open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Risalamande

**Risalamande** (batzuetan ***ris a la mande***, frantsesezko ''riz à l'amande'', 'arroza almendrarekin') Gabonetan erabili ohi den Danimarkako postre tradizionala da. Arroz-esnea eta esne-gaina, banilla eta arbendol xehatua nahastuz egiten da, eta hotza hartzen da gerezi-saltsarekin (*kirsebærsauce*).

## Ezaugarriak 
Normalean, arbendol oso bat egoten da postrean, eta aurkitzen duenak sari berezi bat irabazten du: agian txokolate-bihotza, mazapan-txerria, *Svikmøllen* aldizkariaren zenbakia edo mahai-joko txiki bat. Haur txikiak dituzten etxeetan, ohikoa da nagusiek almendra osoa ezkutatzea haur batzuen atalean. Dibertsioaren zati bat honetan datza: almendraren bila dabilenak ahal duen guztia ezkutatzen du, eta gainerako mahaikideek *risalamande* guztia jan behar dute haren bila, nahiz eta lehenago Gabonetako afari oparo bat jan.

## Historia 
XIX. mendean Danimarkan sortu zen eta dirudienez Frantziako ''riz à l'impératrice'' postre klasikoan oinarritu zen. Arroz pastelak ohiko bihurtu ziren garai hartan eta risalamande postre garesti gisa sortu zen, izan ere bi osagai garesti baitzituen, bainilla eta arbendiola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garaziko ikastola

**Garaziko ikastola** Nafarroa Behereko Ikastola bat da. Donibane Garazi herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
1972 urtean sortu zen 14 ikaslerekin, Donibane Garaziko eskola publikoan.

Toki eskasari aurre egiteko, 1980an ikastola Uharte Garazira doa, 28 ikaslerekin, eta 1983an Lasan, 40 ikaslerekin. Ikastola Lasan egonen da  2003 urtea arte.

2003 urtean ikastola Seaska federazioak eraikitako ikastola berri batean sartzen da, Donibane Garazin.

2013an, ikastolaren 40 urteen ospatzeko, ikasle ohia den Mattin Lukuk *Oihuaren oihartzuna* kantua idatzi zuen.

2015 urtean, 154 ikasle dira Garaziko ikastolan eta Munhoa ikastola sortzen da Azkaraten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manex Erdozaintzi kolegioa
*Bernat Etxepare Lizeoa - Baiona

## Kanpo estekak
Azkaingo ikastola

**Azkaingo ikastola** Lapurdiko Ikastola bat da. Azkaine herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
1972 urtean sortu zen, herriko plazan "garajea" izenarekin ezagututako lekuan. Ondotik herriko auzapez izanen zen Andde Luberriagak bultzaturik.

1975an eskola publikoak egoitza berriak dituenez, *Lur berri* izeneko etxea uzten du eta udalak ikastolari prestatzen dio.

1984an udalak *Jauregia* egoitza ikastolarentzat egokitzen du, eta 2008an *Haurren etxea*. Baina lekuak txikiegi direnez, 2011an prefabrikatu batzuk ezarri behar dira ikastolaren parean dagoen eremu pribatu batean.

2021, 90 ikasle eskolatuak dira ikastolan, eta burasoek ikastolak okupatzen duen eremuko baldintzen "kaskartzea" salatzen dute.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sel'd' Pod Shuboi

'''Sel'd' Pod Shuboi'* (, literalki, *sardinzarra berokiaren azpian'') barazki egosien, azenarioen, atoien, tipulen eta maionesaren geruza-entsalada da, sardinzar gaziko geruza baten gainean. Entsaladaren aldaera batzuek hainbat sagar-zati izaten dituzte geruzetan. Plater tipikoa da Errusiako sukaldaritzan (baita SESB ohiaren herrialde batzuetan ere), Gabonzaharreko ospakizunetan.

## Ezaugarriak 
Entsalada barazki egosiekin prestatzen da, eta Errusiar entsaladaren antzeko ezaugarriak ditu. Geruzak prestatzeko, koloreak txandakatzen dira. Atoi egosiak erabiltzean, kolore gorria agertzen da, eta patata egosien eta arrautza gogorren zuriarekin tartekatzen da. Askotan, arrautza egosien gorringoa plateraren kanpoko apaingarri gisa erabiltzen da. Plater horren bertsio begetarianoak algekin egiten dira.

## Ikus, gainera 
* Errusiar entsalada

## Kanpo estekak
Ramada Inn

**Ramada Inn** Oñatin sortutako rock musika talde bat da. Juan Valls abeslariaren proiektua da.

## Diskografia 
* *Pills for horses* (2021, autoekoizpena)
* *Real tree* (2023, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ramada Inn, Instagramen.
* Ramada Inn, Bandcampen.
Jeannette Lewin

**Jeannette Marianne Lewin** (Vianen, Herbehereak, 1972ko otsailaren 27a) hockey jokalari ohia da, eta nazioarteko 114 partida jokatu zituen Emakumeen Talde Nazionalerako, eta hamabi domina lortu zituen.

## Olinpiar Jokoak 
Ingalaterraren aurkako partida batean egin zuen debuta. 1990eko abenduaren 14an, eta 1996ko Udako Joko Olinpikoetan Herbeherearekin brontzezko domina irabazi zuen. Utrecht-en, 1998ko Emakumeentzako Hockey-ko Munduko Kopan zilarrezko domina irabazi eta ondoren erretiratu egin zen.Geroago, Leo Klein Gebbink hockey jokalari ohiarekin ezkondu zen.

## Dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Valls (abeslaria)

**Juan Valls** (Oñati, Gipuzkoa) euskal musikaria da, ingelesez abesten duena.

## Ibilbidea 
Bakarlari gisa hasi zen Juan Valls eta 2015ean atera zuen *Life holds red lights on behind* diskoa. Mondosonoro aldizkariak urte horretan Euskal Herrian eta Errioxan argitaratu ziren maketa onenetarikoen artean sailkatu zuena. Ameriketako Estatu Batuetako folk eta country doinuak batu zituen disko hartan. Ondorengo urteetan beste bi disko etorri ziren eta 2021ean Ramada Inn taldea sortu eta Vallsen abestiak biltzen dituen *Pills for horses* atera zuen.

## Diskografia 
### Bakarka 
* *Life holds red lights on behind* (2015)
* *La Chunky Sessions* (2017, La Chunky)
* *Sudden but controlled* (2020)
### Ramada Inn 
* *Pills for horses* (2021)

## Erreferentziak
Wang Yajun

**Wang Yajun** (1962ko abuztuaren 27a) Txinako Boleibol jokalaria izan zen eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zuen, brontzezko domina irabazi zuen.

## Dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banana-ketchup

[thumb|Jufran Banana Sauce, banana ketchuparen marka bat, [Pasig|Pásig, Filipinetan egina, txigortutako banana plater baten ondoan.]]
**Banana ketchupa** edo **banana saltsa** banana birrinduz, azukrez, ozpinez eta espeziez egindako gozagarri filipino ezaguna da. Kolore naturala marroia du, eta, horregatik, sarritan gorriz tindatzen da, tomate-ketchuparen antzekoa izan dadin. Bigarren Mundu Gerran tomate-ketchuparen eskasia zegoenean egiten zen banana-ketchupa, tomaterik ez zegoelako eta platano-produkzio handi samarra zegoelako. Karibean, Baron Foods Limited konpainiak kolore horiko banana ketchupa egiten du, bananaren kolore naturalarekin duen lotura mantentzeko. Baron Foods Grenadak intxaur muskatuaren aldaera bat ere egiten du, eta espezia hori gehitzen dio nahasketari.

## Zaporea eta erabilera 
Banana-ketchupa tomatearena baino gozoagoa da, eta *kecap manis* indonesioaren eta txile gozo thailandiarraren antzeko zaporea du. Filipinetako etxeetan, ia plater guztietan erabiltzen da ongailu hori: arrautza-tortillak, saltxitxak, hanburgesak, patata frijituak, arrainak eta haragia. Platano-ketchupa ere espageti filipinarren osagai erabakigarria eta bereizgarria da (italiar tradizionalak baino gozoagoak).

Produktu hau Filipinetako populazio handia duten herrialdeetara esportatzen da (Estatu Batuak, Kanada, Erresuma Batua, Saudia Arabia, Kuwait, Hong Kong, Frantzia, Suitza, Australia eta Zeelanda Berria).

Platano-ketchuparen errezetaren benetako jatorria eta asmakuntza ezezaguna da, baina Maria Y. Orosa (1893 – 1945) filipinetako elikadura-teknikari egozten zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas-argi ikastola

**Itsas argi ikastola** Miarritzeko (Lapurdi) ikastola da. Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

[thumb|Fermin Muguruza eta Biarritzeko ikastolako haurrak 2001eko [Korrika|Korrikan bukaerako jaian Big Beñat kantatzen]]
thumb|alt=Biarritz Ikastolaren eraikin berrien inaugurazioa 1993an|Miarritzeko Ikastolaren eraikin berrien inaugurazioa 1993an

## Historia 
1974ean Miarritzeko Ikastola Angeluko Braou gelan sortu zen, irakasle bat eta 13 ikaslerekin. Gero irakasle bat batu zen.

1979an, irakasle berriak etorri ziren, eta ikasle kopurua 29ra igo zen. Urte horretan, Arrangoitzeko Ikastolako lehen maila ireki zen, Senpereko bidean.

1980an, Ikastola Mouriscot etxean kokatu zen, bi gela handi alokatuz. Leku horretan lau urtez egon ziren.

1984an, Ikastola “Notre Dame” eraikinean kokatu zen, Beaurivage auzoan: prefabrikatu batean, eta baratzeko aterbe batean. Egun batez kanporatuak izan ondoren, ttipiak Arrangoitzeko Ikastolarat joan ziren , eta handiak, Arroka elkartearen gelarat (Miarritzen).

1984-1985 ikasturtean, Ikastola familia baten garajean egon zen. Urte berean, Angeluko St Michel parropiako gela batera aldatu ziren, Montbrun auzoan.

1985-1986 ikasturtean, Miarritzeko suhiltzaileen eremuan sartu ziren prefabrikatu batean, Kontseilu Orokorrak emandakoa. Bigarren prefabrikatu bat erosi zuten, eta ondoren beste bi erostea erabaki zuten, garaian ikasle kopurua handia baitzen.

1990ean, aldaketa politikoak, manifestaldiak eta hautetsiekin negoziazioak egin ondoren, Miarritzen Ikastolarentzako eraikuntza proiektua abian jarri zen.

1991n, lanak hasi ziren, eta 1993an Miarritzeko Ikastolaren inaugurazioa ospatu zen. Arrangoitzeko eta Miarritzeko ikastolak elkartu ziren eta Oihanaren bidean kokatu ziren. Ama ikastola eta lehen maila ideki zen.

## Argazki galeria 

Fitxategi:2025-Miarritzeko-ikastola.jpg|thumb|Miarritzeko Ikastola 2025ean
Fitxategi:2025-Miarritzeko-amaikastola-gelak.jpg|thumb|Miarritzeko ama-ikastolaren gelak 2025ean
Fitxategi:2025-Miarritzeko-lehen-maila-gelak.jpg|thumb|Miarritzeko lehen mailaren gelak 2025ean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
https://ikastolabiarritz.com/
Hiriondo ikastola

**Hiriondo ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Baiona herrian dago kokatuta, Polo auzoan.  Baionako lau ikastolatatik bat da, Oihana ikastola, Estitxu Robles kolegioa eta Bernat Etxepare Lizeoekin batera.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
1974an sortua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heimito von Doderer

**Franz Carl Heimito, Ritter von Doderer** (Weidlingau, 1896ko irailaren 5a - Viena, 1966ko abenduaren 23a) austriar idazlea izan zen.

Vienako industrialari aberatsen familia batean jaio zen. Errusiarrek preso hartu zuten Lehen Mundu Gerran 1916an. Boltxebike gobernu berriak askatu zuen, baina ezin izan zuen Austriara itzuli Errusiako Gerra Zibilaren ondorioz. 1920an, azkenean, Siberiatik itzuli ahal izan zen.

Preso zegoela, idazteari ekitea erabaki zuen, eta harrezkero olerkiak eta eleberriak argitaratu zituen.

1930eko hamarkadan Alderdi Naziarekin bat egin zuen, baina handik urrunduz joan zen eta 1940an katolizismora bihurtu zen. Bigarren Mundu Gerran ere esku hartu zuen, Frantzia okupatuan eta, azkenean, Norvegian.

1946an Austriara itzuli zen, baina urtebetez debekatuta izan zuen argitaratzea. 1950eko hamarkadatik aurrera arrakasta lortu zuen idazle gisa.

## Lanak 
* *Die Bresche* (1924). 
* *Das Geheimnis des Reichs* (1930).
**Ein Mord, den jeder begeht* (1938).
* *Ein Umweg* (1940). *A Detour*
**Die erleuchteten Fenster oder die Menschwerdung des Amtsrates Julius Zihal* (1951).
* *Die Strudlhofstiege oder Melzer und die Tiefe der Jahre* (1951).
**Die Dämonen: Nach der Chronik des Sektionsrates Geyrenhoff* (1956).
**Die Merowinger oder die totale Familie (1962).
* *Roman Nr.7/I. Die Wasserfälle von Slunj* (1962).
**Roman No. 7/II. Der Grenzwald* (1967)

### Eleberri laburrak eta ipuinak 
* *Das letzte Abenteuer* (eleberri laburra) (1953).
* *Die Posaunen von Jericho* (eleberri laburra) (1958).
* *Die Peinigung der Lederbeutelchen* (ipuinak) (1959).
* *Unter schwarzen Sternen* (ipuinak) (1966).
* *Meine neunzehn Lebensläufe und neun andere Geschichten* (ipuinak) (1966).
* *Frühe Prosa: Die Bresche; Jutta Bamberger; Das Geheimnis des Reichs* (prosa) (1968).
* *Die Erzählungen* (Ipuin bilduma) (1972)
* *The Writing of Heimito von Doderer: Including First English Translations of The Strudlhof Steps, The Trumpets of Jericho, Under Black Stars* (1974). Translations by Vincent Kling in *Chicago Review*, vol. 26, no. 2
* *A Person Made of Porcelain and Other Stories* (2005). Selected compilation of short stories translated by Vincent Kling.
* *Seraphica; Montefal* (2009)

### Olerkigintza 
* *Gassen und Landschaft* (1923).
**Ein Weg im Dunkeln* (1957).

### Saiakerak, egunkariak eta gutunak 
* *Der Fall Gütersloh* (Gütersloh) margolariari buruzko monografia) (1930)
* *Grundlagen und Funktion des Romans* (saiakera) (1959).
* *Tangenten: Tagebuch eines Schriftstellers 1940 – 1950* (egunkariak) (1964)
* *Repertorium. Ein Begreifbuch von höheren und niederen* (1969).
* *Die Wiederkehr der Drachen* (saiakerak) (1970).
* *Commentarii 1951 bis 1956: Tagebücher aus dem Nachlaß* (egunkariak) (1976)
* *Commentarii 1957 bis 1966: Tagebücher aus dem Nachlaß* (egunkariak) (1986)
* *Heimito von Doderer / Albert Paris Gütersloh: Briefwechsel 1928 – 1962* (gutunak) (1986)
* *Die sibirische Klarheit* (1991).
* *Tagebücher 1920 – 1939* (egunkariak) (1996)
* *Gedanken über eine zu schreibende Geschichte der Stadt Wien* (saiakera) (1996).
* *Von Figur zu Figur'' (Ivar Ivaski gutunak) (1996)

## Kanpo estekak
Errobi ikastola

**Errobi ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Kanbo herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
1976an sortu da.

Ikasgelak bi egoitzetan banatuak dira, bat 1997an eta bestea 2007an eraikiak.

Leku eskasez ikastolan, 2010 urtean Arrokagarai ikastola sortzen da Itsasun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basabürüko ikastola

**Basabürüko ikastola** Zuberoan dauden bi ikastoletatik bat da. Aloze herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Zubereraren irakaskuntza 
Adinaren arabera, euskara molde bat edo beste erabiltzen dute. Zubereraz aritzen direla lehen maila osoan, ama eskolatik bosgarren mailara arte, baina euskara batua ere txertatzen dute. Euskara batua gero eta gehiago lantzen dute laugarren ikasturtetik aurrera: "Laugarren eta bosgarren urtean zaharrenekin hasten gara batuan diren testuen lantzen eta ahozko grabaketen behatzen. Gero kolegiora joaten direlarik Larzabalera, han batuaz egiten baitute".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olhain ikastola

**Olhain ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Sara herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

Izena Larhungo mendilerroko parte den Olhain 398 metroko muinoarena da.

## Historia 
Sarako ikastola 1977an sortu zen, zazpi haurrekin, baina urte batzuk berantago ateak hetsi behar izan zituen. 1988 urtean Senpereko Zaldubi ikastolari lotzen zaio eta Sarako gunea hesten da. 1992an sortzen da berriro.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urruñako ikastola

**Urruñako ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Urruña herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
1995an sortu zen Haur hezkuntza saila parropiako zinema gelan.

1998an abiatzen dira ikastola berriaren obrak, auzolanaren bidez.

2005an ikastola handitu da eta haur Hezkuntzaz gain, Lehen maila osa irekia du.

2011an obra berriak abiatzen dira egoitza berritzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guarana

**Guarana**, latinez **Paullinia cupana**, Sapindaceae familiako zuhaixka igokari bat da. Jatorriz, Amazoniakoa, gaur egun Bolivia, Paraguai, Peru, Argentina, Brasil, Ekuador, Kolonbia eta Venezuelan aurki daiteke. 

Izen bereko fruitua du, bitaminetan eta kafeina bezalako estimulatzailetan oparoa, hortaz edari bezala kontsumitzen da.
Rafflesia arnoldii

***Rafflesia arnoldii*** Indonesiako oihan hezeetan bizi den landare bizkarroi espezie bat da, Rafflesia generokoa. Munduko lore handiena ateratzen duelako da ezaguna.

## Izena 
1818. urtean aurkitu zuten Thomas Stamford Raffles eta Joseph Arnold botanikari ingelesek eta bigarren horrengandik datorkio espezieari izena. Robert Brown botanikari eskoziarrak deskribatu zuen 1821. urtean. Sumatran *kerubut* esaten diote eta minangkabaueraz *cendawan biriang* izena du.

## Deskribapena 
### Landarea 
*Tetrastigma* generoko landareen parasitoa da eta ez du hostorik, zurtoinik ez eta sustrairik ere. Klorofilarik ere ez du. Landarearen gorputza ostalariaren barnean dagoen zuntz sare batek osatzen du, *rhizomatoide* izena hartzen duena.

### Lorea 
Raffesiak munduko lore bakan handiena ateratzen du, metro bateko diametroa duena eta 11 kilogramo pisatzen dituena. 30 cm-ko diametroa duen kimu batetatik ateratzen da. Lore handiagoak badirela esan izan da (esate baterako, *Amorphophallus titanum*) baina kasu horretan infloreszentzia bat da. Rafflesiaren lorea gorrixka da eta puntu argiagoak ditu. Bost petalo lodiz osaturik dago.

## Habitata 
230px|thumb|*Rafflesia arnoldii*.
Oihan primarioetan eta sekundarioetan aurkitzen da, *Tetrastigma leucostaphylum* dagoen lekuetan, landare horren bizkarroia baita. Era berean, *Tetrastigma* bera ere inguruan dituen landareen indarraz eta hazkuntzaz baliatzen da basoko goiko geruzetara iritsi eta eguzki argia eskuratzeko. Rafflesiaren inguruan aurkitzen den landare ohikoena *Coffea canephora* (robusta kafea) da, bertako landarea ez den arren, Afrikatik ekarritakoa baita.

Uretatik gertu aurkitzen da Rafflesia, 490 eta 1.024 metrotako altuera artean.

## Ugalketa 
Loreak bost eta zazpi egun artean irauten du eta hainbat urtetan bahin soilik ateratzen du. Horrek lore hau flora arraro gisa sailkatzea eragiten du eta bere existentzia ia desagertuta dago. Haragi ustelaren usain gogorra jariatzen du eta beroa ere irradiatzen du. Hilda dagoen animalia delakoan intsektuak erakartzen ditu eta hauek polinizatu egiten dute. Fruitua aldiz karraskariek sakabanatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anatoli Rybakov

**Anatoli Naumovitx Rybakov** (; Txernihiv, 1911ko urtarrilaren 14aGreg./urtarrilaren 1aJul. - New York, 1988ko abenduaren 23a) ukrainar eta sobietar idazlea izan zen.

Errusiar Inperioaren Ukrainan jaio zen familia judu batean. 1934an atxilotu zuen NKVDk eta hiru urtez erbesteratu zuen Siberiara. Erbestearen ondoren garraioan lan egin zuen eta Bigarren Mundu Gerran tankeen komandante izan zen.

Haurrentzako liburuak eta nazien okupazioari eta Holokaustoari buruzko eleberriak idatzi zituen. 

Bere eleberririk ezagunena *Arbateko haurrak* () da. 1960ko hamarkadan banatu zen, samizdat moduan, baina 1987ra arte ez zen argitaratu. Stalinen aurkako eleberria glasnostaren aitzindaria izan zen.

## Lanak 
### Eleberri laburrak 
* *Daga* (Кортик), 1948.
* *Brontzezko txoria* (Бронзовая птица), 1956.
* *Kroshen abenturak* (Приключения Кроша), 1960.
* *Kroshen oporrak* (Каникулы Кроша), 1966.
* *Soldadu ezezaguna* (Неизвестный солдат), 1970.
* *Fusilaren tiroa* (Выстрел), 1975.

### Eleberriak 
* *Gidariak* (Водители), 1950.
* *Ekaterina Voronina* (Екатерина Воронина), 1955.
* *Uda Sosniakin* (Лето в Сосняках), 1964.
* *Harea astuna* (Тяжелый песок), 1978.
* *Arbateko haurrak* 1 (Дети Арбата) 1982.
* *35. urtea eta beste batzuk* (Тридцать пятый и другие годы) 1988.
* *Arbateko haurrak*  2 : 'Beldurra* (Страх), 1990.
* *Arbateko haurrak* 3 : *Errautsak eta hautsak* (Прах и пепел), 1994.
* *Oroitzapenen liburua'' (Роман-воспоминание) (Мой XX век), 1997.
Kimua ikastola

**Kimua ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Angelu herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
1997an sortu zen, Seaskak erositako lur batean. 2013 egoitza handitu zen udalaren lurretan, eta 2018an lau gela gehiago eraiki ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Suediakoa

**Silvia** (**Silvia Renate Sommerlath**) (Heidelberg, 1943ko abenduaren 23a) Suediako erregina ezkontidea da 1976tik.

Alemanian jaio zen, aita alemaniarra eta ama brasildarra zituen alaba. Hizkuntzen interpretazioa ikasi zuen Munichen eta Municheko Joko Olinpikoetan ezagutu zuen senarra.

1976ko ekainaren 19an Stockholmen Carl XVI.a Gustaf Suediakoa erregearekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba dituzte:
* Viktoria Suediakoa, printzesa oinordekoa, Västergötlandeko dukesa.
* Carl Philip printzea, Värmlandeko dukea.
* Madeleine Suediako printzesa, Hälsingland eta Gästriklandeko dukesa.
Oztibarreko ikastola

**Oztibarreko ikastola** Nafarroa Behereako ikastola bat da. Larzabale herrian dago kokatuta eta Oztibarre eskualdeko haurrak biltzen ditu.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
1991an sortu da 6 ikaslerekin, Bunuzeko Intxauseta etxean Haur hezkuntza sailei mugaturik.1993an Donaixtiko Xola etxean kokatzen zen, 12 ikaslerekin, eta 1995an Azmen.

1999an lehen maila idekitzen da Izura-Azmen, eta urte batez haur hezkuntza Ibarrolan egin zen.

2007an, *Pagatxa* izeneko diru bilketa kanpainari esker, egoitza berria eraiki zen Larzabalen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikastolaren webgunea
Olga Solovova

**Olga Solovova** (Ussuriisk, Errusia, 1953ko ekainaren 22a) boleibol jokalari ohia da. Sobietar Batasuneko emakumezkoen boleibol selekzioko internazionala izan zen.

## Kirol ibilbidea 
1980ko Moskuko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen eta bost partidetan jolastu zuen.

## Dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Annemarie Moser-Pröll

**Annemarie Moser-Pröll** (Kleinarl, 1953ko martxoaren 27a) Austriar eskiatzaile erretiratua da. Hainbat sari irabazi ditu: Urrezko domina olinpiko bat, 5 Munduko Txapelketa, 6 Munduko Kopa eta 62 garaipen Eski Alpetarreko Munduko Kopan.

## Kirol ibilbidea 
Bere ibilbidean, Moser-Pröll sei aldiz izan zen Munduko Kopako txapeldun, horietako bost jarraian (1971-75). Banakako Munduko Kopako 62 garaipen lortu ditu, emakumezkoen mailan Mikaela Shiffrin eta Lindsey Vonnen atzetik hirugarren. Izena eman duen lasterketen %35,4 irabazi ditu, portzentaje hau munduko bigarrena da Mikaela Shiffrinen %37,5 onenaren ondoren. Bost aldiz izan da munduko txapelduna (Hiru aldiz jeitsieran eta bi aldiz konbinatuan) eta urrezko domina olinpiko ere irabaiz du. Eskiatzaile guztien artean, bera da diziplina bakarrean jarraian lasterketa gehien irabazi dituena: hamaika jaitsiera lasterketa: 1972-73 Munduko Kopako denboraldiko zortziak eta hurrengo denboraldiko lehen hirurak.

Irabazi zuen urrezko domina olinpikorako bidea nahiko luzea izan zen: 1972ko Sapporoko Neguko Olinpiar Jokoetan, jaitsiera eta Eslalom erraldoirako faborito garbia zen, baina bi probetan bigarren geratu zen *Marie-Theres Nadig* eskiatzaile suitzarraren atzetik. Orokorrean eta jeitsierako bosgarren titulua jarraian irabazi ostean, bere kirol ibilbidea eten zuen bere aita zaintzeko. 1975-76 Munduko Kopako denboraldi osoa galdu zuen, bere jaioterri den Austriako Insbruck-en egin ziren 1976ko Neguko Olinpiar Jokoak barne. 1976ko ekainean bere aita hil ondoren, eski lehiaketara itzuli zen eta laister kokatu zen onenen artean, bigarren sailkatuz. Munduko Kopa bi denboraldiz (1976-77 eta 1977-78) eta 1979an seigarren aldiz titulu orokorra irabazi zuen. AEBko Lake Placid hirian ospatu ziren 1980ko Neguko Olinpiar Jokoetan bere karrera aparta amaitu zuen jaitsieran urrezko domina irabaziz. 1972ko *Marie-Theres Nadig* lehiakidea berarekin podiumena zela brontzezko domina gisa.

## Palmaresa 
### Neguko Olinpiar Jokoak 
### Campeonatos Mundiales 
### Munduko Kopa 
#### Sailkapen orokorra 
#### Diziplina ezberdinetako sailkapena (10 onenak) 
#### Munduko Kopan irabazitakoak (62) 
##### Jaitsiera(36) 
##### Eslalon Erraldoia (16) 
##### Eslalona (3) 
##### Konbinatua(7) 
## Irudi galeria 

Fitxategi:Anne Marie Mozes Proell werd wereldkampioen afdeling dames (kop), Bestanddeelnr 929-5525.jpg|alt=
Fitxategi:Anne Marie Mozes Proell werd wereldkampioen afdeling dames (kop), in actie, Bestanddeelnr 929-5526.jpg|alt=
Fitxategi:Annemarie Moser-Pröll 1972.jpg|alt=
Fitxategi:Annemarie Moser-Pröll - Die Straße der Sieger.jpg|alt=
Fitxategi:Austrian Sportspeople of the Year 2014 red carpet 05 Annemarie Moser-Pröll.jpg|alt=
Fitxategi:Annemarie Moser-Pröll, Beatrix Schuba - Gala Nacht des Sports 2011.jpg|alt=
Fitxategi:Annemarie Moser-Pröll Denkmal auf dem Weg der Skilegenden, Innerkrems, Nockberge, Kärnten.jpg|alt=
Fitxategi:10000 emakume.pdf|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  :[Bideoa] Annemarie Moser-Pröll | Oro descenso | Lake Placid |1980an.
*  :[Bideoa, DE] Ski - Annemarie Moser Pröll
Vande Mataram

thumb
thumb|300px|"Vande Mataram" inguruko lana, 1923an argitaratuta.
"**Vande Mataram**" (bengaleraz: বন্দে মাতরম্, Devanagari: वन्दे मातरम्, euskaraz: *Nik laudatzen zaitut, Ama*) "Jana Gana Mana" abestiarekin batera Indiako ereserki ofiziala da.

## Jatorria 
Poema Bankim Chandra Chatterji idazleak idatzitako *Anandamath* (1882) eleberritik dago hartuta.

## Historia 
Abestiaren lehenengo bi ahapaldiak Indiako Kongresu Nazionalak Indiako Abesti Nazionala gisa hartu zuen 1937ko urrian. Oraindik hamar urte falta ziren egoera kolonialarekin amaitzeko. Abestiak hindu nazionalismoa erreibindikatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vande Mataram Abestiaren bertsioa. 4:57 minutu.
* Vande Mataram Taldeko bertsioa. 1:09 minutu.
Datana

thumb|*Datana ministra*
***Datana*** Notodontidae familiako sitsak dira. Generoa Francis Walkerrek sortu zuen 1855ean.

Larbak zuhaitz eta zuhaixka hostoerorkorrez elikatzen dira, eta batzuk izurriteak dira. Baliteke helduak ez elikatzea.

Generoak itxura bereizgarria du, hosto lehorrak, biribilduak dirudite; baina espezieak bereiztea zaila da.

## Espezieak 
* *Datana ministra* (Drury, 1773)
* *Datana angusii* Grote & Robinson, 1866
* *Datana drexelii* H. Edwards, 1884
* *Datana major* Grote & Robinson, 1866
* *Datana contracta* Walker, 1855
* *Datana integerrima* Grote & Robinson, 1866
* *Datana perspicua* Grote & Robinson, 1865
* *Datana robusta* Strecker, 1878
* *Datana modesta* Beutenmüller, 1890
* *Datana ranaeceps* (Guérin-Méneville, 1832)
* *Datana diffidens* Dyar, 1917
* *Datana neomexicana* Doll, 1911
* *Datana chiriquensis* Dyar, 1895

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phalera bucephala

***Phalera bucephala*** Notodontidae familiako gaueko tximeleta bat da. Europa osoan eta Asiako ekialdean dago, Mongoliaraino.

## Deskribapena 
[alt=Il·lustració del British Entomology by John Curtis. Phalera bucephala|thumb|*British Entomology*, [John Curtis-en irudia. *Phalera bucephala*]]
Espezie handi samarra da, gorputz sendokoa, 55 mm-tik 68 mm-ra bitartekoa. Aurreko hegoak grisak dira, eta orban handi bat dute. Orban horrek zuhaitz azala ematen du behetik ikusita. Geldirik dagoenean, adar hautsi baten antza du. Atzeko hegoak zuri-krematsuak dira.

## Portaera 
Ekainean eta uztailean egiten du hegan gauez, eta, batzuetan, argirantz joaten da, nahiz eta oro har ez den erakartzen.

Larba gazteak taldekoiak dira, eta gero bakarrik bizi ohi dira. Larba zaharrena oso deigarria da, beltza, lerro zuri eta horiekin. Zuhaitz eta zuhaixka ugariz elikatzen da (ikus beheko zerrenda). Espezieak negua pupa gisa pasatzen du.

## Ezagutzen diren elikagaiak 
Xehetasunengatik ikus Robinson, G. S., P. R. Ackery, ni. J. Kitching, G. W. Beccaloni & L. M. Hernández, 2010.

* *Acer* - Astigarra
* *Betula* - Urkia
* Corylus - Hurritza
* *Laburnum*
* *Populus* - Makala
* *Prunus*
* *Quercus* - Haritza
* *Robinia*
* *Rosa*
* *Salix* - Sahats
* *Tilia* - Ezkia
* *Ulmus* - Olmo
* *Viburnuma*

## Galeria 

Fitxategi:Phalera_bucephala_-_Mondvogel_04_(HS).JPG|Arrautzak
Fitxategi:Phalera bucephala 20050909 416.jpg|Beldarra
Fitxategi:Härkäpää (Phalera bucephala) Säppi.JPG|Helduak
Fitxategi: Bucéphale 01.jpg|Helduak
Fitxategi: Bucéphale 02.jpg|Helduak
Fitxategi:Cazeaux-de-Larboust bois du Lys rouge.JPG|Habitata

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masturbazio zirkulu

thumb|Gizon helduen arteko masturbazio baten 3D irudikapena
**Masturbazio-zirkulua** sexu-praktika bat da, gizon edo mutil talde batek zirkulu bat osatzen duena **masturbazioa** egiteko, bakoitzak zakilari edo ondokoenari eraginez. Adiera metaforikoan, terminoa pertsona talde baten arteko jarrera autokonplazenteari edo eztabaidarik gabeari dagokio, normalean "bilera, edo beste gertaera bat, aspergarria edo denbora galtzea" denean.

Taldeko masturbazioak elementu lehiakorra izaten du, "irabazlea" duena, eta parte-hartzaileak eiakulatzeko gaitasuna izaten du, lehenik, azkena edo urrunen, aurrez ezarritako arauen arabera. Beste gizonekin sexu-harremanak izateko sarrera gisa erabil daitezke, edo sexu-iheserako bide gisa, beste pertsona batekin sexu-jarduera erregulatu ezin den adin edo egoera batean.

Taldeko masturbazioak elementu homoerotikoa izan ohi duen arren, analista batzuek mutil nerabeen jarduerak taldearekiko nagusitasun maskulinoa eta heterosexuala ezartzeko edo berresteko ahalegin gisa interpretatzen dituzte. Hala ere, Bernard Lefkowitz soziologo estatubatuarrak dio parte-hartzea benetan motibatzen duen gertaera dela lagunek sexu-grina ikustea, sexu-jarduerarekin zerikusia duten nerabeen sentimenduei aurre egiten lagunduz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bukkake
* Taldeko sexua
* Galleta-sorta
* *Circle Jerks* (estatubatuar taldea)

## Kanpo estekak
Zenbaki lehen biki

**Zenbaki lehen biki** bat, beste zenbaki lehen batekin 2-ko aldea duen zenbaki lehen bat da (41 edo 43 adibidez). 

Zenbaki lehenak bakoitiak dira, 2 izan ezik. Hortaz, 2 - 3 bikotea kenduta, elkarren ondoko bi zenbaki lehenen gutxieneko aldea 2koa da. Zenbakiak handitu ahala, zenbaki lehen bikiak aurkitzea geroz eta zailagoa da lehenen arteko aldeak handitzeko joera duenez. Hala ere, ez dakigu infinitu lehen biki dauden edo bikoterik handiena dagoen. 2013an berpiztu zen problema zaharra; infinitu zenbaki lehen biki daudela frogatzeko bidean aurrerapauso handia eman zuen Yitang Zhangek. Halere, problemak erantzunik gabe jarraitzen du gaur egun.

## Propietateak 
Normalean, (2,3) bikotea ez da zenbaki lehen bikien bikotetzat hartzen. 2 zenbaki lehen bikoiti bakarra izanik, bikote hau da zenbaki lehenen artean bateko distantzia duen bakarra.

Lehenengo zenbaki lehen bikiak honakoak dira:

(3, 5), (5, 7), (11, 13), (17, 19), (29, 31), (41, 43), (59, 61), (71, 73), (101, 103), (107, 109), (137, 139), ...

Bosta da bi bikoterena den lehen bakarra, (3,5) baino handiagoak diren lehen biki guztian (6n-1, 6n+1) formakoak baitira, n zenbaki arrunt bat izanik. Beste hitz batzuetan esanda; bi lehenen arteko zenbakia 6en multiplo bat da.

### Brunen teorema 
1915ean, Viggo Brunek zenbaki lehen biki guztien alderantzizkoen batura zenbaki baterantz konbergentea dela frogatu zuen. Brunen konstantea deitzen zaio zenbaki honi eta *B*2 moduan izendatzen da:  

: B_2=\left ( \frac{1}{3} + \frac{1}{5} \right  ) +\left ( \frac{1}{5} + \frac{1}{7} \right  ) + 
\left ( \frac{1}{11} + \frac{1}{13} \right  ) + \left ( \frac{1}{17} + \frac{1}{19} \right  ) +
\left ( \frac{1}{29} + \frac{1}{31} \right  ) + ...

## Lehen bikien aierua 
Infinitu zenbaki lehen biki dauden edo ez zenbakien teoriako galdera ireki handienetako bat izan da urte askotan. Lehen bikien aieruak dio infinitu p zenbaki lehen daudela p + 2 ere lehena izanik. 1849an, de Polignac-ek aieru orokorrago bat eman zuen; edozein k zenbaki arruntentzat infinitu p zenbaki lehen daudela non p + 2k ere lehena izango den. De Polignac-en aieruaren k = 1 kasua lehen bikien aierua da.

Lehen bikien aieruaren forma sendoago batek, Hardy_Littlewood-en aieruak, zenbaki lehen bikien teoremaren antzeko banaketa-lege bat postulatzen du.

2013ko apirilaren 17an, Yitang Zhangek frogatu zuen 0 1290000 ± 1 da, 2016ko irailean aurkitua. 

1018tik behera 808.675.888.577.436 bikote lehen biki daude.

## Lehen isolatua 
**Lehen isolatu** bat p zenbaki lehen bat da zeinentzako p - 2 eta p + 2 ez diren lehenak. Beste hitz batzuetan, p ez da zenbaki lehen bikien parte. Adibidez, 23 lehen isolatu bat da, 21 eta 25 zenbakiak, biak ere konposatuak direlako.

Lehenengo zenbaki lehen isolatuak hauek dira:

: 2, 23, 37, 47, 53, 67, 79, 83, 89, 97, ... .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Augusto Zachrisson

**Julio Augusto Zachrisson Acevedo**  (Panama Hiria, 1927ko otsailaren 5a  - Madril, 2021eko abenduaren 18a),   Madrilera (Espainia) bizitzera joan zen margolari, grabatzaile eta eskultore panamatarra izan zen.

## Hasieran 
Panamako Pintura Eskola Nazionalean hasi zuen bere formazio artistikoa Juan Manuel Cedeño Henríquez margolariaren zuzendaritzapean. 1950eko hamarkadaren hasieran, Erdialdeko Amerikako hainbat herrialde bisitatu ondoren, Mexikon kokatu zen eta bertan "La Esmeralda" Pintura, Eskultura eta Grabatu Eskola Nazionalera joan zen, Mexikoko muralismoaren estetikarekin eta Rufino Tamayoren aztarnarekin harremanetan jarriz.  José Guadalupe Posadak sortutako *Taller de Gráfica Popular* delakoan ere garrantzitsua izan zen.   1960an lehen aldiz erakusketa egin zuen Panamako Unibertsitatean eta urte horretan bertan Europara bidaiatu zuen, Perugiako (Italia) Pietro Vannucci Akademiako tailerretan lan egiten. Geroago Madrilera joango zen, eta San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian  

## Lana 
Zachrissonen lanak hiru tradizio artistikoren ondarea islatzen du. Lehena Panamako aurrekoena da eta bigarrena, 1950eko hamarkadako bere Mexikoko etapan ezagutu zituen Erdialdeko Amerikako erreferente kulturalak. Biek erakusten dute euren eragina "indigenismotik eta kolonaurreko pinturatik".  Azkenik, unibertso hispanoa Europan, Italian egonaldiaren eta Espainian finkatzearen bitartez ezagutu zuena. 

2020ko abenduan, Madrilgo Arte Garaikideko Museoak Conde-Duque Kuartelaren egoitzan *Un artista entre dos orillas* erakusketa hartu zuen. Artistak erakusketako berrogeita hamabi grabatuak erakundeari oparitu zizkion, artistaren lan plastiko, grafiko eta eskultorikoen atzera begirako erakusketa, sinkretismoaren adibide, bai teknikan bai gaian.   

Bere lana bilduma garrantzitsuen parte da, hala nola, Espainiako Liburutegi Nazionala, Madrilgo Arte Garaikideko Museoa; La Platako Latinoamerikako Arte Garaikideko Museoa (MACLA); MoMA eta Metropolitan Museum of Arte, biak New Yorken; Poznan Museoa, Polonia, Cincinnati Art Museum, Cincinnati, Goyaren Grabatuaren Museoa, Fuendetodos, Espainia, Oaxacako Arte Grafikoen Institutua, Mexiko, baita mundu osoko bildumetan ere (Jugoslavia, Irak, Kolonbia, Txile, Puerto Rico eta Frantzia). 

## Heriotza 
Madrilen hil zen 2021eko abenduaren 18an, larunbata, laurogeita hamalau urte zituela,  bere emaztea Marisé (María José) Torrente Malvido   Gonzalo Torrente Ballester idazlearen alaba eta Gonzalo Torrente Malvidoren arreba hil eta bederatzi egunera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arberoa ikastola

**Arberoa ikastola** Nafarroa Behereako ikastola bat da. Donamartiri herrian dago kokatuta. Arberoa eskualdeko haurrak biltzen ditu.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

## Historia 
2008an sortu da, lehenik Hazparneko Ezkia ikastolari loturik, eta ondotik bere itun propioa izanez.

## Pedagogia 
Ikastola Seaskaren hezkuntza proiektuan kokatzen bada ere, hastapenetik gogoeta berezi bat eraman du Indarkeria eza eta lankidetzazko ikaskuntzari buruz. Hainbat proiektu esperimentatuz.

2018an, ikastolan grabatutako *Lepe Arberoan, komunikazio ez bortitza bizitzen* dokumentala plazaratu zuen Itziar Bastarrika Madinabeitiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Seaskaren webgunea
*Ikastolaren webgunea
Baigorriko ikastola

**Baigorriko ikastola** Nafarroa Behereako ikastola bat da. Baigorri herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

Hastapen batean, haur hezkuntza mailak baizik ez zituelarik irekiak, *Baigorriko Ama Ikastola*, edo *BAI* izenak baliatu izan du ere.

## Historia 
2005an sortu da Baigorriko Izarra izeneko lehengo ostatuan. 2016an udalak lehengo eskola publikoaren egoitza egokitzen du herriko elkarteentzat. 2017tik ikastola han kokatua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Seaskaren webgunea
Stjepan Mesić

**Stjepan "Stipe" Mesić** (Orahovica, 1934ko abenduaren 24a) kroaziarra politikaria da. Jugoslaviako presidentetza kolektiboko presidentea izan zen 1990ean eta Kroaziako presidentea izan zen 2000tuk 2010era.

Zuzenbidea ikasi zuen Zagrebeko Unibertsitatean eta udal auzitegietan lan egin zuen. 1967an Orahovicako alkate eta Kroaziako parlamentuko kide hautatu zuten. 1970eko hamarkadan Jugoslaviako erregimen komunistak kartzelatu zuen "Kroaziako Udaberrian" parte hartzeagatik.

1990ean politikara itzuli zen Kroaziako Batasun Demokratikoko kide gisa, Bigarren Mundu Gerraz geroztik egin diren alderdi anitzeko lehen hauteskundeetan. 1990eko maiatzetik abuztura Kroaziako lehen ministro izan zen. 

Ordezkari kroaziarra izan zen Jugoslaviako txandakako presidentetza kolektiboan eta 1991ko uztailaren 1ean Jugoslaviako presidente karguaren zina egin zuen. Jugoslavia desagertu zenean bete zuen kargua. 1991ko abenduaren 5ean dimisioa eman zuen eta Jugoslavia jada existitzen ez zela adierazi zuen.

1992tik 1994ra Kroaziako parlamentuko presidentea izan zen. 2000. urtean Kroaziako presidente hautatu zuten eta 2005ean berriro hautatu zuten. Franjo Tuđmanen aurreko politika autoritarioak kritikatu zituen eta Kroazia NATOn sartzea sustatu zuen. AEBek 2003an Iraken egindako inbasioa ere kritikatu zuen.
Uhabia ikastola

**Uhabia ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Bidarte herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

Izena Bidarte zeharkatzen duen Uhabia ibaiarena da.

## Historia 
2009an sortu da, Bidarte, Getaria, Arbona, eta Ahetze herrietako haurren biltzeko.

2015an egoitza handitua da, lau ikasgela gehituz, eta Lehen maila osoa irekia da.

2019an, garapenari aurre egiteko, Alhorga ikastola sortzen da Ahetzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikastolaren webgunea
* Seaskaren webgunea
Kolunbograma

thumb|*Great Barrier Pigeongram Agencyk* "Uso bidezko postarako" emandako zigilua.
**Kolunbograma** (ingelesa: *pigeongram*) uso mezulari batek garraiatutako mezua da. Antzinatik, garraio-mota hori ohikoa izan zen premiazko mezuak transmititzeko, batez ere gerra batean zabaldutako tropei. XIX. mendean erabili zen gehien helburu zibiletarako, baita posta-mota horretarako zigilu bereziak eman ere. Bigarren Mundu Gerratik aurrera, desagertu egin zen helburu zibiletarako, komunikabide modernoen ondorioz. Gaur egun, unitate militar jakin batzuek baino ez dute erabiltzen, eta gerra-kasuan, beste komunikazio-modu guztiak itxita daudenean.

1897an, Zeelanda Berrian *The Great Barrier Pigeongram Service* ezarri zen, Auckland eta Hesi Handia uhartearen arteko kolunbogramak garraiatzeko, 100 km-ko distantziara, eta 1898tik aurrera zigilu bereziak emititu ziren.

## Kanpo estekak
Aikoa

**Aikoa** Urraulgoiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Urraulgoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *aikoatarrak* ziren.

## Izena 
*Aikoa* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Aycoa* (1280)
* *Aizoa* (1534)
* *Aicoa* (1800)
* *Aicoa* (1915)
* *Aikoa* (1996)

## Geografia 
Aikoa Urraulgoiti ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra  da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

### Klima 
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.

Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

#### Estazio meteorologikoak 
Urraulgoitin dagoen Eparotz, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
1280an oraindik petxa ematen zion koroari, baina XIV. mendearen lehen erdian despopulatu bide zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urraulgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Arrautzak etiketatze

[thumb|333x333px|Arrautza etiketaduna: irudian, 0-DE-1344461 arrautza-kodeak adierazten du ekoizpen ekologikoko arrautza bat dela (0), Alemaniatik (DE) datorrena, zehazki, [Mecklenburg-Aurrepomerania|Mecklenburg-Vorpommern-etik (13), agintariek 44461 zenbakitutako etxaldetik.]]
**Arrautzak etiketatzean**, letra eta zenbakien konbinazioan oinarritutako kode bat jartzen da arrautzen oskolaren gainean. Estanpazio hori, Europako araudiak elikagaientzako tinta gorri baten bidez egitea eskatzen duena, herrialde askotan zuzentzen den araua da. Aipatu den Europako araua 2004ko urtarrilaren 1ean sartu zen indarrean, eta kode horrek zein gramatikaz baliatu behar duen aipatzen du. 2005eko uztailaren 1etik aurrera, Europako arrautzek ere nahitaez ezarri behar dute arrautza bakoitzean iraungitze-data. Etiketa nahitaezkoa da A kategoriako arrautza guztietan, kontsumitzaileari zuzenean saltzeko direnak baitira. Animalien ongizatea sustatzen duen "oilo zoriontsuen" ziurtagiriaren parte da politika hori. 

## Arrautza-ontzia 
Europako Batasuneko herrialdeetako legeen arabera, arrautza-kutxatilak (arrautza-ontzia) informazio hau izan behar du kontsumitzailearentzat:

* Oiloa **hazteko modua**,
* Kontserbatzeko aholkuak, arrautzak hozkailuan gordetzea gomendatzen du.
* **Kontsumo-data lehenetsia**. 28 egun dira errutetik.
* Klase bateko arrautzaren batez besteko **tamaina**:
** Superhandiak, edo **XL**: 73 g-koak edo gehiagokoak.
** Handiak, edo **L**: 63 eta 73 g artean
** Ertainak, edo M: 53 eta 63 **g** artean
** Txikiak edo S: 53 g baino gutxiago

Europako Batasunean, giza kontsumorako diren arrautzek kode bat dute azalean. Arrautzetan markatutako kodean, hazteko modua identifikatzen duen zenbakia agertzen da:

* 0 Ekologikoa
* 1 Landako oiloen arrautza
* 2 Lurzorua
* 3 Kaiola

Zenbaki horri bi letra gehitzen zaizkio: landetxea dagoen estatu kideko kodea da, eta, ondoren, hainbat digitu daude, estatu bakoitzeko etxalde identifikatzen dutenak (luzera eta karaktereak aldatu egiten dira herrialde bakoitzean).

Salmentan jartzen diren arrautza freskoen ontziak honako hauen berri ematen duten argibideak izan behar ditu: kategoria komertziala, arrautzen pisua, kontsumitzeko data-muga, arrautzak sailkatu eta ontziratu dituen industria, hazteko modua eta arrautza kontserbatzeko nahitaezko jarraibideak.

Etiketak, ordea, ez du ezer esaten oilo erruleen hazkuntzan zenbait prozedura erabili diren ala ez; izan ere, animalien defendatzaileek salatu dituzte, hala nola jaio eta gutxira oilo arrak masiboki hiltzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Advocaat

**Advocaat** edo **acvocatenborrel** Holandako edari alkoholiko tradizional bat da, arrautza, azukre eta brandyz egina. Edari gozo eta krematsuak kremaren antzeko loditasun leuna du. Alkoholaren eduki tipikoa %14 eta %20 bitartekoa izan ohi da. Arrautza-gorringoen, likore aromatikoen, azukrearen edo eztiaren, brandyaren, banillaren eta batzuetan kremaren (edo esne kondentsatuaren) nahasketa izan dezake edukiak. Besteak beste, Bols, Darna Ovo Liker, DeKuyper (bi barietatetan) eta Verpoorten dira fabrikatzaile aipagarriak.

## Kanpo estekak
Arrautza-xerratzaile

thumb|Arrautza-xerratzaile bat
thumb|Arrautza-xerratzailearen erabilera
**Arrautza-xerratzailea** elikagaiak prestatzeko tresna bat da, arrautza egosi zurituak xerratzeko erabiltzen dena, azkar eta uniformeki. Arrautza-xerratzaile bat plater zatikatu bat da, arrautzari eusteko, eta alanbre-bandaz edo labanaz egindako plaka bat du, xerratzeko itxi daitekeena.

Willy Abel alemanak (1875–1951) asmatu zuen XX. mendearen hasieran, ogi ebakitzailea ere asmatu zuena. Berlin-Lichtenbergen egin ziren lehen arrautza-xerratzaileak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haugh unitatea

**Haugh unitatea** arrautzaren proteina-kalitatearen neurri bat da, zuringoaren altueran oinarritua (albumina). Raymond Haugh-ek sortu zuen, 1937an.uH = 100 * log(h-1.7w^{0.37} + 7.6)

* uH = Haugh unitatea
* *h* = albuminaren altuera, milimetrotan
* *w* = arrautzaren pisua, gramotan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ugarrongo arroila

**Ugarrongo arroila** Nafarroa Garaiko Pirinioaurrea eskualdean kokatutako arroila bat da, Areta ibaiak zeharkatutakoa. Imirizaldu eta Murillo-Berroia herrien artean dago, 1,80 kilometroko luzerarekin eta 2,50 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 479 metroko aldea dago ibaiaren mailaren eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Ugarron eta ezkerraldeko Txusta mendiak.

Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.

## Ezaugarriak 
Ibaiak ebakitako materialak kareharriak, kareharri hareatsuak eta Goi Kretazeoko hareharriak eta Paleozenoko dolomiak eta kareharriak dira, eta antiklinal zamalkatzaileko egitura bikoitza osatzen dute, hegoaldera begira eta faila motakoa.

## Erreferentziak 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Areta ibaia

## Kanpo estekak
Areta (ibaia)

**Areta** Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 29,1 kilometro luzerarekin, Aietxuibarrean Ezpondarri mendiko magalean jaiotzen da, 1366 metroko altueran, eta Irati ibaian isurtzatzen da, Urraulbeiti udalerriko Arripodas herriko inguruan, 424 metroko altueran.

Ibilbidean zehar, 104 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu.

Bere ibilbidean, Urraulgoiti, Urraulbeiti eta Erromantzatua ibarrak zeharkatzen ditu.

## Ibilbidea 
### Ibaiadarrak 
* Nabarreko erreka (eskuinaldea)
* Ozkiotzeko erreka (eskuinaldea)
* Untzetako erreka (ezkerraldea)
* Sandoaingo erreka (eskuinaldea)
* Elbarriko erreka (eskuinaldea)
* Berentzeko erreka (eskuinaldea)
* Iturrotzeko erreka (eskuinaldea)
* Larraungo erreka (ezkerraldea)
* Legorbeko erreka (eskuinaldea)
* Etxibarko erreka (eskuinaldea)
* Barasotako erreka (eskuinaldea)
* Murgillako erreka (eskuinaldea)
* Ezkanitzeko erreka (ezkerraldea)
* Anasariko erreka (eskuinaldea)
* Aizkurgiko erreka (ezkerraldea)
* Astigarreko erreka (ezkerraldea)
* Zukarrekako erreka (eskuinaldea)
* Murugarreko erreka (eskuinaldea)
* Egillorreko erreka (ezkerraldea)
* Zabaltzako erreka (ezkerraldea)
* Martinenako erreka (ezkerraldea)
* Adoañenako erreka (eskuinaldea)
* Aikoako erreka (eskuinaldea)
* Angertako erreka (ezkerraldea)
* Zerramaioko erreka (eskuinaldea)
* Arieltzeko erreka (eskuinaldea)
* Napariko erreka (ezkerraldea)
* Zalduko erreka (ezkerraldea)

### Zehartatutako herriak 
* Elkoatz
* Arangozki
* Ongotz
* Santafe
* Eparotz
* Irurozki
* Imirizaldu
* Berroia
* Arieltz
* Murillo-Berroia
* Arripodas

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Irati
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak