open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liborius Ndumbukuti Nashenda

**Liborius Ndumbukuti Nashenda** (Oshikuku, 1959ko apirilaren 4a) namibiar elizgizon katolikoa da, Maria Sortzez Garbiaren Misiolari Oblatuen kongregazioko kidea. 1998tik 2004ra Windhoekeko apezpiku laguntzailea izan zen eta 2004az geroztik artxidiozesi bereko ordinarioa da.

## Bizitza 
Nashenda 1959ko apirilaren 4an jaio zen Oshikukun, Namibiako Omusati eskualdean. 1998ko azaroaren 5ean, Joan Paulo II.a aita santuak Windhoekeko apezpiku laguntzaile eta Pertusako apezpiku titular izendatu zuten. 1999ko otsailaren 7an jaso zuen apezpiku-ordenazioa Bonifatius Haushiku artzapezpikuaren eskutik, beste kontsagratzaileak Denis Eugene Hurley Durbango artzapezpiku emeritua eta Fernando Guimarães Kevanu Ondjivako apezpikua izanik. Azaroaren 14an hartu zuen kargua.

Namibiako apezpiku-konferentzia katolikoko presidentea da. 2019tik 2022ra Hegoaldeko Afrikako Apezpiku Elkarteko presidenteorde izan ondoren, 2022ko irailean erakunde bereko presidente hautatu zuten.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lau Nazioen Hamahiruko Errugbiko Txapelketa

**Lau Nazioen Hamahiruko Errugbiko Txapelketa** () mundu mailako hamahiruko errugbi () txapelketa izan zen, International Rugby League erakundeak antolatutakoa.

## Historia 
1999an hiru naziok abiatu zuten, Australiak, Zeelanda Berriak eta Erresuma Batuak, eta 2009tik aurrera laugarren talde gonbidatu bat izan zen. Europan jokatzen zenetan Europako txapeldunak hartzen zuen parte, Ozeanian jokatzen zenetan Ozeaniako txapeldunak.

2016an izan zuen azken ekitaldia.

## Emaitzak 
## Palmaresa (Guztira) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lúcio Ignácio Baumgaertner

**Lúcio Ignácio Baumgaertner** (Farroupilha, 1931ko irailaren 2a – Cascavel, 2023ko apirilaren 1a) brasildar elizgizon katolikoa izan zen. 1983tik 1995era Toledoko apezpikua izan zen eta 1995etik 2007ra Cascavelgo artzapezpikua.

## Bizitza 
José Baumgaertner eta Ottilia Flach Baumgaertner alemaniar-brasildarren semea, Lúcio Ignácio Baumgaertner Farroupilhan jaio zen 1931ko irailaren 2an. Eliza ikasketak Caxias do Sulgo apaizgaitegi txikian hasi zituen. Filosofia São Leopoldoko Sortzez Garbiaren apaizgaitegi zentralean ikasi zuen, eta Teologia Viamãoko apaizgaitegi zentralean. Pedagogia, Hezkuntza Orientazioa eta Zuzenbide Zientzietan ere lizentziatu zen. 1957ko abenduaren 1ean apaiztu zen Bento Gonçalvesen, Caxiasko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

1983ko uztailaren 2an, Joan Paulo II.a aita santuak Toledoko apezpiku izendatu zuen. 1983ko urriaren 12an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Farroupilhan, eta azaroaren 20an kargua hartu zuen. 1995eko abenduaren 27an Cascavelgo artzapezpiku metropolitar izendatu zuten.

Cascavelen hil zen 2023ko apirilaren 1ean, 91 urte zituela,  biriketako infekzio baten ondorioz.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ergyng

**Ergyng** (edo **Erging**) Britaniar Erroma-osteko eta goi erdi aroko erresuma bat izan zen, V. eta VII. mendeen artean existitu zena. Geroago, ingelesez Archenfield izenaz ezagutu zen, lurralde historiko ohia.

## Kokapena 
Erresumaren lurraldea gaur egungo Herefordshire mendebaldean zegoen (gaur egun Ingalaterrako lurraldearen parte), bere erdigunea Monnow eta Wye ibaien artean kokaturik. Hala ere, gaur egungo Monmouthshire-n ere sartzen zen eta Wye ibaiaren ekialdera hedatzen zen, non Ariconium (galesez: *Ergyng*) izeneko antzinako hiri erromatarra zegoen, Weston under Penyard-en, bere izena hortik jaso zezakeena; baliteke lehen hiriburua izan izana. Mapa batzuek erakusten dute Ergyng gaur egungo Deango Basoa zeharkatuz Severn ibairaino hedatzen zela.

## Monarkia 
Erromatar legioak Britainiatik 410. urtean erretiratu ondoren, egitura zentralizatuaren ordez hainbat erakunde politiko txikiago sortu ziren. Ergyng erresumaren lurrak hasieran Glywysing (gaur egungo Glamorgan) eta Gwent erresumen parte zen, baina badirudi une batez independente bihurtu zela V. edo VI. mendean Peibio Clafrog-en agintaldian, eta berriz ere VII. mendearen hasieran Gwrfoddw Hen-en garaian.

Peibio izan zen San Dubrizio (edo Dyfrig) santuaren aitona, Ergyngeko lehenengo apezpikua eta Hego Galesen kristautasuna ezartzen lagundu zuen pertsona garrantzitsua. Honek irakaskuntza monasterio handiak sortu zituen Llanfrothen-en (Hoarwithy inguruan) eta Moccas-en, eta badirudi apezpikutzaren egoitza San Konstantin-en elizan (Goodrich-en) egon zela.

Dubrizioren lehengusua, Gwrgan Fawr ("Handia"), bere errege nagusienetako bat izan zen, eta litekeena da Glamorgan-eraino hedatzea bere eragina, Neath ibairaino. VII. mendearen erdialdean. Onbraust Ergyngekoa Meurig Gwentekoarekin ezkondu zen, eta haien seme Athrwys bi erresumen errege bihurtu zen. Azkenean, Ergyngeko erresuma cantref soil bihurtu zen, *hundred (*azpi-probintzia) baten pareko galestar administrazio unitate bat.)

Ergyngeko lurra ingelesez *Arcenefelde* edo *Archenfield* izenez ezagutu zen. Bere biztanle galesdunek eskubide berezi batzuk mantendu bazituzten ere, lurraldea zalantzarik gabe Hereford-eko konderri ingelesaren barruan sartu zen Galesko Legeetan 1535 eta 1542 urteetan.

Archenfielden oraindik nahiko gales hitz egiten zen Elisabet I.a erreginaren garaian, Hereford-eko apezpikua lau apezpiku galesekin batera Bibliaren eta Otoitz Liburu Orokorraren galeserako itzulpenaz arduratu baitzen. Galesa oraindik ohiko hizkuntza zen XIX. mendearen lehen erdian, eta diote elizako zaindarien iragarkiak bi hizkuntzetan -galeseraz eta ingelesez- jartzen zirela 1860. urtera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Jose de Antiqueko elizbarrutia

**San Jose de Antiqueko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1962ko martxoaren 24an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1982ko azaroaren 15ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza San Jose de Buenavistan dago. Egun apezpikua Marvyn Maceda da.

## Ordinarioak 
* Cornelius de Wit (1962-1982)
* Raul Martirez (1983-2002)
* Romulo T. de la Cruz (2002-2008)
* Jose Romeo Lazo (2009-2018)
* Marvyn Maceda (2019-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Romulo T. de la Cruz (2001-2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerulfus Kherubim Pareira

**Gerulfus Kherubim Pareira** (Lela, 1941eko irailaren 26a – Maumere, 2024ko urriaren 8a) indonesiar elizgizon berbita izan zen. 1985etik 2008ra Weetebulako apezpikua izan zen eta 2008tik 2018ra Maumereko apezpikua. 

## Bizitza 
1970eko abuztuaren 15ean, Pareira Jainko Hitzaren Misiolarien kongregazioan sartu zen eta astebete geroago, 1970eko abuztuaren 22an, apaiztu zen. 1985eko abenduaren 21ean, Joan Paulo II.a aita santuak Weetebulako apezpiku berri izendatu zuen. 1986ko apirilaren 25ean apezpiku-ordenazioa jaso zuen Gregorius Manteiro Ruetengeko apezpikuaren eskutik, beste kontsakratzaileak Anton Pain Ratu eta Eduardus Sangsun izanik.

2011n, Pareirak 50 urte bete zituen monje gisa, 40 urte apaiz gisa eta 25 urte apezpiku gisa.

2016ko irailaren 26an, Frantzisko aita santuak Pareiraren dimisia onartu zuen. Hala ere, karguan jarraitu zuen 2018ko uztailaren 14an Ewaldus Martinus Sedu kargu horretara izendatu zuten arte.

Pareira Maumeren hil zen 2024ko urriaren 8an, 83 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hybopsis

***Hybopsis*** generoa ur gezako arrain ziprinidoak dira, Cypriniformes ordenakoak. Ipar Amerikan zehar bizi dira.

Genero honek 9 espezie biltzen ditu:

* *Hybopsis* generoa:
** *Hybopsis amblops* (Rafinesque, 1820)
** *Hybopsis amnis* (Hubbs eta Greene, 1951)
** *Hybopsis boucardi* (Günther, 1868) - **Baltsako karpita**
** *Hybopsis dorsalis* (Agassiz, 1854)
** *Hybopsis hypsinotus* (Cope, 1870)
** *Hybopsis lineapunctata* (Clemmer eta Suttkus, 1971)
** *Hybopsis rubrifrons* (Jordan, 1877)
** *Hybopsis winchelli* (Girard, 1856)
** *Hybopsis zanema* (Jordan eta Brayton, 1878)

## Erreferentziak 

## Kanpo loturak 
* (Ingelesez) «Hybopsis (TSN 163495)». Informazio Taxonomikoko Sistema Integratua.
Hereñuela

**Hereñuela** Arabako herri hustu baten izenetako bat da. 

1025. urteko Donemiliagako goldean ***Erenna*** toponimoa birritan agertzen da, lehenengo Ossingani barrutian eta gero *Alfonze de Fornello* barrutian. Bi *Erenna* horiek interpretatu dira lehenengoa herri hustu baten erreferentzia bezala eta bigarrena egungo Hereña herriaren izenaren aldaera zaharra bezala. Becerro Galicanoko kartografia prestatu zutenek lehenengo *Erenna*ri 187. zk. etiketa ezarri zioten eta gaztelaniaz "Eriñuela" ordaina eman zuten. Bigarren *Erenna* egungo Hereñarekin identifikatu zuten eta 218. zk. etiketarekin markatu.

Gerardo López de Gereñuk hipotesi honen alde egiten du eta adierazten du, tradizioaren arabera, Hereñuelako parrokiako bataiarri erromanikoa gaur egun Hereñako elizan dagoela. aldaerak ere dokumentatu dira.

Gereñuk gehitzen du oraindik ere XVIII. mendean Iriñuelako Adra Mariaren ermita zutik zegoela eta ematen ditu, gero, Heriñuela toponimoaren beste lekukotasun batzuk.

## Erreferentziak
Trialeurodes abdita

***Trialeurodes abdita*** Aleyrodidae familiako hemiptero espezie bat da, intsektuen Aleyrodinae azpifamiliakoa.

Jon H. Martinek 2005ean deskribatu zuen lehen aldiz zientifikoki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Klíma

**Ivan Klíma**, **Ivan Kauders** jaiotzez (Praga, 1931ko irailaren 14a – *ibidem*, 2025eko urriaren 4a) txekiar eleberrigile eta antzerkigilea izan zen.

Ivanen bi gurasoek arbaso juduak zituzten. Naziek familia Theresienstadteko kontzentrazio-esparrura bidali zuten 1941ean, eta han geratu ziren Armada Gorriak lekua askatu zuen arte 1945eko maiatzean. Klímak garai honi buruz idatzi zuen *Granta* aldizkari britainiarrean.

Klímak Txekoslovakiako Alderdi Komunistarekin bat egin zuen gerraostean. Laster desengainatu zen alderdiaren politikarekin, eta erregimenak aita atxilotu zuen.

Pragako Udaberriko buruzagi disidenteetako bat izan zen. 1989 ondoren, Václav Havelen alde egin zuen.

2002an Franz Kafka saria jaso zuen.

## Lanak 
* *Milostné léto* (1972)
* *Ma veselá jitra* (1985)
* *Moje první lásky* (1985)
* *Love and Garbage (Láska a smetí)*
* *Soudce z milosti* (1986)
* *A Summer Affair* (1987)
* *Milenci na jednu noc* (1988)
* *My First Loves* (1988)
* *Už se blíží meče: Eseje, Fejetony, Rozhovory* (1990)
* *Ministr a anděl* (1990)
* *Rozhovor v Praze* (1990)
* *Moje zlatá řemesla* (1990)
* *Hry: Hra o dvou dějstvích* (1991)
* *My Golden Trades* (1992)
* *Ostrov mrtvých králů (1992)
* *ekání na tmu, čekání na světlo* (1993)
* *Waiting for the Dark, Waiting for the Light* (1994)
* *The Spirit of Prague and Other Essays* (1994)
* *My Golden Trades* (1994)
* *Milostné rozhovory* (1995) 
* *Waiting for the Dark, Waiting for the Light* (1995)
* *Jak daleko je slunce* (1995)
* *Čekání na tmu, čekání na světlo* (1996)
* *Poslední stupeň důvěrnosti*Č (1996)
* *The Ultimate Intimacy* (1997)
* *Loď jménem Naděje * (1998)
*  *When I came home* (1998)
**Kruh nepřátel českého jazyka: Fejetony* (1998)
* *O chlapci, který se nestal číslem* (1998)
*  *Fictions and Histories* (1998)
* *Lovers for a Day* (1999)
* *Ani svatí, ani andělé* (1999)
* *Between Security and Insecurity* (2000)
* *Velký věk chce mít též velké mordy* (2001)
* *Karel Čapek: Life and Work* (2002)
* *Premiér a anděl* (2003)
*x*Moje šílené století'' (2009)

[[
Düsseldorfeko txibatoa

***Düsseldorfeko txibatoa***, 2025eko Karlos Linazasoro tolosarrak idatzitako nobela bat da. Erein argitaletxeak argitaratu zuen.

## Argumentua 
Düsseldorfeko txibatoak ahots berezi baten bidez kontatzen du Espainiako hegoaldeko auzo baten egunerokoa: kaleetako auto gaizki aparkatuak, parkeko iturri kutsatuak, manifestazio zaratatsuak, auzokideen utzikeria… Karl izeneko protagonista alemaniar zorrotz eta obsesibo baten begietatik ikusiko dugu guztia, legearen betearazle autoizendatu baten ikuspegi kementsu zentzu gutxikoa. Pasarte barregarriak eta mingarriak tartekatzen dira, bizitzaren miseria eta mundu groteskoa umore beltzaren lenteen bidez erakutsiak.

## Kanpo loturak 
* *Düsseldorfeko txibatoa*, Erein.eus
Road House (2024ko filma)

***Road House***, 2024ko Doug Liman estatubatuarrak zuzendutako ekintza film bat da. Jake Gyllenhaal, Daniela Melchior, Billy Magnussen, Jessica Williams, Joaquim de Almeida, JD Pardo, Austin Post eta Conor McGregor aktoreek antzeztu zuen.

Patrick Swayze aktoreak antzeztutako *1989ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da.

## Argumentua 
AEB, Florida, Dalton (Jake Gyllenhaal) bolada txarra igarotzen sri den UFCko borrokalari ohia da, hortaz Floridako Kaioetan dagoen errepideko taberna batean segurtasun atezain lanpostua onartuko du, baina berehala hura dirudien paradisua ez dela jabetuko da.

## Aktoreak 
* Jake Gyllenhaal: Dalton
* Daniela Melchior: Ellie
* Conor McGregor: Knox
* Billy Magnussen: Ben Brandt
* Jessica Williams: Frankie
* B.K. Cannon: Laura
* Joaquim de Almeida: Sheriffa
* Austin Post: Carter
* Lukas Gage: Billy
* Dominique Columbus: Reef
* Arturo Castro: Moe
* J. D. Pardo: Dell
* Beau Knapp: Vince
* Hannah Love Lanier: Charlie
* Kevin Carroll: Stephen
* Robert Menery: Jack
* Darren Barnet: Sam
* Travis Van Winkle: Dex
* Jay Hieron: Jax "Jetway" Harris

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bulgarierazko literatura

thumb|right|"Tetraevangelia". Ivan Alexander, 1355–1356. 

**Bulgarierazko literatura** hizkuntza hartaz egindakoa da. Literatura eslaviar zaharrenen artean dago, lehenengo testigantzak IX. mendeko amaieran daudenez, Simeon I.a Bulgariakoaren garaian, Bulgariako Lehen Inperioan. 

## XIX.-XX. mendeak
* Georgi Sava Rakovski (1821-1867), idazlea.
* Khristo Botev (1848-1876), idazlea.
* Ivan Vazov (1850-1921), idazlea eta antzerkigilea.

## Idazle garaikideak
* Angel Wagenstein (1922-2023), idazlea.
* Anton Dontxev (1930-2022), idazlea.
* Georgi Gospodinov (1968-), idazlea.
* Lindita Ahmeti (1973-2024), idazlea.

## Ikus, gainera
* Europako literatura

## Erreferentziak
## Kanpo loturak
* Virtual Library of Bulgarian Literature Slovoto.
Gezurra berdaderoa

***Gezurra berdaderoa*** Bertol Arrieta idazleak 2021ean Elkar argitaletxearekin plazaraturiko eleberri umoretsua da.

2020an COVID pandemiak eragindako konfinamenduan garatzen da argumentua. Pandemiaren egoera ezezagun batean bizitzea “egokitu” zaie pertsonaiei. Parodiatik asko du, eta lortzen du irakurleak 44 urteko gizon aldrebes samarra begi onez ere ikustea, batez ere bere buruari etengabe barre egiten diolako, gizon euskaldunaren prototipo baten ezaugarri guztiak baditu ere: sexu bila dabil beti, ez daki dantzatzen, ama ezin du gainetik kendu…

= Estrategia narratiboa =
Ahozko hizkeratik eta ahozko erregistrotik oso hurbileko hitz moldez dihardu lehen pertsonako narratzaileak, anglizismoz jositako eta ehundutako hizkuntza oso gaurkotuan.

Erotismoa eta sexu-harremanak azaltzen dira maiz obran zehar. Gardentasuna da harreman sexualez hitz egiteko aukeratu den perspektiba, beldurrik gabe, ahoan bilorik izan gabe. Eredu hegemonikoaz bestelako praktika erotikoak agertzen dira protagonista maskulinoari lotuta, emakumearen desioa eta asebetetze sexuala ere kontuan hartzen dira, diskurtso eta adierazpen patriarkalek atzo goizera arte isildu dituztenak, hain zuzen, eta *maskulinitatea* bera ere, irrigarri antzean agertzen zaigu. 

Ester andregaiak ordea —zazpi urtez elkarrekin bizi ostean— Koldo utzi du. Bikotekide ohiaren iritziz, Koldok ez dauka ganorarik, konpromisorik gabeko pertsona da. Zerua goia eta lurra beherean, pizzak-banatzaile lanean hasi behar izan du Koldok, baita apartamentu konpartitu batean bizitzen jarri ere. Esterren izaera amultsu eta zentzudunaren aldean, Koldok bestelako pertsonekin partekatzen du bizitza orain. Aldaketa itzela izan da. Hauek ere oximoronak dira: Demokrazia organikoa, Dinamika finkatuak, Ama birjina, Bakearen borroka...

Bestalde, eleberriko izenburuak kontrastea egiten du ohikoa izaten den "egia berdaderoa" esapidearekin, zerbait bene-benetakoa eta egia biribila delakoan enfasia jarri nahi denean erabiltzen da. Bertolek badaki hori, urte batzuk lehenago zerbait idatzi zuen beste izenburu horrekin, eta horrekin jolasten du izenburu berezi hori aukeratu duenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertol Arrieta literaturaren zubitegian
* Bertol Arrietaren webgunea
* Bertol Arrietaren 30 zutabe Berria egunkarian. (2014-2015)
* Bertol Arrieta 111 AKADEMIAn
Bayas (Burgos)

**Bayas** gaur egun Miranda Ebroko izen bereko industrialdearen ondoan dagoen herri txiki bat da. 

## Historia 
1025ko Donemiliagako goldean aipatzen den ***Baia*** herria, agidanez, hortxe zegoen.

## Argazki galeria 

Fitxategi:SantaAnaDeBayas00.jpg|Santa Ana de Bayas eliza.
Fitxategi:DesembocaduraBayas.jpg|Baia ibiaren bokalea. Baia ibaiko ura marroi iluna, Ebro ibaiko ura berde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lagos (Arreo-Caicedo Yuso)

**Lagos** Arabako herri hustu bat da, Arreo-Caicedo Yusoko aintziraren ondoan kokatua, aintziratik kilometro bat ekialdera.

Donemiliagako goldean, 1025, ***Lagus*** izeneko herria aipatzen da. 2016an, aintziratik gertu dagoen Erdi Aroko herrixka baten aztarnak aurkitu zituzten. Antza denez, herri hustu hori "Lagus" gisa dokumentatutako antzinako herriari dagokio.

Arreo-Caicedoko aintziratik gertu aparkaleku bat eraikitzeko obrak zirela eta, esku hartze arkeologikoa egin zen Aintzirako Andra Mariaren, ( Nuestra Sra. del Lago) ermitaren inguruan.

Brontze Aroko etxolen hondakinak aurkitu ziren: zutabeen zuloak, erretenak eta zenbait zeramika zati.

X. mendeko etxe baten hondakinak ere aurkitu ziren, eta horiexek dira ***Lagus*** herrixka hortxe egon zela erakusten duen lekukotasunik zaharrena. Aspaldian hustu zen herrixka hori 1025. urtean aipatu zen lehenbizikoz Donemiliagako goldean, ***Lagus***. Gerardo López de Gereñuk aipatzen du XIX. mendean Lagos izeneko baserria.

Indusketa egin eta gero, arkeologia aztarnak dokumentatu ziren. Horietako batzuk finkatu  eta interpretatu egin dira, errazago ulertzeko.

Arreo-Caicedoko aintzirako indusketak Arabako hegoaldeko azken 2.500 urteetako klima eta giza jarduera berreraikitzeko balio izan du, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenaren (CSIC) Pirinioetako Ekologia Institutuaren bitartez.

Aurkikuntza honek lagunduko du "Erdi Aroko Anomalia Klimatikoa" edo  "Erdi Aroko Beroaldia" bezala ezagutzen den gara, 890 eta 1300 urteen artean, Kristoren ondoren, izan ziren tenperatura altu eta idortasun nabarmenari buruzko ikerketak egiten.

Euskaltzaindiaren EODA toponimia datutegian ez dira, ia inoiz herri hustuak aipatzen, baina Caicedo Yuson **Lagosko lakua** aipatzen da.

## Irudiak 

Fitxategi:Ermita de Nuestra Señora del Lago 2.jpg|Aintzirako Andra Mariaren ermita.
Fitxategi:Retablo de Nuestra Señora del Lago.jpg|Ermitaren barruko erretaula.
Fitxategi:LagoArreo1.jpg|Arreo-Caicedo Yusoko aintzira.
Fitxategi:Vistas al lago de Caicedo Yuso desde la Ermita de Nuestra Señora del Lago.jpg|Arreo-Caicedo Yusoko aintzira Aintzirako Andra Mariaren ermitatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pio VII.aren hilobia

**Pio VII.a Aita Santuaren hilobia**, Bertel Thorvaldsenek 19. mendean egindako hilobi monumentua da, Erromako San Petri basilikan dago kokatua.

Pio VII.a (Luigi Chiaramonte) hil zenean, haren estatu idazkariak, Ercole Consalvi kardinalak, enkargatu eta finantzatu zuen monumentua aita santua hil ondoren (1823). 

## Deskribapena 
Aita santua tronuan dago, bedeinkapena luzatzen, ondoan dituela bi aingeru denbora eta historia irudikatzen. Inskripzioak dohaintzaren egilea aipatzen du (Consalvi) eta azpian bi putti ditu aita santuaren armarriari eusten. 

Beste bi irudi alegoriko daude idulkietan ezker-eskuin, indarra eta jakinduria.
erdian|thumb|369x369px|Aita santua eta irudi alegorikoak.
erdian|thumb|360x360px|Pio aita santua tiararekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillermo Fernández Vara

**Guillermo Fernández Vara** (Olivenza, Extremadura, 1958ko urriaren 6a - Badajoz, Extremadura, 2025eko urriaren 5a) espainiar auzitegi medikua, unibertsitate irakaslea eta Espainiako Langile Alderdi Sozialistako politikaria izan zen. Extremadurako Juntako presidentea izan zen hiru legegintzalditan: 2007 eta 2011 bitartean, 2015 eta 2019 bitartean eta, azkena, 2019 eta 2023 bitartean.

2025eko urriaren 5ean hil zen 66 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buknari (Kobuleti)

**Buknari** () Georgiako herri bat da, Adjaria Errepublika Autonomoaren mendebaldean kokatua, Kobuleti udalerriaren parte.

## Geografia 
Buknari Itsaso Beltzaren ertzean dago, Chakvi-tik 1 km-ra eta Kobuletitik 11 km-ra.

## Demografia 
Hau izan zen Buknariko demografiaren bilakaera 2002 eta 2014 artean:2014ko azken erroldaren arabera, georgiarrak populazioaren %98,1 ziren; greziarrak, %1; eta errusiarrak, %0,7.

## Ekonomia 
Sobietar garaian ardo eta baia fabrikak zeuden, eta landare haztegi bat.

## Azpiegitura 
### Garraioa 
S2 nazioarteko errepidea herritik pasatzen da, trenbide nasa bat dago.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabela Álvarez Núñez

**Sabela Álvarez Núñez** (Lugo, Galizia, 1954) galiziar idazlea etahaur literatura itzultzailea da. Gaztelaniatik galizierara itzultzen du.

## Ibilbidea 
Galiziar-Portugaldar Filologian lizentziatua da Santiagoko Unibertsitatean. Galegozko Hizkuntza eta Literatura irakaslea izan zen. Galiziako Feminista Independenteen Kolektiboko (FIGA) kide izan zen 1994. urtera arte, baita *Fiesta de la Palabra Silenciada* aldizkariaren sustatzaileetako bat ere. 

## Lanak 
### Haur eta gazte literatura 
* *O rei da nada e outros contos*, 1988, Xerais.
* *A nena invisible*, 1989.
* *Cinsenta non quixo ser princesa*, 1991.
* *A nena invisible. Nubes brancas*, 1991.
* *Do dereito e do revés*, 1994.
* *Adiviñas de papel*, 1999.
* *Adiviñas para xogar*, 2000.

### Lan kolektiboak 
* *Palabras con fondo*, 2001, Fondo Gallego de Cooperación y Solidaridad.

## Sariak 
* 1979ko La Antorcha haurrentzako ipuin lehiaketa nazionalaren 1. saria, *O rei de nada* lanagatik.
* La Antorcha haurrentzako ipuin lehiaketa nazionalaren 2. saria 1980an,  *A cova da serpe* lanagatik.

## Bibliografia 
* "Álvarez Núñez, Sabela". Enciclopedia Galega Universal. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9. 

* Diccionario biográfico de Galicia, Ir Yendo Ediciones, 2010-2011, Vigo.
## Kanpo estekak
Amka (funtzionarioa)

**Amka** Antzinako Egiptoko funtzionario nagusi baten izena zen, Dyer, Dyet eta Den faraoien erregealdietan zehar zerbitzatu zuena, Egiptoko Lehen Dinastiaren aldian. Bere karrera administratibo osoa jarraitu daitekeen lehenetariko ofizial Egipziarra da. 

## Biografia 
**Amka** Lehen Dinastiako hiru erregealdi ezberdinetan aritu zen; bere izena agertzen da Dyer, Dyet eta Den faraoien eta Meritneit erreginaren hilobietan aurkitutako zigilu-inpresioetan, Abidos-eko errege-hilerrian. Bere karrera Dyer erregearen agintaldiaren azken urteetan hasi zen, Dyet-en garaian jarraitu zuen, eta Den erregearen lehen urteetan amaitu, Meritneit erregina erregeorde zela. Dyer-en garaian jada administrazioan parte hartu zuen, “*Hor-sekhenti-dju* (Horus mendien gainetik nagusi dena)” izeneko domeinuaren kudeaketan, eta **“***nebi***”** eta **“***heri-nehenu***”** tituluak zituen.

Bigarren titulu hori Djet-en agintaldian mantendu zuen. Meritneit eta Den-en garaian bere ibilbide burokratikoaren goren unera iritsi zela dirudi, hil-zerbitzuko apaiz (*sekhenu-akh*) mailara iritsiz. Bere azken kargua eskualdeko administratzaile (*adj-mer*) izan zen, **“**Behiaren Etxea**”** (*hut-ihut*) izeneko barrutian, Niloren mendebaldeko deltako eskualde batean, ziurrenik Kom el-Hisn inguruan. Badirudi errege fundazioen administraziotik tokiko administraziora igaro zela.

## Erreferentziak
Amilakhvari gaztelua

**Amilakhvari** () Kvemo Chala herrian kokatutako arkitektura-monumentu bat da, Kaspin (Georgia). Bertatik Skhvilo gaztelua ikus daiteke, herriaren ekialdean dauden muinoetan.

Gazteluari Georgiako garrantzi nazionaleko kultur monumentuaren kategoria eman zitzaion 2006an, presidentearen dekretuaren arabera.

## Historia 
Gaztelua, Amilakhvari nobleen familiak XVII. mendean eraiki zuena, gaur egun ia erabat desagertu den multzo handiago baten iparraldean zegoen. Gotorleku angeluzuzena da, gaur egun aurri egoeran dagoena. Mendebaldean, eliza bat eta bi dorre ditu.

## Arkitektura 
ezkerrera|thumb|Gazteluaren barnealdea
Monumentua eraikin multzo bat da, hiru multzo dituena: gaztelu nagusia (dorreak, eliza, kanpandorrea, jauregia), bigarren gaztelua (dorreak eta jauregiaren aurriak dituena) eta Amilindro Amilakhvari gaztelua. Eraikinak XVII.-XVIII. mendeetakoak dira. 

Gaztelua batez ere galtzadarriz eraiki zuten, eta barrualdeetarako, berriz, adreiluak eta harri birrindua erabili zituzten.

Hasiera batean kanpandorre izateko pentsatua, elizatik gertu zegoen dorrea dorre bat besterik ez zen izan, Givi Amilakhvari printzeak otomandarrekin eta Nader Shah pertsiarrarekin . mendearen erdialdean borrokatu zuenean herrialdeak aurre egin behar izan zion une politiko zailagatik.

Gaztelutik gertu, ia errepidearen beste aldean, bi Kvemo Chala dorreak ikus daitezke. Egia esan, dorre horiek bi gaztelu txikiren hondarrak dira, eta horiek ere Amilakhvari familiarenak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cité des sciences et de l’industrie

**Cité des sciences et de l’industrie** Parisko Villette parkean kokatutako zientzia museo bat da eta Europako handiena da. Museoa zientzia, teknologia eta industriako hainbat frantziar kultur zentroetako bat da, zientzia eta kultura zientifikoa sustatzea helburu duena.

Museora urtero bost milioi pertsona inguruk joaten dira. Museoaren erakargarritasunak planetario batetik hasi eta itsaspeko bateraino (*Argonaute*) doaz, eta IMAX zinema bat (*La Géode*) eta haur eta gazteentzako gune berezi bat barne hartzen dituzte.

Museoa Giscard d'Estaing presidentearen ekimenez sortu zen, ezagutza zientifiko eta teknikoa publikoari, batez ere gazteei, helarazteko eta zientziarekiko, ikerketarekiko eta industriarekiko interesa pizteko helburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cité des sciences et de l’industrie
Catuxa López Pato

**Catuxa López Pato** (O Rosal, Galizia**,** 1973ko abuztuaren 22a) galiziar funtzionarioa eta itzultzailea da.

## Ibilbidea 
Filologian lizentziatu zen Koloniako Unibertsitatean (Alemania) 2000. urtean, eta itzulpen juridikoko masterra egin zuen Sevillako Unibertsitatean 2004. urtean. Goi-mailako funtzionarioa da Galiziako Xuntan 2010etik. Pontevedrako Kongresurako En Mareako hautagaia izan zen 2016ko hauteskunde orokorretan.

## Lanak 
### Itzulpenak 
* *A rosa de ninguén*,  Paul Celan, 2005, Galaxia.
* *Camposanto*,  W. G. Sebald, 2007, Galaxia.
* *Máquina Hamlet e outras pezas*,  Heiner Müller, 2013, Galaxia.
* *Perplex*,  Marius von Mayenburg, 2015.
* *Insulto ó Público*,  Peter Handke, 2016,  Sabela López Patorekin.
* *O facedor de teatro*,  Thomas Bernhard, 2017, Galaxia.
* *Poemas*  José F. A. Oliver  *Rosalía en Camiño-n 2022*.

* *O Dragón de Ouro ; A media lúa*, Roland Schimmelpfennig, 2024, Erregueté.

## Sariak 
* María Casar saria 2015ean Perplex-ek egokitu edo itzulitako testu onenari.
* Maria Casar Saria, 2025ean *O dragón de ouro* lanak egokitu edo itzuli duen testu onenari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meluhha

thumb|385x385px|Mesopotamia eta inguruko lurren identifikazioa
**Meluhha** izenaz ezagutzen da Antzinako Mesopotamiarekiko merkataritza-truke eremu nagusietako bat Brontze Aro Ertainean, baina haren kokapena oraindik ez dago argi. Hala ere, azkenaldian gero eta onartuagoa da izen hori Indus haraneko zibilizazioaren izen zaharra zela, kuneiformean idatzia.

Hitza testu sumeriar eta akadtar askotan agertzen da. Sumeriarrek beren jatorrizko lurratzat zuten Mesopotamian finkatu aurretik.

## Meluhha, Dilmun eta Magan 
thumb|Indus haraneko zibilizazioaren mapa
Testu sumeriarrek hiru merkataritza-zentro garrantzitsuren berri ematen dute behin eta berriro: Magan, Dilmun eta Meluhha. Magan Omanekin identifikatu ohi da, eta Dilmun gaur egungo Bahrain inguruan kokatzen da. Meluhharen kokapena, ordea, eztabaidagai izaten jarraitzen du.

Ikertzaile gehienek diote Meluhha sumerierazko hitza dela Indus haraneko kulturari erreferentzia egiteko. Asko Parpola finlandiar indologoa Meluhha hitza eratorri du lehen dokumentu sumeriar batzuetatik, non ***me-lah-ha*** agertzen baita, eta hori drabidikozko *met akam* (herrialde garaia) hitzekin identifikatzen du. Parpolak ere "Meluhha" sanskritozko *mlecha* (“barbaro, atzerritar”) hitzaren jatorria bezala iradokitzen du.

## Indus haraneko hipotesia 
Mesopotamia eta Indus haranaren arteko merkataritzaren froga ugari daude. Horren lekuko dira Harappa hirian aurkitutako buztinezko zigilu inprimatuak, merkantzia-sakuak ixteko erabiltzen zirenak (buztinean sokaren edo zakuen markak geratzen ziren atzealdean). Indus ibarretik datozen zigilu horietako zenbait Ur hirian eta Mesopotamiako beste leku batzuetan aurkitu dira. Golkoko eremuan ohikoagoak ziren beste zigilu mota batzuk ere aurkitu dira Gujaraten (Indian) eta Mesopotamian, eta horrek distantzia luzeko merkataritza egon zela erakusten du.

Merkataritzako dokumentuek, salgai-zerrendek eta Meluhha aipatzen duten inskripzio ofizialek osatzen dituzte aurkikuntza arkeologikoak. Meluhharen inguruko aipamen literarioak Akadtar Inperioaren, Urko hirugarren dinastiaren eta Isin eta Larsa garaikoak dira (K.a. 2350-1800).

## Afrikako hipotesia 
K.a. 1. milurteko testu batek Meluhha eta Magan Egiptotik hurbil zeuden lurraldeak zirela zehazten du. Asurbanipalek, Egiptoren aurkako bere lehen kanpaina aipatzen duenean, Meluhha eta Magan menperatutako herrialdeen artean sartzen ditu. Bernard Sergent-ek proposatzen du Indiako hegoaldeko drabidikoak Saheletik etorritako arraza melano-afrikarra zirela, eta jatorriz Meluhha hitza Etiopia izendatzeko erabiltzen zela. Hala ere, gogoratu behar da K.a. 3. milurtekoaz geroztik Etiopia izendatzeko erabilitako hitza Kux izan zela, eta Asurbanipalek egindako aipamena salbu, K.a. 1700az geroztik ez dagoela Meluhharen inguruko beste aipamenik testu mesopotamiarretan, Indus haraneko zibilizazioaren gainbeherarekin bat etorriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iria Taibo

**Iria Taibo Corsanego** (Coruñan 1977) galiziar itzultzailea eta interpretea da, Galiziako Parlamentuan diputatua Bloque Nacionalista Galiziar taldean.

## Ibilbidea 
Itzulpengintza gradua egin zuen Vigoko Unibertsitatean, eta Itzulpengintzako eta Interpretazioko Profesionalen Galiziako Elkarteko presidente kargua hartu zuen.

2023ko udal hauteskundeetan, BNGren Oleiros hautagaitzaren 2. postuan aurkeztu zen, baina ez zen aukeratua izan.

2023ko Espainiako hauteskunde orokorretan, 3. izan zen bere alderdiaren zerrendan, bere probintzian. 

2024ko Galiziako Parlamenturako hauteskundeetara aurkeztu zen BNGren zerrendetan, Coruñako probintzian, 8. postuan, eta diputatu hautatu zuten.

Hainbat artikulurekin kolaboratu du Nós Diario -n.
## Kanpo estekak
Anubanini

**Anubanini**, baita **Anobanini** bezala ere ezagutua (akaderaz: 𒀭𒉡𒁀𒉌𒉌: *An-nu-ba-ni-ni*; agian K.a. 2300 inguruan bizi izan zen), Lullubi izeneko Iraniar-aurreko tribu-erresumako "buruzagia" izan zen (𒈗 Šàr, “Shar” ahoskatua), Zagros mendietan. Bere bizitzaren datazioa nolabaiteko zehaztugabea dago, eta proposamen batzuk K.a 2300 inguruan kokatzen duten bitartean, beste batzuk Isin-Larsa aldian kokatzen dute, K.a 2000-1900 inguruan. Bereziki ezaguna da Anubaniniren arroka-erliebearengatik, bere izena daramana, gaur egungo Irango Kermanxah probintzian dagoena.

Inskripzio baten arabera, Anubanini Simurrumeko errege Idin-Sinen garaikidea izan zela dirudi. Lullubitar beste buruzagi ezagun bat Satuni izan zen, Mesopotamiako errege Naram-Sinek K.a. 2250 inguruan garaitua.

## Erreferentziak
Begoña Huertas

**Begoña Huertas Uhagón** (Gijon, 1965eko abuztuaren 4a - Madril, 2022ko azaroaren 24a) espainiar idazlea, saiakeragilea, eleberrigilea eta filologoa izan zen.

## Ibilbidea 
Huertas Filologia hispanikoan doktoratu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (UAM). Ondoren, unibertsitate horretan bertan lan egin zuen udako ikastaroen koordinazio eta jarraipenean. Irakasle gonbidatua izan zen Michigango Unibertsitatean, Ann Arborren (Estatu Batuak). Bartzelonako Unibertsitateko Ikerketa Autobiografikoen Unitateko bekadun ikertzailea izan zen.   

Edizioaren sektorean lan egin zuen eta hainbat hedabidetan kolaboratu zuen, hala nola *ElDiario.es*, *Público* edo *El Estado Mental*, artikulugile eta iritzi-zutabegile gisa. UAMeko Humanitate Masterreko Idazketa Sortzaileko tailerra ere eman zuen, eta idazketa-irakaslea izan zen Kafka hotelean.  2019an, MAEC-AECID beka lortu zuen, Espainiako Akademiak Erroman duen Garapenerako Nazioarteko Lankidetzarako Espainiako Agentziarena.

*A tragos* (1996) kontakizun liburuaren egilea da, eta *Déjenme dormir en paz* (1998), *Por eso envejecemos tan deprisa* (2001), *En el fondo. Pide una copa, paga Proust* (2009), *Una noche en Amalfi* (2012) eta *El desconcierto* (2017). 2022an hil ondoren, *Anagrama* Argitaletxeak *El sótano* (2023) lana argitaratu zuen.

## Obra 
### Saiakera 
* 1994 – *Ensayo de un cambio: la narrativa cubana en la década de los 80.* Casa de las Américas.

### Kontakizun-liburuak 
* 1996 – *A tragos*. Debate argitaletxea. ISBN 9788483060407.

### Eleberriak 
* 1998 – *Déjenme dormir en paz*. Editorial Debate. ISBN 9788483061121.
* 2001 – *Por eso envejecemos tan deprisa*. Editorial Debate. ISBN 9788483063873.
* 2009 – *En el fondo. Pide una copa, paga Proust.* 451 editores. ISBN mkt0003952858.
* 2012 – *Una noche en Amalfi.* El Aleph. ISBN 9788415325420.
* 2017 – *El desconcierto.* Rata Books. ISBN 9788416738311.
* 2023 – *El sótano.* Editorial Anagrama. ISBN 978-84-339-0167-5.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Idazle gisa, 1993an, *Casa de las Américas saria* irabazi zuen *Ensayo de un cambio: la narrativa cubana en la década de los 80* (1994) lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Begoña Huertasen artikuluak ElDiario.es.
* Begoña Huertasen bloga, Miguel Roig eta Marí Uhagónekin batera: *Habitacion 423*
Satuni

**Satuni**, edo **Sutuni** (akadieraz: 𒊓𒌅𒉌: *Sa-tu-ni*; K.a. 2270 inguruan bizi izan zen), Lullubi izeneko tribu-erresumako buruzagi edo printzea izan zen.

Satuni Sargonen biloba Naram-Sinek garaitu zuen, eta porrot hori aipatzen da Naram-Sinen Garaipen Estelan:

thumb|Naram-Sinen estela
thumb|Satuniren izena Naram-Sinen estelan
— Akadierazko inskripzioa, Naram-Sinen Estelan.

## Erreferentziak
Akhalrsikhe gaztelua

**Akhalrsikhe (Rabati) gaztelua** () Georgiako Akhaltsikhen dagoen gotorleku bat da. Jatorriz IX. mendean eraikia **Lomisa gaztelua** bezala, otomandarrek erabat berreraiki zuten. Geratzen diren eraikin gehienak XVII. eta XVIII. mendeetakoak dira.

## Historia 
ezkerrera|thumb|Akhaltsikhe-ko Rabati gaztelua, hiritik ikusita
*Georgiako kroniken* arabera, hiria Guaram Mampal Taoko erregearen semeak ezarri zuen IX. mendean. XIII. mendetik XIV. mendearen amaierara arte Samtskhe-Saatabago hiriburua izan zen, Georgiako printze-familiak (mtavari) eta Samtskhe-ko Printzerrian, Jaqeli-ko Etxean, gobernatzen zuen dinastia batek gobernatua. 

1393an Tamerlanen armadek hiria eraso zuten. Turko-mongolen inbasioak gorabehera, gotorlekuak eutsi egin zion eta aurrera jarraitu zuen. 1590ean Konstantinoplako Itunaren ondoren, Samtskhe-Saatabagoko lurralde osoa Otomandar Inperioaren menpe geratu zen. Turkiarrek gehienbat defentsarako eraikinak egiteko erabili zuten. 1752an eraiki zen lehen meskita Rabatin. 

John gotzainak XVIII. mendearen amaieran idatzi zuenez, "nahiz eta biztanleriaren zati handi bat islamizatua izan, oraindik eliza ortodoxo bat dago martxan". Kartliko Erresumaren eta Errusiar Inperioaren artean Georgianyevskeko Ituna sinatu ondoren, Akhaltsikhe-ren patuaren auzia sortu zen. 1810ean gotorlekua hartzeko lehen saiakerak porrot egin zuen. Paskevitx printzeak gotorlekua arrakastaz hartu zuen hemezortzi urte geroago, Akhalzic-eko gudu handian. 1829ko Hadrianopolisko Itunaren ondoren, otomandarrek Akhaltiske eskualdearen zati bat utzi zuten.

## Berritzea 
Gotorlekua eta inguruko eraikinak asko berreraiki eta berritu ziren 2011-2012 urteetan, turista gehiago erakartzeko.
erdian|thumb|800x800px| Rabatiko gazteluaren ikuspegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuela de Madre

**Manuela de Madre Ortega** (Huelva, Andaluzia, 1954ko urriaren 6a) jatorri andaluziarreko politika katalana da.

## Biografia 
Gaztarotik Santa Coloma de Grameneten bizi da. Bertara Kataluniara 1950eko eta 1960ko hamarkadetako migrazio-boladan iritsi zen familiarekin.

Delineazio ikasketak egin zituen eta laster Kataluniako Sozialisten Alderdian zein Kataluniako UGT sindikatuan militatu zuen. Santa Coloma de Grameneteko Gizarte zerbitzuetako erregidorea (1979-1991) eta  Udaleko alkatea (1991-2002) izan zen.Fibromialgia gaixotasunaren eraginez erretiratzea erabaki zuen. *Associació Catalana de la Dona*, de *Xarxa Cultural* elkarteetako kidea da.

Diputatuen Kongresuan (1984-1988) eta Kataluniako Parlamentuan diputatu izan da  *Partit dels Socialistes de Catalunya-Ciutadans pel Canvi* taldeko presidentea eta PSCko presidenteordea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rémi Bonnet

**Rémi Bonnet** (Charmey (Gruyère), 1995eko martxoaren 3a - ) atleta suitzarra da, mendi lasterketatan aritzen dena. Kilometro bertikalean Skyrunner World Series irabazi zuen eta 2018an Zegama-Aizkorri Maratoia irabazi zuen, baita Zegamako kilometro bertikala ere.

## Biografia 
2014an gazte mailako sky-alpinismoko Munduko Kopan artu zuen parte eta kilometro bertikaletan emaitza onak izan zituen.

2015ean maila absolutuan kilometro bertikal ugari irabazi eta Skyrunner World Serieseko txapelduna izan zen. Hurrengo urteetan kilometro bertikalean izandako emaitzak maratoietan lortu zituen. 2018an esate baterako Zegama-Aizkorri Maratoian biak irabazi zituen, maratoia eta kilometro bertikala. Hurrengo urteetan Estatu Batuetan eta Europan lasterketa asko irabazi zituen, aipagarriena 2023an lortu zuen Mont-Blanceko maratoia.

2025ean Canfrancen Munduko mendi-lasterketa eta trail txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
Garaipenak:
* **2015**
**  Skyrunner World Series - kilometro bertikala
**  Red Bull K3
**  The Rut 25K
**  Lone Peak - kilometro bertikala
**  Lantau 2 Peaks
**  Limone Extreme - kilometro bertikala
**  Limone Extreme
* **2016**
**  Verticale du Grand Serre - kilometro bertikala
* **2017**
**  Pikes Peak maratoia
* **2018**
**  Zegama-Aizkorri Maratoia
**  Zegama-Aizkorri Maratoia - kilometro bertikala
**  Mamores VK
**  Les KM de Chando - kilometro bertikala
**  Verticale du Grand Serre - kilometro bertikala
**  Claro-Pizzo - kilometro bertikala
**  Limone Extreme - kilometro bertikala
* **2020**
**  Montreux Trail Festival - MXSky
* **2022**
**  Neirivue-Moléson
**  Pikes Peak maratoia
**  Flagstaff Sky Peaks
**  Madeira Ocean Trails
* **2023**
**  Neirivue-Moléson
**  Mont-Blanceko maratoia
**  Pikes Peak Ascent
**  Mammoth 26K
* **2024**
**  Neirivue-Moléson
**  Tavignanu Trail
* **2025**
**  Munduko mendi-lasterketa eta trail txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandros Koumoundouros

**Alexandros Koumoundouros** (; Mani, 1815eko otsailaren 4a – Atenas, 1883ko otsailaren 26a) greziar politikaria izan zen, hamar aldiz Greziako lehen ministroa.

Peloponesoko Mani penintsulan jaio zen eta azken beyaren semea izan zen. Greziako Independentzia Gerraren ondoren, Naupliora joan zen eskolara eta, ondoren, Zuzenbidea ikasi zuen Atenasen. 1841ean Kretako iraultza porrokatuan parte hartu zuen.

Alderdi Nazionalista sortu zuen. Bere ibilbide politiko luzean, diputatu, ministro, legegile eta erregimen demokratikoaren sustatzaile izan zen, eta lurrak banatu eta herri-lanak egin zituen, hala nola Korintoko kanala.

Kanpo-politikan neutral egoten saiatu zen, garaiko hiru potentzia handien aurrean, baita potentzia txikien aurrean ere. 1881ean Turkiak Tesalia eta Arta Greziari lagatzea lortu zuen.

Hamar aldiz izan zen Greziako lehen ministro 1865 eta 1882 artean (1865eko martxotik urrira, 1865eko azaroan, 1866tik 1867ra, 1870etik 1871ra, 1875etik 1876ko azarora, 1876ko abendutik 1877ko otsailera, 1877ko maiatzean, 1878ko urtarriletik urriaren 21era, 1878ko urriaren 26tik 1880 martxora eta 1880ko urritik 1882ra).
Khuenre

**Khuenre** edo **Khuenra** (K.a 2525 inguruan bizi zen) Antzinako Egiptoko IV. Dinastiako printze bat izan zen, Ra eguzki jainkoaren omenez izendatua.

## Biografia 
Baliteke Khuenre Menkaura (Mizerino) erregearen eta bere arreba-emazte Khamerernebty II.aren semea izatea. Bere aitona-amonak Kefren eta Khamerernebty I.a izan ziren, eta Keops faraoiaren -Gizako piramide Handia eraiki zuenaren- birbiloba zen.

Idazkaria eta "bere aitaren lagun bakarra" izan zen.

Bere gurasoen seme zaharrena izan zen arren, ez zen Mizerinoren oinordekoa izan, haren aurretik hil baitzen. Horrela, Mizerinoren ondorengoa Shepseskaf izan zen.

Khuenre Menkauraren hilerrian dago lurperatuta (MQ 1). Hegoaldeko horman, bere ama eserita dagoen bitartean haren aurrean zutik agertzen den mutil gazte gisa irudikatua dago.

## Erreferentziak
Enxakuxana

**Enxakuxana** (edo **En-shag-kush-ana**, **Enukduanna** ala **En-Shakansha-Ana**) Urukeko erregea izan zen K.a. XXV. mendearen amaieran, eta Sumertar Errege Zerrendan agertzen da, bere erregealdia 60 urtekoa izan zela adierazita. Hamazi, Akad, Kish eta Nippur konkistatu zituen, eta Sumeriaren gaineko hegemonia aldarrikatu zuen. Sumerrerazko *en ki-en-gi lugal kalam-ma* titulua hartu zuen (en ki, sumerieraz "Apsûko erregea" esan nahi du), eta hau "Sumerreko jaun eta lur guztiko erregea" bezala itzul daiteke, edo agian "Urukeko en eta Urko lugal" bezala, eta honek litekeena da *lugal ki-en-gi ki-uri* titulua aldez aurretik adieraztea, "Sumer eta Akadeko erregea", eta azkenik Babiloniaren gaineko erregealdia adierazi zuena.

Uruken Lugal-kinishe-dudu izan zen bere ondorengoa, baina nagusitasuna denbora batez Lagashko Eannatum-en eskuetara pasatu zen. Lugal-kinishe-dudu, beranduago, Eannatumen ondorengoa zen Entemenarekin aliatu zen Lagashen lehia nagusiaren aurka, Umma kontra.

## Erreferentziak
Sumertar Errege Zerrenda

thumb|431x431px|Weld-Blundell Prisma, Stephen Herbert Langdonen transkripzioa eta itzulpenarekin batera (ingelesez)
**Sumertar Errege Zerrenda** Antzinako Mesopotamiako erregeen zerrenda bat da, sumerreraz idatzita eta kuneiforme idazkeran grabatua, hainbat dokumentu eta artefaktotan jasoa. Horietako ondoen kontserbatua Larsako hiri sumeriarrean 1922an aurkitutako buztinezko prisma bat da (Weld-Blundell Prisma). Bere datazioa Isingo dinastiaren amaierara dago egokitua (K.a. 1817 inguru). Bere adibiderik berriena Berosoren "Babiloniar Historian"-n jasotako zerrenda da (K.a. III mendea).

Zerrendak erregeak bi multzotan banatzen ditu: uholde aurrekoak (benetako bizitza luze ezinezko erregealdiekin) mitikoak direla historialariek uste dutenak, eta uholde ostekoak. Zerrendan aipatzen den lehen erregea, baina beste dokumentu batzuetan ere existitu zela islatzen dena, Kishko Enmebaragesi da, Gilgamexekin garaikidea. Zerrendako lehen gobernaria argi historikoa dena Ummako Lugal-zage-si da, K.a. XXIV. mendean, Lagash konkistatu zuena, eta honek gero Akadiako Sargonek konkistatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene Alonso Gasalla

**Irene Alonso Gasalla** (Pontevedra**,** 1980ko uztailaren 13a)  galiziar irakaslea eta idazlea da.

## Ibilbidea 
Ingeles Filologia ikasi zuen Vigoko Unibertsitatean. Irlandan, Eskozian eta Galiziako hainbat ikastetxetan izan zen irakasle, besteak beste,  Soutomaior BHIn. Hezkuntza eta prentsa aldizkarietan kolaboratu du.

## Lanak 
### Haur eta gazteak 
* *As* cicatrices del *caranguexo* (2021). Vigo: Xerais. 56 orrialde. . ePub: ISBN 978-84-9121-919-4. Irene Sanjuanen ilustrazioak. Minbiziari samurtasunez eta positibismoz heltzen dion ipuin autobiografikoa.
* *La caca cuca* (2021). Vigo: Galaxia. 24 orrialde. ISBN 978-84-9151-744-3. Bea Gregores-en ilustrazioak.
* *A caca cuca viaxa a U.K* (2023) Vigo: Galaxia. 20 orrialde. María Rey Noyaren ilustrazioak. ISBN 978-84-1176-020-1.
* *Refugallo o espantallo* (2024). Vigo: Xerais, col. Merlin. 80 orrialde . ePub: ISBN 978-84-1110-477-7. Ignacio Hernándezen ilustrazioak. Comba espezialista da hondakinetatik objektuak sortzen; orain, baratzean duen *txorimaloak* bihotz berria behar du.
* Nun Recuncho da MemoriaO rap do conejo *fedello* (2024). Ferrol: Ed. Embora. Irene Sanguanen ilustrazioak. 40 orr. ISBN 978-84-19853-10-3.
* O novelo de Nenuca (2025). Angela Currorekin. Neguko gela. 40 orr. ISBN 978-84-124586-9-5.

## Sariak 
* 2024: Haur literaturako Sinbad saria*O novelo de Nenuca.*lanagatik.
* 2024: Kontakizun Laburren X. Literatur Lehiaketa “Nun Recuncho da Memoria”, Las maceiras del abuelo, jatorrizko ilustrazio batekin lagunduta (Galizieraz ).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abuli gotorlekua

**Abuli gotorlekua** ( ) Georgiako Samtskhe-Javakhetiko Akhalkalaki udalerrian dagoen egitura megalitiko prehistoriko bat da, Patara Abuli mendiaren hegoaldeko magalean kokatua, Kaukaso Txikia mendietan, itsas mailatik 2.670 metrora (8.760 oin) gora. Basalto bloke handiekin eta harri lehorrezko  hargintza ziklopearekin eraikia, gotorlekua erdiko "ziudadela" eremu gotortu batez osatuta dago, gutxi gorabehera 60 x 40 metrokoa (200 x 130 oin) eta etxebizitza eta ezkutaleku multzo batek inguratzen dute, bizitegi-eremu bat osatuz.  

Eraikuntzaren data zehatza ziurgabea den arren, indusketa arkeologikorik ez dagoelako,  Abuli gotorlekua Brontze Aro Ertain eta Amaierari egozten zaio, eta Hego Kaukasoko ziklopeen muino-gotorlekuen fenomeno kultural zabalago baten parte da. Egitura hauek gizarte-hierarkia berriak eta eskualdeko eliteen arteko boterearen finkapena islatzen dituztela uste da, defentsako eta ekonomiako eginkizunak betetzen dituzte lur landuak eta baliabide estrategikoak kontrolatuz. 

Abuli gotorlekua Georgiako Garrantzi Nazionaleko Kultur Monumentu Higiezinen artean dago  eta, 2019tik aurrera, Georgiako ondare megalitikoa aztertu eta kontserbatzeko ekimen arkeologiko nazionalean sartu da. 

## Arkitektura 
ezkerrera|thumb|Abuliko gotorleku megalitikoa
Abuli gotorlekua, tokian tokiko Korogli bezala ere ezagutzen dena (azken finean turkierazko Koroğlutik ), ezaugarri arkitektoniko asko partekatzen ditu Shaori gotorlekuarekin, Paravani lakuaren inguruko eremuan estrategikoki kokatutako beste gotorleku ziklopeo garrantzitsu batekin. 

Abuli gotorlekua egitura handi eta konplexua da, 3-5 metroko altuerako basalto bolkaniko blokez eraikia, morterorik erabili gabe. Erdiko gotorleku-eremua du, eta bertan 60×40 metroko azalera duen "zitadela" dago. Erdiko eremura hegoaldetik eta ekialdetik bi ateetatik sar daiteke. Tamaina eta forma desberdineko etxebizitzek edo ezkutalekuek, batzuetan bi edo hiru mailatan antolatuta, osatzen dute "bizileku-eremua" deritzona eta "zitadelaren" ekialdean hedatzen dira.  

## Arkeologia-abiapuntua 
Ez da indusketa arkeologikorik egin Abuli eta Shaorin, eta horrek zaildu egiten du zehazki datatzea edo kultura jakin bati esleitzea.  Oro har, ziklopeo gotorlekuen hedapena Hego Kaukasoko Brontze Aro Ertain eta Amaieran izandako gizarte-aldaketen testigantza arkeologikoa da, gizarte-bereizkuntza eta elite ahaldundu berrien agerpena islatzen duena. Gotorleku hauek normalean mendien magal malkartsuetan eraikitzen ziren. Kokalekuen banaketak eta material kulturalak iradokitzen dute muino-gotorleku hauen arduradunek lur lantzeko eta baliabideak kontrolatzen zituztela, baina baliteke funtzio ekonomikoak eta defentsakoak ere izan izana barnealdeko lurraldeentzat.  2019ko irailean, Georgiako kultura-ondarearen agintariek urte anitzeko ikerketa arkeologiko proiektu bat abiarazi zuten herrialdeko gune megalitikoak gehiago aztertzeko eta kontserbatzeko, besteak beste, Abuli, Shaori, Avranlo eta Samebakoak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak