open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gumballen mundu harrigarria

***Gumballen mundu harrigarria*** () Ben Bocquelet-ek Cartoon Network-erako sortutako animaziozko sitcoma da. Gumball Watterson katuaren mundu harrigarrian gertatzen diren istorioak dakarzkigu marrazki bizidun telesail honek.

Euskal Herrian, ETB 3 eta ETB 1-en eman zuten.

## Kanpo estekak
Barakaldo CF 2024-2025

Entrenatzailea:  Imanol De la Sota (2022-Egun) 
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  24 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak harrobiko taldetako jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Gehienez 18 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

#### Baja neguan 
### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
## Ikus, gainera 
* Barakaldo 2023-24
* Barakaldo 2025-26

## Kanpo estekak
Apolo Hipoakreoaren haitzuloa

**Apolo Hipoakreoaren haitzuloa** Apolori eskainitako koba eta santutegia da. Atenas Akropoliaren muinoaren ipar-mendebaldeko hegalean dago. *Hipoakreo* hitzak "Apolo goien azpian" esan nahi du.

## Ezaugarriak 
Kobazuloak 5 metroko zabalera eta 3 metroko sakonera du, nahiz eta antzinatean ziur aski sakonagoa izan. Santutegian haitzean zizelkatutako barrunbeak zeuden eskulturak jartzeko. Haitzuloan aurkitutako botozko eskaintzengatik identifikatu da aztarnategia. Esaten denez, Delfosera zihoazenak (pythaistai) kobazulotik hasten zuten bidaia.

Peripatos bideak santutegira zeraman muino ingurutik. Haitzuloaren ekialdean beste bi labar-santutegi daude, Zeus Olinpiarreko Haitzuloa eta Paneko Haitzuloa, eta mendebaldean Klepsydra iturria.

## Historia 
Santutegia Apolo Hipoakreosi eskainia zegoen, edo "Apolo goien azpian", santutegiaren kokapenari erreferentzia eginez.

Kobazuloan, Apoloren gurtza ere egiten zen, Patroos ("Aita Apolo") eta Pitio ("Piton hiltzailea") epitetoekin. Azken honen arabera, santutegia, Pythion bezala ere ezagutzen zen (antzinako grezieraz: Πύθιον).

Mizenastar garaian, K.a. XIII. mendean, gurtzen zuten haitzuloa gutxi gorabehera. Atenastarrek Atikako biztanle gisa zituzten jatorri mitikoekin lotzen zuten koba; izan ere, elezaharrak dioenez, Apolok Kreusa, Erekteoren alabarekin lo egin zuen kobazuloan, Ion joniarra sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pietro D'Achiardi

thumb|225x225px|Orga gorria
[thumb|225x225px|[Bagnone|Bagnoneren ikuspegia]]
'''Pietro D'Achiardi''' (1879ko urriaren 28a, Pisa – 1940ko abenduaren 18a, Erroma) margolari italiarra, arte-historialaria, arte-kritikaria eta museoko zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Antonio D'Achiardi mineralogistarengandik eta Marianna (Camici  ezkongabea) emaztearengandik jaio zen.  Anaia zaharrena, Giovanni D'Achiardi, mineralogista zen. Oso gaztetatik zuen interesa artean. 1901ean Pisako Unibertsitateko Hezkuntza Fakultateko literaturan titulua lortu zuen.

Hasieran, paisaiak margotu zituen, tenpera erabiliz. Erromara joan zen 1903an, Adolfo Venturirekin batera, Erdi Aroko eta Aro Modernoko artearen historiako ikastaro aurreratuetara joateko. Diploma 1906an lortu zuen, Sebastiano del Piombori buruzko tesia batekin.

1908an, Vatikanoko Galerien Zuzendari berri gisa, Pio X Aita Santuak galerien diseinua berrantolatzeko enkargua eman zion, Vatikanoko Liburutegitik gertu. Vatikanoko hiriko hainbat lekutako pinturak ere bildu zituen; asko publikoarentzat eskuraezinak. Erakusketa berria Aita Santuak eskaini zuen 1909ko martxoan. D'Achiardik 1913an eta 1914an idatzi zituen bildumarako gidak.

Urte horretan bertan, Borghese gailerian Ikuskatzaile izendatu zuten. 1913an Belle Arti di Roma Akademiako irakasle izendatu zuten. 1922tik 1924ra Jerusalemen lan egin zuen, Nazio Guztien Elizarako; hainbat lekutarako mosaikoak diseinatu zituen, Hilobi Santua barne. Gero, 1926tik 1929ra, batzorde pribatu eta publikoetan lan egin zuen Erroman; mosaikoei buruzko zaharberritze-lan batzuk ere egin zituen Palazzo Venezian. Bere bizitzako azken hamarkadan, arte erlijiosoan oinarritu zen ia erabat.

Haren "Zerurako bidea" Washingtongo Arte Amerikarreko Smithsoniar Museoan ikus daiteke.

## Bibliografia 
* Dizionario Biografico degli Italianiren [Biografia](https://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-d-achiardi_(Dizionario-Biografico)) @ Treccani
* Gianfrancesco Lomonaco, Paolo Emilio Trastulli, Tra 800 e 900 Pietro D'Achiardi: *un toscano a Roma*, Ed. Dilor, 1984
* Giuseppe Luigi Marini, "Pietro D'Achiardi", Il valore dei dipinti italiani dell'Ottocento e del primo novecento, Torino, Umberto Allemandi & C., 2002  978-84-88-422-1051-1

## Kanpo estekak 
* P. D'Achiardi, *Nuovi acquisti della R. Galleria Borghese*, Bollettino d'Arte, 3, 1912
Ryuichi Moriya

**Ryuichi Moriya** (Kishiwada, 1985eko otsailaren 28a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saori Nagamine

**Saori Nagamine** (Nagasaki, 1993ko uztailaren 5a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keiko Nakagomi

**Keiko Nakagomi** (Tokio, 1970eko ekainaren 12a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conocybe antipus

***Conocybe antipus*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Galera antipus*,  *Galera antipoda**.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, haragi mehearekin, baina hezetasunean ertzean ildaska gabe; gorri-arre-kanela kolorekoa, okre antzeko kolorera zurbilduz.

**Orriak:** Estu, meharrak, okre-burdin kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm cm bitarteko garaierakoa, oinarrian luzatua, hedapen bulbiforme baten azpian, sustrai luze baten antzekoarekin, sakon lurperatuta; zurixkatik okre zurbilera doan kolorekoa laster arrexka,

**Haragia:** Arrexka, batez ere hankan.

**Etimologia:*' *Conocybe* terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen “cono” hitzetik eta burua, esan nahi duen, “cybe” hitzetik. *Antipus* epitetoa berriz aurka esan nahi duen “anti” hitzetik eta hanka, antipoda edo urrunekoa esan nahi duen “pus/podos” hitzetik. Oina luzea eta sustrai antzekoarekin duelako

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Oso perretxiko liraina da, eta bere bereizgarririk nabarmenena oinaren loditzea da, sustraitxo mehetu batean amaitu aurretik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Orokorrean lur koipetsuetan edo ongarrituetan (simaurra, konposta…). Oso urria.

### Banaketa eremua 
Japonia, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Brasil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Díaz Álvarez

**Alex Díaz Álvarez** (Urretxu, 2001eko uztailaren 28a) gipuzkoar txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2021**
* 6. Loinaz Proban
**2022**
* 5. Euskal Herriko errepideko txapelketan (San Isidro Sari Nagusia)
* 6. Laudio Sarian
**2023**
* 3. Santikutz Klasikan
* 4. Dorletako Ama Sarian
* 5. Oroko Andre Maria Sarian
* 5. Ereñoko Udala Sari Nagusian
* 6. Mungia Sari Nagusian
* 6. Gorlako Igoeran
* 6. Lazkaoko Proban
**2024**
* 20px Nafarroako Itzulia eta etapa 1 
* Jose Mari Anza Memoriala
* 2. Circuito Montañésean
* 2. Pascual Momparler Memorialean
* 2. Antzuola Sarian
* 3. San Pedro Sarian
* 3. San Bartolome Sarian
* 5. Gorlako Igoeran
* 7. Vuelta al Guadalentín-ean eta etapa 1 

## Taldeak
* Jira Bira Nuuk-Grupo Eulen - (2020-2021)
* Cafés Baqué - (2022-2023)
* Caja Rural-Alea - (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Alex Díaz Álvarez - *FirstCycling.com*
Larrahe

**Larrahe** (bere forma datiboan) antzinako baskoien jainko baten idatzizko izena da. Lau idazkunetan agertu da bere izena, lau aratan: Muruzabal Andionen, Iruxon, Errezun eta Larunben, laurak Nafarroa Garaian eta baskoien eremuan.

*Larrahe* izena gizonezko dibinitate bati dagokio, Iruxoko aldarean *deo* (gizonezko jainko) hitza idatzita baitauka. Luis Mari Zalduak proposatu zuen jainko honen izena *Larrani* izan zitekeela. Aldarea kareharrizkoa da, goian *focus* bat du eta 61 cm x 32 cm x 27,5 cm neurtzen ditu. Promesa bat du, sei lerrotan idatzia, eta teonimoa azken errenkadan dago, LARRAHI (forma hori datiboan/Nori forman dago) moduan idatzia. 

Amaierako I hori akaso II zen, hau da, E irakurri beharrekoa. Kalkarenitazko bloke monolitiko batean egindako pieza da, eta 47 x 18 x 18 cm ditu. Goiko aldean *focus* biribil bat du, zeina erritualak egiteko erabiltzen zen, eta bi moldura soilek banatzen dute gorputza goiko partetik eta oinetik. Testu epigrafikoa lau idazketa lerrotan banatua dago: 

* CIL 12, 05369 (P(ublius) Cornelius / Phileros / Larrasoni / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito));

* CIL 12, 05370 (T(itus) Valerius C(ai) f(ilius) Senecio / P(ublius) Usulenus Veientonis l(ibertus) / Phileros / T(itus) Alfidius T(iti) l(ibertus) Stabilio / M(arcus) Usulenus M(arci) l(ibertus) Charito / magistri pagi ex reditu fani / Larrasoni cellas facind(um) / curaverunt idemque probaverunt)  .
Bigarren inskripzioen, *Larrasoni cellas* aipatzen da, ha da, "Larrasoren cella";  epigrafistek uste dute Mouxen Larraso jainkoari eskainitako santutegia zegoela. Inskripzio hauek ez daude Akitaniarren eskualdean, baina Michel Christolek nabarmentzen du Moux Narbona eta Bordeleko (Akitaniako) bide nagusian kokatuta zegoela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pirinioetako panteoia
* Zerrenda:Eusko-akitanierazko izendun idazkunak

## Kanpo estekak 
* Aranzadik Larunbeko aldareari buruz egindako dokumentala
Osasuna 2024-25

Entrenatzailea:  Vicente Moreno (2024-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25etik aurrerako zenbakia duten jokalariak Osasuna Promesas taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
#### Baja Neguan 
### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 26*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Lehiaketa guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan gehien agertu diren jokalariak.*

350px

### Neurketak 
#### Aurrendenboraldia 
#### Liga 
#### Kopa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Osasuna 2023-24
* Osasuna 2025-26
Ludvig Holstein-Holsteinborg

**Ludvig Henrik Carl Herman Holstein-Holsteinborg** (Holsteinborg, 1815eko uztailaren 18a – Kopenhage, 1892ko apirilaren 28a) daniar lur-jabe, noble eta politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1870ekin 1874ra.

Holsteinborgeko gazteluan jaio zen eta Holsteinborgeko seigarren kondearen semea izan zen. Geroago, zazpigarren kondea bihurtu zen. 1836an Berlingo Unibertsitatean hasi zen ikasten, baina azkenean Kopenhageko Unibertsitatean graduatu zen.

Zentroko Alderdiko kide izan zen eta koalizio-gobernua zuzendu zuen Lurren Jabeen Alderdi Nazionalarekin eta Alderdi Nazional Liberalarekin. Gobernuan pasibotasuna eta iritzi propiorik ez izatea leporatu zioten.

1870. urtean Dannebrogeko Ordenarekin eta Elefantearen Ordenarekin kondekoratua izan zen.
Paviako Unibertsitatea

**Paviako Unibertsitatea** (, **UNIPV**; ) Italiako Pavia hirian dagoen unibertsitate publikoa da. 1361ean bertan eskolak ematen zituzten, munduko unibertsitaterik zaharrenetakoa bihurtuz. Lonbardia eskualde osoko unibertsitate bakarra izan zen XIX. mendearen amaiera arte. 2022an Times Higher Education-ek Italiako 10 onenen artean eta munduko 300 onenen artean sailkatu zuen unibertsitatea. Gaur egun, 18 departamentu eta 9 fakultate ditu. Ez du campus nagusirik; bere eraikinak eta instalazioak hirian sakabanatuta daude, eta horri "hiriko campusa" deitzen zaio. Unibertsitateak 20.000 ikasle baino gehiago artatzen ditu, Italiatik eta mundu osotik etorritakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basilio Osaba Ruiz Erentxun

**Basilio Osaba Ruiz de Erentxun** (Gasteiz, 1907 - 1978) arabar arkeologiaren aitzindaria izan zen, eta Ourenseko eta Burgosko arkeologia-museoen zuzendari jardun zuen.

## Prestakuntza 
thumb|Atapuercako aztarnategiari buruzko beira-arasa, Burgosko Museoan, Basilio Osaba zuzendari zela.
Gasteizen, bere jaioterrian, egin zituen oinarrizko ikasketak eta irakasle-ikasketak. Ondoren, Basiliok Zaragozako Unibertsitatean jarraituko du lanean, eta Filosofia eta Letretako fakultatean lizentziatuko da historialari. Oposizioak egin ondoren, 1944an Estatuaren ‘Artxibozain, liburuzain eta arkeologoen’ kidegoan sartzea lortu zuen. Museo Arkeologiko Nazionalean ere laguntzen du kontserbatzaile gisa. 

Handik gutxira, 1944an bertan, Ourenseko Museo Arkeologikoaren zuzendari izendatu zuten. Bere lana pizgarria izan zen erakundearentzat, bere lanari esker lortu baitzuen museoak bere lehen lokala. Basiliok ere lehen erakusketa-instalazioa diseinatu zuen. Galiziako lurretan egindako aldi horretan, harremanak izan zituen eskualdeko beste ikertzaile batzuekin, besteak beste, Florentino López Cuevillas historiaurrelaria. 1950ean, Burgosko Museo Arkeologikora lekualdatzeko lehiaketa irabazi zuen, zuzendari gisa. Burgosko hiriburuan egindako lehen ekarpenetako bat museoko material arkeologikoak eskualdatzea izan zen, Santa Maria dorretik (ordura arte han gordetzen ziren) Miranda Etxeraino. Aipatzekoa da, halaber, Atapuercan parte hartu zuen lehen ikertzaileetako bat izan zela (José Luis Uribarri espeleologoarekin batera). 

Basiliok maiz argitaratu zuen Fernán González Erakundearen Aldizkarian; bazkide izateaz gain, diruzaina eta idazkaria ere bazen monumentu-batzordean.  

Burgosko etaparen zati batean, 1963tik 1969ra bitartean gutxienez, irakaskuntzara itzuli zen, eta frantseseko eta literaturako irakasle gisa aritu zen La Merced ikastetxean. 

Alemanair Institutu Arkeologikoaren kidea izan zen, Real Academia Galegan eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea izan zen. Frantses Akademiako Urrezko Palmekin kondekoratu zuten. 

"Don Pedro González de Mendoza, trovador dulce, nobilísimo caballero e ilustre guerrero" idatzi zuen, bai eta beste hauek: Vida Vasca, 1952, XXIX; "Ermitas en el lugar de Otazu (Gasteiz) y la Cofradía de los santos Mártires Quirico y Julita su madre", Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País, 1948, IV; "Escultura gótica. XIII. mendeko irudi ezezagunak (Otazu, Araba) ", Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País, 1950; VI;" El nuevo pórtico de la parroquia de San Martín del lugar de Otazu (Araba) ", Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País, 1949, V.

Burgosko museo arkeologikoari buruzko zenbait idazlan argitaratu zituen, hala noal: "Museo Arqueologico de Burgos" (1955) edo "Simbolismo en la ornamentación de las estelas hispano-romanas del Museo Arqueológico de Burgos" (1958) eta arkeologiaren gaiaren baitan, "Capitel de la Ermita de San Baudel, en la Bureba" (1953); "Retablo hispano-flamenco de La Ventosilla" (1953) eta "El oppidum de Iruña: memoria de las excavaciones" (1958)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahia Etxeberri

**Nahia Etxeberri Lopepe** (Ainhize-Monjolose, Baxenafarroa, 2008) bertsolaria da. 2025ean Iparraldeko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa 
* Aitor Sarasua bertso-paper lehiaketa
** Gazteen mailan irabazle (1): 2021
* Iparraldeko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (1): 2025.
** Errimategi aberatsena (1): 2024
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapeldunordea (2): 2024 eta 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portuak

***Portuak*** Oihana Arana idazle eta bertsolariaren eleberria da. 2020an argitaratu zuen Gaumin argitaletxeak. Azaleko irudia, aldiz, Malen Amenabar diseinatzaileak egin zuen. Eleberria Fernando Morilloren proposamenez idatzi zuen Aranak. Nerabeei dago zuzenduta eta harremanen inguruan mintzo da lan hau.

## Sinopsia 
Noiz uzten diogu haur izateari? Noiz egiten gara heldu? Nerabetasunaren galdera ikur handiei erantzun txikiak ematera dator Ilargiren nerabezaroaren argazki panoramikoa den “Portuak” eleberria. Garai lurrikaratsu horretan, gorputzarekin, lagunekin, etxekoekin, heriotzarekin… izandako harremana kontatzen du etorkizuneko Ilargik, aitona Matiasek herentzian utzitako portuekiko obsesioa ardatz.

Istorioan zehar, protagonista bereziki arduratuko da ingurukoen (familiakoen, lagunen…) zaintzaz, eta horretan dabilela, hautsi beharreko hainbat estereotiporekin egingo du topo. Nerabe izatetik heldu izaterako muga igarotzen lagunduko dion pausoa izango da horiei aurre egitea.

Pixkanaka pasatuko da Ilargi itsaso zabalean noraezean ibiltzetik, portuan amarratuta egotera. Agian ideia hobea zen itsaso zabalean noraezean jarraitzea. Batek daki!

## Erreferentziak
Georgios Athanasiadis-Novas

**Georgios Athanasiadis-Novas** (; Nafpaktos, 1893ko otsailaren 9a – *ibidem*, 1987ko abuztuaren 10a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1965eko uztailetik abuztura.

Zuzenbidean graduatu zen Atenasko Unibertsitatean eta 1926an diputatu hautatu zuten. Lanbidez abokatua izan zen eta Barne ministro izan zen 1945ean, Hezkuntza ministro 1950ean eta Industria ministro 1951n.

1961ean, eskuineko gobernuen ustelkeriaren ondorioz Zentroko Batasuna alderdiarekin bat egin zuten kontserbadore ugarietako bat izan zen. 1964an Zentroko Batasuna boterera iritsi zenean, parlamentuko lehendakari izendatu zuten.

Konstantino II.a erregeak lehen ministro izendatu zuen 1965eko uztailean, Georgios Papandreu kargutik kendu ondoren. Hala ere, ezin izan zuen konfiantza boto bat irabazi abuztuan eta ordezkatu egin zuten.

1974an Koronelen diktaduraren erorketaren eta Konstantinos Karamanlis lehen ministro izendatzearen bultzatzaileetako bat izan zen.
Katalina etxea

**Katalina etxea** lehenago Hondarribiko Lonja-Etxea edo lonja zaharra izan zen eraikina da, Hondarribiko Puntalea auzoan. 

16. mendeko dokumentuetan aipatzen da jada: ondoan kaia eraikitzen hasi ziren 1566. urtean. Eraikin zaharrak portada handi bat zeukan, bi begiko arkuarekin. 20. mendean estilo neogotikoko leihoz egon zen apaindua, 21. mendean desagertutako formak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Real Sociedad 2024-2025

Entrenatzailea:  Imanol Alguacil (17-18, 18-Egun)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Sanse taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 34*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Lehiaketa guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

### Neurketak 
#### Aurrendenboraldia 
#### Liga 
#### Kopa 
#### Europa League 
## Ikus, gainera 
* Errealaren ibilbidea Europan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Real Sociedad 2023-24
* Real Sociedad 2025-26

## Kanpo estekak
Inexa de Gaxen (pastorala)

'''*Inexa de Gaxen* pastorala''' Itxaro Bordak idatzitako lana da, 2024ko ekainaren 15ean eta 16an Bastidan, eta irailaren 21ean eta 22an Bardozen, Xarnegu eskualdeko lagunek taularatua non 104 herritarrrek parte hartu zuten. Inexa de Gaxen emakumearen istorioa jaso zuen pastoralak. Pantxika Urrutik errejent kargua du. Berezitasun bat ukanen du pastoralak, bi hizkuntzatan izanen baita: euskaraz eta okzitanieraz. 

## Inexa de Gaxen 
14 urte zituela, 1580an, sorginkeriagatik salatu zuten. Urtubiako jaunak Hendaian atxilo hartu zuen gaztea, eta 18 urte bete arte ez zuten askatu, orduan Akizeko apezpikuak zuritu baitzuen. Irunen atzeman zuen aterpea, eta han Pedro de Sanza Hondarribiako soldaduarekin ezkondu zen. 1611n sorginkeria leporatu zioten berriro. Akusazioak gorabehera, irmo jarraitu zuen eta berriz errugabetzea lortu. Hala ere, erbestera behartua izan zen, Bidasoko ontzi batean. Gaxen Inesaren azken patua misterio bat da oraindik... Hala dio, bederen, hari buruz gurera arte heldu den informazio apurrak. 

Itxaro Bordak azaldu zuenez «Ikerketa lan bat egin dut sorginkeriaren inguruan, Lapurdiko sorgin auziei buruz, eta giroari buruzko lanketa bat egin dut. Inesa Gaxeni buruzko ikerketak ere egin ditut: badira hatz historikoak, baina askotan fikzioarekin bete behar dira falta diren elementuak».  

## Okzitanieraz ere bai 
Hastapenean euskaraz izanen zela uste bazuen ere, Xarneguko herritarrekin mintzatzean ohartu zen «bi hizkuntzek presentzia» izan dutela leku horretan. Xarnegu eremuko berezitasuna da «bi nortasunek bakarra» osatzen dutela, Urrutiren arabera. «Ber familian okzitaniarrak eta euskaldunak badira, eta naturala da haientzat». Hala, Bordak idatzitakoa Yvan Bareyrek itzuli du okzitanierara, «pertsonaia zehatz batzuentzat eta kantuentzat».  

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pastoral
* Itxaro Borda

## Kanpo estekak 
* Pastorala aurkezteko webgunea.
Jazzmun

**Jazzmun** **Nichcala Crayton** (Bakersfield, Kalifornia, 1969ko otsailaren 10a ), artista gisa bere lehen izenaz ezaguna, aktore eta ikuskizunetako antzezle estatubatuarra da. Emakumezko transgeneroa da, bere komunitatearekin inplikatutako aktibista eta Los Angeles hirian sexu langileen aldeko komunitate-lanean nabarmendu izan da besteak beste.

Jazzmunek *Roseanne* telesailean egin zuen bere lehen papera 1994an. Horren ostean, hainbat paper jokatu zituen telesail eta filmetan, hala nola *The John Larroquette Show, Glee, MADtv, Gilmore Girls* edo *The 40 Year Old Virgin-*en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estupro

thumb|250px|Estuproan biktimaren onarpena eman behar da.

**Estuproa**, zuzenbidean, delitu sexuala da. Heldu batek sexurako adostasun-adina ez duen pertsona batekin sexu-harremanak dituenean gertatzen da. Biktimak ekintzarako baimena eman dezake, engainuak, xantaiak edo, besterik gabe, helduaren nagusitasunaz abusatzeagatik. Gutxieneko eta gehieneko adina legedien arabera aldatzen da, baita sexu-egintzaren ezaugarriak ere. Kasu askotan, delituak eskatzen du heldua biktimaren heldutasun ezaz baliatu izana. Bortxaketatik bereizten da biktimaren aurkako indarkeriarik ez dagoelako, eta biktimak ekintzarako adostasuna edo ez aurkako jarrera adierazten duelako.

Estupro delitu gisa haurren sexu-abusuaren kategoria barruan sartzen da —pederastia eta beste ekintza batzuk —, baina ez da pedofilia, azken horrek haurrekiko erakarpen lizunari bakarrik egiten baitio erreferentzia.

## Definizioa 
Estuproak, edozein delitu penalek bezala, hori tipifikatuko duen lege bat egotea eskatzen du, hau da, estuproa eratzeko baldintzak zehaztea. Baldintza horiek aldatu egiten dira herrialde bakoitzaren arabera. Legeria guztietan, biktimaren adina —nerabea edo adingabea izan behar du— eta biktimaren adostasuna dira elementu amankomunak. Biktimaren baimenik ez badago, bortxaketa-delitua da.

Herrialdeak oso desberdinak dira betekizunetan, eta kasu bakoitzean aldatu egiten dira adina, sexu-egintza mota eta biktimaren baimenari eragiten dioten inguruabarrak, batez ere heldutasunik eza edo mendekotasun-egoera, hala nola engainua edo sedukzioa, legeria askotan kontuan hartuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bortxaketa
* Sexu erasotzaile
* Sexu-abusu
* Haurren aurkako sexu-abusu
* Haurren tratu txar

## Kanpo estekak
Giacomo Guardi

**Giacomo Guardi** (Venezia, 1764ko apirilaren 13a - 1835eko azaroaren 3a) Veneziako eskolako margolari italiarra izan zen.

Francesco Guardi *vedutista* ezagunaren semea zen, eta aitaren lan-ildoarekin jarraitu zuen, ospetsu egin gabe. Bere lan gehienak ikuspegi txikiak dira, eta, aitaren mailara iritsi ez bazen ere, trebetasun artistiko handia erakutsi zuen, urte batzuk geroago oso estimatua. Bere ondarearen ebaluazioa nahiko zaila da, oso maiz pinturak oker egozten zaizkiolako.

## Irudi galeria 

Irudi:1795_Guardi_Markusplatz_in_Venedig_anagoria.JPG
Irudi:Giacomo_Guardi_-_Landscape_in_the_Environs_of_Venice_-_WGA10892.jpg
Irudi:Giacomo_Guardi_Madonna_del_Monte.jpg
Irudi:Giacomo_Guardi_(Venezia_1764_–_Venezia_1835),_San_Giacomo_in_Paludo,.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kremlingo Jauregi Handia

**Kremlingo Jauregi Handia** () Errusiako presidentearen egoitza ofiziala da. Moskuko Kremlinaren hego-ekialdean dago, Pinar muinoaren tontorrean. Kremlineko Jauregi Handia, gaur egungo itxurari dagokionez, 1838-1850 bitartean eraiki zen, Nikolas I.aren ekimenez. Gaur egun, Kremlineko Jauregi Handiak Errusiako estatu bizitzaren gune garrantzitsuenetako bat izaten jarraitzen du.

Leku berean kokatu ziren Ivan III.a Errusiakoaren jauregi handia, XV. mendekoa, eta Elisabet I.a Errusiako enperatrizaren jauregia, XVIII. mendekoa. Arkitekto nagusia Konstantin Ton izan zen,  N.I. Chichagov, V.A. Bakarev, F.F. Rijter, P.A. Guerasimov eta F.G. Solntsev arkitektoen taldeko burua.

## Ezaugarriak 
Jauregiak 125 metroko luzera du, 44 metroko altuera, 700 areto ditu, tsarren antzinako hainbat gela barne: Fazeten Ganbera, Zarinaren Urrezko Ganbera, Teremen Jauregia, jauregi-elizak. 

Fatxada nagusiak Moskova ibaira ematen du. Kanpotik ikusita, jauregiak hiru solairu dituela dirudi, baina bi baino ez ditu. Gertatzen dena da bigarren solairuak bi leiho errenkada arkutuak dituela (XVII. mendeko terem errusiarretan bezala).

XIX. mendeko jauregien barrualde guztiak ondo kontserbatuta daude. Bere apaingarrian barrokoaren eta klasizismoaren estiloetako elementuak daude. Barnealdeak apaintzeko, margolari eta eskultore ospetsuak gonbidatu zituzten. Barrualdean, estilo-altzariak, portzelana bikainak, kristalezko armiarmak, maisutasunagatik imitatu ezin diren erlojuak eta Errusiako lantegi, enpresa eta lantegi ospetsuetan egindako beste objektu asko nabarmentzen dira.

Harrera egiteko aretoek Kremlin Jauregi Handiaren bigarren solairu osoa hartzen dute. Areto nagusiak hauek dira: San Jurgi, San Vladimir, San Andres, San Alexandro eta Santa Katalina. Bere izenak iraultza aurreko errusiar kondekorazioei dagozkie. 
1933. eta 1934. urteen artean, San Alexandroren eta San Andresen harrera-aretoak berreraiki eta SESBren aurreko bilkuretako kontseilu goreneko aretoetara bideratu ziren, eta, horrela, urte askoan barrualdeen handitasuna galdu zen. 1994 eta 1998 urteen artean, Errusiako Federazioko presidentearen aginduz, Kremlineko Jauregi Handiko aretoak berriro gaitu ziren jatorrizko helburua betetzeko.

## Iruditegia 

Image:
Andreyevsky_Zal.jpg|San Andres Ordenaren aretoa.
Grand_Kremlin_Palace_Georgievsky_hall.jpg|San Jurgi Ordenaren aretoa.
Kremlingrand.jpg|Jauregiaren fatxada.
Gran_Palacio_del_Kremlin,_Moscú,_Rusia,_2016-10-03,_DD_28-29_HDR.jpg|Gaueko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Moskuko Kremlina
* Simonov monasterioa

## Kanpo estekak 
* :Moskuko Kremlinaren webgune ofiziala.
* :Bideoa Youtuben.
Hesteari loturiko ehun linfoide

**Hesteari loturiko ehun linfoidea** (**GALT**, ingelesezko sigletan), immunitate-sistemaren zatirik zabalena eta konplexuena da, hesteetan dagoena. Mukosei loturiko ehun linfoideren zati bat da, eta sistema linfatikoaren funtsezko elementua. Gai da modu eraginkorrean bereizteko patogeno kaltegarrien eta kalterik egiten ez duten antigenoen artean (azken hauek elikagaietatik edo heste-floratik datozenak) .

Heste-mukosaren %25 inguru ehun linfoidez osatuta dagoela kalkulatzen da.

Hesteari loturiko ehun linfoideak Peyer-en plakez eta gongoil linfatiko mesenterikoz, alde batetik, eta ehun zehaztugabeaz (linfozito intraepitelialez) osatuta dago. GALT horretan immunitate-sistemaren zelula mota asko daude: T linfozitoak, zelula plasmatikoak, mastozitoak, zelula dendritikoak eta makrofagoak. Gizabanako osasuntsuengan beren presentziak ez du inongo patologiarik sortzen, zelula horiek guztiak erregulazio-mekanismo zorrotzen pean daudelako. Azpimarratu behar da hesteari loturiko ehun linfoidean dagoen zelula plasmatikoen kopuru handia (antigorputzak sortzen dituztenak): sistema linfatikoen mota honetako zelula gehienak GALTen daude 

Hesteak, normalean, nolabaiteko iragazkortasuna du, elikagaiak odolera pasatzea ahalbidetzen duena, eta , aldi berean, hesi funtzioa mantetzen du kaltegarriak izan daitezkeen substantziak (antigenoak, adibidez) hesteetatik irten eta organismoan zehar, odolaren bidez, zabaldu ez daitezen . Horretarako, enterozitoen arteko loturak oso estuak izan behar dira .

Heste-mukosa iragazgaitza da makromolekula edo heste-florarekiko. Bertan dagoen mukiak bakterioak eta euren endotoxinak heste-hormatik igarotzea eragozten du (bakterioak mukosara atxikitzea eragozten du). Hesteei loturiko ehun linfoideak ere (dituen zelula immunitarioen bidez)  antigeno arrotzak heste-hesitik igarotzea ekiditen du 

## Egitura 
Peyer-en plakak gongoil linfatiko bereziak dira, hesteetako ileonen daudenak, hesteetako mukosaren azpian eta heste-lumenaren aldera. Peyer-en plakak dauden tokietan ez daude ohiko enterozitoak, M zelulak baizik. Enterozitoen aldean, M zelula horiek ez dituzte mikrobiloxkak, eta ezta glikokalixen estaldura ere. Zelula berezi horiek Peyer-en plaken gainean daude eta heste-lumenaren antigenoak harrapatu ohi dituzte, Peyer-en plaketara gero pasatzen direnak.

Peyer-en plakak aberatsak dira T eta B linfozitoetan, makrofagoetan eta zelula dendritikoetan. Immunitate sistemaren osagai garrantzisuak dira plaka horiek, hesteetara iristen diren mikrobio edo antigeno kaltegarriak neutralizatzen dituztelako. Bertako B linfozitoeek, bereziki, A immunoglobulina kopuru handietan ekoizten dituzte.

Plakek, hodi linfatikoen bidez, gongoil linfatiko mesenterikoekin lotura dute. Hauek hesteetako mesenterioan daude, eta Peyer-en plakek dituzten antzeko zelula immunitarioak dauzkate (B eta T linfozitoak, zelula dendritikoak, zelula plasmatikoak...)

Hesteari loturiko ehun linfoidea etengabeko harremanetan dago heste-florarekin. Ematen du flora mikrobiar horrek funtseko zeregina betetzen duela GALTaren heltze prozesuan eta tolerantzia immunologikoaren garapenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anarko-primitibismo

**Anarkismo-primitibismoa**, **zibilizazioaren aurkako anarkismo** izenez ere ezaguna, zibilizazioaren kritika anarkista da. Zibilizatu gabeko bizimoduetara itzultzearen alde egiten du, desindustrializazioaren, lanaren banaketa edo espezializazioaren abolizioaren, antolakuntzaren eskala handiko uztearen eta historiaurrekoa ez den teknologia ororen eta nekazaritzaren desegitearen bidez. Anarko-primitibistek Industria Iraultzaren eta industria-gizartearen jatorria eta ustezko aurrerapena kritikatzen dituzte. Anarko-primitibisten arabera, Iraultza Neolitikoan ehiztarien eta biltzaileen biziraupenetik nekazaritza-biziraupenera igarotzeak koertzioa, gizarte-alienazioa eta gizarte-estratifikazioa ekarri zituen.

Anarko-primitibismoak argudiatzen du zibilizazioa dela gizarte- eta ingurumen-arazoen jatorria. Primitibistek ere uste dute etxekotzeak, teknologiak eta hizkuntzak "benetako errealitatearen" alienazio soziala eragiten dutela. Ondorioz, zibilizazioa bertan behera uztea eta ehiztari-biltzaileen bizimodu batera itzultzea proposatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Legoland

**Legoland** (marka gisa, letra larriz: **LEGOLAND**) jolas-parke marka bat da, Lego jolasean zentratuta. Erresuma Batuko Merlin Entertainments enpresaren jabetzakoak dira. The Lego Groupen zein Merlin Entertainmentsen Kirkbi enpresak jabetzaren zati bat du.

Legoland Billund Resort izan zen lehenengoa irekitzen, Billunden, Danimarka, 1968an. Ondoren ireki zuten Legoland Windsor Resort Windsorren, Erresuma Batua, 1996an. Ondoren munduan zehar parkeen irekiera handia egon zen, tartean Alemaniakoa, Japoniakoa, Hego Koreakoa, Malaysiakoa, Dubaikoa, Kaliforniakoa, Floridakoa eta New Yorkekoa). 2021ean Castelnuovo del Gardan, Italia, Legoland Water Park ireki zuten, lehenengo ur-parkea. 

## Kanpo estekak
Freeganismo

[thumb|[Supermerkatu batek botatako janari berreskuratua.]]
**Freeganismoa** ohiko ekonomian parte-hartze mugatua proposatzen duen ideologia da, ahalik eta baliabide gutxien kontsumituz, batez ere alferrik galdutako ondasunak berreskuratuz (elikagaiak, adibidez). "Freegan" hitza "free" (doakoa) eta "vegan" (beganoa) batuz sortutako hitz bat da. Beganoek animalietatik eratorritako produktuak erosi, kontsumitu, erabili eta janztea ekiditen dute, animalien ustiapenaren aurkako protesta gisa; freeganistek, berriz (gutxienez, teorian), ez dute ezer erosten, oro har, elikadura sistemaren aurkako protesta gisa.

Freeganismoa, askotan, zabor-edukiontzietan baztertutako elikagaien bila aritzea dakar, baina freeganoak ideologia antikonsumista eta antikapitalista batekin elkartzen dira, eta bizi-estrategia alternatibo ugaritan parte hartzen dute, hala nola, borondatezko langabezian, abandonatutako eraikinen legez kanpoko okupazioan eta hutsik dauden hiri-parkeetan "gerrilla lorezaintzan".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlo Saraceni

**Carlo Saraceni** (Venezia, 1579 – *ibidem*, 1620ko ekainaren 16a) italiar margolaria izan zen.

Venezian jaio eta hil bazen ere, bere margolanek estilo erromatar berezia dute. 1598an Erromara iritsi eta 1606an Accademia di San Lucan sartu zen. Bere lehen eragina Adam Elsheimer alemaniarraren baso hostotsuetako paisaiak izan ziren. 1606an Caravaggioren lekua hartu zuen Santa Maria della Scala elizako kaperako erretaula margotzeko enkarguan. Caravaggioren eragina jaso zuen, argiztapen dramatikoari, irudi monumentalei eta xehetasun naturalistei dagokienez, eta lehen tenebristetako bat izan zen. Bere estiloa azkar ondu zen eta 1606 eta 1610 artean Caravaggioren estiloa eta veneziar margolariena laburbiltzen ditu. 1620an Veneziara itzuli eta urte horretan bertan hil zen.

## Iruditegia 

Portrait of Carlo Saraceni.jpg|Carlo Saraceniren erretratua, margolari anonimo batek egina
Saraceni, Carlo - The Madonna and Child with Saint Anne and an Angle, oil on copper, c. 1608-1610.jpg|*The Madonna and Child with Saint Anne and an Angel*, c. 1608–1610, Honolulu Museum of Art
Saraceni - Vision of St Francis.jpg|*The Vision of St Francis* (circa 1615)
Saraceni - martevenus02(large).jpg|*Mars and Venus, with a Circle of Cupids and a Landscape*, 1605–1610, São Paulo Museum of Art
Carlo Saraceni 001.jpg|*Judith and the head of Holofernes*, Kunsthistorisches Museum, Viena
SaraceniSebastian.jpg|*Saint Sebastian*, c. 1610–1616, Picture Gallery of the Prague Castle
Gregorythegreat.jpg|*Gregory the Great*, attributed to the studio of Saraceni, c. 1610, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Rome 
(Venice) The Penitent Magdalene by Carlo Saraceni - Gallerie Accademia Venice.jpg|*The Penitent Magdalene*, Gallerie Accademiae

## Kanpo estekak
Manikula

thumb|XV. mendeko manikula bat, eskuz egina.
**Manikula**, ☛, hatz erakuslea luzatuta duen esku bat irudikatzen duen marka tipografiko bat da. Hasieran marginaliak eskuz idazteko erabiltzen zen, baina beranduago lan inprimatuetara era sartu zen, irakurleari esaldi garrantzitsu bat non zegoen adierazteko. Behinola oso zabalduta egon zen, baina gaur egun ez da oso erabilia, ez bada testu arkaiko bat irudikatzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siân Evans

**Siân Evans** estatubatuar liburuzain, aktibista eta wikilaria da, Art+Feminism ekitaldia sortzeagatik ezaguna.

## Bizitza 
Wikipediaren genero arrakala zalantzan jartzen duen Art+Feminism kanpaina globalean parte hartu du. Evansek dio lan zehatz bat egiten dutela Arte+Feminism-en, orrialdeetan erreferentziak gehituz eta emakume artistei buruzko sentsibilizazioa sustatuz. Ogibidez liburuzaina da eta Johns Hopkins Unibertsitateko Sheridan liburutegietan eta museoetan lan egiten du.

2014an, *Foreign Policy* aldizkariak 100 pentsalari global nagusien zerrendan sartu zuen.

Evansek genero-berdintasunari buruzko hainbat ikerketa egin ditu eta emaitzak *Art Documentation: Journal of the Art Libraries Society of North America* aldizkarian eta *Informed Agitation: Library and Information Skills in Social Justice Movements and Beyond* liburuan argitaratu ditu. Art Libraries Society of North America’s Women eta Art Special Interest Group elkarteetako kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Stiles Gannett

**Ruth Stiles Gannett Kahn** (Brooklyn, New York, 1923ko abuztuaren 12a – 2024ko ekainaren 11) haur literaturako idazle estatubatuarra izan zen.

## Bizitza 
Ruth Stiles Gannett Greenwich Village auzoko City and Country Schoolen graduatu zen 1937an. Geroago Bucks konderriko George Schoolen eta Poughkeepsieko Vassar Collegen ikasi zuen, eta 1944an kimikan lizentziatu zen. Ondoren, Bostonera joan zen bizitzera, eta bertan Bostongo Ospitale Orokorrean lan egin zuen eta gero Massachusettsko Erradiazio Laborategian eta eskileku batean. Azkenean gurasoekin bizitzera itzuli zen, eta bertan amaitu zuen bere idazlanik ospetsuena. 1947an H. Peter Kahn (1921-1997) artista eta arte irakaslearekin ezkondu zen. Zazpi alaba izan zituzten.

Trumansburgen (New York) bizi zen, Cornell Unibertsitatetik gertu, non Peter Kahnek berrogei urtez lan egin zuen.

## Lanak 

;''My Father's Dragon* liburu saila
* *My Father's Dragon* (1948)
* *Elmer and the Dragon* (1950)
* *The Dragons of Blueland* (1951)
;Besteak
* *The Wonderful House-boat-train* (1949)
* *Katie and the Sad Noise'' (1961)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shinji Nakamoto

**Shinji Nakamoto** (Hyōgo, 1945eko uztailaren 8a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miki Nakamura

**Miki Nakamura** (Tsuruoka, 1992ko irailaren 12a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michele Marieschi

thumb|*Bista fantastikoa*.
**Michele Marieschi** (Venezia, Veneziako Errepublika, 1710eko abenduaren 1a - 1744ko urtarrilaren 18a), Veneziako eskola (Italia) vedutistako margolaria. Eszenografiaren, perspektiba-marrazkilarien eta arkitektura iragankorraren munduan hasi zen Venezian, 1730eko hamarkadaren hasieran, eta geroago pintore eta grabatzaile gisa lan egin zuen. Kamera iluna erabiltzen du, eta horrek, Bellottori bezala, argilun ugariz margo arazten dio. Panoramika zabalak ditu, eta kolore-nahasketa aberatsak erabiltzen ditu. Marco Ricci-k egindako *capriccio-ak* erabili zituen. Giovanni Antonio Canal il Canaletto-ren pintura sakon aztertu zuen, eta haren marra beroa, distiratsua eta eraikuntza atmosferiko finekoa izan zen. Bere lanean sakoneko asmo bat islatzen du, bere olioetan inprimatu zuena.

Marieschi hil zenean, Francesco Albotto ikaslea bere tailerrarekin geratu zen eta alargunarekin ezkondu zen. Haren dizipuluak bere lana imitatu zuen, eta behin baino gehiagotan nahastu da. Albottoren presentzia neurritsua izan zen, harik eta 1972ko maiatzean New Yorkeko Sotheby's Enkanteen etxean egindako enkante batean Ducal Jauregia itsasotik ikusitako pintura bat atera zen arte, atzealdean inskripzio bat zuela eta Albottoren sinadura zuela. Adituek zalantzan jarri zuten egilea; hala ere, Rodolfo Pallucchini ikertzailea, Veneziako pinturan aditua, obraren analisian buru-belarri sartu zen, eta pintzelkadan eta kolorea emateko moduan funtsezko aldeak aurkitu zituen, argiago bihurtuz. 

*Settecentoko* veduten-eskaria oso handia izan zen; beraz, irudiak postal gisa merkaturatu zituzten, eta generoaren ekoizpen zabala garatu zen. Erraza izan zen, beraz, bidaiariek Veneziaren irudia urruneko lekuetara eramatea, eta, hala, haren xarma eta edertasuna erakutsi zuten. 

## *Santa Maria della Salute*, Venezia, Kanal Handitik ikusita 
thumb|*Santa Maria della Salute*, Venezia, Kanal Handitik ikusita.
Kanal Handia *Santa Maria della Salute* basilikarekin hainbat aldiz margotu zen, Veneziako monumentu nagusietakoa, Baldassare Longhenak sortua eta 1631 eta 1687 artean eraikia, herritarrek izurritearen amaieragatik eskerrak emanez. 

Eraikina zehatz-mehatz irudikatu zen. Elizaren portadak Barrokoaren oparotasuna erakusten du, eraikina koroatzen duen kupula erraldoiarekin. Kupula hori boluten bidez lotzen zaio danborrari. 

Marieschik tokiko atmosfera, elizatik kanpo ibiltzen den jendea eta kanalean igarotzen diren gondolak erretratatzen ditu. Veneziako *settecentoko* (XVII. mendea) ohiko eszena da. *Kanal* Handiaren eta Santa Maria della Saluteren ikuspegi hori 1970ean sartu zen Thyssen-Bornemisza bilduman. Lehenago, Dimitri Tziracopoulok Atenasen egindako bildumakoa izan zen, eta Constablek aztertu egin zuen, 1962an Canalettoko monografian jaso baitzuen, Villa Favoritan sartu baino urte batzuk lehenago. Margolariaren azken etapan datatu da pintura, 1738-1740 aldera, eta kritikak obra autografotzat hartzen du.    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Backrooms

thumb
**The Backrooms** 2019ko 4chan hari batetik sortutako fikziozko kokapena dira. Espazio liminalaren estetikaren adibiderik ezagunenetako bat, Backrooms, normalean, gela hutsen dimentsio handiko hedadura ezin handi bat bezala irudikatu ohi da, errealitatetik irtetean («ez moztu gabe»).

Internautek Backrooms kontzeptua zabaldu dute, espazioan bizi diren "mailak" eta izaki etsaiak bezalako kontzeptuak sartuz. 2022 hasieran, Kane Parsons youtuber estatubatuarrak Backrooms film laburren sorta bat hasi zuen YouTube-n, biral bihurtu zena. Bideoei Backrooms edukiaren gorakada piztea eta kontzeptua korronte nagusira eramatea aitortu zaie. Parsonsek A24k ekoitzitako bere seriearen zinemarako moldaketa bat zuzenduko du.

## Kanpo estekak 
*
Katalina (argipena)

**Katalina** izenak hainbat adiera du:

* **Katalina** edo Katalin, emakumezkoen pertsona izena euskaraz.

Izen hori izan dutenen artean, erreginak:

* Katalina I.a Nafarroakoa (1468-1517)
* Katalina II.a Errusiakoa, Katalina Nagusia.
* Katalina Aragoikoa, Ingalaterrako Hernike VIII.aren lehen emaztea.

Santuak, Santa Katalina izenez ezagunak:

* **Katalina Alexandriakoa**, ohikoena adbokazioak izaten.
* **Katalina Sienakoa**.
* eta beste batzuk.

Bestelakoak:

* Katalina etxea (Hondarribia)
Coprinopsis romagnesiana

***Coprinopsis romagnesiana*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Coprinus romagnesiuanus*, *Coprinus atramentarius var. squamosus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, azpi-mintzezkoa, luzaroan kanpai itxurakoa, gris-lehoi kolorekoa, zurbilagoa ertzerantz, ezkatak estu. Arre-oliba antzeko kolorekoak, azkenik diskoan disoziatu-areolatua; ertz ezkatatsuarekin.

**Orriak:** Estu, zabalak, sabeldun samarrak, mehetu-itsatsiak edo ia libreak, lehenbizi zurixkak, gero purpura- beltzaxkak, askenik beltzak eta poliki-poliki delikueszenteak.

**Hanka:** 6 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 0,7 eta 1 cm bitarteko diametrokoa, muindun-barrubetea, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrirantz, haritsu-zaila edo baita fusiformea ere, arre-ilun kolorekoa eraztunaren azpitik eta ezkata arreekin; zuri zetaduna, ildaskatua edo leuna eraztunetik gora. Eraztuna behean, urratua, iheskorra, iluna.

**Haragia:** Zuria, gorrixka kapelako hausturetan, oinean arrexka kolore pixka bat hartuaz. Urria.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator, “coprinus” hitzetik, eta simaurrari dagokiona. Simaurretan hazten dena, esan nahi du. *Squamosus* epitetoa berriz latinetik dator, ezkatatsua esan nahi duen “squamosus”  hitzetik. Oineko ezkatengatik, 

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina *Coprinus atramentarius* delakoarentzat emandako erreserbarekin, ez da alkoholdun edariekin kontsumitu behar, larruazaleko nahasmendu gogaikarriak eragin ditzakeelako.

### Nahasketa arriskua 
Marroi edo gris koloreko *Coprinus atramentarius* bat da, hankaren behealdean ezkatak dituena,

## Sasoia eta lekua 
Soropildua lurzoru koipetsuetan, edo zuhaitzen sustraien inguruan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Alaska, Ekuador, Txile, Argentina, Europa, Turkia, Kaukasia, Hegoafrika, Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Takanobu Nishi

**Takanobu Nishi** (1951ko martxoaren 12a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conocybe pubescens

***Conocybe pubescens*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Conocybe cryptocystis*, *Conocybe melanospora*, *Conocybe pinetorum*, *Galera megalospora*, *Galera pubescens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, koniko-ganbiletik ganbil-kanpai itxurakora. Kapelaren azala pubeszentea, batez ere ale gazteetan, okre antzeko kolorekoa isla zurixkekin.

**Orriak:** Adnatuak, okre antzeko kolorekoak, ertz zurixkarekin.

**Hanka:** 5 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 eta 0,3 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, pruinaduna, ildaskatua, okre antzeko kolorekoa, erraboildun samarra.

**Haragia:** Okre antzeko kolorekoa. Usain eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina, okre kolorekoa.

**Etimologia:** *Conocybe* terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen “cono” hitzetik eta burua, kasko konikoa, esan nahi duen, “cybe” hitzetik. *Pubesces* epitetoa berriz latinetik dator, iletxoz estalita dagoela esan nahi duen “pubescens” hitzetik. Ile arinez estalita dagoelako.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Isolatuta edo gregario hazten da, zaldien edo behien simaurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Txile, Argentina, Brasil, Islandia, Europa, Kaukasia, Errusia, Uzbekistan, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Eugi

**Julio Eugi Hermoso de Mendoza** () (Iruñea, 1944 - Oviedo, 2024ko ekainaren 14a) apaiz katolikoa, Opus Deiko Prelaturaren partaidea izan zen, idazlea eta eliz epaile. Erlijiori buruzko lan ugari plazaratu zuen, beti ikuspuntu kontserbadore batetik. Pedagogian eta Zuzenbide kanonikoan doktorea, José María Escriváren kanonizazio-kausan lan egin zuen.

## Obra 
* *Mil anécdotas de virtudes,* Madril, Rialp, 2004, 651 or., ISBN: 8432135151.
* *Más anécdotas y virtudes,* Madril, Rialp, 1999, 223 or., ISBN:8432132551.
* *Del ateísmo a la fe en Cristo: historia de una conversión*, Madril, Palabra, 1997, 48 or., ISBN: 8482391984.
* *Nuevas anécdotas y virtudes,* Madril, Rialp, 1995, 175 or., ISBN: 8432130737.
* *Dios desconocido y cercano,* Madril, Rialp, 1991, 185 or., ISBN: 8432127698.
* *Anécdotas y virtudes,* Madril, Rialp, 1987, 515 or., ISBN: 8432123943.
* *Tu amistad con Jesucristo*, Madril, Palabra, 1984, 48 or., ISBN: 8471183919.
* *La alegría de volver a Dios*, Madril, Palabra, 1981, 48 or., ISBN: 8471182564.
* *El apostolado de la gente corriente*, Madril, Palabra, 1979, 44 or., ISBN: 8471181495.
* *La participación de la comunidad cristiana en la elección de los obispos siglos I-V*, Iruñea, Eunsa, 1977, 231 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mireia Hernández

**Mireia Hernández Luna** (2002ko martxoaren 5a) kirolaria da, igeriketa sinkronizatuan lehiatzen dena. 2024ko ekianaren 14an Europako txapelduna izan zen Dennis Gonzálezekin osatutako bikote misto teknikoan.

## Ibilbidea 
Munduko Igeriketa Txapelketan bi domina irabazi zituen, 2022an brontzea eta 2024an zilarra, eta 2024an urrezko domina bat Europako Igeriketa Txapelketan. Krakoviako 2023ko Europako Jokoetan urrezko domina lortu zuen. [1][2]

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geneviève Boucher

**Geneviève Boucher** (Boucherville, 1676ko abuztuaren 19a – Quebec Hiria, 1766ko maiatzaren 30a) kanadar moja urtsulatarra izan zen, ***Geneviève de Saint-Pierre*** erlijio-izena zuena eta ***Mère de Saint-Pierre*** bezala ezaguna.

## Bizitza 
Pierre Boucher Trois-Rivièresko gobernadorearen eta Jeanne Crevierren seme-alabetatik gazteena, Bouchervillen jaio zen 1676an. 1694an etxea utzi zuen Quebec Hiriko urtsulatarren monasterioan sartzeko. Urte bereko irailaren 14an abitua jantzi zuen eta Jean-Baptiste de La Croix de Chevrières de Saint-Vallier Quebeceko apezpikuak Geneviève de Saint-Pierre erlijio-izena jarri zion. Bi urte geroago, 1696ko irailaren 18an, botoak eman zituen.

Hainbat lan egin zituen monasterioan: diruzain, nobizioen zuzendari eta nagusiaren laguntzaile. 1750ean ama nagusi hautatu zuten, eta kargu hori hiru urtez bete zuen. Gero berriz ere nagusiaren laguntzaile hautatu zuten, eta 1753tik 1759ra bitartean kargu horretan jardun zuen. Epe hori amaitzean, osasun-arazoak zituen eta kargu horretatik erretiratu zen.

Boucher Quebec Hirian hil zen, 89 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jadallah Azzuz at-Talhi

**Jadallah Azzuz at-Talhi** (1939 – Bengazi, 2024ko ekainaren 15a) libiar politikari eta diplomazialaria izan zen. Libiako lehen ministroa izan zen 1979tik 1984ra eta 1986tuk 1987ra.

Lovainako Unibertsitatean geologian graduatu zen eta 1972ko uztailetik 1977ko martxora Industria eta Baliabide Mineraletako ministro izan zen. Herri-batzordeko idazkari nagusia edo gobernuburua izan zen birritan. Lehenengoa 1979ko martxotik 1984ko otsailera eta bigarrena 1986ko irailetik 1987ra. Bigarren etapa honetan, Estatu Batuek Libia bonbardatu zuten. 1987tik 1990era Kanpo Arazoetako ministro izan zen eta Magreb Arabiarraren Batasunaren sorreran parte hartu zuen.