open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valsaín harana

**Valsaín harana** edo **Eresma harana** Erdialdeko Sistemako zati den Guadarrama mendilerroaren iparraldeko zatian, Segoviako probintzian dagoen haran bat da. Real Sitio de San Ildefonso udalerrian dago eta Madrilgo erkidegoarekin muga egiten du.

Hegoaldetik iparraldera orientatua dago, 6 kilometroko bataz besteko zabalera du, eta 9ko luzera, Guadarrama mendilerroko haranik handienetako bat bihurtzen duena, Lozoya haranarekin batera. Ia erabat pinu gorrizko baso batek estaltzen du, Guadarrama mendilerroko handiena eta mendilerro honetako garrantzitsuenetako bat. 1200 metroko altueratik behera, haritz eta gaztainondoak ere badaude. 2000 metroko altueratik gora pinu gorriak desagertu eta alpetar larreak eta harkaiztiak agertzen dira.

thumb|erdian|800px|Valsaín haranaren ikuspegi panoramikoa Loma del Noruegotik ikusia.

Haranaren behealdeko zatiak 1100 eta 1500 metro arteko altuera du. Haranaren barrenean Eresma ibaia igarotzen da bere ibilguaren goiko zatian. Haraneko bere ibilguan zehar putzu eta igerileku natural ugari dago. Putzu hauetatik gertu, aisialdi guneak daude merendero eta aparkalekuekin, "Los Asientos" eta "Boca del Asno" deritzenen kasuan bezala. Inguru hauetara CL-601 errepide autonomikotik iristen da, Segovia Collado Villalbarekin elkartzen duena.

Haranaren iparraldeko muturrean, eta beherenengoko tokian Valsaín herria dago (Real Sitio de San Ildefonso udalerriaren barnean dagoena), haranari izena ematen diona. Ekialdeko muturrean Peñalara mendigunea dago (2430 metro), hegoaldean Cotos mendatea, Bola del Mundo mendia, Navacerrada mendatea eta Siete Picos. Mendebaldeko zatian [Valsaín harana atzean [Peñalara mendigunea duela.
Irudi:Valle de Valsaín.JPG|Valsaín harana Siete Picos mendiaren tontorretik ikusia.
Irudi:Siete Picos y Montón de Trigo.JPG|Valsaín harana Siete Picos mendiarekin goizko ezkerreko muturrean eta Montón de Trigorekin erdian.
Irudi:Peñalara y valle de Valsaín.JPG|Valsaín harana Peñalara atzean duela.
Fitxategi:La Gallarza views.jpg|Peñalara eta Cuerda Largaren iparraldeko aurpegia La Gallarzako begiratokitik ikusia.

## Ikus, gainera 
* Valsaíngo mendiak

## Kanpo estekak 
* Centro Montes y Aserradero de Valsaín
Piranshahr

**Piranshahr** (; ; ) Irango hiria, izen bereko *xarestan* edo barrutiko hiriburua. Irakeko mugaren ondoan dago, Irango ipar-mendebaldean. Populazioa gehienbat kurdua da. Granito-barietate asko (koloreak eta testurak) ekoizten dira hirian.

Urmia aintziraren mendebaldera dago, 1.449 m-ko altitudean, Siyah Kuh eta Sipan mendien artean. 2006. urtean 57.692 biztanle zeuden hiriburuan, eta barruti osoan 138.864; 2017an, 70.782 biztanle zituen.

## Klima 
## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaka (jantzia)

[thumb|200px|**Jaka** ohiko jantzia da [neguan.]]

**Jaka** (Heg. Txaketa) sorbaldetatik gerri eta aldakaraino luzatzen den jantzi irekia da, botoi edo kremailera baten bitartez ixten dena.

## Ikus, gainera 
* Txamarra

## Kanpo estekak
Gerri

thumb|200px|Emakume bat bere **gerria** neurtzen. Gerribueltaren neurri handiak gorputz-gantzaren kopuru eta banaketa desegokia adierazten du.

**Gerria** gorputz-enborrean torax edo aldakaren artean dagoen gorputz-zatia da, torax eta aldaka baino estuagoa izaten dena, bereziki emakumeen kasuan.

## Gerri/aldaka indizea 
Gerri/aldaka indizea gerriaren perimetroaren eta aldaken perimetroaren arteko zatiketan datza. Indize honek gantza gorputz-enborraren inguruan zer proportzoptan banatua dagoen adierazten du.
0,7ko indizea emakumeentzat eta 0,9ko indirea gizonezkoentzat egokitzat jotzen dira.

Gerriaren neurriak sekzio horizontalean perimetro estuena duen altuerari egiten dio erreferentzia.
## Gerriaren neurria 
Gerriaren zirkunferentziaren neurketa pertsonen obesitate edo gizentasuna neurtzeko erabili ohi den aldagaietako bat da. Abdomeneko gantz pilaketa gehiegizkoa gaisotasun kardiobaskular eta gizentasunarekin erlazionatutako gaisotasunen garapenean arrisku faktorea da. AEBko Bihotz, Birika eta Odolaren Instituto Nazionalak *(The National, Heart, Lung and Blood Institute, NHLBI)* gizentasunarekin harremana duten gaisotasunak garatzeko arrisku maila altua dela deritzo gerriaren neurria 102zm edo 88zm baino handiagoa bada, gizonezko eta emakumezkoen kasuetan hurrenez hurren.
## Funtzio eta ezaugarriak 
Gerriak osatzen duen tartean bizkarrezurra, maskuria, heste lodia, heste meharra eta emakumeen kasuan organo erreproduktiboak topa daitezke.

## Kanpo estekak
Arbeltx

thumb||Arbeltx naturala
[thumb|Arbeltxezko [paparreko|brotxea (XIX. mendea).]]
**Arbeltxa** edo **atxabitxia** lignito mota bat da, bigarren mailako harribitxitzat hartua. Ez da berezko minerala, baizik eta mineraloidea, jatorri organikoa baitu, presio handian eraldatutako egurretik eratorria.

Ikatz mota gogorrena da, 2-5 eta 4 artean Mohsen eskalan. Errefrakzio indizea 1,66 inguru da eta pisu espezifikoa 1,3 inguru da. Ikatz usaina du orratz bero batekin erretzean.

## Kanpo estekak
Tuteraldea

**Tuteraldea** ([tuteɾalðea]) Nafarroako Foru Erkidegoko eskualde eta zona bat da. Eskualdea 19 udalerrik osatzen dute eta Tuterako merindadeko parte da.

Udalerri nagusia Tutera da eta eskualdeak guztira 90.000 biztanle inguru ditu.

## Demografia 
## Azpibanaketak 
Zona honek azpizona bakarra du, baina 6 eremu ditu bakoitzak ondorengo udalerriak barne hartzen dituelarik:
* **63. eremua: Queiles**
** Ablitas, Barillas, Cascante, Monteagudo, Murchante eta Tulebras
* **64. eremua: Arguedas-Castejón-Valtierra**
** Arguedas, Castejón eta Valtierra
* **65. eremua: Buñuel-Cortes-Ribaforada**
** Buñuel, Cortes eta Ribaforada
* **66. eremua: Cabanillas-Fustiñana**
** Cabanillas eta Fustiñana
* **67. eremua: Tutera-Fontellas**
** Tutera, Fontellas eta Errege Bardea
* **68. eremua: Alhama**
** Cintruénigo, Corella eta Fitero

## Ikus, gainera 
* Nafarroako eskualdeak

## Kanpo estekak
Motots

thumb|200px|Motots bildua edo motoa.
thumb|200px|Motots askea.
**Mototsa** edo, Ipar Euskal Herrian, **motoa** ilea bilduta sortzen den orrazkera mota da. Mototsa sortzeko, ilea multzoan hartzen da eta, gehienetan buruko larruazaletik ahalik eta hurbilen estutu ondoren, gomazko xingola batekin edo ilea batuta mantentzen duen beste edozein elementurekin lotzen da.

Mototsean ilea aske eraman daiteke, edo bere baitan bilduta. Bigarren kasu horretan moto ere deritzo.

## Kanpo estekak
Txirikorda

[eskuinera|thumb|*La Natte* ("Txirikorda") (1887), [Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoirrena]]
**Txirikorda** material zaluko hiru albainu, xerlo edo hari baino gehiago txandakatuz osatzen den eredu edo egitura konplexua da. Ehun-zuntzez, metalezko hariz, giza ilez edo beste edozein material malguz egiten da. Oihalekin alderatuz gero, txirikordak luze eta meheak dira, eta hari bakoitzak sigi-saga harilkatzen da gainerakoekin.

Txirikordak ilea apaintzeko, sokak egiteko edo objektu apaingarriak egiteko erabiltzen dira.

## Kanpo estekak
Carlo Collodi

**Carlo Lorenzini** (Florentzia, Italia,1826ko azaroaren 24a - 1890eko urriaren 26a ), **Carlo Collodi** edo **Collodi** deituraz ere ezaguna, kazetari eta italiar idazlea izan zen. *Le avventure di Pinocchio* ("Pinotxoren abenturak") eleberriagatik ospetsua.

## Biografia 
Domenico Lorenziniren (markes baten sukaldaria) eta Angela Orzaliren semea zen. Izen osoa **Carlo Lorenzo Fillipo Giovanni Lorenzini** zuen. "Collodi" ezizena, 1856tik aurrera erabili zuena, haren amaren sorterria da (Toscanan).

Pinotxoren sortzailea izateagatik hilezkortua bada ere, eleberri eta komediak ere idatzi zituen.

Ama pontekoa Mariana Ginori dukesa izan zuen. Ikastetxera eta haztetxera joan zen, eta bertan erretorika eta filosofia ikasi zituen. Haren lehen langunea liburu-denda batean izan zen, 18 urterekin.

Independentziaren aldeko gudara oldezko gudari joan zen (1848 &ndash; 1860) Toscanako gudarostearekin. Politikarekiko sentitzen zuen interesak bultzatu zuen bere lehen lanak *Il Lampione* egunkari satirikoan argitaratzera. Egunkaria 1849an zentsuratu zen, Toscanako Duke Handiaren aginduz, baina 1860an berriz agertu zen.

1856an ospetsu egin zen *In vapore* eleberriarekin, eta beste egunkari politiko batzuetako (*Il Fanfulla*, adibidez) idatziengatik. Garai horretan bertan, antzerki-zentsuraren batzordeko langilea zen, eta hainbat ipuin eta kontakizun satiriko ere idatzi zituen: *Macchiette* (1880), *Occhi e nasi* (1881), *Storie allegre* (1887).

1875ean haur-literaturarekin hasi zen *Racconti delle fate* lanarekin (Charles Perraulten maitagarri-ipuinen itzulpena). 1876an *Giannettino*, *Minuzzolo* eta ''Il viaggio per l'Italia di Giannettino* idatzi zituen, Giannettinoren ikuspegitik idatzitako Italiaren bateratzeari buruzko ipuin-sail satirikoa.

1880an *Storia di un burattino* ("Txotxongilo baten istorioa") edo *Bambinino* idatzi zuen, eta *Il Giornale dei Bambini* egunkarian argitaratu zen.

Collodi bere lanak izan zuen ospea ezagutu gabe hil zen. Florentziako San Miniato al Monte basilikan lurperatu zuten.

## Lana 
* *Macchiette* (1880)
* *Occhi e nasi* (1881)
* *Pinocho* (1882)
* *Storie allegre* (1887)
* *Racconti delle* fate
* *Giannettino* (1876)
* *Minuzzolo*
* *Il viaggio per l'Italia di Giannettino*
* *Le avventure di Pinocchio. Storia di un burattino*

## Ikus, gainera 
* Pinotxo
* Pinotxoren abenturak

## Kanpo estekak 
* ,  *Pinocchio Park ''
Plana Baixa

**La Plana Baixa** Valentziar Herrialdeko eskualdea da. Iparraldean Plana Alta eta Alcalatén ditu, ekialdean Mediterraneoa, hegoaldean Camp de Morvedre eta mendebaldean Alto Mijares eta Alto Palancia.

Eskualdeak 20 udalerri ditu, 605,20 km²ko azalera du eta 2008an 191.859 biztanle zituen. Hiriburua Borriana da eta udalerririk populatuena, ordea, Vila-real.

## Udalerriak 
## Historia 
Gaur egungo eskualdearen mugak XX. mendearen azken hamarkadetan definitu ziren. Bi eskualde historikotako zatiak hartzen ditu: Plana eskualdeko zati bat eta Baix Espadà izenekoa. Emili Beüten 1934ko "*Comarques naturals del Regne de València*" lanean eskualde hauek agertzen dira.

## Hizkuntza 
Eskualde osoko tokiko hizkuntza katalana da, salbuespen bakarrarekin: l'Alcúdia de Veo udalerrian dauden hiru herrietako batean (udalburu homonimoan) aragoieraren eraginpeko espainiera da; beste bietan (Veo eta Benitandús), Plana Baixako gainontzeko herrietan bezala, katalana da.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Plana Alta

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
1846 Bengt

**1846 Bengt** asteroide gerrikoan aurkitutako 1846. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **6553 P-L** zen. Bere izena Bengt Strömgrengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1847 Stobbe

**1847 Stobbe** asteroide gerrikoan aurkitutako 1847. asteroidearen izena da. 1916ko otsailak 1ean aurkitu zuen Holger Thielek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **A916 CA** zen. Bere izena Joachim Otto Stobbe astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1848 Delvaux

**1848 Delvaux** asteroide gerrikoan aurkitutako 1848. asteroidearen izena da. 1933ko abuztuak 18an aurkitu zuen Eugène Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1933 QD** zen. Bere izena Georges Roland frantziar astronomoaren edo Ginette Roland belgiarrarenaren koinatagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Sanabares

**Sanabares** Partiako erregenahia izan zen 50etik 65era. Ez da askorik ezagutzen Sanabaresi buruz, Partiako errege izan zen bitartean bere irudia zuten zenbait txanpon txanpondu zituela eta bere erregealdian, hamabost urtez, Partiako hiriburua Merv hiria izan zela izan ezik. Hau, Sanabaresen txanpon batzuetan agertzen diren datei zor diegu. Gotarzes II.a (40-51), Vonones II.a (51n errege izan zena), Vologeso I.a (51-78) eta Vardanes II.aren (55-58) arerioa izan zen.
Jakako forua

**Jakako forua** Antso V.a Nafarroakoak 1076an edo 1077an Jaka hiribilduari emandako hiri-gutuna izan zen. Foruaren bidez, hiribildua hiri bilakatu zen, Donejakue Bidetik zetozen frankoak erakartzeko asmotan. Latinez idatzi zuten, eta 24 xedapen zituen.

Erromantzez idatzitako bildumak Aragoi osora zabaldu ziren eta, 1247an, Aragoiko foruen oinarri bihurtu zen. Jatorrizko testua ez zaigu ailegatu, baina bai haren erromantzezko bildumak. Batzuk biarnesez idatzita daude, baina baditugu nafar-aragoierazko bildumak ere. Hona hemen adibide batzuk:

Jakako foruan, larrua jotzea hautazkoa da gizonak eta emakumeak hala nahi badute. Bortxaketa badago, berriz, gizona emakumearekin ezkondu behar da, edo bortxatzaileak "emakumeari gizon egoki bat aurkitu" behar dio. Luzaro baieztatu da Jakako forua dela Nafarroako eta, oro har, Euskal Herriko foruen hazia eta ernamuina, eta gero testu hori eta haren eratorpenak beste hirietara zabaldu zirela. Hori, hala ere, gezurtatu egin da aspaldi honetan. Zangozakoa hartzen da foru zaharrentzat, atzetik dituela, ia aldi berean, Lizarrara eta Jaka. Jite berekoak dira 1122ko Zangozako forua, eta 1129ko Jondone Saturdikoa. Lizarrako bertsioaren aldetik, Donostiara eta Gipuzkoaren kostaldeko hiribilduetara zabaldu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xorrotx

**Xorrotxak**, nagusia eta mutila, Zuberoako maskaradetako bi pertsonaia dira, beltzen taldeko aurrelari ibiltzen direnak. Zorrotzaileak dira, eta  jaunaren ezpata zorroztea da haien *joküa*. Horretaz gainera, kantari bikainak direlako nabarmentzen dira. *Joküen* artean plaza inguratzen dute, bi ahotsetako bertsotan kantari.

Maskarada beltzekoak izan arren, jantzi xume baina txukunekin beztiturik azaltzen dira: belus ildaskatuzko jaka eta galtzak, botak eta azpantarrak. Buruan, lastoz betetako urtxintxa batez apaindurik dagoen kapela daramate, eta eskuan makila. Mutilak zorrozkailua eramaten du soinburuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Air Force One

thumb|*Air Force One* hegazkina

**Air Force One** Ameriketako Estatu Batuetako presidentea barruan daraman Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadako edozein hegazkini aireko trafiko-kontrolak ezartzen dion izena. Presidentea barruan ez badago, hegazkin hori zibiltzat hartzen da. Ez da zuzena *Air Force One* izenak hegazkin espezifiko bakarra adierazten duela pentsatzea.

1990tik, presidentearen flota espezifikoki prestatutako Boeing 747 serieko bi hegazkinek osatu dute, isatsean VC-25A izendatzea eta 28000 eta 29000 zenbakiak ipinita. Bi hegazkin hauek, nahiz eta presidentea barruan ez izan, arrunki *Air Force One* bezala ezagutu eta izendatzen dira.

VC-25A hegazkinak 70 bidaiarirentzat du tokia, eta munduan bakarra da 4 tripulatzaile eraman ditzakeena.

*Air Force One* hegazkina Estatu Batuetako lehendakaritzaren eta bere boterearen ikur ospetsua da.

## Historia 
Franklin D. Roosevelt izan zen lehenengo presidentea bidaia ofizialak egiteko hegazkinak erabili zituena. Roosvelt, Bigarren Mundu Gerran hegazkinez joan zen Casablancako Konferentziara (Maroko, 1943). Ozeano Atlantikoa itsasontzian zeharkatzea baztertu zen, urpeko alemaniarren mehatxuagatik.

## Liburuak 
* Albertazzie, Ralph, and Jerald F. Terhorst. *Flying White House: The Story of Air Force One*. Book Sales: 1979. .
* Braun, David. Q&A: U.S. Presidential Jet Air Force One. *National Geographic News,* May 29, 2003
* Dorr, Robert F. *Air Force One*. Motorbooks International: 2002. .
* Hardesty, Von. *Air Force One: The Aircraft that Shaped the Modern Presidency*. Northword Press: 2003. .
* Harris, Tom. How Air Force One Works. HowStuffWorks.com Accessed October 10, 2006.
* Technical Order 00-105E-9, Segment 9, Chapter 7 http://www.0x4d.net/files/AF1/
* United States Air Force. Air Force One Fact Sheet. July 2003.
* Walsh, Kenneth T. *Air Force One: A History of the Presidents and Their Planes*. Hyperion: 2003. .

## Ikus, gainera 
* Etxe Zuria
* Bulego obala

## Kanpo estekak
Erra

Antzinako Mesopotamian (Babilonia eta Akadia) **Erra** gerraren, matxinaden, erasoen eta iskanbilen jainko bat izan zen, nagusiki K.a. 1000ko "Erraren epopeia"gatik ezaguna. Nergal jainkoarekin estuki identifikatua, bere gurtzagunea Erasalm zen, gaur egun galdua dagoen Kutha hirian. Babiloniar garaian izurrite jainkoa bezala ezagutu zen.

## Kanpo estekak
Marexal (pertsonaia)

**Marexalak**  Zuberoako maskaradetako pertsonaiak dira, maskarada gorriko kideak. Bi edo gehiago izan daitezke. Ferratzaileak dira, eta zamaltzaina ferratzea da haien *jokü* edo eginbeharra.

Buruan, xingolekin apaindutako bonet gorria daramate. Soinean kasabet gorriak, urrez apaindutako bularralde zuriarekin, eta galtza beltzak izaten dituzte. Nagusiak larruzko aurreko mantala, kurrikak eta mailua erabiltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskoziar

**Eskoziarrak** (ingelesez *Scottish/Scots* eta Eskoziako gaeleraz *Albannaich*) Eskozia osatzen duen etnia edo nazioa dira. Historikoki, pikto eta gaeldarren arteko nahasketan jatorria dute, haiei hegoaldean britoi eta germaniar jatorriko anglosaxoiak eta iparraldean eskandinaviar elementuak eta jendea gehitu zitzaizkielarik. Beranduago normandiarren nolabaiteko eragina ere jasan zuten.

*Eskoziar* nahiz *Eskozia* izenak eskotoengandik eratorria dago, hauek V. mendean Irlandatik itsasoz atera eta Eskoziako mendebaldeko kostaldea erasotu ondoren, bertan Dál Riata erresuma sortu zutelarik.

## Ikus, gainera 
* Eskoziako klanak
* Eskotoak
* Piktoak

## Kanpo estekak
Txenada

**Txenada** (*Sternidae*) *Charadriiformes* ordenako itsas-hegaztien familia da.

Moko luze zorrotza dute; hegoak eta isatsa ere luzeak izaten dituzte. Burugaina beltza dute gehienek; lepoa eta papar-sabelak, berriz, zuriak eta hegoak beltzaranak edo grisaxkak.Bizkaieraz **Gabai**-a izendatuta

Txenadak lehen *Laridae* familiaren *Sterninae* azpifamilian sailkatu arren, egun familia bereizitzat jotzen dute. Era berean, lehen gehienak *Sterna* makrogeneroaren barnean sailkatu bazituzten ere, duela gutxiko ADN ikerketek *Sterna* generoa zenbait generotan banatu dute.

## Generoak 
* *Anous*
* *Procelsterna*
* *Gygis*
* *Onychoprion*
* *Sternula*
* *Phaetusa*
* *Gelochelidon*
* *Hydroprogne*
* *Larosterna*
* *Chlidonias*
* *Thalasseus*
* *Sterna*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Codex Ephraemi Rescriptus

thumb|300px|eskuinera| Frantziako Liburutegi Nazionaleko *Codex Ephraemi Rescriptus* eskuizkribua.

***Codex Ephraemi Rescriptus*** edo Ephraemi Rescriptus Kodexa, baita ere ***Ephraemi Syri Rescriptus Kodexa*** bezala ezagututa, V. mendeko eskuizkribu untzial bat da, hau da, letra larriz idatzitako liburua. Kodex hau Biblia greziarraren lau eskuizkribu untzialen multzokoa da; beste hirurak hauexek dira: *Codex Vaticanus*, *Codex Alexandrinus* eta * Codex Sinaiticus*. Konstantinopla erori ondoren, eskuizkribu hau Florentziara eramana izan zen; ondoren Katalina Medicik Parisera eraman zuen eta han Frantziako Liburutegi Nazionalaren funtsetan jaso izan zen.

## Deskribapena 
Kodex honek Siriako San Efrengo 38 sermoi jaso zituen eta hortik dator haren izena. Jatorriz ez zen hori jasotzen zen testua, Bibliarenak baizik. XII.mendean, Pariseko Liburutegi Nazionalean gordetzen den eskuizkribua berriro idatzi zen, aurretik idatzitako testua ezabatuz partzialki. Horrelako teknikak oso ohikoak ziren idazteko materialak eskasak ziren garaietan; horrelako dokumentuei palinpsesto izena ematen zaie. Teknika desberdinak erabiliz ahal da jatorrizko testua hala-nola berreskuratu.

Eskuizkribuak 33 x 27 zm.ko 209 orri ditu Testua zutabe bakar batean idatzi zen, 40 eta 46 lerro arteko orriko.

Espezialisten ustez jatorriz kodex hau Biblia oso bat zen nahiz eta gaur egun bakarrik zati batzuk kontserbatu. Hauek dira salbatu diren atalak:
* *Itun Zaharreko* 64 orri.
* Idazki hebraikoak (*Kohelet* liburuaren zati bat, *Jakinduriaren Liburua*, *Esaera Zaharrak* eta *Kantarik Ederrena*.
* *Itun Berria*ren 145 orri. Atal honen bertsioa oso nahastua agertzen da; ematen du egileak iturri desberdinak erabili zituela.

## Deszifratzeko lana 
XVII. mendean San Efrengo sermoien azpian testu zaharragoak zeudela. Azpiko testu horiek argitara ateratzeko oso lan neketsu egin behar izan zen: jatorrizko testuen tinta oso suabea zen eta orriak ez zeuden oso ondo. Hasierako emaitzak kazkarrak izan ziren. XIX. mendean,1840an, Alemaniako Konstantin von Tischendorf linguistak bi urtetan eskuizkribua deszifratzea lortu zuen. 1843an Tischendorfek testu deszifratuen atal bat argitaratu zuen eta 1845an falta zena.
[thumb| Dokumentuaren egoera [palinpsesto moduan.]]

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Bruce M. Metzger, "Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography", Oxford University Press, Oxford 1981.
*  Tischendorf, *Codex Ephraemi Syri rescriptus, sive Fragmenta Novi Testamenti*, Lipsiae 1843

## Kanpo estekak 
* R. Waltz, Codex Ephremi en *Encyclopedia of Textual Criticism*
* *Catholic Encyclopedia*: Codex Ephraemi Rescriptus
* Michael D. Marlowe, *Codex Ephraemi Syri Rescriptus* Bible Research
Onddi

**Onddi**, **Onyi** edo **Oindi** Urnietan dagoen mendia da, Adarra-Mandoegiko mendilerroaren ipar-mendebaldeko muturrean, Urumeako bailararen gainean, Adarra menditik Zuluetako lepoa bereizita. Tontorraren zatirik handiena Urnietako udal-lurretan badago ere, Onddiren gailurraren zati bat Hernanin kokatzen da, horregatik, mendia bi herrien arteko mugatzat hartzen da. Gailurretik hego ekialderantz abiatuz, Mulisko gaina multzo megalitikoa aurki daiteke, trikuharri bat Pozontarriko lepoan eta zista bat mendiko gailurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wellington (argipena)

**Wellington** izan daiteke:
* *Toponimo:*
** **Wellington**, Zeelanda Berriko hiria
** **Wellington (Colorado)**, Estatu Batuetako hiria
** **Wellington (Florida)**, Estatu Batuetako hiria
** **Wellington (Illinois)**, Estatu Batuetako hiria
** **Wellington (Kansas)**, Estatu Batuetako hiria
** **Wellington (Kentucky)**, Estatu Batuetako hiria
** **Wellington (Maine)**, Estatu Batuetako hiria
** **Wellington (Missouri)**, Estatu Batuetako hiria
** **Wellington (Ohio)**, Estatu Batuetako hiria
** **Wellington (Utah)**, Estatu Batuetako hiria
** **Wellington (Tamil Nadu)**, Indiako hiria
** **Wellington (Somerset)**, Ingalaterrako herria
** **Wellington (Shropshire)**, Ingalaterrako herria
** **Wellington uhartea**, txiletar Patagoniako uhartea
* *Pertsona:*
** **Arthur Wellesley** Wellingtongo lehendabiziko kondea
** **Wellington Koo** (1887 – 1985) diplomatikaria
* *Besteak:*
** **Wellington monumentua (Dublin)**, Dublingo monumentua
** **Wellingtonen arkua**, Londresko monumentua
** **Wellingtonen garaipena**, Ludwig van Beethovenen konposizioa
1849 Kresák

**1849 Kresák** asteroide gerrikoan aurkitutako 1849, asteroidearen izena da. 1942ko urtarrilak 14an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1942 AB** zen. Bere izena L'ubor Kresák eslobakiar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1850 Kohoutek

**1850 Kohoutek** asteroide gerrikoan aurkitutako 1850. asteroidearen izena da. 1942ko martxoak 23an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1942 EN** zen. Bere izena Luboš Kohoutek astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1851 Lacroute

**1851 Lacroute** asteroide gerrikoan aurkitutako 1851. asteroidearen izena da. 1950eko azaroak 9an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1950 VA** zen. Pierre Lacroûte frantziar astrofisikariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1852 Carpenter

**1852 Carpenter** asteroide gerrikoan aurkitutako 1852. asteroidearen izena da. 1955eko apirilak 1ean aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak Indianako Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1955 GA** zen. Bere izena Edwin Francis Carpenter astronomoagatik jasotzen du.

*Artikulu hau esperantozko eta ingelesezko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Lanbide

thumb|Te hostoak jasotzea da emakume hauen **lanbidea**.
thumb|Langile bat laborategian
**Lanbide** terminoak enplegu edo okupazioa izendatzen du, ordainsari baten truke egiten da eta prestakuntza behar izaten da horretan aritzeko. Prestakuntza hori akademikoa edo esperientziaren bidez lortutakoa izan daiteke. Lan eginez, konpentsazio ekonomiko edo soldata bat eskuratzen da norbere bizi beharrak asetzeko.

Enpleguak langileak kontratatzea eskatzen du. Kontratazio horrek ordainsari bat ziurtatzen dio langileari lan akordioak duen indarraldian, hau da kontratuak iraun bitartean.

## Profesional kontzeptua 
Profesional bat zerbitzu bat eskaini edo ondasun bat sortu dezakeen pertsona oro da eta emaitza bikaintasun-kalitatez bermatzen du, soldata edo diru baten truke. Bi aldeek hitzartutako aurrekontu baten trukea egiten da. Profesionala gai, diziplina edo arte jakin batean teknikari edo aditu gisa aitortua izan daiteke.

Hala ere, pertsona bat profesionaltzat ere har daiteke, diruaren truke zerbitzu edo produktu bat ematen duelako eta jokabide zintzoa, kualifikatua, arduratsua eta gai dena erakusten duelako. Ezaugarri horiek, adibidez, konstantziaz eta talentuz lor daitezke diziplina horretan.

## Lan merkatua 
Lanbideak, estatusari eta botereari dagokienez, aldatu egiten dira historiako garai ezberdinetan. Hau da, lanbide jakin baten prestigio soziala handitu, txikitu edo egonkortu egin daiteke denborarekin; halaber, lanbide horretan aritzeko eskatzen diren ikasketak edo jaso beharreko hezkuntza formalaren maila aldatu daitezke. Berrikiago formatutako diziplinak dira horren erakusgarri; arkitekturak, esate baterako, aldaketa nabarmenak izan ditu azken hamarkadetan.

XXI. mendeko egungo lan-merkatuaren egoera hainbat faktorek eragindako aldaketa garrantzitsuen emaitza izan da. Hala nola, teknologia berriak sartzea; globalizazioa; produkzio-prozesua antolatzeko eredu berriak (ekoizpenaren deszentralizazioa); eta egungo krisi finantzario eta ekonomikoa. Horren ondorioz, hautagaien profilean gehien baloratzen diren ezaugarriak dira ikasteko interesa, ekimena, talde-lana, komunikazio-trebetasunak, malgutasuna eta etengabeko prestakuntzan interesa izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkargo profesionalak
Pentsio funts

**Pentsio funtsa** pertsona batek bere bizitzan zehar aurreztu eta inbertituriko dirua da, erretiroan pentsio moduan berreskuratzeko asmoarekin eratua. Helburu berdinarekin, pertsona multzo batek kudeaketa komun batez eta inbertsio-agente baten bitartez egindako inbertsio osoari ere pentsio funts deritzo.

## Espainiako Pentsioen Erreserbako Funtsa 
Espainiako Estatuko Pentsioen Erreserbako Funtsa etorkizuneko pentsioak babesteko tresna bat da. Funts hori 2000. urtean sortu zuten, Espainiako patronalak, gobernuak eta sindikatuek izenpeturiko Toledoko Itunaren gomendioz. Haren lehen diru-hornidura 601 milioi eurokoa izan zen. 2001ean, 1.803 milioi jarri zituzten, 2002an 3.575 milioi, eta 2004an 2.402 milioi euro. 2004ean, pentsioen funtsa 8.669 milioi eurokoa da. Funts horretako diru-hornidurak enpresek eta langileek Gizarte Segurantzari pagatzen dizkioten kotizazio sozialen soberakinen zati batetik datoz. Funts hori Espainiako Bankuaren kontu batean gordailutzen da, urteroko etekinekin batera, eta diru guztia Estatuko Altxortegi Orokorraren bitartez berrinbertitzen da aktibo finantzazio publikoetan zor publikoa. 2004 arte sorturiko etekinak 288 milioi euro dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Langa

thumb|300px|**Langa** ixten, Lasturren.
thumb|Langa mekanizatu bat.

**Langa** eremu itxi batera sartzeko hesi mugikorra da, eskuz nahiz modu mekanikoan zabaldu eta ixten dena. Nekazaritza inguruetan, azienda eremu itxitik atera eta sartzeko erabili ohi da.

## Kanpo estekak
Langa (argipena)

**Langa** hitzak esanahi zenbait ditu:

* langa, hesi mugikorra;
* Langa, Ávilako herria;
* Langa del Castillo, Zaragozako herria;
* Langa de Duero, Soriako herria.
Apar festa

thumb|300px|**Apar festa**.

**Apar festa** aire librean ospatzen den jai ekitaldia da, non kanoi itxurako gailu baten bitartez edo beste modu batez aparra zabaltzen den inguruan bildu den jendearen artean. Bereziki udan ospatzen da eta haur eta gazteentzat antolatzen da, batzuetan diskoteketan ere burutzen den festa bada ere.

## Kanpo estekak
Merope (izarra)

**Merope** (23 Tauri / HD 23480 / HR 1156) Taurus konstelazioko izar bat da, Pleiadeen kumulu irekian dagoena. +4,14ko itxurazko magnitudearekin, kumuluko bosgarren izarrik dizdiratsuena da, eta gure eguzki-sistematik 440 argi-urteko distantziara dago. Merope zazpigarren pleiadearen izena da, Atlas titanaren eta Pleione ozeanidearen alabak zirenak.

## Ezaugarri fisikoak 
Merope izar azpierraldoi zuri-urdinska bat da, B6IV espektro motakoa eta 14.000 kelvineko tenperatura duena. Bere argitasuna 630 eguzkikoa da, eta bere erradioa 4,3 eguzkirena. Pleiadeetako izar gehienen kasuan bezala, bere errotazio abiadura oso altua da, 280 kilometro segunduko inguru, eguzkiarena baino 140 aldiz altuagoa, bere inguruan bira bat soilik 18 ordutan betez. Horren ondorioz, izarraren inguruan erradiazioa igortzen duen gasezko disko bat dago, Merope, kumuluko gainontzeko izar guztiak bezala, Be izar bat delarik. Diskoa Pleionerena (28 Tauri) baino finagoa den arren, hau X izpiak sortzeko bezain dentso eta beroa da.

Merope Beta Cephei izar aldakor bat da, 0,01 magnitude inguruko dizdira aldaketa txikiekin. Izar aldakor bezala, **V971** izena jasotzen du.

## NGC 1435 
Meroperen inguruan erreflexio nebulosa bat dago, NGC 1435 edo Merope Nebulosa deitua. Pleiadeen kumulua zeharkatzen ari den eta zatirik dizdiratsuena Meroperen inguruan duen nebulosa baten zati da. Hasiera batean Pleiadeak eratu ziren lainoaren hondakina zela uste izan bazen ere, gaur egun, nebulosarekin topo egite hau halabeharrezkoa dela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Diario Vasco Bandera

**El Diario Vasco Bandera**, Gipuzkoako Diario Vasco egunkariak antolaturiko estropada izan zen. Gizonezkoen bandera 1994 eta 2001 artean jokatu zen eta emakumezkoena 2010 eta 2013 artean. 

## Gizonezkoak 
Pasaian hasi zen jokatzen, ondoren Orion eta Donostian ere jokatu zen.

### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
Emakumezkoen Traineru Ligaren barnean Zumaian jokatu zen lau denboralditan.

### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1994ko ekitaldiaren bideoa
* Traineras.es webguneko informazioa
Yankee Stadium

**Yankee Stadium** AEBetako New York hiriko Bronx barrutian dagoen beisbol estadio bat da. Beisbol Liga Handietako taldea den New York Yankees taldearen jokaleku eta egoitza da, bai eta kirol honetako estadio mitiko eta ospetsuenetakoa.

## Eraikina 
Zelaiak, 2009an inauguratua, izen bereko estadioa ordezkatu zuen (hura 1923an eraikia), hain zuzen ere, egungo zelaitik gertu zegoena. Orokorrean, zelai honek antzinako zelaiaren antzeko ezaugarriak ditu, %63 handiagoa den arren, eta gehikuntza modernoekin. Beisbolaren historian sekula eraiki den eraikinik garestiena da, eta, mundu mailan, Wembley estadioaren ondoren, bigarren kirol eraikinik garestiena.

Estadioaren beste sekzio batzuk *Monument Park*, erdiko lorategiaren atzean dagoena eta taldeko jokalaririk hoberenak oroitzeko tokia dena, *New York Yankees Museum*a, taldearen eta beisbolaren historiari buruzko objektu bilduma, eta *Great Hall* daude, zenbati denda eta jatetxe dituen eremu zabala. Partidu bat ikusteko sarrerarik garestiena 2.625 dolarretan balio zuen. Izan ere, denboraldi hasierako joko baterako sarrera baten bataz besteko prezioa Beisbol Liga Handietako garestiena zen 72,97 dolarrekin.

Irudi:New_Yankee_Stadium.JPG|Kanpoaldea.
Irudi:Yankee-stadium-great-hall2.jpg|Barnealdeko aretoa.
Irudi:Yankee_Stadium_upper_deck_2010.jpg|Zelaia.
Irudi:Yankee_Stadium_NYCFC.JPG|Barnealdearen ikuspegi panoramikoa.

## Inaugurazioa 
Ofizialki denboraldiko lehen partidua apirilak 16an Cleveland Indians taldearen aurka izan zen arren, etxeko taldeak bere denboraldi-aurreko lehen partidua apirilak 3an jokatu zuen Chicago Cubs taldearen aurka 7-4 irabaziz. Zeremoniazko jaurtiketa Reggie Jacksonek egin zuen.

Estadioaren inaugurazioan taldeko jokalari ohi ospetsuak egon ziren, aipaturiko Reggie Jackson, Rickey Henderson eta Rich Gossage kasu. Zeremoniazko jaurtiketa Yogi Berrak egin zuen. Jokoa hasi baino lehen, Babe Ruthek aurreko estadioaren inaugurazioan erabilitako bate bat egungo estadioko batealekuan jarri zen. Lehen jaurtilariak CC Sabathia etxeko taldetik eta Cliff Lee Clevelandetik izan ziren. Instalakuntzen barnean lehen hita lortu zuen, Johnny Damon izan zen, etxeko taldekoa. Lehen home runa ere etxeko taldeko batek lortu zuen, Jorge Posadak. Hala ere, etxeko taldeak partidua galdu zuen 2 lasterketa lortuz, aurkariek 10 lortuz. Era berean, eraikinaren lehen funtzionamendu urtean, bertan Munduko Sail bat ospatu zen, eta etxekoek lortu zuten titulua.

## Kanpo estekak 
* Yankee Stadium
Pontejosko Bandera

**Pontejosko Bandera** Club de Remo Pontejosek antolatzen duen estropadetako bat da, bestea, nagusia, Marina de Cudeyoko Bandera delarik.

## Palmaresa 
* 1999, 2001 eta 2006 urteetan Marina de Cudeyoko Bandera ere batera jokatu zen, beraz irabazleak bandera biak eskuratu zituen.
* 2011n bi traineruren arteko estropada bat izan zen.

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traneras.es webguneko informazioa
Sare (argipena)

**Sare** hitzak hainbat esanahi ditu:
* **sare (egitura)**, hariak jozten osatutako egitura.

* armiarma-sarea edo amarauna, armiarmek eraikitzen dutena;
* sarea, arrantzarako;
* burdin sare
* sare hiltzaile, perretxiko bat;
* garraio-sarea;
* teknologian,
** infragorri sarea,
** mikrouhin-sarea,
** irrati bidezko sarea,
** sare telefonikoaren hierarkia,
** neurona-sare artifiziala
** haririk gabeko sarea;
* informatikan,
** **sarea** edo Internet
** sare lokala,
** Konputagailu-sarea,
** sare topologia,
** izar sarea,
** sare protokoloa,
** sare-txartela,
** gizarte-sarea,
** sare pribatu
** sare pribatu birtuala,
** sare administratzailea,
** eraztun sarea,
** sare geruzaa,
** sare monitorizazioa,
** sare kudeaketa,
** sare segmentua,
** zuhaitz sarea,
** sare ataka,
** hedadura zabaleko sarea,
** sare diseinua,
** sare ainguraketa;
* Sare, euskal presoen aldeko gizarte mugimendua.
Amaraun

[thumb|300px|Amarauna edo armiarma-sarea [ihintzaz bustia.]]
**Amarauna**, **armiarma-sarea** edo **armiarma-ehuna**  proteina-zuntzezko sarea da, armiarmek ehizerako eratzen dutena.

## Motak 
Amarauna, zehazki ehizatzeko balio duen egitura da; hortaz, ehizatzeko manerak baldintzatzen du sarearen nolakotasuna. Armiarma batzuek zelatan ehizatzen dute, edo harrapakinak bilatzen dituzte eta haiei jazartzen zaizkie; horiek ez dute sarerik egiten, baina  zeta ekoizteko gauza dira.

Sare motarik ezagunena kokapen gutxi-asko bertikala duen amarauna da, bi dimentsiokoa, eta espiral bat daukana; espiral horren barruan tanta itsaskorrak daude. Ehizakiak itsatsi beharrik gabe jarduten dute beste batzuek, ordea: inbutu formako egitura bat eraikitzen dute, hariak dituena hainbat mailatan; hara erortzen den harrapakariari kosta egiten zaio ibiltzea, eta mantsotasun hori aprobetxatzen dute ehiztariek.

Beste batzuetan, informatzeko bide gisa funtzionatzen dute hariek. Hormetako zuloetan, adibidez, tunel itxurako amaraunak egiten dituzte, baina kanpotik ez dira ikusten, hari zuntz batzuk baino ez dituzte uzten azalean. Animaliaren batek zuntz horietako bat ukitzen badu, zuloan ezkutatuta dagoen armiarmak bibrazioak antzeman, eta hura harrapatzera ateratzen da. 

Beren oihala etxeetako sabaietan ehuntzen dutenek hiru dimentsioko mataza bat sortzen dute, batik bat intsektu hegalariek haren kontra talka egin dezaten. Eta hamaka itxurako sareak ere daude: lamina zentral bat dute, eta baita kontrahormak ere, egitura lotzeko gaineko eta azpiko landareetara. Hegan edo jauzika doazen animaliek kontrahormen kontra jotzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club de Remo Amigos de La Maruca

**Club de Remo Amigos de La Maruca** Santanderko arraun elkarte bat da. 1975. urtean sortu zen *Sociedad Cultural y Recreativa Amigos de La Maruca* elkartearen barneko arraunaren atala da.

Santaderko La Maruca hondartzak izen ematen dio.

## Historia 
1975. urtean sortu zen eta hurrengo urtean hasi zen lehiatzen ontzi txikietan. 1992an Arraun eskola inauguratu zuen eta bertan egindako lanari esker 1998an trainerua atera ahal izan zuen. Denboraldi honetan 10 estropadatik gora jokatu zuen, emaitzarik onena Castro Urdialesko laugarren postua izan zuelarik. 1999 eta 2000 urteetan ere trainerua atera zuen, eta etxeko bandera hasi zen jokatzen.

2001ean arraunlari eskasia zela eta Ciudad de Santanderrekin bat egin zuen eta elkarrekin egon ziren bi denboraldietan emaitza onak eskuratu zituzten. 2003tik aurrera arraunlariak utzi izan dizkio Ciudad de Santanderri, baina trainerua haren izenean bakarrik egon da.

2008an La Marucak berriro trainerua osatu zuen eta KAE Ligako bigarren mailan aritu zen. Laugarren egin zuen ligan eta ezin izan zuen lehen mailarako play-offa jokatu. Ordutik ez du berriz trainerurik ateratzerik lortu.

## Palmaresa 
Garaipen guztiak Ciudad de Santanderrekin batera lorturikoak dira.
* Santanderko Bandera (1): 2001.
* Sotileza Bandera (1): 2001.
* Astilleroko Bandera (1): 2001.
* La Marucaren Bandera (2): 2001 eta 2002.
* Santoñako Bandera (1): 2001.
* PRC Bandera (1): 2001.
* Ur Kirolak Bandera (1): 2002.
* Espainiako Batel Txapelketa (0): hirugarrena 2002an.
## Denboraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mekbuda

**Mekbuda**, Zeta Geminorum (ζ Gem, ζ Geminorum) izarraren izen arrunta da. +3,93ko itxurazko magnitudeduna, Gemini konstelaziokoa. Bere izena *Al-Maqbudah*, antzinako tradizio arabiarretik dator, non Mebsuta (ε Geminorum) izarrarekin batera, lehoi baten erpeak eratzen zituen.

## Kanpo estekak
Sare (arrantza)

thumb|300px|**Sarea**, harrapatutako arrainekin.

Arrantzan, **sarea** zenbait materialetako hariak ehunduz eta beraien artean hutsuneak utziz arrainak eta itsaso nahiz ibaietako beste zenbait espezie harrapatzeko osatzen den tresna da.

## Kanpo estekak
Portus Amanus Saria

**Portus Amanus Saria** Castro Urdialesen 1971 eta 1984 artean jokatu zen estropada izan zen. Herriko arraun elkarteak antolatzen zuen.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Gurutze Gorriaren Bandera (Castro Urdiales)

**Gurutze Gorriaren Bandera** Castro Urdialesen 1979 eta 1984 artean jokaturiko estropada izan zen. Sociedad Deportiva de Remo Castro Urdiales taldeak antolatzen zuen.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Capra pyrenaica lusitanica

***Capra pyrenaica lusitanica*** edo **portugaldar basahuntza**, asturieraz , Portugaleraz , Iberiar Penintsulan hedatutako eta endemikoa izanik piriniotar basahuntzaren azpiespezie bat izan zen. Portugalgo ipar aldeko mendietan, Galizian, Asturiasen, Leonen eta Mendebaldeko Kantabrian bizi omen zen. Baliteke beraz Euskal Herriko mendebaldera hedatua izatea ere.

1890. urtean Galiziatik desagertu zen eta 1892an iraungi zen erabat Portugaleko Gerês mendi multzoko bere azken babeslekutik gehiegizko ehiza zela eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Azpiespezieari buruzko artikulua
An Stòrr

**An Stòrr** (ingelesez *The Storr*) Eskoziako Skye uharteko Trotternish penintsulan dagoen basaltozko muino bat da. 719 metroko garaiera du. Leathan aintzira eta Portree eta Culnacnock herriak elkartzen dituen errepidearen alboan dago.

*Stòrr* izena antzinako eskandinavieratik Eskoziako gaelerara eratorria da, eskandinavieraz *Gizon Handia* esan nahi zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Old Man of Storr.JPG|The Old Man of Storr.
Irudi:OM Storr 2004.jpg|The Old Man of Storr.
Irudi:Old Man Of Storr Skye 2008.JPG|2008an.
Irudi:Skye Old Man of Storr 1293.JPG|Urrutira.

## Kanpo estekak
Ouluko katedrala

**Ouluko katedrala** () Finlandiako Eliza Luterano Ebanjelikoaren katedral bat da, Ouluko diozesiaren egoitza. Finlandiako Oulu hiriaren erdialdean dago. Katedrala 1777an eraiki zuten Gustabo III.a Suediakoa erregearenganako ordain bezala, eta ondoren bere emazteagatik Sofia Magdalenaren eliza bezala izendatua.

Zurezko egiturak 1822an gertatu zen sute handian erre ziren. Katedrala berriz eraiki zen hondakin zaharren gainean Carl Ludvig Engel arkitekto ospetsua diseinatzaile bezala izanez. Zaharberritze lanak 1832an amaitu ziren, baina kanpandorrea ez zen 1845era arte eraiki.

## Kanpo estekak 
* Ouluko katedrala – Webgune ofiziala
Silverado

**Silverado** 1985eko Lawrence Kasdan estatubatuar zinema zuzendariaren filma bat da. Bertan honako aktore hauek antzeztu izan zuten: Kevin Kline, Scott Glenn, Rosanna Arquette, John Cleese, Kevin Costner, Brian Dennehy, Danny Glover, Jeff Goldblum eta Linda Hunt.

Filma hau 1980ko hamarkadan filmatu zen, hain zuzen ere Western generoan erabateko gainbeheran zegoen garaian, ziurrenik urte beretxuan Clint Eastwoodek zuzendu eta antzeztutako *Pale Rider* filmarekin batera hamarkada horretako Western filma nabarmena izan zelarik. Kasdanek filma honetan Western generoko antzinako filmen pertsonaia, gaiak eta errolak berreskuratzen saiatu zen, gutzi honi Mendebaldeko Urruneko paisai mugagabe eta ederren irudiak gehitu zizkiolarik, horren adibide argiena filmaren hasierako kredituen paisasia irudi ikusgarriak dira.

Filmak ikusle eta kritikaren aldetik arrakasta izan zuen, jada 1990eko hamarkadako *Dances with Wolves* eta *Unforgiven* filmek suposatutako Western generoaren berreskupenaren aurrekaria izan zelarik.

## Argumentua 
1980, Mendebalde Urruna. Silverado herria bertako McKendrick jauntxoaren soldatapeko sheriff ustelak kontrolpean duen herria da. McKendrick inor eta ezerrengatik ikusmirarik ez duen ganaduzaina da, Silverado herria bere azienda edo ganaduarentzat garbi mantentzeko asmoz estatubatuar lege federalen arabera ereiteko lursailak eskuratu nahirik bertaratzen diren kolono guztiak kaleratzen ditu.

Iragan erabat ezberdinak dituzten lau gizon herrira iritsi eta injustizi horri amaiera jartzea erabakiko dute: Paden, pistolari-ohia eta sherifaren laguna, iraganean pistolari talde berberakoak baitziren; Mal, arraza beltzeko pistolaria eta Silveradon lursailak ereiten zituen familia bateko kidea, jada McKendricken mehatsupean; eta Jake eta Emmett anaiak, lehenbizikoak duela urte batzuk McKendricken aita hil zuen, Jake anaia bizkarretik tiroz hiltzera baizihoan).

## Aktoreak 
* Kevin Kline, Paden.
* Scott Glenn, Emmett.
* Danny Glover, Malachi "Mal" Johnson.
* Kevin Costner, Jake.
* Jeff Goldblum, Calvin "Slick" Stanhope.
* Rosanna Arquette, Hannah.
* Linda Hunt, Stella.
* Brian Dennehy, Cobb sheriffa.
* Ray Baker, Ethan McKendrick.
* Joe Seneca, Ezra Johnson.

## Sariak 
1985an Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Sarirako izendatua izan zen, baina azkenean saria *Out of Africa* filmak irabazi zuen.

## Kanpo estekak 
* *Silverado* filmaren IMDBko fitxa irakurgai. 
* *Silverado* filmaren iragarkia ikusgai.
Cerro de Valdemartín

**Cerro de Valdemartín** izenekoa Erdialdeko Sistemako zati den Guadarrama mendilerroko mendirik garaienetako bat da 2.280 metroko garaierarekin, eta Cuerda Larga izeneko mendi adarreko bigarren garaiena ere bada, Cabezas de Hierroren ondoren. Hegoaldean dagoen Manzanares el Real eta iparraldean dagoen Rascafría udalerrien arteko mugan dago, biak Madrilgo erkidegoko ipar-mendebaldekoak.

Cerro de Valdemartínek profil biribildu bat du, distantzia handitik ikus daitekeena. Hego-mendebaldeko zatian, tontorretik gertu, Ventisquero de la Condesa deritzona dago, 2000 metroko altueran dagoen Manzanares ibaiaren iturri diren zenbait ur iturri isurtzen diren gune bat. Mendi honen hegoaldeko aurpegia Manzanares Goi Arroaren Parke Erregionalaren barnean dago, Lozoya harana bere iparraldeko aurpegian dago, eta ipar-mendebaldeko magalean Valdesquí eski estazioko pistak daude. Estazio honetako pistetako batek Valdemartín izena jasotzen du mendiaren omenez. Tontorra oso harritsua da, eta, jeitsi ahala, pinu gorrizko basoak, iparraldeko aurpegian, eta zuhaixka eremuak nagusitzen doaz.

Igoera, zailtasun handirik ez duena, 1860 metrora dagoen Valdesquí eski estazioko aparkamendutik abiatzen den bide erraz batetik egiten da, hego-ekialderanzko norantzan igotzen da eski pisten ertzetatik joanez eta tontorrera iristen da hiru kilometroko ibilbidearen ondoren.

## Kanpo estekak
Spahbod

**Spahbod** edo **spahbed** (persieraz سپهبد, *Sepahbod*, *Spah* بد "armak" eta *bod* سپه "maisua" hitzetatik eratorria), edo baita **spah salar** (سپهسالار) ere, Partiar Inperioan, eta askoz zabalago, Sasandar Inperioko armadako maila bat zen. Titulua erabiltzen jarraitu zen musulmanek Pertsia konkistu ondoren bertako irandar dinastien artean, bai eta pertsiar eraginpean zeudenen artean ere, hala nola armeniar erregeen artean (Sparapet) eta georgiar erresumetan kasu.

Maila goreneko ofizial militarra zen, baina *Eran* (Iran) hitzarekin batera erabiltzen denean, *Eran Spahbod* (ايرانسپهبد, «irandar spahboda»), zelai mariskalaren edo inperioko jeneral gorenaren baliokidea da. Xahanxah («erregeen errege») agintari gorenaren ondoren, maila altuena zuena zen, militarren artean. Irandar spahbodak komandante buruzagiaren, Gerrako ministroaren eta bake negoziaketetako buruaren lanak egiten zituen. Spahbod gutxik agin ziezaioketen armada fidel bati, eskualdeko marzbanak zelai mariskaltzat izan gabe.

XX. mendean, Phalavi dinastian, armadak bere lerroetan antzinako maila militar asko berrezarri zituen, Spahboda horien artean. Spahboda Pahlevitar armadan komandante baten baliokidea zen.

## Kanpo estekak
Valdesquí

**Valdesquí** Erdialdeko Sistemaren zati den Guadarrama mendilerroan, Bola del Mundo eta Cerro de Valdemartín mendien iparraldeko magalean dagoen eski estazio bat da. Rascafría udalerriaren lurretan dago, Madrilgo erkidegoaren ipar-mendebaldean. Bere 220 hektareako azalera eskiagarria Pirinioetan edo Alpeetan dauden beste eski estazio batzuekin alderatuz txikia den arren, mendilerro eta Madrilgo erkidego guztiko handi eta erabiliena da. 19,5 kilometro eskiagarri, 21 erremonte ditu eta bertara Madrildik autobusez eta trenez iris daiteke.

## Deskribapena 
Gutxieneko altuera nahiko altua duen eski estazio txiki bat da, 1800 metrotik gorako altueran denboraldiaren zati handi batean elur asko eta kalitate onekoa ziurtatzen duena. Bertako paisaia ederretatik Segoviako probintzia eta Madrilgo erkidegoa ikus daitezke.

Estazio hau, 1972an inauguratua, Madril eta Segoviako biztanleentzat aisialdi tokirik gogokoenetako bat da hiriburutik gertu egoteagatik eta duen komunikazio onagatik, bertara trenez eta autobusez iris baitaiteke. Estazio honetako pistak ez dira bereziki zailak, honen ondorioz, familia eta hasi berri asko joaten direlarik. Iparraldeko aurpegian egoteak iparraldetik datozen ekaitzetatik elur kopuru handia jasotzea, eta, aldi berean elurra pistetan bereziki ondo mantentzea eragiten du. Faktore hauek dira estazioak duen arrakastaren giltzarriak.

## Zerbitzuak 
Valdesquík bi kafetegi, material alokairua, eski eskola, lehen sorospenen klinika, aparkamendu pribatua, aparkamendu publikoa, elur motoak, makina elur zapaltzaileak, sarrerak garbitzeko Unimoc kamioiak, telefonoa, bezeroarentzako arreta bulegoa, megafonia, eski eta snowboarderako artikulu salmenta, salmenta-guneak eta pistetarako sarrera kontrola ditu. Oinarrian, estazio honek eskia praktikatzen gozatzeko ohiko zerbitzuak eskaintzen ditu, kirol honetatik kanpoko beste esperientzia motarik gabe.

Eskualde autobusen linea bat da, 691 zenbakiduna, Madrilgo Moncloa geltokian abiatu eta eski estaziora doana, aurretik Navacerrada eta Cotos mendateetan geratuz. Trenez Cotos geltokiraino joan daiteke, Madrilgo Renfe Aldirien C9 Lineakoa, izen bereko mendatean dagoena, Valdesquítik 2,7 kilometrora. 2011ko azaroak 20tik RENFEk denbora mugagabez itxi du Navacerrada eta Cotos elkartzen dituen zatia "estazioa hobetzeko lanengatik".

## Ikus, gainera 
* Valcotos
* Guadarrama
* Navacerrada mendatea

## Kanpo estekak 
* Valdesquíren webgune ofiziala