open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ana Laverón

**Ana Laverón Simavilla** (Espainia, XX. mendea) ingeniari aeronautiko espainiarra da, ingeniaritza aeroespazialeko katedraduna eta E-USOC - Eragiketa Espazialen Euskarri Zentroko zuzendaria. 

## Biografia 
1994an ingeniaritza aeronautikoan doktoratu zen Ingeniaritza Aeronautikoko Goi Eskolan. Unibertsitate-zentro horretan bertan lortu zuen Ingeniaritza Aeronautikoko titulua, eta Ibilgailu Aeroespazialen Teknologian espezializatu zen.

### Ibilbide profesionala 
1991tik 2009ra bitartean, irakasle aritu zen ESIAn. 1999tik 2002ra, irakasle gonbidatua izan zen, ikerketarako eta irakaskuntzarako lizentziarekin, Monterreyko (ITESM) Institutu Teknologikoan eta Goi Mailako Ikasketetan (Mexiko). 2009an, unibertsitateko katedradun izendatu zuten ingeniaritza aeroespazialaren arloan. Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko Ingeniaritza Aeronautikoko Goi Eskola Teknikoko (ETSIA) lehen katedraduna izan zen.

1999an Eragiketa Espazialen Euskarri Zentroan sartu zen, zuzendari laguntzaile eta koordinatzaile zientifiko gisa. 2005ean zuzendari tekniko izatera pasatu zen, eta 2006an eremu aeroespazialeko ikerketa-zentro horren zuzendaritza hartu zuen. 

2004tik 2008ra, teknologia berrien eta sareko zerbitzuen errektoreordearen albokoa izan zen, UPMko errektoreordetzan. Eta Sustapen Ministerioko Aholku Batzordeko kidea da (2015- ).

*Tornado* izeneko katamaran olinpikoaren ertzean nabigatzeko haize-oihala optimizatzeko diseinu berriaren azterketa zuzendu zuen. Europako Espazio Agentziarako beste proiektu bat ere zuzendu zuen GeoFlow-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maider Castellano

**Maider Castellano Escolar** (Gasteiz, Araba, 2003ko ekainaren 18a) gasteiztar saskibaloi jokalari profesionala da, eta Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligan jokatzen du.

## Biografia 
Amak saskibaloian jokatzen zuen, neskatoak entrenatzen zituen eta bere sabelean zegoenetik Baskoniako partidetara joaten zen. Igeriketa edo atletismoa probatzen hasi zen, harik eta bospasei urterekin, kirol anitzeko eskola batean, saskibaloiko baloi bat eman zioten arte. Ikastolan entrenatzen hasi zen, eta zazpi urterekin Araskin hasi zen, hainbat kategoria pasatuta, Emakumezkoen Ligara iritsi arte. 

## Ibilbidea 
2021-2022 denboraldian partida batzuk jokatu zituen Araskirekin. Lehena, Gironaren aurka, Fontajaun. 7 zenbakia du Araskin eta 1,66 m-ko altuera. Zelaiko oinarrizko posizioa hartzen du.

### Klubak 
* -2022: Araski AES, lehen kategoria nazionala.
* 2022-2023: Araski AES [Kutxabanken], Emakumezkoen Liga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txell Alarcón

**Txell Alarcón Otero** (Bartzelona, 2003ko uztailaren 31) bartzelonar saskibaloi jokalari profesionala da, eta Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligan jokatzen du.

## Biografia 
Bartzelonan jaio zen 2003an. Hiriko Safa Claror taldean hasi zen jolasten. 2014. urtean Snatt´s Sant Adriara pasatu zen, eta hantxe hasi zen Kataluniako eta Espainiako selekzioetan lehiatzen. 2020ko denboraldirako, Logroñoko Promete Campusean joan zen, 2020-2022 denboraldietarako.

Ondoren, Gasteizera iritsi zen, hurrengo bi denboraldietan jolasteko, 2022tik 2024ra, Kutxabanken Araski AES taldean.

## Klubak 
* -2014: Safa Claror.
* 2014-2020: Snatt´s Femení Sant Adria.
* 2020-2022: Campus Promete, Logroño
* 2022-2024: Kutxabank Araski AES, Vitoria-Gasteiz

## Selekzioak 
Kataluniak eta Espainiak kategoria apalagoetan hautatu zuten (Kataluniako txapeldunordea Mini 14/15, Kataluniako txapeldunordea Gaztetxoak b 2015/2016, Kataluniako txapelduna 2016/2017, Haurren Espainiako txapeldunordea 2016/2017, Kataluniako eta Espainiako txapelduna Kadete 2017-2018 eta Espainiako txapeldunordea Kadete 2018-2019).

2003an, pandemiak U17 Munduko Txapelketarik gabe eta U18 Europarrik gabe utzi zituen. Munduko Txapelketa jokatu zuen beste belaunaldi batekin. Eta Soprongo Europakoa U20F-rekin 2022an.

## Palmaresa 
* Emakumezkoen Ligako triplistarik onena 2020-2021 denboraldian, Campus Prometerekin.
* Lehen postua: Emakumezkoen Liga 2 - 19/20.
* Brontzezko domina: Europako Txapelketa, U16 - 2019.
* Europako txapelduna U20A - 2022.
* Puntuatzailerik handiena eta MVP Europako U20 - 2022 finalean.

### Txapelketa nazionalak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* *2003ko belaunaldiko izarra*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Antheil

**George Johann Carl Antheil** (Trenton, New Jersey, 1900eko uztailaren 8a - New York, 1959ko otsailaren 12a) estatubatuar musikagile abangoardista, piano-jotzaile, idazle eta asmatzailea izan zen.

Alemaniako emigrante familia batean jaio zen eta hezkuntza elebiduna izan zuen. Bere musika-konposizio modernistek XX. mendearen hasierako soinu modernoak (musikalak, industrialak eta mekanikoak) arakatu zituzten. 1920ko hamarkadaren zatirik handiena Europan eman ondoren, Estatu Batuetara itzuli zen eta batez ere zinemarako eta telebistarako musika konposatu zuen. Autobiografia bat eta misteriozko eleberri bat ere idatzi zituen.

1941ean maiztasun-jauziaren bidezko espektro hedatuaren (FHSS) teknika bat patentatu zuen, Hedy Lamarr aktorearekin batera, haririk gabeko telekomunikazioaren bidea ireki zuena.

## Musika 
Bere musika-lanik garrantzitsuena "Ballet Mécanique" da, Fernand Léger, Dudley Murphy eta Man Rayren izen bereko filmari laguntzeko konposatua.

Hollywooden hogeita hamar soinu-banda baino gehiago konposatu zituen eta Cecil B. DeMille, Nicholas Ray, Fritz Lang edo Stanley Kramer bezalako zinemagileekin kolaboratu zuen.

Balleterako musika, jazz musika, sei sinfonia eta operak ere konposatu zituen.

## Idazlanak 
* *Death In the Dark*, misteriozko eleberria (1930)
* *Every Man His Own Detective: A Study of Glandular Criminology*, New York City: Stackpole Sons (1937)
* "The Shape of the War to Come", (1940)
* *Bad Boy of Music*, Garden City, New York: Doubleday (1945)
* Antheil, George (1953). "Glandbook for the questing male". In Birmingham, Frederic A. (ed.). The girls from Esquire. London: Arthur Barker. pp. 287–299.

## Kanpo estekak
Pipil (argipena)

**Pipil** terminoak adieraz dezake:

* **Pipil** El Salvadorreko Nawat (Pipil) herria eta beraien hizkuntza izendatzeko modu bat da.
* **Pipil** edo **pinporta**, euskaraz, irekitzear den lorea, **lore begia**.
Harria (musika taldea)

**Harria** 2022an Bergaran (Gipuzkoa) sorturiko rock taldea da. Taldekideek aurrez Brigada Criminal, Fiachras, Bizardunak, Bidelapurrak eta Belceblues-en parte hartu izan dute.

## Taldekideak 
* Aitor Aldanondo - ahotsa eta gitarra
* Ekaitz Aranberri - gitarra
* Maitane Azkarate - ahotsa
* Guille Sanz - bateria

## Diskografia 
### Albumak 
* *Harria* (2022, Egilea editore). CD.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Euskal Herriko egungo musikariak

## Kanpo estekak 
* Badok-en webgunean.
Jone Bilbao

**Jone Bilbao** honako pertsonak izan daitezke:
* Jone Bilbao Antolin ingurumen zientzialari bizkaitarra;
* Jone Bilbao Lotina futbolari bizkaitarra;
Errege Ospitalea (Sevilla)

**Erregearen ospitalea** () XIV. mendearen hasieran sortu zen Sevillan (Andaluzia, Espainia). Pilarreko Andre Mariaren ospitalea izen ofiziala zuen. 1794an itxi zuten. 1929an, Sevillako Diputazio Probintzialaren egoitza izatera pasa zen. 1994an, erakunde horren egoitza La Puerta de la Carne intendentziako kuartel zaharrera lekualdatu zen. 1999az geroztik, Casa de la Provincia izeneko kultur zentroa izan da.

## Historia 
XIV. mendearen hasieran, Alfontso XI.a erregeak bere lurraldeetan predikatzeko eskubidea eman zion Pilarreko Andre Mariaren Kofradiari. Kofradia horrek Pilarreko Ama Birjinaren eskultura bat zuen, eta Sevillako katedraleko kapera batean zuen egoitza. Alfontso XI.ak partzela bat utzi zion katedralaren ondoan, ospitale bat eraikitzeko, erromesei aterpea emateko.

1491n, Errege Katolikoek zezenen korta utzi zioten, Alkazarren ondoan, ospitalea handitzeko. 1500. urtean, Errege Katolikoek ospitaleak izan zituen lehen konstituzioak sinatu zituzten. Bertan ezartzen zen 13 gizon pobre artatuko zituztela, zituzten errentekin. Lehentasuna izango zuten, lehenik, elbarriek edo elbarrituek Koroari zerbitzuren bat egiterakoan; bigarrenik, pobrezian zeuden kofradiako kideek, eta, halakorik ez balego, beste gizon pobre batzuk sar zitezkeen. 1526an Karlos I.ak konstituzio berriak onartu zituen. Bietan aipatzen zen ostatuek bizimodu ederra izatea, mezatara joatea eta emakumeak sartzea ez onartzea.

XVIII. mendearen amaieran, Erregearen ospitalea hondatuta zegoen, eta, beraz, 1794an, Karlos IV.ak hura desegitea eta Errugabeen Ospitalera gehitzea onartu zuen. Eraikina María Andrea Díaz de la Barrerak erosi zuen. Etxebizitza partikular bihurtzeko lanak Lucas Cintorak egin zituen 1797an.

1927an, Manuel eta Joaquín Irureta Goyena y Errazu jabekideen etxea zelarik, Sevillako Diputazioak erosi zuen. Etxebizitza Aldundiaren egoitza gisa gaitzeko obrak Aurelio Gómez Millánek egin zituen. Erakundearen egoitza izan zen 1929 eta 1994 bitartean. 1994an, egoitza La Puerta de la Carne intendentzia-kuartel zaharrera lekualdatu zen. 1999az geroztik, Aldundiaren kultura-zentro baten egoitza da, Probintziako Etxea izenekoa.

## Iruditegia 

Image:
Casa_de_la_Provincia.jpg|Ataria.
Arcos_Casa_de_la_Provincia.jpg|Arkuak.
Patio_Casa_de_la_Provincia.jpg|Patioa.
Techo_escalera_01.jpg|Eskaileraren sabaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Probintzia Etxearen webgune ofiziala.
Jone Bilbao Antolin

**Jone Bilbao Antolin** (Sopela, 1995) ingurumen-zientzialaria da.  Urdaibaiko estuarioko saneamendu-lanek izan duten efektu positiboa ikertu du, fitoplankton eta aldagai fisiko-kimikoen analisien bidez. 2022ko Txiotesia saria irabazi zuen.

## Ikertzailea 
Euskal Herriko Unibertsitatean ikasi zuen Gasteizko campusean (2013-2017). Ondoren, Ingurumenaren Kutsadura eta Toxikologia Masterra egin zuen Plentziako itsas Estazioan (2017-2018) , eta 2019tik, UPV/EHUn dabil tesia egiten Ibai Ekologia ikerketa taldearen barruan, Fitoplanktoneko laborategian, Sergio Seoaneren zuzendaritzapean.[erdian|thumb|580x580px|[2022|2022ko Txiotesia6 lehiaketako sei txio irabazleak (Jone Bilbao). Urdaibaiko estuarioko saneamendu-lanen efektua aztertzen fitoplankton eta aldagai fisiko-kimikoen analisien bidez.
* 2019: Ingurumenaren Kutsadura eta Toxikologia Masterreko espedienterik onenaren titulua (UPV/EHU)
* 2018: Gradua Bikaintasunarekin lortzearen UPV/EHUren titulua.    

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elena Muñoz Perez
* Txiotesia lehiaketa

## Kanpo estekak 
* Jone Bilbao Antolin Linkedin sare profesonalean
* @jonebil Twitter kontua
* #Txiotesia2022 lehiaketako 6 txio irabazleak: *Urdaibaiko estuarioko saneamendu-lanen efektua aztertzen fitoplankton eta aldagai fisiko-kimikoen analisien bidez*
Gregoria Canelo de Paredes

**Josefa Gregoria Canelo de Paredes** (Malpartida de Plasencia, Caceres, 1861eko martxoaren 19a - ib., 1917ko uztailaren 19a) cacerestar 'chinato' izeneko dialektoaren hiztuna izan zen, eta Extremadurako dialektologiaren hasierako azterketan gehien lagundu zuen pertsonetako bat.

## Biografia 
Malpartida de Plasencian jaio zen 1861ean. Matilde eta Silvestreren alaba, Malpartida de Plasenciakoak eta nekazariak. Hamalau edo hamabost urte zituela, bertako erromantzea kantuz edo tonilloz ikasi zuen siestan, meriendilla edo boletan landa-lanean ari zela. 

Chinato hiztun eta sentiberatasun linguistiko nabarmena zuenez, 1904. urtean, Canelok Ramon Menéndez Pidali txostenak bidali zizkion, Pidalen arabera, ordura arte jaso zituen txosten zehatzenak izan ziren. Besteak beste, 28 gai ditu: maitasun-istorioak eta koplak; eta hitzen eta adierazpenen errepertorioak; eta pertsonen arteko ahosketari eta elkarrizketari buruzko azalpenak. Besteak beste, *La muerte ocultada* da Plasenciako Malpartidako bertsioa Canelok Menéndez Pidali eta María Goiriri 1904 inguruan bidali zien liburuaren bertsioa XII del *Romancero tradicional del las lenguas hispánicas* (1985:165-166) eta *El Romancero tradicional extremeño.**"(maitasun-istorioak eta koplak) nire neskameak eta biok ezagutzen ditugu beti bitxiak izateagatik eta haurtzaroan dakiguna maiz gogoratzeagatik (..), Ramon jauna, zoritxarra hain betea ez banintz, ez nuke V. fonograforik beharko, ezta musikaririk ere, doinuak hartzera binaka jarriko litzatekeenik (...); baina, zoritxarrez, nire boz betiko mihiztatuko da agian".* (Plasenciako Malpartida, datarik gabe, c. 1905-1906). 

*"(los romances y coplas) los sabemos mi criada y yo por aber sido siempre curiosas y recordar con frecuencia lo que sabemos de nuestra niñez (...), D. Ramón, si la desgracia no me ubiera cojido tan de lleno, no necesitaría V. fonógrafo, ni músico que biniera a recojer las tonadas (...); pero, por desgracia, mi boz se a istinguido tal vez para siempre"* (Malpartida de Plasencia, sin fecha, c. 1905-1906).1954an, Diego Catalán-ek chinato islote linguistikoaren ezaugarriak artikulu ezinbesteko eta iturri batean sintetizatu zituen, Caneloren ekarpenetatik abiatuta, "chinato hiztun bat". Pidal eta Catalán, Canelo de Paredesek tokian tokiko hizkerari buruz ematen zuen informazio ordainezinaren zordunak zirela onartu zuten.

## Bizitza pertsonala 
Marcial Paredes Guillénekin ezkondua, Valdeobispon (Caceres) jaioa, Malpartida de Plasenciako botikaria.Senar-emazteek bi seme-alaba izan zituzten: Diego eta Bibiana Paredes Canelo.

Gregoria 1917ko uztailaren 19an hil zen, goizeko 4etan, Malpartida de Plasencian, buxaduragatiko peritonitisaren ondorioz, 55 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Catalán, Diego (2001). *Erromantzearen Artxiboa, gizateriaren ondarea. Historiako mende bateko historia dokumentatua*. Madril, Fundación Menéndez Pidal-Seminario Menéndez Pidal, Universidad Complutense. PDF
Jules Renkin

**Jules Laurent Jean Louis Renkin** (Ixelles, 1862ko abenduaren 3a – Brusela, 1934ko uztailaren 15a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1931tik 1934ra.

Zuzenbide ikasketak eta abokatu lanak egin zituen eta gainera ''L'Avenir Sociale'' egunkaria sortu zuen. Alderdi Katolikoko kidea izan zen. 1896an diputatu aukeratua izan zen eta eserlekua mantendu zuen hil arte.

Hainbat aldiz izan zen ministro: Justizian (1906-1908), Kolonietan (1908-1918), Barne (1918-1920) eta Trenbideetan eta Posta Zerbitzuan (1918-1921).

1931n lehen ministro hautatu zuten, baina ezin izan zuen krisi ekonomikoa konpondu, eta hurrengo urtean utzi zuen postua.
Fujiwara no Michinobu

Heian Aroaren Gorteko partaidea eta poeta japoniarra izan zen. *Daijō Daijin* Fujiwara no Tamemitsuren eta  Fujiwara no Koretada *sesshō* alabaren hirugarren semea izan zen. 

Bere osaba, Fujiwara no Kaneie *Genpuku* garaian adoptatu zuen. *Jushii* maila lortu zuen baina oso gazte hil zen, 23 urte zituelarik. Fujiwara no Kintō, Fujiwara no Sanekata eta Fujiwara no Nobukataren adiskidea izan zen.

Bere izena bi antologiren zerrendetan agertzen da: *Chūko Sanjūrokkasen* eta *Ogura Hyakunin Isshu*.  izenburuko poema-bilduma egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Fujiwara no Michinoburen gaineko komentarioa.
* :Fujiwara no Michinoburen poemak.
Tamara Falcó

**Tamara Falcó**, jaiotzaz **Tamara Isabel Falcó Preysler** (Madril, 1981eko azaroaren 20a) madrildar moda-diseinatzailea, telebistako aurkezlea eta laguntzailea, Griñongo VI. Markesa, aristokrata eta sozialite bat da. Isabel Preysler eta Carlos Falcóren alaba da.

## Biografia 
Carlos Falcó aristokrataren hirugarren seme-alaba eta Isabel Preysler sozialitearen laugarren seme-alaba da. Massachusettsen (Estatu Batuak) ikasi zuen nerabezarotik, eta han Lake Forest Collegen komunikazio-karrera ikasten jarraitu zuen. Zaran praktikak egin ondoren, Marangoni Institutuan moda ikasten jarraitu zuen, Milanen (Italia). Visual Merchandising-eko masterra egin zuen Nafarroako Unibertsitatean.

## Lan ibilbidea 
2010eko hamarkadaz geroztik, ohiko presentzia izan du pantaila txikian, eta bere telerrealitate-programa izan du: *We love Tamara*. 

2019an, *MasterChef Celebrity* sukaldaritza-talentuen lehiaketaren laugarren edizioa irabazi zuen. 

Hilabete batzuk geroago, 2020an, *Cocina al punto con Peña y Tamara* sukaldaritza-programa aurkeztu zuen.

2020ko irailaz geroztik, *El hormiguero* eguneko solasaldietan parte hartzen du, Pablo Motos, Juan del Val, Cristina Pardo eta Nuria Rocarekin batera. Halaber, 2021eko urtarrilean, epaimahaiko kide gisa, *El desafío* izeneko talentu-lehiaketan parte hartu zuen.

2022ko urrian, Familien XIV. Mundu Biltzarrean izan zen, Mexikon antolatutako ekitaldi katolikoan, eta sexualitate-mota desberdinei buruzko adierazpen polemikoak egin zituen.

### Bizitza pertsonala 
2020ko azaroaren 12an, Griñongo markesa izateko eskatzaile bakarra bihurtu zen, aitaren testamentuagatik. Abenduaren 7an, BOEn argitaratu zen Errege Ondorengotza Gutuna emateko agindua.

2020ko azaroaren 23an, Íñigo Onieva Molas enpresaburuarekin harremanetan jarri zen. 2022ko irailaren 22an, Iñigo Onievarekiko konpromisoa iragarri zuen sare sozialen bidez.  Bi egun geroago, konpromisoa bertan behera utzi zuten. 2023ko urtarrilaren 3an Onievarekin adiskidetzea berretsi zuen.

## Ibilbidea telebistan 
## Ohorezko goraipamenak 
; Nazionalak

* Madrilgo Nuestra Señora de Lourdes ospitaleko Dama (2022/10/12).link=Archivo:ESP_Cruz_Merito_Naval_(Distintivo_Blanco)_pasador.svg|50x50px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odolaren arkua

thumb|300px|Ataria XIX. mendean.
**Odolaren arkua** () Toledo hiri espainarraren X. mendean altxatutako atari monumentala da. Gaur egungo izena bere gainean Kristoren Odol Preziatuaren Kofradiaren kapera bat dagoelako da. Aurrean, Óscar Alvariño Belinchónek Miguel de Cervantes idazleari eskainitako eskultura dago.

## Deskribapena 
Gaztela-Mantxako Toledo hirian dago arkua, Zocodover plazaren ekialdean. Cervantes kalearekin lotzen da plaza hori. Jatorri arabiarrekoa da, eta aintzinean *Bab-al-Yayl* («zaldien atea») izena zuen. Hasiera batean atea medina eta alkazar arteko bidea zegoen. Toledo osoa inguratzen zuen barruko harresi batean zegoen. Ferra-arku bat da, maila batzuek zeharkatzen dutena. Gerra zibilean zutik iraun zuen, inguruko eraikinek kalteak jasan bazituzten ere.

## Atea literaturan 
Zocodover plaza osoa bezala, ate hau Espainiako literaturan sarritan agertu da. Adibide ezagunena Luis Vélez de Guevara idazlearen *El diablo cojuelo* eleberria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Borboi-Parmakoa

**Felix Borboi-Parmakoa** (ondoren **Felix Luxenburgokoa**) (Schwarzau am Steinfeld, 1893ko irailaren 28a - Fischbach gaztelua, 1970eko apirilaren 8a) Borboi-Parmako etxeko printzea izan zen. Luxenburgoko duke hanfi ezkontidea izan zen 1919tik 1964ra.

Roberto I.a Parmakoaren 24 seme-alabetako bat izan zen. Ama Maria Antonia Portugalgoa izan zuen. Austriako armadako ofiziala izan zen eta 1918ko azaroan utzi zuen zerbitzua.

1919an Karlota Luxenburgokoa dukesa handiarekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituzten, zaharrena Joan Luxenburgokoa duke handia.

1923tik 1932ra eta 1947tik 1969ra Luxenburgoko Gurutze Gorriko buru izan zen. Alemaniaren inbasioaren ondoren, Bigarren Mundu Gerran, errege-familia Kanadan erbesteratu zen.

1964an Karlotak bere seme Joanen alde abdikatu zuen.
Komunitate-eraikuntza

**Komunitate-eraikuntza** eskualdeko eremu bateko (adibidez, auzoa) edo behar edo interes komun bat duten pertsonen artean komunitatea sortzera edo hobetzera zuzendutako praktiken eremua da. Askotan komunitatearen antolakuntzaren, komunitatea antolatzaren, Komunitate-lanaren eta komunitatearen garapenaren alorretan sartzen da.

Praktika ugari erabil daitezke komunitatea eraikitzeko, ekitaldi soiletatik hasita, besteak beste, potluck-ak eta liburu-klub txikiak, eskala handiagoko ahaleginetaraino, hala nola jaialdi jendetsuak eta eraikuntza proiektuak, non tokiko parte-hartzaileak parte hartzen duten, eta ez kanpoko kontratistak.

Nazio industrializatuetan komunitatea eraikitzeko ahaleginetan diharduten aktibistek eta komunitate-langileek gizarte hauetan komunitatearen itxurazko galera gizarte-desintegrazioaren eta jokabide kaltegarri askoren agerpenaren funtsezko arrazoi gisa ikusten dute. Komunitatea eraikitzea hautematen diren desberdintasun sozial eta injustiziari, ongizate indibidual eta kolektiboari eta bestela deskonektatu eta/edo baztertutako pertsonen eragin negatiboei aurre egiteko baliabide gisa har dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kepa Amuchastegui

**Kepa Amuchastegui Eloizaga** (Bogota, 1941eko apirilaren 13a – *ibidem*, 2025eko maiatzaren 27a) kolonbiar aktore eta zuzendaria izan zen. 

## Biografia 
Euskal etorkinen semea,  arkitektura ikasi zuen. Unibertsitateko antzerki taldean sartu zen eta gero zuzendaria izan zen. Parisen egon zen antzezpena ikasten. 1968. urte amaieran itzuli zen Kolonbiara eta La Mama antzerkia sortu zuen.  Londresko Royal Shakespeare konpainian lan egin zuen, 1971n itzuli zen. 1983an aktore gisa sartu zen telebistan *La pezuña del diablo* filmean, orduz geroztik ibilbide artistiko zabala garatu zuen. 

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabelle Junot

**Isabelle Junot** (New York, AEB, 1991ko apirilaren 18a) estatubatuar aktorea, enpresaburua eta aristokrata ezkontzaz, Cubas markesa da.

## Biografia 
Philippe Junot enpresaburu frantsesaren (Carolina Monakokoren lehen senarra) eta Nina Wendelboe -Larsen modelo daniarraren alaba da. New Yorken hazi eta hazi zen, eta Parisen hezi zen, nahiz eta txikitan Malagako kostaldean bizi izan. Nerabezaroan bi urte eman zituen Marbellan. Suitzako Suitzako Institut de Le Rosey-n eta Madrilgo Liceo Frantsesean ikasi zuen.

Arte dramatikoa ikasi zuen Virginiako Unibertsitatean (AEB). 

New Yorken, Parisen, Suitzan, Kopenhagen, Londresen, Madrilen eta Marbellan bizi izan da. 2018tik Madrilen bizi da. Frantsesez, danieraz, ingelesez, gaztelaniaz eta italieraz hitz egiten du.

## Lan ibilbidea 
Stella Adler Studio of Acting estudioan, Upright Citizens Brigade Training Center delakoan eta New Yorkeko The Acting Studion jardun zuen. 2019an Fuel filmean parte hartu zuen.

2022an, MasterChef Celebrity España-ren zazpigarren edizioan parte hartu zuen.

## Bizitza pribatua 
Junot-ek esan zuen bezala, txikitan oso heziketa zorrotza izan zuen, amak emana, adibidez, debekatuta zuen jendaurrean musuak ematea. Junot-en arabera, “*Amak txikitatik debekatu dit.* *Bera zen zorrotza, orduan jarrerak oso garrantzitsuak ziren*”. Tamara Falcó Griñongo markesatuaren egungo titular aristokrataren lehengusina politikoa da.

Junot-ek berak adierazi duenez, oso bizimodu osasungarria du, ez du erretzen, ez du alkoholik edaten eta janari organikoa baino ez du kontsumitzen.

## Filmografia 
### Zinema 
* Fuel, 2019, zuz. Israel Gonzalez

### Telebista 
* MasterChef Celebrity España, 2022.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turkiar mekanikoa

thumb|El Turcoren grabatua (1783).

**Turkiar mekanikoa** xakean jokatzen zuen automata ospetsua izan zen. Wolfgang von Kempelen-ek (1734-1803) 1769an eraiki eta ezagutzera eman zuen. Gainean turbante eta tunika zeramatzan maniki bat zen 1,20 cm × 60 cm × 90 cm-ko egurrezko kutxa bat zen. Kutxak ateak zituen, eta, irekitzerakoan, erloju-mekanismo bat erakusten zuten, eta, aktibatuta zeudenean, xake-partida bat joka zezakeen goi-mailako giza jokalari baten aurka. Zaldiaren arazoa erraz egin zezakeen. Hala ere, kabina ondo planteatutako ilusio optiko bat zela uste da, eta, horri esker, garaiera txikiko xakeko maisu batek bere barnean ezkutatu eta manikiak jardun ahal izan zuen, manikiaren begiek xakeko maisuari ispiluen bidez taulako piezen posizioak bidaltzen baitzizkioten. Planteamendu hori uste bat da, inoiz ez baitzen argitu haren benetako izaera; gainera, kutxako espazio fisikoa txikiegia zen, pertsona arrunt batentzat.

Beranduago, automaten bidez Turkiar mekanikoa erreproduzitzen saiatu ziren, baina ez zituzten emaitza berak lortu.

## Napoleonen aurkako partida 
1809an, Turkiar mekanikoak Napoleon Bonaparteri irabazi zion Schönbrunnen, Wagrameko batailaren kanpainan (1809ko uztailaren 5etik 6ra).

Hona hemen zuriekin Napoleon Bonaparteren eta beltzekin Turkiarraren arteko partida baitzuen gaztelerazko xake-notazio aljebraikoan:
# e4 e5
# F3 Cc6
# Ac4 Cf6
# Ei2 Ac5
# 3 d6
# O-O Ag4
# D3 Ch5
# h3 Axe2
# Dxe2 Cf4
# De1 Cd4
# Ab3 Cxh3+
# Rh2 Dh4
# g3 Cf3+
# Rg2 Cxe1+
# 1 Dg4
# d3 Axf2
# Th1 Dxg3+
# Rf1 Ad4
# Re2 Dg2+
# 1 Dxh1+
# 2 E2 E2+
# Re1 Cg 1
# Cc3 Axc3+
# bxc3 De2# 0–1

thumb|Automataren mekanismoa.

## Sekretua 
Turkiarraren sekretua kutxaren barnean zeuden konpartimentuen izaera tolesgarrian zegoen. Agerian zeuden mekanismoak eta kutxako tiradera ez ziren atzealderaino luzatzen, non bigarren mailako xake-taula baitzegoen, operadoreak jokoa jarraitzeko erabiltzen zuena. Taula nagusiaren hondoak malguki bat zuen, laukitxo bakoitzaren azpian, eta pieza bakoitzak iman bat zuen. Sistema horrek aukera ematen zion operadoreari jakiteko zein pieza mugitu zen eta nora. Operadoreak bere mugimendua egiten zuen bigarren taulan, manikiari nora mugitu behar zuen adieraziz. 

Automatari buruzko legenda asko daude. Kempelen ez zen inoiz baroia izan. Inoiz ez zuen Federiko Handiaren aurka jokatu.

## Kanpo estekak
Ifeoma Ozoma

**Ifeoma Ozoma** (1991/92) politika publikoetan aditua den estatubatuar ekintzailea da. Teknologia-industrian berdintasuna defendatzen du. Pinteresten bi urtez politika publikoetan lan egin ondoren, Ozomak dimisioa eman zuen eta enpresan jasandako tratu txarrak eta arraza-diskriminazioa salatu zituen. Ondoren, aholkularitza-enpresa bat sortu zuen, Earthseed izenekoa, eta lan egin du salatzaileak babesteko legeria eta industria teknologikoko langileen beste babes batzuk defendatzeko. Los Angeleseko Kaliforniako Unibertsitateko Arraza eta Justizia Digitalari buruzko Zentroko erantzukizun teknologikoko zuzendaria da.

*The Root*, *Time* eta BBCren aintzatespena jaso du bere lanagatik.

## Kanpo estekak
Frac Bretagne

**Frac Bretagne** Rennes hiriko eraikin eta gune kulturala da, Fonds régional d’art contemporain Bretagne (Bretainiako arte garaikideko funts erregionala) delakoaren egoitza 2012. urtetik. 

Odile Decq arkitektoak diseinatutako eraikina da. 5.000 metro karratu ditu, zeinetan 1.000 kontserbaziorako eta lantegi teknikoetarako diren, eta beste mila erakusketetarako (hiru galeria).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pärnu (ibaia)

**Pärnu** () Estoniako ibaia da. Herrialdearen ipar-ekialdean du iturburua, Pandiveretik hurbil, eta Rigako golkoan isurtzen da Baltikora. 144 kilometro luze da, eta 6.900 kilometro koadroko arroa dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Greta Andersen

**Greta Marie Andersen** (Kopenhage, 1927ko maiatzaren 1a – Solvang, Kalifornia, 2023ko otsailaren 6a) daniar igerilaria izan zen.

Bere lehen nazioarteko txapelketan, 1947ko Europako txapelketak bere lehen urrezko domina irabazi zuen. Guztira urrezko bi domina, zilarrezko bat eta brontzezko bi irabazi zituen Europako igeriketa txapelketetan.

1948ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 100 metro libreko proban eta zilarrezkoa 4x100 metro librekoan.

1950eko hamarkadan Kaliforniara emigratu zuen eta igeriketa maratoietan lehiatu zen.

## Kanpo estekak
Zocodover plaza (Toledo)

**Zocodover plaza** Toledoko plaza da, Gaztela-Mantxako autonomia-erkidegoan. Hiriko erdigune nagusia izan zen bere historiaren zatirik handienean, bertako plaza nagusi bezala jardunez. Zati bat Juan de Herrerak diseinatu zuen Filipe II.a Espainiakoaren erregealdian.

## Izena 
*Zocodover* hitzaren jatorria arabieran dago, *sūq ad-dawābb*, hau da, que significa "zama-animalien merkatua".

## Plazaren garrantzia 
Plaza hau hiriko bizitza sozialaren puntu nagusia izan zen Erdi Arotik. Bertan zezenak hiltzen ziren eta herriko jaietan ere kukainak antolatzen ziren. Zocodoverren ere Inkisizioaren autofedeak eta errudunen exekuzio publikoak egin ziren. Gaur egun, Zocodover ekitaldi eta festa ugari egiten diren hiriko tokietako bat da, baita toledotarren topagune ere, eta, batez ere, urte osoan alde zaharreko kaleak inguratzen dituzten turistentzako derrigorrezko pasabidea.

## Historia 
Lehenengo trazaketa ziur aski erromatarren garaikoa izango zen. Dena dela, nagusiena, arabiarren eragina da.
Plaza zaharra sute batek suntsitu zuen 1589ko urriaren 29an. 1854an. bestetik, Santiago Martín Ruiz teknikariaren eskutik Zocodover berrantolatzeko asmo handiko proiektua diseinatu zen, plaza arkupedun laukizuzen bihurtuz.

Plazaren zabaltze saiakera batzuk egin ziren. Horietatik bi nabarmentzen dira gehien:

* Lehena eta zaharrena Errege Katolikoen garaikoa da, Elisabet I.a Gaztelakoak berak 1502an onartua. Erreforma hau ez zen burutu. Proposamena Toledoko Udalak berak egin zuen, eta birmoldaketa baimendu zen, ikusirik lehengo plaza estuegia zela, eta Toledoko alkazarrak plaza egokirik ez zuenez, biak eraikinaren aurreko fatxadaraino lotu nahi zirela. Horretarako, horma bat altxatuko litzateke desnibela gainditzeko. Bere ezaugarriak ere araututa geratu ziren, eta horien artean Gaztelako arkitekturako arkupe tipikoen eraikuntza nabarmendu behar dugu. Inoiz ez zen hain lan ikaragarria egin; izan ere, garai hartako aukera teknikoak eta Zocodoverretik alkazarreko fatxada nagusiraino (23 metroko garaiera) zegoen malda handia kontuan hartuta, zailtasuna oso handia zen.

* XVII. menderaren hasierakoa. Hau bai egin zen.  Zocodoverren ikuspegi osoa oztopatzen zuten balio gutxiko hainbat etxebizitza eraitsi ziren. Inoiz ez ziren arkupe gehiago egin, eta, ziurrenik, plazari metrorik kendu nahi ez zitzaiolako gertatu zen hori. 

## Iruditegia 

Image:
Zocodover,_por_Pérez_Villaamil.JPG|XIX. mende hasierako ikuspegia.
Plaza_del_Zocodover,_Toledo_002.JPG|Odolaren arkua.
Glavni_trg_-_panoramio.jpg|Ikuspegi orokorra.
Zocodover_square_in_Toledo_-_panoramio.jpg|Gaueko ikuspegia.
Zocodover_-_Toledo_-_2013.jpg|Arkupeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urris

**Urris**, irlanderaz **Iorras**, Irlandako Donegal konderriaren ipar-mendebaldean dagoen haran bat da, Inishowen penintsulan eta Clonmany parrokiaren mendebaldean. 

Swilly aintziraren ekialdeko ertzean dago, hego-ekialdean Urris Muinoek inguratzen dute eta ekialdean Binion Muinoak.
Vieux-Montréal

**Vieux-Montréal**, ingelesez **Old Montreal** eta euskaraz **Montreal Zaharra**, Kanadako Quebec probintziako Montreal hiriaren auzo historiko edo alde zaharra da. San Laurendi ibaiaren iparraldeko ertzean dago. 2011n 4.351 biztanle zituen.

Berta, Montrealgo Portu Zaharra dago.
Girondar hesi

[thumb|Ganibela [Pilat dunan (Girondan).]]
[thumb|Ganibela bide ertzean ([Ille-et-Vilaine).]] 
**Girondar hesia** edo **zuresi tolesgarria**, halaber **ganibela** (frantsesez *ganivelle*) burdin-hariz lotutako zurkaitz txikiz osatutako zuresia da. Zurkaitzak gaztainondo edo hurritz zurezkoak izan ohi dira, 45 mm zabal eta 13 mm-ko lodi, mutur batean zorroztua. Zurkaitzen arteko tartea desberdina izan daiteke, hesiaren "iragazkortasuna" zehazte aldera. Tradizioz, gaztainondoa eskuz arrailtzen da, eta horrek ohol zerratuek baino iraunkortasun handiagoa bermatzen du. Diseinu aldetik, ondo egokitzen dira malda eta lurzoru nahiko irregularretara.

## Erabilera
% 50eko iragazkortasuna duen ganibela bat instalatzean, dunetan haize-babesgarri erabili ohi dena, nahikoa izaten da hura zeharkatzen duen haizearen abiadura nabarmen murrizteko eta, ondorioz, garraiatutako materialak erorarazteko (batez ere harea eta orbela). Horrek oso baliagarri egiten lehengoratze ekologikoa egiteko edo kostaldeko dunak fisikoki berrosatzeko edo babesteko. 

Kasu honetan, ganibela hainbat lerro paralelotan erabiltzen da, edo lerro elkarzutak osatuz, batzuetan harenondoko (*Ammophila arenaria*) landaketekin elkartuta dunaren egonkortzea indartzeko eta bizkortzeko, edo ezpata-belar (*Carex*) edo arrauka (*Festuca*) landaketekin elkartuta ingurunea hezeegia edo ez hain hondartsua bada.

Sedimentuen akrezioa sustatzeko eta horrela sortutako harea-karga sendotzeko, zurkaitzen artean adarrak, sareak edo saretak ere gehitu daitezke.

Ganibela behin-behienko hesiak egiteko erabil daiteke, animalia edo gizakiengandik aldi baterako babestu behar diren eremuak mugatzeko (adibidez landatu berri diren eremuak, landareak hazi arte).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montrealgo Portu Zaharra

**Montrealgo Portu Zaharra**, frantsesez *Vieux-Port de Montréal* eta ingelesez *Old Port of Montreal*, Kanadako Quebec probintziako Montreal hirian dagoen portu historiko bat da, Montreal Zaharra auzoan. San Laurendi ibaiaren ipar ertzean dago.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Iker Aldai

**Iker Aldai Igartua** (Algorta, Bizkaia, 2003ko ekainaren 23a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Normalean atzelari moduan aritzen da, erdialdean batez ere. Gaztetan Gatikan eta Getxoko Arenasen ibili ondoren, Eibarren harrobira batu zen. 2022/23 denboraldian lehen talde armaginarekin egin zuen debuta Bigarren mailan. 2025eko udan talde armaginak Athleticera lagatu zuen erosketa aukera ez derrigorrezkoarekin Lehen Federazioan zebilen Bilbao Athleticen jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila
Garden District (New Orleans)

**Garden District**, euskaraz **Lorategi Barrutia**, AEBetako Louisiana estatuko New Orleans hirian dagoen auzo bat da, Hiri Erdigunea / Lorategi Barrutiaren azpibarrutia ere bada. 

1832-1900 artean eraiki zen eta bertan Hegoaldeko Estatu Batuetako mansio nabarmenetako asko ikusgai daude.
Dima Aktaa

**Dima Aktaa** (1994) siriar atleta da. 2022an BBCko 100 emakumeren zerrendako bat izendatu zuten. 2022tik aurrera, Aktaa entrenatzen ari zen, 2024ko Udako Paralinpikoetan 100 metroko lasterketan lehiatzeko.

## Biografia 
Aktaa 1994an jaio zen Sirian. 2012ko abuztuan, bonbardatu egin zuten Salqinen zuen etxea, Idlib inguruan, eta hanka kendu egin zioten leherketaren ondorioz. Familiak Siria utzi zuen Libanorako, eta han bizi izan ziren hainbat urtez, Erresuma Batura errefuxiatu gisa iritsi aurretik 2017an. 2020an, Ingalaterrako futbol alternatiboko talde bateko (The Lionheart) kide izendatu zuten. Anne-Marie pop abeslariak abesti bat idatzi zuen bere bizitzari buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Botines Etxea

**Botines Etxea** edo **Fernández y Andrésen Etxea**, Espainiako León hirian dagoen eraikin modernista bat da, Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Leóngo probintzian. Guzmandarren jauregiaren aldamenean dago, eta Santo Domingo plazaren parean.

1891-1892 artean Antoni Gaudí kataluniar arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen eta hark Kataluniatik kanpo eraikitako hiru eraikinetako bat da, beste biak Astorgako Jauregi Episkopala eta El Capricho (Comillas, Kantabria) jauregia dira.
Ibijoke Faborode

**Ibijoke Faborode**   (Oxun estatua, Nigeria, XX. mendea) Nigeriako ekintzailea da, gero eta emakume gehiago politika munduan aritu daitezen bultzatzen duena. 2022. urtean BBCk 100 emakume inspiratzaileen zerrendan sartu zuen.

## Aktibismoa 
2019ko abenduan, *Electher* izeneko erakunde politiko panafrikarraren sorkuntzan parte hartu zuen, emakumeak kontzientziatu eta prestatu egiten dituena politika munduan lan egin dezaten. 2022an, Afrikako 2.000 emakume inguru prestatuak zituen. 2023ko hauteskunde orokorren aurrean, #Agender35 proiektuarekin aurrera egin zuen, US$ 10 milioi emateko 1.000 emakume ahalduntzeko eta 35 hautagai prestatzeko helburuarekin 2023rako. APP bat ere prestatu zuen Hauteskunde-datuak aztertzeko.

2021. urtean, London School of Echonomics erakundearen 2021eko Africa Summit bileraren zuzendarikidetza bereganatu zuen.

## Aitortza 
* 2022. urtean BBCk 100 emakume inspiratzaileen zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dan Breen

**Daniel Breen** (Grange, Donohill, Tipperary konderria, 1894ko abuztuaren 11 - Kilcroney Etxea, Wickow konderria, 1869ko abenduaren 27a), irlandar errepublikar bat izan zen. Irlandaren Independentziako Gerra eta Irlandako Gerra Zibilan IRAko kide nabarmena izan zen. Garai haietan Sinn Féin alderdiko politikaria izan zen eta bere bizitzako azken urteetan Fianna Fáil alderdiko ere bai.

Irlandan ezaguna bada, Irlandako Gerra Zibilaren hasieratzat jotzen den Soloheadbegeko segadan parte hartzeagatik da.
Dilek Gürsoy

**Dilek Gürsoy** (Neuss, 1976) turkiar jatorria daukan zirujau alemana da. 2012an, Europan bihotz artifizial bat trasplantatu zuen lehenengo emakumezko zirujaua izan zen. 

## Bizitza 
Gürsoy Neussen jaio zen 1976an. Bere gurasoak Fatsa, Turkiatik emigratu zuten Alemaniara "Gastarbaiter" (1960ko hamarkadan Errepublika Federaleko gobernuak kontratatu zituen nazionalitate desberdinetako langileak) gisa lan egiteko. Bere bi anaietako bat haurtzaroan hil egin zen. Gürsoyen aita bihotzeko batek jota hil zen berak 10 urte zituelarik. Bere ama Zeynep-ek Pierburg-eko fabrika bateko kate-muntaian lan egiten zuen; horrez gain, bere kabuz ikasi zuen irakurtzen eta idazten, ez baitzioten utzi eskolara joaten Turkian. Gürsoyek alemanez hitz egiten ikasi zuen haurtzaindegian eta Martin-Luther-Grundschule eskolan egin zituen lehen hezkuntzako ikasketak. Ondoren, Quirinus-Gymnasium-en jarraitu zuen. Bere familiako lehenengo kidea izan zen unibertsitatera joaten, non zirujia kardiakoan espezializatu zen. Txikitatik esaten zuen zirujaua izan nahi zuela.

## Ibilbide profesionala 
Düsseldorfeko Unibertsitatean graduatu ondoren, mediku-laguntzaile, espezialista eta mediku-laguntzaileen zuzendari gisa lan egin zuen. Bestalde, Reiner Körfer zirujauarekin batera lan egin zuen Bad Oeynhausen, Essen eta Duisburg-en alanbrerik gabeko eta kanpoko energia iturririk gabeko bihotz-artifizial mota berri baten garapenean. 2017an Bremenen lan egin zuen. 2019tik aurrera, zirujau aholkulari bezala eta LVAD (left ventricular assist device) programako zuzendari bezala lan egiten du Siegburgeko Helios klinikako zirujia kardiakoko departamentuan. 

### Aitorpenak 
Alemaniako Kantzillerrak, Angela Merkelek, bere lanaren inguruan interesa erakutsi ostean, berarekin elkarrizketa bat izatera gonbidatu zuen 2017ko irailaren 21ean. "Medizinerin des Jahres 2019" saria jasotzeko nominatua izan zen Alemaniako Mediku Erakundearen eskutik emakumezko zirujau gisa Europa mailan egindako bere lorpenei esker. BBCren 100 emakumeen artean kokatu zuten 2022ko abenduan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Violent Men

***The Violent Men*** (euskaraz *Gizon Bortitzak*), 1955ko Rudolph Maté poloniar-hungariar-estatubatuarrak zuzendutako western film bat da. Donald Hamilton idazlearen *Smoky Valley* (1955, *Haran Keatua*) eleberrian oinarritua dago. Glenn Ford, Barbara Stanwyck, Edward G. Robinson, Dianne Foster, Brian Keith, May Wynn eta Warner Anderson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lew Wilkinson (Edward G. Robinson) piskanaka-piskanaka haran batez jabetzea lortu duen abeltzain bat da, horretarako Martha (Barbara Stanwyck) eta Cole (Brian Keith) anaiaren laguntza izanik. Haren asmoei aurre egiten dion bakarra John Parrish (Glenn Ford) soldadu ohi unionista gaztea da. Baina Judith (Dianne Foster), Wilkinsonen alaba, Parrishez maitemindu eta haien etxetik ihes egitean Parrishen laguntza bilatuko du.  

## Aktoreak 
* Glenn Ford: John Parrish
* Barbara Stanwyck: Martha Wilkison
* Edward G. Robinson: Lew Wilkison
* Dianne Foster: Judith Wilkison
* Brian Keith: Cole Wilkison
* May Wynn: Caroline Vail
* Warner Anderson: Jim McCloud
* Basil Ruysdael: Tex Hinkleman
* Lita Milan: Elena
* Richard Jaeckel: Wade Matlock  
* James Westerfield: Magruder sheriffa
* Jack Kelly: DeRosa
* Willis Bouchey: Martin Kenner sheriffa
* Harry Shannon: Purdue

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Guzmandarren jauregia

**Guzmandarren jauregia**, , Espainiako León hirian dagoen jauregi bat da, Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Leóngo probintzian, San Martzelo plazan. 

Botines Etxearen aldamenean dago, eta Santo Domingo plazaren parean. Gaur egun Leóngo Probintzia Aldundiaren egoitza da.

XVI. mendean Rodrigo Gil de Hontañón arkitektoak diseinatu eta Juan Ribero de Rada arkitektoak eraikiarazi zuen. 1963an kultura-intereseko ondasuna izendatua izan zen, eta 1973an zaharberritua.
Emajõgi

**Emajõgi** () Estoniako ibaia da. Võrts aintziran du iturburua, eta Peipus aintzirara isurtzen da. 99 kilometro luze da, eta 9.628 kilometro koadroko arroa dauka. Ibai osoa nabigagarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1976 (filma)

***1976*** Manuela Martellik zuzendutako  Txileko drama filma da. Martelliren zuzendaritzako debuta izan zen, eta gidoilari ere bera izan zen Alejandra Moffatekin batera. 2022ko maiatzaren 26an estreinatu zen Cannesko Zinemaldiko Errealizadoreen Hamabostaldian eta Txilen 2022ko urriaren 20an   Espainiako 2023ko Goya sarietan Txile ordezkatzeko hautatu zuen zine latinoamerikarreko kategorian, baina ez zuen irabazi (irabazlea Argentina, 1985 izan zen).  .

## Sinopsia 
1976, Txile. Carmen itsastertzera doa bere opor-etxearen birmoldaketa gainbegiratzera. Senarra, seme-alabak eta bilobak neguko oporretara joan dira. Familiaren gertuko apaizak ezkutuan bizi den gizon gazte bat zaintzeko eskatzen dionean, Carmen ezezagun den lurraldean sartuko da, ohituta dagoen bizitza lasaitik urrun.

## Aktoreak 
* Aline Kuppenheim Carmen gisa
* Nicolás Sepúlveda Elias gisa
* Hugo Medina Aita Sánchez gisa
* Alejandro Goic Miguel gisa
* Carmen Gloria Martínez Estela bezala
* Antonia Zegers Rachel bezala
* Marcial Tagle Osvaldo gisa
* Amalia Kassai Eleanor gisa
* Gabriel Urzúa Tomas gisa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisabet Stuart

**Elisabet Stuart** (Dunfermlineko jauregia, 1596ko abuztuaren 19a - Londres, 1662ko otsailaren 13a) Palatinatuko hautesle ezkontidea eta Bohemiako erregina ezkontidea izan zen.

Jakue I.a Ingalaterrakoa eta Ana Danimarkakoare alaba izan zen. 1613an Frederiko V.a Palatinatukoarekin ezkondu zen. **Neguko Erregina** bezala ezagutua izan zen, bere senarrak Bohemian negu batez bakarrik gobernatu zuelako. Protestanteen porrotaren ondoren, Frederiko eta Elisabet erbestera joan ziren familiarekin. Frederiko Hagan hil eta Ingalaterrako Estuardoen zaharberritzearen ondoren, Elisabet Londresera itzuli zen.
Elena Muñoz Perez

**Elena Muñoz Pérez** (Agurain, 1997) farmazia ikasketak egin zituen ikerlaria da, UPV/EHUko NanoBioCel taldean ari da tesia egiten eta ikertzaile gazteentzako Txiotesia lehiaketa irabazi zuen 2022an. Bihotzez Gasteiztarra den Aguraindarra da.

## Ikertzailea 
Hesteetako hanturazko gaixotasuna tratatzeko terapia berri bat du ikergai. Hesteetako hanturazko gaixotasuna, kronikoa den patologia da; kausa ezezaguneko eta sendabiderik gabeko patologia. Tamalez, munduan 6-8 milioi gaixok pairatzen dutena. Sintoma ugariko koadro klinikoa sortzen du: hesteetako min oso larriak, beherakoak, kolikoak eta pisu galera handiak. Tamalez, sendabiderik gabeko gaixotasun larria da, pazienteen bizi-kalitatea asko okertzen duena eta askotan bilakaera txarra daukana. Kasu askotan, hesteak mozteko kirurgia luzeak egin behar dira paziente larrienen bizitza salbatzeko. Gaur egungo tratamenduak gaixotasunaren sintomak hobetzean oinarritzen dira, baina ez sendatzean. Gainera, oso tratamendu oldarkorrak dira, eta askotan ez dira eraginkorrak.

3D inprimagailu egokitu bat erabiltzen dute hidrogelezko supositorioak inprimatzeko. 3D supositorioak hesteetako hanturazko gaixotasuna tratatzeko terapia aurreratu eta eraginkor batekin kargatzen dute: zelula amen sekretomarekin. Horrela giza zelulek sortzen duten tratamendua modu eta toki egokian aplikatzea lortzen dute.

Tesiaren 2. urtean murgilduta zebilen 2022an eta lehiaketako bere lehen txioa honakoa zen: '*1, Atzo nire amak nire tesiaren izenburua galdetu zidan. Nik erantzun nion: Hesteetako hanturazko gaixotasuna tratatzeko zelula ama mesenkimaletako serkretomaz kargatutako hidrogeletan oinarritutako ondeste-formulazioen 3D inprimaketa. Bere aurpegia hemen behean: #txiotesia6*'. Originaltasuna goraipatu zuten epaileek, txioetan azalpenak amari ematen zizkion . 106 parte hartzaileen artean nagusitu zen Muñoz Txiotesia lehiaketa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jone Bilbao
* Txiotesia lehiaketa

## Kanpo estekak 
* @ElenaMuozPrez1 kontua Twitterren
Txirrindularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Txirrindularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan** 2024ko uztailaren 27tik abuztuaren 11ra bitarte lehiatuko da, Parisen. Lau lekutan hasiko dira probak: Pont d'Iéna errepide lasterketetarako; Saint-Quentin-en-Yvelinesko beolodromoa pistako eta BMX lasterketetarako; Élancourteko mendiak mendiko bizikletarako; eta Place de la Concorde BMX estilo-librerako. Hogeita bi proba izango dira, bost diziplinatan. 1896ko Udako Olinpiar Jokoak egin zirenetik, txirrindularitza beti izan da kiroletako bat.  

## Egitaraua 
## Dominak 
### Herrialdeak 
### Errepide-txirrindularitza 
### Mendiko bizikleta 
### Belodromoa 
#### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak
### BMX 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antares (eraikina)

**Antares** eraikina Bartzelonan kokatutako etxe-orratz bat da, 30 solairtukoa, Odile Decq arkitektoak diseinatua, eta gehienbat luxuzko etxebizitzek okupatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antares (argipena)

**Antares** izenak adierazt dezake Wikipedia honetan:

* **Antares**, Scorpius konstelazioko izarrik distiratsuena (Alfa Scorpii, α Sco)
* **Antares**, Götz Spielmannen filma
* **Antares** izena zuen Apollo 14 espedizioko ilargi-moduluak.
* **Antares** eraikina, Bartzelonako etxe-orratz bat.
* **Antares (Arizona)**, AEBetako heria.
* **Antarès (Le Mans),** Le Manseko erabilera anitzeko estadioa
* **Antares (konpainia)**, musika ekipoen fabrikatzaile estatubatuarra
Geraldina Guerra Garcés

**Geraldina Guerra Garcés**   (Ekuador, XX. mendea) ekuadortar ekintzaile bat da, emakumeen aurkako hilketak salatzen dituena informazioa bilduz eta mapa sozialak eginez.

Emakumeen eskubideen defentsan lan egin du 2006tik. Ekuadorreko Emakumeen Hilketen Mapagintzaren Aldeko Aliantza Feminista bultzatzen du, eta herrialdeko genero indarkeriaren biktimentzako Harrera Etxeen Sare Nazionalaren aurpegi ezagunena da. 2021az geroztik, Aldea Fundazioko lehendakaria izan zen, Ekuadorren emakumeen hilketen kartografia soziala egiten espezializatua.

2022an, BBCren 100 emakume inspiratzaileen zerrendan sartu zuten.

## Erreferentziak
Gehad Hamdy

**Gehad Hamdy** (Egipto, 1995) egiptoar odontologo eta ekintzaile bat da, sexu jazarpenaren aurkako borrokan nabarmendu dena.

Hamdy ohartu zen emakumeek seguru sentiaraziko dien leku bat behar zutela sexu jazarpena salatu ahal izateko. Horregatik sortu zuen *Speak Up* 2020an. Enpresa feminista bat da, genero indarkeriaren, sexu jazarpenaren eta bortxaketen erasotzaileak sare sozialen bidez seinalatzen dituena. Hamdyk agerian uzten ditu indarkeria horiek, zinemak horretan duen eragina salatuz; emakumeak bultzatzen ditu jazarpenaz hitz egitera, eta laguntza legal eta emozionala ematen die. Ekimenaren leloa da «Emakumeak emakumeei laguntzen» (*Girls Support Girls*), eta enpresak 250.000 jarraitzaile lortu zituen urtebetean Facebooken eta 97.000 baino gehiago Instagramen.

2021ean, Ekintzailetza eta Berrikuntza Foroaren (*Women Innovation & Entrepreneurship Forum*) sarian finalista izan zen. 2022an, *Women4Africa* nazioarteko giza sariaren finalista izan zen, eta BBCko 100 emakume inspiratzaileenen zerrendan sartu zen.

## Erreferentziak