open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Salamancako Unibertsitatea

**Salamancako Unibertsitatea** () gaztelaniazko munduko unibertsitate zaharrena da, 1218an sortua.

Palentzian 9 urte lehenago, 1209an, unibertsitatea sortu bazuten ere, hortik Salamancara lekualdatu zuten: egun, Palentziakoa ez dago.

## Fakultate eta eskolak 
Hamasei fakultate, hiru goi eskola tekniko eta hiru unibertsitate eskola ditu:

### Fakultateak 
# Arte Ederretako Fakultatea.
# Biologiako Fakultatea.
# Nekazal eta Ingurumen Zientzietako Fakultatea.
# Zientzietako Fakultatea.
# Kimikako Fakultatea.
# Giza Zientzietako Fakultatea.
# Zuzenbideko Fakultatea.
# Ekonomia eta Enpresako Fakultatea.
# Hezkuntzako Fakultatea.
# Farmaziako Fakultatea.
# Filologiako Fakultatea.
# Filosofiako Fakultatea.
# Geografia eta Historiako Fakultatea.
# Medikuntzako Fakultatea.
# Psikologiako Fakultatea.
# Itzulpen eta Dokumentazioko Fakultatea.

### Goi eskola teknikoak 
# Avilako Goi Eskola Politeknikoa.
# Zamorako Goi Eskola Politeknikoa.
# Béjarko Ingeniaritza Industrialeko Goi Eskola Teknikoa.

### Unibertsitate eskolak 
# Avilako Hezkuntza eta Turismoko Unibertsitate Eskola.
# Erizaintza eta Fisioterapiako Unibertsitate Eskola.
# Zamorako Irakasle Unibertsitate Eskola.

## Irakasle ezagunak 
* Miguel de Unamuno, errektorea 1901etik 1914 arte.

## Ikus, gainera 
* Erdi Aroa
* Miguel Unamunoren 1936ko urriaren 12ko hitzaldia

## Kanpo estekak 
*  Salamancako Unibertsitatearen webgune ofiziala
DCE

**DCE** (**D**ata **C**ommunications **E**quipment) komunikazioan parte hartzen duen bitarteko gailua da baina ez da datu igorlea ez eta datu hartzailea ere.

Normalean, DTEaren eta transmisio-bidearen arteko bihurgailua, hau da, ekipo terminalak (DTEa) eta komunikazio lerroa konektatzen duen gailua da.

## Sarrera 
Informazioa bitarteko batek prozesatzen baldin badu, honi DCE deritzo, modema esaterako. Konputagailuei eta terminalei **DTE** deitzen zaie, halaber, sarearekin konektatzeko gailuei eta antzeko konexio-gailuei DCE. Eskuarki, konputagailuek eta terminalek ez dute distantzia urruneko sareko datuak bidaltzeko eta jasotzeko ahalmenik. Honelako eginkizunetarako modema (DCE) eta antzeko zirkuituak daude.

DCEak bitak banan-banan bidaltzeaz eta jasotzeaz arduratzen dira. **DTE**-a eta DCE-a kontrol- zein informazio-datuak komunikatzeko elkar konektatuta egoteaz gain (atal fisikoa), DTE-k eta DCE-k komunikazio protokolo berdinak erabiltzea beharrezkoak dituzte (atal logikoa).

Honela, DTE (lokala)-DCE (lokala); DCE (lokala)-DCE (urrunekoa); DCE (urrunekoa)-DCE (urruneko) eta DTE (lokala)-DTE (urrunekoa) komunikazioak izaten dira.

DTE-DCE-en arteko komunikazioa gauzatzeko interfaze arautuak beharrezkoak dira.

DTE-ren eta DCE-ren arteko interfazeak espezifikazio mekanikoak, elektrikoak eta prozedurazkoak dauzka:

:* **Prozedurazkoak**: Komunikazioa modu egokian (koordinazioa) gauzatzeko, komunikazio-gertaeren hurrenkera zehazten du.
:* **Mekanikoak**: Konektoreen tamaina eta forma zehazten dituzte, hau da, gailu biek kable eta antzeko konexioak bateragarriak izan behar dituzte.
:* **Funtzionalak**: Interfazearen elementuen eginkizunak zehazten ditu
:* **Elektrikoak**: Seinale mota, tentsio maila eta izaera elektrikoko beste ezaugarri berdinekin lan egin behar dituzte.

## Ikus, gainera 
* DTE
* USB
* Firewire
* Bluetooth
* Ataka informatikoa
* RS-232
* IDE
* SATA
* PCI
* IrDa
* PCMCIA

## Kanpo estekak
Ataka (informatika)

**Ataka informatikoa** informatika arloan datuak komunikatzeko interfaze bat adierazten du.
Interfaze hau fisikoa edo logikoa izan daiteke.

[thumb|erdian|800px| [Ordenagailu bateko txartel nagusiko kanpoko ataka mota batzuk:
***(1)** Mini-DIN 6 **PS/2** (berde argia) saguarekin konektatzeko.
***(2)** Mini-DIN 6 **PS/2** (morea) teklatuarekin konektatzeko.
***(3)** *Registered jack* konektorea RJ-45 (beltza) Ethernet sarera konektatzeko.
***(4)** ***Universal Serial Bus*** bi ataka (beltzak) USB konexio A, emea.
***(5)** D-sub (DE-9M) **COM** atakarentzat (komunikazioak).
***(6)** D-Sub (DB-25H)konektorea **LPT** atakarentzat (arrosa) (garai bateko inprimagailuentzat).
***(7)** D-Sub (DE-15H) konektorea **VGA** atakarentzat .
***(8)** D-Sub (DA-15H) konektorea **MIDI** atakarentzat .
***(9)** 3 **jack** konektoreak 3,5 mm neurrikoa, audio irteera (berde argia) / sarrera (urdin argia), (bozgorailuak konektatzeko (berde argia), mikrofonoa konektatzeko (arrosa), entzungailuak (berde argia), etab.).

]]

## Ataka fisikoak 
:* Serieko ataka
:* Ataka paraleloa
:* PS2 ataka

Oinarri plakako Slotak

:* AGP
:* PCI
:* ISA
:* SATA

Oinarri plakako memoria atakak:

:* DDR
:* DIMM
:* SIMM

## Sare atakak edo ataka logikoak 
Konputagailu komunikazioetan zerbitzu ezberdinak antolatzeko zenbakiek izendatzen dituzten memoria atalak dira sare atakak.

### Sare ataken laburpena 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
John the Ripper

**John the Ripper** pasahitzak argitzeko kriptografiako programa bat da. Indar gordina erabiltzen du, hau da behin eta berriz datu desberdinekin prozedura berari ekiten dio, kasu honetan pasahitzak probatuz. DES zein SHA-1 bezalako zifratze algoritmoak apur ditzake eta beste batzuk ere.

Segurtasun tresna ezaguna da, erabiltzaileen pasahitzak seguruak diren egiaztatzeko ahalbidetzen baitie sistema administratzaileei.

Ezagutzen dituen zifratze motetatik antzeman dezake zein erabiltzen den pasahitza gordetzeko eta pasahitzen probak pertsonaliza daitezke. Ezaugarri hauengatik segurtasun arloan erabiliena bilakatu da.

## Ulertzen dituen algoritmoak 
:* Unix-ekoak: DES, MD5 eta blowfish
:* Kerberos
:* Hash LM (Lan Manager), Windows-en erabilitako zifratze prozedura
Kanpoko moduluak erabilita, hauekin ere lan egin dezake:
:* MD4
:* LDAP
:* MySQL
:* eta beste batzuk

## Ezaugarriak 
:* Zenbait prozesagailuentzat optimizatua
:* Hainbat sistema eragiletan eta arkitekturatan egikaritzen da
:* Indar gordinezko eta hiztegiko erasoak ditu
:* Software librea da, beraz doakoa eta pertsonalizagarria
:* Hitzak eraikitzeko hizkien heina zehatz daiteke eta baita luzerak ere.
:* Prozesaketa gelditze eta geroago jarraitzea ahalbidetzen du
:* Hiztegian arauak onartzen ditu
:* Programatu daiteke, Unix-en cron-arekin esaterako

## Ikus, gainera 
* Buffer gainezkatze
* Exploit
* DoS
* Password Crack
* Hijacking
* Sniffing
* Troyako zaldi
* Birus
* Segurtasun informatiko

## Kanpo estekak 
*  Kriptopolis Webgunea
Jose Martin Arana

**Jose Martin Arana Arregi** (Beasain, Gipuzkoa, 1846ko martxoaren 9a - Beasain, Gipuzkoa, 1921eko ekainaren 5a) enpresaburua eta Beasaingo alkatea izan zen. Haren aitak, Joxe Frantzisko Aranak, sortu zuen Fábrica de Hierros San Martín fabrika. Kale bati Jose Martin Arana izena jarri diote, haren omenez, jaioterrian.

Beasaingo Burugorriñea baserrian jaio zen. Bizitzak kolpe latzak eman zizkion: izan zituen hamabi semeetatik batzuk sasoirik onenean hil zitzaizkion.

XX. mendearen hasierako urteetan, bere izena duen kaleko etxeak eraiki ondoren, baserria utzi eta lehenengo atariko behe-solairuko etxera aldatu zen bere familiarekin, urte gutxira Kale Nagusiko lehen zenbakia duen Aranaren Etxe ezaguna egin zuen arte. Denak sailean eraiki zituen, bost atari zituztela, Udalari lurrak erosi eta garai bateko erremonte eta zesta punta pilotalekua bota ondoren.

## Lantegia 
Gaur egun Kale Nagusiko bigarren zenbakiko etxearen orubean, hura bizi zen etxearen pare-parean, zerra mekanikodun lantegi bat zuen 1915. urtearen inguruan. Gerora, *Química Forestal, S.A.* (QUIFOSA) izenez, pago-zuretik alkohola egiten zuen fabrika bilakatuko zen, eta zur horren lehen tratamendurako Lizarrustin zuen beste fabrika baten osagarri izango zen. Gaur egungo etxea eraikitzeko, fabrika hura bota egin zuten 1956an.

## Tinta-fabrika 
XIX. mendearen amaieran tinta-fabrika sortu zuen, eta bere seme Serafin Parisera bidali zuen, kimika zientziak ikas zitzan. Han, Serafinek, Emile Hunolt frantziar gaztearen adiskide egin eta hura Beasaingo fabrika zuzentzeko kontratatu zuen; handik gutxira, 1903an, frantziarra Jose Martinen alaba Estefaniarekin (*Fani*) ezkondu zen; gerora, oraindik haren abizena daraman enpresaren jabe bakar geldituko zen.

## Alkatetza 
Bi aldiz izan zen Beasaingo alkate:

* 1876-1878: Besteak beste, bi pilotaleku zoragarri eraikiarazi zituen, orain Bideluze plaza dagoen tokian. Bata, pilotan eskuz jokatzeko; eta bestea, berriz, errebotean, zesta puntan eta erremontean aritzekoa. Bi pilotaleku haiek egiteko diru asko behar izan zen, 18.000 bat pezeta, eta bien artean angelu zuzena osatzen zuten; bata, ibaiarekiko perpendikular zegoen, orain Usurbe antzokia dagoen lekuan, eta bestea ibaiaren norabidean. Gainera, herriko lehen ur-biltegia eraikiarazi zen, gaur egun Txindoki Institutua dagoen lur-sailetan ezagutu genuena, bai eta zegozkion ur-ekartzeak eginarazi ere.

* 1899-1902

## Erreferentziak 
* Jose Martin Aranari buruzko orria, Beasaingo Udalaren webgunean.
Pedro Joxe Iguain

**Pedro Jose Iguain Telleria** (Alegia, Gipuzkoa, 1896ko martxoaren 17a - Buenos Aires, 1979ko urriaren 26a ) euskal musikaria zen.

*Beasaingo sementzako* eta Alegiako *Seme Kutun* izendapenak jaso zituen.

## Haurtzaroa 
Migel Andres Iguain eta Joxepa Telleria senar-emazteen seigarren semea zen. 1926an, Natalia Azurtza anderearekin ezkondu zen eta ezkontza horretatik 8 seme-alaba jaio ziren.

Pedro Joxek 6 urte zituela eskolan hasi zen lehen mailako ikasketak egiten. 8 urte zituela. Lukas Agirre apaizaren akolito hasi zen, baina berehala nabarmendu zen kantuan, gainerako kantari tipleen artean.

Arantzazuko Andre Mariaren Komentuko Nagusiak ere jakin zuen haren berri eta Arantzazura eraman zuten bi urtetan erreskadan (1907-1908) Andre Mariaren bederatziurrenetan abesteko.

## Musika ikasketak 
Ahotsa aldatzen, 1911ko irailean, bere karrerako bigarren aroa hasi zuen Tolosako Kontserbatorioan, konpondu behar izan zuen *arazo handia*, pianorik ez edukitzea izan zen. Parrokiako apaiz batek ordea, piano bat eskaini zion hilero hainbesteko bat ordaintzearen truke.

## Lanpostuak 
1913. urteko udazkenean, probintziako egunkarietan, Ataungo San Gregorioko parrokian organojole baten postua betetzeko oposizio-lehiaketa iragarri zen. Plaza atera zuen eta denboraz urri ibili arren, musika konposatzen hasi zen. Bere buru argiak, lan garrantzitsuak sortu zituen, *Ave Maria 2 ahotsetara*, *Azken Agurra*, etab.

Beasaingo Udalak, Organojole eta Bandako Zuzendaritarako oposizio-lehiaketarako deialdia egin zuen eta Pedro Joxe Iguainek bereganatu zuen ardura hori 1924. urtean.

1936-39 bitartean, banda eta abesbatza gerrak erabat murriztuta, *Eskisabel eta Konpainia* enpresako enplegatu izaten hasi zen. Geroxeago, bere anaia Joanek, berak eta beste hirugarren batek, garraio-negozioa jartzea pentsatu zuten Tolosa eta Bilbo artean eta *Transportes del norte, IFARA* izeneako enpresa sortu zuten.

1939. Urtearen erdialdera, berriro ere organojole eta bandako zuzendariaren musika-grima nabarmentzen hasi zen. Aldez aurretik dei eginda, gizonezko hutsezko *Coral Loinaz* sortu zuen. Arrakasta handiko urteak igaro ondoren.
Sarkoidosi

**Sarkoidosia** gaixotasun kronikoa da, jatorri immunologikoa daukana. Berezko lesioak granulomak dira, tuberkulosian bezala, mikroskopioaren bidez ikusten direnak.

Hainbat organo kalte dezake eritasunak, baina birikak dira ohikoenak (%90). Hauen ondoren, gongoil linfatikoak (%75-90), gibela (%60-90), azala (%25), begiak (%25) eta ORLko organoak (%5-20) eta beste batzuk.

## Epidemiologia 
Arraza beltzeko pertsonak eragiten ditu sarkoidosiak beste arrazakoak baino gehiago.
 
## Diagnostikoa 
### Sintomak eta zeinuak 
Sintomak ez dira espezifikoak: eztula, arnasestua, artralgiak, azalaren lesioak, ikusmenaren arazoak.

### Laboratorioa 
* Kaltzioaren maila altua odolean.
* *Angiotensin-converting enzyme* (ACE) entzimaren maila altua odolean.

### Erradiologia 
### Anatomia patologikoa 
## Tratamendua 
Kortikoideak erabiltzen dira gaixotasunaren tratamenduan, nahiz eta gaixoen kopuru altua berez senda daitezkeen.

## Kanpo estekak 
*  Foundation for Sarcoidosis Research
Foru erkidego

**Foru Erkidego** Nafarroa Garaiak 1982tik duen izena da (Nafarroako Foru Erkidegoa), Espainiako 1978ko konstituzioan horrela idatzirik dago.
Izen hau Nafarroako Foru Eraentza Birrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoa aplikatzerakoan ezarri zen.

## Ikus, gainera 
* Foru lurraldeak
* Autonomia erkidego (ad.: Euskal Autonomia Erkidegoa)

## Kanpo estekak
Sare ataka

**Sare atakak** edo **ataka logikoak** konputagailu komunikazioetan zerbitzu ezberdinak antolatzeko zenbakiek izendatzen dituzten memoria atalak dira.

## Sarrera 
TCP/IP protokoloko konputagailu-sarean erabiltzen diren sare maila eta garraio mailako TCP/IP protokoloetan, zerbitzuak bereizteko ataka kontzeptua definitzen da.

Kontzeptu hau garraio mailakoa da, beraz ez da ataka fisikoetaz ari (makinak dituen konexioak), ataka logikoetaz (nondik-norantz konexio bat ematen den), baizik. Horrela, edozein TCP/IP konexiok igorlearen eta hartzailearen IP helbideak (bakoitzak 32 bit dauzka IPv4-n) eta bien atakak (bakoitza 16 bitekoa) ere behar ditu.

## Ataka kopurua 
Atakaren zenbakia 16 bitekoa denez, 2^16=65.536 ataka posible ditugu. Sare zerbitzuak ematen dituzten makinetan (Telnet, FTP, HTTP,…), TCP/IP zerbitzu ezagunentzat ataka zenbaki batzuk gordetzen dira. Unix sistema eragilea duen makina betean, ataka fidagarriak 0tik 1023 bitartekoak dira, eta hauen berezitasuna, beraietatik, supererabiltzaileak egikaritutako programek bakarrik egin ditzaketela konexioak da. Honekin eragotzi nahi dena zera da: pribilegiorik ez duen erabiltzaile batek, konexio ilegitimo bat erabiliz, berak baimenik ez daukan informazioa eskuratzea. 0-1023 bitarteko ataka fidagarrien kontu Unix-ena da soilik, eta ez TCP/IP estandar bat, beraz, TCP/IP zerbitzuak eskaintzen dituen makina ez-Unix batean, ataka fidagarrietatik konexio ilegitimoak sortzea posible izango da.

## Ataken laburpena 
TCP/IP protokoloetan erabiltzen diren ataka ohikoenak:

## Ikus, gainera 
* Ataka informatiko

## Kanpo estekak
Interfaze elektroniko

**Interfaze** elektronika arloan sistema elektroniko bi edo gehiagoren arteko komunikazioa ahalbidetzen duen ataka (zirkuitu) fisikoa da.

Eskuarki, konputagailuek eta terminalek ez dute distantzia urruneko sareko datuak bidaltzeko eta jasotzeko ahalmenik. Honelako eginkizunetarako interfazeak daude.

Ez dago interfaze unibertsalik, elektronika aurrera doan heinean ezaugarri berriak sortzen dira: USB, SCSI, Firewire, SATA, PCI...

Interfaze bik komunikatu ahal izateko komunikazio protokolo berdina erabili behar dute. Normalean interfazearen izenak hardwarea eta protokoloa adierazten dute.

## Ikus, gainera 
* USB
* Firewire
* Bluetooth
* Ataka informatikoa
* RS-232
* IDE
* SATA
* PCI
* IrDa
* PCMCIA

## Kanpo estekak
Megabyte segundoko

**MB/s** edo **Megabyte segundoko** segundo batean Megabyte bat edo 1.000 Kilobyte edo 1.000.000 (106) byte adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Informatikan erabiltzen da gehien bat.
## Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera 
Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.

Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz **Kibibyte** ( 1 KiB=1024 byte ). Egun (2007) unitate honen erabilera ez da zabaldu.

Multzo berdineko unitateak:
:* Mebibyte (1 MiB = 220, megabyte-ren parekoa: 106 edo milioi)
:* Gibibyte (1 GiB = 230, gigabyte-ren parekoa: 109)
:* Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

## MB eta Mb ez dira berdinak 
Mb-k megabit (1.000.000 bit) adierazten du aldiz MB-k megabyte (1.000.000 byte). Halaber, ez da nahastu behar Mb/s edo Megabit segundoko, MB/s edo Megabyte segundokorekin.

Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.

## Datu transferentzia adibideak 
- Konputagailuko interfazeak (MB/s-tan):

:* PATA 33 – 133 MB/s
:* SATA 150 – 300 MB/s
:* PCI 133 – 533 MB/s

-Konputagailuko osagaien artean (MB/s-tan):

:* Disko gogorretik – RAM memoriara: 30 Mebibyte segundoko (abiadura orientatzailea)
:* RAM memoriatik – PUZera: 800 Mebibyte segundoko (abiadura orientatzailea)

- Konputagailutik kanpoko datu transferentzien adibideak (Mb/s-tan eta Kb/s-tan):

:* ADLStik – ADSLra: Megabit 1 segundoko (1 Mb/s = 119 Kibibyte segundoko)
:* Modemtik – modemera: 56 Kbit segundoko (7 Kibibyte segundoko)
:* Sare-txarteletik – sare-txartelera: 100 Mbit segundoko (11,9 Mebibyte segundoko)
:* Wifi sare-txarteletik – beste wifi sare-txartelera: 54 Mbit segundoko (edo 6,4 Mebibyte segundoko)
:* Firewire b-tik disko gogorrera : 800 Mbit segundoko
:* USB 2.0-tik disko gogorrera: 480 Mbit segundoko
:* USB 1.1-tik disko gogorrera: 12 Mbit segundoko

## Ikus, gainera 
* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte

## Kanpo estekak
Mb (argipena)

**Mb** ikurrak bi adiera hauek ditu:

* Megabit unitatearen laburtzapena
* Milibar unitatearen laburtzapena
Cixi

**Cixi** (txineraz 慈禧, pinyin: Cíxǐ, Wade-Giles: '''Tz'u-hsi''') (1835eko azaroaren 29a - 1908ko azaroaren 15a) enperatriz erregeordeak edo enperatriz alargunak Txinan agindu zuen 1861etik 1908ra, hil zen urtea. Haren agintean, Qing dinastia mantxua –azken dinastia inperial txinatarra– gainbehera joan zen.

Cixi Xianfeng (咸丰) enperadorearen amorantea izan zen eta bera 1861ean hildakoan, Cixik eta Ci'anek (慈安) agindua hartu zuten 1861 eta 1873 artean enperadorearen seme Tongzhi (同治) adin nagusia izan arte. Enperadore gaztea, ordea, adinera heldu eta bi urtera hil zen. Cixik arauak apurtu eta bere hiru urteko iloba izendatu zuen oinordeko. Ci'an 1881an hil ondoren, Cixik bakarrik eduki zuen boterea.

Haren iloba Guangxu enperadorea adin nagusia izan zenean, Cixi erretiratu egin zen, bere zerbitzura zegoen espia sare bat utzita. Japoniaren aurkako lehen gerra (1894-1895) galdu eta Guangxu hainbat erreforma martxan jarritakoan, Cixik bere ilobaren aurka azpilanean hasi zen indar militar eta kontserbadoreekin bat eginda, eta agintea berreskuratu zuen. Handik urtebetera, Cixik boxerren alde egin zuen haien potentzia kolonial atzerritarren aurkako matxinadan. Ordainetan, indar atzerritarrek Hiri Debekatuan sartu, Beijing konkistatu eta Cixi bake hitzarmen kaltegarri bat sinatzera behartu zuten. Porrot horregatik karisma galdu zuen arren, hil arte mantendu zen boterean.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Juan eta Estanis Azanza anaien heriotza

**Juan eta Estanis Azanzaren gorpuak** 2006ko urriaren 30ean aurkitu zituzten ohe banan, etxea garbitzera joaten zitzaien utergarrak abisua emanda.

Izan ere, goizeko 10:00 aldera, atea itxita kausituta eta telefonoz deitu ostean erantzunik jaso gabe, pertsona horrek hainbat auzolaguni ohartarazi zien. Horietako bat, foruzaina, eskailera bat lagunduta, Juan Azanzaren gelako leihotik sartu zen. Hilda zegoen jada, bortizkeria-zeinurik gabe. Beheko solairuan egoera berean aurkitu zuen arreba.

Herriko familia aberatsenetakoa izateak zein ahaide hurbilik ez edukitzeak mota guztietako piztu zituen herrian. Heriotzen kausa, gainera, ez dago argi. Hasiera batean egoera txarrean egon zitekeen janaria jan izanak, botulismoa ere aipatu zen, azalpenik egokiena eta agerikoena zirudien. Izan ere, heriotzaren bezperan, Juan Azanzak berak arrebak eta biek gora egin zutela adierazi zien hainbat auzolagunari.

Hala eta guztiz ere, 2006ko abenduaren 23an Diario de Noticias egunkariak jakinarazi zuen poliziak intoxikazioa baztertu zuela anai-arreben heriotzen kausarako. Foruzaintzak Bartzelonara bidalitako zenbait organoen laginek hala frogatzen baitzuten. Hori dela eta, aukera guztiak zabaldu zituen poliziak.

## Erreferentziak 
* Albistea Diario de Navarra egunkarian

## Ikus, gainera 
* Uterga

## Kanpo estekak
Euskal Herriko musika klasikoa

thumb|Juan C. Arriagaren margoa.

**Euskal Herriko musika klasikoa** aipatzean Juan Crisostomo Arriaga, Jesus Guridi, Pablo Sarasate, Julian Gaiarre edo Ainhoa Arteta moduko izen ezagunak etortzen zaizkigu burura. Baina hori baino gehiago da Euskal Herrian egindako musika klasikoa: beste konpositore, musikari eta kantari batzuk eta gaur egungo kalitatezko orkestrak, abesbatzak eta musika aretoak ere nabarmendu behar ditugu.

Halaber, Donostiako musika hamabostaldia Europa mailan jaialdirik garrantzitsuenen artean dugu.

## Musikagileak 
thumb|250px|eskuinera|Pablo Sarasate

* Juan Crisostomo Arriaga (1806-1826): *Los esclavos felices*.
* Hilarion Eslaba (1807-1878).
* Joaquin Gaztanbide (1822-1870).
* Emilio Arrieta (1823-1894).
* Pablo Sarasate (1844-1908).
* Bixente Goikoetxea (1854–1916).
* Resurreccion Maria Azkue (1864-1951).
* Maurice Ravel (1875-1937): *Bolero*.
* Aita Donostia (1886-1956).
* Jose Maria Usanditzaga (1887-1915): *Mendi-Mendiyan*.
* Jesus Guridi (1886-1961): Besteak beste, *Amaya*, *Diez melodias vascas* eta *El caserio*.
* Andres Isasi (1890-1940).
* Jose Tomas Uruñuela (1891-1963).
* Pablo Sorozabal (1897-1988).
* Tomas Garbizu (1901-1989).
* Jesus Aranbarri (1902-1960).
* Aita Madina (1907-1972).
* Francisco Escudero (1912-2002): *Zigor*.
* Carmelo Bernaola (1929-2002).
* Luis de Pablo (1930-).
* Sabin Salaberri (1934-).
* Felix Ibarrondo (1943-).
* Zuriñe F. Gerenabarrena (1963-).
* Ramon Lazkano (1968-).
* Gabriel Erkoreka (1969-).

## Opera kantariak 
* Pierre-Jean Garat (1762-1823), baritonoa.
* Julian Gaiarre (1844-1890), tenorra.
* Julio Catania (1921-2002), baxua.
* Jose Ramon Orozko (1921-), tenorra.
* Maria Bayo (1961-), sopranoa.
* Ainhoa Arteta (1964-), sopranoa.

## Musikariak 
* Pablo Sarasate (1844-1908).
* Nicanor Zabaleta (1907-1993).
* Joaquin Atxukarro (1932-).

## Orkestrak 
* Bilbao Orkestra Sinfonikoa (BOS)
* Euskadiko Orkestra Sinfonikoa (EOS)
* Nafarroako Orkestra Sinfonikoa ("Pablo Sarasate Orkestra" izandakoa).
* Euskal Herriko Orkestra Gaztea.

## Abesbatzak 
* Donostiako Orfeoia (Donostia).
* Easo Abesbatza (Donostia).
* Andra Mari Abesbatza (Errenteria).
* Orfeon Pamplones (Iruñea).
* Doinuzahar kamera abesbatza (Durango)

## Beste elkarte batzuk 
* Opera Lagunen Bilboko Elkartea (Bilbo).
* Eresbil musika artxibategia (Errenteria).

## Aretoak 
* **Bilbo**: Euskalduna jauregia eta Arriaga antzokia.
* **Donostia**: Kursaal jauregia.
* **Iruñea**: Baluarte jauregia eta Gaiarre antzokia.
* **Gasteiz**: Principal antzokia.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika klasikoa XX. mendeko sarreran
* Euskal Herriko musika
* *Euskal Klasikoen Antologia*

## Kanpo estekak 
*  EOS-aren webgunea
*  Donostiako Orfeoiaren webgunea
* Musika Hamabostaldiaren webgune ofiziala
*  Musikeneren webgunea
* Easo Abesbatzaren webgunea
Adolfo Sáenz-Alonso

**Adolfo Sáenz-Alonso** (Portugalete, Bizkaia, 1875eko irailaren 11a – Donostia, Gipuzkoa, 1964) Real Sociedad futbol klubeko lehenengo presidentea izan zen. Oñatiko Unibertsitateko Hizkuntza Klasikoetako katedraduna, 1901ean Unibertsitatea itxi zutenean notario bilakatzeko prestatu zen, eta 1903an Donostiako lanpostua lortu zuen. Real Sociedad sortu zutenetako bat izan zen, *Club Ciclista San Sebastián* izenarekin.

Sáenz-Alonsoren hiru urteko agintaldian, Errealak bere lehen Errege Kopa eskuratu zuen, 1909. urtean. Haren ondorengoa Enrique Pardiñas izan zen, 1912. urtetik aurrera.

## Kanpo estekak 
* Errealeko presidenteen zerrenda, Errealaren webgune ofizialean.
Jose Maria Usanditzaga

**Jose Maria Usanditzaga Soraluze** (Donostia, Gipuzkoa, 1887ko martxoaren 31 - *ib.*, 1915eko urriaren 5a) musikagile, konpositorea eta piano-jotzailea izan zen. Zarzuela eta opera generoak ere landu zituen.

## Biografia 
Jaioterrian egin zituen ikasketak Cendoya eta B. Pagolarekin. Parisa joan zen bizitzera eta lan egitera, 14 urterekin. Bertoko Schola Cantorumen konposizio ikasketak egin zituen V. D’Indyrekin eta piano ikasketak Gabriel Grovlezekin. 1906. urtean Donostiara itzuli zen eta bandarako lanak idatzi eta aurkeztu zituen. 1911. urtean euskaraz idatzitako "Mendi-Mendiyan" opera aurkeztu zuen berebiziko arrakastaz. 1914. urtean Las Golondrinas aurkeztu zuen, arrakasta handiz, Madrilen; hasieran zarzuela gisa aurkeztu bazen ere, Ramón, bere anaiak, opera bihurtu zuen geroago. Frantses eskolaren eta Pucciniren antzerkiaren eraginak antzematen zaizkio, baina aldi berean euskal sena ere nabari zaio; hala, Guridirekin batera, euskal musika eskolaren sortzaile izan zen.

Erromantizismo garaikoa, Jesus Guridirekin batera euskal operaren aitatzat hartzen dute aditu askok. Izan ere, genero honen euskarazko lehenengo lana berak idatzi zuen, "Mendi-Mendiyan", 1911ko maiatzaren 21ean Bilbon arrakastaz estreinatutakoa, Campos Eliseos antzokian.

1915ean tuberkulosik jota hil zen.
[thumb|250px|Jose Maria Usandizagaren [ahukua.]]
[thumb|250px|[Jose Maria Usanditzagari eskainitako monumentua Donostiako Gipuzkoa plazan.]]

## Lanak 
### Orkestrarako 
* *Suite en La* (1904).
* *Dans la mer* (1904).
* *Obertura sinfónica sobre un tema de canto llano* (1905).
* *Irurak Bat* (1906).
* *Bidasoa* (1906).
* *Euskal festara* (1906).

### Ganbera-musika 
* *Cuarteto en Sol* (1905).
* *Fantasía para violoncello y piano* (1908).

### Pianorako 
* *Hassan y Melihah*, fantasia.

### Abesteko 
* *Mendi-Mendiyan* (1910), opera.
* *Umezurtza* (1912), soprano, tenor, abesbatza misto eta orkestrarako.
* *Enarak* (1914), zarzuela.
* *La llama*, amaitu barik.

## Ikus, gainera 
* Ramon Usanditzaga
* Euskal Herriko musika klasikoa
* Euskal Pizkundea

## Erreferentziak
Hell Beer Boys

**Hell Beer Boys** Beasainen sortutako oi! musika talde bat da.

Hiru disko kaleratu dituzte, "Ratas Del Oria", "My Crew" eta "No Penseis Por Mi" abesti famatuenak "Ratas del Oria" eta "Antisocial" dira.

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala.
Faxaflói

**Faxaflói** Islandia hego-mendebaldean dagoen badia da, Snæfellsnes eta Reykjanes penintsulen artean.

Islandiako hiriburua, Reykjavik, badiaren hegoaldean dago. Hiriburutik Akranes penintsula ikustea posible da, eta Snæfellsjökull penintsula ere antzeman daiteke 120 kilometroko distantziara.

Antzinean arrantzaleak kosta honetara joaten ziren arrantzatzera, badia oso emankorra zelako.

Reykjavik iparraldean kokaturik Kollafjörðurren Viðey uhartea dago. Nahiz eta bertako herria 1943. urtean eraikia izan, uhartea X. mendetik erabilia izan da. Izan ere, arrantzan bertara joaten zirenez, bertan monasterio bat eraiki zuten ekaitz egunetan itsasgizonak bertan babesteko.

## Kanpo estekak
Galtzontzillo (arropa)

**Galtzontzilloak** edo **galtxoinak** gizonezkoen azpiko arropa dira, gehienetan galtza motzen antzekoak izaten dira. Genitalek eta prakak elkar uki ez dezaten baliatzen dira.

## Galtzontzillo motak 
* *Galtzontzillo tradizionalak* edo *boxerrak*: boxeolariek erabiltzen dituzten praka motzak bezalakoak dira.
* *Galtzontzillo luzeak*: Ia-ia prakek bezala estaltzen dute eta hankei atxikitzen dira. Gehienbat, oso tenperatura baxuak jasan behar dituzten lurraldeetan erabiltzen dira.
* *Slipak*: emakumezkoen kulero forma dituztenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tanga

## Kanpo estekak
Kulero

**Kuleroak**, Iparraldean **kulotak** deituak, emakumezkoen azpiko arropa mota bat dira. Oro har, gerritik izterretaraino estaltzen dute eta genitalek eta arropak elkar uki ez dezaten erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tanga
* Hilekorako kulero

## Kanpo estekak
Gomez Pereira

**Gomez Pereira** (Medina del Campo, Valladolid, 1500 - † 1567?) filosofo, sendagile eta humanista espainiarra izan zen.
Lusitaniera

**Lusitaniera** indoeuropar familiako hizkuntza paleohispanikoa da, 5 inskripzio eta hainbat toponimo eta teonimoren bidez ezagutzen duguna.

Lusitania historikoan hitz egiten zen, hau da Duero erdialde-hegoaldean eta gaurko Extremadurako zati handi batean.

## Historia 
Pentsa daiteke lusitanoak beste herri indoeuropar guztiak bezala Iberiar penintsulan sartuko zirela K.a. II. mendea baino lehen, agian K.a. VIII. mendean zeltak sartu baino lehen. Datarik sinesgarriena K.a. VI. mendea izan daiteke. Egile batzuentzat Alpeetan izango zuten jatorria, beste batzuk bertokotzat jotzen dituzten artean.

Lusitania Erromatar Inperioak hartu zuen K.a. 150 inguruan. Penintsulako beste hizkuntza guztiak bezalaxe, euskara kenduta, lusitaniera latinaren aurrean desagertu zen.

## Beste hizkuntzekiko harremanak 
Aipatu den bezala, indoeuropar hizkuntza da, baina bere familia zehatza zein zen ez dago argi.

Teoriarik zabalduenaren arabera hizkuntza zeltekin lotuta egongo litzateke. Hau, neurri batean, Iberiar penintsulan zalantzarik gabe izan zen herri bakarra zelta izateari zor zaio. Baina garrantzi gehiago dauka lexikoaren zeltatasun nabarmena.
Teoria honetan arazo handia dago, hala ere: hitz hasierako /p/ren mantentzea, PORCOM (txerri) hitzean agertzen den bezala. Hizkuntza zeltiko guztiek hots hau galdu dute euren garapenean; gaeleraz esaterako *athir* / *orc* dauzkagu eta latinez *pater* / *porcum*. Dena den, /p/ hor egotea oso hizkuntza arkaiko izateari zein latinetiko mailegua izateari zor liezaioke.

Bigarren teoria batek, F. Villarrek eta Blanca María Prósperrek defendatze dutena, hizkuntza italikoekin lotzen du. Uste hau teonimoetan eta hainbat elementu gramatikaletan oinarritzen da.

Azkenik, Ulrich Schmollek balizko adar "galaiko-lusitaniar" bat proposatu zuen.

Ez dago gaia alde batera edo bestera erabakitzeko behar bezain luze den testurik.

## Zabalpen geografikoa 
Inskripzioak Arroyo de la Luzen (Extremadura, Espainia), Cabeço das Fraguasen (Guarda, Portugal) eta Lamas de Moledon (Viseu, Portugal) aurkituak dira. Teonimo, antroponimo eta toponimoek emandako informazioa aintzat hartuz, zabalerak gaurko Portugal ipar-ekialdea eta Espainiako alboko lurraldeak hartuko lituzke barru.

Badira arrazoiak herri galaikoek asturek eta beharbada betoiek (hau da, penintsulako ipar-mendebalde osoa) lusitanierarekin lotutako hizkuntzak erabiliko zituztela eta hizkuntza zeltikoak.

## Testuak 
Hauek dira ezagutzen diren testuak:

Inskripzio guztiak harrietan daude alfabeto latinoan.

## Bibliografia 
* Prósper, Blanca María, *Lenguas y religiones prerromanas del occidente de la Península Ibérica*, Salamanca, 2002, 
* *Palaeohispanica* (Hispania zaharreko hizkuntza eta kulturen inguruko aldizkaria), 1 liburukia (235-274 orr), Zaragoza, 2001, ISSN 1578-5386.

## Kanpo estekak 
* Lusitaniera
Gigabyte

**Gigabyte** (SI-ren notaziotik eratorria giga-) konputagailuen biltegiratze ahalmenean mila milioi (109) byte adierazten duen informazio unitatea da. Bere laburdura GB da, baina ez da Gigabit-ekin (Gb) nahastu behar.
## Terminologia bikoitzaren arazoak 
Gaur egun (2007), biak nahasten dira askotan. Esate baterako, 80 GBko disko gogor batek 80.000.000.000 byte ditu, baina sistema eragileak 74 GB dituela esango du, 1.024ko multiploak erabiltzen dituelako.
## Kilobyte – kibibyte, mebibyte – megabyte, gigabyte – gibibyte eta gainerako unitateen bereizketa 
Kilobyte-n definizioan eta erabileran aurrizki bitarraren ohiz kanpoko erabilerak, ondorengo erabilerak eragin ditu. **Kilobyte**-ren kasuan honen kopurua honako biak izan daitezke:
:* **1.000 byte** edo **103** telekomunikazio ingeniariek erabiltzen dute eta biltegiratze gailuen fabrikatzaile batzuk ere. SI erakundeak araututako aurrizkia da “giga”. Orduan laburdura egokia **KB** (**kilobyte**) da.
:* **1.024 byte**, hau da, **210**. Kopuru hau informatikan erabiltzen da eta sistema eragile ia denetan ere. Neurri honek ** KiB ** (kibibyte) laburdura du anbiguotasuna saihesteko, IEC 60027-2-ren dokumentuan zehazten den bezala.
Modu berdinean egingo da gainerako unitateekin, esaterako gigabyte batek, erabiltzen den testuinguruaren arabera 1024 gibibyte (informatikan) edo 1000 gigabyte adierazten du.
## Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera 
Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.

Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz **Kibibyte** ( 1 KiB=1024 byte ). Baina bere erabilera ez da zabaldu oraindino.

Multzo berdineko unitateak:
:* Mebibyte (1 MiB = 220, megabyte-ren parekoa: 106 edo milioi)
:* Gibibyte (1 GiB = 230, gigabyte-ren parekoa: 109)
:* Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

## MB eta Mb edo KB eta Kb...ez dira berdinak 
Mb-k megabit 1.000.000 **bit** adierazten du eta MB-k megabyte 1.000.000 **byte** edo informatikaren testuinguruan 1.048.576 (220) byte . Halaber, ez da nahastu behar Mb/s edo Megabit segundoko MB/s edo Megabyte segundoko-rekin ez eta multzoko gainerako unitateekin: Giga, tera eta abar. Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan SI sistema metrikoa erabiliz.

## Biltegiratze produktuen adibideak 
:* Disko gogor baten edukierak 100GB-tetakoa baldin bada 93GiB-tan bihurtzen da.
:* 4,7 GB-tako DVD-5-arekin, 4,377 GiB-tan geratzen da.
:* 8,5 GB-tako DVD-9-arekin, 7,92 GiB-tan geratzen da.

## Ikus, gainera 
* Bit.
* Byte.
* Gigabit.
* Kilobyte.
* Megabyte segundoko.
* Megabit segundoko.

## Kanpo estekak 
*  Telekomunikazio Hiztegia
Seattle

**Seattle** AEBetako ipar-mendebaldeko hiria da, Washingtongo estatuko handiena, bertako hiriburua Olympia den arren.

2009an 602.000 biztanle zituen, eta metropolitar barruti osoak, 3.344.813 inguru.

## Historia 
Amerindiarrek Seattleko eremuan gutxienez 4.000 urte daramatzate, baina Europako lehen finkatzeak ez ziren XIX. mendearen erdialdera arte iritsi. Lehen kolono zuri finkoak 1851ko azaroaren 13an iritsi ziren: Arthur A. Denny eta geroago Dennyren Alderdia izenaz ezagutu zirenak izan ziren.

1853an, Doc Maynardek finkapenari "Seattle" izena ematea  proposatu zuen, tokiko bi triburen buruzagiaren izena, alegia. 1869tik 1982ra, Seattle *Queen City* ("Erregina hiri", euskaraz) izenaz ezagutu zen. «Emerald City» ("Esmeralda hiria") ezizen ofizial eta egungoa da, 1980ko hamarkadako hasieran gin zen lehiaketa baten ondorioz hautatu zen, eta inguruko baso ugari berdeei egiten die erreferentzia. *Gateway to Alaska* ("Alaskarako atea"), *Rain City* ("Euri hiria") eta *Jet City* izenez ere ezaguna da, Boeing multinazionalaren eragina dela eta.

XX. mendeko azken urteetan, inguruko beste bi enpresa handi Microsoft eta Amazon ziren; azken horrek XXI. mendean are hazkunde handiagoa izan du.

## Klima 

## Musika 
* Grunge musika estiloa hiri horretan sortu eta garatu zen: talde garrantzitsuenak Nirvana, Pearl Jam, Soundgarden edo Alice in Chains izan ziren.

## Eraikinak 
* Space Needle
* 1201 Third Avenue
* Columbia Center
* Seattle Municipal Tower
* Smith Tower
* Union Square

## Kirolak 
* Seattle Supersonics, saskibaloi taldea (NBA).

## Elkarteak 
* Seattleko Euskal etxea.

## Seattletar ezagunak 
* Jimmy Hendrix (1942-1970), musikaria.
* Paul Allen, (1953-), enpresaburua.
* Bill Gates (1955-), informatikaria eta milioiduna.

## Herri eta hiri senidetuak 
Seattle ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Seattle hiriaren webgunea 
* Seattlego Euskal Etxea
Bronkitis kroniko

**Bronkitis kronikoa** edo B.K. Biriketako Gaixotasun Buxatzaile Kronikoaren (BGBK) mota bietako bat da, enfisemarekin batera. Arnas gaixotasun kroniko eta kutsatzailea da, beraz.

Eritasuna definitzeko irizpide klinikoak erabiltzen dira, anamnesiaren araberakoak, alegia. Tabakismoa da bere eragilerik nagusiena.
 
## Sintomak 
Bronkitis kronikoa definitzen da klinikoki eztula eta espektorazioa daudenean urtean 3 hilabete baino gehiagotan, bi urtez edo gehiagoz jarraian, beste kausa batzuk baztertuta.

## Zeinuak 
Miaketa fisikoan, klasikoki deskribatu dira B.K.-ren pazienteak  ingelesezko hitzekin, "urdin puztua" esan nahi duena, zianosi eta loditasunagatik. Paziente hauek normalean itxuraz baxuak eta lodiak dira.

Auskultazioan, buxadurak eragindako hotsak entzuten dira normalean: Txistu-hotsak, korrokak eta isiltasuna.

## Diagnostikoa 
Proba osagarri nagusia espirometria da, non ikusten baita biriketako gaitasuna. Buxaduraren adierazlea FEV1 (*Forced Expiratory Volume in 1 Second*) da. Honen arabera larritasunaren hiru maila daude:

1. B.K. **arina**: FEV1 %60-80a.

2. B.K. **ertaina**: FEV1 %40-60a.

3. B.K. **larria**: FEV1 <%40a.

Erradiografietan ez da gauza berezirik ikusten normalean.

Proba analitikoetan, azkenik, oxigenoaren murrizketa eta azido karbonikoaren igoera ikus ditzakegu kasu larriengan, enfisemadunengan baino gehiagotan.

## Gaixotasun antzekoak 
Asmarekin nahasten da askotan gaixotasun hau.

## Tratamendua 
* Erretzeari utzi.
* Inhalagailuak.
* Kortikoideak.
* Antibiotikoak.
* Errehabilitazioa.
* Oxigenoa: Kasu larri eta aurreratuengan, arnas gutxiegitasuna dagoenean.

## Kanpo estekak
Lutxana-Enekuri

**Lutxana-Enekuri** Erandioko auzoa da. Erandio udalerrian kokatua, Enekuri eta Lutxana auzo txikiagoek osatua.
Bertan, Lehen Karlistaldiko gudu inportanteetako bat izan zen.

Lutxana Arraun Elkartea da auzo honetako kirol elkarte inportanteena; eta talde hau da urtero Erandioko Ikurrina antolatzen duena.

## Garraiobide eta azpiegiturak 
* Lutxanako geltokia Bilboko metroaren 1. lineari eta Euskotrenen Lutxana-Sondika anezka lineari dagokie.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lutxanako gudua

## Kanpo estekak
Pankaj Mishra

**Pankaj Mishra** (India, 1969 - ) idazle indiarra da.

Lanak ingelesez eman ditu eta hagitz ezaguna da literaturaren inguruan hainbat aldizkarietan idatzitako artikuluei esker. Bere obretan behin eta berriro agertzen da mendebaldeko zibilizazioak Indiako zibilizazioarengan izan eta izaten ari den eragina. Aldi berean, mundializazio prozesuak Indiako gizartean eragiten dituen aldaketak ditu aztergai.

## Liburuak 
* Age of anger: a history of the present (2017)
* A great clamour: encounters with China and neighbours (2013)
* For the ruins of empire: the intelellectuals who remade asia (2012)
* Kashmir: the case for freedom(2011)
* *Temptations of the West: How to Be Modern in India, Pakistan, Tibet, and Beyond*. (2006)
* *An End to Suffering: the Buddha in the World*. (2004)
* *The Romantics*. (2001)
* *Butter Chicken in Ludhiana:Travels in Small Town India*. (1995)

## Kanpo estekak 
*  Pankaj Mishra
Altzaga (Erandio)

**Altzaga** Erandioko hirigune nagusia da. Batzuek Erandio Behekoa deitu izan diote (edo Erandio Bekoa, edo Desertu-Erandio). Nerbioi ibaiaren eskuinaldean kokatua; XIX. mendean herri txiki bat zena, hamar mila biztanle izatera pasatu da, batez ere izandako industrializazioari esker.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 10.357 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Altzaga (argipena)

**Altzaga** leku ezberdinen izena izan daiteke:

##  
* **Altzaga** Gipuzkoako Goierri eskualdean kokatuta dagoen udalerria da.
* **Altzaga baserria**, Azpeitian dagoena.

##  
* **Altzaga** Erandioko hirigune nagusia da.
Duero

**Duero** ibaia (*Douro*, portugesez) Iberiar Penintsulako hirugarren luzeena da, Tajo eta Ebroren ondoren. Halaber, Penintsulako arro luza-zabalena du.

## Ibilbidea 
Espainian jaio da, Urbiongo mendietan (Soria). Portugalen itsasoratzen da, Porto hiritik hurbil.

## Ibaiadarrak 
Esla, Valderaduey eta Pisuerga eskuinaldean, eta Agueda, Yeltes eta Tormes ezkerraldean ibaiadar nagusiak dira.

Beste ibai txikiago batzuk Riaza, Duraton, Cega, Adaja, Zapardiel, Guareña, Trabancos eta Tamega ditugu.

## Urtegiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhodri Morgan

**Hywel Rhodri Morgan** (Cardiff, Gales, 1939ko irailaren 29a - Wenvoe, Gales, 2017ko maiatzaren 17a) Galesko politikaria izan zen eta Galesko Biltzarreko bigarren presidentea.

## Biografia 
Cardiffen jaioa, Whitchurch Grammar eskolan egin zituen lehen ikasketak, Oxfordeko St John's College eta geroago Harvard unibertsitatera joan zelarik. South Glamoran, Galesko hegoaldean dagoen konderrian 1970etik 1980era lan egin zuen, Europar Batasunak Galesen duen bulegoko buru bihurtu aurretik. 1987an Erresuma Batuko *Labour Party* alderdi sozialistarekin parlamentari bezala hautatua izan zen Cardiff West lurralderako.1994tik 1988ra inguruneko bozeramale (*Shadow Environment Spokesman*) bezala lan egin zuen. 1988tik 1992ra oposizioko bozeramale izan zen energi kontutan eta 1992tik 1997ra Galesko arazoen buru. *House of Commons*en (Britainia Handiako parlamentuaren atal bat) herri administrazioko komitearen lehendakari izan zen 1997tik 1999era eta 2000. urteko urriaren 16an Galesko lehendakari bilakatu zen, nahiz eta lan hori otsailetik egiten egon postuak haurretik zuen izenpean, Lehen Idazkari bezala.

Galesko autonomiaren aldekoa, Morganek Galesko asanbladako idazkari posturako aurkeztu zen, baina Ron Daviesek irabazi zuen, garaiko Galesko kanpo arazoetako idazkaria. Davisek eskandalo sexualak direla eta postua utzi zuenean, Morgan berriro saiatu zen baina beste arerioak, Alun Michael hartu zuen postua, Erresuma Batuko gogokoa, nahiz eta Michael bera hauteskundeetara gogogabe azaldu.

Michaelek postua urtebete beranduago utzi zuen, bere alderdi eta parlamentuko beste talde batzuek bere kontra planeatzen zenbiltzan azpikeriak direla eta. Morgan izan zen *Labour* mugimenduaren hautagai eta lehendakari bilakatu zen otsailaren 9an (lehen idazkari titulupean). *House of Commons*eko postua 2001an utzi zuen.

Morganen politika EBko *labour* alderdiak dituen hainbat ideietatik aldentzen zen.
Alejandro González Iñárritu

**Alejandro González Iñárritu** (Mexiko Hiria, 1963ko abuztuaren 15) Mexikoko zinema zuzendaria da.

Musikagintzan hasita, sei filmetako musika sortu zuen. Zinema ikasketak Maine eta Los Angelesen ikasi ostean, Televisa telebista mexikarrean aritu zen. Lehen film ertaina, *Detrás del dinero*, 1995ean zuzendu zuen, Miguel Bosé protagonista zuela.

Nazioarteko ospea 1999ko *Amores perros* filmari esker iritsi zitzaion. Izan ere, Oscar sarirako izendapena jaso zuen. Geroago, ''11'09'01* filmean ere parte hartu zuen, beste zuzendari askoren artean, Claude Lelouch, Shohei Imamura, Ken Loach, Mira Nair, Amos Gitai edo Sean Pennekin batera.

*Amores perros* filmaren arrakastak Hollywoodera eraman zuen. Hor, *21 Grams* eta *Babel* zuzendu ditu. Biek Oscar kategoriaren bat irabazi dute. Zuzendari onenaren Oscar Saria bi aldiz irabazi zuen, 2014an eta 2015ean, *Birdman* eta *The Revenant* filmeengatik. 

## Filmografia 
* *Timbre, El* (1996)
* *Amores perros* (2000)
* *Powder Keg* (*The Hire*, BMWk babestutako seriea) (2001)
* *11´09´´01 September 11* (Mexikoko zatia) (2002)
* *21 Grams* (2003)
* *Babel* (2006)
* *Biutiful* (2010)
* *Birdman* (2014)
* *The Revenant'' (2015)

## Kanpo estekak
Stephen Frears

**Stephen Arthur Frears** (Leicester, 1941ko ekainaren 20) Ingalaterrako zinema zuzendaria da.

Cambridge unibertsitatean ikasia, BBC eta Channel 4en aritua da. Azken kate horretarako zuzendutako *My Beautiful Laundrette* filmak erakutsi zuen zuzendari trebea zela. Hortik aurrera pelikula arrakastatsuak egin ditu, *The Grifters*, *The Snapper* edo *The Van* bezalakoak, baita horren txalotuak ez direnak, *Mary Reilly* esaterako.

## Filmografia 
* *The Burning* (1968) (laburmetraia)
* *Gumshoe* (1971)
* *Bloody Kids* (1979)
* *Walter and June (TB) (1983)
* *The Hit* (1984)
* *My Beautiful Laundrette* (1985)
* *Prick Up Your Ears* (1987)
* *Sammy and Rosie Get Laid* (1987)
* *Dangerous Liaisons* (1988)
* *The Grifters* (1990)
* *Hero* (1992)
* *The Snapper* (1993)
* *Mary Reilly* (1996)
* *The Van* (1996)
* *The Hi-Lo Country* (1998)
* *High Fidelity* (2000)
* *Liam* (2000)
* *Dirty Pretty Things* (2002)
* *The Deal* (2003) (TB)
* *Mrs. Henderson Presents* (2005)
* *The Queen* (2006)
* *Chéri* (2009)
* *Tamara Drewe* (2010)
* *Philomena* (2013)
* *The Program* (2015)
* *Florence Foster Jenkins* (2016)
* *Victoria & Abdul'' (2017)
Alternatiba Demokratikoa

**Alternatiba Demokratikoa** ETAk 1995eko apirilean euskal gatazkaren konponbiderako zabaldu zuen proposamena zen. Testuak KAS alternatiba gaurkotu eta ordezkatzen zuen Euskal Herriaren onarpenerako gutxieneko baldintza zerrenda bezala. ETAk Espainiako Gobernuari egindako proposamena hiru baldintzatan laburbil daiteke: euskal lurraldetasunaren onarpena, burujabetasuna Euskal Herriari dagokiola onartzea, eta autodeterminazio eskubidea. Alternatiba honen onarpenak ETAren iharduera militarraren etetea ekarriko zukeen.

Espainiako Gobernuak, une horretan Felipe González (PSOE) buruan zela, ez zuen aintzat hartu Alternatiba, erakunde armatuekin ez negoziatzeko bere jarrerari eutsiz, eta gainera aldarrikapenen zabalpena eragozten saiatu zen. ETAk iragarritako zinta bat Euskal Herri osotik zabaldu zen eta milaka pertsonek ikusi zuten emanaldi publiko zein pribatuetan.

1996ko hauteskunde orokorretarako kanpainan Herri Batasuna hauteskunde publizitaterako zegozkion espazioak baliatuz ETAren proposamena zabaltzen saiatu zen, bere iragarkietan bideotik ateratako irudiak gehituz. Telebistek uko egin zioten bideo hau zabaltzeari eta Herri Batasunak beste bat bidali zuen, pantaila beltzaren gainean "Zentsuratua" leloa baino ez zeukana. Bideo hau zabaltzeko erabakian guztiek parte hartu ez arren Herri Batasunako Mahai Nazionaleko kide guztiak espetxeratuak izan ziren erakunde armaturekiko parte hartzea leporatuta.

## Kanpo estekak
Galaziera

**Galaziera** Anatoliako Galazian (gaurko Turkian) IV. mende arte hitz egin zen zelta hizkuntza hila da. hiztunak galatak ziren. 

Glosa batzuk, idazle klasikoen aipamen batzuk eta hainbat inskripziotako izen batzuk baino ez dira ezagunak, guztira 120 bat hitz. Horietako gehienak pertsona izenak dira, batzuk *-riks* amaierarekin (Galiako zeltaz *-riks*, irlandera zaharrez *ri*, latinez *rex*, errege esan nahi du), beste batzuk *-marus* bukaerarekin, datiboz *-mari* (Galiako zeltaz *-maros*, irlandera zaharrez *mor*, galeseraz *mawr*), *Ambitouti* bezalako tribu izenak (irlandera zaharrez *imm-* "inguruan", *tuath* "tribua"), *drunaimeton* ("batzarraren lekua", irlandera zaharrez *drui* "druida", *nemed* "leku sakratu") eta abar.

## Bibliografia 
* Philip Freeman: *The Galatian Language A Comprehensive Survey of the Language of the Ancient Celts in Greco-Roman Asia Minor*, 

## Kanpo estekak
Kibibyte

**Kibibyte** (**ki**lo, **bi**tarra eta **by**te-ren kontrakzioa) konputagailuen biltegiratze ahalmenean 1024 (210) byte adierazten duen informazio unitatea da. Bere laburdura KiB (“kiB” ez) da.
1 **Kibibyte** = 210 byte = 1.024 byte
## Kibibyte eta kilobyte 
*Kibibytek* unitatea batzuetan kilobytearen sinonimotzat erabiltzen den arren, desberdinak dira. Kilobyte bat 103 byte dira; **kibibyte** bat, berriz, 210 byte.

## Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera 
Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.

Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz **Kibibyte** ( 1 KiB=1024 byte ). Baina bere erabilera ez da zabaldu oraindino.

Multzo berdineko unitateak:
:* Mebibyte (1 MiB = 220, megabyte-ren parekoa: 106 edo milioi)
:* Gibibyte (1 GiB = 230, gigabyte-ren parekoa: 109)
:* Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

## Biltegiratze produktuetan nahasmena 
Gaur egun (2007), biltegiratze gailuetan eta euskarrietan biak nahasten dira askotan. Esate baterako, 80 GBko disko gogor batek 80.000.000.000 byte ditu, baina sistema eragileak 74 GB dituela esango du, 1.024ko multiploak erabiltzen dituelako. Beste adibide esanguratsuak:
:* Disko gogor baten edukierak 100GB-tetakoa baldin bada 93GiB-tan bihurtzen da.
:* 4,7 GB-tako DVD-5-arekin, 4,377 GiB-tan geratzen da.
:* 8,5 GB-tako DVD-9-arekin, 7,92 GiB-tan geratzen da.
## Ikus, gainera 
* byte
* Kilobyte
* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko

## Kanpo estekak 
*  Zientzia.net atariko artikulua: "Informatikariek bazterrak nahastu zituztenekoa: kilobyteak eta kibibyteak"