open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kuadrante galaktiko

thumb|Esne Bideko Kudadranteak Star Trek telesailaren arabera
Star Treken zientzia-fikziozko unibertsoan, gure galaxia, Esne Bidea, ohi lau **kuadrante galaktiko**tan banatzen da, ondoren, sektoretan banatzen direlarik. Esne Bideak 100.000 argi-urte inguruko diametroa duela kontutan hartuz, kuadrante bakoitzak 50.000 argi-urteko diametroa duela ebaz daiteke. Orduan, kuadrante bakoitza 20 argi-urte inguruko diametroko sektoretan bana daiteke.

Galaxiaren eskema bat honako taula honetan ikus daiteke:

## Alfa kuadrantea 
9 eta 6 orduen artean dago, galaxia erloju orratzen aurkako zentzuan biratzen ari den erloju bat bezala ikuskatuz gero. Kuadrante honetan dago Planeta Elkartuen Federakuntzaren, Kardasiar Elkartearen, Ferengi Aliantzaren, Breenen Konfederakuntzaren eta Bajorarren egoitzak daude. Azpibanaketa honen arabera, Lurra zehazki Alfa eta Beta kuadranteen arteko azken muturreko mugan dago, galaxiaren erdigunetik erdi bide ingurura.

## Beta kuadrantea 
6 eta 3 orduen artean dago. Lurra eta Planeta Elkartuen Federakuntza Alfa eta Beta kuadranteen arteko mugako azken muturrean daude. Kuadrante honetan bizi dira Klingonak, Romularrak, Vulkano planeta (gizakiekin lehen harremana izan zuten lehenak izan zirenak eta Federakuntza jaio zen), Gornak, Son'ak eta Metronak. Romularrak edo Klingonak izan Alfa kuadrantearen zati handi batean hedatzen direla aipatu behar da.

## Gamma kuadrantea 
12 eta 9 orduen artean dago, Domeinuaren egoitza da, kuadrante osoaren gaineko kontrol estu bat egiten duena. Kuadrante honetan Alfa kuadrantearekin komunikatzen duen espazio tunel bat ere badago, zehazki Bajorar sektorearekin. Zizare zulo honen aurkikuntza "Denoriosen gerrikoa" bezala ezagutzen den espazio kumulu baten garai hartan komandantea zen Benjamin Lafayette Siskori, Federakuntzaren Deep Space 9 espazio estazioaren agintea zuena, eta Jadzia Dax teniente komandanteari ematen zaie. Nabarmendu behar da, baita ere, Bajor planetako biztanleentzat zizare zulo honek duen garrantzi kultural eta erlijiosoa, euren "Zeruko Tenplu"tzat hartzen dutena, non euren "Profetak" bizi diren, jainko nagusiak Bajorar erlijioaren barnean. Kuadrante honen zati handi bat esploratu gabe dago.

## Delta kuadrantea 
3 eta 12 orduen artean dago. Kuadrantean nagusi diren Borgen egoitza da, eta Kazon, Vidiar, Talaxiar, Ocampa Hirogenoekin eta 8472 Espezieko kolonia basearekin bizi dira. Kuadrante honi buruz ezagutzen diren datu bakarrak USS Voyager ontzitik datoz, istripuz hara garraiatua izan zena eta kuadrantea zazpi urtez esploratzen aritu zena.

Orokorrean galaxiaren banaketa politiko bat honako eskema honen arabera ikus daiteke: potentzia nagusiak Domeinua, Borgak, Klingonak, Romularrak eta Planeta Elkartuen Federakuntza dira.

## Kanpo estekak
Ardee

**Ardee** (irlanderaz *Baile Átha Fhirdhia*) Irlandako Loutheko konderrian dagoen herri txikia da. 4.541 biztanle baino ez baditu ere (2011) konderriko hirugarren herri handiena da.

## Etimologia eta historia 
Irlanderazko *Átha Fhirdhia* izenak "Ferdiaren herria" esan nahi du. Ferdia heroi mitologikoa da eta Cúchulainnekin batera Connachteko Maeve Erreginaren aurka Ulster defendatu zuela esaten da. Ferdia borroka hortan hil zen, Dee ibaiaren hegoaldeko ertzean. Ferdia hil zen tokian gaztelu bat eraiki zuten eta inguruan herria zabaldu zen.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak
Nefertari

**Nefertari Meritenmut** Egiptoko XIX. dinastiako egiptoar erregina bat izan zen, faraoirik boteretsuenetako bat izan zen Ramses II.a Handiaren Errege Emazte Handia. Paper garrantzitsu bat izan zuen Errege Emazte Handi bezala, ahalmen politiko handia zuelarik. Tebastar nekropolian hilobiratua izan zen, oso modu ederrean apaindutako hilobi batean.

## Jatorria 
Erregina honi buruzko inkognita handietako bat bere jaiolekua eta familia dira. Bere senarrak, beranduago Ramses II.a izango zenak, ondo ezkutatu zituen, bizi zela jaso zuen miresmenak, bere zenbait tituluk bezala, errege familiako ez bazen ere, jatorri noblea zuela frogatzen dutelarik.

Nefertariren hilobian Ay faraoiaren kartutxo bat zuen kutxa baten eskutokia aurkitu zuten, eta horrek areagotu egin zuen Nefertari Egiptoko XVIII. dinastia ohiarekin senidetuta zegoelako susmoa. Gainera, Nefertariren izenak berak ere, itxuraz, susmo hori berresten zuen, ordurako jainkotuta zegoen Ahmose-Nefertari matriarka erreginaren izena baitzen. Susmo hori egia izanez gero, litekeena da Nefertarik hegoaldeko Akhmin hirian izatea bere jatorria; eta litekeena Ay haren birraitona, aitona edo osaba
izatea.

Nefertari XVIII. dinastiarekin eta Ahmose-Nefertariren leinuarekin senidetua legokeela suposatuz, Najtminen alaba ed biloba izan zitekeen, hau, era berean, Ayren semea zelarik, edo Tanedyemy erregina misteriotsuaren alaba izan zitekeen, honen papera oraindik argi ez dagoelarik, baina Ayren biloba, Horemheben alaba eta Seti I.aren emaztea izan zitekeena. Hala balitz, Ramses II.a eta Nefertari anaiordeak izango ziratekeen.

## Kanpo estekak
Vinalopó Mitjà

**El Vinalopó Mitjà** (valentzieraz; ) edo **Vinalopó Erdia** Valentziako Erkidegok eskualdea da, Elda hiriburua duena. Iparraldean Alt Vinalopó du, ipar-ekialdean Alcoià, ekialdean Alacantí, hegoaldean Baix Vinalopó zein Baix Segura eta mendebaldean administrazioz Murtziako Eskualdean dagoen el Carxe eremu katalan-hiztuna.

Eskualdeko herri batzuetako tokiko hizkuntza valentziera da eta beste batzuetan gaztelania; azken hizkuntza honetan *Medio Vinalopó* edo *Vinalopó Medio* izenak ematen zaizkio.

Eskualdeak 11 udalerri ditu, 798,60 km²ko azalera du eta 2005ean 165.294 biztanle zituen.

## Udalerriak 
Horiei hainbat arlotan udalerri izaerarik ez duen el Carxe lurraldea gehitu dakieke; murtziarra administrazioz, Vinalopó aldetik joandakoek birpopulatutako lurraldea da eta hizkuntzaz zein geografiaz eskualdearekin lotura estuak ditu, bereziki el Pinósekin. Orihuelako Barba-roja auzoa ere geografia eta hizkuntza arloetan **Vinalopó Mitjàkoa** da.

## Hizkuntzak 
Udalerri gehienetako tokiko hizkuntza valentzieraa da. Gaztelania, ordea, Elda, Aspe eta Monforte del Cidekoa. Hala ere, herrien arteko biztanle mugimendu ugari egon dira eta bitxikeriarik handiena Elda eta Petrerrek osatzen duten ia 90.000 biztanleko konurbazioa da, non bi herrietako tokiko hizkuntza historikoak desberdinak diren. Auzoen arabera hizkuntza bakoitzaren presentzian gorabehera handiak egon daitezke eta berdin gertatzen da Novelda-Aspe-Monforte konurbazioan. Horri XX. mendean zehar Espainiatik etorritakoen eta azken hamarkadetan munduko beste lurralde batzuetatik hara bizitzera joandakoen eragina gehitu behar zaio.

Beste aldetik Monforteko Poublanc auzoa, Agosterako bidean, valentzierazko hiztuna da.

## Eskualde historikoa 
Egungo eskualdearen oinarria 1934ko Emili Beüten "*Comarques naturals del Regne de València*" proposamenean agertzen zen **Conca del Vinalopó** izenarekin baina Beütek Aspe, Elda, Monforte del Cid eta Petrer Plans de Villena delakoan kokatu zituen.

Ikusten denez Beütek hizkuntza irizpideari Elda eta Petrer bi eskualde desberdinetan banatzeko zailtasuna gehitu zion. Hizkuntza irizpide nagusitzat jota egindako proposamenak gaur egun zokoratuta daude, eskualdeko herrien arteko lotura estuak direla medio.
 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Alt Vinalopó
* Baix Vinalopó
* Elda

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
*  *Valls del Vinalopó Mitjà* "katalan hiztuna" webgune berean.
Rose Marie

**Rose Marie Mazzetta** (New York, 1923ko abuztuaren 15a - 2017ko abenduaren 28a), Estatu Batuetako aktorea izan zen.

## Filmografia hautatua 
* *International House* (1933)
* *Top Banana* (1954)
* *The Big Beat* (1958)
* ''Don't Worry, We'll Think of a Title* (1966)
* *Dead Heat on a Merry-Go-Round* (1966)
* *Memory of Us* (1974)
* *The Man from Clover Grove* (1975)
* *Bruce's Deadly Fingers* (1976)
* *Cheaper to Keep Her* (1980)
* *Lunch Wagon* (1981)
* *Witchboard* (1986)
* *Sandman* (1993)
* *Psycho* (1998)
* *Lost & Found* (1999)
* *Shriek If You Know What I Did Last Friday the Thirteenth* (2000)
* *Surge of Power: The Stuff of Heroes'' (2004)
Yoweri Museveni

**Yoweri Kaguta Museveni** (Ntungamo, 1944ko irailaren 15a) ugandar politikaria da, 1986ko urtarrilaren 26tik aurrera Ugandako Errepublikako presidentea dena. 1979an Idi Amin Dada kargutik kentzeko gerran parte hartu zuen eta, eta baita 1985ean Milton Obote dimititzera behartu zuen matxinadan. 1990eko hamarkadan Mendebaldeak Afrikako buruzagien belaunaldi berrian sailkatu zuen, eta hasierako hamarkadetan hazkunde ekonomiko oparoa ezagutu zuen herrialdeak; azken urteetan, ordea, ekonomia eta garapena moteltzeaz gain, ustelkeria kasuak nonahi azaleratu dira. Haren agintaldian Kongoko Bigarren Gerran eta Aintzira Handien eskualdeko beste gatazka batzuetan parte hartu du Ugandak. Homosexualen kontrako legedia gogortzen saiatu da.

## Erreferentziak
CeeLo Green

**Thomas DeCarlo Callaway** (Atlanta, 1974ko maiatzaren 30a - ), Estatu Batuetako rap abeslari eta aktorea da.

## Diskografia 
* *Cee-Lo Green and His Perfect Imperfections* (2002)
* *Cee-Lo Green... Is the Soul Machine* (2004)
* *The Lady Killer* (2010)
* ''Cee-Lo Green... Is Everybody's Brother* (2012)
* *Cee-Lo's Magic Moment'' (2012)
Kells

**Kells** hau izan daiteke:

# Kells (Antrim konderria), Ipar Irlandako udalerria.
# Kells (Kilkenny konderria), Irlandako Errepublikako udalerria.
# Kells (Meath konderria), Irlandako Errepublikako udalerria.
# Kellseko liburua
# Kellseko abadia (Kilkenny)
# Kellseko abadia (Meath)
Gulu

**Gulu** Uganda iparraldeko hiria da. Kampalatik 340 kilometrora dago errepidez. 149.802 biztanle zituen 2014an.

## Klima 
Hiriak sabanako klima du, *Aw*, Köppen sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, gulu.go.ug
Eskaera tamaina ekonomiko

thumb|400px|Inbentarioko kostu partzialak (eskaerak egiteko kostuak eta biltegiko kostuak) eta kostu totala (kostu partzailen batura) eskaera tamainaren arabera azaltzen dituen grafikoa: eskaera tamaina ekonomikoa 5 unitatekoa da, 40 moneta unitateko kostua ekarriko duena.

**Eskaera tamaina ekonomikoa** inbentario eta eskaera kostuak minimotzen dituen eskaeraren tamaina da, izakinen kudeaketarako hainbat eredutan ezartzen den helburuari jarraiki eta izakinen eskaria determinista dela pentsatuz. Oinarriko ereduari **Wilsonen formula** deritzo eta haustura edo stock-gabeziarik eza, eskari eta hornikuntza denbora finko eta jakinak eta izakinak eskuratu eta eskaerak burutzeko kostu konstanteak ezartzen ditu baldintza moduan. Eredu horretaz haraindiz, eredu konplexuagoak eratu izan dira, eskaera-tamaina handiak egiteagatik hornitzaileak egiten dituen deskontuak, eskaeren jasotze jarraitua eta segurtasun-stocka kontuan hartuz.

## Wilsonen formula 
Eskaera tamaina ekonomikoko eredu sinpleena Ford W. Harris estatubatuarrak garatu zuen 1913 urtean, baina R. H. Wilson aholkularia izan zen sakon aztertu eta aplikatu zuena.

Formula eratortzeko, inbentarioak eta eskaeren aginduek dakarten \ K\ \,  kostu totala zehaztu behar da:

::K=\  eskaerak\ burutzeko\ kostua\ + \ biltegiko\ kostua\ =\ S\frac{D}{Q}+H\frac{Q}{2}

non, \ D\ \,  urteko eskaria, \ S\ \,  eskaera bat burutzeko kostua, \ Q\ \,  eskaera tamaina, \ D/Q\ \,  urteko eskaera kopurua, \ H\ \,  izakin unitate bat biltegian izateko urteko kostua eta \ Q/2\ \,  inbentarioko batezbesteko izakin-kopurua den.

Kostu totala minimotzen duen \ Q\ \,  kalkulatzeko, kostuaren funtzioa berari buruz deribatuz eta 0-ra berdinduz:

::\frac{dK}{dQ} = -{\frac{DS}{Q^2}}+{\frac{H}{2}}=0

\ Q\ \,  bakanduz Wilsonen formula eskuratzen da:

::Q^2={\frac{2DS}{H}}\ \rightarrow \ Q^* = \sqrt{\frac{2DS}{H}} .

Adibidez, urtean 1000 unitateko eskari finkoa aurreikusten bada, eskaera bat burutzeko kostua 10 eurokoa eta izakin bakoitzak urtean zehar biltegian izateko kostua 2 eurokoa izanik, eskaera tamaina hobezina kostua minimotzeko hau da:

::Q^* = {\frac{2 \times 1000 \times 10}{2}} = 100 

Beraz, aldi bakoitzean 100 unitate eskatuz, 10 aldiz egin beharko litzateke eskaera urtean zehar.

## Kanpo estekak
Entebbe

**Entebbe** Ugandako hiria da. Herrialdearen hegoaldean dago, Erdialdeko eskualdean, Victoria aintziraren iparraldeko ertzeko penintsula batean, Kampalatik 37 kilometro hego-mendebaldera. 96.200 biztanle zituen 2019an.

## Klima 
## Historia 
1976ko ekainaren 27an, Palestinaren Askapenerako Herri Frontearen komando batek, Revolutionäre Zellen taldearen laguntzaz, 246 bidaiari zeramatzan Air Franceko hegazkin bat bahitu zuen. Bahitzaileek Entebbeko aireportura eraman zuten hegazkina, eta hainbat lurraldetan espetxeratutako 53 palestinar askatzeko eskatu zuten. Idi Amin Ugandako diktadoreak babesa eman zien bahitzaileei. Ondoko egunetan bahituak aske utzi zituzten, 105 israeldarrak izan ezik. Uztailaren 4an, Israelgo Defentsa Indarretako komando berezi batek egindako erreskate operazioan, bahituetako 102 askatzea lortu zuten. Bahitzaile guztiak eta 45 ugandar soldadu hil ziren operazioan, eta baita israeldar soldadu bat ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beer-Xeva

**Beer-Xeva** (antzinako izena: *Beerxeba*; hebreeraz: |בְּאֵר שֶׁבַע, ''Be'er Sheva*, "Zazpi Putzu"; grekoz: *Βηρσαβεε*; latinez: *Bersabee*; arabieraz |بئر السبع) Israelgo hegoaldeko hiria da, Israelgo Hegoaldeko Barrutiko hiriburua, Tel Aviv-etik 108 km-ra kokatua. Israelgo hiririk zaharrenetarikoa da: Biblian agertzen da. Negev basamortuko hiririk handiena da, eta "Negeveko hiriburua" esaten diote. Hiriaren inguruetan dago Tell Beerxeba aztarnategia, Unescok 2005. urtean Gizateriaren ondare izendatutakoa, Megidokoarekin eta Hazorkoarekin batera (Bibliako hiru *Tell''-ak).

## Historia 
Hiria Abraham patriarkaren sasoikoa da gutxienez: ordukoa Beer-Xebako mendixkako aztarnategiari dagokio, gaur eguneko Beer-Xevako hiritik kilometro gutxira. IV. mendetik hona, arrastoak daude bertan jendea bizi izan dela.

Hiria hainbat kultura eta botereren menpe egon izan da: asiriarrak, babiloniarrak, bizantziarrak (VII. mendean utzi zuten hiria); otomandarrek, XVI. mendetik Palestinako lurraldean izan arren, XIX. mendearen amaierara arte ez zioten hiriari garrantzi handirik eman; izan ere, mende horren hasieran europarrak eta beduinoak interesa zeukaten hiriarekin. Otomandarrek, beduinoei laguntzeko, poliziarentzako gune bat eraiki zuten, eta, pixkanaka, jendea bertan kokatzen joan zen: hiria eraiki, eta trenbidea ere egin zuten.

Lehen Mundu Gerran gune garrantzitsua izan zen, eta Palestina britainiarren esku egon zeneko aldian Beer-Xeva gune administratibo txikia ere izan zen. 1948. urtean, Israelgo armadak hiria eskuratu zuen. Juduen eta arabiarren arteko liskarrek ere eragina izan dute hirian, erasoak jasan baititu 2004 eta 2005 urteetan.

## Klima 

## Merkataritza 
Industria kimikoak, hegazkingintza, goi-mailako teknologia eta medikuntza dira hiriko industria-jarduera nagusiak, eta hainbat gai esportatzen ditu (potasioa, bromoa, eta industriarako eta nekazaritzarako produktu kimikoak, batez ere).

## Ikusteko lekuak 
* Abrahamen Putzua
* Biologiako Museoa eta Institutua
* Britainiarren Gerrako Hilerria
* Herriko Museoa, lehengo meskita bateko eraikinean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merensgo zaldi

**Merensgo zaldia**, **Ariégeko ponia** bezala ere ezaguna, (), (), Okzitania zein Kataluniako bertako zaldi arraza bat da . Pirinioetako arraza da eta Ariège ibarra da bere zabalpenaren erdigunea, baina Andorra eta Cerdanya hartzen ditu baita ere. Bere tamaina dela eta, arraza ponien sailkapen taldean sartzen da, nahiz eta hainbat iturriek zera mantendu; arrazak ponienak baino zaldi ezaugarri gehiago duela. Arraza mugan mugan dago altuerari dagokionez. Askotan gertatzen den legez, mendialdeko abereak txikiagoak dira eta zelaituak bizi direnak tamaina handiagoa hartzen dute hainbat belaunaldi elikadura hobeagorekin igaro eta gero.

Kolore ilunekoa da, beltza edo gaztain oso iluna. Egun bereziki zela zaldia bezala erabiltzen da. Arraza landatarra da.
Katalunian (ACCRA) elkarteak arrazaren sustapena bultzatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
## Argazki galeria 

GroupeMérens.jpg
Merens calin.jpg

## Kanpo estekak
1913 Sekanina

**1913 Sekanina** asteroide gerrikoan aurkitutako 1913. asteroidearen izena da. 1928ko irailak 22an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1928 SF** zen. Bere izena Zdenek Sekanina estatubatuar astronomoaren omenez jasotzen du.

## Kanpo estekak
1915 Quetzalcoatl

**1915 Quetzalcoatl** asteroide gerrikoan aurkitutako 1915. asteroidearen izena da. 1953ko martxoak 9an aurkitu zuen Albert George Wilson Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1953 EA** zen. Bere izena azteka mitologiako Quetzalcoatl jainkoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1914 Hartbeespoortdam

**1914 Hartbeespoortdam** asteroide gerrikoan aurkitutako 1914. asteroidearen izena da. 1930eko irailak 28an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Leidengo Hegoaldeko Behatokitik, Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1930 SB1** zen. Bere izena Hartbeespoortdam lakuagatik jasotzen du, behatokiaren ondoan dagoena.

## Kanpo estekak
1916 Boreas

**1916 Boreas** asteroide gerrikoan aurkitutako 1916. asteroidearen izena da. 1953ko irailak 1ean aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1953 RA** zen. Bere izena greziar mitologiako ipar haizearen jainkoa zen Boreasgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
TKE Ligako 2012ko denboraldia

**2012ko TKE Liga**koa San Miguel Ligaren hamargarren denboraldia izan zen.

## Partaideak 

## Estropadak 

## Sailkapena 
2012an Kaikuk denboraldi borobila burutu zuen: San Miguel TKE Ligako hamar bandera eta sailkapen orokorra, Kontxako Bandera eta Euskadiko Traineru Txapelketa eskuratu zituen.

### Jaitsiera/Igoera play-offa 
*Play-off*a egin ondoren, KAE Ligatik Orio igo eta 2013ko TKE Ligan egongo da Zierbenaren ordez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* TKE Ligaren webgunea
Phyllis Diller

**Phyllis Ada Driver** (Lima, Ohio, 1917ko uztailaren 17a - Los Angeles, 2012eko abuztuaren 20a), Estatu Batuetako aktore eta umorista izan zen.

## Filmografia 
Film luzeak:
* *Splendor in the Grass* (1961)
* *The Fat Spy* (1966)
* *Boy, Did I Get a Wrong Number!* (1966)
* *Eight on the Lam* (1967)
* *Silent Treatment* (1968) (amaitu gabe)
* ''The Private Navy of Sgt. O'Farrell* (1968)
* *Did You Hear the One About the Traveling Saleslady?* (1968)
* *Mad Monster Party* (1967) (voice)
* *The Adding Machine* (1969)
* *The Sunshine Boys* (1975)
* *A Pleasure Doing Business* (1979)
* *Pink Motel* (1982)
* *Doctor Hackenstein* (1988)
* *Pucker Up and Bark Like a Dog* (1990)
* *The Nutcracker Prince* (1990) (ahotsa)
* *The Boneyard* (1991)
* *Wisecracks* (1992) (dokumentala)
* *The Perfect Man* (1993)
* *Happily Ever After* (1993) (ahotsa)
* *The Silence of the Hams* (1994)
* *A Bug's Life* (1998) (ahotsa)
* *The Debtors* (1999)
* *The Nuttiest Nutcracker* (1999) (ahotsa)
* *Everything's Jake* (2000)
* *The Last Place on Earth* (2002)
* *Hip! Edgy! Quirky!* (2002)
* *Bitter Jester* (2003) (dokumentala)
* *Motocross Kids* (2004)
* *West from North Goes South* (2004)
* *Goodnight, We Love You* (2004) (dokumentala)
* *The Aristocrats* (2005) (dokumentala)
* *Madman Muntz: American Maverick* (2005) (dokumentala)
* *Who Killed the Electric Car?* (2006) (dokumentala)
* *Unbeatable Harold* (2006)
* *Forget About It* (2006)
* *Celebrity Art Show* (2008) (dokumentala)
* *Blaze of Glory* (2008) (ahotsa)
* *You Know the Face* (2009) (dokumentala)
* *Looking for Lenny* (2009) (dokumentala)
* *How to Live Forever* (2009) (dokumentala)
* *I Am Comic* (2010) (dokumentala)

Film laburrak:
* *Rowan & Martin at the Movies* (1968)
* *The Lion Roars Again'' (1975)
Ursus arctos alascensis

***Ursus arctos alascensis*** edo ***Ursus horribilis alascensis***, Alaskako hartz arrearen azpiespezie bat da.

## Hedapena 
Alaskan Norton Sound eskualdean, Nushagak eta Kuskokwim ibaietatik Chinitnara 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ITIS 
* Encyclopedia of Life 
* BioLib
Joachim Lafosse

**Joachim Lafosse** (Uccle, 1975eko urtarrilaren 18a) zinema zuzendari eta gidoilaria da.

## Karrera 
Lafossek IADn (Difusio Arteen Institutua) ikasi zuen Louvain-la-Neuven 1997 eta 2001 artean. Bere graduazio filma izan zen *Tribu*k, 24 minutuko iraupena duen film laburra, film laburrik hoberenaren saria lortu zuen 2001eko Namurreko Zinemaldian. Bere lehen film luzeak, *Folie Privée* (2004), FIPRESCI saria irabazi zuen Bratislavako Nazioarteko Zinemaldian, eta erdi autobiografikoa den *Ça rend heureux* (2006) 2007ko Premiers Plans d'Angers jaialdian Sari Nagusia lortu zuen. 2006an *Nue Proprieté* filma ere egin zuen, protagonista bezala Isabelle Huppert eta Jérémie eta Yannick Reiner anaiak zituela, honekin Veneziako Mostran debutatu zuelarik, non Urrezko Lehoia lortzeko izendatua izan zen eta SIGNIS saria lortu zuen. Bere azken filma den '*Élève libre*gatik Zuzendari Hoberenarentzako Magritte Sarirako izendatua izan zen.

Bere 2012ko filma den *À perdre la raison*ek Canneseko Zinemaldiko *Un Certain Regard* sekzioan parte hartu zuen. Filma Belgikatik 2012ko Oscar Sarietako Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria jasotzeko izendatua izan zen.

2015ean Zuzendari Onenaren Zilarrezko Maskorra lortu zuen.

## Filmografia 
## Beste sari batzuk 
* Belgikar film onenarentzako André Cavens Saria

## Erreferentziak
Boreasek Oritia bahitzen du

***Boreasek Oritia bahitzen du*** Pieter Paul Rubens flandiar margolariaren margolan bat da, 1620an egina eta Vienako Arte Ederretako Akademian dagoena, Austrian.

## Gaia 
Greziarren jainko txikien artean haizeak zeuden, batzuk gizakientzat kaltegarriak eta beste batzuk onuragarri edo erdipurdikoak, horien artean ipar haize hotzaren jainkoa zen Boreas zegoelarik.

Bere ohiko irudikapena Ovidioren Metamorfosiak lanean kontatzen dena da: Erekteo I.aren alaba zen Oritia printzesaren bahiketa Iliso ibaian jolasean ari zen bitartean.

Beste egile batzuk gertaera honetan bakarrik irudikatu zuten, Sebastiano del Piombo, fresko bat egin zuena Villa de Agostino Chigin (gaur egun Villa Farnesina) edo Oswald von Glenhlle kasu, biak izen bereko lanekin, edo John William Waterhouse, Boreasen egilea.

## Margolanaren deskribapena 
Neguko haizearen jainkoak, hegoduna, bizar eta ile izoztuarekin eta tunika batekin, elur bolekin jolasten ari diren *putto*ekin lagundua, atenastar printzesa bahitzen du, bere lurraldea den Traziara eramanez, greziarrentzat eskualde hotzik garrantzitsuena zena.

## Kanpo estekak
Joakin Iturbe

**Joakin Iturbe**, ***Santua*** ezizenaz ezaguna (Elgeta, Gipuzkoa, 1758 &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 1799?) bidelapurra izan zen.

## Bizitza 
Harakin aritu zen hainbat urtez, Ermuan. Artean gazte zela, Lapurdiko itsasontzi kortsario batean ibili zen, harik eta ingelesek Lisboan espetxeratu zuten arte. Gero, bederatzi urtez soldadu izan zen Espainiako Armadako Farnesio erregimentuan, baina bidelapur jardunetan egin zen ospetsu.

Gordetako dokumentuek 1796 eta 1799 bitartean elgetarrak egindako okerkeriak biltzen dituzte. Aramozko mendilerroan eta Mendaro eta Mutriku aldean egiten zuen lapurreta. Urte horietan hainbatetan atxilotu eta espetxeratu zuten Santua, baina elgetarra iheslari trebea zen: Tolosako eta Mutrikuko espetxeetatik alde egitea lortu zuen (Mutrikukotik, birritan). Azkenean, Donostiako Mota gazteluan espetxeratu zuten; fiskalak Iturberentzat eskatutako heriotza zigorra ez zioten ezarri, baina kartzela hartan hilko zen.

Robin Hooden kondairen antzekoak dira Santuarenak. Asko zeukatenei lapurtu eta behartsuei ematen zien. Famatua da Santuak Mendaroko Emezabal baserrian egindakoa aipatzen duen kondaira:
thumb|Mendaroko Emezabal baserria

1799ko irailaren 23an Pedro Urkiaren etxean atxilotu zuten, Mallabiako Areitio auzoan, eta itsasoz Donostiara eraman zuten, Mota gaztelura; hantxe hil zen, dirudienez.

## Erreferentziak
Nyota Uhura

**Nyota Upenda Uhura** Star Trekeko pertsonaia bat da, Nichelle Nichols estatubatuar aktoreak interpretatua eta Zoe Saldañak gaztetako bertsioan.

Uhura 2239an jaio zen Afrikako Estatu Batuetan. Bere izenak swahiliz "askatasuna" esan nahi du.

Uhurak dohai ezkutuak ditu, horien artean kantua eta musika. Bere arrakastetako bat "Beyond Antares" da.

USS Enterpriseko komunikazioen ofiziala izan zen Star Trek: jatorrizko telesaila bost urteko misio ospetsuan eta Genesiseko krisiraino, Izarretako Flotaren Akademian irakasle bezala zegoenean. Bere karrera Izarretako Flotaren Lurreko Aginteko Komunikazio departamenduan jarraitu zuen, bere kabuz, Spock jaunaren erreskatean parte hartuz Star Trek III: Spocken bila misioan, misio honegatik Kontseilu Federalaren aurrera epaiketara eramana izan zelarik bere tripulazio kideak bezala. Beranduago, bere karrera USS Enterprise (NCC-1701) ontzian berabiarazi zuen, zerbitzuan 2293 arte egonez, une horretan Izarretako Flotako Akademiako irakasle lanera itzuliz. Praxiseko gertakariaren ondoren, Star Trek VI: Herrialde ezezagun hura, beranduago Klingon Inperioa eta Planeta Elkartuen Federakuntzaren arteko aliantzara eramango zuena, USS Enterprisera itzuli zen bere antzinako kideekin batera Khitomerreko konferentzian parte hartzeko.

## Garrantzi kulturala 
[thumb|200px|[Zoe Saldanak Uhuraren papera egin zuen Star Trek saileko hamaikagarren filmea izan zen Star Trek XI filmean.]]

* Telesailean paper protagonista bat duen emakume bakarra da. Espazioaren konkista emakumezkoen esku zegoela esan nahi zuen, oraindik garai hartan emakume astronauta bat egoteko aukera txikienik ere ez zegoenean.
* Afroamerikar arrazakoa da, izaera arrazanitz bat ematen diona espazioa esploratzeko enpresari. Afrikar jatorriko aktore gutxik zuten estereotipoetatik haratagoko pertsonaia garrantzitsuen paperak egiteko aukera.
* Kirk eta Uhuraren arteko musua historikoa da, Estatubatuar telebistak erakutsi zuen lehen arrazarteko musua izan baitzen. Lehen aldiz 1968ko azaroan eman zen.
* Uhura emakumea eta afroamerikarra zen, beharbada funtzio sekundario bat egiten zuen (komunikazioak), baina ahalmen profesional maila handikoa zen, 1960ko hamarkadako estatubatuar gizarteko gutxiengo etnikoentzat adibide positibo bat zena.
* Nicholsek Star Trek 1967an, lehen denboraldia amaitu ondoren uztea pentsatu zuen, baina Martin Luther King, Jr.ekin izandako elkarrizketa baten honek telesailean geratzeko konbentzitu zuen, bera afroamerikar komunitatearentzat jarraitu beharreko adibide bat zela ikusaraziz.

## Kanpo estekak
Clermonteko Kontzilioa

**Clermonteko Kontzilioa**, gaur egungo Clermont-Ferrand frantziar hirian ospatu zen eliza katolikoko eklesiastiko eta laikoen sinodo misto bat izan zen, 1095eko azaroan ospatu zena eta Lehen Gurutzada abiarazi zuena.

## Historia 
1095ean, Alexo I.a Komneno bizantziar enperadoreak ordezkariak bidali zituen Mendebaldera seliuziden aurkako laguntza militarra eskatuz. Mezua Urbano II.a aita santuak jaso zuen. Hau, une horretan, Piacenzako kontzilioan zegoen, eta urte horretako azaroan Clermonteko kontzilioa deitu zuen kontu honi buruz eztabaidatzeko. Kontzilioa deitzean, Urbanok gotzain eta abadeei tokiko garrantzizko jaunak ekartzeko eskatu zien.

Kontzilioak 1095eko azaroak 18tik 28ra iraun zuen, eta Frantzia guztiko 300 elizgizonek parte hartu zuten. Urbanok clunytar erreformak jorratu zituen eta Filipe I.a Frantziakoa erregearen eskumikazioa berretsi zuen honen bigarren ezkontzagatik. Osteguna zen azaroak 27an Urbanok lehen aldiz hitz egin zuen ekialdeko arazoez eta Lur Santua okupatzen zuten musulmanen aurkako gerra santua (*bellum sacrum*) deitu zuen.

Fulquerio Chartreskoa historialari garaikidearen arabera, Urbanok elizaren zenbait gehiegikeriari buruz ere hitz egin zuen, simonia eta Jainkoaren Bake eta su-etena bete ez izana kasu. Gero, mendebaldetar kristauei, pobre zein aberatsei, ekialdean greziarrei laguntzera eskatu zien, *Devus vult* (Jainkoak nahi baitu), deiadar honekin aita santuak bere hitzaldia amaituz. Fulqueriok Lur Santura bidaiatzen zutenei bekatuak barkatuko zitzaizkiela agindu zuen, ziur aski, denborarekin induljentzia deituko zenari erreferentzia egiten ez zion arren.

## Kanpo estekak
Enrico Ruggeri

**Enrico Ruggeri** (Milan, 1957ko ekainak 5) italiar kantagile bat da.

Kantuaren munduan 1970eko hamarkadan debutatu zuen zenbait talde alternatiborekin, Decibel kasu. 1981ean, baina bere bakarlari karrera kantagile bezala hastea erabaki zuen, bere herrialdeko beste artista batzuentzat ere konposatuz.

San Remoko kantu jaialdian ohi parte hartzen du abeslari eta konposatzaile bezala, eta bi alditan irabazi du: 1987an *Si può dare di più* (Gehiago eman daiteke) kantuarekin une horretarako espreski Gianni Morandi eta Umberto Tozzirekin osatutako hirukote batekin, hirurak futbol zale porrokatuak, eta 1993an, oraingoan *Mistero* (Misterioa) abestiarekin, baina urte horretan bertan Eurovision Abesti Lehiaketan ''Sole d'Europa* (Europako eguzkia) abestiarekin parte hartu zuen.

Bere proiektuen artean gaztelaniaz *Gente con alma* izeneko disko bat grabatzea zegoen, azkenik Sony BMGrekin argitaratu zuena.

## Diskografia 
### Albumak 
* 1977: *Punk*
* 1980: *Vivo da re*
* 1981: *Champagne molotov*
* 1983: *Polvere*
* 1984: *Presente studio-live*
* 1985: *Tutto scorre*
* 1986: *Difesa francese*
* 1986: *Enrico VIII*
* 1987: *Vai Rrouge* (zuzenean)
* 1988: *La parola ai testimoni*
* 1989: *Contatti*
* 1990: *Il falco e il gabbiano*
* 1991: *Peter Pan*
* 1993: *La giostra della memoria*
* 1994: *Oggetti smarriti*
* 1996: *Fango e stelle*
* 1997: *Domani è un altro giorno*
* 1998: *La gente con alma*
* 1999: *L' isola dei tesori*
* 2000: *L' uomo che vola*
* 2001: *La vie en rouge* (zuzenean)
* 2002: *La vie en rouge*
* 2003: *Gli occhi del musicista*
* 2004: *Punk prima di te*
* 2005: *Amore e guerra*
* 2006: *Cuore muscoli e cervello* (hiru CD)
* 2007: *Il regalo di Natale*
* 2008: *Rock show*
* 2009: *All in l' ultima follia di Enrico Ruggeri* (hiru CD)
* 2009: *Il regalo di Natale*
* 2010: *La ruota*

### Elkarlanak 
* 1995: *Tributo ad Augusto''
2012ko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeak

**Kataluniako Parlamentua**ren X. legegintzaldiari dagozkion hateskundeak 2012ko azaroaren 25ean ospatu ziren Katalunian. Artur Masek parlamentuan hauteskundeak aurreratzeko erabakia iragarri zuen 2012ko irailaren 25ean.

135 diputatu hautatu ziren. Kataluniako 4 hauteskunde-barruti bakoitzak honakoak hautatu zituen:

* Bartzelona: 85 diputatu
* Tarragona: 18 diputatu
* Girona: 17 diputatu
* Lleida: 15 diputatu

## Hautagaiak 
## Emaitzak 
## Ikus, gainera 
* 2012ko "Catalunya, nou estat d'Europa" manifestazioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grimorio

**Grimorioak** magiaren ezaguerak biltzen dituzten Erdi Aroko liburuak dira. Erdi aroan ere “liburu beltzak” bezala ezagutzen ziren. Kronologikoki Goi Erdi Arotik XVIII. mendera sortu ziren. Dena dela, horrelako liburuak munduko kultura eta garai oso desberdinetan aurki daitezke. Europako kasuan edukiak desberdinak izaten zituzten: etorkizunaren iragarpenak, astrologiaren gaineko informazioa, sorginkeriak egiteko errezetak, akelarretara joateko formulak, beste munduko izakiei (aingeruak, deabruak, arimak) deitzeko moduak, kutunak egiteko moduak… Sarritan liburuak beraiek indar magikoa izan zezaketen. Esoterismoaren ikuspuntutik, ordea, maila baxuko magia liburua bezala kontsideratzen zaio, bereziki aztiei eta poetei zuzenduta. Literaturan asko erabili izan dira horrelako liburuak eta argumentuak.
thumb| *Oilo beltza* grimorioan jasotako kutun baten diseinua.
## Etimologia 
Hitzaren etimologia ez dago batere garbi, iritzi desberdinak izanik. Hauetako liburu asko neurtitzetan idatzita daude eta horri italieraz *rimario* esaten zaio, hau da, neurtitzez eginiko lana. Garaiko pentsamenduan neurtitzez eta kantu bidez esandakoak botere handiago zuen. Horren adibide garbiena arao edo konjuruetan dugu. Dena dela hau hipotesi bat besterik ez da. Beste idazle batzuek frantsesetik hartutako "grammaire" hitza, "gramatika", grimorio hitzaren jatorria bezala hobetsi dute.
 
## Grimorio historikoak 
Hemen bakarrik Europako tradizioan jasotako batzuk aipatuko ditugu:
* Janblikoren *Egiptoko Misterioei Buruzkoa*. III. mendean idatzita ondorengo grimorioetan eragin handia izan zuen.
* *San Ciprianoren Liburua*. Ezagunetariko bat.
* *Abra-Lelin aztiaren Magia Sakratuaren Liburua*.
* *Honorio IIIaren Liburua* edo *Liber Juratis* (*Grimorium Honorii Magni*).
* *Oilo Beltza.*
* *Salomongo Gako Nagusia*.
* *Lemegeton*.
* *Grimorio Handia*.
* *Galdrabók*, Islandiako grimorioa, XVI. eta XVII. mendetan bilduta.
* *Turielko Grimorio Sekretua*.

## XIX. mendeko berpiztea 
Erromantizismoaz hasieran eta, ondoren, mende bukaeran, elkarte sekretuek eta okultismoaren zaleek horrelako literatura errebindikatu eta berreskuratu zuten. Askotan sektek ere horrelako literaturan bilatu dute oinarri ideologikoa. Ondorengo mendetan oso erabiliak izan dira baita ere bertan jasotzen ziren iragarpen katastrofistak direla medio, helburu komertzialez.

## Grimorio literarioak 
Hasiera aipatu denez literaturak horrelako liburuak edo erreferentziak askotan erabili izan ditu. Ezagutzen dira baita ere grimorio literarioak, esaterako, H. P. Lovecraft asmatutako Nekronomikon; esan behar dugu idazle honek ez zuela izenburu horren libururik idatzi baina horren aipamenak ohikoak dira haren lanetan. Jorge Luis Borgesek ere gustuko zituen horrelako aipuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gaiari buruzko bideo laburra.
Stubby Kaye

**Bernard Kotzin** (New York, 1918ko azaroaren 11a - Rancho Mirage, 1997ko abenduaren 14a), **Stubby Kaye** izen artistikoz ezaguna, Estatu Batuetako aktore eta umorista izan zen.

## Filmografia hautatua 
* *Guys and Dolls* (1955)
* ''Li'l Abner* (1959)
* *The Cool Mikado* (1962)
* *Sex and the Single Girl* (1964)
* *Cat Ballou* (1965)
* *The Way West* (1967)
* *Can Hieronymus Merkin Ever Forget Mercy Humppe and Find True Happiness?* (1969)
* *Sweet Charity* (1969)
* *Six Pack Annie* (1975)
* *Ellis Island* (1984) Telesaila
* *Who Framed Roger Rabbit'' (1988)
Birr gaztelua

**Birr gaztelua** (ingelesez *Birr Castle*, irlanderaz *Caisleán Bhiorra*) Birr udalerrian kokatua den gaztelua da, Irlandako Errepublikako Offalyko konderrian. Rosseko zazpigarren kondearen bizilekua da, beraz zati batzuk bakarrik daude publikoarentzako ikusgai.

## Historia 
1170an jadanik bazegoen gaztelu bat bertan XIV eta XVII mendeen artean O'Carroll familia izan zen inguruko lurren jabe. Sir Charles O'Carroll hil zenean Sir Laurence Parsonsen esku gelditu zen gaztelu zaharra eta honek 1620an masoi ingelesak kontratatu zituen gaztelu berria eraiki zezaten.

1845ean William Parsons Rosseko 3. kondeak mundu osoko teleskopiorik handiena zena eraiki zuen behaketa astronomikoak egiteko.
thumb|ezkerrera|250px| Birr gazteluko Leviathan teleskopioa
## Teleskopioa 
Teleskopioari *Leviathan* izena eman zioten. 183&nbsp;cm-ko diametroko erreflektorea du eta hodiak zortzi metro neurtzen ditu. 1914ean erautsi zuten baina 1990an berreraiki egin zuten. Berehala famatu bihurtu zen Europan ere eta Charles Babbage eta Napoleón Eugenio Luis Bonaparte bezalako bisitari handiak izan zituen.

Williamen semea zen Lawrence Parsonsek jarraitu zuen behaketa astronomikoekin eta ilargiaren tenperatura kalkulatu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
William Parsons

**Willam Parsons** Rosseko 3. kondea (York, 1800ko ekainaren 17a - Birr gaztelua, 1867ko urriaren 31a) astronomo irlandarra izan zen. Honetaz gain parlamentuko ordezkaria ere izan zen.

## Biografia 
Yorken jaio bazen ere txikitan Irlandara etorri zen eta Dublingo Trinity Collegen egin zituen lehenengo ikasketak. Ondoren Oxfordeko Unibertsitatean graduatu zen 1822an matematikari. 1841ean aita hil zenean Irlandako Offalyko konderrian lursail handiak eta Birr gaztelua jaso zituen.

Parlamentuko kide izan zen (1821-1834), 1845ean Lorden Ganberako Irlandar ordezkaria, Londresko Royal Societyko lehendakaria (1848-1854) eta Dublingo Trinity Collegeko kantzilerra (1862–1867).

thumb|ezkerrera|250px
[thumb|ezkerrera|250px| [Birr gaztelua|*Leviathan* teleskopioa]]
## Aurkikuntza zientifikoak 
Bere aportaziorik handiena *Leviathan* teleskopioa izan zen, Birr gazteluko lorategian eraikitako zortzi metrotako eta 183&nbsp;cm-ko diametrodun lenteko teleskopio erraldoia. 1845ean eraiki zuen eta ia bi mendetan munduko handiena izan zen. Teleskopio honi esker hainbat aurkikuntza egin zituen.

*Nebulosen* azterketan zentratu zen batez ere eta egitura espirala dutela zehaztu zuen, gaur egunb badakigu galaxia kiribilak direla. Hipotesi nebularra ikertu nahi izan zuen. Garai hartan uste zen gasez egindako multzoak zirela eta berak izar eta planetak ere bazirela esan zuen, grabitatearen eraginez elkarrekin mantentzen zirenak. Oriongo Nebulosa zela eta, John Herschelekin eztabaida bizia izan zuen gasez edo izarrez osaturik zeuden erabakitzeko.
Indoaustraliako plaka

thumb|Plakak
**Indoaustraliako plaka**, Australia uhartea eta inguruko lurraldeak Indiaraino hartzen dituen plaka da. 2012ko lurrikara baten ondorengo ikerketen arabera, litekeena da plaka bi zatitan banatzea: Indiako plaka eta Australiakoa.
Zoe Saldana

**Zoe Yadira Saldaña Nazario** (Passaic, 1978ko ekainaren 19a), **Zoe Saldana** edo **Zoë Saldaña** izenez ezaguna, estatubatuar aktorea da. Queensen hezia, *Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl*, *Star Trek* eta *Avatar* bezlaako filmetan agertu ondoren, ospetsu bilakatu zen. 2025ean Saldañak Oscar sari bat eskuratu zuen *Emilia Pérez* filmean egindako bigarren mailako paperagatik.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Joe Mantegna

**Joseph Anthony** ***Joe*** **Mantegna, Jr.** (Chicago, 1947ko azaroaren 13a - ) Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmografia
Bioestatistika

**Bioestatistika** edo **biometria** estatistika biologiako hainbat esparrutan aplikatzen duen zientzia da. Bioestatistikan esperimentu biologikoak diseinatzen dira, batez ere medikuntza eta nekazaritzarako; esperimentu horietako datuak bildu, antolatu eta analizatzen dira; eta estatistika aplikatu ondoren erdiesten diren emaitzak interpretatzen dira.

## Kanpo estekak
Oritia (Erekteoren alaba)

Greziar mitologian **Oritia** Atenasko errege-erreginak ziren Erekteo I.a eta Praxitearen alaba zen. Ipar haizearen jainkoa zen Boreas berataz biziki maitemindu zen. Erekteo erregeak ez zuen bikote hau onartu, haizearen jainkoa bizi zen tokia zen Trazian egiten zuen hotzagatik eta herrialde honetako erregeek Atenasen utzi zuten oroitzapen txarragatik. Baina, uxatu ordez, ezezko honek indar gehiago eman zion Boreasen haserreari, haize zurrunbilo handiak sortuz printzesa bahitu zuena, Traziara eramanez, non ordutik berarekin erreinatzen duen. Han, Oritiarekin bi seme, gero boreada deiturikoak eta Zetes eta Kalais izenekoak eta bi alaba, Kione eta Kleopatra izan zituen.

Platonen arabera, narrazio honek benetako gertakizun bat gogorarazten du, atenastar printzesa bat haizeak itsasora jaurti zuenean, itota hilez.

Oritia izenak, grezierazko *oros* (mendia) eta *giein* (sakrifikatu) hitzetatik datorrena, itxuraz, printzesa gaztea mendietara bere misterio magikoak ospatzera joateari erreferentzia egiten dio.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Oritia, amzonen erregina bere ahizpa Antioperekin, biak euren ama Marpesaren oinordeko bihurtuz hau barbaroen aurka borrokan hil zenean.
* Oritia nereida bat ere izan zen, Nereo eta Dorisen alaba, itsasoan bizi zena eta, bere ahizpekin batera, basoetan, eta, batez ere, hondartzetan aldareak eskainita zituena.

## Ikus, gainera 
* Boreasek Oritia bahitzen du
* Boreas

## Kanpo estekak
Anil

**Anil** (arabieraz: *an-ni*, ‘indigoren landarea’) edo **indigo** (latinez: *indicus*, ‘Indiakoa’) anil tindagaiaren kolorea da, *indigofera tinctoria* antzeko landareetatik aterata. Anil moduan espektro elektromagnetikoaren barnean uhin-luzera 420-450 nanometrokoa duen kolore multzoari dagokio, urdinaren eta morearen artekoa. Batzuetan ostadarraren seigarren koloretzat hartua, adituek egun kolore hori morea dela diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anil (argipena)

**Anil** izan daiteke:

* Anil, kolorea.
* Anil, Rio de Janeiroko auzoa.
* Anil (*Indigofera tinctoria*), landarea. Landare hauetatik tindagaia ateratzen dute.
* Anil (tindagaia), C16H10O2N2 formula duen tindagaia.
Estoma

[thumb|250px|Estoma baten irudia [mikroskopio elektronikoan.]]
Botanikan, **estoma** gasen trukea erregulatzen duen landare-egitura bat da. Estomak zurtoin berdeetan eta hostoetan daude, eta haien bitartez landareak gasak (oxigenoa, CO2, ur lurruna) trukatzen ditu bere inguruko atmosferarekin. Landarearen epidermisean dauden benetako poroak dira.

Estoma bi zelula handiz osaturik dago, haien artean ostiolo izeneko irekigune edo poro handia egonik. Bi zelula horiek loturik daude muturretan, baina bananduta erdialdean, ostioloa sortuz.

Estomak garrantzi handikoak dira landarearen prozesu fisiologikoetan: fotosintesian, esaterako, karbono dioxidoa eta oxigenoa estometatik sartu eta ateratzen dira. Estometatik ere ateratzen da transpirazio prozesuan landareak kanporatzen duen ur lurruna.

Estomako zelulak txikitu edo handitu egiten dira, haien arteko poro edo ostioloa ireki edo itxi egiten delarik. Estomen irekieran edo itxieran faktore askok eragiten dute: argia, tenperatura, ura, karbono dioxidoa... Lehorte handia dagoenean, esaterako, uraren galerak ekiditeko estomak ixten dira, baina horrek gasen trukea ere oztopatzen du (fotosintesiaren kalterako).

Estomen itxura, kopurua eta kokapena oso aldakorrak dira, landare-espeziearen arabera. Landare gehienetan estoma gehiago daude hostoaren behealdean goialdean baino, horrela hautsak ezin baititu estomak estali.

## Ikus, gainera 
* Landareen transpirazioa

## Kanpo estekak
Anil (tindagaia)

**Anil**a edo **indigo**a konposatu organiko aromatikoa da, C16H10O2N2 formula duena. Solido urdin iluna da. Disolbaezina da uretan, etanoletan eta dietil eterretan, baina disolbagarria kloroformotan, anilinatan, nitrobentzenotan eta azido kontzentratuetan.

Anila produktu naturala da eta *Indigofera* generoko landareen hostoetatik lortzen da, bereziki *Indigofera tinctoria*tik.

## Sintesia 
Indigoa historikoki *Indigofera* landareen hostoetatik lortu da. Indigoaren aitzindaria indikana da, triptofano aminoazidoaren deribatu kolorgea, uretan disolbagarria, eta *Indigoferen* hostoek konposatu horren % 0,2–0,8 inguru dute. Hostoak urez betetako upel batean sartzen dira eta beratzean indikana hidrolizatzen da, β-D-glukosa eta indoxila sortuz. Erreakzio-nahastean bertan indoxila dimerizatu egiten da, *leukoindigoa* emanez: horia da eta uretan disolbagarria. Airearekin kontaktuan, leukoindigoa oxidatu egiten da, indigoa emanez.
none|thumb|Leukoindigoa indigoaren forma erreduzitua da
Egun, indigoa industrialki sintetizatzen da, hainbat prozesuri jarraituta.

Adibidez, metodo komertzial erabilienean anilina, formaldehidoa eta azido zianhidrikoa kondentsatzen dira *N-fenilglikilonitriloa* sortzeko. Horren hidrolisi alkalinoak N-fenilglizina eratzen du. Baldintza alkalinoetan, N-feniglizina ziklatu egiten da indoxila emateko. Indoxila dimeritzatu egiten da eta oxidatuz indigoa ematen du, % 94ko etekinarekin.
none|thumb|410x410px|N-Fenilglizinaren ziklazioa eta indigoaren sinteisa

## Erabilera 
Indigoa tindu gisa baliatzen da kotoia eta beste zuntz batzuk urdinez tindatzeko, adibidez, jeansak egiteko oihala. Beste tindu batzuk sintetizatzeko lehengai gisa usatzen da.

## Ikus, halaber 
* Indigo (argipena)

## Erreferentziak
Guillaume Cornelis van Beverloo

**Guillaume Cornelis van Beverloo** (Lieja, 1922ko uztailaren 3a - Auvers-sur-Oise, Frantzia, 2010eko irailaren 5a) herbeheretar gurasodun belgikar margolari eta grabatzaile bat izan zen, ***Corneille*** ezizenagatik ezagunagoa.

Corneille artea noiz behinka ikasten 1940an hasi zen Amsterdamen. Han Karel Appel eta Constant Nieuwenhuys bezalako beste margolari batzuk ezagutu zituen.

Édouard Pignon, Henri Matisse eta Pablo Picassoren lanagatik interesatua, Corneille bere lana erakusten 1946an hasi zen. Handik gutxira Hungaria bisitatu eta surrealismoa ezagutu zuen, era berean Paul Klee eta Joan Miróren lanean inspiratuz.

Beste batzuen artean Appel eta Constantekin batera Corneillek herbeheretar "Experimental Group"eko (Talde Esperimentala) kide izan zen, baita *Reflex* aldizkarikoa ere. Jada aipaturikoekin Corneillek, ondoren, CoBrA mugimendua osatu zuen 1948an.

Taldea 1951n desagertzen da, eta Corneille Parisera joan zen, afrikar artea erosiz 1949an Ipar Afrikara eginiko bidaia baten ondoren. Era berean, 1953an akuaforteetan grabatuak egiten hasi zen, baita zeramikazko lanak ere hurrengo urtean. Bere afrikar bildumaren eragina 1950eko hamarkadaren amaierako lanaren eboluzioan ikus daiteke, pixkanaka bere paisajismo abstraktua utziz eta estilo irudimentsu bat erakusten hasiz, hegazti begiekin ikusitako paisaiekin, animalia exotikoekin eta forma oso lirainduekin.
Francesco Maria Del Monte

**Francesco Maria Del Monte** (Venezia, 1549ko uztailaren 5a - Erroma, 1627ko abuztuaren 27a) italiar kardinal eta diplomatikoa izan zen, Caravaggioren mezenas izateagatik ezaguna dena. Sixto V.ak 1588an kardinal izendatua, 1616tik eta bere heriotzaren egunera arte, Kolegio Kardenalizioren prefektua izan zen. Zortzi konklabetan hartu zuen parte eta 1621ean aita santua izatekotan izan zen.
Podemos hacernos daño

***Podemos hacernos daño*** Juanes kolonbiar kantagileak idatzi eta abestutako abesti bat da. Abestia bere debut bilduma den *Fíjate Bien*en hiru irrati singletako bigarrena da.

Bere bigarren single honetan Juanesek, akordeoi, gitarra, tiple eta baxuen soinuekin bohemio eta rocker estiloen arteko uztarketa bat ikusarazten du.

*Podemos Hacernos Daño* abestiaren bideoa Kolonbiako hiriburua den Bogotan grabatu zuten. Han, bideoaren grabaketan ezagutu zuen Juanesek gaur egun bere emaztea den Karen Martínez.

Singleak Kolonbiatik irtetea lortu zuen, baina ez zuen arrakasta handirik izan, ondorengoen kasuan ez bezala.

## Kanpo estekak
Karen Martínez

**Karen Cecilia Martínez Insignares** (Cartagena, 1979ko abuztuak 14), **Karen Martínez** bezala ezagunagoa, kolonbiar aktore eta modeloa da. Juanes abeslariaren emaztea izateagatik da ezaguna.

Modelo bezala nabarmendu da 14 urte zituenetik. Telebistan, lehen aldiz, Carlos Vivesek Cartagenan grabatutako freskagarri baten iragarkian agertu zen. *El cartel de los sapos* eta beste telenobela batzuetan parte hartu du.

## Telenobelak 
* *El cartel de los sapos* (2008) Sofíaren paperean
* *Tiempo final* (2008) Candelaren paperean
* *Sofía dame tiempo* (2003) Sofíaren paperean
* *Amor a mil* (2001) Diana McKenzieren paperean
* *Siniestro* (2001) Leah Santosen paperean
* *Mujeres asesinas* Lisa, La Soñadoraren paperean
* *Padres e hijos* (2000) Ximenaren paperean
* *Oki Doki* (1992) Marcelitaren paperean.

## Kanpo estekak