open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stanley R. Mickelsen Safeguard Complex

**Stanley R. Mickelsen Safeguard Complex** (SRMSC) instalazio militarren multzoa izan zen, Grand Forks (Ipar Dakota) inguruan zegoena, Ameriketako Estatu Batuetako Armadaren Safeguard misil antibalistikoaren programaren babesle. 30 LIM-49 espartar misil antibalistikoen eta 70 sprint laburreko misil antibalistikoen jaurtiketa eta kontrola babesten zuen konplexuak.

Konplexuaren hedapen eremuak, Missile Wing 321eko misioko Minuteman jaurtigailuak hartzen ditu barnean, Grand Forks Air Force Base basean, Ipar Dakotan. 1972ko Misil Antibalistikoen Itunaren arabera, baimena eman zitzaion ABM sistema bakar bat zabaltzeko ICBM jaurtitzaileak babesten zituen eremu bat babesteko. 100 jaurtigailu eta 100 misil izan ziren itunaren arabera baimenduta zeuden gehienak.

Kokalekuak 1975eko apirilaren 1ean hasierako gaitasun operatiboa lortu zuen, eta 1975eko urriaren 1ean gaitasun operatibo osoa, inflaziorako egokitutako 2 bilioi dolar baino gehiago kostatuz. Ordezkarien Ganberak 1975eko urriaren 2an bozkatu zuen proiektua desegiteko, efektiboa ez zela erabakita. Konplexua 1976ko otsailaren 10ean desaktibatu zuten, urtebete baino gutxiago operazioan egon eta 24 orduko gaitasun operatiboa izan ondoren. 2012ko abenduan, Forbesko Spring Creek kolonia huteritak erosi zuen, enkantean 530.000 dolarren truke. 2020an, Piramidea barne hartzen zuten ondasunen zatiak Cavalier Konderriko Garapen Agintaritzari (CCJDA) saldu zitzaizkion 462.900 dolarren truke. Kolonia huteritarrak bere jabetza gordetzen du.

Bere izena Stanley R. Mickelsenen omenez jasotzen du, AEBetako Armadaren Defentsa Agintaritzako jeneral ohia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikeas Sánchez

**Mikeas Sánchez** (Chapultenango, Chiapas, 1980) mexikar poeta, irakasle, idazle, kontalari eta itzultzailea da.

## Biografia 
Tujsübajk-en () jaio zen, Chiapas, Mexiko, eta zoque herriaren parte da. Zazpi urterekin ikasi zuen gaztelania, egun, ingeles eta katalana ere hitz egiten ditu.

2003an, Universidad Juárez Autónoma de Tabascon Hezkuntza Zientzietan lizentziatu zen. 2005ean, Ford Fundazioak ikasle indigenentzako dituen beketako bat eskuratu eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Hizkuntzaren eta Literaturaren Didaktika masterra atera zuen. 2006an, Banff Centre International-en eskutik Kanadan ibili zen itzulpen literarioa egiteko bekarekin.

Poesia idazteaz gain, XECOPA eta Copainalá (haizearen hotsa) irratietan itzultzaile eta zuzendari aritu da Sistema de Radiodifusoras Culturales Indígenas-en barruan. Rosario Castellanosen poemak zoquera itzuli ditu. *Culturas Indígenas, Tierra Adentro, Paideia, Papalotzi,* *Colibrí, Iguana Azul, La Grieta* eta *Ojaraska* bezalako aldizkari eta egunkarietan idatzi du.
* 2013, Kobikyajubä'jaye / Poesia bilduma
* 2012, Mumure 'tä' yäjktambä / Denok gara zimarroiak
* 2011, Äj 'ngujkomo / Nire muinetik
* 2006, *Tumjama Maka Müjsi* / Eta egunen batean jakingo duzu (Consejo Estatal para la Cultura y las Artes, serie Biblioteca Popular de Chiapas, Tuxtla Gutiérrez, 2006)

## Antologiak 
* *Like a new sun: new Indigenous Mexican poetry* (2015)
* *Un manojo de lirios para el retorno. Poetas chiapanecos (1973-1990)* (Biblioteca Popular de Chiapas, 2015)
* *Lenguas de México*, serie bilingüe de grabaciones, lectura de zoque de Chiapas, poesía (2013)
* *Cofre de cedro. 40 poetas de Chiapas (1960-1986)* (Editorial Circulo Azteca, 2012)
* *Collar de historias y lunas: Antología de poesía de mujeres indígenas en América Latina* (Ministerio Coordinador del Patrimonio del Ecuador, 2011)
* *Jaime Sabines: 83 aniversario: 83 poetas* (2009)
* *México: diversas lenguas una sola nación.* Tomo I. (2008)
* *Lluvia de sueños*, *escritoras y cantantes indígenas de México*, II (2006) eta III (2007)
* *Los abismos de la palabra* (Universidad Intercultural de Chiapas; San Cristóbal de las Casas, 2005)
* Y el bolom dice ... Ipuinen antologia (2005)

## Sariak 
* 2014an, Nominazio jaso zuen Pushcart Prize sariarentzako.
* 2005ean, Lehen Narratiba Saria jaso zuen *Y el Bolom dice* liburuarekin.
* 2004an, Pat O 'tan Poesia Indigenaren Estatuko Saria eman zioten. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Call, W. (2014). To be an Indigenous Woman Poet in Mexico: An Artistic Act of Protest, Resistance and Battle. Diálogo, 17(2), 39-48.
* Ríos, M. E. (2014). Escritoras indígenas del México Contemporáneo. Fuentes Humanísticas, 28(49).
* Sellschopp, A. A., & Navarro, P. F. (2005). Los abismos de la palabra: antología intercultural de literatura chiapaneca. Municipio Constitucional de Yajalón y Universidad Intercultural de Chiapas
* Zepeda, M., & Concepción, M. (2012). El telar. El proceso creativo en tres poetisas de Chiapas.

## Kanpo estekak 
* Mikeas Sánchezen obrak multimedian
* Mikeas Sánchezen Voces Nuevas de Raíz Antigua
* Chiapaseko zoquea Mikeas Sánchezen ahotsean
Bryopsida

**Bryopsida** goroldioen klase nagusi eta hedatuena da, goroldio espezie guztien %95 klase honetan sartzen dira.

## Erreferentziak 
* Buck, William R. & Bernard Goffinet. (2000) "Morphology and classification of mosses", pages 71-123 *in* A. Jonathan Shaw & Bernard Goffinet (Eds.), *Bryophyte Biology*. (Cambridge: Cambridge University Press). 
* Goffinet, B., W. R. Buck & A. J. Shaw. (2008) "Morphology and Classification of the Bryophyta", pp. 55-138 *in* Goffinet, B. & J. Shaw (editors) *Bryophyte Biology*, 2nd ed. (New York: Cambridge University Press). 
* Goffinet, Bernard; William R. Buck «Systematics of the Bryophyta (Mosses): From molecules to a revised classification». *Monographs in Systematic Botany*. Missouri Botanical Garden Press, 98, 2004, 205–239. orria.

## Kanpo estekak
Tozinameran

**Tozinameran**, **BNT162b2** kodea duen COVID-19aren aurkako txertoa da, Pfizer konpainia farmazeutiko estatubatuarrak sortua, BioNTech enpresa bioteknologiko alemanarekin batera . ARNan oinarritutako txertoa da, koronabirusaren (SARS-CoV-2) S proteina (birusaren bilgarrian dagoen proteina, espikula itxurakoa, infektatutako zeluletara atxikitzeko balio duena) kodetzen duena. ARN hori nanopartikula lipidikoetan dago kapsulatuta.

Txerto honen ekintza-mekanismoa ARNan oinarritutako txertoena da: birusaren material genetikoa pertsona batengan sartzean, giza-zelulek birusaren S proteina ekoizten dute. Horrek immunitate-sistemaren aktibazioa eragiten du, eta S proteinaren aurkako erantzun immunea piztu (antigorputzak eta T linfozitoen sorrera)  . Antigorputz eta linfozito mota horiek izango dira birusaren balizko infekzio bat deuseztatuko dutenak, eta babesa emango dutenak.

2020ko azaroaren 9an 43.538 boluntarioekin egindako entsegu baten emaitzak ezagutarazi ziren. Entsegu horrek agerian jarri zuen txertoak %90 baino gehiagoko eraginkortasuna zuela COVID-19 prebenitzeko . Txertoa bi dositan jartzen da, hiru asteko aldearekin dosien artean. Entsegu hartako boluntarioek izan zituzten albo-ondorioak arinak izan ziren, mina injekzio-puntuan, nekea, buruko mina eta sukar arina ohikoenak izanik.

2020ko abenduaren 11an Amerikako Estatu Batuen sendagai-agentziak Tozinameranen erabilera onartu zuen. Beste hainbeste egin zuten hurrengo egunetan beste herrialde askoren sendagai-agentziek, eta Sendagaien Europako Agentziak (EMA) abenduaren 21ean bere oniritzia eman zuen . 2020ko abenduaren 27an Europar Batasuneko hainbat estatutan hasi zen txertoa erabiltzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gauss mendia

**Gauss mendia** edo **Gaussberg** Antartikan itzalitako sumendia da, 370 metroko altuerakoa (1.213 oin). Posadowsky glaziarretik mendebaldean dagoen Davis itsasoaren kostaldean kokatzen da, Gien II.aren lurraldean .

1902an aurkitu zuen Erich von Drygalskiren Gauss espedizioak. Carl Friedrich Gaussen omenez izendatua izan zen, bere itsasontziaren izena ere izan zena.

## Bibliografia 
* LeMasurier, W. E.; Thomson, J. W. (eds.) (1990). Volcanoes of the Antarctic Plate and Southern Oceans. American Geophysical Union. or. 512 pp. ISBN 0-87590-172-7.

## Kanpo estekak
Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak

***Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak*** () Irene Solàk katalanez idatzitako eleberria da. 2019an plazaratuta sari ugari jaso du. Joxan Elosegik euskaratu eta argitaratu zuen 2020an.

## Argumentua 
Eleberri honetan Pirinioetan bizi diren elementuek eta pertsonaiek hitz egiten digute. Ekaitzeko hodeiak, nekazari poeta, seme-alabak bakarrik hezi beharko dituen alargun gaztea, sorgin deklaratu ondoren urkatu zituzten lau emakumeak, mendiak, perretxikoak, gizonezkoak eta emakumezkoak, mamuak, laminak, maitagarriak, orkatzak, txakurrak mintzo zaizkigu. Lurra bera mintzo zaigu, noizbait mendiez erditu zen lur hori bera.

## Sariak 
* 2019 Katalanez idatzitako Anagra Saria
* 2020 Europar Batasuneko Literatur Saria
* 2020 Maria Àngels Anglada Narratiba Saria

## Euskarazko bertsioa 
* *Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak*, Joxan Elosegi itzultzailea, Irun: Alberdania, 2020. ISBN: 978-84-9868-626-5

Joxan Elosegi itzultzaileak 2021eko euskarazko itzulpenaren Euskadi Saria lortu zuen lan honengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Amaia Alvarez Uria(https://eu.wikipedia.org/wiki/Amaia_Alvarez_Uria)ren komentarioa *Argia*n, 2020-12-20.]
Posadowsky glaziarra

**Posadowsky glaziarra** (norvegieraz: **Posadowskybreen)** Bouvet uhartearen iparraldeko kostaldera heltzen den glaziar txiki bat da, Circoncision lurmuturraren ekialdetik 2 km ingurura,  kokapen geografikoan. Uharte subantartikoa Hego Ozeano Atlantikoan dago. Glaziar hori Erich von Drygalski kapitainaren agindupeko espedizio alemaniarrak ikusi zuen lehen aldiz *Gauss* itsasontzian 1902ko otsailean. Glaziarraren izena Arthur von Posadowsky-Wehner kondearen omenez da, orduko alemaniar inperioko Barne Idazkaria zena, eta espedizioari estatuaren laguntza sendoa eman ziona.

## Kanpo estekak
Cephalopachus bancanus

***Cephalopachus bancanus*** edo **ekialdeko tarseroa** Sumatra, Borneo eta bien artean dauden beste uharte txikiago batzuetan bizi den primate tarsiformea da. Aurretik *Tarsius* generokoa kontsideratzen zen, baina *Cephalopachus* generoko kide bakar bezala birsailkatua izan zen.

Ia tartsero guztiak bezala, gauekoa eta intsektujalea da, batzuetan ornodun txikiez elikatzen da eta oihanean bizi da.

Beste tartseroak baino handiagoa, begi handi samarrak eta belarri txikiak ditu, atzeko hankak eta esku luzeak, jauzi handiak egitea ahalbidetzen dietenak, eta buztan erlatiboki laburra. Hatzak zabalduta bukatzen dute, enbor eta adarrei gogor heltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tapirus kabomani

***Tapirus kabomani*** *Tapirus* generoko animalia da. Brasilen, Kolonbian, Costa Rican, Ekuadorren, Perun eta, beharbada, Bolivian bizi dira. Tapir nano edo tapir pigmeo bezala ezagutu da, eta gaur egun tapir beltz bezala ezagunagoa da. Amazoniako oihanean belardiak eta baso-eremuak tartekatzen dituzten sektoreetan bizi da. Bere aurkikuntza 2013an iragarri zen, mende bat baino gehiago iraun zuen perisodaktilo bizidun espezie berririk deskribatu gabe egon ondoren. Zientziarentzat espezie ezezaguna izan zen arren, berarekin bizi ziren etnia aborigenek ondo ezagutzen zuten, bere elikaduraren zati baitzen. Brasilen kokatutakoek portugesez *Anta pretinho* deitzen zuten, hau da, 'Tapir beltza', bereizten duten ezaugarrien arabera: amazoniar tapir arrunta baino txikiagoa eta ilunagoa izatea, berarekin bizi den espezie kongenerikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andreaeaceae

**Andreaeaceae** Andreaeopsida klasearen barruan sailkatzen den goroldio familia bat da, bi genero barnebiltzen dituena, *Andreaea*, 100 espezie inguru dituena, eta *Acroschisma* generoa.

## Erreferentziak 
* Buck, William R. & Bernard Goffinet. 2000. "Morphology and classification of mosses", pages 71-123 *in* A. Jonathan Shaw & Bernard Goffinet (Eds.), *Bryophyte Biology*. (Cambridge: Cambridge University Press). 
* Transactions of the Linnean Society of London, Volume 10, p. 381, Linnean Society of London, 1811

## Kanpo estekak 
* Zander, Richard H. 2007. *Bryophyte Flora of North America*: Andreaeaceae
Sudur-trenkada

**Sudur-trenkada** sudur-hobiak luzeetara erdibitzen dituen hezurrezko eta kartilagozko pareta da, bost egiturok osatua:

* Etmoide hezurraren xafla perpendikularra.
* Bomer hezurra.
* Kartilago bomeronasala eta septala.
* Masailezurraren gandorra.
* Ahosabai-hezurraren gandorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Élodie Yung

**Élodie Yung** (Paris, 1981eko otsailaren 22a) frantziar aktorea da. *Daredevil* telesailean Elektra Natchiosen rola betetzeagatik eta *Gods of Egypt* filmean Hathor jainkosa izateagatik da ezaguna.

## Biografia 
Yung Parisen jaio zen eta Sena Saint-Denis departamentuan hazi zen. Aita kanbodiarra du, errefuxiatu politikoa zena, eta ama frantsesa. Bederatzi urte zituela karatea egiten hasi zen eta nerabezaroan gerriko beltza eskuratu zuen. Parisko Unibertsitatean zuzenbide ikasketak egin zituen epaile izateko asmotan baina 29 urterekin Londresko Musika eta Arte Dramatikoko Akademian graduatu zen.

Ordurako aktore lan txiki batzuk eginak zituen telebistan eta zineman. 2002-03 denboraldian izan zuen aurreneko paper garrantzitsua *La vie devant nous* telesailean. 2006 eta 2010 artean ere *Les Bleus* polizia telesailean ohiko aktorea izan zen. Zinemari dagokionez *The Girl with the Dragon Tattoo* filmean agertu zen.

Azken urteetan Elektra Natchios izan da Marvel UInibertsoko telesailetan.

## Bizitza pertsonala 
Jonathan Howard aktore ingelesarekin alaba bat izan zuen 2018an, Minavann Yung Howard.

## Filmografia 
### Telebistan 
### Filmeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Fotomorfogenesi

**Fotomorfogenesia** argiak eragindako fenomenoen multzoa da, landareen forma eta kolorea aldatzen dituena. Energia-kantitate txikiak erabiltzen ditu

Energia-kantitate txikiak erabiltzen ditu fotosintesiaren aldean, argiak seinale-funtzioa baitu energia-iturriaren ordez.

Landareek argiaren kantitatea, kalitatea, norabidea eta maiztasuna neurtzen dituzte 3 fotorrezeptore-familiarekin:

* **Fitokromoak**, urrutiko argi gorri/gorriarekiko sentikorrak;
* **Fototropinak**, argi urdinarekiko sentikorrak;
* **Kriptokromak**, argi urdinarekiko sentikorrak eta ultramoreak.

Hauek dira eragindako fenomenoak:

* Fotorrezeptore batek uhin-luzera jakin bateko erradiazioa xurgatzea,
* Fotorrezeptore horren aldaketa (aktibazioa),
* Fotorrezeptore aldatuaren oinarrizko ekintza,
* Behatutako efektua eragiten duten transdukzio-katearen etapak.

## Fitokromak 
Fitokromoek landareen garapenaren ia fase guztiak erregulatzen dituzte:

* Ernetzea,
* Landarearen arkitektura helduaroan,
* Klorofila-sintesia,
* Itzala saihestea: itzalean jasotako argi gorri urrunak zurtoinak hazten laguntzen du, hostoen tamainaren kaltetan.
* Loraketaren indukzioa: fitokromoa egunaren iraupenaren araberakoa da, eta horrek eragina du landareen loraketan.

Jasotako argi gorri eta infragorrien proportzioa neurtzeko aukera ematen dute fitokromoek.

## Fototropinak 
Fototropinen jatorria:
* Landarea argirantz orientatzea (fototropismoa);
* Jasotako argi-kantitatera egokitzea, zelulan kloroplastoak mugiaraziz, argi ahul bat hartzeko zabaltzen direnak edo gehiegizko argia saihesteko pilatzen direnak;
* Estomak irekitzea.

Fototropina 390 nm-ko argi urdinaren eraginpean jartzen denean tolesten den molekula bat da.

## Kriptokromak 
Kriptokromek bereziki arautzen dituzte:

* Zurtoinen elongazioa,
* Hostoen hedapena,
* Antozianinaren sintesia,
* Loratzea
* Ziklo zirkadianoari eustea landareetan eta animalietan (baita gizakietan ere).

Kriptokromak argi urdinaren (400-490 nm) eta ultramorearen (UV-A, 315-380 nm) fotorrezeptoreak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Basic photomorphogenesis*, James Shinkle, Department of Biology, Trinity University, San Antonio, TX.
Sound of Metal

***Sound of Metal*** 2019ko Darius Marder estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da. Riz Ahmed, Olivia Cooke, Paul Raci, Lauren Ridloff eta Mathieu Amalric aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Filmak Rubenen istorioa kontatzen du, metal talde bateko bateria jolea, non bere bikotekide Lourekin ari da. Ruben drogazale ohia ere bada, azken urteetan drogarik probatu ez duena. Gauzak okerrera doaz entzumena galtzen hasten zaionean. Honek gorren elkarte batengana eramaten du, baina bere errealitate berria onartzea ez da erreza izango.

## Aktoreak 
* Riz Ahmed: Ruben Stone
* Olivia Cooke: Lou
* Paul Raci: Joe
* Lauren Ridloff: Diane
* Mathieu Amalric: Richard Berger
* Chelsea Lee: Jenn

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zintz egite

**Zintz egitea** edo **mukiak kentzea** sudurretik indarrez arnasa eginez mukia egozteko ekintza da. Hau paperezko zapi edo mukizapi batean egin ohi da. Paperezko zapiak erabilpen bakoitzaren ondoren konposatuak diren heinean egokiagoak direlarik, eta mukuzapiak, berriz, gozoagoak, ingurumenarekin lagunkoiagoak eta dotoreagoak.

Zintz egitea sudur-kongestioa edo errinorrea, hotzeria edo alergien ondorioz sortutakoa, arintzeko erabil daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paperezko musuzapi

**Paperezko musuzapiak** paper bigun, xurgatzaile eta disolbatzailez egindako musuzapiak dira, aurpegian erabiltzeko egokiak direnak. Ohialeko zapien ordezko egokiak dira. Terminoa, normalean kutxetan saltzen diren paperezko zapiei deitzeko erabiltzen da, hau da, zintz egiteko aproposak direnak.

Askotan, "Kleenex" markapean ezagutzen dugu, Japoniatik kanpo asmakizuna eta bere erabilera populatu zuen enpresarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimberly-Clark

**Kimberly-Clark Corporation** papergintza sektoreko multinazional estatubatuarra da; 1872an sortu zuten Neenahen eta gaur egun 40.000 langile inguru ditu mundu osoan. Kleenex, Kotex, Cottonelle, Scott, Andrex, Wypall, KimWipes eta Huggies marken jabea da.

## Kanpo estekak 
*  Enpresaren webgune ofiziala.
Muki-pilaketa

**Muki-pilaketa** edo **sudur-ixtea** sudurreko arnasketa ixtea da, eskuarki, sudurreko muki-mintzeko odol-hodiak handiturik daudelako. Kasuen % 85etan, muki-pilaketak arnasketa ahora eramaten du, ez sudur-zulora. Era askotariko gaixotasunek sortzen dute: alergiek, hotzeriek edo gripeek, errinitis medikamentosoek, sinusitisek...

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Zitokina-ekaitz

**Zitokina-ekaitza** erantzun immunitario bortitza da, immunitate-zelulen eta zitokinen hiperprodukzioa eragiten duena. Hilgarria izan daiteke. Sintoma nagusiak sukar handia, hantura, gorritzea, muturreko nekea eta goragalea dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indar Horibeltz

**Indar Horibeltz** Barakaldo futbol klubeko hooligan talde bat da, 1996. urtean sortua.

Lasesarre estadioko harmailetan kokatzen dira Indar Horibeltzeko kideak, atearen atzealdean.

Taldeak Barakaldo C.F zale, antifaxista eta abertzaletzat du bere burua. 

## Kanpo estekak 
* https://twitter.com/indar_horibeltz?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthor Twitter kontua
* http://indar96horibeltz.blogspot.com/search/label/Historia
Haydar Pasha meskita

**Haydar Pasha meskita** (, *Chaintár-pasa Tzamí*, ), aurrez **Santa Katalina eliza** (, *Naós Agías Aikaterínis*), Nikosia hiriburuan kokaturiko eraikin historikoa da, Selimiye meskitaren ondoren eraikin garrantzitsuena. Harry Charles Luke ofizial britainiarraren arabera uharteko eraikin gotiko ederrenetakoa zen. Hiriaren iparraldean kokaturik dagoenez Ipar Zipreko Turkiar Errepublikari dagokio.

## Historia 
XIV. mendean eraiki zuten Lusignandarren garaian.

1570. urtean otomandarrek Nikosia konkistatu zutenean meskita bihurtu zuten. Aristokrazia turkiarraren auzoan kokaturik zegoenez historikoki "Ağalar Camisi" izena eman zaio, euskaraz "Jauntxoen meskita" esan nahi du. Elizaren alboetan beste ate eder bana daude, mendebaldekoak marmolezko dintel bat du arrosa bat eta alboetan dragoiak dituena, eta hiru aldiz errepikatua, eta hegoaldekoa sendoagoa da.

Meskitaren ezkerraldean antzerako kontrahorma batzuk daude eta dorre karratu bat ere bai.

### Barnealdea 
250|thumb|Meskitaren oinplanoa.
Barnealdea zuritu egin zuten eta oso kalteturik gelditu zen. XX. mendearen hasieran gerruza zuria kendu zen eta margoen aztarnak agertu ziren.

Habearte bakarra du altuera handikoa. Bi arku gotikok eusten dute ganga. Absidea eusteko zutabe batetaik ateratzen diren sei sahiets daude. Absidearen iparraldean sakristia dago.

Eraikinaren eskuinaldean mihraba eta minbarra daude.

### Ingurua 
Meskitaren alboan erdi hondarretan dagoen eraikin bat dago. Arku gotiko gutxi batzuk mantentzen dira. Apainduriko atari bat ere badu. Horatio Herbert Kitchener britainiar ofizialaren etxea izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Nicosia 01-2017 img19 View from Shacolas Tower.jpg|Haydar Pasha meskita.
Irudi:Haydarpasha Mosque, Nicosia, Cyprus 08.jpg|Minaretea.
Irudi:Entrance to Haydarpasha Mosque, Nicosia, Cyprus 03.jpg|Ataria.
Irudi:Haydarpasha Mosque (St. Catherine Church), Nicosia (13).jpg|Barnealdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deabruaren eskola

**Deabruaren eskola** euskal idazle batzuek sortutako literaturaren inguruko webgunea da. Ekimena 2020an jarri zen martxan. Euskal literaturaren ikuspuntutik oso eskaintza zabala eta aberatsa ematen dute. Webgunearen helburua euskaraz idatzitako testu eta testigantza ederrenak biltzea, sormena sustatzea eta literaturaren ezagutza zabaltzea.

## Izena 
Nolabait izena Axular eta deabruaren arteko kondaira batekin lotzen da. Herri gogoak gorde du Axularren irudi erdi mitikoa: Axular, kristau jakituriaren eredu, Salamancan ikasia, Sarako deabruaren eskolan ikasi ondoren deabrua engainatu eta garaitu zuen.

## Ezaugarriak 
"Testu ederrak irakurtzeko leku bat". Definizo horrekin hasten da "Zer da Deabruaren Eskola?" galderaren erantzuna. "Literaturaren itsaso zabalean topatzen dugun edertasuna konpartitzeko proiektu bat. Gustatzen zaizkigun testuak hautatu ditugu, ederrak eta edertasunaren aldekoak, humanoak eta humanitatearen aldekoak, ezagutzaz beteak eta ezagutzaren aldekoak".

Ekimenaren atzean hiru pertsona daude: Irati Jimenez idazlea, Esteban Montorio Monti diseinatzailea eta Mikel Soto idazle eta editorea. Aukeratu dituzten testuak iraganekoak dira askotan, baina ez beti. Testuekin batera elkarrizketak, argazkiak, poemak, fikzioak... aurki daitezke. Halaber, "Aker larrea, Leizeko eskola" aurkeztu dute webgune berean; horren helburua literatura edo, hobeto esanda, idazkera eskola planteatzen dute. Eskolakide izateko helbide batera idatzi behar da: deabruareneskola@gmail.com 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Orkestra zuzendaritza

thumb|Abesbatza bateko zuzendaria keinuak egiten.
**Orkestraren zuzendaritza** keinu-, entsegu- eta psikologia-teknika jakin batzuen forma artistikoak aplikatzean datza, orkestra batek konpositore baten obra, zuzendari bakoitzaren arabera, modurik egokienean jendaurrean edo grabazio estudio batean birsortzea lortzeko.

## Kanpo estekak
Nathalie Stutzmann

**Nathalie Stutzmann** (**Dupuy** jaioa; 1965eko maiatzaren 6a) frantziar kontralto eta orkestra zuzendaria da.

## Karrera 
Suresnesen jaioa, Stutzmannek hasieran bere amarekin, Christiane Stutzmann sopranoarekin ikasi zuen, gero Nancy Kontserbatorioan eta geroago Pariseko Operako ''École d'Art Lyrique-* n, lieder ardatz hartuta, Hans Hotter- en tutoretzapean. Nabarmendu zen Frantziako mélodies eta Alemaniar lieder interpretatzen. Stutzmannek pianoa eta fagota ere jotzen ditu eta abeslaria izateaz gain, ganbera musikaria ere bada. Ganbera taldeak eta orkestrak zuzendu izan ditu eta batzuetan zuzendu eta abestu egin du, emanaldi berean.

Stutzmann kontzertuko abeslari gisa estreinatu zen Parisen 1985ean Salle Pleyel-en, *Bach-en Magnificat interpretatzen*. Errezitaldietan bere estreinaldia hurrengo urtean izan zen Nantesen. Stutzmann-ek bere kontzertu-lanaz gain, irakaslea izan da Genevako Musika Unibertsitatean. 1994an hasi zen Inger Södergren pianista suediarrarekin interpretatzen eta grabatzen. Ton Koopman-en eta Amsterdam Baroque Orchestra &amp;amp; Choir- en proiektuan parte hartu zuen Bach-en ahots lan osoak grabatzeko.

Aldi berean, Stutzmannek orkestra zuzendaritzarekiko bere gaitasunak landu zituen, eta Jorma Panula, Seiji Ozawa eta Simon Rattle egon ziren bere tutoreen artean. 2009an, Stutzmann-ek *Orfeo 55* ganbera orkestra sortu zuen, horrekin bakarlari eta zuzendari gisa aritu zen. Zuzendari artistiko gisa jardun zuen Orfeo 55ek 2019ko apirilean emanaldiak eskaintzeari utzi zion arte.

2017ko irailean, Stutzmann Dublingo (Irlanda) RTÉ Orkestra Sinfoniko Nazionaleko zuzendari gonbidatu nagusia bihurtu zen, hiru urteko kontratuarekin. 2018an, Kristiansand Orkestra Sinfonikoko zuzendari nagusi izendatu zuten, orkestra horren historiako lehen emakumezko zuzendari nagusia. 2020ko abenduan, Kristiansand Orkestra Sinfonikoko kontratua 2023ra arte luzatu zitzaion. 2020ko abenduan, Philadelphia Orkestrak Stutzmann izendatuko zuela hurrengo zuzendari gonbidatu nagusia iragarri zuen, Filadelfiako postu honetara izendatutako lehen emakumezko zuzendaria, 2021-2022 denboraldian hastekoa, 3 urteko kontratuarekin.

## Sariak eta ohoreak 
* 1987: Neue Stimmenen 1. saria.
* 2001: Ordre des Arts et des Lettres-eko *Zalduna*.
* 2012: Ordre national du Mérite-ko *zalduna*.
* 2014: Kultura Merezimenduaren Ordenako *Ofiziala* (Monako).
* 2015: *Ordre des Arts et des Lettres* *ofiziala*.
* 2019: Ohorezko Legioaren *Zalduna*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nathalie Stutzmann-en webgune ofiziala
* Nathalie Stutzmann-en Askonas Holt agentziaren orria
* Nathalie Stutzmann (Contralto) *Bach Cantatas'' webgunean
* Nathalie Stutzmann Warner Classics-en
Polytrichaceae

**Polytrichaceae** goroldioen familia arrunt bat da. Familia honetako goroldioak gainontzekoak baino handiagoak izan ohi dira. Talde honetako espezieak dioikoak dira. Gainontzekoetatik bereizteko beste ezaugarrietako bat da beraien esporangioetan 32-64 peristoma hortz dituztela.

## Generoak 
## Erreferentziak 
* «Polytrichaceae in Flora of North America @ efloras.org». [Consulta: 29 febrer 2020].
* Goffinet, Bernard; Buck, William R.; Shaw, A. Jonathan. «2 - Morphology, anatomy, and classification of the Bryophyta». A: *Bryophyte Biology* (ingelesez). Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 2008, 55-138. orria.
* Hyvönen, Jaakko «Polytrichaceae». *Australian Mosses Online. 48. Polytrichaceae*, 2012.
* Fernandes Peralta, Denilson. *Polytrichaceae (Polytrichales, Bryophyta) do Brasil* (portugesez), 2009, 5. orria.
* Goffinet, Bryophyte Biology; Buck, William R. «3 - Morphology and classification of mosses». A: Shaw, A. Jonathan. *3 - Morphology and classification of mosses* (en anglès). Cambridge: Cambridge University Press, 2000, 71-123. orria. DOI . .
* Smith Merrill, Gary Lane. *A Conspectus of the Genera of Polytrichaceae* (en anglès). 21, 1971, 1-83. orria (Memoirs of the New York Botanical Garden).
* Bell, Neil E.; Hyvönen, Jaakko «A phylogenetic circumscription of Polytrichastrum (Polytrichaceae): Reassessment of sporophyte morphology supports molecular phylogeny» (ingelesez). *American Journal of Botany*, 97, 4, 2010, 566–578. rria. DOI: 10.3732/ajb.0900161. ISSN: 1537-2197.
* Goffinet, Bernard; Buck, William R. *Systematics of the Bryophyta (Mosses): From molecules to a revised classification. Monographs in Systematic Botany* (en anglès). Molecular Systematics of Bryophytes. 98. Missouri Botanical Garden Press, 2004, 205-239. orria. .
* Bell, Neil E.; Kariyawasam, Isuru U.; Hedderson, Terry A. J.; Hyvönen, Jaakko «Delongia gen. nov., a new genus of Polytrichaceae (Bryophyta) with two disjunct species in East Africa and the Himalaya» (ingelesez). *TAXON*, 64, 5, 2015, 893–910. orria. DOI: 10.12705/645.2. ISSN: 1996-8175.
* Konopka, Anastasia S.; Herendeen, Patrick S.; Merrill, Gary L. Smith; Crane, Peter R. «Sporophytes and Gametophytes of Polytrichaceae from the Campanian (Late Cretaceous) of Georgia, U. S. A.». *International Journal of Plant Sciences*, 158, 4, 1997, 489–499. orria. ISSN: 1058-5893.
* Bippus, Alexander C.; Escapa, Ignacio E.; Tomescu, Alexandru M. F. «Wanted dead or alive (probably dead): Stem group Polytrichaceae» (ingelesez). *American Journal of Botany*, 105, 8, 2018, 1243–1263. orria. DOI: 10.1002/ajb2.1096. ISSN: 1537-2197.
* Frahm, J.-P. «ATRICHUM (MUSCI, POLYTRICHACEAE) IN BALTIC AMBER». *The Journal of the Hattori Botanical Laboratory*, 95, 2004, 219–227. orria. DOI: 10.18968/jhbl.95.0_219.

## Kanpo estekak
Baginako puzker

**Baginako puzkerra** edo **baginako flatulentzia** baginatik isurtzen edo kanporatzen den haizea da. Sexu harremanetan zehar edo hauen ondoren gerta daiteke, baina luzatze-ariketek edo ariketa fisikoak eragindakoa izan daiteke. Baginako eta uzkiko puzkerren hotsak antzekoak badira ere, baginakoan ez da hondakin-gasik kanporatzen. Ondorioz, ez du inolako usainik.

## Kanpo estekak
Lilian Camberabero

**Lilian Camberabero** (Saubion, 1937ko uztailaren 15a - Lyon, 2015eko abenduaren 29a) frantziar errugbilaria izan zen, uztartze-erdilari moduan aritzen zena. US Tyrosse taldean jokatu zuen bere anaia Guyrekin. Bi anaiak La Voulte taldera joan ziren 1955ean eta han jokatu zuten 1971ra arte. Han *Les loutins de La Voulte* bezala ezagutu ziren. La Voulte taldearekin Frantziako txapeldun izan ziren 1971n. Lilianek bere karrera CA Périgueux taldean amaitu zuen. 

14 aldiz jokatu zuen Frantziako errugbi selekzioan eta bi aldiz irabazi zuen Bost Nazioen Txapelketa, 1967an eta 1968an.

Erretiratu ondoren, hainbat talde entrenatu zituen, besteak beste, CA Périgueux, CS Vienne eta CS Bourgoin-Jailleux.

Bi anaiek *Le mot de passe*, Calman-Lévy, 1971, liburua idatzi zuten.

Bere iloba Didierrek, Guyren semeak, Frantziako selekzioarekin ere jokatu zuen.

## Erreferentziak
Guy Camberabero

**Guy Camberabero** (Saubion, 1936ko martxoaren 17a - Valence, 2023ko urriaren 26a) frantziar errugbilaria izan zen, zabaltzaile moduan aritzen zena. 19 urterekin La Voulte-ra joan zen Lilian anaiarekin batera, fabrika batean langile gisa lan egitera eta bertako errugbi taldean jokatzera. Frantziako txapeldun izan ziren 1970ean, La Voulte sportif taldearen garaikur bakarra. Frantziako errugbi selekzioarekin egin zuen debuta Zeelanda Berrian 1961ean eta 14 partida jokatu zituen guztira. Bost Nazioen Txapelketa 1967an eta 1968an irabazi zuen. Bere anaia Lilianekin *Mot de passe* liburua idatzi zuen 1971n. Didier semeak ere errugbian jokatu zuen Frantziako selekzioarekin.

## Kanpo estekak
Leioa Kantika Korala

**Leioa Kantika Korala** abesbatza 2001ean sortu zen Leioako Udal Musika Eskolan Basilio Astulez zuzendariaren ekimenez. 10 eta 17 urte bitarteko 45 bat gaztek osatzen dute, eta guztiek kontserbatorio horretan ikasten dute. Abesbatza honen helburu nagusia gazteak koru-musikaren plazeretara erakartzea da eta haien musika-prestakuntza hobetzen laguntzea. Bi hamarkadatan estilo mota asko landu dira eta errepertorio zabala landu da, musika eskolako irakasleen ustez gazteentzat eta entzuleentzat erakargarri izan daitezkeen musika mota asko gozatuz. Abestearekin batera, batzuetan koreografia batzuk ere landu egin dira.

Koru mistoa izanik ere, abeslari gehienak neskak izan dira hasieratik.

Abesbatzak nazioarteko ibilbidea izan du, eta nazioarteko elkarketa batean edo bestean sariak eraman ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier

**Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier** (Pleudihen-sur-Rance, 1705eko urtarrilaren 14a - Pleudihen, 1786 ) nabigatzaile eta esploratzaile frantziarra izan zen, bere izena daraman Antartikako Bouvet uhartearen aurkitzailea izateagatik ezaguna.

## Biografia 
Zazpi urte zituela umezurtz geratu zen eta, Parisen oinarrizko ikasketak amaitu ondoren, Saint-Malóra bidali zuten nabigazioa ikastera.

1731an teniente gisa sartu zen Frantziako Ekialdeko Indietako Konpainian. Saiakera batzuk egin ondoren, Binat Paulmier de Gonneville-k deskribatutako Hego Atlantikoko eremuak esploratzeko bi fragaten (''L'Aigle* eta la *Maire'') agintea lortu zuen, eta garai hartan uste zen Ipar hemisferioko lurraldeen pisuari aurre egingo ziotela, Terra Australis Incognita deiturikoa. Ez zegoen lurralde epelik aurkitzeko itxaropenik. Helburu zientifikoetarako esplizituki diseinatutako hego hemisferiorako lehen espedizioa izan zen gutxienez.
ezkerrera|thumb|300x300px| Charles Bouvet-en bidaiaren bidea
1738ko uztailaren 19an Lorientko portutik abiatu zen eta 1739ko urtarrilaren 1ean, erortzen ari zen lainoaren eta elurraren artean  ikusi zuen Zirkunzisio lurmuturra deitu zuen lur zakar bat estaltzen zuen glaziar bat eta elurra, geroago izango zena identifikatua eta bere omenez bataiatua Bouvet uhartea bezala.. Esploratzaileak lurrera iristen saiatu ziren, baina itsas-izotzak eragotzi egin zien. Hegoaldeko uda ezohiko hotzari aurre egin behar izan zioten eta baldintza zailetan bederatzi egunetan saiatu ondoren, ekialderago zegoen kontinente ezezagunaren bila hasi ziren. Garai hartako nabigazio tresnek ez zuten longitudearen zehaztasun fidagarria ematen, eta Bouvetek ekialdeko 6 gradu inguruan erregistratu zuen uhartea. Ekialderago ezer aurkitu gabe, itsas-izotzak hegoaldean blokeatuta, tripulatzaile gehienak gaixo zeudela, Bouvetek espedizioa bertan behera utzi behar izan zuen, Afrikako Esperantza Oneko lurmuturrera iritsiz, eta gero Lorientera itzuli ziren.

Espedizio honi esker, izozmendi tabular izugarriak deskribatzen lehena izan zen, muturreko hegoaldeko latitudeetan bano ez daudenak, baleen taldeak eta ordura arte ezezaguna eta arraroa zen animalia bat: pinguinoa!

Hamar urte geroago Maskareinak uharteetako gobernadore izendatu zuten, Indiako Ozeanoaren hego-mendebaldean (egungo Maurizio eta Reunion uharteak). Kargu hori bi aldiz izan zuen, 1750etik 1752ra, eta gero 1757tik 1763ra.

## Bitxikeriak 
La Reunion uhartean dagoen Saint-Benoît-eko Almirante Bouvet Unibertsitateri eta Bigarren Hezkuntzako Ikastetxeari emandako izenak ez dio hari erreferentzia egiten Pierre Bouvet de Maisonneuve ahaide urrun bati baizik, Napoleondar Gerretan eta Grand Port (Maurizio) gudu ospetsuan parte hartu zuen itsasgizona, 1810ean, Napoleonen itsas garaipen bakarra.

## Kanpo estekak
Amaia Illarreta

**Amaia Ilarreta** (Donostia, 1964) dantzaria, irakasle eta pedagogoa Langaitz Ikastolan eta kultur dinamizatzailea da Intxaurrondoko Plazara Goaz elkartean. Hiru urtez jarraian izan zen Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelduna Antton Mendizabalekin batera.

## Dantzaria (1978-1991) 
[ezkerrera|thumb|[Amaia Illarreta|Illarreta eta Mendizabal txapelketan parte hartzen.]]
Gurasoen ohiturari jarraitu, eta lau urterekin hasi zen Amaia Illarreta dantzan. Aita dantza-irakaslea zen eta amak zenbait txapelketetan hartu zuen parte bere garaian. Txapelketan egiteko zenbait pauso berri asmatu zituzten.

**Illarreta** bezala izan dira Euskal Herrian beste emakume koreografo ospetsuak, esaterako: Pilar López Júlvez, María Elena de Arizmendi Amiel, Carmen Larumbe, Carole Arbo, Inés Boza, Marta Coronado Arraya, Pantxika Telleria edo Marian Arregi Sarasola.

<gallery mode="packed" heights="180" caption="Hirutan jarraian dantza solteko txapeldunak (1988-1990)" 

1998an Kontseiluak antolatu zuen Bai euskarari kanpaina antolatzea izan zen lehen jarduera fuertea. 1999ko Korrikaren antolaketa gero, eta segituan PLAZARA GOAZ Euskara Elkartearen sorrera.

Haur-jolasak, Euskal Astea, ikastaroak, pailazoak, gaztaina-erreketak, jaiak eta antzeko ekintzak antolatzen dituzte euskaldunoi euskaraz bizi ahal izateko gunea ahalik eta zabalena izan dadin, eta erdaldunak euskarara hurbiltzeko ahaleginak egiteko.
erdian|thumb|600x600px|Euskara Auzotik Auzora Donostian. Zenbait Iritzi. **Amaia Illarreta**, Intxaurrondo.

Adibidez, 2018an Plazara Goaz batzordeak 20 urte bete zituenean, 2019ko 20. Korrika eta, *Baietz 20 ordu euskaraz Intxaurrondon!* erronkarekin hasi ziren. Geroago orduak ez, egunekin hasi ziren; eta *Baietz 20 egun euskaraz Intxaurrondon!* erronkara jauzi egiteko . Norbanakoengan eta komertzioetan eragitea zen helburua, horretarako, auzotarrak *ahobizi* eta *belarriprest* izatera bultzatu zituzten; guztira, 2018an Euskaraldian 650 pertsonaren konpromisoa lortu zuten. 2019an *Nitik Harago, Baietz11 Intxaurrondon!* eta 2020an bigarren Euskaraldia.

## Sariak 
* 1991: Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelduna Antton Mendizabal-ekin batera
* 1990: Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelduna Antton Mendizabal-ekin batera
* 1989: Gipuzkoako Dantza Sueltoko txapelduna Antton Mendizabal-ekin batera Errenteria.
* 1989: Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelduna Antton Mendizabal-ekin batera

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kukai
* Jon Maya
* Pilar López Júlvez
* Oier Araolaza
* Juan Antonio Urbeltz

* Marian Arregi
* Pantxika Telleria
* Begoña Arroyo

## Kanpo estekak 
* Plazara Goaz euskara elkartea. Webgune ofizial zaharra
* Plazara Goaz euskara elkartearen.  Webgune ofizial aaharra. 2020an desagertu zena Archiven patzialki jasota 
* Amaia Ilarreta eta Antton Mendizabal dantzari txapeldunak Euskaldunon Egunkariaren hemerotekan (18 artikulu)
*
Elastano

[thumb|eskuinera|*Spandex*ez egindako [maillot bat.]]
**Elastanoa**, **likra** edo **spandexa** elastikotasun eta erresistentzia handiko zuntz sintetiko bat da. Polieter poliurea kopolimero bat da. Joseph Shivers estatubatuar kimikariak asmatu zuen 1958an DuPonten Benger Laborategian, Waynesboron.

Zuntz sintetiko honek hainbat izendapen ditu: elastano, spandex eta likra edo lycra. Europa kontinentalean elastano deritzo. Ipar Amerikan, berriz, spandex deritzo. Spandex hitza ingelesezko *expands* (hedatzen da) hitzaren anagrama da. Erresuma Batuan, Espainian, Portugaln, Latinoamerikan, Australian, Zeelanda Berrian eta Israelen Europa kontinentalean likra edo lycra esaten zaio. Izan ere, likra edo lycra hitzak elastanoa ekoizten zuen *The Lycra Company* enpresaren izenetik datoz.

## Kanpo estekak
Dike lehor

[thumb|250px|eskuinera|[Atoiontzi bat lehorrean.]]
**Dike lehorra** zenbait kaitan eta ontziolatan itsasontziak lehorreratzeko dauden instalakuntzak dira. Behin itsasontzia lehorrean dagoela, tilapea karenatu, garbitu, pintatu edota kroskoa zein lema edo helizea konpontzeko lanak egiten dira.

## Itsasontziak lehorreratzeko sistemak 
Erabiltzen den sistemaren arabera, besteak beste, bereizi ahal dira:

* Dike lehorra: dartsena bat da non itsasontzia sartu eta, heldu ondoren, ate edo esklusa flotagarri batez itxi eta ura bonben bidez ateratzen da; azkenik, ontzia egonkortzen da lanean aritu ahal izateko. Dikeko lanak bukatuta, atea flotatu eta kendu egiten da; bukatzeko ontzia diketik ateratzen da.
* Dike flotagarria: Hiru esklusaz osatutako gailua da bat horizontala oinarrian eta alboetan bi bertikal. Bonben bidez urez bete eta hondoratzen da itsas-ontzia sartzeko; ondoren itsas-ontzia egonkortu eta esklusak urez hustu egiten dira dikea flotatzeko.
alt=Hondarribiako karroa|thumb|Hondarribiko karro zaharra

* Karroa: Itsas-ontzia arrapala batean errailen gainean kokatuta dagoen orga batean sartu eta egonkortzen da, ondoren orga katez lotutako motorra baten bidez uretatik atera eta itsasontzia lehorrean geratzen da orgaren gainean.

alt=Hondarribiko kirol kaiko orga|thumb|Hondarribiko kirol kaiko orga

* Orga-garabia: itsas-ontzia dartsena batean sartu eta zintak azpitik pasatzen zaizkio. Gurpil pneumatikoak dituen orgak motor indartsuen bidez zintak jasota itsas-ontzia altxatu eta moilara eramaten du.
thumb|Bangladesheko Dakha hirian Buriganga ibaiaren ertzetan hondartutako itsasontziak konpontzen

* Hondartzea. Sistema sinplea, itsasadarretako hondo hondartsu bareetan itsasontziaren krosko zapala hondarraren gainean ustea itsasaldiak aprobetxatuz. Sistema hau itsasontzi handiekin asko erabiltzen da, esate baterako, Bangladesheko delta zabaletan.

## Kanpo estekak
Christensen glaziarra

**Christensen glaziarra** (norvegieraz: **Christensenbreen)** Bouvet uhartearen hegoaldeko kostaldera heltzen den glaziar txiki bat da, Cato lurmuturraren ekialdean, kokapen geografikoa  da. Uharte subantartikoa Hego Ozeano Atlantikoan dago. Glaziar hau Carl Chun buru zuen espedizio alemaniarrak ikusi zuen lehen aldiz 1898an. Gero, Norvegiako espedizioak Harald Horntvedt *Norvegia* itsasontziaren kapitainaren agindupean ikusi zuen berriro, eta uhartea bere herrialdera beretu zuen. Lars Christensen espedizioko finantzariaren omenez, glaziar honi abizena eman zitzaion.

## Kanpo estekak
Horntvedt glaziarra

**Horntvedt glaziarra** (norvegieraz: **Horntvedtbreen)** Bouvet uhartearen iparraldeko kostaldera isuritzen den glaziar txiki bat da, Circoncision lurmuturretik hegoaldera,  kokapen geografikoan. Uharte subantartikoa Hego Ozeano Atlantikoan dago. Glaziar hau Carl Chun buru zuen espedizio alemaniarrak ikusi zuen lehen aldiz 1898an . Ondoren, Norvegiako espedizioak Harald Horntvedt "Norvegia" itsasontziaren kapitainaren agindupean bisitatu zuen berriro, eta uhartea bere herrialdera beretu zuen. Glaziarrak haren omenez hartu zuen izena.

## Kanpo estekak
Antton Mendizabal

**Antton Mendizabal Barandiaran** (Donostia, 1960) dantzaria da, Eskola taldean ibilitakoa. Hiru urtez jarraian izan zen Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelduna Amaia Illarretarekin batera. Gipuzkoako txapeldunak ere izan ziren hainbatetan.

## Dantzako ibilbidea 
Eskola dantza-taldean ikasi zuen. Amaia Illarretak eskolakoei fandangoa eta arin-arina bere moduan irakasten zien, bere aita Kepa Illarretarekin Aieten ikasi zuen moduan. Interesa erakutsi zuten dantzarien artetik **Antton Mendizabal** animatu zen Amaiarekin txapelketetan parte hartzeko, eta 1989an hasita hiru urtez jarraian Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapela eraman zuten etxera. Hamar urtez dantzatu zuten elkarrekin txapelketaz-txapelketa.

Dantza klasikoa eta garaikidea ere ikasi zituen Donostian eta Parisen. Katatonix taldeko kidea ere izan zen.

Geroago txapelketako epaimahaian ere parte hartu du hainbatetan.

Fitxategi:Egunkaria hmeroteka Illarreta.jpg
Fitxategi:Egunkaria hemeroteka Illarreta Mendizabal.jpg
Fitxategi:Egunkaria hmeroteka Mendizabal.jpg
Fitxategi:Egunkaria Mendizabal2.jpg

## Sariak 
Besteak beste txapelketa hauek irabazi zituzten:

* 1991: Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelduna Antton Mendizabal-ekin batera
* 1990: Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelduna Antton Mendizabal-ekin batera
* 1989: Gipuzkoako Dantza Sueltoko txapelduna Antton Mendizabal-ekin batera Errenteria.
* 1989: Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelduna Antton Mendizabal-ekin batera

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kukai
* Jon Maya
* Pilar López Júlvez
* Oier Araolaza
* Juan Antonio Urbeltz

## Kanpo estekak 
* Amaia Ilarreta eta Antton Mendizabal dantzari txapeldunak Euskaldunon Egunkariaren hemerotekan (18 artikulu)
Yolanda Ibáñez

**Yolanda Ibáñez Pérez** (Milagro, 1965) nafar politikaria da. Gaur egun, Nafarroako Parlamentuko lehendakariordea da. 2011tik aurrera, jaioterriko alkatea izan zen.

## Kanpo estekak
Zilborrari begiratze

[thumb|Lau [satiro euren zilborrei begira.]]
**Zilborrari begiratzea** edo **omphaloskepsia** norberaren zilborrari begiratzea da, meditazioan laguntzeko. Hitza antzinako grezierako ὀμφᾰλός (*omphalós*, lit. 'zilbor') eta σκέψῐς (*sképsis*, lit. 'begiratzea, aztertzea') hitzen elkarketatik dator.

Praktika honen erabilera aurki daiteke yoga edo hinduismoaren praktikan, kosmosaren eta giza izaeraren oinarrizko printzipioak behatzeko laguntza gisa, batzuetan, Ekialdeko Eliza Ortodoxoan. Yogan, zilborra, "Gorputzaren chakra indartsua" deritzon manipuraren (*nabhi* ere deitua) kokalekua da. Greziako Athos mendiko monjeak *Omphalopsychiak* bezala deskribatu zituen J. G. Minningenek, 1830eko hamarkadan. Idatzi zuenez "zeruko pozak sentitzen dituztela euren zilborrari begira, Jainkoarekin solasean".

Hala ere, "norberaren zilborrari begiratzea" bezalako esaldiak maiz erabiltzen dira, normalean modu informalean, norbait soilik bere buruarengan pentsatzen ari dela adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Sánchez de Muniáin

**Juan Luis Sánchez de Muniáin Lacasa** (Iruñea, 1966) nafar politikaria da. Nafarroako Unibertsitatean lizentziatua, 1993 eta 2001 artean abokatu gisa lan egin zuen. Gaur egun, Nafarroako Parlamentuko idazkaria da.

## Kanpo estekak
Expresión Sonora

**Expresión Sonora** erdaraz musika egin zuen euskal rock taldea izan zen, Elgoibarren sortua, eta 1969 eta 1971 urteen artean funtzionatu zuena. Taldeko muinak, Alfonso Guillok (ahotsa eta baxua) eta Gabi Agirregomezkortak (gitarra), Koska taldea sortu zuten gero, euskarazko rock-ean aitzindari.

## Ibilbidea 
«Expresión Sonora» taldea sortu zuten 1969an Guillok (baxua) eta Agirregomezkortak (gitarra), artean hamasei eta hamazazpi urte inguru zituztela, eta atzerriko rock&roll eta blues taldeen kantuak jotzen zituzten ingelesez. Luis M. Arakistain (bateria) eta Patxi Garciak (gitarra) osatu zuten laukotea, eta bi urtez bakarrik aritu bazen ere, ospe handia hartu zuen orduko gazteen eta rockzaleen artean.

1969ko urriaren 18an egin zuten debuta. 1970ko udaberrian Donostiako Artista Berrien IV. Lehiaketa irabazi zuten. Dantzalekuetan eta elizaren edota elkarte kulturalen lokaletan antolaturiko dantza saioetan egin zuten lan batik bat: ia 4 orduko saioak ere izan zitezkeen, igande arratsalde osoa. Rock errepertorioa jotzen zuten, bertsioetan («The Beatles», «The Rolling Stones», «The Animals», «Spencer Davies Group», «Santana», «The Shadows», «Led Zeppelin»...).

Tarteka, izen handiko taldeekin partekatu zuten agertokia; esaterako, Los Bravos taldearekin Donostiako Trinitate plazan Aste Nagusian, eta Andaluziako Gong rock progresiboko taldearekin. Eibarko Coliseo antzokian emandako kontzertua ere taldekideen gogoan geratu zen.

Expresión Sonora 1971n desegin zen, taldekideak soldadutza egitera joan ziren, eta, handik itzuli ondoren, Guillok eta Agirregomezkortak beste talde bat sortu zuten, Txerra Gurrutxaga (gitarra), Endika Iriondo (bateria) eta Luis «Mitxi» Diego (gitarra akustikoa) lagunekin. «Koska» izena hartu zuen taldeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelketa

**Euskal Herriko Dantza Sueltoko txapelketa** fandango eta arin-arin dantzak hobeto dantzatzen duen bikoteari saria emateko Gipuzkoako Segura udalerrian urtero antolatzen den lehiaketa da.

## Sariak 
Urtero errepikatzen diren sariak hauek izaten dira:

* Dantza jantzien saria. 
* Guillermo Areizaga saria. Guillermo Areizaga zenaren omenez ematen den saria. Segurako alkate zela jarri zuen martxan txapelketa . Lehen aldiz parte hartu eta ongien sailkatu den bikoteak jasotzen duen saria. Gerrikoa eta mantala jasotzen dituzte saridunek.  
* 3. sailkatutakoa
* 2. sailkatutakoa
* Txapeldunak

Bestalde, lurralde bakoitzeko ongien sailkatutako bikoteak ere jasotzen du saria. 

### Sarituak 
## Beste irabazleak 
* 2012: Jon Ibarguren eta Idoia Besada (Azpeitia eta Pasaia)

* 2011: Jon Ibarguren eta Idoia Besada (Azpeitia eta Pasaia)

* 2010: Arkaitz Pascuas eta Nagore de las Cuevas (Sestao)

* 2009: Aitzol Ena eta Maite Lazkano (Bergara)

* 2008: Eneko Gil eta Nerea Vesga (Errenteria)

* 2007: Azpitarte Anai Arrebak (Azkoitia)

* 2006: Azpitarte Anai Arrebak (Azkoitia)

* 2005: Azpitarte Anai Arrebak (Azkoitia)

* 2004: Parrondo Anai Arrebak (Hernani)

* 2003: Parrondo Anai Arrebak (Hernani)

* 2002: Parrondo Anai Arrebak (Hernani)

* 2001: Asier Ena eta Maite Lazkano (Bergara)

* 2000: Kimetz Larrañaga eta Eneritz Epelde (Azkoitia)

* 1999: Kimetz Larrañaga eta Eneritz Epelde (Azkoitia)

* 1998: Kimetz Larrañaga eta Eneritz Epelde (Azkoitia)

* 1997: Iban Agote eta Iraultza Garmendia (Lezo)

* 1996: Parrondo anai arrebak (Hernani)

* 1995: Edu Muruamendiaraz eta Amaia Agirre (Bergara)

* 1994: Edu Muruamendiaraz eta Amaia Agirre (Bergara)

* 1993: Edu Muruamendiaraz eta Amaia Agirre (Bergara)

* 1992: Isaac Agirre eta Belén Sagarzazu (Azkoitia)

* 1991: Antton Mendizabal eta Amaia Illarreta (Donostia)

* 1990: Antton Mendizabal eta Amaia Illarreta (Donostia)

* 1989: Antton Mendizabal eta Amaia Illarreta (Donostia)

* 1988: Isaac Agirre eta Belén Sagarzazu (Azkoitia)

* 1987: Isaac Agirre eta Belén Sagarzazu (Azkoitia)

* 1986: Juantxo Urbieta eta Amaia Agirre (Osintxu)

* 1985: Isaac Agirre eta Belén Sagarzazu (Azkoitia)

* 1984: Juantxo Urbieta eta Amaia Agirre (Osintxu)

* 1983: Joxe Juan Ugalde eta Lurdes Esnaola (Lezo)

* 1982: Joxe Juan Ugalde eta Lurdes Esnaola (Lezo)

* 1981: Joxe Juan Ugalde eta Lurdes Esnaola (Lezo)

* 1980: Juanito Sarriegi eta Lourdes Lopetegi (Hernani)

* 1979: Alkorta Lehengusuak (Zaldibar)

* 1978: Juanito Sarriegi eta Lourdes Lopetegi (Hernani)

* 1977: Juanito Sarriegi eta Lourdes Lopetegi (Hernani)
Fitxategi:Egunkaria hmeroteka Illarreta.jpg
Fitxategi:Egunkaria hemeroteka Illarreta Mendizabal.jpg
Fitxategi:Egunkaria hmeroteka Mendizabal.jpg
Fitxategi:Egunkaria Mendizabal2.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* dantzan.eus
* Kukai
* Jon Maya
* Pilar López Júlvez
* Oier Araolaza
* Juan Antonio Urbeltz

## Kanpo-estekak 
* Amaia Ilarreta eta Antton Mendizabal dantzari txapeldunak Euskaldunon Egunkariaren hemerotekan (18 artikulu)