open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joakin Resano

**Joakin Resano** (Iruñea, 1948ko otsailaren 7a) nafar komikilaria da. Iruñean bertan lantzen ditu bere pintura eta komikiak. *Habekomik* eta *Ipurbeltz* aldizkarietan jardun du lanean.

## Erreferentziak
Juan Basurko

**Juan Basurko Ansola** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1890eko maiatzaren 29a - Irun, Gipuzkoa, 1957ko abenduaren 25a) euskal idazlea izan zen.

Lanak: *Oroitza, Jesus´en Bizitza, Iñazio Deuna* eta *Ibilkari bikain bat dan Sebe Peña Albisu.*

## Erreferentziak
Juan Ignacio Gamon

**Juan Ignacio Gamon Etxeberria** (Errenteria, Gipuzkoa, 1733 &ndash; 1814) historialaria izan zen. Bere jaioterriari buruzko historia-lan bat egin zuen, *Noticias Históricas de Rentería*; ez zen 1930 arte argitaratu.

## Erreferentziak
Jose Martin Mendizabal

**Jose Martin Mendizabal Amundarain** izengoitia: ***Mendizabal I.a*** (Aduna, 1942ko urriaren 16a) gipuzkoar harri-jasotzailea izan zen, Jose Mari Mendizabalen anaia. Bere garaiko harri-jasotzailerik handienetakoa izan da.

## Erreferentziak
Elke

**Elke** Nafarroako iparraldeko mendia da, Artzibar (Arrieta eta Orotz-Betelu) ibarrean; 1.279 metroko garaiera du. Urrobi eta Irati ibaien artean dago.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eptesicus diminutus

***Eptesicus diminutus*** Eptesicus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae subfamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vespertilionidae

## Kanpo estekak 
* 'Eptesicus diminutus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
A. Harentxipi

**A. Harentxipi** (Kanbo, Lapurdi, 1863 - ?) margolaria izan zen.

## Biografia 
Ipar Euskal Herriko ikuspegiak landu zituen nagusiki, inpresionismotik hurbil dagoen teknikaz.

## Erreferentziak
Iropile

**Iropile** Nafarroako mendatea da, Garazi (Ezterenzubi) eta Aezkoa (Orbaizeta) artean. Protohistoriako harrespilak eta trikuharriak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorramendi

**Gorramendi** Baztango mendia da, Nafarroa Garaikoa, Bidasoa eta Errobi ibai-arroen banalerroa eratzen duena.

Mendi tontorrean, antzina militarren radar-kokagunea izandakoan, itsasoaren mailatik 1.071 metrora, Nafarroako Gobernuak jarritako estazio meteorologiko bat dago.

Otsondoko mendatetik iristen da bertara. 

## Mendilerroa
Gorramendiko mendilerroak Erratzu eta Amaiur herriak hegoaldean ditu, ekialdean Iparlako mendilerroa eta iparraldean Itsusiko Haitzak.

Hegoaldeko muturrean, Gorramendi bera dago, eta iparraldekoan Alkaxuri edo Irubelakaxkoa. Mendebaldean, Aritzakun ibarra dago, eta ekialdean Urritzate. 

## Klima 
## Base militar amerikarra
1959 eta 1966 artean, Itzulegiko lautadan, base militar estatubatuarra egon zen funtzionamenduan. 1978an eraitsi zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako Pirinioa
* ""Bidasoan gora" liburua

## Kanpo estekak
Jesus Maria Egiluz

**Jesus Maria Egiluz Ortuzar** (Bilbo, 1939ko apirilaren 23a) euskal irakasle eta ikertzailea izan zen. Jesusen Lagundiko kidea da, eta Deustuko Unibertsitateko errektorea izan da 1986. urteaz geroztik.

## Erreferentziak
Francisco Bueno

'*Francisco *Paco* Bueno Mujika*' (Errenteria,  - Donostia, ), *El León Guipuzcoano* deitua, gipuzkoar boxeolaria izan zen. Bost aldiz izan zen Espainiako boxeo txapelduna (1941, 1942, 1943, 1944, eta 1945ean).

Gerra Zibila piztu zenean, Larrañaga Batailoian izan zen.

## Erreferentziak
Idiakez leinua

**Idiakez** Gipuzkoako familia noblea izan zen, Espainiako errege-erreginen zerbitzuan nabarmendu zena XVI. eta XVII. mendeetan (Austriako etxeko erregeak). Leinuko kide nabarmenenak Alfontso Idiakez eta Joan Idiakez izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignacio Bereziartua

**Ignacio Bereziartua Zendoia**, izengoitiz *Takolo I.a* (Azpeitia, Gipuzkoa, 1869ko otsailaren 1a - ?) euskal kirolaria izan zen. Hainbat motatako pilota-jokoan jardun zuen, xistera jokoan nabarmendu bazen ere.
## Erreferentziak
Ramon Adan de Yarza

**Ramon Adan de Iartza Torre Lekerika** (Bilbo, 1848ko ekainaren 5a – Arrasate, 1917ko urtarrilaren 25a), ikertzaile askoren iritziz, Euskal Herrian inoiz izan den geologorik garrantzitsuena da. Mundu mailan ere, XIX gizaldiko petrografo ospetsuenetakoa izan zen, eta espeleologia zientifikoaren aitzindarietako bat. Horren erakusgarri da, gaur egun ere, Euskal Herrian arlo horietan egiten diren ikerketa gehienak bere idazlanetan oinarritzen direla.

## Gaztaroa 
alt=Adan de Yarzatarren armarria|thumb|127x127px|Adan de Yarzatarren armarria
Bere izen osoa Ramon Bonifacio Teodorico Adan de Yarza de la Torre Lequerica zen. Bilbon jaio zen, gaur egun Bidebarrietako liburutegiaren orubean zegoen jauregian, Bilbon batxilergoa egin ostean, Ramonek 1866ean Madrileko Meatze Ingeniaritza Eskolan sartzeko frogak gainditu zituen. hura izan zen, esate baterako, 1882an Atxurrako kobazulo aurkitu berrian lehen ikustaldi zientifikoa egin zuena, Jose Maria Solano Eulate koinatuarekin batera. Hain zuzen ere, Adan de Yarza Bizkaiko espeleologia zientifikoaren aitzindaritzat hartzen da Perea y Zuricalday, Mazarredo eta Uhagon bezalako lagunekin batera. Hala ere, urte asko pasatu beharko ziren talde txiki honek hasitako bideari inork segida eman arte; kontuan hartu dezagun, artean, haitzuloen esplorazioa (baita kirola ere, eta Natur Zientziak oro har) klase altuei mugatutako eremua baino ez zela. 1950 hamarkadatik aurrera etorriko zen klase ertainaren indartzea eta, horrekin batera, espeleologiaren loraldia.

Ogibidea eta afizioa uztartuz, Ramon Adan de Yarzak arrakasta zientifikoa eskuratu zuen; erreferentziako geologoa zenez, arazoak zeudenean aditu gisa kontsultatzen zuten (Arabako Mentiron zundaketa, Zestoako bainuetxeen urak...) eta ospe horren eraginez, 1896ean Bizkaiko Meatze Injeniari Buru izendatu zuten; kargu horretan zela parte hartu zuen San Petersburgeko Zientzia Kongresuan.); hitzaldiak ematen aritu zen (Gipuzkoako Institutuan, elkarte femenino batean...).

## Amaiera 
1915ean meatze injeniaritzatik ere erretiratu zen, eta ordutik aurrera Lekeition eta Arrasaten zituen lurren administrazioan aritu zen; eta horren barruan, bere arbasoen bideari jarraituz, basogintza eta nekazaritza prozedurak hobetzeko frogak eginaz. edo Leintz-Gatzagan, Arlabaneko errepide berriaren obrak bisitatzen, aurkitutako Cassiope espezie fosil berria (Mariano Vidalek *Glauconia A. Yarzae* izendatu zuena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lasiurus atratus

***Lasiurus atratus*** Lasiurus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae subfamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vespertilionidae

## Kanpo estekak 
* 'Lasiurus atratus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Pipistrelo mediterranear

**Pipistrelo mediterranearra** edo **saguzar mediterranearra** (*Pipistrellus pygmaeus*) Pipistrellus generoko animalia da. Kiropteroen barruko Vespertilioninae azpifamilian eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago. Duela gutxira arte, saguzar arruntaren (*Pipistrellus pipistrellus*) azpiespezietzat jotzen zuten baina 1999an egungo estatusa lortu zuen.

Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren interes berezikoen kategorian sartu zuten.

## Deskribapena 
Europako saguzar txikiena. Bizkar-ilajea marroi iluna da eta sabelaldekoa marroi argia edo beix kolorekoa. Belarri txikiak eta triangeluarrak ditu eta tragoa biribila da. Mutur motza du.

Burua + gorputzaren luzera: 36-51 mm

Buztanaren luzera: 27-48 mm

Besaurrearen luzera: 27-48 mm

Pisua: 4,1 - 7,5 g (txikia)

## Habitata 
Baso, zelai, larre eta eremu antropizatuetan ohikoa.

## Babeslekua 
Pitzadurak eraikinetan, harkaitzetan eta zuhaitzetan, bai eta saguzar-kutxetan ere.

## Ekokokapena 
51-57 kHz bitarteko FME-a duten FM-QCF eta QCF pultsuak.

Espezie honen frekuentzia baxuenak *Pipistrellus pipistrellus-*enarekin gainjartzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vespertilionidae

## Kanpo estekak 
* 'Pipistrellus pygmaeus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Bridge

**Bridge** terminoak adiera zenbait ditu:

* informatika edo telekomunikazioetan, Zubi (informatika) edo sare zubiari deitzen zaio;
* Bridge karta jokoa ere izan daiteke.

## Toponimoak 
* **Bridge**, Ingalaterrako Kent konderrikoa.
* **Bridge of Allan**, Eskoziako lekua.
Aita Gurea (Aita Madina)

[thumb|[Francisco Madina|Francisco Madina Igartzabal (Aita Madina)]]
**Aita Gurea** delakoa Aita Madinak konposatutako konposizio bat da. 1947an Argentinako Buenos Aires hiriburuko katedralean estreinatu eta Lagun Onak abesbatzak lehenbizikoz abestu zuen.

Aita Gurea Kristautasuneko otoitzaren konpozizio musikatu ezaguna da gaur egun.

## Hitzak 
Aita gurea zeruetan zaudena
santifikatua bedi zure izena
betor gugana zure erreiñua
egin bedi zure borondatea
nola zeruan ala lurrean.
Eman iguzu gure eguneroko ogia
barkaizkitzu geren zorrak
guk geren zordunai
barkatzen diegun bezela
ezkaitzatzula utzi tentazioan erortzen
baizikan libratu gaitzazu Amen Jesus.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aita Gurea

## Kanpo estekak 
* *Aita Gurea* konposizioa Lautada Abesbatzak abestu eta Jesus Guridi Orkestrak joa 
* *Aita Gurea* konposizioa Donostiako Orfeoiak abestua
Harridura-perpaus

Hiztunak bere sentimendu edo emozioak adierazteko erabiltzen duen perpaus-mota. Harridura-perpausei, amaieran, harridura-marka (!) ezartzen zaie beti.

Harridura-perpausak adierazpen soilak baino zerbait gehiago dira. Ekintza edo gertaera batek hiztunari sorrarazten dion sentimendu bat adierazten dute, harridura, ezustekoa, hain zuzen.

Aginte-perpausetan bezala, zenbait esaldi, esateko moduagatik, doinuagatik eta abarrengatik, harridurazkotzat har litezke. Baina badira bestelako ezaugarri formalak ere harridura adieraztean erabiltzen direnak. Haietako bat hitz-ordena da, eta, maiz, erakusleak erabiltzen dira:
* *Hura zen gizona hura!*
* *Hau da patxada!*
Beste bat, ***bai*** elementuaren erabilera:
* *Bai ederrak direla hemengo mutilak!*
Eta, batez ere, perpaus nagusia ulertutzat eman litezkeen zenbait zehar-galdera:
* *Zenbat dakien mutil honek!*
* *Zer pozik nagoen gaur!*
* *Zenbat bider esan dizudan!*
* *Zer politak diren argazki hauek!* (ez, **zer politak dira argazki hauek!*)
Horiek, itxuraz, perpaus bakunak dira, baina aditzak erakusten duen marka horrek ongi salatzen du egiazki perpaus txertatuak direla. Baina zein aditzen mende dauden ez da esaten. Pentsa liteke, agian, «*harriturik nago*» edo «*harrigarria da*» edo horrelako aditzen bat dagoela halako perpausen gainetik. Adibidez, aurreko adibide-saileko lehen perpausa honelatsu parafrasea liteke:
* *Harriturik nago mutil honek zenbat dakien ikusita.*
Eta, gorago adierazi bezala, idazkerari dagokionez, esaldiaren azken muturrean harridura-marka (!) jarri ohi da. Zerbaitengatik dira harridura-perpausak.
## Erreferentziak
Determinatzaile zehaztugabe

## BERRIETAKO EDUKIA 
Determinatzaile-mota bat, ez mugatzaile dena, ez zenbatzaile. Determinatzaile zehaztugabe deritze, deitura horretan halako kontraesan moduko bat badago ere.
Hauek dira nagusiak:
* ***zein, zer, edozein, edozer, zeinahi, zernahi.***

## Kokagunea 
Determinatzaile hauek izen-sintagma barnean izenaren ezkerreko kokagunea hartzen dute:
* *ZEIN etxe erosi dute?*
* *EDOZEIN liburu erabil dezakezu.*
* *Pittin bat edanez gero, batzuek EDOZER gauza esaten dizute.*

## Determinatzaile zehaztugabeak eta mugatzailea 
Determinatzaile zehaztugabeak ezin dira mugatzailearekin batera agertu izen-sintagman. Beraz, honako konbinazio hauek txarrak dira:
* **Hartu edozein liburua, eta irakurri.*
* **Zer liburuak erosi dituzu?*
Haien ordain zuzenak honako hauek dira:
** Hartu edozein liburu, eta irakurri.*
** Zer liburu erosi dituzu?*

## Determinatzaile zehaztugabeak eta zenbatzaileak 
Zenbatzaileekin konbinatzean, gauzak pixka bat konplikatzen dira, zeren denek ez baitute berdin jokatzen. Adibidez, badirudi EDOZEIN eta EDOZER ezin direla zenbatzaileekin batera agertu:
* **Edozein liburu bat hartu, eta irakurri.*
* **Edozer bost liburu har ditzakezu.*
Baina ZER eta ZEIN, adibidez, ager daitezke zenbatzaileen lagun:
* *Zein bi liburu aukeratuko zenituzke uharte batera eramateko?*
* *Zer bost arazo nagusi aipatuko zenituzke?*
Jakina, horrelakoetan, sarritan aposizioaren bidea erabil daiteke:
* *Har itzazu bost liburu, edozein, eta irakurri.*
## Erreferentziak
Determinatzaile (gramatika)

**Determinatzailea**, hizkuntzalaritzan, izen-sintagma baten erreferentea mugatzen, zehazten edo kuantifikatzen duen hitza edo morfema da.

Izen-sintagmak ardaztzat izen berezi bat edo izenordain bat baldin badu, ardatz horrek ez du bestelako laguntzarik behar izen-sintagma osatzeko. Baina ardatza izen arrunt bat bada, izen-sintagma ez da gauzatzen determinatzailerik ez baldin bada.

Determinatzailearen zeregina izen-sintagmaren erreferentzia zehazten laguntzea da. Alegia, *txakur* izena animalia-mota ezagun bati aplikatzen zaio. Baina egiazko munduan, lau hankaren gainean dabiltzan txakur zehatzez hitz egin behar izaten da, eta orduan zein txakur aipatzen ari den zehaztu beharra dago: *txakurrak* esanda, esan nahi du txakur guztiak aipatzen ari direla. *Txakur hau* esanda, berriz, ez. Ezta *txakurra* edo *txakur handia* esanda ere. Oraingoan, mundu errealean, edo asmatuan, dabiltzan animalia jakin batzuk aipatzen ari dira. Horixe da determinatzailearen zeregina.

Hiru multzotan sailkatzen dira:
* mugatzaileak,
* zenbatzaileak eta
* determinatzaile zehaztugabeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adberbio

**Adberbio**a gramatika-kategorietako bat da: aditzak —edo perpaus osoak— adierazten duenari buruzko informazio osagarria ematen duen hitz edo hitz-multzoa da.

Perpausaren zatietako bat dira. Hizkuntzalari modernoek adierazi dutenez, termino hori "komodin" kategoria modukotzat erabili izan da. Kategoria hori portaera sintaktiko desberdinak dituzten hitzak sailkatzeko erabiltzen da, eta ez dute zertan oso antzekoak izan, salbu eta eskuragarri dauden beste kategorietako batean ere sartzen ez badira (substantiboa, adjektiboa, preposizioa, etab.).

## Euskaraz 
Euskaraz, irizpide morfologikoetan oinarriturik, bi sailetan banatzen dira: batetik, adizlagunak (deklinabide-atzizki bidez eratuak, hala nola *mendi-an*, *aita-rentzat*, edo postposizio bidez eratuak, hala nola *mahai azpian*); eta, bestetik, aditzondoak (atzizkirik eta postposiziorik gabe eratuak, hala nola *gaur* edo *berandu*).

### Aldaezintasuna zalantzan 
Hainbat hizkuntzatako gramatiketan azpimarratu izan da adberbioen ezaugarri nagusia dela aldaezintasuna. Gaztelaniazko *siempre* adberbioa ez da formaz aldatzen, baina euskaraz halakorik egon daitekeen arren (*ere* partikula adibidez: **ere**k***, **ere**ko***, **ere**tik***... bezalakoak ez baitaude), zenbait kasutan deklina daitezke (*beti**ko**, bihar**tik***), eta baita mugatzaileak hartu ere ('laguna *urruti**an*** bizi da'). Hala ere, adberbioek ez dute kasu-marka gramatikalik hartzen (**atzo**k***), baina bai leku-denborazkoak (*atzo**tik***) batzuetan; batzuek —ez guztiek— gradu markak har ditzakete (*berandu**egi**,* *goiz**ago*** baina **atzo**egi***). Argumentu horiek erakusten dute euskal adberbioa, guztiz aldaezina ez bada ere, badituela eranskinak hartzeko mugak, izenkiek ez bezala.

### Funtzioak aditzetatik haratago 
Adberbioen definizio estandarretan aditzaren osagarri diren arren, aditzaz gain ('*lasterka* etorri'), adjektiboak ('*aski* ederra') eta beste adberbio batzuk ere ('*arras* ongi') zehaztu ditzakete euskaraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adizlagun

**Adizlaguna** adberbio-funtzioa betetzen duen izen-sintagma batez eta deklinabide-atzizki batez osatutako multzoa edo izen-sintagma eta postposizio batez osatutako multzoa da. Adibidez:
* *Etxe eder batean* bizi zen kondea (adizlaguna: ***etxe eder batean***)
* *Modu itsusian* erantzun zidan dendariak (adizlaguna: ***modu itsusian***)
* *Bihar arte* ez naiz itzuliko (adizlaguna: ***bihar arte***)

## Hizkuntza malgukariak eta hizkuntza eranskariak
Hizkuntza klasikoak, neurri batean, hizkuntza malgukariak dira, hau da, hondarkian ematen zaizkigun adierazkien morfemak baturik daude, osatzen dituzten elementuak elkarren artean bereizteko biderik ez dugula. Beste hizkuntza batzutan, eta euskera ere hor tartean, elementu horiek errazago bereizten dira analisi egoki bat dela medio. Hizkuntza hauek aglutinatzaile edo *eranskariak *deitzen ditugu, hiztegiko hitzari erasten baitizkiote funtzioetarako behar diren elementuak banan banan. Euskaraz morfema guzti horiek hondarkian bi1tzen dira, kasuaren atzizkia ere barnean dagoela. Atzizki hau kasu-marka deitzen dugu.. 

Adizlagunak ditugu, hasieran esan dugunez, kasu-atzizki edo posposizioen bidez sortzen ditugun adberbioak. Kasu-atzizkiez baliaturik sortu ditugun adberbio hauek ez dute inola komunztadurarik aditzarekin eta erraz berez daitezke, haien egituran izena eta hondarkia (eta, batzutan, posposizioa ere) agertzen direlako.

Hauexek ditugu euskal adizlagunak: 
* Leku-denbora adierazten dutenak. Sail honen barnean daude -n, -ra eta-tik kasu atzizki hartzen dituztenak.
* Gainerako kasu-atzizkiek sortutako adizlagunak. Adizlagun hauek -ekin, -z, -gatik, eta -entzat hartzen dute.
* Posposizioek sortutako adizlagunak. 

### Adizlagunak
Adizlagunek atzizkiak behar dituzte sintagma aditzari lotzeko. Adizlagunak bi azpimultzotan bereiz ditzakegu:
* Kasu marka erantsiz sortutakoak
* Posposisioen bidez sortutakoak

#### Kasu marken bidez sortutakoak
Adizlagun hau izen sintagmari kasu marka lotuz sortzen da. 
* Ni **etxera** noa oso berandu da eta

#### Postposizioen bidez sortutakoak
Postposizioen bidez eratutako adizlagunak, hala, izen-sintagmari postposizioak gehituz sortzen dira. Postposizioa izen-sintagmari atzizki baten bidez lotzen bazaio ere, zenbaitetan, isilpean ere gera daiteke. 
* Euskararen egoera**ri buruz** hitz egin dugu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aditzondo

## Kanpo estekak
Perpaus osagarri izenlagun

**Perpaus osagarri izenlaguna** edo **perpaus konpletibo izenaren osagarria** izenari lotuta dagoen perpaus konpletiboa da, izena osatzeko eginkizuna duena.

Osagarritzat perpausak hartzen dituztenak ez dira aditzak bakarrik. Zenbait izenekin ere aurkitu daitezke egiazki konpletiboak diren perpausak: USTE, IDEIA, KONTU, PROPOSAMEN, eta antzeko izenek, delako uste, ideia, kontua edo proposamenaren edukia zein den aditzera ematen duen osagarria izan dezakete.
Alegia, «*denok berandu etorriko garela*» baldin bada norbaiten ustea, honako honen antzeko zerbait esan daiteke:
* *Denok berandu etorriko **garelako ustea** ez da txorakeria.*

Eta modu berean:
* a. *Gizaki guztiak legearen aurrean berdinak **garelako ideia** ez da oraindik egiazki gauzatu.*
* b. *Berrogeita hamar urtetik gorako guztiak jubilatuko **dituztelako zurrumurrua** zabaldu zen.*
Izenaren osagarri diren perpaus horiek eskatzen duten atzizkia -ELAKO nahiz -EN da:

* *Bihar oporrak hartzen **dituelako kontu** horrekin, aztoratuta dabil idazkaria.*
* (= *Bihar oporrak hartzen **dituen kontu** horrekin, aztoratuta dabil idazkaria.*)

* *Neskamea lapurretan ari **zaion susmoa** aspalditik du Jonek.*
* (= *Neskamea lapurretan ari **zaiolako susmoa** aspalditik du Jonek.*)
Horrelakoen egitura gainerako konpletiboenaren parekoa da. Diferentzia bakarra dago: hauek izen baten mende doaz, eta besteak, berriz, aditz bati edo predikatu bati loturik.

## -ELAKOAN 
Atzizki-sail bat dago hemen: goiko -ELAKO horri -AN itsatsi zaio. -AN hori inesiboaren marka besterik ez da. Horrenbestez, pentsatzekoa da -ELAKO izenaren osagarri denez eta, horrenbestez, izen-sintagma bati itsatsia doanez, -ELAKOAN ere inesiboan doan postposizio-sintagma bat dela. Esanahiak ere horretara darama, honako perpaus hauek dituzten parafrasiek ongi erakusten duten bezala:
* a. *Nahiko diru **nuelakoan**, denda hartara sartu nintzen.* (= *nahiko diru **nuelako ustean**, …*)
* b. *Bazkaltzera etorriko **zinelakoan**, plater bat gehiago jarri genuen.* (= *bazkaltzera etorriko **zinelako ustean**, …*)
Horrelakoetan *«… elako ustean»* edo *«… ela uste izanik»* parafrasien bidez gauza bera adieraz daitekeenez, bidezko dirudi pentsatzea izena isilarazia duen izen-sintagma bat dela, izen-sintagma horrek inesiboaren marka duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ondorio-perpaus

**Ondorio-perpausak** edo **perpaus kontsekutiboak** perpaus nagusi batean zehazten den kuantifikazio baten edo mailakatze baten ondorioa adierazten duten perpaus txertatuak dira.
Testuaren mailan, esaldi bateko baieztapenaren ondorio gisa, beste esaldi bat aurkez daiteke. Horretarako egokiak dira, adibidez, ondoriozko lokailuak: BERAZ, HORTAZ, HORRENBESTEZ, eta abar:
* *Ordu biak dira. Beraz, goazen bazkaltzera.*
* *Bilbo Donostia baino handiagoa da. Horrenbestez, Bergara baino handiagoa ere bada.*
Bigarren perpausak lehenbizikotik ateratzen den ondorio bat adierazten du.
Baina bi gertakizun izan daitezke non, bata bestearen ondorio gisa aurkezteaz gainera, ondorio hori maila-hitz batekin erlazionatua dagoen:
* a. *Hainbeste diru irabazi zuen gizonak, non burua galdu baitzuen.*
Adibide horretan, gizonak burua galtzea irabazitako diru kopuruaren ondorio gisa aurkezten da. Bi gertakizun dira dirua irabaztea eta burua galtzea. Azken hori irabazitako diru-kopuruaren ondorio gisa aurkezten da. Kopuru hori adierazten du HAINBESTE zenbatzaileak. Egitura orokorra, funtsean, honelakoa da:

erdian|400px|

Esan daiteke, hortaz, ondorio-perpausean perpaus nagusiko adjektibo edo aditzondo baten mailaren nahiz izen-sintagma baten zenbatekoaren ondorioa adierazten dela:
* b. *Hain goxo nengoen ohean, non eskolara joan gabe gelditu bainintzen.*
* c. *Hain berandu ibili zen, ezen ez baitzuen lekurik aurkitu.*
* d. *Hain garestia iruditu zitzaidan, ezen ez nuen erosi.*
Perpaus horiek korrelazioan aurkezten dira: perpaus nagusian kuantifikatzailea dago (konparazio-perpausetan bezala), eta, haren parean, eta erlazioan, perpaus txertatua. Hain zuzen, bigarren perpauseko adizkiak BAIT- edo -EN markak ditu. Seinale perpaus txertatu edo mendeko bat dela.

## Alborakuntza bidez ere eman daitezke horrelako perpausak 
Lokailu bidezko (BERAZ, HORRENBESTEZ, eta antzekoen bidezko) ondorio-perpausak ez dira perpaus txertatuak. Gorago aipatu direnak, bai, BAIT- edo -EN elementuak erakusten duten bezala.
Hala ere, aurreko (a) eta (b) adibideetan bigarren perpausean menderakuntza den bezala, alborakuntza soila ere izan daiteke:
* a. *Burua galdu zuen, hainbeste diru irabazi zuen.* (= *Hainbeste diru irabazi zuen, burua galdu zuen*).
* b. *Eskolara joan gabe gelditu nintzen, hain goxo nengoen ohean.*
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perpaus kontzesibo

**Perpaus kontzesiboak** perpaus nagusiak adierazten duena betetzeko nolabaiteko oztopoa adierazten duten perpaus txertatu adberbial motetako bat dira.

## -EN ARREN 
-EN ARREN morfema-multzoaz hornitutako perpaus txertatua adizlaguna da. Esaldiaren mintzagai izan ohi da, ez galdegai. Horregatik, perpaus nagusitik kanpo bezala gelditzen da, koma batez bereizia:
* a. *Ixteko ordua den arren, bost minutu gehiago itxarongo dizut.*
* b. *Gizon hori pixka bat ezagutzen dudan arren, ezin dut haren jokabidea ulertu.*
Perpaus horiek KONTZESIBOAK dira. Goiko perpaus horiek, gutxi gorabehera, honako parafrasi hau izango lukete:
* a. *Ixteko ordua da. Horren ondorio logikoa ez itxarotea litzateke. Baina, logika horren kontra nolabait, bost minutu gehiago itxarongo dizut.*
* b. *Gizon hori pixka bat ezagutzen dut. Horregatik, haren jokabidea ulertu behar nuke, baina ezin dut ulertu.*
Aurkaritza-juntaduraren aski antzekoak dira, hortaz.
Aditz jokatua dute perpaus horiek, baina partizipioa ere erabil daiteke, funtsean adiera bera duten perpausak osatzeko:
* a. *Ixteko ordua izan arren, bost minutu gehiago itxarongo dizut.*
* b. *Gizon hori pixka bat ezagutu arren, ezin dut haren jokabidea ulertu.*

## Perpaus kontzesiboen beste forma batzuk 
Perpaus kontzesiboak aditzera emateko beste modu batzuk ere badira. Hona hemen zenbait:
### Ba- … ere 
* a. *Ixteko ordua BADA ERE, bost minutu gehiago itxarongo dizut.*
* b. *Gizon hori pixka bat ezagutzen BADUT ERE, ezin dut haren jokabidea ulertu.*
Jakina, alegiazko baldintzan oinarrituta ere osa daitezke horrelako kontzesiboak:
* *Ixteko ordua BALITZ ERE, bost minutu gehiago itxarongo nizuke.* (= *ixteko ordua IZAN ARREN, bost minutu itxarongo nizuke*)
### Nahiz (eta) … -en 
* a. *Nahiz (eta) ixteko ordua den, bost minutu gehiago itxarongo dizut.*
* b. *Nahiz (eta) gizon hori pixka bat ezagutzen dudan, ezin dut haren jokabidea ulertu.*
Halakoetan, aditz jokatuaren ordez aditz jokatu gabea ere erabil daiteke:
* a. *Nahiz (eta) ixteko ordua izan, bost minutu gehiago itxarongo dizut.*
* b. *Nahiz (eta) gizon hori pixka bat ezagutu, ezin dut haren jokabidea ulertu.*
###  /  ERE. 
* a. *Gauzak horrela izanda ere, ez dut erosiko.*
* b. *Indar guztiaz bultzaturik ere, ez da eroriko.*
## Erreferentziak
Perpaus kausal

**Perpaus kausala** —zenbaitetan *kausa-perpaus* edo *kausa perpaus* ere deitua— ZERGATIK galderari erantzuten dioten perpaus txertatu adberbialaren motetako bat da.

## -ELAKO 
-ELAKO atzizkiaz hornitua dagoen perpausa izenlaguna izan daiteke izen bati lotua dagoenean (ikus perpaus osagarri izenlagunak). Baina aditz bati lotua ere agertzen da gehienetan:
* a. *Isilik egoten ez dakielako gertatu zaio hori.*
* b. *Gogoak eman didalako erosi dut marka honetako txandala.*
Perpaus horien egitura guztiz gardena da: **[Perpaus jokatua + -ELAKO]**. Postposizio-sintagma, beraz. Postposizio-sintagma horrek perpaus nagusian adizlagun baten lekua eta funtzioa betetzen du.
Balioari dagokionez, berriz, kausala dela esaten, ZERGATIK galderari erantzuten baitio:
* *- ZERGATIK esan duzu gezurra? - Zigortuko nindutela pentsatzen nuelako (esan dut gezurra).*
ZERGATIK galderari erantzuten badio, pentsatzekoa da -ELAKO perpausak galdegaia izateko joera izango duela. Hala da: -ELAKO perpaus kausala galdegai izan ohi da. Horretan bereizten da, hain zuzen, bestelako kausaletatik: BAIT- edo -ENEZ (GERO), esate baterako, kausalak izanik ere, ez dira galdegai izan ohi. Horregatik, sarritan, perpausaren barnean tartekatuak aurkitzen dira azken horiek, maiz koma artean. Edo, esaldiaren hasieran, mintzagai gisa. Ohartzeko, honako perpaus hauek azter daitezke:
* a. *KURTSOA GAINDITU EZ DUDALAKO gelditu naiz oporretara joan gabe.*
* b. *KURTSOA EZ BAITUT GAINDITU, oporretara joan gabe gelditu naiz.*
* c. *Oporretara joan gabe gelditu naiz, KURTSOA EZ BAITUT GAINDITU.*
* d. *Oporretara joan gabe gelditu naiz, KURTSOA EZ DUT GAIN- DITU ETA.*
* e. *KURTSOA GAINDITU EZ DUDANEZ GERO, oporretara joan gabe gelditu naiz.*
-ELAKO perpausak aditzak adierazten duen ekintzaren KAUSA zein den esaten du. Besteek, berriz, gehiago dirudi baieztapen baten ARRAZOIA edo JUSTIFIKAZIOA, ESPLIKAZIOA, ematen dutela aditzera.

## -ENEZ (GERO) 
Halakoen osaera honako hau da: **[ [ … aditza ] -enez + (gero)]**. Hots: GERO postposizioaren eta instrumentalaren gainean eraikia dago. - ENEZ edo -ENEZ GERO morfemak daramatzan perpausak ere adizlagunaren funtzioa betetzen du perpaus nagusian:
* a. *Etorri naizenez gero, bisita bat egingo diot Josebari.*
* b. *Eskatu egin digunez, eman egin diogu.*
Halakoen ordain dira, hizkera arruntean ohiko diren [NOLA … -EN] gisako esapideak:
* a. *Nola Bilbora noan, partidua ikustera geldituko naiz.*
* b. *Nola eskatu egin didan, eman egin diot.*
Horrelakoek ere, nolabait, kausa adierazten dute. Baina, batzuetan, kausaltasun hori baino areago nolabaiteko moduzkotasuna adierazten dute.

Mintzagai gisa ageri ohi dira. Hori, batez ere, -ENEZ soilaz baliatzen direnen kasua da:
* a. *Geroago jakin nuenez, Mirenek ez zuen kurtsoa gainditu.*
* b. *Agustinek dioenez, maitasunak indar handia du.*
Horrelakoek, -EN BEZALA / -EN LEGEZ gisa ere eman daitezke:
* a. *Gure aitak dioen bezala, lanik gabe ez dago ogirik.*
* b. *Esan nizun legez, oporrak Ameriketan igaroko ditugu.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aditz jokatu gabeko perpaus txertatua

**Aditz jokatu gabeko perpaus txertatuak** adizkiaren araberako sailkapena eginez gero perpaus txertatuetan bereizten diren bi sailetako batean sartzen diren perpausak dira. Izan ere, perpaus txertatuko adizkia, batzuetan, jokaturik agertzen da, eta, beste batzuetan, jokatu gabe, Adizkia jokatu gabea denean, ez du ez pertsona-markarik ez denbora-markarik.
Aditz jokatu gabeak honako lau tankera hauetakoren bat har dezake funtsean:
:**a. Aditz-izena:** EGITE, ETORTZE, EKARTZE, EMATE, IDAZTE, EROSTE, LAGUNTZE, BEGIRATZE...
:**b. Aditz-partizipioa:** EGIN, ETORRI, EKARRI, EMAN, IDATZI, EROSI, LAGUNDU, BEGIRATU...
:**c. Aditzoina:** EGIN, ETOR, EKAR, EMAN, IDATZ, EROS, LAGUN, BEGIRA...
:**d. Etorkizuneko adizkia:** EGINGO, ETORRIKO, EKARRIKO, EMANGO, IDATZIKO, EROSIKO, LAGUNDUKO, BEGIRATUKO...

Eta lau adizkiok ager daitezke perpaus txertatuetan, bakoitzean egoki den atzizkia edo postposizioa agertzen dela.
Ikus:
:* Aditz-izenezko perpaus txertatuak
:* Aditz-partizipiozko perpaus txertatuak
:* Aditzoinezko perpaus txertatuak
:* Etorkizuneko aspektu-marka duten perpaus txertatuak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etorkizuneko aspektu-marka duen perpaus txertatua

**Etorkizuneko aspektu-marka duten perpaus txertatuak** aditz jokatu gabeko perpaus txertatu motetako bat dira (beste motak aditz-izenezko perpaus txertatuak, aditz-partizipiozko perpaus txertatuak eta aditzoinezko perpaus txertatuak dira). Etorkizuneko aspektu-marka -**ko** da (-**go** ere bai, aditza -n kontsonanteaz bukatzen denean; bestetik, ipar-ekialdeko euskalkietan, -**en** da, aditza kontsonantez bukatzen bada, baita -**ren** ere —bakan—, bokalez amaitzen denean: *eman**en** du*, *jin**en** da*, *hil**en** da*, *ikusi**ren** gaitu*...). Horrenbestez, *egin**go***, *etorri**ko***, *ekarri**ko***, *hil**ko***, *eman**go***, *ekarri**ko***, *idatzi**ko***, *idatzi**ko***, *lagundu**ko***, *begiratu**ko***… etab. etorkizuneko adizki jokatu gabeak dira. 

Hala ere, era horretako adizkiak benetan jokatu gabeak diren ez dago oso argi. Gehiago dirudi laguntzailea galdu duten adizki jokatuak direla. Bestalde, nahiko erabilera mugatua dute, oso predikatu jakinekin erabiltzen baitira, beti ere galde-hitzen bat tartean dela. *Zain egon*, *begira* *egon* eta, agian, beste bakarren batekin ager daitezke:
* a. *Zain zegoen nork zer esango.*
* b. *Begira gelditu zen harria putzura nork botako.*
Halakoak aditz jokatuaren bidez oso ongi parafrasea daitezke:
* a'. *Zain zegoen nork zer esango ote zuen.*
* b'. *Begira gelditu zen harria putzura nork botako zuen.*
Horregatik, zalantzazkoa da adizki horiek benetan jokatu gabeak diren. Bestalde, gogoan izan perpaus horiek ez dutela inongo atzizkirik gehitzerik onartzen. Izan ere, zehar-galdera soilak dira, eta haien lekua aditzaren osagarriarena da. Eta **zeren** edo **zeri** galderei erantzuten badiete ere, ez dira formaz aldatzen.
## Erreferentziak
Mitra (jainkoa)

**Mitra** (avesteraz: 𐬀𐬭𐬚𐬌𐬨, *Miθra*; , *Miθra*) Argiaren jainkoa ondo-irandarren mitologian, hala Indiako *Vedeta*n nola Persiako *Avesta*n ezaguna. Mitrak zezena hiltzeko agindua hartu zuen Eguzki jainkoarengandik. Gogoz kontra, baina agindua bete zuen, eta orduan, mirari handi bat gertatu zen: zezena ilargi bihurtu zen; jainkoaren soingainekoa ortzi, planeta eta izarrez horniturik; isatsetik eta odoletik laboreak eta mahatsa jalki ziren, eta ernalkinetatik, munduko izakiak oro biziaraziko zituen hazi sakratua. Gauza guztiak sortuak ziren, baina bat-bateko argiak ilunpeko izakiak ere iratzarri zituen: sugea, luhartza, eta beste piztia batzuk. Haiek zezenari eraso zioten, eta hala hasi zen Ongiaren eta Gaizkiaren arteko borroka.

## Erromatarren Mitra jainkoa 
Mitraren gurtza Indiatik mendebaleko muturreraino hedatu zen (Galia, Britainia Handia, Iberiar penintsula). Alexandro Handiaren garaipenaren ondoren, mundu helenistikora hedatu zen, nahiz eta haren gurtza ez zen gehiegi zabaldu, etsaien jainkoa baitzen.  

Gero, jatorrizko ezaugarriak anitz aldaturik, Erromako Inperioaren lurraldeetara hedatu zen, erromatar armadako soldaduen bidez eta merkatarien bidez, bereziki. 

Konstantino Handia enperadoreak Mitra jainkoaren gurtza hartu zuen babesle, kristautasuna besarkatu baino lehen. Mitrak zabalkunde handia hartu zuen Erroman III. mende amaieran, ekialdetik soldaduek ekarria segur aski, eta Vatikano muinoko arroka batean zuen haren gurtza lekua. Pixkanaka eraikinak altxa zituzten arroka horren inguruan. Mitra abenduaren 25ean jaio zen Erromako kondairaren arabera, kristautasuna ofizial egin zenean Kristoren jaiotzaren eguntzat hartu zena.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sigismundo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Sigismundo Luxenburgokoa** (Nurenberg, 1368ko otsailaren 14a - Znojmo, 1437ko abenduaren 9a) 1433tik 1437ra bitarteko urteetan Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea izan zen.

## Bizitza 
Karlos IV.a enperadorearen seme gazteena eta Luxenburgoko etxeko azken germaniar enperadorea izan zen. Hungariako erregekide bihurtu zen 1387an, Maria I.a Hungariakoarekin ezkondu ondoren. Turkiarren aurka borrokatu zen, baina Nikopolisko gudua galdu zuen 1396an. Joan XXIII.a antipapa babestu zuen, eta Konstantzako kontzilioa (1414-1418) antolarazi zion hari, Elizaren Mendebaldeko Zisma gainditzearren. Babes guztia eman zion Jan Hus erreformatzaileari Kontziliora ager zedin, baina Elizako hierarkiak kondenatu eta berehala errearazi zuen. Bohemiako hustarrak matxinatu egin ziren, eta iraultza-giroan ezarri zuten herria 1419an, anaia Wentzeslao hil ondoren hango errege koroatu nahi izan zuenean. Ez zuen horrelakorik lortu, eta hustarren aurkako gurutzada gidatu zuen ondorengo urteetan, 1436an, Basileako Kontzilioaren ondoren, Pragan errege egin zuten arte. Habsburgotarren esku geratu ziren haren ondasun eta titulu guztiak, Elisabet alaba Alberto Habsburgokoarekin ezkondu ondoren.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Ilorin

**Ilorin** Nigeriako mendebaldeko hiria da Kwara estatuko hiriburua da. Ibadan hiriaren iparraldean dago. 2012ko zenbatespenaren arabera, 1.151.986 biztanle zituen.

Unibertsitatea eta aireportua ditu. Kakaoa lantzen da batez ere, eta ekoizpen horren salerosketa-gune nagusi da. Janari-industria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pisistrato

**Pisistrato** (antzinako grezieraz: Πεισίστρατος; K.a. 600 aldean - K.a. 528 edo 527) Atenasko tiranoa izan zen.

## Bizitza 
Atenasek K.a. 565. urtean Megararen aurka izan zituen gerretan egin zen ezagun. Alderdi bat osatu zuen politikan parte hartzeko. Bere kontra ekintza bat egin zela aitzakia hartuta, guardia-talde bat izan zuen eskura eta horretaz baliatu zen K.a. 560-559 urteetan aginpideaz jabetzeko. Erbesteratu egin behar izan zuen, eta Greziako iparraldeko zilar- eta urre-hobiak ustiatu zituen.

Atika inbaditzeko gerra finantzatu zuen, eta Atenasko armada menderatu zuen Peleneko Gerran. Atenasko tirano bihurtu zen harrezkero. Solonek egindako erreformak gorde zituen, Atenasko industria, merkataritza eta nekazaritza bultzatu zituen, eta maileguak eskaini zizkien hiritarrei. Nekazaritzaren erreforma egin zuen, oliba- eta mahats-landaketa bultzatu zuen, eta esportazioak sustatu zituen. Arteak eta kultura babesteaz gainera, antzerki-jaialdi bikainak antolatu zituen. Panageo mendietako mea-ustiapenen bidez finantzatu zuen hori guztia. Ekonomia-oparotasun handia izan zuen Atenasko hiriak Pisistratoren agintaldian.

## Erreferentziak
Maximiliano I.a Handia

**Maximiliano I.a Handia** (Munich, 1573ko apirilaren 17a - Ingolstadt, 1651ko irailaren 27a ), *Maximiliano I.a Wittelsbachekoa* izenaz ere ezaguna, Germaniako Erromatar Inperio Santuko dukea eta Bavariako hauteslea izan zen. Haren agintaldia Hogeita Hamar Urteko Gerrak (1618-1648) markatu zuen.

Gilen V.aren seme zaharrena zenez, hark karguari uko egin zionean Bavariako hautesle bihurtu zen (1579). 1609an, Liga Santua, ebanjelioaren jarraitzaileen batasuneko printze protestanteei aurre egiteko zena, antolatu zuen, eta Alemaniako katolikoen buru jarri zen. 1610ean Tillyko kondea hartu zuten bere tropak antolatzeko, eta bavariarrek, hura buru zutela Frederiko V.a, Palatinatuko hautesle eta Bohemiako erregea, garaitu zuten. Garaipen hura eskertzeko, Frederiko V.ari lurraldeak eta zeuzkan karguak kendu eta Maximilianori eman zizkion Fernando II.ak (1623). Hurrena, Wallenstein bere kargutik kendu nahi zuen alderdiaren buru jarri zen, baina Gustavo Adolfo Bavarian sartu zenez, Wallensteinen aliatu egin zen. Suediarrak eta haiekin aliatuta zebiltzan frantsesak garaile izan ziren, eta bake-hitzarmena sinatu behar izan zuen haiekin (Ulm, 1647). Ordainetan, herentziaz hautesle izateko eskubidea lortu zuen bere familiarentzat. Goi Palatinatua Bavariari lotu zion.

## Erreferentziak
Xapur II.a

**Xapur II.a Handia** (persieraz: شاپور دوم بزرگ‎; 309-379) Sasandar Inperioko xahanxah izan zen 309-379 urteetan.

## Bizitza 
Hormizd II.aren semea zen. Konstantino I.ak kristautasuna babesten zuen garaian (325), mazdakismo erlijio dualista aldezten zuen Xapur II.ak. Urte berean sinodo nazionala antolatu zuen eta harrezkero erlijio-kutsua hartu zuen ekialdearen eta mendebaldearen arteko borrokak. Persiako kristauek Erroman zituzten babesleak eta, ondorioz, Persiako apezpikuak ezestea agindu zuen erregeak (340-379).

338. urtean Konstantino hil zenean, piztu zen bi erresumen arteko gerra, Armenia konkistatu nahi baitzuten. Xapur II.ak Nisibis hiria setiatu zuen 340. urtean eta bere mendeko erregea izendatu zuen Konstantzio II.a enperadorearekin bake-hitzarmena sinatu ondoren. Hala ere gerra piztu zen berriro ere, eta 363. urtean Juliano enperadore erromatarra Persian barneratu zen Ktesifoneraino, baina hil egin zen gudu batean. Haren ondorengo Jovianok bakea sinatu zuen Xapurrekin, eta Persiari itzuli zizkion Dioklezianok eta Galeriok Mesopotamiako ipar-ekialdean konkistatu zituzten bost probintziak.

## Erreferentziak
Ferenc II.a Rákóczi

**Ferenc II.a Rákóczi** (Borsi, Hungariako Erresuma, gaur egun Eslovakia, 1676ko martxoaren 27a - Rodosto, Otomandar Inperioa, 1735ko apirilaren 8a), 1704 eta 1711 artean Transilvaniako printzea izan zen. Gaur egun, Hungariako heroi nazionala da.

Ferenc I.a Rákócziren hilondoko semea zen. 1688an Austriara eta, ondoren, Bohemiara eraman zuten, giro magyarretatik urruntzeagatik, baina 1694an Hungariara itzuli eta austriarren aurkako borrokara bultzatu zuten hango nobleek. Espainiako Ondorengotza Gerraren garaian (1700), Habsburgotarrei eraso zien Frantziak lagunduta, baina preso hartu zuten (1701). Ihes egin eta Polonian babestu zen bi urtez. 1703an Hungariara itzuli eta Laborarien Matxinada gidatu zuen austriarren aurka. Garaipen batzuk lortu zituen hasieran, baina, frantsesen aldetik laguntzarik jasotzen ez baitzuen, Szatmárko Bakea hitzartu behar izan zuen Leopoldo I.a enperadorearekin 1711n. Erbestera jo behar izan zuen ondoren. Polonian eta Frantzian egon ondoren, 1717an Konstantinoplara jo eta austriarren aurkako armada antolatzeko agindua jaso zuen sultanarengandik. Austriarren eta frantsesen arteko bakea hitzartua zen dagoeneko, eta sultanak gerrarako asmorik ez zuela eta, atzera jo zuen Ferenc II.ak. Turkian eman zituen azken urteak.

## Erreferentziak
Artur Lundkvist

**Artur Lundkvist** (Perstorp udalerria, 1906ko martxoaren 3a - Solna, 1991ko abenduaren 11) suediar idazlea izan zen.

Baserriko semea zen, eta gaztetan egin zituen poema-liburuetan (*Grina*, 1928; *Bizitza biluzia*, 1929) primitibismoa du nabarmen. 1939an *Ikaroren hegaldia* argitaratu zuen, modernismo zalapartatsuari ateak zabaltzen dizkiona. Ondorengo lanetan, aldiz, gauzen logika izan zuen nagusi, alegia, inspirazioa aldatu egin zitzaion, zentzu politikoari dagokionez (sozial-demokraziarantz egin zuen). *Vindingeren balsa* (1956) lanean Kubako Iraultza aurreikusi zuen. Hala eta guztiz ere, denboraren joanean, gaztetako oparotasunak desagertu eta pesimismo beltza agertu zen. 1978an eleberri historikoko sail bat argitaratu zuen (*Serklanderako esklaboak*, 1978). 1984an, berriz, era autobiografikoan idatzitako eleberri bat argitaratu zuen, *Bidaia ametsetan eta irudimenean*, eritasun luze eta larri batean izandako esperientziak erakusten dituena. Eleberrigile izateaz gainera, literatura-kritikari gisa ere ezagutzen da Lundkvist.

## Erreferentziak
Marcos Kaplan

**Marcos Kaplan Efron** (Buenos Aires, Argentina, 1927 &ndash; 2004ko otsailaren 11) argentinar soziologoa izan zen.

## Biografia 
Latinoamerikako sistema politikoen analista ospetsua izan zen. Buenos Airesko Unibertsitate Nazionalean lortu zuen zuzenbide eta gizarte-zientzietako doktoregoa, eta hainbat unibertsitatetako irakaslea izan zen. 1967az geroztik Mexikon bizi zen. Humanitateen Koordinazioan lan eign zuen, eta Mexikoko Unibertsitate Autonomoan, Gizarte eta Politika Zientzien Fakultateko Ikerketa Juridiko sailean, ikertzailea izan zen.

Ehunka artikulu eta liburu ugari idatzi zituen. Lan aipagarrienen artean ditu: *El narcotráfico latinoamericano y los derechos humanos* (1993, *Latinoamerikar narkotrafikoa eta giza eskubideak*), *El sistema mundial en la era de la incertidumbre* (1994,* Munduko sistema ziurgabetasunaren garaian*), *Crisis y futuro de la empresa pública* (1994,* Enpresa publikoaren krisia eta etorkizuna*) eta *Universidad nacional, sociedad y desarrollo* (1996* Unibertsitate nazionala, gizartea eta garapena*).

## Erreferentziak
Cornelius Jansen

**Cornelius Otto Jansen** (Acquoi, Holanda, 1585eko urriaren 28a - Ypres, Flandria, 1638ko maiatzaren 6a) herbeheretar Erromatar Eliza Katolikoko erreformatzaile izan zen.

## Biografia 
Lovainan hasi zen ikasten 1602an, eta irakasle egin zuten 1630ean. Bayren jarraitzaile ziren agustindarren eta jesuiten arteko tirabiretan lehenengoen alde agertu zen. Duvergier de Hauranne, Jansenen jarraitzaile eta geroago Saint Cyrango abade izan zenak eta biek, Santuen bizitza eta esanak aztertu zituzten hiru urtean zehar, Agustin santuaren bizitza eta esanak, bereziki. 1617an zuzendari zen Santa Pulkeria Norvegiako ikasleentzako eskolan. Jesuiten aurka jarraitu zuen, haien ikasleei teologiazko tituluak ukatuz. 1628tik aurrera *Augustinus* idatzi zuen, Saint Cyranek bultzatua. 1634an *Mars Gaellicus* idatzi zuen, nazio protestanteekin bat egin zuelako Frantziako monarkiari kritika eginez. Lan hori hil ondoren argitaratu zioten, eta Elizaren historian zehar ezagutu direnen arteko kinka larrienetarikoa piztu zuen.
## Erreferentziak
Balhae

**Balhae** (, , , ) Koreako antzinako estatua, VIII. mendean Tae Cho-Yang korear jeneralak Mantxuriako iparraldeko eta Korea iparraldeko tunguen leinuez eratu zuena. Balhaen aginpidea Goguryeo estatuko aristokratek zuten, horiek baitziren, 668. urtean Sillako estatuak mendean hartu zituen arte, Ipar Korean eta Mantxurian aristokrazia osatzen zutenak. Balhae T´ang txinatar dinastiari zergak ordaintzen zizkion estatuetako bat zen (618-907). Garai horretan lurraldeak Sungari eta Amur ibaien arteko tarte osoa hartzen zuen. Balhaek burujabetasuna 627. urtean galdu zuen, Asiako erdialdeko khitan leinuek mendean hartu zutenean. Leinu horiek Txinako iparraldean kokatu ziren, eta Liao dinastia eratu zuten (947-1125).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apis

**Apis** edo **Hapis** zezen-itxuraz irudikatu ohi den Egiptoko jainkoa izan zen. Batzuetan, Rarekin elkartua denean, eguzki-diskoa darama adar artean. Menfisen gurtua zen, eta hasieran emankortasunaren jainko bat izan zen. Laster Ptah-rekin, Menfisko jainko nagusiarekin, elkartu zuten, eta geroago Osirisekin, Osiris-Apis, lur azpiko munduaren eta hildakoen jainko gisa ohoratua izanik. Ezaugarri bereziak (beltzuneak larru zurian) agertzen zituen zezen sakratua zen, eta jainko munduratutzat hartua; Ptah-ren tenpluaren ondoko ukuiluan hazten zuten eta hiltzean baltsamatu eta ohore handitan lurperatu ohi zuten, *Serapeum* izeneko nekropoli berezian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rashid Rida

**Rashid Rida** (arabieraz: محمد رشيد رضا‎, *Muḥammad Rashīd Riḍāʾ*; Al-Qalamoun, Tripolitik hurbil, Libano, 1865eko irailaren 23a - Egipto, 1935eko abuztuaren 22a) erreformatzaile musulmana izan zen. Mistizismoak eraginda Salafiyya mugimendua sortu zuen antzinateko tradizio islamdarraren defentsarako. *Al-Manar* (*Itsas argia*) aldizkari islamdarra sortu zuen Kairon (1898). Otomandarren aurka matxinatu ziren arabiar abertzaleei lagundu zien, eta Faysal I.a Siriako errege aldarrikatu zuen Siriako kongresuan izan zen (1920). Islama mundu modernora egokitzen saiatu zen (emakumearen askatasunaren aldeko urratsak eta poligamiaren murrizketa bultzatuz, adibidez).

## Erreferentziak
Seán MacBride

**Seán MacBride** (Paris,  - Dublin, ) irlandar politikaria izan zen. Zuzenbide-ikasketak egin zituen Dublingo Unibertsitatean. 

John MacBride irlandar iraultzailea eta Maud Gonne anglo-irlandar sufragistaren semea zen.

## Biografia 
Clann na Poblachta (Alderdi Errepublikar Erradikala) sortu zuen, *Fianna Fáil* taldetik bereizirik (1946). 1948ko hauteskundeen ondoren zenbait kargu izan zituen: Kanpo Arazoetarako ministro (1948-1951), ELGAko Kontseiluko lehendakariorde (1948-1951) eta Amnesty International erakundeko lehendakari (1970). 1974an NBEren komisario izan zen Namibian. Urte berean, 1974an, Bakearen Nobel Saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irlandarrak

## Kanpo estekak
Peter Cheyney

**Reginald Evelyn Peter Southouse Cheyney** (Londres,  - *ibidem*, ) eleberrigile ingelesa izan zen. Polizia-eleberrigilea. Bortizkeria fisikoa eta ahozkoa nagusitu ziren haren liburuetan. Argoteko hitz eta solas asko erabiltzen zituen. Cheyneyren obrak berebiziko eragina izan zuen Estatu Batuetako eleberri beltzean, eta ondoko espioitza-kontakizunetan. Zinema-gidoiak ere idatzi zituen. Obra nagusiak: *This man is dangerous* (Gizon hau arriskutsua da, 1936); *Ladies won´t wait* (Damek ez dute itxarongo).

## Lanak 
### Lemmy Caution 
* *This Man Is Dangerous* (1936) – *Cet homme est dangereux* filmean (Frantzia; Jean Sacha, 1953)
* *Poison Ivy* (1937) – *La môme vert-de-gris* filmean (Frantzia; Bernard Borderie, 1953)
* ''Dames Don't Care* (1937) – *Les femmes s'en balancent* filmean (Frantzia; Bernard Borderie, 1954)
* *Can Ladies Kill?* (1938)
* *Don't Get Me Wrong* (1939) – *Vous pigez* filmean (Frantzia; Victor Trivas eta Jacques Doniol-Valcroze, 1955)
* *You'd Be Surprised* (1940)
* *Your Deal, My Lovely* (1941) – *À toi de faire... mignonne* filmean (Frantzia; Bernard Borderie (1963)
* *Never a Dull Moment* (1942)
* *You Can Always Duck* (1943)
* *I'll Say She Does!* (1945) – *Comment qu'elle est!* filmean (Frantzia; Bernard Borderie, 1960)

### Slim Callaghan 
* *The Urgent Hangman* (1938)
* *Dangerous Curves* (1939)
* *You Can't Keep the Change* (1940)
* *It Couldn't Matter Less* (1941)
* *Sorry You've Been Troubled* (1942)
* *The Unscrupulous Mr. Callaghan* (1943)
* *They Never Say When* (1944)
* *Uneasy Terms* (1946)

### Serie ilunak 
* *Dark Duet* (1942)
* *The Stars Are Dark* (1943)
* *The Dark Street* (1944)
* *Sinister Errand* (1945)
* *Dark Hero* (1946)
* *Dark Interlude* (1947)
* *Dark Wanton* (1948)
* *Dark Bahama* (1950)

### Beste eleberriak 
* *Another Little Drink* (1940)
* *Night Club* (1945)
* *Dance without Music* (1947)
* *Try Anything Twice* (1948)
* *One of Those Things* (1949)
* *You Can Call It a Day* (1949)
* *Lady, Behave!* (1950)
* *Ladies Won't Wait* (1951)

### Istorio laburren bildumak 
* *You Can't Hit a Woman* (1937)
* *Knave Takes Queen* (1939)
* *Mr. Caution – Mr. Callaghan* (1941)
* *Making Crime Pay* (1944)
* *The Curiosity of Etienne MacGregor* (1947)
* *No Ordinary Cheyney* (1948)
* *Velvet Johnnie* (1952)
* *G-man at the Yard* (1953)
* *Calling Mr. Callaghan* (1953)
* *The Adventures of Julia* (1954)
* *He Walked in Her Sleep* (1954)
* *The Mystery Blues'' (1954)

## Erreferentziak
Roberto Juarroz

**Roberto Juarroz** (Coronel Dorrego, Buenos Aires,  - Temperley, Buenos Aires, ) argentinar idazle eta poeta izan zen.

Filosofia eta letrak ikasi zituen Sorbonako Unibertsitatean, eta literaturako irakaslea izan zen Buenos Aireskoan. Poesia, saiakerak eta kazetaritza-lanak idatzi zituen, eta hainbat autoreren lanak itzuli zituen. Mario Moralesekin batera *Poesía = Poesía* aldizkariaren buru izan zen 1958. urtetik 1965. urtera. Bere poesia-lanak *Poesía vertical* izeneko alean bilduta argitaratu zituen. 1984an Argentinako Hizkuntzaren Errege Akademiako kide egin zuten.

## Erreferentziak