open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saltsa min

**Saltsa mina** () espeziatan aberatsa den saltsa bat da, maiz ongailu bezala erabiltzen dena, eta kasu batzuetan bustitzeko saltsa bezala. Saltsaren sentsazio mina honako hauek eragiten dute: kapsaizinak (piper minen konposatu aktiboa), piperinak (piperbeltzan dagoena) eta alizinak (baratxurian eta tipula gordinean dagoena); substantzia horiek azidotasun- eta bero-sentsazioa aktibatzen dute ioien kanalean nozizeptoreen gainean (minaren hartzaileak) hain zuzen ere.

## Erremedioak 
Minaren arduraduna kapsaizina da: olio alkaloidea, eta, beraz, ingurune azidoetan, koipean edo alkoholean disolbagarria da.

Saltsa mingarri bat irenstearen ondorioak "beroegi" sentipen birtuala dira. Hori neurri batean konpondu daiteke esnea duten elikagaiak (esnekiak) hartzearekin. Substantzia alkalinoa izan arren, berez proteina bat du (kaseina), kapsaizinaren loturekin lotzen dena, neutralizatuz, edo edari alkoholdun indartsu bat (garagardoak ura du batez ere), edo elikagai koipetsu bat hartzearekin, hala nola gurina edo esne-gaina. Pertsona batzuek limoi fresko edo lima baten tomate zukuarekin (elikagai azidoak dira guztiak) jaisten dela aipatzen dute. Azukre pikortatuak zerbait arindu dezake. Janariekin jogurta zerbitzatzea, Indiako gastronomian egiten duten bezala, arriskutsua izanez gero ere lagungarria izan daiteke. Estimulazio mekanikoa ere lagungarria da.

Jendearen hasierako erreakzio naturalen aurka, ura edateak (edo freskagarri, garagardoa, edo eskueran izan ohi diren ia edari guztiak) erredura sentsazioa okertzen dute, kapsaizina olioa baita eta uretan okerrago disolbatzen baita. Erredura-efektu nagusia ur freskoarekin arintzen den bitartean, ur berak kapsaizina aho eta eztarri osoan banatzen du, eta horrek min handiagoa eragiten du.

Eskuak begira joan baino lehen erori den saltsa minetik garbitzean, edo, akatsen bat dela-eta, haur baten ahoan erortzen denean; komeni da ingurune azido bat erabiltzea, adibidez, limoi edo lima baten zukua (ozpina ere bai). Horrela, kapsaizina larruazaletik erabat ezabatzen dela ziurtatzen da. Hori garrantzitsua da; izan ere, ahoa eta ezpainak kaltetzeaz gain, kapsaizina oso narritagarria da muki-mintzetan edo beste eremu sentikor batzuetan, hala nola begietan, sudurrean eta genitaletan. Xaboia alkalinoa da, eta bere erabilerak ez du bermatzen kapsaizina osoa argitzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilen I.a Württembergekoa

**Gilen I.a** (; Lüben, 1781eko irailaren 27a - Stuttgart, 1864ko ekainaren 25a) Württembergeko erregea izan zen 1816tik hil zen arte.

Frederiko Württembergekoa eta Augusta Brunswick-Wolfenbüttelekoaren semea izan zen. 1816an lortu zuen tronua, aita hil ondoren. Urte hartan erresumak uzta pobreen eta gosetearen ondorioak jasan zituen. Berehala ekin zion erreformei, eta 1819an konstituzio bat eman zuen. Erregealdiko 48 urteetan, erresuma nortasun komuna eta ondo antolatutako kudeaketa zituen estatu konstituzional bihurtu zuen.

1848ko Frankfurteko Konstituzioa onartu behar izan zuen, eta martxoko Iraultzaren porrotaren ondoren, aurreko gobernu liberalaren aurkako neurri kontserbadoreak ezartzeko aprobetxatu zuen.

Hiru aldiz ezkondu zen:
* 1808an Karolina Augusta Bavariakoarekin eta 1814an dibortziatu egin zen
* 1816an Katalina Pavlovna Errusiakoarekin, 1819an hil zena
* 1820an Paulina Teresa Württembergekoarekin.

Bost seme-alaba izan zituen, haien artean bere ondorengoa, Karlos.
Harkaitz Millan

**Harkaitz Millan Etxezarreta** (Donostia, Gipuzkoa, 1979) politikari gipuzkoarra da. 

## Ibilbidea 
Historian lizentziatura ikasketak egin zituen 1997tik 2001era. 

16 urterekin hasi zen politika munduan. 2003tik 2007ra Donostiako Udaleko zinegotzia izan zen Eusko Alkartasuna alderdia ordezkatuz, hauteskundeetan EAJ-EA koalizioaren zerrendan bigarren postuan aurkeztu zen, Román Sodupe alkategaiaren atzetik.  Udaleko zinegotzi gazteena zen. 2007 urtetik 2008ra Gazte Abertzaleak erakundeko idazkari nagusi izan zen.

2010ean, Euskadi Irratian emandako elkarrizketa batean adierazi zuenez, "dena utzi eta politikaren menpe ez egoteko beste lan batean hasteko erabakia" hartu zuen.

2015etik 2018ra Donostiako Udaleko Turismo zinegotziaren aholkulari izan zen, eta 2016tik 2020ra Basquetour EAEko Turismo agentziako zuzendaria izan zen.

2020ko otsailean, Markel Olano Gipuzkoako Ahaldun Nagusi zela eta Denis Itxaso Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkari izendatu ondoren, honen ordez, Gipuzkoako Foru Aldundiaren Kultura eta Kirol diputatu izendatua izan zen PSE alderditik. 2022ko azaroaren 27an dimisioa eman zuen, bezperan Donostiako taberna batean liskar bat izan eta atxilotua izan ondoren. 2023ko Azaroan, bere aurkako frogarik ezean, Auzitegiek erantzunkizunik ez zuela aitortu eta  gertakari honen salaketa bertan behera utzi zuten. Egun Historia irakaslea da Donostiako Ikastetxe batean..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oleum

**Oleum** esaten zaio sufre(VI) oxidoa disolbatua duen azido sulfurikoari. Oxidoaren kontzentrazioa aldakorra izaten da, hortaz, *y*SO3·H2O formularen bidez adierazten da Oleuma non y-k sufre(VI) oxidoaren masa molarra adierazten duen.
thumb|Oleuma lurrina dariola

## Ekoizpena 
Oleuma ukipen-metodoraren bidez produzitzen da non sufrea oxigenoa baliatuz sufre(VI) oxidora oxidatzen den. Sufre(VI) oxidoa kontzentratutako azido sulfurikotan disolbatzen da. Azido sulfurikoa eraberritzeko oleumaren parte bat uraz diluitzen da.

## Erabilera 
Azido sulfurikoaren produkzioan tarteko produktu inportantea da oleuma. Sufre(V I) oxidoa urari eransten zaionean, ez du disolbatzeko joerarik eta azido sulfurikozko laino bat sortzen du maneiatzeko nekeza dena. Oxidoa azido sulfuriko kontzentratuari eranstean, aitzitik, erraz disolbatzen da oleuma eratuz. Hori urez diluituz azido sulfuriko kontzentratua lortzen da.

Azido sulfurikoa industrian erabilera oso handia duen konposatu kimikoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Azido sulfuriko

## Kanpo estekak
Beatriz Méndez de Vigo

**Beatriz Méndez de Vigo Montojo** (Madril, 1958ko abuztuaren 20a) Inteligentzia Zentro Nazionaleko (CNI) espioia da, Pekingo ordezkaritzaburua.

## Biografia 
Paloma Montojo Icaza eta Íñigo Méndez de Vigo Del Arco-ren alaba da, hiru neba-arrebetatik bigarrena da. Madrileko ikastetxe alemaniar batean ikasi zuen. Zuzenbidean graduatu zen Madrilgo Complutense Unibertsitatean, aukera asko eskaintzen zituelako, etorkizunean norantz egingo zuen erabaki gabe. Jakin zekien, lan egin nahi zuela eta emakume independentea izan nahi zuela. Beti miretsi zituen, neskatotatik, zer lanbidetan aritu nahi zuten eta amets horren arabera ikasketak antolatzen zituzten pertsonak.

### Ibilbide profesionala 
Legelaria, hogeita lau urte zituela, 1983ko lehen promozioan Defentsarako Informazio Zentro Nagusian hasi zen lehen emakumeetako bat izan zen. Ingelesa eta alemana zekienez, abantaila zuen. Lehen lana CESID-en kanpo-zerbitzuan izan zuen, kanpoko espioitzaren aldeko apustua eginez, Varsoviako Itunaren eremuan zer gertatzen zen aztertzeko. Emozioz gogoratzen du Berlingo Harresiaren erorketa bizi izan zuela. Urte gutxiren buruan, Alemaniako Errepublika Demokratikoari buruzko aditu bihurtu zen, eta, altzairuzko oihala erori ondoren, nazioarteko harremanetarako sailera bideratu zuten, eta 2002an saileko buru izatera iritsi zen. Gero, 2004an, kontrainteligentzian aritu zen, maila apalagoko lanpostu batean.

2011n, CNIren ordezkaria zen Berlingo adimen alemaniarreko zerbitzuen aurrean.  2012 eta 2017 urteen artean, ekonomia-adimena, zibersegurtasuna eta jihadismoa zituen ardatz, CNIko idazkari nagusia baitzen. Kargu hori 2017an utzi zuen. Urte horretan bertan, Espainiaren Pekingo enbaxadara joan zen, Txinako espioitzaren aurrean Espainiako informazio-zerbitzuaren ordezkari gisa, eta batez ere teknologia- eta ekonomia-jardueran aritu zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019 Espainiako Gobernuak emandako merezimendu militarraren gurutzea, bereizgarri zuriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gamma funtzio

thumb|325x325px|Gamma funtzioa ardatz errealean
Matematikan, **gamma funtzioa** faktorial kontzeptua zenbaki erreal eta konplexuetara zabaltzen duen aplikazioa da. Greziako *gamma* letra maiuskularen sinboloarekin adierazten da:  ** \Gamma**.

Notazioa Adrien-Marie Legendre-k proposatu zuen. Zenbaki konplexuaren zati erreala z positiboa bada, integralak

: \Gamma(z)=\int_{0}^{\infty}t^{z-1}e^{-t}\;dt

guztiz bat egiten du; integral hori plano konplexu osora zabal daiteke, negatibo eta zero diren osoetan izan ezik. Orduann\in\mathbb{Z}^{+}

: \Gamma(n)=(n-1)!

funtzio horrek faktorearekin duen erlazioa erakusten digu. Hain zuzen, gamma funtzioak faktorialaren kontzeptu z-ren edozein balio konplexutara hedatzen du. Gamma funtzioa probabilitate-banaketaren zenbait funtziotan agertzen da, eta, beraz, nahiko erabilia da bai probabilitatean, bai estatistikan, bai konbinatorian.

:

## Hurbilketak 
thumb|Gamma funtzioaren modulua plano konplexuanGamma funtzioa zenbakiz kalkula daiteke zehaztasun arbitrarioarekin Stirling-en formula, Lanczos hurbilketa edo Spouge hurbilketa erabilita.

1/24ren multiplo osoak diren argumentuetarako, gamma funtzioa azkar ebalua daiteke batezbesteko aritmetiko geometrikoen iterazioak erabiliz.

Gamma funtzioa eta faktoriala oso azkar hazten direnez, argumentu handietarako, konputazio-programa askok gamma funtzioaren logaritmoa itzultzen duten funtzioak dituzte. Polikiago hazten da, eta konbinazio-kalkuluetan oso erabilgarria da, balio handiak biderkatu eta zatitzetik logaritmoak batu edo kentzera pasatzen baita.

## Ikus, gainera 
* Faktoriala
* Stirling-en hurbilketa

## Erreferentziak
Qalat

[thumb|thumb|250px|[Qalat ibn maan Palmira inguruan.]]
***Qalat***, '''''qal'at***, ***qal‘a*** edo ***kalata''''' latinezko alfabetoan persierazko eta araberazko  hitza jasotzeko saiakerak izan dira. Euskaraz leku gotortua izango litzateke, hots, gotorlekua. Hitza toponimian oso erabilia izan da. Qalatak benetako gazteluak izan daitezke, esaterako Rumkale (Qal'at al-Rum -"bizantziarren gotorlekua"), edo horma batekin babestutako toki bat, ohikoak adibidez Asiako Hego-mendebaldean.

## Toponimia 
Adibide asko aurki daiteke islamenpean egon diren lurraldetan:
* Sizilian: Calatafimi, Calatamauro, Calatrasi, Caltabellotta.
* Espainian: Calatañazor, Calatrava, Calalberche, Calatayud, Calatorao, Calasparra, Calafell, Calanda, Calamocha, Alcalá.

## Gaur egun 
Iran, Afganistan eta Pakistango eremu tribal askotan, non eraikuntza-praktika premodernoek irauten duten, qalata familia zabalaren ohiko bizitokia izaten jarraitzen du. Oso azkar eraiki daiteke, urtaro bakar batean, hartzen duen hedaduraren arabera. Izkinetan dorreak izan ohi dituzte edota babes handiagoa izateko gune egokiak, baina gehienetan harresi-zirkuitua baino ez dute. Zimenduak harrizkoak edo adreiluzkoak izan daitezke; hormak, bestetik, adobez egin ohi dira.

## Iruditegia 

Image:
Nimrod_Fortress_מבצר_נמרוד.jpg|Qal'at as-Subeiba, Golan Gainan.
Jordan_Ajlun_Castle_2013_0925.jpg|Qalʻat ar-Rabad Jordanian.
Bomb_disposal_in_Qalat,_Afghanistan.jpg|Qalat Afganistanen.
Qalat_fortress.jpg|Afganistanen soldadu estatubatuarrek erabilitako qalat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eraldo Monzeglio

**Eraldo Monzeglio** (Vignale Monferrato, 1906ko ekainaren 5a - Turin, 1981eko azaroaren 3a) italiar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

FC Casale, Bologna FC eta AS Roma taldeetan jokatu zuen. Italiako futbol selekzio nazionalarekin 35 partida jokatu zituen eta munduko txapeldun izan zen 1934an eta 1938an. Giuseppe Meazza eta Giovanni Ferrarirekin batera, munduko bi txapelketa irabazi dituen hiru futbolari italiarretako bat da.

Erretiratu ondoren, Italiako Como 1907, Pro Sesto 1913, Napoli, UC Sampdoria eta Juventus FC taldeak entrenatu zituen, baita Suitzako FC Chiasso taldea ere.

Benito Mussoliniren entrenatzaile pertsonala izan zen.

## Palmaresa 
### Futbolaria 
#### Taldea 
;Bologna
* Serie A: 1928–29
* Mitropa Kopa: 1932, 1934

#### Selekzioa 
; Italia
* Munduko Futbol Txapelketa: 1934, 1938
* Europa Erdialdeko Nazioarteko Kopa: 1927–30, 1933–35
* Europa Erdialdeko Nazioarteko Kopa: Txapeldunordea: 1931-32

### Entrenatzailea 
;Napoli
* Serie B: 1949–50

## Kanpo estekak
Kelantan ibaia

**Kelantan ibaia** (*Sungai Kelantan*, malaysiar hizkuntza estandarrean, edo *Sunga Kelate*, kelantango hizkuntzan) da Kelantan estatuko ibai nagusia, Malaysian. 11.900 km2 inguruko arroa du Malaysiako ipar-ekialdean, Taman Negara parke nazionalaren zati bat barne, eta iparralderantz doa Hego Txinako itsasorantz. Zona horretako prezipitazioak 0 milimetrotik (martxoa-maiatzako urtaro lerroa) 1.750 mm-ra (azaroa-urtarrila urtaro hezea) aldatzen dira. Inguruko batez besteko isurketa 500 m³/s-koa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pahang ibaia

**Pahang ibaia** (malaysieraz *Sungai Pahang*) Pahang estatua (Malaysia) zeharkatzen duen ibaia da. 459 km luze da eta Malaysiako penintsulako ibairik luzeena da.  Jelai eta Tembeling ibaiak Titiwangsa mendietan elkartzen diren tokian hasten da ibaia, eta Hego Txinako itsasoan amaitzen da. 

## Emaria 
Pahang ibaia da Malakako penintsulako handiena. Ibaiaren drainatze eremua edo arroa 29.300 km² da gutxi gorabehera.  Batez besteko emaria 557,5 m³/s-koa da, eta bokalean 596 m³/s-koa.

## Historia 
Pahang ibaiaren ertzak 1400ean kolonizatu zituzten Asiako hego-ekialdeko gerlari eta marinelek, besteak beste, Aceh, Riau, Palembang eta Sulawesi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandakan

**Sandakan**, **Elopura** ere deitua, Sabah estatuko bigarren hiri handiena da, Malaysiaren parte, Borneoren iparraldean kokatua. *Naturaren Hiria* eta *Hong-Kong* *Txikia* ezizena ere eman ohi zaio. Sandakango Dibisioko hiriburua da eta Iparraldeko Borneo protektoratu britainiarrarena izan zen, nahiz eta hiriburutza gero Jesseltonera aldatu zen. Hiria ezaguna da parke eta natur guneetarako lurzoru asko dituelako.

## Geografia 
Sandakan paraje natural batean dago, mendikate baten eta Suluko itsasoarekin lotzen duen badiaren artean.

## Historia 
Antzina Sandakan merkatarien hiria zen. Txinarekin komertzio bideak zituen eta batez ere zurarekin egiten zuen komertzioa. Hurrenez hurren, Suluko Sultanerriaren eta Ipar Borneoren esku geratu zen, 1883an hiriburu izan zena. Horri esker, hiria modernizatu egin zen, kale batzuk zolatuz eta Londresekin telegrafo lerro bat eraikiz.

1945ean Japoniako Inperioak larriki bonbardatu zuen. Horren ondoren, hiriburutza Jesseltonera aldatu zen, gaur egun Kota Kinabalu izenekoa, nahiz eta hiri hau ere bonbardatu zuten.

## Irudi galeria 

Fitxategi:SdkAerial1.jpg|Sandakango airetiko irudia
Fitxategi:SdkAerial2.jpg|Sandakango airetiko irudia
Fitxategi:Third_Avenue,_Sandakan.jpg|Hirugarren etorbidea
Fitxategi:Side_Street,_Sandakan.jpg|Albo kale bat
Fitxategi:WarEX.jpg|Memorial Park Monumentutik hiriburua

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sandokan

## Kanpo estekak
Zentro-ezker politiko

Zientzia politikoan, **zentro-ezker** deritzo zentroaren eta ezker iraultzaile edo apurtzailearen arteko talde politikoak dauden espektro politikoari. Erdiko ezkerra, beraz, eskuinaren eta eskuin muturrekoaren kontra ez ezik, ezker muturreko ideologia eta posizioen kontra ere badago. Mendebaldeko erdiko ezkerreko ideologiarik ohikoenak progresismoa, sozialdemokrazia eta sozioliberalismoa dira.

Mendebaldeko herrialde gehienetan, hiriguneko funtsezko hautesleak hiri-langile klaseko sektoreek, klase ertain intelektual akademikoko kideek eta leku jakin batzuetako landa-biztanleek osatzen dituzte. Beste herrialde batzuetan ez bezala, Estatu Batuetan, erdialdeko eta ezkerreko politika-proposamenei liberal esaten zaie.

Sistema politikoen azterketak, gizarte-sektore ugarik erdigunean edo ezkerraldean beren burua definitzeko joera agertu du; izan ere, testuinguruaren arabera definitutako posizioa denez, ideologia aldatu egiten da jarrera progresistetatik zenbaitek neoliberaltzat jotzen dituzten beste batzuetara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inperioen hilerria

[thumb|250px|[Elizabeth Thompsonen *Remnants of an Army* (Armada baten hondakinak), 1842ko Gandamakeko guduaren ondoren britainiarrek egindako atzera egitearen margolana.]]
**Inperioen hilerria**, Afganistanekin lotutako goitizena da. Goitizena atzerriko hainbat potentziaren joera historikoan sortu zen, potentzia horiek porrot egin baitzuten Afganistango inbasioetan. Ez dago argi nork sortu zuen esaldia, eta zalantzan jarri da haren zehaztasun historikoa. Afganistan inbaditzeko zailtasuna gotorlekuen (Qalaten), basamortuen, Afganistango lur menditsuaren, negu zorrotzaren eta «klanen mendekotasun menderaezinen» prebalentziari egotzi zitzaion.

## Ezizen baten zergatiak 
Afganistanen historian zehar, hainbat superpotentzia Afganistan inbaditzen saiatu dira, gobernu egonkor eta iraunkorrik mantentzea lortu gabe. Adibide modernoen artean daude Britainiar Inperioa Anglo-Afganistango lehen eta hirugarren gerretan (1839-1842, 1919), Sobietar Batasuna Afganistango gerran (1978-1992) eta Ameriketako Estatu Batuak Afganistango gerran (2001-2021). Era berean, antzinako inperioak ere hartu dira kontuan zentzu berean, pertsiarrak, greziarrak, arabiarrak, turkiarrak eta mongoliarrak barne.

## Erabilera propangandan
Thomas Barfieldek adierazi duenez, Afganistanek berak Afganistango nazio garaitezin gisaren narratiba erabili du inbaditzaileak uxatzeko. 2001eko urrian, AEBk Afganistan inbaditu zuenean, Mohammed Omar talibanek mehatxu egin zien Estatu Batuei Britainiar Inperioaren eta Sobietar Batasunaren zorte berarekin. Joe Biden AEBetako presidenteak ezizena aipatu zuen adierazpen publiko bat egin zuenean 2021ean Kabul erori ondoren, AEBen presentzia militarraren konpromiso gehigarriek Afganistango Errepublika Islamikoa sendotuko ez zutela frogatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shah Alam

**Shah Alam** Malaysiako Selangor estatuko hiri eta hiriburu estatala da, Petaling barrutian eta Klang barrutiko zati txiki baten barruan dago. Shah Alamek Kuala Lumpur ordezkatu zuen Selangor estatuko hiriburu gisa 1978an, Kuala Lumpur 1974an lurralde federal batean sartu zelako. Shah Alam izan zen Malaysian planifikatutako lehen hiria, 1957an Britainia Handiaren independentziaren ondoren.  biztanle ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klang

**Klang** honakoa izan daiteke:
* Klang (Malaysia), Malaysiako hiria.
* Port Klang, Malaysiako porturik garrantzitsuena.
* Klang (Frantzia), Frantziako udalerria.
Sultan Salahuddin Abdul Aziz Meskita

**Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah Meskita** (, ) Shah Alamen dagoen meskita bat da. Herrialdeko meskitarik handiena da, baita Asiako hego-ekialdeko bigarren meskita handiena ere, Jakartakoaren ostean. Bere ezaugarri bereizgarriena kupula urdin eta zilarreztatua da. Meskitak lau minarete ditu, bakoitza iskina bakoitzean eraikia.

## Historia 
Meskita Salahuddin Abdul Aziz sultanak eraikitzea eskatu zuen, Shah Alam Selangorren hiriburu berritzat jo zuenean 1974ko otsailaren 14an. Eraikuntza 1982an hasi zen eta 1988ko martxoaren 11n bukatu. Meskitari meskita urdina ere deitzen zaio, kupula urdina baitu. 

## Errekorrak 
Meskitak munduko kupula handiena du eraikin erlijioso batean: 51,2 m neurtzen ditu, eta 106,7 m neurtzen ditu lurzoruaren mailaren gainetik. Lehen urteetan, meskita Recordseko Guinness Liburuan munduko minarieterik altuena zela katalogatu zen, 1993ko abuztuan Hassan II meskitan 210 m-ko minareteak ordeztu baino lehen. Hala ere, meskitak oraindik ere munduko minarete-talde altuena izatearen bereizketari eusten dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paula Malia

**Paula Malia** (Bartzelona, Katalunia, 1990eko irailaren 26a) bartzelonar aktore eta abeslari ezaguna da, *Benvinguts a la família* (2018) telesailean Teresa Díaz interpretatzen baitu. Halaber, Carmen interpretatu zuen Netflix (2020-2021) *Valeria* seriean Elisabet Benavent idazlearen izen bereko eleberri sagaren egokitzapenean.

## Biografia 
Arte dramatikoa ikasi zuen Bartzelonako Eòlia eskolan eta gero Bartzelonako Antzerki Institutuan. 

### Abeslari ibilbidea, *The Mamzelles* musika taldea 
*The Mamzelles* musika taldearen parte da, Paula Ribó eta Bàrbara Mestanzarekin batera. Taldea ospetsu egin zen Kataluniako Generalitatearen birziklapenari buruzko iragarki bat egin zuenean. 2012an, taldeak lehen diskoa kaleratu zuen: *Que se desnude otra* Discmedi diskoetxearekin. 2014. urtean taldeak *Totem* izeneko bigarren diskoa kaleratu zuen Discmediarekin, Fluren&Santosek ekoitzia

### Aktore ibilbidea 
*Crakòvia* kirol-sketchen programan hasi zuen telebistan bere ibilbidea, eta hainbat pertsonaia imitatu zituen, besteak beste, Pilar Rubio.

2014. urtean, Joel Joanek idatzi, zuzendu eta protagonizatutako TV3 *El crac* telesailaren banaketan parte hartu zuen. Hurrengo urtean, TV3 *La Riera* telesaileko kapitulu-sortan, Vanessa izan zen. 

2016. urtean, tv3ko *Cites* serieko bigarren denboraldiko protagonistetako bat izan zen, eta Elena interpretatu zuen, maitasunean zorte handirik ez duen gazte alaia eta ameslaria. Paula Malia serieko 6 kapitulutan agertu zen, bai Dídac (Alain Hernández) pisukidearen hitzorduetarako laguntza-pertsona gisa, bai bereak Berto (Artur Busquets), Quim (David Marcé) eta Gerardekin (Àlex Maruny).

2019an, bigarren mailako pertsonaia gisa hasi zen Netflix-en *El vecino* jatorrizko seriean, eta 2020an plataforma berean fitxatu zuen *Valeria* serieko protagonistetako bat izateko, Carmen interpretatuz.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Putrako meskita

**Putrako meskita** () Putrajayako meskita nagusia da. Meskita 1997an hasi eta bi urte geroago osatu zen.

Putra plazan dago eta gizakiak egindako Putrajaya lakuaren ondoan dago. 

Putra meskita horia granito arrosaz eraiki zen, eta hiru arlo funtzional nagusi ditu: otoitz-aretoa, Sahn edo patioa, ikasteko instalazioak eta funtzio-aretoak. Meskitak 15.000 fidel har ditzake aldi berean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silma Lopez

**Silma López** (Madril, 1991ko uztailaren 3a) madrildar zinemako eta telebistako aktorea da. Ezaguna da Lola interpretatu zuelako Netflixen *Valeria* seriean, Elisabet Benavent idazlearen izen bereko eleberri sagaren egokitzapenean.

## Biografia 
Aktore gisa lehen papera Disney Channel-en egin zuen 2008an, eta Susi interpretatu zuen *Cosas de la vida* filmean. Urte horretan bertan, Rodrigo Sorogoyen eta Peris Romanoren *8 citas* filmean parte hartu zuen. Hurrengo urteetan beste film batzuetan parte hartu zuen, hala nola, *El último fin de semana*, *Cuento* *de verano* eta *¿Qué te juegas?*

2019. urtearen erdialdean, *Valeria* izeneko Netflixeko telesaileko protagonistetako bat zela jakinarazi zen, eta Lolaren papera egin zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa Riott

**Teresa Riott** (Bartzelona, Katalunia, 1990eko maiatzaren 13a) bartzelonar zinemako eta telebistako aktorea da. Nerea interpretatu zuen Netflixen *Valeria* seriean, Elisabet Benavent idazlearen izen bereko eleberri sagaren telebistarako egokitzapenean.

## Biografia 
Juan Carlos Corazza estudioan hezi zen arte aldetik. 2013. urtean hasi zen interpretazioaren munduan, Dani de la Orden-en *Barcelona, noche de verano* filmarekin. Hortik aurrera, Espainiako fikzio batzuetan parte hartu zuen, noizbehinkako pertsonaia gisa, hala nola *Centro médico, La que se avecina* edo *Cuéntame cómo pasó.*

2019. urtearen erdialdean, Netflixen Valeria telesaileko protagonistetako bat zela jakinarazi zen, eta Nerea interpretatu zuen. 2021ean, seriearen bigarren denboraldiko protagonista izan zen. 2021eko udan, Movistar+ *El inmorta*l telesailean hasi zela jakitera eman zen, *La Rubia* interpretatuz.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Port Klang

**Port Klang** (; Jawi: ڤلابوهن کل; ; ) Malaysiako hiria eta portua da. Garai kolonialean **Port Swettenham** () deitzen zioten, baina Port Klang izena hartu zuen 1972ko uztailean. Herrialdeko porturik handiena da. Klang hiritik hego-mendebaldera 6 kilometrora dago, eta Kuala Lumpurretik 38 kilometrora hego-mendebaldera.

Munduko 13. edukiontzi-portu okupatuena izan zen 2020. urtean. Bolumenari dagokionez, 12. porturik okupatuena izan zen 2018an, eta LMEko aluminio-erreserbarako porturik garrantzitsuena da, munduko metalen burtsa nagusian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aketz (argipena)

**Aketz** terminoak hainbat adiera du:

* **Aketza** ernaltzeko erabiltzen den **txerri** arra da.
* **Aketz zeltiberikoak** Iberiar penintsulako monumentu zoomorfo bereizgarri batzuk dira (gazteleraz verraco *esaten* zaie).
* **Aketz** edo **Aketze** esan izan zaio **Aketx** uharteari (Bizkaia).
* **Aketz** edo **Aketza** gizonezkoen euskarazko izen bezala erabili izan da (adibidez, Aketza Peña), baina ez da Euskaltzaindiak ontzat emana (bai, ordea, Aketx).
Togg

**Togg** 2018an sortutako Turkiar automobil enpresa bat da. Auto elektrikoak ekoizten ditu.

## Modeloak 

* **Togg C-SUV**
* **Togg Sedan**
* **Togg Hatchback**
* **Togg B-SUV**
* **Togg MPV**

## Kanpo estekak
The Ring (aldizkaria)

***The Ring***, ***Ring Magazine*** ere deitua, 1922an argitaratu zen lehenengo aldiz boxeo aldizkari estatubatuarra da. Bere hastapenetan boxeoari eta borrokari buruzko aldizkaria izan zen baina lehenengoan espezializatu zen. Gaur egun, Oscar De La Hoyaren Golden Boy Enterprises konpainiarena da.

## Historia 
Nat Fleischer-ek editatu zuen lehen aldiz, boxeolari ezezagunak famatu egiten lagunduz eta eguneko gertaerarik handienak biltzen zituen. Dan Daniel aldizkariaren sortzailekidea eta kolaboratzaile nagusia izan zen, zeinari "Boxeoaren Biblia" deitu zion.

1977an, aldizkariaren hiru bertsio sortu ziren nazioartean. Lehenengoa gaztelaniazko bertsioan izan zen, *Ring en español* izenekoa eta Venezuelan argitaratu eta gaztelaniazko herrialdeetara eta Estatu Batuetara banatu zena, 1985era arte. Japoniako bertsio bat ere bazegoen, Tokion argitaratua, eta frantsesezko bertsio bat, Parisen argitaratua.

## Kanpo estekak
Golden Boy Promotions

**Golden Boy Promotions, Inc.** Oscar De La Hoya boxeolari txapeldun ohiak (*The Golden Boy* goitizena) sortutako borroka-kirolen sustapen enpresa bat da. De La Hoya da konpainiaren jabe nagusia, eta bere bazkideak dira Bernard Hopkins, Joseph Ochoa eta Ricky Hatton boxeolari ohiak, besteak beste. 

LAn kokatua, Golden Boy Promotions 2002an sortu zuen Oscar De La Hoyak, boxeoa sustatzeko enpresa profesional baten jabe izan zen lehen gaztelaniazko hiztunak.

2006an, sorreraren bosgarren urtean, Golden Boy Promotions-ek 2 milioi PPV-ren (pay-per-view) salmenten errekorra lortu zuen. Munduko sustatzaile aktibo eta errespetatuenetako bat da; borrokak antolatzen ditu Estatu Batuetan, non gaualdiak egiten diren agertokiak betetzera iristen diren. Bere ekitaldiak HBO, HBO Latino, Showtime, Telefutura eta ESPN telebista kateetan ematen dira. DeWalt Tools-ek  AEGrekin batera sustatutako *Fight Night Club* seriea ere antolatzen du; Los Angeleseko Club Nokian gertatzen da eta Fox Sports Net eta beste telebista batzuetan zuzenean ematen da.  Golden Boy Promotions-ek boxeoa sustatzeko beste enpresekin borrokak ere sustatzen ditu, hala nola, Top Rank (Bob Arum-ena), Main Events, Gary Shaw Productions, Lou Dibella, Murad Mohammad, etab. Golden Boy Enterprises Estatu Batuetan argitaratutako gaztelaniazko argitalpenetan ere inbertitzen aritu da, baita kontsumo produktu batzuetan ere. Konpainiak bere misioarekin bat datozen eta non inbertitu dezakeen negozioak eta enpresak bilatzen jarraitzen du. Era berean, Golden Boy Promotions-en partaidetza gehiengoa eta Houston Dynamo futbol taldearen %25eko partaidetza du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Golden Boy Promotions
Londresko Metalen Burtsa

**Londresko Metalen Burtsa** (ingelesez, *London Metal Exchange*; LME) metal ez-ferrosoen opzioen eta etorkizuneko kontratuen munduko merkataritza-burtsarik handiena da. Gaur egun, LMEk urtean 8.500 mila milioi dolarretik gorako salmenta-bolumena du. LME Finsbury Square 10ean dago, Londresen.

## Burtsaren historia 
LMEren jatorria 1571n dago, metalen merkatariak oinarri erregularren gaineko transakzioak egiten hasi zirenean. Hala ere, 1877an Londresko Merkatuaren eta Metalen Trukearen Konpainia sortu zuten, XIX. mendeko Britainia Handiko industria-iraultzaren zuzeneko emaitza gisa. Horren ondorioz, metalen kontsumoa asko handitu zen Erresuma Batuan, eta atzerriko metal-bolumen handiak inportatu behar izan ziren. Merkatariak metalen merkatuko eskaera asetzen hasi ziren. Merkatu horretan, etorkizunean negoziatzen ziren metalak arriskuetatik babesteko, eperako kontratu gisa salduz. Burtsa jarduera horretara ordena ekartzeko sortu zen, merkatu bakarra ezarriz, eta kontratuetarako negoziatzeko eta zehaztapen estandarizatuak egiteko garaiak onartu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samanea

**Samanea** *Fabaceae*n familiako zuhaitz mota bat da. Deskribatutako 28 espezie biltzen ditu, eta horietatik 5 bakarrik onartu dira. *Caesalpinioideae* subfamiliako *Mimosoideae*ari dagokio. Espezie mota Hego Amerikako *Samanea saman* da.

## Taxonomia 
Generoa George Bentham eta Elmer Drew Merrillek deskribatu zuten eta *Journal of the Washington Academy of Sciences* aldizkarian argitaratu zen, 1916an.

## Onartutako espezieak 
Hauek dira 2012ko abuzuta arte onartuak zeudenak:
* *Samanea dinklagei* (Harms) Keay	
* *Samanea guineensis* (G.C.C.Gilbert & Boutique) Bren	
* *Samanea inopinata* (Harms) Barneby & J.W.Grimes	
* *Samanea leptophylla* (Harms) Brenan & Brummitt	
* *Samanea tubulosa* (Benth.) Barneby & J.W.Grimes

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabigazio astronomiko

thumb
**Nabigazio astronomikoa**, **astronabigazioa** bezala ere ezaguna, argizargien kokapena erabiltzean datza nabigatzaileen geolokalizazioa determinatzeko. Hasieran *dead reckoning* edo estimazio-nabigazioa erabiltzen zen; non, uneoro argizargi batek Lurraren gainazal-zenitean edo zeruertzean duen kokapena (latitude eta altitudea), lur-kokapena bezala ezagutzen dena, argizargien koordinatuekin batera erabiltzen zen nabigatzaileen lokalizazioa kalkulatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markel Arana

**Markel Arana Mateo** (Loiu, Bizkaia, 2001eko azaroaren 29a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Normalean atzelari moduan aritzen da, erdialdean edo eskuinaldean. Danok Bateko harrobian hezi eta gero Eibarrera joan zen 2020ko udan. Lehen taldearekin egin zuen debuta 2022/23 denboraldian. 2024ko abenduan bere kontratua berritu zuen bi denboralditarako. 2025eko udan talde armaginak Barakaldora lagatu zuen Lehen Federazioan jokatzeko.  

## Estatistikak 
*2025eko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Sport Vlaanderen- Baloise

**Sport Vlaanderen-Baloise**, belgikako txirrindularitza profesionaleko talde bat da. 

## Historia 
Taldea, 1994ean eratu zen Vlaanderen 2002-Eddy Merckx izenarekin. 2005. urtean, belgikako beste talde batekin bateratu zen eta taldea Jaques Chocolade izena hartu zuen, orduan. 

Hurrengo Urtean, 2006ean, taldeko Niko Eeckhout Europako txirrindulari honenaren saria irabazi zuen. 2008. urtean, txokolate empresak babesa kendu zion eta Vlaanderen izan zen babesle nagusia berriro. 2014. urteko denboraldia historiako denboraldia honena izan zen Taldeka zein bakarkako lehen postua eskuratuz.  2017tik aurrera Sport Vlaanderen-Baloise izena dauka.

Taldean Tom Steels izan zen.

## Materiala 
*Bizikletak: Eddy Merckx 
*Gurpilak : Vittoria
*Kotxeak : Peugeot

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1998ko Valentziako Erkidegoko Itzulia

**1998ko Valentziako Erkidegoko Itzulia**, lasterketa honen LVII. ekitaldia izan zen. Garailea, Pascal Chanteur izan zen. 

Lehenengo etapan, ihesaldi bat egon zen German Nieto eta beste txirrindulari batzuekin, baina azkenean esprintean amaitu zen etapa. Lehen lidererra Erik Zabel izan zen. 

Bigarren etapan, Javier Otxoa bizkaitarrak ihes egin zuen 93. kilometroan eta Mendiko Sailkapeneko puntu asko bildu zituen. Honegatik, azkenean hirugarren izan zen Mendiko Sailkapenean. 

Azken etapa Massimo Strazzerek irabazi zuen esprinean eta sailkapen orokorrak ez zuen aldaketarik izan.

## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Mendikoa 
### Tarteko Helmugena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inés de León

**Inés de León** (  , XX. mendea ) film-zuzendari, gidoilari, aktore eta publizista espainiarra da.

## Ibilbidea 
Madrilgo Septima Ars Zinema Eskolan Zinema Zuzendaritza eta Madrilgo Komunitateko Zinematografia eta Ikus-entzunezko Eskolako Argazki Zuzendaritza ikasi zituen. Bere lehen film luzea, *¿Qué te juegas?*, filmatzen hasi zen 2017aren amaieran. Zenbait film laburretan eta publizitate-piezatan zuzendari eta gidoilari gisa lan egin du, hala nola *Fashion Dramas* film serie laburretan, *Vogue* aldizkariarekin lankidetzan. Lehen lanetako bat *Inquilinos* webseriea izan zen. 2010ean hasi zen filmatzen, eta Espainiako aktore ezagun batzuekin lan egin zuen.

2013an, Freckles Films ikus-entzunezko produkzio-etxea sortu zuen Borja Álvarez Ramírezekin batera.

## Lanak 
### Filmak 
Inés de Leónek zuzendutako lehen filma, *¿Qué te juegas* (2019) Amaia Salamanca, Leticia Dolera eta Javier Rey zituen protagonista komedia erromantiko honek. Astrid Gil-Casares ekonomialariaren gidoia, eta Bowfinger Pictures konpainiak ekoitzia da.

2017an, Antena 3en emandako *No soy como tú*, telebistarako filmaren zuzendaritzan parte hartu zuen.

### Film laburrak 
Hainbat film laburretan lan egin du, zuzendari, gidoilari eta aktore gisa. Besteak beste: 

* *El casting* (2014), Zinemaldi Laburren Ñ zinemaldiko publikoaren sarien finalean hautatua.

* *La Carta* (2016), Inés de Leónek Correos Film Festival-erako esklusiban zuzendutako film laburra.

### Webseriea 
Zuzendari gisa egin zuen lehen lana *Inquilinos* webseriea izan zen (2010), oso ezaguna. Sektoreko hainbat aktore ezagunek hartu zuten parte: Amaia Salamanca, Dafne Fernández, Leticia Dolera eta Eva Amaral, besteak beste. Inés de León bera da webseriearen protagonista; gidoilaria, Rodrigo Taramona, Sabrina Praga eta Bárbara Santa Cruz.

### Markaren edukia 
2015etik, De León da *Fashion Dramas*-en arduraduna. Umorezko modarekin lotutako eguneroko arazoak kontatzen dituzten film laburrak dira, eta *Vogue* España aldizkariaren web orrirako dira. Marka-edukiaren edo branded content-en barruan, De Leónek beste proiektu batzuk zuzendu ditu Coca Cola edo Mercedes -Benz-entzat.

### Bideoklipak 
Ines De Leonek Amaral, Marlango, Anni B Sweet, Lori Meyers eta Lady Cherry artistentzako bideoklipak ere zuzendu ditu. Buffetlibreko *A song for Elaine*-ren eta Peter von Poehl-en bideoklipa La Jolla Fashion Film Festival (bost kategoriatan, zuzendari onena barne) eta International Fashion Film Awards sail ofizialerako hautatu zuten, 2014. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inés de Leónen webgunea
* Inés de León en Internet Movie Database (ingelesez).
* Errentariak web seriea
* Vogue Españaren fashion dramak
Carmen Prieto Rouco

**Carmen Prieto Rouco** ( Villalba, Lugo, 1901 - ibid . 1977 ) galiziar idazle, poeta eta antzerkigilea izan zen.

## Lanak 
Rosalía de Castroren epigonoa, oso gazte hasi zen idazten, *Horas de frebe -n* argitaratutako poema batzuk hamahiru urte zituelakoak dira,  eta bere poesia, mota kostunbrista eta lirismo subjektiboa, landa-munduari erreparatuta, maiz patronalaren aurkako tonuarekin, eta teknikoki bere bertsoek akatsak dituzte erritmoan  eta galiziera zertxobait behartua dago. 

Galiziako antzerkigintzaren aitzindarietakotzat hartzen da, Herminia Fariña,  Xosé María Chao Ledo, Manuel Mato Vizoso, Antonio García Hermidarekin batera.  Sinesmen katoliko kontserbadorea; Espainiako gerra zibilean Francisco Francoren loriak kantatu zituen;  eta 1956an galegoz argitaratzeari utzi zion, *Lluvia menuda* poema bilduma elebiduna argitaratu zuenean.

### Poemak 
* *Horas de frebe*. 1926
* *A canción d’a chuva n’a noite*
* *Lluvia menuda*. 1956, elebiduna
* *A virxe viuda. Hestoria dun amor*. Ed. Vivero. 93 pp. 1964
* *O derradeiro*. ilustró Eladio Insua Bermúdez. 180 pp. 1977, póstumo

### Antzezlanak 
* *A loita*. 1923, patronalaren aurkako monologoa eta  Irmandades da Falaren progaganda)
* *O lexionareo*. 1925, monologo patriotikoal
* *O embargo*. tragedia
* *Treidores celos*. zarzuela
* *A boda do afillado*. monologoa
* *O secreto da bruxa*. sainete

### Ereserkiak 
* Rácing Club Vilalbés-en ereserkia, Youtuben, Polifoniak eta Villalba Bandak lehen aldiz jendaurrean interpretatua.

## Ohoreak 
* Bere jaioterriko kalea 
* Bere familiaren egoitza zenean, Rúa Porta de Cima  2000. urtetik dago kokatuta "Carmiña Prieto Rouco alargunen elkartea" 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matilde González Palau

**Matilde González Palau**, bere ezizen literarioaz ezagunagoa **Matilde Llòria** (Almansa, Albacete, 1912 &ndash; Valentzia, 2002 ) gaztelaniaz, katalanez eta galegoz idatzi zuen idazle eta poeta izan zen .

## Ibilbidea 
Hilabete zuenetik bizi izan zen Alciran, Valentziako probintzian. 1942an Orensera joan zen bizitzera . Matilde Lloria Ourense hiriko Adopzioko Alaba da, eta 2000. urtean bere senarraren nahietako bat beteko zela ziurtatu zuen: bere liburutegi pertsonala ourensetarrek gozatzea. Ourenseko Foru Aldundia da horren gordailua. 

## Ohoreak 
* 1954ko azaroa : "Poesia, Artea eta Letrak" Kultur Elkarteak omendu zuen, non ohorezko hitzaldia Ramón Otero Pedrayok eman zuen, eta Orenseko gizarteko beste pertsona batzuek ere parte hartu zuten ekitaldian.

* Poesiako Valentzia Saria, bi alditan: 1952an *Hallelujah* bildumarekin, eta 1965ean katalanez idatzi zuen lehen lanarekin, *Altíssim Regne* .

* 1975 : Gandia Ausiàs March Poesia Saria eman zioten, ''Lloc per a l'esperança lanagatik* .

* 1974 : Pontevedrako Udalaren “Pontevedra” Saria, Abuztuko Jaien harira 

## Lanak 
* *Camino del cántico*, 141 pp. 1949 (gaztelaniazko poemarioa)
* *Aleluya*, 1952 (gaztelaniazko poemarioa)
* *Canción de navidad*, 1965 (gaztelaniazko poemarioa)
* *Altissim regne*, 1964 (poemarioa katalanez)
* *Conjugació en primera persona*, 1969  (galizierazko poemarioa)
* *Caixiña de música*, 1971 (galizierazko poemarioa)
* *Lloc per a esperança*, 1975 (poemario en catalán)
* *Un fulgor que se apaga*, 1981 (gaztelaniazko poemarioa)
* *Dou fe*, Ed. Deputacion Ourense. 69 pp.  1994 (galizierazko poemarioa)
* *Irrepetible alondra*, 74 pp.  1996 (gaztelaniazko poemarioa)
* *Diario de una adolescente*, 102 pp.  1997 (gaztelaniazko poemarioa)
* *Unha casa no tempo*, Ed. Deputacion Ourense. 55 pp. 1 (galizierazko poemarioa)

## Iturriak 
* . 1987. *La mujer en la literatura''. Primula Series. Ed. Torremozas. 283 pp.

## Bibliografia 
* Lacueva i Lorenz, Maria (2013), Hitza pizten dute. Gerraosteko Valentziako idazleen ikasgelen berreskuratze kritikoa eta transmisioa: hezkuntza literarioaren ikuspegia . Doktorego Tesia (Valentziako Unibertsitatea). Dokumentu osoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen iloba baten datuak
Tanagra

**Tanagra** (antzinako grezieraz Τάνργρα) Beoziako hiria zen Antzinako Grezian, Asop ibaiaren ezkerraldean, lautada emankor batean, Plateatik 40 km-ra. Gaur egungo Grimala herriari dagokio, Skimataritik 5 km-ra. Antzinako autore batzuek Grearekin identifikatzen dute, Homerok *Iliadako* "Nabeen katalogoan" aipatzen duen hiriarekin, baina beste batzuek bi leku desberdin zirela uste zuten. Aristotelesek uste zuen Oropos (gertuko beste hiri bat) zela antzinako Grea zela.

## Historia 
Tanagrari *Poemandria* (Ποιμανδρία "larre-eremua") ere deitzen zioten, eta bere lurraldeari *Poemandris*, hiria inguratzen zuten belardi emankorren ondorioz. Hiriko lehen biztanleak Gefireoak izan ziren alegien arabera, Feniziatik Kadmorekin heldu ziren biztanleak, eta handik gero Atenasera joan zirenak, Herodotok eta Estrabonek diotenez .

Tanagrak lurralde nabarmena zuen eta Estrabonek lau herri aipatzen ditu berari zegozkionak, Eleon, Harma, Mikalessos eta Fares .

### Tanagrako guduak 
Atikatik gertu zegoenez, borroka garrantzitsu batzuen eszenatoki izan zen k.a. 5. mendean.

K.a. 457 urtean Esparta eta Atenasen arteko gudu baten lekua izan zen Tanagra, zeinean Atenasek galdu zuen, Tuzididesen arabera, atenastarren aliatu tesaliarrek desertatu egin zutelako. Hurrengo urtean, Atenasek egin zuen aurrera Beozia konkistatuz, eta gudu erabakigarri batean Tanagrako harresiak suntsituta utzi zituzten, Diodoro Sikuloren arabera.

K.a. 436. urtean beste eraso atenastar batean, tanagratarrak eta beoziarrak garaitu zituzten hiriaren izena duen gudu batean.

### Garai helenistikoa 
Pausaniasek bere garaiko hiria deskribatzen du (gure aroko II. mendea) eta Dionisoren tenplua ikustea merezi zuela dio, Calamis eskultoreak marmolez egindako jainkoaren estatua eta Tritonen estatua are miresgarriagoa aipatzen dituelarik. Bertatik gertu Temis, Afrodita eta Apoloren tenpluak zeuden, eta Hermesi eskainitako bi. Gimnasioa ere bazeoen non hirian jaiotako Korina poetaren estatua bat zegoen. Korinaren beste monumentu bat ere bazegoen hirian. Pausaniasek eransten du Tanagrako barruti sakratu guztiak hiriko etxeetatik bereizita zeudela. Borrokarako hazitako oilarren arraza ere oso famatua zela dio.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Carbonell

[thumb|260px|[Carmen Carbonell, 1917]]
**Carmen Carbonell Nonell**, ezaguna **Carme Carbonell** edo **Carmen Carbonel**l izenez(Bartzelona, Katalunia, 1900eko martxoaren 19a - ib., 1988ko azaroaren 27a) kataluniar aktorea eta antzerki-enpresaburua izan zen.

## Biografia 
Gurasoan San Andreu del Palomarreko Antoni Carbonell eta Zaragozako Enriqueta Nonell izan ziren. 

Ondorengo aktoreak izan ditu. Jorge Vico aktorea semea da (1933-1977) eta Antonio Vico aktorea biloba (1956-), zein Maribel Lara aktorearekin ezkonduta dagoen (1971-).

### Aktore ibilbidea 
XX. mendeko espainiar antzerkiko dama handienetako bat 1914an hasi zen eszenatokietan, eta artean txikia zen Printzesaren Antzoki zaharrean (gero María Guerrero Antzokiabihurtuta). 

Margarita Xirgu-ren konpainiatik igaro ondoren, hogeita hamarreko hamarkadatik Madrilgo Lara Antzokira joan zen. Hantxe ezagutu zuen bere senarra, Antonio Vico aktorea, eta harekin sortu zuen konpainia propioa. Besteak beste, Carlos Arnichesen *Para ti es el mund*o (1929) estreinatu zuen. 

Gerra Zibilaren ondoren, senar-emazteak Concha Catalárekin eta Manuel Gonzálezekin elkartu ziren, eta *Los Cuatro Ases* konpainia sortu zuten. 1940 eta 1950 hamarkadetan arrakasta handia lortu zuten

1962an, Josep Pousen *La senyora àvia vol marit/ Baserritar andreak senarra nahi du* lana interpretatu zuen, lehen aldiz, katalanez. 1978ko martxoaren 3an estreinatu zen Bartzelonan Salvador Espriuren *Una altra Fedra, si us pla/ Beste Fedra bat, mesedez*, Nuria Espert eta Lluís Pasqual gazte baten zuzendaritzapean. 

## Lanak 
### Antzerkian 
Carmen Carbonellek parte hartu zuen antzerki-muntaien artean *Mariana Pineda* (1927), *La princesa Bebé* (1927), *Más fuerte que el amor* (1928), *Pigmalión*, Los *Palomas*, *Gigí*, *Harold eta Maude*, *Margarita eta* *los hombres*, *La Casa de Bernarda Alba*, *¡Viva lo imposible!* (1939), *Y amargaba* (1941), *El aprendiz de amante* (1947), *La señal que se espera* (1952), *Chocolate a la española* (1953), *Otra Fedra, si gustais*, *La casamentera* (1960) eta *Los caciques* (1962). 

Azken urteetan, George Bernard Shawren *Pigmalion* lanean (1964) parte hartu zuen, Arthur Millerren *Después de la caída* (1965), Alfonso Pasoren *Mostrar a un sinvergüenza* (1967-1968), Jaime Salom-en *Los delfines* (1969), Antonio Buero Vallejoren *La doble historia del doctor Valmy* (1976), Federico García Lorcaren *La Casa de Bernarda Alba* (1976), Ben Jonsonen  *Volpone*, edo Molière-ren *El mal imaginari*o.

### Zineman 
Haren karrera zinematografikoa askoz diskretuagoa izan zen, eta titulu aipagarri gisa aipa daitezke Ladislao Vajdaren *Marcelino pan y vino* (1955), Jorge Grauren *El secreto inconfesable de un chico bien* (1976), Pedro Olearen *El hombre llamado Flor de Otoño* (1978) eta Luis García Berlangaren *Nacional III* eta telebistarako Ana Diosdadoren *El okapi.*

## Sariak 
* Antzerki Sari Nazionala, 1959an eta 1980an.
* Madrilgo María Guerrero saria.
* Arte Ederren Zirkuluaren domina.
* Valladolideko Urrezko Domina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Miller

**Elizabeth "Lee" Miller**, **Lady Penrose** gisa ere ezaguna (Poughkeepsie, 1907ko apirilaren 23a - 1977ko uztailaren 21a) estatubatuar argazkilari eta erreportari grafikoa izan zen. 

Modeloa izan zen New Yorken 1920ko hamarkadan, Parisera joan aurretik, non moda eta arte ederretako argazkilari bihurtu zen. 

Bigarren Mundu Gerran, *Vogue*rentzako gerra korrespontsala izan zen, eta Londresko bonbardaketa,  eta Buchenwald eta Dachauko kontzentrazio esparruak bezalako gertaeren erreportajeak egin zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fotokazetaritza

## Kanpo estekak
Belen Macías

**Belén Macías Pérez**, (Tarragona, Katalunia, 1968)  zinemako eta telebistako film-zuzendari eta gidoilari kataluniarra da.

## Biografia 
Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Informazio Zientzietako lizentziaduna da, Arte Dramatikoko Errege Eskola Nagusiak diplomatua, eta Guion Cinematografikoa delakoa egin zuen San Antonio de los Bañosko Zinema eta Telebista Eskolan (Kuba).

### Lan ibilbidea 
Lehen lanak *Al salir de clase* (1998) telesaileko gidoilari gisa egin zituen. 2000. urtean *El puzzle* film laburra filmatu zuen, 35 mm formatuan, eta hurrengo urtean *Mala espina* (2001) film laburra. Film horren bidez, Alcalá Hiria saria jaso zuen Alcalá de Henareseko (Madril) film laburren jaialdian. 

*La doncella* (2002) *Diminutos del calvario* film kolektiboaren ikus-entzunezko segmentu audiobisuala da. Urtebete geroago, *Un lugar en el mundo* (*2003*) serieko hainbat kapitulu egin zituen, eta hurrengo urteetan *La Atlántida* (2005) eta *El monstruo del poz*o (*2007*) telefilmak aurkeztu zituen. 

2008an, *Hospital Central* telesaileko kapitulu bat zuzendu zuen, eta *El patio de mi cárcel* lanarekin (2008) debutatu zuen film luzean. Film luze horretan 80ko hamarkadan, Verónica Echegui buru zuen preso-talde batek antzerki-talde bat osatu zuen, askatasunik ezak zekarren errealitate beldurgarritik ihes egiteko. Opera prima hori Almodóvar anaiek ekoitzi zuten, Candela Peña eta Blanca Portillorekin. Filmak harrera ona izan zuen Donostiako Zinemaldiko sail ofizialean.

2016. urtean bere hirugarren film luzea estreinatu zuen: *Juegos de familia*, Juanjo Puigcorbé, Vicky Peña eta Antonio Valero protagonista zirela.

### Zineman genero arrakala 
Belén Macías CIMA Emakume Zinemagileen Elkarteko kidea da, eta Espainiako zineman emakumearen rola aldarrikatzen du: *«Emakumeak zinema industriaren % 9 baino ez da, eta protagonismo handiago baten alde borrokatu behar da».*

## Filmografia 
## Sariak eta goraipamenak 
* **Alcalá Hiria saria** jaso zuen Alcalá de Henareseko (Madril) film laburren jaialdian *Mala espina* (2001) lanarengatik. 
* Donostiako Nazioarteko Zinemaldia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bronxeko zoologikoa

*Bronxeko zoologikoa**, **Bronxeko zooa**, **Bronxeko Parke Zoologikoa** edo **Bronxeko Lorategi Zoologikoa*', AEBetako New York hiriko Bronx barrutian dagoen zoologiko bat da. AEBetako zoo handienetakoa da, eta 107 hektareakin azalera dagokionez handiena. 2009an 2,15 milioi bisitari izan zituen.

1899ko azaroaren 8an inauguratu zen, William Temple Hornaday lehen zuzendaria 30 urtez izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Nemesis (1992ko filma)

***Nemesis***, 1992ko Albert Pyun estatubatuarrak zuzendutako ekintzazko cyberpunk film bat da. Olivier Gruner, Tim Thomerson, Cary-Hiroyuki Tagawa, Merle Kennedy, Yuji Okumoto, Marjorie Monaghan, Brion James eta Deborah Shelton aktoreek antzeztu zuten.

*Nemesis 2: Nebula* (1995), *Nemesis 3: Prey Harder* (1996) eta *Nemesis 4: Death Angel* (1996) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
2027, munduan "informazioaren terroristak" deritzonen ugaritzearen ondorioz kaosa nagusitzen ari da, gizartearen ordena iraultzeaz mehatxatuz. Alex Rain (Olivier Gruner) erdi errobota erdi giakia den Los Angeles hiriko polizia egoera honi konponbidea jartzeko pertsona egokia da.  

## Aktoreak 
* Olivier Gruner: Alex Rain
* Tim Thomerson: Farnsworth komisionatua
* Cary-Hiroyuki Tagawa: Angie-Liv
* Merle Kennedy: Max Impact
* Yuji Okumoto: Yoshiro Han
* Marjorie Monaghan: Jared
* Brion James: Maritz
* Deborah Shelton: Julian
* Nicholas Guest: Germaine
* Vincent Klyn: Michel
* Thom Mathews: Marion
* Marjean Holden: Sam
* Jennifer Gatti: Rosaria
* Thomas Jane: Billy
* Jackie Earle Haley: Einstein
* Borovnisa Blervaque: Morico
* Sven-Ole Thorsen: Cyborg

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai