open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pauline Pfeiffer

**Pauline Marie Pfeiffer** (Parkersburg, Iowa, AEB, 1895eko uztailaren 22a – Hollywood, Kalifornia, 1951ko urriaren 1a) estatubatuar kazetaria, eleberrigilea eta Ernest Hemingway idazlearen bigarren emaztea izan zen.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Pfeiffer Iowa estatuko Parkersburg hirian jaio zen 1895ean. Paul Pfeiffer higiezinen agentearen eta Mary Alice Downeyren alaba izan zen. 1901 urtean Saint Louisera (Missouri) joan ziren bizitzera, eta Visitation Academy of St. Louisera joan zen eskolara. Familia Arkansaseko Piggott herrira itzuli bazen ere, Pfeiffer Missourin geratu zen 1918 urtean Missouriko Unibertsitateko Kazetaritza Eskolan graduatu zen. Cleveland eta New Yorkeko egunkarietan lan egin ostean, Pfeiffer aldizkarietan hasi zen lanean, *Vanity Fair* eta *Vogue* etxerako. Parisera Voguerako lan egitera joan zenean, Ernest Hemingway eta haren lehen emaztea, Hadley Richardson, ezagutzeko aukera izan zuen 1926 urtean.
[ezkerrera|thumb|Ernest Hemingway Patrick eta Gregory seme-alabekin La Vigía finkan, [Kuba|Kuban]]
thumb|Ernest Hemingway eta Pauline Pfeiller, Paris, 1927 inguruan|265x265px
### Ezkontza Hemingwayrekin 
1926 urteko udaberrian, Hadley Richardsonek, Ernest Hemingwayren lehen emazteak, Hemingwayk Paulinerekin zuen erromantzearen berri izan zuen, eta, uztailaren hasieran, Pauline bikotearekin elkartu zen Iruñera, urtero legez, San Fermin jaiak pasatzera joateko. Parisera itzuli zirenean, Hadley eta Hemingwayk banantzea erabaki zuten eta, azaroan, Hadleyk formalki dibortzioa eskatu zuen. 1927 urteko urtarrilean dibortziatu ziren. horregatik atxilotu zuten zine-areto batean emakumeen komunean sartu zenean. Urte batzuk geroago, mediku egin ostean, Gloria zenean, bere amaren autopsiaren txostena interpretatu zuen, non bere giltzurrun gaineko guruinetako batean tumore feokromozitoma baten ondorioz hil zela adierazten zen. Bere teoriaren arabera, Ernesten telefono deiak eragin zuen tumoreak adrenalina gehiegi jariatzea eta gero gelditzea, eta horrek presio arteriala aldatzea eragin zuen, ama shock akutuan sartu eta ondoren hil egin zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* , Carlos, *Ernest Hemingway: A Life Story*. Charles Scribner's Sons (1969). New York. 
* , James R., *Hemingway: A Life Without Consequences*. Houghton Mifflin (1992). New York. 
* , Jeffrey, *Hemingway: A Biography*. Macmillan (1985). London. 

## Kanpo estekak 
* Hemingway-Pfeiffer timeline
* Official biography, Hemingway-Pfeiffer Museum & Educational Center Website.
* Unbelievable Happiness and Final Sorrow: The Hemingway-Pfeiffer Marriage
Placencia (Belize)

**Placencia** Belizeko Stann Creek barrutian dagoen herrixka txiki bat da.

## Historia 
Ameriketako europar kolonizazioaren aurretik, Placencia penintsulan maiek bizi ziren. Froga arkeologikoek iradokitzen dute eremu honetako maiek gatza ekoizten zutela eta kostaldeko beste kokaleku batzuekin trukatzen zutela. 

XVII. mendean, Placencian ingeles puritanoak bizi izan ziren, jatorriz Eskozia Berrikoak eta Providence uhartekoak. Kokapen hau 1820ko hamarkadan espainiar-amerikar independentzia gerren garaian desagertu zen. 

Placencia penintsula XIX. mendearen amaieran hainbat familiak berriro populatu zuten. Placencia aurrera egin zuen eta laster herrixka bihurtu zen, itsasotik bizibidea lortuz.

Belizeko hegoaldeko kostaldetik bidaiatu zuten espainiarrek eman zioten Placenciari izena. Garai hartan, Placencia Placentia deitzen zen, eta lurmuturrari Punta Placentia edo Pleasant Point deitzen zitzaion. 

XX. mendearen amaieran turismo-helmuga garrantzitsu bihurtu zen, eta gaur egun Placencia Village edo, besterik gabe, Placencia bezala ezagutzen da.

2001eko urriaren 8an, Iris urakanak Belize hegoaldea astindu zuen  haizeek Placenciako eraikinen ia % 95ean kalte handiak eragin zituzten. Sustatzaile askok higiezinen balioaren jaitsieraz baliatu ziren, eta penintsularen eta Placenciaren garapen handiagoa etengabe handitzen ari da, baita higiezinen balioa ere.

## Kokapen geografikoa 
Penintsularen ekialdeko aldea hondar zuriko hondartza luzea da, eta zenbait eremutan mangle trinkoa; mendebaldeko aldea Karibe itsasoaren iparraldetik hegoaldera doan badia estu eta luze batek mugatzen du.  kokaleku garrantzitsuak penintsulan iparraldetik hegoaldera Riversdale herria, Maya Beach herria, Seine Bight garifuna herria eta, azkenik, Placencia herria daude.  Penintsulako hegoaldekoena den Placencia herriari Placenciako aireportuak zerbitzatzen dio. 

## Demografia 
2010eko erroldaren arabera, herriak 1.512 biztanle iraunkor ditu, eta Placencia penintsulan, berriz, 3.458 biztanle iraunkor, herritarrak eta atzerritarrak barne.  2010eko erroldaren unean, Placenciako biztanleriaren % 41,9 kreoleak ziren, % 24,5 mestizoak, % 10,0 nahasiak, % 9,2 kaukasiarrak, % 3,2 mopan maiak, % 2,9 garifunak, % 2,7 ketchi maiak, % 2,5 ekialdeko indiarrak, % 1,0 asiarrak, % 0,4 yukatango maiak, % 0,3 afrikarrak eta % 1,3 beste batzuk. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bisitatu nahi dutenentzako maiz egiten diren galderen zerrenda osoa: http://www.caribbeanbeachcabanas.com/faqs/
* Placenciako blog onena: https://web.archive.org/web/20200925035737/https://pureplacencia.blogspot.com/
* Placencia Travel Information  - Belizeko bidaia-aldizkaria
* Placencia-Belizera iristea - Turismo Industria Elkartea
* Placencia herriko gida
Punta Gordako aireportua

**Punta Gordako Aireportua** (ingelesez: *Punta Gorda Airport*) (IATA: PND) Punta Gorda Toledoko barrutian dagoen hiri bat da, Erdialdeko Amerikako Belize herrialdeko hegoaldean.

Aireportua lurreratze-pista bat da nagusiki, Belizeko Indar Armatuek( Abiazioa) aldi baterako erabiltzen dutena.

Aireportuak 700 metro (2.297 oin) luze den pista dauka. Maya Island Air eta Tropic Air konpainiek Belizeko nazioarteko aireportura, Belizeko udal aireportura, Dangrigara eta Placenciara joateko hegaldiak eskaintzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bordel militaire de campagne

[thumb|Frantziak sortutako burdel bat, denda baten barruan, [Marokon 1920ko hamarkadan.]]
**Bordels militaires de campagne** ("kanpainako burdel militarra" edo **BMC**) Lehen Mundu Gerran, Bigarren Mundu Gerran eta Indotxinako Gerran Frantziako soldaduentzako prostitutak eskaintzeko sortutako burdel mugikorrak ziren. Euren helburua prostituzioa ez-ohikoa zen lekuetan, bereziki frontean, sexu-langileak eskaintzea zen. 

BMCen ondorioz prostituzioa nabarmen erregulatu zen Frantziako armadaren baitan. Burdel mugikor horiek, kasu batzuetan, ofizialki antolatzen ziren. Kamioi handiak izan ohi ziren, eta barruan hamar emakume arte lan egiten zuten. Lehen erreferentziak Lehen Mundu Gerrakoak izan baziren ere, Indotxinako Gerran eta Aljeriako Gerran bereziki erabili ziren, frantziar agintari militarrek ez baitzuten nahi soldaduek sexu harremanak izatea bertako emakumeekin, klase eta arraza arrazoiak zirela eta. 

Une batetik aurrera soilik Frantziako Atzerritar Legioak erabili zituen. Frantziako lurretan martxan egon zen azken BMCa Guyanan izan zen, eta 1995an itxi zen. Djiboutin zegoena 2003an itxi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubialde-Zalla

**Zalla**, **Zubialde** Zigoitiko Ondategi herrian, ibaiak bi ubide hartzen ditu: ohikoa lurrazpitik eta bestea lurrazaletik. *Zarakuako zurrunpoa* izeneko leize-zuloan lurpean sartzen da, Zubibarri ibaiko urekin batera eroriz, eta soilik ur-emari handia daramanean jarraitzen du ere lurrazaleko ubidetik. Ondoren, Apodakara iritsi baino lehen berriro azaleratzen da. Han Osegarpe ibaiarekin batzen da eta handik aurrera **Zalla** izenez ezagutu ohi da. Jarraian, urek Foronda herria zeharkatzen dute. Azkenik, Zallak Gasteizko Margarita kontzejuan isurtzen ditu urak Zadorra ibaira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Calonder

**Félix Calonder** (Scuol, 1863ko abenduaren 7a – Zürich, 1952ko ekainaren 14a) suitzar politikari eta diplomazialaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1918an.

Zuzenbidea ikasi zuen Zürich, Munich, Paris eta Bernako unibertsitateetan eta 1889an nazioarteko zuzenbideari buruzko tesi batekin doktoratu zen. Suitzako armadan ofiziala eta epailea ere izan zen.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta 1891n Grisonia kantonamenduko kontseilu legegileko kide aukeratu zuten. Ekialdeko Alpeetan trenbide bat eraikitzea babestu zuen eta, horri esker, 1899an Grisonia ordezkatzen zuen Estatuen Kontseiluko kide aukeratu zuten. Han, Badengo Dukerri Handiarekin negoziatu zuen Rhin ibai-garraiorako eta energia hidroelektrikorako erabiltzea.

Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1913tik 1920ra. Lehenengo lau urteetan Herrizaingo saila zuzendu zuen eta Suitzako lehen parke nazionala sortzea lortu zuen. Azken bi urteetan Kanpo Arazoetako saila zuzendu zuen. 1918an sindikatuen greba orokorra zapaldu zuen. Suitza Nazioen Ligan sartzea onartu zuen eta erreferendumean onartutako Vorarlbergeko estatu austriarra Suitzan sartzea babestu zuen. Anexioa ez zen gertatu beste politikari batzuk aurka zeudelako.

1920an Kontseilu Federalean dimisioa eman ondoren, Nazioen Ligako bitartekari izan zen 1920ko Ålandeko krisian. 1921ean Genevako konferentzia zuzendu zuen Silesia Garaiko krisia arautzeko, 1919-1921eko Silesiako Matxinaden ondoren. 1922tik 1937ra Katowicen bizi izan zen batzorde misto germaniar-poloniarreko presidente gisa.

Orain arte erromantxeko hiztun bakarra izan da Suitzako Kontseilu Federaleko kidea.
Empresa Cubana de Aeropuertos y Servicios Aeronáuticos

**Empresa Cubana de Aeropuertos y Servicios Aeronáuticos SA** (ECASA) Kubako 22 aireportu ustiatzen dituen gobernuaren jabetzako enpresa da,   Habana zerbitzatzen duen José Martí Nazioarteko Aireportua barne.

ECASAren beste ardura batzuk aireko trafikoaren kontrola, hegazkinen segurtasuna, fakturazioa eta ekipajeen manipulazioa dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ihart Arakistain

**Ihart Arakistain** (Sopela, Bizkaia, 2006) puntista da. 2021eko maiatzaren 15ean Iruñeko Labrit pilotalekuan bigarrenez irabazi zuen Espainiako txapelketa Maialen Aldazabal Aldazabal bikotekidearekin batera.

2021eko ekainean Ihart Arakistainek *Argia* aldizkarian hauxe esan zuen:«Neskok mutilen kontra jokatu eta maila ona erakutsi dezakegu.» Emakumezkoetan, Maite Ortiz de Mendibilek eta Eneritz Lizardik puntistek beste bikote espainiarra garaitu zuten, Ihart Arakistain eta Arai Lejardi, 2-1 (15-7, 12-15 eta 10-2). Egun batzuk lehenago Munduko Pilota Txapelketarako hautatua izan zen, zesta punta modalitatean, hurrengo asteburuan Lapurdiko Biarritz herrian jokatu zena. Sopeloztarrarekin batera, Eneritz Lizardi Azpiazu, Maite Ortiz de Mendibil eta Araia Lejardi izan ziren aukeratuak. 2022an munduko txapelketa irabazitako Eneritz Lizardi mutrikuarra (18 urte) bigarren jardunaldian Helena Barrenetxea (15 urte) durangarra bikote zuela, finalerako pasea lortzen saiatu zen, baina galdu egin zuen Erika Mugartegi eta Arai Lejardiren markinarren bikotearen aurka.

2023ko urrian Ihart Arakistainek eta Eneritz Lizardik jantzi zituzten Euskal Herriko Elite Txapelketako txapelak, finalean Erika Mugartegiri eta Arai Lejardi markinarrei 0-2 irabazita.

### 2024 
2024ko otsailean Durangoko Euskotren Women Winter serietan atzelari ardura hartu zuen. 

2024ko apirilean txapelduna izan zen Zumaiako Master txapelketan Frida Watkins bikotekidearekin.

### 2025 
2025eko maiatzean Iron Cupeko azpitxapeduna izan zen Maialen Aldazabalekin. Irabazten hasi ziren partida, baina amaieran aurkako bikotea, Elaia Gogenola eta Frida Watkins, izan zen txapelduna.

## Palmaresa 
* 2021ean, bigarrenez Espainiako txapelduna Maialen Aldazabal Aldazabal bikotekidearekin batera
* 2022ko urrian,  Euskadiko txapelduna izan zen Eneritz Lizardirekin
* 2023ko urrian,  Euskal Herriko Elite Txapelketako txapelduna Eneritz Lizardirekin
* 2024ko apirilean, Zumaiako Master txapelketako txapelduna Frida Watkinsekin.
* 2025eko maiatzean Iron Cupeko azpitxapelduna izan zen Maialen Aladazabalekin
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlos Ibarguren Olalde

**Karlos Ibarguren Olalde** (Errenteria, 1961) mediku gipuzkoarra da, jarduera intentsiboetan espezializatua Donostia Unibertsitate Ospitalean.

EHU Euskal Herriko Unibertsitatean egin zituen Medikuntza ikasketak: Gasteizen lehen hiru urteak, eta jarduera intentsiboetako espezialitatea, Donostian. Hura amaituta, Osakidetzako anbulantzietan hasi zen lanean; alta, COVID-19aren garaiaren inguruan, Osakidetzako Donostia ospitaleko Zainketa Intentsiboetako Unitatera itzuli zen; harrezkero, bertan dihardu lanean. Felix Zubiarekin batera *Elektrokardiografia klinikoa* izenburuko liburua argitaratu zuen Elhuyar Fundazioan.  Osasungoa Euskalduntzeko Erakundearekin gutxienez  sei artikulu hauek argitaratu ditu:

thumb|Osagaiz aldizkariko 3.1 ale bereziaren azala.
Elhuyar aldizkarian ere argitaratu zituen hiru artikulu:

Osasun-zientziez euskaraz argitaratzen den *Osagaiz* aldizkari akademikoaren editoreetako bat da. Bi elkarteren artean egiten dute aldizkaria: Osasungoa Euskalduntzeko Erakundea (OEE) eta Udako Euskal Unibertsitatea (UEU). Osasunarekin erlazionaturiko ikerkuntza mota guztiei buruz artikulu zientifikoak argitaratzen ditu, ikerketa taldeen lanak ezagutzera emateko helburuarekin. Euskal komunitate zientifikoak egiten dituen aurkikuntza zientifikoetarako transferentzia-tresna ere izan nahi du.

## Sariak 
* 2016: Oarsoarrak Euskararen Saria. Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeko lehendakaria zen Ibarguren, eta Oarsoaldeko euskalgintzako ordezkariek osatutako epaimahaiak erabaki zuen hark egindako lana aitortzea, osasungoa eta medikuntza alorra euskalduntzeko egindako lanagatik

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Osasun-zientziak
* Udako Euskal Unibertsitatea
* Osagaiz aldizkaria

## Kanpo estekak 
* Osagaiz aldizkariaren webgunea
* Gipuzkoako medikuen Elkargoak diruz lagunduko du Osagaiz aldizkaria. OEE, 2018-07-10. Youtube.
San Pedroko aireportua

**San Pedroko aireportua** (ingelesez: *San Pedro Airport*) (IATA: SPR)
San Pedro eta Cayo Anbergris herriak lotzen dituen aireportua da, biak Erdialdeko Amerikako Belize herrialdean. Aireportuak mantentze-lanetarako instalazioak eta terminalak ditu, baita lurreratze-pista zolatua eta markatua ere.

Maya Island Air eta Tropic Air enpresek hegaldiak eskaintzen dituzte Belizeko nazioarteko aireportura, Belizeko udal aireportura, Cayo Caulkerrera, Cayo Chapelera eta Corozalera. Charter zerbitzuak daude Astrum-en helikopteroekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philip S. W. Goldson nazioarteko aireportua

**Philip SW Goldson Nazioarteko Aireportua**  Belizeko hiririk handiena den Belize Cityri zerbitzatzen dion aireportua da, Erdialdeko Amerikako ekialdeko kostaldean. Philip S.W. Goldson politikariaren omenez izendatu dute, 2001ean hil zena. Philip S.W. Goldson Nazioarteko Aireportua Belize Cityko erdialdetik 30 minutura dago autoz, Ladyvillen. Aireportua 5 m-ko altueran dago (16 oin), eta horrek esan nahi du bai aireportua bai Belize City osoa uholde larrien arriskuan daudela, altitude baxua eta kostaldeko kokapena direla eta. Hori dela eta, Belizeko hiriburua Belmopanera lekualdatu zuten, baina herrialdeko handiena eta jendetsuena izaten jarraitzen du. Bidaiarien hazkunde egonkorrarekin, Philip S.W. Goldson nazioarteko aireportua Erdialdeko Amerikako 7. aireportu jendetsuena da gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bahía Drakeko aireportua

**Bahía Drakeko aireportua** (IATA: **DRK** ICAO: **MRDK**) Bahía Drake (Costa Rica) zerbitzatzen duen aireportua da. Corcovadoko Parke Nazionaletik gertu dago. 

Aireportua Bahia Drake badiaren, herriaren eta baliabide turistikoaren parean dago eta pista zolatu bakarra du. Badago Bahia Drake-ra sartzeko bide bat, baina hotel eta leku gehienak txalupatik errazago iristen dira; bestela, hondartzatik ibili behar da helmugaraino.

## Kanpo estekak
Tigillum Sororium

thumb|*Horace venant de frapper sa soeur* (Horaziok bere arreba hil berri du) Louis-Jean-François Lagrenée  (1725–1805)
*Tigillum Sororium* delakoa egurrezko arku bat zen, Erromako Velia muinoaren hegaletan zegoena, eta bertan egiten ziren erruki-zeremoniak.

## Deskribapena 
Erromatar tradizioaren arabera, *tigillum Sororium-a* ("arrebaren atea edo habea") zurezko habe bat zen, bi haberen artean kokatua, Publius Horaciusen aitak eraikia,eta bide baten gainean zegoena, segurarki Via Sacra zena. Erromako Oratii (Horazioak) eta Alba Longako Curiattiien arteko gudaren amaieran, Publiok arreba hil zuen, eta herritarren batzarrak heriotza zigorra bertan behera utzi eta, besteak beste, habe hartatik pasarazi zuen garbikuntza edo ordain-erritua  betetzeko. Izan ere, Erroman eraikitako lehen arkua izango litzateke.

Arkua Juno Sororia eta Jano Curiacioren aldareetatik gertu egongo zen.

Soldadu erromatarrak egurrezko arku horren azpitik igarotzen ziren urtean behin, urriaren 1ean (Urriko kalendak) hau da, gerra denboraldiaren amaieran, purifikazio ekintza gisa.

Tito Liviok K. a. I. mendearen amaieran idatzi zuenez, *Sororium* *tigilluma* bere garairaino zutik mantendu zen Erroman.

## Erreferentziak 

## Bibliografia 
* Tito Livio, *Ab Urbe Condita*, 1:26.
* CIL 6.32482 =  EDR080255 in: EAGLE, Electronic Archive of Greek and Latin epigraphy.
* “TIGILLUM SORORIUM”. *Le Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines de Daremberg et Saglio*. Université Toulouse Jean Jaurès
* Wick, David (2022) “March, October, the Yoke and the Arch: A Study of Boundaries in Ancient Roman Belief”.  *Ahens Journal of Mediterranean Studies,* Volume 8, Issue 3, July 2022. 155-166 or. DOI: 10.30958/ajms.8-3-1
* L. Richardson, jr (1992) *A New Topographical Dictionary of Ancient Rom*e. Baltimore eta London : The Johns Hopkins University Press. 207

## Kanpo ostekak 
* “Arco Tigillum Sororium”. *Romano Imperio*
Tortugueroko aerodromoa

**Tortugueroko aerodromoa**  Tortuguero herriari eta Tortuguero Parke Nazionalari zerbitzua ematen dion Costa Ricako aerodromo publiko bat da, Limón probintzian dagoen Pococí kantonamenduan kokatua. Aerodromoa Costa Ricako Abiazio Zibileko Zuzendaritza Nagusiarena da.   

Tortuguero herriaren erdigunetik hiru kilometro ipar-mendebaldera dago aerodromoa. 

## Informazio teknikoa 
Aireportuko lurreratze-pista Tortuguero ibaiaren eta Karibearen arteko barra estu batean dago. Aireratzea eta lurreratze-pistara hurbiltzea partzialki uraren gainekoak dira. 

Barra del Coloradoko baliza ez-direkzionala (Ident: **COL**) aerodromotik 40 kilometro ipar-mendebaldera dago. Limongo VOR/DME-a (Ident: **LIO**) lurreratze-pistatik 86 kilometro hego-ekialdera dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* OpenStreetMap - Barra de Tortuguero aerodromoa
* Google-ren mapak - Tortuguero Barra Aerodromoa
* OurAirports - Barra de Tortuguero aerodromoa
Iñaki Alberdi Iparragirre

**Iñaki Alberdi Iparragirre** (1976) Idiazabalgo politikaria da, EH Bilduko kidea. Lanbidez prozesu teknikari da, baina une honetan eszedentzian dago Orkli enpresan; delineatzaile ikasketak ditu.

## Hasierako jarduna 
Alberdik 2007–2011 legealdian hasi zuen bere ibilbide politikoa Idiazabalgo Udalean, EH Bilduren ordezkari gisa. Legegintzaldi horretan zinegotzi izan zen, eta kultur batzordeko lehendakaria izan zen. Lau urte horietan herriko hainbat ekimen kultural eta sozial landu ziren udalaren barruan, eta horrek eman zion lehen esperientzia instituzionala.

## Alkategia 
2019ko udal hauteskundeetan EH Bilduren zerrendaburu aurkeztu zen Idiazabalen, eta hauteskundeetan lortutako emaitzen ondorioz alkate hautatu zuten. Horrela, Alberdi bihurtu zen Idiazabalgo alkate, bere lehen agintaldian.

2023ko udal hauteskundeetan EH Bilduk emaitza hobeak izan zituen aurrekoekin alderatuta: bi zinegotzi gehiago lortu zituen eta gehiengo osoa eskuratu zuen, guztira zortzi ordezkari. Ondorioz, Alberdi berriro hautatu zuten alkate 2023–2027 legealdirako.

## Proiektuak eta jarduerak 
Alberdiren agintaldietan udalaren jardueran hainbat ardatz landu izan dira:

* **Hirigintza eta azpiegiturak**: Gurutze Berri auzoaren berrurbanizazioa abian jarri da, herriko espazio urbanoak egokitzeko helburuarekin.
* **Plaza eta espazio publikoak**: herriko plazaren ingurua berrantolatzeko prozesua martxan jarri da, herritarren parte-hartzea bultzatuz.
* **Kultura azpiegiturak**: kultur etxe berrirako proiektua idaztea planifikatu da, nahiz eta oraindik ez den gauzatu.
* **Energia eta ingurumen politikak**: energia-eraginkortasuna hobetzeko neurriak hartu dira, besteak beste, plaka fotovoltaikoak jartzea eta kale-argiteria berritzea.

## Hauteskunde emaitzak 
* **2019ko udal hauteskundeak**: EH Bildu izan zen indar nagusia eta Alberdi alkate hautatu zuten.
* **2023ko udal hauteskundeak**: EH Bilduk gehiengo osoa lortu zuen (8 zinegotzi), eta Alberdi berriz aukeratu zuten alkate.
Mosketeen Gerrak

**Mosketeen Gerrak**, , 1807-1842 artean, Zeelanda Berrian eta nagusiki Ipar Uhartean gertatutako zenbait maori taldeen arteko gerrak izan ziren. Gatazka honetan maoriek gizon zuriei eraositako mosketeek eragin zuzena izan zuten, hortik izendapena.

## Gerra 
Ipar Uharteko zenbait maori taldek mosketeak lortu, tartean Ngapuhi eta Ngāti Whātua elkar etsaituak zeudenak, eta horrek gainontzek taldeekiko gerra abantaila eta nagusitasun militarra eman zien, ordurarte su-armak ikusi gabeak baitziren.

Fusilen ailegatzeak (maorieraz *ngutu pārera*) maorien gerra estrategietan berebiziko aldaketa suposatu zuen, taldeen lurjabetzen mugen aldaketa etengabea eta beren ekonomiaren berregokitzea ekarri baitzuen, beren ordurarteko usadiozko landaketak aldatu eta ereindako uzta su-armez elkartrukatzen hasi baitziren.

1830 alderako, zeelaberritar maoriei kanpainia militarrak garestiegiak egin zitzaizkien, maori taldeei une berean beren kideak mantendu eta europarrekin (Pākehā-Māori) su-armak lortzeko elikagaiak ereitea ekonomikoki ezinezkoa egin baizitzaien. 

1842an Waitangiko Itunarekin gatazkari amaiera eman zitzaion.

## Ondorioak 
Gatazkak iraundako denboraldi guztian zehar 40.000 maori inguru hil ziren eta 30.000 esklabo egin edo beren bizilekuetatik lekualdatzera derrigortuak izan ziren.
San Vicente de Leira

**San Vicente de Leira** Galiziako Ourenseko probintziako Vilamartín de Valdeorras udalerriko parrokia bat da. Galiziako Estatistika Institutuaren datuen arabera, 2014an 101 biztanle zituen (50 gizon eta 51 emakume), 2004an baino 54 biztanle gutxiago. Parrokia honek hiru biztanle-entitate ditu: A Aldea,  Os Chelos eta San Vicente

2025eko abuztuaren 17an Oímbra eskualdeko sute erraldoiak herriko etxeen % 80 inguru kiskali zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barra del Coloradoko aireportua

**Barra del Coloradoko aireportua** (IATA: **BCL**, ICAO: **MRBC**) Barra del Coloradon (Costa Rica) dagoen aireportua da.

## Kanpo loturak
Buenos Airesko aireportua (Costa Rica)

**Buenos Aires aireportua**  Costa Ricako aerodromo publiko bat da, Puntarenas probintzian dagoen Buenos Aires hiriari zerbitzua ematen diona. 

Aerodromoa hiriaren hego-ekialdean dago eta bere lurreratze-pista 246 ibilbidearen ipar-hegoalde norabidean orientatuta dago. 

## Informazio teknikoa 
Aerodromotik ipar-mendebaldera, lurra menditsua da.

Limongo VOR/DME-a (Ident: **LIO**) aerodromotik 95 kilometro ipar-ekialdera dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* OpenStreetMap - Aeródromo de Buenos Aires
* FallingRain - Aeródromo de Buenos Aires
* OurAirports - Aeródromo de Buenos Aires
Sierra Leonako kolonia eta protektoratua

**Sierra Leonako kolonia eta protektoratua** (), arruntki **Sierra Leona Britainiarra** (), 1808tik 1961era Sierra Leonako administrazio kolonial britainiarrak izandako izena izan zen, abolizionismoaren arotik deskolonizazioaren garaira arte Britainiar Inperioaren zati bat izan zena. Hasieran koroaren kolonia, Freetown inguratzen zuen eskualdea baino ez barne hartzen zuena, 1808an ezarri zuten. Protektoratua 1896an ezarri zuten eta gaur egun Sierra Leona bezala ezagutzen denaren barnealdea hartu zuen. Freetown 1808 eta 1874 artean Mendebaldekoko Afrika Britainiarreko hiriburua izan zen.

Kolonia eta protektoratuak 1961era arte iraun zuten, Sierra Leonak Britainiar Inperiotik independizatzea eta Commonwealtheko kide izatea erabaki zuenean, Elizabeth II.a erregina izanda. 1971ra arte Commonwealtheko erresuma izan zen, eta urte horretan egungo Sierra Leonako Errepublika bihurtu zen.

Koloniaren eta protektoratuaren leloa  () izan zen. Lelo hori Sierra Leonako orduko bandera eta armarrian sartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izaro Arbe Izagirre

**Izaro Arbe Izagirre** (Markina-Xemein, Bizkaia, 1993) puntista, atzelaria eta entrenatzailea da. Emakume aitzindaria da zesta-puntan; gizonen munduan emakume bakarra izan da urte luzez. Zesta punta emakumezko entrenatzailea izatean erreferente bihurtu zen eta emakumezko gehiago animatu ziren kirola probatzera. "Hormen artean bidea irekitzen."  (Argia Hemeroteka)

## Bizitza 
Izaro Arbe beste kirol batzuetan ere aritu bazen ere, azkenean zesta hautatu zuen. Neba nagusia Jokin Arbe profesionalaren partida bat ikusten ari zela, aitari esan zion zesta-puntan hasi nahi zuela eta 11 urterekin jantzi zuen xistera lehen aldiz.

Gasteizen Irakaskuntza ikasi zuen. Euskal pilotako entrenatzaile titulua atera zuen eta jaioterrian, Durango zein Berriatuan umeei zestan irakasten hasi zen.2018ko azaroaren 17an Xisterako 26 emakumezko puntistek Madrilgo La Elipa pilotalekuan jokatu zuten. Sei kiniela jokatu zituzten guztira kategoria ezberdinetako pilotariek. Parte hartzaileak Berriatuko Zesta Eskolako hiru izan ziren, Mutrikuko Danok Bat Zesta Eskolako lau, Ereño Jai Alaiko pilotari bat eta Markina-Xemeingo Zesta-Punta Eskolako 11 (haietariko bat Izaro Arbe).

### Bestelakoak 
2007tik 2011ra futbolean aritu zen Artibai Lehen mailako taldean eta gero Mutrikuko taldearekin jarraitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carrilloko aireportua

**Carrillo aireportua**  Puerto Carrillo eta Sámara (Costa Rica) zerbitzatzen dituen aireportua da. Carrilloko aireportua Sámara eta Playa Carrillo artean dago. Aireportua Playa Carrillotik gertuago dagoenez, Carrilloko aireportua deitzen zaio. Pista bakarra eta estalitako aterpe bat ditu, noizean behin ekipajea ontziratu aurretik pisatzeko erabiltzen dena.

Carrilloko aireportua itxi du Hegazkintza Zibileko Zuzendaritza Nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cabo Velas aerodromoa

**Cabo Velas aerodromoa**  Costa Ricako aerodromo publiko bat da , Guanacaste probintzian kokatua. Aerodromoa Tamarindo iparraldean dago eta Playa Grandeko kostaldeko herriei zerbitzua ematen die.  

## Informazio teknikoa 
Aireratzea eta hegoaldetik eta hegoaldetik hurbilketa uraren gainekoak dira, eta aireportuaren mendebaldean eta ipar-ekialdean muinoak daude. Lurreratzeko pistaren hegoaldeko muturrean 280 metro gehiago daude zolatu gabeko pistan.

Liberiako VOR/DME-a (Ident: **LIB**) aireportuko ipar-ekialdetik 43 kilometrora dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* OurAirports - Cabo Velas Aerodromoa
* OpenStreetMap - Cabo Velas aerodromoa
* HERE / Nokia - Cabo Velas aerodromoa
* FallingRain - Cabo Velaseko aireportua
Bartonella henselae

**Bartonella henselae** Bartonella generoaren bakterio Gram negatiboa da, patogenoa dena. Hainbat patologiaren eragilea da, ospetsua izanik, bereziki, katu-harramazkagatiko gaixotasuna sortzeagatik . Angiomatosi bazilarra eta gibeleko peliosia ere eragin dezake, endokarditisaz gain. Diane Marie Hensel mikrobiologo estatubatuarrak 1985ean aurkitu zuen, eta horren omenez bere abizena hartu zuen bakterio berriak .

Zelula endotelialak eta eritrozitoak infektatzen ditu gorputzean sartzen denean. Mugikorra da eta zelula barneko parasitoa. Adhesina bereziak ditu, infektatzen dituen zeluletara atxikitzeko balio diotenak.

## Fisiopatologia 
Aipatu den bezala, hiru dira bakterio honek sortzen dituen patologia nagusiak:

*katu-harramazkagatiko gaixotasuna: arkakusoak dira bakterioaren bektorea, katuak infektatzen dituztenak. Era berean, katuek gizakia kutsatzen dute. Sukarra, buruko mina, nekea eta linfadenopatia dira sintoma nagusiak. Gaitza berez sendatu ohi da, gaixo kronikoengan edo pertsona immunogutxituengan izan ezik (horietan tratamendu antibiotikoa ezinbestekoa da).

*angiomatosi bazilarra Bartonella henselaek ere sortzen du, eta baita Bartonella quintanak ere. Larruazalean eta barne organoetan lesio basougalkorrak sortzen ditu. Immunogutxituak, batez ere, jotzen ditu.

*gibeleko peliosiak gibela kaltetzen du, bertan odolez betetako barrunbeak agertzen direlako. Gaitz hori ere ohikoagoa da immunitate-sistema ahula dutenen artean .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Billy Budd (filma)

***Billy Budd***, 1962ko Peter Ustinov britainiarrak zuzendutako drama eta abentura film bat da. Herman Melville idazlearen *Billy Budd* (1891) eleberrian eta Robert Chapman antzerkigilearen *Billy Budd* (1949) antzezlanean oinarritua dago. Terence Stamp, Robert Ryan, Peter Ustinov eta Melvyn Douglas aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1797, Napoleondar Gerretan zehar, HMS Avenger britainiar itsasontziak Billy Budd mutil gazte xaloa erreklutatuko du, honek laister gainontzeko eskifaiaren estimua bereganatuko du. Baina John Claggart (Robert Ryan) arma ofizial ordeak ezingo du halakorik jasan.

## Aktoreak 
* Robert Ryan: John Claggart, arma ofizial ordea
* Peter Ustinov: Edwin Fairfax Vere kapitaina
* Terence Stamp: Billy Budd
* Melvyn Douglas: The Dansker, belagilea
* Paul Rogers: Philip Seymour, 1. tenientea
* John Neville: Julian Radcliffe, 2. tenientea
* David McCallum: Steven Wyatt, ofizial kanoilaria
* Ronald Lewis: Enoch Jenkins, maintopman
* Lee Montague: Squeak, Claggart jaunaren lsguntzailea
* Thomas Heathcote: Alan Payne, pilotu nagusia
* Ray McAnally: William O'Daniel, pilotua nagusia
* Robert Brown: Talbot
* John Meillon: Neil Kincaid, pilotua nagusia
* Cyril Luckham: Hallam, marineen kapitaina
* Niall MacGinnis: Nathaniel Graveling kapitaina

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Palma-ardo

**Palma-ardoa**, tokiko izen ezberdinez ezagutzen dena, azukre-palmondo, datil-palmondo eta kokondoak bezalako palmondo espezie ezberdinen izerdiz sortutako edari alkoholduna da. Izen ezberdinez ezagutzen da eskualde ezberdinetan, eta tipikoa da Afrikako hainbat lekutan, Kariben, Hego Amerikan, hegoaldeko Asian, Asia hego-ekialdean eta Mikronesian. Nekazari txikiek egindako palma-ardoak ekoiztu ditzakete, diru-sarrera erregularren iturri bihurtzen baitira, ekonomikoki saldutako zuraren balioa baino gehiago balio dezaketenak.

## Erauzketa 
Biltzaileek izerdia atera eta biltzen dute. Normalean, izerdia palmondoaren lore moztutik jasotzen da. Ontzi bat eusten zaio lorearen motzondoari, izerdia jasotzeko. Hasieran metatzen den likido zuria oso gozoa izaten da, eta hartzitu ondoren bakarrik izaten du alkohola. Beste metodo bat zuhaitza botatzea da. Hori egiten denean, batzuetan su bat pizten da moztutako muturrean, izerdia errazago biltzeko.

Palmondoaren izerdia hartzitzen hasten da bilketa egin eta berehala, legamia naturalak airean daudelako (askotan, biltzeko ontzian geratzen den hondar-legamiak estimulatzen ditu). Ordu pare batean, hartzidurak % 4ko alkohol-edukia duen ardo aromatikoa sortzen du, pixka bat horditua eta gozoa. Ardoari denbora gehiago eman dakioke, egun bat arte, pertsona batzuek nahiago duten zapore garratzagoa eta biziagoa sortzeko. Hartzidura luzeagoak ozpina sortzen du ardoaren ordez.

## Destilatzea 
Palma-ardoa destilatu egin daiteke edari indartsuago bat sortzeko, eskualdearen arabera izen desberdinak izanda (adibidez, arrack, herri-ginebra, charayam edo landetako whiskya).

Nigerian, ogogoro esaten zaio. Kamerungo toki batzuetan afofo esaten zaio. Ghanako hegoaldean, destilatuzko palma-ardoari akpeteshi edo burukutu esaten zaio. Togon eta Beninen sodabe deitzen dute, eta Tunisian, berriz, lagmi. Kenyako kostaldean chang'aa esaten zaio, eta zaurien gainean ere erabiltzen da, odoljario handiak geldiarazteko (ekintza-mekanismo ezezaguna). Boli Kostan, koutoukou deitzen da. Filipinetan, destilatuzko palma-likore ohikoena lambanoga da, tubâ zahartuz egiten dutena. Alkohol-bolumen oso handia du, % 40tik % 45era.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
LNG Canada

**LNG Canada** gas natural likidotua esportatzen duen terminala da, Kitimaten dagoena, Columbia Britainiarran (Kanada). Shell, Petronas, PetroChina, Mitsubishi eta Korea Gasen arteko konegozio batek gidatzen du. *Coastal GasLink* gasbideak hornitzen du. 2025eko apirilean jarri zen martxan.

## Erreferentziak
Teorema (filma)

***Teorema***, 1968ko Pier Paolo Pasolini italiarrak zuzendutako drama thriller film bat da. Silvana Mangano, Terence Stamp, Massimo Girotti, Anne Wiazemsky, Laura Betti, Andrés José Cruz Soublette, Alfonso Gatto eta Carlo De Mejo aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Italia, Milan, Bisitaria (Terence Stamp) deritzon gizon gazte misteriotsua goi klaseko familia batera iritsi berri da, Silvia ama (Silvana Mangano), Paolo aita (Massimo Girotti), Odetta alaba (Anne Wiazemsky) eta Pietro semeaz (Andrés José Cruz Soublette) osatua. Gazte honek senide guztien jokaera aldatuko du.

## Aktoreak 
* Terence Stamp: Bisitaria
* Silvana Mangano: Lucia, ama
* Massimo Girotti: Paolo, aita
* Anne Wiazemsky: Odetta, alaba
* Laura Betti: Emilia, neskamea
* Andrés José Cruz Soublette: Pietro, semea
* Ninetto Davoli: Angelino, postaria
* Carlo De Mejo: Luigi Barbini eta Giovanni Ivan Scratuglia, txaperoa
* Adele Cambria: Bigarren neskamea
* Alfonso Gatto: Medikua
;Krediturik gabe
* Cesare Garboli: Kazetaria
* Susanna Pasolini: Nekazari zaharra

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Limey

***The Limey***, 1999ko Steven Soderbergh estatubatuarrak zuzendutako neo-noir film bat da. Terence Stamp, Lesley Ann Warren, Luis Guzmán, Barry Newman, Peter Fonda eta Joe Dallesandro aktoreek antzeztu zuten.

Izenburuak XIX. mende erditik aurrera AEBetan britainiarrei deitzeko *Limmey* ("Limatxo") ezizenari aipamen egiten dio, mespretxuzko esanahia du, garai batean Britainiar Itsas Armadako marinelei eskorbuto gaixotasunik izan ez zezaten lima zukua emateko ohitura baizegoen, hortik estatubatuarrek herri hizkeraz britainiarrei *limmeys* ("limatxoak") deitzea.

## Argumentua 
Wilson (Terence Stamp) izaera gogorreko britainiar preso ohia bere alaba Jennyren heriotza ikertzeko asmoz Los Angeles hirira joan da. Iritsi bezain azkar, Terry Valentine (Peter Fonda) eta bere hiriko kriminal latzenez osatutako taldeari aurre egin beharko die, frogak aurkitu eta dena argitzeko itxaropenez. Jipoi latz bat jaso, eraikin baten goialdetik jaurtia eta mendi errepide arriskutsu batean jarraitua izan ondoren, Wilsonek erreakzionatzea erabaki eta, berehala, Los Angelesen guztiek "Limmey" hirian dagoela jabetuko dira.

## Aktoreak 
* Terence Stamp: Wilson
* Lesley Ann Warren: Elaine
* Luis Guzmán: Eduardo Roel
* Barry Newman: Jim Avery
* Peter Fonda: Terry Valentine
* Joe Dallesandro: John "Osaba John", The Hitman
* Nicky Katt: Stacy, Morroia
* Amelia Heinle: Adhara
* Melissa George: Jenny Wilson
* William Lucking: Biltegi arduraduna
* Steve Heinze: Larry, Valentinen bizkarzaina
* Nancy Lenehan: Hegazkineko anderea
* Bill Duke: DEAko agente berezia
* Michaela Gallo: Jennifer gaztea
* Matthew Kimbrough: Tom
* John Robotham: Rick

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pichinglis

**Pichinglis**, bere hiztunek sarritan **pichi** deitua, Biokon garatutako ingeles kreolera da.

## Ezaugarriak 
Pichinglisa Ekuatore Ginean sortu zen, ingelesean oinarriko bi hizkuntza kreoletatik eratorria. Alde batetik, Nigeriako Calabar hiri inguruko eskualdean hitz egiten zuten ingeles kreolera Malabora eraman zuten talde txikiek XIX. mendean zehar, eta baita ondorengo mendeetan ere, bertatik Biokoko kakao-landaketetan lan egitera joan zirenean. Bestalde, 1827tik aurrera, krioera uhartean zehar hedatzen hasi zen, Freetowndik (Sierra Leona) zetozen afrikarrek eramanda. Ingelesean oinarritutako bi kreolera horiek eta Afrikako hizkuntzak denboran zehar harremanetan jarri ziren, eta pichinglisa sortu zen.

Pichinglisa da Malabo eskualdeko bigarren hizkuntzarik mintzatuena, gaztelaniaren atzetik. Uharteko kostaldeko zenbait herrixka eta hiritan – tartean Sampaca, Fiston, Basupú, Barrio las Palmas edo Luba- lehenengo hizkuntza da, eta uharteko lingua franca da. Batez ere fernandinoek erabiltzen dute, Biokon finkatutako gutxiengo talde etnikoa.

## Adibideak 
Afta ùna bay dì **bloques** dɛ̀n tumara.
entonces-2PL-comprar-DEF-bloques-PL-mañana
*Then buy [plural] the bricks tomorrow.* 
*Entonces comprad los ladrillos mañana.* 
Orduan adreiluak bihar erosi itzazue

À **raya** in wèt **rayador**.
1SG.SBJ-rallar-3SG.EMP-con-rallador
*I grated it with a grater.* 
*Lo rallé con un rallador.* 
Birringailu batez birrindu nuen

À gò **sigue** chɔp.
1SG.SBJ-POT-seguir-comiendo
''I'll continue eating.* 
*Voy a seguir comiendo.'' 
Jaten jarraituko dut

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stephen Kiprotich

**Stephen Kiprotich** ("KIP-roh-tich", 1989ko otsailaren 27an jaioa) ugandar distantzia luzeko korrikalaria da. Maratoi txapeldun olinpikoa da, 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi baitzuen. Kiprotichek urrezko domina ere irabazi zuen 2013ko Atletismoko Munduko Txapelketan. Etiopiako Gezahegne Aberaren ondoren, maratoi olinpiko titulu baten ondoren proba berean munduko txapelketako urrezko domina irabazi duen bigarren pertsona da.

Kiprotich 2012ko Olinpiar Jokoetako txapeldun bihurtu zen 2:08:01eko denborarekin, bero, eguzki eta hezetasun handiko baldintzetan. Hau izan zen Ugandarentzat 1996tik lortutako lehen Olinpiar Jokoetako domina, herrialdearentzat 1972tik lortutako lehen Olinpiar Jokoetako urrezko domina eta herrialdeak maratoian lortutako lehen domina. Moskuko IAAF Txapelketako maratoia irabazi zuen 2013ko abuztuaren 17an.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Día da Galiza Mártir

**O Día da Galiza Mártir** edo **Galizia Martiriaren Eguna** urtero ospatzen da abuztuaren 17an. Urteurren-egun honek gogora ekartzen du 1936ko abuztuaren 17an frankistek Alexandre Bóveda politikari galegozalea fusilatu zutela Poio udalerriko A Caeira herrian askatasuna eta bere ideiak defendatzeagatik martiri bihurtua.

## Historia 
Oroimen-egun hau Alfonso Rodríguez Castelao lehendakari zuen Buenos Airesko Irmandade Galega erakundearen ekimenez sortu zen 1942ko abuztuan. Alexandre Bóveda hautatu zuten errepresio frankista jasan zuten biktima guztien ikurtzat.

## Ospakizunak 
Egun honetako ekitaldi nagusiak A Caeiran egiten dira, Bóveda fusilatu zuten lekuan eraikitako monumentuaren aurrean.

## Ikus, gainera 
* Galizia Martiria saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Práxedes Mateo Sagastaren hamahirugarren gobernua

**Práxedes Mateo Sagastaren hamahirugaren gobernua**, 1898ko maiatzetik 1899ko martxora bitartean, Espainiako historian aldi bereziki konplexua izan zen, 98ko Hondamendiaren amaierarekin bat egin baitzuen, hau da, Espainiak Espainia-Estatu Batuak Gerran izandako porrotarekin eta azken kolonia nagusiak galdu zituenarekin: Kuba, Puerto Rico, Filipinak eta Guam.

## Testuingurua eta botererako igoera (1898ko maiatza) 
* Sagastak boterea hartu zuen 1898ko maiatzean, Cánovas del Castilloren gobernu kontserbadorea erori ondoren (1897an hil zuten eta Azcárraga jenerala ordezaktu zuen) eta Estatu Batuekin gerraren hasierak eragindako krisiaren ondoren.
* Alderdi Liberaleko buruzagia izan zen, Borboien Berrezarkuntzaren bi alderdiko sistemaren barruan (liberalen eta kontserbadoreen arteko txandaketa baketsua).

## Espainia-Estatu Batuak Gerra eta Kolonien Galera 
* 1898ko uztailean-abuztuan, Sagastak gobernatzen zuen bitartean, Espainia garaitua izan zen Estatu Batuen aurkako gerran.
* Washingtongo Armistizioa sinatu zen (1898ko abuztuaren 12an).
* 1898ko abenduaren 10ean, Parisko Ituna sinatu zen, eta horren bidez:

Espainiak Kuba (AEBen tutoretzapean independentzia), Puerto Rico eta Guam eman zizkien Estatu Batuei.

Horrez gain, Filipinak 20 milioi dolarren truke saldu zituen.

Galera honek Espainiako inperio kolonialaren amaiera markatu zuen Ameriketan eta Asian, eta kolpe gogorra izan zen herrialdearen moralarentzat.

## Barne ondorioak eta erreforma hutsak 
Sagastak herrialdearen prestigioa berreraikitzen eta sistema erreformatzen saiatu zen:

* Porrotaren ondoren, armada modernizatzen saiatu zen.

* Hezkuntza erreforma sustatu eta administrazio aldaketak proposatu zituen.

* Gerrak asko ahuldutako finantza publikoak berrantolatzeko saiakera bat egon zen.

Hala ere, bere gobernua gogor kritikatu zuten publikoak eta Armadako sektoreek gatazka kudeatzeko moduagatik eta ituna sinatzeagatik.

Prentsak eta iritzi intelektualak "98ko hondamendiaz" hitz egiten hasi ziren, eta Berrezarkuntza sistemaren aurkako kritika birsorkuntzazalea hasi zen.

## Gobernuaren amaiera (1899ko martxoa) 
Sagastak dimisioa eman zuen 1899ko martxoan, barne eta kanpoko kritikek eta bake itunaren ondorioekiko atsekabeak ahulduta.

Alderdi Kontserbadoreko Francisco Silvela izan zen haren ordezkoa, eta honek politika erregenerazionista aktiboago bati ekin zion.

## Kabinetea 
## Ikusi ere 
* Práxedes Mateo Sagastaren hamabigarren gobernua
Caroline Roux

**Caroline Roux** (Bourgoin-Jallieu, Isère, 1972ko maiatzaren 14a) frantziar irrati eta telebistako kazetari, aurkezle eta zutabegilea da. 2012tik France Televisions taldean aritua, besteak beste, France 5 telebista kateari buruzko ''C dans l'air'' eztabaida eta gaurkotasun aldizkaria aurkezten.

## Oharrak eta erreferentziak
Chacaritako aerodromoa

**Chacarita Aerodromoa**  Costa Ricako aerodromo bat da, Puntarenas probintzian dagoen Chacarita hiriari zerbitzua ematen diona. Aerodromoa Puntarenas hiriaren ekialdean dago, Chacaritako erdialdean, 17. errepidearen iparraldean.  

Lurreratze-pista Nicoyako golkoko kostaldearen paraleloan dago, kostaldetik 300 metrora. El Cocoko VOR/DME-a (Ident: **TIO**) aerodromotik 59 kilometro ekialdera dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* OurAirports - Aeródromo de Chacarita
* OpenStreetMap - Chacaritako aerodromoa
* HERE Maps - Aeródromo de Chacarita
* FallingRain - Aeródromo de Chacarita
Alejandro Lerrouxen hirugarren gobernua

**Alejandro Lerrouxen hirugarren gobernua**, 1934ko martxoa eta apirilaren artean, laburra izan zen, baina Espainiako Bigarren Errepublikaren une gako batean kokatu zen, Biurteko Erradikal-Cedista deiturikoan (1933–1935). Hona hemen aldi labur horren laburpen argi bat:

## Testuingurua: 1934ko martxoa–apirila 
* Alejandro Lerroux, Alderdi Errepublikano Erradikaleko buruzagia, Lehen Ministro kargua hartu zuen 1933ko abenduaren 16an, Diego Martínez Barrioren dimisioa eman ondoren.
* Bere gobernuak lau hilabete baino gehiago iraun zuen, 1934ko apirilaren 28ra arte.
* Garai hartan, CEDAk (Eskubide Autonomoen Espainiako Konfederazioa), José María Gil-Roblesek zuzenduta, kanpotik babestu zuen gobernua, zuzenean kabineteko parte izan gabe.

## Lerroux gobernuaren ezaugarriak (1934ko martxoa-apirila): 
### Trantsizioko gobernua 
Lerrouxen bigarren gobernu hau trantsiziozkoa eta ahula izan zen, CEDAren babes parlamentarioari esker, baina CEDAko ministrorik sartu gabe, eta horrek tentsioa sortu zuen.

CEDAk gobernuan zuzenean parte hartzeko presioa egin zuen, Lerrouxek oreka errepublikanoa mantentzen saiatu zen bitartean.

## Tentsio politiko eta sozialak 
Ezkerrarekiko tentsioak areagotu egin ziren, batez ere PSOErekin eta sindikatuekin (UGT), CEDA erregimen errepublikanoarentzat mehatxu gisa ikusten baitzuten.

Erradikalizazio politiko eta sozial gero eta handiagoa zegoen, eta horrek geroago 1934ko Urriko Iraultza ekarriko zuen.

## Katalunian eta Estatutuarekin arazoak 
Gobernuak Kataluniako Generalitatearekin gatazkak izan zituen, batez ere Autonomia Estatutuaren ezarpenari eta nekazaritza gaiari dagokionez.

## Erreforma geldituak 
Lehen Errepublika garaian (1931-1933) hasitako gizarte erreforma asko geldiarazi edo alderantziz egin ziren, langile eta nekazarien klaseen artean ezinegona sortuz.

## Gobernuaren amaiera 
Lerrouxek 1934ko apirilaren 28an dimisioa eman zuen, baina egun batzuk geroago, 1934ko maiatzaren 3an, gobernua osatzera itzuli zen, kabinete berri bat buru zuela, oraindik CEDAko ministrorik gabe. Hala ere, egoera hau 1934ko urrian aldatuko zen, CEDA ofizialki gobernuan sartu zenean, ezkerreko matxinada bat piztuz.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Rosita Alonso

**María Rosa Alonso de Camacho** (Santa Fe, 1943ko urtarrilaren 25a – Bogota, 2025eko ekainaren 12a), **Rosita Alonso** izenez ezagunagoa, argentinar-kolonbiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Rosita Alonso 1943an jaio zen Santa Fen, Argentinan, eta 1960ko hamarkadan Kolonbiara joan zen bizitzera. Han antzerkian hasi zen lanean, 200 antzezlan baino gehiagotan agertuz. 1970ean kolonbiar nazionalitatea lortu zuen.

1963an Kolonbian ekoitzitako lehen telenobeletako batean parte hartu zuen, *El 0597 está ocupado*, antzeko izenburua zuen irrati-drama argentinar batean oinarrituta. 1960ko, 1970eko eta 1980ko hamarkadetan beste hainbat telenobelatan agertu zen, besteak beste *Viaje al pasado*, *Estafa de amor*, *Rasputín*, *El Virrey Solís*, *La espada de papel*, *Los dueños del poder* eta *La rosa de los vientos*. 2005ean Mercedes Rubio antzeztu zuen *Los Reyes* telenobelan. Bere azken papera 2008an egin zuen *Sin retorno* telesailean. Alonso Bogotan hil zen 2025eko ekainaren 12an, 82 urte zituela.

## Lan hautatuak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alba (Pontevedra)

**Alba**, Espainiako ipar-mendebaldeko Pontevedra hiriko parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2022an 747 biztanle zituen.
Adai (Lugo)

**Adai**, Espainiako ipar-mendebaldeko Lugo hirian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

2020an 96 biztanle zituen.
Bardullas (Muxía)

**San Xoán de Bardullas**, Espainiako ipar-mendebaldeko Muxía udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 99 biztanle zituen.
Santiso de Vuiturón (Muxía)

**Santiso de Vuiturón**, Espainiako ipar-mendebaldeko Muxía udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2013an 59 biztanle zituen.
Nande (Laxe)

**San Simón de Nsnde**, Espainiako ipar-mendebaldeko Laxe udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 293 biztanle zituen.
Fodechincho

[thumb|[Santiago Compostelakoa|Santiago Compostelakora doazen erromesak.]]
**Fodechincho**, Galizian, bertako ohituretara egokitzen ez diren edo errespetatzen ez dituzten espainiar turistak aipatzeko ezizena da. Jokaera bera duten edozein udatiar edo turistek ere jasotzen dute. 

## Jatorria 
Teoria zabalduenaren arabera, ezizena 1970eko hamarkadan Rias Baixas eskualdean sortu omen zen, bertako arrantzaleek arrantzatutako txitxarroa (*chincho*) eta barnealdekoek jaten dutena (*fodidos*), hortaz, "fodechincho" ezizenak "txitxarro-jale" esan nahi du.

Turismoaren hazkundeak eta horrek bertakoei eragindako eragozpenek izendapenaren erabilpena Galizia guztira zabaltzea ekarri zuen, bereziki Madrilgo turistak izendatzeko, haien ustezko bertako ohituren ezjakintasuna eta harropuzkeria zela eta.
Corcubión (Corcubión)

**San Marcos de Corcubión**, Espainiako ipar-mendebaldeko Corcubión udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2018an 1.365 biztanle zituen.
O Araño (Rianxo)

**Santa Baia do Araño**, Espainiako Rianxo udalerriko parrokia bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian.

2019an 1.247 biztanle zituen.
Tuairisc.ie

**Tuairisc.ie**, irlanderazko online egunkari bat da. Irlandako mendebaldeko Galway konderrian dagoen Barna udalerrian egoitza du.

Foras na Gaeilge erakundearen bitartez estatuaren diru laguntza jasotzen du.

## Kanpo loturak 
* Tuairisc.ie
El Borrego

**Carlos Alberto Díaz Colmenares** (Bogota, Cundinamarca, 2007ko otsailaren 27) **La granja Del Borrego** edo **El Borrego**, kolonbiar enpresaburua eta youtuberra da. Bere edukia bere baserriko animalien bizitzan oinarritzen da, tutorial eta anekdotaz gain. Kolonbiako harpidedun gehien dituen YouTuber bat da. Bere kafea eta bere istorioari buruzko liburua 2024an argitaratuko dira. 

Eta 2023an, TikTok Awards 2023 irabazi zituen, "TikTok-en ikasi nuen" kategorian, baserriari buruzko bideo informatiboengatik. 

## Irudi publikoa 
Borrego bere YouTube kanala sortu zuen 2020an, 13 urte zituela, bere baserriari buruzko bideo informatiboak igoz eta bere amarekin batera bideo informatiboak sortuz, publikoki "La Mama De las Recetas" bezala ezagutzen zena. 2024an, Borrego bere kafetegia ireki zuen, . 

## Kanpo estekak 
* Web orri ofiziala
* YouTube kanala