open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antoaneta Frenkeva

**Antoaneta Frenkeva** (Smolyan, Bulgaria, 1971ko abuztuaren 24a) bulgariar igerilari ohia da, bular estiloko probetan espezializatua. 1988an txapeldunorde olinpikoa izatea lortu zuen 100 metroetan eta 200 metroetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Seulen (Hego Korea) 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen 100 metro brazan 1:08.74 segundoko denborarekin, Tania Dangalakova bulgariarraren atzetik (urrea 1:07.95 segundoko denborarekin, errekor olinpikoa izan zena) eta Silke Hörner ekialdeko alemaniarraren aurretik; eta brontzea irabazi zuen 200 metro brazan, 2:28.34 segundoko denborarekin, Silke Hörner eta Xiaomin Huangen atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tania Dangalakova

**Tania Dangalakova** (Sofia, Bulgaria, 1964ko ekainaren 30a) bulgariar igerilari ohia da, bular estiloko probetan espezializatua.

## Kirol ibilbidea 
1986ko Munduko Igeriketa Txapelketan, Madrilen, zilarra irabazi zuen bular-igeriketako 200 metroetan, eta brontzea bular-igeriketako 100 metroetan.

### Udako Olinpiar Jokoak 
Seulen (Hego Korea) 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen bular estiloko 100 metroetan, 1:07.95 segundoko denborarekin, eta errekor olinpikoa lortu zuen, bere herrikide Antoaneta Frenkeva eta Silke Hörner ekialdeko alemaniarraren aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Savo Lazarević

**Savo Lazarević** ()**,** **Batara** () ezizenez ezaguna , montenegroar militarra izan zen.

## Biografia 
Lazarević Lipovon jaio zen. Bere aitak Džajo zuen izena. Ratko Parežanin-ek dioenez, Lazarevićek seme bat izan zuen, Ljubo.

### Balkanetako Lehen Gerra eta Lehen Mundu Gerra 
1912tik 1916ra, Lazarević Montenegroko jendarmeriaren komandantea izan zen Metohijan, eta haren kideak *gizon hegodunak* (serbieraz: Крилаши) bezala ezagutzen ziren, txapeletan zeramaten intsigniagatik, hegoak zabalik zituen arrano bat irudikatzen baitzuten. Lazarevićek tiro egin zienek Batara ezizena jarri zioten, albanieraz '*salba*' esan nahi duena (albanieraz: *Batare*). Iturri batzuen arabera, Metohijako albaniar asko kristautze bortxazkoaren menpe jarri zituen.

Lazarević Albaniako poesiako serbiar heroi garrantzitsuenetako bat izan zen, Marko Miljanov eta Radomir Vešović gain.

Lazarević Montenegroko Errege Jendarmeriaren komandantea zen, Mojkovac-eko guduan Čakor Destakamenduaren parte zena. Albaniako egunkari batzuen arabera, Lazarević-en agindupean zegoen Jendarmeriak Isa Boletini hil zuen 1916ko urtarrilean.

### Bigarren Mundu Gerra 
Txetniken aldeko iturrien arabera, Lazarevićek txetniken alde egin zuen Bigarren Mundu Gerran. 1941ean Montenegron komunismoaren aginte laburrean, Lazarevićek komunistei aurre egin zien Lipovoko bere kullan, bere hainbat seniderekin batera. Draža Mihailović txetniken buruzagia Lipovon egon zen 1942ko erdialdetik 1943ko hasierara arte.

Lazarević etxea Chetniken egoitzaren aukera ezin hobea izan zen (serbieraz: *Горски Штаб*) inguru osoa menderatzen zuen muino batean kokatuta zegoelako. Durmitor Destakamendu Komunistaren Komandantearen txostenaren arabera, partisanoek Gornje Lipovo erasotu eta garbiketa operazioa egin zuten, Savo Lazarević-en etxea barne. Komunistek Savo Lazarević-en etxean beren egoitza propioa ezartzeko agindua zuten.

Indar komunistek hiltzen saiatu ziren, "erreakzionario itzulezina eta Herri Askapen Gerraren etsaia" zela ondorioztatu baitzuten. 1942ko martxoan egin zuten lehen saiakera ez zen arrakastatsua izan. 1943ko ekainean lortu zuten.

Savo Lazarević 93 urte zituen bere anaia Vučeta eta  Gligorije Puletić Gornje Lipovokoarekin batera, bere etxea erasotzaile komunisten indarretatik defendatu zuenean. Hiru egunez eutsi zieten indar komunisten erasotzaileei eta 5 partisano hil zituzten. Munizio guztia agortu zutenean, esku-granadekin bere buruaz beste egin zuten.

## Kanpo estekak
Allison Higson

**Allison Higson** (Mississauga, Kanada, 1973ko maiatzaren 13a) Kanadako igerilari erretiratua da, estilo libreko eta bular estiloko probetan espezializatua. 1988an brontze olinpikoko domina lortu zuen 4 x 100 metro estiloetan.

## Kirol-lasterketa 
### Udako Olinpiar Jokoak 
Seulen (Hego Korea) 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen 4 x 100 metro estiloko erreleboetan (bular luzea estiloan igeri eginez), 4:10.49 segundoko denborarekin, Ekialdeko Alemaniaren (urrea) eta Ameriketako Estatu Batuen (zilarra) atzetik, bere taldekideak igerilariak izanik: Lori Melien, Jane Kerr, Andrea Nugent, Keltie Duggan eta Patricia Noall.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orereta (toponimoa)

thumb|419x419px|1935eko hil-oharra, Orereta aipatzen duena, hilaren seme Serapio Mendartek enkargatua.
thumb|1917ko hil-oharra, nonbait 20. mendean dokumentatu den Oreretaren aipu zaharrena.
thumb|21. mendean (2025) ohiko erabilera bat: Orereta-Errenteria izen bikoitza marratxoz.

**Orereta** Errenteria herriaren euskarazko beste izen bat da, jatorrizko toponimo bat hiribildua sortu zeneko tokikoa 14. mendean; eta 20. mendetik herrian askok erabilia, eta ofizial izateko erreibindikatua. 2026 artean izena ez da ofiziala: Errenteria de forma ofizial bakarra 1999. urtetik ).

## Jatorria 
Gaztelako erregeen foru aginduz hiriaren fundazioa ofizialdu zenean, 1320. urtean, Villa Nueva de Oyarço (Oiartzoko Hiri Berria) izena eman zitzaion, baina zehazten zen Orereta izeneko herrixka zegoen tokian ezartzen zela herria.   

Leku eta landa gisa aipatzen da Orereta beste dokumentu batzuetan ere, 1340, 1490, 1491 eta 1625 urteetan. 

## 20. mendetik 
20. mendearen hasieratik, esangura politiko abertzale eta garbizale bikoitz batekin, Errenteriako Euzko Alderdi Jeltzaleko kide batzuek Orereta forma erabiltzen eta erreibindikatzen hasi ziren. Udalak 1931ean ofizialki Xenpelarren omenez jarritako plaka batean, *Orereta Erri* izenpea jarri zen. Hori baino lehenago, 1917an hil zen Saturnino Mendarte Elorzaren hil-oharrean Oreretan hil zela argitaratu zen, 20. mendeko lekukotasun idatzi zaharrenetakoa seguruenik 

1980ko hamarkadatik aurrera, berrito piztu zen Oreretaren erreibindikazioa: Errenteriako zenbait herritarrek euskal izenak Orereta izan beharko lukeela aldarrikatu dute, herria sortu zen lekuan zegoen herrixkaren izena, hain zuzen ere. Erreibindikazio abertzalea zen nagusiki aro horretan, baina kasu honetan  jeltzaleekin lotuta baino gehiago, ezker abertzalearen inguruarekin  Jose Mari Jauregik idatzi zuen Euskaltzaindiaren *Euskera* agerkarian 2009an, Orereta izena arkaismo edo kultismo gisa mantendu daitekeela, "toponomastikarekin ezer ikustekorik ez duten planteamenduak alde batera utzita".

21. mendean, hainbatetan *Errenteria-Orereta* forma bikoiztua erabiltzen da, herriko bi joera horiek biltzeko asmoz. Horrela egin izan du, esaterako, eskualdeko euskarazko egunkari *Oarso-Bidasoko Hitza*k.

Orereta kalea ere badago Errenteriako kaletegian 21. mendean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hua Hin barrutia

**Hua Hin** (thailandieraz: หัวหิน, IPA: [hǔə hǐn]) Thailandiako Malaysiako penintsulako iparraldeko Prachuap Khiri Khan probintziako zortzi barrutietako bat da (amphoe). Bere gobernuaren egoitza, Hua Hin ere deitua, hondartzadun turista herria da. Erregistroaren administrazio- bulegoak, 2019ko abenduan barrutiko biztanleria 65.983koa zela esan zuen, 911 km2-ko eremuan. Bangkoketik, errepidez, 199 km hego-hego-mendebaldera dago.

## Erreferentziak
Portu-pilotuaren itsasontzi

thumb|Portu-pilotuaren itsasontzia Victorian, Columbia Britainiarra
**Portu-pilotuaren itsasontzia** da itsas pilotuak lehorretik eta gidatzen ari diren itsasontzien artean garraiatzeko erabiltzen den itsasontzi mota bat. Portu-pilotuaren itsasontziak, garai batean, azkarrak izan behar zuten belaontziak ziren, bada, sartzen ari zen itsasontzira iristen zen lehenengo pilotuak eskuratzen baitzuen kontratua. Gaur egun, iritsi aurretik, portu-pilotuaren itsasontziak itsasontziaren agente edo ordezkariei telefonoz deituz antolatzen dira.

## Erreferentziak
Albin Lermusiaux

**Albin Georges Lermusiaux** (1874ko abuztuaren 9a - 1940ko urtarrilaren 20a) frantziar atleta eta tiratzaile bat izan zen, Atenasko 1896ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zena.

## Ibilbidea 
Guztira, Lermusiaux lau proba ezberdinetan lehiatu zen 1896ko Udako Olinpiar Jokoetan, 800 metroko kanporaketa irabazi zuen 2:16.6ko denborarekin, hiru egun geroago egitekoa zen finaletik erretiratu zen, 800 metroko finalaren biharamunean jokatzeko zen maratoirako gordetzea erabaki zuen. 1500 metroko proban, lasterketa bakarrean jokatu zena, Lermusiaux hasieratik lider izan zen, baina azken zuzenean Edwin Flack eta Arthur Blake-k gainditu zuten, eta hirugarren postuan amaitu zuen.

Apirilaren 10ean, Lermusiaux beste 16 korrikalarirekin batera maratoian lehiatu zen. 20. kilometrora arte frantziarra lasterketaren buru izan zen, baina errepide txarrak, beroa eta goranzko maldak zirela eta, korrikalariak lasterketatik alde egiten hasi ziren. Lermusiaux gelditu egin zen, eta laguntzaile batek alkohola eman zion. Berriro hasten saiatzean, ez zuela amaituko bazekien, beraz, 32. kilometroan erretiratu egin zen.

Lermusiaux fusil militarreko tiro proban ere lehiatu zen. Lermusiauxen postua eta puntuazioa ezezagunak dira, baina jakina da 42 gizonezkoen lehiaketetan ez zela 13 onenen artean egon.

Barne mailan, Lermusiaux Racing Club de France-rekin afiliatuta zegoen, eta Frantziako txapelketak irabazi zituen krosean (1895) eta 1500 metroko (1896) lasterketetan, eta errekor nazionalak ezarri zituen, garai hartan Europako errekorrak ere bazirenak, 1500 metroko (1895ean 4:18.4 eta 1896an 4:10.4), 1 miliako (1895ean 4:37.4) eta 3000 metroko (1895ean 9:22.4) lasterketetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Albin Lermusiaux World Athletics-en  
*  Albin Lermusiaux Frantziako Atletismo Federazioan 

## Ikus gainera
Landsort

**Landsort** (suedierazko ahoskera: [ˈlânːdsʊʈ]) Öja uhartean itsasargi bat duen Suediako herri bat da. Herriak 30 biztanle iraunkor inguru ditu.

Dorrea 1689an eraiki zen, eta 1870ean goiko burdinazko atal koniko bat gehitu zitzaion. Bertan, antzinatik piztu izan dira su irekiak, faro gisa balio zutenak.

Landsort Stockholmeko uhartediko hegoaldeko punturik nagusia da.

## Erreferentziak
Jane Kerr

**Jane Louise Kerr Thompson** (Mississauga, Kanada, 1968ko maiatzaren 12a) Kanadako igerilari ohia da, estilo libreko eta tximeleta estiloko probetan espezializatua. 1988. urtean brontze olinpikoko domina lortu zuen 4 x 100 metro estiloetan.

## Kirol ibibidea 
Seulen (Hego Korea) 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen 4 x 100 metro estiloko erreleboetan (tximeleta luzea igeri eginez), 4:10.49 segunduko denborarekin, Ekialdeko Alemania (urrea) eta Ameriketako Estatu Batuen (zilarra) atzetik, bere taldekideak igerilariak hauxek izan ziren: Lori Melien, Allison Higson, Andrea Nugent, Keltie Duggan eta Patricia Noall.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eloína Marcos

**Eloína Marcos** (Sevilla, 1987) espainiar aktorea da.

## Aktore ibilbidea 
Bere ibilbide profesionala antzerkian hasi bazuen ere, Antena 3 kateko *Bandolera* telesailean egindako lanarengatik da ezaguna batez ere, bertan *Pilar Candela* (2012-2013) pertsonaia antzeztu zuen; *El príncipe* lanean izen bereko pertsonaia (Pilar) antzeztu zuen, Fatima protagonistaren lagunetako bat. *Allí abajo* telesailaren bigarren denboraldian Elenaren papera egiten hasi zen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telebista 
#### Serieak 
#### Saioak 
### Film laburrak 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marelissa Him

**Marelissa Him Betancourt** (Panama Hiria, Panama, 1989ko uztailaren 2a) panamar modelo eta aurkezle eta kirolaria da, eta edertasun lehiaketaren irabazlea, Miss Tierra Panama 2011. Nazioarteko zinema- plataforma anitzeko edukia sortzailea da.

## Bizitza 
### Edertasun lehiaketa 
2010. urteeko Señorita Panamá edertasun lehiaketa nazionaleko lehiaketan hartu zuen parte. Bertan, Anyolí Ábrego lehiaketaren irabazlea ordezkatu zuen, 2010eko Miss Unibertso lehiaketan parte hartu zuena (aldi berean 2010eko Miss Unibertso finalerdietara sartzea lortu ez zuena). Miss Tierra 2011 lehiaketan Panama ordezkatu zuen. 2011ko urriaren 27an Boliviako Santa Cruz-en ospatutako 2011ko Hispanoamerikako Erregina lehiaketan Panama ordezkatu zuen.

### Telebista 
Gero, TVN Panaman egin zuen lan, eta bertan aurkezle izan zen kanaleko hainbat programatan: *Al Descubierto,* *Pasapalabra* (2021-2022), *Show TVN* (2022an hasi zen) eta *Canta Conmigo* (2024an hasi zen).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paco Fenosa memoriala

**Paco Fenosa memoriala** Galiziako estropada da, Redondelan jokatzen dena, Vigoko eskualdean. Chapelak antolatzen du Francisco Alonso Loureiro "Paco Fenosa"-ren omenez. Martxoaren hasieran antolatzen da, baina lehen bi ekitaldiak eta tarteko besteren bat ere ekainean jokatu ziren.

## Gizonezkoen estropada 
### Palmaresa 
*

### Garaipenak 
## Emakumezkoen estropada 
### Palmaresa 
Lehenengo lau ekitaldietan traineru bat edo bi soilik aritu ziren lehian

### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Ajodhya muinoak

**Ajodhya muinoak** (bengaleraz: অযোধ্যা পাহাড়) India Mendebaldeko Bengala estatuko Purulia barrutian kokatutako goi-ordoki txiki bat da, inguru menditsuak dituena. Chhotanagpur goi-ordokiaren ekialdekoena, eta Ekialdeko Ghat mendikatearen zati zabala da. Ajodhya muinoen gailurrik altuena Chamtuburu da (720 m). Bagmundi da gertuko herrigune populatua.

## Erreferentziak
2025–26ko futbol ligako lehen mailako denboraldia

**Espainiako futbol ligako lehen mailako 2025/2026ko denboraldia**k EA Sports Ligako edo Espainiako futbol ligako lehen mailako 2025 eta 2026 urte bitartean jokatzen ari den denboraldia aztertzen du. Hain zuzen, txapelketaren 95. denboraldia da, eta 2025eko abuztuaren 15ean hasi zen eta 2026ko maiatzen 24an bukatuko da. LFP (Liga de Fútbol Profesional) erakundeak antolatu zuen EA Sports Liga eta aurreko denboraldiko garaikurra defendatzen ari den taldea Bartzelonal da.

## 2024/2025eko igoerak eta jaitsierak 

|}

## Taldeak 

|}

### Entrenatzaile aldaketak 
## Epaileak 
## Emaitzak 
|}

## Denboraldiko estatistikak 
### Hat-trickak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Athletic 2025-26
* Real Sociedad 2025-26
* Osasuna 2025-26
* Alavés 2025-26

## Kanpo estekak 
* https://www.laliga.com/es-GB - Webgune ofiziala (LFP) 
* Real Federación Española - Webgune ofiziala
Jim Corbett parke nazionala

*Jim Corbett parke nazionala* Indian sortu zen lehen parke nazionala izan zen. Kumaon Himalaiaren magalean kokatua, parkeak 521 km² inguruko azalera du, eta horietatik 313 km² Pauri Garhwal barrutian daude, eta gainerako 208 km² Uttarakhand-eko Nainital barrutian. Parkearen egoitza Ramnagar hirian dago. Parkea ezaguna da bere fauna zabalagatik eta Bengalako tigreen kontserbazioari eskainitako Tigre proiektuaren abiarazte-gunea izateagatik.

## Erreferentziak
Ibrahim Camejo

**Ibrahim Camejo** (1982ko ekainaren 28a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nelkis Casabona

**Nelkis Casabona** (1984ko maiatzaren 12a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Noall

**Patricia Noall** (Pointe-Claire, Kanada, 1970eko ekainaren 2a) Kanadako igerilari ohia da, estilo libreko probetan espezializatua. 1988an brontze olinpikoko domina lortu zuen 4 x 100 metro estiloetan.

## Kirol ibilbidea 
### Udako Olinpiar Jokoak 
Seulen (Hego Korea) 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen 4 x 100 metro estiloko erreleboetan (estilo libreko luzea igeri eginez), 4:10.49 segundoko denborarekin, Ekialdeko Alemaniaren (urrea) eta Ameriketako Estatu Batuen (zilarra) atzetik, bere taldekideak igerilari hauexek izan ziren: Lori Melien, Allison Higson, Jane Kerr, Andrea Nugent eta Keltie Duggan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hanna Maria Resvoll-Holmsen

**Hanna Maria Resvoll-Holmsen,** edo **Hanna Marie Resvoll-Holmsen** (Vågå, Oppland, 1873ko irailaren 11 – Oslo, 1943ko martxoaren 13a) norvegiar botanikaria izan zen, Norvegiako historia naturalaren eta naturaren kontserbazioaren hezkuntzan aitzindari izan zen emakumea, bere ahizpa Thekla Resvollekin batera.

## Bizitza 
Hanna Resvoll-Holmsenek gaixotasun asko izan zituen haurtzaroan, eta hamabi urteren ondoren noizbehinka joaten zen klaseetara. Unibertsitateko azterketak egiten zituen 1902an, zorigaiztoko ezkontza izan zuen garaian. Historia Naturala ikasi zuen Frederik Errege Unibertsitatean, Kristianian (gaur egungo Oslon), eta Botanikan graduatu zen 1910ean. Doktoregoa 1918an lortu zuen, *On Plants Suited to a Cold and Short Summer* izeneko tesia oinarri hartuta. Bertan, landare alpetarrak ingurumen-baldintza gogorretara egokitzeari buruzko ikerketak aurkeztu zituen. 1921az geroztik, Fitogeografiako irakaslea izan zen unibertsitate berean, eta kargu horri eutsi zion 1938an erretiratu zen arte. Bereziki interesatzen zitzaizkion urki baso subalpinoak. *Om betydningen av det uensartede i våre skoger* (Basoetan heterogeneotasunaren garrantziaz) saiakera argitaratu zuen, non mendiko baso naturalak kontserbatzearen alde egiten zuen eta izei landaketekin ordezkatzea kritikatzen zuen. Panfleto honek haserre handia eragin zuen beraren aurka basozainen artean.

Adolf Hoel geologoarekin batera, Svalbard-en kontserbazio-eremu baten lehen izendapenaren atzean egon zen. Norvegiako mendietan naturaren kontserbazioaren aldeko defendatzaile sutsua izan zen. Norvegiako kontserbazio-zirkuluetan herrialdeko lehen galtzerdi berde gisa ezagutzen da.

Bere karrera akademikoaz gain, Thekla Resvollek Norvegiako emakumeen berdintasunerako mugimenduan parte hartu zuen.
«Resv.-Holms.» laburdura Hanna Maria Resvoll-Holmsen landareen deskribapen eta sailkapen zientifikorako autoritate gisa adierazteko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Iturriak 
* Obituario × Christophersen, E. In *Blyttia* 1: 100-102 (1943)

* Eckblad, F.-E. 1991. Thekla Resvoll og Hanna Resvoll-Holmsen, to glemte? Pionerer i norsk botanikk. *Blyttia* 49: 3-10

* Biografia × Bredo Berntsen & Inger Nordal. Norsk biografisk leksikon, Oslo: Kunnskapsforlaget (1999-2005)

* Berntsen, Bredo. 2006. In grønnstrømpe og hennes samtid: Hanna Resvoll-Holmsen: botaniker, Svalbard-forsker, fjellelsker, fotografog naturnpioner. ISBN 82-8030-008 2

## Kanpo estekak 
* Norwegian biography with photos
* Norwegian article with photos
Susap

**Susapa** Papua Ginea Berriko eta inguruan dauden Melanesiako uharteetan erabiltzen den musugitarraren antzeko musika tresna tradizionala da. 

## Izena 
Papua Ginea Berrian hitzegiten den Tok pisin pidgin hizkuntzan ingelesezko *jew’s harp* ("juduen harpa") esateko modua da "susap". Hiri Motu hizkuntzan *bibo* esaten da.

## Deskribapena 
Banbuzko tablatxo borobildua da. Erdi-erdian mihi bat egin zaio. Puntako bi aldeak loturik daude eta atzeko muturrean duen sokatxoarekin astintzen da mihi hori; horrela honek bibratu eta hotsa lortzen da.

## Teknika 
Susapa jotzeko, erpuruarekin eta hatz erakuslearekin taulari tinko eusten zaio, hortz edo ezpainen kontra estutuz, erdiko kanabera ukitu gabe. Beste eskuarekin sokari tira eginez erdiko kanabera mugitzen da ahoa moldatzen den bitartean (adibidez, A-E-I-O-U), erresonadore gisa jarduteko, eta aldatu  tonua arnasaren eta aho-barrunbearen aldaketen bidez

Susaparen tinbrea oso berezia da, badirudi jotzailea ahots modulatzaile batekin abesten ari dela.

## Historia 
Jaap Kunst herbeheretar musikologoak 1950. urtean idatzi zuen susapa zela Papua erdialdeko goi-ordokietako biztanleek erabiltzen zuten tresna bakarra zela. Papuan bezala, Melanesiako uharteetan ere, tradizioak dio mutilek gorteiatzeko erabiltzen zutela, ahozko komunikazioa irudikatzen baitu eta harremanak eratzen baititu. Emakumezkoek aho-arkua erabiltzen zuten, dagoeneko desagertua dagoena.

Inguruko herrialdetan antzerako musugitarrak ere aurkitzen dira, adibidez Indonesiako *Pikon* eta *Genggong* instrumentuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
The Hard Way (1991ko filma)

***The Hard Way***, , 1991ko John Badham estatubatuarrak zuzendutako ekintza eta komedia film bat da. Michael J. Fox, James Woods, Stephen Lang, Annabella Sciorra eta Penny Marshall aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Nick Lang (Michael J. Fox) duen mutil zintzoaren irudiarekin etsi-etsian amaitu nahi duen zinemako aktore bat da. Benetako bizitzan hilketa saileko detektibe lanean jardunez gero hala moduzko polizia ausartaren papera eskeiniko diotela uste du. Helburu horretarako, Langek bizilekua duen Hollywood utzi eta aste batzuz New York hiriko poliziaren John Moss (James Woods) detektibearekin kaleetan barna lan egingo du. Moss bere lana oso zorrotz hartzen duen polizia energikoa ta zinikoa da, orain serieko hiltzaile bat atzeman asmoz buru-belarri dabilena, baina bere buruzagia Nick Langen miresmena denez, Mossi Langekin lan egitera derrigortu eta Mossek serieko hiltzailea atxilotzeko eta lasai lan egiteko Lang nola edo hala gainetik kentzeko moduan pentsatu beharko du.

## Aktoreak 
* Michael J. Fox: Nick Lang
* James Woods: John Moss tenientea
* Stephen Lang: Festako arrotza
* Annabella Sciorra: Susan
* John Capodice: Grainy detektibea
* Delroy Lindo: Brix kapitaina
* Luis Guzmán: Benny Pooley detektibea
* LL Cool J: Billy detektibea
* Mary Mara: China detektibea
* Conrad Roberts: Witherspoon
* Christina Ricci: Bonnie
* Penny Marshall: Angie
* Bill Cobbs: Arlotea
* George Cheung: Droga-trafikatzailea
* Michael Badalucco: Pizza-banatzailea
* Dante "Mos Def" Smith: "Dead Romeos" taldeko kidea
* William Truesdale: Witherspoonen bizkartzaina
* Kathy Najimy: Nicken ostiraleko neskalaguna
* Bryant Gumbel: Bere burua antzeztuz

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Baka Kurti

**Baca Kurti Gjokaj** Montenegroko printzerriaren aurkako Ržanicako guduan parte hartu zuen albaniar buruzagia izan zen.

## Biografia 
Baca 1807 inguruan jaio zen Milješ (Milesh) herrian, Gruda tribu-eskualdean, Tuzi herritik gertu, albaniar mendialdeko (Malësor) familia batean. Kurti jaio eta katolizismo erromatarrean jarraitu zuen. 1856an, Grudako voivode bihurtu zen, Fundan matxino talde bat zapaldu ondoren. Urte hartan, Marko Miljanoven anaia ere hil zuen.

Berlingo Kongresuko elkarrizketetan (1878ko ekainaren 13a - uztailaren 13a) bidalitako iparraldeko Albaniako 15 otomandar ordezkarietako bat izan zen. Mirditëko hiru guardiaz gain, ordezkari katolikoen artean zeuden Hotiko Çun Mula, Grudako Baca Kurti, Shkreliko Marash Dashi, Kastratiko Cil Vuksani eta Mark Lula buruzagiak. Shala-tik, Mark Kola Shosha-tik eta Con Geda Shllaku-tik.

Berlingo Kongresuak Hoti, Gruda, Plav, Gusinje, Kastrati eta abar albaniarrek bizi ziren eskualdeak Montenegroko Printzerriari emateko erabakiaren ondoren, Prizrengo Liga nazionalista albaniarrean sartu zen. Nikolas I.a Montenegroko printzea Berlingo Kongresuak berari lagatako lurraldean sartu zenean, Baca Kurtik eta Malesiako beste buruzagi batzuek Montenegroren aurkako erresistentzia antolatu zuten. Iparraldeko Albaniako goi-mendikoek montenegriarrak garaitu zituzten Ržanicako guduan. Guduan Çun Mulako komandante onenetako bat bezala nabarmendu zen.

Ez zituen bere klaneko kideak bakarrik mobilizatu, baita Malesiako beste herri batzuetakoak ere, Montenegroko armadaren aurka borrokatzeko eta montenegriarrak Albaniako lurraldetik alde egiteko: 7 eta 70 urte bitarteko gizonezko guztiek, bat eginda, Montenegroko indarrak erretiratzera behartu zituzten. Gaur egun, mundu osoko albaniarrek ezagutzen dute, bere omenez abesti eta poema asko sortu baitzituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steingrímur Hermannsson

**Steingrímur Hermannsson** (Reykjavik, 1928ko ekainaren 22a – *ibidem*, 2010eko otsailaren 1a) islandiar politikaria izan zen. Islandiako lehen ministroa izan zen 1983tik 1987ra eta 1988tik 1991ra.

Hermann Jónassonen semea izan zen. Illinoisko Teknologia Institutuan eta Caltechen ikasi zuen. 1960ko hamarkadan sartu zen politikan, eta 1971n diputatu hautatu zuten. Islandiako Alderdi Aurrerakoiko kide izan zen eta 1979tik 1984ra zuzendu zuen alderdia.

Bi aldiz izan zen lehen ministro, lehenengoa 1983 eta 1987 bitartean eta bigarrena 1988 eta 1991 bitartean. Justizia, Eliza eta Nekazaritza, Arrantza eta Komunikazio eta Kanpo Arazoetako ministro ere izan zen.

1986an Ronald Reaganen eta Mikhail Gorbatxoven arteko Reykjavikeko gailurra antolatu zuen. 1991n, Lituaniaren independentzia babestu zuen lehen politikari atzerritarra izan zen. Erretiratu ondoren, Islandia Europar Batasunean sartzearen aurka agertu zen.
Neil Sedaka

**Neil Sedaka** (New York, 1939ko martxoaren 13a – Los Angeles, 2026ko otsailaren 27a) estatubatuar abeslari, egile abeslari eta pianojolea izan zen.

Jatorri judu libanoarreko familia batean jaio zen. Pianoa ikasi zuen Juilliard Schoolen. 1957an hasi zuen ibilbide musikala eta mundu osoan milioika disko saltzea lortu zuen. *The Tokens* rock taldeko abeslaria izan zen denbora labur batez. 1950eko eta 1960ko hamarkadetan arrakasta lortu zuen "Oh! Carol"(1959), "Calendar Girl"(1960), "Happy Birthday Sweet Sixteen" (1961), eta "Breaking Up Is Hard to Do" (1962). Beste artista batzuentzat ere idatzi zituen abestiak, Connie Francis eta Tony Christierentzat, besteak beste.

## Diskografia 
### 1950eko hamarkada 
*1959: *Rock with Sedaka*

### 1960ko hamarkada 
*1961: *Circulate*
*1961: *Neil Sedaka Sings Little Devil and His Other Hits* 
*1963: *Three Great Guys* (Paul Anka eta Sam Cookerekin batera)
*1969: ''Workin' on a Groovy Thing*

### 1970eko hamarkada 
*1971: *Emergence* 
*1972: *Solitaire*
*1973: *The Tra-La Days Are Over* 
*1974: *Laughter In The Rain* 
*1974: *Sedaka's Back*
*1975: *Overnight Success*
*1976: *Steppin' Out* 
*1977: *A Song* 
*1978: *All You Need Is the Music*

### 1980ko hamarkada 
*1980: *In the Pocket*
*1981: *Neil Sedaka: Now* 
*1983: *Come See About Me* 
*1986: *The Good Times*

### 1990eko hamarkada 
*1991/1995: *Tuneweaver*
*1995: *Classically Sedaka*
*1998: *Tales of Love (and Other Passions)*

### 2000ko hamarkada 
*2003: *Brighton Beach Memories — Neil Sedaka Sings Yiddish*
*2005: *The Miracle of Christmas*
*2009: *Waking Up Is Hard to Do*

### 2010eko hamarkada 
*2010: *The Music of My Life* 
*2016: *I Do It for Applause''

## Kanpo estekak
Afganiar-pakistandar gerra (2026)

**Pakistanek gerra deklaratu zion Afganistani** 2026ko otsailaren 21ean, eta biak elkarri erasoka hasi ziren. «Terroristak esportatzea» eta horiek babestea egozten zien Pakistan potentzia nuklearrak talibanei. Lehen egunetan Pakistanek Afganistango 274 soldadu hil zituen, eta Afganistanek, Pakistango 75. Nazioarteak gatazka eteteko eskatu zien. Bertan behera gelditu zen bi aldeek urriaren 19an Qatarren, beste tentsio aldi baten ondoren, sinatutako su etena.

## Aurrekariak 
Bi herrialdeen arteko gatazka ez da berria, Afganistanek ez baitu onartzen bien arteko muga, Durand Lerroa deiturikoa. Lerro hori Britainiar Inperioak ezarri zuen, 1893an, Afganistango Emirerria eta Indiako bere kolonia banatzeko; Pakistanek 1947an lortu zuen independentzia, eta hark bai, errekonozitzen du. Baina, hein handi batean, bi herrialdeen arteko harremana 2021eko abuztutik gaiztotu zen; alegia, Ameriketako Estatu Batuetako tropek Afganistandik alde egin eta talibanak agintera itzuli zirenetik. Pakistango talibanei babesa eta laguntza militarra ematea leporatzen dio Pakistanek Afganistani, baina Afganistanek ukatu egin du hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontsonante albokari

**Kontsonante albokari** bat da, ahoskatzean, airea ahoaren albo batetik edo bietatik irteten denean esaten da kontsonante hori albokaria dela. Euskaraz, ezagunenak kontsonante ozen albokariak dira (/l/ eta /ʎ/), baina badira Afrikako hizkuntza batzuetan KLIK albokariak edo galesez Igurzkari albokariak ere.

/l/ fonema L hizkiaz idazten da, larrua hitzean, adibidez.

/ʎ/ fonema aurrekoaren palatalizazioa da, eta l aurretik i dagoenean askotan gertatzen da  euskalki batzuetan: ilargi, adibidez

### Garapen historikoa R-tik L-ra 
Historikoki, gertatu izan da bi hitz elkartzen zirenena hitz berri bat osatzeko, konposaketako lehenengo elementua (gehienetan bokala desagertzearen ondoren) –r-z amaitzen denean, -r- hori albokaria bilakatu ohi da: galeper, galburu, abelgorri, hiruak ere opakoak edo uherrak, ez gardenak, hiztunen aldetik ez baita “hain erraz” antzematen zein den lehenengo elementuaren jatorria: aurreneko bi adibideena gari eta hirugarrenarena abere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirian Iriondo Martínez

**Mirian Iriondo Martínez**, ***Sembanasaya*** izen artistikoaz ere ezaguna, (Chulumani, Sud Yungas,) artista eta ekintzaile afro-boliviarra da. Iriondo olerkaria, hip hop abeslaria eta idazlea da.

## Biografia 
### Eskubide afro-boliviarren aldeko aktibista 
Iriondo MOCUSABOL Saya Afro-boliviar Kultur Mugimenduko kide izan zen. Hasieran, MOCUSABOL errebindikazio-helburu kultural eta artistikoak zituen taldea zen, baina bere helburuak zabaldu zituen, eta gaur egun, komunitate afro-boliviarraren eskubideen hedapena ere sustatzen du, bai eta haren parte-hartzea bizitza politikoan  eta estatuaren onarpena ere.      

2006an, Iriondok eta Marfa Inofuentes Pérez politikari afro-boliviarrak greba bat hasi zuten Boliviako beste komunitate batzuekin batera, urte horretako Boliviako Batzar Konstituziogilean parte hartzeko guneak eskatzeko.

Bere poemetan antzinakoen istorioak kontatzen dira, baita egunerokotasuna ere, afro-boliviar hizkuntzaren elementuak sartuz, hala nola *La prueba más profunda* (Frogarik sakonena) poesiaren pasartean:      

(...) aquí planté, *chuté*,

tomé un rico *cajué*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Carmen Angola Campos
* Paola Yañez Inofuentes
* Mónica Rey Gutiérrez
* Marfa Inofuentes Pérez
Sandro Munari

**Sandro Munari** (Cavarzere, 1940ko martxoaren 27a – Bolonia, 2026ko otsailaren 28a) **Il Drago** ezizenez, italiar rally gidaria izan zen.

1965ean hasi zen lehiatzen eta Italiako Rally Txapelketa irabazi zuen 1967 eta 1969an. 1973an Europako Rally Txapelketa ere irabazi zuen Lancia Fulvia Coupé 1.6 HF bat gidatuz. 1972an Targa Florio autoen erresistentzia lasterketa irabazi zuen.

1972an Monte-Carloko Rallya irabazi zuen Lancia Furlia batekin. Guztira zazpi garaipen lortu zituen Munduko Rally Txapelketan eta Munduko Rally Txapelketa irabazi zuen 1978an. Bere azken lasterketa 1984an izan zen.
Carmen Maria Machado

**Carmen Maria Machado** (Allentown, Pennsylvania, AEB, 1986ko uztailaren 3a) estatubatuar ipuin idazle, saiakeragile eta literatur kritikaria da. Bere idatziak *The New Yorker*, *Granta*, *Lightspeed Magazine* eta beste hainbat hedabidetan agertu dira. 

''Year's Best Weird Fiction*, *Best American Science Fiction & Fantasy*, *Best Horror of the Year*, *The New Voices of Fantasy* eta *Best Women's Erotica* kategorien barruan berrinprimatu dituzte bere kontakizunak jaioterrian. 

Gaztelaniaz eta frantsesez argitaratu ziren *Her Body and Other Parties* liburua, 2017ko *National Book* Awardeko ipuin bilduma finalista izan zena; eta, *In the Dream House'' (2019) bere memoria liburua, Folio Prize 2021 saria irabazi zuena. 

## Bizitza 
Carmen María Machado Allentownen hazi zen. Bere aitonak 18 urterekin emigratu zuen Kubatik Estatu Batuetara. Aitaren amona Bigarren Mundu Gerraren ondoren Estatu Batuetara emigratutako emakume austriarra zen.

Machado oso familia erlijiosoan hazi zen, eliza metodista batua sinesbidearen jarraitzaileak ziren etxean. Heziketa horren ondorioek errudun sentiarazi zuten hainbat urtez. 

Bigarren Hezkuntzako Parkland eskolara joan zen South Whitehall udalerrian, Pennsylvanian. Ondoren, goi-mailako ikasketak egin zituen Washington D. C.n, Amerikako Unibertsitatean, eta bertan graduatu zen 2018an. Iowako Unibertsitateko Idazle Tailerrean Arte Ederretako Masterra egin zuen; eta hainbat beka eta erresidentzia jaso zituen, besteak beste, Michener-Copernicus Fundazioa, Elizabeth George Fundazioa, Cintas Fundazioa, Literatura Espekulatiboaren Fundazioa, Iowako Unibertsitatea, Yaddo, Hedgebrook eta Millay Colony Arteetarako Fundazioa. Machadok Ted Chiang egilearekin ikasi zuen Clarion Tailerrean.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Nebula Awardeko finalista izan zen eleberri labur onenagatik, 2014.
* Shirley Jackson Award, 2017.
* Bard Fiction Prize, 2018.
* Lambda Literary Award fikzio lesbikoarengatik, 2018.
* Brooklyn Public Library Literature Prize, 2018.
* National Book Critics Circle's John Leonard Prize, 2018.
* Lambda Literary Award LGBTQ ez-fikzioagatik, 2020.
* *National Book* Award-eko finalista, 2020.

## Argitaratutako lanak 
### Komikia 
* The Low, Low Woods D. C. Comics #1-6 (2019-2020)
*# *Bottomless* (2019)
*# *Heaven on Earth* (2020)
*# *The Fruiting Body* (2020)
*# *Einstein on the Beach* (2020)
*# ''The Witch's Tale* (2020)
*# Bells to Rest, Lambs to Slaughter (2020)

### Liburuak 
* *Espezially Heinous: 272 Views of Law & Order SVU* , Estatu Batuak, The American Reader, 2013.
* *Her Body and Other Parties,* (Graywolf Press, 2017). Kontakizunak
* *In the Dream House,* (Graywolf Press, 2019). Saiakera

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Carmen Maria Machadoren webgunea
*Summary Bibliography: Carmen Maria Machado

## Kanpo estekak 
* Elisa Coll, *Hablemos de violencia en relaciones sáficas.'' Pikara Magazine (2024/04/10)
Kontsonante ahostun

**Kontsonante ahostun** bat da, ahoskorden dardaraz egiten diren hotsa eta ahoskabeak ahoskorden dardararik ez dutenak.

Ohikoa da ariketa txiki hau egitea, kontsonante bat ahostuna edo ahoskabea den jakiteko. Bi behar ahots-kordak dauden lepoaren tokian jarrita, kontsonantea ahozkotasun. kordek dar-dar egiten badute, behatzetan nabaritzen dugu mugimendu hori.

Euskaraz, kontsonante ahostunak hauek dira, hitz hauetan daudenean:

* b herskari ezpainkari ahostuna bai
* d herskari horzkari ahostuna da 
* ɟ herskari sabaikari edo palatal ahostuna Jon, onddo
* g herskari belar ahostuna gatoz
* ß ia-herskari ezpainkari ahostuna   hobe  
* ð ia-herskari horzkari ahostuna   edan
* ʝ igurzkari sabaikari edo palatal ahostuna Maddi  
* ɣ ia-herskari belar ahostuna egia
* ʒ igurzkari sabaiaurreko ahostuna     jin (zubereraz), mendije (bizkaieraz)
* z̺ igurzkari hobikari apikari ahostuna esne  
* z̺ igurzkari hobikari lepokari ahostuna hizlari
* dz̺ afrikatu hobikari apikari ahostuna   udze(Altsasun)
* dʒ afrikatu sabaiaurreko ahostuna   ez jat [edʒat]
* ʁ igurzkari ubular ahostuna (frantsesez; Iparraldeko hiztunek ere erabiltzen dute orain, gazteek batez ere, maileguetan)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskararen hotsak

## Kanpo estekak
Parchís

**Parchís**, Kataluniako haur musika talde bat izan zen. 1979an Discos Belter disketxeak Bartzelona hirian sortu zuen.

## Kideak 
* Tino, Constantino Fernández (Bartzelona, 1967), fitxa gorria, 1979-1983.
* Yolanda, Yolanda Ventura (Bartzelona, 1968), Rudy Venturaren alaba, fitxa horia, 1979-1985.
* Gemma, Gemma Prat (Bartzelona, 1968), fitxa berdea, 1979-1985.
* Òscar, Òscar Ferrer (Bartzelona, 1971), fitxa urdina, 1979-1981, Frankek ordezkatua, Frank Díaz, (Bartzelona, 1971), 1981-1985.
* David, David Muñoz (Bartzelona, 1970), fitxa zuria, dadoa, 1979-1984.

## Diskografia 
* 1979: Las 25 Super Canciones de los Peques
* 1980: Comando G, La Batalla de los Planetas, Twist del Colegio, Discolandia, Nadales, Villancicos, La Guerra de los Niños.
* 1981: Corazón de Plomo, Parchís contra el Hombre Invisible, Parchís y sus Amigos, La 2.ª Guerra de los Niños
* 1982: Cumpleaños Feliz, Las Locuras de Parchís, Nuevo Discolandia
* 1983: La Gran Aventura de Parchís, Super Discolandia, Siempre Parchís, Parchís: Grandes Éxitos
* 1984: Qué Tal te Va, Todas las Películas de Parchís

## Kanpo estekak
Santa Chiara eliza (Matera)

**Santa Chiara eliza** Materako erdiguneko Via Ridola kalean dagoen gurtza katolikoko eliza bat da.

## Historia 
Materako artzapezpiku Antonio del Río Colmenaresen ekimenez eraiki zen, Lanfranchi jauregia apaizgaitegi izateko eraiki zen urteetan, 1668 eta 1672 artean, *Case Nuove* auzoan, seminarioko langileentzat eraikia. Garai hartan Matera Basilicata eskualdeko hiriburu eta Errege Audientziaren egoitza izendatu zuten, eta hiriko jarduera politiko eta komertzialak Materako Sassi leizeen alde zaharretik Piano izeneko eremura aldatzen hasi ziren. 

Elizak eraikin bat zuen ondoan luzapen gisa: antzina ospitalea izan zen, gero klarisa txiroen komentua eta azkenik Domenico Ridola Arkeologia Museo Nazionala kokatu da bertan.

## Deskribapena 
Fatxada pilastrek inguratzen dute eta elementu apaingarri eta artistikoekin aberats apainduta dago. Del Rioko apezpikuaren armarria ikusgai dago; goiko erdiko nitxoan Karmengo Ama Birjinaren estatua dago, eta alboko bi nitxoetan, berriz, Santa Klara eta San Frantziskoren estatuak (ama-semeak, Asisko santuak). Goiko aldean, leiho erdizirkular handi bat eta beste nitxo bat daude, Jainko jaunaren irudi bat bedeinkapena egiten bertatik. 

Elizak nabe bakarra du, kanoi-ganga batekin, arku zorrotz batekin amaitzen dena. Aldare nagusiaren atzean egurrezko erretaula handi bat dago, elizaren elementu baliotsuenetako bat. Erretaulan, bi panel daude, alde banatan, Santa Ines eta Santa Rosa irudikatzen dituztenak; erdian, Errosarioko Ama Birjinaren mihise handi bat dago, XVIII. mendekoa, Asisko Frantzisko eta Klara santuen artean. Aldarearen gainean, korua.

Eskuineko eta ezkerreko hormetan beste erretaula batzuk daude, XVIII. mendean eraikiak, egurrezko eta urrezko lanez eginak. Eskuineko lehen erretaulan, Mariaren Aurkezpena Tenpluan irudikatzen duen mihise fin bat dago. Bigarrenean, Jesusen Aurkezpena. Ezkerreko aldean, Mikel Goiaingeruari eta Ama Birjina Sortzez Garbiari eskainitako erretaulak daude. .

Hainbat elementuren artean, eskuinean dagoen egurrezko pulpitu baliotsu bat dago, zizelkatua, urreztatua eta polikromatua, pentagonala, XVIII. mendearen hasierako Lukaniako artisautza lana.
erdian|thumb|333x333px|Andre Maria koroatu bat barrualdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kleber Mendonça Filho

**Kleber de Mendonça Vasconcellos Filho**  (Recife, 1968ko azaroaren 22a) zinema-zuzendari, produktore eta kritikari brasildarra da. Zinema-kritikari gisa hasi zuen bere ibilbidea, eta 2002an zinemara igaro zen. Hasieran, film laburrak eta dokumentalak zuzendu zituen. Bere filmek Brasilgo tentsio sozial, urbano eta historikoak biltzen dituzte, bere jaioterrian, Recifen, foku berezia jarriz.

O *agente* secreto (2025) filmari esker, **Mendonça Filhok** zuzendari onenaren saria irabazi zuen Canneseko Zinemaldian, Urrezko Globoetan ingelesez ez den film onenaren saria jaso zuen, eta jatorrizko gidoi onenaren eta ingelesez ez den film onenaren sariak jaso zituen BAFTA sarietan. Filma, berriz, lau kategoriatan izendatu zuten, film onenaren saria barne, Oscar sarien 98. edizioan 2026an.

## Bizialdia eta ibilbidea 
Pernambucoko Unibertsitate Federalean kazetaritzan lizentziaduna, Kleber Mendonça Filhok zinema kritikari eta kazetari gisa hasi zuen bere ibilbidea. Jornal do Commercio eta Folha de S. Paulo bezalako egunkarietarako idatzi zuen, Continente eta Cinética bezalako aldizkarietarako eta bere webgune pertsonalerako, CinemaScópio.

Zuzendari gisa, fikzioarekin, dokumentalekin eta bideoklipekin esperimentatu zuen laurogeita hamarreko hamarkadan. Bideotik film digitalera eta 35 mm-ko filmera emigratu zuen 2000ko hamarkadan. Hamarkada horretan, hainbat film labur egin zituen, besteak beste, A Menina do Algodão (Daniel Bandeirak zuzendarikidearekin, 2002), Vinil Verde (2004), Eletrodoméstica (2005), Noite de Sexta Manhã de Sábado (2006) eta Recife Frio (2009), baita film luze dokumental bat ere, Crítico (2008).

Mendonçaren pelikulek 120 sari baino gehiago jaso dituzte Brasilen eta atzerrian, New York, Kopenhage eta Cannes (Quinzaine des réalisateurs) bezalako jaialdietan selekzioekin. Rotterdam, Toulouse eta Santa Maria da Feirako zinemaldiek haren filmen atzera-begirakoak aurkeztu dituzte. Joaquim Nabuco Fundazioarentzako zinema-programatzaile gisa aritu da.

## Filmografia 
* 2025 - *O agente secreto*
* 2023 - *Erretratu mamuak*
* 2019 - *Bacurau*
* 2016 - *Aquarius*
* 2015 - *A copa do Mundo no recife* film laburra
* 2013 - O Som ao Redor
* 2009 - *Recife Frio* film laburra
* 2008 - *Critico* (dokumentala)
* 2006 - Noite de Sexta, Manhã de Sábado film laburra
* 2005 - Eletrodomestica film laburra
* 2004 - Vinil Verde film laburra
* 2002 - A *Menina do Algodão*
* 1997 - Film laburren kaiolatzea

## Sariak eta sariak 
; Canneseko Nazioarteko Zinemaldia

; Urrezko Globo Sariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Kleber Mendonça Filho *AdoroCinema*
* Kleber Mendonça Filho Filme B
Blanca Soroa

**Blanca Soroa Palos** (Coruña, Galizia, 2008ko irailaren 23a) aktorea da, batez ere Alauda Ruiz de Azuak zuzendutako *Los domingos* (2025) filmean egindako lanarengatik ezaguna. Lan horrengatik 2026ko aktore berri onenaren Goya Sarietarako izendapena jaso zuen. 

## Bizitza 
Haurtzaroa Galizian eman ostean, Euskal Herrira bizitzera etorri zen hamaika urte inguru zituenean. Txikitatik musika eta kantu prestakuntza jaso zuen, eta horrek arte eszenikoetan eta interpretazioan lagundu zion. 2026. urtean, Batxilergoko bigarren maila ikasten ari zen.

### Aktore ibilbidea 
Zineman egin zuen lehen lan profesionala *Los domingos* film luzearen protagonista izan zen, casting prozesu batean hautatua izan ostean. Alauda Ruiz de Azuak zuzenduta, 2025eko urriaren 24an estreinatu zen zinema aretoetan. Filmak Ainararen istorioa kontatzen du, 17 urteko neska gaztea, bere familiari klausurako komentu batean sartzeko asmoa iragartzen dionean, familian tentsioak sortu ziren. 

Paper horrek 2026ko Emakumezko Aktore Berri Onenaren Goya Sarirako izendapena eman zion. 

Ekoizpenak, besteak beste, film onenaren Urrezko Maskorra 2025eko Donostiako Nazioarteko Zinemaldian eta Goya saria 2026ko otsailaren 28an. 

## Filmografia 
### Film luzeak 
* *Los domingos* (2025) Ainara pertsonaia

## Sariak eta aitorpenak 
* 2026ko  izendapena, *Los domingos* filmarengatik. 
* 2026ko Emakumezko aktore berri onenaren domina, Zinematografiako Idazleen Zirkuluak(CEC) emana, *Los domingos* filmarengatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Blanca Soroaren emaitzak IMDb-n
Cabeçó d'Or

'''Cabeçó d'Or** edo **Alt del Cabeçó d'Or'*,  edo *Alto del Cabezón de Oro'', Espainiako hego-ekialdeko Cabeçó d'Or mendilerroan dagoen mendi bat da, Valentzia Erkidegoko Alacanteko probintziann. 1.209 metroko garaiera du.

Busot udalerrian dago.
Banco Hispano Colonial

[thumb|250x250px|Banco Hispano Colonialeko eraikin zaharra (egun, Hotel Colonial), Enric Sagnier-ek egina, Bartzelonako [Via Laietana|Via Laietanan.]]
**Banco Hispano Colonial** Espainiako finantza-erakunde bat izan zen, Bartzelonan zuen egoitza eta 1876an sortu zuen, besteak beste, Antonio López eta López, Comillasko markesak. Espainiak Amerikan eta Asian zituen koloniekin lotutako merkataritza eta industriarako proiektuak finantzatu zituen, batez ere Kuban, Puerto Ricon eta Filipinetan. 

## Historia 
Bankuaren jaiotza Kuba menperatzeko jarduera militar espainol baten finantziazioarekin lotuta dago, Hamar Urteko Gerrarekin hain zuzen. 1875 eta 1877 urte artean, Canovasen gobernuak 71.000 soldadu bidali zituen Kubara eta horrek Ogasunean eragin zuen zulo handiari irtenbidea emateko mailegua eskatu zion López eta Lópezeri, zeinak hainbat bazkide inplikatu zituen, besteak beste, Manuel Calvo, Julian Zulueta eta Antonio Vinent. 1876eko abuztuan 75 eta 125 milioi peseta maileguan uzteko behin-behineko hitzarmena sinatu zuten eta 1876ko urriaren 30ean bankua sortu zuten. 

Espainia-Estatu Batuak gerraren ondorioz, 1898an Espainiak Kuba galdu zuenean, erakundearen birmoldatzea eta ondoren, 1901ean, birsortzea ekarri zuen. 

Kapitalen hiru laurdenak galdu eta gero, Espainiako obra publiko eta pribatuen finantziaziora bideratu zen baina Amerikako herrialdeen esportazio- eta inportazio-jarduerei lotuta jarraitu zuen. 

Borboien berrezarkuntzaren garaian bankua Kataluniari lotuta egon zen, banku ertaina izanik, eta Bigarren Errepublikan, 1934ra arte, ildo berari eutsi zion. Aldiz, Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioa (CEDA) boterera iritsi zenean, gobernu exekutiboarekin izandako loturen ondorioz, operazio arriskutsuetan parte hartu zuen. 

1936ko gerraren ondoren, martxan jarraitu zuen, Amerikatik inportatutako produktuak finantziatzen, elikagaiak batez ere. 1946an Argentinatik elikagaiak inportatzeko finantza-operazio arriskutsu batean sartu eta horrek porrota ekarri zion.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* COMÍN, Francisco.: *Hacienda y economía en la España contemporánea, 1800-1936*. Ed. Instituto de Estudios Fiscales. Madrid, 1988 ISBN
* MARTÍN-ACEÑA, Pablo *et al*.: *El sistema financiero en España. Una síntesis histórica*. Universidad de Granada, 1999. Granada. ISBN 8433825461

## Kanpo estekak
Ostegun Santuko ontzi

**Ostegun Santuko ontzi** edo **arka**, **arka eukaristikoa** eta **sakramentu santuen ontzia** liturgia katolikoan erabili izan den ontzi bat da, Aste Santuko tradizio batzuen parte. 

Ostegun Santua izan zelarik Jesusek Azken Afaria ospatu zuenekoa bere dizipulu apostoluekin, han du jatorria eukaristiak, hau da, ogia eta ardoa Jesusen gorputz eta odola bilakatu zireneko lehen okasioa, eta horixe ospatzen du meza kristauak. Horregatik, egun zehatz honetako eukaristiak esangura berezia du eta eliza batzuetan sagaratutako ostiak ontzi apain berezi batean gordetzen ziren biharamunerako edo prozesioetan erabiltzeko. Ontzia, era berean, Ostegun Santuko gauean gordetzen zen elizan ezarritako kapera berezi batean, monumentua esaten zitzaion egituran,  

## Iruditegia 

Fitxategi:Urna y peana para el Jueves Santo.JPG|Sevillako katedraleko altxorrekoa, 1771ekoa, Luigi Valadier italiarraren lana.
Fitxategi:Arca eucarística, Damián de Castro.jpg|Damián de Castroren ale bat (objektu hauetan berezitu zen urregilea izan zen).
Fitxategi:1955 wurde das Museum für sakrale Kunst in Funchal eröffnet. 15.jpg|Portugalgo ontzi bat.
Fitxategi:Urna eucarística del Jueves Santo (Tesoro de la Hermandad de las Tres Caídas de Sevilla).jpg|Sevillako Aste Santuko kofradia batena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak