open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
María Inés Silva Vila

**María Inés Silva Vila** (Salto, 1927ko azaroaren 23a – Montevideo, 1991ko urriaren 8a) uruguaitar idazlea izan zen, Generación del 45 taldearekin lotuta egon zena.

## Bizitza 
María Inés Silva Vila 1926ko azaroaren 23an jaio zen Salton, Uruguain. Ipuingile gisa hasi zen lanean, egunkari eta aldizkarietarako idatziz, besteak beste, *Marcha*, *Escrito*, *Asir* eta *Mundo Uruguayo*. Bere ipuinak *La mano de nieve* (1951) izenburupean bildu zituen. 1963an Narrazioko Lehen Udal Saria irabazi zuen eta 1964an *Felicidad y otras tristezas* liburua kaleratu zuen. 1969an bere lehen eleberria, *Salto Cancán*, eman zuen argitara, eta 1971n bigarren eleberria, *Los rebeldes del 800*, dokumentuetatik berreraikitako eleberri historikoa.

1970eko hamarkadan *Ya* egunkariko antzerki kritikaria izan zen. 1976an El Club del Libro argitaletxearen ekimenean parte hartu zuen Latinoamerikako literaturako lan klasikoak itzuli, egokitu eta biltzeko.

## Lanak 
* *La mano de nieve* (ipuinak, 1951)
* *Felicidad y otras tristezas* (ipuinak, 1964)
* *Salto Cancán* (eleberria, 1969)
* *Los rebeldes del 800* (eleberria, 1971)
* *45 por uno* (kronikak, 1993)
* *El visitante y otros cuentos* (ipuinak, 1996)
* *Último coche a Fraile Muerto y otros cuentos* (ipuinak, 2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quadronno (Milano)

Quadronno auzoa, Milanoko erdiguneko hegoaldean kokatua, Europako bizi-gune esklusiboenetako bat dela uste da. Historikoki, 1950eko hamarkadako diseinu ikonoak dituzten jauregiagatik eta zuhaitzez inguratutako pasealekuez ezaguna, auzoak nazioarteko ospea lortu du hiriko luxuaren sinbolo gisa, eta Brera bezalako eremu ikonikoak ere gainditu ditu esklusibotasunaren sentsazioari dagokionez.

## Historia 
Quadronno auzoa Milanoko auzo zaharrenaren gainean garatu da. Viale Beatrice d’Este Milango finetasunaren sinboloa da: zuhaitzez inguratua, dotorea eta eraikin preziatuz inguraturik, nazioarteko erosleek estatus-egoitza bat bilatzen dute prezio eskuragaitzetan.

## Luxuzko higiezinen merkatu 
Quadronno Milanoko prezio higiezin handienetako bat du. Etxe ospetsuenak, tartean Orti Antichi, 22.000 € baino gehiagoko metro karratuko prezioa izan dezakete, eta Italiako luxuzko etxebizitza sailkapenetan goialdean daude. Goiko mailako apartamentuak maiz "trophy asset" gisa erosten dituzte atzerriko miliodunek, enpresari ospetsuek eta nazioarteko pertsonaia famatuek. Eremua segurtasun osoagatik, zentralitateagatik eta zerbitzuen kalitateagatik ere baloratzen da, elitearen egoitza mito bihurtuz.

Quadronno eta Viale Beatrice d’Este auzoan bar eta lokal ikonikoak daude, adibidez Bar Quadronno. Luxuzko markek, hala nola Bottega Veneta, eskualdeari esleitu dizkiote poltsak, eta Miuccia Pradak ere bisitatzen du, elitearen estilo eta modaren erdigune gisa duten egoera berretsiz.

## Garraioa 
*  Santa Sofia (Linateko aireporturako linea, 500 metro Viale Beatrice d'Este-tik)  
*  Crocetta (500 metro Viale Beatrice d'Este-tik)

## Erreferentziak
Iñaki Arrarte

**Iñaki Arrarte Irizar** (Deustu, Bilbo, ? - Gasteiz, 2011ko urtarrila) ingeniari, itzultzaile eta euskaltzalea izan zen. Bereziki ezaguna da euskara ikasteko eta irakasteko oinarrizko tresna bihurtu diren aditz-taulen sistemaren (paradigma), hau da, "Nor-Nori-Nork" taula ospetsuen sortzailea izateagatik.

## Biografia 
Deustun jaio zen, baina bere bizitzako zati handi bat Gasteizen eman zuen. Orio ere oso maite zuen, bertan igarotzen baitzituen udak.

Francoren diktaduran erbesteratu behar izan zuen, EGIren aurkako operazio baten ondorioz, eta Parisen bizi izan zen hemezortzi urtez. Bertan, Parisen, euskara klaseak ematen aritu zen, eta esperientzia horrek bultzatuta hasi zen aditz-sistemen irakaskuntza errazteko metodoak pentsatzen.

## Ekarpena: Aditz Taulak 
Iñaki Arrarteren ekarpen nagusia euskal aditz laguntzailea ikasteko metodo bisual eta eskematikoa diseinatzea izan zen. Ingeniaria izaki, mentalitate logiko eta ordenatua zuen, eta hori aplikatu zuen euskararen irakaskuntzan.

* **Sistemaren jatorria:** Euskara irakasteko zailtasunak ikusita, aditz forma guztiak taula trinkoetan antolatzea erabaki zuen.
* **Nor-Nori-Nork:** Berak "ingeniariatu" zituen gaur egun euskaltegi eta eskola guztietan erabiltzen diren taula koadrikulatu famatuak (Nor lerroak eta Nork zutabeak gurutzatuz).
* **Eragina:** Bere eskemen aurretik, aditzak zerrenda luzeetan ikasten ziren askotan. Arrartek sortutako paradigmek iraultza txiki bat ekarri zuten, ikasleentzat askoz bisualagoa eta logikoagoa eginez ikasketa prozesua.

## Ibilbide Profesionala 
Ingeniaritza ikasketak zituen arren, hizkuntzarekiko maitasunak bide horretatik eraman zuen profesionalki ere:

* **Itzultzailea:** Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian (EHAA/BOPV) itzultzaile lanetan aritu zen urte askoan.
* **Idazlea:** Bere aisialdian ipuinak idaztea gustuko zuen.

## Heriotza 
Gasteizen hil zen 2011ko urtarrilaren amaieran. Bere heriotzak oihartzuna izan zuen euskalgintzan, itzaleko lana egin zuen arren, milaka euskaldun berriren ikas-prozesua erraztu zuen gizona izan zelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibrahim Nasir

**Ibrahim Nasir Rannabandeyri Kilegefan** (maldivera އިބްރާހިމް ނާޞިރު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލޭގެފާނު; Fuvahmulah, 1926ko irailaren 2a – Singapur, 2008ko azaroaren 22a) Maldivetako lehen ministroa izan zen 1957tik 1968ra eta lehendabiziko presidentea 1968tik 1978ra.

Maldivetako errege-familian jaio zen Nasir. Hiru aldiz ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituen. Maldivetan eta Sri Lankan ikasten dut politikan hasi aurretik.

Nasir Maldivetako lehen ministroa izan zen Muhammad Fareed Didi sultanaren erregealdian 1957ko abendutik 1968an errepublika aldarrikatu zen arte. Bere agintaldian zehar nazioarteko neutraltasuna bilatu zuen eta 1965ean artxipelagoaren independentzia lortu zuen. 1962an Tinadhoo uharteko biztanleen aurkako errepresio kanpaina bortitza abiarazi zuen Suvadivako errepublikaren porrotaren ondoren. Herrialdeko turismoaren industriaren garapenaren arduraduna izan zen Nasir.
thumb|*Ibrahim Nasirrek 1965eko uztailaren 26an sinatu zuen independentzia aldarrikapena*

1968an Maldivetako lehen presidentea bihurtu zen, azaroaren 11n errepublika aldarrikatu ondoren. Maldivak Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimenduan kokatu zituen, irratia eta telebista sartu zituen herrialdean eta garapen industrial eta ekonomikoa lortu zuen. 1983an berriro hautatu zuten, eta 1978an agintaldia amaitu ondoren, Singapurrera joan zen.
Little Caesars Arena

**Litle Caesars Arena**, Michigango Detroit hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Detroit Red Wings eta Detroit Pistons taldeen jokalekua da.

2014ko irailaren 15ean inauguratu zen.

## Iruditegia 

Irudi:
Irudi:New York Knicks vs. Detroit Pistons December 2021 06 (opening tip).jpg|Detroit Pistons (2021)
Irudi:Interior of little Caesars arena panorama.jpg|Barnealdea 
Irudi:

## Kanpo estekak
Bernhard Hammer

**Bernhard Hammer** (Olten, 1822ko martxoaren 3a – Solothurn, 1907ko apirilaren 6a) suitzar abokatu, militar, diplomazialari eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1879an eta 1889an.

Genevako Unibertsitatean Fisika eta Historia Naturala ikasi ondoren, eta Friburgo, Berlin eta Züricheko unibertsitateetan Zuzenbidea eta Filosofia ikasi ondoren, Hammer Solothurnen kokatu zen abokatu eta notario gisa lan egiteko, baina Berlinen, Zúrichen eta Genevan ere lan egin zuen. 1853tik 1856ra Solothurn barrutiko auzitegiko presidentea izan zen.

Sonderbund gerra parte hartu zuen. Armadan koronel mailara igo zen eta artilleriako instruktore buru izan zen. Suitzako enbaxadore ere izan zen Berlinen.

Politikan Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen. 1856tik 1868ra Solothurn kantonamenduko kontseilu handian diputatu izan zen.

Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1876tik 1890era, eta Finantza eta Aduanen saila zuzendu zuen. 1890etik 1896ra Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen. Bi aldiz izan zen Suitzako Konfederazioko lehendakaria, 1879 eta 1889 urteetan.
Ernie Harper

**Ernest "Ernie" Harper** (1902ko abuztuaren 3a - 1979ko urriaren 9a) ingeles atleta bat izan zen, Britainia Handiaren izenean 1924ko, 1928ko eta 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zena.

## Ibilbidea 
Harper 10 miliako txapeldun nazionala bihurtu zen 1923ko AAA Txapelketako titulua irabazi ondoren.

1924ko Udako Olinpiar Jokoetan, Harperrek bosgarren postua lortu zuen 10.000 metroko lasterketan, eta laugarren postua banakako kros proban. Lasterketa honetan britainiar bakarra izan zen; beraz, britainiar taldea ez zen sailkatu taldekako kros lehiaketan. Hogeita hemezortzi hasiberrietatik hamabost bakarrik amaitu zuten proba, bero izugarriaren ondorioz. The Times egunkariak lasterketaren amaierako eszenen berri eman zuen:

1928an, Harperrek 22. postua lortu zuen maratoi olinpikoan, baina bigarren postura iritsi zen Berlingo 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan. Harperrek goraipatu egin zuen Sohn Kee-chung irabazleari Juan Carlos Zabalaren atzetik ez joateko aholkatzeagatik, azken honek abantaila handia baitzuen. Zabalak lasterketa utzi zuen azkenean. Geroago, Sohnek esan omen zuen: "Mesedez, esan Harper jauna oso gizon ona dela, Zabalaren berri emateagatik".

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Fire and Ice (1983ko filma)

***Fire and Ice***, , 1983ko Ralph Bakshi estatubatuarrak zuzendutako fantasia ilun eta abenturazko errotoskopia film bat da. Ralph Bakshi eta Frank Frazetta ilustratzaileek parte hartu zuten. Susan Tyrrell, Maggie Roswell, William Ostrander, Stephen Mendel eta Steve Sandor aktoreek beren ahotsez bikoiztu zuten.

## Argumentua 
Etorkizunean, munduak aldaketa handiak jasan diru. Izotz aro batek planeta mehatxatzen du. Gizateria hotz gupidagabeari aurre egiteko sumendietan aterpe hartu du.

Baina hedatzen ari diren glaziarrak ez dira naturaren fenomenoak, Nekron deritzon Izotzaren Jauna eta azpigizakien bizilekua eta arma baizik, sumendien lurralde beroetan eta Suaren Gotorlekuan bizi den Jarol errege zintzoaren etsaiak.

Sumendia eta glaziarra, sua eta izotza, elkar borrokatzera doaz. Bien artean ekuatoreko oihana eta urre koloreko lautada besterik ez daude.

## Aktoreak 
## Kanpo loturak 
* IMDBko filma irakurgai
Rachid Solh

**Rachid Solh** (Libano, 1926ko ekainaren 22a – Beirut, 2014ko ekainaren 27a) libanoar politikaria izan zen. Libanoko lehen ministroa izan zen 1974tik 1975eta eta 1992ko maiatzetik urrira.

Libanon botere politiko handiena zuen familia sunietako kide izan zen. Bertako kide batzuk herrialdeko lehen ministroak izan ziren.

Rachid Solh 1960an aukeratu zuten lehen aldiz Parlamentuko diputatu Beiruteko barrutian. Suleiman Frangieh presidenteak lehen ministro izendatu zuen 1974an, eta Solhek dimisioa eman zuen 1975eko maiatzaren 15ean, Libanoko Gerra Zibila hasi baino aste batzuk lehenago.

1992ko maiatzean, Omar Karami lehen ministroak dimisioa eman zuen, eta Elias Hrawi presidenteak Solh izendatu zuen lehen ministro, eta gerra zibila amaitu ondorengo lehen hauteskundeak deitzeko agindu zion. Kristau alderdi nagusiek hauteskundeak boikotatu zituzten iruzurra eta ustelkeria argudiatuz, eta Solhen gobernuak bost hilabete baino ez zituen iraun.

1996an gobernutik eta bizitza politikotik erretiratu zen.
Barbara Palatinatu-Zweibrücken-Neoburgekoa

**Barbara Palatinatu-Zweibrücken-Neuburgekoa** (alemanez: *Barbara von Pfalz-Zweibrücken-Neuburg*; Neuburg, 1559ko uztailaren 27a – Oettingen, 1618ko martxoaren 5a) alkimista eta Palatinatuko Zweibrücken-eko kondesa izan zen jaiotzez, eta Oettingengo kondesa ezkontzaz.

## Bizitza 
Gurasoak Wolfgang Palatinatu-Zweibrücken (1526-1569) duke eta Ana Hessekoa (1529-1591). Amaren aldeko aitona Filipe I.a Hesseko landgravea eta Kristina Saxoniakoa izan ziren.

### Ezkontza 
1591. urteko azaroaren 7an ezkondu zen Oettingenen, Oettingen-Oettingeneko Godofredo kondearekin (1554-1622). Senarraren bigarren emaztea izan zen. 14.000 florineko dotea eraman zuen ezkontzara. 

### Ondorengoak 
1594. urtean, Jakobina izeneko haurra izan zuen, baina urte horretan bertan hil zen.

### Heriotza 
Barbara 1618. urtean hil zen eta senarraren ondoan lurperatu zuten Harburgeko San Migel Gazteluko Elizan. Bere hilobi partekatua, kondesaren eskultura batekin apaindua izan zen, naturala baino tamaina handiagoan, bere senar eta aurreko emaztearen ondoan.

## Alkimista 
Oettingeneko Barbara kondesak alkimia ikasi zuen intentsiboki, eta arlo horretan lan egin zuen emakumerik garrantzitsuenetakotzat jotzen da. Zenbait alkimista erabili zituen eta bere ilobarekin, Augusto de Sulzbach palatindar kondearekin, gutun ugari trukatu zituen gai horri buruz. Rodolfo II.a GermaniakoErromatar Inperio Santuko enperadorearentzat ere esperimentu ugari egin zituen enperadoreak Pragan zuen egoitzan, Barbara gortetik kanporatua izan zen arte.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Franz Joseph Mone: *Anzeiger für Kunde der deutschen Vorzeit*, Artistisch-literarische Anstalt des Germanischen Museums, 1863, 357. or
## Kanpo estekak
Ikaskuntza automatiko

Ikasketa automatikoa informatikaren eta estatistikaren adar bat da, eta datuetatik abiatuta ereduak ikasteko gai diren algoritmoak eta ereduak garatzen ditu. Zeregin bat egiteko esplizituki programatu beharrean, eredu horiek barne-parametroak doitzen dituzte entrenamendu-datuen arabera, iragarpenak egiteko edo informazio berrian oinarritutako erabakiak hartzeko aukera emanez.

Ikuspegi hori hainbat eremutan aplikatzen da: sailkapena eta erregresioa, anomaliak detektatzea eta patroi konplexuak ezagutzea. Ikaskuntza automatikoa ideia honetan oinarritzen da: ereduek beren jarduna hobetu dezakete datu gehiago jasotzen dituzten heinean, haien iragarpenak metodo matematiko eta estatistikoen bidez optimizatuz.
Gainbegiratutako ikaskuntza

Gainbegiratutako ikaskuntza ikaskuntza automatikoaren ikuspegi bat da, non eredu bat etiketatutako datu multzo bat erabiliz entrenatzen den, hau da, sarrera-datuak erantzun zuzenarekin batera. Helburua da modeloak behaketa berrien etiketak edo balioak aurreikusten ikastea, entrenamenduan identifikatutako patroietan oinarrituta.

Metodo hori hainbat zereginetan aplikatzen da, hala nola sailkapenean (kategoria bat esleitzen zaio adibide bakoitzari) eta erregresioan (balio jarraituak aurreikusten dira). Gainbegiratutako ikaskuntzak eskatzen du entrenamendu-datuak adierazgarriak eta behar bezain ugariak izatea, ereduak ikusi gabeko kasuak behar bezala orokortu ditzan.
Konbinazio lineal

Konbinazio lineal bat eragiketa matematiko bat da, non multzo bateko elementuak koefizienteekin biderkatzen diren eta, ondoren, emaitzak batzen diren. Aljebra linealean, elementu horiek bektoreak edo funtzioak izaten dira, eta koefizienteak zenbaki errealak edo konplexuak dira.

Konbinazio linealak funtsezkoak dira bektore-espazioak, independentzia lineala eta oinarriak bezalako kontzeptuetarako, eta matematikan, fisikan, estatistikan eta ikaskuntza automatikoan asko erabiltzen dira, adibidez, eredu linealak eta sailkatzaile linealak irudikatzeko.
Milia Kuantikoa

[thumb|[Ikerbasque eraikina Donostiako Ibaeta auzoan.]]
[thumb|[Donostia International Physics Center]]
[thumb|[Materialen Fisika Zentroa.]]
[thumb|[NanoGUNE.]]

**Milia Kuantikoa** Donostiako EHUko Ibaetako campusen dagoen ibilbide zientifiko-teknologikoa da. Aukera ematen die herritarrei komunitate zientifikoak fisika kuantikoaren esparruan egiten duen lanera hurbiltzeko, abangoardiako ezagutza sortzeko eta etorkizuna eraldatuko duten teknologiak garatzeko. Teknologia horien artean, konputazio kuantikoa, sentsoreen teknologia eta beste hainbat aplikazio daude. Ibilbidea 2025eko urriaren 22an ireki zen eta 2026 bukatu arte aktiboa egongo da.

## Zentroak 
Zazpi dira ibilbidean jaso direnak:
* Donostia International Physics Center (DIPC)
* Materialen Fisika Zentroa (CFM), 
* CIC NanoGUNE
* Tecnun (Nafarroako Unibertsitatea) 
* EHUko Informatika eta Kimika Fakultateak eta 
* Basque Quantum aliantzaren egoitza den Ikerbasqueko eraikin berria.

## Bisitak 
Bi eratan egin daitezke:
* Oinezko ibilbidea: kuantikaren inguruan ikerketa egiten duten zazpi ikerketa-zentro eta fakultate nagusien eraikinen sarreran kokatuta daude dibulgazio-infografiak, guztiak ere pasealeku seinaleztatu baten ibilbidean.

* Bisita birtual interaktiboa: 360 graduko ibilbide digitala da, laborategietan eta ikerketa-espazioetan murgiltzen du bisitaria, lan zientifikoa, ekipo teknologikoak eta talde bakoitzaren gaitasunak zehatz-mehatz erakutsiz.

## Seinalizazioa 
Ilustratzaile zientifikoek diseinatutako infografiak publiko orokorrarentzat pentsatuta daude. Euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez irakur daitezke eta, zorroztasun zientifikoz idatzita egon arren, erabilitako hizkuntza erraza da, irudi erakargarriez argituta. Zentro bakoitzak fisika kuantikoan egiten duen lanaren inguruko informazioa eskaintzen du. Halaber, kuantikaren oinarrizko kontzeptuei buruzko informazioa ere azaltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Milia Kuantikoan zeharreko ibilbide birtuala.
* Zientziaklik webgunean jasotako informazioa.
* Milia Kuantikoa Teknopolis telebista-saioan.
Hulda Shipanga

**Hulda Kamboi Shipanga** (jaiotzez **Ngatjikare**; Aminuis, 1926ko urriaren 28a – Windhoek, 2010eko apirilaren 26a) namibiar erizaina, emagina eta Namibiako Osasun Ministerioaren aholkularia izan zen. Erizain nagusi titulua lortu zuen lehen namibiar emakume beltza izan zen.

## Bizitza 
Hulda Shipanga Aminuisen jaio zen, Michael eta Hameku Ngatjikareren familian. Hegoafrikan ikasi zuen, lehenik irakasle eta gero erizain gisa trebatuz, eta Hego-mendebaldeko Afrikara (gaur egungo Namibiara) itzuli zen Windhoekeko Natiboen Ospitalean lan egitera. Geroago ikasketak jarraitu zituen emagin bihurtzeko, eta ondoren Windhoekeko Auzo Zaharrean egin zuen lan, biztanle beltzentzako bereizitako eremu batean. 1959ko abenduaren 10ean, Auzo Zaharrean matxinada bat gertatu zen egunean, zaurituak artatzen zituzten hiru erizainetako bat zen, Windhoekeko ospitale guztietako medikuek (garai hartan Namibiako mediku guztiak zuriak ziren Bantu Hezkuntza Legearen murrizketen ondorioz) haiek artatzea ukatu baitzuten.

Erresuma Batuan ebakuntza-aretoko erizain titulua lortu eta pediatrian eta ortopedian espezializatu ondoren, erizain kualifikatuena izan zen  Hego-mendebaldeko Afrikako azken egunetan eta Namibiako behin-behineko gobernuaren garaian. Namibiak independentzia lortu eta gutxira, herrialdeko lehen emakumezko erizain nagusi beltz bihurtu zen (lehenago, halako igoera ez zen posible apartheida zela eta). Kargu horretan aritu zen Katuturako Estatu Ospitalean erretiroa hartu arte.

