open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Berazubiko Murala

thumb|Berazubiko Murala
Berazubiko Murala,  Tolosako mural famatuenetako bat bihurtu da azkenengo urten hauetan bere edertasunagatik. Egin zenaren helburu nagusia auzoko identitatea indartzea izan zen

## Egilea 
Murala 2016an egin zen. Bertan,Estibaliz Vera, Miren Goikoetxea eta Veronica Werckmeister izan ziren proiektua gidatu zutenak. Hala ere, auzotarren laguntza ere eduki zuten.

## Deskribapena 
Mural erraldoiaren diseinua,  Gasteizko alde zaharrean  oinarrituta dago, bertan kirola, papera eta argazkiak nahastuta daude  kolore desberdinetan. Tolosan dago kokatuta, konkretuki Berazubi estadioaren inguruan. 

## Materiala 
thumb|Berazubiko Murala
Erabili duten pintura, Akriliko bezela ezagutzen da. Oso berria da baina zihurtatuta dago hobenetariko bat dela Gasteizko haibat mural pintura mota horiekin eginda daudelako eta 10 urte baino gehiago ditu eta berria bezala dago. Hobenetariko bat izateko,  hainbat arrazoi daude  baina batez ere bere iraupenarengatik  da famatua. 

## Erreferentziak
Kantu ixila

thumb|Bidioa

**“Kantu  ixila”** 2006. urtean Koldobika Jauergik egindako eskultura da. Gaur egun, Tolosan aurkitzen da zehazki Zabalarreta parkean. Altueraz, 1,45 neurtzen du eta luzeraz 2.90 eta markinako marmol beltzez egina dago. 

## Koldobika Jauregi 
thumb|Koldobika Jauregi
Koldobika, 1959. urtean jaio zen, Alkiza izeneko Gipuzkoako herri ederrean. Ikasketak amaitu zituenean bere gurasoen etxera itzuli zen bere jaioterrira eta egurra, harria eta metala lantzen hasi zen zaletasun gisa. Pasio hori, hala ere, lanbide bihurtu zen azkenean, hainbat erakusketatan parte hartuz eta lortu dituen hainbat beka eta sari irabaziz ere. Artista gonbidatu gisa bizi izan zen 1991tik 2000. urtera Düsseldorf-eko (Alemania) Inel Hombroich museoan, eta gaur egun Alkizan bizi da. 

## Trasmititzen diguna 
Isiltasuna da ziurrenik Jauregiren obra guztien oinarrizko ezaugarria. Gure artista isolatuta bizi da eta lan egiten du, Naturaz inguratuta, isiltasuna entzuten den habitat batean, txorien txioek, zizelaren tintindurak eta aizkora kolpe zorrotzek bakarrik aldatuta.

Eskultura honekin, berak hori trasmititzeko asmoa izan zuen. Guk, Tolosarrek, natura dela tokirik paketsuena antzemateko. 
   
## Erreferentziak
Baloia eskultura (Tolosa CF)

thumb
***Baloi eskultura***, Tolosa C.F. estadioko plazan kokatua dagoen eskultura da eta Guillermo Olmo artistaren lana oso ospetsua egin da Tolosan.

## Historia 
1922ko ekainaren 8an sortu zen eta 1923ko ekainaren 24an inauguratu zen. Eskulturak 'Urdinez mundua mugitzen' du izena, eta mundu bat sinbolizatzen saiatzen da: Tolosa Futbol Kluba eta Berazubi.

Omenaldi bat egin nahi zaie sentimendu urdiaindarra duten pertsona guztiei. Eskulturaren kokapena, Berazubiko plaza historikoan, estadiorako sarrera nagusia zegoen tokiari dagokio.

## Itxura 
'Urdinez mundua mugitzen' 1,40 metroko garaiera duen altzairuzko pieza esferikoa da, 1,20 metroko arroka baten gainean egina. Arroka hori, harri sendo eta egonkor bat da. Pisua 4.500 kilo ingurukoa da.

## Erreferentziak
Felipe Dugiols monumentua

thumb
Monumentu honek Felipe Dugliols militar gipuzkoarra irudikatzen du. Monumentu hau, Tolosan, San Frantzisko etoribidean kokatzen da. Egilea Juan Lope da.

## Felipe Dugiols 
Tolosan 1840 inguruan jaiotako militar gipuzkoarra da. 1900ean hil zen 63 urte zituela. Sarjentu gisa nabarmendu zen Tercio de Vascongadosen Afrikako gerran eta Filipinaseko kanpainan. Bigarren karlistaldian, Oñatiko "Askatasunaren Boluntarioen" buru izan zen.

## Historia 
XX. mendearen hasieran, 1901ean, bere omenezko estatua bat eraiki zen Tolosan, Lorenzo Fernández de Vianak sortua, 1937an bota egin zen arren. 1976ko ekainaren 23an, bere "seme kutunaren" oroimenez, bere jaioterriko San Frantzisko pasealekuan brontzezko monumentu berri bat jarri zuten.

## Egilea 
Monumentu honen egilea Juan Lope da. Tolosan jaio zen 1917an eta 1981ean hil zen. Modelatua ikasi zuen Donostiako Arte eta Lanbide Eskolan. Fabrika batean lan egiten zuen, eta bere aisialdian eskulturak lantzen zituen.

## Deskribapena 
Monumentu honetan Felipe Dugiols ikusten da, zutik, monumentu gainean, militarrez jantzita, eskularruak eta sablea eskuetan dituela. Beherago testu bat ikus daiteke Felipe Dugiolsi erreferentzia egiten eta berari  buruz hitz egiten.

## Erreferentziak 
* https://www.ingeba.org/argazkia/escult/dugiol/dugiols.htm

thumb|352x352px|Felipe Dugiols monumentua
Euskal herri plazako arte abstarktua

thumb

Euskal Herri plazan, Tolosan, 4 artistak parte hartu zuten proiektu honetan. Artea bultzatzeko eta mundura ekartzeko helburuarekin. Artistak hauek José María Hernadez, Koldobika Jauregui, Iñaki Epeldez eta Jose Luis Longaron izan ziren. Proiektu hau 1988an burutu zen.

Proiektu hau zerbait sakratua den eta kontserbatzeko eta kontenplatzeko gune seguruetan babestu eta itxi behar den objektu artistiko baten topikoarekin hausteko jaio zen, horrela arte publikora sarrera heman zitzaion.
Sylvain Van de Weyer

**Jean-Sylvain Van de Weyer** (Lovaina, 1802ko urtarrilaren 19a – Londres, 1874ko maiatzaren 23a) belgikar diplomazialari eta politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1835etik 1836ra.

Lovainan jaio zen Belgikako burgesiako familia batean. 1811n Amsterdamera joan ziren eta handik denbora batera Lovainara itzuli ziren aita udaltzainburu izendatu zutenean. Sylvainek zuzenbide ikasketak egin zituen Lovainako Unibertsitatean eta 1823an abokatu lanetan hasi zen Bruselan. Herbehereetako Erresumak akusatutako egunkari eta kazetariak defendatu zituen.

1830eko Belgikako Iraultzaren hasieran, Lovainatik Bruselara bidaiatu zuen Belgikako Behin-behineko Gobernuaren batzorde zentraleko kide izateko. 1831n Belgikako enbaxadore izendatu zuten Londresen. Lehen ministro izan zen 1835etik 1836ra. Ondoren, Londresera itzuli zen bizitzera, eta London Libraryko presidenteordea izan zen 1848tik hil zen arte.
The letter grafitia

thumb|Ibarrako zubiko grafitia
Grafiti hau “ *The letter*” izenez ezagutzen da, Ibarra herriko zubian dago kokatua.

Atentzioa deitzen duen grafitia da, bai tamainarengatik bai talentuagatik.

Grafitiak 28-30 metroko luzera eta 7 metroko zabalera du. Bertan emakume bat ikusi dezakegu.

2019. urtean egin zen, Tolosako Beantatuz festibalean.  Bertan hainbat artistek hartu zuten parte, horien artean, Marat Danilyan, hau da, grafiti honen egilea. Marat “Morik” egileaz gain, hainbat kolaboratzaileek hartu zuten parte, Tolosako Udala eta GKO gallery.

## Egilea 
Marat Danilyan da grafiti honen egilea. Marat “Morik” Danilyan kaleko artista, diseinatzaile eta ilustratzaile errusiarra da, hip-hop kulturak eraman du grafitien mundura.

## Beantatuz 
Urteetan graffiti erakustaldia izan dena, 2010. urtetik BEANTATUZ izeneko jaialdi txiki bat bihurtu da. Jaialdi honetan herrialde ezberdinetako artistak gonbidatzen dituzte, batzuk ospetxuak eta beste batzuk aurrerago lortuko zutenak. Horma ertain eta handiko tamainen gainean margotzen duten artistek parte hartzen dute edo urban esku-hartzeak egiten dituzte. 2019koa izan zen Tolosan burutu zen azkeneko edizioa.

## Teknika 
Marat Danilyanek oso lan ederra burutu zuen. Inguruarekin oso orekatuta eta kolore gama oso zaindua. Brotxa eta rodilo batekin margotu zuen dena, textura berezi bat lortuz azalera osoan.

## Erreferentziak
María Sagrario Ochoa Medina

**María Sagrario Ochoa Medina** (Iruñea, 1930) 60ko hamarkadako nafar idazle eta olerkaria da.

## Biografia 
Irakasle-ikasketak eta Marrazketa eta Pintura ikasketak hasi zituen Iruñean, eta gero Madrilera joan zen Arte Ederretako prestakuntza osatzeko San Fernando auzoko akademia batean. Iruñera itzuli zenean, Arte Aplikatuetako prestakuntza egin zuen. Pinturarekiko zaletasuna eta poesiarekiko grina uztartu zituen. Hala, El Pensamiento Navarron eta Club Taurinon argitaratzen ditu lehen argitalpenak. Pregón aldizkariaren ohiko kolaboratzaileetako bat izango da. Bertan, proposamen xume batekin hasi zen, Faustino Corella editoreak gogorarazten duen bezala: “bera, bere idazkiak eskaintzeko prest dauden beste hainbat bezala, bere poesiako primiziak gordetzen zituen karpetarekin aurkeztu zitzaidan lehenengo egunean”. 1940tik 1960ra bitartean, 34 konposizio argitaratu zituen, horrela jardun gehieneko bigarren emakume olerkari izatera iritsi zelarik, Pilar de Cuadraren atzetik. Gerora, aldizkariak, bere lan gehiago argitaratu ditu.

## Lanak 
1974an, Gómez argitaletxeak bere lehen poema-liburua argitaratu zuen, *Brote de silencios*, Faustino Corella poetaren hitzaurrearekin. Poetisak lagunei eta senideei, batez ere gurasoei, eskainitako konposizioak biltzen ditu. 

1989an Ahora-Orain. Poetas Solidarios, Nafarroako Gurutze Gorriaren *“Anima” zentroak* sustatutako aldizkaria, interes literarioak dituzten adineko pertsonak animatzeko asmoz sortua.

1998an, Medialuna argitaletxeak bere bigarren poema-liburua, *Huellas en el barro*, argitaratu zuen. Lan horren irakurketan, adiskidetasunaz, maitasunaz, sufrimenduaz, fedeaz eta autoreak gizakiarengan berezkoa eta noble gisa ikusten duen guztiaz gogoeta egitera gonbidatzen da.

Azkenik, 2001ean, *Rosas de mi fantasía* izeneko azken poema-liburua argitaratu zuen, argitaletxe berarekin. Idazleak hainbat narrazio poetiko biltzen ditu gaztetxoenentzat.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2008an, Foru Komunitateko 65 urtetik gorakoentzat, Nafarroako Mendekotasun Agentziak, Fitero eta Serongo bainuetxeekin eta Nafarroako Kutxa Fundazioarekin elkarlanean, sustatu zuen “*Letrak eta Ura*” II. Literartu Lehiaketan saritutako idazlea izan zen poesia-modalitatean, .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaiurko batailaren eskultura

thumb|Amaiueko bataila
thumb|Amaiurko bataila

**Amaiurko bataila** **eskultura** Tolosako Amaiur parkean kokatuta dago eta bere egilea oraindik ez da ezaguna.

## Egitura 
Harriz egindako eskultura bat da, bertan sinbolo batzuk (adibidez, lauburua) eta ezpata bat dago harrian landuak. Baita ere, beheko aldean Lauaxetak idatzitako testu bat dago plaka batean jarrita.

## Arrazoia 
Eskultura hau Nafarroaren omenez egin zen, Amaiurko batailaren ondoren. Amaiurko gaztelua Nafarroan zegoen, etsaiek konkistatu zutenean hura eraistea agindu zuten eta harria saldu ere egin zuten. Tolosako Udalak parkeari Amaiur deitu eta eskultura hori jartzeko agindu zuen.

## Lauaxeta 
Laukiz, Bizkaian, 1905eko abuztuaren 3an jaio zen  eta Gasteiz, Araban, 1937ko ekainaren 25an hil zen. Kazetaria eta euskal idazlea izan zen. Amaiur gaztelu baltza olerkia idatzi zuen eta eskulturan txertatu zuten plaka baten bidez.

## Erreferentziak
Dantxariak

thumb|*Dantxariak*, Juanito Lope 1976.
Eskultura hau Juanito Lope-k (Tolosa, Gipuzkoa, 1917ko irailaren 12a —- 1981eko irailaren 1a), egin zuen 1976. urtean. Tolosan oso famatua zen, horregatik, Juanitoren eskultura eta marrazkiak eskertzeko omenaldi asko egin zaizkio, adibidez, Iñaki Moyuak, buruhandia egin zion,  eta horrelako beste hainbat omenaldi izan ditu. 

## Osaera 
Kare harrizko bloke bat da eta aurrean erliebean brontzez egindako irudia du. Zezen plaza eta Tolosako futbol estadioaren artean kokatzen da. Irudi honetan txistulariak dantzariekin azaltzen dira eta dantzarien omenez eginda dago. 
thumb|*Dantxariak*, azalpen bideoaLoperen erliebean ikus daiteke danbor-txistulariaren garrantzia, dantza eta dantzen musika egiteaz arduratzen dela, bai ekitaldi ofizialetan, bai ekitaldi erlijiosoetan, jaietan edo bestelakoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa
* Escultura urbana
Elur-aingeru

thumb|Neska bat elur-aingerua egiten (Texas, 2010)
thumb|Bi elur-aingeru
**Elur-aingerua** aingeru baten formako aztarna da, elurretan dagoen pertsona batek sortutakoa.

Elur-aingeruak egitea aire zabaleko haur-jolas ezaguna da, elur ugari dagoen Ipar Amerikako eskualdeetan oso hedatua. Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan elur-panpinak edo elur-pilotak egitearen antzeko garrantzia du, eta haur zein heldu askok elur-aingeruak egiten dituzte.

Elur-aingeru bat egitea oso erraza da. Lehenengo urratsa elur-gainazal lau eta ukigabea aurkitzea da. Norbait elurretan etzaten da, besoak alboetan luzatuta, eta besoak eta hankak gora edo behera mugitzen ditu. Horrela, aingeruaren «hegoak» eta «jantzia» sortzen dira elurretan.

## Errekorrak 
Errekorren Guinness Liburuaren arabera, Ipar Dakota estatuak munduko errekorra du leku berean eta aldi berean sortutako elur-aingeru kopuru handiena dela eta. 2007ko otsailaren 18an, 8.962 elur-aingeru egin ziren Bismarck hirian.

Aurretik, 2006an, errekorra Michigango Unibertsitate Teknologikoak lortu zuen, ikasleek eta bertako biztanleek futbol zelaian 3.784 elur-aingeru egin zituztenean.
* Leslie Feinbergen *Mari-mutil handi baten bluesa* eleberrian (1993) Kimek elur-aingeruak egiteko proposatzen dio Jessi.
* *The Simpsons* marrazki biziduneko atal batean, Homer Simpsonek elur-aingeru bat egiten du, eta hau elur-deabru bihurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rudston

**Rudston** herri txiki bat eta parrokia bat da Yorkshireko Ekialdeko Yorkshiren, Ingalaterran. Driffield eta Bridlington artean dago, Bridlingtonetik 10 kilometro mendebaldera gutxi gorabehera, eta B1253 errepidean dago. Gypsey Race, aldizkako ur-korrontea, Wold Haran Handian dagoen herria zeharkatzen du. Errekari eta bere haranarari lotutako leku neolitiko batzuk aurkitu dira.

Rudston izena antzinako ingelesetik dator, "Rood-stane" hitzetik eta "harrizko gurutzea" esan nahi du.

## Biztanleria 
Erresuma Batuko 2011ko erroldaren arabera, Rudston parrokiak 409 biztanle zituen, 2001eko Erresuma Batuko erroldaren aldean 390 biztanle gehiago.

## Ondarea 
* Rudstongo monolitoa
* Rudstongo villa erromatarra
* Santu Guztien Eliza

## Iruditegia 

Image:
All Saints, Rudston.JPG|Santu Guztien eliza.
All Saints Church, Rudston - Label Stop - geograph.org.uk - 505834.jpg|Santu Guztien elizaren zehaztapena.
Rudston monolith - geograph.org.uk - 1330394.jpg|Rudstongo monolitoa.
East Gate Bridge at Rudston.jpg|Zubia Rudstonen.
Rudston_Venus_6_July_2018.jpg|Erromatarren garaiko mosaikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Kottak

**James Kottak** (Louisville, Kentucky, 1962ko abenduaren 26a – *ibidem*  2024ko urtarrilaren 9a) estatubatuar musikaria izan zen.

*Scorpions* taldeko bateria-jotzailea izan zen 1986tik 2016an kanporatu zuten arte. Aurretik, *Kingdom Come*ren sortzaileetako bat izan zen, eta 1987tik 1989ra eta 2016tik 2024ra jo zuen. *Kottak* izeneko talde propioa izan zuen eta *Montrose*, *Warrant*, *Wild Horses*, the *McAuley Schenker Group* eta *Buster Brown*en ere jo zuen.

Scorpionsetik bota zuten alkoholismoagatik.

## Diskografia 
### Buster Brownekin 
* *Sign of Victory* (1985)

### Montroserekin 
* *Mean* (1987)

### Kingdom Come 
* *Kingdom Come* (1988)
* *In Your Face* (1989)

### Michael Lee Firkinsekin 
* *Michael Lee Firkins* (1990)

### Wild Horsesekin 
* *Bareback* (1991)
* *Dead Ahead* (2003)

### McAuley Schenker Groupekin 
* *M.S.G.* (1991)

### Warrant 
* *Ultraphobic* (1995)

### Ashbarekin 
* *Addiction to the Friction* (1996)

### Scorpionsekin 
* *Eye II Eye* (1999)
*' 'Moment of Glory* (2000)
* *Acoustica* (2001)
* *Unbreakable* (2004)
* *Humanity - Hour 1* (2007)
* *Sting in the Tail* (2010)
* *Live 2011: Get Your Sting & Blackout* (2011)
* *Comeblack* (2011)
* *MTV Unplugged – Live in Athens* (2013)
* *Return to Forever* (2015)

### Black Sheepekin 
* *Sacrifice* (1998, 1999)
* Willie Basse  – "Break Away"

### Kottakekin 
* *Greatist Hits (1998)*
* *Therupy* (2006)
* *Rock & Roll Forever* (2010)
* *Attack'' (2011)

## Kanpo estekak
Rudstongo monolitoa

**Rudstongo monolitoa**, 25 oin baino gehiagokoa, Erresuma Batuko megalitorik altuena da. Rudston herriko hilerrian dago, Ekialdeko Yorkshiren.

## Deskribapena 
Harria liraina da, bi aurpegi handi lauekin. Gutxi gorabehera 1,75 metroko zabalera eta metro bat baino pixka bat gutxiagoko lodiera du. Goialdea harritik askatu dela dirudi; zorrotza balitz, harriak 8,5 metro neurtuko zituzkeen. Pisua 40 tonatan estimatzen da. Monolitoa hareharriz egina dago. Monumentua Goi Neolitokoa edo Brontze Goiztiarrekoa da. 1773an harria berunez estalia izan zen; beranduago kendu zen, harriaren goialdea gaur egun estalita dagoen arren.

Bada beste harri txikiago bat, mota berekoa, Rudstonen hilerrian, behin harri handiaren ondoan egon zena. 
Ia ziurra da eliza normandiarra nahita eraiki zela jada sakratutzat jotzen den leku batean, Europa osoan ohikoa den praktika batean; izan ere, Rudston izena antzinako ingelesetik dator, "Rood-stane" hitzetik, "harrizko gurutzea" esan nahi duena, eta horrek esan nahi du gurtutako harri bat helburu kristauetarako egokitu zela.

William Stukeleyk (1687–1765) monumentua aztertu zuen eta aurkitu zuen "lur azpiko monolitoaren neurriak kanpoan zeudenak bezain handiak" zirela. Stukeleyk burezur asko aurkitu zituen indusketan, bestetik, eta sakrifizio leku bat izan zitekeela iradoki zuen.

Esaten denez, dinosauro fosilizatuaren balizko aztarna bat dago harriaren alde batean, baina English Heritagek 2015ean egindako ikerketa batek ondorioztatu zuen baieztapena ez zuela oinarririk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Sucunza

**Isabel Sucunza Alfonso** (Iruñea, 1972) nafar kazetari, liburu-saltzaile eta gaztelaniazko idazlea da.

## Biografia 
Kazetaritzan lizentziatu zen Nafarroako Unibertsitatean. 90eko hamarkadaren amaieran, Bartzelonara joan zen bizitzera eta Barcelona TVko *Salón de lectura* programan parte hartu zuen; ondoren, Kataluniako Telebistako ''L'hora del lector* literatura-programan,  eta *Els Experts d'iCat.cat* irratsaioan. 

2014an, Sant Antoni auzoan  Calders liburu denda sortu zuen Abel Cutillasekin batera eta gaur egun, Navona argitaletxean egiten du lan.  2017an *Irakurketa-txostena* argitaratu zuen, Abel Cutillasekin.
thumb|240x240px|Calders liburu-denda

## Lanak 
* 2012: *La tienda y la vida* (Blackie Books), bere blog pertsonaletik sortua, liburu idatzi gisa aurkezten da, eta literatura-erreferentziekin nahastutako arropa-denda batean izandako lan-esperientzia kontatzen du.
* 2017: I*nforme de lectura'', Abel Cutillasekin, Antonio Ramírez eta Josep Cotsen hitzaurreekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catherine Stern

**Catherine Brieger Stern** (Wroclaw, 1894ko urtarrilaren 6a – New York, 1973ko urtarrilaren 8a) psikologo eta hezitzaile alemaniarra izan zen. 

## Biografia 
Wroclaweko Unibertsitatean ikasi zuen eta haurtzaindegi bat zuzendu zuen 1923-33 bitartean. 1938an, Estatu Batuetara emigratu zuen. 1940ko hamarkadan New Yorkeko Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako Castle ikastetxeko ikerketa-buru izan zen. Bertan Irakurketa eta Aritmetikako materialak eta metodoak esperimentatu eta erabili zituen. 

Cuisenaire zotzen antzeko manipulatzaile matematikoen multzoak garatu zituen, haurrek zenbakizko zentzuaren eraikuntzan eta aritmetikaren ezagutzan erabil zitzaten. Bere liburua, *Children Discover Arithmetic* (1949), oso erabilia izan zen haurrek aritmetika ikasten dutenean izaten dituzten arazoak lantzeko.

## Argitalpenak 
* *Children Discover Arithmetic*, Catherine Stern, Harper & Row, 1949.
* *Experimenting with Numbers*, Catherine Stern, Margaret Stern eta Toni S. Gould. Houghton Mifflin Co., 1950
* *Structural Arithmetic I, II, III, Teachers Guide and Workbooks*, M. Stern eta T. Gouldekin. Houghton Mifflin Co., 1952
* *Children Discover Arithmetic*, Catherine Stern eta Margaret B. Stern. Harper & Row, 1971.
* *Structural Reading Program, Teachers Guides and Workbooks, A through E*, M. Stern eta T. Gouldekin, Random House, 1963.
* *Children Discover Reading*, T. Gouldekin, Random House, 1965.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atahuts

thumb|Atauts
thumb|Atahuts bideoa

***Atahuts*** Jorge Oteizak egindako eskultura euskaldun kontenporaneo abstrakto bat da. Eskultura hau, 1994ko apirilaren 29an inauguratu zen, berak 1993an sortu zuen arren.

## Eskultorea 
Jorge Oteiza  (Orio, Gipuzkoa, 1908 - Donostia, Gipuzkoa, 2003), eskultore euskalduna zen eta Tolosan ezarritako lehen eskultura *Atauts* izan zen. Alabaina, honetaz gain, baditu beste eskultura batzuk non eskultore internazionalen saria jaso duen. Arantzazun ere badu beste obra bat elizaren paretean kokatuta, Apostoluak.

## Sinboloa 
***Atahuts*** izena, beste bi hitzez osatua dago, > eta >. Oteizak dioenaren arabera, eskultura honek, espaziorako atea, herrira, herrialdera sartu eta haiek ezagutzeko ate bat dela adierazten du eta horrekin batera espazio-denbora sinbolizatzen du. 

## Kokapena 
***Atahuts***, Tolosako triangelu plaza erdian dago kokatuta eta haren hurbil, garai batean Tolosara sartzeko erabiltzen zen atea aurkitzen da. Lehen, ate hori herrira sarrera zen baina orain tolosaren zentroan dago.

## Erreferentziak
Marlyn Wescoff Meltzer

**Marlyn Wescoff Meltzer** (Filadelfia, AEB, 1922 - Yardley, 2008ko abenduaren 4a) ENIAC six izeneko sei emakume programatzaileen taldean parte hartu zuen. Talde honek ENIAC *(Electronic Numerical Integrator And Computer)* izeneko erabilera zabaleko lehen konputagailu digitalaren jatorrizko programazioa egin zuen.

## Biografia 
Marlyn Filadelfian jaio zen, eta Templeko Unibertsitatean graduatu zen 1942an. Geroago, urte horretan bertan, Pennsylvaniako Unibertsitateko Moore ingeniaritza elektrikoko eskolak kontratatu zuen kalkulu meteorologikoak egiteko, batez ere batuketa-makinekin jarduten bazekielako. 1943an, balistikako ibilbideak kalkulatzeko kontratatu zuten, oraindik mahaigaineko eskuzko kalkulagailu mekanikoak erabiliz egiten zirenak. 1945ean aukeratu zuten ENIAC taldeko lehen programatzaileetako bat izateko. Beste bost kideak Kathleen McNulty Mauchly Antonelli, Jean Jennings Bartik, Betty Snyder Holberton, Frances Bilas Spence eta Ruth Lichterman Teitelbaum izan ziren.

## ENIAC 
Marlyn eta bere kideak historiatik ia desagertu egin ziren hasiera batean; izan ere, ENIACeko Emakume (*Woman of the ENIAC*) bezala aipatu ziren arren, garai hartan emakumeek ez zuten aintzatespen handirik konputazio-lanari buruz, eta makina eraiki zuten gizon ingeniariak, berriz, ospetsu bihurtu ziren, ENIAC makina oso garrantzitsua bihurtu baitzen garai hartan. 1947an uko egin zion taldeko kide izateari ezkontzeko, ENIAC Marylandeko Aberdeen Proving Grounden  sartu aurretik.

## Heriotza 
Marlyn 2008ko abenduaren 7an hil zen Yardleyn, Bucks konderrian, Pensilvanian, Estatu Batuetan.

Sari hori 1996an sortu zuen Women in Technology Internationalek (WITI), gure gizartea hobetzen eta garatzen duten komunitate zientifiko eta teknologikoetan emakumeek egiten dituzten ekarpen nabarmenak aitortu, ohoratu eta sustatzeko.
thumb|ezkerrera|Ruth Lichterman eta Marlyn Wescoff ENIAC programatzen
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Women Proto-Programmers Get Their Just Reward
* The World's First Programmers, the Women of the ENIAC, come to NYC
* ENIAC Programmers Project - Honoring Computer Pioneers and Presering Their Stories
The Holdovers

***The Holdovers*** 2023ko Alexander Payne estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Paul Hunham AEBetako eskola-barnetegi pribatu bateko historia irakaslea da. 1970eko hamarkada da, eta herrialdean influentziarik handiena duten familia aberatsetako semeak joaten dira Barton akademiara. Hunhamek, Bartoneko ikasle ohia bera, ez ditu estimu handitan ez ikasleak, ezta eskolako langileak ere. Harentzat, edozer egiteko eskubidea dutela uste duten haur lotsagabeak dira ikasleak, eta Bartoneko administrazioa ustela dela iruditzen zaio; familiarik aberatsenen esanetara lan egiten dutela. Hunham une oro haserre dagoen irakasle marmarti bat da, eta ikasleei suspenditzen ari ez denean, arau urratze txikienak zigortzen ari da. Horiek horrela, ikasle eta irakasleek ez dute gizona gustuko, baina ez dirudi hari askorik axola dionik.

## Aktoreak 
* Paul Giamatti: Paul Hunham
* Dominic Sessa: Angus Tully
* Da'Vine Joy Randolph: Mary Lamb
* Carrie Preston: Lydia Crane
* Tate Donovan: Stanley Clotfelter
* Gillian Vigman: Judy Clotfelter
* Michael Provost: Jason Smith

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los delincuentes (2023ko filma)

***Los delincuentes*** 2023ko Rodrigo Moreno argentinar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Moran 50 urte inguruko gizona da. Ezkongabea. Banketxe batean egiten du lan. Urteak daramatza lan bera egiten; kutxazaina da, eta kutxetatik kutxa gotorrera diru kantitate handiak eramateko ardura eman diote, urte luzeetako lanari esker irabazitako konfiantza dela eta. Moran ez da zoriontsua, eta ohartu da nahiko erraza dela harentzat billete multzoak gutxinaka motxila batean gorde eta etxera eramatea. Eta, beraz, plana antolatu du: hurrengo 25 urteetarako soldata izateko adina diru lapurtuko du, eta komisariara joango da ondoren, egindakoa aitortzera. Bere kalkuluen arabera, hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarriko diote, eta bitartean bere lankide Romani eskatuko dio dirua zaintzeko. Kartzelatik irtendakoan, dirua banatu, eta Moran eta Roman erretiratu egingo dira.

## Aktoreak 
* Esteban Bigliardi: Román
* Daniel Elías: Morán 
* Margarita Molfino: Norma
* Mariana Chaud: Marianela
* Gabriela Saidón: Flor
* Cecilia Rainero: Morna
* Javier Zoro: Ramón
* Lalo Rotavería: Isnardi
* Iair Said: Barrientos
* Fabián Casas: Maestro
* Adriana Aizemberg: banketxeko bezeroa
* Laura Paredes: Laura Ortega
* Germán De Silva: Del Toro/Garrincha

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James McDougal Hart

**James McDougal Hart** (Kilmarnock, 1828ko maiatzaren 10a – New York, 1901eko urriaren 24a) Eskozian jaiotako estatubatuar margolaria izan zen.

Estatu Batuetara joan zen bere gaztetako familiarekin. Handik denbora batera Europara joan zen pintura ikastera. Munichen Friedrich Wilhelm Schirmerren ikaslea zen eta Düsseldorfeko margolaritza eskolarekin ere elkartu zen. 1853an Estatu Batuetara itzuli zenean, Diseinuko Akademia Nazionalean erakutsi zuen bere lana. Geroago, lehendakariorde izan zen.
Hudson Ibaiaren Eskolako kide izan zen eta New York inguruko paisaiak margotu zituen. Abereen pinturan ere nabarmendu zen.

William Hart anaia nagusia ere margolaria izan zen, baita Julie Hart Beers arreba eta Letitia Bonnet Hart eta Mary Theresa Hart ilobak ere.

## Iruditegia 

A stream in the adirondacks hart.jpg|*A Stream in the Adirondacks* (1859)
Hart Gleneida Lake Putnam County NY 1863.jpg|*Gleneida Lake, Putnam County, New York* (1863)
JM Hart Summer in the Catskills.jpg|*Summer in the Catskills* (1865)
Artwork images 619 243873 jamesmcJames McDougal Hart - Harriman New York Overlooking the Hudson.jpg|*Harriman New York Overlooking the Hudson*
James McDougal Hart - 'The Old Homestead', 1862, High Museum.JPG|James McDougal Hart - The Old Homestead

## Kanpo estekak
Basmatxien matxinada

**Basmatxien matxinada** (, uzbekerako *basmatxi* hitzetik eratorria, "gaizkileak") Errusiar Inperioaren eta Sobietar Batasunaren aurka Erdialdeko Asian piztutako matxinada izan zen, Islamean oinarrituta.

Mugimenduaren sustraiak 1916ko erreklutamenduaren aurkako biolentzian zeuden, Errusiako Inperioa Lehen Mundu Gerran soldadutzarako musulmanak deitzen hasi zenean lehertu zena. 1917ko Urriko Iraultzaren ondorengo hilabeteetan, boltxebikeek boterea hartu zuten Errusiako Inperioko leku askotan eta Errusiako Gerra Zibila hasi zen. Turkestango mugimendu politiko musulmanak gobernu autonomo bat osatzen saiatu ziren Kokand hirian, Fergana ibarrean. Boltxebikeek eraso bat egin zioten Kokandi 1918ko otsailean, eta 25.000 pertsona inguru hil zituzten bertan. Sarraskiak basmatxien laguntza piztu zuen, gerrilla-gerra eta gerra konbentzionala abiatu zutenak, eta Ferganako eta Turkestango eremu zabalak kontrolatu zituzten. Taldeko buruzagi garrantzitsuenak Enver Pasha eta, geroago, Ibrahim Bek izan ziren.

Mugimenduaren egoera 1920ko hamarkadaren hasieran oso aldakorra izan zen, baina 1923an Armada Gorriaren kanpaina zabalek kalte handiak eragin zizkieten basmatxiei. Armada Gorriaren kanpaina handien eta jarduera ekonomiko eta islamiarren inguruko kontzesioen ondoren, 1920ko hamarkadaren erdialdean, behera egin zuten basmatxien gaitasun militarrak eta herritarren babesak. Errusiaren nagusitasunaren eta sobietarren lidergoaren aurkako erresistentzia, neurri txikiagoan, berriro abiatu zen, Bigarren Mundu Gerraren aurreko garaiko kolektibizazio-kanpainei erantzunez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Femme (2023ko filma)

***Femme*** 2023ko Sam H. Freeman eta Ng Choon Ping britainiar zinema zuzendarien thrillerra da.

## Sinopsia 
Julesek Londresko klub batean lan egiten du *drag queen* gisa. Oholtza gainean, Aphrodite Banksen larruan sartzean, ikusleak erotu egiten dira; hura da tokiko erregina. Baina bere agertokia den klubaren babesetik irtetean, egoera oso bestelakoa da. Gau batean, Jules, oraindik ere Aphroditeren rolean, ondoko dendara sartuko da tabako bila. Gazte talde bat sartuko da bera bertan dagoela, eta Preston izeneko mutilak, Julesen presentziarekin gogaiturik, harengana hurbildu eta iseka egingo dio. Jules defendatu egingo da, gazteaz barre eginez, baina kalera irtetean taldeak eraso egingo dio, Jules odoletan eta erdi biluzik utzita.

## Aktoreak 
* Nathan Stewart-Jarrett: Jules
* George Mackay: Preston
* Aaron Heffernan
* John McCrea: Toby
* Asha Reid: Alicia
* Peter Clements
* Antonia Clarke: Molly
* Moe Bar-El: Donovan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perfect Days

***Perfect Days*** 2023ko Wim Wenders alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Hirayamak astean sei egunetan errepikatzen duen errutina bat du. Goizero, egunak argitu baino lehen esnatzen da, eta gelaren bazter batean biltzen du ohea. Sukaldera jaitsi, eta hortzak garbitzen ditu. Bizarra apur bat txukundu, eta landareak ureztatzen ditu. Laneko uniformea janzten du ondoren, eta kafea erosten du etxeko atarian duen makina batean. Zerura begiratu, eta irribarre egiten du. Autora sartu, eta Nina Simone, Lou Reed edo Otis Redding musikarien kasete bat jartzen du. Lanera iristean, bere erremintak hartzen ditu. Tokioko komun publikoak garbitzea da Hirayamaren ogibidea, eta, bere lankide Takashik ez bezala, seriotasun osoz egiten duen lana da. Bazkaltzeko, sandwich bat jaten du gertuko parke batean. Ezagunak bilakatu diren ezezagunekin egiten du topo. Argazkiak ateratzen ditu. Zuhaitzez disfrutatu. Lana amaitzean, bainuetxe batean garbitzen da, auzoko jatetxean afaltzen du, eta, oheratu baino lehen, irakurri egiten du.

## Aktoreak 
* Kōji Yakusho: Hirayama
* Tokio Emoto: Takashi
* Arisa Nakano: Niko
* Aoi Yamada: Aya
* Yumi Asō: Keiko
* Sayuri Ishikawa: Mama
* Tomokazu Miura: Tomoyama
* Min Tanaka: eskalea

## Soinu-banda
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiia Hautala

[thumb|260px|[Petra Stenman (Söderström), Mikaela Ingberg, Tiia Hautala eta Mia Strömmer, Budapest 1998]]
**Tiia Erika Hautala** (Pori, Finlandia, 1972ko apirilaren 3a) finlandiar atleta ohia da, heptaltloian espezialista. 

## Lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tiia Hautala at World Athletic
Ortodoxia edo heriotza!

[thumb|[Pankarta-Eramaile Ortodoxoen Erakundearen bandera. *Ortodoxia edo heriotza!* esloganoa dauka errusieraz goian eta grezieraz behean]]
***Ortodoxia edo heriotza!*** (; ) errusiar nazionalistek eta fundamentalista ortodoxoek erabiltzen duten eslogan politikoa da. 2010ean, Material Estremisten Zerrenda Federalean sartu eta debekatu zuten Errusian.

## Historia 
*Ortodoxia edo heriotza!* eslogan 1972an agertu zen Esfigmenu monasterioan, Eliza Ortodoxoarekin harremanak eten ondoren, Paulo VI.a aita santuarekin elkarrizketan hasi ziren elizaren lidergoaren aurkako protesta gisa. Gaur arte, Greziako gobernuak ez du kontuan hartzen.

Sobietar Batasuna desegin ondoren, eslogan hau Errusiako erlijio- eta politika-diskurtsoan sartu zen. Roman Lunkin teologo errusiarraren arabera, gero eta ezagunagoa zen Eliza Ortodoxoko kide kontserbadoreen artean, eta hainbat pertsona ospetsuk haren erabilera bultzatu zuten, hala nola Ivan Okhlobystinek eta Konstantin Kintxevek. 1997tik 1999ra, bazegoen izen hori zuen erlijio-almanake bat.

Errusiako zenbait erakunde politiko ortodoxok ere erabiltzen zuten, besteak beste, Pankarta-Eramaile Ortodoxoen Erakundeak. Hala ere, debekatu ondoren, Pankarta-Eramaile Ortodoxoen Erakundeko apaiz batzuek, bereziki Pitirim artzapezpikuak, erabiltzen jarraitu zuten.

2010eko abenduaren 21ean, Moskuko Txeriomuxki barrutiko auzitegiak *Ortodoxia edo heriotza!* eslogana Material Estremisten Zerrenda Federalean sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jelena Prokhorova

**Jelena Vladimirovna Prokhorova** (Kemerovo, Errusia, 1978ko apirilaren 16a) errusiar atleta da, heptatloi-proban espezialista. 2001ean munduko txapelduna izatea lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
2001eko Edmontoneko Munduko Txapelketan, urrezko domina irabazi zuen heptatloi lehiaketan, eta 6694 puntu lortu zituen, Natallia Sazanovich bielorrusiarraren (zilarra) eta Shelia Burrell estatubatuarraren (brontzea) aurretik.

### Dopina 
2005ean, lehiaketa-proba batean debekatutako substantzia bati positibo eman zion. IAAFk bertan behera utzi zuen 2005eko urritik 2006ko urrira. 

## Nazioarteko Txapelketa 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Süreyya Ayhan

**Süreyya Ayhan** (Korgun, Turkia, 1978ko irailaren 6a) turkiar atleta da, 1.500 metroko proban espezialista, eta 2003an munduko txapeldunordea izatea lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
2002ko Europako Atletismo Txapelketan, urrezko domina irabazi zuen 1.500 metroko lasterketan, 3:58,79 segundoz, eta helmugara iritsi zen Gabriela Szabo errumaniarraren eta Tatyana Tomashova errusiarraren (brontzea) aurretik.

Hurrengo urtean, 2003ko Munduko Futbol Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen 1.500 metroko lasterketan, 3:59,04 segundoz, eta helmugara iritsi zen Tatyana Tomashova errusiarraren atzetik eta Hayley Tullett britainiarraren aurretik.

## Marka pertsonalak 
### Progresioa 
## Titulu nazionalak 
Turkiako atletismoko txapelketak

* 1500 m: 1999. urtean

Klub Turistikoetako Atletismo Txapelketak

* 800 m: 2000. urtean

## Lorpenak 
## Zirkuituak irabazi 
* Turkiako Barne Izarren Txapelketa 800 m: 1993 (2:18 NR)
* Israelgo txapelketa, 1.500 m: 1996, 1997
* Memorial Van Damme 1500 m: 2002 (3:57:75 NR), 2003 (3:55:33 NR)
* ISTAF 1500 m: 2002, 2003

* Weltklasse Zürich 1500 m: 2003 (3:55:60 NR)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amatan (jolasa)

**Amatan** haur-jolas tradizionala da, non haurrek etxean dagoen guraso baten eginkizunak imitatzen aritzen duten. Andrazkotan jolasaren antzekoa da, non umeek jostailuzko ontziekin ama edo, oro har, garai bateko emakume baten eginkizunak imitatzen duten. Bi jolas hauek bereziki neskentzako egokitzat hartzen ziten  Euskal Herrian, *aita-amaka ibiltzea*, *aita eta amatan jolastea/ibiltzea*, *aita-amatan jolastea/ibiltzea*, *gurasotan/gurasoetan jolastea*. Ama bakarrik aipatzen duten esapideak zaharragoak dira, gizarte patriarkaletan gehienetan amak izaten zirelako etxeko lanez eta seme-alabak zaintzeaz arduratzen zirenak. Gaur egun, genero-berdintasunaren izenean, esapide berriak agertu dira.

*Amatara*, **ametara*, **aita eta amatara*, **aita eta ametara*, **aita-ametara*, **aita-amatara*, **gurasotara* edo **gurasoetara jolastea/ibiltzea* erdarakadak dira, izan ere, gaztelaniaren eraginez agertu diren kalko okerrak
* Gaztelaniaz, *jugar a mamás* (amatan jolastea) edo *jugar a papás y a mamás* (aita-amatan jolastea)
* Katalanez, *jugar a les mares i pares* (aita-amatan jolastea)
* Nederlanderaz, *vadertje en moedertje* (aitatxo eta amatxo)
* Persieraz, خاله بازی (amatan jolastea) edo مامان بازی (izebatan jolastea)
* Portugesez, *brincar de mãe e filha* (ama-alabatan jolastea)
* Suedieraz, *mamma, pappa, barn* (ama, aita, umea)
* Txineraz, 扮家家酒 edo 过家家 (familiaka jolastea/bizitzea)

## Iruditegia 

Fitxategi:Glaspalast München 1883 064.jpg|Haurrak aita-amatan jolasten (Alemania, 1883)
Fitxategi:Children playing with Campbell Kid dolls.jpg|Neskak amatan jolasten (New York, 1912)
Fitxategi:Bundesarchiv Bild 183-S0216-0005, Spreenhagen, Kinder im Spiel.jpg|Neska-mutilak aita-amatan panpinekin jolasten (Alemania, 1977)
Fitxategi:Mamy role game by an Iranain kid and a little girl toy.jpg|Neska bat amatan jolasten (Iran, 2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Srulik

**Srulik** (, ) Israelgo pertsonifikazio nazionala da. Pertsonaia hau Kariel Gardosh *(Dosh)* komikigileak sortu zuen 1956an. Urte askotan *Maariv* egunkarian agertzen zen.

Hebreeraz, Srulik Yisrael izenaren hipokoristikoa da.

Srulik, oro har, tembel kapelaz, sandaliaz eta kaki koloreko galtza motzez jantzita dagoen mutil gazte bat bezala irudikatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius omphaliiformis

***Lactarius omphaliiformis*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** *Omphalina* baten gisako kapela, ertza oso ildaskatua, ildoekin, laranja-arrosakara kolorekoa, ilunagoa erdian, baina ez oliba antzeko koloreekin, zimur samarra.

**Orriak:** Zabal, arrosa kolorekoak, okertuak.

**Hanka:** Liraina, 3 cm inguruko garaierakoa eta 0,2 cm inguruko lodierakoa, kapelaren kolorekoa edo ilunagoa oinarrian.

**Haragia:** Usaingabea, latexa, zapi baten gainean horitu egiten da.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Urkien azpian *Sphagnum*-ekin eta baita haltzen azpian ere.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Bolivia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius pergamenus

***Lactarius pergamenus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Perretxiko hau jatea ezinezkoa da. Oso mina da.

Sinonimoa: *Lactifluus pergamenus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 (16) cm bitarteko diametrokoa. Lau-ganbila, gero lau-inbutu itxurakoa eta inbutu itxurakoa; haragi gogorra eta tinkoa, baina hauskorra, boli zuri kolorekoa, ukitzean arre kolorekoa; eremu zirkularrik gabea, ez da likatsua; opakua, askotan zimurtsu-erretikulatua ertzean; hasieran ertza gogor biribilduta beherantz, ondoren zabaldua.

**Orriak:** Oso meheak, lodiak, desberdinak, hankara urkilatuak, estu, dekurrente samarrak, zurbilak gero krema kolorekoak eta horixkaz zikinduak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 2,5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa. Forma askotarikoa, gehienetan zilindrikoa edo baita oinarrian mehetua ere, betea, gogorra, leuna, eta glabroa, edo zikindua; gehienetan eszentrikoa.

**Haragia:** Zuria, solidoa eta gogorra. Latexa, ugari eta zuria, oso akrea.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Pergamenus* epitetoa, orrien hori-pergamino koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius piperatus* dekakoarekin nahasten da, antz nabarmena du. Haragiak eta latexak kolore horia hartzeko duten joerak bereizten du. *Lactarius piperatus* espeziean, berriz, kolore urdin-berderako joera dago. *Lactarius pergamenus* txikiagoa izan ohi da, eta itxura lerdenagoa izaten du. Beste *Lactarius* zuri batzuek ez dituzte orriak hain estu 

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Pagoen, arteen eta xarmen basoetan, gehienetan taldeetan; oso gutxitan koniferoen azpian.

### Banaketa eremua 
Ekialdeko Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Euskal Herria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filipo II.a

**Filipo II.a ** (; 237 – Erroma, 249) Erromatar Inperioko enperadorea izan zen.

Filipo Arabiarraren eta Marzia Otazilia Severaren semea izan zen. 244an zesar izendatu zuten bere aita enperadore bihurtu zenean. 247an kontsul izendatu zuten eta, ondoren, augusto eta koenperadore mailara igo zuten. Bi Filipoen gobernuan, Erromaren sorreraren milagarren urteurrena ospatu zen, eta jokoak eta ikuskizunak egin ziren.

Historialari batzuen arabera, Filipo eta bere aita 249an hil ziren guduan Dezioren eskuetan. Historialari modernoen arabera, Pretoriar Guardiak Filipo II.a hil zuen Erroman, Filipo Arabiarraren heriotzaren berri jasotzean.
Hayley Tullett

**Hayley Tullett,** jaiotzaz  **Hayley Parry** (Swansea, Erresuma Batua, 1973ko otsailaren 17a) britainiar atleta da, 1.500 metroko proban espezialista.  2003an munduko brontzezko domina lortu zuen.

## Biografia 
Hayley Parry 1973an Erresuma Batuko Swansean jaio zen. 1999an Ian Tullettekin ezkondu zen.

### Kirol ibilbidea 
2003ko Munduko Atletismo Txapelketan, 1.500 metroko lasterketan brontzezko domina irabazi zuen, 3:59,95 segundoko denborarekin. Bere marka pertsonalik onena izan zen, eta helmugara iritsi zen Tatyana Tomashova errusiarraren eta Süreyya Ayhan turkiarraren (zilarra) atzetik.

2000n Sydneyko (Australia) eta 2004an Atenasko (Grezia) Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

#### Marka Pertsonalak 
* 800 metro – 2:00.49 (2003)
* 1.500 metro – 3:59,95 (2004)
* 3.000 metro – 8:45.39 (2000)

## Lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Jegorova

**Olga Jegorova** (Novocheboksarsk, Errusia, 1972ko martxoaren 28a) errusiar atleta ohia da. Lehenego iraupen lasterketaria izan zen, 5000 metroko espezialista. Gero distantzia erdiko korrikalaria izan zen, 1.500 metroko proban espezialista. 2005ean munduko txapeldunordea izatea lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Nazioarteko lehen agerraldia 1990eko Gazteen Munduko Txapelketan izan zen, Plovdiv-en (Bulgaria). Han 9. postuan amaitu zuen 1.500 metroko lasterketan. Qu Yunxia txinarrak munduko errekorra lortu zuen. 2000ko Udako Olinipar Jokoetan, 5.000 metroko lasterketan parte hartu zuen, eta munduko txapeldun bikoitza izan zen ekitaldi horretan, baina, Tatyana Tomaxova herrikidea bezala, lasterketa laburragoetan kontzentratu zen handik aurrera, eta, gero, 1.500 metrotan lehiatu zen batez ere. Ekitaldi horretan amaitu zen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan 11. postuan amaitu zuen eta bigarrena 2005eko Munduko Txapelketan.

2005eko Helsinkiko (Finlandia) Munduko Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen 1.500 metroko lasterketan, eta 4:01.46 segundoko denbora egin zuen. Tatyana Tomashova errusiarra izan zen txapellduna (urrea) eta Ghezielle Bouchra frantziarra hirugarrena (brontzea).

### Dopina 
2001. urtean, IAAFren Urrezko Ligan milioi bat dolar baino gehiagoko saria eman zioten, eta urte berean, EPOn positiboa eman zion, lehiakideen protestak jaso baitzituen Atletismoko Munduko Txapelketan lehiatzeko aukera izan ondoren. Bere gernu-laginak EPOrako positibo eman bazuen ere, Frantziako agintariek ez zuten odol-analisi osagarririk egin eta arazo teknikoa saihestu zuten.

Jegorova, 2008ko Pekingo Joko Olinpikoen aurretik, dopin-delituengatik bertan behera utzi behar izan zuten zazpi atleta errusiarretako bat izan zen. 2008ko urriaren 20an jakinarazi zen Jegorovak, beste 6 atleta errusiarrekin batera, bi urteko dopin-debekuak jasoko zituela sendagaien laginak manipulatzeagatik.

## Nazioarteko Txapelketak 
### Lorpenak 
### Marka Pertsonalak 
* 1500 metro - 3:59.47 (2005)
* Miliako lasterketa - 4:20.10 (2007)
* 3000 metro - 8:23.26 (2001)
* 5000 metro - 14:29.32 (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilsborrow

**Bilsborrow** Lancashire konderrian dagoen herria da, Ingalaterran (Erresuma Batua). 2016. urtearen erdialdean 1017 biztanle zituen.

## Kokapena 
Ingalaterrako ipar-mendebaldeko eskualdearen erdian dago, Yorkshire eta Humber eskualdearekiko mugatik gertu, Lancaster hiritik — konderriko hiriburua —, Irlandako itsasoaren kostaldean eta Liverpool eta Manchester hirietatik iparraldera.

## Efemeridea 
2018an, John Cross Church of England lehen hezkuntzako eskolak bere sorreraren 300. urteurrena ospatu zuen John Crossekin, bertako kristau ongile baten languntzari esker.

## Iruditegia 

Image:
Bilsborrow_Methodist_Chapel_-_geograph.org.uk_-_410949.jpg|Metodisten kapera.
Bridge No 45 on Lancaster Canal - geograph.org.uk - 1245741.jpg|Zubia Lancaster kanalaren gainean.
Lancaster Canal Bilsborrow - geograph.org.uk - 2527889.jpg|Lancaster kanala.
The White Bull at Bilsborrow - geograph.org.uk - 2376628.jpg|White Bull jatetxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bouchra Ghezielle

**Bouchra Ghezielle** (Khemisset, Maroko, 1979ko maiatzaren 19a) marokoar-frantziar atleta da. 1.500 metroko distantzia erdiko proban espezialista zen. 2005ean munduko brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
2005eko Helsinkiko Munduko Txapelketan, 1.500 metroko brontzezko domina irabazi zuen, 4:02.45 segundutan, eta podiumean geratu zen Tatiana Tomaxova eta Olga Jegorova errusiarren atzetik.

### Dopina 
2008ko martxoan, EPO kontrol batean positiboa eman zuen. Hiru urte eta erdiko etenaldia izan zuen Frantziako Atletismo Federazioko (FFA) Apelazio Batzordeak, EPOn dopinaren aurkako kontrol positiboa egin ondoren, eta zigorra lau urtera igo zuen.

## Palmaresa 
### Nazioartekoa 
Munduko Atletismo Txapelketa

* Brontzezko domina, 2005eko Atletismoko Munduko Txapelketako brontzezko domina, 1.500 metrokoa, Helsinkin (Finlandia). link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px

Aretoko Munduko Atletismo Txapelketa

* 2008an 1.500 m-ko 7. postua Atletismoko Munduko Txapelketan, Valentzian (Espainia)

Atletismoko munduko txapelketa

* Brontzezko domina,  1998an brontzezko domina Atletismoan link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px

Joko panarabiarrak

* Zilarrezko domina Panarabiar Jokoetan, 1997tik 5.000 metrora, Beiruten link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px

Atletismoko Nazioen Europako Kopa

* 1.500 metroko proban  hirugarrena, 2005eko Atletismoko Nazioen Europako Kopan, Florentzian. link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px

### Nazionala 
* 1998an Marokoko txapelduna, 1.500 metroan link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px

* 2004an Frantziako 1.500 metroko txapelduna link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px
* 2005eko Frantziako kros court-eko txapelduna link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px

* 2005ean 800 metroko Frantziako txapelduna link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px

* 2006an Frantziako txapelduna, 3.000 metroko aretoan,link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px

* 2014. urtean 10 kilometroko Frantziako txapelduna link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sbarro

**Sbarro** pizza eta beste italo-estatubatuar platerak eskaintzen dituen jatetxe-kate estatubatuarra da, 1956an sortutakoa.  

## Historia 
### XX. mendea 
Sbarro enpresa Gennaro eta Carmela Sbarro italiar emigranteek sortu zuten 1956an. Urte hartan, lehen *salumeria* (italiar janari-denda) ireki zuten Brooklynen (New York).

Salumeriaren arrakastak New Yorkeko metropoli-barrutian toki gehiago irekitzea ekarri zuen. 1970ean, Sbarrok lehen jatetxea ireki zuen Brooklyn's Kings Plaza Shopping Centeren.

### XXI. mendea 
2007. urtearen hasieran, MidOcean Partners enpresak Sbarro katea erosi zuen.

2011ko apirilaren 4an, enpresak porrotaren aurkako babesa eskatu zuen. 2011ko azaroan, 25 jatetxe itxi ziren.

2015eko urtarrilean, Sbarroren logotipoa Italiako banderaren antzeko diseinutik aldatu zen pizza zati gorri eta berde bat bihurtzeko.

2016an, Sbarro enpresak 318 jatetxe zituen Estatu Batuetan, 12 urte lehenago zutenaren erdia baino gutxiago.

## Cucinova 
2013ko urrian, Sbarrok jatetxe-kate *fast-casual* berria ireki zuen, Cucinova izenekoa, napolitar estiloko pizza eskaintzen zuena. Cucinovak hainbat jatetxe zituen Ohion eta Texasen, 2020an itxi baino lehen, COVID-19 pandemiaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Karin Specht-Ertl

**Karin Specht-Ertl** (Immenstadt, Bavaria, Alemania, 1974ko ekainaren 23a) alemaniar atleta ohia da. Pentatloiaren proban espezializatu zen, eta 2001ean munduko brontzezko domina lortu zuen pista estalian.

## Kirol ibilbidea 
2001eko Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen pentatloi txapelketan, eta guztira 4678 puntu lortu zituen, Natalya Sazanovich bielorrusiarraren (urrezko domina, 4850 puntu, txapelketetako errekorra) eta Jelena Prokhorova errusiarraren (zilarrezko 4711 puntu) ondoren. 

## Lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak