open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sinclair Lewis

**Harry Sinclair Lewis** (Sauk Centre, Minnesota,  - Erroma, Italia, ) estatubatuar eleberrigilea izan zen. Yale Unibertsitatean ikasketak egin ondoren hainbat argitaletxetan lan egin zuen eta *Saturday Evening Post* eta *Cosmopolitan* astekarietan plazaratu zituen bere lehen artikuluak. Ipar Amerikako literatura modernoko mitorik handienetako bi sortu zituen 1920 inguruan: *Main Street* (1920, Kale Nagusia) eta *Babbit* (1922). Ia ondorengo eleberri guztiek Estatu Batuetako gizartea eta giroa erakusten dituzte: *Arrowsmith* (1925), *Elmer Gantry* (1927), *Dodsworth* (1929), *Ann Vickers* (1933), *Gideon Planish* (1934), *Work of art* (1934, Arte lana), *It can’t happen here* (1947, Ezinezkoa da hemen gertatzea) eta *Kingsblood Royal* (1947, Erregearen odola). Literaturako Nobel saria jaso zuen Estatu Batuetako lehen idazlea izan zen (1930).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cladotheria

**Cladotheria** ugaztun talde bat da. Bere barruan Dryolestoidea, Peramuridae eta Zatheria daude.

## Kanpo estekak
Azken afaria (eleberria)

***Azken afaria*** liburua 2013.urtean kaleratu zen. Durangon, Madrilen eta Bilbon kokatzen da narrazioa. Xabier Montoiaren lanetan ohikoa den bezala, oso narrazio gordina eta kritikoa dugu eleberri hau. Liburuaren mamia epaiketa politikoak direla medio, euskal gazteek eta haien familiek pairatzen dituzten prozesu kafkiarrak eta bukaezinak dira.

## Istorioa 
Liburua lau ataletan antolatuta dago:
* "Bazkaria": ideologikoki jarrera desberdinak dituzten lau lagun bazkaltzeko Bilboko txoko batean biltzen dira. Une horretan ondoren nobelaren pertsonaia nagusia izango dena, EAJren aldeko pertsona da.
* "Gaua": hasierako bazkariaren partaide baten semea Ertzaintzak atxilotu du, antza kale borrokaz lotuta. Une horretan gurasoen sufrikarioa hasten da eta, halaber, haien aldaketa ideologikoaren prozesua, EAJ alderditik presoekiko elkartasuneko erakundetara. Semeak, kapituluaren amaieran, buruaz beste egiten du.
* "Gauaren gaua": atal gordinena eta, aldi berean, lirikoena. Gurasoek semerik gabeko bizitza batera ohitu behar dira.
* "Afaria": urteak aurrera joan ahala hasierako bi lagun elkar afaltzeko biltzen dira. Afari hori lagunarteko azkena izango da.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Liburuari buruzko elkarrizketa "Sautrela" saioan: http://www.eitb.eus/eu/bideoak/osoa/1815946/bideoa-azken-afaria-xabier-montoiaren-azken-eleberria/
* Azken afaria "Kritiken hemeroteka"n
Yang Zhu

**Yang Zhu** edo **Yang Tzu** (; K.a. 440– K.a. 360) txinatar filosofoa izan zen. Antzinako Txinako pentsalari indibidualista eta hedonista izan zen. Bizitzaren betetasuna (*quansheng*), nork bere premiak ase eta ahalik eta hobekien bizitzen saiatzea, da bere pentsamoldearen ardatza. Erabateko zoriona iristeko nork bere gorputza eta adimena zaindu eta horretan lehiatu behar du (*yangsheng*). Taoismoaren aitzindarietako bat izan zen. Haren idazlanak galdu egin ziren, baina zati batzuk gorde dira *Liezi* liburuan. Mentzio filosofoak egoista izatea egotzi zion, eta aurkari izan zuen.

## Erreferentziak
Verner von Heidenstam

**Carl Gustaf Verner von Heidenstam** (Olshammar,  - Övralid, ) suediar idazlea izan zen. Osasun ahulekoa izaki, ikasketak utzi eta bidaia luzeak egin zituen (Grezia, Egipto, Palestina, Siria). Lehen poema bilduma, *Erromes eta kalez kaleko urteak* (1888), Ekialde Hurbileko kolore eta inpresio biziz beterikoa zen. Ondoren argitaraturiko *Endymion* eleberrian (1889) epikureismoa aldarrikatu eta gizarte zein moral jatorriko arazoen aurrean erabateko axolagabetasuna erakutsi zuen. Naturalismoa gainditua zela eta, erromantizismo kutsuko obrak ondu zituen: *Hans Alienus* (1890), neurtitzez egindako eleberria; *Poemak* (1895). Joera aberkoia erakusten du eleberri historikoetan: *San Jorge eta herensugea* (1900), *Santa Brigidaren erromesaldia* (1901), *Folkungar familiaren zuhaitza* (1905-1907). 1916an Literaturako Nobel saria irabazi zuen.

## Lanak 
* *Från Col di Tenda till Blocksberg * (1888)
* *Vallfart och vandringsår* (1888)
* *Renässans* (1889)
* *Endymion* (1889)
* *Hans Alienus *(1892)
* *Dikter* (1895)
* *Karolinerna (1897–98)
* *Sankt Göran och draken * (1900)
* *Klassizität und Germanismus* (1901)
* *Heliga Birgittas pilgrimsfärd (1901)
* *Ett folk * (1902)
* *Skogen susar *(1904)
* *Folkungaträdet *(1905–1907)
* *Svenskarna och deras hövdingar* (1910)
* *Nya Dikter* (1915).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chen-Ning Yang

**Chen-Ning Yang** edo **Yang Zhenning** (; Hefei, Anhui, Txina,  - Pekin, 2025eko urriaren 18a) txinatar fisikaria izan zen. 1945ean Estatu Batuetara erbesteratu zen eta Chicagoko Unibertsitatean ikasketak egin zituen. Fisika nuklearrean aditua izan zen eta oinarrizko zatikiei buruzko ikerketak egin zituen. 1957an Fisikako Nobel saria irabazi zuen Tsung Dao Leerekin batera, atomoaz behetiko zatiki batzuek paritatearen legeak ez dituztela betetzen azaldu zutelako. 1966an Txinara itzuli zen, eta garrantzi handiko ikerketa nuklearretan parte hartu zuen harrezkero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lissamphibia

**Lissamphibia** ( *leuna* +  *biak* -  *bizitza*) gaur egun bizirik dauden anfibio guztiak barne-biltzen dituen animalia azpiklase bat da. Denbora luzez talde honen barruan Paleozoikoko hainbat tetrapodo ez ziren sartzen, adibidez Temnospondyli, Lepospondyli, Embolomeri, eta Seymouriamorpha. Autore batzuen arabera Lissamphibia klado bat da, baina beste batzuen arabera Anura eta Caudata Temnospondyliren ondorengoak dira eta Gymnophiona Lepospondylirena eta, beraz Lissamphibia polifiletikoa litzateke.

## Kanpo estekak
Kataklismo (argipena)

**Kataklismoa** (antzinako grezierazko *κατακλυσμός*, kataklysmós, hitzetik) erabilera zenbait izan ditzakeen hitza da:
* eskualde zabal batean ondorio larriak dakartzan hondamendi naturala, bereziki lurrikara, tsunami edo sumendi baten erupzioak eragindakoa;
* astronomian, argizagien talka edo leherketa;
* historian, zibilizazio baten desagerpena dakarren bat-bateko gertaera.
Saul Bellow

**Saul Bellow** (Lachine, Quebec,  - Brookline, Massachusetts, ) estatubatuar eleberrigilea izan zen.

## Biografia 
Errusiako judu etorkinen familiakoa zen, eta eleberrietan Estatu Batuetako juduen arazoak azaldu zituen, bereziki. Lehen eleberrian (*The Dangling Man*, 1944) Kafkaren lanen antzeko giroa agertu zuen. Bellowri idazle gisa aldaketa handia ekarri zion *The Adventures of Augie March* (1953) eleberrian Chicagoko bere haurtzaroa kontatu zuen. Geroztik plazaratu zituen zenbait lan: *Henderson, the Rain King* (1959); *Herzog* (1964), haren eleberririk ezagunena; *Mr. Sammler’s Planet* (1970); *Humboldt’s Gift* (1975); *To Jerusalem and Back* (1976), bidaia egunkaria; *The Dean’s December* (1981).

Egilearen jardun eremua eguneroko bizitzaren alderdi bitxi eta ezohikoa da, eta zoriak hartaraturik beren alderdi iluna aztertzera behartuta dauden pertsonaiak aurkezten ditu. 1977an Literaturako Nobel Saria eman zioten. Azkenaldiko lan nagusiak hauek ditu: *Bellarosa konexioa* (1991) eta *Benetakoa* (1997) eleberri laburrak, aurrekoak bezala gizatasunaren miseria begirada zorrotzez aztertzen dutenak.

## Obra 
### Eleberriak eta eleberri laburrak 
* *Dangling Man* (1944)
* *The Victim* (1947)
* *The Adventures of Augie March* (1953)
* *Carpe Diem* (1956)
* *Henderson the Rain King* (1959)
* *Herzog* (1964)
* ''Mr. Sammler's Planet* (1970)
* *Humboldt's Gift* (1975), Pulitzer Prize for Fiction 1976
* *The Dean's December* (1982)
* *More Die of Heartbreak* (1987)
* *A Theft* (1989)
* *The Bellarosa Connection* (1989)
* *The Actual* (1997)
* *Ravelstein* (2000)

### Narrazio laburren bildumak 
* *Mosby's Memoirs* (1968)
* *Him with His Foot in His Mouth* (1984)
* *Something to Remember Me By: Three Tales* (1991)
* *Collected Stories* (2001)

### Saiakerak eta beste 
* *To Jerusalem and Back* (1976) - Memoriak
* *It All Adds Up* (1994) - Saiakeren bilduma
* *Saul Bellow: Letters'', Benjamin Taylorrek editatua (2010) - Eskutitzak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mr. Sammler's City, *City Journal,* Spring 2008
* Nobel sarien web: diskurtso bat eta biografia
* [Herzog eta Saul Bellow, Vargas Llosak(https://eu.wikipedia.org/wiki/Mario_Vargas_Llosa) ikusita.]
Sully Prudhomme

**René François Armand (Sully) Prudhomme** (Paris,  - Châtenay-Malabry, ) frantziar poeta eta saiakeragilea izan zen. Parnasianismoaren jarraitzailea, 1901ean Literaturako Nobel saria eskuratu zuen lehenengoa izan zen.

## Lanak 
### Poesia 
* 1865: *Stances et poèmes*
* 1866: *Les épreuves*
* 1868: *Croquis italiens*
* 1869: *Les solitudes: poésies* [*Les écuries d’Augias*]
* 1872: *Les destins*
* 1874: *La révolte des fleurs*
* 1874: *La France*
* 1875: *Les vaines tendresses*
* 1876: *Le zénith*, lehen *Revue des deux mondes* aldizkarian argitaratua
* 1878: *La justice*
* 1865–1888: *Poésie*
* 1886: *Le prisme, poésies diverses*
* 1888: *Le bonheur*
* 1908: *Épaves*

### Prosa 
* 1883–1908: *Œuvres de Sully Prudhomme*, 8 liburuki, A. Lemerre
* 1896: *Que sais-je?* (filosofia)
* 1901: *Testament poétique* (saiakera)
* 1905: *La vraie religion selon Pascal* (saiakera)
* 1922: *Journal intime: lettres-pensée*

## Kanpo estekak
Mary-Louise Parker

**Mary-Louise Parker** (Fort Jackson, Hego Carolina, 1964ko abuztuaren 2a) estatubatuar aktore bat da. Honako filma eta telefilma ezagun hauek antzeztu izan ditu: *RED*, *RED 2,* *Fried Green Tomatoes* eta *Boys on the Side*. Bestalde, zenbait telefilma antzeztu izan du, tartean *The West Wing* eta *Weeds*, bai eta Broadwayen *Proof* antzezlana antzeztu ere.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Mary-Louise Parker aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Paul Heyse

**Paul Johann Ludwig von Heyse** (Berlin,  - Munich, ) alemaniar idazlea izan zen. Berlingo *Tunnel über der Spree* eta Municheko *Die Krokodile* literatura-elkarteko kidea, 1910ean Literaturako Nobel Saria eman zioten.

Hainbat eleberri idatzi zituen, ezagunena *Kinder der Welt* (1873) izanik.
Alethinophidia

**Alethinophidia** sugeen infraordena bat da.

## Familiak 
* Acrochordidae Bonaparte, 1831
* Aniliidae Stejneger, 1907
* Anomochilidae Cundall, Wallach & Rossman, 1993
* Boidae Gray, 1825
* Bolyeriidae Hoffstetter, 1946
* Colubridae Oppel, 1811
* Cylindrophiidae Fitzinger, 1843
* Elapidae Boie, 1827
* Homalopsidae Bonaparte, 1845
* Lamprophiidae Fitzinger, 1843
* Loxocemidae Cope, 1861
* Pareatidae Romer, 1956
* Pythonidae Fitzinger, 1826
* Tropidophiidae Brongersma, 1951
* Uropeltidae Müller, 1832
* Viperidae Oppel, 1811
* Xenodermatidae Gray, 1849
* Xenopeltidae Bonaparte, 1845

## Kanpo estekak
Erik Axel Karlfeldt

**Erik Axel Karlfeldt** (Karlbo, Dalarna,  - Stockholm, ) suediar poeta izan zen. Suediar Akademiaren kidea, 1931n hilondoko Literaturako Nobel Saria lortu zuen. *Fridolins visor* (1898), *Fridolins lustgård* (1901), *Flora och Pomona* (1906) eta *Flora och Bellona* (1918) lanik ezagunenak ditu.
Giorgos Seferis

**Giorgos Seferis** (), **Georgios Seferiades** jaioa (; Urla, greg./ otsailaren 29ajul. - Atenas, ), greziar idazle eta diplomazialaria izan zen. 1963an, Literaturako Nobel saria irabazi zuen, herrialdeko bakarra izanik. Erresuma Batuan enbaxadorea izan zen 1957-1962 bitartean.

## Bizitza 
Giorgos Seferis XX. mendearekin batera jaio zen, Asia Txikian, Esmirna hiritik gertu, non greziarren komunitatea oso ugaria eta bizia baitzen. Familia Atenasa lekualdatu zitzaion gero, eta ondoren Grezia kontinentalean eta Parisen egin zituen ikasketak.  

1922an, Parisen ikasten ari zela, Greziaren eta Turkiaren arteko gatazka amaigabeen kapitulu garrantzitsu bat gertatu zen, Esmirnako sute handia, zeinaren ondoretan hiria Turkiaren mende geratu baitzen, eta hango greziar biztanleak, berriz, iheslari bilakaturik. Horrek deserriratuaren kontzientzia ekarri zion Seferisi, ez baitzuen jaioterrira itzultzerik izan 1950 arte, eta orduan ere bisitan bakarrik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Latindar (argipena)

**Latindar** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:

* latindarrak, Lazio eskualdeko herria;
* latin hizkuntzari dagokiona,
** latindar alfabetoa,
** latindar literatura;
* latindar gurutzea;
* Latindar Kopa.

## Ikus, gainera 
* Latino
Autokarabana (eleberria)

***Autokarabana*** liburu polemikoa 2009.urtean kaleratu zen. Hauxe Fermin Etxegoienen lehenengo eleberria izan zen. Bertan, egungo euskal gizartea islatu zuen, horretarako errealismoaren teknikak erabiliz baina, aldi berean, sarkasmoz eta ironiaz zipristindutako estiloaz. Protagonista berrogei urteko antiheroi bat dugu, kooperatibista, euskalduna eta bikotekidearengandik bananduta. Eleberri honen orrialdetan euskararen normalizazioaz, gaur egungo gurasoen arazoez, herri txikien giroaz egileak trufa egingo zuen malenkoniaz jotako ikuspuntu batetik.

Autokarabana sinbolo bat da: indibidualismoaren eta modernitatearen sinboloa, alegia.

Egile berak espainierara itzuli zuen liburua 2012an (Pamiela, ).

## Sariak 
* Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari 2010an.
* Euskadi Literatura Saria 2010an.
* Bilboko Zazpi Kale Saria, 2012an.

## Kanpo estekak 
* : Hasier Etxeberria liburu honen garrantziaz. http://zuzeu.com/2009/10/11/autokarabana-nobelaren-garrantziaz/
Kalko (argipena)

**Kalko** hitzak adiera zenbait ditu:

* kalko papera, marrazki baten kopia egiteko paper zeharrargia;
* **kalko-papera** edo ikatz-papera, kopiak egiteko paper mota;
* hizkuntzalaritzan, kalkoa, beste hizkuntza batetik hartutako mailegu bat;
* Elisabeth Kalko, alemaniar biologo eta ekologista.
Erretira

[thumb|300px|[Napoleon Bonaparte|Napoleonern **erretira** Errusiako kanpainatik.]]

Indar militarren **erretira** edo **erretreta** horiek okupaturik zuten eremu batetik atzera egitea da. Hainbat arrazoi izan daitezke indar militarrak erretiratzeko: posizio seguruagoetara aldatu, indarrak metatzeko, etsaia engainatu edo segada baterako amarru moduan. Gerra edo gatazka militar batean izandako bake-trattu edo itun batean ezarritakoa betetzeko ere gerta daiteke.

## Kanpo estekak
Mo Yan

**Guan Moye** (; Gaomi, Shandong, Txina, ), **Mo Yan** () izengoitiz ezaguna, txinatar idazlea da. Askapenerako Herri Armada sartu zenean ezagutu zuen literatura eta idazteari ekin zion. 2012an Literaturako Nobel Saria eman zioten.

## Lanak 
### Eleberriak 
* 《红高粱家族》 (Basarto gorri)
* 《天堂蒜薹之歌》
* 《十三步》
* 《食草家族》
* 《丰乳肥臀》
* 《酒国》
* 《红树林》
* 《檀香刑》
* 《生死疲劳》
* 《四十一炮》
* 《蛙》

### Narrazio bildumak 
* 《白狗秋千架》
* 《与大师约会》
* 《欢乐》
* 《怀抱鲜花的女人》
* 《师傅越来越幽默》: Euskaraz: *Hori da umorea, maisu*. Jokin Zaitegi Saria 2012. Itzulpena: Maialen Marin eta Aiora Jaka.

### Besteak 
* 《会唱歌的墙》
* 《我们的荆轲》
* 《碎语文学》
* 《用耳朵阅读》

## Bibliografia euskaraz 
* *Hori da umorea, maisu*. Jokin Zaitegi Saria 2012. Itzulpena: Maialen Marin eta Aiora Jaka. Donostia: Elkar, 2013. .

## Kanpo estekak
Aigrefeuille

**Aigrefeuille** frantsesez gorosti esateko modu bat da, latinezko ''''tik eratorria. Izen horrekin hainbat leku ezagutzen dira eta abizena ere izan daiteke:

## Toponimoak 
* Aigrefeuille: Garona Garaian kokatutako Okzitaniako udalerria, hizkuntza honetan Crefuèlha izena duena.
* Aigrefeuille-d'Aunis: Itsas Charente departamenduan kokatutako udalerria.
* Aigrefeuille-sur-Maine: Loira Atlantikoa departamenduan kokatutako udalerria.
* Sainte-Foy-d'Aigrefeuille: Garona Garaian kokatutako udalerria.
* Saint-Sébastien-d'Aigrefeuille: Gard departamenduan kokatutako udalerria.

## Abizena 
* Aymar d'Aigrefeuille (1325-1382), korte pontifizioko mariskala
* Guillaume d'Aigrefeuille zaharra (1326-1369), "Zaragozako kardinala" izenarekin ezaguna
* Pierre d'Aigrefeuille (?-1371), Saint-Jean d’Angély eta Chaise-Dieuko abadea
* Faydit d'Aigrefeuille (?-1391), "Avignoneko kardinala" izenarekin ezaguna
* Guillaume d'Aigrefeuille gaztea (1339-1401), "Saint-Étienneko kardinala" izenarekin ezaguna
* Jean Dagobert d'Aigrefeuille (1753-1816), Mayencen Frantziako Errepubliako komisario orokorraren idazkari nagusia.
Aigueperse

**Aigueprse** Frantziako toponimo bat da eta abizen bat:

## Toponimoa 
* Aigueperse, Puy-de-Dôme departamenduko udalerria, okzitanieraz Guiparsa.
* Aigueperse, Rodano departamenduko udalerria.

## Abizenak 
* Henri Aigueperse Frantziako irakasleen sindikatuko idazkari orokorra 1945etik 1952ra.
* Mathilde Aigueperse (1854 - 1924) idazlea.
Aigasvivas (argipena)

**Aigasvivas** Okzitaniako bost udalerriren izena da:
* Aigasvivas, Ariègeko udalerria, frantsesez eta ofizialki *Aigues-Vives* izenekoa;
* Aigasvivas, Audeko udalerria, frantsesez eta ofizialki *Aigues-Vives* izenekoa;
* Aigasvivas, Gardeko udalerria, frantsesez eta ofizialki *Aigues-Vives* izenekoa;
* Aigasvivas, Garona Garaiko udalerria, frantsesez eta ofizialki *Ayguesvives* izenekoa;
* Aigasvivas, Héraulteko udalerria, frantsesez eta ofizialki *Aigues-Vives* izenekoa.
Louis Renault

**Louis Renault** izan daiteke:
* Louis Renault (legegilea)
* Louis Renault (enpresaburua)
* *Casablanca* filmaren pertsonaia
Segada

thumb|300px|**Segada** bati aurre egiten. Erasotzaileak ezkutuan ikus daitezke.

**Segada** etsaia ustekabean erasotzeko taktika militarra da, erasotzaileari aldeko zaion posizio batetik (ezkutatuta edo goialde batetik askotan). Abantaila horiei esker, galera handiak sorraraz ditzake unitate militar etsaietan, erasotzaile talde txiki baten eskutik. Hori guztia dela eta, gerrilan maiz erabiltzen den taktika da.

## Kanpo estekak
Louis Renault (enpresaburua)

220px|thumb|eskuinera|Renault anaiak: Marcel, Louis eta Fernand

**Louis Renault** (Paris,  - Fresnes, ) frantziar enpresaburua izan zen. Lehen automobila egin ondoren, Renault Frères automobil lantegia sortu zuen Billancourten bere anaia Marcelekin eta Fernandekin (1899). Lasterketetan jarduteko autoak egiten zituzten, baina Lehen Mundu Gerra garaian tanke arinak eta hegazkin motorrak egiten hasi ziren eta, horrela Billancourteko lantegia Frantziako automobilgintzako nagusietako bat izan zen.

## Erreferentziak
Babes (argipena)

**Babes** hitzak arriskuetatik gorde edo zaintzeko neurri eta objektuen multzoa adierazten du. Erabilera zenbaitu ditu:
* babes zibila, larrialdi eta hondamendiei aurre egiteko baliabide eta neurrien multzoa;
* kontsumitzailearen babesa, kontzumitzailearen eskubideak zaintzeko instituzioen multzoa;
* datuen babesa, datu pribatuen konfidentzialtasuna eta pribatutasuna atxikitzeko neurrien multzoa;
* ingurumenaren babesa, ingurumena zaintzeko neurrien multzoa.

Bestelako esanahiak ere izan ditzake:
* Babes, 1990eko hamarkadako telesaila.
Albinhac

**Albinhac** Okzitaniako bi udalerriren izena da:
* Albinhac, Corrèzeko udalerria.
* Albinhac, Loteko udalerria.
Elihu Root

**Elihu Root** (Clinton, New York,  - New York, New York, ) estatubatuar legegizona eta politikaria izan zen. Zuzenbideko ikasketak egin ondoren (1867) alderdi errepublikarreko kide egin zen eta Gerrarako estatu idazkari izendatu zuten (1899-1904). Estatuko idazkaria izan zen 1905-1909 urteetan eta senataria 1909-1913 bitartean. Bakezalea izan zen eta Nazioarteko Justizia Epaitegi iraunkor berria sortu zuen 1920an. 1912an Bakearen Nobel saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patxi Azparren

**Patxi Azparren Olaizola** (Donostia, Gipuzkoa, 1968) ekintzaile antimilitarista, indarkeria-ezean eta desobedientzia zibilean aritua da. Euskal Herriaren autodeterminazioaren aldeko militantea, Autodeterminazioaren Biltzarretan (ABK) eta Euskaria fundazioan batik bat hartu parte. Antropologoa eta euskara irakaslea.

## Bizitza 
Patxi Azparren Donostian, 1968an, jaio zen. Gaztetik herri mugimenduetan ekintzaile izan da. Soldaduskari intsumiso, KEM-MOC taldeko partaide izan zen, eta Gipuzkoan haren aurpegi ezagunetako bat. Autodeterminazioaren arloan Autodeterminazioaren Biltzarrak herri-mugimenduaren eledunetako bat izan zen. Talde honen izenean Lizarra-Garaziko Akordioaren talde iraunkorreko kide izan zen.

Gipuzkoako Eragozpen Taldearekin hainbat proiektutan lagundu zuen Perun eta Euskal Herrian. Talde honekin ere 10 urtez "Indarkeriari-ezari buruzko jardunaldietan" saioen antolakuntzan lagundu zuen.

18/98 sumarioan auziperatua, hilabete eman zuen espetxean, sei urte behin-behineko askatasunean egon zen eta epaiketa iritsi aurretik, kargurik gabe aske geratu zelarik, bere kasua artxibatua izan zen.

Burujabetzaren Aldeko Desobedientzialariak taldean aritu zen. Talde honek Ipar Euskal Herriko "Demo" taldearekin batera euskal naziotasunaren aldeko ekimenak bultzatu zituen.

Nazioeztabaidaguneko taldeko kidea izan zen, baita Independentista taldeko sortzaileetako bat ere.

Maltzagako Mahai izena izan zuen ekimenaren idazkaria izan zen.

2003tik euskara irakasle ari da eta euskararen erabileraren aldeko ekimenetan .

2020ean osatu zen AntimilitaristaEH koordinakundeko kidea da, Bake Ekintza Antimilitarista taldekide gisa.

## Idazlanak 
Ikerketa batzuk egin ditu, bestetik, euskal diasporaz, euskarari buruz, migrazioei buruz eta batzarrei buruz. Bidehelburu taldeak argitaratu dituen hainbat liburutan parte hartu du. *Argia*, *Berria* eta *Gara* egunkarietan artikulu egilea da.

### Liburuak 
* *Batzarrak, jatorrizko antolaketa*. ISBN:978-84-616-6623-2
* Raul Arkadia kazetariarekin batera. "Askatasun ufadak". Andoni Perez Cuadradoren biografia.

### Lantaldean eginak 
* *Mil y una coces contra la disidencia*. Sabino Ormazabal, Luix Barinagarrementeria, Mario Zubiaga eta Mikel Zuluagarekin. Donostia: Autoedizioa, 2003. http://www.nodo50.org/tortuga/IMG/pdf/milyunacoces.pdf. ISBN_ 84-607-7855-X.

* *Mil (y 2) coces contra la disidencia.* Sabino Ormazabal, Luix Barinagarrementeria, Mario Zubiaga eta Mikel Zuluagarekin. Donostia: Autoedizioa, 2005. http://www.nodo50.org/tortuga/IMG/pdf/Mil_y_2_coces.pdf
* Euskariaren Fundazioaren "Prentsa Txostena 2006-08"

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Indarkeria-ez aktiboa

## Kanpo estekak 
* : *Argia*n, 2009-09-13an argitaratutako elkarrizketa.
* : *Berria*n argitaratutako artikuluen bilduma.
* Bideoa: http://www.argia.eus/multimedia/solasaldiak/batzarrak-eta-auzolana
* Argian: http://www.argia.eus/argia-astekaria/2425/demokrazia-parte-hartzailea
* Artikulu bilduma: https://zuzeu.eus/?s=patxi+azparren
* Elkarrizketa: https://vimeo.com/85918037
* GARAn bilduma: https://www.naiz.eus/eu/iritzia/busqueda?utf8=%E2%9C%93&search=&query=patxi+azparren
Megachile

**Megachile** erle genero bat da, espezie gehien dituen generoetako bat. Mundu osoan zehar bizi dira eta bakartiak dira. *Megachile rotundata* komertzialki erabiltzen da polinizazioa egiteko. *Megachile pluto* munduko erlerik handiena da.

## Deskribapena 
Zuhaitz hustuetan edo antzeko egituretan habiak egiten dituzte, baita lurrean egon daitezkeen zuloetan ere. Emeak arrautz bat jartzen du habiaren zelda bakoitzan, nektar eta polen nahasketa batekin. Arrak emeak baino txikiagoak dira eta emeak baino lehen agertzen dira, baina ernaldu ostean hiltzen dira. Beste erle eta liztor familia batzuek *Megachile*k egindako habiak kolonizatzen dituzte, adibidez Gasteruptiidae, Leucospidae, Sapygidae , eta *Coelioxys* generoko espezie batzuk.

## Espezieak 
1.500 espezietik gora zenbatu dira:
### A 
## Kanpo estekak
Andrena

***Andrena*** erle genero kosmopolita bat da, oso ugaria eta zabala. Ozeania eta Hego Amerikan ezik, munduko beste kontinente guztietan bizi dira. 1.300 espezie inguru ezagutzen dira, gehienak marroi edo beltzak, ile abdominal argiekin. Hala ere beste kolore batzuk ere izan daitezke, gorrixkak batez ere, edo berde eta urdin metalikoak. 8-17 mm arteko tamaina dute, arrak txikiagoak direlarik emeak baino.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Zintzoen saldoan

***Zintzoen saldoan*** liburua 2012.urtean kaleratu zen. Egitura aldetik Thriller batena du, nobela beltzarena, alegia. Argumentua gaur egungo goi mailako sukaldaritza munduan kokatzen da eta horren inguruko kritika zorrotzak azaltzen ditu. Pertsonai nagusia, ohikoa denez, antiheroia da: Enekoitz Ramirez etakide ohida eta lapurra da; bere taldearekin batera euskal jatetxe ospetsuenetan lapurtzen du. Haria korapilatu egiten da Kepa Pedrotegi, sukaldari mediatikoa, hilda agertzen denean eta lehenengo susmagarria Enekoitz bera denean.

## Kanpo estekak 
* : Liburuari buruzko elkarrizketa "EITB"n: http://www.eitb.eus/es/audios/detalle/1554198/entrevista-jon-alonso-su-novela-zintzoen-saldoan/
* : Mikel Asurmendiren liburuari buruzko iritzi kritikoa *Berria*n: http://kritikak.armiarma.eus/?p=5734
Golgota (eleberria)

***Golgota*** liburua 2008.urtean kaleratu zen. Espainiako Gerra Zibilean oinarrituta historia lazgarria jaso zuen Xabier Montoiak liburu honetan. 1936ko uda hasieran frankistek Felisaren aita eta ahizpa hil zituzten, bide baten bazterrean fusilaturik. Amak ezingo dio egoera horri buelta eman. Gerra ondoren, Felisa moja sartu zen, ahizpa Elena bezala, baina han ere gorrien familiakoa izateagatik, bazterkeria eta gorrotoa ezagutuko zituen.

Eleberria benetan gertatutako gertakizunetan oinarrituta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Mikel Aierberen liburuari buruzko iritzi kritikoa *Berria*n: http://kritikak.armiarma.eus/?p=4400
Londresko Olinpiar Estadioa

**Londresko Olinpiar Estadioa** (ingelesez *The Stadium Queen Elizabeth Olympic Park*, euskaraz *Elisabet Erreginaren Olinpiar Parkea Estadioa*) Ingalaterrako Londres hiriburuko Stratford auzoan dagoen estadio bat da. 2012ko Udako Olinpiar Jokoen egoitza edo jokoleku nagusia izateko Londresko Olinpiar Parkean eraikia izan zen. West Ham United F.C. futbol taldearen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:Athletics at Olympic Stadium.jpg|Barnealdea.
Irudi:Olympic Stadium (London), 11 August 2012.jpg|Gauez.
Irudi:Olympic Stadium (London), 8 August 2012.jpg|Barnealdea.
Irudi:Olympic Stadium 2 (7048987037).jpg|Egunez.

## Kanpo estekak 
* 2012ko Olinpiar Jokoen webguneko profila ikusgai
Prolapso

Medikuntzan, **prolapsoa** organo bat berezko lekutik lekualdatzea da. Bereziki emakumeen ugaltze-aparatuko organoekin gertatzen da eta hainbat arrazoiengatik izan daiteke, hala nola menopausia, erditze zailak eta obesitatea.

## Kanpo estekak
Antinhac

**Antinhac** Okzitaniako bi udalerriren izena da:
* Antinhac, Cantal departamenduko udalerria.
* Antinhac, Garona Garaia departamenduko udalerria.
Antràs

**Antràs** izenarekin Okzitaniako bi udalerri ezagutzen dira. Bien izen ofiziala **Antras** da:
* Antràs, Ariège departamenduko udalerria
* Antràs, Gers departamenduko udalerria
Klima-aldaketari buruzko Gobernuarteko Adituen Taldea

**Klima-aldaketari buruzko Gobernuarteko Adituen Taldea** edo **Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldea** —ingelesezko siglaz ezaguna: **IPCC**. Talde honen eginkizuna klima-aldaketaren eragin eta arrisku natural, politiko eta ekonomikoei, zein erantzun estrategia posibleei buruzko informazio objetibo eta zientifikoa zabaltzea da .
thumb|525x525px|COP21 Parisko hitzarmenean IPCCren txostenak krisi klimatikoaren larritasuna azpimarratzeko erabakigarriak izan ziren
IPCC 1988an sortu zen Munduko Meteorologia Erakundea (MME) eta Nazio Batuen Ingurumen Programaren eskutik, eta gero Nazio Batuen Batzar Nagusiak berretsi zuen. Bazkidetza MMEko eta NBEko kide guztiei irekita dago. IPCCk klima aldaketari buruzko nazioarteko itun nagusia den Nazio Batuen Konbentzio Esparrua Klima Aldaketaz (ingelesez UNFCCC) erakundearen funtzionamendurako garrantzitsuak diren txostenak lantzen ditu. UNFCCCren Itunaren helburua atmosferako berotegi-efektu gas kopurua orekatzea da, gas horiek sistema klimatikoarekiko interferentzia arriskutsua galaraziko duten mailara jaitsiz.

IPCCk argitaratutako txostenek "Gizakiak eragindako klima-aldaketaren arriskuak, eta bere eragin potentzialak egokitzeko eta arintzeko aukerak ulertzeko oinarri zientifikoa” eskeintzen dituzte . IPCCk ez du lehen mailako ikerketarik egiten, ezta klima edo klimarekin lotutako fenomenoak monitorizatzen ere. Horren ordez, jadanik argitaratutako literatura ebaluatzen du, binaka berrikusitako iturriak eta berrikusi bakoak barne. Hala ere, literatura biltzen eta sintetizatzen egindako lanagatik bada ere, IPCCk zientzia klimatikoaren ikerketa sustatzen duela esan daiteke, sarritan txostenen amaieran ezagutzaren edo ikerketaren mugak eta hutsuneak azpimarratzen baitituzte, premiazkoak diren ikerketa lerroak adieraziz. Izan ere, IPCCren Bosgarren Ebaluazio Txostenak 2015eko Parisko Hitzarmenerako ekarpen zientifiko kritikoa egin zuen.

Milaka zientzialarik eta beste aditu batzuek borondatez  parte hartzen dute txostenen garapen eta berrikuspenean. Behin txostena prestatuta, gobernu guztietako ordezkariei aurkezten zaie, zirriborroa argitaratu baino lehen berrikusteko aukera euki dezaten. Orokorrean, IPCCren txostenek zientzialari klimatiko nabarmenen adostasuna lortu ez ezik, 120 gobernu parte-hartzaile baino gehiagoren adostasuna ere izaten dute.

## Helburua 
IPCCren helburu nagusia ondorengo informazio zientifiko garrantzitsua ebaluatzea da:

* Gizakiak eragindako klima-aldaketa,
* Gizakiak eragindako klima-aldaketaren ondorioak,
* Klima-aldaketara egokitzeko eta bere ondorioak arintzeko aukerak.

## Nobel Saria 
2007ko urriaren 12an, Al Gore Ameriketako Estatu Batuetako presidenteorde ohiak eta Klima Aldaketaren Gobernu Arteko Taldeak Bakearen Nobel Saria jaso zuten “Gizakiak eragindako klima-aldaketari buruzko ezagutza handitzeko eta zabaltzeko egindako ahaleginengatik, eta aldaketa horri aurre egiteko beharrezkoak diren neurrien oinarriak ezartzeagatik”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IPCCren webgunea
Arcas

**Arcas** () Okzitaniako bi udalerriren izena da:
* Arcas, Aude departamenduko udalerria.
* Arcas, Aveyron departamenduko udalerria.
* Las Arcas udalerria.
Arques

**Arques** Frantziako hainbat udalerriren izena da. Horietako bi Okzitanian kokatuta daude eta Arcas izena dute hizkuntza horretan.

* **Arcas** Aude departamenduan.
* **Arcas**Aveyron departamenduan.
* **Arques** Pas-de-Calais departamenduan.
* **Arques-la-Bataille** Itsas Senako udalerria, 1882a arte *Arques* bakarrik deitua. Bertatik igarotzen da Arques ibaiai.
* '''Les Arques udalerria, okzitanieraz Las Arcas izena duena.
Hatz-marka

thumb|300px

**Hatz-markak** gizakiaren hatzak tintaz edo beste substantzia batez igurtzi ondoren, paper edo beste material batean uzten duten marka da, hatzetako larruazaleko dermatoglifoek utzitakoa. Hatz-markak guztiz indibidualak dira, eta beraz ez dago bi hatz-marka berdin. Hori dela eta, maiz erabiltzen dira pertsonak identifikatzeko.

## Kanpo estekak
Errekor

**Errekorra** edo **marka** bereziki kiroletan, baina baita beste jarduera eta fenomeno batzuetan ere, eskualde batean, talde edota pertsona batek inoiz izandako erregistro edo emaitzarik onena edo mutur-balioa da. Munduko errekorretan mundu osoan kirol edo proba jakin batean inoiz izandako erregistro onena jasotzen dira.

## Kanpo estekak
Marka (argipena)

**Marka** hitzak adiera zenbait ditu:

* marketinean, marka, enpresa batek bere produktuak merkaturatzeko erabiltzen duen diseinua, izena eta sinboloa;
* **marka** edo errekorra;
* **marka** edo seinalea,
** hatz-marka;
* **marka**, batzuetan eskualde bat izendatzeko erabiltzen den terminoa,
** Hispaniako Marka;
* Marka herria, Maliko herria.

## Ikus, gainera 
* Marco.
* Markak
* Marko.
Txinparta (argipena)

**Txinparta** hitzak adiera zenbait ditu:

* txinparta, suhartutako partikula;
* txinparta elektrikoa, deskarga elektrostatikoetan izaten den fenomenoa, argia eta soinua sorrarazten dituena, hala nola tximista;
* Txinparta, 1986 urtean Lazkoan sortutako abesbatza.
* Txinparta, zenbat edari karboniko ahoan sartzean mihian sortzen den kilika-sentsazioa.
Einsatzgruppen

[thumb|300px|eskuinera|Juduen hilketa [Ivanhoroden (Ukraina). Emakume bat umea bere gorputzaz babesten saiatzen ari da, *Einsatzgruppe* taldeko kideek hurbiletik tiro egiten duten bitartean]]
***Einsatzgruppen*** (*misio-taldeak* esan nahi duen alemanezko hitza; singularra: *Einsatzgruppe*), izen osoa ***Einsatzgruppen der Sicherheitspolizei und des SD***, Alemania Naziko Schutzstaffel-en (SS) unitate hiltzaile mugikorrei ematen zitzaien izena da. Bigarren Mundu Gerran, talde horiek masa-hilkintzak egin zituzten Ekialdeko Europan, gehienean tiroka. Garrantzi handia izan zuten nazien politika genozida gauzatzeko tenorean eta, beste erakunde kriminal batzuekin batera, Porraimos eta Holokaustoaren arduradunetakoak izan ziren. Talde horiek milioi eta erdi lagun inguru hil zituzten, gehienak juduak.

1939ko irailetik aitzina, Hitlerren aginduz eta Wehrmacht jakinaren gainean zegoela, 60.000 lagun inguru hil zituzten Polonian: juduak (7.000 inguru), buruko gaixoak, intelektualak, apaiz katolikoak eta nobleak, eta 1941eko azaroaren 30etik abenduaren 8ra, 25.000 Rumbulako oihanean (Rigatik hurbil, Letonia) .

Bigarren Mundu Gerra amaitu ostean, *Einsatzgruppe* taldeetako 24 goi-kargu epaituak izan ziren Nurenbergen, gerra krimenez eta gizadiaren aurkako krimenez akusaturik. Hamalau heriotzara zigortu ziren (lau bete ziren) eta bi, bizi bitarteko espetxera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orti Enekoitz (Eneko Aritzaren anaia)

**Orti Enekoitz** (, *Furtūn ibn Wannaqo*; ? &ndash; 843) baskoien buruzagia izan zen, Eneko Aristaren anaia.

## Biografia 
Bere jatorria ezezaguna da. Aitaren izena ere zalantzazkoa dute adituek. XI. mendeko kronikariek - Ibn Hayyanek edo Al-Udrik-, Eneko eta Orti *ibn Wannaqo* (), "Enekoren semea" erabiltzen zuten abizen moduan.

Ortiren amaren izena ere ezezaguna da. Tradizioak Oneka izena zuela dio, baina ez dago honi buruzko iturririk. Aditu guztiek Musa ibn Furtun buruzagi muladia ere ezkondu zuela eta Musa ibn Musa izan zuela semea diote. Musa gaztea Tuterako Banu Qasien buruzagi bilakatu zenean, anaien arteko aliantza bere eremuetan burujabea izateko oso erabilgarria izan zen.

840. urtean Abd Allah ibn Kulayb Zaragozako *wāli*ak Eneko Aristaren eremuak eraso zuenez, Musa ibn Musa bere anaia matxinatu zen. Gartzea Enekoitz iloba aritu zen erregeorde- agian 841ean gaixotasun batek Eneko Arista elbarritu utzi zuen eta- Orti Enekoitz bere osabarekin batera. Biek Musarekin bat egin zuten Kordobako emirerriaren aurka. Abd ar-Rahman II.a emirrak hurrengo urteetan zigor-kanpainak ordenatu zituen. 843an izandako gudu batean, Orti Enekoitz hil zen, Musak zaldia galdu eta oinez ihes egin behar izan zuen, Eneko Aristaren semea eta Ortiren iloba zen Garindo zauritua izan zen eta noble batzuk, artean Belasko Gartxez, bando aldatu eta Abd ar-Rahmanen alde egin zuten..

## Erreferentziak
Sukoitasun

thumb|150px

**Sukoitasuna** edo **errekortasuna** material batek su hartzeko duen erraztasuna da, suarekiko kontaktuak, tenperatura altuak edo txinparta batek. Garrantzitsua da materialen sukoitasuna neurtzea, bere erabileraren segurtasuna ebaluatzearren.

## Kanpo estekak
Galga (argipena)

**Galga** hitzak adiera zenbait ditu:
* **galga** edo balazta;
* galga, azalera bat edo objektu bat horizontalean edo bertikalean dagoen egiaztatzeko tresna;
* galga, pieza bat neurri jakin batekoa den egiaztatzeko gailua.

## Kanpo estekak
Asier García Pereiro

**Asier García Pereiro** (Bilbo, 1981eko ekainaren 11 -) saskibaloi jokalari paralinpiko euskalduna da, gurpil-aulkiaren *4 point* mailan ibiltzen dena.

2009an Fuhnpaiin-Peraledan, 2011/2012 denboraldian, CID Casa Murcia Getafe taldean eta 2013an Lagun Aro Bilbao taldean ibili zen. 2012ko eta 2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Londresen, gertu izan zuen dominen bat irabaztea, baina azkenean bosgarren postuarekin konformatu behar izan zuen.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak
Bidegurutze

thumb|Errepideen bidegurutze bat.
**Bidegurutzea** bi bide edo gehiago elkartzen diren gune edo azpiegitura da. Bideen erabiltzaileak bidez alda daitezke bidegurutzeetan. Bide edo errepideak gurutzatzen diren guneez gain, beste garraio bide batzuk, esaterako trenbideak edo bizikleta bideak, elkartzen diren tokiak ere badira. Bideak maila berean edo maila desberdinetan gurutza daitezke bidegurutzeetan.

## Kanpo estekak
AIK Fotboll

thumb|300px|Jokalariak gola ospatzen.
**AIK Fotboll** edo **AIK Solna** (izen osoa *Allmänna Idrottsklubben*) Estokolmo hiriburuko Solna auzoko futbol taldea da, Suediako talde onenetakoa. 12 aldiz irabazi du Suediako liga eta 8 aldiz kopa. Lehiakortasun handia dauka hiriko beste taldearekin, Djurgårdensekin, biek ere 12 liga garaipen dituzte.

## Historia 
1891ean taldea sortu zenean *Allmänna Idrottsklubben* ("kirol elkarte orokorra") izena jarri zitzaion, hainabt kiroletan parte hartzea baitzen helburua. 1896an sortu zen futbolaren atala eta berehala iritsi ziren lehenengo garaipenak, 1900 eta 1901eko ligak. Bigarren Mundu Gerraren aurretik Suediako talde indartsuenetakoa izan zen, palmaresean Örgryte IS taldeak bakarrik gainditzen zuelarik.

1937an liga irabazi zuenetik ordea liga berria eskuratu arte 55 urte pasa ziren. Tartean kopa garaipen batzuk izan zituen.

90. hamarkada bikaina burutu zuen hala ere, bi liga eta hiru kopa eskuratu baitzituen. Bolada onari eustiz sartu da milurteko berrian eta 2009an txapelketa bietan izan zen txapeldun. 2018an Liga berri bat irabazi zuen eta 2021ean bigarrena izan zen, txapedunarekin puntutan berdinduta.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Suedian: 21 
* Suediako Liga (12): 1900, 1901, 1911, 1914, 1916, 1923, 1932, 1937, 1992, 1998, 2009, 2018.
* Suediako Kopa (8): 1949, 1950, 1976, 1985, 1996, 1997, 1999, 2009.
* Suediako Superkopa (1): 2010.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Orioko Udal Liburutegia

**Orioko Udal Liburutegia Kultur etxean** dago, Eusko Gudari kalea 26an. 1974ean sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte hartzaile da.
## Kanpo estekak 
* http://www.boe.es/boe/dias/1975/05/20/pdfs/A10552-10552.pdf, Orioko Udal Liburutegiaren web-orria.
* http://www.boe.es/boe/dias/1975/05/20/pdfs/A10552-10552.pdf, Espainiako Aldizkari Ofizialean sortzeko agindua.
* https://web.archive.org/web/20140111001449/http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9289/ID525e1b3e?ACC=101, Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua.
Sandra Gómez Pérez

**Sandra Gómez Pérez** (Iruñea,  -) igerilari paralinpiko euskalduna da, B2/S12 mailan ibilitakoa. Hirutan izan da Paralinpiar Jokoetan, 2004an, 2008an eta 2012an. 2007an, IDM German Open txapelketan parte hartu zuen.

## Palmaresa
Viking FK

thumb|250px|Viking Stadion.
**Viking Fotballklubb** edo **FFK** Norvegiako futbol taldea da, Stavanger hirikoa. 8 aldiz irabazi du Norvegiako futbol liga eta beste 5 aldiz Kopa.

## Historia 
1899an sortu zen eta hasierako urteetan eskualdeko ligatan aritu zen. Lehenengo emaitza ona 1933an izan zuen Kopa finalera iritsi baitzen, baina Mjøndalen IF-k 3-1 garaitu zuen. 50. hamarkadararte itxaro behar izan zuen lehenengo tituluak eskuratzeko, 1953 eta 1959ko kopak eta 1958ko Liga. Urrezko aroa aldiz 70. hamarkadan izan zuen 5 Liga eskuratu baitzituen, 1972tik 1975 arteko lauak jarraian gainera. Azken liga 1991ean lortu zuen eta palmaresean Norvegiako hirugarren taldea da. Azkenengo kopa berriz 2001ekoa du. Gaur egun Norvegiako lehen mailan jokatzen du.

## Palmaresa 
### Norvegian: 15 
* **Liga (9):** 1958, 1972, 1973, 1974, 1975, 1979, 1982, 1991, 2025.
* **Kopa (6):** 1953, 1959, 1979, 1989, 2001, 2019.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Urnietako Udal Liburutegia

**Urnietako Udal Liburutegia** **Lekaiko Kultur Etxe**ko 2. solairuan dago, San Joanen. 1971n sortu zen.
## Atalak 
* Haurren liburutegia.
* Helduen liburutegia.
## Funtsak 
* Egunkariak.
* 74 aldizkari: Argia (aldizkaria), Arkeolan, Eguna, Gernika (aldizkaria), besteak beste.
* 17. 162 monografia:5 Urnietaren gainean, 2000ko Mikel Atxagaren *Gure Urnieta*, besteak beste.
* 990 ikus-entzunekoak: 157 soinu-grabazio eta 833 bideo-grabazio.
* 78 ordenagailuko fitxategi.
## Zerbitzuak 
* Irakurketa eta kontsulta mailegatu ezin ez direnen dokumentuena, hala nola, entziklopediak, hiztegiak, atlasak... Baita ere galtzen baldin badira erosi ezin ditekeen dokumentuena.
* Mailegua, pertsonala eta liburutegien artekoa.
* Erreprografia.
* Internet.
* Wi-fi.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.urnieta.org/eu/ficheros/9_4528eu.pdf, Urnietako Udal Liburutegiaren arautegia.
* http://www.boe.es/boe/dias/1972/08/26/pdfs/A15739-15739.pdf, Urnietako Udal Liburutegia sortzeko agindua, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua.
Aucamvila

**Aucamvila** () Okzitaniako bi udalerriren izena da:

* Aucamvila, Garona Garaian dagoen udalerria
* Aucamvila, Tarn eta Garonan dagoen udalerria
Legazpiko Udal Liburutegia

**Legazpiko Udal Liburutegia** Latxartegi 3an dago. 1967 an sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte hartzaile da.

## Historia 
Legazpiko Udal Liburutegia udaletxeko etxabean kokatu zen 1968an. Denbora gutxian, orduko “Escuelas Luis Aldasoro” ikastetxearen lokal batean ( Haztegi Ikastola dagoen eraikina) haur eta gazte liburutegia ezarri zen ere. Helduena eta haurrena batera, 1980.urtean, gaur egunean dagoen gunera etorri zen, Latxartegi auzoko Kultur Etxearen azkeneko solairura. 

## Kokapena 
Legazpiko Udal Liburutegia herriko Kultur Etxeko 2. eta 3. solairuan kokatzen da.

## Atalak 
Liburutegia 2 solairutan banatzen da. Lehen solairuan aurkitzen dira:

* Txiki-txokoa
* Haur eta gazteen saila
* Haur eta gazteen komikiteka
* Helduen saila
* Hemeroteka

2. solairuan kokatzen dira:

* Ordenagailu zerbitzua
* Bideoteka
* Fonoteka

## Zerbitzuak 
Legazpiko Udal Liburutegiak ondorengo zerbitzuak eskaintzen ditu.

* Harrera, informazioa eta bilaketa bibliografikoak (baita online).
* Irakurketa eta ikasketa-gelak.
* Txiki-txoko: 0-6 urte bitarteko haurrentzako irakurketa-txokoa.
* Internet: Wi-Fi, ofimatika programak eta internet konexiodun ordenagailuak, e-readerrak eta tabletak. 
* Hemeroteka: egunkariak eta aldizkariak.
* Herriko informazioa.
* Fondo dokumental zabal eta anitza: liburuak, aldizkariak, egunkariak, bideoak, musika, dokumentu elektronikoak.

## Kultura-ekintzak 
Irakurketa sustatzeko hainbat ekintza antolatzen dira urtean zehar. 

Alde batetik, bi irakurketa-talde daude, bata euskaraz eta bestea gaztelaniaz. Haurrei zuzendutako ipuin kontaketak ere antolatzen dira. Beste alde batetik, literarurari lotutako beste hainbat ekintza egiten dira, hala nola idazleekin topaketak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Legazpiko Udal Liburutegiaren bloga.
* http://www.boe.es/boe/dias/1967/06/01/pdfs/A07487-07487.pdf, Legazpiko Udal Liburutegiaren sortzeko agindua, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua.
* https://web.archive.org/web/20140111001255/http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9209/ID720b5ff2?ACC=101, Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua.
Arrasateko Udal Biblioteka

**Arrasateko Udal Biblioteka** 1966 ean sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte-hartzaile da. Bi egoitza ditu: Udal Biblioteka eta Santa Marinako Auzo Bilioteka. Bibliotekaren web-orrian gomendioak, adinaren eta gaiaren arabera sailkatuak, haur bloga, gazteen bloga eta tokiko bilduma daude.
### Arrasateko Udal Biblioteka 
Kulturaten dago, Azoka kaleko 1ean. Bi atal ditu, helduena eta haurrena.
#### Helduen Biblioteka 
##### Funtsak 
Liburuak,ezagupen eta fikziozkoak, komikiak, egunkariak, aldizkariak, ipuinak, ikus-entzunekoak eta ordenagailuko fitxategiak.
##### Zerbitzuak 
* Informazio orokorra eta katalografikoa.
* Irakurketa eta kontsulta.
* Mailegua, pertsonala eta liburutegien artekoa.
* Fonoteka.
* Hemeroteka: egunkariak: Berria, El Correo Español, Deia, El Diario Vasco, Gara, Noticias de Gipuzkoa, El Mundo, El Pais, Público, Cinco Días, Asabah, Sunday Jang eta aldizkariak: nabarmentzekoak Arrasate ren gainean jasotzen dituenak,hala nola, Arrasate-Mondragón, Ahots-kooperatibista, Asteleheneko goienkaria, Atxiki, Gertutik, Goienkaria, Gurasoak, Tu Lankide eta Txip 21 besteren artean.
* Bideoteka.
* Informatika. Ofimatika. Wi-fi gunea. Eskanerra.
* Liburu elektronikoak.
* Enplegurako informazio gunea.
* Fotokopia zerbitzuak.
#### Haur eta Gazte Biblioteka 
##### Funtsak 
Liburuak, fikziozko eta ezagupenekoak, ipuinak, komikiak, ikus-entzunekoak, ordenagailuko fitxategiak.
##### Zerbitzuak 
* Mailegua.
* Irakurketa eta kontsulta.
* Internet.
### Santa Marinako Auzo Biblioteka 
Tokiargi eraikinean, Agerre kaleko 2an.
##### Funtsak 
Liburuak, fikziozkoak eta ezagupenekoak, aldizkariak, komikiak, ikis-entzunekoak, ordenagailuko fitxategiak.
##### Zerbitzuak 
* Mailegua
* Irakurketa eta kontsulta.
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20140108045506/http://www.arrasate-mondragon.org/biblioteka/, Arrasateko Udal Bibliotekaren web-orria.
* https://web.archive.org/web/20140107162704/http://www.arrasate-mondragon.org/biblioteka/auzo-biblioteka, Arrasateko Santa Marina auzoko Udal Bibliotekaren web-orria.
* http://www.boe.es/boe/dias/1967/06/01/pdfs/A07487-07487.pdf, Arrasateko Udal Biblioteka sortzeko agindua, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua.
Aretxabaletako Udal Liburutegia

**Aretxabaletako Udal Liburutegia** **Arkupe Kultur etxean** ago, Santa Kurtzeko 20ean. 1965 ean sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte hartzaile da.
## Kanpo estekak 
* http://www.aretxabaleta.com/eu/sailak/liburutegia, Aretxabaletako Udaleko web-orriaren Liburutegiko atala.
* http://www.boe.es/boe/dias/1965/02/01/pdfs/A01738-01738.pdf, Aretxabaletako Udal Liburutegia sortzeko agindua Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua.
* https://web.archive.org/web/20140111000955/http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9585/ID34ac3f2a?ACC=101, Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua.
Soraluzeko Udal Liburutegia

**Soraluzeko Udal Liburutegia** Arane kiroldegiko 2.en solairuan dago, Baltegieta kaleko 2an. 1965ean sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte hartzaile da.
### Atalak 
* Irakurketa aretoa.
* Haur- eta gazteen aretoa.
### Funtsak 
* Aldizkariak, besteak beste Eguna, Gernika (aldizkaria)ren 1979ko faksimilea, Leyçaur eta Pil-pilean.
* Liburuak.
* Ikus-entzunekoak.
* Ordenagailuko fitxategiak.
### Zerbitzuak 
* Informazioa, irakurketa eta mailegua, pertsonala eta liburutegien artekoa.
* Erreprografia.
* Internet.
### Kultura ekintzak 
* Ipuin kontalariak.
* Tailerrak.
* Irakur gidak.
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20131207155950/http://www.soraluze.net/index.php?option=com_content&task=view&id=71&Itemid=34, Soraluzeko Udaleko web-orriko Liburutegiaren atala.
* http://www.boe.es/boe/dias/1965/11/03/pdfs/A14990-14990.pdf, Soraluzeko Udal Liburutegia sortzeko agindua, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratua.
* https://web.archive.org/web/20140111001449/http://www.katalogoak.euskadi.net/cgi-bin_q81a/abnetclop/O9289/ID525e1b3e?ACC=101, Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen katalogo bateratua.
Fono

Fonetika eta linguistika arloetan **fonoa** hizketako soinuaren unitatea da. Giza hizkeran, ezaugarri akustiko bereziak eta iraupen tipikoa duen zati bakoitza fono bat da, soinua osatzen duena.

Fono bakoitzak maiztasun bereizgarri bat du, eta emisio denbora berezia (oro har, 20-60 ms artekoa). Mintzamena ikertzean, analisi espektrografikoa erabiltzen da; horrek soinu uhinak bereizten ditu, maiztasun finkoetako uhin sinpleagoetan bereizita. Haien artean antzekoak diren fonoak ikur alfabetikoekin irudikatzen dira, kako zuzenen artean.

## Fono eta fonema 
Fonemak ez bezala (horiek buruko entitate bat baitira), fonoak gauzatze fisikoak dira, neurtu daitezkeenak. Fonema fonoen batura bat da, edota soinu desberdinen batura bat, hizkuntza konkretu baten fonologiako elementutzat har daitezkeenak.

Transkripzio fonetikoa, esan bezala, kako zuzenen artean [ ] sartzen da; eta transkripzio fonemikoa, berriz, barra zeiharren artean / /.

## Ikus, gainera 
* Alofono.
* Fonetika eta fonologia.
* Fonema.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak