Viktor Ullmann

**Viktor Ullmann** (Cieszyn, Austria-Hungariako Inperioa — gaur egun Polonian —; 1898ko urtarrilaren 1a - Auschwitz, 1944ko urriaren 18a) austriar pianista eta musikagilea izan zen. Nahiz eta katolikoa izan, jatorri juduea zuen. Naziek gas ganberan hil zuten. Arnold Schönberg musikagilearen ikaslea izan zen.

## Obra 
1942ko erdialdean, Theresienstadteko kontzentrazio-esparruan sartu baino pixka bat lehenago, Ullmannek ordura arteko bere konposizioen zerrenda zehatza prestatu zuen. Zerrenda hau Londresko liburutegi batean gorde da, korrespontsal bati bidalitako gutun baten zati gisa. Katalogo osoa da, 1. opusetik 41. zenbakira. Zerrenda honek balio ikaragarria du galdutako edo ezezagunak diren lan guztien berri ematean, eta nazien jazarpenak eta gerrak arteari ekarri zion galera izugarriaren berri ematen baitu.

### *Der Kaiser von Atlantis* 
1942ko irailaren 8an Theresienstadteko kontzentrazio-esparruan entzerratu zuten. Han lan garrantzitsua egin zuen kultur animatzaile, orkestra zuzendari, pedagogo, pianista, kritikari eta konpositore gisa. Bere lanik ezagunena *Der Kaiser von Atlantis* (Atlantidako enperadorea) opera da, 1944an Theresienstadteko kontzentrazio-esparruan konposatua. Bere konposizioak Ullmannen heriotza ekarri zuen. 1944ko urriaren 15ean entsegu orokorra egiten ari ziren, SSetako ofizial batek ikustera joatea erabaki zuenean. Obra ikustean, erregimen nazionalsozialistaren eta, zehazkiago, Hitlerren aurkako kritika zela konturatu zen. Hurrengo egunean, muntaketako kide guztiak, pertsona bat izan ezik, Auschwitzera deportatu zituzten. Han, Viktor Ullmann gas-ganberan hil zuten, iritsi bezain laster. Holokaustoaren sinbolo bihurtu da lan hau.
 
## Diskografia aukeratua 
* Terezín: The Music 1941–44 (Romantic Robot 1991)
* *Der Kaiser von Atlantis* (Oper) + Hölderlin-Lieder (1943/44); Ausf.: Kraus, Berry, Vermillion, Mazura, Lippert, Gewandhausorchester Leipzig, Zuzendaria: Zagrosek; Decca 1994.
* *Der Kaiser von Atlantis* (Studio Matous Prag / ARBOS – Gesellschaft für Musik und Theater; Ersteinspielung der Originalfassung für Kammerorchester 1995)
* *Der Sturz des Antichrist* (Oper); Ausf.: Neuweiler, Decker, Gentile, Chor und Orchester der Bielefelder Philharmonie, Zuzendaria: Koch; CPO 1995.
* *Der zerbrochene Krug* op. 36 (Oper) + *Slawische Rhapsodie* op. 23 für Saxophon und Orchester; Ausf.: Hermann, Barainsky, Prein, Dewald, Morloc, Kelly, Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Zuzendaria: Albrecht; Orfeo (Musica rediviva) 1998.
* *Symphonie Nr. 2* + *Klavierkonzert op. 25*, *Variationen op. 5*; Ausf.: Richter, Staatsphilharmonie Brünn, Zuzendaria: Yinon; Bayer Records, Atlantis 1992.
* *Symphonie Nr. 2* (sowie Werke von Pavel Haas und Erwin Schulhoff); Tschechische Philharmonie, Zuzendaria: Albrecht; Orfeo (Musica rediviva) 1994.
* *Symphonien Nr. 1 + 2*, *6 Lieder op. 17*, *Don Quixote tanzt Fandango* (Ouvertüre, 1944); Ausf.: Banse, Gürzenich-Orchester Köln, Zuzendaria: Conlon; Capriccio 2003.
* *Symphonien Nr. 1 + 2*; Ausf.: Brussels Philharmonic – the Orchestra of Flanders, Zuzendaria: Albrecht; Glossa 2009.
* *Klavierkonzert op. 25* + *Don Quixote tanzt Fandango*, *Die Weise von Liebe und Tod*; Ausf.: Ardasev, Pluhar, Tschechische Philharmonie, Zuzendaria: Albrecht; Orfeo (Musica rediviva) 1995.
* *Klaviersonaten Nr. 1-7*; Ausf.: Konrad Richter; Bayer Records 1993.
* *Klaviersonaten Nr. 5-7* + *Streichquartett Nr. 3*, Ausf.: Radoslav Kvapil, Kocian Quartett; Praga 2002.
* *Klaviersonaten Nr. 1-4*; Ausf.: Edith Kraus; EDA 2002
* *Klaviersonate Nr. 6*; Ausf.: Emil Leichner; Romantic Robot, UK 1991
* Lieder (*Die Weise von Liebe & Tod*, *5 Liebeslieder op. 26*, *4 Gesänge nach Hölderlin*), Ausf.: Verhoeven, Shirai, Höll; Capriccio 2001.
* Lieder (*5 Liebeslieder op. 18, 6 Lieder op. 17, 3 Sonette op. 29, Liederbuch des Hafis op. 30, Der Mensch und sein Tag op. 47, Immer inmitten, Chinesische Lieder, 3 Lieder nach Meyer, 3 Lieder nach Hölderlin*); Ausf.: Windmüller, Himmelheber, Schäfer, Bauni; Orfeo (Musica rediviva) 1995.
* *Beryoskele*, aus: *Brezulinka* (3 jiddische Lieder op. 53) auf CD *Terezín/Theresienstadt* (Lieder von Ullmann, Krása, Haas, Taube, Weber u.&nbsp;a.); Ausf.: von Otter, Forsberg, Gerhaher, Hausmann, Hope; Deutsche Grammophon 2007.
* *Schwer ist’s, das Schöne zu lassen* – komplettes Liedwerk für Sopran und Klavier von Viktor Ullmann (Irena Troupová – Sopran, Jan Dušek – Klavier). Prag, ArcoDiva 2015.

## Viktor Ullmanni buruzko dokumentalak 
* *L’atelier Ullman*, François Gauducheau zuzendaria, Frantzia, 2005, 45’
* *Stranged Passengers: In Search of Viktor Ullmann*. Wolfgang Beyer eta Eva Marginter zuzendariak. Austria, 2003, 80'.
* *The Kaiser of Atlantis*, Sebastián Alfie zuzendaria, Espainia, Argentina, Txekiar Errepublika, Holanda, 2022, 77’.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Der Kaiser von Atlantis* (Viktor Ullmann) - Colón Antzokia, 2006.