open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hondartzako baloi

thumb|250px|Hondartzako baloia.
thumb|250px|Hondartzako baloi erraldoia.
**Hondartzako baloia** edo **hondartzako pilota** baloi puzgarria da, hondartzan, uretan edo beste inguru batzuetan jolasteko erabiltzen dena. Hondartzako baloiaren asmakuntza Jonathon DeLongeri egozten zaio, 1938an.

## Ezaugarriak 
Hondartzako pilotak PVC edo beste plastiko arin batez eginda daude. Bere egitura, irudi esferiko bat osatzen duten material honen zati ezberdinez osatuta dago. Tamaina eta arintasun handiagoak ahalegin txikiagoa eskatzen du mugitzeko, eta, aldi berean, higidura nahitaez geldoa ezartzen zaie. Gainera, tamaina dela eta, bi eskuekin hartu behar dira, eta horrek jolas lasaiak eta haur-jolasak egiteko aproposak egiten ditu.

## Diseinua 
Hondartzako baloiek tamaina ezberdinak dituzte. Eskuarki, plastikozko panel zigilatu batzuek osatzen dituzte, baloiaren mutur bakoitzean dauden bi panel biribili lotzen zaizkienak. Panel horietako batean balbula teleskopiko bat dago, eta bertatik airea sartzen da. Hondartzako baloiaren ohiko diseinu bat, baloiaren inguruan panel zuriekin txandakatzen diren koloretako panelak dira. Baloiak ahoarekin edo inflagailu batekin puzteko diseinatuta daude; beraz, tolestuta gorde eta garraiatu daitezke, eta helmugara iristean muntatu.

Hondartzako baloiak merchandisin objektu tipikoa dira, eta, horregatik, askotan irudi, mezu eta logotipo komertzialekin serigrafiatuta egoten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eldorado Jones

eskuinera|thumb|260px|Eldorado Jones bere asmakizunaz
eskuinera|thumb|260px|Eldorado Jones-ek sortutako hegazkin-isilgailua.

**Eldorado Jones** (Palmyra, Missouri, AEB, 1860 &ndash; 1932)  Estatu Batuetako asmatzaile ospetsua izan zen **hegazkinen isilgailua** sortu zuelako, nahiz eta bere asmakizunen artean **plantxa elektriko bat** edo **esekitoki tolesgarri bat** ere izan, 1913an *Eldorado Inventions* sortu zuena, 40 urtetik gorako emakumeak bakarrik kontratatzen zituen enpresa bat.   Burdinarekin egindako lanari esker, «*Burdinazko emakume*a» ezizena jarri zioten.    
## Lehen urteak 
Jones 1860an jaio zen Palmyran, Missourin (Estatu Batuak); urte batzuk geroago, familia St. Louisera joan zen bizitzera, eta aitak utzi egin zituen. Jones irakasle gisa hasi zen lanean, baina ez zitzaion gustatu; gero, aseguruen salmentan ere aritu zen, baina laster ohartu zen bere asmatzaile-soldata handiagoa zela, beraz, asmatzailea izatea erabaki zuen.

## Jardunean emandako urteak 
1919an New Yorkera joan zen, inbertitzaile bila, bere proiektu handi eta garrantzitsuenetako bati forma emateko: hegazkinen motorrarentzako isilgailua. Bere asmakizuna lehen aldiz Roosevelt Field aireportuan probatu zenean, *The New York Times* egunkariak bere mekanismoari buruz esan zuen *oso garrantzitsua izan* zitekeela etorkizuneko aeronautika amerikarrarentzat, hegazkinaren potentzia murriztu gabe zarata murrizten zuelako. 

*Popular Science*-k 1931n jakinarazi zuenez, isilgailuak zarata murriztu zuen boterea murriztu gabe. Urte horretan bertan, *Modern Mechanics and Inventions/ Mekanika Modernoa eta Asmakuntzak* honela deskribatu zuen: "hegazkin-motorrentzako lehen ihes-isilgailu arrakastatsua". Mufflerrak "zenbait gurpil txiki" erabili zituen, soinu-uhinak "mastekatzen" dituztenak eta ihes-gasen igarotzea atzeratzen dutenak motorraren gainean itzulera-presio bidegaberik sortu gabe.

Ordura arte, hegazkinen zarata jasanezina eta beldurgarria izan zen, eta oso zaila zen hegazkin militarrek ezusteko erasoak egitea. Jonesek 1923an lortu zuen patentea eskuratzea, baina ez zuen ia bazkide kapitalistarik aurkitu asmakizuna merkaturatzeko.

## Bizitza pertsonala eta heriotza 
Jonesek ez zen inoiz ezkondu, beti izan zuen harreman oso tirabiratsua gizonekin, uste baitzuen izaki meskinoak zirela, eta honako hau gomendatu zien emakumeei:*Ez ahaztu* *haiek ustiatzeaz.* *Zuek egiten ez baduzue, haiek egingo dute.*Egia esan, porrot egin zuen, eta bere asmakizunengatik errekonozimendua eta loria lortu gabe. Garai hartako prentsak 1932an hil zela jakinarazi zuen, honako titular honekin:*Indigentzian hildako asmatzailea*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eldorado Jones (ingelesez, Wikipedian).
* https://web.archive .org/web/20161220082342/http://digging-history.com/2014/01/27/mothers-of-invention-eldorado -jones-airplane-muffler/
* https://eldoradojikoak.wordpress.com/2015/09/06/finding-eldorado -my-search-for-the-iron-lady/
Julia Marino (eskiatzailea)

**Julia Marino** (Bahía Negra, Paraguai, 1992ko apirilaren 14a) estatubatuar herritartasuna duen paraguaitar eskiatzaile akrobatikoa da, halfpipe eta slopestyle diziplinetan lehiatzen dena. Sotxiko 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Paraguai herrialdea ordezkatuz; horrenbestez, neguko olinpiar joko batean Paraguai ordezkatu zuen lehen kirolaria bihurtu zen.

Paraguain jaio bazen ere, zortzi hilabeterekin Ameriketako Estatu Batuetako familia batek adoptatu zuen eta harrezkero AEBtan bizi da. Bere ekimenez Paraguai ordezkatzea erabaki zuen, Paraguaiko agintarien eta Olinpiar Batzorde Nazionalaren laguntza lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txapak (jolasa)

thumb|Iturrigorri gaseosaren txapa bat, jolasari izena ematen ziona.
**Txapak** edo **iturriak** jolas edo joko bat da, botilen tapoi metalikoak (txapa) erabiltzen dena baliabide nagusi gisa. Helburu bat baino gehiago izan dezake: zelai batetik aurkaria kaleratzea, lasterketa bat egitea, futbol partidu bat simulatzea, edo beste bat. Txapari erpuruarekin erakuslea gelditu eta askatu ostean egiten den indarrarekin eragiten zaio. Indarraz gain, punteria ere behar da, dagokion ibilbidea egin dezan.

Maiz, txapari kirolarien aurpegiak jartzen zitzaizkion, hala nola kromoetako aurpegiak, egunkari edo aldizkarietan aurkitutakoak edo beregi txapekin jolasteko egindakoak.thumb|Txapetan aritzeko zirkuitu bat.
## Iturri izena 
Bereziki Bizkaian *iturri* izena ematen zaio jolas honi. Izena Iturrigorri gaseosatik datorkio, Bilboko La Vizcaína S.A. enpresak egiten zuen gaseosa, eta estaltzeko txapak erabiltzen lehenengoetakoa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iturrigorri gaseosa

**Iturrigorri** edo **Iturri-gorri gaseosa** Bilboko Iturrigorri auzoan La Vizcaína S.A. enpresak egiten duen gaseosa baten izena zen. Botila ixteko txaparekin zetorren lehenengoetakoa izan zen eta, horregatik Bizkaian txapa jolasari *iturri* izena ematen zaio. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Limones de oro

***Limones de oro*** Izaro Andres kantariaren laugarren diska luzea da. Izenak iradokitzen duen bezala *Limones en invierno* diskoaren jarraipen gisa har daiteke, izan ere aurrez argitaraturiko kantuekin egindako kolaborazioekin osatu den diskoa baita.

## Musikariak 
Izaroren taldea honako musikari hauek osatzen dute:
* Izaro Andres
* Iker Lauroba
* Julen Barandiaran
* Garazi Esnaola

## Grabaketa 
Gaztain Estudioetan grabatu ziren kantak eta egin ziren nahasketak, Zestoan. Lehenengo aldiz ez zuen ingelesezko abestirik sartu diskoan. Hamar abesti gazteleraz kantaturik daude eta sei euskaraz. Bi abesti dira berriak, gainerakoak aurreko diskoetan argitarautikoak dira. "Oso blanco (plata)" abestia izan ezik, beste guztietan Euskal Herriko, estatuko edo nazioarteko kolaborazioa izan zuen.  

Kolaborazio batzuekin bideoklipa osatu zuen eta diskoa argitaratu aurretik single gisa kaleratu zituen. Honako hauek izan ziren: 

* *Ventanas cerradas*
* *Delirios*
* *Argia*
* *La felicidad*
* *Libre*

## Azala 
Petalo hori handiak dituen lore bat agertzen da erdian eta haren atzean limoiondoak limoiez beteta. Argazkiak ispiluarena egiten du ardatz horizontalean.

## Abestiak eta kolaborazioak 
Honako hau da abestien eta kolaborazioen zerrenda:
# *Ventanas cerradas* (berria) - Pedro Pastor
# *Delirios* - Zahara
# *Grace de Bess Atwell* (berria) - Gartxot
# *Argia* - Amaral
# *La felicidad* - Daymé Arocena
# *Errefuxiatuena* - Mikel Urdangarin
# *Paris* - Eñaut Elorrieta
# *Eider* - Silver Rose
# *Invierno a la vista* - Xoel López
# *Aquí* - Duda in the sky
# *Un poquito más* - Alex Ferreira
# *Mi canción para Elisa* - Rozalén
# *Libre* - Cris Lizarraga (Belako)
# *Astelehenak* - Eñaut Gaztañaga
# *Oso blanco (plata)* 
# *Patinar sobre hielo* - Bratty

## Kontzertuak 
Diskoa atera aurretik martxoaren 5ean Parisen eman zuen kontzertua, Bataclan areto ezagunean. Diskoaren aurkezpena maiatzaren 7an egin zuen Anoeta belodromoan 6.000 ikusleren aurrean. Emakumezko bakarlari euskaldun batek inoiz eman duen kontzerturik jendetsuena izan zen. Kontzertu hartan abestietako kolaboratzaileak izan zituen alboan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.izaromusic.com
National Toy Hall of Fame

***National Toy Hall of Fame*** (euskaraz: **Jostailuaren Ospearen Areto Nazionala)** AEBetako *hall of fame* (ospearen aretoa) da, urte askotan ospea mantendu duten jostailu eta jokoen ekarpenak aitortzen dituena. Ospe irizpideak honako hauek dira: ikono izatea (jostailua oso ezaguna, errespetatua eta gogoratzen da); iraupena (moda iragankorra baino gehiago); aurkikuntza (ikaskuntza, sormena edo aurkikuntza sustatzen du); eta berrikuntza (sakon aldatu zen jolasa edo jostailuaren diseinua).  1998an sortu zen Ed Sobeyren zuzendaritzapean, jatorriz Salem-eko (Oregon, Ameriketako Estatu Batuak) AC Gilbert's Discovery Village-n egon zen, baina 2002an Rochester-eko Strong National Museum of Play-ra (gaur egun The Strong) eraman zuten. jatorrizko etxea gainditu ondoren.

Hirurogeita hamazortzi jostailu Jostailu Ospearen Areto Nazionalean jaso dira:

## Jatorrizko kideak (1998-99) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igor Cuesta

**Igor Cuesta Ruiz** (Portugalete, Bizkaia, 1978ko azaroaren 12a) euskal herritar futbolari ohia da. Atzelari gisa aritzen zen.

## Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Iniciativa Merindades de Castilla

**Iniciativa Merindades de Castilla** **(IMC)** (euskaraz Gaztelako Merindadeak Ekimena) Espainiako eskualde mailako alderdi politikoa da, Merindadeak eskualdean (Burgos) kokatua, 2003an sortua. Bere helburu nagusia Burgosko eskualde honetako biztanleen interesak defendatzea da.

## Historia 
2003ko Espainiako udal-hauteskundeetan parte hartu zuen lehen aldiz, eta lau zinegotzi lortu zituen Villarcayoko udalean. 2011ko Espainiako Udal Hauteskundeetan Trespaderneko alkatetza lortu zuen, ordutik gobernatzen duen udalerria. 2017an, zentsura-mozio baten bidez, Villarcayoko alkatetza lortu zuen, eta 2019ko Espainiako udal-hauteskundeetan kargu hori berretsi zuen. Urte horietan, halaber, Espainiako eta Gaztela eta Leongo zenbait hauteskunde nazionaletan parte hartu zuen, baina ez zuen ordezkaritzarik lortu. 2022ko Gaztela eta Leongo Gorteetarako Hauteskundeetan España Vaciada-Vía Burgalesa barruan aurkeztu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Gereñu

**Iker Diaz de Gereñu Ruiz de Arbulo** (Gasteiz, Araba, 1982ko apirilaren 21a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Atzelari gisa aritzen zen. Nere anaia Iban futbolaria zen ere.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Jules Pardo

**Jules Cesar Laurent Pardo** (Donibane Lohizune, ) lapurtar futbolari ohia da. Atzelari edo erdilari moduan aritzen zen.

## Kirol ibilbidea 
*2015eko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* :Futbolariaren datuak Transfer markt webgunean.
Crayola

**Crayola** argizari-arkatzen, koloretako arkatzen, errotuladoreen, klarionen eta hainbat arte-tresnen marka da. Hasiera batean Binney & Smith-ek fabrikatu zituen, gaur egun Crayola LLC. Konpainia arte-tresna ez-toxikoak ekoizten lehenetariko bat izan zen, eta horrek izugarri ezaguna egin zuen Estatu Batuetan, Kanadan, Australian, Erresuma Batuan eta Hego Amerika osoan. 

## Historia 
Konpainia New Yorken sortu zuten 1885ean Binney & Smith bezala Edwin Binney eta C. Harold Smith lehengusuek. Lehengusuek egindako lehen produktuak industria erabilerarako koloratzaileak izan ziren, oxido gorriko pigmentuak eta karbonoa barne, automobiletako hagunei kolore beltz bereizgarria emateko.

1900. urtean arbelezko arkatzak gehitu zizkion produktuen paletari, eta horrek material industrialekin esperimentatu zituen, hala nola, zementua, arbela eta talkoa. Esperimentu horiei esker usainik gabeko lehen klarion zuria asmatzea lortu zuten, eta horrekin urrezko domina irabazi zuten 1902ko St. Louis Missouriko Munduko Azokan.

1903an Binney & Smith-ek haurrentzako lehen argizari-arkatzak asmatu zituzten, "*Crayola*" izenarekin saltzen zituztenak. Alice Binney, sortzailearen emaztea eta eskola-irakasle ohia, izena jarri zuen, frantsesezko "craie" (klarion) eta "ola" (oleaginosoa) hitzetatik datorrena. Garai hartako *crayolak* argizarizkoak ziren, kolore opakoekin eta industrian erabiltzen ziren batez ere.

Konpainia *Hallmark Cards*-en filiala da 1984az geroztik, eta 2007an behin betiko aldatu zuen bere izena "Crayola-ra", "Crayola" marka 80 herrialde baino gehiagotan eta AEBetako etxeen % 99tan ezaguna dela adierazi ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palazzo dei Priori (Perugia)

**Palazzo dei Priori** edo **Palazzo Comunale** delakoa**,** Italiako jauregi publiko komunal edo palazzoaren adibiderik onenetakoa da. Perugian eraiki zen 1293 eta 1443 artean. Estilo gotikokoa, hiriko plaza nagusitik sartzen da bertara, grifo eta lehoi banaren estatuez apainduta dagoen XIII. mendeko atari bat zeharkatuz. Udaletxearen egoitza partziala da oraindik 21. mendean, hirugarren solairuan, Galleria nazionale dell'Umbria museoa hartzen du.

## Deskribapena 
Plazara ematen duen fatxadan, abaniko formako eskalinata bat dago, 1902an eraikia, aurretik zegoen bi arrapala zituena ordezkatu zuena. Ataria bi triforioz inguratuta dago. Eskuinean hiru arku daude; lehenengo bien artean, pulpitu bat dago, erabiltzen zena ebazpenak irakurtzeko.

Kalera ematen duen fatxadak denboran zehar egindako handitzeak erakusten ditu: lehen solairuan bi triforio daude, bi lauki-formakoak; goiko solairuan, berriz, triforio batzuk daude, erlaitza eta erdi aroko almenak. Atari nagusia, 1346an eraikia, aberatsa da bizitzaren alegoriak irudikatzen dituzten dekorazio eskultorikoetan; ilargian, berriz, hiriko ugazaben estatuen kopiak daude.
Fitxategi:Perugia 020.JPG|Ataria Fontana Maggiore delakoa dagoen plazatik
Fitxategi:Perugia 021.JPG|Hiru arkuak eta pulpitua
Fitxategi:IMG 0675 - Perugia - Palazzo dei Priori - Grifone e leone (sec. XIII) - Foto G. Dall'Orto - 5 ago 2006 -.jpg|Grifoak eta lehoiak, hiriaren sinboloek, plazatik sarrera apaintzen dute
Fitxategi:Portale delli Arti Perugia.JPG|Sarrera alternatiboa, Corso Vannucci kaletik.
Fitxategi:Palazzo dei priori entry.JPG|Portale delle Arti (edo Maggiore)
Barrualdeak interes handiko hainbat gela ditu, hala nola *Sala dei* *Notari* aretoa, 1582 baino lehen "*Sala del Popolo*". Puntu erdiko zortzi arkuk osatzen dute: kondairak, historia biblikoak eta eskunak kontatzen dituzten pinturekin.
Fitxategi:Perugia 028.JPG|Sala Dei Notari aretoa
Fitxategi:Perugia 026.JPG|XVI. mendeko aulkiek aretoaren perimetro osoa zeharkatzen dute
Fitxategi:Perugia 024.JPG|Sabaiko xehetasunak.
Fitxategi:Perugia 025.JPG|Umbriako artistek eginak dira fresko gehienak

## Kanpo estekak
Argizari-arkatz

thumb| Argizari-arkatzak
**Argizari-arkatza** argizari, ikatz, klarion edo bestelako materialez egindako barra bat da, kolore ezberdinetakoak eta marrazteko eta margotzeko etab. erabiltzen dena. Erretxin eta pigmentu lehorrez egindako argizari-arkatz bati pastela deitzen zaio, eta klarion koipetsuarekin egiten denean, olio pastela deitzen zaio.

Argizari-arkatzak haurrek marrazteko eta margotzeko erabiltzen dituzte gehien. Beren pigmentuak garbigarriak direnez, ez-toxikoak, punta biribildua dutenak, kolore askotakoak eta erabilerrazak direnez, argizari-arkatzak oinarrizkoak dira mundu osoko eskoletan. Arte ederretako ikasleek eta artista profesionalek ere erabiltzen dituzte.

## Kanpo estekak
Karen Olsen Beck

eskuinera|thumb|260px|Pedro Gross eta Karen Olsen Figueres, Costa Ricako arte eta lanbideen programan, 1974

**Karen Olsen Beck** (Kopenhage, Danimarka, 1933ko urtarrilaren 31 - San José, 2025eko irailaren 25a) jatorri daniar-estatubatuarreko arkitektoa, soziologoa, politikoa, diplomatikoa eta gizarte-langilea izan zen.

## Biografia 
Kopenhagen (Danimarka) jaio zen, 1933ko urtarrilaren 31n. Walter Olsen eta Karen Beck-en alaba, New Yorkeko familia daniar eta estatubatuarra.

Estatu Batuetan arraza-banaketari amaiera eman nahi zuten Eskubide Zibilen aldeko ekintzailea zen Olsen, eta Costa Ricako presidente José Figueres ezagutu zuen (kasualitatez, bere herrialdean arraza-bereizketa indargabetu zuen 1948an), Columbiako Unibertsitatean hitzaldi bat ematen ari zela. Harekin ezkondu zen lehendakari zela, eta TIME aldizkariak bete zuen albistea.

Lau seme-alaba izan zituen, José María (1994-1998), Karen Christiana  (mundu mailan Klima Aldaketa arloan lan egiten duen ekonomialaria eta analista), Mariano eta Kirsten Figueres Olsen.

## Lan ibilbidea 
Liberazio Nazionaleko Alderdiko diputatu izan zen 1990-1994 bitartean, eta Figueres Olsen semeak izendatu zuen herrialdearen ordezkari diplomatiko eta presidenteorde gisa nazioarteko hainbat espaziotan, hura administratzen ari zela. Israelgo Costa Ricako enbaxadore ere izan zen. Ohikoa denez, beste lan filantropiko batzuk egin zituen, lehen dama izan zenean. Desarmerako, Bakerako, Askatasunerako eta Garapen Jasangarrirako José Figueres Ferrer Fundazioko lehendakaria izan zen.

José Figueres Ferrerren emaztea izan zen, Costa Ricako lehendakaria bi aldiz, hauteskundeetan eta  beste batean 'de facto' izan baitzen, eta José María Figueresen ama, geroago semea ere Errepublikako lehendakaria izan baitzen. Olsenek hainbat kargu publiko izan zituen: Batzar Legegileko diputatua, enbaxadorea eta bi aldiz lehen dama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Vizcaína S.A.

**La Vizcaína S.A.** Bilbon garagardoa, freskagarriak eta izotza egiten zituen enpresa izan zen. Bere edaririk ezagunena Iturrigorri gaseosa izan zen, fabrika zegoen Bilboko auzo eta iturriaren izena daramana. 1912an sortu zuten hainbat tabernari eta industrial bilbotarrek, euren taberna eta jatetxeak hornitzeko.

## Historia 
**La Vizcaína S.A. Fábrica de cervezas, hielo y bebidas gaseosas** 1912an sortu zen, Gaseosa Bilbaina 1907ko enpresa ordezkatzeko. Taberna, kafetegi, jatetxe eta edarien salmenta lekuetako berrehun jabek baino gehiagok jarri zuten dirua. Bere lehenengo lehendakaria Gerardo Arana Villar izan zen, lehenago Bilboko tabernarien elkarteko arduraduna izan zena. Martin Mokoroa Otaegi izan zen lehen garagardogile-maisua. 1928an botila berriro aldatu zuen, baina ez zuen patentatu 1949ra arte. Botila berri honek fama handia eman zion: hiru gorputzekoa zen, erliebe karratuekin. 1942an seltz sifoiak ere erregistratu zituen, nahiz eta lehenago produzitzen zituen.

1955an La Jirafa edari marka erregistratu zuen, hau ere gaseosak saltzeko. Botila handia zen, litro batekoa, eta etxeetan maiz kontsumitzen zen produktua zen

### Coca-Cola eta Pepsi-Cola 
1928an Coca-Cola egiteko eta komertzializatzeko esklusiba lortu zuen. 1929an iragarkia jarri zuten, edari hau promozionatzeko: "*Exquisita y fresca, de gran aroma, el precio del botellín a 0,40 céntimos*". 1950an, gainera, Pepsi-Cola egiteko eskumena lortu zuten, baina beste instalazio batzuetan egin zen.

### Garagardoak 
## Iturri txapa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sándor Kocsis

**Sándor Péter Kocsis** (Budapest, 1929ko irailaren 21a - Bartzelona, 1979ko uztailaren 22a) hungariar futbolaria izan zen.

Ferencvárosi TC, Budapest Honvéd FC, Young Fellows Zürich eta FC Bartzelona taldeetan jokatu zuen. 1950eko hamarkadako Hungariako futbol selekzio nazionalean parte hartu zuen, *Urrezko taldea* izenarekin ezaguna. 1952an txapeldun olinpikoa izan zen eta 1956an munduko txapeldunordea. 1956ko Hungariako Iraultza zapaldu ondoren Bartzelonara ihes egin zuen eta FC Bartzelonan futbolean jokatzen jarraitu zuen. 1979an hil zen, ospitale bateko leiho batetik erorita.

## Palmaresa 
### Taldea 
;Ferencváros TC
*Hungariako futbol liga: 1949

;Honvéd FC
*Hungariako futbol liga (3): 1952, 1954, 1955

;Bartzelona
*Espainiako futbol ligako lehen maila (2): 1958–59, 1959–60
*Espainiako futbol kopa (2): 1958–59, 1962–63
*Hirietako Ferien Kopa: 1958–60

### Selekzioa 
;Hungaria
* 1952ko Udako Olinpiar Jokoak: Urrezko domina
* Erdialdeko Europako Nazioarteko Kopa: 1948-53ko kopa txapelduna
* 1954ko Munduko Futbol Txapelketa: Zilarrezko domina
* Erdialdeko Europako Nazioarteko Kopa : 1955-60ko kopa txapeldunordea
### Banakakoa 
* 1954ko munduko txapelketako urrezko bota
* 1954ko munduko txapelketako zilarrezko baloia
* 1954ko munduko txapelketako talde idealeko kidea

## Kanpo estekak
Piet Dankert

**Pieter "Piet" Dankert** (Stiens, 1934ko urtarrilaren 8a - Perpinyà, 2003ko ekainaren 21a) herbeheretar politikaria izan zen. Europako Legebiltzarreko lehendakaria izan zen 1982tik 1984ra.

Amsterdamgo Unibertsitatean Hezkuntza ikasi zuen eta lizeo batean irakasle aritu zen. Alderdi Laboristako kide izan zen eta 1968an parlamentuan sartu zen. 1979an Europako Legebiltzarreko kide hautatu zuten, eta 1982 eta 1984 artean izan zen lehendakari.

## Kanpo estekak
Hizkuntza sintetiko

Hizkuntzalaritzaren esparruan, eta zehazki hizkuntza-tipologiaren alorrean, **hizkuntza sintetiko** bat (malgukari) edo, kontrara, analitikoa den ebazteko perpausaren baitan erlazio sintaktikoak adierazteko moduari erreparatzen zaio. Hizkuntza sintetikoetan gramatika-formak eratzeko hizkiak edo afixuak (atzizki, aurrizki edo artizkiak) erabiltzen dira eta hitzok modu autonomoan funtzionatzen dute. 

## Motak 
Hizkuntza sintetikoen baitan bi azpitalde nagusi daude: flexio hizkuntzak eta aglutinatzaileak edo fusio hizkuntzak. Flexio hizkuntzetan hitz erro bati propietate gramatikala ematen dioten morfemak gehitzen zaizkio eta, aldiz, aglutinazioa hitz bakar batean bi morfema edo gehiago konbinatzea da. Morfema horiek erantsitako informazioak hitz baten kategoria gramatikala zein den adierazi dezakete, adibidez, hitz bat perpauseko subjektua edo objektua den. Hizkuntza sintetikoak, flexio hizkuntzak zein fusio hizkuntzak izan, polisintetikoak edo oligosintetikoak izan daitezke, baina hizkuntza polisintetiko gehienak aglutinatzaileak edo fusio hizkuntzak dira.

### Flexio hizkuntzak 
Besteak beste, honakoak dira flexio hizkuntzak:

* Euskara
* Japoniera
* Koreera
* Turkiar hizkuntzen familia osoa
* Swahilia
* Nahuatla
* Kitxua
* Aimara
* Guaraniera
* Tagalo
* Malaysiera
* Bantu hizkuntzak

### Fusio hizkuntzak edo aglutinatzaileak 
Besteak beste, honakoak dira fusio hizkuntzak:

* Poloniera
* Errusiera
* Ukrainera
* Sanskritoa
* Paxtunera
* Hindustanera
* Kaxmirera
* Punjabera
* Greziera
* Latina
* Italiera
* Frantsesa
* Gaztelania
* Portugesa
* Errumaniera
* Irlandako gaelera
* Alemana
* Faroera
* Islandiera
* Albaniera

## Ezaugarriak 
Hizkuntza sintetikoetan hizkuntza analitikoetan baino morfema gehiago dago hitz bakoitzeko. Bestela esanda, hizkuntza analitikoek hitzeko morfema proportzio txikiagoa dute, aditz laguntzaile gehiago erabiltzen dituzte eta informazio gramatikala transmititzeko gehien erabiltzen dena hitz ordena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José de Ciria y Escalante

**José de Ciria y Escalante** (Santander, 1903 &ndash; Madril, 1924ko ekainaren 11) Ultraismoaren poeta espainiarra izan zen. Oso gazte hil zen.

## Biografía
Familia aberatsekoa, Santanderren egin zituen lehen ikasketak eta, gero, Oviedon, Zuzenbidea egin zuen. Dolores Escalante amarekin bizi zen Madrilgo Palace hotelean. Guillermo de Torrek Ultraismoko poeten artean kokatu zuen, kreazionista gisa; estetika horretan Gerardo Diego santandertarraren eskutik sartu zen, 1919an; horrela ikusi zen Ciriak hamasei urte baino ez zituenean, eman zuen hitzaldi batean. 1920an *Reflector* aldizkari abangoardistaren lehen zenbakia eta bakarra zuzendu zuen.

Tifusekin gaixotuta, hogeita bat urte zituela hil zen. Bere lagunek hil ondoren argitaratuta zituen poemak bildu zituzten eta liburu batean argitaratu zituzten. Lagun horien artean idazle ezagunak zeuden:Azorín, Ramón Gómez de la Serna, Federico García Lorca eta Juan Ramón Jiménez.

Federico García Lorcak, zeinarekin harreman epistolarra eta adiskidetasuna izan baitzuen, bere sonetorik ospetsuenetako bat eskaini zion, "Memento", eta Gerardo Diegok "A José de Ciria y Escalante" elegia eskaini zion.

## Obra 
*José de Ciria y Escalante *Poemas*, Madril, Artes de la Ilustración, 1924; 2.edizio, Cáceres, Norba, 1991. José Luis Bernalen sarrerarekin.
**Obras* (Leopoldo Rodríguez Alcalderen edizioa), Santander. Librería Moderna, 1950.
**Quincena ultraísta* (Arturo del Villarren edizioa), Madril, Los Libros de Fausto, 1983.

## Bibliografia 
*Rodríguez Alcalde, Leopoldo: «Estudio», *Obras* (1950).
*Villar, Arturo del: «Imagen difusa de José de Ciria en su tiempo»,  *Quincena ultraísta* (1983).
*Egile batzuk: «José de Ciria y Escalante», *Peña Labra*, 18. zk., Santander, 1975-1976ko neguan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Arias Solísek idatzitako biografia.
* :Biografia Espainiako Historiaren Errege Akademiaren webgunean.
Ivo Josipović

**Ivo Josipović** (Zagreb, 1957ko abuztuaren 28a) kroaziar legegizon, musikagile eta politikaria izan zen. Kroaziako presidentea izan zen 2010 eta 2015 bitartean.

Zuzenbidea ikasi zuen Zagrebeko Unibertsitatean eta zuzenbide kriminalaren irakaskuntzan aritu zen. Zahrebeko Musika Akademian ere konposizioa ikasi zuen eta ganberarako eta orkestrarako musikaren egilea da.

1980an Jugoslaviako Komunisten Ligara batu zen, geroago Alderdi Sozialdemokrata eraldatu zena. 1994an politika utzi zuen, baina 1993an itzuli zen Kroaziako Parlamentuko diputatu gisa. 2010etik 2015era Kroaziako presidente izan zen. 2015ean berriro aukeratzen saiatu zen, baina Kolinda Grabar-Kitarovićek irabazi egin zion hauteskunde presidentzialetan.
Kontsonante afrikatu

Fonetikan, **kontsonante afrikatu** bat, bi fasez konposatutako kontsonante bat da. Hasierako fase herskarian, aire emaria ahots-bidean guztiz eragozten da, eta hurrengo fase igurzkarian atxikia den airea irekitze ia hertsi batetik pasatuz askatzen da. 

### Artikulazioa 
Hastapeneko fase herskaria eta ondoko askatze fasea ahoskune berean egin behar dira. 

### Notazioa 
Afrikatuak maiz bata bestearen osteko bi kontsonante erabiliz irudikatzen dira (hau da, [kx]). Hala ere, bi faseek fonema bakar bat osatzen dutela erakusteko moduren bat baliatzea hobesten da, hara non bi ikurrak gainetik estaltzen dituen kotura kakoa. Esaterako, euskaraz /t͡ʃ/, /t͡s̺/ eta /t͡s̻/ erabil daitezke. Egungo grafia batuan, hurrenez hurren: ,  eta .

### Euskaraz 
Euskaraz kontsonante afrikatuak hiru ahoskunetan aurki daitezke: /t͡s̺/ hobikari-apikaria (egungo grafia batuan ), /t͡s̻/ hobikari-lepokaria (egungo grafia batuan ) eta /t͡ʃ/ hobiostekoa (egungo grafia batuan ).

#### Banaketa 
##### Hitz hastapenean (/#_) 
/t͡s̺/ eta /t͡s̻/ oso urriak dira hitz hasieran (*tsar, tzakur*). /s̺/ eta /s̻/, ordea, maiz erabili ohi dira (sagu, zopa). Bestalde, /ʃ/ eta /t͡ʃ/-ren banaketa desberdina da euskalki batetik bestera (xede, txerri). 

##### Bokal artean (/V_V) 
Bokal artean /s̻/ eta /t͡s̻/, zein /s̺/ eta /t͡s̺/-ren arteko oposizio tinkoa da eta biak agertzen zaizkigu: *azal, izan, atzo, etzi, etzan, esan, osaba, atso, otso...*

##### Herskari baten ondotik (/C_) 
Maileguetan ekialdean, herskari + txistukari → afrikatu bihurtzen dira (*etsenplu, atsolutoki*).

##### Ozen baten ondotik (/n, l, r_) 
Ozenen ostean gurzkariak afrikatzen dira: *antz, pentsa, beltz, eltze, hartz, ertz.*

Aldiz, ozen + igurzkari taldearen ostean herskari bat dagoenean, desafrikazioa dugu: *beltz > belztu, hortz > horzkari, mendirantz > mendiranzko.*

##### Kontsonante bat aitzin (/_C) 
Kontsonante aurrean, beraz, igurzkariak baino ez dira agertzen: *esne, ahizpa, gaixto, ixtorio.* 

Konposaketan eta eratorpenean ere desafrikazioa dugu: *hotz > hoztu, hitz + tegi > hiztegi, hetsi > hesten, itxi > ixten.*

##### Hitz bukaeran (/_#) 
Hitz amaieran afrikatuak dira ohikoenak (*mahats, latz*), baina igurzkariak ere posible dira (*maiz, arnas*).

## Kanpo estekak
Colby Stevenson

**Colby Stevenson** (Portsmouth, AEB, 1997ko urriaren 3a) estilo askeko eskian lehiatzen den atleta estatubatuarra da

2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen, *Jauzi handia* ekitaldian zilarrezko domina lortuz. Gainera, bi domina irabazi zituen Neguko X Joko-etan.

## Nazioarteko domina taula 
## Erreferentziak
Oxalis triangularis

***Oxalis triangularis*** Oxalidaceae familiako landare jangarri bat da. Hego Amerikako hegoaldeko eskualdetan du jatorria. Gune epel eta beroetan kanpoan landa daiteke, baina hotzagoetan barnean landatzen da. 

Granate ilun koloreko hostoak trifoliatuak dira, hirusta generoko *Trifolium* espezieak bezala, eta hortik dator "hirusta purpura" izen ohikoa. Ezaugarri interesgarri bat da hostoak aterki bat bezala ixten direla gauez edo gogaitzen direnean. Lore zuriak edo bost petaloko arrosa zurbilak ere gauean ixten dira.

## Kanpo estekak
Madonna di Campiglio

**Madonna di Campiglio** () Italia iparraldeko Trentoko probintzian dagoen herri bat da, Pinzolo udalerrian dagoena. 700 biztanle inguru ditu eta Val Rendena gainean dago, 1522 metrotara, Campo Carlo Magnotik gertu,  Brenta eta Adamello dolomiten artean.

Leku turistiko nabarmena da, udan, baina batez ere neguan, eta eski alpinoa eta snowboarda praktikatzeko erremonteak ditu. Italiako eski-erreferente handienetako bat da. Strada Statale 239 di Campiglio bidez sar daiteke herrira.

XIX. mendearen amaieran sortu zen, ibiltarientzako babesleku zahar-zahar baten lekuan, bere egoera natural apartak, Brenta mendigunearen eta Pressanellaren arteko arro politaren erdian, izei-baso lodiek inguratua, Madonna di Campigligio gaur egun Italiako turismogune alpetar dotore eta hornituenetako bat izatea eragiten du.

## Kirol-lehiaketak 
Urtero, otsail inguruan, *Settimana WROOM* ospatzen dute. Bertan, Ferrariko 1 Formulako pilotuak herrian daude eta pistetan eskiatzen dute edo ekitaldietan parte hartzen dute, hala nola Fiaten ibilgailu berriak aurkezten dituzte.

Herriak, normalean, Alpetar Eskiko Munduko Kopako lasterketak hartzen ditu. Bere *3-Tre* pista (izenak «3 gare nel Trentino» esan nahi du, Trentinoko hiru lasterketa) ospetsua da oso. Bertan Munduko Kopako eslalon proba bereziak egiten dituzte. *Spinale direttissima* pista ezaguna ere bada, azken zatian aldapa handia duena; Michael Schumacherri eskaini zaio pistaren azken zatia. Ingemar Stenmarkek 1974an bertan irabazi zuen lehendabizikoz.

Italiako Giroak bitan izan du bertan bere etapa amaiera:  1999an- Marco Pantani irabazlea izanda-, 2015ean- Mikel Landa irabazlea izanda- eta 2020an- Ben O'Connor irabazlea izanda-

## Galeria

Fitxategi:3-3 fuori stagione.JPG|Ikuspegia
Fitxategi:Campiglio Centro.JPG|Hirigunea
Fitxategi:Pista Grostè.JPG|Cima Grostè
Fitxategi:Madonna di Campiglio-1.jpg|eski-pista
Fitxategi:Centrum Madonna di Campiglio.jpg|Hirigunea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Wise (estilo askeko eskiatzailea)

**David Wise** (Reno, Nevada, AEB, 1990eko ekainaren 30a) estilo askeko eskiatzaile estatubatuarra da. Bi aldiz, olinpiar urrezko domina (2014, 2018), eta lau aldiz, X Jokoetako urrezko domina (2012, 2013, 2014, 2018). 2014an, Wisek bere hirugarren urrezko domina jarraian irabazi zuen Aspen-en (Colorado) XVIII. Neguko X Jokoetan 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetara, Sotxira, joan aurretik. Bertan, urte hartan Neguko Jokoetan estreinatzen zen gizonezkoen eski askeko hodi erdiko lehen urrezko domina olinpikoa izan zen. 2018an, Sotxin irabazi zuenetik pertsonalki zein profesionalki borrokatu ondoren, Wisek bere laugarren urrezko domina irabazi zuen X Jokoetan, PyeongChang-era bere olinpiar titulua defendatzera joan baino lehen. Finalerako, bosgarren postuan kokatu zuen azpi-sailkapen lehia baten ostean, Wisek ezin izan zuen bere lehen bi ibilbideetako alerik ere osatu, bietan lotura-matxura baten ondorioz. Hirugarren eta azken txanpan, Wisek ibilbiderik onena egin zuen urrezko domina lortzeko, bere ibilbideko bigarren urrezko domina olinpikoa 97,20 punturekin.

## Bizitza pertsonala 
Wise Renon (Nevada) hazi zen. Hiru urterekin hasi zen eskiatzen, Renotik kanpo dagoen Sky Tavern-en. Eskiatzen, bere bi ahizpekin hazi zen, Christy eta Jessica eta bere aitarekin, Thomasekin. Wise eski askeko bere lehen taldean sartu zen 2011n. Hasierako urteetan, kosketan, aire-jauzitan, jauzi handitan eta estilo askeko jaitsieratan ere lehiatu zen Clay Beck-en zuzendaritzapean, baina, azkenean, hodi erdiaren aldeko hautua egin zuen, X Jokoetan telebistan ikusitako "eskola berriko" ekitaldi askotariko baten alde, alegia.

2011n, bere neska-lagunarekin, Alexandrarekin, ezkondu zen. Bikoteak bi seme-alaba ditu: alaba bat, Nayeli eta seme bat, Malachi.

## Nazioarteko domina taula
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*FIS-Ski.com – Biografia
*Wubgune ofiziala
Pordoi mendatea

**Pordoi mendatea** (; ) Italia aldeko Dolomitetan kokatzen den mendate bat da. 2.239 metroko garaiera du, eta Val Cordevole eta Val di Fassa haranak elkar lotzen ditu.

## Txirrindularitza 
Pordoi pasabidea Italiako Giroko igoerarik ospetsuenetako bat da. Canazeitik datorren isurialdeak 13 kilometroko luzera du, eta batez beste % 6ko malda du; Arabbako isurialdea, berriz, laburragoa da (9,4 km), baina batez besteko aldapa handiagoa da ( % 6,8). 13 aldiz izan da Cima Coppi.

Hona hemen bertatik pasa diren lehen txirrindulariak:

## Kanpo estekak
2021eko Poloniako Itzulia

**2021eko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 77. edizioa izan zen. 2021eko abuztuaren 9 eta 15 artean egin zuten, 7 etapatan 1.140,50  kilometroko ibilbidea eginez. Lublinen hasi eta Krakovian amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapena orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
José Javier Abasolo

**José Javier Abasolo Diaz de Basurto** (Bilbo, 1957ko urtarrilaren 3a - ibidem, 2022ko maiatzaren 7a) eleberrigile eta abokatua izan zen. Gehien landu zuen generoa eleberri beltzarena izan zen; dena del, ukroniak eta eleberri historikoak ere idatzi zituen.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidea ikasi zuen eta Eusko Jaurlaritzako administrazio publikoan lan egin zuen. *Gangster*era aldizkarian, Herri Irratian eta Bilboko El Correo egunkarian kolaboratu ohi izan zuen.

Gaztetatik irakurle heterogeneoa zen, eta nobela beltzera Manuel Vázquez Montalbánen *Tatuaje* eleberriari esker hurbildu zela zioen, eta hortik klasiko amerikarretara igaro zen. Nobela beltza idaztea gustatzen zitzaiola eta harekin gozatzen zuela aitortzen zuen. 

Kritikari batzuek uste zuten «nobela beltzaren generoari ekarpen serio gehien egiten dion idazle bat dela, egungo euskal gizartearen ispilu kritiko gisa...». Bere pertsonaiarik ezagunena Mikel Goikoetxea da, "Goiko" ezizenez ezaguna, detektibe pribatu eta lau eleberrietako protagonista bihurtutako ertzain ohia.

## Obra 
### Eleberri beltza 
Euskadin girotzen zituen beti eleberriak, Bilbon zehazki. 
;*Goiko* izeneko protagonista:
* *Pájaros sin alas.* (Erein, 2010).
* *La luz muerta.* (Erein, 2012).
* *La última batalla.* (Erein, 2013).
* *Demasiado ruido.* (Erein, 2016).

;Beste eleberriak: 
* *Lejos de aquel instante.* (Alba, 1997).
* *Nadie es inocente.* (Alba, 1998).
* *Una investigación ficticia.* (Tempore, 2000).
* *Hollywood-Bilbao.* (Hiria, 2004).
* *El color de los muertos.* (Hiria, 2005).
* *Antes de que todo se derrumbe.* (Algaida, 2006).
* *Heridas permanentes.* (Tropismos, 2007).
* *Una del Oeste.* (Erein, 2014).
* *Asesinos inocentes.* (Erein, 2017)
* *Una tumba en Jerusalén*. (Txertoa, 2020)
* *El país equivocado* (Erein, 2022).

### Eleberri historikoak eta ukroniak 
* *El aniversario de la independencia.* (Tropismos, 2006).
* *Una decisión peligrosa.* (Ttarttalo, 2014).
* *El juramento de Whitechapel.* (Erein, 2019).

## Sariak 
* Prensa Canaria Eleberri Saria 1996, *Lejos de aquel instante* eleberriarekin.
* García Pavón Eleberri Saria 2005, *Antes de que todo se derrumbe* eleberriarekin.
* Bizkaiko liburu-saltzaileen gremioaren saria 2006, *El aniversario de la independencia* eleberriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nieves Torres

**Nieves Torres Serrano** (Venturada, Madril, 1918 – Madril, 2013ko abenduaren 17a) Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militantea izan zen, ezaguna eta nabarmena, ia 17 urtez diktadura frankistaren preso politikoa izan zelako, eta frankismoaren errepresaliatuetako bat, espetxean denbora gehien eman zuenetarikoa, Manolita del Arco, María Salvo, Soledad Real eta Josefina Amalia Villarekin batera.

## Biografia 
Gazteria Sozialista Bateratuetako kidea (JSU), Gerra Zibila eragin zuen estatu-kolpea gertatu zenean, Madrilen egon zen. Gerra garai osoan Madrileko probintzian gazteentzako etxeak sortzeko lanetan aritu zen. Gerra amaitzean, JSUko beste kide batek salatu egin zuen. 1939ko maiatzaren 15ean atxilotu eta Núñez de Balboa kaleko komisarian hilabete igaro ondoren, Las Ventas emakumeen kartzelara eraman zuten. Han ez zitzaion gelaxkarik edo gelarik esleitu, kanpoko patio bat baizik. Kartzela 500 presorentzat prestatua zegoen, baina une hartan 11000 ziren, eta arreta bakarra eguneko otordu bat, oso egoera txarrean. Abuztuaren 12an, Gerra Kontseilu Gorenean, dozenaka preso politiko epaitu zituzten, eta heriotza-zigorra ezarri zioten Nievesi JSUko eta Alderdi Komunistako kide izateagatik. Egun hartan epaitu eta heriotza-zigorra jaso zuten ia denak, hogeita zazpi, erail zituzten irailaren 9an, Nieves bera, Antonia García eta Antonia Hernández, JSUetako kideak izan ezik. Fusilamenduak egin eta hilabetera, zigorra 30 urtetik gorako espetxeratzeagatik aldatu zioten.

1940ko maiatzeko presoen espedizioan Durangoko Emakumeen kartzelara eraman zuten, preso kopuru handi batekin batera, *Rosario Dinamitera* edo Tomasa Cuevas, besteak beste. 1939 eta 1940 artean ere, emakume ugari joan ziren Palma Mallorcako kartzelara preso. 300 eta 500 preso bitarteko espedizioek atxilotuak sakabanatzea eta Madrilen pilaketa murriztea zuten helburu. Hala ere, 1940ko maiatzean oraindik 5600 preso zeuden Las Ventas emakumeen kartzelan, iturririk zuhurrenen arabera. Euskal Herriko kartzeletan (Durango, Saturraran eta Zornotzako kartzela) Nieves Torresek zazpi urte igaro zituen. Azken lekualdatzean Segoviako kartzelara eraman zuten, eta han, 1949an, gose-greba bat egin zuen, Manolita del Arco, María Vázquez, Pilar Claudín, Merche Gómez eta Josefina Amalia Villa presoekin batera. Aske atera zen 1955ean.

Bihotz-arnas gelditze baten eraginez hil zen Madrilen, 2013ko abenduaren 17an, 95 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manolita del Arco
* Josefina Amalia Villa

## Kanpo estekak
Kolore-arkatz

thumb| Kolore-arkatzen barietatea
**Kolore-arkatza** pigmentuzko mina batez osatutako arte-materiala da, zurezko zorro zilindriko baten barruan sartuta. Grafitozko eta egur ikatz-arkatzez ez bezala, kolore-arkatz mina argizari edo olio-oinarriz egina dago, zeinak pigmentu, gehigarri eta aglutinatzaile proportzio desberdinak dituena.  Minak uretan disolbagarriak (akuarela) dituzten arkatzak eta pastel arkatzak ere egiten dira, baita minatakoetarako kolore-minak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bubblegum pop

thumb|250px|Bubblegum pop nerabeei zuzendutako musika da.
**Bubblegum pop** (euskaraz "Txikle-pop") edo **bubblegum musika** edo, besterik gabe, **bubblegum**, pop musikaren genero musikal bat da, melodikoa eta erritmo bizikoa, nerabezaro eta nerabeak erakartzeko merkaturatua. Askotan muntaketa-lineako prozesu batean ekoizten da, sarritan abeslari ezezagunak erabiltzen dituzten ekoizleek bultzatuta.

## Historia 
Bubblegumaren aldi klasikoa 1967tik 1972era izan zen. Bigarren bubblegum oldea bi urte geroago hasi zen, eta 1977ra arte iraun zuen; nolabait, disco musikak eta punk rockak fenomenoarekin bukatu zuten.

Generoa, batez ere, albumen ordez disko singleen fenomenoa izan zen, nerabeek eta aurre-nerabeek albumetan gastatzeko diru gutxiago zutela eta, beraz, albumak baino gehiago singleak erosteko joera zutela uste baitzuten. Gainera, talde asko estudioko musikariekin prestatu izan ziren. Bubblegum kantu ugari arrakasta bakarreko fenomenoak izan ziren. 

## Ezaugarriak 
Bubblegum generoaren ezaugarri nagusiak hauek dira:
* pop edo rock musika da baina nerabe eta aurre-nerabeak erakartzeko egina eta merkaturatua
* ekoizleek bultzatutako muntaketa-lerroko prozesu batean ekoitzia izaten da; horrek estilo "prefabrikatua" izatearen kritikak ekarri dizkio
* erritmo bizikoa
* taldean abesteko koruak
* haurren itxurazko tematika eta inozentzia landua
* batzuetan abestiek mezu sexuala dute 
* bubblegumak oso gutxitan izaten ditu gitarra-soloak, normalean organoa izaten dute, eta, askotan, txaloak erabiltzen ditu perkusio-tresna gisa.

## Taldeak 
* The Archies, gezurrezko taldea zen. Bere abesti ezagunena "Sugar, Sugar" izan zen.
* 1910 Fruitgum Company
* The Ohio Express
* Lio

## XX. mende amaieran 
Musica dance estiloaren agerpenarekin bubblegum dance garatu zen ere bai; azken estilo honek Aqua taldearen «Barbie Girl» abestiarekin mundu mailako arrakasta lortu zuen. Bubblegum pop, bestetik, teen pop generoarekin lotuta dago. Teen popen arrakasta handiko abeslariak ezagunak egin dira: Justin Bieber eta Marina Diamandis bakarlariak edo One Direction gisako taldeak. Esparu berean Disney faktoriak bultzatutako artista gazteak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :["Sugar, Sugar(https://eu.wikipedia.org/wiki/Sugar%2C_Sugar)" abestia Youtuben.]
* :["Banana Split(https://eu.wikipedia.org/wiki/Banana_Split)" abestia Youtuben.]
Batasunaren estatua

***Batasunaren estatua*** munduko estaturik altuena da, 182 metrorekin,  Gujarat estatuan, Indian. Vallabhbhai Patel (1875 – 1950) Indiako independentziaren aldeko ekintzailea irudikatzen du, India independenteko lehen ministro eta barne-ministro izan zena eta Mahatma Gandhiren jarraitzailea. Patel oso errespetatua izan zen Indiako 562 estaturen eta Indiako Batasun Bakarra osatzeko Britainiar Raj zaharraren parte garrantzitsu baten arteko batasunean izan zuen lidergoagatik. Gujaraten estatua Narmada ibaian, Kevadiya kolonian,  dago presaren aurrean, Vadodara hiriaren hego-ekialdetik 100 kilometrora.

Proiektua 2010ean iragarri zen lehen aldiz, eta Larsen & Toubro konpainia indiarrak hasi zuen estatua eraikitzen 2013ko urrian, eraikitzeko koste osoa 2.700 crore izan zelarik (US$422 milioi). Ram V. Sutar eskultore indiarrak diseinatu zuen, eta Indiako lehen ministro Narendra Modik inauguratu zuen 2018ko urriaren 31n, Patelen jaiotzaren 143. urteurrenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Araknofobia

**Araknofobia** armiarmekiko eta eskorpio gisako beste araknido batzuekiko beldurra edo fobia irrazionala da. Orokorrean ere armiarmen ziztadekiko neurriz goitiko beldurra gisa definitu daiteke. Fobiarik ohikoenetako bat da, eta, ziurrenik, animaliekiko fobia hedatuena. 

## Ezaugarriak 
Araknofobia duten pertsona batzuk armiarma handi eta sendoen beldur izan daitezke soilik, hala nola *Lycosidae*, *Theraphosidae* eta *Sparassidae* familienak; muturreko beste kasu batzuetan, berriz, *Salticidae* eta *Araneidae* bezalako armiarma txiki eta garbien beldur ere izan daitezke. 

Araknofobikoen erreakzioek maiz irrazionalak dirudite. Armiarmak bizi direla uste duten edo armiarma-sareak ikusi dituzten edozein lekutatik urrun egoten saiatzen dira. Urrutitik armiarma bat ikusten badute, agian ezin izango dira eremu horretan sartu, nahiz eta zabala izan, edo, gutxienez, ahalegina egin beharko dute lehenago izerdia, arnasketa azkarra, takikardia eta goragalea ezaugarri dituen izua kontrolatzeko. 

Armiarma handi edo txiki bat ikustean araknofobia jasaten dutenek ere armiarma erauzten dute berehala, eta beti objektu luzeren bat erabiltzen dute, araknidora gehiegi hurbildu beharrik ez izateko. Armiarmekiko beldurrak fobikoak bizitzea erabakitzen duen lekua edo oporretan joango den lekua mugatu dezake.

Araknido gehienak pertsonentzat arriskutsuak ez diren arren, araknofobia dutenek beldurra jasaten jarraitzen dute. Armiarma itxurako objektu batek ere araknofobiko bati eraso diezaioke.

## Tratamenduak 
Fobia gehienak bezala, araknofobia tratamendu psikologikoarekin senda daiteke. Ohikoena pazienteak izutzen duen animalia fobikoaren eraginpean jartzen duten metodoak erabiltzea da, baita talka-terapia edo desentsibilizazio sistematikoa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lakh

**Lakh** (laburtuta, **L**; eta baita **lac**) ehun mila zenbakia (100.000) adierazteko indiarren zenbaki-sistemako unitatea da.  Adibidez, Indian 150.000 errupia 1,5 lakh errupia bihurtzen dira. Ez bakarrik dirua (errupiak edo), beste edozein gauza kontatzeko balio du. 

Lakh hitz modernoa Sanskritotik dator (लक्ष, *lakṣa): "*marka, helburua, jokoko postura", baina "100.000" zenbakia bezala ere erabiltzen zen Gupta aroko sanskritoan eta handik erabilpena. 

## Erabilpena 
Non eta Europa zenbaki handiak biribiltzeko milioia erabiltzen dugun, Indian, baita ingelesez ere, lakh terminoa erabiltzen dute. "2.2 milioi pertsona" esango genukeen tokian "22 lakh pertsona" zenbatzen dituzte Indian. Kopuru handiagoetarako hitza ere badute Indian, 100 lakh *crore* bat dira, 10 milioi.

Asko erabiltzen den terminoa, bai testuinguru ofizialetan, bai beste batzuetan, Afganistan, Bangladesh, Bhutan, India, Myanmar, Nepal, Pakistan eta Sri Lankan. Ingelesez ere bai India, Bangladesh, Pakistan eta Sri Lankan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rupia (argipena)

**Rupia** terminoak hainbat adiera du:

* **Rupià**, Kataluniako herria.
* **Errupia**, Indiako eta beste herrialde batzuetako dirua.
Santi Samanes

**Santiago Samanes Bonito**  edo futbolean ezagunagoa **Santi Samanes** bezala, (Berriozar, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Ezker hegalean aritzen da normalean. Pamplonaren harrobian hezia, bere lehen taldearekin bi denboraldi jokatu zituen. Poloniako lehen mailan aritu da ere, baina ez zituen aukera ugaririk izan. Bigarren B mailan eta Lehen Federazioan urte ugari jokatu ondoren, 2025ean Bigarren mailarako igoera lortu zuen Cultural Leonesarekin, baina ez zioten kontratua berritu.

## Ibilbidea 
*2025eko Maiatzak 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Piña (futbolaria)

**Iñigo Sebastián Magaña**, ezizenez '**Piña**',  (Murchante, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari lanetan aritzen da. Bere jaioterriko Murchanten hasi zen futbolean, geroago Tudelanoren harrobira batzeko. Lehen talde tuterarran debuta egin eta gero , 2014ean Osasunak fitxatu zuen Osasuna Promesasen aritzeko, baina ez zuen aukera askorik izan eta Mutilveran jokatu zuen denboraldiaren bigarren zatia lagatu gisa. Talde gorritxotik joan eta gero, 3.mailako talde ezberdinetan ibili zen Zamorara heldu arte, zeinekin 2.B mailarako igoera lortu zuen. 2022an Murtziak fitxatu zuen. 2023an bere debuta egin zuen Bigarren mailan Eldenserekin. 2025eko udan Huescak fitxatu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko Maiatzak 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Ascobi-Bieba

**Ascobi-Bieba**, Asociacion de Construcctores y Promotores de Bizkaia/ Bizkaiko Etxegileen Bazkundea, Bizkaiko eraikuntza sektorearen erakundea da. Erakundeak, bilboko transformazioan rol garrantzitsua izan du. Egoitza, bilboko gurutze sakratuko enparantzan dago, 5 zenbakian eta 6. solairuan, hain zuzen ere. Erakundeak, urtero, ASCOBI Txostena azaleratzen du, Bizkaiko eta Euskadiko eraikuntzako sektorearen analisiarekin.

## Historia 
1977. urtean eratu zen erakundea. Erakundearen helburuak ondorengo hauek izan ziren:

* Elkartekideen defentsa aktibitate profesionalean.
* Elkartekideentzat interesgarriak diren serbitzuak eratzea eta mantentzea.
* Organismo publikoekin erlazioa mantentzea, garatzea eta erraztea.
* Erakunde publikoei elkartekideen erreklamazioak, ekimenak eta asmoak azaltzea.
XXI. mendean Erailur eratu zen Bizkaiko arkitektoekin batera erlazioa gogortzeko asmoarekin.

## Lehendakariak 
* Jose Mari Mujika (1982-1986)
* Jose Francisco Murga (1986-1990)
* Luis Andres Merodio (1990-1994)
* Jose Luis Olabarri (1994-2002)
* Iñaki Barrenetxea Espiga (2002-2010)
* Manu Galindez (2010-2014)
* Humberto Perea (2014-2018)
* Alex Bidetxea (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.ascobi.com/