open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anguoko elizbarrutia

**Anguoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txinatar elizbarrutia da. 1924ko apirilaren 15ean ezarri zen Lihsiengo prefetura apostoliko gisa, 1929ko uztailaren 13an Anguoko bikariotza apostoliko egin zen eta 1946ko apirilaren 11n elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Anguon dago. Egun apezpikua Wang Feili da.

## Ordinarioak 
### Lihsiengo prefektu apostolikoa 
* Melchior Sun De-zhen (1924-1929)

### Anguoko bikario apostolikoak 
* Melchior Sun De-zhen (1929-1936)
* John Baptist Wang Zeng-yi (1937-1946)

### Anguoko apezpikuak 
* John Baptist Wang Zeng-yi (1946-1951)
* Stephen Liu Difen (1989-1993)
* Wang Feili (1993-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baodingeko elizbarrutia

**Baodingeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txinatar elizbarrutia da. 1910eko otsailaren 14an ezarri zen Erdialdeko Chi-Liko bikariotza apostoliko gisa, 1924ko abenduaren 3an Paotingfuko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1946ko apirilaren 11n elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Baodingen dago. Egun apezpikua Francis An Shuxin da, Txinako Elkarte Patriotiko Katolikoko kidea.

## Ordinarioak 
### Erdialdeko Chi-Liko bikario apostolikoa 
* Joseph-Sylvain-Marius Fabrègues (1910-1923)

### Paotingfuko bikario apostolikoak 
* Paul Leon Cornelius Montaigne (1924-1930)
* Joseph Zhou Ji-shi (1931-1946)

### Baodingeko apezpikuak 
* Peter Joseph Fan Xueyan (1951-1992)
* John Wang Qi-wei (Txinako Elkarte Patriotiko Katolikoko kidea; 1958-1990)
* Matthew Pan Deshi (Txinako Elkarte Patriotiko Katolikoko kidea; 1991-2005)
* Peter Chen Jianzhang (1992-1994)
* James Su Zhimin (1995-?)
* Francis An Shuxin (Txinako Elkarte Patriotiko Katolikoko kidea; 2006-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Joseph Zhu Yousan (1984-1988)
* Peter Chen Jianzhang (1988-1992)
* James Su Zhimin (1993-1995)
* John Baptist Su Changshan (2000-2006)

## Apezpiku laguntzailea 
* Paul Shi Chunjie (1987-1991)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flor Alba Núñez

**Flor Alba Nuñez Vargas** (Isnos, Huila; 1984-ko ekainaren 30a - Pitalito, Huila; 2015eko irailaren 10a) *La Preferida Estéreo* irrati estazioko eta zenbait telebista estazioko  kolonbiar kazetaria izan zen.

## Ibilbidea 
Nuñez herriko irratiko gidari gisa ezaguna zen, Pitaliton La Preferida Estéreo estazioan "Red Noticias" eguneroko albisteen programa egiteagatik.

Bertako Pitalito 6 katean, *Neiva* egunkariko Nación TVn eta La Nación katean ere jardun zuen. Heriotza mehatxuak jaso zituen bere ibilbidean zehar, eta nabarmenenetako bat 2015ean izan zen, animalien abusu gertakari baten berri eman ostean. Hil aurretik, hainbat txosten polemiko argitaratu zituen bere sare sozialetako kontuetan, tartean apezpiku katoliko batek ustelkeriari buruz esandakoak eta herriko talde baten irudiak.

## Hilketa 
Flor Alba Nuñez Vargas 2015eko irailaren 10eko eguerdi inguruan erail zuten. Garondoan egin zioten tiro, Kolonbiako Pitaliton lan egiten zuen irrati estazioko atea irekitzen ari zela. Hilketa zaintza-kamera batek atzeman zuen. Gobernuak saria eskaini zuen hilketari buruzko informazioagatik.

## Erreakzioak 
Nuñez ezaguna zen atxiloketen eta narkotrafikatzaileen inguruko erreportajeengatik. Bere estalduraren aldetik mehatxuak jaso zituen, nahiz eta inoiz ez zuen ofizialki mehatxurik salatu. Prentsa Askatasunerako Fundazioaren arabera, hiru espekulazio nagusi daude Nuñezen hilketaren arrazoiaren inguruan. Lehen espekulazioak banda bati egindako lapurreta baten estaldurarekin zuen zerikusia. Nuñezek heriotza mehatxuak jaso zituen estaldura honengatik. Hilketaren bigarren arrazoi posiblea tokiko hauteskundeetan gertatutakoa izan zitekeen, mehatxuak ere eragin baitzituen. Hirugarren arrazoia argazkiekin eta txakur bat eraso ondoren urkatu zuten gizonen elkarrizketarekin lotura zuen.

Irina Bokova UNESCOren zuzendari nagusiak esan zuen: *“Flor Alba Nuñez Vargasen hilketa gaitzesten dut. Prentsa libre bat eta gizarte libre bat eskutik doaz, bataren aurkako erasoek bestea ahultzen dute, horregatik eskatzen diet agintariei ahal duten guztia egin dezatela krimen hau ikertu eta erantzuleak justiziaren aurrera eramateko”.*Aurretik kazetari babesgabeen hilketa asko izan dira, ustelkeriari, indarkeriari eta drogei buruzko informazioa eman zutenak. Kolonbian, 2015ean, Nuñez Vargasen hilketaren ondoren, prentsa askatasunaren aurkako 84 bortxaketa aurkeztu ziren, 126 biktimekin. Zenbaki altu horien ondorioz, funtzionarioek kazetarien segurtasuna eskatu zuten, lehen ez bezala. Flor Alba Nuñez Vargasen heriotza tragikoa izan zen, baina Kolonbian kazetariak babesteko beste urrats bat bezala balio izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pekingo artxidiozesia

**Pekingo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txinatar artxidiozesia da. 1690eko apirilaren 10ean ezarri zen Pekingo elizbarruti gisa, 1856ko maiatzaren 30ean Iparraldeko Chi-Liko bikariotza apostoliko egin zen, 1924ko abenduaren 3an Pekingo bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1946ko apirilaren 11n artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Pekinen dago. Egun artzapezpikua Joseph Li Shan da, Txinako Elkarte Patriotiko Katolikoko kidea.

## Ordinarioak 
### Pekingo apezpikuak 
* Antonio della Chiesa (1690-1721)
* Francisco da Purificação da Rocha Froes (1725-1731)
* Policarpo de Sousa (1740-1757)
* Jean-Damascène Sallusti (1778-1781)
* Alexandre de Gouveia (1782-1808)
* Joaquim da Souza Saraiva (1808-1818)
** Caetano Pires Pireira (administratzaile apostolikoa; 1827-1838)
** Joseph-Martial Mouly (administratzaile apostolikoa; 1846-1856)
* Joseph-Martial Mouly (1856)

### Iparraldeko Chi-Liko bikario apostolikoak 
* Joseph-Martial Mouly (1856-1868)
* Edmond-François Guierry (1868-1870)
* Louis-Gabriel Delaplace (1870-1884)
* François-Ferdinand Tagliabue (1884-1890)
* Jean-Baptiste-Hippolyte Sarthou (1890-1899)
* Alphonse Favier (1899-1905)
* Stanislas Jarlin (1905-1924)

### Pekingo bikario apostolikoak 
* Stanislas Jarlin (1924-1933)
* Paul Leon Cornelius Montaigne (1933-1946)

### Pekingo artzapezpikuak 
* Thomas Tien Ken-sin (1946-1967)
* Matthias Pei Shangde (1989-2001)
* Joseph Li Shan (Txinako Elkarte Patriotiko Katolikoko kidea; 2007-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Joaquim da Souza Saraiva (1804-1808)
* Jean-Baptiste Anouilh (1848-1858)
* Edmond-François Guierry (1864-1868)
* Alphonse Favier (1897-1899)
* Stanislas Jarlin (1899-1905)
* Jean de Vienne de Hautefeuille (1919-1923)
* Joseph-Sylvain-Marius Fabrègues (1923-1928)
* Paul Léon Cornelius Montaigne (1930-1933)
* Matthew Zhen Xuebin (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zumentu

**Zumentu** Arabako hegoaldeko herri bat da, Urizaharra udalerrikoa. Baroja herriaren ondoan dago, eta gaur egun etxe bakartu batzuk besterik ez daude. Barojarekin batera, Baroja-Zumentu kontzejua eratzen du.

## Historia 
Toponimoa dokumentatuta dago Donemiliagako goldean, (1025): ***Cimentu***.
## Demografia 
## Kokapena 
Morazatik Barojarantz A-4129 errepidetik joanda, eskuinera jo behar Zumentura joateko. Gaztelaniazko idazkun pare batek *Zumento* iragartzen dute. 

Zumentuko etxeak A-4129 errepidetik ikus daitezke.

## Ondasun nabarmenak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Arabako Mendialdeko kuadrilla

## Kanpo estekak
San Juan de Dios Ospitalaren Bandera

**San Juan de Dios Ospitalaren Bandera** Santurtziko Itsasoko Ama elkarteak antolatzen duen estropada bat da, Santurtziko Banderaren bigarren bandera gisa balio duena. Hainbat Liga desberdinen barnean jokatu dira ekitaldiak.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Muruetako Ikurrina

**Muruetako Ikurrina** 2025. urtean Muruetan jokatuko den estropada izango da, KAE 2 Ligan. Gernika eta Murueta artean jokatuko da, ziaboga bakarrera, eta erlojupekoa izango da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Bilboko Klinika Odontologiko Soziala

**Bilboko Klinika Odontologiko Soziala** Leioan (Bizkaia) dagoen Euskal Herriko Unibertsitatearen klinika da. Urtean 2.000 pertsona ingururi ematen die arta eta 10.000 tratamendu baino gehiago egiten ditu. Helburua hau da: herritar «kalteberei» arreta ematea, hau da, aho-hortzetako arreta eskuratzeko zailtasunak dituztenei zerbitzua ematea. 

Arrazoi ekonomiko, arta odontologikoa ematen die sozial eta osasunekoengatik klinika pribatuetarako edo osasun sistema publikorako sarbide mugatua duten pertsonei eta taldeei. Besteak beste, diru sarrera apalak dituztenak, migranteak, gutxiengo etnikoak, adinekoak, elbarritasunak dituztenak, gaixo kronikoak eta genero-indarkeriaren biktimak artatuko dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriel Amunátegui Jordán

**Gabriel Amunategi Jordán** (Santiago, Txile, 1898ko otsailaren 4a - ibidem, 1955eko otsailaren 10a) Txileko irakasle, saiogile eta politikari liberala izan zen.    

## Biografia 
Gregorio Amunátegui Solar akademiko eta Txileko Unibertsitateko errektorearen eta Ana Luisa Jordán Swinburnen semea izan zen. Gregorio Amunátegui Jordán politikari liberalaren anaia

Bigarren hezkuntza ikasi zuen Institutu Nazionalean eta ondoren Zuzenbidea jarraitu zuen Txileko Unibertsitatean. 1920an abokatu titulua hartu zuen eta geroago zuzenbide politikoko irakasle izan zen. Familia tradizioarekin bat, historia eta geografia ere irakatsi zituen (Jose Victorino Lastarria lizeoa).

Zentsura Zinematografikoaren Kontseiluko (1918) eta Meatzaritzako Elkarte Nazionaleko (1921) presidentea izan zen, Liburutegi Nazionala zuzendu zuen (1919) eta Liburutegi, Artxibo eta Museoen Zuzendaritzako (DIBAM) burua izan zen 1935etik 1947ra. Txileko Oroitzapen Historikoaren Institutuko kide sortzaile gisa parte hartu zuen 1937an.

Bere hainbat lanek sari garrantzitsuak jaso zituzten, Udal Saiakera saria kasu.

## Obrak 
* *Justo y Domingo Arteaga Alemparte. Ensayo biográfico y juicio crítico*, 1918
* *Manual de Derecho Constitucional*, 1950
* *Regímenes políticos*, 1951
* *Partidos políticos*, 1952
* *Principios generales del Derecho Constitucional*, 1953

## Sariak eta aitortzak 
* Eleodoro Gormaz unibertsitate saria, *Justo y Domingo Arteaga Alemparte. Ensayo biográfico y juicio crítico* laneagatik.
* 1952ko Santiagoko Udal Literatur Saria, Saiakera kategoriakoa, *erregimen* politikoengatik
* 1953ko Manuel Egidio Ballesteros Unibertsitate Saria, *Regímenes políticos y Partidos políticos* lanagatik
* Ohorezko Legioko zalduna, "Sala Francia" sortu zuelako. Liburutegi Nazionalean.
* Commendador Do Cruxeiro do Sur, Brasilekiko truke bibliografikoa dela eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert Schickedanz

**Albert Schickedanz** (edo Schikedanz) (Bielsko-Biała, 1846ko urriaren 14a – Budapest, 1915eko uztailaren 11) austriar-hungariar arkitekto eta margolaria izan zen.

Galitzia eta Lodomeriako Erresuman jaio zen, alemaniar jatorriko familia batean. Karlsruhe eta Vienan goi mailako ikasketak egin zituen eta Miklós Ybl hungariar arkitektoarekin lan egin zuen.

Hainbat eraikin diseinatu zituen Budapesten: Milurtekoaren Memoriala (1897-1905), Arte Ederren Museoa (1899-1907) eta Arte Jauregia (1905).

Halaber, Kerepesi hilerriko Lajos Batthyány kondearen memorialaren idulkia eta Ferenc Deák eta János Aranyren estatuen idulkiak idatzi zituen.

Gainera, margolaritzari eta arte aplikatuei ekin zien. 1880tik 1902ra Budapesteko Arte Aplikatuen Eskolan irakatsi zuen.

## Iruditegia 

Budapest heroes Mucsarnok.jpg|Műcsarnok Arte Galeria
Schickedanz Albert sírja.jpg|Schickedanzen hilobia, Kerepesi temető

## Kanpo estekak
Isabel Cristina Restrepo Cárdenas

**Isabel Cristina Restrepo Cárdenas** (Medellin, 1989ko uztailaren 18a - Ibidem, 2008ko ekainaren 15a) Kolonbiako dantzaria izan zen.

## Bizitza 
Medellinen jaio zen 1989ko uztailaren 18an.Hiru urte zituela, Loti Ederraren emanaldi bat ikusi zuen telebistan, eta txunditurik geratu zen ballet klasikoa ikustean.

Horrela, une horretatik bertatik, bere haur-jolasak dantzaren ingurukoak izan ziren; bere mozorro, mugimendu eta antzezpenek beti zuten zerikusia dantzarekin. Medellingo Arte Ederren Institutuko ballet-eskolan sartu zen 6 urterekin, eta bere ikasturteko gainerako ikasleen artean nabarmendu zen. Bere figura txikiagatik, diziplina zorrotzagatik eta talentu handiagatik, hainbat akademiak jarri zituzten begiak harengan. 

Dantza klasikoaz gain, bere adimena, ikasteko eta egokitzeko erraztasuna Antiokiako Folklore Balleteko gazteen taldearen parte izan zen, baita tango, dantza moderno eta garaikideko muntaiak eta Pedro y el Lobo bezalako haurrentzako obrak zituzten beste talde batzuena ere.

2006an, Medellingo Emakume Gazte Talentuen Lehiaketan parte hartu zuen, eta Maria Elena Uribe Akademian irakasle aritu zen, Medellingo akademia ospetsuenetako batean.

Dantzari eta ballet klasikoko irakasle lan egitearekin batera, arkitektura ikasketak egiten ari zen Universidad Pontificia Bolivarianan.

## Hilketa 
2008ko ekainaren 15ean erail zuten, Astorga izeneko parkean bortxaketa saiakera baten aurka bere burua defendatzen saiatu zenean. 

## Aintzatespena 
* Parkeak orain «*Isabel Cristina Restrepo Cárdenas dantzariaren parkea*» izena du bere omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luz Mery Tristán

**Luz Mery Tristán Gil** (Pereira, 1963ko apirilaren 1a – Cali, 2023ko abuztuaren 5a) kolonbiar patinatzaile eta txirrindularia izan zen, 1990ean bost mila metroko proban Kolonbiarako munduko lehen patinaje titulua lortzeagatik ezagun bihurtu.

## Biografia 
Tristan 1963ko apirilaren 1ean jaio zen, Pereiran, eta umetan Cali hirira aldatu zen familiarekin bizitzera. Han hasi zuen bere gaztetako karrera patinajean. Caliko Patinaje Federazioan eman zuen izena, eta 1979an bigarren postua lortu zuen Emakumezkoen Lehen Patinaje Txapelketa Nazionalean. Hurrengo urtean txapeldun nazional bihurtu zen, eta 1983an Panamerikar Txapelketan urrea eskuratzea lortu zuen.

Beste bi titulu panamerikar, Argentinan Iberoamerikako Txapelketa bat eta Italian eta Zeelanda Berrian egindako munduko txapelketetan bi hirugarren lortu ondoren, Tristanek bere lehen munduko patinaje titulua eskuratu zuen, eta bere herrialderako lehenengoa bost mila metroko proban, Bellon, Antiokian, egindako Munduko Txapelketan. Ekitaldia hasi baino hiru egun lehenago, munduko errekorra hautsi zuen bi mila metroko proban, 3:07.40ko erregistroarekin.

### Hilketa 
2023ko abuztuaren 6an hil zuten egunsentian, Caliko bere etxean, 60 urte zituela. Gaur egun, Ikerkuntzarako Talde Teknikoa ari da kasua ikertzen, baina Andrés Gustavo Ricci García enpresaburua (bere bikotekidea) atxilotu zuten, hilketaren susmagarri nagusia zelakoan. Akusatuak poliziari tiro egin zion, gertakaria jazo zen lekuan, eta bere etxebizitzan hainbat suzko arma atzeman zizkioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo eskekak
Humberto Aguirre

**Humberto Aguirre Doolan** (Punta Arenas, 1908ko abuztuaren 1a - Santiago, 1983ko otsailaren 25a) Txileko ingeniari agronomo eta politikoa izan zen, Alderdi Erradikaleko(PR) kidea. 1950, 1960 eta 1970eko hamarkadetan legebiltzarkide izan zen, eta Gabriel González Videla eta Alfredo Duhalde Vásquez presidenteen gobernuetan Estatu ministro izan zen.

## Familia eta ikasketak 
Punta Arenasen jaio zen, 1908ko abuztuaren 1ean; euskal jatorriko Luis Aguirre Cerda (Pedro Aguirre Cerda Txileko presidente ohiaren anaia, beraz, bere osaba) eta Flora Doolan McGregor irlandarraren semea. Bigarren mailako ikasketak Instituto Nacional eta Internado Nacional Barros Aranan (INBA) institutuetan egin zituen eta goikoak Txileko Unibertsitatean, non ingeniari agronomo titulua lortu zuen 1930ean.

## Karrera profesionala 
Unibertsitatetik irten ondoren, 1931n, Nekazaritzako Kreditu Kutxan hasi zen lanean, tasatzaile-ikuskatzaile gisa, eta, ondoren, erakundearen Merkataritza Sailera igaro zen. Ondoren, Puerto Montt, La Serena eta Chillán-eko nekazaritza-agentzien buru izan zen, eta 1937an Merkataritza Ataleko buru izatera iritsi zen Santiagon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dogging (sexu ekintza)

thumb|Emakume bat paseatzen sexu-harremanen bila.

**Dogging** toki publikoetan egiten den sexu-praktika da. Normalean modu anonimoan eta loturarik gabe egiten da. Parkeetan, hondartzetan, basoetan eta hiriguneetatik gertu dauden gainerako leku irekietan egin ohi da, baita mota guztietako bainu publikoetan eta autobideetako atsedenlekuetan ere. Dogging hitza jarduera hori definitzeko anglizismoa da baina praktikatzaileak heterosexualak direnean; cruising, berriz, gay giroan erabiltzen den ingelesezko terminoa da.

Oro har, legearen ikuspegitik, dogginga voyeurismoarekin, exhibizionismoarekin edo sexu-portaeraren erakustaldi publikoekin lotutako legeetan sartzen da.

## Etimologia 
Dogging hitzaren jatorria ezezaguna da. Batzuek diote begiraleak txakurra paseatzeko aitzakiarekin (*dog*, ingelesez) ibiltzen zirela leku publikoetan; beste batzuek, berriz, txakurrak moduan leku publikoetan sexua praktikatzeari egiten diote erreferentzia. 

Cruising terminoa, bestetik, 1970eko hamarkadan sortu zen AEBetan, ''Booze 'n' Cruise'' gay tabernarekin lotuta, Albuquerqueko (Mexiko Berria) 66 Ibilbidean kokatua. Hitza argot gay ingelesean erabiltzen hasi zen, beste homosexual batekin modu diskretuan hitz egin ahal izateko (jatorrian hitzak oinez zeharkatzea, patruilatzea, zeharkatzea esan nahi baitu), heterosexualen aurrean gay gisa identifikatu gabe. Gaur egun hedabideek hitzaren esanahia zabaldu dute arrunta bihurtu arte.

## Dogging heterosexualen artean 
Onartu ohi da britainiar jatorriko fenomeno modernoa dela, eta moda beste herrialde batzuetara zabaldu dela. Praktika honetarako leku tipikoak parkeak eta aparkalekuak dira. Bi parte-hartzaile baino gehiago egon ohi dira, eta batzuetan orgia baterantz eboluzionatzen du. Espektadoreak ongi etorriak dira, eta horrek exhibizionismo modu bihurtzen du dogginga. Parte-hartzaileak kasualitatez bil daitezke, edo (gero eta ohikoagoa) Internet bidez egin dezakete hitzordua.

## Homosexualen artean 
Cruising homosexuala, jarduera exhibizionista baino gehiago, sexu-kide bat modu anonimoan, diskretuan eta loturarik gabe leku publikoetan baina begirada arrotzetatik urrun aurkitzearekin lotutako fenomeno bat da. Gainera, fenomeno zaharragoa da: badira praktika horren testigantzak Antzinako Erroman.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cruising
* Glory hole
* Gela ilun (sexualitatea)

## Kanpo estekak
Ladislao Errázuriz Echaurren

**Ladislao Errázuriz Echaurren** (Santiago, 1856ko ekainaren 26a - *ibidem*, 1897ko urtarrilaren 5a) Txileko nekazari eta politikaria izan zen. Errepublikako diputatu izan zen 1885etik 1897an hil zen arte.

## Familia eta ikasketak 
Santiagon jaio zen, 1856ko ekainaren 26an, Federico Errázuriz Zañartu presidente ohiaren eta Eulogia Echaurren García-Huidobro-ren semea. Institutu Nazionalean eta Santiagoko San Ignacio ikastetxean egin zituen ikasketak.

## Ibilbide politikoa 
Nekazaria izan zen eta oso gaztetatik Alderdi Liberaleko (PL) militantea izan zen.

1885eko hauteskunde parlamentarioetan, Rancaguaren ordezkari gisa diputatu nagusi hautatu zuten, 1885-1888 epe legegilean. Bere kudeaketan zehar, lehen lehendakariordea izan zen, 1886ko azaroaren 23an; Gobernu eta Kanpo Harremanetarako Batzorde Iraunkorrean ordezkatua izan zen; gainera, Eliz Negozioen Batzorde Iraunkorra osatu zuen.

188ko Parlamenturako hauteskundeetan diputatu nagusi bezala berrautatua izan zen, baina oraingoan Concepcion eta Talcahuanoren eskutik, 1888-1891 urteen bitartean; Gerra eta Itsas Armadako Batzorde Iraunkorreko kidea izan zen.

1891ko Parlamenturako hauteskundeetan, bigarren berrautaketa bat lortu zuen, oraingoan Illapel, Ovalle eta Combarbaláren eskutik, 1891-1894 urteen bitartean. Gobernu Batzordearen 1891ko irailaren 7ko Dekretu Gorenaren bidez, Errepublikako senatariak, diputatuak, udal-hauteskundeak eta lehendakariaren hautesleak aukeratzeko deialdia egin zen 1891ko urriaren 18rako, 1890eko abuztuaren 20ko eta irailaren 20ko legeen eta urte bereko irailaren 13ko Senatuaren Erabakiaren arabera. 1890eko abuztuaren 28ko legeak probintziek eta departamenduek aukeratu beharreko senatari eta diputatu kopurua finkatu zuen; Gerra eta Itsas Armadako Batzorde Iraunkorra osatzen jarraitu zuen.

Illapel, Combarbalá eta Ovalle ordezkatuz, 1894-1897 bitartean diputatu izateko azken berrautaketa lortu zuen. Gerra eta Itsas Armadako Batzorde Iraunkorrean jarraitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Bergilgona

**Berbilgona** edo **Berguisona** Trebiñuko herri hustu bat da.

***Bergilgona*** toponimoa dokumentatuta dago 1025eko Donemiliagako goldean. XIII. mendeko beste dokumentu batean *Berguisona* aldaera dokumentatzen da (1257. urteko datazioarekin). Azken data honetan aipatzen denean dagoeneko herri hustua zela aipatzen da.

## Kokapena 
Becerro Galicanoren edizio digitala egin zutenek, toponimoak mapan kokatzerakoan, *Berbilgona* toponimoa Paritza eta Lañu artean kokatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carnsore punta

**Carnsore punta**,  eta , Irlandako Wexford konderriaren hego-ekialdean dagoen lurmutur bat da. 

Irlandako itsasoaren hego-mendebaldeko muga adierazten du, San Jurgi kanalean.
Westfaliako Urrezko Miraria

**Westfaliako Urrezko Miraria** 1521ean egindako erretaula flandestar bat da, Dortmundeko Petriren elizan (Petrikirche) dagoena. thumb|Xehetasybaj,

## Historia 
Jatorrian erretaula Dortmundeko frantziskotarrek enkargatu zioten Anberesko Jan Gillisz Wrage artistari beren monasterioko elizarako. 

Monasterioa sekularizazio prozesuan desegin ondoren, San Petriren kongregazioak beren elizara eraman zuen monasterioko eliza 1809an eraitsi baino lehen . Bigarren Mundu Gerran, aldarea biltegi batean egon zen eta Dortmundera itzuli zuten 1954an. Hasieran, behin-behineko eliza batean gorde zen, Petriren eliza ez baitzegoen erabilgarri gerrak eragindako kalteen ondorioz. Zaharberritze prozesu baten ondoren 1985ean berriro instalatu zuten elizan.

## Deskribapena 
5,65 metroko altuera eta 7,40 metroko zabalera du bere ate bikoitzak irekita, eta zizelkaturiko Anberesko erretaularik handiena da kontsideratzen dena. Erretaulak bi hegal pare ditu, eta barrualdea ere eskulturaz zizelkatuta dago.

Erretaularen hego edo ateak eliz egutegian  une desberdinetan irekitzen da, aurrealdean irudikapen desberdina erakutsiz. Aste Santuan, erretaula itxita egoten da, eta egoera horretan, 18 panel-pintura erakusten dira aurrealdean. Mendekostetik Alemanian ospatu ohi duten Uzta Egunera arte, erretaularen kanpoko ate parea irekitzen da. 36 paneletako erliebeek (urreztatutako 633 figurarekin) Jesusen familia eta haurtzaroko istorioen ziklo bat irudikatzen dute etaJesusen Nekaldiaren istorio zehatza, erdian gurutziltzaketa duela. Honen barnean, zaldi gainean dagoen haur baten lehen irudikapenetako bat dago.thumb|Irekita, erliebeak ikusgai.|erdian|480x480px
thumb|Itxita, margolanak ikusgai|erdian|480x480px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiiu Erelt

**Tiiu Erelt** (1962 baino lehen **Tiiu Kask**; Tallinn, 1942ko apirilaren 20a) estoniar hizkuntzalaria da.

## Bizitza 
1965ean Tartuko Unibertsitatean graduatu zen, fino-ugriar hizkuntzetan espezializatuz. Bere ikerketa-eremu nagusiak estonierazko terminologia, hiztegigintza, lexikologia, hizkuntza-plangintza eta jargoiaren garapena dira.
* 2013: Estonierazko Editoreen Elkarteko ohorezko kidea
* 2017: Ama Hizkuntzaren Elkarteko ohorezko kidea

## Lanak 
* *Vene-eesti kutse- ja ametinimetuste sõnastik* (A. Argal eta K. Toropekin batera, 1979)
* *Eesti oskuskeel* (1982)
* *Väike uudissõnastik* (1983, 1989)
* *Uudis- ja unarsõnu* (R. Kull eta H. Meristerekin batera, 1985)
* *Eesti-soome keeleteaduse sõnastik* (1992, 1995)
* *Nimekirjutusraamat* (hainbat egilerekin batera, 1993)
* *Eesti ortograafia* (1995, 2005)
* *Eesti keele käsiraamat* (M. Erelt eta K. Rossekin batera, 1997, 2007)
* *Eesti keelekorraldus* (2002)
* *Eesti-inglise keeleteaduse sõnastik* (M. Erelt eta E. Veltekin batera, 2003)
* *Eesti oskuskeelekorralduse seisund* (A. Tavastekin batera, 2003)
* *Terminiõpetus* (2007)
* *Keelenõuanne soovitab 1–4* (hainbat egilerekin batera,1996-2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gladys Anderson Emerson

**Gladys Ludwina Anderson Emerson** (Caldwell (Kansas), 1903ko uztailaren 1a – Santa Monica (Kalifornia), 1984ko urtarrilaren 18a) estatubatuar historialari, biokimikari eta nutrizionista izan zen, eta bitaminek gorputzean duten papera ikertu zuen. E bitamina modu puruan isolatzen lehena izan zen, eta 1952an Garvan-Olin domina irabazi zuen. 

## Bizitza 
Gladys Anderson 1903ko uztailaren 1ean jaio zen, Caldwellen (Kansas). Otis eta Louise (Williams) Andersonen alaba bakarra zen. Fort Worth-eko lehen hezkuntzako eskolara eta El Renoko (Oklahoma) institutura joan zen. Kimika, fisika eta ingelesean graduatu zen Oklahoma College for Women-en (gerora, University of Science and Arts of Oklahoma izena hartu zuen). 1926an Stanford Unibertsitatean Historia eta Ekonomian masterra lortu zuen.

Geografia eta Historia ikasgaiak ematen zituen Bigarren Hezkuntzako institutu batean; hor, departamentu buru izan zen, eta ondoren, Kaliforniako Unibertsitatean Berkeleyn biokimika eta nutrizio arloko lanpostu bat onartu zuen. Berehala, biak doktoratu ondoko ikertzaile gisa onartu zituzten Gottingengo Unibertsitatean, Alemanian: bertan, Anderson Emersonek Adolf Otto Reinhold Windaus eta Adolph Butenandt Nobel sariaren irabazleekin lan egin zuen.

## Ikertzaile lana 
1933tik 1942ra Biologia Esperimentaleko Institutuko ikertzaile elkartua izan zen Kaliforniako Unibertsitatean, Berkeleyn, eta Herbert McLean Evansekin lan egin zuen. Herbert Evansek E bitamina identifikatu eta izendatu zuen 1922an. Hala ere, Gladys Emerson izan zen isolatu zuen lehena, gari-ernamuinaren oliotik alfatokoferola lortuz. 1940an, dibortziatu egin ziren.

1942an, Merck-entzat lan egin zuen, ikertzaile gisa, eta hamalau urte eman zituen postu horretan; animalien nutrizioko saileko buru izatera iritsi zen. B taldearen bitaminen ikerketan Rhesus makakoekin lan egin zuen. Merck-en B6 bitaminen erretentzioak arteriosklerosiaren garapenean duen papera identifikatu zuen. 1950etik 1953ra, Sloan-Kettering Institutuan lan egin zuen, dietaren eta minbiziaren arteko lotura ikertzen.

1956an, Los Angeleseko Kaliforniako Unibertsitateko College of Letters and Sciences ikastetxean hasi zen nutrizio irakasle. 1961ean, nutrizio zientzien dibisiora pasa zen unibertsitate bereko Osasun Publikoko Eskolan, eta bertako lehendakariorde izan zen 1962tik 1970era. 

1969an, Richard M. Nixon presidenteak Emerson izendatu zuen Kontsumitzaileari Eragiten dion Elikagaien Hornidurari buruzko Panelaren (The White House Conference on Food, Nutrition, and Health) presidenteorde. 1970ean, FDAren aurrean aditua izan zen bitamina, osagarri mineral eta elikagai-gehigarriei dagokienez.

1984ko urtarrilaren 18an hil zen, Santa Monikan, eta El Renon lurperatu zuten, Oklahoman, 1984ko urtarrilaren 24an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Emerson, Gladys Anderson 1972
* ["Gladys Anderson Emerson"](https://jn.nutrition.org/article/S0022-3166(23)07574-0/abstract) *The Journal of Nutrition*. **115** (7): 837–41. doi:10.1093/jn/115.7.835. .
Carrowmore aintzira

**Carrowmore aintzira**,  eta , Irlandako mendebaldean dagoen aintzira bat da, Mayo konderrian.

128 metroko garaieran dago eta 6 kilometro luze eta 5 kilometro zabal ditu.
San Migel eliza (Ezkio)

**San Migel eliza** Ezkio herriguneko parrokia eliza da. 

## Kanpoaldea 
XIV. mendeko eraikina jatorriz, kanpandorrearen beheko gorputzean, erdiko mainelez zatituta dagoen leihate gotiko eder bat ikus daiteke, ajimez edo bifora bat esaten dena. Tradizioaren arabera, kanpai-horma honetako kanpaia Goierri osotik entzuten da. 

Dorrearen ondoan, hiru arku zorrotz dituen elizpe ireki bat dauka. Elizpean tenplura sartzeko bi ate daude, mutur bakoitzean bana. Nabarmentzekoa da dorretik hurbilen dagoen eliz ataria, estilo gotikoko arkiboltekon.

Elizaren aurrean plaza bat da, eta beste aldean, elizari lotutako Bikarioetxea izeneko etxea.

## Barrualdea 
Elizak hiru nabe ditu, erdi-puntuko arkuteriekin.

Erretaula nagusia Idiazabalgo herriari XVI. mendean erositako erretaula plateresko eder bat ikus daiteke. Zokalo altu batean bermatuta, goi-erliebeak ditu, Jaunaren Zigorkatzea eta Kalbarioko Bidea irudikatzen dituztenak. Erretaulako lehen bankadaren erdian, San Migelen irudia nabarmentzen da, elizaren adbokazioaren motiboa. Bigarren gorputzean, Andre Mariaren Koroatzearen erliebe bat dago, eta goiko gorputzean, Kalbario bat, alboetan goi-erliebeak dituela, Ehorzketa Santua eta Jaunaren Oiztuera irudikatuz. 

Beste bi aldare ere badira, Arrosarioko Andre Mariaren eta San Joan Bataiatzailearen erretaulekin.

## Iruditegia 

Fitxategi:San Migel eliza Ezkio 02.jpg|Kanpandorrean ajimez gotiko bat.
Fitxategi:San Migel eliza Ezkio 03.jpg|Elizpea.
Fitxategi:San Migel eliza Ezkio 04.jpg|Eliz ataria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irine Melikixvili

**Irine Melikixvili** (; Tbilisi, 1943ko maiatzaren 29a – 2013ko abenduaren 2a) georgiar hizkuntzalaria izan zen. 2000tik hil zen arte hizkuntzalaritza konparatua eta fonetika irakatsi zituen Tbilisiko Estatu Unibertsitatean.

## Bizitza 
Tbilisin jaioa, Melikixvilik 1972an fonologiaren inguruko hautagai-tesia defendatu zuen eta 1997an Filologiako Doktore titulua lortu zuen, Tbilisiko Estatu Unibertsitatean. 2009an Georgiako Zientzien Akademia Nazionaleko kide urgazle hautatu zuten.

## Lan hautatuak 
* ''Mark'irebis mimarteba ponologiaši* (1976)
* *Struktura kornia v obstxekartvelskom i obstxeindoevropeiskom* (1980)
* *Nominat'iur da ergat'iul (akt'iur) k'onst'rukciata urtiertmimartebistvis* (1998)
* *Kartvelur-indoevrop'uli genet'uri urtiertmimartebis sak'itxisatvis'' (2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Helena Mira Mateus

**Maria Helena Farmhouse da Graça Mira Mateus** (Carcavelos, Cascais, 1931ko abuztuaren 18a – 2020ko martxoaren 30a) portugaldar hizkuntzalaria izan zen, portugesaren fonologian eta prosodian aditua.

## Bizitza 
1954an Filologia Erromanikoan lizentziatu zen Lisboako Unibertsitatean eta 1974an Hizkuntzalaritzan doktoretza lortu zuen unibertsitate berean. Hiru hamarkada baino gehiagoz, Lisboako Unibertsitateko Letren Fakultatean irakatsi zuen. Ana Maria Brito, Inês Silva Duarte eta Isabel Hub Fariarekin elkarlanean idatzi zuen *Gramática da língua portuguesa* lana portugesaren gramatika deskribatzaileetan urrats garrantzitsutzat hartzen da eta Paul Teyssier eta Eduardo Prado Coelho bezalako ikertzaileen laudorioak jaso ditu.

1978tik 1980ra, Portugalgo Irakasleen Elkarteko presidentea izan zen; 1984tik 1986ra eta 2000tik 2004ra, Portugalgo Hizkuntzalaritza Elkarteko presidentea; 1986tik 1989ra, Lisboako Unibertsitateko errektoreordea eta, 1987tik 2000ra, *Revista Internacional de Língua Portuguesa* aldizkariaren zuzendaria.

2002an, Ezpatako Done Jakueren Ordena Militarreko Ofizial Handi izendatu zuten.

## Lan hautatuak 
### Liburuak 
* *Aspectos da Fonologia Portuguesa* (1975)
* *Gramática da língua portuguesa: elementos para a descrição da estrutura, funcionamento e uso do português actual* (Ana Maria Brito, Inês Silva Duarte eta Isabel Hub Fariarekin batera, 1983)
* *Fonética, fonologia e morfologia do português* (1990)
* *The Phonology of Portuguese* (Ernesto d'Andrade Pardalekin batera, 2000)
* *A face exposta da língua portuguesa* (2002)
* *Uma política de língua para o português* (2002)
* *Fonética e Fonologia do Português* (Isabel Falé eta Maria Isabel Freitasekin batera, 2005)
* *O essencial sobre linguística* (Alina Villalvarekin batera, 2006)

### Artikuluak eta liburu-kapituluak 
* O acento de palavra em português: uma nova perspectiva. *Boletim de Filologia*, Tomo XXVIII. (1983)
* Fonologia. In: Faria, I., Pedro, E., Duarte, I e Gouveia, C. (org.), Introdução à Linguística Geral e Portuguesa. Lisboa: Caminho. (1996)
* Diversidade Linguística na Escola Portuguesa. *Rev. Lusófona de Educação*, n. 18. (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hil osteko lan

[alt=Photograph of Anne Frank taken in May 1942|thumb|[Anne Frank, zeinaren egunkaria hil ondoren argitaratu zen]]
**Hil osteko lana** edo **hilondoko lana** sortzailea hil ondoren sormen lanak argitaratzeari egiten dio erreferentzia. Sortzailea argitalpen-prozesuan zehar edo lana amaitu aurretik hil zelako gerta daiteke. Sortzaileak argitalpena hil ondoren arte atzeratzea erabaki zuelako ere gerta daiteke. Hil osteko argitalpena polemikotzat har daiteke jendeak uste duenean egileak ez zuela lana publiko egitea nahi izango edo argitaratutako bertsioa ez zuela onartuko.
Alexina Pinto

**Alexina Leite de Magalhães Pinto** (São João del-Rei, 1870eko uztailaren 4a – Petrópolis, 1921eko otsailaren 17a) brasildar irakasle eta idazlea izan zen. Haur hezkuntza eta irakurketa berritzeko ahaleginetan aitzindarietako bat izan zen. Bere ibilbidea *As Nossas Histórias* folklore bilduma argitaratuz hasi zuen, eta ondoren XX. mendearen lehen erdiko joera tipikoak islatzen zituzten haurrentzako idazlan sorta bat kaleratu zuen.

## Lanak 
* *As Nossas Histórias* (1907)
* *Os Nossos Brinquedos* (1909)
* *Cantigas de Criança e do Povo e Danças Populares* (1916)
* *Provérbios, Máximas e Observações Usuais* (1971, hil ostekoa)
* *Cantigas das Crianças e dos Pretos* (urte ezezaguna)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahla Hussain al-Shaly

**Nahla Hussain al-Shaly** (1971-1972 - Solimania, 2008ko abenduaren 18a) emakumearen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen Irakeko Kurdistanen. Kurdistango Emakumeen Ligako liderra zen, Kurdistango Alderdi Komunistako feminista.

2008ko abenduaren 18an tiro egin eta burua moztu zioten pistoladun batzuk bakarrik zegoela etxera sartu zirenean. Hussain ezkonduta zegoen eta bi seme-alaba zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zelinda Lima

**Zelinda Machado de Castro e Lima** (São Luís, 1926ko azaroaren 27a) brasildar idazle eta folklorista da.

## Bizitza 
Leôncio Cid Castro merkatari espainiarraren eta Rosemira Machado Castro caxiastarraren sei seme-alabetatik zaharrena da. Haurra zela, osasun kaskarra zuen eta ia ez zen eskolara joan.

Kontabilitate eta Kudeaketa ikasi zituen zuen São Luísen. Hogei urte zituela, Carlos de Lima (1920-2011) idazle eta ikertzailearekin ezkondu zen. Ezkontza horretan zazpi seme-alaba izan zituen.

Bere bizitzaren zati handi batean Maranhãoko bizitza publikoari lotuta egon da eta hainbat gobernutan aritu da. Estatuko Kultura idazkariordea izan da, Maranhãoko Turismo Enpresa (Maratur) sortu eta zuzendu du, Odylo Costa Filho Sormen Zentroko eta Domingos Vieira Filho Kultur Etxeko zuzendaria izan da eta Maranhãoko Eskulanen Funtsa kudeatu du.
* *O Bumba meu Boi Como Conheci* (2019, )

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mackenzie mendiak

**Mackenzie mendiak**, , Kanadako ipar-mendebaldean dagoen mendikate bat da, Yukon eta Ipar-mendebaldeko Lurraldeak probintzien artean. Liard ibaia eta Peel ibaiaren artean hedatzen da.

Alexander Mackenzie kanadar bigarren lehen ministroaren omenezko izena darama.

Nahanni Parke Nazionalaren Erreserba eta Nááts'ihch'oh Parke Nazionalaren Erreserba bertan daude.
Euphorbia amygdaloides

**Basoko esne-belarra** (*Euphorbia amygdaloides*) *Euphorbiaceae* familiako fanerogama bat da.

## Deskribapena 
Landare sukulenta bat da, 8 dm-ko altuerara iristen dena. Hostoak berde kolorekoak ditu eta infloreszentzia berde-horixkak, apiril-ekainean loratzen dira. Landarearen latex esnetsua toxikoa da eta bera ukitzeak larruazala narritatzen du.

Belar bizi adarkatu eta pubeszentea. Hostoak osoak, luzanga-obobatuak eta peziolatuak dira. Infloreszentzia 5-11 erradioko unbela terminala da. Hosto braktealak zabal obalatuak dira, eta hosto dikasialak, berriz, binaka konkreszenteak. Fruitua hazi leunak dituen kapsula trikoka eta punteatua da.

## Banaketa eta habitata 
thumb
Europako endemikoa da. Batez ere baso hostoerorkorren soilguneetan, baina baita belardi hezeetan, artadi freskoetan, orletan, sastrakadietan eta abarretan ere.

## Propietateak 
*Euphorbia* generoko antzeko beste landare batzuek bezala, basoko esne-belarrak erretxina zuria edo latex oso toxikoa sortzen du. Garai batean pozoi gisa, libragarri gisa, antiseptiko gisa eta garatxoak tratatzeko erabiltzen zen belar-medikuntza tradizionalean.  

## Taxonomia 
*Euphorbia amygdaloides* Carlos Linneok deskribatu zuen eta Species Plantarum-en argitaratu zen 463.1753. 

## Etimologia 
***Euphorbia:*** izen generikoa, Mauritaniako Juba II.a erregearen greziar medikuarengandik datorrena (K.a. 52tik 50era - 23) Euphorbus, bere omenez, edo bere sabel handiari erreferentzi eginez, medikoki *Euphorbia resinifera* erabiltzen baitzuen. 1753an Carlos Linneok genero osoari eman zion izena. 

***amygdaloides:*** “almendra bat bezala” esan nahi duen latinezko epitetoa.

### Barietateak 
* *Euphorbia amygdaloides subsp. amygdaloides*
* *Euphorbia amygdaloides subsp. arbuscula* Meusel
* *Euphorbia amygdaloides subsp. robbiae* (Turrill) Stace
* *Euphorbia amygdaloides ssp. heldreichii* (Orph. ex Boiss.) Aldén 1986
* *Euphorbia amygdaloides ssp. semiperfoliata* (Viv.) Radcl.-Sm. 1968 

### **Sinonimia** 
* *Characias amygdaloides* (L.) Gray
* *Esula amygdaloides* (L.) Haw.
* *Tithymalus amygdaloides* (L.) Garsault
* *Euphorbia amygdaloides f. ligulata* (Chaub.) Deysson
* *Euphorbia amygdaloides f. ligulata (Chaub.) O.Bolòs & Vigo*
* *Euphorbia amygdaloides f. verticillata* Merino
* *Euphorbia amygdaloides f. villosa* Merino
* *Euphorbia amygdaloides L. subsp. amygdaloides* L.
* *Euphorbia amygdaloides var. chaixiana* (Timb.-Lagr.) Boiss. in A.DC.
* *Euphorbia amygdaloides var. sventenii* (Marcet) Losa
* *Euphorbia chaixiana* Timb.-Lagr.
* *Euphorbia ligulata* Chaub.
* *Euphorbia sventenii* Marcet
* *Euphorbia sylvatica* Jacq.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reham Yacoub

**Reham Yacoub** (Irak, 1991-Basora, 2020ko abuztuaren 19a) irakiar ekintzaile eta medikua izan zen. Tiroz hil zuten Basora hirian, bera zihoan autoari tiro egin zioten. Yacoub nutrizioan aditua zen Basorako Ospitale Publikoan.

## Ekintzaile 
2018tik zenbait protestatan aktibista izan zen, eta emakumeen hainbat martxaren buru ere izan zen. Herrialdean gazteen enplegua, azpiegitura hobea eta argindarra eta edateko ura izatea eskatzen zuten ahotsekin bat egin zuen, eta milizien mehatxuak jaso zituen.

Bereziki aktibista izan zen urrian herrialdeko hainbat puntutan hasi eta hilabeteetan zehar izan ziren manifestazioen alde eginez.

Protestetan manifestarien eta segurtasun indarren artean izandako liskarretan zauritutakoei arreta medikoa eskaini zien, bereziki indartsuak izan baitziren hegoaldeko zonalde horretan eta Bagdaden, non Hisham al-Hashimi historialaria hil zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xiomara Scott

**Xiomara Soledad Scott** (1956 - Caracas, Venezuela, 2017ko uztailaren 16a) Venezuelako erizain bat izan zen, 2017ko Venezuelako protestetan eraila.

## Bizitza 
Rómulo Gallegos Unibertsitate Nazional Esperimentalean egin zituen erizain ikasketak. Miguel Pérez Carreño Doktorea Ospitalean lan egin zuen, eta bertan gainbegirale kargura heldu zen.

## Hilketa 
2017ko uztailaren 16an, Xiomara Sucre etorbidean zegoen Catian, oposizioak deitutako 2017ko Venezuelako Kontsulta nazionalean parte hartzeko prest. Motorrea zihoazen taldeek tiro egin zuten boto-emaileen aurka.Xiomara zauritu egin zuten eta Ricardo Baquero Gonzalez ospitalera eraman zuten. Agintariek jakinarazi zutenez, ustezko errudunak Valentin Santana buru zuen La Piedrita Kolektiboko kideak ziren.

Xiomara Scotten hilketa Amerikako Estatuen Erakundeko aditu independente talde batek egindako txosten batean jaso zen, Venezuelan egindako gizateriaren aurkako krimena izan zitekeelakoan, protestetan egindako beste hilketa batzuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mathilde Krim

**Mathilde Krim** (hebreeraz: מתילדה קרים, Como, Italia, 1926ko uztailaren 9a - Kings Point, AEB,  2018ko urtarrilaren 15a) Italian jaiotako ikertzaile estatubatuarra izan zen, Hiesari buruzko Ikerketarako Amerikako Fundazioaren (amfAR) sortzaileetako bat.

## Biografia 
Mathilde Krim, Comon jaio zen, Italian, Mathilde Galland bezala. Aita suitzar protestantea eta Txekoslovakian hazi zen ama austriarra zituen. Genevako Unibertsitateko Medikuntza Eskolan egon zen bitartean, 1950ean, David Danonekin ezkondu zen. Alaba izan eta gutxira Israelen finkatu ziren.

## Ibilbidea 
1953an Biologian doktoratu zen Genevako Unibertsitatean (Suitza). 1953tik 1959ra, zitogenetikan eta minbizia eragiten duten birusetan egin zuen ikerketa Weizmann Zientzia Institutuan, Israelen. Bertan, sexua jaio aurretik zehazteko lehen metodoa garatu zuen taldeko kide izan zen.
thumb|ezkerrera|Mathilde Krim ikerketa lanean

Krim hiesaren inguruko kontzientzia publikoa areagotzeaz eta zergatiak, transmisio bideak eta patroi epidemologikoa ulertzen laguntzeaz aritu zen. Elizabeth Taylorrekin batera, amfAR, GIB ikertzeko fundazioa sortu zuen, eta bere funts propioekin eta gaixotasun horri buruzko kontzientzia publikoa sustatzeko gaitasunekin eskuzabaltasunez lagundu zuen. 2005ean AmfAReko presidentetza utzi ondoren ere, HIESaren aurkako kontzientziazioaren alde lanean jarraitu zuen AmfARen bidez eta AmfAReko ikerketa-beketarako funtsak biltzen laguntzen jarraitu zuen, hil zen arte.
* 2003an, *Zerbitzu Publiko Handiaren Saria* jaso zuen Krimek, Gizarte Egoera Ahuleko Pertsonen mesedetan, *Jefferson Adwards*-ek urtero ematen duen saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Film-klipa. Internet Archive-n ikus daiteke.
*   Film-klipa. Internet Archive-n ikus daiteke.
*  Film-klipa. Internet Archive-n ikus daiteke.
* Mathilde Krim papers Artxiboak eta Bilduma Bereziak, Columbia Unibertsitateko Osasun Zientzien Liburutegia
Franziska Carlsen

**Franziska Antoinette Hilleborg Carlsen** (Gammel Køgegård, Køge, 1817ko azaroaren 13a – Vallø gaztelua, Stevns, 1876ko otsailaren 28a) daniar idazlea izan zen, batez ere tokiko historia eta folklorearekiko interesa zuena. Interes historikoko piezen bildumagilea ere izan zen.

## Bizitza 
Køge ondoko Gammel Køgegården jaioa 1817ko azaroaren 13an, Franziska Antoinette Hilleborg Carlsen Christen Rasmus Carlsen (1777-1818) finka jabearen eta bere emazte Else Margrethe Nyhuusen (1792-1857) alaba zen. Neba bat eta ahizpa bat zituen guitxienez: Hans Rasmussen Carlsen (1810-1887) eta Marie Toft (1813-1854). Bere ahizpa Mariek Rønnebæksholm etxaldea jaso zuen lehen senarra hil ondoren. Franziskak Rønnebæksholm etxaldean eta Vallø gazteluan eman zuen bizitza gehiena. Gaztea zela, tokiko historiarekiko interes berezia garatu zuen eta historia dokumentatzeko materiala biltzen hasi zen.

## Lanak 
* *Noget om og fra Rønnebæk Sogn med Rønnebæksholm* (1861)
* *Om Helgene, som Kirker og Stiftelser i Kjøge og Omegn have været indviede til* (1871-1872)
* *Efterretninger om Gammelkjøgegaard og omegn* (hil ostekoa, bi liburukitan, 1876-1878)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anu Korb

**Anu Korb** (1972 baino lehen **Anu Teesalu**; Kärdla, 1950eko azaroaren 27a) estoniar folklorista da.

## Bizitza 
1975etik, Estoniako Literatura Museoan ikertzaile eta artxibozain gisa lan egiten du. 1991tik 1998ra, museoko Estoniako Folklore Artxiboen burua izan zen.

## Lanak 
* *The Estonian Folklore Archive* (Janika Oras eta Ülo Tedrerekin batera, 1990)
* *Estonian Folklore Archives* (Janika Oras eta Ülo Tedrerekin batera, 1995)
* *Eesti asundused I. Siin Siberi maa peal kasvanud* (Kadri Peeborekin batera, 1995)
* *Eesti asundused II. Ei oska rääkimise moodi kõnelda* (1996)
* *Eesti asundused III. Seitse küla Siberis* (1998)
* *Eesti asundused IV. Taaru-tagused ja stepiasukad* (1999)
* *Venemaal rahvuskaaslasi küsitlemas: folkloristliku välitöö metoodilisi aspekte*
* *Rõžkovo virulased pärimuskultuuri kandjaina* (2007)
* *Siberi eestlaste elud ja lood* (2010)
* *Siberi setode laulud* (Andreas Kalkunekin batera, 2012)
* *Eesti asundused V. Eestlased Venemaal: elud ja lood* (2014)
* *Eesti asundused VI. Roosi Siberi lood* (2015)
* *Eesti asundused VII. Kohtumised Siberis* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Gerendiain

**Mikel Gerendiain Azpiroz** () (Ziaurritz (Nafarroa Garaia), 1983) iraskankuntza ertainetan irakasle eta idazlea da.

## Biografia 
Ziaurritzen jaioa, 1983an, historian lizentziatu zen Nafarroako Unibertsitate Publikoaan. Urte askoan liburu-saltzaile gisa lan egin zuen Iruñeako Gómez liburudendan. Geografia eta Historia irakaslea da Nafarroako hainbat institutu publikotan. 

## Obra 
Gerendiainek idazle gisa, orain arte lau antzezlan idatzi ditu, eta horietako bi talde amateurrek estreinatu dituzte. *Mauro* da bere lehen liburua non San Kristobal gotorlekuko ihesa berreskuratzen duen. Aurretik *Algoritmos* antzezlanean gaia jorratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Mauro eleberriari buruzko elkarrizketa, *Noticias de Navarra* egunkarian, 2025/02/15.
* :Eleberriari buruzko bideoa La Sexta Espainiako telebista-katean.
António Maria Baptista

**António Maria Baptista** (Beja, 1866ko urtarrilaren 5a – Lisboa, 1920ko ekainaren 6a) portugaldar militar eta politikaria izan zen. Portugalho lehen ministroa izan zen 1920ko martxotik ekainera.

Karrera militarrean aritu zen eta Afrikako gerra kolonialetan borrokatu zuen. Teniente mailarekin Ngungunhanek zuzendutako altxamenduaren errepresioan parte hartu zuen Mozambiken. 1910etik Alderdi Demokratikoko kide izan zen. Lehen Mundu Gerran borrokatu zuen eta Iparraldeko Monarkiaren aurkako borrokan ere parte hartu zuen 1917an, eta Defentsa ministro izendatu zuten. Anarkisten greba bortitzak zapaldu zituen ezegonkortasun politiko handiko garai batean, eta 1920ko martxoan lehen ministro izendatu zuten. Hiru hilabete geroago hil zen, apoplexia batek jota, Ministroen Kontseiluaren bilera batean.
Raina Katsarova

**Raina Dimitrova Katsarova-Kukudova** (; Sofia, 1901eko maiatzaren 7a – 1984ko irailaren 14a) bulgariar etnomusikologoa izan zen.

## Bizitza 
Raina Katsarova Sofian jaio zen 1901eko maiatzaren 7an. 1925ean Sofiako Musika Akademian graduatu zen, eta 1931n Berlinen ikasi zuen Erich Moritz von Hornbostel eta Robert Lachmannen eskutik. Sofiako Etnografia Museoko herri musikaren atalean lan egin zuen, lehenik zaindari laguntzaile gisa 1934tik 1937ra, eta gero zaindari nagusi gisa 1947tik 1952ra.

1947an Musika Tradizionalaren Nazioarteko Kontseiluaren sortzaileetako bat izan zen. 1952tik 1962ra Bulgariako Zientzien Akademiako Musikologia Institutuko zuzendaria izan zen. 1965az geroztik, Etnologia eta Folklore Nazioarteko Elkarteako kide izan zen.

Musikologia Institutuko dantza artxiboa sortu zuen. Bere ikasleen artean Stoian Dzhudzhev, Nikolai Kaufman eta Todor Todorov zeuden. 1965ean, lehen Bulgariako Arte Herrikoiaren Jaialdi Nazionala antolatu zuen Petko Stainov eta Anna Kamenovarekin batera.

1984ko irailaren 14an hil zen, 83 urte zituela.

## Lan hautatuak 
* *Dances of Bulgaria* (1951)
* *Błogarskije narodnyje tancy* (1958)
* *Le manque de coïncidences entre la figure chorégraphique et la phrase mélodique* (1960)
* ''L'ethnomusicologie et Bulgarie de 1954 à nos jours* (1960)
* *La classification des mélodies en Bulgarie'' (1965)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bustia

**Bustia** Donemiliagako goldean, 1025. urteko datazioarekin, aipatzen den toponimoa da, gaur egun herri hustua. XI. mende hartan Nafarroako Erresumako herri txiki horrek, Donemiliagako goldearen arabera, golde bat eman zion Donemiliaga Kukulako monasterioari.

***Bustia***, Bustu toponimoaren aldaera zahartzat jo zuen Gerardo López de Gereñuk, eta horrelaxe jaso zuen Auñamendi entziklopediak

Baina Becerro Galicanoaren eta Donemiliagako goldearen edizio digitala egin zutenek ez zuten hipotesi hau aintzakotzat hartu eta *Bustia* hura geroago *Bostuya* izeneko herri hustu baten lehen erreferentzia izan zela proposatu zuten beren mapa egiterakoan, eta Uzkio eta Marauri herrien artean kokatu zuten kartografia egiterakoan, Imiruri kontzejuko lurraldean. (Koordenatuak, gutxi gorabehera: 42.73336/-2.66423).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bustia (Aralar)

**Bustia** Aralar mendilerroaren mendebaldean dagoen mendi bat da. 1.278 metroko altuera du. Amezketa eta Ordizia artean dago. Gañeta (1.323 m) ondoan dago baina mendebalderago. Bustiaren gailurrean belardia dago.

Gañeta eta Bustia mendi tontorretik hegoaldera tumulu bat topa daiteke begi adituen laguntzaz.

## Koordinatuak 
* Bustia gailurraren koordinatuak: (42.999759, -2.091951).
* Bustia tumuluaren koordinatuak: (42.99641, -2.08817).

## Irispideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak