open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meskhet

thumb|250x250px|Meskhetiarren lurraldeak Georgian 1926. urtearen inguruan
**Meskhetak** edo **meskhetiarrak, meskhet** **turkiar** izenez ere ezagunak, eta Turkian **ahiska** turkiarrak ere bai; Georgiako Meskhetia eskualdean jatorria duen talde etniko turkiar bat dira, 21. mendean diaspora gisa sakabanatuak bizi direnak, nagusiki Sobiet Batasuna zeneko lurraldeetan eta Turkian. 

## Historia 
thumb|Meskhetiarrak ezkontza batean, andregaia aurkezten.
Turkiar asentamendu bat 1578ko espedizio militarr batean ezarri zen Meskhetian, baina lehenagotik ere turkiar tribuak XI. eta XII. mendeetan ezarriak ziren eskualdean. 

Meskheten desterrua eta sakabanaketa Bigarren Mundu Gerran hasi zen. Une hartan, Sobietar Batasuna Turkiaren aurkako presio-kanpaina bat egiteko prestatzen ari zen, eta Iosif Stalinek Meskhetiako turkiar biztanleria bertatik ezabatzeko aprobetxatu zuen. Kontuan hartzeko da Stalinen naziotasuna, georgiar kristaua izatez, non Georgian bizi ziren meskhetak turkiar musulmanak ziren. 1944an, Meskhetiako turkiarrei kontrabandoa, lapurreta antolatua eta espioitza leporatu zizkieten, Turkiako mugan zehar egindako ustezko delituak eta traizioak. Abusuak ugari izan ziren erbesteratu aurretik eta ondoren  eta gutxi gorabehera 115.000 turkiar erbesteratu zituzten Erdialdeko Asara. Harrezkero ehunka gutxi batzuk bakarrik itzuli ahal izan dira Georgiara, Georgiak ez baitu aberriratzea baimentzen. Bigarren Mundu Gerran erbesteratutako beste nazionalitateek ez bezala, ez zen inolako arrazoirik eman turkiar mesketarrak deportatzeko, 1968 arte ezkutuan gorde baitzen deportazioaren beraren onarpena. 

1989an Uzbekistanen turkiar meskheten eta bertako uzbekoen artean istilu larriak izan ziren. Erresumin nazionalistak meskheten kontra piztu ziren, Ferganako haran gainpopulatuko baliabideengatik uzbekoekin lehian aritu baitziren. Ehunka meskhet hil edo zauritu ziren, ia 1.000 propietate suntsitu ziren eta milaka  meskhetak ihes egin zuten erbestera. eta Ukrainara joan ziren.

Azerbaijanen bizitzen jarri zirenen artean, Khojali herrian kokatu ziren ehundaka batzuk Khojaliko sarraskiaren biktima izan ziren 1992an, non Karabakh Garaiko lehen gerraren kontestuan, armeniar miliziek hainbat azerbaijandar eta meskhet hil zituzten bertan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonivski zubia

**Antonivski Zubiak** (ukraineraz: Антонівський міст) Dnieper ibaia zeharkatzen du Khersonen, Khersongo Oblastean, Ukraina hegoaldean. 

## Historia 
Zubia 1977tik aurreikusita bazegoen ere, 1985eko abenduaren 24an, azkenean, zubia eraikitzen amaitu eta inauguratu zen. Kherson Oblasteko Antonivka hirian dago kokaturik eta Kherson Oleshky eta Hola Prystan hiriekin lotzen ditu M14 Autobidearen bidez. Zubiak 1,366 metroko luzera du, 31 zutabetan oinarritutakoa. Ukrainako indarrek, azkenean, gunearen kontrola galdu zuten 2022ko otsailaren 26an, borroka gogor baten ondorioz, hainbat soldadu hil eta ibilgailu militar suntsituak utziz, zubian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ajvar

**Ajvar** ( ahoskatua) batez ere piper gorriz, berenjenaz, baratxuriz eta piperbeltzez egindako ongailua da. Oso ezaguna da Balkanetako sukaldeetan, batez ere Ipar Mazedonian eta Serbian. Piperretako kapsaizina-kontzentrazioaren eta erantsitako kantitatearen arabera, gozoa edo mina (arruntena) izan daiteke, edo oso zorrotza. Ajvar hitza turkierazko *havyar* hitzetik dator, "arraba gazituak" esan nahi duena eta kabiarrarekin partekatzen du etimologia.

## Prestaketa 
Prestaketa ez da zaila, eta zeregin nagusia piperrak eskuz zuritzea da. Tradizionalki, udazkenaren erdialdean egiten dute lan hori, barazkiak gorenean daudenean. Prestatu ondoren, kristalezko potoetan gordetzen dute, eta urtean zehar kontsumitzen dute (etxe gehienetan erreserbak udaberrira arte iristen ziren; horregatik, neguko otorduekin lotzen da). Askotan, lagunen, bizilagunen eta senideen laguntzarekin egiten zen lan hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balkanetako gastronomia

[300px|thumb|[Pazkoa ortodoxoko gosaria Serbian, eskualdeko beste herrialdeetan ere hartzen dutena.]]
**Balkanetako gastronomia** Balkanetako penintsulan geografikoki kokatuta dauden estatu, eskualde eta herrien ohitura komunei dagokie. Sukaldaritzako espezialitate ugari dituen eskualdeetako bat bihurtzen duten hainbat osagai erabiltzeagatik bereizten da. Mediterraneo itsasoaz eta Itsaso Beltzaz inguratutako penintsula dela ulertu behar da, non kostaldeko herrietan arrain ugari dagoen, barnealdean nekazaritzatik datozen haragiak eta landareak nagusitzen dira klima epelaren gainetik. Ekialdeko Europako herrialdeetako eta Mediterraneoko zenbait sukaldetako eraginen nahasketa du.

## Osagaiak 
Balkanetan dauden herrialde eta eskualdeetako batzuek Mediterraneoko sukaldaritzarekin harremana eta eraginak dituzte, eta, horregatik, osagaietako batzuk sukaldaritza horrekin bat datoz. Mezze (aperitiboaren antzekoa) hartzeko ohitura herrialde horietako gehienetan ohikoa da. Esnekien erabilera plater batzuen osagai gisa, hala nola kaymak herrikoia.

## Kanpo estekak
Tokasa Seniyasi

**Tokasa Seniyasi** (Fiji, 1999ko uztailaren 10a), Fijiko zazpiko errugbi jokalaria da. Hasiera batean, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, emakumeen txapelketan lehiatzeko zen, baina, lesioengatik, erretiratu behar izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vasiti Solikoviti

**Vasiti Solikoviti** (Fiji, 1993ko abuztuaren 2a), Fijiko zazpiko errugbi jokalaria da Emakumeen txapelketan parte hartu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, *Ajinomoto Sutajiamu*), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.
## Emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaymak

**Kaymak**, **Sarshir** edo **Qashta/Ashta** (; ) esneki bat da, esne-gain harrotuaren antzekoa, Turkian, Balkanetan, Ekialde Ertaineko herrialdeetan, Iranen, Afganistanen eta Indian egina. Bufalo edo behi esnearekin egiten da. Polonian, berriz,  dulce de lecheren antzeko prestaketa da.

Esneki honen aldaerari "skorup" diote Serbia eta Montenegron. Turkian, Afyonkarahisar hiria bere kaymak ekoizpenagatik ezaguna da.

## Ezaugarriak 
Kaymak egiteko metodo tradizionala esnea astiro egostea da, eta bi orduz bero-iturri baxu batean mugitzen dute. Sutatik kendu ondoren, esnegaina geratu eta hozten uzten da, eta, azkenik, zenbait orduz edo egunez hartzitzen da. Esne-koipearen ehunekoa, oro har, %60 ingurukoa izaten da. Trinkotasun trinko eta krematsua du (ez da guztiz trinkoa, proteinen eta esne-zuntzen kontzentrazio txikia dela eta), eta zapore-azidoa du apur bat (heldutakoaren arabera).

Turkian hurrengo postreekin hartzen dute:
* Ekmek kadayıfı
* Ayva tatlısı
* Kabak tatlısı

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angéla Kóczé

**Angéla Kóczé** (Fehérgyarmat, 1970eko otsailaren 23a) soziologo feminista, ijito jatorrikoa. European Roma Information Officeko zuzendaria.

## Biografia 
2011an doktoretza lortu zuen soziologian eta antropologia sozialean Central European Universityren eskutik. 2013an Estatu Batuetan ikasteko diru-laguntza lortu zuen eta Wake Forest Universityak irakastera gonbidatu zuen.

Budapesteko Central European Universityko irakaslea da eta Hungarian Social Research Fundeko ikerlaria izan da, bere ikerketetan Europan bizi diren ijitoei generoa, etnizitatea eta klasearen ardatzak nola eragiten dien jorratzen du. Argitalpenak izan ditu Palgrave Macmillan, Ashgate, eta Central European University Press-ekin. Roma Graduate Preparation Program-eko zuzendaria eta Romani Studies Program delakoa ere bultzatu du.

##### Liburuetako kapituluak 
* Antigitanismo: Trece miradas (Traficantes de Sueños, 2021)

## Sariak eta Aitortzak 
* 2013an, *Ion Ratiu Democracy Award* jaso zuen Washingtongo Woodrow Wilson International Center for Scholars-ek emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kieveko Mamua

**Kieveko Mamua** (ukraineraz: Привид Києва) MiG-29 Fulcrum bat daraman baieztatu gabeko aparteko hegazkin-pilotu bati eman zaion ezizena da, 2022ko otsailaren 24an Kieveko erasoaldian sei hegazkin errusiar eraitsi izana egozten zaiona. Kieveko Mamua, ziur aski, hiri-legenda bat da, Ukrainako biztanleentzako moral-injekzio handi bat bezala sortua.

## Historia 
[thumb|261x261px|[Ukrainako Aire Indarrak|Ukrainako Aire Indarren Mikoian MiG-29 bat.]]
Sare sozialetan, Ukrainan zeuden borroka-egazkinen bideoak zabaltzen hasi ziren Errusiaren inbasioaren lehen egunean, 2022ko otsailean, non esaten zen pilotu bakar batek hainbat hegazkin errusiar eraitsi zituela. Bideo horietan, ustezko MiG-29 baten pilotu batek, "Kieveko Mamua" ezizenez ezagutzen dena, ustez sei aire-borroka irabazi zituen Kieveko zeruan, inbasioaren lehen 30 orduetan; informazioaren arabera, sei hegazkin horiek bi Su-35, bi Su-25, Su-27 bat eta G-29 bat dira. Kieveko Mamua existitzekotan, XXI. mendean erregistratutako lehen aparteko pilotua izango litzateke, bai eta Aparta Egun Batean ere.

Ukrainako Defentsa Ministerioak dioenez, eraistea baieztatzen bada, Kieveko Mamua Errusiaren inbasioaren hasieran Ukrainako Indar Armatuetara berehala itzuli ziren erreserba militarreko dozenaka pilotu esperientziadunetako bat izan daitekeela. Txio batean, Kieveko Mamua "airearen mendekatzaile" gisa aipatu zuen Ministerioak ere. Gainera, Ukrainako Komandanteburu den Valerii Zaluzhnii-k esan zuen Ukrainako borroken lehen egunean eraitsitako sei hegazkin errusiar baino ezin zituela baieztatu, nahiz eta gehiago izan zitezkeen.

## Morala 
Kieveko Mamua errefortzu moral gisa egiaztatu dute ukrainarrek, 2022ko Ukrainako inbasio errusiarraren aurrean baikortasuna indartzeko. Hiri-legenda hau ez da, seguruenik, nahita egindako sorkuntza bat, baizik eta ukrainarrek sare sozialetan partekatzen dituzten istorioetan sortua, Ukrainako komunikabideen kontu ofizialek pilotuari eguneratze erregularra eman aurretik hasitakoa.

*Task & Purpose*k argudiatu zuenez, nahiz eta oso zaila izan aipatutako sei aire-eraisteak egiazkoak izatea, XXI. mendean horrek zuen bitxitasunagatik eta Ukrainaren misilen-aurkako defentsa sendoagatik, Kieveko Mamua ukrainarren izpiritua bezain "erreala" zen. *The Aviationist*eko Tom Demerly-k argudiatu zuen Kieveko Mamua "gerraren kaosak anplifikatutako distortsio arraroen adibide bat" dela. Kieveko Mamua bezala, 2022ko otsailaren 26an Ukrainako Lehorreko Indarren soldadu bati buruzko informazioa agertu zen sare sozialetan, "Ukrainako Herioa" ezizenaz ezaguna, ustez, hogei soldadu errusiar baino gehiago akatu zituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smilla's Sense of Snow (filma)

'''''Smilla's Sense of Snow'''* (euskaraz *Smillaren Elurraren Sentipena*), 1997ko Bille August danisrrak zuzendutako misteriozko thriller film bat da. 1992ko Peter Høeg daniar idazlearen *Frøken Smillas fornemmelse for sne'' eleberrian oinarritua dago. Julia Ormond, Gabriel Byrne, Richard Harris, Robert Loggia, Vanessa Redgrave eta Tom Wilkinson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Danimarka, Kopenhage, Eguberri baino bost egun lehenagotik, Isaiah (Clipper Miano) sei urteko groenlandiar mutikoa elurretan hilik agertuko da. Poliziak gertaerarekin erakutsitako arduragabekeria eta axolagabekeria ikusirik, mutikoaren babeslea zen Smilla (Julia Ormond) emakume gazte misteriotsua mutikoaren heriotz misteriotsuari buruz bere kaxa ikertzen hasiko da.

## Aktoreak 
*Julia Ormond: Smilla Jaspersen
*Gabriel Byrne: Mekanikaria
*Richard Harris: Andreas Tork doktorea
*Clipper Miano: Isaiah Christiansen
*Agga Olsen: Juliane Christiansen (Isaiahren ama)
*Jim Broadbent: Lagermann doktorea
*Tom Wilkinson: Loyen irakaslea
*Robert Loggia: Moritz Jaspersen
*Vanessa Redgrave: Elsa Lübing
*Emma Croft: Benja
*Bob Peck: Ravn
*David Hayman: Telling
*Peter Capaldi: Birgo Lander
*Mario Adorf: Sigmund Lukas kapitaina
*Erik Holmey: Hansen
*Matthew Marsh: Detektibea
*Jürgen Vogel: Nils Jakkelsen
*Alvin Ing: Licht
*Charlotte Bradley: Lagermann andrea
*Ann Queensberry: Schou
*Maliinannguaq Markussen-M jaunaolgard: Smillaren ama
*Ida Julie Andersen: Smilla, haurtzaroan
*Ono Fleischer: Inuit ehiztaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bilgor

[thumb|240px|Txekor-[gantzez eginiko bilgorra.]]
**Bilgorra** (edo **seboa**, latinez *sebum*) animalia-jatorriko gai koipetsu solidoa da, erraz urtzen dena, batez ere gainazalak olioztatzeko (bilgorreztatzeko) eta janariak prestatzeko erabiltzen dena. Industrian ere erabiltzen da, gantz gordina ez bezala giroko tenperaturan kontserbatzen baita, besteak beste xaboia eta lubrifikatzaileak egiteko. Kandela egiteko ere erabilinizan da argizariaren ordez, **ziho** izena hartuz.

