open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lewis uharteko xake piezak

thumb|150px|eskuinera|Lewis uharteko xake pieza multzoa. Goialdean: erregea, erregina eta alfila; erdialdea: zaldia, dorrea eta peoia; behealdean: erreginaren xehetasuna (erretxinezko kopiak).

**Lewis uharteko xake piezak** (ingelesez *Lewis chessmen* edo *Uig Chessmen*, Eskoziako gaeleraz *Fir-thàileisg Leòdhais* eta norvegieraz *Lewisbrikkene*) XII. mendeko xake piza batzuk dira. 1831an Eskoziako mendebaldean dauden Kanpoko Hebridak uhartediko Lewis uhartean topatu zituzten, hortik euren izena. Osorik topatutako Erdi Aroko xake pieza multzo bakanetako bat da. Gaur egun, Edinburgh hiriko Eskoziako Museoa eta Londres hiriko Britainiar Museoan erakusgai daude.

## Historia eta deskribapena 
Ustez, XIII. mendea Norvegiako Trondheim hiriko artisauek landu omen zituzten (bertan garai hartako antzeko piezak topatu izan baitira). Garai hartan Norvegiak Hebrida Uharteak mendean zituen, eta historialarien arabera Norvegia eta Irlandako mendebaldeko kostaldeko norvegiar kokaleku oparoen arteko bidaialdian galduak edota ezkutatuak izan omen ziren.

Denera 8 errege, 8 erregina, 16 alfil, 15 zaldi, 12 dorre eta 19 peoi dira. Pieza guztiak pertsona irudia dute, peoiak ez ezik, zeinek hilarri itxura duten. Zaldiak txikiak dira, eta haien gainean lantza eta ezkutua duten zaldunak doaz. Pertsona irudi guztiek neke itxura dute, dorreetako hiruk izan ezik, hauek begi handiak eta euren ezkutuak amorru biziz hozkatzen dituzten bersekerrak baitira. Piezetako batzuk margo gorriaren arrastoa dute, honek piezen bi alderdien koloreak zuria eta gorria zirela adierazten du, eta ez gaur egungo ohiko xake piezen zuri eta beltza.

## Iruditegia 

Irudi:UigChessmen SelectionOfPieces.jpg|Hainbat xake pieza:aurrealdean alfilen lerroa, eta ondoren zaldien lerroa.
Irudi:UigChessKing rightfront.jpg|Erregeen erretxinezko kopiaak.
Irudi:Chess01.jpg|Lewisko xake piezak Eskoziako Museoan.
Irudi:lewis-chessmen08.jpg|Lewisko xake piezak Britainiar Museoan.
Irudi:Beserker, Lewis Chessmen, British Museum.jpg|Bersekerra bere ezkutua hozkatuz.

## Kanpo estekak 
* Lewisko xake piezak Eskoziako Museoan ikusgai 
* Lewisko xake piezak Britaniar Museoaren webgunean ikusgai
Will Sasso

**William "Will" Sasso** (Ladner, Columbia Britainiarra, 1975eko maiatzaren 24a), Kanadako aktorea da.

## Filmografia 
* *The Three Stooges* (2012)
* *The Legend of Awesomest Maximus* (2010)
* *Life as We Know It* (2010)
* *Year of the Carnivore* (2009)
* *Lower Learning* (2008)
* *College Road Trip* (2008)
* *Southland Tales* (2007)
* *Dark Ride* (2006)
* *Stewie Griffin: The Untold Story* (2005)
* *The Hot Chick* (2003)
* *A Mighty Wind* (2003)
* *Still Waiting music video* (2002)
* *Dawg* (2002)
* *Best in Show* (2000)
* *Drop Dead Gorgeous* (1999)
* ''Brown's Requiem* (1998)
* *The 6th Man* (1997)
* *Beverly Hills Ninja* (1997)
* *Doctor Who* (1996)
* *Homeward Bound II: Lost in San Francisco* (1996)
* *Happy Gilmore* (1996)
* *Malicious* (1996)
* *Ski School II* (1995)
* *Magic in the Water* (1995)
* *Ernest Goes to School'' (1994)
Chris Diamantopoulos

**Christopher** "**Chris**" **Diamantopoulos** (Toronto, 1975eko maiatzaren 9a), Kanadako aktorea da.

## Filmografia 
* 2007 : *Wedding Daze*, Michael Ian Blackena
* 2012 : *The Three Stooges*, Farrely anaiena
Wilhelm Lexis

220px|thumb|eskuinera|Wilhelm Lexis

**Wilhelm Lexis** (Eschweiler, 1837ko uztailaren 17a, – Göttingen, 1914ko abuztuaren 24a), alemaniar estatistikari, ekonomialari eta demografoa izan zen, ezaguna aseguruen arloan egindako ekarpenengatik. Besteak beste, Lexis ratioa eta Lexis diagrama asmatu zituen.
Urania (argipena)

**Urania** izan daiteke:

* Urania, Greziar mitologian astronomia eta astrologiaren musa;
* Opil horia, triuranio oktoxidoaren forma arrunta.
Balmoral hotela

**Balmoral hotela** edo **North British hotela** (ingelesez *Balmoral Hotel* edo **North British Hotel**) Eskoziako Edinburgh hiriburuko luxuzko hotel bat da.

## Kokalekua 
Edinburgheko Hiri Zaharreko Princes Street kalean dago, The Scotsman egunkariaren egoitzaren parean, eta Edinburgh Waverley tren geltokia eta North Bridge zubiaren alboan.

## Historia 
1895an eraikinaren proiektua hautatzeko lehiaketa burutu eta W. Hamilton Beattie arkitektoaren proiektuak irabazi zuen, 1902an **North British Hotel** edo **N.B.** izenez inauguratu zelarik.

Eraikinak dorre batean erloju bat du, hau usadioz bi minutu aurreratua dagoelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Calton Hill (442255449).jpg|Balmoral hotela, atzealdean Calton Hill muinoa eta eskuinean North Bridge zubia.
Irudi:The Balmoral.jpg|Eraikina.
Irudi:New town from the Castle 2.JPG|Balmoral hotela Edinburgheko gaztelutik ikusita.
Irudi:Princes Street as seen from Calton Hill.JPG|Balmoral hoteleko erlojua.

## Ikus gainera 
* Balmoral gaztelua

## Kanpo estekak 
* Balmoral hotelaren webgunea
Santa Sofia katedrala (Kiev)

**Santa Sofia katedrala** (, translit. *Sobor Sviatoyi Sofiyi* edo , translit. ''Sofiis'kyi sobor*; , translit. *Sobor Sviatoi Sofíi* edo , translit. *Sofiiskii sobor'') XI. mendean eraikitzen hasi zen Kieveko katedrala da. Kieveko Rusako monumentu arkitektoniko garrantzitsuenetako bat izan zen.

1990ean UNESCOk, Kievo-Petxerska Lavra monasterioarekin batera, Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak 
*  Saint Sophia in Kiev Nzsk.org.ua

## Kanpo estekak
Manuel Arriandiaga

**Manuel Arriandiaga Gorozika** (Elantxobe, Bizkaia, 1876 &ndash; Beire, Nafarroa, 1947) euskal idazlea izan zen, euskara garbiaren aldeko sutsuenetarikoa.

Klaretar apaiza, haien idazkari nagusi izatera iritsi zen. Erroman Zuzenbidea ikasi zuen, eta 1907tik *Gora Euzkadi* aldizkarian idazlan ugari argitaratu zituen. Beste aldizkari batzuetan ere idatzi zuen: *Euskalzale, Euzkerea, Euzko Deya, Euzko-gogoa*. Euskaraz erlijio kutsuko hainbat liburu idatzi zuen, baita itzulpen batzuk ere, besteak beste Emiliano Arriagari itzulitako *Lekobide eta Daviden kantuak*. 1921ean, bere *Verbo vasco familiar y dialogado* liburua argitaratu zuen. Handik hamabi urtera, Itxaropena argitaletxean *Goiz parraik eta beldubaik egiña* («apostoluen egintzak») argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Cowgate

**Cowgate**, , Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunean dagoen kale bat da, hain zuzen ere Edinburgheko Hiri Zaharran dago. George IV Bridge zubiak gainetik igarotzen du.

Kale honetan bidaiari gazteentzat oso egokia den Budgets Backpackers kateko ostatu bat kokatzen da.

## Historia 
1428an azaltzen da lehen aldiz *Cowgate* izena eta 1498an *Via Vaccarum* izena ematen zaio, izan ere merkatu egunetan bertatik sartzen baitziren behiak Royal Mileko merkatura.

1581ean Georg Braun eta Frans Hogenberg-ek beren *Civitates orbis terrarum* lanean diote Cowgaten zeudela familia aberatsenen jauregiak, baina XVIII mendearen erdialdetik aurrera hiriko alde pobreenetakoa zen. Irlandar inmigrante ugari zeuden eta "Little Ireland" ezizena jaso zuen. Hibernian FC futbol taldea sortu zuten hauek. Superpopulazio egoerak XX mendearen erdialdera arte iraun zuen.

2002an sute handia izan zen eta 150 pertsonak alde egin beharra izan zuten bertatik. Edinburgheko Unibertsitateko Informatika eskola oso kaltetua izan zen.

## Eraikinak 
Mendebaldeko muturrean daude eraikinik zaharrenak.
* Magdalen Chapel (1537)
* St. Cecilia's Hall (1763)
* St. Patrick's Roman Catholic Church (1772)

Aipatzeko beste eraikin bat George IV Bridge zubia bera da.

## Auzotar ezagunak 
1868an James Connolly irlandar iraultzailea kale honetako 107. zenbakian jaio zen.

## Iruditegia 

Irudi:George IV Bridge, crossing Cowgate - geograph.org.uk - 637788.jpg|Cowgate kalea, Backpackers gazte ostatu bat eta George IV Bridge zubia.
Irudi:Looking along the Cowgate from Candlemaker Row - geograph.org.uk - 973420.jpg|George IV Bridge zubia.
Irudi:Jane Stewart Smith03.jpg|Cowgate kalea 1868an.
Irudi:Magdalen Chapel, Cowgate Edinburgh.jpg|Maddalen kapera.
|Hibernian FC taldea (berdez).

## Kanpo estekak
Gotzon Bidaurratzaga

**Gotzon Bidaurratzaga Lazpita** "**Artxandako aztia**" (Erandio, Bizkaia, 1882ko martxoaren 1a - Bilbo, Bizkaia, 1971ko irailaren 26a) bizkaitar mediku naturista izan zen. Sendagile horrek euskaraz idatzi zuen artikulu labur bat *Argija kirijotz-alija*, argiak giza gorputzari nola eragiten dion azaltzen duena.

## Bizitza 
Gotzon Bidaurratzaga Lazpita Bizkaiko Erandioko Asua auzunean jaio zen 1882ko martxoaren 1ean Artxandako Mitxelena baserrian. Bi urte zituela bera ama hil egin zen eta haurtzaroan baserriko lanetan aritu zen. Urduñako Jesuiten ikastetxean batxilerra egin zuen eta ondoren Nabigazioko ikasketak ere. Bere aitak lur sail batzuk saldu ondoren Medikuntza ikasteko aukera izan zuen Valladoliden.

Ikasketak amaituta lanean hasi zen Gatikan eta ondoren Lutxanan. Txileraino itsasontzi-sendagile moduan joan zen, hainbat etorkinen osasun arduradun gisa. Handik itzulita Arabako Arespalditzako herri mediku bezala jardun zuen, eta urte batzuen ondoren oftalmologiako espezialitatea egin zuen Madrilen. Arespalditzan tifus epidemia bati aurre egin behar ziolarik, denbora eskasiak bultzatuta gaixo gehienei tratamendu arruntak agindu eta emaitza ezin hobeagoak jaso zituen, baina bere azken gaixoari orduko botikak agindu zizkion eta hauxe izan zen bere hildako bakarra; porrot honengatik medikuntza farmakologikoren mesfidantzarako joera piztu zitzaion. 1918. urtean gripe epidemia handian, Arespalditzatik laguntza eskatu zioten eta orduan ere denbora faltagatik hiru astean zehar higiene-metodo soilaren laguntzaz aritu zen gaixoak sendatzen, eta orduan ere emaitzak ezin hobeagoak lortu zituen.

Ondoren Bilboko Ledesma kalean, oftalmologiako kontsulta ireki zuen. Manuel Etxebarria Erandioko sendagile lagun batek, 1918.ean argitaratutako Adr. Vander doktorearen liburu bat gomendatu zion: «El diagnostico por el iris». Liburua irakurri ondoren, mediku-bizitzan erdietsiriko eskarmentuaren laguntzarekin iridologiaz aritzea erabaki eta hala egin zuen, sutsuki egin ere; horrela 1923. urtean «El diagnóstico por el iris» idatzi zuen, Ruiz Ibarra
sendagile naturistaren hitzaurrea bat gehituta. Urte horretan Donostiako Novedades
antzokian hitzaldi bat eman zuen euskaraz eta handik artikulu bat idatzi ere izenburu honekin: «Argija kirijotz-alija» 1927. urtean argitaratua. Handik bi urtera beste liburu bat ere idatzi zuen: «Fundamentos cientificos del naturismo».

1936. urtean Bilbotik ihes egin zuen Mexikora. Bertan sendagile bezala lanean jarraitu zuen eta 1945.ean itzuli zen bere lehengo bizitokira, Bilboko Artxandako baserrira. Gerra-garaitik zazpi heriotza-zigor egotziak zituen, baina barkatu zizkioten. Ondoren beste hiru liburu argitaratu zituen, guztiak naturismoaren ildotik: 1961.ean, «La dieta natural. Regeneración humana con las frutas», 1964.ean «Ayunoterapia y el matrimonio» eta «No busques lo que tú tienes», Mexikoko erbeste garaietan idatzitakoak. 1971. urtean hil zen bere Artxandagoikoa baserrian.

## Kanpo estekak 
* EKAIA
Antonomasia

**Antonomasia** hitza grezieratik dator, ἀντονομασία, euskaraz "beste izenez esatea" da. Tropo bat da eta inoren edo ezeren izenaren ordez epiteto bat edo izen berezi bat erabiltzea da. Adibidez, Amazonia esan beharrean "Planetaren Birika" esatea. Xabier Altzibarrek adibide batzuk jaso ditu:
thumb|Donostiari "Kantauriko Perla" deitzea antonomasiaren adibidea da.
* "Salbatzailea" Jesukristoren ordez
* "Ahalguztiduna" Jainkoaren ordez
* "Zinearen Meka" Hollywooden ordez

Hirutan benetako izena beste elementu batekin aldatu egin da eta berri horrek hasierakoaren balore bera du.

