Laudio

**Laudio** Arabako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Aiaraldea eskualde edo kuadrillakoa. Industriagunea da, eta Arabako udalerri jendetsuenetan bigarrena (Gasteiz da lehena),  biztanle baitzituen . urtean. Ofizialki, udalerriaren izen osoa **Laudio Ibar Noblea** da.

## Izena 
*Laudio* izena segur aski *Laudius* erromatar pertsona izenetik dator. Hain oinarri sendoa ez duten beste teoria batzuen arabera, *Claudius* erromatar pertsona izenetik letorke (baina horrek gaztelaniaz *Cloyo* izena emango luke), edo *Flaudio* pertsona izenetik (Julio Caro Barojak teoria hori aldeztu zuen, baina geroztik jakin da ez zela *Flaudio* erromatar izenik izan).

Euskarazko ohiko ebakera hiru silabakoa da: */lau-dí-o/*. Azken urteotan, gaztelaniaren eraginez, bi silabako ebakera zabaldu da, */láu-dio/*, baina erdarakada gordintzat jotzen da, euskara zainduan baztertzekoa. (Ahotsak proiekturako)]]
XIX. mende arte Laudio herri nagusiki euskalduna mantendu zen, baina XX. mendearen hasieran erabat galdu zen bertako euskara, hainbat faktore sozio-ekonomiko eta politikoren ondorioz. Herriko hizkera mendebaleko euskararen aldaera izan da beti, Nerbioi ibarreko beste herrien multzokoa.

Berreskuratze prozesua indartu egin da XX. mendeko amaieratik. Gaur egun, Basalarrina Kultura Elkarteak laudioar euskaldunak hainbat kultura ekimenetarako biltzen ditu. Ikastola bat ere badute eta Araba Euskaraz jaialdia antolatu zuten 1983, 1993, 2000 eta 2011. urteetan. 2012an, laudioarren herena zen euskaldun, eta XXI. mendearen hasierako hamar urtean, euskararen erabilera bikoiztu baino gehiago egin da: %&nbsp;3,69 zen 2001ean, eta %&nbsp;9 izan zen 2011ko udazkenean. Euskara balioesten dute laudioarrek.

### Irakaskuntza 
Laudioko udalak herritarrei eskaintzen dizkien zerbitzuen artean lanbide heziketako ikasketak ditugu. Ikasketok 1870ean zabaldu zen Laudio Ibarraren Eskola Publikoaren eraikinean egiten dira.

Eskolaren ardura hainbeste kongregazio eta irakasleren esku egon da urteetan zehar eta Lehen Hezkuntza eta Batxilergoa eman izan da bertan 1972. urtera arte. 1940an La Salleren anaiek hartu zuten udal eskolaren ardura eta 1998ra arte kongregazio honek izan du bertoko hezkuntzaren ardura. 1972an izan zen hezkuntzaren erreformaren ondorioz, Udal Eskola berregituratu egin zen, eta, bertan aurreko heziketa mailak utzita, lanbide heziketa ematen hasi zen, eta Laudioko Lanbide Heziketa Udal Ikastetxea sortu zen.

1998an, La Salletarrek eskola zuzentzeko eta gidaritza akademikoa izateko udalarekin zuten konpromisoa bertan behera utzi zuten eta eskolaren ardura irakasleen esku geratu zen.

Laudioko Lanbide Heziketa Udal Ikastetxea sortu zenetik eskola publikoa da, baina ez dago Eusko Jaurlaritzaren ikastetxe publikoen sarean. 2010ean, dena den, Laudioko udalbatzako ordezkari politiko guztiek, aho batez, sare horretan sartzearen alde agertu ziren eta horretarako eskaera egin zioten Eusko Jaurlaritzari.

### Kirola 
Txirrindularitzako proba garrantzitsua antolatzen da urtero udalerrian, Laudioko Sari Nagusia, alegia. Atletismoan, berriz, herriko klubak Laudioko Nazioarteko Krosa antolatzen du.

### Jaiak 
* Abuztuaren 15ean, San Rokeko jaiak ospatzen dira. Orain dela urte batzuk, 15 egun irauten zuten, eta Euskal Herriko luzeenak ziren. 2004tik aurrera, ordea, 7-8 egun irauten dute. Azkenengo egunean, San Rokeren txakurra erretzen da.thumb|Laudioko txuzoak, Aretako Santa Ana eguneko zeremonian.
* **Dolumin Barikua**: Aste Santuaren aurreko bariku edo ostiralean ospatzen da. Abereen feria garrantzitsua eskualdean. Diotenez, haratuzte eguna izan arren, Laudion egun horretan okela jan daiteke Aita Santuaren buldari esker.
* **Santa Ana** egunean (uztailak 26), Laudio eta Arrankudiaga artean banatzen den Areta auzoan txuzoak jartzen dira lurrean, mugak markatzeko. Laudio herriko ikur zahar bat hain zuzen. Laudioko txuzoek otsoak dituzte grabatuta euren puntetan, eta Arrankudiagakoek lehoiak eta armarriak. Laudioko udalak, gainera, txuzo-punta horien kopiak ekoizten ditu Laudioko erakunde eta herritarrei ezagupen eta omenezko sinbolo gisa emateko.

## Ondasun nabarmenak 
* Anuntzibai jauregia: 1741ean eraikia, Areta auzoan dago, eta gaur egun jatetxe da.
* Anuntzibai zubia: Izen bereko jauregiaren alboan.
* Bitorika zubia: Denbora luzez erromatar jatorria zuela uste izan den arren, XVII. mendean eraikia.
* Ermuko Andre Mariaren santutegi gotikoa, XVI. mendekoa.
* Etxebarri baserria, XVII. mendekoa. Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, *monumentu* sailkapenarekin.
* Goikoetxe baserria, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatua, *monumentu* sailkapenarekin.
* Katuxa jauregi barrokoa, XVII. mendekoa. Gardea auzoan dago.
* Lamuza jauregia: XVIII. mendean eraikia eta XIX. mendean handitua. Izen bereko parkean eta kalean dago.
* Laudioko udaletxea: Udalaren egoitza.
* San Migel Anuntzibaikoa baseliza: XVI. mendean eraikia, Anuntzibai jauregiaren alboan dago.
* San Pedro Lamuza eliza: 1565ean hasia eta XVIII. mendean amaitua.
* Santa Ageda baseliza: XV. mendearen amaieran hasi eta XVI. mendearen hasieran amaitua.
* Santa Ana eliza: Areta auzoan dago.
* Ugarte dorretxea: XV. mendekoa, antzina Laudion zeuden hamar dorretxeen artean zutik dirauen bakarra.

## Argazki galeria 

Irudi:Santa Lucia-Llodio.jpg|Ermuko Andre Mariaren santutegia.
Irudi:Llodio - San Pedro de Lamuza 01.JPG|San Pedro Lamuza eliza.
Irudi:Llodio, Areta - Ermita de San Miguel de Anuntzibai 01.jpg|San Migel Anuntzibaikoa baseliza.
Irudi:125 Laudio - Ugarte dorretxe.jpg|Ugarte dorretxea.
Irudi:Laudio.JPG|Katuxa jauregia.
Irudi:Llodio - Palacio Anuntzibai 06.jpg|Anuntzibai jauregia.
Irudi:Llodio - Puente de Anuntzibai 01.jpg|Anuntzibai zubia.
Irudi:Llodio - Puente de Vitorica 5.jpg|Bitorika zubia.
Irudi:Llodio - Euskal Gastronomi Museoa 1.jpg|Euskal Gastronomia Museoa.

## Laudioar ospetsuak 
* Domingo Basabilbaso (1709-1775), enpresaburua eta politikaria.
* Jose Matia Calvo (1806-1871), ontzi-jabea.
* Joaquín Barbara (1867-1931), margolaria eta katedraduna.
* Federiko Belaustegigoitia (1876-1947), idazlea.
* Sonsoles Álvarez de Toledo (1932 ),  aristokrata
* Pablo Gorostiaga (1941-), zortzi urtez herriko alkate izandako HBko politikaria.
* Luis Maria Uriarte (1950-), arkitektoa (bertan egiten du lan, sortzez luiaondoarra da).
* Patxi Iturregi (1952-), euskal idazlea.
* Juan Jose Ibarretxe (1957-), Euskal Autonomia Erkidegoko lehendakari izandako (1999-2009) EAJko politikaria.
* Zutoia Alarcia (1959 ),  aktorea.
* Enriqueta Benito (1960 ),  politikaria.
* Txema Urkijo (1961-), ekintzaile bakezalea.
* Isabel Diaz (1966 ),  idazlea.
* Carlos Urkijo (1964-), PPko politikaria.
* Covadonga Solaguren Santamaría (1966 ),  politikaria.
* Julen Reketa (1967), mendigoizalea.
* Kepa Sojo (1968-, erdal gidoigilea eta zinema zuzendaria.
* Julen Arzuaga (1972-), abokatu eta idazlea.
* Carlota Merchán (1973 ),  politikaria.
* Tinieblas Gonzalez (1973), zinema gidoilari, zuzendari eta ekoizlea.
* Silvia Manrique (1973 ),  belar hockey jokalaria.
* Laura Espido Freire (1974-), erdal idazlea.
* Txani Rodríguez (1977 ),  gidoilari, idazle eta kazetaria.
* Estibaliz Urresola (1984 ),  gidoilari, film-zuzendari eta film-muntatzailea.
* Joana Arranz (1988 ),  futbolaria.
* Nerea Apodaka (1992 ),  artista.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Araba
*Arabako udalerrien zerrenda
*Aiaraldea

## Kanpo estekak 
* Laudioko udalaren webgunea
* Laudio *euskadi.net* webgunean
* Laudioko geografia ekonomikoa Guzurtruk blogean.
*  Laudio Auñamendi entziklopedian
* Laudio, Euskonews Gaztean
* "Laudio 1983: Ur eta elkartasun oldea" dokumentala.