open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sharon Shannon

**Sharon Shannon** (1968ko azaroaren 12a, Ruan, Clare konderria, Irlanda) irlandar musikari bat da. Nagusiki akordeoia nahiz biolina jotzen maisu izateagatik ezaguna da, hauetaz gain tin whistle txistua eta akordeoi diatonikoa (trikitia) ere jotzen ditu. Bere musikak irlandar folk musikan oinarrituz munduko beste musika moten eragina ere jaso du: reggae, cajun musika, portugaldar musika edota Frantziar kanadar musika. *What You Make It (da, da, da, da)* izeneko bere singleak ere hip hop musikekin elkarlanean burutu zen.

Denboraldi batez The Waterboys folk-rock musika talde ospetsua ere jardun zuen.

## Diskografia 
* *Sharon Shannon* (1991) Track listing at irishtune.info.
* *Out the Gap* (1994) Abestien zerrenda irishtune.info webgunean
* *Each Little Thing* (1997)
* *The Diamond Mountain Sessions* (2000)
* *Live in Galway* (2002)
* *Libertango* (2003)
* *Tunes* (2005) Abestien zerrenda irishtune.info webgunean
* *collection 1990-2005* (2006)
* *Live at Dolans CD & DVD* (2007)
* *Renegade* (2007)
* *Saints & Scoundrels* (2009)
* *upside down * (2009)
* *Flying Circus* (2012) - RTE Concert Orchestra orkestrarekin elkarlanean

## Iruditegia 

Irudi:Sharon Shannon leaning.jpg|Sharon Shannon irlandar musikaria.
Irudi:Sharon Shannon playing accordion.jpg|Sharon Shannon akordeoi diatonikoa joz.

## Kanpo loturak 
* Sharon Shannnon musikariaren webgunea
Dolores Keane

**Dolores Keane** (1953eko irailaren 26a, Sylane, Galwayko konderria – Caherlistrane, 2026ko martxoaren 16a) irlandar folk abeslaria izan zen. Horretaz gain, tin whistle txirula jo eta noizbehinkako aktorea ere izan zen. Iraganean eta denbora luzez De Dannan folk musika talde ospetsuko abeslaria izan zen. Seán Keane abeslariaren arreba da.

## Diskografia 
### Bakarka 
* *There Was A Maid* (1978)
* *Dolores Keane* (1988)
* *Lion in a Ca*ge* (1989)
* *Solid Ground (1993)
* *Night Owl* (1998) Alula Records

### De Dannan 
* *Dé Dannan* (1975)
* *Anthem* (1985)
* *Ballroom* (1988)

### Dolores Keane eta John Faulkner 
* ''Broken Hearted I'll Wander* (1979)
* *Farewell To Eirinn* (1980)
* *Sail Og Rua* (1983)

### Rita Eriksen eta Dolores Keane 
* *Tideland* (1996) Alula Records

### Compilations 
* *Best of Dolores Keane* (1997)
* *Where Have all the Flowers Gone: The Very Best of Dolores Keane* (2003)

### Antologiak 
* *A Woman's Heart* (1992)
* *Bringing It All Back Home - Influence of Irish Music* (2 CDs) (2000)

### Bideoa (VHS) 
* *Bringing It All Back Home - Influence of Irish Music'' (1992) (various artists)

## Kanpo estekak 
* Dolores Keane. Dararecords.com 
* Dolores Keane. Allmusic.com
Wyomia Tyus

**Wyomia Tyus** (Griffin, Georgia, 1945eko abuztuaren 29a) abiadurako probetan aritzen zen estatubatuar atleta ohia da. Olinpiar Jokoetan lau domina (urrezko hiru eta zilarrezko bat) eskuratu zituen. 100 metroko lasterketan lortu zuen markarik hoberena 11:08 izan zen (1968ko urriaren 15ean), orduko munduko errekorra.

## Lortutako sari nagusiak 
## Erreferentziak
Garbala

**Garbala** Lapurdiko Sara udalerriko auzo bat da. Hain zuzen ere, Sarako hegoaldean kokatzen da, Ipar Euskal Herria eta Hego Euskal Herriko mugaren alboan.

Auzo honetan Sarako leizeak kokatzen dira. Bestalde, Zugarramurdi udalerrira nahiz Zugararmurdiko leizeetara doan Sorginen ibilbidearen mutur bat ere hemen kokatzen da, zehazkiago arrobiaren aparkalekuan, hau berez, antzina kontrabandistek muga zeharkatzeko erabiltze zuten bidezidor bat izan zelarik.

## Leku interesgarriak 
* Sarako leizeak
* Sorginen edo kontrabandisten ibilbidea

## Kanpo estekak
Shelly-Ann Fraser-Pryce

**Shelly-Ann Fraser-Pryce**, jaiotzez izenez **Shelly-Ann Fraser** (1986ko abenduaren 27a, Kingston) jamaikar lasterkari bat da. Gorpuzkera txikia du (1,52 metro da luze), eta *Poltsikoko suziria* ere esaten diote, duen abiaduragatik. Zazpi olinpiar domina ditu.

2008ko Udako Olinpiar Jokoetan 21 urte besterik ez zituela 100 metroko lasterketa 10,78 segundoko denboraz irabazteagatik ospea bereganatu zuen, urrezko domina irabaziz. Proba honetako bitxikeria bera lehenbiziko irabazleak jamaikarrak izatea izan zen, beste bi lasterkariak Kerron Stewart eta Sherone Simpson izan zirelarik.

2009an Berlin hirian jokatutako Munduko Atletismo Txapelketan ere 100 metroko lasterketa 10,73 segundoko denborarekin irabazi zuen, bigarrena Kerron Stewart jamaikarra (10,75) eta hirugarrena Carmelita Jeter estatubatuarra (10,90) gelditu zirelarik. 10.73 segundoko denbora hori emakumezko 100 metroko lasterketako garai guztietako hirugarren markarik onena da, bai eta emakumezko jamaikar lasterkari batek ordura arte 100 metroko lasterketan inoiz lortutako markarik onena ere. Txapelketa honetan bertan 4x100 metroko errelebo lasterketan parte hartu eta urrezko domina irabazi zuen emakumezko jamaikar taldeko lau lasterkarietako bat ere izan zen, beste hiruak Kerron Stewart, Simone Facey eta Aleen Bailey izan zirelarik.

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan 100 metroko lasterketa ere irabazi eta 10,75 segundoko markarekin urrezko domina bereganatu zuen, bigarren postuan gelditu zen Carmelita Jeter estatubatuar lasterkariak baino 3 ehuneneko gutxiagorekin.
200 metroko lasterketan ere parte hartu eta bigarren iritsi zen Allyson Felix eta Carmelita Jeter estatubatuarren artean, zilarrezko domina irabaziz, eta bere markarik onena eginez (22,09 segundo).

2021eko uztailak 22  12:20

Ama izan ondoren, itzulera ikusgarria izan zuen 2019an, Dohako Munduko Txapelketan. 100 metroak irabazi zituen, 10,71ko marka eginez. 

## Iruditegia 

Irudi:Fraser and Stewart Berlin 2009.JPG|Kerron Stewart eta Shelly-Ann Fraser-Pryce 2009ko Berlingo Munduko Atletismo Txapelketan.
Irudi:Shelly-Ann Fraser.JPG|2009an ekitaldi batean zehar.
Irudi:Fraser and Stewart Berlin 2009-2.jpg|2009ko Berlingo Munduko Atletismo Txapelketa.
Irudi:100 m women Berlin 2009.JPG|2009ko Berlingo Munduko Atletismo Txapelketako 100 metroko lasterketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Shelly-Ann Fraser-Pryce lasterkariaren Nazioarteko Atletismo Federazioko fitxa irakurgai
Jesolo

**Jesolo** Italiako ipar-ekialdeko hiri bat da. Venetoko eskualdean dago, Veneziako probintzian.

## Kanpo estekak
Eboluta

eskuinera|thumb|500px|Eboluta baten eraikitze prozesua.
Geometrian, "*K*" kurba baten **eboluta** beste kurba bat da, "*K*" kurbaren kurbadura-zentroek osatzen duten leku geometrikoa dena. Beste hitzez, **eboluta** kurbarekiko normalen kurba inguratzailea da. Jatorrizko kurbari bilkari esaten zaio.

## Adibidea 
### Elipse baten eboluta 
Elipse hau emanda:

 \left . \begin{matrix} x = & a\ \cos\ t \\ y = & b\ \mathrm{sen}\ t \end{matrix} \right \}

Bere ebolutaren ekuazioa hau da:

 \left . \begin{matrix} x = & \displaystyle\frac {a^2 - b^2}{a} \cos ^3 t \\ y = & \displaystyle\frac {b^2 - a^2}{b} \mathrm{sen}^3 t \end{matrix} \right \}

parametroa ezabatuz gero:
(ax)^\frac{2}{3} + (by)^\frac{2}{3} = (a^2 - b^2)^\frac{2}{3}

## Kanpo estekak 
*
Bilkari (geometria)

[eskuinera|thumb|500px|[Zirkunferentziaren bilkaria sortuz.]]
Geometrian, **bilkaria** edo **inboluta** kurba lau bat da, eboluta izeneko beste kurba lau baten gainean irristatu gabe errodatzen duen zuzen baten puntu batek sortzen duena. Bilkaria erruleta bat da, non kurba biratzailea (sortzailea) bilkariaren puntu sortzailea duen zuzen bat den.

## Kanpo estekak 
*
Eleanor McEvoy

**Eleanor McEvoy** (1967ko urtarrilaren 22a, Dublin) irlandar kantautorea da. Pianoa, gitarra, biolina eta beste hainbat musika-tresna jotzeaz gain, abestu eta abestiak konposatzen ditu. Ziurrenik bere abesti ospetsuena ''Only a Woman's Heart* da, bai eta 1996ko *Some Mother's Son* filmaren soinu banda osatu zuen *The Seabird* abestia ere.

## Diskografia 
* *Alone* – Moscodisc (MOSCD409) 2011ko iraila.
* *I'd Rather Go Blonde* – Moscodisc (MOSCD408) 2010ko iraila.
* *Singled Out* – Moscodisc (MOSCD406) 2009ko iraila.
* *Love Must Be Tough* – Moscodisc (MOSCD404) 2008ko otsaila.
* *Out There* – Moscodisc (MOSACD 303) 2006ko iraila.
* *Early Hours* – Moscodisc / Market Square (MSM1SACD128) 2004.
* *Eleanor McEvoy 'Special Edition'* – Market Square (MSMCD127) 2003.
* *Yola* – Mosco (EMSACD1) 2001.
* *Snapshots* – Columbia Records (CK494598.2) 1999.
* *What's Following Me?* – Columbia Records (484233.2) 1996.
* *Eleanor McEvoy'' – Geffen Records (GEFC/GEFD24606) 1993.

## Iruditegia 

Fitxategi:Eleanor McEvoy.jpg|Eleanor MvEvoy 2008an biolina joaz.
Fitxategi:Eleanor McEvoy (March 16, 2014).jpg|Gitarran 2014an
Fitxategi:Eleanor McEvoy vocal.jpg|Abesten

## Kanpo loturak 
* Eleanor McEvoy kantautorearen webgunea
Spiridon Louis

**Spiridon "Spiros" Louis** (; Marousi, 1873ko urtarrilaren 12a – *ibidem*, 1940ko martxoaren 26a) greziar urketari eta korrikalaria izan zen, lehenengo Olinpiar Joko modernoen maratoia irabazi zuena.

Louis Marousi herrian jaio zen, egun iparraldeko Atenasko barrutia dena. Haren aitak Atenasen ura saltzen zuen eta Spirosek harekin batera lan egiten zuen. Olinpiadetan Maratongo Guduaren osteko Filipidesen lana gogoratzeko 40 kilometroko lasterketa egitea erabaki zuten eta antolatzailea zen Papadiamantopoulos koronelak Louis parte hartzera gonbidatu zuen. Lasterketan 2 h 58 min 50 s-ko denbora egin zuen.

Garaipenaren ondorioz, Louis greziar heroi nazional bilakatu zen. Hala ere, erretiratu eta ez zuen berriro korrika egin eta nekazari eta gero polizia moduan lan egin zuen.

## Erreferentziak
Only a Woman's Heart

'''Only a Woman's Heart'* (euskaraz *Soilik Emakume baten Bihotza*) Eleanor McEvoy irlandar kantautoreak konposatutako abesti bat da. 1992an Mary Coughlan, Sharon Shannon, Dolores Keane, Wallis Bird eta Hermione Hennessy irlandar abeslariekin batera burututako *A Woman's Heart* diskoaren barnean argitaratu zuen.
Fitxategi:Eleanor McEvoy.jpg|2008an biolina joaz.
Fitxategi:Eleanor McEvoy (March 16, 2014).jpg|link=|Gitarran 2014an
Fitxategi:Eleanor McEvoy vocal.jpg|link=|Abesten

## Hitzak 
Bi bertso eta hiru aldiz errepikatzen dena agertzen dira abestiaren hitzetan. Erromantze gazi-gozoa bukatu ondoren emakumearen bihotza baxu-baxu geratu da, soilik emakume baten bihotza geratu daitekeen moduan, apal-apal. Tristura dago bihotzean: "*Nire buruan zaude oraindik, ai. Eta nire kabuz moldatzen naizen arren... Nire bihotza apal dago, nire bihotza oso apal dago*". Aurrera aterako naiz, baina tristura dut bihotzean: "*Atsekabetuta nago maitasuna galtzeagatik, Eta bakarrik bizitzen dakidan arren... Nire bihotza apal dago, nire bihotza apal-pal dago, soilik emakume baten bihotza egon daitekeen apal-apalean*".

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
* *Only a Woman's Heart'' abestia entzungai
Fermín Cacho

**Fermín Cacho Ruiz** (Ágreda, 1969ko otsailaren 16a) espainiar korrikalari ohia da, 1.500 metroko lasterketan aditua.

Espainiako atleta nagusietako bat, bere palmaresean bi olinpiar domina (urrezkoa Bartzelonan eta zilarrezko Atlantan), Europako txapelketa bat (1994) eta munduko txapeldunordetza bi (1993 eta 1997) ditu.

Pista estalian zilarrezko dominak ditu Munduko Txapelketan (1991) eta Europakoan (1990).

## Erreferentziak
Merlene Ottey

**Merlene Joyce Ottey** (Cold Spring, Hanover, 1960ko maiatzaren 10a) abiadurako probetan aritzen den jamaikar atleta da. 2002an esloveniar herritartasuna hartu eta geroztik bertako selekzioarekin lehiatzen da. Hala ere, Olinpiar Jokoetako 9 dominak eta Munduko Txapelketetako 14ak Jamaikarekin eskuratu zituen. 1990ean Nazioarteko Atletismo Federazioak (IAAF) urteko atleta onena izendatu zuen. 2012ko Europako Txapelketan, 52 urte zituela, 4x100 erreleboetako proban laster egin zuen.

2002tik aurrera Ljubljanan bizi da eta nazionalitate bikoitza duenez Esloveniaren izenean korritu du.

## Lortutako sari nagusiak 
### Markarik hoberenak 
* **100 metro** - 10.74 (Milan, 1996)
* **200 metro** - 21.64 (Brusela, 1991)
* **400 metro** - 51.12 (Houston, 1983)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Ottey Merlene Iaaf.org
Marie-José Pérec

**Marie-José Perec** (Basse-Terre, 1968ko maiatzaren 9a) frantziar korrikalari ohia da, 200 eta 400 metroko lasterketetan aditua.

## Palmaresa
Canal de Navarrés

**La Canal de Navarrés** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Enguera hiriburua duena. Iparraldean Hoya de Buñol du, ekialdean Ribera Alta, hegoaldean Costera eta mendebaldean Gaztela eta Valle de Cofrentes.

Eskualdeak 8 udalerri ditu, 709,30 km²ko azalera du eta 2005ean 17.404 biztanle zituen. Tokiko hizkuntza espainiera da.

## Udalerriak 
## Eskualde historikoa 
200px|thumb|ezkerrera
**Canal de Navarrés** 1934an Emili Beütek eginiko "*Comarques naturals del Regne de València*" banaketan dagoeneko agertzen zen eskualde historiko-naturalean oinarrituta dago. Desberdintasun bakarra Tous (egungo Ribera Altan) eta Dos Aguas/Dosaigües (Hoya de Buñol) bertan sartu izana da.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Gail Devers

**Yolanda Gail Devers** (Seattle, Washington, 1966ko azaroaren 19a) abiadura eta hesidun probetan aritzen zen estatubatuar atleta ohia da. Bartzelona eta Atlantako Olinpiar Jokoetan 100 metroko lasterketako urrezko dominak irabazi zituen.

## Lortutako sari nagusiak 
### Markarik hoberenak 
* **100 metro** - 10:82 (Bartzelona, 1992)
* **100 metro hesidunak** - 12:33 (Sacramento, 2000)
* **60 metro indoor** - 6:95 (Toronto, 1993)
* **60 metro hesidunak indoor** - 7:74 (Boston, 2003)

## Kanpo estekak 
*  Devers Gail Iaaf.org
Comtat

**El Comtat** () Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Cocentaina hiriburua duena. Iparraldean eta mendebaldean Vall d'Albaida du, ipar-ekialdean Safor, ekialdean Marina Alta, hego- Marina Baixa eta hegoaldean Alcoià.

Eskualdeak 24 udalerri ditu, 376,40 km²ko azalera du eta 2005ean 27.157 biztanle zituen.

## Udalerriak 
## Azpieskualdeak 
Banaketa ofizialean Alcoiàrekiko bereizita agertzen bada ere, geografo askoren proposamenetan biak eskualde berean bildu dituzte, Valls d'Alcoi edo Muntanyes d'Alcoi izenpean; Alcoirekiko mota guztietako harremanak oso estuak direla kontuan hartu behar da.

**Comtat** sei azpieskualde historiko-geografikotan bana daiteke:
* Foia de Cocentaina: l'Alqueria d'Asnar, Cocentaina eta Muro d'Alcoi.
* Vall de Seta: Balones, Benimassot, Fageca, Famorca, Quatretondeta eta Tollos.
* Vall de Travadell edo Vall de Gorga: Benillup, Benimarfull, Gorga eta Millena.
* Valleta d'Agres: Agres eta Alfafara. Vall d'Albaidako Bocairent ere bertan sar daiteke.
* Vall de Perputxent: Beniarrés, l'Orxa eta Gaianes.
* Baronia de Planes: Almudaina eta Planes.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Alcoià

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Waterloo zubia

**Waterloo zubia** (ingelesez *Waterloo Bridge*) Erresuma Batuko Londres hiriko zubi bat da. Tamesis ibaia zeharkatzen du, Blackfriars zubia eta Hungerford zubiaren artean kokatua dagoelarik. 375 metroko luzera du.

Izena 1815an jazotako Waterloo gudutik datorkio. Zubia leku estrategikoan dago, Westminster eta South Bank auzoak mutur edo ertze banatan dituelarik, mendebaldean London Eye gurpil handia du, aldiz, ekialdean City of London eta Canary Wharf auzoak ditu.

Leku honetan bertan lehenbiziko zubia 1809-1810 artean granitoz eraiki zen. Lehenbiziko zubi hori erautsi ondoren 1942an bigarren zubia partzialki ireki eta jada 1945an erabat amaitu zen. Bigarren zubi honetan 1978an gertakati ospetsu bat jazo zen: Georgi Markov bulgariar disidentea KGBren laguntza izan zuten bulgariar espioiek erail zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Waterloo Bridge.JPG|Ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Waterloo Bridge - geograph.org.uk - 111394.jpg|Zubian zehar.
Irudi:London , Lambeth - Waterloo Bridge and Queen's Walk - geograph.org.uk - 1741113.jpg|Azpikaldeko ikuspegia.
Irudi:Waterloo Bridge 1817.jpg|1817ko zubia.

## Kanpo estekak 
* 1810eko Waterloo zubia. Structurae.de 
* 1945eko Waterloo zubia. Structurae.de
Blackfriars zubia

**Blackfriars zubia** (euskaraz *Blackfriars Bridge*) Erresuma Batuko Londres hiriburuko zubi bat da. Tamesis ibaia zeharkatzen du, Waterloo zubia eta Blackfriars trenbide zubiaren artean kokatua dagoelarik. Iparraldeko mutur edo ertzean Inns of Court elkartearen egoitza eta Temple Church dauzka, hegoaldean aldiz Tate Modern museoa eta OXO Tower. 281 metroko luzera du.

Leku honetan eraikitako lehenbiziko zubia 1769an Portlandeko harriz eraiki zen, John Gwynn eta George Dance arkitektoek diseinatu zutelarik. Bigarren zubia 1869an eraiki zen, Viktoria Erresuma Batukoak inauguratu zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Blackfriars Bridge, London..jpg|Blackfriars zubia eta atzealdean San Paulo katedrala.
Irudi:Blackfriars road and rail bridges.jpg|Zubiaren zeharkako ikuspegia.
Irudi:Blackfriars Bridge at night - geograph.org.uk - 811514.jpg|Gauez.
Irudi:Blackfriars Bridge, River Thames, London, with St Pauls Cathedral.jpg|Zubia.

## Kanpo estekak 
* Blackfriars zubia. Structurae.de
Costera

**La Costera** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Xàtiva hiriburua duena. Iparraldean Canal de Navarrés eta Ribera Alta ditu, ipar-ekialdean Safor ikutzen du, hegoaldean Vall d'Albaida du eta mendebaldean Alt Vinalopó.

Eskualdeak 19 udalerri ditu, 528,10 km²ko azalera du eta 2005ean 70.861 biztanle zituen.

## Udalerriak 
alt=Kostaldeko udalerriak.|left|thumb|300x300px|Kostaldeko udalerriak.

## Eskualde historiko-naturalak 
XX. mendearen amaierako banaketa proposamenetan egun ezagutzen den bezala definituta, zenbait eskualde historiko ditu bere baitan:
* Vall de Montesa: la Font de la Figuera, Moixent, Montesa eta Vallada.
* Costera de Ranes: horrek eman dio izena eskualdeari; l'Alcúdia de Crespins, Canals, Cerdà, la Granja de la Costera, Llanera de Ranes, la Llosa de Ranes, Novetlè, Rotglà i Corberà, Torrella eta Vallés.
* Horta de Xàtiva: Barxeta, el Genovés, Llocnou d'en Fenollet eta Xàtiva, gehi Ribera Altan kokatu zuten Castelló de la Ribera.
* Estubeny udalerria Ribera Alta eskualde historikoan dago.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Xàtiva

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Abordatzera!

[thumb|eskuinera|300px|**Abordatzera!**: [Donostiako portua|Donostiako kaitik Kontxa hondartzara bidean, jai giroan.]]

***Abordatzera!*** 2003 urteaz geroztik Donostiako Aste Nagusiaren baitan ospatzen den jai-ekitaldia da, Donostiako Piratak taldeak antolaturik eta bereziki gazteei zuzendurikoa, non gazteek beraiek eraikitako baltsaz Donostiako kaiatik atera eta jai giroan badia zeharkatu ondoren Kontxa hondartzan lehorreratze bat egiten den. Ekitaldia protesta moduan abiarazi zen Aste Nagusian jai herrikoiak eta partehartzaileak eskatzeko. Egun, ekitaldia *Irrikitaldia* izeneko jai egitarau alternatiboaren baitan dago. *Abordatzera!* Donostiako Udalaren onespena jasotzen joan ziren urteak aurrera egin eta jendearen parte hartzea ikusita eta 2010 urtetik jaien egitarau ofizialean sartu zen. 2011 urtean 4000 pertsonak inguru hartu zuten ekitaldian ehundaka baltsetan.

## Aurrekariak 
1980ko hamarkadan antzeko ekitaldi bat egin zen, NATOren aurako protestaldietan.

## Kanpo estekak 
* Donostiako piratak, *Abordatzera!* ekitaldiari buruzko informazioa.
Camp de Túria

**El Camp de Túria** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Llíria hiriburua duena. Iparraldean Alto Palancia du, ekialdean Camp de Morvedre eta Horta Nord, hegoaldean Horta Oest eta Hoya de Buñol eta mendebaldean Serranos.

Eskualdeak 16 udalerri ditu, 823,10 km²ko azalera du eta 2005ean 125.129 biztanle zituen.

## Udalerriak 
Domeño/Domenyo berria ere eskualde honetan dago geografikoki, Llíriako lurretan eraiki baitzen; herri zaharra Serranosez zegoen.

## Azpieskualdeak 
1970eko hamarkadatik zabaldu den banaketatik sortua, egungo **Camp de Túria** zenbait eskualde historikoren zatiekin osatu zen: Camp de Llíria osoa eta Calderona zein Pla de Quarteko zatiak.

Eskualdea hiru azpieskualde geigrafiko-historikotan bana daiteke:

* Camp de Llíria: definizio zehatzenean Benissanó, Casinos eta Llíriak osatua; batzuetan Benaguasil, Bétera, l'Eliana eta la Pobla de Vallbona ere sartzen dira bere baitan.
* Calderona: Bétera, Gátova, Marines, Nàquera, Olocau eta Serra. Beste herri batzuk Camp de Morvedren daude.
* Ribera del Túria: Benaguasil, l'Eliana, la Pobla de Vallbona, Riba-roja de Túria, Sant Antoni de Benaixeve eta Vilamarxant. Serranos eskualde ofizialean dauden Pedralba eta Bugarra ere bertan koka daitezke, harreman kultural, ekonomiko eta historikoengatik.

## Hizkuntzak 
Eskualdeko udalerri gehienak eremu katalan hiztunean daude. Badira, ordea, espainiera lekuko hizkuntza den udalerri batzuk, egoera desberdinengatik:
* Gátovak Alto Palanciarekin harreman oso estua du eta 1995 arte Castellóko probintziaren barruan egon zen. Marinesen kasua antzekoa da.
* Loriguilla eta Sant Antoni de Benaixeve/San Antonio de Benagéber XX. mendean Serranos eskualdean eraikitako urtegi batzuek eragindako populazio mugimenduek sortuak dira; gauza bera gertatzen da Domeño/Domenyorekin: herri zaharra eta oraingoaren lur eremurik handiena Serranos eskualdean dagoenez bertan kokatu ohi da baina herri berriaren lurrak Llíriak inguratuta daude.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Turia

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Ophélie Aspord

**Ophélie Aspord** (Brujas, 1991ko maiatzaren 21a -) igerilari olinpiko lapurtarra da. Aviron Bayonnais taldean aritzen da.

## Biografia 
Brujasen (Flandrian) jaioa, 10 urte zituela gurasoekin joan zen Baionara. Tolosako Unibertsitatean zuzenbidea ikasten ari da.

## Kirol ibilbidea 
2010ean Frantziako Igeriketa txapelketan brontzezko domina lortu zuen 800 metrotan. 2011n berriro domina bera lortu zuen. Ur irekian, berriz, 10&nbsp;km, 5&nbsp;km eta erlojupeko 5&nbsp;km-ko probak irabazi zituen.

2011n ere, Munduko Ur Irekietako Txapelketan, Shangain, 6.a izan zen 5 kilometroko lasterketan eta 7.a Frantziako taldearekin proba berean.

2012ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen lehen aldiz eta 6.a izan zen 10 kilometroko maratoian. 1:58:43ko denbora egin zuen.

## Erreferentziak
Leinu

**Leinua** familia edo klan bateko arbaso edo ondorengoen lerroa da. Lerro hauek matrilinealak edo patrilinealak izan daitezke, ama edo aitaren lerroen arabera, urrenez urren. Leinua matrilineala edo patrilineala den kulturaren arabera erabakitzen da, kultura batzuetan bakoitak pisu handiagoa edo txikiagoa baitu.

Taxonomian ere leinu kontzeptua erabiltzen da, generoaren gainetik baina familiaren azpitik dagoen taldea identifikatzeko.

## Ikus, gainera 
* Zuhaitz genealogikoa

## Kanpo estekak
Ardi-mihi

**Ardi-mihia** (*Valerianella locusta* (Linnaeus) edo *Valerianella olitoria* (Moench)) Valerianaceae familiako landare belarkara da. Entsaladaren osagarri modura erabiltzen da, eta Euskal Herrian gero eta ezagunagoa da.

Erroseta forma osatuz hazten da, 10–15&nbsp;cm inguruko espatula itxurako hostoekin. Landare gogorra da, klima epeletan neguko landare modura haz daitekeena. Baldintza beroagoetan igotzeko joera du haziak sortzeko, beraz Euskal Herrian ez da komeni uda beroetan haztea.

Ardi-mihia Europan, Afrika iparraldean eta Asia mendebaldean bizi da modu naturalean. Europan eta Asia aski arrunta da labore lurretan eta bide ertzeko guneetan. Ipar Amerikan laborantza guneetatik irten eta bertakotu egin da.

## Nutrizioa 
Antzeko beste janari batzuek bezala (uraza, zerba...) elikagai asko ditu. Esaterako, urazak baino hiru aldiz C bitamina gehiago dauka, bai eta beta karotenoa, B6, B9 eta E bitaminak eta omega-3 gantzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ereite

[thumb|300px|[Arroza ereiten, Indian.]]

**Ereitea**, **ereintza** edo **ereinaldia** haziak lurrean edo beste euskarriren batean jartzea da, haziok ernatu eta landare berriak haz daitezen.

## Kanpo estekak
Ereintza elkartea

**Ereintza** Errenterian 1958. urtean sortutako kirol eta kultura elkartea da. Bere barnean antzerki, dantza, txistu eta eskubaloi taldeak biltzen ditu. Euskal kulturako tradizioen aldeko ekimen ugari antolatzen ditu; besteak beste, Euskal Herriko Eskulangintza Azoka antolatzen du urtero.

## Ikus, gainera 
* Jon Maya
* Olatz Arbelaitz

## Kanpo estekak 
* Ereintza elkartearen webgunea
Aldamio

thumb|300px|**Aldamioa**, Donostiako etxe bateko berritze-lanetan.

**Aldamioa** bata bestearen gainean jarritako plataformaz osaturiko aldi baterako eraikuntza da, eraikuntza-leku batean nahiz konponketa lanetan langileen pasabidea eta materialen garraioa ahalbidetzen dituena. Burdina, altzairu, aluminio nahiz zurezko pieza aurrefabrikatuez eraikitzen dira gehienetan, baina egun ere banbuzko kanaberaz egindako aldamioak ere eraikitzen dira, Asian bereziki. Finkoak, mugikorrak nahiz zintzilikatuak izan daitezke.

## Pedagogian 
"Aldamio", "aldamio egitura", aldamio egitura hezitzaile eta "aldamio sistema" kontzeptuak asko erabili izan dira pedagogian, batez ere konstruktibismoari lotutako testuinguruetan. Hegoaldean gaztelaniatik bere horretan "*andamiaje" (sic), "*aldamiaia" eta "*aldamiaje" neologismoak erabili izan dira inoiz.

## Irudiak 

Irudi:Aldamio egitura Getxo.jpg|Metalezko aldamio egitura eraikuntza bateko aurreko alde osoa berriztatzeko.
Irudi:Capitol Dome Restoration - Early October 2014 (15275286649).jpg|Langileak egurra ere erabiltzen duen metalezko aldamio egitura batean.
Irudi:Andaimecefet.JPG|Metalezko aldamio egitura bat eraikitzen. Hasierako egitura.
Irudi:Interior work - wooden scaffolding along two brick walls (NYPL b11524053-489639).tiff|Egurrezko aldamio egitura, eraikuntza baten barneko aldean.
Irudi:Back with scaffolding, 1232 Druid Hill Avenue (32483635746).jpg|Metal eta egurrezko aldamio egitura.
Irudi:Scaffold (Lisbon) (41654890454).jpg|Aldamio egitura bateko beheko aldea, espaloi baten gainean.
Irudi:Bamboo scaffolding around a water tower.jpg|Banbuz egindako aldamioa, Txinan.
Irudi:Usage of Bamboo.JPG|Banbuz egindako aldamioa, Hong Kongen.

## Ikus, gainera 
* Aldamio egitura (hezkuntza).

## Kanpo estekak
Jorge Dueñas

**Jorge Dueñas Galartza** (Bilbo, 1962ko urriaren 16a) bizkaitar eskubaloi-jokalari ohi eta entrenatzailea da.

Atezain moduan aritu zen Arraten edo Club Balonmano Valladoliden. Erretiratu ondoren, Arraten eta Zuazon entrenatu zuen.

Egun Espainiako selekzioaren emakumezko taldearen entrenatzailea da, 2008ko Europako Txapelketan txapeldunordea izatea eta Londresko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortuz.

## Erreferentziak
Europako Estatu txikietako jokoak

**Europako Estatu txikietako jokoak** bi urtetik behin ospatzen den ospakizun kirolanitz bat da. Lehen edizioa San Marinon ospatu zen eta 1985etik bederatzi olinpiar batzorde nazionalek (2009 arte zortzi) antolatuak.

## Kideak 
thumb|Estatu kideak.
Kirol ospakizun honetako kideak milioi bat biztanle baino gutxiago duten Europako estatuak dira. Egungo kideak honakoak dira:

* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 

 Faroe uharteak joko hauetan parte hartzen saiatu dira, baina, gainontzekoak ez bezala, estatu independente bat izan ordez Danimarkaren probintzia autonomo bat da, eta Nazioarteko Olinpiar Batzordearen kide ere ez da. Alabaina, zenbait kiroletan, futbola kasu, selekzio independente bezala parte hartzen du.

## Jokoetako egoitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bärbel Wöckel

**Bärbel Wöckel**, jaiotza izenez **Bärbel Eckert** (Leipzig, 1955eko martxoaren 21a) abiadura probetan aritzen zen Ekialdeko Alemaniako atleta ohia da. Montreal eta Moskuko Olinpiar Jokoetan 200 mko eta 4 x 100 m erreleboetako urrezko dominak irabazi zituen.

Alemaniako Errepublika Demokratikoan erabiltzen ziren dopatze programak ezagutu zirenean, lasterkari honen emaitzak zalantzan jarri ziren. Izan ere, 1991n kaleratutako ikerketa baten arabera, Wöckelek, herrialde horretako beste atleta askok bezala, *Oral Turinabol* esteroide anabolizantea hartzen zuen bere kirol errendimendua hobetzeko.

## Lortutako sari nagusiak 
### Markarik onenak 
* **100 metro** - 10.95 (Dresden, 1982)
* **200 metro** - 21.85 (Potsdam, 1984)
* **400 metro** - 49.56 (Erfurt, 1982)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Wöckel Bärbel Iaaf.org
Kutxa

[thumb|300px|[Kartoizko kutxa bat.]]

**Kutxa**, hegoaldean batzuetan **kaxa**, gai eta objektu mota zenbait gorde eta garraiatzeko zur, kartoi, plastiko edo beste materialez egina dagoen ontzi mota bat da, gehienetan estalki batez hornitua eta maiz prisma angeluzuzen formakoa. Egun, funtsezkoa da produktuak biltegiratu, garraiatu eta bezeroari produktua egoera onean eskaintzeko.

## Ikus, gainera
*Kutxa (altzaria)

## Kanpo estekak
Santa Monica (Kalifornia)

**Santa Monica** Ameriketako Estatu Batuetako hiria da, Los Angeles konderrian dagoena.

Izen bereko badian kokatuta, Los Angelesek inguratuta dago: Pacific Palisades ipar-mendebaldean, Brentwood iparraldean, Mendebaldeko Los Angeles ipar-ekialdean, Mar Vista ekialdean eta Venice hego-ekialdean ditu.

Bertan Hollywoodeko izar asko bizitzeak ospetsu bilakatu du hiria. 2010eko erroldaren arabera 89.736 biztanle zituen. Izena Agustin Hiponakoaren ama zen Santa Monikatik datorkio.

## Klima 

## Santamonicar ezagunak 
* Courtney Cox, aktorea.
* Gloria Stuart, aktorea.
* Miles Davis, tronpetaria.
* Jay Adams, skaterra.
* Tony Alva, skaterra.
* Kevin Love, saskibaloi-jokalaria.
* Tyler Posey, aktorea.
* Randy Rhoads, gitarra-jotzailea.
* Brian Ray, gitarra-jotzailea.
* Robert Trujillo, baxu-jotzailea.
* Tobey Maguire, aktorea.

## Galeria 

Image:Santa monica beach 1908.jpg|Hondartza 1908an
Image:SantaMonica2003.jpg|Itsasertzea
Image:Santa Monica Palms.jpg|Palmondoak
Image:Santa Monica Downtown.jpg|Hiriko *downtown*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
Kartoi

[thumb|300px|**Kartoizko** [kaxa bat.]]

**Kartoia** metro karratuko 226 g baino gehiago pisatzen duen paper lodia da, ohiko papera baino zurrunagoa dena. Material arin eta zurruna da, bereziki kaxak eta paketeak egiteko erabiltzen dena, paperean oinarritzen dena, gehienetan paperezko geruza batzuk bilduz eta uzkurtuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giorgio Napolitano

**Giorgio Napolitano** ( ahoskatua; Napoli, 1925eko ekainaren 29a - Erroma, 2023ko irailaren 22a) italiar politikaria izan zen, 2006tik 2015era bitartean Errepublikako Presidentea izan zena. Italiako Alderdi Komunistaren kide historiko, Democratici di Sinistran sartu eta 1992tik 1994ra arte Diputatuen ganberako presidentea eta 1996tik 1998ra Barne Ministroa izan zen.

## Biografia 
### Politika 
Napolin jaio zen 1925. urtean eta gaztetatik egon zen politikan sartua. PCI Italiako alderdi komunistan afiliatu izan aurretik talde komunista eta antifaxista bateko kide izan zen, zuzenbidea ikasten aritu zen momentuan. Bigarren Mundu Gerran nazien aurkako hainbat ekintza egin zituen talde horrek.

1956an, PCIko batzorde nagusiko kide bilakatu zen eta ondoren, ekonomia eta atzerri politiken arduradun. Ezkutuko gobernuko diplomaziaburu lanetan aritu zen (1991-1993), dimisioa eman eta PCItik alde egin zuen arte.

Gero, PD Alderdi Demokratikora jaon zen eta bertan beste hainbat kargu izan zituen: Barne ministro moduan 1996 eta 1998 artean, eta bi aldiz eurodiputatu, 1992ko eta 1999ko legegintzaldietan, hurrenez hurren. Bruselatik bueltan, 2006an, izendatu zuten errepublikako presidente lehendabiziko aldiz.

2015eko urtarrilaren 14an, Giorgio Napolitano Italiako presidente kargua utzi zuen.

### Bizitza pertsonala 
Literaturazalea ere badenez laguna zuen Pablo Neruda idazlea eta *Los versos del capitán* poema liburua argitaratzen lagundu omen zion Pablo Nerudari. Idazle moduan ere aritu zen eta hainbat liburu argitaratu zituen.

## Erreferentziak
Puxika (jostailua)

thumb|300px|Neskato bat **puxika** bat puzten.

**Puxika** edo **globoa** material malgu batez egindako poltsa puzgarri bat da, puztuta handitu eta airean flotatzeko joera duena. Horretarako, airez edo, gailu bat erabiliz, helioz betetzen dira. Puxikak jostailu moduan nahiz jaietako apaingarri gisa erabiltzen dira. Puxika arruntak obalo forma du, baina egun forma askotako puxikak daude, haurrentzako fikziozko pertsonaia ezagunak irudikatuz kasu. Beste batzuetan, puxikak urez bete eta elkarri botaz jolasten da, *puxika gerra* delakoan.

## Kanpo estekak
Carlo Azeglio Ciampi

**Carlo Azeglio Ciampi** ( ahoskatua; 1920ko abenduaren 9a - Erroma, 2016ko irailaren 16a) italiako politikari eta bankaria izan zen. 1993 eta 1994 artean Italiako lehen ministro eta 1999 eta 2006 artean presidentea izan zen. b
Biziarteko senataria ere izan zen.

## Kanpo estekak
Highland poni

**Highland Ponia** Eskoziako bertako zaldi arraza bat da, Eskoziako bertako hiru poni arrazetako bat izanik. Beste biak Eriskay ponia eta Shetland ponia dira. Galloway poni arraza berriz XVIII. mendean galdu zen. Beste hainbat poni arraza eta mota galduak daude ere Eskoziako uharte ezberdinetan, bereziki joan den mendean.

Bere tamaina zein ezaugarriengatik zaldi arraza hau ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arrazaren jatorrizko liburua 1880. urtean hasi zen. Aspaldian Eskoziako Highlandetan zein uhartetan lanerako arraza zen, baina egun zela zaldia bezala erabiltzen da gehien bat.

Arraza gogor eta zaildua da, oso gutxitan behar du beregan gehiegi erreparatzea eta baserritarrei merke ateratzen zaie mantentzea.

## Arrazaren egoera 
Equus Survival Trust elkartearen irizpideak jarraituz, arraza arriskuan dago, munduan 5.500 abere inguru besterik ez baitago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Highland Pony Society
*  Highland Pony Enthusiasts Club
*  NPS - National Pony Society
*  Newtonmore Riding Centre Website

### Bideoak 
*  "Urte bat Highland poni baten bizitzan" izeneko bideoa
Sortzaile (geometria)

[frame|Irudian, urdin koloreko zirkunferentzia [Gidatzaile (geometria)|gidatzailea da, eta beltza koloreko zirkunferentzia **sortzailea** da. Horri lotutako puntu batek epitrokoide deituriko irudia sortzen du: gorri koloreko kurba.]]
Geometrian, **sortzailea** ardatz batekiko biratuz edo arau batzuen arabera higituz, irudi geometriko bat sortzen duen puntua, lerro zuzena edo lerro makotua da. Adibidez, lerro zuzen batek (sortzaileak), beraren paraleloa den ardatz baten inguruan biratuz, zilindro bat sortzen du.

Sortzailea lerro zuzen bat beste zuzen gidatzaile (biraketa-ardatz deiturikoa) baten inguruan biratzen bada, gainazal konikoa, zilindrikoa eta abar sortuko du. Sortzailea kurba bat bada, genera esferak, elipsoideak eta abar sortuko ditu. gidatzaile bat edo gehiagoren gainean higitzen bada, gainazal erregelatu bat sortzen du.

Sortzailea lerro makotu bat izan daiteke, esaterako, zirkunferentzia bat biratzen dena beste zirkunferentzia gidatzaile baten gainean, ukituz. Berari lotutako puntu batek erruleta zikloidal deituriko ibilbide makotua sortzen du.

## Ikus, gainera 
* Hipozikloidea
* Astroidea
* Superelipsea
* Biraketa-solidoa

## Kanpo estekak
Italiako Alderdi Sozialista

**Italiako Alderdi Sozialista** (, *PSI*) Italiako alderdi politikoa izan zen.

1892an sortua, hainbat zatiketa jasan zituen bere historian: 1912an Partito Socialista Riformista Italiano alderdiarena edo 1921ean Italiako Alderdi Komunistarena.

## Buruzagiak 
* Idazkari nagusia: Pietro Nenni (1931–1945), Sandro Pertini (1945–1946), Ivan Matteo Lombardo (1946–1947), Lelio Basso (1947–1948), Alberto Jacometti (1948–1949), Pietro Nenni (1949–1963), Francesco De Martino (1963–1968), Mauro Ferri (1968–1969), Francesco De Martino (1969–1970), Giacomo Mancini (1970–1972), Francesco De Martino (1972–1976), Bettino Craxi (1976–1993), Giorgio Benvenuto (1993), Ottaviano Del Turco (1993–1994)
* Buruzagia kongresuan: Paolo De Michelis (1946–1947), Pietro Nenni (1947–1964), Mauro Ferri (1964–1968), Flavio Orlandi (1968–1969), Antonio Giolitti (1969–1970), Luigi Bertoldi (1970–1973), Luigi Mariotti (1973–1976), Bettino Craxi (1976), Vincenzo Balzamo (1976–1980), Silvano Labriola (1980–1983), Rino Formica (1983–1986), Lelio Lagorio (1986–1987), Gianni De Michelis (1987–1988), Nicola Capria (1988–1991), Salvatore Andò (1991–1992), Giuseppe La Ganga (1992–1993), Nicola Capria (1993–1994)

## Kanpo estekak
Salafismo

**Salafismoa**, *salaf* (euskaraz, *arbaso* hitzetik) suni joerako islam mugimendua da, jatorrizko islamerako itzulera aldarrikatzen duena. Egun, mugimendu erradikal eta fundamentalistatzat jotzen da. Horren jarraitzaileak **salafi** edo **salafistak** dira.

## Kanpo estekak
Anemia pernizioso

**Anemia perniziosoa** gaixotasun larri, kroniko eta progresiboa da, B12 bitamina xurgatzeko ezintasuna ezaugarri duena. Bitamina horren gabeziak globulu gorrien eraketa -hots, eritropoiesia- eragozten du, eta anemiaren ohiko sintomak agertzen dira. Jatorri autoimmuneko gaitza da. 

B12 bitamina (kobalamina ere deitua) heste meharrean xurgatzen da, eta funtsezko zeregina burutzen du eritrozitoen sorrera prozesuan. Xurgapen hori gerta dadin beharrezkoa da urdailak ekoizten duen F faktorea edo faktore intrintsekoa (antza, faktore horrek B12 bitaminaren pinozitosia errazten du). Faktorerik ezean hartutako kobalamina ez da xurgatzen eta ez da odolera eta hezur-muinera iristen, anemia kaltegarria agertuz.

Gaixotasun autoimmune honen ondorioz organismoak faktore intrintseko sortzen duten urdailaren zelulen aurkako antigorputzak ekoizten ditu, atrofia gastrikoa eraginez eta faktore intrintsekoaren sorrera inhibituz.

Anemia perniziosoa beste gaitz autoimmuneekin batera ager daiteke, besteak beste diabetes mellitus 1, Addisonen gaixotasuna, Crohn gaitza, miastenia gravis, Hashimotoren tiroditisa, etab.

Gaitzak eritrozitoen kopurua asko jaisten du. Eritrozitoak, bestalde, handitu egiten dira. Leukozito eta plaketen kopurua ere txikitu egiten da. Honen guztiaren ondorioz honako sintoma hauek agertzen dira: nekea, zurbiltasuna, arnasa hartzeko arazoak, beherakoak, odoljarioak eta hainbat kalte neurologiko.

Tratamenduari dagokionez B12 bitamina hartu behar da, injekzioaren bidez. Aho bidezko hartualdia ez da egokia, bitamina heste meharrean xurgatzen ez delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristau-demokrazia (Italia)

**Kristau-demokrazia** (italieraz *Democrazia Cristiana* edo *DC*) Italiako alderdi politikoa izan zen. 1943an sortu zuten Italiako Alderdi Popularra ordezkatzeko. Ezkertiar eta eskuindar aldeak batu zituen, Italiako politika ia 50 urtez menderatuz 1992–1994. urteetan ustelkeria-eskandaluek deseginarazi zioten arte.

## Idazkari nagusiak 
* Alcide De Gasperi (1944 - 1946)
* Attilio Piccioni (1946 - 1949)
* Giuseppe Cappi (1949)
* Paolo Emilio Taviani (1949 - 1950)
* Guido Gonella (1950 - 1953)
* Alcide De Gasperi (1953 - 1954)
* Amintore Fanfani (1954 - 1959)
* Aldo Moro (1959 - 1964)
* Mariano Rumor (1964 - 1969)
* Flaminio Piccoli (1969)
* Arnaldo Forlani (1969 - 1973)
* Amintore Fanfani (1973 - 1975)
* Benigno Zaccagnini (1975 - 1980)
* Flaminio Piccoli (1980 - 1982)
* Ciriaco De Mita (1982 - 1989)
* Arnaldo Forlani (1989 - 1992)
* Mino Martinazzoli (1992 - 1994)

## Kanpo estekak
Gidatzaile (geometria)

[frame|Irudian, urdin koloreko zirkunferentzia **gidatzailea** da, eta beltza koloreko zirkunferentzia [Sortzaile (geometria)|sortzailea da. Horri lotutako puntu batek epitrokoide deituriko irudia sortzen du: gorri koloreko kurba.]]
Geometrian, **gidatzailea** edo **zuzentzailea** lerro zuzena, gainazala edo bolumena da, sortzaile izeneko beste lerro zuzen, gainazal edo bolumen batek biraketa-irudia sortzeko egiten duen ibilbidea gidatzen duena.

Gidatzailea lerro zuzena bada, eta sortzailea beste zuzen bat haren inguruan biratzen dena, gainazal konikoak, zilindrikoak eta abar sortzen ditu. Sortzailea kurba bat bada, esferak, elipsoideak eta abar sortzen ditu. Sortzailea gidatzaile bat edo gehiagoren gainean higitzen bada, gainazal erregelatu bat sortzen du.

Gidatzailea lerro makotua ere izan daiteke, esaterako, zirkunferentzia bat biratzen denean beste zirkunferentzia gidatzaile baten gainean, ukituz. Sortzaileari lotutako puntu batek erruleta zikloidal deituriko ibilbide makotua sortzen du.

eskuinera|thumb|280px|Elipsea (*e*=1/2), parabola (*e*=1) eta hiperbola (*e*=2), finkatutako fokuak *F* eta **gidatzailea** edo **zuzentzailea** (*e*=∞).
## Konikak 
Koniketan, **gidatzailea** edo **zuzentzailea** fokuarekin batera konikaren definizioan parte hartzen duen zuzena da. Konikaren puntu bakoitzetik fokura dagoen distantziaren eta zuzentzailera dagoen distantziaren arteko zatidura konstantea da.

## Ikus, gainera 
* Hipozikloidea
* Astroidea
* Superelipsea

## Kanpo estekak
Bronzino

**Agnolo di Cosimo** edo **Angelo di Cosimo**, **il Bronzino** deitua (Florentzia, 1503ko azaroaren 17an - Florentzia, 1572ko azaroaren 23an), italiar margolari manierista izan zen.

## Biografia 
Raffaellino del Garbo florentziar margolaria izan zen Bronzinoren lehen maisua, eta 1515 inguruan Jacopo Carucci *Pontormo* margolariaren lantegian hasi zen lanean.

1530erako ospea lotua zuen, eta Della Rovere familiak Pesarora gonbidatu zuen, pintatzera. Han, Battista Dossi, Francesco Menzocchi, Raffaellino del Colle, Gerolamo Genga eta Dosso Dossi margolariekin batera jardun zuen lanean Della Rovere familiaren babespean.

1539tik aurrera, Venezian lan egin zuen Medici familiarentzat. Palazzo Vecchioko kaperaren dekorazioa egin zuen, eta gorteko margolari ofizial bihurtu zen.

Haren maisu Pontormo hil zenean 1556an, Florentziara joan eta San Lorentzo basilikaren freskoak amaitzen jardun zuen.

Azken urteetan, Florentziako kultura-bizitzan parte hartu zuen: Accademia del Disegnoren sortzaileetakoa izan zen 1563an.

Bere ikasle kutun Alessandro Alloriren etxean hil zen 1572ko azaroaren 23an.

## Obrak 
Bronzinoren obra gehienak erretratuak dira, Medici familiako kideentzat eginak batez ere. Pintura mitologikoak eta alegorikoak ere egin zituen, eta pintura erlijiosoa, Florentziako eliza batzuetan nagusiki.

Bronzinoren erlijiozko lanetan Pontormok hutsari zion beldur bera atzeman daiteke; esate baterako, Kristo linboan lanean (Florentzia, Santa Croce Opera). Bronzinok Florentziako manierismoari egin zion ekarpen nagusia erretratu-sail handia izan zen. Fisonomiaren zehaztasun guztiak lantzen zituen bere erretratuetan, baina abstrakzio garbia eta diziplinaz betea lortzen zuen aldi berean. Bai Florentzian, bai Florentziatik kanpo, ospe handia lortu zuen erretratugile gisa. Ez zuen pertsonaiaren barrura sartzen uzten, nahiz eta xehetasun ugari erakusten zituen.

Gizonezkoen erretratuen artean aipagarriak dira *Ugolino Martelli* (Berlin) eta *Bartolomeo Panciatichi* (Uffizi). Emakumezkoen erretratuetan ere pertsonaiaren aldartea ezkutaturik uzten du, kolore gorriak eta urreak erabiltzen ditu, batez ere emakumezkoen bitxietan, Lucrecia Panciaticbi-ren erretratuan, eta batez ere, Eleonor Toledokoaren erretratu-sailean. Azken horietan zehatz-mehatz erakusten ditu emakumearen arropa dotoreak.

Kolore irrealak, hotzak, erabili zituen; askotan, tonu more eta berdeak baliatzen zituen. Preziosismoa nabari da haren obra, eta xehetasun asko ematen zituen, baina haren margolanen "perfektutasuna" hotza gertatzen da. Europako gorteko erretratuan eragin handia izan zuen.
Horta Nord

'''L'Horta Nord'* Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Valentziako Horta eskualde historiko-naturalaren banaketatik sortutako lau eskualdeetakoa.

## Geografia 
Iparraldean Camp de Morvedre du, ekialdean Mediterraneoa, hegoaldean Valentzia, ipar-mendebaldean Camp de Túria eta hego-mendebaldean Horta Oest.

Eskualdeak 22 udalerri ditu, 140,40 km²ko azalera du eta 2010ean 221.971 biztanle zituen.

Ez du hiriburu administratiborik. Udalerri nagusiak Burjassot, Alboraia, Montcada (barruti judizial burua), Puçol eta Massamagrell (barruti judizial burua) dira. Horta Nordeko Kirol Jokoak (*Jocs Esportius de L'Horta Nord*) Alboraian egiten dira eta Zerga Agentziaren egoitza Montcadan dago.

## Udalerriak 
### Valentziako iparraldeko auzo-herriak 
Zenbait auzo eta barrendegi Valentzia hiriaren administrazioaren menpean baina geografikoki **Horta Norden** barruan daude, Pobles del Nord barrutia osatuz; haietako batzuk udalerri independenteak izan ziren. Auzo-herri inportanteenak Benifaraig (942 bizt.), Poble Nou (1.512), Carpesa (1.245), Massarrojos (1.449) eta Borbotó (791) dira.

Hiritik bereziki aldenduta eta isolatuta, les Cases de Bàrcena (405 bizt.), Mauella (56) eta Tauladellak Valentziatik banatzea edota Horta Nordeko udalerrietan sartzea eskatu dute. Barrendegirik aldenduena Rafalell i Vistabella da.

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Valentzia
* Horta Oest
* Horta Sud

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
*   *Guia Horta Nord''. Informazio orokorra.
Kasimiro IV.a Jagellondarra

**Kasimiro IV.a. Jagellondarra** (; ; Krakovia, 1427ko azaroaren 30a - Hrodna, 1492ko ekainaren 7a), Lituaniako duke handia (1427-1492) eta Poloniako erregea (1447-1492) izan zen.

Ladislao II.a Jagellonen eta haren laugarren emazte Sofia Holszanykoaren bigarren semea. Haren osaba Sigismundo I.a Kęstutaitis hil zutenean, Lituaniako dukerria eskuratu zuen, eta anaia Ladislao borrokan hil zitzaionean bilakatu zen Poloniako errege.

Haren erreinaldiko garaipen nagusia Hamahiru Urteko Gerran Zaldun Teutonikoak menderatzea izan zen (1454-1466). Horren ondorioz, Prusiaren parte bat (Errege Prusia edo Prusia Poloniarra) —Gdansk-eko Pomerania— bereganatu zuen, eta Ekialdeko Prusiaraino hedatu zuen bere jabegoa.

Haren erregealdian inprimatu zen lehen liburua Polonian (1474). 1484an, turkoek Besarabiako parte bat eta Moldavia bereganatu zituzten.

Elisabete Hungariakoarekin ezkondu zen, eta 13 seme-alaba izan zituzten. Haien semeetariko lau errege izan ziren: Ladislao II.a Bohemiakoa eta Hungariakoa, Hungariako eta Bohemiako errege; Joan I.a Alberto, Poloniako errege; Alexandro I.a Jagellon, Lituaniako duke handia eta Poloniako errege; eta Sigismundo I.a Zaharra, Poloniako erregea eta Lituaniako duke handia.
Artaxerxes

**Artaxerxes** ( ,; ) Persiako errege akemenestarra K.a. 465-424 urteen bitartean, Xerxes I.aren semea eta ondorengoa. Akemenestar Inperioko seigarren erregea izan zen.

Iturri grekoetan  *Makrokheir* goitizenaz aipatzen da (latinez, *Longimanus*, eskuluzea), esaten baitzen eskuin-eskua ezkerra baino luzeagoa zuela.

Xerxes erregearen eta Amestris erreginaren bigarren semea zen. Aita gorteko ofizial batek hil zuen, eta Artaxerxesek, erreinaldiaren hasieran, erregetza bermatzearren, bere anaia zaharrena, Dario, hil zuen. Xerxesen beste seme bat, Histaspes, Baktrianan haren aurka altxatu zen zen, baina garaitua izan zen. Printze eskuzabal baten oroitza utzi zuen, Temistokle atenastarra bere erbesteratzean onartu zuelako K.a. 463an eta juduei Jerusalema itzultzen utzi zielako.

K.a. 450ean, atenastarrek, Zimon buru zutela, Zipreri eraso zioten, eta persiarrak garaitu zituzten. Ondorioz, greziarrekiko bakea sinatu behar izan zuen (Kaliasen bakea, K.a. 449-448), eta Kersoneso (gaur egungo Krimeako penintsula) galdu zuen.

Artaxerxes hil zenean, haren seme Xerxes II.ak eskuratu zuen tronua.
## Erreferentziak
Magnus III.a Norvegiakoa

**Magnus III.a** *Oinutsa* (1073 - Irlanda, 1103ko abuztuaren 24a), Norvegiako erregea 1093tik 1103 arte. Olaf III.aren sasiko semea zen, eta Harald Hadrada-ren biloba.

Vikingoen garaiko garaipenak gogoan, bere lurraldea hedatzen saiatu zen. Danimarkaren eta Suediaren kontra egin zuen. Danimarkako Halland aldea arpilatu zuen. Geroago, 1097an, Götaland eskualdean sartu zen, Suedian, eskualdea baketzeko eta muga berrezartzeko. Vänern aintziraraino iritsi zen. Soldatu-talde bat utzi, eta Norvegiara itzuli zen, baina suediarrek, neguan, berriro eskuratu zuten eskualdea. Hurrengo udan berriro itzuli zen Magnus III.a Suediara, baina suediarrek garaitu zuten Göta ibaiaren ertzean.

Ez zuen lortu lurrik eskuratzerik Eskandinavian, eta Britainiar uharteetara abiatu zen 1098an, armada handi bat berekin zeramala. Orkadak beretu ondoren, Hebridetara abiatu zen, eta arpilatu egin zituen. Gero, 160 itsasontziz osatutako itsas armada batekin, Man uhartera jo zuen, eta bere egin zuen. Handik, Britainia Handira jo zuen, eta normandiarren aurka borrokatu zen Angleseyn, eta nagusitu.

1102an berriro itzuli zen Britainiar uharteetara, bere inperioa sendotzera eta Irlanda konkistatzeko asmotan. Dublin bereganatu ondoren, iparralderantz abiatu zen, Ulsterrera. Irlandaren parte handi bat bereganatzea lortu zuen, baina borroka batean hil zuten irlandarrek.

Erregea hil ondoren, berak sortutako inperioa berehala desegin zen.

## Genealogia 
## Erreferentziak