Unity (joko-motorra)

**Unity** Unity Technologies-ek garatutako plataforma arteko joko-motor bat da. 2005eko ekainean iragarri eta argitaratu zen lehen aldiz Apple Worldwide Developer Conference-n Mac OS X joko-motor gisa. Gerora, motorra pixkanaka zabaldu da, mahaigaineko, mugikorreko, kontsolako, errealitate areagotuko eta errealitate birtualeko hainbat plataformetan erabilgarria izateko. Bereziki ezaguna da iOS eta Android mugikorretarako jokoen sorkuntzarako, garatzaile hasiberrientzat erabiltzeko erraza dela uste da, eta joko independienteen edo "indie"-en garapenerako ezaguna da.

Motorra hiru dimentsioko (3D) eta bi dimentsioko (2D) jokoak sortzeko erabil daiteke, baita simulazio interaktiboak egiteko ere. Motorra bideo-jokotik kanpoko industriek erabili dute ere, besteak beste, filmak, automobilgintzak, arkitekturak, ingeniaritzak, eraikuntzak eta Estatu Batuetako Indar Armatuek.
erdian|thumb|Unity (joko-motorra)

## Historia 
### Unity 1.0 (2005) 
Unity joko motorra 2005ean jarri zen martxan, jokoen garapena "demokratizatzea" helburuarekin, motorra ahal den jende gehiagorentzat eskurgarri egin zuten.2005eko Worldwide Developer Conference ekitaldian erakutsi zuen Scott Forstallek Mac OS X-en. Hurrengo urtean, Unity txapeldunorde izendatu zuten Mac OS X grafikoen erabilera onenaren kategorian, Apple Inc.-en Apple Design Awards sarietan. Unity Mac OS Xrako merkaturatu zen hasieran, ondoren Microsoft Windows eta Web nabigatzaileentzako euskarria gehituz.

### Unity 3.0 (2010) 
Unity 3.0 2010eko irailean jarri zen martxan, mahai gaineko ordenagailuetarako eta bideo-joko kontsoletarako motorraren ezaugarri grafikoak zabaltzen zituzten ezaugarriekin. Game Developer aldizkariak 2012ko maiatzean egindako inkesta batek adierazi zuen Unity zela plataforma mugikorretarako joko motor nagusia.

### Unity 4.0 (2012) 
2012ko azaroan, Unity Technologies-ek Unity 4.0 argitaratu zuen. Bertsio honek DirectX 11 eta Adobe Flash euskarria, Mecanim izeneko animazio tresna berriak eta Linux-en aurrebistarako sarbidea gehitu zituen. Horrek publizitate-kanpainen jarraipena eta lotura sakona ahalbidetzen zuten tresnak eskaintzen zituen, non erabiltzaileak zuzenean lotzen ziren sare sozialetako argitalpenetatik jokoen barruko zati espezifikoetara, eta jokoan irudiak erraz partekatzera. Unity 5ekin, motorrak bere argiztapena eta audioa hobetu zituen. WebGL-ren bidez, Unity garatzaileek beraien jokoak web arakatzaile bateragarrietara gehitu zitzaketen, jokalariek behar zuten pluginik gabe. Unity 2015eko abuztuan hasi zen Linux editore eraikin esperimental eta ez oso bateragarria eskaintzen. 4K bideo-erreproduzitzaile bat aurkeztu zuen, errealitate birtualerako 360 graduko bideoak exekutatzeko gai zena. John Riccitiello kontseilari delegatu ohiak elkarrizketa batean esan zuen bere ustez hau Unity-k jokoen garapen demokratizatzailean duen arrakastaren albo-ondorioa dela: "Nire bidea izango banu, 50 milioi pertsona ikusi nahiko nituzke Unity erabiltzen –nahiz eta ez dudan uste laster iritsiko garenik–. Gustatuko litzaidake institutuko eta unibertsitateko haurrek erabiltzea, oinarrizko industriatik kanpoko jendeak. Tristea iruditzen zait jende gehiena teknologiaren kontsumitzaile izatea, eta ez sortzaile. Mundua leku hobea da jendeak sortzen dakienean, ez bakarrik kontsumitzen, eta hori da sustatu nahi duguna".

**Unity Hub,** 2018an aurkeztu zen, eta proiektuen eta motorren bertsioen kudeaketa bizkortzen zuen. Eskuzko bertsioen kommutazioa, instalazio zentralizatzaileak, proiektuen sorkuntza eta lizentziak ordezkatzen ditu.

Unity-ren C# iturburu-kodea "erreferentzia soilik" lizentziapean argitaratu zen 2018ko martxoan, berrerabiltzea eta aldatzea debekatzen zuena. 2020tik aurrera, Unity joko motorrarekin eraikitako softwareek 1.500 milioi gailu baino gehiagotan funtzionatzen zuten. Unityren arabera, joko motorrarekin egindako aplikazioak mugikorretako joko guztien % 50 dira, eta hilean 3.000 milioi aldiz baino gehiago deskargatzen dira. Gutxi gorabehera, 15.000 proiektu berri abiarazten dira egunero bere softwarearekin. Financial Times-ek jakinarazi zuen Unity motorrak "munduko irabazi handieneko mugikorretako joko batzuk elikatzen dituela", hala nola Pokémon Go eta Activision's *Call of Duty Mobile*.

2020ko ekainean, Unityk Mixed and Augmented Reality Studio (MARS) aurkeztu zuen, garatzaileei errealitate areagotuko (AR) aplikazioen arauetan oinarritutako sorkuntzarako funtzionalitate gehigarria eskaintzen diena. Unityk Unity Forma, automobilgintza eta txikizkako soluziorako tresna, 2020ko abenduaren 9an kaleratu zuen. 2020ko ekainean, Unityk iragarri zuen Unity Editor enpresak Apple Silicon babestuko zuela. Lehenengo beta bertsioa urte horretan bertan argitaratu zen.

Unity 2021ek hainbat berritasun ekarri zituen, hala nola Bolt, Unity's Visual Scripting sistema, multiplayer liburutegi berria jokalari anitzeko jokoei laguntzeko, Il2cpp exekuzio-denboraren errendimendu hobetzea eta hodei bolumetrikoak High Definition Render Pipeline-entzako. Itzalen cachea eta Screen Space Global Illumination HDRPrako. Universal Render Pipeline-entzako, ezaugarri berriak gehitu zituen, hala nola argi-itzal puntuak, Deferred Renderer eta nukleoaren hobekuntza eta motor zuzenketa orokorrak. Apple Silicon euskarri osoa Unity 2021.2 bertsioan ere gehitu zen. Unity Hub-en laguntza Apple Silicon editoreentzat 3.0 bertsioan iritsi zen 2022ko urtarrilean.

Unity 2022ren aldaketen helburua produktibitatea hobetzea zen, "jokatzeko moduan" sartzeko eta fitxategiak inportatzeko behar zen denbora murriztuz eta Package Manager-ean bilaketa bisualeko kontsultak eta multihautaketa inplementatuz. 2D proiektuetarako, oinarrizko softwarea, inportazioa, animazioa eta fisika azkartzera bideratutako aldaketak. Sprite atlasing-a berrikusi zuten. 2D PSD inportatzaileari PSD hedapen fitxategietarako eta Layer-en kudeaketarako euskarria gehitu zitzaion, eta 2D fisikarako Delaunay tessellation gehitu zen. Kaleratzeak lan-fluxu berriak sartu zituen lineako jokalari anitzeko edukiak sortzeko, web-proiektuetarako errendimendua hobetzeko eta renderizazio grafikoa hobetzeko.

Unity-k berrikusitako lizentzia-hitzarmen baterako planak ere iragarri zituen, exekuzio-denborako tarifa bat barne (ikus § Exekuzio-denborari buruzko eztabaida). Backlash-ari erantzun gisa, Unity-k bertan behera utzi zuen runtime tarifa hau 2024ko irailean.

## Ezaugarriak 
Unityk 2Dn zein 3Dn jokoak eta esperientziak sortzeko gaitasuna ematen die erabiltzaileei, eta motorrak scriptgintzako API primario bat eskaintzen du C#-n Mono erabiliz, bai Unity editorearentzat plugin moduan, bai jokoentzat, baita arrastatuz inportatzeko funtzionalitatea ere. C# motorrerako erabiltzen den programazio-lengoaia nagusia izan aurretik, Boo-ren alde egin zuen. Aurretik, Unity 5 merkaturatzearekin kendu zen, eta Boo-n oinarritutako JavaScript inplementazio bat egin zen, Unity Script izenekoa, 2017ko abuztuan zaharkitua geratu zena, Unity 2017.1 estreinatu ondoren, C#-ren alde.

2D jokoen barruan, Unityk sprites inportatzea eta 2D mundu errendatzaile aurreratua ahalbidetzen du. 3D jokoetarako, Unityk ehunduraren konpresioa, mipmap-ak eta bereizmenaren ezarpenak zehazteko aukera ematen du joko-motorrak onartzen duen plataforma bakoitzerako, eta honako hauetarako euskarria eskaintzen du: bump mapaketa, islapen-mapaketa, paralax-mapaketa, pantaila-espazioaren giro-oklusioa (SSAO), itzal dinamikoak itzal-mapak erabiliz, renderizazio-textura erlazioa eta pantaila osoko post-prozesaketa efektuak. Errendatutako bi kanalizazio independente daude: High Definition Render Pipeline (HDRP) eta Universal Render Pipeline (URP, lehenago LWRP). Errendatutako hiru kanalizazioak ez dira bateragarriak. Unityk itzalgailuak URP edo HDRPra birbideratzaile legatua erabiliz eguneratzeko tresna bat eskaintzen du.

Sortzaileek erabiltzaileek sortutako aktiboak garatu eta saldu diezazkiekete beste joko-egile batzuei Unity Asset Store bidez. Horren barruan sartzen dira 3D eta 2D aktiboak eta garatzaileek erosi eta saldu ahal izateko inguruneak. Unity Asset Store, 2010ean merkaturatua. 2018rako, 40 milioi deskarga inguru izan ziren denda digitalaren bidez.

## Plataforma Bateragarriak 
Unity plataforma anitzeko motorra da. Unity editorea Windows, macOS eta Linux plataformetan onartzen da, eta motorrak berak, gaur egun, 19 plataforma desberdin baino gehiagotarako eraikuntza-jokoak onartzen ditu, besteak beste, mugikorrerako, mahaigainerako, kontsoletarako eta errealitate birtualerako. Unity 2022.3 LTSk ofizialki onartzen ditu plataforma hauek:

* Plataforma mugikorrak iOS, iPadOS, Android), tvOS;
* Mahaigaineko plataformak Windows), Mac, ChromeOS;
* Web platformak WebGL, Xbox One, Nintendo Switch, PlayStation VR2, Google's ARCore, Apple's ARKit, Windows Mixed Reality (HoloLens), Magic Leap, and via *Unity XR SDK* Steam VR, Google Cardboard.

Lehen onartutako plataformak Wii, Wii U, PlayStation 3, Xbox 360, Tizen, PlayStation Vita, 3DS, BlackBerry 10, Windows Phone 8, Gear VR, Vuforia, dira. Unityk lehenago beste plataforma batzuk ere onartzen zituen, besteak beste, bere Unity Web Player, web arakatzailearen plugin bat. 5. bertsiotik, Unityk bere WebGL bilduma eskaintzen dio JavaScript-i, bi etapako hizkuntza-itzultzaile baten bidez (C#, C++ eta, azkenik, JavaScript-en).

Unity Nintendoren Wii U bideo-joko kontsolarako erabiltzen zen software garapen kit (SDK) lehenetsia zen, Nintendok Wii U garatzaile lizentzia bakoitzarekin sartutako doako kopia batekin. Unity Technologies-ek hirugarren SDK baten pakete honi "industrian lehena" deitu zion.

2023ko abuztuan, Unity Chinak iragarri zuen laster Tuanjie Engine izeneko edizio txinatar bat abiaraziko zuela (txineraz: 南海市; pinyineraz: Tuánjié Yatonqíng), Unity 2022 LTSn oinarritua, Weixin Mini Game, OpenHarmony eta AliOS bezalako plataforma txinatarrentzako laguntza barne hartzen duena.

## Lizentziak 
Produktu gisa eman zituen lehen hamar urteetan, Unityren ordainpeko bertsioak erabat saldu ziren; 2016an, korporazioa harpidetza eredu batera aldatu zen. Unityk lizentzia libreko eta ordaindutako aukerak ditu. Lizentzia librea erabilera pertsonalerako da edo enpresa txikiagoek urtean 100.000 dolar baino gutxiago sortzen dituzte, geroago 200.000 dolarrera igo dira, eta harpidetzak Unity erabiltzen duten jokoek sortutako diru-sarreretan oinarritzen dira. Harpidetzetan oinarritutako bertsioek proiektu profesionaletara bideratutako ezaugarri gehigarriak ere badituzte, besteak beste, analitika, errendimenduaren analisia eta akatsen berri ematea eta Hodei Eraikuntza.

Ordaindutako aukera, Unity Pro, urtean 200.000 dolar baino gehiagoko diru-sarrerak zituzten garatzaileentzat beharrezkoa zen, baina hau kontsolen garatzaileentzat ere eman zitekeen kontsolen fabrikatzailearen Plataforma Hobetsiaren Lizentzia baten bidez. Unity Pro teklak garatzaileak ordaintzen zuen kontsolen fabrikatzailearen beste SDKren parte izango ziren. 2016ko maiatzean, Unityk "Unity Plus" kaleratu zuen, Personal eta Pro-ren arteko maila ertainekoa, "lehen mailako garatzaile komertzialetara" bideratutako tresnak eta onurak ematen dituena.

2021eko ekainean, Unityk bere lizentzia-baldintzak aldatu zituen, kontsola itxiko sistemetan (PlayStation, Nintendo Switch eta Xbox) jokoak egiten dituen edozein garatzaileri fabrikatzaileen Unity Pro lizentzia edo Plataforma Hobetuaren Lizentzia Gakoa izateko diru-sarrerak kontuan hartu gabe. Sony eta Nintendok SDKren zati gisa ematen dute hori, baina Microsoftek funtzionalitate hori bere SDKrako inplementatzea falta zitzaion. Motorraren iturburu-kodea "kasu bakoitzean oinarrituta, konponketa berezien bidez" lizentziatzen da.

### Runtime tarifaren eztabaida 
2023ko irailaren 12an, Unityk iragarri zuen motorraren erabilera royaltyen mende geratuko zela ("runtime fee" gisa aipatua) 2024ko urtarriletik aurrera, per-instalazioa kalkulatuta eta hilero kobratuta, produktua diru-sarrera espezifikoetara eta biziarteko instalazio-atalaseetara iristen bada. Unityk dioenez, runtime-a modu horretan monetizatzea beharrezkoa da "sortzaileek jokalarien konpromisoaren etengabeko irabazi ekonomikoak mantendu ahal izateko."

Termino berriek Unity erabiltzen zuten joko-garatzaileen kritikei aurre egin zieten, batez ere tasa hori kalkulatzeko eta betearazteko moduari dagokionez, eta karitatezko kausetarako banatutako demo, freemium joko eta bundleentzako inplikazioei dagokienez. Aldaketa John Riccitiello kontseilari delegatu ohiak 2015ean egindako adierazpenekin kontraesankorra zela uste zen, Unityk hasiera batean doako eta harpidetzetan oinarritutako ereduetara aldatzea iragarri zuenean, erabiltzaile guztiek "Unityren botere osoa doan lortuko" zutela adieraziz, eta ez zela royaltyrik egongo (Unreal Engine enpresaren aldean, duela gutxi doako banaketara aldatu zena baina diru-sarreren atalase zehatz batetik gora ordaindutako royaltyekin). Indie garatzaile askok, tartean *Among Us* Innersloth garatzaileak eta *Slay the Spire* Mega Crit garatzaileak, etorkizuneko jokoetarako beste motor batzuetara aldatuko zirela iragarri zuten, Slay the Spire 2rako Godot motorra hain zuzen ere.

*Ars Technicak* egindako analisi baten arabera, Unityren zerbitzu-baldintzen hainbat bertsio zaharragok garatzaileei beren softwarea kaleratzen jarraitzeko aukera emango liekete kuota berria ordaindu beharrik gabe, betiere 2024ko urtarrilaren 1eko dataren ondoren beren proiektua eguneratzen ez bazuten. *Ars Technica*-k ere aurkitu zuen Union-ek GitHub-en biltegi bat kendu zuela, garatzaileei Unity zerbitzu-baldintzetan aldaketak jarraitzeko aukera ematen ziena; Mega Crit-ek Union-i leporatu zion bere finantza-eredu berria jokoetan atzeraeraginez aplikatzeko egin zuela. *Game Developer*-ren egindako analisi batek ondorioztatu zuen aldaketen helburua instalazio-base handiak zituzten jokoak bultzatzea zela, hala nola *Genshin Impact*, *Subway Surfers* eta *Hearthstone*, Unity zerbitzuetara migratzeko, tarifen murrizketa lortzeko. Artikuluak adierazi zuen Operation Solutions dibisioa, in-app-erosketa zerbitzuak manipulatuz adibidez, Create dibisioa baino askoz errentagarriagoa zela, eta gehitu zuen "Bide bazterrean geratuko diren indie garatzaile ugariak Unity helburuekiko erabat intzidentalak dira, eta ez dira bere etorkizuneko erabakiak hartzeko faktore esanguratsu bat izango. "Gameindustry.biz jokaldia "autoerrekuntza" gisa deskribatu zuen eta aldaketak kakazte gisa identifikatu zituen.

Atzeraelikadura negatibo horri erantzunez, Unity Technologies-ek 2023ko irailaren 22an berrikusitako exekuzio-denborako tarifen terminoak sartu zituen. Besteak beste, 200.000 dolarrera arte finantzatutako proiektuetarako Unity Personal erabiltzeko edozein tasa kentzea (aurreko 100.000 dolarreko atalasearekiko igoera), tasak Unity 2024rekin eta hortik aurrera garatutako jokoei soilik aplikatuko litzaizkieke, inolako atzeraeraginezko kuotarik gabe, eta kuota hileko diru-sarreren % 2,5eko txikienean edo hileko konpromisoetan oinarritutako balio kalkulatu batean oinarrituko litzateke, biak ala biak zenbaki horien autojakinarazpenean soilik oinarritzen direlarik. Unity Technologies-ek akzioen prezioaren % 60ko jaitsierari aurre egin behar izan zion urtean zehar 2024ko maiatzera arte, runtime tarifen politikari partzialki egotzita. Unityren erabilera okertu egin zen indie joko-komunitatearen barruko lizentzia-erabaki horien ondoren. 2023ko Global Game Jam-ean Unityren erabilera %61ekoa izan zen; hau 2024rako %36ra jaitsi zen. Antzeko beherakada izan zuen GMTK Game Jam taldeak.

Matthew Bromberg CEOak 2024ko irailean iragarri zuen enpresak lizentzien exekuzio-denboraren tasaren eredua bertan behera uzten zuela, eta, horren ordez, urtero igoko zuela indarrean zeuden planen prezioa.

## Segurtasuna 
### Kodearen exekuzio arbitrarioaren ahultasunaren aurkikuntza 
CVE-2025-59489, kode arbitrarioa exekutatzeko ahultasun bat aurkitu zen 2025eko ekainean, Unity bertsio guztietan 2017-tik aurrera plataforma guztietan. Komando-lerroko argumentu-prozesaketarekin egindako akatsak direla eta, Unity erabiliz garatutako aplikazioak liburutegi arbitrarioak kargatzeko eta aplikazioko datu guztiak pribilegio-maila berean eskuratzearekin kodea exekutatzeko egin litezke. Unityk zaurgarritasuna adabakitu zuen 2025eko urriaren 2an, hurrengo egunean jendeari jakinarazi aurretik.  Zaurgarritasun Arruntaren Puntuazio Sisteman 10etik 8,4ko kalifikazioa eman zioten, nahiz eta Unityk jakinarazi zuen ez zekitela ustiapena erabili duen inor. Adabakiak jartzeko tresna bat ere askatu zen, erabiltzaileek aplikazioak eskuz adabakiak jarri ahal izateko. Unity editoreak ez zuen eraginik izan.

## Erabilera 
### Bideojokoak 
Motorra *Pokémon Go*, *Monument Valley*, *Call of Duty: Mobile*, *Beat Saber* eta *Cuphead* jokoetan erabiltzen da, besteak beste, 2020ko *Financial Times*-en arabera. 2007ko lehenengo joko komertzial batzuk *Splume* (Flashbang Studios), *Magical Flying Pink Pony Game* (Starscene Software) eta *Global Conflict: Palestine* (Serious Games Interactive) izan ziren.

2018an, Unity erabiltzen zen, gutxi gorabehera, merkatuko mugikorretako jokoen erdiak eta errealitate areagotuko eta errealitate birtualeko edukien % 60 sortzeko. Hala, % 90 inguru erabiltzen zen errealitate areagotuko plataforma berrietan, hala nola Microsoft HoloLens, eta % 90 Samsung Gear VR edukia.

### Ikasketa automatikoa 
Uniteari esker, indartze sakoneko ikaskuntzaren arloko ikertzaileek agenteak presta ditzakete Elkarren artean sortutako inguruneetan. Unitate Ikasketa Automatikoko Agenteek pertsonaia birtual edo robot gisa joka dezakete mundu errealeko ingurune simulatuekin elkarreragiteko estrategia sortzaileak ikasteko.

### Jokoaren arlokoak ez diren industriak 
2010eko hamarkadan, Unity Technologies-ek bere joko-motorra erabili zuen beste industria batzuetara igarotzeko denbora errealeko 3D plataforma erabiliz, zinema eta automobilgintza barne. Unityk Adamekin esperimentatu zuen lehen aldiz zinemagintzan, kartzelatik ihes egiten zuen robot bati buruzko film laburra. Ondoren, Unity Neill Blomkamp zinemagilearekin elkartu zen, eta haren Oats Studiosek motorraren tresnak erabili zituen, denbora errealeko renderizazioa eta Cinemachine barne, ordenagailuz sortutako bi film labur sortzeko, *Adam: The Mirror* eta *Adam: The Prophet*. Unity motorra ere Disneyk erabili zuen 2019ko The Lion King filmaren atzeko planoak sortzeko. Autogileek Unity teknologia erabiltzen dute errealitate birtualean ibilgailu berrien eskala osoko ereduak sortzeko, muntaketa lerro birtualak eraikitzeko eta langileak trebatzeko.

## Maskota 
2013ko abenduaren 16an, Unity Technologies Japoniak maskota izaera ofizial bat ezagutarazi zuen, Unity Chan izenekoa (ユニティちゃん, *Yuniti-chan*), benetako izena Kohaku Ōtori (大鳥 こはく, *Ōtori Kohaku*) (ahotsa: Asuka Kakumoto). Pertsonaiari lotutako jokoaren datuak 2014. urtearen hasieran argitaratu ziren. Pertsonaia Unity Technologies Japan diseinatzaileak "ntny" diseinatu zuen iturri irekiko pertsonaia heroiko gisa. Enpresak Unity Chan eta antzeko karaktereak erabiltzeko aukera ematen du bigarren mailako proiektuetan, lizentzia jakin batzuen arabera. Adibidez, Unity Chan pertsonaia jostagarri gisa agertzen da *Runbow*-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak