open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christiane Fellbaum

**Christiane Dorothea Fellbaum** (Brunswick, 1950) hizkuntzalaria da eta Princetongo Unibertsitateko Hizkuntzalaritzako Programako eta Informatika Saileko irakasle titularra da.

## Bizitza eta sariak 
Alemanian jaion zen eta 1961ean Amerikako Estatu Batuetara joan zen Princetongo Unibertsitatan ikastera. Hizkuntzalaritzan doktore titulua 1980an lortu zuen.

2001ean Humboldt Fundazioko Wolfgang-Paul Prize saria jaso zuen.

2006an George Armitage Miller-ekin, *European Lexical Resource Association* erakundeko 2006 Antonio Zampolli saria jaso zuen.

## Lan garrantzitsuenak 
George Armitage Miller-ekin eta bere taldearekin batera, WordNet-en sortzailetako bat da. Datu base lexikal hori hizkuntzalaritza konputazionalean eta hizkuntzaren prozesamenduan oso erabilia da. Datu-base euskarazko bertsioa EuskalWordNet da.

## Erreferentziak
Brian Muller

**Brian Leo "Jazz" Muller** (Eltham, 1942ko ekainaren 11 &ndash; 2019ko abenduaren 12a) zeelandaberritar errugbilaria izan zen, harroin moduan aritzen zena. Zeelanda Berriko errugbi selekzioan 14 aldiz jolastu zuen. Taranaki probintzia taldean jolastu zen ere.
Guy Lalanne

**Guy Lalanne** (Ziburu, 1950ko maiatzaren 19a) lapurtar idazlea da. Jakintza aldizkariaren sortzaileetariko bat da.

## Lanak 
* *Socoa et la Corniche* (Pimientos, 2013)
* *Les batailles de l’Empire* (Jakintza, 2013)
* *Trains et tramways au Pays basque* (Pimientos, 2015)
* *La Rhune* (Pimientos, 2014)
* *Céramiques et décors basques* (Pimientos, 2017)

## Kanpo estekak 
* Deux siècles plus tard, la bataille de Jakintza
R-Ladies Global

**R-Ladies Globa**l R programazio-lengoaiaren komunitatean genero-aniztasuna sustatzea helburu duen erakundea da. R-Ladieseko tokian tokiko taldeei *chapter* edo kapitulu deitzen zaie. Euskal Herrian, Bilbon kapitulu bat dago.

## Historia 
2012ko urriaren 1ean, Gabriela de Queiroz datuen zientzialariak R-Ladies sortu zuen San Frantziskon (Estatu Batuak). Hurrengo lau urteetan beste hiru kapitulu sortu ziren: 2014. urtean Taipéin, 2015. urtean Mineapolin eta 2016ko martxoan Londresen.

Kapitulu bakoitza bere aldetik hasi zen, baina 2016an useR! kongresuan koordinazio zentral bat sortzea erabaki zen. Horretarako, R Consortium-i beka bat eskatu zioten. Beka hori lortzean, R-Ladies Global sortu zen.

2018an R Consortium-ek R-Ladies Global maila altuko proiektu izendatu zuen.

2019an R-Ladiesek 178 talde ditu 48 herrialdetan.

## Erreferentziak
Sheikh Hasina

**Sheikh Hasina Wazed** (; Tungipara, Gopalganj barrutia, Ekialdeko Bengala, 1947ko irailaren 28a) bangladeshtar politikaria da, nazioaren aitatzat jozen den Sheikh Mujibur Rahmanen alaba. 2009ko urtarriletik 2024ko abuztura Bangladeshko lehen ministroa izan zen; 1996-2001 bitartean ere kargu bera izan zuen.

## Erreferentziak
Eurasiar estepa

**Eurasiar estepa** edo **Estepa Handia** Eurasia superkontinentearen erdigunea estaltzen duen estepa-ekoeskualde handia da, larre epelez, sabanaz eta sastrakadiz estalirik. Moldaviatik Ukrainaren bidez Siberiaraino hedatzen da, bere exklaberik handiena den Hungariako puszta tartean. Estepak Europa, erdialdeko Asia, Txina, hegoaldeko Asia eta Ekialde Ertaina lotu ditu ekonomikoki, politikoki eta kulturalki, merkataritza bideen bidez, Antzinaroan eta Erdi Aroan bereziki Zetaren Bidearen bidez.

## Geografia 
### Fauna 
Artzain-nomadak agertu aurretik estepako ekologiari buruzko informazio gutxi dagoela ematen du. Bertoko lehen abereak ardiak eta ahuntzak ziren. Gameluak eremu lehorrenetan erabili zituzten, mendebalderantz Astrakhaneraino garraioak egiteko. Jak batzuk ere egon ziren Tibeteko ertzean zehar. Zaldia, lehen aldiz, errusiar eta kazakhstandar estepan etxekotu zuten, k.a. 3.000. urtea baino lehen.

Przewalski mongolie.jpg
Yawning corsac fox.jpg
Saiga tartarica.jpg
Asiatic Wild ass.jpg

### Ekoeskualdeak 
Munduko Natura Funtsak larre epeletan, sabanetan eta sastrakaditan banatzen du estepa euroasiarra. Estepak hainbat eskualde ditu: altitudea, klima, euria eta beste ezaugarri batzuen arabera. Nabarmentzekoak dira:
* Estepa Pontikoa (Ekialdeko Europa)
* Ryn basamortua (Kazakhstan)
* Tian Shango estepa (Txina)

## Galeria 

Красноковыльная степь в Адамовском районе.JPG
Grasslands-menggu.JPG
Tree on the Mongolian steppe (June 1997).jpg
Красноковыльная степь в бассейне Кукуйки в Курьинском районе.JPG
Stipa zalesskii Луговая красноковыльная степь около Колыванского озера в Змеиногорском районе.jpg
Horses in Kazakhstan.jpg
Краснокнижные тюльпаны Геснера и Биберштейна, ирисы.jpg
Khopyor River (Nizhnehopersky Nature Park) 001.JPG
Natural Park Donskoy 001.jpg
Скала Дракон.jpg
Ishenbek surveys the rolling expanse of the high steppe. (3968890120).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puszta

**Puszta** ( ahoskatua) estepa-lautadako hedadura zabalak adierazteko erabiltzen den hungarierazko hitza da, Panoniako ordokiko lur lauetan ohikoak direnak. Eurasiar esteparen exklabe bat da eta haren klima amerikar larredietakoaren antzekoa da.

Pusztaren lurraldea antzua da, heziezina, basamortu belartsu modukoa eta, jatorrian, Hungariako Ordoki Handiko eskualde lauak izendatzen erabiltzen zuten, behi eta zaldizko artzainen bizilekua zena.

Hitza Пустыня eslaviar adjektibotik dator, "hutsa, desolatua" esan nahi duena, eta zelai zabalez inguratutako etxaldeak ere aipatzen ditu; adiera horretan, toki batzuen izenaren zati izatera iritsi da (Hortobágyko puszta, adibidez).

## Kanpo estekak
Ryn basamortua

**Ryn basamortua** edo **Ryn-Peski basamortua** (; ) Europako ekialdean dagoen basamortu bat da, Kazakhstango mendebaldean, Kalmukia errusiar errepublikako hego-ekialdean, Kaspiar itsasoaren iparraldean eta Volgako goialdeen hego-ekialdean. Basamortuaren mugak oso lauso definituta daude. Mapa batzuek basamortua ia bere osotasunean Kaspiar sakonunearen barnean erakusten dute; beste batzuk, berriz, sakonunetik iparraldera erakusten dute. Mugak alde batera utzita, basamortu hori Europako bakanetakoa da. Ural ibaiaren mendebaldean dago, 46-49° iparraldeko latitudean eta 47-52° ekialdeko luzeran. Tenperaturak 45-48° C-ra irits daitezke udan eta neguan -28-36° C-ra jaitsi.

Herri txikiak sakabanatuta daude Ryn basamortuan, eta biztanle dentsitatea 1 eta 15 pertsona artekoa da milia karratuko. Ryn ibaia klima erdi-idorreko gune batean dago, eta oso euri gutxi jasotzen du. Haize altuek basamortua bipiltzen dute, izan ere, 2001ean hauts ekaitz bat izan zen Itsaso Baltikoan, Ryn basamortuan jatorria zuena. Baltiko itsasoko eskualderako epe luzeko hauts garraioaren azterketa bat egin zuten Eskandinaviako herrialdeetako hautsaren bidezko kutsaduraren analisiaren bidez, eta Ryn basamortuko eskualdeak Saharako basamortuak baino eragin gehiago izaten duela baieztatu zuten.

## Kanpo estekak
Kaspiar sakonunea

**Kaspiar sakonunea** () erdialdeko Asiako eskualde geografiko bat da, 200.000 km²-z Kaspiar itsasoko iparraldeko kostaldearen ingurutik hedatzen dena, Errusian eta Kazakhstanen. Bere osotasunean itsas mailaren azpitik dago. Kaspioren kostaldearen inguruan, kota -26,5 metrokoa da.

## Geografia 
Geologiaren ikuspuntutik, Kaspiar sakonunea Mendebaldeko Siberiako ordoki zabalarekiko simetrikoa da, honetatik, Turgairen haranak banatzen duelarik. Ekialdeko Europako ordokiarekin dituzten mugei dagokienez, ez daude ondo definituta. Kaspiar sakonunea Europa, Ekialde Ertaina eta erdialdeko Asiatik hedatzen den Aral-kaspiar sakonunearen zati da.

Kaspiar sakonunean petrolio-putzu garrantzitsu batzuk daude. Sarri, era berean, gatz metaketa garrantzitsuak daude (gatz-kupula) klima idorraren eta eskualdea Paratetis izeneko itsaso handian murgildua egotearen ondorioz.

Hidrografiaren ikuspuntutik, eskualdea oso pobrea da. Ur ibilguak, Volga eta Ural ibaietako beheko ibilguen salbuespenekin, oso gutxitan izaten dira iraunkorrak, horietako asko uda partean erabat lehortzen baitira. Sakonune endorreiko ugari ere badaude (Mali Uzen eta Bolxoi Uzen ibaien arroak, adibidez). Gauza bera esan daiteke lakuei buruz, oro har txikiak baitira eta gazitasun handia baitute.

## Klima eta landareria 
Kaspiar sakonunea klima lehorra eta oso kontinentala nagusitzen den eskualdea da. Udak beroak dira, batez besteko tenperaturak 22&nbsp;°C eta 24&nbsp;°C artekoak; neguak ere hotzak dira (urtarrileko batez besteko tenperaturak -8&nbsp;°C eta -14&nbsp;°C artekoak dira), baina elur gutxikoak.

Landaredia, oso pobrea dena, ezaugarri klimatikoen ondorio zuzena da. Eremu ez hain idorretan, mendebaldeko eta iparraldeko muturretan, estepa dago, erdibasamortutar eskualdea hegoalde eta ekialderantz zeharkatzen duena.

Landare-mantuan gertatzen diren aldaketa hauek, lurraren gainean ere islatzen dira: esteparen bereizgarri den lur beltza (*txernozem*) poliki-poliki argitzen joaten da, hurritz koloreko lur bat sortuz (*kastanozem*), sarri gatz-metaketa bakanek zeharkatzen dutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mali Uzen

**Mali Uzen** (; ) Errusiako Saratov oblasta eta Kazakhstango Mendebaldeko Kazakhstan probintzia zeharkatzen dituen ibaia da. 638 kilometroko luzera du eta 18.250 km²-ko arroa. Ibaia, Obxtxi Sirt mendilerroan jaiotzen da, Jerxov hiritik iparraldera, eta, orokorrean, hegoalderantz doa, Kaspiar sakonuneko estepen zehar. Mendebaldeko Kazakhstanen amaitzen da Kamix-Samarkije izeneko laku eta zingira txikien sare batean. Mali Uzen Bolxoi Uzen ibaiaren paraleloan doa, 50 kilometro ekialdera.

Ibaiak daraman ur gehienen jatorria elurraren urtzearena da. Ur goraldien garaia apirilean izaten da, udan partzialki lehortuz. Batez besteko emaria 3,4 m³/s eta 782 m³/s artekoa da, eta izotzaren azpian egoten da normalean abendua eta martxoa eta apirila bitartean.

Ibaiko ura edateko urez hornitzeko eta ureztatzeko erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kura-Araxes sakonunea

**Kura-Araxes sakonunea** () Kura eta Araxes ibaien haranek definitzen duten erdialdeko eta hegoaldeko Azerbaijango sakonune zabala da. Kaspiar Itsasoaren ertzetik mendebaldean dago, eta Aral-kaspiar sakonunearen zati da. Iparraldean Kaukaso Handiak, mendebaldean Kaukaso Txikiak eta hegoaldean Talis mendiek bere mugak zehazten dituzte.

Lenkorango lautadatik zabaltzen da, Astara hiria gaindituz eta Iranera ere iritsiz.

## Kanpo estekak
Talis mendiak

**Talis mendiak** (; ) hego-ekialdeko Azerbaijan eta ipar-mendebaldeko Irandik hedatzen den mendilerroa da. Elburz mendikateko ipar-mendebaldeko adarra osatzen dute eta hegoaldeko kaspiar ertzetik doa, Irango goi-ordokian. 3.000 metro baino gehiagoko tontor batzuk baino ez ditu.

## Kanpo estekak
Sefid-Rud

**Sefid-Rud** edo **Sefid ibaia** (,  ahoskatua; ) Iran zeharkatzen duen ibaia da. 670 kilometroko luzera du eta 13.450 km²-ko arroa. Ibaia, Elburz mendilerroan jaiotzen da, eta, orokorrean, ekialderantz doa, Raxt hiriaren parean, Kaspiar Itsasoan amaituz. Herrialdeko bigarren ibairik luzeena da, luzeena Karun izanda.

## Kanpo estekak
Aral-kaspiar sakonunea

**Aral-kaspiar sakonunea** Europa eta Asiaren arteko mugetan, Aral eta iparraldeko Kaspiar itsasoen inguruan dagoen sakonune zabala da. Azerbaijan, Errusia, Kazakhstan, Uzbekistan eta Turkmenistan artean banatuta dago, Armenia, Georgia, Kirgizistan, Iran eta Tajikistanen ere eskualdeak izanda. Kaspiar arro hidrografikoan dagoen zatiari Kaspiar sakonunea diote, eta bere ekialdean dagoen basamortu zatiari Turango sakonunea.

Azerbaijanen dagoen Kura-Araxes sakonunea Aral-kaspiar sakonunearen zati bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tongi

**Tongi** () Bangladeshko erdialdeko hiria da. Dhaka bibhagean dago, Dhaka hiriburuaren ondoan, Turag ibaiaren ertzean. 2011n 476.350 biztanle zituen. Bertan egiten da urtero Bishwa Ijtema, musulman suniten erromesaldi jendetsua.

## Erreferentziak
Bogra

**Bogra** ( *Bogura*) Bangladeshko ipar-mendebaldeko hiria da, Rajshahi bibhagean dagoena. 2011n 400.983 biztanle zituen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala, bogra.gov.bd
Ondine (filma)

***Ondine*** 2009ko Neil Jordan irlandarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Colin Farrell eta Alicja Bachleda aktoreek antzeztu zuten. Irlanda eta Eskoziako mitologiako selkie delako itsas lamina antzeko izakian oinarritua dago.

Irlandako Cork konderrian dagoen Castletownbere udalerrian filmatu zen.

## Sinopsia 
Irlandako hego-mendebaldean bizi den Syracuse (Colin Farrell) izeneko arrantzaleak itsasoan dela bere sareetan neska gazte bat arrantzatu du. Ondine da (Alicja Bachleda), arrantzalearen bizitzaz gain haren bizilagunena ere aldatuko duen itsas lamina.

## Aktoreak 
* Colin Farrell: Syracuse "Circus"
* Alicja Bachleda: Ondine
* Alison Barry: Annie
* Dervla Kirwan: Maura
* Tony Curran: Alex
* Stephen Rea: Apaiza
* Emil Hostina: Vladic
* Dashiel Jordan: Bizikletadun mutikoa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Deabruaren zubia (Martorell)

**Deabruaren zubia**, , Kataluniako Bartzelonako probintziako Martorell eta Castellbisbal udalerrien artean dagoen zubi bat da. Erromatar jatorria du eta Llobregat ibaia gurutzatzen du, Vallès Occidental eta Baix Llobregat eskualdeak elkarlotuz.

Vicenç Ros Udal Museoa zubiaren mantentze eta kudeaketaren arduraduna da. 1928an zubiaren erromatar garaiko garaipen arkua oso kaltetua zegoenez, zaharberritua izan zen.

## Kanpo estekak
Sanna Marin

**Sanna Mirella Marin** (Helsinki, 1985eko azaroaren 16a) finlandiar politikaria da. Alderdi Sozial-Demokrataren kidea da eta herrialdeko Lehen Ministroa izan zen 2019ko abenduaren 10etik 2023ko ekainaren 20ra.

## Biografia 
Sanna Mirella Marin 1985eko azaroaren 16an jaio zen Helsinkin. Espoo eta Pirkkalan ere bizi izan zen Tamperera joan aurretik. Marinen familiak arazo ekonomikoak izan zituen eta Marinen aitak, Lauri Mariek alkoholarekiko dependentzia izan zuen. Oso gaztea zenean bere gurasoak banandu ziren. Banaketaren ondoren, Marin, bere ama eta bere bikotekide berriak hezi zuten.

Sanna Marin Pirkkalako Bigarren Hezkuntzako Institutuan graduatu zen 2004an, 19 urte zituela. 2006an Gazte Sozialdemokratak erakundearen kide egin zen eta 2010etik 2012ra lehendakariorde izan zen. Unibertsitatean ikasten ari zen bitartean, okindegi batean eta kutxazain gisa lan egin zuen. Azkenik, Tampereko Unibertsitatean graduatu zen Administrazio Zientzietako lizentziatura eta master banarekin.

## Kanpo estekak
Bolxoi Uzen

**Bolxoi Uzen** (; ) Errusiako Saratov oblasta eta Kazakhstango Mendebaldeko Kazakhstan probintzia zeharkatzen dituen ibaia da. 650 kilometroko luzera du eta 15.600 km²-ko arroa. Ibaia, Obxtxi Sirt mendilerroan jaiotzen da, eta, orokorrean, hegoalderantz doa, Kaspiar sakonuneko estepen zehar. Mendebaldeko Kazakhstanen amaitzen da Kamix-Samarkije izeneko laku eta zingira txikien sare batean. Mali Uzen Mali Uzen ibaiaren paraleloan doa, 50 kilometro mendebaldera.

Ibaiak daraman ur gehienen jatorria elurraren urtzearena da. Ur goraldien garaia apirilean izaten da, udan partzialki lehortuz. Novouzensk hiriaren parean, batez besteko emaria 7,3 m³/s eta 393 m³/s artekoa da, eta izotzaren azpian egoten da normalean abendua eta martxoaren amaiera eta apirilaren hasiera bitartean.

Ibaiko ura edateko urez hornitzeko eta ureztatzeko erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masherbrum

**Masherbrum** edo **K1**, Karakorumeko mendi bat da, Pakistanen. 7.821 metroko garaiera du eta munduko 24. mendirik garaiena da.

1960an George Bell eta Willi Unsoeld estatubatuar mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
Chogolisa

**Chogolisa** (; ) Karakorumgo mendi bat da, Pakistanen eta Baltoro glaziarretik hurbil. Mendia berez bi gailurrek osatzen dute, Chogolisa I (7.668 metro) eta Chogolisa II (7.654 metro).

1958an Takeo Kuwabara mendizalearen gidaritzapeko Kyotoko Unibertsitatearen espedizio batrek Chogolisa II lehenbizikoz igo zuen, eta 1975eko abuztuaren 2an Fred Pressl eta Gustav Ammerer austriar mendizaleek Chogolisa I.

## Kanpo estekak
Muztagh Dorrea

**Muztagh Dorrea** (urdueraz موز تاغ ٹاور) edo **Mustagh Dorrea**, *Muztagh*: "Izotz Dorre", Karakorumgo mendi bat da, Baltoro Muztagh mendikatean eta Pakistan eta Txinako mugan. 7.276 metroko garaiera du.

1956ko uztailaren 6ean John Hartog, Joe Brown, Tom Patey eta Ian McNaught-Davis mendizaleek osatutako britainiar espedizioak lehenbizikoz igo zuen.

## Kanpo estekak
Notre dame

***Notre dame*** 2019ko Valérie Donzelli frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da. Eszena batzuk Parisko Notre-Dame katedralaren sutearen aurretik grabatu zuten..

## Sinopsia 
Maud Parisen bizi da, ama da, eta arrakasta handirik gabeko arkitektoa ere bai. Nahaste baten ondorioz, Notre Dame elizaren atal bat berritzeko lehiaketa bat irabaziko du. Horren ondorioz, egun batetik bestera haren bizimodua guztiz aldatuko da, eta espero ez zituen erabakiak hartu beharko ditu.

## Aktoreak 
* Valérie Donzelli : Maud
* Pierre Deladonchamps : Bacchus
* Thomas Scimeca : 	Martial
* Bouli Lanners : Didier
* Virginie Ledoyen : Coco
* Isabelle Candelier : Parisko alkatea
* Philippe Katerine : Martin Guénaud
* Claude Perron : Monique Delatour
* Samir Guesmi : Greg
* Pauline Serieys : abokatuaren laguntzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qu'est-ce qu'on a encore fait au Bon Dieu ?

'''''Qu'est-ce qu'on a encore fait au Bon Dieu ?'''* 2019ko Philippe de Chauveron frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da, 2014ko *Qu'est-ce qu'on a fait au Bon Dieu ?'' filmaren jarraipena izandakoa.

## Sinopsia 
Ildo beretik segitzen du familia gorabeheren inguruko komediak: oraingoan, alabek atzerrira joko dute, eta gurasoek zer egin erabakiko beharko dute.

## Aktoreak 
* Christian Clavier : Claude Verneuil
* Chantal Lauby : Marie Verneuil
* Ary Abittan : David Maurice Isaac Benichou
* Medi Sadoun : Rachid Abdul Mohammed Ben Assem
* Frédéric Chau : Chao Pierre Paul Ling
* Noom Diawara : Charles Koffi
* Frédérique Bel : Isabelle Suzanne Marie Verneuil-Ben Assem
* Julia Piaton : Odile Huguette Marie Verneuil-Benichou
* Émilie Caen : Ségolène Chantal Marie Verneuil-Ling
* Élodie Fontan : Laure Evangeline Marie Verneuil-Koffi
* Pascal Nzonzi : André Koffi
* Salimata Kamate : Madeleine Koffi
* Tatiana Rojo : Viviane Koffi
* Claudia Tagbo : Nicole
* Loïc Legendre : Chinongo apaiza
* Gilles Cohen : Patrick
* Marie-Hélène Lentini : Guilaine
* Philippe Beglia : Bouvier
* Nouritza Emmanuelian : farmazialaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errege izatekoa zen gizona

***Errege izatekoa zen gizona***, , Rudyard Kipling anglo-indiar kazetariaren kontakizun bat da, honetan, Britainiar Indian bi britainiar abenturazaleek Kafiristango errege bilakatzeko bizitzen dituzten abenturak azaltzen dira. ''The Phantom 'Rickshaw and Other Tales* (1888, *Rickshaw Mamua eta Beste Ipuinak*) kontakizun bilduman lehenbizikoz argitaratua izan zen, eta ondoren baita *Wee Willie Winkie and Other Child Stories* (1895, *Willie Winkie Yxikia eta Beste Haur Kontakizunak*) eta beste zenbait kontakizun bildumetan ere.

## Zinema 
* *Errege nahi zuen gizona'' (1976, John Huston): Michael Caine, Sean Connery eta Christopher Plummer aktoreek antzeztua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Testu osoa irakurgai Gutenberg proiektuan
Pierre Guédron

thumb|''Cinqui. livre d'airs de cour à quatre et cinq parties*.
**Pierre Guédron** (Châteaudun, 1570 inguru - Paris, 1620 inguru) XVI. mendeko musikagile eta laute jotzaile frantsesa izan zen.

## Biografia 
Pierre Guédron Luis II.a Lorenakoaren (*Lorenako kardenala edo edo Guisakoa deitua*) kaperako abeslaria izan zen. Kardenala hil egin zuten eta, orduan, 1588an, Chapelle-Royaleren abeslaria izan zen. Henrike III.a Nafarroakoaren musika arloko pertsonalitate handia bihurtu zen; garai horretan *airak* eta *ballet kortesau* asko idatzi zituen. 1601ean, Claude Le Jeuneri ordezkatu zuen erregearen ganbara musikagile gisa. Azken postu hori 1613an utzi zuen, bere suhia zen Antoine Boësseten eskuetan utziz. Orduan, erregearen eta ama-erreginaren musika-intendentea bihurtu zen. Azkenik, Luis XIII.a Frantziakoaren superintendentea izan zen.

## Garrantzia 
Le Bailly, Mauduit, Bataille eta Boësset-ekin batera, Guédronek monodiaren arrakasta Frantzian lagundu zuen. Bakarkako abestiak polifonia baztertu zuen. Ballard-ek, 1605 eta 1630 artean, Guédronen *airs de cour* ahots bakarrerako eta baita ere 4 edo 5 ahotsetarako bilduma batzuk plazaratu zituen.

## Obra 
* *Airs de cour à quatre et cinq parties*
* *Airs de différents autheurs mis en tablature de luth*
* *Ballet sur la Naissance de Monseigneur le duc de Vendosme* (1602)
* *Ballet de Monseigneur le duc de Vendosme oder Ballet d’Alcine* (1610)
* *Ballet de Madame* (1613)
* *Ballet des Argonautes* (1614)
* *Ballet du Triomphe de Minerve* (1615)
* *Ballet de Monsieur le Prince* (1615)
* *Ballet du Roy ou Ballet de la Délivrance de Renaud* (1617)
* *Ballet des Princes* (1618)
* *Ballet du Roy sur L’Adventure de Tancrède en la forest enchantée'' (1619)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Qu'on me parle plus", Guédronen *air de cour* Youtuben.
* "Cessez mortels de soupirer", Guédronen *air de cour* Youtuben.
Panthera blytheae

***Panthera blytheae*** *Panthera* generoko espezie galdua da. Fosilak aurkitu dira Himalaia mendilerroan, Tibeten, 6 milioi urte inguruko antzinatasunarekin, eta, beraz, bere hondakinak felido handiak hartzen dituen Pantherinae subfamiliako antzinakoenak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gasherbrum IV

**Gasherbrum IV** edo **K3** (urdueraz گاشر برم -4‎; txinera sinplifikatuz: 加舒尔布鲁木IV峰; txinera tradizionalez: 加舒爾布魯木IV峰; pinyinez: Jiāshūěrbùlǔmù IV Fēng), Karakorumgo mendi bat da, Pakistango Gilgit-Baltistan eta Txinako Xinjiang probintzien artean eta Gasherbrum mendikatean. 7.925 metroko garaiera du, munduko 17. mendirik garaiena da eta Pakistango 6.a.

1958ko abuztuaren 6an Walter Bonatti eta Carlo Mauri italiar mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
Mikel Azkona

**Mikel Azkona Troyas** (Arrigorriaga, ) bizkaitar gidaria da, turismo-automobilen lehiaketan aritzen dena.
Jesús María López Mauleon

**Jesús María López Mauleón** (Mues, ) nafar apaiza da. 1981ean ordenatua, 2019an Goi Xingu-Tucumãko apezpiku izendatu zuten.
Deck the Halls

***Deck the Halls*** (euskaraz), 2006ko John Whitesell estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Danny DeVito, Matthew Broderick, Kristin Davis eta Kristin Chenoweth aktoreek antzeztu zten.

## Argumentua 
AEB, Massachusetts. Udalerri txiki batean bizi den Steve Finchentzat (Matthew Broderick) Eguberria urteko garairik onena da. Urte luzez, Kelly (Kristin Davis) emazteak, Madison (Alia Shawkat) alabak eta Carter (Dylan Blue) semeak jada jasan ez ditzazketen eguberrietako usadioak gorde izan ditu. Halere, abenduko hilabetea jarduera bereziez beteriko egutegia izaten jarraitzen du: eguberrietako zorion-emate argazkia, erritualaren zuhaitza, gabon kantak eta abar. Baina, bapatean, Steven bizitza beren alboko etxera Buddy Hall (Danny DeVito) auto-saltzaile eta ingeniari elektriko buruargia eta Tia (Kristin Chenoweth) emaztearen ailegatzearekin aldatuko da.

## Aktoreak 
* Danny DeVito: Buddy Hall
* Matthew Broderick: Steve Finch doktorea
* Kristin Davis: Kelly Finch
* Kristin Chenoweth: Tia Hall
* Alia Shawkat: Madison Finch
* Dylan Blue: Carter Finch
* Jorge Garcia: Wallace
* Fred Armisen: Gustave
* Gillian Vigman: Gerta
* Ryan Devlin: Bob Murray
* Kelly Aldridge: Ashley Hall
* Sabrina Aldridge: Emily Hall
* Lochlyn Munro: Ted Beckham
* Sean O'Bryan: Young alkatea
* Jackie Burroughs: Ryor andrea
* Garry Chalk: Dave sheriffa
* Nicola Peltz: Mackenzie
* Kal Penn: Amit Sayid
* Cory Monteith: Madisonen zita
* Zak Santiago: Su artifizial saltzailea
* Jill Krop: Bere burua antzeztuz
* SuChin Pak: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
José Antonio Cotrina

**José Antonio Cotrina** (Gasteiz, ) arabar eleberrigilea da, fantasia, zientzia-fikzioa eta beldurra idazten dituena.

## Lan hautatuak 
* *Mala racha* (2002)
* *Las fuentes perdidas* (2003)
* *La casa de la colina negra* (2006)
* *La cosecha de Samhein* (2009)
* *Los hijos de las tinieblas* (2010)
* *La sombra de la Luna* (2011)
Luis Maria Zugazaga

**Luis Maria Zugazaga Martínez** (Sestao, ) bizkaitar futbolaria ohia da, hegalari moduan aritzen zena.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Pedro María Corral

**Pedro María Corral Corral** (Donostia, ) madrildar politikari eta eleberrigilea da. 2012tik aurrera Madrilgo zinegotzia da.

## Lanak 
* *La ciudad de arena* (2009)
* *El médico de Esquilache* (2011)
* *El baile de san Vito* (2015)
Sergio Moreno

**Sergio Moreno Martínez** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan aritzen da. Rayo Vallecanoren harrobian hezia, lehen talde madrildarrarekin egin zuen debuta lehen mailan 2018/19 denboraldian. Hurrengo denboraldirako Valencia CF Mestalla taldean aritu zen lagatu gisa. 2022ko urtarrilean Amorebietara joan zen Bigarren mailan jokatzeko. 2022ko udan Osasunak fitxatu bzuen bere bigarren taldean jokatzeko Lehen Federazioan. 

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Manuel Montiano

**Manuel Joaquín Montiano Sopelana** (Bilbo,  - Madril, ) bizkaitar jeneral eta politikaria izan zen. Espainiar Floridako gobernadore kolonial bezala aritu zen Floridako lehen espainiar aldian, baita Panamako errege-gobernadore bezala ere. 1740an indar britainiarren eraso batetik defendatu zuen Florida, eta, Asientoaren Gerraren garaian, Georgiaren bere inbasio propioa eta emaitzarik gabekoa jaurti zuen.
Vicente Gómez Fernandez

**Vicente Gómez Fernandez** (Santurtzi, ) bizkaitar futbolaria ohi eta entrenatzailea da, atzelari moduan aritzen zena. Santurtzi Kirol Elkartean aritutakoa, futbola utzi ondoren entrenatzaile bilakatu zen. Lezamako harrobian hazia, laguntzaile moduan lan egin zuen 2019an FC Olimpik Donetskek sinatu arte.
Joaquín Planell

**Joaquín Planell Riera** (Gasteiz,  - Madril, ) arabar militar eta politikaria izan zen.

Lanbidez artillaria, Marokoko kanpainetan parte hartu zuen. 1930 eta 1934 artean, Espainiak Estatu Batuetan zuen enbaxadako agregatu militarra izan zen. Espainiako Gerra Zibilean matxinatutakoekin lerrokatuta, Franco jeneralaren Kuartel Nagusiaren fabrikazioaren egoitzako burua izan zen 1937 eta 1939 artean. Gerra ostean INIko lehendakariorde izendatu zuten 1945 eta 1951 artean, eta Industria ministro 1951 eta 1962 artean. Kargua utzi ondoren, Kreditu Industrialeko Bankuko zuzendari izendatu zuten.
Vicente Masarnáu

**Vicente Santiago Masarnáu Fernández** (Portugalete,  - Madril, ) bizkaitar farmazialaria izan zen. Zientzietan doktorea, Madrilgo Unibertsitatean kimika eta farmazia katedraduna izan zen. Hainbat elkarte zientifikotako kidea izan zen.
Bernard Quemada

**Bernard Jésus Manuel Quemada** (Donostia,  - Paris, ) gipuzkoar hizkuntzalaria da, erromanista eta lexikografoa. Gurasoekin Frantzian bizitakoa, bere ibilbide osoa bertan egin zuen.
Curiosa (2019ko filma)

***Curiosa***, 2019ko Lou Jeunet frantziarrak zuzendutako historia eta drama film bat da. Noémie Merlant, Niels Schneider eta Benjamin Lavernhe aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Marie de Heredia (Noémie Merlant) emakume aske eta independienteak bere sexualitatearekin esperimentatzeaz gain literatura eta olerkigintzaren munduan jarduera oparoa izan zuen. Colette idazlearen garaikidea izanik, Marie de Herediak XX. mendearen hasierako Frantzian eragin handienetakoa zuen emakume idazle bilakatu zen. Bere aitaren zorrak ordaintzeko, Marie de Heredia idazlea Henri de Regnier (Benjamin Lavernhe) olerkariarekin ezkondu zen, baina une berean Pierre Lou (Niels Schneider) olerkari, erotikazale eta bidaiari handiaren maitalea ere bada. Azken honekin, bien artean sortutako literatura eta argazkien bidez, maitasuna eta erotismoa ezagutuko ditu.

## Aktoreak 
* Noémie Merlant: Marie de Heredia
* Niels Schneider: Pierre Louÿs
* Benjamin Lavernhe: Henri de Régnier
* Camélia Jordana: Zohra Ben Brahim
* Amira Casar: Heredia andrea
* Scali Delpeyrat: Heredia jauna
* Mathilde Warnier: Louise de Heredia
* Mélodie Richard: Hélène de Heredia
* Émilien Diard-Detoeuf: Jean de Tinan
* Damien Bonnard: André Chaumeix

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alderdi Nazionala (Uruguai)

**Alderdi Nazionala** (), Uruguaiko alderdi politikoa da, zentro-eskuindar joera duena. 1836an sortu zuten eta bertoko alderdi tradizionaletako bat da.

## Kanpo estekak
Kafiristan

**Kafiristan**, darieraz کافرستان‎, "Fedegabeen Herrialdea", Hindu Kusheko eskualde menditsu bat da, Afganistango ipar-ekialdean. Gutxi gorabehera gaur egungo Nuristan probintzia osatzen du. 1896. urterarte independiente mantendu zen, urte honetan afgandarrek bereganatu zuten arte.

## Literatura 
Rudyard Kipling anglo-indiar idazlearen *Errege izatekoa zen gizona* (1888) kontakizuna eskualde honetan girotua dago.

## Zinema 
Era berean, Kiplingen kontakizunean oinarritua dagoen eta John Hustonek zuzendutako *Errege nahi zuen gizona* (1975) filma ere ia osoki Kafiristanen girotua dago.

## Kanpo estekak
John Atkinson Grimshaw

**John Atkinson Grimshaw** (Leeds, Ingalaterra, 1836ko irailaren 6a - *ib.*, 1893ko urriaren 13a) britainiar margolari bat izan zen. Viktoriar Aroko Erresuma Batuko hiri eta landa paisaiak eta gau eszenak margotzeagatik nabarmendu zen.

## Margolanak 

Irudi:John_Atkinson_Grimshaw_-_Spirit_of_the_Night.jpg|Gaueko espiritua, 1879
Irudi:Grimshaw-NightfallThames.jpg|Gaua Tamesisen
Irudi:Reflections_on_the_Thames,_Westminster_-_Grimshaw,_John_Atkinson.jpg|Isladak Tamesisen, Westminster, 1888
Irudi:John_Atkinson_Grimshaw_-_Glasgow,_Saturday_Night.jpg|Glasgow, larunbat gauez
Irudi:John_Atkinson_Grimshaw_-_A_November_Morning.jpg|Azaroko gaua
Irudi:Grimshaw_John_Atkinson_Elaine2_AMK.jpg|Shalotteko anderea
Irudi::John_Atkinson_Grimshaw_-_Mistress_Dorothy.jpg|Dorothy andereinoa
Irudi::John_Atkinson_Grimshaw_-_Old_English_House_by_Moonlight_-_2013.907_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|Ingeles etxe zaharra ilargipean
Irudi:Grimshaw - Autumn Gold.jpg|Urrezko udazkena
Irudi:John_Atkinson_Grimshaw_-_Shipping_on_the_Clyde_(1881).jpg|Ontziak Clyde ibaian
Irudi:John Atkinson Grimshaw - Il Penseroso.jpg|Fanny Grinshaw, Johnen emaztea
Irudi:Liverpool from Wapping 1875 John A Grimshaw.jpg|Liverpool, 1875
Luis Alberto Lacalle Pou

**Luis Alberto Aparicio Alejandro Lacalle Pou** (Montevideo, 1973ko abuztuaren 11) uruguaiar abokatu eta politikaria da. Uruguaiko presidentea da 2020ko martxoaren 1etik aurrera.

Luis Alberto Lacalle presidente ohiaren semea da.

Lacalle Pouk Zuzenbidean graduatu zen Uruguaiko Unibertsitate Katolikoan 1998an. Caneloneseko ordezkari nazionala izan zen 2000 eta 2015 artean, eta Ordezkarien Ganberako presidente kargua izan zuen 2012-2012 aldian. Errepublikako senataria ere izan zen, 2015 eta 2019 artean. 2014an aurkeztu zen lehen aldiz presidentetzarako, baina gobernuan zegoen alderdiak garaitu egin zuen.

2019ko martxoaren amaieran, urte hartako barne hauteskundeetarako aurre-hautagaitza aurkeztu zuen ofizialki, eta lehiaketa horretan garaile atera zen bere alderdiaren barruan. 2019ko hauteskunde orokorren lehen itzulian, botoen % 29tik gertu lortu zuen. Azaroaren 24an, bigarren itzulian irabazi zion Daniel Martínez Villamil Fronte Zabaleko hautagaiaren aurka. Lacallek botoen % 50,79rekin irabazi zuen bere aurkariaren aurka, zeinak botoen % 49,21 lortu baitzuen, Alderdi Nazionala Uruguaiko presidentetzara itzultzea lortuz bere aitak 1990ean kargua hartu zuenetik. Gainera, 1985ean demokraziara itzuli zenetik hautatutako presidenterik gazteena izan zen, 46 urte baitzituen 2020ko martxoan kargua hartu zuenean.

## Biografia 
Lacalle Pou 1973ko abuztuaren 11n jaio zen, Luis Alberto Lacalle eta Julia Pouren semea. Bi anai-arreba ditu, Pilar eta Juan José. Luis Alberto de Herrera buruzagi nazionalista historikoaren birbiloba da, eta Joaquín Suárez Coloradoko presidentearen ondorengo zuzena, amaren aldetik. Aitaren aldetik euskal jatorria du.

Bere bizitzako lehen urteak Pocitos auzoan eman zituen. Hala ere, hamasei urte zituela Suarez eta Reyes Presidentetza Egoitzara joan zen bizitzera, bere aitak 1990ean presidente kargua hartu zuelako. 14 urte zituela, Estatu Batuetan egindako kontsulta mediko batek hazkunde-hormonaren arazo bat zuela agerian utzi zuen. Hormona injekzioekin egindako tratamendua jaso zuen, eta horri esker 1,70 metroko heldu altuera lortu zuen.

Carrasco auzoko The British Schools ospetsuan burutu zituen lehen eta bigarren hezkuntza. 1993an, Uruguaiko Unibertsitate Katolikoan matrikulatu zen, eta han abokatu gisa graduatu zen 1998an. Hala ere, ez zuen inoiz abokatu lanik egin.

## Erreferentziak
2019ko Txileko protestak

**2019ko Txileko protestak**, **Txileko udaberria** edota **30 pesoen iraultza** Santiagon sortutako eta Txileko eskualde guztietara hedatutako manifestazio eta istilu batzuk dira, herrialdeko hiri nagusietan, Valparaíson, Concepciónen eta La Serenan, 2019ko urrian, azaroan eta abenduan eragin handia izan dituztenak.

Gertakari horien berehalako arrazoia 2019ko urriaren 6an indarrean jarri zuten Santiagoko garraio sistema publikoaren tarifaren igoera izan zen. Tarifak igo ondoren, ehunka ikasle antolatu ziren Santiagoko metroan ihesaldi masiboko ekitaldiak egiteko. Egunak aurrera joan ahala, iheslarien kopuruak gora egin zuen, eta istiluak izan ziren lurrazpiko trenbidearen geltokien barruan. Egoera larriagotu egin zen 2019ko urriaren 18an, ostiralean ( izenekoa); izan ere, apurka-apurka lurpeko sare osoko operazioak bertan behera geratu ziren, jendetzak karabineroekin izandako liskarrengatik. Horren ondorioz, urriaren 18ko gauean, ostirala, hainbat protesta eta istilu bortitz agertu ziren herrialdean zehar. Urriaren 19ko goizaldean, Sebastián Piñera presidenteak larrialdi-egoera ezarri zuen Santiago Handiko udalerrietan, eta etxeratze-agindua eman zuen hilaren 19ko gauetik aurrera.

Urriaren 25ean 1,2 milioi herritar atera ziren kalera Txileko presidentearen aurka, era baketsuan; diktadura bukatu zenetik egindako manifestaziorik handiena izan zen. Ondorioz, bi egun geroago, Piñerak etxeratze agindua kendu zuen Santiagon eta beste bi hiritan.

Hainbat analisten arabera, protestetan ez da liderrik egon eta, maila desberdinetan, gizarte-espektro zabalak hartu du parte, behe-klasetik hasi eta batez besteko altura arte. Zabaldu zuten aldarrietako bat «ez dira 30 peso. 30 urte dira» izan zen. Berehalako arrazoia garraio publikoaren tarifa-gorakadari egotz dakiokeen arren, herri-elkarretaratzeek laster azaldu zituzten horren arrazoi mediatikoak: bizitzaren kostu handia (2019ra arte Santiago Latinoamerikako bigarren hiri garestiena da), pentsio baxuak, farmakoen prezio altuak eta osasun-tratamenduak, eta klase politiko osoari eta azken urteetan metatutako erakunde-deskredituari uko egitea, herrialde horretako Konstituzioa bera barne.

Urriaren 18an hasi zituzten protesta jendetsuez geroztik, 23 hildako izan ziren, Txileko Fiskaltzak emandako datuen arabera. Giza Eskubideen Institutu Nazionalak jakinarazi zuen 2.300 salaketa jaso zituela izandako urraketekin harira eta hamalau sexu indarkeriagatik. Giza Eskubideen Amerikarteko Batzordeak, berriz, herrialdean sartzeko baimenaren zain zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desventuradas uharteak

**Desventuradas uharteak** () biztanlerik gabeko txiletar uharte-multzoa da, Ozeano Bareko hego-ekialdean kokaturik. Ez dute biztanle egonkorrik baina Robinson Crusoe uharteko biztanle batzuk noizbehinka San Ambrosio eta San Félix uharteak bisitatzen dituzte.

## Geografia 
## Historia 
Fernando Magallaesek bere Ekialderako bidaian egitean aurkitu zituela uste izan zen. Magallaesek egungo izena jarri zieten, itsasartetik irten zenean, elikagai faltagatik arazoetan zegoelako izan zen, eta, hutsik eta landaretzarik gabe zeudela ikusi zuelako.

1574ko azaroaren 8an, Fernando Magallaesek hegoaldeko Txile aurkitu eta berrogeita hamalau urtera, eta Diego de Almagro konkistatzaileak iparraldetik aurkitu eta handik beste hogeita hemeretzi urtera, Juan Fernández pilotu espainiarrak San Félix eta San Ambrosio uharteak aurkitu zituen benetan. Hamasei egun beranduago, hegoalderako nabigazio berean, Juan Fernándezek gaur egun bere izena daraman artxipelagoa deskubrituko zuen.

## Erreferentziak
Naf

**Naf** (, *Naf Nodi*; ; rakhineraz: ) hegoaldeko Asiako ibaia da, hego-ekialdeko Bangladeshen eta mendebaldeko Myanmarren arteko muga egiten duena. 62 kilometro luze da. Arakan mendikatean du iturburua, eta Bengalako golkora isurtzen da, itsasadar luzea eratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inspector Gadget (filma)

***Inspector Gadget*** (euskaraz *Gadget inspektorea*), 1999ko David Kellogg estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko eta ekintzazko komedia film bat da. *1983ko izenburu berdineko marrazki bizidunetan* oinarritua dago. Matthew Broderick, Rupert Everett, Joely Fisher, Michelle Trachtenberg, Mike Hagerty, Andy Dick, Cheri Oteri eta Dabney Coleman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
John Brown (Matthew Broderick) munduko polizia agente onena bilakatzea amets egiten duen segurtasun zaindari xalo bat da. Halabeharrez, bere bidean Sanford Scolex (Rupert Everett) gaiztoarekin topo egitean hiltzat joko dute. Ospitalean, Brenda Bradford (Joely Fisher) doktoreak Brownen gorputzari erabiltzeko errazak diren 14.000 gailu gehituko dizkio. Brown esnatzean, jada Gadget inspektorean bilakatua izango da, krimenaren aurka borrokatzeko guztiz prest dagoen makina perfektua.

## Aktoreak 
* Matthew Broderick: Jonathan "John" Brown / Gadget inspektorea / Robo-Gadget
* Rupert Everett: Sanford Scolex / Claw doktorea
* Joely Fisher: Brenda Bradford doktorea / RoboBrenda
* Michelle Trachtenberg: Penny Brown
* Dabney Coleman: Frank Quimby III buruzagia
* D. L. Hughley: Gadgetmugikorraren ahotsa
* René Auberjonois: Artemus Bradford doktorea
* Don Adams: Brainen ahotsa
* Cheri Oteri: Wilson alkatea
* Andy Dick: Kramer
* Michael G. Hagerty: Sykes
* Frances Bay: Thelma
* J. P. Manoux: Alkatearen laguntzailea
* Brian George: Sore Gurua
* Richard Penn: Harrigarri doktorea
* Sonya Eddy: Ospitaleko idazkaria
* Andy Heyward: D.I.C. jauna
* Aaron Meyerson: Aaron Meyerson

## Marrazki bizidunak 
* *Gadget inspektorea* (1983-1986)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Antzara eguna (eleberri grafikoa)

***Antzara eguna*** 2019an Harkaitz Canoren eta Adur Larrearen arteko kolaborazioan sortutako komikia da. Liburuak Espainia estatuko segurtasunaren esku Santi Brouarden hilketa narratzen du.

## Argumentua 
1984ko azaroaren 20an, Santi Brouard tiroz hil zuten bere pediatria kontsultan. Julian Sancristobal Espainiako estatuko Segurtasun idazkariak agindua eta dirua eman zion Rafael Masa poliziari, eta horrek Luis Morcillori eta Rafael Sanchez Ocañari ordaindu zien hilketagatik. Brouarden heriotzak zirrara handia eragin zuen Euskal Herrian. HASI alderdiko lehendakaria, HBko mahai nazionaleko kidea, Bilboko alkateordea, parlamentaria, mediku pediatra… Bere karisma eta konpromisoagatik, Euskal Herriko hainbat familia politikotan itzal handia izan zuen Brouardek. Horiekin batera, politikari lekeitiarraren beste ezaugarri ezezagunago batzuk ere jaso ditu komiki honek, adiskide eta mediku hurbila, txantxazalea, irakurle amorratua eta euskaltzale petoa ere izan baitzen. Horrela, Adur Larreak eta Harkaitz Canok fikzioaren bidez lortu dute Santi Brouarden bizitzaren eta heriotzaren hariak biltzea, ekinbide publikoa eta bizitza pribatua jostea, iragana eta oraina lotzea, garai baten kontaketa bizia marrazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideo promozionala Youtuben.
Rakhine (herria)

**Rakhinea** () Myanmarko talde etnolinguistikoa da, batez ere Rakhine estatuan (lehenago Arakan) bizi dena. 3.300.000 rakhine inguru daude Myanmarren, biztanleria osoaren %&nbsp;4. Erlijioari dagokionez, %&nbsp;67 budistak dira, %&nbsp;17 musulmanak, eta %&nbsp;15 erlijio tradizionalen jarraitzaileak.

## Erreferentziak
Padre padrone

***Padre padrone*** () 1977ko Taviani anaiak italiar zinema zuzendarien film dramatikoa da, Gavino Leddaren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Gavino sei urte ditu eta Siligoko eskolara doa. Bere aitak umea eskolatik aterako du etxeko ardiak zaintzeko.

## Aktoreak 
* Omero Antonutti: Efisio Ledda
* Saverio Marconi: Gavino Ledda
* Marcella Michelangeli: ama
* Fabrizio Forte: Gavino (umea)
* Nanni Moretti: Cesare
* Gavino Ledda: bera

## Kanpo estekak
Lo straniero

***Lo straniero*** () 1967ko Luchino Visconti italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Albert Camusen *Arrotza* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Meursault jauna Aljerren bizi den gizaki axolagabea da. Behin, hilketa bat egiten du eta, errugabea sentitu arren, ez du protestarik egiten, ezta damutzen ere. Denaren aurrean guztiz pasibo aritzen da. Arrotza da bere inguruan dagoen guztiarekiko.

## Aktoreak 
* Marcello Mastroianni: Arthur Meursault
* Anna Karina: Marie Cardona
* Bernard Blier: abokatua
* Georges Wilson: magistratua
* Bruno Cremer: apaiza
* Pierre Bertin: epailea
* Jacques Herlin: zuzendaria
* Marc Laurent: Emmanuel
* Georges Géret: Raymond
* Alfred Adam: prokuradorea
* Jean-Pierre Zola: langilea
* Mimmo Palmara: Masson
* Angela Luce: Madame Masson

## Kanpo estekak
Anna Karina

**Anna Karina**, jatorrizko izenez **Hanne Karin Bayer** (Solbjerg, 1940ko irailaren 22a - Paris, 2019ko abenduaren 14a) daniar jatorriko frantziar zinema aktore eta zuzendaria, idazle eta abeslaria izan zen. Jean-Luc Godarden musa izan zen eta haren filmetako hainbatetan antzeztu zuen.

## Filmografia
Le quattro giornate di Napoli (filma)

***Le quattro giornate di Napoli*** () 1962ko Nanni Loy italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Aldo De Jacoren *La città insorge: le quattro giornate di Napoli* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
1943ko irailaren 28an italiar marinel batzuk fusilatu ondoren Napolin, herria matxinatu zen. Lau egunetan okupatzaileak garaitu zituzten eta aliatuak iritsi aurretik alemaniar tropak hiritik ihes egitea eragin zuen.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Auf der anderen Seite

***Auf der anderen Seite*** () 2007ko Fatih Akın turko-alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ali Aksu Alemanian bizi den agure turkiarra da. Prostituta turkiar bat, Yeter, behin baino gehiagotan bisitatu ondoren, prostituzioa utzi eta berarekin bizitzera joateko proposatu zion, han irabazten duen gauza bera ordainduko diola aginduz. Yeterrek integrista islamiko batzuek prostituzioari uzten ez badu hilko zutela mehatxatu ondoren, proposamena onartuko du. Aliren etxean Nejat ezagutuko du, haren semea, Hanburgoko Unibertsitateko literatura irakaslea. Gau horretan bertan, Alik bihotzekoa du.

## Aktoreak 
* Tuncel Kurtiz: Ali Aksu.
* Baki Davrat: Nejat Aksu.
* Nursel Köse: Yeter Öztürk.
* Nurgül Yesilçay: Ayten Öztürk.
* Hanna Schygulla: Susanne Staub.
* Patrycia Ziolkowska: Lotte Staub.

## Kanpo estekak
Bamar

**Bamar herria** () hegoaldeko Asiako talde etnolinguistikoa da, jatorria Irawadi ibaiaren arroan duena. Myanmarko etnia nagusia da (biztanleriaren %&nbsp;68). Birmaniera da haien hizkuntza, eta gehienak Theravada budismoaren jarraitzaileak dira.

## Erreferentziak
Carissa Moore

**Carissa Kainari Moore** (Honolulu, 1992ko abuztuaren 27a) hawaiiar surflaria da. ASPko Munduko Surf Txapelketa bost aldiz irabazi du (2011, 2013, 2015, 2019 eta 2021). Urrezko domina ere irabazi zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Garaipenak 
## Kirol lorpenak 
## Kanpo estekak
Larrialdi Handia

**Larrialdi Handia** (), kristau eskatologiaren arloan, Jesusek bere jarraitzaileei Oliamendin iragarritako denboraldia da, munduaren amaieraren zantzua. Jesu Kristoren iragarpena Mateoren Ebanjelioan ageri da:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oramendu
* Milenarismo
* Parusia

## Kanpo estekak
National Velvet (filma)

***National Velvet***, 1944ko Clarence Brown estatubatuarrak zuzendutako kirol film bat da. Enid Bagnold idazlearen *1935eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Mickey Rooney, Donald Crisp, Elizabeth Taylor, Angela Lansbury, Anne Revere, Reginald Owen eta Terry Kilburn aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Anne Revere) eta Muntatze onenaren Oscar Saria (Robert J. Kern) irabazi, eta Zuzendari onenaren Oscar Saria (Clarence Brown), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Leonard Smith) eta Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Sariaren (Arte Dekorazioa: Cedric Gibbons eta Urie McCleary; Barne Dekorazioa: Edwin B. Willis eta Mildred Griffiths) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
Ingalaterra, Sussex. Mi Taylor (Mickey Rooney) estatubatuar mutil gazte abenturazale eta oportunista, halabeharrez, Sewels udalerriko Brown familiaren etxera ailegatu eta bertan lanean hasiko da. Velvet (Elizabeth Taylor) 12 urteko alaba txikienak zaldiekiko zaletasun izugarria du eta loterian zaldi eder bat irabaziko du. Orduan, Taylorrek Velvetek bere zaldia Ingalaterrako garrantzitsuena den Grand National zaldi lasterketan partehartu dezan konbentzituko du.

## Aktoreak 
* Mickey Rooney: Michael "Mi" Taylor
* Elizabeth Taylor: Velvet Brown
* Donald Crisp: Herbert Brown jauna
* Angela Lansbury: Edwina Brown
* Anne Revere: Araminty Brown andrea
* Jackie 'Butch' Jenkins: Donald Brown
* Juanita Quigley: Malvolia "Mally" Brown
* Arthur Treacher: Lasterketa zuzendaria
* Reginald Owen: Ede baserritarra
* Norma Varden: Sims andereinoa
* Terry Kilburn: Theodore "Ted"
* Arthur Shields: Hallam jauna
* Aubrey Mather: Sarrera ofiziala
* Alec Craig: Timothy "Tim"
* Eugene Loring: Ivan Taski
* Jane Isbell: Jane, eskolako neska
* Matthew Boulton: Sarrera ofiziala
* King Charles: Zaldia, The Pie
* Barry Macollum: Hiriko gizona (krediturik gabe)
* Gerald Oliver Smith: Kameralaria (krediturik gabe)
* Harry Allen: Furgoneta gidaria (krediturik gabe)
* Mona Freeman: Eskolako neska (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Dunetako gudua (1658)

**Dunetako gudua** 1658. urteko ekainaren 14an gertatu zen. Gudu honetan Espainiak Juan Jose Austriakoa eta Luis II.a Borboi-Condékoa buruan zeukala eta Frantziak Turenneko bizkondea buruen zeukala haien artean borrokatu ziren.

## Garaia 
1635. urtean, Hogeita Hamar Urteko Gerra gertatzen zegoen bitartean, Espainiaren (Filipe IV.aren) eta Frantziaren (Luis XIII.a eta Richelieu) arteko erlazio gainbeheran joan zen eta honen ondorioz hauen arteko gudua hasi zen. Geroago 1655.urtean Espainia gudu komertzial bat hasi zuen Ingalaterraren aurka. Eta honen ondorioz, 1657. urtean, Ingalaterra eta Frantzia aliatu egin ziren Espainiar tropen kontra egiteko.

## Gudua 
1658.urteko Maiatzean gertatu zen gudua, Espainiak hartutako Dunkerquen. Armada anglo-frantsesak 20.000 gizon zituen (hauetako 17.000 frantses eta beste 3.000 ingeles), Espainiak aldiz, 3.000 gizon zituen Dunkerquen (hauetatik 2.200 oinezko soldadu ziren eta beste 800 zaldi soldadu ziren) Espainiak laguntza behar zuenez Dunkerquen, Flandesen zituen 15.000 tropa Dunkerquera bidali zituzten Juan Jose Austriakoa buruan zegoela.

Orduan, Espainiar armada eta armada anglo-frantziarra borrokatu ziren eta azkenean, bi ordu igarota, anglo-frantziarrak garaileak izan ziren.

## Porrotaren arrazoiak 
Hauek izan ziren arrazoi nagusienak:
* Gudua dunetan egitea. Dunetan gudua egitea ez zen izan oso ideia ona, ez zelako leku aproposa zaldiak ibiltzen edukitzeko, jauzi egiten bait ziren.
* Flandesetik hartu zituztenean tropak ez zuten muniziorik eraman, soldaduak nekatuta eta banatuta zeuden.

Beste arazo hau izan zuten (haien errua ez zena izan):
* Hondartzan baten zeudenez itsasoa zeukaten ondoan eta egun horretan bertan marea baxua zegoen eta orduan ondorioz armada anglo-frantziarrarentzat errazagoa izan zen Dunkerquen sartzea kostaren aldetik.

Bi arrazoi nagusi hauen eta arazo honen ondorioz Espainiak guda galdu egin zuen.

## Ondorioak 
Espainiak 6.000 hildako izan zituen eta Dunkerque galdu zuen, hau aliantza anglo-frantziarraren esku geratu zen. Gudu honek Espainiaren boterea murriztu zuen eta honen ondorioz ez zen Europako herrialderik boteretsuena izango. 1659ko azaroaren 7an Pirinioetako hitzarmena sinatu zuten Frantziak eta Espainiak eta honen ondorioz hauen arteko 30 urteetako guda amaitu zen. Turunneko bizkondea Frantziako mariskal orokorra izendatu zuten 1660. urtean.

## Erreferentziak 
* https://www.lavanguardia.com/historiayvida/edad-moderna/20180408/47313219419/muerte-en-las-dunas.html?facet=amp

## Kanpo estekak