Hiru denen politika

***Hiru denen politika*** izendapena (japonieraz: 三光作戦, *Sankō Sakusen*, hau da, *Hiru denen operazioa*; txineraz: 三光政策, *pinyine*z: *Sānguāng Zhèngcè*), halaber "Dena hil, dena kiskal, dena arpila", Txinako iparraldean Japoniar Armada Inperialak, bigarren Txina-Japonia gerran, 1941. urtearen bukaeratik aurrera eta, batez ere, 1942. urtearen hasieran gauzatutako lur errearen politika izan zen.

Tropa erregularrek eta Txinako Alderdi Komunistaren gerrillak gidatutako ehun erregimentuen erasoaldiak harrituta, japoniarrek 1940ko amaieratik aurrera beren errepresio operazioak areagotu zituzten. 1941eko abenduaren 3an, Kuartel nagusi inperialak 575 zenbakiko agindua eman zuen, Yaspuji Okamura jeneralari askatasuna emanez, politika errepresibo zabala aurrera eraman zezan.

Okamurak aplikatutako estrategiaren helburua gerrilla komunista murriztea zen, tropak maiz kamuflatuta baitzeuden populazio zibil eta landatarren artean, eta babeslekutzat erabiltzen zituzten nekazari-eremuei eraso egiten zieten. Ekintzok herrixkak kiskaltzea, alea konfiskatzea eta, leku jakin batzuetan, "etsaiak" izatea leporatuta, hamabost eta hirurogei urte bitarteko gizon guztiak hiltzea zekarren. Japoniar armadaren operazioak bost probintziatara mugatu ziren, Hebei, Shandong, Shaanxi, Shanxi eta Chahar, eremu "baketu" eta "baketu gabeetan" sailkatuak.

Horrez gain, Txinako nekazari asko behartu zituzten Txinako iparraldean eta Mantxuraino lubakiak eta gotorlekuak eraikitzera: kalkuluen arabera, hamar milioi txinatar inguru.

Japoniar armadak erabilitako jatorrizko terminoa "Errausteko txikipena operazioa" zen (燼滅作戦, *Jinmetsu Sakusen*). "Hiru denen politika" esapidea 1957an ezagutarazi zen lehen aldiz 三光、日本人の中国における戦争犯罪の告白 (*Sankō, Nihonjin no Chūgoku ni okeru sensu hanzai no kokuhaku*, "Hiru denak: Txinako gerra krimenen aitorpen japoniarra") liburuan, Japonian zeresan handiak eragin zituena.

Mitsuyoshi Himeta japoniar historialariaren arabera, *Hiru denen politika*k 2,7 milioi zibil txinatar inguru hil zituen. Hildakoen eta, batez ere, lekualdatze behartuen ondorioz, uste da kaltetutako eskualdeetako biztanleria 44 milioitik 25 milioira jaitsi zela bere garaian. Indar armatu komunisten galerak 100.000 gizon ingurukoak izan zirela kalkulatzen da.

### Vietnamen 
Japoniak Frantziako gobernua ordezkatu zuen 1945eko martxoaren 9an eta vietnamdarrak are gehiago arpilatzen hasi, frantsesen jabetzak hartu eta erlojuak, lapitzak, bizikletak, dirua eta arropa lapurtzeaz gain, Bac Giang eta Bac Can-en. Viet Minhek borrokari uzteko eta Japoniari laguntzeko japoniarren eskaerak baztertu zituenenez, japoniarrek Hiru denen politika ezarri zuten vietnamdarren aurka, arpilatuz, errez, hilz, lapurtuz eta emakumeak bortxatuz. Vietnamdarrek japoniarrei "munstro nano" esaten zieten. Japoniarrek basakeria horiek Thai Nguyen probintzian, Dinh Hoa, Vo Nhai eta Hung Son-en egin zituzten.

1970eko abuztuaren 17an, Ipar Vietnamgo Batzar nazionaleko presidente Truong Chinh-ek *Nhân Dân* egunkarian vietnameraz idatzitako artikulu bat berrargitaratu zuen, Hanoin, "Japoniako piraten politika gure herriarekiko" izenburupean. Artikulu hori 1945eko abuztuan *Tạp Chí Cộng Sản* aldizkari komunistaren 3. alean izenburu berarekin idatzitako jatorrizko artikuluaren berrargitalpena zen: japoniarrek 1945ean Ipar Vietnamgo herriaren aurka egindako lapurretak, sarraskia eta bortxaketak deskribatzen ziren. Tojok iragarritako Ekialdeko Asiako Ko-aberastasun Esfera Handiaz japoniarrek vietnamdarrak frantsesengandik askatu zituztelakoa kontua salatu zuen eta aipatu zuen japoniarrek nola arpilatu zituzten santutegiak, tenpluak, arrautzak, barazkiak, lastoa, arroza, oiloak, txerriak, behiak, ibilgailuak, etxeak, lurrak lapurtu, estazio militarrak eta aireportuak eraiki, eta kotoi-soroak eta barazkiak suntsitu zituzten Annamen eta Tonkinen kakahuete eta juta laborantzarako.

Japoniarrek vietnamdarrak frantsesen aurka eta laostarrak vietnamdarren aurka jartzen saiatu ziren, laostarrak vietnamdarrak hiltzera bultzatuz. Laostarrek zazpi vietnamdar funtzionario hil zituzten Luang Prabangen, eta laostar gazteak Vietnamen aurkako erakunde batera errekrutatu zituzten japoniarrek Luang Prabang hartu zutenean. Japoniarrek zurrumurru faltsuak zabaldu zituzten, garai hartan frantsesek vietnamdarrak sarraskitzen ari zirela, vietnamdarrak japoniarren ankerkeriatik aldentzeko. Viet Minh komunistei aurre egiteko taldeak sortu zituzten, hala nola *Việt Nam Bảo vệ đoàn* ("Vietnam babes taldea") eta *Việt Nam Ái quốc đoàn* ("Vietnam talde patriotikoa"), vietnamdarrak *coolie* lanetara behartzeko, zergak eta arroza hartzeko, eta Tran Trong Kimek zuzendutako txotxongilo gobernuaz japoniarren aurkako vietnamdarrak atxilotu zituzten *Việt* *Nam Phục quốc quân* ("Vietnamgo berrezarpen armada") eraskundeaz, eta Viet Minhek japoniarren aldeko vietnamdar traidoreen ondasunen birbanaketa eta konfiskatzea oztopatzen saiatu ziren, Viet Minh bezala mozorrotuz eta gero gutunak hartzen zizkieten pertsonei erasoz eta frantsesen aurkako manifestazioak eta ospakizunak antolatuz. Japoniar soldaduak Viet Minhen baseetan sartzen saiatu ziren, haien banderak eta galtza marroiak zituztela.

Vietnamdarrak hil, arpilatu eta bortxatu zituzten eta, gosez hiltzen ari zirenean, ogia eta artoa lapurtzen zituzten vietnamdarrei lepoa moztu zieten, beren gerra-legearen arabera. Farmazia ikasle vietnamdar bat hil zuten tiroz bere etxearen kanpoaldean, gauerdiaren ondoren ospitaleko guardia-lanetik etxera itzultzen ari zela Hanoin, eta hiri berean kasu politiko bateko auzipetu bat ere tirokatu zuten. Thai Nguyen probintzian, Vo Nhai, vietnamdar itsasontzi-eraikitzaile bat, ibaira bota zuten eta sabela labankadaz zauritu zioten, Viet Minh gerrillari laguntzeaz susmatuta. Japoniarrek sabela ebaki eta Dai Tu alkatea ere hankaz gora zintzilikatu zuten Thai Nguyenen. Milaka pertsona jipoitu zituzten Hanoin ere, lankidetzan ez aritzeagatik. Japoniar ofizialek beren soldaduei vietnamdarrak lepoa moztu eta erretzeko agindu zieten.

Batzuek esan zuten japoniar armadako taiwandar eta txinatar (mantxuriar) soldaduak vietnamdarren aurkako ankerkeriak egiten ari zirela, baina Truong Chinhek adierazi zuenez, soldadu horiek bortxaketak eta hilketak egiten ari zirela egia bazen ere, japoniar ofizialek aginduak eman zituzten eta haiekin batera parte hartzen zuten: japoniarrek asiarrak arpilatu nahi zituzten beren merkaturako, AEBek eta Britainia Handiak bezala, eta Vietnam askatzeko asmorik gabeko inperialistak ziren.

Truong Chinhek beste artikulu bat idatzi zuen 1945eko irailaren 12an, *Cờ Giải Phóng* ("Askapen bandera") aldizkariko 16. alean, 1970eko abuztuaren 16an berrargitaratua *Nhân Dân* aldizkarian. Japoniarren aurkako abuztuko iraultza gogoratu zuen, japoniarrek 1945eko abuztuaren 15ean amore eman ondoren, Viet Minhek japoniarrei eraso egin eta sarraskitzen hasi zen, eta 19an, matxinada nazional batean, desarmatzen hasi. Japoniarrek frantsesak desarmatuak zituzten jada, eta japoniarrek berek ere adorea galdu zuten; beraz, Viet Minhek kontrola hartzea lortu zuen. Viet Minh 1944an hasi zen borrokan, urrian Dinh Ca-n frantsesei eraso egin zietenean eta azaroan Cao Bang eta Bac Can-en, Viet Congek eraso egin zienean. Frantsesak eta japoniarrak elkarren aurka borrokatu ziren 1945eko martxoaren 9an, beraz, Tonkinen Viet Congek frantses soldaduak desarmatzen eta japoniarrei eraso egiten hasi zen. Quang Ngai, Ba To, Yen Bai eta Nghia Lo-n, ihes egindako preso politikoak meo (hmong) tribukoek eraso egin zieten, eta Hoa Binh eta Lang Son-en, muong tribukoek. Viet Minhek Tonking sei probintziaren kontrola hartu zuen horren ondoren, bi astean. japoniarren aurkako kanpaina basati bat zuzendu eta asko hil ziren martxoaren 9tik abuztuaren 19a arteko borroketan. Artikulua Sun Yatsen-en aipu batekin amaitu zuen: "Iraultza oraindik ez da irabazi. Kamarada guztiek ahalegin guztiak egiten segitu behar dute!".

Apirilaren 15etik 20ra, Viet Minhen Tonkingo Iraultza militar konferentziak ebazpen bat eman zuen Hanoin eta 1970eko abuztuaren 25ean *Nhân Dân* aldizkarian 1etik 4ra berrargitaratu. Japoniarren aurkako matxinada orokorra, erresistentzia eta gerrilla gerrarako deialdia zen, herrialdean zehar zazpi gerra eremu ezarriz, iraganeko heroien izenak zutenak, propaganda egiteko eskatuz jendeari azaltzeko aurrera egiteko modu bakarra japoniarren aurkako erresistentzia bortitza zela eta haiek zerbitzatzen zituen Vietnamgo txotxongilo gobernua agerian uzteko. Konferentziak propagandistak trebatzeko eta emakumeek propaganda militarra zabaltzeko ere eskatu zuen, eta japoniar soldaduak txinerazko eta japonierazko propaganda-panfletoez jomugan jartzeko. Viet Minh-en Vietnamgo Askapen armadak "Erresistentzia Japoniaren aurka" (*Kháng Nhật*) egunkaria argitaratu zuen. "Txinatar eta vietnamdar aliatuak Japoniaren aurka" izeneko talde bat sortzeko ere eskatu zuten, Vietnamen atzerriko txinatarrak beren kausara erakartzeko panfletoak bidaliz. Ebazpenak Vietnamgo frantsesak Vietnamgo independentzia onartzera behartzea eta de Gaulleren Frantziak haien independentzia onartzeko eta haiekin Japoniaren aurka lankidetzan aritzeko eskatzen zuen.

Japoniarrek vietnamdar emakumeak kontsolamenduko emakumeak izatera behartu zituzten, eta malaysiar, birmaniar, indonesiar, thailandiar eta filipinar emakumeekin batera, zati nabarmena osatu zuten, oro har, lekukotasunek emakume berretsi zutenez. Kontsolamendu emakumeen guneak zeuden Malaysian, Indonesian, Filipinetan, Birmanian, Thailandian, Kanbodian, Vietnamen, Ipar Korean eta Hego Korean. Kim Ch'un-hui izeneko korear kontsolamenduko emakume bat Vietnamen geratu zen eta han hil, 44 urterekin 1963an, esne-ustiategi, kafetegi, AEBko dirua eta 200.000 dolarreko diamanteak zituela. Milioi bat vietnamdar gosez hil ziren Bigarren Mundu Gerran, Thomas U. Bergerren arabera. 2.000 milioi dolarreko (1945eko balioak) kalteak izan zituen Vietnamek, eta horietatik 148 milioi dolar industria-lantegien suntsipenagatik izan ziren. Ibilgailu astunen eta motozikleten % 90, autoak eta hamasei tona txatar, baita trenbideak, portu-instalazioak eta zubien herena ere suntsitu ziren. Japoniar soldadu batzuek Nguyen Thi Xuan eta Nguyen Thi Thu bezalako vietnamdar emakumeekin ezkondu ziren eta Vietnamen geratu ziren emakume vietnamdarrekin seme-alaba ugari izan zituzten, japoniar soldaduak 1955ean Japoniara itzuli ziren arren. Vietnamgo kontakizun historiko ofizialak bortxaketa eta prostituzioaren seme-alaba gisa ikusten ditu.

2000ko martxoaren 25ean, Trần Khuê kazetari vietnamdarrak *Dân chủ: Vấn đề của dân tộc và thời đại* ("Demokrazia: nazioaren eta garaiaren arazoa") artikulua idatzi zuen, Ho Chin Minh hiriko Gizarte Zientzien Institutuko etnografo eta historialariak gogor kritikatuz, hala nola Đinh Văn Liên doktorea eta Mạc Đường irakaslea, Japoniak vietnamdarren aurka egindako ankerkeriak zuritzen saiatu zirelako, Japoniak Ipar Vietnamen aurka Hego Vietnamgo erregimenari emandako laguntza laguntza humanitariotzat joz, Japoniako gosetearen ondorioz hildako bi milioi vietnamdarren kopurua milioi batera jaitsiz, japoniar inbasioa presentzia gisa deskribatuz eta Vietnam-Japonia nazioarteko konferentzian japoniar faxistak japoniartzat joz. Hamarnaka mila dolar gutxi batzuen truke historia aldatzeaz akusatu zituen, eta Hanoiko nazioarteko vietnamdar ikasketen Presidiumean ez zegoen emakume vietnamdarrik. Văn Tạo irakasle vietnamdarrak eta Furuta Moto irakasle japoniarrak 1945eko japoniar goseteari buruzko ikerketa bat egin zuten, eta onartu zuten Japoniak bi milioi vietnamdar gosez hil zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak