Udazkeneko onddozuri

thumb|Onddo zuria goitik ikusita.
thumb|Onddo zuria albotik ikusita.
 
**Udazkeneko onddozuri** edo **onddo zuria** (*Boletus edulis*) *Boletaceae* familiako onddoa da. Erretikulu zuria du oinaren goialdean. Kapela marroi iluna dauka eta kupelaren itxurako oina. Haragia zuria eta intxaur usainarekin.

Sinonimoak: *Boletus bulbosus*, *Boletus elephantinus*, *Boletus edulis var. ß elephantinus*, *Boletus edulis var. γ tuberosus*, *Boletus edulis var. a communis*, *Suillus edulis*, *Tubiporus edulis*, *Tubiporus esculentus*, *Boletus solidus*, *Leccinum elephantinum*, *Leccinum edule*, *Boletus dulcis*, *Boletus umbrinus*, *Boletus edulis var. bulbosus*, *Dictyopus umbrinus*, *Dictyopus edulis*, *Suillus bulbosus*, *Suillus umbrinus*, *Ceriomyces crassus*.

## Bizilekua 
Hostozabalekin eta koniferekin mikorrizak sortzen ditu goroldio ugariko tokietan. Ipar-toki epeletan. Bakarrik edo taldetan daude, lur drainatuetan.

## Deskribapena 
*Edulis* taldearen ordezkaria da, *reticulatus*, *aereus* eta *pinicola*-rekin batera osatzen dutena.

*Boletus*-en erregeak dira, erromatarrek ere asko estimatzen zituzten eta gaur egun Europako zenbait lekutan kontsumitzen diren perretxiko bakarrak dira.

Kapelaren koloreak zehazten dituen barietate batzuk ditu, hala nola, *albus* barietate zurixka, *citrina* horixka eta *fuscoruber* gorrixka, *pinikola*-ren oso antzekoa.

Kapela: 6-15 (20) cm. diametroan. Haragitsua eta sendoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila, amaieran apur bat kopa formakoa. Arre ilun xamarra, kapelaren ertza argiagoa eta azala likatsua. Belusik (terciopelo) gabea. Azalaren azpian marroi-ardo kolorea du, *retikulatus*-ak ez bezala. zerrenda zuri oso bereizgarria kapelaren ertzean.

Tutuak: Hasieran zurixkak, gero hori-olibak, luzeak, askeak, errazak kapelatik bereizten, ez dira urdintzen.

Poroak: Lehenik itxiak eta finak, zuriak edo zuri-grisaxkak, gero horiak, azkenik berdexkak.

Hanka: Sendoa, lodia, betea eta irmoa, gaztetan sabelduna, hazten denean zilindriko bihurtzen da. Kolore zuria edo marroi argia, goialdean sare zuri batez apaindua.

Haragia: Zuria, apur bat burdin kolorea azalaren azpian, sendoa eta gogorra gaztea denean, gero harroa. Zaporea gozoa, hurrarena gogorarazten du.

## Jangarritasuna 
Bikaina, herrialde guztietako perretxiko preziatuenetako bat.

Harri Aroko gure arbasoek ere kontsumitzen zituzten, Dordoinan (Frantzia) egin ziren eskabazio batzuetan frogatu zen.

## Nahasmen arriskua 
*Boletus aereus*, *Boletus pinicola*, *Boletus reticulatus*, denak jangarri bikainak 

*Appendiculatus* multzokoek eta bere barietate ezberdinek antzeko ezaugarriak dituzte, baina beraien poroen urre kolore horiagatik bereizten dira, eta haragiaren koloreagatik, kolore arrosa edo urdin lausotu batez tindatzen den horixka.

## Sasoia eta lekua 
Irailetik azarora arte, pagoen, haritzen eta gaztainondoen baso handietan, pinudietan eta mendiko izeietan ere bai.

Soilguneetan, mugetan, bideetan etab.

## Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Ipar Afrika, Erdialdeko Amerika, Asiako iparraldea; Hegoafrikan, Hego Amerikan, Australian eta Zelanda berrian sartua.

## Etimologia 
*Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Edulis* latinetik dator, jangarria esan nahi du, bere haragiaren jangarritasun bikainagatik.

## Beste izen arruntak 
*Boletus edulis* tokiko euskarazko testuetan:, onddo buruzuri; onddo zuri; papun (heldua denean).

## Galeria 

Fitxategi:Boletus edulis 23.jpg
Fitxategi:Boletus edulis 235.jpg
Fitxategi:Boletus edulis 239.jpg
Fitxategi:Boletus edulis 2390.jpg
Fitxategi:Boletus edulis 333.jpg
Fitxategi:Boletus edulis 444.jpg
Fitxategi:Boletus edulis bat.jpg
Fitxategi:Boletus edulis bi.jpg
Fitxategi:Boletus edulis hiru.jpg
Fitxategi:Boletus edulis lau.jpg
Fitxategi:Boletus edulis 13.jpg
Fitxategi:Boletus edulis 14.jpg
Fitxategi:Boletus edulis 15.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak