open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arantxa Echevarría

**Arantxa Echevarría Carcedo** (Bilbo, 1968) bizkaitar zinema zuzendari eta gidoigilea da.

## Biografia 
Echevarríak Irudiaren Zientziak ikasi zituen Madrilgo Complutense Unibertsitatean, eta Ikus-entzunezkoen Errealizazioan espezializatu zen unibertsitate bereko CMAn, eta ekoizpen zinematografikoan Sydneyko Sidney Community Collegen Australian. 1991tik, Echevarríak ikus-entzunezko industrian garatzen du bere ibilbide profesionala, publizitatean eta zineman egindako lanak uztartuz. Televisión Españolarentzat *Cuestión de pelotas* zuzendu zuen, Documentos TV saiorako erreportaje bat, beren kirol-talentuagatik kontratatu beharrean garbitzaile lanetan ari ziren emakume futbolariei buruzkoa. Dokumental hau emateak Espainiako Futbol Federazioa behartu zuen emakume hauen lan eta kirol egoera erregularizatzera. 

2014an, Javier Godino eta Alicia Rubio protagonista zituen *De noche y de pronto* film laburra Goya sarietarako izendatu zuten 28. edizioan, eta Los Angelesko Etheria Film Night jaialdian film labur onenaren saria jaso zuen. Urtebete geroago, 2015ean, Echevarríak *El resto de mi vida* luzemetraiaren gidoia idatzi zuen Martín Costa zuzendariarekin batera, eta *Yo, presidenta* film laburra zuzendu zuen. Medina del Campoko Zinemaldian estreinatu zuten, eta Chus Lampreave aktore espainiarra hil aurretik agertu zen azken aldiz. Film labur honetan bertan, Eduard Punset dibulgatzaile zientifikoak bere burua interpretatu zuen cameo batean.

Film laburren zuzendari gisa izandako esperientzia profesionala «59 Directoras de Cortometrajes» liburuan islatzen da. Bertan, Miguel Ángel Escudero espainiar zinemagile adituak zinemagileen testigantza eta film laburren munduarekin duten harremana jasotzen ditu.

2018an, *Carmen y Lola* filmarekin egin zuen debuta film luzean. Bi nerabe ijitoren arteko lehen amodioen istorioa da, eta benetako gertaera batean oinarritu zen. Ondoren, 2023an, *Chinas* filmean, txinatar komunitatearen identitatea eta integrazioa jorratu zituen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betty Cuthbert

**Elizabeth Alyse Cuthbert** (Merrylands, Sydney, Hegoaldeko Gales Berria, 1938ko apirilaren 20a – Mandurah, Mendebaldeko Australia, 2017ko abuztuaren 6a) atleta australiarra izan zen, lau urrezko domina olinpiko irabazi zituen.

thumb|Betty Cuthbert, Marlene Mathews eta Heather Armitage 100 m. finalan, 1956
San Pedroko pasabidea (Gasteiz)

Gasteizko **San Pedroko pasabidea** Alde Zaharrean dago.

## Kokapena 
Alde Zaharraren mendebaldeko mendi-magalean dago, Errementari eta Jesusen Zerbitzarien kaleen artean. Alde batean San Pedro eliza atzekaldea dago, bestean etxe bat.

Kalea laua da, Errementari kalearen mailan dago. Jesusen Zerbitzarien kalera joateko eskailera batzuk jaitsi behar dira.

## Luzera 
38 metro inguruko luzera du.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera kalea 1997ko azaroaren 15ean sortu zen, aurretik kalea ez baitzen existitzen.

## Azpiegiturak 
Aitzinako harresiaren ate bat ikus daiteke, San Pedro elizaren paretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sophie's Choice (filma)

'''''Sophie's Choice'''* (euskaraz *Sophieren erabakia*) 1982ko Alan J. Pakula estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. William Styron idazlearen 1979ko izen bereko eleberrian oinarritua dago. Meryl Streep, Kevin Kline, eta Peter MacNicol aktoreek antzeztu zuten.

Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Meryl Streep) irabazi zuen.

## Argumentua 
1947ko udan, Stingo, AEBko hegoaldeko idazle gaztea, Brooklyneko ostatu batera joaten da bizitzera. Goiko pisuan bizi den bikote baten eztabaida lazgarriak astintzen du Stingo. Maitaleak ezagutzen dituenean, biek daukaten xarma eta adeitasunak Stingo liluratzen dute. Emakumea, Sophie Zawistowska, Poloniako etorkin ederra da, katolikoa. Gizona, Nathan Landau, jatorri judua duen zientzalari xarmanta da, baina desoreka handikoa. Pixkanaka, Stingo bikotearen lagun onena bihurtzen da. Nathanen gehiegikerietatik babesten saiatzen den bitartean, Stingo Sophierekin maitemintzen da. Sophie Bigarren Mundu Gerrako Auschwitz sarraski-esparruko biziraulea da, eta atsekabetuta bizi da bere iraganeko sekretu latz bat dela eta. Lehen aldiz, inori kontatu ez dion sekretua kontatzen dio Stingori.

## Aktoreak 
* Meryl Streep: Zofia "Sophie" Zawistowski
* Kevin Kline: Nathan Landau
* Peter MacNicol: Stingo
* Rita Karin: Yetta Zimmerman
* Stephen D. Newman: Larry Landau
* Josh Mostel: Morris Fink
* Marcell Rosenblatt: Astrid Weinstein
* Moishe Rosenfeld: Moishe Rosenblum
* Robin Bartlett: Lillian Grossman
* Eugene Lipinski: irakasle poloniarra
* John Rothman: liburuzaina
* Neddim Prohic: Józef
* Katharina Thalbach: Wanda
* Jennifer Lawn: Eva Zawistowski
* Adrian Kalitka: Jan Zawistowski
* Joseph Leon: Dr. Blackstock
* David Wohl: ingeles irakaslea
* Nina Polan: ingeles eskolako emakumea
* Vida Jerman: emakumezko SS zaindaria
* Josef Sommer: kontalaria (Stingo zaharra)
* Karlheinz Hackl: SS medikua
* Günther Maria Halmer: Rudolf Höß

## Kanpo estekak 
* *Sophie's Choice'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Estilografo

[thumb|250px|[Staedtler estilografoak]]
**Estilografoa** tinta-karga bat duen marrazteko tresna da, hainbat lodieratako punta izan dezakeena. Diseinu berezia du arkitekturan eta doitasunezko marrazketan erabiltzeko.

## Kanpo estekak
Gogortasun-neurgailu

thumb|Gogortasun-neurgailua
**Gogortasun-neurgailua** edo **durometroa** materialen gogortasuna neurtzeko diseinatutako neurketa-tresna da. Gogortasun-neurgailu mota asko daude, bakoitza aplikazio jakin baterako eta berezko neurketa eskala duena.

Material baten gogortasuna neurtzeko, gogortasun-neurgailuak ebakidura txiki bat egiten du probatutako puntuan, aztarna (lekukoa deiturikoa) utziz.

## Kanpo estekak
Esklerometro

**Esklerometroa**, oro har, zutabeetan, hormetan, zolatan, etab.etan hormigoiaren azaleko gogortasuna zehazteko erabiltzen den neurketa tresna da. Zenbait herrialdetan ez da jada hormigoi gogortuaren erresistentzia zehazteko erabiltzen, hormigoiaren uniformetasuna in situ ebaluatzeko, hondatutako edo kalitate eskaseko hormigoizko guneak delineatzeko edo in situ erresistentzia-garapena kalkulatzeko baizik.

## Kanpo estekak
Holašovice

**Holašovice** () Txekiar Errepublikako hegoaldean dagoen herrixka historikoa da, České Budějovicetik 16 kilometratara dagoena. Jankov udalerriaren barnean dago eta bere hegoaldean Blanský basoa du. Bigarren Mundu Gerran hustua, bere bohemiar eraikin barrokoak zutik zirauten. 1990ean birpopulatua, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1998an.

File:Holašovice Historic Village-112776.jpg
File:Holašovice Historic Village-112757.jpg
File:Holašovice Historic Village-112759.jpg
File:Holašovice Historic Village-112761.jpg
File:Holašovice Historic Village-112755.jpg

## Kanpo estekak
Esparazko mendilerroa

**Esparazko mendilerroa** Nafarroa Garaiko erdialdeko mendilerro bat da, Lizarrako merindadean, Mañeruibarreko ibarretik gertu dagoena.

Bere punturik altuena Esparatz mendia da, 1.022 metrorekin. Mendilerroan dagoen Esparatz mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# **Esparatz**, 1.022 m 
# Ollakarizketa, 989 m 
# Txarakardia, 945 m 
# Peña Grande, 934 m 
# Peña Txikita, 885 m 
# Iguste, 884 m 
# Axixuri, 806 m 
# Markalagain, 757 m 
# San Cristóbal, 756 m 
# Txapardia, 706 m 
# Irurre, 687 m 
# San Quiriaco, 659 m 
# Peña de la Torre, 638 m 
# Santa Bárbara, 611 m 
# Bargota, 506 m 

## Erreferentziak_ 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Esparatz mendia, *Mendikat* webgunean
Kroměřížko jauregia

**Kroměřížko jauregia** ( edo *Arcibiskupský zámek*, ) Txekiar Errepublikako herri horretako jauregia da, Olomouceko artzapezpikuen egoitza zena. 1497an eraikia, Hogeita Hamar Urteko Gerran suediar armadak arpilatu zuen. 1664an erabat zaharberritu zuten barroko estiloan.

## Kanpo estekak
Litomyšlgo gaztelua

**Litomyšlgo gaztelua** (, ) Txekiar Errepublikako herri horretako jauregia da, pizkundetar estilokoa. UNESCOko Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1999an.

## Kanpo estekak
Hirutasun Santuaren Zutabea (Olomouc)

**Hirutasun Santuaren Zutabea** () Olomoucen eraikitako monumentua da, 1716 eta 1754 artean egina. 1713 eta 1715 artean Moravian izandako izurrite batean Eliza Katolikoak egindakoaren omenez eraiki zuten. UNESCOko Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2000an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Prokopioren basilika (Třebíč)

**San Prokopioren basilika** () Třebíčeko eliza kristaua da, erromaniko eta gotiko estiloetan eraikia. 1240 eta 1280 artean eraiki zuten beneditar monasterio baten Andre Mariaren kaperan. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2003an.

## Kanpo estekak
Třebíčeko judutegia

**Třebíčeko judutegia** () Vysocinako herri horretako ghettoa da, Jihlava ibaiaren iparraldean dagoena. Bertan bizi ziren judu gehienak nazien sarraski-esparruetan hil ziren. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2003an.

674 01 Třebíč, Czech Republic - panoramio (11).jpg|Ikuspegia
New (Rear) synagogue in Zámostí, Třebíč, Třebíč District.jpg|Sinagofa berria
Interior of Jewish Synagogue (2) in Třebíč, Třebíč District.jpg|Barnealdea
Jewish Cemetery, Třebíč, Czech Republic.JPG|Hilerria

## Kanpo estekak
San Joan Nepomukekoaren erromes eliza

**San Joan Nepomukekoaren erromes eliza** () Žďár nad Sázavouko eliza kristaua da, barroko estiloan eraikia. Jan Santini Aichel arkitektoak diseinatuta, eraikitze lanak 1727an bukatu zituzten. Joan Nepomukekoak bertan egin zituen bere lehen ikasketak. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1994an.

## Kanpo estekak
Joan Nepomukekoa

**Joan Nepomukekoa** edo **Joan Nepomuzeno** (; ; ; Nepomuk,  - Praga, ) bohemiar apaiza izan zen, Wentzeslao IV.a Bohemiakoa erregearen aginduz Moldava ibaian itoa. Geroagoko kontakizunek diotenez, erregearen emaztearen aitor-entzule izan zen, eta emakume hark aitortzan esandakoa enperadoreari jakinarazi nahi izan ez ziolako hil omen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Špilberk gaztelua

**Špilberk gaztelua** (; ) Brnoko muino batean dagoen gaztelua da. Premislidek eraikitzen lanak hasi zituzten XIII. mendean eta Otakar II.a Bohemiakoak amaitu. Hurrengo mendean Moraviako margraveen egoitza izan zen eta gero espetxe-gotorleku bilakatu zen, Austria-Hungariako Inperioko gogorrena. Armadak gotorleku bilakatu zuen 1855 eta 1959 artean eta 1960an Brnoko Udalak museo bihurtu zuen.

## Kanpo estekak
Lednice-Valticeko paisaia kulturala

**Lednice–Valticeko paisaia kulturala** () Hego Moraviako Lednice eta Valtice udalerrietako eremua da, 283.09 km²-ko azalera duena.1996an UNESCOk Břeclavetik gertu dagoen eremu hau Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Image:Zámek_Lednice.jpg|Ledniceko gaztelua
File:Zamek Lednice Morava 4.JPG
File:Lednice interier skleniku.jpg|Barnealdea
File:Zamek Lednice Morava 40.JPG|Ledniceko gazteluaren lorategia
File:Zamek Lednice Morava 2.JPG|Ledniceko gaztelua
File:LednickeRybniky.jpg|*Prostřední*
Image:Valtice castle courtyard.JPG|Valticeko gaztelua
File:Hlohovec cz 01.jpg
File:Janův hrad (4).jpg|Joanen gaztelua
File:Jadgschlösschen.jpg|Ehizarako etxola

## Kanpo estekak
Villa Tugendhat

**Villa Tugendhat** () Brnoko Černá Pole auzoan dagoen eraikin historikoa da, Ludwig Mies van der Rohe arkitektoak 1928 eta 1930 artean Fritz eta Greta Tugendhat bikotearentzat egina. Laster modernismoaren ikur bilakatu zen eta 2001ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

File:Vila Tugendhat exterior Dvorak3.JPG
File:Brno, Černá Pole, Černopolní, vila Tugendhat (03).jpg
File:Brno, Černá Pole, Černopolní, vila Tugendhat (01).jpg
File:Vila Tugendhat (Brno), onyxová stěna.JPG
File:Vila Tugendhat interior Dvorak.jpg
File:Vila Tugendhat interior Dvorak2.jpg

## Kanpo estekak
Jeff Lemire

**Jeff Lemire** (Ontario, Kanada, 1976ko martxoaren 21a) kanadiar komikilaria da. Bere lanik ezagunenen artean aurkitzen dira *Essex County Trilogy*, *Sweet Tooth*, *The Nobody*, eta *Animal Man*. Gaur egun Toronton, Ontarion, bizi da Lemire.

## Erreferentziak
Carolina Marín

**Carolina María Marín Martín** (Huelva, 1993ko ekainaren 15a) espainiar badminton jokalaria da. Hiru aldiz atera da munduko txapeldun (2014,​ 2015 eta 2018an), lau aldiz Europako txapeldun (2014, 2016, 2017 eta 2018an), eta urrezko domina lortu zuen 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan.

2014ko Espainiako kirolari onenaren Kirolaren Sari Nazionala irabazi zuen. Halaber, Kirol Merituaren Errege Ordenaren brontzezko domina (2014) eta Kirol Merituaren Errege Ordenaren Urrezko domina (2016) jaso zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teknigrafo

[thumb|220x220px| Teknigrafoarekin hornitutako [Marrazketa-mahaia.]]
**Teknigrafoa** marrazketa teknikoan erabiltzen den aparatua da, marrazketa-mahaiari beso baten bidez lotutako bi erregela eta zirkulu graduatu batez osatzen dena, eta nahi den lekura desplazatuz era guztietako zuzenak trazatzeko balio duena.

## Kanpo estekak
Fanny Blankers-Koen

**Francina "Fanny" Elsje Blankers-Koen** (Lage Vuursche, Herbehereak, 1918ko apirilaren 26a – Hoofddorp, Herbehereak, 2004ko urtarrilaren 25a) *Etxekoandre hegalaria*, Herbehereetako atleta izan zen. 1948ko Udako Olinpiar Jokoan lau urrezko domina irabazi zituen, 100 m., 80 m. oztopo, 200 m. eta 4×100 errelebo probetan.
thumb|Fanny Blankers-Koenen estatua, Rotterdam

## Biografia 
Francina Elsje Koen 1918ko apirilaren 26an jaio zen Lage Vuurschen (Herbehereak). Bere aita disko-jaurtitzailea izan zen eta gaztetatik kirolean aritu zen. Umetan tenisa, igeriketa, gimnasia, izotz gaineko irristaketa eta esgrima praktikatu zituen. Oso ona zen guztietan eta igeriketako entrenatzaile baten aholkua jarraituz atletismora dedikatzea erabaki zuen.

Bere hirugarren karreran, 17 urterekin, 800 metroko herbeheretar marka haustea lortu zuen. Hurrengo urtean, bere entrenatzaile eta senarra izango zen Jan Blankersek (bera baino 15 urte zaharragoa zen atleta ohia) 1936ko Berlingo Olinpiar Jokoetan parte hartzeko probak egin zitzan konbentzitu zuen. Altuera-jauzian eta 4×100 erreleboan sartzea lortu zuen, bi bosgarren postu lortuz. Baina eraman zuen saririk baliotsuena Jesse Owens-en autografo bat izan zen, bere bizitza osoan gorde zuena. II. Mundu Gerra baino lehen, 1938an bi brontze lortu zituen Europako Atletismo Txapelketan, 100 eta 200 metroko probetan.

“*Etxekoandre hegalaria*” bataiatua, Amsterdamen heroi bezala hartu zuten, zaldiek tiratutako gurdi batean. Amsterdamgo hiriak bizikleta bat oparitu zion ("*hainbeste korrika egin behar ez izateko*") eta Herbehereetako erreginak *Orange-Nassauko Ordenako dama* izendatu zuen.

1950ean Bruselako Europako Txapelketan hiru urre (80 metro oztopo, 100 eta 200 metro) eta zilar bat (4×100) irabazi zituen. 1952an Helsinkiko Jokoetan parte hartu zuen, baina ez zuen dominarik lortu. Erretiratu ondoren, 60ko hamarkadan Herbehereetako talde olinpikoa entrenatzen hasi zen. 1977an Jan Blankers hil zen eta Fanny bere jaioterrira erretiratu zen. 1981etik, bere izena daraman proba atletiko bat ospatzen da. Eta 1999an, IAAFek (Federazio Atletikoen Nazioarteko Elkartea) *XX. mendeko Emakume* *Atleta* izendatu zuen. Aurrerago gaixotu egin zen Alzheimer eta gorreriarekin eta egoitza batean sartu zen. Francina Blankers-Koen 2004ko urtarrilaren 25ean hil zen eta berarekin batera *“Etxekoandre hegalaria”*.

### Fanny Blankers-Koen Carrièreprijs 
Fanny Blankers-Koen Carriérerijs NOC* NSFk sortu zuen Herbehereetako kirolarien lorpenak ohoratzeko eta 2005eko abenduaren 9an eman zen lehen aldiz. Hasierako urte horretan bost pertsonek jaso zuten saria, eta ordutik urtero kirolari bati eman zaio.

## Aitortzak 
* *Urteko atleta herbeheretarra*: 1937, 1940, 1943
* Associated Press. *Urteko Emakuzmezko Atleta*: 1948
* *Knight of the Order of Orange-Nassau*: 1949
* *NOC*NSP-en domina*: 1949
* *Herbehereetako Atletismo Federazioko ohorezko kidea*: 1949
* IAAF *XX. Mendeko Emakumezko Atleta*: 1999
* IAAF *Hall of Fame*: 2012

## Palmares hautatua 
### Nazioarteko lehiaketak 
### Titulu nazionalak 
### Errekorrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1948an Londresen Fanny Blankers garaile
Bohemiar

**Bohemiarrak** (, ) mendebaldeko eslaviarren etnia bat dira, batez ere Txekiako Bohemia eskualdean edo antzinako Bohemiako Erresuma bizi direnak.

Euskaraz eta beste inguruko hizkuntza askoz, XX. mendearen hasiera arte hitza txekiarren baliokidea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekainberri

**Ekainberri** Ekain leizearen erreplikan oinarritua dagoen zentroa da, 2008ko irailean Zestoan zabaldua. Bertan  labar-pinturen kopiak eta leizearen egitura bera barne hartzen ditu. Horretaz gain, zentroaren inguruan hainbat ekintza antolatzen dira,
baita eskaintza didaktikoa ere.

## Historia 
Jatorrizko kobazuloa eta bertan ikus daitekeen labar arte multzo ederra 1969an Azpeitiko Antxieta Kultur Elkarteko hainbat kidek topatu zituzten Izarraitz mendietan historiaurreko guneak bilatzen ari zirenean. Andoni Albizurik eta Rafael Rezabalek aurkikuntza ekainaren 8an egin zuten eta igande berean aurkipenaren berri eman zieten Aranzadi Zientzia Elkarteko Historiaurreko atalaren bi kideri: Jose Migel Barandiaran eta Jesus Altuna. Une horretan Ekaingo kobazuloa eta labar artea babesteko ekimena abian jarri zen. Babesteko ekimen horrren ondorioz zestoan kokaturiko Ekian haitzuloa ez da inoiz jendartera irekia egon, ondare gisara babesturik dagoen espazioa izanik.

Pixkanaka haitzuloaren erreplika bat eraikitzeko ideia forma hartzen joan zen. 2004ean Ekain Fundazioa sortu zen helburu horrekin. Fundazioa Gipuzkoako Foru Aldundiak, Eusko Jaurlaritzak eta Zestoako Udalak osaturiko erakundea da.

Eraikina Jose Maria Alberdi arkitektoak diseinatu zuen, Zestoako udal arkitektoa zenak. Eraikuntza lanak 2000tik 2008ra egin ziren, eta 2024 arte 468.000 bisitari guztira.

Erreplika benetako leizearen hiru dimentsioko planimetria baten bidez egin zen. Planimetria horren gainean eraiki ziren panelentzako moldeak, plastikotik eratorritako polimeroz eraikiak, eta lurrez, hondarrez eta harri lainoztatuz estali ziren, jatorrizko testura ahalik eta gehien erreproduzitzeko, ikatza, okrea eta manganesoa erabiliz, jatorrizko pinturetan erabilitako material natural berberak.

Ekaingo irudien %85 aukeratu zen, batez ere margotutako irudiak bilduz, eta jatorrizko leizearen azaleraren %25.

Espazio honek baldintza tekniko eta teknologiko ugari ditu, horrela musealizazioa, efektuen sorrera eta ikus-entzunezkoen proiekzioa errazteko.

## Iruditegia 

File:Ekainberri kanpotik.jpg|Ekainberri kanpotik.
File:Ekainberriko erreplika. (3319215889).jpg|Bisitarien ibilbidea.
File:Ekainberriko zaldiak (Pottoka).jpg|thumb|200px|right|Zaldien marrazkiak Ekainberrin.
File:Ekainberriko zaldia (3320010074).jpg|Ekainberriko zaldia.
File:Ekainberriko zaldia eta bisontea (3319194675).jpg|Ekainberriko zaldia eta bisontea.
File:Ekainberriko zaldia. (3320039308).jpg|Ekainberriko zaldia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ekainberri zentroa
BlacKkKlansman

***BlacKkKlansman*** 2018ko biografia film bat da, Spike Lee estatubatuar zinema zuzendariak idatzi eta zuzendua. Ron Stallworth poliziakide ohiaren *Black Klansman* autobiografia liburuan oinarritzen da. John David Washington, Adam Driver, Laura Harrier, eta Topher Grace aktoreek antzeztu zuten.

Cannesko Zinemaldian estreinatu zen 2018ko maiatzaren 14an, eta Grand Prix saria jaso zuen.

## Argumentua 
Ron Stallworth, Colorado Springseko polizia ikertzaile afro-amerikarra, hiriko Ku Klux Klan taldean infiltratu da, eta horretarako telefono bitartez edo taldearen ohiko kapeleraz burua estalita bideratu ditu harremanak, edota aurrez-aurreko harremana guztiz beharrezkoa baldin bada, Flip Zimmerman lankide zuria bidalita. Stallworthek taldeko buruzagi bihurtzea lortu du.

## Aktoreak 
* John David Washington: Ron Stallworth ikertzailea
* Adam Driver: Flip Zimmerman ikertzailea
* Laura Harrier: Patrice Dumas
* Topher Grace: David Duke
* Corey Hawkins: Kwame Ture
* Jasper Pääkkönen: Felix Kendrickson
* Paul Walter Hauser: Ivanhoe
* Ryan Eggold: Walter Breachway
* Ashlie Atkinson: Connie Kendrickson
* Robert John Burke: Bridges nagusia
* Isiah Whitlock Jr.: Mr. Turrentine
* Alec Baldwin: Dr. Kennebrew Beauregard / kontalaria (ahotsa)
* Harry Belafonte: Jerome Turner
* Craig muMs Grant: Jabbo
* Damaris Lewis: Odetta
* Alan Gary: klan-kidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Girokonpas

thumb|Anschütz girokonpas baten ebaketa.
**Girokonpasa**,** itsasorratz giroskopikoa** edo **konpas giroskopikoa** beti ipar geografikoaren norabidea adierazten duen orratza da, disko edo eraztun multzo bat, oso azkar (elektronikoki mugituta) biratzen direnak, eta marruskadura indarrak erabiliz lurraren biraketa aprobetxatzeko. Girokonpasak oso erabiliak dira itsasontzietan. Iparrorratz magnetikoak baino bi abantaila nagusi ditu:

* Ipar geografikoa, hau da, Lurraren biraketa ardatzaren norabidea adierazten dute, eta ez ipar magnetikoa.
* Ez die itsasontzien kroskoko metalak eragiten.

## Kanpo estekak
109P/Swift-Tuttle

**Swift-Tuttle kometa**, ofizialki **109P/Swift-Tuttle** deitua, epe laburreko kometa ezaguna da, Lurretik 20 eta 200 urtean behin ikus daitekeena. Halley motako kometa hau lehendabiziko aldiz 1862an aurkitu zuten Lewis A. Swift eta Horace Parnell Tuttle estatubatuar astronomoek (bakoitzak bere kabuz).

Kometak utzitako hauts partikulek lurrazaleko atmosfera zeharkatzen dute abiadura handiz eta urtero Perseidak izeneko ozar-izarrak osatzen dituzte.

Swift-Tuttle Lurraren ibilbide berean dagoen objektu astronomiko ezagunik handiena da. NASAren esanetan, kometak 26 km-ko diametro du (dinosauroak hil omen zituen asteroideak, berriz, 10 km baino ez zituen).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Roke baseliza (Bilbo)

**San Roke baseliza** Pagasarri mendiaren ipar magalean dagoen baseliza da, San Rokeren omenez sagaratua. 1575. urtean eraiki zuten, orduan Abando zenaren lurretan, azaroak 14ko aginduz. Hiribildua kolera izurrite batek erasan zuen garaian eraiki zen, izurridunen patroiaren omenez, Done Bikendi elizan udal agintariek hala zin egin baitzuten. Larraskitu auzoaren patroia ere bada San Roke. Baselizaren inguruan giza hilobiak topatu ziren. Bi baserri ditu ondoan eraikiak (gaur egun utziak) eta erretaula apala du barnean.

Abuztuak 16an prozesioa eta erromeria ospatzen ziren baselizan. Eraiki zenetik 1810. urtera arte hala egin zen, Gotzaitegiak ospakizuna Santiago elizara aldatzea onartu zuen arte. Gerora, erromeria berreskuratu da baselizan bertan. Bilboko alkate Juan Mari Aburto, bi urtez behin bertaratzen da, Artxandako San Rokerekin tartekatuz.

Miguel Unamunok bertsook eskaini zizkion:

"*Tu adusta paz, de mi anhelar testigo*

*al verte hoy a mi recuerdo añades*

*y con el aire de tu cumbre invades*

*este pecho que hiciste tú conmigo.*

*Las pardas peñas de San Roque, enhiestas,*

*espaldas del jayán frente a la Villa*

*se lanzan llevando tu cabeza a cuestas*."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veneziako Peggy Guggenheim Museoa

thumb|Veneziako Peggy Guggenheim Museoa

**Peggy Guggenheim bildumak** Italiako museorik garrantzitsuena osatzen du eta arte europarraren eta amerikarraren XX. mendeko lehen erdialde inguruko Europako garrantzitsuenetariko bat. Venier dei Leoni jauregian kokatua dago, Kanal Handian, Venezian (Dorsoduro, 70).

## Ikus, gainera 
* Bilboko Guggenheim Museoa
* Solomon R. Guggenheim Museoa

## Kanpo estekak
Solomon R. Guggenheim Museoa

thumb|New Yorkeko Solomon R. Guggenheim Museoa (2018)
**Solomon R. Guggenheim museoa** —**Guggenheim museoa** izenez ere ezaguna— Ameriketako Estatu Batuetako museo bat da, arte inpresionistaren eta postinpresionistaren bilduma iraunkor nabarmena duena, bai eta arte moderno goiztiarrarena eta arte garaikidearena ere. Era berean, museoak aldi baterako erakusketa bereziak antolatzen ditu urtean zehar. New Yorkeko Manhattan auzoko Bosgarren hiribideko 1071. zenbakian eta Upper East Side auzuneko 89. zenbakian dago. Solomon R. Guggenheim Fundazioak eratu zuen 1939an, hasiera batean Pintura Abstraktuaren Museoa izendatua, lehen zuzendaria Hilla von Rebay artista abstraktua izanik. Museoak Fundazioaren sortzaile zen Solomon R. Guggenheimen heriotzatik gutxira hartu zuen gaur egungo izena, 1949an.

1959an museoa alokaturiko espazio batetik gaur egungo kokapenera lekualdatu zen; XX. mendeko arkitekturaren adierazgarri zen eraikuntza bat bezala aitortua. Eraikin zilindrikoa Frank Lloyd Wrightek diseinatu zuen, estuagoa bere azpiko aldean goiko aldean baino, eta “espirituaren tenplu” bezala sortua. Eraikinak galeria funtzio betetzen duen arrapala bat dauka, beheko pisutik hasi eta kiribil jarraikor batean eta justu sabai-leihoaren azpian amaitzen dena. Eraikinak 1992an zabaldua eta berritua izan zen, 2005 eta 2008 artean dorre bat atxikiz eraikinari. 2019tik Gizateriaren ondare izendapena du UNESCOren aldetik, Frank Lloyd Wrighten XX. mendeko arkitektura multzoaren barnean.

Bilduma nabarmen hazi da zortzi hamarkadetan zehar, eta hainbat bilduma pribatu garrantzitsuez osaturik dago, Solomon R. Guggenheimena zen jatorrizko bildumatik hasita. Bilduma Fundazioaren anai diren museoekin partekatzen da. 2013an Museoak 1.2 milioi bisitari izan zituen eta New Yorkeko arte garaikidearen erakusketa ospetsuena izan zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko Guggenheim Museoa
* Veneziako Peggy Guggenheim Museoa

## Kanpo estekak
Irola (argipena)

**Irola** hitzak adiera zenbait ditu:

* Irola Irratia, Bilboko Irala auzoko irrati librea da.

* Komun (gela), Gernikaldeko euskalkian. Gizakiak bertan gernua eta gorotza egin eta bertatik garbitzeko tresna bat.
A Star Is Born (2018ko filma)

***A Star Is Born*** (euskaraz *Izar bat jaio da*) 2018ko Bradley Cooper estatubatuarrak zuzendutako amodiozko musikal film bat da. Bradley Cooper aktorearen lehen filma izan zen zinema zuzendari bezala. 1937ko izenburu berdineko filmean oinarritua dago, jatorrizko filmaren hirugarren berregokitzapena delarik 1954ko filmaren eta 1976ko filmaren ondoren. Cooper beraz gain, Lady Gaga, Andrew Dice Clay, Dave Chappelle eta Sam Elliott aktoreek antzeztu zuten.

Veneziako Mostran estreinatu zen 2018ko abuztuaren 31an.

## Argumentua 
Jackson Maine gainbehera doan country musika izarra da. Musikari eskarmentudun honek estualdian dagoen artista bat, Ally, ezagutuko du, eta harekin maiteminduko da. Neskak oraindik orain alboratu ditu abeslari arrakastatsu bihurtzeko ametsak, Jacksonek jendaurrean agertzeko konbentzitzen duen arte. Baina Allyren karrerak abiada hartu ahala, behea joko du haien arteko harremanaren alderdi pertsonalak, Jackson bere baitako deabruekin borrokatu bitartean.

## Aktoreak 
* Bradley Cooper: Jackson Maine
* Lady Gaga: Ally
* Sam Elliott: Bobby, Jacksonen anai nagusia eta managerra
* Dave Chappelle: Noodles, Jacksonen lagun hurkoa
* Andrew Dice Clay: Lorenzo, Allyren aita
* Anthony Ramos: Ramon, Allyren laguna
* Michael Harney: Wolfe, Jacksonen limusina gidaria
* Rafi Gavron: Rez, musika ekoizlea eta Allyren managerra

Horrez gain, Rebecca Field Gail bezala azaltzen da, Shangela Laquifa Wadley drag tabernako zeremonia-maisu bezala, Willam Belli Emerald drag queena bezala, Greg Gunberg Jacksonen gidari Phil bezala, eta Ron Rifkin Carl bezala. Lukas Nelson & Promise of the Real taldea Jacksonen talde bezala azaltzen da, Eddie Griffin apaiz bat bezala, eta Luenell kutxazain bat bezala. Marlon Williams, Brandi Carlile, Halsey, Alec Baldwin eta Don Roy King-ek cameoa egiten dute bere burua antzeztuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Widows (2018ko filma)

***Widows*** (euskaraz *Alargunak*) 2018ko Steve McQueen britainiar zinema zuzendariak zuzendutako lapurreta film bat da. 1983ko ITVren izen bereko telesailan oinarritzen da. Viola Davis, Michelle Rodriguez, Elizabeth Debicki eta Cynthia Erivo aktoreek antzeztu zuten.

Torontoko Zinemaldian estreinatu zen 2018ko irailean.

## Argumentua 
Lau lapur hil egiten dira gaizki ateratzen den lapurreta batean. Bere alargunek lana amaitzea erabakitzen dute, senarrek utzitako zorrak ordaindu ahal izateko.

## Aktoreak 
### Alargunak 
* Viola Davis: Veronica Rawlins
* Michelle Rodriguez: Linda
* Elizabeth Debicki: Alice
* Cynthia Erivo: Belle

### Senarrak 
* Liam Neeson: Mr. Rawlins, Veronicaren senarra
* Manuel García-Rulfo: Lindaren senarra
* Jon Bernthal: Alicen senarra
* Garret Dillahunt: Bellen senarra

### Besteak 
* Colin Farrell: Tom Mulligan, Jacken semea eta alargunen asmoetan korapilatzen den politikaria
* Brian Tyree Henry
* Daniel Kaluuya: Jatemme
* Carrie Coon
* Jackie Weaver: Alicen ama
* Robert Duvall: Jack Mulligan, Tomen aita, semearekin lehian dabilen gizon boteretsua
* Michael Harney: Fuller sarjentua, azpijokoan dabilen polizia ustela
* André Holland
* Lukas Haas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mary Poppins Returns

***Mary Poppins Returns*** 2018ko Rob Marshall estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko musikal film bat da.,Pamela Travers idazlearen liburu sailean oinarritutako 1964ko *Mary Poppins* film ospetsuaren jarraipena. Emily Blunt, Lin-Manuel Miranda, Ben Whishaw, Emily Mortimer eta Meryl Streep aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1930eko hamarkadan, Londresen. Jane eta Michael Banks helduak dira jadanik, eta Michael alarguna Gereziondo kaleko etxean bizi da oraindik ere, Annabel, John eta George seme-alabekin, eta Ellen etxezainarekin. Mary Poppins Bankstarrengana itzuli da, Jack farolaria eta Topsy lehengusina bitxiarekin batera.

## Aktoreak 
* Emily Blunt: Mary Poppins
* Lin-Manuel Miranda: Jack, farolaria eta lehen filmeko Bert-en aprendiz ohia
* Ben Whishaw: Michael Banks, Jane-en neba
* Emily Mortimer: Jane Banks, Michaelen arreba
* Pixie Davies: Annabel Banks, Michaelen alaba
* Joel Dawson: Georgie Banks, Michaelen seme txikiena
* Nathanael Saleh: John Banks, Michaelen seme handiena
* Julie Walters: Ellen, Michaelen etxezaina
* Colin Firth: William Weatherall Wilkins, Fidelity Fiduciary banketxeko egungo presidentea
* Meryl Streep: Topsy, Maryren lehengusina bitxia
* Angela Lansbury: puxiken anderea
* David Warner: Boom almirantea
* Jeremy Swift: Gooding
* Tarik Frimpong: Angus
* Dick Van Dyke: Mr. Dawes Jr.
* Kobna Holdbrook-Smith: Frye/Weasel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Maialen Axpe

**Maialen Axpe Etxabe** (Arrasate, 1993ko maiatzaren 4a - ) gipuzkoar atleta da, pertika jauzian espezializatua. Club Atlético San Sebastián taldeko kidea da.

Espainiako txapelketa ugari irabazi ditu eta nazioarteko txapelketatan ere aritu izan da.

## Ibilbidea 
Arrasateko taldean egin zuen debuta 2008an eta ondoren Donostiako taldean sartu zen. Nazioarteko lehen txapelketa 2012an izan zuen Bartzelonan, Munduko gazte mailako txapelketa. 24. postuan gelditu zen. Hurrengo urtetan 23 urtez azpiko Europako txapelketatan izan zen, Tamperen, Aubagnen eta Tallinnen. 

2018an nazioarteko hiru txapelketa jokatu zituen. Europako Txapelketan pertika jauziko finaletik kanpo gelditu zen baina Iberoamerikako Txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen Trujillon. 

2019an egin zuen bere marka pertsonala, 4,50 metro Antequeran, pista estalian. Urte berean Stockholmen Diamantezko Ligan parte hartzekoa zen baina Iberia hegazkin konpainiak ez zion pertikak fakturatzen utzi eta ezin izan zuen lehiaketa jokatu.

2023an Espainiako txapelduna izan zen aire librean eta pista estalian. 2025ean hirugarrenez izan da pista estaliko Espainiako txapeldun.

## Emaitzak 
### Nazioarteko txapelketak 
### Espainiako txapelketak 
* Espainiako txapelketa aire librean
** Txapeldun (3): 2021, 2022, 2023
** Bigarren (2): 2017, 2018
* Espainiako txapelketa pista estalian:
** Txapeldun (3): 2019, 2023, 2025
** Bigarren (0)
** Hirugarren (2): 2017, 2020

## Marka pertsonalak 
* Pista estalian: **4,50 m** (Antequera, 2019ko otsailaren 16an)
* Aire librean: **4,45 m** (Getafe, 2018ko uztailaren 22an)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iraitz Arrospide

**Iraitz Arrospide Garro** (Villabona-Amasa, Gipuzkoa, 1988ko abuztuaren 5a) atleta da, distantzia luzeko lasterketetan espezializatua.

Real Sociedad taldearen kidea, 2018an Europako Atletismo Txapelketan izan zen

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak
Maitane Melero

**Maitane Melero Lacasia** (Iruñea, 1983ko otsailaren 20a - ) nafar atleta da, distantzia luzetan aditua.

Grupompleo Pamplona At taldearen kidea, 2018an Europako Atletismo Txapelketan izan zen.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak
Arantza Moreno

**Arantza Moreno Fernández** (Ermua, Bizkaia, 1995eko urtarrilaren 16a - ) bizkaitar atleta da, xabalina jaurtiketan aritua.

FC Barcelona taldearen kidea, 2018an Europako Atletismo Txapelketan izan zen.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak
A casa tutti bene

***A casa tutti bene*** 2018ko Gabriele Muccino italiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Alba eta Pietro pentsiodun bikote bat dira, eta uharte batera joatea erabaki dute, urrezko ezteiak ospatzera. Bazkari bat antolatu dute, eta seme-alabak, bilobak eta beste hainbat senide gonbidatu dituzte. Baina ekaitza sortuko da ustekabean, eta bazkarian parte hartu duen inork ezingo du uhartetik atera. Bi egunez eta bi gauez elkarrekin bizi beharko dute derrigorrez. Jakina, gauza bat da elkar jasatea bazkari batean, baina beste zerbait da orduak eta orduak elkarren ondoan pasatzea. Luze gabe, ika-mikak eta aurrez-aurrekoak sortuko dira senideen artean. Batzuetan pozik egongo dira; bestetan, liskar gorrian. Bekaizkeria eta jeloskorkeria ur sakonetatik azalera aterako dira. Beldurrak eta konpondu gabeko kontu zaharrak sortuko dira etengabe.

## Aktoreak 
* Stefano Accorsi: Paolo
* Carolina Crescentini: Ginevra
* Elena Cucci: Isabella
* Tea Falco: Arianna
* Pierfrancesco Favino: Carlo
* Claudia Gerini: Beatrice
* Massimo Ghini: Sandro
* Sabrina Impacciatore: Sara
* Gianfelice Imparato: apaiza
* Ivano Marescotti: Pietro
* Giulia Michelini: Luana
* Sandra Milo: Maria
* Giampaolo Morelli: Diego
* Stefania Sandrelli: Alba
* Valeria Solarino: Elettra
* Gianmarco Tognazzi: Riccardo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirarien Andre Maria katedrala (Caacupé)

**Mirarien Andre Maria basilika-katedrala** edo **Caacupéko katedrala** ( edo *Catedral de Caacupé*) Paraguaiko Caacupé hiriko katedrala da.

Katedrala Caacupéko elizbarrutiaren egoitza da. Elizbarrutia izendatu aurretik, eskualde prelatutza izendapenarekin sortu zen 1960ean, baina 1967an Paulo VI.a aita santuak *Rerum catholicarum* izenburudun buldan elizbarruti mailara goratu zuen.

Caacupéko Ama Birjinaren santutegia Paraguain dagoen basilika katolikoa da. 1765ko abenduaren 8an ireki zen eta harrezkero bertako sinestedun askoren erromesaldi-lekua da. Caacupé izena guaranierazko ''ka'a kupé'' hitzetatik dator eta belarraren atzean edo belardiaren atzean esan nahi du euskaraz. Caacupé Paraguaiko hiriburu espiritualtzat hartu ohi da herrialdeko santutegirik handiena bertan dagoelako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Caacupéko Ama Birjina

## Kanpo estekak
Joseba Goñi

**Joseba Goñi Alzueta** (Bilbo, Bizkaia, 1941 – 2007ko abenduaren 25a) idazle, abade katoliko eta ekintzailea izan zen.

Herria 2000 Eliza aldizkariaren zuzendari izan zen urteetan Goñi, 1980tik aurrera, eta Goienetxe estartako bere etxea hamaika urtez erabili zuen aldizkariaren egoitza gisa. Hori eta Nati Antuñanorekin ezkondu eta lau seme-alaba izan baino lehen, abade izan zen Goñi.

Bere bizitzan zehar, hainbat herri ekimenetan ere parte hartu izan du: NATOren aurka, autodeterminazioaren alde, torturaren aurka, Europa Herrietako Oinarriko Kristau Elkartean...

2006ko uztailaren 5ean, Zumalabe Fundazioari buruzko zatia dela-eta, 18/98 auzian deklaratu zuen defentsaren lekuko gisa, Madrilgo Casa del Campon. Bestalde, Berangoko sarreran dagoen gasolindegiaz arduratzeagatik ere ezaguna zen eskualdean.

Goñi Herria 2000 Elizan zela, "Euskadi. La Paz es posible" liburua atera zuten; indarkeriaren jatorria eta zergatien inguruan aldizkarian argitaratu izan zituzten artikuluen bilduma zen liburua. "10.000 ale baino gehiago saldu ziren, eta azkenik Espainiako Gobernuak bahitu egin zuen. Kontua da bortxakeriaz joera guztietako iritziak batzen zituela", zioen Goñik berak 1987an Laura Mintegik Argia astekarirako egin zion elkarrizketan.

## Erreferentziak
Miren Maortua

**Miren Maortua Garitazelaia ** (Zaldibar, Bizkaia, 1916ko maiatzaren 29a – *ib.*, 1971ko abenduaren 25a) euskal idazlea  eta irakaslea izan zen.

Gerra Zibilaren osteko diktadura sasoian, *Etxe-eskola* sortu zuen.

Zaldibarko udalak herriko kale bati *Miren Maortua* izena jarri zion

## Biografia 
Miren Maortua Zaldibarren jaio eta jaioterrian bertan hil zen. Osasun makaleko emakumea izan arren, indartsu ekin zion euskara sustatzeari, bai euskarazko eskola sortuz, bai irratian kolaboratuz, bai hainbat aldizkaritan idatziz.

### Irakasle 
Gerra Zibilaren osteko diktadura sasoian, 50eko hamarkadan, *Etxe-eskola* sortu zuen, gaur egun *eskolaurre* izenaz ezagutzen dugunaren antzekoa. Mirenek bere etxean batzen zituen 3 urtetik 6 urtera bitarteko umeak eta bertan irakasten zien irakurtzen eta idazten. Matematika hastapenak eta euskarazko abestiak ere lantzen zituzten. Familia kutsua zuen eskolak. Andereñoaren etxeko gela zabal batean hiru mahai handiren inguruan batzen ziren ikasleak taldeka eta etxeko hizkuntza erabiltzen zen bertan, euskara.

Bizkaiko Gobernadore Zibilaren debekua ere jasan zuen Miren Maortua andereñoak. Hainbat bider itxiarazi zioten eskola. Halere, Klaudio Gallastegi Bilboko San Anton elizako parroko euskaltzale ezagunak egindako gestioei esker, lortzen zuen berriro zabaltzea. 1956an ordea, bertan behera geratu zen hainbat urtetako esperientzia hura.

### Idazle 
Artikulu ugari idatzi zituen Euzkadi egunkarian, Zeruko Argia astekarian, eta Euzko, Ekin zein Karmel aldizkarietan. Mirenek “Aberri-lore» eta «Aldakaitz” ezizenak erabiltzen zituen bere idazkiak izenpetzeko. 

Zaldibarko Goierri auzoari eskainitako bertsoak ere sortu zituen, “Goyerri deritxayon auzotegiari ateriak» deiturikoak.
thumb|Miren Maortua kalea Zaldibarren.
Arrate Irratian ere jardun zuen herriko berriemaile gisa.

## Aitortzak 
Zaldibarko Udalak herriko kale bati *Miren Maortua* izena jarri zion 1996. urtean, euskararen alde egindako lanagatik.

## Erakusketak 
2019an Zaldibarko Ilargi taldeak argazki erakusketa iraunkor bat antolatu zuen herriko historia irudi bidez ikusgai jartzeko helburuarekin. Erakusketa haren harira, Jose Antonio Agirre plazan neurri handiko 1954 urteko Mirenen argazki bat jarri zen ikusgai, euskarazko lehen eskolako 30 ikaslez inguratuta.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/en/maortua-garitacelaia-miren/ar-91976/
Betleemgo izar

[thumb|270px|eskuinera|[Giotto di Bondoneren "Errege Magoen adorazioa". Giottok 1301ean Halley kometa ikusi eta izarra kometa bilakatu zuen.]]

**Betleemgo izar** Mateoren Ebanjelioaren Jesusen jaiotzaren pasartean baino agertzen ez den objektu astronomikoa da, "sortaldeko jakintsu" (Errege Mago) batzuk Jerusalemera bidaiatzeko goiargitu zituena. Bertan Herodes Handia Judeako erregearekin bildu eta non jaio zen juduen errege jaioberria. Herodesek Mikeasen Liburua erabiliz profezia interpretatu eta Betleemerantz bidaltzen ditu. Haurra zegoen toki gainean gelditu, gurtu eta urrea, intsentsua eta mirra eskaini zizkioten. Gero, Herodesengana ez itzultzeko oharra ametsetan harturik, beste bide batetik itzuli ziren beren herrialdera.

Kristau askoen ustetan izarra mirarizko ikurra izan zen. Teologo batzuek Izarraren Profezia bete zuela adierazten dute. Astronomoek, berriz, hainbat teoria sortu dituzte ezohiko zerutar gertakari batekin lotzeko: Jupiter eta Artizarraren lerrokatzearekin, kometa batekin edo supernova batekin.

Aditu modernoen ustetan, berriz, ez da gertakari historiko bat izan baizik eta Mateoren Ebanjelioaren idazleak sorturiko fikzio jainkozalea. Izan ere, jatorrizko grezierazko testuan Jesus παιδίου deitzen du, "haurtxo" (*brephos*) baino "haur" edo "ume" (*paidion*) esan nahi duena. Mendebaldeko tradizio kristauaren arabera, bisita Epifanian (urtarrilaren 6an) gertatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errege magoen desfilea

[thumb|Baltasar erregea [El Puerto de Santa Marían.]]
**Errege magoen desfilea** urtero urtarrilaren 5eko arratsaldean karrozetan egindako desfilea da, noiz Errege Magoak (Meltxor, Gaspar eta Baltasar) eta bere morroiak herriko kaletatik gozokiak ematen eta eskutitzak jasotzen ibiltzen diren. Gabonetako tradizioa Hego Euskal Herrian, Espainian, Mexikon eta Polonian. Hego Euskal Herriko hiriburuetakoak oso arrakastatsuak dira. Alcoi (Alacant) herrian horrelako desfilerik zaharrena egiten omen dute.

## Errege Magoak Euskal Herrian 
Errege magoen desfilea Euskal Herriko hiriburuetan.
500px|ezkerrera|thumb|2013ko ibilbideak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrian Cronauer

**Adrian Joseph Cronauer** (Pittsburgh, Pennsylvania, 1938ko irailaren 8a – Troutville, Virginia, 2018ko uztailaren 18a) AEBetako Aire Armadako sarjentu eta disc jockeya izan zen. 1987ko *Good Morning, Vietnam* filma hark Vietnamgo Gerran egindako lanean inspiratuta dago.
Mondayko ur-jauziak

**Mondayko ur-jauziak** () Paraguaiko hego-ekialdean dauden ur-jauziak dira, Paraguaik Brasil eta Argentinarekin duen mugatik hurbil. Hauek Paraná Garaiko departamenduko Presidente Franco udalerrian daude eta Mondayko udal parkea () izeneko inguru babestuko zati dira. Parkeak 9 hektareako azalera hartzen du.

Mondayko jauziak Paraguaiko lekurik ikustatuenetako bat da.

## Klima 
Urteko batezbesteko tenperatura 21&nbsp;°C-koa da. Tenperatura maximoa 38&nbsp;°C-koa izatera irist daiteke; minimoa, berriz, 0&nbsp;°C-ra jaits daiteke. Herrialdean urtean zehar metatutako prezipitaziorik handiena Paraná Garaia eskualdean neurtzen da. Neguan ihintza eta lainoak etengabekoak izan ohi dira.

## Hidrografia 
Monday ibaiak Paraná ibaian isurtzen du ura. Honen emaria aldakorra da, euri-sasoiaren arabera.

Ur-jauziak Monday ibaiaren bokaletik hurbil daude. Hauek, bere osotasunean, 45 metroko garaiera eta 390 metroko zabalera dute gutxi gorabehera. Zehazki hiru jauzi nagusiz eta beste txikiago batzuez osatuta daude.

## Kanpo estekak
Arte bilduma

[thumb|Mariano Fortuny-ren *Grabatuen bildumagilea (antikuarioa)* (1863), [Bostongo Arte Ederren Museoak eskuratu aurretik lau arte bilduma partikularretatik pasa zen mihisea.]]

**Arte bilduma** bat pertsona edo instituzio batek bilduriko pieza artistikoen multzo bat da.

Horrelako bildumak lehen zibilizazioetatik sortu dira; zeintzuek objektu estimatuak tenplu, hilarri, santutegi eta jauregietan biltzen zituzten. Bildumazaletasuna, berez, Grezian garatu zen K.a. IV eta I mendeen artean.

Munduko arte bilduma erraldoiak errege, aristokrazia eta pertsona dirudunen bilduma pribatuetan oinarritzen da. XVIII. mendearen amaieran bildumagile batzuk beren bildumak erakunde publikoei dohaintzan ematen hasi ziren hauen kontserbazioa bermatu zedin.

William Randolph Hearst bezalako Estatu Batuetako industria enpresari dirudunek, XIX. eta XX. mendeetan museo nazionaletan amaituko zuten inoiz ez bezalako artelan kopuru ikaragarria eskuratuz konpondu zuten dirua zuen, baina ia historia gabeko herrialde baten krisi kulturala, 

## Ikus, gainera 
* Museo
* Arte galeria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Incredibles 2

**Incredibles 2** (euskaraz *Harrigarriak 2*) 2018ko Brad Bird estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako konputagailu bidezko animazio eta superheroien Pixar ekoiztetxeko film bat da. 2004ko *The Incredibles* filmaren jarraipena da. Craig T. Nelson, Holly Hunter, Sarah Vowell, Huck Milner, Samuel L. Jackson, Bob Odenkirk, Catherine Keener eta Jonathan Banks aktoreek bikoiztu zuten.

## Argumentua 
Helen superheroien aldeko kanpaina baten buru den bitartean, Bob bere bizitza "arruntean" murgilduta dago Violet, Dash eta Jack-Jack txikiarekin batera — azken honen super-botereak ezagutzeko aukera dugularik —. Beraien misioa porrotera doa bilau berri bat azaltzen denean, dena mehatxupean jartzen duen plan bikain batekin. Baina Parr familia ez da kikiltzen eta, are eta gutxiago Frozone bere alde ere dagoela.

## Bikoiztaileak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Idoia Mariezkurrena

**Maria Idoia Mariezkurrena Fernández** (Donostia, Gipuzkoa, ) atleta profesional ohia da. Donostian jaio zen arren, hegoaldeko nafarra da: Iruñean bizi da 16 urte zituenez geroztik, eta bere atleta ibilbide osoa egin zuen Pamplona Atlético klubarekin. Xabalina jaurtiketan nabarmendu zen, eta Espainiako txapelketetan 14 domina irabazi zituen: urrezko hiru (1995, 1996 eta 1997), zilarrezko sei eta brontzezko bost. Nafarroa Garaiko txapeldunaren 18 titulu ditu, pisu jaurtiketan, disko jaurtiketan eta xabalina jaurtiketan. Nafarroa Garaiko errekorrak 40 aldiz hautsi zituen pisu jaurtiketan (9 aldiz) eta xabalina jaurtiketan (31 aldiz). Nafarroa Garaiko xabalina jaurtiketako errekor absolutua du, 57,50 metrorekin. 1995ean, Nafarroa Garaiko urteko kirolari hoberena izendatu zuten.

Gaur egun atletismoko entrenatzailea da, eta jaurtiketa proben arduraduna Espainiako Atletismo Federazioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Atletaren fitxa, Espainiako Atletismo Federazioaren webgunean.
Encarnacióngo inauteriak

thumb|200px|Encarnacióngo inauterietako karrozak.
**Encarnacióngo inauteriak** ( edo *Corsos encarnacenos*) Encarnación hirian egiten den festarik handiena eta Paraguaiko inaute-festarik handiena da.

Urtean sei gauetan ospatzen dira, horietatik bost larunbatetan direla eta beste eguna ostiral batean dela, betiere urtarrila eta otsaila hilen bitartean eta garizuma hasi aurretik eta egiten duen eguraldiak baldintzaturik.

2014az geroztik ospakizunak 12.000 ikusle ingururentzako edukiera duen Sanbodromo Gizarte Zentroan () egiten dira.

Ospakizun bat izateaz gain, lehiaketa bat ere bada. Klubak eta auzoetako karrozak lehiatzen dira eta epaimahai batek kalifikatzen ditu kategoriaren arabera: erregina, emakume enbaxadorea, konpartsarik onena, karrozarik onena, musa, musika-talderik onena, eta abar.

Inauterien museoa Sanbodromoan dago, agintarientzako palkoen azpian, eta bertan ikus daiteke inauterien historia eta urte bakoitzeko irabazleak.

## Historia 
thumb|ezkerrera|200px|Encarnacióngo inauterietako partaideak.
Udalaren arabera lehen inauteriak 1916an izan ziren Carlos Antonio López Burdinbidearen irekiera eta europar jatorriko migratzaileen (batez ere italiar jatorrikoak) etorrera batera gertatuz. Inauteriak Europan jatorria duen ospakizuna izanda, migratzaileen etorrerak pisuzko eragina izan zuen sorreran.

Hasierako urteetan inauteriak gizonek bakarrik parte hartzen zuten eta Francisco Solano López marexalaren hiribidetik egiten ibilaldiak ziren. Inauteriek hainbat etenaldi izan ditu urteetan zehar, hala nola 1920ko hamarkadako egoera politiko okertuagatik, Encarnacióngo zikloiagatik edota Chacoko gerragatik.

1936an encarnaciondarrek inauteriak ospatzeari ekin zioten berriro, apalak baziren ere. 1940 eta 1945 bitartean ospakizunak alaituz joan ziren. 1950eko hamarkadan emakumeak parte hartzen hasi ziren, jaiak dantza dotore eta exotikoekin alaituz.

1990eko hamarkadan inauteriak Rodríguez de Francia hiribideko Zona Garaian egiten hasi ziren eta Inauterien Batzordea sortu zen parte hartzaileak batzeko asmoz. "Paraguaiko Inauterien Hiriburua" ezizena eman zioten.

2012an inauterien ospakizunak lekuz aldatu ziren, Ibaiertzeko hiribidearen zati batera. 2014az geroztik, ordea, Sanbodromo Gizarte Zentroan ospatzen dira.

## Kanpo estekak
Paranáko Hirutasun Txit Santuaren jesuiten misioa

**Paranáko Hirutasun Txit Santuaren jesuiten misioa** () Paraguain jesuiten guarani misioen artean hoberen kontserbatu diren aztarnak dira, baita handienak ere. Muino batean dago, Encarnación hiritik 28 kilometro ipar-ekialdera, Itapúako departamenduko Trinidad udalerrian.

1706ko ekainean sortua, 1728an 3000 guarani biztanle inguru zituen. Lekua abandonatu eta bi mende geroago berraurkitu zen. 1993an UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Jesuiten guarani misioak
* Jesús de Tavarangüéko jesuiten misioa

## Kanpo estekak