open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sonia Olivella

**Sonia Olivella** (Bartzelona, Katalunia, 1991) abokatu penalista da.

## Biografia 
1986an hasi zen Iridia giza eskubideen defentsarako zentroan. 2022an indarkeria instituzionalaren inguruan Iridiak esku artean dituen 56 kasuak koordinatzeaz arduratzen da Olivella, baita memoria historikoaz ere —Ateneu de la Memoria elkarteko kide ere bada—.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doris Daou

**Doris Daou** (Libano, 1964) Kanadako astronomoa da, libanoarra jaiotzez, eta NASA-rentzat lan egiten du hezkuntza eta zabalkunde publikoan. NASAren Ilargi Zientziaren Institutuko zuzendari elkartua da, eta NASAren "Planeta esploratzeko misio berritzaile txikiak (SIMPLEx)" programaren kontaktua.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Daouren familiak gerrak suntsitutako Libanotik ihes egin zuen haurra zenean, eta Kanadan ezarri ziren. Daouk Quebec-eko Montrealgo Unibertsitatera joan zen, eta izar aldakorren parametro atmosferikoak aztertu zituen.

## Karrera 
Ondoren, Ameriketako Estatu Batuetako Baltimore, Marylandera joan zen bizitzera, eta han bederatzi urte eman zituen *Hubble* teleskopio espazialean lanean. 1999an, Daou *Spitzer* teleskopio espaziala jaurtitzeko prestatzen ari den taldera joan zen. *Ames* Ikerketa Zentroko Institutuko Zuzendari Elkartua, eta NASAren beka-programetan aktiboki parte hartu du. eta zientzialari nagusia, programen ofiziala eta pertsonal-burua da Planeta Zientzien Dibisioko zuzendariarentzat Misio Zientifikoen Zuzendaritzan. 2012tik 2018ra, Daou Nazioarteko Astronomia Batasunaren batzordeetako kide izan zen, eta honako batzorde hauetan parte hartu du:

* "55 Astronomia publikoarekin komunikatzen (2012-2015)
* 55 WG CAP hitzaldi (2015era arte)
* C2 WG CAP hitzaldiak (2015-2018)
* 55 WG Dibulgazioa, profesionalizazioa eta egiaztapena (2015 arte)
* Profesionalizazioa eta akreditazioa (2015-2018)
* 55 WG Washington Charter CAPrentzat (2015 arte) ". Bere ikerketa-interesak honako hauek dira: behaketa-astronomia, astrofisika eta astronomia, 2008an, braillez idatzitako *Touch the Invisible Sky* liburuaren egileetako bat izan zen.

## Hautatutako argitalpenak 
* Daou, D.; Wesemael, F.; Bergeron, P.; Fontaine, G.; Holberg, J. B. (1990). "Spectroscopic Studies and Atmospheric Parameters of Pulsating DA White Dwarf (ZZ Ceti) Stars". *The Astrophysical Journal*. **364**: 242.  Bibcode:1990ApJ...364..242D. doi:10.1086/169407.
* Daou, Doris; Skinner, C. J.; Axon, David (1997). "NICMOS Pointed Thermal Background: Results from On-Orbit data". *The 1997 HST Calibration Workshop with a New Generation of Instruments*: 267.  Bibcode:1997hstc.work..267D.
* Daou, Doris (2009). "Education and public outreach initiatives from the National Aeronautics and Space Administration". *Proceedings of the International Astronomical Union*. **5**. doi:10.1017/S1743921311003590

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ask An Astronomer (Caltech)
* Zergatik ez da Ilargia erortzen?(bideoa, 1´37´´
Waterman Building (Chicago)

**Waterman Building** Chicagoko (Estatu Batuak) Loop-eko State Street-eko eraikin historiko bat da. Holabird & Root-ek diseinatu zuen, eraikuntza 1919an hasi zen eta 1920an amaitu zen.  Lehen solairuan Waterman Pen Company-ren Chicagoko denda zegoen jatorrian, Watermanen bulegoak goiko solairuetan zeuden bitartean. 

1918an, Waterman Pen konpainiak jabetza alokatzen hasi zen eta hasiera batean lehendik zegoen eraikina berritzeko eta bere fatxada ordezkatzeko asmoak iragarri zituen, 100.000 dolarreko kostuarekin.    Hala ere, Watermanek eraikin guztiz berria eraiki zuen, 225.000 $-ko kostuarekin.  Holabird & Roche-k diseinatu zuten, I. Mundu Gerra hasi ondoren Chicagoko Loop-en eraikitako lehen eraikin berria izan zen.    Waterman 1920ko maiatzaren 10ean aldatu zen eraikinera.     1923an, White Star Line eraikinaren bigarren solairua alokatzen hasi zen urtean 10.000 dolarren truke.  1938ko urriaren 20an, Three Sisters, emakumeentzako arropa denda batek, bere bosgarren denda ireki zuen Chicago eremuan, Waterman eraikinean.   1952ko otsailaren 21ean, Mary Jane Shoes-ek bere denda ireki zuen eraikinean.   

1960ko hamarkadan, eraikinean Stanley Green's kosher kafetegia eta buffeta zegoen.  Kafetegia beheko solairuan zegoen eta jangela eta koktel-taberna beheko solairuan.   2018an, eraikina saldu zuten, eta Sonder Corp.-k hura berritu eta 41 gelako hotela ireki nahi zuen goiko lau solairuetan, lehen bi solairuetan txikizkako dendak dituela.    Hala ere, plan hori ez zen gauzatu eta eraikina salgai dago orain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daemon (informatika)

***Daemon*** bat, demonio itzulpena ez-zuzenaz ezagututa ere, informatikan atzeko planoan modu egoiliarrean (erabiltzailek zuzenean eskatu gabe) exekutatzen den programa bat da, zerbitzari funtzioa egin ohi duena bezero-zerbitzari arkitektura erabilita. 

Sistema eragilearen ikuspuntutik prozesu hauen helburu nagusia sistema eragilea modularizatzea da. Hori dela-eta, zerbitzu horien kodea nukleotik kanporatzen da, eta hainbat prozesu autonomotan banatzen da, oro har, bat zerbitzu bakoitzeko. Beraz, zerbitzu hauek sistema eragilearen parte dira, baina haien kodea ez da nukleoaren parte. Horrexegatik abiarazi egin behar dira makina martxan jartzen denean.

Unix sistemetan dute jatorria eta programa izena ematean *d* bat eransten zaio amaieran *daemon* bat dela adierazteko. Adibidez, *xinetd* daemon bat da Unix sistemetan Internet zerbitzuei erantzuteko, eta *crond* beste daemon bat da denboraren araberako eginkizunak betetzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joséphine Marchais

**Joséphine Marchais** (Blois, Loir-et-Cher, 1837ko apirilaren 13a &ndash; Saint-Laurent-du-Maroniko barrutia, Guyana Frantsesa, 1874ko otsailaren 20a) frantziar jornalari bat izan zen. 1871n Parisko Komunan gogotsu parte hartu zuen. Armak zeramatzala atxilotu eta hiltzera kondenatu zuten. Heriotza-zigorra bortxazko lanengatik kommutatu zioten, eta Guyanara deportatu zuten.

## Biografia 
Joséphine Marguerite Marchais 1837ko apirilaren 13an jaio zen Bloisen, Loir-et-Cherren, ingurune behartsuan eta familia zail batean. Joséphine Margueritek berak sei hilabeteko kartzela-zigorra izan zuen; amak, berriz, bost urteko espetxealdia bete behar izan zuen 'lizunkeria' edo 'libertinajea' bultzatzeagatik; ahizpa ere zentzatze-etxe batean egon zen giltzapeturik hogei urte bete arte, eta gero, hiru hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zioten lapurretagatik. Joséphine Margueritek bere maitalea behartu zuen barrikadan borrokarekin bat egitera. Horrez gain, arpilaketa, lizunkeria eta irainak ere leporatu zizkioten.

Joséphine Marchais gerra-kontseiluan epaitu zuten, eta heriotza-zigorra ezarri zioten 1871ko irailean. Zigorra, baina, 1871ko azaroaren 27an kommutatu zuten eta bizitza osorako bortzazko lanez trukatu. 

1871n, Guyanako galeretara eraman zuten, eta hurrengo urtean bertan, 1872ko azaroaren 20an, kartzelatik ihes egin zuen. Baina handik lau egunera berriro harrapatu zuten, eta bertan hil zen 1874ko otsailaren 20an, haren heriotzaren arrazoiak ezagutzen ez direlarik. Beste iturri baten arabera, Marchais ez zen egun horretan hil, eta 1885ean artean bizirik egon zitekeen, jendarme batekin ezkonduta.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*
*
*

## Ikus, gainera 
### Lotutako artikuluak 
* Parisko Komuna
* Emakumeak Parisko Komunan

### Kanpo estekak 
* Beloki Resa, Elena. (2021) *Parisko Komuna: emakumeen hitza eta ekintza argitara*. ERRIA (Erreportajeak).
* *150 urte Parisko komunaz: Mugarria historian eta ezkerraren erreferentea*. (2020) EITB podcastak. Erreportajeak.
* Kellner, Manuel (2021) *Hace 150 años. Las mujeres en la Comuna de París*. Rebelión. Feminismos,
* LES FEMMES DE LA COMMUNE DE PARIS / 150 éme ANNIVERSAIRE / TEXTES DE LOUISE MICHEL, JULES JOUY et EUGENE POTTIER / Chantés par Pauline Floury & Séverin Valière
* Michèle Gard. LES FEMMES DANS LA COMMUNE. Ciné-archives. Fonds audiovisuel du PCF. Mouvemente ouvrier et democratique.
Mariana di Girolamo

**Mariana di Girolamo Arteaga** (Santiago, Txile, 1990eko urriaren 22a) txiletar aktorea da, eta Megako *Pituca sin Lucas* eta *Perdona nuestros pecados* telenobeletan parte hartzean egin zen ezaguna. Zinemako aktore-karrerak nazioarteko jauzia egin zuen 2019an, Veneziako Zinemaldian. Pablo Larraín zuzendariaren *Ema* filmaren protagonista izan zen, eta oso kritika onak izan zituen. 

## Biografia 
### Familia 
Paolo di Girolamo Quesney eta Lucía Arteaga Vial artisten alaba da. Aitaren aldetik, Di Girolamo familiakoa da. Claudio di Girolamo Carlini artista bisual eta *Ictus* Antzokiaren sortzailea biloba da, eta Claudia di Girolamo Quesney aktore ezagunaren iloba. Antonio eta Pedro Campos di Girolamo aktoreen eta Raffaella di Girolamo psikologoaren lehengusina da.

### Ikasketak 
Txileko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean hasi zen, obstetrizia-programan, baina ez zitzaion gustatu, eta Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifiziako Antzerki Eskolara joatea erabaki zuen, 2014. urtean aktore gisa arituz.

## Ibilbidea 
Bere debuta 2014. urtean izan zen, Megako *Pituca sin Lucas* arratsaldeko telenobelan. Maria Belén Risopatrón interpretatu zuen, gauzak diren bezala esaten zituen neska zintzo eta zuzena, eta ez zion axola politikoki zuzena izatea. Hala ere, Fidel Gallardo (Augusto Schuster) bizilagun berriarekin maitemindu zen. Bere aitak (Mauricio Pesutic-ek interpretatzen duen telebistako aitak) egiten zuen iruzur aberatsagatik ezagutu zuen Fidel. 2015ean, Shakespeareren *La tempestad* klasikoan jardun zuen, Juan Radrigánen bertsioan, Claudia Di Girolamo izeba protagonista zuela.

2016. urtean, *Pobre gallo* telesailean parte hartu zuen Andrea Fernández interpretatuz, alkatearen alaba nagusia, nerabe menderakaitza eta herriaren “ondera”. Hiru urte baino gehiagoko harreman bat izan zuen, gizon estresatu baten semearen etorrerarekin arazoak sortu zirela.

2017az geroztik, *Perdona nuestros pecados* lanean parte hartu zuen. Lan horretan María Elsa Quiroga izan zen, Armando Quirogaren alaba (Álvaro Rudolphy), Villa Ruiseñorreko enpresaburu aristokratikoa. Aita gizon krudela zen, eta ez zion uzten berak nahi zuena egiten. Hala ere, Maria Elsa Horton aita Reinaldo izeneko apaiz misteriotsu batekin maitemindu zen. Horixe izan zen telesail bateko lehen pertsonaia protagonista.

2019an, Amparo Noguera, José Antonio Raffo eta Gabriel Cañas aktoreekin batera, Canal 13ko *Río Oscuro* serie dramatikoa egin zuen.

## Filmografia 
### Telenobelak 
### Serieak eta unitarioak 
### Filmak 
## Musika-bideoak 
## Sariak eta izendapenak 
; Urrezko Copihue

; Sant Jordi sariak

; Caleuche sariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alazne López

**Alazne López Etxebarria** (Bilbo, Bizkaia, 1993 &ndash; Dormund, Alemania, 2015eko maiatzaren 9a) dantzari profesionala izan zen.

Dantza bere pasioa zuen. Bizimodua eta lanbidea. Izerdiarekin eta ahaleginarekin, Alaznek dantzaren munduan lekua egitea lortu zuen Londresen zein Alemanian. Graduatu eta dantzari profesionala zela gozatu zuen, txikitatik beti amestu izan zuenarekin.

Wayne Eagling koreografoaren *Beltxargen aintzira* koreografian parte hartu zuen dantzariak, Londresko 2012ko Olinpiar Jokoen amaierako galan. Horrez gain, Frederick Ashton, Kenneth MacMillan eta Wayne McGregor koreografoekin dantzatu zen.

### Heriotza 
Alazne López Etxebarriak bat-bateko heriotza izan zuen 2015eko maiatzaren 9an, Alemaniako Dormund herrian, 21 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ehiza txakur

[thumb|[Pointer ingeles|Pointer ingelesa, txakur erakuslearen keinua eginez.]]
**Ehiza-txakur**rak ehizaldian gizakiari laguntzeko erabiltzen diren txakurrak dira. Oro har, lau kategoria nagusitan sailkatzen ahal dira: txakur erakusleak, arrasto-txakur edo untxariak, jazarpen-txakurrak, eta txakur jasotzaile eta altxatzaileak.

## Ezaugarriak 
Ehiza-txakur onak gaitasun hauek izan behar ditu: 

* Sena: ehizarako irrikatzen diren txakurrek bakarrik bilatzen dute ehizakia zaletasunez eta intentsitatez, nekeari kasurik egin gabe eta baldintza klimatiko zein orografiko gogorrenei kasurik egin gabe.
* Indarra: ehizaren baldintza gogorrak jasateko.
* Usna: txakurrak usaimenik ez badu, bere sudurraren aurrean dagoenean bakarrik aurkituko ditu hartualdiak.
* Zaunka egitea: zaunka egiteko joera ez duen txakurra ez da ehiza-mota bakoitzerako egokia, ez baitu abisurik ematen ehizakia ikustean, eta arriskuan jar dezake bizitza, basurde bati bakarrik aurre egin eta taldearen laguntza eskatzen ez badu.
* Ausardia: ausartak soilik basurdeari aurre egiten dio gelditzen denean edo ihes egiten duenean. Ausardia nahikorik ez duen txakur batek bakarrik aurkitzen badu, txakurra ez da ihes egiteko gai izango.
* Ekimena: inprobisatzen duen txakurra bakarrik atera daiteke osasuntsu egoera bakoitzetik.
* Tamaina (ehizakiaren arabera); adibidez, basurdeak txakurren indarra sentitu behar du, bestela, bere tokian geratuko da, mugitu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basaluzeko dorrea

**Basaluzeko dorrea**, Nafarroa Garaiko Altsasu udalerrian dagoen dorre bat da, Urbasa mendilerroa eta Barbagain mendiaren magalean. 

1846an telegrafia optikorako eraikia izan zen.

## Kanpo estekak
Hondamendia (antzezlana)

***Hondamendia** Harkaitz Canok 2022an* idatzi zuen eta Ximun Fuchsek zuzendu zuen antzezlana da.  Artedrama eta Axut! taldeak batu ziren lan hau ekoizteko. Diziplina artekoa da ikuskizuna eta dantza, musika, soinua eta irudia antzezlanean erabat integratuta daude. Eraikuntza hori dinamikoa izan da gainera, idazlearen eta antzerkilarien arteko elkarrizketa etengabean.

Ikuskizuna Axut eta Artedrama konpainien elkarlanaren fruitu da, aspaldi hasitako bide baten geldialdi berria. Ofizialki 2010etik dihardute elkarlanean bi konpainiek eta zenbait obra sortuak dituzte dagoeneko: *Errautsak* (2010), *Hamlet* (2013)''*, *Francoren bilobari gutuna* (2016)**, *Zazpi senideko* (2017)**, *Zaldi urdina* (2019) eta *Amua* (2021).*'' Birritan irabazi dute Donostia Antzerki Saria: 2011n eta 2017an.

## Sinopsia 
2020ko otsaila: zabortegi baten kolapsoak bi langile desagerrarazi ditu azpian. Patua, zoria edo zorte txarra? Ardura eta erantzukizuna maskaratzeko mozorroak ere handik dabiltza.

2020ko martxoa: covida heldu da. Hainbat pertsonaren bizimodua erruz aldatuko da:

* Osasun arazo batek bazterrean laga duen irrati-esataria, Zaldibarko zabortegiaren luiziari hitzak ematen saiatuko da. Egia, egitatea, kontakizuna… Baina nola adierazi samina mundua pandemia baten menpe izoztu denean?
* Nola eman liezaioke zentzua bere lanari eszenatokira igotzeko grina galdu ez duen dantzariak, absurdoak funtsezko oinarriak irauli dituenean?

* Ospitalean bertan, bere lana ahalik eta txukunen egiten saiatzen den erizain arretatsuak, lortuko ote du onik ateratzea?
* Bitartean, Zaldibarren, aita galdu duen alabak eta senarra galdu duen emakumeak erreskate zerbitzuek hilotza noiz aurkituko zain jarraitzen dute, hilabeteak joan eta hilabeteak etorri.

Badira erizainak, kazetariak, enpresariak, dantzariak, politikariak, senideak... denek dute beraien ikuspuntu propioa, eta denekin luzatzen dituzte sortzaileek gertakarien inguruko galderak.

Hondamendiak ataka larrian jarri ditu guztiak, halako gertaera lazgarri baten ondotik deus okerragorik etor ezin daitekeen ustean. 2022ko otsaila… Zabor meta erraldoian aztarrika, bide-seinale modura erabiliko ditugun galdera ikurrak besterik ez ditugu topatu. Eta bizitzaren balizko zentzuaren gainetik, bizitza bera huts-hutsean maitatu behar dugula dioen intuizioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* HONDAMENDIA antzezlana ikusteko grabazioa. ArtedramaPlataforma - Youtube Aldiberean ikus daiteke transkripzioa frantsesez eta gaztelaniaz. 
* Hondamendia antzezlanaren webgunea 
* "Hondamendia", Zaldibarko zabortegiaren erorketa eta pandemia antzerkira eramanakHondamendia trailerra, Donostia Kultura, Youtube
* Hondamendiaren teaserra. Artedrama plataforma - Youtube
* Hondamendia. Axut! eta Artedrama. EHAZE Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea
* Erreportajea — “Hondamendia” Grezia tragikoa Euskal Herri garaikidean Uxue Gutierrez, (Deia, 2022-10-29)
* Antzezpena — “Hondamendia” Mindura beltza. Arantzazu Fernandez Iglesias, (Berria, 2022-10-26)
Agnès Busquets

[thumb|260px|[Agnès Busquets Txikikarien Atala - La mañana de Catalunya Ràdio, 2016]]
[thumb|260px|[Agnès Busquets1. urtea, 2018]]
**Agnès Busquets i Tarrasa** (Tarragona, Katalunia, 1976ko azaroaren 3a) kataluniar aktore eta idazlea da.

## Biografia 
### Ikasketak 
Arte dramatikoa ikasi zuen Terrassako Antzerki Institutuan, 1998an lizentziatu baitzen. *Trueno Villegas Beharrezko Antzerki Taldean* hasi zen, eta gero Cía.*Menudos* konpainian Pau Miróren zuzendaritzapean. Harrezkero, Ramón Simó, Joan Anguera edo Sílvia Sanfeliuk eta Elena Espejok zuzendutako antzerki ekoizpen batzuetan parte hartu du.

### Bizitza pertsonala 
2009tik Roger de Gracia kataluniar aktorearekin ezkonduta dago, eta seme bat dute.

## Ibilbidea 
Televisión de Catalunyara joan zen, *El Club Súper3* aurkeztuz. Gero, ingelesezko *Play* lehiaketa aurkeztu zuen. Ondoren, d'El Terrat-en hainbat produkziotan parte hartu zuen (*Malalts de tele, La Cosa Nostra o Set de notícies*). Aurrerago, Minoría Máxima produkzio-etxearen zenbait proiektutan parte hartu zuen; horien artean, *Polonia* eta *Crackòvia* programak nabarmentzen dira, biak TV3k emanak. Irratian, *La tribu de Catalunya Ràdio* saioan parte hartu zuen, Tatiana Sisquellaren garaian. Bestalde, RAC1en *No ho sé/* *Ez dakit* programan parte hartu du.

## Argitalpenak 
* *Mare en pràctiques/ Ama praktiketan (Zutabea, 2012)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanisław Wojciechowski

**Stanisław Wojciechowski** (Kalisz, 1869ko martxoaren 15a - Varsovia, 1953ko apirilaren 9a) poloniar politikaria izan zen. Poloniako presidentea izan zen 1922tik 1926ra.

Nobleziako familia batean jaio zen eta 1891ra arte fisika eta matematika ikasi zituen Varsoviako Unibertsitatean. Poloniaren errusiar domeinuaren aurkako konspirazioetan parte hartu zuen, eta 1892an, atxiloketa saihesteko, Zurichen erbesteratu zen lehenik eta Parisen gero. 1892an Poloniako Alderdi Sozialistaren sortzaileetako bat izan zen eta 1905ean alderdia utzi zuen.

1915ean Moskura joan zen eta handik ihes egin zuen boltxebikeek boterea hartu ondoren. 1919an Poloniako Barne Arazoetako ministro izendatu zuten eta herrialdearen konstituzioaren idazketan parte hartu zuen.

1922ko abenduan Poloniako presidente hautatu zuten Gabriel Narutowicz eraila ordezkatzeko. Presidente zela, Józef Piłsudski adiskidearekin hainbat desadostasun izan zituen gobernatzeko moduari buruz. Azkenik, Piłsudski estatu-kolpea eman zuen 1926an, eta Wojciechowskik dimisioa aurkeztu zuen maiatzaren 14an.

Wojciechowski karrera akademikoan aritu zen geroago. Varsoviako altxamenduan naziek atxilotu egin zuten.
Sonja Vasić

**Sonja** **Vasić**, jaiotzaz **Sonja Petrović**, Serbian Cyrillic: **Соња Петровић Васић** ( Belgrad, Serbia, 1989ko otsailaren 18a-) Serbiako saskibaloi jokalari profesional ohia da. 1,88 m-ko altuerarekin, teilatu-hegalaren posizioan jokatu zuen. Serbiako emakumezkoen saskibaloi-selekzioa ordezkatu zuen.

## Ibilbidea 
WNBAra iritsi aurretik, Crvena zvezda, UB-Barça, Tango Bourges Basket eta Spartak Moscow Region taldeetan jokatu zuen.

Serbiako saskibaloi-selekzioko kidea izan zen Vasiθ, Eurobasket 2015 txapelketan, eta urrezko domina irabazi zuen Eurobasket 2021ean. 2016ko Joko Olinpikoetarako ere sailkatu zen, sèrbi taldearen historiako lehena, brontzezko domina irabazi baitzuen.

2019ko uztailean, Petroviπk Miloος-ekin ezkondu zen, Serbiako arraunlari batekin.

2022ko urrian, 2021 Olinpiar Jokoak amaitzean  (COVIDagatik atzeratu egin zen) kirol profesionala utzi egingo zuela esan zuen, bizitza pertsonalari lehentasuna eman nahi baitzion. 

## Aintzatespen pertsonalak 
* 2007ko Europako itxaropen onena
* Belgradeko 2019ko Europako Txapelketako bost onena (Serbia)
* 2021eko Europako Txapelketako jokalaririk onena

## Taldeak 
* 2002-2006 :  Étoile rouge de Belgrade
* 2006-2007 :  UB-FC Barcelone
* 2007-2008 :  CJM Bourges Basket
* 2008-2014 :  Spartak région de Moscou
* 2014-2017 :  USK Prague
* 2017-2019 :  Dynamo Koursk
* 2019-2014 :  Uni Gérone CB

; WNBA

* 2012 :  Sky de Chicago
* 2016 :  Mercury de Phoeni

## Palmaresa 
* 2005an Urrezko Domina Europako Txapelketan , 18 urtetik beherakoen mailan 
* 2006an Zilarrezko Domina Europako Txapelketan, 18 urtetik beherakoen mailan
* 2007an Urrezko Domina Europako Txapelketan , 18 urtetik beherakoen mailan
* 2007an Brontzezko Domina Munduko Txapelketan, 19 urtetik beherakoen mailan
* 2015ean Urrezko Domina   Europako Txapelketan Hungarian eta Errumanian
* 2016an Brontzezko domina  Olinpiar Jokoetan
* 2021ean Urrezko Domina  Europe Txapelketan Frantzian eta Espainian

= Erreferentziak =

## Kanpo estekak
Danyang-Kunshan Zubi Handia

**Danyang-Kunshan zubi handia** munduko zubirik luzeena zen 2012ko ekainaren 1ean inauguraru zuen. 164,8 kilometroko bidezubia da, eta haren gainean dago Abiadura Handiko Pekin - Shanghai trenbidea dago, Txinako azpiegitura inportante bat.

Zubia Shanghai eta Nanjing hirien artean dago, Txinako Jiangsu probintziaren ekialdean. Arrozadi, lur lau, ibaia eta lakuak gainditzen ditu altuera ez oso garai batekin, eta ur gaineko sekzio luzeena Yangcheng lakuaren gaineko 9 km-ko tartea da, Suzhou hiritik gertu. 

thumb|Ilunago, zubiaren bidea.|erdian|480x480px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan González Arintero

**Juan González Arintero,** (Valdelugueros Leon, 1860ko ekainaren 24a – Salamanca, 1928ko otsailaren 2a) domingotarra, teologoa eta zientzia gizona izan zen.

Aita domingotarra, Zientzia-ikasketak burutu zituen eta irakasle izan zen Bergarako Seminarioan (1886-1892). Naturalista, apologista, teologoa, ospe handiko eklesiologoa, eta XX. mende hasieran, Europako mistiko handienetarikoa. Zientzia eta fedea bateragarriak direla frogatu nahirik, Errege Mintegian Goi Mailako Ikasketa Zientifiko eta Apologetikoen Zentro bat proiektatu zuen, eta Zoologiako kabinetea ere aberastu zuen. Onartu egin zuen eboluzioa, hainbat xehetasunekin bazen ere. Bere pentsamolde bilakatzailea Eklesiologian eta Mistikan aplikatu zuen. Berak ukatu bazuen ere, modernista izatea leporatu zioten; hau da, Elizaren doktrinak Zientzia modernoaren printzipioetara egokitu beharra defendatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astola (aldizkaria)

**Astola Aldizkaria** Gerediaga Elkarteak argitaratzen duen urtekaria da, Durangaldeari buruzko gaiak ikertu eta bertako historia zabaltzeko helburua duena.

## Historia 
Lehenengo alea 2007an argitaratu zen. Aldizkariaren sortzaileetako bat Jose Mari Uriarte izan zen, durangar ikerlari eta irakaslea. Aldizkaria, urtean behin argitaratzen da eta Durangaldeko historia eta bertako eta bertako ikerketa jaso eta argitaratzen ditu. Egun, Txelu Aingoita da aldizkariaren koordinatzailea.

## Erreferentziak 
## Kapo estekak 
* Astola Aldizkaria - Webgune ofiziala
Maurice Feltin

**Maurice Feltin** (Delle, 1883ko maiatzaren 15a - Thiais, 1975eko irailaren 27a) frantziar kardinala izan zen.

Parisko seminarioan ikasi zuen eta 1909an apaiztu zen. 1914an, Frantziako armadan sartu zen, Lehen Mundu Gerran parte hartzeko.

Troyesko apezpikua (1928-1932), Senseko artzapezpikua (1932-1935), Bordeleko artzapezpikua (1935-1949) eta Parisko artzapezpikua (1949-1966) izan zen.

Pio XII.ak kardinala sortu zuen 1953an, eta 1958ko konklabean eta 1963ko konklabean parte hartu zuen.

1938an, Euskal Lagunen Nazioarteko Ligaren sorreran parte hartu zuen, beste elizgizon, politikari eta intelektual frantziar batzuekin batera, eta Ohorezko Batzordeko kide izan zen.
Elena Espejo

**Elena Espejo** (Tangerren, Maroko, 1930eko ekainaren 30a) aktore, errealizadore eta antzerki- eta zinema-ekoizlea da.

## Biografia 
### Heziketa 
Ikuskizunen munduarekin inolako harremanik ez zuen familia batean jaio zen Espejo. Batxilergoa Marokoko Lizeo Frantsesean amaitu eta aitaren errezeloak gainditu ondoren, Espejok interpretazioan lan egitea erabaki zuen. Horretarako Bartzelonara joan zen familiarekin, eta Joan Magriñà dantzari eta koreografoaren akademian hasi zen, bai eta musika-pedagogian ere aritzen den Marta Grau zinema eta antzerki katalaneko aktorearen deklamazio-klaseetan ere. 

## Ibilbidea 
### Aktore hasiera 
Elena Espejoren eszenatokietarako debuta Mary Santpere edo Aladyren errebista-interpreteen artean egin zuen. Garai hartako Paralelo bartzelonarraren bi pertsonaia ezagunak dira. Ignacio F. Iquinok hamazortzi urterekin aurkituta, bi film laburretan debutatzea proposatu zion, eta *Canción mortal* (1948) filmarekin, aktoreak lankidetza erregularra hasi zuen Vallseko zuzendariarekin.

Bere interpretazio zinematografikoetan, Conrado San Martinekin bikote artistikoa osatu zuen berrogeita hamarreko hamarkadako zenbait filmetan, eta, hala, Emisora Films-i esker, bertako star-systemean sartu zen. Aktore horrekin bost titulu lortu zituen.

### *Espejo Films* ekoiztetxea 
1951n produkzio-etxea itxi zutenean, Elena Espejok bere produkzio-etxea sortzea erabaki zuen, Espejo Films. Garai hartako zinematografia-industria gizonen esku zegoen batez ere, eta ezaugarri hauexek zituen: inbertitzeko ahalmen urria, banatzaileen mendekotasun handia eta gaitasun profesionalen definiziorik eza.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
POSIX

**POSIX** (*Portable Operating System Interface*-ren akronimoa, UNIXetik datorren X letrarekin lotuta) IEEEk idatzitako araua da, sistema eragilearen eta ingurunearen interfaze estandarra definitzen duena, komando-interpretatzailea (edo "shell") barne.

Richard Stallman-ek iradoki zuen terminoa 1980ko hamarkadan, IEEEren eskaerari erantzunez, honek aise gogoratuko zen izena bilatzen baitzuen. Akronimoaren itzulpena "Sistema eragilearen interfaze garraiagarria" da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Any Given Sunday

***Any Given Sunday*** (euskaraz *Edozein Iganez*), 1999ko Oliver Stone estatubatuarrak zuzendutako kirol drama film bat da. Pat Toomay amerikar futbolari eta idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Al Pacino, Cameron Diaz, Dennis Quaid,  James Woods, Jamie Foxx, LL Cool J, Matthew Modine, Charlton Heston, Ann-Margret, Aaron Eckhart eta John C. McGinley aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Miami, lau urte aurretik, Tony D'Amato (Al Pacino) entrenatzailearen Miami Sharks amerikar futbol taldeak bi txapelketa jarraian irabazi zituzten, baina orain ahora porrotak besterik ez ditu lortzen. Gainera, ikusleak urritu eta iraganeko idoloak beren ibilbideen gainbeheran daude, bereziki Jack "Cap" Rooney (Dennis Quaid), 39 urterekin oraindik duen futbolari profesional mailari etsi-etsian eusten ahalegintzen ari baita. Bestalde, Christina Pagniacci (Cameron Diaz) taldeko zuzendari eta jabe gaztearekin gatazka ugari dauzkate. Hori gutxi balitz, D'Amatok familia arazo larriak ere badauzka.

## Aktoreak 
* Al Pacino: Tony D'Amato
* Cameron Diaz: Christina Pagniacci
* Dennis Quaid: Jack "Cap" Rooney
* James Woods: Harvey Mandrake doktorea
* Jamie Foxx: Willie "Lokomotora" Beamen
* LL Cool J: Julian "J-Man" Washington
* Lawrence Taylor: Luther "Shark" Lavay 
* Jim Brown: Montezuma Monroe
* Aaron Eckhart: Nick Crozier
* Matthew Modine: Oliver "Ollie" Powers doktorea
* John C. McGinley: Jack Rose
* Lela Rochon: Vanessa Struthers
* Lauren Holly: Cindy Rooney
* Ann-Margret: Margaret Pagniacci
* Elizabeth Berkley: Mandy Murphy
* Charlton Heston: Komisionatua
* Clifton Davis: Tyrone Smalls alkatea
* Andrew Bryniarski: Patrick "Madman" Kelly
* James Karen eta Gianni Russo: Christinaren aholkulariak
* Duane Martin: Willieren agentea
* Pat O'Hara: Tyler Cherubini
* Mazio Royster: Wide Receiver
* Rick Johnson: Dallasko Quarterbacka
* Allan Graf: Epailea
* Margaret Betts: Alkatearen laguntzailea
* Lester Speight_ Sharksen segurtasun zaindaria
* Eva Tamargo: Tuneleko erreportaria - 3. partidua
* Delia Sheppard eta Jaime Bergman: Festako neskak
* Dan Sileo: Dallasko Defentsa Tacklea
* Sean Stone: Zalea (edota Sean C. Stone)
* Antoni Corone: Zalea
;Kameoak
* Dick Butkus
* Terrell Owens
* Ricky Watters
* Irving Fryar
* Joe Schmidt
* Oliver Stone: Kirol esataria
* Barry Switzer
* Y. A. Tittle
* Warren Moon
* Johnny Unitas
* Pat Toomay
* Emmitt Smith
* Wilt Chamberlain (uncredited)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Serikultura

thumb|Serikultura tradizionaleko langintzaren urrtas bat, Uzbekistanen.
**Serizikultura** edo **serikultura** zeta-harraren (*Bombyx mori*) hazkuntza da, beldarrek beren kapuluak egiteko erabiltzen duten zeta-haria ekoizteko egina.

Zeta lehen aldiz Txinan ekoitzi zela uste da, Neolito garaian. Serikultura industria garrantzitsua bihurtu da 21. menderako Brasil, Txina, Frantzia, India, Italia, Japonia, Korea eta Errusia bezalako herrialdeetan. Gaur egun, Txina eta India dira bi ekoizle nagusiak, munduko urteko ekoizpenaren %60 baino gehiagorekin.

## Historia 
Txinako hainbat eremutako indusketetan, zeta-beldarren aztarnak topati dira, k.a. 3. milurtean, duela 5.000 urteko geruza kulturaletan aurkitu ziren. Nabarmenak dira, halaber, dortoken eta hezurren oskoletan egindako inskripzioen aurkikuntzak, non lehen karaktere txinatarren artean agertzen diren zeta beraren karakterea, eta baita zeta-beldar eta zeta-ehungailu adieraztekoak.

Txinako estatu egitura inperialen garapenarekin, zetaren langintza aristokraziaren kontrolpeko jarduera bilakatu zen. Are gehiago, lege inperialak ere egon ziren zera-beldarrak Txinatik kanpo esportatzea debekatuz. Hala ere, k.a. 600. urtearen inguruan Persian zein Japonia zeta lantzen zelako atzarnak daude. 

Hala ere, ekoizpen puntu nagusia Txina izan zen hainbat mendez, eta horren ondorio da Txina mendebaldeko Eurasiarekin lotzen duen bide komertzial nagusiak Zetaren Bidea izatea izen gisa. Antzinako Erromara zeta iritsi bazen, bide horren lehen erakuntzaren ondorio izan zen. Hala ere, beste gai askoren bide ere izan zen hura.

Txinaz gain, India da zeta-ekoizle moderno nagusia, eta han ere antzinakoa da jatorria. Alegiak dio monje budista batek eraman zuela Txinatik bertara, Gupta aroan, k.a. 500 urtearen inguruan.

Europako ateetan persiarrekin egon zen zeta, eta antzinako erromatarrek ezagutzen zuten arren, ez dirudi ekoizpen propiorik egin zenik Europan, 10. mendera arte; hori bai, Italian gertatu zen hori, Po ibaiaren arroan, lehenbizi, eta gero penintsulan hegoalderako. Frantzian 15. mendearen erdialdean hasi zen industria garatzen. 

Zetazko beldarraren bizi-zikloa gizakiaren bizitzaren, heriotzaren eta berpizkundearen irudikapentzat hartzen zen Txinan. Serikulturaren emaitza-produktu bat, beldarren gorozkiak arrainak elikatzeko erabiltzen ziren adibidez; sortutako lohiak, berriz, masustondoetarako ongarri gisa balio du, eta horien hostoek, berriz, harrak elikatzeko balio dute. 

Urte berri txinatarra hurbiltzen denean, beldar-hazleek gero zetarekin lan egiten duten artisauak beren etxeetara gonbidatzen dituzte, Zeta Beldarraren Jainkosaren kondaira berpizteko, gaitzak uxatzeko uzta ona opa ahal izateko. Geroago, apirilean, Zeta Beldarrarem Lorearen Jaialdian, zetagileak zetazko eta paperezko kolore anitzeko lorez apaintzen dira, eta uzta ona lortzeko eskaintzak egiten dituzte. Zeta modu materialagoan ere ageri da Txinako landa-biztanleen bizitzan, eguneroko bizitzan zeta horrekin egindako artikuluak erabiltzen baitituzte: soinekoak, edredoiak, aterkiak, abanikoak eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Draft Day

***Draft Day*** (euskaraz *Draft Eguna*), 2014ko Ivan Reitman txekiar-estatubatuarrak zuzendutako kirol drama film bat da. Kevin Costner, Jennifer Garner, Denis Leary, Frank Langella, Sam Elliott, Ellen Burstyn eta Chadwick Boseman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
2014, AEB, Cleveland, Sonny Weaver Jr. (Kevin Costner), Cleveland Browns amerikar futbol taldeko kirol zuzendariak jokalari onena fitxatzen ahaleginduko da. Hartzera doan erabakiak kirolaz haratago bere bizitza pertsonala nahiz ibilbide profesionalean eragin daitzazken sakrifizioak dakartza, eta gainera, NFL lihan jokatzea amesten duen mutil gazteen bizitzetan ere aldaketa handia ekar dezake. 

## Aktoreak 
* Kevin Costner: Sonny Weaver Jr.
* Jennifer Garner: Ali Parker
* Denis Leary: Vince Penn
* Frank Langella: Anthony Molina
* Tom Welling: Brian Drew
* Ellen Burstyn: Barb Weaver
* Sam Elliott: Moore entrenatzailea
* Chadwick Boseman: Vontae Mack
* Rosanna Arquette: Angie
* Russ Brandon: Bere burua antzeztuz
* Terry Crews: Earl Jennings
* Arian Foster: Ray Jennings
* Griffin Newman: Rick Barnekoa
* Patrick St. Esprit: Tom Michaels
* Chi McBride: Walt Gordon
* W. Earl Brown: Ralph Mowry
* Kevin Dunn: Marvin
* Sean Combs: Chris Crawford
* Josh Pence: Bo Callahan
* Wallace Langham: Pete Begler
* Christopher Cousins: Max Stone
* Patrick Breen: Bill Zotti
* Pat Healy: Jeff Carson
* Timothy Simons: Marx 
* Roger Goodell: Bere burua antzeztuz
* Jon Gruden: Bere burua antzeztuz
* Jim Brown: Bere burua antzeztuz
* Bernie Kosar: Bere burua antzeztuz
* Chris Berman: Bere burua antzeztuz
* David Ramsey: Thompson
* Wade Williams: O'Reilly
* Rich Eisen: Bere burua antzeztuz
* Ray Lewis: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
René Fontenelle

**René Fontenelle** (Maubeuge, 1894ko abenduaren 13a - Le Mans, 1957ko martxoaren 27a) frantziar apezpikua izan zen.

Lillen zuzenbidea ikasten hasi zen eta Lehen Mundu Gerran artillero bezala parte hartu ondoren, 1921ean zuzenbidean doktoratu zen eta 1924ko ekainaren 28an apaiztu zen. Erromako kuriaren zerbitzura lan egin zuen eta *La Croix* egunkariaren berriemailea izan zen. aita santuaren ohorezko zerbitzaria eta San Petri basilikako kalonjea izan zen.

Frantses Akademiako Ferrières Saria eman zion 1938an *Sa Sainteté Pie XI* lanagatik.

Pio XII.ak Theudaliseko gotzain izendatu zuen 1955ean.

1938an, Euskal Lagunen Nazioarteko Ligaren sorreran parte hartu zuen, beste elizgizon, politikari eta intelektual frantziar batzuekin batera, eta Ohorezko Batzordeko kide izan zen.

## Bibliografia 
* *Exilio y solidaridad. La Liga Internacional de Amigos de los Vascos.* Jean Claude Larronde, Bidasoa. Instituto de Historia Contemporánea. Hegoa, Milafranga (1998).

## Kanpo estekak
Marta Grau

**Marta Grau Porta** (Prats de Llusanés, Bartzelona probintzia, Katalunia, 1890eko abenduaren 11 &ndash; Blanes, Girona, Katalunia, 1992ko urriaren 8a) kataluniar zinemako eta antzerkiko aktorea izan zen, 1940ko hamarkadatik 1970era arte aritu zena. Antzerki pedagogoa ere izan zen.
## Biografia 
[ezkerrera|thumb|140px|[Marta Grau *a Mañana de sol*, 1909]]
Deklamazioa ikasi zuen Madrilgo kontserbatorioan. 1936an "La Farándula" konpainia zuzendu zuen. Deklamazioko irakasle izan zen Bartzelonako Antzerki Institutuan, 1961ean erretiratu zen arte. Irakasgai hori Liceuko Goi Mailako Musika Kontserbatorioan ere ematen zuen 1933tik. Ikasle gisa aktore ospetsu asko izan zituen: Asunción Balaguer, María Luisa Solá, Pau Garsaball, Ricard Palmerola, José Lifante, Aurora Bautista, Gabriel Llopart edo Catalina Valls. Bartzelonako Diputazioak Antzerki Institutuaren Domina eman zion 1962an.

Artur Carbonell eszenografoarekin batera, 1953an "T*eatro del Arte*" antzerki-konpainia sortu zuen.

## Filmografia osoa 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1962an Bartzelonako Diputazioak Antzerki Institutuaren Domina eman zion. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marta Grau en Internet Movie Database (en inglés).
Margalida Caimari

**Margalida Caimari Vila** (Kuba, 1839 &ndash; Palma Mallorcakoa, Balearrak, 1921) errenazimenduko idazlea, poeta izan zen. Mallorca, Katalunia eta Kubari lotutako gizarte-ongilea.

## Biografia 
Margalida Caimari Vila negozio-kontuengatik Karibera emigratu zuen Menorcako familia aberats batean jaio zen, Kuban. Burgesia komertzial liberaleko kidea zen Miquel Bauló Oliverrekin ezkondu zen, eta horrek inguruko emakumeak baino instrukzio eta askatasun gehiago izaten lagundu zion. 

### Idazle hasiera 
Josep Lluís Pons Gallarza errenazentistak babesten zuen. Oso gaztea zen eta poesia idazteaz gain, jendaurrean errezitatzen zituen hainbat une eta erakundetan. Ekintza berritzailea izan zen emakume batean, 1869 inguruan. Balear Ateneoan eta Pons eta Gallarzaren tertulietan aritu ziren idazle gazteen talde bateko kide izan zen.

### Poeta berritzailea 
Bere poesia berritzaileena herri-inspirazioko errealista eta aberriarena da; lehenengoan, Kubara emigratutako senarrak espero zuen emakumearen bakardade eta inpotentzia sentimenduak azaltzen zituen. Bigarrenean, oso argi zeukan Kataluniako aberriaren ideia, eta industrializazioa miresten zuen. Literatura-jarduera garrantzitsua izateko aukera izan zuen, tertuliarekin berarekin, eta gizarte-ongintzakoa, alaba bakarra izan baitzuen, beste idazle batzuek ez bezala, hala nola Manuela de los Herreros Soràk, zeinarekin adiskidetasuna ezarri baitzuen, lana kolapsatuta ikusi baitzuten amatasunagatik. Mallorcako eta Kataluniako aldizkarietan argitaratu zuen.

### Aktibismoa 
Gizarte-auziari Leon XIII.aren jarraibideen araberako katolizismotik heldu zion,  senarraren *La Alfombrera* izeneko enpresak ehungintzako langileen lana bertatik bertara ezagutu zuen, eta oso aktiboa izan zen langileen seme-alabentzat *Bressols del Minio Jesús* deituak sortuz, Kataluniakoen antzera. 71 urte zituela, Langileen Patronatuaren barruan, haur beharginentzako eguneko eskola graduatuak inauguratu zituen. Hala ere, bere gizarte-kontserbadorismoa islatu zuen poema batzuetan.

### Poeta errekonozitua 
Jeroni Rossellók, Miquel dels Sants Oliverrek, Sanchis Guarnerrek eta Austriako Luis Salvador artxidukeak poeta gisa baloratu zuten, baina, estereotipoaren ondorioz, amatasun-poemak bakarrik baloratu eta erreproduzitu zituzten. 

## Aintzatespenak 
* Palma Mallorcakoan kale batek du bere izena, han hezi baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Valls

**Cristina Valls Aguiló** (Palma Mallorcakoa, Balearrak, 1901eko urriaren 12a - ib., 1982ko irailaren 3a) Mallorcako aktorea izan zen. Catalina Valls ahizparekin batera, XX. mendearen lehen erdiko Mallorcako antzerkiaren bultzatzaileetako bat izan zen, eta Mallorcan katalanaren erabilera publikoa agertokietan berreskuratzen lagundu zuen..

## Biografia 
### Familia eta heziketa 
Joan Valls eta Catalina Aguiló argentinarraren alaba zen. Haren neba-ahizbak Joan eta Catalina Valls Aguiló aktoreak ziren. Haurtzaroa Palman igaro zuen. Hiriko irakasle batzuen eskutik jaso zuen hezkuntza, eta aldi berean familia-tailerrean laguntzen zuen.

Ama alargun geratu zen eta aurrera ateratzeko esnetegi bat ireki zuen Palmaren erdian. Hala ere, su hartu zuen eta, zorrei aurre egiterik izan ez zutenez, itxi egin behar izan zuten. Lehen Mundu Gerra amaitu ondoren, argenterren lanbidera itzuli ziren, eta Cristinak bizilagun baten laguntzarekin josten ikasi zuen. Geroago Arte eta Lanbide Eskolara joan zen, eta han patroiak egiten ikasi zuen. 

## Antzerki ibilbidea 
### Hasiera 
1910ean, lehen aldiz, agertoki bat zapaldu zuen Se Rincón de Plaza antzerkiari esker. Haren osaba Tomàs Aguiló zen zuzendari eszenikoa. Eguberrietan, Antonio Hurtado Valhondok *Entre el* *deber y el derecho* antzeztu zuen, eta berak Angelinaren papera interpretatu zuen. 1918an, Konstantza erregina izan zen Joan Palouren ''La campana de l'Almudaina* lanean.

### *Catina- Estelrich* konpainia 
Bere nebarekin Mallorcako Orfeoian hasi zen; urte askoan Palma errezitatu zuen abenduaren 31n —Mallorcaren konkistaren ospakizunean— Pere de Alcàntara Penyaren «*Sa colcada*» poema. Orduan ezagutu zuen 1928an senar izan zuena, Joan Estelrich Frau aktore eta antzerki enpresaburua. Bikoteak eta Catalina Valls ahizpak, 1927an *Catina- Estelrich* konpainia sortu zuten, eta, besteak beste, Xesc Fortezarekin lan egin zuten. Lau urtez ezkonduta egon ondoren, lehen semea izan zuten. 1940an bigarren alaba izan zuten.

## Aitorpena eta memoria 
Garai zailetan, Cristina Vallsek, neba-ahizpekin batera, katalana Mallorcako agertokietan erabiltzen lagundu zuen. Urteetan zehar hainbat omenaldi egin zizkioten: 

* 1952an Llucmajorren eta Palmako Antzoki Zaharrean 

* 1970ean Palmako Medina Kultur Zirkuluan
* 1972an Maóko Antzoki Nagusian a Palmako Klub Nautikoan... 
* 1971ko abenduaren 20an Hiriko Udalbatzak Hiriko Zilarrezko Domina eman zion bere ibilbide artistikoagatik.

* 1975ean Gabriel Janer Manilak *Antzerkiaren gizarte eta giza inplikazioa* argitaratu zuen. *Cristina Vallsen biografia'' sutsua, antzerki-bizitzaren zati handia biltzen duena; 1997. urtea berrargitaratu zen dokumentu-ekarpen gehiagorekin (argazkiak, garaiko kartelak edo artikulu eta hitzaldi gehiago).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aina Villalonga

**Aina Villalonga Zaydín** (Palma Mallorcakoa, Balearrak, 1883 - ib., 1961) Palma Mallorcako antzerki-idazlea eta itzultzailea izan zen. 

## Biografia 
### Familia 
Joan Villalonga infanteria teniente koronelaren eta Josefina Zaydinen alaba zen.

Oso goiz hasi zuen bere arte-jarduera, hamabi urte zituenetik literatura idazten, eta abeslari hasi zen hamasei urte zituela (abeslari lana oso iragankorra izan zen). Ziur aski, literaturaren munduarekiko interesaren hasierak zerikusia izan zuen bere letren munduko bi seniderekin ere (Margalida Caimari poeta, amonaren ahizpa, eta ama-osaba bat). 

### Heziketa eta idazle ibilbidea 
Garaiko idazle ezagunenen ikaslea izan zen. Pons eta Gallarzak antolatzen zituen literatura-bileretara (Josep M. Quadrado 'irensten' zen haietara) joan zen eta, ondoren, Tomàs Fortesa izan zuen maisu. Bere ondoan sortu zen antzerki-egile. Italieratik itzuli zituen testuak, eta katalanez eta gaztelaniaz idatzi zuen, eta, batez ere antzerkian egindako lanagatik gogoratzen bada ere, nobelak eta poesia ere idatzi zituen, eta Mallorcako *El Correo*-n eta *La Almudaina*-n kolaborazioak egin zituen, Mallorcako santcrist-en ikonografiari buruzko artikuluekin. 

Antzerki-ekoizpenaren hasiera Catalina Valls, Cristina Valls eta senarrak sortutako *Catina-Estelrich* konpainiak estreinatu zituen obra dramatikoak izan ziren. Konpainia hori nabarmendu egin zen ekintza katolikoko mugimendu baten adierazlerik argiena izateagatik. Mugimendu horrek antzerki eta autore ideologikoki erromantiko kontserbadore batzuk zituen, eta gehienak karlismoaren aldekoak ziren. 1932an *Las Margaritas* Emakume Tradizionalisten Elkarteko idazkaritzaz arduratu zen.

### Bizitza pertsonala 
Rafael Morey eta Llompartekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten. 1961ean, Aina Villalonga jaioterrian hil zen hipertentsioaren eta diabetesaren ondorioz.

## Lanak 
Antzerki-egile gisa egindako jarduera bizian, berrogeita hamar bat obra idatzi zituen, eta horietako hogei estreinatu ziren. Haren literatura-ondareak Gerra Zibilak eta frankismoaren lehen urteetan eragindako isiltasuna erakusten du. 1950eko hamarkadan amaitu zen bere goraldia, eta antzerki-ahanzturan erori zen

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Antzerkiaren hiztegia Balear Uharteetan (2006). Palma: Lleonard Muntaner, 2.
* Mallorcako Entziklopedia Handia (1991). Mallorca: Promomallorca Ediciones, 18.
* Nadal, Antoni (2005). XX. mendeko antzerki katalanari buruzko azterlanak. Bartzelona: *Publicaciones de la Abadía de Montserrat*.

## Kanpo estekak
Cesáreo Sardui

**Cesareo Sardui** (Muxika, 1901eko abenduaren 28a - 1987ko iraila), bizkaitar txirrindulari profesionala izan zen. S.C. Bilbaina eta Athletic Club txirrindulari taldeetan izan zen. Profesionala izan zen 1925tik 1930ra. Getxoko Zirkuituan bigarrena izan zen 1930.ean. Victoriano Sardui, bere lehengusua, txirrindularia izan zen, baita ere.

## Palmaresa 
### 1924 
Bizkaiko Txapelduna

### 1925 
Bizkaiko Txapelduna

### 1930 
2. Getxoko Zirkuituan 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.museociclismo.it/en/riders/rider/25060-CesareoSARDUY/index.html?view=squadre
Pedro Lizaso

**Pedro Lizaso**, (Usurbil, ??) txirrindulari gipuzkoarra izan zen. 1944 eta 1950 urtean artean izan zen profesional. Getxoko Zirkuituan bigarren sailkatu zen.

## Palmaresa 
**1945**
* 6. Getxoko Zirkuituan
**1948**
* 5. Arantzazuko Igoeran
**1949**
* 2. Getxoko Zirkuituan 
**1950**
* 3. Durangoko San Antonio Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pedro Lizaso - *FirstCycling.com*
Tomás Oñaederra

**Tomas Oñaederra** (Ea, 1927ko apirilaren 2a - Lekeitio, 2025eko urtarrilaren 30a) txirrindulari profesionala izan zen. Profesionaletan garaipen bakarra lortu zuen baina zenbaitetan podiumean izan zen.

## Palmaresa 
**1952**
* 3. Mugikako Sari Nagusian
* 3. Loinaz Proban
**1954**
* 2. Zumarraga 
**1955**
* 2. Getxoko Zirkuituan
* 3. Euskal Herriko Txapelketan 
**1956**
* Andaluziako Itzuliko etapa bat
* 3. Laudioko Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ramón Azkarate

**Jose Ramón Azkarate** (Gordexola, 1933ko maiatzaren 9a), bizkaitar txirrindulari profesionala izan zen. 1956tik 1960ra izan zen  profesional eta Bizkaiko probetan nabarmendu zen. 

## Palmaresa 
### 1956 
*Portugalete 
*2. Virgen Blancako Saria nagusian 
*Basauri

### 1957 
*Udondo 
*Poblado 
*Jatorena Sari Nagusia 
*2. Balmasedan 
*3. Getxoko Zirkuituan
*3. Laudioko Sari Nagusian

### 1958 
*Sabin Foruria Memoriala 
*Sestao 
*2. Dos Caminos Sarian

### 1959 
*2. Balmaseda

### 1960 
*Okondo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  José Ramón Azcarate
Cil-Indautxu

**Cil-Indautxu**, Txirrindularitza talde profesional izan zen. 1950ko hamarkadan aritu zen eta bizkaiko zenbait txirrindulari izan zituen, Jesús Loroño barne.  

## Taldeak 
### 1957 
Jose Antonio Aguirre  

Joaquín Aizpurua  

Felipe Alberdi  

Benigno Aspuru  

Jose Ramón Azkarate  

Antonio Karmany  

Jesús Loroño  

Pedro Madraga  

Jesus Madrazo  

Karlos Perez 

### 1958 
Jose Ramón Azkarate 

Nicolás Landa 

José María López 

Juan Manuel Menendez

Karlos Perez 

## Palmaresa 
### 1957 
Espainiako Vuelta eta etapa bat  

Kataluniako Volta eta etapa bat  

Euskal Bizikletako etapa bat

Levanteko Itzuliko etapa bat eta mendiko sailkapena

Udondo 

Jatorena Sari Nagusia 

### 1958 
Sabin Foruria Memoriala 

Sestao

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garbiñe Ortega

**Garbiñe Ortega Postigo** (Gasteiz, Araba, 1981) zinema komisarioa da.

## Biografia 
Euskal Herriko Unibertsitatean Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziaduna eta zinema esperimentalean eta ez-fikziozko zineman espezializatua. Komisariotza, hezkuntza, publikoen eraikuntza eta esperientzia kolektibo zinematografikoa zabaltzeko esparru espezifikoak sortzea ditu ardatz. Zenbait urtez Kalifornian eta Mexikon bizi izan da, eta Estatu Batuetako eta Europako hainbat jaialditan erakutsi du bere lana..

Gasteizko Montehermoso Kultur Etxea eta Bilboko Azkuna Zentroko programazio-aholkularia da. José Luis Guerín, Antonio Weinrichter edo Antoni Muntadasekin dokumentalen arloan berariaz trebatu da. Luiso Berdejo zuzendari euskaldunaren (“Violet”, 2013) azken film luzea ekoitzi zuen, eta, Camila J. Donoso zinegile txiletarraren “Casa Roshell (2016)” transfikziozko filma, Berlinale 2017an estreinatua.

Bruce Baillieri buruzko proiektuaren zuzendaria da (AEBetako zinemagintzaren abangoardiaren aita). AEBetako Ann Arbor Film Festival edo Mexikoko FICUNAM jaialdi entzutetsuetan epaimahaikide izan da.Lau urtez jardun zuen zeregin horretan, ez-fikzioko zine ausart, anitz eta eraldatzaileago baten aldeko apustua eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo esteka 
* Garbiñe Ortegari elkarrizketa2018

* Garbiñe Ortegaren aholkuak Bideoa, EiTB

* Erreskate zinematografiko bat Berria, 2022.11.02