Manifestu futurista

**Manifestu futurista** izen bereko mugimenduaren oinarriak osatu zituen manifestua izan zen. 1909an Filippo Tomasso Marinetti poeta italiarrak idatzi zuen eta hainbat aldizkari italiarretan argitaratu ondoren, Le Figaro aldizkari frantziarrean argitaratu zen. Honi esker, manifestua Italiatik at ezagutzera eman zen. 11 zatitan banatutako manifestua zen non
bertan, garaiko Italiako gizartearen aldaketak islatuta agertuko diren. Manifestu honek ateak ireki zizkion ondoren etorri ziren beste manifestu batzuei, hala nola, *Manifestu surrealista*ri.

## Biografia 
Filippo Tomasso Marinetti Alexandrian (Egipton) jaio zen, 1876. urtean eta Bellagio-n (Italian)
hil zen 1944. urtean. Bere amak hizkuntza eta literatura italiarrarekiko interesa helaraziko
zion Dante eta D ́Annunzioren bidez. Horretaz gain, Jean-Jacques Rousseau, Charles Baudelaire, Victor Hugo eta
Emile Zola-ren bidez literatura frantsesarekiko lotura bat sortuko du. Aurrerago, bere interesetatik
urrunduz bere aitaren temaketa zela eta zuzenbide ikasketak gauzatzeari ekingo dio Pavia
eta Genovan, 1899 an bere ikasketak amaituz. Esan dezakegu, pertsona polifazetikoa izan
zela, poeta, idazle, dramaturgo eta editorea izanik.

Manifestu futuristaren (1909) zein mugimendu futuristaren sortzailea izateaz gain, Mussoliniren oinarri ideologikoaren sortzailea izateagatik ezaguna izango da. Manifestu Faxistaren (1919) egileetako bat izanik Alceste De Ambris-ekin batera. Bere bizitzan zehar Italiako faxismoarekin lotura zuzena izango du 1920ra arte, garai honetan mugimendu faxistatik urruntzeari ekinez, 4 urte beranduago honako honetara itzuliko den arren.

## Manifestu futurista 
Manifestu futuristaren esentzia probokazioa da, askotan diskurtso biolento batekin harrituz,
egiazkotasuna alde batean utziz eta batzuetan arranditsua
izanik. Bertan, gerra, munduan suertatu behar den
higienea bezala aldarrikatzen dute. Garai berri baten
hasierarekin batera edertasunaren ezaugarri berriak
aldarrikatzen dituzte, makinen azkartasunarekin lotuak
egongo direnak, bizitza eta gizarte mota berri honen
erakusle izanik. Guzti hau oinarri izanik, Filippo
Tomassoren eskutik emango da eskuen artean dugun
manifestuaren sorrera.

1909ko otsailaren 2an Manifestu Futurista argitaratuko da
Le Figaro aldizkarian. Hala ere, esan beharra dago aurretik
Italiako beste zenbait aldizkaritan argitaratua egongo dela
jadanik. Aldizkari honen bidez, ordea, Italiatik at
ezagutzera emango da, garrantzi handia lortuz. Une honetatik aurrera, Marinetti mugimenduaren erreferenterik nagusiena izateaz gain, honen
finantzatzailea, editorea, kudeatzailea eta idazlea izatera igaroko da.

Bere osotasunean aldizkarietan lehenengo argitalpenak egin baino lehenago, Milanen
manifestuaren 2 edizio (frantsesez eta italieraz) desberdin inprimatuko dira. Europa osoko
intelektual eta kazetariei bidaliak izango dira Filipporen eskutik, haien ideiak ezagutarazteko
asmotan. Hilabete beranduago, 1909ko otsailean jada, aldizkarietan lehenengo publikazioak
hasiko dira (lehenengo 2 edizioetan ez bezala sarrera bat gehituko dute hauek).

Gainontzeko publikazioak honakoak izan ziren:

# Gazzetta dell’Emilia, Bolonia, Otsailak 5 (1909)
# Il Pungolo, Napoles, Otsailak 6 (1909)
# L’Arena, Verona, Otsailak 9 (1909)
# Gazzetta di Mantova, Mantova, Otsailak 9 (1909)
# Il Piccolo, Trieste, Otsailak 10 (1909)
# La Tavola Rotonda, Napoles, Otsailak 14 (1909)
# Il Giorno, Napoles, Otsailak 16 (1909)
# Democratia, Craiova, Otsailak 16-19 (1909)
# “Manifesto iniziale del futurismo” izenez Le Figaro, Paris (Lehenengo orrialdean). Otsailak 20 (1909)

Sei urteren buruan (1909-1915), futurismoaren oinarritze teorikoa amaitutzat ematen da,
pintura, eskultura, arkitektura, poesia, diseinu, publizitate eta musikan ikaragarrizko
berrikuntzak emanez.

Manifestu futurista gauzatu ostean Filippo 1910. urtean Umberto Boccioni, Luigi Russolo eta Carlo Carrà
margolariekin aurkituko da, hauek mugimendu futuristaren ideien sustatzaile garrantzitsuak
bihurtuz.

1911. urtean Le Futurisme sortzen da, mugimendu futuristaren pentsamendu eta
manifestuen bilketa eta laburpena. Hortik lau urtetara, 1914an, futurismoaren esparruak
irekiz, Marinetti Errusiara joango da, San Petesburgo eta Moskura hain zuzen ere. Bertan,
futurismo errusiarraren taldea ezagutzen du.

1919 an helburu politikodun ekintza faxistetan parte hartzen du eta zenbait idatzi publikatzen
ditu, haien artean Democrazia futurista (“Demokrazia futurista”) edota Al di là del comunismo
(“Komunismotik haratago”).

Nahiz eta 1920.urtean faxismotik urrundu, 1924 an berriro ere hurbildu egingo da Futurismo
e fascismo (“Futurismo eta faxismoa”) bezalako publikazioak kaleratuz. 1931an berriz Il
paesaggio e l'estetica futurista della macchina (“Paisaia eta makinako estetika futurista”)
manifestuak argia ikusten du. 1935ean, aldiz, L’Aeropoema del Golfo de La Spezia (“La
Speziako golkoko Aeropoema”). Urte berean Afrikan boluntariotza egin ostean, Marinettik
“askatasuna” hitzaren inguruan ikasketa eta esperimentazioak gauzatzen ditu eta 1938an, azkenik, Artecrazia aldizkarian artikulu antisemita batzuk publikatzen dira, Marinetti-ren
idatzi eta pentsamenduan oinarrituak.

### Testuaren zatiak 
# Guk beldurrarekiko maitasuna kantatu nahi dugu, energiaren eta ausarkeriaren ohitura.
# Adore, ausardia eta errebeldia funtsezko elementuak izango dira gure poesian.
# Gure pintura eta arteari dagokionean mugimendu erasokorra gailentzen da, insomnio bortitza, salto hilgarria, aurpegiko eta ukabilkadak.
# Baieztatu dezakegu munduko distira aberastu dela edertasun berri batekin: abiaduraren edertasuna.
# Lemaren gida daramakien gizona goraipatu nahi dugu, non bere lantza idealak lurra gurutzatzen duen, berau jaurtia izango da orbitako zirkulutik.
# Beharrezkoa da poetak garraz zarrasteltzea, zoriontasun eta eskuzabaltasunez, oinarrizko elementuak debozio sutsu batez baliatuz areagotzeko.
# Ez dago edertasunik borrokan ez bada. Izaera aldakorra ez duen artelan bat ezingo da maisulan moduan hartu. Pintura indar ezezagunetako eraso aldakor baten moduan kontzebitua izan behar du, horrela, gizakiaren aurrean makurtzera murriztu beharko dira.
# Mende guzti hauetako muinean gaude! Zergatik babestu beharko ginateke gure asmoa Ezinezkoko ate misteriotsuak bera botatzea bada? Denbora eta Espazioa bihar hilko dira. Gu absolutuan bizi gara, non-nahiko berebiziko abiadura sortu dugulako jada.
# Gerra goraipatu nahi dugu -lurreko gaitasun bakarra-, militarismo, abertzalego, anarkisten imintzio suntsitzaileak, hiltzera iritsi zaitezkeen ideiak eta emakumeenganako mespretxua.
# Museoak suntsitu eta erre nahi ditugu, liburutegiak, akademiak eta moralismoei aurre egin baita feminismoa eta bestelako koldarkeria oportunista eta erabilgarriei ere.
# Lanaren erruz urduri aurkitzen diren jendetzei kantatuko diegu. Kapital modernoetan gauzatzen diren erreboluzio mugimenduen kolore anitzeko biharamun polifonikoei; hareatzen gaueko dardarei bai eta mehats behetako argi elektrikoen indarkeriei ere, suge erretzaileak jaten dituzten estazio tripazainei, hodeietatik zintzilik dauden fabrikei; abenturazale paquebots-ei zerumuga ketsua dutelarik; petral handiko lokomotorei altzairuzko errail handietatik putinka jarduten dutenei; hegazkinen hegaldi irristagarriei, hegazkin horiek helizeek dakartzaten jendetzaren bandera eta txalo gogotsuei.

## Futurismoaren testuinguru historikoa 
Futurismoa Italian XX. mendearen lehen hamarkadan ematen den mugimendu artistiko eta
literarioa da. Italian futurismoa ematen ari zen bitartean, Frantzian Kubismoa indarrean
zegoen, bi mugimenduen artean ika-mika nabariak emanez. Esan bezala, mugimendu hau
Marinettiren esku eman zen, liderra eta sortzailea izanik. Mugimendu abangoardista honek
goraipatzen zuen arte mota ordura arte ikusitako modeloak atzean uzten zituen, norabide
berri bat hartuz. Geroari begiratutako duen artea sustatu zen, guztiz antiklasizista eta batez
ere oso espresiboa eta dinamikoa, orduan ematen ari zen sozietatea bezalakoa. Gizarte
berri hau mugimenduan, indarrean, azkartasunean, arintasunean, abiaduran, hirien
magnifikazioan eta jendetzan oinarritzen zen, makinaren eraginkortasunak gizakia bera
ordezkatuz. Lehen esan bezala, mugimendu artistikoa eta literarioa izateaz gain,
mugimendu politiko bati zuzenean lotuta zegoen, hots, faxismoari. Honen ondorioz,
faxismoaren ideia matxista, arrazista, tradizionalista eta biolentoak futurismoaren oinarriak
ere bihurtu ziren.

Futurismoko artearen estetika aurretik aipatutako ideia hauen islada zuzena zen. Hau da,
indarra, tentsioa, mugimendua eta bortizkeriak nabarmenak ziren, estatismoa alde batera
utziz. Artistek pertsona eta animaliak mugimenduan adierazten zituzten, futurismoaren
koadro nagusietako bat “Uhalduta dagoen txakur baten dinamismoa” izanez, Giacomo Ballarena hain zuzen ere, futurismoetako erreferente nagusietako bat izango dena.

## Faxismoarekin lotura 
Aipatu beharrekoa da futurismoaren eta faxismoaren arteko lotura ez dagoela zuzenki osaturik.
Filippo Marinettik Manifestu Faxistaren sortzaileetako bat izan zen arren, ez dago guztiz
frogaturik aurreneko hau bere aurrekaria izan zitekeenik. Bestalde, hitzezko biolentzia eta
biolentzia metaforikoa erabiliko dituztenez manifestu honetan, gerora faxismoak izango
dituen zenbait jarreren islada izan daiteke.

Faxismoarekin bateraturik izango duen beste ezaugarrietako bat gerra, munduko higiene
moduan ikustea izango da (9.artikuluan irakurri dezakegun moduan). Honen bidez
gaiztotasunaren amaiera etorriko da beraien ustetan. Honek hurrengo urteetan emango
diren bulkada totalitaristetan eragin ikaragarria izango du, hala nola, Italian eta Alemanian.

Marinettik eta futurismoak erlazio estua izango dute Italiako faxismoarekin baita bere buru
izango den Mussolinirekin. 1909tik hasita 11 urtez erlazio zuzena izango dute bi
mugimenduek, batez ere kontuan izanik 1919an Manifestu faxistaren sortzaileetako bat
izango dela Filippo. Horrela, 1920an Faxismoaren III. kongresuan Marinettik Mussoliniren
egitarauari aurre egingo dio honen ideia antiklerikal eta antimonarkikoen aurrean. 4 urtez
Marinetti eta beste zenbait futurista Alderdi Faxistatik aldenduko dira. 1923an berriz,
Mussolini boterera iristearen ondorioz, berriz gurutzatuko dira bi mugimenduen bideak.

Beraz, esan dezakegu bi mugimenduen arteko bateratasun eta berdintasunak ohikoak
izango diren arren eta hauek guztiz frogatu ezin diren arren, bi hauen sorburuen erlazioa
dela medio, baterako norabide batzuk frogatu daitezkeela.

## Bibliografia 
* FILIPPO TOMASSO, M., *Manifiestos y textos futuristas*, Ediciones del Cotal, Barcelona, 1978.
* AURREKOETXEA JIMENEZ, A., *Futurismo Italiano y fascismo paradigmático: estética y política una convergencia problemática. encuentro y desencuentro de dos fenómenos contradictorios (1909-1922)*, Euskal Herriko Unibertsitatea, Donostia, 2015.
* TORRENT ESCLAPÉS, R., *Cien años de futurismo*, Universitat Jaume I, Barcelona, 2009.

## Erreferentziak 
## Webgrafia 
* http://www.arengario.it/futurismo/_pdf/specimen-2011-tonini-manifesti.pdf
* https://historia-arte.com/movimientos/futurismo
* http://proa.org/esp/exhibition-el-universo-futurista-textos.php

## Kanpo estekak