open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Velenjeko gaztelua

**Velenjeko gaztelua** () Velenje hirian dagoen gaztelua da, XIII mendean eraikitakoa. Šalek haranean muino baten gainean ezarrita dago.

## Historia 
Indusketa arkeologikoek erakutsi dute aurrehistorian ere jadanik populatua izan zela gazteluaren eremua. Dena dela, gazteluaren lehenengo aipamena 1270ko agiri batean azaltzen da.

XVI mendean hainbat familia nobleen eskutan egon zen gaztelua. XVI mendean Wagen von Wagensberg familiak eskuratu zuen eta berriztu egin zuen pizkundeko estiloan beren egoitza izan zedin.

XIX mendean Coronnini-Kromberg kondeen eskutan egon zen 1943an naziek okupatu zuten arte. Bigarren Mundu Gerra bukatzean Jugoslaviako gobernuak eskuratu zuen. 1957an berrizte lanak egin ziren.

## Egitura 
Muino biribil batean eraikita dago, topografiaren ezaugarriak kontutan hartuta. Babes dorre triangeluarra dauka eta bost dorre zirkular dituen harresia ere bai.

## Museoa 
Hainbat galeria daude barnean. Afrikako artea, Sloveniako arte garaikidea eta inguruko tresna tradizionalak, bai eta erromatarren garaiko objetuak ere.

Aipatzekoak dira XX mendeko barazki denda baten erreplika, 1930ko taberna baten berreraikuntza eta ikatz meategi baten modeloa ere.

Gaztelutik gertu Esloveniako Ikatz Meategien Museoa (*Muzej premogovništva*) dago.

## Iruditegia 

Irudi:Velenjski grad 2.jpg
Irudi:Velenje Castle Savinja and Šalek Valley Slovenia.JPG
Irudi:344 Schloß Wöllan — Velenje - J.F.Kaiser Lithografirte Ansichten der Steiermark 1830.jpg|Gazteluaren irudia (1830).
Irudi:Velenje Castle 1860.jpg|Gazteluaren irudia (1860).

## Kanpo estekak
Oskemen

**Oskemen** () edo **Ust-Kamenogorsk** () Ekialdeko Kazakhstan probintziako hiriburua da. Populazioa 2013an 321.251 biztanlekoa zen.

## Kanpo estekak
Dispositibo (argipena)

**Dispositibo** hitzak adiera zenbait ditu:
* **dispositibo** edo gailua;
* filosofian, dispositiboa, Michel Foucaultek asmatutako kontzeptua.
Krabeliñaitz

**Krabeliñaitz** edo **Krabelin mendia** Bergara eta Soraluzeko lurretan kokatua dagoen 607 metroko mendia da.

Soraluzeri dagokionez, ibaiaren mendebaldean dago Krabeliñaitz, Elgetaraino iristen den mendilerroa sortzen den lekuan, hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Mazelaegiko kordala

**Mazelaegiko kordala** Gipuzkoako mendebaldeko eremu megalitiko bat da, Karakate mendian hasi eta Elosuan bukatzen dena.

Egun "mendi-gain" izenez ezagutzen dugun lekuaren toponimo zaharra da Mazelaegi.

Mazelaegiko kordalaren gailurrerian Soraluze-Elosua Aztarnategi megalitikoa dago, eta han agertu dira gure barruti jurisdikzionaleko lehen pertsona-aztarnak.
Tiburtzio Beristain

**Tiburtzio Beristain Berriozabal** (Elgoibar, Gipuzkoa,  – 1953) euskal herritar futbolaria izan zen, atezain famatua. Alavesen ekin zion jokatzeari 1930-1931 denboraldian, eta hurrengo hiru denboraldiak Errealean egin zituen.

## Kanpo estekak
Kruger Parke Nazionala

**Kruger Parke Nazional**a () Hegoafrikako ekialdean, Limpopo eta Mpumalanga probintzietan, Afrikako ehiza erreserbarik handienetariko bat da. 19.485 km2-ko azalera du (360 km-ko luzera iparraldetik hegoaldera eta 65 km-ko zabalera) ekialdetik mendebalderantz. Hegoafrikako Parke Nazionalak erakundeak kudeatua, egoitza Skukuza hirian du. Eremu batzuk jada 1898an babestu arren, izendapena 1926an lortu zuenean, Hegoafrikako lehendabizikoa izan zen.

Iparraldeko Zimbabweko Gonarezhou Parke Nazionala eta mendebaldeko Mozambikeko Limpopo Parke Nazionalarekin mugakideekin batera, Limpopo Handiaren Mugaz Bestaldeko Parkea osatzen du. UNESCOk biosfera erreserba izendatuta dago.

## Ugaztunak 
## Ateak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuskue tanden

***Kuskue tanden*** Iñaki Iñurrietak idatzitako eleberri bat da, 2004an Alberdania argitaletxeak plazaratua.

## Argumentua 
1980ko hamarkadaren hasiera da eta filologiako ikasle batzuk Donostiako ikasle-pisu batean daude. Hainbat eratako estrategiak antolatzen dituzte etengabe sortzen zaizkien galderei erantzuteko. Dena teorizatu beharra izaten dute beti, bai eguneroko pasarterik arruntena, bai eta beren arteko harremanak ere. Oteizaren kume umoretsuak dira. Donostiako Kontxan, parekorik gabeko postalaren aurrean, beste maila batera jasoko dituen ekintza poetiko erabatekoa mamitu nahi dute nork bere zoroak agintzen dion moduan. Tori lau oinak, postala, pastela, postula, pistola, eta bota bertsoa. Neurri eta doinu librean.

## Kanpo estekak
Eskuleku (argipena)

**Eskuleku** hitzak adiera zenbait ditu:
* **eskuleku** edo kirtena, objektuak heltzeko pieza;
* eskuleku, bizikleta, ziklo eta motorrek norabide jakin batean mugitzeko dutena.
Maite R. Ochotorena

**Maite Rodríguez Ochotorena**, Donostian jaio eta Amara auzoan hazitako idazlea da. Zinema eta bideogintza ikasketak egin zituen Andoaingo, Escivi Zine eta Bideo Eskolan eta hauek amaitzerakoan gidoilari lanetan hasi zen, bideo-jokoen abentura grafikoetarako gidoiak eginez. Dinamic Multimedia (Madril) eta Gaelco (Bartzelona) enpresentzako lan egin du. Gaur egun Haron (Errioxa) bizi da.

2014 urtean bere lehen eleberria argitaratu zuen, misterio kutsua duen *El secreto de la Belle Nuit*. Lehenengo eleberri honen jarraipena ere, argitaratuta dauka, *La Sombra de Fourneau*.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *El secreto de la Belle Nuit* (2014)
* *La Sombra de Fourneau* (2015)

## Kanpo loturak 
*  Maite R. Ochotorenaren bloga
*  *El secreto de la Belle Nuit* liburuaren aipamena
Raúl Navas

**Raul Rodríguez Navas** (Sevilla, 1988ko maiatzaren 11) atzelari espainiarra da, Errealak utzita Osasunan jokatzen duena. Osasunak denboraldi bukaeran erosi beharra du.

## Ibilbidea 
2008an Valladolid-en bigarren taldean ibili zen, 2009an debutatu zuen arte. 2010ean Celtako bigarren taldean aritu zen. Honen ondoren Eibarrera iritsi zen, libre. Han bi urtez ibili zen eta lehen mailan debuta egitera ere iritsi zen. Azkeneko denboraldia Errealak utzita egin zuen. 2015eko ekainean Errealera itzuli zen eta geroztik Errealean aritu da atzelari-zentral moduan. 2015ean 2018rainoko kontratua sinatu zuen Errealarekin. 2019ko abuztuaren 14an, Osasunara utzita zijoala konfirmatu zen, 250.000 eurorengatik, eta hurrengo udan ordaindu beharreko 500.000ko erosteko aukerarekin.

## Kanpo estekak 
* Navasen profila Errealaren webgunean
Velenje

**Velenje** ( ahoskatua, ), Esloveniako bosgarren hiria da, Savinja eskualdeko hiri handiena. 2014ko erroldaren arabera 32.862 biztanle ditu.

## Geografia 
Ljubljana hiriburutik 85 kilometro ipar-ekialdera kokaturik dago, Celjetik 25 kilometrotara. Hainbat aintzira ditu inguruan, Velenje, Družmirje eta Škale.

## Historia 
XIII mendean hainbat alditan aipatzen da Celje eta Karintiaren arteko bidean kokaturik zegoen gaztelua, *Weln*, *Welan* eta *Welen* izenekin. XVI mendean Wagen von Wagensberg familiak hartu zuen gaztelua eta pizkundeko estilora berriztu zuten.

Velenjeren alde zaharra dena 1899an gazteluaren azpian kokaturik zegoen 364 biztanleko merkatu-herri txikia baino ez zen. XX mendea hastearekin batera lignito meategiak ireki ziren eta herria zabaltzen hasi zen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren hiriak garapen handia izan zuen eta hiri modernoa bihurtu zen. Erdiko plazan Titoren munduko estatua handiena ezarri zuten, 10 metroko altuerakoa. 1981ean herriari izena aldatu zioten eta *Titovo Velenje* ("Titoren Velenje") bihurtu zen. Esloveniak independentzia lortzean berriz ere *Velenje* izena hartu zuen.

## Kirolak 
Velenjeko kirol talde arrakastatsuena RK Gorenje eskubaloi taldea da. Hiru aldiz irabazi du Esloveniako Liga eta 2009an Europako EHF Kopako finalista izan zen.

Bi aldiz antolatu da bertan Europako Kros Txapelketa, 1999 eta 2011 urteetan.

## Ondasun nabarmenak 
* Velenjeko gaztelua: XIII mendean eraikia.
* Velenje aintzira.
* Ikatz meategiaren museoa.

## Iruditegia 

Irudi:Velenjski grad poleti.jpg|Velenjeko gaztelua.
Irudi:Veliko jezero. lago grande. (2851775062).jpg|Velenje aintzira.
Irudi:Velenje - cerkev sv. Martina.jpg|San Martin eliza.
Irudi:Rudnik Velenje 1958.jpg|Ikatz meategia (1958).

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Khoikhoi

**Khoikhoi** (afrikanerrek mespretxuz **hotentote** deitua) Hegoafrikako mendebaldeko herri nomada da, gaur egun Namibiako hegoaldean soilik bizi dena. Boskimanekin batera, Hegoafrikako antzinako biztanleak diren arren, bantuen eta europarren eraso etengabeek haien kopurua murriztu eta Orange ibaitik iparraldera ihes egitera bultzatu zituzten. Abeltzain eta ehiztariak dira. Egun, 20.000 inguru dira guztira eta, egitura tradizionala hautsita, irauteko modu gutxi geratzen bide zaie. Haien hizkuntza khoe familiakoa da eta lau dialekto nagusi ditu: antzinako hotentoteena, nama, korana eta gona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ptujko gaztelua

**Ptuj-eko gaztelua** (Slovene: ) gaztelu bat da Ptuj herrian kokatuta dagoena, Eslovenian. Muino batean dago, Drava ibaiaren luzeran, hirira begira, eta mugarri nabarmena da.

## Historia 
eskuinera|thumb|300x300px| Ptuj-en koadroa 1687koa. Gaztelua herriari begira dagoen muinoaren gainean dago.Gaztelua XII. mendearen erdialdean eraiki zen, hungariarren aurka defendatzeko eraiki zenean. Gaztelua eraiki zenean, Ptuj hiria Salzburgoko artxidiozesiaren zati bat zen.

Zagrebeko jesuiten jabea izan zen denboraldi batez. 1656an, finkapen gogorren ondorioz, jesuitek gaztelua Walter Leslie mariskal santuari saldu zioten, jaiotzez Scot bat zena. Gaztelua erabat berreraiki zen Barojaren garaian. Turkiarren inbasioen amaieraren ondorioz, gazteluak bere defentsa izaera galdu zuen. Walter Leslie jeneralak landetxe bihurtu zuen eta lursail baten egoitza. Bere ondorengoek 1802 arte izan zuten.

## Museoa 
1945az geroztik, gazteluko muinoan zeuden eraikin guztiak nazionalizatu eta eskualdeko museo bihurtu ziren.

## Galeria 

Fitxategi:Ptuj.jpg|Ptuj-eko gaztelua hiriaren gainean
Fitxategi:Ptujski grad 03.jpg|Ptuj gaztelua patioarekin
Fitxategi:Ptuj_(74)_(5338717339).jpg|Gazteluko antzinako gauzak
Fitxategi:Ptuj panorama 01.jpg|Ptuj eta Ptuj lakua gaztelutik ikusita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alma minha gentil, que te partiste

***Alma minha gentil, que te partiste*** Luís de Camões portugaldar poetak idatzitako sonetoa da. 1595ean argitaratu zen aurrenekoz, *Rimas* liburuan. Portugesezko sonetorik ospetsuenetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karim Ansarifard

**Karim Ansarifard** (Ardabil, 1990eko apirilaren 3a) irandar futbolaria da. 2014-15 denboraldian Osasuna futbol klubean aritu zen. 2017tik aurrera Olympiacos F.C. taldean dabil.
Oral

**Oral** (), **Uralsk** () errusieraz, aurretik **Yaitsk** (Errusieraz: *Яицк*, 1775 arte), Kazakhstango ipar-mendebaldean hiri bat da Ural ibaia eta Txogan ibaiaren arteko elkargunean, Errusiako mugatik gertu. Ural ibaiaren mendebaldean kokatzen denez, geografikoki Europa kontsideratzen da. Mendebaldeko Kazakhstan probintziako hiriburua da. Etnia osaketari dagokionez, Kazakhstandarrak gehiengo dira (%60).

## Kanpo estekak
Kurentovanje

thumb|300px|*Kurentiak*
**Kurentovanje** Eslovenia guztiko inauteri ezagunenak dira. Ptuj hiri historikoan eta inguruko herrixketan ospatzen da eta urtero 100.000 bisitari inguru hartzen ditu.

## Historia 
1960ko otsailaren 27an ospatu zen lehen aldiz. Maskara desfile tradizional bat antolatu zuten, aurrean lantzariak eta ondoren nekazariak, hartza, iratxoak, oilarrak eta azkenik *Kurentiak* zihoazela. Arrakasta handia izan zuen eta 1962an inguruko herrietako pertsonaia gehiago sartu zituzten.

1994an programazioa handitu eta bi egun baino gehiagoko jaialdia antolatu zen. 1999tik aurrera Inauterietako printzea aukeratzen da azaroaren 11an, San Martin egunean.

Gaur egun hamaika egun hartzen ditu eta ekintza ugari izaten dira. Desfile nagusia larunbatean egiten dute, baina haurren desfilea eta inauterien lurperatzea ere jarduera garrantzitsuak izaten dira.

## Kurentiak 
Hamar egun irauten duen jaialdia da eta aintzinako eslaviarren erritu paganoak ditu oinarrian. Inauterietako pertsonaia nagusiak *Kurentiak* edo *Korentak* dira, Euskal Herriko zanpantzarren antzeko pertsonaiak, eta etxez etxe ibiltzen dira beren zintzarriekin izpiritu gaiztoak uxatzeko asmotan. Ptuj inguruko Haloze eta Lancova herrixxketan adarrak dituzte.

## External links 
*  Kurentovanje.net
*  www.slovenia.si

## Kanpo estekak
Ibon Barandiaran

**Ibon Barandiaran Gartzia** (Leioa, Bizkaia, 1993ko urriaren 1a) futbolari bizkaitarra da. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. Bere jaioterriko Leioaren harrobian hezia, lehgen taldearekin egin zuen debuta 2011/12 denboraldian. 2021/22 denboraldian Sestao Riverrekin jokatu zuen Bigarren Federazioan igoera lortu eta gero, mailaren hasierako denboraldian.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Toño García

**Antonio "Toño" García Aranda** (Alcalá de Henares, 1989ko azaroaren 7a) espainiar futbolaria da. Levante futbol klubean jokatzen duen ezker hegalekoa da. RC Recreativon ere ibilia, 2015eko udan Levantek libre aurkitu eta kontratatu zuen.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Slovenska Bistrica

**Slovenska Bistrica** ( ahoskatua; ) Esloveniako hiria da, Drava eskualdean dagoena. 2014ko erroldaren arabera 25.176 biztanle ditu, baina herrigunean 7.603 bizi dira.

## Geografia 
Slovenske Gorice () mendigunean kokaturik dago, Karavanke mendien hegoaldean. Udalerriko mendirik altuena Boč da (978m). Eremu hau bere mahastiengatik da ezaguna. Slovenska Bistrica Mariborretik 22 kilometrotara dago, hegoaldera.

## Historia 
XII mendean eratu zen Maribor eta Celjerako errepidean. 1265 urtean aipatzen da lehen aldiz Bistricako gaztelua. 1313an Habsburgotarrek gaztelua eskuratu zuten eta *Bistrica* herriari merkatu eskubidea eman zioten. 1565 urtean aipatzen da lehen aldiz *Slovenska Bistrica*. Austria-Hungariako Inperioaren garaian *Windisch-Feistritz* izen alemaniarra izan zuen.

XX mendearen hasieran herrigunean alemaniarrak ziren gehiengoa (%57'7a) baina herriaren inguruan esloveniarrak nagusitzen ziren. Bigarren Mundu Gerraren ondoren alemaniarrak gutxiengoa dira.

## Ondasun nabarmenak 
* Bistricako gaztelua
* Ančnik gotorleku erromatarra.
* San Bartolome eliza.

## Iruditegia 

Irudi:GradSlovenskaBistrica1.jpg|Bistricako gaztelua.
Irudi:Slovenska Bistrica - St. Bartholomew's Church (cerkev sv. Jerneja).jpg|San Bartolome eliza.
Irudi:Slovenska Bistrica (11) (5306033158).jpg|Udaletxe zaharra.
Irudi:Slovenska Bistrica (1) (5305435583).jpg|Alfonz Šarh enparantza.
Irudi:Boč 2.JPG|Boč mendia.

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Eskuleku (ibilgailuen osagaia)

thumb|200px
**Eskulekua** edo **gidoina** bizikleta, motozikleta eta beste ibilgailu batzuetako norabide-mekanismoa da. Beste ibilgailu batzuetako bolantearen parekoa lizateke. Norabidea kontrolatzeaz gainera, txirrindulariaren edo gidariaren pisua hartzen du. Eskuleku altuek gidaritza erosoa izaten laguntzen dute; eskuleku baxuek, berriz, aerodinamika hobetzen dute.

## Kanpo estekak
Mekanismo

thumb|Engranajeak mekanismo mota bat dira
**Mekanismoa** indarrak eta mugimenduak beste indar eta mugimenduak sortzeko gailuak dira, hala nola engranajeak eta espekak. Mekanismoek, orokorrean, mugitzen diren atalak dituzte (engranajeak, kateak, espekak...) eta loturak zein frikzioa eragiteko sistemak, galgak kasu. Gainera egiturazko elementuak ere badituzte, txasisa, lubrikatzailea edo enbragea bezala.

Indarra eta mugimenduaren arteko konbinazioak potentzia definitzen badu, mekanismo batek potentzia hori kudeatzeko bideak aurkitzne ditu, mugimendu eta indarrak egoki bideratuz.

Mekanismoak, askotan, prozesu edo sistema mekaniko handiegoen parte dira. Batzuetan makina oso bat mekanismo bakarraz osatua egon daiteke, baina gehienetan mekanismo ezberdinak izaten ditu makina batek.

## Kanpo estekak
Putzu (argipena)

**Putzu** hitzak adiera zenbait ditu:
* ur-putzua, lurpetik ura eskuratzeko zuloa;
* putzu artesiarra, akuifero batetik ura isurtzen iturburua;
* putzua, zoruko ur pilatzea;
* petrolio-putzua, petrolioa erauzteko zuloa;
* **putzu beltza** edo hodi septikoa.
* Putzu: Txillardegik 1999an 2. karlistaldiaz idatzi zuen eleberria
Putzu (zoruko ur pilatzea)

thumb|200px
**Putzua**, halaber **putzu-zuloa** edo **pozua** (Bizk.), zoruan euriagatik edo ura isurtzeagatik sortzen den ur-pilatze txikia eta aldi baterakoa da.

Zulo eta sakonuneetakoari **istila** deritzo, eta putzu txikiari **potxingoa**. 

Putzua nahiko egonkorra denean, ingurune horretara egokitutako ekosistema bat sortu eta manten daiteke.: anfibioak, narrastiak, burruntziak, ur-landareak... 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Millán (argipena)

**San Millán** () gaztelaniazko izen bat da, hainbat tokiren izena:

## Euskal Herrian 
* Donemiliaga: Arabako ipar-ekialdean dagoen udalerria.

## Beste herrialde batzuetan 
* Donemiliaga Kukula (): Errioxako Autonomia Erkidegoaren udalerria.
* San Millán de los Caballeros: Leóngo probintziaren udalerria.
* San Millán de Lara: Burgosko probintziaren udalerria.
* San Millán de Yécora: Errioxako Autonomia Erkidegoaren udalerria.
* San Millán mendia: Demanda mendilerroan.

## Ikus, gainera 
* Donemiliaga (argipena)
Uraren Esparru Zuzentaraua

**Uraren Esparru Zuzentaraua** edo **UEZ** 2000. urtearen amaieran, uraren egoera ekologiko egokia lortzeko xedez, Europar Batasunak kide ororentzat ezarritako zuzentaraua izan zen.

UEZaren helburu nagusia zilegizko plangintza hidrologikoa egitea da. Honetarako, kutsaduraren prebentzioa, uraren erabilera iraunkorra eta ingurumenaren babesa nahitaez kontuan hartu beharrekoak dira.

## Kanpo estekak 
* Zuzentaraua
Kingda Ka

thumb|250px
**Kingda Ka** Amerikako Estatu Batuetan dagoen errusiar mendia da, hain zuzen ere Six Flags Great Adventure-n, Jackson, New Jerseyn dago. 2005eko maiatzaren 21ean izan zen bere irekitza, momentu hartan munduko errusiar mendirik altuena eta azkarrena bihurtu zen Top Thrill Dragster-en aurretik. Mekanismo hidrauliko baten bitartez 3,5 segundutan 206 km/h hartzeko gai da.

## Fitxa 
## Historia 
Kingda Ka ofizialki 2004 ko Irailaren 29an eman zuten haren berri munduko azkarrena eta altuena izango zenaren bezala.
2005 eko Urtarrillaren 13 an bukatu zuten eta 4 hilabete geroago ireki egin zuten.

## Rollback 
Batzuetan posiblea da Kingda Karen jaurtiketa 139 metroak ez igotzea hori gertatzen denean *rollback* gertatzen da. Errusiar mendien fanatiko askok ansian *rollback-ak* gertatzea nahi dute.

## Kingda Karen markak 
- Jauzi luzeena errusiar mendia batean (127 m)
- Errusiar mendi altuena (139 m)

## Kanpo estekak
Constância

**Constância** Portugalgo erdialdean dagoen Santarém barrutiko udalerria da. 80,37&nbsp;km²ko eremua du eta 2011n 4.056 biztanle zituen, 3 fregesiatan banatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kostanay

**Kostanay** (), garai batean *Kustanay* (, 1997 arte) eta *Nikolayevsk* (errusieraz: *Николаевск*, 1895 arte), Kazakhstango iparraldean dagoen hiria da, Tobol ibaiaren ondoan dagoena. Kostanay probintziako hiriburua da eta 2009an 214.916 biztanle zituen.

 

## Kanpo estekak
Nikola Vujadinović

**Nikola Vujadinovic** (Belgrad, Serbia 1986ko uztailaren 31) serbiar atzelaria da, Iruñeko Osasunan aritutakoa. Haren zenbaki gogokoena "19"a da eta zenbaki horixe zeraman bizkarrean.
Zululandia

**Zululandia** izan daiteke:
* Zulu Erresuma (1818-1897)
* KwaZulu, Hegoafrikako bantustana (1981-1994)
* KwaZulu-Natal, Hegoafrikako probintzia
* Zululand udal-barrutia, KwaZulu-Natal probintzian
Balkhax

**Balkhax** (; ) Kazakhstango hiri bat da Balkhax aintziraren iparraldeko kostaldeko Bertys badian kokatua dagoena. 2009an 68.833 biztanle zituen.

Balkhax hiri 1937an sortu zen kobrearen meatzaritzaren eta fundizioaren inguruan. Gaur ere ere kobrea ustiatzen da bertan. Hiria Txinako mugatik 500 kilometro mendebaldera kokatzen da, aintziraren ipar kostaldean.

## Klima 

## Iruditegia 

Fitxategi:Balkhash-center.jpg|Erdigunea.
Fitxategi:Balkhash townBeach.jpg|Hiriko hondartzaren zati bat.
Fitxategi:Balkhash copper smelting complex.jpg|Metalurgia gunea.
Fitxategi:Балхаш,_Старую_площадку.jpg|Antzineko metalurgia gunea.
Fitxategi:Balqash-pamjatnik.jpg|Errepresioaren biktimen monumentua.
Fitxategi:Lake Balkhash, 2008.jpg|Udaberria. Hondartza. 2008ko martxoak 22.
Fitxategi:DSCF1576.JPG|Aintzira udaberrian. 2008ko martxoak 22.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Balkhax aintzira

## Kanpo estekak
Francisco Silva Gajardo

'*Francisco *"Gato"* Silva Gajardo*' (Quillota, Txile, 1986ko otsailaren 11) Osasunako erdilari txiletarra da, osasunaren harrobian hezitakoa. 2014ean brujas taldera joan zen mailegu moduan eta 2015ean iruñara itzuli zen.
Kyzylorda

**Kyzylorda** (), aurretik **Kzyl-Orda** (), **Ak-Mechet** (), **Perovsk** (), eta **Fort-Perovsky** () ere deitua, Kazakhstango hiri bat eta izen bereko probintziaren hiriburua da. Sir Daria ibaia bertatik igarotzen da.

## Kanpo estekak
Paradisu Zinema

**Paradisu Zinema** izenarekin honakoak aurki daitezke:
* ***Cinema Paradiso***, Giuseppe Tornatorek zuzendutako filma
* ***Paradisu Zinema (diska)***, Joxe Ripiau taldeak egindako diska
Diogo do Couto

**Diogo do Couto** (Lisboa, 1542 aldean - Goa, 1616ko abenduaren 10a) portugaldar historialaria izan zen.

## Bizitza 
Lisboan jaio zen, 1542 aldean. Saint Antão ikastetxean Latin eta Erretorika ikasi zituen, eta Filosofia Benficako komentuan. 1559an Indiara joan zen, eta 10 urte igaro zituen bertan. 1569an Luís de Camões, poeta eta lagun mina, Mozanbiken aurkitu zuen, behartasun gorrian eta Portugalera itzultzeko dirurik gabe zegoela. Diogok eta beste lagun batzuek lagundu zioten eta, era horretan, *Os Lusíadas*, bere lanik garrantzitsuena, argitaratu ahal izan zuen. Diogo 1570eko apirilean iritsi zen Cascaisera, *Santa Clara* ontzian, baina hiria izurriak harturik zegoenez gero, erregeak baimena eman arte ezin izan ziren porturatu.

Diogo Indiara itzuli zen, Filipe I.a erregeak João de Barrosek hasitako *Décadas da Ásia* lana (alegia, Asiako esploratze eta konkistaren kronika) jarraitzeko agindu baitzion. 1571ko irailean iritsi zen Goara. Goan hil zen, 1616ko abenduaren 10ean.

## Erreferentziak
Bdelloidea

**Bdelloidea** ur gezan eta lur hezean bizi den rotifera klase bat da. Errotifero hauek koroa ondo garatua dute, bitan zatiturik. Igeri egiten edo arrastaka ibiltzen dira. Zenbait izain moduan egiten dutenez, izen zientifiko hori hartu dute (, *bdella*, izain esan nahi du).

Nahiko sexualitate berezia dute: ez dute arrik eta emeak partenogenesien bidez ugaltzen dira. Milioika urtez asexualak izan arren, 450 espezie baino gehiago sortu dituzte eta, gainera, sexu bidez ugaltzen diren beste errotiferoen oso antzekoak.

## Galeria 

Fitxategi:Bdelloidea1 w.jpg
Fitxategi:Bdelloid Rotifier - Danelle Vivier.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciskei

**Ciskei** Hegoafrikako Errepublikako bantu estatua izan zen, 8.300 km2 eta 2.100.000 biztanle zituena. Hiriburua Bisho zuen. Bantu estatua da 1981. urtetik aurrera. Transkeiekin batera, xhoserazko hiztunentzat sortu zuten. 1994an Hegoafrikak bildua, egun Lurmutur Ekialdea probintzia osatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pavlodar probintzia

**Pavlodar probintzia** () Kazakhstango probintzietako bat da. Hiriburua Pavlodar hiria da eta 322.851 biztanle ditu. Probintziak guztira 749.516 biztanle zituen 2013an. Muga egiten du iparraldean Errusiarekin. Kazakhstango beste probintzia hauekin ere muga egiten du: Aqmola (mendebaldean); Ekialdeko Kazakhstan probintzia (hego-ekialdean); Iparraldeko Kazakhstan probintzia (ipar-mendebaldean); eta Karagandy (hegoaldean). Jan de asko,bereziki ukrainarrak, Pavlodarren emigratu zuten Nikita Khrustxeven Lurralde Birginen Kanpainaren aldian.

Irtyx ibaiak probintzia osoa zeharkatzen du, Txinako Altai mendietatik hasita Errusia bitarte. Irtix-Karagandy ubideak probintziaren mendebaldea zeharkatzen du eta Irtyxeko urak Ekibastuz eta Karagandy hirietara eramaten ditu.

 

Bayanaul parke nazionala probintzia honetan kokatzen da, Ekibastuz-etik  100 kilometrora.

## Kanpo estekak
Great Fish ibaia

**Great Fish** () Hegoafrikako ibaia da, Lurmutur Ekialdea zeharkatzen duena.

1779 eta 1878 artean xhosa eta afrikaner arteko gerretan muga osatzen zuen. Apartheid garaietan, Ciskeiko mendebaldeko muga bertan zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kipchoge Keino

'*Kipchoge Hezekieh *Kip* Keino*' (Kipsamo, ) Kenyar atleta ohia da. 1962an irabazi zuen lehen lasterketa garrantzitsua Kenyako “Miliaren marka” hautsi zuenean. Olinpiar Jokoen historian 1.500 metroko proba eta oztopoekiko 3.000 metroko proba irabazi dituen bigarren atleta da. 1.500 metrokoa Mexikon irabazi zuen 1968an, eta oztopoekiko 3.000 metrokoa, Munichen 1972an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Great Kei ibaia

**Great Kei** () Hegoafrikako ibaia da, Lurmutur Ekialdea zeharkatzen zuena.

Queenstownen hego-ekialdean, White Kei eta Black Kei ibaien lotunean sortzen da. Tsomo du ibaiadar nagusia. Historikoki, Transkeiko hego-mendebaldeko muga osatzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gamtoos

**Gamtoos** Hegoafrikako ibaia da, Lurmutur Ekialdea zeharkatzen zuena.

Kouga eta Groot ibaien lotunean sortzen da. Loerie, Klein eta Hol ditu ibaiadar nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armstrongen muga

[thumb|[1930eko hamarkadako pilotu bat hipoxia ekiditeko presurizatutako jantzia soinean duela.]]
**Armstrongen muga**, **Armstrongen lerroa** ere deitua, presio atmosferiko oso txikiaren ondorioz (0,0618 atmosfera edo 6,3 kPa) urak giza-gorputzaren tenperatura normalean (37&nbsp;°C-tan) irakitea eragiten duen altitudea da. Termino honen izena 1947an Randolph Aire Armadaren Basean, Texasen, Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadaren Espazio-medikuntza Saila sortu zuen Harry George Armstrongen abizenetik dator. Altitude hau 18.900 eta 19.350 metro (62.000–63.500 oin) bitartean kokatzen dute askok.

Adibidez pilotu batek Armstrongen mugatik gora hegan egingo balu bakarrik oxigeno-maskara batez lagunduta, hau da, presurizatutako jantzirik gabe, bere birikietako urak eta listuak irakingo lukete.

## Kanpo estekak
Temirtau

**Temirtau** (, ) Kazakhstango Karagandy probintziako hiri bat da. 2009an 169.590 biztanle zituen.

Hiria Karagandy probintziaren ipar-mendebaldean kokatzen da eta bertatik Nura ibaia igarotzen da.

## Kanpo estekak
Walvis Bay

**Walvis Bay** (; ) Namibiako mendebaldeko hiria eta portua da, Ozeano Atlantikoaren ertzean. Eskualdeko portu naturala, bere izena euskaraz "Balearen badia" esan nahi du, bere uretan balea austral asko topatzen dituztelako.

Bartolomeu Dias portugesa bertara 1487an ailegatu zen, noiz hereroen eremu besterik ez zenean.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekibastuz

**Ekibastuz** (, ) Pavlodar probintziako hiri bat da, Kazakhstango ipar-ekialdean. 2013an populazioa 146.991 biztanlekoa zen.

## Kanpo estekak
Abrahamdar erlijio

[thumb|Hiru abrahamdar erlijio nagusien ikurrak: [judaismoarena, kristautasunarena eta islamarena.]]
**Abrahamdar erlijioak** Abrahami lotutako tradizio espirituala duten erlijio monoteisten multzoa da. Izendapena, oro har, judaismoari, kristautasunari eta islamari buruz hitz egiteko erabiltzen da, baina zenbaitetan beste erlijio batzuk ere sartzen dira, hala nola babismoa, bahaismoa, deismoa, kaodaismoa, rastafari mugimendua... Munduko fededunen erdiak baino gehiago abrahamdar erlijioetako baten sinestunak dira: 3.800 milioi fededun, gutxi gorabehera.

Abrahamdarrak ez diren erlijio nagusiak dira dharmari jarraitzen diotenak (batik bat Indian hedatuak) eta taoari jarraitzen diotenak (batik bat Asiako ekialdean hedatuak). Gainera, Afrikan eta Karibean hedatutako erlijio animistak ere ez dira abrahamdar erlijioak.

## Kanpo estekak
Dejan Lekić

**Dejan Lekić** (; Kraljevo, Serbia, 1985eko ekainaren 7a) Eibar Kirol Elkartean jokatzen duen aurrelari serbiarra da. 2014ean libre iritsi zen Eibarrera eta urte baterako kontratua sinatu zuen.

## Ibilbidea
Tembisa

**Tembisa** Hegoafrikako auzunea da, Gauteng eskualdean dagoena. 1957an sortu zuten eskualdeko beltz batzuk birkokatzeko. Kempton Parketik iparralderantz dago, Johannesburgotik gertu.

## Kanpo estekak
Sistema monofasiko

[220px|thumb|eskuinera|**Sistema monofosasiko** baten [tentsio (elektrizitatea)|tentsioa denborarekiko. Ardatz bertikalean tentsioa irudikatzen da, non 1 balioari aldiuneko tentsio maximoa dagokion, eta ardatz horizontalean periodoa irudikatzen da.]]

Ingeniaritza elektrikoan, **sistema monofasikoa** edo **fase bakarreko sistema** korronte alternoko energia elektrikoaren banaketa eta kontsumo sistema bat da, zeinetan fase bakarra erabiltzen den, hau da, tentsio guztien aldiuneko balio maximoa aldi berean gertatzen da. **Fase bakarreko banaketa** kargak nagusiki argiztapenerako eta beroketarako direnean erabiltzen da, eta motor elektriko txikientzat. Fase bakarreko sistema batek ez du eremu magnetiko birakorrik sortzen korronte alternoko motor elektriko bati konektatzerakoan; motor elektriko monofasikoek zirkuitu gehigarriak behar dituzte abiarazteko, eta honen ondorioz ez dira ohikoak 10&nbsp;kW baino potentzia haundiagoekin.

Sistema monofasikoetako tentsio eta maiztasunak herrialdearen araberakoak dira, hedatuenak 115 eta 230 Volteko tentsioak eta 50 edo 60 Hertzeko maiztasunak izanik.

Orokorrean hirugarren eroale bat erabiltzen da, lurra deiturikoa —*ground*— deskarga elektrikoetatik babesteko. Hainbat lurreratze sistema desberdin daude.

Potentzia haundiko sistemak, ehundaka kVA edo gehiagokoak, ia beti sistema trifasikoak dira. Sistema hauetan potentzia haundiko motor elektriko trifasikoak zirkuitu gehigarri gabe abiarazi ahal dira.

## Kolore kodea 
**Sistema monofasikoan** erabiltzen diren eroaleak kolore kode batekin bereizten dira. Kolore kodea herrialdearen araberakoa da, eta herrialde berean ere kode berriak eta kode desberdin zaharkituak aurkitu daitezke. Europar Batasunean IEC 60446 nazioarteko estandarra erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Korronte alterno
* Sistema polifasiko
* Sistema trifasiko

## Kanpo estekak
-stan

thumb|250px|-stan atzizkia izenean duten herrialdeak
**-stan** () pertsierazko hitza da "-(r)en lekua" edo "-(r)en herria" esateko. Munduko leku askok dute izen hori, batez ere Asiako hegoaldean eta zentruan, baina baita Kaukasoan eta Errusian. Persiar kultura hedatu den lurraldeetan atzizkia ere ohikoa da. Atzizki gisa ere modu orokorrean erabiltzen da pertsieraz eta urduz, adibidez  *rigestân*, "desertuaren lurrak", Pakistan "puroen lurraldea", Hindustan "hinduen lurraldea", edo *golestan*  "loreen lurraldea, lorategia".

## Etimologia 
Atzizkia hasiera batean berezko izena zen, baina eboluzionatu zuen atzizkia izan arte askotan izenen ondoan agertzen zelako, bai Indo-iraniar hizkuntzatan zein Indoeuropar hizkuntzatan: sanskritoko *sthā́na*ren ahaidea da, ( ), "zutitzea" esan nahi duena. Hortik garatu ziren hizkuntza ezberdinetan "lekua, lokalizazioa" esateko, eta hortik aitzinindoiraniar hizkuntzara, **sthāna-*.

Aitzinindoeuroperan izen honen sustraia izango litzateke **steh₂-* (berreraikitze zaharrago batean **stā-*) "zutik egon", eta hortik dator ingelerazko , latinezko ''*, eta antzinako grezierako  (histamai), guztiek "zutik" esan nahi dutenak. Hitz berdinetik dator errusierako  (*stan*, erdi-okupatutako kanpamentua). Polonieraz eta ukraineraz ** hitzak "kondizioa" esan nahi du, eta serbo-kroazieraz "apartamendu" esan nahi du, nahiz eta lehen "habitat" esan nahi zuen. Txekieraz eta eslovakieraz hitzak "denda" esan nahi du (kanping-dendan gisa) edo, militarren kasuan, "kaserna". Germaniar hizkuntzetan hitza aurki daiteke *Stand*en ("lekua") eta *Stadt* hitzetan (, ,  eta ) guztiek "lekua" edo "hiria" esan nahi dutelarik. Zentzu honetan *-stan* atzizkia *-land'' atzizkiaren parekoa izango litzateke.
Zhezkazgan

**Zhezkazgan** edo **Jezkazgan** ( /Jezqazğan/ جەزقازعان), lehen **Dzhezkazgan** (, 1992 arte), Karagandy probintziako hiri bat da, Kazakhstanen, Kara-Kengir ibaiaren ondoan dagoena. 2009an populazioa 90.661 biztanlekoa zen. Hiriguneak inguruko beste herri meatzari batzuk hartzen ditu barnean, Satpayev hiria esaterako, eta guztira 148.700 biztanle biltzen ditu.

Zhezkazgango populazioaren %50a kazakhstandarra da; %30a errusiarra. Badira beste gutxiengo etniko batzuk ere: ukrainarrak, alemanak, txetxeniarrak eta korearrak.

## Kanpo estekak
Jaungoikoa, aberria, erregea

**Jaungoikoa, aberria, erregea** () karlismoaren goiburu hirukoitza da. 1814an, Vienako Batzarrean aldarrikatutako "Tronua eta Aldarea" goiburuaren baliokidea izan zen.

Zenbait aldaera izan zituen: *Jaungoikoa, aberria, erregea, epaileak* edo *Jaungoikoa, aberria, foruak, erregea*. Ignacio Baleztenak Oriamendiko Martxaren hitzak birmoldatu zituenean, goiburu honekin eman zion hasiera bere bertsioari.

1895ean Arana anaiek eusko abertzaletasunarentzat goiburua sortzeko orduan, Jaun-goikua eta Lagi-zaŕa aukeratu zuten, beste goiburu horren oihartzuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perriain

**Perriain** edo **Cruz de Alda** Arabako ekialdean dagoen mendia da, Lokiz mendilerroan kokatutakoa. eta Haranako udalerriaren barruan dagoena.

## Abiapuntuak 
* Aldatik: 45 minutuko igoera.
* Zuñigatik: Ordu 1 eta 30 min.
* Uribarri Haranatik: Ordu 1 eta 15 min.

## Ikus, gainera 
* Arabako mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Olastitzu

**Olastitzu** Nafarroako mendebaldean dagoen mendia da, Lokiz mendilerroan kokatutakoa.

## Abiapuntuak 
Ohiko abiapuntua Larraona herria da, handik ordu bat eta 15 minutuko igoera dugularik.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Ignazio Soroa

**Ignazio Soroa** (Usurbil, Gipuzkoa, 1635 &ndash; 1689) gipuzkoar ontzigilea izan zen. Aita izan zuen Joanes Soroa; ospe handiko ontzigile izan ziren aita-semeak XVII. mendean.

## Bizitza 
Ignazio Soroa maisu izendatu zuten 1665an, eta bera izan zen galeoi askoren egile. Horien artean armadako hainbat ontzi-buruzagi.

Bere maisutza eta ospearen erakusle da, zenbait alditan agintarien agindupean eta, beste ontzigile batzuen lanak ikuskatzera eta ontzien itsasoratzeak zaintzera joan behar izana, eta hau izatea erabili zuen aitzakia, bere lanak atzeratzeko.

Erregerentzat egindako lanengatik kapitain eta maisu-buru izendatu zuten erregeren ontzioletan,1672an.

Bestalde Usurbilen dagoen jauregi ederrenetako baten eragilea izan zen: Soroa (Saroe) jauregia.

## Itsasontziak 
Garai honetan Gipuzkoako ontziolak oso famatuak ziren. Gehienak Oria ibaiaren bokalean eta Pasaian zeuden. Usurbilekoak Mapil, Urdaiaga, Usandizaga eta Aginagan.

Ozeano itsasoko armadako ontzi-buruzagia itsasoratu zuen 1672an, 1676an beste bi ontzi-buruzagi egin zituen Jose Iriarterentzat. Ozeano itsasoko ontzi-buruzagia bereziki ederra zen: 1200 tona, 75 eta 3/4 beso luze, 22 beso errun, eta 10 eta 1/2 beso garai.

## Bibliografia 
http://www.euskomedia.org/aunamendi/IgnazioSoroa(http://www.euskomedia.org/aunamendi/109616)

## Erreferentziak
Hautetsontzi

thumb|200px
**Hautetsontzia** boto sekretuak jasotzeko erabiltzen den ontzi bat da, botoak jasotzen diren bitartean itxi eta botoak zenbatzeko ireki egiten dena. Botoak sartzeko zirritu bat izaten du gainean.
Larraineta (Lokiz)

**Larraineta** Nafarroako mendebaldean dagoen mendia da, Lokiz mendilerroan eta Lanako udalerrian kokatutakoa.

## Abiapuntuak 
* Ulibarritik: Ordu 1 eta 15 min.
* Biloriatik: Ordu 2.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* :Larraineta Mendikat webgunean.
Arnaba

**Arnaba** Nafarroa eta Araba artean dagoen mendia da, Lokiz mendilerroan kokatutakoa. 

Lokiz aldeko gain gorena da Arnabarena, baina ez dago argi non dagoen, izan ere gorabehera gutxiko eremuan dago eta bada batetik erpin geodesiko bat leku baten eta bestetik, buzoia, 500 m mendebalderago (zerikusia izan lezake bikoizketa horretan Nafarroa eta Araba arteko mugak hortik pasatzeak).

Ez dio horrek gehiegi axola, hara joanez gero hegoaldera jausten den amildegiak erakarriko baitu gure arreta.

Amildegi honek Lanako bailara inguratzen du iparraldetik hormatzar ikusgarriak zutituz Arnaba aldera.
Goi aldean ibiltzea erraza da ordea, amildegian ertzean zehar ere bai.
Harria da nagusi, han hemenka sakabanatutako ezpel, pago eta ipuruak ez dira oraindik traba egiteko adina nagusitu, erpin geodesikoaren inguruan ez bada.

Iparraldeko isurialdea pagadiak estaltzen du gandorra ez beste guztia, eta baso horietan gora datozen bideak baliatu ditzakegu gandorrera heltzeko, Kontrasta, Uribarri-Harana nahiz Aldatik abiatuta.
Hegoaldetik ere bada sarbide bat baino gehiago, harresiak eskainitako abaguneak aprobetxatuta.

beste izenak: **Montesanto, Ernaba, Arlaba, Erlaba, Arlabe, Aranaba, Herlabagayna**.

## Abiapuntuak 
* Uribarri Haranatik: Ordu 1 eta 30 min.
* Gastiaindik: Ordu 1 eta 30 min.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako mendien zerrenda
* Arabako mendien zerrenda

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Arnaba / Montesanto, *http://www.euskal-herria.org/*
Miguel Loredo

**Miguel Loredo Rola** (Portugalete,  - ) bizkaitar hizlari eta publizista neokatolikoa izan zen.

*Euscalduna* eta *La Época* egunkarietan hasi zen idazten. 1864an jaioterria ordezkatu zuen Bizkaiko Batzar Nagusietan. Bertan *Jaungoikoa eta Foruac* lema lehendabizikoz aldarrikatu zuen. 1873an Trianon eta Zugaztietan meategiak ustiatzeko elkarte bat sortu zuen. 1875ean Madrilera erbesteratua izan zen. Addisonen gaixotasunagatik hil zen.

## Erreferentziak
Tell (arkeologia)

[thumb|[Tell Barriren ikuspegia, ipar-ekialdeko Siria]]
**Tell** edo **tel** (, , '''' hitzetatik ekarria) Ekialde Hurbilean, antzinako hirietako aurriek eratutako muinoa da, Mesopotamia, Siria eta Palestinako toponimo askotako osagai dena.

Belaunaldiz belaunaldi hazi ziren, eraiki eta berreraikitako eraikinei esker. Hazkunde honi ekarpen handienak egiten dituztenak adobezko adreiluak dira.

## Tell ezagunenak 
* Göbekli Tepe
* Gürcütepe
* Sultantepe
* Tall al-Ajjul
* Tall Jawa
* Tel Beer-Xeva
* Tel Bet Shean
* Tel Dan
* Tel Hazor
* Tel Lachish
* Tel Megiddo
* Tell Barri
* Tell Bazmusian
* Tell Beydar
* Tell Brak
* Tell Chuera
* Tell Leilan
* Tell Shemshara
* Arbilgo zitadela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazur (argipena)

**Gazur** edo, adiera batzuetan, **serum** hitzek esanahi zenbait dituzte:
* **esne-gazura**, gatzagiaren eraginez esnetik sortzen den produktua;
* **odol-gazura** edo **odol-seruma,** gatzapen-faktorerik gabeko odol-plasma]
* **gazur fisiologikoa** edo **serum fisiologikoa**, organismoei txertatzen zaien disoluzioa, odolaren ordezkoa eta elikagaiak emateko erabiltzen dena.
Gaël Kakuta

**Gael Kakuta** (Lille, Frantzia, 1991ko ekainaren 21a) Frantzian jaiotako aurrelari kongotarra da, gaur egun Sevillan jokatzen duena, Espainiako lehen mailako ligan. Bere ibilbidea Chelsean hasi zen. Rayo Vallecanon aritu ondoren, Sevillak fitxatu zuen.

## Ibilbidea
Gatzagi

thumb|Bildotsaren urdail lehortuak, gatzagiaren funtsa.
thumb|Legarra edo gatzagia ateratzen, gatzatua egiteko.
[thumb|**Gatzagiaren** eraginez, esnea [gatzatu (irudian, gainean) eta gazur (irudian, azpian) bilakatzen da.]]
**Gatzagia** edo **legarra** esnea gatzatzen duen substantzia bat da, zehatzago esnearen kaseinogenoa urtzen ez den kaseina bihurtzen duen entzima bat. Esnearen azidotasun maila ph 4,7-ra iristen denean esnea gatzatu egiten da entzima honen eraginez.

Hausnartzaile gazteen urdailetik ateratzen den gaia da. Gatzatua edo mamia egiteko, arkume baten urdailetik ateratakoa erabiltzen da. Mamirako, gatzagiaren produktu kimikoa saltzen da gaur egunean, jatorrizko gatzagia erostea oso zaila baitago 21. mendean Euskal Herrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gatzatua legar naturalarekin egiten.
Gaztela-Mantxako Gorteak

**Gaztela-Mantxako Gorteak** (gaztelaniaz *Cortes de Castilla-La Mancha*) Gaztela-Mantxako autonomia erkidegoko lurralde parlamentua da. Biltzarreko parlamentariak lau urteko eperako hautatzen dira sufragio unibertsalez.

Gorteen egoitza, Toledoko San Gil komentuan kokatzen da. Gaztela-Mantxako Erkidegoen Juntaren gaineko kontrola du.

## Osaketa 
Gaztela-Mantxako lurralde ganberak 33 diputatu ditu. Honela banatzen dira:
*  16 diputatu
*  15 diputatu
*  2 diputatu

## Presidenteak 
* I. legealdia: Francisco Javier de Irízar (PSOE)
* II. legealdia: José Manuel Martínez (PSOE)
* III. legealdia: José María Barreda (PSOE)
* IV. legealdia: José María Barreda (PSOE)
* IV. legealdia: Mari Carmen Blázquez (PSOE)
* V. legealdia: Antonio Marco (PSOE)
* VI. legealdia: Fernando López (PSOE)
* VII. legealdia: Francisco Pardo (PSOE)
* VIII. legealdia: Vicente Tirado (PP)
* IX. legealdia: Jesús Fernández (PSOE)

## Kanpo estekak 
* Gaztela-Mantxako Gorteen webgune ofiziala
Turkestan (hiria)

**Turkestan** (; ) Hegoaldeko Kazakhstan probintziako hiri bat da, Sir Daria ibaiaren ondoan dagoena. Xymkentik 160 kilometro ipar-mendebaldera dago Trans-Aral trenbidearen erdian, iparraldean Kyzylorda eta hegoaldean Taxkent dituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Satpayev (hiria)

**Satbayev** (), 1990a arte *Nikolsk*, Kazakhstango Karagandy probintzian dagoen hiri bat da. Hiriaren izena Kanysh Satbayev-en omenez jarri zioten, sobietar metalogeniaren sortzailetako bat eta Kazakhstango Zientzien Akademiaren sortzailea. Populazioa 2009an 60.105 biztanlekoa zen.

## Kanpo estekak
Recanati

**Recanati** Italiako udalerri bat da. Maceratako probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
Recanatik honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Begira ere 
* Beniamino Gigli Saria

## Kanpo estekak
Zelai Nikolas

**Zelai Nikolas Ezkurdia** (Bilbo, Bizkaia, 1968 - ) Gure Esku Dago herri plataformaren bozeramailea izan da. Lanbidez Eusko Jaurlaritzako legelari, autodeterminazio eta erabakitze-eskubidearen aldeko beste hainbat ekimenetan ere parte hartu du.

## Ibilbide profesionala 
Zuzenbidean lizentziatua Deustuko Unibertsitatean (1993), Europako zuzenbidean eta konstituzio zuzenbidean aditua da. Abokatu gisa aritua da (1993-1998), baita Euskal Herriko Unibertsitatean irakasle zuzenbide zibilean (1993-2000). 1998tik aurrera Eusko Jaurlaritzako legelaria zenbait sailetan.

Gure Esku Dago erakundean sustatzaile eta bozeramailea izan zen 2013 eta 2019 urteen artean. Bozeramailetza uztean, zuzendaritza kontseiluan jarraitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zelai Nikolas Twitterren: @ZelaiNikolasEzk
Angel Rodríguez

**Angel Luis Rodríguez Díaz** (San Cristóbal de La Laguna, Kanariak, Espainia, 1987ko apirilaren 26a), **Ángel Rodríguez** bezala ezagunagoa, espainiar futbol jokalaria da. Aurrelari gisa jokatzen du Espainiako Ligako Lehen Mailako RCD Mallorcan. 

## Estatistikak 
## Kanpo estekak
Daniel Nieto Vela

**Daniel "Dani" Nieto Vela** (Palma Nova, ) espainiar futbolaria da. Ezker hegalean jokatzen duen jokalaria. Eibar KE-n egon zen Bere aurreko taldea Bartzelona B izan zen, izan ere Bartzelonaren harrobiko jokalaria da.

## Erreferentziak
Lillo (futbolaria)

**Manuel Castellano Castro**, ***Lillo*** izenaz ezaguna (Aspe, Alacanteko probintzia, 1989ko martxoaren 27a) valentziar futbolaria da, atzelari postuan jokatzen duena. 2013tik 2016ra Eibar KEn aritu zen. 2017tik aurrera Osasuna futbol kluban jokatzen du.
Manu Barreiro

**Manuel Barreiro Bustelo** (Santiago de Compostela, 1986ko uztailaren 8a) Deportivo Alavésen jokatzen duen aurrelari galiziarra da. Real Madriden harrobikoa da.

## Kanpo estekak
Deportivo Alavés 2015-2016

Entrenatzailea:  José Bordalás (2015-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa izan du denboraldian zehar.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Alaves Aficionados taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
#### Bajak Neguan 
### Neguko merkatua 2016 
### Fitxaketa merkatua 2015/2016 
### Estatistikak 
### Hamaikakoak 
*Hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Molina Sánchez

thumb|Rafael Molina Sanchez "Lagartijo"

**Rafael Molina Sanchez** (Kordoba,1841eko azaroaren 27a - 1900eko abuztuaren 1a), *Lagartijo* ezizenez ezaguna, toreatzaile espainiarra izan zen.

### Bizitza 
**Manuel de Molina** *Niño de Dios* banderilleroaren semea izan zen.Txiki-txikitatik izan zuen zezenekiko zaletasuna, bederatzi urterekin zekorrak toreatzen baitzituen jaioterrian. Banderillero hasi zen, eta haren garaiera eta izaera biziagatik "Lagartijo" ezizena jarri zioten.

### Ibilbidea 
Zezenketari oso bihurtu arte garaiko hainbat zezen-hiltzaile talde entzutetsutako kide izan zen:batetik,Jose Rodriguez "Pepete"ren taldekoa zelarik hura zezen-plazan hiltzen ikusi zuen; bestetik,1862an Carmona anaien taldekoa izan zen, eta azkenik,Antonio Carmona "El gordito"ren taldekoa.
Kentau

**Kentau** (, ), Hegoaldeko Kazakhstango probientziako hiri bat da. Karatau mendien oinean kokatzen da, Turkistan hiritik 30 kilometrora. Hiria 1955ean sortu zen. Sobietar garaian, populazioaren gehiengoa Errusiatik etorri zen, batez ere errepresaliatuen ondorengoak: greziarrak; errusiarrak, alemanak, korearrak, txetxeniarrak... Eta baita uzbekoak ere, populazioaren talde etniko handiena kazakhstandarra izaten jarraitu zuen arren. Industria meatzaritza eta horri loturiko transformazio enpresekin loturik dago. 1980. hamarkadaren amaieran eta 1990. hamarkadaren hasiera bitartean, meategi eta fabriken itxierarekin batera, emigrazio prozesu handi bat gertatu zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Кентау._Центральная_гостиница._2007.10.JPG
Fitxategi:Кентау._Вид_003._2007.10.JPG

## Kanpo estekak
Gazur

thumb|Esne-gazura.
**Gazura** esnea gatzatzean egiten den ur gazia da. Likido hori berdexka eta uherra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txaldatxurreko lubakiak

thumb|Txaldatxurreko lubakietako bat

**Txaldatxurreko lubakiak** Zubietako Zubietamendi mendiko tontorretako batean 1936ko gerran eraiki ziren lubakiak dira. Errepublikaren aldekoek eta matxinoek eraiki zituzten. Lubakiak aurretik egin bazituzten ere, bertan gerrako frontea 1936ko irailaren 5etik 7ra egon zen gutxienez.

## Kokapena 
Txaldatxur Zubietako Zubietamendi mendiko tontor bat da. Larrauletik Mendizorrotzeraino zihoan frontearen parte ziren bertan eraikitako lubakiak. Fronte horren puntu nagusia Andatza zen. Bertatik Andoain, Lasarte eta Usurbil ikus zitezkeen. Gaur egun landarediak eragozten ditu hainbat ikuspegi.

## Fronte egoera 
Altxatutakoak Nafarroatik zetozen. Haien artean Lizarrako erreketeen lehenengo konpainia. Belkoain mendia hartuta, hurrengo egunetan, irailaren hasieran, Txaldatxurren izan zen frontea. Bi eraso jo zituzten faxistek, Cayuela teniente Koronelaren gidaritzapean, Txaldatxur gaina hartu nahian, irailaren 5ean eta 6an, baina ezin izan zuten. Hirugarrenean, atzetik ezustean hartu zituzten Errepublikaren aldekoak, eta hauek atzera egin behar izan zuten.

Hurrengo egunetan errepublikazaleek berriro hartu zuten tokia. Hau dela eta, badaude altxatutakoen lubakiak ere, tontor honetan. Eraso honetan parte hartu zuten Garellanoren 2 konpainiak, sozialisten 2 konpainiak, anarkistek, nazionalistek (Euzko Gaztediko Iradiren mutilak) eta Ibaizabaleko 2 sekziok.

## Gaur egungo egoera 
2013 urtean Islada ezkutatuak taldea 1936ko gerraren testigantzak aztertzen hasi zen. Lubakiak garbitu zituzten eta garai hartako hainbat gauza berreskuratu. Armen aztarna ugari aurkitu zituzten: Mauser fusilen eta pistolen bala zorroak, bonba zatiak, horien artean, granada eta obus bat... Bestelakoak ere bai: gerrikoen belarriak, koilara eta sardexkak, eta batez ere, sardina latak irekitzekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Make love, not war

**Make love, not war** (eusk. "amodioa egin, ez gerra") gerraren aurkako eslogana izan zen, Estatu Batuetako 1960ko hamarkadako kontrakulturak zabaldu zuena. Lehendabizikoz Vietnamgo Gerraren aurka erabilia, harrezkero hainbat aldiz erabili dute. Amodioa egiteak orduko amodio aske adierazten zuen.

Sortzailea ezezaguna da: Gershon Legman folkloristak, Rod McKuen abeslariak eta beste askok jabetza aldarrikatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhanaozen

**Zhanaozen** edo **Janaozen** (), lehen **Novy Uzen** deitua (, 1993 arte), Kazakhstango Mangystau probintzian dagoen hiri bat da, Aktauren hego-ekialdean. Hiriaren izena kazakheraz "ibai berri" esan nahi du.

## Historia 
Herria 1964an sortu zen, Uzen petrolio gunearen irekierarekin batera. 1968ko urriaren 21ean hiri estatusa eskuratu zuen. 1989ko ekainean gatazka nabarmenak gertatu ziren lurraldetasunaren inguruan. 1993ko urriaren 7an Novy Uzen-i izena aldatu eta Zhanaozen izendatu zuten.

2011ko abendua, Zhanaozen ezagun egin zen nazioarteko komunikabideetan, bertan gertatu zen protestaldia zela eta. Hiriko petrolioaren langile batzuen greba luze bati erantzunez, gobernuak mugimendu hori erreprimitu zuen, eta gutxienez 14 pertsona hil ziren eta ehunkada zauritu gertatu ziren. Gertaera honi Zhanaozengo sarraskia deitu zitzaion.

 

## Kanpo estekak