open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iruñeko Zinemaldia

**Iruñeko Zinemaldia** zinegile berriak bultzatzeko eta zinema sozial eta solidarioa ezagutarazteko asmoz Iruñean (Nafarroa Garaia) egiten den zinemaldia da, 2000. urtean sortua.

## Palmaresa 
### IX. edizioa: 2008 
Urriaren 6tik 11ra.

### VIII. edizioa: 2007 
* Begi-balio Saila: *Los perdedores*, Driss Deibackek zuzenduta.
* *Alternatif* Saila: *El castigo*, Isabel Ayguavivesek zuzenduta.
* *Cineactiv* Saila: *True North*, Steve Hudsonek zuzenduta.
* *Creatif* Saila: *La rueda de la vida*, Mikel Arraizek zuzenduta.
* Omenaldia: Ramon Barea.
* *Educactif* Saria: *El lobo de los cuentos*, Daniel Lavellak zuzenduta.
* *Cortico* Saria: *Bad City*, Aitor Unzuk zuzenduta.

### VII. edizioa: 2006 
* Begi-balio Saila: *Objetivo Irak*, Rashed Radwanek zuzenduta.
* *Alternatif* Saila: *Eramos pocos*, Borja Kobeagak zuzenduta.
* *Cineactiv* Saila: *Al otro lado*, Gustavo Lozak zuzenduta.
* *Creatif* Saila: *Sin un sentido*, Inés Quintanak zuzenduta.
* Omenaldia: Antonio Dechent.
* *Educactif* Saria: Divercine

### VI. edizioa: 2005 
* Begi-balio Saila: *One Shot*, Nurit Kedarrek zuzenduta.
* *Alternatif* Saila: *Invulnerable*, Álvaro Pastorrek zuzenduta.
* *Cineactiv* Saila: *Próxima Salida*, Nicolás Tuozzok zuzenduta.
* *Creatif* Saila: *Afasia, la palabra enferma*, Esteban Requejo eta Coral Igualadok zuzenduta.
* Omenaldia: Saturnino Garcia
* *Educactif* Saria: Orson The Kid

### V. edizioa: 2004 
* *Alternatif* Saila: *Recursos humanos*, Jose Javier Rodríguezek zuzenduta.
* *Cineactiv* Saila: *Nietos*, Benjamín Ávilak zuzenduta.
* Begi-balio Saila: *Maldita calle*
* *Creatif* Saila: *En el hoyo*, David Martín de los Santosek zuzenduta.
* Omenaldia: Txema Blasco
* *Educactif* Saria: *La ventana de Lucía*, Embeleco Antzerki Taldearena.

### IV. edizioa: 2003 
* *Alternatif* Saila: *El Balancín de Iván*, Darío Stegmayerrek zuzenduta.
* *Cineactiv* Saila:*Carlos contra el mundo*, Chiqui Carabantek zuzenduta.
* Begi-balio Saila: *Auzolan*, Alboan GKEk egina.
* *Creatif* Saila: *La música de Piera*, Aránzazu Ferrerok zuzenduta.

### III. edizioa: 2002 
* *Alternatif* Saila: *Nada que perder*, Rafa Russok zuzenduta.

### II. edizioa: 2001 
* *Alternatif* Saila: *Bamboleho*, Luis Prietok zuzenduta.

### I. edizioa: 2000 
* Zuzendari berriak: *Cómo cultivar marihuana en 1’ y 13’’*, Diego Abadek zuzenduta.
* Zuzendari gazteak: *Mi Rosita*, Ángeles Diemand Hartzek zuzenduta.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinemaldiak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Churriana de la Vega

**Churriana de la Vega** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 10.228 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Churriana de la Vegako Udala
Cogollos Vega

**Cogollos Vega** (edo ***Cogollos de la Vega***) Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 2.068 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Maluku (Kinshasa)

**Maluku** Kinshasako udalerria da. Hitz egiten den hizkuntza Lingala da. 2004ean 179.648 biztanle zituen guztira.

## Kanpo estekak 
*  Maluku udalerriaren mapa.
Bertzea (film laburra)

***Bertzea*** 2001 urtean Safy Nebbouk eginiko film laburra da.

2002ko Larissako Zuzendari Berrien Mediterranear Zinema Jaialdian argazki onenaren Saria lortu zuen.

## Sinopsia 
Agure batek gaua eta hotzaren kontra egingo du mendian galdutako ardi bat aurkitzeko.

## Pertsonaiak 
* Jose Ramon Argoitia
* Juani Mendiola
* Lucie Wargnier

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak
Market Garden Operazioa

|-
!colspan=2 bgcolor="#D5DDF5"|Borrokalariak
|-
| width=50%|75pxAEBak75pxErresuma Batua75pxPolonia
| width=50%|75pxAlemania
|-
!colspan=2 bgcolor="#D5DDF5"|Indarrak
|-
| width=50%|35.000 gizon, airez-garraiaturikoak (paratxutistak batez ere)
| width=50%|20.000 gizon
|-
!colspan=2 bgcolor="#D5DDF5"|Biktimak
|-
| width=50%|18.000-19.000 baja, hildakoen, zaurituen, desagertuen eta bahituen artean
| width=50%|2000 hildako6.000 zauritu
|-
!colspan=2 bgcolor="#D5DDF5"|Ondorioa
|-
| width=50%|Nijmegen eta Eindhovengo zubiak hartu arren, Aliatuek ez zuten Arnhemgoa segurtatu eta operazioak porrot egin zuen: frontea Alemania eta Herbehereen artean egonkortu zen
| width=50%|175px|Market Garden ondoren
|-
|}
**Market Garden Operazio**a (1944ko irailaren 17a - 1944ko irailaren 25a) Aliatuak Herbehereetan egiten saiatu ziren operazio militarra izan zen, Bigarren Mundu Gerraren baitan. Hauxe dugu, 1940ko Dunkerkeko erretiradaz geroztik, Aliatuek mendebaldeko frontean izan zuten porrot nagusia.

Operazioa burura eramatearen erantzukizuna airez garraiaturiko dibisioen gain zegoen, hein handi batean. Alemaniarren lerroen gibelera jauzi eginez, paratxutista aliatuen helburu taktikoa Herbehereetako ibai garrantzitsuenak zeharkatzen zituzten hainbat zubi hartzea zen. Atzetik, Belgikako muga gaindituta, aliatuen hainbat unitate blindatu herrialdean sartu ziren. Zubien gaineko kontrola irabazita, Aliatuen asmoa Herbehereak zeharkatzeko korridore bat irekitzea zen. Korridore horrek, teorian, Aliatuek Mosa eta Rhin ibaiak gurutza zitzaten ahalbidetu behar zuen: behin muga natural hori zeharkatuta, erasotzaileen asmoa, Siegfried Lerroa saihestuz, Ruhr ibaiaren haranari eraso egitea zen, alemaniarren industriagune nagusia, gerraren amaiera izugarri azkartzeko.

Hasiera batean, Aliatuen operazio militarrak lehen helburuak lortu zituen, batez ere estatubatuarrek  Waal ibaiaren gaineko Nijmegengo zubia irailaren 20an hartu zutenean. Britainiarrek, ordea, ez zuten Arnhemen Rhin ibaiaren gaineko zubia hartzerik izan. Alemaniarrek kontraerasoa abiatu zuten, eta britainiarrek Arnhemen zuten Airez Garraiaturiko Lehen Dibisioa erabat suntsituta, operazioaren osotasuna hondoratu zuten: hura izan zen alemaniarrek Mendebaldeko Frontean izan zuten azken garaipen taktikoa.

## Kanpo estekak
Mehdi Nebbou

**Mehdi Nebbou** (Baiona, ) lapurtar antzezlea da.

## Biografia 
Ama erizain alemaniarra eta aita aljeriarra du. Bere anaia Safy Nebbou zinema zuzendaria da. Baionakoa bada ere, gaztaroa Lyongo *banlieue*n eman zuen. Berlingo *Deutsche Film- und Fernsehakademie Berlin*en ikasi zuen. Guzti hori dela eta, frantsesez, alemanez, ingelesez eta italieraz aritzen eta lan egiten du.

2005ean, Steven Spielbergen *Munich* filmean parte hartu zuen, non Ali Hassan Salameh, Irail Beltza talde terroristako kidea, antzeztu zuen. 1972ko Municheko Udako Olinpiar Jokoetan sarraskia egin ondoren, Israelgo gobernuak palestinarrak askatzeko erakundearen aurka egindako mendeku sekretuan oinarritzen da filma.

2007an gonbidatu gisa agertu zen Alemaniako *Tatort* telesailean: Aliren papera egin zuen "der Finger" atalean. Geroago 2010ean agertu zen berriro telesailean, oraingoan Hassan Adub antzeztuz "die Heilige" atalean. 2008an Nizar, hizkuntzalari ohia eta Al-Qaedako kidea, antzeztu zuen Ridley Scotten *Body of Lies* filmean. 2011n * Forces spéciales* ekintza-filmean lan egin zuen Elsa kazetariaren laguna zen Aminen paperean.

Hurrengo urtean Mehdi bideo batean agertu zen beste aktore batzuekin batera uraren kalitateari buruzko kontzientzia hartzeko.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cúllar Vega

**Cúllar Vega** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 6.212 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Cúllar Vegako Udala
Lepokoa (filma)

***Lepokoa*** 2003 urtean Safy Nebbouk eginiko film laburra da. Filma Andrée Chedid egiptoarraren ''L'écharpe'' kontakizun laburrean oinarrituta dago.

Eusko Jaurlaritzaren Kimuak programan hartu zuen parte.

## Sinopsia 
Teresa (Pilar Rodríguez) amak Angel semea etxera itzultzea espero du Gabon gauerako. Baina dudatan dago agertuko den.

## Pertsonaiak 

* Pilar Rodríguez: Teresa
* Joseba Apaolaza: Txomin
* Olatz Beobide: ama
* Manu Gaigne

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak 
* Artikulua imdb.com
* Kimuak webgunea
Badmintona 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Badmintona 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 7tik abuztuaren 17ra arte jokatu zen. 5 modalitate daude: gizonezkoak banak, emakumezkoak banaka, gizonezkoak binaka, emakumezkoak binaka eta binakako talde mistoak.

## Partehartzaileak 
### Gizonezkoak banaka 
### Emakumezkoak banaka 
### Gizonezkoak binaka 
### Emakumezkoak binaka 
### Binakako talde mistoak 
## Egutegia 
## Dominak 
### Gizonezkoak banaka 
* 
* 
* 

### Emakumezkoak banaka 
* 
* 
* 
*  Yoana Martinezek Espainiar badmintonarentzat Historiako lehen garaipena eman zion 2. fasera pasatuz.

### Gizonezkoak binaka 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Emakumezkoak binaka 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Binakako talde mistoak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dufour Gaina

**Dufour Gaina**, **Dufourspitze** (alemanieraz), **Pointe Dufour** (frantsesez), **Punta Dufour** (italieraz) edo **Piz da Dufour** (erromantxeraz) Alpeetako mendia da, Italia eta Suitzako mugan kokaturik. Suitza osoko eta Monte Rosa mendiguneko mendirik altuena da, inguruan Nordend, Grenzgipfel, Zumsteinspitze, Ostspitze eta Signalkuppe azpigailurrak izanik.

Mendiari Guillaume-Henri Dufourren, suitzar injenieroa, omenez jarri zioten izena.

Lehenengo igoera 1855eko abuztuaren 1ean John Birbeck, Charles Hudson, Ulrich Lauener, Christopher Smyth, James G. Smyth, Edward Stephenson, Matthäus Zumtaugwald eta Johannes Zumtaugwaldek egin zuten.

## Kanpo estekak
Natalia Zabala

**Natalia Zabala Arroyo** (Donostia, 1983ko maiatzaren 11 - ) gipuzkoar modeloa da. 2007an Miss Gipuzkoa eta Miss Espainia lehiaketak irabazi zituen. 2007ko Miss Unibertso lehiaketara aurkeztu zen. Nazioarteko zuzenbide ikasketak amaitzen ari da.

Hainbat agerpen egin ditu telebistan. Horien artean, *Goenkale* telesaileko 2008ko ekainaren 16ko atalean agertu zen.

## Filmografia 
### Telebistan 
* *Goenkale* (ETB 1, 2008/06/16)
* *Pasapalabra* (Antena 3)
** *Pasapalabra* 2007/09/07
** *Pasapalabra* 2007/09/10
** *Pasapalabra* 2007/09/11
* *El intermedio* (LaSexta, 2007/06/21)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Natalia Zabala (IMDb)
Roberto García Ariño

**Roberto García Ariño**, pilota arloan **Garcia Ariño IV.a** deituraz ezaguna (Atxondo, Bizkaia, 1950eko otsailaren 27a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari gisa jokatzen zuen. Pilotari familiakoa, Garcia Ariño anaietako txikiena da, Jesús, García Ariño I.a eta Ángel, García Ariño II.a anaia nagusien atzetik.

Buruz Buruko Txapelketa Nagusiko 5 final jokatu zituen, eta Binakako Txapelketa Nagusiko 3. Binakako txapela irabazi zuen 1981ean, Maiz II.a atzelaria lagun, Donostiako Anoeta pilotalekuan.

Garcia Ariño IV.aren ezaugarrien artetik nabarmentzen dira defentsarako gaitasuna eta bolean zuen trebetasuna. 17 urtez profesionaletan aritu ostean, 1990ean erretiratu zen, eta pilota sustatzen duen Asegarce enpresan sartu zen, teknikari eta intendente lanetan.

## Buruz Buruko Txapelketa Nagusiko finalak 
## Binakako Txapelketa Nagusiko finalak
Safy Nebbou

**Safy Nebbou** (Baiona, 1968ko apirilaren 27a) zinema zuzendari eta gidoigilea da.

## Biografia 
Ama erizain alemaniarra eta aita argeliarra ditu. Bere anaia Mehdi Nebbou antzezlea da. Baionakoa bada ere, gaztaroa Lyongo *banlieue*n eman zuen. Parisko *École Supérieure de Réalisation Audiovisuelle*n ikasi zuen.

Théâtre des Chimèresen hasi zen lan egiten, aktore moduan Tsilla Cheltonekin batera. Telebistarako iragarkiak (France Télécom, Orange edo Renault enpresentzat) ere egin ditu.

## Filmografia 
* ''L'Œil du loup* (2020)
* *Celle que vous croyez* (2019)
* *Dans les forêts de Sibérie* (2016)
* *Comme un homme* (2012)
* *L'autre Dumas* (2010)
* *L'empreinte de l'ange* (2008)
* *Enfances* (2007)
* *Une naissance* (2006)
* *Le cou de la girafe* (2004)
* *Lepokoa* (2003)
* *Bertzea* (2001)
* *La vie, c’est pas un pique-nique* (1999)
* *Pédagogie'' (1997)

## Erreferentziak
Ion Gabella

**Ion Gabella** (Gasteiz, 1968ko ekainaren 4a - Zumaia, 2002ko uztailaren 29a) euskal antzezlea izan zen.

1994an, Gorka Aginagalderekin batera Sobradun antzerki taldea sortu zuen.

Moto-istripu batean hil zen.

## Filmagintza 
* *El robo más grande jamás contado* (2002)
* *Canícula* (2002)
* *Gente pez* (2001)
* *La voz de su amo* (2001)
* *Báilame el agua* (2000)
* *La comunidad* (2000)
* *Año Mariano* (2000)
* *Muertos de risa* (1999)
* *Abre los ojos* (1997)
* *Suerte* (1997)
* *Calor... y celos* (1996)
* *Tengo una casa* (1996)
* *Pasajes* (1996)
* *Caminantes nocturnos* (1996)
* *Adiós prisión* (1996)
* *Cuestión de suerte* (1996)
* *Hotel y domicilio* (1995)
* *Salto al vacio* (1995)
* *Atolladero* (1995)
* *Cómo ser infeliz y disfrutarlo* (1994)
* *Accion mutante* (1993)
* *Todo por la pasta* (1991)
* *Akixo* (1989)
* *A kien pueda interesar* (1986)

## Kanpo estekak 
* Euskadiko Filmategia
Goethita

**Goethita** tenperatura hotzeko zoruan eta beste giro batzuetan agertzen den mineral oxido burdinaduna da. Bere izena Johann Wolfgang von Goetheri zor dio. Goethita aski ezaguna da historiaurretik, pigmentu gisa erabili izan baita. Lascauxeko (Frantzia) margoetan goethita erabili zela uste da. Lehen aldiz 1806an deskribatu zen Minnesotako burdin meategi batean.

## Kanpo estekak
Molly Malone

[thumb|260px|Molly Maloneren estatua [Dublingo Grafton kalean, 1987an inauguratua.]]
**Molly Malone** (**Cockles and Mussels** bezala ere ezaguna, euskaraz *Berberetxoak eta Muskuiluak*) Dublingo neskarik ezagunena da. Kondairak dioen bezala, Dublingo hiritik joaten omen zen "Muskuilu eta berberetxo freskoak" saltzen. Gurasoak ere izan omen ziren saltzaileak, oso maiteak era berean.

Dublingo hiritar guztiek asko maite zuten Molly Malone, baina halako batean gaixotu eta kale erdian hil egin zen, gazte zelarik. Inork ez zuen ezer egin zereginik ez zegoelako. Dublinen ez dute ahaztu, eta oraindik nork edo nork esaten du gauetan Dublingo erdialdetik pasatzen dela.

Beste pertsona batzuek ordea, Molly Malonek bizitza bikoitza eramaten zuela esaten dute eta gauetan kaleetan prostituitzen zela diote, bere familia aurrera eramateko asmoz.

Gaur egun Molly Maloneren estatua bat dago Grafton kalean.

## Molly Malone abestia 
Abesti hau oso famatua da Dublinen, gorazarre ez ofiziala delarik. 1880. urte inguruan ezaguna egin zen, James Yorkstonek egina.

## Kanpo estekak 
*  The Dubliners - Molly Malone
2008ko Olinpiar Jokoetarako aurkeztu ziren hiriak

2008ko Olinpiar Jokoetarako 5 hiri aurkeztu ziren. Honakoak ziren hiriak:

*  (**Irabazlea**)
* 
* 
* 
* 

## Beste hiri batzuk 
### Ez zuten aurkezpen finkorik egin 
* 
* 
* 
* 
* 

### Aurkeztea pentsatu zuten 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Azken Bozketa 
## Kanpo estekak
Akaitz Txiki

** Akaitz Txiki** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Bertatik gertu, bere izenkidea den Akaitz dago, 1.078 metroko garaiera duena. Bi mendi hauek, Hiruerreketa (Aralar) izena duen pasabide batek banatzen ditu.

## Irispideak 
Lizarrustitik abiatzen da mendi honetarako bide on bat, zura garraiatzen zuen trenbide baten antzinako bideari jarraiki. Bide hau, Lizarrustiko Haitzak izeneko haitzen azpitik pasatzen da, eta Akerreta izeneko tokira daroa. Hemen hasten da Lareoko urtegia. Hau eskuinetik inguratuz, Biarratera heltzen da. Ondoren, hemendik tontorrera heltzen da.

## Kanpo estekak
Epimeteo

:*Artikulu hau greziar mitologiako titanari buruzkoa da, beste esanahietarako ikus: Epimeteo (argipena)*

Greziako mitologian, **Epimeteo** (greko zaharrez: Ἐπιμηθεύς, *Epimêtheús*, ‘beranduago pentsatzen duena’, "atzera begirakoa", literalki "pentsamendu berantiarra") Prometeoren anaia zen (“aurreikuspena”, literalki “pentsamendua-aurrera”). Prometeoren aldean (hark etorkizuna ikus zezakeen), Epimeteok jadanik gertatutako gauzak atzerapenarekin ikusten zituen. Biak gizateriaren ordezkariak ziren, baina Prometeo azkarra eta burutsua zen, eta Epimeteo, aldiz, tentela. Japeto titanaren eta Klimene ozeanidearen semea zen. Atlas eta Menezio ziren haren beste anaiak. Pandorarekin batera alaba bat izan zuen, Pirra gorria. Pirra eta Deukalion (Prometeoren semea), uholde nagusiaren ondoren, giza generoaren aita-amak izan ziren.

## Greziar mitologia 
Platonek *Protagoras* lanean egiten duen mitologia zaharraren erabileraren arabera, bi titanak sortu berri ziren animalia guztiei beren ezaugarriak zabaltzeaz arduratu ziren. Epimeteok animalia guztiei ezaugarri positibo bat emateko ardura zuen, baina gizakiari ezaugarri positibo bat emateko garaia iritsi zenean, aurreikuspen faltagatik ezer ez zela geratzen ohartu zen. Prometeok gizateriaren ezaugarriak arte zibilizatua eta sua izango zirela erabaki zuen, eta, horretarako, sua lapurtu zuen Olinpotik. Hori zela eta, geroago epaitu egin zuten.

Hesiodok bi aldiz kontatu zuen istorioa (*Teogonia* eta *Lanak eta egunak*); haren arabera, Epimeteo jainkoengandik Pandora opari hartu zuena izan zen. Ezkondu zirela ondoriozta daiteke (eta hala egin zuten ondorengo autore batzuek), baina ez da inongo testutan esplizituki ageri.

Ondorengo mitoetan, Epimeteoren eta Pandoraren alaba Pirra da. Azken hori Deukalionekin ezkondu zen, eta uholde nagusian bizirik atera ziren bietako bat izan zen.

## Filosofia 
Epimeteok funtsezko papera du Bernard Stieglerren filosofian, eta, bereziki, teknogenesiaren eta antropogenesiaren arteko harremana ulertzeko moduan. Stieglerren arabera, adierazgarria da Martin Heideggerren filosofian Epimeteo erabat ahaztu izana.

Les Amisek bere liburuan, *Commemorating Epimetheus* (2009), Epimeteoren balioa berrezarri zuen. Batak bestearenganako duen mendekotasunaren jakintzaren mundura ekarri izanagatik berrezartzen du, eta, fenomenologiaren arabera, partekatu, zaindu, elkartu eta elkarrekin bizi eta maitatu terminoekin deskribatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dean Thomas

**Dean Thomas** Harry Potter liburu-saileko pertsonaietako bat da. Harryren gelakidea da Gryffindor etxean, Seamus Finnigan, Neville Longbottom eta Ron Weasleyrekin batera.

## Historia 
Dean Thomas, Harryren adin berekoa da, eta muggleekin hazitakoa. Zurrumurru batzuen arabera, benetako gurasoak Lord Voldemorten hil-jaleek hil zizkioten eta umezurtz gelditu zen.

Harryren lagunik onena ez bada ere, Deanek asko laguntzen dio Harryri, baita Voldemort itzultzen denean ere. Horren adibide da, Dumbledoreren Armadan sartzea. Hurrengo urtean, Gryffindorreko quidditch talderako probak egiten ditu, baina ez da sartzen, eta Hogwartseko beraien zazpigarren ikasturtean hil-jale batzuek bahitzen dute eta Malfoytarren etxean edukitzen dute Grhpook iratxoa, Luna Lovegood eta Ollivander makil-egilearekin batera, baina Harryri esker onik irteten da. Amaieran, Hogwartseko Gerran hartzen du parte.

## Datuak 
* Futbolzalea da
* *Harry Potter eta Odol Nahasiko Printzea* liburuan Ginny Weasleyren neskalaguna izan zen bolada batez, baina beraien erlazioa laster amaitu zen
* Seamus Finnigan da bere lagunik onena
* Orain arte, pelikuletan lehenengo bostetan agertu da, Alfred Enochek interpretatua
Operación H

***Operación H*** Nestor Basterretxeak 1963an eginiko film laburra da. X Filmsek ekoiztutako lan esperimentala izan zen.

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artikulua imdb.com
Felicidades, Tovarich

***Felicidades, Tovarich*** 1995 urtean Antxon Ezeizak eginiko filma da.

## Sinopsia 
1990eko hamarkadako Murtzian, aitonak (Francisco Rabal) eta Adriana ilobak (Ruth Gabriel) elkarrekin ihes egiten dute.

## Pertsonaiak 

* Francisco Rabal: Aitona
* Ruth Gabriel: Adriana
* Xabier Elorriaga: Diego
* Enrique Simón: Manolo
* María Kosty: Cristina
* Ginés García Millán: Carlos
* Susi Sánchez
* Consuelo Trujillo
* Luis Garcia
* Sergio Aguilera
* Asunción Balaguer
* Conrado San Martín: Aitonaren laguna
* Mariella Kohn
* Oswaldo Martín: Gidaria
* Pedro Martín
* Mena Lima
* Esmeralda Grao
* Elena Manzares

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak
Javier Antón

**Javier Antón** (Santurtzi, 1980ko martxoaren 25a - ) euskal antzezlea da. Gaztelaniaz lan egiten du.

## Filmagintza 
### Zinema 
* *Obaba* (2005)
* *La biblioteca*
* *No temas el invierno*
* *Café solo*

### Telebista 
* *Euskolegas* (2009)
* *Vaya Semanita* (2005 -)
* *La noche del escorpión* (2002)
* *Campus* (2000)
* *Zoombados*
* *El show de…
* *ciega a citas (2014)

### Antzerkia 
* *El príncipe y la corista*
* *A tres bandas*
* *Los babiosos*
* *La pequeña Lola*
* *Gaviotas Subterráneas*
* *Bilbao, Bilbao*
* *El largo adiós*
* *Porno*
* *Usted*
Pirra

**Pirra** (antzinako grezieraz Πύρρα edo Πύῤῥα), greziar mitologian, Epimeteoren eta Pandoraren alaba eta Deukalionen, Prometeoren semearen, emaztea zen.

Zeusek Urrezko Aroa euri jasa handiarekin amaitzea erabaki zuenean, Deukalion eta Pirra izan ziren salbatu ziren bakarrak. Prometeok, Deukalion bere semeari, ontzi handi bat eraikitzeko esan zion. Eta, honela, biziraun zuten.

Euri jasa amaitu zenean, eta bikotea lur finkora itzuli zenean, Deukalionek Temisen orakulu bati lurra nola birpopulatu zezakeen galdetu zion. Eta orakuluak, bere amaren hezurrak sorbalda gainetik botatzeko esan zion Deukalioni. Bikoteak, "euren ama" Gea zela ulertu zuten, izaki bizidun guztien ama, eta "hezurrak" harkaitzak zirela. Honela, beraz, biek ala biek, harriak bota zituzten euren sorbalden gainetik, eta harri hauek pertsona bihurtu ziren: Pirrak bota zituenak, emakume bihurtu ziren, eta Deukalionek botatakoak, gizonak.

Deukalionek eta Pirrak, Helen izeneko seme bat behintzat izan zuten. Eta, beharbada, baita beste bat ere, Anfiktion izenekoa.

Pirra Iliadako pertsonai bat ere bada. Likomedes erregearen gortean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iturburu kode

[thumb|300px|[Java (programazio lengoaia)|Java iturburu kodearen ilustrazioa.]]
**Iturburu kodea** programa bat ordenagailu bati zerbait egin dezan ematen zaion agindu multzo bat da. Programa garatzeko programazio hizkuntza bat erabiltzen da; hala ere, ordenagailuak hizkuntza bakarra ulertzen du: berea. Horrenbestez, hizkuntza horretan baino ezin zaio “hitz egin”. Hikzuntza horri makina-hizkuntza izena ere esaten zaio, edo kode bitarra, eta 1 eta 0-z osaturiko segida da.

Hori, ordea, ulertzeko oso zaila denez, lana errazteko programazio hizkuntzak asmatu ziren. Hizkuntza horiek hizkuntza naturalarekiko antza handia daukate, baina egitura berezidun hitz berezi batzuk darabiltzate.

Programazio hizkuntza batean idatzita dauden ordenagailuetarako agindu horiek guztiek osatzen dute iturburu kodea. Behin programa baten iturburu kodea idatzita, konpilazioa izeneko prozesua pasa behar izaten du: prozesu horretan, iturburu kodea idatzita dagoen programazio-hizkuntzatik makina hizkuntzara itzultzen da.

Makina hizkuntzaz idatzitako fitxategi berri hori fitxategi bitarra edo exekutagarria izenaz ezagutzen da, hau da, programa bera da. Behin programaren exekutagarria (edo fitxategi bitarra) sortuta, programa hori erabilgarria izango da, baina ezingo da exekutagarritik abiatuta berriro iturburu kodea eskuratu esaterako beste programatzaile batek programa nola eginda dagoen ikusteko.

## Ikus, gainera 
* Programazio-lengoaia

## Kanpo estekak
Arrosa (argipena)

**Arrosa** hitzak adiera hauek ditu:
* Arrosa, Nafarroa Behereko herria.
* Arrosa, landare arantzaduna eta honen lorea.
* Arrosa kolorea, gorri ahula.
* Arrosa Limakoa, santu katolikoa.
* Arrosa-diagrama, datu-diagrama mota bat.

## Ikus, gainera 
* Arrosa leiho
Apatito

**Apatitoa** edo **apatita** mineral fosfatodunen talde bateko kideei ematen zaien izena da. Talde honetan hidroxiapatitoak, fluorapatitoak eta kloroapatitoak bereizten dira, OH, F edo Cl ioien presentziaren arabera. Hiru konposatu hauen nahastearen formula kimikoa Ca5(PO4)3(OH, F, Cl) idazten da. Banakako mineralen formulak Ca5(PO4)3(OH), Ca5(PO4)3F eta Ca5(PO4)3Cl dira, hurrenez hurren.

Apatitoa fosfatoen iturri nagusietakoa da industria mailan eta, beraz, ongarri mineralen fabrikazioan ezinbestekoa da.

## Kanpo estekak
Jungfrau

**Jungfrau** ("neska birjina" alemanez) Suitzako Alpeetako mendia da, herrialdeko hegoaldean kokatutakoa.

4.158 metro ditu. Berna eta Valais kantonamenduak bereizten ditu eta gailurretik hurbil igarotzen da Europan garaien dagoen burdinbidea, Jungfrau eta Mönch mendien artetik hain zuzen (3.457 metro). Turismo gune garrantzitsua da (negu kirolak). Meyer anaia suitzarrek iritsi zuten gailurra lehen aldiz, 1811. urtean.

Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn izeneko eskualdea UNESCOk Gizateriaren Ondaretzat hartu du.

## Kanpo estekak 
* Jungfrau.ch
## Erreferentziak
Eremu urriko hizkuntza

**Eremu urriko hizkuntza** herrialde edo lurralde batean biztanle gutxienek hitz egindako hizkuntza da. Hala ere, egoera gutxitu eta gutxietsian egon arren hizkuntza batek estatus ofiziala eduki dezake, euskarak lurraldearen zati batean duen moduan.

Europako Kartak horrela definitzen ditu "eskualdeko edo eremu urriko hizkuntzak": *"Estatu baten barruan lurralde zehatz batean biztanle guztien artean kopuru txiki batek tradizionalki erabilitakoak dira, eta Estatuko mintzaira ofizialetatik desberdinak dira"*.

Mundu mailan, UNESCOk badauka hizkuntzetaz arduratzeko atal berezia, tartean mintzaira gutxitu eta arriskuan daudenekin jardtuen duena. Ildo honetatik, 2008a "Hizkuntzen nazioarteko urtea" izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hizkuntza gutxitu
* Europako hizkuntza gutxituen zerrenda
* Diglosia

## Kanpo estekak 
* UNESCOren hizkuntzen atala
Nazioarteko Olinpiar Batzordea

**Nazioarteko Olinpiar Batzordea** (**NOB**; ; ) Suitzako erakunde bat da, irabazteko asmorik gabea eta gobernuz kanpokoa, egoitza Lausanan (Suitza) duena. Pierre de Coubertinek sortu zuen 1894. urtean, Parisen, Olinpiar Jokoak berpizteko helburuarekin.

Nazioarteko Olinpiar Batzordeak Udako eta Neguko Olinpiar Jokoak antolatzen ditu, lau urtez behin. Udako Olinpiar Jokoak lehenengoz Atenasen antolatu ziren, 1896an; eta Neguko Olinpiar Jokoak Chamonixen, 1924an.

Batzordeak, bere sorreratik, Olinpiar Jokoei buruzko eztabaidarako hainbat bilera antolatzen ditu, besteak beste ondorengo Olinpiar Jokoen egoitzak hautatzeko.

## Presidenteak 
1894. urteaz geroztik, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak 8 lehendakari izan ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Batzordearen webgune ofiziala
Millerita

**Millerita** nikel sulfuroz (NiS) osatutako mineral metamorfiko arrunta da.

Pentlandita ordezkatuz agertzen da serpentinita ultramafikoetan. Pentlanditaren edo sufredun mineral nikeliferoen metamorfismoan zehar sufrea desagertzen denean sortzen da.

## Kanpo estekak
Lavender Brown

**Lavender Brown** Harry Potter saileko pertsonaia bat da

## Historia 
Lavender, 1980an jaio zen eta 1991ean iritsi zen Hogwartsa eta kapela Sailkatzaileak Gryffindoren jarri zuen.

Lavender, Parvati Patilen lagunik onena da, liburuetan zehar, beti elkarrekin hizketan, txutxu-mutxuka aritzen direlako. Hermione Grangerekin ez da oso ondo moldatzen, batez ere hau Ron Weasleyrekin ateratzen hasten denean, *Harry Potter eta Odol Nahasiko Printzea* liburuan.

Bere bosgarren ikasturtean Dumbledoren Armadan sartzen da, eta zazpigarren ikasturtean Hogwartseko Gerran hartzen du parte. Fenrir Greybeack gizotsoak zauritu egiten du, eta ez da ziurtatzen, sendatzen den ala ez.
 
## Datuak 
* Igarpena asko gustatzen zaio, Sybill Trenalwey irakaslearen ikasle kuttunetako bat da
* Bere seigarren ikasturtean Ron Weasleyrekin atera zen bolada batez, baina gero utzi egin zuten
* Jessie Cavek interpretatzen du Lavender zinean
Helen

**Helen** (antzinako grezieraz Ἕλλην, *Héllên*) heleniarren aitalehen mitologikoa izan zen. Deukalion eta Pirraren semea eta Anfiktion eta Orestesen anaia. Baita Protogenia, Pandora II eta Tiaren neba ere. Bere semeak, Eolo, Juto eta Doro izan ziren. Izenak, el aurrizkia darama, eguzkia esan nahi duena, eta las atzizkia, harria edo harkaitza esan nahi duena. Hitz hau, greziarren beste izendapen bat ere izan da. Bere hiru semeek, Greziako lehen tribuak eratu zituzten: Aeolusek, Eoliarrak, Xuthusek, Akaiarrak eta Joniarrak, beharbada, Xuthusek, ezkontzatik kanpo izan zuen Ion izeneko seme batengandik, eta Dorusek, Doriarrak, Pandora II eta Thyiaren semeekin, Zeusekin batera, eta Hesiodoren *Emakumeen Katalogoa* izeneko liburuan idatzitakoarekin ados egonda, Graekusek, Greziarrak, Makednosek, Mazedoniarrak, eta Magnesek, magnesiarrak. Eurek, Greziarren Ftia lurraldea konkistatu zuten, eta, ondoren, euren arauak beste hiri batzuetara zabaldu zituzten. Inguru hauetako jendea, heleniarrek deituak izan ziren, Helenen ondorengo bezala.

## Kanpo estekak
Michael Mann

**Michael Mann** (1943ko otsailaren 5a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria da, ekoizle eta gidoilari bezala, maiz lan egiten badu ere.

## Biografia 
Wisconsinen literatura ingelesa eta Londresen zinemagintza ikasketak egin ondoren bere lehen lanak gidoilaritzat egin zituen. 1970eko hamarkadan hasi zen zuzendari lan egiten, film laburretan eta telebista saioetan. Urte batzuen ondoren, film luzeen zuzendaritzat debutatu zuen *Thief* filmarekin 1981ean, eta geroztik *The Last of the Mohicans*, *Heat* eta *Ali* filme arrakastatsuak egin zituen. Film horietan, Daniel Day-Lewis, Madeleine Stowe, Al Pacino, Robert De Niro edo Will Smith aktore ezagunekin lan egin izan du, besteak beste.

## Filmografia 
Zuzendari gisa parte hartu duen lanak:

### Film laburrak 
* *Jaunpuri* (1971)
* *17 days down the line* (1972)

### Film luzeak 
* *Thief* (1981)
* *The Keep* (1983)
* *Manhunter* (1986)
* *The Last of the Mohicans* (1992)
* *Heat* (1995)
* *The Insider* (1999)
* *Ali* (2001)
* *Collateral* (2003)
* *Miami Vice* (2006)
* *Public Enemies* (2009)
* *Blackhat* (2015)
* *Ferrari* (2023)

### Telebista 
* *Police woman - The buttercup killer* (1977) (Atal bat)
* *The Jericho mile* (1979)
* *Crime story - Top of the World* (1987) (Atal bat)
* *L.A takedown* (1989)
* *Luck* (pilotua) (2011)
* *Tokyo Vice* (2022)

## Kanpo estekak
Tivoli-Neu Stadion

**Tivoli-Neu Stadion** (euskaraz *Tivoli Berri Estadioa*) Austriako Innsbruck hirian kokatuta dagoen futbol zelaia da. UEFA Euro 2008a ospatu zen bertan eta 30.000 lagunentzako eserlekuak ditu.

## Kanpo estekak
Campus (telesaila)

***Campus*** Euskal Telebistak sortutako telesaila da, Hegaz eta K-2000, S.A.k ekoiztua. Leioako Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean grabatu zuten.

## Sinopsia 
Telesailak EHUn hasiberriak diren ikasle talde baten istorioak azaltzen du.

## Ezaugarri teknikoak 
* Zuzendariak: Tito Martinez de Eulate.
* Gidoigileak: Sergio Barrejón eta Jose Javier Reguilón.

## Pertsonaiak 
* Javier Antón: **Javier**
* Jose Kruz Gurrutxaga: **Julen**
* Miriam Martin: **Arantxa**
* Susana Soleto: **Leire**
* Alfonso Torregrosa: **Iñigo**
* Verónica Moral
* Loli Astoreka
* Ramón Ibarra
* Maiken Beitia
* Asier Hormaza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Artikulua imdb.com
Jan Morris

**Jan Morris**, jaiotzez **James Humphrey Morris** (Clevedon, Somerset, Erresuma Batua, 1926ko urriaren 2a - Pwllheli, 2020ko azaroaren 20a) britainiar historialari eta bidaia idazlea izan zen.

Militarra izandakoa, Britainiar Inperioaz idatzi zuen, Oxford, Venezia, Trieste edo New York deskribatu zituen eta espainiar historia eta kulturaz ere idatzi zuen.

Morrisek Bigarren Mundu Gerran Britainiar Inteligentzian egin zuen lan eta, beranduago, The Times egunkarian idatzi zuen. Lan honetan arrakasta berezia lortu zuen 1953an, Everestera iritsi zen lehen espedizio britainarrari lagundu zionean.

Gizonezko jaio zen eta 1949an Elizabeth Tuckniss anderearekin ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituzten. Horietako bat Twm Morys poeta eta musikaria izan zen eta bigarren bat haurtzaroan hil zen.

1972an, James Morris Marokon sexu aldaketa burutu ondoren, Jan Morris bilakatu zen. *Conundrum* liburuan deskribatzen du prozesu guztia. Ebakuntzaren ondoren, Morrisek Elisabethekin ezkonduta jarraitu zuen, baina epe labur batean legeak dibortziatzera behartu zuen.

2008ko maiatzaren 14an berriro ezkondu zen bikotea.

## Lanak 
* *The Pax Britannica Trilogy*: *Farewell the Trumpets: An Imperial Retreat* (1978); *Pax Britannica: The Climax of Empire* (1968) *Heaven’s Command: An Imperial Progress* (1973)
* *Coronation Everest* (1958)
* ''A Writer's House in Wales* (2002)
* *Trieste and the Meaning of Nowhere* (2001)
* *Conundrum* (1974)
* *Sydney* (1992)
* *Hong Kong* (1988)
* *The Matter of Wales* (1984)
* *The Venetian Empire* (1980)
* *Oxford* (1965)
* *The Presence of Spain* (1964)
* *Venice* (1960: winner of the 1961 Heinemann Award)
* *The Hashemite Kings* (1959)
* *South African Winter* (1958)
* *The Market in Seleukia* (1957)
* *Sultan in Oman'' (1957)
* ...

## Kanpo estekak
El Señorío de Larrea

***El Señorío de Larrea*** Euskal Telebistak sortutako telesail dramatikoa da, Pausokak ekoiztua. Kapituluak 30 minutukoak ziren, lehenengo hirurak izan ezik, ordubetekoak zirenak.

Samaniego, Guardia eta Oionen grabatua, oso aktore ospetsuak izan zituen.

## Sinopsia 
Telesaila Arabako Errioxako mahastietan kokatzen da. Emilio Irusta (Isidoro Fernández) eta Carmen Larrea (Esther Esparza) senar-emazteek ardoarekin lotutako leinua sortzen dute.

## Ezaugarriak 
* Zuzendariak: Claudio Crespo
* Gidoigileak: Juan Jose Romano, Antonio Hernandez Centeno, Javier Melendez Martin, Jose Francisco Ortuño, Fernando Hugo Rodrigo eta beste hamar.
* Argazkilaria: Javier Bilbao Trueba
* Soinua: Alvaro Herrero

## Pertsonaiak 
* Zutoia Alarcia
* Manuel Alexandre
* Javier Benito: Carlos
* Marta López
* Lorena Bernal
* Xabier Elorriaga: Javier Cortazar
* Esther Esparza: Carmen Larrea
* Isidoro Fernández: Emilio Irusta
* Jorge Fernández
* Kepa Gallego: Dimas
* Inés Sainz
* Carlos Sobera: Lander Iglesias
* Leire Zuazua: Celia
* Amaia Sillaurren
* Ales Furundarena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ftia

**Ftia** () Greziako antzinako lurralde bat da, Magnesia hegoaldean dagoena, Otris mendiaren alde bietan. Mirmidoi tribuaren aberria zen. Tribu honek, Troiako gerran parte hartu zuen, Akilesen buruzagitzapean.

Phthia, Akilesen aitona zen Eakok sortu zuen, eta hemen bizi izan ziren Iliadako heroiaren aita eta ama, Peleo eta Tetis, alegia.

Kritonen, Platonek idatzitako elkarrizketatako batean, Sokratesek, heriotz zigorra jasatera kondenatua zelarik eta bere exekuzioaren zain zegoela, amets bat izan zuen. Amets horretan, emakume batek, Phthiara hiru egunetan joango zela esaten zion. Eta filosofoak, amets horrekin, bere exekuzioa denbora horren buruan gertatuko zela ulertu zuen.

## Kanpo estekak
Menbranofono

**Menbranofonoak** tenkaturiko mintz baten bibrazioaren bidez hotsa ematen duten soinu-tresnak dira.

Mintzaren bibrazioa hainbat modutara sor daiteke: kolpatuta, igurtzita edo airearen bitartez.

Erich M. von Hornbostel eta Curt Sachs musikologo alemaniarrek osaturiko sailkapenean 5 soinu-tresna taldeetatik bigarrena osatzen dute menbranofonoek.

## Menbranofonoak euskal herri-musikan 
### Kolpatutakoak 
#### Makilez 
* Atabala, bonboa, danbolina, danborra, kaxa

#### Eskuz 
* Panderoa

### Igurtzitakoak 
* Panderoa
* Eltzegorra

### Airearen bidez bibrarazitakoak 
* Tulurtea, turuta, mirlitoia

## Kanpo estekak
Arrosa kolore

**Arrosa** kolore talde bat da. Berez, gorri ahula da, eta izena arrosa lorearen koloretik datorkio.

Kolore talde oso bat da, hainbat ñabarduratakoa, baina ohikoena margo gorri eta zuriaren arteko nahasketa da. Hala ere, ñabarduren artean arrosa biziak daude, horien artean fuxia eta magenta daudela, bigarrena CMYK sisteman kolore kengarri primarioa, eta gorri eta zuriaren arteko nahasketa soiletik lor ezin daitekeena.

RAL kolore sisteman arrosak 4001 eta 4099 artekoak dira, moreekin batera.

## Arrosa kulturan 
Arrosa nesken koloretzat jo ohi izan da 1940ko hamarkadatik aurrera, mutilen urdinarekin alderatua. Era berean, feminitatearen ikurra da, erromantizismoarena eta sexu gabeko maitasunarena.

Katolizismoan, arrosak poza eta zoriona adierazten du. Liturgia abenduko hirugarren igandean erabiltzen da, Jesukristo berehala jaioko dena ospatzeko.

Era berean, arrosa homosexualitatea adierazteko erabili den hirukiaren kolorea da. Ikur hau, nazien garaitik dator, homosexualak hiruki arrosa arropan josi behr baitzuten erakusgai, juduek sei puntako izar horia eraman behar zuten bezala.

## Kanpo estekak
Disneyland Resort

**Disneyland Resort**, **Disneyland** bezala ezagunagoa, Kaliforniako Anaheim hirian dagoen aisialdi eta opor konplexu bat da. 1955ean sortu zen, Walt Disneyen ideia eta ametsa izan zen parke tematikoa inauguratu zenean. Inaugurazio ekitaldirako 5.000 gonbidapen bidali ziren, baina egun bertan eguerdirako 30.000 gonbidapen faltsu jasoak zituzten txarteldegian.

The Walt Disney Companyk kudeatzen du konplexua, eta egun, jatorrizko parkeaz gain (Disneyland Park), bigarren parke tematiko bat (Disney California Adventure), hiru hotel, eta merkataritza, ostalaritza eta aisialdi-gune batez osatua dago. 1955eko ekainaren 17an ireki zenetik, gutxi gorabehera 515 milioi bisitari izan dira bertan.

## Kanpo estekak 
* Disneylanden webgune ofiziala
Pentlandita

**Pentlandita** burdinadun eta nikeldun sulfuroa da, (Fe,Ni)9S8. Normalean Ni:Fe ratioa 1:1-etik hurbil dago. Kobaltoa ere eduki ohi du aztarna-kantitateetan. Izena zientzialari irlandar Joseph Barclay Pentlandi (1797-1873) zor dio.

## Kanpo estekak
Hizkuntza Eskubideen Deklarazio Unibertsala

**Hizkuntza Eskubideen Deklarazio Unibertsala** (Bartzelonako Deklarazioa bezala ezaguna) 66 GKEk eta 41 PEN zentrok hizkuntza eskubideak eta bereziki hizkuntza gutxituak sustatzeko sinatutako adierazpena da. Dokumentua Nazioarteko PEN zentroek eta CIEMENek sustatuta Bartzelonan 1996aren ekainaren 6tik 9ra egindako Munduko Hizkuntza Eskubideen Konferentziaren amaieran onartu zen. UNESCOren Zuzendari Orokorrari aurkeztu zitzaion, baina ez zuen UNESCOren onarpen formala jaso.

## Egitura eta edukiak 
Deklarazioak atariko testua eta 52 artikulu ditu, 3 ataletan banatuta:
* **Atariko titulua**: Kontzeptuen zehaztapena (definizioak zehazten ditu: hizkuntza komunitate, hizkuntza talde, integrazio harreman...)
* **Lehen titulua**: Printzipio orokorrak (bere burua antolatzeko hizkuntza komunitateen eskubidea, bere hizkuntza-sisteman sustatzeko eskubidea, hizkuntza komunitateen arteko eskubide berdintasuna... )
* **Hirugarren titulua**: Hizkuntza erregimen orokorra:
** **I Atala**: Administrazio publikoa eta erakunde ofizialak
** **II Atala**: Hezkuntza
** **III Atala**: Onomastika
** **IV Atala**: Komunikabideak eta teknologia berriak
** **V Atala**: Kultura
** **VI Atala**: Eremu sozioekonomikoa

## Pertsona ospetsuen babesa 
Deklarazioak ondorengo nazioarteko pertsona ospetsuen babesa jaso zuen: Nelson Mandela, Buthelezi Mangosuthu Gatsha, Ronald Harwood, Homero Aridjis, Noam Chomsky, José Ramos-Horta, Tenzin Gyatso (Dalai Lama), Dr. M. Aram, Desmond Tutu, László Tőkés, Ricardo María Carles Gordó, Adolfo Pérez Esquivel, José Carreras, Seamus Heaney, Ngũgĩ wa Thiong'o, Shimon Peres, Judit Mascó, Peter Gabriel eta Joan Oró.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Llanes-Ortiz, Genner [author], Huiza Capo, Ana. [ilustrator] Iniciativas digitales para lenguas indígenas. UNESCO , Global Voices ISBN: 978-92-3-300217-3

## Ikus, gainera 
* Hizkuntza gutxitu

## Kanpo estekak 
* Hizkuntza Eskubideen Nazioarteko Deklarazioa euskaraz Hizkuntz Eskubideen Behatokiaren webgunean
* Hizkuntza Eskubideen Nazioarteko Adierazpena gaztelaniaz
* Hizkuntza Eskubideen Nazioarteko Adierazpena ingelesez
Ilmenita

**Ilmenita** ezaugarri magnetiko ahulak dauzkan titaniodun eta burdinadun mineral oxidoa da (FeTiO3). Kristal-sistema erronboedrikoa jarraiki kristalizatzen da eta korindoiak eta hematiteak duten kristal-egitura bera dauka.

## Kanpo estekak
Kassel

**Kassel** hiri alemaniarra da, Hessengo eskualdekoa. Fulda ibaiertzean dago.
195.530 biztanle zituen 2010eko Abenduaren 31an.

## Etimologia 
Izena *Castellum Cattorum* zuen erromatarren garaian eta Kato leinu germaniarraren gaztelua esan nahi zuen. X mendean *Chasella* izena zuen eta 1926an hartu zuen gaur egungo *Kassel* izena.

## Historia 
Kassel herriaren lehenengo aipamena 913 urtekoa da. Fulda ibaiaren gaineko zubia zaintzen zuen gotorlekua zuen herriak. 1189ko dokumentu batean hiri eskubideak dituela aipatzen da, baina ez da jakina noiz eskuratu zituen.

XVI mendean kalbinismoaren alde egin zuen eta hiria asko gotortu zen katolikoengandik babesteko. 1685ean Frantziatik ihesi zetozen 1.700 higanot protestante hartu zituen.

ezkerrera|200px|thumb|Wilhelmshöhe jauregia
ezkerrera|200px|thumb|Herkules, Kassel
ezkerrera|200px|thumb|Orangerie jauregia
1805 urtean Grimm anaiak bertako liburutegian lanean ari zirela aurkitu zituzten gerora bilduma osatuko zuten ipuin eta kondairak. 1807an Napoleonek hartu eta Westfaliako Erresumaren hiriburu bihurtu zuen, baina 1813an berriz ere printze-hauteslearen menpeko lur bihurtu zen. 1866an Prusiak eskuratu zuenean printzearen egoitza izateari utzi zion.

Bigarren Mundu Gerran Dachau kontzentrazio-esparrurako azpi-esparru bat egon zen bertan. Aliatuek gogor bonbakatu zuten hiriaren %90a suntsituz. 10.000 pertsona hil ziren eta 150.000 etxerik gabe gelditu. Lantegiek berriz ez zuten ia kalterik izan. 1945ean estatubatuarrak jabetu ziren hiriaz hiru egunetan zehar etxez-etxeko tiroketekin aurrera eginez.

Gerra ondoren hiria berreraikitzeari ekin zitzaion. Hiriaren suburbioek oraindik XIX mendeko eraikinak badituzte.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Wilhelmshöhe jauregia (*Schloss Wilhelmshöhe*):** Gilen IX landgraveak 1786an eraikitako jauregia da. Barruan greziar eta erromatar artearen erakusgarri den bilduma zabala dauka, baita Rembrandten margoen bilduma handia ere. Jauregiaren ondoan **Herkulesen monumentua** dago, zeinetik urjauzi ugariko kanal artifiziala jeisten den. Albo batean **Löwenburg gaztelua** ere badu, "lehoien gaztelua" esan nahi du, eta Erdi Aroko gaztelu baten erreplika da.
* **Orangerie:*' Karlos landgraveak 1703 eta 1711 artean eraikitako jauregia da. Karlsaue parkean dago eta 140 metrotako luzera du. 1955ean planetario bat gehitu zitzaion.

## Hiri senidetuak 
Kassel ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
*    Kassel hiriko webgune ofiziala
Ostertz (filma)

***Ostertz*** 2004 urtean Iñaki Beraetxe eta Iñigo Kintanak eginiko film laburra da. Eusko Jaurlaritzaren Kimuak programa barruan egon zen, Euskadiko ikus-entzunezkoen arloan hedatzeko baina ez nazio-artean.

## Sinopsia 
Agustin aitak Iker kartzelatik ateratako semearen laguntza espero du. Baina bien artean ez dago giroa.

## Pertsonaiak 

* Olatz Beobide
* Iñaki Bergara
* David Errasti
* Arantxa Izeta
* Eñaut Gantxegi
* Josu Manterola
* Carlos Nguema
* Paco Sagarzazu
* Gotzon Sánchez

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Stade de Genève

**Stade de Genève** (euskaraz *Genevako Estadioa*) Suitzako Geneva hirian kokatuta dagoen futbol zelaia da. UEFA Euro 2008a ospatu zen bertan eta 30.084 lagunentzako eserlekuak ditu. 2001 eta 2003. urteetan eraiki zuen arkitekto talde suitzar batek.

## Kanpo estekak
Red Bull Arena

**Red Bull Arena** 2008ra arte **Stadion Wals-Siezenheim** bezala ezaguna, Austriako Salzburgo estatuko herri batean dagoen futbol zelaia da. UEFA Euro 2008a ospatu zen bertan eta 30.000 lagunentzako eserlekuak ditu. Hasieran, 18.200 eserleku besterik ez zituen, baina, Eurokopa jokatu behar zela eta 30.000 eserlekuetara igo zuten kopurua, berrizte-lanen ondorioz.

## Kanpo estekak
Kalkopirita

**Kalkopirita** burdinadun eta kobredun mineral sulfurikoa da. Bere osaera kimikoa CuFeS2 da.

Kobrearen mearik garrantzitsuena da, eta haren iturri nagusia. Horia izan ohi da eta maiz piritarekin eta beste zenbait sulfurorekin batera agertzen da. Kobrearen lehengairik garrantzitsuetakoa da. Batzuetan urrea, zilarra edo pirita izaten du barnean.

thumb|eskuinera|250px|Kalkopiritaren unitatea: kobrea arrosaz irudikatu da, burdina urdinez eta sufrea horiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anfiktion

**Anfiktion** (antzinako grezieraz Aμφικτύων, *Amphiktýôn*) greziar mitologian, Deukalion eta Pirraren bigarren semea izan zen, Helen, Protogeneia, Pandora II, Orestes eta Tiaren anaia. Beste tradizio batzuek, Atenasekoa bertakoa egiten dute.

Anfiktion, Termopiletako herriko erregea izan zen eta Atenaseko errege zen Kranaoren alaba batekin ezkondu zen. Ondoren, Kranao bera kendu zuen tronutik, eta Anfiktionek bere burua izendatu zuen Atenaseko erregetzat, hamar urtez gobernatuz. Delfoseko Anfiktionia sortu zuen. Kontseilu anfiktionikoaren egoitzatik gertu, Anfiktionen aintzako tenplu (*heroon*) baten hondakinak aurkitzen ziren.

Eriktoniok, Atenas bertako beste errege batek bota zuen Anfiktion Atenaseko tronutik

## Iturriak 
* Apolodoro, *Liburutegia*, I, 7, 2; III, 14, 6.
* Pausanias, *Greziako deskribapena*, I, 2, 6, I, 14, 3; V, 1, 4.

## Kanpo estekak
Antonio Ruiz de Montoya

**Antonio Ruiz de Montoya** (Lima, 1585eko ekainaren 13a-1652ko apirilaren 11) jesuita perutarra izan zen.

1606an Jesusen Lagundian sartu zen, eta urte hartan bertan Paraguaira joan zen misiolari lehen aldiz.

Guaraniera sakon aztertu zuen, eta lan horren emaitzak *"Tesoro de la lengua guaraní"* (guaraniera-gaztelaniaren hiztegia), *"Arte y Vocabulario de la lengua guaraní"* (gramatika liburua eta hiztegia) eta *"Catecismo de la lengua guaraní"* liburuak ditugu.
Altdorf (Suitza)

**Altdorf** ("herri zaharra" alemanez) Suitzako erdialdean dagoen hiria da, Uri kantonamenduaren hiriburua dena.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Altdorf ondorengo hiriarekin senidetuta dago:

* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Schwyz

**Schwyz** (italieraz, *Svitto*), Suitzako erdialdeko hiria, izen bereko kantonamenduaren hiriburua. Luzernako aintziraren ertzean dago, Grosser Mythen mendiaren ondoan. Alemanez mintzo dira biztanle gehienak, eta katolikoak dira, oro har.

## Historia 
1240. urtean Schwyzko biztanleek arau bereziez gobernatzeko baimena jaso zuten Frederiko II.aren eskutik. Suitzako Konfederazioa onartu zuten aurreneko hiru kantonamenduetako bat izan zen, Urikoarekin eta Unterwaldenekoarekin batera. Habsburgotarren aurkako gerran parte hartu zuen, eta 1436-1450 urteetan Zurichi zegozkion lursail handiak bereganatu zituen.

## Ekonomia 
Industria kimikoa eta turismoa dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Ondasun nabarmenak 
Aipagarriak dira XVII. mendeko San Martin eliza barrokoa eta mende bereko udaletxea.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala 

## Erreferentziak
Sarnen

**Sarnen** Suitzako erdialdean dagoen hiria da, Obwalden kantoiaren hiriburua dena.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala 

ezkerrera|thumb|300px|Sarnengo lakuaren ikuspegia.
Stans (Suitza)

**Stans** Suitzako erdialdean dagoen hiria da, Nidwalden kantoiaren hiriburua dena.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Frauenfeld

**Frauenfeld** Suitzako iparraldean dagoen hiria da, Turgovia kantoiaren hiriburua dena.

Hiria Thur ibaiak zeharkatzen du.

## Hiri senidetuak 
Frauenfeld ondorengo hiriarekin senidetuta dago:

* 

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Aarau

**Aarau** iparraldeko Suitzako hiria da, Argovia kantonamenduaren hiriburua. 2012an 20.103 biztanle zituen.

Hiriaren inguruetan dago Habsburgo errege familiaren gaztelua. Oihal eta mekanika industriak daude.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Aarau ondorengo hiriekin senidetuta dago:
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea