Ricardo Flores Magón

**Cipriano Ricardo Gerónimo Flores Magón**,  **Ricardo Flores Magón** izenez ezagutzen dena (San Antonio Eloxochitlán, Oaxaca, Mexiko ; 1873ko irailaren 16a &ndash; Leavenworth, Kansas, Estatu Batuak ; 1922ko azaroaren 21a ) anarkista, sozialista eta mexikar aktibista nabarmena izan zen, idazle eta filosofoa. Flores Magón hiru anaietako bat zen, magonisten liderrak. Mexikoko Iraultza bultzatu zuen mugimendu sozialeko pertsonaia garrantzitsutzat hartzen da.

## Haurtzaroa 
Tradizio liberaleko familia bateko semea, hiru anaietatik bigarrena zen. Bere ama Margarita Magón zen, hispanoamerikarren alaba, Puebla hiriaren ondoan jaioa eta bere aita Teodoro Flores, teniente koronel gradua zuen soldadu mestizoa zen, AEBetako inbasioaren aurka borrokatu zuten indiar mazateken artean bizi zena, Erreforma Gerra, Benito Juárezen armada liberalean.  

Bere bizitzako lehen urteak Oaxaca estatuan eman zituen, non Sierra Mazatecako indigenekin bizi izan zen . 8 urte zituela, bere familiarekin Mexiko Hirira emigratu zuen, eta bertan Eskola Preparatorio Nazionalean ikasi zuen eta Zuzenbideko lizentziatura hasi zen Jurisprudentzia Eskola Nazionalean, eta ez zuen amaitu. 

1892an, Mexikoko presidentetzan Porfirio Díazen hirugarren berrautaketaren aurkako ikasleen istiluetan parte hartu zuen, eta kazetari gisa kolaboratu zuen Joaquín Clausellek zuzendutako *El Demócrata* oposizioko egunkarian .

1897 eta 1900 bitartean Oaxacako Mazatlán de las Flores auzoan bizi izan zen, non "Compañía Siordia y Flores Magón, merkatariak, inportatzaileak, esportatzaileak eta komisiodunak"-en kontulari gisa lan egin zuen. 

## *Regeneración* aldizkariaren sorrera 
ezkerrera|thumb|225x225px| Porfiristaren aurkako *El Hijo de El* *Ahuizote* egunkariaren bulegoetan protesta 1903an.
1900ean Mexiko Hirira itzuli zen eta Jesus anaia nagusiarekin batera *Regeneración* egunkari juridikoa sortu zuen. Hedabide independente bat zen, nondik kritikatzen duten Porfirio Díazen erregimen diktatorialaren sistema judizialaren ustelkeria, horrela beren espetxeratzea eraginez.

1901ean, Klub Liberalen I. Biltzarrean parte hartu zuen San Luis Potosí hirian, eta Diazen gobernuari zakar eraso zion. Ondorioz, egunkaria zapaldu eta Flores Magón espetxeratu dute berriro. 1902an, *El Hijo de El Ahuizote* satira politikoko egunkaria alokatu zuen, non José Guadalupe Posadak Diazen erregimenaren aurkako kritika zorrotzez betetako karikaturekin elkarlanean aritu zen.

1903ko otsailaren 5ean, bere anaia txikiarekin, Enriquerekin, eta beste liberal batzuekin batera, protestetan parte hartu zuen, doluaren seinale gisa *krepe* beltz handi bat jarriz eta 1857ko Konstituzioari erreferentzia eginez "Konstituzioa hil da" esaldia jarri zuen. otsailaren 5ean ere aldarrikatua. Beste behin atzematen dute eta 1904an askatzen dutenean, Laredora (Texas ) alde egiten du, anaiarekin, aitarekin eta beste lagun batzuekin erbestera.

## Erbestea eta Mexikoko Alderdi Liberala sortzea 
thumb|225x225px| Flores Magón 1906an espetxeratua.
Estatu Batuetan erbesteratuta, Flores Magónek *Regeneración* egunkaria berrargitaratu zuen eta 1905ean Mexikoko Alderdi Liberalaren Antolakuntza Batzordearen konstituzioan parte hartu zuen San Luisen ( Missouri ). 1906ko uztailaren 1ean Mexikoko Alderdi Liberalaren (PLM) sorrerako buru izan zen Juan Sarabia, Antonio I. Villarreal, Librado Rivera, Manuel Sarabia, Rosalío Bustamante eta Enrique Flores Magónekin batera .

Alderdi berriaren postulatuen artean garai hartako ideia oso iraultzaileak zeuden, hala nola, berriro hauteskundeak ezabatzea, preso politiko eta arruntentzako heriotza-zigorra ezabatzea, oinarrizko hezkuntzaren derrigortasuna 14 urte arte, gutxieneko soldata ezartzea, finken eta lur alferren desjabetzea, baita lanaldia erregulatzea eta murriztea ere.

1908. urte hasieran, Los Angelesen espetxeratuta zegoela, John Kenneth Turner kazetaria elkarrizketatu zuen, Flores Magónek deskribatu zion egoera soziala ezagutzeko asmoz Mexikora bidaia bat egitera bultzatuta. Garai horretan harremana ezarri zuen María Talavera Broussérekin, hemendik aurrera bere bikote sentimentala izango zena.

1904tik aurrera Estatu Batuetan egon zen, nahiz eta denbora erdia kartzelan egon, hiri batetik bestera gidatuta.

## Mexikoko Iraultzan parte hartzea 
ezkerrera|thumb|225x225px| PLMren Antolakuntza Batzordea 1910ean. Anselmo L. Figueroa, Práxedis G. Guerrero, Ricardo Flores Magón, Enrique Flores Magón eta Librado Rivera .
Mexikoko Iraultzaren aitzindari intelektuala izan zen eta 1906tik aurrera borroka armatua sustatu zuen AEBekiko mugan zehar iraultza soziala Mexikoko Errepublikako gainerako talde afiliatuen bidez hedatzeko, gehienak ezkutuan, Mexikoko Alderdi Liberalera; hala ere, PLMren jarduera armatuek ez zuten eraginik izan 1910ean piztutako gainerako mugimendu armatuetan.

Francisco I. Maderok, 1910ean erreelekzioen aurkako matxinada gidatu zuenak, San Luis Planean sartzeko gonbita egin zion Porfirio Díaz botatzeko, baina *Ricardo Flores Magónek* eskaintzari uko egin zion, Maderok zuzendutako kausa matxinada burges bat izan zela iritzita. proposamen sozialak. Flores Magónentzat Maderoren iraultza politikoa ez zen nahikoa. Iraultza ekonomikoa aldi berean bultzatu behar zela uste zuen, eta Estatua eta jabetza pribatua indargabetzea beharrezkoa zela. Hurrengo urteetan nekazari zapatisten borrokarekin bat egin zuen Moreloseko Estatuan .

Los Angelesetik, Kaliforniatik, asaldura iraultzailearen lanarekin jarraitu zuen eta amerikar anarkistekin eta sozialistekin harremana izan zuen, batez ere *Industrial Workers of the World* sindikatuko (Industrial Workers of the World) kideekin, mexikarren ahalegin iraultzailearekin bat egiten zutenak. Alderdi Liberala. Horien artean, Pedro Esteve (1866-1925) anarkista katalana dugu, " wobblie " sindikatua eta New Yorken bizi den langile-prentsako zuzendaria, *Ricardo Flores Magónen* hainbat artikulu argitaratu zituen *Cultura Proletaria* (1911) astekarian. eta *Cultura Obrera* (1912).-1918 eta 1922-1925). 1911ko ekainaren 14an , Flores Magón atxilotu eta bere anaia Enrique, Librado Rivera eta Anselmo L. Figueroarekin batera AEBetako neutraltasun legeak urratu eta Kalifornia Behereko matxinada sustatzea leporatu zioten.

Kalifornia Behean izandako porrotaren ostean, Antolakuntza Batzordeak Kalifornian bere jarduera jarraitu zuen, ordurako PLM zatituta zegoen, joera moderatua eta Maderotik hurbil zegoen beste talde bat sortu zen Mexiko Hirian, *Regeneration* -en bertsio propioa argitaratu eta bere burua deskonektatu zuen. " *Los Angeleseko Junta Iraultzaile Anarkista* "tik. Horren harira, kide nagusiak kartzelan zituela, Kaliforniako Kontseiluak 1911ko irailaren 23ko manifestua argitaratu zuen, ezaugarri argi eta garbi anarko -komunistarekin, eta bertatik dei egiten zieten Mexikoko iraultzaileei Autoritarearen, Kleroaren eta Kapitalaren aurka borrokatzeko. 

PLM Kontseiluaren jarduera sekretuek eta poliziaren sarekada anitzetan haren fitxategiak suntsitzeak frogak izatea ezinezkoa egiten badute ere, geroko testigantzek baieztatzen dute Ricardo Flores Magón eta Emiliano Zapataren arteko korrespondentzia egon zela  eta gonbidapena ere egon zela. 1913, Antonio de Pío Araujoren bitartez , PLMko Antolakuntza Batzordea Moreloseko Estatura joan zen eta bertan paperez eta inprimatuz hornituko zen *Regeneration* nazio mailan argitaratzeko.  Dena den, gonbidapenari ez zitzaion kasu egin, Flores Magónek uste baitzuen mugimendu zapatista ez zela joan Moreloseko nekazariei lurrak itzultzeko eskatzeaz harago.  Zapata independentea izaten jarraitu eta konstituzionalistengan fidatzen ez zen arren, Flores Magónentzat iraultza ez zen konfiantza kontua izan, kapitalaren eta lanaren arteko gatazka baizik. 

Pancho Villari dagokionez, Flores Magónek beti ez zuen gustuko izan Villa Francisco I. Maderoren baldintzarik gabeko aliatua izan baitzen altxamendu armatuaren hasieran. Are gehiago, 1914an, Basilia Franco anarkistak muga zeharkatu zuen Chihuahuan PLM propaganda banatzeko eta Pancho Villaren aginduz atxilotu eta espetxeratu zutenean.
thumb|225x225px| Ricardo eta Enrique Flores Magón, Los Angelesen.
1914an kartzelatik irtetean, *Regeneración* edizioa lanera itzuli zen. Baina baliabide faltak egunkariaren argitalpena bertan behera uztea eragin zuen 1915eko amaieran. Ordurako Anselmo L. Figueroa hila zen jada eta bidelagun talde batekin Los Angeleseko Edendale auzoan kokatutako baserri batera joatea erabaki zuen, non euren idealak praktikan jarri zituzten.

1916ko otsailaren 18an, Edendalen atxilotu zuten bere anaia Enriquerekin batera, *"Estatu Batuetako korreoan material desegokia igortzea"* leporatuta, 1915eko urrian eta azaroan Venustianoren politika kritikatzen zuen artikuluen harira . Otsailaren 19an preso deklaratu zituzten, eta Los Angeleseko auzitegiak 3.000 dolarreko bermea ezarri zuen bakoitzari. Urte horretako abuztura arte preso egon ziren, Emma Goldman eta Alexander Berkman -ek sustatutako askatasuna sustatzeko batzorde batek fidantza dirua biltzea lortu zuen arte.

1918ko martxoaren 16an, Librado Riverarekin batera, *Regeneración* -en argitaratu zuen munduko anarkistei zuzendutako manifestua, biak espetxeratu eta 21 urteko espetxe zigorra eragin zuen Mc Neil Islandeko espetxean, Washington estatuan, Estatu Batuetako gerra esfortzua saboteatzea egotzita, gero Lehen Mundu Gerran parte hartzea. *Regeneración-aren* aurkako gobernuaren ekintza langileen egunkarien itxieren eta ideologia erradikala zuten sindikatuetako buruzagien atxiloketen parte izan zen, 1917ko apirilean Estatu Batuak Lehen Mundu Gerran sartu zirenean abiarazi zutena. Ikerketa Bulegoak ( FBIren aurreko agentzia), herrialdean bizi ziren etorkin alemaniarrak kontrolatzeaz gain, sistematikoki jazartzen zituen atzerrian jaiotako langile liderrak espetxeratzeko edo erbesteratzeko.

## Alderdi Liberalen Manifestua 
Manifestua 1911ko irailaren 23an idatzi zen, alderdi liberalaren antolakuntza-batzordeak estatuaren aurrean mentalitate kritikoarekin postulatzen duen testua, paradigma geopolitikoak apurtzeari begira ikuspegi anarkokomunista batekin; Mentalitate iraultzaile hori jende arrunta iraultzeko modu bat ere izan zen, herriaren beharren araberako irakaskuntzaren bidez, *Ricardo Flores Magónentzat* zientzian eta letretan landutako pertsonek askatasuna eta aisialdiaz gozatzen zuten bitartean, langile arruntari gabetua baita, langilea, langilea. Ricardoren arabera, bere egoeraren esklaboa da eta sekula igoko ez den postu batean lan egiten engainatzen duela. Rikardok soldata eta baldintza *libreen kate gisa irudikatzen zituen bitartean,* manifestu honek esklabo direnen emantzipazioaren diskurtsoa murgildu du.

Pobreok esklabo egiten gaituzten kateak hausteko lan egitea eta borroka egitea da betebeharra. Gure arazoen konponbidea klase hezi eta aberatsen esku uztea euren atzaparretan gogoz sartzea da. Herritarrok; gu zarpailduok; gu goseak; burua non jarri ez dugunok; gure lagun eta umeentzako biharko ogiaren ziurgabetasunak oinazetuta bizi garenok; [...] guri dagokigu ahalegin indartsuak egitea, milaka sakrifizio bere oinarrietaraino suntsitzeko orain arte aberatsen ama maitasun handikoa izan den gizarte zaharraren eraikuntza.

## Mexikoko Alderdi Liberalaren bilakaera ideologikoa 
XIX.mendearen erdialdean, Mexikoko lehen liberalek Europako kontzepzio liberalak asmatu zituzten, hala ere, ez ziren oposizioko talde indartsuak osatu; 1857ko konstituzioaren, berriro hautatzearen, botere banaketaren eta federalismoaren postulatuen defendatzaileak baino ez ziren izan. Bestalde, Mexikoko liberal "iraultzaile" berriek Porfirio Diazen gobernuaren aurkako hauteskundeen aurkako borroka agertu zuten.

1906ko irailaren 28an, Mexikoko Alderdi Liberalaren (PLM) Antolakuntza Batzordea jaio zen San Luisen (Missouri ), non bateratze-oinarri bereko aleak argitaratu eta banatu ziren; Ricardo Flores Magón, Librado Rivera, Manuel Sarabia eta Rosalío Bustamantek sinatua . Alderdi Liberalaren berrantolaketaren alde lan egitera gonbidatu zituzten, herritarrak batzeko deia eginez, printzipio liberalak betearazteko gai zen Alderdi indartsu bat sortzeko.

1906ko uztailaren 1ean PLM programa argitaratzen da; Ricardo Flores Magónentzat eta Mexikoko Alderdi Liberaleko zuzendaritzako beste buruzagientzat, euren helburuak Mexikon errotiko aldaketa bat ekartzea zen, non langile klaseen onura pentsatu behar zuten. PLMk bere jatorrian liberalismoaren premisak hartu zituen, horregatik bere kide asko Estatu Batuetan erbesteratu gisa bizi izan ziren bere urte aktiboetan; bere jarraitzaileen zati handi bat mexikar amerikar sektoreetatik eta mexikar etorkinetatik sortu zen. PLMko kideek, aro modernoko joera sozial eta ekonomikoek eraginda, heldutasun politikoa lortu zuten XIX. haien eraginak onartzen zituzten eta korronte literario politiko-filosofikoen ideiak gauzatu zituzten. Bere panoramak osatu zituzten idazleen artean honako hauek daude: Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, Charles Malato, Errico Malatesta eta Piotr Kropotkin .

1911n hasita, Ricardo Flores Magón buru zuen PLMko sektore batek liberalismo erradikaletik anarkokomunismora eta anarkosindikalismoaren balioespenera eraman zuen eraldaketa prozesu bat izan zuen. Hala ere, urte horretan zehar, alderdiko kide asko liberal erradikalak, demokrata irmoak eta berdinzaleak izaten jarraitu zuten, sozialismo moderaturantz makurtuta. 1912tik aurrera, printzipio anarkokomunistak bereganatzen zituen gutxiengoa PLMren muin intelektuala bihurtu zen, Ricardo Flores Magón barne.

Ricardo Flores Magónek eta PLMk garai hartan, eta geroko garaietan ere, eragin zuten eragina ideologikoa izan zen batez ere; hortik dator bere eragin intelektualak jorratzea mugimendua hobeto ulertzeko.

## Heriotza 
thumb| Ricardo Flores Magónen hilobia Pertsona Ilustreen Errotondan (Mexiko) .
1922ko azaroaren 21ean hil zen ziega batean, polizia iturrien arabera, gaixotasunaren ondorioz, mediku-txostenek osasun ona zela ohartarazi zuten arren. Bidalitako telegrama batek zioen: «Ricardo Flores Magón bat-batean hil zen goizeko bostetan, bihotzeko gaixotasunak jota»

## Oinordetza politiko soziala 
Porfirio Díaz boteretik kentzen lagundu zuen, honen ospe txarra egunkarietan argitaratutako erreportajeen bidez bilatuz. Ironikoki, behin hilda, Flores Magónek hain gogor borrokatu zuen Estatuak Mexikoko Iraultzaren aitzindari handitzat hartzen hasi zen. 1945ean, Lan Egunaren ospakizunean, bere aztarnak Mexiko Hiriko Pertsona Ilustreen Errotondara eraman zituzten. 1993an, Diputatuen Ganberak San Lazaro Lege Jauregiko ohorezko horman *Ricardo Flores Magónen* izena urrezko letrez idaztea erabaki zuen.  2008an Antropologia eta Historia Institutu Nazionalak, Flores Magónen idazlanen bilketa zehatza egiteko, Ricardo Flores Magón Artxibo Elektronikoa publiko egin zuen Interneten.

Aldi berean, Flores Magónen pentsamenduak eta lanak pentsamendu "magonista" aldarrikatu duten mugimendu sozialak bultzatzen jarraitu zuen XX. mendean zehar  eta baita XXI. mendearen hasieran  ere Mexikon.

Chiapas Estatuko Mugako Baso Eremuko Udalerri Autonomo Errebelde Zapatistetako bat 1998an "Ricardo Flores Magón" bataiatu zuten hura osatzen duten tzeltal komunitate indigenek. Bere burua Taniperla da, non Taniperla Mural famatua egin zen, Mexikoko Armada Federalak ametrallatu eta suntsitu zuen inauguratu eta hurrengo egunean. Orain arte, Udal Autonomo Zapatista Matxinada honen ereserkiak *Ricardo Flores Magónen* borrokaz eta lanaz hitz egiten du.

## Kazetaritza lana 
eskuinera|thumb|386x386px| *Regeneración* aldizkariaren lehen alea, 1900eko abuztuaren 7a.
*Ricardo Flores Magónen* kazetaritza-ekarpen nagusia *Regeneración* egunkariko borroka-artikuluan argitaratu zen, etenaldi anitz jasan zituen eta Mexikoko Alderdi Liberalaren bozeramaile ofiziala eta Porfirio Díazen aurkari gisa, gertakari iraultzaileak sustatu eta zabaldu zituen.

*El Hijo de El Ahuizote*, 1902an alokatu zuen argitalpen satirikoan, Flores Magónek beste parte hartze garrantzitsu bat izan zuen Enrique anaiarekin eta José Guadalupe Posada grabatzailearekin batera, egunkaria itxi eta Porfirio Díazek ez zuela egunkaririk edo idatzirik erabaki zuen arte. Los Flores Magón Mexikon argitaratu zitekeen, hori egiten zuten inprimatzaileei zigor larria eta inprimategia konfiskatuta. Garai hartan bere artikulu serioak ere argitaratu zituen *Excelsior* -en.

1902 eta 1908 artean *Scorpion*, *Anakreón* eta *Netzahualpilli* ezizenez idatzi zuen. 

## Lan politikoa 
Mexikoko Iraultzaren eta Mexikoko Alderdi Liberalaren (PLM) mugimendu iraultzailearen ideologo aitzindaria izan zen. Flores Magónek bere pentsamendu politikoa goratu zuen batez ere *El Hijo de El Ahuizote* eta *Regeneración* egunkarietan argitaratutako artikuluetan, azken argitalpen honek Porfirio Díaz jeneralaren diktaduraren aurkako langile altxamendu anitzak bultzatu zituena.

PLM programan proposatutako ideiak 1910ean Diaz jeneralaren diktadura luzearen aurka ez ezik, Francisco I. Maderoren altxamendu armatu erreelektistaren aurkako altxamendu armatuaren aurka altxatu ziren gizon-emakumeek hartuko zituzten. Lurraren eta Askatasunaren aldeko borroka mundu osora iraultza sozial bat zabaltzeko gogoarekin. Mexikoko Alderdi Liberalaren postulatuen zati garrantzitsu bat 1915eko Lan Legea eta 1917ko Mexikoko legedia aldarrikatu eta 1920ko mugimendu sindikala bultzatu zuen mugimendu konstituzionalistak hartu zuen.

## Lan filosofikoa 
Anarkisten garaikideen eta Mikhail Bakunin, Pierre-Joseph Proudhon bezalako filosofo eta ideologoen lehen belaunaldiaren ideiak aztertu zituen, eta Eliseo Reclus, Charles Malato, Errico Malatesta, Anselmo Lorenzo, Emma Goldman, Fernando Tarrida del Mármol eta Eliseo Reclus, Charles Malato, Errico Malatesta, Anselmo Lorenzo, Emma Goldman, Fernando Tarrida del Mármol eta Max Stirner, besteak beste. Karl Marx eta Henrik Ibsen lanera hurbildu bazen ere, esan daiteke Piotr Kropotkinen lanak izan zirela borroka iraultzailearen kontzepzio propioaren eraikuntzan gehien eragin zutenak. Bere anarkismoa Mexikoko liberalismoaren oinarrien arabera eratu zen neurri batean, baina herri indigenen autonomia eta komunitate zentzua kontuan hartuta. 

## Literatura lana 
Flores Magónen literatur lana, ipuinez eta ipuinez osatua, hasiera batean Los Angelesen *Regeneration* -en laugarren aldian argitaratu zen, 1910 eta 1917 bitartean . 

*Tierra y Libertad antzezlana* idatzi, argitaratu eta antzeztu zuten 1916an. Bere bigarren antzezlana, *Borreroak eta biktimak* 1918an idatzi zuen. Biak Mexiko Hiriko Ricardo Flores Magón Kultur Taldeak argitaratu zituen 1924an 

* Erreferentziak arte lanetan

* Diego Riveraren *Igande arratsaldeko ametsaren ametsa* horma -irudian (1947) José Guadalupe Posada eta La Catrinaren atzean agertzen da Ricardo Flores Magón.

* Mexiko Hiriko Historia Museo Nazionalean gordetako David Alfaro Siqueirosen *Del porfirismo a la Revolución* (1957-1966) horma-irudian, Ricardo Flores Magón Mijaíl Bakunin eta Pierre-Joseph Proudhonekin batera desfilatzen ageri da.
* Leopoldo Méndez -en *Omenaldia José Guadalupe Posadaren* grabatuan, Flores Magón José Guadalupe Posadaren tailerrean ageri da, grabatzaileak leihotik ikusten duen bitartean zaldiz zihoan poliziak manifestazio bat hausten duela Jauregi Nazionalaren ondoko kale batean, 1902an. ondoren, Flores *Magónek El Hijo de El Ahuizote* editatu zuen eta bertan Posadak karikatura satirikoekin kolaboratu zuen.
* *El Principio* (1972) filmean, Gonzalo Martínez Ortegaren lehen filma iraultzaile garaian Chihuahuan girotua, emakume bat hiltzen du eskualdeko buruzagiak, Flores Magónen erretratua duen bandera gorri-beltzaren aurrean.
* Carlos Cortez -en grabatu batean, Chicano Artistic Movement (1978) , Flores Magón gelaxka batean preso ageri da, eskuan paper orri bat duela, 1920an Ellen Whiteri zuzendutako gutun baten zati batekin. hausnarketa bat egiten du eta bere desadostasuna adierazten du “artea arteagatik” nozioarekin. 
* *Pray yes we have to win filma!* (1978) Raúl Kamffer zinemagileak meatze-zentro bateko asaldura magonista jorratzen du, Flores Magón preso agertzen da eta herritarrek *Regeneración* egunkarian idazten jarraitzeko laguntzen diote.
* José Revueltasen *Zapata* (1995) zinemarako gidoian, Emiliano Zapata atzeko gela bateko bilera batera joaten da eta bertan Otilio Montaño irakasleak Ricardo Flores Magón aurkezten dion, Zapatak armak hartu baino urte batzuk lehenago.
* Tzeltal indigenek "Ricardo Flores Magón" Zapatistaren Udalerri Autonomoaren inaugurazioa ospatzeko egindako Taniperla Muralean (1998) Chiapas . Magón mendien atzean ezkerrean agertzen da kartutxo-gerriko eta nekazaritza-tresnekin, eskuineko eskua idatzi zuen egunkarien izenak dituen *poltsa* baten barruan dago, Libertad hitza osatzen duten letrak ezkerretik haziak balira bezala erortzen dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El pensamiento de Ricardo Flores Magón: su concepción antropológica, Enrique Ochoa Ávila, 2006.
* Ricardo Flores Magón Page, Anarchist Encyclopedia (English).