open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rachel Fattal

**Rachel Fattal** (Los Alamitos, Kalifornia, AEB, 1993ko abenduaren 10a) waterpolo jokalari estatubatuarra da. Fattal Los Alamitos High Schoolera joan zen, eta 2012an graduatu zen. Ondoren, UCLAra joan, eta historian lizentziatu zen, eta waterpoloan jokatu zuen; 2017an graduatu zen.

2015eko Munduko Uretako Txapelketan, urrezko domina irabazi zuen talde amerikarraren parte izan zen, non gidari postuan jokatzen zuen. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabaziko zuen talde amerikarraren parte izan zen Italiaren (zilarrezkoa) eta Errusiaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. 2016ko Olinpiar Jokoetan, esprinter nagusia izan zen 17 esprint irabazita. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, berriro, urrezko domina irabaziko zuen AEBko taldearekin Espainiako eta Hungariakoaren aurretik sailkatuz. Hauxe izan zen AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek .
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako lorpenak
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako emakumezkoen waterpolo olinpiko taldeen errekor eta estatistikak
* Emakumezkoen waterpoloko txapeldun olinpikoen zerrenda
* Waterpoloko domina olinpikoen zerrenda (emakumeak)
* Emakumezkoen waterpoloko munduko txapeldunen zerrenda
* Waterpoloko Munduko Uretako Txapelketako dominadunen zerrenda

## Kanpo estekak
Mairie des Lilas (Parisko metroa)

**Mairie des Lilas** Parisko metroaren geltokia da, Les Lilas udalerrian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 11. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Sabeo

thumb|Arabia hegoaldea k.a. 250 inguruan, sabeoen ingurua Saba izendatuta.|300x300px
**Sabeoak** ( as-saba’īyūn) Arabiako hegoaldeko antzinako herri bat izan ziren, k.a. lehen milurtean zehar enitate politiko gisa antolatuak egon zirenak. Erdi Aroko geografoen arabera, Arabian Marib eremua eta Sayhad izeneko basamortu-zerrenda hartzen zituen sabeoen erresumak (Ramlat al-Sabatayn modernoa gutxi gora-behera). Beren hegemoniak mila urte inguru iraun zuen (K.a. 750-250).

## Bibliako sabeoak 
Biblian aipu ugari daude Seba, Sheba edo Sabako erresumarenak (bereziki Sabako erreginarenak) baina izen horiek Arabia hegoaldeko herri jakin batekin identifikatzeko zailtasun gehiago daude.. Sebatarren inguruko aipuak, berriz, kokatzen du Seba Afrikan, Sudan inguruan. 

## Historia 
thumb|Marib-eko estela sabeoa, gaur egunean Louvren.
Sabeoen herria kahtanita tribuen artetik sortutako hegemonia bat dela uste da, k.a. 1. milurtekoaren hasieran. Marib hirian *Mukarrib* izenarekin ezaguna den estela bat aurkitu da (K.a. 715) zeinean apaiz handi batzuk aipatzen diren, herriaren gidari gisa. 

Sabeoak beste herri batzuz inguratuta zeuden: ma'in herria iparraldean, Hadramaut-eko hadramitak ekialdean eta qataban herria hegoaldean). Arrakasta politiko eta ekonomikoa izan zuten urtegiak eta esklusen bidezko ureztatze-sistema eraikitzen nabarmendu zirelako; apenas euririk gabeko ingurune batean funtsezkoa izan zen hori, eta horrela espezie eta landare usaintsuak landu eta salerosiz (batez ere intsentsua eta mirra) merkataritzan nabarmendu ziren. Ureztatze lan zaharrak aireko argazkilaritzarekin ikus daitezke oraindik. 

Arabiatik Afrikara ere igaro zen beren agintea, eta koloniak izan zituzten Etiopiako eta Eritreako iparraldean; Itsaso Gorriko  ibilbide komertzialak kontrolatzen zituzten horrela.  

Kahtaniten multzotik beste herri batzuk ere sortu ziren, himyaritak, Ma'indarrak eta katabanak ere sortu zituzten. Hauen artean himyaritek indarra lortu zuten gure aroko 1. eta 2. mendean, eta sabeoek bezala "Sabako errege" izendatzen zuten beren burua. Himyariten hegemonia indartzen joan zen, sabeoak beren tributu-ordaintzaile izan zirelarik lehenbizi, eta azkenean himyaritak nagusitu ziren hegoaldeko Arabia osoan, eta Marib erresuma batu sabeo-himyarita bateko nagusia nagusia bihurtu zen. Erresuma hori 525. urtean desegin zen,, etiopiarren eskuetan erorita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CORTADA

**CORTADA** Gasteizen ospatzen den Film Laburren Jaialdia da, fikziozko, animaziozko eta dokumental laburrak biltzen ditu.

## Historia 
2008an jaialdia ez zen ospatu eta 2009an Arabako Campuseko Errektoreordetzak berreskuratu zuen  Kepa Sojo eta Sonia Pacios zuzendaritza lan-taldearekin, hamabi urtez, hain zuzen ere. Cortada jaialdia film laburren lehiaketa gisa finkatuta dago jadanik. Orain egiten ez badu ere, Goya Sarietarako eta Forqué Sarietarako kalifikatu izan du. 2016an Eusko Jaurlaritzak hainbait jaialdiri diru-laguntzak murriztu egin zizkien, eta Cortada haien artean.

2021ean XXV. edizioa ospatu zuen, Jimmy Jazzeko Iker Arronizek eta Garbiñe Ortega zinema kuradoreak koordinatua, Euskal Herriko Unibertsitateak (EHU) antolatuta eta Vital Fundazioaren zein Gasteizko Udalaren laguntzarekin. 

## Parte hartzaileak 
Espainiako Estatuan jaio edo bizi diren egileen film laburrek dute parte hartzeko aukera, izen-ematea doakoa da.

### XXV. edizioko batzordea: 
Gasteizko hiru emakumeren esku egon zen:

* Katixa Agirre
* Ane Agirre
* Helena González

## Sariak 
XXV. edizioko sariak:

* Cortadako Film labur onena: 2.000 euro.
* Euskal film labur onena: 1.000 euro.
* Dokumental onena: 500 euro.
* Animazio onena: 500 euro.
* Gureak film labur onena: 300 euro.

## Palmaresa 
Irabazleak urtez urte:

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Euskal Herriko zinemaldiak
* Dokumentalak Euskal Herrian
* Zinemagintzaren eta Ikus-entzunezko Arteen Institutua (ICAA *gaztelaniaz*)

## Kanpo estekak 
* CORTADA Jaialdiaren webgune ofiziala
Albert de Broglie

**Jacques-Victor-Albert, Broglieko IV. dukea** (Paris, 1821eko ekainaren 13a - *ibidem*, 1901eko urtarrilaren 19a) frantziar historialari, diplomazialari eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1873tik 1874ra eta 1877an.

Madrilen eta Erroman hasi zen karrera diplomatikoan. Orleansen monarkiaren aldekoa izan zen eta 1848ko Frantziako Iraultzaren ondoren bizitza publikotik erretiratu eta idazteari ekin zion.

1862an Frantses Akademiako kide hautatu zuten. 1871n Frantziako Nazio Biltzarreko kide hautatu zuten eta handik egun gutxira enbaxadore izendatu zuten Londresen. 1872an dimisioa eman zuen eta Biltzarrera itzuli zen oposizio monarkikoa zuzentzeko. Lehen ministro izan zen 1873ko maiatzetik 1874ko maiatzera, eta politika kontserbadoreak egin zituen. 1877an itzuli zen kargura.

## Lanak 
* Le Secret du roi, Correspondance secrète de Louis XV avec ses agents diplomatiques, 1752–1774 (1878)
* Frédéric II et Marie Thérèse (1883)
* Frédéric II et Louis XV (1885)
* Marie Thérèse Impératrice (1888)
* Le Père Lacordaire (1889)
* Maurice de Saxe et le marquis d'Argenson (1891)
* La Paix d'Aix-la-Chapelle (1892)
* L'Alliance autrichienne (1895)
* La Mission de M. de Gontaut-Biron à Berlin (1896)
* Voltaire avant et pendant la Guerre de Sept Ans (1898)
* Saint Ambroise (1899)

## Kanpo estekak
Aria Fischer

**Aria Fischer** (Laguna Beach, Kalifornia, AEB, 1999ko martxoaren 2a) waterpolo jokalari estatubatuarra da. 2016ko eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Estatu Batuak ordezkatu zituen, eta, gaur egun, Stanford Unibertsitatean aritzen da waterpoloan 

## Bizitza pertsonala 
Fischerren ahizpa nagusia ere, Makenzie Fischer, Emakumeen Estatu Batuetako waterpolo selekzio nazionalean dago. Haien aita, Erich Fischer, Amerikako gizonezkoen selekzioan parte hartu zuen waterpoloan, eta, geroago, Stanfordeko emakumezkoen taldea entrenatuko zuen bere lehen titulu nazionala lortzeko. 

Fischer Laguna Beach High School-en graduatu zen 2017an, eta, gaur egun, Creative Writing da Stanford Unibertsitatean.
## Olinpiar Jokoak 
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabaziko zuen talde amerikarraren parte izan zen Italiaren (zilarrezkoa) eta Errusiaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako lorpenak
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako emakumezkoen waterpolo olinpiko taldeen errekor eta estatistikak (En)
* Emakumezkoen waterpoloko txapeldun olinpikoen zerrenda (En)
* Waterpoloko domina olinpikoen zerrenda (emakumeak) (En)
* Emakumezkoen waterpoloko munduko txapeldunen zerrenda (En)
* Waterpoloko Munduko Uretako Txapelketako dominadunen zerrenda(En)

## Kanpo estekak 
*Aria Fischer FINAn
*Aria Fischer U.S. Olympic & Paralympic Committee-n
*Aria Fischer Instagramen
San Saba (argipena)

**San Saba** izenak hainbat adiera du:

* San Saba (Erroma), Erroma hiriko auzo edo alde historiko bat. 
*San Saba konderria (Texas, AEB) 
*San Saba, Texasko herria (AEB) 

Ikus halaber:

*Saba (argipena).
Katie Smith

**Katie Smith** (Ohio, 1974ko ekainaren 4a) EEBBetako saskibaloi jokalari ohia eta entrenatzailea da.

## Biografia 
EEBBetako saskibaloiko jokalari-ohia da. New York Liberty taldearen entrenatzaile-ohia da eta, gaur egun, Minnesota Lynx Emakumeen Saskibaloi Elkarteko (WNBA) entrenatzailea, 2020tik.

Katie Smith 1996an  hasi zen saskibaloian.  Emakumezkoen  saskibaloi ligan jokatu zuen eta errekorra lortu zuen 7000 puntuekin. 

## Ibilbidea 
Bere lehenengo taldea Columbus Quest (1996- 1998 ) izan zen, baina bere lehenengo talde profesionala Minesota Lynxs ( 1999 - 2005 ).

Bere azken talde profesionala New York Liberty (2013) izan zen.

Entrenatzaile bezala New York Liberty (2014-2017) entrenatu zuen eta 2020tik Minesota Lynxs entrenatzen du.

1998 eta 2002an munduko txapelketa irabazi zuen.

2000, 2004 eta 2008an urrezko domina olinpikoa lortu zuen.

## Tituluak 
#### Taldea 
* NCAA-ko  txapelduna  1993
* ABL-ko txapelduna (1997 eta 1998)
* WNBA-ko txapelduna   Detroit Shock taldearekin, 2006an eta 2008an 

#### Selekzio nazionala 
Udako Joko Olinpikoak

* Urrezko domina 2008ko Pekingo Joko Olinpikoetan
* Urrezko domina 2004ko Atenaseko Joko Olinpikoetan
* Urrezko domina 2000ko Sydneyko Joko Olinpikoetan

Emakumezkoen Saskibaloiko Munduko Txapelketa

* Urrezko domina 2002ko Munduko Txapelketan
* Urrezko domina 1998ko Munduko Txapelketan

#### Banakako lorpenak 
* WNBA All Star Game 2000, 2001, 2002 eta 2003an parte hartzea
* Ameriketako Estatu Batuetako The Game at Radio Cityrako hautaketa, 2004an
* Bost onenen artean hautatua ABL 1998
* ABA All Star Game 1997, 1998an parte hartzea
* Finaleko jokalaririk onena 2008an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Congreve

**William Congreve** (Bardsey, Leeds, 1670eko urtarrilaren 24a - Londres, 1729ko urtarrilaren 19a) ingeles idazlea izan zen.

Olerkiak eta antzezlanak idatzi zituen Ingalaterrako Berrezarkuntzaren garaian. Elkarrizketa satiriko eta adimentsuengatik nabarmendu zen eta ohitura-komedien estiloan eragina izan zuen. Garaiko antzezlan ezagunenen egilea izan zen.

Garai labur bat izan zuen politikan Whig alderdian.

## Lanak 
* The Old Bachelor (1693)
* The Double Dealer (1694)
* Love for Love (1695)
* The Mourning Bride (1697)
* The Way of the World (1700)

## Kanpo estekak
Blindspot

***Blindspot*** estatubatuar telesail dramatikoa da, 	Martin Gerok NBCrako sortua.

## Sinopsia 
FBIk Times Squaren emakume bat, bere iraganari buruzko oroitzapenik gabea, biluzik aurkitu du. Bidaia-poltsa baten barruan dago eta tatuaje korapilatsuz estalita. Berarekin dagoen agenteak bere burua erruduntzat jotzen du desagertu delako, benetako nortasuna zein den jakitean.

Bere aurkikuntzak misterio zabal eta konplexu bat jartzen du abian, FBIren arreta berehala bereganatzen duena. Hauek, aurkitutako emakumearen gorputzean tatuajeen mapa gertutik jarraitzen hasten dira, krimenen konspirazio zabal batera eramango dituztenak, eta, aldi berean, emakumeak bere nortasunari buruzko egia jakin dezan saiatzen dira.

## Aktoreak 
* Jaimie Alexander: Alice "Remi" Kruger/Jane Doe
* Sullivan Stapleton: Kurt Weller
* Rob Brown: Edgar Reade
* Audrey Esparza: Tasha Zapata
* Ashley Johnson: Patterson
* Bill Nye: Bill Nye the Science Guy
* Ukweli Roach: Dr. Robert Borden / Nigel Thornton
* Marianne Jean-Baptiste: Bethany Mayfair
* Archie Panjabi: Nas Kamal 
* Luke Mitchell: Ian "Roman" Kruger 
* Michelle Hurd: Ellen "Shepherd" Briggs
* Ennis Esmer: Gord Enver / Rich.com
* Mary Elizabeth Mastrantonio: Madeline Burke

## Kanpo estekak
Paleoindiar

thumb|Amerikako aztarnategi zaharrenak.
**Paleoamerikar** edo **paleoindiarrak** Pleistozeno amaierako azken izotz-aroan Amerikako azpikontinenteetan sartu eta gero bizi izan ziren lehen gizakiei emandako izena da, Amerika osoaren populatzearen jatorrizko lehen taldea. "Paleo" aurrizkia grezierazko *palaios* (παλαιός / zahar) izenondotik dator, eta indiar, amerindiar eta amerikar hitzekin lotu ohi da adiera honetan.

## Beringiako isolamendua 
thumb|Beringiaren mapa milaka urteko tarteekin.|300x300px
Frogatua dago gizakiaren iritsiera Amerikara gertatu zela Eurasiaktik Bering itsasartea zeharkatuz, noiz eta hura uraz gaindiko lurralde zabal bat zenean ( Beringia ). Ehiztari-biltzaile talde isolatu txikiak izango ziren, seguruenik belarjale handien taldeekin batera migratu zutenak. Hori noiz izan zen zehazteko, ikerketa genetikoek ematen dute pista; gutxienez lauzpabost immigrazio ezberdin egon zirela Siberiako garaiko jatorrizko herrietan sortuak, baina datu pare batek lehen jatorrizko une bat eta gerorako isolamendu eta botila-lepo bat iradokitzen dute: Batetik, Amerikako natiboen egungo DNA haplotalde mitokondrial guztiak jatorrizko bost ama-lerrotatik datoz, guztiek K.a. 18.000 eta 15.000 urte bitarteko arbaso komun bat zutelarik. Horrek esan nahi du garai honetan biztanleriaren botila-lepo bat gertatu zela. Era berean, ondoren isolamendu fase bat gertatu zela uste da, zeinean paleoindiar haiek, hegoaldera hedatu aurretik ere, Beringian egonik, Eurasiako populazioetatik isolatuta egon ziren.

## Lehen paleoindiarren ondoren, beste batzuk 
Amerikaren lehen populazio antzinako horien ondoren, Asiarekin nahasketa genetiko gehiago ere izan direla uste da. Erdialdeko eta Hego Amerikako indiarrek ez bezala, Ipar Amerikako bertako biztanleek argi erakusten dute Asiaren geroagoko eragina. Gutxienez bi migrazio bereiz daitezke. Lehenengoa Paleo-eskimalekin eta Na-Dené herriekin lotuta dago; bigarrena gaur egungo eskimo-aleutiar herrien arbasoekin. Na-Dené herriek ekialdeko Asiako osagai baten %10 inguru dute, ziurrenik paleo-eskimalen artean aurkitutakoaren antzekoa. Hala ere, elementu paleoindiar zaharragoak jarraitzen du nagusi izaten haien genoman. DNA ikerketek erakusten dute Kanadako Mendebaldeko kostaldeko indiar tribuek duela 10.000 urte jatorrizko biztanleen ondorengo direla. ç

Guztiarekin, Hego Amerikan ere bada, ipar-eurasiar jatorrietatik aparte, melanesiarrekin, australiar aborigenekin eta andamandarrekin lotutako leinu baten presentzia txikia, baina estatistikoki garrantzitsua. Ikertzaileek populazio honi *Y populazioa* deitu izan diote (Ypykuéra hitzetik, arbaso tupi hizkuntzan). Seinale genetiko hau Amazoniako arroko herrietan bakarrik agertu da. Osagarri genetiko hau paleondiarren azpitalde batena, edo haiekin batera migratutako jendeena izan daitekeela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yvette Mimieux

**Yvette Carmen Mimieux** (Los Angeles, 1942ko urtarrilaren 8a - *ibidem*, 2022ko urtarrilaren 18a) estatubatuar aktorea izan zen.

Los Angelesen jaio zen, aita frantsesa eta ama mexikarra zituela. Telebistarako lanean hasi zen eta 1960an *The Time Machine* filmean agertu zen. Hiru aldiz izendatu zuten Urrezko Globo sarietarako.

## Filmografia 
* *A Certain Smile* (1958) - (Kredituetan agertu barik)
* *Platinum High School* (1960) - Lorinda Nibley
* *The Time Machine* (1960) - Weena
* *Where the Boys Are* (1960) - Melanie Tolman
* *The Four Horsemen of the Apocalypse* (1962) - Chi Chi Desnoyers
* *Light in the Piazza* (1962) - Clara Johnson
* *The Wonderful World of the Brothers Grimm* (1962) - The Princess ('The Dancing Princess')
* *Diamond Head* (1962) - Sloane Howland
* *Toys in the Attic* (1963) - Lily Berniers
* *Looking for Love* (1964) - Yvette Mimieux
* *Joy in the Morning* (1965) - Annie Brown née McGairy
* *The Reward* (1965) - Sylvia
* *Monkeys, Go Home!* (1967) - Maria Riserau
* *The Caper of the Golden Bulls* (1967) - Grace Harvey
* *Dark of the Sun* (1968) - Claire
* *Three in the Attic* (1968) - Tobey Clinton
* *The Picasso Summer* (1969) - Alice Smith
* *The Delta Factor* (1970) - Kim Stacy
* *Skyjacked* (1972) - Angela Thacher
* *The Neptune Factor* (1973) - Dr. Leah Jansen
* *Journey Into Fear* (1975) - Josette
* *Jackson County Jail* (1976) - Dinah Hunter
* *The Black Hole* (1979) - Dr. Kate McCrae
* *Circle of Power* (1981) - Bianca Ray
* *The Fascination* (1985)
* *The Fantasy Film Worlds of George Pal* (1985, dokumentaria) - Weena (*The Time Machime)

## Telebista 
* *Yancy Derringer'' (1959, Atala: "Collector's Item") - Ricky
* *Alcoa Presents: One Step Beyond* (1960, Atala: "The Clown") - Nonnie Regan
* *Mr. Lucky* (1960, Atala: "Stacked Deck") - Margot
* *Dr. Kildare* (1964, 2 atal) - Pat Holmes
* *The Desperate Hours* (1967, telfimma) - Cindy Hilliard
* *The Most Deadly Game* (1970–1971) - Vanessa Smith
* *Death Takes a Holiday* (1971, telefilma) - Peggy Chapman
* *Black Noon* (1971, telefilma) - Deliverance
* *Hit Lady* (1974, telefilma) - Angela de Vries
* *The Legend of Valentino* (1975, telefilma) - Natacha Rambova
* *Bell, Book and Candle* (1976, telefilma) - Gillian Holroyd
* *Snowbeast* (1977, telefilma) - Ellen Seberg
* *Ransom for Alice!* (1977, telefilma) - Jenny Cullen
* *Devil Dog: The Hound of Hell* (1978, telefilma) - Betty Barry
* *Outside Chance* (1978, telefilma) - Dinah Hunter
* *Disaster on the Coastliner* (1979, telefilma) - Paula Harvey
* *Forbidden Love* (1982, telefilma) - Joanna Bittan
* *Night Partners* (1983, telefilma) - Elizabeth McGuire
* *The Love Boat* (1984, Atala: "Hong Kong Affair") - Leni Martek
* *Obsessive Love* (1984, telefilma) - Linda Foster
* ''Berrenger's* (1985) - Shane Bradley
* *The Fifth Missile* (1986, telefilma) - Cheryl Leary
* *Perry Mason: The Case of the Desperate Deception* (1990, telefilma) - Danielle Altmann
* *Lady Boss'' (1992, telesaila) - Deena Swanson (azken rola)

## Kanpo estekak
Luis Gatica (aktorea)

**Luis Antonio Gatica Mercado** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1961eko otsailaren 25a) mexikar aktorea da, Lucho Gatica txiletar abeslariaren eta Mapita Cortés aktore puertorrikarraren semea. Alfredo Gatica aktore lankidearen osaba da.

## Biografia 
1961eko otsailaren 25ean jaio zen Mexiko Hirian, Mexikon, Lucho Gatica txiletar abeslariaren eta Puerto Ricoko Mapita Cortés aktorearen semea.

1983an, Televisako Prestakuntza Zentroan sartu zen, 2.500 pertsona baino gehiagorekin entzunaldi bat egin ondoren eta irakasle aipagarrienetako batzuk izan ondoren, hala nola Héctor Mendoza, Sergio Jiménez, Joseph Olehowski, Martha Zabaleta eta Humberto Treviño, besteak beste. Beraz, gaur egun aktore polifazetikoa da, telebistan, zineman, antzerkian eta musikan sartu dena.

1983an, Valentín Pimstein ekoizleak zuzendutako *La Fiera* telenobelarekin lortu zuen bere lehen aktore lana *, eta antzerkian Blue Birds* antzezlanarekin izan zituen hastapenak 1985ean.

Telenobeletan parte hartu du, besteak beste, La Fiera, Marimar, La Torch On, La Lie, Sin Sin Conceived eta *Niña Amada Mía,* batzuk aipatzearren.

Arlo zinematografikoan, besteak beste, *El Salvador* (1984), *Comando suicida* eta *Cuenta saldada* (2000) lanetan aritu da.

*2002an Big Brother VIP* etxeko maizterretako bat izan zen.

2004an, bere ibilbideko paper garrantzitsuenetako bat egin zuen, *Rubí* telenobelan 'Cayetano'ri bizia emanez.

2005 eta 2007 artean *El numero de la muerte*, *Testigo protegido*, *Perros de la noche*, *Amor Xtremo* eta *Gangs de la mafia* bezalako filmak egin zituen.

2005ean *Vecinos* komedia programako aktore taldean parte hartzera gonbidatzen dute. 

2006an, *Código postal* gazte-telenobelan aktore taldean sartu zen.

2007an *Objetos perdidos* umorezko programan eta *El Pantera* telesailean jardun zuen.

*2008an La rosa de Guadalupeko* atal batean parte hartu zuen.

2008an ere, zinemagintzara itzuli zen, eta bere ibilbideari lau film gehitu zizkion: *La suburban de las monjas*, *Spam*, *Mexican bloodbath* eta *Un día en el banco*.

## Kanpo estekak
Likhi

**Likhi** mendizerra edo Likhi mendiak Kaukasoko mendizerra bat da, Geogia bi zati geografikotan banatzen duena: mendebaldekoa eta ekialdekoa. Mendebaldean Kolkida, Lazika, Abkhazia eta Imeretia eskualde historikoak geratzen dira, eta ekialdeko zatia Kartlia eta Kakhetia eskualdeek osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hilda Gaxiola

**Hilda Gaxiola Álvarez** (Guamúchil, Sinaloa, 1972ko uztailaren 14a) Mexikoko hondartza-bolei jokalaria da, 2003ko Santo Domingoko (Dominikar Errepublika) Joko Panamerikarretan emakumezkoen hondartzako taldeen lehiaketan zilarrezko domina irabazi zuena, Mayra García bikotearekin. Bere jaioterria ordezkatu zuen udako bi Olinpiar Jokoetan jarraian, 2000. urtean Sydney-n (Australia) hasita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Orotz

**Martin Orotz** (Elo, Nafarroa Garaia, ? - ?) nafar apaiza izan zen.

Iruñeko Katedraleko sakristaua zen XVIII. mendearen erdialdean. Kabildoak prozesioen gaiari buruz Udalarekin izan zuen auzian parte hartu zuen, eta horren froga gisa Antonio Tirado Ruiz del Sotillok Martin Orotz jaunari idatzitako gutuna eta hark prozesioen negozioari buruz emandako erantzuna geratzen zaigu, baldin eta prozesio horiek egiteko Kabildoaren baimena behar bazen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Untzue Belloso

**Ricardo Untzue Belloso** (Elo, Nafarroa Garaia, 1910 &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 1979ko ekainaren 5) nafar pilotari izan zen.

1935ean egin zuen debuta Euskal Jai pilotalekuan. Erremontista bikaina, 1943an bigarren sailkatu zen, Demetrio Abrisketarekin batera, binakako lehen Txapelketa Nazionalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint-Fargeau (Parisko metroa)

**Saint-Fargeau** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 20. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 3bis linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Iker Benito

**Iker Benito Sánchez** (Miranda Ebro, ) futbolari profesionala da. 

## Biografia 
Erdilari moduan jokatzen du.  Anaia gaztea Asier Osasunan aritu da ere. Valle de Egüés, Pamplona eta Osasunako harrobietan hazia da.2025eko urtarrilan talde gorritxoak Mirandesera bidali zuen zen lagatu gisa Bigarren mailan jokatzeko.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Kaleigh Gilchrist

**Kaleigh Gilchrist** (|Newport Beach, Kalifornia, AEB, 1992ko maiatzaren 16a) surf eta waterpoloan aritzen den kirolaria da. 2016ko eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Estatu Batuak ordezkatu zituen; 2016ko Jokoetan, 6 gol sartu zituen.

Batxilergoan (Newport Harbour High 2006-2010), CIF (Kaliforniako Eskolarteko Federazioa-Hegoaldeko Atala) irabaziko zuen waterpolo taldeko parte izan zen 2008ko denboraldian. AEBko Surf taldea ere ordezkatu zuen 5 ISA Munduko Txapelketan. 2009an eta 2010ean, Surfing America txapelak irabazi zituen, 18 urtetik beherako Amerikako emakumerik onena izan zelarik. Beste titulu bat ere irabazi zuen NSSA batxilergoko txapeldun gisa. 2010ean, Orange County Register urteko atleta izan zen.

Gilchristek Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatean ikasi zuen Komunikazio eta Okupazio Zientzietako gradua. Gilchristek 2013ko NCAA (**National Collegiate Athletic Association)** Txapelketako taldearen kapitain-kide izan zen. USCrako titulu nazionala ere irabazi zuen NSSA txapelketa kolegiatuetan. Pi Beta Phi ermandadeko parte zen.

Young & Brave Fundazioko enbaxadorea. Camps4champs-en sortzailekidea, I Miss South Central-en jabea da.

Munduko Surf Ligan lehiatzen da.

2019ko uztailaren 27an, Gilchristek hankan zauri larria izan zuen Gwangjuko (Hego Korea) gau-klub batean balkoi bat erori ostean.
## Lorpenak
## Olinpiar Jokoak 
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabaziko zuen talde amerikarraren parte izan zen Italiaren (zilarrezkoa) eta Errusiaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
### Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
### Gainerako lorpenak
## Erreferentziak
## Ikus, gainera 
*Ameriketako Estatu Batuetako emakumezkoen waterpolo olinpiko taldeen erregistroak eta estatistikak (En)
*Emakumezkoen waterpoloko txapeldun olinpikoen zerrenda (En)
*Waterpoloko domina olinpikoen zerrenda (emakumeak) (En)
*Emakumezkoen waterpoloko munduko txapeldunen zerrenda (En)
*Waterpoloko Munduko Uretako Txapelketako dominadunen zerrenda (En)

## Kanpo estekak
*Kaleigh Gilchrist FINAn
*Kaleigh Gilchrist, U.S. Olympic & Paralympic Committee-n
Stephania Haralabidis

**Stephania Haralabidis,** grezieraz Στεφανία Χαραλαμπίδη (Atenas, Grezia, 1995eko maiatzaren 19a) Grezian jaiotako waterpolo jokalari estatubatuarra da; gaur egun, NC Vouliagmeni eta AEBko selekzioan jokatzen du.

## Unibertsitateko karrera 
Haralabidis Kaliforniako Hegoaldeko Unibertsitatera joan zen, eta, 2014tik 2017ra, emakumezkoen waterpolo taldean jokatu zuen. 2016an, NCAA txapelketara zuzendu zuen taldea.

Peter J. Cutino saria irabazi zuen. Urteko Jokalari Nazional eta Urteko MPSF Jokalari izendatu zuten. Lehen Taldeko All-American eta All-MPSF Lehen Talderako izendatua izan zen. NCAA Txapelketako MVP (Jokalaririk baliotsuena) izendatuko dute NCAA Txapelketako jokoan bost gol sartu ostean, segundo gutxi falta zirela joko-irabazlea barne.

## Nazioarteko ibilbidea 
Haralabidis jubenil eta senior selekzioetan lehiatu izan da Greziarekin. Urrezko domina irabazi zuen 2011ko Europako Junior Txapelketan, Madrilen, Espainia. Beste urre bat irabazi zuen 2012ko Gazteen Munduko Txapelketan, Perth-en, Australia. Urrezko domina irabazi zuen 2014ko 19 urtez azpiko Europako Txapelketan, Ostian, Italia. Brontzezko domina ere irabaziko zuen senior taldearekin, 2012ko FINA Munduko Ligan, Changshu-n, Txina.

2017az geroztik, AEBko selekzioa ordezkatzen du 2018ko FINA World League-n, urrezko domina irabaziz Kunshan-en, Txina; eta beste urre bat 2018ko FINA Munduko Kopan Surgut-en, Errusia.

## Bizitza pertsonala 
Haralabidis bi ahizpa ditu, bere bikia den Ioanna eta ahizpa nagusia Anastasia. Haralabidis Corona Del Mar Lizeoan ikasi zuen.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako lorpenak
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumezkoen waterpoloko munduko txapeldunen zerrenda (En)
* Waterpoloko Munduko Uretako Txapelketako dominadunen zerrenda (En)

## Kanpo estekak 
*Stephania Haralabidis FINAn
*Stephania Haralabidis U.S. Olympic & Paralympic Committee-n
*Stephania Haralabidis Instagramen
Eduardo Printzearen uharteak

**Eduardo Printzearen uharteak** Indiako ozeanoko hegoaldeko uhartedi bolkanikoa da,  Hegoafrikaren zati. Bi uhartek osatzen dute: **Marion** (290 kilometro koadro) eta **Eduardo Printzearen uhartea** (45 kilometro koadro). Zientzialari batzuk besterik ez da bertan bizi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hortensia Gelabert

**Hortensia Gelabert** (Trinidad, Kuba, 1896ko abenduaren 29a -Habana, 1958ko azaroaren 4a) Kubako eta Espainiako  aktorea izan zen, eta ia karrera osoa Espainian egin zuen.
## Biografia 
ezkerrera|thumb|305x305px|Tovar-ek karikaturizatua (1919)
Kuban jaio zen. XX. mendeko lehen hamarkadan bere jaioterrian hasi zen lanean, baina laster hasi zen zineman, sei titulu filmatzen 1911 eta 1924 artean (besteak beste, *Gazteluko mamua, Eskua eta Ordaindutako zorra* lanetan). Behin baino ez zen itzuli pantaila handira, 1939an, Benito Perojoren eskutik, *Gaueko seme-alabak* komedia filmatzeko.

Hala ere, bere arrakasta handiena antzerkian lortu zuen. 1910eko hamarkadaren hasieran Espainiara joan zen. Komediaren Antzokian Carlos Arnichesen *Genioa eta figura* (1910) estreinatu zuen. Urtebete geroago, María Guerrero konpainian sartu zen, eta harekin estreinatu zuen, besteak beste, Francisco Villaespesaren *Perlen alkazarra* (1911), Eduardo Marquinaren *Errege trobadorea* (1911), Gregorio Martínez Sierraren *Udaberria udazkenean* (1911), Manuel Linares Rivasen *Desdenes andrea (1912),* Valle-Inclánen *Rosalinda markesa* (1912) eta Luis Fernandez Ardavínen *Delitua* (1915).(1911), 
thumb|260px|Kaulak argazkilariaren erretratua, 1911n *Mundu grafikoan* argitaratua.

Emilio Thuillier, aktore espainiarrarekin ezkondu zen, eta hainbat lanetan parte hartu zuen; besteak beste, *Hiri alaia eta fidakorra* (1916), *Dolores Inmakulatua* (1918) eta *Gizonen hondra*(1919), Jacinto Benaventerenak hirurak;  Alvarez Quintero anaien *Febrerillo, zoroa* (1919), *Udaberriko gau bat lorik gabe* (1927);  Oscar Wilderen *Enrique Jardiel Poncela edo Senar ideala* (1928).

Enrique Borrásekin ere agertokiak partekatu zituen, eta hogei urtez Madrilgo publiko zorrotzaren errespetua lortu zuen Lara eta Komediaren Antzerkian. Aktore gisa, bere dotorezia eta ahoskera aipatuak izan dira. 1940an senarra hil ondoren, Kubara itzuli zen, eta hantxe amaitu zuen bere karrera, irratian eta telebista kubatarrean lan eginez.
## Iruditegia 

Fitxategi:Hortensia Gelabert en Mundo Gráfico.png|Mundo_Gráfico 1913.01.22
Fitxategi:Hortensia Gelabert 1912.png|1912

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Hainbat egile (1957).  Espasa-Calpe, S.A, ed. *Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana: Suplemento anual.* 
* Gómez García, Manuel (1998). *Diccionario Akal de Teatro*. Ediciones AKAL. or. 908. ISBN 9788446008279. 

## Kanpo estekak
Paige Hauschild

**Paige Hauschild** (Santa Barbara, Kalifornia, AEB, 1999ko abuztuaren 17a) waterpolo jokalari estatubatuarra da. Estatu Batuetako emakumezkoen waterpolo selekzio nazionaleko kide da, eta, 2020ko Tokioko Udako Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen, non urrezko domina irabazi zuen.

## Ibilbideko lorpen aipagarrienak 
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako lorpenak
## Bizitza pertsonala 
Hauschild Santa Barbaran (Kalifornia) jaio zen Jenni eta Dwayne Hauschild gurasoengandik. Bere aitak boleibolean jokatu zuen Long Beach State Unibertsitatean. Santa Barbaran hazi zen, eta San Marcos High School-era joan zen; 2017an graduatu zen. Kaliforniako Hegoaldeko Unibertsitatera joaten da, eta, bertan, komunikazioa ikasten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hana Horka

**Hana Horka** (Příbram, 1964ko otsailaren 15a &ndash; Praga, 2022ko urtarrilaren 16a) kantari txekiarra izan zen, Asonance folk-taldeko kidea.

## Biografia 
Hana Horkak Brnoko kontserbatorioan ikasi zuen, eta hortik Janáček Musika Akademian jarraitu zuen.

## Heriotza 
Bai Horka bai bere taldea txertoen aurkakoak ziren. COVID-19 pandemiaren baitan, txertoa jartzeari uko egin zion eta COVID-19 bere borondatez kutsatzea erabaki zuen, COVID pasaportea lortzeko.

Bere seme Jan Rek-ek iRozhlas irrati publikoari azaldu zion bera eta bere aita Gabonak baino lehen kutsatu zirela, baina biak txertatuta zeudela eta hiru egunez gaizki sentitu zirela; Horka, bere borondatez kutsatu zena, bost egunez egon zen gaixorik, 2022ko urtarrilaren 16an hil zen arte. Haren semeak, ama hil eta biharamunean, bere heriotzaren erantzule egin zuen txertoaren aurkako mugimendua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salnitrearen leizea

**Salnitrearen leizeak**, Collbatóko kobazuloak edo Montserrateko kobazuloak ere deitzen direnak, Collbató udalerrian daude, Bartzelonako probintzian (Katalunia). Montserrat mendiguneko kobazuloak dira, sistema karstikokoak, konglomeratuan sortuak, batez ere karedunak; mineral fosfatatuetan aberatsak, garai batean gesal-ustiategiak izan ziren. Barruan Kataluniako leizeko bateko gelarik handienak daude. Haren forma organiko eta ondulatzaileek inspiratu zuten Gaudi Familia Santua bezalako lanetarako. 

Uztailean, Gong Jaialdia ospatzen da barruan. Sonoritate berrietako musika-kontzertuak eskaintzen ditu, eta leizeak leku aproposak dira. 

## Kanpo estekak
Amanda Longan

**Amanda Longan** (Moorpark, Kalifornia, AEB, 1997ko urtarrilaren 16a), waterpoloko atezain estatubatuarra, eta AEBko emakumezkoen waterpolo selekzio nazionaleko kide da. 2017ko Munduko Uretako Txapelketan, munduko txapeldun izan zen. Halaber, 2017ko Udako Unibertsiaden, 2017ko FINA Emakumeen Waterpoloko Munduko Ligan, 2018ko FINA Emakumeen Waterpoloko Munduko Kopan, 2019ko Panamerikar Jokoetan eta 2019ko FINA Emakumeen Waterpoloko Munduko Ligan ere parte hartu zuen. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan,  taldeko parte izango da emakumezkoen waterpolo txapelketan.
## Lorpenak
## Olinpiar Jokoak 
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabaziko zuen talde amerikarraren parte izan zen Italiaren (zilarrezkoa) eta Errusiaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
### Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
### Gainerako lorpenak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borja Cabo

**Borja Cabo Roca** (Sestao, Bizkaia, 1995eko urtarrilaren 16a) historialaria eta irakaslea da.

## Bizitza 
Sestaon jaio zen, 1995ean. Sestaoko Ángela Figuera institutuan ikasi zuen.

Historia Gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (2013-2017). Ondoren, Europa eta Mundu Atlantikoa: Boterea, Kultura eta Gizartea unibertsitate masterreko ikasketak egin zituen (2017-2018), Euskal Herriko Unibertsitatean. *Euskaldun arrakastaren bidea XVI. eta XVIII. mendeen artean: Ibarburu-Galdona familiaren kasua* master amaierako tesia egin zuen, Alberto Angulo Morales eta Álvaro Aragón Ruano historialariek zuzenduta. Horrez gain, Irakasleen Prestakuntza Masterra lortu zuen Valentziako Nazioarteko Unibertsitatean.

Claret Askartza Ikastetxean eta Indautxuko Jesuitak Ikastetxean ibili zen historiako irakasle moduan. Gaur egun Durangoko Maristak-Durango Ikastetxean historia irakaslea da Batxilergoan.

Saskibaloi jokalaria ere bada, Sestaoko C. B. Salleko saskibaloi taldeko kidea delarik.

## Bizitza pertsonala 
Gaur egun Barakaldon bizi da. Ezkonduta dago. 2023an ezkondu egin zen Sestaoko Euskal Ezkontzan, beren lagun Cristina Pascualek ezkondu zuelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://metaaprendizaje.academia.edu/BorjaCaboRoca
Kutsidazu bidea, Ixabel (antzezlana)

***Kutsidazu bidea, Ixabel*** 2003an  Gorringo Antzerki Taldeak estreinatu zuen antzezlana izan zen. Zuzendaria Anartz Zuazua izan zen.  2003an. Antzezlan hori mugarri bat izan zen euskarazko antzerkian, ia bi urtez iraun zuen, eta 180 emanaldi izan ziren.

Joxean Sagastizabalek 1994an argitaratutako umore eleberrian oinarritutako antzezlana da.  Erabat arrakastatsua, euskarazko fikzio-libururik salduenetarikoa da. Milaka euskaldun berri nobela eta antzezlaneko pertsonaiarekin identifikatu ziren. Istorio barregarria eta entretenigarria kontatzen du; horrekin batera, errealitateren ispilu da, euskaldun berriek inoiz izaten dituzten beldurra eta lotsa erakusten ditu, euskaraz komunikatu ahal izateak sortzen duen poza ahaztu gabe.

Nagore Aranburuk egin zuen antzerkirako egokitzapena, Sagastizabalek partu zuen horretan eta liburuan ez zeuden eszena batzuk gehitu zituen. 

Geroago, antzezlanak sortzen zuen arrakasta ikusita, zenbait bertsio moldatu izan dira eta belaunaldi berriek ere gozatu ahal izan dute gidoiaren freskuraz. Esate baterako, Zurriola Antzerki Eskolan, zuzendari moduan Mikel Sarriegi bera izan dela, jatorrizko bertsioan aktore protagonista izan zena. Zurriolakoek bertsio hauekin bi sari jaso zuten Donostiako Gazteen Antzerki Topaketetan:

* 2013an Junior kategoriako Obrarik onenaren saria.  
* 2016an Senior kategoriako Talde artistikorik onenaren saria

[erdian|thumb|400x400px|[Zurriola Antzerki Eskola (2016)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskarazko literatura idazlan nagusien zerrenda
* Euskal literatura
* Euskal antzerkigintza
* Euskal antzerki berria
* Euskal Herriko zinema

## Kanpo estekak 
* Kutsi dazu bidea, Ixabel antzezlana ETBko nahieran.
Joaquín Gamboa Pascoe

**Joaquín Gamboa Pascoe** (1922ko maiatzaren 30a - 2016ko urtarrilaren 7a) Mexikoko sindikalista eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziatua zen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan. Gamboa Pascoe Mexiko Hiriko Langileen Federazioko idazkari nagusia zen (gaztelaniaz: Federación de Trabajadores del Distrito Federal, FTDF) eta 2005eko abuztuaren 9az geroztik Mexikoko Langileen Konfederazioko (CTM) idazkari nagusia zen, herrialdeko sindikatuen konfederazio handiena.

Ganboa Pascoe Senaturako hautatua izan zen 1970eko hamarkadaren erdialdean, Alderdi Iraultzaile Instituzionalaren ordezkari gisa. 1988an berriro hauteskundeetara aurkeztu zen, baina Porfirio Muñoz Ledo ezkerreko politikariaren kontrako lehia galdu zuen. Ganberan ere aritu da .

Gamboa Pascoe 2016ko urtarrilaren 7an hil zen, 93 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Líder obrero que goza de lujos*("Luxuaz gozatzen duen langile liderra"), El Universal-eko artikulua.
Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Elo)

**Natibitateko Andre Mariaren eliza** Ibargoitiko Elo udalerrian XV. mendeko kristiau eliza bat da, barroko estiloan.

## Eraikina 
Hasiera batean, bi eliza egon ziren, San Martin eta Santa Maria elizak, eta parrokia bakar batean urtu ziren, bigarrena desagertu zenean. Hala ere, altzarien zati bat (XIII. mendea) gaur egun kontserbatzen den lehenengora aldatu zen. Gaur egungo eraikinak gurutze latindar formako oinplanoa du, eta XVIII. mendean aldaketa sakonak jasan zituen, gurutzadura, transepto eta kapera nagusi berri bat eraiki zenean, eta norabidez aldatu zen tenplua birbideratu zenean, bere jatorrizko burualde poligonala gaur egun nabearen lehen zatiari dagokiona izan dadin. Hiru atal ditu: lehena poligonala da, giltzarria duen gurutze-ganga izartuz estalia; gainerakoak gurutze-ganga bakuna, gurutzadura petxina gaineko kupularekin eta kanoi-ganga ilargixkadun transeptuak. Egungo kapera nagusia burualde zuzenekoa da, eta gurutze-ganga sinplea du. Kanpandorrea epistolaren aldean dago. Tenpluaren barrualderako sarrera epistolaren gaur egungo aldetik egiten da, erdi-puntuko arkudun ate modernoarekin, arkupez babestuta. Erretaula nagusi erromanista (ca. 1600), 1927an eraldatu zen, bertan sagrario erakusketari berri bat egin eta bere kale nagusia eraldatu zuenean, San Martinen talde eskultoriko moderno bat gehituz, Errenazimentu amaierako jatorrizko obrako gainerako eskulturetatik (tailuak eta erliebeak) aldentzen duen pobrearekin. Bankua, hiru solairuko bost kale eta atikoa ditu. Bertan, sagrario modernoaren gainean, Andre Mariaren eta Haurraren irudia nabarmentzen da, tamaina eta itxura gotiko txikikoa (XIII. mendea), antzinako Santa Maria parrokiatik datorrena. Gehiegi zaharberritu arren, ez du interes artistikorik falta.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Elo
* Ibargoiti

## Kanpo estekak
Imre Madách

**Imre Madách** de Sztregova et Kelecsény (Alsósztregova, 1823ko urtarrilaren 20a - *ibidem*, 1864ko urriaren 5a) hungariar idazle eta politikaria izan zen.

Nobleziaren familia batean jaio zen, Pesteko Unibertsitatean ikasi zuen eta abokatu gisa lan egin zuen.

1861ean bere obra nagusia argitaratu zuen: *Gizakiaren tragedia (Az ember tragédiája)*. 4000 lerroko poema dramatikoa da, eta Adan, Eva eta Lucifer dira pertsonaia nagusiak. Denboran zehar bidaiatzen dute eta giza historiako gertakari garrantzitsuak ikusten dituzte. Luciferrek Adan konbentzitu nahi du bizitzak ez duela zentzurik eta gizateria kondenatuta dagoela.

## Lanak 
* *A civilizátor* (*Zibilizatzaile bat*) – 1859
* *Mózes* (*Moises*) – 1861
* *Az ember tragédiája* (*Gizakiaren tragedia*) – 1861

## Kanpo estekak
Maddie Musselman

**Madeline Musselman** (Newport Beach, Kalifornia, AEB, 1998ko ekainaren 16a), waterpolo jokalari estatubatuarra da. Maddie MVP (Jokalaririk baliotsuena) izendatu zuten, AEBko taldeak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Tokion urrea irabazi ostean. Bigarren goleatzailerik onena izan zen, 18 golekin. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen talde amerikarraren parte izan zen. AEBko selekzioaren bigarren goleatzaile nagusia izan zen ekitaldian, 12 golekin, eta Olinpiar Izar Talderako izendatu zuten.

Madelinek urrea irabazi zuen AEB taldearekin 2015eko FINA Munduko Txapelketan, Kazanen (Errusia) eta Torontoko Panamerikar Jokoetan.

2017ko Mountain Pacific Sports Federation Urteko Hasiberri saria irabazi zuen asteko Hasiberri zazpi sari irabazi ostean.

Txapelketako MVP (Jokalaririk baliotsuena) saria irabazi zuen 2017ko FINA Munduko Txapelketan, Budapesten (Hungaria), non AEB taldeak urrea irabazi baitzuen; 16 gol sartu zituen sei partidetan, Espainiari azken itzulian, 13-6 irabazitakoan, sartutako hiruko bat barne
## Lorpenak
### Olinpiar Jokoak 
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabaziko zuen talde amerikarraren parte izan zen Italiaren (zilarrezkoa) eta Errusiaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
### Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
### Gainerako lorpenak
## Bizitza pertsonala 
Jeff Musselman Liga Nagusiko Beisboleko jokalari ohiaren alaba da Madeline.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako emakumezkoen waterpolo olinpiko taldeen errekor eta estatistikak (En)
* Emakumezkoen waterpoloko txapeldun olinpikoen zerrenda (En)
* Waterpoloko domina olinpikoen zerrenda (emakumeak) (En)
* Emakumezkoen waterpoloko munduko txapeldunen zerrenda (En)
* Waterpoloko Munduko Uretako Txapelketako dominadunen zerrenda(En)

## Kanpo estekak 
*Madeline Musselman FINAn
*Madeline Musselman U.S. Olympic & Paralympic Committee-n
*Maddie Musselman – National Team water polo profile USAwaterpolo.org-en
*Maddie Musselman – UCLA athlete profile UCLAbruins.com-en
*Maddie Musselman Instagramen
*Maddie Musselman Twitterren
Eloko gaztelua

**Eloko gaztelua** Nafarroa Garaiko Ibargoiti ibarreko Elo udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Erdi Aroan, Eloko hiribildua gaztelu gotor horrek babestu zuen, Nafarroako Erresumako ospetsuenetako bat, eta haren aztarna gutxi batzuk baino ez dira geratzen herrian nagusi den mendian.

## Historia 
XIII. mendetik dokumentatutako alkaideekin, XIV. mendearen lehen urteetan, teilatuetako ura algibera eramaten zuten harrizko kanalak konpondu ziren. Etxeak ere estali ziren eta jagolearen ganbara berregin zen. Gaztelua segurtasun espetxea izan zen bere bizitza osoan. 1313an, Mayet de Cap alkaidea zela, infantzoi-biltzarretan parte hartu zuten presoak zeuden.

Inbasio edo arrisku kasuetan, gazteluan Untzitibar, Elortzibar eta Ibargoiti ibarretako biztanleak egoten ziren. Artilleria izan zuen lehen gazteluetako bat izan zen, 1379an kanoiak baitzituen.

1452an, Nafarroako Gerra Zibilan, hiribildukoek, agaramontarrak zirenak, gaztelua eskuratu zuten, zeinaren alkaidea eta goarnizioa beaumontarrak baitziren. Bianako Printzeak, horren jakitun, Elo setiatu zuen, armaz okupatu zuen, eta handik gaztelua bonbardatu zuen.

1513an, gaztelua konpontzeko lan garrantzitsuak egin zituen Martin Orendaingoa harginak. Kapera, algibea, omenaldiaren dorrea, behe-hesiko eta hesi handiko ateak, hiru dorre eta hainbat ganbera landu ziren.

Gutxirako balio izan zuten hobekuntzek. 1521. urtean, Karlos V.aren Errege Zedula zela eta, gaztelua osorik eraisteko agindu zen, Nafarroako beste asko bezala, guztietan goarnizioa mantendu ezin zelako. Hala ere, erabaki zen Gongorako jaunak atxikipen-eskubideak jasotzen jarrai zezala, gazteluak zutik jarraituko balu bezala.

1970 inguruan, indusketa eta hondakinak kentzeko lanak egin ziren, eta, horren ondorioz, desagertutako gotorlekuaren nukleo nagusiko planta berreskuratu zen. Oinplano karratua eta dorreak zituen muturretan, eta omenaldiaren dorrea erdian.

## Aztarnak 
Elomendi mendiaren gailurrean, zeinaren magalean Elo dagoen, gazteluaren hondarrak daude, eta oraindik ere haren forma ikusten da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Elo
* Ibargoiti
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak
Eloko zubia

**Eloko zubia** Ibargoiti ibarreko Elo udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Elortzibai gainean.

## Zubia 
25 metro inguruko luzera du, eta kanpoko paramentuen arteko zabalera 3,40 metrokoa da. Bi arku ditu, zirkuluerdiko bat, 6,70 metrokoa, eta zorrotza, 8,50 metrokoa. Galtzadako zoladura harrizkoa da. Untzi bat du ibaian gora.

Erromesen bide zaharrekoa da, Aragoiko bidea izenekoa. Bide horrek pasealeku bat osatzen zuen, ibaia zubitik zeharkatuz Kale Nagusitik jarraitzen zuena, herri osoa zeharkatuz. Higa mendiaren gainaldera igotzen den errepide berria eraiki denez, zubiaren aurreko pasealekuaren zatia moztu egin da, eta, beraz, haren inguru guztia aldatu egin da, zubiaren mendiko irteera aldatuz. Kontserbazio-egoera ona da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Elo
* Elortzibai

## Kanpo estekak
Ehungintzarako liho

[thumb| [Zapi|Lihoz egindako zapia.]]
**Ehungintzarako lihoa**, **ehun-lihoa** edo **zuntz-lihoa** liho (*Linum usitatissimum*) landarearen zuntza da, eta horrekin hariak eta ehunak ekoizten dira arropa egiteko. Landarearen izen zientifikoa Linum usitatissimum da,  Linaceae familiakoa. Landarea lihozko ehunetan eraldatzeko egin beharreko lana oso neketsua da, baina material horrekin egindako arropek uraren % 20raino xurga dezakete hezetasunik sentitu gabe, batez ere zelulosaz osatuta baitago. Oso arropa freskoak dira, beroa oso ondo xurgatzen baitute. Higroskopikoa da, hau da, izerdia ondo xurgatzen du gorputzari itsatsi gabe eta ura azkar lurruntzen du, eta horrek arropa fresko bezala sentiarazten du. Kotoia baino sendoagoa da, baina ez da elastikoa, eta horregatik tolestuta dagoen lekuetan urratu eta erraz zimurtzen da. Material honek ez du bakterioak hazten uzten, beraz, oinetakoen barrualdea egiteko erabiltzen da. Pinturak egiteko material hobetsia da bere gogortasuna eta iraunkortasuna direla eta. 

## Ikus, gainera 
* Kalamua

## Erreferentziak 
## kanpo estekak