Aruna Shanbaug

**Aruna Ramchandra Shanbaug** (Haldipur, Karnataka, India,1948ko ekainaren 1a - Mumbai, India, 2015eko maiatzaren 18a) Indiako erizaina izan zen, eutanasiari buruzko auzi judizial batean arreta erdigunean egon zena, sexu eraso baten ondorioz 42 urte baino gehiago egoera begetatiboan igaro ondoren.

1973an, King Edward Memorial Ospitalean (Parel, Mumbai) erizain junior gisa lanean ari zela, Shanbaug sexualki erasotu zuen ospitaleko atezain batek, eta egoera begetatiboan geratu zen ondoren.2011ko urtarrilaren 24an, Shanbaug 37 urtez egoera horretan egon ondoren, Indiako Auzitegi Gorenak Pinki Virani kazetari-aktibistak aurkeztutako eutanasia eskaera bati erantzun zion, hura aztertzeko koadro mediko bat sortuz. Auzitegiak atzera bota zuen eskaera 2011ko martxoaren 7an. Hala ere, bere iritzi mugarrian, eutanasia pasiboa baimendu zuen Indian.

Shanbaug pneumoniak jota hil zen 2015eko maiatzaren 18an, ia 42 urtez egoera begetatibo iraunkorrean egon ondoren.

## Aurrekariak 
### Aruna Shanbhaug 
Aruna Ramachandra Shanbaug 1948ko ekainaren 1ean jaio zen Haldipurreko (Karnataka) Brahmin Saraswat Gowd Brahmin familia konkaniar hiztun batean. Zortzigarrena izan zen sei neben eta hiru ahizparen artean. Bere aita, berak 10 urte zituenean hil zen, ondoren Balakrishna eta Govinda nebak Mumbaira joan ziren Kamala Mills-en lan egitera. 

1960ko hamarkadara itzulita, ez zen ohikoa neskek Haldipurko Sociedad de Educación Rural (RES) hezkidetzan izena ematea, neskek eta mutilek bereizita ikasten zuten lehen hezkuntza amaitu ondoren. Shanbaug 54 ikasleko gela bateko 14 nesketako bat zen, eta bere neba-arreba guztietatik goi-mailako ikasketak burutu zituen bakarra. Eskolan helduei liburuak maileguan hartzen zizkien erosi ezin zituenean.

Shanbaug 1966an joan zen Mumbaira, izebaren semearekin, erizaintza jarraitzera; 17 urte zituen orduan. King Edward Memorial (KEM) ospitalean sartu zen langileen erizain gisa hiru urte eta erdiren ondoren, eta erizaintzako aterpetxean bizi izan zen, errepidearen beste aldean, hainbat urtez.

Erasoaren aurreko hilabeteetan, Shanbaug-ek bere familiari jakinarazi zion bere laguntza nahi zuela Pratap Desai doktorearekin ezkontzeko, KEMn bere MDren atzetik zebilen neurozirujau bat. Erantzun gisa, familiak bere gaitzespena adierazi zuen, Desai ez baitzen Shanbaug-tarren komunitate berekoa. Denbora horretan, Shanbaug Shanta ahizparen etxera joan zen, Worli-en, bere ezkontzarako dirua aurrezteko, eta Desaik bere dispentsario bat hasteko.
[thumb|King Edward Memorial Hospital (KEM) eta Seth Gordhandas Sunderdas Medical College Parelen, Mumbain ([2012)]]
Shanbaug KEMeko Zentro Kardiobaskular Torazikoaren arduraduna zen, txakur kardiobaskularren kirurgiako laborategi esperimental bat zuena, non Sohanlal Valmiki atezain gisa lan egiten zuen. Bi aldiz salatu zuen lapurtzeagatik eta bere erantzukizunak ez betetzeagatik. Ustez, erasoa gertatu baino egun batzuk lehenago hirugarren aldiz salatuko zuela "mehatxatu" zuen emakumeak.

### Sohanlal Valmiki 
Sohanlal Bhartha Valmiki KEMeko atezaina zen, eta Shanbaug-en laborategi berean lan egiten zuen. Bhartha Valmiki aitak ere KEMen lan egin omen zuen. Valmiki, orduan 28 urte zituena, Vimla-rekin ezkonduta zegoen eta alaba bat zuen, preso zegoenean hil zena.

Elkarrizketa anitzetan, Shanbaug-ekin izandako "harreman gatazkatsua" aipatu du. Valmiki aukeratu zuen, txakurrek izutzen dutela onartzen baitu, zakurrei jaten emateko eta kaiolak garbitzeko. Valmikiren arabera, Shanbaug KEMeko beste langile batzuekin adiskidetsua zen, baina ez zuen harekin harreman adeitsua partekatzen, eta behin eta berriz *Mehtar* deitzen zion, casteista slur bat. [Beraz, norbaiten begiratzeko modua edo zein zikina edo desordenatua izan litekeen komentatu behar dugun bakoitzean, berehala jotzen dugu gure hazkuntza kasteistatik ikasi ditugun hitzetara, eta ezagutzen ditugun hitzak ‘bestearen’ alde ‘okerrarekin’ edo ‘txarrarekin’ lotzen dira.] -Zoruak garbitzeko eta erratza pasatzeko aparteko lanak ematen zizkidan, eta isilean egiten nituen. Ni ere saiatu nintzen esaten nireganako jarrera aldatzeko baina berak jarraitu zuen", gogoratu du. Hindustan Times-ekin hitz egitean, Valmiki-k esan zuen: "Mediku arduradunari eta nire gainbegiraleari esan nien ni lekualdatzeko, kexatu nintzen berarekin baina inork ez zuen entzuten. Nork entzuten du *jamadar* (kale-garbitzaile) bat?"

## Erasoa 
1973ko azaroaren 27an, Shanbaug, orduan 25 urte zituena, sexualki erasotu zuen Sohanlal Valmiki, King Edward Memorial Ospitaleko kontratupeko atezainak. Ospitaleko sotoan uniformez aldatzen ari zela gertatu zen erasoa, txanda amaitzean. Azterketa medikoak agerian utzi zuen Valmikik txakur kate batekin ito zuela, eta sodomizatu egin zuen Shanbaug hilekoa zela konturatu ondoren.

### Valmiki gertaeren bertsioa 
1973ko azaroaren 27ko gaua deskribatzerakoan, Valmiki-k "eztabaida eta borroka fisiko bat egon zen" esan zuen, Shanbaug-ek gaixo zegoen amaginarreba bisitatzeko baimen eskaera ukatu zuenean, eta "mehatxatu" egin zuen salatzeko, eszedentzia bat hartuz gero "lanik ez egiteagatik eta txakurrentzako janaria lapurtzeagatik". Valmiki-k Shanbaug zorabiatu egin zela esan zuen "libidatu" ondoren eta "amorru sasoian" zaplazteko bat eman zion, ondoren izua hartu eta KEM utzi zuen etxera joateko. Ukatu egin zuen bortxatu izana, eta "beste norbait izan behar zuela" esan zuen.

## Ondorengoak 
### Shanbaug-en gorpuaren aurkikuntza 
Shanbaug erasoa gertatu eta 12 ordura aurkitu zuen 07:45ean Pramila Kushe KEMeko erizainak bere goizeko txandarako informatzen. -Eserita zegoen, lepoan txakur-kate bat zuen aulki baten kontra jarrita. Odola zegoen bere inguruan", gogoratu du Kushek: "Korrika atera nintzen eta emagina ekarri nuen. Bellimal emagina ikusi orduko, begiak ondo gora eta malkoak dar-dar aurpegian behera. Zerbait esaten saiatu zen, baina ezin zituen ezpainak bakarrik mugitu. Gero, poliki-poliki, konortea galdu zuen" Lankideek presaka eraman zuten istripu-sailara. Bere garunari oxigenorik ez emateak garun-enborreko kontusio bat, kordoi zerbikaleko lesio bat eta itsutasun kortikala ekarri zizkion. Bere begiak teknikoki "ikusteko" gai baziren ere, bere garunak jada ezin zituen irudiak erregistratu. Garuneko kalte larriak zirela eta, bertaratutako medikuak eta erizainak laster konturatu ziren Shanbaug egoera begetatibo iraunkorrean zegoela, hobetzeko tarterik gabe.

Erasoaren gauean etxera itzuli ez zenean, Shanbaug-en ahizpa, bere lan egutegi irregularrera ohituta zegoena, ez zen berehala kezkatu. KEMen deia jaso zuen hurrengo egunean, Shanbaug erasotua izan zela jakinaraziz. Aitzitik, Mid-Day-k jakinarazi zuen Shanbaug-en familiak bere lagunek Shantaren etxea bisitatu ondoren baino ez zuela jakin erasoaren berri. «Oraindik gogoan dut eguna», gogoratu zuen Shantaren alaba Mangalak: «Goizeko 10ak ziren, eta idliak prestatu genituen gosaltzeko, Arunari gustatzen zitzaizkion bezala. Laguna presaka sartu zen etxera, eta esan zuen Aruna ez dagoela ondo. Ospitalera iritsi eta gero izan genuen benetako ezbeharraren berri»

### Erizain greba 
Erasoak Indiako lehen erizain greba independentea eragin zuen, Mumbai-ko erizainek Shanbaug-entzat justizia eta tratamendua eta babes eta lan baldintza hobeagoak eskatzen zituzten. 1980ko hamarkadan, Mumbai Handiko Udal Korporazioak (BMC) bi saiakera egin zituen Shanbaug KEM Ospitaletik kanpo mugitzeko, zazpi urtez okupatzen zuen ohea askatzeko. KEMeko erizainek protesta abiatu zuten, eta BMCk bertan behera utzi zuen plana.

### Prozedura penala eta kondena 
Mumbai-ko polizia taldeak, MS Mugwe komisarioaren agindupean, Valmiki aurkitzeko *manhunt [gizon ehiza]* bat martxan jarri zuen; Pune-n atzeman zuten. Indiako Zigor Kodeko (IPC) 307 (hilketa saiakera) eta 397 (lapurreta) atalen arabera inputatu zuten, erasoaren ondoren Shanbaugi erlojua eta belarritakoak lapurtzeagatik. Mumbai-ko saioetako epaiketa judizialean, bi akusazioengatik erruduntzat jo zuten, eta zazpi urteko kartzela-zigorra ezarri zioten (bi akusazioen arabera maximoa). Epaiaren arabera, «akusatuak bortxatzeko asmoz joan zen hara», eta, hala ere, Valmiki ez zuten inoiz bortxaketaz akusatu. Poliziaren erregistroek eta *First Information Report (FIR) [Lehenengo Informazio]* txostenak ez dute bortxaketari buruzko aipamenik jasotzen. The Times of India egunkariaren txosten baten arabera, Deshpande Doktorea KEMeko orduko dekanoak Shanbaug-en sodomizazioaren xehetasunak alde batera utzi zituen, Desai senargaia «lotsa publikotik» libratzeko. Desai-k ere ez zuen bere kasuagatik salatzaile izateko gogorik. Aldiz, inspektoreorde bat bihurtu zen beste inork nahi -ez zuen bezala izendatutako salatzailea.

Shanbaug-en azterketa medikoak bagina-barrunbean bi hatz sartzea dakarren “bi hatz-proba” polemikoa erabili zuen sexu-delituen biktimen himena ikuskatzeko. 2012ko Nirbhaya taldeko bortxaketa eta hilketa kasuaren ondoren, Osasun eta Familia Ongizateko Ministerioak, Indiako Gobernuak, proba debekatu zuten sexu-indarkeriatik bizirik atera zirenei arreta mediko-legala emateko jarraibide freskoak eman zituen. Are gehiago, 2013ko Zuzenbide Penalaren Legea (Zuzenketa) onartu arte, KPIaren 375. atalaren araberako bortxaketaren definizioa ez zen hedatu baginako sarketaz gain egindako ekintzetara. ''Aruna's Story: The True Account of a Rape and its Aftermath* [Arunaren historioa: bortxaketa baten eta haren ondorioen benetako kontakizuna] (1998) liburuan, Pinki Virani kazetari eta giza eskubideen aldeko ekintzaileak hau idatzi zuen: «[Valmiki] Ez zuten bortxaketagatik kondenatu, bortxaketa baginalki egin ez zuelako; uzkikoa zen»

### Askapena eta ondorengo bizitza 
Valmiki sei urte bete ondoren atera zen espetxetik; urtebete egin zuen auzipetuta. Urte batzuk geroago, bere kokalekua ezezaguna zen. 

Pinki Virani hura miatzen saiatu zen; uste zuen Valmikik izena aldatu zuela espetxetik irten ondoren, baina Delhi-ko ospitale batean jarraitu zuen lanean. Ez King Edward Memorial Ospitaleak ez Valmiki epaitu zuen auzitegiak haren artxiboko argazkirik gordetzen ez zutenez, Viraniren bilaketak huts egin zuen. Beste txosten batzuen arabera, hiesak edo tuberkulosiak jota hil zen gerora.

Shanbaug-en heriotza iragarri eta gutxira, ordea, Dnyanesh Chavan Mumbai-n bizi zen kazetariak Valmiki arakatu zuen Marathi *Sakal* egunkaritik bere aitaginarrebaren Parpa herriraino, Uttar Pradesh mendebaldean. Oraindik bizi zela ikusi zuten, familia batekin ezkonduta zegoela, eta zentral batean langile eta garbitzaile gisa lan egiten zuela. Kartzelatik atera ondoren, Uttar Pradesh mendebaldeko bere antzinako Dadupur herrira itzuli zen, 1980ko hamarkadaren amaieran Parpara joan aurretik.

## Ondorengo informazioa 
### Familia uztearen alegazioak 
2011tik aurrera, Shantak hamarkadak zeramatzan Shanbaug bisitatu gabe."Arratsaldez joaten nintzen ikustera, eta gero etxera itzultzen nintzen lanera, oso zaila egiten zitzaidan . Nire seme-alabak ezkondu zirenean, ezin nintzen joan», kontatu zuen. «Pena ematen dit, baina zer egin dezaket? Orain banoa, itzultzera behartuko naute. Non gordeko dut? Beste norbaiten etxean bizi naiz».KEMeko langileek familia uztearen salaketen aurka, Shantaren seme-alaba Mangala-k, Savitri-k eta Vinayak-ek esan zuten Shanbaug zaindu zutela hamabi urte baino gehiagoz, erasoaren ondoren. Savitri-ren arabera, ahal zuten guztia egin zuten hura zaintzeko. «Gogoan dut ospitalera tiffin kutxekin [Metalezko kutxa bat janaria eroateko] joan nintzela. Ahal genuen guztia egiten genuen, eta ahal genuen guztia egiten genuen”, azaldu du Mid-Dayk.Neba-arrebak Mumbaiko leku ezberdinetara joan ziren ezkondu ondoren, eta Shanbaug bisitatzea zaila bihurtu zen. «Urruti bizi ginen, eta ama ere ez zegoen ondo. Gure familiak ere zaintzen genituen, eta Aruna noizbehinka baino ez genuen ikusten. Baina ez genuen inoiz abandonatu. Hilean behin edo bitan joaten ginen bisitan», esan zuen Mangala-k.Kazetari bat Shanbaug-en neba zaharrena zen Balakrishna-rekin harremanetan jarri zenean, Balakrishna-k KEM bisitatzeari utzi ziola jakinarazi zioten, "ahizpa etxera eramateko presioaren beldurragatik" Balakrishna minbiziak jota hil zen 2013an; Bengaluru-n bizi zen hil zenean. Alabak ukatu egin du familiak Shanbaug abandonatu zuela. Bere aitak KEM hainbat aldiz bisitatu zuela esan zuen, ospitaleko kudeaketan aldaketa batek Shanbaug ikusten jarraitzea zaildu zuen arte. Balakrishnaren aurretik, heriotzan, Shanbaug-en bigarren neba nagusia, Govinda, Ratnagiri-n egoitza zuena, eta hirugarren Sadananda bat, Honnavar-en lan egiten zuena.

Anand, bere neba gazteena eta oraindik Haldipurren bizi den bere senide bakanetako bat, Shanbaug bisitatu zuen zenbait aldiz bere emazte Bhagirathi-rekin 1981 eta 1987 artean. Ghatkopar-en jatetxe txiki bat zuzentzen zuen garai hartan.«Aldiro, medikuek eramateko eskatzen ziguten. Ezin genuen hori egin. Azkenean, senarra beldurrez hasi zen ospitalera joaten», esan zion Bhagirathi-k The Indian Express egunkariari. Anand 2012an hil zen.Shanbaug-en nebak, Gajanana eta Prabhakar, buru nahasmendua pairatzen zutenak, edozein ibilgailu geldituko zuten Haldipur ondotik pasatuz, bertan ote zegoen galdetzeko. «Baserritarrek bazekiten zer gertatu zen Arunarekin», argitu zuen Mangala-k. «Hurrengo ibilgailuan zetorrela esango zieten».  Nebak etxerik ez omen zuten, eta herri inguruko dendetako txataletatik bizirik atera ziren. Gajanana tenpluko gurdi batekin izandako istripu batean hil zen, eta Prabhakar, berriz, desnutrizioaren ondorioz.

Shyamala-k, Shanbaug-en ahizpa txikiak, ez zuen inoiz ikusi erasoaren ondoren. «Ez genuen baliabiderik hura laguntzeko, ezta ospitaleko gastuak ordaintzeko ere. Ni bezala, nire ahizpa Shanta, Mumbai-n geratu zena, Aruna ere abandonatu zuen finantza-mugak zirela eta”, esan zion  The Times of India egunkariari Shanbaug hil ondoren, 2015ean.Shanbaug-en familiako inor ez zen Haldipurren bizi hil zen unean. Haien antzinako jabetza -Shanbaug-en aita eta hiru anai-arrebak hartzeko elkarren ondoan eraikitako lau etxebizitza- hutsik geratu zen. Hasieran belar lehorrez egina, *Garave Nivas* Mangalore-tiled pucca house bihurtu zen 1963an.

### 2024ko Kalkutako bortxaketa eta hilketa kasuaren antzekotasunak 
Kalkutako RG Kar Medikuntza Fakultateko eta Ospitaleko mediku junior baten 2024ko hilketagatik *suo moto* audientzia batean, D Y Chandrachud Auzitegi Goreneko buruak Shanbaug-en erasoaren aipamena egin zuen. “Alborapen patriarkal inkrustatuak direla eta, gaixoen senideek emakume medikuak erasotzeko joera handiagoa dute eta haiek ere indarkeria sexuala jasateko erraztasun handiagoa dute eta Aruna Shanbaug kasua kasu puntuala da. Genero indarkeriak [segurtasun falta] erakusten die emakumeei sisteman», esan du. Chandrachud-ek Mendebaldeko Bengala, Bihar eta Hyderabad-eko mediku profesionalen aurkako indarkeriaren beste adibide batzuk ere nabarmendu ditu, osasun-langileen lan-baldintza seguruen gabezia "sakonki" kezkatuta dagoela esanez.

### Shanbaug-en senargaia aurreratu da 
Urteetan, Desai Sundeep Sardesai doktorea bezala aipatua izan zen komunikabideetako txostenetan eta Virani-ren liburuan. Shanbaug hil ondoren Mumbai Mirror-ekin hitz egiten ari zela eman zuen ezagutzera bere identitatea lehenengoz.

2015etik aurrera, Desai medikua da, eta dadar-en bere praktika pribatua du. KEMetik osatu zuen bere MD, eta 1973an sartu zen ospitalean goi-mailako erregistratzaile gisa. Shanbaug "bere lanean oso dedikatua" bezala gogoratzen du, horren ondorioz neurokirurgia sailera bidali zuten KEMen sartu eta hiru urteko epean, bestela, hainbat urteko esperientzia eskatzen duen zerbait. Esan zuen mediku nagusiek Shanbaug nahiago zutela ebakuntza konplexuetan laguntzeko, eta ez zuen inoiz uko egin laguntzeari, ezta medikuek gauez deitu ziotenean ere, bere eguneko txanda amaitu ondoren.

Desai-k esan zuen:"ez zuela "inoiz Arunari buruz idatzitako istorio bakar bat ere galdu", eta uste zuen "bortxaketaren biktima batek berarekin daraman estigma eta gizarteak bera hautemateko modua oraindik ez dela aldatu azken lau hamarkadetan".

2011ko martxoaren 7an, Auzitegi Gorenak, epai historiko batean, jarraibide zabal batzuk eman zituen Indian eutanasia pasiboa legeztatzeko. Eutanasia pasiborako jarraibide horiek —adb. tratamendua, nutrizioa edo ura kentzeko erabakiak ezartzen du bizi-euskarria eteteko erabakia gurasoek, ezkontideak edo hurbileko beste senide batzuek hartu behar dutela, edo, halakorik ezean, "hurrengo lagun batek". Erabakiak, gainera, epailearen onespena behar du.

Epaian, auzitegiak ez zuen onartu Virani Aruna Shanbaugen "hurrengo lagun" gisa, eta, horren ordez, KEM ospitaleko langileak tratatu zituen "hurrengo lagun" gisa
 "Guk ez dugu Ms. Pinki Virani-k egindakoa iraintzea edo gutxiestea.  Aitzitik, gure esker ona adierazi nahi diogu erakutsi duen gizarte-espiritu bikainari.  Internetan ikusi dugu hurak hainbat arrazoi sozial ateratzen ditu eta estimu handian daukagu.  Esan nahi dugun guztia da nahiz eta hurak edukitako interesa handia izan, ezin da parekatu KEM ospitaleko langileriak izan duen inplikazioa Aruna gau eta egunez zainduz 38 urteetan.
KEM Ospitaleko langileek Aruna Shanbaugi bizitzen uztea nahi zutenez, Viranik bizi-euskarria kentzeko egindako eskaerak atzera egin zuen. Hala ere, auzitegiak, gainera, KEM ospitaleko langileek, Bombayko Auzitegi Nagusiaren onespenarekin, bizi-euskarria kentzeko aukera zutela xedatu zuen, iritziz aldatzen bazuten:Hala ere, etorkizuneko uneren batean KEM ospitaleko langileek iritzia aldatzen dutela onartuta, gure ustez horrelako egoera batean KEM ospitaleak Bombay-ko Auzitegi Nagusiari eskaera egin beharko lioke bizi-euskarria kentzeko erabakia onar dezan. : 128 

### Kausa arrunta vs Indiako Batasuna (2018) 
2014ko otsailaren 25ean, Kausa arrunta GKEak aurkeztutako PIL bat entzuten ari zela, Indiako Auzitegi Goreneko hiru epaileen banku batek esan zuen *Aruna Shanbaug* kasuko aurretiazko irizpena Gian Kaur v. State of Punjaben Constitución Bench-en iritziaren interpretazio oker batean oinarritzen zela. Auzitegiak zehaztu zuen, gainera, iritzia ez zela koherentea barne mailan, eutanasia legegintzaldiko ekintza baten bidez soilik baimendu daitekeela zioen arren, eutanasia jarraibideak judizialki ezartzeari ekin ziolako orduan. Auzitegiak gaia Konstituzio Banku handiago batera igorri zuen, ebazpena eman zezan, honako hau idatziz:Aruna Shanbaug-en (supra) emandako iritzi inkoherenteak ikusita eta ikuspegi sozial, juridiko, mediko eta konstituzionalaren argitan islatu behar den zuzenbide auzi garrantzitsua ere kontuan hartuta, izugarri garrantzitsua bihurtzen da zuzenbide enuntziatu argi bat izatea. Horrela, gure iritzi koxkorrean, tartean dagoen zuzenbidearen auziak eskatzen du Auzitegi honetako Konstituzio Banku batek arretaz begiratzea, gizateria osoaren onurarako.

### Erantzuna 
Auzitegi Gorenak erregua atzera botatzeko hartutako erabakiaren ondoren, ospitaleko erizaintzako langileek —eskaeraren aurka agertu ziren eta Shanbaug zaintzen aritu ziren egoera begetatibora itzuli zenetik— gozokiak banatu eta tarta bat moztu zuten, "berpizkundea" deitzen ziotena ospatzeko. Ospitaleko erizain senior batek esan zuen gero: "Etxean ume txiki bat bezala jo behar dugu berarengana. Gutako edozeinek bezala zahartzen jarraitzen du, ez digu inolako arazorik sortzen. Txandak egiten ditugu bera zaintzeko eta asko gustatzen zaigu bera zaintzea. Nola bururatzen zaio inori bere bizitza eramatea?»

Pinki Virani-ren abokatuak, Shubhangi Tullik, helegiterik ez aurkeztea erabaki zuen, "bi epaileen epaia irmoa izan zen SCk auzia berriro aztertzeko banku handiago bat eratzea erabaki zuen arte" Pinki Virani-k esan zuen: "Inoiz justiziarik jaso ez duen emakume honen erruz, antzeko egoeran dagoen beste inork ez du pairatu beharko hiru hamarkada eta erdi baino gehiago"

## Heriotza 
Hil baino egun batzuk lehenago, Shanbaugi pneumonia diagnostikatu zioten. Ospitaleko zainketa intentsiboetako unitate medikora (MICU) eraman zuten, eta haizagailu bat jarri zioten. 2015eko maiatzaren 18ko goizean hil zen. Bere hileta ospitaleko erizainek eta beste langile batzuek egin zuten.

## Herri kulturan 
*Aruna's Story* [Arunaren istoria] izeneko kasuari buruzko ez-fikziozko liburu bat idatzi zuen Pinki Virani-k 1998an. Duttakumar Desai-k *Katha Arunachi* marathi antzezlana idatzi zuen 1994-1995 bitartean; unibertsitate mailan antzeztu zuten, eta, ondoren, Vinay Aptek taularatu zuen 2002an.

Gujaratiren fikziozko eleberri bat, *Jad Chetan*, Harkisan Mehta eleberrigile ezagunak idatzi zuen 1985ean, eta Shanbaug-en kasuan oinarritu zen.

Anumol-ek Shanbaug interpretatu zuen 2014ko Malayalam *Maram Peyyumbol* filmean.

Janiva marathi filmaren argumentuaren zati batek kasuari buruz, eta ondorengo eraginari buruz hitz egiten du.

Shanbaug-en istorioa *Crime Patrol* telesailean ere antzeztu zen.

2020ko ekainean estreinatu zuten auzian oinarritzen den Ulluren *KASAK* websaila. *Sheetalen* papera, Shanbaug-en aktorea, Ihana Dhillon-ek erretratatzen du.

## Irakurketa gehiago 
* *Aruna's Story: the true account of a rape and its aftermath* [Arunaren istorioa:bortxaketa baten eta haren ondorenaren benetako kontakizuna ] Pinki Viranirena. Viking, 1998  
* *Arunachi Goshta* *Aruna's story* (Arunaren istorioa) (Marathi-n), Pinki Virani, 1998, Itzultzailea: Meena Karnik. Mehta argitaletxea. 1998  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aruna Shanbaug vs Union of India sententzia judiziala, 2011ko martxoaren 7an *Indiako Auzitegi Gorenean''
* (Gaztelaniaz):Pinki Viraniren elkarrizketa - 2008ko ekainaren 13a
*  2009ko abenduaren 17a
*  2011ko martxoaren 7a