open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jasone Aretxabaleta

**Miren Jasone Aretxabaleta Osa,** (Markina-Xemein, 1963ko urriaren 20a) kazetaria da.

## Telebista ibilbidea 
1980 hamarkadan hasieran hasi zen ETBn lanean.

TVEn egon zen aldi batez lanean euskarazko telebista saio bat aurkezten.

1988an itzuli zen ETBra, eta 1990 hamarkadan, kazetari ezaguna izan zen Euskal Herrian. ETB 1eko Gaur Egun albistegia aurkeztu zuen.

Informatiboez gain, Asier Odriozolarekin batera *Goraintzi* izeneko programa bat aurkeztu zuen 1994an.

Ondoren Madrilen egon zen ETBko informatiboetarako korrespoltsal gisa. Batez ere Auzitegi goreneko eta Auzitegi nazionaleko albisteak emanez.

## Komunikazioa eta marketina 
1999an, Josu Jon Imazek jeltzaleak deituta, bere komunikazio taldera joan zen lanera Eusko Jaurlaritzara.

2000tik SPRI-ko marketin eta komunikazioa arduraduna. Turismo arloko marketinean lan egin du, eta baita industria eta euskara arloan ere. Patxi Lopez lehendakari zenea, Aretxabaleta kaleratu egin zuten, baina epaileak arrazoi ideologikoengatik kaleratu zela ebatzi zuen eta lanpostuan berriro hartu behar izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Witches (1990eko filma)

***The Witches*** (euskaraz *Sorginak*), 1990eko Nicolas Roeg ingelesak zuzendutako fantasiazko komedia film bat da. Roald Dahl galestar idazlearen 1983ko eleberrian oinarritua dago. Anjelica Huston, Mai Zetterling, Rowan Atkinson eta Jasen Fisher aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Norvegia, Luke Eveshim (Jasen Fisher) misterioen zalea den zortzi urteko mutikoa herrialde horretan oporraldia igarotzen ari da. Egun batez, Helga (Mai Zetterling) amonak deabruzko sorgineo buruzkp istorioak kontatu eta Luke haien mundu misteriotsuan barneratuko da.

## Aktoreak 
* Anjelica Huston: Eva Ernst andereinoa / Sorgin Handi Nagusia
* Jasen Fisher: Luke Eveshim
* Mai Zetterling: Helga Eveshim
* Rowan Atkinson: Stringer jauna
* Jane Horrocks: Susan Irvine andereinoa
* Charlie Potter: Bruno Jenkins
* Anne Lambton: Beltzezko emakumea
* Angelique Rockas: Henrietta
* Annabel Brooks: Nicola Cuttle
* Sukie Smith: Marlene
* Bill Paterson: Jenkins jauna
* Brenda Blethyn: Jenkins andrea
* Jenny Runacre: Elizabeth
* Emma Relph: Mildred
* Rose English: Doreen
* Nora Connolly: Beatrice
* Rosamund Greenwood: Janice
* Darcy Flynn: Eveshim andrea
* Vincent Marzello: Eveshim jauna
* Elsie Eide: Erica
* Grete Nordrå: Norvegiar sorgina
* Ola Otnes: Ericaren aita
* Merete Armand: Ericaren ama
* Jim Carter: Andre
* Roberta Taylor: Jacqueline (sorgin sukaldaria)
* Stella Tanner: Topaguneko sorgina
* Barbara Hicks: Regina
* Ann Tirard: Topaguneko sorgina (1. emakumea)
* Leila Hofman: Topaguneko sorgina (2. emakumea)
* Wendy Lowder: Topaguneko sorgina
* Brian Hawksley: Zerbitzari zaharrena
* Michael Palin: Topaguneko sorgina (krediturik gabe)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hjørdis Grøntoft Raknerud

**Hjørdis Grøntoft Raknerud** ( - ) norvegiar arkitektoa izan zen. Eskandinaviako lehen emakume arkitektoetako bat zen, Norvegian eta Suedian lanean aritu baitzen 1898tik aurrera.

Londresen ikasi zuen, arkitektura ikasten zuen emakume bakarra. Norvegiara itzuli zenean aukera gutxi zituen lanerako, eta 1904an Malmora mugitu zen, Suedian. Hiri-arkitekturaz gain, barnealdeak eta altzariak ere. Malmon zein Lunden eraikin asko egin zituen. Parisera egin zuen bidaian Nils Raknerud ezagutu zuen, bere senarra.

1918ko gripe pandemiaren ondorioz hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errefau-aza

**Errefau-aza** (*Brassica oleracea var. gongylodes*) aza landare mota burugabea da, hau da, hostoek buru trinkoa eratzen ez dutena. Sukaldaritzan erabiltzen da zurtoin hanpatua jateko, azostoak bazkatzat diren bitartean.

## Ezaugarriak 
Jatorrizko aza landarea (*Brassica oleracea*) bezala, landare belarkara hau biurtekoa da, baina urteroko gisa landatzen da. Zurtoina hanpatua du, mamitsua eta bola itxurakoa, ia lurrari atxikia. Bola hori zuria, berde argia edo morea da. Zurtoin hanpatuaren inguruan eta goialdean kiribilean jarritako hostoak daude, txandakatuak eta zertxobait horzdunak, peziolo luze batekin. Linboak kolore berde urdinxka du. lore-gara bigarren urtean agertzen da.

Zurtoinaren erraboil itxura hori hostoen txortenez inguratua *Sputnik* satelitearen itxura duela esaten da.

Errefau-aza gordinik zein egosita jan daiteke (ordu laurden bat baino gehiago ez). Elikagai ugari izan ohi ditu: selenioa, B bitamina, azido folikoa, C bitamina, potasioa, magnesioa eta kobrea. 24 kcal/100 g-ko energia eman ohi dute.

File:Pink Kohlrabi.jpg|Errefau-aza arrosa.
File:Kohlrabi violett blueht seitlich.jpg|Lore-garak bigarren urtean
File:Kohlrabi Samen.jpg|Lekak eta haziak

## Erabilera 
thumb|Errefau-aza saskia merkatuan
Zurtoin hanpatuak lurrin leun eta delikatua duen barazkia da, gordinik dagoenean errefaua, gaztaina eta azaren artekoa eta egosia dagoenean arbiarena gogorarazten duena. Jan daiteke:
* gordina, arraspatua entsaladan
* sukaldatua, xerratan edo kuboetan moztu ondoren, hainbat modutan prestatu daitekeena: zopan, erregosian, salteatua...
Herrialde anglosaxoietan, Alemanian, Polonian, Suitzan nahiko ezaguna bada ere, ez da hala Euskal Herrian.

Sauerkraut baten moduan hartzitzea ere posible da: birrindu eta kontserba-poto batean jarri, kiloko 15g gatz duela. Ondo zanpatu eta itxi kautxuzko estalki batekin. Bi egunen ondoren, hartzidura hasi eta errefau-azak pixka bat gainezka egiten du. Hartzidura amaitzen duenean, potoa kanpotik garbitu eta biltegiratu, ondoren gordinik edo egosita jateko.

Barietate batzuk animalien bazkarako soilik erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Buru-aza
* Arbi-aza

## Kanpo estekak
Nerea Alzola

**Nerea Alzola Álvarez** Vox alderdiko politikari bizkaitarra da.

## Ibilbide politikoa 
Alderdi Popularreko kidea izan zen, eta Sondikako udaleko zinegotzi eta Eusko Legebiltzarrean parlamentaria izan zen. Alderdiakin desadostasunak tarteko, 2012an PP utzi zuen.

Gaur egun Vox alderdiko kidea da. 2019ko Espainiako bi hauteskunde orokorretan, Kongresurako Vox-en Bizkaiko zerrendaburua izan zen.

## Erreferentziak
Hetty Kelly

**Henrietta "Hetty" Kelly** (1893 &ndash; 1918ko urria) irlandar dantzari eta musikagile bat izan zen. Charlie Chaplin zinema zuzendariaren lehen amodioa izan zen.

Chaplinek 1908an ezagutu zuen Londresen, biak Fred Karno enpresariarentzat *Streatham Empire* lanean ari zirenean. Bera kantu eta dantza konpainia batekin zegoen, Bert Couttsen Yankee-Doodle Girls, eta Chaplinek mozkor bat antzezten zuen "*Mumming Birds*"en. Chaplinek 19 urte zituen eta Hetty Kellyk 15. "*Gazela mehe bat, aurpegi obalatua, xarmaz beteriko ahoa eta hortz ederrak*" bezala gogoratzen zuen. Chaplinen buruan ideal femeninoa izatera iritsi zen, eta bere filmetako protagonista femeninoetako batzuetan birsortu zuen. Chaplinek 1964an idatzitako autobiografian hau idatzi zuen: "*Bost aldiz bakarrik ikusi nuen arren, eta ia gure arteko topaketek hogei minutu baino gehiago iraun bazuten ere, topaketa labur horrek luzaroan eragin zidan.*"

## Kanpo estekak
Eusebio López

**Francisco Javier Eusebio López Martínez** (Lodosa, 1846ko martxoaren 5a – Tolosa, 1929ko martxoaren 11) inprimatzailea zen, **Eusebio López** izenez ezaguna.

Elias Lopez eta Blasa Martinez zituen guraso. Bere ume garaiaz ez dakigu gauza handirik. Gazte zelarik Bigarren Karlistaldia lehertu zen eta Eusebio soldadu joan zen. Karlos VII. erregearen zaldizko goardia-mutil ibili zelarik. Gerrak Tolosara eraman zuen. Bertan 1877an Juan Ignacio Mendizabal La Lama inprimatzaile tolosarraren alabarekin ezkondu zen eta argitalpen-negozioan sartu zen. Ezkontza horren fruitu Ixaka Lopez de Mendizabal euskaltzale eta politikari ezaguna izan zen.

Familia politikoaren inprimategia historikoa zen. Emaztearen aitonak, Francisco La Lamak, 1750ean sortu zuen eta hari alarguna, suhia (Juan Ignacio Mendizabal) eta alaba alarguna gero jarraitu zitzaizkion. Eusebiok inprimategiaren ardura hartu zuenean euskarazko obren publikazioak indar handia hartu zuen. Lehen mailako euskal idazleen lanak lehen aldiz argitaratu edo berrargitaratu zituen: Irazusta, Kardaberaz, Mendiburu, Arrue, Iztueta, Lardizabal edo Juan Antonio Mogel. Gaztelaniaz ere sona handiko lanak publikatu zituen Kanpionen gramatika edo Aizkibel eta Novia de Salcedoren hiztegiak.

Aipatzekoa da ere Juan Domingo Goitiaren *Eusquerazco agricultura necazati euscaldunentzat guztiz egoqui datocen ejercicioac eracusten dituana* nekazaritza-eskuliburuaren lehen edizioa egin zuela.

Bestetik, 1880aren bueltan Joan Esteban Zelaia Hernialdeko erretorearekin eta Frantzisko Maria Gorostidi Bidaniko erretorearekin liskar epistolar bat izan zuen Juan Irazustaren Dotrinaren berrargitaratzea zela eta. Erretoreek zioten Irazustaren dotrina euskara txarrean idatzita egoteaz gain heretikoa zela, beraz ez zela berrargitaratu behar eta Eusebio jendea engainatzen ari zela dotrina horrek eskoletan eta elizetan ezin zelako erabili gotzainaren lizentzia ez omen zuelako. Eusebio jakina ez zetorren bat iritzi horrekin.

## Erreferentziak
Slim Dusty

**Slim Dusty**, **David Gordon Kirkpatrick** jaioa (Nulla Nulla Creek, Hegoaldeko Gales Berria, 1927ko ekainaren 13a - Sydney, 2003ko irailaren 19a) australiar country musikaria izan zen. Abeslari, egile abeslari, gitarra-jotzaile eta ekoizlea izan zen. Australiako ikono kulturala izan zen, era zazpi hamarkada inguru iraun zuen musika ibilbidea izan zuen. Australiako bizimodua deskribatzen zuten abestiak grabatu zituen, eta Henry Lawson eta Banjo Paterson olerkarien ondarea jarraitu zuen.
Beyond the Pale (filma)

***Beyond the Pale*** (), 1999ko George Bazala estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Patrick Clarke, Conn Horgan, Malachy McCourt eta Roger Davis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1980ko hamarkada, New York, Patrick Shaw (Patrick Clarke) eta Seamus O'Sullivan (Conn Horgan) AEBetan legezkanpo sartu diren bi irlandar etorkin dira. Hirira iritsi eta bizimodu hobeago bati ekitea amesten dute, baina berehala erdipurdiko eta inongo etorkizunik gabeko lanetan hasi beharko dira, marginazio egoeran geldituz. Orduan, Seamusek ahal bezain azkar aberasteko bideari ekingo dio, aldiz, Patrick zuhurragoa izanik bere zaintzaile lana mantendu eta Tom Finnegan (Malachy McCourt) irlandar gizon adindun eta idazleari lagunduko dio. Aldi bereanm Patrick aktorea izaten saiatzen ari den Helenetaz (Beverley Elder) maiteminduko da, eta Jeffrey (Roger Davis) mutilagunarekin moztu duenez, bikote bilakatuko dira. Seamusek diru erraza irabazteko asmoz apustuetan hasi eta jokoarekiko adikzioak arazoak sorrarazten dizkionean dena korapilatuz joango da, gainera Tomek bere alkoholismoa ganditu beharko du eta Jeffrey Helen berreskuratzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Patrick Clarke: Patrick Shaw
* Malachy McCourt: Tom Finegan
* Conn Horgan: Seamus O'Sullivan
* Beverley Elder: Helen
* Roger Davis: Jeffrey
* Ruth Miller: Mooney andereinoa
* Valentina Olmos: Conchita
* Brian Mallon: Polizia
* Iris Braydon: Lily
* Worth Howe: Arnold jauna
* William Stone Mahoney: Jokalaria
* Neale Harper: Bob
* Catherine Natale: Margie
* Jason Killalee: Sean
* Tom Finegan: Kaleko gizona (kameoa)
* Eric Mabius: Brian (kameoa)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hiri-inguruko parke

thumb|300px|Eraztun berdearen ikurra Gasteizen.
**Hiri-inguruko parkea** hiri inguruan aurkitzen diren naturaren ikuspuntutik balio dituzten espazioak babesteko erabiltzen den kontzeptua da. Horren bitartez, hiria eraztun berde batez inguratzea saiatzen da. Helburu desberdinak izan ditzake: jende askoren presentzia ez kaltetzeko babesa ematea, hiriak eragiten dituen kalteak eta kutsadura gutxitzeko bidea gisa ezartzea, jendearen naturarekin kontaktuan jartzeko aukera, hiriak sortzen duen hesi-efektua gutxitzea...

Gure artean ezagunena Gasteizkoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gasteizko Eraztun Berdea

## Kanpo estekak
Van Diemen's Land (filma)

'''''Van Diemen's Land'''* (euskaraz *Tasmania''), 2009ko Jonathan auf der Heide australiarrak zuzendutako abenturazko thriller film bat da. Oscar Redding eta Greg Stone aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1822, Tasmania, Alexander Pierce (Oscar Redding) irlandarra eta beste hainbat irlandar, ingeles eta eskoziar presok ostutako iheslari taldea Mcquire badiako espetxe latzetik ihes egitea lortu eta lurralde ezezagunean barneratuz giza baldintzak muturrera eraman eta bizirauten saiatu beharko dira.

## Aktoreak 
* Oscar Redding: Alexander Pearce
* Arthur Angel: Robert Greenhill
* Paul Ashcroft: Matthew Travers
* Mark Leonard Winter: Alexander Dalton
* Torquil Neilson: John Mather
* Thomas Wright: Thomas Bodenham
* Greg Stone: William Kennerly
* John Francis Howard: Edward 'Little' Brown

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bucky Pizzarelli

**John Paul "Bucky" Pizzarelli** (Paterson, New Jersey, 1926ko urtarrilaren 9a - New Jersey, AEB, 2020ko apirilaren 1a) gitarra-jotzaile estatubatuarra izan zen. John Pizzarelli jazz gitarristaren eta Martin Pizzarelli baxu jotzailearen aita izan zen.

Pizzarellik NBC katearentzat ere lan egin zuen, Dick Cavetten taldearen parte gisa (1971), baita ABCrentzat ere, Bobby Rosengardenekin, 1952an. Les Paul, Stephane Grappelli eta Benny Goodman dira Pizzarellik bere ibilbidean kolaboratu duen musikariak. Pizzarellik Django Reinhardt, Green Freddie eta George Van Eps ditu eragin handiena, gitarra jotzeko duen estilo eta moduagatik.

## Kanpo estekak
Ane Mintegi

**Ane Mintegi del Olmo** (Idiazabal, 2003ko urriaren 24a) tenis jokalaria da. 2021. urtean Wimbledongo txapelketa irabazi zuen gazte mailan.

## Ibilbidea 
Antonio Sarasola entrenatzailearen eskutik hasi zen tenis munduan, eta ondoren Alberto Berasategirekin jarraitu zuen Valldoreix-en entrenatzen. Estatu mailako tenis promesa handienetako bat da.

2019tik aurrera Grand Slama osatzen duten lau txapelketa handietan hartu du parte, gazte mailan, hala bakarka nola binaka. 2019an eta 2021ean Roland Garrosen hirugarren itzulia jokatzera iritsi zen eta 2021. urtean gazte mailako Wimbledongo txapelketa irabazi zuen, finalean Nastasja Schunk alemaniarra 2–6, 6–4, 6–1 emaitzaz garaituta.

## Txapelketak 
### 2013 
* Finalista TTK S10 Master Nazionalal
* Finalista TTK S10 Alikante
* Txapelduna TTK S10 Bilbo
* Txapelduna TTK S10 Madril Sek
* Txapelduna TTK S10 Zaragoza

### 2014 
* Txapelduna TTK S12 Bilbo

### 2015 
* Txapelduna Rafa Nadal S12 Zaragoza
* Txapelduna Euskadi S12
* Txapelduna Rafa Nadal S12 Valldoreix
* Txapelduna TTK S12 Zaragoza
* Txapelduna Rafa Nadal S12 Bartzelona

### 2018 
* Txapelduna Cairo S18 (EGY)
* Txapelduna Jug Open S18 (MKD)
* Txapelduna Skopje S18 (MKD)
* Finalista binakakoak Skopje S18 (MKD) (c S Costache)

### 2019 
* Finalista binakakoak Tunis S18 (TUN) (c L Llinares)
* Txapelduna Porto Alegre S18 (BRA)

### 2021 
* Txapelduna Wimbledon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ane Mintegi: Berriro tenislari Berria, 2023.10.24
* Ane Mintegi: Mujeres pioneras. *Aún nos queda un largo camino por delante*. *Correo* 2024.03.08
Goyo Benito

**Gregorio "Goyo" Benito Rubio** (El Puente del Arzobispo, Toledo, Espainia,  - Madril, ) espainiar futbolaria izan zen. Defentsa gisa aritu zen, batez ere Real Madril taldean.

317 partida jokatu zituen Espainiako futbol ligako lehen mailako 1966/1967ko denboraldia eta 1982/1983 denboraldien artean eta bi gol sartu zituen.

## Kanpo estekak
Omø

[thumb|Omø uhartea [Sjælland eta Agersø uharteen hegoaldean dago.]]
**Omø** Danimarkako Belt Handian dagoen uhartea da.

## Ezaugarriak 
Uhartea 4,52 km2ko azalera du eta 12 kilometroko kostaldea. 168 biztanle ditu; horietatik gehienak Omø herrixkan bizi dira. Herrian eliza eta Kirkehavn izeneko portu txikia ferry-ontzi eta kirol portuarekin. Arrantza eta nekazaritza aktibitete ekonomiko nagusiak dira uhartean. Uhartean ere aintzira eta hezegune batzuk daude; bertan hegazti ugari ikus daiteke. Turismoa erakartzeko kanpin bat eta etxetxo batzuk daude.

Omøek, bestetik, itsasargi bat du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :webgune ofiziala.
Agersø

**Agersø** Danimarkako Belt Handian dagoen uhartea da. Sjælland uhartearen hegoaldean eta Omø uhartearen hegoaldean dago. 6,8 km² ditu eta 174 biztanle ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
V446 Herculis

**V446 Herculis** Hercules konstelazioan agertutako noba bat da. 1960. urtean deskubritu zen. Noba horrek 2.8 magnitudeko distira lortu zuen.

## Koordenatuak 
* Igoera zuzen: 18h 57m 21s.51
* Deklinazio: +13° 14' 27".3

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tekkadon

japoniar gastronomiaren platera da, berez, donburi mota bat.

## Deskribapena 
Berez arrozarekin egindako platera da. Gainetik atun edo izokin gordinez eta oso finez egindako *sashimi* jartzen zaio. Badago ere *tekkadon* mina ere; kasu horietan osagai desberdinak gehitzen zaizkio: osagai min nahasketa, laranja saltsa mina, biak... Normalean tipulina ere gehitzen zaio.

## Ikus, gainera 
* Donburi

## Kanpo estekak 
* :Errezeta.
* :Errezeta Youtuben.
Gitarra-jotzaile

[eskuinera|thumb|375x375px| [Zepparella rock taldeko Gretchen Menn gitarra-jotzailea Malibuko 3. Urteko Gitarra Jaialdian parte hartuz 2017an.]]
**Gitarra-jotzailea** edo **gitarrista** gitarra jotzen duen pertsona da. Gitarra-jotzaileek gitarra familiako hainbat instrumentu jo ditzakete, hala nola, gitarra akustikoak, gitarra elektrikoak. Gitarrista batzuk gitarrarekin batera abesten edo harmonika jotzen dute.

## Rocka, heavy metala, jazza eta countrya 
Hainbat aldizkarik eta webgunek gitarra-jotzaile onenen zerrenda izan nahi dutena bildu dute, esate baterako, Rolling Stone aldizkariko 100 gitarrista handienak, edo Guitar World aldizkariko 100 gitarrista handienak.

; *Rolling Stone*
: 2003an, *Rolling Stone aldizkariak* Garai guztietako 100 gitarra-jotzailerik onenak izeneko zerrenda argitaratu zuen. Zerrenda horretan David Fricke aldizkariko editoreak hoberenentzat jotzen zituen 100 gitarra-jotzaileak sartu zituen, horietako bakoitzarentzako sarrera labur batekin.  Zerrenda horretako lehena Jimi Hendrix gitarra-jotzaile estatubatuarra da, Pete Townshend-ek, The Who taldeko gitarra-jotzaileak, aurkeztuta, eta, aldi berean, zerrendako 50. postuan zegoen.

: Irakurleei zerrenda deskribatuz*, The Guardian* egunkari britainiarraren Paul MacInnes-ek honakoa idatzi zuen: "Harrigarria bada ere, aldizkari estatubatuar batentzat, top 10 yankiez beteta dago", nahiz eta Top 10ean hiru salbuespen ere adierazi zituen.  *Blogcritics* sareko aldizkariak zerrenda kritikatu zuen, ustez zerrendan egotea merezi ez zuten batzuk sartzeagatik eta idazleak agian duinagotzat jotzen zituen artista batzuk ahazten zituelako, hala nola Johnny Marr, Al Di Meola, Phil Keaggy edo John Petrucci. 

; *TIME* eta beste batzuk
: Les Paul hil ondoren, Timeren webguneak gitarra elektrikoko 10 artista onenen zerrenda aurkeztu zuen. Rolling Stone aldizkariko zerrendan bezala, Jimi Hendrix aukeratu zuten gitarra-jotzailerik onena, eta, ondoren, Slash de Guns 'n' Roses, B. B. King, Keith Richards, Jimmy Page eta Eric Clapton. Gigwise.com lineako musika aldizkari batek Jimi Hendrix historiako gitarra-jotzailerik onena izendatu du, eta Jimmy Page, bb King, Keith Richards eta Kirk Hammett ditu atzetik.

## Beste genero batzuk 
Gitarra-jotzaile klasiko asko ageri dira *aipagarriak* beren garaietan.

Azken hamarkadetan, "genero klasikoko gitarra jotzaile aipagarriena" Paco de Lucía izan zen, flamenko gitarra jotzaileen artean, klasikoa eta jazza bezalako beste musika generoak arrakastaz gurutzatu zituenetako bat. Richard Chapman eta Eric Clapton *Guitar: Music, History, Players*-en egileek Lucía "gitarra flamenkoaren munduan figura titanikoa" dela esan dute eta Dennis Koster, *Guitar Atlas, Flamenco*-ren egileak, Lucía honela aipatu du: "historiako gitarrista onenetarikoa". .  Arrakasta handia izan duen beste gitarrista klasiko bat Tommy Emmanuel da .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calatrava la Nueva

**Calatrava la Nueva** Ciudad Realgo probintziako Aldea del Rey herrian kokaturiko gaztelua da. 1931tik aurrera babestuta dago, kultura ondasun moduan.

1191n Rodrigo Gutiérrez Girón palentziar handikiak eta bere bigarren emazteak, Jimenak, Calatravako Ordenari euren arimengatik Dueñasko gaztelu zahar honetan zituzten errenta eta herentzien erdia eman zioten, espresuki, emailearen lehen ezkontzako seme-alaben aldeko errenten erdia utziz. Hiru urte beranduago, hauek, Ordenari, gazteluan zituzten eskubideak saldu zizkioten, 1000 marabedirengatik.

1201n Alfontso VIII.ak Calatravakoei gazteluaren jabetza osoa berrestu zien. 1211n musulmanek Salvatierrako gaztelua berreskuratu zuten, 1226ra arte kristauen nagusitasunera itzuliko ez zena; honek Dueñaseko gaztelua zegoen muinoaren garrantzi estrategikoa indartu zuen.

Gazteluak XIX. mendera arte iraun zuen, bertan behera utzia izan zelarik Mendizábal ministroak 1835ean estatuko kontuak saneatzeko hasitako desamortizazio erlijiosoen ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Hernando

**Francisco Hernando Contreras**, ezagunago **Paco el Pocero** izenarekin (Madril, 1945eko ekainaren 2a - ibidem, ) espainiar enpresaburua izan zen, urbanizazio erraldoien eraikuntzagatik ezaguna, bereziki eraikuntzaren burbuila izenez ezagutzen den garaian. Oso polemikoa izan zen Seseñan bere izena daraman urbanizazioa eta berari lotutako ustelkeria salaketak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tendon (gastronomia)

Japoniako gastronomiaren plater tradizionala da. Katsudon antzera prestatzen da: arroz gainean izkirak eta barazkiez tenpuratan egindako katilu edo *donburi* bat da.

## Ikus gainera 
* *Donburi*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gudu zelai

[thumb|250px|[Gettysburgeko guduaren gudu-zelaia.]]
**Gudu-zelaia** edo **gudalekua** bi armada gudukatzen diren lekua da. Erasoaldia hartzen duen armadak ez du, oro har, hura aukeratzeko ahalmenik; izan ere, bere planak etsaia aurkitzen duen lekuan borrokatzeko beharraren mende jarri behar ditu; baina ez du zertan horrela izan defentsari eusten badio, gatazka aldeko baldintzetan egiten saiatuko baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calatrava la Vieja

**Calatrava la Vieja** Ciudad Realgo probintziako Carrión de Calatrava udalerriko herria da.

Goi Erdi Aroan, Guadiana ibaiaren erdialdeko haranean zegoen andalustar hiri garrantzitsu bakarra izan zen. Posizio estrategikoa zuen, Kordobatik Toledorako bidean eta Levante eta penintsulako mendebaldearen arteko komunikazioetan derrigorrezko bidea baitzen.

VIII. mendearen amaieran omeiatarrek sortua, lau mendez al-Andalusen parte izan zen. XII. mendearen erdialdean, Gaztelara pasa ondoren, Tenpluko Ordenaren lehen jabetzetako bat izan zen erresuma honetan. Tenplukoek utzi ondoren, hiria Calatravako Ordenaren jatorria eta lehen egoitza (1158) bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danubioko ibilbide zikloturista

alt=Cartel con una flecha. Indica la distancia de 39 km a Krems. Incluye una pegatina de EuroVelo 6|thumb| Danubioko ibilbidearen seinaleztapen adibidea Austrian
**Danubioko ibilbide zikloturista** bizikletaz egiteko prestatutako ibilbidea da, eta, betiere, Danubio ibaiaren ibilbideari jarraituz, Europako zortzi herrialde zeharkatzen ditu: Alemania, Austria, Eslovakia, Hungaria, Kroazia, Serbia, Bulgaria eta Errumania. Bere luzera osoa 2857 kilometrokoa da eta munduko ibilbide zikloturista ospetsuenetako bat da. Bidegorriak antzinako erromatar galtzada bat jarraitzen du Danubion zehar, geltokiak, gazteluak eta gotorlekuak lotzen zituena. Hau, Donauweg (Danubioko bidea), "Istro" edo *Vía Istrum* bezala ezagutzen zen.

Ibilbide gehiena EuroVeloko 6. ibilbideari dagokio, 2020an Europako 43 herrialde bizikletaz lotzeko asmoa duen Europako sareari. Bere ibilbidea, Danubioren ibilbideari jarraituz doa, jaiotzen denetik, Oihan Beltzaren erdian, Itsaso Beltzaren uretan itsasoratzen den arte. Alemaniako Donaueschingen herritik abiatzen da eta Errumaniako Constanza hirian amaitzen da.

## Alemaniako zatia 
alt=Carril bici pavimentado y sin desnivel, con ancho para dos bicicletas y paisaje frondoso|thumb| Bidegorriaren itxura eta Danubioko ibilbidearen paisaia Alemaniako zatian
Donaueschingenen hasten da, ospetsua, bertan, Danubio ibaia sortzen duen iturria dagoelako. Tarte hau Passaun amaitzen da. 595 kilometroko luzera du. Gainera, ibilbide eta txango alternatiboak ere baditu, 210 kilometrokoak. Tarte horretan bisitatu daitezkeen herri nagusiak Ulm, Donauwörth, Ingolstadt, Kelheim, Ratisbona eta Straubing dira.

## Austriako zatia 
326 kilometroko luzera du. Passaun hasten da, Alemaniako azken herrian, eta herrialdeko hiriburuan amaitzen da: Viena. Zatirik ospetsuena da bere zerbitzuen eta azpiegituraren garapena dela eta. Ibilbidea zolatuta dago, seinaleztatuta, eta desnibela oso txikia da. Gainera, zatirik gehienean, bi ertzek erreia dute, eta posible da ibai bazterrak aukeratzea eta aldatzea, zubien bidez eta zikloturistak gurutzatzen dituzten ontzi txikien bidez.

Ibilbidean bisitatu daitezkeen herri nagusiak Linz, Melk, Krems eta Tulln dira.

Ibilbideko beste interesgune batzuk:

* Schlögen meandroa, goitik ikus daiteke txango alternatibo bat jarraituz.
* Mauthausen-Gusen kontzentrazio-esparruko monumentua.

## Eslovakiako eta Hungariako zatia 
Ibilbidearen zati hau igarotzen den hiri nagusiak Bratislava (Eslovakiako hiriburua), Győr, Esztergom, Budapest (Hungariako hiriburua) eta Duna-Dráva Parke Nazionala dira. Guztira 525 kilometro inguru dira.

## Ikus, gainera 
* Bizikleta bidea
* Zikloturismoa
Hoplia

***Hoplia*** kakalardo genero bat da, Rutelidae familian. Gutxienez 300 espezie ezagutzen dira.

## Espezieak 
Datuen jatorria: i = ITIS, c = Catalogue of Life, g = GBIF, b = Bugguide.net

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
T Aurigae

**T Aurigae** (baita ere **Nova Aurigae 1892** izenarekin ezagututa) Auriga konstelazioan agertutako noba bat da. Noba horrek egun 15 magnitudeko distira du baina 3,8koa izan zuen eta, ondoren, 100 egunetan, hirugarren magnitudera jaitsi zen. 1892an Thomas David Anderson zientzialariak aurkitu zuen; ikerlari berak Nova Persei 1901 aurkitu zuen.

## Koordenatuak 
* Igoera zuzen: 05h 31m 58,64s
* Deklinazio: +30°26'45,2" 27".3

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerra laino

thumb|250px|Informazioaren zehaztugabetasunak eragindako nahasmena 'gerra lainoa' kontzeptuaren jatorria da
**Gerra lainoa** () lehen aldiz Karl von Clausewitzek bere *Vom Kriege* () lanean aipatzen duen zientzia militarreko termino bat da. Hitzak gatazka belikoetan nagusi zen nahasmenduari egiten dio erreferentzia, non, zenbait faktoreren ondorioz, atzerapenak, nahasteak, ziurgabetasunak eta abar direla medio, zaila den operazioak koordinatzea eta planifikatzea. Lainoaren kontzeptua guduan zehar nagusi izan zen nahasmenari erreferentzia egiten dion metafora bat da, oso posible baita kontzeptua mosketeen tiroek eragiten zuten kealditik etortzea, baita zalditeria kargen hautsetatik ere, euren eboluzioa 'argi ikusten' uzten ez zutenak. XIX. mendetik gaur egunera arte gerra lainoaren efektua minimizatzen saiatu dira, inteligentzia militarreko prozesuak hobetuz. Gaur egun, kontzeptua zabaldu egin da ezinbestean, neurri batean komunikazio-sistema berriak sartu eta hobetu direlako, eta informazioaren saturazioa sortu delako arazo gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spencer Tunick

[thumb|300px|Spencer Tunicken instalazioa [Amsterdamen.]]
[thumb|300px|Tunicken instalazioa [Eastnor gazteluan, 2010ean.]]
[thumb|300px|Spencer Tunick [Sydneyko Opera Housen.]]
**Spencer Tunick** (Middletown, Orange konderria, 1967ko urtarrilaren 1) judu jatorriko estatubatuar argazkilaria da. Mundu osoan ezaguna egin da pertsona biluzien talde handien bere argazkiei esker. Bere instalazio gehienak oso polemikoak izan dira.

## Biografia 
1967an jaio zen, familia judu baten altzoan. 1986an Londresera joan zen eta han hasi zen talde biluztuen argazkiak egiten. 1988an Emerson Collegeren Bachelor of Arts lortu zuen. Tunick 1992 New Yorkeko kaleetan hasi zen lanean. Argazkiak laster oso ezagunak egin ziren eta beste Ipar Amerikako estatuetara zabaltzea pentsatu zuen. Proiektu horri *Naked States* (Estatu Biluzik) izenburua eman zion. Ondoren, nazioarteko mailan hasi zen lanean. Bira horri *Nude Adrift* (Biluztasuna nora ezean) izenburua eman zion. Besteak beste hiri hauetan lan egin zuen: Buenos Aires, Brujas, Londres, Lyon, Melbourne, Montreal, Caracas, Santiago, Mexiko, São Paulo, Newcastle, Bogotá, Viena. 1994an New Yorkeko Manhattango Rockefeller Centeren modelo batekin batera atxilotu zuten bertan argazkiak egiteagatik.

Tunickek errekor batzuk ditu. 2003ko ekainean Bartzelonan 7.000 pertsona biltzea lortu zuen bere argazkien protagonistak izateko. 2007an Mexiko Hiriko Konstituzio Plazan 19.000 pertsona bildu zituen, guztiak biluzik.

## Bere lanaren ezaugarriak 
Bere lan ezagunenetan pertsona multzo handiak biluzik agertzen dira. Pertsona horiek era artistiko batez antolatuta egoten dira, hiri-inguruetan edo oso ezagunak diren tokietan. Antolaketa horiek arte munduan instalazio izena dute. Bere lanarekin dikotomia batzuen arteko mugak puskatu nahi ditu: publiko zein pribatu, onartua zein debekatua, moral zein moralgabe, gizabanako zein multzo... Mugak hauste horietan biluztasuna probokazio moduko ekintza da, batetik, baina, bestetik, pertsonen multzo handiek ekintzari normaltasunaren itxura eman diote.

Argazkietan parte hartzen duten bolondresek horrekin ez dute ezer irabazten. Bakarrik, ondoren, artistak egindako argazki sinatua jasotzen dute.

## Bere lanaren eragina 
Ikerlari eta talde askorentzat Spencer Tunicken lana artea baino gehiago giza-manifestazioak dira, askotan, adierazpen askatasunaren aldeko manifestazioak. Hiri askotan ere argazkilariaren lanen helburua izatea modernitate kutsuarekin nahastu nahi izan dute.

## Tunick Donostian 
2006eko apirilaren 22 Donostian antolatu zuen argazki saio bat, bertako Kursaal jauregian. Orduan 1.200 pertsona biluzik bildu ziren, argazkilariaren lanean parte hartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
* :*Naked States* IMDben.
Antonio Zubiaurre

**Antonio Zubiaurre Otegi** (Alkiza, 1956ko urtarrilaren 29a – *ib.*, 2004ko urriaren 13a) gipuzkoar politikaria izan zen, 21 urtez Alkizako alkatea izandakoa.

Arana bailarako Arritzaga baserrian jaio zen Antonio eta Luisaren seme bakarra. Herriko eskolan ikasketak bukatu eta gero Asteasuko Echesa enpresan hasi zen lanean. Bertan aritu zen lanean 1995ean sufritzen zuen diabetes gaitzaren ondorioz jubilatu zen arte.

## Udalgintza 
Franco hil osteko lehen udal hauteskundeetan zinegotzi aukeratu zuten Bittor Sorarrain buru zuen Alkizako Herriaren Alde hautagaitzan. 1983ko udal hauteskundeetarako alkategai aurkeztu zen Euskadiko Ezkerrak babestutako zerrenda batean. Zerrendak bost zinegotzi lortu zituen eta Antonio alkate aukeratu zuten.

1987ko eta 1991eko udal hauteskundeetan ere Euskadiko Ezkerraren zerrendaburu izan zen eta alkate aukeratu zuten. Kasu horietan zerrendak zinegotzi guztiak bildu zituen.

1995eko udal hauteskundeetarako Euskadiko Ezkerra deseginda zegoen eta Antoniok Alkizako Abertzale Ezkertiarrak hautagaitza independentea bultzatu zuen. Urte horrez gero Alkizako Abertzale Ezkertiarrak zerrendak udal hauteskunde guztiak irabazi ditu eta zinegotzi guztiak lortu. Antoniok alkate lanetan jardun zuen hil zen egunera arte. Jon Rotetak ordezkatu zuen.

Udalgintzan guztira 25 urte egin zituen, horietako 21 alkate moduan.

## Egindakoak 
[alt=|ezkerrera|thumb|220x220px|Antonio Zubiaurreren oroitarri Alkizako plaza, [Koldobika Jauregi (eskultorea)|Koldobika Jauregiren lana]]
Antonioren agintaldietan Alkizan buruturiko proiektuen artean hauek azpimarra daitezke: Plaza berritzea eta zabaltzea, Erretore-etxeko lehen solairua erostea eta kultur etxea bertan antolatzea, herriko lehen hobi septikoa, eskola berritzea, herri-ostatua berritzea jangela erantsiz eta horren azpian udal biltegia antolatuz, San Martin eliza berritzeko Europako Batzordearen diru-laguntza lortzea eta 1996ko hirigintzako plan orokorra onartzea zeinak posible egin zuen herrian etxe berriak eraikitzea, despopulazioa gelditzea eta biztanle-kopurua hazten hastea.
Deabruaren abokatu

**Deabruaren abokatua** () edo **fedearen aldezkaria** Nahiz eta bere eginkizuna, itxura batean, hautagaiaren aurka daudenen artean lerrokatzea zen, egiazki, katolikoek imitatu beharreko eredu bezala proposatua izango denaren bertuteen benetakotasuna defendatzeaz arduratzen zen.

1587an Sixto V.a aita santuak lanbidea ezarri eta 1983an Joan Paulo II.ak abolitu zuen. Aldaketa honek ia 500 kanonizazio eta 1.300 beatifikazio baino gehiago egitea ahalbidetu zion, bere aurrekoek XX. mendean izan zituzten 98 kanonizazioen aurrean.

"Deabruaren abokatu" terminoa, hedaduraz, nahitaez sinesten ez duten posizio bat defendatzen duten pertsonei aplikatzen zaie, edo beste eztabaidagile bati sinesten duten posizio baten aurkako argudio bat aurkezten diotenei. Prozesu horri esker, jatorrizko argudioaren kalitatea egiaztatu eta haren defentsaren ahuleziak identifika daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanpaina militar

[thumb|Italia inbaditzeko [Hanibalen kanpainaren mapa]]

**Kanpaina militarra** eremu geografiko berean eta aldi berean gertatzen diren ekintza militarren multzoa da. Zientzia militarren testuinguruan, kanpaina militar batek egoera militar edo politiko bat lortzera bideratutako operazio militar guztiak barnean hartzen ditu, normalean defentsa- edo eraso-indar batek egiten dituenak, muga geografiko eta denborazko batzuen barruan.

Kanpaina militarrak, beraz, gudu segida bat dira (edo bi kontrario edo gehiagoren arteko gatazka armatuak), non alde bakoitza besteak garaitzen saiatzen den, eta gerra batean garaipena lortzeko indar militarrek (erregularrak edo irregularrak) egindako maniobrak.

Hitzak Italiako Campania eskualdearen izenetik dator, non erromatarrek urtero espedizioak egiten zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
EuroVelo

alt=|thumb|373x373px|EuroVelo ibilbideen mapa.
***EuroVelo*** Europa puntatik puntara zeharkatzen duten distantzia luzeko (gaur egun 16) bizikleta ibilbideen sarea da. 2019ko azaroan, 45.000 km baino gehiago zeuden egokituta ibilbideetarako, eta 2020rako ibilbide batzuk burututa egotea espero da. EuroVelo ibilbide guztiak ia 90.000 km izango dira gaur egun aurreikusita dauden 16 ibilbideak amaituta daudenean.

Ibilbideak, Europako Txirrindularien Federazioaren proiektua (ECF, ingelesezko siglekin), kontinentean zehar bizikletan ibiltzeko erabili ahal izango dira, baita ibilbide txikiak egiteko ere, adibidez, herrien artean.

## Historia 
1995ean hasi zen nazioarteko bizikleta ibilbideen sarea sortzeko ideia. Batez ere ECFk koordinatuta, 12 ibilbide handi zeuden aurreikusita.

2007ko abuztutik, 16 ibilbideak sortzeko lan handiagoa egin da (2011n 2 gehitu ziren: EV13 eta EV15), Finlandia, Zipre, Eskozia edo Portugal bezalako Europako mugetaraino iristen direnak.

## EuroVelo sarearen baldintzak 
* % 6tik gorako maldarik ez izatea
* Gutxienez bi bizikleta pasatzeko adinako zabalera izatea.
* Batez beste, egunean 1.000 ibilgailu motorizatu baino gehiago ez izatea.
* Gutxienez luzeraren % 80an zolatuta egotea.
* Urte osoan irekita egotea.

## EuroVelo ibilbideak 
: Lerro **berdeak** iparraldetik hegoaldera doaz, lerro **urdinak** ekialdetik mendebaldera eta lerro **gorriak** zirkuituak edo zirkularrak dira.

## Ikus, gainera 
* Bizikleta-parametroen indize interaktiboa
* Europako Txirrindularien Federazioa
* Euskal Herriko txirrindularitza
* Danubioko ibilbide zikloturista

## Kanpo estekak 
* EuroVelo.com - Webgune ofiziala
* EuroVelo - lan webgunea
* Eurovelo6
Operazio militar

[thumb|eskuinera|250px|Fronterako bidean dihoan soldadu multzo bat, [Saint-Lô, 1944ko ekaina.]]

**Operazio militarrak** estatu baten edo estatukoa ez den aktore baten ekintza militar koordinatuak dira, garatzen ari den egoera bati erantzuteko. Ekintza horiek estatuaren edo aktorearen aldeko egoera konpontzeko plan militar gisa diseinatuta daude. Operazioak borroka-izaerakoak izan daitezke, edo ez borroka-izaerakoak, eta horiei aipatu egin daiteke, segurtasun nazionalerako klabean idatzitako izen batekin. Operazio militarrak, sarri, euren izen arruntengatik ezagutzen dira, euren benetako klabean idatzitako izenak baino ohikoagoak direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errekrutatze

thumb|eskuinera|250px|Errekrutatzea, 1780ko britainiar karikatura.
**Errekrutatzea** norbait armadan soldadu gisa aritzeko hartzea da.

Alfredo Handia erregearen erregealdian (849-899), menpekoak bitan banatu zituzten, nekazarien erdiak euren etxeetan uztak zaintzen eta beste erdiak armadan zerbitzatzeko erreklutatuak ziren, beraz, zeregin militarrak txandakatuak ziren herritarren artean.

Feudalismo garaian, nekazarien errekrutatzeak ohikoak ziren arma gizonen beharrak asetzeko, normalean zulatzaile, esploratzaile, egurketari eta abar bezala, eta ez gerlari bezala. Frantzia bezalako toki batzuetan hamarrenaren instituzioa garatu zuten, honen bidez nekazariek urtero gauzaz zerga bat ordaintzen zutelarik edo jaun feudalentzat lan egiteko errekrutatzen zirelarik, lan militarretan edo beste mota batekoetan.

Hala ere, errekrutatze hauetako bakar bat ere ez zen izan Frantziako Iraultza garaian Europan egin ziren magnitudekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maialen Gurbindo

**Maialen Gurbindo**, ***Chica Sobresalto*** izen artistikoarekin ezaguna (Atarrabia, Nafarroa Garaia, 1994ko maiatzaren 13a) abeslaria da.

## Ibilbide artistikoa 
Iruñeko Orfeoian egin zituen musika ikasketak. Abeslaria izateaz gain, konposatzailea eta gitarjolea ere bada.

Bere musika erreferenteak Queens Of The Stone Age, John Frusciante eta Regina Spektor dira.

Chica Sobresaltoren lehen lana, *Sobresalto* izenekoa, 2017an kaleratu zen. Maialenekin batera taldea osatzen dute Ibai Sanz (gitarra), Aritz Legarrea (bateria), Ander Arlegi (baxua) eta Gorka Cíak (gitarra).

2020 urtean, TVEko Operación Triunfo talent show-an parte hartu zuen. Telebista saio hau bertan behera geratu zen Covid-19 pandemia zela eta, baina egoerak hobera egin zuenean amaitzeko aukera izan zuten. Gurbindo irabazle izateko faboritoetako bat zen arren, 6. postuan amaitu zuen lehiaketa, finalaren atarian geratu zen.

Operación Triunfon, Anne Lukin abeslariarekin batera, lehen aldiz euskarazko abesti bat abestu zuen, Ken Zazpi taldearen *Ilargia* kantua.

2020ko martxoaren 6an *Oxitocina* izeneko singlea eman zen argitara. Maialenek Operación Triunfo saioaren barruan grabatu zituen ahotsak, baina oinarri musikalak eta ekoizpena Subitzako (Nafarroa) Montreal estudioetan egin zituzten taldekideek.

2020ko azaroaren 13an *Fusión Del Núcleo* abestia plazaratu zuten, Chica Sobresaltoren bigarren lan luzeko lehen singlea. Abesti hau oso arrakastatsua izan zen Maialenen jarraitzaileen artean, baina baita bestela ere. Esaterako, Top Gaztea zerrendako 7. postura iritsi zen 2021eko urtarrilaren 30ean. 2021eko urtarrilaren 8an aurkeztu zuen lanaren bigarren singlea, Zahara abeslariarekin batera: *Adrenalina*. Bi abestien bideoklipak Lyona kataluniar artistak egin zituen, eta lehen abestiaren bideokliparen jarraipena da bigarrenarena. 2021eko apirilaren 13an *Selección Natural* abestia eman zuen argitara. Hirugarren single horren bideoklipa ere Lyona berak egin zuen.

2021eko maiatzaren 14an plazaratuko du bere bigarren lan luzea Chica Sobresaltok, *Sinapsis* izenekoa. Taldeak Santos eta Fluren ekoizleekin grabatu zuen lana *Blind Records* estudioetan, Bartzelonan. 2021eko apirilaren 12an lan luze honen aurkezpenerako lehen datak plazaratu zituen: 05/15 Valentzian, 05/23 Bartzelonan, 05/27 Zaragozan eta 05/29 Madrilen izango dira abeslari iruindarra eta taldekideak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Amolategi

**Maria Amolategi Azkarate** (Beasain, 1987) gipuzkoar abeslaria eta telebista aurkezlea da.

## Bizitza 
Beasaingo musika eskolaren bueltan sortutako Sugan taldeko abeslaria izan zen. Besteak beste, ETB 1eko Pilotari telesailerako sarrerako abestia egin zuen taldeak.

Telecinco kateko La Voz talent show saioan parte hartu zuen lehiakide modura.

ETBko hainbat saiotan parte hartu du, Stars Izarrak kalean lehiaketako aurkezle izan zen,

Matilda izeneko musika proiektuan parte hartzen du Victor Sanchez Suganeko kide ohiarekin batera.

## Telebistako lanak 
* *Pilotari* (ETB 1, 2007-2008). Sugan taldeko kide bezala egindako cameoa
* *La voz*  (Tele 5, 2013). Lehiakidea
* *Stars Izarrak kalean* (ETB 1, 2014). Aurkezlea
* *Zuek hor* (ETB 1, 2014-2015). Kolaboratzailea
* *Goenkale* (ETB 1, 2015). Bigarren mailako aktorea
* *Bago!az* (ETB 1, 2018-2019). Lehiakideen *coach* edo laguntzailea
* *SOS, Kantak arriskuan* (ETB 1, 2025-*gaur egun*). Aurkezlea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Lukin

**Anne Lukin Baraibar** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 2001eko uztailaren 24a) abeslaria da. TVE espainiar telebistako *Operación Triunfo* lehiaketan parte hartu zuelako famatu da.

## Bizitza 
Ikus-entzunezko Komunikazioko ikaslea zen Euskal Herriko Unibertsiatean. Abeslaria izateaz gain, biolina, txeloa eta ukelelea jotzen ditu. Abesti bat konposatu zuen "Operacion Triunfon" zegoen bitartean , "Salte" izenekoa. Horretaz aparte, hainbat kanta kaleratu ditu: "Vover a mí" eta "Lento", azken hau irailaren 29an argitaratua. Gaur egun, bere diskan lan egiten ari da, printzipioz hurrengo urteko urtarrilaren amaieran argitaratuko dena.

Bere musika-erreferenteak Operacion Triunfon esan zuen bezala Adele, Queen eta Elton John dira.

2020. urtean, TVEko *Operación Triunfo* izeneko *talent show*an parte hartu zuen. Bigarren galan Maialen Gurbindo abeslariarekin batera abestu zuen Ken Zazpi taldearen *Ilargia* kantua eta hau izan zen *talent show*an euskaraz abestutako lehen aldia. Anne seigarren galan joan zen, "Unchained melody" abestia interpretatu ondoren.

*Operación Triunfo* saioan sartu baino lehen, 16 urte zituela, *Convénceme* telesailean agertu zen, Mercedes Milá kazetariarekin.

## *Operación Triunfo*ko galak 
## Erreferentziak
Angustia (filma)

***Angustia*** (), 1987ko Bigas Luna kataluniarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Zelda Rubinstein, Michael Lerner, Talia Paul eta Angel Jove aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, John Pressman (Michael Lerner) lanbidez oftalmologoa da eta zaletasun bitxi bat du: begiak bildumatzea. Alice (Zelda Rubinstein) amak John semearengan nagusitasun psikologiko indartsua du eta semea bere mende dauka. Horregatik, amaren aginduz, John zinemara joan eta Linda (Clara Pastor) eta Patty (Talia Paul) lagunekin topo egingo du. Zineman pantailaratuko duten filmak haiengan eragin bitxia izango du.

## Aktoreak 
* Zelda Rubinstein: Alice Pressman, ama
* Michael Lerner: John Pressman
* Talia Paul: Patty
* Ángel Jovè: Hiltzailea
* Clara Pastor: Linda
* Isabel García Lorca: Caroline
* Nat Baker: Mediku irakaslea
* Edward Ledden: Medikua
* Gustavo Gili: 1. ikaslea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Barbara Askins

**Barbara S. Askins** (Belfast, 1939) estatubatuar kimikaria da. Argazki-negatibo azpiexposatuak hobetzeko metodoa asmatzeagatik ezaguna bilakatu zen eta 1978an Urteko Asmatzaile Nazionalaren saria eskuratu zuen, bere metodoa NASAk zein medikuntzaren alorrean oso erabilia delako.

## Erreferentziak
Solita Apaolaza

**Solita Apaolaza Garcia**, ofizialki Maria Soledad Apaolaza Garcia, (Zegama, Gipuzkoa, 1929 - *Ib.* 2021eko urtarrilaren 28a) sendalari edo petrikilo ezaguna izan zen.

Bere burua sendalaritzat zuen eta belarrak bildu eta kataplasmak eta ukenduak egiten zituen arbasoengandik jasotako metodoak jarraituz modu tradizionalean. Sendabelarren inguruko jakintza zela eta, hainbat komunikabidetan azaldu izan zen, ezagun egin zelarik. Euskal Herritik kanpo ere, ezaguna izan zen, eta Alemania eta Txinako bezeroak izatera ere iritsi zen.

1960ko hamarkadan hasi zen bezeroak jasotzen, eta azaleko gaitzak, ile arazoak, erredura eta zauriak tratatzen espezializatu zen.

2017 urtean, bezero bati erreakzio alergikoa eragin zion ukendu bat saldu ziolako, salaketa jaso zuen. Salaketa honen ondorioz, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 27.000 euroko isuna ezarri zion Apaolazari.

## Erreferentziak
Mila Aierbe

**Mila Aierbe Agirre** (Ataun, Gipuzkoa, 1961eko apirilaren 8a) astrologo-iragarlea da.

## Ibilbidea 
Txikitatik jaio zitzaion astrologiarekiko zaletasuna Aierberi. Umea zenean, handitan zer izan nahi zuten galdetzen ziotenean, gizakia ezagutu nahi zuela erantzuten zuen. Helduagoa zenean, berriz, inguruko lagunak horoskopo bidez sailkatzeko joera zuen.

Psikologia eta magisteritza ikasten hasi zen, baina bere burua horretan ikusten ez zuenez, astroak ikasteari ekin zion han eta hemen, autodidakta moduan.

1992 Kanarietako eskola batean izan zen astrologiaren inguruan ikasten. Urte horretan ondorengoa iragarri zuen: *«Datozen urteetarako, nazionalitate ezberdinen onarpena eta Europaren dekadentzia ikusten ditut, handitasuna txikitasunaren mesedetan galtzen joango bait da»*.

Ataundarra izanik, Jose Migel Barandiaran gertutik ezagutu zuen. Barandiaranek, astrologiari gogor ekiteko, eta horretarako Holandara joan zedin aholkatu zion.

## Erreferentziak
Aedesia

**Aedesia** () eskola Neoplatonikoko filosofoa zen, Alexandrian K.a. V. mendean bizi zena. 

## Erreferentziak
Novocaine

***Novocaine*** (euskaraz: *Novokaina*) umore beltzeko thriller filma da, David Atkins estatubatuar zinemagileak 2001ean zuzendutakoa. Steve Martin, Helena Bonham Carter, Laura Dern, Lynne Thigpen eta Elias Koteas izan ziren aktore nagusiak.

## Argumentua 
Frank Sangster (Steve Martin) dentistak ekonomikoki bizimodu erosoa eramateaz gain Jean Noble neskalagun atsegina ere badu. Halere, bere kontsultara Susan Ivey (Helena Bonham Carter) paziente gazte eta erakargarria ailegatzeak bere bizimodu lasaia hankaz gora jarriko du, Susanek nah duen oro lortzeaz gain Frank bezalako gizon normal batentzat erabat pentsaezinak diren arazoetannahastuko baidu.

## Aktoreak 
* Steve Martin: Frank Sangster doktorea
* Helena Bonham Carter: Susan Ivey
* Laura Dern: Jean Noble
* Elias Koteas: Harlan Sangster
* Scott Caan: Duane Ivey
* Lynne Thigpen: Pat
* JoBe Cerny: Wayne Ponze botikaria
* Preston Maybank: Melvin Gelding, DEAko agentea
* Kevin Bacon: Lance Phelps
* Keith David: Lunt detektibea
* Len Bajenski: Jarvis soldadua

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Voices

***The Voices*** (euskaraz *Ahotsak*), 2014ko Marjane Satrapi iraniar-frantziarrak zuzendutako komedia beltzezko film bat da. Ryan Reynolds, Gemma Arterton, Anna Kendrick eta Jacki Weaver aktoreek antzeztu zuten.

2014ko Sitgesko Zinemaldian lehiatu zen.

## Argumentua 
Jerry Hickfang (Ryan Reynolds) pisu batean bere Bosco txakurra eta Whiskers katuaren konpainiarekin bakarrik bizi da. Honeraino dena normala dirudi, baina Fiona (Gemma Arterton) neska gazte ederra ezagutzean, Jerry etxera iritsi eta bere bizipena bere konpainiako animaliei kontatetuko die, baita animaliek Jerryri erantzun ere.

## Aktoreak 
* Ryan Reynolds: Jerry Hickfang eta Bosco, Whiskers jauna, Oreina eta Bunny tximinoaren ahotsa
** Gulliver McGrath: Jerry gaztea
* Anna Kendrick: Lisa
* Gemma Arterton: Fiona
* Jacki Weaver: Warren doktorea
* Sam Spruell: Dave
* Adi Shankar: John
* Ella Smith: Alison
* Paul Chahidi: Dennis Kowalski
* Stanley Townsend: Weinbacher sheriffa
* Valerie Koch: Jerryren ama
* Paul Brightwell: Jerryren aitaordea
* Alessa Kordeck: Sheryl
* Stephanie Vogt: Tina TV

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Idoia Bilbao

**Idoia Bilbao** (Bilbo, Bizkaia, 1970), gidoilari eta kazetaria da.

## Ibilbidea 
Historia lizentziatura ikasten hasi zen. 1992 urtean, irratsaio bateko irabazle izan zen, eta ordutik komunikabideetan lanean hasi zen.

Telebistan, kameren aurrean eta atzean lan egin du, gidoilari bezala eta aurkezle bezala, batez ere prentsa arrosaren munduan.

ETBko *Pásalo, Lo qué faltaba* eta *Algo pasa con López* saioetan tertuliakide izan zen.

Ana Rosa Quintana eta Terelu Camposen gidoilari izan da. *Aquí hay tomate, Salsa Rosa, En Antena, Gran Hermano e*ta *Vuélveme loca* espainiar estatuko programa entzutetsuetan lan egin du.

Irratian ere lan egin du.

2015ean, Gaztela Mantxako telebista autonomikoaren programen zuzendari izendatu zuten.

*El club de las mujeres reales* izeneko bloga idazten du.

## Erreferentziak