open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gibelmarroi ildaskatu

**Gibelmarroi ildaskatua** (*Russula amoenolens*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Perretxiko hau guztiz deserosoa da, garraztasun izugarria baitu, zapore txarraz gain.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo subglobosoa, gero ganbila eta azkenik zabaldua eta erdian hondoratua; ertza beherantz inkurbatua, sakonki ildaskatua. Arre-marroi kolorekoa, erdian ilunagoa eta ertza askoz argiagoa. Azal distiratsua eta eguraldi hezearekin zerbait lubrifikatua.

**Orriak:** Nahiko estu, meheak, zuzenak, Itsatsiak edo ia libreak, hauskorrak, zurixkak, edo krema zurbilak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak

**Hanka:** Zilindrikoa, hasieran betea, gero leizetsua eta, azkenik, barnehutsa. Kolore zurixkakoa eta oinarrian orbandua, batzuetan arre-gorrixkaz.

**Haragia:** Lodia, tinkoa, hauskorra, zurixka. Akre zaporekoa, *Lactarius volemus* eta *Russula amoena* gogorarazten dituena. Gogor eta berehala erreakzionatzen du gayac erreaktiboarekin.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, *russus*-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Baztertu beharrekoa, akre zaporea duelako.

### Nahasketa arriskua 
*Russula sororia* delakoarekin nahas daiteke. *Russula pectinata* eta *Russula insignis* delakoarekin ere bai.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hostogalkorren basoetan edo baso mistoetan, batez ere hariztietan.

### Banaketa eremua 
Zeelanda Berria, Europa, Ipar Amerika, Errusia, Indonesia, Japonia, Taiwan eta Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Russula amoneolens 1.jpg
Fitxategi:Russula amoneolens 2.jpg
Fitxategi:Russula amoneolens 3.jpg
Fitxategi:Russula amoneolens 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelokre almendrausain

**Gibelokre almendrausaina** (*Russula grata* edo *Russula laurocerasi*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Usain eta zapore desatseginak ez du sukaldean erabiltzeko gogorik ematen.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 13 cm bitarteko diametrokoa. Mamitsua, ganbila, batzuetan nahiko hutsa erdian. Okre kolorekoa edo gorri-okre kolorekoa. Azala itsatsia, ertzean bakarrik bereiz daiteke, hezea eta likatsua, lirdingatsua baino gehiago. Ertza leunki biribildua, ildaska fin batzuez markatuta.

**Orriak:** Estu eta gero zabal, sabeldunak, orri txiki askorekin, kolore argikoak, apur bat arre-gorri zikinez edo arre-morez zikinduaz joaten direnak.

**Hanka:** 5 - 15 x 1,4 - 2,8 cm-koa, betea eta gero leizetsua, goiko eta beheko muturretan zabaldua, hasieran pruinaduna, batez ere orrien ondoan, irregularki orban gorriz estaltzen da.

**Haragia:** Zuria, pixka bat arrea azalaren azpian eta horixka oinean, lodia. Usain konplexua, almendra mingotsarena gailentzen da. Zapore mina du.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Laurocerasi* epitetoa ere latinetik dator, almendra mingotsen usaina duen landarea esan nahi duen "prunus laurocerasus" hitzetik. Bere usainagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria. Baliteke pozoitsua izatea, *Russula foetens* bezala.

### Nahasketa arriskua 
*Russula foetens*, *Russula fragrans*, *Russula fragrantissima*, *Russula illota* eta *Russula subfoetens* delakoekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen lurzoru azidoetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Himalaiako eremua, Japonia eta Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Russula grata 1.jpg|alt=
Fitxategi:Russula grata 2.jpg|alt=
Fitxategi:Russula grata 3.jpg|alt=
Fitxategi:Russula grata 4.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelokre orrizuri

**Gibelokre orrizuria** (*Russula farinipes*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Toxikoa.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4,5 eta 8,5 cm bitarteko diametrokoa, elastikoa, erdialdea erabat hondoratua, irregularra eta uhindua, ertza pixka bat ildaskatua, hori-okre-lasto kolore argi uniformekoa, askotan arrexkaz edo gorrixkaz zikindua. Azal itsatsia.

**Orriak:** Oso zabal, estuak, erabat dekurrenteak, zuriak, ondoren kolore zuri-horixka zikina hartzen dute.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 - 7 x 1 - 2,5 cm-koa. Liraina, gehienetan goiko aldean zabaldua, betea, ondoren muinduna eta leizetsua, zuri-horixka edo tonalitate arre-okre kolorekoekin.

**Haragia:** Zurruna, zuria, horitzeko joerarekin, usain atsegina du eta zapore garratza.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Farinipes* epitetoa hankaren gainazalari dagokio; goialdea irinaren antzeko hautsez estalita dagoelako.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Russula claroflava* eta *Russula ochroleuca* antzekoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udan, hostozabalen baso argietako belarretan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Errusia, Europa, Himalaiako eremua, Japonia, Georgia eta Turkmenistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa Ruiz

**María Teresa Ruiz González** (Santiago, Txile, 1946ko irailaren 24a) astronomoa da. Zientzia Zehatzen Sari Nazionala (1997) eta L'Oréal-UNESCO saria (2017) jaso ditu. Txileko Zientzia Akademiako lehen lehendakaria izan zen.

## Biografia 
1971ean Astronomiako lizentziatura lortu zuen Txileko Unibertsitatean. Gero, Princetongo Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak, eta astrofisikako doktoretza lortu zuen. Unibertsitate bietan titulu horiek lortzen zituen lehenengo emakumea izanik.

Triesteko Astronomia Behatokiko ikertzaile elkartua izan zen 1975 eta 1976 bitartean, eta ikertzaile bisitari gisa ere lan egin du, bai Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Astronomia Institutuan, bai New Yorkeko Institute for Space Studies, zein National Aeronautics and Space Administration delakoan (1978-1979). Azken urte horretatik aurrera, Astronomia Sailean irakatsi du, lehenik irakasle elkartu gisa (1979-1989) eta gero titular gisa.

2000. urtean Guggenheim bekaren onuraduna izan zen eta sari garrantzitsuak lortu zituen, hala nola Errektoretza Domina, Zientzia Zehatzen Sari Nazionala 1997an (irabazi zuen lehenengo emakumea izanik) edo Amanda Labarca kondekorazioa.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Ruiz%2C_Maria_Teresa_-FILSA_2015_10_29_fRF02.JPG/200px-Ruiz%2C_Maria_Teresa_-FILSA_2015_10_29_fRF02.JPG|ezkerrera|thumb|200x200px|Ruiz, 2015ean.
Txileko Astronomia Garatzeko Fundazioaren eta Astrofisika eta Antzeko Teknologien Zentroaren (CATA) buru da. 2015aren amaieran, Txileko Zientzia Akademiako buru izateko hautatu zuten lehen emakumea izan zen.

2016ko irailean iragarri zen L'Oréal-UNESCO Saria jasoko zuela Emakumeak Zientzian 2017 saria. Sari hori martxoan jaso zuen Parisen, Frantzian, egindako ekitaldi batean. Epaimahaiak bere erabakia hartu zuen *enana café* izeneko aurkikuntzan eta izar apalen gainean egindako lanagatik, bere bilakaeraren azken etapan dauden izarrak barne.

## Sariak eta Aitortzak 
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Esquina_Av_Libertador_Bernado_OHiggins_con_Maria_Teresa_Ruiz.jpg/200px-Esquina_Av_Libertador_Bernado_OHiggins_con_Maria_Teresa_Ruiz.jpg|eskuinera|thumb|200x200px|2019ko martxoaren 8an, [Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna|Emakumearen Eguna, egindako esku-hartze artistikoa, María Teresa Ruiz astronomoaren omenez.]]

* Presidentetza Katedra Zientzietan (1996).
* Errektoretza-domina, Txileko Unibertsitatea (1996).
* Zientzia Zehatzen Sari Nazionala (1997).
* Errektoretza Domina, Txileko Unibertsitatea (1998).
* Zientzia Akademiako kide osoa (1998az geroztik).
* Guggenheim beka (2000).
* Merituaren domina: Amanda Labarca (2000).
* BBCko 100 emakume (2017).
* L'Oréal-UNESCO saria Emakumeak Zientzian (2017).
* Ohorezko Legioa, Chevalierren maila (Caballero) (2020)

## Lana 
### Liburuak 
* *Hijos de las estrellas* (B edizioak, 1998; Eztabaida, 2017)
* *Txiletik, zeru izartsua: astronomiarekin liluratzeko irakurketa*k (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelilun orrimin

**Gibelilun orrimina** (*Russula acrifolia*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Ez da jangarria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Mamitsua, gogorra, hasieran lau-ganbila eta gero inbutu formakoa, glabroa, edo arrea, bistre okre samarra, gorrixka. Ertza beherantz biribilduta eta gero laua, irregularra, bihurria.

**Orriak:** Estu, itsatsita, ia dekurrenteak, oso garratzak, boli-krema zuri kolorekoak, zahartuaz belzteko joera dute.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 - 11 x 2 - 4 cm-koa. Betea, lodia, gogorra, zilindrikoa, labur samarra, ikusten diren zulotxoekin. Zuria eta gero gris- beltzaxka.

**Haragia:** Zuria, zertxobait arrosa, bukaeran gris iluna, sendoa usaingabea. Zapore akrea, nabarmen orrietan.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Acrifolia* epitetoa ere latinetik dator, akre esan nahi duen "acer-acris" hitzetik eta orri esan nahi duen "folia" hitzetik. Orrien zapore minagatik.

## Jangarritasuna 
Susmagarria.

### Nahasketa arriskua 
*Russula densifolia* delakoa, antzeko espeziea da. Honen kapela ez da hain likatsua eta, batez ere orriak ez dira minak, ia gozoak dira. *Russula adusta* eta *Russula nigricans* espezieak ere antzekoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika eta Errusia.

## Galeria 

Fitxategi:Russula acrifolia.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelubel orriahul

**Gibelubel orriahula** (*Russula romellii*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Jangarri ona, *Russula cyanoxantha* eta *Russula heterophylla* perretxikoen kalitate antzekoa du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 14 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila, azkenik laua eta erdigunea hondoratuta. Ertza inkurbatutik lau-dekurbatura eta pixka bat ildaskatua, azalaren uzkurtzeagatik. Azala erradioaren herenean bereiz daiteke, likatsua eguraldi euritsuarekin eta lehorra eta distiratsua lehorrarekin; biolazeo-ardo kolorekotik purpura-biolazeora doana, baina erdigunean okre-olibatik horixka-olibara doan kolorekoa.

**Orriak:** Subadnata-tik emarginada-ra doazenak, estu, zabalak, hauskorrak, zainekin, batzuk urkilatuak; krema-horixka koloretik horixka-laranjara doazenak eta ertza osorik dute eta kolore berekoak.

**Hanka:** 4 - 8 x 1 - 3 (3,5) cm-koa, zilindriko klabiformetik zertxobait sabeldunera, betea eta gero arroa, oinarria lodixeagoa du eta azala kizkurra; zuria eta oinarrian herdoil kolorez zikindua.

**Haragia:** Lodia eta trinkoa, zuritik zertxobait horixkara, eta tonu berdexkak izaten ditu kapelaren azalaren azpian; usain garratzekoa eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Russula olivacea* delakoaren ale gazteekin nahastu daiteke eta *Russula alutacea* espeziearekin, honek esfumatura arrosak ditu hankan eta kapelak kolore okreagoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen basoetan, batez ere lurzoru azidoko pagadietan.

### Banaketa eremua 
Europa eta Ipar Amerika.

## Galeria 

Fitxategi:Russula romellii bat.jpg
Fitxategi:Russula romellii bi.jpg
Fitxategi:Russula romellii hiru.jpg
Fitxategi:Russula tomellii lau.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelubel orrikrema

**Gibelubel orrikrema** (*Russula grisea*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Jateko ona den arren, ez du *Russula cyanoxantha* delakoak duen kalitaterik lortzen.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 11 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila eta ondoren laua, kolore aldakorrekoa, grisetik gris-altzairu kolorekora, lila, morea, oliba kolorekoa, orban argiekin eta ilunekin, likatsua eguraldi hezearekin. Ertz mehe samarra du, zahartzean pixka bat ildaskatua.

**Orriak:** Estu, sotilak, oinera mehetuaz lotzen dira. Zuri krema kolorekoak edo limoi kolorekoak.

**Hanka:** 5 - 7 x 1,2 -3,2 cm-koa. Gogorra, motz samarra. Zuria, batzuetan lila edo arrosa.

**Haragia:** Zuria, samurra, usaingabea. Zapore ona du.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Grisea* epitetoa ere latinetik dator, grisa esan nahi duen "griseus" hitzetik. Kapelaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Russula cyanoxantha* perretxikoarekin nahasten da, kapelaren kolorea oso antzekoa izan baitaiteke. Krema koloreko orriak dituelako eta ez zuriak bereizten da, estuago ere baditu, erregularragoak ere badira eta kapelaren azalaren azpian ziklamen kolorerik ez du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, batez ere pagadietan eta mendiko larreetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa eta Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelubel polit

**Gibelubel polita** (*Russula amoena*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Jangarria da,  baina ez du *Russula virescens* eta *Russula cyanoxantha* perretxikoek duten kalitaterik.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 8 cm arteko diametrokoa, lehenengo ganbila gero laua. Ertza mehea da. Kolore aldakorrekoa: purpura bizia, karmin kolorekoa, granate-karmin kolorekoa, bioleta-lila, urdin-morea. Erdian tonu okre edo gris-berdexkak ditu. Azala ez da oso bereizgarria, lehorra eta felpa itxurakoa.

**Orriak:** Libreak, estu samar gaztetan, sabeldun samarrak eta oinerantz mehetuaz. Zuri-krema kolorekoak. Ertzak meheak dira, batzuetan tonu lilekin.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Erregularra, oinarrian estutua, lehenengo betea eta gero barnehutsa. Karmin edo lila kolorez zikindua, pruinaduna eta luzetara zimurtxoak izaten ditu.

**Haragia:** Zuria, gorri-more kolorekoa azalaren azpian, trinkoa eta sendoa, zapore gozoa du, *Lactarius volemus* delakoaren antzekoa. Phenol-a %2 erabilita, karmin-purpura kolorea, andere-mahats kolore bizia edo more-ardo kolorea hartzen du.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Jan daiteke, baina *Russula virescens* eta *Russula cyanoxantha* perretxikoak baino kalitate txikiagoa du.

### Nahasketa arriskua 
*Russula amoenicolor* delakoarekin, baina hau askoz handiagoa da eta tonu berdeek edo marroi-moreak ditu. *Russula violeipes* espeziearekin ere bai, honek tonu horixkak edo berde-oliba kolorekoak ditu eta oin osoa karmin-bioleta kolorekoa.

## Sasoia eta lekua 
Uztailetik urrira koniferoen eta hostogalkorren basoetan, bereziki gaztainadietan eta hariztietan.

### Banaketa eremua 
Europa, Florida, Japonia eta Taiwan.

## Galeria 

Fitxategi:Russula amonea bat.jpg
Fitxategi:Russula amonea bi.jpg
Fitxategi:Russula amonea hiru.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelhori orrilaranja

**Gibelhori orrilaranja** (*Russula lutea*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Ez da mina, baina honen haragia ez da oso estimatua sukaldean. Ez da erraza errezeta egokia aurkitzea, etekin gastronomiko handiagoa ateratzeko.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, baina laster zabaldu eta ondoratu egiten da eta ertz inkurbatua izaten du, osorik egoten da edo zahartzean oso gutxi ildaskatua. Azala erabat bereiz daiteke, likatsua, leuna eta distiratsua, hori-limoi edo hori-kromo kolorekoa.

**Orriak:** Meheak, hauskorrak hasieran horiak eta gero hori-laranja kolorekoak. batzuetan izokinaren koloreko tonuekin.

**Hanka:** Liraina, zilindrikoa, luzea, horrela denbora askoan irauten du eta zahartzean bakarrik hartzen du zuri zikin kolorea.

**Haragia:** Mehea eta oso hauskorra, zuria, gaztetan zapore gozoa du eta usain leuna, baina zahartzean edo usteltzean ozpin usaina botatzen du, eta ez arrosa usaina, *Russula chamaeleontina* delakoak bezala. "Sulfato de hierro" erreaktiboarekin arrosa ez oso bizia ematen du.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Lutea* epitetoa ere latinetik dator, horia esan nahi duen "luteus" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra

### Nahasketa arriskua 
Beste *Russula* horixkekin: *Russula claroflava* eta *Russula ochroleuca*, baina tamaina handiagoa dute.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Batez ere hostozabalen basoetan, pagoak ditu nahiago, baina batzuetan koniferoen azpian ere ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Europa, Amerika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alenush Terian

**Alenush Terian** edo **Ālenush Teriān**, armenieraz, Ալենուշ Տէրեան; persieraz, آلنوش طریان; also: آلنوش تریان‎, (Teheran, Iran, 1920ko azaroaren 9a - ib., 2011ko martxoaren 4a), irandar-armeniar astronomoa eta fisikaria. Irango fisikako lehen irakaslea eta Teherango Unibertsitateko Geofisika Institutuko Eguzki Behatokiaren sortzaileetako bat. Irango astronomia modernoaren amatzat hartzen da.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Armeniar jatorriko familia batean jaio zen, Teheranen, Iranen. Kulturaz inguratutako giro intelektualean hazi zen. Haren aita, *Arto*, antzerki-zuzendaria zen, poeta eta itzultzailea (bere lanen *artean*, Xahname pertsieratik armenierarako itzulpena); ama, *Vartu*, aktore eta antzerki-zuzendaria. Gurasoek prestakuntzarako eta karrera profesionalerako babesa eman zioten.

### Ibilbide profesionala 
1947an graduatu zen Teherango Unibertsitateko Zientzia Departamentuan. Unibertsitate horretako fisikako laborategian hasi zuen karrera, eta urte horretan bertan laborategiko eragiketen buru izendatu zuten.

Frantziarako ikasketa-beka baterako eskaera aurkeztu zuen, baina Mahmoud Hesabi Hezkuntza Ministroak baztertu egin zuen, Terianen ikasketak emakume batentzat aski zirela uste baitzuen.

ezkerrera|thumb|250px|Alenush Terian

Azkenik, Frantzian ikasten jarraitu ahal izan gurasoen finantza-laguntzari esker, eta 1956an Atmosferaren Fisikako doktoretza lortu zuen Sorbonako Unibertsitatean. Gero Iranera itzuli zen eta termodinamikako irakasle laguntzaile lan egin zuen Teherango Unibertsitatean. Geroago, Ekialdeko Alemanian eguzki-fisikan aritu zen lau hilabetez, Alemaniako gobernuak emandako beka bati esker. 1964an, fisikako lehen irakasle bihurtu zen Iranen.

1966an, Teherango Unibertsitateko Geofisika Institutuko kide izendatu zuten. 1969an, Eguzki Fisikari buruzko ikasketaburu hautatu zuten unibertsitatean, Eguzki Behatokiaren sortzaileetako bat izan zen eta 1979an erretiratu arte lan egin zuen.

 
2011ko martxoaren 4an hil zen. Hil zenean, Teheranen bizi zen.

## Aintzatespenak 
* Ekialdeko Alemanian eguzki-fisikan aritu zen lau hilabetez, Alemaniako gobernuak emandako beka bati esker.
* 90. urtebetetzea zela eta, omenaldia antolatu zen Teheranen, eta Irango hainbat parlamentari eta 100 iraniar baino gehiago izan ziren bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelzuri orribildu

**Gibelzuri orribildua** (*Russula chloroides*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Kalitate gutxiko haragia du, baina garai batean asko kontsumitu zen.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, azkenean zabaldu egiten da eta inbutu itxura hartzen du. Ertza inkurbatutik laura. Azal leuna du, zurixka, gero okre kolorekoa, eta sarritan orban okre-burdin kolorekoekin.

**Orriak:** Meheak, estu, adnatatik subdekurrenteetara; kolore zurixkatik krema zurbilera doazenak eta isla berdexkekin.

**Hanka:** 3 - 6 x 1 - 3 cm-koa, zilindrikoa, oinarrira mehetua, laburra, trinkoa, gogorra eta zimurtsua; zurixka, zahartzean krema kolorekoa, eta orritxoekin bat egiten duen lekuan erreflexu urdin-berdexkekin.

**Haragia:** Gogorra, trinkoa eta zuria; zapore gozokoa eta fruta usainekoa, 

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Chloroides* epitetoa berriz grekotik dator, berde esan nahi duen "khlorós" hitzetik eta tankera esan nahi duen "eîdos" hitzetik. Perretxikoak dituen tonu berdeengatik

## Jangarritasuna 
Ez da sukaldean erabiltzen.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius* zuriekin nahas daiteke eta baita *Russula delica* espeziearekin ere

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostoerorkorren basoetako lurzoru hezeetan, batez ere pagadietan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Taiwan eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus subchlorus

***Tmesisternus subchlorus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Heller ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1914an.

## Hedapena 
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak 15 mm. ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvana Navarro Jiménez

**Silvana Guadalupe Navarro Jiménez** (Mexiko, XX. mendea) Mexikoko ikertzailea da, Zientzia Zehatzen eta Ingeniaritzen Unibertsitate Zentrokoa (CUCEI) eta Astronomia eta Meteorologia Institutukoa, biak Guadalajarako Unibertsitatekoak. CONACYTeko Ikertzaileen Sistema Nazionalak (SIN) I. mailako ikertzailetzat jotzen du. Mexikoko Zientzia, Teknologia eta Generoaren Sareko kidea da.

## Biografia 
Silvana Navarrok Fisikako lizentziatura eta maisutza ikasi zituen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan (UNAM) eta doktoretza Astrofisikan, La Lagunako Unibertsitatean, Kanarietako Astrofisika Institutuan. Doktorego-tesiaren lanean, itzaltze- eta distantzia-metodoaren inplementazioa egin zuen nebulosa planetarioetarako distantziak zehazteko, neurona-sare artifizialen sistema batek egiten duen espektro-sailkapena erabiliz.

Bere ikerketa-ildo nagusiak hauek dira: Adimen Artifizialeko Teknikak Astrofisikan Aplikatzea, bilakaera zinematikoa eta polarizazioa Nebulosa planetarioetan eta sistema sinbiotikoetan, Izarren eboluzioa eta Galaxia multzo trinkoak. Hainbat ikerketa proiektuen arduraduna da. Aipagarrienak hauek dira: «Nebulosa planetarioen inguruko egituren eta haloen azterketa: analisi zinematikoa eta espektropolarimetria», «Zientzia eta Teknologiako Berrikuntza, gazteen ikuspegia Gko Uan (CUCEI )» eta «Sare neuronal artifizialak aplikatzea Astrofisikan: sailkapen espektral automatikoa eta datu-base handietan erabiltzea».

* ”Stellar longitudinal magnetic field determination through multi-Zeeman signatures” (2016)
* “Dark matter inside early-type galaxies as function of mass and redshift” (2016)
* ”Spitzer mid-infrared spectroscopic observations of planetary nebulae” (2016)
* ”Automatic spectral classification using artificial neural networks and their application to distance determination” (2013)
* ”Construction of training catalogue and automated classification of infrared spectra of galaxies, using non supervised neural networks” (2013)
* ”Jets in Symbiotic Stars, The R Aqr Case” (2013)
* ”Automatic spectral classification of stellar spectra with low signal-to-noise ratio using artificial neural networks” (2012)
* Shakhbazian Galaxia Konpaktuen Taldeei buruz idatzi zuen lankidetzan 2003an, 2004an, 2005ean eta 2010ean.
* “Detection of Circumstellar Dust Shells of some Distant B Type Stars” (1997)
* ”OB Stellar Associations in Crux I: Observations with the Glazar Space Telescope” (1996)
* ”Espectrofotometría de las estrellas simbióticas He2-417, He2-467 y He2-468” (1987)

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Proiektu onenaren saria, National Virtual Observatory erabiliz* (Great Prize for Outstanding Project). Instantzia: U.S. National Virtual Observatory, AEB. 2008.
* *Zientzia eta Teknologiako Estatuko Saria* (Hedapen Arloa). Instantzia: Jaliscoko Zientzia eta Teknologiako Estatu Kontseilua Mexiko, 2011.
* Zientzietako Jalisien Akademiako Zuzendaritza Kontseiluko lehendakariordea (2010 - 2012).
* Zientzien Jalisiar Akademiako Zuzendaritza Kontseiluko presidentea (2012 - 2014).
* Ikertzaileen Sistema Nazionaleko I. mailako kidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Torres Castilleja

**Silvia Linda Torres Castilleja** edo **Silvia Torres** (Mexiko Hiria; 1934) astronomian doktorea, titulua lortu zuen lehen emakume mexikarra. 
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Egg_Nebula.jpg/150px-Egg_Nebula.jpg|ezkerrera|thumb|150x150px|2011an, L'Oréal-UNESCO saria eman zioten [Nazio Batuen Erakundea|NBEeki, planeten nebulosa planetarioei buruz egindako ikerketengatik. Irudian, arrautzaren nebulosa.]]
1974an, *Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica* aldizkarian parte-hartzen hasi zen, editore gisa, 1998ra arte, eta, gero, argitalpen horretako atal baten ardura izan du. Nazioarteko hainbat aldizkaritan ere parte hartu du editore gisa. Jakina da haren ikerketak milaka aldiz aipatu dituztela beste aldizkari espezializatu batzuek. Urte horretan bertan, hizlari gisa parte hartu zuen Oaxacako Zientzia eta Teknologiaren Aste Nazionalean, eta 2011an gauza bera egin zuen «Emakumeak zientzian, teknologian eta berrikuntzan» foro nazionalean.

Mexikon aitzindaria da ikerketak egiteko sateliteak erabiltzeagatik, Nazioarteko Esploratzaile Ultramorean eta Hubble espazio-teleskopioan esperientzia akademikoak izan ondoren. Besteak beste, nebulosak eta planeta-protonebulosak, HII eskualde galaktikoak eta estragalaktikoak aztertzen ditu. Manuel Peimbert Sierra astronomoaren emaztea da.

2012an, Silvia Torres hautatu zuten Nazioarteko Astronomia Elkarteko (ingelesez, IAU siglengatik) lehendakari, 2015etik 2018ra bitarteko kargua betetzeko. Aldi hori nazioarteko erakunde horrek XXIX. Batzar Orokorra amaitzean hasten da. Catherine Jeanne Cesarskyk hartu zuen kargua 2006-2009 aldian.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Silvia_Torres_Castilleja_en_la_ALDF.jpg/180px-Silvia_Torres_Castilleja_en_la_ALDF.jpg|eskuinera|thumb|270x270px|Silvia Torres Castilleja, Zientzien Merituaren Domina 2015 onartzean.
Hainbatetan, emakumeek karrera zientifikoan aktiboki sartzeko dituzten zailtasun gehigarriekiko kezka adierazi du. Paris Pishmish astronomiako doktorearen ekarpen aitzindariak ere aintzat hartzen ditu , Turkian jaioa eta Mexikon nazionalizatua, oso paper garrantzitsua jokatu zuen UNAMen astronomia-azterlan modernoak sortu eta sustatzeko.

### Sariak eta Aitortzak 
* Frantziako Elkargoaren Guillaume Bude Domina
* Mexikoko Fisikako Elkartearen Domina Akademikoa
* UNAMen Unibertsitate Nazionalaren Saria
* Barruti Federaleko Zientzia eta Teknologia Institutuko Heberto Castillo Domina (Heónomaren Oinarrizko Zientziak saria). 
* 2007an, Zientzia eta Arteen Sari Nazionala jaso zuen.
* UNAMeko eta Ikertzaileen Sistema Nazionaleko ikertzaile emeritu izendatu zuten. 
* 2011an, L’Oréal Unesco saria. Era berean, Villa Jiménezeko haurtzaindegi batek bere izena darama. 2014. urtean, Aguascalientes hiriko Museo Descubreko planetarioari bere izena jarri zioten.

* 2016an, Zientzietako Merezimenduaren Domina, Mexiko Hiriko Batzar Legegileak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Entrevista a Silvia Torres Castilleja por *El Universal* en 2008.
* www.iau.org/.
Urtzi Urzelai

**Urtzi Urzelai Gartzia** (Bilbo, Bizkaia, 1995eko apirilaren 27a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen dena. Athleticen harrobian hezia 2005etik, Baskonian bikain aritu zen, baina ez zuen Bilbao Athleticen lekurik lortu. 2022ko udan Sestao Riverrek fitxatu zuen Bigarren Federazioan jokatzeko. 2024ko udan UCAMek fitxatu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Emanuela Galliani

**Emanuela Galliani** italiar astronomo amateurra izan zen. Planeta Txikien Zentroak Zuaboni asteroidearen aurkikuntza (23571) egiaztatu zion, 1995eko urtarrilaren 1ean, Marko Cavagna senarrarekin batera, Sormano behatoki astronomikotik egindakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Svetlana Gerasimenko

**Svetlana Ivanovna Gerasimenko**  (; ; 1945eko otsailaren 23a – 2025eko apirilaren 8a) ukrainar jatorriko sobietar eta tajikistandar astronomoa izan zen, 67P/Txuriumov-Gerasimenko kometaren aurkitzailea izateagatik ezaguna.

## Ibilbidea 
1969ko irailaren 11n, Gerasimenkok, Astrofisikako Institutuan lanean ari zela, Almatytik gertu, Kazakhstango Errepublika Sozialista Sobietarreko hiriburutik, Sobietar Batasunak 32P/Comas Solà kometari argazkia egin zion, Maksutov teleskopioaren bidez (50 cm).

Institututik etxera itzuli ondoren, Kieveko Astronomia Behatokiko Unibertsitate Nazionaleko   Ivánovich Churyumov-ek argazki hori aztertu eta plakaren ertzetik gertu kometa-objektu bat aurkitu zuen, baina uste zuen hori Comas Solà zela. Urriaren 22an, argazkia atera eta ia hilabetera, konturatu zen objektua ezin zela Comas Solàrena izan, 2-3 gradu baitzeuden espero zen posiziotik kanpo. Azterketa zehatzago batek Comas Solàren irudi ahula eragin zuen plakan zuen posizioan, eta horrek erakusten du beste objektua kometa bat zela. Jasotako material guztian zehar, objektu berri hau lau plaka baino gehiagotan dago, irailaren 9an eta 21ean datatuta.

## Aintzatespenak 
### Eponimiak 
* El cometa 67P/Churyumov–Gerasimenko egunkaria
* Minor planet 3945 Gerasimenko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus arfakianus

***Tmesisternus arfakianus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Gestro ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1876an.

## Hedapena 
Ginea Berriaren mendebaldean aurkitua izan da. Espezieak 11 mm. ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2017ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2017ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 35.Edizioa izan zen. Azaroaren 1etik 26ra ospatu zen Soreasu Antzokian. Hala ere, Dinamoa Sormen Gunean, gaztetxean eta enparantza nagusian ere antzezlan batzuk egin ziren. 

Hain zuzen, urte honetan V.Antzerki Eskolen Eguna ospatu zen topaketen irekiera ekitaldi gisa. Ekimen honetan, EHAZEk antolatuta eta Metrokoadroka kolektiboak bideratuta, antzerkigintzaren lanketa bat egin nahi zen bertaratutakoekin, *“Pertsonaien iraultza (antzokitik at!)”* izenekoa. Den den, interes faltagarik, bertan behera gelditu zen.

Edizio honetan Corrado Masacciren erakusketa eta txontxongilo tailerra ere izan zen Azpeitiko Foru Ibilbideko aretoan, *"Txotxongiloaren ametsak"* izeneakoa. Lantegi honetan herriko eskolek parte hartu zuten.

2017ko Ikusleen saria Eromen Produkzioaken *"Hysteria"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Valen Garcia izan zen, lehiaketa bidez.

Azpeitiko Udala, gainera, Zubi proiektuaren lankidetza sarera batu zen edizio honetan. Proiektu hau euskal sortzaile berriei bultzada emateko sortutako ekimena da, eta bertako kideek hautatua den proiektuari babesa emateko hartzen duten konpromisoa du oinarritzat.

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Corrado Masacciri elkarrizketa
*Zubi Proiektuaren webgunea
Jen Gupta

**Jennifer Ann Gupta**, Jen izenez ezaguna, britainiar astrofisika eta komunikatzaile zientifikoa da eta Portsmoutheko Unibertsitatean du egoitza. ''Tomorrow's World* aurkeztu du BBCn. 

## Hezkuntza 
Winchesterren hazi zen Gupta, eta Peters Symonds Sixth Form Collegen egin zituen ikasketak.  Mánchesterreko Unibertsitatean amaitu zuen masterra, unibertsitateko Jodrell Bank Astrofisika Zentroan doktoretza hasi aurretik. 2012an lortu zuen doktoretza, "Fermi garaian irratiko nukleo galaktiko aktiboen uhin-luzera anizkoitzeko azterketak" tesiarekin.

## Ibilbidea 
Gupta bere doktoregoan hasi zen zientzia-komunikazioan, *The Jodcas*t-en paper garrantzitsua hartuz eta astronomian oinarritutako bakarrizketak eginez Bright Club eszenatokian, Mánchesterren eta Londresko Bloomsbury Theatreen. Urte horretan, egun bateko bidaia egin zuen MERLIN zazpi teleskopioak egun batean ikusteko.Gupta Erresuma Batuko fisikako irakasleen prestakuntzan sartuta dago.  BBCko *Tomorrow's World* telesaileko atal batzuen koanfitrioia da.

2016. urtean, Real Sociedad Astronomicak astronomian aitzindari diren emakumeak ospatzeko eskatutako erretratuetan parte hartu zuen. Urte horretan, "The invisible night sky" Royal Institution-en hizlari gonbidatua izan zen.Hitzaldiak ematen ditu aldizka elkarte astronomikoetan, Ingalaterrako hego-ekialdean.2015ean, Portsmouth Historic Dockyard-eko Stargazing Live-ren anfitrioia izan zen.

Astronomiari buruzko hitzaldi publikoekin batera, Gupezek interesa du komedia zientifikoan ere. Urte hartan antolatu zuen BAHFest-ek, ongi argudiatutako baina oker argudiatutako teoria zientifikoaren ospakizuna. Seldom *Sirius'' astronomiako podcast-aren sortzaile eta aurkezle da Gupta. 

2011n, bera I'm a Scientist, Get me out of here! Gupta Portsmoutheko Unibertsitateko Kosmologia eta Grabitazio Institutuan sartu zen 2012an. Dibulgazioaren, konpromiso publikoaren eta ebaluazioaren arduraduna da. Gupezek eskola-adineko 10.000 haurrekin egiten du lan, ikusle direnekin, urtero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Winnie-the-Pooh: Blood and Honey

***Winnie-the-Pooh: Blood and Honey***, Rhys Frake-Waterfield britainiar zinema zuzendariaren beldurrezko zinema bat da. Amber Doig-Thorne, Maria Taylor, Danielle Ronald, Natasha Tosini, May Kelly, Paula Coiz, Natasha Rose Mills, Craig David Dowsett, Chris Cordell, eta Nikolai Leon aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua
Christopher Robin Winnie-the-Pooh, Piglet, eta haien lagunen lagun onena da. Jolasak egiten ditu haiekin eta janaria ere ematen die. Hala ere, hazten doan heinean, bisita hauek ez dira maizago eta Pooh eta gainerakoei ez zaie janaririk ematen, beraz, gero eta gose eta etsiagoak dira. Christopher unibertsitatera joaten denean, bisitak erabat gelditzen dira, eta Pooh eta Piglet erabat basati eta aztoratu bihurtuko dira, hiltzaile bat egiten duten bitartean.

## Aktoreak
* Amber Doig-Thorne: Alice
* Maria Taylor: Maria
* Danielle Ronald: Zoe
* Natasha Tosini: Lara
* May Kelly: Tina
* Paula Coiz: Mary
* Natasha Rose Mills: Jess
* Craig David Dowsett: Winnie-the-Pooh
* Chris Cordell: Piglet
* Nikolai Leon: Christopher Robin

## Kanpo estekak
* IMDBko fitxa irakurgai
Gio Ponti

**Giovanni "Gio" Ponti** (Milan, 1891ko azaroaren 18a -*ibidem*, 1979ko irailaren 16a) italiar arkitekto eta diseinatzailea izan zen.

Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen eta 1921ean literatura graduatu zen Milanen. Bigarren Mundu Gerran STILE sortu zuen, erregimen faxistaren arkitektura eta diseinu aldizkaria. Hirurogei urteko ibilbidean, ehun eraikin baino gehiago diseinatu dira mundu osoan. Bere eraikinik ezagunena Milango Pirelli Dorrea da, Pier Luigi Nervi ingeniariarekin batera egina. Gainera, diseinatzaile industriala eta altzarien diseinatzailea izan zen.

1956an Gio Ponti, Gualtiero Galmanini, Giordano Forti eta Piero Portaluppirekin batera, Milango Politeknikoaren zabaltzean parte hartu zuten. Zabaltze horrek Arkitektura eta Diseinu Fakultate berria eraikitzea ekarri zuen, Milango arkitektura hezkuntza garatzeko pausorik garrantzitsuenetakoa izan zen proiektu bat.

## Iruditegia 

Duncan Pavilion at the Denver Art Museum.JPG|Denver Art Museum, Denver, 1970-71
DAM - 1971 Bldg.jpg|Denver Art Museum, 1971
Paolo Monti - Serie fotografica - BEIC 6363631.jpg|Harar auzoa, Milan (1950)
Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6331377.jpg|RAS eraikina, Milan (1956–1960)
Gio Ponti. Bottle with Stopper, ca. 1949.jpg|thumbnail|right|Gio Ponti. Botila, ca. 1949 Brooklyn Museum

## Kanpo estekak
Tmesisternus reductus

***Tmesisternus reductus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Gressitt ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1984an.

## Hedapena 
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak 14,4-17,8 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bobbie Vaile

'''Roberta Anne 'Bobbie' Vaile'* (Junee, Australia, 1959ko ekainaren 25a – Sydney, Australia, 1996ko azaroaren 13a) australiar astrofisikaria izan zen, eta fisikako irakaslea Sidney Oeste Macarthur Unibertsitateko Enpresa eta Teknologia Zientzien Fakultatean. 1996an hil zen, garuneko tumore operaezin baten kontra zazpi urte egin ondoren.
ezkerrera|thumb|200px|Vaileren tesia: Corona Australis constelation
## Biografia 
Vaile Junee-n jaio zen, Hegoaldeko Gales Berrian. Newcastleko Unibertsitatea (Erresuma Batua) artatu zuen, eta han bere B.Sc jaso zuen. Bere Ph.D. lortu zuen Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitatean, 1989an "Koroa Australis konplexua" tesiarekin.SETIren Fenix Proiektuan parte hartu zuen eta 1995ean Sidney Oeste Macarthur unibertsitatean sortutako Australiako SETI Zentroa ezartzen lagundu zuen.

## Aintzatespenak 
* 1995ean Vailek Australiako Zientzia Komunikazioaren "Unsung Hero of Australian Science" saria irabazi zuen, zientzia irakasteko metodo erraz eta atseginak garatzeko egindako lanagatik.
* 1999az geroztik oroitzapenezko lorategi bat dago Mendebaldeko Sidneyko Unibertsitatean,  Bobbyri eskainia, eta parke bat Camden-en, Hegoaldeko Gales Berrian (34°03 33 S 150°42°17°17°17 / .0591,150.71167 (Vaile Erreserve Erreserba Erreserba Erreserve Camden, 154.3S. 1540-150 e 05142),152_2_2_2_0
* Planeta txiki batek (6708 Bobbievaile) bere izena darama.
* CSIRO Sidneyko Mendebaldeko Unibertsitateko ohorezko kidea.

## Argitalpenak 
* A Search for Artificial Signals from the Small Magellanic Cloud - The Astronomical Journal 112, 164-166. Seth Shostak, Ron Ekers, Roberta Vaile, 1996. (Argitalpenik garrantzitsuenetakotzat jotzen da.)
* The Corona Australis Complex - Smithsonian/NASA ADS, 1989.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Vaile, Roberta Anne (Bobbie) (1959-1996), Encyclopedia of Australian Science
* Mike Simonsen, *The Remarkable Bobbie Vaile'', Simostronomy, 2009.
* Carol Oliver, Obituary: Bobbie Vaile (1959 – 1996), Publications of the Astronomical Society of Australia 14(1) (1997)130-132

## Kanpo estekak
Katalina Jagellondarra

**Katalina Jagellondarra** (; , ; Krakovia, 1526ko azaroaren 1a - Stockholm, 1583ko irailaren 16a) Suediako erregina ezkontidea izan zen 1568tik hil zen arte. Finlandiako dukesa (1562-1583) eta Finlandiako printzesa handia (1581-1583) ere izan zen.

Segismundo I.a Poloniakoa eta Bona Sforza Milangoaren alaba izan zen. Tutore italiarrek hezi zuten, eta latina, alemana eta italiera hitz egiten ikasi zuen, zaldi gainean ibiltzeaz gain, dantzan, kantuan eta hainbat musika-tresna jotzen.

1562an Joan III.a Suediakoarekin ezkondu zen Finlandiako duke garaian. Ezkontza zeremonia katoliko baten bidez egin zen. 1569an, Erik XIV.a Suediakoaren aurkako matxinadak irabazi ondoren, Joan eta Katalina koroatuak izan ziren.

Erregearen kanpo-politikan eta artearekiko zaletasunean eragina izan zuen, eta katolizismoari mesede egin zion

Seme Sigismundo III.a Vasa Suedian eta Polonian izan zen errege.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Frantziako emakumezkoen errugbi selekzioa

**Frantziako emakumezkoen errugbi selekzioa** Frantziaren ordezkaria da errugbi partida ofizialetan. 1982an jokatu zuen aurreneko partida eta ordutik emaitza bikainak erdietsi ditu; sei aldiz lortu du hirugarren postua Munduko Errugbi Kopan, eta sei aldiz irabazi Sei Nazioen Txapelketa. 

## Historia 
Emakumezkoen arteko aurreneko partidak 1890eko hamarkadan jokatu ziren Frantzian. 1920ko hamarkadan "barette" izeneko errugbiaren aldaera oso arrakastatsua izan zen, baina 1930erako kirol hori desagertu zen. 1965ean, Touluse eta Lyongo emakume ikasle batzuek errugbi partida bat antolatu zuten, munduko gosea amaitzeko karitatezko ekintza gisa. Arrakasta handia izan zuenez, 1969an Errugbi elkartea sortu zen eta lehiaketak abiatu, garaiko gobernuaren eta federazioaren iritzien aurka. 1982an jokatu zuen aurreneko partida selekzioak.

thumb|center|275px|Frantziako selekzioa 2014an
## Palmaresa 
### Munduko Kopa 
|}

### Sei Nazioen Txapelketa 
* Irabazlea (6): 2002, 2004, 2005, 2014, 2016, 2018
* Slam Nagusia (5): 2002, 2004, 2005, 2014, 2018

### Europako Errugbi Kopa 
** Irabazlea (5): 1988, 1996, 1999, 2000, 2004
** Finalista (4): 1995, 2003, 2007, 2012

## Kanpo estekak
Tmesisternus modestus

***Tmesisternus modestus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Charles Joseph Gahan ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1915ean.

## Hedapena 
Indonesian, Papuan aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus lepidus

***Tmesisternus lepidus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Pascoe  ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1868an.

## Hedapena 
Indonesian aurkitua izan da. Espezieak 16-22,5 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Tmesisternus lepidus* Catalogue of Life.
La reina de España

***La reina de España*** Fernando Truebak zuzendutako espainiar komedia dramatikoa da. 1998ko *La niña de tus ojos* filmaren jarraipena da.

## Sinopsia 
Berrogeita hamarreko hamarkadan, *La niña de tus ojos* filmean kontatutako gertaeretatik hogei urte ingurura, Macarena Granada aktorea, Hollywoodeko izar bihurtua, Espainiara itzuli zen Elisabet Katolikoaren buruzko superprodukzio bat filmatzeko. Hemen bere lagun ohiekin egingo du topo.

## Aktore taldea 
## Kanpo estekak
Madge Adam

**Madge Gertrude Adam** (Highbury, Londres, 1912ko martxoaren 6a – 2001eko abuztuaren 25a) astronomo britainiarra izan zen eta eguzki-fisikako graduondoko lehen ikaslea Oxfordeko Unibertsitateko behatokian.

## Biografia 
Hiru anai-arrebetatik gazteena jaio zen. Aita Drayton Park eskolako irakaslea zen. Bederatzi urte zituela gaixotu zen, eta urtebete eman zuen Liverpooleko ospitalean, ukondo bateko hezur-tuberkulosia eta errakitismoa tratatzeko. Han maisutza bat lortu zuen, eta ondoren doktoretza bat Lady Margaret Hall-en.

### Karrera profesionala 
Eguzki-fisikako graduondoko lehen ikaslea izan zen Oxfordeko unibertsitateko behatokian. Urteen poderioz, funtsezko pertsona bihurtu zen han bizitza osoan, eta, azkenean, bitarteko zuzendari bihurtu zen Bigarren Mundu Gerran, zuzendaria hegazkinen ekoizpenean lan egitera joan ondoren. Ondoren, zuzendariorde iraunkor bihurtu zen eta behatokiaren finantza-kontuak bere gain hartu zituen.

St. Hugh's-eko tutore laguntzaile izendatu zuten, eta astronomia ikastaroak eman zizkien Royal Navyko kadeteei, astronabigazioa azpimarratuz.

Nazioartean ezaguna zen Eguzki-orbanen izaerari eta eremu magnetikoei buruz egindako lanagatik. Oxfordeko Unibertsitateko Astrofisika Saileko irakaslea izan zen 1937 eta 1979 artean, eta Royal Astronomical Societyko kidea izan zen.

## Hautatutako argitalpenak 
* ADAM, Madge Gertrude. *Interferometric Measurements of Solar Wave-Lengths and an Investigation of the Einstein Gravitational Displacement.(Reprinted from the Monthly Notices of the Astronomical Society)* Taylor y Francis, 1948.
* Adam, Madge Gertrude. A new determination of the centre to limb change in solar wave-lengths." *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* 119.5 (1959): 460-474.
* Adam, Madge G. y H. Bondi. *The observational tests of gravitation theory.* *Proceedings of the Royal Society of London. Series A. Mathematical and Physical Sciences* 270.1342 (1962): 297-305.
* Adam, Madge G. ''Discussion of the results obtained by three tests of Einstein's relativity theory made on astronomical bodies from 1918 to 1960.* *PROCEEDINGS, SERIES A* 270 (1962): 297-304.
* Adam, Madge Gertrude.  *Line contours in sunspot regions.* *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'' 136.1 (1967): 71-90.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paris Pişmiş

**Marie Paris** **Pişmiş** **de Recillas** (jatorriz *Mari Sukiasyan* (**Մարի Սուքիասեան**) (Turkia, 1911ko urtarrilaren 30a &ndash; 1999ko abuztuaren 1a) astronomo mexikarra izan zen, Turkian jaioa eta armeniar jatorrikoa. Turkiako zientzia fakultate batean lizentziatu zen lehen emakumea izan zen, eta Mexikoko lehen astronomo profesionala.

## Biografia 
Pişmiş Orstaköyn jaio zen, Istanbulgo Beşiktaş-ko barrutiko auzo batean. Bere aita Migirdiç Pişmiş-en biloba zen, Abdul-Aziz sultanaren Finantza ministro izandakoa (1861-1876), eta ama Mateos Izmirlianen iloba. 1937an, Istanbulgo Unibertsitateko Zientzia Fakultateko doktoretza lortu zuen lehen emakumea izan zen. Bere doktoretzako gainbegiralea Erwin Finlay Freundlich izan zen, bertara nazien jazarpenetik ihes egin zuten zientzialari alemaniar asko bezala iritsia, bere jenioaz ohartu eta AEBra joateko babesa eman ziona Harvardeko bekadun bezala 1938an. Bigarren Mundu Gerraren hasieraren ondorioz Estatu Batuetan egon ondoren, Harvard Unibertsitaten jarduera akademikoak garatu zituen, non Felix Recillas, matematikari mexikarra, bere senarra izango zena ezagutu zuen. Azkenean, Mexiko D.F.-n kokatu ziren, eta, horrela, Mexikoko lehen astronomo profesionala bihurtu zen. Berrogeita hamar urtez baino gehiagoz UNAMen lan egin zuen, eta honek bere lana aitortu zion, eta Honoris Causa doktoregoaren ohorea eman zion. 1955etik aurrera, Paris Mexikon hasi zen astronomiako lehen ikastaro arautuak ematen, eta maisu eta inspirazio-iturri bihurtu zen Mexikoko lehen astronomo profesionalentzat. Astronomo gazteen irakasle gisa egindako ekarpenagatik, UNAMeko *Zientzia Irakaskuntzako saria* eman zitzaion.

Parisen ezaugarri azpimarragarrienetako bat erronka eta garapen tekniko aitzindariekiko etengabeko interesa izan zen, eta horrek lankideek imitatu beharreko eredu bihurtu zuen, Mexikoko emakumezko ikasle gazteengan eragin oso positiboa izan zuelarik. Horren ondorioz, gaur egun Institutuan lanean ari diren ehun astronomoetatik %25 emakumeak dira.

1998an, *Reminiscences in the Life of Paris Piúmicoa: a Woman Astronomer* izenburua zuen autobiografia argitaratu zuen. 1999an hil zen. Bere nahien arabera, erre egin zuten. Haren alaba Elsa Recillas Pishmish astrofisikoa da.

* 1938. On *the Interpretation of the K-term*. Bol. Publications of the Istanbul University Observatory-ren 10. artikulua. 23 orrialde

## Sariak eta aintzatespenak 
* *UNAMeko Astronomia Institutuko ikertzaile emeritu* izendatu zuten.
* *Honoris Causa doktore-gradua* jaso zuen, bai UNAMen bai INAOEren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marisa Roa Vicente

**Marisa Roa Vicente** (Lizarra, Nafarroa Garaia,    ) Puyko Basilikako eta Lizarrako Santiagoko LX kofradiako abesbatzaren zuzendaria da 2008tik.

## Bizitza 
Puyko Basilikako eta Lizarrako Santiagoko LX kofradiako abesbatza Antonio Roa Irisarrik jarri eta zuzendu zuen 2008an hil zen arte. Une horretatik aurrera, Marisa Roa Vicente alabak du koruaren “batuta”. Koruak urtean behin, gutxienez, erromesaldia egin du Espainiako hainbat herritara eta Santiago apostoluaren eta Mariana ezagunen inguruko herrialdeetan. Jerusalemera joatea ametsetariko bat zen eta 2013an gauzatu zuten.

## Aitortzak 
* 2013an Israelgo Turismo Ministerioak “Munduko erromesak” gisa  izendatu zuen Puyko Basilikako eta Lizarrako Santiagoko LX Kofradiako abesbatza, Lurralde Santura abenduko lehen egunetan egindako bidaia baten ondoren. Israelgo Turismo Ministerioak oso gutxitan ematen du sari hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Fitzalan-Howard (Norfolkeko XVIII. dukea)

**Edward William Fitzalan-Howard, Norfolkeko XVIII. dukea** (Londres, 1956ko abenduaren 2a) ingeles noblea da.

1975 eta 2002 artean Arundelgo kondea izan zen eta 2002an Norfolkeko duke bihurtu zen bere aita hil ondoren. Dukea katolikoa da, eta historikoki bere familia izan da, eta aristokrazia britainiarraren lehen postuan dago.

Norfolkeko dukearen kategorian konde-mariskal kargua ere badu. Karguaren zereginen artean estatu zeremonia handiak antolatzea dago, hala nola hiletak eta koroatzeak. 18. dukea Elizabeth II.aren hiletaren eta Karlos III.aren koroatzearen antolatzailea da.
Veneciafrenia

***Veneciafrenia*** 2021ean Álex de la Iglesia bilbotar zinema zuzendariak zuzendutako slasherra da.

## Sinopsia 
Espainiar hogeita hamar urteko-talde bat Veneziara iritsiko da turismo-bidaian, eta banan-banan desagertzen hasiko da. Haietako baten kokalekuaren misterioaren aurrean, besteek bilaketari ekiten diote, eta oso koadrila elkartua zena pitzatuz doa.

## Aktore taldea 
## Kanpo estekak
La corona partida

***La corona partida*** Jordi Fradesek zuzendutako espainiar film dramatikoa da. Berez, *Isabel* telesailaren sekuela eta *Carlos, Rey Emperador* telesailaren prekuela gisa sortu zuten.

## Sinopsia 
Elisabet erreginaren heriotzaren ondoren, Fernando Katolikoa eta Felipe Ederra haren oinordeko izateko borrokan ari dira. Joana, Gaztelako tronurako oinordeko legitimoa, egoera horren biktima da, eta guztiei interesatzen zaie beren eromena eta gobernatzeko ezgaitasuna frogatzea.

## Aktore taldea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak