Vendel garaia

thumb|200px|Vendel Aroko ezpata, Valsgärde.
[thumb|200px|Vendelhelmgo karpaldun burukoa, [Suediako Historia Museoa.]]
**Vendel garaia** (550-793), Germaniar Burdin Aroaren zati handi batek jasotzen duen izendapena da. Izena Suediako Uppland probintziako Vendel udalerritik datorkio, bertan VI, VII eta VIII. mendeko tumuluen aurkikuntza garrantzistu asko burutu baidira.

## Ezaugarriak 
Vendel zibilizazioak, mende horietan Eskandinaviak berezkoa zuen kulturak, lurraldeari ezaugarri berezi batzuk eman zizkion, eta horri esker eskandinaviarrak Europan eta Bizantziar Inperioan barna hedatu ahal izan ziren. VIII. mendearen inguruan oso jende gutxi bizi zen Eskandinavian (2.000.000 bat biztanle); erkidego txikitan zeuden antolatuta, errejimen autarkikoa zuten, eta uharteetan eta fiordo-bazterretan bizi ziren. Eskualdekako antolamenduak indar handia bazuen ere, hiru nazio multzo suma zitezkeen: Danimarka, Suedia eta Norvegia.

Herri haiek nekazaritza (hegoaldean batez ere) eta abeltzaintza (iparraldean batez ere) bizibide nagusia zuten; esnetarako azienda larrez-larrekoa zen, aldez bederen.Arrantzak eta basoak ere garrantzi handia zuten; basoetan zerri taldeak izaten ziren. Ez zegoen hiririk.

Bazegoen lur sail jabeen aristokrazia bat, bondiak; klan buruzagiak ziren eta haiek ziren kantonamenduetan agintari. Aristokrazia hori zen gidaria herri batzarretan eta gerran. Esklaboez baliatzen ziren lurra lantzeko.

Zurezko gela handiko etxetan bizi ziren, jaiak eta bazkariak egiten zituzten han?; batzuetan itsasontzi handitan ehorzten zituzten hilak, lehorrean, eta lurrez estaltzen zituzten gero.

VIII. mendea bitartean aristokrata horietako batzuek gero eta aginpide gehiago iritsi zuten eta lurraldeko printze gisako bihurtu ziren, jarl, titulu hori aitengandik semeetara heredatzen zelarik. Aginpide sistema horrek monarkia bat sortu zuen pixkanaka-pixkanaka, oinordetza sistema, aldez bederen, hauta bidezkoa zuena.

Bikingoen hedatzea bondiek eta jarlek bultzatu zuten, ustez, erregeek bainoago.

## Suediako Historiaren kronologia 

Period = from:-8000 till:2006
ImageSize= width:800 height:auto barincrement:21
TimeAxis = orientation:horizontal
PlotArea = right:80 left:30 bottom:40 top:5
AlignBars = justify

Colors =
     id:bg         value:white
     id:epoch      value:rgb(1,0.9,0.9)
     id:stoneage   value:rgb(1,0.85,0.85)
     id:bronzeage  value:rgb(1,1,0.6)
     id:bronzeage2  value:rgb(0.9,0.9,0.5)
     id:ironage    value:rgb(0.8,1,0.8)
     id:vendelera  value:rgb(0.9,1,0.6)
     id:vikingage  value:rgb(0.9,0.9,0.6)
     id:current    value:rgb(0.9,0.9,0.9)
     id:lightline  value:rgb(0.8,0.8,0.8)
     id:header     value:rgb(0.8,0.8,0.9)
     id:lighttext  value:rgb(0.5,0.5,0.5)
     id:migrations value:rgb(1,0.7,1)
     id:early      value:rgb(0.7,1,0.7)

BackgroundColors = canvas:bg
ScaleMajor = gridcolor:lightline unit:year increment:1000 start:-8000
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:-8000

BarData =
  Bar:epochs
  Barset:stoneages
  Bar:bronzeages
  Bar:bronzeageperiods
  Barset:ironages
  Barset:contages
  Barset:earlyhist

PlotData=
  width:15 textcolor:black

  bar:epochs color:epoch mark:(line,black)
    from:-8000 till:-7500 shift:(-25,0) text:"Ancylus Aroa"
    from:-7500 till:-4000 text:"Litoriar Aroa"
    from:-4000 till:end text:"Litoriar Ondorengo Aroa"

  barset:stoneages mark:(line,white)
    color:stoneage from:-8000 till:-1800 text:"Eskandinaviar Burdin Aroa"
    color:epoch from:-8000 till:-7000 shift:(-10,0) text:"Goi Paleolitoa"
    color:epoch from:-7000 till:-5000 text:"Mesolitikoa"
    color:epoch from:-5000 till:-1800 text:"Neolitikoa"
    barset:break

  bar:bronzeages
    color:bronzeage from:-1800 till:-600 shift:(-34,0) text:"Eskandinaviar Brontze Aroa"

  bar:bronzeageperiods color:epoch
    color:bronzeage from:-1800 till:-1500 shift:(-3,0) text:"I"
    color:bronzeage2 from:-1500 till:-1300 shift:(-4,0) text:"II"
    color:bronzeage from:-1300 till:-1100 shift:(-4,0) text:"III"
    color:bronzeage2 from:-1100 till:-900 shift:(-5,0) text:"IV"
    color:bronzeage from:-900 till:-600 shift:(-4,0) text:"V"
    color:bronzeage2 from:-600 till:-500 shift:(-4,0) text:"VI"

  barset:ironages
    color:ironage from:-600 till:1 shift:(-20,0) text:"Aurrerromatar Burdin Aroa"
    color:ironage from:1 till:400  shift:(-15,0)text:"Erromatar Burdin Aroa"
    color:ironage from:400 till:800  shift:(-15,0)text:"Germaniar Burdin Aroa"
    color:vendelera from:550 till:793  shift:(-5,0)text:"Vendel Aroa"
    color:vikingage from:793 till:1066  shift:(-10,0)text:"Bikingoen Aroa"
    color:migrations from:300 till:900  shift:(-20,0)text:"Barbaroen inbasioak"

  barset:earlyhist
    color:early from:800 till:1523  shift:(-25,0) text:"Erdi Aroa"
    color:early from:1523 till:end  shift:(-15,0) text:"Suedia Modernoa"