Sam Nujoma presidenteak Nickey Iyambo Osasun ministroaren aholkulari berezi izendatu zuen, nahiz eta Shipanga jada erretiro adinekoa izan. Geroago, Libertine Amathila, Namibiako bigarren Osasun ministroaren, agindupean ere aritu zen.

74 urte zituela, Aminuisera itzuli zen nekazaritzan aritzera. Bi aldiz ezkondu zen eta ez zuen seme-alabarik izan. 2010ean hil zen Windhoeken.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azterketa dizkriminatzaile lineal

Sailkatzaile linealen azterketa funtzio linealak erabiliz kategoriatan datuak bereizten dituzten ereduak aztertu, garatu eta hobetzean oinarritzen da. Eremu honek estatistikako, aljebra linealeko eta ikaskuntza automatikoko kontzeptuak konbinatzen ditu, ereduek datuetan patroiak nola ikas ditzaketen eta iragarpen zehatzak egin ditzaketen ulertzeko.

Sailkapen bitarreko eta multiklaseko zereginetan duen aplikazio praktikoaz gain, sailkatzaile linealen azterketak errendimenduaren azterketa teorikoa, ikusi gabeko datuetara orokortzea eta eredu konplexuagoekiko konexioa barne hartzen ditu, hala nola euskarri bektorialeko makinekiko eta sailkatzaile diskriminatzaileekiko konexioa.
Bayes sailkatzaile tolesgabe

Bayes sailkatzaile tolesgabea Bayesen teoreman oinarritutako ikaskuntza eredu gainbegiratu bat da, behaketa bat klase jakin batekoa izateko probabilitatea aurreikusten duena. "Inozoa" deitzen zaio, datuaren ezaugarriak independenteak direla onartzen duelako, eta horrek kalkuluak sinplifikatzen ditu, nahiz eta oso gutxitan betetzen den zorrotz.

Sailkatzaile hau testua sailkatzeko, spam detektatzeko eta mezu elektronikoak iragazteko zereginetan erabiltzen da nagusiki, eta bere sinpletasun, azkartasun eta errendimendu onagatik estimatzen da, baita independentzia susmoak gutxi gorabeherakoak direnean ere.
Erabaki-zuhaitz

**Erabaki-zuhaitzak** datuak sailkatzeko edo iragarpenak egiteko erabiltzen den gainbegiratutako ikaskuntza-eredu mota bat dira. Ereduak datuak adarretan banatzen ditu, ezaugarriei buruzko galderetan edo baldintzetan oinarrituta, azken erabakia edo esleitutako klasea irudikatzen duten orrietara iritsi arte.

Ikuspegi hori bere sinpletasun, interpretagarritasun eta aldagai kategorikoak zein jarraituak erabiltzeko erraztasunagatik estimatzen da. Erabaki-zuhaitzak sailkapenerako, erregresiorako eta erabakiak aztertzeko erabiltzen dira, eta eredu konplexuagoetarako oinarri gisa balio dute, hala nola ausazko basoetarako (random forests) eta boosting-erako.
Baldintza-dentsitateko funtzio

Probabilitate-dentsitatearen funtzio batek ausazko aldagai jarraitu baten balioak nola banatzen diren deskribatzen du, aldagaiak maila baten barruan balio jakin batzuk hartzeko probabilitate erlatiboa adieraziz. Probabilitate diskretuek ez bezala, dentsitateak ez du balio zehatz baten probabilitatea zuzenean ematen, baizik eta tarteen gaineko probabilitateak kalkulatzeko erabiltzen da.

Dentsitate baldintzatuaren funtzioak kontzeptu hori hedatzen du ausazko aldagai baten banaketa kontuan hartzean, beste aldagai batek balio espezifiko bat hartu baitu jada. Horrek aldagaien arteko erlazioak aztertzea ahalbidetzen du, eta funtsezkoa da estatistikan, probabilitatearen teorian eta ikasketa automatikoan, adibidez Bayes inozoa bezalako sailkatzaile sortzaileetan.
Alexey Chervonenkis

**Alexey Chervonenkis** (1938-2014) matematikari errusiarra izan zen, ikasketa estatistikoaren teoriari funtsezko ekarpenak egin zizkiona. Vladimir Vapnikekin batera, VC (Vapnik-Chervonenkis) dimentsioaren kontzeptua garatu zuen, datu berriak orokortzeko ikaskuntza-eredu baten gaitasunaren neurria ematen duena.

Bere lana bereziki garrantzitsua da euskarri bektorialeko makinen teorian eta sailkatzaile linealen azterketan, ikasketa automatikoko ereduen orokortzeari eta konplexutasunari buruzko muga teorikoak ezartzea ahalbidetu baitzuen.

## Erreferentziak
Frank Rosenblatt

**Frank Rosenblatt** (1928-1971) psikologo eta zientzialari kognitibo estatubatuarra izan zen, pertzeptroia garatzeagatik ezaguna, sare neuronal artifizialen lehen modeloetako bat. Haren lanari esker, gainbegiratutako ikaskuntzako algoritmoek pisuak doitu ahal izan zituzten, linealki bereiz zitezkeen datuak sailkatzeko.

Rosenblatten pertzeptroiak adimen artifiziala eta sailkatzaile linealak garatzeko oinarriak ezarri zituen, eta sare neuronal modernoen aitzindaritzat hartzen da.

## Erreferentziak
Azterketa diskriminatzaile lineala (LDA)

Analisi Diskriminatzaile Lineala (LDA) datuak sailkatzeko eta ezaugarri multzoen dimentsionaltasuna murrizteko erabiltzen den metodo estatistikoa da. LDAk datuak espazio lineal batean proiektatu nahi ditu, klaseak ahalik eta bereizienak izan daitezen, klaseen arteko sakabanaketaren eta klaseen barruko sakabanaketaren arteko harremana maximizatuz.

Metodo hori sailkapen gainbegiratuko zereginetan erabiltzen da, eta sailkatzaile linealak aztertzeko lehen ikuspegi formaletako bat da. Gainera, LDA oinarri teorikoa da ikasketa automatikoko beste eredu konplexuago batzuetarako.
Vladimir Vapnik

**Vladimir Vapnik** (1936an jaioa) errusiar zientzialari ezaguna da ikaskuntza estatistikoaren teorian eta euskarri bektorialeko makinen garapenean (SVM) egindako ekarpenengatik. Bere lanak oinarri teorikoak ematen ditu ikasteko eredu automatikoek ikusi gabeko datuak nola orokortu ditzaketen ulertzeko.

Vapnikek, Alexey Chervonenkisekin batera, VC (Vapnik-Chervonenkis) dimentsioa sartu zuen, eredu batek entrenamendu-datuetara egokitzeko eta adibide berrietara orokortzeko duen gaitasunaren neurria. Bere ekarpenak funtsezkoak dira sailkatzaile linealen eta gainbegiratutako ikaskuntza-ereduen azterketan.

## Erreferentziak
Sabat (euskal gizon izena)

**Sabat** edo **Xabat** gizonezkoen euskal izen bat da, batez ere Gipuzkoan eta Bizkaian erabilia, eta gutxiago Nafarroa Garaian, Ipar Euskal Herrian eta Araban. Seaskaren egutegiko izendegiaren arabera maiatzaren 12a da Xabat-en eguna.

## Jatorria 
Euskaltzaindiak dio *Xabat* Erdi Aroko *Sabat* izenaren aldaera bat dela, 1539an Ainhoako (Lapurdi) erretorea frai Sabat baitzen. Hego Euskal Herrian ere asko erabili zen, batez ere Nafarroan, XVI. mendetik aurrera. Nafarroa Garaian Xabat etxea dugu hainbat udalerritan, hala nola Urrotzen, Orbaran edo Abaurrepean, izen horren erabileraren lekuko. Orbarako Xabat etxeko garaia Nafarroako kultura ondasun izendaturik dago. Bestalde, *Auñamendi Eusko Entziklopediak* Xabat gizonezkoen izena ere jasotzen du, euskarazko Xalbador edo gaztelaniazko Salvador izenen baliokidea dela adierazita.

## Xabat izena duten pertsona ospetsuak 
* Xabat Illarregi Marzol (Leitza, Nafarroa Garaia, 2001), bertsolaria eta 2025eko Nafarroako Bertsolari Txapelketaren irabazlea.
* Xabat Galletebeitia Abaroa (Lekeitio, Bizkaia, 1986), bertsolaria. 

### Kanpo estekak 
* Sabat - Pertsona-izenak - EODA (Euskaltzaindia)
* Xabat- Izenak- Pertsonak (*Auñamendi Eusko Entziklopedia*)
Mick Abrahams

**Michael Timothy Abrahams** (Luton, 1943ko apirilaren 7a – 2025eko abenduaren 19a) ingeles musikar, gitarra-jotzaile eta abeslaria izan zen.

*Jethro Tull* taldeko lehen gitarra-jotzailea izan zen Abrahams. 1968an taldeak grabatutako *This Was* diskoan jo zuen, baina Ian Andersonekin aurre egin zion taldearen zuzendaritza musikalari eta grabazioa amaitu eta gutxira taldea utzi zuen. Abrahamsek bluesa eta rocka nahiago zituen, eta Andersonek folka eta jazza.

Abrahamsek orduan *Blodwin Pig* taldea sortu zuen eta bi disko grabatu zituzten 1969 eta 1970ean desegin aurretik. Ondoren, *Wommett* eta *Mick Abrahams Band* taldeetan jo zuen.

Masoneriako kidea izan zen.

## Diskografia 
### Jethro Tull
* 1968 *This Was*

### Blodwyn Pig 
* 1969 *Ahead Rings Out*
* 1970 *Getting to This*
* 1997 *Live at Lafayette* (Bootleg)
* 1999 *Live at the Fillmore West: 3 August 1970* (Bootleg)
* 1999 *On Air: Rare Singles & Radio Sessions 1969–1989* (Bootleg)
* 2000 *The Basement Tapes*
* 2002 *Live at the Marquee Club London 1974 (Official Bootleg)*
* 2003 *Rough Gems (Official Bootleg No.2)*
* 2012 ''Radio Sessions '69 to '71*

### Mick Abrahams Band 
* 1971 *Mick Abrahams*
* 1972 *At Last* (Chrysalis Records)
* 1997 *Live in Madrid*
* 2008 *Amongst Vikings*

### Bakarka 
* 1971 *Mick Abrahams*
* 1975 *Have Fun Learning The Guitar with Mick Abrahams*
* 1991 *All Said And Done*
* 1996 *Mick's Back*
* 1996 *One*
* 2000 *Novox*
* 2000 *The Very Best of ABY*
* 2001 *Music to the Play 'A Midsummer Night's Dream'*
* 2001 *This Was the First Album of Jethro Tull* 
* 2002 *The Best of ABY Vol.2*
* 2002 *How Many Times*
* 2003 *Can't Stop Now*
* 2005 *Back with the Blues Again*
* 2005 *Leaving Home Blues*
* 2008 *65... The Music*
* 2013 *Hoochie Coochie Man*
* 2015 *Revived!*

### Reformed Blodwyn Pigs 
* 1993 *Lies*
* 1995 *All Tore Down – Live*
* 1996 *Pig in the Middle*
* 2000 *See My Way*
* 2004 *All Said and Done*
* 2005 *Pigthology*
* 2011 *Times Have Changed* (Reissue of *Lies*)
* 2013 *Cat Squirrel Blues*

### This Was Band 
* 2001 *This Is (Live)*

### Elkarlanak 
* 1971 : *El Pea*
* 1996 : *To Cry You a Song: A Collection of Tull Tales*
* 2007 : *Beggar's Farm''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begoña (Granada)

thumb|Etxe tipikoa Begoñan, Alfonso de Churruca hiribidean kokatua
**Begoña**, edo ofizialki '''*Virgen de Begoña* ('*), Granadako probintziako Alquife udalerriko espainiar herri eta auzo bat da Guadix eskualdeko hegoaldean dago, Andaluzian. Herritik gertu San Hermenegildo, San Antonio, Alquife hiriburua, Los Pozos, La Calahorra eta Lanteira guneak daude.

## Historia 
Izena Begoñako Andra Mariaren izenetik datorkio, pedaniaren zaindari gisa gurtua, eta euskal kulturaren eta debozioaren eraginari dagokio, Begoñako Andra Mari tradizioz Bizkaiko zaindaria eta Bilboko izen bereko santutegiko irudi mariano enblematikoenetako bat baita. Tokiko tradizioaren arabera, 1953az geroztik, Agruminsa konpainiak —Bizkaiko Labe Garaien filialak— *The Alquife Mines and Railway Company Limited* erosi zuenean, euskal jatorria zuten meatzariak eta zuzendariak Alquifeko meategietara joan ziren, eta horrek irudi hori gurtzea ekarri zuen, Enrique Lacasa meategiko zuzendariaren emazteak eta Suárez-Suinclánek eskatuta.

Etimologikoki, "Begoña" euskarazko jatorrizko toponimoa da, nahiz eta bere esanahi zehatza ez dagoen guztiz adostuta. Azalpen onartuenak "*bego oina*" esamoldearekin lotzen du, zeina "oineko leku" edo "azpian dagoen leku" gisa interpretatu ohi baita, *Begoñako'' santutegi zaharrak Bilboko hiribilduarekiko zuen posizioari erreferentzia eginez.

Herriko euskal legatua bertako kale batzuen izenean ere antzematen da, hala nola Victor Chavarri plaza edo Alfonso de Churruca etorbidea, eta batez ere etxebizitzen arkitekturan, penintsulako iparraldekoaren antzekoagoa baita.

## Demografia 
Espainiako Estatistika Institutu Nazionalaren arabera, 2024an Begoñak 76 biztanle zituen erroldatuta, hau da, udalerriko biztanleria osoaren % 13,94.

### Biztanleriaren bilakaera 
## Komunikazioak 
### Errepideak 
Herriaren ondotik igarotzen den komunikazio-bide nagusia hau da:

Distantzia batzuk Begoña eta beste hiri batzuen artean:

## Kultura 
thumb|Etxekoandrearen irudia
**Begoñako** jaiak abuztuaren 15aren inguruan ospatzen dira urtero, Begoñako Andra Mariaren omenez. Auzokideak eta bisitariak biltzen dituzte, zaindariarenganako debozioa, meza eta prozesioa uztartzen dituen jardunaldi batean, eta ondoren dantzaldia izaten da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Granadako Geoparkea

## Kanpo estekak
Chubut gazta

**Chubut** edo **Chubutense** gazta erdi-gogorra da, eta bere jatorrizko errezeta Galesko koloniaren historiarekin lotuta dago Chubut ibaiaren beheko haranean, 1900eko hamarkadaren hasieran, Compañía Mercantil del Chubut enpresak eremu osoko hamabost esnetegi ingururen administrazioa zuenean.

Gaur egun, Gaimanen Gaiman Esneki Kooperatibak (Colega) ekoizten du, eta ekoizpena gehienbat artisau-lanetan egiten da.  "Marca Chubut" Argentinan erregistratutako lehen gazta marka da eta 100 urte baino gehiagoko historia du. Gazta ogitartekoetan, txarkuteria-oholetan eta postreetan erabiltzen da. 

## Zehaztapena 
Hartzidura laktikoa gehitzen zaio esne nahasketari, berotzen da eta gatzagia gehitzen zaio. Ondoren, irabiatu eta berriro berotzen da 40 °C-ra. Atseden hartzen uzten da eta mamia ateratzen da. Moldeatu, prentsatu eta gaztak 24 orduz gatzunetan jartzen dira.  Heltzeak 30 eta 50 egun artean irauten du.

## Ezaugarriak 
Chubut gazta erdi-gogorra da, azalarekin lotuta, zapore atsegina, ehundura sendoa, begi gutxikoa eta pasta gurintsukoa. Zilindrikoa eta laua da, eta kolore hori zurbila du. Parafinarekin estalita saltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ezaugarriak
Kirsten Sørlie

**Kirsten Sørlie** (Askim, 1926ko urriaren 5a – Oslo, 2013ko irailaren 23a) norvegiar aktorea eta antzerki zuzendaria izan zen.

## Bizitza 
Kirsten Sørlie Askimen jaio zen, Erling Thorbjørn Sørlie ingeniarien eta Elisabeth Gjersøeren alaba. 1955etik 1958ra Odd Grytherekin ezkonduta zegoen. Hilde Grythe aktorearen ama eta Terje Tønnesen biolin-jotzailearen amaginarreba zen.

Zeramikagile moduan trebatu zen Norvegiako Eskulangintza eta Arte Industriaren Akademia Nazionalean. 1947an aktore gisa debuta egin zuen Centralteatreten. Osloko Antzoki Berrian eta Edderkoppen antzokian ere aritu zen, baita Helsinkiko Lilla Teaternen ere, non zuzendari gisa debutatu zuen. 1965ean Oslora itzuli ondoren, Riksteatreten, Chat Noir, Antzoki Nazionalean eta Antzoki Berrian lan egin zuen. *The Fantasticks* musikala, Bjørg Viken *To akter for fem kvinner*, Samuel Becketten *Happy Days* eta David Storeyren *Home* bezalako antzezlanetan parte hartu zuen.

Sørlie Oslon hil zen 2013ko irailaren 23an, 86 urte zituela.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tafí gazta

**Tafí** Argentinako Tucumán probintziako gazta mota da. Bere izena Tafí del Vallen (Tucumán probintziako departamentua) ekoizten delako dator.

## Historia 
Bere ekoizpena XVIII. mendean hasi zen, jesuitak iritsi ondoren, zeinek ardi, ahuntz eta behi hazkuntza eta esneki industria irakatsi baitzieten inguruko indigenei, eskualdeko gazta berezi hau Ondare Gastronomiko Nazional izendatu zuten.
## Ezaugarriak 
Hainbat faktorek eragiten dute gaztaren kalitatean; horien artean daude hezetasuna, klima, gehitutako bakterioak, behiaren, ahuntzaren edo ardiaren dieta, gehitutako gatza, etab.

Ezaugarri hauen konbinazioak gazta paregabea sortzen du: Tafí gazta. Ezaugarri hauek normalean hauek dira: biguna, ahuntz gaztaren antzeko zapore azido samarra duena, baina goxoa. Artisau-egilea da, eta garai kolonialetatik ospetsua izan den arren, oraindik zaila da merkatu industrialean aurkitzea. Ezaugarri horiek guztiak aldakorrak dira: eskualdeko produktua izanik, hainbat errezeta sekretu ditu, belaunaldiz belaunaldi transmitituak.

## Erosteko. 
Historikoki, beti gomendatzen da artisau-gazta erostea (Tafí gazta industrialik ez dagoen arren merkatuan). Inguruko hainbat establezimendutan lor daiteke, nahiz eta gomendagarrienak Tafí del Valle, San Pedro de Colalao eta Racokoak diren.

## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20080124005444/http://www.tucumaninn.com.ar/b%20-%20nt_queso.htm Tucumán ostatua
* Tafí gaztari buruzko informazioa
José Álvarez de Toledo

**José Álvarez de Toledo y Acuña**, **Xiquenako kondea** bezala ere ezaguna, espainiar diplomatiko eta politikaria izan zen, Maria Kristina Habsburgo-Lorranekoaren erregeordetzan Sustapen ministro izan zena.

## Biografia 
1838ko abuztuaren 6an Parisen jaioa, 1865ean Xiquenako lehen kondea eta Bivonako bigarren dukea bihurtu zen. Bere ibilbide politikoa Logroñoko diputatu gisa hasi zuen 1864ko hauteskundeetan, eta eserleku hori mantendu zuen 1865, 1867 eta 1876ko hauteskundeetan. 1879an, Kanariar Uharteetako senatari bihurtu zen. 1881ean, Kongresura itzuli zen diputatu gisa, Puerto Ricoko hauteskunde barrutian eserleku bat lortuz, eta 1886an berriro hautatu zuten, oraingoan Toledoko probintzia ordezkatuz. 1891 eta 1893 artean, Jaén ordezkatuz Senatura itzuli zen, eta azkenean, 1893an, Kongresura itzuli zen hauteskundeetan Kubaren alde eserleku bat irabazi ondoren. 1894an utzi zuen eserleku hori, Estatu Kontseiluko presidente izendatu zutenean.

1888ko abenduaren 11tik 1890eko urtarrilaren 21era arte izan zen Sustapen ministro, eta kargua 1897ko urriaren 4tik 1898ko maiatzaren 18ra arte izan zuen berriro, bietan Sagastak zuzendutako kabineteetan.

1881etik 1883ra eta berriro 1885ean Madrilgo gobernadore zibila ere izan zen. 1898ko abuztuaren 18an hil zen Madrilen, eta udalbatzak kale bati izena jarri zion 1901ean.

## Kanpo estekak
Granadako Geoparkea

**Granadako Unescoren Munduko Geoparkea** Unescoren geoparkeen sareko gune bat da. Espainiako hego-ekialdean dago, Granadako , eta 4.722 km² ditu Guadix, Baza eta Huéscar eskualdeetan zehar. 2020ko uztailaren 10ean sartu zen Europako Geoparkeen Sarean, Teruelgo Maestrazgo Parke Kulturala berriz onartzearekin batera.

Kuaternarioko aberastasun geologiko, geomorfologiko eta paleontologikoagatik bereizten da eremu hau. Garai hartan ibai bat eta aintzira bat zeuden. Gerora, sedimentu kuaternarioen higadurak geoparkeko paisaia bereziak sortu zituen. Geoparkeko paisaiak haranak, sakonuneak edo "zuloak" dira, eta hala ezagutzen dira toki batzuetan.
# Travertinos de los Baños de Alicún (Alicún de las Torres, Villanueva de las Torres)
# Fonelas P-1 aztarnategi paleontologikoa (EPVRF)
# Cerro Jabalcon (Inselberg) (Granadako Geoparkeko begiratoki handia)
# Negratín haitzuloak (Mirador GCVNG Negratín, Freila)
# Marchaleko karkabak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Begoña (Granada)

## Kanpo estekak
Esteatopigia

**Esteatopigia** (- ‘gantz’, eta  *pugḗ* ‘ipurmasail’) ipurmasailetan koipe kantitate handiak metatzeko baldintza da, ohikoagoa emakumeetan gizonetan baino. Tradizioz, ugalkortasunarekin lotu izan da, Willendorfeko venusa eta beste Venus esteatopigiko batzuetan ikus daitekeen bezala.

Esteatopigiarako joera genetikoa dago Afrikako tribu batzuetan, hala nola boskimanoetan eta hotentoteetan; horien artean, ezaugarri estetiko erakargarritzat jotzen da. Fenomeno hori gorputzaren gainerako ataletan bero-galerak saihesteko egokitzapen gisa gertatzen dela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Migel in Foro eliza

**San Migel in Foro eliza**, , Italiako Lucca hirian dagoen eliza katoliko bat da, Toscana eskualdean. Hiri honetako San Migel plazan dago.

795ean *ad foro* (foroan) gisa izendatua da. 1070an Alexandro II.a aitasantuaren aginduz zaharberritua izan zen.
Eriq La Salle

**Erik Ki La Salle**, profesionalki **Eriq La Salle** izenez ezaguna (1962ko uztailaren 23a, Hartford, Connecticut), estatubatuar aktore, zuzendari, gidoigile eta ekoizle bat da. *ER* (1994-2009) telesailan Benton medikua antzezteagatik ezaguna da.

Antzeztutako film nabarmen artean honakoak daude, *Five Corners* (1987), *Coming to America* (1988), ''Jacob's Ladder* (1990), *Color of Night* (1994), *Johnny Was* (2005) eta *Logan'' (2017).

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Natela Svanidze

**Natela Damianes asuli Svanidze** (, ; Akhaltsikhe, 1926ko irailaren 4a – Tbilisi, 2017ko azaroaren 17a) georgiar musikagile eta musika-irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Natela Svanidze Akhaltsikhen (Georgia) jaio zen 1926an. Konposizioa Tbilisiko Estatu Kontserbatorioan ikasi zuen Andria Balantxivadzeren zuzendaritzapean, 1951n graduatuz. 1981ean Georgiako Sobietar Errepublika Sozialistako Meritu Oneko Artista titulua eman zioten. 

1956tik Antzerki eta Zinemako Estatu Institutuan irakatsi zuen; 1969an irakasle titular bihurtu zen, 1989an irakasle elkartu eta 1991n katedradun. 

Petre Tomadze opera abeslariaren emaztea eta Maia Tomadze abeslari eta politikariaren ama zen.

## Lanak 
Svanidzeren orkestrarako, ganbera-musika talderako, musikari bakarlarientzako eta emanaldi esperimentaletarako konposizioak moldatu zituen. Hautatutako lanen artean hauek daude:

* 1949: *Dantza sinfonikoak* (orkestrarako konposizioa)
* 1951: *Samgori* (poema sinfonikoa)
* 1952: *Zoia* (baxu eta pianorako balada)
* 1954: *Egunsentia* (emakumezkoen abesbatzarako konposizioa)
* 1956: *Biolin eta pianorako inprobisazioa*
* 1960: *Maitagarri-ipuina* (pianorako zortzi aldaera)
* 1963: *Kvarkvare* (poema sinfonikoa)
* 1965: *Burlesque* (piano, haize eta perkusio instrumentuetarako konposizioa)
* 1967: *Piano, hari eta perkusio instrumentuentzako sinfonia*
* 1968: *Orkestra sinfonikorako sinfonia-balleta*
* 1972: *Zirkulua* (bi piano prestatuetarako konposizioa)
* 1983: *2.* *sinfonia*
* 1954: *Kartliren lorategia* (abesbatza misto eta orkestra sinfonikorako kantata)
* 1970: *Pirosmani* (narratzaile, kontralto, gizonezkoen sesteto eta instrumentu-multzorako ganbera-oratorioa)
* 1975: *Inoiz ahaztuko ez denaren poema* (narratzaile, emakumezkoen sesteto, bi abesbatza, organo, biolin, 12 biolontxelo, txirula eta zinta magnetikorako oratorioa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hyundai Ioniq 9

thumb
**Hyundai Ioniq 9**, Hyundai hegokorear markaren automobil modelo bat da. 2025etik ekoitzitzen da.
Hyundai Ioniq 5

**Hyundai Ioniq 5** auto elektriko modelo bat da, Hego Koreako Hyundai konpainiak 2021. urtetik ekoitzia.
Esrom

**Esrom** Europako mailan Adierazpen geografiko babestua duen Danimarkako gazta da. "Danimarkako Port-Salut" bezala ere ezagutzen da. Trapako estiloko gazta da. Bere izena 1559ra arte ekoizten zen Esrom monasteriotik datorkio. Esrom egiteko prozesua 1951n berraurkitu zen.

## Elaborazioa 
10-12 astez poliki-poliki ontzen da, eta ondoren molde angeluzuzenetan ontzen da. Azal marroi horixka eta argizaritsua du.

## Ezaugarriak 
Behi-esnearekin egindako gazta erdi-biguna da. Orea kolore hori argikoa da. Gazta porotsua da, orean zulo txiki askorekin. Ehundura apur bat elastikoa eta gurintsua da. Erraz mozten da xerratan. Usain sarkorra eta zapore gozo eta betea du, heltzen den heinean areagotzen dena.

Normalean mahaiko gazta gisa edo urtzeko erabiltzen da. Gisatu edo ogitartekoetan ere ona da. Havarti edo Saint Paulin gaztaren antzekoa da. Zapore sendoa duelako, garagardo ilunekin eta ardo beltzekin ondo konbinatzen da.

## Kanpo estekak 
* Gazta.com
* Praktikoki jangarria.com
Smolenskeko Andre Maria

**Smolenskeko Andre Maria** edo **Smolenskeko Jainkoaren Amaren** ikonoa ortodoxoek, bereziki Errusian, miragarrritzat duten ikonoa izan zen hainbat mendez, II. Mundu Gerran desagertu zen arte. Kopia ugari margotu dira; horien artean 1524koa, Novodevitxi monasteriokoa da ezaguna; eta oro har, irudia dokumentatua geratu zenez, haren ikuspegia zabaldua da desagerpenaren ondoren.

Formalki, Jainkoaren Amaren (*Theotokos*) irudikapen hau Hodegitria motakoa da, Jesus haurra salbaziorako bide bezala seinalatzen duen madonna da erakusten dena.

Ama Birjina honen festa uztailaren 28an da. Errusian jai hau juliotar egutegiaren arabera ospatzen da, hau da, abuztuaren 10ean gregoriar egutegian.

## Historia 
Fededunek uste dute Lukas ebanjelariak berak margotu zuela ikonoa, eta Konstantino Monomako bizantziar enperadoreak Konstantinoplako kaleak bedeinkatzeko erabili izan zuela izan zuela, bere alaba Vsevolod I.a Kieveko printze eslaviarrarekin ezkontza ospatzeko. San Lukasekin loturak Polonian ere badu paralelismoa, bertako madonna ezagunena, Częstochowakoa, ebanjerlariarekin lotzen baita haleber.

11. mendean iritsi zen irudia Errusiara. Vladimiro Monomakok Smolensk hirira eraman zuen handikiro. Hango katedralean  kokatu zuten, eta bertakoek bereziki gurtu zuten 1239an hiriaren tatariar setioa garaitzen lagundu zielakoan. 1456an ikonoa eraman zuten Moskuko Deikundearen katedralera, baina gero itzuli egin zen Smolenskera.

Ikonoa berriro Moskura eraman zuten Napoleonen aurkako 1812ko gerran, hiria babesteko. 

Mosku erre zenean, ikonoa Jaroslavlera bidali zuten eta gero berriz Smolenskera, non katedralean egon zen sobietarrek 1929an tenplu itxi zuten arte, Smolensk Alemania naziak hartu zuen 1941etik 1943ra etsa orduan galdu zen pieza, eta ez da berriz errekuperatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doneztebe eliza (Burgos)

**Doneztebe eliza**, , Espainiako Burgos hirian dagoen eliza katoliko bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Burgosko probintzian.

Eraikin gotiko nabarmena da, nagusiki XIII. eta XIV. mendeen artean eraikia. Gaur egun bertan Erretaularen Museoa dago.
Marie Takvam

**Marie Ragnhild Takvam** (jaiotzez **Skylstad**; Ørsta, 1926ko abenduaren 6a – Oslo, 2008ko urtarrilaren 28a) norvegiar idazle eta aktorea izan zen.

## Bizitza 
Takvam Ørsta udalerrian jaio zen, Møre og Romsdalen, Norvegian. Bere gurasoak Johan Skylstad (1883-1974) eta Martha Sperre (1901-1983) ziren. Ondoko Hjørundfjord udalerrian hazi zen, nekazari familiako bost seme-alabetatik zaharrena. 1945ean Nordfjordeideko eskola batean graduatu ondoren, Oslora joan zen bizitzera bere etorkizuneko senar Johannes Takvamekin (1925-2003). 1950ean ezkondu eta 1975ean dibortziatu ziren. Takvamek psikologia ikasi zuen Osloko Unibertsitatean, baina ikasketak bertan behera utzi behar izan zituen bere seme zaharrena jaio zenean. Magnus Takvam kazetariaren ama zen. Bere beste bilduma batzuen artean, 1962ko *Merke etter liv*, 1969ko *Brød og tran* eta 1980ko *Falle og reise seg att* daude.

## Idazlanak 
## Filmografia 
* *Åpenbaringen* (1977)
* *Det tause flertall* (1977)
* *Hvem har bestemt?* (1978)
* *Løperjenten* (1981)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katalina Poděbradykoa

Katalina Poděbradykoa (txekieraz, *Kateřina z Poděbrad*; hungarieraz, *Podjebrád Katalin*; Praga, Bohemia, 1449ko azaroaren 11 – Buda, 1464ko martxoaren 8a) Bohemiako printzesa eta Hungariako erregina ezkontidea izan zen, Hungariako Matias Corvino (Matias I.a Hungariakoa) erregearen bigarren emaztea.

## Bizitza 
Aita Bohemiako Jurgi  zen. 1457an, Ladislao Hunyadi nobleak, János Hunyadi Hungariako erregeorde zenaren semeak, Ulriko II.a Zeljeko kondearen hilketan parte hartu zuen, Ladislao V.a Hungariako erregearen senide eta babeslea, baita Bohemiakoa ere Belgrad hirian. Budan bere gortera heldu eta bere aliatuez inguratu ostean, errege gazteak Ladislao Hunyadi atxilotu eta publikoki hil zuen. Gertaera horrekin batera, Ladislao erregeak Matias Corvino, exekutatutako noblearen anaia gazteena  eta Hunyadi Ligako ondasunen oinordeko bakarra atxilotu zuen.

Exekuzioaren ostean, hungariar noblezia, Ladislao Hunyadiren osaba Miguel Szilágyi kondea buru zuela, matxinatu egin zen eta errege gaztearen aurkako gerra zibila piztu zen. Hungariako Erresuman jarraitzea jada segurua ez zela pentsatuta, erregea Pragako gortera joan ze eta Matias eraman zuen berekinn. Han Jurgi Poděbradyko noblea zegoen, Bohemiako erregeorde gisa ziharduena Ladislao Hil ostekoa ez zegoenean, 

Handik gutxira Ladislao hil egin zen eta bi tronuak hutsik geratu ziren. Hungarian, Szilágyi kondeak beste nobleak behartu zituen Matias Corvino gaztea errege aukeratzera, bere aita, Juan Hunyadi, erresumako erregeorde eta komandante militar ospetsuenetako bat izan baitzen. Horrela, Matias askatzea erabaki zen Jorge Poděbradykoarekin, artean Ladislao hil ostekoak gatibu baitzeukan Pragako jauregian.

Hura askatzea erabaki zenean, baldintzetako bat izan zen Matiasek emazte Katalina Poděbradykoa hartuko zuela, Jurgiren alaba. 

### Ezkontza eta ondorengoak 
1461eko maiatzaren 1ean ospatu zen Buda hirian. 15 urte baino ez zituen erregina gazteak haur bat izan zuen; jaioberria ez zen luzaroan bizi izan.

### Heriotza 
Haurra izan eta handik gutxira Katalina bera ere larriki gaixotu zen eta 1464ko martxoaren 8an hil zen infekzio puerperalaren ondorioz. Buda hiriko San Segismundo elizan lurperatu zuten. Elizaren hondamendia baino ez da geratzen (Budako gazteluko SaktibatGyörgy plazan), eta oroitzapenezko plaka bat ikus daiteke, eraikin horretan Katalina lurperatuta egon zela dioena.

Urte batzuk geroago, Matias errege alarguna hirugarren aldiz ezkondu zen Beatriz Napolikoarekin 1476an. Ez zuen seme-alabarik izan berarekin.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Szalay, J. eta Baróti, L. (1896). Magyar Nemzet Történeteri. Budapest, Hungaria: Udvari Könyvkereskedés Kiadó.
## Kanpo estekak
Funga

thumb|400x400px|3Fak ekimena: Fauna, Flora, Funga
**Funga** eskualde, habitat edo garai geologiko jakin bateko onddo guztiak dira. Bizi-zientzietan, "funga" termino berria da (2000ko hamarkada) Onddoak erreinuarentzat, animalientzako fauna eta landareentzako flora ezagun eta erabilien antzekoa. Terminoak hezkuntzako eta kontserbazioko helburuak betetzera bideratutako proiektuak sinplifikatu nahi ditu. Nabarmentzekoa da  horien tratamenduei buruzko terminologia paraleloa, eremu geografiko jakin batzuetan. Terminorako proposamen ofizial bat egin zen 2018an, aurretik erabili arren.

Natura Kontserbatzeko Nazioarteko Batasuneko (IUCN) Espezieen Biziraupenerako Batzordeak, Fungi erreinua (Onddoak), bizitzako hiru erreinuetako bat direla, eta Lurra babesteko eta leheneratzeko kritikoak direla aitortzeko eskatu zuen 2021eko abuztuan. *Funga* izena IUCNk gomendatu zuen 2021ean. *Animaliak eta landareak* esaldiaren ordez *animaliak, onddoak, eta landareak* jartzea eskatzen dute, eta *fauna eta flora* ordez,  *fauna, flora, eta funga*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferenc Keresztes-Fischer

**Ferenc Keresztes-Fischer** (Pécs, 1881eko otsailaren 18a – Viena, 1948ko martxoaren 3a) hungariar abokatu eta politikaria izan zen.

Baranya konderriko prefetua izan zen 1921etik 1931ra, eta Somogy konderrikoa 1925etik 1931ra. Barne ministro ere izan zen 1931 eta 1935 artean eta 1938 eta 1944 bitartean, eta ministeriotik alderdi ezkertiar eta eskuindarren aurkako beldurrezko politika zuzendu zuen.

Bigarren Mundu Gerran Miklós Horthy erregeordearen laguntza aktiboa izan zen Keresztes. Behin-behineko lehen ministro bihurtu zen 1941eko apirilaren 3an, Pál Tereki hil zenean. Keresztes 1942ko martxoan izan zen berriro behin-behineko lehen ministro, László Bárdossyren dimisioaren ondoren.

Keresztes Bigarren Mundu Gerrako aliatuekin negoziatzen saiatu zen taldera batu zen. 1944ko martxoan, alemaniarrek kontzentrazio esparru batera bidali zuten eta, ondoren, Austriara erbesteratu zuten.