open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Huron

**Huron** (, ) Amerikako Aintzira Handietako bat da. Mendebaldean, Ameriketako Estatu Batuetako Michigan estatua du, eta ekialdean Kanadako Ontario probintzia.

## Izena 
Frantziako lehendabiziko esploratzaileek, ondoko beste Aintzira Handiei buruz ezer ez zekitenez, *La Mer Douce* («Ur gezako itsasoa») izena jarri zioten. 1656ko mapa batean *Karegnondi* izena zuen. Baina inguruko eskualdean huroi etniakoak bizi zirenez, geroztiko mapa guztietan *Lac des Hurons* («Huronen aintzira») zeritzoten.

## Geografia 
Huron aintzirak 59.600 km²-ko eremua, 332 km-ko luzera, 245 kilometroko zabalera eta, batez beste, 59 metroko sakonera ditu.

Mackinaceko kanalak Huron eta Michigan aintzirak lotzen ditu, biak maila berean izaki. Geologikoki eta hidrologikoki ur multzo bera dira, horrexegatik batzuetan Michigan-Huron aintzira deritze. Superior 7 metro gorago dago, eta St. Marys ibaiaren bidez isurtzen da Huronera. Hustubidea aldiz St. Clair ibaia da, St. Clair aintzirara doana.

Huron aintziran dagoen Manitoulin uhartea (2.766 km²) ur gezako laku bateko uharterik handiena da. Uharte horretan dago Manitou aintzira, ur gezako aintzira baten barruko uharte batean dagoen aintzirarik handiena.

## Ekologia 
Aintzirako amuarraina da Hurongo arrainetan nagusi. 1930. hamarkadan iritsitako espezie inbaditzaileak ere ugari dira, hala nola, itsas lanproia, *Alosa pseudoharengus* eta *Osmerus mordax*. 1960. hamarkadan Ozeano Bareko izokina sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2007ko Venezuelako Erreferendum Konstituzionala

thumb|300px|Chávez Bozkatzen
**Venezuelako 2007ko erreferendum konstituzionala** abenduaren 3an izan zen. Erreferendum honetan 1999ko Konstituzioaren 69 artikulu aldatzea edo ez erabakitzen zen. Hugo Chavezek, herrialdearen presidentea, proposatu zuen erreferendum hau, bere erreforma sozialisten parte bezala. Bozketan ezezkoak irabazi zuen, diferentzia txikiarekin.

## Proposamena 
Porposamenak 69 artiukulu aldatzeko asmoa zuen: 33 Chavezek proposatuta eta 13 asanblada nazionalak proposatuta (**A proposamena**). Beste aldetik asanblada berak proposatutako 23 artikulu erreformatzeko proposamena zegoen (**B proposamena**).

### Erreformen puntu garrantzitsuenak 
* Presidentzian egoteko denbora muga deuseztatu.
* Estraofizialki lan egin duten langilentzat gizarte-segurantza hobetu.
* Banku zentralari autonomia kendu, presidenteari botere horiek emanez.
* Lur-jabetza handiak debekatu eta estatuari lurra desjabetzeko boterea eman.
* Herrialdearen antolaketa administratiboa erreformatu.
* Aste bateko lanordu muga 44 ordutik 36ra jaitsi, eta eguneko lanorduak 8 ordutik 6ra jaitsi.
* Bozkatzeko adin muga 18tik 16ra jaitsi.
* Presidentearen legealdia 6 urtetik 7ra igo.
* Presidenteari larrialdi-egoera mugagabea deitzeko boterea eman.
* Elkarte venezuelarren kanpoko finantzaketa debekatu.

## Kritikak 
Chavezen aurkarien ustez, Venezuelan eta kanpoan, erreforma honekin Chavez boterean bere bizi guztirako egon nahi zuen.

## Emaitzak 
A eta B proposamenetan ezezkoak irabazi zuen eta Chavezek porrota onartu zuen.

## Kanpo estekak 
* Emaitzak, webgune ofizialean
Bihotzerreak

**Bihotzerreak** Ruper Ordorikak argitaratutako hirugarren diskoa da, 1985ean kaleratu zuena Elkar zigiluarekin.

## Abestiak 
# *Hamabostean behin*
# *Erruduna*
# *Amiñi bat*
# *Antzinako lekuetan*
# *Egunak argi, gauak ilun*
# *Berreziketaren zailtasunari buruz*
# *Lagunarena*
# *Etsaia besteak dira*
# *Ez zait atsegina (nire bihotz ttikia)*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
Ez da posible

**Ez da posible** Ruper Ordorikak argitaratutako laugarren diskoa da, 1990ean kaleratu zuena Gasa-Wea zigiluarekin.

## Abestiak 
# *Urtaroa*
# *Ez da posible*
# *Zaldiak negarrez*
# *Antzinako lekuetan*
# *The age of self*
# *Baltsean*
# *Ene begiek*
# *Ene herria*
# *Gizon endredaturik*
# *Benetan*
# *On gizona naiz*
# *Aspaldian*
# *Fas fatum*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
Ruper Ordorika & Mugalaris

**Ruper Ordorika eta Mugalaris** abeslari oñatiarrak argitaratutako bosgarren diskoa da, 1992an kaleratu zuena Eman Bakia zigiluarekin.

## Abestiak 
# *Agurraren lezioa* (R. Ordorika)
# *37 Galdera* (B. Atxaga - R. Ordorika)
# *Geldirik ez egon* (R. Ordorika)
# *Begira egiezu* (B. Atxaga - R. Ordorika)

## Ikus, gainera 
* Mugalaris

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
Bilduma bat

**Bilduma bat** Ruper Ordorikak argitaratutako seigarren diskoa da, 1992an kaleratu zuena Elkar zigiluarekin.

## Abestiak 
# *Hi hintzena*
# *Herdoilarena*
# *Sagarrondo bati seaska kanta*
# *Fas fatum*
# *Bertso berriak*
# *Asmatzekorik ez*
# *Nire furgoi beltza*
# *Galtzetan gordetzeko koblak*
# *Bye bye gizontxo*
# *Berandu dabiltza*
# *Alberto Caeiroren bisita*
# *Etsaia besteak dira*
# *Hamabostean behin*
# *Erruduna*
# *Egunak argi, gauak ilun*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
So'ik'so

'''"So'ik'so"'* Ruper Ordorikak argitaratutako zazpigarren diskoa da, 1995ean kaleratu zuena "Nuevos Medios" zigiluarekin.

## Abestiak 
# *Crack (pipa bat)*
# *Egin kontu*
# *Etzanda*
# *Behera eta behera*
# *Xamurragoa zen orduan*
# *Belauniko*
# *Badoa denbora*
# *Lehen pausoa*
# *Etxe aldera*
# *Trikuarena''

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
Joe Ansolabehere

**Joe Ansolabehere** (Sacramento, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1959ko ekainaren 18) euskal jatorrizko animazio-gidoilari estatubatuarra da. *Rugrats*, *Duckman*, *Hey Arnold!* eta *Lloyd in Space* ekoitzi eta idatzi du. Paul Germainekin batera, *Recess* telesaioaren sortzailea da.

## Ikus, gainera 
* Euskal estatubatuarrak

## Kanpo loturak 
*  Joe Ansolabehere IMDbn
Maitena Burundarena

**Maitena Burundarena** (Buenos Aires, Argentina, 1962ko maiatzaren 19) euskal eta poloniar jatorrizko umorista eta komikigile argentinarra da.

Maitena marrazki erotikoak egiten hasi zen *Makoki* aldizkari bartzelonarran. Argentinan, *Sex Humor*, *Fierro*, *Humor* eta *Cerdos y Peces*en lan egin zuen. Horrez gain, telebistako gidoilaria izan zen.

Bere lehendabiziko tira komikoa, *Flo*, *Tiempo Argentino* egunkarian argitaratu zuten.

## Lanak 
* *Mujeres alteradas 1*
* *Mujeres alteradas 2*
* *Mujeres alteradas 3*
* *Mujeres alteradas 4*
* *Mujeres alteradas 5*
* *Curvas Peligrosas 1*
* *Curvas Peligrosas 2*
* *Superadas 1*
* *Superadas 2*
* *Superadas 3*
* *Flo*

## Kanpo estekak 
*   Maitenaren webgunea
*  Maitena Burundarenari elkarrizketa
Groupware

**Groupware** edo elkarlanerako programa informatiko deitutakoa, sare baten bidez (internet edo intranet) konektatutako, proiektu berean eta une berean lan egiten ari diren pertsonen lana bateratzeko erabiltzen diren programa informatikoak dira.

## Kanpo estekak 
* Citadel
* OpenGroupware
* phpGroupWare
* ProjectPie
* PHProjekt
* eGroupWare
Morrissey

Steven Patrick **Morrissey** 1959ko maiatzaren 22an Manchester ondoko Davyhulme herrian sortutako abeslari, konpositore eta idazle britainiarra da.

"The Smiths" talde mitikoaren abeslari moduan egin zen ezagun 1980ko hamarkadan eta taldea banandu ostean ere, bakarkako lan oparoa gauzatzen dihardu.

Bere izaera polemiko, jarrera independiente eta idatzi nahiz abesteko duen modu pertsonal eta bereziak, pop musikaren ikono garrantzitsuenetako bat izatera eraman dute.

Bere influentzia musikalei dagokienean New York Dolls, Ramones, Sandie Shaw eta Patti Smith dira zenbait adibide aipagarri.

Zinema eta literaturaren zaletu aitortua da, James Dean aktorearen biografia idaztera iritsi zelarik eta Oscar Wilde, John Keats edota W.B. Yeats dira bere idazle kuttunenetako batzuk.

## Diskografia 
### Estudioko lanak 
* *Viva Hate* (1988)
* *Kill Uncle* (1991)
* *Your Arsenal* (1992)
* *Vauxhall and I* (1994)
* *Southpaw Grammar* (1995)
* *Maladjusted* (1997)
* *You Are the Quarry* (2004)
* *Ringleader of the Tormentors* (2006)
* *Years of Refusal* (2009)
* *World Peace is None of Your Bisiness* (2014)

### Bilduma-lanak 
* *Bona Drag* (1990)
* *Sunny* (1994)
* *World of Morrisey* (1995)
* *Suedehead. The Best of Morrissey* (1997)
* *My Early Burglary Years* (1998)
* *The Best of Morrissey* (2001)
* *Under the Influence* (2003) (no es un disco de Morrissey, son canciones de otros artistas que lo influyeron)
* *Greatest Hits * (2008)

### Zuzeneko lanak 
* *Beethoven Was Deaf* (1993)
* *Live at Earls Court* (2005)

### DVD 
* *Hulmerist* (1990)
* *The Malady Lingers On* (1992)
* *Live in Dallas* (1996)
* *Oye Esteban* (2000)
* *Jewel In The Crown:Unathorized* (2004)
* *Who put the "M" in Manchester* (2005)

### Bestelako artistekin elkarlanean 
* Morrissey & Siouxsie: "Interlude", single (1994)

## Kanpo estekak 
*  Morrisseyren webgunea
Kios

**Kios** () Grezia kostaldeko uhartea da, Egeo itsasoan kokatuta dagoena. Gune turistiko ezaguna da, bere historia, paisaia eta klima ona dela eta. 910 km²ko azalera du, eta 2005ean 53.817 biztanle zituen.

## Klima 
## Hiri eta herri senidetuak 
* Genova  (1985)

## Kiostar ezagunak 
* Hipokrates (K.a. V. mendea - K.a. IV. mendea).
* Teoponpo (K.a. 380 - K.a. 323) historialaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dabilen harria

**"Dabilen harria"** Ruper Ordorikak argitaratutako zortzigarren diskoa da, 1998an kaleratu zuena "Nuevos Medios" zigiluarekin.

## Abestiak 
# *Hemen nago*
# *Martin Larralde*
# *Nor da?*
# *Beltzarana*
# *Amets gaiztoak ahaztu*
# *Lerro zuzena non*
# *Auzo trenean*
# *Ia egunsentia da*
# *Gutunei koblak*
# *Nahia eta dagoena*
# *Gordeta ditudanak*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
Gaur (diskoa)

**Gaur** Ruper Ordorikak argitaratutako bederatzigarren diskoa da, 2000an kaleratu zuena "Esan Ozenki Records" zigiluarekin.

Halaber, lehenengo lana zuzenenean grabatutakoa du oñatiarrak, Bilboko Kafe Antzokian emandako bi kontzertu jasotzen dituena.

## Abestiak 
# *Fas fatum*
# *Erruduna*
# *Nor da...?*
# *Bye bye gizontxo*
# *37 galdera mugaz bestalde dudan kontaktu bakarrari*
# *Hamabostean behin*
# *Berreziketaren zailtasunari buruz*
# *Aspaldian*
# *Crack (pipa bat)*
# *Zaldiak negarrez*
# *Geldirik ez egon*
# *Ene begiek*
# *Berandu dabiltza*

## Kanpo estekak 
*  Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
Hurrengo goizean

**"Hurrengo goizean"** Ruper Ordorikak argitaratutako hamargarren diskoa da, 2001ean kaleratu zuena "Metak" zigiluarekin.

## Abestiak 
# *Halako gau batez*
# *Bihotz begiekin*
# *Zure ate ondoan*
# *Ttikiegi*
# *Fatuaren baitan*
# *Zazpigarrenean*
# *Desiorik onena*
# *Noeren ontzi batean*
# *Mila gau*
# *Hargiñenean 2*
# *Gorde gordeka*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
Ruper Ordorika (diskoa)

**"Ruper Ordorika"** abeslari oñatiarrak argitaratutako hamaikagarren diskoa da eta hirugarren bilduma lana, 2002an kaleratu zuena "Nuevos Medios" zigiluarekin.

## Abestiak 
# *Behera eta behera*
# *Lerro zuzena non*
# *Amets Gaiztoak Ahaztu*
# *Martin Larralde*
# *Egin kontu*
# *Belauniko*
# *Crack (pipa bat)*
# *Auzo Trenean*
# *Hemen nago*
# *Nor da...?*
# *Trikuarena*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
Kantuok jartzen ditut

**"Kantuok jartzen ditut"** Ruper Ordorikak argitaratutako hamabigarren diskoa da, 2003an kaleratu zuena "Metak" zigiluarekin.

## Abestiak 
# *Haize goxoarena*
# *Zaindu maite duzun hori*
# *Mila legoa*
# *Esan gabeko arrazoia*
# *Ene gogoan zena*
# *Iratzarri*
# *Kantuaren gauza galdua*
# *Ahal bezala*
# *Gauza erabiliak*
# *Euria lagun*
# *Done ezer ezdaezinezko*
# *Lagun erratuena*

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Musikaz Blai webgunean
Hector Elizondo

**Héctor Elizondo** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1936ko abenduaren 22 - ) aktore amerikarra da. Urrezko Globo Sarietarako hautagaia eta Emmy baten irabazle izandakoa.

## Biografia 
Héctor Elizondo New Yorken jaio zen 1936an. Aita, Martin Echevarria Elizondo, Puerto Ricora joandako euskalduna zuen eta ama, Carmen Medina, puertorricoarra. 1930eko hamarkadan,  New Yorkera emigratu zuten. Bi seme-alaba izan zituzten eta Héctor zaharrena zen. Hamar urterekin musikan eta kiroletan trebea zen. 1951an Jr. High School-en graduatu eta antzezpen eskola batean ikasten hasi zen. Bitartean, beisbol eta saskibaloian jolasten zuen. Hain zen ona beisbolean, ezen bere estatistikekin New York Giantsek edota Pittsburgh Piratesek fitxa zezaketen.

1954an City College of New Yorken sartu zen historia irakasle izatekotan, baina lehendabiziko urtean aita izan zen eta ikasketak utzi zituen familiarekin egon ahal izateko. Geroago, dibortziatu zen eta Rodd semearen zaintza lortu.

1962 eta 1963 artean dantza ikasi zuen Ballet Arts Companyrekin Carnegie Hallen, eta 1963an bi Off Broadwayko antzezpenetan parte hartu zuen: *Kill the One-Eyed Man* eta *The Great White Hope*.

1969an Carolee Campbell aktorearekin ezkondu zen.

1980ko hamarkadan Garry Marshallen laguna egin zen. Elizondoren talentuak Marshall txunditu zuen eta filmak batera egiten hasi ziren. Elizondok 80 film baino gehiagotan parte hartu du, eta horietatik hamabi Marshallenak dira.

## Filmografia 
* *Valdez is Coming* (1971)
* *All in the Family* (1972)
* *The Taking of Pelham One Two Three* (1974)
* *Columbo: A Case of Immunity* (1975)
* *American Gigolo* (1980)
* *The Fan* (1981)
* *The Flamingo Kid* (1984)
* *a.k.a. Pablo* (1984)
* *Overboard* (1987)
* *Leviathan* (1989)
* *Pretty Woman* (1990)
* *Necessary Roughness* (1991)
* *Frankie and Johnny* (1991)
* *The Princess Diaries* eta *The Princess Diaries 2: Royal Engagement*
* *The Rockford Files* (1973-1980)
* *Chicago Hope* (1994-2000)
* *Borrowed Hearts*
* *Avatar: The Last Airbender*
* *The Celestine Prophecy*
* *Getting Even with Dad* (1994)
* *Beverly Hills Cop III* (1994)
* *Runaway Bride* (1999)
* *How High* (2001)
* *Tortilla Soup* (2001)
* *Cane* (2007)
* *Love in the Time of Cholera* (2007)

## Kanpo loturak 
*  Héctor Elizondoren profila IMDb-n
Memoriaren mapan

***Memoriaren mapan*** Ruper Ordorikaren hamahirugarren diskoa da, 2006an Elkar diskoetxeak kaleratua. Kantu guztien hitzak Joseba Sarrionandiak, Ordorikaren adiskide zaharrak, idatzi zituen.

## Abestiak 
1. *Lera zakurren balada*

2. *Ibaia*

3. *Hondartza galduan*

4. *Hiriak*

5. *Esku biak*

6. *Albert Einsteinen mihia*

7. *Goizalbada*

8. *Ez da itzuliko*

9. *Berak entzungo ez duen kantua*

10. *Enbaxadore hodeiertzean*

11. *Izen zaharrak*

Fitxategi:Joseba Sarrionandia.jpg
Fitxategi:Ruper Ordorika.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gosariak, Gose
* Hau da ene ondasun guzia (Txalaparta eta Esan Ozenki)

## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai Elkarren webgunean
Michigan (aintzira)

**Michigan** () Amerikako Aintzira Handietako bat da, osorik Ameriketako Estatu Batuetan dagoen bakarra. Mendebaldetik ekialdera, Wisconsin, Illinois, Indiana eta Michigan estatuetako lurretan ditu ur ertzak.

## Izena 
*Michigan* izenak, jatorriz, «aintzira» besterik ez du esan nahi, ojibweraz *mishigami* hitzak «ur handia» esan nahi baitu.

## Geografia 
Aintzira Handien arroa osatzen duen bostetako bat da, hirugarrena neurriari dagokionez: 57.800&nbsp;km² (Kroazia baino pixka bat handiagoa). Munduko seigarren aintzirarik handiena da, eta ur geza dutenen arteko laugarrena. 190 kilometroko luzera, 494 kilometroko zabalera eta, batez beste, 85 metroko sakonera ditu.

Mackinaceko kanalak Huron eta Michigan aintzirak lotzen ditu, biak maila berean baitira. Geologikoki eta hidrologikoki ur multzo bera dira, horrexegatik batzuetan Michigan-Huron aintzira deritze.

Arrantza, merkataritza, garraioak eta ikatz eta burdin meategiak dira Michigan inguruko ekonomiaren oinarriak.

## Hiri nagusiak 
Ia 12 milioi lagun bizi dira Michigan aitziraren inguruko herri eta hirietan. 30.000 biztanle baino gehiagoko hiriak honako hauek dira:

## Uharteak 
* Beaver
* Ipar Manitou
* Hego Manitou
* Washington
* Rock

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Miguel de Lillo

**San Miguel de Lillo** Asturiasen (Espainian) dagoen eliza da, arkitektura asturiarrekoa. Ramiro I.aren garaian eraiki zuten, 848 inguruan, eta berez jauregiaren errege kapera izan zen. Oviedo hiriburuaren inguruan kokatzen da.

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1985ean.

## Arkitektura 
Oinaldea bakarrik iritsi zaigu. Bertikaltasuna da ezaugarririk garrantzitsuena eraikin honetan. Lehenengo aldiz, koloma erabiliko dute, berriztapen handi izan zen. Guztiz gangatua zegoen. Nabe nagusian, luzetarako kanoi ganga zen eta alboetakoetan zeharkako kanoi ganga (Tourus-eko S.Filibert-en ere). Sarrera oinaldean dugu eta alboetako nabeen bukaeran baoak ditugu argia sartzen uzteko, haietan saretak ikus ditzakegu.

Atariaren gainean, tribuna palatinoa kokatzen da. Kantzelen arrastoak ere badira. Oinaldeak izaera monumentala da; atea+tribuna+beste gela bat (beste adib. Karolingiar Westwerk eta San Giao). Hormabularrek protagonismo handia du eta bolumetria argiko eraikina da orokorrean. Burualdea segur aski hirukoitza izanen zuen.

Barrualdean tribunan bao bat daukagu, honela, argia sartzen da efektu eszenografiko bat sortuz. Tribuna honen aurrekaria batzuen ustez S. Giao-n ikusten dute. Oinaldearen monumentalitatea da elementu garrantzitsuena.

## Apaindura 
Margotua zegoen barrualdea, erromatar tradiziozko freskoarekin. Ramirokin izan zen lehen aldia irudi figuratiboak azaltzen direla arte asturiarrean. Oso zaila da interpretazio bat egitea, oso gutxi iritsi baitzaizkigu. Gangako motiboak Santullanon azaltzen zaizkigu. Distira eta fintasuna izango ziren nagusi. Musikari bat eta pertsonai bat eserita azaltzen dira. Hegoaldeko murruan bi elementu iritsi zaizkigu.

Atezangoetan bi la eskultoriko garrantzitsu ditu. Bidimentsionalak dira. Goizerdi aroan, atezangoetan eskultura azaltzen den lehen aldia da. Bertan kontsula ikusten dugu eta honen alboetan bi pertsonai. Kontsula eseria dago zetroan eta eskuan zapi bat dauka. Frontaltasuna da nagusi. Ikonografia guztiz profanoa da. Korda dekorazioa ikus daiteke. Bete aldetik, hezitzailea, ekilibrista eta lehoia ditugu. Eskultura hauen aitzindaria Bizantzioko bolizko diptiko batean topa dezakegu. Diptiko hauek, kontsula izendatzen zutenean honek, bere lagunei oparitzen zizkien. Zirku jokoari, kontsulak hasiera ematen zion zapi batekin. Beste eskulturan, tetramorfoa azaltzen da.

## Ikus, gainera 
* Arte asturiarra
* Santa María del Naranco
* Santa Cristina de Lena

## Kanpo estekak 
*  San Miguel de Lillo
Argiñetako nekropolia

**Argiñetako nekropolia** Elorrioko Mendraka auzoan dagoen nekropolia da, herritik bi kilometrotara. Nekropoli hau San Adrian izeneko baseliza ondoan dago. Barruan kristautasuna heldu aurreko hiru hilarri daude eta kareharrizko hogeita hiru hilobi (IX. mendekoak), horietatik bat bikoitza.

Jada XVI. mendean, Gonzalo de Otalora bere balioaz jabetu zen eta harrezkero, ugariak dira honetaz idatzi duten kronikariak eta euskal historiako jakintsuak. Hala ere, oraindik ez dugu Argiñetako historia ezagutzen.

«Harginen lekua» da Argiñeta. Bertan harearrizko hilobi kristauak topatu zituzten eta hortik omen dator izena. 711. urtean Guadaleteko batailaren ostean arabiarrengandik ihesi zetozen bisigodoak Elorrioraino heldu ziren eta, antza denez, Argiñetan egin zituzten eurentzako hilobiak.
[thumb|erdian|250px|Argiñetako nekropoliko hiru [hilarri]]

## Ezaugarriak 
Goi Erdi Aroan eraikitako hogei hilobi eta bost hilarri daude hilobi-multzoan. Oiz menditik ateratako hareharrizkoak eta neurri ezberdinetakoak dira. Hilobiek, bi zati dituzte: forma antropomorfoa duen kutxa bat eta teilatutxo moduko sekzio triangeluarreko estalki bat. Bigarren eta hirugarren hilobietan hileta-inskripzioak irakur daitezke, Bizkaian kristau nukleoen presentziaren testigantza idatzi zaharrena direnak.

Bestalde, hilarriek, hauek ere Oiz mendiko harrobitik ateratako harriz eginak, lau disko formakoak eta triangeluarra bat, izaera astraleko ikonografia bat erakusten dute.

## Ondarea 
Espainiar estatuak kultur intereseko ondasun izendatutako ondarea da.

## Argiñetako sarkofagoaren inskripzioa 
{{esaera2| 
IN DE(I) NIOMINE MOMUS IN CORPORE BIBENTEM / IN ERA DCCCCXXI {corpore} MI FECIT / IC DORMIT.

Jainkoaren izenean, Momo-k bizirik zela, Aroko 921ean (883. urtea) egin ninduen, hemen datza lo.|. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri}}

## Argazki galeria 

Fitxategi:Necropolis, Elorrio - panoramio.jpg|Forma antropomorfoa eta estalki triangeluarra
Fitxategi:Necropolis de Argiñeta.jpg|Disko formako hilarriak
Fitxategi:Argiñeta 1.JPG|Hileta-inskripzioetako bat
Fitxategi:Argiñeta ASC.jpg|Nekropolia eta atzean San Adrian baseliza
Fitxategi:NEKROPOLIS ARGIÑETA.jpg|Hilobi-multzoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konversation

**Konversation** KDE mahaigainarentzako IRC bezeroa da. Konversation software librea da eta GPL lizentziarekin banatzen da.

## Ikus, gainera 
* Internet Relay Chat

## Kanpo estekak 
*  Konversation proiektuaren orria.
Bikoiztu

**Bikoiztu** hitzak esanahi ezberdinak ditu:

* Matematikan biderkatu izango litzateke: zenbaki bat bider bi (hau da bi bider).
* Bideo eta zinemaren ekoizpenean, bigarren hizkuntza batean jartzeari esaten zaio bikoizketa
Kopete

**Kopete** bat-bateko mezularitzarako bezero libre eta protokolo-anitzekoa da. Unix sistemetan lan egiten du, eta KDE proiektuaren parte izanik, mahainguru honekiko integrazio oso ona du. Bere izena Txileko "copete" hitzetik datorkio, honek alkoholdun edariei erreferentzia egiten dielarik.

Software hau besteak beste honako protokoloekin komunika daiteke: ICQ, AIM, Gadu-Gadu, IRC, Jabber, MSN Messenger eta Yahoo! Messenger. Erabiltzaileak programaren instantzia bakarretik protokolo guztietara konektatzeko aukera du, protokolo ezberdinetako kontaktuak batera ikusi eta taldekatzea posible delarik.

Bat-bateko mezularitzarako software honen azken bertsioa 0.12.7 da.

## Kanpo estekak 
*  Kopete, The KDE Instant Messenger
San Bartolomé de Tirajana

**San Bartolomé de Tirajana** Kanaria Handia uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

## Auzoak 
## Biztanleria 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  San Bartolome de Tirajanako Udalaren webgunea
Santa Brígida (Las Palmas)

**Santa Brígida** Kanaria Handia uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da. Herriaren jatorrizko izena **Satatuey** zen eta palmondoen herrixka esan nahi du.

## Biztanleria 
## Kanpo estekak 
*  Santa Brígidako Udalaren webgunea
Opabinia

230px|eskuinera|thumb|*Opabinia*-ren fosila.
230px|eskuinera|thumb|*Opabinia*-ren interpretazio artistikoa.
***Opabinia*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Espezie bakarra ezagutzen da, *Opabinia regalis*. Duela 505 eta 487 milioi urte artean bizi izan zen, Kanbriar Ertainean.

## Aurkikuntza 
Charles Doolittle Walcott aurkitu zuen Kanadako Burgess Shale aztarnategian 1912an. Mendi Harritsuetako Opabin mendateagatik jarri zion izena. Hogei ale baino gutxiago ezagutzen dira.

## Deskribapena 
Animalia hau lakaindua zegoen eta mineralizatu gabeko kanpo-eskeleto bat zeukan. Gorputzaren luzera 4-7 cm bitartekoa zen. Buruan pedunkuludun bost begi zeuzkan, *Opabinia*ri 360ºko ikusmena emango lioketenak.

## Garrantzia 
Harry B. Whittington paleontologo ezagunak 1975 urtean Royal Societyn "The enigmatic animal *Opabinia regalis*" bezala aurkeztu zuenean zientzilariek barre algarak egin zituzten. Kanbriarreko leherketaren kontzeptua zabaltzeko balio izan zion, eboluzioak norabide bakarra izan ez zuela erakutsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fear, uncertainty and doubt

***Fear, uncertainty, and doubt*** (labur, ***FUD***), marketinean erabiltzen den erretorika taktika baten izena da: **beldurra, ziurgabetasuna eta zalantza**, euskaraz.

FUD egiten duena saiatzen da iritzi publikoari pertzepzio negatibo bat sortzen, informazio ezkor eta azalekoa zabalduz. Enpresa jakin batek, adibidez, FUD erabili lezake konpetentziako enpresaren produktuen kontra egiteko fama txarra zabalduz. Batzuetan aldatzearen kostuak handiagoak direla pentsaraztea da helburua eta beste batzuetan konpetentziako enpresei hazten ez uztea.

Hitza hardware industrian sortu zen desinformazio taktikak izendatzeko eta, ordutik, oso sarri erabili izan da.

## Kanpo estekak
Bizi prehistoriko

**Bizi prehistorikoa** Lurraren historian zehar biziaren jatorritik orain dela 3,8 Ga.tik gizakiak idazten hasi ziren arte (gutxi gorabehera K. a. 3500) bizi izan diren forma bizidun guztiak dira. Eboluzioan zehar bizi forma berriak sortu dira eta beste batzuk desagertu.

Historiaurrean bizia ozeanotan bakterio eta zelula sinpleetatik alga eta protozooetara eboluzionatu zuten eta geroago eukariototara. Hauek izaki zelulanitzak sortu zituzten, onddo, landare eta animaliak tartean.

Geologikoari erreparatuz gizakia oso berandu agertu da, orain dela 4 milioi urte gutxi gorabehera hasi zelarik bere eboluzioa (ikus Garai geologiko eta Giza eboluzioa).

Antzinako gizaki horietatik oso gutxi dira milioika urtetan zehar bizi izan direnak gaur egun arte. Horietako bat zelakantoa da, edo Tarsidoak. Marrazo edo krokodiloa bezalako izakiak oso gutxi aldatu dira azkeneko hamarka milioi urtetan.

Bizi izan diren espezie guztien %99a baino gehiago dagoeneko desagertu da eta gaur egun fosilen bitartez baino ezin dira ikertu eta ezagutu.

## Ikus, gainera 
{|align-left

* Ammoniteak
* Biohigadura
* Koralak --
* Dinosauroak
* Eboluzioa
* Foraminifero
* Fosilak
* Fosil bilketa
* Fosil parke
* Pentsaera eboluzionistaren garepena
* Paleontologiaren historia
* Ornogabeen paleontologia
* Brakiopodoak.
* Fosil garrantzitsuen zerrenda
* Nautiloideak
* Makrofosil
* Mikrofosil
* Mikropaleontologia.
* Paleobiologia
* Paleobotanika

* Paleoiknologia
* Paleontologia
* Paleozoologia
* Palinologia
* Euripteridoak
* Krinoideak
* Estromatolitoak
* Tafonomia
* Trilobitesak
* Ornodunen paleontologia

## Kanpo estekak 
*  Prehistorics Illustrated.com
Gigaurte

**Gigaurte** bat geologian eta kosmologian erabiltzen den denbora unitatea da eta mila milioi urteko balioa du.

## Ikus, gainera 
* Urte

## Kanpo estekak
Portu Zaharra (Algorta)

thumb|Txalupak portu gainean jarrita
**Algortako Portu Zaharra** Algortaren jatorria den auzoa da. Tradizionalki arrantzale-auzoa izan da hau, Elexalde auzoa, kontraz, baserritar-auzoa izan delarik. XVIII. mendean sortu zen eta maldan gora hedatu zen heinean, Algorta eratu zen.

Gaur egun jada, arrantzarik ez bada egiten ere, arrantzale auzo kutsu handia du oraindik, etxe zuri eta kale estu eta malkartsuekin. Portuan bertan, txalupa txiki batzuk baino ez dira geratzen.

Hiru kaleren inguruan eraikitako auzoa da: Kale Berria, Erribera eta Portu Zaharra. Aretxondo eta Karitate kaleek besteak beste lotzen dute auzoa Algortako erdigunearekin.

Asteburuetan getxoztar askoren elkargune izan ohi dira bertako taberna eta jatetxeak, hori dela eta, asteburuetan bizitasun handia du auzoak.

erdian|175px|thumb|Portu Zaharreko etxeak

## Kultura 
### Jaiak 
Nikolas Deunaren jaiak ospatzen dira Portu Zaharrean. Abuztuaren erdialdean direlarik. Bertan jasoaldiak, sokamuturra eta bestelako ekitaldiak antolatzen dira. Jaietako azken egunean, «Pijama eguna» ospatzen dute, zeinetan herritar gehienak eguna pijamaz jantzita ematen duten jaietan.

## Biografiak 
* Pedro Bilbao

## Kanpo estekak
Politika 2.0

Politika egiteko modu berri bat sortzen ari da: Politika 2.0 delakoa.

Interneteko lurralde librearekin zerikusia eduki dezakeen arren, modu emergentean eta aro berri baten atarian egongo bagina bezala, elkarrizketan eta parte hartzean oinarritutako politikaren kontzepzio barri bat izan daiteke.

## Ikus, gainera 
* Web 2.0

## Kanpo estekak
Elkarrizketa (argipena)

**Elkarrizketa** hitzak adiera zenbait ditu:

* **elkarrizketa**, negoziazio baten bitartez, gatazkak gainditzeko modua;
* **elkarrizketa** edo solasaldia, pertsonen arteko hizketaldi informala;
* kazetaritzan, **elkarrizketa**, kazetari batek pertsona bati gai bati buruz edo bere bizitzari buruz galdera eta erantzun sorta.
* ** elkarrizketa lan eremuan** ohiko prozedura izaten da lanpostu batzuetan hautagai egokiak bilatzeko. 

## Ikus, gainera 
* Solasaldia
Ezin da ipuinik asmatu, ala?

***Ezin da ipuinik asmatu, ala?*** Xabier Mendiguren Elizegik idatzitako haurrentzako liburu bat da. Lehen argitaraldia 1989an izan zen, eta 16. argitaraldia 2005ean egin zuen Elkar argitaletxeak, Donostian.

## Istorioa 
Andereño berria iristen da Patriziaren gelara, eta ikasleei idazlanak agintzen hasten da. Inoiz egin ez bazituen ere, gogotik heltzen dio Patriziak zeregin horri, baina andereño Ixabeli ez zaizkio gustatzen Patriziaren ipuinak: beldurgarriak dira, eta irakasle izutia ikaratu egiten dute.

## Kanpo estekak
Bi letter jaso nituen oso denbora gutxian

***Bi letter jaso nituen oso denbora gutxian*** Bernardo Atxagak 1984 urtean plazaratu zuen ipuin luzea da. Ameriketan artzain lanetara joandako agure baten gaztetako oroitzapenak kontatzen ditu, Euskal Herritik, Obabatik hain zuzen, bi lagunen heriotzen berri emanez jasotako bi *letter* edo gutunen haritik, emigrazio, oroimen eta gatazka gaiak landuz. Gazte-literaturan baitan kokatu izan da, baina helduentzako lana dela ere aipatu da. Antton Olariagaren marrazkiek ilustratzen dute. Lehenengo argitarapena 1984 urtean egin zen Erein argitaletxearen eskutik.

## Kanpo estekak 
* *Bi letter jaso nituen oso denbora gutxian* liburuaren laburpena, Gizapedian.
Jose Sebastian Laboa

**Jose Sebastian Laboa Gallego**, ezagunagoa '''*Monsinore* Laboa''' kargu izenez, (Pasaia, Gipuzkoa, 1923ko urtarrilaren 20a - Donostia, 2002ko urriaren 24a) apaiza eta nuntzio apostolikoa zen, hau da, Vatikanoko diplomatikoa.

26 urterekin apaiztu zen eta Erromara joan zen. Bertan zuzenbide kanonikoan doktoratu zen. Roncalli kardinalaren, gero Joan XXIII.a izango zenaren, lagun mina izan zen eta bere jaioterrira, Pasai Donibanera, ere ekarri zuen bisitan.

Joan Paulo II.ak Panamako nuntzio apostoliko izendatu zuen 1982an. Zeregin garrantzitsua izan zuen herrialde honetako gerran, bere bitartekaritzari esker Manuel Antonio Noriega diktadoreak bere burua armada estatubatuarraren esku utzi baitzuen. Gero nuntzio izan zen Paraguain eta Maltan ere. Bestalde, Vatikanoak Libiarekin konpondu nahi zituen harreman diplomatikoak berreraikitzen lan handia egin zuen. Saio horretarako Muammar al Kadafirekin elkarrizketatu zen. Nazioartean egin zuen diplomazia eta bitartekaritza lanak jende askoren errespetua ekarri zion.

## Kanpo estekak
Santa Lucía de Tirajana

**Santa Lucía de Tirajana** Kanaria Handia uhartean eta Las Palmasko probintzian dagoen udalerri kanariarra da.

## Banaketa administratiboa 
* **Casa Pastores**
* **Cruce de Sardina**: Balos I, Balos II, El Canario, El Cruce I, El Cruce II, Los Llanos eta La Vereda.
* **El Doctoral**: El Doctoral, La Paredilla I, La Paredilla II, San Pedro Mártir I eta San Pedro Mártir II.
* **El Ingenio**
* **Las Lagunas**
* **El Morisco**
* **Parral Grande**
* **Pozo Izquierdo**
* **Rosiana**: Rosiana Alta eta Rosiana Baja
* **Santa Lucía**: El Mundillo, El Parralillo, Santa Lucía (udalerriburua) eta El Valle.
* **Sardina**: La Blanca, Camino La Madera, Orilla Baja y Sardina.
* **La Sorrueda**
* **Vecindario**: La Cerruda, Hoya Pavon, San Rafael, La Unión eta Vecindario.

## Biztanleria 
## Galeria 

### Santa Lucía de Tirajanako eliza 

File:Iglesia Santa Lucía de Tirajana.jpg
File:Iglesia Santa Lucía de Tirajana - Interior.jpg
Iglesia Santa Lucía de Tirajana - Santa Lucía.jpg

### Kanpo eskulturak 

File:Lucy and Star Boy.jpg|Lucy and Star Boy
File:El Matriarcado - Santa Lucía de Tirajana.jpg|El Matriarcado
File:Romeria de los Labradores - Santa Lucía de Tirajana.jpg|Romeria de los Labradores
File:Antonius Maria Claret y Clará - Santa Lucía de Tirajana.jpg|San Antonio Maria Klaret

## Kanpo estekak 
*  Santa Lucia de Tirajanako Udalaren webgunea
Puerta del Sol

*Artikulu hau Madrilgo plazari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sol».*
**Puerta del Sol** (*eguzkiaren atea*) Madrilgo plaza ezagun eta jendetsuenetakoa da, hiriaren erdigunean kokatua. Han dago Espainiako errepide erradialen hasiera markatzen duen Zero Kilometroa.

Bertan Madrilgo Errege Postetxea dago.

## Metroa 
* Sol geltokia

## Iruditegia 

File:Km cero.JPG|right|Zero Kilometroaren kokalekua adierazten duen plaka.
File:Black and white photograph taken at Puerta del Sol in Madrid.jpeg|Madrilgo Errege Postetxea.
File:Puerta del Sol in Madrid - black and white photograph.jpeg|Puerta del Sol, Madril.
File:Puerta del Sol in Madrid, Spain ' Tio Pepe Neon Advertisment ' photographed at Sunset.JPG|«Puerta del Sol» Tio Pepe Neon Advertisment.

## Ikus gainera 
* Madrilgo Errege Postetxea

## Kanpo estekak 
*  Madrilgo kaleak: Puerta del Sol
Areto Santua

**Areto Santua** (gaztelaniaz *Cámara Santa*) Oviedoko katedraleko aretoa da, asturiar arte estilokoa. Alfontso II.aren garaian eraiki zuten, IX. mendearen hasieran.

Hasieran erregearen kapera pribatua zen. Barruan daude erlikiei esker, erlikia monumentala bihurtu zen eta honela botere izpirituala gehitu zitzaion. Erlikia hauek ekarri zituztenak, Godoak izan ziren, ihesean Asturias aldera joan zirenean.

## Arkitektura 
XII. mendean aldaketak egin ziren, bigarren solairua gehitu zitzaion. Bi solairutan antolatzen da, behekoan kanoi ganga erabili zuten eta bertan Santa Leokadia eta San Eulogioren erlikiak gordetzen zituzten. Biak Toledoko Santuak izan ziren (*Ordo Gothorum*). Argia sartzeko argizuloak ditu. 

## Apaindurak 
Goiko solairua XII. mendean gehitu zitzaion eta ospakizunak egiteko erabili zen. Gaur egun gangatua da eta kolometan santuen eskulturak daude binaka jarriak (erromanikoan gehituak).

## Ikus, gainera 
* Arte asturiarra
* Arkitektura erromanikoa

## Kanpo estekak 
*  Mirabilia Ovetensia:Ficha y reconstrucciones infográficas del monumento.
*  Arte Prerrománico Español: Cámara Santa de Oviedo.
Harlanduxka

thumb|250px|Harlanduxko horma
thumb|Harlanduxko aurrealdea duen Zizurkilgo Irazugoikoa baserria.
El sillarejo es una piedra labrada de dimensiones pequeñas y toscas, utilizada en construcción, que no llega a cubrir el espesor total de un muro. A diferencia del sillar, presenta un escuadrado irregular y requiere material de relleno o aglomerante entre bloques, siendo común en románico, castillos y murallas. Web honnetzar, sillarejo eta mampusto gauza bera dira)

Un sillarejo es un sillar pequeño, de labra tosca e irregular, por lo que en la pared quedan a modo de "huecos", al estar cada arista de forma diferente. Suele decirse también del que no atraviesa todo el grueso del muro.[thumb|Harlanduxko paretak dituen eliza. [Uceda herriko parrokia-eliza.]]El sillarejo es un modo de construir más propio de una mala factura o de poco interés constructivo en general. Sobre todo se usaban para construcciones del primero románico, castillos, murallas,…Además, si se aplica bien puede resultar muy fuerte.

Egoitz Alfaro ikerlariak honeala definitzwen du: "El sillarejo (2) lo forman piezas casi paralelepípedas que cuentan con ciertas imperfecciones que impiden su consideración de sillares."

## Ezaugarri nagusiak
Tamaño: Más pequeños que los sillares convencionales y manipulables manualmente.

Labra: Tosca, irregular y a menudo trabajada a golpe de maza.

Colocación: Generalmente no atraviesan todo el grueso del muro, dejando huecos que necesitan ripio (piedras pequeñas) o mortero.

Uso: Típico en el primer románico, arquitectura popular y construcciones defensivas como murallas. (Glosario ilustrado de arte arquitectónico)
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Gaztañeta (Elorrio)

**Gaztañeta** edo **Gazteeta** Elorrioko (Bizkaia) iparraldean dagoen auzoa da. 

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazeta (Elorrio)

**Gazeta** Elorrioko (Bizkaia) ekialdean dagoen auzoa da. 

## Demografia 
## Baserriak 
Hauek dira auzoko baserriak, alfabetikoki ordenatuta: Anguren, Arantzeta, Arantzetabarria, Artealde, Barrutieta, Barrutibarria, Basail, Belar, Bekoerrota, Bolungarai, Burginas, Esteibar, Etxeaurre, Garaizabalganekoa, Garaizabalerdikoa, Garaizabalazpikoa, Gazetabeitia, Gerbillao, Madarieta, Matsorriaga, Ondozorrotz, Ondozorrotz txikia, Udalpe, Urizarganekoa eta Urizarrazpikoa.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
* Auzoko datuak "Labayru"ren webgunean
Iguria

**Iguria** Elorrioko (Bizkaia) hego-ekialdean dagoen auzoa da, baserriez osatutakoa eta Kanpazarreko mendatearen (467 m) oinetan dagoena.

## Inguru naturala 
Ingurune hau abiapuntu da Udalatx mendira (1.117 m) igotzeko, Bizkaia aldetik hasita biderik politena dena. Igoerak ordu bi gutxi gora-behera iraun dezake.

Auzoan Zumelegi erreka jaiotzen da, Arrazola ibaiarekin bat egiten duena Ibaizabal sortzeko.

## Demografia 
## Baselizak 
Igurian bi baseliza daude: Santa Luzia eta Santa Katalina.

## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
* Auzoaren datuak "Labayru"ren webgunean
Harlandu

[thumb|320px|[Monterron jauregiaren fatxada nagusia, harlandu-lana]]
**Harlandua** edo **silarria** eraikuntzan erabiltzen den harria da, gehienetan laukizuzen itxurakoak. Tamaina handikoak eta astunak dira, eta ezin dira esku hutsez altxa. 

Txikiagoak badira eta, hortaz, eskuz altxagarriak, **harlanduxka**, **harlanduxko** edo **silarrixka** izena hartzen dute.

Harlanduak lau alde landuak izaten ditu, edo behintzat hiru. Baina bada era bat, harlandu *errustikoa* izenekoa, zeinean murruan ikusten den aldea latz eta landugabe uzten dena.

Harlandu bakoitzaren garaiera, bi errenkadaren artekoa, estekadura mota desberdintzen du:
* handia: 35 cm baino gehiago
* ertaina: 20 eta 35 cm artean
* txikia: 20 cm baino gutxiago

### Eraikin nabarmenak 
Harlandua da eraikitzeko modurik garestiena; izan ere, harria lantzea ahalegin handia da lanean, eta, beraz, dirutan. Baina, aldi berean, harlanduz egindako horma da sendoena. Arrazoi horiek direla eta, horma mota horiek nabarmenkeria edo iraunkortasun-grina nagusi den eraikinetan gertatzen dira (elizak, jauregiak, udaletxeak...) . Gainera, hain garestia zenez, garai batean baino ez zen posible izan soldata baxuak izatea.

Historikoki, gainera, harria eskuragarri zegoen eskualdetan garatu izan da. Adibidez, Mesopotamia Beherean , eraikinen monumetalizaio a goiz ahsi zen, baina adobea erabili izan zuten, herria, lautada alubialetik urrun, mendietan zegoelako. Garai bereko Egipton, ordea, tenpluak harlanduz egin ziren, nahi eta jauregiak adobez izan.

## Harrizko aparailu motak 
Juan José Trujillo Cebrián espainiar adituaren arabera, harrizko hormak bi motatakoak izan daitezke, landu ahala:

# Harlanduzko horma. Landutako harriak erabiltzen dira, ondo moldekatutako blokeak osatuz, edo harlanduak, normalean forma prismatikoa dutenak, erregulartasunez jartzen direnak, adreiluzko horma baten antzeko ilarak osatuz.
# Manposteria horma. Harri naturalak erabiltzen dira, landu gabeak (harlangaitzak), edo lanketa arinekoak (silarrixkak/harlanduxka/harlanduxkoak), haien arteko akoplamendua ahalbidetzeko.

### Harlangaitzak eta silarrixkak 
Bien arteko desberdintasuna zera da, lehengoek ez dutela harriaren aurretiko lanketarik, eta silarrixken (edo harlanduxka, harlanduxko) kasuan, berriz, lanketa arina egiten zaie.

Harlangaitzezkoak landu gabeko harri zatiak dira, tamaina eta pisuagatik eskuen laguntzarekin bakarrik obran jartzeko aukera ematen dutenak. Forma eta tamaina irregularrekoak dira, gutxi gorabehera heterogeneoak, zer harri motatatik datozen eta zer adarretan harriz hornitu diren kontuan hartuta.

## Euskal Herrian 
Harlanduz egindako kanpo hormak oso ohikoak izan ziren Euskal Herrian Aro Modernotik aurrera, elizetan, etxe aberatsetan eta eraikin publikoetan, hala nola udaletxeak.

Hala ere, herri gehienetan aurkitzen da horrelako etxeren bat. Eraikin publikoetan da ohikoena, hala nola elizetan. Batzuetan, eraikin partikularrak harlandua baino ez du fatxada nagusian edo horren zati batean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Harlangaitz
* Hartxintxar/legar
* Hargin lan
* Aparailu

## Kanpo estekak
Urkizuaran

**Urkizuaran** Elorrioko (Bizkaia) auzoa da. Herriaren erdigunetik bi kilometro hegoaldera dago.

## Inguru naturala eta kokapena 
Urkizuaran Elorrioren erdigunearen eta Iguria auzoaren artean dago. Auzotik Arrasatera doan BI-632 errepidea igarotzen da.

Betiko baserrien ondoan, industria txikiak garatu dira azken mendean.

## Ikus, gainera 
* Elorrio

## Kanpo estekak
Zenita

**Zenita** Elorrioko (Bizkaia) auzoa da. Herriaren erdigunetik hiru kilometro ipar-ekialdera dago.

## Inguru naturala eta kokapena 
Zenita auzoaren mugakideak honakoak dira: Lekeriketa auzoa ipar-mendebaldean, Mendraka auzoa iparraldean, Gazteeta auzoa ipar-ekialdean, Berrio auzoa ekialdean, eta Aldape auzoa hego-ekialdean.

Bertara heltzeko herriaren erdigunean hasten den BI-4314 errepidea hartu behar da.

## Ikus, gainera 
* Elorrio

## Kanpo estekak
San Agustin Etxebarria

**San Agustin Etxebarria** Elorrioko (Bizkaia) mendebaldean dagoen auzoa da. Mugakideak Atxondo mendebaldean, Elorrioko herrigunea ekialdean, Berriozabaleta iparraldean eta berriro Atxondo hegoaldean ditu.

Memaia mendia (679 m) auzoaren hegoaldean kokatuta dugu.

## Historia 
Lehenengo aipamena XI. mendekoa da, eta ordukoa da San Agustin edo Barriako eliza gotikoa. Erlijio-kontuei dagokienez, gaur egun ere Arabio, Berriozabaleta, Arauneta, Leanitz, Miota eta Lekeriketa auzoak eliza honekin lotuta daude.

Bestela, San Agustin elizate beregaina izan zen Durangaldearen barruan eta Gerediagako Batzar Orokorretan 3. zenbakiko eserlekua zeukan, 1630ean Elorriorekin batu arte.

Aipatzekoa da azkenik XVIII. mendeko Telleria baserria, teilak egiteko lekua zena. Mende horretako eta lehenagoko baserri batzuk bestela desagertu egin dira.

Gaur egun Eroskik auzoan egoitza nagusia dauka.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Durangaldea

## Kanpo estekak 
*    Auzoari buruzko informazioa "Labayru" webgunean
*  San Agustin Etxebarriako Olazar Auzo Elkarteko bloga
Hartzaren Aintzira Handia

**Hartzaren Aintzira Handia** (Slavey-eraz: *Sahtú*, ingelesez: *Great Bear Lake*) Kanada barruan dagoen aintzirarik handiena da (Superiorrek eta Huronek zati bat Ameriketako Estatu Batuetan baitute), Ipar Amerikako hirugarrena, eta munduko zortzigarrena.

Aintzira Zirkulu Polar Artikoan dago: 65º - 67º ipar latitudean eta 118º - 123º mendebal longitudean, 186 metroko altueran.

Aintzira 31.153 km² area du eta 2.236 km³ bolumena. Lekurik sakonena 446 metrotara dagoen arren, batez besteko sakonera 71.7 metrokoa da. 2.719 kilometroko kosta du eta bere eskualdea 114,717 km² da.

Hustubidea Hartzaren Ibai Handia (*Sahtúdé*), Mackenzie ibaiaren ibaiadarra. Eskualdean dagoen herrixka bakarra hego-mendebaldeko partean dagoen Deline (Ipar-Mendebaldeko Lurraldeak) da.

1930 Gilbert LaBinek eskualdean uranioa aurkitu zuen.

Sahtú Dene herriak aintziratik hartu zuen bere izena.

## Tenperaturak 
Hartzaren Aintzira Handia azarotik uztailera izoztua dago.

1950 eta 1974 arteko batez besteko datuak Ipar-Mendebaldeko Lurraldeetako Port Radiumen:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esklaboen Aintzira Handia
* Munduko aintzira handienen zerrenda

## Kanpo Loturak 
*  Hartzaren Aintzira Handia ur-arroa
*  Munduko aintziren Datu-Basea

## Kanpo estekak
Ricardo Legorreta

[thumb|320px|[Hotel Meliá Bilbao|Sheraton Bilbao hotela, Bilbo, 2004]]
thumb|320px|Monterreyko arte garaikideko museoa
**Ricardo Legorreta Vilchis** (Mexiko Hiria, 1931ko maiatzaren 7a - 2011ko abenduaren 30a) arkitekto mexikoarra izan zen. Arkitektura titulua jaso ondoren, Jose Villagrán Garcíaren estudioan lan egin zuen (1953-1960), eta gero estudio propioa sortu zuen Noé Castro eta Carlos Vargas kideekin. Bere inspirazio nagusia Luis Barragán mexikarra izan zen, eta bere estiloaren ezaugarri nagusia, Mexikoko arkitektura tradizionalari gaur egungo gai eta estiloak eranstea.

## Lan nagusiak 
### Euskal Herrian 
* 2004, Sheraton Bilbao hotela, Bilbon. Gerora Melia Bilbao berrizendatua, hotel konpainia batek besteari saldu ondoren.

### Mexikon 
* Hotel Camino Real Mexiko Hirian, eta beste hainbat hotel kate berekoak.
* Monterrey hiriko arte garaikideko museoa, Nuevo León.
* Renault lantegia **Gómez Palacio** hirian, Durango.
* 1971-1972 Iturbide jauregiaren birmoldaketa, Mexiko Hirian
* 1975, IBM etxearen lantegia, Guadalajara hirian

### Munduan 
* 1994, Pershing Square plazaren berritzea, Los Angeles, AEB
* 1994, Managuako katedrale berria, Nikaragua
* 1998, The Tech Museum of Innovation, San Jose, Kalifornia, AEB

## Kanpo loturak 
*  Ricardo Legorretaren webgunea
Lekeriketa

**Lekeriketa** edo **Lekerika** Elorrioko (Bizkaia) iparraldean dagoen auzoa da. 

## Demografia 
## Kanpo estekak
Ta Sugea

**Ta Sugea** taldea 1980ko hamarkadan antolatu zen talde txiki bat izan zen. Ideologikoki ezker abertzaletik eta Euskal Nazio Askapenerako Mugimenduaren jarreretatik gertu zegoen jendeak osatzen zuen, baina garai hartan Jarrai gazte mugimenduak Espainiako soldadutzaren aurrean planteatzen zuen jarrerarekin kritikoa zen. Jarrairen lema ezaguna zera zen hamarkada hartan: **Soldaduska honi ez**. Aldarri horren ondorioa zen Jarraiko militantzian ez zitzaiola uko egiten Espainiako zerbitzu militarra egiteari. Ta Sugea taldearen lema, aldiz, honako hau zen: **Soldaduska honi ez: Objetatu**. Horrela, soldadutza mota guztiei uko egin gabe, une hartan kontzientzia eragozpena bultzatu behar zela iradokitzen zuen talde honek.

1990eko hamarkadan, , kontzientzia eragozpenetik intsumisiora igaro zen soldadutzaren kontrako borrokaren ardatza, eta Ta Sugea taldea desantolatu egin zen.

## Ikus, gainera 
* Jarrai
* Segi

## Kanpo estekak
Kontzientzia Eragozpen Mugimendua

**Kontzientzia Eragozpen Mugimendua**, KEM, edo KEM-MOC, 1970eko hamarkaz geroztik, Espainian eta Hego Euskal Herrian militarismoaren aurkako kontzientzia eragozpen mugimenduaren ardatzetako bat izan zen.

1980ko hamarkadan intsumisioaren aldeko bidea hartu zuen, beste mugimendu batzuekin batera, eta XXI. mendeko  lehen hamarkadan, Irakeko gerraren kontrako mugimenduan eta eragozpen fiskalean eragina izan zuen.

2014ko abenduaren 27an, KEM-MOC mugimendu antimilitaristak protesta egin zuen Gobernu Militarrean (Bilbo) gastu militarra salatzeko eta "desobeditzaile" izateko deia egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Donostiako KEM
*  Iruñeko KEM
Santa María del Naranco

**Santa María del Naranco** Asturiasen (Espainian) dagoen eraikina da, arte asturiarran kokatzen da. Ramiro I.aren garaian eraiki zuten, 848 inguruan, eta berez erregearen aisialdirako egoitza bezala. Oviedotik 3 kilometrora dago, basoan kokatua eta ehizarako aproposa zen. Gaur egun ez dakigu ziur eraikuntzaren funtzio zehatza (oturuntzak, *aula regia*, ehiza...). Naranco mendian dago eta San Miguel de Lillo elizatik 100 metrora dago kokaturik.

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1985ean.

## Arkitektura 
Bere neurriak 20m luze, 6m zabal eta 11m garai dira. Bertikaltasuna ezaugarri garrantzitsu bat dugu hemen ere San Miguel de Lillo-n gertatzen den bezala.

ezkerrera|thumb|250px|Oinplanoa

Material nagusia harria zen, harlandua. Barrutik osotara gangatua dago. Oinplano laukizuzeneko gela bakarra dugu.. Bi solairu ditu eta kanpotik komunikatzen dira eskailera batzuen bitartez. Podium baten gainean eraiki zuten.

eskuinera|thumb|150px|Aurrealdeko dekorazioa geometrikoa

Beheko solairua zerbitzurako izanen zen. Gela handi bat topa dezakegu zeinean bainuontzi antzeko bat topatu den, honen ondorioz teoria batzuk bainu gisa mahairatu dute. Ate propioa du. Areto nagusi honen ondoan beste areto txiki bat dago (bertan soldaduak edo zaindariak ote zeuden pentsatzen da).

Goiko solairua nagusia da eta errepresentazio solairua bezala daukate. Bertara igotzeko eskailerak daude eraikinaren bi aldeetan. Artikulazio hirukoitza dauka; bata nagusia da, gangatua eta fajoi arkuekin. Beste biak espazio irekiak dira aurrekoaren bi bazterretan daudenak, balkoiak balira bezalakoak, hauek ere gangatuak daude.

Kanpotik bi isurialdeko teilatua ikus daiteke.

## Apaindurak 
thumb|ezkerrera|170px|Behe solairuko kanoi ganga eta bi sarrerak

Kanpoan hormabularrak ikus ditzakegu, honela indar bertikalak bideratzen dira. Hiru solairu dirudite nahiz eta bi bakarrak izan. Bao hirukoitzak ikus ditzakegu, artikulazioa zein proportzioak funtzio estetikoa du. Klipeo dekorazioa ere aurkitzen dugu eta usteetan soga dekorazioa.

Barrualdean inposta lerroak arku itsu batzuetan oinarritzen dira. Medailoiek indarrak bideratzen dituzte. Arkuak erditik alboetara txikitu egiten dira efektu bisuala lortuz eta gela handituz. Espazio sentsazioa sortuz, perspektiba erabiltzen du antzinaroan egiten zen bezala eszenografia bat lortzeko.

Kapitel zein medailoietan soga dekorazioaz aparte animalia dekorazioa ere azaltzen da.
Irudian argi ikusten da asturiar arkitekturan hain erabiliak izan ziren leiho hirukoitzak.

## Ikus, gainera 
* Arte asturiarra
* San Miguel de Lillo
* Santa Cristina de Lena

## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren planu eta marrazkiak
*  Google Earth 3 dimentsioko irudia
*  Arte Prerrománico Español: Santa María del Naranco