Atsekabe

[thumb|300px|**Atsekabe** garenean, [negar egiten dugu askotan.]]

**Atsekabea** (ingelesez *suffering*), edo **mina** zentzu zabalean, desatsegintasunaren edo higuinaren esperientzia izan daiteke; maiz, pertsonak kaltea edo kalte-arriskua hautematearekin lotzen da. Atsekabea da afektibotasunarekin lotutako fenomenoen balentzia negatiboaren oinarrizko osagaia, eta haren kontrakoa plazera edo zoriontasuna da.

Atsekabea, arrangura, nahigabea, oinazea edo sufrimendua fenomeno afektibo baten aurrean izandako erreakzio negatiboa da, zorionaren aurkakoa eta pertsonarengan mina eta tristura handia sorrarazten dituena. Filosofian, maiz aztertu da atsekabea; esate baterako, estoikoek norbere buruaren kontrola proposatzen dute atsekabeari aurre egiteko, ataraxia izeneko lasaitasunezko jarreraren bitartez.

Atsekabea askotan min fisiko gisa sailkatzen da edo min mental edo psikologiko gisa. Intentsitate maila guztietan ager daiteke, arinetik jasanezineraino. Iraupenak eta maiztasunak ere eragina dute esperientziaren gogortasunean, intentsitatearekin batera.

Atsekabearen aurrean hartzen diren jarrera desberdinak har ditzakete, bai pairatzen duen pertsonek, bai ingurukoek; besteak beste, saihestu daitekeen ala ez, erabilgarria ala alferrikakoa den, edo bidezkoa ala bidegabea den baloratzen den neurrian.

## Terminologia 
«Sufrimendua» hitza batzuetan zentzu hertsian erabiltzen da, hau da, min fisikoa adierazteko; hala ere, maizago erabiltzen da min psikologikoa edo, zentzu zabalagoan, edozein esperientzia desatsegin izendatzeko.

«Mina» hitzak, oro har, min fisikoari egiten dio erreferentzia, baina sarritan «sufrimendu»ren sinonimo gisa ere erabiltzen da. Bi terminoak modu desberdinetan konbinatzen dira: batzuetan trukagarriak dira; beste batzuetan, kontrajarrita erabiltzen dira (adibidez, min fisikoa vs. sufrimendu mentala); eta, zenbait kasutan, elkar definitzeko baliatzen dira.

Bestalde, «fisiko», «mental», «emozional» eta «psikologiko» bezalako kalifikatzaileek min edo sufrimendu motak bereizteko balio dute, bereziki min mentala eta min fisikoa bereizteko.

Hala ere, bereizketa horrek bi ñabardura garrantzitsu ditu. Lehenik, «min fisikoa» terminoak ez du soilik ohiko min sentsoriala barne hartzen, baizik eta gorputzeko bestelako esperientzia desatseginak ere, hala nola arnasa falta (*dyspnea*), goragalea edo azkura. Bigarrenik, «fisiko» eta «mental» terminoak ez dira zentzu literalean ulertu behar: min fisikoa kontzientziaren bidez esperimentatzen da eta osagai emozionalak ditu; era berean, min mentala garunaren jarduera fisikoarekin lotuta dago.

Azkenik, «desatsegintasuna» (*unpleasantness*) terminoa erabiltzen da minaren dimentsio afektiboa adierazteko, dimentsio sentsorialarekin kontrastean. Adibidez, minaren desatsegintasuna sarritan lotuta dago sentsazio mingarriaren intentsitatearekin eta ezaugarriekin.

Antzeko esanahia duten beste termino batzuk ere erabiltzen dira, besteak beste: estutasuna (*distress*), zoritxarra (*misery*), gaitza (*affliction*), nahigabea (*woe*), ondoeza (*discomfort*) edo desatsegina izatea (*displeasure*).

## Filosofia 
### Antzinako Greziako filosofia 
Filosofia helenistiko askok sufrimenduaren auzia landu zuten, bereziki bizitza onaren baldintzei buruzko eztabaidan. Zinismoaren arabera, sufrimendua arintzeko bidea da konbentzio sozialekiko askatasuna eta autosufizientzia lortzea (*autarkeia*), baita eguneroko gorabeherekiko axolagabetasuna ere. Pirronismoak defendatzen du sufrimendua sinesmen dogmatikoetatik datorrela; horien epaiketa eteteak (*epoché*) lasaitasun mentala (*ataraxia*) ekartzen du. Epikurok proposatzen zuen helburu nagusia sufrimendua saihestea (*aponia*) eta lasaitasun mentala (*ataraxia*) lortzea zela, plazer egonkor eta neurritsuen bidez. Estoizismoan, ongia arrazoian eta bertutean datza, eta sufrimendua gainditzeko giltza da plazerarekiko eta minarekiko axolagabetasuna (*apatheia*).

### Filosofia modernoa 
Jeremy Benthamek utilitarismo hedonista formulatu zuen, zeinaren arabera ekintza zuzenak diren zoriontasun handiena sortzen dutenak; horretarako, plazera eta mina kalkulatzeko metodo bat proposatu zuen. John Stuart Millek utilitarismoa findu zuen, plazeren kalitateari garrantzia emanez eta ikuspegi etiko sofistikatuagoa garatuz. Karl Popperek utilitarismo negatiboa proposatu zuen, sufrimendua murrizteari lehentasuna emanez zoriontasuna handitzearen gainetik. David Pearceek defendatzen du teknologia biomedikoaren bidez sufrimendua ezabatzea posible eta desiragarria   dela.

Benthamen ondorengo utilitarista askok diote izaki baten estatus morala bere sentitzeko gaitasunetik datorrela; hortaz, kontuan hartu behar dira animalien interesak ere. Humanitarismoak azpimarratzen du sufrimenduan dauden izakien egoera hobetzea dela lehentasuna, zoriontasuna handitze hutsa baino gehiago. Pentsamendu pesimistak mundua sufrimenduak zeharkatzen duen errealitate gisa ulertzen du, eta horrek bizitzaren balioari buruzko zalantzak planteatzen ditu. Friedrich Nietzschek sufrimendua bizitzaren indar sortzaile gisa interpretatu zuen, eta hura onartzea proposatu zuen, bereziki «betiereko itzuleraren» ideiaren bidez. Magnus Vindingen arabera, esperientzia positiboek ez dute sufrimenduaren kontrako benetako baliokiderik ikuspegi fenomenologikotik edo axiologikotik.

Minaren filosofiak min fisikoa aztertzen du, eta horren bidez sufrimenduaren analisi orokorragoarekin lotzen da.

## Erlijioa 
Sufrimenduak leku garrantzitsua du erlijio askotan, batez ere kontsolamenduarekin, jokabide moralarekin, aurrerapen espiritualarekin eta azken patuarekin lotuta. Ildo horretan, teodizeak gaizkiaren arazoa aztertzen du, hau da, nola bateratu Jainko ahalguztidun eta onberaren existentzia gaitzaren existentziarekin.

Budismoan, «dukkha» kontzeptuak sufrimendua adierazten du, eta Egi Nobleetan haren izaera, kausa, amaiera eta hura gainditzeko bidea azaltzen dira, hau da, Zortzi Bide Noblea.

Hinduismoaren arabera, sufrimendua ekintza negatiboen ondorio naturala da, egungo bizitzan edo aurrekoetan egindakoena (karma). Horren onarpena eta moksha-rako bidea funtsezkoak dira.

Judaismoan, sufrimendua sarritan bekatuen ondorio gisa edo fedearen proba gisa interpretatzen da, Joben liburuan ageri den bezala.

Kristautasunean, «sufrimendu erredentorea»ren ideiaren arabera, sufrimenduak balio espirituala har dezake Kristoren pasioarekin lotzen denean.

Islamean, sufrimendua fedearen proba gisa ulertzen da, eta fededunek pazientziaz eta konfiantzaz onartu behar dute, Jainkoaren borondatearen parte baita.

Bahá'í fedearen arabera, sufrimendua neurri handi batean lotuta dago gizakiaren dimentsio materialari eta horrekiko atxikimenduari. Hala ere, ikuspegi horrek ez du esan nahi poza soilik heriotzaren ondoren existitzen denik: gizakia dimentsio espiritualarekin konektatuta bizi den neurrian, barne-poza eta zentzua hemenbizitza honetan bertan ere esperimenta ditzake, nahiz eta zailtasunak eta probak egon. Sufrimendua, testuinguru horretan, hazkunde espiritualerako eta kontzientzia sakontzeko aukera gisa interpreta daiteke.

## Gizarte zientziak 
«Sufrimendu soziala» kontzeptuak, Arthur Kleinmanek eta beste egile batzuek landua, baldintza sozialek eragindako sufrimendu kolektibo eta indibiduala deskribatzen du, botere-harremanek eta egitura sozialek moldatua.

Ildo horretan, Iain Wilkinsonen arabera, sufrimenduaren azterketa gero eta presentzia handiagoa hartzen ari da diziplina askotan, hala nola antropologia medikoan, etnografian edo komunikabideen analisian, eta horrek «sufrimenduaren soziologia» garatzeko bidea ireki du.

Mundu Arazoen eta Giza Potentzialaren Entziklopediak adierazten du sufrimendua funtsezko elementua dela arazo globalen ulermenean, eta sarritan ikaskuntza edo ulermen berriak sortzen dituela erantzun gisa.

Ralph Siuk «panetika» izeneko diziplina proposatu zuen, sufrimendua eragiteko moduen azterketa sistematikoa egiteko eta haren murrizketa sustatzeko.

Ekonomian, «ongizatea» edo «bizi-kalitatea» bezalako kontzeptuek ez dute soilik alderdi positiboak aztertzen; halaber, sufrimenduaren banaketa eta intentsitatea ere aztergai dira, zeharka bada ere.

Zuzenbidean, «kalte moralak eta fisikoak» terminoak kalte fisiko edo emozionalek eragindako sufrimendua adierazten du, eta kalte-ordainak ezartzeko orduan ebaluatu behar izaten da, nahiz eta balorazio hori sarritan subjektiboa eta aldakorra izan.

Kudeaketa eta antolakuntzen ikerketetan, Eric Cassellen ikuspegian oinarrituta, sufrimendua ulertzen da pertsona batek bere existentziaren dimentsio garrantzitsuak —fisikoak, psikologikoak edo sozialak— mehatxatuta ikusten dituenean sortzen den egoera gisa.

## Biologia, neurologia eta psikologia 
Psikologian, sufrimendua eta plazera oinarrizko dimentsio afektibo gisa ulertzen dira, hots, esperientzien balentzia negatiboa eta positiboa.

Ikuspegi ebolutibo batetik, sufrimenduak funtzio egokitzailea du: arriskuez ohartarazten du, erantzun egokiak aktibatzen ditu (adibidez, ihes edo borroka erantzuna), eta jokabide jakin batzuk saihestera bultzatzen du.

Halaber, nahiz eta hasieran desoreka sortu, sufrimenduak zentzua antolatzeko prozesuan parte har dezake, eta pertsonen interpretazioak baldintzatzen du nola bizi eta kudeatzen duten.
thumb|
Neurozientzien arabera, hainbat egitura eta prozesu fisiologiko daude inplikatuta, bereziki insula aurrekoa eta kortex zingulatua, min fisikoan zein enpatikoan aktibatzen direnak.

«Minaren gainjartze-teoria» delakoaren arabera, min fisikoak eta min sozialak oinarri neurologiko eta fenomenologiko partekatuak dituzte.

David Pearceek defendatzen du sufrimendua eboluzio darwinistaren ondorio saihesgarria dela, eta teknologia biomedikoaren bidez ordezkatu daitekeela.

Psikologia klasikoan, Sigmund Freudek proposatu zuen gizakiak plazera bilatzera eta sufrimendua saihestera bideratuta daudela, «plazer-printzipioa»ren arabera.

Konduktismoan, bereziki B. F. Skinneren lanetan, sufrimendua eta estimulu aversiboak jokabidea moldatzeko mekanismo gisa ulertzen dira.

Beste ikuspegi batzuek, ordea, iradokitzen dute gizakiak batzuetan sufrimendua bilatzen duela, adibidez erronka edo zentzuaren bilaketaren testuinguruan.

Ikuspegi existentzialetan, sufrimendua funtsezkoa izan daiteke bizitzari zentzua emateko, Viktor Franklen lanek azpimarratzen duten bezala.

Azkenik, «psikologia positibo existentziala» delakoak sufrimenduaren eta zoriontasunaren arteko harremana aztertzen du, eta defendatzen du ongizate autentikoa zailtasunak gainditzearen bidez garatzen dela.

## Osasun-arreta 
Gaixotasunek eta lesioek sufrimendua eragin dezakete gizakietan zein animalietan. Sufrimendua gaixotasun mental edo fisikoen ezaugarri izan daiteke, besteak beste nahasmendu psikiko batzuetan edo minbizi aurreratuan.

Osasun-arretak hainbat diziplinaren bidez heltzen dio sufrimenduari, hala nola medikuntzaren, psikologia klinikoaren edo psikoterapiaren bidez, bai eta osasun publikoaren eta bestelako praktika sanitarioen bidez ere.

Hala ere, sufrimenduaren tratamenduak erronka handiak planteatzen ditu. Eric Cassellek sufrimendua honela definitu zuen: pertsonaren osotasuna mehatxatzen duten egoerekin lotutako larritasun egoera.

Cassellen arabera, medikuntzak historikoki sufrimendua arintzea helburu izan badu ere, praktikan arreta handiagoa jarri izan da min fisikoaren tratamenduan, eta gutxiago sufrimenduaren dimentsio osoan.

Zenbait arlotan, hala ere, sufrimendua modu zabalagoan lantzen da. Zainketa aringarrietan, adibidez, Cicely Saundersek «min osoa» (*total pain*) kontzeptua garatu zuen, pazientearen sufrimendu fisikoa, psikologikoa eta soziala barne hartzen dituena.

### Gaixotasun mentala 
Gary Greenbergek, *The Book of Woe* lanean, proposatzen du buruko gaixotasunak, neurri batean, sufrimenduaren medikalizazio edo etiketatze modutzat uler daitezkeela; hau da, kasu batzuetan, ez lirateke nahitaez disfuntzio biologiko baten ondorio, baizik eta testuinguru sozial eta kulturalek baldintzatutako kategoriak.

## Arintzea eta prebentzioa 
Sufrimendua giza esperientzia unibertsala denez, jarduera askok —esplizituki edo inplizituki— haren arintzea edo prebentzioa dute helburu. Ikuspegi horretatik, hainbat lanbidek (nekazaritzak, hezkuntzak edo jarduera artistikoek, besteak beste) bizi-baldintzak hobetzen edo arriskuei aurre egiteko baliabideak eskaintzen laguntzen dute.

Hala ere, kolektiboki antolatutako esparru batzuetan sufrimendua zuzenean lantzen da, hala nola osasun publikoan, giza eskubideetan, laguntza humanitarioan edo gizarte-zerbitzuetan. Arlo horiei lotuta daude, halaber, segurtasunarekin eta babesarekin zerikusia duten politikak, besteak beste gizarte-segurantza edo giza segurtasuna.

Bestalde, azken urteetan sortu dira sufrimendu handien arrisku globalak aztertzen dituzten ikerketa-erakundeak. Center on Long-Term Risk erakundeak, adibidez, teknologia berriek sor ditzaketen «sufrimendu astronomikoaren arriskuak» (*s-risks*) murriztea du helburu.

Antzeko ildotik, Center on Reducing Suffering erakundeak sufrimendu larria murrizteko lehentasun praktikoak aztertzen ditu, etorkizuneko esku-hartze eraginkorrak identifikatzeko asmoz.

Era berean, Organisation for the Prevention of Intense Suffering (OPIS) erakundeak defendatzen du izaki sentikor guztien sufrimendu bizia prebenitzea lehentasun etiko nagusietako bat izan beharko litzatekeela, eta printzipio hori erabaki sozialetan txertatzeko lan egiten du.

Testuinguru batzuetan, hala nola Europako ongizate-estatuetan, sufrimenduaren prebentzioa eta arintzea ez dira erakunde espezializatu independenteen bidez antolatzen, baizik eta osasun-sistemen, gizarte-zerbitzuen eta politika publikoen barruan txertatuta.

## Erabilerak 
Leonard Katz filosofoak honela idatzi zuen: «Baina Naturak, gaur egun dakigunez, azken batean egokitasuna baino ez du kontuan hartzen, eta ez gure zoriona; eta, talde sozialak antolatzeko eta haien artean hautatzeko, ez du eragozpenik gorrotoa, beldurra, zigorra eta are gerra bera erabiltzeko, afektuarekin batera; era berean, mina nahiz plazera erabiltzen ditu gure gorputzak elikatu, ureztatu eta babestera bultzatzeko, baita gure lotura sozialak eratzeko ere.»

Giza bizitzako esparru askotan, sufrimendua xede sozial edo pertsonal jakinetarako erabiltzen da. Hona hemen adibide batzuk:

* Artean, literaturan eta entretenimenduan, sufrimendua sorkuntzarako, interpretaziorako edo gozamenerako erabil daiteke. Entretenimenduaren esparruan, bereziki nabarmena da odol-kirolak delakoetan eta hedabideetako indarkeriaren irudikapenetan, tartean bideo-joko bortitzetan. Halaber, sufrimendu maila handiagoa edo txikiagoa ageri da body art delakoaren zenbait praktikatan, hala nola tatuajeetan, piercingetan, eskarifikazioan edo giza markaketan. Beste adibide bat performance arte delakoaren zenbait adierazpen dira; horietan, gorputza zauritu edo bere muga fisikoetaraino eramaten da.

* Enpresetan eta bestelako erakundeetan, sufrimendua gizakiak edo animaliak jokabide jakin batzuetara behartzeko erabil daiteke.

* Testuinguru kriminalean, sufrimendua hertsapenerako, mendekurako edo plazererako erabil daiteke.

* Pertsonen arteko harremanetan, bereziki familietan, eskoletan edo lantokietan, sufrimendua hainbat arrazoirengatik eragiten da, batez ere abusuaren eta zigorraren bidez. Bestalde, gaixoek, biktimek edo gaixotasuna itxuratzen dutenek sufrimendua gutxi-asko borondatez erabil dezakete lehen mailako, bigarren mailako edo hirugarren mailako irabaziak lortzeko.

* Zuzenbidean, sufrimendua zigorrarekin lotuta dago (ikus zigor-zuzenbidea). Biktimek «kalte moralak eta fisikoak» aipa ditzakete kalte-ordaina eskatzeko; abokatuek biktimaren sufrimendua erabil dezakete akusatuaren aurkako argudio gisa; era berean, akusatuaren edo demandatuaren sufrimendua haren aldeko argudio bihur daiteke. Zenbait agintarik, gainera, tortura arina edo larria erabili izan dute informazioa edo aitormen bat lortzeko.

* Albistegietan eta hedabideetan, sufrimendua maiz lehengai bihurtzen da.

* Jokabide pertsonalean, pertsonek sufrimendua beren buruarentzat ere erabil dezakete, modu eraikitzailean. Norberaren sufrimenduak, baldin eta samintasuna, depresioa edo mendekurako joera saihesten badira, izaera sendotzea, hazkunde espirituala edo lorpen morala ekar ditzake.Era berean, munduan dagoen sufrimenduaren neurriaren kontzientziak hura arintzeko motibazioa eman diezaioke pertsonari, eta bizi-orientazio inspiratzaile bihur daiteke. Alabaina, sufrimendua modu kaltegarrian ere erabil daiteke. Pertsona batzuk sentipen mingarrien berrantzezpen konpultsiboan harrapatuta gera daitezke, sentipen horien jatorria iraganeko esperientzia aipagaitzetan dagoela ez ikusteko; beste batzuek beldurra, haserrea edo jelosia bezalako emozio desatseginetan murgildu daitezke modu adiktiboan, emozio horiekin batera etorri ohi diren kitzikapen- edo askapen-sentsazio atseginak bilatuz; eta beste batzuek autolesioak egin ditzakete, bestela jasanezinak liratekeen gogo-egoerak arintzeko.

* Politikan, sufrimendua nahita eragiten da gerretan, torturan eta terrorismoan. Bestalde, lehiakideei sufrimendu ez-fisikoa ere eragin dakieke indar-borroka ez-biolentoetan. Politika jakin baten alde egiten dutenek sufrimendua arindu, prebenitu edo mendekatzeko beharra argudio gisa aurkez dezakete; halaber, pertsona edo talde batzuek iraganeko sufrimendua palanka politiko gisa erabil dezakete beren mesedetan.

* Erlijioan, sufrimendua bereziki hazkunde espiritualerako, ordain edo espiaziorako, errukia eta laguntza sustatzeko, beldurra eragiteko edo zigortzeko erabiltzen da.

* Igarobide-errituetan —ikus, halaber, sarrera-erritu bortitzak—, ohikoak dira sufrimendua baliatzen duten errituak.

* Zientzian, gizakiak eta animaliak nahita jartzen dira esperientzia mingarri edo desatseginen mende, sufrimendua bera edo beste fenomeno batzuk aztertzeko.

* Sexuaren arloan, bereziki sadomasokismoaren edo BDSMaren testuinguruan, pertsona batzuek sufrimendu fisiko edo mental jakin bat erabil dezakete, hala nola mina edo umiliazioa.

* Kirolean, sufrimendua aurkariak edo norbera gainditzeko erabil daiteke; ikus kirol-lesioak edo *minik gabe irabazirik ez*. Ikus, orobat, odol kirolak eta kiroleko bortizkeria, minean oinarritutako entretenimenduaren adibide gisa.

## Oharrak 
## Erreferentziak
## Bibliografia 
* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 
## Ikus, gainera 
* Malenkonia
* Tristezia

## Kanpo estekak