open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estela Navascués

**Estela Navascués Parra** (Tutera, 1981eko otsailaren 3a - ) nafar atleta da, maratoian aditua.

Sorian bizi da eta Abel Antón entrenatzailea du. Sevillako maratoian Rioko Jokoetan aritzeko marka lortu zuen.

## Erreferentziak
Alberto Munarriz

**Alberto Munarriz Egaña** (Iruñea, ) nafar waterpolo jokalaria da. 2013ko Munduko txapelketan aritutakoa, 2016ko Olinpiar Jokoetan hartuko du parte.

## Erreferentziak
Kasetoidura

[thumb|Kasetoidura Zaragozako [Aljaferia jauregian. Tronu aretoa]]
**Kasetoidura**, modu orokorrean, edozein egurrezko sabaia taila da, margo edo urreztatuak dotoretua. Zehazki kasetoidura zera da: edozein sabaia kasetoiekin apainduta.

Sabai-apaindura, kasetoizko sabai edo kasetoidun sabai sinonimoak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Peña

**Iñigo Peña Arriola** (Zumaia,  -) gipuzkoar piraguista da, ur lasaietako lauko kanoa (K4) modalitatean aritzen dena. Itxas-Gain Kirol Elkartean aritzen da.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moneyglass

**Moneyglass** (irlanderaz *Muine Glas*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. 2011n 103 biztanle zituen.

Toome udalerria eta Beg aintziratik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Monkstown (Antrim konderria)

**Moneyglass**, antzina *Ballynamanagh* (irlanderaz *Baile na Manach*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian.

Newtownabbey hirigunean dago.

## Kanpo estekak
Moss-Side (Antrim konderria)

**Moss-Side** edota **Mosside** (irlanderaz *Maigh Saighead*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian.

2001ean 270 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Mounthill

**Mounthill** Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. Larne udalerritik hurbil dago.

2001ean 69 biztanle zituen. Bertan, urtero eta urrialdera, Mounthill Feria ospatu ohi da, nagusiki zaldi feria bat da, ia 300 urte inguruko historia duen ospakizuna da.

## Kanpo estekak
Mullaghboy

**Mullaghboy** (irlanderaz *Mullach Buí*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. Islandmagee penintsulan dago.

2011n 364 biztanle zituen

## Kanpo estekak
Newtown Crommelin

**Newtowncrommelin** Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. Ballymena udalerritik 8 milia ipar/ipar-mendebaldera dago.

Ballymena, Cargan eta Martinstown udalerri honetan dagoen Skerry Rock gainetik ikusgai daude.

## Kanpo estekak
Parkgate (Antrim konderria)

**Parkgate** Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. Donegore muinoaren oinetan eta Six Mile Water ibaitik hurbil dago. 2011n 676 biztanle zituen.

Ballyclare eta Antrim udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Ignacio Martin

**Ignacio Martin Goenaga** (Donostia, 1983ko urriaren 15a) gipuzkoar errugbilaria da, hamabosteko eta zazpiko  modalitateetan aritzen dena. 2016ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Hernández

**Ainhoa Hernández Serrador** (Barakaldo, Bizkaia, ) eskubaloi jokalaria da. Zuazo eskubaloi taldean jokatu zuen 2020an Errumaniara jokatzera joan arte. 
## Bizitza 
Futbolean hasi bazen ere, 13 urte zituela eskubaloira pasatzea erabaki zuen. Espainiako selekzioko beheko kategorietan jokatu ondoan, 19 urterekin selekzio absolutuaren deia jaso zuen, 2013ko Mediterraneoko Jokoetan aritzeko. 2015ean, Danimarkako Munduko Txapelketan jokatu zuen, eta 2016ko Olinpiar Jokoetan parte hartzeko hautatu zuten.

Klubari dagokionez, Barakaldoko Zuazon jokatu zuen, Espainiako Ohorezko Mailan. 2014-2015 denboraldian ligako golegile onenetako bat zen, 120 tantorekin.

### Errumaniara 
Zuazon goxo eta gustura zegoen,  baina 2020an hegan egiteko beharra sentitu zuen, pertsona eta kirolari moduan hazten jarraitzeko. Horretarako aukera paregabea sortu zitzaion Europako liga indartsuenetako batean jokatzea: Errumaniako Rapid Bukarest taldean eta bertan dihardu.

Ainhoaren esanetan:*«Eskubaloiak indar handia dauka hemen; pabiloiak handiagoak dira, eta asteburuero bete egiten dira. Ederra da giro horrekin jokatzeko aukera izatea».* 

## Erreferentziak
Vincent Inigo

**Vincent Inigo** (Agen, 1983ko otsailaren 10a) lapurtar errugbilaria da, errugbi XV eta errugbi VII modalitatetan aritzen dena. Sébastien anaiarekin batera, argazkilaritzan lan egiten du.

Baionan hazia, Aviron Bayonnais taldean debutatu zuen Top 14an. 2016ko Olinpiar Jokoetan hartuko du parte.

## Erreferentziak
Temenos

Antzinako Grezian, **temenos** (, 'itxitura') jainko bati eskainitako eremu bat zen. Santutegi asko temenos bat baino ez ziren, tenplurik gabeko aldare bat besterik ez. Gehienetan bertaratzeko garbiketa bat jasan behar izaten zen; adibidez, erromatar legioak, isuritako odolaren garbiketa egin aurretik ezin zitezkeen Erroman sartu.

Temenosak ondoko osagai hauek zituzten: Propileo, aldarea, tenplua, altxorrak, estoak eta abar

Antzinako Grezia baino lehen, temenos-a eremu ofizial bati zegokion lur zati bat zen, batez ere, errege (*basileos*), eta buruzagi (*erithacus*) bati zegokiona edo baita jainko, santutegi, eremu sakratu edo arboladi sakratu bati eskainitakoa.

**Temenos** kontzeptua mediterraneoko kultura klasikoan sortu zen, jainkoen gurtza egiteko gune berezi modura. Autore batzuek baso sakratu modura erabili dute , eguneroko bizitzatik isolaturako gunea, baina beste batzuek, hiriguneetako santutegietan erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Molyneaux, Brian Leigh Eta Kai Vitebsky (2000). *Lurra Sakratua, Sakratua Harriak: Gogo Gune Eta Paisaiak, Antzinako Lerrokadurak, Lurraren Energia.* Londres, Ingalaterra: Duncan Baird Argitaletxeak. .
* Jung, C. G. (1944). *Psikologia eta alkimia*, Obra osoa, Bolumen 12, Madril: Editorial Trotta.  / .

## Kanpo estekak
Martyrium

thumb|250x250px|Koloniako San Gereon V. mendean izango zuen itxura erakusten duen maketa.
thumb|250x250px|Elizaren barrualdea, Santo Stefano Rotondo Erroman.
[thumb|250x250px|[Saint-Saturnin (Puy-de-Dôme)|Saint-Saturnin-ko (Puy-de-Dôme) Martyrium-a.]]
 latindar hitza (martirioa edo martiritza euskaraz, grezierazko  -*martyrion* hitzetik eratorria, bere esanahia greziarreraz "lekukotza" edo "testigantza") erlijio eraikin mota bat adierazten du, hots, "kristau fedearen testigantza ematen duen lekua da, nahiz Kristoren bizitzaren atal bat izan edo martiri baten hilobia izan.

Martiriumak orokorrean, neurri txikikoak izan ziren eta hasierako elizan IV. mende hasieran, ohikoak. Arkitektura aldetik, mota ezberdineko diseinu ugari zeuden baina horietako askotan, zorupean, eremu induskatu bat izaten zuten, eta *fenestella* izeneko irekidura txiki baten bitartez santu baten erlikietara hurbil zitekeen. 

Hauetako eraikin batzuk eliza bihurtu ziren edo aldamenean elizak eraiki zituzten. 

Martyrium esanguratsuen artean, Konstantino enperadoreak agindutako Jerusalemgo Hilobi Santuaren Eliza dugu, jatorritik Kristoren hilobia eta heriotza gurtzen zuten tokian hain zuzen ere. Beste alde batetik Vatikanoko San Petri basilika dugu, baita San Paulo Harresiz Kanpokoa ere. Hauek guztiak gaur egun guztiz eraldatuta daude.

Jatorrizko gutxi gorabeherako itxura mantendu duten Martyriak honako hauek dira:
* Koloniako San Gereon basilika handituaren erdigunea, IV. mendekoa.
* Bi *cellae trichorae-*ak, Erromako San Calixto Katakonbetako hiru absideak.
* Santo Stefano Rotondo Erroman, V. mendekoa.
* San Lorenzo basilika (Milan), ziurrenik, IV. mendekoa.
* San Simon Estilitaren eliza Aleppon, V. mendekoa, gaur egun hondatuta.

## Irudi galeria 

Fitxategi:F09.N.-D. d'Orcival.0052.JPG|Notre-Dame d'Orcivalen martyrion edo kripta.
Fitxategi:St-Austremoine d'Issoire.Krypta.jpg|St-Austremoine d'Issoireren oinplanoa.
Fitxategi:F09.Civaux.0001.JPG|Civaux Fenestella batean.
Fitxategi:Martyrium- Saint-Victor.jpg|Martyrium, San Bittorren abadia, Marseilla.
Fitxategi:Catedral de Palencia. Cripta de San Antolín.jpg|Palentziako katedrala, Espainia, San Antolin kripta.
Fitxategi:Milano - S. Lorenzo - Cappella S. Aquilino.JPG|San Aquilinoren kapera, San Lorenzon, Milan.
Fitxategi:Gadara Oktogon.JPG|Umm Qais (Gadara).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igor Genua

**Igor Genua Sistiaga** (Hernani, 1988ko ekainaren 5a) gipuzkoar errugbilaria da, hamabosteko eta zazpiko modalitateetan aritzen dena. Hamabosteko errugbian uztartze-erdilari postuan jokatu du Hernanin eta Ordizian. Zazpiko errugbian, berriz, 2016ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Espainiako selekzioarekin.

## Palmaresa 
### Hernani Rugby Elkartea 
* Espainiako errege kopa
** finalerdiak: 2019
### Ordizia Rugby Elkartea 
* Espainiako errugbi liga
** finalista: 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don Knotts

**Jesse Donald "Don" Knotts** (Morgantown, 1924ko uztailaren 21a - Los Angeles, 2006ko otsailaren 24a) estatubatuar aktore eta umorista izan zen.

## Filmografia 
* *No Time for Sergeants* (1958)
* ''Wake Me When It's Over* (1960)
* *The Last Time I Saw Archie* (1961)
* *It's a Mad, Mad, Mad, Mad World* (1963)
* *Move Over, Darling* (1963)
* *The Incredible Mr. Limpet* (1964)
* *The Ghost and Mr. Chicken* (1966)
* *The Reluctant Astronaut* (1967)
* *Rowan & Martin at the Movies* (1968)
* *The Shakiest Gun in the West* (1968)
* *The Love God?* (1969)
* *How to Frame a Figg* (1971)
* *The Apple Dumpling Gang* (1975)
* *No Deposit, No Return* (1976)
* *Gus* (1976)
* *Herbie Goes to Monte Carlo* (1977)
* *Hot Lead and Cold Feet* (1978)
* *The Apple Dumpling Gang Rides Again* (1979)
* *The Prize Fighter* (1979)
* *The Private Eyes* (1980)
* *Cannonball Run II* (1984)
* *Pinocchio and the Emperor of the Night* (1987) (ahotsa)
* *Comic Relief VII* (1995)
* *Big Bully* (1996)
* *Cats Don't Dance* (1997)
* *Pleasantville* (1998)
* *Tom Sawyer* (2000) (ahotsa)
* *Quints* (2000)
* *Chicken Little* (2005) (ahotsa)
* *Air Buddies'' (2006) (ahotsa)
Bárbara Pla

**Bárbara Pla Vegué** (Bartzelona, 1983ko uztailaren 17) kataluniar errugbilari ohia da, errugbi XV eta errugbi VII modalitatetan aritzen zena. Bartzelonan jaio arren, eta haurtzaroa eta nerabezaroa Sant Cugat del Vallèsen egin zituen. Getxo Rugby Taldeko emakumezkoen taldeko jokalaria eta kirol zuzendaria izan zen.

2016ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

## Erreferentziak
Portballintrae

**Portballintrae** (irlanderaz *Port Bhaile an Trá*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. Bushmills udalerriaren alboan dago. 2001ean 734 biztanle zituen.

Portrush udalerritik 4 milia ekialdera eta Erraldoien Galtzadatik 2 milia mendebaldera dago.

## Ondarea 
* Erraldoien Galtzada
* Dunluce gaztelua

## Iruditegia 

Irudi:Portballintrae - geograph.org.uk - 239232.jpg|Urrutira, Bushmills udalerrira doan A2 errepidetik ikusita.
Irudi:Shingle bank at Bushfoot - geograph.org.uk - 222943.jpg|Hondartza.
Irudi:Port Ballintrae - geograph.org.uk - 896672.jpg|Portua.
Irudi:Ballaghmore Road, Portballintrae - geograph.org.uk - 1728514.jpg|Kalea.

## Kanpo estekak
Portbraddon

**Portbraddon** edota **Portbraddan** (irlanderaz *Port Bradán*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko herrixka bat da, Ulster probintzian. Ballintoy udalerrien mendebaldean dago, Bushmills udalerrira doan errepidean.

Bertako herri kondaira baten arabera, herri honetan Irlanda osoko eliza txikiena omen dago, San Gobban eliza, hain zuzen ere, 1950eko hamarkadan behi eskorta batean eraikia izan zen, edonon baseliza edo kapera arrunta izango litzatekeena, Gobernuak honakoa apaizik gabeko eliza gisa zerrendatu baitzuen.

## Ondarea 
* San Gobban eliza
* Portbraddon Cave

## Iruditegia 

Irudi:Gid Point and Portbraddan - geograph.org.uk - 819987.jpg|Kostaldea.
Irudi:St Gobban's Church - geograph.org.uk - 475589.jpg|San Gobban eliza.
Irudi:St Gobban's Church, Portbraddan (3) - geograph.org.uk - 819956.jpg|San Gobban elizaren barnealdea.
Irudi:Stained glass window, St Gobban's Church - geograph.org.uk - 1339215.jpg|San Gobban elizaren beiratea.

## Kanpo estekak
Portglenone

**Portglenone** (irlanderaz *Port Chluain Eoghain*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. Derry konderrian dagoen Glenone udalerriaren alboan dago, bi udalerriak nahiz konderriak Bann ibaiak banatzen ditu.

2011n 1.174 biztanle zituen.

## Toki nabarmenak 
* Crosskeys Inn, 1740 aldera eraikitako taberna.

## Iruditegia 

Irudi:The Largy Bar - geograph.org.uk - 498247.jpg|The Lagy taberna.
Irudi:Portglenone Orange Hall.JPG|Areto Orangista.
Irudi:Portglenone Free Presbyterian Church - geograph.org.uk - 497392.jpg|Presbiteriar eliza.
Irudi:Portglenone Church of Ireland.JPG|Irlandako Eliza.

## Kanpo estekak
Amaia Erbina

**Amaia Erbina Araña** (Ordizia, 1997ko martxoaren 13a) gipuzkoar errugbilaria da, errugbi XV eta errugbi VII modalitatetan aritzen dena. Iñaki bere aita eta Beñat bere neba errugbilariak ere izandakoak dira. Lide ahizpa Espainiako selekzioarekin jokatzera iritsi da.

Ordizia Rugby Elkartean hazia, Hernanin eta Baionan izan da. 2016ko Olinpiar Jokoetan hartuko du parte.

## Erreferentziak 
## Kanpo esteka 
* Amaia Erbinari elkarrizketa: Nire onena ematera etorri naiz Eibarrera Berria, 2021.01.09
Jaden Smith

**Jaden Christopher Syre Smith** (Malibu, ) estatubatuar aktore eta raperoa da. Jada Pinkett Smith eta Will Smith aktoreen semea, haiekin batera lan egin du umea zenetik.

## Filmografia 
## Erreferentziak
Frente Popular (egunkaria)

***Frente Popular*** Donostian 1936an argitaratu zen gerra egunkaria da.

## Historia 
*Frente Popular* egunkaria Donostian argitaratu zen Gerra Zibilaren hasierako egunetan, 1936ko uztailaren 27tik irailaren 12ra arte.

Egunkariaren egoitza Garibai kaleko 34. zenbakian egon zen, aurretik El Pueblo Vasco egunkariaren egoitza izan zen eraikinean. Sei orrialde zituen eta 15 zentimotan saltzen zen.

*Frente Popular*raren zuzendaria Ramiro Pérez Moretinos izan zen, Izquierda Republicanako kidea eta kolaboratzaileen artean, besteak beste, Atxerre, Serna-Huelva, Cecilia García Gilarte, Jose Aierdi, Julián Larrean, Juan de Alzo, Pedro Antín Olave, Francisco García Lavid, Manolín de la Casa Grande, Indalecio Prieto eta Ángel Ossorio y Gallardoren izenak nabarmendu ziren.

1936ko uztailaren 18ko altxamendu militarra gertatu zenean, Donostian argitaratzen ziren bost egunkariek, *El Día, El Pueblo Vasco, La Constancia, La Voz de Guipúzcoa* eta *El Diario Vasco*, argitaratzeari utzi zioten. Uztailaren 27an Gipuzkoako Defentsa Batzordea osatu zen, Izquierda Republicana, EAJ, EAE-ANV, CNT, PSOE eta Euskadiko komunisten artean, eta ***Frente Popular*** egunkaria sortu zuten, tropa frankistak Donostian sartu arte iraun zuen egunkaria. Edukiari dagokionez, baikorra izan nahi zuen, milizianoen aldeko albisteak ematen zituen, eta faxisten gehiegikeriak gogor salatzen zituen. Albiste gehienak gaztelaniaz zeuden, baina euskarazko artikuluak ere argitaratzen zituen.

Guztira 48 zenbaki kaleratu ziren, azkena irailaren 12koa izan zen, hurrengo egunean frankistak Donostian sartu ziren, Donostiako egunkari guztiak konfiskatu zituzten eta *La Voz de España* kaleratzen hasi zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Arantxa Arzamendi: «Catálogo de publicaciones periódicas donostiarras: 1800-1936». *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 38. urtea, XXV liburukia, 1. zenbakia, 1990eko urtarrila-ekaina.
*  *Biblioteca Municipal de Donostia-San Sebastián: catálogo de publicaciones periódicas*; dirección Eulalia San Agustín; coordinación Arantxa Arzamendi ; realización Arantxa Arzamendi y Eki Servicios Bibliotecarios. - Donostia: Asociación de Bibliotecarios de Gipuzkoa, 1992.
* Unai Belaustegi: *II. Errepublika eta Gerra Zibila. Kronika Donostiatik = II República y Guerra Civil. Crónica donostiarra*. Donostia Kultura, 2016

## Kanpo estekak 
* Frente Popular egunkariaren ale guztiak Donostiako Udal Liburutegien Liburutegi Digitalean.
Mendeurrenaren Aretoa

**Mendeurrenaren Aretoa** (,  eta garai batean ) Wrocławko Śródmieście auzunean, Szczytnicki parkearen ondoan, dagoen ikuskizun- eta kirol-aretoa.

Eraikina estilo espresionistakoa da. Max Berg arkitektoak diseinatu zuen eta 1911 eta 1913 urteen bitartean eraiki zen hiria, garai hartan Breslau izenekoa, Alemaniar Inperioaren baitan zegoenean.

## Kanpo estekak
Frente Popular (argipena)

**Frente Popular** hainbat adiera izan ditzake da:

# **Fronte Popularra (Espainia)**: II. Errepublika garaian, 1936ko hauteskundeetan ezkerreko alderdiek osatu zuten koalizioa.
# **Frente Popular Galega**: Galiziako erakunde politikoa.
# **Fronte Popularra (Frantzia)**: Frantziako koalizioa
# **Frente Popular (egunkaria)**: Donostiako egunkaria
Pisto

**Pistoa** Espainiako Murtziako Erkidegoa eta Gaztela-Mantxa autonomia erkidegoetako usadiozko plater bat da. Tomate, tipula, alberjinia edota kuiatxoa, piper berde edota gorriak, eta oliba olioa osagai nagusitzat ditu. Okzitania eta Frantziako *ratatouille* plateraren antzekoa da, eta maiz beste plateren lagungarri gisa edo arrautz frijitu eta ogiz lagundurik ateratzen da.

Euskal Herrira ere hedatu den platera da, Euskal gastronomian Pistoa Bilboko erara sukaldatu ohi baita.

## Ikus gainera 
* Pistoa Bilboko erara

## Kanpo estekak
Lasarteko aerodromoa

**Lasarteko aerodromoa** Donostian hegazkingintzaren[argipena behar] historiarekin lotutako azpiegitura da. Hasiera batean, Lasarteko hipodromoa erabili zen hegazkin-zelai gisa.

## Historia 
### Aurrekari historikoak 
Hegazkingintzaren sorrera Donostiako Real Aeroclubi lotuta dago, baita elkarte horren zuzendari izan zenari, Georges Marqueti. Ondarretako aerodromoa 1909an sortu zen, eta 1919an hasi zen Lasarteko aerodromoa erabiltzen. 1940 arte erabili zen normaltasunez..

Azken aipamen bat agertzen da *La Voz de España* egunkarian 1957an.

Lehenengo aipamenak:

### Sorrera 
### Aitzindariak iruditan 

File:Georges Marquet01.jpg|200px|thumb|Georges Marquet, Donostiako enpresaria,1916
File:Donostiako alkatea Mariano Zuaznabar.jpg|200px|thumb|Mariano Zuaznabar, Donostiako alkatea,1916

### Kokapena eta deskribapena 
Lasarte eta Txiki-Erdiren arteko zelaietan kokatuta zegoen.

### Eraikuntza-lanak 
### Inaugurazioa 
Inaugurazioaren urtetzat 1920 hartzen bada ere, aerodromoa lehenago ere erabiltzen zen. Otie Elkartearen izenean, bere lehendakaria izan zenak, José Ramón Irazustak, eskatu zuen aerodromoaren kudeaketa Donostiako Udalari martxoa inguruan
Ofizialki1920ko ekainaren 24an aerodromoa inauguratu zen edo, hobe esanda, Otie Elkarteak bereganatu zuen haren kudeaketa. Ospakizun lunch bat izan zen prentsa eta lagunen artean. Enpresak zerbitzua emateko hegazkinak aurkeztu zituen: lau «Spowith», hiru «Candion G», «Farman» bat eta beste «Avro» bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalonje

thumb|Kalonje eta gotzain.
**Kalonje** elizgizon karguduna da, katedral bateko biltzarreko kide dena. Katedraletan ez ezik kolegiatatan ere badaudela, biak biltzar batek zuzenduak direlako. Zuzenbide kanonikoaren arabera, Aulki Santuak izendatuak diren arren, normalean aukeraketa kabildo edo apezpikuen eskuetan uzten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolegiata

[thumb|280px|[Orreagako kolegiata]]
**Kolegiata** eliza mota da, katedrala ez izanik ere, kalonje-kolegio batek zaindu eta zerbitzatu ohi duena. Katedralek bezala, kabildo bat dute, abade edo priore batek zuzentzen duena. Kolegiata bat izendatzeko hainbat arrazoi daude: hirian aitzinean katedrala izatea; hiriari, apezpiku-egoitza izan gabe, nagusitasuna ematea, eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roughfort

**Roughfort** Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001n 216 biztanle zituen.

Newtownabbey eta Templepatrick udalerrien artean dago, eta Craigarogan udalerriaren alboan.

## Kanpo estekak
Stoneyford (Antrim konderria)

**Stoneyford**, historikoki Aghnalough (irlanderaz *Áth na gCloch*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001n 318 biztanle zituen. Stoneyford urtegiaren iparraldeko ertzean dago.

Glenavy eta Milltown udalerrien artean dago, eta Lisburn hiritik 8 kilometro iparraldera.

## Kanpo estekak
Straid

**Straid** (irlanderaz *An tSráid*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001n 312 biztanle zituen.

Ballyclare udalerritik hiru milia ekialdera eta Carrickfergus udalerritik 6 milia lur barnera dago.

## Kanpo estekak
Stranocum

**Stranocum** (irlanderaz *Sraith Nócam*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2011n 297 biztanle zituen. Bush ibaiaren alboan dago.

Dervock eta Armoy udalerrietatik hurbil dago, eta Ballymoney udalerritik 8 kilometrora.

## Iruditegia 

Irudi:Main Street, Stranocum - geograph.org.uk - 1255748.jpg|Kale Nagusia.

## Kanpo estekak
Rasharkin

**Rasharkin** (irlanderaz *Ros Earcáin*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. Ballymoney udalerritik 14 kilometrora dago, eta Dunloy eta Kilrea udalerrietatik hurbil.

2011n 1.114 biztanle zituen, horietako 3/4 inguru katolikoak eta 1/4 protestantea.

## Iruditegia 

Irudi:Mullaghan's Pub, Rasharkin - geograph.org.uk - 1455769.jpg|Mullaghan's taberna.
Irudi:Main Street, Rasharkin - geograph.org.uk - 1455774.jpg|Irlandako Errepublikaren bandera kale nagusian.
Irudi:Rasharkin Presbyterian Church - geograph.org.uk - 1455768.jpg|Presbiteriar eliza.
Irudi:Rasharkin Orange Hall - geograph.org.uk - 858007.jpg|Areto Orangista.

## Kanpo estekak
Templepatrick

**Templepatrick** (irlanderaz *Teampall Phádraig*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. 2011n 1.437 biztanle zituen.

Ballyclare, Antrim eta Newtownabbey udalerrien artean dago, bai eta Belfasteko Nazioarteko aireportik hurbil ere, ondorioz udalerrian hainbat hotel daude.

## Ondarea 
* Upton gaztelua

## Iruditegia 

Irudi:Lylehill Presbyterian Church - geograph.org.uk - 78390.jpg|Presbiteriar eliza.
Irudi:Castle Upton Templepatrick - geograph.org.uk - 1075910.jpg|Upton gaztelua.
Irudi:Clock Tower Templepatrick - geograph.org.uk - 1075936.jpg|Erlojuaren dorrea.
Irudi:Interior of Patterson Spade Mill, Carnanee, Templepatrick - geograph.org.uk - 153890.jpg|Patterson's Spade errotaren barnealdea.

## Kanpo estekak
Tullynacross

**Tullynacross** (irlanderaz *Tulaigh na Croise*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001n 159 biztanle zituen.

Lisburn hiria eta Lambeg udalerritik hurbil dago. Bestalde, udalerriaren iparraldean Coca Colaren jabetzako botilaratze planta handi bat dago.

## Kanpo estekak
Toome

**Toome** edota **Toomebridge** (irlanderaz *Tuaim*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2011n 781 biztanle zituen. Neagh aintziraren ipar-mendebaldeko izkinako ertzean dago.

## Musika 
Roddy McCorley irlandar folk abesti herrikoi ezaguna udalerri honetan girotua dago, abestiaren arabera bere protagonista den Roddy McCorley presbiteriar gaztea eta Irlandar Batuen Elkarteko kidea izateagatik eta 1798ko Irlandako matxinadan parte hartzeagatik britainiarrek udalerri honetako zubian urkatu baizuten.

## Iruditegia 

Irudi:Toome Bridge - geograph.org.uk - 78227.jpg|2004ean eraikitako Bann ibaiko zubia Toomen.
Irudi:Toome Fisheries - geograph.org.uk - 165962.jpg|Bann ibaia, Toome udalerrian.
Irudi:Main Street, Toome - geograph.org.uk - 584022.jpg|Kale Nagusia.
Irudi:McNally's, Toombridge - geograph.org.uk - 148953.jpg|McNally's taberna.

## Kanpo estekak
Waterfoot (Antrim konderria)

**Waterfoot** edota **Glenariff** (irlanderaz *Gleann Aireamh*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko udalerri txiki bat da, Ulster probintzian, eta Cushendall udalerriaren hegoaldean. 2001n 504 biztanle zituen. Kostaldeko turismogunea denez, bungaluak eta kanpalekuak ditu.

Glens of Antrim haran multzoko bat den Glenariff haranaren oinetan dagoenez, udalerriak Glenariff izena ere badu. 1,6 kilometro luze duen hondartza bat du, eta udalerritik hurbil Glenariff basoa dago.

## Ondarea 
* Glenariff
* Glenariff basoa

## Iruditegia 

Irudi:Waterfoot, Co. Antrim, 1990 (6981329372).jpg|1990ean.
Irudi:Waterfoot White Arch 913.JPG|Arku Zuria.
Irudi:Glenvale Road, Glenariff - geograph.org.uk - 433601.jpg|Kalea.

## Kanpo estekak
DC Comics

**DC Comics** AEBtako komiki argitaletxe bat da. DC hizkiak "Detective Comics" izenaren laburdura da, hain zuzen ere konpainiaren lehenbiziko komikietako baten izenburua. 1934an Malcolm Wheeler-Nicholsonek sortu zuen. Egoitza New York hirian du.

Mundu mailan komiki argitaletxe handi eta garrantzitsuenetakoa da, bereziki superheroien atalean espezializatua dago. Bere superheroi ezagunenak honakoak dira: Superman, Batman, Wonder Woman, Flash, Green Lantern, Aquaman eta Green Arrow, eta superheroi taldeen artean Justice League, Justice Society of America edo Teen Titans daude. Bestelako komiki ezagunen artean Watchmen, V for Vendetta, Preacher, Hellblazer, The Sandman daude.

1970eko hamarkadatik aurrera Marvel Comics argitaletxearekin superheroien komikien lehia izan du. DC argitaletxearen superheoiak "pijama superheroiak" edota "jainko edo jainkosa itxurako superheroi zurbilak" direla esan ohi da, aldiz Marvel argitaletxekoek sakontasun psikologiko handiagoa eta gizakien egunerokotasuneko arazo eta ahulezia gehiago dituztela aipatu ohi da.

## Ikus gainera 
* Marvel Comics

## Kanpo estekak 
* DC Comics argitaletxearen webgunea
Whitehead (Antrim konderria)

**Whitehead** (irlanderaz *An Cionn Bán*) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko udalerri bat da, Ulster probintzian. 2001ean 3.786 biztanle zituen. Carrickfergus udalerria, Larne hiria eta Islandmagee penintsularen artean dago.

Ulsterko kolonizazioa jazo aurretik udalerriaren jatorrizko izena **Kinbain** zen, hortik bere gaur egungo irlanderazko izena nahiz haren itzulpena den ingelesezko izenaren esanahia ere ("Lurmutur Zuria").

Whitehead udalerriaren bitxikeria bat bere izenean "Kale" ("Street") atzizkirik duen kale bakar bat ere ez izatean datza (denak etorbidea, pasealekua edota bideak baitira), hortik "kalerik gabeko udalerria" ("The Town With No Streets") ezizen umoretsua izatea.

## Iruditegia 

Irudi:Chichester Castle, Whitehead, July 2013 (02).JPG|Chichester gaztelua.
Irudi:Marine Parade, Whitehead - geograph.org.uk - 264264.jpg|Itsas pasealekua.
Irudi:Marine Parade, Whitehead, July 2013 (02).JPG|Itsas pasealekuko etxebizitza koloretsuak.
Irudi:Whitehead railway station - geograph.org.uk - 212034.jpg|Tren geltokia.

## Kanpo estekak
Paquiza Linzola

**Paquiza Linzola** Huescako probintziako ipar-mendebaldeko mendi bat da, Ansó udalerrikoa. Belagua eta Zurizako bailarak bereizten ditu, eta Hiru Erregeen Mahaia eta Petrechema mendietatik gertu dago. Ohiko igoera Linzatik egiten da.

## Kanpo estekak
Santillana del Marreko kolegiata

**Santa Julianaren kolegiata** () Santillana del Marreko eliza da. Kantabriako hiri horri izena eman zion (*Sant Iuliana* - *Santillana*) eta eskualdeko monumentu nagusienetariko bat da. 1889an kultura ondasun izendatu zuten.

Egungo eraikinak hasierako tenplua ordezkatu zuen erromaniko garaian, XII. mende inguruan. Jatorrian beneditar monasterio bat izan zen baina, jada XI. mendean, kolegiata izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria Nagusiaren kolegiata (Toro)

**Santa Maria Nagusiaren kolegiata** () Toroko eliza katolikoa da. 1949an kultura ondasun izendatu zuten.

Zamorako katedralean oinarrituta, eraikitze lanak XII. mendean hasi ziren. Zinborio ezaguna du, eta Maiestatearen Ataria esaten dioten eliz atari bikaina ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La caduta degli dei

**La caduta degli dei** (;  eta ) 1969ko Luchino Visconti italiar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako gerra film dramatikoa da. Dirk Bogarde, Ingrid Thulin, Helmut Griem eta Helmut Berger aktoreek antzetzu zuten.

Italierazko izenburua Richard Wagnerren izenburu berdineko *Jainkoen Gainbehera* (*Götterdämmerung*) Nibelungoen eraztuna opera saileko laugarren eta azken operari zor dio. 1930eko hamarkadan eta Alemanian girotuta dago, hain zuzen ere, nazismoaren gailentze garaian.

Vicontiren *Alemaniar Trilogia* delakoaren hiru filmeetako bat da, gainontzeko biak *Morte a Venezia* (1971) eta *Ludwig* (1972) dira.

Filmak garai hartan, Sexu iraultza bete-betean zela (1969), zineman ezohikoak eta oso eskandalugarriak ziren gaiak ukitzen ditu: intzestua, homosexualitatea, pedofilia, bai eta prostituzioa eta trabestismoa ere. Bestalde, ohikoagoak edo klasikoagoak ziren gaiak ere jorratzen ditu, tartean botere egarria eta traizioa.

Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Nicola Badalucco, Enrico Medioli eta Luchino Visconti).

## Sinopsia 
Essenbeck alemaniar goi burgesiako siderurgia lantengi baten jabea den familiaren gorabeherak azaltzen dira, Reichstageko sutetik hasi (1933) eta Labana Luzeen Gaua arte (1934), azken honetan zehar SAko kideen hilketak burutu ziren.

Nazionalsozialismoa boterera iristean Essenbecktarrek errejimen berriarekiko zein jarrera egokiena hartu eztaibaidatuko dute. Senideetako bakar bat bakarrik agertuko da naziekin elkarlanean aritzearen aurka, Herbert (Umberto Orsini), batez ere Alemaniako Legebiltzarraren sutea dela eta, ondorioz Alemanian bere emaztea eta alabak utzi eta bizia salbatzeko erbesterako bidea hartu beharko du. Halere, Essenbecktarrek ezin izango dute nazien alde ezberdinek boterea bereganatzeko darabilten barne borroketatik kanpo egon.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *La caduta degli dei* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com  
* *La caduta degli dei* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Santa Maria Nagusiaren kolegiata (Briviesca)

**Santa Maria Nagusiaren kolegiata** () Briviescako eliza katolikoa da. 1982an kultura ondasun izendatu zuten.

XIV. mendearen bigarren zatian Zuria Portugalgoak eraiki zuen. Eraikinean hainbat estilo daude, barrokoa eta neoklasikoa nagusiak izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aghacommon

**Aghacommon** (irlanderaz *Achadh Camán*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian.

Derrymacash (ipar-mendebaldean), Lurgan (ekialdean) eta Craigavon (hegoaldean) udalerrien artean dago. M1 autobideak eta Dublin-Belfast arteko trenbideak iparraldetik igarotzen dute.

## Kanpo estekak
Acton (Armagh konderria)

**Acton** (irlanderaz *An Chora Uachtarach*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen herrixka bat da, Ulster probintzian. 2011n 72 biztanle zituen. Poyntzpass udalerritik milia erdi iparraldera dago, Acton aintziraren alboan.

XVII. mendean, Ulsterko kolonizazioarekin batera, Sir Toby Poyntz-ek sortu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Acton Lake on the Newry Canal - geograph.org.uk - 185528.jpg|Acton aintzira.
Irudi:Acton Lake Visitors Centre - geograph.org.uk - 1238923.jpg|Acton aintzirako bisitarien zentroa.

## Kanpo estekak
Ľadový štít

**Ľadový štít** (*Izotzezko gailurra* euskaraz) Eslovakiako hirugarren mendirik garaiena da, eta baita Tatra mendilerroko eta Karpato mendietakoa ere.

## Kanpo estekak
Teodoro Irazusta

**Teodoro Irazusta Lekuona**, ezizenez ***Usategieta*** (Oiartzun, ? — ? , ?) euskal kirolari bat da. Sei urtez Hondarribia Arraun Elkartearen eskifaiako arraunlaria izan zen (1965-1970), bai eta aizkolari, segalari eta bereziki harrijasotzailea ere.

1961eko martxoaren 5ean Zarautzen ezagutzera eman zen, Harrijasotzaile Txapelketa irabaziz. Bere aparteko dohai fisikoei esker 8 eta 9 arrobako harrijasotzaileen arteko onena bilakatu zen. 1962ko abenduaren 9an *Soarte* txapeldunari irabazi zion, eta ordutik aurrera harrijasotzaile ibilbide arrakastasu bati ekin zion, baina bere ahalegin gehienak arraunketari eskeini zizkion. Bere ekinaldiak asko eta bikainak izan ziren. 1968ko apirilaren 21ean Espainiako Txapelketan parte hartu zuen.

## Kanpo estekak 
* Teodoro Irazustaren biografia laburra eta irudia. Auñamendi entziklopedia
Trihas Gebre

**Trihas Gebre Aunoon** (Wukro, 1990eko apirilaren 29a - ) etiopiar atleta da, 10.000 metrotan eta krosean aditua.

Etiopia Utopia fundazioaren bidez Donostiara 2010ean etorri zen bere herrialdeko beste lau atletarekin batera, Behobia-Donostia lasterketan parte hartzeko. Gainontzeko kideak itzuli egin ziren, baina bera Euskal Herrian geratu eta donostiar petotzat du bere burua.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Euskal Herrian 
* Donostiako maratoia (1): 2010
* Behobia-Donostia lasterketa (1): 2011
* Erregetako Nazioarteko Krosa (1): 2015
* Zornotzako Nazioarteko Krosa (2): 2018, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musikaren alegoria

***Musikaren alegoria*** Dosso Dossi margolariaren lan ezaguna da (1510-1516). Florentziako Horne Museoan erakusten da. Hasiera batean, Tiziano eta Giovanni Belliniren margolanekin batera Ferrarako Dukea izan zen Alfonso I. Estekoaren *Camerino d’Alabastro* dekorazioaren parte izan zen.

## Deskribapena 
Margolanean agertzen diren elementu guztiek balore sinbolikoa dute:
* Ezkerrean izpiritu bat ikus daiteke; eskuan inspirazioaren zuzia Vulkanori ematen dio.
* Vulkanok ingude batean nota musikaleei forma ematen die. Eskenan sakabanatuta ikusten diren hiru mailu soinu desberdinen formen irudiak dira.
* Erdian bularra aidean emakume bat ikus daiteke, ziuraski musika sekularraren sinboloa.
* Beste emakume bat, zutik, biluzik hau, musika erlijiosoaren sinboloa izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gontz

thumb|250px|Banda edo partadera
**Gontza**, **erroa**, **partadera**, **txanga**, **orpoa** edo **banda** bi pieza artikulatuz eratutako elementua da, bata elementu finkoari eta bestea libreari lotuz ate, leiho, estalki eta horrelakoei jartzen zaiena, ixten eta irekitzen uzten duen lotura-modua egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Annaghmore (Armagh konderria)

**Annaghmore** (irlanderaz *Eanach Mór*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2011n 265 biztanle zituen.

Loughgall udalerritik hurbil dago.

## Iruditegia 

Irudi:Annaghmore Parish Church - geograph.org.uk - 568813.jpg|Eliza.
Irudi:Cranagill Methodist Church - geograph.org.uk - 205204.jpg|Eliza metodista.
Irudi:Vallely's Bar - geograph.org.uk - 205194.jpg|Vallely's taberna.
Irudi:Annaghmore Orange Hall, Blackisland Road, Portadown. - geograph.org.uk - 579243.jpg|Areto Orangista.

## Kanpo estekak
Annahugh

**Annahugh** (irlanderaz *Eanach Aodha*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2011n 275 biztanle zituen.

Loughgall udalerritik hurbil dago, sagasti ugariz beteriko eremuan.

## Kanpo estekak
Ardress (Armagh konderria)

**Ardress**, formalki *Ardreske* (irlanderaz *Ardriasc*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2011n 90 biztanle zituen.

Loughgall eta Annaghmore udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Aughanduff

**Aughanduff** edota **Annduff** (irlanderaz *Áth an Daimh*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2011n 200 biztanle inguru zituen.

Irlandako Errepublikaren mugatik 5 milia eskasera dago.

## Kanpo estekak
Secret Wars

**Marvel Super Heroes Secret Wars** edota soilik **Secret Wars** (euskaraz *Marvel Super Heroien Gerra Sekretuak* edota *Gerra Sekretuak*) 1984-1985 artean Marvel Comics komiki argitaletxeak argitaratutako 12 alez osatutako saila izan zen. "Contest of Champions" ("Txapeldunen Dema") bildumarekin batera argitaletxe honek argitaratutako lehenbiziko crossover edo kontakizun gurutzaketak izan ziren. Jim Shooter, Mike Zeck eta Bob Layton komikigileek sortu zuten.

## Argumentua 
Beyonder ("Haratagokoa") deritzon mugagabeko boteredun izaki kosmiko batek Lur planeta zelatatu eta superheroi eta superetsaiek elkarborrokatzeko duten ahalmenaz harriturik bi taldeak elkar borrokatu daitezen euren gogoz kontra galaxiaren bestaldean dagoen Battleword izeneko planeta artifizial batera lekualdatuko ditu. Orduan honakoa aipatuko die: *Munduaz haratagokoa naiz. Hil ditzazue zuen etsaiak eta nahi duzuen oro zeurea izanen da. Niretzat ezinezkorik ez baitago*. Ingelesezko jatorrizko esaldian izaki horrek *I am from beyond* ("Munduaz haratagokoa naiz") dioenez, berezko izenik ezagutzen ez zitzaionez "Haratagokoa" ("Beyonder") ezizena jaso zuen.

Superheroien taldearen buruzagia Captain America da eta superetsaiena berriz Doctor Doom.

## Kanpo estekak 
* *Secret Wars* saila, Marvel Comics webgunea
Bannfoot

**Bannfoot** (irlanderaz *Bun na Banna*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian.

Bann ibaiak bere urak Neagh aintziran isurtzen dituen lekuan dago. 1760ean gune hau "Bann Foot Ferry" izenez agertzen da. 1830ean Charles Brownlow, Lurgango 1. baroia zenak, **Charlestown** izenez udalerria sortu zuen. Gaur egungo Bannfoot izena eskualdeak irlanderaz betidanik izena zuen Bun na Banna izendapenatik datorkio.

## Iruditegia 

Irudi:Bannfoot.jpg|Bann ibaia, Bannfoot udalerrian.
Irudi:Bannfoot Methodist church - geograph.org.uk - 239816.jpg|Eliza metodista.
Irudi:Bannfoot Orange Hall - geograph.org.uk - 239818.jpg|Areto Orangista.

## Kanpo estekak
Belleeks

**Belleeks** edota **Belleek** (irlanderaz *Béal Leice*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2011n 375 biztanle zituen.

Camlough eta Newtownhamilton udalerrien artean dago, Newtownhamilton udalerritik Newry hirira doan A25 errepidean.

## Iruditegia 

Irudi:Main Street, Belleek - geograph.org.uk - 1542691.jpg|Kale Nagusia eta Irlandako Errepublikaren bandera.
Irudi:St. Laurence O'Toole's Church, Belleek - geograph.org.uk - 1542690.jpg|San Laurence O'Toole eliza.
Irudi:Memorial to the Hunger Strikers, Belleek - geograph.org.uk - 1542689.jpg|1981eko Irlandako gose grebalarien oroitarria.
Irudi:St. Laurence O'Toole's Primary School, Belleek - geograph.org.uk - 1542679.jpg|San Laurence O'Toole Lehen Mailako Heziketako ikastetxea.

## Kanpo estekak
Malindi

**Malindi** Kenyako hego-ekialdeko hiria da, Indiako ozeanoaren bazterrean kokatua, Galana ibaiaren ahoan. Mombasatik 120 km ipar-ekialdera dago. 2009an 207.253 biztanle zituen. Kilifi Konderriko hiririk handiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Areto hipostilo

**Areto hipostiloa** (greziako *hypóstȳlos* -aurrizkia *hypó*, "azpian", eta *stŷlos*, "zutabe") zutabeen bidez sortutako gune arkitektoniko estaliak dira. Orokorrean dinteldun egiturak izaten dira eta sabaia laua izan ohi da.

## Egiptoko tenplua 
Egiptoko tenpluetan, hipostilo aretoa, hipetra areto ondorego gunea zen. Herri xehea ezin zuen Hipostila aretora sartu, bai ordea aristokrazia, baina ez ondorengo guneetan; azken hauetan, faraoia eta apaizak besterik ezin zuten sartu.

Ondoen aztertu den Hipostilo aretoa Karnak-eko Amon tenplua da. Angeluzuzendun oinplano bat da eta argiztapena goi aldeko sareta baten bitartez jasotzen zuen, albokoetakoak beti ilunpetan gelditzen zirelarik. XIX Dinastian sortutako berrikuntza bat da eta sortzearen esanahia du. Aretoa jatorrizko  zingira  (*Noun*) adierazten du, bertatik landareen zurtoinak azaleratzen dira (zutabeak eta kapitelen bidez adieraziak). Argia (era berean, jainkozko kontzeptua), erdialdeko landareak gehiago haztea ahalbideratzen du, argia jasotzen ez dutenak ordea gutxiago haziko dira.

## Beste erlijio batzuk 
Egiptoko etsenpluak antzinateko beste kultura klasikoetan ere jarraitu ziren. Greziarren artean, Eleusis-eko Telesterion eta Atenasko Akropoliko  Eleusinion aretoak, adibidez. Pertsia klasikoan ere egin ziren adibideak, Persepolis hirian.

Indiako tenpluen mandapa izeneko aretoak daude, tenplu hinduisten konplexuetan funtzio desberdinak izan ditzaketenak. Ohikoan izan daitezke tenplete aparteko bat, irekia eta laukia edo lauki-zuzena, edo bestela pabilioi edo galeria sorta bat. Bereziki dira erabiliak India Hegoaldeko arkitektura drabidikoan.

Meskitako otoitz aretoa izan ohi da klasikoki zutabeen espazioa. Alkibla edo Mekara zuzendutako dagoen hormaren aurreko espazio zabalean ez ohi da, beste tenplu batzuetan bezala, desberdintasun hierarkikorik egiten, eta horregatik areto hipostilo bat non zutabeak alde guztietan berdintsu hedatzen diren, berdintasun seinale bat ere badira kulturako. Era berean era honetako areto batek, zabalkundeak behar baditu, erraza du albo batetik horma bota eta zentzu bereko ingurune arkitektoniko zutabedunarekin jarraitu hedapena. Halaxe egin zen, adibidez, Kordobako Meskitan zabalkunde batean baino gehiagotan.

Katedrala kristauetan, batez ere nabe kopuru anitzak dituztenak, askotan errenkadak, zutabeen errenkadak izaten dituzte baina hauen sapaia gangaduna izaten dira eta ez dintel egituradunak

## Areto hipostilo modernoak 
Arkitektura modernoan zutabeak lehen bezain beharrezko dira, baina badira arkitekto batzuk espazio zabaletan zutabeak bereziki diseinatuz areto hipostiloaren ideia berregin dutenak, hala nola Kulturen Ataria Bilbon, edo Zaha Hadid eta Frank Lloyd Wrighten lanetan.

Fitxategi:Work area at the Johnson Wax Building, headquarters of the S.C. Johnson and Son Co., Racine, Wisconsin LCCN2011633764.jpg|Johnson Wax eraikina, Frank Lloyd Wright.
Fitxategi:Serpentine Sackler Gallery London.jpg|The Magazine, Londres, Zaha Hadid.
Fitxategi:Bilbao - Azkuna Zentroa (28952033680).jpg|*Kulturen Ataria* Bilboko Azkuna Zentroan, Philippe Starck eta Lorenzo Baraldi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wukro

**Wukro** (Ge'ez: ውቕሮ) (Wukro Kilte Awulaelo bezala ezaguna ere; Ge'ez: ውቕሮ ክልተ ኣውላዕሎ) (**Wuqro **bezala** transliteratua ere **; antzina **Dongolo** izenez ezaguna (Ge'ez: ዶንጎሎ), Etiopiako iparraldeko  herria da, Misraqawi (Ekialdean) zonaldean dagoena,  Tigray eskualdean ,  Asmara-Addis autopistaren ondoan.

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Juan de Orduña

**Juan de Orduña Fernández-Shaw** (Madril,  - *ib.*, ) espainiar aktorea eta zinema zuzendaria izan zen. Gerra ostean, herrialdeko zuzendaririk ospetsuenetariko bat bilakatu zen.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
### Aktorea 
## Erreferentziak
Ballydugan

**Ballydugan** edota **Ballydougan** (irlanderaz *Baile Uí Dhúgáin*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen herrixka bat da, Ulster probintzian.

Armagh konderria eta Down konderriaren arteko mugan eta Lurgan eta Gilford udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Ballymacnab

**Ballymacnab** (irlanderaz *Baile Mhic An Aba*) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. Seagahan urtegiaren alboan dago.

Armagh hiritik 4 milia hegoaldera dago, Newtownhamilton udalerrira doan errepidean.

## Iruditegia 

Irudi:NaomhPadraig1Ballymacnab.jpg|Irlandar oroitarri errepublikarra udalerriko hilerrian.

## Kanpo estekak
Kortijo

thumb|350px|Kortijo isolatu bat.
**Kortijo** () hegoaldeko Espainiako landetxe tipikoa da, etxebizitza eta inguruko nekazaritza-ustiategi barnean hartzen dituena. Mendebaldeko Andaluzian (Guadalquivirreko ibarrean) XVIII. mendean bere urrezko aroa bizi zenez, ohikoa da "andaluziar kortijo" esatea nahiz eta, hedaduraz, Mantxa eta Extremadurako antzeko eraikinei ere horrela esaten diete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thoothukudi

**Thoothukudi** (tamileraz: தூத்துக்குடி), **Tuticorin** ere deitua, hegoaldeko Indiako portu hiria da, Tamil Nadu estatuan kokatua. Chennaitik 590 kilometro hegoaldera eta Thiruvananthapurametik 190 kilometro ipar-ekialdera dago. Portua, Mannarko golkoan dagoena, eskualdeko garrantzitsuenetako bat da. 2011n 410.760 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Favela

[thumb|350px|[Rocinha, Rio de Janeiroko favelen auzo handiena.]]
 ( ahoskatua; eusk. "txabola") Brasilen, gizarte-klase behereneko biztanleriaren etxola-moduko bizilekua da. Hitza 1897ko azaroan zabaldu zen, noiz Canudosen Gerra irabazitako 20.000 soldadu Rio de Janeirora ailegatu zirenean. Etxebizitzarik ez zutenez, Gamboa muinoan etxolak eraiki eta bertan  izeneko landarea (*Cnidoscolus phyllacanthus*) ohikoa zenez, Morro da Favela toponimo sortu zen.

2010ean, Brasilgo BGE erakundearen arabera, herrialdeko biztanleriaren %6a favelatan bizi zen, hau da, 11,4 milioi lagun inguru. Hona hemen favela gehien duten hiriak:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:600 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:700
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:SãoPaulo text:S. Paulo
  bar:RiodeJaneiro text:R. de Janeiro
  bar:Fortaleza text:Fortaleza
  bar:Guarulhos text:Guarulhos
  bar:Curitiba text:Curitiba
  bar:Campinas text:Campinas
  bar:BeloHorizonte text:B. Horizonte
  bar:Osasco text:Osasco
  bar:Salvador text:Salvador
  bar:Belém text:Belém
  
PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:SãoPaulo from:0 till: 612
  bar:RiodeJaneiro from:0 till: 513
  bar:Fortaleza from:0 till: 157
  bar:Guarulhos from:0 till: 136
  bar:Curitiba from:0 till: 122
  bar:Campinas from:0 till: 117
  bar:BeloHorizonte from:0 till: 101
  bar:Osasco from:0 till: 101
  bar:Salvador from:0 till: 99
  bar:Belém from:0 till: 93

PlotData=

  bar:SãoPaulo at: 612 fontsize:S text: 612 shift:(-8,5)
  bar:RiodeJaneiro at: 513 fontsize:S text: 513 shift:(-10,5)
  bar:Fortaleza at: 157 fontsize:S text: 157 shift:(-10,5)
  bar:Guarulhos at: 136 fontsize:S text: 136 shift:(-10,5)
  bar:Curitiba at: 122 fontsize:S text: 122 shift:(-10,5)
  bar:Campinas at: 117 fontsize:S text: 117 shift:(-10,5)
  bar:BeloHorizonte at: 101 fontsize:S text: 101 shift:(-10,5)
  bar:Osasco at: 101 fontsize:S text: 101 shift:(-10,5)
  bar:Salvador at: 99 fontsize:S text: 99 shift:(-10,5)
  bar:Belém at: 93 fontsize:S text: 93 shift:(-10,5)
   
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria- 2000ko errolda — IBGE. Portugesezko Wikipediak egina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bungalow

[thumb|350px|[Chicagoko bungalow bat.]]
 eraikin arin eta sinplea da, oporretarako berezia, gehienbat kanpaleku edo hotel-instalazioetan dagoena. Munduan zehar, hitzaren esanahiak aldatu egiten du. Hitzak Bengalan du jatorria (izan ere, gujarateraz , *baṅgalo*, "bengaliar" esan nahi du), bertan, zurezkoa eta baxua, aterpeko galeria batez inguraturik dagoen etxe tipikoa izendatzeko erabiltzen dute. Hitzaren exotismoz liluraturik, XX. mendearen hasieran britainiarrek horrela deitu zieten basoetan eraikitzen zuten etxeei baina Europan oporretarako etxebizitzak deitzeko erabiltzen dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Lola se va a los puertos (1947ko filma)

***La Lola se va a los puertos*** 1947ko Juan de Orduña espainiar zinema zuzendariaren filma izan zen. Antonio eta Manuel Machadoren izen bereko antzezlanean oinarrituta, 1993an *remake* bat egin zuten.

## Sinopsia 
Cádiz, 1860. Lola (Juana Reina) itsasontziz San Fernandotik Sanlúcar de Barramedara doa, D. Diego bere senargaiaren cortijora hain zuzen ere. Bertan José Luis, senargaiaren semea, ezagutuko du eta laster lagun min bilakatuko dira.

## Aktoreak 

* Juanita Reina: Lola
* Nani Fernández: Rosario
* Manuel Luna: Heredia
* Ricardo Acero: José Luis
* Jesús Tordesillas: Don Diego
* Nicolás D. Perchicot: Willy
* Faustino Bretaño: Asaúra
* María Isbert: neskamea
* Rafaela Rodríguez: neskamea
* María Cañete: Mercedes
* María Cuevas : Santera
* Arturo Marín: ijitoa
* Fernando Aguirre: uharteko gizona
* José María Mompín: marinela
* Joaquín Pujol: markes

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Arrantxo

[thumb|350px|[Deer Lodge (Montana)|Deer Lodgeko Grant-Kohrs arrantxoa.]]

**Arrantxo** (; ) Ipar Amerikako landetxe tipikoa da, etxebizitza eta inguruko abeltzaintza-ustiategi barnean hartzen dituena. Litekeena da ere nekazaritza-ustiategi txikia ere izatea, normalean abereentzako bazka egiteko. Mendebalde Urruneko ikonografiaren zati bat dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, domina bat lortu zuen eta 54. postuan egongo zatekeen, Fiji, Jordania, Kosovo, Puerto Rico, Singapur eta Tajikistanekin batera. Maialen Chourraut piraguistak urrezko domina lortu zuen. Chourrautena izan zen inoiz euskal emakume batek bakarka lortu zuen lehen urrezko domina.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Hona hemen 2016ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten 36 euskal kirolarien zerrenda. Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 28 kirol olinpikoetatik 13an hartu zuten parte euskal kirolariek, ia denak (Vincent Inigo baionarra eta Lauriane Lissar baigorriarra izan ezik) Espainiako selekzioarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Parte hartzaileen zerrenda, *EiTB* webgunean
* Parte hartzaileen zerrenda, *Berria* egunkariaren webgunean