María de los Reyes Fuentes

**María de los Reyes Fuentes Blanco** (Sevilla, 1927ko otsailaren 15a – Ibidem, 2010eko otsailaren 12a) poeta izan zen, Sevillan XX. mendeko 50eko hamarkadan literatura-kultura bultzatu zuen poeta.

## Ibilbidea 
Fuentes Sevillan jaio zen 1927ko otsailaren 15ean. Zuzenbidea eta Merkataritza Irakasletza ikasten hasi zen, baina ez zituen ikasketak amaitu. 1946an, Sevillako Udalean sartu zen oposizioz, eta hantxe jarraitu zuen lanean, erretiroa hartu arte. Handik, bertako poesia sustatu zuen funtzionario gisa. Oso gaztetatik egon zen kultura-esparru eta kultura- erakundeetan, besteak beste, Círculo Hispalense, Ateneo, Unibertsitatea, Club Lá Ráablo eta abar. Hainbat aldizkaritako erredakzio-kontseiluetakoa izan zen. Círculo Hispalenseko Literatura Saila zuzendu zuen eta Sevillako Ateneoko Argitalpen Ataleko burua izan zen.

1966an, Kordobako Zientzia, Letra Eder eta Arte Nobleen Errege Akademietako, Malagako San Telmo Arte Ederren Akademiako eta Cádizko Hispanoamerikar Akademiako kide izendatu zuten, eta, 2005ean, Zientzia, Arte Eder eta Letra Onen Akademiako kide.

Poesiarekin lotutako aldizkariak zuzentzea izan zen lehen jardueretako bat. 1952an, *Icla* zuzentzen hasi zen, Zientzia, Letra eta Arteen Institutuak babestuta. Berehala iritsi ziren *Poesía* (1953-1957), Sevillako Radio Nacional de España irrati-aldizkaria, eta *Ixbiliah* (1953-1959), Sevillako Udalak babestua. Hiru hilean behin argitaratzen zen aldizkari hori, Vie Vicente Aleixandrek babestuta, eta gerraosteko poeta garrantzitsuak argitaratzen ziren. Horrez gain, izen bereko bilduma bat ere bazen, eta bertan lan garrantzitsuak argitaratu ziren: Francisco Garfiasen *Ciudad mía*, Juan Ramón Jimenezen *Sevilla* antologia, Julio Manuel de la Rosaren *De Campana a campana eta* José Luis Prado Nogueiraren *Miserere en la tumbade R.N.* (Literatura Sari Nazionalaren irabazlea). Haren presentzia *Cal* aldizkarian eta *Ángaro* bilduman ere nabarmendu zen.

Argitalpen-jarduera horretaz gain, tertulia eta literatura-ekimen ugari sustatu zituen, bere belaunaldiko kideen poesia-sorkuntza bultzatuz, eta Sevillako Berrogeita hamarreko belaunaldian integratu ziren. Izenburu horren azpian, hainbat erakundek antolatutako emanaldietan ezagutarazi diren poeta batzuk daude; besteak beste, Manuel García-Viñó, Manuel Mantero, Julia Uceda, Aquilino Duque, Pío Gómez Nisa eta José María Requena. Reyesek taldeko topaketa bikainenetan parte hartu zuen, hala nola *Poesía sevillana/Sevillako poesiari* buruzko hitzaldi-zikloa, Ateneoak 1956an sustatua; *Fiesta de la Poesía/Poesiaren Festa*, Hernando Colón ikastetxe nagusian 1957an egindakoa; eta *Poesía joven andaluza/Andaluziako Poesia gaztea* zikloa, Francisco López Estrada irakasleak 1958-1959an Sevillako Unibertsitatean bultzatua. Ateneoaren ikasturtearen amaierako ekitaldian ere egon zen 1957ko ekainaren 1ean, eta kritikak poeta-talde horri belaunaldi-izaera eman dion gertaera enblematikotzat hartu du.

Gerardo Diegok kultura sustatzeko egin zuen lana aitortu zuen, eta «*Campana mayor, campana del Sur, campana»* deitu zion.

## Lanak 
Autoreak argitaratutako tituluak eta antologiak:

* *Actitudes* (Argensola, Huesca, 1957).
* *De mí hasta el hombre* (Col. Caleta. Cádiz, 1958).
* *Sonetos del corazón adelante* (Col. Alcaraván. Arcos de la Frontera, 1960).
* *Elegías de Uad-el-Kebir* (Sevillako Udala, 1961).
* *Romances de la miel en los labios* (La Muestra, Entregas de Poesía: Sevilla, 1962).
* *Elegías Tartessias* ( Comercial argitaletxea. Ourense, 1964).
* *Oración de la verdad* (Col. La Venencia. Jerez de la Frontera, 1965).
* *Acrópolis del testimonio* (Sevillako Udala, 1966).
* *Concierto para la sierra de Ronda* (Cuadernos de María José. Malaga, 1966).
* *Pozo de Jacob* (Sevillako Udala, 1967).
* *Fabulilla del diamante salvado* (Málagako Udala, 1975).
* *Motivos para un anfiteatro* (Editora Nacional. Madril, 1970).
* *Elegie andaluse* (Edizioni Cias, UNESCO. Erroma, 1971).
* *Misión de la palabra*. Antología. (Sevillako Unibertsitatea, Sevilla, 1972).
* *Apuntes para la composición de un drama* (Col. Ángaro. Sevilla, 1975).
* *Aire de amor* (Col. Adonais, Ediciones Rialp, S. A. Madril, 1977).
* *Jardín de las revelaciones* (Col. Esquío. Ferrol, 1985).
* *Meditaciones ante el Aljarafe* (Ixbiliah, Castillejo Editores, 1999).
* *Obra poética* 1958-1999 (Col. Esquío. Ferrol, 2002).

## Poesia-lana 
Bere lehen argitalpena, poeta gisa ezagutarazi zena, 1957koa da, *Actitudes/Jarrerak*, baina hirurogeiko hamarkadan iritsi zen bere poesia-lana.

Juan de Dios Ruiz Copete, bere obrara hurbildu zen lehen kritikarietako bat, honako etapa hauek aipatu zituen: Lehena *De mí hasta el hombre* (1958) lanetik *Pausa de la Verdad* (1965) arte, non poesia pertsonal eta intimista den; eta bigarrena *Acrópolis del testimonio* (1966) lanetik *Motivos para un anfiteé* (1970) arte, non poesia mentala erakusten duen.

Hala ere, Ruiz Copeteren sailkapen hori osatu gabe dago, 1970etik aurrera autoreak argitaratzen jarraitu baitzuen. Horregatik, Jurado Moralesek, haren lanetik abiatuta, sailkapen zabalagoa egin zuen 2016ko lan batean.

### Poesia sentimentalaren zikloa 
Etapa horretan, maitasunaren gaia da nagusi. Jurado Moralesen hitzetan, «*Poética amante*» du izenburua Madrileko Kultura Hispanikoaren Institutuko «Ramiro de Maeztu» katedraren gelan 1958ko abenduaren 16an egindako irakurketak, Madrilen lehen aldiz egin zuenak. Zikloaren hasierako liburuan, *De mí hasta el hombre* (1958), *Sonetos del corazón adelante* (1960), *Romances de la miel en los tablas* (1962) eta *Elegías tartessias* (1964) ere sar liteke. *Aire de amor* (1977) handik urte batzuetara agertu zen, askoz lehenago idatzi arren.

Poema horiek, ordenatuta, maitasun-istorio bat izan dezakete, maskulinoarekiko harremana ikuspuntu femeninotik ikusita: maitasunaren itxaropena, maitalearen poza, gozamena, amatasuna, desamodioa, desengainua, bikotearen maitasunik gabeko maitasuna, bakardadea eta norberarenganako fedea onartzea. Oro har, maitasun-gaiei buruzko gerraosteko poesiari dagozkion gaiak jorratzen ditu ohar berezi honekin: fisikoa eta erotikoa transzendentearekin eta espiritualarekin lotzen dira: giza maitasunak kointzidentzia asko ditu Jainkoarekiko maitasunarekin. Horregatik, ziklo hori ondorengo eduki erlijioso eta kristaudunarekin lotu daiteke.

Zikloaren lehen poema-liburuan, ondo bereizten da Espainiako uneko hezkuntza nazional katolikoa, non emakumeak maitasun-harremanetan gizonaren mende duen baldintza nabaria den: «*Lo sabes bien que por mujer aguardo*». Poema-liburu horretan ikusten da, halaber, gizarteak emakumeen eta amen artean duen garrantzia, amatasunaren inguruko zenbait olerkitan, haurtzarotik nahi den zerbait bezala. Harreman mistikotik hurbil dagoen maitasun idealizatu baten aurrean gaude.

*Sonetos del corazón/Bihotzaren sonetoak* lanean, desamodioa, desengainua, itxaropenaren aurreko zalantza, harremanaren porrota, gizakiaren arbuioa izan zituen ardatz. Gizonik ez egoteak amatasuna ere urruntzen du, eta 'ni' lirikoak bakardadea onartzen du.

*Romances de la miel en los labios*, poema-liburu labur batean, berriro azpimarratzen du maitasuna eta maitasun eza, eta etapa hori ixten duen poema-liburuari dagokionez, *Elegías tartessias*, maitasuna eta denbora Tartessosen (greziarrek Mendebaldeko lehen zibilizazioari emandako izena) sasoitik lotzen dira. Bere poesia osoan agertzen den elegia tonu eta existentzialari hegoaldearen presentziarekiko, kulturarekiko eta Andaluziako historiarekiko maitasuna gehitzen zaio, eta horiek ere bere lanaren bereizgarri izan ziren. Iragan arruntak, mitikoak eta arkeologikoak kulturari eta metafisikari eusteko balio izan zioten.

*Aire de amor*, 1977an inprimatua, baina hogei urte lehenago sortua, maitasuna bere etapa guztietan ikusten da, baita transzendenteenean ere, maitasunean amore zehatzetatik haratago fedea lortzen den etapan.

### Poesia elegiarraren eta erlijiosoaren zikloa 
Maitasun-kontuak behera egin zuen hirurogeiko hamarkadan, diskurtso sentimentala bigarren maila batera pasatu zen edo desagertu egin zen. Gai metafisikoak agertzen hasi ziren: denboraren iheskortasuna, egia, itxaropena, fedearen bilaketa eta memoria kolektiboa. Badaki bizitza denbora dela, eta horregatik erreparatzen die artean ere irauten duten alderdi eta elementu historikoei, norberaren eta Jainkoaren giza izaerari eta fedeari buruz gogoeta egiteko, etorkizunean sinestearren.

*Elegías de Uad-el-kebir* (1961) ibilbide-aldaketa markatzen du. Sevillaren eta Sanlúcar de Barramedaren artean 1955ean Guadalquivir-en egindako bidaia baten esperientzia biografikoarekin, ibai handia omentzeko, Ateneoko lehendakari zen Manuel Barbadillok proposatuta, poetak omenaldi poetikoa egin zien Andaluziako hainbat poetari, besteak beste, izen ezagunenei. Poema-liburu horren hitzaurrearen autorea den Gerardo Diegoren iritziz, «*benetako elegia sakon batzuek osatzen dute, ahots bakarreko elkarrizketa, Andaluziako poetekin, egunekoekin edo aurrekoekin, daudenekin edo ez daudenekin*». Lehen etapako poemak lehen pertsonan idatzita bazeuden, poema-liburu horretan hirugarren pertsona da nagusi.

Denboraren iragaitearen efektuei buruzko gogoeta areagotu egiten da *Acrópolis del testimonio* (1966) lanean, hondamenen begiestetik abiatu, eta zutabea eta harria sinbolo hartuta, munduaren perfekzioaren eta edertasunaren zentzua bilatzen hasten da, eta haren suntsipena ere bai. Sinbolismoaren eta alegoriaren aldeko apustu garbia da, objektibazio lirikoa norberaren esperientziaren aurrean.

*Motivos para un anfiteatro* (1970) lanak, Italica hiriari eskainiak, aurreko poema-bilduma osatu zuen. Hori Italicaren literatura-tradizioan sartzen da arrazoi gisa. Horien artean, Rodrigo Caroren *Canción a las ruinas de Itálica* nabarmentzen da,  baina ez bera bakarrik, baita poeta garaikide batzuk ere, hala nola Foxá edo Cernuda.

*Motivos para un anfiteatro* bat dator *Acropolis del testimonio* lanarekin; biek iraganera begiratzen dute, historiara, arkitekturara, baina *Concierto para la Sierra de Ronda* (1966) lanarekin ere badu lotura; izan ere, hiru poema-liburuetan kanpoaldea, bai paisaia naturala, bai gizakiak eraikitakoa, existentziazko eta transzendentalezko iritzirako akuilu da.Existentzialetik erlijiokora igarotzea *Oración de la Verdad* (1965) lanean modu irekian nabaritzen hasten da. Fuentesek egiari eskaintzen dion otoitza, egiazkotasun- eta etika-eskakizuna da. Poesia filosofiko eta existentziala da, funts etikoa eta giza minari buruzko ahotsa dituena. Poema-liburuak fedearekin berrelkartze bat transmititzen du, Jainkoaren aldeko apustu bat egiarako bide gisa eta poesia gizakiei egia hori transmititzeko bide gisa.

*Pozo de Jacob* (1967) lanean, haren lan 'gogotsuenean', erlijioa nabarmentzen da. Gerraostean erlijiotasunari eta espiritualtasunari buruz idatzi zituzten emakume poeten zerrendan sartzen da liburu hori; besteak beste, Carmen Conde, Concha Lagos, María Elvira Lacaci, Pilar Paz Pasamar eta María Antonia Sanz Cuadrado. Bere poesia, argi eta garbi, bide espiritual, erlijioso eta kristauan oinarritzen da, zenbait motibo ebanjeliko eta pasarte bibliko gogora ekarriz. Gogoeta egiten du Jainkoaz, fedeaz eta haren galeraz, arimaren bertuteez, bekatuaz eta fede erlijiosoaren ondoriozko egiaz.

Garai horretan, Angelina Gatellek 1968an prestatu zuen *Con Vietnam* antologiari egindako ekarpen txiki baina garrantzitsua aipatu behar da, gobernuaren debekuarengatik 2016 arte ezin izan baitzuen argia ikusi. Biziraupenaren alde borrokatzen diren izaki anonimoen heroismoa goresten duen heptasilaboetako poema labur batekin parte hartzen du, eta Vietnamgo gerra eta zeltiberoek Numantziakoen erresistentzia alderatu zituen, inbaditzailearen aurrean independentzia defendatzeko duintasunaren paradigma espainiarra. Horrek ez zuen eragotzi zentsoreek Numantziaren aipamena kentzea, Espainiako beste leku batzuk bezala, Espainiako errealitateari buruzko edozein erreferentzia ezabatzearekin obsesionatuta baitzeuden.

### Poesia kontenplatibo eta gogoetatsuaren zikloa 
1972an argitaratutako *Misión de palabra* *(Antología de 1955 a 1970)* lanaren ondoren, hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean *Apuntes para la composición de un drama* argitaratu zituen (1975) autoreak berak prestatua. *Drama* Unamunoren itxuran ulertu behar da, bakardadea eta bizikidetza. Fuentesek gizakiaren 'antzerki handia' ikusten du bakardadearen, bizikidetzaren eta elkartasunaren dramaturgia hirukoitzean. Lan horren hasierako hitzetan, Fuentesek poesiak harentzat duen zentzua azaltzen du:

1972an argitaratutako *Misión de palabra* *(Antología de 1955 a 1970)* lanaren ondoren, hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean *Apuntes para la composición de un drama* argitaratu zituen (1975) autoreak berak prestatua. *Drama* Unamunoren itxuran ulertu behar da, bakardadea eta bizikidetza. Fuentesek gizakiaren 'antzerki handia' ikusten du bakardadearen, bizikidetzaren eta elkartasunaren dramaturgia hirukoitzean. Lan horren hasierako hitzetan, Fuentesek poesiak harentzat duen zentzua azaltzen du:
«*Poetok drama —bakardadearena eta bizikidetzarena— sortu edo birsortzen dugu. [...] Hala, bada, poesian, banaka modulatzen bada ere, guztien dramaren azalpena, gelditasun kolektiboa eta oihu komunak lekua du».*
Hain zuzen ere, liburu horretan giza izaera aztertzen da eta bakardadea, anbizioa, justizia, gaiztakeria, egia... bezalako gaiak aztertzen dira. Baina ez dira bere bizitzari aplikatzen, baizik eta giza harremanei, eta, beraz, aurreko liburuen irismen etiko eta unibertsalean sakontzen du.

Handik gutxira, *Aire de amor* (1977) argitaratu zuen, askoz lehenago sortutakoa, eta 1950eko hamarkadaren amaieran hasitako maitasun-tonuarekin topo egin zuen. 

Osasun-arrazoiengatik, zortzi urte eman zituen argitaratu gabe, eta 1985ean *Jardín de las revelaciones/Errebelazioen Lorategia* agertu zen, oroitzapenean, maitasunean, askatasunean, denboraren eta poesiaren urratsean edo, beste era batera esanda, metapoesian oinarritutako poema-liburua. Iraganari buruzko gogoeta bat da, oroigarri gisa, eta orainari buruz, bakardadeak eta lorategitik eta haren elementuetatik abiatuta, sinbolo gisa. Metafisikora iristeko konkretutik abiatzen da.

Sormena beste hamalau urtez eten zen berriro, 1999ra arte ez baitzen bere azken liburua agertu: *Meditaciones ante el Aljarafe*. Bertan, bere ibilbideko gai nagusiak azpimarratzen ditu: denboraren iragaite saihestezina, maitasuna abentura eta topaketa gisa eta memoria ahanzturaren desaktibatzaile gisa. *Jardin*... lanean landareek eta zuhaitzek meditaziorako bidea eman zioten, lan honetan meditaziorako balio diona Aljarafe parajea da, bere eguneroko ingurunea, baina aldi berean idealizatutako ingurua.

## Aintzatespenak 
* Elegías de *Uad-el-kebir-ek* (1961) aipamen berezia jaso zuen Literatura Sari Nazionalean, eta 1959ko Bartzelona Saria irabazi zuen.
* *Oración de la Verdad* (1965), Ciudad de Barcelona 1961 sarian finalista geratu zen.
* *Sombras anilladas* 1961ean José Jurado Morales eta Grupo Atalaya poesia-saria irabazi zituen. 1963ko maiatzean; «*La Venencia»* poema-bilduma argitaratzeko aukera eman zion.
* *Elegías tartessias lanak* 1963ko Poesía Marina saria jaso zuen, Orenseko Editore Komertzialak babestua.
* *Acrópolis del testimonio* (1966), Ciudad de Barcelona saria, 1965.
* *Pozo de Jacob (*1967), Ciudad de Sevilla 1966 saria.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* MARTÍNEZ ORTEGA, Carmen Elena (2011). *La obra poética de María de los Reyes Fuentes.* Doktore-tesia, Sevillako Unibertsitatea.
* GARCÍA TEJERA, María del Carmen (2011). *María de los Reyes Fuentes y su Poética de la Arqueología.* Antonio Caro Bellido irakasleari omenaldia, Vol. 2, koord. Juan Abellán Pérez eta Vicente Castañeda Fernández. Cadiz: Unibertsitatea. 211-224.

## Kanpo estekak