Mont-Saint-Michelgo abadia

**Mont-Saint-Michelgo abadia** (frantsesez *abbaye du Mont-Saint-Michel*) Frantziako abadia beneditar zahar bat da, Mont-Saint-Michel uhartearen goiko aldean dagoen (gainalde osoa hartzen duen eraikin multzo handia da), Mantxa departamentuan, Normandia eskualdean.

Abadia monumentu historiko gisa sailkatuta dago 1862tik, eta 1979tik Unescoren Gizateriaren Ondarearen  zerrendan dago, Mont-Saint-Michel herriaren eta badiaren zati gisa. Centre des monuments nationaux delakoak administratzen du.

## Historia 
Abadiaren lurpeko zelta pasabideetan arrasto megalitikoak aurkitu dira.

Abadiaren jatorria VIII. edo IX. mende inguruetan kokatu behar da. Kondaira baten arabera, 708an, Avrancheseko gotzain zen Aubert-ek, San Migelen omenezko otoizleku bat eraiki berri zuen, behin eta berriz goiaingeruari pertsonalki eskatu ostean.

1204an, Guido de Thouarsen agintepean zeuden bretoi gerrariek Mont Saint-Micheli su eman zioten. Filipe Augusto II.a erregeak monasterioa berreraikitzeko diru kopuru bikaina eskaini zuen helburu horretarako. Normandiar arkitektura estiloko Miresgarritasunaren Katedrala 1228an amaitu zen. Mende berean, bretoiek, normandiarrek eta ingelesek, aterpetxeen suntsiketa burutu zuten. Hau berriz errepika ez zedin kokapena gotorleku bihurtu zen.

### Presondegia 
1791an, Frantziar Iraultza zela-eta, azken beneditarrek abadia bertan behera utzi zuten. Orduan presondegiak eraiki eta 1793tik aurrera, kleroaren konstituzio zibil berria ezeztatu zuten 300 apaiz han kartzelaratu zituzten.

1794an telegrafo optikoaren gailua (Claude Chappe sistema) kanpandorrearen gailurrean ipini zen, eta honela Mont Saint Michel Paris-Brest arteko telegrafo linearen bitartekari bihurtu.
eskuinera|thumb|300x300px|Saint-Michel mendia
1817an, presondegi administrazioak eginiko berrikuntza ugariei erantzun moduan, Robert de Torignik eraikitako ostatua erausi egin zuten. 

Sozialista batzuen atxiloketaren ondoren (Martin Bernard, Barbès eta Louis Auguste Blanqui), zenbait artistak, artean Victor Hugo zegoela, abadia-presondegiaren aurkako salaketa burutu zuten.

Dekretu inperial baten bidez presondegia 1863an itxi egiten da.

## Eraikin multzoa 
Eraikuntza 10. mendean hasi zen. Beneditarren abadian arkitektura-adibide bikainak ugariak dira, karolingiar, erromaniko eta gotiko estiloetan eraikiak. Alde horretatik, «megaegitura» gisa hartzen da, non beneditarren monasterio baten jardueretarako beharrezkoak diren hainbat eraikin gainjartzen diren, espazio murriztu batean.

Fitxategi:MtStMichel-PlanNiveau01-Aquilon.png|Lehen maila, abadia eta eraikin osagarriak
Fitxategi:MtStMichel-PlanNiveau02-Promenoir.png|Bigarren naila
Fitxategi:MtStMichel-PlanNiveau03-Eglise.png|Hirugarren maila, abadiako eliza nagusia.,

Jatorrizko abadia-eliza 966. urtean sortu zen, baina abadiaren zabalkuntza ugariek erabat estali zuten eta mende askotan ahaztuta geratu zen. 19. mendearen amaieran eta 20. mendearen hasieran egindako indusketa batzuetan berriro aurkitu zuten arte. Orduz geroztik, zaharberritu egin dute, eta arkitektura prerromanikoaren adibide bikaina eskaintzen du, *lurrazpiko andre maria* izenarekin ezaguna delarik harrezkero, Notre-Dame Sous-Terre. 

Saint Michel mendira erromes gehiago iristen ziren heinean, abadia handitzea erabaki zen, monjeen gelek hartzen zuten lekuan kokatutako eliza berri bat eraikiz.

Abadiako eliza berriak hiru kripta zituen: Trente-Cierges kapera, transeptuaren besoaren iparraldean, koruaren kripta, ekialdean, eta Saint-Martin kapera, transeptuaren besoaren hegoaldean. Ranulphe abadearekin 1060an hasi ziren nabea eraikitzen. 1080an, hiru solairuko eraikin monastikoak altxatu ziren, eta Notre-Dame Sous-Terre iparraldean eraiki ziren, erromesak hartzeko funtzioak betetzen zituen «salle de l’Aquilon» barne, monjeen topaleku eta komunitate-logela. Ardo upeltegia eraikitzen ere garai horretan hasi ziren.

1103. urtean nabearen mendebaldeko hiru zati erori ziren, eraikuntza eta sendotze akatsengatik; Roger II abadearekin berreraiki zituzten 1115 eta 1125 artean. 

1421ean, koru erromanikoa eraitsi eta estilo gotikoan berreraiki zen 1446-1523 bitartean (1450 eta 1499 arteko etena izan zuen lan horrek). Estilo gotikoko gehikuntzen artean, zisterna bikain bat dago. 

1776an sute bat izan ondoren, nabearen mendebaldeko hiru zatiak eraistea erabaki zen eta 1780an egungo fatxada klasikoa eraiki zen; zoritxarrez, eraikitzeko behar ziren zimenduetako egiturek bi zatitan banatu zuten Notre-Dame Sous-Terre.

Fitxategi:Abbaye_du_Mont-Saint-Michel_(2).JPG|link=Archivo:Abbaye_du_Mont-Saint-Michel_(2).JPG|Elizako nabe nagusia eta sabaia.
Fitxategi:Abbaye_du_Mont-Saint-Michel_05.jpg|link=Archivo:Abbaye_du_Mont-Saint-Michel_05.jpg|Elizaren fatxada.
Fitxategi:Abbaye_du_Mont-Saint-Michel,_Crypte_des_Gros_Piliers.jpg|link=Archivo:Abbaye_du_Mont-Saint-Michel,_Crypte_des_Gros_Piliers.jpg|Hiru kriptetako bat
Fitxategi:Notre_dame_sous_terre_-_Mont-Saint-Michel_-2009-10-30_05.JPG|link=Archivo:Notre_dame_sous_terre_-_Mont-Saint-Michel_-2009-10-30_05.JPG|Notre-Dame Sous-Terre kapera, eraikinaren alderik zaharrena.
Fitxategi:Mt St Michel Treadwheel crane.jpg|Altxakargaren gurpila.
Fitxategi:200506_-_Mont_Saint-Michel_42.JPG|Egikera gotikoa duen zisterna.

Hain toki garaian dago, non mendeetan gurpil-garabia izan zuen abadiak, jana eta gaiak garraiatzeko, altxakarga eran. 19. mendean lekua kartzela bihurtu ondoren, presoak berak ziren gurpila birarazten zutenak.

### La Merveille 
thumb|Abadiaren ebakidura axiala, Merveille ezkerreko aldean dago.
La Merveille eraikina abadiako elizaren iparraldean dago, eta klaustroa, jangela, lanerako gela eta kaperauaren gela ditu, elkarren artean funtzionaltasunez komunikatuta. Multzoa, arrokaren aldapan bermatuta dago eta solairu bateko hiru eraikinez osatutako bi multzok osatzen dute.

### Klaustroa 
thumb|Klaustroa.
Klaustroa ez dago, ohi bezala, monasterioaren erdian, eta ez da komunikatzen gainerako eraikinekin. Bere funtzioa espirituala da erabat: monjeen meditaziorako egin zen. Hiru arkuk itsasora eta hutsera ematen dute. Jatorrian kapitulu-gelako sarrera gisa sortu ziren, baina azkenean ez zen inoiz eraiki. Zutabeak, kinkan jarriak, Ingalaterratik inportatutako kareharriarekin eraiki ziren, nahiz eta geroago Luzernako konglomeratua erabiliz zaharberritu ziren.

Erdigunean Erdi Aroko lorategi bat dago. 1966an Bruno de Senneville monje beneditarrak birsortu zuen, botanikan interesa zuela eta. 

## Abadeen zerrenda 
thumb|300x300px|Gaua Saint-Michel mendian

* 966-991: Maynard I
* 991-1009: Maynard II
* 1009-1017: Hildebert I
* 1017-1023: Hildebert II
* 1024-1031: Almod
* 1031-1033: Théodoric
* 1033-1048: Suppo
* 1048-1060: Radulphe edo Raoul de Beaumont
* 1063-1085: Ranulphe edo Renaut de Bayeux
* 1085-1102: Roger I
* 1106-1122: Roger II
* 1125-1131: Richard de Mère
* 1131-1149: Bernard du Bec
* 1149-1150: Geoffroy
* 1151-1153: Richard de la Mouche, Robert Hardy
* 1154-1186: Robert de Torigni
* 1186-1191: Martin de Furmendi
* 1191-1212: Jourdain
* 1212-1218: Radulphe edo Raoul des Îles
* 1218-1223: Thomas des Chambres
* 1225-1236: Raoul de Villedieu
* 1236-1264: Richard Turstin
* 1264-1271: Nicolas Alexandre
* 1271-1279: Nicolas Famigot
* 1279-1298: Jean Le Faë
* 1299-1314: Guillaume du Château
* 1314-1334: Jean de la Porte
* 1334-1362: Nicolas le Vitrier
* 1363-1386: Geoffroy de Servon
* 1386-1410: Pierre le Roy
* 1410-1444: Robert Jolivet
* 1444-1483: Guillaume d'Estouteville
* 1483-1499: André Laure
* 1499-1510: Guillaume de Lamps
* 1510-1513: Guérin Laure
* 1515-1523: Jean de Lamps
* 1524-1543: Jean le Veneur
* 1543-1558: Jacques d'Annebault
* 1558-1570: François Le Roux d'Anort
* 1570-1587: Arthur de Cossé-Brissac
* 1588-1615: François de Joyeuse
* 1615-1641: Henri de Lorraine, duca di Guise
* 1641-1643: Ruzé d'Effiat
* 1644-1670: Jacques de Souvré
* 1670-1703: Étienne Texier d'Hautefeuille
* 1703-1718: Karq de Bebambourg
* 1721-1799: Charles Maurice de Broglie
* 1766-1769: Étienne-Charles de Loménie de Brienne
* 1788: Louis-Joseph de Montmorency-Laval

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak