open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Raquel Kogan

**Raquel Tasny Kogan** (São Paulo, 1955eko uztailaren 30a) brasildar artista da. Diziplina anitzeko lanak egiten ditu, pintura, eskultura eta multimedia nahastuta. 

## Biografia 
Raquel Koganek arkitektura eta hirigintza ikasi zuen Mackenzieko Unibertsitatean, São Paulon, 1974tik 1978ra. 1978an graduatu zen. 

## Ibilbidea 
Bere artista ibilbidea 1990eko hamarkadan hasi zuen, São Pauloko Monica Filgueiras galerian pintura eta eskultura konbinatzen dituzten lanak aurkeztu zituenean. Ordutik, mundu osoko erakusketa indibidual eta kolektiboetan aurkeztu izan dira bere lanak. 

2000ko hamarkadaren hasieran, haren praktika aldatu egin zen, teknologia berriei buruz asko interesatu baitzen. Raquel Koganek, orduan, #Réflexion izeneko murgiltze-instalazio zenbait egin zituen. Ikuslea bere pertzepzioari eta zentzumenei buruz galdetzera gonbidatzen zuen, ikusleak berak artean zuen zeregina aintzat hartuta. Publikoarekiko elkarreraginean oinarritua izanik, instalazio horiek ikuslea behar dute funtzionalak izateko. 

Hainbat erakusketatan parte hartu izan du, hala nola Chapelle Morumbi kultur etxean (São Paulo), Itaú Culturalen, Banco do Nordeste Cultural Centerren (Fortaleza), HI avenir delakoan (Rio de Janeiro), eta Curitibako XX. Nazioarteko Bienalean.  

Hainbat sari jaso zituen: Transmídia Itaú Cultural, Rumos Cibernética (2007), Funarte São Paulo (2011), Rumos Cinema (2013) eta Parisko Centre Pompidoun, 2018an, Artiste et Robots erakusketan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Catalogo das Artes portugesez
James Fouche

**James Fouche** ( Christchurch, 1998ko martxoaren 28a) Zelanda Berriko txirrindularia da. Gaur egun Euskaltel-Euskadi taldean dabil.

## Palmaresa 
### 2022 
Zelanda Berriko Txapelduna

Ozeaniako Txapelduna

Ronde de l,Oise

### 2023 
Pino Cerami Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magnentzio

**Magnentzio** (*Magnus Magnentius*, Samarobriva, c. 303 – Lugdunum, 353ko abuztuaren 10a) Erromatar Inperioko usurpatzailea izan zen 350etik 353ra.

Germaniar jatorrikoa zen eta Galian Konstante enperadorearen agindupean borrokan nabarmendu zen. 850eko abuztuaren 18an Augusto izendatu zuten eta handik gutxira Konstante hil zuen. Mendebaldeko Erromatar Inperioaren zati handienaren kontrola bereganatu zuen, baina Konstantino II.a enperadoreak ez zuen onartu. Magnentzio garaitua izan zen Mons Seleucus guduan eta bere buruaz beste egin zuen 353ko abuztuaren 10ean.

Bere erregealdi labur gehiena bere legitimitatea ziurtatzera bideratu zen. Legitimitate dinastikorik gabea, askatzaile gisa aurkeztu zen Konstanteren tiraniaren aurrean. Hainbat erreforma politiko eta erlijioso egiten saiatu zen, baina hil ondoren baliogabetu egin zituzten.

Bere matxinadaren ondoriorik garrantzitsuena Gerra Zibilaren ondorioz soldadu erromatarren kopurua izugarri murriztea izan zen.
Amatasuna (Oteiza)

***Amatasuna*** Jorge Oteizaren eskultura bat da, 2001. urtean Itziarren (Gipuzkoa) ezarria, bertako Andre Mariaren elizaren ondoan. Itziarko Andre Mariaren eta Itziar Carreño emaztearen omenez egina izan zen. Altzairuz egindako hiru plantxaz osatuta dago, eta gorantz bihurrituz zuzendutako hiru elementu ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Tse

**Henry Edward Tse** (Hong Kong, 1990 edo 1991) pertsona transen eskubideen aldeko ekintzaile hongkongdarra da. Transgender Equality Hong Kong erakundea sortu zuen. 2023ko otsailean, auzia irabazi zuen, identifikazio-txartela aldatzeko eskubidea lortuz sexu-berresleipen kirurgiko osoa egin gabe.

## Bizitza 
Hong Kongen jaio zen eta jaiotzez emakumezko generoa esleitu zioten. Txikitatik genero disforia izan zuen, eta okerrera egin zuen nesken eskola erlijioso batera joan zenean. Erresuma Batura joan zen Warwickeko Unibertsitatean ikasteko eta 2012an genero trantsizioa hasi zuen, hormonoterapia eta bularraren berreraikuntza eginez. 2017an Hong Kongera itzuli ondoren, nortasun-agirian genero-markagailua eguneratzeko eskaera egin zuen, baina baztertu egin zuten, ez baitzioten genitaletako ebakuntzarik egin. Hong Kongeko legeak sexua berresleitzeko ebakuntza guztiak eskatzen zituen norberaren nortasun-agirian genero-markagailua aldatzeko. Tsek eta beste aktibistek auzitan jarraitu zuten, eta azken finean, Hong Kongeko Azken Apelazio Auzitegiaren aurrean agertu ziren 2023ko urtarrilean, Tsek nortasun-agiri berri bat jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vitus Huonder

**Vitus Huonder** (Trun, 1942ko apirilaren 21a – Vilters-Wangs, 2024ko apirilaren 3a) suitzar elizgizon katolikoa izan zen, 2007tik 2019ra Churko apezpiku izan zena. 

## Bizitza 
thumb|left|Vitus Huonder apezpikuaren armarria|209x209px
Trunen jaio zen 1942ko apirilaren 21ean. San Anselmo Ateneo Pontifikalean eta Friburgoko Unibertsitatean ikasi zuen eta teologian lizentziatu zen. 1971ko irailaren 25ean apaiztu zen eta ikasketak jarraitu zituen, Friburgon teologiako doktoretza lortuz. 1998an Churko bikario nagusi izendatu zuten.

2007ko uztailaren 8an Frantzisko aita santuak Churko apezpiku izendatu zuen. Bere izendapena eztabaidagarria izan zen batzuentzat, doktrina katoliko ortodoxoa berretsi baitzuen konpromezurik gabe.

2019ko maiatzaren 20an Frantzisko aita santuak bere erretiroa onartu zuen. Orduan Huonderrek San Pio X.aren Elkartearen etxean bizitzea aukeratu zuen, bizitza lasaia emateko, otoitz egiteko, Meza Tridentinoa emateko eta Tradizio Sakratuaren alde egiteko asmoarekin.

2024ko apirilaren 3an hil zen Wangsen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholoma fracticum

***Tricholoma fracticum*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, oso mingotsa baita, eta denbora luzez egosita ken daiteke, baina ez du merezi, kalitate txikiko jangarri bat besterik ez baitugu lortuko.

Sinonimoa: *Tricholoma bastschii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, sendoa, mamitsua, ganbila, lau-ganbila, azkenean pixka bat deprimitua, ertza biribildua, izurtua eta leuna. Azal leuna, eguraldi hezean pixka bat likatsua, distiratsua, zetaduna, haritsu samarra, arre-gorrixka koloretik gaztaina kolore ilunera doana.

**Orriak:** Ugari, estu, eskotatuak, zuriak, ale zaharretan orban arre-gorrixkekin.
thumb|Tricholoma fracticum
Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Lodia, haragitsua, nahiko laburra, zilindrikoa, haritsua, okertua eta sustrai antzekoekin, erliebe txiki batez ondo markatutako eraztun itxurako zuria goialdean, eraztun eremuaren azpia, kapela bezala, arre-gorrixka kolorekoa da.

**Haragia:** Trinkoa, zuria, irin usainekoa eta zapore mikatzekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Tamainagatik pinudietako azikulen artean nabarmentzen den espeziea da, eta oso hurbil dauden beste espezie batzuetatik bereizten da, ale gazteek ongi markatutako eraztun-eremu zuria dutelako.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean sortzen da, *Pinus pinaster*-reko pinudietako pinu-orratzen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Kanariak, Kaukasia, Israel, Hegoafrika, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Tricholoma fracticum hiru.jpg
Fitxategi:Tricholoma fracticum bi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerenski-Krasnov Matxinada

**Kerenski-Krasnov matxinada** Aleksandr Kerenskik gidaturiko altxamendu saiakera bat izan zen, Urriko Iraultzaren ondorioz Petrogradoko sobieten gobernuaren aurka. 1917ko azaroaren 8tik 13ra bitartean gertatu zen. Matxinadak bi zuzendarien izena jaso zuen; aipatutako Kerenski eta Piotr Krasnov, Kerenskiren aldeko jenerala.

Kerenskik Petrogradotik ihes egin zuen Urriko Iraultzaren ondoren, boltxebikeen kontrolpean erori zena. Kerenskik urriaren 25ean bertan (hainbat iturriren arabera, gaueko 9etan), Pskov hirira heldu ostean bildu zuen Krasnoven laguntza (Orlando Figesen arabera “hamazortzi konpainia kosako”), baina ez Iparraldeko Fronteko komandante zen Txeremisov jeneralarena. Joffe historiagilearen arabera, Iparraldeko Fronteko komisario Voitinski (boltxebike ohia bera) izan zen Krasnoven eta Kerenskiren arteko negoziazioak bultzatu zituena. Gainera, Gatxinatik pasa zenean, hango tropek ia-ia atxilotu egin zuten, Robert Daniel eta William Chamberlinen arabera. Kontuan izan behar dugu hiri hauek Petrogradetik gertu zeudelarik, han gertatutakoaren berri izan zutela, eta beraz, bertako Sobietek ere boltxebikeak aintzatetsi zituztela. Petrogradon, urriko iraultzaren aurkariak matxinada bat prestatzen ari ziren, Kerenskiren indarrek hiriaren aurka egindako erasoarekin batera.

Sobietarrek hiriaren hegoaldeko muinoen defentsa inprobisatu eta Kerenskiren tropen erasoari itxaron behar izan zuten. Hauek, goi agintariak ahaleginak egin arren, ez baitzuten errefortzurik jaso. Pulkovo Altueretako liskarraren ondorioz kosakoak erretiratu behar izan ziren. Aldi berean gertatutako Junkerren matxinadak hasi behar baino lehen porrotean amaitu zen, inguruko beste unitateen laguntzarik lortu ez baitzuten. Bi aldeen arteko negoziazioak Kerenskiren ihesiarekin amaitu ziren, bere soldaduek sobietarrei entregatuko zieten beldurrez, eta boteretik kendutako Errusiako Behin-behineko Gobernua itzultzeko saiakerak amaitu ziren. Aldi berean, Krasnov preso hartu zuten, baina laster askatu zuten agintari sobietarren aurka borrokatuko ez zela zin egin ondoren. Promesa berehala hautsi zuen mugimendu antiboltxebikearen liderra bihurtu ostean, nagusiki Don Errepublikaren agintaria bihurtuz. 

Kerensky-Krasnov matxinada Urriko Iraultzaren ondorioz sortutako gobernu boltxebikearekin era azkarrean akabatzeko azken saiakera izan zen; handik aurrera Errusiako Gerra Zibila piztuko zen, 1922ra arte iraungo zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Federmesser

'*Anna Konstantinovna *(Niuta)* Federmesser*' (; Mosku, 1977ko maiatzaren 11) errusiar langile humanitarioa eta gaixo onkologikoen eskubideen aldeko aktibista da, Vera eta Itsasargia fundazioen sortzailea. Zainketa aringarrien beharrari buruzko kontzientzia sustatzen du.

## Bizitza 
Moskun jaio zen Konstantin Federmesser eta Vera Millionstxikova medikuen familian. 1994an Moskuko 1507. eskolan graduatu zen, eta 1995etik 1997ra ingelesa ikasi zuen Cambridgeko Unibertsitatean. 17 urte zituela, boluntario lanetan hasi zen errusiar eta britainiar hospizioetan.

2000n Moskuko Estatu Hizkuntzalaritza Unibertsitatean graduatu zen, eta 2013an Moskuko Setxenov Unibertsitatean. Aldi berean, 2000tik 2013ra ingelesa irakatsi zuen Moskuko 57. eskolan.

Gainera, minbizia duten haurrentzako zentro bat sortu zuen, Itsasargia () izenekoa, Moskun 2019ko urriaren 5ean ireki zena. Federmesserren arabera, bere amak amets egin zuen erakunde hori sortzearekin urte askotan, baina burokraziak blokeatu zuen hori hamarkadaz.

Zainketa aringarrien inguruko sentsibilizazioaren aldeko aktibista da. Lege aldaketak defendatzen ditu eta hospizioak eta zainketa aringarriak barne hartzen dituzten zuzenketak proposatzen ditu. Mina arintzeko sendagaiak behar dituzten gaixo onkologikoen eskubideen defendatzailea ere bada. Zainketa aringarriei buruzko informazioa Errusiako mediku unibertsitateen curriculumean sartzea defendatzen du. Gainera, ospitaleetan boluntarioen laguntza legitimatzea iradokitzen du.

Ukrainako inbasioa hasi zenean, ongintzazko fundazioetako 80 langilerekin batera eskutitz bat idatzi zuen, gerra eteteko eskatuz. Horren ostean, Vera Fundazioak ez zuen gobernuko diru-laguntza bakar bat ere jaso, aurretik hainbat urtez estatuaren laguntza jasotzen bazuen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucas Torró

**Lucas Torro Marset** (Cocentaina, Alacant, 1994ko uztailaren 19a) Lucas Torro bezala ezaguna, futbol jokalari valentziarra da, 2020tik erdilari bezala Lehen Mailako C.A. Osasunan jokatzen ari dena.

## Ibilbidea 
Zazpi anai-arrebaz, lau mutil eta hiru neskaz, osatutako familia ugari bateko gazteena da. Beti azpimarratu izan du bere familiari esker, batez ere bere gurasoei esker, bere karreraren hasieratik lagundu diotenak, futbol munduan arrakasta izateko giza mailara eta profesionalera iritsi ahal izan dela. Real Madrilen harrobi taldean sartu baino lehen bere futbol ibilbidea jatorrizko probintzian, Alacanten, hasi zuen. Hiru urtez Ontinyenten jokatu zuen (2003-06). Horren ostean, Alacanteko klub garrantzitsuenetako batera egin zuen jauzia, Hérculesera, eta bertatik alde egin zuen Alcoyanorekin fitxatzeko 2009an. Hiru urte Alcoyanon maila onean eman izanak Real Madril konbentzitu zuen Lucas Torro fitxatzeko. Jubenil A taldean sartu zenean, 2012ko udan fitxatu baitzuen. Harrezkero, bere hazkundea ez da moteldu, zenbaitetan hobetzeko beharrezko minuturik ez izan arren.

Lehendabizi Alberto Torilek eta gero Manolo Díazek lehen erreserban jokatu zuten Real Madrilen C-rekin errekorra izan arren eta horrek minutuak kendu zizkion, nahiz eta zituenak kalitate handiagokoak izan. Denboraldi honetan, Zidanek etorkizun handiko jokalari bat ikusi du beregan, Lehen Mailan seguru eta nork daki Santiago Bernabeun. Real Madril Castillako entrenatzaileak Medranekin batera ohoreak eman dizkio zelai erdian eta hari buruz miresgarriak mintzo dira, eta horrek eraman du Carlo Ancelotti hainbat alditan deitzera lehen taldearen deialdiak osatzeko, bai Ligan, bai Txapeldunetan. Liga.

2016ko uztailean Real Madrid Castilla utzi zuen Real Oviedorekin fitxatzeko. Erdilariari beste bi urte geratzen zitzaizkion kontratua Etxe Zurian (2018ko ekainera arte), baina alacantarrak Real Oviedorekin fitxatzea erabaki zuen, Fernando Hierrok berak berretsita. Presentzia fisiko ikaragarriarekin -1'90 ditu- eta pilota entrega bikainarekin, kategoria guztietan nazioartekoa izan da, La Fábricaren (Real Madrilgo jubenil-taldearen izenarekin ezagutzen den izenarekin) promes handietakotzat jotzeaz gain.

2017ko uztailaren 6an, Club Atletico Osasunarako fitxaketa iragarri zen, hurrengo 3 denboraldietarako Real Madrid Castillatik doan iritsiko zelarik. Kontratuan, gainera, 3,5 milioiko azken klausula adostu zen Bigarren Mailako taldeentzat eta 7 milioikoa Lehen Mailako taldeentzat. Real Madrilek atzera erosteko eskubidea eta transferentzia hipotetiko baten zenbatekoaren %50a gorde zuen.

2018an Eintracht Frankfurtera joan ondoren, 2020ko abuztuaren 4an, ofizialdu egin zen hurrengo lau denboraldietarako Nafarroako taldera itzultzea. Osasunak bi milioi euro ordaindu zizkion Alemaniako taldeari jokalariaren truke.

2022ko ekainaren 9an, Nafarroako klubak 2027ra arteko kontratua berrituko duela eta amaiera-klausula 20.000.000 eurora igotzea iragarri zuen.

## Klubak 
Debuta Espainiako lehen mailan: 2020ko irailaren 12an; Cadiz CF 0-3 CA Osasuna.

## Erreferentziak
RCN Televisión

thumb

**RCN Televisión** Organización Ardila Lülle-k duen Kolonbiako telebista kate bat da. 1967an sortu zen ekoiztetxe gisa eta 1998an telebista kate gisa abiarazi zuten ofizialki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  RCN Televisiónren webgune ofiziala
Tricholoma myomyces

***Tricholoma myomyces*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jateko ona, baina ondo garbitzea komeni da, harea kentzeko, *Tricholoma terreum*-ak bezala.    

Sinonimoa: *Tricholoma terreum var. cystidiotum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 cm arteko diametrokoa, kanpai itxuratik ganbilera eta zabaldura, erdiko titiarekin. Azal lehorra, zuntz txiki erradialekin, gris ilun kolorekoa (*Myomyces* grekoan, sator ilearen kolorea esan nahi du).

**Orriak:** Eskotatuak, estu, lamelulekin, zuriak.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, okertua, haritsua, zuria edo zuri-grisaxka, ale oso gazteek errezel diskretu bat izaten dute.

**Haragia:** Gutxi,  zuria, hauskorra, usain fungikoa eta zapore gozoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma terreum* ia berdina da, baina kolore gris argiagoa du, orriak ez oso estu eta gortina ez hain iragankorra. *Tricholoma scalpturatum* eta *Tricholoma portentosum* delakoek ere badute antza, baita *Tricholoma pardinum* eta *Tricholoma virgatum* toxikoak ere.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren amaieran eta neguaren hasieran, lehenengo izozteak ondo jasoz. Ugaria, taldeka ateratzen da. Nahiago ditu pinuen basoak, nahiz eta batzuetan arteen edo artelatzen basoetan ateratzen den.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia, Turkia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholoma stiparophyllum

***Tricholoma stiparophyllum*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, zapore mikatza duelako, hesteetako arazoak ere eragin ditzake.

Sinonimoa: *Tricholoma lascivum*, *Tricholoma pseudoalbum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, zurruna, hauskorra, ganbil-laua, titi pixka batekin, lehenengo ertza beherantz biribilduta eta sarritan saihets antzekoekin; zuria gero hori zikin kolorekoa edo hur-zurbil kolorekoa; opakua, lehorra.

**Orriak:** Estu, zurrunak, erregularki antolatuta eta orritxoekin, gogor helduta, kapelatik bereizgarriak, zurixka-hori kolorekoak, ertza inoiz herdoil kolorez zikindua.

**Hanka:** 6 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, zurruna, hauskorra, oinarri mehetuarekin, zuria horixkaz edo arrexkaz lausotua, opakua, flokoso-pikortsua goiko aldean; betea.

**Haragia:** Zurbila, *Tricholoma sulphureum* delakoak duen antzeko usain handikoa, zapore mikatza, geroago akre-mina.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, zapore txarra du,

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma album*-en antza baino gehiago du *Tricholoma sulphurescens*-ena, hauek orriak zabalago izaten dituzte eta oina apaindua eta haragiaren horirako joera antzekoa dute.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hostozabalen baso hezeetan (haritza, pagoa, urkia); ez da agertzen koniferoen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Getxo Rugby Taldea (emakumezkoena)

**Emakumezkoen Getxo Rugby Taldea** Bizkaiko errugbi taldea da, egoitza Getxon duena. 2023-24 denboraldian, Espainiako Ohorezko B Mailan jokatzen ari da.

## Historia 
Getxo Rugby Taldeko emakume saila 1989an sortu zen. 2001ean eta 2008an, Espainiako Erreginaren Kopa irabazi zuen, eta 2009an Europako Kopako finalista izan zen. 2011-2013 bitartean, *Bizkarians Rugby Taldea* izenarekin jokatu zuen; 2012an ligako hirugarrena izan zen, eta bigarrena 2015ean.

7 urteren ondoren 2024an Ohorezko mailara itzuli zen.

## Palmaresa 
* Espainiako Erreginaren Kopa:
** irabazlea: 2001, 2008
** finalista: 2004, 2009, 2010
* Espainiako Liga:
** finalista: 2015
* Europako Kopa:
** finalista: 2005

## Azken denboraldiak 
## B taldea 
*Neskak Loratzen* izena du taldeak.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, getxorugby.eus
Jan Miel

**Jan Miel** (Beveren, 1599 – Turin, 1664ko apirila) flandriar margolaria izan zen.

Flandriatik Italiara lekualdatu ziren. Erroman egon zen 1636tik 1658ra, eta hasiera batean Bamboccianti izeneko margolari holandar eta flandriarrekin elkartu zen. Taldeko kideek erromatarren beheko klaseen bizitza margotzen zuten, baina Miel geroago banandu zen eta gai historikoak estilo klasizistan margotzen hasi zen.

1648an, Accademia di San Lucan onartutako iparraldeko lehen artista izan zen. 1658tik Turinen bizi izan zen, eta Karlos Emanuel II.a Savoiakoa gorteko margolaria izan zen.

## Iruditegia 

Jan Miel - Sine Cerere et Baccho Friget Venus (Without Ceres or Bacchus, Venus would freeze).jpg|Zeres eya Bako gabe, Venus izoztu egingo litzateke
Jan Miel (Attr) - Boy playing a flute (Il Pifferaio).jpg|Mutil bat txirula bat jotzen
Jan Miel Charlatan.jpg|Iruzurtia
Jan Miel Carnival in the Piazza Colonna, Rome, 1645.jpg|Ihauteria Pazza Colonnan
Jan Miel and (possibly) Alessandro Salucci - Arch of Constantine, Rome.jpg|Konstantinoren arkua, herriko plazako bagoi batean Saluccirekin
Jan Miel – Actors from the Commedia dell’Arte on a Wagon in a Town Square.jpg|Commedia dell’Arteko aktoreak herriko plazako bagoi batean
Jan Miel - The gathering of the hunters.jpg|Ehiztarien bilera

## Kanpo estekak
Wee Kim Wee

**Wee Kim Wee** (; Singapur, 1915eko azaroaren 4a – *ibidem*, 2005eko maiatzaren 2a) singapurtar kazetari, diplomazialari eta politikaria izan zen. Singapurreko 4. presidentea izan zen 1985etik 1993ra.

Hamabost urterekin ikasketak utzi eta *The Strait Times* egunkarian hasi zen lanean, politika gaietan espezializatutako berriemaile gisa. 1941ean United Press Internationalen sartu zen eta 1950eko hamarkadan bertiemaile nagusi bihurtu zen. 1959an The Strait Timesera itzuli zen. 1966an Indonesiako presidente Suharto elkarrizketatu zuen, Malaysiarekin bakea ezartzeko asmoa berretsi zuena.

1973tik diplomazialari ibilbide egin zuen eta enbaxadore izan zen Malaysian (1973-1980), Japonian (1980-1981) eta Hego Korean (1981-1984).

1985ean presidente hautatu zuten, eta 1989an, berriz, bigarren agintaldi baterako. Bigarren etapa honetan, konstituzioa aldatu zen, presidentea herriak aukeratu zezan, eta ez parlamentuak.
Muñequita Milly

**Flor Sheiza Quispe Sucapura**, ***Muñequita Milly*** izen artistikoz ezagunagoa, (Yanaguaya, 2000ko abenduaren 18a – Miraflores, 2024ko apirilaren 3a) perutar folk abeslaria izan zen.

## Bizitza 
Jaime Quispe eta Maria Luz Sucapuraren alaba, 2000ko abenduaren 18an jaio zen Yanaguayan, Sandia probintzian, eta jaiotzez Flor Sheiza Quispe Sucapura jarri zioten izena.

Yanaguayako eskolan eta gero Mirafloresko ikastetxean ikasi zuen. Liman eta Peruko beste hiri batzuetan eman zituen kontzertuak. 2024ko martxoan eman zuen bere azken kontzertua Moqueguan.

Wilfredo Quispe Gasparrekin harremanean zegoen, eta seme bat izan zuten.

2024ko martxoaren 27an, kirurgia estetikoa egin zioten Santa Katalina klinikan. Etxera itzuli zen, nahiz eta osola galdu zuen. Egun batzuk geroago, ondoeza zela eta, Miraflores auzoan dagoen Inca Klinikako zainketa intentsiboko unitatean eraman zuten.

## Diskografia 
* 2013: *Te esperaré bajo la lluvia*
* 2014: *Vas a llorar*
* 2015: *Tus engaños*
* 2017: *Mi único amor*
* 2018: *Sin piedad me dejaste*
* 2019: *Olvídate de mi*
* 2020: *Pienso en ti*
* 2020: *Comerciante*
* 2021: *Ya no me hagas llorar*
* 2022: *Quién toma más que yo*
* 2022: *Juguete de amor*
* 2022: *La vida es una sola*
* 2023: *Quiero ser tu corazón*
* 2023: *Mil años*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin eliza (argipena)

**San Martin elizak** ugariak dira Euskal Herrian eta atzerrian, ohikoan San Martin Tourskoaren adbokaziokoak. Wikipedia honetan daude:

* San Martin eliza: Ahetzeko (Lapurdi) eliza.
* San Martin Tourskoaren eliza: Andoaingo eliza.
* San Martin eliza, Aramako eliza, Gipuzkoan.
* San Martin eliza, Aranoko eliza, Nafarroan.
* San Martin eliza, Ardazkoa, Itzagaondoan, Nafarroan.
* San Martin eliza, Argiñanoko eliza, Gesalatzen, Nafarroan.
* San Martin eliza: Arluzeako (Araba) eliza.
* San Martin eliza, Artaitz kontzejukoan, Nafarroan.
* San Martin Tourskoaren eliza: Ataungo eliza.
* San Martin Tourskoaren eliza: Berastegiko eliza.
* San Martin eliza, Biarritzen.
* San Martin eliza, Biriatukoa.
* San Martin eliza, Errezilgo eliza, Gipuzkoan.
* San Martin eliza: Estavilloko eliza, Armiñonen, Araban.
* San Martin eliza, Estenozko eliza, Gesalatzen, Nafarroan.
* San Martin eliza: Ezpeizeko (Zuberoa) eliza.
* San Martin Tourskoaren eliza: Gazeoko (Iruraiz-Gauna Araba) eliza.
* San Martin eliza, Gergetiain herri hustukoa.
* San Martin Tourskoaren eliza (Leatxe), hondarretan.
* San Martin Tourskoaren eliza: Leiunen, Lizoainibarren.
* San Martin Tourskoaren eliza: Lesakako eliza.
* San Martin eliza, Maurgako eliza, Zigoitian (Araba).
* San Martin Tourskoaren eliza: Nardoze Andurran, Urraulbeitin.
* San Martin eliza, San Martin Unx herrikoa.
* San Martin eliza, Sorabillakoa (Andoain, Gipuzkoa)
* San Martin Tourskoaren eliza (Urretxu), ez da parrokia nagusia.
* San Martin Tourskoaren eliza: Urritzelkin, Arriasgoitin.
* San Martin eliza: Urzainkiko eliza.
* San Martin Tourskoaren eliza: Zegamako eliza.

Baselizak eta antzekoak:
* San Martin baseliza, Askizu, Getaria.
* San Martin Tourskoaren baseliza (Gaintza)
* San Martin Tourskoaren kapera (Iruñea)
* San Martin baseliza: Orioko (Gipuzkoa) ermita.
* Ibaietako San Martin tenplua, Zarauzko baseliza bat.

Atzerrian:
* San Martin Tourskoaren basilika, Toursen hain zuzen.
* San Martin eliza (Canterbury)
* San Martin eliza (Colmar)
* San Martin eliza (Kolonia)

Ikus, halaber:

* San Martin (argipena)
Myriam Spiteri Debono

**Myriam Spiteri Debono** (Victoria, Gozo uhartea, 1952ko urriaren 25a) maltar politikaria da. Maltako presidentea da 2024tik.

1973an, Ingeles, Literatura eta Hizkuntzalaritzan graduatu zen Maltako Unibertsitatean, eta, ondoren, zuzenbidea ikasi zuen. 1980an, notario publiko gisa graduatu zen.

Kooperatiben Batzordeko presidentea eta Genero Berdintasunerako Batzordeko presidentea izan zen. Maltako Alderdi Laboristako hautagai gisa ez zuen diputatu izatea lortu bost hauteskundetan, baina 1982an alderdiko exekutiban sartu zen. 1996ko irailean Maltako Parlamentuko lehendakari izendatu zuten eta 1998an ordezkatu zuten.

2024an Maltako presidente hautatu zuen parlamentuak, bost urterako.
Irma Kukkasjärvi

**Irma Anneli Kukkasjärvi**, jaiotzez **Hilska**, (Helsinki, 1941eko otsailaren 8a – *ibidem*, 2011ko urriaren 8a) finlandiar ehungintzako artista eta diseinatzailea izan zen.

## Bizitza 
Eskulanetan eta ehungintzan trebatu ondoren, Industria Arteen Institutuan ikasi zuen (gaur egun Aalto Unibertsitateko Arte, Diseinu eta Arkitektura Eskolako parte dena) eta 1968an graduatu zen.

Erakunde publikoetarako eta goi mailako beste proiektu publiko eta korporatiboetarako diseinuak sortzean zentratu zen bereziki eta Finlandiako presidenteen Mäntyniemi egoitzarako.

1975ean Lausanako *VII Biennale Internationale de la Tapisserie*n parte hartu zuen.

## Sariak 
1984an, Texo elkarteak urteko ehungintzako artista izendatu zuen.

1985ean, *Pro Finlandia* domina eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sofia Alaoui

**Sofia Alaoui** (; Casablanca, Maroko, 1990) zuzendari eta gidoilari franko-marokoarra da, eta ezaguna da ''Qu'importe si les bêtes meurent* () film laburrarengatik (2021eko fikziozko film labur onenaren César saria) eta *Animalia* film luzea (2023ko Sundance zinemaldiko epaimahaiaren sari berezia).

## Biografia 
Casablancan jaioa, aita marokoarra eta ama frantsesa, Sofia Alaoui Marokoren eta Txinaren artean hazia da. Kamera txiki bat oparitu zion aitak, eta Asiarako familia-bidaietan istorioak kontatzeko erabili zuen.

Casablancan bigarren hezkuntzako ikasketak egin ondoren, Parisa joan zen zinema ikastera (ESEC), EICAR, Gobelins, La Fémis.

2017an, Marokora joan zen bizitzera, Jiango Films izeneko bere produkzio-enpresa garatzeko bertan.

*Kenza des choux* (2018) fikziozko lehen film laburra jaialdi askotan izan da hautatua.

Hurrengo film laburra amazigh hizkuntzan egin zuen, Atlas mendietako aktore ez-profesionalekin. *Qu'importe si les bêtes meurent* (2020) filmak epaimahaiaren sari nagusia irabazi zuen 2020ko Sundance zinemaldian, eta fikziozko film laburrik onenaren César saria, 2021ean. Filmak, 2021eko Film Laburraren Festarako hautatuak, estralurtarren inbasio baten historia kontatzen du Imilchilen, Atlas mendietan dagoen herri bereber batean.

Hainbat lanetako gidoilari-kide bada ere, Sofia Alaoui film luzeak eta serieak garatzeko proiektu pertsonaletan ere lan egiten du.

2023an, zientzia-fikziozko bere lehen film luzea egin zuen, *Animalia*, eduki politikoekin eta ikuspegi errealistarekin. 2023ko Sundance zinemaldian izan zen estreinaldia, 2023ko urtarrilaren 20an, eta epaimahaiaren sari berezia eman zioten.

## Filmografia 
### Film laburrak 
* 2013: *Le Rêve de Cendrillon*, fiction, autoekoizpena
* 2015 *Les Enfants de Naplouse*, dokumentala, France 3 eta TV5 Monde telebistetan erakutsia. Ekoizpena:  eta 
* 2018: *Kenza des choux*, fikzioa. Ekoizpena: Yukunkun Productions
* 2019: *Qu'importe si les bêtes meurent*, fikzioa. Ekoizpena: Envie de tempête eta Jiango Films
* 2019: *Les Vagues ou rien*, fikzioa. Ekoizpena: AliNProduction, 2Mrekin batera
* 2020: *The Hidden Lake'', fikzioa. Ekoizpena: 20 Fox Century, Jiango Filmsekin lankidetzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Ekaitzaren ostekoak", 2024ko apirilaren 3ko Berria
* "Benetako gertakizun batzuetan oinarritua", Begoña del Teso, 2024ko apirilaren 12ko Berria
Sándor Müller

**Sándor Müller Smich** (Budapest, 1948ko irailaren 21a – 2024ko apirilaren 3a) hungariar futbolaria izan zen.

Erdilari pistuan jokatu zuen Hungariako, Belgikako, Espainiako eta Austriako taldeetan. Hungariako futbol selekzio nazionalarekin hamazazpi partida jokatu zituen eta 1982ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen.

## Palmaresa 
**Vasas SC**
* Hungariako futbol liga: (1977).
* Hungariako futbol kopa: (1973)
* Mitropa kopa: (1970)

## Kanpo estekak
Bunyip

thumb|J. Macfarlane-k egindako Bunyip baten irudia (1890)
**Bunyipa** Australiako hego-ekialdeko aborigen mitologiako izaki bat da, eta jatorrizko biztanleen ahozko tradizioan esaten da zingiretan, billabongean, errekastoetan, ibai-oheetan eta ur-putzuetan ezkutaturik bizi dela.

## Izena 
*Bunyip* hitzaren jatorria Australiako hego-ekialdean dagoen Victoria  wemba-wemba herriko hizkuntzan edo wergaia hizkuntzan erabiltzen da, eta hortik ingelesera eta beste hizkuntzetara esportatu da. 

*Bunyip* hitza gaur egun Australiako aborigenek "deabru" edo "espiritu gaizto" gisa itzultzen dute. Itzulpen garaikide hori ez da oso zehatza izango. Iturri moderno batzuek Bunyip eta Bunjil-en arteko hizkuntza-lotura aipatzen dute: "Gizon handi" mitikoa, mendiak, ibaiak, gizakia eta animalia guztiak egin zituena".

*Bahnyip* hitza 1812an agertu zen lehen aldiz argitaratuta Sidneyko Gazetan. James Ivesek erabili zuen "animalia beltz handi bat itsas txakurraren antzekoa, beltzen artean beldurra sortzen duen ahots beldurgarriarekin" deskribatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Constantino Vela

**Constantino Vela De la Fuente** bezala ezaguna, (Irun, Gipuzkoa,  - Bartzelona, Katalunia, 1957ko irailaren 23) gipuzkoar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritzen zena. 

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fitxa
Shelikof itsasartea

**Shelikof itsasartea**, errusieraz Пролив Шелихова, AEBetako Alaska estatuaren hego-mendebaldeko kostaldean dagoen itsasartea da, lur lehorra eta Kodiak eta Afognak uharteen artean.
Tricholoma robustum

***Tricholoma robustum*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria. Ukrainan zaporetsutzat jotzen da eta freskoa erabiltzen da. Japoniarrentzat berriz, erdipurdiko zaporea eta usaina du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila eta haragitsua, apur bat likatsua edo pixka bat zetaduna, marra fibriladun arre-gorrixka-kobre kolorekoekin.

**Orriak:** Krema kolorekoetatik gorrixka kolorekoetarakoak.

**Hanka:** Motza, 5 cm inguruko garaierakoa eta 2 cm inguruko lodierakoa, kapelaren kolorearekin oinarritik eraztuneraino (hirto), goialdea zuria.

**Haragia:** Zuria, lodia, irinaren edo pepinoaren usainarekin, zaporea ia leuna.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Mintzezko eraztuna duten *Tricholoma* espezieekin  nahas daiteke, hala nola: *Tricholoma caligatum*, *Tricholoma aurantium*.  

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Oro har, lurzoru karetsuetan. Batez ere koniferoen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ogulsapar Muradova

**Ogulsapar Muradova** (Asgabat, 1948 – *ibidem*, 2006ko irailaren 14a) turkmenistandar kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Asgabaten jaio zen 1948an. 2004tik Radio Free Europe/Radio Libertyn lan egin zuen.

2006ko azaroaren 18an Turkmenistango Segurtasun Nazionaleko Ministerioko langileek atxilotu zuten Asgabaten kargurik gabe, beste bi kazetarirekin batera. Deutsche Welleren arabera, atxiloketaren arrazoia Muradovak Frantziako kazetariei laguntza ematea izan zen, ezkutuko kamera batekin baimenik gabeko grabaketak egitean Turkmenistani buruzko erreportaje independente baterako.

Giza eskubideen aldeko ekintzaileen arabera, atxilotu ostean, droga psikotropikoak erabili zituzten Muradovak Saparmurat Nijazov Turkmenistango presidente ohiaren aurkako konspirazio batean parte hartu zuela aitortzera behartzeko. 2006ko abuztuaren 25ean, epaiketan, armak edukitzea egotzi zioten. Epaiketak bi ordu baino gutxiago iraun omen zuen eta defentsako abokatuei ez zietela salaketarik eman epaiketa hasi aurretik. Ez zuen errurik aitortu, eta 6 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten. Espetxean korrespondentziarik eta abokatuaren laguntzarik gabe zegoen.

2006ko uztailaren 13an, Ameriketako Estatu Batuetako Emisioen Gobernu Batzordeak Muradova berehala askatzeko eskatzen zuen ebazpena onartu zuen. Uztailaren 17an, Radio Free Europe/Radio Libertyk Turkmenistango Atzerri Gaietako ministroari gutun bat bidali zion Muradova aske uzteko eskatuz.

2006ko irailaren 14an hil zen espetxean, ondorio ofizialaren arabera, bihotzekoak jota. Deutsche Wellek jakinarazi duenez, Muradovaren gorpuak torturen zantzuak zituen. Giza eskubideen aldeko ekintzaileen arabera, haren heriotza ez zen naturala izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
István Dobi

**István Dobi** (Szőny, 1898ko abenduaren 31 – Budapest, 1968ko azaroaren 24a) hungariar politikari komunista izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1948tik 1952ra eta estatuburua 1952tik 1967ra.

Nekazari txiroen familia batean jaio zen eta lehen hezkuntzako sei urte besterik ez zituen egin nekazari lanetan hasi aurretik. Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen eta Hungariako Sobietar Errepublika babestu zuen. 1919ko Hungria-Errumania Gerran preso hartu zuten. Askatu ondoren, nekazaritzako langileen sindikatuan eta Hungariako Alderdi Sozialdemokratan inplikatu zen. Poliziaren zaintzapean egon zen eta hainbat aldiz atxilotu zuten. Bigarren Mundu Gerran, hungariar erresistentziako buruetako bat izan zen.

1945ean Jabe Txikien Alderdiko burua zen eta 1945eko hauteskundeak irabazi zituen. Komunistekin kolaboratzearen aldekoa izan zen, eta 1946an eta 1948an Nekazaritza ministro izan zen gobernu komunistetan. 1948an lehen ministro izendatu zuten eta hurrengo urtean SESBren antzeko konstituzio berria onartu zuten. Jabe Txikien Alderdia desegin egin zen.

1952an Mátyás Rákosiri eman zion lehen ministro kargua eta Presidentetzako Kontseiluko presidente izendatu zuten. 1956ko Hungariako Iraultza zapaltzearen alde egin zuen, eta 1959an Hungariako Langile Alderdi Sozialistarekin bat egin zuen.

## Kanpo estekak
José Ramón Erbiti

**José Ramón García Erbiti** (Iruña, Nafarroa Garaia,  -) nafar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena. 

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Bina Daigeler

**Sabine Daigeler**, lanbidean **Bina Daigeler** (Munich, Alemania, 1965) izenez ere ezaguna, Alemaniako jantzi-diseinatzailea da. Ikus-entzunezkoetako jantziteria diseinatzen dago berezitua.

## Ibilbidea 
1988an hasi zen Alemaniako ekoizpenetako jantzien sailean lanean. 1992an Ridley Scotten *1492: Conquest of Paradise* filmean eta hurrengo urtean Bille Augusten *The House of the Spirits* delakoan lan eginez zabaldu zuen bere jarduna nazioartera. 1990eko hamarkadako 2. erditik aurrera, Espainiako zinemagintzan hartu du parte nagusiki, hala Juanma Bajo Ulloaren *Airbag* (1997) filman, eta , Pedro Almodóvarren *Todo sobre mi madre* (1999) filmean.

2020ko hamarkadan bere lana goraipatu izan da adibidez *Tár* filmean eta, bereziki suposatzen zuen erronkagatik, *Cristóbal Balenciaga* telesailean.

## Sariak 
Jantziteria alorrean sariak irabazi ditu:

* Gaudi sari katalanetan, *La mujer del anarquista* filmagatik.
* Alemaniako zine sarietan, *Manifesto* filmagatik.

Zenbait nominazio jaso ditu halaber Goya sarietan eta 2021eko Oscar sarietan, *Mulan* filmaren jantziteriagatik (ez zuen irabazi).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cecilia Solaguren

**Cecilia Solaguren** (Basauri, 1970) aktore euskalduna da.  

RESAD akademian lortu zuen gradua, eta dantza klasiko eta garaikidean formakuntza du. Antzerkian egin du lan batik bat. Telebistan *Cristóbal Balenciaga* telesailean agertu izan da, eta zinean, besteak beste *Thi Mai* (aktore errebelazioari Goya nominazioa, baina ez zuen irabazi) eta *Toc Toc* filmetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholoma viridilutescens

***Tricholoma viridilutescens*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

*Tricholoma subsejunctum* espezie ipar-amerikarra *Tricholoma viridilutescens*-en sinonimoa izan liteke, ezaugarrien zehaztapena bat baitator. *Tricholoma sejunctum*-ekiko sinonimoa ez dago argi: ikerketa batzuek *Tricholoma viridilutescens* *Tricholoma sejunctum*-en sinonimoa dela frogatzeko joera dute; beste batzuek, berriz, haren bereizketa genetikoa nabarmentzen dute, eta, aldi berean, *Tricholoma sejunctutum var coniferarum*-ekiko hurbiltasun morfologiko handia aitortzen dute.

Sinonimoak: *Agaricus luridatus* (Basionimoa), *Tricholoma luridatum*, *Tricholoma fucatum var. lutescens*, *Tricholoma subsejunctum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 5 (6) cm bitarteko diametrokoa, nahiko haragitsua, ganbila, laster lau-ganbila, erdiko titi aldakorrarekin, kamutsa, zorrotza baino zabala gehiago, ertz sotilarekin, leuna eta osoa, inbolutua eta gero soberakinekin, lobatua. Azal bereizgarria, likatsu samarra, koipetsua, hori-berdexka, gero erdian hondoko kolore grisa, marroi-oliba antzeko kolorekoa, berezko marroi-beltzaxka edo beltz koloreko zuntz finekin, beti argiagoa, hori-berdexka ertzean. 

**Orriak:** Ez oso estu, marjinatu-adnatuak, luzeak, lamelulekin, zuri-hori kolorekoak, argiagoak kapelaren ertzerantz, ertza kolore berekoa, irregularra eta koskaduna.

**Hanka:** 5 eta 9 cm bitarteko luzerakoa eta 0,8 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, luzanga, zilindrikoa, erregularra, batzuetan okertua, lehorra eta haritsu samarra, zuria eta kapelaren ertzaren antzeko koloreko esfumatura horixkekin, grisaxka oinarrirantz.

**Haragia:** Ez oso trinkoa, ertzean sotila, oinean haritsua, zuria, horia kapelaren azalaren azpian, eta, batzuetan, aireak ukitzean edo zahartzean horixka bihurtzen da. Usaingabea eta zapore gozokoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Pinudietako *Tricholoma* bat, *sejunctum* taldeko beste espezie batzuekin nekez eta zalantzazko bereizketa egiten da, kapela zuntz txiki erradial ilunekin eta tonu horixkak edo hori-berdexkak dituelako soilik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Bakarrik edo ale gutxiko taldetan hazten da. Koniferoen basoetan, batez ere izeietan (*Picea abies*) eta pinuetan (*Pinus sylvestris*), batzuetan urkiekin nahastuta.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
German Aldama

**Germán Aldama** (Gasteiz, 1918 - Bilbo, 1994ko maiatzaren 16a) Lezaman, Deustun, Sestaon, Apilaizen (*Apellániz / Apilaiz)* eta Begoñan aritutako apaiz katolikoa izan zen.

1943an apaiztu ondoren, hasieran Lezaman eta Deustutik pasa ondoren Sestaon aritu zen abade laguntzailekide moduan 1948tik 1952ra bitarte. Han ere inguruko jende asko joaten zitzaion  aholku eske edo aitortzera. Gainera. garai haietan ospetsuak ziren Sestaotik German bisitatzera antolatzen ziren urteroko txangoak, autobus ugarirekin. 1968tik 1994an hil zen arte, Begoñan egon zen denbora gehiena, abade laguntzailekide gisa han ere, eta hainbat urtez gazteen dinamizatzailea ere izan zen Begoñan.
[thumb|Bizkaiko gobernadore zibila, [Genaro Riestra|Genaro Riestrak agindu zuen German Aldama Sestaotik kentzeko.]]
**German Aldama** Sestaoko auzo horretan aritu zenean (1948-1952) auzoaren itxura ez zen gaurkoa, askoz pobreagoa zen. Bizkaiko Labe Garaiak enpresak 1956 eta 1959 artean eraiki zuen auzo berria, Sestaoko ezagunenetako bat.

### Begoña (1968-1993) 
Begoñako Basilikako abade moduan aritu zen 25 urtez. Aurreko herrietan bezala oso ezaguna bihurtu zen pobreenen eta ahulenen ondoan aritzen zelako, justizia soziala aldarrikatzeagatik, eta jende asko joaten zitzaiolako aholku eske edo aitortzera. Konfesionarioan beti zegoen jendea txandaren zain. Gainera, hainbat urtez gazteen dinamizatzailea izan zen Begoñan, urteroko kanpamentuetan ere parte hartzen zuela. 
Fitxategi:Angosto 1975edo mutilak 02.jpg
Fitxategi:Angosto 1975edo mutilak 01.jpg
Fitxategi:Angosto 1975edo neskak 03.jpg

Fitxategi:Zabalbide 106 Begoña.jpg
Fitxategi:Zabalbide 106 Begoña 2.jpg
Fitxategi:Zabalbide 106 panoramika.jpg

### Azken urtea 
Osasun eskasekoa izan zen bizitza osoan, baina azken urteetan gehiago nabaritu zuen hori. Une batean bihotzari ebakuntza egiteko beharra ere planteatu zen.

1993ko maiatzean, adinekoentzako erresidentzia batean sartu zen (Bilboko *Las Hermanitas de los Pobres* delakoan), bere betiko etxe-zaindariak izan ziren Lucíarekin eta Martarekin batera. Urtebete inguru eman zuen etxe hartan. Bere bizitzako azken egunetan ezin izan zuen hitz egin, baina bere arima Jaunari eman zion azken unera arte egon zen. 1994ko maiatzaren 16an, 17:30ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moritz Daffinger

**Moritz Michael Daffinger** (Lichtental, 1790eko urtarrilaren 25a – Viena, 1849ko abuztuaren 21a) austriar margolaria izan zen.

Aita Johann margolaria zen Vienako portzelana fabrikan. Moritz han ikasi zuen eta, ondoren, Arte Ederretako Akademian ikasi zuen. Han, Friedrich Heinrich Fügerren ikasle izan zen, eta, gero, portzelana-fabrikara itzuli zen margolari nagusietako bat bezala.

1809tik erretratuetan bakarrik lan egin zuen, eta marfilezko miniaturak eta paperezko gouache txikiak margotzen espezializatu zen. 1812an Klemens von Metternichek erretratugile gisa kontratatu zuen. Bere azken urteetan loreak margotzen aritu zen. 1849an hil zen kolera izurrite batean.

## Iruditegia 

Daffinger-Wife of the artist.jpg|Emaztearen erretratua
Nap-receis 50.jpg|Napoleon II.a
Moritz Daffinger - Kekropsove hčerke najdejo Erihtonija.jpg|Vienako portzelana
Moritz Michael Daffinger 001.JPG |Ferdinandine Karolyi kondesa, circa 1840
Daffinger-Botha.JPG|Leutnant Botha, 1815
Moritz daffinger grab.jpg|Daffingerren hilobia Vienan

## Kanpo estekak
Anthony Trethowan

**Anthony Markham Trethowan** (1945eko abenduaren 19a - 2015eko maiatzaren 6a) Australiako politikari eta ministro anglikanoa izan zen, 1980tik 1986ra Mendebaldeko Australiako Legebiltzarreko Alderdi Liberaleko kidea, East Melvilleko egoitza ordezkatuz.

## Hasierako bizitza 
Trethowan Perth-en jaio zen, Elizabeth Margeritaren (*jaiotzez* de Bernales) eta Henry Markham Trethowanen semea. Bere amaren aitona Claude de Bernales zen, euskal jatorriko meatzaritza-enpresaria.  Trethowanek Christ Church Grammar School eta Hale School eskoletara  joan zen Mendebaldeko Australiako Unibertsitatera joan aurretik, non Komunikazioetako lizentziatura ikasi zuen (baina ez zuen amaitu). Politikan sartu aurretik, Austmac enpresa taldeko zuzendari exekutiboa izan zen, eta Aireko Armadako Erreserbako pilotua ere bai. 

## Politika 
Trethowan 1980ko estatuko hauteskundeetan sartu zen parlamentuan, Sir Des O'Neil (lehen ministro ohia) ordezkatuz. Oposiziorik gabe hautatu zuten, hautagai laboristak ez baitzuen bere izendapena garaiz aurkeztu. 1983ko estatuko hauteskundeetan, Trethowanek bere eserlekua irabazi zuen lehen lehentasuneko botoen ehuneko 53,6rekin, Alderdi Laboristako hautagaiak ( Carmen Lawrence, etorkizuneko lehen ministroa) eta Australiako Demokratak (Shirley de la Hunty, atleta olinpiko ohia) garaituz.  Gero, Tokiko Gobernu, Plangintza eta Kontsumo Gaietarako Itzaleko Ministro izendatu zuten Bill Hassell-en itzaleko kabinetean.  Hala ere, Trethowanek 1986ko estatuko hauteskundeetara ez lehiatzea erabaki zuen, politikatik erretiratu zen. Beste liberal batek ordezkatu zuen, Richard Lewis-ek.

## Geroko bizitza 
Parlamentua utzi ondoren, Trethowan ministerio anglikanoan sartu zen, Perth-eko elizbarrutiko anglikanoetako hainbat parrokietako erretore gisa, Perth Hills eta Wheatbelt-en barne. Unibertsitatera ere itzuli zen, Western Australiako Unibertsitatean lizentziatu zen eta Murdoch Unibertsitatean Jainkotasunean lizentziatu zen. Trethowan 2015eko maiatzean hil zen, 69 urte zituela. Bi aldiz ezkondu zen, lehenik Julie Websterrekin 1968an, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen. 1986an bere lehen emaztearengandik dibortziatu eta 1989an berriro ezkondu zen Marie-Louise Collinsekin, baina 2001ean berriro dibortziatu zen 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pello Huizi Petrikorena

**Pello Huizi Petrikorena**, OFM (Arano, 1942ko azaroaren 27a - Galdakao, 2023ko martxoaren 30a), fraide frantziskotar eta apaiz katolikoa izan zen. 

thumb

Psikologia ikasketak egin ostean, diziplina horretako irakasle aritu zen Arantzazuko seminarioan, lehenik, eta Euskal Herriko Unibertsitatean, ondoren. Bere doktorego tesia 1994an osatu zuen, "*Efectos de la personalidad y del contenido en el razonamiento silogístico*" izenburupean.

Halaber, urte askotan zehar Jakin aldizkarian eta UZEIko lanetan parte hartu zuen.

Arantzazuko santutegiko fraide frantzikotarrek urtero argitaratzen duten egutegian, "tako" delakoan, asko lagundutakoa zen. Horregatik, egutegi horrexen 2024 alean omenaldia egin zitzaion, martxoaren 27ari zegokion txatalean bere bizitzari buruzko argibide labur batzuk eskainiz. 

Galdakaoko ospitalean hil zen 2023ko martxoaren 30ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskela https://canales.diariovasco.com/esquelas/diario/2023-04-01/pello-huizi-petrikorena-1093435.htm
Mahammed Dionne

**Mahammed Boun Abdallah Dionne** (Gossas, 1959ko irailaren 22a – Paris, 2024ko apirilaren 5a) senegaldar ekonomialari eta politikaria izan zen. Senegalgo lehen ministroa izan zen 2014tik 2019ra.

Ekonomia aplikatuan ingeniari espezializatua izan zen eta Mendebaldeko Afrikako Estatuetako Banku Zentralean eta Industria Garapenerako Nazio Batuen Erakundean lan egin zuen. 2005etik 2007ra Macky Sall lehen ministroaren kabineteko zuzendaria izan zen. Sall presidente bihurtu zenean, Dionne izendatu zuen lehen ministro.
Ion Unamuno

**Ion Unamuno Lekuona**, (Bergara, 1978ko urriaren 21a) gipuzkoar txirrindulari ohia da. 

Lokatza Ziklismo Eskolako lehendakaria da.

## Palmaresa 
**1999**
* Sabin Foruria Oroimenezkoa
* 2. Gervais Memorialan
* 4. Lazkaoko Proban

## Taldeak
* Iberdrola-Loinaz T.E. (1999) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ion Unamuno - *FirstCycling.com*
* Ion Unamuno - *SitiodeCiclismo.net*
Massimo Donati

**Massimo Donati** (Santa Maria a Monte, 1967ko urtarrilaren 18a) italiar txirrindulari ohia da. Saeco taldean aritu zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Conti

**Roberto Conti** (Faenza, 1964ko abenduaren 16a-),  italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 1987 
Italiako Giroko Gazteen Sailkapena

### 1994 
Frantziako Tourreko etapa bat

### 1999 
Romagnako Giroa

## Kanpo estekak