Oiartzun

**Oiartzun** Gipuzkoako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Oiartzualdekoa. Mendiz inguratua dago, Aiako Harria irudi eta oinarri duela. Harana Oiartzun ibaiak zeharkatzen du, eta herria haren inguruan altxatuta dago, baina erdigune historikoa (Elizalde auzoa) ibaitik urruti dago. Oiartzunek 10.340 biztanle zituen 2023 urtean.

## Geografia 
### Mugakideak 
### Auzoak 
Oiartzun herria zortzi auzoz osaturik dago:
* Altzibar
* Arragua
* Ergoien
* **Elizalde** (Eliza nagusia kokatzen den auzoa eta, hortaz, herrigune nagusia)
* Gurutze
* Iturriotz
* Karrika
* Ugaldetxo

## Azpiegiturak 
**Ongizatea**

* Petra Lekuona zentroa
* Udal beilatokia

**Kirola**

* Elorsoro kiroldegia
* Pilotalekuak: Madalensoro, Arragua, Martiena Etxadia, Karrikako pilotalekua eta probalekua, Pikabene, Ergoien, Gurutze, Mendibil, Iturriotz, Elizale eskola, Kontsejupea, Beheko plaza
* Arkaleko Ehiza eskola
* Liburutegia

**Hezkuntza**

* Urmendi haur eskola
* Elizalde herri eskola eta institutua
* Haurtzaro ikastola
* Kz gunea
* Helduen hezkuntza
* Soinuenea Herri Musikaren Txokoa
* Luberri, Oiartzungo Ikasgune Geologikoa
* Ibargain Musika Eskola
* Intxixu AEK euskaltegia

**Turismoa**

* Arritxulo aterpetxea

## Historia 
Erromatarren garaian Arditurriko meategiak ireki zituzten, eta hainbat mendez ustiatu ziren.

1200. eta 1214. urteen bitartean Alfontso VIII.a Gaztelakoak herri titulua eman zion Oiartzuni, nahiz eta dokumentua ez den ezagutzen.
thumb|288x288px|Oiartzun 1940an

### Izena 
Oiartzun izen modernoa modu askotan dokumentatu da historian zehar. Izenak historian zehar izan dituen aldaera zaharrenak ikusita, pentsa daiteke Oiasso izenarekin harremanik egon daitekeela, nahiz eta Oiasso hura gaurko Oiartzunetik 9 bat kilometrora egon.

## Ekonomia 
Industria (metalurgia, zurgintza, kautxu-eraldaketa eta produktu mineralen industria), zerbitzuak (hipermerkatuak), abeltzaintza (esne eta haragi-behiak) eta nekazaritza dira jarduera nagusiak.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %0,4. Bigarren sektorea BEGaren %27,6. Hirugarren sektorea %66. Eta eraikuntza %6,1.

## Demografia 
1960eko hamarkadan Oiartzunen hasi zen hazkunde demografikoak ez du etenik izan azken urteetan. 2019an 10.351 pertsona bizi ziren herrian, horietatik %19,9k 65 urte edo gehiago zituen eta atzerrian jaiotakoak %6,06 ziren.

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 3.616 boto. EAJk 1.452 boto. PSE-EEk 234 boto. PPk 61 boto. Jexux Leonet izendatu zuten alkate bigarrenez.

2023ko udal hauteskundeetan Euskal Herria Bilduk berretsi egin zuen gehiengoa, bozken %68,73 lortu ondoren. EH Bilduk 3.303 boto eskuratu zituen eta 13 eserleku. EAJ 1.063 boto eta 4 eserleku. Joana Mendiboure Garaiar hautatu zuten alkate.

### Alkateen zerrenda 
## Euskara 
[thumb|Oiartzungo Rekalde ahizpen testigantza, eskolan erdara ikasteko eta euskara zigortzeko metodoen ingurukoa. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Oiartzungo euskara gipuzkera da; zehatzago esanda, sortaldeko gipuzkerakoa den Bidasoko euskara. Hala ere, Oiartzunek izandako lotura administratibo historikoa dela eta, goi nafarreraren eragin nabarmenagoa du bertako euskarak, eta Bidasoko hizkeran kokatzen diren beste herriengandik bereizten du horrek. Bidasoko hizkera erdialdeko euskararen, nafar euskararen eta nafar-lapurtarraren tarteko hizkeratzat har daitezke. Hala ere, azkenaldian erdialdeko euskararen ezaugarriak gaina hartzen ari dira eta gehiago zabaltzen ari dira.

2016an herritarren %76,25 euskalduna zen.
* Ihotik: Inauteriak, herriko jaiak. Ihauterien aurreko asteburuan, ostiraletik igandera. Larunbatean kuestazioa ospatzen da herrian barrena. "Intxixuak" gisa ezagutzen dira ere, bertako pertsonai mitologiko ezagunena "Intxixu" deitzen baita.
* Ekainaren 13a: San Antonio, Ergoien.
* Ekainaren 29a: San Pedro, Altzibar.
* Erromesen Ospitalea eta San Joan Bataiatzailearen basilika, egun Udal Liburutegia. XVI. mendekoa.
thumb|Don Felizenea etxea
**Eraikin zibilak eta defentsakoak**
* Udaletxea: 1678an eraikia.
* Iturriotz dorretxea: Iturriotz auzoari izena ematen diona. XVI. mendekoa.
* Ihurrita errota, Ugaldetxo auzunean dagoena.
* Beloaga gaztelua, Arkaleko harkaitzetan dauden Erdi Aroko gotorlekuaren aztarnak
* Arpidenea etxea. XVII. mendekoa.
* Don Felizenea etxea. XVIII. mendekoa.
* Lizargarate etxea. XVII. mendea.
* Garaño baserria.
* Garbuno baserria
* Makutso baserria. XVI. mendekoa.
* Olaberria burdinola, Ergoien auzunean.
* Urdinola-Arizmendienea etxea
thumb|Garaño baserria
thumb|Arpidenea etxea
thumb|Garbuño baserria
**Historia aurrea eta antzinaroa**
* Torre leizea: Goi Paleolitoko aztarnategi arkeologikoa.
* Harrespilak: Kauso I eta II, Arritxurrieta, Munere, Errenga, Arritxulangaina, Egiar eta Oianleku.
* Arditurriko meategia: Antzinako Erromaren garaitik XX. mendea arte ustiatuak, oraindik ere erromatar galeriak ikusgai daude.
**Museoak**
* *Soinuenea, Herri Musikaren Txokoa*: herri musikaren inguruko agiritegi eta ikerketa gunea. Musika tresnak erakusgai diren museo txiki bat ere badu.
* *Luberri*, Oiartzungo Ikasgune Geologikoa: Aiako Harriaren inguruan antolatu museo txikia.
thumb|San Juan Bataiatzailearen basilika

## Oiartzuar ospetsuak 

Fitxategi:Oiartzuneko latsariak 04.jpg|alt=
Fitxategi:Oiartzuneko latsariak 03.jpg|alt=
Fitxategi:Oiartzuneko latsariak 01.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Oiartzungo Udalaren webgunea
* Luberri - Oiartzungo Ikasgune Geologikoa
* Herri Musikaren Txokoa
* Oiartzungo albistegia "Oarsoaldeko Hitza"n
* Oiartzun ibaia
* Udalerri Euskaldunen Mankomunitatearen webgunea
* Oiartzun Irratiaren webgunea