Jared Diamond

**Jared Mason Diamond** (Boston, 1937ko irailaren 10) AEBetako biologoa, fisiologoa eta biogeografoa da. UCLA unibertsitatean geografia eta fisiologia irakasle lan egiten du. Antropologia, biologia, ekologia, hizkuntzalaritza, genetika eta historia batzen dituen liburu frankoren egilea izanda ere, gehien bat Pulitzer saria eman zion *Guns, Germs and Steel* (euskarara itzulia, *Su-armak, germenak eta altzairua*) liburuarengatik da ezaguna mundu osoan. Dena den, agian egun hori bezain aipatua da *Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed* (2005).

Izan ere, liburu horretan Diamond saiatu zen azaltzen zergatik Eurasiako zibilizazioek, oro har, beste kontinenteetakoak gainditu eta konkistatu dituzten. Nagusitasun hori Eurasiarren geneetan edo moralean ez datzala aldarrikatuta, Diamonden argudioa da zibilizazioen arteko aldeak kontinenteetako ingurumen ezberdinak zirela medio sortu zirela. Alde horiek Eurasian beste inon baino lehenago armen, germenen eta altzairuaren garapena -besteak menderatu ahal izateko hirukotea- ekarri zuten.

Bere hurrengo liburuan, *Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed* (2005), (*Kolapsoa. Nola gizarte batzuek erabateko porrota edo arrakasta lortu duten*). Diamond saiatu zen azaltzen zergatik hainbat gizartek porrot egin zuten eta zergatik beste batzuek ez. Egungo gizarteek aurrekoen akatsetatik ikasi dezaketelakoan, azalpen etnikoak arbuiatu zituen, ingurumenari garrantzia emateko, *Guns, germs and steel* liburuan —(euskarara Andoni Sagarnak itzulia: *Su-armak, germenak, eta altzairua*)― egin zuen bezala. Groenlandia, maiak, anasazi edo Bazkoko Irla dira haren hizpideetako batzuk. Egotzitako ingurumen-determinismotik aldentzearren, Haiti eta Dominikar Errepublika alderatu zituen, zeren, irla berean egonda (eta hortaz ingurumen bertsua edukita), historia, kultura eta lider desberdinak direla kausa oso egoera desberdinetan baitaude.

## Liburuak euskaraz 
[ezkerrera|thumb|197px|*Su-armak, germenak eta altzairua*. [Finlandiera|Suomierazko itzulpen baten liburu-azala.]]
* *Su-armak, germenak, eta altzairua*, Klasikoak, 2009. (Andoni Sagarnak euskarara ekarria).

## Liburu hautatuak 
Jatorrizko bertsioak, :
*  1992: *The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal* (-)
*  1994 - *El tercer chimpancé: origen y futuro del animal humano*, Madrid, Debate, 2007, 
*  1997: *Why Is Sex Fun?* (-)
*  1996 - *Por qué es divertido el sexo: La evolución de la sexualidad humana*, Madrid, Debate, 2007, 
*  1997: *Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies* (). Also published with the title *Guns, germs and steel: A short history of everybody for the last 13,000 years* ()
*  2004 - *Armas, gérmenes y acero: breve historia de la humanidad en los últimos trece mil años*, Madrid, Debate, 2006, 
** Euskarara ekarria: *Su-armak, germenak, eta altzairua*, Klasikoak, 2009. (Andoni Sagarna itzultzaile).
*  2006 - *Colapso (libro)|Colapso: por qué unas sociedades perduran y otras desaparecen*, Barcelona, Debate, 2006, 
*  2010: *Natural Experiments of History*, with James A. Robinson ()
*  2012: *The World Until Yesterday: What Can We Learn from Traditional Societies?* ()
*  2013 - *El mundo hasta ayer: ¿Qué podemos aprender de las sociedades tradicionales?*, Barcelona, Debate, 2013, 
*  2015: *The Third Chimpanzee for Young People: The Evolution and Future of the Human Animal* ()
*  2015 - *Sociedades comparadas: un pequeño libro sobre grandes temas*, Barcelona, Debate, 2016, 
*  2019: *Upheaval: How Nations Cope with Crisis and Change* ()

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak