Gran Torino (filma)

***Gran Torino*** 2008an Clint Eastwoodek zuzendu, ekoitzi eta antzeztutako drama generoko estatubatuar filma da. Hmong etniako aktore sail handia agertzen da, eta Eastwooden beraren seme nagusiak eta txikienak (Scott eta Kyle) paper txiki bana antzezten dute. 2008ko abenduaren 12an estreinatu zen Estatu Batuetako zenbait arerotan eta 2009ko urtarrilaren 9an herrialde osoan.

## Argudioa 
Walt Kowalski (Clint Eastwood), Koreako Gerrako beteranoa  eta Ford autoen muntaia kateaz arduratzen zen poloniar-estatubatuar langile jubilatua Michigango Highland Park auzunean —lekua etorkinez bete-beterik dago— bizi da, Daisy bere txakur emearekin batera. Filma Walten emaztearen hiletarekin hasten da. Walt Kowalski erabat suminduta dago, bere ustez aita Janovich (Christopher Carley) apaiz gazteak eskainitako sermoia erabat alferrikakoa izan baita. Waltek nahigabe eta etsipenez begiratzen ditu bere bi semeei —Mitch (Brian Haley) eta Steve (Brian Howe), baita haien familiei ere, bere emaztearen oroitzapenari begirune gutxi erakusten baitiote. Walten iritziz, iloba lotsagabe eta mainontzi hutsak ditu, beti harekiko harreman zuzena saihesten baitute, beren interes edo nahiak lortzeko ez baldin bada.

[thumb|250px|ezkerrera|Filmean erabili zenaren antzeko 1972ko [Ford Torino|Ford Gran Torino autoa.]]

Waltek hmong etniako bi gazte ditu bizilagun: Thao (Bee Vang) izeneko mutil lotsati eta isila, eta Sue Vang Lor (Ahney Her) haren arreba pixka bat lotsagabea eta buruargia. Bi horiek beren ama alargunarekin eta amonarekin bizi dira. Thaoren lehengusu nagusi Spider (Doua Moua) gaztea buru duen hmong gaizkile taldetxo batekoak Thao berekin elkartu dadin saiatuko dira. Xede horretarako, aurreneko gaiztakeriatzat, Thaoren eginbeharra izango da Walt Kowalskiren jabego preziatuena lapurtzea: 1972. urteko Gran Torino auto ederra. Thao autoa osten saiatzen ari den unean, Waltek garajean atzeman eta ihes egitera behartzen du.

Handik egun batzuetara, Spiderren taldea Thao beste saiakera bat egitera konbentzitzen ahalegindu da, baina Thaok ezezkoa eman eta taldekoek jipoitu dute. Horretan ari direla, Kowalski agertu, erriflearekin taldea sakabanatu eta bere lorategitik joan daitezen agindu die. Berehala hmong gazteek Walti ehunka opari bidali eta ipini dizkiote etxeko atarian. Waltek gogo txarrez eskerrak eman eta onartu ditu (ondoren zaborretara botatzeko), ez baitu uste bere ekintza hainbesterainokoa izan denik. Thaoren amak Walten etxean lanak egitera behartu du Thao, horrela Thaok Walten autoa (Gran Torinoa) lapurtzeko saiakeraren hutsa konpon dezan.

Pixkanaka-pixkanaka, Sue eta Thao gazteak Walten benetako adiskide bilakatuz doaz (nahiz eta Walten izaera gogorrak haiei dien estimua adierazten ez utzi). Adiskidetasun hori hain handia bilakatu da, Waltek Thaori lana lortu baitio igeltsero gisa. Gaizkile taldeak Thao topatu du berriz ere, eta zigarroarekin aurpegian erredura bat egin diote; hura ikustean, Walt zeharo haserretu da, taldeko gazte bati sekulako jipoia eman, eta berriz ere Thaorengana hurbilduz gero hurrengoan hilko duela mehatxatu du. Taldeak berehalako mendekua hartu du: Sue bortxatu eta jipoitu. Thaok Walti biak iraina mendekatu beharrean direla esan dio, baina horretaz hizketan ari direla, Waltek Thao bere etxeko sotoan sartu eta han bertan itxita uzten du, berak bere bizia bakarrik arriskatu nahi baitu, eta ez Thao gaztearena.

Walt Kowalski gaizkile taldearen etxe aurrean aurkeztu, eta auzoko jende guztia leihotik begira jarri da. Bien bitartean, gaizkile taldeko kide guztiak etxetik irten eta beren armekin mehatxatu dute. Waltek, lasai ederrean, zera diotse: «Hemen duzue zigarro bat pizteko sua». Poliki-poliki eta patxadaz, jakatik pizgailua ateratzen hasi da, baina taldekoek pistola bat dela uste dute eta, urduri, Walt hil arte tirokatu dute. Waltek hil baino lehen dena ongi prestatua zuen: pistola atera izan balu, taldea ez zen espetxera joanen, beren ekintza defentsa pertsonala izango baitzatekeen, baina Waltek hori ederki asko zekien, eta horregatik bere pizgailua atera zuen. Horrela, bere bizia sakrifikatuz, talde osoa espetxera bidali zuen bizi osorako. Izan ere, bere bizitza era probetxugarrian amaitzeko hautua egin du, gaixotasun larria duela erakutsi baitu sarritan, odol isuridun eztul eginez.

Amaitzeko, Walten testamentuaren irakurketa ageri da. Haren senitarteko guztiak Waltek bere jabetzak eta dirua eurei utzi dietelakoan daude baina, egiaz, etxea eta jabetzak elizari utzi dizkio (bere emazte maiteak nahiko zukeen bezala), eta bere altxor handia, Gran Torino autoa, adiskide min Thaori eman dio, betiere ez jotzeko, hormaren baten aurka talkarik ez egiteko edo berrikuntzarik ez egiteko baldintzapean... Walten senitartekoak, jakina, zur eta lur daude, inolako ondorengotzarik gabe geratuta.

Filmaren azken sekuentzian, Thao bere adiskide Waltek oparitutako Gran Torino autoa gidatzen agertzen da, eta aldamenean, Daisy.

## Antzezleak 
* **Clint Eastwood** aktorea, **Walt Kowalski** pertsonaiarena egiten: alargundu berria den poloniar jatorrizko gizonezko heldua da, umore txarreko jubilatua. Koreako Gerrako beteranoa eta Ford lantegiko langile ohia. Harreman txarra du bere seme eta auzotarrekin.
* **Christopher Carley** aktorea, **Aita Janovich** pertsonaiarena egiten: Kowalskiren auzoko apaiz gaztea.
* **Bee Vang** aktorea, **Thao Vang Lor** pertsonaiarena egiten: hmong etniako gaztea. Filmaren hasieran bere lehengusuak eta lagunek beren gaizkile taldean sartu nahiko dute, baina Kowalskik bide oker horretatik aldendu du behin betiko.
* **Ahney Her** aktorea, **Sue Lor** pertsonaiarena egiten: Thaoren arreba zaharra. Oso neska bizkorra da.
* **Brian Haley** aktorea, **Mitch Kowalski** pertsonaiarena egiten, eta **Brian Howe** aktorea, **Steve Kowalski** pertsonaiarena: Walt Kowalskiren semeak dira.
* **Geraldine Hughes** aktorea, **Karen Kowalski** pertsonaiarena egiten: Walt Kowalskiren erraina da.
* **Dreama Walker** aktorea, **Ashley Kowalski** pertsonaiarena egiten, eta **Michael E. Kurowski** aktorea, **Josh Kowalski** pertsonaiarena: Walt Kowalskiren ilobak dira.
* **John Carroll Lynch** aktorea, **Barber Martin** pertsonaiarena egiten: Kowalskiren bizarmoztaile eta adiskide zaharra da.
* **Chee Thao** aktorea, **amona** pertsonaiarena egiten, Kowalskiren bizilagun zaharrena. Hasieran Kowalskik biziki gorrotatzen du, beste horrenbeste sentitzen du amonak ere.
* **Choua Kue** aktorea, **Youa** pertsonaiarena egiten, Thaoren ezkutuko maitea. Filma aurrerantz doala, Kowalskik Thaori bere neskalagun bilaka dadin lagundu dio.
* **Doua Moua** aktorea, **Spider** pertsonaiarena egiten: Thaoren lehengusua hmong gaizkile taldearen buru da. Nola edo hala, Thao bere taldean sar dadin ahalegindu da.

## Ekoizpena 
Filma Clint Eastwoodek zuzendu eta Nick Schenk gidoilariak idatzi zuen eta Village Roadshow Pictures, Magik Media Entertainment eta Malpaso Productions ekoiztetxeek ekoitzi. Banaketaren arduraduna Warner Bros. konpainia izan zen. Jatorrizko gidoiak oinarritzat Minneapolis hiriko auzuneak hartu zituen, baina ekoitzi behar zuten zinegileek Michigan estatura aldarazi zuten. Horrela, filma estatu horrek zinema ekoizpenei eskaintzen dien diru laguntzen lege berriaz gozatzen lehenetarikoa izan zen. Filmaketa 2008ko uztailean hasi zen. Filmaketan agertzen diren lekuetako batzuk: Highland Park, Detroit, Warren, Royal Oak, eta Grosse Pointe Park, Michigan. Hmong komunitateko pertsona asko figurantetzat agerrarazi zituzten.

## Kritikak 
Kritikariek egindako aipamen gehienetan, *Gran Torino* filma ontzat edo oso ontzat jotzen da.

## Irabaziak 
Filmak zer esan handia eragin zuen (Clint Eastwooden azkeneko beste filmek egin izan duten antzera). Estreinako asteburuan 29,5 milioi dolarreko irabaziak bereganatu zituen; 2009ko martxoaren 22rako, filmak jada 143,8 milioi dolarretako irabaziak pilatuak zituen Kanadan eta Estatu Batuetan.

## Sariak eta izendapenak 
## Ikus gainera 
* Ford Torino

## Kanpo estekak 
* *Gran Torino* filmaren webgune ofiziala .
* *Gran Torino* filmaren IMDbeko fitxa .