Rosa Martínez Delgado

**Rosa Martínez Delgado** (Soria, 1955) arte komisario eta kritikaria  da.

## Ibilbidea 
Rosa Martínez arte-sendatzailea da, mundu osoan ezaguna. Bere ibilbidean nabarmentzekoa da Veneziako Biurtekoan Nazioarteko Erakusketaren zuzendari izan zen lehen emakumea izan zela ekitaldi horren 110 urteko historian, Arsenalen egin zuen "*Siempre un poco más lejos*" izeneko erakusketarekin.

Rosa Martínezek La Caixaren Gizarte Ekintzaren hezkuntza-programetan hasi zuen bere ibilbide profesionala, eta 10 urtez Arte eta Ondare programak koordinatu zituen (1979-1988). Gero, nazioarteko biurtekoen zuzendaritzan eta komisariotzan jardun zuen, Bartzelonako Biurtekoa (1988-1992), Istanbuleko 5. Biurtekoa (1997), Santa Fe SITE 3. Biurtekoa Mexiko Berrian (AEB). Veneziako 51. Biurtekoa (2005), São Pauloko biurtekoa (2006) eta Moskukoa (2005-2007). Horrek bihurtu zuen biurtekoen urrezko garaiko erakusketa komisario legendarioetako bat.

"Chacun à son goût" bezalako erakusketak ere antolatu zituen  Guggenheim Bilbao Museoaren hamargarren urteurrenerako (2007) eta "*Nada temas, dice ella. Cuando el arte revela verdades místicas* (euskaraz: Ez izan bedurrik, dio berak. Arteak egia mistikoak azaleratzen dituenean", Eskultura Museo Nazionalean (Valladolid, 2015) Teresa Avilakoaren 500. urteurrena zela eta.

"*La intimidad es política. Género, sexo, lenguaje y poder* (euskaraz: Intimitatea politika da. Generoa, sexua, hizkuntza eta boterea)" Metropoli Kultur Zentroarentzat (Quito) 2017 urtean eta "Constellation Malta"-rentzat 2018an, Maltako Valleta Europako Kultur Hiriburuarentzat. 2019 urtean "*En el nombre del padre* (euskaraz: Aitaren izenean)" komisariatu zuen Bartzelonako Museu Picassorako. "TRA. Edge of Becoming", Axel Vervoordt Fundazioak eta Palazzo Fortuny Museoak antolatua (Venezia, 2011).

2024. urtean Maltako 2026 Biurtekoan komisario izendatu zuten.

Arte aholkulari gisa, Rosa Martinezek Istanbuleko Arte Modernoko Museoaren bilduma handitu zuen, 2004. urtetik 2007. urtera bitartean komisario-burua izan zen Istanbuleko museoan. 2007-2008an Guggenheim Bilbao Museoarekin izandako lankidetzak museoaren bilduma garaikidea eguneratu zuen, euskal artista gazte nabarmenen lanak barne.

Egunkari eta aldizkari espezializatuetan kolaboratzailea da, hala nola *Le Monde Diplomatique* gaztelaniaz, *Flash Art International*, *El País*, *Atlántica*, *Letra Internacional* eta *La Guía del Ocio* aldizkarietan. Artisten katalogoetarako saiakeren egilea ere bada.

## Erakusketak 
### Nazioarteko biurtekoak 
* 2024:  komisariokidea. Maltako 2. Biurtekoa: "*Clean, Clear, Cut*"
* 2007: Komisariokide Moskuko 2. biurtekoan (Mosku, Errusia).
* 2006: Sao Pauloko 27. Biurtekoan (Sao Paulo, Brasil) Komisariokide.
* 2005: Veneziako Bienaleko zuzendaria.
* 2005: Joseph Backstein, Daniel Birnbaum, Nicolas Bourriaud, Iara Boubnova eta Hans Ulrich Obrist-ekin batera, Moskuko 1. Biurtekoaren komisariokidea.
* 2003: Espainiako Pabiloiko komisarioa, Veneziako Biurtekoa 2003.
* 2001-2003: Echigo Tsumari Tresnialeko nazioarteko kontseilaria (Japonia.)
* 2000: Young Chul Lee eta Hou Hanruekin batera, "Leaving the Island", 2. Bienala Pusan, Metropolitan Art Museum de Pusan (Korea).
* 2000: "Friends and Neighbours" lanaren komisarioa, EVA 2000 Biurtekoa, Limerick (Irlanda).
* 1999: "Looking for a Place" lanaren komisarioa, SITE Santa Feko 3. Nazioarteko Biurtekoan, Santa Fe de Nuevo Mexico (U.S.A.).
* 1997: "On Life, Beauty, Translations and Other Difficulties" lanaren zuzendari artistikoa, Istanbuleko (Istanbul) 5. Nazioarteko Biurtekoa.(Turkia)
* 1996: Manifesta I-eko komisariokidea, Rotterdam (Herbehereak) -Viktor Misiano, Katalin Neray, Hans Ulrich Obrist eta Andrew Rentonekin batera.
* 1988-1992: Bartzelonako Biurtekoaren zuzendaria eta Bartzelonak Bolognan (Italia), Tesalonikan (Grezia), Marseillan (Frantzia) eta Tipasan (Aljeria) egindako Mediterraneoko Bienaletan izandako partaidetzaren koordinatzailea.

### Erakusketa kolektiboak 
* 2023-2025: “Veneradas y temidas. El poder femenino en el arte y las creencias (euskaraz: Gurtuak eta beldurtuak. Emakumeen boterea artean eta sinesmenetan)”, Caixaforum Madril, Bartzelona, Valentzia, Zaragoza eta Sevilla. The British Museum-ekin elkarlanean.
* 2019: “Aitaren izenean”, Museu Picasso, Bartzelona.
* 2018: “Constellation Malta”, La Valletta Europako Kultur Hiriburuaren itxiera-erakusketa, Malta, Comino eta Gozo uharteetako hainbat kokapen.
* 2017: "Intimitatea politika da, Generoa, sexua, hizkuntza, boterea”, Centro Cultural Metropolitano, Quito (Ekuador).
* 2012-2013: “*Qué pensar, Qué desear, Qué hacer*”, hiru erakusketako zikloa, Caixaforum Barcelona.
* 2011: “*TRA. Edge of Becoming*”, Fortuny Jauregia Museoa, Venezia.
* 2007-2008: “**Chacun à son Goût**”, Guggenheim Bilbao Museoa.
* 2007: “*Time Present – Time Past*”, komisarioa David Elliot, Istanbul Modern, Istanbul (Turkia).
* 2005-2007: Bideo programak Istanbul Modern-en: “*Video program 2*” (apirila-uztaila, 2005); “*Nothing Lasts for Eve*r” (otsaila-maiatza, 2006); “*Painting as a Way of Living*” (maiatza-abuztua, 2006); “*Is this Fiction?*” (otsaila-maiatza, 2007); “*... And Dreams are reams* (abuztua-2007)
* 2006: “*Venice-Istanbul*”, Istanbul Modern, Istanbul (Turkia).
* 2005: “*Centre of Gravity*” komisarioa, Istanbul Modern, Istanbul (Turkia). 2005: “Here comes the Sun” filmeko ko-komisarioa Daniel Birnbaum, Jerome Sans and Sarit Shapirarekin. Magasin 3 Stockholm Konsthall, Stockcolmo (Suedia).
* 2003: "*COPYRIGHT: EUROPE EXISTS*" erakusketako komisarioa (Harald Szeemann-ekin batera), Mazedonian Museum of Contemporary Art, Tesalonika, Grezia.
* 2003: "*Universal Strangers*" eko komisarioa, Borusan Art Center, Istanbul (Turkia).
* 2002: "*Extreme Protection*" ontziko sendatzailea, San Vicente de Pollensa Kalan egindako interbentzioak, Mallorca. 2002: "*La Canción del Pirata*" saioko sendatzailea, Andrach Kultur Etxea, Mallorca. 2002: "El salón de los pasos perdidos. Una selección de arte español contemporáneo", Borusan Art Center, Istanbul (Turkia). 2002: International Project Rooms-en komisarioa ARCO Madriden (1998tik) -Octavio Zaya eta nazioarteko beste komisario batzuekin batera.
* 2001-2002: "*Trans Sexual Express Barcelona 2001: A Classic for the Third Millennium*" lanaren egilekidea, Santa Monica Arte Zentroa, Bartzelona -Xabier Arakistainekin batera-. Erakusketa ibiltaria Kunsthalle Mücsarnok-era (Budapest, Hungaria) 2002ko urtarrilean, eta Alfontso kioskora (Coruña) 2002ko apirilean.
* 2000: "*Living and Working in Vienna*" filmeko zuzendarikidea, Kunsthalle Wien, Viena (Austria) -Paulo Herkenhoff eta Maaretta Jaukkuri-rekin.
* 1998: CREAMeko (Contemporay Art in Culture) bideratzailea, liburu formako erakusketa eramangarria, Phaidon Press, Londres. (Britainia Handia).
* 1998: "*Mediterránea. Tradition and Modernity in Ceramics*", Turkish and Islamic Arts Museum, Istanbul (Turkia).
* 1998: "*Mar de Fondo*" ontzigilea, Saguntoko Antzoki Erromatarra, Valentzia. 1998: "Berlin. Between Architecture , Art and Glamour Engineering", Flash Art International.
* 1996: "*Thinking of you. A selection of Spanish Contemporary Art"*, Goteborg Kunsthalle, Goteborg (Suedia).

### Banakako erakusketak 
* 2024: Saskia Calderón, “*Taki Aclla*”, Quitoko Metropoli Kulturgunea, Ekuador.
* 2023: Tania Berta Judith, "*La segunda comunión* (euskaraz: Bigarren jaunartzea)", Ama Konpontzaileen Komentuko eliza zaharra. Pere Pruna Gizarte Etxea, Bartzelona.
* 2022: Austin Camilleri, “*LEIVA. Anger is a Lazy form of Grief*”, Spaziju Kreativa, Saint James Cavalier, La Valletta, Malta.
* 2020: José María Cano, “*Apostolados*”, Toledoko Katedraleko Sakristia, Espainia.
* 2019: José María Cano, “*PEDES IN TERRA AD SIDERA VISUM*”, Antzinako Artearen Museo Nazionala, Lisboa, Portugal.
* 2008: Anish Kapoor: "*Islamic Mirror*", Convento de las Clara, Murtzia (Espainia).
* 2004: Nikos Navridis, la Caixa Fundazioaren erakusketa-aretoa, Madril.
* 2004: Pilar Albarracin, Sevillako (Espainia) Real Atarazanas.
* 2003: Ghada Amer, Shirin Neshat eta Oleg Kulik-en banakako 3 lagin ondu zituen, Filomena Soares Galerian, Lisboa (Portugal).
* 2003: "*Nedko Solakov: Romantic Landscapes with missing Parts*" komisarioa, Espacio 1, MNCARS, Madril.
* 2001: Ghada Amer-en 3 esku-hartze urbanoren komisarioa "*Hoy el 70% de los pobres son mujeres* (euskaraz: Gaur pobreen %70 emakumeak dira)", Santiago Sierra "*Encierro de veinte trabajadores en la bodega de un barco* (euskaraz: Hogei langileren entzierroa itsasontzi baten sotoan)" eta Sergio Vega "*Global Warming*", "*Experiences, Barcelona Art Report 2001*"-en testuinguruan, Bartzelona.
* 1999: "*Jean-Michel Othoniel*" komisarioa, Rekalde aretoa (Bilbo) eta Gabiako Kondeen Jauregia (Granada).
* 1999: "*Bülent Sangar*" komisarioa, Museum in Progress, Viena (Austria).
* 1997: "*Los Meteoros*" zikloaren komisarioa, "La Caixa" Fundazioaren Montcada aretoan (Bartzelona). Banakako erakusketak: Akane Asaoka, Sam Taylor-Wood, Ana Laura Aláez eta Irwin taldea.
* 1992-1993: "*5 valores para el próximo milenio* (euskaraz: 5 balio hurrengo milurtekorako)" zikloaren komisarioa, "La Caixa" Fundazioaren Montcada aretoan (Bartzelona). Juan Urrios, Sergio Caballero, Patrick van Caeckenbergh, Marcel.lí Antúnez / Nan Goldin eta Jana Sterbak dira banakako erakusketak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web guneko langileak