open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jorge Agirre De Céspedes

**Jorge Agirre De Céspedes** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 2000ko urtarrilaren 5a) Euskal herritar futbolaria da.

## Biografia 
Ama Kubarra du. Aurrelari gisa aritzen da. Bere jaioterriko Beti Gaztetik batu zen Errealaren harrobira 2016an. 2021/22 denboraldian Bigarren mailan egin zuen debuta Sanserekin. 2025ean Kubako selekzioarekin egin zuen debuta.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila
San Migel Goiaingeruaren kolegiata

**San Migel Goiaingeruaren kolegiata** () Alfaroko tenplu bat da, Errioxan dagoen santutegi handiena eta Espainian adreiluz soilik egindako handiena. 1976ko apirilaren 23an Monumentu Nazional izendatu zuten.

Kolegiataren teilatuetan zikoina kolonia handia dago, eraikin bakarreko munduko kolonia handiena hain zuzen ere.

## Historia 
Aurrez izan zen San Miguel de Arriba izeneko eliza bat bertan, baina txikia zen eta egoera kaskarrean zegoenez 1544an kanonigoek eraikin berria egitea erabaki zuten. 1562ko azarearen 26an ezarri zen lehenengo harria baina proiektuak moldaketa ugari izan zituenez eraikuntza lanak 1619an hasi zituzten modu serio batean, Martín Ferrer apezpikua bisitan etorri zenean. Katedral itxura eman nahi izan zitzaion hasieratik.

## Arkitektura 
### Aurrealdea 
Espainiako plazan kokaturik dago eta eskalinata zabal bat dauka aurrean. Aurrealdea (eraikin guztia bezala) adreiluz eginda dago eta 45 metrotako altuera du. Hiru arku handi ditu, erdikoa da zabalena. Alboetan 50 metrotako altuera duten dorre bikiak daude. 120 habiatik gora daude, guztira 400 zikoinatik gora, eta kolonia urtez urte handitzen doa.

## Berriztatze lanak 
Kolegiatak hiru berriztatze lan nagusi izan ditu azken urteetan. Horregatik itxita egon zen 2004 eta 2011 artean. 2011ean "La Rioja Tierra Abierta" erakusketaren bidez ireki zen berriz.

Lehenengoa zimentuetako hezetasunak kentzea izan zen. Lurrazpiko urak gorantz igo zitezen ekiditeko lanak egin  ziren eta hormak ere lehortu zituzten.

Bigarren berriztatze lanak teilatuan egin ziren. Zikoinen habiek 500 kg-tako pisua har dezakete eta horretaz gain onddoak eta termitak izan ditzakete. Hori dela eta hainbat egitura kaltetzen hasiak ziren dagoeneko.

Hirugarrena ezkerreko dorrearen txapitelaren berreraikuntza izan zen, 2006ko uztailaren 19an tximistak jo eta su hartu baitzuen.

## Iruditegia 

Irudi:Alfaro - Colegiata de San Miguel 05.JPG|Aurrealdea.
Irudi:Colegiata de Sant Miguel de Alfaro, La Rioja.jpg|Kolegiata.
Irudi:Alfaro - Colegiata de San Miguel, interior 03.jpg|Aldare nagusia.
Irudi:Alfaro - Colegiata de San Miguel, interior 20.jpg|Koroa.
Irudi:Alfaro - Colegiata de San Miguel, interior 38.jpg|Kupula.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tenisa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Bikoteka mistoa

**Bikoteka mistoa** tenisak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan izan zuen probetako bat izan zen. Bethanie Mattek-Sands eta Jack Sock izan ziren txapeldunak 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, baina Sock ez zen sailkatu Tokiorako. Mattek-Sandsek Rajeev Ramekin egin zuen bikotea, baina Laura Siegemund eta Kevin Krawietzen aurka galdu zuten lehen errondan. 

Lehiaketa kalerapen sinpleko txapelketa bat da, brontzezko dominarako partida batekin. Partida bakoitza 3 setetik onenetara jokatzen dira, eta berdinketa balego 10 puntuko hausketa bat jokatzen da.

## Sailkapena 
Batzorde Olinpiko Nazional bakoitzak bi bikote (lau jokalari) inskribatu ditzake. 16 plaza daude binaka (32 jokalari). Sailkapena, nagusiki, 2021eko ekainaren 14ko sailkapen zerrendetan oinarritzen da. Binakako talde mistoak banakako eta/edo binakako probetarako onartu diren atleten artean aukeratuko dira. 15 plaza esleitzen zaizkie ondoen sailkatutako taldeei, talde bakoitzaren sailkapen konbinatuaren arabera. Nazio anfitrioian ondoen sailkatutako taldeari plaza bat emango zaio.

## Txapelketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peñalara

**Peñalara** Iberiar Penintsularen barrualdeko mendia da. Erdialdeko Sisteman dagoen Guadarramako mendilerroaren gailur nagusia da. Itsas gaineko 2.428 metro ditu. Adminstratiboki Madrilgo Erkidegoa eta Segoviako probintzian dago. Lurralde horren gailur enblematikoa da. Heltzeko erraztasuna asko dago eta, ondorioz, turismo eta bisitari asko hurbiltzen da inguru honetara.

## Peñalara mendigunea 
Peñalara mendia izen bereko mendigunearen gailur nagusia da. Mendiguneak Madril eta Gaztela Leongo erkidegoaren arteko muga egiten du. Haitz-erlaitz honek 5,8 kilometro ditu eta Cotos mendatetik (1840 m.) Los Neveros mendatera doa. Hegoaldetik iparraldera hauek dira mendigune honen haitzak:  
* Hermana Menor (2271 m)
* Hermana Mayor (2285 m)
* Peñalara haitza (2428 m)
* Risco de los Claveles (2388 m)
* Risco de los Pájaros (2334 m)

## Ekologia 
Mendien maldak pinu gorrien basoez estaliak daude. 1.900 metrotik gora basoen ordez mendiko larreak eta sasiak aurkituko ditugu. Maila horretan , ekialdean, glaziar zirku bat dago eta hogei baino aintziara gehiago. Horietan goi mendietako espezieak bizi dira, tartean hamar anfibio espezie baino gehiago. Dena dela, faunaren espezie ikusgarrienak hegazti harrapariak dira.

## Iruditegia 

Image:
Peñalara_(Madrid)_-_panoramio_(6).jpg|La Laguna erreka.
Peñalara_05.jpg|Gailurraren ikur geodesikoa.
Peñalara_desde_la_Morcuera.jpg|Peñalara La Morcuera mendatetik ikusita.
Rascafría (1982) 11.jpg|Pinu gorriak Rascafrían.
Circo y cima de Peñalara1.JPG|Peñalarako glaziar zirkua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Guadarramako parke nazionala
* Guadarramako mendilerroa

## Kanpo estekak
Makuhari Messe

Japoniako biltzar-jauregia da, Chiba prefekturako ekialdeko eskualdean dago, Mihama hirian. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, COVID-19 pandemiaren ondorioz 2021ean ospatuko zirenak, 
Eskrima, Taekwondo, Karate eta Borroka lehiaketak jokatu ziren Makuhari Messen.

Fumihiko Makik diseinatua, Tokioko trenbide sistemaren bidez ere irits daiteke. Bere izena eskualdearen izenetik, Makuhari-tik, datorkio, ondoren, Messe, azoka esan nahia duen hitz alemaniarra daramalarik.

Zentroa 1989ko urriaren 9an amaitu, eta inauguratu zen. Orduz geroztik, ekitaldi asko eta garrantzitsuak antolatu izan dira. Makuhari Messe, turismo arrazoiengatik, Urayasuko Tokyo Disney Resortetik gertu dago, baita Chiba hondar beltzeko hondartzetatik ere.

## Ospatutako ekitaldiak 
1989 eta 2001en artean, Nintendo Space World-en egoitza nagusia izan zen, Nintendo-k antolatutako bideojokoen azoka

2005ean, zentroa Japonian Live 8ren egoitza izan zen, Tokioko hiriburuarekin batera. Eta, 2007ko uztailaren 7an, Live Earth megakontzerturako Japoniako egoitzetako bat ere izan zen.

2011z geroztik, KONAMI Arcade Txapelketako finala antolatu du, Konami-k duen arkade biideojokoen kopa.

2016tik Hatsune Miku Magical Mirai ekitaldia antolatu du.

Makuhari Messe, Tokioko 2020ko Olinpiar Jokoetan, lau kirolen egoitza izan zen. Eskrima, taekwondo, karate eta borroka kirolak, hasiera batean, Tokyo Big Sight-en jokatu behar ziren. Mugimendu hau antolatzaileek ezarritako kostuak murrizteko neurrien parte izan zen. Geroztik, Karatea Nippon Budokanera eraman dute.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Francis Younghusband

Sir **Francis Edward Younghusband** (Murree, Punjab probintzia, Britainiar Raj, 1863ko maiatzaren 31 &ndash; Lytchett Minster, Dorset, 1942ko uztailaren 31) britainiar militar, esploratzaile eta idazlea izan zen.

Indian jaio zen eta txikitan amarekin Ingalaterrara joan zen bizitzera. 1881ean Sandhursteko Errege Ikastetxe Militarrean sartu zen.

Asiako estepetako Joko Handian aditu bihurtu zen. Xinjiangera, Turkestanera, Mongoliara eta Mantxuriara zenbait espedizio zuzendu zituen. 1904an, britainiar espedizio militarra zuzendu zuen Tibetera.

Royal Geographical Societyko presidentea izan zen. 26 liburu idatzi zituen Asiari, esplorazioari, mendizaletasunari, filosofiari, espiritualtasunari eta politikari buruz.

## Lanak 
* *Confidential Report of a Mission to the Northern Frontier of Kashmir in 1889* (Calcutta, 1890).
* *The Relief of Chitral* (1895) (co-authored with his brother George John Younghusband)
* *South Africa of Today* (1896)
* *The Heart of a Continent* (1896) The heart of a continent: vol.1
* *The Empire and the century* (1905)
* *Kashmir* (1909)
* *India and Tibet: a history of the relations which have subsisted between the two countries from the time of Warren Hastings to 1910; with a particular account of the mission to Lhasa of 1904 (1910)
* *Within: Thoughts During Convalescence* (1912)
* *Mutual Influence: A Re-View of Religion* (1915)
* *The Sense of Community* (1916)
* *The Gleam* (1923)
* *Modern Mystics* (1923) (, reprint 2004)
* *Mother World in Travail for the Christ that is to be* (1924)
* *Wonders of the Himalayas* (1924)
* *The Epic of Mount Everest* (1926) (, reprint 2001).
* *Life in the Stars* (1927)
* *The Light of Experience* (1927)
* *Dawn in India* (1930)
* *The Living Universe* (1933)
* *The Mystery of Nature* in Frances Mason. *The Great Design: Order and Progress in Nature* (1934)
* *The Sum of Things* (1939)
* *Vital Religion'' (1940)

## Kanpo estekak
Gurea Kontzertua

**Comunidad del Concierto-Gurea Kontzertua** itun ekonomikoaren alde egiten duen talde, komunitate eta plataforma bat da, hura zabaldu eta laguntzeko.

Gurea Kontzertua komunitatearen Talde Eragilea honako sei pertsonaz osatzen da, Pedro Luis Uriarte, Pilar Kaltzada, Susana Serrano, Guillermo Dorronsoro, Inés Anitua eta Jaime Balaguer.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 100 metro

**Emakumezkoak 100 metro** 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako atletismo probetako bat izan zen. 2021eko uztailaren 30etik uztailaren 31ra bitarte jokatu zen Japoniako Estadio Nazionalean. 22. aldia izan zen proba hau jokatzen zela, 1928ko Olinpiar Jokoetan lehen aldiz emakumezkoen atletismoa sartu zenetik. 

## Txapelketa eredua 
Probak 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan sartutako eredua jarraitu zuen. Sailkapen estandarra betetzen ez duten kirolariak eta, beraz, plaza unibertsalen bidez sartu direnak, aurre-sailkapen proban korrika egin zuten. Besteak lehen errondak sartzen ziren.

## Emaitzak 
### Atarikoak 
Erronda bakoitzeko lehenengo hiruak (Q) eta, horien ondotik, denborarik azkarrena egin duena (q) sailkatzen dira. 

#### 1. lasterketa 
#### 2. lasterketa 
#### 3. lasterketa 
### 1. erronda 
Lehenengo hiruak eta hurrengo hiru azkarrenak (q) finalerdietan lehiatzen dira. 
#### 1. lasterketa
#### 2. lasterketa
#### 3. lasterketa
#### 4. lasterketa
#### 5. lasterketa
#### 6. lasterketa
#### 7. lasterketa
### Finalerdiak 
Lasterketa bakoitzeko lehenengo biak eta denborarik onena egin duten hurrengo biak sailkatzen dira finalerako. 

#### 1. lasterketa 
#### 2. lasterketa
#### 3. lasterketa
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triatloia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – mistoa errelebotan

**Triatloi mistoa errelebotan** 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan egin zen lehen aldiz, 2021eko uztailaren 31n ospatu zen Odaibako Itsas Parkean, Tokion. Lau kirolariz osatutako taldean (bi gizonezko eta bi emakumezko) triatleta bakoitzak 300 metroko igeriketa, 6,8 kilometroko txirrindularitza eta 2 kilometroko korrika lasterketa egin behar zituen, hurrengoari txanda pasaz. 

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Triatloia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak

**Gizonezkoen triatloia** 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Odaiba Itsas Parkean jokatu zen uztailaren 26a. 

## Garapena 
Lasterketa irteera faltsu batekin hasi zen, izan ere, komunikabideen itsasontzi batek parte hartzaileen herena uretan sartzea eragotzi zuen. Berrabiatzearen ondoren, parte-hartzaileak oso elkarrekin atera ziren uretatik. Txirrindularitzako etapan, 10 pertsonako talde bat banandu egin zen lehen itzulietan, baina talde jazarleak bosgarren itzuliaren amaieran harrapatu zituen, 37 triatletako buru talde bat osatuz. Azken itzulian, Andrea Salvisbergek bakarrik ihes egin zuen eta buruan jarri zen 16 segundoko aldearekin bigarren trantsizioan, baina gainontzeko taldekideek harrapatu zuten lehen itzulian. Hirugarren itzulira arte, Alex Yeek, Kristian Blummenfeltek eta Hayden Wildek aurrea hartu dute. Azken kilometroan, Blummenfelt azkartu egin zen beste biengandik urruntzeko eta urrezko domina eskuratzeko. Yeek-ek 11 segundo beranduago amaitu zuen, eta Wildek bederatzi segundora amaitu zuen podiuma.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klopidogrel

**Klopidogrela** edo IUPAC-en nomenklaturaren arabera ('*+)-(*S*)-metil 2-(2-klorofenil)-2-(6,7-dihidrotienol[3,2-*c*]piridin-5(4h)-il azetatoa*' botika moduan usatzen den konposatu organikoa da, C16H16ClNO2S formula duena.

Klopidogrela plaketen agente antiagregatzailea da (tienopiridina motakoa), ahotik ematen da, eta koaguluak sortzea eragozten du arteria koronarioetako gaixotasunean, gaixotasun baskular periferikoan eta gaixotasun zerebrobaskularrean. P2Y12 izeneko hartzaile baten inhibizio itzulezinaren bidez jarduten du, Adenosin difosfatoaren (ADP) kimioerrezeptore bat. Bihotzekoen kasuan eta stent koronarioak ezartzen direnean aspirinarekin batera preskribitzen da, biok agente antiagregatzaileak baitira. 

## Farmakologia 
Zelula-mintzen adenosin difosfatoaren hartzailearekin (ADP) lotuta dagoen akzio-mekanismoa duen profarmakoa da klopidogrela. Hartzailearen azpimota espezifikoa P2Y12 da, eta hori garrantzitsua da plaketen agregazioan eta plaketak fibrinaren bidez elkartzean.

Hartzaile horren blokeoak plaketen agregazioa inhibitzen du IIb/IIIa glukoproteinak aktibatzeko bidea blokeatuz. IIb/IIIa konplexuak hartzaile gisa funtzionatzen du, batez ere fibrinogenoarentzat eta bitronektinarentzat, baina baita fibronektinarentzat eta von Willebrand-en faktorearentzat ere. Hartzaile hori plaketen agregazioan aktibatzen den azken bide amankomuna da, eta garrantzitsua da plaketak fibrinaren bidez elkartzeko ere.

Plaketen inhibizioa klopidogrelaren dosi bakarra hartu eta bi ordura froga daiteke, baina efektu optimoa motela da; horregatik, 300 mg-tik 600 mg-ra bitarteko karga-dosia ematen da maiz.

## Erabilera 
Klopidogrela kasu hauetan baliatzen da:

* Arteriosklerosi sintomatikoa duten pazienteen gertaera iskemikoen prebentziorako.
* Sindrome koronario akutua tratatzeko.

Azido azetilsalizilikoarekin konbinatuta ere erabiltzen da, stent koronarioa ezarri ondoren tronbosiari aurrea hartzeko, edo azido azetilsalizilikoa onartzen ez duten pazienteentzako ordezko antiplaketario gisa.

Ebidentzian oinarritutako gida klinikoek klopidogrela gomendatzen dute aspirinaren ordezko moduan ultzera gastrikoaren aurrekaria duten pazienteen kasuan, aspirinak prostaglandinen sintesia inhibitzen duenez ultzera areagotu egin baitezake.
[thumb|[Uharte (Iruñerria)|Uharte-iruñeko Laboratorios Cinfa SA enpresaren Klopidogrel-kutxa|ezkerrera]]

## Merkaturatzea 
Klopidogrela Europan 75 mg-ko ahozko pastilletan saltzen da. Oso ezaguna da *Plavix* izen komertzialarekin (Sanofi-Aventis etxearena) baina beste aurkezpen komertzial askok dute osasun-autoritateen baimena, etsenplurako, *Clopidogrel cinfamed, Agrelan* edo *Clopidogrel Kern Pharma* izenekoak.

## Ondorio kaltegarriak 
Klopidogrelek ondorio kaltegarri nagusi hauek eragin ditzake:

* Panzitopenia
* Purpura tronbozitopeniko tronbotikoa
* Hipersentikortasun immunitarioaren erreakzioa
* Garezur barneko hemorragia, oso kasu berezietan
* Hemorragiak: urdail eta hesteetakoak, sudurreko odol-jarioak, odola gernuan edo azal azpiko hematomak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triatloia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak

**Emakumezkoen triatloia** 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Odaiba Itsas Parkean jokatu zen uztailaren 27an. Flora Duffyk irabazi zuen, historian lehenengo dominadun bermudarra.

## Proba 
Triatloian 1,5 kilometroko igerialdia egin behar zen, lehenengo 950 metro eta, ondoren, 500 metroko bigarren buelta laburrago bat. Ondoren, 40 kilometroko txirrindularitza proba, 5 kilometroko zirkuitu bati 8 bira emanez. Amaitzeko, 10 kilometro egin behar zituzten korrika, 2,5 kilometroko zirkuituari 4 bira emanez. 

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patxi Aldabaldetrecu

**Patxi Aldabaldetrecu** (La población de Yuso, Kantabria, 1930eko abenduaren 17a- 
Deba, 2002ko martxoaren 10a), jaiot izenez Francisco Aldabaldetrecu Saiz, Kantabrian jaiotako enpresari eta historialari debarra da. Roke Aldabaldetrecu idazlearen anai zaharrena da.

## Biografia 
Eibarko Armeria Eskolan hezi zen eta bere lehenengo lanak Eibarko industrian garatu zituen. Industria-peritu ikasketak Orbea enpresan lanean zebilela amaitu zituen. Elgoibarreko IMH eta Makina erreminta Museoa Fundazioaren bultzatzaile eta suspertzailea izan zen. Bere izaera sortzaileak eskualdeko enpresarik garrantzitsuenetariko batzuen sormen eta garapenean parte hartzera eraman zuen. 1962an Debako Agme enpresa sortzen du, 1969ra arte bertako gerentea izanez. 1980ra arte Soraluze enpresakoa ere izan zen; geroago Debako enpresaren, geroago Danobat izango zena, zuzendari nagusia izan zen. Gainera, Soraluzeko, Ideko eta Makina-Erremintako gerentea izan zen, kargu horretan bere erretiroa iritsi arte izan zela. Makina-Erremintagileen Elkarteko Lehendakaria izan zen 10 urtetan zehar. Beste batzuekin batera *Euskal Kosta Nuklearra* ren (1975) egilea.

Bere jardunaren hein handi bat makina erreminta arloarekin zerikusirik zeukan guztian industriaren jatorriaren aurkikuntza eta garapenean zentratua egon zen. Lan horren emaitza *Historia técnico-económica de la máquina-herramienta*, 1982an Carmelo Urdangarinekin batera argitaratutako lana izan zen eta *Máquinas y hombres* (2000) ere.

Makina-Erreminta Museoa Fundazioak bere oroimenari omenaldia egin zion 2002ko ekainean.

## Liburuak 
* *Euskal Kosta Nuklearra* (1975) Carmelo Urdangarin eta Jose Ramon Rekalderekin batera
* *Historia técnico-económica de la máquina-herramienta*, (1982) Carmelo Urdangarinekin batera
* *Máquinas y hombres* (2000)
**Consideraciones sobre el proyecto de construcción de una central nuclear en Deva,* bere ainai Roke Aldabaldetrecurekin batera

## Patxi Aldabaldetreku Beka 
2002an hildako idazle debarraren omenezko beka honen sustatzailea Ostolaza Kultur Elkartea da. Bere lehen edizioan beka hori Alazne Txurruka eta Josune Urbietarentzako izan zen *Debako Euskara*, izenburudun lana egiteko. Liburu hori 2004ko urtarrilaren hasieran aurkeztu zen.

## Bibliografia 
Orrialde honetako informazioa Auñamendi eusko entziklopediatik aterata dago.

## Kanpo estekak 
* https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/aldabaldetreku-patxi/ar-24305/
* https://web.archive.org/web/20210731172039/https://museoa.eus/es/exposiciones/exposicion-permanente/sala-patxi-aldabaldetrecu/
* http://www.interempresas.net/MetalMecanica/Articulos/26038-Maquinas-y-Hombres-Guia-historica-una-obra-espectacular.html
Vito Dell'Aquila

'''Vito Dell'Aquila''' (Mesagne, 2000ko azaroaren 3a) italiar taekwondolaria da.

## Ibilbidea
2017ko ekainaren 25ean, brontzezko domina irabazi zuen Muju-ko 2017ko Munduko Taekwondo Txapelketan, finalerdietan galdu baitzuen Kim Tae-hun munduko txapeldunaren aurka gizonezkoen 54 kg arteko lehiaketan.

2021eko uztailaren 24an, gizonezkoen 58 kiloko olinpiar rankingeko 2. postuan kokatuta, urrezko domina irabazi zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2021eko Afrikako txapelduna den Mohamed Khalil Jendoubi-ri irabazita, gizonezkoen 58 kiloko finalean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Arkularitza 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak bakarka

**Emakumezkoak banaka** arkularitzak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan egindako probetako bat izan zen. 64 arkulari izan ziren 40 herrialdetakoak, herrialde bakoitzak 1 edo 3 arkulari zituelarik. 2021eko uztailaren 23an hasita, uztailaren 31n jokatu ziren finalak.

## Txapelketaren formatua 
Arkularitzako gainerako probak bezala, banakako gizonezkoena ere arku kurbatu jaurtiketa proba bat da, Munduko Arku Federazioak  onartutako 70 metroko distantziaren eta arauen azpian egiten dena. Lehiaketa sailkapen txanda batekin hasten da, non arkulari bakoitzak 72 gezi jaurtitzen dituen. Sailkapen-txandako puntuazioak arkulariak ezabatze sinpleko talde batean sailkatzeko erabiltzen dira. Norgehiagokek 2012an sartutako set-sistema erabiltzen dute. Partida bakoitzak gehienez 3 geziko 5 set ditu arkulari bakoitzeko. Set bakoitzean puntuaziorik onena lortu duen arkulariak seta irabazi du, 2 puntu lortuz. Puntuazioa berdinduta badago, arkulari bakoitzak puntu 1 jasoko du. Sei puntura iristen den lehen arkulariak irabazi du partida. Partida 5-5 berdinduta badago 5 set-en ondoren, berdinketa hausteko gezi bakarra erabiliko da, erdialdetik gertuen dagoena irabaziz.

## Emaitzak 
### Ranking erronda 
Rankinga 2021eko uztailaren 23an jokatu zen.

### Buruz-burukoak 
#### 1. sekzioa 
#### 2. sekzioa
#### 3. sekzioa
#### 4. sekzioa
## Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohamed Khalil Jendoubi

**Mohamed Khalil Jendoubi** (; 2002ko ekainaren 1a) Tunisiako taekwondolaria da. Tokion (Japonia) ospatutako 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tunisia ordezkatuz, gizonezkoen 58 kiloko taekwondo proban zilarra irabazi zuen.

## Ibilbidea
2018an, brontzezko domina irabazi zuen mutilaren 48 kiloko proban, Buenos Airesen, Argentinan, ospatutako 2018ko Udako Gazte Olinpiar Jokoetan.

2019an, gizonezkoen pisu-fineko proban (54 kg) parte hartu zuen Manchesterko (Erresuma Batua) 2019ko Munduko Taekwondo Txapelketan. Urte berean, Tunisia ordezkatu zuen Rabaten (Maroko) ospatutako 2019ko Afrikako Jokoetan, eta urrezko domina irabazi zuen gizonezkoen 54 kiloko proban 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Galarde

**Galarde** Burgosko herri bat da, Arlanzon udalerrian, Donejakue bidean dagp. San Lorentzo martiriari eskainia dago bertako eliza, Donejakue bideko ondare izendatua. 2020an 34 biztanle zituen.

## Herri mugakideak 
Herri hauekin egiten du muga:

* Hego-ekialdean, Villasur de Herrerosekin.
* Hego-mendebaldean, Arlanzonekin.
* Ipar-mendebaldean, Villamóricorekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Lorenzo eliza (Galarde)

**San Lorenzo eliza** Galarde herriko eliza da, Ocako mendien eskualdean Burgosen, Donejakue bideko ondare gisa katalogatua dago.

Herriko muinoetik aparte dago, hego-mendebalderantz, eta bertara doan bidean iturri zahar bat dago.

## Ezaugarriak 
Gurutze greziarreko oinplanoa izan zuen tenplua da, baina gaur egun gurutze latindarra du, hasierako eraikinari ondorengo garaietan bi zati gehitu baitzitzaizkion. Burualdearen zati batean eta kanpai-horman harlanduzko hormak ditu, eta gainerakoetan harlangaitzezkoak.  

Portada xume bat du hegoaldeko horman, trazatu eta forma gotiko berantiarrekoa, arku karpanelekoa, gaur egungo arkupean birkokatua dirudiena. Absidea edo presbiterioa lau angeluko oinplanokoa da, kontrahorma angeluarrak ditu eta gurutze-gangaz estalita dago. Hegoaldeko hormari atxikita sakristia dago, eta ez du esanahi estilistikorik. 

Mendebaldeko hormaren gainean kanpai-horma dago, hiru gorputzez osatua: lehenengoa trinkoa, okulua izan ezik; goiko biak, berriz, zirkuluerdiko arkuzko ohiko tronerak ditu, bi lehenengoan eta bat bigarrenean.

## Barrualdea 
Elizaren barrualdean erretaula bat nabarmentzen da, zeinak San Lorentzo martiri patroiaren talu bat duen, traza eta forma erromanistekin. Alboetan, Kristoren haurtzaroko eta San Lorentzoren martiritzako eszenak dituzten lau taula ditu, eta horien formek, konposizio motak eta koloreek XVI. mendeko lehen hamarkadetako obrak direla baieztatzeko aukera ematen digute. Multzoa, Deikundearen taula gaineko pintura batekin errematatzen da, hegal banaz alboetan. Ezaugarriongatik, badirudi XVI. mendeko edo XVII. mendearen hasierako garai batean egindako erretaula dela eta bertan aurreko elementu errenazentista baten taulak berrerabiltzen dira. 

Alboko aldean, iparraldeko kaperan, egurrezko erretaula bat dago, forma eta traza neoklasikoduna, XVIII. mendearen amaierakoa dirudiena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jang Jun

**Jang Jun** Hego Koreako taekwondolaria da. Urrezko domina irabazi zuen 2018ko Asiako Taekwondo Txapelketan, -54 kg pisuko kategorian, eta, 2018an, Munduko Taekwondo Sari Nagusiko bi titulu irabazi zituen . Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartzeko lizentzia eman dio.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Arkularitza 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Talde mistoa

**Emakumezkoak taldeka** arkularitzak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan egindako probetako bat izan zen. 12 herrialdek hartu zuten parte, bakoitza 3 arkularirekin. 2021eko uztailaren 23an hasita, uztailaren 25an jokatu ziren finalak.

## Txapelketaren formatua 
Arkularitzako gainerako probak bezala, banakako gizonezkoena ere arku kurbatu jaurtiketa proba bat da, Munduko Arku Federazioak onartutako 70 metroko distantziaren eta arauen azpian egiten dena. Lehiaketa sailkapen txanda batekin hasten da, non arkulari bakoitzak 72 gezi jaurtitzen dituen, hau banakako probaren sailkapen berbera da, eta puntuak herrialdeka batzen dira. Gizonezko bat eta emakumezko bat duten lehen 16 taldeak sailkatzen dira. Sailkapen-txandako puntuazioak arkulariak ezabatze sinpleko talde batean sailkatzeko erabiltzen dira. Puntuaziorik onena duten lau taldeak zuzenean bigarren errondara igarotzen dira, eta partidak, ondoren 6 gezietako lau setetik onenera jokatzen dira, 2 arkulari bakoitzak. 

## Emaitzak 
### Rankinga 
### Norgehiagoka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Etxebarria

**Roberto Etxebarria** izan daiteke:

* **Roberto Etxebarria Arruti** (1908-1981), gipuzkoar futbolaria.
* **Roberto Etxebarria Goikoetxea** (1969-), bizkaitar trikitilaria.
Atorbastatina

**Atorbastatina** edo IUPAC-en nomenklaturaren arabera **azido (3R,5R)-7-[2-(4-fluorofenil)-3-fenil-4-(fenilkarbamoil)-5-propan-2-ilpirrol-1-il]-3,5-dihidroxiheptanoikoa** botika moduan usatzen den konposatu organikoa da C33H35FN2O formula duena.

Estatinen familiako botika bat da, odoleko kolesterol-maila jaisteko eta gaixotasun kardiobaskularrak prebenitzeko erabiltzen dena. Horrez gain, plakak egonkortu eta enbolia prebenitzen du, hanturaren aurkako mekanismoen bidez. Garrantzi handia du, kolesterola arrisku kardiobaskularreko faktoretzat hartzen baita. Kontuan izan behar dugu kolesterola funtsezkoa dela bizitzarako, eta kolesterolaren sintesia farmakologikoki edo dieten bidez murrizteak fisiopatologiak sor ditzakeela. 

Beste estatina batzuek ez bezala (sinbastatina eta prabastatina, esaterako), atorbastanina konposatu guztiz sintetikoa da eta Bruce Roth-ek  sintetizatu zuen lehen aldiz 1985ean Parke-Davis Warner-Lambert Company  (orain Pfizer) enpresan lanean ari zenean. Enpresaren patentea 2011ko azaroaren 30ean bukatu zen eta 2012z gero hamaika enpresek sintetizatzen dute atorbastanina generikoa, tartean, Uharte-Iruñeko *Laboratorios Cinfa SA* enpresak.

Albo-ondorio arruntek artikulazioetako mina, beherakoa, urdaileko mina, goragalea eta muskuluetako mina izaten dituzte.  Albo-ondorio larriak errabdomiolisia, gibeleko arazoak eta diabetesa izan litezke. Haurdunaldian erabiltzeak fetua kalte dezake. Batetik, arrisku-faktoreak hala nola, tabakismoa, azukrea odolean, odol-presio altua edo bihotzekoen familia aurrekariak dituztenengan eritasuna agertu aurretik baliatzen da eta, bigarrenik, arazoa jada duten pertsonengan.

## Albo-ondorioak 
Saio klinikoetan ikusi izan da atorbastatina hartzen duten pertsonen % 1-10k bitartean albo-ondorio hauek izan ditzaketela:

* Artikulazioetako mina
* Gorotz bigunak
* Indigestioa
* Muskuluetako mina
* Goragalea
* Hipergluzemia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikhail Artamonov (taekwondolaria)

**Mikhail Vladimirovitx Artamonov** (,  ahoskatua; 1997ko uztailaren 20a) Errusiako taekwondo atleta da. Zilarrezko domina irabazi zuen 2017ko Munduko Taekwondo Txapelketan eta brontzea 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Arkularitza 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak bakarka

**Gizonezkoak banaka** arkularitzak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan egindako probetako bat izan zen. 64 arkulari izan ziren 40 herrialdetakoak, herrialde bakoitzak 1 edo 3 arkulari zituelarik. 2021eko uztailaren 23an hasita, uztailaren 31n jokatu ziren finalak.

## Txapelketaren formatua 
Arkularitzako gainerako probak bezala, banakako gizonezkoena ere arku kurbatu jaurtiketa proba bat da, Munduko Arku Federazioak  onartutako 70 metroko distantziaren eta arauen azpian egiten dena. Lehiaketa sailkapen txanda batekin hasten da, non arkulari bakoitzak 72 gezi jaurtitzen dituen. Sailkapen-txandako puntuazioak arkulariak ezabatze sinpleko talde batean sailkatzeko erabiltzen dira. Norgehiagokek 2012an sartutako set-sistema erabiltzen dute. Partida bakoitzak gehienez 3 geziko 5 set ditu arkulari bakoitzeko. Set bakoitzean puntuaziorik onena lortu duen arkulariak seta irabazi du, 2 puntu lortuz. Puntuazioa berdinduta badago, arkulari bakoitzak puntu 1 jasoko du. Sei puntura iristen den lehen arkulariak irabazi du partida. Partida 5-5 berdinduta badago 5 set-en ondoren, berdinketa hausteko gezi bakarra erabiliko da, erdialdetik gertuen dagoena irabaziz.

## Emaitzak 
### Ranking erronda 
Rankinga 2021eko uztailaren 23an jokatu zen.

### Buruz-burukoak 
#### 1. sekzioa 
#### 2. sekzioa
#### 3. sekzioa
#### 4. sekzioa
## Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cymbidium iridioides

***Cymbidium iridioides*** Asia Hegoalde eta Hegoaekialdeko orkidea espeziea da. 

## Banaketa 
Espezie hau Himalaian (Txinan okupatutako aldean), Assamen, Indian, Nepal, Mendebaldeko Himalaian, Birmanian eta Vietnamn aurkitzen da, 1000-2400 metroko garaietan.

## Deskribapena 
Tamainu handiko orkidea da. Nahiko ditu klima berotik hotzera. Epifito edo litofitoa da, sasierraboila erakutsiz. Infloreszentzia horizontala erakusten du, 90 zem luzerako, 4 eta 10 lore arteko tortoka eginda. Asko irauten dute eta usain ona dute. Loraketa udan eta udazkenean ematen da.

## Taxonomia 
*Cymbidium iridioides* espeziea David Donek deskribatu zuen, *Prodromus Florae Nepalensis* aldizkarian (36. 1825) argitaratuta. Landare epifito edo litofitoa da.

;Etimologia:
Etimologia azaltzeko hipotesi desberdinak daude: batzuentzat grezieraren *kumbos* hitzatik dator, hau da, "zulo"; ezpainaren oinarrian erakusten duen forma adieraziko luke. Beste ikerlarien arabera, izena grezieratik etorriko litzateke ere bai,  baina "Kimbe = itsasontzi" hitzatik, labelo duen itxuragatik. 

;Sinonimia:
* *Cymbidium giganteum* Wall. ex Lindl. 1833; 
* *Cyperorchis gigantea* (Blume) Schltr. 1924; 
* *Iridorchis gigantea* Lindl. Blume; 
* *Limodorum longifolium* Buch.-Ham. ex Lindl. 1833.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Irudiak Googlen.
* :Indiako loreak: *Cymbidium iridioides*.
* :Bijaya Pant: Espeziaren mikropropagazioa.
The Bad Seed (1956ko filma)

***The Bad Seed*** (euskaraz *Hazi Gaiztoa*), 1956ko Mervyn LeRoy estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. Maxwell Anderson antzerkigilearen *1954ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Nancy Kelly, Patty McCormack, Henry Jones eta Eileen Heckart aktoreek antzeztu zuten. 

## Argumentua 
Rhoda Penmark (Patty McCormack) zortzi urteko neskato zital, ziniko ta oso buruargi bat da. Christine (Nancy Kelly) amak bere alaba eskolako ikasgelakide baten hilketaren egilea izan delako susmoa du, eta gertaera hori beste hainbat istripu tragikoekin lotuko ditu, neskatoa guztien erruduna dela pentsatuaraziz.

## Aktoreak 
* Nancy Kelly: Christine Penmark
* Patty McCormack: Rhoda Penmark
* Henry Jones: Leroy Jessup
* Eileen Heckart: Hortense Daigle
* Evelyn Varden: Monica Breedlove
* William Hopper: Kenneth Penmark kolonela
* Paul Fix: Richard Bravo
* Jesse White: Emory Wages
* Gage Clarke: Reginald 'Reggie' Tasker
* Joan Croydon: Claudia Fern (edota Joan Croyden)
* Frank Cady: Henry Daigle
* Don C. Harvey: Ospitaleko zaindaria (krediturik gabe)

## Kanpo estekak
* IMDBko fitxa irakurgai
Constant Nieuwenhuys

**Constant Anton Nieuwenhuys** (Amsterdam, 1920ko uztailaren 21a - Utrecht, 2005eko abuztuaren 1a) herbeheretar margolari, eskultore eta musikaria izan zen. CoBrA taldeko sortzaileetako bat izan zen.

Amsterdamgo Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. Han Karel Appel eta Corneille ezagutu zituen eta elkarrekin CoBrA taldea sortu zuten 1948an. Constant taldeko teorikotzat jo zuten.

1950ean Parisen kokatu zen eta Cobra desegin ondoren arkitekturan zentratu zen. Aldo van Eyckekin kolorismo espazialaren teoria garatu zuen. Ondoren, Babilonia Berria izeneko hiri utopikoa sortzeko proiektuan parte hartu zuen.
Taekwondoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 58 kg

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, taekwondon, gizonezkoen 58 kg-ko lehiaketa 2021eko uztailaren 24an jokatu zen Makuhari Messeko A aretoan.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Kronograma
Louge

**Loja** (frantsesez **Louge**) Frantziako ibai bat da, eta Garona Garaiko departamenduan dago. Garonaren zuzeneko adarra da, ezkerreko ertzean.

100 km-ko luzera du, eta Lannemezan goi-lautadan hasten da, Villeneuve-Lécussan udalerrian, Pirinio Garaietako departamenduan den Pinas udalerriaren mugan.   Garonan ibaiaren ezkerreko ertzean isurtzen da, Garona Garaiko departamentuko Muret herrian.

## Ibaiadar nagusiak 
* Nere: 33,3 km
* Peyre: 10,4 km
* Rabé erreka: 10,3 km
* Aussau erreka: 11,9 km
* Luz erreka: 8 km
* Marignas erreka: 9,1 km
* Gragnon erreka: 9,5 km

## Zeharkatutako udalerriak 
* Garona Garaia: Villeneuve-Lécussan, Franquevielle, Loudet, Le Cuing, Lodes, Saint-Ignan, Lalouret-Laffiteau, Larcan, Saint-Marcet, Cassagnabère-Tournas, Aulon, Peyrouzet, Aurignac, Boussan, Montoulieu-Saint-Bernard, Benque, Alan, Bachas, Terrebasse, Lescuns, Francon, Montoussin, Mondavezan, Le Fousseret, Saint-Élix-le-Château, Marignac-Lasclares, Lafitte-Vigordane, Gratens, Peyssies, Bois-de-la-Pierre, Longages, Lavernose-Lacasse, Le Fauga, Saint-Hilaire eta Muret 

## Hidrologia 
[thumb|Loja ibaia [Saint-Élix-le-Château|Saint-Élix-le-Châteaun.]]

Agorraldian, Saint-Martory ubidetik ura ematen joanarazten da, ureztatzeko, edateko ura eta osasungarritasunaren beharretarako erabiltzen dena. Beraz, ondoren azaltzen diren fluxuak hein batean aldatzen ditu gizakiak.

Loja ibaia nahiko irregularra da. Haren emaria 41 urtez behatu zen (1968-2008)  Mureten, Garonarekin bat egiten duen puntuan. Aztertutako azalera 486 km2-koa da, ibaiaren arro osoa.

Mureten ibaiaren modulua 6,14 m3/s-koa da.

Loja ibaia nahiko erregularra da Akitaniako arroaren ekialdean. Hala ere, urtaroko fluxu-gorabehera nahiko garbiak izaten ditu. Ur garaiak neguan izaten dira, eta hilean batez beste 7,76 m3/s-tik 9,65 m3/s-ra bitarteko emariak izaten dituzte, abendutik otsailera bitarte (otsailean oso maximo garbia izaten dute). Martxoan, fluxuak beherakada handia izaten du, eta, ondoren, apiriletik ekainera bitarteko errebotea. Udako ur baxuak uztailetik irailera bitartean izaten dira, hau da, hileko batez besteko emaria 3,11 m3-raino murrizten da abuztuan. Baina hileko batezbesteko horiek gorabehera askoz handiagoak ezkutatzen dituzte periodo laburretan edo urteen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hydro bankua - O0984010 estazioa - La Louge Mureten (sintesia) (ez markatu "Geltokia zerbitzuan" laukia)
* Lucioperca gunea - bilaketa librea
Taekwondoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 68 kg

**Gizonezkoak 68 kg.** taekwondoak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan izandako probetako bat da. Makuhari Messe Hallean jokatu zen, 2021eko uztailaren 25ean.

## Emaitzak 
### A taldea 
### B taldea 
### Bigarren aukera 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhu Xueying

**Zhu Xueying** (; Beijing, ) tranpolin gimnastikoan lehiatzen den gimnasta txinatarra da. 

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, Tokion, eta urrezko domina lortu zuen bakarkako proban, Txina ordezkatuz; Liu Lingling herri-kidearen (zilarrezko domina) eta Bryony Page britainiarraren (brontzezko domina) sailkatu zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoran Đinđić

**Zoran Đinđić** (; Bosanski Šamac, 1952ko abuztuaren 1a - Belgrad, 2003ko martxoaren 12a) serbiar politikaria izan zen. Serbiako lehen ministroa izan zen 2001etik 2003an erail zuten arte.

Filosofia ikasi zuen Belgradeko Unibertsitatean eta komunismoaren aurkako ikasle mugimenduen buru izan zen. Kondenatu egin zuten, baina Alemaniara joateko baimena eman zion. 1989an Jugoslaviara itzuli zen Novi Sad Unibertsitateko irakasle izateko eta Alderdi Liberal Demokratikoaren sortzaileetako bat izan zen.

1997an Belgradeko Alkatetzarako hauteskundeak irabazi zituen. Slobodan Miloševićen  erregimenaren aurka agertu zen eta 2001ean lehen ministro izendatu zuten. Gobernuak erreforma demokratikoak egin zituen eta Serbia Europara hurbildu zuen.

2003ko martxoan hil zuen Serbiako mafiak, Serbiako zerbitzu sekretuekin elkarlanean.
Yulimar Rojas

**Yulimar Andrea Rojas Rodríguez** (Caracas, Venezuela, 1995eko urriaren 21a) venezuelar atleta da. Jauzi hirukoitzeko espezialitatean urrezko domina irabazi du Tokioko Olinpiar Jokoetan eta zilarrezkoa 2016ko Jokoetan; munduko txapeldun izan da bi aldiz pista estalian, hiru aldiz pista estali luzean eta bi aldiz aire zabalean. Gorako jauzian, luzera jauzian eta jauzi hirukoitzean lehiatu da, 1.87, 6.57 eta 15.74 metroko marka pertsonalekin, hurrenez hurren. Azken marka hau munduko errekorra da.

World Athletics-ek 2020ko emakumezko atletarik onena aukeratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ola (Basaburua)

thumb|Ola zahar baten hondakinak
thumb
**Ola ** Basaburua udalerriko lekua da. 2020ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, lekuak 15 biztanle ditu. Orokieta, Ola eta Erbiti lekuek osatzen dute Orokieta-Erbiti kontzejua.

## Ikus, gainera 
* Orokieta-Erbiti

## Kanpo estekak
Kalenjin

**Kalenjn herriak** edo **Kalenjindarrak** Keniako mendebaldean Rift Haran Handian eta inguruan (adibidez Uganda eta Tanzaniako eskualde batzuetan) bizi diren jatorri nilotikoa duten Afrikako ekialdeko populazio eta etnia multzo bat dira da. Haien artean dira bereziki Elgeyo, Kipsigi,  Marakwet, Nandi, Okiek, Sebei (Ugandakoak nagusiki), Suk,  Terik eta Tugen herriak  .

2009ko erroldan, 4.967.328 kalenjin zenbatu ziren Kenian. Horrela, herrialdeko hirugarren populazio handiena osatzen dute, Kikuyu eta Luhya etnien ondoren.

## Izena 
Etnia honi emandako izena 60ko hamarkadaz geroztik egonkortu eta onartu da, administrazio kolonialak lehenago "Nandi hizkuntzan ari diren herriak" formula erabiltzen baitzuten. "  . Kalenjin izenak "esaten dizut / diotsut esan nahi du  Nandi hizkuntzan. Etnia hauetako bakoitzak hizkuntza nilotiko propioa duela kontsideratzen da, baina kalenjinera terminoa ere erabiltzen da, guztien arteko hizkuntzaren sinonimo gisa, elkar-ulertze maila bat badago-eta.

## Kiroletan ospea 
[thumb|[Kipchoge Keino, Keniako lehen atleta ospetsuenetako bat, kalenjindar bat.]]
Kalenjinak oso ezagunak dira munduan, kirol errendimenduan bikainak izateagatik  . Izan ere, 1980ko hamarkadatik domnen %40 inguru irabazi dituzte distantzia luzeko eta distantzia ertaineko atletismo lasterketetan Olinpiar Jokoetan zein munduko atletismo txapelketetan.

Kalenjin izenaren aldaera bat, "Kalenji " erabiltzen du komertzialki Decathlon kirol arropa eta ekipamenduen saldenda kateak.  

Kiroletan ospetsu egin direnn kalenjindarrak ezagutzen erraza izaten da sarri, beraien izen bereziek forma tipikoak izan ohi baitituzte, *kip-* eta *chep-* aurreizki antroponimikoekin hasten direnak sarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lukáš Krpálek

**Lukáš Krpálek** (Jihlava, Vysočina (Txekiar Errepublika) 1990eko azaroaren 15a) judoka txekiarra da. 
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, kategoria astunenetako baten, urrezko domina irabazi zuen 100 kg-tik beherako proban, Elmar Qasımov azerbaijandarra (zilarrezkoa) eta Cyrille Maret frantziarra eta Ryunosuke Haga japoniarra (brontzezkoa elkarbanaturik) garaituz.
 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, 100 kg-tik gorako proba irabazi, eta urrezko domina irabazi zuen, Guram Tuxixvili georgiarra (Zilarrezkoa) eta Teddy Riner frantziarra eta Tamerlan Bashayev errusiarra (brontzezkoa elkarbanaturik) garaituz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako emaitzak
Munduko bi txapelketa eta Europako hiru txapelketa ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisboako Unibertsitatea

thumb|250px|Portugalgo Liburutegi Nazionala.
**Lisboako Unibertsitatea** (), baita ere **UL** anagrama, Portugalgo hiriburuan dagoen erakunde publikoa da. Unibertsitatea 1911ko martxoaren 9an sortu zen. Haren lema nagusia hauxe da: *ad lucem* (argiruntz). Eraikin gehienak Lisboako Unibertsitate Hirian daude, Chiadotik gertu. Hau da herrialdearen campus handiena. Egungo errektorea António Cruz Serra da.

## Lisboako beste unibertsitateak 
Historikoki eta gaur egun ere badira beste antzeko instituzioak Lisboan:
* 1290ean *Studium generale* sortu zen baina 1308an Coimbrara eraman zuten, Coimbrako Unibertsitatean integratuz.
* *Universidade Nova de Lisboa*
* *Universidade Técnica de Lisboa*

## Fakultateak 
Hemezortzi dira fakultateak edo *Escolas*:

* Arkitektura
* Arte Ederrak
* Zientziak
* Zuzenbidea
* Farmazia
* Letrak
* Medikuntza
* Hortzetako medikuntza
* Albaitaritza
* Giza motrizitatea
* Psikologia
* Gizarte Zientziak
* Hezkuntza
* Geografia eta Lurraldearen Antolakuntza
* Agronomia
* Ekonomia eta Gestioa
* Zientzia politikoak
* Goi Mailako Institutu Teknikoa

## Ikasle eta irakasle ospetsuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*:Lisboako Unibertsitatearen webgune ofiziala.
Sergio Suzuki

**Sergio Suzuki** (1994ko urriaren 9a) boliviar jatorriko taekwondolari japoniarra da, batez ere, euli pisuan lehiatzen duena. Japonia ordezkatu zuen 2018ko Asiako Jokoetan, eta brontzezko domina eskuratu zuen gizonezkoen 58 kiloko proban..

## Biografia
1994ko urriaren 9an, Japonian jaio zen. Aita japoniarra eta ama boliviarra ditu, eta, bost urte zituela, Boliviara joan zen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Solomon Demse

**Solomon Tufa Demse** (1998ko abenduaren 31) Etiopiako taekwondolaria da. 2020an, Etiopiaren ordezkaria da Tokion (Japonia) ospatu ziren Udako Olinpiar Jokoetan.

## Ibilbidea
Chelyabinsken (Errusia) ospatu zen 2015eko Taekwondo Munduko Txapelketan gizonezkoen 54 kiloko diziplinan esku hartu zuen. Bere lehen borrokan, kanporatua izan zen.

2018an, Agadir-en, Maroko, 2018ko Afrikako Taekwondo Txapelketan, urrezko domina irabazi zuen gizonezkoen 54 kiloko proban.

2019an, Etiopiaren ordezkaria izan zen Rabaten, Maroko, ospatutako 2019ko Afrikako Jokoetan eta brontzezko dominetako bat irabazi zuen gizonezkoen 54 kiloko proban.

## Lorpenak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*Salomon Demse *TaekwondoData*-n
Taekwondoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 49 kg

**Emakumezkoak 49 kg.** taekwondoak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan izandako probetako bat da. Makuhari Messe Hallean jokatu zen, 2021eko uztailaren 24an.

## Emaitzak 
### A taldea 
### B taldea 
### Bigarren aukera 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sofia Pozdniakova

**Sofia Stanislavovna Pozdniakova**, (, Novosibirsk, 1997ko ekainaren 17a), errusiar eskrimalaria da, sablearekin Munduko txapelduna birritan izan dena eta Tokio 2020ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu duena, bakarka zein taldeka..

## Biografia 
Gurasoak ere eskrimalari zituen. Stanislav Pozdnyakov aitak lau aldiz irabazi zuen Olinpiar Jokoetan eta 10 aldiz Munduko txapeldun eta 13 aldiz Europako txapeldun izan zen.

Sofia igeriketa eta gimnasia akrobatikoa egiten hasi bazen ere 10 urterekin bertan behera utzi zituen eta eskrimari ekin zion Sergey Stepankinen gidaritzapean.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gong Lijiao

**Gong Lijiao** (, Luquan, 1989ko urtarrilaren 24a), txinatar pisu jaurtitzailea da, Tokio 2020ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu duena.

## Biografia 
Nazioarteko debuta 2007ko Munduko txapelketan egin zuen eta Pekingo 2008ko Olinpiar Jokoetan bosgarren egin zuen. Dena dela aurretik gelditutako bi jaurtitzaile deskalifikatu egin zituzten doping kontuengatik eta brontzezko domina jaso zuen. 2009an Munduko txapelduna eta Asiako txapelduna izan zen.

Londresko 2012ko Olinpiar Jokoetan laugarrena izan zen baina berriz ere deskalifikazio bat medio brontzezko domina eskuratu zuen. Auziak aurrera jarraitu zuen eta 2016an bigarren egina zuen jaurtitzailea deskalifikatu zuten eta brontzezko domina hori zilarrezkoa bihurtu zen.

2017an eta 2019an Munduko txapelduna izan zen eta Tokio 2020ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu du.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Litvinovitx

**Ivan Uladzimiravitx Litvinovitx** (; Vileika, ) tranpolin gimnastikoan lehiatzen den gimnasta bielorrusiara da. 

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, Tokion, eta urrezko domina lortu zuen bakarkako proban Bielorrusia ordezkatuz; Dong Dong txinatarraren (zilarrezko domina) eta Dylan Schmidt zeelandaberritarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen berriz izan zen txapeldun olinpikoa, bigarren aldi honetan Banakako Atleta Neutralak taldean, bielorrusiar atletek debekatua baitzuten haien herrialdearen izenean lehiatzea.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nora Giakova

**Nora Giakova**, idazkera zirilikoz Нора Гякова, (Pejë, (Kosovo) ) judoka kosovarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen 57 kilogramoen azpiko kategorian.

## Biografia 
2015etik, nazioarteko txapelketetan ari da lehiatzen. 2018ko Europako Txapelketa irabazi zuen, eta, 2019koan, bigarren egin zuen. 2021ean, Tokioko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen, eta, Munduko txapelketan, brontzezkoa.

Anaia ere, Akil Giakova, judoka bikaina du; Europako txapelduna izan zen 2021ean.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Distria Krasniqi

**Distria Krasniqi** (Peć, ) kosovoko judoka da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen 48 kilogramoen azpiko kategorian.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 52 kilo azpiko banakako proban.

## Biografia 
2015ean, Munduko txapelduna izan zen gazte mailan, 52 kilogramo azpiko kategorian, eta, 2016 eta 2017an, Europako txapelduna 23 urtez azpikoan, hau ere 52 kilogramoz azpiko kategorian. 2021. urtean, Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratzeaz gain, Europako txapelduna ere izan da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rui Bragança

**Rui Pedro Rebelo Bragança** (1991ko abenduaren 26a) Guimarãesko taekwondolari portugaldarra da, gizonezkoen 58 kg kategorian lehiatzen dena.

## Ibilbidea
13 urte zituela, taekwondoa praktikatzen hasi zen Vitória de Guimarães gimnasioan sartu zenean. Bi urte geroago, Portugalgo Junior Txapelketa Nazionala irabazi zuen, eta horrek, Europako Taekwondo Junior txapelketan, Bakun, egoteko aukera eman zion. Brontzezko domina irabazi zuen.

Medikuntzan lizentziatu zen Minhoko Unibertsitatean.

2016an Benfica taldearekin sinatu zuen, Hugo Serrão entrenatzailearekin eta Nuno Costa entrenatzailearekin batera, guztiak Vitória de Guimarãesetik etorrita. 2019an, beste bi urtez luzatu zuen kontratua, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetara bideratuta.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako sailkatu da, 2021eko Europako Taekwondo Olinpiar Sailkapen Txapelketaren bidez.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Pedro Tamen

**Pedro Mário Alles Tamen** (Lisboa, 1934ko abenduaren 1a-Setúbal, 2021eko uztailaren 29a) portugaldar idazle eta literatura itzultzailea izan zen.

## Biografia
Pedro Tamen Lisboako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. 1958tik 1975era Moraes argitaletxea zuzendu zuen eta Gulbenkian Fundazioa 1975tik 2000ra administratu zuen. 1987tik 1990 arte  Portugalgo PEN Klubaren Presidentea izan zen. Poesia idatzi zuen batez ere. Garrantzi handia izan dute, bestetik, nazioarteko idazleen itzulpenak, besteak beste, Gabriel García Márquez, Proust eta Gustave Flaubert. Halaber, aldizkari desberdinetan kolaboratu zuen, tartean, *Anteu. Cadernos de Cultura*; azken honen zuzendaria izan zen. Literatura munduko sari asko jaso zituen. 1959an Maria Isabel Bénard da Costarekin ezkondu zen. 1973an dibortziatuta, 1975ean Maria da Graça Livério Seabra Gomesekin ezkondu zen. Setúbalen ospitalizatuta, 86 urte zituelarik, 2021ean, hil egin zen.

## Obra ezagunena 
Bere lan ezagunena *Um Teatro às Escuras* (2011) poesia liburua da.
* *Poema para Todos os Dias* (1956, poemak)
* *O Sangue, a Água e o Vinho* (1958, poemak)
* *Escrito de Memória* (1973, poemak)
* *Os Quarenta e Dois Sonetos* (1973, poemas)
* *Horácio e Coriáceo* (1981)
* *Principio de Sol* (1982, poemak)
* *Guião de Caronte* (1997)
* *Retábulo das Matérias* (1956-2001 arteko poesiaren bilketa, 2001)
* *Analogia e Dedos* (2006, poemak)
* *O Livro do Sapateiro* (2010, poemak) 
* *Um Teatro às Escuras* (2011)
* *Rua de Nenhures* (2013, poemak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pedro Tamenen "Oda" poesia.