Maria Illarra

**Maria Illarra** (Ezizenez, Mayora)  (Oiartzun, Gipuzkoa, 1542) *Hondarribiako sorginen* taldekoa izan zen eta 1611ko maiatzaren 6an ustezko sorginen aurkako prozesuan epaitua.

## Historia 
Oiartzungo Illarra baserrikoa zen. Horrela dago jasoa egindako prozesuaren jatorrizko testuan eta jaiotza data bera agiri beretik ondorioztatzen da, 1611ean egindako epaian 69 urte zituela azaltzen delako. 

Gaztetan Hondarribiara joan zen, Joan de Tapiaren etxean neskame gisa lan egitera.  Eskalea zela ere aipatzen da, bere etxea hiribilduko pobreenetako bat omen zen, harresian jende gutxien zebilen aldean kokatua. 

### Lapurdiko sorgin-ehiza eta Pierre de Lancre 
Pierre de Lancre Bordeleko magistratua izan zen. Muturreko fanatismoak menderatua, satanismoa euskal kulturaren berezko fenomeno gisa deskribatzen zuen. 

Lapurdin sorgin-ehizan aritu zelako egin zen ospetsua 1609an. Berari leporatzen zaio ustezko 80 sorgin erretzeko agindua eman izana. De Lancreren usteak haurren eta zaharren edo torturapeko helduen deklarazioetatik lortuak izan ziren. Gainera, itzultzaileak erabili behar izan zituen, ez baitzuen euskara ulertzen.  Caro Barojak adierazi zuen bezala, "batzuetan izenak gaizki transkribatzen ditu" eta "badirudi euskarazko hitz batzuen esanahia ez duela adierazpen zabal batean ulertu". Modu horretan ondorioztatu zuen De Lancrek Lapurdin sorginkeriaren marka zeramaten hiru mila pertsona baino gehiago zeudela. Luis XIII.a Nafarroakoaren garaia zen, eta sorgin-epaile batek Euskal Herrian egin duen triskantzarik handienetakoa egin zuen. Lancre eta bere menpekoak Lapurdira iristeak ikaragarrizko izua eragin zuen eta familia asko Nafarroara joan ziren eta beste hainbat inguruko herrietara, Hondarribiara kasu. 

### 1611. urtea. Hondarribiako sorgin-epaiketa. 
Hondarribiko udal-agintariek bideratuta, 1611ko maiatzaren 6an, María Illarra, María Etxegaray, María Garro eta Inesa Gaxen ustezko sorginen aurkako prozesu bat burutu zen, maiatza eta urria bitarte iraun zuena. 

Akusatuen izenek historia zabaldu zuten, sorginkeria-prozesu hori transkribatu eta gorde egin baitzen. Emakume hauek «Hondarribiko Sorginak» izenez ezagutu ziren. 

Guztiak ziren  herriko bizilagunak, Pierre Lancre inkisidoreak Lapurdin egindako errepresiotik ihesi iritsi ziren emakume asko Hondarribiara. Aipatutakoen artean, Inessa Gaxen nabarmentzen da, 1566an Baxenabarreko Bastida herrian jaioa. Sorginkeria leporatuta, Hondarribian babestu zen eta Pedro Sanzekin ezkondu zen. 

Akusatzaileak 8 eta 13 urte bitarteko haurrak izan ziren, hara nola Jacoba Estakonak (11 urte), Maria Josefa Elizaldek (8 urte), María Alzueta eta Isabel Garciak (13 urte) eta antzeko adina zuten beste lekuko batzuen salaketen ondorioz epaitu zituzten, akusatuek sorgindu zituztela eta akelarreetara joan zirela esanez. 

Galdeketak, mehatxuak eta torturak jasan zituzten sorginak zirela aitortzeko. Inessa Gaxen bakarra izan zen sorgin izaera onartu ez zuena. Hala ere Hondarribiko epaileek Logroñoko Ofizio Santuko Auzitegiaren esku utzi zuten kasua 1611ko ekainaren 13an, eta absolbitu egin zituzten guztiak. Baina Hondarribiako agintariek erabakiarekin konforme ez eta beste bi emakume gehiagorekin batera, Hendaiara erbesteratu zituzten 1611ko urrian. Hortxe galdu zen euren arrastoa.  eduki zuten preso. Lekuko gisa, neska adingabeak; horietako bat Isabel García zen, 13 urtekoa, Diego García sarjentuaren alaba. Deabruak lekukoarekin hitz egin omen zuen, bere Jainkoari uko egin ziezaion. Era berean, gogoan du bertan danbolin ugari zeudela eta zenbait gorabeheraren ondoren, joan zen modu berean itzuli zela etxera Maria Illarrarekin. Iristean, dobloi baten antza zuen urrezko txanpon bat oparitu zion, eta kolkoan gorde zuen. Hurrengo egunean, ordea, ikatz zati bat besterik ez omen zuen aurkitu. Horretaz gain erantsi zuen, Maria Illarrak sexu-harremanak zituela deabru horrekin. Gauzak horrela, Maria Illarra atxilotzea agindu zuten.

Maria deklaratzera deitu zutenean, berriz, nongoa zen eta zer ogibide zuen galdetu zioten. Oiartzuarra zela esan zuen eta ez frantziarra 

Ez dakigu Maria Illarrari bere bi kutxa hutsak, soingaineko beltz zaharra eta hogei errealak itzuli zizkioten. Ez dugu Maria Illarraren berri gehiagorik, ez dakigu noiz hil zen, baina bai zer baldintzatan egingo zuen eta zenbat sufriaraziko zioten. eta azkenak berriz, Oiartzungo Doneztebe Parrokiako1897ko eliz-diruen liburuan.
Fitxategi:Illarra baserriko eremuak 1499. urtean.jpg|Illarra baserriko mugarriak
Fitxategi:Illarra.Oiartzungo Doneztebe Parrokiako1897ko eliz-diruen liburuan.jpg|Illarra.Oiartzungo Doneztebe Parrokiako1897ko eliz-diruen liburuan 

thumb|Xabier Susperregi eta Leire San Martin Marcos, Maria de Illarra liburuaren aurkezpenean.2025

## Maria de Illarra liburua 
Xabier Susperregi Gutierrezek idatzi du "Maria de Illarra" (BGN 2025) liburua, bere memoria berreskuratzeko helburuarekin. Aurkezpena Oiartzungo udaletxean egin zen 2025eko azaroaren 7an. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zugarramurdiko sorginkeria prozesua
* Hondarribiko prozesua (1611)

## Kanpo estekak 
* Feministen Asanblada. Maria Illarrari aitortza Oarsoaldeko Hitza, 2022ko martxoa
* “Leyendas de brujas” Xabier Susperregiren liburua]