open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atabaskera

**Atabaskera** Ipar Ameriketako hizkuntza-familia bat da, gehien zabaldurik dagoenetako bat. Geografiaz oso barreiaturik daude hizkuntza hauek, eta hiru hizkuntza-talde bereizi izan dira atabaskeraren barruan: Alaskakoa eta Kanadaren ipar-mendebaldekoa; Kaliforniakoa eta Oregongoa; eta AEBetako hego-mendebaldekoa (apatxe taldea). Zenbait hizkuntzalariren iritzian, hizkuntza hauek badute nolabaiteko ahaidetasuna Txina eta Tibeteko hizkuntzekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Percy Grainger

**Percy Grainger** (Melbourne, 1882ko uztailaren 8a - White Plains, New York, 1961ko otsailaren 20a) Ipar Amerikako musikagile eta pianista izan zen, jatorriz Australiakoa. Busoniren ikaslea izan zen Berlinen. Londresen Griegen lagun egin zen. Elkarrekin egin zuten *A minor* kontzertuei buruzko ikerketa bat Norvegian. Mota horretako musika egin eta jo zuen Graingerrek batez ere. Ingalaterrako herri-kantuak bildu zituen. Estatu Batuetan bizi izan zen garaian, ganbera-musika idatzi zuen.

## Erreferentziak
Hermes Trimegisto

**Hermes Trimegisto** (, "Hermes hiru aldiz handia"; ), *Hermetic Corpus* izeneko testu sakratuaren egilea izan omen zen. Bestalde, Tot egiptoarraren ilargi-jainkoari greziarrek jarri zioten izena da.

Greziarren ustez, aspaldi bizi izandako errege bat zen, eta magiari, astrologiari eta alkimiari buruz idatzi asko egin zituen. Zientzien eta arteen sortzailea zela uste zuten. Ustez Hermesenak ziren idatzi horiek garrantzi handia izan zuten K. o. IV. mendean sortu ziren erlijio-eztabaidetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Gundulić

**Ivan (Dživo) Franov Gundulić** ( ahoskatua; Ragusa, 1589 - *ibidem*, 1638ko abenduaren 8a) dalmaziar olerkaria izan zen. Katoliko sutsua zen. Ragusako literatura barrokoa landu zuen. Haren obrarik ezagunena *Osman* poema epikoa da: hogei kantu ditu, eta eslaviarrek Inperio Otomandarraren kontra lortu zuten lehen garaipena kantatzen du (1621). Gizakiaren ahuleziaz ere idatzi zuen poema bat, *Seme galduaren malkoak* (1622), eta pastoral bat ere bai, *Dubravka* (1628), Dubrovniken (Ragusa) ohoretan.
## Erreferentziak
Francisco Mazarredo

**Francisco Mazarredo y Gómez de la Torre** bizkaitar militarra (Bilbo, 1772ko apirilaren 5a - Madril, 1845). Frantziako Errepublikaren aurkako guduan parte hartu zuen 1793. urtean, Bizkaiko gudarostearen konpainia bateko buru zela. 1808. urtean, Napoleonek Espainia inbaditu zuenean, Madril defendatzen jardun zuen. 1810. urtean, brigadier egin zuten. 1822. urtean, Bizkaiko gudarosteko buruzagia zen. 1843. urtean, mariskal izendatu zuten, baina Madrilen hil zen bi urte geroago.

## Erreferentziak
Georg Wittig

**Georg Wittig** (Berlin, Prusiako Erresuma, 1897ko ekainaren 16a - Heidelberg, Alemania, 1987ko abuztuaren 26a) alemaniar kimikaria izan zen.

## Biografia 
Heidelbergeko Unibertsitateko irakasle izan zen. Fosforoaren ilidoek zetonekin eta aldehidoekin erreakzionatzen dutela eta erreakzio horren ondorioz alkenoak eratzen dituztela frogatu zuen. Erreakzio hori botika ugariren eta beste gai organiko konplexuen sintesian erabiltzen da gaur egun. Kimikako Nobel saria irabazi zuen 1979an Brown de Purduerekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Knud Rasmussen

**Knud Johan Victor Rasmussen** daniar esploratzailea izan zen (Jakobshaven, Groenlandia, 1879ko ekainaren 7a - Gentofte, Danimarka, 1933ko abenduaren 21a). Espedizio askoren zuzendari izan zen Groenlandiako eta Ipar Amerikaren iparraldeko lurraldeetan. Espedizio horietan, inuiten ohiturak eta bizimodua aztertu zituen. Harenak dira *Grendland, Langs Polhavet* (1919, *Groenlandia, Ipar Buruko itsasotik zehar*) eta *Across Arctic America* (1927, *Amerikako Iparraldeko lurretan barrena*).

## Erreferentziak
William Smith O'Brien

'''William Smith O'Brien''' (; Dromoland, Newmarket-on-Fergus, Clareko konderria,  - Bangor, Downeko konderria, ) irlandar politikaria izan zen. 1843an, O'Connellek piztu zuen mugimendu abertzalearekin bat egin zuen. Gero, Irlandako Gaztedia izeneko mugimendua sortu zuen, beste abertzaleekin batera. 1848an, matxinada bat antolatzen ari zela, preso hartu, eta hiltzera kondenatu zuten. Alabaina, heriotza-zigorra barkaturik, Tasmaniara erbesteratu zuten. Azkenik, 1856an, barkamen osoa eman zioten.

## Erreferentziak
Aleksandr Serov

**Aleksandr Nikolaievitx Serov** (San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1820ko urtarrilaren 23agreg. - San Petersburgo, 1871ko otsailaren 1a) errusiar musikagilea eta kritikaria izan zen.

## Biografia 
Errusiar operaren aurrerabidean eragin handia izan zuten hiru opera idatzi zituen: *Judith* (1862); *Rogneda* (1866), Richard Wagnerren eraginpean egindakoa; eta "Gaizkiaren ahalmena" (1871), emazteak eta N.F. Soloviovek bukatu zutena. 1851etik aurrera, musika-kritika egin zuen. Glinkaren aldeko sutsua izan zen, eta haren lanak ezagutarazi zituen.

## Erreferentziak
Takometro

**Takometroa**, makina birakari batean, ibilgailu baten motorrean adibidez, ardatz baten errotazio-abiadura adierazten duen neurgailua da; abiadura hori minutuko edo segundoko biratan adierazi ohi da motorraren ardatzaren abiadura neurtzen denean. Watten erregulatzaile zentrifugoa, adibidez, takometro mekanikoa zen; autoetan ere erabiliak izan dira takometro mekanikoak abiadura adierazteko (orduan, gurpil-ardatzaren errotazio-abiadura neurtzen da, eta orduko kilometrotan adierazi ohi da). Gaur egun, ordea, takometro elektrikoak eta kondentsadorezko takometroak erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Binies

**Joan Binies** (Tutera, XVI-XVII. mendeak) eskultore nafarra izan zen. Pedro Martínez eskultorearekin eta Joan Lunbier margolariarekin egin zuen lan. Harenak dira, besteak beste, Elizondoko *Kristo gurutziltzatua*, Murchanteko *Pasioko pasoa*, Buñuelgo Santa Ana eta San Migelen irudiak, Iruñeko *Kristo gurutziltzatua* eta *Jesus Haurtxoa*, Ablitasko *San Jose*, Sartaguda eta Cintruenigoko erretaulak eta Tuterako ikastetxe-elizako santutegia.
## Erreferentziak
Paul Celan

**Paul Celan** (Jaiotza-izena: *Paul Antschel* ; Txernivtsi, 1920ko azaroaren 23a - Paris, 1970eko apirilaren 20a) errumaniar jatorriko austriar poeta lirikoa izan zen.

Familia judu-alemaniar batean jaio zen. Rimbaud, Valéry eta Iessénineren lanak itzuli zituen alemanera. Poema-bilduma ugari eman zuen argitara: *Mohn und Gedächtnis* (*Mitxoleta eta memoria*, 1952), *Von Shwelle zu Schwelle* (1955) eta *Sprachgitter* (1959). Obra oso trinkoa du, eta sinbolismoz betea.

## Euskaraz 
* Munduko Poesia Kaierak: Paul Celan (Susa, 2016; itzultzailea: Xabier Montoia). Poemen antologia bat.

## Kanpoko loturak 
* Munduko Poesia Kaierak: Paul Celan, bildumaren zuzendari Beñat Sarasolaren hitzaurrearekin

## Erreferentziak
Nycteris intermedia

***Nycteris intermedia*** Nycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Nycteridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nycteridae

## Kanpo estekak 
* 'Nycteris intermedia'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Roger Vailland

**Roger Vailland** (Acy-en-Multien, Oise, Frantzia, 1907ko urriaren 16a - Meillonnas, Ain, Frantzia, 1965eko maiatzaren 12a) frantses idazlea izan zen.

## Biografia 
*Le grand jeu* aldizkari surrealista sortu zuen. Bigarren Mundu Gerran erresistentzian parte hartu ondoren, Frantziako Alderdi Komunistan sartu zen.

## Obra nagusiak 
* *Drôle de jeu* (1945, *Joko bitxia*)
* *Les mauvais coups* (1948, *Une txarrak*)
* *Un jeune homme seul* (1951, *Gazte bakartia*)
* *Le regard froid* (1963, *Begirada hotza*)
* *La truite* (1964, *Amuarraina*).

## Erreferentziak
Ángel Crespo

**Ángel Crespo Pérez de Madrid** (Ciudad Real, Espainia, 1926ko uztailaren 18a - Bartzelona, Katalunia, 1995eko abenduaren 12a) gaztelaniazko poeta eta hainbat hizkuntzatatik gaztelaniarako itzultzailea izan zen. Itzulpengintzan egindako lanagatik nabarmendu zen; besteak beste, Dante, Petrarka eta Pessoaren obrak itzuli zituen gaztelaniara. Espainiako Itzulpen Saria eman zioten 1985ean. Obra poetikoari dagokionez, aipagarriak ditu *En medio del camino *(1971, *Bide erdian*), *Puerta clavada (Ate iltzatua) *eta* El bosque transparente *(1983, *Baso gardena*).

## Lan nabarmenduak 
* *Poemas en Prosa: 1965-1994* (Ediciones Igitur, 1998)
* *La Realidad Entera* (Galaxia Gutenberg/Círculo de Lectores, 2005 )
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gonzaga familia

thumb|Gonzaga familiaren blasoia.
**Gonzaga familia** Mantuan 1328-1708 urteetan agintari izan zen Italiako familia izan zen.

Luis I.ak (1278-1361) sortu zuen. 1433an Sigismundo enperadoreak Giovanni Francesco markes izendatu zuen, eta Karlos V.ak duke titulua eman zion 1530ean. Handik aurrera, enperadorearen alde jokatu zuen Gonzaga familiak, Karlos I.a Gonzaga-Neversekoa hamargarren eta azken dukeak izan ezik. Honek Frantziaren alde eta Austriaren kontra egin zuen Oinordekotzarako Gerran.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Gueraçague Soules

**Pierre Gueraçague Soules** (Donapaleu, 1880 &ndash; 1954) Nafarroa Behereko abokatu eta politikaria izan zen.

Bordeleko Unibertsitatean egin zituen Zuzenbideko ikasketak. Donapaleuko alkate hautatu zuten legealdi anitzetan (1912-1954 urteetan). Errepublikarra zen, eta kartsu borrokatu zen Ibarnegaray eskuindarraren aurka; baina, Donapaleutik kanpo ez zuen arrakasta handirik izan. Lan handiak bideratu ziren bere agintaldian, Donapaleuko aldean.

## Erreferentziak
Karl Leberecht Immermann

**Karl Leberecht Immermann** (Magdeburg, Prusiako Erresuma, 1796ko apirilaren 24a - Düsseldorf, Prusiako Erresuma, 1840ko abuztuaren 25a) alemaniar idazlea izan zen.

## Biografia 
Antzerki-zuzendaria izan zen Düsseldorfen. Hasieran haren lanek estilo erromantikoa bazuten ere, geroago garrantzi handiagoa izan zuten errealismoz idatzitakoek. Dramak eta olerkiak idatzi zituen, baina eleberrigintzan aritu zen, batik bat.

Haren nobela garrantzitsuenak: "Münchhausen baroiaren abenturak" (1838; zinemara maiz eramana) eta "Epigonoak" (1836).

## Erreferentziak
Grisu

thumb||alt={{PD-Art|1925ean, grisu-leherketa batek 130 meatzari hil zituen Dortmund-en, Alemanian
**Grisu** ikatz-meategietan sortzen den gas sukoia da. Metanoz (% 77-99), goi-mailako hidrokarburoz eta gas karbonikoz dago osatua. Osagai nagusia metanoa da, baina beste gas batzuk ere izan ditzake: karbono dioxidoa, etanoa, nitrogenoa eta, proportzio txikiagoan, hidrogenoa, helioa eta argona. Materia organikoa ikatz bihurtu bitartean sortzen da grisua, aldi berean, eta, airea baino arinagoa denez, meategietako goiko aldeetan biltzen da. Airean grisuak duen proportzioa % 5-15 bitartekoa denean, nahastura leherkor bihurtzen da. Horregatik, meategietan neurgailuak izaten dira grisuaren edukia neurtzeko eta aire-sarrerak zaintzeko. Grisuak hildako asko eragin ditu meategietan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoriano Juaristi

**Victoriano Juaristi Sagartzazu** (Donostia, 1880ko martxoaren 6a - Iruñea, 1949ko maiatzaren 9a) gipuzkoar mediku eta musikagilea izan zen.

Iruñeko San Migel erietxeko sortzaile eta zuzendaria, Nafarroako Erietxe militarreko kirurgialari-taldeko burua, eta Nafarroako Medikuen Elkarteko zuzendaria izan zen. Artezale handia zen, eta Arte Ederretako Akademiako kide aukeratu zuten. Arteari buruzko lanak eman zituen argitara, eta bi zartzuela ere idatzi zituen, *La batela* eta *La caserita*.

## Erreferentziak
Patna

**Patna** () Indiako iparraldeko hiria da, Bihar estatuko hiriburua, Ganges ibaiaren ertzean. Unibertsitatea du. Merkataritza- eta eskulan-hiri garrantzitsua da (alfonbrak, kotoizko ehunak, zetak, larrua, zeramika, brontzea).

## Historia 
Antzinako Pataliputra da. K.a. VI. mendean sortu eta Magadhako Erresuma zaharreko hiriburu izan zen K.a. III. mendetik V.era. Maurya dinastiaren egoitza-hiria izan zen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolai Podgorni

**Nikolai Viktorovitx Podgorni** (Karlovka, Ukraina, 1903ko otsailaren 18agreg./otsailaren 5ajul. - Mosku, 1983ko urtarrilaren 11) sobietar estatu-gizona izan zen. Moskuko Teknologia Institutuko zuzendaria izan zen Bigarren Mundu Gerran. Ukrainako Alderdi Komunistako idazkari nagusi izendatu zuten (1953-1963). Batzorde Nagusiko idazkaria izan zen 1963az geroztik, eta Sobiet Goreneko lehendakari hautatu zuten 1965ean. Ekonomia-erreformen aldeko agertu zen. 1977ko ekainean, kargu guztietatik eraitsi zuten.

## Erreferentziak
William Saroyan

**William Saroyan** (Fresno, Kalifornia, 1908ko abuztuaren 31a - *ib.*, 1981eko maiatzaren 18a) Estatu Batuetako idazlea izan zen, jatorriz armeniarra. Lanbide askotan jardun zuen idazten hasi aurretik. Eleberriak, antzerki-obrak eta lan autobiografikoak idatzi zituen, molde erromantikoei jarraituz betiere. Obra nagusiak: *The Time of Your Life* antzezlana (1939, Pulitzer saria) eta *My Name Is Aram* (1940, *Aram dut izena*) eta *The Human Comedy* (1943, *Giza komedia*) eleberriak.

## Lan euskaratuak 
* *Antziñako maitasun-edesti bat* William Saroyan'ek idatzia eta  Yosu Insaustik itzulia argitaratu zen *Euzko gogoa* aldizkarian, Guatemalako edizioan 1955 urtean .
## Erreferentziak
Arne Sucksdorff

**Arne Sucksdorff** (Stockholm, 1917ko otsailaren 3a - *ib.*, 2001eko maiatzaren 4a) suediar zinema zuzendaria izan zen.

Natura, animaliak, gizakiak aztertzen zituen zorroztasunez Sucksdorffek. Munduko dokumentalista onentzat hartzen da. Bere lan nagusiak hauek dira: *Udako rapsodia *(1939), *Mendebaldeko haizea *(1942), *Itzala elurretan *(1945), *Haizea eta Ibaia *(1951), *Abentura handia *(1955, lehenengo film luzea), *Arkua eta Txirula* (1957), *Mutikoa zuhaitzean *(1961).

## Erreferentziak
Nycteris macrotis

***Nycteris macrotis*** Nycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Nycteridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nycteridae

## Kanpo estekak 
* 'Nycteris macrotis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Tamariz

**Tamariz** edo **milazka** (*Tamarix*) tamarikazeoen familiako zuhaixka generoa da. 2–6 m luze izaten da. Adar meheak eta hosto eta lore oso txikiak ditu; loreak arrosa kolorekoak eta izpitan bilduak izaten dira. Kostaldean eta ibaiertzetan hazten da Eurasian eta Afrikan; tamariz-mota batzuk apaingarri gisa lantzen dira. Enborra gorrixka du, eta harekin egindako edabea beherakoaren kontra erabiltzen zen antzina.

Euskal Herrian ezagunen den espeziea frantses milazka da (*Tamarix gallica*), Nafarroako Erriberan etxekotu dena. Apaingarri izaten dira, zuhaitz itxura eman dieten zuhaixka hau, hala nola Donostian  izenarekin ezagutzen diren ibiltokietako zuhaitzak.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amitābha

thumb|Amitabha Buda

**Amitābha**(sanskritoz: अमिताभ, *Amitābha* «Argi neurrigabea»,  ahoskatua) Mahayana budismoaren gogartezko Buda Handia da (Japonian **Amida** deitua).

Kolore gorriz irudikatzen da, meditazio-jarreran, sartzen ari den eguzkiaren isla modura; argi mugagabearen buda baita, eta maitasunaren eta errukiaren sinboloa.

## Historia 
Amitabharen gurtza Indian sortu zen K. o. II. mendean, baina han ez zuen arrakasta handirik izan, bai, ordea, Asia erdialdean, Txinan eta, batez ere, Japonian.

Japonian, non batzutan Mida izenez ezaguna da, haren gurtza 650 urte inguruan sartu zen, eta Kamakura Aroan (1185-1337) eragin handia izan zuen bertako zibilizazioan. Gainerako sektetatik bere izaera herrikoi eta indibidualistak bereizten du, eta orobat fedea salbabide gisa hartzeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Willard Boyle

**Willard Sterling Boyle** (Amherst, Eskozia Berria, 1924ko abuztuaren 19a - Wallace, Eskozia Berria, 2011ko maiatzaren 7a) kanadar fisikaria izan zen.

McGill Unibertsitatean fisikako doktoregoa lortu ondoren, Bell Laborategietan hasi zen lanean. 1962an, etenik gabe dabilen lehen errubi laserra asmatu zuen. 1969an CCD gailua (karga akoplamendurako gailua) sortu zuen, George Smithekin batera. CCD gailuek goitik behera aldatu zuten astronomia, eta industria berriak sortu zituzten (filmik gabeko bideo kamerak, adibidez). Asmakizun honegatik Fisikako Nobel Saria jaso zuen 2009an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Pradier

**James Pradier** (Geneva, 1790eko maiatzaren 23a - Bouvigal, 1852ko ekainaren 4a) frantses eskultorea izan zen.

Luis Filipe erregearen babesean egon zen. Garaiko eskultore ospetsuenetakoa izan zen, David d'Angersekin batera. Emakumezkoen eskultura ederrengatik egin zen ezagun, batez ere *Atlanta* (Louvre) obragatik. Pradierrenak dira, besteak beste: *Hiru Graziak* (Louvre), Napoleon I.aren hilobiko hamabi *Victoria* estatuak, Lille eta Estrasburgo hiriak irudikatzen dituzten Concorde plazako estatuak eta Garaipen Arkuko *Ospetsuak*.

## Erreferentziak
Serge Daney

**Serge Daney** (Paris, 1944ko ekainaren 4a - 1992ko ekainaren 12a) frantses kazetari eta zinema-kritikaria izan zen.

*Cahiers du cinéma* aldizkariko erredakzioan lan egin zuen 1964. urtetik aurrera. 1981ean zinemako kritikari bezala hasi zen idazten. *Libération *egunkarian, kulturari buruzko orrialdeen arduraduna eta editorialaren idazlea izan zen. 1991. urtean *Trafic* aldizkaria sortu zuen beste lagun batzuekin batera, eta bertan lan egin zuen erredaktore gisa.

## Erreferentziak
John Ericsson

**John Ericsson** (Långbanshyttan, 1803ko uztailaren 31 &ndash; New York, 1889ko martxoaren 8a) suediar ingeniaria eta tresna berrien asmatzailea izan zen.

## Asmakizunak 
Makina eta tresna asko asmatu zituen: lurrun-galdara bat, aire beroko makina bat eta itsasontziak helize bidez mugiarazteko motor bat, besteak beste. 1851. urtean, probeta hidrostatikoa asmatu zuen, presiopean dauden fluidoen bolumena neurtzeko. Gudaroste federalarentzat *Monitor* izeneko korazatua egin zuen (1862), Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerenuk

**Gerenuk** (*Litocranius walleri*) artiodaktiloen ordenako animalia da, 1,75 m inguru luze, isatsaren 23 cm-ak barne, eta 90-100 cm garai dena. **Waller gazela** ere deitzen zaio. Dituen hanka eta lepo luzeengatik da nabarmena. Arrak bakarrik ditu adarrak. ekialdeko Afrikan bizi da, landareak eskas diren leku lehorretan. Oso talde txikietan edo bakarka ibiltzen da. Oso izuak eta bizkorrak dira, eta harrapatzen zailak.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bovidae

## Kanpo estekak 
* 'Litocranius walleri'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jeep

**Jeep** Estatu Batuetako automobil enpresa da, 1941ean Willys-Overlandel sortua. *Willys MB* izeneko ibilgailu sendoa, txikia eta arina, edozein lekutatik ibiltzeko gai dena sortu zutenez izena ibilgailura pasa zen. Estatu Batuetan sortu zen Bigarren Mundu Gerran (1942an) eta aliatuek asko erabili zuten. Ordutik aurrera, munduko armada guztiek erabiltzen dute, eta bizitza zibilean ere lanbide askotarako baliatzen da jeep ibilgailua: nekazaritzan, basogintzan, etab. Izena ingelesetik dator (G.P: *General Purpose*, «helburu orotarakoa»).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jeep.com
Phineas Quimby

**Phineas Parkhurst Quimby** (Lebanon, New Hamphsire, AEB, 1802ko otsailaren 16a - Belfast, Maine, AEB, 1866ko urtarrilaren 16a) Estatu Batuetako sendagilea izan zen.

## Biografia 
Adimeneko eritasunak aztertu zituen, eta hipnosia erabili zuen eritasun horiek sendatzeko. Quimbyren ustez, eriaren uste okerretatik sortuak dira eritasunak, eta, haiek sendatzeko, egia ezagutu eta okerreko usteak alde batera utzi behar ditu gaixoak. Jesusek eriak sendatzeko zuen ahalmenaren misterioa aurkitua zuela zioen.

## Erreferentziak
Rapsoda

**Rapsoda** (antzinako grezieraz: ῥαψῳδός, *rhapsōdos*) Antzinako Grezian, poema epikoak eta bereziki Homerorenak kantatuz herriz herri zebilen kantari profesionala, batzuetan liraz lagundurik kantatzen zuena. Poema epikoek belaunaldiz belaunaldi bizirik iraun zuten rapsodei esker, eta, esan ohi denez, haien ondoren, K.a. VIII. mendearen bigarren erdialdean alfabeto-idazkera asmatu zenean, Homeroren poemak idatziz finkatu ziren gaur egun ezagutzen diren bezala.
## Erreferentziak 
* Platon (2001): *Ion*, Donostia, Jakin. 
* Iturriotz, Ander (2006): *Giza abere heroikoa kultura homerikoan*, Donostia, Jakin. 

## Kanpo estekak
Jose Antonio Urdanpilleta

**Jose Antonio Urdanpilleta** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1810 &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 1875) militarra izan zen. Zuzenbideko ikasketak egiten ari zela, Gipuzkoako Txapelgorri batailoian sartu zen boluntario, eta komandante egin zuten. 1848. urtean, Gipuzkoako mikeleteen buruzagi egin zuten, eta urte bereko matxinada zapuztu zuen. 1860. urteko Afrikako Gerran ere jardun zuen, baita Hirugarren Karlistaldian ere. 1873. urtean zauritu zuten Bergaran, eta handik bi urtera hil zen.

## Erreferentziak
Enrique Vázquez Castro

**Enrique Vázquez Castro** (Gasteiz, 1964ko ekainaren 29a - ) arabar musikagilea da.

Gasteizko Jesús Guridi Kontserbatorioan Piano eta Konposizioa ikasketak egin zituen, eta ondoren Organo ikasketez osatu zuen bere prestakuntza. 1982 eta 1990. urteen artean Gasteizko San Vicente Martiria parrokiako organista izan zen. 1990ean Presbitero gisa ordenatu eta Bastidan dihardu lanean. Gaur egun Elizbarrutien arteko euskarazko Liturgia Musikako Batzordeko kide da.

## Erreferentziak
Nycteris major

***Nycteris major*** Nycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Nycteridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nycteridae

## Kanpo estekak 
* 'Nycteris major'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Juan Bizente Zengotita-Bengoa

**Juan Bizente Zengotita-Bengoa Lasuen** (Berriz, Bizkaia, 1862ko uztailaren 19a - Donostia, 1943ko otsailaren 27a), bai eta *Zengotitabengoa* ere, euskal erlijioso eta idazle karmeldarra izan zen. Bere izen ofiziala, gazteleraz, *Juan Vicente Zengotita Bengoa y Lasuen* izan zen, eta Ordenak emandakoa *Padre Juan Vicente Zengotita de Jesús María*.

## Biografia 
Karmeldarra zen. Larrean, Burgosen eta Markinan egin zituen Elizako ikasketak. Valentziako eta Burgosko komentuetako nagusia izan zen.

1900ean, Indiako Verapolyra joan zen misiolari, eta hogei urte egin zituen han. 1920an, Euskal Herrira itzuli, eta *La Obra Máxima* aldizkaria sortu zuen. Valentzian zela, *Carmengo Anaije, cofradeentzaco esculiburua* (1888) liburua argitaratu zuen.

## Bibliografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
* Wikiesanak, Zengotita-Bengoaren esaldiak ditu.
Alberto Blest Gana

**Alberto Blest Gana** (Santiago, Txile 1830eko ekainaren 14a - Paris, 1920ko azaroaren 8a) euskal jatorriko txiletar eleberrigilea izan zen. Ingeniaria zen bizibidez, eta munta handiko kargu politiko eta diplomatikoak izan zituen. Eleberri erromantikoak eta ohiturazkoak idatzi zituen hasieran, eta errealismora aldatu zen gero, Balzacen eraginez. Haren lan nagusia *Durante la Reconquista* (1897, *Errekonkista garaian*) da, Hego Amerikan idatzitako eleberri historiko eta errealista onenetakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernest Bloch

**Ernest Bloch** (Geneva, 1880ko uztailaren 24a - Portland, Oregon, 1959ko uztailaren 15a) Estatu Batuetako musikagilea, jatorriz Suitzakoa izan zen. Biolin-jotzailea zen. Lausanako Orkestraren buru izan eta gero, Europa utzi, eta Amerikara jo zuen 1916an. Kaliforniako Unibertsitateko irakasle izan zen 1930era arte. Ganbera-musikarako konposizio ugari sortzeaz gainera, lan hauek egin zituen, besteak beste: *Macbeth* (opera, 1909) eta *Israël: Poèmes juifs* (sinfonia).

## Erreferentziak
Henri Breuil

**Henri Breuil** (Mortain, Frantzia, 1877ko otsailaren 28a - L'Isle-Adam, Frantzia, 1961eko abuztuaren 14a) arkeologoa izan zen. Historiaurreko etnografiako irakasle izan zen Collège de France ikastetxean. Metodologia- eta kronologia-arazoak ebazten jardun zuen. Paleolitoko artearen ikerketan espezializatu zen, eta Frantzia, Espainia eta Hegoafrikako haitzuloetako margolanak aztertu zituen. Zenbait lan: ''L'Afrique préhistorique* (1933), *Les Hommes de la pierre ancienne'' (1951).

## Erreferentziak
Creek

**Creek**, **muscogee** edo **muskogee** izenekin ere ezaguna dena, Amerikako Estatu Batuetako Oklahoma, Alabama, Georgia eta Florida estatuetan bizi den amerindiar etnia da.

Muscogeeak Mississippiko kultura zutenen oinordekoak dira. Kultura hori Mississippi ibaiaren haranean garatu zen eta muino egileak ziren. Lehen espainiar esploratzaileek, Ipar Amerikako hego-mendebaldera iritsi zirenean, muscogeen arbasoekin topo egin zutela uste da.

Kolonia-gerrateetan eta independentziarako gerran ingelesen alde jarri ziren. Andrew Jackson jeneralak menderatu zituen XIX. mendearen hasieran. Taldea osatzen zuten leinu batzuek Oklahomara egin zuten ihes.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabota

ko antzinako dantza da, XVI. mendearen ingurukoa eta Gap eskualdean sortua (*gavot* zuten izena eskualde horretako biztanleek, eta hortik datorkio izena). Zuberoako maskaradako dantzetako bat da.

Bere izena  '''*Gavotte* dantza'* izenetik omen dator. Ipar Euskal Herri osoan dantzatua izan da, maskaradetan, esate baterako. Guilcherrek Lapurdi eta Nafarroa Behereaz mintzatuz zera dio:

Gabota hainbat pauso edo urrats ezberdin izan ditu herrien arabera eta gehien bat bi modutan dantzatu izan da:

Informazio berbera argitaratu zuen Sagasetak Pierre Lamaison amikuztarraren eskuizkribuak aipatuz:

Guilcherren arabera bere jatorria Vestrisen *gavotte *litzateke, Frantziako Antzinako Erregimenaren azken urteetan sortua eta XIX. mendean ere arrakasta izan zuena (Guilcher, 1984, 368):

Luis XVI.a Frantziakoaren garaian toki askotara hedatu, eta oso ezaguna egin zen. Suite barrokoetan erabili izan zen.

XX. mendean egindako gabota aipagarri batzuk: Prokofieven *Classical symphony'' lanekoa eta Schoenbergek hari-orkestrarentzat idatzitako suitekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gotzon Garitaonaindia

**Gotzon Garitaonaindia Gorordo** (Urduliz, 1936ko ekainaren 20a - Bilbo, 1970eko urriaren 15a) bizkaitar idazlea izan zen. Derioko apaizgaitegian ikasketak egin ondoren ordenatu zen apaiz.

## Bizitza 
1963an Bermeora joan zen abade, Mañu auzora. Garitaonaindiak hizkuntzaren eta euskal kulturaren garrantzia zabaldu zuen bermeotarren artean; batez ere gazteekin batzen zen. 1967an *Sukarri* elkartea sortu zuten, hasiera batean mendiko-talde modura, baina gerora kultura sustatzeko ekimenak antolatzen ibili ziren (antzerkiak...).

Abadea bazen ere, Bermeoko kontserba-enpresa batean lan egin zuen, eta itsasoratzeko nahia ere adierazia zuen.

*Gotzon Garaitonandia Euskaltegia* sortu zen haren omenez Bermeon 70eko hamarkadan. Izan ere, euskara-eskolak eman zituen herrian, eta hainbat eta hainbat gazte alfabetatu ziren euskaraz hari esker. Bermeoko Eleizalde Ikastolaren sorreran ere aritu zen 60ko hamarkadan. Harena da, halaber, Paulo VI.aren *Populorum Progressio* obraren itzulpena (*Errien Aurrerakuntza*, 1967). Kantagintzan ere zaletua, Derioko seminarioan *Gogor* diskoaren sorkuntzan parte hartu zuen. Hainbat abesti eta letra sortu zituen Bermeoko gazteekin (adibidez, *Albako kanpaiak* abestia, Josu Zabalondorekin batera), baita euskaratu ere.

## Erreferentziak
Mertxe Gil

**Mertxe Gil Marcos** (Bilbo, 1962 - ) bizkaitar artista da. Arte Ederretan lizentziaduna da, Pinturan, Euskal Herriko Uibertsitatean (1990). Artearen alor asko landu ditu: pintura, grabatua, eszenografia... Bakarkako zein taldekako erakusketetan erakutsi izan ditu bere artelanak, eta hainbat diru laguntza jaso ditu, horien artean, Eusko Jaurlaritzak (1991) eta Bizkaiko Foru Aldundiak (1994) emandakoak. Hainbat agerkaritan arteari loturiko artikuluak idatzi ditu.

## Erreferentziak
Nycteris javanica

***Nycteris javanica*** Nycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Nycteridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nycteridae

## Kanpo estekak 
* 'Nycteris javanica'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Iraurgi (bailara)

**Iraurgi bailara** egungo Azkoitiko eta Azpeitiko hiriak hartzen zituen Gipuzkoako erdialdeko bailara, Urola ibaiaren ertzean. 1027. urteko dokumentu batean ageri da Iraurgi izena lehenengoz. Iraurgi Azkoitiko eta Azpeitiko hiriek, sortu aurretik, hartzen zuten lurraldearen izena da. Azpeitiko hiriak *Salvatierra de Iraurgui* izena hartu zuen sortu zenean, erdarazko dokumentuan (1310-1311), eta *Miranda de Iraurgui* Azkoitiak (1415).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lewis Fry Richardson

**Lewis Fry Richardson** (Newcastle, Ingalaterra, 1881eko urriaren 11 &ndash; Kilmun, Eskozia, 1953ko irailaren 30a) ingeles fisikaria izan zen.

## Biografia 
Matematika-teknikak erabili zituen lehenbizikoz munduan, eguraldia aldez aurretik iragartzeko. Matematika- eta fisika-aurkikuntzak meteorologiarako erabili zituen.

*Weather Prediction by Numerical Process* obra ("Eguraldiaren iragarpena, zenbaki-prozesuen bidez") argitaratu zuen 1922an. Meteorologia modernoaren aitzindaria izan zen.

## Erreferentziak
Sarong

thumb|Javako gizon sarongdunak

**Saronga** Asiako hegoaldean eta hego-ekialdean (Malaysia, Indonesia...), Arabiar penintsulan, Afrikako Adarrean eta Ozeano Bareko uharte batzuetan erabiltzen den gona estu baten antzeko jantzia da.

Gizonezkoek nahiz emakumezkoek erabili ohi dute. Kolore bizi ikusgarriak izaten ditu, eta lauzpabost metrokoa da. Gorputzaren behealdea estaltzen du, eta gerrian lotzen da, gona baten gisa. Belaunetaraino edo orkatiletarainoko luzera izan dezake.

Sarong preziatuenak Batu Barakoak eta Sumatrakoak dira: urrezko hariz ehunduak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Domingo Untzueta

**Juan Domingo Untzueta Abauntza** (Abadiño, 1794ko uztailaren 27a - Durango, 1870eko apirilaren 9a) bizkaitar argitaldaria izan zen.

Aita Uriartek idatziriko *Jesus Sakramentaduari eta Ama Donzella Mariari Bisitak* obraren zentsore gisa ageri zen 1856an. Mogelen *Peru Abarka* obraren eskuizkribuaren zaindaria izan zen, Zarauzko frantziskotarren artxiboan gorde zen arte. Arzadunen *Christinaubaren Doctrinaren explicacinua* erlijio-liburuaren argitalpena prestatu zuen, bestalde, 1873. urtean.

## Erreferentziak
George Wald

**George Wald** (New York, 1906ko azaroaren 18a - Cambridge, Massachusetts, 1997ko apirilaren 12a) Estatu Batuetako biokimikaria izan zen.

1967an, Fisiologiako eta Medikuntzako Nobel saria eskuratu zuen, R. A. Granit eta H. K. Hartline biokimikariekin batera, ikusmenari buruz egin zituen lanengatik. A bitaminak erretinaren mekanismo fotokimikoan duen eragina, erretinaren kanpoaldeko egitura molekularra eta argiak hor sortzen dituen aldaketak aztertu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesco Zuccarelli

**Francesco Zuccarelli** (Pitigliano, Grosseto, 1702ko abuztuaren 15a - Florentzia, 1788ko abenduaren 30a) italiar margolaria izan zen. Hasieran, Florentzian eta Erroman lan egin zuen. 1730ean, Veneziara joan zen. Han, Marco Ricciren eraginez, artzain-giroko gaiak erabili zituen, margolan lasai eta argitsuetan. 1751tik 1768ra, Britainia Handian aritu zen lanean. Londresko Errege Akademia sortu zuen han (1768). Veneziako Akademiaren lehendakaria izan zen 1772an.
## Erreferentziak
Pascal Basset

**Pascal Basset** Ipar Euskal Herriko sukaldaria. Jean Coussau maisuaren eskutik, *Le Relais de la Poste* jatetxean izan zuen lehen esperientzia sukaldari modura, Magescq herrian, 1979-1984 bitartean. Ondoren, beste maisu handi batekin, Dutournierrekin, hasi zen lanean, Parisko *Carré des feuillants* jatetxe ospetsuan, 1987. urtea arte. Urte horretan bertan, bere jatetxea ireki zuen Donibane Lohitzunen, *Le Tourasse* izenarekin.

## Erreferentziak
Nino Benvenuti

**Nino Benvenuti** (Trieste, Italia, 1938ko apirilaren 26a - Erroma, 2025eko maiatzaren 20a) boxeolari italiarra izan zen.

## Biografia 
1960an, welter pisuko urrezko domina irabazi zuen Erromako Olinpiar Jokoetan. 1963an, pisu ertaineko Italiako txapelduna izan zen, eta 1967an, kategoria horretako munduko txapelduna. Superwelter pisuko munduko txapelketa ere irabazi zuen, 1965ean.

1971n, bertan behera utzi zuen boxeoa. Bere karreran jokatutako 90 borroketatik, 82 irabazi, 1 berdindu eta 7 bakarrik galdu zituen.

## Erreferentziak
Nycteris thebaica

***Nycteris thebaica*** Nycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Nycteridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nycteridae

## Kanpo estekak 
* 'Nycteris thebaica'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Ludwig Bieberbach

**Ludwig Georg Elias Moses Bieberbach** alemaniar matematikaria izan zen (Goddelau, Alemania, 1886ko abenduaren 4a - Oberaudorf, Alemania, 1982ko irailaren 1a). Bere izena duen aieruari esker da ezaguna: Bieberbachen aierua. Aieru hori Louis de Brangesek ebatzi zuen osorik 1984an. Horretaz gainera, polinomioen bidez funtzioak hurbiltzeko moduak ere aztertu zituen. Aldizkari bat sortu zuen, *Deutsche Mathematik*, zeinetan matematikak lantzeko judu-estiloa kontrajartzen baitzaio alemaniar estiloari.

## Erreferentziak
Blastema

**Blastema** ehunak eta organoak sortzeko edo birsortzeko gaitasuna duen zelula-multzoa da. Gorputz-adarrak berriro sortzeko lehen aldietan agertzen diren antolatu gabeko zelula soilei eta ehunei ere blastema deitzen zaie.

Blastema zati antolatua da; garatzen doan heinean, ehunak eta organoak osatzen ditu. Artropodoetan, blastema 5 egunean osatzen da; narrasti eta anfibioetan, buztana birsortzeko prozesuan, 8 eta 15 egun bitartean behar dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Cruchaga Santa María

**Ángel Cruchaga Santa María** (Santiago, 1893 - *ibidem*, 1964) Txileko poeta izan zen. *Azul* eta *Musa Joven* literatura-aldizkarietako lankidea izan zen. Poeta modernista zen; Pablo Nerudak maisutzat izan zuen. Lan nagusiak: *Las manos juntas* (*Eskuak lotuta*, 1915), *La selva prometida* (*Baso iragarria,* 1920), *Job* (1922), *La ciudad invisible* (*Hiri ikusezina,* 1928), *Afán del corazón *(*Bihotz-irrika, *1933), *Rostro de Chile* (*Txileren aurpegia, *1955).

## Erreferentziak
Antoine Fouquier-Tinville

**Antoine Quentin Fouquier de Tinville**, **Antoine Fouquier-Tinville** deitua, (Hérouël, Frantzia, 1746ko ekainaren 10a - Paris, Frantzia, 1795eko maiatzaren 7a) frantses legegizona eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Iraultzaren ideietara hurbildu zelarik, *Herriaren aldetiko salatzaile* izendatu zuten Iraultza Auzitegian; eginkizun horretan, errukirik gabeko zorroztasunaren eta krudelkeriaren sinbolo bihurtu zen. Cordelieren eta ultra-iraultzaileen aldekoa baitzen, *Berolis*eko Konbentzioan salatu, eta hiltzera kondenatu zuten auzi luze baten ondoren.

## Erreferentziak
Ricardo Garrido

**Ricardo Garrido Llanos** (Arnedo, Errioxa, ) pala jokalari ohia eta politikaria da. Bilbon egin zuen debuta profesional gisa, 1994an, amateur gisa garaipen-zerrenda bikaina biribildu ostean (gazteen mailako Espainiako txapelduna 1978an eta 1979an; txapeldun absolutua bederatzi aldiz 1980tik 1993ra; Olinpiar Jokoetako txapelduna, Bartzelonan 1992an). 1994an eta 1998an, txapeldun izan zen Espainiako Binakako Txapelketan. Eusko Basque enpresari lotutako pilotaria zen.

2011ko udal hauteskundeetan, PP alderdiarekin aurkeztu zen bere jaioterrian. Arnedoko zinegotzi hautatu zuten, eta udal hartako Kirol arloko arduraduna da.

## Erreferentziak
Ignitron

thumb|(1) Anodoa, (2) katodoa, (3) ignitorea, (4) merkurioa, (5) isolagailua, (6) fluido hozgarria.

**Ignitrona** artezgailu-mota da, 1930eko hamarkadan asmatua, korronte alternoa korronte zuzen bihurtzen duena.

Joseph Slepianek eraiki zuen Westinghouse enpresan lanean ari zenean.

Bi zati ditu: katodoa eta anodoa. Katodoa merkurio ontzi bat izaten da, eta anodoa metalezko edo grafitozko pieza bat.

Elektrodo abiarazle ("ignitore") bati intentsitate handiko pultsu bat aplikatzen zaionean, plasma-hodei bat sortzen da merkurioan. Plasmak ontziaren eta anodoaren arteko espazioa betetzen duenean, elektrodoen arteko elektroien korrontea sortzen da. Merkurioaren azalean, arku elektrikoak elektroiak askatzen ditu eta, hala, arkuak bere burua elikatzen du.

## Erabilera 
Intentsitate handia arteztu behar denean erabiltzen da, hala nola aluminio-galdategietan edo soldaduran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jerome Karle

**Jerome Karle** (New York, 1918ko ekainaren 18a - Annandale, 2013ko ekainaren 6a) Estatu Batuetako kimikaria izan zen. Itsas Ikerketen Laborategian lan egin zuen. Kristalen egiturari buruzko lanak egin zituen batez ere. Hauptmanekin batera, X izpien difrakzioz sortutako gai kimikoen molekulen egitura zein den jakiteko metodo matematikoa asmatu zuen. Bere lan nagusiak Hauptmanekin batera egin zituen. 1985ean, Kimikako Nobel saria eman zieten Karleri eta Hauptmani.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lacandon

thumb|250px|Lacandon bat tunika zuri tradizionalarekin
**Lacandon** Mexikoren eta Guatemalaren arteko mugan bizi den herri maia da. Lacandonak nekazariak eta arrantzaleak dira, eta baso tropikaletan bizi dira. Gaur egun arte bereizita bizi izan dira gainerako gizakiengandik; horregatik ez dute bereganatu erlijio katolikoa, eta antzinako ohiturak ia osorik gorde dituzte. Lacandonak murrizten ari dira; 1.000 kide izatera ez dira iristen gaur egun.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erramun Berenger I.a

thumb|Erramun Berenger I
**Erramun Berenger I.a** —*Zaharra* deitua— (1023 &ndash; 1076ko maiatzaren 26a) Bartzelonako kondea izan zen 1035-1076 bitartean. Berenger Erramun I.aren semea eta ondorengoa izan zen. Oledorla eta Ausonako konderriak eskuratu zituen, musulmanen aurka borrokatu zen eta Pirinioez haraindiko lur batzuk bereganatu zituen. Haren garaikoa da lege eta ohitura zaharren bilduma (*Usatges*). Erramun Berenger II.a eta Berenger Erramun II.a seme bikiak izan zituen ondorengotzat.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gena Rowlands

**Virginia Cathryn "Gena" Rowlands** (Madison, Wisconsin, Ameriketako Estatu Batuak, 1930eko ekainaren 19a - Indian Wells, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 2024ko abuztuaren 14a) estatubatuar zinema-, antzerki- eta telebista-antzezlea izan zen. Antzerkian hasi zen, eta 1958an hasi zen zineman lanean. John Cassavetes senarrak zuzendutako filmetan egin zituen bere antzezpenik bikainenak: *Minnie and Moskowitz* (1974), *A Woman Under the Influence* (1974), *Opening Night* (1978) eta, batez ere, *Gloria *(1980). Beste film batzuk: *Love Streams* (1984), *Light of Day* (1987), *The Betty Ford Story* (1987), *Another Woman* (1988), *Once Around* (1991), *Something to Talk About* (1995), *The Notebook* (2004), *Broken English* (2007).

## Erreferentziak
Ujjain

**Ujjain** Indiako erdialdeko hiria da, Madhya Pradesh estatuan, Sipra ibaiaren ertzean, Vindhya mendien iparraldean. Unibertsitatea du, eta ehungintza da ekonomia jarduera nagusia. Astronomia-behatokia izan zen. Hinduismoaren zazpi hiri santuetako bat da.

## Historia 
Malwako hiriburua izan zen IX. menderaino. 1245. urtean Delhiko sultanek suntsitu zuten. XVIII. mendean marathen mende geratu zen, eta haien hiriburuetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilia Repin

**Ilia Yefimovitx Repin** (Txuhuiv, Errusiar Inperioa, 1844ko abuztuaren 5agreg./uztailaren 24ajul. - Kuokkala, Finlandia, 1930eko irailaren 29a) errusiar pintorea izan zen.

San Petersburgoko Arte Ederretako Eskolan ikasketak egin ondoren, Frantziara eta Italiara joan zen pintura-ikasketak egitera. Pintura historikoa, erretratuak eta Errusiako gizarte xumearen nekeak pintatu zituen maisutasun handiz. Obra nagusiak: *Volgako atoilariak*, *Erlijio-prozesioa Kursk lurraldean*, *Ivan Izugarria eta bere semea* eta *Zaporozhiar kosakoak Sultanari gutuna idazten*.

## Iruditegia 

Irudi:REPIN portret REPIN.jpg|Ilia Yefimovitx Repinen autoerretratua (1878)
Irudi:Iván_el_Terrible_y_su_hijo,_por_Iliá_Repin.jpg|*Ivan Izugarria eta bere semea*
Irudi:Ilja Jefimowitsch Repin - Reply of the Zaporozhian Cossacks - Yorck.jpg|*Zaporozhiar kosakoak Sultanari gutuna idazten*
Irudi:Ilya_Repin_-_Barge_Haulers_on_the_Volga_-_Google_Art_Project.jpg|*Volgako atoilariak*
Irudi:Procesión_de_Pascua_en_la_región_de_Kursk,_por_Iliá_Repin.jpg|*Erlijio-prozesioa Kursk lurraldean*
Irudi:Self portrait with Nordman by Repin.jpg|*Autoerretratua Natalia Nordmanekin*
Irudi:Repin 17October.jpg|*Manifestazioa 1905eko urriaren 17an*
Irudi:Alexander Kerensky by I.Repin (1917).jpg|Alexander Kerenskyren erretratua
Irudi:Khata by Repin.jpg|*Ukrainako etxea*
Irudi:Repin Slavic Composers.jpg|*Eslaviar konpositoreak*
Irudi:Modest Músorgski, por Iliá Repin.jpg|*Modest Mudorgskiren erretratua*
Irudi:Alexander III reception by Repin.jpg|*Alexander III.aren harrera*
Irudi:Ilya Repin Unexpected visitors.jpg|*Ustekabeko bisitaria*
Irudi:Mikhail Glinka by Ilya Repin.jpg|*Glinkaren erretrstua*
Irudi:Borodin by Repin.jpg|*Borodinen erretratua*
Irudi:Ilya Repin - Cesar Cui.jpg|*Cesar Cuiren erretratua*
Irudi:Gogol by Repin.jpg|*Gogol "Anima hilen" bigarren zatiko eskuizkribua erretzen*

## Erreferentziak
Nycteris vinsoni

***Nycteris vinsoni*** Nycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Nycteridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nycteridae

## Kanpo estekak 
* 'Nycteris vinsoni'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Sune Bergström

**Sune Karl Bergström** (Stockholm, 1916ko urtarrilaren 10a - *ib.*, 2004ko abuztuaren 15a) biokimikari suediarra izan zen.

Stockholmgo Errege Institutu Karolinjioan ikasi zuen, eta gero biokimikako irakaslea izan zen ikastetxe horretan. Prostaglandinak ikertu zituen, eta bera izan zen hormona horiek forma puruan bakartu zituen lehena. 1982an, Fisiologia eta Medikuntzako Nobel saria eman zioten, prostaglandinen fisiologiari eta biokimikari buruz egindako ikerlanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Cabanis

**José Cabanis** (Okzitaniako Tolosa, 1922ko martxoaren 24a - *ib.*, 2000ko urriaren 6a) idazle frantsesa izan zen.

Frantziako hego-mendebaldeko gizartearen deskribapen errealista-moralista egin zuen bere idazlanetan: *L´âge ingrat *(1952, *Esker gaiztoko adina*), *Petit entracte à la guerre *(1981, *Gerrari pausarte ttikia*), *Essais: Saint-Simon l´admirable *(1975, *Saiakerak: Saint-Simon miresgarria*). Frantziako Akademiako kide izan zen 1990az geroztik.

## Erreferentziak 
Kateogria:Frantziako saiakeragileak
Emilio Cecchi

**Emilio Cecchi** (Florentzia, 1884ko uztailaren 14a - Erroma, 1966ko irailaren 5a) XX.mendeko italiar idazle eta kritiko garrantzitsua izan zen. *La ronda* literatura aldizkariaren sortzailetariko bat izan zen (1919). Ingeles literaturari buruzko azterketa kritiko batzuk egin zituen, eta hitz lauzko poesia landu zuen bere obretan: *Pesci rossi* (1920, *Arrain arrosak*), *L´osteria del cattivo tempo* (1927, *Eguraldi txarreko ostatua*), *Et in Arcadia ego* (1936) eta *Corse al trotto *(1936, *Trosta lasterketak*).

## Erreferentziak
George Chapman

**George Chapman** (Hitchin, Ingalaterra, 1559 &ndash; Londres, Ingalaterra, 1634ko maiatzaren 12a) ingelesezko poeta dramatikoa izan zen. Homeroren eta Petrarkaren obrak ingelesera itzuli zituen. Shakespeareren sonetoetan aipatzen den «kontrako» poeta izan bide zen. Drama (*The Conspiracie and Tragedie of Charles*, *Charlesen konspirazioa eta tragedia*, 1607), komedia (*All fools*, *Zoroak denak*, 1599) eta poesia (*The shadow of night*, *Gauaren itzala*, 1594; *Ovid´s banquet of sense*, 1595) idatzi zituen.

## Erreferentziak
Jules Raimu

**Jules Raimu** (Izengoitia: *Raimu* ; Toulon, 1883ko abenduaren 18a - Neuilly-sur-Seine, 1946ko irailaren 20a) frantses zinema-antzezlea izan zen.

thumb|Raimuren hilobia, Toulon

Okzitaniako kafe-antzokietan lortutako ospeari esker Parisa joanik, ahotsaz jokatzeko trebetasunak eta lan komikoetarako indarrak zabaldu zizkioten Parisko antzokietako ateak lehenengo eta zinemakoak gero. Raimuren izena Pagnolen trilogiari lotua geratu da: *Marius* (A. Korda, 1931), *Fanny* (M. Allegret, 1932) eta *César* (M. Pagnol, 1936).

## Erreferentziak
Francesco Crispi

**Francesco Crispi** (Ribera, Sizilia, 1819ko urriaren 4a - Napoli, 1901eko abuztuaren 11) italiar politikaria izan zen. Mazziniren lankidea izan zen, eta Garibaldirekin jardun zuen Bi Sizilien konkistan. Behin baino gehiagotan izan zen ministro eta Kontseiluko lehendakari (18871-91 eta 1893-96). Hirutariko Aliantzan sarrarazi zuen Italia. Adwako galera zela eta (1896, Etiopia) galdu zituen betiko karguak. Italiako faxismoaren aitzindaritzat hartu zuen Mussolinik.

## Erreferentziak
Joseph François Dupleix

**Joseph François Dupleix** (Landrecies, 1697 &ndash; Paris, 1763) frantses kolonizatzailea eta administraria izan zen.

## Biografia 
Ekialdeko Indietako Konpainiako zuzendari nagusia izan zen. Ingelesen aurka borroka egin zuen. Frantziaren merkataritza-egoera hobetu zuen. Indiako Dekkan eskualdearen hegoaldean, benetako babes-lurralde frantsesa eratu zuen, baina Frantziara itzultzera behartu zuten 1754an. Horren ondorioz, mendeko lurraldeak galdu zituen Frantziak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dupleix (Parisko metroa)

## Kanpo estekak
Arsène Darmesteter

**Arsène Darmesteter** (Château-Salins, 1846ko urtarrilaren 5a - Maisons-Laffitte, Paris, Frantzia, 1888ko azaroaren 16a) frantziar hizkuntzalaria izan zen. Frantses morfologian espezializaturik zegoen. Sorbonako irakaslea izan zen.

Obra nagusiak hauek dira: *Traité de la formation des mots composés dans la langue française* (1873) eta *Vie des mots étudiés dans leurs significations* (1887). *Dictionnaire général de la langue française* hiztegian egin zuen lan, Adolphe Hatzfeld hiztegigilearekin batera.

## Erreferentziak
Estireno

**Estirenoa** fenil etilenoa da (formula kimikoa: C6H5-CH=CH2), harrikatzaren alkaternan dagoen etileno kateko hidrokarburo bentzenikoa. Hainbat eratara presta daiteke laborategian. Industrian, etil bentzenoaren destilazio katalitikoaren bidez prestatzen da. Kolore gabeko likido usaintsua da, 145 ° C-an irakiten du, eta polimerizazio bidez poliestirenoa lortzeko erabiltzen da. Azken horrek garrantzi handia du plastikoen industrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Furundarena

**Aitor Furundarena Usabiaga** (Ordizia, Gipuzkoa, 1970) gipuzkoar soinu-jotzaile eta musikagilea da.

## Biografia 
Akordeoi klasikoa ikasi zuen Carlos Iturralde, Max Bonnay eta Morgens Ellegaard irakasleekin, eta Konposizioa, berriz, Francisco Escudero eta C. Ballif maisuekin.

Musika klasikoa landu zuen bere *Akordeoi Klasikoa* (1995) lanean. Beste hainbat lagunekin batera, *Furunda* taldea sortu eta bi disko kaleratu dituzte: *Eskua sartzen* (1996) eta *Juanita* (1998).

Euskal Herriko Goi Mailako Musika Zentruan (Musikene) irakasle izan zen 2021 arte, Ganbera Musika, Transkripzioa, Herri Musika eta Bapateko Irakurketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aitor Furundarenari elkarrizketa *euskonews.com* webgunean
Arthur Tedder

thumb|alt=Arthur Tedder|Arthur Tedder

**Arthur Tedder** (Glenguin, Stirlingshire, 1890eko uztailaren 11 - Banstead, Londres, 1967ko ekainaren 3a) britainiar mariskala izan zen. 1936tik 1938ra, Britainiako Aireko Armadako buru izan zen Ekialde Urrunean, 1940-1941ean Ekialde Hurbilean, eta 1941-1943an Libian. Bigarren Mundu Gerran, Aliatuen Aireko Armadako komandante izan zen Tunisian eta Italian, eta 1943an Eisenhowerren laguntzaile izendatu zuten. 1945ean, mariskal izendatu zuten.

## Erreferentziak
Araponga

**Araponga** (*Procnias tricarunculatus*) Ameriketan ekuatoreko oihanetan (Brasil, Paraguai, Costa Rica, Argentina) bizi den txori-itxurako hegaztia da, *Procnias* generokoa. 30 cm inguruko luzera izaten du. Kanpaiaren gisako hotsa ateratzen du, eta horregatik *kanpai-jole *ere deitzen diote. Arrak hiru luzakin gisako ditu buruan, bi albo banatara eta beste bat mokoaren azpian. Luzakin horiek bigunak izan ohi dira, baina arra harrotzen denean, puztu eta gogortu egiten zaizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Jacques Bergeret

**Jacques Bergeret** (Baiona, Lapurdi,  - Paris, Frantzia, ) Frantziako Itsas Armadako amirala izan zen. Lotinant zen 1795. urtean, eta kapitain izendatu zuten bi urte geroago. Urte berean, britainiarren aurkako borroka latz baten ondorioz, atxilotu egin zuten. Aske utzi ondoan eta ontzi batzuen buru zela, Indiako itsasoetan jarraitu zituen bere eginkizunak. 1831n, amiralorde zela, Ohorezko Legioaren Gurutze Handia jaso zuen. 1852. urtean senatari hautatu zuten.

## Erreferentziak
Jacques Feyder

**Jacques Feyder**, jaiotzez **Jacques Frédérix** (Ixelles, Brusela, Belgika, 1885eko uztailaren 21a - Prangins, Vaud, Suitza, 1948ko maiatzaren 24a) Belgikako zinemagilea izan zen.

## Biografia 
Errealismo poetikoaren sortzailea da. Zinema muturako sortu zituen film ederrenetako batzuk: *L´Atlantide* (1921), *Crainquebille* (1922), *Thérèse Raquin* (1927), *Les Nouveaux Messieurs* (1929). Zinema mintzatuan, film ezagunenak hauek dira: *Le Grand Jeu* (1934), *Pension Mimosas* (1935), *La Kermesse heroïque* (1935) eta *La Loi du Nord* (1939).

## Erreferentziak
Myzopoda aurita

***Myzopoda aurita*** Myzopoda generoko animalia da. Chiropteraren barruko Myzopodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Myzopodidae

## Kanpo estekak 
* 'Myzopoda aurita'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean