open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fumihiko Maki

japoniar arkitektoa izan zen.

Tokioko Unibertsitatean ikasi ondoren, Estatu Batuetara joan zen Cranbrook Academy of Art eta Harvard Unibertsitatera ikastera. New York Hirian *Skidmore, Owings and Merrill* agentzian egin zuen lan eta Cambridgen *Sert Jackson & Associates* taldean. 1960 urtean Japoniara itzuli zen Metabolismo Taldea ezartzera. 1965ean *Maki and Associates* sortu zuen.

Arkitekto japoniar eta amerikarrez gain, europar arkitekturak ere asko markatu zuen, batez ere Le Corbusier eta Walter Gropius-en Bauhaus eskolak. Metala eta beira askotan erabiltzen ditu.

1993 urtean Pritzker Saria jaso zuen. Bere maisu izandako Kenzo Tangek 1987an jaso zuen.

## Lan garrantzitsuak 
thumb|150px|Hillside Terrace Complex-fase 3, Tokio
thumb|150px|Hillside Terrace Complex-fase 4, Tokio
* 1960: Nagoya Unibertsitateko Toyoda Memorial Auditorioa, Nagoya, Japonia
* 1962: Chiba Unibertsitateko Memorial Auditorioa, Chiba, Japonia
* 1969: Hillside Terrace Complex-fase 1, Shibuya, Tokio
* 1971: Kanazawa Ward Office, Yokohama, Japonia
* 1973: Hillside Terrace Complex-fase 2, Shibuya, Tokio
* 1974: Arte eta Heziketa Fisikoko Eskola, Tsukuba, Ibaraki, Japonia
* 1977: Hillside Terrace Complex-fase 3, Shibuya, Tokio, Japonia
* 1977: Kota Kinabaru kiroldegia eta parkea, Pool Sabah, Malaysia
* 1978: Iwasaki Arte Museoa, Ibusuki, Kagoshima, Japonia
* 1978: Itsas Aldeko Herria, Kanazawa, Yokohama, Japonia
* 1979: Daniar Errege Enbaxada, Shibuya, Tokio
* 1981: Kyoto Eskulan Gunea Craft Center, Kyoto, Japonia
* 1984: Fujisawa Udal Kiroldegia, Fujisawa, Kanagawa, Japonia
* 1985: Tsukuba Expo '85 Nazioarteko Pabilioia Tsukuba, Ibaraki, Japonia
* 1985: Mendebal Plaza Yokohamako Geltoki Nagusian, Yokohama, Japonia
* 1985 : Etxe kiribila, Tokio
* 1986: Arte Modernoko Museo Nazionala, Kyoto, Japonia
* 1987: Hillside Plaza Hall Shibuya, Tokio
* 1989: Toyama Shimin Plaza Musical Hall, Toyama, Japonia
* 1989 : Makuhari Messe, Chiba, Japonia
* 1990: Tokyo Metropolitar Kiroldegia, Shibuya, Tokio
* 1992: Hillside Terrace Complex-fase 4, Shibuya, Tokio
* 1993: Yerba Buena Arte Zentroa, Kalifornia, AEB
* 1993: YKK R&D Zentroa, Sumida, Tokio
* 1994: Kirishima Nazioarteko Kontzertu Aretoa, Makizono, Kagoshima, Japonia
* 1995: Isar Büropark, Munich, Alemania
* 1996: Urgaineko Pabilioia (*Floating Pavilion*), Groningen, Herbehereak
* 1997: Kaze-no-Oka Erraustegia, Nakatsu, Oita, Japonia
* 1998: Makuhari Messe II-North Hall, Chiba, Japonia
* 1999: Toyama Nazioarteko Biltzar Jauregia, Toyama, Japonia
* 2001: Maki Solitare, Düsseldorf, Alemania
* 2002: Uffici TRIAD, Azumi, Nagano, Japonia
* 2002: Rolex egoitza, Tokio
* 2003: Yokohama I-land dorrea: bulegoak eta erakustaretoak, Yokohama, Japonia
* 2003 : TV Asahi egoitza, Tokio

## Kanpo estekak 
* Fumiho Maki Pritzker Sarien gunean
* Maki and Associates Gune Ofiziala
Helmut Kohl

**Helmut Kohl** (Ludwigshafen, Bavaria, gaur egun Renania-Palatinatua, 1930eko apirilaren 3a - Ludwigshafen, 2017ko ekainaren 16a) alemaniar politikaria izan zen. Batasun Demokrata Kristauko (CDU) kidea, 1982ko urriaren 1 eta 1998ko urriaren 27 artean Alemaniako kantzilerra izan zen, Mendebaldeko Alemaniakoa 1990eko urriaren 3ra arte eta Alemania batukoa ordutik aurrera.

## Lehen urteak eta ikasketak 
Helmut Kohl 1930eko apirilaren 3an jaio zen, Ludwigshafengo erdiko klaseko familia katoliko eta kontserbadore batean. 15 urte zituela bukatu zen Bigarren Mundu Gerra, eta hirian Aliatuen bonbardaketak bizi izan zituen. Haren esanetan, "berandu" jaio izanak "salbatu" zuen nazismoarekin zerikusia izatetik. Frankfurteko Unibertsitatean Zuzenbide ikasketak hasi bazituen ere, 1951tik aurrera Heidelbergekoan Historia eta Politika-zientzia ikasi, eta 1953an graduatu zen. 1958an historiako doktoregoa lortu zuen.

## Bizitza politikoa 
17 urterekin egin zen Batasun Demokrata Kristauko (CDU) kide. 1969-1976 bitartean, Renania-Palatinatuko ministro-presidentea izan zen. Handik politika nazionalera igaro zen eta 1973an CDUko presidente aukeratu zuten. Kantzilergai izan zen 1976ko hauteskundeetan, baina SPDk irabazi zuen. Ondoren, Bundestagen, oposizioko buru izan zen Helmut Schmidt sozialdemokrataren gobernuaren aurka. Alemania bateratu eta lidergoa sendotu ondoren, bertze helburu handian finkatu zuen arreta: Europa batzeko proiektuan.

## Azken urteak 
1998an hauteskundeak galdu zituen, eta CDU alderdiaren buruzagitza utzi zuen ustelkeria auzi baten ondorioz. 2000. urtean, alderdiko ohorezko buruzagitzatik ere kendu zuten. Alemaniaren bateratzailearen mitoak modu ilunean utzi zuen politika. 2008an istripu bat izan zuen eta, ordutik, etxean eman zuen denbora gehiena, arreta mediatikotik urruti.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
XHTML

**XHTML** edo **eXtended HyperText Markup Language** Markaketa lengoaia bat da, HTMLren antzekoa dena, baina sintaxi zorrotzago batekin. HTML SGMLren aplikazio bat den bezala, XHTML XMLren aplikazioa dela esan daiteke. XHTML kodea ongi sortuta egon behar denez, beronen bertsioetako bakoitza DTD bati lotuta joaten da balioztatu ahal izateko.

## Kanpo estekak 
*  XHTML 1.0
*  XHTML 1.1
*  XHTML 2.0
*  XHTML Tutoriala
Bearnes

**Bearnesa** (bearnesez: ), okzitaniera hizkuntzaren barruan, gaskoi dialektoaren azpidialekto bat da, Bearnon (Pirinio Atlantikoak, Frantzia) mintzatua. Zuberoako mugan ere hitz egin izan da, eta etxalde batzuetan oraindik ere badira bearnesaren hiztun gutxi batzuk. Bearnesak izan du okzitanieraren aldaera guztietatik atzerakada gutxien, eta nortasun handikoa da, historikoki Pirinioen testuinguruan Bearnok izandako garrantzi politikoarengatik.

## Historia 
Bearnesak, hizkuntza idatzi gisa, Bearnoko bizkonderria izan zen bitartean loraldia bizi izan zuen, XIV. mendetik 1620ra. Bearnesa, horrela, lege- eta administrazio-agirietan erabiltzen zen, beste okzitaniar aldaerak jada eremu horietatik at zeudenean. 1620tik aurrera, bearnesaren gainbehera hasi zen pixkanaka. Frantziar Iraultzaren ondoren, 1789tik aurrera, frantsesak ia osoki ordezkatu zuen agiri eta ekitaldi ofizialetan.

1982ko ikerketa baten arabera, Bearnoko biztanleen %&nbsp;51 bearnesa hitz egiteko gai zen; %&nbsp;70, ulertzeko gai; eta %&nbsp;85, hizkuntza babestearen alde zeuden. Gaur egun, bearnesa gaskoiaren aldaerarik indartsuena da, nahiz eta egoera gutxitu argian egon eta hizkuntza-transmisioa gero eta urriagoa izan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaskoi (hizkuntza)
* Okzitaniera
* Bearno

## Kanpo-estekak 
*  Bearnerari buruzko webgunea
Alyssa Milano

**Alyssa Jayne Milano** (Brooklyn, New York, 1972ko abenduaren 19a - ) aktore estatubatuarra da, "Charmed" telesailean lan egiteagatik ezaguna dena.

## Biografia 
Sagitario zeinuan jaioa, Bel Airreko *Preparatory School*en ikasi zuen, Los Angelesen.

Txikitatik gustatu zitzaion antzezlana egitea, zortzi urte zituela gurasoei *Annie* musikalean parte hartu nahi zuela esan eta horrela egin zuen, guraso gabeko neska baten paperean. Bere lehenengo paper inportantea, aldiz, Samantha Miccelirena izan zen, Tony Danzaren alabarena egiten ''Who's the Boss?* telesailean. Japonian 5 disko grabatu zituen, denek platinoskoak izatea lortu zutenak.

Alyssak alde sentibera ere badu: zaldiak asko maite ditu eta zazpi animaliren jabea da. Hiru txakur eta txoriak ere badauzka. UNICEFen enbaxadorea da eta 2005ean Angolara joan zen.

1999ko urtarrilaren 1ean, Alyssak "Remy Zero" rock taldeko kidea den Cinjun August Tate ezkondu zuen, baina laster banandu ziren. 2009an David Bugliari agentea ezkondu zuen.

Guztira sei tatuaje ditu:
* Arrosario bat bizkarrean
* Aingeru bat orkatilan
* Eskuineko orkatilan lorezko koroa bat
* Belaunetan jesarritako xarmagarri bat
* *Ohm'' sinboloa barruko eskumuturrean
* Besoko bat beste eskumuturrean.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telesailak 
## Kanpo estekak
Nerva

**Nerva** (; Narni, 35eko azaroaren 8a - Erroma, 98ko urtarrilaren 27a) Antzinako Erromako enperadorea izan zen 96tik hil zen arte. Vespasiano bezala, familia probintziakoa zen, ez Erromako elitekoa. Hala ere, azken enperadore italiarra izan zen.

Nervak ez zuen ohiko *cursus honorum*-a egin, nahiz eta Vespasianorekin (71an) eta Domizianorekin (90ean) kontsul izendatu zuten. Domizianoren erresuma ikaragarriaren ondoren, konspiratzaileek Nerva izendatu zuten enperadore. Hautaketa hori Nervaren adinak (61 urte zituen) eta seme-alabarik ez izanak eragin ahal izan zuten.

Nervak doinu berria eman zion Erromako giro politikoari: traizioaz leporatutakoak aske utzi zituen eta traizioarengatik auziperatzea zigortu zuen. Bahitutako ondasun asko itzuli zituen eta Senatuaren parte-hartzea bultzatu zuen. Neurri horien helburua herriaren entzutea lortzea bazen ere, Domizianoren itzalak bizirik jarraitzen zuen, batez ere armadaren artean. Hori zela eta, 97ko urrian, Pretoriar Guardiak Jauregi Inperialari eraso egin zion eta Nerva bahitu zuen. Haien eskakizunen aurrean amore eman behar izan zuen Nervak: Domizianoren hiltzaileak zigortu zituen eta matxinatutako pretoriarrei eskerrak eman izan zizkien.

Orduan, Nervak Trajano, Germaniako legioen jenerala, semetzat eta oinordekotzat hartu zuen. Trajanok Nervaren kontrako matxinadaren erantzuleak zigortu eta hil zituen. 98an, sukarra eta hotzikara zela kausa, hil zen Nerva.
Eulertar grafo

Grafo-teorian, **grafo eulertarra** grafo bateko ertz edo lokarri guztietatik behin bakarrik igarotzen den ibilbidea da. Ibilbidea puntu berean hasi eta bukatzen bada, grafoak **zirkuitu eulertarra** duela esaten da. Bestela, puntu berean hasi eta bukatzen ez bada alegia, grafoak **bide eulertarra** duela esaten da. Batzuetan zirkuitu eulertarrik ez baina bai bide eulertarra duten grafoei **grafo erdi-eulertar** deitu izan zaie.

thumb|Puntu edo erpin guztietako mailak bikoitiak dira. Beraz, bada zirkuitu eulertar bat, ertzak alfabeto ordenan jarraituz zeharka daitekeena esaterako.

Grafo eulertar eta erdi-eulertarren existentzia Eulerren teoremaz frogatzen da. Teorema honen arabera, grafo bateko puntu guztietako mailak bikoitiak badira, bada zirkuitu eulertar bat (eta alderantziz, zirkuitu eulertarra badago, puntu guztiak maila bikoitikoak izango dira). Maila bakoitiko puntu kopurua 2 bada, bada ibilbide eulertar bat baina ez zirkuitu eulertarrik (eta alderantziz). Maila bakoitiko puntu kopurua 4 edo handiagoa bada, ez dago ez ibilbide, ez zirkuitu eulertarrik (eta alderantziz). Gogoratu behar da maila bakoitiko puntuen kopurua bikoitia izan behar dela, mailen batura bikoitia izan behar delako. Hau dela eta, maila bakoitiko puntuen kopurua ezin da izan 1, 3, 5, ... izan.

Grafo eulertarren existentziarako Eulerren teoremak 1736. urtean frogatu zuen Leonhard Euler matematikariak, Königsberg-eko zazpi zubietako ebazkizuna aztertzean.

## Propietateak 
* Ibilbide eta zirkuitu eulertarrak grafoko ertz guztiak zeharkatzen dituzten laburrenak dira, ertz guztiak behin bakarrik zeharkatzen baitituzte.

## Kanpo estekak
Secundino Zuazo

**Secundino Zuazo Ugalde** (Bilbo, Bizkaia, 1887ko maiatzaren 21a – Madril, 1970eko uztailaren 11a) euskal herritar arkitekto eta hirigile arrazionalista zen.

Ikasketak Madrilen egin eta 1913an diplomatu zen. 1920an *International Congress on House Construction and Urban Planning* biltzarrera joan zen Londresera, etxebizitzaren arazoa eta hiri handien plangintza gai garrantzitsutzat zituelako. 1925ean *Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes* erakusketan parte hartu zuen Parisen. Han arkitekto holandar garaikideak topatu zituen, adreilua erabiltzen zutenak holandar tradizioari jarraiki baina guztiz modu berrian erabiliz. Hurrengo urteetan maiz joan zen Holandara eta askotan elkartu zen Amsterdamgo Eskolako kideekin. Espainiako Gerra Zibilean Parisera erbesteratu zen eta Espainiara itzuli zenean Las Palmas Kanaria Handikoan egon zen zigortua 1939-42 artean.

## Lan garrantzitsuak 
thumb|300px|Santanderreko postetxea (Eugenio Fernández Quintanilla arkitektoarekin batera diseinatua).

Bere lanik ezagunena "Loreen Etxea" (*Casa de las Flores*) dugu, Madrilen eraikia 1930-32 urteetan. Proiektuak etxadi edo etxe-uharte osoa hartzen du eta aldi berean eraiki zen, Madrilgo zabalguneko Castro Planeko etxebizitza gehienak ez bezala. Adibide izateko asmoarekin jaio zen, arkitekturaren eta hirigintzaren alorretan, 1860ko Zabalgune Planak markatutakoa baino hiri hobea eraiki zitekeela argi erakutsiz. Hori lortzeko, perimetroari atxikitzen zaion lerro-eraikin bikoitza eraiki zituen, tarteko patio luzeek bi blokeak banatuz, non eskailerak bakarrik tartekatzen diren. Etxadiaren erdian gune berde handi bat dago, egoileek soilik erabil dezaketena, Rodríguez San Pedro eta Meléndez Valdés kaleetara irekitzen dena.

* 1918-1926 : Santanderreko postetxea.
* 1919 : Hotela, El Escorial, Madril
* 1923 : Bilboko alde zaharraren barne-eraberritzerako plana (Manuel Cristóbal Mañasekin batera; ez eraikia)
* 1924-26 : Musika Jauregia, Madril
* 1927 : Postetxea, Bilbo
* 1929 : Martínez Sierra hotela, Madril
* 1930 : Madrilgo Zabalgune Plana, Madril
* 1930-32 : Loreen Etxea (*Casa de las Flores*), Madril
* 1931 : Etxea Antonio Maura kalean, Madril
* 1931 : *Plaza de la Independencia*-ko Etxebizitzak, Madril
* 1932 : Espainiako Bankua, Kordoba, Espainia
* 1932 : Espainiako Bankua, Granada, Espainia
* 1935 : Recoletos pilotalekua, Madril (Eduardo Torrojarekin)
* 1961 : Jai-Alai pilotalekua (?), Donostia

## Kanpo loturak 
*  Oriol Bohigas: *Zuazo en el Madrid republicano* (El País, 2006-10-11)
Alexis de Tocqueville

**Alexis Henri Charles de Clérel**, Tocquevilleko bizkontea (Verneuil-sur-Seine, 1805eko uztailaren 29a - Cannes, 1859ko apirilaren 16a) pentsalari, legegile, politikari eta historialari frantziarra izan zen.

Familia monarkiazale batekoa, txikitatik ezagutu zuen Frantziar Iraultzaren *Izu Iraultzaile* delakoa. II. urtean (1794) Robespierrek boterea galtzearen ondorioz libratu zen Tocquevilleren ama gillotinatik. Autore ugariren arabera, gertaerok eragin handia izan zuten bere pentsamenduan, iraultzaileetatik urrun mantendu baitzen, ultrakontserbadurismoan erori gabe.

Zuzenbidea ikasi eta 1827an epaile postua eskuratu zuen Versaillesen. 1831n, gobernuaren eskaera bati jarraituz, AEBetara joan zen bertako espetxe sistema aztertzeko. Bertan bi urte igaro eta bere lehenengo obra idatzi zuen: *Estatu Batuetako espetxe sistemaz eta honen aplikazioaz Frantzian* (1833). Era berean, AEBetako gizarte zein politika sistemak ere ikertu zituen, horren inguruan *Amerikako demokrazia* (1835-1840) idatzi zuen.

Estatu Batuetatik itzultzean, epaile lana utzi eta politika zein lan intelektualari ekin zion. 1838an Zientzia Moral eta Politikoen Akademiako kide bihurtu zen. 1839an bere izen bera duen herriarengatik (Normandian) diputatu aukeratu zuten. 1848ko Iraultzaren eta Luis Napoleonen -Napoleon III.a- estatu kolpearen (1851-1852) aurka azaldu zen. Bigarren errepublikako Kanpo Arazoetako ministro (1848) Biltzar Nazionaleko presidenteorde (1849) izan zen. Bigarren inperioaren etorrerarekin, politika utzi eta lan intelektualean zentratu zen: *Aitzin Erregimena eta Iraultza* (1856) bukatu gabeko obra (*Amerikako demokrazia*rekin batera bere obra garrantzitsuena). 1858an, osasun arazoengatik, Cannesen zendu zen.

Bere obra osoak H. G. de Beaumontek bildu zituen, bi tomotan, eta 1860 eta 1865ean argitaratu. Tocquevilleren obra AEBetara eginiko bidaietan oinarritzen da, liberalismoa eta demokraziaren defendatzaile historikotzat jotzen delarik. Horrela, kolektibismoaren aurka azaldu eta bere obra erreferentzia garrantzitsua izango da autore liberalentzat. Era berean, kolonialismoaren teorikoa izan zen, bereziki Aljeriako kasua aztertuz. Estatuaren esku hartzearen gainetik, karitate pribatua hobetsi zuen, kontserbadore estatubatuarrek behin eta berriz aipatzen dutelarik gaur egun.

## Lan nagusiak 
* *Estatu Batuetako espetxe sistemaz eta honen aplikazioaz Frantzian* (1833)
* *Hamabost egunez basamortuan* (1840)
* *Amerikako demokrazia* (1835-1840)
* *Aitzin Erregimena eta Iraultza* (1856)

## Kanpo estekak 
*  www.tocqueville.org
Abd ar-Rahman

**Abd ar-Rahman** (, ) gizon hauen izena da:

* Abd ar-Rahman I.a
* Abd ar-Rahman II.a
* Abd ar-Rahman III.a
* Abd ar-Rahman IV.a
* Abd ar-Rahman V.a
Abd ar-Rahman I.a

**Abd ar-Rahman I.a** edo **Abderraman I.a** —— (Damasko, egungo Siria, 731 &ndash; Kordoba, 788) Kordobako Emirerriko lehenengo emir independentea izan zen, omeiatarren leinukoa.

747an Yusuf ibn Abd al-Rahman al-Fihrik Abd al-Rahman ibn Katir al-Lahmi ordezkatu zuen eta Abbastar Iraultzaren eta Berbereen matxinadaren anabasa aprobetxatuz ia independentea izan zen. 755ean al-Fihrik Zaragozan matxinada bat zapuztu ondoren, baskoiak ere matxinatu ziren. Une horretan, Abd ar-Rahman Algecirasen lehorreratu zen. Abd ar-Rahmanek Málaga eta Sevilla hartu zituen eta 756an Musarahko guduan al-Fihri menderatu ondoren, emir bilakatu zen.

Ezizenez *"al-Dājil"* (: "etorkina") ezaguna, bere erreinaldian ezin zituen iparraldeko kristau erresumen aurkako ohiko razziak egin. Hogeita hamabi urte eman zituen Yusuf al-Fihri azken vali eta bere semeen aurka, abbastarren aldeko siriar eta bereberren aurka borrokatzen.

## Erreferentziak
Hadriano

**Hadriano** (; Italica, Hispania, 76ko urtarrilaren 24a - Baiae, Italia, 138ko uztailaren 10a) erromatar enperadorea izan zen, 117tik hil zen arte.

## Estreinako urteak 
Italica hirian, gaur egungo Sevillan, jaio zen. Probintziako familia noble batekoa, aristokrata gazteen heziketa jaso zuen. Batik bat grekoa zuen begikoa. Hori zela eta,  (Greziartxo) goitizena eman zioten.

Domizianoren agintaldian armadan sartu zen. Nerva hil zenean, 98an, Traianori enperadore-izendapenaren berri Hadrianok eman zion. Germanian aritu ondoren, Panonia aldera bidali zuten. Halaber, Atenasko arkonte izendatu zuten, eta Atenaseko hiritartasuna eskuratu zuen.

Daziako gerretan, paper nabaria jokatu zuen. Partiako gerran, ordea, ez zuen parte-hartze handirik izan. Nolanahi ere, Siriako gobernaria izendatu zuten.

Orduko Traiano larri gaixorik zegoen. Hadriano, oinordeko logikoena bazen ere, oraino ez zuen Traianoren izendapena jaso. Plotina, Traianoren emaztea eta Hadrianoren babeslea, senarra azken egunetan zaintzen ari zela baino ez zuen izendatu Traianok Hadriano oinordekoa.

## Boterea ziurtatzen 
Hadrianok berehala ziurtatu zuen legioen babesa. Balizko aurkari bat, Lusio Quieto, kanporatu zuen. Siriako armaden buruan, Senatuak izendapen egiaztatu zuen.

Hadriano ez zen segituan Erromara joan. Ekialdeko arazoei konpontzeari ekin zion, batez ere juduen matxinadari. Atiano laguntzailea bidali zuen Erromara. Hor, Lusio Quietok eta beste lau senatariek antolatutako konspirazioa aurkitu zuen Atianok. Senatuari heriotza zigorra eskatu zion. Oposiziorik zein epaiketarik gabe, konspiratzaileak atzemanduta, hil egin zuten.

## Hadriano eta armada 
Sen militarra bazuen ere, haren agintaldian ez zen ia gerrarik izan. Traianoren konkistak gorabehera, Mesopotamia utzi zuen, defendezina zelakoan. 121ean, Partiaren kontrako gerra pizteko zorian egon zen, baina bake negoziazioek arrakasta izan zuten. Bar Kokhbaren juduen matxinada 132-135 garaitu ahal izateko, halere, armada erabili behar izan zuen.

Behin betiko gotorlekuak eraiki zituen Inperioko mugetan, bake politika hori indartuz. Ospetsuenak Britaniakoa (Hadrianoren harresia), Danubiokoak eta Rhinekoak izan ziren.

Armadaren morala goian eta sasoian eusteko, Hadrianok errutina gogorrak ezarri zituen, eta maiz bisitatzen zituen gotorlekuak. Haren txanponetan gerra irudiak bake irudiak bezain sarri agertzen ziren. Bakea indarraren bidez (mehatxuaren bidez ere) zen haren leloa.

## Erreferentziak
Tony Blair

Sir **Anthony Charles Lynton Blair** (Edinburgh, Eskozia, 1953ko maiatzaren 6a) Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen 1997tik 2007 arte.

Bere agintaldian zehar hezkuntza eta osasun publikoaren alde asko egin du eta Erresuma Batua Europar Batasunera hurbilarazi du. Ipar Irlandako bake prozesuan ere parte hartu du. 2003an Iraken inbasioagatik gogor kritikatua izan zen. 2007ko ekainaren 27an, Elisabet II.a Ingalaterrakoari dimisioa aurkeztu zion eta Gordon Brown izendatu zuten Erresuma Batuko lehen ministro.

## Ikus, gainera 
* Irakeko Gerra
* Ostiral Santuko Hitzarmena

## Kanpo estekak
Gordon Bunshaft

[thumb|320px|Hirshorn museoaren kanpoaldea, [Washington|Washington, DC]]

thumb|320px|Hirshorn museoaren beste ikuspegi bat

**Gordon Bunshaft** (1909ko maiatzaren 9a – 1990eko abuztuaren 6a) arkitekto estatubatuarra izan zen.

Bunshaftek hainbat arkitektoa eta diseinari industrialekin lan egin zuen, New York hiriko *Skidmore, Owings and Merrill* agentzia sortu berriko bazkide bihurtu zen arte. Mugimendu Modernoaren jarraitzailea zen, Mies van der Rohe eta Le Corbusier arkitektoen eragin handia izan baitzuen hasiera-hasieratik. Bere lanik ezagunena New Yorkeko Lever House delakoa da, Lever Brothers xaboi konpainiaren egoitza nagusia izateko eraiki zena. Proiektatu zuen etxebizitza bakarra Trabertinozko Etxea da, 210 m&sup2 azalera duena, Bunshaft familia berarentzat egina.

1988 urtean Pritzker Saria lortu zuen, Oscar Niemeyer brasildarrarekin *ex æquo*.

## Lan garrantzitsuak 
* 1951 : Lever House, New York
* 1953 : Manufacturers Hanover Trust Branch Bank, New York
* 1962 : Albright-Knox Arte Galeria, Buffalo, New York, AEB
* 1963 : Trabertinozko Etxea, Hamptons, AEB
* 1963 : Beinecke liburu arraro eta eskuizkribu liburutegia, Yale Unibertsitatea, New Haven, Connecticut, AEB
* 1965 : Lambert banketxea, Brusela, Belgika
* 1967 : Marine Midland eraikina, New York
* 1971 : Lyndon Baines Johnson Liburutegi eta Museoa, Austin, Texas, AEB
* 1974 : Solow eraikina, New York, New York
* 1974 : Hirshhorn Museoa eta Eskultura Lorategia, Washington, DC
* 1983 : National Commercial Bank, Jeddah, Saudi Arabia

## Kanpo estekak 
* Gordon Bunshaft ahozko elkarrizketa
* Trabertinozko Etxeari buruzko polemika
* Gordon Bunshaft Pritzker Sarien gune ofizialean
Hexaprotodon

***Hexaprotodon*** edo ***Choeropsis*** Hippopotamidae familian bizirik dauden 2 generoetako bat da eta *Hippopotamus* generoak bezala espezie bakarra dute bizirik gaur egun. Kasu honetan *Choeropsis liberiensis* hipopotamo ipotxa da.

Desagertutakoen artean *Choeropsis madagascariensis* espeziea dago eta *Choeropsis liberiensis heslopi* subespezie, nahiz eta azken hau ez den oso ziurra.
Espartako

[thumb|Espartako (Denis Foyatier, 1830). [Louvre museoan ikusgai]]
**Espartako** (latinez, *Spartacus;* Trazia, K.a. 113, Lucania K.a. 71) erromatar esklaboa izan zen, K.a. 73 eta 71 bitartean Italiako esklaboen matxinadaren burua izan zena. Gladiatore ohiez eta esklaboez osatu zuen armadak legio asko garaitu zituen Hirugarren Zerbitzari-Gerra izenekoan.

Haren jatorriaz, teoria asko daude. Batek dio atzemandako soldadu traziarra zela. Beste batek, Erromako armadan aritutako iheslaria zela: horren arabera, erromatarren alde borrokatu ondoren, desertatu zuen. Atzemandurik, esklabo bihurtu zuten eta Lentulo Batiatoko gladiadore-eskolara bidali.

K.a. 73an, Espartako 70 bat lagunekin batera gladiadore-eskolan matxinatu zen. Sukaldeko ganibetekin eta gurdi batetik lapurtutako armekin Vesuvio sumendian ezkutatu ziren. Baserrietako beste esklabu batzuek bat egin zuten. Eskualdean zehar ibili ziren, hiltzen eta lapurtzen. Arrakasta zela eta, 90.000 gizon izatera iritsi zen Espartakoren armada.

Esklabotzan oinarritutako horrelako gizarte batean, halako matxinada arriskutsua oso izan zitekeen. Senatuak 3.000 gizoneko legioa bidali zuen haren kontra, baina esklaboek Vesuvio sumendian suntsitu zituzten.

Beste bi legio garaitu ondoren, Italiako hegoaldean eman zuten negua. Orduko, matxinoen artean zahar, ume eta emakume asko zeuden, borrokatzeko gai ez zirenak. Udaberrian, Galia aldera jo zuten, Senatuaren beldurrerako. Bi kontsul bidali zituzten arren, Italiako erdialdean Espartakok menderatu ahal izan zituen (nahiz eta galera handiak izan), eta iparraldera egin zuten. Hor, Galia Zisalpinako armada ere garaitu zuten.
 
thumb|Espartakoren erorikoa.

Galia aldera joan nahi bazuen ere, hegoaldera egin zuten, jarraitzaileek hala eskatuta. Baten bat, halere, Alpeak zeharkatuta, etxeratu zen. Gainerakoek Krasoren legioak menderatu ostean, hegoaldera jo zuten, Mesina aldera. Hor, K.a. 72ko negua eman zuten.

Piratekin Siziliara igarotzeko hitzarmena bertan behera utzita, Krasok berriro eraso egin zien eta Calabrian  inguratu. Senatuak Ponpeiori eta Lukulori deitu zien, Hispaniatik eta Anatoliatik, hurrenez hurren.
  
Espartakok Krasoren setioa apurtzea lortu zuen, baina ihesean harrapaturik geratu ziren eta Silarius ibaiko batailan hil zen. Gainerakoak, iparraldera egin zutenean, Ponpeiok atzeman zituen. 6.000 esklabu inguru gurutzean hil zituzten *via Appia*n zehar. Krasok ez zuen gorpuak kentzeko agindurik eman; beraz, bidaiariek hildakoak ikusi behar izan zituzten handik urte batzuetara ere.

## Erreferentziak
Zenbaki bikoiti

**Zenbaki bikoiti** bat bi (2) zenbakia zatitzaile duen zenbaki oso oro da. Adibidez, 4, 8, 3468, ... Hau da, zenbaki bikoiti bat beti adierazi daiteke honako moduan:

: m = 2 · n  

## Propietateak 
Zenbaki bikoitiek honako propietateak dituzte:

* Edozein zenbaki zenbaki bikoiti batez biderkatuta emaitza bikoitia izango du: 3 * 8 = 24
* Bi zenbaki bikoiti batuta emaitza beti bikoitia izango da: 2 + 6 = 8
* Zenbaki bakoiti bati bikoiti bat gehitzen badiogu, emaitza beti bakoitia izango da: 3 + 4 = 7
* Bi zenbaki bakoiti gehituta emaitza beti bikoitia izango da: 3 + 5 = 8

## Parekotasuna 
Zenbaki oso baten parekotasunak bakoiti edo bikoiti izatearen ezaugarria adierazten du. Hau da, bi zenbaki parekoak direla esaten da zenbaki horiek bi zenbakiaz zatituta lortuko den hondarra berdina bada. "4" eta "6" edo "11" eta "9" parekoak dira, ez berriz, "12" eta "25".

Parekotasunetik formula hau lor daiteke:

* bikoiti + bikoiti = bikoiti
* bikoiti + bakoiti = bakoiti
* bakoiti + bakoiti = bikoiti

### Zeroren parekotasuna 
Zeroa zenbaki bikoiti bat dela esan daiteke, zenbaki bikoitien propietateak betetzen baititu. 6 dira propietate horiek:

# Zenbaki oso bakoiti bat bi zenbakiagatik zatituz gero, k'5 itxurako zenbaki arrazional bat lortuko da. Zenbaki bikoiti oso bat 2 zenbakiagatik zatituta beste zenbaki oso bat lortuko da. 0 aren kasuan, 0 bi zenbakiagatik zatituz, 0 izango da eragiketaren zatidura, hau da zenbaki osoa, beraz bikoitia izan behar du. 
# Elkarren ondoko bi zenbaki osok parekotasun desberdina izango dute, eta elkarren ondoko hiru zenbaki osotatik bik parekotasun bera izango dute eta besteak desberdinak. Beraz, -1 eta 1 bakoitiak direnez, 0 bikoitia izan beharko litzateke.
# Bi bakoitiren arteko **batura**: *Bakoiti1 + Bakoiti2 = 2a + 1 + 2b + 1 = 2a + 2b + 2 = 2 (a + b + 1) = 2n; (a + b + 1) = n ϵ ℕ izanik.*
# **Biderkadura**: 
#* Bi zenbaki bikoitiren artea: *Bikoiti1 · Bikoiti2 = 2a · 2b = 2 (2 · a · b) = 2n; (2 · a · b) = n  ϵ ℕ izanik.*
#* Bi zenbaki bakoitiren artean: *Bakoiti1 · Bakoiti2 = (2a + 1)· (2b + 1)= 2ab + 2b + 2ab + 2a =        2 (2ab + b + a) = 2n; (2ab + b + a) = n  ϵ ℕ izanik.*
#* Zenbaki bakoiti eta bikoiti baten artean: *Bakoiti · Bikoiti = (2a + 1) · 2b = 2a2b + 2b = 2(2ab + b) = 2n; (2ab + b) = n  ϵ ℕ izanik.*

### Berreketen parekotasuna 
*a* zenbakia bikoitia izango da baldin eta soilik baldin *a2* bikoitia bada. Honi esker \sqrt{2} irrazionaltasuna frogatu ahal izan da. *a2* bakoitia bada, aldiz, *a* ere bakoitia izango da. 

## Kanpo estekak
Arku (argipena)

**Arku** hitzak adiera zenbait ditu:
* arku, geziak jaurtitzeko erabiltzen den arma;
* arku, arkitekturako forma bat;
* arku, lerro kurbatu baten atal bat;
* arku, harizko musika tresna zenbaiten atal bat;
* arku, deskarga elektriko mota bat;
* arku zirkunhorizontala, fenomeno optiko bat, ostadarraren antzekoa.
Sertorio

**Kinto Sertorio** (latinez *Quintus Sertorius*) (Nursia, Sabina, K.a. 123 &ndash; Oska, K.a. 72) Antzinako Erromako politikari eta jenerala izan zen, Erromatar Errepublikaren amaiera aldekoa.

## Biografia 
Marioren agindupean hasi zen armadan K.a. 102an, non teutoiak garaitu zituzten Aquae Sextiaeko batailan. K.a. 97 Hispanian zegoen, eta K.a. 91an Galia Zisalpinoan. Erromara itzulirik, ezin izan zuen tribuno postua lortu Silak aurka egin zuelako. Mariotarren alde jo zuen orduan Sertoriok, Mariori buruz oso iritzi kaxkarra bazuen ere. K.a. 87an, Mariok eta Zinak eragindako sarraskiak ahal bezala murrizten saiatu zen.

K.a. 83an, Sila ekialdetik bueltatzerakoan, Sertorio Hispaniara joan zen, non Marioren taldea ordezkatu zuen, kargu edo ardura zehatzik jaso gabe. Silak Pirinio aldera jotzean, Sertoriok Iparraldeko Afrikara egin zuen alde. Mauretanian, Silaren jeneralak garaitu zituen, eta Tinigis hiria hartu ahal izan zuen. Arrakasta honi esker, Lusitaniako herriek, Silaren armadek zapaldurik zeudenak, dei egin zioten silatarrei aurre egiteko.

Hizlari trebea eta borrokalari ausarta izanda, tribuek behar zuten gizona izan zen. Hanibal berria deitu zioten. Erromatar iheslari askok ere haren alde jo zuten. Tropa horiekin Silaren armadak berriro menderatu zituen. Zezilio Metelo jeneral silatarrak probintziatik kanpo atera behar izan zuen.[thumb|400px|*Sertorio eta zaldien adibidea*. [Hans Holbein Gaztea, 1540 aldean. Adibide honen bidez, Sertoriok hispaniar aliatuei azaldu zien nola, zaldiaren buztana osorik ez baina zurdaz-zurda erauzi daitekeen bezala, era berean erromatar armada azpiratzeko gerrilla-taktikak erabili behar ziren.|erdian]]Sertorioren helburua gobernu egonkorra antolatzea izan zen, tribuen onarpenarekin eta Erromako ereduan oinarritua. Erromatarrek eta hispaniarrek osatutako senatua antolatu zuen. Bizkartzainak hispaniarren artean hautatu zituen. Halaber, *Oska* hirian nobleen semeentzako eskola eraiki zuen, erromatar heziketa jaso zezaten.

Hori zela eta, ospe handi lortu zuen tribuetan. 6 urtez Hispania gobernatu zuen. K.a. 77an, halere, erromatarrek Ponpeio Handia bidali zuten Sertoriori kontra egitera. Nolanahi ere, Sertorio ez zen erraz harrapatzen zen horietakoa. *Saguntum* hiriaren ondoan Erromatar legio batuak garaitu zituen. Ponpeiok errefortzuak eskatu behar izan zituen.

Sertoriok Mediterraneoko piratekin eta Pontoko Erresumako Mitridates VI.arekin hitzarmenak zituen. Italiako esklabo matxinatuekin ere loturaren bat bazeukan. Borroka guztietan garaile atera bazen ere, haren armadetako hispaniarren eta erromatarren artean jelosia hazi zen. K.a. 72an, adiskideek hil egin zuten otordu batean.
thumb|Sertoriori eskainitako inskripzioa. Museu de Belles Arts de València.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sertorioren gerra
Zenbaki bakoiti

**Zenbaki bakoitia** zenbaki bikoitia ez den zenbaki osoa da, eta beraz 2ren multiploa ez dena. Adibidez, -17, 69, 123, ... Hau da, edozein zenbaki bakoitik honako ekuazioari erantzuten dio:

: m = (2 · n) + 1

Honek esan nahi du bakoitia dela 1, 3, 5, 7 zein 9z bukatzen den edozein zenbaki.

Zenbaki bakoitiek honako propietateak dituzte:

* Bi zenbaki bakoitiren baturaren emaitza beti izango da zenbaki bikoitia: 3 + 5 = 8
* Zenbaki bakoiti bat eta bikoiti bat batuta beti izango dugu bakoitia emaitzatzat: 3 + 4 = 7
* Zenbaki bakoiti bati 2 gehituta nahiz kenduta beti izango dugu beste zenbaki bakoiti bat emaitza gisa: 17 + 2 = 19
* Bi zenbaki bakoiti biderkatuta emaitza beti bakoitia izango da: 3 * 5 = 15

## Kanpo estekak
Kevin Roche

[280px|thumb|National Aquarium, Baltimore, [Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuak]]
[280px|thumb|Gateway Arch, St. Louis, [Ameriketako Estatu Batuak|Estatu BatuakKevin Rochek amaitu zuen Eero Saarinen hil zenean]]

**Kevin Roche** (Dublin, Irlanda, 1922 ekainaren 14 &ndash; Guilford, Connecticut, 2019ko martxoaren 1a) irlandar jatorriko arkitekto estatubatuarra izan zen.

Ikasketak Dublinen burutu eta agentzia baten lan egin ondoren, 1948an Irlanda utzi eta Estatu Batuetara joan zen Mies van der Rohe arkitektoarekin ikastera. Hezkuntza hura amaitzean Amerikan geratu eta lana aurkitu zuen Eero Saarinen arkitektoaren agentzian. Bost urte geroago bazkide nagusi bihurtu zen. 1961ean Saarinen hil egin zen eta abian zeuden lanak Rochek amaitu zituen, hala nola New York aireportuko TWA terminala eta Saint Louiseko Gateway Arch izeneko arkua, biak AEBn.

Rochek sona handia hartu zuen, batez ere enpresa handien egoitzak eraikitzeko aukeratu zutelako. Rochek Estatu Batuetako herritartasuna hartu zuen. Haren hainbat eraikin monumentu izendatu dituzte.

1982 urtean Pritzker Saria jaso zuen.

## Lan garrantzitsuak 
* Cummins Engine fabrika Columbus, Indiana, AEB
* Deere and Co. korporazio eraikina, Moline, Illinois, AEB
* General Foods korporazio eraikina, Rye, New York
* Metropotitar Museoaren handitzea, New York
* Oakland museoa, Oakland, Kalifornia, AEB
* Ford fundazioaren eraikina (1963-68), New York
* General Foods Corporation egoitza nagusia (1977-82), New York
* Nations Bank Plaza eraikina, Atlanta, AEB
* Bouyges egoitza nagusia (1983-92), St Quentin, Yvelines, Frantzia
* Nazio Batuen Plaza Hotela, New York
* Power Center for the Performing Arts, Michiganeko unibertsitatea, Chicago
* Arte Ederren Zentroa, Massachusetts unibertsitatea, Amherst, Boston, AEB
* Irwin Union and Trust Company bankua, AEB
* College Life Insurance eraikina, Indianapolis, AEB
* Knights of Columbus eraikina, New Haven, Connecticut, AEB
* Convention Centre Dublin, Irlandako Errepublika (2010).

## Kanpo loturak 
*  Kevin Roche John Dinkeloo and Associates arkitekto taldearen webgunea.
Robert Koch

**Robert Koch** (Clausthal, Ipar Saxonia, 1843ko abenduaren 11 &ndash; Baden-Baden, Baden-Württemberg, 1910eko maiatzaren 27a) mediku alemaniarra izan zen.

Medikuntza ikasi zuen Göttingengo Unibertsitatean. Berlingo Unibertsitatearen irakasle izendatu zuten 1885ean, higiene arloan. Hainbat bidaia egin zituen ikerkuntzarako, Egipto, Hegoafrika, India eta Javara tartean.

Louis Pasteurrekin batera, bakterioak ikertzen izen nagusietakoa da: *Bacillus anthracis* —karbunkoaren eragilea— aurkitu zuen 1877an, *Mycobacterium tuberculosis* —tuberkulosiarena— ("Kochen baziloa") 1882an eta *Vibrio cholerae* —kolerarena— 1883an.

Medikuntzako Nobel saria erdietsi zuen 1905ean, tuberkulosiaren jatorria topatu izateagatik.

Bere izena daramaten arauak enuntziatu zituen 1890ean ("Kochen postulatuak"), Mikrobiologia klinikoaren oinarria osatzen dutenak.

## Ikus, gainera 
* Historiako medikuen zerrenda.

## Kanpo estekak
Gottfried Böhm

**Gottfried Böhm** edo **Gottfried Boehm** (Offenbach am Main, Alemania, 1920ko urtarrilaren 23a – Kolonia, Alemania, 2021eko ekainaren 9a) alemaniar arkitektoa izan zen.

1986 urtean Pritzker Saria jaso zuen.

## Lan garrantzitsuak 
Hainbat eliza eraiki ditu, batez ere Alemanian, baina baita era Brasilen eta Taiwanen.

* 1962 : Eliza, Neviges, Alemania (1962) http://www.epdlp.com/edificio.php?id=74
* 1968 : Erlijio eraikinak (eliza, liburutegia eta gazteen zentroa), Kolonia, Alemania http://www.epdlp.com/edificio.php?id=75
* 1962-68 : Udalaren Haur eta Gazte etxea, Bergisch Gladbach, Alemania
* 1968-72 Maria, Königin des Friedens erromesaldi eliza, Neviges
* 1969-76 : Ausbau Burgruine Kauzenburg Jatetxea, Bad Kreuznach, Alemania
* 1974-81 : Udaletxea, Rheinberg, Alemania
* 1985 : Zublin Bulego Eraikina, Stuttgart, Alemania http://www.epdlp.com/edificio.php?id=76
* 1987-91 : Deutsche Bank eraikina, Luxenburgo
* 1990-92 : Alemaniako Pabilioia expo92 erakusketa unibertsalean, Sibilia, Espainia
* 1993-95 : Peek+Cloppenburg saltokia, Berlin
* 1996 : Filarmonia, Luxenburgo
[thumb|330px|Eliza, Liburutegia eta Gazte Etxea, [Kolonia (argipena)|Kolonia, Alemania.]]

## Kanpo estekak 
* Gottfried Böhm Pritzker Sarien webgunean
Galo

**Galoa** Bretainiako ekialdean hitz egiten den indoeuropar hizkuntza bat da, hizkuntza erromantzeen adarrekoa. Eskualdeko hizkuntza tradizionaletako bat da, bretainierarekin batera –zelta hizkuntzen familiakoa da–. Bretainia Garaian eta Normandiako lur mugakideetan hitz egin izan da mende askoan, harik eta Frantzian hezkuntza unibertsala sartu zuten arte; geroztik, pixkanaka lurralde horretako gutxiengo batera mugatu da hiztun kopurua, eta gaur egun frantses estandarra nagusi da, alde handiz.

## Geografia 
Bretainia Garaian (*Haùtt-Bertaèyn*) mintzatzen da: Ille eta Vilainen, Côtes-d'Armoreko ekialdean eta Loira Atlantikoan.
thumb|ezkerrera|Rennesko metroko galozko seinalea

## Kanpo estekak 
* Maézoe: Ikasketa Brito-erromanikoen Institutua
* Bertaeyn Galeizz elkartearen webgunea
* Freelang-en hiztegia (frantsesa-galoa)
Bretainia (eskualdea)

**Bretainia** (, , galoz: *Bertaèyn*) Frantziako ipar-mendebalean dagoen eskualdea da eta lau departamendu barne hartzen ditu: Côtes-d'Armor (22.), Finistère (29.), Ille eta Vilaine (35.) eta Morbihan (56.). 27.208&nbsp;km² ditu, eta 2.906.197 biztanle (107 biz/km², 1999).

Eskualdeko hiriburu Rennes da hiri nagusia, 206.229 biztanle baititu.

## Geografia 
### Bretainia historikoa 
thumb|Bretainia historikoaren 9 herrialdeak
Bretainiako abertzaleek aldarrikatzen duten lurraldea (Bretainia historikoa bezala ezagutua) egun Bretainia izena duen eskualde edo erregioaz landa, Loira Atlantiarreko departamendua ere barne biltzen du. Horrela, Bretainia historikoa 9 herrialdetan banatzen da:
* Bro Leon
* Bro Dreger (Treguier)
* Bro Kernev
* Bro Gwened (Vanetès)
* Bro Sant Brieg edo Penteur (Penthièvre)
* Bro Zol
* Bro Sant Malou
* Bro Roazhon
* Bro Naoned

### Gaur egun 
Ozeano Atlantikoak inguratzen du mendebalde, iparralde eta hegoaldean, ekialdean Loirerria eta ipar-ekialdean Normandia Beherea mugakide dituela.

### Hiri nagusiak 
Nantes (544.932 biztanle 1999an) hiriburu historikoa da eta Rennesen dago prefektura (521.188).

Hauetaz gain, beste hiri nagusiak hauexek dira:

* Brest: 149.634.
* Quimper: 64.900.
* Lorient: 59.189.
* Vannes: 51.759.
* Saint-Malo: 50.675.
* Saint-Brieuc: 46.087.
* Fougères: 21.779.
* Lannion: 18.368.
* Morlaix: 15.990.
* Pontivy: 13.508.
* Dinan: 10.907.

Hamar mila biztanletik behera dituzte beste herri hauek:

* Redon: 9.499.
* Guingamp: 8.008.
* Châteaulin: 5.157.

## Kultura 
### Hizkuntzak 
Frantsesa da gaur egungo hizkuntza nagusia, baina beste bi hizkuntza komunitate ere badaude:
* Bretainiera edo *brezhoneg*, lurraldeko mendebaldean (Bretainia Beherean) mintzatutako zelta hizkuntza.
* Galoa, ekialdean edo Bretainia Garaian hitz egindako erromantze hizkuntza.

### Literatura 
* Frantsesezko idazleak:
** Jules Verne (1828-1905).
* Bretainierazko idazleak:
** François-Marie Luzel (1826-1895).
** Per-Jakez Helias (1914-1995).
** Yann Brekilien (1920-).

### Musika 
* Gwendal taldea.
* Alan Stivell (1944-), musikaria.

### Margolaritza 
* Paul Gauguin (1848-1903).

## Kirolak 
### Futbola 
FC Nantes eta Stade Rennais FC (Rennes) ditugu talderik hoberenak.

### Txirrindularitza 
Herrialdeak emandako txirrindularien artean, Bernard Hinault (1954-) dugu aipagarriena, Frantziako Tourraren garailea bost aldiz izandakoa.

## Ikus, gainera 
* Bretainia (lurralde historikoa)
* Zelta nazioak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bretainiako geografia (elebidunez)
* Erregioaren webgunea (fr)
* An tour tan: Diaspora bretoiaren webgunea
* Brittany (ing)
Karakate

**Karakate**, **Muneta** edo **Kortazar** Gipuzkoako ipar-mendebaldean kokatuta dagoen mendia da. Soraluze eta Elgoibar artean dagoen arren, Elgoibarri lotzen zaio gehien bat; oinez igotzeko, gainera, bertatik dago bidea. Karakatek, 749 metroko garaiera du eta Mazelaegiko Kordalaren hasiera da. Bertatik Elosuraino doan mendi-gain nahiko laua dago eta han eremu megalitiko bat dago. Karakaten, antena bat dago eta inguruko mendiak ezagutzeko balio duen mapa bat. Karakate Kortazarko Haitzak izenarekin ere bada ezaguna. Arkeologiaren ikuspuntutik elementu garrantzitsuak ditu.

## Brontze Aroko aztarnak 
Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Karakaten, Brontze Arokoak batez ere, Elosua-Plazentziako Estazio Megalitikoa, alegia. Guztira 16 dira ezagutzen direnak, Jose Miguel Barandiarannek 1921 eta 1922 artean ikertuak: 10 tumulu, menhir bat eta 5 trikuharri. Datazioaren ikuspuntutik K.a. 3000 eta 900 urte artekoak dira.

## Erromatar kanpamentua 
Karakate mendiaren goiko aldean erromatar kanpamentu baten aztarnak aurkitu zituen, Antxoka Martínez arkeologoak, 2016an. Kanpamentu txikia izango zen, defentsarako lerro bakar batekin; lerro hori lurrez egina dago eta horrek erromatarra dela erakusten du. Kanpamentutik Deba Harana kontrolatzen zuten.

## Argazkiak 

Fitxategi:Karakate mendia Elgoibar.jpeg|Elgoibarretik
Fitxategi:Karakate2.jpg|Zerutik, mendebaldetik

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elosua-Plazentziako Estazio Megalitikoa

## Kanpo estekak 
* Karakate, *debabarrenaturismo.com*.
* «Kortazar / Muneta | Euskal-Herria.Org»&#x20;*www.euskal-herria.org*
* Karakate peakfinder.org
Kornubiera

**Kornubiera** (kornubieraz,  edo ) Kornubia (edo Kornualles) konderriko berezko hizkuntza da. Mintzaira indoeuroparra da, multzo zeltikoko talde britoiaren barrukoa, bretainierarekin eta galesarekin batera. Usadiozko azken hiztuna XIX. mendearen hasieran hil zen arren, XX. mendean berpiztu zuten. Gaur egun, zailtasunik gabe hitz egin dezaketenak 3.000 inguru dira.

XIX. mendean galdu zen, ingelesak ordezkatua. Uste da Dolly Pentreath (1777an zendua) izan zela kornubiera ama hizkuntza zuen azkena. Kondairak dio haren azken hitzak *Me ne vidn cewsel sawznek!* («Ez naiz ingelesez mintzatuko!») izan zirela, eta badirudi bazekiela zerbait ingelesez. Azken hiztun elebakarra, berriz, Chesten Marchant (1676an zendua) izan zela jotzen da. Zenbaitek kornubiera XVIII. mendean galdu zela dioten arren, nolabaiteko erabilera mugatua izan zuen geroago ere: 1875ean oraindik baziren gutxienez sei hiztun, guztiak hirurogei urtez gorakoak; eta uste da usadiozko azken hiztuna John Davey (1891n hila) izan zela.

XX. mendean, hainbat taldek hizkuntzaren aldeko hautua egin zuten, eta ikasi eta erabiltzeari ekin: horretan dihardu, adibidez, *Kesva an Taves Kernewek* elkarteak. Era berean, eskoletan aukerako irakasgaia da.

2008ko maiatzean, Kornubiar Hizkuntzaren Elkarteak idazkera estandarra berretsi zuen.

Wikipedia kornubieraz ere erabilgarri dago. kw.wikipedia.org.

## Kornubiera batua 
thumb|ezkerrera|180px|Emakume bat gaur egungo kornubieraz mintzatzen da

XX. mendean kornubiera berpizteko saioei ekin zietenean, hainbat kornubierazale multzo sortu ziren; multzo haietako bakoitzak garai bateko kornubieraren iturri jakin batzuk eredutzat hartu zituen, bere kornubiera eredua eratzeko. XXI. mendearen hasieran, kornubieraz idazteko lau eredu nagusi zituzten oraindik, bai eta bigarren mailako beste hainbat ere. Eredu nagusien arteko aldeak txikiak ziren, baina eredu bakoitzaren alde lerratutako kornubierazale multzoetatik inork ez zuen amore ematen. 2008an, azkenik, kornubiera batua (kornubieraz, *Furv Skrifys Savonek*, «forma idatzi estandarra») eratzeko adostasuna lortu zuten. Bi urte baino gehiagoko negoziazio sutsuen ondoren, Trond Trosterud norvegiarra buru zuen hizkuntzalari taldeak eredu idatzi estandarra zehaztu zuen, Kornubiar Hizkuntzaren Elkartearen babesean.

Hezkuntzan, inprimakietan, argibide orrietan eta bide seinaleetan erabil dadin hitzartu den eredua da. Hartara, kornubieraren irakaskuntza eta erabilera hedatu ahal izango dute, eta Europar Batasuneko diru laguntzak eskuratu. Kornubierarentzat onarpen ofiziala lortze aldera aurrerapauso garrantzitsua izan da.

## Kornubieraren adibideak 
### Baliokidetza taula 
thumb|Seinale elebiduna, kornubiera-ingelesa

### Oinarrizko esaldiak 
### Itzulpenak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europako hizkuntza gutxituak

## Kanpo estekak 
*  Ferdinand, Siarl (2013). Brief History of the Cornish language, its Revival and its Current Situation. *E-Keltoi*, Vol. 2, abenduaren 2a, 199-227 orrialdeak.
*  Cornish Language Partnership
* Jon MIRANDE: «Hizkuntza baten heriotzaz eta berpizkundeaz», *Egan*, 1959ko apirila. Klasikoen Gordailua.
* Kornubierazko Wikipedia. Azala.
Trebonio

**Gaio Trebonio** (; † K.a. 43) Berant Errepublikako politikaria izan zen, Julio Zesarren laguntzaile eta hiltzailea.

Haren aita eques gizarte-mailakoa izanda, *novus homo*-tzat jotzen zuten Trebonio, Zesarren inguruko beste bat. K.a. 60an kuestore eta K.a. 55ean plebearen tribuno izendatu zuten. Urte horretan, *Lex Trebonia* legeari izena eman zion. Horri esker, Zesarrek ohiz kanpoko botereak eskuratu zituen Galietan gerra egin ahal izateko.

Galian Zesarrekin ibili ondoren, K.a. 48an pretore izendatu zuten, eta, K.a. 47an, Hispaniara bidalita Ponpeioren aurka borrokatu behar izan zuen, baina arrakastarik gabe.

Zesarren babesa jaso arren, haren kontra konspiratu zuen. Hilketaren egunean, Treboniok Marko Antonio Senatutik kanpo utzi zuen Zesar hiltzen ari zirela.

K.a. 43an, Asia probintziako prokontsul izendaturik, Dolabelak hil egin zuen Trebonio.
Theodore Roosevelt

**Theodore Roosevelt**, (New York, 1858ko urriaren 27a - Oyster Bay, New York, 1919ko urtarrilaren 6a), Estatu Batuetako 26. presidentea. Politikari populista eta ekintzazalea, batzuek inperialismo estatubatuarraren aitatzat jotzen dute. 1904an Bakearen Nobel Saria jaso zuen.

Franklin Delano Roosevelten lehengusua zen. Ipar Amerikan XVII. mendean egokitu zen familia holandar batean sortua,Harvard Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Itsas armadako idazkaria izan zen MacKinley lehendakari errepublikarrarekin (1897) eta Espainiaren aurkako gerra prestatu zuen Kuban (1898). New York-en gobernadore hautatu zuten (1898-1900), eta McKinley-ren lehendakariordea izan zen 1900etik aurrera. Hura hil zutenean egin zuten lehendakari, eta 1904ko hauteskundeetan lehendakari aukeratu zuten.

Kapitalisten ekimena eta langileen interesak bateratzen saiatu zen, eta debekatu zion gudarosteari gizarte-gatazketan parte-hartzea. Naturaren baliabideak erabiltzeko arau bereziak bideratu zituen, eta kontrolpean ezarri zituen janari- eta farmazia-industriak. Kanpo-arazoetan autoritarismo eta bortxazko neurriak hartu zituen. Panamaren eta Kolonbiaren arteko bereizketa bultzatu zuen ubidea lasaiago eraiki ahal izateko, eta mundu osora zabaldu zuen Estatu Batuen interbentzio-politika (1904, bitarteko lanak Errusiaren eta Japoniaren arteko gerran, Hagako Nazioarteko Epaitegiaren bermea 1906, Algecirasko Konferentzia...

Hagako Nazioarteko Epaitegia bultzatzeagatik, Bakearen Nobel saria eman zioten. William Tafti lagundu zion 1908ko hauteskundeetan, baina arian-arian elkarrengandik urrundu ziren. 1912an errepublikarrek Taft moderatua nahiago izan zuten Theodore Roosevelt baino, eta haren ingurura bildu ziren alderdiko progresistak. Zatiketa hartaz baliatu zen Wilson demokrata hauteskundeak irabazteko. Lehen Mundu Gerran, Roosvelt-ek biziki kritikatu zuen Wilson lehendakariak 1914-1917 bitartean neutraltasunaren alde bideratu zuen politika.

## *Makila Handiaren* politika 
"Ez da egia Estatu Batuek mendebaldeko hemisferioko beste nazio batzuen lurrak nahi dituztela edota haietarako proiektuak dituztela (...).

Gure herrialdeak nahi duen bakarra inguruko herrialdeetan ordena eta oparotasuna dagoela ikustea da (...) Nazio batek erakusten badu eraginkortasunez eta arrazoiz jokatzeko gai dela (...), ordenari eusten badio eta bere betebeharrak betetzen baditu, ez da zertan izan Estatu Batuen esku-hartzearen beldur. Gaitzak kronikoak badira eta gaitasunik erakusten ez badute, berriz, (...), bai Amerikan, bai beste leku batzuetan, esku-hartzea eragingo dute (...).

Monroe Doktrina baieztatuz, Kuban, Venezuelan eta Panaman hartutako neurrien bidez, eta Ekialde Urrunean gerra mugatzeko ahaleginak eginez eta Txinako merkatua zabalduz, gure interesak eta gizadi osoarenak defendatuko ditugu (...)."

Theodore Roosevelt lehendakariaren urteko mezua, 1904ko abenduak 6.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Roosevelten korolarioa

## Kanpo estekak