Antonomasiak idazle batzuren ustez sinekdokeak bezala eta beste batzuek metonimiak bezala ulertu behar dira.

Oso figura erabilia da. Hona hemen beste adibide batzuk:
* Erroma = Hiri hilezkorra
* Txe = Ernesto Guevara
* Kantauriko Perla = Donostia
* Euskal Herriko Hiriburua = Iruñea
* Paperaren Hiriburua = Tolosa
* Jainkoaren gaitza = Atila
* Psikoanalisiren aita = Sigmund Freud
* Ehun dorreen hiria = Praga
* Burnizko dama = Margaret Thatcher
* Boss = Bruce Springsteen

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 53-54 or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 31-32 or.

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
George IV Bridge

**George IV Bridge** Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdiguneko kale bat da, hain zuzen ere Edinburgheko Hiri Zaharran kokatua dago. George IV Bridge kale eseki bat da, hortik bere "Bridge" edo "Zubi" izena, hain justu ere Cowgate kalearen gainetik igarotzen baita, Royal Mile kale ospetsuak zeharkatzen du.

Kale honetan hiriko eraikin nabarmen ugari daude: Eskoziako Museoa, Eskoziako Liburutegi Nazionala, Greyfriars Kirk eliza, Greyfriars Bobby estatua eta Bedlam antzokia.

Bitxikeria gisa, ustez J. K. Rowling idazleak *Harry Potter* istorioa idatzi zuen *The Elephant House* taberna kale honetan kokatua dago.

## Iruditegia 

File:National Library of Scotland.JPG|Eskoziako Liburutegi Nazionala
File:The Elephant House.jpg|*The Elephant House*, ustez J. K. Rowling idazleak *Harry Potter* istorioa idatzi zuen lekua.
File:Greyfriars-bobby-edin.jpg|Greyfriars Bobby estatua, turismogune garrantzitsua.
File:Greyfriars Bobby - 2005 - geograph.org.uk - 73822.jpg|*Greyfriars Bobby Bar*.
File:Greyfriars-kirk-Edimburgo.gif|Greyfriars Kirk eliza.
File:Museum of Scotland.jpg|Eskoziako Museoa
File:Bedlamtheatredoor.JPG|Bedlam antzokia

## Kanpo estekak
Kieveko Olinpiar Estadioa

**Kieveko Olinpiar Estadioa** (, ''Natsional’nyy sportyvnyi kompleks "Olimpiys'kyy"*) Kieven (Ukraina) dagoen erabilera askotako estadioa da. 1923ko abuztuaren 12an inauguratua izan zen, *Trotski Estadio Gorria'' izenarekin. Geroztik aldaketa eta birmoldatze ugari izan ditu. 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan futbol lehiaketako egoitzetako bat izan zen. UEFA Euro 2012rako ere berregituratua izan da, txapelketako finala bertan jokatuko baita 105 x 68 metroko azalera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rutger Hauer

**Rutger Oelsen Hauer** (Breukelen, 1944ko urtarrilaren 23a - Beetsterzwaag, 2019ko uztailaren 19a) herbehererar telebista eta zinemako aktore bat izan zen. Bere ibilbidea 1969an hasi zen, Paul Verhoeven herbehretar zinema zuzendariak zuzendutako *Floris* telesaila antzeztu zuenean.

Film ospetsu ugaritan antzeztu izan zuen: *Blind Fury*, *Blade Runner*, *Ladyhawke*, *Flesh and Blood*, *The Hitcher*, *Nighthawks*, *Wedlock*, *Sin City*, *Confessions of a Dangerous Mind*, *Ladyhawke*, *Buffy the Vampire Slayer*, *The Osterman Weekend*, *The Blood of Heroes*, *Batman Begins*, *Hobo with a Shotgun*, *The Rite*

## Filmografia 
### 1960 
### 1970 
### 1980 
### 1990 
### 2000 
### 2010 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Rutger Hauer aktorearen webgune ofiziala 
* Rutger Hauer aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Eskoziako Liburutegi Nazionala

**Eskoziako Liburutegi Nazionala** (Eskoziako gaeleraz *Leabharlann Nàiseanta na h-Alba* eta ingelesez *National Library of Scotland* edo *NLS*) Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunean dagoen liburutegi bat da, hain zuzen ere, egoitza nagusia George IV Bridge kaleko 57. zenbakian du, Edinburgheko Hiri Berria eta unibertsitate eremuaren artean.

## Edukia 
Denera 7 milioi inguru liburu, 14 milioi inprimaki eta 2 milioi mapa ditu, horin artean Gutenbergen Bibliaren ale bat, Charles Darwinek *Espezieen jatorria* eskuizkribuarekin batera bidalitako gutuna eta William Shakespeare idazlearen *First Folio* idazlana daude. Bertan, 340 langilek lan egiten dute.

## Iruditegia 

Irudi:National Library Extension.jpg|Eraikin gehigarria edo hedapena.
Irudi:National Library of Scotland, Causewayside - geograph.org.uk - 1316111.jpg|Eraikin gehigarria edo hedapena.

## Kanpo loturak 
* Eskoziako Liburutegi Nazionalaren webgunea
Fiumeko Estatu Askea

**Fiumeko Estatu Askea** (*Slobodna Država Rijeka* kroazieraz, *Stato Libero di Fiume* italieraz) 1920 eta 1924 tartea Fiumen (egungo Rijekan) existitu zen estatu burujabea izan zen. Hiria Itsaso Adriatikoaren kostaldean kokatuta zegoen. Jatorriz hungariar portua izan zenak Lehenengo Mundu Gerraren ostean,Italia eta Jugoslaviaren arteko liskarrak ezagutu zituen hiriaren jabe egitekotan. Izan ere, 1919an ejerzitu italiarrak, Gabriele D'Annunziok gidaturiko maila baxuko tropek hiria okupatu zuten eta 1920an estatu burujabea eratu zuten 1924 urtera arte. Carnaroko kartaren bidez ezarri zen, hiriaren konstituzioa bilakatuz.

1922an Mussolini boterera heldu zen estatu kolpearen ostean, tropa faxistek Fiumeko Estatu Askea okupatu zuten eta bi urteren buruan Italiara anexionatu zen. Bigarren Mundu Gerran, hiriak Aliatuen bonbardaketa bortitzak jasan behar izan zituen eta Italia Ardatzetik alde egin ostean, tropa alemaniarrek hiria okupatu zuten. 1945eko maiatzaren 3an, partisano jugoslaviarrek Fiume okupatu zuten naziak kanporatuz. Azkenean, 1947an Parisko Itunak Jugoslaviari eman zion lurraldea eta biztanleri italiarra eta fiumetarra kanporatua izan zen. Geroztik, birpopulaketa prozesuarekin Rijekako hiri jugoslaviarra bihurtu zen gaur egungo Kroaziako iparmendebaldean kokatuta.

## Kanpo estekak 
* Fiumetar ikasketen elkartea
* Gobernari eta legionari italiarren arteko batailari buruzko gunea
* Istriako txartel historikoak, Fiumekoak, Dalmazian. 1928 eta 1924 arteko Fiumeren txartel historikoak
The Iron Lady

***The Iron Lady*** () 2011ko Erresuma Batuko film biografiko bat da, ingelesez egina, Margaret Thatcherren bizitza kontatzen duena.

Familiaren giroak bazuen jadanik politikarekin zerikusirik. Aitak janari denda baten jabea izan zen, baina herrian, batzuetan diskurtso politikoak egiten zituen. Eta Margaretek beti arretaz entzuten zuen bere aitak esandakoa. Unibertsitatera beka batekin joango zela, etxean esan zuenean, aitak harro-harro animatu zuen onena izatera. Karrera amaitu eta gero politika mundura heldu zen. Baina mundu hau gizonezkoa zen guztiz eta izugarrizko indarra behar izan zuen bere iritziak gutxienez gizonezkoenak bezain baliagarriak zirela erakusteko.

Beste politikari gazte batekin maitemindu zen eta mutilak ezkontzeko eskatu zionean, Margaretek azaldu zion inoiz ez zela etxeko andre bat izango. Berari, hori gustatzen zitzaion Margaretengandik, hain zuzen: bere gogo eta irrika Britainia Handia hobetzeko politikaren bidez. Hortaz, ezkondu ziren eta berak beti Margareten erabakiak bultzatu zituen, baita garai latzetan ere. Margaret Britainia Handiko lehen ministro bihurtu zenean, herrialdearen egoera penagarria zen. Burdin lantegiak ixten ziren lanik ez zegoelako eta izugarrizko iskanbila eta matxinadak agertu ziren. IRAren atentatu batean bere senarra hil zen eta Margaretek ezin izan zuen bere heriotza inoiz gainditu. Malvinen gerra hastea erabaki zuen eta azkenean irabazi arren, gerra garaia oposizio politiko eta sozialez beteta zegoen. Erabakiak hartzeko ausardia zuen eta horregatik Europa osoak *Burdinazko Dama* goitizena eman zion.

## Kanpo estekak
Beltzezko gizonak

**Beltzezko gioznak** lokuzioak esanahi zenbait ditu:

* ufologiaren inguruko hiri kondairan, **beltzezko gizonak** Lurrean bizitza estralurtarraren presentzia ezkutatzea helburu duten gobernu-agenteak dira;
* Europako ekonomian, **beltzezko gizonak** Atzerakada Handian zehar finantza erreskatea jasotzen zuten herrialdeetan laguntza hartu ahal izateko inposaturiko neurrien ikuskapena egiten duten Nazioarteko Diru Funtsa eta Europar Batasunako funtzionario ekonomikoen taldea da;
Benicio Del Toro

**Benicio Monserrate Rafael del Toro Sánchez** (1967ko otsailaren 19a, San Germán, Puerto Rico) puertorricar-estatubatuar aktore bat da.

Berak antzeztutako filma ospetsuen artean honako hauek daude: The Usual Suspects* (1995), *Snatch* (2000), *Traffic* (2000), *Sin City (2005), *Che: Guerrilla* (2008) eta *Che, El argentino* (2008).

*Traffic* (2000) filmari esker 2000ko Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Fimografia 
## Kanpo estekak 
* Benicio Del Toro aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Ezker iraultzaile

thumb|243x243px|Iraultzara deitzen duen graffittia. "Borrokak soilik egingo gaitu aske".
**Ezker iraultzailea** — maiz **ezker** **erradikal** edo **ezker-mutur** ere deitua— erabateko posizio ezkertiarrak defendatzen dituzten mugimendu, alderdi politiko eta gobernuak dira. Ezker iraultzaile politikoak berdintasun osoa sustatzen du. Estratifikazio ekonomiko, sozial edo politiko baten aurkakoa da.

Definizio horren barnean kokatu ohi dira ezkerreko zenbait ideologia; komunismoa, anarkismoa, anarko-komunismoa, arnarko-sindikalismoa, marxismo-leninismoa, troskysmoa eta maoismoa, esaterako. Kasu askotan, erakunde-esparrutik kanpo dauden posizio ezkertiar erradikalak deskribatzeko erabiltzen den terminoa da. Badira posizio ideologiko hau izendatzeko beste termino asko ere: *ezker erradikal politikoa*, *ezker oldarkor politikoa*, *ezker libertario politikoa* eta *ezker alternatibo politikoa*, kasu.

## Historia 
*Ezker politiko* terminoak, Frantziako Iraultzan egin zen Asanblea Nazionalean du jatorria, klase txiroak babesten zituzten ordezkari jakobinoetan. *Ezker mutur* terminoa, berdintasun sozialeko posizioak defendatzen dituzten eta aldaketa politiko erradikal bat iraultza eta ekoizpen-bideen sozializazioaren bitartez bilatzen duten pertsona edo taldeak deskribatzeko erabiltzen da. Teoria marxistek, proletarioen diktaduraren beharra azpimarratzen dute, politika liberalen antagonikoak direnak (burgesiaren zerbitzupeko demokraziak).

1960 eta 1970ko hamarkadetan, klase borrokaren zorroztearekin batera, ezkerreko alderdi tradizionaletatik baino ezkerrerago, edo muturrerago, kokaturik zeuden alderdiak sortu eta ugaritu ziren.

Sektore politiko honek berebiziko garrantzia izan zuen Hego Euskal Herrian. Espainiar estatuko mailan Hego Euskal Herriko probintzietan izan baitzuen ezker erradikalak presentzia handien. Oposizio antifrankistaren eta langile mugimenduaren jaun eta jabe izan ziren, Espainiako beste toki batzuetan gertatu ez zen bezala. ORT, EMK, PTE, LKI edo OIC bezalako alderdiek Frankismoaren azkeneko urteetan diktadura eraisteko beharrezkoak izan ziren mobilizazioetan presio ahalmen handia izan zuten eta haien ekarpena erabakigarria izan zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Satrustegi Andres, I. (2017). Ezkerraren ezkerraz: the left wing of the left. *Gerónimo de Uztariz*, (33), 73-91. https://hdl.handle.net/2454/42587 
* Wilhelmi Casanova, G. (2016). *Romper el consenso: La izquierda radical en la Transición (1975- 1982)*. Siglo XX

## Kanpo estekak
Kievo-Petxerska Lavra

**Kievo-Petxerska Lavra** (; ), edo **Kieveko leize-zuloetako monasterioa**, Kieven (Ukraina) dagoen monasterio ortodoxoa da. 1051n, Jaroslav I.a Kievekoaren agintaldian, sortu zenetik, Eliza Ortodoxoaren leku santuetako bat izan zen.

1990ean UNESCOk, Kievo-Petxerska Lavra eta Santa Sofia katedrala Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

## Historia 
Nestorren Kronikaren arabera, XI. mendearen hasieran Antonio, Athos mendiko Esphigmenou monasterioko lekaide ortodoxoa, Berestoveko leize-zulo batean kokatu zen, Kiev hiriaren kanpoaldean. Beste lekaide batzuk batu zitzaizkion eta leize gehiago zulatu zituzten. Kieveko printze eta boiardoen sostenguarekin, monasterioa handituz joan zen eta, luze gabe, Kieveko Rusako erlijio eta kultura gune nagusi bilakatu zen. Eliza nagusia, Jasokunde katedrala, 1073 eta 1078 artean eraiki zen.

Ondoko mendeetan monasterioa zenbait aldiz arpilatu zuten, 1096an kumastarrek, 1240an Batu Khan buru zuen mongolen hordak eta 1482an tartariarrek, baina suntsitze bakoitzaren ostean berreraikia eta handitua izan zen. 1718an sute batek kalte handiak eragin zituen. Berreraikitze lanek 10 urte iraun zuten. Garai hartakoak dira gaur egungo eraikin gehienak. XVIII. mendearen amaieran monasterioaren errusiartzea hasi zen.

1921–22an, Iraultza Boltxebikearen ondoren, sobietar agintariek monasterioaren ondasun asko konfiskatu zituzten eta eraikin ugariri beste erabilpen batzuk eman zizkieten. 1926an monasterioa itxi eta museo bihurtu zen. Museoan erlijioaren aurkako propaganda nagusi zen. Bigarren Mundu Gerran, atzerantz egiten ari ziren sobietar tropek Jasokunde katedrala leherrarazi zuten.

1992tik Petxerska Lavra Eliza Ortodoxoaren kontrolpean dago. 1998 eta 2000 artean Jasokunde katedrala berreraikia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*    Webgune ofiziala
*    Bisitaldi birtuala Strana360.net
Mendebaldeko Prusia

**Mendebaldeko Prusia** (*Westpreußen* alemanez, *Prusy Zachodnie* polonieraz) 1773tik 1824ra Prusiako Erresumaren probintzia izan zen eta 1878tik 1918ra Erregearen Prusiako probintzia poloniarra bilakatu zen. 1918 geroztik, haren erdiko eskualdea poloniar korridorea eta Danzig Hiri Askea bihurtu zen. Bestalde, Weimar Errepublikaren barnean iraun zuten lurraldeek Mendebaldeko Posen-Prusia sortu berrian eratu zuten edota Ekialdeko Prusiara anexionatu ziren. 1939tik 1945ra lurraldea Reichsgau Danzig-Mendebaldeko Prusiaren barnean sartu eta era horretan Poloniaren zati bihurtu zen. Gaur egun, Mendebaldeko Prusiaren lurraldea Pomeraniako voivoderri eta Kuyaviako voivoderriaren artean banatuta dago Polonian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoria Street (Edinburgh)

**Victoria Street** Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunean dagoen kale bat da. Hain zuzen ere, Edinburgheko Hiri Zaharran dago, George IV Bridge eta Cowgate kaleen artean kokatutako maldan dagoen bihurgune batek osatzen du. Victoria Street kalearen bi espaloitan, tabernak, dendak eta jatetxeak kokatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Victoria Street - geograph.org.uk - 568844.jpg|Victoria Street kaleko maldaren hasiera.
Irudi:Edinburgh 023.jpg|Kalearen ikuspegia.
Irudi:Edinburgh Victoria Street02.jpg|Victoria Street kalea.
Irudi:Victoria Terrace - geograph.org.uk - 128903.jpg|Victoria Terrace eta behealdean Victoria Street.

## Kanpo estekak
Trapp and the Lads!

**Trapp and the Lads!** (euskaraz *Trapp eta mutilak!*) Irlandako futbol selekzio nazionala 2012ko Eurokopan bultzatzeko asmoz Trapp And The Lads irlandar folk-rock taldearen abestia da.

Abestiaren izenburuak irlandako futbol selekzioko jokalariei eta haren selekzionatzailea den Giovanni Trapattoni italiar entrenatzailearekin lotua dago, Irlandako Errepublikan *Trapp* ezizen edo laburdura ipini baitzioten.

## Kanpo estekak 
* *Trapp and the Lads!* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Triesteko Lurralde Askea

**Triesteko Estatu Askea** edo **Triesteko Lurralde Askea** (*Territorio libero di Trieste* italieraz, *Svobodno tržaško ozemlje* eslovenieraz, *Slobodni teritorij Trsta* kroazieraz) 1947 eta 1954 artean Erdialdeko Europan existitu zen estatu-askea izan zen, Italiako iparraldea eta Jugoslavia oiharen artean alegia. Triesteko lurralde askeak Trieste portu-hiria, kosta zerrenda estua ipar mendebaldean (A eremuan) eta Istriako penintsularen zati txikerra barnean hartzen zituen. 1947an eratu zen nahasketa etnikoa eta kulturala osatzen zuen biztanleria herrialde neutral, demokratiko eta independiente batean egokitzeko. 1954an ziren ondoko bi errepubliken esku gelditu zen eta 1977an ofizialki desegin zen.

## Testuinguru geografikoa 
## Historia 
Trieste Austria eta geroago Austriar Inperioaren barnean (1867tik aurera Austria-Hungariako Inperioa) egon da nahiz eta biztanleriaren gehiengoak italieraz hitz egiten zuen. 1910eko austriar erroldaren arabera, 230.000 triestarren artean honako hizkuntz-taldeak nabari zitezkeen:
%51,8 italiera
%29 esloveniera
%2 kroaziera
%1,2 bestelakoak (alemaniera, serbiera, greziera)
%16 inperiotik kanpoko etorkinak (%75 italiarrak
%63,8 italiar-hiztunak
1921n (Lehenengo Mundu Gerra ostean) Italiak Trieste, Istria eta egun Esloveniako mendebaldea den lurraldeak beretu zituen. 1924an Fiumeko Estatu Askea Italiara anexionatu zen, gaur egun Rijeka hiri kroaziarra dena.

## Kanpo estekak
Flensburgeko Gobernua

**Flensburgeko Gobernua** (*Flensburger Regierung* edo *Regierung Dönitz* alemanieraz) Adolf Hitlerren buru-hiltzearen ostean sortu zen gobernu-entitatea izan zen, Bigarren Mundu Gerraren ondarrean. 1945eko apirilaren 30ean testamentuan Hitlerrek hautatutako Karl Dönitz almirantea eratu berriko gobernuaren burua izan zen. Dönitz eta bere kideak gobernu-autoritate baten legez aurkeztu nahi izan ziren aliatuen eta SESBren aurrean, baina saiakera honek porrot egin zuen eta 1945ko maiatzaren 23an soldadu britainiarrek gobernua desegin zuten.

## Kanpo estekak
Paul Verhoeven

**Paul Verhoeven** (1938ko uztailaren 18a, Amsterdam) herbeheretar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizle bat da. Bere estatubatuar garaiko filma ospetsuenen artean honako hauek daude: *RoboCop* (1987), *Total Recall* (1990), *Basic Instinct* (1992), *Starship Troopers* (1997) eta *Hollow Man* (2000).

## Filmografia 
### Zuzendari gisa 
## Kanpo loturak 
* Paul Verhoeven zinema zuzendariaren IMDBko fitxa irakurgai
Prusiako Estatu Askea (1918-1933)

**Prusiako Estatu Askea** (Freistaat Preußen alemanieraz) Lehenengo Mundu Gerra Prusiako Erresumaren porrotaren ondorioz sortu zen estatu alemaniarra izan zen. Weimar Errepublikaren estaturik handiena izan zen, bere lurraldea eta biztanleriaren bost zortziren barnean hartuz. *Estatu Askea* erabili zen estatu honetaz hitz egiteko, *Errepublika* latindar kultura nahiko gogorarazten zuelako eta hau Frantziarekin lotzen zuten alemaniarrek.

## Kanpo estekak
Prusiako Estatu Askea (1933-1945)

**Prusiako Estatu Askea**k (*Freistaat Preußen* alemanieraz) Hitlerren erregimen naziak beretu ostean existitzen jarraitu zuen. Baina 1918ko 1933ra Weimar Errepublikaren barnean iraun zuen Prusiako Estatu Askeak ez bezala, Hitlerren Erregimenaren Estatu Nazi Askeak ez zeukan demokrazia parlamentariorik eta Alderdi Nazia lurraldea gobernatzeko arduraduna zen.

## Kanpo estekak
Ungulatu

**Ungulatuak** (*Ungulata*) oinetan apatxak dituzten ugaztunak dira. Ugaztunen zenbait ordena osatzen dituzte, horietatik egun sei iraungi gabeak direnak:
* Perissodactyla,
* Artiodactyla,
* Tubulidentata,
* Hyracoidea,
* Sirenia
* Proboscidea.

Adibidez, zaldia, zebra, astoa, behia, errinozeroa, gamelua, hipopotamoa, tapirra, ahuntza, txerria, ardia, jirafa, okapia, altzea, oreina, orkatza edo gazela.

## Sailkapena 
{{clade|style=font-size:100%
|label1=**Euungulata**
|1={{Clade
   |label1=Perissodactyla
   |1=
   |label2=Artiodactyla
   |2={{Clade
      |label1=Tylopoda
      |1=Camelidae
      |label2=Artiofabula
      |2={{Clade
         |label1=Suina
         |1=
         |label2=Cetruminantia
         |2={{Clade
            |label1=Ruminantia
            |1=
            |label2=Whippomorpha
            |2=
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bohemia eta Moraviako protektoratua

**Bohemia eta Moraviako protektoratua** (, ) egungo Txekiar Errepublikako lurralde gehienak (Sudeteak izan ezik) hartzen zituen Alemania Naziaren protektoratua izan zen. 1939ko martxoaren 15ean eratu zen, Txekoslovakiako okupazioaren ostean, Adolf Hitlerrek Pragako Gaztelutik egindako aldarrikapenaren bitartez, eta 1945eko maiatzean amaitu zen, alemaniarrek kapitulatu zutelarik.

Alemaniar inbasioa baino lehen Txekoslovakiako presidentea zen Emil Háchak karguan jarraitu zuen, baina agintea *Reichsprotektor* () baten esku geratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madalena (opila)

Gozogintzan, **madalena** opil biribil gozoa da, Lorrena Frantziako eskualdean jatorria duena eta handik Frantzia, Espainia eta beste zenbait herrialdetara zabaldu dena. Arrautza, irina, azukrea eta gurinarekin egiten dira, askotan limoiarekin, eta forma biribila izateko paperezko edo beste material bateko molde bereziak erabiltzen dira. Maiz, madalenak egiteko baliatu den paperezko moldearekin batera saltzen dira.

## Kanpo estekak
Ekialdeko Prusia

**Ekialdeko Prusia**  (; ; ; ; ) Ekialdeko Europako antzinako eskualde historikoa izan zen, Baltikoaren kostaldean zegoena, Vistularen eta Niemenen artean. Königsberg zen hiriburua.

Prusiako Erresumako probintzia izan zen 1773-1829 bitartean, eta baita 1878tik 1918ra ere. Lehen Mundu Gerraren ondoren, Weimarko Errepublikako exklabe bilakatu zen, Prusiako Estatu Askearen barnean. Bigarren Mundu Gerraren amaieratik aitzina, Poloniaren (Varmia-Mazuria) eta Errusiaren (Kaliningrad) artean banaturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madalenak (jaiak)

**Madalenak** Euskal Herriko zenbait herrietan ospatzen diren jaiak dira, Maria Magdalenaren uztailaren 22ko ospakizunaren inguruan:

* Madalenak, Errenterian;
* Madalenak, Bermeon, non Izaro uhartearen inguruetan teila botatzearen ekitaldi tradizionala ospatzen den;
* Madalenak, Arrigorriagan;
* Madalenak, Durangon;
* Madalenak, Elantxoben;
* Madalenak, Luxaondon;
* Madalenak Donapaleun;
* Madalenak Plentzian;
* Madalenak Trapagaranen;
* Madlenak Artziniegan;
* Madalenak Ayalan;
* Madalenak Bernedon;
* *Malen jaixak* edo Madalenak, Mutrikun.
* Madalenak Vianan.
## Kanpo estekak
Invictus

***Invictus*** Clint Eastwoodek 2009an kirolaz eta politikaz zuzendutako filma da. Rol nagusietan Morgan Freeman (Nelson Mandela) eta Matt Damon (Francois Pienaar) aktoreek lan egin zuten.

Istorioa John Carlin idazlearen liburu batean oinarrituta dago: *Playing the Enemy: Nelson Mandela and the Game That Changed a Nation* hots, Hegoafrikan 1995. urtean jokatu zen Munduko Errugbi Kopa, *apartheid* garaiak amaitu berri-berriak zirenean.

## Laburpena 
Hegoafrikako Errepublikan rugbya oso kirol estimatua zen. Nelson Mandelak lortu zuen zuriak eta beltzak elkarrekin jokatzea. Filmean ikusten da nola hitz egiten zuten kirolari buruz Hegoafrikako jokalari zuri batek, Errepublikako gizonezko selekzioko kapitainak, eta presidenteak, Nelson Mandelak. Beltzek eta zuriek, batera, oso talde indartsu sortu zuten eta azkenean errugbi mundialean oso emaitza onak lortu zituzten.

## Kanpo estekak
Burbuila

thumb|300px|**Burbuilak** edari baten barruan.

**Burbuila** substantzia batek beste baten barnean osatzen duen globulo bat da. Gehienetan azaltzen den fenomenoa gasezko burbuilak dira, likido baten baitan.

## Kanpo estekak
Burbuila (argipena)

**Burbuila** hitzak esanahi zenbait ditu:

* burbuila, fenomeno fisikoa;
* burbuila (ekonomia), ondasun baten hazkunde espekulatzailea:
** higiezinen burbuila, ondasun higiezinen prezioen igoera espekulatzailea.
Lilavati

**Lilavati** (sanskritoz: |लीलावती, Līlāvatī) Bhaskara II.a indiar matematikariak idatzitako matematika tratatu bat da. Lilavati Bhaskara II.aren *Siddhanta Shiromani* (Sanskritotik "Tratatuen koroa") lan nagusiaren lehenengo liburukia da. Lan horren beste liburukiak *Bijaganita*, *Grahaganita* eta *Goladhyaya* dira.

## Izena 
Aritmetikako Liburu hau Bhaskara II.ak bere alabarentzat Lilavati idatzi omen zuen. Historia dioenez, Lilavati jaio zenean, aitak neskaren horoskopoa kontsultatu zuen, eta horrek ezkongabe hilko zela zioen. Hala ere, Bhaskarak, patuari aurre egin nahian, senar bat bilatu zuen alabarentzat eta klepsidra edo ur-erloju bat prestatu zuen ezkontzako ordu zehatza adieraz dezan. Baina Lilavati, irrikan, klepsidrari gainetik begiratu nahi izan zion eta, konturatu gabe, soinekoko perla bat erori zitzaion barrura. Erloju butxaturik geratu zen eta ezin izan zuen ezkontzako ordua jo. Senargaiak, astronomoek ikaratuta, ihes egin zuen.

Bhaskarak patua onartu zuen baina, alaba kontsolatzeko, haren izena daraman liburu bat idatzi zuen, neskaren eta beraren izenaren oroigarri izan zedin betiko.

*Lilavati* hitzak berez *nire neska polita* esan nahi du (sanskritotik, Līlā = polita, -vatī = nire neska).

## Edukiak 
Liburuak hamahiru kapitulu ditu, gehien bat definizioak, aritmetika terminoak, interesen kalkulua, progresio aritmetikoak eta geometrikoak, geometria laua, solidoen geometria, gnomonen itzala, kuttaka - ekuazio zehaztugabeak ebazteko metodo bat - eta konbinazioak.

*Lilavati* liburuan modu bitxi batean planteatzen dira aritmetika eta geometriako hainbat problema. hona adibide bat:

*Bihotzeko Lilavati polit horrek, zuk, paumak bezain begi eztiak dituzun horrek, esan iezadazu zein diren 135 eta 12 biderkatzean ateratzen diren zenbakiak. Biderketan iaioa bazara, osorik zein parteka, zatiketa bidez edo zifren banaketaz, esan, neskato zoriontsu, zein da biderkaduraren zatidura bider biderkatzaile bera?*

## Kanpo estekak 
* Bhaskara charyaren Lilavati- Jatorrizko liburua ingelesera itzulita
* Bhaskaracharya's Lilavathi - Liburuaren berrikustea
* Bhaskara
* Khagol Mandal
Willy Adolf Theodor Ramme

**Willy Adolf Theodor Ramme** (Berlin, 1887ko otsailaren 28a – *ibidem*, 1953ko abuztuaren 24a) Alemaniako entomologoa izan zen, ortopterotan aditua.

Museum für Naturkunde Berlingo kontserbatzailea izan zen.

## Lan hautatuak 
* 1921 Orthopterologische Beiträge. *Arkiv für Naturgeschichte* Abt. A, 86(12): 81-166.
* 1928 Orthoptera palaearctica critica. V. Ein neues Genus der Euprepocnemini (Acrid.).* Eos *, Madrid, 4 : 113-116, 1 fig., pl. 2.
* 1929 Afrikanische Acrididae. Revisionen und Beschreibungen wenig bekannter und neuer Gattungen und Arten. *Mitteilungen aus dem zoologischen Museum in Berlin*, 15 : 247-492, pl. 2 à 16.
* 1930 Ein neuer Anthermus von Tanganyika ( Orth. Acrid.). *Mitteilungen aus dem zoologischen Museum in Berlin*, 16 (4) : 671-672, fig.
* 1931 Ergänzungen und Berichtigungen zu meiner Arbeit "Afrikanische Acrididae" (Orth.). *Mitteilungen aus dem zoologischen Museum in Berlin*, 16 (6) : 918-945.
* 1931 Beiträge zur Kenntnis der palaearktischen Orthopterenfauna (Tettig. et Acrid.). *Mitteilungen aus dem Zoologischen Museum in Berlin* 17: 165-200.
* 1941 Die Orthopterenfauna von Kärnten. *Carinthia* II 131./51.: 121–131.
* 1951 Zur Systematik, Faunistik und Biologie der Orthopteren von Südosteuropa und Vorderasien. *Mitteilungen Zoolog. Museum Berlin* 27, 431 pp + Tafeln.
Bhaskara I.a

[thumb|300px|Bhaskarak frogatutako [Pitagorasen teorema]]

**Bhaskara** (600 &ndash; 680) (**Bhaskara I.a** ere deituta, XII. mendeko Bhaskara II.a indiar matematikariarekin nahasketa saihesteko) VII. mendeko indiar matematikaria izan zen, lehenengoa izan bide zen zenbakiak indiar-arabiar zenbaki-sistema hamartarrean idazten zero biribil batez adieraziz eta, lehenengoa ere ematen sinu funtzioaren hurbilketa arrazional berebizikoa eta bakarra, bere iruzkinean, Aryabhataren lanaren gainean.

## Kanpo estekak 
*  Bhaskara I, Britannica
Hartu Arte

**Hartu Arte** euskaraz ziharduen punk rock musikako talde bat zen, Legazpin (Gipuzkoa) 1996an sortua eta 2011n desegina. Legazpiko gaztetxean jotzen zuen, batik bat.

Asier Altzelai, Aitor Trejo, Iker Conejo, Beñat Aierbe eta Unai Manso ziren hasierako kideak, Legazpiko institutuko ikasleak guztiak ere; 2002an, Conejok alde egin zuen, eta haren ordez Endika Agirregabiria sartu zen. 15 urteko ibilbidean, guztira 70 kontzertu baino gehiago eskaini zituzten, batez ere Nafar-Gipuzkoetan, baina ez zuten ia diskorik saldu, musika zaletasuntzat zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hartu Arte taldearen 2006 arteko historia, Legazpiko gaztetxearen blogean.
* Azken kontzertuko argazkiak, ZingiZango euskara elkartearen webgunean.
* Cristina LIMIA: «"Urte guzti hauetako hoberena kontzertuak eta jendea izan dira". Hartu Arte taldeak azken kontzertua eskainiko du bihar Gaztetxean», *Diario Vasco*, 2010-04-23.
Tony Cascarino

'''Anthony Guy 'Tony' Cascarino''' (Kent, Ingalaterra, 1962ko irailaren 1a - ) britainiar eta frantziar taldeetan aritutako futbolaria izan zen, irlandar eta italiar jatorrizkoa.

Selekzioei dagokienez, Irlandarako jokatu zuen, UEFA Euro 1988an eta 1990 eta 1994ko futbol munduko txapelketetan. 1985 eta 1999 artean ibili zen selekzioarekin, 88 partida jokatuz eta 19 gol sartuz guztira.
Zaku-lasterketa

[thumb|**Zaku-lasterketa** [Indonesian, 2022.]]
[thumb|**Zaku-lasterketa** [Iraken, 2008.]]

**Zaku-lasterketa** hankak zaku batean sarturik egiten den lasterketa da, gehienetan haur-jolas moduan. Hankak zakuaren barruan trabatzen direnez, zaku-lasterketetean erorketak, zilipurdika, gertazen dira lasterketan zehar, publikoan barre algarak eraginez. Hori dela eta, gehienetan, jai baten baitan ospatzen dira. XIX. mendearen amaieran, ordea, aisialdiko jarduera seriotzat izan zen eta kiroltzat hartua izan zen.

Jendeak jolas tradizionalean sartzen dituen arauetan izan daitezkeen aldaketen artean, zaku handiak erabiltzea eta zakuan korrika egitea daude; hala ere, kasu batzuetan, jarduera hori tranpa gisa har daiteke.

Zaku-lasterketa, tradizioz, haurrentzako jarduera da, baina edozein adinetako pertsonek parte har dezakete. Ikastetxeetan, Kirolaren Egunean izaten da zaku-lasterketa, eta beste hainbat proba ere egiten dira, hala nola arrautza eta koilara lasterketa. Ferietan, urtebetetze-festetan eta picnicetan ere maiz egiten den denbora-pasa da.

## Errekorrak 
Zaku-lasterketan 100 metro lauko munduko errekorra 25,96 segundokoa da, eta Christian Roberto López Rodríguezek lortu zuen Yuncosen (Espainia), 2020ko azaroaren 18an. Christianek ere 200 metro lauko munduko errekorra du; distantzia hori 63,88 segundoan amaitu zuen 2021eko urtarrilaren 3an.

4x100 metroko zaku-lasterketarik azkarrena 2 minutu eta 29,09 segundokoa da, eta Andrew Rodaughan, Patrick Holcombe, James Osbourne eta Luke McFarlanek lortu zuten, Beveridge-n (Australia), 2003ko ekainaren 17an.

Milia bateko zaku-lasterketa azkarrena 16 minutu eta 41 segundokoa da, eta Baruun Salaan (Mongolia) lortu zuen Ashrita Furmanek 2007ko maiatzaren 19an. Ashrita Furmanek ere 10 km-ko zaku-lasterketarik azkarrena du, 2001eko apirilaren 23an Montauken (AEB) lortutako ordubeteko, 22 minutuko eta 2 segundoko denborarekin.

Zaku-lasterketarik handienaren errekorra, 2.095 parte-hartzailerekin, Zwolleko (Herbehereak) Agnieton ikastetxeak irabazi zuen 2002ko urriaren 11n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steve Staunton

'''Stephen 'Steve' Staunton''' (Drogheda, Loutheko konderria, 1969ko urtarrilaren 19a - ) irlandar futbolaria izan da, batez ere Aston Villa F.C. taldean ibilitakoa.

1988 eta 2002 artean Irlandako selekzioan 102 partida jokatu zuen, 8 gol sartuz. Tartean 2002ko Munduko Futbol Txapelketan aritu zen, kapitain moduan.
Hungariako Erresuma (1920–1946)

**Hungariako Erresuma** () 1920tik 1945ra hungariar estatuaren izen ofiziala izan zen. Aldi hartan, nahiz eta erresuma izan, ez zen erregerik izan, erregeordea baizik: almirante Horthy. Sobiet Batasunak herrialdea okupatu zuenean Hungariako Herri Errepublika bihurtu zen. Nahiz eta erresuma 1945ean desegin, 1944ko urritik Alemania Naziak lurraldea menpean izan zuen, Miklós Horthy boterea utzi ostean, Ferenc Szálasi faxistak gobernuaren buruzagitza hartu zuenean. Gainera, urte hartako martxotik naziek lurraldea guztiz militarizatu zuten. 

## Kanpo estekak
Dialogismo

**Dialogismo** edo ***sermocinatio*** pentsamendu figura erretorikoa da. Honen funtsa zera da: testuaren edo enuntziazioaren subjektuak bere buruari galderak egiten dizkio eta erantzunen itxura egiten du elkarrizketa edo bakarrizketa antzeko egitura sortuz.

Erretorikan *sermocinatio* izen klasikoa erabiltzen da oraindik.

## Adibide batzuk 
Hona hemen Urko kantariaren abesti baten estrofa figura horren gainean egina:

: Galdetu nion neure buruari
: Nor nintzen ni, nor nintzen ni.
: Galdetu nion neure buruari
: Nor nintzen ni, nor nintzen ni.
: Arrotz hizkuntz baten hitz egiten beti
: Jakin gabe nor nintzen ni.

Beste adibide bat, Benito Lertxundiren "Zenbat gera?" abestian:

: Zenbat gera? Lau, bat, hiru, bost zazpi?
: Zer egin degu? Ezer ez.
: Zer egiten degu? Alkar jo.
: Zer egingo degu? Alkar hil?

Prosan ere eman daiteke figura. Kritiko askorentzat, esaterako Julia Kristevarentzat, nobelaren beraren egituran dialogismoak garrantzi handia du.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 227-228.or. Iratxe Retolazaren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 99-100.or.

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
Korbido

**Korbido** (***Corvidae***) paseriformeen ordenako zenbait hegaztiz esaten da. Moko sendo eta kurbatua, zurdaz hornitutako sudurzuloak eta lumaje ilun eta distiratsua dituzte. Omniboroak dira eta bere baitan belea, erroia, mika, eta abar hartzen dituen *Corvidae* familia osatzen dute.

## *Genera* 
*Corvidae* familiak 38 genero ditu bere baitan:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kroaziako futbol selekzio nazionala

**Kroaziako futbol selekzio nazionala** herrialde hartako futbol federazioak abiatu zuen 1990an askatasuna lortu nahian ari zela. 1940 eta 1945 artean ere independiente izan zen eta denbora tarte horretan 19 partida jokatu zituen, baina ondoren Jugoslaviaren barnean gelditu zen 1990 arte.

Bere historia laburrean lortu duen emaitzarik onena 1998ko Munduko Futbol Txapelketako hirugarren postua izan da.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* txapeldunordea 2018an.
* hirugarren 1998an.

### Europako Futbol Txapelketa 
* final laurdenetan 1996 eta 2008 urteetan.

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken txapelketak 
* (sailk) - Ez zen sailkatu

## Jokalari aipagarrienak 
2022ko azaroaren 23an eguneratua.
### Parte hartzeak 
[thumb|250px|[Luka Modrić da partida gehien jokatu dituena.]]

### Goleatzaileak 
[thumb|250px|[Davor Šuker da Kroaziako goleatzaile nagusia.]]

### 40. hamarkadako jokalariak 
Franjo Wölfl izan zen benetako idoloa izan ere 19 partidatatik 18 jokatu baitzituen eta hauetan 13 golekin goleatzaile nagusia izan zen. Beste jokalari aipagarri batzuk Zvonimir Cimermančić (17 partidatan 8 gol), eta August Lešnik (9 partidatan 6 gol) izan ziren.

## Kanpo estekak 
*  Kroaziako Futbol Federazioaren webgunea
Txistu

thumb|Gizakiak egindako txistua
[thumb|Txistua jotzeko erak, [XIX. mendea|XIX. mendeko frantziar margolana.]]
**Txistu** ezpainak elkartuta eta irekidura bat utzirik, edota mihia modu egokian jarririk, airea kanpoaldera bultzatzean sortutako hotsa da.

Ezpain, mihi edo hortzen posizioaren arabera soinua aldatzen du, ahoa erresonantzia eginez.

Munduko hainbat lekutan komunikabide moduan erabiltzen dute, normalean ideia errazak adierazteko edo errieta egiteko. Hala ere, badaude konplexuagoak diren txistukaturiko hizkuntzak, adibidez Kanarietako *Gomerako txistua*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvia

**Sylvia** izan daiteke:

* **Sylvia**, izen berezia, Silviaren aldaera.

## Zientzia 
* **87 Sylvia** edo **87 Silvia**, asteroidea;
* ***Sylvia***, txinboen izen zientifikoa;

## Arteak 
* ***Sylvia*** edo *Sylvia ou La Nymphe de Diane* (1876), balleta;
* ***Sylvia*** (2003), Christine Jeffsek zuzendua
Txinbo (hegaztia)

**Txinbo**a (*Sylvia*) Silbidoen familiako eta *Sylvia* generoko hegazti paseriformeen izen arrunta da. Hegazti intsektujalea da, bizkarraldeko lumak arreak eta sabelaldekoak zurixkak dituen txori kantaria. 

Bitxikeriatzat, bilbotarrek *txinbo* ezizena dutela aipa daiteke, garai batean hegazti horiek ehizatzeko zuten zaletasunagatik.

## Espezieak 
Egun 24 espezie daude generoaren baitan:
* *Sylvia buryi*
* *Sylvia lugens*
* *Sylvia boehmi*
* *Sylvia layardi*
* *Sylvia subcaerulea*
* *Sylvia atricapilla*
* *Sylvia borin*
* *Sylvia communis*
* *Sylvia curruca*
* *Sylvia minula*
* *Sylvia althaea*
* *Sylvia nana*
* *Sylvia nisoria*
* *Sylvia hortensis*
* *Sylvia leucomelaena*
* *Sylvia rueppelli*
* *Sylvia melanocephala*
* *Sylvia melanothorax*
* *Sylvia cantillans*
* *Sylvia mystacea*
* *Sylvia conspicillata*
* *Sylvia deserticola*
* *Sylvia undata*
* *Sylvia sarda*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak