Margot Moles

**Margot Moles Piña** (Tarrasan, 1910ko urriaren 12an, Madrilen, 1987ko abuztuaren 19an) kirol anitzeko espainiar bat izan zen, hockeya (Atlético Madril taldeko jokalari eta kapitaina), igeriketa, eskia eta Espainiako emakumezkoen atletismoaren hastapenetan aitzindaria.

Espainiako Bigarren Errepublikan, ikastetxe progresista batean aritu zen irakasle, gerra zibilean porrotera arte. Gerra zibila zela eta, lanetik erretiratu eta arropa bordatzen aritu zen, ikastetxea erlijioso bihurtu baitzen eta emakumeak kiroletik baztertu baitzituzten.Bai Molesen bizitza, bai kirol-karrera, Errepublikaren alde egitearen ondorioak jasan zituena, zapuztuta geratu ziren erregimen frankistak, gizarte-ostrazismora kondenatu baitzuen, eta, gainera, kirol-historia bikaina ezabatu.

## Biografia 
### Familia 
Kataluniako burgesiako familia garrantzitsu batean hazi zen. Haren ama, Carolina Piña Rubíes, Bartzelonan finkatutako familia batetik zetorren, Kuban aberastu ondoren. Aita, Pedro Moles Ormella —maisua eta Filosofia eta Letretan lizentziatua—, Juan Moles Ormella politikariaren anaia  zen, Gerra Zibila hastean gobernazio-ministro izan zena. Baita ere Enrique Moles, Espainiako farmazialari, kimikari eta fisikaria, Gerra Zibilaren aurreko espainiar zientziaren kimikari garrantzitsuentzat hartua;eta Odon, zentro psikiatriko bat zuzentzera iritsi zen mediku ospetsua. Laster hasi zen gizarte-lasterketak irabazten, eta, horren ondorioz, gizonezko eskiatzaile esperimentatuenekin entrenatzen hasi zen.

Atletismoaz gain, zaletasun ugari izan zituen: saskibaloia, tenisa, motozikletak gidatzea eta zaldiketa. 1930eko apirilean, Ángel Cruz y Martín kazetaria emakumezkoen kirolaren sustatzaileetako batek erreportaje handi bat argitaratu zuen Crónica aldizkarian.

1931n, emakumezkoen Espainiako lehen atletismo-txapelketa egin zen Madrilen, eta Molesek Gaztela ordezkatu zuen. Hala, disko-jaurtiketako txapelduna izan zen, pisu- eta xabalina-azpitxapelduna izatea ere lortu zuen.

#### Mailu-jaurtiketa 
1932ko uztailaren 19an mailuaren munduko markarik onena lortu zuen, 22,85 metroraino jaurtiz. Markak 43 urtez iraun zuen mundu mailan, 1975era arte. Espainian 1988 arte egon zen.

1932an ere bigarren txapelketan parte hartu zuen, oraingoan Bartzelonan, eta berriro ere txapeldun izan zen bai diskoan bai pisuan, xabalina txapeldunorde izan zen eta brontzea lortu zuen 80 metro hesidunetan.

IAAFek ez zuen mailu-jaurtiketa emakumezkoen kirol-diziplinatzat hartu 1995era arte, Espainiako jaurtitzaileek egindako marka batzuk erregistratuta geratu ziren eta baliozkotzat jo ziren.

#### Disko-jaurtiketa 
1929 eta 1934 artean bost aldiz hautsi zuen Espainiako disko-jaurtiketaren errekorra.. Espainiako azken errekorra (35,84 m), 1934ko apirilaren 20an lortutakoa, 30 urtez mantendu zen 1964ko irailean hautsi zuten arte. Lehenago, 35,02ko marka egin zuen 1933ko Turingo V. Nazioarteko Unibertsitate Jokoetan (1959tik aurrera unibertsiadak izango zirenaren aitzindariak), baina ez zen homologatu Espainiako federazioen arteko desberdintasunengatik.

1937an, Anberesko Herri Olinpiadan parte hartu zuen, hirugarren postua lortuz, disko-jaurtiketan, eta hiru atleta errusiarrek bakarrik gainditu zuten. Jaitsiera eta slalomaz osatutako proba konbinatuan Espainia ordezkatu zuen.

Gerra zibilaren ondoren, arrazoi politikoengatik lehiaketetarako gaitasunik gabe geratu zen. 1939an, frankismoko emakumeen kirol-antolamenduak atletismoa debekatu zien emakumeei, maskulinizatzen zituela argudiatuz. Hainbat modalitate bakarrik baimendu zituen: hockeya, saskibaloia, tenisa edo igeriketa.

### Errepublikaren defendatzailea 
Gerra zibilean, bizitza osoan bezala, Moles Errepublikaren alde egon zen. Langileen aldeko mitinetan parte hartu zuen eta behin-behineko gobernuak bultzatutako Gorputz Hezkuntzako Kontseilu Nazionalean kide izan zen. Aldi berean, eskolak ematen jarraitu zuen. Gizarte-lanetan ere parte hartu zuen, eta Institutu-Eskolako gelak jarri zituen gobernuaren esku, gerraren biktima ziren haurrentzako eskolaurre bat sortzeko. Estatu-kolpea baino aste batzuk lehenago, 500 gazteri eskolak ematen ari zen kalean.

#### Berdintasunaren alde 
1932an Errepublikaren alde agertu zen eta dibortzioa defendatu zuen. Emakumeei dagokienez, Luis Meléndez kazetariak Bartzelonan egindako elkarrizketa batean hau esan zuen:

"Guk ez dugu sinesten sexu maskulinoaren nagusitasunean. Uste dut mende askoko atzerapen izugarria dagoela, gure espiritua kikildu eta murriztu duena, baina historiak zenbait adibide ditu, tesi hau aldezten dutenak: emakumeak behar adina arraza-elementu dituela bizitzan gizonaren rol bera betetzeko".

## Bizitza pertsonala 
1928an, Peñalara mendilerroan eskiatzen hasi zenean, kirol-ibilbidearen hasieran, Manuel Pina Picazo eskiatzailea ezagutu zuen, eta harekin harreman sentimentala eta, aldi berean, kirol-harreman bati ekin zion, bizitza osoan lehiaketa-bikote izanik. 1934ko apirilaren 20an ezkondu ziren, etamedioren batek "txapeldunen ezkontza" deitu zion.

1939an, alaba bat izan zuten, Lucinda, eta "Luli" esaten zioten. Margotek Madrilen geratzea erabaki zuen, gurasoak eta Carlos anaia Mexikora Sinaia ontzian erbesteratu ziren bitartean, eta ondoren Estatu Batuetara joan zen, han bizi baitzen Lucinda ahizpa. Manuel Pina fusilatu zuten 1942ko urtarrilaren 17an. Kirolariak baimena izan zuen gorpua biltzeko, eta alabarekin biziraun zuen puntuzko jantziak eta jertseak eginez. Geroago, hitzarmen bat sinatu zuen Institute for Girls in Spain-ekin gelak alokatuz, etxea ikasle estatubatuarrentzako truke-zentro izan zedin.

1981ean, bularreko minbizia izan zuen. Bere onera etorri zen, baina berriro gaixotu zen. Madrilen hil zen 1987ko abuztuaren 19an.
* 2018ko uztailean, “Herstóricas. Historia, Mujeres y Género” eta “Autoras de Cómic” taldeek kultura- eta hezkuntza-izaerako proiektu bat sortu zuten, emakumeek gizartean egin zuten ekarpen historikoa agerian jartzeko eta ez egoteari buruzko hausnarketa egiteko, karta-joko batean oinarrituta. Gutun horietako bat Molesi buruzkoa da.

## Bibliografia 
* Ignacio Ramos, *Margot Moles, la gran atleta republicana.* Argitaletxea libros.com.

## Ikus gainera 
* Institutu-Eskola
* Aurora Villa
* Irakaskuntzako Erakunde Librea
* José Castillejo
* 1932ko Espainiako Atletismo Txapelketa
* Unibertsiadak

## Erreferentziak 

## Kanpoko loturak 
* Margot Moles, la gran deportista de la República. CTXT, 2018ko urriaren 24a
* Mujeres que hagan lo que hagan lo ganan todo.
* Margot Moles, la atleta republicana que abrió el camino olímpico y terminó recluida en casa por el franquismo, eldiario.es, 16/2/2018
* *Margot Moles, la gran atleta republicana*
* Si te gusta el deporte deberías saber quién es Margot Moles, 7 de febrero de 2017, El País.
* Margot Moles: mujeres olvidadas en la historia, Nueva Tribuna, 5 de febrero de 2017
* Margot Moles, pionera del deporte femenino en España Margot Molesi buruzko elkarrizketa Ignacio Ramosi.Dena, futbola izan ezik. HEA