open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Dostoievskaia

**Anna Grigorievna Dostoievskaia** (ezkondu aurretik **Snitkina;** San Petersburgo 1846, Jalta 1918) idazle eta takigrafista errusiarra izan zen, Fiodor Dostoievskiren bigarren emaztea. Fiodor Dostoevskirekin bizitako aroaz bi biografia-liburu idatzi zituen: *Anna Dostoievskaiaren egunerokoa* (1867an, hil ondoren 1923an argitaratua), eta *Anna Dostoievskaiaren memoriak,* 1925ean argitaratua.

1866ko urriaren 4an, Anna Snitkina takigrafo gisa hasi zen lanean Fiodor Dostoevskiren *Jokalaria* eleberrian. Hau da, Fiodorrek diktatu eta idazketa Annak egiten zuen. Tartean, hurbilekoak bilakatu ziren eta urte hartan bertan ezkontzeko konpromisoa hartu zuten.

1867ko otsailaren 15ean ezkondu ziren. Bi hilabete geroago atzerrira joan ziren eta bertan lau urte baino gehiago eman zituzten (1871ko uztailera arte). Abiatu baino lehentxeago, Dostoevskiren bi hartzekodunek haren aurkako karguak aurkeztu zituzten. Annaren lanak ezinbestekoak izan ziren jokoaren adikziotik senarra ateratzeko. Era berean, argitalpen eta kontratu kontuak bere gain hartu zituen senarrarengatik.

Lau seme-alaba izan zituen bikoteak, horietarik bi haurrak zirela hil zirelarik, eta Liubov alaba eta Aleksei semea adin nagusira iritsi ziren. 1881ean alargundu zen, eta 1918an hil. Bere gorpua senarraren ondoan datza San Petersburgoko Tikhvin hilerrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Visitatio (ekintza liturgikoa)

**Visitatio** termino latinoak adierazten du Eliza Katolikoan, elizako hierarkiako nagusi batek bere aginte-alorrean, diozesi edo dena delakoan, egin ohi duen gainbegiratze ekintza. **Bisita kanonikoa** deritzo oro har, baina Aita Santuaren edo Vatikanoaren aginduz denean, **bisita apostolikoa** ere esaten zaio. Hierarkiak bisitari bat izendatzen du, eta honek elizbarruti, kongregazio edo pertsona eta leku zehatzak bisitatuko ditu, fedeari eta diziplinari eusteko eta, kasu batzuetan, gehiegikeriak zuzentzeko ere.

Egoitza Santuak bisitari apostoliko bat izendatzen duenean, halako helburuz egin ohi du «Elizako institutu bat ebaluatzeko, hala nola mintegi bat, elizbarruti bat edo institutu erlijioso bat [...], kasuan kasuko institutuari Elizaren bizitzan bere funtzioa betetzen duen modua hobetzen laguntzeko». Esate baterako, 2023an Bilboko seminarioak eta elizbarrutiak Frantzisko Aita Santuak izendatutako bisitari apostolikoa jaso zuen bisitan, Milton Luis Troccoli Uruguaiko Este-Minaseko Maldonado-Puntako gotzaina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sekzio ikur

thumb|Sekzio-ikurra, sail ikurra, paragrafo ikurra, atal-ikurra... Gehien bat Sekzio, edo Atala hitza ordezkatzeko erabiltzen den karaktere tipografikoa da. **3§** >> **3. atal**a bezala irakurri ohi da. 

**Sekzio-ikur**ra, **sail-ikur**ra, **atal ikur**ra, **paragrafo ikur**ra, **S bikoitza**ren karakterea, **§ karakterea**, karaktere tipografiko bat da, dokumentu formaletan erabili ohi dena. Atal bateko banakako zenbaki-sekzioak adierazteko erabiltzen da; maiz erabiltzen da lege-kode baten atalak aipatzen direnean. **Sekzioaren sinbolo**a, **sekzioaren** **marka**, **S bikoitza** ere deitu izan zaio.

## Erabilera 
eskuinera|thumb|Austriako Justizia Ministerio Federalaren logotipo zaharra
Sekzio-ikurra sarritan erabiltzen da legezko testuetan atal bati aurkezpena egiteko. Adibidez, ingelesez ohikoa den *Bluebook* estiloan, "Estatu Batuetako Kodearen 580p **atal**eko 16. titulua" "16 U.S.C."  § 580(p)" bihurtzen da.  **§ karakterea** erabiltzen da **sekzio** edo **atal hitzaren balioa**rekin.

## Jatorria 
Sekzioaren ikurrerako bi jatorri aipatu dira: ziur aski, bi S gliforen (latinezko *signum sectiοnis*-etik) konbinazioak eratutako lotura bat da. Aditu batzuek, ordea, azalpen horren eszeptikoak dira.

Batzuek teorizatu dute greziera zaharraren, antzinako grezieraren πράγρρροος-en (*paragrafoak*) egokitzapena dela § karakterea.

Ikurraren forma modernoa, esanahi modernoarekin, XIII. mendetik erabiltzen da. 

## Ikus, gainera 
* *Scilicet* (Latinetik zuzenean mailegatuta nazioartean erabiltzen den hitza; ***scīlicet***: "uler daiteke"); testu ilun bat edo anbiguotasun bat azaltzean erabiltzen da, edo falta den hitz bat, arriskuak hartuz, ematerakoan erabiltzen den hitza. Batzuetan § marka erabiltzen da  *scīlicet* hitza ordezteko, *scīlicet* adierazteko, baina gehiagotan honako laburdura hauek: *scil*., *sc*., *sl.*, <  *sci(re) licet*.
* Sekzio (tipografia).
* Paragrafo zeinu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fausta Gantús

**Fausta Gantús Inurreta** (San Francisco de Campeche,Yucatán, Mexiko, 1968) mexikar historialaria, idazlea, poeta eta ikertzailea da.

## Biografia 
Campecheko Unibertsitate Autonomoan ikasi zuen historia, eta maisutza eta doktoretza ikasketak amaitu zituen Mexikoko Ikastetxean. Campecheko *Kultur Etxeko* ikertzailea eta Campecheko Unibertsitate Autonomoko katedraduna izan zen. *Campechana Alternatiba Kulturaleko Elkarte* Zibileko kide sortzailea da, baita SCMko Campecheko *korrespontsaliako* kidea ere.

Mexikoko hainbat erakundetan eman ditu eskolak irakasle gisa, hala nola Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan, Campecheko Unibertsitate Autonomoan eta José María Luis Mora doktorearen Ikerketa Institutuan. Halaber, Ikertzaileen Sistema Nazionaleko (SNI) II. mailako ikertzailea da. Gaur egungo ikerketa-ildoak hemeretzigarren mendeko Mexikoko historia politikoa dira, eta prentsa, karikatura eta hauteskundeak eta eskualdeko historia aztertzen ditu, Campeche eta Ciudad de México kasuak ardatz hartuta, XIX. eta XX. mendeetan”.

Hainbat argitaletxe, elkargoko kide eta ebaluazio zientifiko eta teknologikotako kide da, eta hainbat mintegi eta tailerretan parte hartzen du. Hizlari eta katedradun gisa parte hartu du Espainiako eta nazioarteko hainbat foro eta erakundetan. Mexikon eta atzerrian (Argentina, Kolonbia, Brasil, Frantzia eta Alemania) argitaratutako lan garrantzitsu bat du, testu espezializatuak eta dibulgaziokoak biltzen dituena.

## Argitalpenak 
* *Legítima existencia*. Cuento. 1995
* *Crucifícate amor entre mis sábanas*. Poesía. 1996
* *Los amantes de la luna en el pozo*. Cuento. 1997
* *Ferrocarril campechano 1900- 1913*. Ensayo. 1997
* *Testimonio de las aguas. Los días de Opal y Roxanne*. Ensayo. 1999
* *Las fiestas populares en Campeche: origen, evolución y estado actual*. Coedición con  Ubaldo Dzib Can. 1994
* *Primeros acercamientos al universo de la medicina tradicional*. Coedición con  Ubaldo Dzib Can. 1994
* *Construcción de las identidades latinoamericanas : ensayos de historia intelectual siglos XIX y XX*. Libro colectivo, editor Colegio de México. 2004
* *Campeche. Historia breve*, Colmex/FCE. 2015
* *Elecciones en el México del siglo XIX. Las prácticas*. Instituto Mora. Ensayo. Libro Colectivo. 2016
* *Sureste: antología de cuento contemporáneo de la península*. Libro colectivo. 2017

## Aintzatespenak 
* Karmengo Saiakuntzaren Estatuko II. Lehiaketako saria (1993), *Las fiesta populares en Campeche* lanarengatik.
* Agustin Monsreal Eskualdeko Ipuin Lehiaketan lehen saria(1995), *Legítima existencia* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fausta Gantús
* Fausta Gantús, Mora Institutuan
* UNAM: Hauteskundeak Mexikon XIX. mendean. Fausta Gantus
Gerra Aberkoiaren Ordena

[thumb|Gerra Aberkoiaren Ordena, [1943|1943ko zigilu batean irudikatua.]]

**Gerra Aberkoiaren Ordena** (errusieraz: Орден Отечественной войны) sobietar armadetako soldadu guztiei, segurtasun-tropei eta Sobietar Batasun Zaharrean zehar emandako dekorazio militar sobietarra da, Bigarren Mundu Gerran izandako jarrera heroikoarengatik –1960ko hamarkadaren erdialdetik aurrera Gerra Aberkoi Handi bezala ezagutzen dena–.

## Historia 
Ordena 1942ko maiatzaren 20an ezarri zen, lehen eta bigarren mailekin, ekintzaren merezimenduaren arabera. Bigarren Mundu Gerran ezarritako lehen sobietar ordena izan zen, bai eta klasetan banaturiko lehen sobietar ordena ere. Kide sobietar zein tropa aliatu eta komandante batzuei ere eman zitzaien, Mendebaldeko aliatuei barne. Oro har, Lehen Klaseko 324,903 eta Bigarren Klaseko 951.652 orden baino gehiago eman ziren gerran zehar. 1985rako, ordena-kopuru osoa 1,370,000 izatera iritsi zen.

1985ean, Garaipenaren Egunaren 40. urteurrenean, erabaki zen gerratik bizirik atera ziren beterano guztiek Ordenaren Bigarren edo Lehen Klasea jasoko zutela; hala, 2,054,000 Lehen Klaseko ordena eta 5,408,000 Bigarren Klaseko ordena eman zen orduan.

1992ko urtarrilerako, 2,487,098 ordena esleiturik ziren Lehen Klasean eta beste 6,688,497 Bigarren Klasean. Gainera, neurri handi batean, Errusiako Garaipenaren Eguneko desfileetan garrantzi handia du oraindik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pakomio

**Pakomio** edo **San Pakomio Handia**  *Pakhomios*; ; Tebaida, c. 292 – 348ko maiatzaren 9a) egiptoar santu eta eremutarra izan zen.

Gurasoak paganoak ziren. 21 urte zituenean, erromatar armadak errekrutatu zuen. Tebasen kristauak ezagutu zituen eta txundituta geratu zen. 314an kristautasunera bihurtu zen eta bataiatu egin zen.

Aszetismoa jarraitzea erabaki zuen eta etsai baten bizitza eraman zuen Anton abadearekin batera. 318 eta 323 artean monasterio bat sortu zuen Tabennisin, 100 monje baino gehiago bildu zituena, eta mugimendu zenobitikoa sortu zuen. Tabenniniko monasterioa nahikoa izan ez zenean, beste bat sortu zuen Pbown. Mugimenduko bizi-arauak idatzi zituen, eta beti arindu zen apaiza izatera.
Androkonio

[250px|thumb|[Lerro luzedun urre-tximeletaren androkonioa adierazten du azpiko geziak]]
**Androkonioa** edo **androkonio ezkatak** hainbat lepidoptero espezietako arrek dituzten ezkata espezializatuak dira, hala tximeletek nola sitsek. Ezkata hauen azpian dauden guruin zelulek feromonak jariatzen dituzte espezie bereko emeak erakartzeko edo gorteatzeko.

Androkonioen kokapena anitza da, hegaletan, gorputzean zehar eta hanketan aurki daitezke. Ohikoa izaten da aurreko hegalen azpialdeko inbaginaziotan agertzea, edo baita hegaletako iletxoen matazetan ere, horrek airean barreia daitezen laguntzen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Organofosfato

Kimika organikoan **organofosfatoak** organofosforo konposatuen klase bat da,  O=P(OR)3 formula dutenak eta azido fosforikoaren estertzat jotzen direnak. Horietan fosfato molekulak alkilo edo arilo ordezkatzaileak ditu lotuta.
thumb|Organofosfatoen egitura
Organofosfatoek familia ugaria eta dibertsoa osatzen dute. Batzuk biomolekulen osagarri dira, etsenplurako DNA, RNA edo ATPa. Halaber, intsektizida (paratioia, fenitrotioia eta malatioia), herbizida, nerbio-agente (sarin eta tabun) eta sugar-atzeratzaile gisa baliatzen dira industrian. Janari-ontzietako polimeroen plastifikatzaile bezala usatzen dira.

Airean, uretan, lurrean eta elikagaietan poluitzaile moduan detektatu dira kontzentrazio adierazgarrietan.

## Sintesia 
Industrian organofosfatoak sintetizatzen dira fosforil kloruroa alkoholekin erreakzionaraziz.

: O=PCl3 + 3 ROH -> O=P(OR)3 + 3 HCl

Naturan fosforilazioz sintetizatzen dira entzimen laguntzaz.

## Toxikotasuna 
Organofosfato asko nerbio-gas indartsuak dira, eta nerbio-zeluletan azetilkolinesterasaren (AChE) ekintza inhibitzen dute. Mundu osoan pozoitze arrazoi arruntenetako bat dira organofosfatoak, eta, sarritan, nahita erabiltzen dira norbere buruaz beste egiteko nekazaritza-eremuetan. 

Organofosfatoak bide guztietatik xurga daitezke, arnastuz, irentsiz eta azalean zehar. Azetilkolinesterasa entzimaren inhibizio-efektuek azetilkolina gehiegi metatzea eragiten dute organismoan. Hala ere, haren toxikotasuna ez da fase akutura mugatzen eta ondorio kronikoak luzaroan ikusi dira. Azetilkolina bezalako neurotransmisoreak  oso garrantzitsuak dira garunaren garapenean, eta organofosfato askok ondorio neurotoxikoak dituzte garatzen ari diren organismoetan, baita esposizio-maila apaletan ere.

Organofosfato batzuk kartzinogenotzat jotzen dira, adibidez, 2-etilhexildifenil fosfatoa (EHDPP) plastifikatzaile gisa baliatzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nolakoa da saguzar bat izatea?

[thumb|*[Baso-saguzar|Barbastella barbastellus* saguzarra.]]
**"Nolakoa da saguzar bat izatea?"** () Thomas Nagel filosofo estatubatuarraren artikulu baten izenburua da; *The Philosophical Review*-en argitaratu zen lehen aldiz 1974ko urrian, eta, ondoren, Nagelen *Mortal Questions* liburuan (1979). Artikuluak kontzientziak planteatutako zenbait zailtasun azaltzen ditu, hala nola gorputz-gogamen auziaren balizko soluzio eza, "giza kontzeptuen irismenetik kanpoko gertaerengatik", objektibotasunaren eta erredukzionismoaren mugak, esperientzia subjektiboaren "ezaugarri fenomenologikoak", giza irudimenaren mugak eta zer esan nahi duen partikularra eta kontzientea izatea.

Nagel ezaguna da honako hau esateagatik: "organismo batek adimen-egoera kontzienteak ditu, baldin eta bakarrik organismo hori *izatea* bezalako zerbait baldin badago - zerbait baldin badu organismo horrek antzekotzat". Baieztapen horrek estatus berezia lortu du kontzientziari buruzko azterketetan, "nolakoa da" esaldiaren lokuzio estandarra baita. Daniel Dennettek, puntu batzuetan desadostasun handia izan arren, Nagelen artikulua "kontzientziaren gaineko esperimentu mental aipatuena eta eraginkorrena" zela onartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hill-topping

[200px|thumb|*[Lasiommata maera* tximeletak hill-toppinga egiten du ugalketa garaian.]]

**Hill-topping** hainbat intsektuk ugaltzeko duten portaera berezia azaltzen duen kontzeptua da. Intsektu arrek gorantz egiten dute hegan eta altueraren araberako ugalketa hautespena gertatzen da.

Barreiatuta bizi diren tximeleta espezie bakartientzat estrategia egokia da eremu batean kontzentratzeko aukera ematen dielako eta horrela ugalketaren arrakasta ziurtatzen delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onddo haluzinogeno

[thumb|[Sorgin zorrotz edo mongi hartuberriak.]]
**Onddo haluzinogenoak**, halaber **onddo psilozibioak** deituak, substantzia psikoaktiboak, hala nola psilozibina, psilozina eta baeozistina dituzten onddoak dira. Hasieran, psilozinara metabolizatutakoaren kasuan, 5-HT2A serotoninaren eta 5-HT1A serotoninaren hartzaileetan agonista partzial gisa jarduten du garunean.

Gizateriak erabilitako lehen drogetako bat izan ziren. Aurkikuntza arkeologikoek erakusten dutenez, jada k.a. 1600. urtean, Indian *Amanita muscaria* espeziea kontsumitzen zuten. Onddo hauek Somarekin eta Haomarekin (indo-irandar kulturetako hilezkortasunaren droga sakratuekin), greziar mitoen anbrosiarekin, greziar eleusistar misterioetako praktikekin, eta baita (gutxiengoan) kristautasunaren jatorriaren zenbait praktikekin ere lotu izan dituzte. Siberiako tribu nomadek ere erabiltzen zituzten, herri-erritoetan. Tribu hauek onddoen efektu haluzinogenoen erantzule ziren alkaloideen metabolismoari buruzko zerbait ezagutzen zuten, gernua edanez gero, ondorioak luza zitezkeenak.

Mundu Berrian espainiarrak iritsi aurretik *Psilocybe* generoko aleak erabiltzen zituzten. Mexikoko eta Erdialdeko Amerikako "onddo magikoak" eragin psikoaktiboak dituen beste edozein landarek baino giza erabilerako historia luzeagoa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klaus Dibiasi

**Klaus Dibiasi** (Hall in Tirol, Austria, 1947ko urriaren 6a) jauzietan txapeldun olinpikoa hiru aldiz izan zen italiar jauzilari ohia da.

## Biografia 
Austrian jaio zen hara joana zen italiar familia batean eta haurra zela familia Italiara itzuli zen. Aita ere jauzilaria zuen eta 1936ko Berlingo Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, 10. postua eskuratuz. Klaus Dibiasik italiar nazionalitatea zuen eta horrela lehiatu zen nazioarteko lehiaketatan.

17 urte zituela Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen eta urrezkoa leporatu zuen hurrengo hiru Olinpiar Jokoetan, Mexiko Hirian 1968an, Munichen 1972an eta Montrealen 1976an. Guztira bost domina olinpiko eskuratu zituen, hiru urrezko eta bi zilarrezko. 1973ko eta 1975eko txapelketatan urrezko domina eskuratu zuen 10 m plataforman eta zilarrezkoa 3 m tranpolinean.

## Txapelketak 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Non piangere, Liù

**"Non piangere, Liù"** (euskaraz "Ez negar egin, Liu") Giacomo Pucciniren *Turandot* operaren aria ospetsua da. Hitzak Giuseppe Adami eta Renato Simonirenak dira.

## Gaia 
Aria hau Calaf, "Printze Ezezaguna"k abesten du, operaren lehengo ekitaldian. Eszena jauregi inperialaren aurrean ematen da. Aurreko arian ("Signore, ascolta!" - "Entzun, ene jauna!"), Liuk Calafi bere bizitza arriskuan ez jartzeko; kontua da Turandot printsesarekin ezkontzeko asmakizun joku arriskutsu batean jokatu behar duela. Calafek, orduan, negar ez egiteko eskatzen dio.

## Ariaren hitzak 
Non piangere, Liù
se in un lontano giorno
io t'ho sorriso
per quel sorriso,
dolce mia fanciulla
m'ascolta
il tuo signore
sarà, domani,
forse, solo al mondo
Non lo lasciare...
portalo via con te
Dell'esilio,
addolcisci a lui le strade
Questo...questo,
o mia povera Liù,
al tuo piccolo cuore
che non cade
chiede colui
che non sorride più!
Ez negar egin, Liu!
Bai, egun urrun batean
Nik irribarre egin nizun.
Irribarre horregatik,
Nire neskato gozoa,
Entzun:
Zure jauna
egongo da, bihar,
agian munduan bakarrik.
Ez ezazu abandonatu,
eraman ezazu zurekin!
Erbestetik,
goxatu bere bidea.
Hau... hau,
nire Liu, gaixoa,
Horixe eskatzen diot zure bihotz txikiari.
ez dela desagertzen,
eskatzen dizu
jada irribarrerik egiten ez duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Luciano Pavarotti(https://eu.wikipedia.org/wiki/Luciano_Pavarotti)ren bertsioa Youtuben.]
Azedako itsasargia

**Azedako itsasargia** ( Portugalgo Setubalen dago. 1940an inauguratu zen.

## Ezaugarriak 
Dorrea zilindrikoa eta zuria da, eta goialdean bi zerrenda horizontal gorri ditu. Linterna eta balkoia ere gorriak dira. Dorrea ur-biltegi ere bada, hiria hornitzeko.

## Kokapena 
Muino baten tontorrean dago, Rua Nova Sintraren iparraldean, Rua Carlos Danieletik gertu, altuera txikiagoko Doca Pesca itsasargitik 2,8 km. ipar-ekialdera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tedi López Mills

**Tedi López Mills** (Mexiko Hiria, 1959) mexikar poeta, itzultzailea eta idazlea da. Nazioarteko hainbat sari irabazi ditu, besteak beste, Xavier Villaurrutia saria.

## Biografia 
Filosofiako lizentziaturako lehen hiru urteak UNAMen egin zituen eta Sorbonako Unibertsitatean amaitu zituen ikasketak, Parisen. Geroago, maisutza-ikasketak egin zituen bertan literatura hispanoamerikarrean. 1994an, Kultura eta Arteetarako Funts Nazionalaren "Gazte Sortzaileak" beka lortu zuen.

## Aintzatespenak 
* Efraín Huerta Poesia Sari Nazionala, 1994.
* José Fuentes Mares Literatura Sari Nazionala, 2006.
* Idazleen Xavier Villaurrutia saria, 2009; Muerte en la *Rúa Augusta* liburuagatik.
* Narratiba Antonin Artaud saria, 2013.
* Orain desagertuta dagoen Fundación Octavio Paz fundazioaren lehen poesia-beka izan zuen 1998an, 1994an Gazte Sortzaileen beka, eta gaur egun Arte Sortzaileen Sistema Nazionalekoa da.

## Argitalpenak 
* Cinco estaciones, 1989.
* Un lugar ajeno, 1993.
* Segunda persona, 1994  Efraín Huerta Poesia Sari Nazionala).
* Glosas, 1997.
* Horas, 2000.
* Luz por aire y agua, 2002.
* Un jardín, cinco noches (eta beste zenbait poema), 2005.
* Contracorriente, 2006 (José Fuentes Mares Literatura Sari Nazionala).
* Parafrasear, 2008.
* Muerte en la rúa Augusta, 2009  (Xavier Villaurrutia Saria ).
* Amigo del perro cojo, 2014.
* Mallarmé-ri buruzko liburu bat ere argitaratu du: *La noche en blanco de Mallarmé*, eta narrrazio bilduma bat: *Libro de las explicaciones* (Antonin Artaud Narratiba Saria).
* La invención de un diario (Almadía).

2014ko maiatzean *Muerte en la rúa Augusta* liburua ingelesera itzuli zen eta Eyewear Publishing argitaletxe ingelesean argitaratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MrxiBidegurutzea.
* Pantanoa kartografiatzea.
* Letrak aldizkarian.
Daisugi

[280px|thumb|[Kyoton dagoen Ryōan-ji tenpluan daisugi teknikaz landutako zuhaitzak.]]

 zuhaitzak lepatzeko Japonian erabiltzen den teknika tradizional bat da. Japoniar zedroarekin (*Cryptomeria japonica*) erabili izan da, japonieraz *sugi* esaten zaio. Daisugi kontzeptuak beraz "sugi mahaia" esan nahi du.

## Deskribapena 
Zuhaitzaren oinean sortzen diren adarrak inausi egiten dira zurtoinak zuzen zuzen hazi daitezen. Horrela oin bakarretik hainbat enbor ateratzen dira eta ustiatzerakoan ez da zuhaitza oinetik moztu behar.

## Historia 
*Daisugi* teknika Muromachi Aroan sortu zela esaten da. Garai hartan tearen zeremoniak ospe handia hartu zuen eta te gelak eraikitzeko enbor zuzen eta luzeak erabili ziren. Kyoto hirian izan zuen arrakastarik handiena, Kitayama eremuan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Consuelo Duval

**Consuelo Duval**, jaiotzaz **María del Consuelo Dussauge Calzada** (Parral, Chihuahua, Mexiko, 1969ko urtarrilaren 11) mexikar aktore, gidari, bikoizketa-aktore eta telebistako, antzerkiko eta zinemako komediantea da.

## Biografia 
José Antonio Dussauge eta Consuelo Calzada Vidal, Agustin Lararen interprete ofizialetako kantari baten alaba da. Bere izeba María Duvalen (María Dussauge Ortiz) izen artistikoa hartu zuen, zinema mexikarraren urrezko garaiko aktore eta kantaria. Gero, antzerkian proiektu pertsonalak egin zituen. 2015. urtean, kontratua sinatu zuen Estrella TVrekin, *Retofamosos* barietateen programa gidatzeko. Programa horrek ez zuen arrakastarik izan, eta, beraz, laster utzi zuten bertan behera saioa. 2018an, bikoizketa-ahots lan egin zuen berriro: Helen Parr izan zen Disney-ren Los Increíbles 2n eta Pixar. 2016. urtean Televisa katera itzuli zen, esklusibotasun-kontraturik gabe. Hantxe grabatu zuen lehen seriea, *Julia vs*. *Julia*, Televisarentzat egina. Urte horretan bertan, Adal el Show eta Sabadazo telebista-saioetan parte hartu zuen.

2019an, Bar Central saioaren gidari-lanetan aritu zen. Gainera, Mexikoko  reality showean epaile izan zen.

## Filmografia 
### Telenobelak 
### Telebistako serieak 
### Telebista-saioak 
### Antzerkian 
### Filmak 
### Bikoizketa 
## Sariak eta izendapenak 
### TVyNovelas sariak 
### Bravo sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Consuelo Duvalen webgune ofiziala
Ethel Krauze

**Ethel Krauze** (Mexiko Hiria, 1954) mexikar telebistako aukezlea eta idazlea da.

## Biografia 
Ethel Krauze 1954an jaio zen Mexiko Hirian, Rosa Krauze filosofoaren eta Luis Kolteniuk medikuaren alaba. Hizkuntza eta literatura hispanikoko ikasketak Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan (UNAM) egin zituen. Handik gutxira, *Cara al Futuro* saioaren gidari gisa aritu zen, Canal Once TV Mexikok transmitituta. Zirkulazio nazionaleko egunkarietan parte hartzen du, hala nola *El Universal* eta *Excélsior* egunkarietan.

*Infinita* (1992) eleberria izan zen lesbianismoaz modu irekian hitz egiten lehena, eta mugarritzat hartzen da Mexikoko literatura homosexualean.

## Lanak 
Hauek dira bere lan aipagarrienak:

* *Intermedio para mujeres.* Editorial Océano (1982)
* *Para cantar.* (1984)
* *Donde las cosas vuelan* (1985)
* *El lunes te amaré* (1987)
* *Canciones de amor antiguo* (1988)
* *Ha venido a buscarte* (1989)
* *Entre la cruz y la estrella* (1990)
* *Cómo acercarse a la poesía* (1992)
* *Infinita* (1992)
* *Mujeres en Nueva York* (1992)
* *Juan* (1994)
* *Houston* (1996)
* *Amoreto* (1999)
* *El secreto de la infidelidad* (2000)
* *Desnudando a la musa: ¿qué hay detrás del talento literario?* (2011)
* *Todos los hombres* (2012)
* *El país de las mandrágoras* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Ethel Krauzeri Redescolar.ilce.edu.mx-en
*  traducción de La Casa de la Literatura.
Crescente Olariaga

**Crescente Olariaga Ezeizabarrena** (Andoain, Gipuzkoa, 1903ko martxoaren 10a - Bartzelona, Katalunia, 1981eko ekainaren 14a) euskal herritar futbolaria izan zen. Aurrelari lanetan aritzen zen. 
 
## Kirol ibilbidea 
* Real Sociedad (1920-1921)
* Espanyol (1921-1927)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriela Jauregi

**Gabriela Jauregi** (Mexiko Hiria, 1979) mexikar idazlea, poeta eta literatura kritikaria da.

## Ibilbidea 
Gabriela Mexiko Hirian jaio eta hazi zen. Ikasketa gehienak Estatu Batuetan egin zituen, Riversideko Kaliforniako Unibertsitatean sorkuntza-idazketan maistra egin zen**,** Irvineko Kaliforniako Unibertsitatean literaturako maistra ikasketak egin zituen  Kaliforniako Hegoaldeko Unibertsitatean  literatura konparatuan doktoretza egin zuen. Argitalpenak ingelesez eta gaztelaniaz egin ditu, *Controlled Decay* poesia-bilduma (2008) eta *La memoria de las cosas* (2015) ipuin-bilduma barne. Halaber, *Taller de taquimecanografía* (2012) lanaren egileetako bat izan zen. Sur+ argitaletxeen kolektiboaren sortzaileetakoa da. Gainera, Aura Estrada Sariaren epaimahaiko lehendakaria ere bada.

2017an, Bogotá39 zerrendan sartu zen, non Latinoamerikako 39 urtetik beherako idazle garrantzitsuenak aipatzen diren.

## Lanak 
* Controlled Decay [Ingeles]. Akashic Books, 2008.
* Taller de taquimecanografía. Tumbona Ediciones, 2011(Aura Estrada, Laureana Toledo eta Mónica de la Torre-rekin).
* La memoria de las cosas. Sexto piso, 2015. 
* Leash Seeks Lost Bitch [Ingeles]. Song Cave, 2016.
* ManyFiestas! [Inglés]. Gato Negro Ediciones, 2017.
* Tsunami [Edizioa eta hitzaurrea]. Sexto piso, 2018.
* Herramientas desobedientes, en Jauregui, G. (ed.). Sexto piso, 2018. 
* Feral [Egilea]. Sexto piso, 2022 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Carbajal

**Antonio Félix "Tota" Carbajal Gutiérrez** (Mexiko Hiria, 1929ko ekainaren 7a - León, Guanajuato, 2023ko maiatzaren 9a) mexikar futbol atezaina izan zen.

Club Españan hasi zuen bere ibilbidea, eta taldea desagertu ondoren Club Leónen jokatu zuen 1966an erretiroa hartu zuen arte.

Mexikoko futbol selekzio nazionalarekin 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan jokatu ondoren, 1950eko Munduko Futbol Txapelketan debuta egin zuen selekzio absolutuarekin. 
48 partida jokatu zituen Mexikoko selekzioarekin eta beste sei jokalarirekin batera munduko futbol txapelketetako bost partizipazioen (1950, 1954, 1958, 1962 eta 1966) errekorra lortu du.
Coprinellus radians

***Coprinellus radians*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoa: *Coprinus radians*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa zabaldu aurretik, forma obala edo kanpai-formakoa, ezkatatxo irintsuz estalita dago eta kapelaren goialdean apurtuaz doaz, kolore okrea agerian utziaz.

**Orriak:** Meheak, estu, libreak, zurixkak hasieran, gero gris-arreak eta azkenean beltzak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Hauskorra, zurixka, mehea, loditua oinarrirantz. Oinaren oinarrian harizpi laranja koloreko sortak, mizelioa ikusten da.

**Haragia:** Ezkatatsua, oso mehea, zaporea eta usaina ez dira nabarmenak.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator, "coprinus" hitzetik, eta, simaurrari dagokiona, esan nahi du, simaurretan hazten dena. *Radians* epitetoa berriz latinetik dator, erakutsi, esan nahi duen "radians" hitzetik. Oinetik erakusten dituen, hifa mizelioarrak daudelako

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Neurri txikiko beste *Coprinus* batzuekin nahas daiteke. *Coprinus domesticus* bezalakoekin. Hauek bereizteko azterketa mikroskopikoa egin behar da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian, bakartia edo talde handietan soropildua, usteltzen ari diren egurretan.

### Banaketa eremua 
Europa, Australia, Argentina, Txile, Madagaskar, Japonia, Erdialdeko afrika, Hegoafrika, Txina, India, Erdialdeko Amerika eta Ipar Amerika. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jennie (abeslaria)

**Kim Jennie** (; Cheongdam-dong; Seul, 1996ko urtarrilaren 16a), **Jennie** izen sinplez ezaguna, Hego Koreako abeslari, rap-kantari, dantzari, modelo eta aktorea da. YG Entertaiment diskografiak 2016an sortutako Blackpink abeslari taldearen kidea da. 2018ko azaroaren 12an bere bakarkako debuta egin zuen «*Solo*» izeneko abestiarekin.

## Lehen urteak 
1996ko urtarrilaren 16an jaio zen, Cheongdam-dong, Seul, Hego Korean. Bederatzi urte zituela bere familiarekin Australiara eta Zeelanda Berrira bidaiatu zuen. Bere aita ospitale baten jabe da eta bere ama CJ E&M konpainiaren akziodun da.Zeelanda Berrira iritsi zirenean, amak han bizitzeko iradoki zien. Handik urtebetera, Aucklandera bidali zuten, familia batekin, ACG Parnell Collegera joateko eta bertan hizkuntza ikasteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanita ponderosa

***Amanita ponderosa*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Oso bilatua Huelva eta Badajozen, baita oraindik lurpean dagoenean ere. Andaluzian eta Extremaduran urtarriletik aurrera aurki daitezke.

Sinonimoak: *Amanita curtipes var. ponderosa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 11 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran, bolba hausten denean, zuria, gero okre-arrosakara kolorekoa, ondoren arre-gorrixka kolorekoa; hemisferikoa, ganbila eta azkenean zabaldu eta lautu egiten da.

**Orriak:** Zuriak, gero krema kolorekoak, estu, libreak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 6 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 4 cm bitarteko lodierakoa; zuria edo pixka bat arrosakara, kapela baino argiagoa, betea, lodia, erraboilduna. Eraztun zuria, mehea eta ez oso trinkoa. Bolba handia, lodia, iraunkorra, zuria, baina beti lurrean zikinduta.

**Haragia:** Trinkoa, zuria, arrosa airearekin kontaktuan, lurkara samarreko usaina du eta zapore ahula.

**Etimologia:** *Amanita* terminoa grekotik dator, eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa. *Ponderosa* epitetoa berriz latinetik dator, astuna, trinkoa, esan nahi duen "ponderosa" hitzetik. Bere pisuagatik 

## Jangarritasuna 
Jangarria, ez bikaina, nahiz eta merkatuetan saltzen den eta ateratzen den lekuetan bikaina bezala daukaten. Perretxikoa ireki gabe dagoenean biltzen dituzte, bolbatik atera gabe dagoenean, patatak balira bezala. "Arrautza" hauek ebakitzean, perretxikoaren enbrioi bat ikusten da eta bolba oso lodi bat.

### Nahasketa arriskua 
Bere ezaugarriak eta habitata kontuan hartuta, zaila da beste Amanita hilgarri edo pozoitsu batzuekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Hegoaldeko espeziea da. Andaluzian eta Extremaduran hazten da. Udaberrian ugari ateratzen da, landare gutxi dagoen lurretan, artelatz eta abarren zoruetan.

### Banaketa eremua 
Andaluziako erdialdeko eta mendebaldeko endemikoa, Mexiko, Frantzia, Portugal.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Duval (aktorea)

**María Dussauge Ortiz**, ezaguna **María Duval** izenez (Santiago de Querétaro, Querétaro, Mexiko, 1937ko abuztuaren 2a) Mexikoko zinemaren Urrezko Garaiko aktorea eta abeslaria da. Bolero eta rantxeretan espezializatua dago.

## Ibilbidea 
Santiago de Querétaro hirian jaio zen, eta urte batzuk eman zituen Salvatierran, Guanajuaton. Berrogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean hasi zen abeslari. Antzerkian debuta  Luis de Llano Palmerrek ekoitzitako *Los novios* musika-lanarekin egin zuen. 1956ko urrian estreinatu zen Musikariaren Antzokian. Armando de María y Campos antzerki-kritikariak hauxe idatzi zuen: «*María Duval oso ederra da, ahots atsegina du eta, zalantzarik gabe, soprano handia izango da*».

Ez dakigu askorik bere bizitza pribatuari buruz, 1965an alaba bat zuela aipatu eta hitz hauek esan zituen:*Nire bizitza pertsonalean une tristeak eta desatseginak izan ditut, eta nahiago dut haiek ez gogoratu. Gauza batengatik bai, pozik nago; nire bizitzan tragediarik gertatu ez delako. Nahiago nuke Jainkoak horrela mantentzea nire bizitza. Horixe nahi dut gehien. Hala ere, uste dut ezin dela zoriontsu izan etengabe. Beti daude urduri jartzen gaituzten arazoak eta zigorrak; horregatik, une egokiak aprobetxatu behar dira ahalik eta ondoen. Esan dezaket zoriontsu bizi naizela nire karreran lortu dudanagatik, nire familiaren osasunagatik, lasaitasunagatik eta egonkortasun ekonomikoagatik.*

## Diskografia hautatua 
### Disko txikiak 
* «*Todo y nada*» (Discos Peerless)
* «*Tú me acostumbraste*» (Discos Peerless, 1957)

### Estudio-albumak 
* *Dos gallos y dos gallinas*(1963), RCA Victorrek argitaratutako albuma, izenburu bereko filmeko abestiekin. Album horretarako, Duvalek filmean kantatu zituen hiru kantak grabatu zituen Tecalitlángo Mariachi Vargasekin:
** «*Las alteñitas*»
** «*Las baladas del puente*», Rosina Navarrorekin duetoan
** «*Un madrigal*», Miguel Aceves Mejía, Marco Antonio Muñiz eta Rosina Navarrorekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zapf

**Zapf** abizena da:

* Gudrun Zapf von Hesse (1918–2019), tipografiagile, kaligrafiagile eta liburugile alemaniarra
* Hermann Zapf (1918–2015),) diseinatzaile alemaniarra
Andeetako Koroa

**Andeetako Koroa** edo **Popayango Jasokundeko Andre Mariaren Koroa** eskaintza-objektu bat da, jatorriz Kolonbiako Popayángo Jasokundeko Andre Mariaren irudi baterako egina. 

## Ezaugarriak 
Koroak 34,5 zentimetroko garaiera du, 52 zentimetroko zirkunferentzia, 2,18 kilo pisatzen ditu guztira, eta 18 eta 24 kilate arteko urrearekin egin zen. Guztira 443 esmeralda ditu, bandaren eta diademaren artean banatzen direnak. Koroan dago munduko esmeraldarik handiena, Atahualpako esmeralda; 15,80 x 16,15 milimetroko tailu angeluzuzeneko harribitxia da, ustez Atahualpa enperadorea harrapatzean hari kendua.

## Historia 
Bere jatorriari buruzko hainbat istorio zein kondaira daude. Dokumentu zaharrenek adierazten dutenez, 1590eko hamarkadan egin zen Granadako Erresuma Berrian (Espainiar Inperioa), Andre Mariari eskainia, Popayan eskualdea suntsituko zukeen baztanga izurritea saihesteagatik. Christopher Hartop, ordea, 1995ean New Yorkeko Christie's enkante-etxeari egindako salmenta-proposamen batean aztertu zuen koroaren bitxietan aditua zenak, material konposatuzko pieza bat zela iradoki zuen, eta ziur asko XVI. eta XVIII. mendeen artean egin ziren zati batzuk. 

Koroak historia luzea zuen Sortzez Garbiaren jaiaren ospakizunean, harik eta XX. mendeko lehen hamarkadetan koroa zaintzen zuen kofradiak Aita Santuaren baimena eskatu zuen arte-lan hura saltzeko eta bildutako dirua ongintzarako erabiltzeko. Baimena 1914an eman zen, baina saltzaileek (Sortzez Garbiaren Kofradia) ez zuten eroslerik aurkitu 1936ra arte, Warren J. Piper Chicagoko enpresaria buru zuen estatubatuar talde batek erosi zuen arte. Orduan, Piperrek esan zuen koroa desmuntatu egingo zutela eta harribitxiak bereizita salduko zituztela, baina ez zen halakorik gertatu. Koroa, aldiz, hurrengo hamarkadetan erakutsi zen publikoki noizean behin, bereziki Detroiten 1937an, General Motorsek Chevroleteko gama berriaren aurkezpenean erabili zuenean: 225.000 lagunek ikusi zuten orduan, hiriko biztanle guztien % 15ek. Koroa New Yorkeko 1964ko Munduko Azokan eta 1959an Ontarioko Errege Museoan ere erakutsi zen.

Koroa Kolonbiatik ateratzeko modua eztabaidagarria izan ze, eta Kolonbiako gobernuak ahaleginak egin zituen hura herrialdera itzultzeko, baina azkenean ez zen lortu. Koroa 2015ean erosi zuen New Yorkeko Metropolitan Museum of Art erakundeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Koroaren bideoa Youtuben.
Laser-ezpata

[thumb|*[Star Wars* sagako pertsonaien argizarizko eskulturak eta laser-ezpatak Madame Tussauds museoan.]]
**Laser-ezpata** edo **argi-sable**a fikziozko ezpata bat da, eta *Star Wars*eko frankiziako saga osoan agertzen da. *Star Wars*eko jatorrizko lehen filmean lehen aldiz agertu ondoren, *Star Wars*eko film guztietan agertu da orduz geroztik, "Skywalker sagaren" instalazio bakoitzean gutxienez argi-sableko duelu batekin. Argi-sablearen itxura bereizgarria jatorrizko filmetarako *rotoscoping*-a erabiliz sortu zen.

## Ikus, gainera 
* Ockhamen laser-ezpata
Pierre Dupong

**Pierre Dupong** (Heisdorf, 1885eko azaroaren 1a - Luxenburgo, 1953ko abenduaren 23a) luxenburgoar politikaria izan zen. Hamasei urtez izan zen Luxenburgoko lehen ministro, 1937tik hil zen arte.

Eskuineko Alderdiaren sortzaileetako bat izan zen 1914an. 1915ean hautatu zuten lehen aldiz diputatu. Nekazaritzan, Armadan eta Lanean ministro izan zen. 1937an lehen ministro izendatu zuten, eta alemaniarren inbasioaren ondoren, 1940tik, erbesteko gobernua zuzendu zuen, lehenik Frantzian eta gero Portugalen eta Kanadan. Askapen gobernuaren buru izan zen eta gerraren ondoren Alderdi Herrikoi Sozial Kristaua sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antony Gormley

Sir **Antony Mark David Gormley** (1950eko abuztuaren 30a) eskultore britainiarra da.

Besteak beste, *Ipar Aingerua*, Ingalaterrako iparraldean dagoen *Gateshead* eskultura publikoa, 1994an enkargatua eta 1998ko otsailean eraikia; Liverpooletik gertu dagoen Beach Crosby Beach-en *Another Place*; eta *Event Horizon*, 2007an Londresen estreinatu zen hainbat zatiko instalazioa, gero New Yorken Madison Square (2010).

## Eskulturen irudiak 

Irudi:Angel of the North 2010.jpg|*Ipar aingerua*. 1998.
Irudi:Angel of the North - 6150534524.jpg|*Ipar aingerua*.  1998.
Irudi:Antony Gormley - Another Place - Crosby Beach 01.jpg|*Another Place* (1997), [Crosby Beach]],  Liverpool ondoan
Irudi:Iron Man - Antony Gormley Statue - Victoria Square - Birmingham - 2005-10-14.jpg|*Iron: Man* (1993), Victoria Square,  Birmingham
Irudi:Chipperfield Gormley Kivik Art Centre.JPG|Antony Gormley & David Chipperfield-en *Sculpture for an objective experience of architecture* (2008), Kivik Art Centre, Suedia.]]
Fitxategi:Exposure of Antony Gormley by Herman Verheij at Lelystad.jpg|*Exposure (eskultura)* (2010), Lelystad, Herbehereetan.
Fitxategi:Gormley - Land - Lowsonford 09.jpg|*Land*, Lowsonford, 2015.
Fitxategi:Antony_Gormley_-_Untitled_(for_Francis)_1985_(Tate_Modern)_3.jpg|*Untitled (for Francis) 1985* Tate Modern
Fitxategi:Clasp at Newcastle University.jpg|*Clasp*, Newcastle University, 2018.
Fitxategi:Gormley pair-341.JPG|*Pair of figures separated by plate glass*, Regent's Place, Londres.
Fitxategi:gormley-event-horizon.jpg|Londreseko hegian, Londreseko skylinen, ezarritako 31 figuretako bat, *Event Horizon*-en
Fitxategi:Event horizon sculpture.jpg|Londreseko hegian, Londreseko skylinen, ezarritako 31 figuretako bat, *Event Horizon*-en
Fitxategi:M+ 安東尼．葛姆雷：亞洲土地 Antony Gormley - Asian Field, 2021.jpg|*Asian Field* M+, 2021

## Kanpo estekak
Mike Alder

**Michael D. Alder**, **Mike Alder** bezala ezagunago, matematikari australiarra da, lehen irakasle laguntzailea Mendebaldeko Australiako Unibertsitatean. **Alder** ezaguna da bere idazkera zorrotz eta ironikoagatik, hala nola, gazte eta helduen oinarrizko trebetasun aritmetikorik ezari buruzko artikulu sarkanikoengak.

## Karrera 
Alderrek fisika alorreko gradu bat jaso zuen Imperial College-n, gero Liverpooleko Unibertsitateko topologia aljebraikoko doktoretza bat eskuratu zuen eta Master bat Mendebaldeko Australiako Unibertsitatekoa. Mendebaldeko Australiako Unibertsitatean irakasle laguntzaile izan zen 2011 arte.

## Newtonen sugarrezko laser-ezpata 
**Newtonen sugarrezko laser-ezpata** (**Alderren labana** ere deitzen zaio) Alderrek asmatutako eta 2004ko maiatzean/ekainean Filosofia Now aldizkariko saiakera batean eztabaidatutako labana filosofikoa da. Epistemologiari eta ezagutzari buruzko zientzialarien eta filosofoen irudipenei buruzko printzipioa honela laburbildu zuen Alderrek:
Formarik apalenean esan dezakegu ez dugula proposamenik eztabaidatu behar, logika zehatzaren eta/edo matematikaren bidez bistara daitezkeen kasuetan izan ezik, ondorio behagarriak lor daitezkenean bakarrik eztabaida dezakegu. Modu kementsuagoan, modu zorrotzagoan, ondorio behagarrien zerrenda bat  beharko genuke eztabaidan hasteko eta erreklamatutako proposamenaren benetako ondorioak direla frogatzeko modu formala ezinbestekoa da.Isaac Newtonen izena ironikoki ezarri zitzaion Alderren labana ere esaten zaion honi, pentsamendu newtondarrean inspiratzen baita, eta "laser ezpata" deitzen zaio, "Occam-en labana baino askoz garbiagoa eta arriskutsuagoa" delako.

Alderrek idatzi duenez, erdi mailako zientzialariak ez du filosofia oso aintzakotzat hartzen, eta "soziologiaren eta literaturaren kritikaren arteko lekuren batean" ibiltzen da. Alderrek gogor kritikatu du filosofia grekoak —bereziki platonismoak— filosofia modernoan neurriz kanpo izan zuen eragina. Popperian-en ikuspuntua eta filosofoaren ikuspegi platonikoa (arrazoi puru gisa deskribatzen duena) alderatzen ditu. Hori erakusten du, besteak beste, indarraren paradoxa zoragarriaren adibidearekin. Alderren arabera, zientzialariak paradoxa honi ematen dion erantzuna: "Zer gertatzen da indar eutsiezin bat objektu aldaezin bati eragiten zaionean", galderaren premisa akastuna da: edo objektua mugitu egiten da (eta, beraz, objektua mugitu egin daiteke), edo ez da hala (beraz, indarra erresistigarria da):Hau da, zientzialariarentzat, kontua esperimentuen bidez ebatz daitekeena dauka interesik, ez besterik. Alderrek, ordea, hau onartu du: "Newtondarrek behin eta berriz esaten dute edozein adierazpen behaketaren bidez egiazta daitekeela... baina, zalantzarik gabe, zaborra mozteko ahalegin horretan badirudi gainerako guztia ere mozten duela."

## Ikus gainera 
* Ockhamen labana
* Hitchens-en labana

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
*
Marion Bartoli

**Marion Bartoli** (Le Puy-en-Velay, Frantzia; 1984ko urriaren 2a) tenis jokalari profesional ohi frantziarra da. Bere ibilbidean zehar hamaika WTA titulu irabazi ditu: zortzi banakako txapelketetan eta hiru bikoteko txapelketetan. 2012ko urtarrilean, WTAren munduko tenislari onenen rankingean, bederatzigarrena izatera iritsi zen.
[thumb|Marion Bartoli, 2009, [AEBetako Irekia (tenisa)|AEBko irekia.|ezkerrera]]

Tenislariak, momentuan munduko lehen posizioan zeuden 2 jokalari garaitu zituen. Justine Henin lehena, Wimbledon 2007ko finalaurrekoan, 1-6, 7-5, 6-1. Eta Jelena Jankovic bigarrena, 2009ko Australiako irekiaren laugarren errondan, 6-1, 6-4, 6-3.

Venus Williams, Serena Williams, Ana Ivanovic, Lindsay Davenpor, Arantxa Sanchez Vicario, Dinara Safina, Caroline Wozniacki, Petra Kvitova eta Kim Clijsters bezalako jokalariak ere garaitu ditu, behin gutxienez, bere ibilbidean zehar.

2013a urte nabarmena izan zen Bartoliren jarduera profesionalean, Grand Slam lehen titulua, eta bakarra, irabazi zuen, Wimbledoneko finala Sabine Lisicki jokalari alemaniarra garaitu ostean. Tituluarekin batera, Grand Slam titulua lortu zuen hirugarren frantsesa bilakatu zen, Mary Pierce eta Amelie Mauresmorekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alia Bhatt

**Alia Bhatt** (Mumbai, 1993ko martxoaren 15a) indiar jatorria duen aktore britaniarra da, Bollywood pelikuletan parte hartzegatik oso ezaguna. Mahesh Bhatt zinemagilearen eta Soni Razdan aktorearen alaba da, eta *Student of the Year* (2012) filmean debuta egin zuen. Geroago, goraipamenak lortu zituen Imtiaz Ali zuzendariaren *Highway* (2014) filmean eta *2 States* (2014) drama erromantikoan egindako antzezpenengatik.

## Biografia 
Bhatt 1993ko martxoaren 15ean jaio zen Mumbain. Mahesh Bhatt zuzendariaren eta Soni Razdan aktorearen alaba da. Bere aita Gujaratekoa da eta bere ama Kaxmir-alemaniar jatorrikoa. Bhattek ahizpa nagusiago bat du, Shaheen (1988an jaioa) eta bi nebaorde, Pooja Bhatt eta Rahul Bhatt. Emraan Hashmi aktorea eta Mohit Bhatt zuzendaria bere aitaren aldeko lehengusuak dira, eta Mukesh Bhatt produktorea, bere osaba.

2018an Ranbir Kapoor aktorearekin harreman bat hasi zuen, *Brahmāstra* (2022) filmean paper protagonistak izan eta gero. 2022ko apirilaren 14an ezkondu ziren Mumbai-en ospatu zuten zeremonia pribatu batean. 2022ko ekainean gurasoak izango zirela esan zuten, eta azaroan haien alaba jaio zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Europako Indar Armatu Konbentzionalei buruzko Ituna

**Europako Indar Armatu Konbentzionalei buruzko** **Ituna** (**CFE**) Gerra Hotzaren azken urteetan negoziatu eta itundu zen ituna da, zeinak muga orokorrak ezarri zituen Europan –Ozeano Atlantikotik Uraletara ulerturik– ekipo militar konbentzionalen funtsezko kategoriei buruz, bai eta gehiegizko armamentua suntsitzeko aginduz ere. Era berean, itunak muga berdinak proposatzen zituen Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen  (NATO) eta Varsoviako Ituneko Estatu sinatzaileentzat. 2007an, Errusiak itunean zuen parte-hartzea "behin-behineko geldiarazi" zuen; ostean, 2015eko martxoaren 10ean, NATOk Itunaren ustezko bortxaketa aipatuz, Errusiak formalki iragarri zuen hurrengo egunetik aurrera "behin betiko eteten" zuela bertan parte hartzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Helsinkiko Akordioak

## Kanpo estekak
Halimah Yacob

**Halimah binti Yacob** (Singapur, 1954ko abuztuaren 23) Singapurreko abokatu eta politikaria da. 2017ko irailaren 14tik 2023ko irailaren 13ra, bertako presidente gisa jardu zuen. 2013tik 2017ko abuztuaren 7ra arte Legebiltzarreko buru izan zen. Etnikoki malaysiarra da.

## Biografia 
Yacob, izatez Singapurreko etnia txiroenaren parte da, armadako eskalafoi boteretsuenetan ordezkaririk ez duena eta epaileen artean oso kide gutxi dituena.

Jatorri indiarra eta malaysiarra duten gurasoen alaba da. Zuzenbidea ikasi zuen Singapurreko Unibertsitate Nazionalean. Sindikalista gisa lan egin zuen eta 1959tik herrialdea gobernatu izan duen Herri Ekintzako Alderdiarekin hasiera eman zion bere ibilbide politikoari.

2001. urtean diputatu gisa sartu zen Legebiltzarrean eta lehen ministro kargua 2011. urtean eskuratu zuen; kirol, gazteri eta komunitate garapen arloetako idazkari bezala.

2013ko urtarrilean Singapurreko Legebiltzarreko bederatzigarren presidentea bihurtu zen eta lehen emakumea izan zen kargu hori eskuratzen.

2017ko abuztuaren 7an dimisioa eman zuen Legebiltzarreko presidente eta Parlamentuko kide gisa, bai eta,  APA alderdiko kide gisa ere, 2017ko Singapurreko hauteskundeetan parte hartzeko.

## Singapurreko presidentea 
Yacob Singapurreko lehen presidente izan zen hautetsontzietatik pasa gabe.

Tony Tan zazpigarren presidentearen ondorengoa izan zen automatikoki, hau da, ez zuen bozkatu behar izan. Izan ere, 2016an Konstituzioaren erreforma onartu ondoren legeak biltzen zituen baldintzak betetzen zituen hautagai bakarra zen. Erreformaren arabera, presidentetzarako hauteskundeak Estatuko etnietako bati erreserbatzen zaizkio, baldin eta talde horretako hautagai bakar batek ere ez badu eserleku hori izan azken 30 urteetan.

Erreformaren helburua etnia gutxituei Lehendakaritzarako bidea erraztea zen. Urte horretan malaysiar etniari egokitu zitzaion, Malaysiako azken presidentea Yusof Ishak (1965-1970) izan zelako. Horrez gain, kargu publiko garrantzitsu bat bete izana edo konpainia baten exekutibo nagusia izatea (gutxienez 500 milioi dolar singapurtar, 371 milioi dolar edo 360 milioi euro inguru) eskatzen zen eta Parlamentuaren buru izan zelako baldintza hori betetzen zuen. Beste bi kandidatuak, Mohamed Selleh Marican eta Farid Khan Kaim Khan, ezin izan ziren aurkeztu, euren enpresen balioa txikiagoa zelako.

## Kanpo estekak
María Belmonte Barrenechea

**María Belmonte Barrenechea** (Bilbao,1953) idazlea, itzultzailea eta ikertzailea da. Katalanezko eta gaztelaniazko interprete gisa lan egiten du.  Bere literatur lanen artean, honako hauek nabarmentzen dira: *Peregrinos de la belleza* (2009)*, Viajeros por Italia y Grecia* (2015)*, Los Senderos del mar* (2017)*, En tierra de Dioniso* (2021)*.*

## Ibilbidea 
Euskal Herriko Unibertsitateko Gizarte Antropologiako Departamentuak doktore titulua eman zion 1995ean, Erlijioen Historian oinarritutako tesiarekin. Harrezkeroztik, ikertzaile eta itzultzaile lanetan aritu da gaztelania eta katalanez . Literatura-idazle gisa egindako ibilbidean, bere lana mundu klasikoaren kulturak markatu du: Greziak eta Erromak. Honez gain, *Leonard Cohen*, *Henry Miller*, *Vernon Lee* eta beste idazle batzuen eragina izan du. liburuan egindako prosa *Diario de Mallorca* egunkariko partaidea den Biel Mesquidak honela katalogatu du:

*[...] oroitzapenez, tokiz eta pertsonaiaz beteriko Mazedonia grekoaren ikuspegi pertsonala, besterenezina, jakituna, poetikoa eta entretenigarria.*

*FanFan* aldizkariko *Alfredo Urdaci* kazetariak berriz honela dio: 

*[...] ikusezina* *argitzeko irrikaz dago, eta, hori lortzeko, historiako pertsonaiei eta beste bidaiari batzuei dei egiten die leku bakoitzaren arima bereganatzeko. Horrek denbora eta dedikazioa eskatzen ditu.*
## Idazlanak 
* *Peregrinos de la belleza* (2009)
* *Viajeros por Italia y Grecia* (2015)
* *Los senderos del mar. Un viaje a pie* (2017)
* *En tierra de Dioniso* (2021)

## Erreferentziak 
## Kategoriak