open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ekaitz Agirre

**Ekaitz Agirre Elizondo** edo **Ekaitz Aguirre** (1979) komiki-kolorista da. Hainbat eleberri grafikotan lan egin du. Bere lanak "**Garluk**" izenarekin sinatzen ditu.

## Ibilbidea 
Bere lan nagusiak komikiaren munduarekin lotuta egin ditu. Egunkari eta aldizkari askotan kolaboratu du. Ikastolen Elkarteak argitaratzen duen *Xabiroi* aldizkarian esaterako, gutxienez zenbaki hauetan parte hartu du:  53, 55, 56 (HORDAGO!), 59, 60, 61 (ATEA ZABALIK!), 63, eta 66.

Euskarazko, gaztelaniazko eta frantsesezko komiki-liburuak koloreztatu ditu.

## Obra 
[thumb|270x270px|[Xabier Etxeberria Garro|Xabier Etxeberria, Garluk Agirre, Aritz Trueba eta Martin Etxebarria San Diegoko nazioarteko komikialdian 2019an.]]
Hauek dira orain arte kolorista moduan argitaratu dituen lanak:

**Lotsa eta ahaztea*. Harriet Ediciones. 2019
* *Vergüenza y olvido*. Harriet Ediciones. 2019
* *La Honte et L’Oubli 2*. Glénat 2019
* *La Honte et L’Oubli*. Glénat 2019
* *Tiempo inverso* film laburra, fondostemp 11
* *Mugako dragoiak*. Harriet Ediciones. 2021
* *Les Dragons de la Frontière*. Glénat 2021
* *Dragones de la frontera*. Harriet Ediciones. 2021
* *Ah, ça ira! 2*. Delcourt 2021
* Sasi artean Elgeta. Ikastolen Elkartea.  Jazinto Rivas 'Elgeta' trikitilariaren biografia ilustratua da. 2021ean Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak eta Ikastolen Elkarteak argitaratu zuten. Koldo Izagirrerena da gidoia, Dani Fanorenak marrazkiak eta Ekaitz Agirrerena koloreztatze-lana.

Fitxategi:Koldo Izagirre.png|Koldo Izagirre
Fitxategi:Basabi Elgeta Auntxa trikitilariak Goiena 02.jpg|Jazinto Rivas 'Elgeta'
Fitxategi:ELGETAazal.jpg|link=|Sasi artean Elgeta
Fitxategi:Elgeta21TITArrate.jpg|link=|Sasi artean Elgeta
Fitxategi:Dani Fano (Maite Landatxe).jpg|Dani Fano  

* *Maurizia. Biziminaren hotsa* Maurizia Aldeiturriaga panderojolearen biografia ilustratua da, . Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak eta Ikastolen Elkarteak argitaratua Garbiñe Ubedaren gidoiarekin.

Fitxategi:Garbiñe Ubeda 2025.jpg|Garbiñe Ubeda
Fitxategi:MAURIZIA jotzen.jpg|Basilio, Maurizia eta Leon
Fitxategi:AzalaMAURIZIA.jpg| Mauriziaren komikia 
Fitxategi:MAURIZIA txiki.jpg|Maurizia txikitan
Fitxategi:Kopla MAURIZIA.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen web pertsonala
* Garluk Agirre Komikipedia
* Garluk Bedetheque
* Garlukagirre Instagram
Alice Pataxó

**Alice Pataxó** (Prado, 2001eko ekainaren 7a) indigenen komunikatzaile eta ekintzailea da. Estatuan eta nazioartean oihartzuna izan zuen, Glasgowen, 2021eko Klima Aldaketari buruzko Nazio Batuen Konferentzian (COP26) parte hartu baitzuen, ingurumenaren eta indigenen eskubideen aldeko bozeramaile gisa.  Malala Yousafzaik BBCren "Munduko 100 emakume inspiratzaile eta eragingarrienak 2022" sarirako izendatu zuen.  

## Ibilbidea 
Jatorriz Bahia hegoaldekoa, Pataxo Aldeia Craveirotik dator, Belifa-Bahian. Patxôhã es Nuhé, bere izen indigenak,   kanalari izena eman zion. Hogei urterekin, Bahia Hegoaldeko Unibertsitate Federaleko (UFSB) Giza Zientzietako Diziplina arteko Lizentziaturako ikaslea izanik, bigarren zuzenbide-zikloarekin, protagonismo handia lortu zuen aktibismoan eta komunikabideetan, bere komunikazio-lanagatik. Bere borroka hamalau urterekin hasi zen, Brasilgo ikasle-mugimendu antolatuan sartu zenean. Hamabost urterekin, bere herriko lider bihurtu zen. Jarrera garrantzitsua hartu du bere herrialdeko komunikazio indigenan. Laguntzaile Proiektuan kazetari gisa, eta Yahoo Noticiasek, herri indigenen bizipenei, gaurkotasunari eta deskolonizazioari buruzko artikuluak idazten ditu. Halaber, zutabegile gisa parte hartzen du Fontes BR enpresan eta Tucum Brasil blogean. Cunhataí ikhí-ko (Niña en la lucha) kidea da. Anaí-ren proiektu bat da, ipar-ekialdeko hainbat herritako neskato indigenentzako Ekintza Indigenen Elkarte Nazionala, eta bere diskurtsoa eta genero-berdintasunaren aldeko borroka eta herrietan hezkuntzarako sarbidea sustatu nahi ditu. **WWF** Brasilgo lehen enbaxadore indigena izan zen.

## Aintzatespenak 
BBCren "Munduko 100 emakume inspiratzaile eta eragingarrienak 2022an" saria jaso zuen. Malala Yousafzaik izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eric Arturo Delvalle

**Eric Arturo Delvalle** (Panama Hiria, 1937ko otsailaren 2a - Cleveland, 2015eko urriaren 2a) Panamako presidentea izan zen 1985etik 1988ra.

Familia judu batean jaio zen eta Max Delvalle Panamako presidentearen iloba izan zen. Alderdi Errepublikanoaren sortzaileetako bat izan zen beste judu batzuekin batera. 1984an, lehendakariorde izateko aurkeztu zen hauteskundeetara. Nicolás Ardito Barlettak irabazi zituen hauteskunde polemikoak, militarren babesarekin, eta Delvalle izan zen presidenteordea, nahiz eta herrialdeko botere eraginkorra Manuel Antonio Noriega jeneralak zuen.

Noriegak 1985eko irailean dimititzera behartu zuen Ardito eta Delvallek presidente kargua hartu zuen. Delvalle militarren eta oposizioaren artean bitartekari lanak egiten saiatu zen. 1988an Noriegari armadako agintea kentzen saiatu zen. Noriegak ez zuen kargugabetzea onartu eta Manuel Solis Palma izendatu zuen presidente. Delvalle Estatu Batuetara erbesteratu eta han hil zen.
Zhou Xiaoxuan

**Zhou Xiaoxuan**, ***Xianzi*** ezizenagatik ezagunagoa (txinera sinplifikatuan: 周晓璇; pinyinez: *Zhōu Xiǎoxuán*; Wuhan, Txina, 1993 -) gidoilaria eta Me Too mugimendu txinatarrean erreferentea da.

## Biografia 
Zhou Xiaoxuan Wuhanen jaio zen 1993an. 18 urte zituela, Pekinera joan zen gidoigintza ikasketak egitera. Xianzik bere lan guztiak lumarekin idazten ditu. 

## Sexu erasoen salaketak 
2018an, Zhouek sare sozialetan zabaldu zituen bizitako gertaerak. Bertan alegatu zuen 2014. urtean Zhu Jun aktore ezagunarekin bildu zela elkarrizketa bat lortzeko itxaropenarekin, baina enkontru horretan Zhuk bortxaz musukatu zuela eta 50 minutuz izan zuela jantzigelan bere borondatearen aurka. Zhouek BBCri esan zionagatik, nahiz eta tarte horretan langile gehiago hainbat aldiz gelara sartu, izututa eta lotsatuta zegoenez, ezin izan zuen inor ohartarazi. 

Biharamunean, gertakariaren berri eman zion poliziari. Gero, Zhouk #MeToo mugimenduarekin bat egin zuen, eta Zhu auzitara eraman zuen *barkamen publikoa* eta 50.000 yuaneko (6.750 euroko) kalte-ordaina eskatuz. Bien bitartean, Zhouek blogarien kritikak sufritu behar izan ditu; horrez gain,  Times-en iruzkin batek esan zuen MeToo mugimendua "mendebaldeko indarrek gizarte txinatarra urratzeko" erabiltzen zutela. 

2022ko abuztuaren 10ean, Pekineko auzitegi batek Zhouren apelazio bat errefusatu zuen aurkeztutako frogak "ez zirela aski" esanez. Ondoren, Zhouk esan zuen bere taldea epaiketan sartu ez ziren ebidentzia eta material gehiago lortzean oinarrituko zela. Haren aldekoen talde txiki bat agertu zen epaiaren egunean. Zhu Jun, ordea, ez da prozeduretatik kanpo egon, eta Zhouk ez du ezer gehiago entzun haren aurkako difamazioagatik egin duen eskaerari buruz. *The Guardiani* esan zion "oso desengainatuta" zegoela, baina espero zuen hura galtzeak "gogoeta gehiago eragin zezakeela egungo Txinan emakume izateak duen zailtasunari buruz".

2022ko abenduan, BBCko 100 emakumeetako bat izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sofía Heinonen

**Sofía Heinonen** (Buenos Aires, 1969) argentinar biologoa eta aktibista kontserbazionista da, eta ezaguna da Iberáko hezeguneak suteen ondoren berreskuratzen egindako lanagatik.

Buenos Airesen jaio zen, eta oihanera joan zen bizitzera; zehazki, Misionesko oihanera, eta, ondoren, Corrientesera. 1990eko hamarkadaz geroztik han bizi da, bere seme-alabekin batera. Rewilding Argentina Fundazioaren bidez, non 170 laguneko taldea zuzentzen baitu, hainbat ekosistema leheneratzen parte hartu du, basoberritzearen eta espezie autoktonoak birsartzearen bidez, biodibertsitatea bultzatzeko. 2005. urteaz geroztik, Iberáko hezeguneak berreskuratzera bideratu da erakundea, eta, desagertu ondoren, jaguarra berriro sartzea lortu dute. Erakundeak eremuak erosten ditu emaileen laguntzarekin, ekosistemak leheneratzen ditu eta estatuan ematen ditu, parke natural gisa funtziona dezaten. 2022an, Heinonenek erakundearen funtzionamendua azaldu zuen *Nature* aldizkarian. Heinonen 2022ko BBCren 100 emakume inspiratzaileetako bat da, 30 urtez baino gehiagoz eremu babestuak sortzen laguntzen egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olena Zelenska

**Olena Volodymyrivna Zelenska** (jaiotza abizena: **Kiiaxko**; Олена Володимирівна Зеленська (Кіяшко); 1978ko otsailaren 6 - ) ukrainar gidoilaria da eta 2019tik aurrera Ukrainako lehen dama.

## Ibilbidea eta lehen urteak 
Kryvyi Rihen jaio zen 1978ko otsailaren 6an. Bertako Unibertsitate Nazionaleko Ingeniaritza Zibileko Fakultatean arkitektura ikasi zuen, baina Kvartal 95erako testuak idatzi zituen eta azkenean idazle bihurtu zen.

## Ukrainako lehen dama 
2019ko maiatzaren 20an, Zelenska Ukrainako lehen dama bihurtu zen. Azaroaren 18an agertu zen Ukrainako *Vogue* edizioaren abenduko edizioaren azalean. Aldizkariarekin izandako elkarrizketa batean, bere lehen ekimenari buruz hitz egin zuen: Ukrainako eskoletako nutrizioaren erreforma.

Zelenskak Kieveko lehen dama eta zaldunen gailurra hasi zuen 2021eko abuztuan, «Botere biguna errealitate berrian» gaiarekin.

## Bizitza pertsonala 
Olena eta haren senarra eskolako kideak ziren, baina ez ziren ezagutzen. Zelenskyk behin esan zuen ikaskide asko ezagutzen zituela, baina ez Olena bera. Askoz geroago ezagutu ziren, Olenak Kryvyi Riheko Unibertsitate Nazionaleko Ingeniaritza Zibileko Fakultatean ikasten zuenean.

Bikotearen arteko harremana pixkanaka garatu zen: zortzi urtez atera ziren ezkondu baino lehen, 2003ko irailaren 6an. 2004ko uztailaren 15ean jaio zen Oleksandra alaba. 2013ko urtarrilaren 21ean, Zelenskak Kyrylo semea erditu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La suma de los días

***La suma de los días*** Isabel Allendek idatzitako eleberria da. 2007an plazaratu zuen. Liburuak oinarri autobiografikoa du zeren eta hil zen bere alaba Paulari zuzendutako lana baita.

## Argumentua 
*La suma de los días* narrazio moduan idatzita dago, porfiriak jota hildako Paularen alabarentzat. Bere alaba Paulari hil zenetik bere familiaren egunerokoa kontatzen dio. Irakurlea, egilearekin batera, inspirazio-indarra duen emakume baten gainditze pertsonala bizitzen ari da, beti lagunez eta familiarrez inguratuta. Bere istorioa hunkigarria da, baina umorez azalduta, pertsonaia bitxiz eta konplizitateari, maitasunari, itxaropenari, magiari eta adiskidetasunaren indarrari buruzko pasadizo kaotiko eta dibertigarriz beteta dago. Bizitzak dakartzan erronkei aurre egiteko moduari buruzko ikasgai magistrala.

Liburu berri honetan, idazleak Kalifornian berarekin bizi den bere "tribu" bereziaren bizitza kontatzen du. Amarekin bizi izandako abenturak, Tabra Tunoa bere lagun eszentrikoa ezagutu zuen eta bikotekidea bilatzeko egin zuen bilaketa zoroa, bere bidaiak, Willie senarrarekin bizi izandako abenturak, hausturak, bilerak, desadostasunak, beldurrak eta garaipenak kontatzen ditu, haurtzaroa heldu arte eta nola inspiratu zen bere azken eleberrietan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donna Karan

**Donna Karan**, jaiotzaz **Donna Ivy Faske** (New York, AEB, 1948ko urriaren 2a) estatubatuar moda-diseinatzailea da.

## Biografia 
Karan jaio zen Donna Ivy Faske ama Helen "Queenie" Faske (jaiotzaz Rabinowitz) eta aita Gabriel "Gabby" Faske (jaiotzaz Faskowitz) Queens auzoko Forest Hills auzoan, New Yorken. Familia judua du. Karanen ama modeloa izan zen, eta Chester Weinberg diseinatzailearen showroomean ere lan egin zuen. Aita jostuna eta haberdasher zen, eta Donnak hiru urte zituela hil zen. Donnak softbol, boleibol eta saskibaloiaz gozatu zuen, bigarren hezkuntzako eskolan eskolak eten zituen eta bere denboraren zati handi bat arte-sailean eman zuen. Hewlett High Schooletik graduatu zen 1966an, eta gero Parsonseko Diseinu Eskolara joan zen. 

Ana Kleinentzat diseinatzen zuen sinaduran sartu zen eta azkar egin zuen gora. Bere enpresa sortu zuen eta bere gorputz elastikoen linea ezagun egin zen.   

Bere kolekzioakpremiazko zazpi objektu errazen bilduma eskaini zuen, emakume bakoitzak bere armairuan eduki beharko lituzkeenak. Hain ospetsu egin zen, ezen orain gutxi gorabehera 2 pieza baitira. DKNY bilduma modernoa da, gaztea, hiri-bizitzaren espiritua 'marrazten' duena.

## Sariak 
1977: Cotyko moda-kritikarien saria

1982: Cotyko moda-kritikarien saria (Louis Dell’Olliorekin batera, Anne Kleinen eskutik)

1984: Coty Hall de la Faman induzitua. [18]

1985, 1986, 1987: CFDAren sari bereziak*

1992: Menswear Designer of the Year by the Council of Fashion Designer of America (CFDA)

1990, 1996: EMHZ urteko diseinatzailea

2004: CFDAren Biziarteko Lorpenen Saria

1994: Amerikako Lorpen Akademiaren Golden Plate saria

## Bizitza pertsonala 
1976an, Mark Karanekin ezkondu zen Donna Faske, eta harekin alaba bat izan zuen: Gabby Karan De Felice. 1978an dibortziatu ziren. 1983an, Stephan Weiss artistarekin ezkondu zen, eta gero Donna Karan konpainiako zuzendarikide bihurtu zen. Seme bat izan zuten, Corey Weiss. Stephan Weiss biriketako minbiziaz hil zen 2001ean. 

Karan Harbor (East Hampton) ipar-mendebaldean bizi da, New Yorken, baina egoitzak ditu New Yorken eta Turcas eta Caicos uharteetan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donna Karan Orri ofiziala
* DKNY   artxibatutako orri ofiziala.
* Donna Karan LVMH web gunean
* Donna Karan womenswear SS 2006 collection in the British Vogue web site
* 2004 Donna Karan profile by New York Magazine
* Stephan Weiss Studio home page - late husband of Donna Karan
* Anne Klein official home page by the Jones Apparel Group, Inc.
* Ingelesezko web gunea: Takihyo Corporation
Jaione Dorai

**Jaione Dorai Oskotz** (Berriozar, 1985) euskal emakume kazetaria eta euskara teknikaria.

## Biografia 
Jaione Doraik kazetaritza ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean. Geroago, Baionako fakultatean, Euskal Ikasketen masterra eta EHUn Hizkuntza Plangintza graduondoa. Gazte mugimenduaren aurkako errepresioaren ondorioz 2009an ihes egin behar izan zuen. Erbestean bost urte eman zituen, 2014 arte. Lapurdin hamabi urtez bizi izan da; bertan ikastolako langile aritu da. Gaur egun euskara teknikaria da Nafarroa Garaian.

## Obra 
* *Bestaldean. Euskal iheslari politikoen bizipenak*, Txalaparta argitaletxea 2022an. Ernesto Prat Urzainkirekin batera idatzitako saiakera. ISBN: 978-84-18252-90-7. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandra Skotxilenko

'*Aleksandra *(Saxa)* Jurievna Skotxilenko*' (; Leningrad, 1990eko irailaren 13a) errusiar artista, musikari eta bakearen aldeko aktibista da.

## Bizitza 
Leningraden jaio zen (gaur egun San Petersburgo). 2014an, *Depresioari Buruzko Liburua* argitaratu zuen, gaixotasun mentalen estigma kentzeko.

Lesbiana irekia da eta bere bikotekideak bere auzi penalaren nondik norakoak eta bere atxiloketaren baldintzak ezagutarazten parte hartu du.

### Ukrainako inbasioa 
2022ko otsailaren 24an 2022ko Ukrainako inbasioaren aurkako protesta batean parte hartu ondoren, Skotxilenkori 10.000 errublo isuna jarri zioten.

Martxoaren 31n, atxilotu zen Perekriostok supermerkatuan "prezioen etiketen ordez paper zatiak jartzeagatik, Errusiako indar armatuen erabilerari buruzko informazioa jasotzen zutenak". Ekainaren hasieran, ospitale psikiatriko batera eraman zuten eta uko egin zioten jasaten ari zen sabeleko mina tratatzeari eta bere egoerari buruzko informazioa bere abokatuarekin eta bikotekidearekin partekatzeari. Ekainaren 30ean, Errusiako Barne Ministerioko Estremismoarenn Aurkako Zentroak txosten bat kaleratu zuen Skotxilenko Ekimeneko Zortzigarren Taldeko kide zela salatu zuen, eta "protesta talde feminista erradikaltzat" jo zuen. Skotxilenkok taldeari buruzko ezagutza ukatu zuen. Erreklamazio horien ostean, epaitegiak irailera arte luzatu zion behin-behineko espetxealdia.

Giza eskubideen aldeko taldeek bere atxiloketaren baldintzei buruzko kezka agertu zuten, gaixotasun zeliakoa duelako, eta horrek glutenik gabeko dieta bat eskatzen du. Gainera, bere bikotekideari bisita egiteko baimena ukatu diote atxilotuta zegoen bitartean.

Auzi penala aztertzen hasi zen Vasileostrovski Auzitegiak 2022ko abenduaren 15ean. Finlandia, Suedia, Alemania eta Norvegiako kontsulak izan ziren bileran. Skotxilenkok esan zuen "erabat ez zuela errurik aitortzen" "jakinduta dagoen informazio faltsua" zabaltzean. 2023ko urtarrilaren 20an egindako bileran, auzitegiak uko egin zion kasua fiskaltzari itzultzeari, eta espetxealdi prebentiboko zentro batean utzi zuen.

2023ko azaroaren 16an, San Petersburgoko auzitegiak zazpi urteko espetxe-zigorra ezarri zion 2022an supermerkatuaren prezioen etiketak gerraren aurkako leloekin ordezkatzeagatik. 

2024ko abuztuaren 1ean, presoen truke baten baitan aske utzi zuten.

2022an BBCren 100 Emakume seriean sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bestaldean. Euskal iheslari politikoen bizipenak

***Bestaldean. Euskal iheslari politikoen bizipenak*** Jaione Doraik eta Ernesto Pratek idatzitako euskarazko saiakera da. 1960tik 2010era bitartean, jazarpen politikoa zela eta, hiru mila euskal herritar ezkertiar inguruk ihes egin zuten. Egileek beraiek ere multzo horretan zeuden.

## Historia 
1960tik 2010era bitartean, jazarpen politikoa zela eta, hiru mila euskal herritar inguruk ihes egin zuten. 2014an agerraldia egin zuen iheslarien kolektiboak Arrangoitzen, eta ordutik ari dira pixkana haietako asko sorterrira itzultzen. Hargatik, tantaka baino ez da jaso haien ibilbidearen eta erbestean igarotako bizialdiaren berri, eta neurri handi batean ezezaguna da oraindik euskal iheslari politikoen errealitatea jendarte zabalaren begi-belarrietara. Egileek beraiek ere multzo horretan zeuden: Ernesto Pratek eta Jaione Doraik Ipar Euskal Herrira ihes egin zuten 2008an eta 2009an; gaur egun Hegoaldean bizi dira.

## Edukia 
Liburu honek, zenbait iheslariren lekukotzaren bitartez, hamarkadatan luzatu den eta oraindik askorentzat amaitu ez den deserriaren bidaian murgiltzeko tresna izan nahi du. Beste kasu askotan deserrian heriotza aurkitu dute eta horiek ez dira itzuliko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburuaren aurkezpena Youtuben.
Heidi Crowter

**Heidi Anne Crowter** (Coventry, 1995eko uztailaren 3) pertsona desgaituen eskubideen aldeko aktibista ingelesa da.

## Bizitza 
Gurasoak Liz eta Steve Crowter izan ziren. Bi neba eta ahizpa bat ditu.

Jaio eta gutxira, Down-en sindromea zuela enteratu ziren. Leuzemia, pneumonia, giltzurrun gutxiegitasuna diagnostikatu zioten eta bihotz irekiko ebakuntza egin behar izan zioten.

Coventryko ile-apaindegi batean egiten du lan. Crowterrek eta beste bi partsonak Osasun eta Gizarte Arreta Saila salatu zuten, 1967ko Abortuaren Legea diskriminatzailea zela egotzita, Down-en sindromea eta beste desgaitasun mota batzuk dituzten umekiak abortatzeko baimena eman baitzuen. 2021eko irailean, kasua baztertu zuten Rabinder Singh eta Nathalie Lieven epaileek. Hala ere, 2022ko martxoan epaia helegitea jartzeko baimena eman zioten.

2022an BBCren 100 Emakume seriean sartu zen.

### Bizitza pertsonala 
Heidi Crowter kristaua da. Ezkontza ostean, senarraren abizena hartu zuen, baina aktibista gisa Heidi Crowter izena erabiltzen jarraitzen du.

## Lanak 
* Heidi Carter, James Carter. I’m Just Heidi! Living to the Full with Down’s Syndrome. DayOne, Leominster 2022, .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Christina Kolo

**Marie Christina Kolo** (1989) klimaren aktibista, ekofeminista eta giza eskubideen aldeko ekintzaile madagaskartarra da.

## Bizitza 
1989an jaio zen Nosy Be uhartean eta Ambodiranon hazi zen. Txikitan, bere etxetik gertu ehun-fabrikek eragindako ingurumen-inpaktuak ikusi zituen, eta kutsadura gelditzeko eskaera egin zuen.

2015ean klimaren aktibista bihurtu zen, Nazio Batuen Erakundeko boluntario gisa lanean ari zela lehorterako joera duen Androy eskualdean.

2016an, *Green N Kool* enpresa soziala sortu zuen.

2018an, *Ecofeminism Madagascar* izeneko klima-aldaketan eta genero-indarkeriarekin duen erlazioan ardaztutako lineako plataformaren sorreran parte hartu zuen.

2019an, Nazio Batuen Klima Aldaketaren Konferentzian (COP25) parte hartu zuen.

2022an BBCren 100 Emakume seriean sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Velia Vidal

**Velia Vidal Romero** (Bahía Solano, Kolonbia, 1982ko azaroaren 5a) afroindigena kolonbiar aktibista, idazlea, irakurketaren sustatzailea eta kultur kudeatzailea da.Motete hezkuntza-korporazio kulturaleko zuzendaria da eta FLECHO sortu zuen (Chocóko Irakurketa eta Idazketa Festa). BBCk 2022ko 100 emakume inspiratzaileen zerrendarako aukeratu zuen . 

## Ibilbidea 
Velia Vidalek Gizarte Komunikazioaren Zientziak ikasi zituen Antiokiako Unibertsitatean, Gerentzia Sozialean espezialista Administrazioko Goi Eskolan.

Administrazio publikoan ingurumenaren eta kulturaren arloan lan egin du. Fernando Botero San Cristobaleko Korrejimenduko Liburutegi Parkeko zuzendaria izan zen. Telebistako aurkezlea eta komunikatzailea izan zen Medellingo alkatetzan. Cambio aldizkarian artikulugilea da, eta «Afluentes» proiektuaren ikertzailea, Museo Britainiarrarekin batera egindako ekimena. 

Moteteren sortzailea da, Chocó eskualdean irakurketa eta alfabetatzea sustatzen duen komunitate-proiektua.Motete kultura-korporazioa da, eta pentsamendu kritikoa garatzea sustatzen du, Kolonbiako Chocó sektorean dagoen kultura chocoanoa aldarrikatzeko jardueren bidez.Ekimen horrek 1.500 familia ingururi laguntzen die, eta irakurketa sustatzen du, haur eta nerabeekin irakurketa-kluben bidez, bost auzotan.

2018az geroztik, urtero antolatzen du FLECHO (Chocóko Irakurketa eta Idazketa Jaia), eta 10.000 pertsonak baino gehiagok hartzen dute parte. 

Egindako lanagatik Nazioartean desberdintasunaren eta arrazismoaren aurkako aktibista gisa onartu dute. 

## Argitalpenak 
* 2021: *Aguas de estuario* (*Estuarioko urak)* 

## Sariak eta goraipamenak 
* Caro y Cuervo Institutuko Sormenezko Idazketan eta Ekintza Funtsean Pazifikoko Diplomadunaren bekaduna.
* Kultura Ministerioaren beka irabazi zuen, afrokolonbiar, beltz, erraizal edo totxoen lanak argitaratzeko.
* Ohorezko aipamena Harvardeko Unibertsitateko Ikasketa Afrolatinoamerikarren Zentroko Ikasketa Afrolatinoamerikarren Ziurtagiriaren lehen kohortean.
* Beka Josephan, artisten egoitza Ahrenshoop-en (Alemania)
* 100 Women (BBC) 2022an

## Partaidetzak 
* Gabo 2022 jaialdia.

* 2022ko jaialdia. 

* Azterlan Afroamerikarren Bigarren Topaketa Kontinentala Harvarden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C/2022 E3 (ZTF)

**C/2022 E3 (ZTF)** Oorten hodeian jatorria duen iraupen luzeko kometa da. Zwicky Transient Facility (ZTF) teleskopioak aurkitu zuen 2022ko martxoaren 2an. Kometak distira berde nabarmena du nukleoaren inguruan, eguzki-argiak karbono diatomikoan eta zianogenoan eragiten baitu; horregatik deitzen zaio **kometa berdea**.

Kometaren izendapen sistematikoa C-rekin hasten da, aldizkako kometa ez dela adierazteko, eta "2022 E3" esan nahi du 2022ko martxoaren lehen erdian aurkitutako hirugarren kometa izan zela.

Kometaren nukleoa gutxi gorabehera kilometro bateko tamainan kalkulatu zen, 8,7 orduan behin biratuz. Haren hauts- eta gas-isatsak milioika kilometrotan hedatzen dira, eta, 2022ko urtarrilean, hirugarren kontra-isats bat zuela ikusi zen.

Kometa 2023ko urtarrilaren 12an iritsi zen bere periheliora, 1,11 AUko distantziara (166 milioi kilometro), eta Lurrarekiko hurbilpenik handiena 2023ko otsailaren 1ean izan zen, 0,28 AUko distantziara (42 milioi km.). Kometa 5. magnitudera iritsi zen, eta begi hutsez ikus daiteke zeru ilunenetan, ilargirik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lopar

thumb|left|250px|Loparreko kale zahar bat.
**Lopar** Kroaziako Primorje-Gorski Kotar eskualdean dagoen udalerria da. Itsas gaineko 12 metrotan dago eta Zagreb hiriburutik 230 kilometrotara.

## Demografia
2011ko zentsuan 1263 biztanle zituen.

## Turismo 
Lopar ezaguna da bere hondartzei esker: San Marino hondartza edo Sahara hondartza.

Udalerria Rab uhartearen ipar-ekialdean dago. Bere kostaldetik hurbil Goli Otok eta Sveti Grgur beste bi uharte txikiak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Udalerriaren webgune ofiziala.
* :Informazio turistikoa.
Roza Salih

**Roza Salih** (Glasgow, Eskozia, 1989) giza eskubideen aldeko ekintzailea da. 2005ean, 15 urte zituela, Glasgow Girls sortu zuen Drumchapel Institutuko ikasleekin. Glasgow Girls-ek Erresuma Batuko Mugen Zuzendaritzaren sarekadak, atxiloketak eta deportazioak geldiarazteko kanpaina egin zuen. Bere lagun Agnesa Murselaj, Kosovoko erromania, deportatzea eragotzi zuen.

## Ibilbidea 
Salih 2001ean iritsi zen Eskoziara asilo bila. Familiak Ipar Irakeko Kurdistanetik ihes egin zuen aitona eta bi osabak erail ondoren Saddam Husseinen gobernuari aurka egiteagatik. Drumchapel Institutura joan zen eta Zuzenbidea eta Politika arloko ohoreekin graduatu zen Strathclydeko Unibertsitatean, 2013. urtean. Han ere Ikasleen Aniztasunerako eta Defentsarako Elkarteko lehendakariordea izan zen. Erresuma Batuko Ikasleen Nazioarteko Batzorderako hautatu zuten, baita Erresuma Batuko Ikasleen Batasun Nazionaleko (NUS, ingelesezko siglengatik) kontseilaria izateko ere.

2017an, Eskoziako Alderdi Nazionalak 13. Barrutian (Glasgow, Garscadden eta Scotstounhill) egindako kontseilura aurkeztu zen. Gainera, Kurdistanekiko Eskoziako Elkartasunaren sortzaileetakoa da. Eta Turkiako eskualde kurduetara joan da, giza eskubideen arloko sindikalisten eta ekintzaileen ordezkaritza baten parte gisa. 2016. urtean, Eskoziako Errefuxiatuen Kontseiluarekin eta Hezkuntza Estrategiako Batzordearekin lan egin zuen asilo bila dabiltzan pertsonentzako bekak finantzatzeko kanpaina egiteko. Chris Stephensen hauteskunde-barrutian egiten du lan, Glasgoweko Hego Mendebaldeko Alderdi Nazional eskoziarrean.

## Aintzatespenak 
* 2017an, Saltire elkarteak Eskoziako Emakume Bikain izendatu zuen.
* BBCren "Munduko 100 emakume inspiratzaile eta eragingarrienak 2022an" saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lina Abu Akleh

**Lina Abu Akleh** (Jerusalem) giza eskubideen aldeko ekintzaile palestino-armeniarra da.

Jerusalemen hazi zen; aita palestinarra da eta ama armeniarra. Ikasketa Politikoetan lizentziaduna da Beiruteko Unibertsitate Amerikarrean, eta Nazioarteko Ikasketen masterra egin zuen San Frantziskoko Unibertsitatean. Estatu Batuetako gobernuan izebaren heriotzari buruzko ikerketa irekitzeko eskatu zuen, bai eta Antony Blinkene estatu-idazkariarekin bilera egiteko ere.

2022an sartu zuten BBCko 100 emakumeen zerrendan.  Halaber, 2022ko TIME100 zerrendaren barruan ere sartu zuten,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mari Juan Mezeta

**Mari Juan Mezeta** (Lekeitio) XV. mendeko merkataria izan zen, Iñigo Arteita Bizkaiko armadako kapitainaren arreba.

## Biografia 
Juan Perez Landaren alarguna zela 1510ean bere dorretxean (egungo Uriarte jauregia haren gainean eraikita dago) emandako testamentuak argi erakusten du haren aberastasuna. Era berean, askotariko jarduera ekonomikoetan esku hartu izana ere adierazten da bertan. Hori dela-eta, esan daiteke funtsezko ekarpena egin zuela bere leinuari sona ematen zion ondare multzoa eratzeko. Testamentuan titulartasun hau erregistratu zuen: *" San Sebastian de Jauregui maisuaren itsasontzian daukadan zortzigarren zatia"*

(“la otaba parte que tengo e me perteneçe en la nao de San Sebastian de Jauregui, maestre”).Eta argi ikusten da itsasontziak armatzen eta pleitatzen parte hartzen zuela; izan ere, adierazi zuen kobratu gabe zuela inbertitutako diru kopuru bat, hain zuzen, honako honetan inbertitutakoa: "*Juan Martinez de Hormaeguiren karabelaren armadan, aurten eta iaz arrantza-bidaietan jarri nuen*”

(“en la armada de la carabela de Juan Martinez de Hormaegui, por lo que puse este año y en el año pasado en los biajes de la pesca”).Era berean, burdinaren merkataritzan aritu izanaren arrastoa ere utzi zuen; izan ere, besteak beste, Pedro Olaetxek bostehun kintal zor zizkion. Gauza bera esan daiteke ardo-ekoizpenaz. Honako hau esan zuen: *"Jarrita dudan guztiaren kontuak ditut etxean"*

(“tengo las quentas en mi casa de todo lo que tengo puesto”).Kontuen liburuaz ari zen, haietan baitzituen idatzita bere diru-transakzioak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Enríquez, J.; Hidalgo de Cisneros, C.; Llorente, A. y Martínez, A. (2006): Archivo Foral de Bizkaia. Sección Judicial. Documentación Medieval (1284-1520), San Sebastián, Eusko Ikaskuntza, doc. 91, pp. 296-302.

## Kanpo estekak
Maria Perez Larrinaga

**Maria Perez Larrinaga** (Lekeitio) XV. mendeko merkataria izan zen.

## Biografia 
Martin Martinez Atxa merkatari eta ontzigilearekin egon zen ezkonduta, eta, harekin batera, bi etxe, bi karabela, lursail ugari eta diru kopuru handiak zituen; horrez gain, etxean erabiltzeko objektuak ere bai, hala nola zilarrezko koilarak eta katiluak, zilarrezko xingolak, “botonaduras e sortijas” eta beste bitxi batzuk. Zeukan botere soziala agerian jartzeko erabili zituen horiek.

### Andra Mariaren Jasokundearen elizan bere irudi eta bustoa 
1506an Elvira Larrinagak, bere izeko, ondare handi bat eman zuen Santa Maria parrokian beirateak eta koruak eraikitzeko: “las vidrieras e choros”. Trukean, eskatu zuen obra horren oinean Maria Perezen irudia eta bustoa jar zitezela, ahalik eta debozio handienarekin irudikatuta, errosarioa eskuan hartuta: *“Lan horren oinean Maria Perezen irudi eta busto pertsonala jartzea, ahal den elizkoien, eskuan ustezko kontuak dituela."*

(“al pie de la dicha obra sea puesta la figura y busto personal de la dicha Maria Perez, lo mas devotamente que se pueda, con sus cuentas figuradas en la mano”). Hori guztia errotulu batekin batera: *“Idaz bedi, Maria Perez andreak berak, memorian ogasun eta ondasun, lan horixe egin eragin zuela."*

(“se escrybiese en commo la dicha donna Maria Perez, con su azienda e vienes por memorya, abia fecho fazer la dicha obra”).Proiekzio publikoa eta Maria Perezen memoria zituen helburu, eta horretarako, botere ekonomikoaren sinbolo argia zen lengoaia plastikoa erabili zuen. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Enríquez, J.; Hidalgo de Cisneros, C.; Llorente, A. y Martínez, A. (1992): Colección Documental del Archivo Municipal de Lequeitio (1514-1520), t. III. San Sebastián, Eusko Ikaskuntza, doc. 199, pp. 643-652.

## Kanpo estekak
Gloria Ferrer

**Gloria Ferrer Garcia** (Iruñea, 1936) nafar margolaria da. Arront berea duen estiloa landu du, moda eta eskoletatik at. Giza irudiaren protagonismoa eta kolorearen erabilera fauvista dira haren margolanetako ezaugarri nagusiak.

## Bizitza 
Gloria Ferrer Garcia Iruñean jaio zen 1936an. Nafarroako hiriburuan, Gerardo Sacristán eta Javier Ziga izan zituen irakasle. San Fernandoko Arte Ederren Goi Eskolan hasi zen ikasten, Madrilen, baina Sant Jordikora aldatu zen geroago, eta Bartzelonako Unibertsitatean erdietsi zuen Arte Ederretako lizentzia.

Bartzelonan Ernest Santasusagnarekin lan egin zuen, eta baita Ramon Sanvisensen lantegian ere. Izan ere, Sanvisensekin prestatu zuen bere lehenbiziko erakusketa, Bartzelonako Petritxol kalean egin zuena, oso harrera ona jasoz. Horren ostean, Iruñean, Madrilen, Bilbon, Donostian, Barakaldon edota Zaragozan aurkeztu zituen bere lanak.

1990eko hamarkadatik aitzina, Europako eta Estatu Batuetakoko erakusketa aretoetan agertu zituzten haren margoak. Espainiako, Frantziako, Ingalaterrako, Italiako eta Ipar Amerikako bilduma partikularretan dago obra gehiena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandya Eknelygoda

**Sandya Eknelygoda** Sri Lankako giza eskubideen defentsarako aktibista da. Sri Lankan desagertutako milaka pertsonen aldeko kanpaina egin du. Desagertutako Prageeth Eknaligoda kazetariarekin ezkonduta dago. International Women of Courage Award saria irabazi zuen 2017an. 

Senarrak esan zion eraso-zerrenda batean zegoela bere izena eta idazteari uzteko mehatxuak jasotzen ari zela. Ustelkeria ikertzen ari zen, 2009an bahitu zutenean. Emakumea buru-belarri sartu zen bere bilaketan. Garai horretan gizona Sri Lankako armadak  tamilen aurkako borrokan zibilen aurka arma kimikoen erabilera ikertzen ari zen.

## Saria 
2017. urtean International Women of Courage Award saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naja Lyberth

**Naja Lyberth** (1963) psikologo eta aktibista groenlandiarra da, emakume inuiten jaiotza-kontroleko politiken aurkakoa.

## Bizitza 
1976an, 13 urte zituela, eskolan ohiko azterketa medikoa egin ostean, mediku batek ospitalera joateko eskatu zion umetoki barneko espiral bat ezarri behar zuelako. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan 4.500 emakume eta neska inuit ingururi eragin zien jaiotza-kontroleko praktika bat izan zen. Naja Lyberth horri buruz argi hitz egiten lehena da., kanpaina bat abiarazten,  derrigorrezko antisorgailuaren ezarpenaren kasu gehiago ezagutzera emateko, esperientziak partekatzeko eta elkarri laguntza emateko. 70 emakume baino gehiago batu ziren berehala eta batzuek haurdun geratzeko arazoak, mina eta konplikazioak izan zituztela kontatu zuten. Halako kexei esker, Groenlandian eta Danimarkan jardunbide horien inguruko ikerketa abiatu zen.

2022an BBCren 100 Emakume seriean sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arcadia (Sannazaro)

[thumb|250px|Arkadiako artzaina, [Cesare Saccaggiren margolana (1927).]]
***Arcadia*** Jacopo Sannazaro idazleak italieraz, hau da, hizkuntza arruntaz, 1502 eta 1504 artean idatzi zuen liburua da. Idazlearen obra nagusia da, zalantzarik gabe; horrekin europar artzain-eleberriaren oinarriak ezarri zituen. Nahiz eta eleberri izan, berez, hamabi eglogaz osatutako lana da; aurretik, bakoitzean, prosazko pasarte narratibo zabala ageri da. 

Napolin argitaratu zen, 1504an. Argitalpenak Aldo Manucioren inprimategian burutu zen. Inprimategi horretan, 1495 eta 1514 urteen artean ateratako lan horiek tipoen edertasuna eta kalitate handiko papera zituzten ezaugarri nagusiak; argitalpen horietan Manuciok bere izena daraman tipografia erabili zuen.

## Argumentua 
Sincero (poeta bera dena) gaztearen bizitza kontatzen du liburuak. Gazteak, maitasun-etsipen baten ondorioz, Napoli utzi eta Arcadia izeneko Peloponesoko eskualdera alde egiten du. Han nolabaiteko bakea eta izpiritu-lasaitasuna aurkituko du, eskualdeko artzain-poeten bizitza soila gustatuz. Baina amets izugarri batek Napolira itzultzera bultzatzen du, eta han ezagutuko du bere maitearen heriotza.

## Egitura 
Funtsean, lana bost multzotan bana daiteke:
* Lehenengoa "Prologoa" da.
* Bigarrenak I-VI prosa barne hartzen du (eta dagozkien eglogak, hiru dira zaharrenak). Marko orokorra, pertsonaien aurkezpena eta lehen maitasun diatribak eskaintzen ditu.
* Hirugarrenak prosa VII bakarrik jasotzen du, Sinceroren istorioa kontatzen duena eta lehenengo eta bigarren zatien arteko giltza gisa jokatzen duena.
* Laugarrenak gainerako VIII-XII prosa eta eglogak biltzen ditu, non istorioa amaitzen den, ametsarekin eta Napolira itzulerarekin.
* Azkena "Alla sampogna" izenburuko agurra da.

## Estiloa 
Normalean, poesia erabiltzen zen artzaintza-gaiak azaltzeko, egokia zen landa-motiboetarako. Zehazki, egloga zen K. a. IV. mendeko mundu helenistikotik datorren azpigenero liriko egokiena helburu horrekin. Sannazarok konposizio liriko ugari (12 egloga) narrazio zabalago batean (eleberria) txertatzen ditu. Egloga bakoitzaren aurretik prosazko pasarte narratibo zabala dator. Sannazaroko *Arcadia*k balio izan zuen egloga berreskuratzeko eta mendebaldeko mundu osora zabaltzeko.

Obra apur bat zatikatua da, klasikoen irudi gehiegi ditu, baina paisaien deskribapen ederrak ditu. Gainera, benetan adierazten du bake eta lasaitasunerako poetaren desira sakona; humanista guztiek mundu platoniko urrun eta idealizatu, ia utopikoa zen mundu horren nahia zuten.

## Eragina 
Gustu humanistikoko lanik adierazgarrienetako bat da. Sannazarok mundu poetiko faltsu eta eder bat sortu zuen. Obra honekin, Aro Modernoaren hasieraren Arkadiari buruzko pertzepzioa ezarri zuen, xarma idilikoko mundu galdu gisa, tristuraz gogoratua. Generoa italiar literaturan zein beste hizkuntzetan landu zen, bereziki Espainian eta Ingalaterran. Prosa poetikoaren eredu eta arketipotzat hartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Jatorrizko testua.
* :Frantsesezko itzulpena.
* :[Gaztelaniazko testua (Toledo(https://eu.wikipedia.org/wiki/Toledo), 1547.)]
María Fernanda Castro Maya

**María Fernanda Castro Maya** (Mexiko, c. 1993) desgaituen eskubideen aldeko aktibista mexikar autogestorea da.

Adimen-urritasun dela eta, adimen-desgaitasuna duten Pertsonen aldeko Erakundeen Konfederazioko kide da, eta desgaitasunen bat dutenen eskubideak Human Rights Watch-en laguntzarekin betetzen direla ziurtatzeko ekintzak egiten ditu. Besteak beste, Mexikoko alderdi politiko guztiei eskatu zien adimen-desgaitasunak eta ikasteko zailtasunak kontuan har zitzatela gauzatzen dituzten neurrietan.Castrok pertsonalki erabaki politikoei lotutako dokumentuen irisgarritasun linguistikoa defendatzen du, alderdi politikoetan eta hauteskunde ekitaldietan desgaituak sartzeaz gain.. Horrez gain, Nazio Batuen Erakundeari desgaituen eskubideei buruzko txostena aurkeztu zuen Mexikoko ordezkaritzaren parte izan zen eta, 2020tik aurrera, Inclusion International sare globalaren barnean dagoen Empower Us taldeko eskualdeko ordezkaria da.. Era berean, adimen desgaitasuna eta psikosoziala duten pertsonen parte-hartze politikoari buruzko online kontsultaren buru izan zen eta Autogestoreen Nazioarteko Goi Bileran mahai-inguru bat moderatu zuen..

Are gehiago, 2022ko Desgaitasuna duten Pertsonen Parlamentuari proposamen bat aurkeztu zion Mexiko Hiriko Kode Zibila erreformatzeko, kuratelaren figura desagerraraziz. Proposamena Mexiko Hiriko Kongresura bidali zuten erantzunaren zain.

2022an, BBCk urteko 100 emakume eragingarrienen zerrendan sartu zuen Mexikon desgaituen eskubideak defendatzeagatik eta haien parte-hartze politikoaren alde borrokatzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toda Likona

**Toda Likona** (?- Lekeitio) XV. mendeko merkataria izan zen.

## Biografia 
Likonatarra zen, hiribilduko leinurik boteretsuenetako batekoa, eta haren familiak eragina zuen kontzejuan eta eskribautegietan. Emakume hura bere ondareagatik nabarmentzen zen, etxeak, baratzeak, mahastiak, gaztainondoak eta jantzi baliotsuak baitzituen. Ziur aski, portuko bizitzan parte hartuz elikatuak. Horrela zioen berak: "*Erreziboak, kontuak, salgaiak eta tratuak, eskriturak, albalak edo padroi eta kontu ezagutzak ditut.*" 

(“reçibos, cuentas, mercaderias e tratos tengo como escrituras, albalas e conosçimientos padrones e cuentas”) Pedro Saez del Puertorekin egon zen ezkonduta, itsasontziko maisua zena. Senarraren oinordetzako ondasun guztiak erabiltzeko eskubidea zuen: “*Nire borondatez, neure borondatez, nire ondasunak erabili ahal izateko eskubidea eta ahalmena dudala.*

(con derecho e facultad de poder disponer dellos libremente, a mi boluntad, commo de mis propios bienes”).Seme-alabarik ez zuen izan eta bere familia-adar bakoitzeko bi ahaide ezkongai izendatu zituen oinordeko, eta ezkontzeko agindu zien. Hirietako patrizioen egitura genealogikoa eta ondarea erabakitzeko emakumeek zer-nolako eragina zuten erakusten du ekintza horrek: "*Nire oinordeko unibertsal uzten ditut nire iloba, Domeca de Çareca, Innigo Çabala nebaren alaba legitimoa, eta San Juan del Puerto, Pero Saesen  iloba, nire senarraren Juan del Puerto anaiaren seme legitimoa. Ezkontzeko agindu eta oinordeak izan dezaten."*

(“Dexo por mis universales herederos a mi sobrina, Domeca de Çareca, hija legitima de mi hermano Innigo de Çabala, e San Juan del Puerto, sobrino del dicho Pero Saes, mi marido, hijo legitimo de su hermano Juan del Puerto. Los quales mando que se casen en uno e consuman matremonio”.)Toda Likona andreak, 1515ean testamentua egin zuenean, Lekeitioko Santa Maria elizan bere amarekin batera lurperatu zezatela agindu zuen, bere jatorrizko familiarekin zuen harremana erakutsiz.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Enríquez, J.; Hidalgo de Cisneros, C.; Llorente, A. y Martínez, A. (1992): Colección Documental del Archivo Municipal de Lequeitio (1514-1520), t. III. San Sebastián, Eusko Ikaskuntza, doc. 199, pp. 643-652.

## Kanpo estekak
Miky Lee

**Lee Mi-gyeong** (koreeraz 이미경, 1958ko apirilaren 8a) Hego Korean lan egiten duen enpresaburu eta zinema ekoizle estatubatuar/korearra da. CJ Group talde mediatikoko presidenteordea da. Bere izen korearraren forma angloarekin ere ezaguna da, **Mie Kyung Lee,** baina batez ere **Miky Lee** izenarekin.

## Biografia 
Miky Lee Samsung taldeko B.C. Lee fundatzailearen biloba da. CJ taldean hasi aurretik, Samsung America adarreko zuzendari izan zen.

Seulgo Unibertsitate Nazionalean graduatu zen 1981ean. Geroago, Estatu Batuetako Harvard Unibertsitateko Graduate Schoolean ikasten ari zela, Hego Koreari buruzko aurreiritziak zeudela ikusi zuen eta atzerritarrek Koreako kulturaren ezagutza hobea sustatzeko lan egitea erabaki zuen.

1995ean, CheilJedang enpresan sartu zen (gaur egun CJ Group). Urte berean, CheilJedang-ek arrakastaz negoziatu zuen inbertsio bat Hollywood -en DreamWorks ekoiztetxean, eta aldi berean honen produktuak Asian banatzeko eskubideak eskuratzeko lan egin zuen.

Zinema ekoizpen, inbertsio eta banaketaren eremua zabaldu zuen CJ Group.en kudeaketan aktiboki parte hartuz. Mnet musika kateko "Superstar K" programa arrakastatsuaz gain, ekoitzi zuen, eta zuzenean edo zeharka K-pop fenomenoaren zabalkundean parte hartu du.

*Snowpiercer, The Maiden, Parasite,* eta beste film korear arrakastatsuren ekoizpenean parte hartu du. 

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Isabel Peralta

**Isabel "Isa" Peralta Rubi** (Iruñea, 1921 &ndash; L'Alfàs del Pi, 2007) nafar margolaria izan zen.

## Bizitza 
Isabel Peralta Iruñean jaio zen 1921ean. 1954an hasi zen pintatzen, eta Javier Ziga izan zuen lehenbiziko irakaslea. Ondoren, Gerardo Sacristánekin ikasi zuen Iruñeko Arte eta Lanbide Eskolan. Nafarroako Museoan egin zuen aurreneko erakusketa, 1962an. Nafarroatik kanpo, Donostian, Benidormen, La Vila Joiosan eta Zaragozan aurkeztu zituen bere lanak.

Talde erakusketa ugaritan parte hartu zuen, besteak beste Iruñean, Baionan, Bartzelonan, Madrilen, Toronton (Kanada), Caracasen, Frankfurten, New Yorken eta Parisen. Nafarroako Museoan, Miamiko Museum of Hispanic & Latin American Art-en eta Kōchiko Nakatosa Museum of Art-en ikusgai dago haren obra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Pierre Jabouille

**Jean-Pierre Alain Jabouille** (Paris, 1942ko urriaren 1a - Saint-Cloud, 2023ko otsailaren 2a) frantziar 1 Formulako gidaria izan zen.

1974tik 1981era 1 Formulako 55 lasterketa egin zituen. Frank Williams Racing Cars, Surtees, Tyrrell, Renault, Ligier taldeen autoak gidatu zituen. Bi garaipen lortu zituen, lehena 1979ko Frantziako Sari Nagusian eta bigarrena 1980ko Austriako Sari Nagusian, biak Renault autoz.

Le Manseko 24 Orduko proban ere parte hartu zuen.

## Kanpo estekak
Xabier Huarte

**Xabier Huarte Armendaritz** (Iruña, Nafarroa Garaia, 2001eko otsailaren 25a) Euskal Herriko futbolari nafarra da. 

## Biografia 
Taxoarren hezitakoa, erdilari moduan aritzen da, puntaerdian batez ere. Osasunaren lehen taldearekin egin zuen debuta Lehen mailan 2024ko maiatzaren 5an Sadarren Betisen aurkako 0-2 porrotean. 2025eko udan, Osasuna Promesasen bost denboraldi jokatu ondoren, talde gorritxioak ez zuen bere kontratua berritu.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Backcountry (filma)

***Backcountry***, 2014ko Adam MacDonald kanadarrak zuzendutako biziraupen film bat da. Missy Peregrym, Jeff Roop, Eric Balfour eta Nicholas Campbell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Kanada, Jen (Missy Peregrym) eta Alex (Jeff Roop) bikote gazte asteburu pasa basoetan dagoen parke batera akanpatzera joan dira. Baina toki isolatu eta basati horretan jazarpena egin eta etengabe erasotuko dituen Hartz Beltz erraldoi batekin topo egingo dute. 

## Aktoreak 
* Missy Peregrym: Jen
* Jeff Roop: Alex
* Eric Balfour: Brad
* Nicholas Campbell: Rangerra
* Chester eta Charlie: Hartza

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Layli

**Layli**  (Iran, 2002) iraniar manifestari bat da, nortasun ezezagunekoa, 2022an Mahsa Amini hil ondoren egin ziren protestetako irudi ikoniko batzuen protagonista.

Britainia Handiko BBC irratiaren 100 Women zerrendan sartu zen 2022an: urte horretan munduan inspirazio eta eragin handiena izan zuten ehun emakumeen artean nabarmenduz.

## Ibilbidea 
2022ko protestetan hartu ziren irudi batzuengatik ezaguna bihurtu zen. Neska gaztea bizkarretik ateratzen zen, ilea motots batean biltzen, poliziari aurre egin baino lehen, bere herrialdean hori ausardia keinua baitzen. BBCri egindako elkarrizketa batean zera esan zuen: Hadith Najafi eta Mahsa Amini bezalako pertsonen alde borrokatzen jarraituko zuela. Hasiera batean, Hadis Najafirekin identifikatu zen modu okerrean.

## Aintzatespenak 
* 2022an gehien inspiratu zituen 100 emakumeetako bat izan zen, BBCren arabera, eta *fikziozko* Layli izena eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Even Cowgirls Get the Blues (filma)

***Even Cowgirls Get the Blues*** (euskaraz *Neska Behizainak Ere Tristetzen Dira*), 1993ko Gus Van Sant estatubatuarrak zuzendutako drama eta komedia film bat da. Tom Robbins idazlearen *1976ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Uma Thurman, Lorraine Bracco, Angie Dickinson, Noriyuki "Pat" Morita, Keanu Reeves, John Hurt eta Rain Phoenix aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Sissy Hankshaw (Uma Thurman) hatz luzeak izatea ekarri dion aldaera genetikoa eta haurtzarotik herrialde osoan barn autoestopa eginez ibili den neska gaztea da. Modelo gisa lan egiten du eta New Yorkeko bere agenteak Oregongo Rubber Rose arrantxoan iragarki bat filmatzeko kontratua lortu berri dio. Bertan, Bonanza Jellybean (River Phoenix) mutil gaztea ezagutu eta elkarrekin arrantxoa okupatzea erabakiko dute, baina azkenean poliziak eskuhartuko du. 

## Aktoreak 
* Tom Robbins (ahotsa): Narratzailea
* Uma Thurman: Sissy Hankshaw
** Treva Jeffryes: Sissy gaztea
* Lorraine Bracco: Delores Del Ruby
* Angie Dickinson: Adrian andereinoa
* Noriyuki "Pat" Morita: The Chink
* Keanu Reeves: Julian Gitche
* John Hurt: Kondesa
* Rain Phoenix: Bonanza Jellybean
* Roseanne Arnold: Zoe andrea
* Ed Begley Jr.: Rupert
* Crispin Glover: Howard Barth
* Buck Henry: Dreyfus doktorea
* Carol Kane: Carla
* Sean Young: Marie Barth
* Victoria Williams: Debbie behizaina
* Grace Zabriskie: Hankshaw andrea
* Ken Kesey: Hankshaw jauna
* Heather Graham: Heather behizaina
* Udo Kier: Zuzendari komertziala
* Lin Shaye: Rubber Rose Maid
* William Burroughs: Bere burua antzeztuz
* Edward James Olmos: Barbakoako musikaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Kontxako baranda

**Kontxako baranda** Donostiako ikur ezagun bat, diseinu industrialeko lan bat, baranda artistiko eta funtzional bat, 1910an hasia Rafael Aldai udal arkitektoak Kontxako Pasealekuaren gainerako elementuak diseinatzearekin batera (pasealekuko kalea bera, erlojuak, hondartzarako sarbideak, kale-argi ikusgarriak).

## Historia 
Hasierako piezak Fundiciones Molinao enpresak egin zituen. Azken urteetan, Obras Especiales enpresa nafarrak (Obenasa, Iruñea) eta Mendia y Murua (Errenteria) delakoak egin dituzte konponketak, eta hortaz, pieza originalak berriekin ordezkatu izan dira. Baranda zatiak ordezkatzen direnean, Donostiako Udalak saldu edo zozketatu izan ditu hiritarren artean. Mendia y Murua enpresak 21. mendean barandaren diseinuan oinarritutako elementuak saltzen ditu, diseinua ez baitago patente batek babestua.

## Diseinua 
Barandan errepikatzen diren elementuak, zuriz margotutako burdinan eginak, ia metro bat garai dira (965 milimetro) eta 76 cm zabal. Badira bi puntu pasealekuan non desberdinak diren tarte pare bat dauden, eta bat alderantziz dagoena: barandako pasealekuko ibiltariei begira egon gabe, hondartzara begira dago.

## Iruditegia 
erdian|thumb|350x350px|Kontxako baranda eta badia.
erdian|thumb|350x350px|Baranda gauez, garai bereko kaleargi ederrekin.

Fitxategi:Donostia beach 03.JPG|
Fitxategi:San_Sebastian_-_panoramio_-_Andrzej_Pobiedziński_(2).jpg|
Fitxategi:1424789105 kontxa-baranda-elurra.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak