open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Strong (espioia)

**Anna Smith Strong** (Setauket, New York, 1740ko apirilaren 14a - 1812ko abuztuaren 12a) estatubatuar abertzalea zen eta baliteke Culper Spy Ring taldeko emakumezko kide bakarra izatea Amerikako Iraultzan zehar. Culper Spy Ringen egin zuen ekarpen nagusia George Washington jeneralaren kontrabandoa eta misio militarrak zuzentzen zituen mezulari bati seinaleak igortzea izan zen. Gerra osteko Annaren jarduerei buruzko informaziorik ez da aurkitu.
Nicolás Giral

**Nicolás Giral Marsal** (Tafalla, 1883 &ndash; Bartzelona, 1917) tafallar idazle bat izan zen, *Historia de Tafalla* idazlanaren egile izatearren ezaguna, besteak beste. Sei anaiatan nagusia zen, klase ertaineko altzari-saltzaileen familia batekoa. 1898an, Bartzelonan hasi zen kazetari lanetan, baina herrira itzultzen zen, eta anaiei zinema aretoan filmak ematen laguntzen zien. Beharbada horregatik, Mexikoko zinemako ekoizpen enpresa garrantzitsu baten Europako ordezkari bihurtu zen.

1906tik 1916ra *El Tafallesico* aldizkaria argitaratu zuen, urtero ateratzen zena (abuztuaren 15ero). 1909an, Tafallako historiaz idazten hasi zen, eta 1912an amaitu zuen lan hori; atalka argitaratu zuen *El Eco de Navarra* egunkarian, baina ez zen liburu bakar batean argitaratuta ikustera heldu: heriotzak goiz eraman zuen, 34 urte zituela. Ez zuen argitaratuta ikusi ere bere *Geografía general del País Vasco-Navarro*, hil eta hurrengo urtean argitaratua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jose Mari Espartza
Kim Thúy

**Kim Thúy**, **Kim Thúy Ly Thanh** jaioa (Ho Chi Minh Hiria, 1968ko irailaren 18a) Quebectar idazlea da, vietnamdar jatorrizkoa. Montrealen bizi eta lan egiten du eta bi seme-alaben ama da.

Alfabetatutako familiakoa, bere aita filosofoa da eta amaren aldeko aitona prefektua zen. Kim Thúy 10 urte zituela ihes egin zuen Vietnamdik bere gurasoekin eta bi anaiekin batera, *boat-people* gisa, itsasontziz. Familiak Malaysian , errefuxiatuen kanpamendu batean bat egitea lortu zuen. 1978an Granby- ra joan ziren Quebec-eko Montérégie eskualdean, frantsesez oraindik hitz egiten ez zekiela. Unibertsitateko ikasketak Montrealgo Unibertsitatean egin zituen, bi karreretan. 1990. urtean hizkuntzalaritza eta itzulpengintzari buruzko gradua lortu zuen, eta ondoren zuzenbideko bigarren bat 1993an .

Kim Thúyk ordutik abokatu gisa lan egin zuen hainbat urtez, tartean Saigonen hiru urte, jatetxeen negozioan karrera berria hasi aurretik. Aldi berean, irrati eta telebistako itzultzaile, interprete, jostun eta gastronomia gaiei buruzko zutabegile gisa jarraitzen du lanean .

## Ibilbide literarioa 
2009an, bere lehen eleberria argitaratu zuen, Ru izenburukoa, Vietnamgo errefuxiatu gisa egindako bidaian inspiratuta eta Éditions Libre expression argitaletxearekin kaleratua. Hogeita bost hizkuntza baino gehiagotara itzulita, liburua *best-seller* bilakatu zen Quebecen eta Frantzian. Egileak literatur sari ugari irabazi zituen ondoren, esaterako, 2010eko Gobernadore Nagusiaren saria, RTL-Lire 2010 urteko sari nagusia Parisko Liburu Azokan edo Montrealgo Liburu Azokako publiko orokorraren saria besteak beste.

Ondoren 2011 irailean Pascal Janovjak, franko-suitzar idazlea, egun Palestinan bizi dena, Kim Thuy Monakon ezagutu zuen eta liburu bat sinatu zuten elkarrekin *À toi*, elkarren arteko gutunen antologia. Bertan, erbestean, bizi direnen seme-alaben istorio gurutzatuak, biltzen dira nomadismoaren inguruan hausnartzen.

2013an argitaratu zuen *Mãn* eleberria, lan honekin Kim Thúyk bere identitate bikoitza -vietnamiar / quebeckiar- eta sukaldaritzarekin zuen harremana aztertzen jarraitzen du. Mãn vietnamdar gazte bat da, bere amak jatetxe bateko jabe zahar eta urrun batekin ezkondua. Montrealen erbesteratua, sukaldaritzaren konplexutasunak ikasten ari da.

2016an, egileak *Vi* izenburuko lanean, emakume gazte baten eguneroko bizitzari erreparatzen dio, hiru neba-arreba zaharragoko familia bateko ahizpa gazteenari. Saigon eta Montrealen arteko nobela berri honetan, Kim Thúyk deserrotzea eta eraikuntza pertsonala zalantzan jartzen ditu berriz ere, jatorrizko kulturatik urrun denean.

2017an, Kim Thúyk *Le Secret des Vietnamiennes* (Vietnamdarren sekretua) argitaratuko du, Vietnamgo familia bateko emakumeen artean transmititutako errezeta tradizionalei eta prestaketa sekretuei buruzko sukaldaritzaren inguruko liburua, Éditions Trécarrék argitaratua.

## Jarduera telebistan 
2020ko urtarrilaren 3an, Kim-en *La Table* izeneko saioa ICI ARTVn jarri zuen abian. Bertan, era adiskidetasun, jendea hartzen du eztabaidan aritzeko eta bazkaltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzinako Greziako antzerkia

thumb|Sirakusako greziar antzokia (Sizilia)
**Antzinako Greziako drama,** berez**,** antzerki-kultura bat zen**,** Antzinako Grezian loratua, K.a. 600etik aurrera. Atenasko hiri-estatua zuen erdigunea, kultur, politika eta militar botere ahaltsu bat bihurtua baitzen garai hartarako. Antzerkia, berez, Dionysia izeneko jaialdi baten parte gisa instituzionalizatu zen (Dioniso jainkoa ohoratzen zen jaialdi hartan). Tragedia (K.a. 500aren amaiera), komedia (K.a. 490), eta antzerki satirikoa izan ziren han sortu ziren hiru drama-generoak. Atenasek bere kolonia ugarietara esportatu zuen jaialdia.

## Maskarak 
[thumb| Maskara tragiko komikoa, [Hadrianoren villa|Hadrianoren villako mosaikoan ]]
Maskararen antzinako greziar terminoa *prosopon da* (hitzez hitz, "aurpegia"),  eta elementu esanguratsua izan zen Dionisoren gurtzan, Atenasen, erritu eta ospakizunetan erabiltzen zena, ziurrenik. Aztarna gehienak K.a. V. mendeko ontzietan egindako margolan bakan batzuetatik datoz, hala nola zuhaitz batetik zintzilikatuta ageri den jainkoaren maskara ageri duena; eta, orobat, *Pronomos* ontzia, zeinean aktoreak ageri baitira satiro-antzenzlan baterako prestatzen. Ez zaigu iritsi aztarna edo hondar erabilgarririk ordutik, zeren eta maskarak material organikoz eginak baitziren, ez baitziren irauteko eginak: azkenean, Dinisioren aldarean uzten baitziren opari, antzezlanen ostean. Hala eta ere, badakigu maskarrak Eskiloren garaitik erabiltzen zirela, eta Greziako antzerki klasikoko konbentzio ikonozko batentzat eduki ohi dela.

Maskarak, bestalde, koroko kideentzat ere egiten ziren, haiek ere jokatzen baitzuten ekintzaren zati bat, eta iruzkinak egiten baitzituzten gertakariei buruz. Tragediako koruan hamabi edo hamabost kide izaten ziren arren, guztiek janzten dituzten maskarak berdinak dira, pertsonaia bat bera jokatzen dutela jotzen baita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euripides
* Medea (antzezlana)
* Tragedia greziarra

## Kanpo estekak 
* Jokin Zaitegik itzulita, Sofoklesen lanak euskaraz:
* Eskiloren lanak Andima Ibiñagabeitiak itzulita
* Greziako literatura klasikoa: antzerkia
* Ancient Greek theatre history and articles
* Drama lesson 1: The ancient Greek theatre
* Ancient Greek Theatre
* The Ancient Theatre Archive, Greek and Roman theatre architecture – Dr. Thomas G. Hines, Department of Theatre, Whitman College
* Greek and Roman theatre glossary
* Illustrated Greek Theater – Dr. Janice Siegel, Department of Classics, Hampden–Sydney College, Virginia
* Searchable database of monologues for actors from Ancient Greek Theatre
* Logeion: A Journal of Ancient Theatre with free access which publishes original scholarly articles including its reception in modern theatre, literature, cinema and the other art forms and media, as well as its relation to the theatre of other periods and geographical regions.
Donald E. Westlake

**Donald Edwin Westlake** (New York, 1933ko uztailaren 12a - San Pancho, Mexiko, 2008ko abenduaren 31) estatubatuar idazlea izan zen. Izengoiti ugari erabili zituen bere eleberrietan (Richard Stark, Alan Marshall, Tucker Coe...). Oso idazle emankorra izan zen eta detektibe-eleberri umoretsuengatik nabarmendu zen. Ospetsu egin zituen bere pertsonaia protagonistak Jonn Dortmunder eta Parker.

## Lanak 
### Eleberriak 
### Bildumak 
* *The Curious Facts Preceding My Execution* (1968)
* *Enough!* ("A Travesty" & "Ordo") (1977)
* *Levine* (1984)
* ''Tomorrow's Crimes* (1989)
* *Horse Laugh and Other Stories* (1991)
* *The Parker Omnibus, Volume 1* (1997)
* *The Parker Omnibus, Volume 2* (1999)
* *A Good Story and Other Stories* (1999)
* *Thieves' Dozen* (2004)
* *Transgressions* (2005)

### Ez-fikziozkoak 
* *Elizabeth Taylor: A Fascinating Story of America's Most Talented Actress and the World's Most Beautiful Woman* (1961, as "John B. Allan")
* *Under an English Heaven* (1972)
* *The Getaway Car: A Donald Westlake Nonfiction Miscellany'' (2014)
Omakase

[300px|thumb|[Sushi platera.]]
 japonierazko hitza da. Esanahia euskaraz "fio izan" edo "chefen eskuetan jartzea" izango litzateke. Nolabait bezeroak sukaldariaren eskuetan uzten du jateko atera behar duena, berak erabakitzeko.

## Ezaugarriak 
Sushi jatetxeetan hitza ohikoa da baina baita, orokorrean, edozein jatetxe japoniarretan ere. Zerbitzariari esaldi hau esan behar zaio:  *onegaishimasu* ; hau da, "faborea egin, arren". Horrekin sukaldariburuak, haren ustez, momentu horretako platerik onena prestatuko dizu. Halako kasuetan, bezeroak kalitate handiko jakiak, arrain freskoena, eta aurkezpen onena jasoko du. Orokorrean, harreman horretan chefak prestatzen duena kartaren antzeko platerak baino merkeagoa izaten da.

Jatetxe guztiek ez dute *omakase* eskaintzen, eta egokiena ezagutzen diren jatetxeetan (edo ezagunak direnetan) eskatzea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Omakase inguruko azalpenak.
Txipiroiak beren tintan

**Txipiroiak beren tintan**, batzuetan **txipiroiak tintan** soilik, Euskal Herriko gastronomiaren errezeta ezaguna da. Tipulaz eta piper berdez egindako eta tintaz belztutako saltsa batean prestatzen dira txipiroiak eltze batean.

## Prestaketa
Frijitu oliba-olioz bustitako kazola batean tipula xehatua, baratxuri xerratua eta tomate xehatua. Tipula gorritzen utzi. Jarraian, kazolari ogi gogor xehatua gehituko, eta minutu batzuk utzi ore homogeneo bat lortu arte. Txipiroien tinta ardo zuriarekin nahastu eta kazolara bota. Utzi ordu erdiz egosten.

Bitartean, txipiroiak garbitu. Bere garroekin betetzea erabakitzen bada, txikitu eta txipiroiaren gorputzean sartu. Saltsa egosten denean, pasatu puregailutik, krematsua izan dadin. Txipiroiak lapikora bota eta 20 minutuz egosten utzi. Zerbitzatu.

## Saltsa
Saltsa honek txipiroiaren tinta iluna, goxatutako barazkiak, ogi txigortua, tomatea eta bestelako ongailuak ditu oinarri. Saltsa hau, txipiroiak bere tintan platera prestatzeko erabiltzen da bereziki, hala ere, bestelako prestaketetan ere erabili liteke.

### Aholkuak 
[thumb|[Begihandia, txipiroi tintaren saltsan.]]

* Barazkiak ongi goxatzea izango da oinarri onena saltsa honentzat.
* Txipiroi tintak freskoa izan behar du. Tinta izoztua erosiko bagenu, zapore eta kolore gutxiago emango lioke.
* Errezeta tradizionalean, ogi txigortua erabili izan da saltsa loditzeko eta esaten da txipiroiak prestatu eta biharamunean gozoagoak izaten direla.

### Beste erabilerak 
Gehienbat txipiroi edo begihandiekin erabiltzen den arren, gaur egun beste prestaketa ugarirekin ere erabiltzen da, lagungarritzat edo kolorea emateko ere: arrozarekin, piper berdearekin, kroketekin....

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Errezeta gastronomiavasca.net webgunean
Nation (Parisko metroa)

**Nation** (*Nazioa*, euskaraz) Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko XI. eta XII. barrutian kokatuta dagoena, *place de la Nationaren* azpian.

Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Sarbideak 
*  Avenue du Trône
*  Avenue Dorian
*  Boulevard Diderot
*  Boulevard Voltaire
*  Avenue de Taillebourg
*  Avenue du Bel-Air

## Historia 
Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, linearen eraikuntzarekin.

Gerora, lineko nasak 1903ko apirilaren 2an ireki ziren. 1909ko martxoaren 1tik, lineko trenak geltokian gelditu eta linekoak 1933ko abenduaren 19tik.

1968an, geltokia aterki automatikoen proba izan zen.

linearen automatizazio-lanen barruan, 2009ko irailaren 12tik 13ra arteko asteburuan jaso ziren horren nasak, eta, ondoren, 2011ko apirilean, ate tranpalez hornitu zituzten.

## Konexioak 
## Irudiak 

Ligne-1-Nation-3.jpg|lineko nasak, lanen aurretik
Ligne-2-Nation-2.jpg|lineko nasak, 2006n
Ligne-2-Nation-3.jpg|lineko trenbideak, 2006n
Metro de Paris - Ligne 6 - Nation - Motte seats.jpg|lineko nasak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 1. linea (Parisko metroa)
* 2. linea (Parisko metroa)
* 6. linea (Parisko metroa)
* 9. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Reuilly–Diderot (Parisko metroa)

**Reuilly–Diderot** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko XII. barrutian kokatuta dagoena, *rue de Reuilly* eta *boulevard Diderot* bidegurutzearen artean.

Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Sarbideak 
*  Rue de Reuilly
*  Boulevard Diderot
*  Caserne de Reuilly
*  Rue Chaligny

## Historia 
*Reuilly* geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, linearen eraikuntzarekin. Gerora, lineko nasak 1931ko maiatzaren 5ean ireki ziren eta geltokia *Reuilly–Diderot* gisa berrizendatzen da.

1968an, geltokia aterki automatikoen proba izan zen.

linearen automatizazio-lanen barruan, 2008ko maiatzaren 31 eta ekainaren 1ean arteko asteburuan jaso ziren horren nasak, eta, ondoren, 2011ko martxoaren, ate tranpalez hornitu zituzten.

## Konexioak 
## Irudiak 

Fitxategi:Station métro Reuilly-Diderot - 20130606 154507.jpg|Geltokiko nasak
Fitxategi:Metro 1 Reuilly - Diderot ext.JPG|Geltokiko sarrera
Fitxategi:Station métro Reuilly-Diderot - 20130606 154616.jpg|Geltokiko atondoa
Fitxategi:Métro Reuilly-Diderot Paris 2.jpg|Geltokiko kartela
Fitxategi:Station métro Reuilly-Diderot - 20130606 154526.jpg|Geltokiko nasak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 1. linea (Parisko metroa)
* 8. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Buranlureko gaztelua

thumb|250px|Gazteluaren eraikinak. Ikuspegi orokorra.
**Buranlureko gaztelua** Frantziako Boulleret udalerrian dago, Cher departamenduan. Historikoki Erdi Aroaren amaieratik Pizkundera eraiki zen.

## Historia 
Sancerre konderriaren menpe zegoen Buranlure domeinua eta funtsezko eginkizuna izan zuen eskualdean XIV eta XVI. mendetan. Bereziki, Bar familia nabarmendu daiteke. Loira ibaiaren ertzean eraiki zen gaztelua, Frantziako erregearen (Bourgesen bizi zena) eta Burgundiaren artean. Buranlure errege armadaren oinarri gisa erabili zen Ehun Urteetako Gerran, batez ere 1420an ingelesek eta Borgoñako Konderriaren tropek Cosne hiria hartu zutenean. Erlijio gerretan, Buranlureko jauna, Antoine de Bar, bestetik, Frantziako Erlijio Gerretan Marechal de La Châtre babesteko borrokatu zuen, Sancerreko erasoaldian, protestateen esku zegoena.

Bar familiak gaztelua pixkanaka utzi zuen. 1769an Perrinet Langeron familiak erosi zuen. Erosketa horren helburua gazteluko ​​larreak erabiltzea zen, ez eraikina. Jabe berriek gaztelua baserri bihurtu zuten; XXI. mendera arte iraun zuen egoera. Gazteluak bere jatorrizko arkitekturari eutsi ahal izan zion, mendeetan eraikina mantendu baitzuten.

Hala ere, urteetan zehar eraikina hondatu zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, 1944an, jabearen ondorengoak, Arnaud de Vogue-k, gazteluaren segurtasuna mantentzeko konponketa garrantzitsu ugari jarri zituen martxan. Buranlure familia berekoa da oraindik. Gaztelua eraikin historiko gisa izendatu zuen Frantziako Gobernuak 1944an.

## Gaztelua filmetan 
Gaztelua eta haren inguruak filme eta telefilm ugarietan agertu da:
* *Le Grand Inquisiteur*. Zuzendaria Raoul Sanglarena, Michel Robin-ekin, Antenne 2 (1979) ;
* *Parking*. Zuzendaria Jacques Demyrena, Francis Huster eta Laurent Malet-ekin (1985) ;
* *Dandin*. Zuzendaria Roger Planchonena, Claude Brasseur-ekin (1988) ;
* ''D'Artagnan et les Trois Mousquetaires* telefilma. Zuzendaria Pierre Aknineena, Vincent Elbaz-ekin, TF1 (2005) ;
* *Henri IV.a*. Zuzendaria Jo Baierena, Julien Boisselier-ekin (2010) ;
* *La Commanderie'' telefilma. Zuzendaria Didier Le Pêcheurena, France 3 (2010).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Gazteluaren fitxa Merimée datu-basean.
* :Gazteluaren webgune ofiziala.
* Gaztelua zerutik ikusita. Bideoa.
Wire (softwarea)

**Wire**, Wire Swissek sortutako komunikazio eta lankidetza aplikazio zifratu bat da. IOS, Android, Windows, MacOS, Linux... hainbat sistema eragilerentzat eskuragarri dago. Wirek zerbitzu multzo bat eskaintzen du: mezularitza, ahots-deiak, bideo-deiak, hitzaldiak, fitxategi-trukea eta kanpoko lankidetza barne. Hori guztia ertzetik ertzerako zifratze seguru batek babestuta.

Wirek zenbait aukera eskaintzen ditu, beti ere segurtasunari garrantzia eskainiz: *Wire Pro*, --enpresentzako lankidetza funtzioa eskaintzen duena--; *Wire Enterprise*, --eskala handiko edo araututako erakundeentzako ezaugarri gehigarriekin, Wire Pro funtzioak ere barne hartzen dituena-- eta *Wire Red* --eskariaren araberako krisi kasuetarako lankidetza suitea--. *Wire Personal* ere eskaintzen dute, hau da, erabilera pertsonalerako mezularitza-aplikazio segurua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gare de Lyon (Parisko metroa)

**Gare de Lyon** (*Lyongo geltokia*, euskaraz) Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko XII. barrutian kokatuta dagoena, *boulevard Diderot* eta *rue de Bercy* bidegurutzearen artean.

Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Sarbideak 
*  Boulevard Diderot
*  Ministère de l'Économie et des Finances
*  Rue Michel Chasles
*  Cour de Chalon
*  Tour de l'Horloge
*  Rue de Bercy
*  Place Henri-Frenay
*  Rue Legraverend
*  Rue de Châlon
*  Rue Villiot
*  Rue Van Gogh
*  Maison de la RATP

## Historia 
Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, linearen eraikuntzarekin. Gerora, lineko nasak 1998ko urriaren 15ean ireki ziren.

Hasieran lau bide zituen, sei metroko zabalera zuten bi nasa zentralekoak, line zirkularra (garaiko linea) hartu ahal izateko, eta hori ez zen egin.

Hala eta guztiz ere, 1906ko abuztuaren 1etik abenduaren 17ra bitartean, hegoaldereneko bideak Gare d'Austerlitz geltokitik ekarritako linearen amaiera jasotzen du behin-behinean.

linearen automatizazio-lanen barruan, 2009ko uztailaren 18 eta 19an arteko asteburuan jaso ziren horren nasak, eta, ondoren, 2012ko abenduaren, ate tranpalez hornitu zituzten.

## Konexioak 
Geltokia RATP Buseko  line eta Noctiliengo  lineen geldialdien inguruan dago.

## Irudiak 

Fitxategi:Métro de Paris - Ligne 1 - Station Gare de Lyon (A).ogv|Trena geltokian
Fitxategi:Station Métro Gare Lyon Ligne 14 Paris 1.jpg|Kartela
Fitxategi:Station Métro Gare Lyon Ligne 14 Paris 2.jpg|Nasa
Fitxategi:Station Métro Gare Lyon Ligne 14 Paris 3.jpg|Nasa ateak
Fitxategi:Station Métro Gare Lyon Ligne 14 Paris 5.jpg|Geltokiko nasa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 1. linea (Parisko metroa)
* 14. linea (Parisko metroa)
* Paris–Lyon geltokia

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Bastille (Parisko metroa)

**Bastille** (*Bastilla*, euskaraz) Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko IV; XI. eta XII. barrutian kokatuta dagoena, *place de la Bastillen* azpian.

Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Sarbideak 
*  Boulevard Henri IV
*  Boulevard Bourdon
*  Rue de Lyon
*  Boulevard de la Bastille
*  Opéra Bastille
*  Jardin du Port-de-l'Arsenal
*  Hôpital des Quinze-Vingts
*  Rue de la Roquette
*  Rue du Faubourg-Saint-Antoine

## Historia 
Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, linearen eraikuntzarekin.

Gerora, lineko nasak 1906ko abenduaren 17an ireki ziren. 1931ko maiatzaren 5ean, lineko trenak geltokian gelditu.

linearen automatizazio-lanen barruan, 2011ko apirilean, ate tranpalez hornitu zituzten.

## Konexioak 
## Irudiak 

Fitxategi:Édicule Bastille.JPG|*Guimard* edikulua
Fitxategi:Métro Bastille.jpg|Geltokiko sarrera
Fitxategi:Accès au tunnel du canal Saint Martin Bastille.jpg|linearen geltokia
Fitxategi:Metro-Paris-Rame-serie-MP89.jpg|linearen nasak, 2006n
Fitxategi:Métro de Paris - Ligne 5 - Bastille 01.jpg|linearen nasak
Fitxategi:Metro Paris - Ligne 8 - station Bastille 01.jpg|linearen nasak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 1. linea (Parisko metroa)
* 5. linea (Parisko metroa)
* 8. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Saint-Paul (Parisko metroa)

**Saint-Paul** (*San Paulo*, euskaraz) —*Le Marais* azpititulua duena— Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko IV. barrutian kokatuta dagoena, *rue de Rivoli* eta *rue Saint-Antoine* kalearen bidegurutzean kokatua.

Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Sarbideak 
*  Rue de Rivoli

## Historia 
Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, linearen eraikuntzarekin.

Lehen Mundu Gerran, 1918ko apirilaren 12tik 13rako gauean, Gotha motako hegazkin alemanek estazioaren ingurua bonbardatu zuten. 300 kg-ko bonba bat, *Guimard* geltokian eraikitakoa, *rue Saint-Antoine* eta *rue de Rivoli* bereizten dituena, eta 1922an eraitsi eta burdina forjatuzko faktura sinplezko inguru batekin ordezkatu zuena.

linearen automatizazio-lanen barruan, 2009ko apirilaren 4 eta 5ean arteko asteburuan jaso ziren horren nasak, eta, ondoren, 2010eko azaroaren, ate tranpalez hornitu zituzten.

## Konexioak 
## Irudiak 

St-Paul couloirs par Cramos.JPG|Korridoreak
St-Paul (1) par Cramos.JPG|Mendebalderainoko nasa
Pletzl Metro Saint Paul Candelabre 160109.jpg|''Val d'Osne'' argimutila
Pletzl Metro Saint Paul Escalator 191208.jpg|Zurubiak
Saint-Paul LM métro puits lum.jpg|Trenbideak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 1. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Châtelet (Parisko metroa)

**Châtelet** (*Gaztelutxoa*, euskaraz) Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko I. eta IV. barrutian kokatuta dagoena, *place du Châteleten* azpian.

Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Sarbideak 
*  Rue de Rivoli
*  Porte Lescot-Forum des Halles
*  Avenue Victoria
*  Place du Châtelet
*  Place Sainte-Opportune
*  Rue des Lavandières
*  Rue Saint-Denis
*  Rue de la Lingerie
*  Rue de la Ferronnerie
*  Rue Bertin-Poirée
*  Théâtre du Châtelet
*  Théâtre de la Ville
*  Rue Saint-Martin
*  Avenue Victoria

## Historia 
Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, linearen eraikuntzarekin.

Gerora, lineko nasak 1908ko apirilaren 21ean ireki ziren. 1909ko apirilaren 16tik, lineko trenak geltokian gelditu eta linekoak 1935ko apirilaren 26tik.

Azkenean, lineko nasak 1998ko urriaren 15ean ireki ziren.

## Konexioak 
Geltokia RATP Buseko  line eta Noctiliengo  lineen geldialdien inguruan dago.

## Irudiak 

Station Métro Châtelet ligne 1 Paris 5.jpg|linearen nasak
Metro Paris - Ligne 4 - station Chatelet 01.jpg|linearen nasak
Châtelet, Paris 11 June 2014.jpg|linearen nasak
Châtelet en 2020.jpg|linearen nasak
Ligne-14-Chatelet-1.jpg|{{Centrer|linearen nasak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 1. linea (Parisko metroa)
* 4. linea (Parisko metroa)
* 7. linea (Parisko metroa)
* 11. linea (Parisko metroa)
* 14. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Yoshiko Kawashima

printzesa mantxu bat izan zen. Espioi lanetan aritu zen Bigarren Txina-Japonia Gerran Kwantung-eko armada japoniarraren eta estatu Mantxuaren zerbitzura. Bere jatorrizko izena **Aisin Gioro Xianyu** (愛新覺羅•顯玗) zen, bere txinatar izena aldiz, **Jin Bihui** (金璧輝). Fikzioan "ekialdeko Mata Hari" ezizenez ezaguna. Gerraren ondoren, Txinako Errepublikako gobernu nazionalistak harrapatu, epaitu eta traidorea zelakoan exekutatu egin zuen.
Goi borne asintotiko

Analisi algoritmikoan, **goi-borne asintotiko** bat beste funtzio baten goi-borne gisa erabiltzen den funtzio bat da, argumentuak infiniturantz jotzen duenean. Normalean, Landauren notazioa erabiltzen da: O(g(x)), g(x)-ren agindua, hizkera arruntean Notazio O Handia deiturikoa, g(x) funtzioak gainetik mugatutako funtzioei erreferentzia egiteko.

{{ekuazio|
O(g(x)) = \left\{\begin{matrix} f(x) : \mbox{existitzen da } x_0, c>0\mbox{ non} \\ \forall x\ge x_0 >0 : 0\le |f(x)|\le c|g(x)| \end{matrix}\right\}
||left}}

f(x) funtzio bat O(g(x))-rena da, c konstante positibo bat dagoenean, non x_0 baliotik aurrera f(x) ez baita hau baino handiagoa izango: cg(x) Horrek esan nahi du f funtzioa g baino txikiagoa dela emandako balio batetik abiatuta, faktore konstante batek izan ezik.

Goi borne asintotikoak berebiziko garrantzia du Konplexutasun Konputazionalen Teorian konplexutasun klaseak zehazterakoan.
thumb|244x244px| *f (x) = O (g (x))* .
Nahiz eta O(g(x)) multzo gisa definituta egon, f(x)=O(g(x))) idatzi ohi da f(x) O(g(x)-ren ordez. Askotan, funtzioaz hitz egiten da soilik bere adierazpena izendatuz, h(x)=x² -ren ordez, baldin eta argi badago zein den funtzioaren parametroa adierazpenaren barruan. Grafikoan, portaera horren adibide eskematikoa ematen da. cg(x)

f(x)-rekiko, x infiniturantz jotzen duenean. Gainera, multzo hori ez da hutsa, g(x)=O(g(x)) baita.

## Bibliografia 
* Introduction to Algorithms, Third Edition by Thomas H. Cormen, Charles E. Leiserson, Ronald L. Rivest, Clifford Stein

## Ikus, gainera 
* Ordenatze algoritmo
* Funtzio
* Matematika

## Kanpo estekak
Oskuotz

**Oskuotz** edo **Oskotz** Nafarroa Garaiko herri hustua eta desagertua da (haren kokapenaren aztarnarik apenas geratzen baita), ez da nahastekoa Oskotz herriarekin (Imotz ibarrean), Ollaran ibarrean baitzegoen Oskuotz. Toponimoa lotzen da Oskia edo Oskiatea terminoekin ere, baina Jose Maria Jimeno Jurioren arabera, inguru bereko tokiak izan arren, bereizitako herrigune bat zen Oskuotz.

Arakil eta Ollaran ibarrek, eta Itza Zendeak bat egiten duten Arakil ibaiaren inguruan zegoen Oskuotz.

11. mendeko dokumentuetan aipatzen dira *Osquotez, Osquotç* eta *Oscoz* formak, eta hurrengo mendeetan etxe batzuk eta eliza bat zituen gune gisa ageri da. 16. mendeko aipuak ere badira, baina 1800. urterako eliza jada hondarretan zegoen. Jimeno Jurioren lurraldearen azterketak ez zuen determinatu herriaren kokapen zehatzik, baina bidegurutze bateko borda baten kokapenak ziurtasun handiena eman zion eta hala marraztu zuen mapa batean, Principe de Viana aldizkariak argitaratua 1986an, Arakil ibaiak mendebalderantz egiten duen bigurgune batetik gertu, Ollarango lurretan, ibaiaren beste aldean Atondo kontzejua dagoelarik, Itza Zendean hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hôtel de Ville (Parisko metroa)

**Hôtel de Ville** (*Udaletxea*, *Herriko etxea* edo *Hiriko etxea*, euskaraz) Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko IV. barrutian kokatuta dagoena, ''place de l'Hôtel de Ville-Esplanade de la Libération* azpian.

Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Sarbideak 
*  Rue de Rivoli
*  Rue du Renard
*  Rue de la Coutellerie
*  Avenue Victoria
*  Hôtel de VIlle
*  Rue de Lobau

## Historia 
Geltokia 1900eko uztailaren 19an ireki zen, linearen eraikuntzarekin.

Gerora, lineko nasak 1935ko apirilaren 28an ireki ziren.

linearen automatizazio-lanen barruan, 2009ko martxoaren 21 eta 22an arteko asteburuan jaso ziren horren nasak, eta, ondoren, 2010eko apirilean, ate tranpalez hornitu zituzten.

## Konexioak 
## Irudiak 

Fitxategi:Hôtel de Ville Metro station, Paris 2014.jpg|*Val d'Oise* argimutila
Fitxategi:Hôtel de Ville metro station, Paris 7 April 2014 001.jpg|*Val d'Oise'' argimutila
Fitxategi:Metro-Paris-rame-MP89-ligne.jpg|Tren bat geltokian
Fitxategi:Metro Paris ligne 11 - Hotel de Ville.jpg|Geltokiko nasak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 1. linea (Parisko metroa)
* 11. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Polux

**Polux** izan daiteke:
* Polux, greziar mitologiako Dioskuroetako bat
* Polux (β Geminorum), izarra.
* Julius Polux, greziar erretorikoa.
Deusto Business School

**Deusto Business School** Deustuko Unibertsitateko negozio-eskola da. Hiru campus ditu:

* Deusto Business School (Bilbo)
* Deusto Business School (Donostia)
* Deusto Business School (Madril)

## Historia 
Deusto Business School 1916an sortu zen Deustuko Merkataritza Unibertsitatea izenarekin. 2009an 1956an sorturiko Donostiako Enpresa Teknikarien Goi Mailako Eskolarekin bat egin eta Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatea izena hartu zuen. 2010ean Deusto Business School negozio eskola bereganatu zuen, 2008an sortua, bere izena hartuz.

Graduko eta graduondoko titulazioak (masterrak zein doktoregoak) ematen ditu.

## Kanpo estekak
Em (tipografia)

**Em** bat unitate tipografikoa da, unean zehaztutako puntu-tamaina bezalakoa. Adibidez, 16 puntuko tipografia bateko em bat 16 puntukoa da. Hori dela eta, unitate hau berdina da puntu jakin bateko tamaina guztietarako.

em marra (-) eta em espazioa () biak dira *em bat* zabal.

Unitate hori erabiltzen duten neurri tipografikoak notazio hamartarrean adierazten dira maiz (adibidez, 0.7 em) edo 100 edo 1000 zatiki gisa (adibidez, 70/100em edo 700/1000em). Jatorriz, *Em* izena uneko letra tipografiako *M* letra maiuskula aipatzeko erabiltzen zen, sarri puntuaren tamaina bera baitzuen. 

## Historia 
ezkerrera|thumb|Metalezko letra-tipo bat . Lerroaren altuera, *c*, em aitzindaria da.
Metalezko letretan, puntuaren tamaina (eta, beraz, ema), letra igotzen den metalezko gorputzaren lerro-altuera bezalakoa zen. Letra baten tamaina fisikoak ezin zuen normalean emaren tamaina gainditu.

Letra mota digitaletan, em letra letra digital baten diseinu espazio gisa erabiltzen den erresoluzio arbitrariodun sarea da. Irudi-sistemek, bai pantaila zein inprimagailuek, emea puntu tamaina jakin batera eskalatuz funtzionatzen dute.

Letra mota digitaletan, letra baten altuera eta em arteko erlazioa tipografoak diseinatzen du arbitrarioki. Hala ere, gutxi gorabehera, "batez besteko" letra tipo bateko maiuskula batek emearen % 70eko altuera izan dezake, eta minuskula batek, % 48. 

### Definizio okerrak eta alternatiboak 
thumb| *M* larria, ezkerrean  eta eskuinean  letra motan, bakoitza em bateko karratu baten barruan.
Eme letraren neurria azken finean puntu baten tamainaren edo metalezko gorputzaren altueraren araberakoa bada ere, motaren luzera horizontalaren neurri gisa ere erabiltzen da, tarte bertikala puntuetan neurtuz. Tradizioz, em bat *M* larriaren zabalera gisa definitzen zen uneko tipografian eta puntuen tamainan,  *M*-k inprimatzeko prentsetan erabiltzen diren bloke karratuen zabalera osoa izaten ohi baitzuen.

Letra tipo modernoetan, M karakterea normalean em bat baino zertxobait txikiagoa da. Alabaina, letra tipoek karaktere multzo ugari barne hartzen dituzte, latinean oinarrituta ez daudenak barne. Tamaina aipatzeko modu koherentea behar denez, bere esanahia aspalditik eboluzionatzen joan da. Horri esker, *M* larriak ez duten letra tipoak eta karaktere multzoak definitu daitezke, txinera eta arabiera adibidez.  

Letra tipo digitalen funtzionamendua dela eta, gaur egun em-a uneko letra-tipoaren puntuaren araberakoa da. 

## CSS 
Cascading Style Sheetsen, *em* unitatea letraren altuera puntu nominaletan edo hazbeteetan da. Letraren zati jakin baten altuera fisikoa erabiltzaileak definitutako DPI ezarpenaren, uneko elementuaren letra-tamainaren eta erabiltzen ari den letra partikularraren araberakoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Marra (-)

## Kanpo estekak 
* CSS luzera eta unitateak
* Unitate harrigarria eta beste jardunbide egokiak
* Eztabaida tipofilia: The Em
* EM kalkulagailua / bihurgailua
* Jatorria bilatu
* PX EM bihurtzeko formula
Only You (And You Alone)

**"Only You (And You Alone)"** abesti estatubatuar ospetsua da. 1955ean Buck Ramek eta Ande Randek idatzita The Platters taldearekin arrakasta handia izan zuen, Anthony Tony Williamsen ahotsean; arrakasten zerrendetan lehenengo postuak lortu zituen.

## Beste bertsioak 
Benetako abesti klasiko honek bertsio ugari ezagutu ditu:

* Louis Armstrong
* Ray Conniff
* Little Richard
* Mina
* James Brown
* Perry Como
* Ringo Starr
* Luis Miguel
* Alistair Griffin
* Franck Pourcel
* Bobby Hatfield
* Reba McEntire
* Shikao Suga
* Diana Ross
* Train
* John Lennon
* The Stylistics

## Kanpo estekak 
* :The Plattersen bertsioa Youtuben.
Victor Ruiz Añibarro

**Victor Ruiz Añibarro** (Pasai Antxo, 1900eko urtarrilaren 7a - Buenos Aires, Argentina, 1970eko otsailaren 2a) gipuzkoar kazetari eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Pasai Antxon jaio zen arren, Orduñan, Arrigorriagan, Errenterian eta Hernanin igaro zuen haurtzaroa. Kazetaritza ikasi ondoren, *La Tarde* eta *Excelsior* egunkarietan lan egin zuen, eta *Euzkadi*-ko erredakzio-buru izatera iritsi zen. 36ko gerraren ondorioz, Argentinara alde egin zuen 1938an, Lapurdin denboraldi bat pasatu eta gero. Buenos Airesen kokaturik, *Nación Vasca*, *Aquí Está*, *El Hogar*, *La Nación*, *Noticias Gráficas*, *Crítica* eta, batez ere, *Euzko Deya*-n idatzi zuen. Pedro Basalduarekin batera *Anuario Vasco Argentino. Baskonia* argitaratu zuen 1956an eta 1958an. Buenos Airesko Laurak Bat elkarteko bazkide eta kolaboratzailea izan zen.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *El bardo de Izalzu*
* *El árbol dio una canción*
* *Mujeres en Berrigorria*

### Bestelakoak 
* *Vascos, sí, sí!: Casos y cosas de la gente de Vasconia* (Buenos Aires, 1950)
* *El pueblo que baila en los Pirineos: Visiones y Evocaciones del País Vasco* (Buenos Aires, 1951)
* *Vascorama: En torno al Pueblo Vasco* (Donostia, Auñamendi, 1963)
* *Vascología de Bolsillo* (Iruñea, Editorial Gómez, 1966)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lagrange (argipena)

**Lagrange** edo **La Grange** izena ondorengo artikulu hauen gaia da:

## Matematika eta fisika 
* Joseph-Louis Lagrange (1736-1813), matematikaria eta astronomoa.
* Lagrangeren mekanika
* Lagrange biderkatzailea, teknika matematikoa
* Lagrangeren puntua, fisikan eta astronomian
* Lagrangeren teorema (taldeen teoria) edo Lagrangeren lema, talde-teoriaren emaitza garrantzitsua da
* Lagrangeren teorema (zenbakien teoria), zenbaki lehenen inguruan
* Lagrangeren polinomioa

## Lekuak 
### Australia 
* Lagrange Bay, Australia mendebaldean
* La Grange (jatorriz La Grange Mission), Bidyadanga Komunitatearen izen bikoitza , Australia mendebaldean

### Frantzia 
* La Grange (Doubs)
* Lagrange (Pirinio Garaiak)
* Lagrange (Landak)
* Lagrange (Belfort Herrialdea)

### Ameriketako Estatu Batuak 
* LaGrange (Arkansas)
* La Grange (Kalifornia)
* La Grange (Glasgow, Delaware)
* LaGrange (Georgia)
* La Grange (Illinois), Cook konderriko herria
* Lagrange (Indiana)
* LaGrange (Tippecanoe konderria, Indiana)
* La Grange (Kentucky)
* Lagrange (Maine)
* La Grange (La Plata, Maryland)
* LaGrange (Cambridge, Maryland)
* La Grange (Missouri)
* LaGrange (New York)
* La Grange (Ipar Carolina)
* LaGrange (Harris Crossroads, Ipar Carolina)
* LaGrange (Ohio)
* La Grange (Tennessee)
* La Grange (Texas), eskualdeko egoitza
* Lagrange (Virginia)
* La Grange (Monroe konderria, Wisconsin), herri bat
* La Grange (Walworth konderria, Wisconsin), herri bat
* La Grange (Wyoming), herri bat
* LaGrange konderria (Indiana)
* Lagrange Township (Bond County, Illinois)
* LaGrange Township (Michigan)
* LaGrange Township (Lorain County, Ohio)
* La Grange (AEBetako Birjina uharteak)

### Ilargia 
* Lagrange (kraterra)

## Beste erabilpen batzuk 
* Lagrange (abizena)
* *Lagrange: The Flower of Rin-ne*, 2011ko Mecha anime
* La Grange espedizioa, Australia
* "La Grange" (abestia), 1973ko *Tres Hombres* ZZ Top albumean kaleratua
* Château Lagrange, Bordeleko (Frantzia) ardoa

## Ikus, gainera 
* Fond La Grange (Haiti)
* Château de la Grange-Bléneau, Frantziako gaztelua
* Lagrangear (argipena)
María Obelleiro

**María Obelleiro Hermida** (Arcade, Soutomaior, Galizia, 1985eko apirilaren 4a) galiziar kazetaria da. *Sermos Galiza* desagertutako astekariaren zuzendaria 2017tik 2020ra bitartean izandakoa, 2020ko urtarriletik *Nós Diario* egunkariko zuzendaria da.

Kazetaritzan lizentziaduna da Santiago de Compostelako Unibertsitatean, ikus-entzunezko kazetaritzan espezializatuz. Bartzelonako Unibertsitatean Protokolo masterra eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako eta Batxilergoko, Lanbide Heziketako eta Hizkuntza Irakaskuntza masterra ikasi zuen.

Genero-berdintasunean aditua da.

2016-2017ko Johán Carballeira kazetaritza saria irabazi zuen *O aparheit sanitario na Galiza* (euskaraz: *Osasun-aparheita Galizian*) izenburuko erreportajeagatik.

Igandero zutabe bat idazten du berria egunkarian Vicent Partal eta Martxelo Otamendirekin *Zuzendarien Galeusca* atalean. Hiru zutabe horiek Vilaweb-en eta Nos Diario-n ere argitaratzen dira, katalanez (*Galeusca de directors*) eta galizieraz, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Inflexio puntu bat behar da Galizian Berria, 2019.12.29
Anna Moï

**Anna Moï**, benetako izena **TRẦN Thiên Nga** (Ho Chi Minh Hiria, Vietnam, 1955eko abuztuaren 1a) frantses idazle eta diseinatzailea da. Egun Frantzia eta Vietnamen artean bizi da.

## Obra motak 
Anna Moïk frantsesez idazten du, baina bere narrazio gehienek sorburua dute Vietnamen, hots, bere jaioterrian.

Bere lanak Vietnam garaikideari buruzkoak dira, eta bi motatakoak dira: batzuek egoera latzak eta umoretsuak erakusten dituzte; besteek, berriz, eguneroko elementu ñimiño batetik abiatzen dira eta hortik dimentsio poetiko eta filosofiko bat lortzen dute.

Bere eleberriek, patuak eta igarotze erritoak dituzten gaiek markatuta, hainbat irakurketa maila eskaintzen dituzte, besteak beste, gertaera historikoak, artearen inguruko hausnarketak (laka zeta, eskultura) eta naturaren gurtza, horiek guztiak tartekatzen dira haren obran.

Poliglota izanik, Anna Moïk hitzak material artistikotzat jotzen ditu, eskultorearentzako marmol lehengai den gisa edo margolariarentzako olio-pintura bezala. Anti-konfuzianista, frantsesa hizkuntza aukeratu zuen idazteko, bere adierazpen askatasuna bermatzen duelakoan.

*Le Venin du papillon* eleberriak Literatura-Mundu Saria irabazi zuen Saint-Maloko Étonnants Voyageurs jaialdian.

## Bibliografia 
* *L’Écho des rizières*.- Nouvelles, La Tour d'Aigues, L'Aube, (  ) .
* *Parfum de pagode*.- Nouvelles, La Tour d'Aigues, L'Aube, (  ) .
* *Riz noir*.- Roman, Paris, Gallimard, 2004 eta coll."Folio", 2006an   (  ) .
* *Rapaces  : Erromatarra, Paris, Gallimard, (  ) .
* *Espéranto, désespéranto  : la francophonie sans les Français. Essai.*.- Paris, Gallimard,  2006, 65 orr. (  ) .
* *Violon  : Roman*.- Paris, Flammarion,  2006. orr. 203, 21 cm (  ) .
* L’Année du cochon de feu, Monaco, Éditions du Rocher,  2008; 377 orr., 22 cm (  ) .
* *Nostalgie de la rizière''.- Nouvelles, La Tour d'Aigues, L'Aube,  221 or., 17 cm ( , BNF zk.   FRBNF42630630 ) .
* *Le Venin du papillon*.- Paris, Gallimard,  2017; 295 orr., 21 cm (  ) .
* *Le pays sans nom. Déambulations avec* *Marguerite Duras-*.- Éditions de l'Aube, La Tour d'Aigues 2017
* *Douze palais de mémoire*.- Paris, Gallimard, 2020

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rosa de Diego Euskal Herriko Unibertsitatean Frantziar Literaturan Katedradunak Anna Moï idazleari egiten dion elkarrizketa Gipuzkoa kulturako Canal Europa webean (kontsulta data 2022-07-24)
Tartrazina

**Tartrazina** konposatu organikoa da, C16H9N4Na3O9S2 formula duena, koloratzaile azoikoen familiakoa. Elikagaien industrian asko erabiltzen da.  E102 E zenbakia du.

Hauts moduan agertzen da eta uretan disolbagarria da, zenbat eta disolbatuago egon orduan eta kolore horiagoa hartuz.

Tartrazinak beste koloratzaile batzuekin- hala nola urdin distiratsuarekin (E-133) edo S berdearekin (E-142)- nahasten denean bere ahalmen komertziala handitzen du.

## Erreferentziak
Zabor-jan

[thumb|Zabor-janeko [menu tipiko bat: hanburgesak, patata frijituak eta freskagarriak.]]

**Zabor-jana**k (ingelesezko  terminoaren kalkoa), oro har, koipe, gatz, ongailu edo azukre maila altuak ditu (gosea eta egarria estimulatzen dutenak, eta horrek merkataritza-interes handia du janari mota hori ematen duten establezimenduentzat), baita elikagai-gehigarri ugari ere, hala nola zaporea indartzen duen sodio glutamatoa edo tartrazina (elikagai-koloratzailea).

Potentzialki, elikagai guztiak osasunarentzat kaltegarriak dira beren kontsumoa gaindituz gero, baina zabor-jantzat hartzen direnek neurri handiagoan egiten dute, kontrako efektuak eragiteko kantitate txikiagoak behar direlako edo kantitate handiagoetan kontsumitzen direlako, kontsumitzeko errazak direlako (janari lasterra) edo kontsumitzeko erabilera soziala dutelako (gazteen aisialdiari lotuta). Gerta daiteke, halaber, biztanleria-talde jakin batzuk, edo aurretiko gaixotasun jakin batzuk dituztenak, sentikorragoak izatea haien ondorioetarako. Zabor-janaren kontsumoa obesitatearekin, bihotzeko gaixotasunekin, II. motako diabetesarekin, txantxarrarekin eta zelulitisarekin lotu ohi da. Zabor-janaak koipeak, kolesterola, azukreak eta gatza ematen dizkio kontsumitzaileari; janari osasungarriak, berriz, gorputzaren errendimendurako beharrezkoak diren zuntzak, proteinak, karbohidratoak, bitaminak eta mineralak hornitu behar ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido bentzoiko

**Azido bentzoikoa** azido karboxiliko usaintsu bat da, eraztun feniliko bati lotutako talde karboxilo bat duena. Baldintza normaletan, usain bereizgarri arin bat duen solido koloregabe bat da. Ur hotzetan ez da oso disolbagarria, baina ur beroan edo disolbatzaile organikoetan disolbagarritasun ona du. Kontserbagarri moduan erabiltzen dute, azido bezala nahiz bere sodio, potasio edo kaltzio gatz moduan. Pertsona sentikorretan erreakzio alergikoak gerta daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerea Elizalde

**Nerea Elizalde Zamakona** (Bilbo, 1998ko ekainaren 18a) bizkaitar aktorea eta abeslaria da.

## Bizitza 
1998an Bilbon jaioa, Ánima Eskolan ikasi zuen 2007tik 2016 urtera bitartean. Arte dramatiko goi ikasketak egin zituen bertan Marina Ximanskajarekin eta Algis Arlauskasekin, Stanislavsky-Vakhtangov-M.Txekhov-Meyerhold metodologia jarraituz, errusiar eskola klasikoko metodologia.

## Bizitza pribatua 
Unai Elizalde aktorearen arreba da.

Bikote harremana izan zuen Aritz Mendiola aktorearekin bi urtez, 2017 hasia eta 2019 urtera arte.

## Filmografia 
### Telebista 
### Antzerkia 
* Diálogos Imposibles, 2015, Zuz. Marina Ximanskaja.
* Uda-gau bateko ametsa, 2014, Zuz. David Valdelvira.
* La tempestad, 2013, Zuz. David Valdelvira.
* El caserón del miedo, 2012, Zuz. David Valdelvira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cynthia McLeod

**Cynthia Henri McLeod** (Paramaribo, Surinam, 1936ko urriaren 4a), **Ferrier** ezkongabe-abizenaz, surinamdar eleberrigilea da. Bere eleberri historikoengatik ezaguna da.

Cynthia Ferrier jaiotza-izenaz, Johan Ferrier Surinamgo lehen presidente izan zenaren alaba da. Horrez gain, Kathleen Ferrier herbehereetar politikariaren ahizpaordea da.

## Liburuak
Azidotzaile

**Azidotzailea** elikagaiei azidotasuna eransten dien gehigarri-mota da. Elikagaien zaporea aldatzeko edo indartzeko erabil daiteke, baita elikagaia kontserbatzeko ere, besteak beste. Azidotzaile artifizialak, dosi handitan, libragarri moduan aritzen dira.

Hona hemen azidotzaile artifizial nagusiak:
* E 514 Sodio sulfato
* E 515 Potasio sulfato I
* E 515 Potasio sulfato azido II
* E 516 Kaltzio sulfato
* E 517 Amonio sulfato

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barachois (argipena)

**Barachois** Kanadako hitz bat da, euskarazko "barratxoa" hitzetik datorrena.

## Toponimia 
### Kanada 
* **Barachois**, Kanadan, ur gaziaren hedadura, aintzira bat bezala, harea-banku batek itsasotik bereizten duena.
* **Barachois** Kanadako Gaspé udalerria da.
* **Barachois** Kanadako musika talde akadiarra da.
* **Barachois** Kanadako Labrador kostaldean dagoen herrixka da.
* **Barachois** Ternuako udalerria da.

### Saint-Pierre eta Mikelune 
* **Grand Barachois**, aintzira Saint-Pierre eta Mikeluneko artxipelagoan.

### Réunion 
* **Le Barachois**, Réunion-eko Saint-Denis auzoan.
Whitley Stokes

**Whitley Stokes** (Dublin, 1830eko otsailaren 28a - Londres, 1909ko apirilaren 13a), irlandar abokatu eta zelta hizkuntzen ikerlari bat izan zen.

Filologian interesatua, nagusiki irlandera, bretainiera eta kornubiera eta hizkuntza horietan idatzitako testuak ikertu zituen.
Barachois (geografia)

**Barachois** batek sakonera txikiko ur-hedadura adierazten du, zingira-izaerakoa, ibai baten bokalean sarriago kokatuta dago. Ur lasai horrek, arrantzaleen ontziak hartzeko portu naturala baino lehen erabiltzen zena, berezitasun bat du: itsasotik bereiz daiteke, hare eta legar barra luze baten bidez; barra hori bitan mozten da, gatz-urak sartzeko bide estu baten bidez.
[thumb|eskuinera|250px|Dark Harbour, [Brunswick Berria.]]
## Etimologia 
Zalantzarik gabe, hitza *barratxoa* ("barra txikia") euskal hitzetik dator. Haren jatorria ez da « barre à choir » ("barra bazterrera utziko") frantsesa, funtsik gabeko ustea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artetako iturburua

**Artetako iturburua** Andimendiko urak biltzen dituen ur-biltegi bat da, gizakiak moldatutako egitura, bertatik Iruñera ura garraiatzeko ubide bat abiatzen delarik.

## Kokapena 
Bertan biltzen da gutxi gorabehera 100 kilometro koadroko eremu batean Andiamendin erortzen den ura.

Ollaran ibarrean dago kokatua, Iruñetik 30 kilometrora ipar-mendebaldera, eta Artetako kontzejuaren izena duen arren, Ultzurrun herritik gertuago dago, bertatik behera isuria duen ibaiak Udarbe du izena, eta iturburutik gorantz Andiamendin barrena barneratzen den zintzurrak Artazul du izena.

Azpiegitura hidrologikoez gain, bisitarientzako arreta etxe bat dago.

## Ubidea 
XIX. mendearen amaieran Iruñeko 30.000 herritarren ur beharrak asetzeko ez ziren aski herriko iturri eta putzuetako ura, Subitzako iturburukoa eta Arga ibaitik ateratzen zena. Artetatik egindako ubidea 1895ean ireki zen, eta azpiegitura inportantea izan zen garai hartan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthur Lee

**Arthur Taylor Lee**, **Arthur Porter Taylor** jaioa (Memphis, 1945eko martxoaren 7a - *ib.*, 2006ko abuztuaren 3a) estatubatuar abeslari eta egile abeslaria izan zen. Kalifornia bizi izan zen bost urte zituenetik eta han ezagutu zuen Johnny Echols. 1965ean Love taldea sortu zituen. Bryan MacLean eta Ken Forssi batu zitzaizkion taldeari. Taldearen hainbat abestiren egilea izan zen. *Forever Changes* diskoaren ondoren taldeko kideak bota eta kide berriak bildu zituen. 1990eko hamarkadan denbora eman zuen kartzelan.
Bryan MacLean

**Bryan Andrew MacLean** (Los Angeles, 1946ko irailaren 25a - *ib.*, 1998ko abenduaren 25a) estatubatuar abeslari, egile abeslari eta gitarra-jotzailea, *Love* taldeko kidea. Taldearen hainbat abestien egilea izan zen, horien artean *Alone Again Or* arrakasta. Handik gutxira taldea utzi zuen. Azken aldian musika kristaua jo zuen.
Monosodio glutamato

**Monosodio glutamatoa** edo **sodio glutamatoa** azido glutamikoaren gatz sodikoa da, naturan esentzialak ez diren aminoazidorik ugarienetako bat. Estatu Batuetako Elikagai eta Sendagaien Administrazioa seguru mailan sailkatu zuen eta Europar Batasunak elikagai-gehigarritzat hartzen du. Monosodio glutamatoaren glutamatoak beste elikagai batzuetan dagoen glutamatoaren umami zapore bera ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziklamato

**Ziklamatoa** **ziklohexilsulfamatoa**ren izen arrunta da. Elikagaien industrian **E-952** siglekin deitua. Ziklamatoa 1937an aurkitutako edulkoratzaile ez kalorikoa da, kaloria gutxiko beste gozagarri batzuk baino berrogeita hamar aldiz gozoagotzat jo izan dena. Gaur egun, hainbat erakunde- hala nola FAO (Nekazaritzarako eta Elikadurarako Nazio Batuen Erakundea) eta OME (Osasunaren Mundu Erakundea)- eta munduko ehun herrialdetan baino gehiagok – besteak beste, Europar Batasuna, Kanada, Australia edo Txina – osasun-kalterik eragin gabe erabil daitekeela adierazten dute. Hala ere, Estatu Batuetan 1970etik debekatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ken Forssi

**Keneth Raymond Forssi** (Cleveland, 1943ko martxoaren 30a - Tallahassee, 1998ko urtarrilaren 5a) estatubatuar musikaria izan zen, *Love* taldeko kide eta baxu-jotzailea. Taldea utzi ondoren, Florida kokatu zen.

## Diskografia 
;Love-rekin:
* 1966 - *Love*
* 1967 - *Forever Changes*
* 1967 - *Da Capo*
* 2003 - *The Forever Changes Live Concert* (2003ko urtarrilaren 15ean grabatua)