open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yasmina Reza

**Yasmina Reza** (Nantes, Frantzia, 1959ko maiatzaren 1a) frantziar idazlea, aktorea, nobelagile eta antzerkigilea da.

2000. urtean, Frantziako Akademiako Antzerki Sari Nagusia jaso zuen, egilearen ibilbide dramatiko osoa aitortuz.

## Biografia 
Yasminaren gurasoak judu jatorrikoak ziren; bere aita, erdi errusiar iraniarra ; bere ama, hungariarra .

Rezak Soziologia eta Antzerkia ikasi zituen Nanterreko Unibertsitatean.  Frantsesez gain, ingelesa eta alemana hitz egiten ditu. Aktore gisa hasi zen Molière edo Marivaux antzezlan klasiko berrietan edo roletan. 1987an Molière saria jaso zuen *Conversations après un enterrement* (Hileta ondorengo elkarrizketak*)* sorkuntza lanagatik

Horren ondoren, Franz Kafkaren *Metamorfosia itzuli* zuen Roman Polanski-rentzat, Horrek itzulpen onenaren Molière sarirako izendapena ekarri zion. Bere bigarren lanak, *La Traversée de l’hiver* (Neguko zeharkaldia), Molière saria irabazi zuen. Bere hirugarren antzezlanak, *L’Homme du Hasard* (Zorizko gizona), arrakasta handia izan zuen hainbat herrialdetan. *Art* ( *Artea* ) lanak ere irabazi zuen Molière Saria eta beste herrialde batzuetan arrakasta handia izan zuen.

Hamarkada bat geroago, beste lan arrakastatsu batekin itzuli zen, *Le dieu du carnage* (2007), gaztelaniaz *Un dios salvaje* bezala ezaguna; Polanskik zinemarako egokitu zuen 2011n, aktore bikainekin: Jodie Foster, Kate Winslet, John C. Reilly eta Christoph Waltz-ekin

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Hommes qui ne savent pas être aimés,* Albin Michel, 2009 (Originellement : *Adam Haberberg*, Albin Michel, 2003)
* *Heureux les heureux*, Flammarion, 2013
* *Babylone*, Flammarion, 2016 – Prix Renaudot

### Antzerkia 
* *Conversations après un enterrement*, 1987
* ''La Traversée de l'hiver*, 1990
* *« Art »*, 1994 
* *L'Homme du hasard*, 1995
* *Trois versions de la vie*, 2001
* *Une pièce espagnole*, 2004
* *Le Dieu du carnage*, 2006
* *Comment vous racontez la partie*, 2011
* *Bella Figura*, 2015 
* *Anne-Marie la Beauté*, janvier 2020, Flammarion, 96 p. mise en scène au Petit Théâtre, Théâtre de la Colline par Yasmina Reza, en mars 2020

### Narrazioak eta saikerak 
* *Hammerklavier'', 1997 – Prix de la nouvelle de l'Académie Française
* *Une désolation*, 1999
* *Nulle part*, 2005
* ''Dans la luge d'Arthur Schopenhauer*, 2005 ()
* *L'Aube le Soir ou la Nuit*, 2007 ()

### Gidoiak 
* *À demain* de Didier Martiny, 1983
* *Le Pique-nique de Lulu Kreutz* de Didier Martiny, 2000
* *Chicas* de Yasmina Reza, 2010
* *Carnage* de Roman Polanski, 2011

### Zuzendaritza 
* *Chicas'', 2010

## Sariak 
; Zinematografiko Idazleen Zirkuluaren Dominak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Lomond

**Ben Lomond**, Eskoziako gaeleraz ** Beinn Laomainn**, Eskoziako mendi bat da, Eskoziako Lur Garaietan eta Lomond aintziraren ekialdeko ertzean. 974 metroko garaiera du.

Munro multzoko mendirik hegoaldekoena da.
Bruce Chatwin

**Charles Bruce Chatwin** (Sheffield, 1940ko maiatzaren 13a - Niza, 1989ko urtarrilaren 18a) ingeles bidaia-idazle, eleberrigile eta kazetaria izan zen. 18 urterekin Sotheby's-en hasi zen lanean eta han arteari buruzko ezagutza handia lortu zuen eta antigoaleko gauzen eta arte inpresionistaren sailak zuzendu zituen. 1966an Sotheby's utzi zuen arkeologia ikasteko, baina bi urteren ondoren ikasketak utzi eta idazten hasi zen. *The Sunday Times Magazine*k 1972an kontratatu zuen eta munduan zehar ibili zen Indira Gandhi edo André Malraux bezalako pertsonaiak elkarrizketatuz. 1974an aldizkaria utzi zuen Patagoniara bidaiatzeko eta bere lehenaren liburua idatzi zuen eta gero beste bost gehiago. Bidaia-literaturaren generoa jaso zuen eta William Dalrymple, Claudio Magris, Philip Marsden, Luis Sepúlveda eta Rory Stewart bezalako autoreengan eragina izan zuen.

## Lanak 
* *In Patagonia* (1977)
* *The Viceroy of Ouidah* (1980)
* *On the Black Hill* (1982)
* *The Songlines* (1987)
* *Utz* (1988)
* *What Am I Doing Here* (1989)
Ben Lomond (Utah)

**Ben Lomond**, AEBetako Utah estatuan dagoen mendi bat da, Mendi Harritsuetako zati den Wasatch mendigunean. 2.961 metroko garaiera du.

Hainbat iturrien arabera Paramount Pictures zinema ekoiztetxearen ikurraren mendia sortzeko, "Majestic Mountain" ("Mendi Maiestatikoa") delakoa, Ben Lomond erabili zen. Baina 1953tik aurrera logo berriaren eredua Andeetako Artesonraju (6.025 m.) mendia izatera igaro zen.
Auxerreko dama

**Auxesko Dama**, Korai Auxerrekoa bezala ere ezaguna, kareharriz egindako greziar eskultura bat da, tamaina txikikoa (75 cm-ko altuera), jatorrian margotuta zegoena, aro arkaikokoa. Louvre Museoan dago, Parisen.

Artilea, K. a. VII. mendekoa da. K. a. 38an, Grezia Aro Iluna deitzen den horretatik irteten ari zenean. Daliko estilokoa den estatua kretar bat dela ezarri da.

Irudiaren nortasuna zalantzazkoa da: jainkosa bat izango zela proposatu da, ekialdeko jainkosak irudikatzen dituzten terrakotazko irudiekin nolabaiteko analogiagatik, baina, era berean, otoitz egiteko jarreran eskainia izango zen emakumea edo ugalkortasun gurtza baten zerbitzaria izango zela iradoki da.

Estatua Frantzian egotearen inguruabarrak ilunak dira: oso litekeena da estatua Eleuternan aurkitu izana XIX. mendean, antzinako hiri horretako nekropoli batean aurkitutako material arkeologiko ezberdinen antzekotasunagatik. Ezagutzen da, estatua, 1895ean, Auxerreko antzokiko atezainak erosi zuela, eta, operetako dekorazio bezala erabili ondoren, Auxerreko museora pasa zela, non, 1907an, Louvreko Museoko langile batek aurkitu zuen. 1909an Louvreko Museora pasa zen Henri Harpigniesen margolan batek trukatu ondoren.

## Bibliografia 
* Jean-Luc Martinez, 2000. ''La Dame d'Auxerre'' (Réunion des Musées Nationaux)

## Kanpo estekak 
* Louvre museoko orria: Auxerreko dama (frantsesez)
Bolsas y Mercados Españoles

**Bolsas y Mercados Españoles** (**BME**) Espainiako balore-merkatu eta finantza-sistema guztietako operadorea da. BMEk Burtsan kotizatzen du 2006ko uztailaren 14tik eta Ibex 35en parte izan zen 2007ko uztailetik 2015eko ekainera arte.

BME zerbitzuak, produktuak eta negoziazio-sistema aurreratuak eskaintzen dituen enpresa da, eta merkatu globaletara sartzeko aukera eskaintzen die igorleei, bitartekariei eta inbertitzaileei, bai Espainian, bai nazioartean.

## Kanpo estekak
CaixaBank

**CaixaBank** Bartzelonan egoitza operatiboa eta Valentzian egoitza soziala duen banku espainiarra da. 2011n sortu zuen Bartzelonan Caja de Ahorros y Pensiones de Barcelona (La Caixa) erakundeak, eta haren banku-negozioaren aktiboak eta pasiboak eman zituen.

2018ko abenduaren 31n, CaixaBanken aktiboak 386.622 milioi eurokoak ziren, eta Espainiako hirugarren finantza-erakundea zen aktiboen bolumenari dagokionez. Data horretan bertan, 5.110 bulego zituen, 37.440 langile (lanaldi osoan) eta 15,7 milioi bezero.

Madrilgo Burtsan kotizatzen du eta Ibex 35 indizearen parte da.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
DIA (enpresa)

**Distribuidora Internacional de Alimentación, S.A.** (**DIA**) elikaduraren, etxeko produktuen, edertasunaren eta osasunaren sektoreko nazioarteko konpainia da.

DIA deskontu-dendaren merkataritza-formularen barruan dago, eta kostuak murriztuz prezioak murrizteko politikari jarraitzen dio, establezimendua eta haren kudeaketa sinplifikatuz. 2018aren amaieran, 6.157 denda zituen (2.610 propioak eta 3.547 frankiziak) Espainia, Portugal, Brasil eta Argentinan banatuta. 67.181 langile zituen (43.682 zuzeneko eta 23.499 zeharkako).

## Kanpo estekak
Grifols

**Grifols, S.A.** Espainiako enpresa multinazionala da, sektore farmazeutikoan eta ospitale-sektorean espezializatua, hemoderibatuen sektorean munduko hirugarren enpresarik handiena eta Europako lehena da, ospitaleei hornitzen munduko liderra izateaz gain eta transfusio-medikuntzaren sektorean bertikalki integratuta dagoen industria farmazeutikoko konpainia bakarra da.

## Kanpo estekak
International Airlines Group

**International Consolidated Airlines Group, S.A.** (**IAG**) holding konpainia anglo-espainiarra da, Iberia LAE eta British Airways konpainien bat-egitearen ondorioz sortua. Sozietate horrek 22.850 milioi eurotik gorako fakturazioa du, eta munduko seigarren hegazkin konpainiarik handiena da, eta hirugarrena Europan, Air France-KLM eta Lufthansa aurretik dituela. Aer Lingus erosi ondoren, konpainiak 541 hegazkin ditu eta 274 helmugatara doa. Taldeko konpainia guztien artean (Iberia, British Airways, LEVEL, Vueling Airlines eta Aer Lingus) urtean 100 milioi bidaiari baino gehiago garraiatzen dituzte.

Konpainiaren egoitza korporatiboa Londres-Heathrow aireportuan dago eta egoitza soziala eta fiskala Madrilen. Londres, Madril, Bartzelona, Bilbo eta Valentziako burtsetan kotizatzen du 2011ko urtarrilaren 24tik. International Airlines Group ez da marka komertzial bezala erabiltzen, Iberia, British Airways, Vueling, Aer Lingus eta Level bezala jarraitzen dutenak, aerolineen jabe den elkarte holding-a izendatzeko balio du, burtsan kotizatzen duena dena.

## Kanpo estekak
Jazztel

**Jazztel** Orange Españaren telekomunikazio zerbitzuen marketako bat da. Telefonia finkoa, telefonia mugikorra, Internet (zuntza eta 4G) eta telebista (Orange TV) zerbitzuak eskaintzen ditu Espainian.

Aurretik, telekomunikazioen sektoreko enpresen holding bat izan zen, Jazz Telecom S.A.U. enpresa espainiarrak eta Londresen egoitza zuen haren matrize ingelesak (Jazztel Plc) osatua. Gainera, operadore mugikor birtual bat zuen, komertzialki Jazzcard Móvil2 bezala ezaguna, telefonia mugikorreko eta Interneteko zerbitzuak eskaintzen zituena, alokairu erregimenean Orange Españako sarea erabiliz.

## Kanpo estekak
Obrascón Huarte Lain

**Obrascón Huarte Lain, S.A.** (**OHL**) eraikuntza enpresa espainiarra da, egoitza Madrilgo Torre Espacio eraikinean duena. OHL Espainian eraikuntzan diharduten sei enpresa-talde handienetako bat da, eta 100 urte baino gehiago ditu sektorean. Enpresa hau Espainiako gaur egungo hiru eraikuntza enpresa garrantzitsuen bat-egitearen emaitza da: Obrascón, Huarte eta Lain.

## Akziodunak 
## Kanpo estekak
Burgundy School of Business

**Burgundy School of Business** Paris, Lyon eta Dijonen campusak dituen Europako enpresa eskola da. 1899an sorturik. 2019an Financial Times egunkari britainiarrak BSB, Europako 81 enpresa eskola hoberenen artean sailkatu zuen. Horrez gain, BSB doktoretza programa bat eskaintzen du, baita marketin, finantza eta negoziogintza bezalako master programa bereziak ere. Bere programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: CGE, EQUIS eta AACSB. 17.000 ikasle ohi enpresa munduan eta politikagintzan aritzen dira, hala nola Stéphane Baschiera (Moët & Chandon-eko lehendakaria) eta Antoine Lesec (Being-eko lehendakaria).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Técnicas Reunidas

**Técnicas Reunidas S.A.** Espainiako enpresa multinazionala da, ingeniaritzan eta gasaren eta petrolioaren sektorerako azpiegituren eraikuntzan espezializatua. Enpresak Madrilgo burtsan kotizatzen du eta 2019ko ekainera arte Ibex 35en parte izan zen. Teknika bateratuen jarduera lau eremu handitan bana daiteke: finketa eta petrokimika; ekoizpena eta gas naturala; energia; eta azpiegiturak. Arlo horien osagarri gisa, teknologia aurreratuak eta patenteak garatzen ditu industria-prozesu desberdinetarako.

## Kanpo estekak
Ahold Delhaize

**Koninklijke Ahold Delhaize N.V.** elikaduraren sektoreko nazioarteko konpainia da. Zaandam egoitza soziala du.
2018aren amaieran, 6.500 denda zituen hamaika herrialdetan banatuta. 375.000 langile zituen.

## Kanpo estekak
Anheuser-Busch InBev

**Anheuser-Busch InBev N.V./S.A.** (**AB InBev** laburtua) Belgikako Lovaina hirian egoitza duen enpresa multinazionala da. Munduko garagardo ekoizlerik handiena da, eta munduko merkatu-kuota %25 ingurukoa da. 630 garagardo marka saltzen ditu 150 herrialdetan.

Budweiser, Corona Extra, Stella Artois eta Beck's bezalako garagardo globalak ekoizten dituen enpresa da, baita Bud Light, Skol, Brahma, Quilmes, Labatt's Blue, Michelob, Harbin, Sedrin, Leffe, Cass, Paceña, Klinskoye edo Sibskkoye markak ere.

## Kanpo estekak
ASML

**ASML** Herbehereetako enpresa bat da, zirkuitu integratuak ekoizteko makinak fabrikatzen dituena. Erdieroaleen industriarako fotolitografia-sistemen munduko hornitzailerik handiena da. Konpainia Euro Stoxx 50 burtsa-indizean dago.

## Kanpo estekak
Lagunak (musika taldea)

**Lagunak** 1960ko hamarkadan Zaldibia (Gipuzkoa) sortutako musika talde bat izan zen.

## Ibilbidea 
Emakumezko taldekiak zituen musita taldea zen. Eliza giroan sortu zen taldea. Gitarra eta ahotsarekin eliz kantuak abesten zituzten hasiera batean, eta ondoren bestelako kantuak ere interpretatu zituzten.

Txikitako lau lagunek sortu zuten Lagunak musika taldea: Mari Paz Iruinek, Maria Dolores Iruinek, Pakita Mendizabalek eta Maria Axun Mendizabalek. Dena den, Maria Doloresek laster utzi zuen taldea. 1965. urtean osatuko zuten taldea. Lehenengo kontzertua, 1966ko apirilaren 12an eman zuten Ordizian.

Euskaraz abesten zuen musika taldeak. Garaiko musika talde eta bakarlarien abesti ezagunak euskaratuta interpretatzeaz gain, kantu propioak ere sortu zituen taldeak.

Taldearen abesti ezagunenetako bat Soeur Sorire moja liberal eta lesbianaren mundu guztian ezagun egin zen *Dominique* kantu ezagunaren euskarazko bertsioa izan zen.

Taldekieen jaioterri zen Zaldibia herriari *Herritxo bat* izeneko abestia eskaini zioten.

Lagunakek Ez dok amairu kolektiboko kide egiteko proposamena jaso zuen arren, ibilbide propioari ekin zion.

## Erreferentziak
BASF

**BASF** (***B**adische **A**nilin- und **S**oda-**F**abrik* sintagmaren akronimoa) enpresa kimiko bat da, *societas* *europaea* baten egitura duena. 1865ean Friedrich Engelhornek sortu zuen Ludwigshafen hirian, Renania-Palatinatua, tinduak sortzeko asmoz. Munduko enpresa kimikorik handiena da, Dow Chemical Company eta DuPont gaindituta, eta 2008an salmentengatik diru-sarrera gehien izan zituena.

## Kanpo estekak
CRH plc

**CRH plc**, lehen **Cement-Roadstone Holdings plc.** deitua, Irlandako eraikuntza materialen talde bat da. Irlandako burtsako eta Londresko burtsako zerrenda ofizialetan kotizatzen du. Diru-sarreren jatorri geografikoa ia ehuneko 50ean banatzen da Europaren eta AEBen artean; produktu bakoitzeko diru-sarrerak zati berdinetan banatzen dira eraikuntzako produktu bukatuen eta lehengaien artean.

## Kanpo estekak
Volkswagen Aktiengesellschaft

**Volkswagen Aktiengesellschaft** (, **Volkswagen AG** bezala laburtua) automobil-ekoizle alemaniarra eta automobilgintzaren sektoreko munduko enpresarik handienetako bat da. Audi (Alemania), Bentley (Erresuma Batua), Bugatti (Frantzia), Cupra (Espainia), Ducati (Italia), Lamborghini (Italia), MAN (Alemania), Neoplan (Alemania), Porsche (Alemania), Scania (Suedia), SEAT (Espainia), Škoda (Txekiar Errepublika) 2019an, Ford Motor Companyrekin harremanetan jarri zen, ibilgailu komertzial eta elektrikoen garapenean laguntzeko.

## Ikus, gainera 
* Volkswagen

## Kanpo estekak
Deutsche Börse

**Deutsche Börse AG** (alemanez  ahoskatua) finantza-merkatuetan akzio eta baloreen trukea antolatzen duen enpresa bat da, 1992. urtearen amaieran sortua. Deutsche Börse Frankfurteko burtsako operazioen arduraduna da, baita Xetra eta Eurexena ere. Enpresa horrek finantza-transakzioekin lotutako zerbitzuak ere ematen ditu, hala nola inbertitzaileei eta konpainiei kapital-merkatuetarako sarbideak ematea.

Deutsche Börse egon zenetik, Londresko Burtsarekin bat egiten saiatu dira 2001etik 2004ra, eta Euronextekin 2006an.

## Kanpo estekak
Queixas (Cerceda)

**Santa María de Queixas**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Cerceda udalerrian dagoen parrokia bat da. 2008an 809 biztanle zituen.
Deutsche Post

**Deutsche Post AG** Alemaniako posta enpresa bat da. Bere egoitza Bonnen dago eta 520.000 langile baino gehiago ditu mundu osoko 220 herrialdetan. 2007an 63.500 milioi euroko diru-sarrerak sortu zituen. Dibisio batek mezuak eta paketeak garraiatzen ditu munduan zehar aireko edo lurreko posta bidez, DHL enpresaren bidez.

## Kanpo estekak
Pereira (Ordes)

**Santaia de Pereira**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Ordes udalerrian dagoen parrokia bat da. 2013an 330 biztanle zituen.
Deutsche Telekom

**Deutsche Telekom AG** Alemaniako Bonn hirian egoitza duen telekomunikazio konpainia bat da. Forbes Global 2000ren arabera, Deutsche Telekom 79. postuan dago (2017. urte fiskaletik aurrera). 2018. urtearen hasieran konpainia 81 mila milioi dolarreko merkatu baliora iritsi zen.

Deutsche Telekom 1996an sortu zuten, Deutsche Bundesposten monopolio nazionala pribatizatu zenean. 2005ean Alemaniako gobernuak konpainiaren akzioen %15,7a zituen, eta %14a KfW bankuaren bidez. Enpresaren %4,5a Blackstone Group kapital-konpainiaren jabetzakoa da.

## Kanpo estekak
Enel

**Enel** ('''Ente nazionale per l'energia elettrica'''ren akronimoa) energia elektrikoa eta gasa ekoizten eta banatzen duen enpresa multinazionala da. Erakunde publiko gisa eratu zuten 1962an; 1992an akzio-sozietate bilakatu zen eta 1999an, energia elektrikoaren merkatua liberalizatu ondoren, pribatizatu egin zuten. Italiako Estatuak, Ekonomia eta Finantza Ministerioaren bitartez, akziodun nagusia izaten jarraitzen du eta 2015eko maiatzean kapital sozialaren %25,5a zuen. Milango burtsan kotizatuta dago. Munduan 56. enpresa da, 73,1 mila milioi euroko salmenta-bolumenarekin eta burtsan 39 mila milioi euro baino gehiagoko kapitalizazioarekin. 69.272 langile ditu.

## Kanpo estekak
Mercedes-Benz Group

**Mercedes-Benz Group AG** automobil-ekoizle alemaniarra da, Stuttgarten egoitza duena. 1926an Benz & Cie eta Daimler Motoren Gesellschaft elkartu zirenean sortu zen. Konpainiak DaimlerChrysler izena hartu zuen 1998an Chrysler Corporation auto fabrikatzaile estatubatuarra erosi zuenean eta Daimler izena hartu zuen 2007an Chrysler saldu ondoren.

2014tik Daimler hainbat auto, autobus, kamioi eta motozikleta markaren jabea da, horien artean Mercedes-Benz, Mercedes-AMG, Smart Automobile, Detroit Diesel, Freightliner, Western Star, Thomas Built Buses, Setra, BharatBenz, Mitsubishi Fuso eta MV Agusta. Gainera, Denza, KAMAZ eta Beijing Automotive Group taldeetan akzioak ditu.

## Kanpo estekak
Eni

**Eni** (**Ente Nazionale Idrocarburi**ren akronimoa) petrolio eta energiaa ekoizten eta banatzen duen enpresa multinazionala da. Erakunde publiko gisa eratu zuten 1953an; 1992an akzio-sozietate bilakatu zen eta 1995 eta 1998an, energia elektrikoaren merkatua liberalizatu ondoren, pribatizatu egin zuten. 78.000 langile ditu 90 herrialdetan.

## Kanpo estekak
Fresenius

**Fresenius SE** (lehen **Fresenius AG**) Alemaniako Bad Homburg hirian egoitza duen enpresa bat da, osasun arloan lan egiten duena. Alemaniako enpresarik handienetako bat da sektore horretan. Enpresa horrek Fresenius Medical Care-ren akzioen %36ren kontrola du, giltzurrun-dialisirako ekipoetan espezializatua.

2007ko uztailaren 16an, Freseniusek Aktiengesellschaft edo AGren legezko estatusa aldatu eta Societas Europaea delakoa ezarri zuen. Enpresa hori 2009ko martxoaren 23an sartu zen DAX indizean.

## Kanpo estekak
O Leboreiro (Melide)

**Santa María do Leboreiro**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Melide udalerrian dagoen parrokia bat da. 2018an 69 biztanle zituen.
ING Groep

**ING Groep N.V.** (; **Internationale Nederlanden Groep**en akronimoa) banka, aseguru eta inbertsio zerbitzuak eskaintzen dituen herbeheretar finantza erakundea da.

2008an 130.000 langile eta 85 milioi bezero baino gehiago zituen. Kanadan, Argentinan, Espainian, Luxenburgon, Frantzian, Italian, Estatu Batuetan, Alemanian, Erresuma Batuan, Belgikan, Austrian, Australian, Polonian eta Errumanian ditu bulegoak. ING Direct banku birtualaren jabea da.

## Kanpo estekak
Maroxo (Arzúa)

**Santa María de Maroxo**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko [Arzúa]] udalerrian dagoen parrokia bat da. 2018an 74 biztanle zituen.
Intesa Sanpaolo

**Intesa Sanpaolo** Italiako Turin hirian egoitza duen bankua da, Banca Intesa eta Sanpaolo IMI bankuen arteko bat-egitearen emaitza dena. Italiako bankuen merkatuan lidergo nabarmena du, eta nazioartean presentzia txikia baina hazten ari da, batez ere erdialdeko eta ekialdeko Europan eta Mediterraneoko arroan. 2007an sortu zenean UniCredit taldea gainditu zuen 13 milioi bezerorekin. 2010ean bere aktiboak 87,76 bilioitan hazi ziren eta 26.a kokatu zen munduko konpainia handienen rankingean.

## Kanpo estekak
The Linde Group

**The Linde Group** Irlandako enpresa bat da, Linde AG alemaniarra eta Praxair estatubatuarraren fusioan sortua. Gas industrialen merkatuan liderretako bat da. Linderen akzioak Alemania eta Estatu Batuetako balore burtsa guztietan kotizatuta daude, DAX eta S&P 500 indizetan barne.

## Kanpo estekak
Munich Re

**Munich Re** (**Münchener Rückversicherungs-Gesellschaft**en laburdura) Alemaniako berraseguru-enpresa bat da. 160 herrialdetan 5.000 bezero baino gehiago dituen munduko berraseguru-konpainia handiena da.

Münchener Rücken akzioak Alemaniako burtsa guztietan kotizatuta daude, baita Frankfurteko burtsan ere. DAX indizea eta Euro Stoxx 50 osatzen duten enpresetako bat ere bada.

## Kanpo estekak
O Caramiñal (A Pobra do Caramiñal)

**Santa María a Antiga do Caramiñal**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko A Pobra do Caramiñal udalerrian dagoen parrokia bat da. 2012an 440 biztanle zituen.
Iria Flavia

**Santa María de Iria Flavia**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Padrón udalerrian dagoen parrokia bat da. 2013an 1.996 biztanle zituen.

## Herritar ezagunak 
* Camilo José Cela (1916-2002), idazlea.
SAP SE

**SAP SE** ("**S**ystems, **A**pplications & **P**roducts in Data Processing"en akronimoa) enpresa multinazional alemaniarra da, eta enpresa-kudeaketako produktu informatikoak diseinatzen ditu, bai enpresentzat, bai erakunde eta organismo publikoentzat. Salmentei dagokienez, SAP Europako software konpainiarik handiena da eta munduko hirugarren handiena.

Sektoreko beste erraldoiaren lehiakide zuzena den Oracleren arabera, "enpresa handien merkatuaren% 70 eta% 80 artean" erabiltzen dituzte beren produktuak. 1972an sortu eta egoitza Walldorfen duena, bere produktuen artean SAP ERP, SAP Business Warehouse (SAP BW), SAP BusinessObjects software eta SAP HANA daude.

## Kanpo estekak
Unilever

**Unilever** britainiar enpresa multinazional bat da, 1929an Margarine Unie margarina konpainia herbeheretarrak eta Lever Brothers xaboi fabrikatzaile ingelesak bat egin ondoren sortua. XX. mendearen bigarren erdian, enpresa dibertsifikatu egin zen olioz eta koipez egindako produktuekin, eta mundu osoan zabaldu zituen bere operazioak.

## Kanpo estekak
Prosodia (hizkuntzalaritza)

**Prosodia** ahozko hizkuntzaren elementuen azterketa egiten duen hizkuntzalaritzaren adarra da. Besteak beste, azentua, tonuak eta intonazioa edo doinua aztertzen ditu.

## Prosodiaren faktoreak 
Euskaltzaindiaren arabera "Esaldia izaten da prosodiaren unitate behinena, eta esaldiak —hizkuntza bakoitzak berezko moldean, jakina; eta gurean baita azpieuskalki bakoitzak ere— hainbat faktoreren mende daude:
* indarra (ozentasuna),
* maiztasuna (garaiera),
* iraupena,
* lastertasuna,
* erritmoa,
* intonazioa,
* azentu-eredua,
* fokalizazioa (galdegaiaren enfasia),
* perpaus-mota,
* mintzagaiaren kera,
* hiztun-igorlearen asmoa,
* etab."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Þrídrangaviti

**Þrídrangaviti** Háidrangur uhartean kokatuta dagoen itsasargia da,  Islandiako Vestmannaeyjar artxipelagoan. Sartzeko zailtasunagatik da ezaguna. 1938 eta 1939 bitartean eraiki zuten eta Islandiako kostatik zazpi kilometrora dago. 

## Ezaugarriak 
Eraikinak, kolore grisekoa, 4 metroko altuera du. Itsas mailatik 30 metroko altuera eraikita dago harkaitz baten gainean eta itsasoaren mailaren 34 metrotan kokatzen du ardatz nagusia. Bere argiak 9 mila nautiko eta 30 segundoko tartea du.

## Historia 
Itsasargia eraikitzeko arduradunek gunera iristeko eskalatzen sartu behar izan zuten. Gaur egun uharteak heliportu bat dauka eta helikopteroen  lurreratzea posible da. Bide batek itsas maila eramaten du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruina montium

[thumb|eskuinera|[Las Médulas]]

***Ruina montium*** antzinako Erroman erabilitako meatzaritza-teknika zen. Urak mendi-eremu zabalak eraisteko duen indarra du oinarri, eta Plinio Zaharrak deskribatu zuen (***Naturalis Historia*** 33, 21). Sistema horren bidez, meatzariek ur-hornidura natural edo presa artifizialak zeuden lekuetatik kanal-sarea eraikitzen zuten. Kanal horietako ura, bat-batean sarrarazten zuten lurrean egindako galerietan, desegin nahi zen muinora iristean; indar hidraulikoak lur- eta arroka-sektore handiak lehertzen zituen, uraren eta galerian harrapatutako airearen presioak eraginda. Hala askatutako lurra urarekin garbitu, eta urrea eskuratzen zuten.

Tradizioz, teknika hori ingeniaritza erromatarrari egotzi zitzaion; hala ere, kastro asturiar batzuen azterketetatik, non materialak Burdin Aroari bakarrik atxikitzen zaizkion (Castro de Ceruñales, Noceda del Bierzo, La Cogollina, Teberga), eta defentsak *ruina montium* teknikaren bidez hondeatu diren, gaur egun, asturren sistema prerromatarra eta tradizionala zela baiezta daiteke.

Asko erabili zuten Las Medulasen, Espainian. Paraje hark, erromatarren garaian egindako lanen ondorioz, forma berezi eta bakarra hartu zuen. Euskal Herrian, esplotazio mota honekin bat datozen hondakinak identifikatu dira Baztango Aritzakuneko parajean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xole Erbiti

**Xole Erbiti Arbilla** (Ilarregi, 1942ko otsailaren 3a - Iruñea, 2009ko azaroaren 29a) nafar irakasle eta euskara sustatzailea izan zen. Nafarroako lehen euskara teknikaria izan zen.

## Bizitza 
Xole Erbiti Arbilla Ilarregiko Urrikenia baserrian sortu zen, Ultzaman, familia euskaldun batean. Hiru ahizpetan zaharrena zen. 11 urterekin Iruñera bidali zuten ikastera, mojetara. Bertan hartu zuen etxean natural jasotako hizkuntzarekiko kontzientzia, Julia Fernandez Zabaletaren eskutik. Irakasle-ikasketak egin zituen Zaragozan, eta gero Zuzenbideko lizentziatura ere lortu zuen (1973).

### Euskaragintzan 
Nafarroako Foru Aldundian lanean hasi eta irakasle aritu zen Nafarroako eremu euskalduneko Lehen Hezkuntzako ikastetxeetan, eskolaz kanpoko ordutegian. 1972an oposizio publikoa gainditu eta, Nafarroako lehen euskara teknikaria bilakatu zen 1973an, Hezkuntza Zerbitzuan sortu berria zen Euskara Atalean. 1975ean, Espainiako Gobernuak tokian tokiko hizkuntzen irakaskuntza hezkuntza-sarean legeztatu zuen. Erbiti ia 10 urtez aritu zen lan horretan. Euskararen Legea onetsi zenean, irakaskuntzako euskarazko baliabideak sortzen jardun zuen.

Eusko-Ikaskuntzako bazkide eta Bizkaiko Euskerazaleak elkarteko kidea izan zen. Kili Kili haur-lehiaketa antolatzen aritu zen Nafarroan, eta Lan ta Lan liburua banatzen. Nafar egunkari eta aldizkarietan ere idazten zuen: Vianako Printzea Erakundearen euskal gehigarrian eta Diario de Navarran (Nafar hizkuntza orrian). Herriko kontuak izaten zituen hizpide, pertsonaia ezagunak eta ez hain ezagunak, ohiturak eta mendiak, bai eta kirolak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
78. Oscar Sariak

**78. Oscar Sarien ekitaldia** 2006ko martxoaren 5ean Hollywoodeko Kodak Antzokian egin zuten 2005. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Jon Stewart izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Robert Altman**

## Kanpo estekak
Kore (eskultura)

thumb|Hera Samoskoa deritzon korea.
**Kore** (; pluralez *korai*), Antzinako Greziako Aro Arkaikoaren tipologia eskultoriko bat da, zutik dagoen emakume baten estatua. Mota bereko gizonezko bertsioa (zutik dagoen gizonezko baten estatua) kurosa da.

Bere paralelo maskulinoak bezala, koreak egiptoar estatuagintzaren eragin sakona eta bere izaera trinkoa eta gorputz zurruntasuna adierazten du. Greziar estatua arkaiko hauek, euren antzeko egiptoarrek materialaren lana egiten zutenen artifizialtasun bera transmititzen duten arren, apur bat zakarragoetan da.

Korea marmolez zizelkatzen zen, beti zutik irudikatzen zen, jantzita (peplo batekin, adibidez), eta bi besoak ukondotik gora tente eduki zitzakeen, esku batean edo bietan objektu botibo bat zeramala. Aurpegi estereotipatua, zeinaren helburua ez baitzen pertsona erreal baten erretratua izatea, bolumetria ez oso naturaleko ileetan bilduta zegoen, ileorde bat balitz bezala. Estatua margotu egiten zen, baina kurosena ez bezala, marroiz margotua baitzen, emakumezkoen azala zuriz koloreztatua zen.

Kurosek bezala, koreek ere eboluzio formal bat izan zuten denboran zehar, ondorengo garaietan, forma leun eta biribilagoko irudi bat bihurtuz, non arroparen ehuna, gorputzarekin naturaltasun handiagoz egokitzen zen. Une horretatik aurrera, gorputzak, ingerada zorrotzeko bloke batetik zizelkatua izatearen itxura izateari uzten dio, zutabe baten antz handiagoa izateko, non lerroak arinagoak ziren. Baina kurduak ez bezala, beti tipologia bera duena (zutik biluzik dagoen gizona), korea forma ezberdinez zizelkatzen zen, batez ere janzkerari eta orrazkerari dagokienez, non zizelkatzen zen herriko moda islatzen duten.

Kurosak bezala, koreak jainkoei egindako eskaintza gisa edo tumulu baten gainean jarriak izateko erabiltzen ziren.

## Bibliografia 
* CALADO, Margarida, PAIS DA SILVA, Jorge Henrique, *Dicionário de Termos da Arte e Arquitectura*, Editorial Presença, Lisboa, 2005, ISBN 20130007
* HINDLEY, Geoffrey, *O Grande Livro da Arte - Tesouros artísticos dos Mundo*, Verbo, Lisboa/São Paulo, 1982
* JANSON, H. W., *História da Arte*, Fundação Calouste Gulbenkian, Lisboa, 1992, 
* THIELE, Carmela, *Skulptur - Schnellkurs*, DuMont Buchverlag, Köln, 1995, 

## Ikus, gainera 
* Kariatide
* Kuros
* Kore Peploduna
* Eutidikoren korea
* Antenorreko korea

## Kanpo estekak
Peru Ansorena

**Peru Ansorena Legarra** (Donostia, Gipuzkoa, 1990eko apirilaren 30a) ***Txirri*** ezizenaz ezaguna, pailazo da. Jose Ignazio Ansorenaren semea, aita ordezkatu zuen *Txirri, Mirri eta Txiribiton* taldean. 2017 amaieratik eta gaur egun egiten du *Txirri*ren pertsonaia.
Denis Goldberg

**Denis Theodore Goldberg** (Lurmutur Hiria,  – *ib.* ) apartheidaren aurkako ekintzaile eta politikari bat izan zen.

1960ko hamarkadaren hasieran hasi zen ANC Afrikako Kongresu Nazionalean militatzen, eta 1963rako atxilotu egin zuten, beste hainbat ekintzaile ezagunekin batera. Hurrengo urtean ezarri zioten zigorra, eta Robben irlako kartzelan sartu; talde horretako zuri bakarra zen. Espetxetik ateratzean, Erresuma Batura joan zen erbestera, eta apartheid sistema amaitu zenean itzuli zen Hegoafrikara. Ordudanik, beltzen egunerokoa hobetzeko zereginetan aritu zen. Azken urteotan ANCren ustelkeria salatu zuen.

## Erreferentziak
Unorthodox (telesaila)

***Unorthodox*** 2020ko germano-estatubatuar telesaila da, Deborah Feldmanen autobiografian oinarrituta.

## Sinopsia 
Esther Shapirok komunitate judu ultraortodoxo batetik ihes egin zuen. New York hiriko Williamsburg auzo judutik, hain zuzen ere. Ezagutzen ez zuen gizonezko batekin ezkondu eta urte batera, gutxi gorabehera. 18 urte zituen orduan. Bertako beldur giroak haren bizitza kutsatzen zuen, eta, inori ezer esan gabe, Berlinera alde egitea erabaki zuen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herrerako geralekua

**Herrerako geralekua** hurrengoei egin ahal dio erreferentzi:

* Herrerako geralekua (Donostia), Donostiako Renfe Aldiriak sarearen geltokia,  linearen zerbitzuak dituena.
* Herrerako geralekua (Zalla), Bilboko Renfe Aldiriak sarearen geltokia,  linearen zerbitzuak dituena.
* Herrerako geltokia (Donostia), Euskotreneko sarearen geltokia, eta  lineen zerbitzuak dituena.
Ainhoa Sánchez

**Ainhoa Sánchez Herrasti** (Aretxabaleta, 1987ko otsailaren 23a) modelo eta aurkezle aretxabaletarra da.

2009ko abenduan Miss Araba lehiaketa irabazi zuen eta 2010ean Miss Euskadi izan zen. Ordurako ETB 2-ko *Uyyyyy!* umorezko kirol-saioan kolaboratzen hasia zen. Saio hartan ari zela Karlos Argiñanoren sukaldaritza saioan lan egiteko proba bat egin zioten eta harrezkero nutrizio aholkuak ematen ditu bertan.

## Jarduera profesionala 
### Telebista 
* *Uyyyyy!* (ETB 2)
* *Karlos Arguiñano en tu cocina* (Antena 3)
* *¿A quién señalas con el dedo?* (ETB 2)
* *Gure kasa* (ETB 1)
* *Esto no es normal* (ETB 2)

### Irratia 
* *Dida!* (Gaztea)

## Erreferentziak
Matroska

**Matroska** edukiontzi formatu ireki estandar multzo bat da, (**.mkv**, **.mka**, **.mks** eta **.mk3d** luzapena duten fitxategien formatua da). fitxategi informatiko bat da, nahi beste bideo, irudi, audio edo azpitituluen pista sartzeko aukera ematen duen fitxategia.

**Mkv**ren helburua, formatu unibertsal bezala eduki audiobisual eta multimedien memoriarako zerbitzua ematea da. Alegia filmak, telebistako programak, bideo-jokoak, irudiak eta testuak gordetzeko. 

Audio, bideo eta azpitituluak pakete berdin batean biltzen dituen edukiontzi honek, fitxategia prozesamendu potentzia nahikoarekin, edozein gailutan erreproduzitzeko aukera ematen du.

Matroska deitura "matrioxka" kontzeptutik dator. Matrioxka edo errusiar panpina, bata bestearen barnean sarturik doazen panpinen multzoa da.

AVI, MP4 eta ASF edukiontzien antzeko ezaugarriak dituen software librea da, baina aipatutakoak ez bezala, iturri guztiz askea da. Ez da formatu jabeduna, eta beraz, ez du copyrightik ordaintzen, eta ez dago copyrighten mugen menpe.

::* Matroska motako fitxategiak; **.MKV** dira bideoetarako, **.MKA** audio fitxategietarako, **.MKS** azpitituluetarako eta **.MK3D** 3D bideo estereoskopikoetarako.

## Ezaugarriak 
Honako hauek dira Matroxka edukiontziaren ahalmenetako batzuk:

* Bideo pista txandaketa bat edo hainbat eta pista bat bestearen atzetik erreproduzitzeko programazioa.
* Soinu eta bideoa VFRn (Framerate Variable) ikusi eta entzuteko aukera.
* Kalitate handiko edukiak gordetzeko aproposa.
* Funtzio aurreratuak azpitituluetan; SSA/ASS eta PGS.
* Hainbat kapitulu fitxategi bakar batean biltzeko aukera.
* Bideoa bistaratzea denbora errealean, deskarga betetzen ari den bitartean, edo streaming.
* Barne-bilatzaile hobetua (*seeking*).
* Gainkostu gutxiago, hau da fitxategi mota honek baliabide informatikoen optimizazioa dakar.
* Edozein motatako fitxategiak gehitzeko aukera.

## Ahuleziak 
Bi desabantaila nagusi dituzte MKV motako fitxategiek:

# Gailu batzuk oraindik ez dute formatua antzematen eta ez dira edukia modu egokian erreproduzitzeko gai.
# Memoria baxua duten telefono adimendunetan, MKV fitxategien tamaina handiak oztopatu egiten du erreprodukzioa. Sare sozial, posta elektroniko edo mezuen bitartez zabaltzea ere eragozten du fitxategien tamainak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Psocoptera

**Psocoptera** intsektuen ordena bat da. Permiar garaian agertu ziren lehenengo aldiz, duela 295-248 milioi urte. Hemipteridoen primitiboenak direla esan ohi da. Haien izena ψῶχος grezierazko hitzetik dator, *psokhos* esnatu edo igurtzi eta πτερά, *ptera* hegoak esan nahi dute. 3.500 espezie baino gehiago daude 41 familiako hiru azpiordenatan (Trogiomorpha, Troctomorpha eta Psocomorpha).

## Kanpo estekak
Gabiriako geralekua

**Gabiria** Euskal Herriko Gipuzkoako tren geraleku bat da, Gabiria udalerrian kokatuta dagoena.

Geralekua 1864ko abuztuaren 20an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.

## Egoera 
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 571,270 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokia 1864ko abuztuaren 20an inauguratu zen Olazti - Beasain tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.

Gaur egun, geralekua itxita dago, bidaiaririk ez dagoelako, baita Brinkola eta Altsasuko geltokietatik gertu dagoelako ere.

## Geltokia 
Geralekuak jendearentzat itxitako eraikin landatar eta xume bat baino ez du. Bi alboko nasa eta bi bide ditu. Horietako batek ere ez du bidaiarientzako babeslekurik. Nasa-aldaketak maila berean egiten dira.

## Zerbitzuak 
Tren batek ere ez du geralekuan geldialdirik egiten.

## Etorkizuna 
Ez da aurreikusten berriz irekitzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak 
* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
Larraitz Ariznabarreta

[thumb|300px|Larraitz Ariznabarreta eta [Javier Sádaba filosofoa mahainguru batean.]]
**Larraitz Ariznabarreta Garabieta** (Bilbo, Bizkaia, 1968) kulturaniztasunean doktorea.Martin Ugalde idazlean aditua da, eta doktore tesia idatzi zuen: "Martín de Ugalde: cartografía de un discurso" izenekoa.

## Biografia 
Larraitz Bilbon jaio zen, baina urte luzez Zarautzen (Gipuzkoa) bizi izan da, eta bere burua zarauztartzat du. Mondragon Unibertsitatean jardun zuen irakasle.

Euskal Herrian abiatutako karrera akademikoari jarraipena emateko joan zen AEBetara, 2016an eta Boiseko Unibertsitatean aritu ostean, Nevadara lekualdatu zen. Renoko Unibertsitatean (Nevada) euskal gaiak irakasten eta ikertzen ditu. Hamaika Bide Elkartearen partaidea da.

### Lanak 
* Tratamiento de la violencia de género en la prensa vasca. 

* *La Escritura Como Lugar para Vivir en la Obra del Exilio de Martin Ugalde* (2006)
* *Ahozko komunikazioa* (2015) talde lana 
* *Idatzizko komunikazioa* (2015) talde lana 
* *Donald Trump, Amesgaizto amerikarra* (2017) Talde lana. 
**Beotibar Zazpi mende geroago (1321-2021)* (2021). Xabier Irujorekin batera idatzia.
* *Erbestea eta humanitateak. Kulturaren bideak. 80 urte beranduago*. Koordinadoreak: Carmen Gil Fombellida eta Larraitz Ariznabarreta. Donostia: Hamaika Bide elkartea, 2021. 411 or. ISBN: 9 788409 361366.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Larraitz Ariznabarreta Twitter
* Larraitz Ariznabarreta Instagram
* Larraitz Ariznarretari elkarrizketa Eitb. (2012) "Gerra osteko exilioa eta Martin Ugalde"
Oín (Rois)

**Santa María de Oín**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Rois udalerrian dagoen parrokia bta da, Coruñako probintzian. 2013an 439 biztanle zituen.
Os Ánxeles (Brión)

**Santa María dos Ánxeles**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Brión udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2018an 3.300 biztanle zituen.
Piñeiro (Ames)

**Piñeiro**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Ames udalerrian dagoen parrokia bta da, Coruñako probintzian. 2018an 244 biztanle zituen.
Conxo (Santiago de Compostela)

**Santa María de Conxo**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Santiago de Compostela udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2019an 471 biztanle zituen.
A Ponte Ulla (Vedra)

**Santa María Madalena da Ponte Ulla**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Vedra udalerrian dagoen parrokia bta da, Coruñako probintzian. 2019an 325 biztanle zituen.
Bulnes (Cabrales)

**Bulnes**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Cabrales udalerrian dagoen parrokia bat da. 2011n 34 biztanle zituen.

Herri hau Naranjo de Bulnes mendira joateko ohiko abiapuntua da.
Ali Mroudjaé

**Ali Mroudjaé** (Moroni, 1939ko abuztuaren 2a - ibidem, 2019ko maiatzaren 2a) Komoreetako lehen ministroa izan zen 1982 eta 1984 bitartean. Ahmed Abdallahri boterea eman zion Bob Denarden estatu-kolpearen ondoren, Mroudjaé kanpo harremanetako ministro izendatu zuten 1978an. 1982ko otsailaren 8an lehen ministro bihurtu zen 1984ko abenduaren 31ra arte.
Kleobis eta Biton

thumb|Kleobis eta Bitonen eskultura Delfoseko Arkeologai Museoan
**Kleobis eta Biton** (), bi irudi maskulino biluzik dituen talde eskultoriko baten izena da, ezkerrekoan hasi eta eskuinekoan amaitzen den bi oinarrietako inskripzio baten arabera Argoseko Polimedesek eginak. K. a. 600 inguruan kokatzen dira.

Herodotok jasotzen duen testigantzaren arabera, Argos hiriaren enkarguz egin zirela ezagutzen da, Delfoseko Santutegirako, non, bere historia, adibide moral bezala zabaltzen zen, bizitza bertutetsu eta oso bat bezala, heriotza gazte bat izan arren, ez zena zerbait negatibotzat hartu behar, jainkoek eman dezaketen saririk handiena bezala baizik (hala azaldu zion Solon jakintsuak Kreso erregeari).

1893-1894ko indusketa arkeologikoetan aurkitu ziren, atenastarren altxorretik ipar-mendebaldera, elkarrengandik hamar bat metrora. Gaur egun, Delfoseko Arkeologia Museoan kontserbatzen dira. Bereziki garrantzitsua da, pieza hauetarako, testu klasiko baten eta aurkikuntza arkeologiko material baten arteko identifikazio bat ezarri ahal izatea. Ezohikoa da, baita ere, garai hartan, inskripzio batekin eskultorearen izena identifikatzea.

Estilo arkaikokoak dira, beste kuroi batzuk baino itxura gihartsu, zakar eta primitiboagoarekin. Ezaugarri hauek Argolideren berezkoak bezala identifikatzen dira Atikako edo Joniako eskulturaren aurrean. Garai hartako beste eskultura batzuekin partekatzen dituzten ezaugarri formalak honako hauek dira: gorputzari itsatsitako besoen irudikapena, fronte, simetria eta hieratismo handiko pose batean, anatomiaren sinplifikazioa, non oso profilatuak diren muskulu batzuk nabarmentzen diren (diartrosia: pektoralak eta kontaktua). Txirikorda handia Greziar estatuagintza osoan bezala, garai honetakoa edo geroagokoa, ez dago ezaugarri indibidualizatzailerik erretratuak kontsideratzeko, izaera unibertsaleko irudikapen idealizatu bat bilatzen baita.

## Mitologia 
Irudikatutako pertsonaiak, Kleobis eta Biton, greziar mitologiaren arabera, Heraren apaiz zen Zidiperen seme bikiak ziren. Behin, hau, jainkosaren omenezko jaialdi batera zihoanean, gurditik, nekatuta, tiratzen zuten idiek, ibilbidea atzeratu zuten, orduan, bi anaiek, gurdia askatu eta bide osoa bota zuten (zenbait testutan, distantzia, 45 estadiokoa edo 8 kilometrokoa izan zela aipatzen da).

Zidipek, jainkosari eta berari zioten atxikimenduagatik txunditurik, Herari, bere seme-alabei, jainko batek pertsona bati eman ziezaiokeen oparirik onena emateko eskatu zion. Jainkosak, desira eman zion, eta bere seme-alabei, hilkor batek desira zezakeen onena eman zien: mutikoak, akiturik, lurrean etzanda aurkitu zituzten, lo sakon bat zela uste izan zuten hartan, benetan hil zirenean. Heriotza izan zen Heraren oparia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eden (telesaila)

***Eden*** 2020ko germano-frantziar telesaila da, Dominik Mollek sortua.

## Sinopsia 
Greziako hondartza bat, udako egun eguzkitsu batean. Bat-batean, 50 pertsonaz beteriko txalupa puzgarri txiki bat lehorreratu da, eta bidaiariek lasterka egingo dute aurrera, itsasertzean jolasean ari ziren turista harrituak atzean utzita. Migratzaileen lehorreratzetik Atenasko kanpamentu pribatu batera egiten du jauzi narrazioak. Europako Batasunean eragin nahi duen emakume batek kudeatzen du gunea, eta telesailak haren bidez azpimarratuko du zenbatekoa den oinarrizko beharrak ase ezin dituzten migratzaileen eta Bruselako eliteen arteko arrakala.

## Aktoreak 
* Sylvie Testud : Hélène
* Juliane Köhler : Silke
* Jalal Altawil : Fares
* Wolfram Koch : Jürgen
* Trystan Pütter : Marc Walser
* Maxim Khalil : Hamid
* Diamand Abou Abboud : Maryam
* Theo Alexander : Alexandros
* Michalis Ikonomou : Yiannis
* Eleni Vergeti : Melina
* Bruno Alexander : Florian
* Adnan Jafar : Bassam
* Alexandros Asse-Longovitis : Daniel
* Joshua Edoze : Amare

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cacheiras (Teo)

**San Simón de Ons de Cacheiras**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Teo udalerrian dagoen parrokia bta da, Coruñako probintzian. 2018an 5.712 biztanle zituen.
Penny Dreadful: City of Angels

***Penny Dreadful: City of Angels*** John Loganek sortutako estatubatuar fantasiazko telesaila da.

Hiru denboraldi izan zituen *Penny Dreadfulek*, baina orain istorio berri batekin itzuli, eta antologiazko telesail bilakatu da. Londres viktoriarretik 1930eko hamarkadako Los Angelesera igaro dira sortzaileak, Depresio Handiaren eta Bigarren Mundu Gerraren arteko garaira.

## Aktoreak 
* Natalie Dormer: Magda
* Daniel Zovatto: Santiago "Tiago" Vega
* Kerry Bishé: Sister Molly
* Adriana Barraza: Maria Vega
* Jessica Garza: Josefina Vega
* Michael Gladis: Charlton Townsend
* Johnathan Nieves: Mateo Vega
* Nathan Lane: Lewis Michener

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
3M

**Minnesota Mining and Manufacturing Company** (**3M**), estatubatuar multinazionala da, teknologia dibertsifikatuak ikertu, garatu, manufakturatu eta merkaturatzen dituena. Hainbat arlotan produktuak eta zerbitzuak eskaintzen ditu, hala nola ekipamendu industrialean.

Bere produktuak mundu mailan saltzen dira. Bere produkturik ezagunenak Scotch, Post-it, Scotchgard, Nexcare edo Thinsulate dira.

## Kanpo estekak
Jaume Cabré

**Jaume Cabré i Fabré** (Bartzelona, 1947ko apirilaren 30a) idazle eta gidoilari katalana da.

Katalan filologoa eta Institut d'Estudis Catalans-eko kide ere bada, Filologia Sailean.

Literatura katalaneko sari nagusiak jaso ditu, bai eta Òmnium Cultural erakundeak emandako Letra Katalanen Ohorezko Saria ere, bere ibilbide osoagatik. 2014. urtean, Generalitateak Creu de Sant Jordi domina eman zion.

2017an Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetara aurkeztu zen Junts Per Catalunya alderdiaren Bartzelonako zerrendan.

## Erreferentziak
American Express

**American Express Company** (**AMEX**), New Yorken egoitza duen finantza erakunde bat da. Mundu osoko 130 herrialdetan 1700 bulego baino gehiago ditu. *Fortune* aldizkariak 95. zenbakian jartzen du munduko konpainia handienen rankingean. Besteak beste, kreditu-txartelak, bidaia-txekeak, aseguruak eta burtsako eta lineako bankako zerbitzuak eskaintzen ditu, azken bi horiek American Express Bankek gainbegiratuta.

## Kanpo estekak
Caterpillar

**Caterpillar Inc.** (**CAT**), Ameriketako Estatu Batuetako korporazio bat da. Caterpillar meatzaritzako, diesel motorretako eta gas-turbina industrialetako makineriaren munduko fabrikatzailerik handiena da.

## Kanpo estekak
Rampin zalduna

**Rampin zaldizkoa, Rampin zalduna** ere deitua, kurduen motako eskultura bat da, K. a. VI. mendearen erdialdekoa. Eta Atikako tailerretako artista batek zizelkatu zuen. Zaldi gaineko gizon baten eskultura da, artean antzinakoena, eta Greziako aro arkaikoko maisulanetako bat.

## Aurkikuntza 
Eskulturaren burua, 1877an aurkitu zen, eta Frantziara eramana izan zen, zaldiaren enborra eta zatiak, 1886an aurkitu ziren bitartean. Bi zatiak Atenasko Akropoliaren (Grezia) hondakinen hegoaldetik zetozen, buruaren, soinaren eta zaldiaren arteko lotura ezagutu ez zen arren, Humphry Payne britainiar arkeologoak 1936an aurkitu zuen arte.

## Sinbologia 
Estatuak kurduen antzeko ezaugarriak ditu, baina hauek ez bezala, burua pixka bat aldenduta dago. Irudikatuak bizarra du eta, gutxienez, estatuaren zati batzuk polikromatuta zeuden.

Girnaldak, Panheleniar Jokoetako batean garaipen bat lortu zuen zaldizko bat zela adierazten du (agian Pitiar Jokoetatik, koroa haritzezkoa izanez gero, baina ondo bereizten ez denez, Nemeo edo Instmiko jokoetatik ere izan liteke, garaileei apio koroak ematen zizkietenak).

Uste denez, zalduna, elite atenastarreko kide bat izan zitekeen, agian Pisistratoren seme bat, edo Dioskuroak izan zitezkeela dioen teoria ere badago, eskultura, bikote bezala, antzeko beste batekin zizelkatua izan zitekeela susmatzen baita.

## Ezaugarriak 
* Egilea: anonimoa (Talleres de Ática).
* Estiloa: Greziako aro arkaikoa.
* Materiala: Lanuzte-marmola polikromia gorriarekin eta beltzarekin.
* Altuera: 108 zentimetro.
* Buruaren altuera: 27 zentimetro.

## Kontserbazioa 
Zaldizkoaren burua, modu iraunkorrean, Louvreko Museoan erakusten da 1896tik, Georges Rampinen legatutik datorrena, non 3104 inbentario zenbakia esleitua duen, eta soina, Atenasko Akropoliaren Museoan erakusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dow Inc.

**Dow Inc.** estatubatuar multinazionala da, produktu kimikoak ikertu, garatu, manufakturatu eta merkaturatzen dituena. DuPontek sortu zuen 2019an.

## Kanpo estekak
Goldman Sachs

**The Goldman Sachs Group, Inc.** munduko inbertsio eta balore banka talde handienetako bat da. 1869an sortu zuten.

2008ko Estatu Batuetako finantza krisialdian eta porrotari aurre egiteko aukeraren aurrean, 2008ko irailaren 21ean, Goldman Sachsek Erreserba Federalaren baimena jaso zuen inbertsio banku izateari utzi eta merkataritza banku bihurtzeko.

## Kanpo estekak
The Home Depot

**The Home Depot Inc.** etxea, burdindegia, brikolajea eta eraikuntzako materialak hobetzen dituen txikizkako enpresa estatubatuarra da. Munduko brikolajeko lehen txikizkaria da, Lowe's eta OBI GmbH & Co. Deutschland KG atzetik dituela. 2.114 denda baino gehiago, 355.000 langile eta mundu osoan presentzia ditu.

## Kanpo estekak