Bonn

**Bonn** Alemaniako mendebaldeko hiri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan kokatua. Rhin ibaiaren ertzean, Mendebaldeko Alemaniako hiriburua izan zen 1949tik 1990 arte. Bonnen jaio zen Ludwig van Beethoven, 1770ean.

## Geografia 
Rhin ibaiak zeharkatzen du hiria eta mendebaldean *Siebengabirge* (Zazpi mendi) mendilerroa du: gailurra Ölberg da (461 m) eta ezagunena, Drachenfels (321 m). Bonn Koloniako eskualdean dago eta hegoaldean Renania-Palatinatua estatuarekin egiten du muga.

## Banaketa administratiboa 
### Barruti eta auzoak 
* **Bad Godesberg**: Alt-Godesberg, Friesdorf, Godesberg-Nord, Godesberg-Villenviertel, Heiderhof, Hochkreuz, Lannesdorf, Mehlem, Muffendorf, Pennenfeld, Plittersdorf, Rüngsdorf, Schweinheim
* **Beuel**: Beuel-Mitte, Beuel-Ost, Geislar, Hoholz, Holtorf, Holzlar, Küdinghoven, Limperich, Oberkassel, Pützchen/Bechlinghoven, Ramersdorf, Schwarzrheindorf/Vilich-Rheindorf, Vilich, Vilich-Müldorf
* **Bonn**: Auerberg, Bonn-Castell *(2003ra arte: Bonn-Nord)*, Bonn-Zentrum, Buschdorf, Dottendorf, Dransdorf, Endenich, Graurheindorf, Gronau, Ippendorf, Kessenich, Nordstadt, Poppelsdorf, Röttgen, Südstadt, Tannenbusch, Ückesdorf, Venusberg, Weststadt
* **Hardtberg**: Brüser Berg, Duisdorf, Hardthöhe, Lengsdorf, Lessenich/Meßdorf

## Historia 
### Sorrera 
Jakina da K.a. 10 urtean erromatarrek Rhin ibaia gurutzatzeko zubia egin zutena *Bonna* izeneko lekuan. Badirudi aurretik zeltak egon zirela, izan ere zelteraz "bonna" hitzak "hiria" esan nahi baitu. Teutoburgoko oihaneko gudua galduta, gotorlekua eraiki zuten germaniarrekiko muga zaintzeko. 7000 legionario hartzen zituen. Orduko *Castra Bonnensia* da oraingo hiriaren jatorria.

### Erdi Aroa 
Karolingiar Inperioa hiri erlijioso bihurtu zuen. *Bonnburg* gotorlekuaren hegoaldera hiria zabalduz joan zen eta XI. eta XIII. mendeen artean Bonn Münster basilika eraiki zen. 1597tik 1794 arte Koloniako Artzapezpiku Hautatzailearen egoitza bertan egon zen. Garai hartan hainbat eraikin barroko sortu ziren, hala nola, unibertsitatea, udaletxe zaharra eta Poppelsdorf jauregia. Napoleonek 1794ean hiria setiatu eta bereganatu zuen. 1815ean Napoleonen porrotaren ondoren, Prusiaren esku geratu zen. XIX. mendean garrantzi gutxiko hiri txiki lasaia izan zen Bonn, Alexander von Humboldtek munduko zortzigarren miraria zela zioen.

### Mundu Gerrak 
Lehen Mundu Gerra bukatu eta 1926 arte hiria hainbat tropa atzerritarrek okupatuta egon zen, hasieran kanadarren esku, ondoren britainiarrak eta azkenik frantsesak ere izan ziren bertan. Bigarren Mundu Gerran naziek 1.000 judu akatu eta 8.000 deportatu zituzten kontzentrazio-esparruetara. 1945ean Estatu Batuek hartu zuten hiria eta ondoren briatiniarren okupazio eremuan geratu zen.

### Hiriburu garaia 
Berlin erabat suntsituta egonik, Bonn Mendebaldeko Alemaniako hiriburu bihurtzea erabaki zen, beste hautagaia zen Frankfurten kaltetan. Horren ondorioz, Alemaniako eta atzerriko hainbat erakunderen egoitza da. Adibide gisa, Nazio Batuen hamazazpi erakunde bertan daude.

1990ean Alemania birbatutakoan, berriz ere Berlin hiriburu bihurtu bazen ere, 1999arte gobernuak Bonnen segitu zuen.

## Ondasun nabariak 
[thumb|ezkerrera|150px| [Ludwig van Beethoven jaio zen etxea]]
* **Bonn Münster basilika:** XI eta XIII mendeen artean eraikitako eliza katolikoa da. Estilo erromanikoan eraikita dago.
* '*Beethovenen etxea (*Beethoven-Haus*):** Ludwig van Beethovenen jaiotetxea da eta museo bat dago bertan.
* **Udaletxe zaharra (*Altes Rathaus*):** 1737ko eraikin barrokoa.
* **Koloniako Hautatzailearen gaztelua (*Kurfürstliches Schloss*):** 1705ean Koloniako Artzapezpiku Hautatzailearen egoitza izateko eraikitako gaztelua da. Lorategi zabalak ditu. gaur egun Unibertsitatearen parte da.
* **Poppelsdorf jauregia (*Poppelsdorf Schloss*):** Koloniako Apezpikuaren beste eraikin bat. Hau ere unibertsitatearen parte da orain.
* **Godesburg gotorlekuaren aztarnak**

## Ekonomia 
**Deutsche Telekom*' Alemaniako telekomunikazio enpresa handiaren egoitza Bonnen dago.

## Hiri senidetuak 
Bonn ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Hiritar ezagunak 
* Ludwig van Beethoven (1770-1827), musikagilea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bonneko Udalaren webgune ofiziala