Caroline Criado Perez

[thumb|260px|[Caroline Criado Perez, Millicent Garret Fawcett sufragistaren estatuaren aurkezpena Parlamentuko plazan, Londresko Sadiq Khan alkatea eta Theresa May lehen ministroa bertan zirela, 2018]][thumb|260px|[Samira Ahmed, Laura Bates eta Caroline Criado Perez ]]
[thumb|260px|[Caroline Criado Perez, 2019 ]]
[thumb|260px|[Caroline Criado Perez, 2017]]
**Caroline Emma** **Criado Perez** OBE (Brasil, 1984ko ekaina) britainiar kazetari eta ekintzaile feminista da. Lehen kanpaina nazionala, ''Women's Room* proiektua, emakume adituak komunikabideetan hobeki ordezkatuak egoteko izan zen. Britainiar billeteetako emakume bakarra kentzearen aurka agertu zen (Isabel II.a erregina alde batera utzita), eta, horren ondorioz, Ingalaterrako Bankuak berehala jakinarazi zuen Jane Austenen irudia 10 libera esterlinako billetean agertuko zela 2017an. Kanpaina horrek etengabeko jazarpena sortu zuen Criado eta beste emakume batzuen Twitter kontuan; beraz, sare sozialak salaketa prozedurak hobetzeko planak iragarri zituen. Beste Kanpaina bat Parliament Squareko emakume baten eskulturari buruzkoa izan zen; Millicent Fawcett sufragistaren estatua 2018ko apirilean inauguratu zen, Erresuma Batuan emakumeen sufragioa lortu zeneko mendeurreneko ospakizunen artean. 

## Biografia 
### Haurtzaroa eta hezkuntza 
Brasilen jaioa, Alison erizain diplomatu ingelesaren alaba da. Erizain horrek Mugarik Gabeko Medikuekin lan egin du laguntza humanitarioko hainbat misiotan, eta aita, Carlos Criado Pérez Argentinako enpresaburua, Erresuma Batuko Safeway supermerkatu-kateko zuzendari nagusia da. Familia hainbat herrialdetan bizi izan zen haurtzaroan, Espainia, Portugal, Taiwan eta Erresuma Batua barne. Bere nerabezaroan operarekiko grina garatu ondoren, opera-kantari izan nahi izan zuen, eta hainbat lanek bere kantu-klaseak ordaindu zituzten. Marketin digitalean lan egin zuen urte batzuetan, eta gero Literatura Ingelesean titulua lortzeko ikasi zuen. Hizkuntza eta literatura ingelesa ikasteko postua lortu zuen Keble Collegen (Oxford), eta Oxfordeko Unibertsitatean graduatu zen 2012an. Gero, industria farmazeutikoko informazio- eta sare-atari baten editore gisa lan egin zuen, eta, 2013an, London School of Economics-eko Genero Ikasketen Masterra osatzen ari zen.

Cathy Newman kazetariak *The Daily Telegraph* egunkariko bere blogerako 2013ko ekaineko profil batean, Cradok hauxe esan zuen: "*Bizi dugun kultura ekintza sexistaz eginda dago, eta ez duzu kasurik egin behar, baina taldean pentsatzen duzunean, patroi bat ikusten hasten zara*".

## Kanpainak 
### Emakumeen ordezkaritza komunikabideetan 
2012ko azaroan, Catherine Smithekin batera, *Women's Room* webgunea sortu zuen. Helburu zuen emakume profesionalentzako iradokizunak biltzea eta kazetariei helaraztea, komunikabideetako emakumeen proportzioa handitzeko. Proiektu horren kausarik berehalakoena *BBC* Radio 4ko Today programako bi erreportaje izan ziren, 2012ko urrian emanak, nerabeen haurdunaldien prebentzioari eta bularreko minbiziari buruzkoak. Horietan, ez zitzaion aditu bati elkarrizketa egin: elkarrizketatzaileak gizonak ere baziren. John Humphrys aurkezleak azken gaiari buruz galdetu behar izan zuen: "*Emakumea bazina, ez zenuke zalantzarik izango azterketa egiteko?*" Nerabeen haurdunaldien gaian elkarrizketatutakoetako bat , eskola publiko bateko (Wellington College) Anthony Seldon zuzendaria izan zen. Criadok idatzi zuen Seldon Britainia Handiko historia garaikidean autoritatea izan zitekeela, baina lantzen ari zen gaian ez. 2012ko azaroaren hasieran emandako eztabaidetan, ahotsen hautapen nahiko estua aipatu zuen, bai gizarte-ildoetan, bai genero-ildoetan:"*Ahots horiek forma ematen diote eztabaidari, eta, beraz, eragin handia dute gure politika publikoetan, egun populistak baitira.* *Politika publikoa komunikabideekiko hain sentikorra izango bada, komunikabideak publikoaren benetako ordezkari izan daitezen egin behar dugu*".

### Emakumeak billeteetan 
Beste kanpaina batean, Ingalaterrako Bankuak Elizabeth Fry 5 librako billetean Winston Churchillengatik ordezkatzeko hartutako erabakia kritikatu zuen; beraz, ez zen emakumerik geratu billeteen atzealdean. Isabel II.a erregina billeteen frontean irudikatuta dago, eta historian zehar pertsona nabarmenak ditu atzealdean. Churchill "beste gizon zuri" gisa ezetsiz, Criadok adierazi zuen 2010eko Berdintasunerako Legeak konpromisoa hartzen duela erakunde publikoekiko "diskriminazioa ezabatzeko", eta Bankuak "behar bezala aintzat" hartu izanaren frogarik ez zegoela, erabakiak hartzeko prozesuaren xehetasunak ez baitziren argitaratu. Criado, gaia eztabaidatzeko, Victoria Cleland billete-buruarekin eta Chris Salmon kutxako buruarekin elkartu zen Bankuan. 

Kanpainak, 35.000 lagunek lagunduta, eta legezko borroka potentzialerako finantza-laguntzarekin, Mark Carney Ingalaterrako Bankuko gobernadore izendatu berria behartu egin zuen Jane Austenen irudia 10 librako txartel berri batean agertuko zela jakinaraztera, Winston Churchillena ordezkatuz. "J*endeak esan zuen hori ez zela hain garrantzitsua ekiteko, baina ez nituen arrazoi bereziren batengatik billeteak aukeratu*", esan zion Criado andreak *The Observer* komunikabideko Vanessa Thorperi. "*Txartel berria ikusi berria nuen [proposatutakoa]* eta pentsatu nuen: "*Ez dut hau izango"*. Eta Ingalaterrako Bankua ez da erakunde txikia". Jane Austen ez zen bere emakume-irudi historiko gogokoena, baina hala ere, Criadok hautaketa onartu zuen: "*Berak bere denbora erabili zuen sistemaren iseka eginez. Haren liburu guztiek emakumeak nola dauden aztertzen dute, harrapatuta eta gaizki irudikatuta. Oso tristea da hori duela 200 urte esatea eta oraindik nik gauza bera esan behar izatea''". Beste batzuek adibideari jarraitu zioten: txartelak ongintzako erakundeei eman zizkieten, handietatik hasi (Women's Aid) eta berrienetara (Bloody Good Period), esaterako.

### Jazarpena Twitter-en 
Ingalaterrako Bankuak 2013ko uztailean billeteei buruz hartutako erabakiak mehatxu-sorta bat sortu zuen Twitter-en, Criadoren eta beste emakume batzuen aurka, bortxaketa- eta hilketa-mehatxuak barne. Une horretan, Criadok salatu zuen horrelako 50 mehatxu jasotzen ari zela orduro, eta  desegokitzat jo zuen Twitter-erako formulario bat betetzeko iradokizuna, zer jasan zuen zehazteko. Erasoaren punturik gorenean, Criadok azaldu zuen ezin zuela ez jan ez lo egin: "*Ez dakit nerbio-krisi moduko bat izan nuen.* *Ezin izan nuen funtzionatu, ezin nuen elkarrekintza normalik izan*".

Jazarpen-egoera jasaezina zela uste bazuen ere, Twitter-ek ez zuen bere gain hartzen tuit-en edukiaren inguruko ardurarik, eta erabiltzaileei agintariekin harremanetan jartzeko aholkatzen zien. Criadok esan zuen abusu-kanpainak, arazo txiki batek eragindakoak, zera erakusten du: "*Ez duela eragiten ez emakumeek egiten dutenak, ez feminismoak.* *Izan ere, gizon batzuei ez zaizkie gustatzen emakumeak, eta ez zaizkie gustatzen emakumeak eremu publikoan*". Haren iritziz: "*Gizonei eraso egiten diete norbaiti gustatzen ez zaion zerbait esan edo egin dutelako, eta emakumeei, berriz, eraso egiten diete bistan direlako*."Stella Creasy diputatu laborista, billeteen kanpainan Criadorekin parte hartu zuena, antzeko jazarpena jasan zutenen artean zegoen. Gizon bat eta emakume bat atxilotu zituzten uztailaren amaieran. Eta eskaera bat sortu zen Twitter-ek botoi bat sartzeko edo gehitzeko, erabiltzaileek abusuak salatzeko aukera izan zezaten, abuztuaren 2ra arte 110.000 sinadura jaso zituena.

Caitlin Moran *Times*-eko kazetariak abuztuaren 4an antolatu zuen Twitter aurkako isil-kanpainan ez zuen parte hartu Criadok, enpresak bere politikak alda zitzan konbentzitzeko. "*Sentitzen dut, baina ez nau inork isilaraziko*" esan zuen. Boikota "elkartasun-marka" zela onartu bazuen ere, trolei "erantzuteko oihu" egin beharra argudiatu zuen. Abuztuaren 3an, Britainia Handiko zuzendari nagusiak, Tony Wang-ek, irtenbide bat egongo zela iragarri zuen eta barkamena eskatu zien jazarpena jasan zuten emakumeei. Irtenbideak erabiltzaileei klik bakar batean, abusuzko tuit-ak erraz salatzeko aukera eman zien.

2013ko irailean, Criadok pentsatu zuen Metropolitar Polizia Zerbiztuak ez zuela errespetuz tratatu, eta esan zuen frogak galdu zituztela. Hurrengo egunean, poliziak ukatu egin zuen, eta, bitartean, Criadok Twitter kontua itxi egin zuen denbora batez. Abenduaren 16an jakin zen Tyne and Weareko emakume bat eta gizon bat urtarrilaren hasieran agertuko zirela auzitegian, gizarte-sarea behar ez bezala erabiltzeagatik akusatuta. Orduan, beste bi susmagarri ez zirela akusatuko iragarri zen, eta bosgarren bat ere bazegoela, baina artean erabakirik hartu gabe. 2014ko urtarrilaren 7an, John Nimmo (25) eta Isabella Sorley (23) egozten zitzaizkien karguen errudun deklaratu ziren. Urtarrilaren 24an, 12 astera kondenatu zuten Sorley eta 8 astera Nimmo. Urtarrilaren hasieran BBCko *Newsnight* programan Twitter erabiltzen zuen konbiktuetako bat emakume bat zela harritzen ote zuen galdetu zitzaionean, Criadok esan zuen emakume horrek barneratuta zuela gizarte osoan zegoen misoginia. Bigarren gizon bat, 33 urteko Peter Nunn, Creasyri tuit mehatxagarriak bidaltzearen errudun deklaratu zuten irailaren 2an, eta ezin izan zuen bi emakumeekin harremanetan jarri, 2014ko irailaren 29an 18 astez espetxeratu zutenean.

Twitter politiken aurkako kanpainaren ondorioz, Owen Jones zutabegileak, 2013ko uztailean, "borrokalari bikain" deskribatu zuen Criado.

Jeremy Corbyn Alderdi Laboristaren buru izan zen 2015eko irailean, eta, horren ondoren, Criado twiteatu zuen: "*Benetan pentsatu nuen Corbynek zentzuz jokatuko zuela goi-mailako lanpostuak [itzalean] kabinetean emakumeei ematen.* *Diputatu zuri bat duen lider zuria zara*". Corbyn-en itzaleko kantzilerra eta Kanpo eta Barne Harremanetarako idazkariak ere gizonak ziren. Lan-legepeko diputatuek, batik bat, 2016. urtean laboristen lidergo-krisiaren aurretik eta bitartean jasandako mehatxuen testuinguruan, The Pool-en webgunerako gaiari buruz idatzi du Criadok. 

### Millicent Fawcett-en estatua 
2016ko martxoaren 8an, Emakumearen Nazioarteko Egunean, Westminsterreko Parisen emakumearen estatua bat ere ez zegoela ikusi zuen Criadok. Hamaika estatuek, Winston Churchill eta Nelson Mandela barne, gizonak omentzen zituzten.

Kanpaina bat egin zuen sufragista baten estatua bat eraikitzeko Parliament Square-n, 1918ko *Representación of the People Act/ Herriaren Ordezkaritza Legea*-ren mendeurrena zela eta. Criadok hauxe idatzi zuen *New Statesman*-en:"*Mundu justuan biziko bagina, emakume historikoak eta errege-erreginak ez direnak ez lirateke izango Erresuma Batuko estatu guztien % 2,7"*, "*Baina ez gara mundu justuan bizi.* *Eta aldaketaren erritmoari buruz errealista naiz"*.Hainbat emakume adierazgarrik sinatu zuten Londresko alkate hautatu berriari, Sadiq Khani, bidalitako gutun irekia, *The Daily Telegraph*-ek hurrengo maiatzean argitaratua. Khanek berehala adierazi zuen ados zegoela, baina ez zuen hitzeman berak nahi zuen tokiarekin: Parliament Square. 74.000 pertsonak sinatutako eskaera bat aurkeztu zuen Criadok ekainean Ordezkarien Ganberako presidentearen Etxeko Estatu Aretoetako ekitaldi batean. Fawcett Societyk babestu zuen, eta, une horretan, Millicent Fawcett iradoki zuen ordezkatu beharreko irudi gisa. Criado ados egon zen.

2017. urteko apirilean, Sadiq Khanek jakinarazi zuen Gillian Wearing artistari Millicent Garret Fawcett sufragistaren estatua bat sortzeko eskatu ziola. Theresa May lehen ministroak ere onartu zuen. Fawcett estatua batean agertu den lehen emakumea da plazan, eta Gillian Wearing han estatua bat duen lehen emakume eskultorea da. Fawcett-en estatuarako plana iragarri zuenean, Khanek esan zuen: "*Ez dago ondo, besterik gabe, emakumeen sufragioa baino ia mende bat geroago, Parlamentuko Plaza gizonentzako eremu bat izaten jarraitzea, eta poz-pozik nago hori laster aldatuko delako Caroline Criadoren kanpaina inspiratuari esker*". Estatuaren zokaloan daude emakumeen botorako eskubidearen alde borrokatu ziren 55 emakumeren (eta 4 gizonezkoren) izenak eta argazkiak.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2012an Londresko Liburutegiko ikasleen idazketa-lehiaketan txapeldunordea izan zen.
* 2013ko azaroan Billeteetan emakumerik ez egoteari buruzko kanpainaren arrakastaren ondorioz, Liberty presio-taldearen urteko giza eskubideen defendatzailearen saria irabazi zuen Criadok . 
* 2013an BBCko 100 emakumeetako bat ere izendatu zuten. 
* 2015ean, Isabel II.a erreginaren urtebetetze-egunean, Britainiar Inperioaren Ordenako (OBE) ofizial izendatu zuten Criado, berdintasunari eta aniztasunari emandako zerbitzuengatik, bereziki komunikabideetan. 
* 2019an, Royal Society Insight Investment Science Books Prize eta Financial Times Business Book of the Year saria jaso zituen *Emakume ikustezina* liburuagatik.''*

## Lana 
* 2015 – *Do It Like Womani/Egin ezazu emakume batek bezala... eta aldatu mundua. Londres: Portobello*. .
* 2020 –  *Invisible Women: Exposing Data Bias in a World Designed for Men*./*Emakume ikusezina*. *Ikusi nola* *eratzen duten datuek gizakiek eta gizakientzat egindako mundua''.  New York: Abrams./Seix Barral argitaletxea. ISBN ά322-3613-6.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak