open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saki Yamazaki

**Saki Yamazaki**, japonieraz 山崎早紀, (Kakegawa, Japonia, 1991ko azaroaren 12a) japoniar softbol jokalaria da, eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Olinpiar Jokoak 
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan Japoniako urrezko domina irabazi zuen taldeko kide izan zen. Urrezko dominaren partidako 6. sarreran, enbrage-joko bikoitzean lagundu zuen talde amerikarraren aurka, Japoniaren 2-0eko markagailuari eusteko.
AEBk (zilarrezkoa) eta Kanadak (brontzezkoa) eskuratuko zituzten. Hauek osatu zuten Japoniako taldea: Haruka Agatsuma, Mana Atsumi, Yamato Fujita, Miu Goto Nodoka Harada, Yuka Ichiguchi, Hitomi Kawabata, Nayu Kiyohara, Yukiyo Mine, Sayaka Mori, Minori Naito, Yukiko Ueno Saki Yamazaki, Eri Yamada eta Yu Yamamoto-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Towanda Rebels

**Towanda Rebels** komiko, artista, idazle eta feminista-bikotea da, **Zua Méndezek** (Madril, 1985) eta **Teresa Lozanok** (Madril, 1986) sortua. Emakume horiek emakumeen eta nesken sexu-esplotazioari aurre egiten diote, sare sozialen bidez, #HolaPutero kanpainaren bidez. Kanpaina hori 2017an jarri zuten martxan, eta bideo batean salatzen zuten sexu-esplotazioaren arduradun zuzena edo puteroa, hots, emakume kontsumitzailea. Bi emakume horiek hitzaldiak ematen dituzte Espainia osoan, prostituzioak mundu osoko emakume eta neskentzat duen eraginari buruzkoak.

## Ibilbidea 
Towanda Rebels 2017an jaio zen YouTuben, dibulgazio eta prestakuntza feminista kanal gisa, fikziozko sortzaile izateaz gain. 

Lehen kanpainen artean, #YoTecreo, Manadaren biktimari laguntzeko (2017) eta  #HolaPutero (2017) daude. Kanpaina horrek prostituzioaren kontsumitzaileak salatzen ditu, eta galdetzen dute ea gizonek emakumeak erosteko eskubidea duten, prostituzioaren aurka, ia milioi bat erreprodukzio eginda  YouTuben, baita  #MafiaReproductiva  eta #ManadaPorno, alokairuko sabelen eta pornografiaren negozioaren aurka ere, hurrenez hurren.

2018an, "Hola, guerrera" argitaratu zuten. Liburu horretan, feminismoaren historiaz gain, beste gai batzuk ere aipatzen dira: bortxaketaren kultura, prostituzioa, matxismo instituzionalizatua, kosifikazioa, pornoa, etab. 

2019ko urrian Resetearas seriea aurkeztu zuten *Purple Trama* produkzio-etxea sortu. 2020an, *Sex Toy, la rebelión de las muñecas (Sex Toy panpinen matxinada)* obra estreinatu zuten. Banakako esperientzia batetik abiatuta, konpromiso kolektibora iristeko, feminismoa agenda politikoan kokatzen ari den indarkeriak salatuz.
## Kideak 
Zua Méndezek (Madril, 1985), Humanitateetan lizentziatua, eta Teresa Lozanok (Madril, 1986), kazetaritzan lizentziatua.

## Sariak 
* 2018an *Getafeko Martxoak 8. saria*  #HolaPutero kanpainagatik
* *Ser feministas*. (2020) Feminismos bilduma
* *No somos princesas somos guerreras. Cuentos feministas para un mundo nuevo.* (2021)

### Antzerkia 
* *Sex Toy, la rebelión de las muñecas* (2020) produktoreak eta aktoreak

### Ikus-entzunezkoa 
* “*Porn Laid Bare*” 3. atala: How Does Porn Affect Users? (2019)
* *Reseteadas*, Instagramerako seriea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Towanda Rebels webgunea
* YouTube kanala
* Zua Méndez
Betelu (botilako ura)

**Betelu** markako ura, botilako ura da, Betelun (Nafarroa Garaia) kokatutako enpresa batek botilaratua eta banatua. Betelun *Dama Iturria* deritzon iturri hidrotermal naturaletik sortzen den ura botilaratzen da, eta herrian egon zen bainuetxea itxi ondoren (1866tik 1965era egon zen bainuetxea irekita), 1967an sortu zen ura botilaratzeko negozioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betelu (argipena)

**Betelu** izenak hainbat adiera du:

* **Betelu**, Nafarroa Garaiko udalerria, Leitzaldean.
* **Orotz-Betelu**, Nafarroa Garaiko beste udalerri bat, Zangozako merindadean.
* **Betelu**, botilako ur marka.

Euskal deitura ere bada Betelu, adibidez pertsona hauena:

* **Betti Betelu** (1924-1990), dantza irakasle lapurtarra.
Gofrearen eguna

thumb
**Gofrearen eguna** (Waffle Day ingelesez, suedieraz: våffeldagen, våffeldagen ahozkatua; norvegieraz: vaffeldagen; danieraz: vaffeldag) Suedia, Norvegia eta Danimarkan, martxoaren 25ean ospatzen den tradizioa da, wafleak jateko ohitura dituzten herrialdeetan. Ospakizun erlijiosoaren txanda Waffle Egunean gertatu zen, suediar Vårfrudagenek, "Amaren eguna" ("eranskinaren jaia") esan nahi duena, våffeldagen ("Waffle eguna") antzekoa ematen duelako, eta, denbora pasa, suediarrek Waffle Day deitzen eta wafpak jaten hasi zirelako.

Waffle Day duela gutxi ospatzen hasi da beste herrialde batzuetan ere, askotan waffletan espezializatutako jatetxe eta kafetegiek bultzaturik, Indian bezala, non Belgikako Waffle Co. elkarteak 2018an National Waffle Day of the Uztailean, edo Norvegian ospatuko zutela iragarri zuen, non Waffle Day dena ezezaguna zen. Batzuek aukera maite dute eta benetako jaialdi bat dela pentsatzen dute, beste batzuei, ordea, ez zaie gustatzen edo ez dute ulertzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeruko ehorzketa

thumb|Zeruko ehorzketa bat egiteko gorpuaren garraioa, 1920 inguruan.
**Zeruko ehorzketa** (Tibeteko hizkuntzan: བྱ་གཏོར་, Wylie transliterazioa: bya gtor, "hegaztiei arima ematea") hileta-jarduera bat da, non giza gorpua ebaki eta mendi baten gailurrean jartzen den, elementuen (mahabhuta) eta animalia sarraskijaleen eraginpean jarriz; batez ere sai arren eraginpean. Ohikoa da Tibeteko Txinako Herri Errepublikan, Sichuan, Qinghai eta Barne Mongolian, baita Mongolia, Bhutan eta Indiako zenbait herrialdetan ere. Badira errituala prestatzeko eta gauzatzeko toki zehatzak, Budismo Vajrayanako tradizioen arabera.

Tibetar gehienek budismoarekin bat egiten dute, berraragiztatzea aldarrikatzen duena. Ez dago gorputza zaindu beharrik, haien usteetan edukiontzi hutsa baita. Naturak deskonposatu dezake, edo hegaztiek jan dezakete; beraz, erritualaren funtzioa hondarrak botatzea besterik ez da. Tibeten lurra gogorregia eta harritsuegia da hilobi bat zulatzeko, eta, beraz, errausketa baino nahiago izaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lirong Journal; Tibetans, and Vultures, Keep Ancient Burial Rite.
Jo Nesbø

**Jo Nesbø** (Oslo, 1960ko martxoaren 29a) norvegiar idazle, futbolari ohi eta musikaria da.

Ekonomian eta enpresen zuzendaritzan lizentziatu zen eta Molde SKn futbolean jokatu zuen lesio baten ondorioz erretiratu zen arte.

Harry Hole detektibea protagonista duten polizia-eleberrien egilea da. Garai guztietako idazle norvegiarrik arrakastatsuena da.

Idazlea izateaz gain, abeslaria eta abestien egilea da Di Derre rock talde norvegiarraren eskutik.
Idazlea izateaz gain, *Di Derre* rock talde norvegiarraren abeslaria eta abestien egilea da.

## Lanak 
### Harry Hole 
* *Flaggermusmannen* (1997)
* *Kakerlakkene* (1998)
* *Rødstrupe* (2000)
* *Sorgenfri* (2002)
* *Marekors* (2003)
* *Frelseren* (2005)
* *Snømannen* (2007)
* *Panserhjerte* (2009)
* *Gjenferd* (2011)
* *Politi* (2013)
* *Tørst* (2017)
* *Kniv* (2019)
* *Blodmåne* (2022)

### Doctor Proctor 
* *Doktor Proktors prompepulver* (2007)
* *Doktor Proktors tidsbadekaret* (2008)
* *Doktor Proktor og verdens undergang. Kanskje.* (2010)
* *Doktor Proktor og det store gullrøveriet* (2012)
* *Kan Doktor Proktor redde jula?* (2017)
### Olav Johansen 
* *Blod på snø* (2015)
* *Mere blod* (2015)
### Beste eleberri batzuk 
* *Karusellmusikk* (2001) – ipuinak
* *Det hvite hotellet* (2007)
* *Hodejegerne* (2008)
* *Sønnen* (2014)
* *Macbeth (2018)
* *Kongeriket* (2020)
* *Sjalusimannen og andre fortellinger* (2021)
* *Rotteøya og andre fortellinger* (2021)
* *Natthuset* (2023)

### Ez-fikziozkoak 
* Espen Søbyerekin batera, *Stemmer fra Balkan/Atten dager i mai'' (1999)

## Kanpo estekak
Fe, Fi, Fo, Fum eta Phooey

[eskuinera|thumb|Bost sagu eta hiru astronauta joan ziren Ilargira eta Lurrera itzuli ziren [Apollo 17|Apolo 17aren *America aginte moduluan*, orain Houstongo Espazio Zentroan ikusgai.]]
[eskuinera|thumb|[Ronald Evans NASAko astronautak eta arratoiek elkarrekin orbitatu zuten Ilargia, sei egunez baino gehiagoz, 1972an.]]
**Fe, Fi, Fo, Fum eta Phooey** bost arratoi dira Ilargira joan zirenak, eta 75 aldiz inguratu zuten 1972ko Apolo 17 misioan. NASAk identifikazio-zenbaki hauek eman zizkien: A3305, A3326, A3356 eta **A3400**. Apollo 17an, Eugene Cernan, Harrison Schmitt eta Ronald Evansek eman zizkieten ezizenak. Lau sagu arrek, sagu eme batek, eta Evansek Apollo *America* komando-moduluan sei egun eta lau orduko errekor baten bidez orbitatu zuten Ilargia; Cernanek eta Schmittek, berriz, Apollo programako azken ilargi-txangoak egin zituzten. 

Saguek banakako hodi-konpartimentuetan bidaiatu zuten aluminiozko edukiontzi baten barruan, "behar adinako janari-hornidura, tenperaturaren kontrola eta potasio superoxidoaren erreserba, CO2 xurgatu eta oxigeno freskoa ematen ziena". Arratoi ar bat (A-3352) hil egin zen bidaian, eta bizirik atera ziren lau arratoiak hil eta disekzionatu egin zituzten, Ilargitik itzultzean izango zuten informazio biologikorako

## Xedea 
Apollo 17a 1972ko abenduaren 7an abiatu eta Lurrera itzuli zen abenduaren 19an. Izpi kosmikoen esperimentu biologiko batek (BIOCORE) eraman zituen bost poltsiko-saguak (*Perognathus longimembris*). Espezie hori aukeratu zuten esperimenturako, ongi dokumentatutako erantzun biologikoak zituztelako. Espeziearen abantaila batzuk hauek dira: tamaina txikia, egoera isolatuan mantentzeko erraztasuna (misioak irauten duen bitartean ez du edateko urik behar eta hondakin oso kontzentratuak sortzen ditu) eta ingurumen-estresari aurre egiteko gaitasun egiaztatua.

Fe, Fi, Fo, Fum eta Phooey erradiazio-monitoreekin jarri zituzten beiren azpian, izpi kosmikoek kalterik egingo ote zieten ikusteko. Bost arratoietatik lau bizirik irten ziren hegalditik; ez zen zehaztu zergatik hil zen bosgarrena.

## Galeria 

Fitxategi:Apollo 17 Night Launch - GPN-2000-001150.jpg|1972ko abenduaren 7ko Apoloren gaueko jaurtiketa
Fitxategi:Apollo-17-Landing.jpg|Apollo 17 kapsula espaziala Hego Ozeano Barean urtzear dago.
Fitxategi:Apollo-17-with-USS-Ticonderoga.jpg|USS *Ticonderoga*, 1972ko abenduaren 19a (hiru astronautak itsasontzian zeuden)
Fitxategi:Apollo 17-insignia.png|Misioaren intsignia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ali Aguilar

**Alison Paige Aguilar** (Roseville, Kalifornia, AEB, 1995eko abuztuaren 28a) softbol jokalari estatubatuarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion, zilarrezko domina irabazi zuen AEBko selekzioarekin. Unibertsitateko softbolean jokatu zuen Washingtonen 2014tik 2017ra, non hiru aldiz First Team All-Pac-12 eta National Fastpitch Coaches Associationeko Bigarren eta Hirugarren Talde All-American izendatu zuten azken bi urteetan. Cowles Kopa irabazi zuen National Pro Fastpitch-eko Scrap Yard Dawgs-ekin 2017an. Profesionalki ere jokatu zuen Japonian.

## Hastapenak 
Aguilar Rosevillen (Kalifornia) jaio zen Mark eta Kristin Aguilar gurasoengandik. Orangevaleko (Kalifornia) Casa Roble High School-en graduatu zen 2013an 3,8 GPArekin eta lau sari softbolean.

## Jokalari ibilbiea 
### Unibertsitatea 
Aguilar unibertsitateko softbolean jokatu zuen Washingtonen. Washingtonera bateatzaile gisa joan zen, baina Heather Tarr-ek, Huskyen entrenatzaileak,  alde egin behar zuela erabaki zuen, Aguilarrek trantsizioa egin zuen, eta herrialdeko bateatzaile onenetarikoa bihurtu zen; 2016an, junior denboraldian, 21 home run egin zituen.

### Profesionala 
Aguilar hamahirugarren sailkatu zuen Scrap Yard Dawgs-ek 2017ko NPF aurreikuspenean. Taldean egin zuen lehen denboraldian, Cowles Cup irabazten lagundu zion taldeari; programaren historiako lehen txapelketa izan zen.

## Nazioarteko ibilbidea 
Aguilar, 2016ko Emakumeen Softbol Mundu Txapelketan, Estatu Batuak ordezkatzeko hautatu zuten, eta taldeak urrezko domina irabazi zuen. Aguilarrek ,273 bateatu zituen txapelketan, Home run bat eta 5 RBI.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan AEBrentzako zilarrezko domina irabazi zuen taldeko kide izan zen. Japoniak (urrezkoa) eta Kanadak (brontzezkoa) eskuratuko zituzten. Hauek osatu zuten AEBko taldea: Ali Aguilar, Monica Abbott, Valerie Arioto, Ally Carda, Amanda Chidester, Rachel Garcia, Haylie McCleney, Michelle Moultrie, Dejah Mulipola, Aubree Munro, Bubba Nickles, Cat Osterman, Janie Takeda, Delaney Spaulding eta Kelsey Stewart-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa María del Rio (León)

**Santa Maria del Rio** Espainiako herri bat da, Villaselan udalerrikoa, Ceako lurraldean, Leongo probintzian, Gaztela eta Leongo autonomia-erkidegoan

= Geografia =

### Kokalekua 
## Demografia 
Populazioaren bilakaera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ayuntamiento de Villaselan
Rosa Balaguer Oltra

**Rosa Balaguer Oltra** (Dénia, 1956-Valentzia, 2022ko otsailaren 25a) kazetari valentziarra izan zen, irratian eta telebistan valentzieraz hitz egiten aitzindaria. 

## Biografia 
Denian jaio zen 1956an. Rosita Oltra eta Vicent Balaguerren alaba. 1962an, umeen mailako fallera nagusia izan zen. Aitak sortutako *Grup de Teatre Llebeig* taldeko kide ere izan zen.

### Ibilbide profesionala 
Valentziako irratian valentzieraz mintzatu zen lehen profesionaletako bat izan zen, eta *De dalt a baix* (1973-1982) programan egin zuen, Toni Mestrerekin batera. Eta 1982tik aurrera, *Ara i aquí* programan. RTVE Valentziako ekoizpen-zentroko Aitanaren albistegiak aurkeztu zituen. Ondoren, institutu batean irakasle aritu zen. 

## Erreferentziak
Maria Àngels Anglada

'''Maria Àngels Anglada i d'Abadal'* (Vic, Bartzelonako probintzia, 1930eko martxoaren 9a - Figueres, Gironako probintzia, 1999ko apirilaren 23a) emakumezko idazle katalan bat da.

## Ibilbidea 
Filologia Klasikoan lizentziatua, literaturaren kritika landu zuen, eta arreta handia jarri zuen Kataluniako eta Italiako poetengan eta Greziako mitoetan. Bere lan kritikoan nabarmentzekoak dira *Aproximació a la poesia de Salvador Espriu*, *Salvador Espriu en els seus millors escrits* (1974) lanaren barruan, eta *Viatge a Ítaca amb Josep Carner* (1982). 

Figueresko *Canigó*, *El pont, Reduccions eta 9 país* argitalpenen kolaboratzailea izan zen. Herri horretan luzaro aritu zen irakasle.

Senarrarekin batera, *Memòries d’un pagès del segle XVIII* (XVIII. mendeko nekazari baten memoriak) idatzi zuen, 1978an argitaratua. Narratzaile gisa, 1978an Josep Pla saria irabazi zuen *Les closes* lanarekin, eta *No em dic Laura* (1981) kontakizunen bilduma argitaratu zuen. *Sandàlies d’escuma'' lanarekin Lletra d'Or saria eta Kritikaren Sari Nazionala lortu zituen 1985ean. Beste narrazio batzuk dira *Artemísia* (1989), *L’agent del rei* (1991), *El violí d’Auschwitz* (1994) eleberriak eta *La* *daurada parmèlia i altres contes* (1991) ipuin bilduma.

Poeta gisa *Díptic* (1972), Núria Albórekin, eta *Kiparíssia* (1980) argitaratu zituen. Bere poesia guztia *Columnes d’hores*-en bildu zuen (1965-1990). Bere obraren zati bat Josep Terok musikatu zuen *Et deixaré la veu* ikuskizunean (2002), izen bereko diskoan jasoa.

## Lanak 
### Poesia 
### Prosa 
### Saiakera 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1994an, Kataluniako Generalitateak Creu de Sant Jordi eman zion 
* 1996an, Figueresko adopziozko alaba izendatu zuten.

## Kanpo estekak 
* M. Àngels Anglada katedra, Gironakoa
Arundhati Bhattacharya

**Arundhati Bhattacharya** (Kalkuta, India, 1956ko martxoaren 18a) bankera indiar erretiratua da, eta Indiako Estatuko Bankuko lehen emakume lehendakaria izan zen.

## Biografia 
Bengaliar familia batean jaio zen, Kalkutan. Hiru anai-arrebetatik txikiena da. Ama aholkulari homeopatikoa zen, eta aitak Bhilaiko altzairu-instalazioan lan egiten zuen ingeniari elektriko gisa. Arundhati Literatura ingelesean graduatu zen Lady Brabourne Collegen. Ondoren, Arte Ingeleseko masterra egin zuen, Kalkutako Jadavpur Unibertsitatean.

### Ibilbide profesionala 
Indiako Estatuko Bankuan hasi zen lanean 1977ko irailean, 22 urterekin. Gora egin zuen, 36 urteko lan-ibilbidean, eta State Bank of Indian buru izan zen lehen emakumea izatera iritsi zen. 2013 eta 2017 urteen artean jardun zuen buru, harik eta erretiratu zen arte. 

Ondoren, beste enpresa batzuen zuzendaritzan sartu zen, hala nola Piramal Group, Wipro Limited, SWIFI India. Enpresari indiarra da, eta 15 enpresa desberdinen buru izan da. 2022an *Indomitable*: *A few stories about famous outcasts and their literary accounts* izeneko liburua argitaratu zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016an Forbesek munduko 100 emakume boteretsuenen artean sailkatu zuen.
* 2017an, LHko Top 100 Global Thinkers-en artean, 'Foreign Policy' aldizkariak egindako aintzatespena.
* 2018an Enpresa-burua, The Asian Award-en eskutik.
* 2018an Leadership lessons from leading TED.

## Erreferentziak
San Millan eliza (Zuriain)

**San Millan eliza** Esteribarko Zuriain lekuan XV. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Habearte bakarreko eraikin gotikoa (XV-XVI. mendeak), hiru ataletan banatua, burualdea burualde zuzenekoa duela. Kapera nagusiaren aurreko zatian kapera txiki bana ireki zen, transeptu gisa. Dorrea altxatzen den habeartearen lehen atalean kanoi-ganga berregin batek estaltzen du, eta gainerakoetan gurutze-ganga izartuak. Trazeria konplexuena da kapera nagusian eta alboetan, eta gainerakoetan baino modernotasun handiagoaren sintoma da.

Epistolaren aldetik sartzen da, zirkuluerdiko arku molduratuko atea du, eta, aurretik, arkupe gangaduna, kanoiarekin.

Barruan, erretaula nagusiak, rococo izaerakoa (XVIII. mendearen 2. erdia), bere gorputz nagusian, garai eta estilo bereko hiru tailu ditu (San Millan, San Antonio Abad eta Santa Luzia artean). Ebanjelioaren aldeko kaperan, polikromiarik gabeko erretaula barroko bat dago (1725). Erretaularen erdiko horma-hobian Ama Birjina eta Haurra eserita ageri dira. Erdi Aroko jatorria dute, eta berriak dira Ama Birjinaren burua eta ezkerreko eskua, Haurra, koroak eta polikromia.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zuriain

## Kanpo estekak
Bosgarren Zigiluaren irekiera

***Bosgarren Zigiluaren irekiera*** (edo ***Apokalipsiko Bosgarren Zigilua*** edo ***San Joanen begitazioa***) 224,8 x 199,4 cm luze-zabal den olio-pintura bat da, El Grecok 1608tik 1614ra bitarte margotu zuena Toledoko harresietatik kanpoko San Joan Bataiatzailearen elizaren alboko aldare baterako. Egun, New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten dago.

Obra amaitu gabe zegoen El Greco hil zenean. Elizako beste bi erretauletan ez bezala, bere seme Jorge Emanuelek ez zuen osatu. Pintura nabarmenki murriztu zen Pradoko Museoan 1880an egindako zaharberritze batean. Zaharberritzaileak 175 zentimetro moztu zuen goiko aldean eta 20 zentimetro kendu zituen ezkerreko ertzetik.

## Obraren gaia
Margolanaren gaia ez zen argi eta garbi zehaztu denbora luzez. 1908 baino lehen, El Grecoren koadro honi *Maitasun profanoa* deitzen zitzaion. Izan ere, falta den goiko zatiak El Grecok eliza bererako margotutako beste erretaula baten antza izan zezakeen (*Aingeruen Kontzertua*). Hortaz, ulertu zen gorde den beheko atalak maitasun profanoa islatzen zuela, eta goiko aldeak, berriz, maitasun jainkotiarra edo sakratua.

Azken epaiketaren edo hautatuen berpizkundearen profezia zela esan zuten zenbait interpretaziok. Ignacio Zuloagak interpretatzen zuen zeruko eta lurreko maitasuna irudikatzen zuela. Manuel Bartolomé Cossiok adierazi zuen lehendabiziko aldiz 1908an obraren gaia zela Joanen begitazioa eta Bosgarren Zigiluaren irekiera, eta harrezkeroztik finkatu da artearen historian.

Margolanak Apokalipsiaren liburuaren pasarte bat (6:9-11) irudikatzen du: jazarritako martiriek justizia eskatzen diote Jainkoari. Obran, San Joanen irudia nagusitzen da, eta atzealdean, berriz, haren begitazioa azaltzen da. Horko irudiek bi talde osatzen dituzte -ezkerrean bi gizon eta bi emakume, eskuinaldean hiru gizon-, kolore ezberdineko oihalekin identifikatzen direnak. Eskuinean dagoen gizona oihal zuri bati heltzen dio, zeina bi kerubinetako batek helarazten baitio. Oihal horien funtzioari dagokionez, ez dago argi garbitu edo estaltzeko erabiltzen diren. Keinu sendoen eta oihal-tolesduraren konbinazioarekin, El Grecok Kapera Sistinoko Michelangeloren freskoetako ignudiak ekartzen ditu gogora.

## Jabetza
El Greco hil zenean, 1614an, obra bere seme Jorge Manuel Theotocópuli pasatu zitzaion. Gero, badakigu Antonio Cánovas del Castillo Espainiako lehen ministroa izan zela jabea. Lanaren egoerarekin konforme ez zegoenez, 1880an zaharberritzen saiatu zen. Zaharberritze saiakerak gutxienez 175 zentimetro kendu zituen goialdetik.

Cánovas 1897an hil ondoren, margolana 1.000 pezetatan saldu zioten Ignacio Zuloaga margolariari, zeina funtsezkoa izan baitzen Europan El Grecoren gaineko interesa suspertzeko. Margolan hau haren *Mis amigos* lanaren atzealdean ikus daiteke, 98ko Belaunaldiko hainbat kide nabarmenekin batera. Ezaguna da Zuloagak Pablo Picassori eta Rainer Maria Rilkeri koadroa erakutsi ziela. Adierazi zuen "Modernismoaren aitzindaria" zela. 1956an, Zuloaga Museoak artelan hau New Yorkeko Metropolitan Museum of Arti saldu zion, eta gaur bertan dago ikusgai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Blázquez

**María Blázquez** (Badajoz, Extremadura, 1974ko maiatzaren 16a), eleberrigilea eta poeta da.

Haren narratibak sakontasun lirikoa eta literatura-irudien indarra ditu ezaugarri. Bere poesian irudi horiek nabarmentzen dira eta metapoesiarako joera eta emozioaren etengabeko bilaketa antzematen dira.

## Argitaratutako lanak 
* *Bajo el silencio* (Alféizar argitaletxea, 2019). . Eleberria

* *Queda la muerte* (Seleer argitaletxea, 2016). ISBN ά946414-8-0. Eleberria.

* *Nadie* (Literarte argitaletxea, 2016). ISBN ά944591-2-2. Eleberria.

* *Plan de fuga* (Acanto bilduma, 2016). . Poesia.

* *La colina de los geranios* (Ledoria argitaletxea, 2013). ISBN ά16005-11-6. Selma Lagerlöf Literaturako Nobel Saria jaso zuen lehen emakumearen bizitzan barneratzen den eleberria.

* El *pintor* ciego (Herákleion argitaletxea, 2013). ISBN ά94126-23-9.Eleberria.

* *Crónicas de la Gárgola Almada* (Ediciones Oblicuas, 2011). ISBN ά15067-64-1. Kontakizunak.

Poesia eta ipuin bildumetan, literatur aldizkarietan, antologietan eta *Historia de una hormiga* argitaratu zuen (Alcobendasko udala, 2018), “La Esfera” Irakurketa Poetikoen Ziklorako.

## Aitorpenak 
* "Max Aub" ipuin-saria, 2017. Finalista.
* "Guardo" ipuin-lehiaketa, 2017. Finalista.
* "Hermanos Caba" poesia saria, 2016
* "Max Aub" ipuin-saria, 2016. Finalista.
* "Fernando Gil Tudela" Poesia Saria, 2015
* "Rafael Gónzalez Castell" kontakizun-lehiaketa, 2015. Finalista.
* "Tutera Hiria" Ipuin Saria, 2015. Finalista.
* López-Torrijos eleberri-saria, 2013. Finalista.
* "José Rodríguez Dumont" Poesia Saria, 2013
* "Giralda" nobelaren nazioarteko saria, 2012
* "Archivos del Sur" Mikroargazkien Saria, 2012. Buenos Aires.' Finalista.
* "Poeta Juan Ramos" Poesia Saria, 2012
* "Segoviako Poesiaren Nazioarteko Eguna" saria, 2011
* "Omenaldia Miguel Hernándezi" poesia saria, 2010
* "Narratiba Oblicuas" saria, 2010. Finalista.

## Erreferentziak 
* Alborada Goilzadia literatura-aldizkaria. 12. urtea 41. zk. n. lege-gordailua.BI-2527-01(www.revistaalborado.es)
* Aldaba literatura-aldizkaria, 19. zk., 2012. SE-4258-2009 legezko gordailua

## Kanpo estekak
Moses Blah

**Moses Zeh Blah** (Toweh Town, 1947ko apirilaren 18a - Monrovia, 2013ko apirilaren 1a) liberiar politikaria izan zen. Liberiako presidentea izan zen 2003k abuztutik urrira.

Charles Ghankay Taylorren gerrillara batu zen Samuel Doeren aurka borrokatzeko, bera baitzen hilketa etnikoen arduraduna eta jeneral mailara iritsi zen 1990eko hamarkadako Liberiako Lehen Gerra Zibilean.

Libian eta Tunisian enbaxadore izan zen 1997an Taylor presidente hautatu aurretik. 2000ko uztailean Taylorrek presidenteorde izendatu zuen.

2003ko abuztuan Taylorrek dimisioa eman ondoren, presidente bihurtu zen, baina bi hilabetez bakarrik eutsi ahal izan zion presidentetzari. Charles Gyude Bryant buru zuen trantsizioko gobernu batek ordezkatu zuen, Nazio Batuen laguntzarekin.

## Kanpo estekak
Beatosu eta Goblu

**Beatosu** eta **Goblu** Ohioko existitzen ez diren bi hiri dira, Fulton eta Lucas konderrietan daudenak. Michigan estatuko mapa ofizialaren 1978-1979 edizioan sartu ziren. Izenak Michigango Unibertsitateko ("Go Blue!") jarraitzaileen esloganari dagozkio eta hauen lehiakide nagusi diren Ohioko Estatuko Unibertsitateari egiten die erreferentzia ("Beat OSU").

## Historia 
Peter Fletcher, Michigango ikasle ohia eta Estatuko Errepideen Batzordeko lehendakariak umorez hiri faltsuak sartzea agindu zuen. "Goblu" (Bono, Ohioko egiazko herritik gertu kokatzen zen) eta "Beatosu" (Archboldetik gertu). Inprimatutako mapan, hiriaren fikziozko izenak letra xeheetan agertzen dira ("goblu" eta "beatosu"). Gainera, kokapen erreal guztiak argi eta garbi markatuta dauden arren, ez dago puntu zehatzik, mugako lerrorik edo beste markatzailerik fikziozko bi herrien kokapen zehatza identifikatzeko.

2008ko elkarrizketa batean, Fletcherrek azaldu zuen Michigango ikasle lagun batek Mackinac zubiaren koloreen inguruan engainatu zuela: berdea eta zuria, Michigango Estatuko Unibertsitateko koloreak. Fletcherrek adierazi zuen zubiaren koloreak bat zetozela errepideen araudi federalekin, eta, beraz, ez zuela aukerarik gai horretan; hala ere, kontrol handiagoa zuen Estatuko errepideen mapan, Beraz, Fletcherrek esan zuen hala agindu ziola kartografo bati fikziozko bi herriak txertatzeko.

Fletcherren 2012. urteko obituarioan, AnnArbor.com-ek adierazi zuen fikziozko hirietan zeuden mapen bertsio inprimatuak mugatua izango zela eta elementu bildumagile bihurtuko zirela. Mapari buruzko argitalpena zorte onaren xarma izan zen urte hartan Michigan Wolverinesko Unibertsitatearentzat; taldeak beraien aurkariari 14–3 garaitu baizioten, ESPN.com-en arabera  Ipar Amerikako kirol-lehiakiderik handiena izan zen.

## Bestelako bitxikeriak 
G.I. Joe fikziozko komik egileak Road Pig bere pertsonaietako bat Goblun jaio zela aipatu zuen.

*Paper Cities filma* paperezko hirien kontzeptuari dagokio. Haren deskribapenean, hiri faltsuak aipatzen ditu, egile-eskubideen urraketa saihesteko kartografoek sortutako mapa batean. Beatosuren hedaduraren mapa adibide bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago Ramón y Cajal museo-etxea

**Santiago Ramón y Cajal museo-etxea** Nafarroa Garaiko Petilla Aragoi udalerrian dagoen museo bat da. Santiago Ramón y Cajal petillar Medikuntzako Nobel Saridun ospetsuari buruzko museoa da eta antzina haren jaiotetxea egon zen lekuan dagoen gaur egungo eraikinean.

## Kokalekua 
Petillako herrigunean dago, Karrika Nagusian.

## Museoa 
Nobel Saridunaren bizitzari eta lanei buruzko erakusketa dibulgatibo gisa egokitua dago, baita bere titulu, kondekorazio eta erabilera pertsonaleko objektuen erreprodukzioak ere. Erakusketako gela guztietan grabatutako lokuzioak eta zientzialariaren bizitzaren bideo interaktiboa ere baditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Santiago Ramón y Cajal
* Petilla Aragoi

## Kanpo estekak 
* Santiago Ramón y Cajal museo-etxearen webgune ofiziala
Luze edo motz

***Luze edo motz*** 2020an Idoia Torregaraik eta Mirari Martiarenak sortutako ikuskizuna da, LANKU ekoizpen-etxearekin zabaltzen dutena.

Mirari Martiarena eta Idoia Torregarai artistek eurek elkarrekin jositako sei bakarrizketa aurkezten dituzte. Euskara eta generoa umoregai hartuta, euskalkiak, onomatopeiak, amatasuna, gorpuztasuna eta kristalezko sabaia dituzte hizpide, besteak beste, ordubete inguruko emankizunean. 

Ikuskizunean Torregaraik eta Martiarenak hilekoaz, ligatzeko teknikez, emakumeen masturbazioaz edo menopausiaz hitz egiten dute umoretik.2018ko *Bakean Dagoena Bakean Utzi* emankizunaren haritik jarraituz, ikuskizun berrian ere generoa hartu dute umoregai, gizartea zertan luze eta zertan geratzen den motz galdetzeko. Kritika eginez, deseraikiz eta barre eginez bazterrak zirikatzen jarraitzen zuten. Kritika eginez, deseraikiz eta barre eginez, bazterrak zirikatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakume umoregileak
* *Bakean Dagoena Bakean Utzi* 

## Kanpo estekak 
* *Pakian donai, pakian utzi* Hamaika Telebista, (2018-03-16)
* Mirari Martiarena Linked-in sare-sozial profesionalean
* «Mirari Martiarena Iraola» *Berria*-ko kolaboratzailea
* @bootxo, Idoia Torregarairen kontua Twitterren.
* Idoia Torregarai Linked-in sare-sozial profesionalean
* «Idoia Torregarai: 'Mendizale utopikoa naiz ni, gustatzen zait baina ez naiz joaten'» *www.eitb.eus* 2019/09/09
* Idoia Torregarai 89 emaitza Usurbilgo Noaua! aldizkarian 'Idoia Torregarai' bilatuta.
Desoxirribonukleasa II

**Desoxirribonukleasa II** (**DNasa II**, **DNasa pankreatikoa**, **desoxirribonukleasa azidoa**, **DNasa azidoa**) entzima familia bat da. Izenak adierazten duen bezala, entzima hauek pH azidoan dute jarduera optimoa, eta hortaz lisosometan aurkitu ohi dira. Entzima hauek DNA natiboaren edo desnaturalizatuaren desoxirribonukleotidoen arteko fosfodiester loturak hidrolizatzen dituzten endonukleasak dira. Hala, kate bakarreko liseriketa mekanismoari esker hauen jardueraz 3’-fosfato eta 5’-hidroxilo muturrak dituzten produktuak lortzen dira.

DNasaren jarduera hiru pausoetan gertatzen da. Hasierako fasean entzimak hainbat koska egiten ditu fosfodiester loturetan. Bigarren fasean, azidoetan disolbagarriak diren nukleotidoak osatzen dira. Hirugarren eta azken fasean, oligonukleotidoak murriztearen ondoriozko desplazamendu hiperkromikoa (material baten xurgatzeko gaitasunaren handipena) gertatzen da. Saguetan ikusi izan da entzima honen mutazioek apoptosi bidezko DNAren degradazioa eragiten dutela.
* DNasa II beta (DLAD edo *DNase II-Like Acid DNase* ere deitua) begi eta listu gurinetan adierazten da bereziki. Bere funtzioetako bat DNA begietatik erauztea da. Entzima honen maila txikiak prostata, birika eta nodulu linfatikoan ere aurkitu dira. Saguetan entzimaren defizientziak kataraten garapenean eragina dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larrinaga (Ispaster)

**Larrinaga** Ispasterko auzoa da. Ibarrean bertan dago eta auzo sakabanatua da, baserri ugarirekin.

## Geografia 
Elexalde auzo nagusiaren ondoan dauden bi auzoetako bat denez, Ispasterko udalak administratiboki "Elexalde-Kortazar-Larrinaga" multzoaren partetzat hartu ohi du.

"Larrinaga kofradia" deritzon entitatearen parte diren etxeak: Larrinaga Behekoa, Larrinaga Goikoa, Uribarren, Uriarte Behekoa, Uriarte Nagusia, Arana, Dolaraga Behekoa, Dolaraga Goikoa, Agirre.

Larrinaga auzoan hasten da Ogellako hondartzara joateko bidea.

## Historia 
Dolaraga Goikoa etxean teileria bat izan zen, garai batean 30 langile izatera ailegatu zena. Bertako ekoizpena itsasoz ateratzen zuten Ogellako hondartzatik.

Arana etxean jaio zen Jacinto Arana, Zamorako gotzain eta inkisidore izan zena, 1738an hil zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ispaster

## Kanpo estekak 
*  Ispasterko auzoei buruzko informazioa, udalaren webgunean.
San Millan eliza

**San Millan eliza** Done Miliaga gurtzen denen tenplu askoren izena da:
* San Millan eliza, Petillan
* San Millan eliza, Zuriainen
* San Millan eliza, Beiren
Hubert Dreyfus

**Hubert Lederer Dreyfus** (Terre Haute, Indiana, 1929ko urriaren 15a - Berkeley, Kalifornia, 2017ko apirilaren 22a) estatubatuar filosofoa izan zen, Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn irakasle izandakoa. Bere arlo gogokoenak fenomenologia, existentzialismoa eta psikologiaren zein literaturaren filosofia dira, baita adimen artifizialaren inplikazio filosofikoak ere. Dreyfus bere Martin Heideggerren exegesiagatik ezaguna zen, kritikariek "Dreydegger" etiketarekin izendatu zutena.

2001ean Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademiako kide aukeratu zuten, eta Berkeleyko Irakaskuntzako Bikaintasunaren Harbison Sariaren hartzaile izan zen. Erasmusen Unibertsitateak "honoris causa" doktoretza eman dio, adimen artifizialaren alorrean egindako lan bikain eta eragin handikoagatik, baita kontinenteko filosofian XX. mendeko analisi eta interpretaziorako egindako ekarpen garrantzitsuengatik ere ".

Zenbait ikaslek posizio garrantzitsuak izan dituzte Unibertsitateetako Ipar Amerikako Filosofiako departamentu nagusietan, eta Heidegger eta fenomenologiarekin lotutako gaietan lan egiten dute, Taylor Carman, John Haugeland, Sean Dorrance Kelly, Iain Thomson, eta Mark Wrathall barne.

## Lan nabarmenak 
* 1965. "Alchemy and Artificial Intelligence". Rand Paper.
* 1972. ''What Computers Can't Do: The Limits of Artificial Intelligence*. 
* 1979. *What Computers Can't Do: The Limits of Artificial Intelligence*. (revised) , .
* 1983. (Paul Rabinowekin batera) *Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics.* Chicago, Ill: The University of Chicago Press. 
* 1986 (Stuart Dreyfusekin batera). *Mind Over Machine: The Power of Human Intuition and Expertise in the Era of the Computer*. New York: Free Press.
* 1991. *Being-in-the-World: A Commentary on Heidegger's *Being and Time, Division I.Cambridge, MA: MIT Press. , 
* 1992. *What Computers Still Can't Do: A Critique of Artificial Reason*. Cambridge, MA: MIT Press. 
* 1997, *Disclosing New Worlds: Entrepreneurship, Democratic Action, and the Cultivation of Solidarity*, (Fernando Flores eta Charles Spinosarekin batera) 
* 2000. *Heidegger, Authenticity, and Modernity: Essays in Honor of Hubert Dreyfus, Volume 1.* Cambridge, MA: MIT Press. .
* 2000. *Heidegger, Coping, and Cognitive Science: Essays in Honor of Hubert L. Dreyfus, Volume 2*. Cambridge, MA: MIT Press. 
* 2001. *On the Internet* Revised Second Edition. London and New York: Routledge. 
* 2011. (Sean Dorrance Kellyrekin batera) * All Things Shining: Reading the Western Classics to Find Meaning in a Secular Age.* Reviewed by Garry Wills in *New York Review of Books*, April 7, 2011, pages 16–18.
* 2015. (Charles Taylorrekin batera) *Retrieving Realism''. Harvard University Press.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barretartia

"**Barretartia**" 2012an  Idoia Torregarai Martija komunikazio-arduradun eta umoregileak sortutako blog pertsonala da, euskaraz idatzitakoa.

Formazioz kazetaria eta gidoilaria da Torregarai, baina praktikaz komunikazio-arduraduna eta bihotzez umore-zalea da.  

## Blogaren helburua 
Blogaren helburua profesional, pertsona edo erakundeei umorearen bidez bizitza kalitatea hobetu eta beraien lana hobetzeko estrategiak eskaintzea da. Umorea, euskara eta sormenarekin batera, beti izan baita bere bizitzan zutabe garrantzitsua, eta hori dela eta 2012an **Barretartia** bloga ireki zuen, umorezko eta umoreari buruzko euskarazko gunea. Ordutik hona umore sorkuntzan, formazioan eta ikerkuntzan dabil.

## Atalak 
Umorearen inguruko hainbat material eta azalpen azaltzen dira blogean, atal hauen arabera antolatuta: argazkiak, ariketak, barrelariak, hausnarketak, elkarrizketa, entzteko, formakuntza, hemeroteka, ikusteko eta irakurtzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakume umoregileak
* Luze edo motz
* *Bakean Dagoena Bakean Utzi*
* Euskal blogosfera

## Kanpo estekak 
* "Barretartia" bloga
* "Barretartia" zerbitzuak
* @barretartia kontua Twitterren
* *Pakian donai, pakian utzi* Hamaika Telebista, (2018-03-16)
* @bootxo, Idoia Torregarairen kontua Twitterren.
* Idoia Torregarai Linked-in sare-sozial profesionalean
* «Idoia Torregarai: 'Mendizale utopikoa naiz ni, gustatzen zait baina ez naiz joaten'» *www.eitb.eus* 2019/09/09
* Idoia Torregarai 89 emaitza Usurbilgo Noaua! aldizkarian 'Idoia Torregarai' bilatuta.
Solomia Kruxelnytska

**Solomia Amvrosiivna Kruxelnytska** (; Bielawińce, Galitzia,  - Lviv, Ukrainiako SES, ) ukrainar abeslaria izan zen, soprano ahots-erregistroa zuena. XX. mendearen lehen erdiko opera-izarrik distiratsuenetakotzat jotzen dute. Bere bizitzan zehar, Solomija Kruxelnytska munduko abeslaririk nabarmenena izan zen.

Sari eta errekonozimendu ugarien artean, bereziki, "XX. mendeko Wagnerren diva" saria jao zuen. Eszenatoki berean berarekin abestea ohoretzat hartu zuten Enrico Carusok, Titta Ruffok eta Fiodor Xaliapinek. Giacomo Puccini konpositore italiarrak "tximeleta ederrenik eta xarmangarriena" inskripzioa oparitu zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heinrich Göbel

**Heinrich Goebel** (Springe, Hannover, 1818ko apirilaren 20a &ndash; New York, New York, 1893ko abenduaren 4a), **Henry Goebel** izenez ere ezaguna, mekanikari eta asmatzaile alemaniarra izan zen.  Thomas Alva Edisonekin liskar batean sartuta egon zen Goritasun-lanpararen asmakuntzaren inguruan , nahiz eta 1854an asmatu zuenaren aldarrikapena modu sinesgarrian frogatu gabe geratu zen. 1844an Sophie Lübkekin ezkondu zen eta 31 urte zituela, 1849an, biak New Yorkera emigratu zuten, eta bertan bizi izan ziren hil arte.

## Goritasun-lanpararen patentea 
1893an, Thomas Alva Edison bonbilla goriaren asmakuntzari buruzko beste auzi juridiko batzuk amaitzen ari zenean, bere asmakizunaren onurak lortzeko prestatzen ari zela, Göbelek auzi berri bat aurkeztu zuen Estatu Batuetako Patenteen Bulegoarekin, goritasun-bonbilla bat eraiki zuela esanez. 1854. urtean 400 orduz arituko zen.  mila dolar batzuen truke, baina Thomas Alva Edisonek ez zion nahiko meritu aurkitu asmakizunari, eta, beraz, ez zuen eskaintza onartu.

Hala ere, Edisonen lehiakidea zen Franklin Leonard Pope-k artikulu bat idatzi zuen , non Göbel asmatzaile ezezagun gisa deskribatzen zuen, gaur egun arte iraun duen mito bat sortuz.

Auzitegi batek Edisonen lehentasuna ezarri eta hilabete gutxira, Göbel pneumoniak jota hil zen, Brooklyn-eko (New York) Green-Wood hilerrian lurperatu zuten.

Hil ostean, muturreko pobrezia egoeran zegoen Thomas Edisonek, Göbelen asmakizuna prezio baxuan erosi zuen, eta horrela bere burua bonbillaren asmatzailetzat aldarrikatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Edisonen auziari buruzko ikuspegia
Martyhilda

***#martyhilda*** () txekiar websail dramatikoa da, Pavel Soukupek MALL.TVrako zuzendua. Ziberjazarpenari buruzko telesail honek 2021ean telesail labur onenaren Emmy International saria jaso zuen.

## Istorioa 
Ustekabean hil den 15 urteko Marty gaztearen istorioa da "#martyhilda". Zendu aurretik grabatutako bideo beldurgarri sorta bat besterik ez du utzi atzean. Minak atsekabetuta, Martyren aita semearen online bizitzaren zati ikaragarriak berreraikitzen saiatuko da, bere amaiera tragikoaren nondik norakoak argitzeko. Semearen Facebook kontuan sartzea lortu ondoren, "Good-looking girls" profilarekin mezuak eta bideoak trukatzen denbora luzea zeramala jakingo du.

## Pertsonaiak 
* Jakub Nemčok: Martin "Marty" Biederman
* Jan Grundman: Petr Biederman
* Petra Bučková: Alena Biedermanová
* Sára Korbelová: Kristýna
* Matěj Havelka: Kryštof
* Andrej Polák
* Jan Zadražil
* Klára Miklasová: idazkaria
* Tomáš Bambušek: detektibea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Fernández (idazlea)

**Laura Fernández** **Domínguez** (Terrassa, Katalunia, 1981ko uztailaren 5a) kazetaria eta idazlea da.

Literatura eta musika kritikaria ere bada eta ibilbide luzea egina du idatzizko hedabideetan. Bere ipuinak antologia askotan jaso dira, eta ingelesera, frantsesera eta italierara itzuli dira. 

## Ibilbidea 
*Bienvenidos a Welcome*  (Elipsis, 2008)  eta *Wendolin Kramer* (2011), *La chica zombie* (2013), *Connerland* (2017) eta *La señora Potter no es exactamente Santa Claus (2021)* eleberriak argitaratu ditu.

Harengan eragin duten batzuk: Philip K. Dick, Terry Pratchett eta Stephen King dira.

*La señora Potter, ez da Santa Claus* bere eleberriak El Ojo Crítico de Narrativa 2021 saria,  Finestres de Narrativa saria eta liburu saltzaileek emandako 2021eko Fikzio Libururik onenaren saria jaso zituen.''''*

= Lanak =

* *Bienvenidos a Welcome* (Elipsis, 2008)
* *Wendolin Krame*r (Seix Barral, 2011)
* L*a Chica Zombie* (Seix Barral, 2013)
* *El Show de Grossman* (Aristas Martínez, 2013)
* *Connerland* (Literatura Random House, 2017)
* *La señora Potter no es exactamente Santa Clau''s (Literatura Random House, 2021)

= Sariak =

* El Ojo Crítico de Narrativa saria 2021
* Finestres de Narrativa saria 2021
* 2021eko Fikzio Libururik onena liburu-saltzaileek emana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendazoa

**Mendazoa**, herri hizkeran *Mendezu* bezala ezaguna, Ispasterko auzoa da, udalerriaren hegoaldean dagoena. 

## Geografia 
Auzoa aldapa handi batean dago, udalerriak Ereñorekin muga egiten duen bandan.

"Mendazona kofradia" deritzon entitatearen parte diren etxeak: Etxebarria, Andikoetxea, Zarandona Behekoa, Zarandona Goikoa, Irueta, Etxebarri, Garatea, Mendazona Behekoa, Mendazona Erdikoa, Mendazona Goikoa, Aboitiz, Arritola, Arteleorraga.

Hidrologikoki, Mendazona auzoko ur gehienak Argin eta Ulla (Ubilla) errekek biltzen dute, Alloa (Allona, Allu) ur korronte nagusiarekin bat eginez Eatik itsasoratzen direnak. Auzoaren lurraldean egitura karstikoak daude, eta bertan hainbat leize daude katalogatuak.

## Demografia 
## Bestelako jakingarriak 
Auzo honetan, Arritola baserriko lurretan, dago Santa Kruz baseliza.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ispaster 614.jpg|Mendazoako baserri batzuk.
Fitxategi:Ispaster 613.jpg|Ardiak auzoko baserri baten aurrean.
Fitxategi:Ispaster 610.jpg|Putzu natural bat.
Fitxategi:Ispaster 615.jpg|Santa Kruz baseliza.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ispaster

## Kanpo estekak 
*  Ispasterko auzoei buruzko informazioa, udalaren webgunean.
Guriako Habanera

'***Guriako Habanera****  edo  ****Dijo el sabio Salomón***' Donostian abesten den habanera zaharra da. Hirian ohikoan den eran, gaztelera eta euskara nahasten ditu. Tonu ironikoa du, sexu erreferentziez beteta. Egile anonimoa da. Bertsio desberdinak ezagutzen dira.

## Historia 
Donostian bazegoen kafetegi oso ezaguna, Guria, eta horrekin lotzen da habanera honen jatorria. Kafetegia Victoria Eugenia Antzokiaren eraikinan zegoen eta garai berekoa zen, XX. mende hasierakoa. Handik abestiak elkarte gastronomikoetara egin zuen saltoa. Beranduago, 1962an, Sara Montielek abestiaren beste bertsioa egin zuen. 

## Hitzak 
Horrela dago jasota Auñamendi Entziklopedian:

"Dijo el sabio Salomón, 
hay celos que al hombre matan, 
celos que al hombre arrebatan 
la dicha del corazón. 
Sin celos no puede haber 
amor firme y verdadero, 
al hombre que tú mas quieras 
pídele celos, mujer. 
Joxe Migel, Migel Joxe
Joxe Migel, Migel Joxeren batela  
Joxe Migelen batelan  
txitxarroa ta berdela,  
Joxe Migelen batelan
txitxarroa ta berdela.

Tengo celos del viento,  
celos de la pura brisa,  
celos de cualquier sonrisa,  
celos de tus pensamientos,  
celos del blando sillón,  
donde tu cuerpo reposa,  
tengo celos de la rosa  
que engalana tu balcón.  
Joxe Migel, Migel Joxe,...  

Tuvo su fuerza Sansón  
en la punta del cabello, 
en la joroba el camello, 
en las garras el león, 
en la cola el tiburón, 
el cocodrilo en el rabo, 
las mujeres en el coño, 
y yo en la punta del nabo. 
Joxe Migel, Migel Joxe,... 

Con su primito Ramón, 
la planchadora María, 
se fueron a merendar 
bajo los pinos de Ulía, 
y le dio una indigestión 
que la tuvo muy malita: 
un niño con la carita 
muy parecida a Ramón. 

Nunca meriendes mujer, 
bajo los pinos de Ulía, 
pues te puede suceder 
lo mismo qua la María. 
Que ya dijo Salomón 
que el salchichón y el cariño, 
amás de una indigestión 
pueden producir un niño. 

Tiene un cabeza muy grande 
de hemendikan haraino  
arkakusoa korritzen  
le tarda todo un año  
porlan antzeko gogorra,  
ni mailua le hace daño,  
y askoz merkego le sale  
trajea txapela baino."  

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jesus Maria Arozamena-Tomas Garbizu: *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak*. Donostiako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1971, 194 or.

## Kanpo estekak 
* Abestiaren partitura.
A Woman Under the Influence

***A Woman Under the Influence*** (euskaraz *Emakumea Eraginpean*), 1974ko John Cassavetes estatubatuarrak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Gena Rowlands eta Peter Falk aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles, Nick Longhetti (Peter Falk) eraikuntza lanetako kapataza da, lan asko izatearen ondorioz etxean egoteko denborarik kasik ez du. Mabel (Gena Rowlands) emazteak depresioa duenez mozkortu eta bere egoera psikiatriko batean sartu behar izaterainoko muturrera iritsiko da.

## Aktoreak 
* Gena Rowlands: Mabel Longhetti
* Peter Falk: Nick Longhetti
* Fred Draper: George Mortensen
* Lady Rowlands: Martha Mortensen
* Katherine Cassavetes: Margaret Longhetti
* Matthew Laborteaux: Angelo Longhetti
* Matthew Cassel: Tony Longhetti
* Christina Grisanti: Maria Longhetti

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bibiana Candia

**Bibiana Candia Becerra** (Coruña, 1977ko abuztuaren 17a) idazle eta kazetari galiziarra da. 

## Ibilbidea 
Filologia Hispanikoa ikasi zuen  Coruñako Unibertsitatean eta unibertsitate berean lan egin zuen ikasketak amaitu ondoren. 2011n Berlinera joan zen profesionalki literaturan lan egiteko. Kazetari eta idazle autonomo gisa lan egin zuen Alemaniako hiriburuan 

*Jot Down* aldizkariarekin, *Letras Libres*, *The Objective*  eta Berlingo Cervantes Institutuarekin kolaboratzen du.

Poesia eta narrazio laburrak idazten hasi zen, harik eta 2021ean oinarri historikoko *Azucre* fikzio lana argitaratu zuen arte, bere lanak oihartzun handia izan zuen eta hainbat astez fikzio historikoan Espainian gehien saltzen diren liburuen artean egon zen. Bien bitartean, bi sari ere irabazi zituen bere kazetari lanagatik.

## Lanak 
### Poesia 
* *La rueda del hámster* (Torremozas, 2013)

* *Las trapecistas no tenemos novio* (Torremozas, 2016)

### Narratiba 
* *El pie de Kafka* (Torremozas, 2015) Kafkaren lan-zatietatik sortutako kontakizunak.
* *Fe de erratas* (Franz, 2018)
* *Azucre* (Pepitas de calabaza, 2021) Fikziozko nobela honetan, Urbano Feijoo Sotomayor-ek Kuban esklabo gisa lan egiteko antolatu zuen 1.700 galiziarren espedizioa kontatzen du.

## Aitortzak 
* Letras Libres aldizkarian argitaratutako  *Una legión de señoras en bata* artikuluarekin "Afundacion de Xornalismo Julio Camba Nazioarteko XLII saria" jaso zuen.
* Carmen de Burgos Dibulgazio Feminista Saria  eman zioten 2020an María Moliner hiztegigileari buruzko artikulu batengatik  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune pertsonala 
* Bibiana Candiari *The Objective* -ri egindako elkarrizketa .
Erregiak datoz (Donostiako abestia)

'***Erregiak datoz***' Donostian abesten den gabon kanta zaharra da. Abestia hasieran era serio batez hasten bada, azken lerrotan tonu ironikoa eta barregarria hartzen du, erregeak erabat mozkortuta erakutsiz. Egile anonimoa da. Bertsio desberdinak ezagutzen dira, garaiko Donostiako Alde Zaharraren geografia jasoz. Errege Egunaren bezperan abesten zen.

## Hitzak 
Horrela dago jasota Jesus Maria Arozamena eta Tomas Garbizuren liburuan.

"Iru errege ziran , 
Mago jakintsuak, 
Jesus adoratzera 
Belenen sortuak. 
Meltxor, Kaxpar, Baltaxar 
ziran bere izenak, 
intzentsua ta mirra 
eskeñi dutenak. 

Iru errege datoz  
kale nagusitik  
tripak ardoz beteta  
ezin egon txutik.  
Meltxorre'k eltzen diyon   
Kasparr'i besotik  
ez muturrez aurrera  
eroiziagatik." 

## Beste bertsioa 
Beste hau, Donostian kokatuta ere bai, zentzu klasikoagoa du.

"Erregeak datoz 
Erregeak datoz  
Bretxan barrena,  
Bretxan barrena,  
ikatza erostera,  
ikatza erostera  
txanpon batena,  
txanpon batena.  
Aguinaldo."

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jesus Maria Arozamena-Tomas Garbizu: *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak*. Donostiako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1971, 150-151 or.

## Kanpo estekak 
* Abestiaren partitura.
Esther Takeuchi

[eskuinera|thumb|260px|Esther Takeuchik AEBko Berrikuntzako Domina Nazionala jaso zuen, [desfibriladore ezargarriak

## Bizitza eta karrera 
Takeuchi Letoniako Bigarren Mundu Gerrako Mary eta Rudolf Sans errefuxiatuen alaba da. Rudolfek eta Maryk 1945ean sobietarrek okupatutako beren herrialdetik Alemaniara ihes egin zuten. Han, errefuxiatu-esparru batean bizi izan ziren urteetan, eta, azkenik, Estatu Batuetara emigratu zuten. Takeuchi Electrochemical Societyko kide da, eta haren lehendakari izan zen 2011 eta 2012 bitartean.

## Sariak 
* 
* Hautatutako kidea, Estatu Batuetako Ingeniaritza Akademia Nazionala
* Ingeniaritza Mediko eta Biologikoko Institutu Amerikarreko kidea
* Teknologia eta Berrikuntzako Domina Nazionala, desfibriladore ezargarriak elikatzen dituen zilar oxidozko bateria asmatzeagatik
* *National Inventors Hall of* Fame-ko kidea, 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Esther Takeuchiren Fakultateko webgunea
* Stony Brookeko Unibertsitateko irakaslea eta Brookhaven laborategiko zientzialaria energia metatzeko teknologian egindako aurrerapenengatik saritua
* "Inventor Portrait: Esther Takeuchi", *Ironic Sans*, 2013ko otsailaren 7a