Luisa Erresuma Batukoa (1867-1931)

**Luisa Erresuma Batukoa** (*Luisa Victoria Alejandra Dagmar*; Londres, Erresuma Batua, 1867ko otsailaren 20a –Ibidem, 1931ko urtarrilaren 4a), printzesa izan zen, Eduardo VII.a Erresuma Batukoa eta Alexandra Danimarkako errege enperadoreen hirugarren umea, beraz, Jurgi V.a  Erresuma Batuko erregearen arreba txikia eta Britainia Handiko errege familiako kidea. 1905 urtetik hil zen arte, Erresuma Batuko printzesa ere izan zen, eta, beraz, duintasun hori izan zuen bosgarren printzesa bihurtu zen. Ezkondu zenean, Fifeko dukesa titulua jaso zuen.

## Bizitza 
### Haurtzaroa eta gaztaroa 
ezkerrera|thumb|180x180px|James Santen erretratua, 1872Luisa printzesa 1867an jaio zen Londresko (Ingalaterra) Marlborough Housen. Galesko printze Alberto Eduardo printzearen eta Alexandra Danimarkako printzesaren hirugarren umea eta lehen alaba izan zen. Charles Thomas Longley Canterburyko artzapezpikuak bataiatu zuen Marlborough Housen 1867ko maiatzaren 10ean. 

Izen hauexek jarri zizkioten:

* **Luisa**, amaren aldeko amonarengatik Luisa Hesse-Kasselgoa
* **Victoria**, aitaren aldeko amonarengatik, Viktoria Erresuma Batuko erregina
* **Alexandra**, amarengatik, Alexandra Danimarkakoa 
* **Dagmar**, amaren aldeko izebaren omenez, Errusiako Maria Fiodorovna (Dagmar Danimarkakoa) enperatriza.

Bere haurtzaroaren zati handi bat Sandringham Houseren jabetzan eman zuen, bere gurasoen Norfolkeko etxean. Maud Galeskoa eta Viktoria Erresuma Batukoa (1868-1935) ahizpek bezala, hezkuntza formal oso mugatua jaso zuen.
  
## Ezkontza 
Luisak konpromisoa hartu zuen Alexander Duffekin, apurtxo bat lehenago Errege Gorentasun izendatua izan zen Macduffeko markes, Fifeko duke, Braco baroia eta Skene baroiarekin.ezkerrera|thumb|280x280px|Fifeko dukea eta dukesa, 18891889 urteko uztailaren 27an, Alexander Duff eta Luisa Buckingham Jauregiko Kapera Pribatuan ezkondu ziren. Canterburyko artzapezpikuak zuzendu zuen zeremonia, Londresko gotzainarekin, Windsorreko dekanoarekin (Victoria erreginaren etxeko kapilaua ere bai), Galesko printzearen etxeko kaperauarekin (gero  Eduardo VII.a Erresuma Batukoa) eta Victoria erreginaren ohiko kapilauarekin batera. Alexander Duffek Banffshire Artilleriako Boluntarioen uniforme berdea eta Kardoaren Ordena erabili zituen, Eskoziarekin lotutako zalditeria ordena bat. Luisak satenezko soineko bat erabili zuen, soinekoaren dandar edo kola laranjondo-lorez apaindua, eta arrosa- eta lili-sorta bat, eta abar. Zeremonian, *Bere* Errege Gorentasuna, Macduffeko markesa, Fifeko dukesa, Braco baronesa eta Skene baronesa izendatu zuten. Zeremoniaren ostean, bazkaria izan zen Buckingham Jauregian. Arratsaldean, Galesko printze-printzesek (emaztegaiaren gurasoek) harrera egin zioten Marlborough Housen. Senarrak 40 urte zituen eta berak 22. Eztei-bidaia East Sheen Lodgera egin zuten, Tamesis ibaiaren ertzean.

Eztei-bidaiaren ostean, Fifeko dukeak Mar Lodge-ra joan ziren bizitzera, Braemar-era (Aberdeenshire, Eskozia). 
  

## Ondorengotza 
thumb|ezkerrera|Luisa bere alabekin, Maud eta Alexandra, 1911n|209x209px
* Alastair (1890eko ekainaren 16an jaio eta hila), Macduffeko markesa.
* Alexandra Fifekoa (1891ko urtarrilaren 17a – 1959ko otsailaren 26a), Fifeko II. dukesa. Bere bigarren lehengusuarekin ezkondu zen, Arturo de Connaught printzearekin.
* Maud Fifekoa (1893ko apirilaren 3a – 1945eko abenduaren 14a), Charles Carnegie Southesk-eko XI. kondearekin ezkondua.

## Familia-etxeak eta interesak 
Ezkondu aurretik, Louiseren interes artistiko nagusiak bere musika eta familiaren argazkigintzarako zaletasuna izan ziren.  Ezkondu ondoren, pinturarako eta barne-diseinurako ordura arte erabili gabeko talentu bat aurkitu zuen, hasieran praktikan jarri zuena haien Fife Etxearen barne-dekorazioa asmatuz. Iturgin batek lurrazpian kandela piztu bat utzi eta suak Mar Lodge zaharra suntsitu zuenean, eraiki berria zen Mar Lodge (ehun eta hogei gela zituen) Louisek marraztutako eta bere arkitektoak landutako zirriborro latz batetik abiatuta eraiki zen.

Louisek antzerkirekiko interes handia zuen, eta bere nebak, Jurgi V.a erregeak eta koinatak, Maria erreginak antzerkira bisita bat egiten zuten bakoitzean, beti galdetzen zioten Luisari antzezlanaz zuen iritzia. Louise aktore amateur trebea izan zen bere gaztaroan, eta behin Ellen Terry antzerki aktore eta sufragista izan zuen entrenatzaile.

Dukeak eta dukesak Mar Lodgen egin zuten beren egoitza nagusia, Alexander Marshall Mackenziek haientzat eraikitako kirol-logian. Brightoneko Fife Housen jabeak izan ziren, batzuetan bertan bizi izan ziren eta Richmondeko East Sheen Lodgen 1889tik 1908an Lodge saldu zuten arte. Bikoteak jabetza bat ere mantendu zuen Londresen, Portman plazako 15. zenbakian. Haien Londresko jabetza 1935ean eraitsi zuten, Louise hantxe hil eta gutxira, 1931n.

### Errege printzesa 
thumb|Louise, Royal printzesa, 1905
1905eko azaroaren 9an, Eduardo VII.ak Luisa Errege Printzesa egin zuen, errege familiako emakumezko kide bati emandako ohorerik handiena, bere izeba Viktoria Alemaniako enperatrizaren ondorengoa izan zelarik, 1901ean hil zena. Aldi berean, erregeak adierazi zuen Errege Printzesaren bi alabak ere printzesa izango zirela, "Gorentasun" izaera eta atributuarekin eta berehala errege familiako kide guztiek "Errege Gorentasun" izaera eramanda.

1910eko abuztuan, Luisa printzesaren alaba, Alexandra, ezkutuan Greziako eta Danimarkako Kristobal printzearekin konprometitu zen. Albistea jakitean, Luisa printzesak eta Fifeko dukeak gaitzetsi eta batasun hori debekatu egin zuten. 1913ko urriaren 15ean, Alexandra Luisaren lehen lehengusuarekin ezkondu zen, Arthur Connaughtekoa printzearekin.

Errege-printzesa, nahiz eta beti bere nortasun lotsati eta erreserbatuagatik ezaguna izan, karitate askoren aldeko zerbitzu publikoa eman zuen. Interes berezia hartu zuen Elizako Armadaren lanean, eta Alexandra Nesken Klubeko mezenasa izana zen.

1911ko abenduaren 12an, bere neba Jurgi V.a erregearen koroazioan izan zen, non Fife Tiara jantzi zuen. Hilabete horretan bertan, P&O konpainiako *Delhi* itsasontzian nabigatzen ari zela, Egiptora, Royal printzesa eta bere familia Marokoko kostaldean hondoratu ziren. Olatu handiak erori ziren itsasontziaren kontra, eta Royal printzesa eta haren alaba, Alexandra, kareletik behera irauli ziren; hala ere, Royal printzesa salbatu zuten Christopher Cradock almiranteak eta Fifeko dukeak, eta Alexandra erreskatatu zuen harekin batera lehorretik igeri egin zuen beste bidaiari batek. Bestela onik atera baziren ere, Fifeko dukea pleurisiaz gaixotu zen, ziurrenik hondoratzearen ondorioz hartua. Aswanen hil zen, Egipton, 1912ko urtarrilean, eta Alexandra printzesa duke-oinordekoa izan zen, Fifeko dukesa bihurtuz bere eskubide propioan.
thumb|267x267px|Luisa bere alaba Maud eta biloba Alastairrekin, 1918

## Geroagoko bizitza eta heriotza 
Senarra hil ondoren, Royal printzesak bizitza publikotik aldendu egin zen. Bere denbora gehiena Eskoziako Braemar herrian eman zuen, Mar Lodgen, baina askotan egin zituen bisitak Londresera. Noizbehinkako agerpen publikoak egin zituen, hala nola amari Alexandra Rose Day izeneko ongintzazko ekitaldietara laguntzea, eta 1914an Maryleboneko udaletxe berrian fundazio-harria jartzea. Uztailaren 1ean 1929, printzesak bere azken agerpen publikoa egin zuen Buckingham jauregiko balkoian errege familiako beste kide batzuekin batera, gero bere osasunak behera egin baitzuen. Urdail-hesteetako odoljario episodio ugari jasan zituen, 1925eko apirilean eta 1929ko urrian Mar Lodgeko erasoak barne, eta Londresera eraman zuten berriro erizaintza-zainketak jasotzeko.
ezkerrera|thumb|232x232px|Hilobia St Ninian's kaperan, Braemar

1931ko urtarrilaren 4an, Luisa bere etxean hil zen lotan, Londresko 15 Portman Squaren, bere bi alabak, Alexandra eta Maud, ohe ondoan zituela. 63 urte zituen. Bere heriotza-ziurtagiriaren arabera, bere heriotza kardiopatia balbularrari egotzi zitzaion.
  

## Ordena 
* 1885: Victoria eta Albertoren Errege Ordenako lehen mailako dama. (Erresuma Batua)

* 1887ko abuztuaren 6a: Indiako Koroaren Ordena Inperiala
* 1929: Jerusalemgo San Joanen Ordena Agurgarriko Dame Gurutze Handia (GCStJ)
** 1888–1929: Jerusalemgo San Joanen Ordena Agurgarriaren Dama (LJStJ)

## Ohorezko izendapen militarrak 
* 1911: HMS Princess *Royalen* babesle andrea
* 1914: Zazpigarren Dragoi Guardiako koronel-burua
* 1922: 4/7 Errege Dragoi Guardien koronel-burua Inescutcheon errege agindu bidez kendu zuten 1917an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak