open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vicente Larrinaga

**Vicente Larrinaga Arriaga** (Bilbo, 1864ko apirilaren 10a - ????) euskal enpresaburu eta politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen.

1906-1908 bitartean Bizkai Buru Batzarreko lehendakaria izen zen, Santiago Alda, Alipio Larrauri, Antonio Arroyo eta Eduardo Arriagarekin batera alderdi horretako Zuzendaritza Batzordea osatuz (1908an Euskadi Buru Batzarra bilakatua).

1899an Bilboko EAJko zinegotzia izan zen. 1902an hiri honetako beste zinegotzi jeltzaleekin batera espainiar agintaritzari men ez egiteagatik kargutik kendua izan zen. 1906ko abenduaren 8an Bizkai Buru Batzarrreko mahakidea izan zen. 1917an Horacio Etxebarrieta eta beste bazkide batzuekin batera Astilleros del Cadagua ontziola elkartea sortu zuen. Victor Txabarri bizkaitar enpresaburu eta aberatsaren alaba batekin ezkondu zen.

## Kanpo estekak 
* Vicente Larrinagaren biografia irakurgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Mikel I.a Rangabe

**Mikel I.a Rangabe** (, *Mikhaēl I Rhangabe*; ? - 844ko urtarrilaren 11) 811-813 bitartean Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen.

Teofilakto Rangabe patrizioaren semea eta Prokopia, Nizeforo I.aren alabaren senarra zen. Bulgariako Krumen aurkako kanpaina penagarritik bizirik atera zenez gero, larriki zauritutako Estaurazio enperadorea ordezkatzeko aukeratu zuten. Ikonoklastei jazarri zitzaien. Frankoekin negoziazioak hasi eta Karlomagno Mendebaldeko Enperadore onartu zuen. Horren ordainez, Bizantziar Inperioak Venezia berreskuratu zuen. Ez zuen ontzat hartu, ordea, Krumen bake-baldintzak eta bulgariarrei aurre egitea erabaki zuen. Baina 813ko ekainean bizantziar armadak erabateko porrota pairatu zuen Hadrianopolisen eta Mikelek uko egin behar izan zion koroari, Leon V.a Armeniarraren faboretan.

Mikelen semeak zikiratu eta monasteriotan sartu zituzten. Haietako bat, Nicetas, Konstantinoplako Aitalehena izatera iritsi zen. Mikel monje sartu (Atanasio izena hartuta) eta 844an hil zen.

## Erreferentziak
Rafael Aburto

**Rafael Aburto Renobales** (Neguri, 1913ko azaroaren 2a - Madril, 2014ko martxoaren 9a) bizkaitar arkitektoa izan zen, arte zibilean aditua.

## Biografia 
1930ean Madrila joan zen, bertoko arkitektura eskolan (ETSAM) sartzeko. 1935 eta 1943 artean bertan ikasi zuen. 1960ko hamarkadan irakasle bilakatu zen eskola berean.

Torontoko Udala (1958), *Pueblo* egunkariaren eraikina (1959), Madrilgo Opera (1963) eta Neguriko etxebizitzak (1966) proiektu nagusiak zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batman (argipena)

**Batman** izan daiteke:

* Batman, Bob Kane margolariak eta Bill Finger idazleak sortutako pertsonaia.
* Batman, Turkiako probintzia.
* Batman, Turkiako hiria.
* Batman, Turkiako ibaia.
Appaloosa (filma)

**Appaloosa** 2008ko Ed Harris zinema zuzendari eta aktorearen western film bat da. Bertan, Ed Harris aktoreaz gain, Viggo Mortensen, Renée Zellweger, Jeremy Irons eta Lance Henriksen aktoreek ere antzeztu zuten. Robert B. Parker idazlearen *Appaloosa* eleberrian oinarrituta dago.

Ohiko western generoko filmen moldetik at dago, Mendebalde Urruna aitzakiatzat hartuta, protagonisten psikologian sakontzen baita, bai eta pertsonen arteko harremanetan ere: adiskidetasuna, maitasuna... Horrela, gaur egungo jendearen arazoekin edo gorabehera pertsonalekin bat egiten duen istorioa kontatzen da.

2008ko Torontoko Zinemaldian estreinatu zen, eta urte bereko Bostongo Zinemaldian saritu.

## Argumentua 
1882, Mexiko Berria. Virgil Cole agentea (Ed Harris) eta haren adiskide Everett Hitch-ek (Viggo Mortensen) legerik gabeko hainbat udalerri baketzea lortu dute. Appaloosa mehatz udalerria bere sheriffa eta bere taldekideen hilketaren ondoren zaindaririk gabe geratutakoan, herritarrek Cole eta Hitchi bertaratzeko deitu eta hilketa horien arduraduna atxilotzeko eginkizuna eman diete. Halere, ez da lan erraza: Randall Bragg (Jeremy Irons), arrantxo gizon eta lurjabearen gizon ankerrei aurre egiteaz gain, Allison French (Renée Zellweger) emakume erakargarri nahiz faltsuaren portaerei ere aurre egin behar diete: horrek bi lagunen adiskidetasuna kolokan jarri du.

## Aktoreak 
* Ed Harris - *Virgil Cole*
* Viggo Mortensen - *Everett Hitch*
* Renée Zellweger - *Allie French*
* Jeremy Irons - *Randall Bragg*
* Lance Henriksen - *Ring Shelton*
* Adam Nelson - *Mackie Shelton*
* Timothy Spall - *Phil Olson*
* Ariadna Gil - *Katie*
* James Gammon - *Earl May*
* Tom Bower - *Abner Raines*
* Rex Linn - *Sheriff Clyde Stringer*
* Corby Griesenbeck - *Charlie Tewksbury*

## Kanpo estekak 
* *Apaloosa* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Apaloosa* filmaren webgunea
Cherchez la femme

**Cherchez la femme** (euskarazko ahoskera "Xerxe la fem") frantsesezko esamolde bat da, literalki "emakumea bila ezak" esan nahi duelarik. Bere benetazko esanahia gizon batek portaera bitxi edo ezohiko bat baldin badu, emakume batekin duen harremana ezkutatzen ari delakoa da, edota emakume batek erakarri edota haren mesedea lortu nahian.

Esamolde hau lehenbizikoz 1854ko Alexandre Dumas (aita) idazlearen *Les Mohicans de Paris* ("Parisko Mohikanoak") eleberrian agertu zen. Eleberri honetan esaldi hau erabiltzen den aurreneko aldian hau irakur daitekeelarik:

    

Esaldia eleberrian hainbat alditan errepikatzen da. Dumasek eleberri honen 1864ko antzerkirako egokitzapenean ere erabili zuen, honela diolarik:

## Kanpo estekak
Mikel II.a

**Mikel II.a** (, *Mikhaēl II*; Amorium, Frigia, 770 - Konstantinopla, 829ko urriaren 2a), izengoitiz **Amoriarra** (grezieraz: ὁ Ἀμοριεῦς) eta **Totela** (grezieraz: ὁ Ψηλλός, *Psellos*), Bizantziar enperadorea izan zen 820-829 urteetan. Frigiar edo Amoriar dinastiako lehenbiziko agintaria izan zen.

Soldadu soil gisa hasi bazen ere, jeneral izatera iritsi zen. Leon Armeniarra, aspaldiko arma-laguna, sustengatu zuen, enperadore izendatua izan zedin (813). 820ko abenduan, ordea, Leonek heriotzera zigortu zuen, bere aurka konspiratzen zebilelakoan. Baina Mikelen aldekoek enperadorea hil zuten eta bera espetxetik tronura igaro zen. Tomas Eslaviarraren matxinadari aurre egin zion, bulgariarren laguntzari esker (822-824). 823an Kreta sarrazenoen menpean geratu zen eta 827an musulmanek Siziliaren aurkako erasoa hasi zuten. Bestalde, IX. mendean zehar Bizantzio zatitu zuen eztabaida ikonoklasta neurrira ekartzen saiatu zen.

## Erreferentziak
Alderdi Eguna

**Alderdi Eguna** Eusko Alderdi Jeltzaleak urtero Euskal Herriaren santu zaindaria den Done Mikelen egunetik hurbilen dagoen igandean ospatu ohi duen jaieguna da.

Jaiegun honetan, milaka alderdikide eta alderdizale batzen dira, ekitaldi garrantzitsuena EAJko buruzagiek ematen duten hitzaldia delarik. Goizean goiz hasita, usadiozko erromeriarekin jai giroa nagusi da, udalerri ezberdinetako erakunde eta ordezkaritzek euskal musikaz lagundurik tokian-tokiko jaki nahiz edariak banantzen dituzten txosnak jartzen bait dituzte. Euskal dantzak, herri kirolak eta umeentzako jolasak ere izaten dira.

Euzko Gaztedi (EGI) erakundeak asteburu horretan kanpaldia antolatzen du, eta bertan jai eta politika ekitaldiak uztartzen dira.
. Bertan herri ezberdinetako "txosna" ezberdinak agertzen dira.]]
## Historia 
Hasiera batean, 1977an, Done Mikel Aralarkoaren santutegian egin zuten ospakizuna. Jeltzaleentzat garrantzi sinbolikoa zuen lekua zen eta EAJ alderdiko garaiko buruzagiek pentsatu zuten alderdiarentzako jaiegun berezi bat egitea. Izan ere, Aberri Eguna alderdi abertzale askoren jaia bihurtua zen dagoeneko eta elkarren artean ospatzea ezinezkoa ematen zuen, haserrealdi eta ezin ikusi handiak zeudelako alderdi abertzale ezberdinen artean. 

Sasoi hartan,  EAJko (EGI) gazteen lehendakaria zen Iñaki Anasagastiren ekimenez, eta Acción Democráticak eta COPEIk Venezuelan egiten ari ziren alderdiaren jaia eredutzat hartuta, EAJk jaiegun bat antolatzea erabaki zuen bere jarraitzaileak eta afiliatuak biltzeko. Topaketa politiko-familiarra oso arrakastatsua izan zen eta 80 000 jelkide baino gehiago bildu zituen.

Hortik aurrera Euskal Herriko herrialde ezberdinak txandakatu ziren 1984rarte non Gasteizko Salburuko zelaian ospatzera pasatu zen.  

Azkenik, 2004az geroztik, Alderdi Eguna Forondako zelaietan egiten da, Gasteiztik kilometro gutxira, Euzko Alderdi Jeltzaleak erosi zuen 400.000 m²-ko eremuan.

## Iruditegia 

Irudi:Alderdieguna05.jpg|2005eko Alderdi Eguna.
Irudi:Alderdi.JPG|2007ko Alderdi Eguna.
Irudi:Arzalluz eta EGIkideak.jpg|Xabier Arzalluzen hitzaldia EGIko gazteei.
Irudi:EGIkideak alderdi egunean.jpg|EGIkideak Alderdi Egunean.
File:Zallako EAJ.jpg|EAJko Zallako logoa 2024ko Alderdi Egunean.
File:Alderdi Eguna 2024.jpg|thumb|Alderdi Eguneko zelaia 2024an.
File:Gaztetxoak Alderdi Egunean.jpg|Gaztetxoak Alderdi Egunean, 2024.
File:Aberri Eguna. Gaztetxoak.jpg|thumb|Gaztetxoak Aberri Egunean.
File:Alderdi Eguna, EGI.jpg|thumb|EGIkideen aparkalekurako eskuz egindako kartela. Alderdi Eguna 2024.
File:Alderdi Eguna. Santurtziko Jeltzaleak bertan.jpg|thumb|Santurtziko Jeltzaleak Alderdi Egunean.
File:2024ko Alderdi Egunaren kartela.jpg|thumb|2024ko Alderdi Egunaren kartela.
File:EGIkideen apankalekua 2024ko Alderdi Egunean.jpg|thumb|EGIkideen kanping dendak 2024ko Alderdi Egunean.

## Ikus gainera 
* Aberri Eguna
* Euzko Gaztedi
* Gudari Eguna

## Kanpo estekak
Euskalduna ontziola

**Euskalduna ontziola** Bilbon oinarritutako konpainia eta ontziola izan zen, pisu handikoa hala Euskal Herrian nola Espainian. De la Sota sendiaren Errepublikaren aldeko posizioa zela eta, kolpe gogorra jasan zuen Espainiako Gerra Zibilean Francoren diktadurako agintariek desjabetu zutenean. 1969an, agintari horiek Astilleros Españoles sortu zuten Euskalduna beste konpainia batzuekin bateratuz.

Gaur egun, ontziola zegoen lekuan Euskalduna jauregia, Euskalduna zubia eta Bilboko itsasadarra Itsas Museoa daude.

## Historia 
[250px|thumb|eskuinera|Euskalduna ontziolako [Karola garabia, ponpa etxea eta dikeak, gaur egun Bilboko itsasadarra Itsas Museoaren parte direnak.]]

1900. urtean Ramon de la Sota eta Bilboko beste ontzi-jabe batzuek *Compañía Euskalduna de Construcción y Reparación de Buques* izeneko enpresa sortu zuten, itsasadarraren ezkerraldean (egun Euskalduna Jauregia dagoen tokian) 90.000 m2-ko azalera zuen orube batean.

XX. mendearen hasieran hiru dike zituen:
* Lehenengoa, ontzigintzarako zen eta 100,75 metroko luzera eta 16,45 metroko zabalera zituen.
* Bigarrena, ontzien konponketarako zen eta 103,95 metroko luzera eta 28,00 metroko zabalera zituen.
* Hirugarren, ontzi handientzat zen eta bi konporta zituen.

1900. urtean itsasontziak konpontzen hasi ziren eta 1902. urtean eraiki zen lehenengo itsasontzia Euskalduna ontziolan, *Portu* izenekoa. Lehen Mundu Gerran urrezko aroa bizi zuen eta urte onei 1930eko hamarkadara arte eutsi zion. Hala ere Gerra Zibilaren ondorioz gainbehera etorri zitzaion, zailtasun handiak izan baitzituzten kontratu handiak lortzeko gerra bukatu eta hurrengo urteetan.

1969an Sestaoko La Naval ontziolaren jabe zen *Sociedad Española de Construcción Naval* eta *Astilleros de Cádiz* enpresarekin batu eta *Astilleros Españoles* sortu zuen.

1980ko hamarkadan Espainiako Erresuma Europako Ekonomia Erkidegoan sartu zenean, ontziolak birmoldatzea erabaki zuten, 1984. urtean azkenengo itsasontzia eraiki zuten eta 1985ean Euskalduna itxi zuten. Hori baino lehen, itxieraren aurkako prozesua hasi eta bertan lan egiten zuten 2.471 langileak Euskal Herriko historian sonatua izan zen gatazka baten protagonistak izan ziren.

Irudi:Ortoargazkia-euskalduna_ontziola-1983.png|Euskalduna ontziolaren airetiko argazkia, 1983.
Irudi:Vapor Aritz Mendi (bibliotecammb4707).jpg|Euskalduna ontziolan eraikitako "Aritz-Mendi" baporea (1920).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko itsasadarra Itsas Museoa
* Euskaldunako bataila

## Kanpo estekak
Erresuma Batua-Zanzibar Gerra

**Erresuma Batua-Zanzibar Gerra** 1896ko abuztuaren 27an Erresuma Batuak eta Zanzibarko Sultanerriak elkarren aurka egindako gerra izan zen. 38 minutu iraun zuen, eta inoizko gerrarik laburrena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teofilo

**Teofilo** (, *Theophilos*; 813 – Konstantinopla, 842ko urtarrilaren 20a) Bizantziar enperadorea izan zen 829-842 urteetan. Frigiar edo Amoriar dinastiako bigarren agintaria izan zen.

## Bizitza 
Aita ez bezala, ikonoklasta sutsua zen. 823ko ediktu baten bidez, ikonoak debekatu zituen. Askotan aipatu da aurkariekin erabiltzen zuen ankerkeria, baina kontakizun hauek, ziur asko, puztuta daude.

Jargoira igo zelarik, siziliarrak sarrazenoen kontra borrokatzen ari ziren, baina ezin izan zien lagundu, indar guztiak Bagdadeko kalifen aurkako gerran jarri zituelako. Teofilok berak hasi zuen gerra hau. Izan ere, agintaldiaren hasieran, Pertsiako zenbait iheslariri babes emana zien. Horietako bat, Theophobos, enperadorearen arreba Helenarekin ezkondu eta Inperioko jeneraletako bat izatera iritsi zen. Gerlaren hasiera arrakastatsua izan zen bizantziarrentzat, 837an Samosata eta Zapetra, Al-Mu'tasim kalifaren sorterria, hartu eta suntsitu baitzituzten. Al-Mu'tasimek, mendeku egarriz, armada handia bildu zuen. Dibisio batek Teofilo buru zuen bizantziar armada azpiratu zuen, eta besteak Amorium, Frigiar dinastiaren sorlekua, setiatu. Hiriak berrogeita hamabost egunez heroikoki eutsi zuen, baina 838ko irailean Al-Mu'tasimen eskuetara erori zen. Amorium erraustu, 30.000 biztanle hilarazi eta gainerakoak esklabo saldu zituzten. Teofilo, kolpe latz hau inoiz gainditu gabe, 842 hasieran hil zen.

## Erreferentziak
Teresa Ahedo

**Maria Teresa Gutiérrez-Ahedo Txabarri de la Herrera** (Biañez auzoa, Karrantza, 1941eko maiatzaren 23a) bizkaitar margolaria da.

## Ikasketak 
Batxilergo ikasketak Valladoliden egin zituen, frantsesa ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean eta literatura frantsesean lizentziatu zen Montpellierren.

## Erakusketak 
Hainbat erakusketa egin ditu, hauetariko asko Euskal Herrian eta Espainian dira (Bilbo, Donostia, Gasteiz, Nafarroa, Bartzelona, Madril, Kantabria, Marbella, Jaen, Almeria, Salamanca, Valladolid, Zamora, Alacant, Asturias, Balearrak). Beste asko nazioartekoak dira, mundu osoan zehar, adibidez: Alemania, Suitza, Belgika, Holanda, Frantzia, Italia, Ingalaterra, Grezia, Danimarka, Suedia, Estatu Batuak, Kanada, Brasil, Australia, Japonia, Txina.

Haren erakusketa batzuk iraunkorrak dira eta leku hauetan ikus ditzakegu:

* Euskadi: Deustuko Unibertsitatean (Bilbo), Karrantzako Kultur Etxean.
* Espainian: Madrilen eta Huescan.
* Nazioartean: Frantzian eta Estatu Batuetan.

Egun, bi urte daramatza emakumearen kontrako indarkeria salatzen eta emakumeenganako bere jokabidea proiektatzen du gizartean bere margolanen bidez.

## Ibilbidea 
* 1956-1970: Errealismoa (5 erakusketa)
* 1970-1982: Inpresionismoa (19 erakusketa)
* 1982-2012: Espresionismoa (49 erakusketa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ordunte

**Ordunte** izan daiteke:
* Ordunte ibaia, Burgosko ibaia.
* Ordunteko urtegia, Burgosko urtegia.
* Ordunteko mendilerroa, Burgos, Bizkaia eta Kantabria arteko mendilerroa.
* Ordunteko behor edo Lautzako zaldia, zaldi arraza
Ariel

**Ariel** izan daiteke:
* **Ariel**, Uranoren satelite;
* ***Ariel*** (1988), finlandiar filma
* **Ariel**, Pensilvaniako aintzira
* **Ariel**, Jerusalemen izen alternatiboa
* **Ariel**, Israelgo herria
* **Ariel**, mitologia gnostikoaren demonioa.
Mikel III.a

**Mikel III.a** (, *Mikhaēl III*; 840ko urtarrilaren 19a – 867ko irailaren 23/24an) Bizantziar enperadorea izan zen 842-867 urteetan. Teofilo enperadorearen semea eta ondorengoa, eta Amoriar dinastiako hirugarren eta azken agintaria izan zen. Mazedoniar dinastiako historialariek **Mozkorra** () izengoiti iraingarria eman zioten.

Aginpidean egon zen garaian egin zuten errusiarrek Konstantinoplaren kontrako lehen erasoa. Bulgariarrekin, morabiarrekin eta eslaviarrekin harremanetan hasi zen, herri horiek Bizantzioko kulturaren eta erlijioaren eraginpean sartzeko. 867an Basilio Mazedoniarrak hil zuen.

## Erreferentziak
Oriol Junqueras

**Oriol Junqueras i Vies** (Bartzelona, 1969ko apirilaren 11) kataluniar historialari eta politikaria da. Sant Vicenç dels Horts alkatea izan da (2011-2015), eta 2011ko irailaren 17tik aurrera baita Esquerra Republicana de Catalunya alderdiko presidentea ere, Joan Puigcercós ordezkatuz.

2012ko abenduaren 18an Kataluniako Generalitateko Presidentea eta CIUko Artur Mas politikariarekin 2014an Katalunian Autodeterminazio Erreferenduma burutzea adostu zuen. 2017ko azaroaren 2an Carmen Lamela epaileak kartzelara bidali zuen, erreferendum horren antolakuntza dela eta.

2016 eta 2017 artean Generalitateko lehendakariordea eta Ekonomia eta Ogasunaren kontseilaria izan zen.

## Biografia 
Sant Andreu auzoan jaio eta berehala familia joan zen bizitzera Sant Vicenç dels Horts herrira (Baix Llobregat). Unibertsitean, ekonomia zientziak ikasteari ekin eta gero, 1996an lizentziatu zen Historia moderno eta garaikidean. Universitat Autònoma de Barcelonan doktoratu zen, eta bere tesiaren izenburua ''"Economia i pensament econòmic a la Catalunya de l'alta edat moderna"* izan zen.

Lan ibilbidean zehar komunikabideetan kolaboratu du sarritan, telebistako dokumentalen gidoigile eta aholkulari moduan ere ibiliz. Politikan, hasierako etapan, 2009an eurodiputatu izendatu zuten ERC alderdiarekin, Ramon Tremosa (CDC) eta Raul Romevarekin batera (ICV). 2012 arte egon zen postu hartan. Urte horretan bertan, *"El castellà també serà oficial a la República Catalana"* izenburuko artikulua argitaratu zuen "El Periódico de Catalunya"-n. Polemika bizia ekarri zuen katalan hizkuntzaren aldeko esparruan.

2013an ezkondu zen Neus Bramonarekin, eta Lluc semea eta Joana alabaren aita da. Kristau katolikoa da, eta Centre Excursionista de Sant Vicenç dels Horts eta Orfeó Vicentí elkarteen kidea da, baita Institució Cultural de la Franja de Ponent-ekoa ere.

2019ko urriak 14an 13 urteko espetxe zigorra eta 13 urteko inhabilitazioa ezarri zion Espainiako Auzitegi Gorenak, Kataluniako 2017ko urriak 1eko erreferendumagatik. Sedizio eta diru publikoaren erabilera bidegabea leporatuta zigortu zuen.

## Idazlanak 
* *Els catalans i Cuba*, 1998.
* *La batalla de l'Ebre. Història, paisatge, patrimoni*, 1999.
* *La presó Model de Barcelona*, 2000.
* *Manel Girona, el banc de barcelona i el canal d'Urgell. Pagesos i burgesos en l'articulació del territori*, 2003.
* *Guerres dels catalans*, 2003.
* *Guerra, economia i política a la Catalunya de l'alta edat moderna*, 2005.
* *Economia i pensament econòmic a la Catalunya de l'alta edat moderna (1520-1630)*, 2006.
* *Camí de Sicília*, 2008
* *Les proclames de sobirania de Catalunya (1640-1939)'', 2009

## Ikus, gainera 
* Kataluniako prozesu independentista
* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Oriol Junqueras politikariaren webgunea 
* Oriol Junqueras historialariaren bloga
Errotonda pentagonal elongatu

Geometrian, **errotonda pentagonal elongatua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*21), errotonda pentagonal (*J*6) baten oinarriari prisma dekagonal bat lotuz eraiki daitekeena

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Formulak 
aren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera a, gainazalaren azalera (A) eta bolumena (V) formula hauen bidez kalkula daitezke:

A=\frac{1}{2}(20+\sqrt{5(145+58\sqrt{5}+2\sqrt{30(65+29\sqrt{5})})})a^2\approx32,3472a^2

V=\frac{1}{12}(45+17\sqrt{5}+30\sqrt{5+2\sqrt{5}})a^3\approx14,612a^3

## Poliedro duala 
aren dualak 30 aurpegi ditu: 10 hiruki isoszele, 10 erronbo eta 10 lauki.

## Kanpo estekak 
*
MA(q) eredu

Denbora serieen azterketan, **MA eredua**, ingelesezko *moving average* (euskaraz, batezbesteko higikorra) hitzetatik, denbora serieak modelizatzeko eredu bat da, ARIMA eredu orokorren osagai gisa erabiltzen dena. **MA(q)** eredua honela definitzen da:

: X_t = \mu + \varepsilon_t + \theta_1 \varepsilon_{t-1} + \cdots + \theta_q \varepsilon_{t-q} \,

non \mu seriearen batezbestekoa, \theta balioak ereduaren parametroak eta \epsilon_t zarata zuriko prozesuak diren. *q* balioa MA ereduaren maila da.

MA eredua AR ereduekin bateratuz, ARMA ereduak sortzen dira.

## Kanpo estekak
Keep Calm and Carry On

thumb|Posterra

'''''''** (euskaraz: egon lasai eta jarrai aurrera) 1939. urtean Erresuma Batuko Gobernuak argitaratutako kartel bat da, Bigarren Mundu Gerra hasi baino hilabete batzuk lehenagoko egonezina eta beldurra lasaitzeko asmoz. Kontuan izan behar da Ingalaterra inbasio arriskuan zegoela. Oso gutxi erabili zen eta ez zuen hedapen handirik izan.

Iragarki moduko hau 2000. urtean berraurkitu zuten eta geroztik asko erabili izan da, gehienbat dekorazio eta parodia arloetan. Garai hartako oso poster gutxi aurkitu izan dira. 2012ra arte soilik 2 kartel originalen berri izan da baina urte horretan **' telebista saioan beste 15 ere erakutsi ziren.

1939ko lan honek aldaera asko izan ditu, gehienak parodia moduan eginak, beti ere esaldi berbera errotzat izanda.

## Kanpo estekak
Montecarlo metodo

[thumb|**Monte Carlo metodoa** [pi (zenbakia)|pi zenbakia kalkulatzeko erabil daiteke. Zorizko puntuak jarriz laukian, zirkulu-sektorearen azalera zenbatets daiteke, barruan geratzen diren puntuen proportzioan oinarrituz. 30.000 puntu jarri ondoren, pi zenbakiaren zenbatespena balio zehatzetik %&nbsp;0.07 soilik desbideratzen da.]]

Matematikan eta estatistikan, **Montecarlo metodoak** zorizkotasunean oinarrituz zenbakizko kalkuluak burutzeko garatzen diren metodoak dira. Montecarlo metodo mota anitz badago ere, funtsean aldagai bati buruz definituriko probabilitate banaketa batetik behin eta berriz balioak zoriz erauztean datza. Jasotako balioak zorizko laginketaz jaso direnez, aldagaiak har ditzakeen balio guztien adierazgarritzat har daitezke.

## Kanpo estekak
Kotizazio (merkatua)

Merkatuetan, bereziki burtsetan, **kotizazioa** akzio edo beste aktibo bat saldu edo erosi den azken prezioa da.

## Kanpo estekak
Balioespen (finantza)

Finantzetan, **balioespena** edo **tasazioa**, ondasun baten balioa zehazteko prozesua da. Balioespenak aktiboetan (adibidez, balore negoziagarrietan egindako inbestimenduak, hala nola izakinak, aukerak, merkataritza-enpresak edo aktibo ukiezinak, adibidez, patenteak eta merkataritza-markak) edo pasiboetan (adibidez, konpainiak emandako bonuak) egin daitezke. Balioespenak hainbat arrazoirengatik beharrezkoak dira, hala nola inbestimenduak aztertzea, aurrekontuen kapitala, fusio eta erosketa eragiketak, finantza-txostenak, zerga-egitateak, zerga-erantzukizun egokia zehazteko eta auzietan.

Bereziki garrantzitsua da kontabilitatean, enpresa bateko aktiboak eta pasiboak behar bezala baloratu behar baitira, enpresak bere egoeraren irudi zehatza eman dezan.

## Kanpo-estekak
Chavín (kultura)

**Chavín kultura**, Antzinako Peruko kultura arkeologiko bat da, Horizonte Goiztiar izeneko garaian (k.a. 1200 -k.a. 400) garatu zena. Bere garapen zentroa Chavín de Huántar hirian izan zuen, Huachecsa eta Mosna ibaien elkargunetik 2 kilometrora dagoena, Marañón ibaiaren goi arroan (egungo Áncash departamenduan).

Tradizioz, Chavínen garapen nagusia «horizonte kultural» gisa hartzen dute, beste kultura garaikide batzuetan dituen eragin artistiko eta erlijiosoengatik. Garapen historiko horren zati handi bat Erdi Mailako heziketa-aroari eta Goi Mailako heziketa-aroari dagokio, eta ezaugarri hauek ditu: erlijio-kultua areagotzea, zeremonia zentroekin lotura estua duen zeramika agertzea, artoaren eta patataren laborantza areagotzea, nekazaritza-teknikak hobetzea eta metalurgia eta ehungintza garatzea.

Julio César Tello arkeologoak kultura aurkitu zuen eta andetar "jatorriko kultura" edo "Andeetako zibilizazioen ama" bezala hartu zuen. Hala ere, berriki egindako aurkikuntzek, Caralgo zibilizazioa, aurrezeramiko berantiar garaikoa, Chavín baino antzinakoagoa dela iradokitzen dute.

Tellok Chavín kultura, bere adierazpen artistikoetan (bereziki zeramikan) agertzen diren oihaneko ikonografiaren adierazpen anitzen ondorioz, amazoniarra zela adierazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herria (argipena)

**Euskal Herria** izenak hainbat adiera ditu:
thumb|Euskal Herriaren deitura desberdinak izendatzeko terminologiak dira.
# Euskal Herria, jatorriz euskararen eta euskaldunen herrialdea. Bertako biztanleei euskal herritar deritze.
# *Euskal Herria*, 2002an sortu zen mendi, kultura eta bidaia aldizkaria.

## Ikus, gainera 
* *Euskal-Erria*, 1880-1918 bitartean argitaratu zen aldizkari euskaltzalea.
* *Eskual Herria*, 1893-1897 bitartean argitaratu zen aldizkaria, Los Angelesen.
* ''Euskal-Erria elkartea, XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasieran Bilbon egoitza izan zuen elkarte foruzale liberala.
* Euskalerria irratia, Iruñerriko euskarazko irratia.
* Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, Ilustrazio garaian sorturiko zientzia eta kultur elkartea.
* Euskal Herria geltokia: Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen Euskotren Tranbiaren geltokia.
Dragoi bola Z: Jainkoen bataila

, Dragoi Bola anime eta mangan oinarrituriko 18. eta azken filma da. 2013ko martxoaren 3an estreinatu zen. Film hau euskaratua izan da.

Azken 17 urtetan zineman estreinatu den Dragoi bolako lehen filma da, aurrekoa 1996. urtean estreinatutako *Boteretsuenaren bidean* izanik.

Film hau *Dragoi Bola* historiaren atal ofiziala izango da, honen sortzailearen, Akira Toriyamaren, parte-hartze sakonarekin eta jatorrizko mangaren 517 eta 518 atalen artean kokaturik, Majin Boo borrokaren ostean, maiz *hamarkada galdua* deritzona.

## Sinopsia 
Maji Booren aurka borrokatu eta urte batzuk geroago, krisi batek mehatxatu du lurra. Bills, txikizioaren jainkoak, unibertso osoko orekari eusten diona, bere loaldi luzetik esnatu da. Saia batek Freezer garaitu duen zurrumurrua entzun ondoren, Bills haren bila abiatu da. Denbora luzea igaro ondoren hain etsai indartsua aurkitzean hunkituta, Gokuk erronka jo dio txikizioaren jainkoari, baina ezinean dihardu jainkoaren ahalmena izugarrizkoa baita. Hartan, Billsek agur-hitz kezkagarriak jaulki ditu: "Lurrean izango ahal da norbait txikitzea merezi duenik!" Goku, Vegeta, Gohan eta lurreko gainerako gerrariak izango ote dira gai aurrekaririk ez duen indar txikitzaile hau geldiarazteko?

## Musika 
Filmaren abesti nagusia *Hironobu Kageyama*-ren *Cha-La Head-Cha-La*-ren bertsioa izango da, Dragoi Bola Zren jatorrizko irekitze abestia, *Flow* rock musika-talde japoniarrarena.  Taldekideak komentatu zuten bezala, irrikaz ikusten dute aukera hau, oinarrizko ikastolan zeudenetik seriearen jarraitzaileak direlako.

## Filmaren pertsonai esklusiboak 
### Whis 
Bills-en zerbitzaria.

### Bills 
Suntsipenaren jainkoa.

## Euskarazko bikoizketa aktoreak 
* Kaioshin: Aner Narvaez Azkarraga
* Kibito: Beñat Narvaiza Martiartu
* Kaito: Xabier Pombo Ortiz de Artiñano
* Son Goku: Xebe Atencia Rubio
* Bubbles: Joseba Etxebarria Uriarte
* Whis: Jon Goirizelaia Ugalde
* Bills: Pello Artetxe Ugalde
* Orakulua: Jaione Insausti Arana
* Krilin: Josu Diaz Zubeldia
* Trunks: Estibaliz Lizarraga Latorre
* Goten. Eva Ojanguren Parrazar
* Bulma: Monika Erdozia Castillejo
* Satan Bihotz Txiki: Pedro Arrieta Gomez
* Gohan: Jose Kruz Gurrutxaga Larrañaga
* Idi Deabru: Aner Narvaez Azkarraga
* Oolong: Iker Diaz Letamendi
* 18. androidea: Joseba Etxebarria Uriarte
* Chi-Chi: Ana Egileor Goikoetxea
* Iratxo Dordoka: Eduardu Gorriño Vicandi
* Vegeta: Felix Arkarazo Izarzelaia
* Satan jauna: Iñaki Beraetxe Illarreta
* Pilaf: Josu Veraela Lezeta
* Shu: Txema Regalado Herrero
* Mai: Maribel Legarreta Lejarzegi
* Yamcha: Beñat Narvaiza Martiartu
* Puar: Jaione Insausti Arana
* Dende: Maribel Legarreta Lejarzegi
* Ten Shin Han: Kepa Cueto Estrada
* Videl: Jaione Insausti Arana
* Majin Boo: Aner Narvaez Azkarraga
* Gotrunks: Estibaliz Lizarraga Latorre
* Polizia neska: Maria Teresa Eguzkiza Gorostiza
* Shenron: Aner Narvaez Azkarraga
* Kaleko gizona: Josu Varela Lezeta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Shōnen Jump* countdown page
*  *Dragon Ball 2013* official website
*  Toei Animation's *Dragon Ball 2013* official page
Estaurazio

**Estaurazio** (; ? - 812ko urtarrilaren 11) 811ko uztailaren 26tik urriaren 2ra Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen. Nizeforo I.a aita ordezkatu zuen, hura Pliskako guduan hil ostean. Baina, bataila horretan bertan, Estaurazio ere larriki zauritu zen. Hori zela eta, handik bi hilabetera, koroa Mikel I.a Rangabe ezkonanaiari utzi eta monasterio batera erretiratu zen. Han hil zen, 812ko urtarrilaren 11n.

## Erreferentziak
Chimú

**Chimú** kolonaurreko kultura bat izan zen, gaur egungo Peruko iparraldeko kostaldean garatua, Huari Inperioak gainbehera egin ondoren. Chimú kultura 900. urtearen inguruan sortu zen, mochica herria bizi izan zen inguru berean, eta haren jarraipen gisa hartu izan da zenbait alderdiri dagokionez. Tupaq Inka Yupanki inka enperadorea buru zuen kanpaina batek konkistatu zituen chimuak 1470. urtearen inguruan.

Chimuek eratutako Chimor erresuma inken eredu izan zen alor askotan. Hainbat lurralde konkistatu zuten, eta kultura aberatsa osatu zuten, kutsu aristokratiko eta autokratakoa.

## Chan Chan hiriburua 
Chan Chan izan zen Chimor erresumako hiriburua. 50.000 biztanletik gora zituen, eta halako hiria eraikitzeko ofizio gizonak eta antolamendu bikaina behar zirela erakusten dute aztarnek. Gizarte klaseen artean banaketa nabarmena zela dirudi.

Chan Chan hiriak 15 km² hartu zituen, eta hamar auzo zituen, klan bakoitzeko buruzagiak sortua horietako bakoitza. Auzoak banako osoak ziren, bizitzeko behar den guztia baitzegoen auzo bakoitzean : hilerria, tenplua, ur biltegia, etxeak... Chan Chan hiriak trazatu bikaineko kaleak, ubide bereziez ureztaturiko lorategiak, erlaitzekiko teilatuak etab. zituen, eta akueduktu sistema batez hornitzen zen urez. Auzoak 12 metro garai zen harresi batek bereizten zituen; eskulturaz apainduriko harresiak ziren, eta oro har irudi geometrikoak eta erreplikaziozkoak dira nagusi. Arkitektura zurruna, garbia eta zorrotza zen, eta hiriaren sortzaileen handitasuna azpimarratzea zen helburua, adierazten zenaren esanahia baino gehiago izaera monumentala azpimarratu nahi zen-eta.

## Artea 
[thumb|180px|ezkerrera|Chimú ontzia, arrantzale bat [totorazko ontzi baten gainean irudikatzen duena (1100–1400)]]

Arkitekturaz gainera aipagarriak dira chimu zeramika eta bitxigintza. Moldeez egina zen, oro har, baina ez zuen mochica zeramikaren maila iritsi, nahiz molde gehienak berdinak ziren. Badira *ontzi-erretratuak* eta animaliak eta landareak irudikatzen dituzten ontziak, baina pieza aipagarrienak ontzi bikoitzak dira, helduleku bakarraz lotuak ; kolore beltz distiratsukoak luxuzko piezak dira, eta gorriak egunero erabiltzekoak. Urrea eta zilarra oso aintzat hartuak ziren, eta bitxiak eta hileta errituetarako gauzakiak egin ziren. Askotan urre eta zilar aleazioa erabili zuten -beste harribitxi batzuk txertatu ere egiten zituzten-, eta teknikei dagokienez, metala lantzeko erabil daitezkeen teknika gehienak erabili zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chavín kultura

## Kanpo estekak
Love Me Do

***Love Me Do*** John Lennon eta Paul McCartneyren abesti goiztiar bat da, McCartneyk egindakoa 1958 eta 1959 artean. Singlea izan zen hasiera batean, Erresuma Batuan, 1962ko urriaren 5ean eta *P.S. I Love You* abestiak hartu zuen B aldea. 17. postuan geratu zen britainiar zerrendetan.

1982ko bigarren bertsio batek 4. postura iritsi zen.

AEBetan, bigarren bertsioa editatu zen hasieratik eta singlea 1. zenbakia izan zen 1964an.

## Konposizioa eta grabazioa 
Abestia John Lennonen blueserako armonikarekin hasten zen eta Lennon eta McCartneyren ahotsak sartzen ziren bat-batean. George Harrisonek ere parte hartu zuen harmonia bokalean. Hasiera batean, Lennonek bakarrik abestu behar zuen, baina McCartney ere sartzea erabaki zuten, Lennonek armonika ere jo behar zuelako.

Askotan grabatu beharreko abestia izan zen eta 3 bateria ezberdin izan zituen:
* 1962ko ekainaren 6an grabatu zuten lehen aldiz eta Pete Best izan zen baterian.
* Irailaren 4rako, George Martin ekoizleak ez zuela Besten bateria onartu-eta, Ringo Starrek Besten lekua hartu zuen. Egun berean, Beatles bandak bertsio berria grabatu zuten Ringo Starrekin.
* Astebete geroago, irailaren 11n, Beatles banda estudiora itzuli zen Andy White bateriarekin *Love Me Do* grabatzera, George Martin ez baitzen gustura geratu Starren bateriarekin eta panderoa jotzen jarri zuten une hartan. .

Beatles bandaren lehen siglea baterian Ringo Starr zeraman eta honek lortu zuen 17. postua *Record Retailer* zerrenda ospetsuan. Andy Whiten bertsioa ez zen *Please Please Me* albuma editatu arte aterako eta Pete Besten bertsioa, berriz, *Anthology 1* bilduman sartu zuten.

## Partaideak 
1962ko ekainaren 6an grabatutako bertsioan eta *Anthology 1* albumean atera zenean:
* John Lennon - Aho-soinu eta ahots nagusia
* Paul McCartney - Baxu elektrikoa eta ahots nagusia
* George Harrison - Gitarra akustikoa
* Pete Best - Bateria
* Ekoizlea: George Martin

1962ko irailaren 4an grabatutako bertsioan eta urte horretako urrian aterako zen singlean joan zenean:
* John Lennon - Aho-soinu eta ahots nagusia
* Paul McCartney - Baxu elektrikoa eta ahots nagusia
* George Harrison - Gitarra akustikoa
* Ringo Starr - Bateria
* Ekoizlea: George Martin

1962ko irailaren 11n grabatutako bertsioan eta *Please Please Me* albumean argitaratuko zutenean:
* John Lennon - Aho-soinu eta ahots nagusia
* Paul McCartney - Baxu elektrikoa eta ahots nagusia
* George Harrison - Gitarra akustikoa
* Andy White - Bateria
* Ringo Starr - panderoa
* Ekoizlea: Ron Richardsek hartu zuen George Martinen ordea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziriako Llodio

**Ziriako Llodio Goikoetxea** (XIX. mendearen erdialdea, Lezama - ????, ????; gaztelaniaz *Ciriaco de Llodio*) euskal abertzale eta jeltzale bat izan zen. Sabin Arana eta Luis Arana Goiriren adiskidea izan zen.

1894ko uztailaren 15an *Euzkeldun Batzokija* elkarteko lehendakariorde hautatu zuten, Sabin Arana lehendakaria izan zelarik. 

Sabin Aranak burututako *Bizkaia bere independentziaren alde* liburuxkaren aurkezpenean egon zen pertsonetako bat ere izan zen. Bestalde, Sabin eta Luis Arana Goiri anaiekin batera lehenbiziko Bizkai Buru Batzarreko mahakidea ere izan zen. 1897an espainiar agintaritzak Euzkeldun Batzokija elkartea itxitzera behartuarazi zutenean, batzorde kitatzaileko kidetako bat ere izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ziriako Llodioren irudia ikusgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Javier Eskalza

**Francisco Javier Eskalza Ellakuria** (1952ko abenduaren 10a, Arrankudiaga, Bizkaia &ndash; 2007ko azaroaren 16a, Getxo, Bizkaia) euskal herritar futbolari bat izan zen. Ezker Atzelari gisa jokatu ohi zuen. Bere anaiak Jesus Maria Eskalza eta Jose Luis Eskalza Alaveseko jokalari ohiak dira. Minbiziaren ondorioz zendu zen 54 urte zituela.

2009ko azaroaren 7an Arrankudiaga jaioterrian bere izena daraman *Javier Eskalza Futbol Zelaia* inauguratu zen.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Javier Eskalzaren profila Athletic Club taldearen webgunean
Posizionamendu

Marketinean, **posizionamendua** kontsumitzaleeen buruan ondasun edo zerbitzu batek duen kokapena eta balorazioa da, lehiakideen beste produktuen aldean. Bi posizionamendu mota bereizten da: **posizionamendu erreala**, kontsumitzaileek une jakin batean beste produktuekiko egiten duten balorazioa, eta **helburuzko posizionamendua**, enpresak merkatuan produktuari buruz eratu nahi dituen pertzepzio orokorraren zehaztapena, produktu edo zerbitzuaren ezaugarriak, prestazioak eta osatu nahi den irudia finkaturik.

## Kanpo estekak
Robert B. Parker

**Robert Brown Parker** (Springfield, Massachusetts, 1932ko irailaren 17a - Cambridge, Massachusetts, 2010eko urtarrilaren 18a) estatubatuar idazle eta eleberrigile bat izan zen. Nagusiki nobela beltzak idatzi zituen.

Mundu mailan nagusiki Spencer ikertzaile pribatuaren sortzailea izateagatik ospetsua izan zen, 1980ko hamarkadan pertsonaia horretan oinarrituta eta Robert Urich aktoreak antzeztuta *Spenser: For Hire* filma ospetsua filmatu zelarik. Spencer ikertzailearen pertsonaia Sam Spade, Philip Marlowe edota Mike Hammer bezalako fikziozko detektibe ospetsuen ondorengo zuzena da.

## Biografia 
Gaztetan Colby Collage ikastetxean beka bat lortu zuen, Koreako Gerran ere parte hartu zuelarik, ondoren Bostongo unibertsitatean ingeles literaturako masterra burutu zuelarik.

1956an Joan Hall-ekin ezkondu eta bi semeen guraso izan ziren. 1962an iragarkigile gisa lan egin zuen, ondoren Bostongo Unibertsitatean lan egitera iragateko, 1972an *Godwulf eskuizkribua* eleberria idazten hasi zelarik, Spenser ikertzailearen serieko lehenbiziko eleberria izanen zena. Beste hainbat detektibe sagen sortzailea ere bada, tartean Jesse Stone protagonista duena, hau 1997an *Gau paisaia* eleberriaz hasi eta CBS hari buruzko zenbait telesaila filmatu zituen. ha realizado varios telefilmes y Sunny Randall, personaje creado en colaboración de Helen Hunt para una película que iba a interpretar esta y que finalmente no se llevó acabo, no obstante Parker continuó la saga de este personaje.

Saga horietatik at fikziozko beste hainbat eleberri ere argitaratu izan ditu, tartean Raymond Chandler eleberrigile ospetsuak amaitu gabe laga zuen *Poodle Springs* eleberriaren amaiera eta eleberrigile berberaren *Betiko loa* eleberri ezagunaren jarraipena ere.

## Zinema 
2008an Ed Harris aktore, ekoizle eta zinema zuzendariak idazle honen izen berdineko eleberrian oinarrituta Mendebalde Urrunan girotutako *Appaloosa* filma burutu zuen, bertan Ed Harriz aktoreaz gain, Viggo Mortensen, Renée Zellweger, Jeremy Irons, Lance Henriksen eta Ariadna Gil aktoreek ere antzeztu zuten.

## Kanpo estekak 
* Robert B. Parker eleberrigilearen webgune ofiziala
Kadi

[thumb|250px|eskuinera|Abû Zayd [Maarrat al-Nu'man|Ma'arrako kadiarekin hizketan (1334).]]
**Kadia** (, *qāḍī*), mundu musulmanean, islamaren lege sistemaren (xaria) arabera justizia administratzen duen epailea da. Afera erlijiozkoak entzun ohi ditu, hala nola, ondare, legatu jainkozale (*waqf*), ezkontza eta dibortzioei buruzkoak, baina, teorian, auzi zibil eta penaletan ere ditu eskumenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paracas

**Paracas kultura** antzinako Peruko zibilizazio bat zen, Paracas penintsulan garatu zena K.a. 700 eta K. o. 200 artean. Iparraldeko kostaldean garatu zen Chavín kulturarekin garaikidea da. Kultura honi buruzko berriak haiek egindako tresnen ikerketatik jaso dira. Aztarnen eta arkitektura hondakinen arabera, bi gune nagusi bereizi dira Paracas kulturaren barnan : *Cavernas* eta* Necropolis*.

## Arkitektura 
Paracasko arkitekturan aipagarriak dira lauki zuzen formako etxe txikiak, erdi lurperatuak eta adobez edo zurezko habez eginak, eta piramideak, adobez eta arto alez eginak ; herri asko harresiz inguratuak ziren.

Baina Paracasko aztarna garrantzizkoenak Ica eskualdeko hilobiak dira, Cavernas (K.a. 500-300) eta Necropolis (K.a. 300-200) deituriko guneetan aurkitutako hilobiak hain zuzen. Lurralde oso lehorra zenez, egoera onean aurkitu dira bai hilobietako momiak eta bai haiekin batera lurperaturiko gauzakiak, oihalak barne. Cavernasko hilobiak, gaztelaniazko izenak adierazten duen bezala, lur barnean zulatutako haitzulo modukoak dira. Putzu edo hodi moduko bat zuten hilobi ganberara sartzeko ; ganberak botila itxurako lur barneko hutsuneak dira, eta 30-40 bat gorpu dago ganbara. Gorpu batzuk oihal batez estalita daude eta beste batzuk, berriz, hainbat mantu eta estalkiz eta bitxi apaingarriez. Oro har zeramika bikaina eta oihal arruntak aurkitu dira era honetako hilobietan. Nekropoliko hilobiak ere lurpean zabalduak dira, baina harrizko hesi batez zeuden inguratuta eta eskailerak zituzten sarreran; laurehun momia aurkitu dira han lurperaturik. Aurrekoetan ez bezala, zeramika arrunta da hilobi hauetan baina oihalak bikainak dira ; 100 oihaletik gora dituzte gorpu batzuek -gizarte mailaren arabera-, errusiar panpinen moduan gorputzaren inguruan bildurik. Azken oihala ez beste guztiak irudi eta kolore ikusgarrikoak dira.

## Oihalak 
thumb|320px|ezkerrera|Oihal brodatua.

Hilobiek erakusten dutenez, Perun garrantzi handia izan zuen oihalgintzak, eta hori da hain zuzen ere Paracasko kulturaren jarduera bereizgarriena. Oihalak egiteko kotoia, llama, alpaka edo guanako artilea, saguzar larrua, giza ilea eta lumak erabiltzen zituzten, garaiaren arabera. Kotoia ez zuten tindatzen, oro har, baina artilean kolore eta nabardura bikainak lortu zituzten ; tindagai begetalak erabili zituzten batez ere, baina mineraletatik eta animalietatik atereak ere baziren. Teknikari dagokionez, hainbat teknika desberdin erabiltzen ziren, hasi hari bakarra txirikordatuz egiten zirenetatik, eta hainbat motatako ehundegietan eginetara. Diseinuetan marrazki konplexuko oihalak aurkitu dira, brodatu bikainekoak eta kolore bizikoak, Necropolisen batez ere (Cavernasko oihalak soilagoak dira, lerro zuzenekikoak eta sepia kolorekoak, oro har) ; hainbat eratara konbinaturiko elementu abstraktuak irudikatzen dituzte, eta gehienek simetria bertikala dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chavín (kultura)

## Kanpo estekak
Harun ar-Raxid

**Harun ar-Raxid** (; Ray, 763ko martxoaren 27a edo 766ko otsaila - Tus, 809ko martxoaren 24a) Abbastar Kalifa-herriko bosgarren kalifa izan zen. Ar-Raxiden agintaldian, 786ko irailaren 14tik hil zen arte, abbastarren inperioa bere gorenera iritsi zen. Bagdad, hiriburuan, zientzia, kultura, arte, musika eta erlijioa loratu ziren. Mendebaldean ezaguna da, batez ere, *Mila gau eta bat gehiago* liburuko protagonistetako bat delako.

## Bizitza 
Al-Mahdi kalifaren eta Al-Khayzuranen, yemendar esklabo ohiaren, semea zen. 786an, Al-Hadi anaia zendu zenean, kalifa bilakatu zen. Agintaldiaren aurreneko urteetan amak eragin handia izan zuen beregan. Bere erreinaldia Abbastar Kalifa-herriaren distiratsuenetako bat izan zen, Ipar-Mendebaldeko Afrikan eta Transoxianan galerak izan zituen arren. Haren ospea Mendebaldeko Europara iritsi zen eta behin baino gehiagotan trukatu zituen enbaxadak Karlomagnorekin (797-801). Bagdaden jakintsu eta poetak, legelari eta gramatikariak, kadi eta idazlariak, artista eta musikariak bildu zituen. Bertan ezarri zuen Jakintzaren Etxea, liburutegi bikaina. Erlijio kontuetan oso hertsia zen, egunean ehun aldiz ematen zen ahuspez eta Mekako erromesaldia bederatzi edo hamar aldiz egin omen zuen. Inperioaren administrazioa bisirren eskuetan utzi zuen (garrantzitsuena Yahya ben Khalid izan zen).

808an Khorasanen matxinada bat sortu zen. Ar-Raxid harantz abiatu zen armadaren buru baina, Tusera iritsi zirenean, gaixotu zen. Hiri horretan hil zen, 809ko martxoaren 24an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oberon

**Oberon** izan daiteke:
* Oberon, arturiar kondairetako pertsonaia.
* Oberon, Uranoren satelitea
* Oberon, programazio lengoaia.
* *Oberon*, Karl Maria von Weberren opera.

## Kanpo estekak
Murad II.a

** Murad II.a Kodja** (Amasya, 1404ko ekaina – Edirne, 1451ko otsailaren 3a) (, *Murād-ı sānī*, turkieraz:*II. Murat*) otomandar sultana izan zen 1421 eta 1451 artean (1444 eta 1446 artean izan ezik noiz Mehmed II.a bere semeak ordezkatua izan zen).

Murad II.aren agintaldian gatazka luzea izan zuen Balkanetako jaun kristau eta Anatoliako turkiar emirrekin. Mehmed I.a eta Emine Hatun gurasoak izan zituen.

1444an Varnako gudua irabazi arren, Jalowazeko gudua galdu ondoren, jenizaroek kargutik kendu zuten. Hala ere itzuli eta Kosovoko bigarren guduan kristauak menderatu zituen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Bayezid I.a

thumb|Bayezid I.a

**Bayezid I.a** (otomandar turkieraz: بايزيد اول, turkieraz: *Beyazıt*, *Yıldırım* "tximista" ezizena zuena; 1354 – 1403ko martxoaren 8a) otomandar sultana izan zen (1389-1402). Gurasoak Murad I.a eta Gülçiçek Hatun zituen.

Kosovoko gudua eta gero, aita ordezkatu zuen eta Serbia mendean hartu zuen. Hala ere, Stefan Lazarević izendatu zuen bertoko gobernari autonomo. 1389 eta 1395 artean Bulgaria eta iparraldeko Grezia konkistatu zituen. Konstantinopla hartzeko saiakerak egin zituen.

1400. urtean, Tamerlanek Anatolia menderatzeko erasoak egin zituen eta urte bi geroago Ankarako guduan Bazeyid atxilotu zuen.

## Genealogia
Abdulmezid II.a

**Abdulmezid II.a**, **Abdul Mejid II.a** edo **Abd-ul-Mejid II.a** (; ) (Istanbul, 1868ko maiatzaren 29/30a – Paris, 1944ko abuztuaren 23a) azken osmanliar kalifa eta *de iure*zko azken otomandar sultana izan zen.

1922an sultanerria bertan behera izan zenean, Ankarako Biltzar Nazionalak kalifa izendatu zuen eta Istanbul hautatu zuen egoitza. 1924an, familiaren batera, Turkiatik bota zuten eta Parisen erbesteratu zen.

## Kanpo estekak
Abdulaziz I.a

**Abdulaziz I.a** ( / *`Abdü’l-`Azīz*, ; Istanbul, 1830eko otsailaren 9/18a – *ibidem* 1876ko ekainaren 4a) otomandar sultana izan zen.

Bere agintaldiak 1861tik 1876raino iraun zuen, Abdulmezid I.a bere anaia ordezkatuz. *Tanzimat* izeneko erreformak bultzatu zituen baina Inperioaren gainbehera hasi zen.

Errebolta abertzale ugariei egin behar izan zien aurre: Montenegro (1862), Errumania (1861-1868), Serbia (1867), Bosnia-Herzegovina (1875), Bulgaria (1867) eta Kreta (1866-1868). Egiptoko autonomia onartu zuen (1866).

Abdikatzea behartu zuen 1876an Midhat Baják, boterea bere iloba Murad V.-i utziz. Egun gutxi beranduago erahil zuten.

## Genealogia
Baden (argipena)

**Baden** toponimo hauetako bat izan daiteke:

* Baden, Bretainiako udalerria.
* Baden, Suitzako udalerria.
* Baden, Austriako hiria.
* Baden, Alemaniako Baden-Baden hiriaren antzinako izena.
* Baden, hego-mendebaldeko Alemaniako eskualdea.
* Baden-Württemberg, Alemaniako estatua
Bisir

[thumb|Qamar ud-Din bisirra [1735 aldean.]]
**Bisirra** (arabiera, urdu eta persieraz: وزير; hindiz: वज़ीर ; transkripzioa: *vazir*, *vizir*, *vasir*, *wazir*, *vesir* edo *vezir*) gobernu islamiko bateko goi kontseilari edo ministroa da. Hitza W-Z-R (*lagundu*) erro semitikotik dator eta Koranean jasota dago. Abbastar kalifek *wazir* titulua eman zieten ordura arte *katib* (idazkari) deitutako ministroei. Ondoren, besteak beste, arabiar, persiar, turkiar, mongol eta ekialdeko beste herrialde batzuetako goi funtzionarioak izendatzeko erabili zen.

Gaur egun Arabiar munduko eta Uzbekistan, Iran, Afganistan, Pakistan eta Indiako ministroak izendatzeko baliatzen da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* Artikulu hau idazteko Ingelesezko Wikipediako «vizier» sarrerako informazioa erabili da.

## Kanpo estekak
Abdulmezid I.a

**Abdulmezid I.a**, **Abdul Mejid I.a**, **Abd-ul-Mejid I.a** edo **Abd Al-Majid I.a Ghazi** (otomandar turkieraz: عبد المجيد اول *‘Abdü’l-Mecīd-i evvel*) (Istanbul, 1823ko apirilaren 23/25a – *ibidem* 1861eko ekainaren 25a) otomandar sultana izan zen.

Bere agintaldiak 1839tik 1861raino iraun zuen, Mahmut II.a ordezkatuz. Agintea lortu eta berehala, Gulhaneko *Hatt-i Sharif* edo eskutitza eman zuen, *Tanzimat* izeneko erreformak bultzatu zituena. Dolmabahçeko jauregia eraiki zuen neobarroko estiloan.

1853an Krimeako Gerran sartu zen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Orhan I.a

**Orhan I.a** (, *Orhan Gazi*; Söğüt, 1281–Bursa, 1362ko martxoa) Osmanliar Dinastiaren bigarren *bey* izan zen (1326-1362). Gurasoak Osman I.a eta Malhun Hatun zituen.

Bere erreinaldiaren hasieran, Orhanek ipar-mendebaldeko Anatolia konkistatzeko ahaleginak egin zituen, orduan bizantziarren eskuetan zegoena. Androniko III.a Paleologo enperadorea Pelekanongo guduan menderatu eta gero, Balıkesirreko karasidar lurraldeak okupatu zituen, Ankara inguruan.

Joan V.a Paleologoren igoeraren gerra zibilak aprobetxatu zituen. Horrela, 1352an Çimpe europar gotorlekua eta urte bi geroago Gallipoliko penintsula (egungo Gelibolu) konkistatu zituen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Xabier Eskurza

**Xabier Eskurza García** (Trapagaran, Bizkaia, 1970eko urtarrilaren 17a) euskal herritar futbolari ohi bat da. Erdilaria postuan jokatu ohi zuen.

Erretiratu ostean entrenatzaile baimena atera zuen baina ez du lanbide horretan jardun izan, aldiz, kirol aholkularitza bat sortu zuen.

## Jokalari ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Xabier Eskurzaren Athletic Klubeko fitxa irakurgai