open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dracula: Prince of Darkness

***Dracula: Prince of Darkness*** (euskaraz *Drakula: Iluntasunaren Printzea*), 1966ko Terence Fisher britainiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Christopher Lee, Andrew Keir, Francis Matthews eta Barbara Shelley aktoreek antzeztu zuten.

Hammer Film Productions ekoiztetxeak ekoitzitako Drakula pertsonaiari buruzko hirugarren filma izan zen.

## Argumentua 
1895, Transilvania, Charles Kent (Francis Matthews) eta Diana Kent (Suzan Farmer senar-emazteak eta haren anaia Alan Kent (Charles Tingwell) eta Helen Kent (Barbara Shelley) emaztea Karpatoetan barna bidaiatzen ari diren ingeles turista batzuk dira, Aita Sandor (Andrew Keir) Kleinbergo abatearekin topo egin eta inguruan dagoen Karlsbad gaztelura ez joateko ohartuko die. Halere, Kentarrak oharpenari muzin eginez bidaiarekin jarraitu eta gaztelutik pasatzea erabakiko dute. Gaua iristean, Kentarrak daramatzan zaldigurdiko gidariak (John Maxim) Karlsbad gaztelura joateari uko egin eta basoaren erdian lagako ditu. Egoera honetan, zaldi gurdi beltz eta misteriotsu bat agertuko zaie, Kentarrak honetan sartu eta Karlsbad gaztelu handi eta beldurgarrira eramango ditu. Bertan, Klove (Philip Latham) morroiak harrera egingo die, Drakula kondea (Christopher Lee) zenaren menpeko gizasemea. 

## Aktoreak 
* Christopher Lee: Drakula kondea
* Francis Matthews: Charles Kent
* Andrew Keir: Aita Sandor
* Philip Latham: Klove
* Suzan Farmer: Diana Kent
* Barbara Shelley: Helen Kent
* Charles Tingwell: Alan Kent
* Thorley Walters: Ludwig
* Walter Brown: Anai Mark 
* Jack Lambert: Anai Peter
* George Woodbridge: Ostalaria 
* Philip Ray: Apaiza
* Joyce Hemson: Ama 
* John Maxim: Zaldigurdi gidaria
* Peter Cushing: Van Helsing doktorea (krediturik gabe)

## Hammer ekoiztetxearen Drakulari buruzko filmak 
* *Dracula* (1958)
* *The Brides of Dracula* (1960)
* *Dracula Has Risen from the Grave* (1968)
* *Taste the Blood of Dracula* (1970)
* *Scars of Dracula* (1970)
* *Dracula A.D. 1972* (1972)
* *The Satanic Rites of Dracula* (1973)
* *The Legend of the 7 Golden Vampires* (1974)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mariupolgo ospitaleko aire-erasoa

2022ko martxoaren 9an, Errusiako Aire Armadak Mariupolen (Ukraina) haur-ospitale eta amatasun-gela gisa funtzionatzen zuen eraikin bat –*Hirugarren Amtasun Ospitala*– bonbardatu zuen, gutxienez hiru pertsona hil eta beste hamazazpi zaurituz. Volodomyr Zelensky-k –Ukrainako Presidenteak–, Josep Borrell-ek –Europar Batasuneko Kanpo Arazoetako arduradunak– gerra-krimentzat jo zuten bonbardaketa. Martxoaren 10ean, Errusiako Kanpo Arazoetako eta Defentsako Ministroek publikoki desadostasunean agertu ziren, Errusiako indarrek ospitalea bonbardatu zutenaren ala ez inguruan. Hala ere, ospitaleko bonbardaketa "justifikaturik" egongo litzatekeela adierazi zuten, bertako Ukrainako Indar Armatuen parte den Azov Batailoiaren presentziaren ondorioz. Halere, presentzia hau lehenengo amatasun-ospitalari buruzkoa zela adierazi zen martxoaren 7an.

## Bonbardaketa 
Mariupoleko haur- eta amatasun-ospitale bat (47.09645°N, 37.53373°E) hainbat aldiz bonbardatu zuten indar errusiarrek, airetik, su-etenean zehar. Ukrainako agintariek "kolosaltzat" jo zituzten ospitaleak jasandako kalteak. Erasoen ondorengo bideo irudiek "eraikinaren fatxadaren zati handi bat (...) erauzita" eta "autoak suntsituta, kanpoan, sutan" erakutsi zuten. "Emakumeak, jaioberriak eta medikuak hil ziren", Oleksandra Xtxerbet neurologoaren arabera.

## Gerra-krimenaren aldarrikapena 
Zelenskyk eta Josep Borrellek, Europar Batasuneko Kanpo Arazoetako arduradunak, gerra-krimentzat jo zuten bonbardaketa.

2022ko martxoaren 10ean, Twitterrek txio bat ezabatu zuen Errusiak Erresuma Batuan zuen enbaxadaren kontutik, esanez Mariupolgo ospitaleko atentatua "faltsua" zela eta biktimetako bat "aktorea" zela, Twitterreko arauak urratzen zituela iritzita. Politikari britainiarrek ospatu egin zuten neurria eta Errusiako enbaxadari desinformazioa leporatu zioten.

*Meduza*k adierazi zuenez, Vasili Nebenzia-k –Errusiak Nazio Batuetan duen ordezkariak– martxoaren 7an aipatu zuen Lehen Amatasun Ospitalea zela Ukrainako indar armatuek tiro-puntu gisa erabili zuten ospitale gisa, eta ez Hirugarren Amatasun Ospitalea. *Meduza*k esan zuenez, Lavrovek nahastu egin zen hirugarren ospitalea lehenengoarekin. Nazio Batuetako Idazkari Nagusi den António Guterres-ek idatzi zuen erasoa "izugarria" zela eta "zentzurik gabeko indarkeria ho[rr]ek amaitu egin behar [z]uela".

Bonbardaketak gaitzespen zabala jaso zuen ere nazioarteko prentsan: *Daily Mirror* eta *The Independent* egunkariek "barbarotzat" jo zuten bonbardaketa, *Daily Express* eta *Daily Mail* egunkariek "laidotzat" jo zuten, eta *The Guardian*, *Financial Times* eta *El País* egunkariek, berriz, "izugarritzat". *Il Giornale* egunkari italiarrak "gerrako kriminaltzat" jo zuen Putin, eta *La Repubblica*k "errugabeen heriotza" salatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2022ko Ukrainako inbasioko gerra-krimenak

## Kanpo estekak
The Snow Creature

***The Snow Creature*** (euskaraz *Elurrezko Izakia*), 1954ko W. Lee Wilder austriar-estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Paul Langton, Leslie Denison, William Phipps eta Teru Shimada aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Himalaian espedizio batek Yetiaren leizea topatuko du. Izakia atzeman eta AEBetako Los Angeles hirira eramango dute, bertan funtzionariak animalia edo gizakia denari buruz eztabaidatzen dauden bitartean ihes egingo dielarik. 

## Aktoreak 
* Paul Langton: Frank Parrish
* Leslie Denison: Peter Wells
* Teru Shimada: Subra
* William Phipps: Dunbar tenientea
* Lock Martin: Yetia
* Rollin Moriyana: Leva
* Robert Kino: Karma inspektorea
* George Douglas: Corey Jr.
* Rudolf Anders: Louis DuPont doktorea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Brides of Dracula

***The Brides of Dracula***, euskaraz *Drakularen Emaztegaiak*, 1960ko Terence Fisher britainiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da, Hammer Film Productions ekoiztetzeak Drakula pertsonaiari buruz ekoitzitako film saileko bigarrena. Peter Cushing, David Peel, Freda Jackson, Yvonne Monlaur, Andrée Melly eta Martita Hunt aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Transilvania, Meinster baroiak (David Peel) Drakularen hozkada jasan ondoren, bere ama den Meinster baronesak (Martita Hunt) inor erasotu ez dezan gazteluko geletan giltzapean mantenduko du. Halere, Marianne (Yvonne Monlaur) neska gazteak bere ekintzen ondorio larriak zein izango diren jakin gabe Meinster baroia aske utziko du. 

## Aktoreak 
* Peter Cushing: Van Helsing doktorea
* Yvonne Monlaur: Marianne
* David Peel: Meinster baroia
* Martita Hunt: Meinster baronesa
* Freda Jackson: Greta
* Miles Malleson: Tobler doktorea
* Henry Oscar: Lang jauna
* Mona Washbourne: Frau Lang andrea
* Andrée Melly: Gina
* Victor Brooks: Hans
* Fred Johnson: Apaiza
* Michael Ripper: Zaldigurdi gidaria
* Norman Pierce: Ostalaria
* Vera Cook: Ostalariaren emaztea
* Marie Devereux: Herriko neska
* [Michael Mulcaster (krediturik gabe): Latour
* [Henry Scott (krediturik gabe): Severin
* George Melly (krediturik gabe): Narratzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Fauna-babesleku

[thumb|right|Elefante talde bat [Hluhluwe–iMfolozi parkean, sorreran fauna-babeslekua zena.]]
**Fauna-babeslekua** ehizarako ez den lursaila da, bertan dauden espezieen kontserbazioa bermatzeko sortua, eta aginte publikoek kudeatzen, kontrolatzen eta zaintzen dutena. Batzuetan espezie bakar batentzat egiten dute (adibidez, Marokon gazelentzat errege ehiza-erreserbak) edo eskualdeko fauna guztiarentzat (adibidez Hluhluwe–iMfolozi parkea)

XIX. mendean, parke nazional asko naturagune babestuetatik sortu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ildo (errodamendua)

thumb|300x300px| Errodamendu boladun baten kanpoko ildoa
**Ildo**ak errodamenduen zorroetan egindako artekak dira: horien bidez mugitzen dira haien elementu higigarriak, batez ere bolen kasuan. Diametro handiena duenari *kanpoko ildo* deitzen zaio, eta diametro txikiagoa duenari, ardatzaren aldean dagoenari, *barneko ildo*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garamba Parke Nazionala

**Garamba Parke Nazionala** Kongoko Errepublika Demokratikoaren ipar-ekialdean dagoen parke nazionala da. UNESCOk 1980an erreserba Gizateriaren Ondare izendatu zuen, eta 1996an arriskuan zegoen Gizateriaren Ondarearen Zerrendan sartu zuen.

## Ekologia
Afrikako naturagune babestu zaharrenetako bat da, bertako biodibertsitatea zaintzeko eta bermatzeko 1938an parke nazional izendatu baitzuten.

4920 km²-ko hedadura du eta barruan elefante-talde handiak eta ehunka animalia-espezie bizi dira, horietako batzuk oso arruntak ez direnak, hala nola Kongoko jirafa (*Giraffa camelopardis congolensis*), eta galtzeko arriskuan daudenak, hala nola iparraldeko errinozero zuria (*Ceratotherium simum cottoni*). 2008. urteaz geroztik, gerrillak bakearen eta parkearen garapenaren aurkako mehatxu nagusiak dira; 2009an, ugandar matxinoek Nageroko geltokia eraso zuten, 14 pertsona hilez eta hainbat haur bahituz. Ordutik, ezezaguna da parkean bizi diren espezie guztien egoera; 2010ean, hainbat elefante markatu zituzten, haien portaera zein den jakiteko eta espezieak aurre egin behar dion ezkutuko ehizaren aurkako borrokan lagun dezakeen informazioa lortzeko. Lehen aipatutako errinozero eta jirafa azpiespezieek egoera okerragoa dute, eta litekeena da ezkutuko ehizaren eta azken urteetan izandako gerra-gatazkaren ondorioz erori izana.

Duela urte gutxi arte elefante batean muntatutako safari bat egin zitekeen Afrikako parke bakarra izan dela aipatzekoa da. Belgikako kolonoek garraiorako eta nekazaritzarako erabiltzen zituzten, eta, ondoren, helburu turistikoetarako erabiltzen zituzten. Gaur egun ale batzuekin lan egiten dute parkeko jarduera berezi hori berreskuratzeko, 2010ean geratzen zen azken ale hezia hil ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Comoéko Parke Nazionala

**Comoéko Parke Nazionala** Boli Kostaren ipar-mendebaldean dagoen parke nazionala da, Comoé eta Volta ibaien artean dagoena. 
Mendebaldeko Afrikako eremu babestu zabalenetako bat da, izan ere, ia 1,15 milioi hektareako azalera hartzen du. Eremu babestu horren garrantzi handiena lurra estaltzen duten landare-espezieen aniztasun handian datza.

Mehatxatutako Ondasunen Zerrendan inskribatzeko arrazoia ezkutuko ehiza, abeltzaintzako gehiegizko ustiapena eta mantentze falta dira.

UNESCOk 1983an Gizateriaren Ondare izendatu zuen, eta 2003 eta 2017 artean arriskuan zegoen Gizateriaren Ondarearen Zerrendan sartu zuen.

Iparraldetik hegoaldera dagoen gradiente klimatiko garrantzitsuak bizi-aniztasun nabarmena duten habitat ugari hartzen ditu, eta horrek munduan biodibertsitate handiena duen sabana bihurtzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komoé (ibaia)

**Komoé** edo **Comoé** mendebaldeko Afrikako ibai luzea da. Burkina Faso eta Boli Kosta zeharkatu ondoren, Gineako golkoan amaitzen da. Guztira, 1.160 kilometroko luzera eta 72 000 km²-ko arroa ditu.

Ibaiak Boli Kostako ipar-ekialdeko zatirik handiena drainatzen du, batez ere sabanez estalitako eremua. Ibaia galeria-basoz inguratuta dago bere luzeraren zatirik handienean, eta habitat pribilegiatua da faunarentzat, baita nekazaritzarako ur-iturria ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinudi-onddo likin

thumb|*Suillus luteus*

**Pinudi-onddo likina** (*Suillus luteus*) *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri ona, baina intolerantzia sindromea eragin dezake, batez ere gutxi eginda kontsumitzen bada

Sinonimoak: *Boletus volvatus*, *Boletus annularius*, *Boletus luteus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm. arteko diametrokoa. Ganbila, sarritan titi pixka batekin, azkenean laua; arre-txokolate edo arre-adreilu kolorekoa, azalaren gainean tonalitate morea ematen dion muzilago geruza on batez estalita dago, azkenean arre-horira pasatzen dena. Ertza hasieran kurbatua, nahiko erregularra eta errezelaren zatiekin zeharkatuta. Azala bereizgarria.

**Tutuak:** Hasieran mintzezko gortina zuri urdinxka batez estalita, eta tutu luzeak apur bat dekurrenteak, kolore hori zurbilekoak, gero oliba-horixkak.

Tutu dekurrenteak: Oina ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Txikiak, angelutsuak eta horiak.

**Hanka:** Betea, irmoa, zilindrikoa, pikortatua eraztunaren gainetik. Hori-zikin kolorekoa eta behean arrexka. Eraztuna zabala, muzilagoduna eta mintzezkoa.

**Haragia:** Hori zurbila, samurra, biguna, usain edo zapore berezirik gabea.
thumb|Pinudi-onddo likina.
**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko su, suis, txerri-tik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez edo agian txapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. *Luteus* epitetoa ere latinetik dator eta horia esan nahi du. Poroen koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona, baina intolerantzia-sindromea eragin dezake, batez ere gutxi eginda kontsumitzen bada. Kapelaren azala eta tutuak kendu egin behar zaizkio.

### Nahasketa arriskua 
Eraztunik ez duten *Suillus granulatus* eta *Suillus collinitus* izenekoekin; jangarriak. Eraztunak dituzten gainerako *Suillus* guztiekin.

## Sasoia eta lekua 
Ia urte osoan hazten da (denboraldi hotzetan izan ezik) koniferoen basoetan, batez ere 7 eta 15 urte bitartekoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Amerika, Mexiko, Costa Rica, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Ekuador, Peru, Brasil, Txile, Argentina, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Pakistan, Laos, Vietnam, Himalaiako eremua, Mongolia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria, Réunion, Hegoafrika, Burundi, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Galeria 

Fitxategi:Suillus luteus 3.jpg
Fitxategi:Suillus luteus 4.jpg
Fitxategi:Suillus luteus 5.jpg
Fitxategi:Suillus luteus 6.jpg
Fitxategi:Suillus luteus bat.jpg
Fitxategi:Suillus luteus bi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Harrington

**James Harrington** (Upton, Northamptonshire, 1611ko urtarrilaren 3a &ndash; Westminster, 1677ko irailaren 11) ideologia errepublikar *klasikoarekin* lotutako teorialari politiko ingelesa izan zen. Kontzepzio ordezkari modernoaren aitzindarietako bat da.

Bereziki aitortzen zaio ***Ozeanaren Errepublika*** lanagatik, 1656an argitaratu zen Karlos I.aren exekuzioa eta bere seme Karlos II.aren berrezarkuntzaren artean ireki zen garai ez monarkiko laburrean, eta Oliver Cromwell-i eskainia dago.

## Pentsamendu politikoa 
Bere ideia errepublikazaleak (karguen txandakatzeari, botere-banaketari, ganbera biko kongresuari, etab.), Ingalaterrako Whig alderdian eragina izan zuten eta erabakigarriak izan ziren Ipar Amerikako ingeles kolonien finkapen politikorako XVII. mendean, baita XVIII. mendeko Ipar Amerikako eta Frantziako iraultzetarako ere.

Harringtonentzat gobernu forma ideala errepublika da, Senatu batek eta herri batzar batek osatua. Bere lanak ezaugarri protomarxistak ditu, gobernua gizartearen interesen egituran oinarritutako gainegitura bat dela eta estatuaren arrazoia bien arteko harremana dela baieztatuz.

## Kanpo estekak
Komoé

**Komoé** edo **Comoé** izan daiteke:

* Komoé, mendebaldeko Afrikako ibaia;
* Comoé probintzia, Burkina Fasoko probintzia;
* Comoé barrutia, Boli Kostako barrutia;
* Comoéko Parke Nazionala, Boli Kostako naturagune babestua.
Okapien fauna-erreserba

**Okapien fauna-erreserba** Ituri probintziako oihanean dago, Kongoko Errepublika Demokratikoaren ipar-ekialdean, Sudan eta Ugandako mugetatik gertu. 14.000 km²-ko azalera du gutxi gorabehera, eta oihanaren eremuaren bosten bat estaltzen du, gutxi gorabehera. UNESCOk 1996an erreserba Gizateriaren Ondare izendatu zuen, eta hurrengo urtean arriskuan zegoen Gizateriaren Ondarearen Zerrendan sartu zuen.

## Ekologia 
Basoko fauna-babeslekua Ituriko baso osoaren bosten bat hartzen du, gutxi gorabehera. Pleistozenoko babesleku, basoak hosto iraunkorreko eta erdi-betiberdeko baso trinkoak ditu, bertan Mbau izeneko zuhaitzak (*gilbertiodendron dewevrei*) nagusi direla.

Glaziazioetan klima egonkor samarra zuenez, basoko bizi-erreserbak eta Ituriko basoak komunitate biologiko bakarra babestu dute. Izenak adierazten duen bezala, Okapien fauna-erreserba okapi askoren bizilekua da. 1996an, kopurua 3.900 – 6.350 ingurukoa izan zela kalkulatu zuten, mundu-populaziokoa 10.000 – 20.000 ingurukoa izanda.
erdian|thumb|280x280px|Okapi bat ugaztun hauen izena duen erreserba barruan.
Erreserbaren barruan identifikatutako beste ugaztun batzuk lehoinabarra, bufalo gorria, arratoi-orein urtara, bongoa, Batesko antilope pigmeoa eta hilokeroa dira. Erreserban dauden hegazti espezie asko endemikoak dira Kongoko arroan, tartean galtzeko arriskuan dagoen Kongoko indioilarra barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lubianka (eraikina)

**Lubianka** (,  ahoskatua), Segurtasunaren Zerbitzu Federalaren (FSB), lehen KGB zena, kuartel nagusiaren izen herrikoia da, eta baita Moskuko Lubianka plazako kartzela erantsia ere. Adreilu horizko fatxada duen eraikin erraldoia da, Aleksandr Ivanovek 1897an diseinatua eta Aleksei Xtxusevek 1940tik 1947ra handitu zuena.

## Historia 
Lubianka 1898an eraiki zuten, Errusiako Aseguru-etxearen bulego nagusia izateko eraikin neobarroko gisa, eta bere koloreko solairu ederrengatik eta horma berde zurbilengatik ezagun bilakatu zen.

Urriko Iraultzaren etorrerarekin, gobernu berriak eraikina konfiskatu zuen Txeka izeneko polizia sekretuaren kuartel nagusia izateko. Purga Handiaren garaian, bulegoak gero eta estuagoak ziren, gero eta ofizial gehiago zeudelako. 1940an, Sobietar Batasuneko arkitektorik ospetsuena, Aleksei Xtxusev, bere tamaina bikoizteko eskatu zuten, beste solairu bat gehituz eta ondoko eraikinak kenduz.

SESBeko polizia sekretuak izena behin baino gehiagotan aldatu zuen arren, bere kuartel nagusia eraikin horretan egon zen beti, eta polizia sekretuaren buruek, Lavrenti Beriatik Juri Andropoveraino, bulego bera erabili zuten beti hirugarren solairuan (zeinetik Feliks Dzerzhinski Txekaren fundatzailearen estatua zuzenean ikusten zuten). Jendetza suminduak, Mikhail Gorbatxoven aurkako estatu-kolpearen ondoren, Dzerzhinskiren estatua 1991n kendu zuen eta plazak jatorrizko izena berreskuratu zuen.

1923an, eraikin honetan Tikhon patriarak egon zen preso. Garai desberdinetan, Nikolai Bukharin, Lev Kamenev eta Béla Kun boltxebikeak, Mikhail Tukhatxevski, Vasily Blyukher eta Aleksandr Kutepov militarrak, Andrei Tupolev hegazkin-egilea, Vsevolod Meyerhold antzerki-zuzendaria, eta beste poeta eta idazle batzuk, hala nola, Osip Mandelstam, Sergei Esenin edota Aleksandr Solzhenitsin bertatik ere pasa ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabia Eudoxia

**Fabia Eudoxia** (c. 580 – 612ko abuztuaren 13a) bizantziar enperatriza izan zen, Heraklio enperadorearen lehen emaztea.

## Jatorria 
Afrikako edo Kartagoko exarka-herrikoa, Rogas izeneko lur-jabe baten eta Proba emaztearen alaba - Proboren eta haren emazte Avienaren alaba - Areobindoren iloba aitaren aldetik (Flavio Areobindo Dagalaiforen eta Anizia Julianaren semea) eta bere emazte Georgiarena,  eta beharbada, amaren aldetik, Rufio Magno Fausto Avienoren eta bere emazte Barbararen iloba.

## Enperatriza 
Heraklio enperadorea izango zenari ezkon-hitza eman zion azken hau oraindik Afrikako Exarkatuan bizi zenean, Heraklio Zaharraren bere aitaren agintaldian.

608an, Fokas enperadorea kargutik kentzeko matxinada hasi zuen Herakliok. Fabia Eudoxia Kapadozian bizi izan zen denbora batez, bere senargaiaren jatorrizko probintzian, eta Epifania haren amaren ondoan Konstantinoplan zen 610eko iraila amaieran edo urriaren hasieran, Heraklio hiriburuaren ondoan bere armadarekin zain zegoen bitartean. Ez dago argi nola, Fabia eta Heraklioren ama Epifania Fokasek 610ean bahitu zituen eta *Nea Metanoia* monasterioan ("Damu berria") igaro zuten gatibutza, eta bahitu gisa erabili zituzten Herakliok Konstantinopla setiatu ez zezan. Fakzio berdekoek, ordea, Fabia eta Epifania askatu eta Herakliorengana eraman eraman zituzten Marmara itsasoko Kalonimo uhartera. Handik hasi zuen Herakliok azken erasoa.

Herakliok Fokas enperadorea 610eko urrian eraitsi zuen;  610eko urriaren 5ean, Fokas exekutatu zuten egunean bertan, ezkontza ospatu zuten, eta Serge I.a patriarkak senar-emazteak, hurrenez hurren, koroatu zituen Konstantinoplako jauregi inperialeko San Esteban kaperan. Jatorriz, latinez *Fabia* deitzen zena, gero Eudoxia edo Eudozia grekoagatik aldatu zuen.

## Ondorengoak 
Fabia Eudoxiak eta Herakliok bi seme-alaba izan zituzten:

* Eudoxia Epifania, 611ko uztailaren 7an jaio zen Hiereiako jauregian, Bosforoko asiar ertzean. 625 eta 631 artean turkiar printze batekin ezkondua, 631n borrokan hil zena, bigarrenez ezkondu zen Harbis I.arekin, khazariar errege 630etik 640ra.
* Heraklio Konstantino, Konstantino III.a enperadorea izango zena, 612ko maiatzaren 3an jaio zen *Sofianae* jauregian, Konstantinoplako aldirietan.

## Heriotza 
Enperatriza 612ko abuztuaren 12an edo 13an hil zen, Konstantinoplako Blankerna jauregian, epilepsia krisi baten ondorioz. Fabia Eudoxiaren gorpua itsasontziz eraman zuten jauregira, eta, hurrengo egunean, hileta-prozesioan, gertakari bat izan zen nagusi.  Nizeforo I.a patriarkak kontatu zuen nahastuta zebilen neska gazte zerbitzari bat txistua botatzen ari zela altuera batetik behera, eta, ustekabean, hiriburuko kaleetan barna zeramaten enperatrizaren gorpuzkinak harrapatu zituela. Zorigaiztoa bizirik harrapatu eta erre zuten. 

Fabia Eudoxia Konstantinoplako Apostoleion elizan lurperatu zuten.  

Heraklio Martina ilobarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Garland, Lynda, *Fabia (First Wife of Heraclius )*, De Imperatoribus Romanis, An Online Encyclopedia of Roman Emperors
Jürgen Grabowski

**Jürgen Grabowski** (Wiesbaden, 1944ko uztailaren 7a - *ibidem*, 2022ko martxoaren 10a) alemaniar futbolaria izan zen.

1965etik 1980ra 441 partida jokatu zituen Eintracht Frankfurt taldean eta 109 gol sartu.

Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin 44 partida jokatu zituen eta 1966, 1970 eta 1974ko munduko futbol txapelketetan parte hartu zuen. 1972an Europako txapeldun eta 1974an munduko txapeldun izan zen Alemaniako taldeko kidea izan zen.

## Palmaresa 
### Taldea 
; Eintracht Frankfurt
* UEFA Kopa: 1979–80
* Alemaniako Futbol Kopa: 1973–74, 1974–75

### Selekzioa 
; Alemaniako futbol selekzio nazionala
* Munduko futbol txapelketa: 1974
* Europako Futbol Txapelketa: 1972

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lubianka

**Lubianka** () izan daiteke:
* Lubianka, Moskuko eraikina, KGB ohiaren kuartel nagusia;
* Lubianka plaza, Moskuko plaza;
* Lubianka, Moskuko metroko geltokia;
* Łubianka udalerria, Poloniako udalerria.
María Teresa Miras Portugal

**María Teresa Miras Portugal** (Carballiño, Ourense, 1948ko otsailaren 19a &ndash; Madril, 2021eko maiatzaren 27a)  zientzialari espainiarra, Madrilgo Konplutenseko Biokimika eta Biologia Molekularreko irakasle emeritua, eta Farmaziako Errege Akademia Nazionaleko ohorezko presidentea.   

Espainian Errege Akademia baten buru izateko aukeratutako lehen emakumea, 2007 eta 2013 urte artean Farmaziako Errege Akademia Nazionalean kargu hori bete zuelarik. 

## Biografia 
Farmazia ikasi zuen, Santiagon eta Madrilgo Konplutentsean, 1971ean Farmaziako Sari Berezi eta Sari Nazionalarekin Lizentziatu zen. 1975etik “Doctor Sciences” izan zen Estrasburgoko Unibertsitatean, eta Farmaziako doktoretza ere lortu zuen Madrilgo Konplutentsean. 1982tik Biokimikako eta Biologia Molekularreko katedraduna izan zen Madrilgo Oviedo, Murtzia eta Komplutentsean. 40 urtez baino gehiago eskaini dizkio ikerketari.

Nukleotidoen errezeptoreek gaixotasun neurodegeneratiboetan duten eragina aztertu zuen. Bere ikerketa neurozientziara bideratu zen batez ere (funtzio sinaptikoa, etab.) 

350 ikerketa-artikulu baino gehiago argitaratu zituen aldizkari espezializatuetan, eta bere irakaskuntza eta erakunde-lana ikerketarekin uztartu zituen. 2012an Espainiako unibertsitatean erreformen beharra aztertzeko Adituen Batzordeko presidente izendatu zuten.

## Sariak eta Aitortzak 
* 2005ean, Alberto Sols Domina jaso zuen Biokimika eta Biologia Molekularraren Espainiako Elkartearen eskutik. 
* 2016an, Galizian Castelao Domina jaso zuen.

## Erreferentziak
Urre-tximeleta handi

**Urre orbanlausoa edo urre-tximeleta handia** (*Ochlodes sylvanus*) Hesperiidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europan eta Asian aurkitzen da, Iberiar penintsulatik Txina eta Japoniaraino. Belarrak altu hazten diren edozein tokitan nahiko ohikoa da.

## Deskribapena 
### Imagoa 
Tximeleta ertaina da izenean "handia" badu ere, 29-34 mm-ko hegal zabalera du. Hegal laranjak ditu eta ertz marroidunak. Tarteka orbai argiago batzuk ere izaten ditu. Hegalen azpialdea berdexka da eta puntu horixkak ditu, belar artean kamuflatzeko balio diotenak. 

Europa iparraldean errunaldi bakarra izaten du, baina hegoaldean bi edo hiru ere izan ditzake urte batean.

## Iruditegia 

Irudi:Large skipper (Ochlodes sylvanus) male underside.jpg|Tximeleta arra.
Irudi:Ochlodes sylvanus m Saarland 02.jpg|Urre-tximeleta handia berdexka da azpialdean.
Irudi:Large skippers (Ochlodes sylvanus) mating.jpg|Arraren eta emearen kopula.
Irudi:Ochlodes sylvanus, caterpillar.JPG|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fredric Brown

**Fredric Brown** (Cincinnati, 1906ko urriaren 29a - Tucson, 1972ko martxoaren 11) estatubatuar eleberrigilea izan zen.

Zientzia fikziozko, fantasiazko eta misteriozko eleberriak eta istorioak idatzi zituen. Bilbeak burutsuak dira eta amaierak zerbitzariak. Umorea eta ikuspuntu postmodernoa ere bereizgarri dira.

## Lanak 
### Narratiba 
* *The Office*

### Misterioa 
* *The Fabulous Clipjoint* (1947)
* *Murder Can Be Fun* (1948) 
* *The Dead Ringer* (1948)
* *A Plot for Murder* (1948)
* *The Bloody Moonlight* (1949)
* *The Screaming Mimi* (1949)
* *Compliments of a Fiend* (1950)
* *Here Comes a Candle* (1950) 
* *Night of the Jabberwock* (1950) 
* *Death Has Many Doors* (1951) 
* *The Far Cry* (1951)
* *We all killed Grandma* (1952) 
* *The Deep End* (1953) 
* *Madball* (1953) 
* *His Name Was Death* (1954) 
* *The Wench Is Dead* (1955) 
* *The Lenient Beast* (1956)
* *One for the Road* (1958) 
* *Knock Three-One-Two* (1959) 
* *The Late Lamented* (1959)
* *The Murderers* (1961) 
* *The Five-Day Nightmare* (1962) 
* ''Mrs. Murphy's Underpants* (1963)
* *The Shaggy Dog and Others Murders*

### Zientzia-fikzioa 
;Eleberriak 

* *What mad universe* (1946)
* *A present to the earth* (1947)
* *The light in the sky are Stars* (1953)
* *Martians go home!* (1955)
* *Rogue in space* (1957)
* *The mind thing* (1961)

;Ipuin bildumak

* *Space on My Hands]]* (Shasta 1951, Bantam 1077 1953), 
* *Angels and Spaceships* (E. P Dutton, 1954)
* *Honeymoon in Hell* (Bantam A1812 1958)
* *Nightmares and Geezenstacks* (Bantam J2296 1961)
* *Daymares* (Lancer 1968)
* *Paradox Lost, and Twelve Other Great Science Fiction Stories* (Random House 1973, Berkley Medallion 1974)
* *The Best of Fredric Brown'' (Del Rey 1976)
Ireide Arriolabengoa

**Ireide Arriolabengoa Igarza** (Elorrio, Bizkaia, 1972ko apirilaren 29a) Udako Euskal Unibertsitateko aholkulari pedagogikoa eta online irakaskuntzako arduraduna da.

## Pedadogia ikasketak 
1997an Deustuko Unibertsitatean diplomatu zen Gizarte Hezkuntzan, 2003an pedagogian lizentziatu Euskal Herriko Unibertsitatean, eta 2005ean Haur Hezkuntzako magisteritzan diplomatu Mondragon Unibertsitatean. 

## Pedagogoa Udako Euskal Unibertsitatean 
UEUko langilea da 2003. urteaz geroztik, eta bertan aholkularitza pedagogikoaz arduratzen da.  

2001ean hasita 18tik gora titulu (berezko tituluak eta graduondoak) antolatu ditu UPV/EHUrekin batera, Horietan gutxienez 280 pertsona titulatu dira. Beti Arriolabengoa pedagogia-aholkularia izan zela, hauek izan dira online moduan UEUn zabaldu diren titulazio batzuk: 

* 2012-2013: Itzulpengintza eta teknologia
* 2013-2014: Euskal Herriko Lurraldea eta Paisaia. Planifikazioa, kudeaketa eta antolamendua
* 2015-2016: Mendizaletasuna: mendi jardueren ikasketak
* 2016-2017: Lurraldea eta Hizkuntza. Eragin Linguistikoaren Ebaluazioa
* 2016-2017: IKTak eta konpetentzia digitalak hezkuntzan, etengabeko formakuntzan, eta hizkuntzen irakaskuntzan.

### Iparrorratza orientazio-zerbitzua 
Unibertsitateko ikasleentzako Iparrorratza orientazio-zerbitzuaren sortzaileetako bat izan zen UEUn.

### Irakaskuntza masterra online 
[thumb|**GOI Ikastegiko** Irakaskuntza Masterraren online ataleko irekiera-ekitaldia ([Eibar, 2021-09-19)|300x300px]]

Udako Euskal Unibertsitateak (UEU) eta EHUren artean 2019an sortutako Goi-mailako Online Institutuan (GOI ikastegian) ere pedagogia-arduraduna da Abel Camachorekin batera, Oihane Landazabal eta Alazne Lazpiurren laguntzarekin. Masterrak Eibarko Markeskua jauregian du egoitza fisikoa, eta https://www.goi-institutua.eus/ webgunea da bere online egoitza.

Pedagogikoki berezia dena, Irakaskuntza Masterraren barruan online modalitateak Berrikuntza Ikasgela hautazko ibilbidea ere eskaintzen du. Berrikuntza eta ikerkuntza ardatz dituen ibilbidea da, ikasleak modu praktikoan aukeratutako hezkuntza-zentroan burutzen duena.

## Sariak 
* 2007: Finalista Educaweb sarien 1. edizio kategoria instituzionalean, Iparrorratza: euskarazko on line orientazio akademikoaren zerbitzua. Ander Altunaren, Emilio Delgado, Idoia Torregarai, Ireide Arriolabengoa, Uxune Martínez eta Zuriñe Etxanobe. Udako Euskal Unibertsitatea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Abel Camacho
* Aitzol Astigarraga
* Ainhoa Latatu
* Uxoa Iñurrieta
* Josu Lopez-Gazpio
* Ane Sarasua

## Kanpo estekak 
* Euskal curriculuma? Lore Erriondo. Jakin 93/94. 1996
*&#x20;*Iparrorratza orientazio zerbitzua.* Arriolabengoa Igarza,&#x20;Ireide. &#x20;(2009).
*
Erramu-tximeleta

**Erramu-tximeleta** (*Brenthis daphne*) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa.

## Banaketa 
Paleartiko erreinuko animalia da. Europa kontinentalean, Siberian, Korean eta Japonian aurkitzen da. Baso ertz eguzkitsuak atsegin ditu eta itsasoaren mailatik 1.750 metrotarainoko eremuan aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta da, 30-44 mm-ko hegal zabalera duena. Kolore laranja-horixka duen tximeleta da eta ertzetan marra iluna du, erabat ixten ez dena. Hegalak nahiko borobiltsuak dira. Atzeko hegalen azpialdea argiagoa da, orbain zuriekin eta ertz morearekin marmolaren itxura ematen dio eta udaberrian krisalida eratu eta tximeleta heldua ateratzen da.

Errunaldi bakarra izaten du.

## Iruditegia 

Irudi:Brenthis daphne MHNT CUT 2013 3 19 Paleyrac Buisson-de-Cadouin Dos.jpg|Tximeletaren gainaldea.
Irudi:Brenthis daphne MHNT CUT 2013 3 19 Paleyrac Buisson-de-Cadouin Ventre.jpg|Tximeletaren azpialdea.
Irudi:Brenthis daphne 2.jpg|Arraren eta emearen kopula.
Irudi:Caterpillar of Marbled Fritillary (Brenthis daphne) (8920375863).jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pieces of Her (telesaila)

***Pieces of Her*** estatubatuar telesaila da, Charlotte Stoudtek Netflixerako sortua. Karin Slaughterren izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Neska gazte bat bere amaren iragan iluna ezagutzen hasiko da, merkataritza gune batera egindako bisita bat indarkeriaz beteriko istilu bilakatu ondotik.

## Aktoreak 
*Toni Collette: Laura Oliver
*Bella Heathcote: Andy Oliver
*David Wenham: Jasper Queller
*Jessica Barden: Jane
*Joe Dempsie: Nick
*Jacob Scipio: Michael Vargas
*Omari Hardwick: Gordon Oliver

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Total Control (telesaila)

***Total Control*** australiar telesail dramatikoa da, Stuart Page, Angela Betzien eta Pip Karmelek ABC TVrako sortua.

## Sinopsia 
Egun batetik bestera, emakume indigena australiar bat herrialdeko foku mediatiko eta politikoaren erdigunera igaroko da. Itzaleko akordioak, traizioak eta gizarte gatazkak dira nagusi botereari buruzko telesail honetan.

## Aktoreak 
* Deborah Mailman : Alex Irving
* Rachel Griffiths : Rachel Anderson
* Harry Richardson : Jonathan Cosgrove
* Rob Collins : Charlie Irving
* Anthony Hayes : Damian Bauer
* William McInnes : Laurie Martin
* Celia Ireland : Tracey Helliar
* Trisha Morton-Thomas : Jan Irving
* David Roberts : Kevin Cartwright
* Wesley Patten : Eddie Irving
* Shantae Barnes Cowan : Jess Clarke
* Aaron Pedersen
* James Sweeny : Christopher Bingham
* Luke Carroll
* Adele Perovic : Jillian Morell
*Huw Higginson
* Chris Gleeson
* Tony Barry : Phillip Anderson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luzzu (filma)

***Luzzu*** 2021eko Alex Camilleri maltatar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Luzzuek kolore biziak izaten dituzte: horia, gorria, berdea, urdina, eta branka begi feniziarra izaten dute margoturik, itsasoaren arriskuetatik babesteko. Jesmarkek biziki maite du bere ogibidea, etxetik jasoa, eta maite du arrantzale komunitate txikia. Komunitate horretako kidea du bere lagun min David ere. Baina ogibidea kinka larrian da: arrainak urritzen ari dira arrasteontzi handiek saldoka arrantzatzen baitituzte. Ondorioz, arrantzarako murrizketak ere ugaritu egin dira, eta, gainera, Jesmarken luzzuak zuloa dauka: ura sartzen zaio. Zuloa txalupan; zuloa bizitzan.

## Aktoreak 
* Jesmark Scicluna: Jesmark
* Michela Farrugia: Denise
* David Scicluna: David
* Frida Cauchi
* Uday McLean
* Stephen Buhagiar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NCSoft

**NCsoft** lineako jokalari anitzeko bideo-jokoak garatzen dituen Hego Koreako konpainia bat da, Lineako jokalari anitzeko rol-joko masiboak barne, hala nola *Lineage*, *Guild Wars* eta *Aion* .

## Historia 
NCsoft 1997ko martxoan sortu zuen GM Kromedek, negozio-softwarearen garatzaile eta Korean *Hangul* testu-prozesadorearen egileak. Konpainiaren lehen produktuetako bat NC HTML Editor editorea izan zen. 1998ko irailean NCSoft-ek bere lehen jokorik ezagunena kaleratu zuen: *Lineage*. Joko horren arrakastak konpainiak Taiwan, Txina, Japonia eta Estatu Batuetara hedatzen lagundu zuen.

Konpainiak NC Interactive izeneko bere filiala sortu zuen Austin-en (Texas) oinarritutako Richard Garriot-en Destination Games-ekin 2001eko apirilean. Jake Song NCSoft programatzailea ere Austinera joan zen garapena "bultzatzera".

NCsoft-ek *Lineage 2* garatu zuen eta Hego Korean kaleratu zuen 2003ko urriaren 1ean eta Estatu Batuetan 2004ko apirilaren 28an. NCSoft *Guild Wars* (bere filiala ArenaNet-ek garatua) eta *City of Heroes* eta *City of Villains* (Cryptic Studios-ek garatua) MMORPGen argitaratzailea ere bada.

2004ko uztailean, bere jabetza osoarena den NCSoft Europe filiala abian jarri zuen, Brightonen (Ingalaterra) egoitza duena. *City of Heroes* Europako herrialde askotan ekarri zuten 2005eko otsailaren 4an eta *Lineage 2* (Teon eta Franz) zerbitzariak  ezarri zituzten.

2006ko otsailean Taipei Game Show-n, NCSoft-ek *Dungeon Runners* Austineko bulegoetan garatzen ari zirela iragarri zuen. 2007ko maiatzean atera zen argitara.

2006an, NCSoft-ek garatzaileen oinarrizko taldea kontratatu zuen jMonkey Enginerako, API grafikoetan oinarritutako kode irekiko eta errendimendu handiko grafikoen eszenatoki bat.

2007ko E3an iragarri zen NCSoft Sonyren garatzaile esklusiboa dela orain, eta PlayStation Networkerako joko esklusiboak garatuko dituela. MMORPG berri baten garapena ere iragarri zen: *Aiôn*, NCSoft-en Seulgo estudioa garatzen ari dena eta Crytek-en CryEngine teknologia erabiliko duena. Soinu banda Kunihiko Ryo ari da sortzen.

2007ko azaroaren 6an NCSoft-ek *Cryptic*-en *City of Heroes* eta *City of Villains* jabetza intelektual guztia erosi zuela iragarri zuen, hau da, NCSoft-ek orain jokoaren garapenean nagusitzen du estudio berri baten bidez: Paragon Studios, lan egin zuen *Cryptic* taldeak osatutakoa, jatorrizko jokoetan lan egin zuenak.

## Lapurtutako kodea 
2007ko apirilaren 27an, Seulgo Polizia Metropolitarrak NCsofteko zazpi langile ohi ikertu zituen *Lineage III* kodearen zati bat lapurtu eta Japoniako bideo-jokoen enpresa garrantzitsu bati eskaintzeagatik susmoa izateagatik.

NCsoft-en arabera, eragindako kalteak 1.000 mila milioi dolar baino gehiago izan daitezke.

## Izenburuak 
* *Aion: Tower of Eternity*
* *Atrix*
* *Auto Assault*
* *Blade And Soul*
* *City of Heroes*
* *City of Villains*
* *Dragonica*
* *Dungeon Runners*
* *Exteel*
* *Guild Wars*
** *Guild Wars: Prophecies*
** *Guild Wars: Factions*
** *Guild Wars: Nightfall*
** *Guild Wars: Eye of the North*
** *Guild Wars 2*
* *Lineage*
* *Lineage 2*
* *Point Blank*
* *Punch Monster*
* *Smash Star*
* *SP Jam*
* *Tabula Rasa*
* *Wild Star*

## Kanpo estekak
Chhello Show

***Chhello Show*** (, ) 2021eko Pan Nalin indiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Indiako herrixka galdu batean bizi da Samay, 9 urteko mutikoa. Zinema deskubrituko du aurreneko aldiz, eta hipnotizaturik geratuko da zeharo. Aitaren nahiari muzin eginez, egunero zinemarako bidea hartuko du. Proiekzionistaren lagun egingo da, eta hark aretoan sartzen utziko dio bere janariaren truke. Berehala ohartuko da filmak amets bilakatzen direla...

## Aktoreak 
* Bhavin Rabari: Samay
* Bhavesh Shrimali: Fazal
* Richa Meena: Baa
* Dipen Raval: Bapuji
* Paresh Mehta: zinemaren jabea
* Vikas Bata: Nano
* Rahul Koli: Manu
* Shoban Makwa: Badshah
* Kishan Parmar: ST
* Vijay Mer: Tiku
* Alpesh Tank: Mr. Dave
* Tia Sebastien: Leela Mila

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Elliott

**John Huxtable Elliott** (Reading, 1930eko ekainaren 23a &ndash; Oxford, 2022ko martxoaren 10a)  historialari eta hispanista britainiarra izan zen, Oxfordeko Unibertsitateko *Regius Professor Emeritus* eta Oriel Collegeko eta Trinity Collegeko *Honorary Fellow* karguak izan zituena.

## Biografia 
Eton College elitean ikasi ondoren, Historian doktoregoa lortu zuen 1952an Cambridgeko Unibertsitatean. Londresko King's Collegeko Historiako katedraduna izan zen 1968tik 1973ra. 1972an Britainiar Akademiarako hautatu zuten. Princetonen katedraduna izan zen 1973tik 1990era, eta Oxfordeko Unibertsitateko *Regius Professor Emeritus* 1990etik 1997ra.

1965etik aurrera Madrilgo Historiaren Errege Akademiako kide izan zen. 

1993an Salamancako Unibertsitateko Nebrija saria jaso zuen bere monografien kalitateagatik, geroago Asturiasko Printzea saria jaso zuen 1996an gizarte-zientzietan egindako ekarpenagatik, Balzan saria 1999an Espainiako historiari egindako ekarpenagatik. eta Espainiako Inperioa Aro Modernoan, eta 2018an Espainiako Ordenak Saria jaso zuen.  Bere ikasketak XVI eta XVII. mendeen garaia, Monarkia Katolikoaren gorakada eta erorketa, eta bere agintaritza eliteak halako prozesuak nola kudeatu zituen aztertzen ditu.

2022ko martxoaren 5ean pneumonia eta giltzurruneko konplikazioak zirela eta, urte horretako martxoaren 10ean hil zen 91 urte zituela Oxfordeko (Erresuma Batua) John Radcliffe ospitalean.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Honoris Causa doktorea Sevillako Unibertsitatean 2011
* Gizarte Zientzietako Asturiasko Printzea Saria 1996
* "Historians of Past and Present" taldeko erretratua, Stephen Farthing-ek, National Portrait Gallery-n .
* Tereixa Costenlari egindako elkarrizketa, El País, 2012ko urriaren 21ean.
* Juan Cruz-i egindako elkarrizketa, El País Semanal, 2013ko urtarrilaren 6an.
Satiro beltz

**Satiro beltza** (*Satyrus actaea*) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. 

## Banaketa 
Europa mendebaldetik Asia erdialderaino hedatzen da. 900 metrotik gorako altueratan bizi da, kareharrizko eremuetan. 2.200 metrotako altuerara iristen da.

## Deskribapena 
### Imagoa 
Tximeleta txikia da, 24-28 mm-tako hegal zabalera baino ez du. Gainaldetik oso iluna da eta bi ozelo erakusten ditu, aurreko hegal bakoitzean bana. Arraren ozeloak handiagoak dira eta atzeko hegaletan zeharkako marra zuri bat dute. Emearen ozeloak askoz handiagoak dira eta hegalen kolorea horixkagoa da. Aurreko eta atzeko hegalak zeharkatzen dituen banda argi bat du.

### Beldarra 
Bldarra grisa da eta lerro ilun eta argiak ditu alboetan. Krisalida gorrixka eratzen du.

## Bizi zikloa 
Errunaldi bakarra duen tximeleta da. Kardaberak atsegin ditu eta haren hostoetan jartzen ditu arrautzak banan bana. Beldarra landare horietaz eliatzen da eta neguan lozorroan egoten da. Udaberriaren hasieran esnatu eta ekaina aldera krisalida sortzen du lur azpian. Abuztu aldera ikusten dira tximeletak.

## Iruditegia 

Irudi:Satyrus actaea (9563853441).jpg|Satiro beltza.
Irudi:Satyrus actaea.jpg|Arra eta emea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camila saldrá esta noche

***Camila saldrá esta noche*** 2021eko Inés Barrionuevo argentinar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Camila nerabeak Buenos Aireserako bidea hartu beharko du bere amona gaixo dela jakitean. Atzean utziko ditu bere herria, bere lagunak, eta eskola publiko liberal bat. Buenos Airesen, berriz, eskola pribatu tradizional batean sartuko da, eta hainbat borroka hasiko ditu sendotzen hasia duen nortasunerantz.

## Aktoreak 
* Nina Dziembrowski: Camila.
* Adriana Ferrer: Victoria.
* Guillermo Pfening: zuzendaria.
* Carolina Rojas: Martina.
* Federico Saca: Pablo.
* Maite Valero: Clara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Notre-Dame brûle

***Notre-Dame brûle*** 2022ko Jean-Jacques Annaud frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Mendeetan zehar katolizismoaren eta Parisko arkitektura gailenaren sinbolo izan zen Notre-Dame katedrala; 2019an sute batek erre zuen; batez ere, teilatu gotikoari eta orratz enblematikoari erasan zion. Erori egin ziren. Paristarrek dena egingo dute bere erakina salbatzeko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrián Amantegi

**Adrian Amantegi Arteaga** (Mañaria, 1928 &ndash; 2018ko otsailaren 9a). Mañariko Harrobien jabea eta  ASECABI elkartearen kide omendua izan zen.

## Biografia 
León Amantegi eta Lucía Arteagaren semea, Aldebaraieta auzoko Baseta baserrian sortu zen, Batzokia izan zena. 1936an, Espainiako Gerra Zibilaren testuinguruan Belgikan errefuxiatu ziren haurretako bat izan zen, Habana Itsasontzian heldu zen hara, eta bertan ikasi zuen ezpata-dantza. Durangoko Maristen ikastetxean ikasi zuen aita hil arte, orduan ama harrobiaren buru bihurtu zen eta Adrián, hamabost urte zituela bertan hasi zen lanean. Gerora, berak eraman zuen aitak 1927an martxan jarritako Amantegi harrobia eta familiako gainerako harrobien gidaritza eta ardura. 

Mañariko harrobiek Mugarra, Untzilaitz eta Eskubaratz mendiak ustiatzen dituzte (Amantegi, Mutxate eta Zallobentak, hurrenez hurren) Urkiolako natura parkearen parte dira eta bertatik ateratzen da Bizkaian ekoizten den kareharriaren %30-40. Harrobiak natur parkearen kanpoan eta "legearen barruan" bazeuden ere, 2003an Urkiolako Parkearen muga den Eskubaratz mendiaren eremu zabal bat birsailkatzeko eskatu zuen Zallobenta Harrobiak enpresak (Amantegi enpresarena dena ere). Horrela, Natur Parke izatetik harrobi gisara hartu ahal izango da lurralde eremu zabal hori. Horrez gain, historiaurreko aztarnen galera zein bertako animali eta landareen galera salatu dute, besteak beste, Gerediaga Elkarteak. EAJ-ri lotutako enpresak EITBren babesa izan du.

## Sariak eta Aitortzak 
* 2008an, *Asociación de Empresas de Canteras de Bizkaia*-k omenaldu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Adrián Amantegi eta Emili Magunazelaia (Durango 1936 Kultur Elkartea) 
* ASECABI - Asociación de Empresas de Canteras de Bizkaia
Hispanismo

**Hispanismoa** (batzuetan **hispaniar ikasketak** deitzen zaio) gaztelaniazko munduaren literatura eta kultura aztertzea da, batez ere Espainiarena eta Hispanoamerikarena. Halaber, Estatu Batuetan eta Afrika, Asia eta Pazifikoko gaur egun edo lehenago gaztelaniaz hitz egiten duten beste herrialde batzuetan, hala nola Filipinetan eta Ekuatore Ginean, espainiar hizkuntza eta kultura ikastea ere ekar dezake.

## Jatorria 
XVI. mendean zehar, Espainia berrikuntza-motor izan zen Europan, lurralde, gai, literatura-mota eta pertsonaia, dantza eta moda berriekiko loturagatik. Estatus hegemoniko honek, interes komertzialak eta ekonomikoak ere bultzatuta, gaztelania ikasteko interesa sortu zuen, Espainia izan baitzen botere politiko nagusia eta Errenazimendu ondorengo Europan itsasoz haraindiko inperioa garatu zuen lehena izan baitzen. Interes horri erantzuteko, zenbait idazle espainiarrek erdararen gai gisa ikuspegi berri bat garatu zuten. 1492an Antonio de Nebrijak bere *Gramática castellana* argitaratu zuen, Europako hizkuntza moderno baten lehen gramatika argitaratua. Juan de Valdések bere *Diálogo de la lengua* (1533) idatzi zuen bere lagun italiarrentzat, gaztelera ikasteko irrikaz zeudenak. Eta Cristóbal de Villalón abokatuak bere *Gramática castellana*-n (Anberes, 1558) idatzi zuen gaztelaniaz, flandriar, italiar, ingeles eta frantsesek hitz egiten zutela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espainiako Literaturaren Historia, Arteak, Arkitektura, Musika
* Hispanic Society of America
Élodie Navarre

**Élodie Navarre** (Paris, ) franko-austriar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa. Hamasei urte besterik ez zituela, casting-zuzendari batek Parisko metroan topatu eta, hurrengo urtean, *Clara et son Juge* telefilmean debutatu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
* 1996 : *Love, etc.*
* 1997 : *Tangier Cop*
* 1999 : *Mes amis*
* 2000 : *Scènes de crimes*
* 2000 : *Le Prof*
* 2001 : *Fatou la Malienne*
* 2002 : *À la folie... pas du tout*
* 2003 : *Gomez et Tavarès*
* 2003 : ''Jeux d'enfants*
* 2004 : *Grande école*
* 2005 : *Le Souffleur*
* 2005 : *Avant qu'il ne soit trop tard*
* 2005 : *L'empire des loups*
* 2005 : *Cavalcade*
* 2005 : *Lettres de la mer Rouge*
* 2006 : *L'École pour tous*
* 2007 : *Dialogue avec mon jardinier*
* 2007 : *Danse avec lui*
* 2007 : *Jean de la Fontaine, le défi*
* 2009 : *No Pasaran*
* 2009 : *Une affaire d'État*
* 2010 : *Les Aventures de Philibert, capitaine puceau*
* 2011 : *L'Art d'aimer*
* 2013 : *Opium*
* 2016 : *Paris Can Wait*
* 2021 : *Les Femmes du square*
* 2022 : *Notre-Dame brûle*

### Telebista 
* 1998 : *Les Marmottes*
* 1999 : *Avocats et Associés*
* 2000 : *Louis Page*
* 2006 : *Sable Noir*
* 2007 : *Reporters*
* 2007 : *Le Clan Pasquier*
* 2013 : *Les Petits Meurtres d'Agatha Christie*
* 2015-2017 : *Le Bureau des légendes*
* 2017 : *La Mante*
* 2018 : *Kepler(s)''

## Kanpo estekak
Oleg Deripaska

**Oleg Vladimirovitx Deripaska** (errusieraz, *Оле́г Влади́мирович Дерипа́ска;* Dzerzhinsk, Errusia, 1968ko urtarrilaren 2a) enpresaburu errusiar bat da, oligarken taldekoa, aluminioan bereziki aberastutako Rusal enpresaren bidez.

## Ibilbidea 
Deripaska Dzerzhinsk-en jaio zen, Nizhni Novgorod-en oblastean, baina Krasnodarreko eskualdean hazi zen. 1993an, Moskuko Estatuko Unibertsitateko fisikako ohoreekin graduatu zen, eta 1996an, Plekhanov Ekomonia Unibertsitatean ekonomiako gradua lortu zuen. Baina titulu horiek lortu orduko jada negozioetan sartu zegoen.

Saianogorsk-eko metal fundizioan akzio jabetza akumulatu eta (1994-1997) zuzendari nagusia izan zen, Sibirski aluminiozko inbertsioko industria-taldeko (1997-2001) lehendakari bilakatu. Talde hori Basic Element Investment Companyren batu zen gero, Roman Abramovitxen taldearekin, eta Rusal sortu zen horrela, Errusiako aluminioaren erraldoia: sortu eta berehala, bere erdia erosi zion Deripaskak Abramovitxi bi mila milioi diolarretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FSB

**FSB** akronimoa izan daiteke:
* Front Side Bus, informatikan.
* Segurtasunaren Zerbitzu Federala, errusiar segurtasun-agentzia.
* Falange Socialista Boliviana, alderdi politikoa.
* FSB, bulgariar rock taldea.
León Amantegi

**León Amantegi** (Mañaria, ? - 1941) bizkaitar enpresaburua izan zen, Mañariko Harrobiaren jabea.

## Biografia 
Mañariko Bazeta baserrikoa, Luzia Artegarekin ezkondua eta bost seme-alabaren aita (Adrián Amantegi, besteak beste). Denda jarri zuen Mañarin, kalean. 1927an Harrobia eskuratu zuen 3.000 pezetaren truke, enkante batean. EAJko kidea, faxistek kartzelatu eta urtebete egin zuen preso. Bien bitartean ondasunak errekisatu eta harrobiari baimena kendu zioten. Kartzelatik osasun eskasagaz bueltatu zen eta 1941ean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak