Dekorazio-arteak

[thumb| [Le Nove portzelana, estalkidun katilua, 1765–70, hondakinez margotua, itsatsi leuneko portzelana]]
[eskuinera|thumb| [Lotarioko Gurutzea|Lotarioko Gurutzearen aurreko aldea ( *K.a.* 1000), "Ars Sacra"ren adibide klasikoa]]
thumb| *Ardo-potea*, c. 18. mendea, Txina,
**Dekorazio-arteak** edo **arte dekoratzaileak** eder eta funtzionalak diren objektuak diseinatzea eta fabrikatzea helburu duten arteak edo eskulanak dira. Honek eraikinen barrualdeetarako objektu gehienak barne hartzen ditu, baita barruko diseinua ere, baina normalean arkitektura baztertzen du. Zeramikazko artea, metalgintza, altzariak, bitxiak, moda, ehungintzako hainbat forma eta beiragintza dira talde nagusiak.

Arte aplikatuak dekorazio-arteekin gainjartzen dira neurri handi batean, eta hizkera modernoan biak askotan diseinuaren aterki kategorian kokatzen dira. Dekorazio-arteak "arte ederrak" bereizten dira sarritan, hau da, pintura, marrazketa, argazkigintza eta eskala handiko eskultura, oro har objektuak ekoizten dituztenak kalitate estetikoagatik eta adimena suspertzeko ahalmenagatik soilik.

## Arte ederretatik bereiztea 
[eskuinera|thumb| Surahi, [Mogol Inperioa|Mughal, K.o. XVII. mendea. Museo Nazionala, New Delhi]]
Dekorazio eta arte ederren arteko bereizketa, funtsean, Mendebaldeko arte pizkunde osteko artetik sortu zen, non bereizketa gehienetan esanguratsua den. Bereizketa hori askoz ere esanguratsuagoa da beste kultura eta garai batzuetako artea kontuan hartuta, non lan estimatuenen artean, edo baita lan guztiak ere, euskarri apaingarrietakoak barne hartzen baitituzte. Esaterako, garai eta leku askotan islamiar artea dekorazio-arteek osatzen dute erabat, askotan forma geometrikoak eta landareak erabiliz, kultura tradizional askotako artea bezala.

Dekorazio-arteak eta arte ederrak bereiztea ez da oso baliagarria Txinako artea balioesteko, eta Europako Erdi Aroko arte goiztiarra ulertzeko ere ez. Garai hartan, Europan, arte ederrak zeuden, hala nola eskuizkribuen argiztapena eta eskultura monumentala, baina lanik entzutetsuenak urregintza-lanetan, metal galdatuetan (brontzea, adibidez) edo beste teknika batzuetan (bolizko taila, adibidez) erabiltzen ziren. Eskala handiko horma-pinturak askoz gutxiago ikusiak ziren, modu gordinean gauzatuak, eta gutxitan aipatzen ziren iturri garaikideetan. Segur aski, mosaikoaren behe-mailako ordezko gisa ikusten ziren, eta, garairako, arte edertzat hartu behar da, nahiz eta azken mendeetan mosaikoek apaingarritzat jotzeko joera izan duten. Antzeko patua izan da Erdi Aro berantiarreko eta Errenazimentuko erregetzak arte-formarik bikainentzat jotzen zuen tapiza, eta, zalantzarik gabe, garestiena zen. "Ars sacra" ("arte sakratuak") terminoa, batzuetan, metalez, boliz, ehunez eta beste material baliotsuago batzuetan gauzatutako Erdi Aroko arte kristauarentzat erabiltzen da baina ez garai horretako lan laiko bakanentzat.
[thumb| Txinako katilua, [Song dinastia|Ipar Song dinastia, XI edo XII. mendea, zeramika portzelanazkoa zeladon beiradunarekin]]
Dekorazioa "arte txiki" gisa ikusteari erronka formala jarri zioten 70eko hamarkadan Amy Goldin eta Anne Swartz bezalako idazle eta arte-historialariek. Artean narrazio berezia egiteko argudioak indarra galdu zuen XX. mendearen amaieran, ironia postmodernistaren eta kaleko artearekiko eta dekorazio-tradizio etnikoekiko komisariotza-interes gero eta handiagoaren bidez. 1980ko hamarkadan New Yorkeko galerietako Pattern and Decoracion mugimenduak, nahiz eta iraupen laburrekoak izan, arte objektuen balioaren ebaluazio inklusiboago baterako bidea ireki zuen.

## Material ezberdinen eragina 
Kultura askotako artearen ulerkera modernoa desitxuratzeko joera dago, arte plastikoetako hedabideek beste batzuekiko duten pribilegio modernoagatik, baita hainbat hedabidetako lanen biziraupen-tasa oso desberdinengatik ere.  Metalean egindako lanak, batez ere metal preziatuetan egindakoak, modatik erori bezain laster "birzikla" daitezke, eta askotan jabeek aberastasunaren biltegi gisa erabiltzen zituzten, aparteko dirua behar zenean urtzeko.  Eskuizkribu argiztatuek biziraupen tasa askoz handiagoa dute, batez ere elizaren eskuetan, materialetan balio gutxi baitzegoen eta erraz gordetzen baitziren.

## Jarrera errenazentistak 
Arte ederren sustapena Europako pentsamenduan apaingarrien gainetik, neurri handi batean, Pizkundean koka daiteke, Vasari bezalako teorialari italiarrek balio artistikoak sustatu zituztenean, Goi Pizkundeko artistek eredugarriak, materialen kostuari edo obra bat ekoizteko behar zen lan kualifikatuaren kantitateari balio gutxi jartzen ziotenak, baina, horren ordez, irudimen artistikoa eta Michelangelo, Rafael edo Leonardo da Vinci bezalako maisu goren baten eskuaren ukitu indibiduala baloratzen zutenak, neurri batean antzinatasunaren ikuspegia berpiztuz.  Erdi Aroan Europako arte gehiena oso bestelako balio-multzo baten pean ekoiztu zen, non material garestiak zein teknika zailetan egindako erakustaldi birtuosoak oso baloratuak izan ziren.  Txinan bi ikuspegiak batera existitu ziren mende askotan zehar: tinta garbitzeko pintura, gehienbat paisaiena, neurri handi batean eskolatu-burokratek edo "literatoek" ekoizten zuten, eta batez ere artistaren irudimenaren adierazpen gisa pentsatuta zegoen, beste arte-eremu handi batzuk, baldintza industrial eraginkorretan ekoitzitako zeramika txinatar oso garrantzitsua barne, balio artistikoen multzo guztiz desberdin baten arabera ekoizten ziren bitartean.

## Arte eta Artisautza mugimendua 
[thumb|[Arts and Crafts mugimenduaren "Artichoke" horma-papera, Morris eta Co.]]
Dekorazio-artelanei ematen zaien estatus baxuagoa, arte ederrarekin kontrastean, estutu egin zen Arts and Crafts mugimenduaren gorakadarekin. XIX. mendearen bigarren erdiko mugimendu estetiko hau Ingalaterran sortu zen eta Thomas Carlyle, John Ruskin eta William Morrisen idatzietan inspiratu zen. Mugimenduak dekorazio-arteak Europa osoan gehiago estimatzen hastea suposatu zuen. Arts and Crafts mugimenduak belaunaldi berri bati egindako deiaren ondorioz, Arthur Heygate Mackmurdo arkitekto eta diseinatzaile ingelesak artisauentzako Century Guild antolatu zuen 1882an, arte ederren eta dekorazio-arteen artean alde esanguratsurik ez zegoela pentsatuz. Konbertitu askok, bai artista profesionalen mailetatik, bai klase intelektual osotik, mugimenduaren ideiak zabaltzen lagundu zuten.

Arts and Crafts mugimenduaren eraginaren ondorioz, dekorazio-arteei estimu eta estatus handiagoa eman zitzaien gizartean eta hori laster islatu zuten legearen aldaketek. 1911ko Copyright Legea promulgatu arte, arte ederretako lanak bakarrik egon ziren baimenik gabeko kopien aurka babestuta. 1911ko Legeak "lan artistiko" baten definizioa zabaldu zuen, "artisautza artistikoko" lanak barne hartzeko.

## Ekoizpen masiboa eta pertsonalizazioa 
thumb|Dortoka itxurako lanpara elektrikoa
Ekoizpen masiboaren eta kontsumismoaren testuinguruan, gizabanako batzuk beren bizimodua sortzen edo mantentzen edo beren identitatea eraikitzen saiatuko dira, beren bizitzan masiboki ekoitzitako objektu berdinak onartzera behartuta daudenean. Colin Campbell-ek bere “The Craft Consumer” piezan dioenez, hau burutzeko asmo zehatzak dituzten ondasunak aukeratzen dira hauek aldatzeko. Objektu arrotz bat den horretarako onartu beharrean, objektu arrotz hori txertatu eta aldatu egiten da, norberaren bizimodu eta aukeretara egokitzeko, edo pertsonalizatu.

Objektu arrunten aurrean itxura eta sentimendu pertsonalizatua lortzeko modu bat kanpoko itxura aldatzea da, dekorazio-teknikak aplikatuz, hala nola decoupage-n, art car-en, Asiako hegoaldeko kamioi-artean eta IKEA hacking-en.

## Erreferentziak 
## Gehiago irakurri 
* Auther, Elissa, String, feltroa, haria: artearen eta artisautzaren hierarkia arte amerikarrean, 2010, University of Minnesota Press.
* Childs, Adrienne L., 2025, Ornamental Blackness: The Black Figure in European Decorarts, Yale University Press.
* Dormer, Peter (ed. ), The Culture of Craft, 1997, Manchester University Press,  , 

## Kanpo estekak 
* Dekorazio Arteetarako eta Kultura Materialerako Liburutegi Digitala - Wisconsin-Madisongo Unibertsitateko liburutegi-sistemak ekoitzia, Chipstone Fundazioak finantzatua
* Europako Eskultura eta Dekorazio Arteen bilduma New Yorkeko Metropolitan Museum of Art-en
* Washingtongo Arte Galeria Nazionaleko dekorazio-arteen bilduma.
* Mobilier Nazionalaren bilduma, Paris
* New Yorkeko Hiriko Museoko Altzari eta Dekorazio Arteen bilduma
* Museo Nacional de Arte Decorativo - Arte Dekoratiboen Museo Nazionalaren webgunea, Buenos Aires, Argentina