open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adobe After Effects

**Adobe** **After Effects** azterketa-forma duen aplikazio bat da, konposizio bat sortzeko edo konposizio bat aplikatzeko, baita cumbia mugimenduan dauden grafiko profesionalak eta efektu bereziak egiteko ere. Adbe **After Effects** denbora-lerroan oinarritutako merkatuko software indartsuenetako bat da, Autodesk Quemion eta Eyeon Fusion-ekin batera.

Programaren indarguneetako bat da beste konpainia batzuek garatutako plugin ugari daudela, efektuei dagokienez lan-kargak arintzen laguntzen dutenak. 6.5 eta 7 bertsioetatik aurrera, formatu desberdinetako grafiko eta bideo fitxategiak maneiatzeko gaitasuna hobetzen du. Bestalde, haren interfazea ezaguna da postprodukzioan aritzen diren editore askorentzat, eta horrek aukera ezin hobea bihurtzen du profesional gehienentzat.

## Historia 
**After Effects**, hasiera batean, Company of Science and Art (Zientzia eta Arte Konpainia) erakundeak garatu zuen Providence, Rhode Island, AEBetan. AEB. 1.0 bertsioa 1993ko urtarrilean kaleratu zuten. 1994ko 2.1 bertsioak PowerPCrako azelerazioa ekarri zuen. CoSA eta, ondorioz, After Effects 1993ko uztailean erosi zuen Aldus Korporazioak; konpainia hori, berriz, Adobe Systems Incorporated-ek erosi zuen 1994an, eta, harekin batera, PageMaker eta After Effects. After Effects-erako Adoberen lehen bertsioa 3.0 bertsioa izan zen. Besteak beste, *Iron Man* filmean ere erabili zuten.

## Interfazea 
Interfaze nagusia hainbat panelek osatzen dute (After Effects 7.0 bertsiotik hasita). Gehien erabiltzen diren paneletako hiru Proiektua, Konposizioa eta Denbora-lerroa dira. Lehenak irudi finkoak, bideoa eta audio-materialeko elementuak inportatzeko edukiontzi gisa jokatzen du. Proiektu-paneleko elementuak edo materialak denbora-lerroaren barruan jartzen dira, eta hor geruza eta denbora bakoitzaren ordena doitu daiteke editoreak planifikatuta duen arabera. Uneko denboraren markagailuan ikus daitezkeen elementuak Konposizioa panelean bistaratzen dira. After Effects-ek ezaugarri asko partekatzen ditu Adobe-ko beste programa batzuekin, hala nola zirkuluak, karratuak eta forma askeko irudiak sortzea bezier kurben bidez definitzen direnak. Photoshop eta Illustrator bezala, After Effects-ek hainbat irudi-formatu inportatu eta manipulatu ditzake, eta iragazkiak eta doikuntzak gehitu daitezke. Gainera, Adobe-ren beste software-produktu batzuekin integratzen da, hala nola Illustrator, Photoshop, Premiere Pro, Encore, Flash eta hirugarrenen 3D programekin, hala nola Cinema 4D.

## Kanpo estekak
Uxue Loizu Ascasso

**Uxue Loizu Ascasso** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1996) alpinista, mendi eskiatzailea eta mendi korrikalaria da. Nafarroako mendi-eskiko selekzioko partaidea da. 2026an Espainiako senior mailako talde modalitatean txapelduna izan zen eta bakarkako bertikal zein linea modalitateko azpitxapelduna. Bidaia ostean hainbat hitzaldi eman ditu bidaien nondik norakoa kontatzeko.

### 2026 
2026ko otsailaren 28an, Panticosako (Huesca) Aramon Formigal-Panticosa eski-estazioan Espainiako Txapelketan banakako bertikalean zein lineko modalitatean azpitxapelduna izan zen. Bi probetan Ares Torra kataluniarra izan zen txapelduna. Bertikalaren ibilbidea geltokiaren oinarrian irten (1.150 metro) eta 1.850 kotara iritsi arteko izan zen. Kota horretan zegoen helmuga, Puntal de los Petros inguruan. Antolakuntzak prestatutako ibilbideak 5.500 metro inguruko luzera izan zuen, eta 760 metroko desnibel positiboa. Bertikaleko Ares Torra irabazleak 40.49.09ko denbora egin zuen, eta Uxue Loizuk minutu eta erdi eskas gehiago behar izan zuen (42.09.09). Claudia Gutierrez espainiarra izan zen hirugarrena (43.00.09).

2026ko martxoaren 22an, Nafarroako mendi-eskiko selekzioko Uxue Loizu Ascasso eta Andrea Zarranz Oscáriz Espainiako emakumezkoen senior mailako talde modalitateko txapeldunak izan ziren Lleida probintziako Espot Eski Estazioan, 3h17:17 denboran 13 kilometro baino gehiagoko eta 2.120 metroko desnibel positiboko ibilbidea egin ondoren, zazpi igoera, zazpi jaitsiera eta eskiekin bi porteatze tarte gehituz.  

## Palmaresa 
* 2026ko otsailaren 28an, Panticosan (Huesca)  Espainiako Txapelketan Bakarkako Bertikal modalitateko azpitxapelduna link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px 
* 2026ko otsailaren 28an, Panticosan (Huesca)  Espainiako Txapelketan Bakarkako linea modalitateko azpitxapelduna link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px 
* 2026ko martxoaren 22an, Nafarroako mendiko eskiko selekzioko Andrea Zarranz Oscáriz bikotearekin batera Espainiako talde modalitateko Txapelduna Lleidan link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adobe Illustrator

**Adobe Illustrator** diseinu grafikoko programa bat da, grafiko bektorialak sortu eta editatzera bideratua, Adobe Inc.-ek garatua. Hasieran 1987an kaleratu zen Macintosh-entzat, eta aro berri bat markatu zuen ilustrazio digitalean, «sortzaileei ilustrazio bektorialak sortzeko eta editatzeko aukera ematen baitie». Illustrator marrazketa bektorialerako industriaren estandar gisa finkatu da, eta logotipoak, ikonoak, diagramak eta, oro har, arte digitala egiteko erabiltzen da.

2013tik Adobe Creative Cloud-en parte da eta Windows eta macOS sistemetarako bertsioak daude. Mahaigaineko aplikazioaz gain, Adobek iPad-erako bertsio bat (Creative Cloud-ekin sinkronizatua) eta beta erako web bertsio bat ere eskaintzen ditu, fitxategiak hodeian sinkronizatuta mantenduz «edonon diseinatzeko» aukera ematen dutenak.

## Historia 
Ofizialki 1987an merkaturatu zen, 1986an hasi bazen ere. Illustrator Adobe-ren softwarearen lehen produktua izan zen, konpainiaren Postscript teknologiaren arrakastaren ondoren sortua.

Adobe Illustrator diseinu grafikorako, iturriak sortzeko eta logotipoak garatzeko aplikazio gisa hasi zen. Apple Macintosh izan zen hasierako plataforma. Jatorrizko funtzionalitatea, lerro eta forma leun eta kurbatuak sortzeko, ekuazio matematikoen erabilera integratzean zentratu zen, Bézier-en kurbak izenez ezagutzen den sistema baten bidez.

Lehenengo bertsioak oinarrizko tresnak sartu zituen ezkerreko alboko barra batean, hala nola Luma, Testua eta lupan oinarritutako Zoom tresna. Hasiera batean, programak zuri-beltzean funtzionatzen zuen eta bereizmen txikia zuen. Hasiera-hasieratik, programak aukera eman zuen diseinuak tamaina desberdinetara egokitzeko, bai inprimatzeko edo pantailan bistaratzeko, bai eta objektuaren erradioa, zabalera edo altuera bezalako propietateak doitzeko ere.

Urteak pasata hainbat aktualizazio eta hobekuntza izan du eta gaur egun diseinu grafikoaren goi mailako software bat da.

## Beste programa batzuekin konexioak 
**Adobe Ilustrator** programak adobe enpresaren beste programa batzuekin konektatu daiteke zure edizioa beste programan amaitzeko: Adobe Photoshop, Premiere Pro edo After Effects adibidez.

Adobeko programetatik kanpo ere Affinity edo Canva motako programetan erabili daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gelidium

***Gelidium*** 124 espezie inguru dituen alga gorrien genero bat da. Generoko kideak izen arrunt ugariz ezagutzen dira. Espezimenak 2-40 cm artekoak izan daitezke. Adarkadura irregularra da edo talo nagusiaren alde banatan gertatzen da. *Gelidium*ek tetrasporak sortzen ditu. Genero honetako algetako asko agar-agar prestatzeko erabiltzen dituzte. ***Chaetangium*** sinonimo bat da.

## Espezieak 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis López Ballesteros

**Luis López Ballesteros Varela**, Golpelleirako Jauna (Villagarcía de Arousa, 1782ko ekainaren 21a - Madril, 1853ko urriaren 13a) espainiar militar eta politikaria izan zen.

1822an sei egunez Ogasun ministro izan zen, eta baita bederatziurtez Fernando VII.arekin ere, Hamarkada Deitoragarrian. 1832an Estatu kontseilari izendatu zuten, baina Fernando VII.a hil zenean, politikatik erretiratu zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adobe InDesign

**Adobe Design** (ID) orriak digitalki konposatzeko aplikazio bat da, **Adobe** Systems konpainiak garatua eta maketatzaile profesionalei zuzendua. 1999an aurkeztu zen, eta Quark Inc.-en QuarkXPress-en (QXP) alternatiba izatea zuen helburu. Hamabi urte zeramatzan Quark Inc.-ek *de facto* monopolioa izaten orrien konposizio profesionalean.

## Historia 
Analisten artean, deigarria zen Adobek, tipografia digitalaren bultzatzaileak, PostScript-aren asmatzaileak eta Adobe Illustrator® eta Adobe Photoshop sormen grafikoko aplikazioen liderrak, diseinu grafikoko soluzio globalik eskaini ezin izana, bere katalogoan ez baitzuen besteak bildu beharko lituzkeen tresnarik, hau da, orrialdeak osatzeko aplikazio bat.

Egoera hori 1994an aldatzen hasi zen: FrameTechnology eta bere **FrameMaker** (FM) xurgatu baino hilabete batzuk lehenago, Adobe Systems Aldus PageMaker (PM) editorearekin fusio akordio batera iritsi zen. Operazioan, PMaz gain, TIFF artxibo grafikoaren formatua, AfterEffects animazio programa eta Premiere bideo ediziorako aplikazioa zeuden, besteak beste. Baina operazioaren sakoneko arrazoia Shuksan zen, San Josen K2 bezala birbataiatu zutena, gerora **InDesign** izango zenaren ernamuina.

Gaur egun (2021) ez da maketaziora edo lan editorialera bideratutako aplikazio bat soilik, duela hainbat bertsiotatik hona multimedia fitxategiak, pdf interaktiboak, web orrialdeetarako eta gailu mugikorretarako sortzeko tresnak gehitu ditu. Horrekin, 1999an merkatuan agertu zenean bezain indarrean jarraitzen du programak, eta, gainera, hainbat plataformatara eboluzionatzen du.

## Ezaugarriak eta funtzionalitateak 
* **Kudeaketa tipografiko aurreratua**: OpenType euskarria (ligadurak, bersalitak, frakzioak, alternatiba estilistikoak), kerning eta tracking optikoak/neurtuak, marjinen lerrokatze optikoa, estilo habiaratuak eta GREP.
* **Dokumentu luzeak osatzea**: Estilo, aurkibide, aurkibide, aurkibide, erreferentzia gurutzatu, oin-ohar eta bukaerako oharrekin sinkronizatutako liburuak.
* **Objektuak eta diseinua**: objektu-estiloak, dokumentu edo marko bidezko oinarrizko sareta, objektu ainguratuak, taulak estiloekin, konposizio-erregelak eta oholtxoak.
* **Kolorea eta aurreinprimaketa**: kolorearen kudeaketa ICC profilekin, tinta laua eta tinta mistoa, PDF/X, preflight zuzenean eta inprimategirako paketatzea.
* **Interaktibitatea eta digitala**: PDF formularioak, botoiak, diseinu finko eta fluidoko EPUB, hiperestekak, markatzaileak eta lineako argitalpena.

## Automatizazioa eta lankidetza 
InDesign-ek scripting motorra dauka JavaScript, AppleScript (macOS) eta VBScript-ekin (Windows), baita Adobe InCopy-rekin integrazioa ere fluxu editorialetarako (esleipenak, edukien blokeoa eta berrikuspena), eta Adobe Bridge/Adobe Creative Cloud-ekin liburutegi partekatuetarako. Badago server edizioa (Adobe InDesign Server) automatizazio eta konposizio dinamikorako. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Canva
* Affinity Designer
* Adobe Illustrator
* Adobe Photoshop

## Kanpo estekak 
* Adobe InDesign webgune ofiziala
Anirazetam

**Anirazetama** konposatu organikoa da C12H13NO3 formula duena, amida ziklikoen klasekoa errazetamen taldekoa. Solido kristalino zuria da. Uretan disolbagarria da eta disolbagaitza etanoletan.

## Sintesia 
Anirazetamaren sintesia burutzeko, 2-pirrolidona anisoil kloruroarekin erreakzionarazte da trietilamina katalizatzaile gisa usatuta.

418x418px|Aniracetam synthesis 01

## Erabilera 
Anirazetama ezaugarriak medio botika gisa usatzen da hainbat herrildetan, Grezian eta Italian esaterako, atentzioa eta memoria hobetzeko. Azheimerraren ondorioak leuntzeko erabili izan da.

## Albo-ondorioak 
Pirazetamaren albo-ondorio ohikoenak antsietatea, egoneza eta insomnioa dira.

## Erreferentziak
Luisa Segurajauregi Olalde

**Luisa Segurajauregui Olalde** (Bilbo, 1897ko abuztuaren 25a - ) bizkaitar sindakalista eta erizaina izan zen.

UGTko kidea izan zen 1929tik, eta Gerra Zibilean erizain lanetan aritu zen 1937ra arte. Frantziara exiliatu zen eta han umeen zaintzaile gisa lan egin zuen, Parisen eta Hendaian. 1939an *Mexique* ontzian Mexikora joan zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valenceko elizbarrutia

**Valenceko elizbarrutia** edo **Valence-Die-Saint-Paul-Trois-Châteauxko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. IV. mendean ezarri zen Valenceko elizbarruti gisa, 1275eko irailaren 25ean Valence eta Dieko elizbarruti bihurtu zen, 1687an aurreko izena berreskuratu zuen eta 1911ko ekainaren 12an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Valencen dago. Egun apezpikua François Durand da.

## Ordinarioak 
### Valenceko apezpikuak 
* Filipe I.a Savoiakoa (1242-1267)
* Guy de Montlaur (1272-1274)

### Valence eta Dieko apezpikuak 
### Valenceko apezpikuak 
### Valence-Die-Saint-Paul-Trois-Châteauxko apezpikuak 
* Émile Chesnelong (1911-1912)
* Emmanuel-Marie-Joseph-Anthelme Martin de Gibergues (1912-1919)
* Désiré Marie Hippolyte Paget (1920-1932)
* Camille Pic (1932-1951)
* Joseph Urtasun (1952-1955)
* Paul Vignancour (1957-1966)
* Jean de Cambourg (1966-1977)
* Didier-Léon Marchand (1978-2001)
* Jean-Christophe Lagleize (2001-2013)
* Pierre-Yves Michel (2014-2023)
* François Durand (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eultzi

**Eultzia** larrainean jo aurretik edo ondoren, etzanda dauden uzta azaoen multzoa da. Uzta bildu ondoren alea prestatzeko urratsa da. Eultzi egiteak ez du zahia aletik kentzen.

Nekazaritzaren historia garrantzitsuaren zati handi batean zehar, eultzi egitea denbora askoko lan neketsua izaten zen, eta ingeles anega eultzi egiteak ordubete irauten zuen. XVIII. mendearen amaieran, eultzia mekanizatu aurretik, laborantzako lanaren laurdena inguru ematen zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josefina Oliva Teixell

**Josefina Oliva Teixell**, ezkondu ondoren **Josefina Oliva de Coll** (Reus, 1912ko martxoaren 10a - Mexiko Hiria, 2007ko martxoaren 19a) Kataluniako geografo, arkeologo eta historialaria  izan zen, gerra zibilaren ondoren Mexikon erbesteratua.

## Bizitza 
Josefina Oliva Reusen jaio zen 1912ko martxoaren 10ean. Francisca Teixell Marcó eta Jose Oliva Vilanovaren alaba zen. 1933an, Geografia eta Historian lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean, eta Geografia irakaslea izan zen Lleidako La Seu d¨Urgell eta Bartzelonako institutuetan. Antonio Coll Maroto abokatuarekin ezkondu zen, Espainiako Langile Alderdi Sozialistako (PSOE) militantearekin.

1939an, tropa kolpistak Katalunian sartu zirenean, senar-emazteek Parisera ihes egin zuten lehenik, eta nazien okupazioaren ondoren, Marseillara.

Uztailaren amaieran, Alsina ontzia Casablancan (Maroko) lehorreratu zen, eta familiak New Yorketik Mexikora joatea lortu zuen, Monterrey itsasontzian, 1941eko urriaren 15ean Veracruzera iritsiz. Mexikora iritsi zirenean, atzerritarren erregistroko (RIEM) fitxan, Indalecio Prieto aipatu zuten erreferentziazko pertsona gisa. Erbestean, Espainiako Errepublikarrei Laguntzeko Batzordearen (JARE) laguntzak jaso zituen familiak.

## Ibilbidea 
1945ean, Mexikoko arkeologiarekiko zuen interesak bultzatuta, Antropologia eta Historia Eskola Nazionalean (ENAH) sartu zen ikasle gisa.

1983an, *El exilio español en México* izeneko erakusketaren prestaketan parte hartu zuen. Erakusketa hori Madrilen antolatu zuten Kultura Ministerioak eta Mexikoko eta Espainiako hainbat erakundek. 1987an amaitu zuen bere jarduera profesionala. Bere alaba ere, María Francisca Atlántida, geografoa da, eta Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) irakaslea da.

Mexiko Hirian hil zen, 2007an, 95 urte zituela.

## Argitalpenak 
* 1958: *Nociones de geografía física*, egilekidea Marcelo Santalórekin.
* 1965: *Geografía física y humana*, egilekidea Marcelo Santalórekin.
* 1986: *Terra Ignota: la Geografía de América Latina a Través de Cronistas de los siglos XVI y XVII*.
* 1988: *El universo y sus misterios: Introducción a la astronomía*.
* 1991*: La resistencia indígena ante la conquista*.

## Sariak eta aintzatespenak 
Kultura Ministerioaren *Mujeres Investigadoras en los Archivos Estatales* (1900-1970) proiektuaren parte da. Proiektu horrek 1900 eta 1970 urteen artean ministerio horren eskumeneko bederatzi artxiboetako batean lan egin duten ikertzaileak ikusarazi nahi ditu: Artxibo Historiko Nazionala, Aragoiko Koroaren Artxiboa, Simancaseko Artxibo Orokorra, Indietako Artxibategi Nagusia, Valladolideko Errege Kantzelaritzako Artxiboa, Administrazioaren Artxibo Orokorra eta Artxiboen Dokumentazio Informazioko Zentroa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalesa

**Kalesa** bi edo lau gurpileko zalgurdia da, aurretik irekia dena eta larruzko gain tolesgarria duena. Gidariarentzako aurreko taburete duten zaldiek tiratzen dute; barrutik, zurezko bi edo lau eserleku ditu, aurrez aurre, larruzko kapotaz estalita, aurretik irekita eta, zati batean, atzetik aterperik gabe. Horren gainean bermatzen dira bidaiariak, eta bizkarralde gisa erabiltzen dute zalgurdia. Landauarekin batera, garai batean gehien erabiltzen zen aristokraten garraio-metodoetako bat zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eider Baile Zabala

**Eider Baile Zabala** (Donostia, Gipuzkoa, 1990ko abuztuaren 25a) artista, zeramikari eta hezitzailea da.

= Bizitza =
Arte Ederrak lizentziatura lortu zuen 2009an Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Lan ibilbidea 
### Tailerrak 
* 2025ean Txillida Lekun Helduentzako zeramika tailerra. Lurra eta Hutsa.

* 2026an *Eskultoreak hemen orain* erakusketa kolektiboan parte hartu zuen beste 18 emakume eskultorerekin batera, —besteak beste, Anabel Barberana de Diego, Olatz Pereda Bados, Elena Solatxi  Arrizabalaga,  Elena Scarati Brescia, Helena Elbusto, Susan Bart, Maite Canto Equisoain, Mari Jose Lacadena Mugerza, Barbara Camhi Jacard, Idoia Grijalbo, Idoia Elosegi Urteaga, Arantza Munita eta Amaia Conde Chiralt (elkarteko presidentea)—  Bizkaiko Batzar Nagusien egoitzan jarri zuten bilduma aldarrikatzeko:

"Euskal eskulturak ez dezan gizon izena bakarrik izan".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viviersko elizbarrutia

**Viviersko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. IV. mendean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Viviersen dago. Egun apezpikua Hervé Giraud da.

## Ordinarioak 
## Apezpiku lagunkidea 
* Louis-François de la Baume de Suze (1617-1621)

## Apezpiku laguntzailea 
* Paul Nègre (1916-1923)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseba Elizondo Mendiola

**Joseba Elizondo Mendiola** (Donostia, Gipuzkoa, 1927ko ekainaren 1a - *ibidem*, 2006ko irailaren 3a) futbol entrenatzaile eta kirol zuzendari gipuzkoarra izan zen. 

Bere ibilbide profesional gehiena Gipuzkoako klubetan garatu zuen: 1958-1959 denboraldian Real Unión taldea zuzendu zuen hirugarren mailan, eta bi aldiz Real Sociedadeko lehen taldeko behin-behineko entrenatzaile kargua bete zuen, 1959-1960 eta 1961-1962 denboraldietan. Haren zuzendaritzapean, Errealak Lehen Mailan mantentzeko partida erabakigarriak jokatu zituen.

Elizondok funtsezko papera bete zuen tokiko kirolaren kudeaketan eta sustapenean. José María Aristeguirekin batera, Atlético de San Sebastián - Fagor klubeko presidentetza hartu zuen bere gain. Haren gidaritzapean, egitasmo handinahia finkatu zuen, eta saskibaloia eta atletismoa bezalako beste diziplina batzuk nabarmen indaru zituen; horri esker, garrantzi handia lortu zuen estatu mailan 1970eko hamarkadan. Joseba 2006an hil zen bere jaioterrian, 79 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anisoil kloruro

**para-Anisoil kloruroa** edo **4-metoxibentzoil kloruroa** konposatu organiko aromatikoa da, C8H7ClO2 formula duena haluro aromatikoen klasekoa. Bi isomero ditu: *orto-anisoil kloruroa* eta *meta-anisoil kloruroa*. Solido kristalinoa da. Disolbagarria da dietil eterretan, azetonatan eta bentzenotan. Narritagarria da.

none|thumb|350x350px|Anisoil kloruroaren isomeroak

## Sintesia 
p-Anisoil kloruroa azido p-anisikoa fosgeno edo tionil kloruroz tratatutza sintetizatzen da.

## Erabilera 
p-Anisoil kloruroa sintesi kimikoan botika eta tinduak sintetizatzeko usatzen da, esate baterako anirazetama.

## Erreferentziak
Willybard Kitogho Lagho

**Willybard Kitogho Lagho** (Taita-Taveta, 1958ko martxoaren 23a) kenyar elizgizon katolikoa da, 2020tik aurrera Malindiko apezpikua dena.

## Bizitza 
Willybard Kitogho Lagho 1958ko martxoaren 23an jaio zen Taita-Taveta konderrian, orduko Mombasa eta Zanzibarko elizbarrutian, Kenyan.

1980tik 1982ra filosofia ikasi zuen Bungomako elizbarrutiko Mabangako San Agustin apaizgaitegian, eta ondoren teologia Nairobiko artxidiozesiko San Tomas Akinokoaren apaizgaitegian, 1982tik 1986ra.

2024ko apirilean, Kenyako apezpiku-konferentziako kideek Willybard Kitogho Lagho apezpikua hautatu zuten Erlijioen Arteko Elkarrizketa eta Ekumenismorako Batzordeko presidente. Urte bereko ekainean, Kenyako Erlijio Arteko Kontseiluko presidente hautatu zuten. 2025eko uztailean, Leon XIV.a aita santuak Erlijioen Arteko Elkarrizketarako Dikasterioko kide izendatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anabel Barberena de Diego

**Anabel Barberena de Diego** (Orbaizeta, Nafarroa Garaia, ) artista da, zeramikaria eta eskultorea, E3 Euskal Emakume Eskultoreak elkarteko kidea. Emakumeen eskubideen aldeko defendatzailea da.

= Bizitza =

### Familia 
Aita, Joaquin Barberena Vizcay, Orbaizetatik Iruñeara etorri zen emazte eta hiru seme-alabarekin. familiarekin tabernaren jabea zendu da. Bere alabak, Anabel Barberena de Diegok, kontatzen du bere aita Orbaitzetatik Iruñera etorri zela hiru seme-alabekin. Rio izeneko taberna zabaldu zuen. Hasieran egunero zabaldu beharra izan zuen aurrera egiteko. Arrautza frijituari esker, denboraz egun bat itxi ahal izan zuen aitak eta mendira joateko aprobetxatzen zuten.

### Erakusketak 
* 2026an *Eskultoreak hemen orain* erakusketa kolektiboan parte hartu zuen E3 Euskal Emakume Eskultoreak elkartea osotzen duten beste 18 emakume eskultorerekin batera —besteak beste, Eider Baile Zabala, Olatz Pereda Bados, Elena Solatxi  Arrizabalaga,  Elena Scarati Brescia, Helena Elbusto, Susan Bart, Maite Canto Equisoain, Mari Jose Lacadena Mugerza, Barbara Camhi Jacard, Idoia Grijalbo, Idoia Elosegi Urteaga, Arantza Munita eta Amaia Conde Chiralt (elkarteko presidentea)—  Bizkaiko Batzar Nagusien egoitzan jarri zuten bilduma aldarrikatzeko:
"Euskal eskulturak ez dezan gizon izena bakarrik izan".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abbas Araghtxi

**Abbas Araghtxi** (, ) (Teheran, Irango Estatu Inperiala, 1962ko abenduaren 5a) irandar diplomazialaria eta politikaria da. 2024ko abuztuaz geroztik Irango Islamiar Errepublikako Atzerri ministroa da. Aurretik, Irango Atzerri Arazoetako Ministerioko bozeramailea eta Irango enbaxadorea izan zen Finlandian eta Japonian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lamini

***Lamini*** Camelinae azpifamiliako tribu bat da. Hego Amerikako kamelidoak dira. Tribu honek bi genero ditu, *Lama* eta *Vicugna*, eta Hego Amerikako lau espezie esklusibo: bi basati, guanakoa eta bikuina, eta bi etxekotu: alpaka eta llama. Espezie guztiak elkarrekin gurutza daitezke eta ondorengo emankorrak sor ditzakete. Gameluak ez bezala, lepo luzea eta mehea, toxina batzuk prozesatzeko gai den digestio-sistema eta behazun xixkurik ez izatea dira laminien ezaugarri. Gainera, ez dute dimorfismo sexualik, eta, beraz, arrak eta emeak ia ezin dira bereizi ugal-aparatuen ebaluazio zehatzik gabe.

## Generoak 
**Alforjas* Harrison, 1979
**Lama* Cuvier, 1800
**Hemiauchenia* Gervais & Ameghino, 1880 
**Palaeolama* Gervais, 1869
**Pleiolama*
**Aepycamelus*
**Miotylopus*
**Eulamaops*
**Stevenscamelus*
**Floridatragulus*
**Aguascalientia*
**Australocamelus*
**Protolabis*
**Blancocamelus*
**Cuyamacamelus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Gu

​ **Kim** **Gu** edo **Kim Ku** (hangul: 김구; 1876ko abuztuaren 29a – 1949ko ekainaren 26a), **Baekbeom** (백범) ezizenez ere ezaguna, Koreako independentziaren aldeko aktibista eta estatu-politikaria izan zen. Japoniar Inperioaren aurkako mugimendu independentista korearraren liderra izan zen, Koreako Behin-behineko Gobernuaren burua 1926tik 1927ra eta 1940tik 1945era, eta Korea bateratzearen aldeko aktibista 1945etik aurrera. Koreako historiako pertsonaiarik garrantzitsuenetakotzat jotzen dute.

## Erreferentziak
Dragonfly (2002ko filma)

***Dragonfly***, 2002ko Tom Shadyac estatubatuarrak zuzendutako naturaz gaindiko thriller drama film bat da. Kevin Costner, Joe Morton, Ron Rifkin, Linda Hunt eta Kathy Bates aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Chicago, Joe Darrow (Kevin Costner), Chicago Memorial Ospitaleko larrialdi zerbitzuko burua eta traumatologo prestigiotsuari Emily emaztea (Susanna Thompson) Venezuelako mendi errepide batean jazotako autobus istripu batean hil berri zaio. Handik sei urtera, Emilyren gorpua agertzeke dago, eta Joek alargunak ez da gai haren galera gainditzeko. Orduan emazteak senarrarekin komunikatu nahi duelako seinaleak jasotzen hasiko da.

## Aktoreak 
* Kevin Costner: Joe Darrow doktorea
* Joe Morton: Hugh Campbell
* Ron Rifkin: Charlie Dickinson doktorea
* Linda Hunt: Ahizpa Madeline
* Susanna Thompson: Emily Darrow doktorea
* Jacob Vargas: Victor
* Kathy Bates: Miriam Belmont
* Lisa Banes: Flora
* Matt Craven: Eric
* Jay Thomas: Hal
* Robert Bailey, Jr.: Jeffrey Reardon
* Casey Biggs: Neil Darrow
* Leslie Hope: Charisse Darrow
* Peter Hansen: Phillip Darrow

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Klima izoztu

thumb|450px|Klima izoztua grisez.
**Klima izoztua** (baita **izotz-klima** eta **izotz geruzako klima** ere) klima polarraren azpimota bat da, prezipitazio gutxi eta ia etengabe 0 °C-tik beherako tenperaturak dituena. Airean ez dago hezetasunik, eta haizea nahiko bizia izaten da. Horrek are kaltegarriagoak egiten ditu klima horretako bizi-baldintzak.

"Klima izoztua", oro har, izotza izatea ezaugarri duten baldintza klimatikoei dagokie, askotan 0 °C azpiko tenperaturengatik. Horren barruan euri izoztua, elurra edo urtu eta berriro izoztu den elurra egon daitezke, gainazal irristakorrak sortuz.

Klima izoztua, batez ere, bi poloetan gertatzen da, eta baldintza latzagoak lortzen ditu Antartikan; izan ere, kontinente horrek, gainera, lur handiak dituenez, tenperaturak Ipar Polokoak baino hotzagoak dira, eta – 70, – 80 eta – 89,2 °C-raino iristen dira (Lurraren gainazaleko errekorra). Planetako mendikate nagusietako gunerik garaienetako elur-klimak polarraren antz handia du, eta Himalaiako, Andeetako (Coropuna mendiaren gailurra, bereziki), Alaskako mendietako eta beste tontor batzuetako gailurretan aurki daiteke. Hileko batez besteko tenperatura 0 °C-koa da beti, Köppen sistemaren arabera.

Eskualde polarrak zirkulu polar artikoak eta Ipar Poloak mugatzen dituzte, baita Zirkulu polar antartikoaren eta Hego Poloaren artean ere, hau da, 66° 33′-ko eta 90 °-ko ipar eta hego latitudeen artean, hurrenez hurren. Tenperaturak oso baxuak dira, eguzki-izpiak oso inklinatuta iristen direlako lurrazaletik.

Gainera, klima izoztua bi motatakoa izan daiteke:
* Izotz-geruzaren klima (EF), ipar eta hego Poloetako izotz-geruzaren berezkoa. Klima inlandsisiarra edo groenlandiarra ere deitu izan zaio, Groenlandiaren tipikoa den inlandsis izeneko izotz geruzari erreferentzia eginez. Neguan, etengabeko ilunpean egoten da, eta udan, berriz, eguzkiak etengabe argitzen du. Antartikako kliman neurtu dituzte munduko tenperaturarik baxuenak.
* Elur-klima edo klima glaziala (EFH): goi-mendiko klima da, eta 5.000 metrotik gorako altitudeei dagokie ekuatore-latitudeetan. Alpetar klimaren gainean dago. Andeetako elur-guneak, Europa, Afrika eta Asiako mendikateetakoak, gailur elurtuekin, klima horren barruan daude. 7500 metrotik gorako altuerari "Heriotzaren eremua" esaten zaio, gizakiarentzat eta animalientzat oxigeno faltak dakarren berehalako arriskuagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariana de Althaus

**Mariana de Althaus Checa** (Lima, Peru, 1974ko ekainaren 4a) perutar antzerki-zuzendari eta antzerkigilea da.

## Bizitza 
Gurasoak Jaime de Althaus Guarderas eta Patricia Checa Ariak-Schreiber izan ziren. Monterricoko Weberbauer Ikastetxean ikasi zuen, eta gero Peruko Unibertsitate Katoliko Pontifizioan Literatura Batxilergoa lortu zuen. 2002. urtean, Eszena Zuzendaritza ikasi zuen Bartzelonako (Katalunia) La Casona eskolan.

### Antzerki ibilbidea 
Bartzelonan zuzendu zuen bere lehen lana, *En el borde* (1998. urtean estreinatua, eta Buenos Airesen ere taularatua). Gero, *El viaje* (2001, egilekidea), *Los charcos sucios de la ciudad* (2001) zuzendu zuen, protagonista izateaz gain, eta lana *Dramaturgia Peruana II* liburua argitaratu zen, Roberto Angeles argitaratzaile zuela.

Gero etorri ziren *Princesa Cero* (2001, egilekidea), *Tres historias de mar* (2003, Bartzelonan estreinatu eta zuzendu zuen, Margaritas Jaialdian parte hartu zuen lana), *Vino, bate y chocolate* (2004), *Volar* (2004) eta *La puerta invisible* (2005).

2006. urtean, *Ruido* lana idatzi eta zuzendu zuen.

2011. urtean, *La mujer espada, Entonces Alicia cayó* eta *Criadero, instrucciones para (no) crecer* antzezlanak aurkeztu zituen.

2012. urtean,*El lenguaje de las sirenas* lana zuzendu zuen MALIn. Urte bukaeran *El sistema solar* aurkeztu zuen, hurrengo urtean apiril-maiatzean berritua

De Althausek 2013. urtean kaleratu zuen *Dramas de familia* liburua, bere azken hiru lanak biltzen zituena. Urte berean idatzi eta zuzendu zuen *Padre nuestro*.

## Sariak eta aintzatespenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magda Puyo

**Magdalena Puyo Bové**, ezagunagoa **Magda Puyo** izenez (Móra la Nova, Tarragona, Herrialde Katalanak, 1960ko otsailaren 12a) kataluniar aktore, irakasle eta antzerki-zuzendaria da, 2015eko azaroan, Kataluniako Antzerki Institutuko zuzendaria, eta bertan garatu du bere jardueraren zatirik handiena.

## Bizitza 
Bartzelonako Unibertsitatean Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan lizentziatua, bere antzerki ibilbidea unibertsitateko antzerkiaren barruan hasi zuen. 

### Ibilbidea 
*Metadones* antzerki taldea sortu zuen, eta harekin, 1990eko hamarkadaren bigarren erdian, hainbat ekoizpen antzeztu zituen, aipagarrienak klasikoen berrikuspenak, hainbat diziplina eszenatokian integratuz: Federico García Lorcaren *La casa de Bernarda Albaren* berrikuspena *La Bernarda es calva* (1994) lanarekin, Euripidesen *Medea* *Medea Mix* (1996) lanean eta Shakespeareren *Richard III* *Ricard G.*(2000) lanarekin. Bartzelonako Udalaren Kritikaren Saria jaso zuen Marta Carrasco dantzariarekin egindako *Pesombra* ekoizpenarengatik, Joan Salvat-Papasseit-en poemen egokitzapena.  Hainbat lan zuzendu ditu, hala nola, *Gorda* (2006), Dolors Miquelen *Pallarina, poeta i puta* (2011) *eta Alma i Elisabeth*. *Bergman-en Persona* eta ''Cosmètica de l'enemic* — azken hau Amélie Nothomb-en eleberri batean oinarrituta — (2012), *Confidències a Al·là* -ren zuzendari eta antzerkigilea, Saphia Azzedinne eta David Hareren *l’Alè de la vida'' eleberritik moldatutakoa. 

Kataluniako Antzoki Nazionalarekin lotura estua izanik, non aholku-batzordeko kidea izan zen 1998 eta 2001 urteen artean, bere lana hainbat toki alternatibotan aurkeztu du, hala nola Beckett Aretoan, Bartzelonako Romea Antzokian esparru publikotik kanpo, eta Bartzelonako Grec Jaialdian bezalako jaialdi ospetsuetan. Sitgesko Nazioarteko Antzerki Jaialdiko zuzendaria izan zen, zuzendaritza eta interpretazio irakaslea da Institut del Teatre-n, non koordinatzaile akademiko eta zuzendari pedagogiko lanetan jardun zuen  eta, 2015eko azaroan, Jordi Font Cardona ordezkatu eta zuzendari nagusi lanetan hasi zen  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucía Carballal

**Lucia Carballal** (Madril, 1984) espainiar dramagilea, eszena zuzendaria eta gidoilaria da.

## Bizitza 
Dramaturgia ikasi zuen Arte Dramatikoko Goi Mailako Errege Eskolan, RESADen, eta Bartzelonako Antzerki Institutuan, non 2008an lizentziatu zen. Ikasle gonbidatu gisa hartu zuen parte Berlingo Arteen Unibertsitateko Idazketa Eszenikoko ikasketetan, eta Zinema eta Telebistako Gidoi Masterra ere egin zuen Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatean.

### Lan ibilbidea 
Antzerkigile gisa 2016. urtean *Los temporales* lana idatzi zuen eta Centro Dramático Nacional-ek (CDN) ekoitzi zuen. Gero, *Una vida americana* lanaren testua idatzi zuen, Galileo Antzokian estreinatu eta Antzerki Egiletza Onenaren Max Sarietarako izendatua. 2019an *Las bárbaras* idatzi zuen, CDNrako ere bai, Valle-Inclán Antzokian aurkeztu zena eta urte berean *La Resistencia* Canal Antzokietan estreinatu zena, hauxe ere bere egiletzarena. 2020. urtean La *Pira* proiektuaren barruan estreinatu zuen *La actriz y la seguridad*, hauxe ere CDNn. Urtebete geroago, 2021. urtean, *Las últimas* liburua kaleratu zuen, Elena Medelen hitzaurrearekin, eta bertan bildu zituen bost pieza horiek.
thumb|320x320px|*Los pálidos*, Valle-Inclán Antzokian egindako antzezpena
2023an, egile eta zuzendari gisa lan berean estreinatu zen *Los pálidos* ikuskizunarekin, CDN-n, idazleen areto batean gertatzen diren botere harremanei buruz, telebistarako gidoiak idazten diren lekuari buruz. Rol bikoitzean ere, urtebete geroago, Antzerki Klasikoko Konpainia Nazionalean (CNTC), *La fortaleza* estreinatu zuen, bere bizitza Calderón de la Barcaren lanarekin lotzen duen lana. 2025. urtean CDNko Valle-Inclán Antzokian aurkeztu zuen *Los nuestros*.

Telebistako gidoilari gisa egin zituen lanen artean aipatzekoak dira *Las largas sombras, La edad de la ira,* *Vis a vis* eta *Vis a vis: el oasis*. Irakasle gisa, idazketa eszeniko eta ikus-entzunezkoari buruzko ikastaroak ematen ditu CDNn, Abadia Antzokian, Beckett Aretoan, Karlos III.a Unibertsitatean eta Madrilgo Erkidegoko Zinematografia eta Ikus-entzunezko Eskolan, besteak beste.

#### Liburuak 
*Las Últimas* lanaz gain, *La fortaleza, Los nuestros, eta* *Los pálidos* liburuak kaleratu ditu La uña rota argitaletxearekin*.* Bere antzezlanak ingelesera eta frantsesera itzuli dira. 

## Lanak 
* *Los nuestros* (2025), Centro Dramático Nacional.
* *La fortaleza* (2024), Compañía Nacional Teatro Clásico.
* *Los pálidos* (2023), Teatro Kamikaze.
* *Las bárbaras* (2019), Centro Dramático Nacional.
* *Una vida americana* (2017), La zona.
* *Los temporales* (2016), Centro Dramático Nacional.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2023an, Carballalek ADE Saria (Espainiako Eszena Zuzendarien Elkartea) jaso zuen *Los pálidos* filmarengatik. 
* 2019an, Max Sarietarako hautagaitza lortu zuen Antzerki Autoretza Onenaren kategorian *Una vida americana* lanarekin. 
* 2024an, Ikuskizun Onenaren Timeout Sarietarako izendapena jaso zuen, *Los pálidos* filmarengatik.
* 2024an, Godot Sarietarako izendapena jaso zuen, *Los pálidos* filmarengatik.
* 2025ean, Mandarache Sarirako izendatu zuten *Los pálidos* filmarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mako (aktorea)

**Makoto Iwamatsu**, izen artistikoz ***Mako***   edo *マコ*, (1933ko abenduaren 10a, Kobe, Japonia – 2006ko uztailaren 21a, Somis, Kalifornia), japoniar-estatubatuar aktore bat izan zen.

Antzeztutako film nabarmenen artean honakoak daude, *The Sand Pebbles* (1966), *Chinmoku* (1971), *The Island at the Top of the World* (1974), *Conan the Barbarian* (1982), *Conan the Destroyer* (1984), *Sidekicks* (1992) eta *Seven Years in Tibet* (1997).
Marseillako artxidiozesia

**Marseillako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar artxidiozesia da. I. mendean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1948ko urtarrilaren 31n artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Marseillan dago. Egun artzapezpikua Jean-Marc Aveline kardinala da.

## Ordinarioak 
### Marseillako apezpikuak 
### Marseillako artzapezpikuak 
* Jean Delay (1948-1956)
* Marc-Armand Lallier (1956-1966)
* Georges Jacquot (1966-1970)
* Roger Etxegarai (1970-1985)
* Robert Coffy (1985-1995)
* Bernard Panafieu (1995-2006)
* Georges Pontier (2006-2019)
* Jean-Marc Aveline (2019-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Giovanni Battista Cibo (1530)
* Bernard Panafieu (1994-1995)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Jacques Jeancard (1858-1861)
* Léon Durand (1919-1920)
* Daniel Champavier (1921-1923)
* Jacques Fihey (1977-1983)
* Louis Dufaux (1984-1988)
* Benoît Rivière (2000-2006)
* Jean-Marc Aveline (2013-2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mourillon-eko kioskoa

***Mourillon-eko kioskoa*** () Félix Vallotton margolari frantziar-suitzarraren mihise gaineko olio-pintura da, 1925ean sortua. Gaur egun, bilduma pribatu batean dago. Lana margolariaren azken garaiko tipikoa da, pertsonarik gabeko paisaia batean oinarritua (1917tik aurrera). Lan hau hil zen urtean berean sortu zuen.

## Deskribapena 
Eszenak Proventzako estiloko jabetza-muga-horma bat irudikatzen du, beheko eskuinaldetik kurbatzen den kanpoko lurrezko bide batetik ikusita, ezkerreko konposizioaren erdian dagoen belar-eremuan desagertzen dena. Kiosko baten goialdea, kupula gris metaliko batez estalita eta sugar itxurako orratz batez koroatuta, horma honen gainetik altxatzen da, jabetzako zuhaitzen artean kokatutako burdina forjatuzko ate gorri baten altueran.

Beste ate-irekidura batek orban beltz bat proiektatzen du ezkerretik datorren eguzkiak jotzen duen harea koloreko horman.

Itsaso zati bat agertzen da erdian ezkerrean, izenburuan aipatutako lekuaren kokapena baieztatuz, Le Mourillon auzoa, Toulongo altueran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tanbutxo

**Tanbutxoa** edo **sarbide-etxola** bizkarraren gainaldean egoten den zurezko etxola da, ontzian sartzeko eskailera edo irekigunea ixten eta babesten duena. Tanbutxo-ateen eskotilez segurta daiteke, edo, normalean, belaontzietan, sarbide-eskotilen bidez, laguntasunaren esparruan zirrikituetan sartzen direnak. Honek aukera ematen du taula baxuena bere lekuan uzteko eguraldi txarrarekin uraren infiltrazioa minimizatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nereu Ramos

**Nereu de Oliveira Ramos** (Lages, 1888ko irailaren 3a – São José dos Pinhais, 1958ko ekainaren 16a) brasildar abokatu eta politikaria izan zen. Brasilgo presidentea izan zen 1955etik 1956ra.

Senatari eta batzar konstituziogileko kide izan zen. 1946ko irailean Brasilgo presidenteorde hautatu zuten, konstituzio berria indarrean sartu ondoren. 1951ra arte senatuko presidente ere izan zen, eta 1951etik 1955era kongresuko presidente.

1954an senatari hautatu zuten berriro, eta 1955ean senatuko presidente bihurtu zen. 1954an, Getulio Vargas presidenteak bere buruaz beste egin zuen, eta Café Filho eta Carlos Luz bitarteko presidentetza lortu zuten. Bitartean, Juscelino Kubitschekek presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen eta armadak Carlos Luz kendu zuen Kubitscheken jabetza ziurtatzeko. Ramosek presidente kargua hartu zuen hilabetez presidente berriaren zina egin arte.

Hiru urte geroago hegazkin-istripu batean hil zen.
Gutxien Zabaldutako Hizkuntzetarako Europar Bulegoa

**Gutxien Zabaldutako Hizkuntzetarako Europar Bulegoa** irabazi-asmorik gabeko erakundea da. 1982an sortu zen Europako Parlamentuaren ekimenez, Europan eta nazioartean hizkuntza-aniztasuna sustatzeko. Europako Parlamentua, Europako Batzordea eta eskualdeko eta tokiko gobernuak dira haren finantziazio-iturri nagusiak. Bulegoa sortu zenetik, hizkuntza gutxituak hitz egiten dituzten komunitateen arteko harremanak sendotzera eta lankidetza garatzera bideratu da, Europan hizkuntza-aniztasuna sustatzeko asmoz. Hizkuntza gutxituren bat hitz egiten duten 46 milioi europar baino gehiagoren ahotsa izatea du helburu. Bulegoak Bruselan eta Dublinen ditu egoitzak.

## Jarduerak 
Bulegoaren jarduera nagusien artean honako hauek daude:

* Europar Batasuneko eskualdeetako eta eremu urriko hizkuntzen komunitateen ordezkaria da Bulegoa, estatu kideetako batzorde-sarearen bidez. Europan eta nazioartean dituzten interes komunak sustatzen ditu, eta haien eta Europako eta nazioarteko erakundeen arteko komunikazio-kanal gisa jarduten du.
* Eskualdeetako eta eremu urriko hizkuntzei eta hizkuntza-aniztasunari buruzko aholkularitza eta informazioa ematea arduradun politikoei, komunikabideei, komunitate akademikoari eta, oro har, jendeari. Hizkuntza gutxituei buruzko albiste zerbitzua eta dokumentazio zentroa ditu Bruselako bere bulegoan.
* Eskualdeetako eta eremu urriko hizkuntzetako hiztunak dituzten komunitateen ekimenei laguntza ematea, aholkularitza, informazioa eta lineako zerbitzuak eskainiz, Europako funtsen bidezko finantzaketa lortzeko bidea erraztuz.
* Eskualdeetako eta eremu urriko hizkuntzei buruzko zenbait ekimen koordinatzea, hala nola ikasketa-bisiten programak eta eskola- eta ikasketa-trukeen programak.

## Ikus, gainera 
* Eskualdeetako edo Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutuna

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Colin H. Williams, (1991) Hizkuntza Geografian Testuingurua: Linguistic minorities, society, and territory. Kogan Page-n　

## Kanpo estekak 
* Hizkuntza Gutxituen Europako Bulegoa Artxibatua  .
* CoE ECRML ()
* Europako hizkuntza gutxituak 
* Eskualdeetako edo eremu urriko hizkuntzetarako produktuak
Sofia Hjärne

**Gustafva Sofia Hjärne** (jaiotzez **Rosenborg**; 1780ko uztailaren 4a – Helsinki, 1860ko martxoaren 6a) finlandiar baronesa, idazle eta *salonnière* izan zen.

## Bizitza 
Gustafva Sofia Rosenborg Suedian jaio zen, Anders Rosenborg eta Christina Charlotta Funcken alaba. 1801ean Gustaf Hjärne kapitainarekin ezkondu zen. Geroago, bere senarra Hämeenlinnako gobernadore bihurtu zen eta Finlandiako Senatuko kide hautatu zuten. Lau seme-alaba izan zituzten: Beata Sofia Johanna (j. 1802), Gustaf Adolf (j. 1805), Alexandra (j. 1821) eta Hedvig (j. 1821).

Sofia Hjärne Finlandiako lehen literatura-aretoetako baten pertsonaia nabarmena izan zen. Iturri batzuen arabera, Finlandiako Gerran, funtsezko papera izan zuen gudu bat saihesteko, Helsinkitik gertu zegoen Sveaborg gotorlekua errusiar indarrei bakez ematea lortuz, 1808ko hasierako Sveaborgeko setioan.

Bi antzezlan itzuli eta hainbat poema idatzi zituen almanaketarako eta egunkarietarako, modu anonimoan. 1831n, *Tavastehus slott, en romans från Birger Jarls af Bjelbo tidehvarf* eleberria argitaratu zuen suedieraz, Erdi Aroko Häme gazteluaren inguruko kondairan oinarritutakoa. Eleberri horrek Birger Jarl suediar politikariaren arrebaren eta finlandiar buruzagi baten maitasun zorigaiztokoaren istorioa kontatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Umberto Bossi

**Umberto Bossi** (Cassano Magnago, 1941eko irailaren 19a – Varese, 2026ko martxoaren 19a) italiar politikaria izan zen.

Medikuntza ikasten hasi zen Paviako Unibertsitatean, baina ez zen graduatu. Denbora labur batez [(Italiako Alderdi Komunista]]ko kide izan zen.

Ipar Ligako sortzaileetako bat eta buruzagi nagusia izan zen, Padaniaren independentziaren aldeko alderdia. Senatari eta diputatu izan zen eta Silvio Berlusconiren gobernuan Erreforma Federalen eta Instituzionalen ministro izan zen. Europako Parlamentuko diputatua ere izan zen.
Robert Mueller

**Robert Swan Mueller III** (New York, 1944ko abuztuaren 7a - Charlottesville, 2026ko martxoaren 20a) estatubatuar abokatua eta goi-mailako funtzionarioa izan zen. 2001etik 2013ra FBIko zuzendaria izan zen, erakundearen historiako seigarrena.

2017ko maiatzaren 18an Justizia Departamenduak fiskal berezi izendatu zuen Errusiak 2016ko Ameriketako Estatu Batuetako presidentetzarako hauteskundeetan eskua sartu ote zuen argitzeko ikerketa zuzentzeko.

2026ko martxoaren 20an hil zen Charlottesvillen, 81 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesusen Abere-aska

**Jesusen Sehaska,** Ebanjelioaren kontakizunaren arabera, Ama Birjinak Jesus haur jaioberriarentzat sehaska bezala erabilitako abere-aska edo ganbela. Objektu honekin identifikatutako bi erlikia ezagutzen dira, Betleemen eta Erroman .

## Ebanjelioaren arabera 
Lukas apostoluak bere Ebanjelioan aipatzen du sehaskarako erabilitako aska.

Aingeru bat artzainei azaldu zitzaien gero hitz hauek esanez:

## Erlikiak 
### Betleemgo sehaska 
thumb|Betleemgo sehaska, beti piztuta dauden argi batzuekin gurtua.
Betleemgo Natibitataren elizako anboiaren azpian Jaiotzaren Leizea dago, kapera katoliko baten gisara antolatua, eta han, sarreraren eskuinaldean sehaskta esaten diotena dago, non Kristo jaio ondoren etzan zuten. Zoruan egindako zulo bat da (gutxi gorabehera 1 x 1,3 m), marmol zuriz estalita, sehaska moduan antolatuta.
thumb|Santa Maria Nagusiko kriptan, erlikia-ontzia.

### Santa Maria Nagusiko sehaska 
Santa Maria Maggiore basilika erromatarrean, 642az geroztik, gordetzen da beste erlikia bat Erroman sehaska santutzat jotzen dutena. Palestinatik ekarritako taula batzuk dira, ustez aska hura osatu zutenak. Erromara eraman zituzten musulmanek Lur Santua konkistatu eta urte batzuetara, profanazioa saihesteko.

Olibondo-egurrezkoak dira taulak eta metalezko xaflekin lotutako bost ale gorde dira. Metalezko piezetako batean, VII.-IX. mendeko greziar inskripzio higatu bat gorde da, santu kristauen izenekin.

Taulak erlikia-ontzi preziatu batean daude jarrita, basilikako aldare nagusiaren azpian dagoen kriptan. Erlikia-ontziaren aurrean Pio IX.a Aita Santuaren eskultura bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Escudero Zamora

**Manuel María Escudero Zamora** (Donostia, 1946ko martxoaren 29a - Málaga, 2026ko martxoaren 23a), ezagunagoa **Manuel Escudero** izenaz, gipuzkoar ekonomialaria eta politikaria izan zen. 2018ko ekaina eta 2024ko otsaila bitartean Espainiako enbaxadorea izan zen Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundearen aurrean Parisen. Avanza fundazioaren lehendakaria izan zen, Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren think tanka.

## Bizitza 
Donostian jaio zen 1946ko martxoaren 29an. Deustuko Unibertsitatean Enpresa Ikasketetan lizentziaduna, London School of Economics unibertsitatean doktoratu zen. 1987 eta 1991 bitartean Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren Programa 2000ren koordinatzailea izan zen. 2003an Espainiako diputatu izan zen Madrildik, José Quintana Viar diputatuaren eserlekua hartuz. Hainbat urtez politikatik aldendu ostean, 2017an PSOE alderdira itzuli zen Politika Ekonomiko eta Enplegu Saileko idazkari gisa.

2018ko ekainaren 29an Espainiako enbaxadore izendatu zuten Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundearen aurrean, José Ignacio Werten ordez. 2024ko otsailaren 21ean utzi zuen kargua.

2026ko martxoaren 23an hil zen Málagan, 79 urte zituela.

## Lanak 
* *La transición al postcapitalismo* (1992, Fundación Sistema)
* *Pleno empleo* (1998, Espasa-Calpe)
* *En busca del buen gobierno* (2005, Espasa-Calpe)
* *Nueva socialdemocracia* (2021, Editorial Pablo Iglesias)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salus Populi Romani

***Salus Populi Romani*** (latinez, *Erromatar herriaren babeslea* edo *salbatzailea*) Erroman gurtzen den Ama Birjinaren eta Jesus haurraren irudi gurtu bat da. Madonna bat irudikatzen duen bizantziar ikono bat da, Santa Maria Nagusiaren Basilikako Borghese kaperan gorde da (kapera paulinoa ere deitua).

## Historia 
Irudia 590. urtean iritsi zen Erromara, Gregorio I.a aita santuaren agintaldan. Formalki ez da hodegetria bat, Mariak ez baitu eskuz seinalatzen Jesus, baina estilo ikonografiko horren aurrekaritzat jo izan da.

*Salus Populi Romani* esaldiak antzinako Erromatar Errepublikako sistema juridikoan eta erritu paganoetan du jatorria, baina Konstantino I.a enperadoreak 313. urtean Milango Ediktuaren bidez kristautasuna Inperioaren erlijio gisa legeztatu ondoren, esaldia Andre Mariaren titulu gisa berrezarri zen.

Gregorio XVI.a aita santuak koroatze kanonikoa eman zion irudiari 1838ko abuztuaren 15ean, *Cælestis Regina Maxima* buldaren bidez. Pio XII.a aita santuak bigarren aldiz koroatu zuen irudia berriro, eta prozesio erlijioso publiko bat agindu zuen 1954ko azaroaren 1ean, Mariaren urtea zelarik hura. 21. mendean irudia Vatikanoko Museoak garbitu eta zaharberritu zuen, eta 2018ko urtarrilaren 28an Meza Pontifikala emanez berriz bere kaperara itzuli zen.

Kaperaren ondoan dagoen inskripzio batek, 1615ekoak, Paulo V.aren izenarekin, erreferentzia egiten dio irudiari (haren aginduz egin baitzen ondoko kapera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ray Verhaeghe

**Ray Verhaeghe** (Torhout, Belgika, 1926ko martxoaren 19a) belgikar aktorea da. 1991z geroztik ekoizten den eta Belgikako telesailik luzeena den *Familie* telenobelan Albert Thielens aitonaren papera antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Micheline Desmazières

**Micheline Madeleine Georgette Desmazières ** (Paris, 1926ko otsailaren 23a) frantziar eskiatzaile alpino ohia da. 1948ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Olinpiar emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonid Radvinsky

**Leonid Radvinsky** —  — (Odesa, Ukrainako SES, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1982ko maiatzaren 30a - 2026ko martxoaren 20a) ukraino-estatubatuar enpresaburua eta programatzailea izan zen. MyFreeCams web kamera aurreko zuzeneko emanaldiak eskaintzen dituen webgunearen sortzailea izan zen. 2018an akzio gehienak erosi zituenetik hil zenera arte harpidetza bidezko edukiak eskaintzen dituen OnlyFans zerbitzuaren jabea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak