open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kosmopaletismo

***Kosmopaletismo*** lagunarteko erregistroan erabiltzen den terminoa da. Ziur aski gaztelaniatik maileguan hartutako hitz elkarketa da (izena + adj. + atzizki): kosmopolita (mundu osoa ezagutzen duena; munduko pertsona guztiek komunitate bakar bat osatzen dutela baieztatzen duen pertsona) eta gaztelaniazko *paleto* hitzen elkarketa, (trauskil, oies, ezjakin, baldar) + *-ismo*. (*Cosmopaleto* hitza gaztelaniaz ere erabiltzen da, *cosmopolita* hitzaren ifrentzu bezala, hitz-jolasa eginez).

Mundu osokoa agertzeko gogoa erakusten duenari baina, paradoxikoki, herri edo auzo txiki batetik atera ez den pertsona baten konplexua erakusten duenari egotzi ohi zaio kosmopaletismoa.

## Adibideak 
Batzuentzat behar ez den tokietan ingelesa erabiltzea, esate baterako, bertoko erakunde edo Euskal Herritik nekez aterako diren enpresak izendatzeko, *kosmopaletismo*an erortzea da.

## Erreferentzia
Nicolas Oudinot

**Nicolas Charles Oudinot, 1. Oudinot kondea, 1. Reggioko dukea** (Bar-le-Duc, 1767ko apirilaren 25a - Paris, 1847ko irailaren 13a) frantziar mariskala izan zen.

Karrera militarra 1784tik 1787ra jarraitu zuen eta sarjentu mailarekin erretiratu zen. Frantziako Iraultzaren ondoren armadara itzuli zen eta 1792an Mosako boluntarioen erregimentuko teniente koronel hautatu zuten. 1794an brigadako jeneral izendatu zuten.

Frantziako Iraultzako Gerretan esku hartu zuen eta Belgikako mugan eta Suitza eta Italiako kanpainetan borrokatu zen.

Napoleondar Gerretan ere parte hartu zuen, eta Schöngrabern, Ostrolenka eta Friedlandeko guduetan borrokatu zuen. 1808an Erfurteko gobernadore eta Frantziako Inperioko konde izendatu zuten eta 1809an Wagramgo guduaren ondoren mariskalaren mailara igo zuten eta Reggioko dukea bihurtu zen.

1810 eta 1812 artean Holandako Erresumako gobernua administratu zuen. Errusiako kanpainan esku hartu zuen eta bere jarduna erabakigarria izan zen Berezinako guduan. Lützengo eta Bautzengoko guduetan borrokatu zuen eta Grossbeerengo guduan garaitua izan zen.

Leipzigeko guduan eta 1814ko kanpainan ere agintea izan zuen. Napoleonen porrotaren ondoren, Borboien berrezarkuntzako erregimenarekin aliatu zen, eta Luis XVIII.ak Frantziako parea izendatu zuen.

Bere azken emanaldia 1823ko Espainiaren inbasioan izan zen eta garai batean Madrilgo gobernadorea izan zen. 34 aldiz zauritu zuten guduan.
Daniele Garozzo

**Daniele Garozzo**,  (Catania, Italia, 1992ko abuztuaren 4a), *Floretea-banaka* kategorian aritzen den eskrimalari italiarra da..

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, zilarrezkoa, bietan eskriman, *Floretea-banaka* kategorian, eta Italiaren izenean; Tokion, Cheung Ka-long hongkongdarraren (urrezko domina) atzetik eta Alexander Choupenitch txekiarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheung Ka-long

**Ka Long "Edgar" Cheung**, txineraz 家朗 張,  (Hong Kong, 1997ko ekainaren 10a), *Floretea-banaka* kategorian aritzen den eskrimalari hongkongdarra da. Bi aldiz izan da txapeldun olinpikoa, Tokio 2020an eta Paris 2024an.

## Kirol ibilbidea 
Guraso biak Hong Kongo saskibaloi ligako jokalariak izan ziren. Eskolako laugarren mailan hasi zen eskrima lantzen eta 2013an Hong Kongo etorkizuneko atleta onena izendatu zuten.

2014an Asiako Jokoetan eta Asiako Txapelketan brontzezko dominak lortu zituen eta 2016an Asiako txapelduna izan zen. Rioko Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen horrela baina olinpiadetan 14. postuan gelditu zen.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Floretea-banaka* kategorian, Hong Kong ordezkatuz; Tokion,  Daniele Garozzo italiarraren (zilarrezko domina), eta Alexander Choupenitch txekiarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen. 2022an berriz ere Parisen Munduko Kopa irabazi zuen. Urte berean Munduko tapelketan hirugarren egin zuen.

2024an Hong Kongen jokaturiko Munduko Kopa irabazi zuen eta ondoren Parisko Olinpiar Jokoetan berriz izan zen txapelduna.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Alexander Choupenitch

**Alexander Choupenitch**,  (Brno, Txekia, 1994ko maiatzaren 2a), *Floretea-banaka* kategorian aritzen den eskrimalari txekiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen *Floretea-banaka* kategorian, Txekiaren izenean; Tokion, Cheung Ka-long honkongdarraren (urrezko domina) eta Daniele Garozzo italiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
2deo

**2deo** euskarazko ikus-entzunezkoen laborategia da, Tabakaleran (Donostia, Gipuzkoa) kokatua. Gipuzkoako Foru Aldundiak sortu zuen, Etorkizuna Eraikiz ekimenaren barnean, ikus-entzunezko sektorearekin partekatutako hausnarketa eta gero sortu zen, bere helburua euskal ikus-entzunezkoen produkzioa eta kontsumoa areagotzea izanik.

Horrela, sorkuntza testuinguru berriak bultzatu, produkzio eredu eta formatu berrietan esperimentatu eta difusio kanak biderkatuko dira bertan. Hori guztia, gainera, lankidetzan bai herritarrekin eta baita sektoreko eragileekin ere. Modu honetara, euskarazko ikus-entzunezko sistema asko aberasteaz gain, euskal produktuen irismena ere handituko da.

Hori guztia bost ekintzaren bidez garatuko da:

* Ikus-entzunezko sektorearen aukerak identifikatzea. Nazioarteko komunitatean ematen diren joera abangoardistenak eta ikus-entzunezko behar berriak, ikus-entzunezko sektore tradizionalaz harago.
* Sormena bultzatzeko laborategi bat sortzea.
* Arrakasta izan dezaketen proiektuen prototipoak egitea, laborategian eta hortik kanpo, interesa izan ote dezaketen baloratuta.
* Merkatuan produktu berritzaileak zabaltzea.
* Sektorean harremanak erraztea, diziplina anitzeko talde lana bultzatzeko, bai sektoreko eragileen artean bai hortik kanpo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adinberri

**Adinberri** biztanleriaren zahartzeak dakarren erronka demografikoari ekiteko Gipuzkoako Foru Aldundiaren estrategia berritzailea garatzen duen fundazioa da.

## Helburuak 
Proiektu honen helburu nagusia adineko pertsonen bizi kalitatea hobetzea da, zahartzaro aktibo eta osasuntsu bat sustatuz. Hori dela eta, fundazio honen sorrera Etorkizuna Eraikiz programaren barruan sailkatzen da. Zehazki, hiru lan-ildo nagusietan oinarritzen da fundazio hau: trebakuntza, berrikuntza eta zilar ekonomia. Hori dela eta, Adinberritik hainbat berrikuntza proiektu bultatzen dira zahartzaroaren erronkari erantzuteko. 2021eko uztailean, 40 proiektu zituzten garatuta eta 3 proiektu europarretan hartzen dute parte.

Horien helburua zaintzako esparru guztietan eragitea da. Hauek dira, hain zuzen ere, esparru hauek:

* Bizitza-luzerako etxea
* Bizitza-luzerako ingurunea
* Zaintza eta arreta
* Baliozko zahartzea
* Zahartze aktiboa
* Zahartze osasuntsua

Horrela, arlo horietan eraginda, helburu jakin batzuk betetzea du jomuga fundazioak. Hauek dira:

# Prebentzioa eta osasunaren promozioa
# Etxeko arreta integrala
# Egoitza-arreta eredua
# Zilar ekonomia: eskaintza-eskaria. Negozio ereduak
# Baliozko zahartzea: bizi proiektuak
# Gizarte kohesionatua, inklusiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Adinberri
Badalab

**Badalab** Hizkuntza eta Gizarte Berrikuntzarako Laborategia da. Proiektu hori Gipuzkoako Foru Aldundiak Etorkizuna Eraikiz kanpainaren barruan sortu zuen euskararen munduko eragileekin batera lan eginez 2021ean. Errenteriako Torrekua eraikinean ireki zuen egoitza 2022ko uztailean.

Haren helburua da erreferentzia gune bihurtzea euskara biziberritzeko eta hiztunen arteko berdintasuna sustatzeko garaian; xede nagusia, aldiz, euskararen biziberritze prozesuan berrikuntza eta esperimentazioaren aldagaiak txertatzea da, eta, modu berean, baita euskararentzat aukera berriak identifikatu eta horietan eragitea ere. Halaber, garrantzia du hizkuntza teknologiarekin esperimentatzeak.

Horrela, hiru emaitza nagusi lortu nahi dira proiektu horrekin:

# Euskara indartuko duen ekosistema bat sortzea.
# Prototipo eta gizarte proposamen ausartak gauzatzea.
# Narratiba berriak eta euskarazko bizipen berriak sorraraztea, formatu eta testuinguru anitz eta digitaletan. 

## Kokapena 
thumb|Joxepa Antoni Aranberri *Anitzenea* eraikineko sarrera
Badalab laborategia Errenteriako Madalena kaleko 27. zenbakian dago, Joxepa Antoni Aranberri *Anitzenea* erikineko bigarren eta hirugarren solairuetan. 

Eraikina Errenteriako Udalarena da, eta SOS Arrazakeria eta Lau Haizetara elkarteekin partekatzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskalgintza

* Etorkizuna Eraikiz

## Kanpo estekak
LABe

**LABe (Digital Gastronomy Lab)**

Gipuzkoako Foru Aldundiak Etorkizuna Eraikiz programaren ildotik sortu duen gastronomia digitaleko negozio azeleratzaile bat da; horrez gain, 4.0 jatetxearen ideiarekin esperimentatu eta entseguak ere egiten dira bertan [https://web.archive.org/web/20210915150403/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/elkar-ekin-lanean ] Modu honetara, bertan ekosistema gastronomiko aberats bat sortzen da, eragileek esperimentatu eta sektorea bultza dezaten.

Zehazki, “*living lab* batek, *startup*-en eta enpresen HUB batek eta gastronomiaren funtsezko eragileen arteko lankidetza sustatzeko ingurune batek” [https://web.archive.org/web/20210915150403/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/elkar-ekin-lanean ] osatzen dute espazio hau. Gainera, jatetxe bat ere sortu dute espazio berdinean.  Bertan, bere web-orriak dioen bezala, “gaur egungo gastronomia begetalen protagonismoan oinarrituta, bertako produktuak eta sasoikoak ingurune berritzaile batean” [https://www.labe-dgl.com/eu/jatetxea/ ] biltzen dira. 

Bere metodologiak bi ideia nagusi ditu: “berrikuntza irekia eta erabiltzailea gunean jartzen duen diseinua” [https://www.gipuzkoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/labe ] 

Ematen dituen zerbitzuak bost dira, bakoitza pertsona multzo bati zuzenduta:

-         Produktuen eta zerbitzuen ikerkuntza, berrikuntza eta garapena

-         Ekintzaileei eta negozio berriei babesa

-         Ekitaldiak, irudia eta posizionamendua

-         Aholkularitza 

-         Prestakuntza eta dibulgazioa [https://www.labe-dgl.com/eu/zerbitzuak/ ]
----[https://web.archive.org/web/20210915150403/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/elkar-ekin-lanean ] *Gipuzkoako Foru Aldundia.* Noiz kontsultatua: 2021-09-15

[https://web.archive.org/web/20210915150403/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/elkar-ekin-lanean ]. *LABe*. Noiz kontsultatua: 2021-09-15

[https://www.labe-dgl.com/eu/jatetxea/ ]. *LABe*. Noiz kontsultatua: 2021-09-15

[https://www.gipuzkoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/labe ]. *Gipuzkoako Foru Aldundia.* Noiz kontsultatua: 2021-09-15

[https://www.labe-dgl.com/eu/zerbitzuak/ ]. *LABe*. Noiz kontsultatua: 2021-09-15
Carlo Goldoniren etxea

**Carlo Goldoniren etxea** () Italiako Venezian dagoen museoa da. San Polo sestieren edo Veneziako auzoan dago. Carlo Goldoni antzerkigilea eta musikagile etxe horretan jaio eta bizi izan zen. Jauregiaren jatorrizko izena *Palazzo Centani* da. 

## Historia 
Carlo Goldoni Venezian bizi izan zen jauregia herritar batzorde batek 1914an erosi zuen eta 1931n hiriari eman zioten. 1953tik "Casa Goldoni" Antzerki Ikasketen Institutua antolatu zuten bertan. Azken urtetan zaharberritua izan da. Egun publikoari irekitako museoa da.

## Eraikina 
Jauregia XV. mendeko estalitako eskailera eta patio baten inguruan antolatuta dago; patioan lehoi buruekin apaindutako putuza dago. Museoa bera lehenengo solairuan dago, hiru gelatan banatuta. Carlo Goldoniren bizitza eta lana, eta XVIII. mendeko Veneziako antzerki eta gizartearen testuingurua, erlikien, altzarien, margolanen, komedia goldoniarren ilustrazioen eta azalpen panelen bidez irudikatzen dira. Txotxongiloei eskainitako aretoa nabarmentzen da agertokian, eta Grimani ai Serviren jauregiaren antzokia erakusten da, jatorrizko XVIII. mendeko hogeita hamar bat txotxongilo barne. 

## Iruditegia 

Paolo Monti - Servizio fotografico (Venezia, 1967) - BEIC 6355889.jpg|Eraikina. Paolo Montiren argazkia, 1967.
Paolo Monti - Servizio fotografico (Venezia, 1968) - BEIC 6330491.jpg|Patioa. Paolo Montiren argazkia, 1967.
Casa goldoni, cortile, 01.jpg|Patioa.
Casa goldoni, ricostruzione di un teatro di marionette del xviii secolo.jpg|Txontxongiloen antzokia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Carlo Goldoni

## Kanpo estekak 
*:Museoaren webgune ofiziala.
NaturKlima

**Naturklima**

Gipuzkoako Klima Aldaketaren Foru Fundazioa da, Gipuzkoako Foru Aldundiak bere Etorkizuna Eraikiz ekimenaren barruan sortutakoa. Honen helburua Gipuzkoaren Etorkizuna guztiz erabakiko duten bi galderei erantzutea da: “Zer-nolako arazoari egin behar diogu aurre Gipuzkoan? Zeintzuk izan behar dute gure lehentasunak horrelako fenomeno bati erantzuteko?” [https://naturklima.eus/naturklima-fundazioa.htm ]

Horrela, hiru jarduera nagusi ditu: 

-         Klima Aldaketaren Gipuzkoako Behatokian, bai mundu osoan eta baita Gipuzkoan ere dauden klima aldaketaren ondorioen jarraipena egitea. 

-         Ekonomia zirkularreko era trantsizio energetikoko proiektu zehatzak sustatu eta bizkortzea. 

-         Informazioa zabaldu Klima Aldaketari buruzko Gela Birtualari eta Dokumentazio Zentroaren bidez [https://naturklima.eus/naturklima-fundazioa.htm ] 
----[https://naturklima.eus/naturklima-fundazioa.htm ]. *Naturklima*. Noiz kontsultatua: 2021-09-15

[https://naturklima.eus/naturklima-fundazioa.htm ]. *Naturklima*. Noiz kontsultatua: 2021-09-15
Asia (filma)

***Asia*** () 2020. urteko Israelgo drama-filma da, Ruthy Pribarrek zuzendua. Protagonista nausik Alena Yiv eta Shira Haas dira. Tribecako Zinemaldian estreinatu zen filma 2020an, *online* formatuan (COVID-19 pandemiaren ondorioz), eta bertan zenbait sari irabazi zituen. Israelgo Zine Akademiaren Sarietan (Ophir Sariak) urteko film onenarena eskuratu zuen, beste zenbait sarirekin batera.

## Argumentua 
*Asia* ama-alaba batzuen harremanaren inguruko film dramatikoa da. 35 urteko ama ezkongabe bat, Asia izenekoa, Errusiatik joan da Jerusalemera bizitzera Vika alabarekin. Ospitale batean lan egiten du han erizain gisa. Ama pertsona ireki, independente eta ulerkor gisa agertzen da bere harremanetan, baina jarrera hori ezbaian gerauko da alabak (gaitasun desberdinak dituen nerabea) esaten dionean prest dagoela birjintasuna galtzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asia (argipena)

**Asia** izenak hainbat adiera du:

Geografia:

* **Asia** kontinentea.
* **Asia (erromatar probintzia)**, Anatoliako ekialdean kokatzen zena Erromatar Inperioan.
* **Asia Txikia**, Anatolia izendatzeko modu bat.

Pertsonak:
* **Asia (izena)**, emakumezko izena, adibidez pertsona hauena:
** **Asia Ramazan Antar** (1997-2016), borrokalari kurdua
** **Asia Argento** (1975ean jaioa), aktore italiarra
** **Asia Carrera** (1973an jaioa), aktore pornografiko estatubatuarra
Besterik:
* **Asia (filma),** Israelgo film bat, 2020koa.

* **67 Asia**, asteroide bat.
***.asia**, Interneterako proposatutako domeinua.
MUBIL

**MUBIL**

Gipuzkoako Foru Aldundiak bere Etorkizuna Eraikiz programaren ildotik sortutako fundazio bat da. Orain, fundazio hau Gipuzkoako Foru Aldundiaz gain, Donostiako Udalak eta Energiaren Euskal Erakundeak ere sustatzen dute ekimen hau. Bere egitekoa mugikortasun adimendun eta jasangarriaren estrategia hedatzea, eta erreferentzia zentroa eta enpresa gunea kudeatzea da [https://www.mubil.eus/eu/ ] 

Horrela, MUBIL, Mugikortasun Berriaren Zentroa, mugikortasun adimendun eta jasangarriaren arloko jarduera, zientzia eta ezagutza garatzen diren espazioa da eta Tolosan kokatzen da.. Bere web orriak dion bezala, “Topaketarako, elkarrekintzarako eta integraziorako espazio-ekosistema bat da” [https://web.archive.org/web/20210915150734/https://www.mubil.eus/eu/e-mobility-centre/zer-da ]. Bere helburua Gipuzkoa “mugikortasun berri eta elektrifikazioari dagokionean erreferentea bilakatzea” [https://web.archive.org/web/20210915150729/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/mubil ] da. Horretarako, ezinbestekoa izango da esperimentazioa eta baita sortzen diren aukera guztiak hartzea ere, eta horretarako dago zentro hau. 

Ekimen guzti honen azken helburua “ Gipuzkoa elektromugikortasunean espezializaturiko lurralde bilakatzea da, horretarako eginiko aurrerabideak ikertu eta haiek ezartzea sustatuta, eta oinarri teknologikoko eredu berriak sortuta” [https://web.archive.org/web/20210915150729/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/mubil ]
----[https://www.mubil.eus/eu/ ] *MUBIL*. Noiz kontsultatua: 2021-09-15

[https://web.archive.org/web/20210915150734/https://www.mubil.eus/eu/e-mobility-centre/zer-da ]”. *MUBIL*. Noiz kontsultatua: 2021-09-15

[https://web.archive.org/web/20210915150729/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/mubil ]. *Gipuzkoako Foru Aldundia.* Noiz kontsultatua: 2021-09-15

[https://web.archive.org/web/20210915150729/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/mubil ]. *Gipuzkoako Foru Aldundia.* Noiz kontsultatua: 2021-09-15
Maria Hungariakoa

**Maria Austriakoa** edo **Maria Hungariakoa** (Brusela, 1505eko irailaren 15a - Cigales, 1558ko urriaren 18a) Luis II.a Hungariakoaren emaztea, Hungariako Erresumako eta Bohemiako Erresumako erregina ezkontidea eta Habsburgo Etxeko Herbehereetako gobernadorea izan zen.

Joana I.a Gaztelakoa eta Filipe I.a Gaztelakoaren alaba izan zen. 1515ean Luis II.a Hungariakoarekin ezkondu zen. Ezkontza laburra izan zen, senarra hil egin baitzen 1526an Mohácseko guduan eta ez zuten seme-alabarik izan. Mariak Hungariako Erresuma gobernatu zuen erregeorde bezala errege berriaren izenean, bere anaia Fernando I.a.

1530ean bere izeba Margaritaren oinordeko izan zen Herbehereetako gobernadore bezala, bere anaia Karlos V.a enperadoreak hala eskatuta. Istiluei eta bere anaia enperadorearekin izandako harreman zailei aurre egin behar izan zien. Hala ere, Frantziaren eta Inperioaren aurrean nolabaiteko independentzia mantentzea lortu zuen. Dimisioa eman ondoren, Gaztelara joan zen, eta han hil zen.
Shira Haas

**Shira Haas** (, HodHa Sharon, 1995eko maiatzaren 11) aktore israeldarra da. Ospea eta errekonozimendua irabazi zuen lehenbizi Israelgo film eta telesailetan (bereziki *Shtisel* izenekoan*)* eta 2020an nazioartean ere Netflixeko *Unorthodox* telesailean protagonista izateagatik, eta *Asia* filmarekin aktore onenari zenbait sari irabazteagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enzo Lefort

**Enzo Boris Lefort**,  (Cayenne, Frantzia, 1991ko irailaren 29a), *Floretea-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari frantziarra da..

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezkoa, bietan eskriman, *Floretea-taldeka* kategorian eta Frantziaren izenean; Tokion,ROCeko taldearen (zilarrezko domina) eta AEBko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Frantzia.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Enzo Lefort, Erwann Le Péchoux, Julien Mertine eta Maxime Pautyk.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuten.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Larraona (argipena)

**Larraona** izenak hainbat adiera du:

* **Larraona**, Nafarroako **Larragoa** herriaren gaztelerazko izena.
* **Larraona kardinala**, **Arcadio María Larraona Saralegi**, nafar elizgizona.
* **Larraona ikastetxea**, Iruñeko eskola bat.
* **Larraona kalea**, Iruñeko kale bat, Larraona kardinalaren omenezkoa.
***Larraone**, Aralar mendilerroko mendia.
Maxime Pauty

**Maxime Pauty**,  (Clamart, Frantzia, 1993ko ekainaren 20a), *Floretea-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari frantziarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Floretea-taldeka* kategorian, Frantzia ordezkatuz; Tokion, ROCeko taldearen (zilarrezko domina) eta AEBko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Frantzia.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Enzo Lefort, Erwann Le Péchoux, Julien Mertine eta Maxime Pautyk.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuten.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Inés Bortagaray

**Inés Bortagaray Sabarrós** (Salto, 1975eko maiatzaren 22a) idazle eta gidoilari uruguaitarra da.

Sundance zinemaldian eta beste jaialdi batzuetan saritutako zinema-gidoiak ere  idatzi ditu.

## Idazlanak
* *Ahora tendré que matarte* (2001) - ipuinak.
* *Prontos, listos, ya* (2006) - eleberria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ZIUR

**ZIUR**

Gipuzkoako ZIbersegurtasun Industrialeko Fundazioa da ZIUR. Bere helburua Gipuzkoako enpresa industrialen zibersegurtasun gaitasunak indartu eta hobetzea da, modu honetara haien lehiakortasuna indartuz. Donostiako Udalaren laguntzarekin, Gipuzkoako Foru Aldundiak, Etorkiuzna Eraikiz programaren barruan, sortutako ekimena da [https://web.archive.org/web/20210915151230/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/ziur ]. 

Horrela, bere helburu nagusia enpresen zibersegurtaseko gaitasuna hobetzea izanik, hauek dira baita ere bete beharko jomuga espezifikoak:

-         Zibersegurtasunaren ezagutzaren hedapena

-         Sentsibilizazioa eta prestakuntza Gipuzkoako enpresen artean

-         Ikerketa eta esperimentazioa

-         Prebentzioa [https://www.ziur.eus/eu/ziur-zentroa/zer-da-ziur ]

Horretako, ezinbestekoa izango da ZIUR zibersegurtasun zentroa, Zuatzuko enpresa parkean kokatuta dagoena. Zentro hau abiapuntu harturik, fundazioak zibersegurtasunarein lotutako hainbat zerbitzu eskaintzen ditu. Hauek dira: 

-         Bideraketarako aholkularitza

-         Teknologien eta jardunbide egokien ezagutza

-         Mehatxuak identifikatzea

-         Esperimentazioa

-         Ezagutza partekatzea

-         Sentsibilizazioa eta prestakuntza

-         Elkarlana [https://www.ziur.eus/eu/ziur-zentroa/ziuren-zerbitzuak ]

Horrez gain, ZIUR-ek ere badu zibersegurtasun industrialeko laborategia. Honen helburua esperimentatzea da. Horrela, bertan hainbat proba teknologiko egiten dira; adibidez, prozesu industrialen demostrazioak. Badu, baita ere, behatoki bat ZIUR fundazioak. Hemen, “zibersegurtasun industrialaren mehatxuak eta horiei aurre egiteko tresnak behatu eta identifikatzen dira, Gipuzkoako enpresei dauden arriskuei kudeatzen laguntzeko” [https://www.ziur.eus/eu/behatokia/zer-da-zibersegurtasunaren-behatokia ] 
----[https://web.archive.org/web/20210915151230/https://www.gipuzkoaturismoa.eus/eu/web/etorkizunaeraikiz/-/ziur ]”. *Gipuzkoako Foru Aldundia.* Noiz kontsultatua: 2021-08-06

[https://www.ziur.eus/eu/ziur-zentroa/zer-da-ziur ]. *ZIUR*. Noiz kontsultatua: 2021-08-06

[https://www.ziur.eus/eu/ziur-zentroa/ziuren-zerbitzuak ]. *ZIUR*. Noiz kontsultatua: 2021-08-06

[https://www.ziur.eus/eu/behatokia/zer-da-zibersegurtasunaren-behatokia ]. *ZIUR*. Noiz kontsultatua: 2021-08-06
Arcadio María Larraona Saralegi

**Arcadio María Larraona Saralegi** (Oteitza, 1877ko azaroaren 12a — Erroma, 1973ko maiatzaren 7a), nafar kardinal, erlijioso eta jurista izan zen.

## Biografia 
Patricio Larraona eta Bartolina Saralegiren semea. Haurtzaroan Lizarrako eskolapioen eskolan ikasi ondoren, ikasketak jarraitu zituen Aragoin eta Katalunian. Filosofia eta teologia ikasi zituen Cerverako Unibertsitate zaharrean (Lleida). 1911ko ekainaren 10ean apaiztu zen Zaragozan. 

Apaiztu eta gutxira Erromara joan zen, eta han zuzenbide kanoniko eta zibilean doktore bihurtu zen Lateranense Unibertsitate Pontifizioan. Bi diziplina horietan doktoratu zen. Erroman 62 urtez bizi izan zen harrezkero.

1943an, Pio XII.a aita santuak Erlijiosoen Kongregazioko idazkariorde izendatu zuen eta 1950ean idazkari.

1959an, Joan XXIII.ak  kardinal diakono izendatu zuen eta. 1962an Errituen Kongregazioko prefektu izendatu zuten eta Vatikanoko II. Kontzilioko Liturgiako Prestaketa Batzordeko buru izan zen. Urte horretan bertan, gotzain izendatu zuten izan zen, *Diocesarea in Isauria* erregioko artzapezpiku tituluarekin, San Joan Laterangoaren katedralean (Erroma). 

1969an, Paulo VI.ak Mariaren Bihotz Garbiaren presbitero kardinal izendatu zuen, eta, 1973an, Kardenalen Kolegioko kamarlengoa eta Errituen Kongregazioko prefektu emeritu. 

1973an hil zen Erroman 95 urterekin, eta han dago lurperatua. Iruñeko Larraona ikastetxeak eta kale batek bere izena daramate.

## Erreferentziak
Anton Borodatxov

**Anton Viktorovitx Borodatxov**, errusieraz Антон Викторович Бородачёв, (Samara, Errusia, 2000ko martxoaren 23a), *Floretea-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari errusiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Floretea-taldeka* kategorian, ROCeko taldearekin; Tokion, Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROC taldea. Kontuan izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek	ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean	lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Anton Borodatxov, Kirill Borodatxov, Vladislav Mylnikov eta Timur Safinek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Kaltzifikazio

thumb|right|Kaltzifikazio kardiobaskularra

**Kaltzifikazioa** osifikazioaren barruan gertatzen den prozesu fisiologikoa da, ehun eta organoetan (kartilagoetan, adibidez) kaltzio fosfatoak eta karbonatoak finkatu eta metatzean datzana. Mota askotakoa izan daiteke: distrofikoa, metastasikoa edota idiopatikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Race Imboden

**Race Alick Reid Imboden**,  (Tampa, AEB, 1993ko apirilaren 17a), *Floretea-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari estatubatuarra da..

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezkoa, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, brontzezkoa, bietan eskriman, *Floretea-taldeka* kategorian eta AEBren izenean; Tokion, Frantziako taldearen (urrezko domina) eta ROCeko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen AEB.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Race Imboden, Nick Itkin, Alexander Massialas eta Gerek Meinhardtek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Dextroanfetamina

**Dextroanfetamina** droga psikoestimulatzailea da. Amina sinpatikomimetiko ez katekolamina bat da, hau da, anfetamina-molekularen estereoisomero dextrogiroa. Anfetaminaren molekulak beste estereotipo bat du: leboanfetamina. Dextroanfetamina sendagai generiko gisa edo hainbat markapean dago eskuragarri. Dextroanfetamina, askotan, anfetamina deitzen da, oker, sinonimo bat balitz bezala, baina, zerrenda eta liburu espezializatuetan, "anfetamina" hitza estimulatzaile mota bati erreferentzia egiten diola gogoratu behar da, eta "dextroanfetamina", berriz, mota horretako droga espezifiko bati.

## Kanpo estekak
Metandienona

**Metandienona**, **metandrostenolona** ere deitua, ahozko anaboliko bat da, 1955ean CIBAk garatua. Proteinetan efektu metaboliko handia sortzen duen substantzia kimiko bat da, hau da, bere sintesia sustatzen du, muskulu-ehunaren handitzea babesten baitu. Oso erabilia da kulturismoan eta beste kirol batzuetan errendimendua handitzeko. Substantzia dopatzailetzat hartzen da.

## Kanpo estekak
Luigi Samele

**Luigi Samele**,  (Foggia, Italia, 1987ko uztailaren 25a), eskriman aritzen den kirolari italiarra da..

Hiru Udako Olinpiar Jokotan hiru domina eskuratu zituen; Londres 2012 (Londres), brontzezkoa *Sablea-banaka* kategorian, Tokio 2020an (Tokio), berriz, zilarrezkoa *Sablea-banaka* kategorian eta zilarrezkoa *Sablea-taldeka* kategorian, eta Paris 2024an brontzezkoa banakako modalitatean, lauretan eskriman eta Italiaren izenean; Tokion, *Sablea-banaka* kategorian, Áron Szilágyi hungariarraren  (urrezko domina) atzetik eta Kim Jung-hwan hegokorearraren aurretik sailkatu zen;  *Sablea-taldeka* kategorian, berriz, Hego Koreako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Hungariako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Italiako taldea.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Luca Curatoli, Luigi Samele, Enrico Berrè eta Aldo Montanok.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Errenina

**Errenina** aparatu justaglomerularra osatzen duten glomeruluko arteriola aferenteko zeluletan sintetizatzen den entzima da. II angiotentsinaren sorrera dakarten erreakzio kimikoen segida abiarazten du. Robert Tigerstedtek 1898an aurkitu eta deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errenina-angiotentsina-aldosterona sistema

## Kanpo estekak
Nick Itkin

**Nicholas Boris "Nick" Itkin**,  (Los Angeles, AEB, 1999ko urriaren 9a), *Floretea-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari estatubatuarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskriman, *Floretea-taldeka* kategorian eta AEBren izenean; Tokion, Frantziako taldearen (urrezko domina) eta ROCeko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen AEB.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Race Imboden, Nick Itkin, Alexander Massialas eta Gerek Meinhardtek.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen banakako proban.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezoziko Ama Birjinaren Santutegia

[thumb|250px|Aldare nagusia [Indalecio Ojangurenen argazkian.]]
**Ezoziko Ama Birjinaren Santutegia** Gipuzkoako Soraluze herrian dago. XVI. mendean bukatuta, herritik hiru kilometrotara dago. Ezoziko auzoan dago. 

## Ezaugarriak 
Arkitektura erlijiosoaren ikuspuntutik, Santutegiaren eraikina nabarmentzen da; izan ere, bi otoitz-lekuak hargin berberek, Galarraga eta Joan Landerrain errezildar maisuek, bukatu zituzten, XVI. mendearen azken urteetan. Horren kanpoko itxura hiriko elizarena da. Santutegi honen barnean zenbait altxor artistiko ikus dezakegu, hala nola, urbedeinkatu-ontzi gotikoa, egitura gótico duen Ama Birjinaren irudi fina, grabatu astrolatikoak eta hamaika irudi geometriko koruari euste dioen zurerian dauden beste hainbat. 

Azpimarragarria da baselizan gordetzen den itsas zinoparia, XIX. mendeko belaontziaren itxurarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Baseliza Sorapedian.](https://www.sorapedia.eus/wiki/Ezoziako_santutegia_(eu))
Gunnar Nordahl

**Nils Gunnar Nordahl** (Hörnefors, 1921eko urriaren 19a - Alghero, 1995eko irailaren 15a) suediar futbolaria izan zen.

Hörnefors IF bere jaioterriko taldean hasi zuen bere ibilbide. 1940ko hamarkadaren amaiera arte Suediako Degerfors IF eta IFK Norrköping taldeetan ere jokatu zuen.

1949an AC Milanekin fitxatu zuen, non zazpi denboraldi jokatu zituen. Bost aldiz izan zen goleatzaile onena Italiako ligan. AC Milanen historiako goleatzaile nagusia da. Suediako futbolaririk onena eta historiako aurrelaririk onenetakoa dela uste da.

33 partida jokatu zituen Suediako futbol selekzio nazionalarekin eta txapeldun olinpikoa izan zen 1948an.

## Palmaresa 
**IFK Norrköping**
* Suediako futbol liga: 1944-45, 1945-46, 1946-47, 1947-48
* Suediako futbol kopa: 1945

**AC Milan**
* Serie A:1950-51, 1954-55
* Latindar Kopa: 1950–51, 1955–56

**Suedia**
* : 1948ko Udako Olinpiar Jokoak

## Kanpo estekak
Kim Jun-ho (eskrimalaria)

**Kim Jun-ho**, koreeraz 김•준호,  (Hwaseong, Hego Korea, 1994ko maiatzaren 26a), eskriman aritzen den kirolari korearra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Sablea-taldeka* kategorian, Hego Korea ordezkatuz; Tokion,Italiako taldearen (zilarrezko domina) eta Hungariako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Hego Korea.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Oh Sang-uk, Kim Jun-ho, Kim Jung-hwan eta Gu Bon-gilek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Gu Bon-gil

**Gu Bon-gil**, koreeraz 구•본길,  (Seul, Hego Korea, 1989ko apirilaren 27a), eskriman aritzen den kirolari korearra da..

Hiru Udako Olinpiar Jokotan, bi domina eskuratu zituen; Londres 2012an (Londres), Tokio 2020an (Tokio) eta Paris 2024an (Paris), hiruretan Hego Korearen izenean; Rio 2016an (Rio de Janeiro) ere esku hartu zuen, eta Hego Koreako bandera-eramailea izan zen irekiera ekitaldian. Tokion,Italiako taldearen (zilarrezko domina) eta Hungariako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Hego Koreako taldea.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Oh Sang-uk, Kim Jun-ho, Kim Jung-hwan eta Gu Bon-gilek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Alexander Massialas

**Alexander Chen Massialas**,  (San Frantzisko, AEB, 1994ko apirilaren 20a), *Floretea-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari estatubatuarra da..

Bi Udako Olinpiar Jokotan hiru domina eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa *Floretea-banaka* kategorian eta brontzezkoa *Floretea-taldeka* kategorian; Tokio 2020an (Tokio), berriz, brontzezkoa *Floretea-taldeka* kategorian, hiruretan eskriman eta AEBren izenean; Tokion, Frantziako taldearen (urrezko domina) eta ROCeko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen AEB.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Race Imboden, Nick Itkin, Alexander Massialas eta Gerek Meinhardtek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Kim Jung-hwan (eskrimalaria)

**Kim Jung-hwan**, koreeraz 김 정환,  (Seul. Hego Korea, 1983ko irailaren 2a), eskriman aritzen den kirolari korearra da..

Hiru Udako Olinpiar Jokotan, lau domina eskuratu zituen; Londres 2012an (Londres), urrezkoa *Sablea-taldeka* kategorian; Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzea *Sablea-banaka* kategorian, eta Tokio 2020an (Tokio), brontzezkoa aurreko kategoria berean eta urrezkoa *Sablea-taldeka* kategorian, lauretan eskriman eta Hego Korearen izenean; Tokion,Italiako taldearen (zilarrezko domina) eta Hungariako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Hego Koreako taldea.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Oh Sang-uk, Kim Jun-ho, Kim Jung-hwan eta Gu Bon-gilek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Luca Curatoli

**Luca Curatoli**,  (Napoles, Italia, 1994ko uztailaren 25a), eskriman aritzen den kirolari italiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Sablea-taldeka* kategorian, Italia ordezkatuz; Tokion, Hego Koreako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Hungariako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Italiako taldea.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Luca Curatoli, Luigi Samele, Enrico Berrè eta Aldo Montanok.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
András Szatmári

**András Szatmári**,  (Budapest, Hungaria, 1993ko otsailaren 3a), eskriman aritzen den kirolari hungariarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen *Sablea-taldeka* kategorian, Hungariaren izenean; Tokion, Hego Koreako taldearen (urrezko domina) eta Italiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Hungaria.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Áron Szilágyi, András Szatmári, Tamás Decsi eta Csanád Gémesik.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, zilarrezko domina eskuratu zuten.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Bonar Law

**Andrew Bonar Law** (Kingston, Kanada, 1858ko irailaren 16a - Londres, 1923ko urriaren 30a) britainiar politikaria izan zen. Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen 1922ko urritik 1923ko maiatzera.

Kanadan jaioa, 1870ean Eskoziara joan zen bizitzera. Hamasei urterekin ikastetxea utzi zuen burdingintzan lan egiteko eta hogeita hamar urterekin aberats bihurtu zen. Alderdi kontserbadoreko kide izan zen, eta 1900ean komunen ganberako kide hautatu zuten.

1911tik 1915era oposizioaren buru izan zen eta Irlandako autonomiaren aurka agertu zen. Kolonietako ministro izan zen Herbert Henry Asquithen gobernuan eta Ogasun ministroa David Lloyd Georgeren koalizio gobernuan.

Koalizio gobernua erori ondoren, lehen ministro bihurtu zen 1922ko urrian, eta urte horretako hauteskundeak irabazi zituen. Larriki gaixorik, 1923ko maiatzean dimititu zuen eta urte horretan bertan hil zen.

## Kanpo estekak
Quade Cooper

**Quade Santini Cooper** (Tokoroa, 1988ko apirilaren 5a) Zeelanda Berriko errugbilari profesionala da, Australiako selekzioan aritzen dena. Hasieran erdikoa bazen ere, zabaltzaile postuan jokatu ohi du. 2019-2020 denboraldian, Japoniako Errugbi Ligako Kintetsu Liners taldean aritu zen. Boxeolari ere jardun du.

## Palmaresa 
### Queensland Reds 
* Super Rugby
** irabazlea: 2011
### Rugby Club Toulonnais 
* Frantziako errugbi txapelketa
** finalista: 2016
### Kintetsu Liners 
* Top Challenge League
** irabazlea: 2020
### Australiako selekzioa 
* Tri-Nations
** irabazlea: 2011
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2015
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldo Montano (eskrimalaria, 1978an jaioa)

**Aldo Montano**,  (Livorno, Italia, 1978ko azaroaren 18a), eskriman aritzen den kirolari italiarra da..

Lau Udako Olinpiar Jokotan bost domina eskuratu zituen;  Atenas 2004an (Atenas), urrezkoa, *Sablea-banaka* kategorian eta zilarrezkoa *Sablea-taldeka* kategorian; Pekin 2008an (Pekin), brontzezkoa, *Sablea-taldeka* kategorian; Londres 2012an (Londres), brontzezkoa *Sablea-taldeka* kategorian, eta Tokio 2020an (Tokio), berriz, zilarrezkoa *Sablea-taldeka* kategorian, guztietan eskriman eta Italiaren izenean; Tokion, *Sablea-taldeka* kategorian, Hego Koreako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Hungariako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Italiako taldea.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Luca Curatoli, Luigi Samele, Enrico Berrè eta Aldo Montanok.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Sun Yiwen

**Sun Yiwen**, txineraz 孙一文,  (Qixia, Txina, 1992ko ekainaren 17a), eskriman aritzen den kirolari txinatarra da.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Rio de Janeiro), bi domina eskuratu zituen, brontzezkoa *Ezpata-banaka* kategorian, eta zilarrezkoa *Ezpata-taldeka* kategorian; 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriz, urrezkoa eskuratu zuen, *Ezpata-banaka* kategorian, guztiak Txinaren izenean; Tokion, Ana Maria Popescu errumaniarraren (zilarrezko domina) eta Katrina Lehis Estoniarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Meninx

**Meninx** Tunisiako aztarnategi arkeologikoa da. Djerba uhartearen hego-ekialdean kokatua, egungo Henchir El Kantara hiritik gertu. 

## Ezaugarriak 
Aztarnategiak bi kilometro luze eta 800 metroko zabalera du. Ziur aski zati bat itsaso azpian gelditu da. 

## Historia 
Jatorriz feniziarrek sortutako hiri komertziala zen. Hiriak bere garai oparoena erromatarrekin izan zuen, uharteko hiriburu bihurtu zenean. Aztarnategiaren lehen esplorazio batean, bainuak, anfiteatroa, antzokia, basilika eta, ziurrenik, foroa aurkitu ziren. Gainera, zorua aztarnaz beteta dago, hala nola, marmol zurizko zutabeen oinarriak, granitozko zutabeak, kapitelak eta estatua ugari. Aztarnategia ez da sakonki induskatu. 1942an, indusketa lanak egin zituen Paul-Marie Duvalek. Ondoren, aztarnategia sakonki ikertzen hasi zen 2017an.

## Iruditegia 

Fouilles site de Méninx 2018-1.jpg|2018ko indusketak.
Fouilles site de Méninx 2018-3.jpg|2018ko indusketak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Meninxen portuaren aurkikuntza 2020an.
Boldenona

**Boldenona** (1,4-androstadieno-3-ona-17β-ol) esteroide anaboliko bat da. Boldenonaren jarduera batez ere anabolikoa da. Nitrogenoren erretentzioa handitzen du, proteinen sintesia, gosea handitzen du eta giltzurrunetan eritropoietina askatzea estimulatzen du. Dianabolen antzeko eragin luzeko injektagarri bat sortzeko saiakeran sintetizatu zuten, androgenoen eskasiaren ondoriozko nahasmenduetarako.

Boldenonak albaitaritza-erabilera baimendua baino ez du. Hala ere, oso erabilia da kulturismoan eta beste kirol batzuetan errendimendua handitzeko. Substantzia dopatzailetzat hartzen da.

## Kanpo estekak
Hirustak (paloa)

thumb|Hirusten erregea
**Hirustak** 20px|♣ karta frantseseko lau paloetako bat da. Karta alemanetako ezkurrak paloarekiko baliokidea da, 15px.

Frantsesez **Trèfle** deitzen da ere, hau da, "hirusta" eta kartak berak hiru hostoko hirusta baten eskema irudikatzen du. Italieraz *fiori* deitzen da. Ingelesez *clubs* izena darama, karta espainoletako bastoien itzulpena dena. 

Alemanian palo honi **Kreuz** deitzen zaio, "gurutzea". Austrlian, ordea, **Treff** deitzen zaio, frantsesezko izenari erreferentzia egiten diona, batez ere bridgean aritzerakoan.

Skat eta Doppelkopf karta-jokoetan hirustak dira palorik baliotsuenak. Bridgean balio gutxien duena da. 

## Irudi galeria 

File:01 of clubs A.svg|Batekoa
File:02 of clubs.svg|2
File:03 of clubs.svg|3
File:04 of clubs.svg|4
File:05 of clubs.svg|5
File:06 of clubs.svg|6
File:07 of clubs.svg|7
File:08 of clubs.svg|8
File:09 of clubs.svg|9
File:10 of clubs - David Bellot.svg|10
File:Jack of clubs fr.svg|Jota
File:Queen of clubs fr.svg|Erregina
File:King of clubs fr.svg|Erregea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nandrolona

**Nandrolona** edo **19-nortestosterona,** konposatu organikoa da, C18H26O2 formula duena, esteroide anabolikoen klasekoa. Solido kristalinoa da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria azetonatan, kloroformotan eta alkoholetan.

Nandrolona giza gorputzean modu naturalean kantitate txikietan dago. Ondorio positiboak ditu: muskulu-hazkundea, gosearen estimulazioa eta globulu gorrien eta hezur-dentsitatearen ekoizpena handitzea. 

Nandrolona sintetikoa erabiltzen da medikuntzan eta kirol-emaitzak hobetzeko. 

## Sintesia 
Nandrolona Birch-en erredukzioaren bidez sintetizatzen da estradiolaren metil eterretik abiatuta.

19-Nortestosterone synthesis

## Erabilera 
Nandrolona ester gisa usatzen da normalean, esaterako nandrolona dekanoatoa. Azterketa klinikoek nandrolona anemia, osteoporosia eta neoplasia mota batzuen tratamenduan eraginkorra dela erakutsi dute. Arrazoi hauengatik, 1983an FDAren onarpena jaso zuen. Gero eta erabilera txikiagoa du.

Kirolean nandrolona erabiltzea dopintzat har daiteke. Ilea edo gernua analizatzen detektatzen da erabilera. Nazioarteko Batzorde Olinpikoak gernu ml bakoitzeko 2 ng-ko muga ezarri zuen, eta muga horren gainetik kirolaria dopin susmagarritzat jotzen dute.

## Albo-ondorioak 
Nandrolonaren albo-ondorioen artean maskulinizazioa dago, besteak beste. Emakumezkoengan, nandrolonak eta nandrolona esterrak libidoa, aknea, aurpegiko eta gorputzeko ilearen hazkuntza, ahots-aldaketak eta klitoriaren handitzea areagotzen dute. Hala ere, nandrolonaren eta haren esterrak eragiten dituzten efektu maskulinizatzaileak testosteronarenak baino txikiagoak dira. Nandrolonak aurrrenerabezaroan dauden mutilengan zakilaren hazkundea sor dezakeela ere aurkitu da

## Erreferentziak
Hemicycla melchori

*Hemicycla melchori* molusko gastropodaren espeziea da. *Helicidae* familiakoa da, *Stylommatophora* ordenean. Tenerifeko espezie endemikoa da (Kanariak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuvar zaldi

**Tuvar zaldia**, ( errusieraz: *Тувинская, Touvinskaïa*), Errusiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Tuva edo Tuvinskaya arraza Tuvatik dator, Siberian dagoen herrialde handia. Tuvako klima asko aldatzen da eremu batetik bestera, baina zaldiak barruti guztietan hazten dira eta arraza oso moldagarria da.

## Arrazaren historia 
thumb| 320 px |left|
Zaldiak aintzinetik hazi dira Tuvan, eta hasieran tamaina txikiko abereak ziren. Mota txikienetako batzuk gaur egun irauten duten bitartean, animali gehienak mota handiagoan garatu ziren, Don zaldi eta Thoroughbred edo odol-garbiko zaldiekin nahastuta. Eskualde batzuetan zaldiak are handiagoak hazten dira, eta horrek trosta zaldi  astunak gogorarazten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cebollera mendilerroko natura parkea

**Cebollera mendilerroko natura parkea** () Errioxa hegoaldeko izen bereko mendilerroan dagoen eremu babestua da, 1995eko martxoaren 20an natura parke izendatu zutena. Burgosko eta Soriako probintziekin egiten du muga.

Demanda, Urbión eta Camerosekin batera Hegaztien Babes eremua (ZEPA) osatzen du.

## Kokapena 
Iberiar sistemaren iparraldeko muturrean kokaturik dago, Cebollera mendilerroaren haizealdean, Errioxako Erkidegoan. Tierra de Cameros eskualdeko Villoslada eta Lumbreras herriak hartzen ditu bere baitan, bai eta San Andres eta El Horcajo herrixkak ere. Logroño hiriburutik 50 kilometro eskasera aurkitzen da eta guztira 500 biztanle inguru bizi dira han.

Interpretazio zentrua Villosladan aurkitzen da eta hezkuntza jarduerak eskaintzen ditu.

## Flora eta fauna 
Pinu gorriak, pagoak eta ametzak dira nagusi Cebollerako mendietan, bainabeste hainbat espezie ere aurkitzen dira: urkiak, haritz kandugabeak, arteak, mendi-pinuak, gorostiak...

Cebollera mendilerroko faunaren barnean heggazti harraparien aniztasuna handia da. Aztorea, gabiraia, zapelatz liztorjalea, arrano txikia, arrano sugezalea, zapelatza, urubia eta hontz ertaina dira ohikoenak. Ugaztunei dagokienez, azeria, basurdea, oreina, urtxintxa eta basakatua ditugu. 

Erreka eta ibaietan igarabak eta muturluzeak agertzen dira eta amuarrainak ere ugari dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cebollera mendilerroko natura parkearen webgune ofiziala
Aparatu justaglomerular

**Aparatu justaglomerularra** izaera endokrinoa duen unitatea da, egiturazkoa eta funtziozkoa, giltzurrun-korpuskuluaren polo baskularrean dagoena. Hiru osagai ditu: tubulu distaleko makula dentsoa, glomeruluz kanpoko zelula mesangialak, eta arterioletan dauden zelula justaglomerularrak. Tubulu eta glomeruluetako atzeraelikadurako mekanismo gisa jokatzen du, odol-fluxua eta iragazketa glomerularra erregulatuz. Nefrona bakoitzaren funtzionamendua erregulatzen du. Izena glomerulutik gertu egotetik datorkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zelula justaglomerular

**Zelula justaglomerularra** errenina jariatzen duten zeluletako bakoitza da. Aparatu justaglomerularrean daude, arteriola aferentean bereziki, eta zertxobait gutxiago eferentean.

Zelula juxtaglomerularrek errenina jariatzen dute, hiru estimulu motari erantzunez:

* Arteriola aferentearen odol-presioa jaistea.
* Sistema sinpatikoa estimulatzea, beta-1 hartzaile adrenergikoen bidez.
* Makula dentsoko zelulek atzemandako tubulu bihurgunetsu distalera iristen den NaCl kantitatearen aldaketak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makula dentso

**Makula dentsoa** tubulu bihurgunetsu distalaren hasieran dagoen unitatea da, egiturazkoa eta funtziozkoa; glomeruluz kanpoko zelula mesangialekin eta glomeruluko arteria aferentearen zelula justaglomerularrekin batera aparatu justaglomerularra eratzen duena. Likido tubularrean gerta daitezkeen NaCl kontzentrazio-aldaketak atzeman eta informazio hori zelula justaglomerularrei jakinarazten diete; ondorioz, errenina askatuko da, behar izanez gero. Makula dentsoko zelulen nukleoak, hurbilago ikusten dira, eta, trinkoago ikusten dela ematen du, handik datorkio bere izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urruneko hodixka bihurgunetsu

**Urruneko hodixka bihurgunetsua** edo **tubulu bihurgunetsu distala** nefronaren zati bat den hodi bat da, urarekiko iragazgaitza dena, baina ioi batzuekiko iragazkorra (hemen sodio kloruroaren zati bat iragazten delarik). Urruneko hodixka bihurgunetsuan jariaketa tubularra gertatzen da. Hau prozesu bat da, hasieran Bowmanen kapsulara iragazi ez ziren gehiegizko hondakin eta substantziak odoletik kanporatzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteriola aferente

**Arteriola aferentea** edo **arteriola ekarlea** giltzurruneko arteria interlobular batetik datorren arteria, odola Bowmanen kapsulara daramana. Bertan hedatzen da glomeruluko haril kapilarra, eta hor gertatzen da odolaren iragazketa, gernua sortzeko. Arteriola aferenteek odol-hodi multzo bat osatzen dute, nefronei odola ematen diena. Funtsezko eginkizuna betetzen dute odol-presioa erregulatzeko, berrelikadura tubuloglomerularraren mekanismoaren zati gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteriola eferente

**Arteriola eferentea** edo **arteriola eramailea** haril glomerularraren irteerako arteria da, Bowman kapsulan iragazitako odola giltzurrunaren medularreko plexuraino eta ondoren zain interlobularreraino daramana. Ugaztunen giltzurrunean, sortzen diren glomeruluen kokapenaren arabera, arteriola eferenteek bi ibilbide desberdin jarraitzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak