria. Horiek kuiak, babak, dilistak, tipulak, porruak, baratxuriak, errefauak eta urazak barne hartzen zituzten begetal ugariz lagunduta zihoazen.​ Antzinako Erroman, gari edo babarrun ahia egiten zen barazki berdeekin, baina haragi gutxirekin, eta arraina ez zen estimatua. Erromatarrek babak, ilarrak, tipulak eta arbiak landatzen zituzten, eta beterraba-hostoak jaten zituzten sustraien ordez.

## Ekoizpena
### Laborantza
thumb|eskuinera|Landareen hazkundea Hegoafrikan.
Barazkiak, oso aspalditik, giza dietaren parte izan dira. Batzuk oinarrizko elikagaiak dira, baina, gehientsuenak, otorduei eta osasunarentzat beharrezkoak diren mantenugaiei ugaritasuna eransten dizkieten erantsiak dira. Barazki batzuk iraunkorrak dira, baina gehienak urtekoak eta bi urtekoak dira, eta, oro har, erein eta urtebetera biltzen dira. Landatzeko erabiltzen den sistema edozein dela ere, antzeko ereduari jarraitzen dio: Lurra lasaiki prestatu belar txarrak kenduz eta ongarri organikoak edo ongarriak gehituz; haziak erein edo landare gazteak landatu; hazten ari den bitartean laborea zaindu sasien lehia murrizteko; izurriteak kontrolatu, eta behar adina ur eman;, produktuak prest daudenean bildu; sailkatu; biltegiratu, eta merkaturatu.

Lurzoru-motak labore desberdinetara egokitzen dira, baina, oro har, klima epeletan, lurzoru hareatsuak azkar lehortzen dira, baina, udaberrian, azkar berotzen dira, eta egokiak dira laborantza goiztiarrerako; buztin astunek, berriz, hobeto eusten diote hezetasunari, eta egokiagoak dira laborantza berantiarrerako. Hazkunde-sasoia luza daiteke plastikozko tunelak edo berotegiak erabiliz.​ Eskualde beroenetan, barazkien ekoizpena klimak mugatzen du, batez ere eurien patroiak. Zona epeletan, berriz, tenperaturak eta egunaren iraupenak mugatzen dute.

Etxe-mailan, pala eta aitzurra dira tresnarik gustukoenak, Merkataritza-etxaldeetan, berriz, ekipamendu mekanikoen sorta bat dago. Traktoreez gain, hauek ere sartzen dira: goldeak, eskuareak, ereiteko makinak, birlandatzeko makinak, kultibadoreak, ureztatzeko ekipamenduak eta uzta-makinak. Teknika berriak barazkiak lantzeko prozedurak aldatzen ari dira, eta ordenagailu bidezko monitorizazio-sistemak, GPS lokalizatzaile eta gidaririk gabeko makinetarako autozuzenketa-programak erabiltzen dira etekin ekonomiko gehiago ateratzeko.

### Merkaturatzea
thumb|Barazki ugari elikagai-merkatu batean (Bolivia)..
ezkerrera|thumb|Barazki saltokia Frantzian.
Merkaturatzea antzinatik egin da kale-azoka handietan, plazetan eta leku publikoetan. Eskualde bateko baserritar eta nekazariek beren uztako barazkiak salgai jartzen zituzten haietan. Erakusketa-negozioak, normalean, familiakoak izaten ziren.

Kasu horietan, barazkien salmenta izaten zen urtaroaren, baldintza klimatikoen, laborantza-tekniken, eta abarren araberakoa. Urteko sasoi bakoitzean bildu zitekeena baino ez zegoen eskuragarri saltzeko. Barazki-azokak eliza eta pasabide inguruetan izaten ziren.

Gaur egun, hiri handietan, oso ohikoa da barazkiak supermerkatuetan, saltoki handietan eta azoketan erostea. Barazkien salmentan espezializatutako fruta-denda edo dendak gero eta urriagoak dira, nahiz eta lanean jarraitzen duten zenbait hiritan.

Establezimendu bateko barazkiak zenbakidun kaxetan, eta behar bezala identifikatuak, erakusten dira.
Normalean, autozerbitzu moduko batean merkaturatzen dira, non bezeroak salgaia kantitatea aukeratzen duen plastikozko eskularru higieniko batekin, eta, ondoren, pisatu egiten du salmenta kode bat esleituz.

### Ekoizle nagusiak
2010ean, Txina zen barazki ekoizlerik handiena, munduko uztaren erdia baino gehiago baitzuen. Ondoren, India, Estatu Batuak, Turkia, Iran eta Egipto ziren hurrengo ekoizle garrantzitsuenak. Txinak zuen barazki ekoizpenerako lur azalerarik handiena. Batez besteko etekin handienak, berriz, Espainian eta Hego Korean lortu ziren.

## Frutak eta barazkiak 
*Barazki* hitza sukaldaritzan erabilitako terminoa da, ez hitz botaniko edo zientifikoa. Bestalde, *fruta* edo *fruitu* hitzak, sukaldaritzan, esanahi bat du, eta ikuspuntu botanikotik beste bat. Sukaldean, gozoak diren edo azkenburuko gisa erabiltzen diren fruituei deritze fruta.

Jangarriak diren hainbat fruitu, esaterako tomatea eta piperra, barazkitzat hartzen dira, ez frutatzat. Gehien bat plater gaziak prestatzeko erabiltzen diren fruituak dira barazki gisa sailkatzen direnak.

## Barazkien sailkapena 
Sailkapen hau jangarria den landare atalaren arabera egin da.
* Fruituak: alberjinia, piperra, kuia, kuiatxoa, tomatea
* Fruitu-gorputzak: onddoak
* Erraboilak: tipula, porrua, baratxuria
* Hosto eta zurtoin berdeak: zerba, kardua, eskarola, uraza, ziazerba, perrexila, aza
* Lorea: orburua, azalorea
* Zurtoin gazteak: zainzuria
* Leka freskoak: ilarra, baba, leka
* Leka lehorrak: babarruna, dilista, txitxirioa
* Sustraiak: azenarioa, beterraba, arbia, patata

## Euskal Herriko baratzea 
Nafarroako Erriberan biltzen dute barazkien ekoizpenik handiena, klimaren eta lurraren ezaugarriei esker.

## Barazkiaren kozinatze teknikak 
**Barazkiak** kozinatzeko teknika gehienak onartzen ditu, egosita, lurrunetan, erreta labean, plantxan edo parrillan, erregosia, sueztituak, frijitua… Behiala barazki gehienak gehiago kozinatzen baziren ere, gaur egun, gero eta gutxiago kozinatzen dira, kolore eta zaporeak hobeto mantentze aldera.

### Barazkiak ingeles-erara egosiak 
Irakiten dagoen gazitutako uretan barazkia egostea eta, hori puntuan dagoenean kolpetik ur hotzetan sartzea eta egosketa moztea da ingeles erara egostea. Barazki berde guztiak bereziki lekak, aza, zerbak, ziazerbak, borraja, Bruselako azak, azenarioa, aza lorea, brokolia... Patata, aldiz, ur hotzetatik abiatzea komeni da.

#### Barazkiak egosteko pauso nagusiak 
# Barazkiak ongi garbitu, moztu edo zatitu dagokion tamainan.
# Ur gazitua irakiten jarri. Kasu batzuetan, azukrea ere, zainzuriak...
# Barazkiak ur irakin indartsu batera poliki-poliki sartu urak irakinaldia gal ez dezan. Modu horretan, kolore berdea hobeto mantenduko du.
# Egosteko denborak errespetatu; pasatuz gero, barazkiak kolorea, mantenugaiak eta zaporea galduko lituzke.
# Barazkia egosita dugunean eta momentuan jan behar ez badugu, ur hotz eta izotzarekin hoztu. Hala ere, badira hoztu behar ez diren barazki batzuk, kolorea edo zapore asko gal dezaketelako. Aza gorria, karduak eta orburuak egositako ur berean utzi behar dira hozten kolorea eta zaporea gal ez dezaten; hori egiteko, barazkia guztiz egosten amaitu baino lehenago sua itzaliko dugu. Azenarioa berriz, ez dugu ur hotzetatik pasako.
# Azkar zahartu eta herdoiltzen diren barazkiak ere baditugu, orburua edo kardua, kasu. Horiek salda zurian limoi zuku eta irinarekin egosteko aukera bat izango da.
# Irakindako urari bikarbonatoa eta perrexila gehitzea da beste modu bat kolorea mantenarazteko.

#### Barazkiak egosteko denbora gomendatuak 
### Barazkia lurrunetan egosia 
Ur edo likido zaporetsu batek sortzen duen lurrinaren ondorioz barazkia egostea da lurrunetan egostea. Zatiturik, edozein barazki egos daiteke lurrunetan. Lurrunetan egosteak ezaugarri organoleptiko eta nutrizionalak egokien mantentzeko teknika da.

#### Barazkiak lurrunetan egosteko pauso nagusiak 
# Barazkiarekin aurre lanak (garbitu, zuritu, moztu, zatitu) burutu.
# Lurrunetan egosteko lapikoa edo lurrunetan egosteko labea ongi berotu, eta barazkia bertara sartu.
# Dagokion denboran egosi. Ohiko lurrun kazolan, honek 100 ºC harrapatzen ez dituenez, ohiko egosketan baino % 10 denbora gehiago erabili.
# Lurrunetan egositako barazkiak oliba olio gordinarekin, olio errearekin edo bestelako saltsaren batekin aurkez daitezke.

### Barazkia labean 
thumb|150px| Alberjinia beteak
Barazkia ongailuekin labe bero batean sartu; kanpotik kurruskari eta barrutik samurra eta hezea lortzea du helburu. Piper gorria, piper berdea, tipula, alberjinia, kuiatxoa, kuia, patata....

#### Barazkiak labean erretzeko pauso nagusiak 
# Barazkiari dagozkion aurre lanak (garbitu, haziak kendu, zuritu) egin.
# Gatz eta olioarekin ondu, eta labeko erretilu batean jarri.
# Likido batekin (ura, ardoa…) busti, eta labe ez oso beroan erre.
# Labetik ateratzean, estali, eta bere horretan utzi minutu batzuetan.
# Azal fina duten barazkiak zuritu, moztu…
# Oliba olio eta bestelako ongailuekin amaitu.

### Barazkiak plantxan 
thumb|150px|Barazkiak plantxan
Bero zuzena duen plantxa edo zartagin oso bero baten gainean, ondutako barazkia erretzea da plantxan kozinatzea, kanpotik txigortuta eta barrutik xamur, heze eta bustia lortuz. Xerra finetan edo zati txikietan moztu daitezke barazkiak, baita txikiak direnak ere. Gogorregiak diren kasuetan, aldez aurretik galdarraztatu egiten dira: kuiatxoa, kuia, alberjinia, zainzuria, azenarioa, brokolia...

#### Barazkiak plantxan prestatzeko pauso nagusiak 
# Barazkia garbitu eta zatitu edo xerratu.
# Zuzenean plantxan egiteko gogorregia balitz (zainzuria, azenarioa, brokolia) galdarraztatu denbora laburrean. Zatitu, edo xerratu.
# Ondu gatz eta olioarekin.
# Plantxa bero batean, bi aldeetatik kozinatu.
# Olio gordinarekin edo saltsa bat jarri lagungarri moduan.

### Barazkia parrilla errea 
Ikatzaren berotasunean eta horren ketan barazkia erretzea da, kanpotik txigortu eta kurruskari, barrutik samur eta heze utziz. Barazki batzuk (piperrak) osoan erretzen dira. Beste batzuk, ordea, xerra finetan (kuia, kuiatxoa, alberjinia…) edo zati txikietan moztuta; bigarren kasu honetan, parrillako hagak estuagoak izan beharko dute barazkia ikatzetara ez erortzeko. Gogorregiak diren barazkien kasuetan (zainzuriak, brokolia...) aldez aurretik minutu gutxi batzuetan galdarraztatu daitezke: kuiatxoa, kuia, alberjinia, zainzuria, azenarioa, brokolia.

#### Barazkiak parrilla erretzeko pauso nagusiak 
# Barazkia ongi garbitu; haziak erretiratu; moztu edo xerratu.
# Beharko balu, galdarraztatu minutu batzuetan.
# Ondu gatz eta olioarekin.
# Parrilla bero batean, bi aldeetatik kozinatu.
# Olio gordina edo saltsa bat erabili lagungarri moduan.

### Barazki salteatuak 
Koipe gutxirekin, su bizian eta denbora laburrean, osagaia gorrituz edo txigortuz kozinatzeari esaten zaio salteatua. Piperrak, kuiatxoa, alberjinia, azenarioa, tipula, basa zainzuriak, aza, brokolia..., zati txikietan edo tira finetan moztuak.

#### Barazki salteatuak prestatzeko pauso nagusiak 
# Barazkia ongi garbitu; haziak erretiratu, eta, zati karratuetan, tiretan edo beste forma batean moztu.
# Zartagin edo sute oso bero jarri oliba olioarekin, eta barazkiak gehitu.
# Barazkiak denbora laburrean, kolorea hartu eta pittin bat egin arte eduki. Amaieran, gazitu.
# Salteatutako barazkia ez da oso biguna utzi behar.

### Barazki frijituak 
Oso beroa dagoen koipe ugaritan, barazki zatitua, estalita (irineztatuta birrineztatuta, tenpuran, orly orean...) bertan murgilduz eta kozinatze motza eginez, kanpotik zarakar gorritua sortu eta barrutik bigun eta heze mantentzean datza.

Piperrak, kuiatxoa, alberjinia, azenarioa, tipula, basa zainzuriak, aza, brokolia... zati txikietan edo tira finetan moztuak.

#### Barazki frijituak prestatzeko pauso nagusiak 
# Barazkia ongi garbitu; haziak erretiratu, eta xafletan, tiretan edo beste forma batean moztu.
# Barazkia estalkian pasa.
# Zartagin bat olio ugarirekin sutan jarri.
# Olioa oso bero dagoenean, bertaratu barazkiak kontu handiarekin.
# Denbora laburrean, kolorea hartu eta pittin bat egin arte eduki.
# Paper xurgatzailea duen erretilu batera atera, eta gazitu.

## Barazki  prestaketan truko eta aholkuak 
## Barazki mozketak 
Barazkiak, kozinatzeko, honela ebaki daitezke:
* **Xehatu** edo *Brounoise*: barau dugu izen klasikoa. Barazkia xehatzea. Mozketarik txikiena da; normalean, sueztitu edo erregosteko erabiltzen da. Xehatutako barazkiak inoiz ez dira su bizian kozinatzen.
* **Dado txikitan** edo *Printanier* eran: barazkia dadotan edo lauki txikietan moztea. Dado horiek 0,5 cm inguruko karratuak izaten dira. Mozketa hori ematen zaien barazkiei, bere horretan aurkezteko helburua izaten dute. Dadoek ahalik eta berdinenak izatea komeni da. Tomatearen kasuan, *concassé* hitza ere erabiltzen da mozketa hori adierazteko. Xehatutako barazkien gisan, dado txikitan moztutako barazkiak tenperatura baxuan sueztitu beharko ditugu. ***Concassé*** era esaten zaio saldarik eta hazirik gabeko tomatea dado txikitan mozteari.
* **Dadotan** edo *Paisana* eran: barazkia dadotan edo laukitan moztea. Dado horiek 1 eta 2 cm inguruko karratuak izaten dira. Mozketa hori ematen zaien barazkiei, bere horretan aurkezteko helburua izaten dute. Dadoek  ahalik eta berdinenak izatea komeni da. Xehatutako eta dado txikietan ebakitako barazkiekin alderatuz, dadotan moztutakoak tenperatura altuagoan, suezti edo saltea daitezke.
* **Dado handitan** edo *Mirapoixe* eran: barazkiak dado karratu handiagotan eta baldarragotan moztea. Birrinduko diren barazkiei ematen zaie mozketa hori. Modu honetara mozten diren barazkiak tenperatura altuagoak onartzen ditu.
* **Zerrendatan** edo *Juliana* eran: 5 zentimetro inguruko tira edo zerrenda oso finetan barazkiak mozteko modua.

Fitxategi:Tipula_xehatua.jpg|Tipula xehatua
Fitxategi:Tomatea_konkase_eran.jpg|Dado txikitan
Fitxategi:Piper_gorria_dadotan.jpg|Piper gorria dadotan
Fitxategi:Dado_handi_edo_"_Mirapoixe"_barazki_mozketa.jpg|Azenarioa dado handitan
Fitxategi:Barazkia_Lerro_eran_ebakia.jpg|Barazkiak zerrendatan

* **Zerrenda erditan** edo *Juliana erdian*: 2,5 zentimetro inguruko zerrenda edo tira oso finetan barazkiak mozteko modua.
* **Zerrenda zabaletan** edo *Chiffonnade* eran: hostodun barazkiak (letxuga, aza, ziazerbak...) 5-10 zentimetro inguruko zerrenda zabaletan mozteko modua.
* **Uztaietan**: tipula xerretan, uztai itxuran, moztea.
* **Xerratan**: porrua, azenarioa, patata, barrengorriak... xerra fin edo zabalagoan moztea. Patataren kasuan, *Panadera* ere deritzo.
* **Sailetan**: azalore, brokoli edo romanesko sorta edo sail txikietan banatzea.

Fitxategi:Lerro_erdi_mozketa.jpg|Barazkiak zerrenda erditan
Fitxategi:Lerro_zabal_edo_"_Chiffonade"_mozketa.jpg|Letxuga zerrenda zabaletan
Fitxategi:Tipula_uztaietan.jpg|Tipula uztaietan.
Fitxategi:Baratxuri_xerra.jpg|Baratxuri xerratua
Fitxategi:Aza_lorea_sailetan.jpg|Azalorea sailetan

* **Ilargi erditan**: porrua, azenarioa eta bestelako barazkiak, luzetara erditik moztu eta gero, xerra finetan moztea.
* **Ilargi laurdenetan**: kuiatxoa, azenarioa eta bestelako barazkiak luzetara erditik moztu, era berean luzeran ere erditik moztu, eta gero xerra finetan moztea.
* **Lautan**: patata, orburu, barrengorriak etab. labanarekin lau zatitan moztea.
* **Kraskatua**: eltzekariak prestatzeko patata zatitzeko modua, hau da, puntazorrotza aiztoaren-ahoa patatan sartu eta indar eginez, puskatuz lortzen den zatia.
* **Torneatua eta baratxuri ale forman**: normalean patata, azenarioa edo kuiatxoari, puntazorrotzaren laguntzaz, obalatu edo baratxuri ale itxura ematea.

Fitxategi:Ilargi_erdi_barazki_mozketa.jpg|ilargi erditan
Fitxategi:Kuiatxoa_ilargi_laurdenean.jpg|Kuiatxoa ilargi laurdenean
Fitxategi:Barrengorriak_lautan.jpg|Barrengorriak lautan.
Fitxategi:Patata_kraskatua.jpg|Patata kraskatua
Fitxategi:Patata_torneatua.jpg|Torneatua.

* **Bolatxotan** edo *Noissete*: patata edo kuiatxoei, bolatxoak egiteko gailuarekin, hurraren itxura ematea.
* **Azpialdea**: barrengorri, orburu edo kuiatxo hustu ondoren gelditzen den oinarria.
* **Karratu luzetan**: osagai bat (kuiatxoa, azenarioa, patata) karratu luzetan zatitzea.
* **Luzean erdibitu**: osagai bat (kuiatxoa, azenarioa, patata) luzean erdibitzea.
* **Zabalean erdibitu**: osagai bat (kuiatxoa, azenarioa, patata) zabalean erdibitzea.
* **Barazki-sorta**: salda zaporetsuak burutzeko erabiltzen den barazki eta belar usaintsuen sorta. Ondo garbitutako barazkiak bildu eta listariarekin lotuz lortzen dira. Modu horretara, prestaketa amaitutakoan, barazkiak bilduta izango dira, eta, behar izanez gero, erraz erretiratu edo aprobetxatuko da.

Fitxategi:Patata_bolatxoak.jpg|Patata bolatxoak
Fitxategi:Barrengorri_azpialdea.jpg|Barrengorri azpikaldea
Fitxategi:Kuiatxoa_karratu_luzean.jpg|Kuiatxoa karratu luzetan
Fitxategi:Kuiatxoa_luzeran_erdibitua.jpg|Kuiatxoa luzean erdibitua
Fitxategi:Kiuatxoa_zabalean_erdibitua.jpg|Kuiatxoa zabalean erdibitua
Fitxategi:Barazki sorta.jpg|Barazki sorta

## Ikus, gainera 
* Begetarianismoa
* Beganismoa
* Belarjale
* Barazkiak

## Kanpo estekak