open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arbiki pinto

**Arbiki pintoa** (*Hebeloma mesophaeum*) *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da. Hesteetako intoxikazio arinak eragin ditzakeela uste da.

Sinonimoak: *Agaricus mesophaeus*, *Inocybe mesophaea*, *Hylophila mesophaea*, *Hylophila versipellis var. mesophaea*, *Hebeloma versipelle var. mesophaeus*, *Derminus mesophaeus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Batzuetan titiduna, baina ez beti, eta apur bat hondoratuta ere egon daiteke. Azal likatsu samarra, gaztaina kolorekoa, ilunagoa erdian eta zurbilagoa kanpoaldean. Batzuetan ertzean gortina hondarrak ikusten dira.

**Orriak:** Estu, okre kolore oso argikoak, ia zurixkak, gero marroi argi kolorekoak ertz zurbilagoarekin.

**Hanka:** 4 - 8 cm luze eta 0,5 - 0,8 cm lodi, zurbila, ondoren gogor iluntzen da oinarritik hasita. Gortinak zuntzexka arinak besterik ez ditu uzten, baina inoiz ez eraztun sendo bat.

**Haragia:** Mehea, zurbila kapelan, gorri-arrea oinean. Errefauaren usain ahula du eta zaporea ahula, baina mikatza.

**Etimologia:** *Hebeloma* terminoa antzinako grekotik dator eta errezel gaztea esan nahi du, perretxiko heldugabeetan bakarrik ikusten delako errezela. *Mesophaeum* epitetoa grekotik dator, erdia esan nahi duen "mesos" hitzetik eta iluna esan nahi duen "phalos" hitzetik. Kapelaren erdialde ilunagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Zaila da nahastea, kapelaren erdiguneak kolore desberdina duelako. *Hebeloma sacchariolens* delakoa txikia da, arrexka kolorekoa eta laranja-loreen edo azukre errearen usain nabarmena du. *Hebeloma subsaponaceum* espezieak berriz lixiba edo xaboi usaina du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hostozabalen nahiz koniferoen azpian. Oso arrunta.

## Galeria 

Fitxategi:Hebeloma mesophaeum 1.jpg
Fitxategi:Hebeloma mesophaeum 2.jpg
Fitxategi:Hebeloma mesophaeum 3.jpg

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Alaska, Txile, Svalbard, Groenlandia, Islandia, Europa, Turkia, Kaukasia,  Errusia, India, Pakistan, Thailandia, Kirgizistan, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Google Workspace

**Google Workspace**, garai batean **Google Apps**: **Google Apps for Work**, **Google Apps for Education**, eta gero **G Suite** izenez ezaguna) hodeian lanean aritzeko tresna digitalen bilduma bat da, produktibitatea eta lankidetza sustatzeko helburua duten aplikazioen bilduma.Alphabet enpresak, Google enpresak, garatu du. Aplikazio bilduman, besteak beste honako Google zerbitzu eskaintzen dira: Gmail (posta elektronikoa), Google Contacts (erabiltzaile bakoitzaren kontaktuen helbideak, telefono zenbakiak-eta gordetzeko), Google Calendar (egutegiak, pertsonalak eta lan taldeenak), Google Meet (bideo-konferentziak egiteko, taldeka nahi izanez gero), Hangouts Chat (bat-bateko mezularitza zerbitzua); Google Currents langileen konpromisoa sustatzeko; Google Drive, Google enpresaren hodeian hainbat motatako fitxategi biltegiratzeko; Google Docs dokumentuak bakarka edo taldeka sortzeko... 

Erabiltzaileak eta zerbitzuak kudeatzeko administrazio-panel bat eskaintzen da zerbitzuko erosleek plataformak eskaintzen dituen aukera batzuk barrutik kontrolatzeko.  Hezkuntzaren argitalpenak Google Classroom ikaskuntza-plataforma bat du. Ikastetxeetarako sortu den aldaerak Google Workspace for Education du izena. (Lehenago Google Apps for Education esaten zitzaion).

Hezkuntzarako aldaerako zerbitzu horietako gehienak  "doan" eskura ditzakete Googleren doako kontuak erabiltzen dituzten kontsumitzaileek; hezkuntzarako propio sortu duten aldaeran Google Workspace-k, enpresa-ezaugarriak eransten dizkie ikasleen kontuei, familien kontuei, irakasleen kontuei, hala nola posta elektronikoko helbide pertsonalizatuak domeinu batean (esaterako *@gureikastetxearenizena.org*), GB batzuk biltegiratzeko aukera, administrazio-tresna osagarriak eta abar. langile edo erabiltzaile bakoitzeko hilabetero eta ikastetxeei, ordea, nahi beste kontu zabaltzeko aukera ematen zaie; kontuak "doan" ikasle bakoitzeko, familia bakoitzeko, irakasle bakoitzeko. Doaneko zerbitzua, ustez, bezero berriak erakartzearen truke, besterik gabe eskaintzen da, eta enpresaren izen ona sustatzeko hezkuntzarako dohaintza-egile legez. (Kritikoek diote enpresak bezero berriak irabazteaz gain beren datu asko ere eskuratzeko aukera irabazten duela).

## Historia 

Fitxategi:Google-Apps.jpeg|Google Workspace-ren lehen logotipoa (*Google Apps*: Googleren aplikazioak) (2010-2013).
Fitxategi:Google_Apps_for_Work_logo.PNG|Google Workspace-ren bigarren logotipoa (Googleren lanerako aplikazioak) (2015/2016).
Fitxategi:Google Classroom Logo.svg|Google Classroom aplikazioaren logoa. Google Apps for Education paketeko aplikazioa.
Fitxategi:Gsuite_logo.svg|Google Workspace-ren hirugarren logotipoa (G Suite) (2016/2020).
Fitxategi:Google_Workspace_Logo.svg|Google Workspace-ren laugarren logotipoa (2020-oraina).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Moodle

## Kanpo estekak 
* web gunea (Estatu Batuak)
* Webgune ofiziala (Erresuma Batua)
* Lanerako Googleren gida ofiziala
* Googleren aplikazioen atari ofiziala
Arbiki falkadun

**Arbiki falkaduna** (*Hebeloma sinapizans*) *Hymenogastraceae* familia onddo espezie bat da. Urdail-esteetako arazoak sor ditzake, hala ere, oraindik gutxi aztertu da alderdi hori. Ezaugarri bereizgarri bitxia: mingain mamitsu bat du, oina ebakitzean, goiko aldean agertzen dena, kapelaren erdiko haragirik abiatuta.

Sinonimoak: *Agaricus grandis*, *Gymnopus grandis*, *Agaricus sinapizans*, *Hylophila sinapizans*, *Hebeloma crustuliniforme var. sinapizans*, *Derminus sinapizans*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 15 cm arteko diametrokoa, mamitsua, lodia, hasieran ganbila, gero zabaldu egiten da, kamutsa edo titi apur batekin, ertza hasieran pixka bat kurbatua, askotan, azkenean, izurtua izaten du. Kolorea hasieran krema edo krema-arrosakara da, erdian arre-arrosakara edo arre-gorrixkaz koloreztatua. Azala likatsu samarra da, garbia, baita ertzean ere.

**Orriak:** Nahiko estu, desberdinak, estuak, eskotatuak, ia libreak, argiak, gero arre-buztin zikin kolorekoak, ertza zertxobait zurbilagoa eta pruinaduna, baina inoiz ez ur tantekin.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Gortinarik gabe, kapelaren kolorekoa edo pixka bat argixeagoa, esporen koloreko metxa batzuk izaten ditu itsatsita. 6 - 15 x 1 - 3 cm-koa, zilindrikoa. Luzetara ebakitzean leize-zulo antzeko bat ikusten da, eta goialdetik mihi triangeluar antzeko bat zintzilik egoten da.

**Haragia:** Zurixka, lodia, errefauaren usain sendoarekin, zapore mikatza eta desatsegina du.

**Etimologia:** *Hebeloma* terminoa antzinako grekotik dator eta errezel gaztea esan nahi du, perretxiko heldugabeetan bakarrik ikusten delako errezela. *Sinapizans* epitetoa berriz latinetik dator, ziape esan nahi duen "sinapis" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Gastroenteritisa eragin dezake.

### Nahasketa arriskua 
*Hebeloma crustuliniforme*, oso antzekoa da. *Hebeloma hiemale* berriz, espezie berantiarra da, kolore zurbilekoa, eta errefauaren usain arinekoa. *Hebeloma longicaudum* eta *Hebeloma elatum* koniferoen basoetan ateratzen dira eta hanka luzeko espezieak dira; usaina ia nulua da lehenengo kasuan eta errefauarena bigarrenean.

## Sasoia eta lekua 
Oso ohikoa udan eta udazkenean, hostogalkorren eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Alaska, Errusia, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia eta Groenlandia.

## Galeria 

Fitxategi:Hebeloma sinapizans 1.jpg
Fitxategi:Hebeloma sinapizans 2.jpg
Fitxategi:Hebeloma sinapizans 3.jpg
Fitxategi:Hebeloma sinapizans 4.jpg

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Chevignon

**Chevignon** 1979an Guy Azoulayk Charles Chevignonen ideietan oinarrituta sortutako *prêt-à-porter* arropa enpresa frantziarra da. Bere jantzi bereizgarrietako bat jaka da, bere arrakasta komertzial handienetako bat izan baita.

## Historia 
1979an sortua, 1995ean Naf Naf marka frantsesak erosi zuen. 2007an Vivartek erosi zuen. Markaren logotipoa ahate bat da. 

Chevignon 20 herrialde baino gehiagotan dago eta 70 saltoki inguru ditu Frantzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Chevignon enpresaren webgune ofiziala.
Scott Hamilton (patinatzaile artistikoa)

**Scott Scovell Hamilton** (Toledo, Ohio, ) estatubatuar patinatzaile-artistiko ohia da, bakarkako modalitatean lehiatzen dena. Herrialdeko eta munduko txapelketak lau aldiz segidan (1981-1984) eta 1984ko Olinpiar Jokoetako urrezko domina lortu zituen.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Arbiki azukrerre

**Arbiki azukrerrea** (*Hebeloma sacchariolens*) *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da. Oso susmagarria. Intoxikazio gastrointestinalak eragin ditzakeela uste da.

Sinonimoak: *Hebeloma queletii*, *Hylophila sacchariolens*, *Derminus queletii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 - 5 (7) cm-ko diametrokoa, kanpai-itxurakotik hemisferikora, gero lau-ganbila, batzuetan erdiko eremua hondoratuta eta titi kamuts batekin. Ertza kurbatutik laura, izurtua eta zurbilagoa. Azal leuna, likatsua eguraldi hezean, okre kolorekoa, ilunagoa diskoaren eremuan eta argiagoa ertzerantz.

**Orriak:** Zabalak, sabeldunak, adnatatik emargitatura eta tartekatutako orritxoekin; buztin kolorekotik krema-okre kolorekoetara doazenak, eta ertz krenulatu eta zurixkekin.

**Hanka:** 4 - 6 (7) x 0,3 - 0,8 cm-koak, betea, zilindrikoa, luzetara zuntzekin, oinarria lodiagoa du eta pruinaduna goia; zurixka-krema koloretik krema kolorera doana, 

**Haragia:** Lodia diskoan, mehea ertzean eta zurixka-krema kolorekoa, azukre errearen usaina edo laranjondo-lorearen usaina du eta zapore mikatza.

**Etimologia:** *Hebeloma* terminoa antzinako grekotik dator eta errezel gaztea esan nahi du, perretxiko heldugabeetan bakarrik ikusten delako errezela. *Sacchariolens* epitetoa, azukrea esan nahi duen "sarkara" (sanskritoa) hitzetik dator. Haragiaren usainagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzan interesik ez duen espeziea.

### Nahasketa arriskua 
Usaina dela eta, *Hebeloma pallidoluctuosum* delakoarekin nahas daiteke, urkietan eta sahatsetan hazten da. Baita, haltzetan hazten den *Hebeloma tomentosum* eta zingiretako sahatsetan hazten den *Hebeloma fusipes* espeziarekin ere.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hazten da, hostozabalen basoetako leku hezeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Taiwan, Japonia, Zeelanda Berria.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Arbiki errodun

**Arbiki erroduna** (*Hebeloma radicosum*) *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri kaskarra edo sukaldaritzarako baliorik gabea. Hain zaila den genero baten barruan, non elkarrengandik oso hurbil dauden espezieak baitaude, agian espezie honek ez du ia identifikazio arazorik.

Sinonimoak: *Hypophyllum radicosum*, *Pholiota radicosa*, *Dryophila radicosa*, *Myxocybe radicosa*, *Roumeguerites radicosus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 15 cm arteko diametrokoa, mamitsua, hasieran biribildua, gero ganbila, azkenean zabaldu egiten da, leuna, likatsua, ertza biribilkatua hasieran. Krema-arrexka koloreko azala, arre-buztin zurbil  kolorekoa edo larru kolore zurbilekoa, askotan argiagoa ertzean, errezel partzialaren hondar batzuk izan ditzake.

**Orriak:** Nahiko estu, desberdinak, itsatsiak edo ia libreak, hasieran krema edo gamuza kolorekoak eta gero marroi argiak.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak

**Hanka:** Betea, fusiformea, oinarrirantz estutua eta erro luze eta zurixka batean amaituta. Markatu samar dagoen eraztun bat du, eraztunetik gora, gris-arre koloreko ezkata zentrokideak izaten ditu, eta behera hosto hondarrez eta itsatsitako lurrez zikindua.

**Haragia:** Sendoa, lodia, zurixka eta erramu edo almendra mikatzen usain atseginekoa.

**Etimologia:** *Hebeloma* terminoa antzinako grekotik dator eta errezel gaztea esan nahi du, perretxiko heldugabeetan bakarrik ikusten delako errezela. *Radicosum* epitetoa latinetik dator, sustraiduna esan nahi duen *"radicosa"* hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
Almendra mikatzen usainak, sustrai luzeak eta eraztunak, espezie hau, erraz identifikatzen laguntzen duten.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hazten da hostozabal basoetan, batez ere pagadietan. Oso lurperatuta.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Benin, Japonia.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Chitrakarini tenplua

**Chitrakarini tenplua** Bhubaneswar hiriko tenplu hindu bat da, Indiako Odisha estatuan. Hiriko Lingaraj tenplu nagusiaren ondoan dago. Tenplu nagusiak eta inguruko lau tenpluk osatzen dute.  Tenpluaren jainkoa Chamunda da.

Nagara estiloari jarraituz eraiki zen tenplu nagusia. Horrez gain, lau tenplu txikiago ditu tenplu nagusiaren inguruan Panchayat estiloari jarraituz. Chamunda jainkoaren idoloa tenplu nagusiaren sabelean dago.  Idolo gorria da. Hanuman eta Navagraha Jagmohan-en idoloak zuzenean zizelkatuta daude harrian.

## Iruditegia 

Fitxategi:Chitrakarini_Temple.jpeg|
Fitxategi:Chitrakarini Temple.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Ainslie

**Charles Benedict "Ben" Ainslie**, (Macclesfiel, Ingalaterra, 1977ko otsailaren 5a) belan lehiatzen zuen ingeles kirolaria da. 

Udako Olinpiar Jokoetan bost aldiz parte hartu zuen, horrenbeste domina erdietsiz.

## Kanpo estekak
Paul Elvstrøm

**Paul Bert Elvstrøm** (Gentofte,  - Hellerup, ) belan lehiatzen zuen daniar kirolaria izan zen. Finn, Firefly, Flying Dutchman, Snipe, Soling, Star eta Tornado belako klasetan lehiatu zen. Trine alaba ere belan aritu zen. 

Udako Olinpiar Jokoetan zortzi aldiz parte hartu zuen, 1948tik 1988ra bitartean, eta guztira urrezko lau domina lortu zituen: Londres, 1948 (Firefly klasea) eta Helsinki, 1952, Melbourne, 1956 eta Erroma, 1960 (Finn klasea). Horrez gain, bi postu lortu zituen: Mexiko, 1968 (Star) eta Los Ángeles, 1984 (Tornado). 

Hiru domina irabazi zituen Munduko FinnTxapelketan 1956 eta 1959 urteen artean, eta urrezko domina bat 1960ko Europako Finn Txapelketan. Halaber, urrezko domina lortu zuen 1959ko Munduko Snipe Txapelketan eta urrezko domina 1962ko Munduko Flying Dutchman Txapelketan.

Hiru domina lortu zituen Munduko Soling Txapelketan 1969 eta 1974 bitartean, eta hiru domina Europako Soling Txapelketan, 1970 eta 1972 bitartean.

Hiru domina irabazi zituen Munduko Star Txapelketan 1957 eta 1967 bitartean, eta zilarrezko domina bat  1958ko Europako Star Txapelketan. Azkenik, 1985eko Munduko Tornado Txapelketan brontzezko domina lortu zuen eta urrezko bi domina Europako Tornado Txapelketan, 1983 eta 1984 urteetan.

### Kirol Jarduera 
Bere garaipen ugariengatik eta lehiatzen luze egon zelako, belaren historian kondaira egin zuen erregatista izan zen. 1948 eta 1988 bitartean, zortzi Udako Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, eta belan urrezko lau domina olinpiko irabazi zituen lehen pertsona izan zen, eta lau Joko Olinpikoetan irabazi zuen jarraian.

Munduko hamaika txapelketa irabazi zituen zazpi klasetan (Finn, 505, Snipe, Flying Dutchman, 5.5 Metro, Star eta Soling). Snipe klasean bere prestakuntza nabarmendu zuen, nahiz eta bertan mundu mailako titulu bakarra lortu zuen, «nabigatzeko artea menderatu ahal izateko ezinbestekoa» zela uste baitzuen.

Kirol-bela eboluzionatzea lortu zuen, alderdi tekniko eta fisikoetan prestakuntza zorrotza emanez. Belak eta txalupak diseinatzen ere aritu zen, eta bere enpresa sortu zuen. Gainera, Elvstrøm-ek bere liburu, artikulu eta diskurtsoen bidez partekatu zituen kirol-belako ezagutzak.

1996an, bere herrialdeko Batzorde Olinpikoak «XX. mendeko kirolari daniar» izendatu zuen, eta 2007an ISAFeko «Famaren Aretoan» sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lakaria arrunt

**Orri zurbileko lakaria arrunta ** (*Laccaria laccata*) *Hydnangiaceae* familiako onddo espezie bat da. Oina bota eta kapela bakarrik jatea gomendatzen da. Hobe da hornigai gisa edo beste perretxiko batzuekin  nahastuta erabiltzea.

## Deskribapena 
thumb|Lakaria arruntak goitik
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, ondoren laua, azkenean uhindua eta apur bat hondoratua; matea, glabroa edo apur bat ezkatatsua, kolore arre-gorrixka, erraz koloregabetzen dena.
thumb|Lakaria arrunta azpitik
**Orriak:** Oso lodiak, zabal, ez oso ugariak, itsatsiak edo dekurrente samarrak, haragi kolore argikoak, esporetatik datorren hauts zuri batek estaltzen ditu.

Otri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Luzea, haritsua, zaila, kapelaren antzeko kolorekoa edo mateagoa, oinarrian mizelio zuri bat duela, edo bioleta kolorekoa *Laccaria bicolor* espeziean.

**Haragia:** Mehea, arrosa kolorekoa, lehortzean zurbildu egiten da. Usaina eta zaporea ez dira oso nabarmenak.

**Etimologia:** *Laccata* epitetoa Erdi Aroko latinetik dator, tindatzen esan nahi duen "laccare" hitzetik. Orrien koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina ez oso mamitsua. Beste perretxiko batzuekin nahastuz gero nahiko ona da.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hauekin: *Laccaria bicolor*, *Laccaria proxima*, *Laccaria tortilis* eta *Laccaria amethystina* eta abar. Behaketa mikroskopikoa behar da identifikatzeko.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean oso ohikoa da koniferoen eta hostogalkorren basoetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Laccaria laccata 3.jpg
Fitxategi:Laccaria laccata 4.jpg

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Jan-Ove Waldner

**Jan-Ove Waldner** (Stockholm, 1965eko urriaren 3a) mahai-tenisean lehiatzen den  kirolari suediarra da. Joko erasokor ikusgarri batekin, Waldnerrek kirol honen ospea handitu zuen maila goreneko mahai tenisean ezohiko lasterketa zabal batean zehar.

1982an, 17 urte baino gutxiagorekin, Waldner Europako txapeldunorde absolutua izan zen, 1983an taldekako munduko txapeldunordea, 1989an bere lehen munduko banakako eta taldekako txapelketa irabazi zuen, eta 1992an banakako txapeldun olinpikoa izan zen Bartzelonan. 1997an, 30 urte baino gehiago zituela, banakako bigarren munduko txapelketa lortu zuen, 2000. urtean, taldekako bere laugarren munduko txapelketa eta banakako zilarrezko domina Sydneyko Olinpiar Jokoetan, eta 2004ko Olinpiar Jokoetan, Atenasen, 39 urterekin, banakako finalista izatea lortu zuen.

## Kanpo estekak
Lamia (greziar mitologia)

**Lamia** (), antzinako greziar mitologian, haurrekin elikatzen zen munstro bat zen, eta, ondorengo tradizioan, amesgaiztoaren espiritutzat (*deabrua*) hartzen zen.

Lehen istorioetan, Lamia Libiako erregina ederra zen, eta Zeusekin maitasun istorio bat zuen. Horren berri izan zuenean, Hera, Zeusen emazteak, Lamiarekin izandako Zeusen semea lapurtu zion, bahituz eta erailez. Seme-alabak galtzeak Lamia zoratu zuen, eta mendeku eta etsipen gisa, Lamiak aurkitu eta jan zitzakeen edozein haur hartuko zuen. Ekintza krudelak zirela eta, itxura fisikoa aldatu egin zen, itsusia eta munstro bihurtzeko. Zeusek profeziaren boterea eman zion Lamiari, bai eta bere begiak atera eta birtxertatzeko gaitasuna ere, agian Herak insomnioarekin zigortu zuelako, eta ezin zituelako bere begiak inoiz ere itxi, betirako egon zedin obsesionatua galdutako umeekin.

**Lamiaiak** ere mamu mota bihurtu ziren, gizon gazteak sexu-gosea asetzeko limurtzen zituen eta ondoren bere haragiaz elikatzen zituen Enpusaren sinonimo.

Lamia zenbait ezaugarri eman zaizkio sugeekin lotzen dituztenak, eta horregatik uste da antzinarotik bere izaera mitologikoa jarrai daitekeela; antzinako hainbat testutan *lamiai* izenak agertu dira, suge itxurako zatiak dituzten izakiak. Besteak beste, Dio Chrysostomen "mito libikoko" piztiak eta Apolok Argosi Psamatheren (Crotopus) mendeku hartzeko bidalitako munstroa.

Aurreko mendeetan, Lamia haur-izutzaile gisa erabili zuten Grezian, haurrak obedientzian izutzeko, Euskal Herrian hamalau-zaku erabiltzen den gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Etxegoien

**Ander Etxegoien Martinez** (Getaria, 1987ko urriaren 14a) traineru estropadetako patroia da. TKE Ligako patroi onena birritan izendatu dute, San Pedrorekin 2018an eta Oriorekin 2022an.

## Kirol ibilbidea 
Getariako Arraun Elkartean hasi zuen kirol ibilbidea. 2018an San Pedrok eraman zuen TKE Ligan patroi titularra izateko eta Ligako patroi onenaren saria jaso zuen, taldeak 9. egin bazuen ere. Urte berean Kontxan egin zuen debuta. 2019an San Pedrok maila galdu zuen eta KAE Ligan *Libia* trainerua gidatzen jarraitu zuen Etxegoienek 2022ko denboraldirako Oriok fitxatu zuen eta taldea laugarrena izan bazen ere Ligako patroi onenaren saria irabazi zuen bigarren aldiz.

## Taldeak 
Honako talde hauetan aritu da Ander Etxegoien:

## Palmaresa 
* TKE Ligak (0)
** patroirik onenaren saria (2): 2018, 2022.
** KAE Ligak (0): bigarren 2020an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felicity Aston

**Felicity Aston** (Birchington-on-Sea, 1977ko urriaren 7a) britainiar abenturazalea da, eta 33 urterekin Antartida eskian bakarka gurutzatzen duen lehen emakumea izan zen, 59 eguneko lan gogorraren ondoren.

1.744 km egin zituen, eski-taulen gainean, Rosseko izotz-hesitik (Leverett glaziarra), eta Herkulesen badiara iritsi zen (Filchner-Ronne izotz-hesia).

Astonen ibilbidea 2011ko azaroaren 25ean hasi zen, 85 kg-ko lera arrastatuz, ekipoarekin eta hornidurekin, Antartikako eguraldi txarrei aurre eginez (-30 °Celsius graduko tenperaturak) eta berokuntza-arazoak, pizgailu akastuna izateagatik (46 aldiz bakarrik piztu zen). Basamortu izoztuan barrena ibili ondoren, 2012ko urtarrilaren 22an lortu zuen bere egitekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sruthy Sithara

**Sruthy Sithara** —  — (Vaikom, Kerala, India, 1996ko maiatzaren 6a) indiar emakumezko modelo transgeneroa da. Gaztetan genero disforia izan zuen, baina unibertsitateko ikasketak amaitu arte ez zuen bere burua transgenerotzat aurkeztu. Sitharak Keralako Gobernuko Gizarte Justizia Sailean egiten zuen lan eta gobernuan lan egiten zuten lau langile transgeneroetako bat zen.

2018an hasi zen modelo lanetan. 2021ean emakume transgeneroentzako Miss Trans Global nazioarteko edertasun lehiaketa irabazi zuen Indiako ordezkari gisa. Garaipen horri esker nazioarteko edertasun lehiaketa bat irabazi zuen lehenengo indiar emakume transgeneroa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Advaita Vedanta

**Advaita Vedanta** (,  ahoskatua; hitzez hitz «ez dualtasuna») hinduismoaren adar ez dualista bat da, arimen (*atman*) eta jainkotasunaren (*Brahman*) arteko batasuna aldarrikatzen duena.

Adi Shankara (788-820) filosofo indiarrak *Upanishad* (antzinako erlijio vedikoa erreformatu eta egungo hinduismo bihurtu zuten testu hinduista garrantzitsuak) eta Gaudapada bere irakaslearen idazkeretatik abiatuta osatu zuen doktrina hau.

Shankarak kontzientziaren hiru egoerak— esna egotea, lo egitea eta lo sakona — aztertzen zituen, eta munduak izaera erlatiboa duela erakusten zuen. Advaitaren egia gorena ezarri zuen orduan: errealitatearen dualtasunik eza. *Brahman* (jainko inpertsonala) eta *atman*a (banako arima bakoitza) bat besterik ez dira: arima guztiak Jainkoa dira. Brahman (Jainkoa) munduko errealitate bakarra da. Brahmanaz gain, dena faltsua da: unibertsoa, objektu materialak eta pertsonak. Ilusioaren (*maya*) eraginpean, arima bakoitzak gorputz bat dela, Jainkoarengandik bananduta dagoela eta berarengandik desberdina dela uste du. Arima indibidualak *maya*ren errezela ezabatzen duenean, egiaz ohartzen da: ez dago alderik haren eta Jainkoaren artean.

Shankararen teoriak hasieratik izan ziren eztabaidagarriak. Advaita filosofia Indiako sakonena da, baina ez da oso zabaldua, nahiz eta ziurrenik vedanta doktrinen artean ezagunena izan.

Vedantisten ustez, Brahmana *Saguna Brahman* (Jainkoa gaitasunekin) edo *Nirguna Brahman* (Jainkoa gaitasunik gabe) bezala ezagutu daiteke. Uste dute *Saguna Brahman*ekiko jarrera deboziotsuak (Vishnu, Shiva edo Kali jainkoek bezala, edo Dattatreya edo jainko hauen beste avatar partikular batek bezala) arimari laguntzen diola *maya* errezeletik askatzen eta azken egia aurkitzen: Jainkoak ez du ez ezaugarririk ez kualitaterik.

## Kanpo estekak
Dvaita Vedanta

**Tattvavada** (IAST: *Tattvavāda*), **Dvaita Vedanta** () izen herrikoia duena, vedanta eskoletako bat da, XIII. mendean Madhvacharya jakintsuak sortua. 
Dvaitak Jainkoaren — arima gorena — (*paramathma* edo Vishnu) eta izakien arima indibidualen (*jīvātman*) arteko bereizketa zorrotza nabarmentzen du. Madhvacharyaren arabera, arima indibidualak ez dira Jainkoak sortuak, baina, hala ere, horren mende daude bere existentziarako.

Madhvacharya Vishnu jainkoarekin identifikatzen da, baina errealitateari buruz duen ikuspegia indibiduala baino ez da. Madhvacharyaren arabera, bost bereizketa mota daude:

* Jainkoa eta mundua
* Jainkoa eta arima indibiduala
* Arima desberdinak
* Arima eta materia
* Materialaren zatiak

## Kanpo estekak
Michael Rosbash

**Michael Morris Rosbash** (Kansas City, Missouri, 1944ko martxoaren 7a) estatubatuar genetikalari eta kronobiologoa da. 2017ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Jeffrey C. Hall eta Michael W. Youngekin batera erritmo zirkadianoa kontrolatzen duten mekanismo molekularren aurkikuntzagatik.

Errefuxiatu juduen familia batean jaio zen. Kimika ikasi zuen Kaliforniako Teknologia Institutuan eta biofisikan doktoratu zen Massachusetts Institute of Technologyn. 1974an irakasle postua lortu zuen Brandeis Unibertsitatean.

Jeffrey Hallekin lan egin zuen barneko erloju biologikoaren erritmo zirkadianoen eragin genetikoak ikertzen. Drosophila melanogaster eulia erabili zuten jarduera-ereduak eta atseden-ereduak aztertzeko. Rosbashen taldeak euliaren aldizkako genea klonatu zuen 1984an, eta 1988an ziklo genea, erloju genea eta kriptokromo fotohartzailea aurkitu zituen.
Bhakti

**Bhaktia** () mugimendu erlijioso hinduista bat da, jainkozale baten Jainkoarekiko maitasuna nabarmentzen duena. Advaita Vedanta doktrinak ez bezala («ez dualtasuna», Jainkoa arimetatik desberdina ez dela dioena), bhaktia dualista da: biren arteko harremana da: fededuna eta jainkoa. Vishnu, Shiva eta Shaktik beren kultuak dituzten arren, bhaktia Vishnuren haragiztatzeen inguruan garatu da, hala nola Rama eta Krishna.

Praktiken artean, jainkoaren izena errezitatzea (mantra moduan), ereserkiak abestea, ikurren bat erabiltzea eta leku erlijiosoetara erromesaldiak egitea daude. Indiako hegoaldeko VII. eta X. mendeetako praktikanteen suhartasunak bhaktia barreiatu eta poesia eta arte asko inspiratu zituen. Kabir (1440-1518) eta Nanak (1469-1539, sikhismoaren sortzailea) bezalako poeta abstraktuek jainkotasuna irudikatu zuten, eta Mirabai printzesa (1498-1546) bezalako poetek, berriz, jainkozalearen eta jainkoaren arteko harremana sortu zuten giza termino arruntetan.

## Kanpo estekak
Mimamsa

**Mimamsa** () hinduismoaren eskola (darshana) ortodoxoa da, ortopraxia erritualekoa, eta Vedak interpretatzeko bere azterketa hermeneutikoagatik ezagutzen dena. Era berean, Vedak «betierekoak, izenik gabekoak, [eta] hutsezinak» zirela eta erritualetako manamenduak eta mantra vedikoak garrantzi primarioko ekintza preskriptiboak zirela adierazi zuten. Batez ere, hizkuntzaren helburua ekintza zuzenak, erritualak argi eta garbi agintzea eta dharma (betebeharra edo bertutea) zuzentzea zela esan zuten. Halaber, mimamsa nagusiki ateoa da, Jainkoaren existentziaren ebidentzia nahikoa ez dela eta Vedetan izendatutako jainkoek izenez, mantraz eta botereaz aparte ez dutela existentziarik esanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirabai

**Meera**, **Mirabai** izenaz ezaguna, (Kudki, Rajastan, 1498 &ndash; Dwarka, 1546) printzesa rajput, poeta, musikagile eta aszeta hindua izan zen. Bhajan estiloko bere abestiak, egun, oso ezagunak dira iparraldeko Indian.

Bere bizitzako zenbait gertakarik, hala nola gizarteko eta familiako konbentzioekiko axolagabekeriak, Krishna jainkoarenganako debozioak (senartzat ere hartu izanak) eta familiaren nahigabeak, hari buruzko kondairak eta filmak inspiratu dituzte.

## Biografia 
Kudkin jaio zen, Merta (Rajastanen) ondoko herrixka batean, gaur egun Pali barrutian. Bere aita Ratan Singh zen, Rao Rathorren (Jodhpurren sortzailea) ondorengoa. Mirabaik 3 urte zituenean, sadhu bat bere etxera iritsi eta bere aitari Krishna jainkoaren estatuatxo bat eman zion. Aitak bedeinkapen berezitzat hartu zuen, eta jainkoa familiaren aldarean kokatu zuen. Mirabai, iruditxo horri hertsiki atxikia geratu zen, eta uko egin zion jateari, jainkoa eman zioten arte. Krihsnaren iruditxoarentzat bizitzen hasi zen: iruditxoa janzten zuen edo aurretik plater batean eskaini zion janaria baino ez zuen jaten. Krihsna bere lagun, maitale eta senar bakar bihurtzea erabaki zuen. Bere bizitza nahaspilatsuan, ez zuen inoiz ahaztu bere estatuatxoarekiko harreman hori.

Laster gurasoek Mirabai ezkondu zuten (haur-ezkontza ohikoa zen Indian XXI. mendearen hasiera arte). Mirabairen senarra laster hil zen, mogol inbaditzaileen aurkako guduetan. Mirabairen aitaginarrebak, Rana Sangak, bere buruaz beste egiteko agindu zion neskari (sati izeneko erritua, Indiako iparraldean XIX. mendearen erdialdera arte derrigorrezkoa zena). Mirabaik bere etxetik Vrindavanarantz ihes egin zuen. Vrindavan Krihsna bere benetako senarraren lurraldera hartzen zuten, hil ez zena.

## Lana 
Kondairaren arabera, Mirabaik Krihsnari eskaini zion bere bizitza senarra hil ondoren. Krihsnari eskainitako bere tenplu pribatuan sādhu eta erromesak hartu zituen eta deboziozko kantuak egin zizkion, okupazio ez oso ortodoxoa alargun batentzat (Indian biziki mespretxatuak zirenak). Bere poemek bere bizitzaren aurkako bi atentatu aipatzen dituzte, biak mirakuluz huts eginak. Brahman-talde batek bere senar hildakoaren erreinura itzultzen saiatu zenean, desagertu egin zen.

Egun, berak idatzitako bi poema baino ez ditugu. Hauek XVIII. mendea baino lehen zaharkituak geratu ziren, baina bere historia Indiako iparraldeko santuen artean ospetsuena da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Robert Bly eta Jane Hirshfield: *Mīrābāī: ecstatic poems*. Boston, 2004.
* Louise Landes Levi: *Sweet on my lips: the love poems of Mirabai*. New York, 1997.

## Kanpo estekak
Endika Perez

**Endika Perez De la Torre** (Pasai Donibane, 1987ko otsailaren 26a) traineru estropadetako patroia da, San Juango traineruan aritzen dena. Bi aldiz irabazi du TKE Ligako patroi onenaren saria.

## Kirol ibilbidea 
Herriko klubean aritu izan da beti. 2007an egin zuen debuta KAE Ligan zegoela eta 2009an maila igo zuen taldeak. 2010. urtea oso ona izan zen, TKE Ligan hirugarren egin baitzuen taldeak eta Kontxan laugarren. Hurrengo urteetan hainbat bosgarren postu izan zituen Kontxan eta Ligan 4.ak eta 5.ak izan ziren. 2015 eta 2016an Endika Perez berak irabazi zuen patroi onenaren saria. Urte haietan klub bereko patroien puntuak gehitu egiten ziren sailkapenerako eta 2015ean Jon Ormazabalekin eta 2016an Unai Olidenekin txandakatu zen txopan. 2017an maila galdu zuen San Juanek eta ordutik KAE 1 Ligan ari da.

## Elkarteak 
## Palmaresa 
* Kontxako Banderak (0): laugarren 2010ean
* TKE Ligak (0): hirugarren 2010ean
** patroi onenaren saria (2): 2015, 2016

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smarta

**Smarta tradizioa** (), **smartismo** ere deitua, hinduismoaren eskola (darshana) bat da, purana literatura generoa zabaldu zuena.

Smarta hitzak shastrak (hindu idazkera sakratuak) smriti idazkeren jarraitzaileak izendatzeko erabiltzen dugu. Nagusiki — baina ez bakarrik — Adi Shankara, *shan mata sthapana acharya* (sei eskolen sortzailea) bezala ezagutzen den monje filosofoaren Advaita Vedanta filosofia (ez duala) jarraitzen dute. Shankarak bere herrialdearen luze-zabalean predikatu zuen indiar fede guztiak Advaita Vedanta doktrinapean finkatzeko. India osoan gurtza bateratzeko, Shankarak bost jainko hinduisten smarta aldare zaharra zabaldu zuen: Gaṇapati, Sūrya, Viṣṇú, Śiva eta Śakti, eta Kumara gehitu zituen. Sei hauetatik, jainkozaleek jainko hobetsi bat (*ishta devata*) hauta dezakete. Jainko hauetako bakoitzak Saguna Brahmanen (Jainkoa, koalitateekin) islatzat hartzen du bere burua, Nirguna Brahmanen (Jainkoa, hori kalifikatzen duen inolako koalitaterik gabe) aurkakotzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Surya

**Surya** (), hinduismoko Eguzkiaren jainkoa da. Hindu mitologian, jainko honek Eguzkia irudikatzen du jainko ongilearen itxura hirukoitzean, argitu, bizitu eta elikatzen duena.

Rig-vedan aipatzen dute lehen aldiz, urrezko beso, esku, ile eta abarrekin deskribatzen dena. Haren laudorioan, ereserki vediko ederrak aipatzen dituzte, eguzkiaren, egunsentiaren eta ilunabarraren errege izanik.

Yāska Rig-vedako iruzkingile antzinakoaren arabera, Surya Āditya taldeko jainkoa da.

## Kanpo estekak
Shakti

**Shakti** (), deva edo jainko baten energia kosmikoa da. Energia bere emazte bezala pertsonifikatzen dute eta hauen itxura edota osagarri femeninoa.

Hinduismoan eta Indiako tradizioetan, jainkosa hinduista oro devi deitua izan da, eta zuzenean edo zeharka lotu izan da ugalkortasunarekin; gero, devi bakoitza eta bere potentzia shakti bezala ulertu izan da. Horrela, shakti bakoitza Jainkosa Handiaren alderdi bat bezala ulertzen da (Parvati edo Kali, edo beste jainkosa nagusi bat). Suposatzen da shakti edo devi bakoitza *deva* baten osagarria dela, unibertsoari existentzia emanez.

## Kanpo estekak
Michael W. Young

**Michael Warren Young** (Miami, 1949ko martxoaren 28a) estatubatuar genetikalari eta kronobiologoa da. 2017ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Jeffrey C. Hall eta Michael Rosbashekin batera erritmo zirkadianoa kontrolatzen duten mekanismo molekularren aurkikuntzagatik.

Biologia ikasi zuen Texasko Unibertsitatean eta Drosophila melanogaster euliaren genomaz interesatu zen. Geroago, genetika molekularrean doktoratu zen Stanfordeko Unibertsitateko Medikuntza Eskolan. 1978an Rockefeller Unibertsitateko irakasle izendatu zuten.

Barneko erlojua erritmo zirkadianoan erregulatzeko funtsezko geneak aurkitu zituen. Erritmo zirkadianorako beharrezkoak diren proteinak sortzen dituzten geneak ere aurkitu zituen.
Roman Berriozabal

**Roman Valentin Berriozabal Azpitarte** (Elorrio, ) bizkaitar funtzionario eta ikertzailea da. Eusko Jaurlaritzako funtzionarioa da 1982tik, eta ia bere jarduera profesional guztia kulturaren arloari lotuta egon da. Ikertzaile gisa, Arabako eta Bizkaiko Elorrioko eta Durangoko EAJren historiako pasarteetan jarri du arreta. Berriozabal "Proceso de beatificación de Valentín de Berrio-Otxoa (1862-1906)" lanaren egilea da.

EAJren kidea, Arabako Batzar Nagusietan batzarkidea izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margaret Ives Abbott

**Margaret Ives Abbott** (Calcuta, 1876ko ekainaren 15a - 1955eko ekainaren 10a ) Indian jaiotako golf jokalari estatubatuarra izan zen.

1900eko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen Estatu Batuetako lehen txapeldun olinpikoa izan zen .

Finley Peter Dunne umorista estatubatuarrarekin ezkondu zen.

## Urrezko dominaren historia 
Margaret bere amarekin Paris bisitatzen ari zen 1900eko Parisko Olinpiar Jokoetan, golf txapelketa batean sartu zenean. Baina ez berak eta ez gainontzeko partaideek ez zekiten txapelketa hori Olinpiar Jokoen barruan zegoenik. Urte batzuk geroago txapelketa Olinpiar Jokoen programaren parte zela jakin zen. Margareth olinpiar domina bat irabazi zuela jakin gabe hil zen, ezta bere herrialderako urrezko domina irabazi zuen lehen estatubatuarra izan zela ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *(Portugesez)* Olinpiar Jokoetako unerik zoroenak
Amy Alcott

**Amy Alcott** (Kansas City, Missouri, Estatu Batuak, 1956ko otsailaren 22a) 1970etik 1990era arteko hamarkadetan LPGA Txapelketan nabarmendu zen golf jokalari estatubatuarra da, 29 garaipen eta 205 top 10 lortu zituena.

Golf jokalariak bost txapelketa nagusi irabazi zituen: 1979ko Kanadako Irekia, 1980ko AEBetako Irekia eta 1983, 1988 eta 1991ko Dinah Shore Txapelketak. 1978 eta 1988ko LPGA Txapelketetan ere bigarren izan zen, eta guztira 17 top-5 eta 30 top-10 sailkatu zituen txapelketa nagusietan. Beste txapelketa batzuen artean, 1985eko LPGA Munduko Txapelketa irabazi zuen eta 1996ko Britainia Handiko Irekian bigarren izan zen.

Alcott Kalifornian hazi zen familia judu batean. 17 urterekin, Junior US Open irabazi zuen. 1975ean LPGA Txapelketan profesional bihurtu zen, non bere hirugarren txapelketa irabazi zuen eta Urteko Hasiberria izan zen.

1979an lau garaipen lortu zituen, tartean bere lehen txapelketa handia, Kanadako Irekia. 1980an lau aldiz irabazi zuen, AEBetako Irekia nabarmenduz, non bederatzi kolpe zituen aurretik, eta bost bigarren postu eta 21 top 10 lortu zituen. Urte horretan, Vare Trofeoa irabazi zuen, kolpeen batez besteko baxuenean. Golfariak lau garaipen lortu zituen berriro 1984an.

1988ko Dinah Shore Txapelketa irabazi ostean, Alcottek 18. zuloan lakura jauzi eginez ospatu zuen, eta 1991ko edizioan Dinah Shore berarekin batera uretara jauzi eginez ospatu zuen. Geroago, txapelketa tradizio bihurtu zen.

Golf Mundialaren Ospearen Aretoak jokalari batek 30 garaipen profesional ofizial izatea eskatzen zuen, eta Alcott-ek garaipen bat falta zuen marka hori lortzeko. Hainbat urte golfari berririk gabe egon ondoren, 1999an sailkatzeko irizpideak aldatu ziren eta Alcott aretoan sartu ahal izan zen. Gainera, Nazioarteko Juduen Kirol Ospearen Aretoan sartu da.

Alcott-ek Office Depot Txapelketa antolatu zuen 2001etik 2004ra. Golf jokalariak Handa Kopa jokatu zuen Estatu Batuetako taldearekin 2006tik 2010era. Horrez gain, ''A Woman's Guide to Golf* liburuaren eta *Winning at Golf with Amy Alcott'' bideoaren egilea da. Indian Canyons, Brick Landing eta Barra da Tijuca golf zelaien diseinuan ere parte hartu zuen.

## Kanpo estekak 
* Amy Alcott Gune Ofiziala
* Amy Alcott LPGA Tour-en webgune ofizialean
* Amy Alcott Munduko Golfaren Ospearen Aretoan
* Amy Alcott Juduen Nazioarteko Kirol Ospearen Aretoan
* Amy Alcott Golf Estatistiketan
* Galderak...Amy Alcott-entzat - Golf.com, 2012ko martxoaren 16a
Vimana (arkitektura)

**Vimanam** edo **Vimana** dorre piramidal mailakatu baten forma duen eraikin bat da, oinplano laukikoa, tenplu hinduista bateko  «sancta sanctorum»a edo espazio nagusiaren sabai funtzioa duena du. Hegoaldeko Indiako arkitektura drabidikoan ohikoak dira, eta bere  itxura Ipar Indiako sikhara egituraren antzekoa da. antzekoa da, eta vimanamen formetarako eredu gisa balioko zuten. Oro har, *vimanak* eta gopuram dorreak dira Indiako hegoaldeko tenpluetako egitura ikusgarrienak.

Hedaduraz, izaera sakroa duten Indiako jauregi inperialei deitzen zaie vimana halaber.

## Irudi-galeria 

Fitxategi:"A wonderful of Brihadisvara Temple of Gangaikonda Cholapuram".JPG|Gangaikondacholapuram tenpluko vimana
Fitxategi:Mahapalipuram.jpg|Mahabalipurameko Ibaiertzeko Tenpluko Vimana
Fitxategi:Vimana, Airavatesvara Temple, Dharasuram.jpg|Airavatesvarako tenpluko vimana, Darasuramen
Fitxategi:Kailasanathar Temple, Kanchi 3.jpg|Kailasanathar tenpluan, Kanchipuram.

## Kanpo estekak
Maurice Challe

**Maurice Challe** (Le Pontet, 1905eko irailaren 5a - Paris, 1979ko urtarrilaren 18a) frantziar jenerala izan zen.

Pilotu militarra izan zen eta Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen, eta De Gaulle jenerala boterera iristen lagundu zuen. 1955etik 1960ra Frantziako hegazkinen buru izan zen Aljerian.

Aljeriako Gerran, arrakastaz zuzendu zituen kontrainsurgentzia operazioak. 1960tik 1961era, Europa erdialdeko indar aliatuen komandante burua izan zen.

1961eko apirilean Aljerreko putschean parte hartu zuen Raoul Salan, Edmond Jouhaud eta André Zeller jeneralekin. Kolpearen porrotaren ondoren, hamabost urteko espetxe-zigorra ezarri zioten. 1966an askatu zuten eta 1968an amnistiatu.
Plumbago auriculata

***Plumbago auriculata*** *Lythraceae* familiako zuhaixka loredun eta hostoiraunkor bat da. Jatorriz Hegoafrikakoa da , Lurmutur Hiriko eskualdekoa.

*Auriculata* epiteto espezifikoak "belarriduna" esan nahi du latinez, hostoen itxuragatik .

## Ezaugarriak
Plumbago auriculata hosto iraunkorreko zuhaixka bat da, askotan igokari bezala landatua, eta azkar igotzen da 6 m garai eta 3 m zabal naturan bertan, nahiz eta askoz txikiagoa den etxeko landare bezala landatzen denean. Hostoak berde distiratsuak dira, txandakatuak eta 5 cm arte hazten dira luzeran.

Loreek bost petalo dituzte, 2 cm zabal inguru, eta urdin argiak (oztinak) dira. Badira barietateak lore zuriekin (*P. auriculata* var. alba) edo urdin ilunarekin (*P. auriculata* 'Royal Cape'). Loreak korinbo eta luku formako infloreszentzian antolatuta daude. Landare honen lorea osoa eta bisexuala da. Sepaloak eta petaloak jaiotzetikoak dira, eta pistiloa, berriz, adnatoa. Lorearen obulutegia handiagoa da eta loreak simetria erregularra du. Plazentazio basala du, lokulu 1 eta 5 karpelorekin. Batez ere udan loratzen da, baina baldintza egokietan urte osoan loratu daiteke.

## Bizitokia
Jatorriz Hegoafrikakoa, berezko bizitokia Lurmutur Hegoaldetik Lurmutur Ekialderaino eta KwaZulu-Natal eskualderaino hedatzen da. Gautengen eta ondoko Estatu Askearen eta Ipar-mendebaldeinguruko eremuetan ere aurki daiteke. Mpumalangan ere aurkitu dira zenbaitzuk. Oro har, espeziea zuhaixketan edo sastrakadietan hazten da.

Landare apaingarri bezala, oso hedatua dago gaur egun tropikoetan eta subtropikoetan (eskualde mediterraneoa barne ).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desulfovibrio

**Desulfovibrio** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, anaerobioak direnak. Kakotx itxurakoak (bazilo okerrak), mikroskopio optikoan ikusita antza handia dute Vibrio generoko bakterioekin: hauek bezala, flagelo polarra dute. Katalasa negatiboak dira.

Desulfovibrio guztiak sulfato-erreduktoreak dira. Arnasketa anaerobioa egiten dutenean, sulfatoa (SO42−) erabiltzen dute elektroien azken hartzaile gisa:

SO42- → SH2

Genero honetako bakterioak ingurune oso anaerobioetan bizi dira: kutsadura handiko uretan (oxigenorik gabekoak), itsas edo lakuen sedimentuetan, animalia hausnarkarien digestio-aparatuan, etab. Halere, espezie gutxi batzuk oxigenoa toleratzen dute eta ingurune aerobioetan hazi daitezke.

Desulfovibrioak funtsezko zeregina betetzen du sufrearen zikloan, elementu honen erredukzioa burutzen duelako. Meategi askoren sufreak ez du jatorri bolkanikoa, biokimikoa baizik. Era berean urmael batzuetako lohien kolore beltza Desulfovibrioaren jardueraren ondorioa da, sortzen duen SH2 ioi metaliko batzuekin (burdinarekin, bereziki) konbinatzen denean . Desulfovibriok kolorea eta izena ematen dio, era berean, Itsaso Beltzari.

Aipatu behar da, azkenik, bakterio hauek eta haiek bezalako beste sulfato-erreduktoreek galera handiak eragiten dituztela sortzen duten korrosioaren ondorioz, burdinezko hoditeriak, esaterako, modu anaerobioan oxidatzen dutenean:

2Fe + SH2 + 2H2O → SFe + Fe(OH)2 + 3H2

## Erreferentziak
Julius Boros

**Julius Nicholas Boros** (Fairfield, Connecticut, Ameriketako Estatu Batuak, 1920ko martxoaren 3a &ndash; 1994ko maiatzaren 28a) 1950eko eta 1960ko hamarkadetan PGA Tourrean profesionalki nabarmendu zen golf jokalari estatubatuarra izan zen.

18 garaipen lortu zituen Amerikako zirkuituan, hiru txapelketa nagusitan nabarmenduz: 1952ko eta 1963ko Estatu Batuetako Irekian eta 1968ko PGA Tourrean. 1956ko AEBetako Irekian bigarren postua lortu zuen, 1958ko eta 1960ko AEBetako Irekian hirugarrena eta 1963ko Augustako Mastersea, eta 16 top-5 eta 22 top-10 bildu zituen txapelketa nagusietan. 1966ko Britainia Handiko Irekian egin zuen agerraldi bakarrean, 15. postuan sailkatu zen.

## Biografia 
Boros 29 urterekin bakarrik bihurtu zen golf jokalari profesionala. 1952an PGA Tourreko diru-zerrenda zuzendu zuen, AEBetako Irekia eta Golfeko Munduko Txapelketa irabazi ondoren, eta 1955ean, Golfeko Munduko Txapelketa berriro irabazi zuen. 1963an hiru garaipen lortu zituen Colonial-en, Warwick Hills-en eta AEBetako Irekian, PGA-n Urteko Jokalari izendatu zuten, eta 1967an berriz Phoenix eta Rio Pinar-en.

Aldi berean, Boros AEBetako taldearekin lehiatu zen 1959, 1963, 1965 eta 1967ko Ryder Cup-en, 16 partidatan 11 puntu lortuz, eta 1968ko Golfeko Munduko Kopan, non Lee Trevinorekin batera bigarren sailkatu zen.

1968ko PGA Txapelketa irabazita, 48 urterekin txapelketa garrantzitsu bat irabazi zuen jokalaririk zaharrenaren errekorra hautsi zuen. 50 urte bete ondoren, 1971 eta 1977ko Beteranoen PGA Txapelketa irabazi zuen, eta 1979ko Legends of Golf-a Roberto de Vicenzorekin batera. 1975ean bat-bateko heriotzan galdu zuen Westchester-en PGA Tourrean.

Borosek jaurtiketak azkar egiten zituen, bere intuizioan konfiantzaz eta ingurua aztertzera gelditu gabe. Bere leloa "swing soft, hit hard" (kulunka leuna, kolpe gogorra) zen.

1982an Golf Mundialaren Ospearen Aretoan sartu zuten. Bere seme Guy Borosek 1996ko Vancouver Open irabazi zuen, PGA Tourrean garaipenak lortu zituzten hiru aita-semeetako bat bihurtuz.

## Kanpo estekak 
* Julius Boros Golf Mundialaren Ospearen Aretoan
* My Easygoing Game - Julius Boros, 1968ko martxoaren 25a
* Julie Bags A Bundle - Sports Illustrated, 1968ko abuztuaren 26a
Ardagai gorrikor

**Ardagai gorrikorra** *(Daedaleopsis confragosa)* *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Ezin da jan. Bere haragia kortxoa bezalakoa da.

Sinonimoak: *Boletus albus*, *Boletus labyrinthiformis*, *Boletus suberosus*, *Boletus discoideus*, *Boletus angustatus*, *Daedalea suaveolens*, *Daedalea angustata*, *Daedalea confragosa*, *Daedalea rubescens*, *Daedalea imbricata*, *Daedalea medullaris*, *Daedalea albida*, *Daedalea alba*, *Daedalea discolor*, *Polyporus odorus zonatus*, *Daedalea pruinata*, *Daedalea corrugata*, *Daedalea discolor subsp. corrugata*, *Trametes bulliardii*, *Trametes rubescens*, *Lenzites klotzschii*, *Trametes confragosa*, *Lenzites crataegi*, *Lenzites bicolor*, *Lenzites discolor*, *Polyporus confragosus*, *Polyporus rubescens*, *Polyporus bulliardii*, *Lenzites corrugata*, *Lenzites atropurpurea*, *Lenzites proxima*, *Lenzites cookei*, *Merulius albus*, *Daedalea confragosa var. angustata*, *Trametes erubescens*, *Trametes zonata*, *Striglia discolor*, *Striglia confragosa*, *Striglia corrugata*, *Polyporus capreae*, *Cellularia cookei*, *Cellularia corrugata*, *Cellularia klotzschii*, *Cellularia crataegi*, *Cellularia bicolor*, *Cellularia proxima*, *Cellularia atropurpurea*, *Lenzites confragosa*, *Agaricus confragosus*, *Daedalea candicans*, *Daedalea favoloides*, *Daedalea ochracea*, *Trametes nigroaspera*, *Trametes confragosa f. bulliardii*, *Trametes confragosa f. rubescens*, *Daedaleopsis rubescens*, *Daedalea confragosa f. rubescens*, *Ischnoderma confragosum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, zertxobait konkorduna, giltzurrun formakoa, eremu zirkularrekin, erradialki zimurtsua, kolore askotarikoa: okre-haragi kolorekoa edo arre-gorrixka. Ertz kamutsa, hasieran zurixka.

**Himenioa:** 15 mm arteko geruza bakarreko tutuak. Krema kolore zikineko poroak, arrosak, arrexkak edo arre-zikinak, itxura aldakorrekoa: biribilduak, luzangak edo labirintikoak, *Daedaleopsis tricolor*-ean orri itxura hartuz.

**Bilbea:** Okre antzeko kolorekoa hasieran, gero arrexka-gorrixka samarreko kolorekoa. Suberosoa.

**Etimologia:** *Confragosa* epitetoa latinetik dator, latza, esan nahi duen, "confragosus" hitzetik. Kapelaren gainazalak itxura zimurra duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espeziearen poliformismoa dela eta, interesgarritzat jotzen da bi mutur irudikatzea: espezie tipoa, poro biribildu edo luzangak dituena, *Daedaleopsis confragosa*, eta orrien itxurakoa dituen *Daedaleopsis tricolor*.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hostozabalen egurretan.

### Banaketa eremua 
Asia osoa, Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Australia, Hegoafrika, Brasil, Nigeria.

## Galeria 

Fitxategi:Daedaleopsis confragosa 1.jpg
Fitxategi:Blushing Bracket (Daedaleopsis confragosa) (51750051992).jpg
Fitxategi:Bolton - Boletus confragosus.png
Fitxategi:Daedaleopsis confragosa (39701672463).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak