open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caïd (2017ko filma)

***Caïd*** 2017ko Ange Basterga eta Nicolas Lopez frantziar zinema zuzendarien film dramatikoa da. 2021ean filmean oinarritutako telesail bat sortu zuten.

## Sinopsia 
Tentsioak gora egingo du; izan ere, bi zinemagile, rap kantari baten bideoklip bat grabatzeko, talde kriminalek kontrolaturiko gune batean infiltratuko dira.

## Aktoreak 
* Ange Basterga  : Ange
* Abderamane Diakhite : Tony
* Mohamed Boudouh : Moussa
* Jafar Moughanim : Ahmed
* Kylian DaCosta : Hakim

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caïd (2021eko telesaila)

***Caïd*** 2021eko Ange Basterga eta Nicolas Lopezek sorturiko telesaila da, izen bereko filmean oinarrituta.

## Sinopsia 
Tentsioak gora egingo du; izan ere, bi zinemagile, rap kantari baten bideoklip bat grabatzeko, talde kriminalek kontrolaturiko gune batean infiltratuko dira. Hamar ataleko telesaila da, dokumental estilora egina. Akzioa da nagusi istorio osoan, eta entretenimendu ikusgarria nahi dutenek gozatuko dute batez ere.

## Aktoreak 
* Abderamane Diakhite : Tony
* Mohamed Boudouh : Moussa
* Sébastien Houbani	: Franck
* Idir Azougli : Steve
* Julien Meurice : Thomas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ráðherrann

***Ráðherrann*** Arnor Palmi Arnarsonek eta Nanna Kristin Magnusdottirrek sorturiko telesaila da, RÚV katean igorri zutena.

## Sinopsia 
«%90eko parte hartzea zenbatu ezean, ez dut gobernurik osatuko». Benedikten hauteskunde kanpainako hitzak dira, Islandiako lehen ministro izateko hautagai nagusia da telesailean. Istorioko protagonistak aparteko nortasuna du, eta ohiko konbentzioetatik oso urrun dago haren filosofia politikoa.

## Aktoreak 
* Ólafur Darri Ólafsson
* Anita Briem
* Þuríður Blær Jóhannsdóttir
* Þorvaldur Davíð Kristjánsson
* Sigurður Sigurjónsson
* Jóhann Sigurðarson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maureen Stapleton

**Lois Maureen Stapleton** (Troy, New York, 1925eko ekainaren 21a - Lenix, Massachusetts, 2006ko martxoaren 13a) estatubatuar aktorea izan zen. 1981ean Oscar saria irabazi zuen Emma Goldmanen lanagatik Reds filmean.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Fabiola Gianotti

**Fabiola Gianotti ** (Erroma, 1960ko urriaren 29a) partikula fisikari italiarra da. Nazioarteko Hadroi Talkagailu Handian egindako ATLAS esperimentuaren bozeramaile ohia eta Ikerketa Nuklearrerako Europako Kontseiluaren (CERN) zuzendaria da (postu horretara iritsi den lehen emakumea da gainera).

## Biografia 
Partikula esperimentalen Fisikan doktore bihurtu zen Fabiola Gianotti, Milango Unibertsitatean 1989an. CERN Kontseiluaren Fisika Sailean ikerlaria da 1996tik eta hainbat laborategi esperimentuetan aritu da: WA70, UA2, ALEPH eta ATLAS —nazioarteko kolaborazio horren bozeramailea izan zen 2009 eta 2013 artean— eta, CMS esperimentuaren bozeramaile zen John Incandelarekin batera, ofizialki iragarri zuten Higgs bosoiaren aurkikuntza 2012an, CERNeko lan mintegi batean. 2013ko abuztuan Edinburgoko Unibertsitateko ohorezko katedraduna bihurtu zen.

Accademia Nazionale dei Lincei akademiako kide da eta Ameriketako Estatu Batuetako Zientzia Akademia Nazionaleko atzerriko kide laguna ere bada.

Hainbat unibertsitateetan honoris causa doktore izendatu dute: Upsalakoak, Lausanako École Polytechnique Fédérale de Lausana (EPFL), Montrealgo unibertsitateak, Oslokoak eta Edinburgekoak, besteak beste.

2013an Italiako Fisika Elkarteak Enrico Saria eman zion eta 2014an Italiako Errepublikaren Merituaren Ordenako Gurutze Handiaren Zaldun izendatu zuen Cavaliere di Gran Croce dell'ordine al merito della Repubblica, Giorgio Napolitano Italiako Errepublikaren presidenteak.

2011n, *The Guardian* egunkariak (Erresuma Batua) munduko 100 emakume inspiratzaileenen zerrendan sartu zen; 2012an, urteko bosgarren pertsonalitate izendatu zuen *Time* aldizkariak (AEB); 2013an, *Forbes* aldizkariak (AEB) eragin handiko 100 emakumeen artean ipini zuen eta AEBetako *Foreign Policy* (AEB) aldizkariak munduko pentsalari globalen artean aipatu zuen.

Fabiola Gianotti, gainera, Ban Ki-moon Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiaren Zientzia Kontseiluaren kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vliegende Hollanders

***Vliegende Hollanders*** Joram Lürsenek sorturiko telesaila da, AVROTROSen igorri zutena.

## Sinopsia 
Albert Plesman KLM aire konpainiako zuzendariak eta Anthony Fokker hegazkin fabrikatzaileak 1919 eta 1939 artean izan zuten lehia jorratu dute zortzi ataletan. Herbehereentzat urte giltzarriak izan ziren, mundu zabaleko abiazio jardunean zer ardura izan erabakitzeko garaia.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antton Telleria

**Antton Telleria Lopetegi** (Tolosa, 1993ko irailaren 17a) tolosar kazetaria, musikaria, aurkezlea eta umoregilea da.
## Ibilbide profesionala 
EITBko hainbat saiotan egin du lan, irrati zein telebistan. Gaztea irratian Ze martxa! eta Akabo Bakea saioetan aritu zen eta gaur egun Dida irratsaioan aritzen da, bere anaia Julen Telleriarekin. Telebistan, besteak beste, ETB1eko Gure Kasa saioko aurkezle izan zen, hemen ere anaiarekin batera.

Umoregile moduan hainbat bakarrizketa egin ditu Barre librea saioan eta bere lehen ikuskizuna aurkeztu zuen 2021eko martxoan, *Nekatutak* izenekoa.

2022tik aurrera, Mihiluze saio eraberrituta aurkezten du Ilaski Serranorekin batera.

## Musika 
Irrati eta telebistetako lanetaz gain musikarekiko zaletasun handia du Telleriak. Perkusio ikasketak egin ondoren, bateriajolea da Adi! musika taldean. Horretaz gain, txarangetan ere jotzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miranda Otto

**Miranda Lin Otto** (Brisbane, 1967ko abenduaren 15a) aktore australiarra da. *Eraztunen Jauna* trilogian *Éowyn* gerlariaren rola betetzeagatik eta *Chilling Adventures of Sabrina* telesailean Zelda Spellman izateagatik da ezaguna.

## Biografia 
Miranda Otto Australiako Brisbane eta Newcastle hirietan hazi zen. Sei urte zituela gurasoak banandu egin ziren. Orduan tarte batez Hong Kongen bizi izan zen eta ondoren asteburutan aitarekin Sydney hirian izaten zen. 1990an Sydneyko National Institute of Dramatic Art akademian graduatu zen.

Aurreneko paper aipagarria ''Emma's War* filmean izan zuen 1986an filmean agertu ondoren *Eraztunen Jauna: Bi dorreak* (trilogiako bigarrena) *Éowyn* printzesa gerlaria izateko aukeratu zuten, Uma Thurmanek paper horri uko egin ostean. Sei aste pasa zituen zaldi gainean ibiltzen eta borrokan ikasten. Hurrengo urtean atera zen trilogiako hirugarren filma, *Eraztunen Jauna: Erregearen Itzulera*. Mundu mailako sona eman zion rol honek. Steven Spielberg zuzendariak *War of the Worlds* filmeko protagonista izateko aukeratu zuen Tom Cruiserekin batera.

Hurrengo urteetan filmeak eta telesailak egin izan ditu. *Homeland*, *24: Legacy* eta 2018tik aurrera *Chilling Adventures of Sabrina''.

## Bizitza pertsonala 
2003ko urtarrilaren 1ean Peter O'Brien aktore australiarrarekin ezkondu zen. ''A Doll's House'' antzezlana egiten ari zirela ezagutu zuten elkar. Alaba bat daukate.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Us (argipena)

**Us** edo **US** terminoek honako artikuluetara eraman gaitzakete:

* **U.S.**, **US, U.S.A. edo USA,** Ameriketako Estatu Batuen (AEB) ingelesezko laburdura ohikoak dira. Horri lotuta daude:
** **.us**, Estatu Batuetako Interneteko herrialde domeinua.
** **US$** edo AEBetako dolarraren laburdura.
* **Us**, Frantzia, Ile-de-France eskualdean.
* **US,** Sevillako Unibertsitatearen laburdura, Espainia.
* **US,** Sussexeko Unibertsitatearen laburdura, Erresuma Batua.
* ***Us*** (2019ko filma).
Whirimako Black

[270px|eskuinera|thumb|[taonga pūoro musika tresnen bilduma.]]
**Whirimako Black** (Whakatane, 1961) abeslari, konpositore eta aktore zeelandaberritarra da, maori jatorrikoa. Maorien musika eta tradizioak sustatzeagatik Zeelanda Berriko Merituaren Ordeneko kide da.

Maorieraz abesten du eta "taonga pūoro" musika tresna tradizionalak erabiltzen ditu. Aurpegian "tā moko" tatuaia darama, maorientzat harrotasunaren eta edertasunaren sinboloa dena.

## Biografia 
1991. urtean Tuahine musika taldea sortu zuen beste emakumezko maori batzuekin batera baina 1993an bakarkako bideari ekin zion eta *Te Karere* maorien telebistako berrien programako musika ere berak egina da. Aurreneko diskoa 1999an argitaratu zuen, *Whirimako*, gaur egun guztira zortzi argitaratu ditu.

2013an *White Lies* ("Gezur zuriak") filmean egin zuen debuta. Asia Pacific Screen sarietarako emakumezko aktore onenaren izendapena jaso zuen.

## Diskoak 
* *WhirimakoShrouded In The Mist* (1999)
* *Hohou Te Rongo* (2002)
* *Tangihaku* (2004)
* *Kura Huna* (2006)
* *Soul Sessions* (2006)
* *Sings* (2007)
* *The Late Night Plays* (2011)

## Filmeak 
* *White Lies* (2013)
* *The Spectacular Imagination Of The Pohara Brothers* (2016)
* *How the light gets in* (2017)
* *Upstream* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Whirimako Blacken webgune ofiziala
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Datuak Babesteko Zuzentaraua

**Datuak Babesteko Zuzentaraua** (**DBZ**) pertsona fisikoen babesari buruzko Europako zuzentaraua izan zen, datu pertsonalen tratamenduari eta datu horien zirkulazio askeari dagokienez. Gaur egun Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorrak ordeztu du

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europar Batasunaren Aldizkari Ofiziala

**Europar Batasunaren Aldizkari Ofiziala** (**EBAO**) Europar Batasuneko aldizkari ofiziala da, EBko Zuzenbidea argitaratzen duen tresna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azeleratze Handia

**Azelerazio Handia** hazkunde dramatikoa, jarraitua eta, gutxi gorabehera, aldi berekoa da hazkunde-tasa, giza jardueraren neurri-sorta zabal baten bidez. Neurri horiek XX. mendearen erdialdean erregistratu ziren lehenik, eta gaur arte jarraitu dute.  Antropozenoaren garai proposatuaren kontzeptuaren barruan, neurri horiek gizateriak Lurraren geologian eta haren ekosistemetan duen eraginaren berariazkoak dira. Kontzeptu horretan, Azelerazio Handia era askotara sailka daiteke: garai hartako adin bakarra, garai hartako adin ugarietako bat —garai hartan proposatutako hasiera-dataren arabera—, edo garaia definitzen duen ezaugarri bat, hots, adin bat ez dena, eta beste sailkapen batzuk.

J. R. McNeill ingurumen-historialariak argudiatu du Azelerazio Handia egungo adinaren idiosinkratikoa dela eta etorkizun hurbilean gelditu behar duela; inoiz ez dela lehenago gertatu eta ez dela berriz gertatuko. Hala ere, klima-aldaketaren zientzialariak eta kimikariak Will Steffenen taldeak aurkitu du baieztapen hori lekukotzeko edo baztertzeko ebidentzia hutsa dela.

Azelerazio handiarekin lotuta, aldaketaren azelerazioaren kontzeptua da. Nahiz eta ez esan esplizituki Azelerazio Handiak bere osotasunean geroaldi hurbilerantz jarraituko duen, guztien inplikazioa da aurrerapena azkartzeko joera partikularrak ez duela etsiko berezitasun teknologikoa lortu arte; orduan, hazkunde teknologikoa kontrolaezina eta itzulezina bihurtzen da, eta Lurrari eta, batzuetan, baita unibertsoari berari. Antropozenoa Holozenoari jarraituz irudikatzen da, geologian eta ekologian  ditu. Joera sozioekonomikoko datuen lehen kategoriak bigarrenean duen eragina erakusten du, lurreko sistemaren joerari buruzko datuak.

### Joera sozioekonomikoak 
# Herria
# BPG erreala
# Atzerriko inbertsio zuzena
# Hiri-populazioa
# Energiaren lehen erabilera
# Ongarrien kontsumoa
# Presa handiak
# Uraren erabilera
# Paperaren ekoizpena
# Garraioa Garraioa
# Telekomunikazioak
# Nazioarteko turismoa

### Lurreko sistemaren joerak 
# Karbono dioxidoa
# Oxido nitrosoa
# Metanoa
# Ozono estratosferikoa
# Azaleko tenperatura
# Ozeanoaren azidotzea
# Itsas arrantzako harrapaketak
# Izkiretako akuikultura
# Nitrogenoa itsasertzean
# Baso tropikalaren galera
# Etxekotutako lurra
# Lurreko biosferaren degradazioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edoardo Agnelli

**Edoardo Agnelli** (1892ko urtarrilaren 2a - 1935eko uztailaren 14a)Italiako enpresaburua izan zen automobilgintzan. Giovanni Agnelli enpresariaren semea zen, Fiat automobil fabrikatzailearen sortzaileetako bat izan zena. Era berean, konpainiaren lehendakaritza hartu zuen lehenengo Agnelli ere izan zen, haren kontrola bere familiak erabat hartu ondoren.

## Bizitza goiztiarra 
Veronan jaioa, Giovanni Agnelliren semea zen, Fiaten sortzailea, eta Donna Virginia Boçurbon del Monterekin ezkondu zen (1899 – 1945).

## Familia 
Agnellik zazpi seme-alaba izan zituen:

* Clara (1920-2016, Tassilo zu Fürstenberg printzearen emaztea, Egon von Fürstenberg printzearen eta Ira von Fürstenberg printzesaren ama)
* Gianni (1921-2003)
* Susanna (1922-2009), Urbano Rattazzi kondearen emaztea
* Maria Sole Agnelli (j. 1925)
* Cristiana (1927), Brandolino Brandolini d'Adda kondearen emaztea
* Giorgio Agnelli (1929-1965)
* Umberto (1934-2004)

Agnelliren seme zaharrena, Gianni Agnelli, Fiat-eko zuzendari izan zen 1966tik 2003ra, eta konpainia Italiako handiena eta Europako auto fabrikatzaile nagusienetakoa bihurtu zuen. Agnelliren alaba, Susanna Agnelli, Italiako Atzerri Gaietarako ministro izan den lehen emakumea da. Bere biloba Andrea, Umbertoren semea, gaur egun Juventus FC-ko presidentea da. Beste biloba bat, Cristiano Rattazzi, Susanaren semea eta Argentinan jaioa, Fiat-en Argentinako filialaren presidentetza 1996az geroztik duen herrialde horretan bizi da.

## kirolak 
1923 eta 1935 artean Juventus Italiako erraldoiaren presidentea*,* Agnelli *Andre Zaharreko* historiako gizonik garrantzitsuenetakoa izan zen, eta Turingo taldea Italiako futbol talde arrakastatsuena bihurtu izanaren meritua eman dakioke.

## Heriotza 
Agnelli 1935eko uztailaren 14an hil zen hegazkin istripu batean, Forte dei Marmi-tik itzuli zenean bere aitaren ur-hegazkinarekin, Arturo Ferrarinek gidatutako Savoia-Marchetti S. 80 batekin; Genovara joatean. Ur-hegazkinaren flotatzaileek zuhaitz noraezeko enbor batekin talka egin zuten eta hegazkina irauli egin zen. Helizeak buruaren atzealdean jo ondoren hil zen Agnelli; Ferrarin ez zen zauritu.

## Edoardo Agnelliren zuhaitz genealogikoaren laburpena 
## Kanpo estekak
Louis Meznarie

**Louis Meznarie** (Saintry-sur-Seine, 1930eko urtarrilaren 14a - Le Coudray-Montceaux, 2020ko abuztuaren 5a), Le Manseko 24 orduko lasterketa askotan parte hartu zuen motozikleta eta lasterketa autoetako teknikaria eta taldeko jabea zen. 1971tik 1983ra Porsche taldearen motorren aditu ofiziala izan zen.

## Erreferentziak
Burezur barneko aneurisma

**Burezur barneko aneurisma** edo **burmuineko aneurisma** burmuineko arteria edo zain baten hormak hautsi edo dilatatzean eratzen den handitua da, odolbilduz eta odolez betea. Patologia honen lehen deskribapena Francisci Biumiri milandar medikuak 1765ean egin zuen, autopsian apurtutako burezur barneko aneurisma bat identifikatu zen kasu baten berri eman zuena.

Burezur barneko aneurismen sailkapena morfologian, handi-txikian, kokapenean eta etiologian oinarritzen da.

Sintomak aneurismak burmuinetako egituraren bat bultzatzen duenean ager daitezke. Era berean, sintomak aneurismaren apurketa gertatu denaren arabera alda daitezke; izan ere, batzuetan aneurisma puskatzen den arte ez da sintomarik aurkezten. Puskatu ez den aneurisma baten sintomak ondorengoak dira:
* Nekea
* Pertzepzioaren galera
* Orekaren galera
* Hitz egiteko arazoak
* Ikusmen bikoitza
Apurtu den aneurisma bada, sintomak ondorengoak dira:
* Buruko min gogorra
* Ikusmenaren galera
* Ikusmen bikoitza
* Lepoko mina edota zurruntasuna
* Begien gaineko edo atzeko mina

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Angiografia

**Angiografia** irudi bidezko diagnostikoan erabiltzen den metodoa da, odolak bihotzean eta odol-hodi nagusietan zehar duen ibilbidea erakusten duena. Kontrasteko material bat injektatzen da odol-hodietan, eta horri esker odol-zirkulazioa ikusgai bihurtzen da X izpien bidez. Egas Moniz portugaldar neurologoak 1927an teknika garatu zuen eta horri esker 1949an Medikuntzako Nobel Saria eskuratu zuen.

## Sailkapena 
Angiografia hitzak termino generikoa da; beraz, alderdi teknikoetarako, azterketa motaren eta aztertuko den organoaren arabera banatu behar da:

* Arteriografia. Utzi ikusten odol-hodien anomaliak. Mota honetako ikerketa bat fluoreszeina duen angiografia da, fluoreszeina kontrastatzeko erabiltzen duen teknika.
* Angiokardiografia. Medikuari bihotzeko arterien egoera klinikoa egiaztatzeko aukera ematen dion azterketa.
* Angioneumografia. Biriketako zainetan eta arterietan asaldatutako egoerak detektatzeko.
* Koronariografia. Miokardioa elikatzen duten hodiak aztertzea (muskulu kardiakoa), erradiologia konbentzionalaren bidez ikusten ez direnak.
* Linfografia. Hodi linfatikoen egoera ikusteko azterketa.
* Venografia. Zainetako zirkulazioaren ibilbidea aztertzeko aukera ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berenize IV.a

**Berenize IV.a Epifania** (, Alexandria, Egipto, K.a. 77 - *ibidem*, K.a. 55) Ptolomeotar Erresumako erregina eta greziar printzesa izan zen.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Berenize Ptolomeo XII.a Auletesen eta, ziurrenik, Kleopatra V.a Trifenaren alaba zen. Kleopatra famatuaren, Arsinoe IV.aren, Ptolomeo XIII.a Teos Filopatorren eta Ptolomeo XIV.aren arreba zen. K. a. 58an Ptolomeo XII.ak eta Kleopatra VII.ak Erromara ihes egin zuten Berenizeren ahizpa zaharra zen Kleopatra VI.a Trifenaren aurkako laguntza militarra eskatzeko, oso boteretsu egin baitzen.

### Erregealdia 
Trifaenaren heriotza eta gero, K.a. 57an, Berenize bilakatu zen Egiptoko agintari bakarra, bere aita kanpoan baitzegoen, eta Kleopatra ere kanpoan egonda ez zuelako inongo arriskurik inork erditik kentzeko eta exekutatzeko. Baliteke bera izatea bere ahizpa pozoitu zuena.

Hogei urterekin, ezkondu gabeko emakumea zen, eta garaian senar bat izan behar zuela pentsatzen zen, berarekin batera Egiptoren gaineko agintea izateko. Ez zuenez ezkondu nahi, bere kontsulek derrigortu zuten Seleuko VII.a Filometorrekin ezkontzera, baina laster itoarazi zuen eta jarraitu zuen bakarka agintzen. Ingurukoek pentsatzen zuten ptolomear erresuma eroriko zela, Berenizek ez zuelako ezkondu nahi. Era berean, moda eta bitxien inguruan gastu handiegia egiten zuela uste da. Beranduago, derrigortuta, Arkelaorekin ezkondu zen, baina ez zuen honek inoiz agindu. Arkelao Kapadoziako Comanan apaiza zen, eta esaten zuen Mitridates VI.a Pontokoa erregearen semea zela. Estrabonen arabera, bere aitak ere Arkelao izena zuen, Mitridates VI.aren garaian Lehen Gerra Mitridatikoan Erroma garaitu zuen ofizial bat.

Berenizeren gobernua K.a. 55an erori zen, bere aita itzuli zenean Aulo Gabiniok gidatutako erromatar armada batekin eta burua moztu ziotenean. Arkelao ere hil zen Gabinoren aurkako borrokan.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shannyn Sossamon

**Shannon Marie Kahololani "Shannyn" Sossamon** (Honolulu, 1978ko urriaren 3a) estatubatuar zinema eta telebistako aktore, modelo eta abeslaria da. ''A Knight's Tale* filmeko protagonista izateagatik da ezaguna. Warpaint taldeko bateriajolea eta abeslaria ere izan zen.

## Biografia 
Shannyn Sossamon Hawaii uharteetan jaio zen eta Renon (Nevada) hazi zen. Amaren aldeko amona hawaiiar eta filipinar jatorrikoa zen. Bost urte zituela gurasoak banandu egin ziren.

### Zinema 
1995ean Los Angelesera joan eta klubetan DJ lanetan aritu zen eta modelo lanak ere egin zituen. Telebistako bi iragarki egin zituen eta hainbat talderen bideoklipetan agertu zen. 2001ean *A Knight's Tale* filmerako aukeratua izan zen castingean Kate Hudson garaitu zuenean. Heath Ledger aktorearekin egin zuen lan eta *Lady Jocelyn* rolean egindako lanarengatik hainbat sari eta izendapen jaso zituen. Hurrengo urtean *40 Days and 40 Nights* filmea egin zuen eta kritikak onak izan ziren orokorrean. 2003an berriz ere Heath Ledgerrekin egin zuen lan *The Order* filmean.

Bi urtetako atsedenaldiaren ondoren *Kiss Kiss Bang Bang* filmearekin itzuli zen zinema mundura, paper txiki batekin ordea. 2007tik aurrera telesailak leheneste hasi zen. 2007 eta 2008 artean *Moonlight* telesaileko ohiko aktorea izan zen, 2015-16an *Wayward Pines* telesailean aritu zen eta ondoren *Sleepy Hollow* telesailean.

### Musika 
2004 eta 2008 artean *Warpaint* taldeko bateriajolea eta abeslaria izan zen. *Exquisite Corpse'' EPa atera zutenean Shannyn Sossamonek taldea utzi zuen. Kantuak konposatzen jarraitzen du baina ez du bakarkako ibilbiderik egiteko asmorik, musika munduan zentratzeko astirik ez duela adierazi baitu.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
### Bideojokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Maynasko Independentzia Gerra

**Maynasko Independentzia Gerra**, baita **Maynasko Gerra** ere deitua, 1821eko uztailaren 28tik 1822ko irailaren 23ra arte izan zen. Gatazkan zeuden alderdiak Maynasko Komandantzia Orokorreko eta Amazonia kontinentaleko antzinako Espainiako lurraldeak izan ziren, gaur egungo Peru, Ekuador, Kolonbia eta Brasilgo iparraldeko zenbait herrialdetan, eta horrek eragina izan zuen Amazonia kontinentaleko gainerako herrialdeetan; garrantzitsua izan bait zen herri indigenen parte-hartzea herrialde Hispanoamerikarren eta Brasilen independentzien alde.
Alejandro Gorostiaga

**Alejandro Gorostiaga Orrego** jenerala (La Serena, 1840ko maiatzaren 12a - Santiago, 1912ko urriaren 30a) Txileko militarra zen.

Aitaren eta amaren aldetik euskaldunen ondorengoa zen. 1857ko urtarrilean Txileko Eskola Militarrean sartu zen, 1878ra arte zerbitzuak emanez.

1879an Txileko Armadara itzuli zen, Txile, Bolivia eta Peruren arteko Ozeano Bareko Gerra piztu zenean. Urte horretako maiatzean, Coquimbo 1 izeneko batailoi mobilizatuaren komandante izendatu zuten. Pisaguako eraso eta hartzean parte hartu zuen, baita Dolores eta Tacnako guduetan ere.

Txileko militar honen egintza nagusia Huamachucoko gudua izan zen, 1883ko uztailak 10ean gertatu zena, Andrés Avelino Cáceresek zuzendutako Peruko armada garaitua izan zenean. Han, arerio ziren ofizial guztiak hiltzeko agindu zuen, Peruko armada, eta ez armada erregularra, montonera bat zelakoan. Gudu hau, Ozeano Bareko Gerran, magnitude handiko azkenekotzat hartzen da, ondorengo gudu bakanak oso txikiak direlarik.
Isabel Riquelme

**María Isabel Riquelme y Meza** (Chillán, Txileko kapitaintza nagusia ; 1758 &ndash; Lima, Peru ; 1839ko apirilaren 21a ) emakume txiletarra izan zen, Bernardo O'Higgins-en ama, Txileko Independentzia prozesuko protagonistetako bat.

## Biografia 
Simón Riquelme de la Barrera y Goycochea eta bere emazte Maria de las Mercedes de Meza y Ulloaren alaba izan zen, biak Chillango antzinako familietakoak ziren. Bere semeak Bernardo O'Higgins Riquelme eta Rosa Rodríguez y Riquelme izan ziren. Euskaldunen ondorengoa zen.
Asociación Católica de Propagandistas

**Asociación Católica de Propagandistas** (**ACdP**; ) espainiar fededunen elkarte pribatu katolikoa da, fede katolikoa eta apostolutza hedatzea ideal erlijiosoa duena. Elkarteak gutxiengo hautatuak trebatuz eta eskatuz gizartearen bizitza publikoan katolikoen ekintza sozial eta politikoa bultzatzea zuen. Angel Ayala apaiz jesuitak 1909an sortu zuen erakundea, **Asociación Católica Nacional de Jóvenes Propagandistas** (**ACNdJP**; ) izenarekin.

1931ko Gorte konstituziogileek bost propagandista izan zituzten diputatu, Ricardo Cortés Ekintza Nazionaleko zerrendetan, José María Gil-Robles eta José María Lamamie de Clairac Nekazal Blokean, Jose Antonio Agirre euskal nazionalista eta Marcelino Oreja Elosegi tradizionalista koalizio katoliko-foruzalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txileko Independentzia Gerra

**Txileko Independentzia Gerra** Espainiako monarkiarekiko herrialde horren emantzipazioa ahalbidetu zuen prozesu historikoari dagokio, garai kolonialarekin amaitu zuen eta errepublika independente bat eratzen hasi zuen. Gerra 1812tik 1826ra luzatu zen.

Bi alde jarri ziren aurrez aurre: Espainiako monarkiaren status politikoa eta lurraldekoa mantentzearen aldeko bandoa, garaitua izan zena eta «errealista» bezala ezagutuko zena, kapitaintzaren lurraldearen independentziaren edo sezesioaren aldeko bandoaren aurka, garaile atera zena eta «iraultzaile» edo «abertzale» deitua izan zena. Gerraren ondorioz, Txile estatu independente eta subirano gisa sortu zen, garai kolonialari amaiera emanez eta herrialde berria errepublika batean eratzeko prozesuari hasiera emanez.

## Independentzia aldarrikapena 
1818ko otsailaren 12an, Txilek independentzia aldarrikatu zuen Espainiarekiko. Lau urte lehenago, Cadizko Konstituzioa bertan behera utzi eta monarkia absolutua ezarri zuen Fernando VII.a Borboikoak, eta espainiar kolonialismoaren aro berri bat hasi zuen. Ameriketara 30.000 soldadu bidali zituzten bateko eta besteko matxinadak zapaltzera. Hala, Txilen galdutako kontrola berreskuratu asmoz, espainiarren boterearen aurkako borroketan parte hartu zuten herritarrak zigortzen hasi ziren. Kreoleen fakzio ugari, ordea, espainiarren aurkako erresistentzian batu ziren. Espainiarren gehiegikeriek, gainera, eragin zuten masa herrikoiak askapen borrokara batzea. Bernardo O’Higgins buru zuen gobernuarekin Konstituzio berria ezarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corinne Masiero

**Corinne Masiero** (Douai, Nord, Frantzia, 1964ko otsailaren 3a - ) frantziar aktore bat da. 1990ko hamarkadan hasi zen aktore lanetan, batez ere antzerkian, zineman hasi aurretik. 2012ko *Louise Wimmer* filmagatik da batez ere ezaguna, emakumezko aktore onenari César sarietarako izendapen bat ekarri ziona. *Capitaine Marleau* telesaileko protagonista ere bada, Suitzan, Frantzian eta Kanadan arrakasta lortu duen saioa.

Politikan ere aritu da, Frantziako Alderdi Komunistaren kide da eta 2014an Front de gauche alderdiaren hautagaia izan zen Roubaixen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferdinand Hodler

**Ferdinand Hodler** (Berna, 1853ko martxoaren 14a - Geneva, 1918ko maiatzaren 19a) suitzar margolaria izan zen.

1871n hasi zen margolari lanetan, 18 urterekin. Hasieran erretratuak, paisaiak eta genero-margolan estilo errealista batean margotzen zituen. Mendearen amaieran sinbolismoa eta Art Nouveau konbinatu zituen. Ondoren, "paralelismoa" deitu zion sinbolismo forma hartu zuen. Paralelismoak simetria eta erritmoa azpimarratzen ditu giza gizartearen oinarri gisa. Tamaina handiko eszena historikoak ere margotu zituen, oso harrera ona izan zutenak.

## Iruditegia 

Ferdinand Hodler 005.jpg|*Gaua*, 1889–1890, Berna, Kunstmuseum
Hodler - Valentine Godé-Darel im Krankenbett - 1914.jpeg|* Valentine Godé-Darel im Krankenbett*, 1914
CHF50 2 back horizontal.jpg|thumb|1911ko 50 franko billete suitzarra, *Der Holzfäller*
Hodler - Bildnis Louise-Delphine Duchosal - 1885.jpeg|*Louise-Delphine Duchosal-en erretratua*, 1885
Ferdinand Hodler - Portrait of Madame de R. - Google Art Project.jpg|*Madame de R.*, 1893
Ferdinand Hodler - Berthe Jacques.jpg|*Berthe Jacques-en erretratua*, 1894
Bildnis der Baronin Maria von Bach. (I. Fassung),.jpg|*Baronin Maria von Bach-en erretratua*, 1904
Hodler - Bildnis James Vibert - 1915.jpeg|*James Vibert-en erretratua*, 1915
Hodler Der Schuhmacher 1878.jpg|*Zapatero*, 1878
Ferdinand hodler, l'eletto, 1893-94.JPG|*Aukeratua*, 1893
The Dream of the Shepherd (Der Traum des Hirten) MET DP318843.jpg|*Artzainaren ametsa*, 1896
Hodler - Der Frühling - 1901.jpeg|*Udaberri*, 1901
Ferdinand Hodler - Woodcutter - Google Art Project.jpg|*Egurgile*, 1910
Ferdinand Hodler - Femme Joyeuse, 1911.jpg|*Emakume alaia*, 1911
Hodler - Landschaft bei Madrid - 1878.jpeg|*Paisaia Madrildik gertu*, 1878
Ferdinand Hodler Die Strasse nach Evordes.jpg|*Evordeserako bidea*, c. 1890
Ferdinand Hodler - Der Genfersee von Chexbres aus.jpg|*Geneva aintzira Chexbresetik ikusita*, 1905
Hodler - Rhythmische Landschaft am Genfersee - 1908.jpg|*Rhythmische Landschaft am Genfersee*, 1908
Ferdinand Hodler - Le Grand Muveran.jpeg| *Le Grand Muveran*, 1912
El Robleko gudua

**Robleko gudua**, izen bereko pasabidean garatu zen, Itata ibaiaren gainean, 1813ko urriak 17an, hau da, Txileko Patria Zaharraren garaian eta El Roble etxaldearen mugen barruan, Clemente Lantañorena zena; gudu honetan borrokatu ziren, 800 gizonez osatutako abertzale indarrak, José Miguel Carrera jeneral buruzagiaren agindupean, eta 1.200 gizoneko gerrilla errealista bat, Clemente Lantaño eta Luis Urrejolaren agindupean.
Patxi Juaristi

**Francisco "Patxi" Juaristi Larrinaga** (Markina-Xemein,  - ) bizkaitar soziologoa da. Euskal kulturari buruz, euskaldunon baloreei, euskarari eta, orokorrean, hizkuntzei buruzko zenbait ikerketa, artikulu eta liburu argitaratu ditu. 1993 urtetik, Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean.

## Lanak 
* *Maiatzeko artoaren ardura eta bost seme-alaba daukana ez dago musika bila. Euskaldunon postmaterialismoari buruzko gogoeta* (2010)
* *Euskal Soziolinguistika aplikatua: Bilakaera metodologikoa eta teknikoa* (2011)
* *Markinako frontea. Markina eta Xemeingo egoera politikoa eta soziala II Errepublikan eta Gerra Zibilean (1931-1939)* (2012)
* *Estudiantes de la UPV-EHU como sujetos de investigación* (2012)

## Erreferentziak
Jean Verdier

**Jean Verdier** (Lacroix-Barrez, 1864ko otsailaren 19a - Paris, 1940ko apirilaren 9a) frantziar apaiz katolikoa izan zen, Parisko artzapezpiku eta kardinala izandakoa.

Rodezko apaiztegian ikasi ondoren, 1887an apaiz bilakatu zen. Supliziotarren ordenakoa, 1926 eta 1929 artean, bere buruzagi nagusia izan zen. 1929an Parisko artzapezpiku eta kardinal izendatu zuten. Ekintza Katolikoaren jarraitzailea, 1938an Euskaldunen Lagunen Nazioarteko Elkarteko lehen presidente bilakatu zen. 1939ko konklabean parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Roatta

**Mario Roatta** (Modena, 1887ko otsailaren 2a - Erroma, 1968ko urtarrilaren 7a) italiar militar faxista izan zen, teniente jeneral izandakoa.

## Biografia 
1906an Infanteriako Akademian sartu zen eta, Gerra Eskolatik igaro ondoren, kapitain gradua lortu zuen, Estatu Nagusira bidalia izan zelarik. Graduazio horrekin Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen. 1934an, Servizio Informazioni Militariko buru izan zen, koronel graduarekin, 1935era arte. 1936an, Espainiara joandako tropa italiarren Corpo di Truppe Volontarie hartu zuen kargu, komandante buru eta jeneral gisa, Bigarren Errepublikaren aurkako matxinatuen alde, eta, horrela, 'Mancini' izengoitiz Espainiako Gerra Zibilean parte hartu zuen. Unitatearen komandante gisa, Santoñako hitzarmena sinatu zuen. Italiako Informazio Militarreko Zerbitzuaren kontrol maila altua mantentzen jarraitu zuen, nominalki ordezkatua izan zen arren.

1939an Berlinera bidali zuten, Italiako enbaxadaren agregatu militar gisa. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, hainbat ardura-postu izan zituen Estatu Nagusi faxistan. 1942an Kroaziara bidali zuten, II. Armada buru gisa. Gero, Eslovenia eta Dalmaziako tropen buru izendatu zuten. Denbora horretan gerra kriminal bezala nabarmendu zen. Bere gupidagabekeriak Jugoslaviako partisanoekin zuen borrokan zibilen artean beldurrezko egoerak eragin zituen.

1943an Siziliara bidali zuten VI. Armadako komandante buru gisa, non jeneral buru izatera iritsi zen. Urte bereko azaroan, Erromara eraman zuten, Estatu Nagusiko Komandante Nagusia izateko. 1945ean atxilotua, martxoaren 4an ihes egitea lortu zuen Roselli anaien hilketaren epaiketan, Carabinierien komando baten laguntzari esker, herritarren haserrea eragin zuena. Berriro harrapatu zuten, eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina 1946an barkatu egin zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernard Griffin

**Bernard William Griffin** (Birmingham, 1899ko otsailaren 21a - New Polzeath, Kornualles, 1956ko abuztuaren 19a) ingeles apaiz katolikoa izan zen, Westminsterko artzapezpiku eta kardinala izandakoa.

Lehen Mundu Gerran borrokatu eta Oscott ikastetxean ikasi ondoren, 1924an apaiz bilakatu zen. Mariaren betiereko birjinitatearen doktrina babestu zuen. 1943an Westminsterko artzapezpiku eta 1946an kardinal izendatu zuten. Euskaldunen Lagunen Nazioarteko Elkarteko kidea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adieu les cons

***Adieu les cons*** Albert Dupontelek zuzendutako frantziar filma da, 2020an estreinatua. 2021ko César sarietan film onenaren eta zuzendari onenaren saria irabazi zuen, besteak beste.

## Argumentua 
Suze Trappetek 43 urte dituenean jakin du oso gaixo dagoela, eta erabaki du 15 urte zituela utzi behar izan zuen semearen bila joatea. Bilaketa administratibo horretan, JB, berrogeita hamar urteko gizon depresibo bat, eta Blin jauna, artxibozain itsu eta grinatsu bat, topatuko ditu. Hirurak bilaketa ikusgarri eta zail batean murgildu dira.

## Fitxa teknikoa 
 zinema aretoetan

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Barañao

**Eraldon Manuel Barañao** (j. Buenos Aires, Río de la Platako erregeordetza ; 1790 - h. ezezaguna) militar bat izan zen.

Txilera 1809an iritsi zen, Martínez de Rozasentzako komunikazio iraultzaileak eramanez eta merkataritzan aritzeko.

## Espainiako Armada Txilen 
Ondoren, ideiak aldatu eta Armada errealistan sartu zen, garai hartan, Txileko espainiar Armadako jeneral buru zen Antonio Parejaren gidaritzapean zegoena, nork Concepción hiria okupatu zuen. Erregearen Hussareen koronela izan zen Txileren birkonkistaren kanpainetan, Mariano Osorioren gobernuan. Espainiarrek bere armadaren lehen ezpatatzat hartzen zuten.

Rancaguako guduan, hirugarren dibisioko Husarren Eskuadroia, 150 gizonez osatua, bere ardurapean egon zen.

Indar errealistetan 1817ra arte zerbitzatu zuen, Chacabucoko gudua gertatu zen arte, non armada abertzalea gailendu zen.

Porrotaren ondoren, Perura emigratu behar izan zuen, Txilen errepublika ezarri zen arte, une horretan, berriz ere herrialdera itzuli zelarik.

1814an Josefa Valenzuela Santibáñezekin ezkondu zen, Diego Valenzuela Avalos eta Mercedes Santibáñez Careagaren alaba, lau seme-alaba izan zituen: Joaquín, Aniceto, José Manuel eta Diego. Seme-alabei dagokienez, José Manuel, Ochagavía andrearekin ezkondu zela baino ez da ezagutzen, honekin bi alaba izan zituelarik: Mercedes eta Laura, nor Francisco Barros Fuenzalidarekin ezkondu zen.

## Filipinak 
Manila hirira bidali zuten, garai hartan Filipinetako espainiar koloniaren hiriburua zena, Errege Ofizial bezala.
María de los Remedios de Escalada

**María de los Remedios Carmen Escalada** -***Remedios de Escalada*** izenaz ezagunagoa- ( Buenos Aires, Rio de la Platako Erregeorderria, 1797ko azaroaren 20a - Buenos Aires, Argentina, 1823ko abuztuaren 3a) José de San Martín askatzailearen emaztea izan zen eta Mercedes Tomasa San Martín y Escaladaren ama.

## Biografia 
María de los Remedios de Escalada Buenos Aires hirian jaio zen 1797ko azaroaren 20an, ospe sozial eta ondasun ekonomiko handiko familia porteñoan. Tomasa de la Quintana eta Antonio José de Escaladaren alaba zen, eta, Narciso Binayán Carmona genealogistaren arabera, Domingo Martínez de Irala (1509-1556) konkistatzaile, esploratzaile eta kolonizatzailearen ondorengoa zen; bere arbasoek jatorri mestizo guaraniarra zuten, Independentziaren garaiko eta paraguaitar eta argentinar pertsonaia handiekin partekatzen zuena.

Maiatzeko Iraultzaren ondoren abertzaleen bilgune izan zen etxe batean hazi zen.
José de la Serna

**José de la Serna y Martinez de Hinojosa**  (Jerez de la Frontera, 1770eko uztailaren 28a &ndash; Cádiz, 1832ko uztailaren 6a), Andeetako lehenbiziko kondea, espainiar noble, militarra eta kolonia administraria izan zen. 1821-1824 bitartean Peruko erregeorde kargua bete zuen, Hego Amerikako Espainiar Inperioaren amaiera aldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Ramon Zabala

Jose Ramon Zabala''' izan daiteke:
* Jose Ramon Zabala Urra (1948–2005) soziologo eta sindikalista;
* Jose Ramon Zabala Agirre (1958) literatura-kritikaria.
Claude Bourdet

**Claude Bourdet** (Paris, 1909ko urriaren 28a - *ib.*, 1996ko martxoaren 20a) frantziar kazetari, propagandista eta aktibista izan zen.

ETH Zürichen ingeniaritza ikasi ondoren, Fronte Popularrentzako lan egin zuen. 1938an Euskaldunen Lagunen Nazioarteko Elkartearen sorreran parte hartu zuen. Bigarren Mundu Gerran Frantziako Erresistentziarekin bat egin eta 1944an Gestapok atxilotu zuen. Gerra ostean, kazetaritzari ekin eta *L’Observateur* egunkaria sortu zuen. Bertatik borroka antikolonialista babestu zuen.

## Lanak 
* *Le Schisme Yougoslave*, 1950 (Editions de Minuit)
* ''Les Chemins de l'Unité*, 1964 (Maspero)
* *A qui appartient Paris*, 1972 (Le Seuil)
* *L'Aventure incertaine, de la résistance à la restauration*, 1975 (Stock)
* *L’Europe truquée. Supranationaliste, pacte atlantique, force de frappe*, 1977 (Seghers)
* *Mes batailles*, 1993 (In fine)
* *L'Afrique, l’aventure d’Albarka, Jean Suret-Canal et Claude Bourdet'', 1973 (éd. du Burin-Martinsart)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doronicum carpetanum

***Doronicum carpetanum*** Asteraceae familiako landare bizikorra da, Iberiar penintsulako endemikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mari Carmen Díaz de Lezana

**Mari Carmen Díaz de Lezana** (Urduña, Bizkaia, 1943) txirrindularia da, zikloturista.

## Biografia 
Mari Carmenen pasioa da bizikleta, txikitatik egon delako giro horretan murgilduta. Aitak zeukan bizikleta garaje baten hazi zen eta aitarekin hasi zen bizikleta txangoak egiten, gerora lehiatzeko ilusioa ere izan zuen. Zenbait lasterketatan lehiatzera ere iritsi zen, emakumeentzat eta txirrindularitzarentzat garai zaila zen arren. Aitzindaria izan zen arlo horretan. Gernikan lasterketa baten lehena iritsi zen. Lehiaketek gutxi iraun zuten ordea, eta zikloturismoara bideratu zuen bere ibilbidea.

## Zikloturista 
Zikloturista gisa, hainbat irteera egin zituen bere aitarekin batera. Ama izatean ordea, eten bat izan zuen, baina gero senar eta seme-alabekin ekin zion berriz zaletasunari. Haren alaba Amaiak lortu zuen lehiaketa baten garaile geratzea ere.

1964an Urkiolako mendatea igon zuen, orduan Urkiolan antolatzen zen lasterketaren aurretik giroa berotzeko egiten ziren ekintzen artean, lehiaketaz kanpo. Garaiko kroniken arabera: *Jende guztia aho zabalik utzi zuen. Orduan, emakumeek ez zuten eskubiderik federatuta egoteko, eta ez zegoen lasterketarik eurentzat.* Etapa garaile izan zen Julio Gimenezekin azaltzen da orduko argazki batean.

2019an semearekin egin zuen Carlos V ibilbidea Laredotik Plasenciara eta handik Portugal zeharkatuz.

2020an. Urduñatik Benidormera joan zen bizikletan 77 urte zituela. Hasiera batean Vatikanora bidaiatzeko asmoa zuen, baina azkenean,pandemiaren eraginez, bidai hori egiteko asmoari agur esan eta bere alforjak bizikletan kargatu zituen Urduña jaioterriaren eta Benidormen arteko distantzia egiteko, beste zenbait lagunekin bateraErronkako parte-hartzaileen helburua osasuna eta kirola uztartzea izan zen.

## Aitortzak 
* 2020an, Urduña bere jaioterriko Otxomaio jaietako txupinera izan zen, herri galdeketa bidez aukeratua, Mari Carmen txirrindularitza munduan 50. hamarkadan murgildu eta erreferentea bilakatu zelako. Izan ere, bizikletan ibiltzen hasi zenean, ez zegoen emakumezkoen txapelketarik, ezta emakumeek kirol hori egiteko ohiturarik ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mari Carmen txirrindulari ibilbidea azaltzen YouTube 2019
Pichinchako gudua

**Pichinchako gudua** 1822ko maiatzak 24an gertatu zen Pichincha sumendiaren magalean, itsas mailatik 3000 metro baino gehiagora, Quito hiritik gertu.

Borroka Hispanoamerikako independentzia-gerren testuinguruan gertatu zen, eta Antonio José de Sucre Venezuelako mariskalaren agindupean zegoen armada independentista eta Melchor Aymerich komandanteak zuzendutako armada errealista aurrez aurre jarri zituen. Espainiar indarren porrotak, Quito askatzera eraman zuen, eta Quitoko Errege Auzitegikoak ziren probintzien independentzia ziurtatu zuen, Quitoko Presidentetza bezala ere ezagutzen dena, espainiar jurisdikzio administratibo koloniala, nondik, azkenik, gaur egun Ekuadorko Errepublika bezala ezagutzen duguna sortu zen.

## Kanpo estekak
Minari

***Minari*** 2020ko film dramatikoa da, Lee Isaac Chung estatubatuar zinemagileak zuzendutakoa. Steven Yeun, Han Ye-ri, Alan Kim, Noel Kate Cho, Youn Yuh-jung eta Will Pattonek antzeztu zuten.

Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Youn Yuh-jung) irabazi zuen.

## Sinopsia 
1980ko hamarkadan girotua, filmak korear-estatubatuar familia baten istorioa kontatzen du, Arkansasko landetxe txiki batean bizitzera joaten dena amerikar ametsaren bila. Euren bizitza aldatu egiten da amona heltzen denean, azkarra eta ahozikina, baina oso maitekorra ere bai.

## Aktoreak 
* Steven Yeun: Jacob Yi
* Han Ye-ri: Monica Yi
* Alan Kim: David Yi
* Noel Kate Cho: Anne Yi
* Youn Yuh-jung: Soon-ja
* Will Patton: Paul
* Scott Haze: Billy
* Darryl Cox: Mr. Harlan
* Jacob Wade: Johnnie
* Esther Moon: Mrs. Oh

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holland tunela

**Holland tunela** Hudson ibaiaren azpian dagoen tunel bat da. New Yorkeko Lower Manhattan eta Jersey City lotzen ditu mendebaldean. Holland tunela New York eta New Jerseyko Portuko Agintaritzak kudeatzen du. Tunelak estatu arteko 78 errepidea darama; New Jerseyko aldean 139 bidearen ekialdeko muturra ere badago. Holland tunela Manhattan eta New Jersey arteko hiru igarobideetako bat da, besteak Lincoln tunela eta George Washington zubia dira.

Hudson ibaia ibilgailuekin gurutzatzeko planak 1906an egin ziren lehen aldiz. Hala ere, desadostasunek planifikazio prozesua 1919ra arte luzatu zuten, ibai azpian tunel bat eraikitzea erabaki zen arte. Holland tunelaren eraikuntza 1920an hasi eta 1927an inauguratu zen. Inauguratu zenean, Holland Tunnel munduko itsaspeko tunelik luzeena zen.

Holland tunela, jatorrian, Hudson ibaiaren ibilgailu tunela edo Canal kaleko tunela bezala ezagutzen zen. Tunela Holland bezala berrizendatu zen Clifford Milburn Holland ingeniariaren omenez, 1924an bat-batean hil ondoren, tunela inauguratu aurretik. Holland tunela aireztapen mekanikoa zuen munduko lehen tunela izan zen; aireztapen sistema Ole Singstadek diseinatu zuen, tunelaren amaiera gainbegiratu zuena.

## Kanpo estekak
Acobambako Ituna

**Acobambako Ituna** 1566ko abuztuaren 24an Espainia eta Vilcabamba erresumen artean Acobamba ibaiaren ertzean (gaur egun La Convencion probintzia, Cusco) sinatutako bake akordioa izan zen.
Ekuadorko Independentzia Gerra

**Ekuadorko Independentzia Gerra** prozesu independentista bat da, Quitoko Errege Auzitegiaren eta Espainiako Inperioaren arteko lotura kolonialak hausteko helburua zuena, Hispanoamerikako Independentzia Gerren testuinguruan. Guayaquilgo Independentziak, 1820ko urriak 9an, Quitoko Errege Auzitegiaren independentzia gerraren hasiera markatzen du, Pichinchako guduarekin amaitzen dena, Quitotik gertu, 1822ko maiatzak 24an. Bere hastapenean eragin gehien duten faktoreen artean, jada estatus sozial eta ekonomiko handia zuten kreoleen botere politikoa lortzeko borondatea dago.

## Aurrekariak 
### Lehen altxamenduak Quitoko Errege Auzitegian 
### 1809ko abuztuaren 10eko matxinada 
## Testuingurua 
### Idealismo iraultzailea eta nazioarteko faktorak 
### Hispanoamerikako Independentzia Gerrak 
## Guayaquilgo Independentzia 
### Prestaketak 
#### La *Fragua de Vulcano* 
#### Antolaketa eta plangintza 
### 1820ko urriaren 9a 
### Guayaquilgo Probintzia Askea sortzea 
## Kanpo estekak
Edmund Allenby

**Edmund Henry Hynman Allenby, 1. Allenbyko bizkondea** (Brackenhurst, Nottinghamshire, 1861eko apirilaren 23a - Londres, 1936ko maiatzaren 14a) britainiar militarra izan zen.

Sandhursteko Royal Military Collegen ikasi zuen eta Hegoafrikara bidali zuten. 1884-85ean Bechuanaland Espedizioan parte hartu zuen. Ondoren, Bigarren Boerren Gerran parte hartu zuen eta Colesberg, Klip Drift eta Dronfield Ridgeko guduetan borrokatu zuen. 1900ean Zand River, Kalkheuval Pass, Barberton eta Tevredengo guduetan borrokatu zuen. Azken honetan, Jan Smuts jenerala garaitua izan zen.

Lehen Mundu Gerran bere lehen partehartzea mendebaldeko frontean izan zen. 1914an teniente jeneral izendatu zuten.

1917ko ekainean Ekialde Ertainera bidali zuten Palestina eta Sinaiko kanpaina zuzentzeko. Otomandarren aurkako kanpaina honetan Beersheva, Jaffa eta Jerusalem konkistatu zituen 1917an. 1918an Palestina iparraldea harrapatu eta Megiddoko guduan garaitu zuen. Ondoren Damasko eta Siria iparraldea okupatu zituen. Lawrence Arabiakoaren buruzagia izan zen.

1919an, landa-mariskal eta Egiptoko gobernadore izendatu zuten. Bizkonde ere izendatu zuten 1925eko maiatzean dimisioa eman eta Ingalaterrara itzuli zen.
Limako setioa

**Limako setioa** edo **Limako inguraketa**, 1536ko abuztuak 10 eta 26 artean gertatu zen, Espainiak Peru konkistatu zuenean. Manco Inca subiranoaren indarrek, Quizu Yupanquik zuzenduak, sortu berria zen Erregeen Hiria (Lima) inguratu zuten, Francisco Pizarroren agindupean zegoen armada espainiar-indigena batek defendatua. Manco Incaren helburua zen Francisco Pizarrok errefortzuak ez bidaltzea Cuscoko setioa hausteko.
Quizu Yupanqui

[thumb|357x357px| **Quizu Yupanqui**ren heriotza [Limako setioan, Guaman Pomaren marrazkiaren arabera.]]
**Quizu Yupanqui** edo **Quiso Yupangue** inken buruzagi bat izan zen, Manco Incaren jenerala, Limako setioa zuzendu zuena 1536an. Setio horretan hil zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Limako setioa

## Kanpo estekak
Jardueraren teoria

Gizarte zientzien teoria eta ikerketa eklektikoen ildo bat biltzen duen terminoa da, 1930eko hamarkadan Sergei Rubinsteinek bultzatutako jarduera psikologiko sobietarraren teorian oinarritzen dena. Ondoren, Alexei Leont 'evek defendatu eta famatu zuen. Teoriaren hastapenetako arrasto batzuk Lev Vygotskyren lan batzuetan ere aurki daitezke.Giza jarduerak sistemaz eta sozialki kokatutako fenomeno gisa ulertzen saiatu ziren ikerlari hauek, baita erreflexologiaren paradigmak (Vladimir Bekhtereven eta bere jarraitzaileen irakaskuntza) eta baldintzapen klasikoa (Ivan Pavloven eta bere eskolaren irakaskuntza), psikoanalisia eta konduktismoa gainditzen ere. SESB zaharraren ikuspegi psikologiko nagusietako bat bihurtu zen, psikologia teorikoan zein aplikatuan asko erabili zelarik, baita hezkuntzan, lanbide-heziketan, ergonomian, psikologia sozialean eta lanaren psikologian ere .

TA bereziki baliagarria da ikerketa kualitatiboko metodologietan lente gisa (adibidez, etnografia, kasuen azterketa). TA metodoak metodo bat eskaintzen du fenomeno bat ulertzeko eta aztertzeko, patroiak aurkitzeko eta inferentziak egiteko interakzioen bidez, fenomenoak deskribatzeko eta hizkuntza eta erretorika txertatu baten bidez aurkezteko. Jarduera zehatz bat subjektu batek objektu batekin duen helburu edo helburu bati zuzendutako elkarrekintza bat da, tresnak erabiliz. Tresna horiek eraikuntza fisiko edo psikologikoetan agertzen diren prozesu mentalen ageriko formak dira. TA programak tresnen erabileran inplikatutako prozesu kognitiboen barneratzea eta kanporatzea onartzen du, baita elkarreraginaren ondoriozko eraldaketa edo garapena ere .
Tomás de Anchorena

**Tomás Manuel de Anchorena** (Buenos Aires, 1783ko azaroaren 29a - 1847ko apirilaren 29a ) Argentinako politikari eta abokatua izan zen, Beste 32 diputaturekin batera Argentinako independentzia aldarrikapenaren akta sinatzeagatik ezaguna da.

Anchorena Buenos Airesen jaio zen eta San Carlos Errege Ikastetxean ikasi zuen, ondoren Legeetan Doktore graduatu zen Charcasko Unibertsitateko tituluarekin 1807an, Peru Garaian.

1847an hil zen, eta gaur egun bere gorpuzkiak La Rekoleta hilerrian daude, familiaren mausoleoan. Clara García de Zúñiga andrearekin ezkonduta zegoen, Erregeordetzako familia aberatsenetako batekoa (Victorio García de Zúñiga Warnes lurjabearen eta Maria del Carmen García de Zúñiga lehengusinaren alaba).

Hamabost seme-alaba izan zituzten, horien artean Tomás Severino de Anchorena nabarmentzen delarik.

## Jatorri genealogikoa 
Anchorenatarren familia Nafarroako Baztan haranetik zetorren, eta han nabarmendu zen Antso Abarka erregearen defentsan, frantsesen aurkako gerra zela-eta arrisku larrian baitzegoen. Domingo de Anchorena Juana Zanduetarekin ezkonduta zegoen, eta 1739an Barroetako oinetxean zeuden, zeinaren kanpoko fatxadan Antsok emandako armarria zegoen, jabeen inskripzioekin.