Biologian, bilgorra goi-mailako animalien bilgor-guruinek jariatzen duten gai koipetsua da. Honen funtzioa da azalaren kanpoaldea babestu eta olioztatzea. 

## Osagaiak
Hauek dira bilgorraren gantz azidoak:
*Gantz azido aseak:
**Azido palmitikoa (C16:0): 26%
**Azido estearikoa (C18:0): 14%
**Azido miristikoa (C14:0): 3%
*Gantz azido monoasegabeak:
**Azido oleikoa (C18-1, ω-9): 47%
**Azido palmitoleikoa (C16:1): 3%
*Gantz azido poliasegabeak:
**Azido linoleikoa: 3%
**Azido linolenikoa: 1%

## Erabilera
### Sukaldaritzan
Bilgor gordina erruz erabili izan da sukaldaritzan, koipe gisa. Adibidez, ezinbestekoa da britainiar uharteetan egindako budin tradizionalak egiteko, hala nola Eguberri budina eta giltzurrun budina prestatzeko, azal leuna ematen baitio besteak beste. Haragi betegarri tradizionalaren osagaia ere bada.

Estatu Batuetan, 1990ean landare-olioagatik aldatu aurretik, McDonald's janari lasterreko katean patata frijituak prestatzeko %93ko behi-bilgorra eta %7ko kotoi-olio nahasketa erabiltzen zen.

Bere kaloria-eduki handia dela eta, bilgorra erabiltzen zuten klima hotzeko esploratzaileek, bidaia hauen eguneroko energia-behar handia osatzeko (normalean 5.000-6.000 kcal).

### Industrian
thumb|Ziho kandela bat.

Erabilera industrialerako, lehenik eta behin bilgor gordina urtu eta sutan prozesatzen da, ondoren iragazi eta hozten da, batzuetan ziklo osoa behin baino gehiagotan eginez. Bilgor prozesatua, azienda-bazka eta txori-jan gisa eta xaboia egiteko erabiltzen da. Biodiesela eta beste oleokimiko batzuk ekoizteko lehengai gisa erabil daiteke. Historikoki kandela egiteko erabili izan da, argizaria baino alternatiba merkeagoa baitzen. Kasu honetan, bilgorrari *ziho* deritzo.

Bilgorra soldadura-fluxu gisa ere erabil daiteke eta larru-egokitzaile batzuen osagai nagusia da.

#### Xaboia
Xaboia egiteko gantz-azidoak saponifikatu behar dira, eta maiz xaboigileek idi-bilgorra erabiltzen dute. Horrela, xaboien osagaietan maiz ageri da *sodio tallowatoa*, hau da, bilgorrezko (ingelesez *tallow*) gantz-azidozko gatza). Sodio tallowatoa lortzeko, bilgorra sodio hidroxidoarekin (lixiba, soda kaustikoa) edo sodio karbonatoarekin (garbiketa-soda) erreakzionatuz lortzen da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Gardeko zubia

**Gardeko zubia** Erronkariko ibaxako Garde udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Gardalar ibaiaren gainean.

## Zubia 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Garde
* Erronkaribar

## Kanpo estekak
Opritxnina

thumb|Opritxininako lurraldeak 16. mendeko Errusian,
Opritxnina  Ivan IV,a tsarrak, Ivan Izugarriak, zuzenean kontrolatutako lurralde errusiarraren zati bat izan zen 16. mendean. 

Lurraldea *opritxnik* izeneko indar armatu gupidagabe batek zuzentzen zuen, eta indar hori etsai politiko zenbait kontra erabili zuen Ivan tsarrak. Harrezkero opritxnikak polizia politikoen aurrekaritzat hartu izan dira Errusian, eta Opritxinina botere despotiko oso eta ankerraren sinonimo.

## Historia 
1565ean Ivan Tsarrak bi zonaldetan banatu zuen Errusia:  Zemstxina (=Lurraldea), eta Opritxnina (= Apartekoa). Zemstxina ohiko erakunde aristokratikoen kontrolpean geratu zen, bereziki boiardoen Duma edo asanbladaren mendean. Opritxnina berriz aginpide zuzeneko lurtzat hartu zuen Ivanek, eta bere gortea ere Moskutik eskualde berriko Vologda hirira eraman zuen.

Opritxninako opritxnik indarrak erabili zituen Ivanek boiardoen kontrako bere politiketan, eta baita Novgorod hirian bere kontrako konspirazioa izan zela jakin zuenean, hiri hartan sarraskia eragiteko.

Opritxnina kontrolpean izateak zentzu ekonomikoa ere bazuen, ipar-ekialderantz Siberiarekin lotzen zuten bideak kontrolatzen zituelako, eta hori funtsezkoa zen garaiko negozio handiarentzat: larruen inportazio eta esportazioa. Era berean, esportaziorako Itsaso Zuriko Arkhangelsk iparraldeko kaia ere Opritxninan zegoen, eta hori zen bidea larruak Europara ontziz bidaltzeko. Era berean Opritxnina iparraldekoak esklabe edo barrendegi bat zeukan ekialderago, Kazandik Siberiara bidean, Stroganov lurraldeak; eta hori ere Siberiako merkataritzaren kontrolerako zen.

Dena dela, sistemak urte gutxi iraun zuen, eta Krimeako khanerri tatariarren inbasio baten ondoren, Opritxnina ezabatu zuen Ivanek 1572an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Najat Maalla M'jid

'''Najat Maalla M'jid''' Marokoko politikari eta diplomatiko bat da, Nazio Batuen Erakundeko Idazkari Nagusiaren Ordezkari Berezia Haurren aurkako Indarkeriari buruzkoa. António Guterres idazkari nagusiak kargurako izendatu zuen 2019ko maiatzean.

Mediku gisa lan egin zuen, Pediatria Saileko zuzendaria izateaz gain, Casablancako Hay Hassani Ospitaleko zuzendari gisa izan zen ere. Bayti gobernuz kanpoko erakundea sortu zuen, Marokoko etxerik gabeko gazteekin lan egiten duena.

M'jid Marokoko Giza Eskubideen Kontseilu Nazionaleko eta Afrikako Haurren Politikarako Foroko Zuzendaritza Batzordeko kide izan da.

M'jid 2008 eta 2014 artean haurren salmentari, haurren prostituzioari eta haur pornografiari buruzko errelatore berezi gisa aritu zen.

## Ikusi ere 
* Nazio Batuen kontalari berezia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aliantza militar

**Aliantza militarra** akordio politiko bat da, bi estatu edo gehiago elkartu nahi dituena, garrantzi politikoko jokabide komun baten zerbitzura ahaleginak egiteko. Aliantza kontzeptuak zenbait baldintza egiaztatu behar ditu. Haren iturriak nazioarteko itun bat izan behar du, eta helburua, berriz, jarduera komuna hitzartzea. Gainera, elkarrekiko betebehar batzuk dituen ekintza politikoa da.

K.a. 480. urtean Xerxes enperadore persiarrak, Indiatik Asia txikira hedatuak, Grezia klasikoa sortuko zuten herrien multzoa osatzen zuten estatu txikien aurka borrokatu zuen. Espartarrek, atenastarrek, tebastarrek eta eubearrek, besteak beste, liga militar bat osatu zuten, Persiako flota garaitu zuena Salaminan, eta horrela hasi zen Inperio akemenestarraren gainbehera.

## Aliantza militarren oinarriak 
XIX. mendearen hasieran, Carl von Clausewitz jeneral prusiarrak honela definitu zuen gerra: "*politikaren jarraipena beste bide batzuetatik*". Estatuen arteko harremanek gatazka armatuen mehatxua ekartzen dute beti, gutxienez azken baliabide gisa, nahiz eta gehienetan negoziazioen bidetik joan. Estatuen kanpo-politika gizarte nazionalak aldeko egoerak kontserbatzeko kanpo-bitarteko bat kontrolatzeko egindako ahaleginaren emaitza da.

Nazioen kanpo-politikak alderdi berean bat egiten duenean, elkarrekintza bat sortzen du, bi nazio bakarren arteko harremanetara mugatzen ez dena, eta, aldi berean, gertaera berriak sortzen dituzten jarrera edo erreakzioetan eragiten duena.

## Ikus, gainera 
* NATO
* SEATO

## Kanpo estekak
Relish

**Relish** fruituak eta barazkiak egosiz egindako saltsa hotza da. Barbakoetan tipikoa da. 

## Erabilera 
Sukalde anglosaxoietan sandwichen eta hanburgesen ongailu gisa askotan erabiltzen dute, baita barbakoetan ere. Ingalaterrako sukaldaritzan osagarri hori ogiarekin edo gaztarekin ikustea tipikoa da. Batzuetan, ongailu eta *relish* hitzak oker erabiltzen dira; izan ere, ongailua proportzio txikietan aplikatzen zaie elikagaiei (mostaza, adibidez), eta *relish*a, berriz, ugariagoa da plateretan. Estatu Batuetan hot dogen ongailu ezagunenetako bat da.

## Relish motak 

* Ajvar
* Zacuscă
* Carrot relish
* Cheese relish
* Chow-chow 
* Cucumber relish
* Ćwikła
* Ezamihilua
* Hot Dog
* Mixed pickle
* Piccalilli
* Sweet pickle
* Onion relish
* Sauerkraut
* Saltsa tartariar
* Chutney
* Tomato relish

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2002ko Pragako gailurra

**2002ko Pragako gailurra** NATOren gailurra izan zen, Pragako Kongresu Zentroan egin zena, eta bertan bildu ziren NATOko estatu kideetako estatuburuak eta gobernuburuak. Goi-bilera horretan, NATOrekin atxikitze-elkarrizketak hasteko gonbita egin zitzaien zazpi estaturi (Bulgaria, Estonia, Letonia, Lituania, Errumania, Eslovakia eta Eslovenia) . NATOren gerraosteko ate irekien politika ere berretsi zen bilera hartan. Une horretan, NATOren erantzun-indar bat aztertu eta planifikatu zen, 2006ko Rigako gailurrean ofizialki onartu zena.

Orduko Estatu Batuetako presidenteak, George W. Bushek, prentsaurreko batean, Saddam Hussein "desarmatuko" zuela adierazi zuen, "borondatearen koalizio" batekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sagar-konpota

**Sagar-konpota** edo **sagar-purea** dagoeneko zurituta dauden eta azukrearekin goxatzen diren sagarrekin egindako konpota da. Ohikoa da konpotari espeziaren bat gehitzea, hala nola kanela, banilla eta abar. Prestatzeko erraztasunak etxeko plater arrunt bihurtzen du, eta postre gisa hartzen da. Supermerkatuetan ontziratuta ere aurki dezakegu.

## Erabilera 
Azkenburuko gisa erabiltzeaz gain, sagar-konpotak plater gazien osagarria ere izan daitezke.

* Alemaniako eta Suediako sukaldeetan, egosita eta ozpin leunez usainduta egoten da, aza gorriarekin batera. Alemaniako Gabonetako plater tipiko bat da, non Weihnachtsgans (Gabonetako antzara) platerarekin zerbitzatzen duten.
* Perun, Gabon gaueko afarian, indioilarra labera eta errusiar entsalada laguntzen du.
* Frantzian odol-odolkia izan ohi da lagun, eta txerri-haragia, oreina eta ehiza-hegaztien osagarri gisa erabiltzen dute maiz.
* Sukalde ingelesean, sagar-konpota edo -purea haragi-platerekin batera zerbitzatzen da, normalean txerrikiarekin, baina ez da saltsa bat, nahiz eta ingeles horrela () deitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1957ko Parisko gailurra

**1957ko Parisko gailurra** NATOren lehen gailurra izan zen, aldi berean nazio kideetako buruzagiak bildu zituena.  Bilera formalak eta bilera informalak Parisen, Frantzian, 1957ko abenduaren 16tik 19ra egin ziren.  NATOko estatuburuen bigarren bilera izan zen, 1949ko apirilaren 4an Ipar Atlantikoko Ituna sinatu ondoren.

## Aurrekariak 
1957ko gailurrera iristean, NATOko herrialdeak *New York Timesek* eta beste batzuek "bidegurutze" funtsezko gisa etiketatu zutenean zeuden.  Goi-bilera "Mendebaldeko Europa defendatzeko estrategiaren berrikuste gisa" sortu zen, batez ere Estatu Batuetako nagusitasun nuklearra desagertu zelako Sobietar Batasunarekiko. Goi-bilera Estatu Batuek *Sputnik* satelitearen orbitako jaurtiketa errusiarrari emandako erantzun diplomatiko nagusia izan zen.

Europan erdi mailako misil balistikoak (IRBM) zabaltzeko aho bateko akordioa kontraesanean geratu zen sobietarrekin egindako negoziazio diplomatikoak azpimarratzeko erabakiarekin.  Estrategia bikoitz hori berrestea izan zen gailurraren lorpenetako bat.  Harold Macmillan Britainia Handiko lehen ministroa izan zen nazioarteko egonkortasunaren mehatxuei aurre egiteko "bide bikoitzeko" ikuspegia defendatzen zutenen burua. Bi agenda bereizi baina paraleloren alde egin zuen: bata militarra eta bestea politikoa.

Goi-bileran izandako eztabaiden ondorioz, AEBk proposatutako NATOk hartu beharreko jarrera oldarkorraren diluzioa ekarri zuen.

## Gai-zerrenda 
Eztabaida nagusiak lankidetza izan ziren, nazioarteko politiketan gatazkak arintzeko eta lankidetza ekonomikoa sustatzen jarraitzeko, bereziki

* Asmo nagusiak berretsiz;
* Aliantza Atlantikoaren batasuna berretsiz;
* NATOko indarren koordinazioa eta antolaketa hobetzea.
* Kontsulta politikoen koordinazioa eta antolaketa hobetzea; eta
* Lotura ekonomikoak estutzeko beharra onartuta;
* Arma nuklear taktikoak estatu kideetan eta arma nuklearrik gabeko eremuetan kokatzea.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aza zuri

**Aza zuria** (*Brassica oleracea var. capitata f. alba*) aza landare mota biribila da. Azaren kultibar ezaguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
New Yorkeko Automobil Erakusketa

**New Yorkeko Automobil Erakusketa** (ingelesez : *New York International Auto Show*) urtero martxoan edo apirilean New Yorkeko (Estatu Batuetan) Jacob Javits Convention Center-en antolatzen den automobil erakusketa da.

Detroiteko Auto Erakusketa baino ospe gutxiagokoa, New Yorkeko erakusketak tokiko merkatuko modeloen estreinaldiak banatzen ditu Chicagoko Automobil Erakusketa eta Los Angeleseko Auto Show-ekin.

## Kanpo estekak
Japoniar zedro

**Japoniar zedroa** (*Cryptomeria japonica*) Cupressaceae familiako zuhaitza da. Berez, ez da zedro bat. Endemikoa da Japonian, non  dioten. Basoko espezie garrantzitsua da Txinan, duela mende asko sartu baitzuten bertan, eta baita Taiwanen ere, japoniarren inbasioaren garaian hazten hasi baitzuten.

Zuhaitz hostoiraunkorra da, 70 metroko garaiera eta 4 metroko diametroa du enborrean, eta azal gorri arrea du, zerrenda bertikaletan litsak dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polonia eta Ukraina arteko muga

**Poloniaren eta Ukrainaren arteko muga** Poloniako eta Ukrainako lurraldeak mugatzen dituen lerroa da, eta Poloniare eta Sobietar Batasunaren arteko muga ere izan zen 1991n SESB kolapsatu aurretik.

## Historia 
Poloniaren eta Ukrainaren arteko muga lehen aldiz eratu zen, epe labur batez izan bazen ere, 1919ko Polonia-Ukraina gerraren ondoren. 1920ko Varsoviako itunak gatazkak zeuden lurrak Poloniari eman zizkion Zbruch ibaian zehar. Hurrengo urtean, ordea, Ukrainak independentzia galdu zuen Sobietar Batasunari atxiki ondoren, eta gainerako lurraldeak Poloniaren eta Ukrainako Errepublika Sozialista Sobietarraren artean banatu ziren Rigako Bakean.

Sobietar Batasuna zenbait estatutan desegiteak Federazio horren eta Poloniaren arteko muga aldatu zuen muga-kate honetan: Polonia-Errusia, Polonia-Lituania, Polonia-Bielorrusia eta Polonia-Ukraina. Poloniak eta Ukrainak 1992ko maiatzaren 18an berretsi zuten muga. Poloniako ekialdeko mugarik luzeena da. Muga askoz irekiagoa bihurtu zen sobietar garaiarekin alderatuta, nahiz eta bi herrialdeak Ekialdeko Blokearen zati izan, gurutzatzea oso zaila zen. Muga trafiko masiboari zabaldu ahala, muga poloniar-ukrainarra zeharkatzen duten pertsonen kopurua etengabe handitzen hasi zen 1990az geroztik, eta 2000ko hamarkadaren inguruan egonkortu zen. Hiru milioi ukrainar inguruk zeharkatzen zuten muga urtero 1990eko hamarkadan. Kopuru handienetako bat 2001ean izan zen, muga zeharkatzen duten 12 milioi pertsona ingururekin.

2004an Polonia Europar Batasunean sartu zenean, muga erakunde horren kanpoko mugetako bat bihurtu zen. EBk Ukrainan dituen lau mugetako bat da; beste mugak hauek dira: Hungaria-Ukraina, Errumania-Ukraina eta Eslovakia-Ukraina. Schengen espazioko sarrera denez, 2003ko urritik aurrera Polonian sartzen diren Ukrainako herritarrentzako bisatu-baldintza bat sartu zuen.

2003ko urritik 2004ko irailera bitartean, Poloniako agintariek 620.000 bisatu eman zituzten Ukrainarrentzat. Bisaren betebeharrak ez du nabarmen murriztu trafikoa, aurreko mailetara itzuli baitzen urtebetean. Beste gailur bat izan zen 2006an, ia 20 milioi mugako pasaera izan zirenean. 2008an, Poloniak eta Ukrainak mugako trafiko txikiari buruzko politikak hartu zituzten (2009an jarri zen indarrean). Hitzarmen horrek mugako trafikorako baimenak sartu zituen, titularrei muga 90 egunez gurutzatzeko aukera ematen dietenak, urte erdiz. 2009an, gutxi gorabehera 12 milioi mugako pasabide ikusi zituen Poloniaren eta Ukrainaren arteko mugan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francs-tireurs et partisans

**Francs-tireurs et partisans français** (FTPF; ), normalean **Francs-tireurs et partisans** (FTP) deituak, Frantziako Alderdi Komunistak (PCF) 1941eko amaieran, Bigarren Mundu Gerran, sortutako erresistentzia armatuko mugimenduaren izena da. Frantziako Erresistentziako talde nagusietako bat zen, Vichyko erregimenaren eta Hirugarren Reicheko indar okupatzaileen aurka borrokatzen zuena.

Molotov-Ribbentrop Ituna hautsi eta Hirugarren Reicheko tropek Sobietar Batasuna inbaditu ondoren, 1941eko ekainaren 22an, Frantziako Alderdi Komunistaren zuzendaritzak, orduan klandestinitatean, borroka armatuko erakunde bat sortzea erabaki zuen. Charles Tillon,  Jacques Duclos (PCFko ordezkari nagusia) eta Benoit Frachon ziren misio honen arduradunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Curzon lerroa

**Curzon lerroa** Polonia eta Sobietar Batasunaren arteko mugaren proposamena izan zen. Erresuma Batuko Kanpo Arazoetarako Estatu idazkariari zor dio izena, *Lord* Curzon, zeinak 1919-1920ko (1919ko abenduaren 8ko) Errusiako eta Poloniako gerran muga gisa proposatu zuen.  Bi nazioen arteko negoziazioetarako oinarria izan behar zuen.

Varsoviaren aurkako sobietar porrotaren ondoren, 1920ko abuztuaren erdialdean, bere proiektua ez zen onartu, eta 1921eko azken bake-itunak (1921eko martxoaren 18a) Bigarren Errepublika Poloniarrari ia 135 000 km² eman zizkion.

Lerroa Hrodnatik abiatzen zen iparraldean, Bresteraino, gero Bug ibaiaren ibilguari jarraitzeko eta Karpatoetan amaitzeko. 

Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, SESBek dibisio-lerroaren proposamena berpiztu zuen, lagatako lurralde osoa itzultzeko eskatuz. 1945eko abuztuaren 16an, sobietar tratatu batek, 1945eko abuztuko mugako akordio poloniar-sobietarrak, Curzon lerroaren muga parekoa ezarri zuen bi nazioen arteko mugatzat.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Jan Kochanowski

**Jan Kochanowski** (Sycyna, 1530 &ndash; Lublin, 1584ko abuztuaren 22a) poloniar olerkaria izan zen. Adam Mickiewiczen aurreko poloniar poetarik handiena dela uste da.

Krakoviako Akademian, Königsbergeko Unibertsitatean eta Paduako Unibertsitatean ikasi zuen. Paduan Francesco Robortello humanista ezagutu zuen. Hamabost urteko ikasketak eta bidaiak amaitu zituen Parisera egindako bisita batekin, eta han Edmond Rostand ezagutu zuen.

1559an Poloniara itzuli zen, non humanista eta Pizkundeko olerkari izan zen. Hamabost urtez Sigismundo II.a Poloniakoaren gortean egon zen eta denbora batez errege idazkaria izan zen. 1574an familiaren jabetzara erretiratu zen.

Latinez idatzi zuen arren, bere lorpenik handiena polonieraz aditz formak sortzea izan zen. Bere lehen maisulana *Odprawa posłów greckich* (*Bidaltzaile greziarren kanporaketa*, 1578) izan zen. Bere maisulanik ezagunena *Treny* da, Urszula alabatxoaren heriotzari buruzko hamahiru elegiez osatua. *Daviden salmoak* ere polonierara itzuli zituen (*Psałterz Dawidów*, 1579). *Bagatelak* (Fraszki, 1584), *Szachy* (*Xake*, 1567)  eta *Kantuak* (*Pieśni*, 1586) ere idatzi zituen.
Done Eztebe eliza

**Done Eztebe eliza** hainbat elizen izena da:

* Done Eztebe eliza, Gorzan
* Done Eztebe eliza, Erronkarin
Louis Paul Boon

**Louis Paul Boon**, ** Lodewijk Paul Aalbrecht Boon ** jaioa (Aalst, 1912ko martxoaren 15a - Erembodegen, 1979ko maiatzaren 10a) belgikar idazle eta margolaria izan zen.

Hamasei urterekin utzi zuen eskola, aitarekin autoen pintore gisa lan egiteko eta arratsalde eta asteburuetan Arte Eskolan ikasten nuen. Bigarren Mundu Gerran esku hartu zuen eta gerrako preso egin zuten. 1942an argitaratu zuen lehen eleberria, eta gerra ostean kazetari aritu zen egunkari komunistetan. Eleberriak, poesia, lan erotikoak, zutabeak eta arte-kritika idatzi zituen.

## Lan hautatuak 
* De voorstad groeit (1942), eleberria
* Abel Gholaerts (1944), eleberria
* Vergeten straat (1946), eleberria
* Mijn kleine oorlog (1947), eleberria
* De Kapellekensbaan (1953), eleberria
* Boontje's reservaat (1954-1957), aldizkaria
* Menuet (1955), eleberri laburra
* De kleine Eva uit de Kromme Bijlstraat (1956), poema narratua
* Zomer te Ter-muren (1956), eleberria
* De bende van Jan de Lichte (1957), eleberri pikaresko
* De paradijsvogel (1958), eleberria
* Blauwbaardje in Wonderland en andere grimmige sprookjes voor verdorven kinderen (1962), maitagarrien ipuinak
* Geniaal, maar met korte beentjes (1967), saiakerak
* Pieter Daens of hoe in de negentiende eeuw de arbeiders van Aalst vochten tegen armoede en onrecht (1971), eleberri historikoa 
* Mieke Maaike's obscene jeugd (1972), eleberri labur pornografikoa
* De zwarte hand, of het anarchisme van de negentiende eeuw in het industriestadje Aalst (1976), eleberri historikoa
* Het geuzenboek (1979), eleberri historikoa

## Kanpo estekak
Kosakoen atamanerria

**Kosakoen atamanerria** egungo Ukrainako erdialdeko eta ipar-mendebaldeko eskualdeetan kokaturiko estatu kasoko bat izan zen 1649 eta 1775 bitartean. Ataman  edo *hetman izeneko buruzagi* bat zuen buru.

## Historia 
Bohdan Khmelnytsky kosakoak zuzendutako matxinadaren ondorio gisa ezarri zen. Khmelnytskyk Zaporizhiako erregimentu kosakoak eta Ukrainako populazioa elkartu zituen Polonia-Lituaniako agintearen aurka. Khmelnytsky bera lehenengo *atamana* izan zen, 1648 eta 1657 artean gobernatu zuena. 

Atamanerria, estatu gisa, Ukrainaren erdialdean eta Errusiaren zati txiki batean hedatu zen.

1654an, Errusiako tsarren agintepera igaro zen, *Pereiaslaveko* itunaren ondorioz, eta 1667ko Andrusovoko tratatuaren ondorioz lurraldea Errusiaren eta Poloniaren artean banatu zen. Zatiketa horrek gerra zibila eragin zuen alderdi kosakoen artean Ukrainan, XVII. mendearen amaieran amaitu zena.

XVIII. mendean atamanerriaren lurraldea Ukrainaren mendebaldera mugatuta zegoen. 1764an, Katalina II.a Handiak, Errusiako subirauak, bertan behera utzi zituen estatu kosakoaren autonomia eta atamanaren kargua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urtarrileko Altxamendua

{{Gerra infotaula
| izena = Urtarrileko Altxamendua
| guda = Errusiar Polonia gerren parte
| irudia = 285px
| oina = *Polonia, 1863. urtea* Jan Matejkok matxinadaren porrotaren ostean egindako margolana.
| data =  -  
| lekua = Polonia, Lituania, Bielorrusia eta Ukraina, garaia Errusiar Inperioaren parte.
| emaitza = Errusiar garaipena

| gudulari1 = 20px} Poloniako Gobernu Nazionala
* Poloniar matxinatuak
* Lituaniar matxinatuak
* Bielorrusiar matxinatuak
* Poloniar matxinatuak
20px Garibaldi LegioaKanpo boluntarioak:
*  Frantziar boluntarioak
*  Britainiar boluntarioak
* 20px Hungariar boluntarioak
**Babesleak:**20px Lurra eta Askatasuna20px Dzyalynsky Komitea

| gudulari2 = 20px Errusiar Inperioa
* 20px Varsovia
* 20px Vilnius
* 20px Kiev
**Babesleak:**

| komandante1 = 20px Stefan Bobrowski20px Romuald Traugutt20px Marian Langiewicz20px Ludwik Mierosławski

| komandante2 = 20px Alexander II.a20px Friedrich Berg20px Mikhail Muraviov

| indarra1 = 200.000 inguru. Garibaldi Legioko 20 kide.
| indarra2 = ezezaguna

| galera1 = **Poloniar estimazioa**: 10.000-20.000**Errusiar estimazioa**: 30.000 (22.000 hildako eta zauritu, 7.000 atxilotu)
| galera2 = **Errusiar estimazioa**: 4.500 hildako, zauritu eta desagertu

Faktoreek bat egin zutenez, 1863an altxatu ziren ezinbestean. Poloniako nobleziak eta hiriko zirkulu burgesek Batzarreko Poloniako  aurreko matxinada baino lehen, belaunaldi bat lehenago gertatu zena, izan zuten estatutu erdiautonomoa lortu nahi zuten; Italiako mugimendu independentistaren arrakastak bultzatutako gazteek, berriz, berehala lortu nahi zuten emaitza bera. Errusia ahuldu egin zen Krimeako abenturagatik, eta jarrera liberalagoa hartu zuen bere barne-politikan, Poloniako Gobernu Nazional ezkutuak 1863ko udaberria baino lehen okupatzaile errusiarren aurka antolatutako greba planifikatzera bultzatzen zuena.

Soldaduskara deitutako poloniarren matxinadara laster batu ziren goi-mailako ofizial lituanariarrak eta klase politikoko kideak etorri ziren. Matxinadazaleak, oraindik gaizki antolatuta zeudenak, oso gaindituta zeuden eta ez zuten nahikoa atzerriko laguntzarik, eta gerrillarien taktika arriskutsuak egin behar izan zituzten. Errepresaliak azkarrak eta zorrotzak izan ziren. Exekuzio publikoek eta Siberiara egindako deportazioek, azkenean, poloniar asko borroka armatua uztera bultzatu zituzten. Gainera, Alexander II tsarrak lurjabeen aurka egin zuen, ekonomia osoan eraginez, 1864an Polonian joputza deuseztatzeko erabakia hartu baitzuen. Ondoren, finkak hautsi eta nekazari asko kargutik kendu zituztenez, poloniar klase hezia konbentzitu zituzten "lan organikoaren" ideiara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abrek

[eskuinera|thumb|301x301px|[Zelimkhan, txetxeniar abrek ezagunena.]]
**Abrek** hitza Ipar Kaukasiako terminoa da, kausa zuzen baten alde borrokatzen ari den gudari bakarti batentzat erabilia. Abrekak gerlari bakartiak ziren, eta bizitza material guztia uzten zuten, familia eta lagunak barne, bidezko kausa baten alde borrokatzeko, gurtzeko eta meditatzeko. Zirkasieraz, "abrek" hitzak "gerlari ausarta" esan nahi du, eta txetxeneran edo inguxeraz hitzak "mendekatzailea" esan nahi du. Errusieraz hitzak "bandido" hitzaren esanahi despektiboa du, errusiarrak Abreken iraganeko bizimoduaren etsaiak izan baitira.

Terminoa batez ere Errusiako kolonialismoaren aurka borrokatu ziren pertsonek erabili zuten, batez ere Ipar Kaukasoan XIX. mendean izandako hedatze errusiarrean gerrillarien artean. Abrek batek uko egingo lioke lagun eta senideekiko harremanari, eta gero otoitz egiten eta justiziaren alde borrokatzen arituko litzateke. Abrek bizimoduak bizitza bakartia ingurune basatian zekarren. Geroago, abrek gehienak musulman egin ziren.

*Abrek* hitza gerraosteko Ipar Kaukasoko gerrillari antisobietarrei eta baita borrokalari ilegalei etiketak jartzeko erabili zen propagandan. Abrekak aberriaren defendatzaile miserable gisa sartu ziren herri kulturan. Zahartzaroan, Mendebaldeko Kaukasoko abrekak erlezaintzan aritu ohi dira. Ekialdeko Kaukasoko abrek gehienak amaitu gabeko gerra batean hil zituzten armada federalaren aurka.

Kaukasoan botere sobietarra sortu ondoren, abrekek eutsi egin zioten, batez ere Txetxenian. Txetxeniar abrekek martxinadak sortu zituzten 1920-21, 1929-31, 1931-1939 eta azkenak 1940-44 bitartean. Horren ondorioz, txetxeniarrak eta inguxetiarrak erbesteratu zituzten 1944an. Azken anti-sobietar abrek txeneiarra 1976ko martxoaren 28an hil zirten, 70 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heretia

**Heretiako erresuma**, Hereti, Herethia, Herezia edo Erezia bezala ere transkribatua (georgieraz ჰერეთის სამეფო, *heretis samepo,* Heretiako erresuma), printzerri georgiar bat izan zen, independente aldi batean (787–959), Erdi Aroko Kaukasian. Kakhetiako printzerriaren eta Albania Kaukasiarraren artean kokatua zegoen.

Heretia eskualde historiko baten izena da gaur egun ere, gutxi gorabehera, Kakhetiako (Georgia) hego-ekialdeko izkinari dagokio, baina Azerbaijango ipar-mendebaldeko barruti batzuk ere barne kontsidera daitezke.

## Historia 
Heretia eskualdeko biztanle originalen izenen zenbait etnonimo gorde dira: her (er), sukh, txilb eta ibin izan ziren. Her herriaren herria adierazten du Heretia izenak. Tribu horiek Kaukasoko Albaniaren gobernupean bizi ziren.

Kaukasiar Albaniaren gainbeherarekin, lurraldea pixkanaka sartu zen Iberiako erresuman, eta Vakhtang I.a Gorgasal erregeak 463. urtearen inguruan konkistatu zuen, V. mendean bere *samthavro* edo konderria osatuz, eta bertako herriak  georgiarrengana asimilatuz. Orduan agertu zen lehen aldiz *Hereti* izena iturri georgiarretan. Kontakizun tradizionalen arabera, probintziaren izena Heroes patriarka mitiko batetik sortu zen, Thargamosen semeak, zeinak Hereti hiria (geroago Khoranta) sortu zuen Alazani ibaiaren haranean.

Arabiar eta musulmanak iritsi zirenean Georgiara 8. mendean, Heretia erresistentzia puntu izan zen. Tbilisiko emirerriko okupatzaile aurre egiteagatik, Heretia Bagrationi armeniar familia nobleari eman zitzaion, eta hauek urte batzuen buruan printzerri independente bat ezarri zuten Saki hirian hiriburua zutelarik. Printzerria indarra eta ospea bereganatuz joan zen, eta 893. urte inguruan Grigol Hamam printzeak botere handia izan zuen eta errege koroatua bilakatzea lortu zuen.

## Kanpo estekak
Ivanie Blondin

**Ivanie Blondin** (Ottawa, 1990eko apirilaren 2a) izotz gaineko abiadura-patinajean lehiatzen den kirolari kanadarra da. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu zituen, urrezkoa eta zilarrezkoa. 

## Ibilbidea 
2 urte baino ez zituela hasi zen izotz gainean patinatzen. Hasiera batean patinaje artistikoa egiten hasi zen eta 7 urte zituela abiadura patinajera jo zuen.

2010ko Olinpiar Jokoetarako sailkatzerik ez zuen lortu baina ordutik aurrerako Neguko Olinpiar Joko guztietan hartu du parte. Aurreneko dominak ordea 2022ko Pekingo Jokoetan lortu zituen, urrezkoa talde jarraipenean eta zilarrezkoa irteera masiboan.

Bere proba gustokoena iteera masiboa da eta birritan izan da munduko txapelduna, 2016an eta 2020an.

## Txapelketak 
## Errekorrak 
Honako errekor hauek ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jens Lurås Oftebro

**Jens Lurås Oftebro** (Oslo, 2000ko uztailaren 21a) eskiatzaile norvegiarra da. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu ditu Konbinatu nordikoko proban, urrezkoa taldean eta zilarrezkoa bakarka. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan hiru urrezko lortu zituen, jokoan jarritako proba guztiak irabaziz.

## Ibilbidea 
2017an hasi zen Munduko Gazte mailako txapelketan lehiatzen eta hurrengo urteetan hainbat domina lortu zituen, urrezkoa 2021ean.

2022ko Pekingo Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen taldeko proban eta zilarra eskuratu zuen bakarka malda handian, herrikide duen Jørgen Graabaken atzetik.

2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan jokoan jarritako hiru urrezko dominak eskuratu zituen.

Anaia zaharragoa den Einar Lurås Oftebro ere Olinpiar Jokoetan aritu zen konbinatu nordikoan.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iori

**Iori** ibaia Georgia eta Azerbaijango ibaia bat da, Kakhetia eskualdearen mendebaldeko muga markatzen du. Kaukaso mendietan jaiotzen da, Tuxetia eskualdean, eta ibilbide luzea egin ondoren Mtkvari ibaian isurtzen ditu urak, Heretia eskualdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2010eko Ukrainako hauteskunde presidentzialak

**2010eko Ukrainako hauteskunde presidentzialak** urtarrilaren 17an (igandea) egin ziren lehen itzulian, eta otsailaren 7an (igandea) bigarren itzulia, Ukrainako lehendakaria hurrengo bost urteetarako hautatzeko. Eskualdeen Alderdiko Víktor Janukovitx hautagai errusiarzaleak irabazi zuen, Julia Tymoxenko, orduan Ukrainako lehen ministroa, hautagaia gaindituz. 1.1 milioi herritarrek "guztien aurka" bozkatu zuten, hau da, boto-emaileen %4,37k.

Hauteskundeen emaitzak ESLEko eta Europako Kontseiluko behatzaileek baliozkotu zituzten. Hala ere, Timoxenkok uko egin zion emaitzak onartzeari, eta apelazio bat aurkeztu zuen Ukrainako administrazio-gorte nagusiaren aurrean. Otsailaren 20an apelazioa kendu eta Janukovitxi boterea-hartzerako bidea erraztu zion, gorteko ekintzek "justiziarekin zerikusirik ez zutela" alegatuz. Lehen ministroak ezetz esan ondoren, Ukrainako parlamentuak martxoaren 3an Timoxenkoren aurkako zentsura-botoa ematea lortu zuen. Hurrengo egunean, Timoxenkok uko egin zion; lehen ministro-ordea, Oleksandr Turtxinov, lehen ministro izendatu zuten, gobernu berri bat eratu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sina Frei

**Sina Frei** (1997ko uztailaren 18a) Suitzako txirrindularia da. 

2018ko UCI Mountain Bike Munduko Txapelketan parte hartu zuen, domina bat irabaziz. 

2021eko uztailaren 27an, Freik zilarrezko domina irabazi zuen Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.  Bere taldekideek, Jolanda Neff eta Linda Indergandek, urrezko eta brontzezko dominak irabazi zituzten, 1936tik Olinpiar Jokoetan Suitzako lehen podiuma lortuz eta 1904az geroztik nazio batek hiru domina lortu zituen lehen aldia txirrindularitzako proba batean.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikita Ducarroz

**Nikita Ducarroz** (Niza, Frantzia, 1996ko abuztuaren 12a) Suitzako Freestyle BMX Olinpiar brontzezko domina da. 

2019an ere bosgarren sailkatu zen UCI Hiri Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, laugarren UCI Freestyle BMX World Cup-en eta gero 2020ko BMX Simple Session irabazi zuen Tallinn-en, Estonian. Covid-19 pandemian, Ducarroz Holly Springs-en (Ipar Carolina) Daniel Dhers Action Sports Complex entrenamendu instalazioan egon zen.  2021eko UCI Hiri Txirrindularitzako Munduko Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen Freestyle BMXn. 

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Una (argipena)

**Una** izenak hainbat adiera du:

* **Una**, Brasilgo herria.
* **Una**, Gujarateko hiria, Indian.
* **Una barrutia**, Himachal Pradeshko barrutia, Indian.
* **Una ibaia**, Bosniako ibaia.
* **160 Una**, asteroide bat.
Sally Kellerman

**Sally Kellerman** (Long Beach, Kalifornia, 1937ko ekainaren 2a - Los Angeles, 2022ko otsailaren 24a) estatubatuar aktore eta abeslaria izan zen.

Hirurogei urteko ibilbide izan zuen. Hainbat filmetan lan egin zuen Robert Altman zuzendariarekin eta Oscar Sarirako izendatua izan zen MASH filmean egindako lanagatik. 1972an kaleratu zuen lehen diskoa eta 2009an bigarrena, eta hainbat filmetan ere abestu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Jive

thumb| Austriako Open Txapelketak Viena, 2012 WDSF World Dancesport Championships Latin 2012ko azaroak 16-18
thumb| Dantza areto britainiar batean jive dantzatzen, 1945
**Jive** 1930eko hamarkadaren hasieran Ameriketako Estatu Batuetan afroamerikarrengandik sortutako dantza estiloa da. Dantzaren izena afro-amerikar herri-argotaren forma baten izenetik dator, 1930eko hamarkadan Cab Calloway jazz-taldekide eta abeslari ospetsuaren hiztegia argitaratuz ezagun egin zena.  Lehiaketako areto-dantzetan, jive-a sarritan latino-inspiratutako areto-dantzekin biltzen da, nahiz eta bere sustraiak swing dantzan oinarritzen diren eta ez dantza latinoan.

## Historia 
1930eko eta 1940ko hamarkadetako swing musikako jotzaileentzat, "jive" hizkera ergelak edo ergelak adierazten zituen esamolde bat zen. 

Soldadu amerikarrek Lindy Hop / jitterbug ekarri zuten Europara 1940 inguruan, non dantza honek azkar aurkitu zuen gazteen artean ospea. Estatu Batuetan, "swing" bihurtu zen dantzarako hitzik ohikoena, eta Erresuma Batuan "jive" terminoa hartu zuten. Teknikaren aldaketek boogie-woogie eta swing boogie bezalako estiloak ekarri zituzten, "jive" pixkanaka-pixkanaka Erresuma Batuan termino generiko gisa agertuz. 

Gerra ostean, boogie musika herrikoiaren forma nagusi bihurtu zen. Dena den, inoiz ez zen kritikatik urrun dantza arrotz gisa.  Areto-dantzen guru Alex Moore-k esan zuen ez zuela "inoiz ezer itsusiagorik ikusi". 1968an Nazioarteko lehiaketetan bosgarren dantza latindartzat hartu zuten.  1990eko hamarkadaz geroztik aretoko jive-ren forma modernoa dantza oso alaia da, belaunak maiz altxatzen dituena eta aldakak tolestu edo kulunkatzen dituena.

## Dantza garaikideko kirol gisa 
Gaur egun, jive Nazioarteko bost dantza latindarretako bat da. Lehiaketan 176 taupada minutuko abiaduran dantzatzen da, nahiz eta kasu batzuetan minutuko 128 eta 160 taupada artean murrizten den. 

Oinarrizko eredu asko Ekialdeko Kostaldeko Swing-aren antzekoak dira urrats hirukoitzen (chassés) erritmo oso sinkopatuaren diferentzia handiarekin, jive-n zortziko zuzenak eta ECS-n swing gogorra erabiltzen dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Automobil Fabrikatzaileen Nazioarteko Erakundea

**Automobil Fabrikatzaileen Nazioarteko Erakundea** (frantsesez: ''Organisation Internationale des Constructeurs d'Automobiles''), normalean **OICA** deitua, Parisen (Frantzian) egoitza duen automobil fabrikatzaileen federazioa da. Fabrikatzaileen arteko komunikazioa koordinatzen du, baita nazioarteko hainbat automobil erakusketa ere.

## kanpo estekak
Abuzed Omar Dorda

**Abuzed Omar Dorda** (Rhebat, 1944ko apirilaren 4a - Kairo, 2022ko otsailaren 28a) libiar politikaria izan zen. Libiako lehen ministroa izan zen 1990etik 1994ra.

Politikan lehen kargua Misratah barrutiko gobernadore izan zen 1970 eta 1972 artean. Ondoren, Informazio eta Kultura ministro izan zen 1974ra arte, eta Kanpo Arazoetako idazkariorde 1976ra arte. 1990etik 1994ra lehen ministro izan zen eta 1997tik 2003ra Libiako enbaxadorea izan zen Nazio Batuetan.

2009an Inteligentzia Agentzia Nazionaleko zuzendari izendatu zuten. 2001eko irailaren 11n Muammar al Kadafiren aurkakoek atxilotu zuten eta larri zauritu zuten. Osasun arrazoiengatik askatu zuten 2019ko otsailean, eta Tunisiara joan zen.