open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eusko Jaurlaritzako Kultura Saila

**Eusko Jaurlaritzako Kultura Saila** (gaztelaniaz ere *Departamento de Cultura*), Euskal Autonomia Erkidegoko kulturaz eta beraren sustapenaz arduratzen zen Eusko Jaurlaritzaren saila izan zen. 1936 urtean sortu zen eta 1980 urtean berrezarri zuten demokraziarekin batera. 2012an Hezkuntza Sailarekin fusionatu zen.

Sailaren helburu nagusienetakoa euskararen hedatzea eta sustapena izan ziren. Azken Kultura Sailburua Blanca Urgell sozialista izan zen .

## Eginkizunak 
* Kirolak
* Gazteria eta gizarte garapena
* Historia- eta arte-ondarearen kudeaketa eta zainketa; museo, liburutegi eta artxibategiak.
* Hizkuntza politika
* Euskararen sustapena
* Arte eta kultura mailako jardunak eta horien hedapena.
* Gizarte komunikabideak; irrati kontzesioak eta frekuentzien esleipena.

## Sailburuak 
* 1936-1946: Jesus Maria Leizaola
* 1946-1953: Telesforo Monzon
:*Demokrazioaren berrezarpena*
* 1980-1983: Ramon Labaien
:*1983-84 artean Hezkuntza Sailari atxikitu zitzaion*
* 1984-1985: Joseba Arregi
* 1985-1987: Luis Mari Bandres
* 1987-1995: Joseba Arregi
* 1995-2001: Mari Karmen Garmendia
* 2001-2009: Miren Azkarate
* 2009-2012: Blanca Urgell
* 2012-2016: Cristina Uriarte (Hezkuntza Sailarekin batera)
* 2016-2024: Bingen Zupiria (Kultura eta Hizkuntza Politika Saila)
* 2024- : Ibone Bengoetxea (Kultura eta Hizkuntza Politika Saila)

## Atxikitutako organoak 
* Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundea
* Euskal Irrati Telebista
* Euskadiko Orkestra Sinfonikoa
* Etxepare Euskal Institutua

## Ordezkaritzak 
Herrizaingo Sailak honako ordezkaritzak zituen Euskadiko hiru lurraldeetan:
* Lurralde unitateak Gasteiz, Bilbo eta Donostian.
* Gazteen Euskal Behatokia Bilbon.

## Kanpo estekak 
*   Kultura Sailaren webgune ofiziala
Polizia eta Larrialdietako Euskal Akademia

**Polizia eta Larrialdietako Euskal Akademia** (gaztelaniaz *Academia Vasca de Policía y Emergencias*) 1982 urtean Euskal Autonomia Erkidegoko poliziak, suhiltzailea eta larrialdietako teknikariak hezitzeko Eusko Jaurlaritzaren erakunde autonomiaduna da. Segurtasun Sailaren agindupean dago.

Egoitza Arkautin (Gasteiz, Araba) kokatzen da. Bertan ertzainak, udaltzainak, suhiltzaileak eta babes zibileko teknikariak hezitzen dira. 2010era arte Ertzaintzaren 23 promozio atera ziren.

Hasieran batean polizia ikastegia besterik ez zen eta izena *Euskadiko Ertzaingoaren Ikastegia* izan zen. Ondoren, urte askoz *Euskal Herriko Polizia Ikastegia* izena izan zuen, IX. legealdira arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saila
* Ertzaintza

## Kanpo estekak 
* Polizia eta Larrialdietako Euskal Akademiaren webgune ofiziala
Erregistro Zibila

Zuzenbidean, **Erregistro Zibila** pertsona fisikoen egoera zibilari buruzko informazioa inskribatzeko erregistroa. Pertsonen jaiotza, heriotza, ezkontza, gaitasuna eta, orokorrean, egoera zibilaren aldaketak eta Erregistro Zibilaren Legean zehaztutako gainerakoak erregistratzen dira bertan, egitate horiek froga-balioa izan dezaten eta publikoak izan daitezen.

## Historia 
Erregistro Zibilaren aurrekari gisa aipa ditzakegun aztarna antzinenak erroldak egiten ziren kulturetan aurkitzen ditugu. Antzinako Erroman jada k.a. VI. mendean, errolda-datuak bildu zituzten Servio Tulio erregealdian. XIX. mendetik aurrera, Erregistro Zibila mundu osora hedatu zen, Estatuaren prozesu sekularizatzaile progresiboaren zati bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerd Müller

**Gerhard "Gerd" Müller**, ezagunagoa **Torpedo Müller** edota **Nazioaren Bonbaketaria** ezizenez (Nördlingen, Bavaria, 1945eko azaroaren 3a - Wolfratshausen, 2021eko abuztuaren 15a) alemaniar futbolaria izan zen. 1972ko Eurokopa eta 1974ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen Mendebaldeko Alemaniako selekzio boteretsuan jokatu zuen.

Mendebaldeko Alemaniako Selekzioan 68 gol sarturik, 405 Bundesligan eta 69 Taldeen arteko Europako Kopen txapelketan, goleatzaile nagusia izan zen. 1970ean, 38 gol eginik, Europako Urrezko Baloia irabazi zuen; 1970eko Munduko Kopan 10 gol lortuta, Urrezko Baloia bereganatu zuen. Gainera, 1972ko Eurokopan 4 gol sartu eta goleatzaile onena izan zen eta Bundesligan 7 aldiz goleatzaile onenaren titulua bereganatu zuen. Urte hartan, 85 gol egin zituen eta errekor hori ez zen 2012 arte gainditu, Lionel Messik 91 egin zituen arte.

1964tik 1979 arte FC Bayern München taldean 15 urtez jokatu zuen, guztira 453 partida eta 398 gol sarturik. 

Denera Alemaniako futbolaren historiako goleatzaile onenen artean jarria izan zen.

Alzheimerren gaixotasunak jota hil zen 75 urterekin.

## Iruditegia 

Irudi:Bundesarchiv B 145 Bild-F025342-0009, Bonn, Landesvertretung Bayern, Fußballmanschaft.jpg|Müller 1967an autografoak sinatzen.
Irudi:Gerd_Müller_c1973.jpg|1973an, Bayernen kamisetarekin.
Irudi:Finale_wereldkampioenschap_voetbal_1974_in_Munchen,_West_Duitsland_tegen_Nederla,_Bestanddeelnr_927-3080.jpg|1974an, Munduko Txapelketaren garaikurrarekin
Irudi:Gerd_Müller_2007.jpg|Müller 2007an.

## Kanpo estekak 
* Gerd Müller jokalariaren ibilbidearen bideoa ikusgai 
* "Gerd Müller Cruyfeen lekua hartzear egon zenekoa" (Berria).
Eztei-zerrenda

thumb|300px|**Eztei-zerrendako opariak** emateko topaketak edo «*bridal shower*» jaiak ohikoak dira Ipar Amerikan eta Australian. Irudian, horrelako topaketa azaltzen da (Chicago, 2006).

**Eztei-zerrenda** ezkongaiek ezteietara gonbidatuta dauden pertsonei bidaltzen dieten oparien zerrenda bat da, egin beharreko oparia aiseago erabaki eta errepikapenak ekiditeko osatzen dena. Gehienetan, etxeko altzari eta tresneriaz osatzen da zerrenda, ezkongaiek elkarbizitza egingo duten etxerako beharrezkoak. Askotan, zerrenda saltoki batean uzten da, gonbidatuak bertara joan eta egiteke geratzen diren oparietan bat aukera dezaten. Saltokientzat dakarren negozio-aukera dela eta, marketinaren helburu dira eztei-zerrenden antolaketa eta ezkongaiei deskontuak eta bestelako abantailak eskaini ohi zaizkie eztei-zerrendan saltoki jakin batean osatzearen truke. Ipar Amerikan eta Australian ohikoa da «*bridal shower*» edo opariak emateko jai edo topaketa bat egitea ezteien aurretik.

## Kanpo estekak
Hayal de Ponata

**Hayal de Ponata** Arabako Aiara, Bizkaiko Urduña eta Burgosko probintziako Lausa Harana udalerrien azpian dagoen kobazulo sistema bat da, Arabako handiena eta Iberiar Penintsulako handienetako bat. 1983an aurkitu zuen Arabako Espelelogia Taldeak, SI.44 izena duen atea. Korrontea ateratzen zen zulo bat ikertzeko asmoarekin ireki zen ate hau, Urduñako udalerrian. Gaur egun beste bi sarrera ditu: *Sima del Hayal de Ponata* (SI.57) eta *Sima del Barranco de Kobata* (SR.7).

## Esplorazioa 
Kobazuloa 1983an ikertu zen lehenengo aldiz. Urte horretako apirilean zuloa ireki eta hainbat leku ikertu ziren. Urtea bukatzerakoan 12.500 metroko ibilbidea kartografiatu zuten. 1984an kanpamentu bat ezarri zen barruan eta urte horretako urrian Grupo Espeleológico Edelweiss eta Bilboko GAES espelelogoekin batera 17.000 metroko kartografia egin zen. 1985an gorago zegoen "Secdtor aguas arriba" kobarekin batzea lortu zen, guztira 32.000 metroko ibilbidearekin. -300 metroko sakoneraraino heldu zen. Hurrengo urteetan hainbat galeria ikertu diren eta 40.000 metrotara heldu zen. 1989an beste irteera batzuk bilatzeari ekin zioten..

Kobazuloaren galeria gehienak ekialdetik mendebalderako norabidean daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kobazuloaren argazkiak
Villaluenga

**Villaluenga** izenarekin honako herriak existitzen dira:
* Villaluenga, Arabako Erriberagoitia udalerriko herria;
* Villaluenga, Burgosko probintziako Lausa Harana udalerriko herria;
* Villaluenga de la Sagra, Toledoko probintziako udalerria;
* Villaluenga de la Vega, Palentziako probintziako udalerria;
* Villaluenga del Rosario, Cádizko probintziako udalerria.
Haruki Murakami

japoniar idazle ospetsua da. Tokioko Waseda Unibertsitatean greziar tragedia ikasi ondoren, jazz klub baten zuzendaria izan zen eta gerora Princetonen lau urte irakasle eman zituen. 1995ean, Kobeko lurrikararen eta Tokioko metroko atentatuaren ondoren, Japoniara itzultzea erabaki zuen.

*Entzun haizearen kanta* lehen liburuaz (1979), *Gunzo* saria irabazi zuen. Beste liburu famatuak hauek dira: *Mekanismodun txoriaren kronikak*, *Mugaren hegoaldean, eguzkiaren mendebaldean*, *Lurrikararen ondoren*, *Sputnik-en maitaleak*, *Munduaren amaiera*, *1Q84* eta *Ezinezkoaren balada*.

*Kafka itsasertzean* liburuak ospe izugarria eman dio. Literaturako pertsona garrantzitsuenetakotzat hartzen da eta 2007an Liejako unibertsitateak (Valonia) *honoris causa* titulua eskaini zion.

## Lanak 
Eleberriak:

* 1979: *Entzun haizearen kanta* (風の歌を聴け) .
* 1980: *1973ko flipperra* (1973年のピンボール).
* 1982: *Basa ardi ehiza* (羊をめぐる冒険)
* 1985: *Munduaren amaiera* (世界の終わりとハードボイルド・ワンダーランド).
* 1987: *Tokyo Blues, Norwegian Wood* (ノルウェイの森).
* 1988: *Dantza, dantza, dantza* (ダンス・ダンス・ダンス).
* 1992: *Mugaren hegoaldean, eguzkiaren mendebaldean* (国境の南、太陽の西)
* 1992-1995: *Mekanismodun txoriaren kronikak* (ねじまき鳥クロニクル).
* 1999: *Sputnik-en maitaleak* (スプートニクの恋人)
* 2002: *Kafka itsasertzean* (海辺のカフカ).
* 2004: *Gauaren sakonean* (アフターダーク)
* 2009: *1Q84*
*2013: *Tazaki Tsukuru kolorgabea eta haren pelegrinazio urteak* (色彩を持たない多崎つくると、彼の巡礼の年)
*2017: *Komendadorearen hilketa* (騎士団長殺し)
*2020: *Singularrezko lehen pertsona* (一人称単数)
*2023: *Hiria eta haren zalantzazko hormak* (街とその不確かな壁)

### Euskaraz 
* 2009: *Gauaren sakonean* (Erein argitaletxea), Ibon Uribarri Zenekorta.
* 2019: *Samsa maiteminez* (Armiarma.eus), Ekaitz Sirvent Auzmendi.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Haruki Murakami
Lothar Matthäus

**Lothar Herbert Matthäus** (Erlangen, Bavaria, Alemania, 1961eko martxoaren 21a) alemaniar futbolari ohia da eta gaur egun entrenatzaile lanetan dabil.

Alemaniako Futbol Selekzioaren 1990ko Munduko Futbol Txapelketa eta Mendebaldeko Alemaniako Selekzioarekin 1980ko Eurokopa irabazi ditu. Horretaz gain, UEFA Kopa birritan 1990 eta 1996an Internazionale Football Club eta FC Bayern München taldeetan jokatuz irabazi du. Bestalde, zazpi Bundesliga, bi Alemaniako Kopa, Alemaniako Superkopa bat eta Italiako Superkopa bat ere lortu ditu.

Munduko Futbol Txapelketa gehienetan parte hartu duen jokalaria da: 1982, 1986, 1990, 1994 eta 1998an. Munduko Futbol Txapelketan partidu gehien jokatu dituen jokalaria ere bada (denera, 25), baita Alemaniako Selekzioarekin partidu gehien jokatu duen jokalaria ere (150 partidu eta 23 gol). 1990ean *Urteko alemaniar jokalaria* eta *Urteko europar jokalaria* sariak irabazi zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Lothar Matthäus.jpg|Jokalari garaian

Irudi:WorldCup1994BulgariaGermany.jpg|Matthäus 1990ko Munduko Futbol Txapelketan penaltia jaurtikitzen

## Kanpo estekak 
* Lothar Matthäus jokalariaren webgune ofiziala 
* Lothar Matthäusi buruzko bideoa ikusgai
Franz Beckenbauer

**Franz Anton Beckenbauer** ( ahoskatua; Munich, Bavaria, Alemania, 1945eko irailaren 11 – Salzburgo, 2024ko urtarrilaren 7a) alemaniar futbolaria izan zen. Ezizenez *Kaiser*, alemaniar futbolaren historiako jokalaririk onentzat hartu da.

1974ko Munduko Futbol Txapelketa eta 1974ko Eurokopa irabazi zituen Mendebaldeko Alemaniako Selekzioaren kapitaina izan zen eta 1990ko Munduko Futbol Txapelketa irabazi zuen alemaniar selekzioaren entrenatzailea ere bai. Gainera, FC Bayern München taldeko jokalaria zela, UEFAko Txapeldunen Liga bat, Kontinentearteko Kopa bat, Europako Errekopa bat, lau Bundesliga eta lau Alemaniako Kopa bereganatu zituen.

1972 eta 1976 urteetan, Urrezko Baloia saria irabazi zuen. 2004ean, IFFHS erakundeak argitaratutako Mendeko futbolari onenaren sailkapenean hirugarren postuan geratu zen.

Beckenbauer futbolari balioaniztuna izan zen, bereziki erdilari gisa: zelaiko hainbat kokapenetara moldatu zen eta *libero* postua garatu zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Franz Beckenbauer 22-6-74.png|Beckenbauer 1974an
Fitxategi:Beckenbauer shirt.jpg|Elastikoa
Fitxategi:Beckenbauer Close.jpg|2008an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Franz Beckenbauer jokalariari buruzko bideoa ikusgai
Son of Fury: The Story of Benjamin Blake

***Son of Fury: The Story of Benjamin Blake*** 1942an John Cromwell zuzendariak 20th Century Foxen eginiko abentura filma da, Tyrone Power eta Gene Tierney aktoreek antzeztua.

## Argumentua 
XIX. mendearen hasiera, Bristol, Ingalaterra. Benjamin Blake (Tyrone Power), Godfrey Blake jauntxoaren sasiko semea da. Aita hildakoan, osaba Arthurrek (George Sandersek) umea tutoretzan hartuko du, heredentziarako aukerarik balu, kontrolpean izateko. Etxeko tratua ezin eramanik Benjaminek, gazte bihurtzean, alde egingo du, inoiz oinordetza aldarrikatzeko itzuliko bada ere.

## Aktoreak 
* Tyrone Power : Benjamin Blake
* Gene Tierney : Eve
* George Sanders : Sir Arthur Blake
* Frances Farmer : Isabel Blake
* Elsa Lanchester : Bristol Isabel
* Kay Johnson : Helena Blake
* John Carradine : Caleb Green
* Harry Davenport : Amos Kidder
* Dudley Digges : Bartholomew Pratt
* Roddy McDowall : Benjamin Blake txikitan
* Halliwell Hobbes : Purdy
* Ray Mala : Marona

## Kanpo estekak 
*  Filma **IMDB** atarian
Oliver Kahn

**Oliver Rolf Kahn** (Karlsruhe, Baden-Württemberg, Alemania, 1969ko ekainaren 15a) alemaniar atezaina da.

## Kirol ibilbidea 
Bere jaioterriko Karlsruher SC taldean egin zuen debuta 1987an. Alexander Famullaren ordezkoa izan zen baina 1990an titularra bihurtu zuen Winfried Schäferrek. Bere eskutik Karlsruhek Bundesligaren goiko mailako postuak eskuratu zituen. Emaitzarik onena UEFA Kopan izan zuen, estraineko denboraldian, 1993-94ean final aurrekoetara iritsiz. Bereziki gogoangarria izan zen Valencia CF-ri sarturiko 7-0a.

Denboraldi bikaina egin zuela kontutan harturik FC Bayern Münchenek fitxatu zuen eta bere kirol ibilbideko aro onena hasi zen. Alemanian zortzi Bundesliga eta sei kopa irabazi zituen, Europan Txapeldunen Liga bat eta UEFA Kopa bat, eta honetaz gain Kontinente arteko Kopa ere irabazi zuen.

1994ean Alemaniako Selekzioarekin egin zuen debuta eta 1996an lorturiko Europako Futbol Txapelketa eta Munduko Futbol Txapelketako bigarren (2002) postua dira emaitza aipagarrienak.

## Palmaresa 
### FC Bayern Münchenekin 
**Alemanian:**
* Bundesliga (8): 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2006 eta 2008
* Alemaniako Kopa (6): 1998, 2000, 2003, 2005, 2006 eta 2008

**Nazioartean:**
* Kontinente arteko Futbol Kopa (1): 2001
* UEFAko Txapeldunen Liga (1): 2001
* UEFA Kopa (1): 1996

### Alemaniako Selekzioarekin 
* Munduko Futbol Txapelketa (0): bigarren 2002an eta hirugarren 2003an.
* Europako Futbol Txapelketa (1): 1996

## Kanpo estekak 
* Oliver Kahn atezainaren webgune ofiziala
SOS Deiak

**SOS Deiak** edozein motatako larrialdiei aurre egiteko Eusko Jaurlaritzaren Herrizaingo Sailaren erakundea da. Babes Zibileko Zuzendaritzaren eta SOS Deiak Koordinazio Operatiboaren fusioaz sortu zen 1993 urtean. Agentzia honen helburua Euskal Autonomia Erkidegoan gerta litekeen edozein eratako larrialdiri, bai izaera katastrofikoa edo zorigaitzekoa dutenei bai hain larriak ez diren beste hainbati, hauek atentzio koordinatu eta eginkorra behar badute gizartean kalterik eragin gabe eta oinarrizko zerbitzuak gainezka jarri gabe.

Lau zerbitzu nagusi ditu:
* Plangintza Zerbitzua
* Esku-hartze Zerbitzua
* Koordinaziorako Zerbitzua (SOS DEIAK)
* Prestakuntza eta Zabalkuntza Zerbitzua

Europar Batasunaren barnean dagoen larrialdiei aurre egiteko erakundea denez, bere larrialdietarako telefono zenbakia **112** da.

## Ikus, gainera 
* Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Saila

## Kanpo estekak 
* SOS Deiak - Webgune ofiziala
Izar iheslari

thumb|200px|Lau izar iheslariren irudiak.

**Izar iheslaria** (*runaway star* ingelesez) ezohiko abiadura bizian mugitzen den izarrari deritzo, betiere bere inguruko beste izarrekin alderatuz.

Bi arrazoiengatik sor daitezke izar iheslariak:
* Bi sistema bitarren hurbilketak, bi sistemen suntsiketa eta izar batzuen kanporaketa eragin dezake.
* Izar sistema bateko supernoba baten leherketak, gainerako osagaiak jaurtiarazi ditzake.

AE Aurigae, 53 Arietis eta μ Columbae izarrak dira honen adibide. Izar bakoitza besteekiko 100 km/s-ko abiadura baino gehiagora mugitzen da. Izar hauen jatorrizko puntuari dagokionean, Oriongo Nebulosatik hurbil dago, duela bi milioi urte gertatu omen zen leherketa batean. Sh 2-276 nebulosa, izar horiek jaurti zituen supernobaren hondarra dela uste da.

## Kanpo estekak
Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Herri Administrazio Saila

**Eusko Jaurlaritzaren Justizia eta Herri Administrazio Saila** (gaztelaniaz ere *Departamento de Justicia y Administración Pública*), Euskal Autonomia Erkidegoko justiziaz eta autonomia erkidegoko administrazio orokorraz arduratzen den Eusko Jaurlaritzaren saila da. 1936 urtean sortu zen eta 1980 urtean berrezarri zuten demokraziarekin batera.

Egungo Justizia eta Herri Administrazio Sailburua Josu Erkoreka jeltzalea da. Normalean, sail honetako sailburua, Jaurlaritzako bozeramaile izan ohi da.

## Antolaketa 
* **Justizia eta Herri Administrazio Sailburutza**
** Justizia eta Herri Administrazio Sailburuaren Kabinetea
** Komunikazio Zuzendaritza
** Zerbitzu Zuzendaritza
* **Justizia Sailburuordetza**
** Justizia Administrazioa Eraberritzeko Zuzendaritza
** Bulego Judizial eta Fiskalaren Zuzendaritza
** Justizia Zuzendaritza
** Giza Eskubideen Zuzendaritza
** Terrorismoaren Biktimei Laguntzeko Zuzendaritza
** Baliabide Orokorren Zuzendaritza
* **Funtzio Publikoaren Sailburuordetza**
** Funtzio Publikoaren Zuzendaritza
** Lan Harremanen Zuzendaritza
** Berrikuntzaren eta Administrazio Elektronikoaren Zuzendaritza
** Herritarrei Arreta Emateko Zuzendaritza
* **Araubide Juridikoaren Sailburuordetza**
** Lege Garapen eta Arau Kontrolerako Zuzendaritza
** Auzibide Zuzendaritza
** Administrazio Erregistroen eta Toki Araubidearen Zuzendaritza
* **Koordinaziorako Idazkaritza Nagusia**
** Autonomia Garapenerako Zuzendaritza
** Jaurlaritzaren Idazkaritzako eta Legebiltzarrarekiko Harremanetarako Zuzendaritza

### Atxikitutako organoak 
* Auzitegiko Medikuntzako Euskal Erakundea
* Justizia Administrazioaren Euskal Behatokia
* Funtzio Publikoaren Euskal Kontseilua
* Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea

## Sailburuak 
* 1936-1960: Jesus Maria Leizaola
* 1978-1980: Jose Antonio Agiriano
:*Demokraziaren berrezarpena*
* 1980-1982: Carmelo Renobale
* 1984-1985: Juan Porres
* 1985-1991: Juan Ramon Gebera
* 1991: Javier Caño
* 1991-1995: Jose Ramon Rekalde
* 1995-1997: Ramon Jauregi
* 1997-1998: Francisco Egea
* 1998-2001: Sabin Intxaurraga
* 2001-2009: Joseba Azkarraga
* 2009-2012: Idoia Mendia
* 2012tik: Josu Erkoreka

## Kanpo estekak 
*   Justizia eta Herri Administrazio Sailaren webgune ofiziala
*   Kzgunearen webgunea
Kizkitza (argipena)

**Kizkitza** izenak adiera hauek ditu:

* Kizkitza mendia, Ezkio-Itsasoko mendi bat;
* Kizkitzako Ama Birjinaren baseliza, Kizkitza mendiaren tontorrean dagoen baseliza;
* Kizkitza eguna, Itsaso auzoko jaietan Kizkitzako baselizara igoz ospatua;
* Kizkitza, euskal izena, emakumezkoena;
* Engrazio Arantzadi, ezizenez *Kizkitza*, euskal idazlea;
* *Kizkitzako Ama*, Donostiako arrantzontzi bat.
Daniar Inperio Koloniala

Danimarkak XVIII. mendean Estonian jabegoak bereganatu zituenetik aurrera beste hainbat jabego izan ditu. Norvegiarekin elkartu eta Danimarka eta Norvegiako Erresuma osatu zuen, honek antzinako jabegoak ere bazituen: Groenlandia, Faroe uharteak, Orkada uharteak, Shetland uharteak eta Islandia.

## Menpean izandako lurraldeak 
* Groenlandia
* Faroe uharteak
* Islandia
* Daniar Estonia
* Daniar India
* Daniar Mendebaldeko Indiak
* Daniar Urrezko Kosta

## Kanpo estekak 
* Daniar inperioak izandako posesioen zerrenda
Suediar Inperioa

**Suediar Inperioa** XVIII. mendeko europar potentzia handienetakoa izan zen. Gaur egungo historiografian *stormaktstiden* (suedieraz "Nagusitasunaren Aroa" edo "Boterearen Aroa") izenez da ezaguna.

## Menpean izandako lurraldeak 
Suediar Inperioak 1611 eta 1718 urteen artean mendean izandako lurraldeen zerrenda:

* Suediar Urrezko Kosta (Apollonia · Fort Christiansborg · Fort Batenstein · Fort Witsen · Carolusborg)
* Guadalupe
* Saint-Barthélemy
* Suedia Berria
* Tobago

## Ikus gainera 
* Iparraldeko Gerra Handia

## Kanpo estekak 
* Suediar Inperioaren hedapenaren mapa ikusgai 
* Suediar Inperioari buruzko bideoa
2010eko ekainaren 29ko greba orokorra

**2010eko ekainaren 29ko greba orokorra** Hego Euskal Herrian hainbat sindikatuk deitutako greba izan zen, Espainiako Gobernuak ezarritako Lan Erreforma berriaren aurka deitutakoa. Deialdia ELA, LAB, ESK, EILAS, EHNE eta Hiruk egin zuten Bilbon antolatutako nazio manifestaldi baten bukaerako ekitaldian. Ondoren, Euskadiko CCOOk egun bererako greba orokorra deitu zuen Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, euren deialdia "autonomoa" zela azpimarratuz eta euskal gehiengo sindikala CCOOk UGTrekin batera Espainia mailan Lan Erreformaren aurka irailaren 29rako deitutako grebarekin bat egin zezala eskatuz. Horiez gain, beste sindikatu txikiago batzuek ere bat egin zuten grebarekin, hala nola, LSBk (EAEn), CGT-LKNk edota CNTk.

Sindikatuez gain, beste eragile batzuek ere grebarekin bat egin zuten. Alderdi politikoen artean, Ezker Abertzaleak, EAk, Aralarrek eta Alternatibak batera egin zuten bat deialdiarekin, baita Ezker Batuak ere, besteak beste.

## Eragina 
### Gipuzkoa 
Gipuzkoan Ertzaintzak pertsona bat inputatu zuen Bergara eta beste hiru Arrasaten. Donostiak bi pertsonek kalea mozteagatik inputatuak izan ziren. Bilbobus eta Bizkaibusek bere zerbitzuen eten zituen goizeko 6:30etatik aurrera. Industria handi gehienek itxi zuten eta eraikuntzak ere oso nabarmen ikusi zen greba. Industrialguneetan sarreretan eta Iruñeko sarreran estatuko segurtasun indarrek piketeak kontrolatu zituzten lekuz kanpoko gauzarik gerta ez zedin. Nafarroako Gobernuko langileek gutxieneko zerbitzuetan lan egiten zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Grebaren jarraipenerako webgunea
*  Grebari buruzko LABen webgunea
Krema katalan

**Krema katalana** edo **kataluniar krema** () Kataluniako gastronomian ohikoa den postrea da. Arrautzaren zuringoz eginiko oinarria duen pastel-krema da, gainazala azukre urtuz eginiko karameluaz estalita duelarik. Urtaro osoan jan liteke, baina usadioz Aitaren Eguna den martxoaren 19an jan ohi da, hau Huguet izenaren eguna da, hortik Iñigin krema deituraren zergatia. Orain dela gutxi arte, jai egunetako berezko postrea zen.

## Ikus gainera 
* Goxua
* Pastel-krema
* *Crème brûlée*

## Kanpo estekak 
* Kataluniar krema egiteko errezeta
Asterix eta Obelixen urtebetetzea. Urrezko liburua

***Asterix eta Obelixen urtebetetzea: Urrezko liburua*** () Asterix eta Obelixen 50. urteurrena ospatzeko 2009an kaleratutako komikia da. Betiko istorioez gain, abentura eta istorio berriekin datoz galiarrak.

## Argumentua 
Istorio hau Asterix eta Obelixen urtebetetze egunari buruz aritzen da. Bikotea basoan basurdeak ehizatzen dagoela, herrikideek jaki ezberdinak prestatzen dituzte eta hainbat arropa sortzeko proposamenak aurkezten dituzte, euren urtebetetzea ospatzeko. Era berean, Kokelusek Asterix eta Obelixek bisitatuko leku guztiei buruzko gidaliburua idazten du (Helvetia, Britainia Handia, Egipto, Hispania...).

Asuranzeturixek "bidaiak oso ondo daude, baina musikarik gabe ez da ezer" esaten du, bere proposamenak erakusten dituen bitartean.
Gosaltzen zeudela, herrixkako emakumeek Asterix eta Obelixentzako emakume ideala bilatu zituzten. Hala ere, bi heroiek ezkongabe hobeto biziko liratekeela ondorioztatu zuten azkenean. Triangelus izeneko arkitektoak haien omenezko parke bat egin nahi zuen. Ur-jauzietatik menhirrez erortzeko atrakzioak, pentsarazteko jolasak, kirolak praktikatzeko guneak, eta abar izango lituzke eta parke guztiek bezala, leku guztietako jendea joango zatekeen.

Eleonadarusek, berriz, galiarren herrian gertatzen ziren abenturei buruzko antzerki bat antolatu nahi zuen, horretarako eszena ugari errepikatu behar baziren ere.

Galiarrak prestakuntzetan murgilduta zeuden bitartean, bere etsairik nagusienak, Julio Zesarrek, Asterixi eta Obelixi opari bat egitea erabaki zuen. Erabaki hori bi arrazoiengatik hartu zuen; alde batetik bere emaztea, Egiptoko Kleopatra erregina, oso haserre zegoelako eta, beste aldetik, istorio honetan etsaien kontua beste albo batera utzi behar zuelako.

Horrela, Asterix, Obelix eta Idefix txakur txikia eroen herrixkara heldu zirenean, guztia prest zegoen ospakizunei ekiteko.

## Kanpo estekak
Bulgariaren banaketa administratiboa

**Bulgariaren banaketa administratiboa** 28 probintziaz (bulgarieraz: singularrean област, *oblast*; pluralean области, *oblasti*) osaturik dago. Probintzia guztiek hiriburuaren izena hartzen dute. Probintzia horiek udalerritan banatzen dira (bulgarieraz: община, *obshtina*).

## Probintziak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bulgariaren azpibanaketak countrystudies.us webgunean
Ostaxkov

**Ostaxkov** (errusieraz *Осташков*) mendebaldeko Errusian dagoen Tver oblasteko hiria da. Ostaxkoveko raioneko zentro administratiboa da. Seliger aintziraren bazterrean dago, Tver hiritik 172 km mendebaldera. 2010ean 18.088 biztanle zituen.

## Hiri senidetuak 
Ostaxkov ondorengo hiriarekin senidetuta dago:
* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Katingo sarraskia

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea Ostashkovadm.ru
Das weiße Band

***Das weiße Band*** () 2009an Michael Haneke austriar zuzendariak idatzi eta zuzenduriko filma da. Drama generoan kokatzen da.

2009ko Canneseko Zinemaldian estreinatu eta bertako Urrezko Palma saria irabazi zuen, gainera 2010eko Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Urrezko Globo Saria irabazi zuen. Bestalde Ingelesezkoa ez den filma onenaren Oscar Sarirako ere izendatua egon zen, nahiz eta azkenik El secreto de sus ojos argentinar filma garaile atera. *Zinta Zuria* filmak kritika onak jaso eta beste hainbat sari ere irabazi ditu.

## Sinopsia 
Filma honetan 1913an Alemania iparraldeko bizimodu lasaiko herri protestante batean gertatzen diren azalpenik gabeko gertakariak agertzen dira. Norbaitek ipinitako kable batek herriko medikuari ikaragarrizko erorketa eragiten dio, aletegiak su hartzen du, norbait bortizki torturatua agertzen da... Nor dago guzti honen atzean? Maisuaren ardurapean dauden eskola eta elizako abesbatzako haur eta nerabeak, euren familiak, baroia, administratzailea, medikua, emagina eta herriko nekazariak jada Lehen Mundu Gerra atarian sortzeke dagoen faxismoaren jatorrian arakatzen duen istorioa osatzen dute.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Zinta Zuriaren webgune ofiziala 
* Zinta Zuriaren IMDBko fitxa ikusgai
Pripiat

**Pripiat** (ukraineraz: Прип’ять,  ahoskatua; bielorrusieraz: Прыпяць, Prypiać,  ahoskatua; polonieraz: *Prypeć*,  ahoskatua; errusieraz: Припять, ) Ukrainako iparraldeko hiri bat da, Kiev-eko oblastekoa, Kiev hiritik 100&nbsp;km ingurura. Bielorrusiako mugaren ondoan dago. Pripiat ibaiak hiria zeharkatzen du.

1986. urteko apirilaren 26an Txernobylgo hondamendia gertatu zenean, hiriak erradiazioaren ondorio latzak jasan zituen eta hustu egin behar izan zuten. Istriputik hiru egunera hustu zuten hiri guztia, egun bitan: biztanleek beste norabait joan behar izan zuten inguruko hirietara, eta animalia guztiak hil egin zituzten. Beraz, gaur egun ia erabat hutsik dagoen hiria da.

Izan ere, 1986ko maiatzaren 2an 30&nbsp;km-ko eremuan inor ez geratzeko agindu zuenetik eta harresia eraiki zutenetik, hirira eta ingurura sartzea debekatuta dago, ez bada baimen eta helburu bereziren batekin.

## Historia 
Pripiat hiria 1970. urteko otsailaren 4an sortu zuten Txernobylgo Zentral Nuklearreko langileek eta euren familiek bizilekutzat izan zezaten. Hiria gune estrategikoan zegoen, klima egokia zen (nahikoa epela), lurra ere oso emankorra zen, eta garraioz oso ondo lotuta zegoenez, hiriak garapen handia izan zuen, eta hamasei urtean 40.000 biztanle izatera iritsi zen.

Gainera, hiriaren diseinu modernoak edertasuna ematen zion: hiriko sarrera, Energetik Kultura Gunea, Administrazioaren eraikina, Pripiat Kafea eta hiriaren erdigunea ikusgarrienetarikoak ziren. Gainera, hirian edonor sar zitekeen.

Hiriko biztanle gehienak gazteak zirenez (batezbeste, 30 urtekoak), hazkunde oso handia aurreikusita zeukaten Pripiaterako. Nagusientzako zerbitzuez gain (kultura zentroa, liburutegia, zinema, hotela, arte-eskola, medikuntzako zentroak, eskolak, jantokiak, kafetegiak, dendak eta abar), umeentzako ere prestatzen zeuden: haurtzaindegiak, haur-eskolak, kiroldegiak, parkeak eta abar. Agintariek, Pripiat Ukrainako hiririk ederrena eta erosoena egitea zuten helburu, horretara bideratutako hainbat proiektu abiatuz: *Etorkizuneko hiria* zela zioten.

Hondamendiaren ostean, beraz, hiria bertan behera utzita geratu da, zegoen zegoenetan: Sobietar Batasuneko eta Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistaren ikurrak daude, besteak beste.

## Kanpo estekak 
* Lehengo biztanleek egindako webgunea
Olarizu

thumb|250px|Olarizuko muinoaren ikuspegi artistikoa
thumb|250px|eskuinera|Olarizu elurpean.

**Olarizu** Gasteizko hegoaldean kokaturik dagoen landa-eremu bat da, Adurtza auzoaren hegoaldean. Antzina herrixka bat zen, baina gaur egun ez da inor bizi.

XIX. mendeaz geroztik, erromeria bat ospatzen da Olarizuko Andre Mariaren ohorez irailaren 8aren ondorengo astelehenean.

Olarizuko parkea eta izen bereko mendia Gasteizko Eraztun Berdearen barnean daude. Olarizun bertan, Ingurugiro Gaietarako Ikastegia kokaturik dago.

## Historia 
1025. urtean datatuta dagoen Donemiliagako goldean dokumentatuta dago ***Hollarruizu*** izeneko herria. 

XIV. mendean biztanlerik gabe geratu zen. 

XIX. mendean, berriz, "Olharizu" izena azaltzen da erregistroetan. Herrixka desagertu bazen ere, Olarizuko Andre Mariaren elizak gehiago iraun zuen zutik, XX. mendearen hasiera arte.

## Ikus, gainera 
* Gasteizko Eraztun Berdea
* Olarizuko parkea
* Olarizu mendia (Kutzemendi)

## Kanpo estekak
Berezina

**Berezina** (bielorrusieraz: Бярэзіна, *Biarezina*; errusieraz: Березина, *Berezina*) Bielorrusiako ibaia da, Dnieperren adarra. 587&nbsp;km luze da eta bere arroak 24.500&nbsp;km² ditu. Berezinaren harana oso zingiratsua da. Ubide baten bitartez
Mendebaldeko Dvinarekin loturik dago.

1812ko azaroan, Borisovetik hurbil, Berezinako gudua gertatu zen, Frantziako eta Errusiako armaden artean. Bertan Errusiatik erretiratzen ari zen Napoleonen armadak hil-zauritu asko izan zituen (36.000 inguru).

## Kanpo estekak
Italiar Inperioa

**Italiar Inperio Koloniala** (italieraz *Impero Coloniale Italiano*) edota **Italiar Inperioa** izendapena 1936ko Etiopiako konkista ondoren erabiltzen hasi zen. Izendapen horrek Italia faxistak Afrika eta Egeo itsasoan zituen jabegoak izandatzeko erabiltzen zen. Beste europar potentzia batzuk ez bezala, Italiak inoiz ez zuen Asia edo Amerikan jabego kolonialik eduki (Txinako Tianjin hiriaren kontzesioa salbuespena izan zen). Inperioak bere hedapen handiena 1940 urteko lehenbiziko hilabeteetan izan zuen.

## Menpean izandako lurraldeak 
* Hego-ekialdeko Frantzia
* Monako
* Korsika
* Albaniako Protektoratua
* Italiar Egeo Uharteak
* Kroaziako Estatu Independentea
* Dalmaziako gobernazioa
* Grezia okupatua
* Ljubljanako probintzia
* Montenegroko Estatu Independentea
* Ekialdeko Afrika Italiarra
** Italiar Eritrea
** Italiar Somalia
** Italiar Etiopia
* Iparraldeko Afrika Italiarra
** Italiar Libia
* Tientsingo kontzesio-eremua

## Ikus gainera 
* Italia Handia
* Italiako historia

## Kanpo estekak
Arrapitz

**Arrapitz** azken 20 urteotan Ipar Euskal Herriko laborariek sortutako egitura batzuek osatzen duten federazioa da; "nekazaritza-eremurako garapen berri baten aldeko federazioa" da bere buruari ematen dion definizioa.

## Ezaugarriak 
Egitura bakoitzak izan litzakeen arazoei hobeto aurre egiteko, zazpi elkartek federazioa sortu zuten 1991n. 2010ean 13 dira egitura kideak eta horien bidez 800 bat etxalde lotzen ditu. Kide bakoitzak Administrazio Kontseiluan ordezkaritza du.

Lurralde-sare bat osatzeak eta elkarrekin hausnarketak eta planifikazioak egiteak izugarrizko indarra eman diote federazio honi. Hauexek dira bere egiteko nagusiak:
# Norbanakoaren autonomia erraztea.
# Etxalde berriak eratzen laguntzea.
# Laborantza iraunkorra garatzeko laguntza teknikoa eskaintzea.
# Ekoizpen-aniztasuna eta beraien balioa handituko duten ekimen kolektiboak indartzea.
# Laborantza iraunkorretik ateratako Euskal Herriko ekoizpenak merkaturatzen laguntzea.
# Sarea suspertu eta bultzatzea.
# Federazioaren ekimen, proiektu eta egituren berri ematea.

Egoitza Donapaleuko Lapitz Hotza karrikako 32 zenbakian du ; egoitza federazioko zenbait kiderekin konpartitzen du: BLE, GFAM-Lurra, AFOG-Euskal Herria, Idoki, Artzain ibilkorren elkartea, Saltze kooperatiba eta Lur Hats.

Aussau-Irati gaztaren eta Irulegiko Arnoaren AOC edo Jatorri izendapen kontrolatuak kudeatzen dituzten elkarteekin elkarlan estua garatzen du. Denbora osoan ari den langile bat du federazioak eta kide guztiek dituztenak 11 dira. *Arrapitz lerroz lerro* izeneko agerkaria argitaratzen du.

## Kideak 
2010ean kide diren 13 elkarteak hauexek dira:
# GFA Mutuel Lurra: lurrak erosten laguntzen du. Donapaleu.
# AFOG-Euskal Herria: *Association pour la Formation à la Gestion*, heziketa lantzen du. Donapaleu.
# ''Coopérative d'affinage du Pays Basque*: gazten heltze prozesua lantzen duen kooperatiba. Uharte Garazi.
# "Etxe Gazna" *Coopérative d'affinage de Soule*: berdin, Zuberoarako. Zalgize.
# Idoki: etxeko kalitatezko ekoizpen-egileen elkartea. Donapaleu.
# *Association des bergers transhumants*: "Artzain ibilkorren elkartea". Donapaleu.
# Sagartzea: sagardoa egiteko sagar-ekoizleen elkartea. Donaixti.
# Biharko Lurraren Elkartea: nekazaritza ekologikoa bultzatzeko. Donapaleu.
# Eztigar: sagardoa merkaturatzeko kooperatiba. Donaixti.
# Ezpeletako piperraren Jatorri izendapen babestuaren sindikatua. Ezpeleta.
# Saltze kooperatiba: "Idoki" ekoizpenak batez ere Euskal Herritik kanpora merkaturatzen laguntzen du. Donapaleu.
# Lur Hats: etxalde berriak sortu nahi dituzten gazteak biltzen ditu. Donapaleu.
# *Accueil paysan Pays Basque et Béarn'': landa-turismoa jorratzen du. 22 kideetatik 15 Euskal Herrikoak dira, besteak Bearnokoak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Biharko Lurraren Elkartea
* EHLG

## Kanpo estekak 
*  Arrapitz Hemenen webgunean. Euskaraz nabiga daiteke baina testuak frantsesez daude.
*   Arrapitz Iholdi-Oztibarreko Herri Elkargoaren webgunean.
*  Erreferentzia laburra Argian.
*  Udalbiltzarekiko itunaren berri.
*  Mahaingurua Euskal Herriko Foro Sozialaren webgunean.
Estitxu (emakume izena)

**Estitxu** euskal pertsona izen bat da, emakume izena, Estibalitz izenaren txikigarria. Estibalizko Andre Mariaren santutegian du jatorria. Izen hau Estibaliz Robles-Arangiz Bernaola euskal abeslariak bihurtu zuen ezagun.

* Izenburuan *Estitxu* izena daukaten artikulu guztiak, Euskal Wikipedian.
* Izenburuan *Estibalitz* izena daukaten artikulu guztiak, Euskal Wikipedian.
* Izenburuan *Estibaliz* (*Estibalitz* euskal izenaren gaztelaniazko forma) izena daukaten artikulu guztiak, Euskal Wikipedian.

## Erreferentziak
Ned Kelly

**Edward Kelly**, askoz ere ezagunagoa **Ned Kelly** ezizenaz (1854/1855ko ekaina, Beveridge, Victoria, Australia &ndash; 1880ko azaroaren 11, Melbourne, Victoria, Australia), Australiako bidelapur ospetsuena izan zen; halere, australiar askoren ustez, britainiar aginte kolonialari aurre egin zion herri heroia izan zen.

## Biografia 
Guraso irlandarren semea izan zen: aita John "Red" Kelly zen eta ama Ellen Quinn. Australiako Victoria estatuko Beveridge udalerrian jaio zen. Oso gaztea zelarik etxean gertatutako arazo baten ondorioz, bertako poliziarekin liskarra izan zuen. Polizia haren bila joan eta hiru agente hilda suertatu ostean, Ned Kelly eta koadrila legegabe bilakatzea erabaki zuten. Azkenik, Glenrowan udalerrian haien eta poliziaren arteko azken borroka jazo zen; bertan, Kellyk metal plakez eginiko kaskoa eta armadura jantzi zituen. Ondoren, atxilotu eta epaitu zuten. 1880ko azaroaren 11n Melbourne Gaol espetxean urkatu zuten. Garai hartako *The Age* eta *The Herald* egunkarien arabera, haren azken hitzak hauek izan omen ziren: "'Bizia honelakoa da'". Haren ausardiak eta ospeak australiar historiako kultura ikonoa bilakatu dute, bereziki folklore, literatura eta zineman.

## Zinema 
* *Ned Kelly* (1970), bertan Mick Jagger abeslariak antzeztu zuen.
* *Ned Kelly* (2003), bertan Heath Ledger aktoreak antzeztu zuen.

## Kanpo loturak 
* Ned Kelly's Word. Ned Kellyren mundua 
* Ned Kellyri buruzko webgunea 
* Ned Kelly filmaren aurreikuspen edo trailerra ikusgai
Götterdämmerungen diskografia

Honako hau da **Götterdämmerungen diskografia**:

## Diskografia 
* Erregistro guztiak grabazio osoenak dira, CDan editatuak eta alemanez kantatuak daude.
* DVDan eta Blu rayean editatutako erregistroak edo beste hizkuntza batean kantatuak zehazki adierazten dira.
* Zerrenda honetan ez dira binilozko dizkan, kasetean edo bideoan eginiko grabazioak kontutan hartzen.

* Ingelesez kantatua (50)

## Kanpo estekak
Coca de Sant Joan

thumb|Sant Joaneko Coca.

**Coca de Sant Joan** (euskaraz *Sant Joan Coca*) Kataluniako jaietako *coca* ospetsuenetakoa da. Ekainaren 23 eta 24aren arteko Donibane edo San Joan gaua ospatzeko jan ohi da, Katalunian honi *revetlla de Sant Joan* (euskaraz *Donibaneko festa*) deitzen zaio.

## Motak 
Donibane edo San Joan coca mota ugari daude, adibidez, fruituak baino lehenago arrautza zuringoz nahastutako mazapana duen gainazal fin batez osatutakoa ere badago. Beste mota batzuk pastel-krema edo katalan krema dute. Pinazi, almedra, jogurta, eta abar dutenak ere badaude.

Alacantí eskualdean izen berdineko coca bat badago, baina barazkiak eta atuna duen coca mota bat da.

## Ikus gainera 
* Coca
* Tortel

## Kanpo estekak 
* Donibane edo San Joan coca bat egiteko errezeta ikusgai
Götterdämmerung

***Götterdämmerung*** () Richard Wagnerrek idatzitako Nibelungoen eraztuna opera saileko laugarren eta azken opera da. 1876an ospatu zen Bayreutheko lehen jaialdian estreinatu zen, zikloaren lehen ekoizpen osoaren zati bezala. Aktore-abeslariak honako hauek izan ziren: Georg Unger (Sigfrido), Eugen Gura (Gunther), Gustav Siehr (Hagen), Amalie Materna (Brunilda) eta Luise Jaide (Gutruna).

Espainian 1901eko azaroak 16an estreinatu zen Bartzelonako El Liceun.

## Istorioa 
Nibelungoen eraztuna tetralogiako azken lana, Jainkoen Gainbeherak nibelungo arrazakoa zen Alberich nanoak Rini lapurtutako urrez eginiko eraztun madarikatuak Sigfrido nola hiltzen duen kontatzen du, baita Valhallaren suntsipena ere, Odin edo Wotan bizi zen jainkoen egoitza.

### Hitzaurrea 
Hiru nornek Jatorrizko Legearen euren sokan ehuntzen dute; bertan nornek etorkizuna irakur dezakete, eta, beldurtuta, Sigfridoren heriotza iragartzen dute eta... soka hautsi egiten zaie. Mutu geratzen dira.

### Lehen ekitaldia 
Sigfridok Brunilda valkiriari agur esaten dio, esnatu eta bere emazte bihurtu duena.

### Bigarren ekitaldia 
Rinen alabak Sigfrido liluratzen saiatzen dira, honek nibelungoen eraztunaren eran landutako urrea itzul diezaien (Rinen urrea operaren lehen zatian lapurtua). Sigfridok urre hori ez itzultzea erabakitzen duenez, Rinen alabek itzuli ezean bere gainera Alberichek Rinen urrean jaurtitako madarikazioa eroriko dela esaten diote, era berean altxorra Odin jainkoak lapurtzen dionean.

Sigfridok, hil zorian, ia ez du bere Brunilda maitearen begietan azken aldiz pentsatzeko aukerarik hil aurretik.

### Hirugarren ekitaldia 
Brunildak su bat sortzea eta horren gainean Sigfridoren gorpua jartzea agintzen du. Berak, Sigfridoren emazte bezala egin zituen ekintza eta hilketengatik, herentzia bere egiten du, hau da, eraztuna, eta Rinen alabei bere gorpua bere senarrarenaren ondoan sutan erretzen den bitartean, altxorra, eraztuna berreskuratu ahal izango dutela esaten die, eta Alberichen madarikazioa arima-argiarekin purutuko dela. Brunilda eta Sigfrido erretzen ari diren aldi berean, urrunean jainkoen egoitza den Valhalla ere erretzen ari da.

## Diskografia 
*Jainkoen Gainbeheraren diskografia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Jainkoen Gainbehera"ren libretoa
* Libretoa
Desna (ibaia)

**Desna** (; ) Errusia eta Ukrainako ibaia da, Dnieperren ezkerraldeko adarra. 1.130 kmko luzera eta 88.900&nbsp;km²ko arroa ditu.

## Geografia 
Errusiako Smolensk eta Briansk oblastak eta Ukrainako Txernihiv eta Sumyko oblastak zeharkatu ondoren, Kievetik hurbil, Dnieper ibaira isurtzen da. 1.130 kmko luzera du, eta 535 kilometroz nabigagarria da (Novhorod-Siverskitik aurrera).

Ibaiadar nagusiak Bolva, Seim, Oster, Sudost eta Snov dira. Ibai bazterreko hiri garrantzitsuenak, berriz, Errusiako Jelnia, Jukovka, Briansk, Desnogorsk, Trubtxevsk eta Ukrainako Novhorod-Siverski, Txernihiv eta Oster dira.

## Hidrometria 
Desnaren emaria 1884-1995 bitartean neurtua izan da Txernihiven (ahoa baino 120&nbsp;km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 81.400&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;91,6. Urteko batezbesteko emaria 321 m³/s da; emari handiena apirilean du (1.106 m³/s), elurra urtzen delarik, eta txikienak irail (144 m³/s) eta otsailean (153 m³/s). Abendu hasieratik apiril hasiera arte izozturik egoten da.

**Desnaren batezbesteko emariak (m³/s), Txernihiven neurtuak**Datuak: 1884 eta 1995 artean****

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 158 
  bar:Fév from:0 till: 153 
  bar:Mar from:0 till: 276 
  bar:Avr from:0 till: 1106 
  bar:Mai from:0 till: 869 
  bar:Jun from:0 till: 281 
  bar:Jul from:0 till: 185 
  bar:Aoû from:0 till: 160 
  bar:Sep from:0 till: 144 
  bar:Oct from:0 till: 156 
  bar:Nov from:0 till: 193 
  bar:Déc from:0 till: 172 
  
PlotData=
  bar:Jan at: 158 fontsize:S text: 158 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 153 fontsize:S text: 153 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 276 fontsize:S text: 276 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 1106 fontsize:S text: 1106 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 869 fontsize:S text: 869 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 281 fontsize:S text: 281 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 185 fontsize:S text: 185 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 160 fontsize:S text: 160 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 144 fontsize:S text: 144 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 156 fontsize:S text: 156 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 193 fontsize:S text: 193 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 172 fontsize:S text: 172 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorginkeria Larraun haranean

1575an Espainiar Gorteko begirale batek Larraun haranean ikerketak egin zituen. Horietan zehar 44 pertsona sorgin zirelako zantzua hartu zuen, haietako asko haurrak zirela.

Egindako lehenbiziko ikerketetako bat Uli mendilerroko leizea ikuskatzea izan zen. Han, betiere ikertzailearen ustez, sorgin bilerak edo akelarreak egiten omen ziren. Edonola ere, ikerketa eta inkestaren emaitza hutsala izan zen, edo behintzat hala uste izan zuen aipatutako ikertzaileak. Halere, salatuen deklarazioen testigantzak idatziz jaso zituen.

1596an, haran horretako 14 pertsona preso hartu eta Logroñora eraman zituzten, eta han presoek damua adierazi zuten. 1610 edota 1611an Lezaeta herriko 32 pertsonari deklaratzera hots egin zieten, eta haietatik 15ek herri hartan akelarrea egiten zela onartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ministro

**Ministroa** estatu edo eskualde bateko gobernuan postu publiko nabarmena duen politikaria da. Ministroak ministro kontseiluko kide izan ohi dira, eta gehienetan ministerio baten buru dira. Ministerio baten buru ez den ministroari paper zorrorik gabeko ministro deritzo. Ministroen buru izaten da gobernuburua (estatu batzuetan, lehen ministroa; beste batzuetan, presidentea).

Estatu eta lurralde batzuetan —hala nola Hong Kongen, Filipinetan, Erresuma Batuan eta Ameriketako Estatu Batuetan—, kargudun horri, ministro ez baizik idazkari deitzen diote.

Diplomazian, bigarren mailako diplomatikoak —ordezkaritza diplomatikoetako buruak— izendatzeko erabiltzen da *ministro* hitza.

## Ministro mota ohikoenak 
* Lehen ministroa
* Barne Arazoetako ministroa
* Ingurumeneko ministroa
* Enpleguko ministroa
* Osasuneko ministroa
* Justiziako ministroa
* Defentsako ministroa
* Hezkuntzako ministroa
* Kulturako ministroa
* Finantzetako ministroa
* Atzerri Arazoetako ministroa
* Nekazaritzako ministroa
* Garraioetako ministroa
* Turismoko ministroa
* Industriako ministroa

## Kanpo estekak
Isle

**Isle** ibaia () Frantziako hego-mendebaldean kokatuta dago, Akitaniako eskualdean zehazki.

Dordoina ibaiaren adarra da.

## Ibilbidea 
Limousingo mendietan sortzen da, Janailhac herrian, 375 metroko altueran. Hortik aurrera 3 departamendu eta 66 udalerri zeharkatzen ditu, hauek izanda nagusiak: Le Chalard (Vienne Garaia), Jumilhac-le-Grand, Périgueux, Saint-Astier, Neuvic-sur-l'Isle, Mussidan eta Montpon-Ménestérol (Dordoina) eta Guîtres, Saint-Denis-de-Pile, Savignac-de-l'Isle, Coutras eta Libourne (Gironda). Azken udalerri horretan Dordoina ibaiarekin bat egiten du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Konfeti

thumb|250px|Haur bat desfile batean zehar botatako **konfetiaz** libertitzen.

**Konfetia** jaietan giro alaia sortzeko airera botatzen diren paper-puska koloretsu eta txikien multzoa da. Denetariko jaietan erabil daitezke, baina batez ere ihauterietako eta bestelako desfileetan (desfileko partaideen eskutik edo balkoietatik), ezteietan (hauetan arroza eta petaloak ere botatzen dira, baina), kirol-ospakizunetan eta urtezahar gaueko ospakizunetan erabiltzen da. Propio ekoiztutako konfetia saltzen da dendetan, baina etxean ere egin daiteke, koloretako paperak guraizez ebakiz. Plastiko eta metalezko konfetia ere badago.

## Etimologia 
Italierazko «*confetti*» datorren hitza da, *goxoki* adierazten duena. Erdi Aroan Italiako hainbat jaitan goxokiak bata besteari indarrez botatzeko ohiturari egiten dio erreferentzia. 1875ean paperezko «confetti»a egiten hasi ziren, inork minik ez hartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Périgord

**Périgord** ( ahoskatua; ,  ahoskatua, edo ,  ahoskatua) Okzitaniako lurralde historikoa da, Frantziako hego-mendebaldean kokatutakoa eta gaur egungo Dordoinako departamenduan (Akitania) egongo zena.

Agenés, Carcin eta Roerguerekin batera Guienako eskualde historikoa osatzen zuen, eta XIV. eta XVII. mendeen artean existitu izan zen.

## Lau azpieskualde 
thumb|ezkerrera|250px|Lau Perigordak: Berdea, zuria, gorria eta beltza.

Lau zatitan banatuta zegoen lurraldea, koloreekin izendatutakoak: Iparraldean **Périgord vert** zegoen (Nontron), erdialdean **Périgord blanc** (Périgueux), hegoaldean **Périgord pourpre** (Bergerac) eta ekialdean **Périgord noir** (Sarlat-la-Canéda).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nontron

**Nontron** Frantziako barrualdeko hiria da, Dordoinako departamenduaren iparraldean eta Akitania Berriako eskualdean kokatutakoa.

Périgord vert delakoaren erdigunea da.

3.458 biztanle zituen 2007an.

thumb|250px|ezkerrera|Hiriaren ikuspegia.

## Kanpo estekak