open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erresonantzia

thumb|Erabili ote liteke erresonantzia krimen perfektua egiteko?
**Erresonantziak**, fisikan, bibratu edo oszilatzeko gai den gorputz batek frekuentzia jakin batzuetan beste batzuetan baino anplitude handiago batekin oszilatzeko duen joera adierazten du. Anplitude maximoa lortzen den frekuentzia horiei sistemaren frekuentzia erresonanteak dira.
Bibratzeko gai den gorputzari indar periodiko baten eraginpean jartzen bada, indar periodiko horren frekuentzia eta gorputz horren frekuentzia erresonantea antzekoak badira, indar nahiko txiki bat periodikoki aplikatu ezkero sistema oszilatzailearen anplitude handi bat lortzen da.

## Erresonantzia motak 
Erresonantzia fenomenoa bibrazioa edo uhin mota guztiekin gertatzen da: erresonantzia mekanikoa,
erresonantzia akustikoa, erresonantzia elektromagnetikoa, erresonantzia nuklear magnetikoa (NMR), elektroi spin erresonantzia (ESR), edota uhin funtzioa kuantikoen erresonantzia. Sistema erresonanteak frekuentzia jakin bateko bibrazioak sortzeko erabil daitezke (adibidez, musika instrumentuak), edota frekuentzia jakin bat banandu frekuentzia asko dituen bibrazio konplexu batetik (filtroak).

## Adibideak 
Adibide sinple bat umeen parkeetan aurkitzen diren kulunkak dira. Kulunkan dagoen pertsonari bultzatzen zaion frekuentzia kulunkaren frekuentzia erresonantearekin bat badator, kulunka gero eta altuago igoko da (anplitude maximoa). Bestalde, beste momentu batean bultzatuz gero, anplitudea askoz txikiagoa izango da.

[thumb|200x200px|[Tacoma Narrows zubiaren oszilazioak eraitsi aurretik.]]
Baina erresonantzia zenbait kasutan kaltegarria izan daiteke. Adibidez, edalontzi bat, material zurruna izanik, suntsitu egingo da soprano batek edalontziaren erresonantzia frekuentzia abestu eta mantentzen badu. Arrazoi berdinagatik, armadak zubi batetik pasatzerakoan martxa hausten dute, bestela zubiarekin erresonantzian sartu eta zubia suntsitu baitaiteke. Azalpen hau eman zen 1940. Tacoma Narrowsko zubia (Ameriketako Estatu Batuak) zergatik erori zen azaltzeko, eta gaur egun oraindik liburu askotan erresonantziaren adibide gisa erakusten da. Hala ere, haizea zubitik pasatzerakoan gertatu ziren interakzio konplexu batzuengatik gertatu zen.

## Ikus, gainera 
* Erresonantzia magnetiko bidezko irudigintza

## Kanpo estekak
D.C. United

[thumb|250px|[Robert F. Kennedy Memorial Stadium estadioa.]]
thumb|250px
**D.C. United** Estatu Batuetakofutbol talde nagusietakoa da, Washington D.C. hirian egoitza daukana. Estatu Batuetako liga lau aldiz eta 1998 urtean CONCACAF Txapeldunen Liga irabazi zuen. Major League Soccer txapelketako ekialdeko konferentzian jokatzen du.

## Palmaresa 
### Estatu Batuetan: 11 
* Major League Soccer
** MLS Kopa (4): 1996, 1997, 1999, 2004.
** MLS Supporters' Shield (4): 1997, 1999, 2006, 2007.
* Lamar Hunt U.S. Open Cup (3): 1996, 2008, 2013.

### Nazio artean: 1 
* CONCACAF Txapeldunen Liga (1): 1998.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Club Universidad Nacional

**Club Universidad Nacional** edo **UNAM** (izen osoa *Club de Fútbol Universidad Nacional A. C.*) Mexikoko futbol talde nagusietakoa da, Mexiko Hirian egoitza daukana. **Pumas** izenarekin ezagunagoa da, kamisetan ere puma baten burua darama. Hiru aldiz irabazi du CONCACAF Txapeldunen Liga eta zazpi aldiz Mexikoko liga.

## Palmaresa 
### Mexikon: 10 
* Mexikoko liga (7): 1977, 1981, 1991, 2004(C), 2004(A), 2009(C), 2011(C)
** *(A) Apertura txapelketa*, *(C) Clausura txapelketa*
* Mexikoko kopa (1): 1975.
* Txapeldunen Txapelduna (2): 1975, 2004.

### Nazio artean: 4 
* CONCACAF Txapeldunen Liga (3): 1980, 1982, 1989.
* Amerika arteko kopa (1): 1981.
* Hego Amerikako Kopa (0): finalista 2005ean.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Prezi

**Prezi**, Microsoft PowerPoint edo Apache OpenOffice Impress moduko diapositiba aurkezpenak sortzeko baina izaera dinamiko eta originalago bateko multimedia aplikazioa dugu. Freemium modeloa erabiltzen du.

## Kanpo estekak
CF Monterrey

thumb|250px|Estadio Tecnológico
**Club de Fútbol Monterrey** Mexikoko futbol taldea da, Monterrey hirian egoitza daukana. Azken hamarkadan talde indartsua osatu du eta hiru aldiz jarraian irabazi du CONCACAF Txapeldunen Liga. Honetaz gain Mexikoko lau liga ere baditu.

## Palmaresa 
### Mexikon: 9 
* Mexikoko liga (5): Mexiko'86, 2003(C), 2009(A), 2010(A), 2019(A).
** *(A) Apertura txapelketa*, *(C) Clausura txapelketa*
* Mexikoko kopa (3): 1991, 2017, 2020.
* InterLiga (1): 2010.

### Nazio artean: 6 
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa (0): hirugarrena 2012an eta 2019an.
* CONCACAF Txapeldunen Liga (5): 2011, 2012, 2013, 2019, 2021.
* CONCACAF Errekopa (1): 1993.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Jumanji

**Jumanji** 1995eko Joe Johnston estatubatuar zinema zuzendariaren fantasia eta abenturazko film bat da. Chris Van Allsburg idazlearen izenburu berdineko *Jumanji* istorio laburran oinarritua da. Robin Williams, Kirsten Dunst, David Alan Grier, Bonnie Hunt, Jonathan Hyde, eta Bebe Neuwirth aktoreek antzeztu zuten.

2017ean *Jumanji: Welcome to the Jungle* eta 2019an *Jumanji: The Next Level* izeneko jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
Alan Parrish (Robin Williams) 25 urtez Jumanji izeneko antzinako mahai-joko magiko baten barnean harrapaturik gelditu da. Azkenean, bi neskato-mutikok (Kirsten Dunst eta Bradley Pierce) askatzen dutenenan, animalia exotiko andana bat ere aske geldituko da. Alanek bere herria suntsiketatik salbatu beharko du.

## Aktoreak 
* Robin Williams: Alan Parrish
* Adam Hann-Byrd: Alan Parrish gaztea
* Bonnie Hunt: Sarah Whittle
* Laura Bell Bundy: Sarah Whittle gaztea
* Kirsten Dunst: Judy Shepherd
* Bradley Pierce: Peter Shepherd
* David Alan Grier: Carl Bentley
* Bebe Neuwirth: Nora Shepherd
* Jonathan Hyde: Sam Parrish / Van Pelt
* Patricia Clarkson: Carol-Anne Parrish

## Kanpo estekak 
* *Jumanji* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Saalfeldeko Maitagarrien leizea

**Saalfeldeko Maitagarrien leizea** () Alemaniako Turingia estatuan dauden meatze bateko leizeak dira, Saalfeld hiriaren alboan. Denbora luzez urak higatutako harri bigunez osatuak dauden mineral egitura koloretsuei esker (espeleotemak) aspalditik ezagunak dira. 1993tik aurrera Errekorren Guinness Liburuan "mundu osoko leize koloretsuenak" bezala erregistratuak daude.

## Iruditegia 

File:Märchendom Saalfelder Feengrotten.jpg
File:Saalfelder Feengrotte (7).JPG
File:Feengrotten 1.JPG
File:Saalfelder Feengrotte (5).JPG

## Kanpo estekak 
* Saalfeldeko Maitagarrien leizen webgunen
Vindobona

thumb|250px|Vindobona mapa K. o. 250. urte inguruan.

**Vindobona** (Galierazko *windo*- "zuri" eta *bona* "oin/oinarri") gaur egun Austriako Viena hiriburua dagoen kokalekuan zegoen erromatar hiri bat izan zen. I. mendean sortua izan zen. Erromatar Inperioaren muga adierazten zuen Danubio ibaiaren hegoaldeko ertzean zegoen, Panonia probintzian, eta 15.000-20.000 biztanle izatera iritsi zen.

## Kanpo estekak 
* Röemermuseum, Vienako Erromatar museoa.
Yanis Rahmani

**Yanis Moloud Rahmani Cordeiro** (Champigny-sur-Marne, Frantzia, 1995eko maiatzaren 13a) Euskal Herritar futbolaria da.

## Biografia 
Puntaerdi lanetan edota hegaletan aritzen da. Nahiz eta Frantzian jaio, portugaldar eta aljeriar jatorria ditu. Bere haurtzaroan Sestaon burutu du. Bere bizilekuko San Pedro eta Sestao Riverren hasi zen futbolean, Athleticrn harrobira batu baino lehen. Sestao Riveren lehen taldean jokatu du ere. Talde zurigorritk irten zenean, Bigarren mailan lekua lortu zuen. Eibarren zorterik ez izanda, 2024an Málagara bueltatu zuen, non maila bikaina emana zuen iraganean. 2026ko urtarrilean denboraldiko lehen zatian talderik gabe egon ondoren, Cartagenara joan zen Lehen Federazioan jokatzera.

## Kirol Ibilbidea 
*2025ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Cadillac Man

**Cadillac Man** (euskaraz *Cadillac Gizona*) 1990eko Roger Donaldson australiar-zeelandaberriar zinema zuzendari eta ekoizlea zuzendu eta ekoiztutako komedia filma bat da. Robin Williams, Tim Robbins, Pamela Reed, Fran Drescher eta Lauren Tom aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Joey O'Brien (Robin Williams) bizimodu nahasi eta eroa daraman auto saltzailea da. Denek inbidia diote, bezeroei saltzaile fidagarriaren itxura emateaz gain, emakumeentzat erakargarria baita. Halere, pilatu dituen zor guztiak sekulako oztopo eta arazo bilakatuko zaizkion unea iritsiko zaio.

## Aktoreak 
* Robin Williams: Joey O'Brien
* Tim Robbins: Larry
* Pamela Reed: Tina
* Annabella Sciorra: Donna, Larryren emaztea eta auto saltokiko idazkaria
* Fran Drescher: Joy Munchack
* Zack Norman: Harry Munchack
* Lori Petty: Lila
* Paul Guilfoyle: Little Jack Turgeon
* Bill Nelson
: Big Jack Turgeon
* Judith Hoag: Molly
* Lauren Tom: Helen
* Elżbieta Czyżewska: sobietar emaztea
* Gary Howard Klar: Walters detektibea

## Kanpo estekak 
* *Cadillac Man* filmaren trailer eso iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Cadillac Man* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sergio García Salmón

**Sergio García Salmón** (Santander, 1990eko martxoaren 18a) kantabriar futbolari ohia da. Ezker hegalean jokatzen zuen. Jorge García futbolariaren anai nagusia da.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa: Athletic Club
Urtzi Erleaga

**Urtzi Erleaga Malaxetxebarria** (Gernika, Bizkaia, 1993ko maiatzaren 1a) futbolari bizkaitar ohia da, atezain lanetan aritzen zen. Athletic Cluben harrobian hezia, Amorebieta taldeko jokalaria izandakoa da.

## Estatistikak 
*2019ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa Athletic-en webgunean
Joseba Ariño

**Joseba Ariño Umaran** (Barakaldo, Bizkaia, 1987ko apirilaren 23a - ) euskal herritar futbolari ohia da, atzelari lanetan aritzen zena.

## Estatistikak 
*2019ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Captain America: The First Avenger

**Captain America: The First Avenger** (euskaraz *Amerika Kapitaina: Lehen Mendekatzailea*) 2011ko Joe Johnston estatubatuar zinema zuzendariaren superheroi eta akziozko filma bat da. Joe Simon eta Jack Kirby komikigileen Captain America superheroiaren komikietan oinarritua dago. Chris Evans, Tommy Lee Jones, Hugo Weaving, Hayley Atwell, Sebastian Stan, Dominic Cooper, Neal McDonough, Derek Luke eta Stanley Tucci aktoreek antzeztu zuten.

Jarraipen hauek izan ditu: *Captain America: The Winter Soldier* (2014) eta *Captain America: Civil War* (2016).

## Argumentua 
Depresio Handia garaian jaioa, Steve Rogers (Chris Evans) estatubatuar familia txiro batean hezi zen gaztea da. Jada, Bigarren Mundu Gerra garaian, Europatik nazien konkistei buruz zetozen albisteen ondorioz AEB Armadan uzen ematea erabakiko du, baina bere osasun kaxkarra dela eta, behin eta berriz atzera botako dute. Bere erreguak entzunik, Chester Phillips jeneralak (Tommy Lee Jones) esperimentu berezi batean parte hartzea eskeiniko dio: "Berpizkunde Operazioa". Suero berezi bat txertatu eta gorputza "bizizpiekin" bonbardatu ondoreen supersoldadu gihartsu eta sendoa bilakatuko da: Captain America, iraganean fisikoki ahula zen Stevnn gorputza perfektu bilakatuz. Bere adamatiumezko ezkutu suntsigaitza lagun, Garezur Gorria (Hugo Weaving) eta nazien aurkako borrokari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Chris Evans: Steve Rogers / Captain America
* Hayley Atwell: Peggy Carter
* Hugo Weaving: Johann Schmidt / Garezur Gorria
* Sebastian Stan: James "Bucky" Barnes sarjentua
* Tommy Lee Jones: Chester Phillips kolonela
* Dominic Cooper: Howard Stark
* Neal McDonough: Timothy "Dum Dum" Dugan
* Derek Luke: Gabe Jones
* Stanley Tucci: Abraham Erskine doktorea
* Kenneth Choi: Jim Morita
* Bruno Ricci: Jacques Dernier
* J. J. Feild: James Montgomery Falsworth
* Toby Jones: Arnim Zola
* Stan Lee: kameoa

## Kanpo estekak 
* *Captain America: The First Avenger* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Alderrai (argipena)

**Alderrai** hitzak bizileku finkorik ez duen edo nora ezean ibiltzen den pertsonari egiten dio erreferentzia. Adiera hauetarako erabil daiteke:
* nomada, hara eta hona ibiltzen egiten den bizimodua, maiz nekazaritzarekin, abeltzaintzarekin eta merkataritzarekin loturik;
* arlote, bizileku eta bizimodurik gabeko pertsona txiroa, nora ezean ibiltzen dena;
* dementziazko portaera, galdurik hara eta hona ibiltzekoa nora ezean (ikus, gainera, dromomania eta ihes disoziatiboa).

Baita ereː
Alderray (antzezlana)  Patxo Telleriak idatzitako antzezlana.
Erromes

**Erromes**, baita **Pelegrin** ere,  santutegi batera erromerian doana, erromerian dabilena edo erromesaldia egiten duena da. Debozioz edo botoz santutegi bat edo sakratutzat jotzen den lekuren bat bisitatzen duen bidaiaria da. Bere adierarik orokorrenean, bestetik, lur arrotzetan dabilen oro da. Kristautasunaren arabera, bidearen helburu gisaren arabera izen desberdinak ezagutzen dituzte: «Erromesa» Erromara doana, «Palmeroa» Jerusalemera doana, «Kontxeroa»  Santiago de Compostelara doana...

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromesaldi

## Kanpo estekak
Sèvresko Ituna

**Sèvresko Ituna** Otomandar Inperioaren eta Lehen Mundu Gerrako aliatuen arteko ituna izan zen (Errusiak eta Estatu Batuek ez zuten parte hartu)

Sèvresen (Frantzia) izenpetu zen 1920ko abuztuaren 10ean. Itunaren arabera, Otomandar inperioak bere lehengo jabetza gehienak galdu zituen eta eremua Konstantinoplara eta Anatoliaren zati batera murriztu zuen. Ekialdean, kurduentzako estatu autonomoa eratzekoa zen (Kurdistan) eta zenbait eremu Armeniaren esku geratzen ziren (Armeniako Errepublika Autonomoa, Errusiatik 1918an banandua), eta hala, Armenia Handia sortu zen. Greziak Ekialdeko Trazia, Imbros, Tenedos eta Esmirnako eskualdea bereganatu zuen. Egiptoko, Al-Hijazeko eta Yemeneneko banaketa onartu zen; Mosul, Palestina eta Transjordania britaniar administraziopean geratu ziren; Siria, Libano eta Hatay (Alexandreta) frantses administraziopean geratu ziren, gehi eragin eremu bat Zilizian; Zipre, jadanik britainarrek administratua, britainiarren esku geratu zen eta italiarrentzat Kastellorizo uhartea eta Antalya eskualdean eragin zonalde bat. Itsasarteen nabigazioa librea egitea erabaki zen eta nazioarteko batzorde batek kontrolatu behar zuen.

Sultanak eta gobernu otomandarrak ituna onartu zuten baina horren kontra nazionalistak altxatu ziren, Mustafa Kemal Atatürk buru zutela. Boterea bereganatu eta greziarren eta armeniarren aurkako borrokan hasi ziren. Anatolia osoko eta Ekialdeko Traziako hainbat eremu mantentzea lortu zuten eta Frantziak eta Italiak zituzten eragin eremuak amaitu. Hori guztia Lausanako Hitzarmenean berretsi zen 1923an.

## Kanpo estekak
Deportivo Saprissa

thumb|250px|Zaleak.
**Deportivo Saprissa** Costa Ricako futbol talde nagusietakoa da, San Jose hiriburuan egoitza daukana. Costa Ricako liga gehien irabazi ditu eta CONCACAF Txapeldunen Liga ere hiru aldiz irabazi du.

## Palmaresa 
### Costa Rican: 45 
* Costa Ricako liga (35): 1952, 1953, 1957, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1982, 1988, 1989, 1994, 1995, 1998, 1999, 2004, 2006, 2007, 2007(N), 2008(U), 2008(N), 2010(U), 2014(U), 2014(N), 2015(N), 2016(N), 2017-18(C), 2019-20(C).
** *(N) Neguko txapelketa*, *(U) Udako txapelketa*, *(A) Apertura*, *(C) clausura*
* Costa Ricako kopa (8): 1950, 1960, 1963, 1963, 1970, 1972, 1976, 2013.
* Costa Ricako Superkopa (2): 1963, 1976.

### Nazio artean: 4 
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa (0):
** hirugarrena 2005ean.
* CONCACAF Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (3): 1993, 1995, 2005.
** Finalista (4): 1970, 1973, 2004, 2008.
* CONCACAF Liga (1): 2019.
* Amerika arteko kopa: (0)
** Finalista (2): 1993, 1995.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Liga Deportiva Alajuelense

[thumb|250px|[Estadio Alejandro Morera Soto|Alejandro Morera Soto estadioa.]]
**Liga Deportiva Alajuelense** Costa Ricako futbol talde nagusietakoa da, Alajuela hirian egoitza daukana. Costa Ricako 29 liga irabazi ditu (palmaresean bigarrena) eta CONCACAF Txapeldunen Liga ere bi aldiz irabazi du.

## Palmaresa 
### Costa Rican: 41 
* Costa Ricako liga (30): 1928, 1939, 1941, 1945, 1949, 1950, 1958, 1959, 1960, 1966, 1970, 1971, 1980, 1983, 1984, 1991, 1992,1995–96, 1996–97, 1999–00, 2000–01, 2001–02, 2002–03, 2004–05, 2010-11(N), 2010-11(U), 2011-12(N), 2012-13(N), 2013–14(N), 2020-21(A).
** *(N) Neguko txapelketa*, *(U) Udako txapelketa*
* Costa Ricako kopa (9): 1926, 1928, 1937, 1941, 1944, 1948, 1949, 1974, 1977.
* Costa Ricako Superkopa (2): 1967, 2012.

### Nazio artean: 2 
* CONCACAF Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (2): 1986, 2004.
** Finalista (3): 1971, 1992, 1999.
* Amerika arteko kopa: (0)
** Finalista (1): 1986.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Todo sobre mi madre

***Todo sobre mi madre*** (euskaraz *Nire amari buruzko dena*) 1999ko Pedro Almodóvar espainiar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigileak zuzendu, ekoiztu eta idatzitako film dramatikoa da. Cecilia Roth, Marisa Paredes, Candela Peña, Antonia San Juan, Penélope Cruz, Rosa María Sardà, Fernando Fernán Gómez, Toni Cantó, Eloy Azorín, Fernando Guillén eta Carlos Lozano aktoreek antzeztu zuten.

Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria eta zazpi Goya Sari irabazi zituen.

## Argumentua 
Manuela (Cecilia Roth), Benjamin Torresen emaztea, denbora osoa Esteban semea (Eloy Azorín) zaintzen igarotzen duen ama da. Madrilgo ospitalean erizain da. Estebanen aitak Lola izena du eta transexuala da, halere Manuelak Estebani aitaren nortasuna zein den ez dio aipatu nahi. Estebanek "Nire amari buruzko dena" izeneko gidoia idazten ari da. Bere urtebetetze egunean bertan, Esteban eta bere ama antzezlan bat ikustera joan eta itzuleran mutila filmeko protagonista den Huma Rojo aktorearengana sinadura bat jaso asmoz hurbiltzen saiatzean bizia galduko du. Bere semearen heriotzaren ondoren, Manuela Lolari euren semearen istripua eta heriotzaren berri emateko Bartzelonara joango da. Han, semerik baduen ere ez dakin Lola topatu aurretik, bere laguna den Agrado emagaldu eta transexuala bisitatuko du. Agradorn bidez bere ahizpa Rosa (Penélope Cruz) ezagutuko du, azken hau HIESa izateaz gain, bere eta Lolaren haurra erditzekotan dago. Manuelak Humarentzat lan egiten hasi eta Rosa eta Humaren "ama" bilakatuko da. Rosaren hiletan, Manuelak Lolarekin topo egin eta ezagutzen ez zuen bere semeari buruzko dena azalduko dio. Amaieran, Manuela Rosa zenaren Esteban haurrarekin Madrilera itzultzen agertzen da.

## Aktoreak 
* Cecilia Roth: Manuela.
* Marisa Paredes: Huma Rojo.
* Antonia San Juan: Agrado.
* Penélope Cruz: Rosa.
* Candela Peña: Nina.
* Rosa María Sardà: Rosaren ama.
* Fernando Fernán Gómez: Rosaren aita.
* Toni Cantó: Lola.
* Eloy Azorín: Esteban.

## Kanpo estekak 
* *Todo sobre mi madre* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Haakon I.a Norvegiakoa

'*Haakon I.a *Zintzoa'''* (norvegieraz: *Håkon den gode*, antzinako eskandinavieraz: *Hákon inn góði*; Håkonshella, 920 inguruan - *ibidem*, 961) Norvegiako erregea izan zen 935 ingurutik 961era.

Harald Haarfagerren semea zen. Erik Blodyks bere anaiordeari kendu zion erregetza, eta haren semeen aurkako borrokan hil zen. Istorioa *Hákonarmál'' olerkian agertzen da.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Haakon VI.a Norvegiakoa

**Haakon Magnusson** (norvegieraz: *Håkon*, ; 1340-1380) Norvegiako erregea izan zen 1343tik 1380ra eta Suediakoa 1362 eta 1364 artean.

Magnus VII.aren semea. Suediako arazoetan esku hartu zuen eta bertako erregetza beretu (1362). Margarita, Danimarkako Valdemar erregearen alabarekin ezkontzean (1363) erreinu hura ere bere mendera ekarri zuen. Suediarrak matxinaturik, Meckelemburgoko Albertori utzi behar izan zion herrialde hura. Haakon hil ondoren, haren emazteak Eskandinaviako batasun politikari eusteko ahaleginean aurrera egin zuen, Norvegiako erregeordetzatik.

## Erreferentziak
Erromesaldi

[thumb|[Hajj edo Mekarako erromesaldiko irudi bat.]]
**Erromesaldia** toki sakratu batera arrazoi erlijiosoengatik egiten den bidaia da.   Erromesaldia egiten duen sinestuna **erromesa** da. Hainbat erlijotan ohiko (eta batzuetan, ezinbesteko) egitekoa da; hala nola, islamean hajj edo Mekarako pelegrinazioa islamaren bost oinarrietako bat da, Koranaren musulman ahal izanez gero orok egin beharrekoa; kristautasunean, Jerusalen, Erroma eta Done Jakue bideko pelegrinazioak dira ezagunenak; eta hinduismoan, Gangeseko iturburuetara egiten dena aipa daiteke.

## Euskal Herrian 
### Donejakue Bidea 
Donejakue Bidea Europa osoko erromesek Santiago de Compostela hirira (Galizia) iristeko eta handik itzultzeko egiten duten bidea da, Erdi Aroan sortua. Euskal Herriak garrantzia handia du Donejakue Bidean, Iberiar penintsulaz kanpoko Europako lurretatik datozen erromesak bertatik igarotzen baitira. 

### Xabieradak 
Martxoaren lehen eta bigarren igandeetan, xabieradak egin ohi dira. Xabierko Gaztelura, hau da, Nafarroako patroiaren jaiolekura egiten diren erromeria handiak dira. Jendea oinez joan ohi da Nafarroako herri guztietatik. Jai honen jatorria, kolera-epidemia zela eta Foru Diputazioak 1885ean egindako promesan datza.

### Inaziotar bidea 
Inazio Deunak Azpeitiatik Erromarako bidean Manresan (Katalunia) 10 hilabete egin zituen. Inaziotar bideak Euskadin zazpi etapa ditu gune hauek zeharkatzen dituztelarik: Loyolako Santutegia, Arantzazu, Zumarragako Antigua ermita, Aizkorri Natura Parkea, Arabako Lautada, Arabako Mendialdea eta Laguardia. Gero bidea Errioxa, Nafarroa, Aragoitik igarotzen da, Manresara iritsi arte, Montserrateko monasterioik hurbil. 

## Iruditegia 

Fitxategi:2015eko Xabierraldia, Nafarroa, Euskal Herria.jpg
Fitxategi:Pilgrimage of Female Entertainers to Enoshima to Pay Homage to Benzaiten LACMA M.2005.157.16a-c.jpg
Fitxategi:Pèlerinage Notre-Dame des enfants 2017-05-14.jpg
Fitxategi:Pilgrimage to Palestine 12 (61).jpeg
Fitxategi:Pilgrimage to Lhasa.jpg
Fitxategi:Kedarnathji-mandir.JPG
Fitxategi:Sikh pilgrims cheering on bus to Manikaran.jpg
Fitxategi:Hiroshige Pilgrimage to the Cave Shrine of Benzaiten.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [http://www.ehu.eus/etc/gordean?bila=erromesaldi ]
* Donejakue bidea Euskal Herrian (EITB, 2015)
Victoria Camps Medina

**Victoria Camps Medina** (Bartzelona, Katalunia, Espainia, ) kataluniar aktorea da, *El secreto de Puente Viejo* telesailean Jacinta Ramos pertsonaia antzezteagatik ezaguna.
## Filmografia 
### Zinema 
### Telesailak 
## Kanpo estekak 
* «Vicoria Camps Medina», IMDb.
Carnuntum

**Carnuntum** (Ptolomeoren arabera *Kapvoiis*) Danubio ibaiaren hegoaldeko ertzean eta Norika probintzian zegoen erromatar gotorleku bat izan zen, I. mendean Goi Panoniako hiriburu bilakatu eta 50.000 biztanle izatera iritsi zen. Gaur egun, Austria Beherean dago, Viena eta Bratislava hirien artean, eta "Carnuntum Parke Arkeologikoa" deritzonan, 10 km²-ko azalera du eta Petronell-Carnuntum eta Bad Deutsch-Altenburg udalerrien lur eremuetan kokatzen da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Carnuntum Palace Ruins.jpg|Petronell udalerritik hurbil dagoen jauregiaren hondakinak
Fitxategi:Carnuntum Public Bath.jpg|Petronell-Carnuntum udalerriko erromatar bainu publikoen hondakinak
Fitxategi:Roman cavalry reenactment Carnuntum 2008 09.jpg|"Römerfest" edota *Erromatar festa*.
Fitxategi:Petronell - Heidentor (3).JPG|Heidentor edo "Jentil atea"

## Kanpo estekak 
* Archaeological Park Carnuntum
Species

**Species** (euskaraz *Espezieak*) 1995eko Roger Donaldson australiar-zeelandaberria zinema zuzendariak zuzenduta beldurrezko eta zientzia-fikzio filma bat da. Ben Kingsley, Michael Madsen, Alfred Molina, Forest Whitaker, Marg Helgenberger eta Natasha Henstridge aktoreek antzeztu zuten.

Hainbat jarraipen izan zituen: *Species II* (1998), *Species III* (2004) eta *Species: The Awakening* (2007). 1995ko Sitgeseko Zinemaldian Efektu berezi onenen Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Estralurtar espezie bat eta gizakiaren arteko ADNaren gurutzaketatik sortutako neska gazte ederrak (Natasha Henstridge/Michelle Williams) laborategi batean ikuskapen eta zaintzapean dagoela ihes egingo du. Izaki hau itxuraz oso eder eta erakargarria izan arren, sekulako odol egarria dun mustruoa da.

Xavier Fich zientzialariak (Ben Kingsley) hura topatzeko asmoz hiltzaile profesionala (Michael Madsen), psikiatra (Forest Whitaker), biologoa (Marg Helgenberger) eta antropologo batez (Alfred Molina) osatutako taldea bidaliko du. Los Angeles hirian izaki honen arrastoaren atzetik dabiltzela bere benetazko asmoa zein den jabetuko dira: gizon egoki batekin larrutan jo eta bere espezieko kumeak ugalduz gizateria osoa desagertaraztea. Bere erloju biologiko hilkorra abiadura biziz aurrera doan einean, Fitch eta bere taldeak izaki izugarri hori atzeman gizateria salbatzeko denboraren aurkako lasterketa bati ekingo diote.

## Aktoreak 
* Ben Kingsley: Xavier Fitch
* Michael Madsen: Preston "Press" Lennox
* Alfred Molina: Stephen Arden doktorea
* Forest Whitaker: Dan Smithson
* Natasha Henstridge: Sil
* Marg Helgenberger: Laura Baker doktorea
* Michelle Williams: Sil gaztea
* Whip Hubley: John Carey

## Kanpo estekak 
* *Species* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Species* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sneakers

**Sneakers** (euskaraz *Begiluzeak*) 1992ko Phil Alden Robinson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako suspensezko espioitza filma da. Robert Redford, Dan Aykroyd, Ben Kingsley, Mary McDonnell, River Phoenix, Sidney Poitier eta David Strathairn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Martin Bishop (Robert Redford) eta Cosmo (Ben Kingsley) informatikari eta hacker bikainak dira, 1969an ikasle gazteak zirela AEBetako Errepublikar Alderdiaren sarean infiltratzea lortu zuten, eta handik hogei urtera, berriz elkar topatu dute.

Bishop datuen eta sistema informatikoen babesean espezializatutako elkarte bateko zuzendaria da. Segurtasun Agentzia Nazionalak (NSA) ukatzerik ezin duen misio bat egin dezan kontaktatu du: edozein programa zifratu deszifra dezakeen programa lortzea. Horretarako, lehengo adiskide Cosmorekin lehiatu behar du, baina hura erakunde kriminal boteretsu baten zerbitzupean dabil.

## Aktoreak 
* Robert Redford: Martin Bishop/Martin Brice
* Ben Kingsley: Cosmo
* Sidney Poitier: Donald Crease
* David Strathairn: Erwin "Whistler" Emery
* Dan Aykroyd: Darryl "Mother" Roskow
* River Phoenix: Carl Arbogast
* Mary McDonnell: Liz
* Stephen Tobolowsky: Werner Brandes
* Timothy Busfield: Dick Gordon
* Eddie Jones: Buddy Wallace
* George Hearn: Gregor
* Donal Logue: Gunter Janek doktorea
* Lee Garlington: Elena Rhyzkov doktorea
* James Earl Jones: Bernard Abbott, NSAko agentea

## Kanpo estekak 
* *Sneakers* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtub.com 
* *Sneakers* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Dublingo Erresuma

**Dublingo Erresuma** (antzinako eskandinavieraz: *Dyflin*; ) Irlandan 839 eta 1171 artean izandako herrialde bikingoa izan zen. Erresumako eremua egungo Dublingo konderriaren parekoa izan zen. Bikingoak IX. mendearen lehenengo zatian ailegatu ziren lehendabizikoz bertara, izan ere, jada 841ean longphortak zeuden Irlandan. Epeka-epeka erresuma gaelizatu zen eta, sinkretismo kultural honi esker bikingoak nordiko-gaeliko bilakatu ziren.

988an Máel Sechnaill mac Domnaillek Dublin hartzeko irlandar konkista zuzendu zuen. XI. mendearen erdialdean, Leinsterko Erresumak eragin hanbdi zuen Dublinen. Hala eta guztiz ere, hau estatu independentea izan zen 1171ko normandiar inbasiora arte.

Dublingo erregeek eskandinaviar jatorria zuten, ziur asko norvegiarra. Máel Sechnaill mac Domnaillen agintalditik aurrera eragin gaelikoa nabarmenagoa izan zen. Leinu nagusia Uí Ímair izan zen, Yorkeko Erresuma Bikingoan eta Orkadetan ere izan zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nyctaginaceae

**Nycatginaceae** Caryophyllales ordenako landare loredunen familia da. Barnean 290 espezie ditu, 33 generotan banaturik.

## Generoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sakratu

**Sakratua** edo **santua** jainkotasunezkoa den zerbaiti edo norbaiti ematen zaion izenondoa da, eta beraz erlijiozko balio gorena duena. Adiera moral batean ere erabiltzen da, moralki perfektua dena adierazteko.

### Ikus, gainera 
* Numinoso

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geraniaceae

**Geraniaceae** Geraniales ordenako landare loredunen familia da. Familiak 800 espezie inguru ditu, 7-10 generotan banaturik. Genero nagusiak *Geranium* (430 espezie), *Pelargonium* (280 espezie) eta *Erodium* (80 espezie) dira.

## Generoak 
* *California*
* *Erodium*
* *Geranium*
* *Hypseocharis*
* *Monsonia*
* *Pelargonium*
* *Sarcocaulon*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Irazustabarrena

**Jon Irazustabarrena Lizarralde** (Usurbil, Gipuzkoa, 1986ko apirilaren 30a -) futbolari gipuzkoarra da. Atezain lanetan aritzen da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Ebroko Konfederazio Hidrografikoa

**Ebroko Konfederazio Hidrografikoa** ( edo *CHE*) Ebroren arro hidrologikoa kudeatzen eta mantentzen duen erakundea da. Espainiako Nekazaritza, Elikadura eta Ingurumen Ministerioak sortutako erakunde autonomo honek Zaragozan du egoitza.

## Konfederazioaren urtegiak 
* Mequinenzako urtegia: 1.530 hm³ (1965), Ebroren behealdea
* Ebroko urtegia: 540 hm3 (1952) Ebroren goialdea
* Esako urtegia: 446,86 hm³ (1959) - 1.100 hm³ (emendatua), Aragoi ibaia.
* Medianoko urtegia: 436,35 hm³ (1973), Cínca ibaia.
* Itoizko urtegia: 418 hm³ (2010)*, Irati ibaia.
* Rialbeko urtegia: 402 hm³ (2000), Segre ibaia.
* El Gradoko urtegia I: 399,48 hm³ (1969), Cínca ibaia.
* Santa Anako urtegia: 236,60 hm³ (1961), Noguera-Ribagorzana.
* La Sotonerako urtegia: 189,38 hm³ (1963), Astón-Sotón ibaia.
* Olianako urtegia: 101,10 hm³ (1959), Segre ibaia.
* Barasonako urtegia: 91,70 hm³ (1932), Ésera ibaia.
* La Tranquerako urtegia: 84,17 hm³ (1960), Piedra ibaia.
* Caspeko urtegia: 81,62 hm³ (1991), Guadalope ibaia.
* Ribarrojako urtegia: Ebroren behealdea.
* Mansillako urtegia: 246 ha (1960) Najerilla ibaia
* Pajaresko urtegia: 35,29 hm³ (1995), Iregua ibaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kantauriko Ur Konfederazioa

**Kantauriko Ur Konfederazioa** ( edo *CHC*) Bizkaiko golkoko ibaien arro hidrologikoa kudeatzen eta mantentzen duen erakundea da. Espainiako Nekazaritza, Elikadura eta Ingurumen Ministerioak 2008an sortutako erakunde autonomo honek Oviedon du egoitza.

Espainiako Gobernuak antzinako Iparraldeko Ur Konfederazioa bitan zatitu zuen: alde batetik Kantaurikoa eta bestetik Miño-Silgoa.

Mendebaldetik ekialderantz, Eo, Porcía, Navia, Esva, Narcea, Nalón, Sella, Deva, Nansa, Saja, Besaya, Pas, Miera, Asón, Agüera, Nerbioi, Oria, Urumea eta Bidasoa ibaien arroak hartzen ditu barnean, guztira 20.831 Km²-ko azalera izanik.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lausarda

**Lausarda** (*Erodium cicutarium*) mundu osoko eskualde epeletan hazten den bazka-landarea, 50-60 zentimetroko altuera duena. Sendabelar ezaguna, hidropesiarako erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas oenetera

**Itsas oenetera** (*Oenothera drummondii*) onagrazeoen familiako landare iraunkorra da. Ipar Amerikako Atlantikoko kostaldeetan du jatorria, itsas-dunetan batez ere. Euskal Herrian ere aurki daiteke, baina landare inbaditzailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oenetera handi

**Oenetera handia** (*Oenothera glazioviana*) onagrazeoen familiako landare iraunkorra da. Landare apaingarri hau Europatik hedatuta dago baina litekeena da Amerikako bi espezietik ateratako europar hibridoa izatea.

## Kanpo estekak
Oenothera biennis

***Oenothera biennis*** onagrazeoen familiako landare iraunkorra da. Amerikan jatorria du eta landare apaingarri ezagun bilakatu da.

Bere hazietatik onagra-olioa ateratzen dute, analgesiko erabilgarria dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itxiokorri

**Itxiokorria** (*Ononis spinosa*) fabazeoen familiako landarea da. Diuretiko ezaguna da.

Azpiespezie hauek ditu:
* *Ononis spinosa subsp. antiquorum* (L.) Briq.
* *Ononis spinosa subsp. australis* (Širj.) Greuter & Burdet
* *Ononis spinosa subsp. austriaca* (Beck) Gams
* *Ononis spinosa subsp. hircina* (Jacq.) Gams
* *Ononis spinosa subsp. leiosperma* (Boiss.) Sirj.
* *Ononis spinosa subsp. masquillierii* (Bertol.) Greuter & Burdet
* *Ononis spinosa subsp. procurrens* (Wallr.) Briq.

## Kanpo estekak
Loinaz Udal Futbol Zelaia

**Loinaz Udal Futbol Zelaia** Beasainen dagoen estadio bat da. Bertan Beasain Kirol Elkartea taldeak jokatzen du, aldiz zelaiaren jabegoa Beasaingo Udalarena da.

1958an eraiki zen eta Real Sociedad eta Athletic taldeek jokatu zuten partida (txuriurdinek irabazi zuten 3-2) batekin inauguratu zen. 2005ean berreraikia, 6.000 ikusleentzako tokia du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urritxe futbol-zelaia

**Urritxe futbol-zelaia** Zornotzan dagoen estadio bat da. Bertan Amorebieta Kirol Elkartea taldeak jokatzen du, aldiz zelaiaren jabegoa Zornotzako Udalarena da.

Urritxeko zelai berria (2002ko urriaren 12an inauguratu zen) antzinako hareazko zelaiak betetzen zuen orube berean eraiki zen. Estadio hori eraikitzeko aurrekontua 1.320.000 €-koa izan zen. Athletic Club eta Racing de Santander taldeen arteko partida batekin inauguratu zuten eta 3.000 ikusleentzako tokia du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskumendean jartze

Zuzenbidean, **eskumendean jartzea** prozesu judizial bateko parte hartzaileetako batek auziari buruz erabakitzeko auzitegiaren eskumena aitortzea da. Pertsona batek auzitegietara jotzen duenean, eskumendean jartze tazitoa dagoela pentsatzen da.

## Kanpo estekak
Setúbalgo Jesusen monasterioa

**Setúbalgo Jesusen monasterioa** () Portugalgo Setúbal hirian dagoen monumentu ezagunena da, izan ere manueldar estiloan egindako lehenengotakoa baita. 1910an Monumentu nazional izendatua izan zen.

## Historia 
Justa Rodrigues Pereira nobleak 1490an fundatu zuen Jesusen komentua hiriko harresietatik kanpora, eta 1491eatik aurrera Joanes II.a Portugalgoak patrozinatu zuen Diogo de Bopitaca arkitektuari eraikinaren diseinua enkargatuz. Elizaren lehenengo zatiak 1495erako burutu ziren. Urte horretan Joanes II.a hil eta Manuel I.a Portugalgoak jarraitu zuen eraikuntzarekin. Hasiera batean egurrezko sabaidun nabe bakarra egitekoa zen arren Manuel I.ak harrizko sabaidun hiru nabeko eliza egitea erabaki zuen. 1510an amaitu ziren lanak.

XVI mendean pizkundeko erretaula ezarri zen aldarean eta elizaren aurreko plazan bretxazko gurutze dotorea ezarri zen.

## Iruditegia 

Irudi:Jesus Convent 1.JPG|Ataria.
Irudi:Jesus Convent 2.JPG|Aurrealdea.
Irudi:Jesus Convent 5.JPG|Gurutzea.
Irudi:SCMS - Igreja de Jesus. Nave central e Capela-Mor.jpg|Habearte nagusia.
Irudi:SCMS - Igreja de Jesus. Aspecto dos painéis de azulejos.jpg|Barnealdeko azuleiuak.

## Kanpo estekak
Menderatze (soziologia eta politika)

**Menderatzea** gizabanakoek agintea borondatez onartzea da, Max Weberen arabera. Legitimazioaren arabera, hiru menderatze mota bereizi zituen Weberek:
* **menderatze tradizionala**, komunitatearen historian eta ohituretan oinarritzen dena;
* **menderatze karismatikoa**, liderraren nortasunean oinarritutakoa;
* **menderatze legal-arrazionala**, legean eta arrazoian oinarritutakoa.

## Kanpo estekak 
* Dominazioa, Gizapedian.
Child's Play (1988ko filma)

'''Child's Play'* (euskaraz *Haur Jolasa*, Hego Euskal Herrian *Deabruzko Panpina*) 1988ko Tom Holland estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma bat da. Alex Vincent, Catherine Hicks, Chris Sarandon, Brad Dourif, Dinah Manoff, Tommy Swerdlow, Jack Colvin eta Neil Giuntoli aktoreek antzeztu zuten.

Izandako arrakastari esker jarraipen ugari izan ditu: *Child's Play 2* (1990), *Child's Play 3* (1991), *Bride of Chucky* (1998, *Chucky Neskalaguna*), *Seed of Chucky* (2004, *Chuckyren Hazia*), *Curse of Chucky* (2013, *Chuckyren Madarikazioa*) eta *Child's Play 7* (2015).

## Argumentua 
Charles Lee Ray (Brad Dourif) serieko hiltzailea hil ondoren vuduari esker itxura xalo eta maitagarriko panpin batean gorpuztu da. Sei urteko Andy Barclay mutikoak (Alex Vincent) bere “Chucky” panpin berriak haurtzaina (Dinah Manoff) bortxaz lehiotik bota duela esatean inork ez dio sinistuko. Baina erailketa susmagarri sail batek kasua argitzeko ardura duen Mike Norris detektibea (Chris Sarandon) panpinera zuzenduko dute, orduan benetazko izuikara hasi besterik ez dela egin ohartuko da. Panpin zital eta ankerrak bere deabruzko izpiritua berriz ere gizaki batean gorpuztu nahi baitu, eta dirudienez, Andy txikia hautagai ezin hobea litzateke.

## Aktoreak 
* Brad Dourif: Charles Lee Ray/Chuckyren ahotsa
* Alex Vincent: Andy Barclay
* Catherine Hicks: Karen Barclay
* Chris Sarandon: Mike Norris detektibea
* Dinah Manoff: Maggie Peterson
* Tommy Swerdlow: Jack Santos
* Jack Colvin: Ardmore doktorea
* Raymond Oliver: John doktorea (Heriotz doktorea)
* Neil Giuntoli as Eddie Caputo
* Alan Wilder: Criswell jauna
* Aaron Osborne: erizaina
* Juan Ramirez: kale saltzaile

## Kanpo estekak 
* *Child's Play* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Child's Play'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Espichel lurmuturra

**Espichel lurmuturra** () Portugalen erdialdean dagoen lurmuturra da, Setúbalgo badiaren ertzean, Sesimbra udalerrian.

## Geografia 
Tajo ibaiaren estuario zabalaren hegoaldeko muturra da, Ozeano Atlantikoan barneratzen dena.

## Ondasun nabarmenak 
Bertako labarrek eskeintzen duten ikuspegi ederrak erakarritako turista ugari bertaratzen da.

1790an itsasargia eraiki zuten bertan, baina eraikin ezagunena Espichel lumuturreko Andre Mariaren santutegia da, 700 urtetik gora dituena.

Dinosauroen aztarnak ere aurkitu izan dira lurmuturreko labarretan.

## Iruditegia 

Irudi:Cabo Espichel, Portugal, 2012-08-18, DD 04.JPG
Irudi:Cabo Espichel, Portugal, 2012-08-18, DD 08.JPG
Irudi:Farol do Cabo Espichel 10.jpg|Itsasargia.
Irudi:CABO ESPICHEL.jpg|Espichel lumuturreko Andre Mariaren santutegia.
Irudi:Cabo Espichel (4706180970).jpg

## Kanpo estekak
Mendeko (argipena)

**Mendeko** eta **mendekotasun** (edo **mendetasun**) hitzek erabilera zenbait dituzte:
* **mendeko**, menderatze egoera batean agintea onartzen duena, borondatez edo hertsaduraz;
* matematikan, mendeko aldagaia, beste aldagai batek hartzen dituen balioen mendean dagoena;
* hizkuntzalaritzan, mendeko perpausa, beste perpaus batean txertaturik dagoen perpausa;
* ekonomian, mendekotasunaren teoria, herrialde pobre eta aberatsen arteko harreman ekonomikoen teoria, herrialde aberatsek pobreei baliabideak hartzen dizkietela hipotesi nagusitzat duena;
* **droga mendekotasuna** edo adikzioa.
San Felipe gaztelua (Setúbal)

**San Felipe gaztelua** () Portugalgo Setúbal hirian dagoen gaztelua da.

## Historia 
Gotorlekua kokaturik dagoen eremuan paleolito garaiko aztarnak, feniziarrenak, erromatarrenak eta mairuenak aurkitu badira ere gotorlekua XIV mendean diseinatu zen, baina ainbat saiakera egin arren eraikuntza lanak Filipe II.a Espainiakoak hasi zituen 1580ko Setúbalgo matxinadaren ondoren eta 1582an bukatu zen gotorlekua. Filippo Terzi arkitekto militar italiarra izan zen eraikuntza diseinatu eta burutu zuena. Ondoren Leonardo Torriani arkitektuak hainbat aldaketa eragin zizkion 1600an amaitua gelditu zen arte.

XVI mendean zabalkuntza berriak egin zitzaizkion artilleriazko gerra modernoetara moldatzeko eta XVIII mendean Pombalgo markesaren garaian gotorlekua dotoretzea erabaki zen eta San Felipe kapera azuleiuz estali zen.

1755eko Lisboako lurrikarak kaltetu egin zuen eta ondoren Artilleroen eskola gisa funtzionatu zuen. XIX mendean gobernariaren egoitza zen *Casa de Mando* erre egin zen.

1940tik aurrera berriztatze lanak hasi ziren eta Monumentu nazionala izendatua izan zen. Gaur egun *pousada* bihurtua da.

## Iruditegia 

Irudi:Fortaleza de S.Filipe.jpg|Ikuspegia.
Irudi:Fuerte de San Felipe, Setúbal, Portugal, 2012-05-11, DD 01.JPG
Irudi:Fuerte de San Felipe, Setúbal, Portugal, 2012-05-11, DD 08.JPG|Setúbal.
Irudi:Fuerte de San Felipe, Setúbal, Portugal, 2012-05-11, DD 19.JPG|San Felipe kapera.
Irudi:São Filipe 7570.jpg|Harresiak.
Irudi:São Filipe 7585.jpg
Irudi:São Filipe 7786.jpg|Pousada barnealdea.

## Kanpo estekak
Daniel Sturla

**Daniel Fernando Sturla Berhouet** (Montevideo, 1959ko uztailaren 4a) Uruguaiko kardinala da. 2015ean izendatua, Antonio María Barbieri eta gero herrialde hartako bigarren kardinal bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune - Catholic-Hierarchy.org
Julian Apraiz Saenz de Elburgo

**Julian Apraiz Saenz de Elburgo** (Gasteiz, 1848-Madril, 1910eko maiatzaren 20a) Gasteizko Unibertsitate Askeko katedraduna eta Miguel de Cervantesi buruzko aditua izan zen. Julian Apraiz Arias gasteiztar arkitektoaren aita zen eta Ramon Apraiz Saenz de Elburgo medikuaren anaia gaztea.

Madrilgo San Isidro Institutuan literatura irakaslea eta Gasteizko Bigarren Hezkuntzako Institutuko zuzendaria ere izan zen. Zuzenbide eta Filosofia doktoretzak zituen.

28 urterekin Espainiako ikaskuntza helenistikoen historiaren apunteak (1876), Fabularen Historia eta Fabulista Nabarmenen Historia eta Cervantismoa Espainian argitaratu zituen. 33 urterekin, Cervantes Euskaltzalea, hots, bere ustezko antibizkaitarrismoari uko egiten zion Cervantes (1881). 37 urterekin Bilboko Bigarren Hezkuntzako Bizkaitar Institutuko zuzendaria izendatua izan zen. Bere lana oso zabala da, hainbat aldizkaritan sakabanatua dagoelarik: *Euskal-Erria*, *Ateneo*, *Aldizkari Garaikidea* eta *Revista de las Provincias Euskaras* (Euskal Probintzietako Aldizkaria). Bere liburuen artean honakoak nabarmendu daitezke: Artikulu eta hitzaldien bilduma (2.bild., 1889), Arabako dolmenei buruzko hitzaldia (1905).

1910eko maiatzaren 20ean 62 urte zituela Madrilen zendu zen.

## Kanpo estekak 
* Julian Apraiz Saenz de Elburgoren biografía laburra. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Boris Nemtsov

**Boris Jefimovitx Nemtsov** (; Sotxi, 1959ko urriaren 9a - Mosku, 2015eko otsailaren 27a) errusiar zientzilari eta politikari liberala izan zen. 1997 eta 1998 bitartean, Boris Jeltsinen gobernuko lehen ministrordea izan zen. 2000ko hamarkadatik aurrera Vladimir Putinen aurkari ezagunenetako bat bilakatu zen eta, besteak beste, Errusiak Donbassen eta Krimean izan zuen esku-hartzea salatu zuen. 2015eko otsailean hil zuten, Moskuko Kremlin jauregitik hurbil paseoan zebilela.

## Erreferentziak
José Manuel Mateo

**José Manuel Mateo Azcona** (Iruñea, 1975eko urtarrilaren 23a-) futbolari ohi eta entrenatzaile nafarra da.

## Ibilbidea 
Osasunaren harrobian hasi zen eta 1996an lehen taldean debuta egin zuen. 2004 arte egon zen Osasunan, 2000 urtean lehenengo mailara igotzea lortu zuela. 2004-2005 denboraldia Real Valladoliden pasa zuen, bigarren mailan. 2005-2006 denboraldian berriz ere lehenengo mailara igo zen, aldi honetan Recreativo de Huelvarekin. 2006tik 2009ra Deportivo Alavésen jokatu zuen, bigarren mailan. 2009an, Alavesek maila galdu ondoren, futbol profesionala utzi zuen.
2013an Alavesen bigarren taldea entrenatzen hasi zen. Hurrengo urtean Osasunaren B taldeaz arduratu zen eta 2015ean Jan Urban ordezkatu zuen Osasunaren entrenatzaile gisa. Maiatzaren lauan bere kargutik kendu zuen klubeko zuzendaritza batzordeak.

## Kirol ibilbidea 
*2015eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila Bdfutbolen
Jose Ramon Muro

**José Ramón Muro Pereg** (Bilbo, Bizkaia, 1954ko uztailaren 14a) euskal margolari abangoardista eta hiperrealista ezaguna da.

## Biografia 
### Hasiera artistikoa 
Haurtzarotik margotzen hasi zen eta 22 urtekin bere lehen erakusketa indibiduala aurkeztea erabaki zuen. Garai horretan José Luis Aldecoaren euskal margolariaren dizipulua izanik, bere formazio teknikoak eragina izan zuen bere pinturan, hiperrealismoranzko joerako errealismoaren markoan kokatuz. Pintura utzi gabe, beste alderdi artistiko batzuk ere landu zituen, zinema dokumentala hala nola argazkigintza, alternatiba hauek bere jarduera profesionalarekin, ingeniaria, uztartuz. Independentzia ekonomiko honek lagundu zuen merkataritza-helburuek edo joera igarokorrek bere pintatzeko grina kutsatu ez zezaten.

### Pintura figuratiboa 
Paisai naturalak, hiri-paisaiak, erretratuak eta irudimenezko errealismoaren barruan kokatutako beste lan batzuk klasikoagoak direnak, bere lanik nabarmenenak ditugu.

## Lehiaketak eta erakusketak 
2010etik aurrera indar handiagoarekin margotzeari ekin zion berriro eta bere arteak eboluzionatzen du, orduan berarentzat oparotasun etapa bat hasten delarik: nazioarteko lehiaketetan, erakusketa desberdinetan zein arte-azoketan parte hartuz, eta bere garaiko margolari errealista espainiar nabarmenen topaketetara joanez.

## Galeria 

Fitxategi:Iberdrola tower.jpg|*Iberdrola dorrea*
Fitxategi:Plaza Nueva (Bilbao).jpg|*Bilboko Plaza Barria*
Fitxategi:De guardia frente al museo.jpg|*Zaintza museoaren aurrean*
Fitxategi:Escudo del Athletic desde la calle Licenciado Poza.jpg|*Athleticen ikurra Poza Lizentziatua kaleatik*
Fitxategi:Botica Vieja.jpg|*Botika Zahar*
Fitxategi:Siete Calles.jpg|*Zazpi Kaleak*
Fitxategi:Sociedad Bilbaina.jpg|*Sociedad Bilbaína*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  : Webgune ofiziala
* : Pinterest-en jasotako informazioa
* Jose Ramon Murori *Bilbao Gaur* aldizkarian jasotako elkarrizketa (bilbao.townwizard.com).
* Entrevista a José Ramón Muro (bilbao.townwizard.com)
* Ficha en hyperrealism-magazine
* Ficha en artmajeur.com
* Ficha en disenodelaciudad.es
* Ficha en artistsnetwork.com
* Ficha en bilbaointernational.com.com
* Revista Club Deportivo
* Estos son los 40 pintores seleccionados para el Certamen del Parlamento de La Rioja
Medianoko urtegia

**Medianoko urtegia** (; ) Cinca ibaiaren urbilduak sortzen duen urtegi handi bat da, Huescako La Fueva-A Fueba udalerrian kokaturik.

Ebroko Ur Konfederazioak kudeatuta, arro hidrologikoaren laugarren urtegirik handiena da. 1974an bete zutenean, Mediano izeneko antzinako herria urpean geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ésera

**Ésera ibaia** () Cincaren ezkerraldeko ibaiadarra da. Aragoiko Erdialdeko Pirinioetan, Maladetako mendizerran, sortua, Benasque eta Campo zeharkatzen ditu. Graus parean, Isábena ibaiaren urak hartzen ditu eta, gero, Barasonako presari esker, Aragoi eta Kataluniako ubidea sortzen du.

## Kanpo estekak
Ebroko urtegia

**Ebroko urtegia** edo **Arijako urtegia** () Ebro ibaiaren urbilduak sortzen duen urtegi handi bat da, Kantabriako Campoo-Los Valles eta Burgosko Merindadeen artean kokaturik.

Arro hidrologikoaren bigarren urtegirik handiena da. 1921 eta 1945 artean eraiki zuten eta 1952ra arte ez zuten inauguratu.
290px|thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matarranya ibaia

**Matarranya ibaia** (; ; ) Ebroren eskuinaldeko ibaiadarra da. Tortosa-Beseit mendatetan sortua, hegoaldetik iparralderantz doa, azken tartean Tarragona eta Zaragoza arteko muga sortuz.

## Kanpo estekak
Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako Saila

**Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte Politiketako Saila** (), Euskal Autonomia Erkidegoko enplegu zerbitzuaz, lan-araudiaz, etxebizitzaz, gizarte zerbitzuez, haurtzaroaz, inmigrazioaz eta boluntariotzaz arduratzen den Eusko Jaurlaritzaren saila da. 1936 urtean sortu zen eta 1980 urtean berrezarri zuten demokraziarekin batera.

Egungo Enplegu eta Gizarte Politiketako Sailburua Beatriz Artolazabal jeltzalea da.

## Antolaketa 
* Ingurumen eta Lurralde Politika Sailburutza
** Enplegu eta Lan Sailburuordetza
** Gizarte Politiketako Sailburuordetza
** Etxebizitza Sailburuordetza

## Sailburuak 
*Bigarren Errepublikan*
* 1936-1937: Juan de los Toyos (Lana) eta Juan Gracia (Gizarte Laguntza)
*Erbestealdian*
* Juan de los Toyos
*Euskal Kontseilu Nagusia*
* 1978-1980: Jesús María Viana (Etxebizitza) eta Juan Iglesias (Lana)
*Demokraziaren berrezarpena*
* 1980-1984: Mario Fernández (Lana)
* 1984-1985: Javier Caño (Lana)
* 1985-1987: Jon Imanol Azua (Lana)
* 1987-1991: Jose Ignacio Arrieta (Lan eta Gizarte Segurantza)
* 1991-1991: Martin Auzmendi (Lan eta Gizarte Segurantza)
* 1991-1995: Paulino Luesma (Lan eta Gizarte Segurantza)
* 1995-1997: Ramón Jáuregui (Lan eta Gizarte Segurantza)
* 1997-1998: Francisco Egea (Lan eta Gizarte Segurantza)
* 1998-2001: Sabin Intxaurraga (Lan eta Gizarte Segurantza)
* 2001-2009: Javier Madrazo (Gizarte Gaiak) eta Joseba Azkarraga (Lana eta Gizarte Segurantza)
* 2009-2012: Iñaki Arriola (Etxebizitza) eta Gemma Zabaleta (Enplegua eta Gizarte Gaiak)
* 2012-2015: Juan Mari Aburto (Enplegua eta Gizarte Politikak)
* 2015-2016: Ángel Toña (Enplegua eta Gizarte Politikak)
* 2016-: Beatriz Artolazabal (Enplegua eta Gizarte Politikak)

## Kanpo estekak 
* Enplegu eta Gizarte Politiketako Sailaren webgune ofiziala