open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nicola Marschall

**Nicola Marschall** (1829-1917) Gerra Zibilean Amerikako Estatu Konfederatuen kausaren alde egin zuen artista alemaniar-amerikarra izan zen. Amerikako Estatu Konfederatuetako lehen bandera, Izarrak eta Barrak, eta Estatu Konfederatuetako Armadaren uniforme gris ofiziala diseinatu zituen.

## Biografia 
Marschall Saint-Wendelen jaio zen, Saxe-Coburgo eta Gotha dukerrian, 1829an Prusiar tabako merkatarien familia aberats batean. 1849an Estatu Batuetara emigratu zuen New Orleansera, Louisianara. 1851n Alabamara, Marionera joan zen bizitzera, eta han artea irakasten hasi zen lehenik bere erretratu estudioan, gero hango nesken seminarioan. 1857an, Munichera eta Italiara bidaiatu zuen bere teknika hobetzeko.

Mary Clay Lockett, Marion Napoleon Lockett abokatu ospetsuaren emazteak, Marschalli Amerikako Estatu Konfederatuak ordezkatzeko bandera sortzeko lehiaketan parte hartzeko eskatu zion. Marschallen sorrera lehen bandera konfederatua bihurtu zen, Montgomery-n (Alabaman) altxatu zen lehen aldiz 1861ko martxoaren 4an. Gerra Zibilean Marschall-ek Ingeniari Konfederatuen Bigarren Erregimentuan zerbitzatu zuen, Samuel Locketten agindupean. Gerra ostean, Marionengana itzuli eta Martha Eliza Marshallekin ezkondu zen.

Bere ibilbidean Jefferson Davis, Abraham Lincoln, Otto von Bismarck, Hegoaldeko hainbat familia eta Batasuneko eta Konfederazioko soldaduen erretratuak egin zituen. Nathan Bedford Forrest margotu zuen gutxietako bat izan zen. Horrez gain, paisaia eta koadro erlijioso ugari egin zituen. Ezaguna da pintura oraindik bustita zegoen bitartean altzairuzko boligrafo batekin beheko eskuineko erretratuak sinatzen eta datatzen zituela.

Gerraostean Hegoaldeko depresio ekonomikoa zela eta, 1872an Mobilera itzuli zen. 1873an Louisvillera (Kentuckyra) joan ziren bizitzera bera eta bere familia2. Filadelfiako 1876ko Erakusketa Unibertsalean domina bat irabazi zuen bere erretratuei esker. 1908an, erretratuak alde batera utzi zituen. Louisvillen hil zen 1917ko otsailaren 24an.

## Iruditegia 

Fitxategi:Young Girl with Cat 1867.jpg|*Neska gaztea katuarekin*, 1859
Fitxategi:Mary Susan Robins - Nicola Marschall.jpg|*Mary Susan Robins*, 1859
Fitxategi:The Hale Child 1863.jpg|*Hale Haurra*, 1863
Fitxategi:Nicola Marschall 1881.jpg|*Nicola Marschall*, 1881
Fitxategi:Napoleon Lockett 1883.jpg|*Napoleon Lockett*, 1883
Fitxategi:Flag of the Confederate States (March 1861 – May 1861).svg|Estatu Konfederatuen bandera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pipa-belarri

**Pipa-belarria** (*Pleurotus dryinus*) *Pleurotaceae* familiako onddo espezie bat da. Gaztetan jateko modukoa da, zahartzean larrukara bihurtzen da. Ez da oso ohikoa.

## Deskribapena 
Kapela: 5 eta 20 cm arteko diametrokoa, lodia, haragitsua, lehenik ganbila, gero zabaldua edo zahartzean apur bat hondoratua, azal zurixka edo grisaxka, errezel unibertsalaren ezkata ilupadunekin, okre-arre kolorekoa, zahartzean desagertzen dena.

**Orriak:** Estu samar, oso dekurrenteak, zuriak, baina zahartzean horitzen direnak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Eszentrikoa, okertua, lodia, gogorra, betea, zuria, baina zahartzean horitzen dena, gaztetan errezel unibertsalaren hondakinen eraztun batez apaindua dago, laster desagertzen den eraztun txiki baten antzekoa.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, zuria, usain eta zapore atseginekoa.

**Etimologia:** *Pleurotus* terminoa grekotik dator, "pleuron", "otos" hitzetatik, belarriaren antzeko kapela alboan jarrita esan nahi du. *Dryinus* epitetoa grekotik dator, "dryos" hitzetik, hau da, arte hitzetik. Bere habitata hostozabalak direlako.

## Jangarritasuna 
Oso gaztea denean dastatu daiteke, zahartzean larrukara bihurtzen baita.

### Nahasketa arriskua 
Zaila da *Pleurotus* generoko beste espezie batzuekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen enborretan, batez ere pagoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Turkia, Israel, Kazakhstan, Afganistan, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belarri zurixka

**Belarri zurixka** (*Pleurotus pulmonarius*) *Pleurotaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri nahiko preziatua eta nahiko arrunta Euskal Herrian.

Laborantza intentsiboa eta merkaturatze handia (*Pleurotus cornucopiae* eta *Pleurotus ostreatus* bezala). Proteina, bitamina eta mineraletan aberatsa, kaloria gutxiko dietarako aproposa. Hainbat aplikazio sendagarri.

Sinonimoak: *Agaricus pulmonarius*, *Dendrosarcus pulmonarius*, *Pleurotus ostreatus*, *Pleurotus araucariicola*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm arteko diametrokoa, haragitsua, alboan, ganbila, maskor edo giltzurrun itxurakoa. Azal hezekoa, laua, ile gabea, tonalitate zurixkakoa eta tindu hori arinekin edo gris-arre argi samarrekin.

**Orriak:** Zurixkak, orritxo ugarirekin, estu eta oso dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Alboan oso motza, errudimentarioa, zurixka, ilupaduna.

**Haragia:** Zuria, biguna, zahartzean elastikoa, usain gutxikoa eta zapore garratz samarrekoa.

**Etimologia:** *Pleurotus* terminoa grekotik dator,"pleuron", "otós" hitzetatik, belarriaren antzekoa kapela alboan jarrita, esan nahi du. *Pulmonarius* epitetoa berriz latinetik dator, birika esan nahi duen "pulmo" hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria. Espezie hau *Pleurotus ostreatus* bezala, landatu egiten da.

### Nahasketa arriskua 
*Pleurotus ostreatus* delakoarekin. *Pleurotus pulmonarius* argiagoa da, ia zuria horitzeko joerarekin, eta txikiagoa.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hostozabalen enborretan irteten du, batez ere makaletan, haritzetan eta pagoetan. Taldetan jaiotzen dira, bata bestearen gainean edo bestearen ondoan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoko baso epel eta subtropikaletan zabalduta dago. 
Amerika, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, India, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Indonesia, Malaysia, Papua Ginea Berria, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Hawaii.

## Galeria 

Fitxategi:Belarri zurixkak enborrean.jpg|Belarri zurixkak enborrean.
Fitxategi:Belarri zurixken orriak.jpg|Belarri zurixken orriak.
Fitxategi:Belarri zurixka.jpg|Belarri zurixkak.
Fitxategi:Pleurotus pulmonarius 4.jpg
Fitxategi:Pleurotus pulmonarius 5.jpg
Fitxategi:Pleurotus pulmonarius 6.jpg
Fitxategi:Pleurotus pulmonarius 7.jpg
Fitxategi:Pleurotus pulmonarius 8.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
São Roque do Pico

**São Roque do Pico** Azoreetan dagoen Pico uhartearen hiru udalerrietako bat da. 2021ko erroldaren arabera 3220 biztanle ditu.

1542an sortu zen, 144,31 km²-ko azalera du eta bost *freguesia*tan dago banatuta. Hegoaldean, Lajes do Pico udalerria du mugakide, eta mendebaldean, Madalena. 

Balea prozesatzeko kai garrantzitsua izan zen eta bertan dago Bale-Industriaren Museoa (*Museu da Indústria Baleeira*) interesgarria. 

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Museu da Indústria Baleeira
Schuyler Colfax

**Schuyler Colfax Jr.** (New York, 1823ko martxoaren 23a - Mankato, Minnesota, 1885eko urtarrilaren 13a) estatubatuar kazetari, negozio-gizona eta politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 17. presidenteordea izan zen 1869tik 1873ra.

Umetatik bizi zen Indianan, eta editorea eta egunkarien jabea izan zen. Whig alderdiko kidea izan zen, eta, ondoren, Alderdi Errepublikanoaren sortzaileetako bat. 1855etik 1869ra Estatu Batuetako Kongresuko kide izan zen eta 1863tik 1869ra Kongresuko presidente izan zen. Kongresuan esklabotzaren aurka agertu zelako izan zen ezaguna, eta esklabotza ezabatzeko zuzenketaren alde bozkatu zuen.

1869 1873 aldirako presidenteorde hautatu zuten Ulysses S. Grant presidentearekin batera. Politikatik erretiratu ondoren, negozioetan eta hitzaldiak ematen aritu zen.
Vera Fokina

**Vera Petrovna Antonova** edo **Vera** **Fokina** (San Petersburgo, 1886ko abuztuaren 3a &ndash; New York, 1958ko uztailaren 29a) errusiar dantzaria izan zen.

## Biografia 
San Petersburgoko Eskola Inperialean ikasi zuen dantza eta 1904an Mariinsky Antzokian integratu zen.

Hurrengo urtean, Mikhail Fokinekin ezkondu zen eta Sergei Pavlovitx Diagilev-en Errusiar Ballet-ean dantzatzen hasi ere bai,

## Sariak eta Aitortzak 
* Arte Garaikidearen Madison Museoan, Troy Kinney-k marraztutako *Vera Fokina in Her Dance of Salome* (1920) dago ikusgai.

## Iruditegia 

Fitxategi:Programme des Ballets Russes.jpg|alt=
Fitxategi:Vera Fokina.jpg|alt=
Fitxategi:Vera Fokina by Korovin.jpg|alt=
Fitxategi:Mikhail Fokin och Vera Fokina ur Musik- och teaterbibliotekets samlingar.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mikhail Fokin

## Kanpo estekak
Kapila

[thumb|250px|Kapila Maharshiren estatua, [Nashik hirian.]]
**Kapila** () jakintsu Vedikotzat hartzen da, K.a. VI. mendean edo K.a. VII. mendean Budarengan eta budismoan izan zuen eragina askotan izan da ikerketen gaia. Antzinako Indiako jakintsuenetako bat izan zen. Dena dela, hinduismoan eta jainismoan pertsonaia historiko askok, tartean pertsonaia mitikoek, Indiako erlijioan erromes-guneek eta antzinako behi barietate batek Kapila izena dute. 

Iturri budistetan filosofo ezagun bat bezala agertzen da, zeinaren ikasleek Nepalen edo Indian zegoen Kapilavastu hiria eraiki zuten, Gautama Budaren jaioterria. Ermitau gisa bizi izan zen, eta esaten zen bere erregimen aszetikoak hain bero handia eman ziola, 60.000 gizon errauts egiteko gai izan zela.

## Biografia 
Kapilaren biografiaz nahaste handia dago eta ez da erreza mitoa zein historia bereiztea. Kapila izena testu askotan agertzen da, eta litekeena da izen horrek pertsona ezberdinei erreferentzia egitea. Erreferentzia famatuena Kapila jakintsuarena da bere Āsuri ikaslearekin. Indiako tradizioan, biak Samkhya filosofia hinduaren eskolaren lehen maisutzat hartzen dira. Buda baino lehenagokoa den arren, ez dago argi zein mendetan bizi zen, batzuek K.a. VI. mendea iradokitzen baitute. Beste batzuek K.a. VII.mendean kokatzen dute. Honek Vediko garaiaren amaieran kokatzen du (K.a. 1500tik K.a. 500era), eta jakintsu Vedikoa deitu izan diote.

Kapila Rishi edo jakintsu bat izan zen, Kardama eta Devahuti jakintsuaren hamargarren semea. Vedasen arabera, Narayana Jaunak bere seme gisa jaioko zelako mesede bat eman zion Kardamari. Kardamak basoan uztea erabaki zuen, penitentziarako eta ikasketa Vedikoen ikerketarako. Kardamak bederatzi alaba zituen oso jakintsuak eta aurrera joan ziren jakintsu handiekin ezkontzera. Kapila orduan jaio zen ezagutza eta jakinduria handietan. Adin nagusitu zenean, Samkhya filosofia hinduaren eskolaren sortzaile gisa ezagunena izan zen.

Kapilari eragin handiko sutra bat idatzi izana dagokio, Samkhya-sutra izenekoa (Kapila-sutra ere deitua), Samkhya-ren filosofia dualista aforistikoki aurkezten duena. Sutra hauek Samkhyakarika izeneko hinduismoaren ondo aztertutako beste testu batean azaldu ziren. Samkhya teorietatik haratago, testu hinduetako elkarrizketa askotan agertzen da, hala nola Mahabharatan Ahimsaren (indarkeriarik ezaren) printzipioa azaldu eta defendatzean.

Shiva eta bere doktrinaren abatartzat edo haragiztatzat hartzen da, eta hortik dator budismoa; Jesu Kristo baino zazpi mende lehenagokoa da. Arrazoimenaren independentzia aldarrikatzen du, eta adimen zuzenaren bidez arima deskubritzen du. Kapilaren lehen xedea, Budarena bezala, gizakiak bizitzaren gaitzetatik sendatzea da. Kapilako sutra edo aforismoak *Sankhya pravatchana* izeneko obra batean jasota daude, Serampurren inprimatua 1821ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*The Sánkhya Aphorisms of Kapila*, 1885, James R. Ballantyneren itzulpena.
Ama Birjina tronuan lotan dagoen Haurra gurtzen

***Ama Birjina tronuan lotan dagoen Haurra gurtzen*** () Giovanni Bellini margolari veneziarrak 1475ean egin zuzen margolana da. Taula gaineko tenpera pinturaz egina dago. 1812tik Veneziako Accademia di Belle Arti museoan gordetzen da. 

## Deskribapena 
Margoak Ama Birjina tronu klasizista batean erakusten du, bere belaunetan lo dagoen Haurra gurtzen. Bere aureolak urre sendoko diskoak dira eta Ama Birjinak bere jantzi klasikoa darama: belo zuri bat, tunika gorria eta mantu urdina. Bere eskuak otoitzean altxatzen dira. Margolanaren atzealdea hodeiak dituen zerua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Tisserand

**Pierre Tisserand** ( Maisons-Alfort, 1936ko otsailaren 17a ) abeslari frantsesa da. Abesti antimilitaristen egilea da. Egun Arcachonen bizi da.

## Ibilbidea 
Abeslari atipikoa, Pierre Tisserandek arrakasta laburra izan zuen ''Dis madame s'il vous plait* lanarekin, baita *La femme aumirroir* idatzi, konposatu eta abesten ere. *L'Homme fossile* ere konposatu eta abestu zuen; Serge Reggianik arrakastaz hartu zuen abestia ondoren. Gainera, *Avoir vingt ans dans les Aurès* filmaren kredituetarako abestia idatzi eta konposatu zuen, *Nous aussi, nous marchions* izenburupean.

Pierre Tisserand The Muppet Show abestien moldatzailea ere bada (letrarako), kredituak barne. Testuinguru horretan, arrakasta anglosaxoien itzulpenak egin zituen, adibidez, Jim Croceren *Time in a bottle*, *Le temps dans une Bouteille* bihurtu zena, frantsesez beste hainbat izenburu bezala interpretatzen zuena.

## Obra 
## Singleak 
* *Dis madame s'il vous plait - Les yeux de chien battu* - AZ SG 310 diskoa
* *Moi qui ne rêve - Carthage* - AZ SG 359 diskoa
* *Même - L'indien* - AZ SG 384 diskoa
* *L'amour manque - C'est bien fait* - AZ SG 418 diskoa

## Albums 
* *À bout portant*, 1973
* *Comme le temps file,* 1974
* *Si l'on vivait comme autrefois*, 1975 (*La femme au miroir*)
* *Poings et pieds liés*, 1976
* *Je*, 1977
* *Pierre Tisserand*, 1978
* *Douceur*, 1979
* *Prince charmant*, 1980
* *Barbarie*, 1982
* *Pierre Tisserand* (CDn jasotako bilduma), 2000
* *Les Mammifères*, 2003

## Eleberria 
* *L’Arbre au pendu'' (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pierre Tisseranden lanak Discogs webgunean.
* :"A cause des habits" Aljeriako gerraren aurkako abestia Youtuben.
Laura Penagos

**Laura Penagos Rodriguez** (Suesca, Kolonbia, 1983ko otsailaren 10a) Euskal Herrian bizi den antzezle-sortzaile eta hezitzaile kolonbiarra da.

## Biografia 
Bogotako Teatro Libre Eskolan graduatu zen. Goiz hasi zen antzerki-irakaskuntzan. Kolonbiako unibertsitate entzutetsu bat baino gehiagotan lan egin du irakasle gisa, eta hainbat muntaia profesionaletan aritu da aktore gisa. 2004an, Kolonbia osoa zeharkatu zuen biran, Teatro Librek taularatutako Heiner Kippardten *El caso Oppenheimer* obrarekin. 2006an, Bertolt Brechten *Madre Coraje*, Bogotako Teatro Librek eta Antzerkiaren Etxe Nazionalak Bogotako Antzerki Jaialdi Iberoamerikarrerako prestatutako bertsioan. 2005ean, Federico García Lorcaren *La Casa de Bernarda de Alba*, Cartagenako Arte Ederren Eskolan. 2008an, Nafarroara etorri zen bizitzera. Besteak beste, Workcenter Grotowski eta Thomas Richards taldearekin jarraitu du bere trebakuntza, Bartzelonan eta Italian. Gorputz eta ahots formazioak ematen dizkie antzezle eta eszena arloan interesa duten pertsonei. 2021ean, antzerki-bira hasi zuen *Atzerrian lurra garratz* lanarekin, istorioaren aktore protagonista gisa Artedrama eta Huts Teatro plataforma eszenikoaren eskutik. Gaur egun, bere metodologia ikertzen eta garatzen ari da prestakuntzari eta sormen-prozesuei begira.

## Antzezlanak 
* *El caso Oppenheimer*
* *Madre coraje*
* *La casa de Bernarda Alba*
* *La pasión de Eva*
* *Atzerrian lurra garratz* (aktorea eta gidoigilea)
* *Behi-jasa / Llueven vacas (gaztelaniaz).*
* *Putaren bakarrizketa eroetxean. (2023).*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Laura Penagosen Instagram kontua

Laura Penagosen Facebook profila

Laura Penagosen Youtube kanala

* Kolonbiatik etorritakook hemen bizi gara. Zoazen lekura zoazela, bertako kultura izanen da han... Argia, 2024.06.09
Edmond Jouhaud

**Edmond Jouhaud** (Aïn Boucefar, Aljeria Frantsesa, 1905eko apirilaren 2a - Royan, 1995eko irailaren 4a) frantziar jenerala izan zen.

Saint-Cyrreko Eskola Militar Berezian ikasi zuen. Alemaniarren okupazioaren aurkako erresistentzia frantziarra zuzendu zuen Bordeleko eskualdean 1943tik, eta 1944an Britainia Handira ihes egin zuen Frantzia Askearekin bat egiteko.

Gerra ostean, Ipar Afrika Frantseseko Aire Armadako Ikuskatzaile Nagusi izendatu zuten. 1958ko maiatzean Aljerren hasitako estatu-kolpe militarrean parte hartu zuen eta 1961eko apirilean Aljerreko putschean parte hartu zuen Raoul Salan, Maurice Challe eta André Zeller jeneralekin, eta kolpearen porrotaren ondoren, Salanen bigarrena izan zen OASen. 1962ko martxoan atxilotu zuten eta heriotza-zigorra ezarri zioten. Charles de Gaullek epaia ordeztu zuen eta Jouhaud 1967an askatu eta 1982an birgaitu zuten.
Olga Wisinger-Florian

**Olga Wisinger-Florian** (Viena, 1844ko azaroaren 1a – Grafenegg, 1926ko otsailaren 27a) Austriako margolaria izan zen, inpresionismoaren ordezkaria.

## Biografia 
Piano-jole gisa lan egin ondoren, Wisinger-Florian pintura lantzen hasi zen, Melchior Fritsch, August Schaeffer eta Emil Jakob Schindler -en ikasle zela. 1881az geroztik aldiro bere margolanak erakusketa pribatuetan eta Vienako Sezesioak antolatutako erakusketetan erakutsi zituen.

1893ko Chicagoko Nazioarteko Erakusketetan eta 1900eko Parisen nabarmendu zen, eta beste sari eta aipamen ugari lortu zituen. Bere herrialdeko mugimendu feministan ere parte hartu zuen. Bere lehen koadroak austriar inpresionismo bereziaren barruan kokatzen dira, Schindlerren irakaskuntzaren arabera naturaren irudikapenean sublime dena bilatzea ezaugarri duena.

1884an bere maisuarengandik aldendu eta paisaiaren irudikapen naturalago bat aukeratu zuen, espresionismoari emandako kontzesioekin eta kolore libreak erabiliz.

## Sariak 
* 1888: Menzione onorevole del *Salon*, Parigi
* 1891: Diploma d'onore, Londra
* 1891: Medaglia d'oro «Ludwig II», Monaco di Baviera
* 1893: Medaglia dell'Esposizione universale, Chicago
* 1893: Erakusketa Unibertsalaren domina, Chicago
* 1900: Medaglia del *Salon*, Parigi
* 1900: Medaglia dell'Esposizione universale, Parigi
* 1905: Medaglia d'oro di Stato, Salisburgo
* 1906: Medaglia per l'Arte e la Scienza, Sofia

## Bibliografia 
* Michaela Schwab, *Olga Wisinger-Florian*, Viena, 1991
## Iruditegia 

OlgaWisinger-FlorianLandschaft.jpg|*Landschaft*, 1906–1908.
Olga Wisinger-Florian Interieur mit festlich gedecktem Tisch.jpg|*Interieur mit festlich gedecktem Tisch*
Olga Wisinger-Florian Bauernhof in Etsdorf.jpg|Wisinger-Florian: *Etsorfeko baserria*
Wisinger-Florian Im Garten.jpg|*Im Garten*, 1910.

## Kanpo estekak
Lajes do Pico

**Lajes do Pico** Portugalgo herri bat da Pico uhartean, Azoreetako Eskualde Autonomoan dagoena.

154,35 km2-ko azalera eta 5.041 biztanle (2001) zituen udalerri baten egoitza da, 6 *freguesiatan* banatuta. Udalerria mendebaldean Madalena udalerriak mugatzen du eta iparraldean São Roque do Pico. Baleazaleen jarduera-zentroa izan zen hiribildua urte askoan, eta, gaur egun, Baleazaleen Museoa (Museu dos Baleeiros) eta Balearen Fabrika ikus daitezke bertan. Hiribildua ere ezaguna da zetazeoak behatzearekin zerikusia duten jarduera turistikoengatik. Abuztuaren amaieran ospatzen dira herriko jai nagusiak, Baleazaleen Astea.

Irlako arkitektura militarraren adibide bakarra, Santa Catarinako gotorlekua, berreskuratu egin zuten eta gaur egun hiriko turismo postu gisa funtzionatzen du.

## Biztanleria 
## Hiri senidetuak 
* Cangas (Galizia, Espainia); Lajes do Pico bezalako herri balea. Cangas-en Lajes do Pico izeneko kalea badago, Azoroketako udalerri honen omenez.

## Kanpo estekak 
* Museo dos Baleeiros
Madalena (Azoreak)

**Madalena** Portugalgo herri bat da Pico uhartean dagoena, Azoreetako Eskualde Autonomoan. 149,08 km2-ko azalera eta 6.136 biztanle (2001) dituen udalerri baten egoitza da. 6 *freguesia* ditu. São Roque do Pico eta Lajes do Pico udalerriekin egiten du muga.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza zuri-marroi

**Ziza zuri-marroia** (*Tricholoma albobrunneum*) *Tricholomataceae* familiako onddo bat da. Toxikoa ez denez, antzina, nahiz eta mingotsa izan eskualde batzuetan jaten zen, gaur egun ia inork ez du kontsumitzen.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm arteko diametrokoa, ganbila, kolore arre-gorrixkakoa, zuntzak ditu erradialki. Haragitsua, ertza hasieran apur bat kiribilduta. Azala likatsua, batez ere gaztetan.

**Orriak:** Zuri-marroi kolorekoak, eskotatuak, estu eta desberdinak. Zahartzean gorriz zikintzen dira.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago, eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa eta meheagoa oinarrirantz, 2-7 cm garai eta 1-2cm lodi. Bi kolore ditu, goian zuria eta behean arre-gorrizta, errezel iheskor baten hondarrak bereizten dituzte bi aldeak, eta errezel horrek erabat mugatuta dagoen zirkulu bat osatzen du.

**Haragia:** Irmoa zuria, irin usain handikoa eta zapore mingotsekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Ezin da jan zapore mingotsa duelako, baina ez da toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
Bere taldeko hainbat *Tricholoma*-rekin nahas daiteke, hala nola: *Tricholoma ustale*, kapela leunekoa, oin zuriagoa eta irin usain apur bat duenarekin. *Tricholoma ustaloides* delakoarekin, hau hostozabaletan ateratzen da eta oinean bi kolore garbi ditu. *Tricholoma pessundatum* espeziearekin, koniferetan hazten dena, zapore ia gozokoa edo oso mingotsa ez duena. *Tricholoma vaccinum* perretxikoarekin, zuntzezko kapela iletsua duena.

## Sasoia eta lekua 
Oso espezie arrunta mendiko koniferetan. Urritik abendura arte agertzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Uruguai, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukaso, Hego Korea, Vietnam, Txina, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinu-ziza arrunt

**Pinu-ziza arrunta** (*Tricholomopsis rutilans*) *Tricholomataceae* familiako onddo bat da. Jangarri kaskartzat jotzetik, susmagarria izatera pasatu da. Koniferetako motzondo edo adar hilei itsatsita hazten da beti.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 15 cm arteko diametrokoa, haragitsua, ganbila eta gero ia laua. Kolorea, hori argitik gorrixkara aldatzen da, eta azala, hondo horiaren gainean nabarmentzen diren puntutxo gorri-purpuraz estalita dago. Ertza mehea du eta pixka bat kiribildua.

**Orriak:** Hori-kromo kolorekoak, Oso estu eta Itsatsiak.

**Hanka:** Zilindrikoa, zuntzezkoa, elastikoa, hori zurbila, guztia purpura koloreko puntutxoz estalia, goiko aldea izan ezik.

**Haragia:** Lodia, trinkoa eta horixka, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Tricholomopsis* terminoa grekotik dator, "ósis" hitzetik, azalpen, esan nahi du. *Tricholoma*-ren antzekua.  *Rutilans* epitetoa latinetik dator, "rutilans" hitzetik, eta distiratsu esan nahi du. Kolore bizia duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, toxikoa den susmoa dago.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma decorum* jangarriarekin, honek mendiko izeietan irteten du, hori-sufre kolorekoa eta txikiagoa. *Tricholoma ornatum* delakoarekin ere nahas daiteke, honek kapelan ezkata marroi-burdin kolorekoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
thumb|pinu-ziza arruntak
Udaberrian, udan eta udazkenean, koniferoen motzondo edo sustrai hiletan. Oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Hawaii, Argentina, Islandia, Kanariak, Azoreak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Filipinak, Hego Korea, Ipar Korea, Japonia, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Tricholomopsis rutilans bat.jpg
Fitxategi:Tricholomopsis rutilans 3.jpg
Fitxategi:Tricholomopsis rutilans 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pleurocybella porrigens

***Pleurocybella porrigens*** (sinonimoa : *Pleurotellus porrigens*) *Marasmiaceae* familiako onddo espezie bat da. Pozoitsua izan daiteke. Arraroa Euskal Herrian, ohikoagoa Nafarroako Pirinioetan eta Iparraldeko Landetan.

## Deskribapena 
thumb|Pleurocybella porrigens
**Kapela:** 3 eta 10 cm arteko diametrokoa, zuria, mihi formakoa, oinik gabea, haragi gutxikoa, alboa koniferoen adarrean finkatua eta zahartzean ertza uhindu samarra.

**Orriak:** Zurixkak, oso estu, eta enborrarekin bat egiten duen aldera dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Ez daukala esan daiteke.

**Haragia:** Zuria, elastikoa, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Porrigens* epitetoa latinetik dator, eskua luzatu, esan nahi duen "porrigo" hitzetik. Bere koilara edo espatula itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria. Pozoitsua izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
Kolore zuria, mihi forma, eta habitata koniferetan dira, bere bereizgarriak. Gaztetan, *Pleurotus dryinus* delakoaren antza du (haritzetako *Pleurotus*-a).

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, koniferoen, haritzen, pagoen eta abarren, adar edo enbor usteletan eta taldeka, bata bestearen gainean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Ekuador, Europa, Errusia, Thailandia, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza marroi

**Ziza marroia** (*Tricholoma focale*) *Tricholomataceae* familiako onddo bat da. Kalitate eskasekoa denez, garnizio gisa eta testura handiagoko beste espezie batzuekin nahastuta soilik erabiltzea gomendatzen da. Kremetan prestatu izan da, pasten osagai gisa eta untxien haragiarekin egindako arrozetan.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 10 cm arteko diametrokoa. Lehenik ganbila, gero laua, titi kamuts bat geratzen zaio, kolore arrekoa, erreflexu laranjekin. Azal likatsu samarra ale gazteetan, helduetan lehorra eta fibrilosoa. Ertz bihurritua, perretxikoa gaztea denean itsatsitako eraztun hondarrekin.

**Orriak:** Oso estu, ugari, meheak, kako forman itsatsiak, kolore zurixkakoak, modu irregularrean zikinduak, kapelaren kolorekoak.

**Hanka:** Erdian lodituta eta oinarrirantz mehetua, kapelaren koloreko edo argiagoko estaldura fibriloso batekin, gora eginez mintzezko eraztun antzeko batekin amaitzen da, oinaren goiko aldean kolore zuria agerian utziz.

**Haragia:** Sendoa, trinkoa, zuria, irinaren usain eta zaporearekin edo pepinoarenarekin.

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Focale* epitetoa berriz latinetik dator, lepoko zinta, esan nahi duen "focale" hitzetik. Eraztunaren presentziagatik

## Jangarritasuna 
Gutxi estimatutako jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Hurbileko espezieak: *Tricholoma caligatum* delakoa, Camembert gaztaren usain handia duena. *Tricholoma aurantium* espeziea, urre kolore gutxiagokoa, eta zimitzen usain arin bat duena. *Tricholoma robustum* perretxikoarekin, kolore argiagokoa, normalean *Pinus pinaster* basoetan bizi dena, baina beste Koniferoen azpian ere ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean lur hareatsuko pinudietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kanariak, Europa eta Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orri-onddo hankagabe

**Orri-onddo hankagabea** (*Tapinella panuoides*) *Tapinellaceae* familiako onddo espezie bat da. *Paxillus involutus* espeziaren hurbil egoteak toxikoa den susmagarri egiten du. Pinu motzondoetan sorta ederretan irteten du.

Sinonimoak: *Merulius lamellosus*, *Agaricus lamellirugus*, *Agaricus scobigeria*, *Agaricus atrotomentosus var. γ panuoides*, *Agaricus mollis subsp. heteroclitus*, *Agaricus croceolamellatus*, *Paxillus panuoides*, *Rhymovis panuoides*, *Paxillus rudis*, *Paxillus ligneus*, *Crepidotus croceolamellatus*, *Tapinia panuoides*, *Paxillus fagi*, *Paxillus panuoides var. fagi*, *Paxillus lamellirugus*, *Paxillus acheruntius*, *Crepidotus panuoides*, *Tapinia lignea*, *Tapinia lamellosa*, *Tapinella lamellosa*, *Plicaturella panuoides*, *Serpula panuoides*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm arteko diametrokoa, maskor itxurakoa, hanka gabe. Horixka, hori-oliba edo arrexka kolorekoa; oinarrian lila tonuekin: *ionipus* Q; aldaera; hasieran belusatua, gero ilegabea. Ertza biribilkatua.

**Orriak:** Kolore hori bizikoak, zainen bidez zeharka oso lotuak. Kapelatik erraz askatzen dira azazkalarekin hazka egitean (*Paxillus* guztien ezaugarria da).

**Hanka:** Hain da albokoa eta errudimentarioa ezen esan daiteke ez dela existitzen.

**Haragia:** Zurixka edo horixka samarra. Zapore eta usain zehaztu gabea.

**Etimologia:** *Tapinella* terminoa latinezko "tapiz" hitzetik datorrela diote autore batzuek eta alfonbra esan nahi duela.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Phyllotopsis nidulans* delakoarekin, baina honek tonu laranjatuagoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen motzondoetan edo eroritako enborretan, udazkenean ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Brasil, Txile, Argentina, Azoreak, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Siria, Filipinak, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, zimbabwe, Ruanda.

## Galeria 

Fitxategi:Tapinella panuoides 1.jpg
Fitxategi:Tapinella panuoides 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gina Gogean

**Gina Gogean** (Câmpuri, Errumania, 1977ko irailaren 9a) Errumaniako gimnasta artistikoa da, bederatzi aldiz munduko txapelduna 1994tik 1997ra hainbat probatan.

## Kirol ibilbidea 
### 1992 
Bartzelonan, Olinpiar Jokoetan, 1992an, zilarra eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Talde Bateratuaren ondoren (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea).

### 1993 
Birminghameko 1993ko Munduko Txapelketan, zilarra eskuratu zuen banakako jeneralean —Shannon Miller estatubatuarraren ondoren eta Tatiana Lysenko ukrainarraren aurretik—, baita zilarra ere lurrean —berriro ere Shannon Millerren atzetik, eta, oraingoan, Natalia Bobrova errusiarraren aurretik—, eta brontzea Lavinia Milosovici  herrikidearen eta Dominique Dawes  estatubatuarraren atzetik, oreka-habean.

### 1994 
Brisbaneko Munduko Txapelketan, 1994an, urrea eskuratu zuen zaldi-jauzian, Svetlana Khorkina errusiarraren eta Lavinia Milosovici errumaniarraren aurretik, eta brontzea lurrean, Dina Kochetkova errusiarraren eta Lavinia Milosoviciren ondoren. Handik gutxira, Dortmundeko Munduko Txapelketan (Alemania), non taldekako lehiaketa bakarrik egin baitzen, urrea eskuratu zuen, Estatu Batuen eta Errusiaren aurretik.

### 1995 
1995eko Sabae-ko Munduko txapelketan, urrea eskuratu zuen lurrean —Ji Liya txinatarraren eta Ludivine Furlon frantziarraren aurretik—, brontzezkoa jauzian —Simona Amanar herrikideak eta Lilia Podkopayeva ukrainarrak urrearekin enpatea egin zutenen ondoren—, eta urrea, taldeka, Txinaren (zilarra) eta Estatu Batuen (AEB) aurretik.

### 1996 
1996an San Juanen (Puerto Rico) egindako Munduko Txapelketan, lurreko urrea eskuratu zuen, Simona Amanar herrikidearen eta Annia Portuondo kubatarraren aurretik, eta zoruko urrea, Kui Yuanyuan txinarrarekin berdinduta.

Handik gutxira, urte horretan bertan,  Atlantan (Estatu Batuetan) Olimpiar Jokoetan, zilarra norbanakoen jeneralean —Lilia Podkopayeva ukrainarraren ondoren eta Simona Amanar eta Lavinia Miloúovici errumaniarren aurretik, brontzean berdinduak, brontzea oreka-habean, Shannon Miller estatubatuarraren eta Lilia Podkopayevaren ondoren— eta brontzea taldekakoan, Estatu Batuak (urrea) eta Errusiaren (Zilarra) ondoren.

### 1997 
Azkenik, kirol-ibilbide emankor horri amaiera emanez, 1997an Lausanan (Suitza) egindako Munduko Txapelketan hiru urrezko domina eskuratu zituen: lurzorua, oreka-habea eta taldea; horrez gain, brontzezko domina lortu zuen zaldi-jauzian, Simona Amanarren (urrea) eta Zhou Duanen (zilarra) ondoren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bellini (koktela)

**Bellini koktela** Venezian sortu zen, Harry’s Bar ospetsuan. Izena, margolari ospetsuaren oroimenez, Giovanni Bellini, Giuseppe Cipriano tabernaren jabeak eman zion 1948an. International Bartenders Associationen koktel ofiziala da. Ardo zuri apardunean oinarritua, normalean jatorriz ardo apardun *prosecco* eta mertxika freskoaren mamiaz prestatzen da. Nazioartean Italiako koktelik ospetsuenetako bat da.

## Historia 
Bellini 1948an asmatu zuen Giuseppe Ciprianik, Veneziako Harry 's Bar-eko tabernariak, eta koktela Giovanni Bellini margolari veneziarraren abizenarekin izendatu zuen pinturaren kolore arrosagatik. Edaria etxeko espezialitate bihurtu zen Veneziako Harry 's Tabernan, Ernest Hemingway, Gianni Agnelli, Sinclair Lewis eta Orson Wellesen gogokoenetako bat. Geroago, New Yorkeko Harry 's Bar-en ere oso ezaguna egin zen, Frantziako enpresaburu batek bi tokien artean mertxika-mamia garraiatzeko merkataritza-bide bat ezarri ondoren, koktela klasiko bihurtu zen munduko taberna guztietan.

## Errezeta 
### Osagaiak 
* Prosecco ardoaren 10 zl.
* Mertxika mamiaren 5 zl.

### Prestaketa 
Jatorrizko errezetak Veronako mertxika zuriaren zukua erabiltzea eskatzen du, birrinduta eta nahastu gabe, emeki-emeki ardoarekin nahastuta, gasa gehiegi ez galtzeko. Txirula formako kopa batean zerbitzatzen da.

Leuna, freskagarria eta gozoa, zapore hain ezberdinen nahasketa bitxi honek zaporea alkohol-edukiaren gainetik estimatzen dutenen gozamenerako izango da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bellini koktelaren errezeta.
Espainiako Herriaren Defendatzailea

Espainiako **Herriaren Defendatzailea** garrantzi konstituzionala duen organoa da, *ombudsmanaren* figura suediarretik eratorria («mandataria» edo «ordezkaria»), eta 1978ko Konstituzioaren I. tituluak herritarrei ematen dizkien eskubideak errespetatzeaz arduratzen da (nahiz eta praktikan eskubide konstituzional guztietara zabaltzen den), eta, horretarako, Administrazioaren jarduera gainbegiratu dezake.

1978ko Konstituzioak 54. artikuluan honela dio: «Lege organiko batek arautuko du Herriaren Defendatzailea Gorte Nagusien goi-mandatari gisa; Gorte Nagusiek izendatuko dute titulu honetan jasotako eskubideak defendatzeko, eta, horretarako, administrazioaren jarduera gainbegiratu ahal izango du, *Gorte Nagusiei* berri emanez». Herriaren Defendatzaileari buruzko apirilaren 6ko 3/1981 Lege Organikoak araututa, 1. artikuluak honela definitzen du: «Gorte Nagusiek Konstituzioaren I. Tituluan jasotako eskubideak defendatzeko izendatutako goi-mandataria, Administrazioaren jarduera gainbegiratu ahal izango duena, Gorte Nagusiei horren berri emanez. Konstituzioak *eta lege* honek ematen dizkioten eginkizunak beteko ditu».

2021eko azaroaren 18an, eta Francisco Fernández Marugán-en ordez, Gorte Nagusiek Ángel Gabilondo Pujol izendatu zuten titular berri.

## Herriaren Defendatzaileen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ararteko

## Kanpo estekak 
* Espainiako Herriaren Defendatzailearen webgunea
* Europako Arartekoaren webgunea
Arkhip Kuindzhi

**Arkhip Ivanovitx Kuindzhi** (; ; Mariupol, Errusiar Inperioa, 1841ko urtarrilaren 27aGreg./urtarrilaren 15aJul. - San Petersburgo, 1910eko uztailaren 24aGreg./uztailaren 11Jul.) errusiar margolaria izan zen.

Pontoko greziar familia batean jaio zen. Umezurtz geratu zen sei urterekin eta greziar familiako lagun batek hezi zuen. Taganrogen bizi izan zen eta margotzen ikasi zuen eta argazkigintza estudio batean lan egin zuen.

1868an San Petersburgoko Arte Akademian ikasle sartu zen eta Peredvizhniki taldean parte hartu zuen. 1873an Akademia utzi zuen eta Pavel Tretiakovek bere margolanetako bat erosi zuen.

Paisaien margolaria izan zen eta gai sozialekin lotu zituen. Bere heldutasunean argi efektuak eta kolore biziak erabili zituen argiztapenaren ilusioa sortzeko.

Errusiarrek Kuindzhi Arte Museoa suntsitu zuten 2022ko martxoan Mariupolgo setioan.

## Iruditegia 

Archip Iwanowitsch Kuindshi 008.jpg|*Ladoga aintzira* (1873)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 005.jpg|*Urkien basoa* (1879)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 001.jpg|*Dnieper ibaia goizean* (1881)
Arkhip Kuindzhi - Ночь на Днепре - Google Art Project.jpg|*Ilargi argia Dnieperren* (1880)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 004.jpg|*Olatuak eta hodeiak* (1882)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 002.jpg|*Elbrus* (1890–1895)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 007.jpg|*Arrtsalde Ukrainan* (1878–1901)
Archip Iwanowitsch Kuindshi 003.jpg|*Ilargi argia basoan, negua* (1898–1908)
WLA metmuseum Red Sunset on the Dnieper Arkhip Ivanovich Kuindzhi.jpg|*Arrats gorria Dnieperren* (1905) 

## Kanpo estekak
Jainkoen oturuntza

thumb|250px|Priapo Lotis ninfa limurtzen.
***Jainkoen otordua*** () Giovanni Bellini margolari italiarraren azken lanetako bat da. Washingtongo Arte Galeria Nazionalean gordetzen da. Mihise gaineko olioz egina dago. 170 zm-ko altuera eta 188 zm-ko zabalera du. Veneziako artistak mitologia inguruko lan gutxi egin zituen eta horrek balio gehiago ematen dio lan honi. 1514 inguruan egin zuen.

## Historia 
Bellinik 1514an margotu zuen, Alfontso I.a Estekoa Ferrarako dukearen enkarguz, Ferrarako Esteko Gazteluan bere ''camerino d'alabastro* (alabastro-ganbera). Bere azken lanetako bat da, egileak behin eta berriz aldatu zuena. Bere bizitzaren amaierako lan hauetan Veneziako pintura tipikoa iragartzen da, Giorgioneren eraginpeko kolore eta argiarekiko bere zaletasunarekin. Bellini hil zenean, handik gutxira (1516an), Tizianok paisaia aldatu zuen bere *Il Baccanale degli Andrii* obrarekin egokitu egin zezan, hau ere Alfontso I.aren kamerinoan.

Pintura Peter A. B. Widener estatubatuar handikiak erosi zion Northumberlandeko Dukeari 1925ean, eta, geroago, Washingtongo Arte Galeria Nazionalean sartu zen bere bildumaren gainerakoekin.

## Azterketa 
Veneziako artistaren pintura mitologiko bakarrenetakoa da. Horrela, bere bizitzaren amaieran, Bellinik Errenazimentuko korronte berriak sortzen lagundu zuen, bere gazte garaikideen lanen monumentaltasun eta ezaugarri piktoriko berberak erakutsiz.

Oreka dago paisaiaren eta irudien artean. Lehenik, Olinpoko jainkoak ikusten dira oturuntza egiten. Eszenak Ovidioren *Fasti''en poemaren bi pasarte irudikatzen ditu elkarrekin. Priapo, ezkerrean, Lotis ninfa limurtzen saiatzen ari da, baina Silenoren astoak eragozten dio. Inguruan jainko mozkorrak daude: Jupiterrek arrano bat du inguruan, Poseidon, Zibeles eta Zeres laztantzen ari da, Hermes upel baten gainean ilaunki luzatuta dagoen bitartean. Parra hostoak buruan dituen mutila Bako jainkoaren ezohiko irudikapen gaztea da. Hasiera batean Bellinik irudiak pertsona hilkor gisa margotu zituela uste da, Ovidioren itzulpen oker bati jarraituz; ondoren, jainko olinpikoen ezaugarriekin berriz margotu behar izan zituen.

Hondoko paisaian zuhaitz hostotsuak dira nagusi. Argia delikatua eta samurra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana Artonline webgunean.
* :Margolanaren inguruko bideoa Youtuben.
Rights International Spain

***Rights International Spain*** (**RIS**) Espainiako gobernuz kanpoko erakundea da, independentea eta irabazi-asmorik gabea, nazioarteko zuzenbidean espezializatutako legelariek osatua. *European Liberties* Platform-ekin elkartuta dago.

## Helburuak 
RISen helburu nagusia eskubide eta askatasun zibilak sustatu eta defendatzea da, giza eskubideen nazioarteko zuzenbidea eta babes-mekanismo nazionalak eta nazioartekoak eraginkortasunez erabiliz.

## Jarduerak 
RIS erakundeak hainbat jarduera egiten ditu bere helburuak betetzeko:

* Egungo arazoak identifikatzea eta gizarte zibilari tresnak ematea, informatuta egon dadin eta nola eta non jardun jakin dezan.
* Azterketa juridikoak egitea, giza eskubideen nazioarteko zuzenbidean oinarrituta, eta gizarte zibilaren eskura jartzea, hainbat bidetatik, sare sozialak barne.
* Erakunde publikoen aurrean lan egitea herritarren eskaerak helarazteko, txostenen eta gomendioen bidez.
* Espainiako legeria nazioarteko arau eta printzipioekin bateratzea bultzatzea.

* Nazioarteko mekanismoen ezagutza hobea eta erabilera eraginkorragoa sustatzea, haien gomendioen betetze eraginkorra monitorizatuz, eta haiekin aliantza eta ekimen bateratuak sortuz.
* Eskubide eta askatasun zibilak urratu zaizkien biktimei laguntza teknikoa ematea, baita haien legezko ordezkariei ere, eta auzi estrategikoko ekimenak bultzatzea.
* Giza eskubideen babesean nazioarteko zuzenbidearen erabilera indartzeko prestakuntza jarduerak garatzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskubide zibil eta politikoak
* Giza eskubideak
* Nazioarteko zuzenbidea
* Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala
* Torturaren eta beste tratu edo zigor krudel, anker edo apalesgarrien aurkako Hitzarmena

## Kanpo estekak 
* Rigts International Spain, RISen weborri ofiziala

:* RISen argitalpenak
:* #Sinjustizia
:* Blogak, RIS
:* RIS Facebooken
; Albisteak

* Rights International Spain-ek salatu du Gobernuak oztopatu egiten duela herritarren justiziarako sarbidea, Infolibre, Espainia, 2014/5/7
* Rights International Spain-ek kanpaina bat hasi du Gobernuak herritarrei justizia murrizteko duen planaren aurka, abogacia., 2014/5/9]
Rhodospirillum rubrum

**Rhodospirillum rubrum** bakterio Gram negatiboa da, Rhodospirillum genorokoa, espirilo itxura duena (bakterio kiribila da). 800-1000 nanometroen luzera du. Muturreko flageloak ditu (kokapen polarra) eta mugikorra da . Uretan bizi ohi da. 

Bakterio hau fotosintesi bakteriarra egiteko gai da, eta kolore purpura du (dituen karotenoideek emanda). Halere, fotosintesian ez du SH2 erabiltzen elektroien emaile bezala, H2 (hidrogeno molekularra) baizik. Horregatik, bakterio purpura ez-sufreduna da ). Modu autotrofo zein heterotrofoan hazi daiteke. 

Ingurugiroan oxigeno dagoenean R. rubrum-ek ez du fotosintesia egiten, arnasketa aerobioa baizik, eta ez ditu pigmentu fotosintetikoak (bakterioklorofilak, karotenoideak) sintetizatzen, bakterioak behar ez dituelako. Ondorioz, berezko kolore purpura galtzen du.

Beste berezitasun metabolikoa dauka bakterio honek: nitrogenoaren finkapena ere egiten du . Nitrogenoaren finkapen prozesua ikertzeko eta prozesu horretan nitrogenasa entzimak duen funtsezko zeregina hobeto ulertzeko ikerketa asko egin dira laborategian Rhodospirillum rubrumekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilson Greatbatch

**Wilson Greatbatch** (Buffalo, 1919ko irailaren 6a–  Clarence, 2011ko irailaren 27a) ingeniari eta asmatzaile estatubatuarra izan zen. 325 patente baino gehiago zituen eta Asmatzaileen Ospearen Areto Nationaleko partaidea zen. Lemelson–MIT Saria (1996) eta Teknologiaren eta Berrikuntzaren Domina Nazional (1990) sariak irabazi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza marroi ezkatatxiki

**Ziza marroi ezkatatxikia** (*Tricholoma imbricatum*) *Tricholomataceae* familiako onddo bat da. Kalitate gastronomikorik gabea, zapore mingotsa duenez, ez da oso egokia sukaldaritzarako.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 9 cm arteko diametrokoa, lehenik glabroa, gero ezkata fin inbrikatu arrez estalia, ganbila, globo itxura apur batekin, lepomakur samarra, felpa itxurakoa eta lehorra. Azala arre kolorekoa edo arre gorrizta du eta ertza makurra.

**Orriak:** Itsatsiak, zuriak edo zurbilak, batzuetan arre-gorrixkaz zikinduak.

**Hanka:** Kapela baino apur bat zurbilagoak, betea edo apur bat hutsa, sabeldunak, zurixka goialdean eta inolako errezel edo gortina hondarrik gabe; lodiagoa behealdean, zuntz arre gorrixkaz estalia.

**Haragia:** Zurixka, ez du kolore arrosarik hartzen, trinkoa, lodia; irin usain eta zapore apur batekin.

**Etimologia:**  *Tricholoma* grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Imbricatum* epitetoa latinetik dator, "imbres" hitzetik, teila esan nahi du. Teilatu baten antzera dauden ezkatengatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri oso kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma vaccinum* delakoarekin, nahiz eta honek tonu gorrixkagoak izan eta ertza biribilduagoa eta ildaskatuagoa. Biek antz handia dute eta sukaldaritzako balio bera dute.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren hasieran koniferetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziza eraztun-hori

**Ziza eraztun-horia** (*Tricholoma cingulatum*) *Tricholomataceae* familiako onddo bat da. Jan daiteke, baina kontuz. Oso urria da; beraz, babestu beharreko espezietzat hartu behar litzateke.

Sinonimoa: *Tricholoma ramentaceum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, konikoa, puntadun samarreko titi batekin, gaztetan ertza biribilkatu samarrekoa eta gero inkurbatua. Azal fibrilosoa, gutxi bereizia, batzuetan ertzean izan ezik. Gris-sagu kolorekoa, ilunagoa erdian eta zurixka edo zilar kolorekoa ertzean, zahartzaroan pixka bat horitu egiten da. Perretxikoa gaztea denean, errezel partzialaren hondarrak geratzen dira ertzean.

**Orriak:** Ez oso estu, sabeldun samarrak, eskotatuak, gris argi kolorekoak, helduaroan ertza zertxobait horitu egiten zaie.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa edo pixka bat borra formakoa beheko muturrean, haritsua, zurixka edo gris argia, leuna goiko aldean, goiko herenerantz gaizki mugatutako eraztun kortiniforme batekin, segituan beherantz, osatu gabeko gris ilun samar koloreko besokoekin.

**Haragia:** Zurixka. Irin usain ahula eta iheskorra du, zaporea ere irinarena, baina pixka bat mingotsa.

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Cingulatum* epitetoa berriz latinetik dator, gerria esan nahi duen "cingulum" hitzetik. Eraztun bat duelako.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma scalpturatum* delakoarekin, hau gris-zurixka da, kapela titi garbiarekin du eta ez du eraztunik hankan.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Sahatsen azpian hazten da, leku heze edo zingiratsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Kanariak, Europa eta Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakov Zeldovitx

**Jakov Borisovitx Zeldovitx** FRS (bieloerrusieraz: Я́каў Бары́савіч Зяльдо́віч, errusieraz: Я́ков Бори́сович Зельдо́вич; Minsk, 1914ko martxoaren 8a – Mosku, 1987ko abenduaren 2a) **YaB** bezala ere ezaguna; sobietar batasuneko fisiko teoriko nagusietakoa zen. Kosmologia fisiko, fisika termonuklear eta fenomeno hidrodinamikoko alorretan kontribuzio garrantzitsuak egin zituelarik.

## Erreferentziak
Ilir Meta

**Ilir Rexhep Meta** (Çorovodë, Skrapar, 1969ko martxoaren 24a) albaniar politikaria da. Albaniako presidentea  izan  zen 2017tik 2022ra.

Alderdi bakarreko erregimen albaniarraren aurkako ikasleen protestetan parte hartu zuen, eta 1990ean sartu zen politikan, komunismoa erori ondoren. Alderdi Sozialistako kide izan zen eta 1992an parlamentuko kide hautatu zuten. Lehen ministro izan zen 1999tik 2002ra, Kanpo Arazoetako ministro 2002tik 2003ra eta Legebiltzarreko presidente 2013tik 2017ra.

Alderdi Sozialista utzi eta Integraziorako Mugimendu Sozialista sortu zuen 2004an. Legebiltzarrak errepublikako presidente izendatu zuen 2017an, 140tik 87 botorekin eta agintaldia bost urte geroago amaitu zen.
G. I. Taylor

**Sir Geoffrey Ingram Taylor** OM FRS FRSE (St. John's Wood, 1886ko martxoaren 7a – Cambridge, 1975eko ekainaren 27a) fisikati eta matematikari britainiarra izan zen, bereziki ezaguna fluidoen dinamika eta uhinen teorian egindako ekarpenengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee de Forest

**Lee de Forest** (Council Bluffs, 1873ko abuztuaren 26a – Hollywood, 1961eko ekainaren 30a) asmatzaile eta irratiaren pionero goiztiar estatubatuarra izan zen, filmetako soinudun grabazioen garapenean lagundu zuelarik. 300 patente baino gehiago zituen munduan zehar, nahiz eta karrera istilotsua izan zuen.

## Patenteak 
* U.S. Patent 748,597 "*Wireless Signaling Device*", (1904).
* U.S. Patent 824,637 "*Oscillation Responsive Device*", (1906).
* U.S. Patent 827,523 "*Wireless Telegraph System*", (1906).
* U.S. Patent 836,070 "*Oscillation Responsive Device*", (1906).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vladimir Vernadski

**Vladimir** edo **Volodymyr Ivanovitx Vernadski** (errusieraz: Влади́мир Ива́нович Верна́дский; ukranieraz: Володи́мир Іва́нович Верна́дський; San Petesburgo, 1863ko martxoaren 12a –  Mosku, 1945ko urtarrilaren 6a) mineralogo eta geokimikalari errusiar, ukraniar eta sobietarra zen, egungo geokimikaren, biogeokimikaren eta radiogeologiaren aita bezala ezaguna.

## Erreferentziak