open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Intifada (argipena)

**Intifada** (انتفاضة *intifāḍa(t)*) arabierazko hitz bat da, eta hitzez hitz «asaldura» esan nahi du, baina «matxinada, errebolta, erresistentzia» esanahiarekin zabaldu da mundu osora, bereziki arabiar herrialdeei buruz ari garela.

*Intifada* terminoa, orobat, gertaera historiko hauetarako erabiltzen da:
* Palestinako intifadak
** **Lehenengo Intifada:** palestinarrek israeldar agintearen aurka 1987tik 1993ra bitartean egindako matxinada.
** **Bigarren Intifada:** Palestina eta Israel arteko liskar odoltsua, 2000tik 2005era bitartekoa.
** **Hirugarren Intifada** (izen eztabaidatua): Israelek 2008an Gaza inbadituz geroztik Palestina eta Israel artean den liskarra.
* **Martxoko Intifada:** Bahrainen Erresuma Batuaren presentzia kolonialaren aurka 1965eko martxoan izandako matxinada ezkertiarra.
* **Zemlako Intifada:** Mendebaldeko Saharan espainiar agintearen aurka 1970. urtearen hasieran izandako matxinada.
* **1990eko hamarkadako Intifada:** Bahrainen demokraziara itzultzea eskatzeko egindako matxinada.
* **Shaaban Intifada:** Saddam Husseinen aurka Iraken 1991n izandako matxinada.
* **Zedroen Iraultza** edo Libanoko Independentziaren Intifada: 2005ean Rafiq Hariri eraila izan eta gero egindako matxinada.
* **Independentziaren Intifada (Mendebaldeko Sahara):** Marokon eta Mendebaldeko Saharan 2005eko maiatzaz geroztik izandako manifestazio eta istiluak.

## Kanpo estekak
John Etchemendy

**John W. Etchemendy** (Reno, Nevada, AEB 1952 -) Kaliforniako Stanfordeko Unibertsitate ospetsuak izan duen hamabigarren errektorea da, euskal jatorria duena. John L. Hennessy ordezkatu zuen 2000ko irailaren 1ean.

Euskal Herriko egoera politikoari buruzko Bruselako Adierazpenaren sinatzaileetakoa da.

## Biografia 
Renon jaioa, bertako Nevadako Unibertsitatean hasi zituen goi-mailako ikasketak. 1982an doktoregoa Filosofian lortu zuen Stanforden.

Princetongo Unibertsitateko Filosofia departamenduko kidea izan eta gero 1983tik Stanforden departamendu berean dago, 1998tik 2000ra bere burua izan delarik. Kaliforniako unibertsitatean Sistema Sinbolikoen programako kidea eta *Center for the Study of Language and Information* ("Hizkuntza eta Informazioaren Ikerketarako Zentroa") saileko kidea (zuzendaria 1990-1993 artean) ere bada. Humanitate eta Zientzien Eskolan dekanoa izan zen 1993tik 1997ra.

*American Philosophical Association* elkarteko kidea da; bertan Sintesi eta Filosofia Matematikoaren argitalpen taldean dago eta *Journal of Symbolic Logic* aldizkariaren editore-ohia da.

Bere emaztea Nancy Etchemendy idazlea da; seme bat dute, Max. Unibertsitateko ikasleen artean iritzirik onenetakoa duen irakaslea da eta horregatik 1992an *Bing Teaching Award* saria irabazi zuen.

### Euskal Herriaz 
Juan José Ibarretxek Stanfordeko Unibertsitatean 2008an eman zuen hitzaldiaren bultzatzaile nagusietakoa izan zen.

Euskal Herriak bizi duen gatazka politikoari irtenbidea eskaintzen laguntzeko ateratako Bruselako Adierazpenaren sinatzaileetakoa da. Horren ondorioz bere ospe akademiko handiak ez du babestu eskuin-muturreko hedabide eta iritziemaile espainiazaleek jaurtiki dizkioten kritikengandik. Patxi López bera kritikatu dute 2010eko udan AEBetara egindako bidaian **Etchemendyrekin** biltze hutsagatik.

## Ikerketa lanak 
Bere ikerketa-interes nagusiak logika, semantika eta hizkuntzaren filosofia dira. Azken urteetan arrazoitzean diagramek eta bestelako forma ez linguistikoek duten egitekoaz aritu da.

Egindako lan batzuk:
* Bere libururik ezagunena *The Concept of Logical Consequence* (1990, 1999) da; han onarpen maila zabala duen Alfred Tarskiren ondorio logikoari buruzko analisia kritikatzen du.
* Jon Barwiserekin batera egindako *The Liar: An essay on truth and circularity* (1987, 1992) liburuan Gezurtiaren paradoxa garatzen du, horretarako "Sorkuntzarena kontrako axioma" deitzen dena kontuan hartzen duen multzoen teoriaren bertsio bat erabiliz.
* *Language, Proof and Logic* (2000, 2006) bere azken liburua ere Jon Barwiserekin batera egin du. Oinarrizko logikari buruzko testu-liburu ezaguna da.
* Irakaskuntzari zuzendutako software tresna batuen egilea ere bada; haien artean ''Turing's World,* *Tarski's World,* *Fitch,* eta *Hyperproof,*; software hauek ordenagailuek arrazoitzearen prozesua laguntzeko ahalmena izatea errazten dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bruselako Adierazpena
* Stanfordeko Unibertsitatea

## Kanpo loturak 
*  Stanfordeko *Provost* delakoaren bulegoa.
*  Etchemendyren biografia Stanforden webgunean.
*  Irrati elkarrizketa *Philosophy Talk'' saioan.
Vestrobotnia

**Vestrobotnia** Suediako Erresuman izan ziren antzinako probintzietako bat zen.

## Ikus, gainera 
* Finlandiako Antzinako Probintziak
* Finlandiako historia
* Laponia

## Kanpo estekak
Azido uriko

**Azido urikoa** karbonoa, nitrogenoa, oxigenoa eta hidrogenoa dituen azido organikoa da. C5H4N4O3 formula kimikoa du.

Egitura molekular hau du:

150px|erdian

Giza gorputzean, azido urikoa base nitrogenatuen katabolismoaren produktua da. Izan ere, azido nukleikoen base nitrogenatu purikoak (adenina eta guanina) katabolizatutakoan azido urikoa sortzen da, proteinak katabolizatzen direnean urea sortzen den modu berean. Biak, azido urikoa eta urea, konposatu nitrogenatuen katabolismoaren hondar biokimikoak dira, iraizketa prozesuan gernuaren bidez kanporatzen direnak.

Hegazti, narrasti eta artropodo batzuek azido urikoa eratzen dute proteinak katabolizatzerakoan, urearen ordez. Animalia hauen gernuak ez du urearik, azido urikoa baizik. Gizakiarengan, berriz, proteinen katabolizazioaren azken metabolitoa urea da; giza-gernuan agertzen den azido uriko apurra base nitrogenatuen katabolismotik dator.

Bere kontzentrazio normala odolean 2,5-7,5 mg/dl-koa da, altuagoa izanik gizonezkoengan emakumezkoengan baino. Azido urikoaren kontzentrazio handiek metabolito horren prezipitazioa eragin dezakete artikulazioetan, hezueria izeneko gaitz mingarria sortuz. Giltzurrunetan hauspeatzen denean, aldiz, azido urikoak harriak eratzen ditu (giltzurrun-kalkuluak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hezueria
Besayako eskualdea

**Besaya eskualdea** Espainiako Kantabria erkidego autonomoko eskualde bat da. Bere hiriburua Torrelavega da. Izaera hiritarra eta turismorako joera du. Eskualde hau Besaya ibaiaren ibarrean zehar hedatzen da.

## Udalerriak 
* Anievas.
* Arenas de Iguña.
* Bárcena de Pie de Concha.
* Cartes.

* Cieza.
* Los Corrales de Buelna.
* Molledo.
* Polanco.
* San Felices de Buelna.
* Suances.
* Torrelavega.

## Kanpo estekak
Costa Oriental eskualdea

**Costa Oriental eskualdea** Espainian dagoen Kantabria erkidego autonomoko eskualde bat da. Turismo eta hiritar izaera du. Kostaldetik Colindres udalerritik hasi eta Euskal Herriko Bizkaia probintziaren mugaraino hedatzen da, aldiz, hegoaldera aitzinkostaldeko mendilerrora zabaltzen delarik. Bere hiriburua Castro Urdiales da, baita udalerririk populatuena ere.

## Udalerriak 
* Castro Urdiales.

* Colindres.
* Laredo.
* Liendo.

## Kanpo estekak
Saja-Nansako eskualdea

**Saja-Nansa eskualdea** Espainian dagoen Kantabria erkidego autonomoko eskualde bat da. Eskualde hau Saja eta Nansa ibaiek zeharkatzen dute. Landa edo baserri giroko eskualdea da.

## Kanpo estekak
Santanderreko eskualdea

**Santanderreko eskualdea** (edota *Santanderreko badia*) Espainian dagoen Kantabria erkidego autonomoko eskualde bat da. Industria eta hiri izaera nabarmeneko eskualdea da. Bere hiriburua Santander hiria da, baita udalerri populatuena ere.

## Kanpo estekak
Trasmierako eskualdea

**Trasmiera eskualdea** (Tresmiera kantabrieran) Espainian dagoen Kantabria erkidego autonomoko eskualde bat da. Miera ibaia eta Asón ibaiaren artean kokatze da, Santanderreko badia eta Santoña udalerriaren artean hedatzen delarik. Bere hiriburua Ribamontán al Monte udalerria da, gehienbat eskualde honen erdian, nahiz Santander eta Laredo arteko erdi bidean kokatzen delako. Halere eskualde honetako udalerririk populatuena Santoña da.

Trasmiera XI. mendean aipatzen zen, eta Aragoi eta Iruñeko Erresumako tenentzia bat izan zen Alfontso I.a Borrokalariaren erregealdi amaiera arte (1131).

## Kanpo estekak
Valles Pasiegos eskualdea

**Valles Pasiegos eskualdea** (euskaraz *Pasiegotar haranak* edota *Pas eta Miera haranak*) Espainian dagoen Kantabria erkidego autonomoko eskualde bat da. Landa edo baserri giroko izaera du. Eskualde hau Pas eta Miera ibaiek zeharkatzen dute. Udalerririk populatuena Santa María de Cayón da.

Bertan, Paseko harana dago.

## Ikus, gainera 
* Pasiego

## Kanpo estekak
Ekin (garaikidea)

**Ekin** Euskal Herriko erakunde independentista, iraultzaile, nazional eta euskalduna izan zen, herri borroka sustatzen duen gizarte eragile moduan 1999ko azaroaren 6an sortutakoa. Koordinadora Abertzale Sozialistaren (KAS) ondorengotzat jotzen zuten analista batzuek.

2000ko irailaren 13an *"Lobo negro"* izeneko polizia operazioa burutu zuten eta bertan 20 pertsona atxilotu zuten. Baltasar Garzón epaileak erakundeari leporatu zion kale borrokaren arduraduna izatea eta haren kideak "ETAren komisario politiko"tzat jo zituen.

2001eko apirilaren 4an Garzón-ek Ekinen ilegaltasuna adierazi zuen auto baten bidez, "ETAren menpeko zuzendarikidetza" leporatuz bi erakundeen arteko helburu komunekin batera. Urte horretako uztailaren 31an Ekinen 31 kide prozesatu zuen epaile horrek berak etakidea edo laguntzailea izateaz akusaturik. Halaber, Euskadiko Justizia Auzitegi Gorenari eskatu zion Jose Antonio Urrutikoetxea eta Jon Salaberria legebiltzarkideak (Euskal Herritarrok) ikertzea, Ekinen "muin nazionala" delakoaren arduraduntzat jota.

Beranduago ETAren sarearen barruan egoteaz akusatuta egon zen erakundea, izan ere 2007ko abenduaren 19an Espainiako Auzitegi Nazionalak ETAren "fronte politikoa" delakoaren erakundeak (KAS, Ekin eta Xaki) erakunde armatuaren "erraiak" edo "bihotza" zirela adierazi zuen, eta 52 akusatuetatik 46ri kartzelako 500 urte baino gehiagoko zigorra ezarri zien, horren ostean Auzitegi Gorenak eskaera leundu zuen arren.

Azkenik, 2010eko irailaren 14an Guardia Zibilak beste operazio bat egin zuen erakundearen ustezko zuzendaritzaren aurka eta beste 9 pertsona atxilotu zituen.

2011ko urriaren 1ean, ezker abertzalearen eztabaida estrategikoaren ondorengo testuinguruan, Ekin erakundea desegin zen.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekin (historikoa)

## Kanpo estekak
Charles Gounod

**Charles-François Gounod** (Paris, 1818ko ekainaren 17a – Saint-Cloud, Senako Gainak, 1893ko urriaren 17a edo 18a) frantziar musikagilea izan zen, erromantizismoaren garaikoa. Herrialde horretako inoizko musikagilerik ezagunenetakoa da, batez ere, *Ave Maria*, *Faust* eta *Roméo et Juliette* lanengatik. Hala ere, askoz luzeagoa da hark egindako lanen zerrenda, 600 izenburu baino gehiago utzi baitzuen.

## Bizitza 
Parisko Kontserbatorioan Halévy, Paër eta Lesueur izan zituen irakasle. 1839an Erromako saria irabazi zuen; Italian Palestrina ezagutu zuen eta Alemanian Bach, Mozart eta Schumann.

Hasieran elizako musika idatzi zuen (*Te Deum*, *Requiem*), organo-jotzaile eta kapera maisu izan zen. Antzerkirako *Sapho* opera (1851) eta opera komiko bat, *Le médecin malgré lui* (1858), idatzi zituen, arrakastarik erdietsi gabe, ordea. *Faust* (1859) operak eman zuen azkenik ezagutzera. Geroago *Mireille* (1864) eta *Roméo et Juliette* (1867) operek berehalako arrakasta izan zuten. *Le tribut de Zamora* (1881) operak izan zuen porrotak elizako musikara eraman zuten berriro azken urteetan (*Rédemption*, 1882; *Mors et Vita*, 1885; *Requiem*, 1893). Bestalde, 2 sinfonia, 13 meza, moteteak, kantatak, melodiak, koru eta pianorako eta organorako musika egin zuen Gounodek.

Haren obraren eragina zabala izan da; operen bidez XIX. mendeko Frantziako musikari ekarpen handia egin zion.

## Musika lanak 
### Operak 
* *Sapho* (1851)
* *La nonne sanglante* (1854)
* *Le médecin malgré lui* (1858)
* *Faust* (1859)
* *Philémon et Baucis* (1860)
* *La colombe* (1860)
* *La reine de Saba* (1862)
* *Mireille* (1864)
* *Roméo et Juliette* (1867)
* *Cinq-Mars* (1877)
* *Polyeucte* (1878)
* *Le tribut de Zamora* (1881)
* *Maître Pierre* (amaitu gabea, 1877–84)

### Oratorioak 
* *Tobie* (1854)
* *Gallia* (1871)
* *Jésus sur le lac de Tibériade* (1873)
* *La rédemption* (1882)
* *Christus factus est* (1842)
* *Mors et vita* (1884)
* *Requiem* (1891)

### Sinfoniak 
* Sinfonia 1 Zk. in D major (1855)
* Sinfonia 2 Zk. in E major (1855)

### Ganbera-musika 
* Harizko Laukotea in A minor
* Harizko Laukotea in C minor "Petit quatuor"
* Harizko Laukotea 2 Zk. in A Major
* Harizko Laukotea 3 Zk. in F Major
* Harizko Laukotea in G minor
* *Petite symphonie pour neuf instruments à vent* (1885)

### Beste batzuk 
* *Marche pontificale*, Pio IX.a aita santuari 1869an egindakoa. 1949tik aita santuen ereserki ofiziala da.
* *Funeral March of a Marionette* (1872), pianorako egindakoa eta *Alfred Hitchcock Presents* telebista saioaren sintonia ezaguna izan zena.
* Organorako egindakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Gounodi buruzko webgunea
Txatar

[thumb|300px|[Txatartegi batean pilaturiko burdin-**txatarra**, galdategira eramateko prest.]]

**Txatarra** metalezko hondakinei deritze, bereziki hondakin horiek birziklatzeko direnean, txatartegian jaso eta prozesatu ondoren, galdategian burdinurtua egin edo beste prozedura zenbait erabiliz berriz ere erabilia izateko. Txatarra denetariko produktuetatik sortzen da, hala nola automobil zaharkituak, garbigailuak eta latetatik. Txatarra birziklatzeak ingurumenerako dakarren baliabide aurrezteaz gainera, balio nabarmena duen jarduera ekonomikoa da, metalen balio altuari esker.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zaborren berreskurapen informal

## Kanpo estekak
Santa Teresa Ikastetxea (Donostia)

**Santa Teresa Ikastetxea** Donostiako ikastetxe bat da, Santa Teresa Jesusena konpainiarena, haur hezkuntzako mailatik batxilergoraino hezkuntza katolikoa eskaintzen duena. Donostiako Ibaeta auzoan dago, EHUko Ibaetako campusaren inguruan. 1929an sortu zen ikastetxea, Donostiako Gros auzoan. 1968an Ibaetako eraikin berrira aldatu zen. Ikastetxeko egungo zuzendaria Sokorro Galarregui teresiarra da.

## Kanpo estekak
Santa Teresa Jesusena konpainia

**Santa Teresa Jesusena konpainia** erlijio kongregazio femenino bat da, munduko hainbat herrialdetan hezkuntzan jarduten duena. Enric d'Ossó santu katolikoak sortu zuen 1876an, Santa Teresa Jesusenaren omenez. Euskal Herrian Santa Teresa ikastetxea dute Donostian.

## Kanpo estekak
Peterbilt

**Peterbilt Motors Company** garraio erdiko eta handiko kamioiak egiten ditu. Bere lantegi nagusia Delton hirian dago kokatuta, Texasen (AEB). 1939an fundatu zen eta hiru instalazio industrial desberdinetan egon zen bere lehenengo urteetan zehar. 1960ko hamarkadatik 1990ko hamarkadaraino Kalifornian finkatu ziren, baina 1993an gaur egun dauden egoitzara joan ziren.

## Historia 
Theodore Alfred Peterman konpainia honen fundatzailea izan zen. Enpresa hau sortu baino lehen, eraikuntzarako zura eta zur kontratxapatuaren inguruko negozioak zituen (XX. mendearen lehenengo erdialdean). Aurreko enpresa horretan, arazoak zituen; basoan moztutakoa zur lantegietara garraiatzea izugarrizko gastua zen eta, gainera, prozesua oso geldoa.

Orduan, basoan egindako ekintzen eraginkortasuna hobetzeko, momentu hartan zeuden metodoez gain, berak asmatutako beste batzuk abian jarri zituen: ibaian behera flotatuz, baporezko traktoreetan edo zaldiz gidatutako gurdietan garraiatu zituen enborrak.

Alabaina, Alfredek bazekien automobilaren teknologia garatuz, bere arazoak konpondu eta etekin handiagoak lortuko zituela. Hori lortzeko, eman zuen lehenengo pausoa armadan erretiratutako kotxeak hartzea izan zen. Autoen teknologia ikasi, pixkanaka-pixkanaka hobetuz joan eta azkenean, *Fageols Motors* enpresa erosi zuen kamioiak egiteko baldintzak betetzeko. *Fageols Motors* oso prezio baxuan erosi zuen garaiko krisi ekonomikoa zela eta.
Orduan zuraren negoziorako kamioi lantegi bat egin zuen, baina, zurerako behar zituen baino kamioi gehiago fabrikatu eta saldu zituen.

Kamioien salmenta mozkin handiak ematen zizkiola ikusita, horretan kontzentratu zituen bere esfortzuak eta Peterbilt Motors Company fundatu zuen.

Baina, Theodore 1945ean hil zenean, bere emazteak enpresa saldu egin zuen enpresa bereko zazpi gerenteei, lurraldeak izan ezik. Gerenteek kamioien erresistentzia sendotu zuten hainbat modelo berrietan. Urte batzuk pasatzerakoan, Idak, emazteak, lurraldeak saldu nahi zituen lantegi gehiago sortzeko, baino gerenteak ez zeudenez ados, propietate guztiak (lantegiak eta lurraldeak) PACCAR enpresari saldu zizkioten.

Azken enpresa honek, tren bagoiak fabrikatzen zituen, baina momentu hartan gorantz zihoazen eta beste garraio motetan espezializatzen zeuden.

## Modeloak 
thumb|150px|Peterbilt 379 modeloa, Kalifornian.
thumb|150px|eskuinera|Peterbilt 126.

* 320
* 330
* 335
* 341
* 352
* 357
* 359
* 362
* 372
* 377
* 378
* 379
* 385
* 386
* 387

## Bitxikeriak 
200px|thumb|Peterbilt-379, Transformers filmean.

Kamioi hauen formagatik eta beste arrazoi batzuengatik, hainbat filmetan edo telebistako serietan agertu dira, besteak beste:

* “Knight Rider" seriean (*"El coche fantastico”* / *"K 2000"*)
* *The Simpsons* serie famatuan.
* *“The Fast and the furious”* filmean.
* *Batman*
* *Transformers*

## Kanpo estekak 
* Peterbilt Motors Company
* Peterbilt Parts Insider
Patricia Esteban

**Patricia Esteban Erlés** (Zaragoza, 1972) Espainiako filologoa eta idazlea da, hainbat ipuin egin dituena. Garrantzi handiko sariak irabazi ditu, eta zenbait antologiatan ageri da. Ikerlari gisa, XVI. mendeko zalduntza liburuak aztertu ditu.

## Bibliografia 
### Ipuin liburuak 
* *Abierto para fantoches*. Zaragoza: Diputazioa, 2008.
* *Manderley en venta*. Zaragoza: Tropo, 2008. Zaragozako Unibertsitateko Narrazio Saria (2007) eta finalista Setenil Sarian (2008).
* *Azul ruso*. Madril: Páginas de Espuma, 2010. Setenil Sariko finalista (2010).

### Antologiak 
Antologia hauetan ageri dira Patricia Estebanen kontakizunak:
* *Siglo XXI. Los nuevos nombres del cuento español actual*. Gemma Pellicer eta Fernando Valls-en edizioa. Palentzia: Menoscuarto, 2010.
* *Perturbaciones. Antología del relato fantástico español actual*. Zuzendaria: Juan Jacinto Muñoz Rengel. Madril: Páginas de Espuma, 2009.
* *Por favor, sea breve 2. Antología de relatos hiperbreves*. Zuzendaria: Clara Obligado. Madril: Páginas de Espuma, 2009.
* *22 escarabajos. Antología hispánica del cuento beatle*. Zuzendaria: Mario Cuenca Sandoval. Madril: Páginas de Espuma, 2009.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Egilearen bloga.
Tebasko Batailoi Sakratua

[thumb|right|250px|[Keroneako gudua|Keroneako gudu zelaian  Filipo II.ak eta Alexandro Handiak Tebasko Batailoi Sakratuaren omenez eraikitako lehoia.]]
**Tebaseko Batailoi Sakratua** (antzinako grezieraz: ἱερὸς λόχος, *Hieròs Lókhos*) Antzinako Greziako soldadu-talde bat zen, 150 gizonezko maitale bikotek osatutakoa, Tebasko armadaren eliteko unitatea izan zena K. a. IV. mendean. Haren esku hartzea erabakigarria izan zen Leuktrako guduan, K. a. 371n. Filipo II.a Mazedoniakoaren armadak suntsitu zuen Keroneako guduan, K. a. 338an.

## Historia 
Antzinako Grezian harreman homosexualak onarturik zeuden, eta ohikoak ziren armadako kideen artean. Hainbat militar ezagunek gizonezko bikoteak izan zituzten –Teronek, Harmodiok, Aristogitonek eta Alexandro Handiak berak–, eta heroi mitologikoren bati ere egotzi zizkioten harreman homosexualak. Akilesi, esaterako.

Plutarkoren arabera, Gorgidas tebastar komandanteak sortu zuen Tebaseko Batailoi Sakratua, 150 bikote homosexual bilduta. Bikotekide batek esperientzia handiagoa izaten zuen, eta *heniochoi* (ἡνίοχοι, "gidaria") zeritzon; bestea gazteagoa izan ohi zen eta *paraibatai* (παραβάται, "laguna") esaten zioten. Batailoia greziar infanteriako elite taldea izan zen 33 urtez, eta berehala soldaduen adoreagatik egin zen ezagun. Honela azaldu zuen Plutarkok indar horren sekretua: 

Plutarkoren arabera, Gorgidasek bere gudu lerroen artean banatu zuen Tebaseko Batailoi Sakratua, gainontzeko soldaduak adoretuko zituen eliteko unitate bat bezala. Pelopidasek, berriz, Tegirako guduan arrakastaz borrokatu ondoren, guardia pertsonal gisa erabili zuen. Espartaren nagusitasuna deuseztatu zuten Leuktrako (K. a. 371) eta Mantineako (K. a. 362) guduetan ere nabarmendu zen batailoia. 

Batailoiaren desegigo bakarra Keroneako guduan gertatu zen, K. a. 338an, Filipo II.a Mazedoniakoaren eta haren seme Alexandro Handiaren aurka. Izan ere, Filipo gatibu egona zen Tebasen, eta bertako taktika militarrak ongi ezagutzen zituen. Mazedoniarren ejertzito indartsua ikusita, tebastar gehienek ihes egin zuten, baina Batailoi Sakratuko 300 soldaduek, inguraturik, inolako aukerarik gabe, hil arte eustea erabaki zuten. Plutarkoren hitzetan:  

  
Filipo II.ak eta haren seme Alexandrok hildakoak ehorztarazi zituzten eta, haien omenez, lehoi baten irudia eraikiarazi zuten. Plutarkok 300 kideak egun hartan hil zirela idatzi zuen arren, beste idazle batzuen arabera 250 izan ziren hildakoak, eta gainerakoak zauriturik irten ziren. 1924an, Keroneako gudu zelaian industen ari zirela, arkeologoek harrizko lehoi bat aurkitu zuten, eta haren inguruan, 254 gorpuren arrastoak, zazpi ilaratan lerrokatuak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Almogavarrak

thumb|250px|eskuinera|Almogavarrak Mallorkako konkistan zehar.

**Almogavarrak** (; ) Aragoiko Erresuma zerbitzatzen zuten infanteria arinez osaturiko talde paramilitarrak ziren. XIII. eta XIV. mendeetan zehar Mediterraneo osoan zehar ibili ziren.

Euren izendapenaren jatorriari buruzko hainbat bertsio badaude: lehenbizikoaren arabera jatorria arabierazko  *al-mugāwir*, ("espedizio bat burutzen duena") hitzean legoke, aldiz bigarren bertsioaren arabera , *al-mujābir* ("berri eramailea") hitzean, eta azkenik hirugarren teoria batek dioenez *gabar* hitzetik eratorria litzateke, honek "harro", "handinahi" edo "handiuste" esan nahiko luke.

Gudaroste hauek nagusiki aragoitarrez eta kataluniarrez osaturik zeuden, eta jatorriz gudarosteak Pirinioetako haranetako menditar nekazari eta artzainez osaturik leudeke. Aldiz, bere garai onenenean Aragoiko Erresumako txoko guztietatik etorritako jendeek osatu zuten.

## Ikus gainera 
* Kataluniako Konpainia Handia

## Kanpo estekak
Aizkorriko galtzada

**Aizkorriko galtzada** Aizkorriko mendilerroa zeharkatzen duen galtzada bat da. Gipuzkoako Zegama eta Arabako Araia herriak lotzen zituen. Lizarrateko tunelaren ondoan, Araiarantz doan zatitxoa da hobekien gorde dena. Gipuzkoako Foru Aldundia galtzada berriz oneratzeko lanak egiten ari da. Oraingoz, aurkitutako galtzada aztarnarik zaharrenak Erdi Arokoak dira, baina  maiz proposatu da erromatar garaikoa ere izatea.

## Historia 
[thumb|300px|ezkerrera|[Aranzadi Zientzia Elkartea|Aranzadi Zientzia Elkarteak Lizarrateko tunelean egindako indusketa.]]
Aranzadi Zientzia Elkartearen ikerketen arabera, Aizkorriko galtzadak zuen toki estrategikoena babesteko, Lizarrateko tunelean, gaztelua eraiki zuten XII. mendearen inguruan. 300 bat lagunentzako tokia zuen. Gazteluarekin batera, han herrixka bat zegoen, tunelaren alde bietan: zalditegiak, ostatua, hilerria, biltegia, baseliza, ur andela eta abar. Aldi hartan, Lizarrateko pasabidea ez zen, ez, samurra, iritsi zaizkigun lekukotasunek diotenez: lapurrak, aldapa gogorrak, urtearen egun gehientsuenetan elurra, ostatu garestia... Hala ere, XVIII. menderaino, Gasteiz eta Donostia arteko igarobide nagusia izaten jarraitu zuen. Mende hartan, aldapei, elurrari eta arriskuei ihesi, Arlabango bidea ireki zuten. Lizarratekoa bigarren mailako bidetzat geratu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lizarrate

## Kanpo estekak
Untzueko haitza

**Untzueko haitza** edo Untzueko harria Nafarroako erdialdean dagoen mendia da, izen bereko udalerrian dagoena, Orbaibarreko eskualdean.

Alaitzeko mendilerro osoko tontorrik baxuena da, baina aldi berean oso erakargarria bere edertasunaren aldetik.

Hemen zen Gergako ertaroar gaztelua.

## Abiapuntuak 
Untzue (664 m) ohiko abiapuntua da izen bereko haitzera igotzeko, herria haren magalean kokatuta baitago. Bertzela, Etxague (Oloritz) herritik ere aukera dago ibilbide erraza egiteko, 741 metro altueratik abiaturik.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Untzueko haitza *luberri.net* webgunean
Asón-Agüerako eskualdea

**Asón-Agüera eskualdea** Espainiako Kantabria erkidego autonomoko eskualde bat da. Asón eta Agüera ibaien goi ibarrean dago, Bizkaiaren mendebaldean, eta Euskal Herriko zati bat hartzen du: Villaverde Turtzioz.

## Udalerriak 
* Ampuero.
* Arredondo.
* Guriezo.

* Limpias.
* Ramales de la Victoria.
* Rasines.
* Ruesga.
* Soba.
* Villaverde Turtzioz.

## Kanpo estekak 
* Asón-Agüera eskualdeko garapen agentzia
Oinetako abandonatu

[thumb|250px|[Hondartzan **abandonaturiko oinetako** bat: itsasoan urtetean egon arren, ez dira aise degradatzen.]]

**Oinetako abandonatuak** kale, errepide eta naturan dauden oinetakoak dira, banaka gehienetan, jabeak utzi edo galduak. Fenomeno interesgarri eta misteriotsu bilakatu da: izan ere, oinetakoak beste jantziak eta objektuak baino maizago agertzen dira; eta, giltzak edo bestelako objektuak ez bezala, ez da erraza norberak oinetako bat galdu duela berehala ez konturatzea.

Misterioa azaltzeko, hipotesi zenbait eman dira. Adibidez, pertsonek presagatik korrika dabiltzanean, aise gerta daiteke oinetako bat galtzea; egoera horretan, pertsonak nahiago du aurrera jarraitu (trena ez galtzeko, esaterako) eta oinetakoa galtzea. Ohikoa da, baita ere, emakumeek jaietan takoidun oinetakoak janztea, berez oinetik aise askatzen direnak; jaietan harrapatzen diren mozkorrak direla eta, azkenean kalean uzten dira zapata hauek. Hondartzetan ere maiz agertzen dira oinetako abandonatuak: jendeak hondartzan ibiltzeko berariazko oinetakoak jantzi eta kalean ibiltzekoak utzi egiten ditu beste gauzekin batera, baina hondartzatik alde egitean, kalekoak ahaztu egiten ditu akaso. Itsasoak ere sarri ekartzen ditu oinetakoak kostaldera, oinetakoak kasu askotan uraren gainean flotatu eta beste jantziak baino gai iraunkorragoez eginak daudelako. Haurren oinetakoak ere maiz ikus daitezke kale eta errepide bazterretan abandonaturik, agian haurrak oinetakoak erantzi eta automobileko leihotik behera gauzak botatzeko duten joera dela eta.

Oinetakoak edozein lekutan uztearena nahita egiten den jarduera ere izan daiteke. Herrialde zenbaitetan, oinetako jaurtiketa izeneko denbora-pasa egiten da, oinetakoen lokarriak baliatuz, oinetakoak kable edo zuhaitz-adarretan utziz. Hortik, arte moduan ere garatu den ohitura da, *objet trouvé* joerari jarraiki. Bestalde, oinetako abandonatuen irudia sarri erabili da olerkigintzan, oinetakoaren jabearen inguruan gogoetak eginez.

Fenomenoak hedabideen arreta piztu du eta interneten ere blogak sortu dira gaiaren inguruan.

## Kanpo estekak 
* Argazki galeria Zapata abandonatuen galeria.
* Road side shoe - Mistery, errepide bazterreko oinetakoaren misterioa.
Mozkor

**Mozkor**ra edo **hordi**a alkoholdun edariak neurri handian hartzeagatik pertsonarengan sortzen den asaldura-egoera da, besteak beste mugimendu baldarrak, euforia eta erasokortasuna eragin ditzakeena. Ondorio fisikoak ere ekar ditzake, hala nola biharamuna, goralarri edo buruko mina; muturreko egoeretan, *delirium tremens* sindromea ere bai. Gizarte zenbaitetan, mozkorra jai, parranda edo ongi pasatzearekin lotzen da, baina adikzioa, auto istripuak eta bestelako gizarte arazo biziak ere ekartzen ditu; horrela, maiz mozkortu eta bere osasunari ondorio larriak sortzen dizkion pertsonaz alkoholismoa pairatzen duela esaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txipiroi arrunt

**Txipiroi arrunta** (*Loligo vulgaris*), handia denean **begihandia** deitua, Ipar Itsasotik Afrika mendebaldea arte bizi den txipiroi mota da, Euskal Herriko kostan ohikoena. Ur azaletik 500 metroko sakonera arte bizi da. Sukaldaritzan oso aintzat hartua da eta euskal sukaldaritzan oso erabilia, batez ere Txipiroiak tintan eta Txipiroiak Lohizuneko eran prestatzeko.

## Ezaugarriak 
Mantua 40 cm luze izan daiteke.

Bentosaz estalitako hamar garro ditu, horietako bi luzeagoak. Arrosa garden kolorekoak dira, lerro edo zain arrosa ilun edo moreekin.

## Azpiespezieak 
Taxoi honek bi azpi-espezie izan ditzake:
* *Loligo vulgaris reynaudi*
* *Loligo vulgaris vulgaris*

## Garapena 

File:Loligo vulgaris eggs.jpg|Arrautzak
File:Loligo vulgaris embryo2.jpg|Enbrioia
File:Loligo vulgaris embryo.jpg|Enbrioia

## Erreferentziak
Citlaltépetl

**Citlaltépetl** (nahuatlez* citlalli-*, "izar" eta *tepētl*, "mendi") edo **Pico de Orizaba** Mexikoko sumendia da, Mexiko, Puebla eta Veracruz estatuen artean dagoena. 5.636 metroko garaierarekin, herrialdeko mendirik gorena da, eta Ipar Amerikako hirugarrena, McKinley eta Loganen ondotik. Krater eliptikoa du: ardatz nagusia 478 metrokoa da eta ardatz txikia 410 metrokoa. Kraterrak 154.830 m2-ko azalera eta 300 m-ko sakonera du. Gailurrean betiereko elurrak daude.

Citlaltépetl Ardatz Neobolkanikoaren eta Ekialdeko Sierra Madreren arteko elkargunean dago, Veracruz hiritik 110 kilometro mendebaldera. Sumendi jardueragabea da, baina ez itzalia. Espainiarrak iritsi zirenetik 1537, 1545-65?, 1566, 1569, 1613, 1630 eta 1687an izan dira erupzioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sierra Nevada

**Sierra Nevada** (gaztelaniazko *Mendilerro elurtua*) honako mendilerroak izan daitezke:

* **Sierra Nevada (Espainia)**, Granada eta Almerían.
* **Sierra Nevada (AEB)**, Kalifornia eta Nevadan.
* **Sierra Nevada de Santa Marta**, Kolonbian.
* **Sierra Nevada de Mérida**, Venezuelan.
* **Sierra Nevada (Mexiko)** edo *Ardatz Neobolkanikoa*

## Eski-estazioa 
* **Sierra Nevada (eski-estazioa)**, Granadan.
Edward Scissorhands

***Edward Scissorhands*** 1990ean Tim Burtonek zuzendu zuen film estatubatuar bat da. Euskaraz sortutako azpidatzietan, *Edorta Eskuartazi* deritzo pertsonaiari, gaztelaniazko bertsio bikoiztuan *Eduardo Manostijera*s eta frantsesezkoan, ''Edward aux mains d'argent.*

## Sinopsia 
Neskatxa bat amonarekin hitz egiten ari da eta hau leihotik begira dago. Elurra ari du eta neskak zergatik egiten ote duen elurra galdetzen dio amonari eta... horrela hasten da filma.
 
Peg kosmetiko saltzailea etxalde handi batean sartzen da edertasunerako gaiak saltzeko asmoz. Hantxe egingo du Edwardekin topo, robot batetik sortutako izate bat; sortzailea Edward bukatzear zegoela hil zen eta honek oraindik guraizeak daramatza eskuen ordez.

Edwarden zintzotasunak Peg unkitu egiten du eta etxera eramango du. Etxekoek ondo hartzen dute bisitaria eta bizilagunek ere Edward apreziatzen dute. Baina Kimen etorrerak arazoak ekarriko ditu, Pegen alaba zaharrena ez baita Edwarden presentziara ohitzen. Senargaia du, Jim, eta neskatxa ez da Edwardek maite duela ohartzen.

Bizilagunak maliziarik gabeko mutilaz aprobetxatzeko saiakerak egiten dituzte eta Jim ez da gutxiago izango. Edwarden *eskuak'' erabili nahi ditu bere etxean lapurreta egiteko. Polizia etortzen denean, Edward gaizki geratzen da denean aurrean eta Kim bakarrik izango da bere ondoan. Une horretan ohartuko da neskatxa Edwardenganako duen amodioaz.

Eguberritan, Edward berriro dago bakarrik denek baitiote beldur. Familia etxea adornatzen ari den bitartean, Edwardek izotzezko aingeru bat egingo du bere goraizekin. Kim dantzan ari da zoriontsu. Jimen deiak Edward distraitu eta ebaki bat egiten dio nahi gabe Kimi. Jimek errua botatzen dio, baina Kim Edwarden alde ateratzen da. Gauzak okertzen doaz hortik aurrera eta Edward ihesi joan beharrean gertatzen da.

Azkenean, Kimek Edward hil egin zela Kimen mutilagunaren aurka esaten dio herriari eta bakoitza bere etxera joaten da.

Amona Kim da eta Edward bizirik dagoelako ari duela elurra esaten dio ilobari.

## Aktoreak 
* Johnny Depp -Edward: protagonista. Gazte bakarti eta ume samarra. Goraizak ditu eskuen ordez. Peg Boggs kosmetiko saltzaileak adoptatzen du eta bere etxe bakartitik atera eta txaletez betetako auzo batera eramaten du.
* Winona Ryder -Kim Boggs: neskatxa polita, Edwardekin maitaminduko dena.
* Dianne Wiest -Peg Boggs: Kosmetiko saltzailea. Ama balitz bezala tratatzen du Edward.
* Alan Arkin -Bill Boggs: Pegen senarra eta Kim eta Kevinen aita.
* Anthony Michael Hall -Jim: Kimen senargaia.
* Vincent Price -Asmatzailea eta Edwarden sortzailea: Edward bukatu gabe hil zen.
* Robert Oliveri -Kevin Boggs: Kimen anaia eta Edwarden lagun izango dena.
* Kathy Baker -Joyce: Pegen laguna eta bizilaguna. Edward seduzitzen saiatuko da.
* O-Lan Jones -Esmeralda: Bizilagun fanatiko bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vasili Txuikov

'*Vasili Ivanovitx Txuikov*, errusieraz *Васи́лий Ива́нович Чуйко́в*, (1900eko otsailaren 12agreg./urtarrilaren 31jul. - 1982ko martxoaren 18a) Bigarren Mundu Gerran zehar Sobietar Batasuneko Armada Gorriaren errusiar teniente jenerala izan zen. Birritan Sobietar Batasuneko Heroi domina bereganatu zuen (1944 eta 1945an). Gerra ostean Sobietar Batasuneko Mariskala izan zen. Sobietar Batasunean nahiz mundu mailan Stalingradeko guduan izan zuen paper erabakikorrarengatik ospea irabazi zuen. Izaera gogor eta irmoko militarra izan zen.
Rubén Ruiz Ibarruri

**Rubén Ruiz Ibarruri** (Somorrostro, Bizkaia, 1920ko urtarrilaren 9a - Stalingrad, Sobietar Batasuna, 1942ko irailaren 3a) Armada Gorriko gudaria izan zen; teniente gradua izan zuen. Dolores Ibarruri *Pasionaria* bizkaitar komunista ospetsuaren semea zen.

Katalunian borrokatu zen errepublikanoen aldean, baina 1939. urtean, beste kataluniarrekin batera, Argèles-sur-Merreko kontzentrazio-esparrura eraman zuten. Bigarren Mundu Gerra hasi baino lehen irten zen kontzentrazio-esparrutik Sobietar Batasunera.

1941. urtean, Gerrako umeen taldetik irtendako beste euskal gazte batzuekin, Aireko Indar Sobietarretako euskal hegazkinlarien taldearekin bat egin zuen, hegazkinlaritza militarreko akademia batean. Baina ez zituen pilotu ikasketak amaitu eta infanterian egin zuen bat Armada Gorriarekin.

1942. urtean alemaniarrek Stalingrad inguratu zuten (Stalingradeko gudua); setio horretan heriotza ekarri zioten zauriak hartu zituen Ruiz Ibarrurik. Sobietar Batasuneko kondekorazio gorena jaso zuen, Sobietar Batasuneko heroiarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rubén Ruiz Ibarruri Auñamendi Eusko Entziklopedian.
* Joseba Aurkenerena: Ruben Ruiz Ibarruri Stalingradoren defentsan. https://www.kazeta.eus/eu/info_kz/20200522/ruben-ruiz-ibarruri-stalingradoren-defentsan
Ugriar hizkuntzak

**Ugriar hizkuntzak** (ahoskera: ˈjuːɡrɨk, ˈjuːɡriən) uraldar hizkuntzen familiaren adar bat dira. Hitza Yugratik dator, Asiako ipar-erdialdeko lurralde bat.

Hiru hizkuntza barne hartzen ditu: hungariera (*magya*r) eta ob-ugriar hizkuntzak, khantiera (*Ostyak*) eta mansiera (*Vogul*). Aurreugriar hizkuntza seguru asko K.a. III. milurtekotik K.a. I. milurtekoaren lehenengo erdialdea arte hitz egiten zen, Siberiaren mendebaldean, Ural mendien hego-ekialdean.

## Ezaugarriak 
* Aditzen konjugazio desberdinak bere transibitasun gramatikalaren arabera. Batzuetan "definitu" eta "ez-definitu" konjugazioa deritzo, objektu gramatikalaren definitateak garrantzia eduki dezakelako.
* Aditz aurrizkiak, aditzaren esanahia bai zehazki edo era abstraktu batean aldarazten dutenak.

### Hungarierazko adibideak 
el - 'hortik kanpo'

ugrik 'salto egin'elugrik 'leku batetik kanporatu salto eginez'
mosolyog 'irribarre egin'elmosolyodik 'irribarre egiten hasi'

ki - 'leku batetik irten'

ugrik 'salto egin'kiugrik 'begi-bistakoa izan'
olvas 'irakurri'kiolvas 'ozenki irakurri

Hungarieraz, hemen agertutako aditzaren hirugarren pertsonaren singularren formak ez du aurrizkirik.

## Ikus, gainera 
* Uraldar hizkuntzak

## Kanpo estekak
Galileo (argipena)

**Galileo** izena Galileo Galilei italiar fisikari eta astronomoaren izena da.

Zenbait ekintzek honen omenez dute izena:
* Galileo (misio espaziala), NASAk 1989an jaurtikia
* Galileo (satelite bidezko nabigazio sistema), Europako Batasunak eta Europako Espazio Agentziak (ESA) elkarlanean eraikitzen ari diren nabigazio sistema
Chrzanów

thumb|300px|Chrzanów
**Chrzanów** Poloniako udalerria da, 39.049 biztanle dituena.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
## Herritar ezagunak 
* Andrzej Grabowski (1952), aktore
* Zbigniew Wąsiel (1966), eskultore
* Mariusz Jakus (1967), aktore
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Chrzanovia Patria Parva (Ingelesez)
Bernako aireportua

**Bernako aireportua** Suitzako hiriburua, Berna alegia, zerbitzatzen duen aireportua da. Aireportua Belp herritik gertu dagoenez, maiz **Berna Belp aireportua** bezala ezagutzen da.

Bi autobus linea dira aireportua lotzen dutenak: AirportBus Bern (334 linea) terminala Bernako tren geltokiarekin lotzen du, eta Tagento Bus (160 linea) aireportua Belp, Konolfingen eta Münsingenekin lotzen du.

## Hegaldiak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bilbao Arena

**Bilbao Arena** Bilboko kirol pabilioi handiena da. Bilbao Basket saskibaloi taldearen jokalekua da.

## Kokalekua 
Miribilla eta Bilbi (Bilbo Zaharra) auzoen artean kokatua dago, Askatasunaren etorbidearen 13. zenbakian.

## Historia 
2010eko irailean inauguratu zen. Javier Pérez Uribarri arkitektoak proiektatu eta eraiki zuen.

## Eraikina 
10.100 pertsonako edukiera du. Bertan, Bilboko udal kiroldegia dago eta pabilioia bera funtzio anitz burutzeko balio du.

Fitxategi:Bilbao Arena (ataria).jpg|Idazkuna eraikinaren atarian
Fitxategi:Bilbao Arena.jpg|Gallastegi kaleko ikuspegia.

## Garraiobidea 
Pabilioiak estalpeko parking bat badu ere, plaza gutxi daude eta garraio publikoaz bertaratzeko diseinatua dago, nahiz eta oinez metro asko ibili behar diren hurbileneko tren, metro edo tranbia geltokietatik.

### Autobusa 
Partida egunetan autobus anezka zerbitzua eskaintzen du Bilbobusek, *Askatasuna / Parkea* izeneko geltokian. Autobusak partida hasi baino ordubete lehenago irteten dira, eta partida amaitu ondoren itzultzen dira, 10 minutuko maiztasunaz.

### Metroa 
* Zazpi Kaleetako geltokia Bilboko metroaren 1., 2. eta 3. lineei dagokio, eta pabilioitik oinez 15 minutura dago.

### Trena 
#### Renfe Aldiriak 
* Miribillako geltokia Renfeko Aldirien C-3 lineari dagokio, eta pabilioitik oinez 5 minutura dago.
* Zabalburuko geltokia Renfeko Aldirien C-1 eta C-2 lineei dagokio, eta pabilioitik oinez 10 minutura dago.
#### Euskotren 
* Atxuriko geltokia Euskotrenen E4 lineari dagokio, eta pabilioitik oinez 10 minutura dago.
* Zazpi Kaleetako geltokia Euskotrenen E1 eta E3 lineei dagokio, eta pabilioitik oinez 15 minutura dago.

### Tranbia 
* Atxuriko geltokia pabilioitik oinez 10 minutura dago.
* Riberako geltokia pabilioitik oinez 10 minutura dago.

## Lagun bilduak 
### Ligan 
### Europako txapelketetan 
## Kanpo estekak 
* Bilbao Arena. Bilboko Udal webgunea
Suitzako Jauregi Federala

eskuinera|thumb|350px|Jauregiaren aurrealdea.
**Suitzako Jauregi Federala** (alemanez *Bundeshaus*, frantsesez *Palais fédéral*, italieraz *Palazzo federale*) Suitzako Biltzar Federalaren (parlamentua) eta Kontseilu Federalaren (gobernua) egoitza nagusia da. Eraikina Bernan dago.

Eraikina Hans Auer arkitektoak diseinatu zuen eta 1902ko apirilaren 1ean ireki zuten. Eraikuntzak, guztira, orduko 7.198.000 suitzar liberako kostua izan zuen.

Bertan gobernua eta parlamentua biltzen dira. Parlamentua osatzen duten Kontseilua Nazionala eta Estatuen Kontseilua *Hall of the Dome* delakoak banatzen ditu.

ezkerrera|thumb|300px|*Hall of the Dome*

## Ikus, gainera 
* Suitzako Biltzar Federala

## Kanpo estekak 
* Biltzar Federala - Suitzako Parlamentua: Arkitektura, parlamentuaren webgune ofizialean
* Parlamentuko eraikinaren irudiak
Frantziako errugbi txapelketako 1991-1992 denboraldia

**Frantziako txapelketa** da Frantzia mailan errugbian egiten den kluben arteko lehiaketa nagusia.

## Parte hartzaileak 
Lehen mailan 40 talde daude, tartean 2 Euskal Herrikoak.
Taldeak 4 multzotan banatuak dira.
Multzo bakoitzetik lehenbiziko 8 taldeak sailkatuak dira final-hamaseietarako.
Multzo bakoitzetik azken 2 taldeak 2. mailara jausten dira.
Hots, titulua erabakitzen da 32 talderen artean.

## Biarritzeko urtea 
Biarritzeko taldeak denboraldi oso ona egiten du.
Sailkatze fasean multzoko 3.a gelditzen bada ere, fase finala bikaina osatzen du, finalaraino iritsiz.
Horrelakorik ez zitzaion gertatu 1939etik (53 urte!).
Zoritxarrez finalean urteko beste talde sorpresak titulua eskuratzen du.
Ohargarria izan da ere bai nola bi euskal taldeek topo egin zuten final-laurdenetan.

## Sailkatze fasea 
|
**2. multzoa**

|
**3. multzoa**

|
**4. multzoa**

|}

## Fase finala 
* Toulonek, 8. finala, 3. titulua
* Biarritzek, 5. finala, 3. galdua

## Kanpo estekak
PDCA

thumb|400px|eskuinera|**PDCA** zikloaren diagrama.

**PDCA** (***Plan, Do, Check, Act*** ingelesezko hitzetatik sortutako akronimoa), **Shewart zikloa** edo **Deming zikloa** izenez ere ezaguna, enpresa eta bestelako erakundeen etengabeko hobekuntza eta kalitaterako metodologia bat da, jatorrian Walter Shewhart estatistikariak eta William Edwards Deming irakasle eta aholkulariak proposatutakoa. Hasiera batean, Plan-Do faseetara mugatu zen, baina Peter Drucker kudeatzaileak *Check* eta *Act* faseak gehitu zituen, etengabeko kalitatearen alde, kalitate-zirkuluak integratzeko. Izan ere, kalitatearen kudeaketak PDCA zikloa erabiltzen du planifikazio estrategiak modu egokian bideratzeko, horretarako inguruneko alderdiak baloratuz (Check) eta gero ingurunean jarduteko (Act), planifikaziora bueltatzeko beste behin, ingurunea aldatzeko mugimenduak eginez. Filosofia hori garatuz, JP Morgan banketxeak enpresak aztertu zituen, inbertsioak egin behar zituzten ala ez erabakitzeko, eta enpresen %90etan mozkinak eman zituzten, JP Morgan banketxeak haietan PDCA zikloa inplementatu ondoren. Ikerketek diotenez, PDCA metodologiaren bitartez inbertsioen %80 bihurtzen dira errentagarri.

Pauso hauetan laburbiltzen da:

* ***P**lan* edo **planifikatu**: helburuak ezarri eta helburu horietarako politika eta programak zehaztu;
* ***D**o* edo **egin**: ezarritako politika eta programei ekin;
* ***C**heck* edo **egiaztatu**: emaitzak jaso eta helburuak bete diren aztertu;
* ***A**ct* edo **zuzendu**: helburu eta emaitzen arteko diferentzien kasuak aztertu edo beharrezko erabakiak hartu eta zuzenketak egin.

Zikloa etengabe burutu behar da, helburu berriak etengabe planteatuz, erabateko kalitatearen alde.

## Ikus, gainera 
* AMIA analisi.
* SMART irizpideak.

## Kanpo estekak
Untzueta

**Untzueta** edo Untzuetapiko Bizkaiko hegoaldean dagoen mendia da, Gorbeiako mendilerroan kokatuta Zeberio eta Orozko artean. Zehazkiago Mendigisako mendilerroan dago, horren mendebaldeko muturrean dagoelarik.

Tontorrean antena handi bi paratuta daude gaur egun, baina antzinean gaztelu bat egon zen hainbat mendez, XIV. mendean suntsitu zuten arte.

## Abiapuntuak 
* Arrankudiagatik: Ordu 1 eta 30 min. Urdiolako sakanatik eta ekialdeko gandorretik egindako igoera eskaintzen du.
* Orozkotik: 2 ordu. Nafarrondoko harrobian dago abiapuntua, Atxondo eta Areatza auzoen ingurunean, eta pista zabala goraino iristen da, tarteka asfaltaturik egonda.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Belatz

**Belatza** hegazti harrapari bat da, *Falco* generoan bilduta dauden espezieetatik edozeinetakoa. Belatz helduek punta zorrotzeko hegoak dituzte, eta horri esker abiadura handiz hegaldatzen dira, eta bizkor aldatzen dute noranzkoa. Kumeek, hegaldatzen hasi ondorengo bizpahiru urteetan, hegaldatze luma luzeagoak dituzte; horrela errazago egin dezakete hegan, harik eta heldutan ehiztari eraginkor izateko beharko dituzten trebetasun apartak bereganatzen dituzten arte.

Euskaraz ba ditu  beste izen batzuk: Arrai txiki (txiker), Belatz, Gabilai txiki, Gabilara/Kabilara txiki, Gabiloi txiki, Gabin txiki, Gabirai txiki, Gabiroi/kabiroi txiki, Harrapante/Harrapatxori, Harrapatxita, Kaballera txiki(n), Kabidade txiki, Kabidore txiki, Kabrin, Miru txiki, Zapelari txiki, Zapelatz txiki.

## *Falco* generoko espezieak 
* *Falco cuvierii*
* *Falco longipennis*
* *Falco subbuteo*
* *Falco severus*
* *Falco chicquera*
* *Falco sparverius*
* *Falco cenchroides*
* *Falco newtoni*
* *Falco dickinsoni*
* *Falco punctatus*
* *Falco moluccensis*
* *Falco araeus*
* *Falco rupicoloides*
* *Falco vespertinus*
* *Falco amurensis*
* *Falco ardosiaceus*
* *Falco zoniventris*
* *Falco naumanni*
* *Falco tinnunculus*
* *Falco alopex*
* *Falco columbarius*
* *Falco berigora*
* *Falco biarmicus*
* *Falco deiroleucus*
* *Falco eleonorae*
* *Falco rusticolus*
* *Falco hypoleucos*
* *Falco novaeseelandiae*
* *Falco mexicanus*
* *Falco rufigularis*
* *Falco subniger*
* *Falco concolor*
* *Falco peregrinus*
* *Falco femoralis*
* *Falco cherrug*
* *Falco pelegrinoides*
* *Falco fasciinucha*
* *Falco jugger*

Hona hemen Euskal Herrian dabiltzan belatzak:

* Belatz gorria *(Falco tinnunculus)*
* Belatz handia *(Falco peregrinus)*
* Belatz hankahoria *(Falco vespertinus)*
* Belatz txikia *(Falco culumbarius)*
* Eleonor belatza *(Falco eleonorae)*
* Hego-belatza *(Falco biarmicus)*
* Neumann belatza *(Falco neumanni)*
* Zuhaitz-belatza *(Falco subbuteo)*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mikel Santos komikigilea (Belatz)
Normalizazio (argipena)

**Normalizazio** terminoak erabilera ezberdinak ditu:

* hizkuntza normalizazioa, hizkuntza baten erabilerari buruz egiten diren politiken multzoa;
** bereziki, euskararen normalizazioa, euskararen erabileraren aldeko politika;
* normalizazioa edo **estandarizazioa**, produktu, zerbitzu edo jarduera batek bete behar dituen zehaztapenen multzoa da, horien erabilera hobetu edo beraien helburuak zuzenago betetzeko;
* estatistikan, normalizazioa kopuru bat (koefiziente edo adierazle bat esaterako ) beste batekin alderatzeko egin beharreko eragiketen multzoa da. Datu bat normalizatzeko prozesuari estandarketa deritzo.
Normalizazio

::Artikulu hau produktu, zerbitzu edo jarduera baten normalizazio edo estandarizazioari buruzko da, beste esanahiei buruz jakiteko ikus Normalizazio (argipena)

**Normalizazioa** edo **estandarizazioa** produktu, zerbitzu edo jarduera industrial, ekonomiko edo zientifiko bati buruz zehaztapenak ezarri eta aplikatzeko prozesua da, horien kalitatea, segurtasuna eta funtzionaltasuna hobetze aldera. Zehaztapen, arau edo estandar horien bitartez produktuak eta zerbitzuak ezaugarri berdinekin eskaini eta jarduerak prozedura berdinak erabiltzeaz gainera, jarduerak sinplifikatu eta produktu eta zerbitzuen aldaera hutsalak baztertu eta horiekin egiten den lana erraztu egiten da. Adibidez, A4 orri tamaina normalizazioari esker mundu osora zabaldu den formatoa da eta horri esker, karpeta eta bestelako osagarriak beti tamaina horri jarraiki egiten dira besteak beste. Nazioartean aniz dira normalizazio lanetan diharduten erakundeak. Horien artean ezagunenetako bat mundu osorako estandarrak zehazten dituen ISO (International Organization for Standardization) erakundea da.

## Normalizaziorako nazioarteko erakundeak 
:* ASME - American Society of Mechanical Engineers
:* CEE – Ekipo elektrikoak arautzeko batzordea
:* CENELEC - Comité Européen de Normalisation Electrotechnique – Normalizazio elektrotekniarako Europako batzordea.
:* COPANT – Arau teknikoen batzorde Panamerikarra
:* DIN - Estandarizazio Institutu Alemaniarra
:* AMN – Normalizaziorako Mercosur elkartea
:* EURONORM – Europar Batasunaren normalizazio erakundea
:* IEC - International Electrotechnical Commission
:* IEEE - Institute of Electrical and Electronical Engineers
:* IETF - Internet Engineering Task Force
:* ISO – Estandarizaziorako nazioarteko erakundea
:* ITU – Telekomunikaziorako nazioarteko elkartea (CCITT eta CCIR sartzen dira)
:* Nazio Batuen erakundeak: UNESCO, OMS, FAO.

## Kanpo estekak