open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iñaki Etxaniz

**Iñaki Etxaniz** (Oloroe-Donamaria, 1993ko irailaren 2a - ) frantziar politikaria da. Jaioterriko zinegotzia, 2022tik aurrera, Pirinio Atlantikoetako departamentuko 4. hauteslerriko ordezkaria da Frantziako Nazio Biltzarrean.

## Euskal jatorria 
Echaniz Biarnoko Oloroe-Donamariakoa da, baina bere aiton-amonak Azpeitia eta Beasaingoak ziren. Oloroera 1968an iritzi ziren. Bere izeneko ñ letra 2014an debekatu zen Frantzian, beraz Frantziako Asanblean **Inaki** gisa agertzen da. 

6. barrutian aurkeztuta, Biarno zein Zuberoako ordezkaria izan da Frantziako Asanblean. Euskararen egoeraren inguruko kezkak azaldu ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mercedes Llopart

**Mercedes Llopart** (Bartzelona, Katalunia, 1895ko otsailaren 27a &ndash; Milan, Italia, 1970eko irailaren 2a)  abeslari liriko sopranoa izan zen. Gainera, Alfredo Kraus bezalako kantari lirikoen maistra izan zen, eta irakasteko metodo propioa sortu zuen.

## Biografia 
Kantua ikasi zuen Bartzelonan, eta 1911ko uztailaren 2an Rossiniren *Sevillako bizargina* egin zuen Teatro Prado Catalán antzokian. 1912an egin zuen debuta, *San Giovanni in Perssiceto* Elkarteko antzokian, Gildaren papera interpretatuz Giuseppe Verdiren operan (Rigoletto). Urtebete geroago, 1913ko martxoaren 10ean, *Orfeó Mataroní* kontzertu-hautaketan parte hartu zuen, Inocencio Navarro baritonoarekin eta Juan Elíes tenorearekin agertoki berean kantatuta, ikusleen onarpena lortu zuen. Hiri kondalean 1915ean abestu zuen berriro. Italian eta Amerikan zehar bidaiatu ondoren, berriro iragarri zen Bartzelonako Lizeoan 1918an, eta bertan *La Traviata* interpretatu zuen, Pietro Naviarekin batera; Llopart txalotu egin zuen publikoak, baina kritikaren onarpena lortu gabe. Kairoko Operan aritu zen 1920an artista gonbidatu gisa. Aldi horretan bertan, Erromara joan zen Costanzi Antzokian kantatzera, eta bertan 1925 arte egon zen kartelean.

Giaccomo Pucciniren lanak interpretatu zituen, hala nola *Tosca* (1923) eta Ginevra Umberto Giordanoren *La cene delle beffe-n*. Arturo Toscani orkestra-zuzendariak lagunduta, MiIángo La Scalan kantatzeko proposamena egin zioten. Bertan, Sieglinde Wagnerren *La Valquiria* interpretatu zuen 1924tik 1925era, Alice Ford izan zen Verdiren *Falstaff* operan, 1926tik 1927ra, Londresko Covent Garden operan, gonbidatu gisa.  Wolf-Ferrariren *Sly* operaren estreinaldian aurkeztu zen 1927an, Alla Scala antzokian, Aureliano Pertile tenorearekin. Marschallin izan zen eta Kondesa interpretatu zuen Richard Straussen *El caballero de la rosa* lanean Octavian gisa hurrengo urtean Conchita Superviarekin batera, eta Ottorino Respighiren *La campana sommersa* estreinatu zuen 1929an.  1933an Veronako Arenan kantatu zuen *Elsa* (Lohengrin), besteak beste mundu osoko herrialdeetan.

### Kantu-eskola 
Erretiratu ondoren, kantu-eskola bat ireki zuen Milanen, 1945ean. Bere apopilo ezagunenen artean Renata Tebaldi, Fiorenza Cossotto, Turingo Kontserbatorioan eskolak eman zizkiona, Alfredo Krausen irakasle izan zen behin betiko maistra 1956az geroztik, eta funtsezkoa izan zen Genevako Nazioarteko Lehiaketan tenorea prestatzeko, Alfredo Kraus izan baitzen irabazlea. Mercedes Llopartek ahots teknikako eskolak eman zizkion Renata Scottori, Milanen 1954 eta 1957 bitartean Ana María Iriarteri.  Anna Moffo, Elena Suliotis, Guljnara Kartewilischwili ere bere ikasleak izan ziren; 1963an Francisco Ortiz  izan zen bere ikaslea Milanen, Llopart bizi zen hirian, eta Bernabé Martí, Montserrat Caballéren senarra, Milanen egon zenean ikaslea izan zela esan zuen.

1970eko irailaren 2an hil zen Milanen.

## Diskografia 
* La Boheme: Mi Chamano Mimi. The Edison Trials: Voice Audition Cylinders (1912-1913).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1912 eta 1929 arteko kronologia
Co Breman

**Ahazueros Jacobus Breman**, **Co** izenez ezaguna (Zwolle, 1865eko abenduaren 7a - Laren, 1938ko azaroaren 18a) holandar margolaria izan zen.  Paisaia, baserri eta barruko eszenetan espezializatu zen, irudiekin, eta Herbehereetako lehen margolari puntilistetako bat izan zen. 

## Biografia 
Haren aitak, Willem Fredrik Bremanek (1829-1875), zurgintza eta errementaritza denda bat zeukan. Bost anai-arreba zituen, tartean Evert Breman, arkitekto ezaguna. Aita hil ondoren, zaindariak jarri zizkioten, eta horrek bultzatu egin zituen arte-zaletasunak.' Bere lehen ikasgai formalak Jan Derk Huibersek landutako tokiko arte-eskola batean eman zituen. Eskola horrek estilo tradizionaletan lan egin zuen. 1889an, Bruselara joan zen, eta han lana aurkitu zuen pintura apaingarria egiten Academie Royal des Beaux Arts-en ikasten ari zela. Bi urte geroago, etxe bat erosteko adinako arrakasta izan zuen, non haren portaera are iskanbilatsuago bihurtu baitzen. Bisitari erregularrak ziren, halaber, Jan Hamdorff ostalari, zinegotzi eta, are garrantzitsuagoa dena, arte-merkatariaren antzinako pub batean, han galeria bat ireki baitzuen 1913an.

1913tik, bera eta haren emaztea, Lizzy Schouten artista, Laranen bizi ziren, eta han alaba bat zuten. 1921etik hil zen arte, Kunstenaarsvereniging Laren-Blaricum (Artisten Elkartea) erakundeko lehendakaria izan zen. Larengo kale batek bere izena darama. Lan nagusi gehienak Frans Hals Museoan, Dordrechts Museoan eta Kantariaren Museoan ikus daitezke.

## Hautatutako pinturak 

Fitxategi:Breman Brink.jpg|Eliza erreformatua Laranen
Fitxategi:Breman Gezicht op Deventer 1922.jpg|Deventer-en ikuspegia
Fitxategi:Breman, Meisje voor een boerderij in Het Gooi.jpg|Emakumea Gooiko baserri batean
Fitxategi:Breman In den tuin 1917.jpg|Lorategian

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Carole Denninger-Schreuder: Schilders van Laren, Toth, Bussum, 2003.  ISBN ά90-686-8327-1
* Komunak Vries jr: "Co Breman", Elsevier's *Geïllustreerd Maandschrift*, 19. liburukia, #37, 1909. http://www.elseviermaandschrift.nl/EGM/1909/01/19090101/EGM-19090101-0310/story.pdf

## Kanpo estekak 
* ArtNet: Breman-en obra gehiago
Jan Derk Huibers

thumb|273x273px|Kikara bero bat
**Jan Derk Huibers** (Deventer, 1829ko abenduaren 27a - Zeist, 1918ko apirilaren 7a) holandar margolaria, artista grafikoa eta arte irakaslea izan zen. Askotariko gaiak margotu zituen, baina bere generoko eszenengatik da ezaguna. Iturri batzuek bere heriotza urtea 1919an ematen dute gaizki 

## Biografia 
Jan Derk Huibers merkatariaren eta bere emaztearen, Fonck jaiotako Maria Elisabeten semea zen. Bere hezkuntza artistikoa bertako marrazki eskolan arratsaldeko klaseekin hasi zen, non bere irakaslea  izan zen . Bere ikasketak Anbereseko Arte Ederren Errege Akademian eta Amsterdameko Rijksakademie-n jarraitu zituen.

Ikasketak amaitu ostean, Amsterdamen egon zen; Arti et Amicitiae-ko kide bihurtuz. 1868an, Maatschappij tot Nut van 't Algemeen  ongintzazko erakunde batek kudeatzen zuen marrazki eskolan irakasle izan zen. Urte hartan, Elisabet Gerarda Hendriksekin ezkondu zen, eta Maisu Bizidunen Erakusketan parte hartzen hasi zen.

1872tik aurrera, Zwolleko marrazki eskolan ere irakatsi zuen. Bere "Etxetik kanpo" margolanak Urrezko Errege Domina irabazi zuen Arti et Amicitiae erakusketa batean 1876an.  Sortu berri zen  irakasleen prestakuntza eskolako lehen irakasleetako bat izan zen, 1881ean.  Marrazketa Hezkuntzarako Elkarteko zuzendaritzako kide ere izan zen.

1895ean, Orange-Nassau Ordenan Zaldun izendatu zuten. 1901ean kargu guztietatik erretiratu zen, eta pentsioa jaso zuen.  Bere ikasle ezagunak dira Huib Luns, Co Breman, Franz Deutmann, Leo Gestel, , , Kees Smout, Tjipke Visser eta Dirk de Vries Lam .

Etxean hil zen, laurogeita zortzi urte zituela. Deventerreko kale bati haren izena jarri diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irish Heartbeat

*Irish Heartbeat* (Irlandako Bihotz Taupadak) 1988an Van Morrison abeslariak The Chieftains taldearekin plazaratu zuen musika-albuma da. Mercury Records konpainiak egin zuen eta Dublingo Windmill Lane Studiosetan grabatu zen. Albumaren ekoizleak Morrison eta Paddy Moloney izan ziren. Denborak Irlandako benetako album klasikoa bihurtu du.

## Historia 
*Irish Heartbeat* 1987ko iraila eta abendua artean eta 1988ko urtarrilean grabatu zen. The Chieftains eta Van Morrison urte batzuk lehenago bildu ziren Edinburgoko rock jaialdian. Morrisonen *No Guru, No Method eta No Teacher* albumaren promozio-biran, Belfasten elkartu ziren berriro, eta, ondoren, Morrisonek eta Paddy Moloneyk elkarrekin album bat grabatzeari buruz hitz egin zuten. Biek abesti-zerrenda bat adostu zuten, Morrisonek aurretik argitaratutako bi kantukin eta Irlandako musika tradizionaleko zenbait abestikin.

1987ko urrian, The Chieftainsek eta Van Morrisonek Belfasteko Balmoral Studioan jo zuten berriro, 1988ko San Patrizio Egunean zabalduko zen kontzertu batean.

## Abestiak 
Albumak Irlandako zortzi abesti tradizionalak jaso zituen, bat gaelikoz; beste bi Van Morrisonen abestiak ziren: «Celtic Ray» eta «Irish Heartbeat». Gehienen moldaketak Van Morrisonek eta Paddy Moloneyk egin zituzten.

### A aldea 
* "Star of the County Down 2:41
* "Irish Heartbeat 3:52
* "Tá Mo Chleamhnas Déanta" (My Match It Is Made) 3:31
* "Raglan Road" Patrick Kavanaghen moldaketa, 4:43
* "She Moved Through the Fair" 4:44

### B aldea 
* "I'll Tell Me Ma" 2:29
* "Carrickfergus" 4:23
* "Celtic Ray" 3:47
* "My Lagan Love" 5:19
* "Marie's Wedding" 3:17

## Taldea 
* Van Morrison: gitarra, bateria eta ahotsa.
* Paddy Moloney: Irlandako xirolarrua eta tin whistle.
* Martin Fay: biolin eta hezurrak.
* Derek Bell: arpa eta teklatuak. 
* Kevin Conneff: bodhran eta ahotsa «Star of the County Down», «Tá Mo Chleamhnas Déanta» eta «I'll Tell Me Ma» abestietan.
* Matt Molloy: txirula
* Seán Keane: biolin
* Ciarán Brennan: kontrabaxu
* Mary Black: koroak «Marie's Wedding» eta «Tá Mo Chleamhnas Déanta» abestietan.
* Maura O'Connell: koroak «Marie's Wedding» abestian.
* June Boyce: koroak «Celtic Ray», «Irish Heartbeat» eta «Marie's Wedding» abestietan.

## Bibliografia 
* Heylin, Clinton (2003). *Can You Feel the Silence? Van Morrison: A New Biography*. Chicago Review Press. .
* Hinton, Brian (1997). *Celtic Crossroads: The Art of Van Morrison*. Sanctuary. .
* Rogan, Johnny (2006). *Van Morrison: No Surrender*. Vintage Books. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Irish Heartbeat" abestia Youtuben.
* "Ranglad Road"en zuzeneko bertsioa.
* :Albuma Discogs webgunean.
Francisco Larrando de Mauleón

**Francisco Larrando de Mauleón** (Mediana de Aragón, 1644ko urriaren 28a– Zaragoza, 1736) jatorri nafarra zuen familia bateko kidea, matematikari, ingeniari eta militar espainiarra izan zen. Beste ingeniari lanen artean, Iruñea, Donostia eta Hondarribiko gotorlekuetan lan egin zuen; bereziki garrantzitsua izan zen Iruñeako Takoneraren antolaketan.

## Obra 
* *Elementos de Euclides* (1698). 
* *Estoque de las guerras, y arte militar, primera y segunda parte, repartiendo y dividiendo en cada una cuatro tratados militares y matemáticos, etc., con modelos, y planes y diseños*, 2 liburuki. Bartzelona, Cormellas Tornas Loriente, 1699.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografia Espainiako Historiaren Errege Akademiaren webgunean.
Fiorenza Cossotto

**Fiorenza Cossotto** (Crescentino, Italia, 1935eko apirilaren 22a) mezzosopranoa da, askoren ustez, XX. mendeko onenetakoa.

## Biografia 
Cossottok Turingo Musika Eskolan ikasi zuen eta bere klaseko onena bezala graduatu zen. Gero Mercedes Llopartekin ikasi zuen. 1955ean egin zuen debuta Milango Scalan. Macbethen grabazioagatik urrezko diskoa jaso zuen.

Buenos Aireseko Colon Antzokian txalotu zuten 1967an *Don Carlo* eta *La Favorita* lanekin debuta egin zuenetik. 1969an itzuli zen Il Trovatore eta Norma egiteko, 1970ean Anna Bolena, 1971n Aida, eta 1990ean agur esan zuen.

2005ean 70 urte ospatu zituen Liejako emanaldi batean (Belgika).

Besteak beste, bere paper garrantzitsuak hauexek izan dira: Amneris, Ulrica, Tipuli, Santuzza, Azucena eta Carmen.

## Lanak 
## Discografia 
## DVD  eta Blu-Ray 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Fiorenza Cossotto kantuan  hainbat bideotan
Mela Franco Habijan

**Mela Franco Habijan** (Marikina,  Filipinak,  1987ko uztailaren 11) filipinar aktorea eta edertasun modeloa da. 2020an emakume transgeneroentzako Miss Trans Global nazioarteko edertasun-lehiaketa irabazi zuen. 

## Bizitza 
Habijan Marikinan jaio zen 1987ko uztailaren 11n. Erico eta Irene izeneko hezitzaileen lau seme-alabetatik zaharrena da. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu zioten arren, bere burua emakume transgenerotzat aldarrikatu zuen eta trantsizioa egiteari ekin zion bere senideen babesarekin.

Habijanek Komunikazioak ikasketak egin zituen Manilako Ateneo Unibertsitean, 2008an cum laude aipamenarekin graduatuz.

2016an Marikinako tokiko hauteskundeetan bere burua zinegotzigai aurkeztu zuen, baina bere hautagaitzal ez zuen aurrera egin.

2019an bi edertasun-lehiaketetan parte hartu zuen. Miss Gay San Fernando edertasun-lehiaketan lehen finalista postua lortu zuen; Filipinetako Erregina edertasun lehiaketan, berriz, hirugarren finalista. 2020an Miss Trans Global lehiaketa irabazi zuen.

## Filmografia 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabu Olmedo

**Fabiana Olmedo**, **Fabu Olmedo** eta **Fabu Pop** izenez ere ezaguna, paraguaitar emakumezko edertasun modelo abeslari eta antzezle transgeneroa da. Miss International Queen Paraguai 2022 edertasun-tituluaren irabazle, Paraguairen ordezkaria izango da Miss International Queen 2022 nazioarteko edertasun-lehiaketan. 

## Diskografia 
### EPak 
* *La puta ama* (2021)

## Aktore-lanak 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hariclea Darclée

**Hariclea Darclée,** jaiotzez, **Hariclea Haricli** (Brăila, Errumania, 1860ko ekainaren 10a -  Bukarest, Errumania, 1939ko urtarrilaren 12a) Errumaniako sopranoa izan zen, eta Pucciniren Tosca pertsonaia egiteko aktore-baldintza garrantzitsuak zituen: *La Wally* Alfredo Catalanirena eta *Iris* Mascagnirena. 1995ean Brăilan, Darcléeren jaioterrian, *Hariclea Darclée International Voice Competition* sortu zen .

## Biografia 
Familia grekoa zen, eta Brăilan jaio zen, Errumaniako hegoaldean. Parisen ikasi zuen, 1888an Parisko Operan Faustoko Marguerite gisa debuta eginez, eta hurrengo urtean Adelina Pattiren ordez Gounoden *Romeo eta Julieta* egin zuen. La Scalan, La Pergola eta beste antzoki italiar batzuetan kantatu zuen eta *Iris* (1899) eta *Tosca* (1900) estreinatu zituen Erromako Costanzi antzokian. 1893 eta 1910 bitartean, Moskun, St Petersburgon, Lisboan, Bartzelonan, Madrilen eta Buenos Airesko Colon Antzokian 1909an Tosca, Wally, Tannhäuserreko Elisabeth eta Héctor Panizzako *Aurora* bezalako rolean emanaldiak egin zituen. Beste rol batzuk hauek izan ziren: *Gilda, Ophélie, Valentine, Violetta, Desdemona, Mimρ,Santuzza, Manon, Manon Lescaut, Aida* eta *Carmen*. 1918an erretiratu zen eta bere begi-ninien artean Gina Cigna dago. 1939an hil zen. Bellu de Bucaresteko hilerrian lurperatuta dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:Hariclea Darclee carte de visite.jpg|Hariclea Darcléeren bisita-txartela
Fitxategi:Hariclea Darclee fotografie cabinet.jpg|Hariclea Darclee-ren argazki-kabinetea
Fitxategi:Hariclea Darclée.jpg|Hariclea Darclée, Paula Bergerren ilustrazioa
Fitxategi:Hariclea Darclee in der Rolle der Elisabeth Tannhaüser © Paula Berger.jpg|Hariclea Darclée, Paula Bergerren ilustrazioa
Fitxategi:Hariclea Darclée 01.jpg|Hariclea Darclée 
Fitxategi:Hariclea Darclée 03.jpg|Hariclea Darclée, Mario Nunes Vais-en argazkia
Fitxategi:Timbru Hariclea Darclee.jpg|Hariclea Darclée zigilua
Fitxategi:Cimitirul Bellu Ortodox, Bucuresti, ROMANIA, (Mormantul Haricliei Darclee) (postament).JPG||Hilerri ortodoxoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gune ofiziala
* Hariclea Darclee Festival and International Voice Competition
Walter Kieber

**Walter Kieber** (Feldkirch, 1931ko otsailaren 20a - Vaduz, 2014ko ekainaren 21a) liechtensteindar politikaria izan zen. Liechtensteingo 7. lehen ministroa izan zen 1974tik 1978ra.

1970etik 1974ra lehen ministrordea izan zen, 1974tik 1978ra lehen ministroa eta 1978tik 1980ra berriro lehen ministrordea. 1975ean Helsinkiko Akordioak sinatu zituen bere herrialdearen izenean. Alderdi Zibiko Aurrerakoi kontserbadoreko kide izan zen.
Desnazifikatzea

**Desnazifikatzea**, **Desnazifikazioa** edo **Nazigabetzea** ()  Aliatuek Alemania nazia 1945eko maiatzaren 8an Bigarren Mundu Gerran garaitu ondoren abian jarri zuten ekimena izan zen. Potsdamgo Batzarrean berronetsia, ekimenak Alemaniako eta Austriako gizarteetan, kulturan, prentsan, justizian eta politikan edozein eragin  nazionalsozialista deuseztatzea zuen helburu. Ekimenak botere eta eragin postuak izan zuten Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistako eta Schutzstaffeleko kide ohiengan jarri zuen arreta, bai elkarteak deuseztatuz, bai deseginez.

## Kanpo estekak
Gina Cigna

**Gina Cigna**, jaiotzez, **Genevieve Cigna** ( Angers, Frantzia, 1900eko martxoaren 6a &ndash; Milan, Italia, 2001eko ekainaren 26a) soprano dramatiko italiar ospetsua izan zen, Turandot, Tosca eta Norma rol ospetsuak egin zituen. Rosa Raisa eta Eva Turnerrekin batera, garai hartako Turandot-rol garrantzitsuena.

1948an auto-istripu baten ondorioz karrera galdu zuen eta irakasle jarraitu zuen.

## Biografia 
Guraso italiarrak zituen, eta Genevieve Cigna gisa jaio zen Angersen 1900ean. Alfred Cortotekin ikasi zuen pianoa. 1921ean Maurice Sens tenorearekin ezkondu zen eta Emma Calvé, Hariclea Darclée eta Rosina Storchiorekin kantu-eskolak hartzeko eskatu zion. 

Vicenzako *Tosca* kantatzera zihoala, auto-istripu larri baten ondoren, erretiratu egin zen. 

Irakaskuntzan aritu zen - Ghena Dimitrova eta Maria Dragoni ikasleen artean - eta 101 urterekin hil zen Milanen 2001ean.

Adinean aurrera egin ahala, elkarrizketa egin zioten bi dokumentaletan: Tosca, I live for art eta Opera Fanatic.

## Ibilbidea 
*Ginette* Sens bezala, Wagnerren El oro del Rhin lanean *Freia* gisa egin zuen debuta La Scalan. Bi urte geroago, Tannhäuserren *Donna Elvira* eta *Elisabeth* ospea lortu zuen.

Buenos Aireseko Colon Antzokian 1932an Aida, Tosca eta Norma gisa debuta egin zuen, hainbat denboralditan itzuliz eta Hector Panizzaren Bizizancio opera estreinatuz 1939an.

Italiako antzoki handi guztietan kantatu zuen (Genova, Pavia, Verona, Florentzia, Catania, Bolonia, Turin, Trieste, Parma, Venezia, Erroma), 1933an debutatu zuen Covent Garden-en, Berliozen La Damnation de Fausten, eta  Aida koronazio eguna 1936an. 1937an San Frantziskon *Amelia* izan zen Un ballo in maschera lanean, Norma eta Violetta izan zen La Traviatan.

New Yorkeko Metropolitan Operan 1937an egin zuen debuta, Aida gisa, eta Norma, La Gioconda eta Il trovatore abestu zituen 1938. urtean.

Beste paper batzuk izan ziren *Elvira* Ernanirena, *Abigaille* Nabuccorena, Isabeau, Wally, *Francesca da Rimini* eta Italiako Jenufarena (1941) eta Daphne Straussena (1942) La Scalan.

## Errepertorioa 
## Erreferentziako diskografia 
* Bellini - Norma - Gina Cigna, Ebe Stignani, Giovanni Breviario, Tancredi Pasero - Vittorio Gui - 1937
* Puccini - Turandot - Gina Cigna, Francesco Merli, Magda Olivero, Luciano Neroni - Franco Ghione - 1938
* Verdi - Il Re Pastore

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Helburua ingelesez
* Turandoteko aria 1938an
Lactarius romagnesii

*Lactarius romagnesii* *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Nahiko ohikoa Euskal Herrian.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm arteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero doi-doi hondoratua. Ertz uhindua, kiribildua eta, batzuetan, pixka bat ildaskatua. Azala lehorra, matea, zimurra, marroi iluna, ertza batzuetan zurbilagoa.

**Orriak:** Estu samar, okre kolorekoak, tartekatutako orritxo ugarirekin. Adnatak edo dekurrenteak,

Orri adnatak: Oinera iritsi eta harekin bat egiten duten orriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4-8 x 1,5-2 cm-koa, motza, kapela baino zurbilagoa, batzuetan apur bat okertua eta oinarrirantz mehetua.

**Haragia:** Krema-okre kolorekoa, aireak ukitzean, leku batzuetan ordu laurden baten buruan, kolore arrosa-gorrixka hartzen du. "Tintura de guayako" erreaktiboarekin  berde-urdinxka kolorea azkar hartzen du, eta "sulfato ferroso" erreaktiboarekin berdea. Latexa ez oso ugaria, kolore zurikoa, beirazko xafla baten gainean isolatuz gero, aireak ukitzean  ez da kolorez aldatzen. Zapore garratz samarra du.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac", "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. *Latex*-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius ruginosus*, *Lactarius picinus*, *Lactarius pterosporus*, *Lactarius fuliginosus* eta *Lactarius azonites* espeziekin.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hostoerorkorren basoetan, batez ere hurritzetan eta pagoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asiar hauts

[300px|thumb|right|[2001eko martxoaren 1eko satelite irudia, hauts horia Itsaso Horiaren gain ikusgai.]]
**Asiar hautsa**, **hauts horia**, **hondar horia**, **haize horia** edo **Txinako hauts ekaitza**, noizbehinka udaberrian zehar Ekialdeko Asian jazotzen den urtaroko fenomeno metereologiko bat da. Hautsa Mongolia, Txinako iparraldea eta Kazakhstango basamortuetan sortzen da, hauetan abiadura handiko lurzoruko haizeek eta hondar ekaitz bortitzek hauts partikula lehorrez osatutako hodei dentsoak altxarazten dituzte. Hodei hauek ekialderuntz doaz, Txina, Ipar Korea, Hego Korea eta Japoniatik igaroz, bai eta Errusiako eremurik ekialdekoenara ere. Batzutan, partikulak urrutirago ere badoaz, AEBetako aire kalitatean nabarmenki eraginez.
Maria Guisekoa

**Maria Guisekoa** (; Bar-le-Duc, 1515eko azaroaren 22a - Edinburgo, 1560ko ekainaren 11) Eskoziako erregina ezkontidea izan zen 1538tik senarra 1542an hil zen arte.

Klaudio Guiseko dukearen eta Antonieta Borboikoaren hamabi seme-alaben alaba zaharrena izan zen. Maria 1534an ezkondu zen Luis II.a Orleanskoarekin, Longuevilleko dukearekin. Senarra 1537an hil zen eta 1538an Maria Jakue V.a Estuardo Eskoziako erregearekin ezkondu zen, eta 1540an erregina koroatu zuten. Senar-emazteek bi seme izan zituzten, 1541ean hil zirenak, eta alaba bat, Maria. Jakue 1542an hil zen, eta Maria haurra 1548an bidali zuten Frantzian heztera. 1554an Eskoziako erregeorde izendatu zuten eta bere alabaren interes dinastikoak babesten eta Frantziarekin harremana mantentzen saiatu zen. Erlijio-erreformako mugimenduekin ere tolerantea izan zen.
Kin Yamei

**Kin Yamei** (Ningbo, 1864 &ndash; 1934ko martxoaren 4a), Chin Yamei edo Jin **Yunmei** bezala idatzita edo anglikanizatuta Y. mayo Rey gisa, Txinan jaio zen doktorea izan zen, Estatu Batuetan hazia, ospitaleen administratzailea, hezitzailea eta nutrizioan aditua. Lehen Mundu Gerran tofua Estatu Batuetako Nekazaritza Sailari (USDA) sartu izana egozten zaio.

## Bizitza goiztiarra 
1864an jaio zen Kin Yamei, Ningbon. Bere aita, kristau bihurtu zen Rev. Kying Hizkuntz-yiu (Chin Ding-yu) izan zen. Bi urte zituela, umezurtz geratu zen kolera-epidemian; Zate Bethune McCartee eta Juana M. Knight McCartee misiolari estatubatuarrek hartu zuten. Ingelesaz gain, jatorrizko izena erabiltzera eta txinera ikastera animatu zuten; japonieraz eta frantsesez hitz egiten ere ikasi zuen. Elizabeth Blackwellek sortutako Women's Medical College of the New York Infirmary aretoan izan zen, 1885ean bere klaseko onena bezala graduatuta. 1888an Estatu Batuetan mediku titulua jaso zuen lehen emakume txinatarra izan zen. Txinako Kontsula graduazio-ekitaldira joan zen bere lorpena ikustera. Filadelfian eta Washington Hirian, jarraitu zuen ikasten. Argazkigintzako trebetasunak ere ikasi zituen, eta aldizkari batean argitaratu zuen, medikuntzako eskolan zegoela.

## Karrera profesionala 
thumb| Kin Yamei, 1905eko argitalpen batekoa.
1890etik 1894ra Koben (Japonia), Yameik emakume eta haurrentzako ospitale bat zuzendu zuen, eta hantxe egon zen malariarekin, sendatzen zen bitartean. Superintendentea izan zen emakume-ospitale batean baita Tientinen erizainak trebatzeko programa batean ere. 1907 urtean Zhilin emakumeentzako Iparraldeko Medikuntza Eskola ere sortu zuen.

Yameik hitzaldi bat eman zuen Estatu Batuetan txinatar kulturari, emakumeei eta medikuntzari buruz, Los Angelesko Elkarte Medikoan hitzaldi bat eta Carnegie Hall-en hitzaldi bat emanez. Honolulu auzo txinatarrari buruzko artikulu bat (*Overland Monthly*, 1902) eta sojari buruzko beste artikulu bat argitaratu zituen *New-York Tribunean* (1904). Lehen Mundu Gerra igaro zen Estatu Batuetan, USDArekin elkarlanean, elikadura- eta soja-erabileretan, eta tofua aurkeztu zitzaien Estatu Batuetako zientzialariei elikagaietan. Nazioarteko Bake Konferentzia batera joan zen 1904an, New Yorken.

## Bizitza pertsonala 
1894 urtean Kin Yamei Hippolytus Laesola Amador da Silvarekin ezkondu zen Japonian. Da Silva jauna Hong Kongen jaiotako merkatari eta interpretea zen. 1904an dibortziatu ziren. Seme bat izan zuten, Alexander, 1895ean Honolulun (Hawaii) jaioa; 1918an hil zen soldadu estatubatuar gisa Lehen Mundu Gerran, Frantzian, eta Arlingtongo Hilerri Nazionalean lurperatu zuten, "Alexander A. Kin" izenarekin. Kin Yamei Beijing-en igaro zituen azken urteak, eta pneumoniaz hil zen 1934an, 70 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Overlooked No More: Yamei Kin, the Chinese Doctor Who Introduced Tofu to the West – The *New York Times*
* Biographical information about Kin Yamei Soy Info Center delakoan.
* James Kay MacGregor, "Yamei Kin and her Mission to the Chinese People", The Craftsman 1905eko azaroaren 9a): 242-249.
Julia Alioxina

**Julia Igorevna Alioxina** () (Barnaul, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1990eko martxoaren 28a) errusiar politikaria da. Hiri Ekimen () alderdiko presidente ohia da Altai kraian. Errusiako lehen emakume politikari transgenerotzat hartzen da. 

2023ko udan Altai kraiko Hiri Ekimen alderdiaren adarrak gobernadore kargurako aurkeztera gonbidatu zuen, eta Alioxinak baiezkoa eman zuen. *Novaia Gazeta* egunkariari egindako elkarrizketan esan zuen ulertzen zuela ez zutela hautatuko, eta hauteskundeetan parte hartzea protestatzat jo zuen. Ezin izan zuen bere hautagaitzaren aldeko sinadura kopuru nahikorik bildu.

2024ko maiatzean jakinarazi zuen Errusiako agintarien aldekoa zela eta «ideologia liberalarekin» etsita zegoela. Gainera, genero-detrantsizioa hasi zuela esan zuen. Hala ere, ekainean esan zuen detrantsizioa mehatxuengatik iragarri zuela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako Gazteen Antzerki Topaketak

**Donostiako Gazteen Antzerki Topaketen Saria** Donostiako udalak urtero ematen duen saria da, Donostia Gazteriak antolatzen du ekitaldia, eta Donostia Kulturaren eta Kutxa Kulturaren laguntza izaten dute.

Antzerki Topaketaren helburua gazteak antzerkiarekin harremanetan jartzea da, nola interprete edo sortzaile izan (agertoki gainean edo atzean), hala ikusle izan. Era berean, kultura-ekitaldietara joateko eta haietaz gozatzeko ohitura ere sustatu nahi da, eta kultura-jarduerak bultzatu horrela. Bestalde, Topaketak nahi du parte hartzaile gazteak motibatu, haien sormen prozesuan aurrera egiteko, eta baita haien kultur ekoizpenaren hedapena bultzatu ere.

Deialdia hiriko ikastetxe, unibertsitate, antzerki eskola eta talde independente guztiei zabaltzen zaie otsailean, parte hartzeko gonbita egiteko. Guztira 10-30 taldek eman dute izena. Donostiarrak izaten dira gehienak, baina badira kanpokoak ere (Oiartzun, Pasaia, Bilbo, Iruñea…).

Sarietan 2 kategoria bereizi dira adinaren arabera: Junior kategoria:1(4-18 urte) eta Senior kategoria (18-30 urte). Kategoria bakoitzean hiru sari hauek banatzen dira:  Obra onena,  Talde artistiko onena eta Taularatze onena.

Donostia Kulturaren lankidetzari esker, Antzoki Zaharra, Victoria Eugeniako Klub Aretoa, Gazteszena (Egia Kultur Etxea) eta Lugaritz Kultur Etxean egiten dira saioak, baita Kontadores Gazte Zentroan (gazteen kultur sormenerako eta sustapenerako erreferentzia den tokia)

## Saridunak 
Hauek dira saridunetako batzuk:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal antzerkigintza
* Donostia Kultura
* Donostia Antzerki Saria
* Azpeitiko Euskal Antzerki Saria
* Zerrendaː2018ko euskarazko antzezlanak
* Zerrendaː2017ko euskarazko antzezlanak
* Zurriola Antzerki Eskola

## Kanpo estekak 
* ganbila.eus — Euskal antzerkiaren ataria
* EHAZE - Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea

* Donostia Antzerki Saria
Oremahai

**Oremahai** edo **oraska** ontzi, azpil eta mahai baten arteko altzari eta tresna da, gari edo arto orea lantzeko eta harekin opilak egiteko erabiltzen dena. Batzuetan tapa ere izaten dute, egindako ogia bertan gordetzeko.

Gariaren zikloan, ogia egiteko, tresna inportantea izan da mekanizazioaren aurretik. Jose Angel Urkia araoztarra haurtzaroko kantuaz oroitzen da, 2022ko Twitterreko txio kate bateam: "Txiki banintzan haundi banintzan; maiatzian burua nintzan, berrogeigarren egunerako eromahaixan ora nintzan".

## Iruditegia 

Fitxategi:Artesa obrador horno pan.jpg|Okindegi bateko oramahaia (El Escobar, Murcia, Espainia).
Fitxategi:Artesa panadera belen España.jpg|Orea lantzen oramahaian, jaiotza bateko irudia.
Fitxategi:Water Trough - geograph.org.uk - 423673.jpg|Harrizko oraska zahar bat (Leicestershire, Ingalaterra).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvio Pettirossi nazioarteko aireportua

**Silvio Pettirossi nazioarteko aireportua** (IATA: **ASU**,  NAZE: **SGAS**) Paraguaiko Errepublikako aireporturik garrantzitsuena da, bai jardueraren aldetik, bai lotura kopuruarenetik. Luque hirian kokatua, Asunción hiriburuari eta haren metropoli-barrutiari zerbitzua ematen dio.

Silvio Pettirossi paraguaitar hegazkinlari aitzindariaren omentzeko jarri zioten izena aireportuari. Lehenago, *Stroessner Presidentea nazioarteko aireportua* izenez ezaguna izan zen Alfredo Stroessnerren diktadurapean.

## Kanpo estekak
Emakumeak

***Emakumeak*** 1989ko euskarazko film erotikoa da. Fernando Zoritak idatzi eta zuzendu zuen. Enrique Moreno arduratu zen argazkigintzaz. Euskarazko lehen film erotikoa izan zen. Super-8 formatuan grabatua, 20 minutuko iraupena du filmak.

## Sinopsia 
Filma bi anai gazteren ametsen ingurukoa da. Anaietako batek neskarekin maitasunezko betetako bizitza orekatu bat bizitzearekin egiten du amets. Besteak, berriz, neskarekin larrua jotzearekin egiten du amets.

## Aktoreak 
* Fernando Zorita
* Beni Seijas.
* José Antonio Ruano.
* Rakel Etxebarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitana Mas

**Aitana Joana Mas Mas** (Crevillent, 1990eko uztailaren 2a) valentziar obra publikoetako ingeniaria, atleta eta politikaria da. Compromís koalizioko bozeramaile-laguntzailea da Valentziako Gorteetan. 2015 eta 2019 bitartean. Valentziako Generalitatearen Gardentasun eta Partaidetzaren zuzendari nagusia izan zen.

## Kanpo estekak
Plaza de la Cruz BHI

**Plaza de la Cruz Batxilergo Heziketako Institutua** Iruñeko izen bereko plazan dagoen bigarren mailako heziketako institutu eta ikastetxe bat da. 1845eko azaroaren 18an inauguratua, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilaritzak kudeatzen du.

## Historia 
Institutuak Nafarroa osoko liburutegi garrantzitsuenetako bat izan zen garai batean, eta Mendizabalen desamortizaziotik zetozen dokumentuak hartu zituen. Geroago, zeregin hori Nafarroako Liburutegi Nagusiari eta Nafarroako Artxibo Orokorrari dagokie.

Institutuak hainbat etapa igaro ditu, baina esanguratsuenetako bat 1939an gertatu zen, institutua sexuaren arabera banatu zenean. Alde batetik Radako Ximenez Institutua (Errodrigo Semenoitz Arradakoa artzapezpikuaren omenez) mutilentzat eta beste aldetik Vianako Printzea Institutua (Vianako Printzearen omenez) neskentzat. 1995ean berriro fusionatu zen.

1971n gaueko klaseak ezarri zituzten, ikasleei arratsaldeetan klasera joateko aukera ematen ziena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karramarroaren mentalitatea

thumb|250px|Ontzi bat karramarro.
**Karramarroaren mentalitatea** —halaber, **karramarroak ontzian** eta **karramarrokeria**— giza taldeetan gertatzen den fenomeno bat adierazteko erabiltzen den metafora da. Nolabait, ontzi batean harrapatuta dagoen karramarro multzo baten gisa funtzionatzen du jendeak, elkar oztopatzen, inork ihes egin ez dezan. «Nik ezin badut izan, zuk ere ez» esaldiak adierazten du jokaera hori.

## Metafora 
Metaforak azpil bati karramarro egiten dio erreferentzia. Animalia horiek banaka erraz ihes egin dezakete bertatik baina, horren ordez, elkarri oztopoak jartzen dizkiote. Nolabait, batek ere ihes egin ez dezan, alferrikako lehia batean hasten dira, elkarri helduz eta, azkenean, talde osoaren suntsipena ziurtatzen dute. 

## Eragina errendimenduan 
Karramarroen mentalitateak erakunde baten errendimenduan eragiten du, gizakiek karramarroen antzera jokatzen baitute, bereziki taldean. Mentalitate horrek errendimenduan duen eragin kaltegarria Zeelanda Berriko ikerketa batek 2015ean zehaztu zuen: azterketako ikasleek batez beste % 18ko puntuazio handiagoa lortu zuten azterketetan, argitaratutako rankingetan anonimotasuna bermatzeko urratsak eman zirenean, eta horrela, parekideen jazarpena izateko aukera arintzen zen.

Giza jokabidearen metafora da: talde bateko partaideak besteengandik haratago arrakasta lortzen duen edozein kideren autokonfiantza murrizten saiatzen dira. Inbidia, erresumina, mespretxua, konspirazioa edo lehia-sentimenduak, denak balio du bestearen aurrerapena geldiarazteko. Adibidez, inor erretzeari uzten saiatzen bada, lagun erretzaileek hori ezinezkoa dela esango diote: akzioak erosten dirua irabazten badu, kontuz ibiltzeko esango diote, dena galtzeko arriskuan dagoela erranez: zerbait berria ikasten arrakasta izanez gero, zertarako ikasi hori galdetuko diote, dagoen bezala ondo baldin badago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Presoaren dilema

## Kanpo estekak
Lucia Valentini Terrani

eskuinera|thumb|260px|Lucia Valentini Terrani, 1980 hamarkada

**Lucia Valentini Terrani** (Padua, Italia, 1946ko abuztuaren 29a &ndash; Seattle, AEB, 1998ko ekainaren 11) italiar  koloratura-mezzosopranoa izan zen, eta Giachino Rossiniren paperetan espezializatu zen.

Paduako Kontserbatorioan eta Venezian ikasi zuen, eta Brescian Rossiniren La Cenerentola pertsonaiarekin egin zuen debuta. Rossiniar gisa ''L'italiana in Algeri*, *Sevillako bizargina* (*Rosina*), *Il viaggio a Reims* (*Marchesa Melibea*), *Tancredi*, La donna del lago (Malcolm), La gazza ladra (Pippo), *Maometto secondo* (Calbo) eta *Semirade* (Arsace). 

Bere errepertorioko beste konpositore batzuk Igor Stravinski, Modest Músorgski, Jules Massenet, Joseph Haydn eta Dorabella, Tipuli, Quickly, Mignon, Charlotte eta Dulcinée pertsonaiak egin zituen.

1974an egin zuen debuta Metropolitan Operan: *Cenerentola*. Parisen, Londresen, Moskun, Colon antzokian (Buenos Aires), Chicagon, Los Angelesen, Washingtonen eta beste leku liriko batzuetan kantatu zuen. 

Alberto Terrani aktorearekin (Alfredo Bolognesiren izen artistikoa) ezkondu zen 1973an.

1996an, leuzemia diagnostikatu zioten, eta Seattleko *Fred Hutchinson Cancer Research* *Center-*en hartu zuten arreta. 1998an hezur-muinaren transplante baten ondorioz hil zen, 51 urte zituela.

## Aintzatespenak 
* Paduako Verdi antzokitik gertu dagoen plaza txiki bat Piazzetta Lucia Valentini Terrani izendatu dute bere omenez. 
* Paduan dagoen hotel batek izena ere bere izena du, bertako ospitaleetan arreta jasotzen duten gaixoen familientzat bereziki diseinatua, tarifa murriztuetan egon baitaitezke.

## Erreferentziako diskografia 
## Bideoak 
* *Lux aeterna'' - Claudio Abbado bei den Proben von Verdis Missa da Requiem (1986)
* Stabat mater - Claudio Abbado (1979)
* Falstaff - Carlo Maria Giulini (1982)
* Concerto Barroco (1982)
* Maometto secondo - Rossini Opera Festival (1985)
* Die Italienerin in Algier - Gary Bertini (1978)
* Il Viaggio a Reims - Claudio Abbado (1988)

## Errepertorioa 
### Opera 
### Sinfonikoa eta kontzertukoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Operabase webgunean.
* Gune ofiziala
Agnes Baltsa

**Agnes Baltsa**, jaiotzez,  **Agní Báltsa** / ÁγνχΜπάλοω, (Leucas, Grezia, 1944ko azaroaren 19a) *mezzosoprano* grekoa da.

## Biografia 
Sei urte zituela piano-eskolak hasi zituen, 1958an Atenasera joan aurretik, kantuan kontzentratzeko. 1965ean hiriko kontserbatorioan graduatu zen eta Munichera joan zen ikasten jarraitzeko *Maria Callas* beka batekin.

## Ibilbidea 
1968an Cherubinoren paperarekin egin zuen debuta Frankfurteko Operan; urtebete geroago, Berlingo Deutsche Oper-era joan zen. 1970ean Vienako Estatu Operan Octavia rolean kantatu zuen. Herbert von Karajanen babespean, nazioarteko onarpena lortu zuen eta Salzburgoko Jaialdian parte hartu zuen, Amneris (*Aida*) eta Eboliko Printzesa (Don *Carlo*) bezalako Giuseppe Verdiren rol dramatikoetan. *Kammersängerin* titulua lortu zuen Vienan 1980an. 

Bere paper ezagunena Carmen da, José Carrerasekin hainbat aldiz grabatu eta kantatu zuena. Worfgang Amadeus Mozarten paperak ere kantatu zituen, eta *Così fan tutte*-n nabarmendu zen. Birtuosoak dira Rossiniren lanetan egindako interpretazioak: *Sevillako bizargina*, *La Cenerentola* eta ''L'italiana in Algeri*. Era berean, Mascagniren (Cavalleria Rusticana), Verdiren (*Aida*, *La forza del destino*, *Il Trovatore*, Don *Carlos*), Belliniren (*I Capuleti eta i Montecchi*), Donizettiren (*Il Campanello*, *Maria Stuarda*) eta Saint-Saénsen (Dalila *Samson et Dalila operan)*

Agnes Baltsak Mozarten operak grabatu ditu: *Mitridate re di Ponto* eta *Ascanio in Alba*, Philips Classics-erako. Era berean, *Aria-*album bat argitaratu zuen, Municheko Irratiko Orkestrarekin eta Zeddaren zuzendaritzapean. HMV-rako, Donizetti (*María Estuardo*), Mozart (*Così fan tutte*), Verdi (*Macbeth*) eta Berliozen (*Les Troyens''). Deutsche Grammophonerako: 'Songs my country taught me' ('Nire herriak irakatsi zizkidan abestiak'), Kostas Papadopoulos al buzuki eta Stavros Xarhakos zuzendutako Atenasko Orkestra Esperimentalarekin.

1992an, *Duett* alemaniar filmean opera-kantari bat izan zen. Bartzelonako Olinpiadetan, 1992an, Mikis Theodorakisen obra bat interpretatu zuen, jokoen inaugurazioan bandera olinpikoaren sarreran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rossiniko Errauskineren finala
Jesús Górriz

**Jesús Górriz Lerga** (Iruñea, 1932ko udaberria - Iruñea, 2016eko abuztuaren 6a) nafar poeta izan zen. *Río Arga. Revista navarra de poesía* aldizkarian parte hartu zuen.

## Biografia 
Iruñean jaio zen, 1932ko udaberrian, familia apal baten barruan, eta Humanitateak ikasi zituen Iruñeko Aita Paulen seminarioan. Han, hamalau edo hamabost urte zituela, Javier Mauleon bere literaturako irakasleari esker bere lehen ahapaldiak idazten hasi zen. Apaiztegia Madrilen utzi zuen, hogeita hiru urte zituela. Filosofia ere ikasi zuen.

1957an, Afrikako iparraldean (Ceutan eta Tetuanen) soldadutza egin ondoren, Iruñera itzuli zen Iruñeko Udal Aurrezki Kutxan lan egiteko aukeraren aurrean. Hemen ezagutuko du Faustino Corella bere lankidea, *Pregón* aldizkariaren zuzendaria, eta horrek bere poemak argitalpen horretan argitaratzea erraztuko dio, eta Angel Urrutia edo José Luis Amadoz bezalako poetekin harremanetan jarriko da.

## Lanak 
**Primera señal* (1973).
**La vidriera* (1991).
**Memorial del gozo* (1994).
**Así, y todo* (2001).
**La luz del águila*
**Obra poética (1950-2006)* (2006).

## Erreferentziak
Wout van Heusden

**Wouter Bernard (Wout) van Heusden** (Rotterdam, 1896ko irailaren 25a - Rotterdam, 1982ko uztailaren 9a) artista grafiko holandarra izan zen, grabatzaile, litografo, xilografia fabrikatzaile, margolari, marrazkilari eta margolari gisa ere lan egin zuena. 

Van Heusdenek teknika grafikoen gaueko arte klaseetara joan zen Rotterdamgo Academie voor Beeldende Kunsten (gaur egun Willem de Kooning Akademian), eta Rotterdam-Zuid-en bizi eta lanean jarraitu zuen. Parisera eta Munichera bidaia labur batzuk alde batera utzita, ozta-ozta utzi zuen bere hiriaren zatia. Hasieran tokian izena eman zuen erretratuen eta natura hilen margolari gisa. Bere natura hilek izaera surrealista izan ohi dute eta errealismo magiko eta surrealismoan sartzen dira. Geroago, bere lan grafikoa nagusitu zen, hasieran litografiak, eta geroago akuaforteak soilik. Horren bidez, teknika berezi bat garatu zuen urtintarekin, lerroekin kontrastatzen zuena, giro magiko eta ameslaria gogoratzen zuena.

1946an Van Heusdenek eta Koos van Vlijmenek *Vrije Beelden* (Free Images) artista-taldea sortu zuten, eta, besteak beste, Piet van Stuivenberg euren taldearekin elkartu zen.  1962an Van Heusdeni atzera begirako erakusketa garrantzitsu bat egin zioten Museum Boijmans Van Beuningen-en, eta ondoren beste museo-erakusketa batzuk izan ziren. Bien bitartean, Van Heusden arreta handiz geratu zen fokuetatik kanpo («Tuindorpeko ermitaua» deitzen zioten), eta lankide eta galeriekin parte hartu zuen. Bere bizitzaren amaieran apur bat eskuragarriagoa zen. 1962tik aurrera erakutsi zituen bere margolanak, oro har, bere akuaforteak baino txalo gutxiagokoak izan ziren, ziurrenik ohikoa zenarekiko nabarmen desberdinak zirelako.

Van Heusdeni Sambre saria eman zioten 1959an, Rembrandt saria 1966an eta Hendrik Chabot saria 1968an bere grafikoengatik 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.woutvanheusden.nl
Frieda Hunziker

**Frieda Hunziker** (1908-1966) holandar margolaria izan zen. 

## Biografia 
Hunziker 1908ko urriaren 17an jaio zen Amsterdamen .  -en ikasi zuen (Marrazketa Irakasleen Eskola Normal Nazionala). 

Hunzikerren lana 1939ko *Onze Kunst van Heden* (Gaur egungo gure artea) erakusketan eta salmentan sartu zuten Amsterdameko Rijksmuseum-en.  1945eko *Kunst in Vrijheid* (Artea askatasunean) erakusketan ere erakutsi zuen Rijksmuseum-en. Aldizka, Stedelijk Museum Amsterdamen egin zuen erakusketa. Hunziker *Vrije Beelden* (Doako Irudiak) taldeko jatorrizko kideetako bat izan zen.  -eko kidea zen . 

Hunziker 1966ko irailaren 9an hil zen Amsterdamen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hunzikerrek ArtNet-en egindako lanaren irudiak
Georgios Kountouriotis

**Georgios Kountouriotis** (; Hidra, 1782 &ndash; Atenas, 1858ko martxoaren 13a) greziar ontzi-jabea eta politikaria izan zen.

Georgios eta bere familiak diruz eta itsasontziz lagundu zuten Greziaren independentziaren aldeko borroka. Greziako Behin-behineko Administrazioaren presidentea izan zen 1823tik 1826ra, Missolonghiko setioan.

Independentziaren ondoren, Ioannis Kapodistriasen gobernuko kide izan zen. Alderdi Frantsesaren aldekoa izan zen, Errusiar Alderdiaren eta Alderdi Ingelesaren aurkako jarrerengatik. Lehen ministro izan zen 1848ko martxotik urrira Otoren erregealdian.
Frans Rijckhals

thumb|211x211px| Ukuilu batean lotan dagoen mutila
thumb|275x275px| Barrualde Rustikoa Kobreekin
**Frans Rijckhals**, edo **François Ryckhals** (Middelburg, 1609ko maiatzaren 3a - Middelburg, 1647ko uztailaren 29a) holandar margolaria eta diseinatzailea izan zen. Bere lanek genero eszenak eta natura hilak uztartzen dituzte.

## Biografia 
Segur aski Pieter de Blooten ikaslea izan zen. Bere jaioterrian lan egin ondoren, Dordrechtera joan zen 1633tik 1634ra. 1638an Middelburgera itzuli zen eta bertan bizi izan zen hil arte.  1640an, berak eta David Teniers Gaztea elkarrekin lan egin zuten Anberesen koadro batean. 

1642an, Burgomaisuaren alabarekin ezkondu eta haien etxera joan zen bizitzera, gaur egun berari eskainitako museoa dena. 

Landa-bizitzari buruzko margolanengatik ezaguna zen batez ere, baina italiar estiloko paisaiak eta erlijio-lanak ere egin zituen. Bere ibilbidearen hasieran, animaliak ere margotu zituen.  Berlinen, San Petersburgon eta Budapesten bere lan ugari suntsitu zituzten Bigarren Mundu Gerran.  Bere lanetatik hogei baino ez dira ezagutzen. Hauek (besteak beste) -n ikus daitezke, Varsoviako Museo Nazionalean eta Montpellierreko Fabre museoan.

Willem Buytewech eta Aelbert Cuyp-en jarraitzailea izan zen eta Adriaen van de Venneren eragina jaso zuen. Aldiz, Philips Angel I.arengan eragina izan zuen.  Bere natura hiletako batzuk Frans Hals Gazteari egotzi zizkioten, bere monograma korapilatsuaren interpretazio oker baten ondorioz. Izan ere, Halsen lanik ez da inongo ziurtasunez identifikatu.

Bere ikasleen artean Laurens Bernards (c.1630-1676)  eta, beharbada, Willem Kalf izan ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rijckhalsen lan gehiago @ ArtNet
Marcy Avila

**Marcy Avila** (Caracas, Venezuela, 1997ko otsailaren 5a) venezuelar aktorea, musikari multinstrumentalista, musika ekoizlea, efektu bisualen artista eta LGBT eskubideen aldeko ekintzailea da.

Venezuelako LGBTI komunitatea ordezkatzen duen influencer transgeneroa izateagatik ere ezaguna da. Avila *Made In Mars* Venezuelako rock alternatiboko musika taldeko ekoizlea, gitarra-jotzailea, musikagilea eta sortzailea da. Halaber, Amazon Prime Video bideo plataformako *Almas En Pena* telesailean antzeztu izan du.

## Filmografia 
### Telebista 
## Diskografia 
### Singleak 
* *Superficial* (2015)
* *Alien* (2016)
* *Despacito (Versión rock)* (2017)
* *NO te quiero.* (2020)

## Kanpo estekak
Egiarako Eskubidearen eta Giza Eskubideen eta Biktimen Duintasunaren Urraketa Larriekiko Nazioarteko Eguna

Nazio Batuen Batzar Nagusiak martxoaren 24a aldarrikatu zuen **Egiarako Eskubidearen eta Giza Eskubideen eta Biktimen Duintasunaren Urraketa Larriekiko Nazioarteko Eguna**.

1980ko egun horretan, Óscar Arnulfo Romero gotzain salvadortarra hil zuten, bere herrialdean Giza Eskubideen alde suharki egiten zuena.

## Ospakizuna 
2010eko abenduaren 21ean, Nazio Batuen Batzar Nagusiak 65/196 Ebazpenean, martxoaren 24a Egiarako Eskubidearen eta Giza Eskubideen eta Biktimen Duintasunaren Urraketa Larriekiko Nazioarteko Eguna aldarrikatu zuen. Nazioarteko Eguna behar bezala gordetzera gonbidatzen ditu estatu kide guztiak, Nazio Batuen sistemako erakundeak, nazioarteko gainerako erakundeak, gizarte zibileko erakundeak, gobernuz kanpoko erakundeak eta jende partikularra

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Justizia Sozialaren Nazioarteko Eguna
* Indarkeriaren aurkako nazioarteko eguna
* Ustelkeriaren aurkako Nazioarteko Eguna
* Giza Eskubideen Eguna

## Kanpo estekak 
* Egiarako Eskubidearen eta Giza Eskubideen eta Biktimen Duintasunaren Urraketa Larriekiko Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
Melody (espainiar abeslaria)

**Melodía Ruiz Gutiérrez** (Puerto Serrano, Espainia, 1990eko urriaren 12a), ezagunagoa **Melody** izen artistikoaz, espainiar abeslaria, abestigilea, aktorea eta modeloa da. 2025eko Eurovision Abesti Lehiaketan *Esa Diva* abestiarekin Espainia errepresentatzen du.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *De pata negra* (2001)
* *Muévete* (2002)
* *T. Q. M.* (2003)
* *Melodía* (2004)
* *Los buenos días* (2008)
* *Mucho camino por andar* (2014)

## Filmografia 
### Telesailak 
### Filmak
Playmate

thumb|Urteko *playmate*en bilera (2000)
**Playmate** deritzo *Playboy* hilabetekariaren orrialde nabarmenetako argazkietan posatzeko hautatua izan den emakume modeloari. Hileko Playmatea eduki erotiko handiko argazkietan agertu ohi zen, biluzik eta pose seduzitzaileak eginez. Gainera, aldizkariak erdialdeko orrialdean zekarren poster edo afixa zabalgarriaren protagonista izan ohi zen. Horrez gain, modeloari promozioa egiten zitzaion biografia labur batekin eta beste zenbait datuekin batera, hala nola, garaiera, neurriak, urtebetetze-eguna eta abar.

Urtero Hugh Hefner Playboy aldizkariaren jabea zenak Urteko Playmatea aukeratzen zuen 12 Hileko Playmateen artean, harpidedunen iritzia aintzat hartuz.

## Playmate bidegileak 
* Cindy Fuller Hileko Playmate izendatutako lehen emakume judua izan zen (1959ko maiatzeko playmate izendatua).
* China Lee asiar jatorriko lehenengo Hileko Playmatea izan zen (1964ko abuztuko playmate izendatua).
* Jennifer Jackson afro-amerikar jatorriko lehenengo Hileko Playmatea izan zen (1965eko martxoko playmate izendatua).
* Dree Hemingway biluzik posatu ez zuen lehenengo Hileko Playmatea (2016ko martxoko playmatea).

## Ikus, gainera 
* Playboy
* Playboy untxitxo

## Kanpo estekak
Lara Sajen

**Lara Sajén Fleitas**, ezagunagoa **Lara Sajen** artista-izenez, (Campana, Buenos Airesko probintzia, Argentina, 1977ko irailaren 22a) argentinar dantzaria, abeslaria eta reality showetako partaidea da.

## Bizitza 
Buenos Airesko probintziako Campana hirian jaio zen 1977ko irailaren 22an. Argentinan dantzari-lanetan ibili ondoren, 2004ko maiatzean Madrilera joan zen dantza-ikuskizunak egitera. Bertan Chuecako agertokietan antzeztu zuen. Ikuskizunek izan zuten harrera onagatik Madrilen bizitzen jarri zen.

## Diskografia 
### EPak 
* *Y tú de qué vas?* (2014)

### Singleak 
* *Escandalosa* (2014)
* *Peligrosa* (2015)

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak