Pertsona-bilagailu

**Pertsona-bilagailua**, **beeper** edo **bleeper** ere esaten zaiona, haririk gabeko telekomunikazio-gailu bat da, mezu alfanumerikoak edo ahots-mezuak jaso eta bidaltzen dituena. Norabide bakarreko pertsona bilagailuek mezuak jaso baino ezin dituzte egin. Aitzitik, erantzuneko pertsona-bilagailuek eta bi norabideko pertsona bilagailuek, barne-igorle  bat erabiliz mezuak onartu, erantzun eta sortu ere egin ditzakete.

Pertsona-bilagailuek bilagailu-sistema baten zati gisa funtzionatzen dute. Sistema horrek igorle finko bat edo gehiago (edo erantzun pertsona-bilagailu eta bi norabideko pertsona-bilagailuen kasuan, oinarri-estazio bat edo gehiago) eta erabiltzaile mugikorrek daramatzaten pertsona-bilagailu batzuk biltzen ditu. Sistema horiek potentzia txikiko igorle bakarra duen jatetxe-sistema batean hasi eta potentzia handiko milaka oinarri-estazio dituen nazio osoko sistema batera artekoak biltzen dituzte.

Pertsona-bilagailuak 1950eko eta 1960ko hamarkadetan garatu ziren,  barne. Erresilientzia horren ondorioz, segurtasun publikoko agentziek pertsona-bilagailuak hartu dituzte, zerbitzu zelularren eta beste zerbitzu komertzial batzuen ordez, mezu kritikoetarako.

## Historia 
Lehen telefono-bilagailu sistema 1949an patentatu zuen Al Grossek. Fisikarien erabilerarako pentsatua, hasierako erresistentzia egon zen beti deian egoteko ideiarekin, Grossen  arabera.

Lehen bilagailu-zerbitzu praktikoetako bat 1950ean jarri zen martxan, New Yorkeko eremuko medikuentzat. operatu. 1960an, John Francis Mitchellek Motorolaren walkie-talkie eta automobilen irrati-teknologien elementuak konbinatu zituen lehen bilagailu transistoreduna sortzeko, eta ordutik, orrialdekatze-teknologiak aurrera egiten jarraitu zuen eta bilagailuen amoldaketa larrialdietako langileen artean ezaguna izaten jarraitu zuen 2016ko uztailean.

1962an, Bell Systemek, AEBetako telefono monopolioak, Bellboy irrati bidezko bilagailu sistema aurkeztu zuen Seattleko Munduko Azokan. Bellboy izan zen pertsonalizatutako orrialdekatze-sistema komertziala. Era berean, transistorearen (Bell Labsek 1947an asmatutakoa) lehen kontsumitzaile-aplikazioetako bat markatu zuen, eta horregatik Bell Labs-eko hiru asmatzaileek Fisikako Nobel Saria jaso zuten 1956an. Egoera solidoko zirkuituek Bellboy bilagailua, telebistako urrutiko aginte txiki baten tamainakoa, bezero baten poltsikoan edo zorroan sartzea ahalbidetu zuen, garai hartarako lorpen handia izan zena. Bellboy erabiltzaileari norbait deitzen saiatzen ari ziola jakinarazten zion terminal bat zen. Bell System Bellboy irrati-bilagailu bakoitzak hiru Reed hartzaile errelebo erabiltzen zituen, errelebo bakoitza 33 maiztasun desberdinetako batera sintonizatua, bezero jakin bati modu selektiboan deituz hiru erreleboak aldi berean aktibatzen zirenean—DTMFren aurrekaria. Pertsonak bilagailuan soinu seinale bat (buru-hots bat) jasotzen zuenean, telefono bat aurkitzen zuen eta zerbitzu-zentrora deitzen zuen, eta honek deitzailearen mezua zein zen jakinarazten zion. 

1980ko hamarkadaren erdialdean, tonu eta ahots irrati bidezko orrialdekatzea ezaguna egin zen larrialdietako erantzuleen eta profesionalen artean. Tonu eta ahots bilagailuak tokiko oinarri-estazio baten edo bilagailu bakoitzari esleitutako telefono-zenbaki baten bidez aktibatzen ziren. 1990eko hamarkadan, bilagailuak ezagunak egin ziren publiko orokorraren artean, telefono mugikorren  alternatiba merkeago, txikiago eta fidagarriago gisa. ReFLEX protokoloa 1990eko hamarkadaren erdialdean garatu zen.

Telefono mugikorren prezioak jaitsi ahala, Motorola StarTAC eta Nokia Series 40 lineako telefono forma-faktore txikiko telefonoak merkatura atera ziren, konektibitate zelularra hedatu zen eta telefono digitalek testu mezuak hartu zituzten. Bilagailu bezero gehienak, espezializazio arloetatik kanpo, telefono mugikorretara migratu ziren 1990eko hamarkadaren amaieran. Motorolak 2001ean iragarri bazuen ere bilagailu berrien fabrikazioaren amaiera, bilagailuak ospitale-multzo handietan erabiltzen jarraitu zuten.

2005eko Londresko atentatuak zerbitzuetako TETRA sistemen gainkarga eragin zuen eta erakutsi zuen bilagailuek, onarpen bat transmititu gabe mezu bat erakusteko duten gaitasunarekin eta seinale maila oso baxuetan funtzionatzeko duten gaitasunarekin, oraindik ere eginkizun garrantzitsua izan dezaketela kasu zehatz batzuetan. Suhiltzaile boluntarioek, EMS paramedikuek eta erreskate-taldeko kideek normalean bilagailuak eramaten dituzte beren departamenturako larrialdi-deien berri emateko. Bilagailu horiek tonu berezi bat jasotzen dute suhiltzaileen irrati-maiztasunetik.

Jatetxeko bilagailuak oso erabiliak izaten jarraitzen dute 2000ko hamarkadatik aurrera. Bezeroei hargailu eramangarri bat ematen zaie, eta honek normalean dardara egiten du, dir-dir egiten du edo bip egiten du mahai bat libre geratzen denean edo haien otordua prest dagoenean.

Gaur egun, Visiplex bezalako enpresek antzeko irtenbideak eskaintzen dituzte tokian tokiko bilagailu-sistemetarako medikuntza, hezkuntza eta merkataritza sektoreetan.

### Gainbehera 
2002 hasieran, bilagailuen erabilera azkar jaisten ari zen Ipar Amerika bezalako lekuetan, telefono zelularren ugaritzearen ondorioz.

AEBetako orrialdekatze-industriak $2.1 milioi sortu zituen 2008an, 2003ko $6.2 milioitik jaitsiz. Kanadan, 161.500 kanadarrek $18.5 milioi ordaindu zituzten bilagailu zerbitzuengatik 2013an. Telus Communicationsek, hiru mugikor garraiolari nagusietako batek, 2015eko martxoaren 31n Kanadako bilagailu zerbitzuaren amaiera iragarri zuen, baina arerioek, Bell, Rogers eta PageNet, zerbitzuarekin jarraitzeko asmoa dute. urteko £6.6&nbsp;milioi kostuarekin. Matt Hancock, (orduan) Osasun eta Gizarte Arloko Estatu Idazkariak, 2019ko otsailean iragarri zuen oraindik erabiltzen ziren 130.000 bilagailuak pixkanaka ezabatuko zirela. NHSXk 2020ko maiatzean iragarri zituen bilagailuak eta bleeperrak "komunikazio tresna modernoagoekin" ordezkatzeko planak, zerbitzuari COVID-19 pandemiak Ingalaterran eragindako presioak azkartuta. 2020ko abuztuan, komunikazio klinikoetarako kontratazio esparru berri bat jarri zen martxan, bilagailuak 2021 amaieran pixkanaka ezabatzea helburu zuena, horiek "komunikazio kliniko eta zereginak kudeatzeko tresna espezializatuekin" ordezkatuz, 25 hornitzaile onarturen eskutik.

Japonian, hamar milioi bilagailu baino gehiago zeuden aktibo 1996an.

Errusian, azken bilagailu hornitzailea 2021eko azaroan itxi zen.

## Diseinua 
 erlojuen familiaren zati]]

Orrialdekatze-sareen operadore askok orain ahalbidetzen dute mezu numerikoak eta testualak orrialdekatze-sareetara bidaltzea posta elektronikoaren bidez. Erabiltzaileentzako erosotasun handia da posta elektronikoaren adopzio hedatua kontuan hartuta, eta bidalketa-bermeen arteko antzekotasunak. Horrek bilagailu-mezuen atzerapena edo galera ekar dezake. Mezuak bidaltzeko modu zaharrek, Telelocator Alphanumeric Protocol erabiliz, modem-konexioak zuzenean orrialdekatze-sare batera inplikatzen dituzte eta atzerapen horien menpekotasun txikiagoa dute. Hori dela eta, mezuak bidaltzeko modu zaharrek beren erabilgarritasuna mantentzen dute alerta oso garrantzitsuak erabiltzaileei zabaltzeko, hala nola larrialdi-zerbitzuetako langileei.

Orrialdekatze-protokolo ohikoenak TAP, FLEX, ReFLEX, POCSAG, GOLAY, ERMES eta NTT dira. Iraganeko orrialdekatze-protokoloak Bi-tonu eta 5/6-tonuak dira. Estatu Batuetan, bilagailuek normalean FLEX protokoloa erabiltzen dute seinaleak jasotzeko 900 MHz bandan. Bilagailu igorle komertzialek normalean 1000 watteko potentzia eraginkorra irradatzen dute, eta horren ondorioz, telefono-mugikor igorle batek baino estaldura-eremu askoz zabalagoa lortzen da dorre bakoitzeko. Azken horrek, normalean, kanal bakoitzeko 0.6 watt inguru irradatzen ditu.  FLEX orrialdekatze-sareek mugikor-telefono sareek baino estaldura indartsuagoa izan ohi duten arren eraikinen barruan, bilagailu-zerbitzu komertzialen hornitzaileek erakunde handiekin lan egingo dute errepikagailu-ekipoak instalatzeko, baldin eta zerbitzua beharrezko eremuetan eskuragarri ez badago erakunde harpidetuen eraikinetan. Hori bereziki kritikoa da ospitale-ezarpenetan, non larrialdietako langileek fidagarritasunez jaso behar dituzten orrialdeak pazienteen beharrei erantzuteko.

Telefono mugikorrek ez bezala, norabide bakarreko bilagailu gehienek ez dute seinalerik jasotzen ari den ala ez edo jasotako seinalearen indarrari buruzko informaziorik erakusten. Norabide bakarreko bilagailuek igorlerik ez dutenez, norabide bakarreko orrialdekatze-sareek ez dute modu errazik mezu bat bilagailu batera behar bezala entregatu den jakiteko. Hori dela eta, norabide bakarreko bilagailu bat itzalita badago edo mezu bat transmititzen den unean seinale erabilgarririk jasotzen ez badu, mezua ez da jasoko eta mezuaren igorleari ez zaio gertaera horren berri emango. 1990eko hamarkadaren erdialdean, bilagailu-konpainia batzuk zerbitzu bat eskaintzen hasi ziren, bezero bati bere bilagailu-zenbakira deitzeko eta mezu numerikoak berriro irakurtzeko aukera ematen ziona. Hori erabilgarria zen bilagailua itzalita edo estaldura-eremutik kanpo zegoen uneetan, harpidetzailera bidalitako orrialdeak zein ziren jakingo baitzuen, nahiz eta harpidetzailerik ez jaso inoiz orrialdea. Bilagailuetarako erabiltzen diren beste irrati-banda batzuk 400 MHz banda, VHF banda eta FM emisio komertzialen banda (88–108 MHz) dira. VHF, 400 MHz UHF eta 900 MHz bandetan erabiltzen diren beste orrialdekatze-protokolo batzuk POCSAG eta ERMES dira. Kanadan eta Estatu Batuetan, FM banda komertziala erabiltzen duten bilagailuek azpikarga bat jasotzen dute, Subsidiary Communications Authority deitua, emisio-estazio baten azpikarga. Ospitaleetako tokian tokiko bilagailu-sistemak, eremu zabaleko bilagailu-sistemak ez bezala, tokiko eremuko zerbitzuak dira. Ospitaleek normalean tokian tokiko bilagailuak erabiltzen dituztte langileekin komunikatzeko eta gero eta gehiago, itxaroten dauden pazienteei deitzeko, haien hitzordua iristen denean. Horrek itxaroten dauden pazienteei itxarongela uzteko aukera ematen die, baina hala ere deituak izateko aukera.

## Funtzionamendua 
Bilagailu-sistemak garraiolari komertzialek operatuko dituzte, askotan harpidetza-zerbitzu gisa, eta baita azken erabiltzaileek zuzenean sistema pribatu gisa ere. Garraiolari komertzialen sistemek eremu geografiko handiagoa estaltzen dute sistema pribatuek baino, eta sistema pribatuek, berriz, beren eremu mugatua sakonago estaltzen dute eta mezuak azkarrago entregatzen dituzte sistema komertzialek baino. Sistema guztietan, bezeroek mezuak bidaltzen dizkiete bilagailuei, jarduera horri *paging* deitzen zaio normalean. Sistema-operadoreek telefono-zenbaki edo posta elektroniko helbide esklusiboak esleitzen dizkiete bilagailuei (eta aurrez definitutako bilagailu-taldeei), bezeroei telefono-deien, posta elektronikoaren eta SMS bidez bilatzea ahalbidetuz. Bilagailu-sistemek zuzeneko konexio-protokolo mota desberdinak ere onartzen dituzte, helbideratze globala eta irisgarritasuna sakrifikatzen dituztenak komunikazio-lotura dedikatu baten truke. Monitoreo automatizatua eta eskalatze-software bezeroak, ospitaleetan, informatika-sailetan eta alarma-enpresetan askotan erabiltzen direnak, zuzeneko konexioak nahiago izaten dituzte fidagarritasun handiagoa dela eta. Bilagailu-sistema txikiek, jatetxeetan eta txikizkako establezimenduetan erabiltzen direnak bezala, askotan teklatu bat eta bilagailu-sistema bat kutxa bakar batean integratzen dituzte, kostua eta konplexutasuna murriztuz.

Bilagailu-sistemek zuzeneko konexio-protokolo ezagun batzuk onartzen dituzte, besteak beste TAP, TNPP, SNPP eta WCTP, baita modem-en eta socket-en oinarritutako protokolo jabeak ere. Gainera, erakundeek askotan bilagailu-sistemak beren Ahots-posta eta PBX sistemekin integratzen dituzte, bilagailuak telefono-luzapen bati kontzeptualki erantsiz eta web atariak ezarriz bilagailuak beren enpresako beste zati batzuetan integratzeko. Bilagailu-sistema batek bilagailu bati (edo bilagailu-talde bati) abisua ematen dio RF kanal baten bidez informazioa transmitituz, helbide bat eta mezu-informazioa barne. Informazio hori bilagailu-protokolo bat erabiliz formateatzen da, hala nola 2-tonu, 5/6-tonu, GOLAY, POCSAG, FLEX, ERMES edo NTT. Bi norabideko bilagailuek eta erantzun-bilagailuek normalean ReFLEX protokoloa erabiltzen dute.

Bilagailu-sistema modernoek normalean oinarri-igorle anitz erabiltzen dituzte seinale bera RF kanal berean modulatzeko, *simulcast* deitutako diseinu-ikuspegia. Diseinu mota honek bilagailuei hainbat igorle hautagairen seinale indartsuena hautatzeko aukera ematen die FM harrapaketa erabiliz, horrela sistemaren errendimendu orokorra hobetuz. Simulcast sistemek askotan satelitea erabiltzen dute informazio bera hainbat igorletara banatzeko eta GPSa igorle bakoitzean bere modulazioa beste igorleekiko zehaztasunez programatzeko. Estaldura gainjartzeak, satelite bidezko komunikazioak erabiltzearekin batera, bilagailu-sistemak lurreko sare zelularrak baino fidagarriagoak izan daitezke kasu batzuetan, hondamendi natural eta gizakiak eragindakoetan barne.
; Ahotsa: Ahotsa bilagailu erabiltzaileei grabatutako ahots-mezu bat entzuteko aukera ematen diete alerta bat jasotzen denean.
; Numerikoak: Bilagailu numerikoek LCD pantaila numeriko bat dute, deitzen duen telefono-zenbakia edo beste informazio numeriko bat erakusteko gai dena, oro har 10 digituraino. Pantailak bilagailu-kodeak ere transmititu ditzake, elkar ulertutako aurrez definitutako mezuei dagozkien zenbaki-kode multzo baten bidez.
; Alfanumerikoak: Bilagailu alfanumerikoek testua eta ikonoak erakusteko gai den LCD sofistikatuago bat dute. Gailu hauek testu-mezuak jasotzen dituzte, askotan posta elektronikoaren bidez edo bilatze-sistemara zuzenean konektatuz. Igorleak mezu bat sartu behar du, numerikoa eta # sakatu edo, testua eta # sakatu edo ahozko mezu bat. Bilagailuak ez du igorlearen zenbakia automatikoki grabatzen; bilagailuak bip egingo du, baina ezin da mezurik ikusi edo entzun, bat ere sartu ez bada.
; Erantzuna: Erantzun-bilagailuak igorle integratuak dituzten bilagailu alfanumerikoak dira, mezuak onartu/berresteko gaitasuna dutenak. Era berean, erabiltzaileari mezuak erantzuteko aukera ematen diote aukera anitzeko erantzun-zerrenda baten bidez, eta aurrez programatutako helbide eta mezu-zerrendetako mezu "kontserbatuak" abiarazteko. Gailu hauei batzuetan "1.5 norabideko bilagailuak" edo "1.7 norabideko bilagailuak" deitzen zaie gaitasunen arabera.
; Bi norabidekoak: Bi norabideko bilagailuak QWERTY teklatu integratuak dituzten erantzun-bilagailuak dira. Bilagailu hauek erabiltzaileari mezuak erantzuteko, mezuak sortzeko eta mezuak birbidaltzeko aukera ematen diote testu libreko testua eta erantzun "kontserbatuak" erabiliz.
; Norabide bakarreko modemak: Norabide bakarreko modemak bilagailu-hargailu integratuak dituzten kontrolatzaileak dira, jasotzen dituzten mezu eta datuetan oinarrituta tokiko ekintza egiteko gai direnak.
; Bi norabideko modemak: Bi norabideko modemek norabide bakarreko modemen antzeko gaitasunak dituzte. Mezuak berretsi eta beren mezuak eta datuak ere transmiti ditzakete.

## Segurtasuna 
Bilagailuek pribatutasun abantaila eta desabantaila batzuk dituzte telefono zelularrekin alderatuta. Norabide bakarreko bilagailu bat hargailu pasiboa baino ez denez (ez du informaziorik bidaltzen oinarri-estaziora), ezin da haren kokapena jarraitu. Hala ere, hori desabantaila ere izan daiteke, bilagailu bati bidalitako mezu bat bilagailuaren zerbitzu-eremuko bilatze-igorle guztietatik emititu behar delako. Horrela, bilagailu batek nazio mailako zerbitzua badu, hari bidalitako mezu bat edonork intertzeptatu dezake nazio mailako zerbitzu-eremuko edozein lekutan.

### Infiltrazio erasoa 
2024ko irailaren 17an, eraso masibo bat egin zuen Israelek Hezbollahko kideen aurka Libanon eta Sirian, zeinak aldi berean detonatu zituen erabiltzen ari ziren pertsona-bilagailuak. Libanoko Osasun agintariek 42 hildako eta 3.000 zauritu baino gehiago baieztatu zituzten eztanden ondorioz. 2024ko otsailean, Hassan Nasrallah Hezbollahko buruzagiak taldeko kideei telefono mugikorrak erabili beharrean pertsona bilagailuak erabiltzeko esan zien, Israelek beren telefono mugikorreko sarea infiltratu zuela esanez.

## Kultura herrikoian 
Teknologia berri askorekin gertatzen den bezala, pertsona-bilagailuaren funtzionaltasuna beharrezko erabilera profesionaletik norberaren bizitza pertsonalean integratutako tresna sozial batera aldatu zen. Pertsona-bilagailuen gorakadan, hainbat hedabideren gaia bihurtu zen, batez ere 1990eko hamarkadako hip-hop eszenan. Garai hartako artista ezagunek, besteak beste Ice Cube, Method Man eta A Tribe Called Quest, bilagailua bezalako garatutako teknologia mugikorrak aipatzen hasi ziren. A Tribe Called Quest taldearen "Skypager" singleak zuzenean hitz egiten du haririk gabeko komunikazio-gailu horren garrantziaz, Q-Tip taldekideak esanez Skypagerrek "egutegi betea duen profesional gazte batentzako komunikazio-funtzio garrantzitsu bat betetzen duela". Sir Mix-A-Loten "Beepers" eta Destiny's Child taldearen "Bug a Boo" ere pertsona-bilagailuak aipatzen dituzte.

Legez kanpoko droga-saltzaileek pertsona-bilagailuak oso modu eraginkorrean erabili zituzten 1990eko hamarkadan merkataritza egiteko, erosleekin bilerak antolatzeko erabiliz. Gul James Fleming Miami-Dade County Public Schools-eko superintendente elkartuak garai batean "droga-trafikoaren sinbolo nagusienak" deitu zien eta ikastetxeek aurretik debekatu izan diete ikasleei eramatea, "legez kanpoko droga-salmentak antolatzeko erraztasunagatik". Tokiko gobernu batzuk pertsona-bilagailuak ikastetxeetan erabiltzea mugatzera edo debekatzera jo zuten, nahiz eta lege horietako asko geroago indargabetu ziren.

*The Wire* telesailaren lehen denboraldian, Avon Barksdaleren droga-trafikoko taldeak pertsona-bilagailuak erabiltzen ditu kodekatutako mezuak trukatzeko eta beren jarduerak koordinatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Minitor
* Telefono mugikorra
* Plectron
* Simple Network Paging Protocol
* Testu mezu
* Berehalako mezularitza
* Wireless Communications Transfer Protocol

## Kanpo estekak 
* Note Page laguntza teknikoa—Protokoloei, garraiolariak, etab. buruzko informazio teknikoa.
* 800Beepers Erabiltzaile-eskuliburuak
* 800Beepers Aukera/Zerbitzu hobetuak