open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
It's a Mad, Mad, Mad, Mad World

'''''It's a Mad, Mad, Mad, Mad World'''* (euskaraz: *Mundu ero, ero, ero, eroa da'') komedia filma da, Stanley Kramer estatubatuar zinemagileak 1963an zuzendu zuena. Spencer Tracy, Milton Berle, Sid Caesar, Buddy Hackett, Ethel Merman, Mickey Rooney, Dick Shawn, Phil Silvers, Terry-Thomas, Jonathan Winters, Edie Adams, Dorothy Provine, Eddie "Rochester" Anderson, Peter Falk eta Jimmy Durante izan ziren aktore nagusiak.

Soinu edizio onenaren Oscar saria (Walter G. Elliott) irabazi zuen eta Film onenaren Urrezko Globo Saria - Komedia edo musikalaren izendapena jaso.

## Argumentua 
Autozale talde bat Kalifornia hegoaldeko toki urrun eta isolatu batera joan da. Bat-batean, auto bat abiadura handiz hurbilduko zaie, baina ezustean biratu eta amidegi batetik behera erroiztu da. Gainontzeko autoetako bidaiariek istripua izan duen autoko bidaiariei laguntzen saiatu dira. Dena dela, berandu iritsi dira eta hilurren dagoen autoko gidariak Santa Rositako parkean hirurehun mila dolarreko diru-saria ezkutatua duela esan die. Hortik aurrera gainontzeko autozaleek diru horretaz jabetzeko lasterketa ero eta etengabe bati ekin diote...

## Aktoreak 
[350px|thumb|center|[Edie Adams, Sid Caesar, Jonathan Winters, Ethel Merman, Milton Berle, Mickey Rooney eta Buddy Hackett.]]
* Spencer Tracy - C. G. Culpepper kapitaina, Santa Rositako Polizia Departamendua
* Milton Berle - J. Russell Finch, enpresaburua
* Sid Caesar - Melville Crump, haginlaria
* Edie Adams - Monica, Crumpen emaztea
* Ethel Merman - Marcus andrea, J. Russell Finchen amaginarreba, eta Emmeline eta Sylvesteren ama
* Jonathan Winters - Lennie Pike, kamiolaria
* Mickey Rooney - Dingy Bell, komedia idazlea
* Buddy Hackett - Benjy Benjamin, komedia idazlea
* Phil Silvers - Otto Meyer, pianojolea
* Dorothy Provine (1935 - 2010) - Emmeline Marcus-Finch, J. Russell Finchen emaztea eta Sylvesterren arreba
* Dick Shawn - Sylvester Marcus, soroslea, Marcus andrearen semea eta Emmelineren anaia
* Terry-Thomas – J. Algernon Hawthorne teniente kolonela
* Jim Backus - Tyler Fitzgerald, hegazkin-jabea
* William Demarest - Aloysius, Santa Rositako Polizia Departamenduko burua
* Jimmy Durante - "Smiler" Grogan
* Peter Falk – Taxilaria
* Eddie "Rochester" Anderson (1905 - 1977) - taxilaria
* Paul Ford - Wilberforce kolonela
* Barrie Chase - Sylvester Marcusen neskalaguna

## Irudi galeria 

Irudi:Its a Mad, Mad, Mad, Mad World Trailer12.jpg|Spencer Tracy
Irudi:It's a Mad, Mad, Mad, Mad World (1963) - Trailer.webm|Filmaren trailerra

## Kanpo estekak 
* *Its a Mad, Mad, Mad, Mad World* filmaren IMDBko fitxa iakurgai 
* *Its a Mad, Mad, Mad, Mad World* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Itziar Ziga

**Itziar Ziga** (Errenteria, 1974) euskal idazle, kazetari eta ekintzaile feminista da.

## Ibilbidea 
Errenterian jaio eta bizi izan zen. Iruñerako bidea hartu zuen bere amari tratu txarrak ematen zizkion aitaren atzaparretatik ihesi. 

Iruñean Elizaren autoritatea ezagutu eta handik Bartzelonara joan zen bizitzera. ''Front d'Alliberament Gai de Catalunya*n edo *ex_dones* talde feministaren kidea, *Andra* egunkarian lan egin zuen. Pikara Magazinen kolaboratu du. Bere lanetan kritika egiten dio feminismoaren historia bakarrari. *Malditas* liburuan, adibidez, emakume zapalduenak bistaratu nahi izaten ditu, garai guztietako emakume beltz, anarkista, transexual, bollera eta pobreak, borroka feminista erradikal bati eman ziotenak bizitza, genero-zapalkuntza ez ezik, haien bizitzetako zapalkuntza guztiak ere borrokatu dituztenak.

## Lanak 
* *Dels drets a les llibertats*, Virus, Bartzelona, 2008
* *Devenir perra*, Melusina, Bartzelona, 2009.
* *Un zulo propio*, Melusina, Bartzelona, 2010.
* *El género desordenado*, Egalés, Bartzelona - Madril, 2010.
* *Glamur i resistència*, El Tangram, Bartzelona, 2011.
* *Sexual herria*, Txalaparta, Tafalla, 2011.
* *Malditas*, Txalaparta, Tafalla, 2014.
* *Vírgenes catódicas, putas recalcitrantes*, Txalaparta, Tafalla, 2015. Katixa Agirre, Iratxe Fresneda, Josebe Iturrioz eta Irati Jimenezekin batera. 
* *SCI-FEM Variaciones feministas sobre teleseries de ciencia ficción*, Txalaparta, Tafalla, 2019. María Castejón, Irati Jimenez eta Rebeca Suárezekin batera. 
* *La feliz y violenta vida de Maribel Ziga.'' Txalaparta, Tafalla, 2020. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bloga
Paulino Luesma

**Paulino Luesma Correas** (Gasteiz,  - Bilbo, ) politikari eta irakaslea izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean eta bertan izan zen Zuzenbide Zibileko irakaslea. 1987an Eusko Jaurlaritzan sartu zen eta 1991n Lan eta Gizarte Segurantza Sailburu izendatu zuten.

2004an Espainiako Gobernuaren ordezkari izendatu zuten EAEn. 2008an kargua utzi zuen.

## Erreferentziak
Diodoro Kronos

**Diodoro Kronos** (, Iasos, Karia, ? - K.a. 284) greziar filosofoa izan zen, Megarako eskolakoa. Antzinateko dialektikorik handienetakoa izan zen. Mugimenduaren ezintasuna frogatzen saiatu zen.

## Erreferentziak
El espinazo del diablo

***El espinazo del diablo*** (euskaraz *Deabruaren bizkarrezurra*) 2001eko Guillermo del Toro mexikar zinema zuzendari eta gidoigilearen beldurrezko filma bat da. Bertan, Marisa Paredes, Eduardo Noriega, Federico Luppi, Irene Visedo, Fernando Tielve, Íñigo Garcés, José Manuel Lorenzo, Paco Maestre eta Martín Hernández aktoreek antzeztu zuten.

2006ko *El laberinto del fauno* ("Faunoaren labirintoa") filmaren aurrekaria izan zen.

## Argumentua 
Espainiako Gerra Zibila, Santa Lucía umezurztegia irakasle lanetan dabiltzan errepublikano talde baten babeslekua da, tartean Carmen zuzendaria (Marisa Paredes, Casares (Federico Luppi), Conchita (Irene Visedo) edota Jacinto atezaina (Eduardo Noriega) daudelarik. Baina Carlos mutikoak (Fernando Tielve) desio ilu bateraino gidatuko duen mamua ezagutu eta frankisten gudarostea bertaratzean dena aldatuko da.

## Aktoreak 
* Fernando Tielve: Carlos, mutiko umezurtza.
* Íñigo Garcés: Jaime, umezuztegiko haur harroxko eta liskarzalea, gerora Carlosen laguna.
* Eduardo Noriega: Jacinto, atezaina.
* Marisa Paredes: Carmen, umezurztegiko zuzendaria.
* Federico Luppi: Casares doktorea, umezurztegiko medikua.
* Junio Valverde: Santi, mamu bilakatu zen haur umezurtza.
* Irene Visedo: Conchita, Jacintoren emaztegaia.

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea 
* *El espinazo del diablo* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *El espinazo del diablo* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Geografia (Ptolomeo)

***Geografia*** edo ***Munduko Atlasa*** (jatorrizko antzinako grezieraz: Γεωγραφικὴ ὑφήγησις) II. mendean, Alexandrian, Klaudio Ptolomeo greziar geografoak idatzia, II. mendeko geografia jakintza guztia azaltzen duen idazlana da. Zortzi liburutan banatutako hiru zatiz osatua dago.

Lehenbiziko liburuko aurreneko zatian, hitzaurre edo sarrera modukoan, kartografia lanak eta proiekzioak burutzeko metodologia ezartzen da. Zazpigarren liburuko bigarren zatian, ekumene edo mundu ezaguneko 5.000 leku inguru katalogatzen ditu. Latitudeak nahiko zehatzak diren bitartean, longitudeetan Ptolomeok akatsak egin zituen, kalkuluak gauzatzeko unean Lurraren benetako neurriak erabili beharrean, garai hartako ustezko neurri askoz ere txikiagoak erabili baitzituen; hots, benetako neurrietatik hurbilago zeuden eta bere maisu Eratostenesen datuetan oinarritu beharrean, Posidonio eta Marino Tirokoaren kalkuluetan oinarritu zen. Azken liburuaren amaierako zatian mundu ezaguneko 27 mapa gehitu zituen.

## Argitalpenak 
thumb|*Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467* (7455992) Gaure gun Fantzia dena eta ondoko beste herrialdeak.
Ptolomeoren Geographia izan zen antzinako literaturaren suntsipen orokorretik salbatu zen lan kartografiko bakarra, eta geografia modernoaren garapenean eragin handiena izan zuen testu klasikoetako bat. Mendebaldeko Erdi Aroko zientziarako ezezaguna izan zen, eta Pizkundearen hastapenetan berriz aurkitu zuten, eta inprentaren asmakuntzari esker lana zabaltzea erraztu zuen, benetako argitalpen-arrakasta bihurtuz. Edizio inkunableen artean, 1482an Alemaniako Ulm hirian argitaratu zena nabarmendu daiteke, Alpeetatik iparraldera egin zen lehena izan baitzen.
thumb|Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7455980). Iberiar penintsula
EreduaDominus Nicolaus Germanusek zabaldutako bertsioa  izan zen, Jacobus Angelusek itzuli zuena. Mapak folio bikoitzean estanpatuta daude, eta xilografiak zakar samarrak dira, baina argiak. 1482ko edizioak mapa berriak gehitu zizkien Ptolomeoren 27 lan klasikoei (*Tabula Moderna Hispanie, Tabula Moderna Francie, Tabula Moderna Italie, Tabula Moderna Terre Sancte eta Tabula Moderna Prussie, Livonie, Norbegie et Gotcie*).

## Erreferentzia 
## Ikus gainera 
* Geografia (Estrabon)

## Kanpo estekak
Triglizerido

[thumb|400px|Gantz triglizerido asegabe bat. Ezkerraldean: [glizerina|glizerol, eskuailnaldean goikaldetik behealderaino hasita: azido palmitiko, azido oleiko, azido alfa-linoleniko. Formula kimikoa: C55H98O6]]
**Triglizerido** (**TG**, **triazilglizerol**, **TAG** edo **triazilglizerido**) glizerinaren eta gantz-azidozko hiru molekulen arteko esterizazioaz sortutako lipidoa da. Izaki bizidunen gantz gehienak dira triglizeridoak. Ornodunek gibeleko eta gantz ehunaren zeluletan sintetizatzen dituzte triglizeridoak; goi mailako landareek ere sintetizatzen dituzte.

## Biosintesia 
Zelularen erretikulu endoplasmatikoan ekoizten da, bereziki aktiboa da prozesu hau gibelean, hala hetapozitoetan nola adipozitoetan. Prozesu metabolikoak hainbat pauso ditu:
* Gantz azidoen aktibazioa: A koentzimarekin esterifikatuz aktibatzen dira, *azil-CoA* eratzen baita.
:::R-CO-OH + CoASH + ATP → **R-CO-SCoA** + AMP + PPi + H2O
* Triglizeridoaren eraketa: Glizerol-3-fosfatoaren lehen karbonoko hidroxilo taldea azilatzen da, hau da esterifikazioz gantz azidoa lotzen zaio. Hau glizerol-fosfato-azil-transferasa (GPAT) entzimak egiten du. Bigarren azilazioa azil-glizerol-fosfato-azil-transferasa (AGPAT) entzimak katalizatzen du. Ondoren hirugarren karbonoa desfosforilatzen da eta azkenik hirugarren karbonoa azilatzen da, diazil-glizerol--azil-transferasa (DGAT) entzimaren eraginez.
700px|erdian|thumb

## Izendapena 
Triglizeridoen izena berau osatzen duten gantz azidoek finkatzen dute. Hona hemen hainbat adibide:
* Triheptanoina
* Trimiristina
* Tripalmitina
* Triestearina
* Trilinoleina
* Trioleina

## Triglizeridoen katabolismoa eta garraioa 
Triglizeridoak heste meharrean hidrolisatzen dira, hesteek eta pankreak isuritako sustantzien eraginez gantz azidoak eta glizerola sortzen direlarik. Zelula mintza zeharkatzen dute. Odoletan garraiatuak izango dira gorputzean zehar, baina uretan disolbaezinak direnez proteinekin konbinatzen dira. Hiru motatako molekulak eratzen dira:
* Lipoproteinak
* Odol-serumeko albuminak
* Gorputz zetonikoak

## Funtzioak 
* Energia erreserba: Animalietan gantzak eta landareetan olioak. Animaliek gehiegizko lipidoak gantz-ehunetan biltzen dituzte.
* Isolatzaile termikoa: Klima hotzetako animalien azal azpiko gantz-ehunetan pilatzen dira.
* Bero metabolikoaren sortzaile: Triglizeridoa degradatzean gantz gramo batek 9'4 kilokaloria ematen ditu.
* Babes mekanikoa: Gantz-ehunak giltzurruna estaltzen du eta oin eta eskuen ahurretan kokatzen dira kolpeak amortiguatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apolodoro

**Apolodoro** Antzinako Greziako izen berezia izan zen. Hainbat pertsonaia historiko izan zuten:

* Apolodoro Akarnaskoa (k.a. IV. mendea) bankaria.
* Apolodoro Artemitakoa (k.a. IV. mendea) historialaria.
* Apolodoro Atenaskoa (K.a. 180- K.a. 119) gramatikari eta mitografoa.
* Apolodoro Karistokoa (k.a. III. mendea), poeta.
* Apolodoro Damaskokoa (97-130), arkitekto eta ingeniaria.
* Apolodoro Gelakos, antzerkigilea.
* Apolodoro Falerokoa (k.a. IV. mendea) brontzegile eta filosofo sokratikoa.
* Apolodoro Pergamokoa (k.a. I. mendea) erretorikoa.
* Apolodoro Tarsokoa, antzerkigilea.
* Pseudo-Apolodoro, Liburutegi mitologikoaren sortzailea

## Erreferentziak
Gugaz

**Gugaz** 2011 urtean sortutako erromeria-taldea da, Julen Esnaola adunarrak eta Maria eta Leire Lasa, Maialen Argote eta Irati Irurtzun zizurkildar gazteek osatua.

## Kanpo estekak 
* Julen Esnaola, Gugaz taldeko kideari elkarrizketa, Aiurri aldizkariaren webgunean, 2012-09-05.
Apolonio

**Apolonio** Antzinako Greziako izen berezia izan zen. Hainbat pertsonaia historikok izan zuten:

* Apolonio Rodaskoa (k.a. III. mendea) poeta.
* Apolonio Atenaskoa (k.a. I. mendea) eskultorea.
* Apolonio Tralleskoa (k.a. II. mendea) eskultorea.
* Apolonio Pergakoa (k.a. III. mendea), geometra.
* Apolonio Molon (k.a. I. mendea) erretorikoa.
* Apolonio Tyanakoa (k.o. I. mendea) filosofoa.
* Apolonio Diskolo (k.o. II. mendea) gramatikaria.
* Apolonio Efesokoa (k.o. II. mendea) idazlea.

## Erreferentziak
Apolonio Tyanakoa

**Apolonio Tyanakoa** (; Tyana, Kapadozia, c. 15- Efeso, c. 98) Asia Txikiko filosofo neopitagorikoa izan zen. Bere bidaia luzeetan ohituren erreforma aldarrikatu zuen Pitagorasen dotrina oinarritzat hartuz. Haren pertsona eta bizitza elezaharretako lainoetan murgildurik ageri dira. Vespasiano enperadoreak begiramena zion, baina Domizianok jazartu eta erbesteratu egin zuen. Haren Pitagorasen bizitza Porfirio eta Janblikok erabili zuten. Beste zenbait lan: Igarketari buruzko tratatua, Orakuluak, Epistolak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tendoi

**Tendoi** edo **zurda** zuntzezko banda edo kordoi zuria da, muskulu bat eta egitura mugikor bat (adib., hezur bat) elkar lotzen dituena. Helburua eskeleto-giharra hezurrean edo faszian sartzea eta mugimendua sortzeko indarra transmititzea du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aponeurosi

## Kanpo estekak
Zurda

**Zurda** izan daiteke:

* Zurda (zoologia)n, zenbait animaliaren ile zurrun eta latza; zaldiaren eta kidekoen lepoko eta isatseko ile gogor eta lodien multzoa.
* Anatomian, tendoiaren sinonimoa.
* Bizkaiko zenbait lekutan, izotzaren sinonimoa.
* Ipar Euskal Herrian, hari mota, pitaren antzekoa.

## Erreferentziak
Gaur (hiria)

**Gaur** edo **Gauḍa** () Bengalako antzinako hiri hindua eta musulmana izan zen. 1200. urte inguruan musulmanek konkistatu zuten, eta mongoliarrek 1576an hartu zuten arte, garrantzi handia izan zuen. Adreiluzko monumentu asko ditu, XVI. mendekoak. Gaur egun **Lakhnauti** izena du hiriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanazawako gaztelua

Japoniako Kanazawa hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniarra da.

## Historia 
Maeda familiak 1583an Kanazawara etortzean altxatu zuen gaztelua. 1592an Toyotomi Hideyoshi shogunak Korea inbaditu zuenean gazteluari putzuak ezarri zizkion inguruan babesa handitzeko. Suak 1621ean erre egin zuen eta berreraiki egin zen. Hamar urte beranduago berriz erre eta berreraiki zen. Sute handiena 1759koa izan zuen eta 1762an berriz altxatu zen, Ishikawa-mon atea 1788an. Azkenean 1881ean lurrikara batek suntsitu zuen.

2001 urtean *Hishi Yagura* eta *Hashizume-mon Tsuzuki Yagura* dorreak eta *Gojikken Nagaya* biltegia berreraiki ziren 1809ko itxurarekin eta metodo tradizionalak erabiliz. Aipagarriak dira berunez egindako teilak, suaren aurrean tinko eusteko diote batzuek, borroka batean urtu eta balak egiteko beste batzuek.

## Ondasun nabarmenak 
* **Hishi Yagura:** Hiru solairutako dorrea da, 17'34 metrotako garaiera daukana.
* **Gojikken Nagaya:** Bi solairutako eraikin luzea da, biltegi gisa erabilia izan zena. 10 metrotako garaiera dauka.
* **Hashizume-mon Tsuzuki Yagura:** 14 metrotako altuera daukan hiru solairutako dorrea da.
* **Ishikawa-mon:** 1788ko atea da.

## Lorategiak 
Gazteluaren erreplika zehatzaz gain Kenroku-en lorategiak dira aipagarriak, izan ere **Japoniako hiru lorategi ederrak** osatzen baitituzte Kairaku-en (Mito) eta Kōraku-en (Okayama) lorategiekin batera.

## Iruditegia 

Irudi:131109 Kanazawa Castle Kanazawa Ishikawa pref Japan13s3.jpg|Kanazawako gaztelua.
Irudi:Kanazawa-M-5954-edit.jpg|Hashizume-mon Tsuzuki Yagura dorrea.
Irudi:Kanazawa Castle (interior) - Kanazawa, Japan.JPG|Gojikken Nagaya biltegia.
Irudi:131109 Kenrokuen Kanazawa Ishikawa pref Japan01s3.jpg|kenroku-en lorategiak.
Irudi:131109 Kanazawa Castle Kanazawa Ishikawa pref Japan06n.jpg

## Kanpo estekak
Hakusan (Ishikawa)

, Japoniako Ishikawa prefekturako bigarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 109.383 biztanle ditu.

## Geografia 
Prefeturako lurralderik zabalena duen udalerria da. Hegoaldean kokaturik dago, hiriburua den Kanazawatik gertu. Hakusan Parke Nazionalaren barnean kokaturik dago, izena ematen dion Haku mendiaren oinean.

## Historia 
Hakusan hiria 2005eko otsailaren 1ean sortu zen Ishikawa barrutiko zortzi herri eta herrixkak bat egiterakoan.

## Ondasun nabarmenak 
* Haku mendia (2.702m)
* Hakusan Parke Nazionala
* Shirayamahime santutegia.
* Mattō herrixka, inoiz lorik hartzen ez duen herria.

## Iruditegia 

Irudi:Hakusan from aburazaka 2003 5 5.jpg|Haku mendia.
Irudi:Hakusan01.JPG|Hakusan Parke Nazionala.
Irudi:百四丈滝.jpg|Hyakuyojō ur-jauzia.
Irudi:Honden shirayama hime shrine ishikawa.jpg|Shirayamahime santutegia.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Haemophilus influenzae

***Haemophilus influenzae***, lehen **Pfeifferren baziloa** deitua, *Haemophilus* generoko bakterioa da. Lehendabizikoz 1892an Richard Pfeifferrek deskribatua, hasieran gripe pandemikoaren iturburua zela pentsatu zuten. Gero, 1933an, gripearen eragilea birus bat zela topatu zuten ikerlariek. Hala ere, *Haemophilus influenzae* beste gaitz batzuen atzean dago: meningitis, epiglotitis, pneumonia, otitis eta sinusitis, besteak beste, eragin ditzake.

Bakterio honen genoma osoa 1995ean sekuentziatu zuten. 1740 genek osatzen dute genoma hori.

## Ezaugarriak 
*Haemophilus influenzae* bazilo Gram negatiboa da, oso pleomorfikoa (itxuraz aldatzen du). Anaerobio fakultatiboa, ez da mugikorra. Oxidasa (+). Andui batzuek (birulentzia handienetakoak) kapsula dute, baina beste batzuek ez.

*Haemophilus influenzae* da transformazio genetikoa egin dezakeen bakterio urrietako bat 

Haemophilus generoko bakterio guztien antzera, *H. influenzae* odola behar du egoki hazteko (hortik datorkio izena). Izan ere, beste bakterioen aldean hemofiloek ezin dute hainbat molekula sintetizatu: heminak eta porfirinak, besteak beste, bakterioen zitokromoek behar dituztenak. Molekula hauek odolaren globulu gorrietan ugariak direnez, *Haemophilus* laborategian hazteko hazkuntza-inguruari odola gehitzen zaio beti (odol-agarra eta txokolate-agarra izanik mikrobio hauekin gehien erabiltzen diren hazkuntza-inguruak).

## Patogenia 
*Haemophilus influenzae* ohiko bakterioa da giza organismoan: gizabanako askok daramate bakterioa, saprofito moduan, inongo gaitzik jasan gabe (batez ere ahoan eta nasofaringean).

Gizakia da bakterio honen gordeleku bakarra .

Aipatu den bezala, bakterio honen andui batzuek zelula hormaren gaineko kapsula dute. Kapsula honek mikrobioaren birulentzia areagotzen du, makrofagoen eta beste zelulen fagozitosia ekiditen duelako. Andui kapsuladunek gaitz larriak eragiten dituzte: haurren meningitisa, esaterako, eta baita pneumonia eta epiglotitisa ere. Kapsularik gabeko anduiek birulentzia gutxiago dute, eta hain larriak ez diren gaitzak sortzen dituzte (otitisa, sinusitisa...).

1990. urtean mota honetako meningitisaren aurkako txertoa lortu zen, *H. influenzae*k haurrengan sortzen duen infekzioaren ondorio larriak prebenitzen dituena. Hego Euskal Herrian txerto hori umeen txertaketa-egutegian ezarrita dago.

*Haemophilus influenzae*k erresistentzia garatu du penizilinarekiko, dituen beta-laktamasei esker. Mikrobioa sentikorra da, aldiz, zefalosporinekiko (zeftriaxona), kloranfenikolarekiko eta amoxizilinarekiko, hauek izanik erabilitako antibiotikoak mikrobioak sortutako gaitzak tratatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hakusan Parke Nazionala

Japoniako Honshu uhartearen erdialdean dagoen Parke Nazional ezaguna da. 1962an ezarri zen. 1980an UNESCOk Biosfera erreserba izendatu zuen.

## Geografia 
Azaleraz handia ez bada ere, 477&nbsp;km², Fukui, Ishikawa, Gifu eta Toyama prefeturetan zabaltzen da Hakusan Parke Nazionala.

## Ondasun nabarmenak 
* Haku mendia (2.702m)
* Hyakuyojō ur-jauzia.
* Shiramizu ur-jauzia.
* Shirayamahime santutegia.

## Iruditegia 

Irudi:Hakusan from aburazaka 2003 5 5.jpg|Haku mendia.
Irudi:百四丈滝.jpg|Hyakuyojō ur-jauzia.
Irudi:Shiramizu Falls a2.jpg|Shiramizu ur-jauzia.
Irudi:Honden shirayama hime shrine ishikawa.jpg|Shirayamahime santutegia.

## Kanpo estekak 
*  Hakusan Parke Nazionalaren webgunea
Holandako barruak

***Holandako barruak*** Joan Mirók 1928ko udan margotutako hiru pinturen sorta da. Lan hauen inspirazioa urte horretan Belgika eta Holanda ezagutzeko egin zuen bidaian eta horren bitartean ezagutu zituen margolanak, bereziki bi margolari flandestarrenak: Martensz Sorgh eta Jan Steen. Miró artista horien hiru lan hartu zituen bere modura birmoldatzeko. Garai hartako Miróren oso lan errepresentatiboak dira hirurak. Lan hauek, suposatzen duten bi garai oso desberdinen arteko zubia izanik, espezialisten artean interes handia eragin dute.

## Lanen ezaugarriak 
* *Holandako barruak I*: Martensz Sorgh (1661) egilearen "Laud jotzailea"ren bertsioa.
* *Holandako barruak II*: Jan Steen (1665) egilearen "Haurrek katu bati dantzatzen irakasten"ren bertsioa.
* *Holandako barruak III*: hau da konplexuena lan desberdinetan oinarritzen baita, guztiak Steenenak: "Hegaztien oilategia" (1660), "Emakume gaztea bainuan" (1659), "Maitasunez gaixotutako emakumea" (1660), "Emakume gaixoa eta doktorea" (1660 ingurukoa) eta "Emakumea apai-mahaian" (1661-1665).

## Bibliografia 
* Janis Mink: *Joan Miró: 1893-1983*. Taschen, 2000. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Erreprodukzioak eta lan hauen inguruko azalpenak.
Kenroku-en

Kanazawan dauden lorategi famatuak dira, Japoniako "hiru lorategi ederrak" osatzen dituzte Kōraku-en (Okayama) eta Kairaku-en (Mito) lorategiekin batera.

## Historia 
1676an Maeda Tsunanorik Kanazawako gazteluaren ondoan atseden etxe bat eraiki zuen, *Renchi-ochin*, eta inguruan lorategiak moldatuz paisa egiteari ekin zion. 1759an etxea eta lorategiak erre egin ziren eta 1774an Harunaga daymioak *Yugao-tei* te-etxea eta ur-jauzi esmeralda eraiki zituen.

1822an Narinaga daymioak Takezawa etxea eraiki zuen eta Tatsumi errekaren urak kanalizatu zituen, errekatxoetan harrizko zubi ugari eraikiz. Orduan *Kenroku-en* izena ezarri zion, "sei atributuen lorategia" esan nahi du. Sei atributu hauek espazioa, seklusioa, artifiziala, zaharra, ubideak eta panorama dira. Bi urte beranduago hil zen Narinaga eta haren seme Nariyasuk etxea bota eta Kasumiga aintzira handitu zuen, gaur egun daukan egitura emanez. 1874an publiko guztiari ireki zizkion ateak.

## Lorategiak 
Hainbat osagai aipagarri daude Kenroku-en lorategietan:
* **Funsui iturria:** Japoniako iturri zaharrena da. Kasumiga aintzirako ura hartzen du eta aintziren arteko maila desberdintasunari esker jarduten du.
* **Yugao-tei:** 1774ko te-etxea da, lorategietako eraikin zaharrena.
* **Shigure-tei:** 1676ko *Renchi-ochin* eraikina zen baina gaur egungo etxea 2000an berreraikitakoa da.
* **Ganko-bashi zubia:** Antzarren itxura ematen dioten zazpi harri gorriz egina dago. Harrien itxuragatik "dordoka zubia" (Kikko-bashi) ere esan izan zaio.
* **Karakasi pinudia:** Lorategien elementu ezagunena Karakasi pinuek osatzen dute. Soka sistema baten bidez adarretako elurra eusten dituzte eta Japoniako neguko postal tipikoa da. Sistemaren izena *Yukitsuri* da.
* **Loreak:** 63 espezie desberdin aurki daitezke parkean eta honi esker urte sasoi guztietan loraldian egoten da parkea. Bertako espezie endemikoa da Kikuzakura lorea.

## Iruditegia 

Irudi:Kenrokuen10-r.jpg|Lorategia.
Irudi:Kenrokuen bridge.jpg|Harrizko zubia neguan.
Irudi:Fountain Kenrokuen Garden Kanazawa Japan.JPG|Funsui iturria.
Irudi:Kenrokuen Hanamibashi in May.jpg|Ubidea.
Irudi:Kenrokuen1.jpg|Antzarraren zubia.
Irudi:Kenrokuen3.jpg|Karakasi pinudia.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Arlekinaren Inauteria

**Arlekinaren Inauteria** Joan Miróren garai surrealistaren olio-margolan garrantzitsuenetariko bat da. Margolana 1924 eta 1925 urteetan egin zuen. Gaur egun Buffaloko Albright-Knox Art Gallery (Ameriketako Estatu Batuak) gordetzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Malet, Rosa Maria (1993). *Joan Miró* (Bigarren. ed.). Bartzelona: Edicions 62. .
* Malet, Rosa Maria (2003). ''Joan Miró: apunts d'una col.lecció : obres de la Gallery K. AG = notes on a collection: paintings from the Gallery K. AG.* Bartzelona: Fundació Joan Miró. .
* Penrose, Roland (1993). Miró (1. ed.). Londres: Thames and Hudson. .
* Raillard, Georges (1993). *Miró* (1. ed.). Madril: Debate. .
* Rebull Trudel, Melania (1994). *Joan Miró: 1893-1983*. Madril: Globus. .

## Kanpo estekak 
* Saura, Antonio. "La cara oculta de un pintor". *El País'', 1983/12/26.
Herriek Erabaki

**Herriek Erabaki** 2014ko Europako Parlamenturako hauteskundeetarako sortutako koalizioa da. Euskal Herria Bildu (EH Bildu), Bloque Nacionalista Galego (BNG), Puyalón, Andecha Astur, Alternativa Nacionalista Canaria (ANC) eta Unidad del Pueblo (UP) koalizio nahiz alderdi politikoak biltzen ditu. Koalizio honek Ipar Euskal Herriko Euskal Herria Bai (EH Bai) eta Zutik alderdi politikoaren ondorengoa den Gorripidea taldearen babesa jaso du.

Koalizioa Euskal Herriko, Galiziako, Aragoiko, Asturiasko eta Kanariar Uharteetako ezkertiar abertzale eta nazionalistek osatuta dago eta helburua espainiar estatuko herriek autodeterminazio eskubidea lortzea da besteak beste. Zerrendaren burua EH Bilduko Josu Juaristi da eta BNGko Ana Miranda da bigarrena. Suso de Toro idazlea hamabigarren dago zerrendan. Eserleku bat lortuaz gero, EH Bildu eta BNG alderdiek lortutako botoen ehunekoen arabera Europako Parlamentuko eserlekua banatzeko erabakia hartu zuten.

Hasiera batean, Esquerra Republicana de Catalunya (ERC), Candidatura d'Unitat Popular (CUP) eta Nós-Unidade Popular zerrendara batzeko asmoa azaldu bazuten ere, ERC bere kabuz aurkeztu da eta CUP eta Nós-Unidade Popular alderdiek uko egin zioten hauteskundeetara aurkezteari.

## Europa mailako afiliazioa 
Europa mailan, Aralar eta Eusko Alkartasuna (egun EH Bildun) eta BNG Europako Aliantza Askea taldean daude. Talde hau Europako Parlamentuan Berdeak / Alianza Libre Europea talde politikoaren barruan dago. Hiru alderdiok 2009ko Europako Hauteskundeetan Herrien Europa - Berdeak koalizioaren barruan aurkeztu ziren. Dena dela, Sortuk (EH Bilduko alderdietako bat) parlamentuko "Ezker Unitarioa" taldean sartzeko nahia ere adierazi zuen (taldea Ezker Batua, Frantziako Alderdi Komunista, Birfundazio Komunista eta Syriza alderdiek osatua dago, Alexis Tsipras Europako Komisiorako presidente hautagaia izanik).

## Lortutako emaitzak 
Herriek Erabaki koalizioak 324.534 bozka (%2.07) lortu zituen, eurozinegotzi bat edukitzea lortuz. Emaitza onenak Euskadin eta Nafarroan (bi erkidegoetan bigarren alderdia izanik) lortu zituen koalizioak, Galizian ere bosgarren indarra izanik. Horren arabera, EH Bilduko hautagaia, Josu Juaristi, lehen hiru urte eta erdietan izango da europarlamentuan eta BNGren hautagaia, Ana Miranda, faltako den urte t'erdian.

## Kanpo estekak
Loricifera

**Loricifera** filuma animalia da. Kota daramana sasizelomatuak maila-kota baten itxura duen estaldura batekin.

## Kanpo estekak
Kinorhyncha

**Kinorhyncha** animalia txikien filum bat da, mugitzen den tronpa sasizelomatuak buru sargarriarekin eta gorputz segmentatuarekin. Munduko itsaso guztietan aurki daitezke, ingurune bentonikoetan. 

## Taxonomia 
Phylum **Kinorhyncha**
* Cyclorhagida ordenako
** Cyclorhagae subordena
*** Echinoderidae familia
*** Zelinkaderidae familia
*** Centroderidae familia
*** Dracoderidae familia
** Conchorhagae subordena
*** Semnoderidae familia
** Cryptorhagae subordena
*** Cateriidae familia
* Homalorhagida ordenako
** Homalorhagae subordena
*** Pycnophyidae familia
*** Neocentrophyidae familia

## Kanpo estekak
Nematomorpha

**Nematomorfo** (**Nematomorpha**) izen bereko taldeko zizare ez metamerikoez esaten da. Segmeturik gabeko gorputza dute, zilindro formakoa, eta formaz nematodoen antzekoak dira. 50 cm-tik 1 m-ra luze izaten dira. Larbak artropodoen bizkarroi bizi dira helduen artean; helduak aske bizi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzinako gaztelania

**Antzinako gaztelania** edo **Erdi Aroko gaztelania** () hizkuntza erromantze bat izan zen, iberiar taldekoa. Erdi Aroko Gaztelako Erresuman sortu zen, latin arruntak bertako hizkuntzekin izandako ukipen-egoeraren ondorioz. Horrela bazen, antzinako gaztelaniak euskararen hainbat ezaugarri fonetiko bereganatu zituen (bost bokaleko sistema, hasierako "f"-a galtzea...).

Gaztelan X. mendetik XV. mendera mintzatzen ziren eta kontsonanteen birdoitze baten ondoren, egungo gaztelania sortu zuen. Bere literatura izan zuen *Mio Ciden eresia* lehenengo lan zabala izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loinaz Jauregi

**Loinaz Jauregi Bereziartu** (Beasain, Gipuzkoa, 1962ko urtarrilaren 8a) euskal aktorea da.

## Filmografia 
* *Gernika bajo las bombas*
* *Mi querido Klikowsky*
* *Periodistas*
* *Ahmed, el principe de la Alhambra*
* *Duplex*
* *Bertan Zoro*
* *Goenkale*
* *Altza Porru*
* *Trikitraka Trikitron* 
* *Ander eta konpainia* 

## Bikoizketan egindako lanak 
* *Shin Chan -* Ume Matsuzaka
* *Txirri, Mirri eta Txiribiton -* Tortolika hegazkina (ahotsa)
Beñat Mendizabal

**Beñat Mendizabal** (Donostia, Gipuzkoa, 1978ko urtarrilaren 8a), euskal aktorea da.

## Filmografia 
* *La gran carrera*
* *Qué vida más triste*
* *Euskolegas*
* *Cuéntame cómo pasó*
* *Hasiberriak*
* *Trikitraka Trikitron*
* *Sikofonia*

## Kanpo estekak
Komatsu (Ishikawa)

, Japoniako Ishikawa prefekturako hirugarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 107.086 biztanle ditu. Prefeturako aireportua dago bertan Komatsu aireportua hain zuzen ere.

## Geografia 
Prefeturaren hegoaldean kokaturik dago, hiriburua den Kanazawatik gertu. Hakusan Parke Nazionalaren barnean kokaturik dago, izena ematen dion Haku mendiaren oinean.

## Historia 
XVI mendean Maeda Toshitsune dymioaren atseden-gaztelua egon zen bertan. Gaur egun gaztelua eraitsia dago baina lorategiek bertan diraute (Rojou Park, 芦城公園).

Komatsu hiri modernoa 1940ko abenduaren 1ean eratu zen eta prefeturako bigarren hiria izan zen harik eta ondoko ibarreko zortzi herrik bat eginda Hakusan eratu zuten arte.

## Ondasun nabarmenak 
* Komatsu aireportua
* Nata-Dera: tenplu budista.
* Yunokuni no mori: artisauen auzoa.
* Hoshi Ryokan: 718an sorturiko hotela, munduko bigarren zaharrena da (Errekorren Guinness Liburua)
* Motorren museoa: Japoniako moto museo handiena da.

## Iruditegia 

Irudi:Komatsu airport terminal building.jpg|Komatsu aireportua.
Irudi:Hoshi Ryokan.jpg|Hoshi Ryokan.
Irudi:KOMATSU OLD TOWN IN JAPAN 001.JPG|Komatsuko alde zaharra.
Irudi:NATA DERA 001.JPG|Nata-Dera tenplua.
Irudi:Komatsu castle.JPG|Komatsuko gazteluaren aztarnak.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Wajima (Ishikawa)

, Japoniako Ishikawa prefekturako hiria da. 2014ko erroldaren arabera 27.801 biztanle ditu. Bere artisau lanengatik, merkatuagatik eta kultur ondarearengatik da ezaguna, bai eta paisaia ikusgarriarengatik ere.

## Geografia 
Prefeturaren iparraldean kokaturik dago, Japoniako itsasoan sartzen den Noto penintsulan. Noto aireportua dago bertan, penintsulari zerbitzua ematen diona.

## Historia 
2006ko otsailaren batean eratu zen gaur egungo udalerria Monzen herriarekinbat egiterakoan.

## Mila arroz soroak 
Senmaida (千枚田) izena du japonieraz eta Ishikawa prefeturako eta Japoniako ikuspegi ederrenetako bat da. 1004 arroz soro dira, bertako familiek zaintzen dituztenak edo alokatzen dituztenak.

Urte sasoi guztietan bisitari asko izaten ditu. Iraileko azken astean nazio mailan egiten den zozketa batean bi bikotek beren ezkontza bertan egiteko aukera izaten dute.

Urriko lehen astean milaka kandela pizten dituzte arroz soroetan.

## Gojinjo-daiko danborra 
*Gojinjo-daiko* (御陣乗太鼓) Wajimako danbor berezia da, kultur ondare izendatua dagoena. Wajimako Nafune herrixkako biztanleek baino ezin dute jo danbor hau.

Kondairak dioenez 1577an Uesugi Kenshin generalak Noto inbaditu nahi izan zuenean bertakoek armarik ez zuten baina danborrak jotzen hasi ziren deabruaren maskarak jantzita eta inbaditaileek beldurrez ihes egin zuten.

## Jaialdiak 
* Wajima Taisai (輪島大祭): Abuztuaren 22 eta 25 artean izaten da. 10 metroko altuerako Kiriko linternak eramaten dira hiriko kaleetan zehar.
* Karramarroaren jaialdia (輪島かに祭り): Azaroaren erdialdera izaten da eta kaleetan mahai luzeak ezartzen dira marisko janak egiteko.
* Kanakura Argi jaialdia: Kanakura Wajimako herrixka txiki bat da eta bertan linterna bakoitzaren inguruan 10.000 sake botila ezartzen dira irudi geometrikoak osatuz.

## Iruditegia 

Irudi:Souijisoinnsoudou.jpg|Soiji tenplua.
Irudi:Tarumi Fall & Yasenodomon.jpg|Tarumi ur-jauzia.
Irudi:Wajima.jpg|Wajimako merkatua.
Irudi:Iwakurayama.jpg|Iwakura mendia.

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Nanao (Ishikawa)

, Japoniako Ishikawa prefekturako hiria da. 2014ko erroldaren arabera 55.346 biztanle ditu.

## Geografia 
Noto penintsulan dagoen hiri handiena da. Nanao Badiak kokaturik dago eta penintsulaz gain badian dagoen Noto uhartea ere hartzen du.

## Historia 
Aintzinako Noto probintziaren hiriburua izan zen Nanao. 1889ko dekretu inperial batek Korea, Erresuma Batua eta Estatu Batuekin harreman komertzialak izateko eskubidea eman zion eta itsas-portu garrantzitsua bihurtu zen.

Nanao udalerri modernoa 1939ko uztailaren 20an eratu zen.

## Kirolak 
Wajima Hiroshi sumo borrokalari handia bertan jaioa da. Yokozuna titulua eskuratu eta 47 borroka jokatu zituen 1973 eta 1981 artean.

## Iruditegia 

Irudi:Nanao port.JPG|Nanaoko itsas-portua.
Irudi:妻恋舟の湯1.jpg|Wakura onsena.
Irudi:Notojima Suizokukan.jpg|Noto uharteko akuariuma.
Irudi:Kannonjima.JPG|Kannon uhartea.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Oyama santutegia

Kanazawa hirian dagoen santutegi xintoista da.

## Historia 
Santutegia  eraiki zen 1599an, Kanazawaren ekialdean. 1873an Kanazawako gazteluaren ondora aldatu zuten eta Oyama izena eman zioten.

## Atea 
Santutegiaren ate nagusia 1875ean eraiki zuten. Atea bitxia da izan ere japoniar, txinatar eta europar estiloak batzen baititu. 25 metrotako altuera dauka tximistorratza ere kontutan hartuta. Hirugarren solairua herbeheretar estilokoa da eta aipagarriak bira bertako beirateak. 1950 urtean atea kultur ondare garrantzitsu izendatu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Kanazawa-C-2852.jpg|Ate nagusia.
Irudi:Ishikawa Kanazawa Oyama03.jpg
Irudi:Ishikawa Kanazawa Oyama06.jpg
Irudi:Kanazawa-C-2902.jpg

## Kanpo estekak
Kanazawako XXI mendeko arte garaikideko museoa

Kanazawa hiriko museo ezaguna da. 2004ko urriaren 9an ireki zituen ateak eta lehenengo urtean 1.570.000 bisitari izan zituen.

## Eraikina 
Museoa Kanazawaren erdigunean kokaturik dago, Kenroku-en lorategi famatuen ondoan. Eraikin zirkularra da eta 112`5 metrotako diametroa dauka. Kazuyo Sejima eta Ryue Nishizawa arkitekto japoniarrek diseinatu zuten.

Museoa bera inguratuz hainbat areto komun dauzka, liburutegia, irakurgela, haurren gela besteak beste.

Irudi:21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa002.jpg
Irudi:21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa009.jpg
Irudi:Kanazawa 21st Century Museum.jpg
Irudi:金沢21世紀美術館002.jpg
Irudi:金沢21世紀美術館２.jpg
Irudi:金沢21世紀美術館６.jpg
Irudi:Outdoor chairs under snow, 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg

## Bildumak 
1980tik aurrerako lanak aurkezten ditu, artista berriak ezagutzera eman nahian. Hainbat artistaren lanak daude, honako hauek dira batzuk: Francis Alys, Matthew Barney, Tony Cragg, Olafur Eliasson, Leandro Erlich, Isa Genzken, Kojima Hisaya, Gordon Matta Clark, Peter Newman, Carsten Nicolai, Giuseppe Penone, Gerhard Richter, Murayama Ruriko, Hiraki Sawa, Atsuko Tanaka, James Turrell, Patrick Tuttofuoco, Anne Wilson, Suda Yoshihiro.

Irudi:Inside the Swimming Pool, 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg
Irudi:Installations, 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg
Irudi:Rocking chairs, 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg
Irudi:An Installation inside 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg
Irudi:Seats inside 21st Century Museum of Contemporary Art.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Fukui

, Japoniako Fukui prefekturako hiriburua da. 2014ko erroldaren arabera 265.405 biztanle ditu.

## Geografia 
Prefeturaren ipar-ekialdean kokaturik dago Fukui.

## Klima 

## Historia 
Sengoku Aroan Asakura leinua zen nagusi lurralde honetan. 1471ean gaztelua eraiki eta herria sortu zuten. 10.000 biztanletaraino iritsi zen berehala, Japoniako hiri handienetakoa bihurtu zelarik.

1573an Oda Nobunagak Asakura familia garaitu eta herria erre egin zuen. Gaur egun Asakura familiaren aztarna historikoak Japoniako Ondare historiko garrantzitsuenetakoak dira.

Sekigaharako borrokan laguntza emateagatik Tokugawa Ieyasu shogunak lurralde hau eman zion Yuki Hideyasuri eta honek Fukuiko gaztelua eraiki zuen. Gazteluan bazen zorte onaren putzua (japonieraz *Fukunoi*) eta azkenean honek eman zion izena lehenik eta behin gazteluari eta ondoren herriari. 1669an ordea gaztelua erre egin zen eta gaur egun harresiak eta inguratzen dituen putzua baino ez daude.

Edo Aroan Echizen probintziako hiriburua izan zen Fukui eta hiri garrantzitsua izaten jarraitu zuen. Meiji berrezarkuntzaren ondoren 1889an eratu zen udalerria.

Toki estrategikoa izanik 1945ean hegazkin estatubatuarren bonbaketa gogorrak jasan zituen eta hiriaren %86a suntsitua gelditu zen. Hori gutxi balitz 1948an lurrikara batek astindu zuen. Hurrengo hamarkadetan hiriak aintzinako energia eta bizinahia berreskuratu dituela sinbolizatzeko Fenix Hegaztia hartu du bere sinbolo.

## Ondasun nabarmenak 
* Ichijōdani Asakura familiaren aztarna historikoak.
* Fukuiko gaztelua.
* Harmony Hall musika aretoa.
* Asuwa santutegia.
* Gotaisi ur-jauzia.
* Uharteak: Gameshima, Hokoshima eta Ongamijima.
* Eihei-ji tenplua: 15 kilometro ekialdera.

## Iruditegia 

Irudi:Asakura Yakata of Ichijodani Asakura Family Historic Ruins02s3s4440.jpg|Ichijōdani Asakura familiaren aztarna historikoak.
Irudi:Fukui Castle01st3200.jpg|Fukuiko gaztelua.
Irudi:Harmony Hall Fukui.JPG|Harmony Hall musika aretoa.
Irudi:Asuwa-jinja, worship hall 001.jpg|Asuwa santutegia.
Irudi:Row of sakura, Asuwa River, Fukui.jpg|Gereziondoak loretan Asuwa ibaiaren ertzean.
Irudi:Gotaishi Falls.jpg|Gotaisi ur-jauzia.
Irudi:Gameshima.jpg|Gameshima uhartea.
Irudi:Hokoshima.jpg|Hokoshima uhartea.
Irudi:Ongamijima.jpg|Ongamijima uhartea.
Irudi:Eiheiji08bs3200.jpg|Eihei-ji tenplua

## Hiri senidetuak 
*  (1982)
*  (1989)
*  (1989)
*  (1989)
*  (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Gonzalo Goikoetxea

**Gonzalo Goikoetxea Lukin** (Oteitza, Nafarroa, 1952ko martxoaren 13a - Madril, 2009ko otsailaren 7a) euskal herritar kazetari eta gidoigile bat izan zen.

Eloy de la Iglesia zarauztar zinema zuzendariaren ohiko lankidea zen, bere filmetan gidoigile gisa maiz lan egin zuelarik.

Gaztaroan drogekin arazoak izan zituen, gerora ondorioak jasan zituelarik. .

2009ko otsailaren 7an bihotzekoak jota Madrilen zendu zen.

## Filmografia 
* 1977 — *Los placeres ocultos*
* 1978 — *El diputado*
* 1980 — *Navajeros*
* 1981 — *La mujer del ministro*
* 1982 — *Colegas*
* 1983 — *El pico*
* 1984 — *Akelarre*
* 1984 — *El pico 2*
* 1985 — *Crimen en familia*
* 1985 — *Caso cerrado*
* 1985 — *Bior bira* (ekoizlea ere)
* 1987 — *La estanquera de Vallecas*

## Kanpo estekak 
* *Triunfo* aldizkariko artikuluak irakurgai 
* *Tiempo de Historia* aldizkariko artikuluak irakurgai
Francis Willughby

**Francis Willughby**, (Middleton Hall, 1635ko azaroaren 22a - Wollaton Hall, 1672ko uztailaren 3a), britainiar ornitologo eta iktiologoa izan zen. John Ray ikaskide eta lagunarekin batera Europan barrena egin zituen espedizioak.

1664an biek 391 sarrera dituen latina-okzitaniera-gaztelania-arabiera-mendebaleko euskara ("Latine", "Provencel", "Hispanice", "African" eta "Biscay") hiztegia idazti zuten, Europan barna bidaian ibili ondoren.

1676an, hil ondoren, Rayk *Ornithologia libri tres* argitaratu zuen, ''Willughby's Ornithologia'' izenpean.
Kotizazio-oinarriak

**Kotizazio-oinarriak** langilearen soldatatik abiatuta kalkulatutako zenbatekoak dira. Oinarri hauen bitartez kenkariak, prestakuntzen zenbatekoak... kalkulatzen dira. Atal hau nominaren beheko aldean ageri arren, kenkariak kalkulatu aurretik egin behar dira.

Ondorengo hauek dira:
* Kontingentzia arruntetarako kotizazio-oinarria **(KAKO)**
* Kontingentzia profesionaletarako kotizazio-oinarria **(KPKO)**
* Aparteko orduengatiko kotizazio-oinarria **(AOKO)**
* Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergarako (PFEZ)atxikipenerako oinarria **(PFEZAO)**

Nola kalkulatu KAKO:

OINARRIZKO SOLDATA + SOLDATA-OSAGARRIAK (aparteko orduak aparte) + SOLDATAZ KANPOKO OSAGARIAK + APARTEKO PAGEN HAINBANAPENA
Fukuiko gaztelua

Japoniako Fukui hirian dagoen gaztelu japoniarra da.

## Historia 
Sekigaharako borrokan laguntza emateagatik Tokugawa Ieyasu shogunak lurralde hau eman zion Yuki Hideyasuri eta honek gaztelua eraiki zuen. Gazteluan bazen zorte onaren putzua (japonieraz *Fukunoi*) eta azkenean honek eman zion izena lehenik eta behin gazteluari eta ondoren herriari. 1669an ordea gazteluaren dorre nagusia erre egin zen.

Matsudaira familiak gaztelua erabiltzen jarraitu zuen harik eta Meiji berrezarkuntza iritsi zen arte. Orduan egitura guztia eraitsia izan zen, harrizko hormak eta daymioaren jauregia izan ezik.

1945ean hegazkin estatubatuarren bonbaketek erabat suntsitu zuten gaztelua. 1993an jauregia berreraikitzeari ekin zion prefeturako gobernuak.

## Iruditegia 

Irudi:Fukui Castle Mirokabashi 20100529.jpg|Miroka zubia.
Irudi:Fukui Castle04bs4592.jpg|Harresia.
Irudi:Fukui Castle05n4592.jpg
Irudi:Gohonjobashi bridge, Fukui, Fukui 200507.jpg|Gohonjo zubia.

## Kanpo estekak
Ezizen

[thumb|[Londresko metroa  ezizen herrikoia duena.]]
**Ezizen** edo **goitizen** norbaiti, nabarmentzen duen ezaugarriren bat dela eta, jartzen zaio.

Interneten IP helbidearen ordez erabiltzen dute,  anglizismoa (*nick* laburtua) izena duena.

Ezizenak eta hipokoristikoak ezberdinak dira. Azkenak izen berezien familia-erak dira, adibidez, Patxi hipokoristikoa Frantzisko izen bereziaren ordez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izengoiti.
* Epitetoa.
* Gainizena
* Goitizen.
* Heteronimo.
* Hipokoristikoa
* Izen artistikoa
* Izengoitia

## Kanpo estekak
Haku mendia

, Japoniako erdialdean dagoen sumendia da, 2.702 metrotako altuera duena. Fuji eta Tate mendiekin batera "hiru mendi sakratuak" (三霊山, *Sanreizan*) multzoa osatzen du.

## Geografia 
Hakusan Parke Nazionalaren barnean dago, Ishikawa, Fukui eta Gifu prefeturek bat egiten duten puntuan. Hiru tontor ditu:
* Gozengamine (御前峰): 2.702 m.
* Kengamine (剣ヶ峰): 2.677 m.
* Ōnanjimine (大汝峰): 2.648 m.

Shirayamahime santutegia dago bertan.

## Historia 
Duela 300 edo 400 mila urte oso aktiboa izan zen baina ezagutzen den azken erupzioa 1659an gertatu zen.

Taichō monjea izan zen Haku mendia igo zuen lehenengoa, 717an.

## Iruditegia 

Irudi:Mount Haku Top Gozengamine 2004-10-17.JPG|Gozengamine tontorra.
Irudi:Hakusan08.JPG|Kengamine tontorra.
Irudi:Hakusan Shrine in Murodo 2008-7-1.jpg|Shirayamahime santutegia.
Irudi:Pond Midorigaike 2008-10-2.jpg|Kraterrean dagoen Midoriga-ike aintzira.

## Ikus, gainera 
* Hakusan Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Asuwa ibaia

Fukui prefeturako ibaia da, Kanmuri mendian 1.257 metrotako garaieran hasten dena eta Hino ibaian urak isurtzen dituena.

Ibilbidean hainbat toki esanguratsu zeharkatzen ditu, besteak beste honako hauek:
* Fukui hirian ibaiertzean landaturiko 600 gereziondoak.
* Maruokako gaztelua.
* Ichijōdani Asakura familiaren aztarna historikoak.

## Kanpo estekak
Sakai (Fukui)

, Japoniako Fukui prefekturako bigarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 91.109 biztanle ditu.

## Geografia 
Fukui prefeturaren iparraldean kokaturik dagoen hiria da, prefeturako hiriburuaren alboan.

## Historia 
Japonian zutik dirauen gaztelurik zaharrena bertan dago, 1576an eraiki zen Maruokako gaztelua hain zuzen ere.

Gaur egungo hiria 2006 urtean eratu zen Harue, Maruoka eta Mikuni herriek bat egin zutenean.

## Ondasun nabarmenak 
* Maruokako gaztelua.
* Tōjinbō kostaldea.
* Mikuni santutegia.
* Takidanji tenplua.

## Iruditegia 

Irudi:Maruoka Castle 20100529-01.jpg|Maruokako gaztelua.
Irudi:Japan Tojinbo02n4592.jpg|Tōjinbō kostaldea.
Irudi:MikuniSuishenxing Door.jpg|Mikuni santutegia.
Irudi:Takidanji15n4592.jpg|Takidanji tenplua.
Irudi:Mikuni Port.jpg|Sakaiko itsas-portua.

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Noto penintsula

, Japoniako Ishikawa prefeturaren iparraldeko lurrak hartzen dituen penintsula da.

## Geografia 
Noto penintsula Japoniako itsasoan sartzen da eta ekialdeko ertza Toyamako Badian dauka. Erdialdean Nanaoko Badia dago Noto uhartea barnean daukana. Penintsularen muturrean Suzu lurmuturra dago.

Hiru eskualdetan banatzen da, *Kuchi-Noto* (hegoaldea), *Naka-Noto* (erdialdea) eta *Oku-Noto* (iparraldea)

Penintsulako hiriak Nanao (60.140 biztanle), eta Wajima (31.532) eta Suzu (17.327) dira, denak Ishikawa prefeturakoak.

## Ondasun nabarmenak 
* Mila arroz soroak.
* Noto uhartea.
* Mitsukejima uhartea.
* Wakura onsena.
* Keta santutegi handia.
* Soji tenplua.

## Iruditegia 

Irudi:Senmaida.jpg|Mila arroz soroak.
Irudi:Mitsukejima.jpg|Mitsukejima uhartea.
Irudi:鉢が崎海岸.jpg|Suzuko hondartza.
Irudi:妻恋舟の湯1.jpg|Wakura onsena.
Irudi:Souijisoinnsoudou.jpg|Soji tenplua.
Irudi:Bramatiyagura.jpg|*Bramatiyagura* arrantza egitura Anamizun.

## Kanpo estekak
Maruokako gaztelua

Japoniako Sakai (Fukui) hirian dagoen gaztelu japoniarra da. Japonian zutik dirauen gaztelurik zaharrena bertan dago.

Shibata Katsutoyok 1576an eraiki zuen gaztelua eta ordutik dorre nagusia (*tenshu*) gelditzen da zutik. Gazteluak  izena ere jaso izan du, izan ere kondairak dioenez etsaia gaztelura hurbiltzen zenean behelaino itxia agertu eta gaztelua ezkutatu egiten baitzen.

## Iruditegia 

Irudi:Maruoka-jo Sakura.JPG
Irudi:Keep of Maruoka Castle 3.jpg
Irudi:Maruoka Castle 20100529-02.jpg
Irudi:Maruoka Castle 20100529-03.jpg

## Kanpo estekak
Ichijōdani Asakura familiaren aztarna historikoak

thumb|300px|Ichijōdani Asakura familiaren aztarna historikoak.
, Japoniako Fukui hiriko aztarnategi arkeologiko ezaguna da.

## Historia 
Sengoku Aroan Asakura leinua zen nagusi lurralde honetan. 1471ean gaztelua eraiki eta herria sortu zuten. 10.000 biztanletaraino iritsi zen berehala, Japoniako hiri handienetakoa bihurtu zelarik.

1573an Oda Nobunagak Asakura familia garaitu eta herria erre egin zuen. Gaur egun Asakura familiaren aztarna historikoak Japoniako Ondare historiko garrantzitsuenetakoak dira.

## Indusketak eta berreraikuntzak 
1967 urtean hasi ziren indusketak egiten eta herri osoaren oinarria agerian gelditu zen, daymioaren jauregia, samuraien etxebizitzak, tenpluak, merkatarien eta artisauen etxeak, denak ere ongi definituriko kaleetan. 200 metrotan dauden eraikinak berreraiki egin dira, tartean daude samuraien etxeak eta merkatarienak. Lau lorategi japoniar ere berreskuratu dituzte.

Muinoaren gainean daude Ichijōdani gazteluaren hondarrak.

## Kultur ondarea 
* Ichijōdani Asakura failiaren lorategiak.
* 278 hektarea diruen aztarnategia.
* Lortu diren 2.343 artikulu.

## Iruditegia 

Irudi:Asakura Yakata of Ichijodani Asakura Family Historic Ruins04s3s4500.jpg
Irudi:Fukugen-madhinami of Ichijodani Asakura Family Historic Ruins01s3s4592.jpg
Irudi:Heimen fukugen-chiku of Ichijodani Asakura Family Historic Ruins02s3s4592.jpg
Irudi:Eirin-zuka.jpg
Irudi:Suwa Yakata-ato Garden of Ichijodani Asakura Family Historic Ruins04s3s4592.jpg
Irudi:Asakura Yakata of Ichijodani Asakura Family Historic Ruins12s5s4592.jpg
Irudi:Nishiyamakoshoji-ato Fukui05n4592.jpg

## Kanpo estekak