open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marcelo Rebelo de Sousa

**Marcelo Nuno Duarte Rebelo de Sousa** (Lisboa, 1948ko abenduaren 12a) portugaldar kazetari, irakasle eta politikaria da. 2016tik 2026ra Portugalgo 20. presidentea izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Lisboako Unibertsitatean eta zuzenbide konstituzional eta administratiboa irakatsi zuen.

Francisco Pinto Balsemãorekin batera *Expresso* egunkaria sortu zuen. 1996tik 1999ra Alderdi Sozial Demokratako presidente eta oposizioko buru izan zen. 2016an Portugalgo presidente hautatu zuten eta 2021ean berriro hautatu zuten.

## Kanpo estekak
Bizar-aitzur elektriko

**Bizar-aitzur elektrikoa** bizarra mozteko erabiltzen den etxetresna elektriko txiki bat da.

Bizar-aitzur elektrikoaren asmatzailea Jacob Schick estatubatuarra izan zen. Schickek bizarra urik edo xaboirik ez zegoenean xaflaz mozteak zekarren deserosotasuna antzeman zuen, eta, beraz, bizarra lehorrean mozteko aparatu bat asmatzea erabaki zuen. 1931n atera zuen bere lehen makina, baina arrakasta gutxirekin. Hala ere, bere gogoak ez zuen behera egin eta 1937an ia bi milioi aparatu saltzea lortu zuen Estatu Batuetan, Ingalaterran eta Kanadan.

1940ko hamarkadan Remington Randek bi burudun lehen bizar-aitzur elektrikoa aurkeztu zuen, buru anizkoitzeko makinatxoen aurreratua. Remingtonek ere atera zuen emakumeen ilea depilatzeko diseinatutako lehen aparatua.

Beste asmatzaile garrantzitsu bat Alexandre Horowitz irakaslea izan zen, Holandako Philips enpresetakoa, bizar-aitzur kulunkariaren kontzeptu oso ezaguna asmatu zuena.

Bizar-aitzur elektrikoari motor txiki batek eragiten dio, eta buru bat du, ilea ebakitzen duten hortzekin, larruazalaren parean dauden zulo batzuetatik sartzen dena. Sare elektrikora konekta daiteke edo erabili eta pilak erabil ditzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luciano Leguizamón

**Félix Luciano Leguizamón** (1982ko uztailaren 1a) Argentinako futbolaria da eta bere egungo taldea Lehen B Nazionaleko Guaraní Antonio Franco da.

## Karrera 
Leguizamón Gimnasia y Esgrima de Concepción del Uruguayn hasi zuen bere ibilbidea. Ondoren, River Platera joan zen. River-en asko jokatu ez zuenez, Unión de Santa Fe eta Polideportivo Ejido-ra (Espainia) laga zuten. Ondoren, Talleres de Córdoba taldeak fitxatu zuen eta bertan borrokatu zuen arrakastarik gabe taldea Argentinako Lehen Mailara igotzeko. Gero, Gimnasia y Esgrima de La Plata taldean jokatu zuen 2006 eta 2007 artean.

Bere Gimnasiatik ateratzea ez zen adiskidetsua izan. Zaleak bere kontra jarri zien, 2007an Juan Sebastian Verónekin elastikoak trukatu baitzituen derbiko atsedenaldian, Estudiantes de la Plata taldearekin.

Gero Arsena de Sarandira joan zen. 2009ko abuztuan, Saudi Arabiako Al-Ittihad-era maileguan utzi zuten eta 2010eko urtarrilean Arsenalera itzuli zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Luciano Leguizamonen golak Arsenal Futbol Club Of Sarandín (Argentina) (1. zatia)
* Luciano Leguizamonen golak Arsenal Futbol Club Of Sarandín (Argentina) (2. zatia)
* Argentinako Primerako estatistikak Futbol XXI-n
* Estatistika BDFAn
Goliarda Sapienza

**Goliarda Sapienza** (Catania, 1924ko maiatzaren 10a - Gaeta, 1996ko abuztuaren 30a) siziliar idazle eta aktorea izan zen.

## Biografia 
Goliarda Sapienza Siziliako familia sozialista eta anarkista batean handitu da. Faxistek Italian boterea hartu aurretik, Giuseppe Sapienza abokatua, bere aita eta Maria Giudice, bere ama, Siziliako sozialismoaren figura garrantzitsuak ziren. Goliarda alaba faxisten eskoletatik urrundu nahian, burasoek etxean hezten dute, ateismoa eta balore sozialistak erakatsiz. 1940an, Goliarda Sapienzak ikasketak egiteko diru-laguntza bat lortzen du eta Erromako Arte dramatikoen Akademia Nazionalean sartzen da. Hurrengo urteetan, antzoki ezberdinetan jokatuko du, bereziki Luigi Pirandelloren antzezlanetan. Zineman ere errola txiki anitz ukango ditu eta hamazazpi urtez Francesco Maselli zuzendariaren laguna izan da.

60. hamarkadan, bere aktore lana utziko du, idazten hasteko. 1967 eta 1976 urteen artean, ''L'Arte della gioia* idatziko du, italiar literatur garaikidearen obra nagusi bat bilakatuko dena. Eleberriak istorio ez konformista eta feminista kontatzen du, Modesta protagonistaren medioz. Argiltapen etxe guztiek ezezkoa emango diote. Goliarda Sapienza hil ondoren, Angelo Maria Pellegrino bere bigarren senarrari esker, liburua argitaratua izanen da, edizio txiki batean. 2005ean, frantsesera itzulia izanen da eta Frantzian arrakasta handia bilduko du, nahiz eta oraindik ezezaguna izan Italian.

1980an, bere lagun aberats bati bitxiak ebasteagatik presondegira joango da. Nahitara egin ebasketa izan da, probokazioz eta etsipenez, 10 urtez idatzi eleberria inork ez zuelako argitaratu nahi. Erromako Rebibbia emakumeen presondegian sartuko dute eta bertan *L’Università di Rebibbia* idatziko du.

## Bibliografia 
** *Lettera aperta*, Milán, Garzanti Editore, 1967; Palermo, Sellerio editore, 1997 
** *Il filo di mezzogiorno*, Milán, Garzanti, 1969; Milán, La Tartaruga, 2003. 
** *L'università di Rebibbia*, Milán, Rizzoli, 1983; 2006. ; Turín, Giulio Einaudi Editore, 2012. .
** *Le certezze del dubbio*, Roma, Pellicanolibri, 1987; Milán, Rizzoli, 2007. .
** *L'arte della gioia*, Nuovi Equilibri, 1994, ; Roma, Stampa Alternativa, 1998. ; 2006. ; Turín, Einaudi, 2008. .
** *Destino coatto*, Roma, Empirìa, 2002. ; Turín, Einaudi, 2011. .
** *Io, Jean Gabin*, Turín, Einaudi, 2010. .
** *Il vizio di parlare a me stessa. Taccuini 1976-1989*, Turín, Einaudi, 2011. .
** *L'isola dei fratelli*, texto teatral inédito
** *Appuntamento a Positano*, novela inédito
** *Ancestrale. Poesie scelte*, Milán, La Vita Felice, 2013. 
** *Elogio del bar*, Roma, Ellint, 2014. 
** *Tre pièces e soggetti cinematografici'', Milán, La Vita Felice, 2014. 

## Kanpo estekak
Dharamsala

**Dharamsala** () Indiako iparraldean dagoen hiria da. Kangra barrutian dago, Himachal Pradesh estatuan. Tibetetik erbesteratuta bizi den hamalaugarren Dalai Lama den  Tenzin Gyatsoren egoitza da. Budismoa da lurraldeko erlijio nagusia.

## Etimologia 
Hindiz, dharamshala hitzak babesleku edo atseden-etxea erromesentzako esan nahi du. Tradizionalki dharamshalak erromes-tokitik gertu altxatu ziren. Halaber, budistentzat, dharmasala hitz egiteko eta eztabaidatzeko espazioa izan daiteke. 

## Historia 
Budismoa izan da hiriko ezinbesteko ezaugarria. VII. mendean haranean 50 monasterio zeuden. Gaur egun bi mila monje inguru bizi dira monasterioetan. Budismoaren zabaltze prozesua brahmanismoaren eta islamaren etorrerarekin mugatu zen. 

Erresuma Batuak 1848an lurraldea okupatu zuen. 1866an Gurkha Infanteria inguruan kokatu zen; denborarekin hor sortuko zen Erresuma Batuko Gurkha erregimentu ospetsua. XX. mendeko bi mundu gerretan ospetsua egin zen erregimentu hori. 

1852an, Dharamshala Kangra haranaren hiriburua bihurtu zen. Britainiarrek gustukoa zuten hiri hau, batez ere udako hilabeteetan; nolabait, Delhiren ordezko udako hiriburua bihurtu zen. Hau guztia 1905eko lurrikarak aldatu zuen: eraikin gehienak erori ziren eta 20.000 hildako gertatu ziren lurraldean. Dharamsalak horrelako istripuak sarritan pairatzen ditu eta, ondorioz, britainiarrek Shimlan, Himachal Pradesh estatuan, erresidentzia berria egokitu zuten. 

Txinak Tibet inbaditu ondoren, Tenzin Gyatsok abandonatu behar izan zuen. Indiako Lehen Ministroa zen Jawaharlal Nehruk baimena eman zion Dharamshalan babesa hartzeko eta, 1960an, Erbesteko Tibetar Gobernua sortzeko. Ondorioz, milaka tibetar erbesteratuak hirian egokitu ziren, bereziki McLeod Ganj auzoan non monasterioak, tenpluak eta eskolak antolatu zituzten. Horregatik hiria "Lhasa Txikia" izenarekin ezagutzen da. Dharamsala turisten helburua bihurtu da ere bai horri esker.

## Klima 
## Iruditegia 

Domaro en McLeod Ganj.jpg|McLeod Ganjeko etxeak.
Image:McLeod Ganj main street.jpg|McLeod Ganjeren kale nagusia.
Image:Looking down over Dharamsala and Beas River.jpg|Dharamkoteko ikuspegia.
Image:Dharamsala-valley.jpg|Dharamsala haranaren kanpo aldeko ikuspegia.
Image:Residential neighborhoods of Dharamsala on the background of the Himalayas.jpg|Hiriko auzoak. Atzean Himalaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
* :Dalai Lamaren erbesteko webgunea.
Cecilia Echenique

**Cecilia Echenique** (1957ko urriaren 28a) txiletar abeslaria eta musikagilea da.

Txileko musikarien artean, polifazetikoenetakoa da eta, hala, indarrean jarraitzen du Txileko egungo musika panoraman. Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikaleko "Instituto de Música-n" ikasi zuen. "Mazapan" haurrentzako musika taldean 10 urtez parte izateagatik da ezagunena. Duela gutxi, "La Paz" taldeko ahots entrenatzailea izan zen Rafael Aranedak eta Karen Doggenweiler-ek gidatutako Todos a Coro Txileko telebistako saioan. Berak eta bere abesbatzak hirugarren postua lortu zuten. 

## Biografia 
1980an, abeslariak Mazapán haurrentzako musika taldearekin egin zuen debut musikala, harekin hainbat disko grabatu eta telebistako programa bat eskaini zuen Canal 11n eta, geroago, Televisión Nacional de Chilen. Bien bitartean, bere belaunaldiko musikarekiko interesa ere jarraitu zuen: Canto Nuevo. Eduardo Peraltarekin batera, Café del Cerro inauguratu zuen, musika mugimenduaren garapenean funtsezko kokagunea.

1982an, Echenique Estatu Batuetara bidaiatu zuen, eta han musika barrokoko talde bat sortu zuen Princetongo Unibertsitatean. 1986an, Txilera itzuli zen, Eduardo Gattirekin batera Teatro Providencia antzokiko kontzertuetan. Hurrengo urtean, Echeniquek Voces diskoan kolaboratu zuen, Juan Paulo II.a Aita Santuari Txilera egindako bisitan ongi etorria emateko grabatutakoa. Bere abestia, Leon Giecorekin "La cigarra"-ren bikotearen bertsioa, diskoko lehen singlea izan zen.

1987an, Echeniquek bere lehen diskoa grabatu zuen bakarka gisa, "Tiempo Fecundo", "Todo cambia" eta "Yolanda" abestien bertsioak biltzen zituena, harrera ona izan zuena. 1989an, bakarkako bigarren diskoa kaleratu zuen, "En Silencio", eta bertan konposizio originalak interpretatu zituen.

## Bizitza pertsonala 
1980ko martxoaren 22an Ignacio Walker senatari ohi demokratarekin ezkondu zen. Hiru seme-alaba dituzte elkarrekin: Elisa (abokatua), Ignacio (zinemagilea) eta Benjamín (kantaria).

## Diskografia 
* *Tiempo Fecundo* – Sony (1987)
* *En Silencio* - CBS (1989)
* *Me Pregunto* – Sony (1992)
* *El Amor Existe Aún* – Polygram (1995)
* *Debajo de mi Piel* – Polygram (1997)
* *Villancicos* - Polygram (1998)
* *Chilena* – Polygram (1999)
* *Secreta Intimidad* – Universal (2001)
* *Brasil Amado* – Universal (2002)
* *Villancicos Vol. 2* – Fondo Producción SCD (2004)
* *Antologia* – Sony (2004)
* *Hoy como Ayer, Eduardo Peraltarekin* – Bco. del Estado (2005)
* *DVD Villancicos* – Universal (2005)
* *Tonadas Chilenas, Mario Rojas-ekin* – Chile Profundo (2007)
* *Pequeñas Historias CD/DVD* – Oveja negra (2007)
* *Lo que hoy necesito* – Oveja negra (2011)

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak 
* http://www.ceciliaechenique.cl/
* http://www.myspace.com/ceciliaechenique
Aurkintza

**Aurkintza** da toki-izen batek izendatzen duen leku, paraje edo inguru geografiko ohikoan txiki eta ez oso zehaztua.

Euskal Onomastikaren Datutegiak (EODA) zehazten dituen euskarazko toponimo asko, toponimia txikia oro har, aurkintza gisa sailkatzen ditu Euskaltzaindiak. Esate baterako, *Zubizabal* izenarekin, EODAn topatzen ditugu bi etxola, bi zubi eta bi aurkintza, bi hauek Nafarroan (Beran eta Gartzainen), baina egon litezke beste batzuk ere; hain zuzen ere esan dezakegu Zalduondon badela Zubizabal izeneko aurkintza bat, izendatzen dituena, auzo bat, kale bat guruztoki bat eta zubi bat (zubitik hartzen du izena tokiak, bistan denez).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Óscar Izurieta Molina

**Óscar Izurieta Molina** (1909ko urriaren 24a - 1990eko abuztuaren 17a) txiletar militarra izan zen. Izurietak Armadako Jeneralaren kalifikazioa izan zuen eta Txileko Armadako Komandante Nagusia izan zen 1958ko azaroaren 14tik 1964ko azaroaren 3ra. Oscar Izurieta Ferrer jeneralaren komandante nagusi ohiaren aita da eta Komandante Nagusi gisa Armada Jeneralaren izena erabili zuen lehen komandante nagusia izan zen. Bere aita Ricardo Izurieta Torres zen, Ortigosa de Cameros-eko Errioxako etorkin espainiarra, XX. mendearen lehen hamarkadan Txilera heldu zena.

Molina 16 urterekin Akademia Militarrean graduatu zen eta 22 urterekin Txileko Armadako Eskolan sartu zen. Infanteria Eskolan eta Akademia Militarrean aritu zen. 1941ean Amerikako Estatu Batuetara joan zen, Fort Benning-eko (Georgia) Infanteria Eskolako Txileko lehen ofizial bihurtuz. Gero Komandante Nagusia izango da. Gobernu militarrean Txileko Estatu Kontseiluko kide ere izan zen.

## Kanpo estekak
Carlos Echazarreta Iñiguez

**Carlos José Ramón Echazarreta Iñiguez** (1934ko azaroaren 11) Pichilemu udalerriko 27. eta 30. alkatea izan zen, 1963ko maiatza eta 1967ko maiatza bitartean eta Augusto Pinocheten erregimen militarreko lehen hilabeteetan zehar, iraila eta 1973ko azaroa bitartean. 1967an Carlos Rojas Pavezek ordezkatu zuen eta 1973an Mario Urrutia Carrascok hartu zuen. Echazarreta Pichilemuko erregidore ere izan zen 1959 eta 1973 artean hainbat agintalditan.

## Biografia 
Carlos Echazarreta Iñíguez 1934ko azaroaren 11n jaio zen Recoletan, Txileko Santiagoko metropolitar eskualdean, Carlos Echazarreta Larraínen —Pichilemuko 21. alkatea— eta María Iñíguez Infanteren  semea. Bere aita bezala, Carlos José Ramón baserritarra bihurtu zen. DBHko ikasketak San Ignacio ikastetxean egin zituen. 

### Karrera politikoa 
1959an, Echazarreta Iñiguez Pichilemu udalerriko *erregidore* aukeratu zuten, Alderdi Kontserbadore Batuaren ordezkari gisa , lau urteko agintaldirako, non Héctor Greene Valverde, Alberto Araneda Concha eta Sergio Morales Retamalekin kargua partekatu zuen bitartean. Basilio Sánchez Beguiristain alkatetzan. Pichilemuko alkate hautatu zuten 1963ko maiatzaren 19an;   1967an, gaur egun demokrata kristau gisa, Carlos Rojas Pavezen alkatetzarako *erregidore* hautatu zuten, eta Washington Saldías Fuentealba, Flavio Álvarez Jorquera eta Mario Moraga Cáceresekin partekatu zuen kargua. Berriro ere, 1971n Pichilemuko *erregidore* aukeratu zuten 1971–75 aldirako, eta 1973an Augusto Pinochet Ugarteren estatu kolpeak eten zuen. Agintaldi horretan, Echazarretak *erregidore* kargua Osvaldo Vidal Vidal, Jorge Díaz García eta Francisco Lorca Espinozarekin partekatu zuen, Washington Saldías Fuentealba alkatetzaren bitartez. 1973ko irailaren 29an, gobernuko juntak Pichilemuko alkate izendatu zuen, eta kargua izan zuen 1973ko azaroaren 10era arte, orduan Mario Urrutia Carrasco bere ordez izendatzeko dekretua eman zen arte. 

2012an, Pichilemuko agertoki politikora itzuli zen , Independenteen Alderdi Erregionalistako (PRI) Pichilemuko zinegotzi izateko aurkeztuz.  Hauteskundeetan, 7.169tik 98 boto (%1,37) lortu zituen Echazarreta Iñiguezek, eta ez zen hautatua izan.

### Beste lan batzuk 
Echazarreta Iñiguez Pichilemuko *Aereo Klubaren ( Club Aéreo de Pichilemu*, CAP) kide sortzailea izan zen, bertako zuzendarietako bat eta, noizbait, presidentea. 

## Bizitza pertsonala 
Guillermo de la Cuadra Gormazek 1982an *Familias chilenas* (*Txileko familiak*) liburuaren arabera, Carlos Echazarreta Iñiguez María Inés Bezanilla Infanterekin ezkondu zen lehen ezteietan; bikotea 1996an dibortziatu zen eta Echazarreta Eliana Guzmán Lyonekin ezkondu zen gero. Echazarretak seme-alabak izan ditu bere ezkontzetan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hammarby IF

thumb|300px|Zaleen grada estadioan.
**Hammarby IF** (izen osoa *Hammarby IF Fotbollförening*) Estokolmo hiriburuko futbol taldea da, 1915ean sortu zena. *Tele2 Arena* estadioan jokatzen ditu partidak, Djurgårdens IF taldearekin elkarbanatzen duena.

## Palmaresa 
### Suedian: 2 
* Suediako Liga:
** Txapeldun (1): 2001.
** Bigarren (2): 1982, 2003
* Suediako Kopa
** Txapeldun (1): 2021.
** Finalista (4): 1977, 1983, 2010, 2022

### Europan: 1 
* UEFA Intertoto Kopa (1): 2007

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Humberto Gatica

**Humberto Gatica** Txilen jaiotako estatubatuar grabazio ingeniaria, nahasketa ingeniaria eta disko ekoizlea da, Celine Dion, Chicago, Michael Jackson, Barbra Streisand, Andrea Bocelli, Josh Groban eta Michael Bublérekin egindako lanagatik ezaguna.  Gaticaren nazioarteko kolaborazioen artean sei hizkuntza baino gehiagotan abesten duten artistak ekoizten dituzte.

Gaticaren ibilbidea, besteak beste, We Are the World, We Are The World 25 for Haiti, Hands Across America eta Voces Unidas Por Chile proiektu humanitarioek nabarmentzen dute.  17 Grammy sari eta 24 izendapen jaso ditu.  

## Hasierako bizitza eta karrera 
Gatica Rancaguan (Txile ) jaio zen musika familia batean. Bere aiton-amonek Rancaguako taberna bat zuten eta bertan pianoa eta harpa jotzen zuten. Bere osaba Arturo, Orlando, María eta Lucho Gatica abeslariak ziren. Lucho Gatica Latinoamerikan oso ezaguna da "Boleroko erregea" bezala.

9 urte zituela, Gaticaren aita gaixotasun baten ondorioz hil zen eta bere amak Estatu Batuetara bidaiatu behar izan zuen lan bila. Bere amonarekin bizitzera joan zen. Musikaz zaletua, bere kabuz ikasi zuen gitarra jotzen 13 urterekin. Bere amonaren etxeko bainuan gitarra jotzen zuenean nolako oihartzuna zuen bereziki gustatu zitzaiola deskribatzen du.

16 urte zituela, bere amonaren heriotzaren ondoren, Gaticak Txiletik alde egitea erabaki zuen. Bere izeko Yolandak 20 dolarren baliokidea eman zion. Mexiko Hirira hegan egiteko nahikoa diru bildu zuen eta gero autobus bat hartu zuen Los Angelesera. Amarekin eta anaia txikiarekin elkartu eta egunez biltegi batean eta gauez aparkaleku batean hasi zen lanean.

Lau urte geroago, 1972an, Lucho Gatica Los Angelesen zegoela, bere iloba Humberto deitu zion Beverly Hilton hotelean elkartzeko eskatuz. Lucho Gatikak MGM Recording Studiora eramateko eskatu zion Humbertori. Handik bi hilabetera, Humberto grabazio saio batera gonbidatu zuten Sammy Davis Jr.-rekin, Rancaguan bere amonarekin entzuten zuen artista batekin. 

Gatica pixkanaka MGMko ingeniari laguntzaile bihurtu zen. 1973an, Don Costa ekoizlearekin saio bateko grabazio ingeniaria gaixo zegoen. Beranduegi saioa bertan behera uzteko, Costak erabaki zuen *"haurrarekin bere aukera aprobetxatzea"* eta Gaticari 40 laguneko big band saioa prestatzeko aukera eman zion. Ingeniaritzan jarraitu zuen gero Costarentzat..    

Urtebete geroago MGM Recording Studio saldu zutenean, Gatica kaleratu zuten. Ingeniari autonomo bihurtu zen eta David Foster eta Quincy Jones ekoizleekin lanean hasi zen Bruce Swedien ingeniariarekin batera. Behin, Gatica Hollywoodeko Sunset Sound estudioetan ikusi zuten hiru saiotan aldi berean lan egiten Kenny Rogers, Kenny Loggins eta Chicagorentzat. 

1985ean, bere lehenengo Grammy saria irabazi zuen Ingeniaritza-Grabaketa Onenaren - Ez Klasikoa Chicago-ren 17 albumerako. Michael Jacksonen Thriller eta Bad diskoen grabazio ingeniaria izan zen. Gaticak bere bigarren Grammy Saria irabazi zuen Bad-en, Ingeniaritza Onenaren Grabazioaren kategorian ere – Klasikoa ez dena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Humberto Gatica | Latin Grammy sari bereziak 2015
Kasko atiko

eskuinera|thumb|289x289px|Italiako hegoaldean aurkitutako kasko zeremonial atikoa, K.a. 300 ingurukoa.
**Kasko atikoa** Grezia Zaharreko kasko mota bat zen. Italian eta mundu helenistikoan erabili zuten, Erromatar Inperioan ere.

Kasko kaltzidikoaren antzekoa zen, baina ez zuen sudurrerako babesik. Nahiz eta Grezian bertan korintiarra edo frigiarra motak bezain erabilia ez izan, kasko atikoa oso ezaguna egin zen Italian, ale asko aurkitu baitira bertan. Kasko honek bere garaikideek baino denbora gehiago iraun zuen, eta garai helenistiko eta erromatarretan jeneralen, enperadoreen eta pretoriarren pinturetan itxura arkaikoa emateko erabili zen. Hala, kasko hauek ofizial erromatarren irudi herrikoian txertatu dira, hala nola Errenazimentutik aurrera artean aurkitutakoak edo Hollywoodeko ekoizpenetan erabilitakoak.

## Kanpo estekak
Kasko beoziar

eskuinera|thumb|250x250px|Zaldun tesaliarra, kaskoa beoziarrarekin. Sidongo sarkofagoaren xehetasuna.
**Kasko beoziarra** garai klasikoan eta helenistikoan zalditeriak erabiltzen zuen kaskoa zen, batez ere tesaliarrek eta mazedoniarrek, nahiz eta haien jatorria beoziarra izan (hortik datorkio izena). Kasko korintiarrak ez bezala, ez zuen ikusmena mugatzen, eta ez zuen entzumenerako oztoporik sortzen, nahiz eta babes txikiagoaren kontura. Belarriak babesten zituen, batez ere goiko kolpeetatik.

Mikonek margotutako Maratoiko guduko freskoan, platearrak euren kasko beoziarrengatik bereizten dira.

Kaskoa oso arina eta erosoa zen, eta nahiz eta sudurrekorik eta masailekorik ez izan, garondo-babeslea eta bisera handia zituen. Mazedoniako Filipo II.aren eta Alexandro Handiaren zalditeriara egokitu zuten, derrigorrezko egiteraino Mazedoniako zalditeriarentzat.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Thomas Schäfer, Andres Agathoi: Studien zum Realitätsgehalt der Bewaffnung attischer Krieger auf Denkmälern klassischer Zeit, Verlag Tuduv-Verlagesellschaft, 1997, ISBN ά88073-554-5
* Martin Schäfer, Zwischen Adelsethos und Demokratie: archäologische Quellen zu den Hippeis im archaischen und klassischen Athen Verlag Tuduv, 2002, ISBN ί3-88073-584-2

## Kanpo estekak
Kokoteko

thumb|XVII. mendeko kaskoa, kokotekoarekin.
**Kokoteko** edo **lepondoko** esaten zaio antzinako zaldunen edo arma-gizonen garondoa babesten zuen kaskoaren atzealdeari. 

Karramarro-isatsaren kokoteko deritzona burdinazko xaflek osatzen zuten, bata bestearen gainean jarrita, soldaduak burua alde guztietara itzultzeko aukera izan zezan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luma apaingarri

thumb|Soldadu erromatarrak luma apaingarriekin (gaur egungo irudikapena)
**Luma apaingarri** edo **motots** esaten zaio kolore desberdinetako lumekin modu artifizialean eraikitzen den apaingarriari, forma desberdinak emanez. 

Antzinakoen artean, mototsa zaldunaren kaskoa eta infanteria apaintzea zen, eta bere koloreetan legioak, zenturiak, dekuriak eta abar bereizteko balio zuen. Zalditeriakoa infanteriakoa baino altuagoa zen eta, oro har, luma gorriak erabiltzen zuten. Zaldi-zurdazko apaingarriak ere izan ziren, eta horietako bi edo hiru eramaten zituzten, gradu militarrak bereizteko, agian.

## Kanpo estekak
M1926 kaskoa

**M1926 kaskoa**, **M26** kaskoa izenez ere ezaguna, edo **kasko hegalduna**, altzairuzko borroka-kaskoa zen, Espainiak erabiltzen zuena 1930etik 1942an M42 kaskoak ordeztu zuen arte. Besteak beste, Espainiako Gerra Zibileko bi bandoek erabili zuten kaskoa izan zen.

## Diseinua 
M21 kaskoaren ("hegalik gabekoa") bertsio hobetua da kaskoa. Karkasak distira handiagoa zuen ertzean zehar (hortik ezizena), nahiz eta aurreko ereduko forrua eta kokospeko uhala mantentzen zituen. M26 Trubiako arma-fabrikak Espainiako armadarentzat sortutako bigarren kaskoa zen. Espainiako Gerra Zibilaren aurreko ereduek pintura grisa eta hutsuneak zituzten kokospeko uhalean. 1943an Espainiako kasko guztiak berrezarri eta berdez margotu ziren. Estaldura berri horrekin, kokospeko uhaleko errematxeen ordez errematxe erregularrak jarri ziren, eta euskarri bat jarri zitzaion aurrealdean, intsignia bereziak jartzeko. Kaskoa noizbehinka erabili zen Espainiako armadan 1950eko hamarkadara arte, M42 kaskoak erabat ordeztu zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Hero

***A Hero*** () 2021eko Asghar Farhadi irandar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Xiraz hiria; Iran. Rahimek espetxe zigorra du, baina abal emaile batekin duen zorra kitatu eta hartara espetxeari izkin egiteko aukera izango du. Askatasunarekin batera, semearekin eta bikotekidearekin topo egiteko modua izango luke, galdutako sinesgarritasuna berreskuratuz gainera.

## Aktoreak 
* Amir Jadidi: Rahim
* Mohsen Tanabandeh: Bahram
* Alireza Jahandideh: Hossein
* Sahar Goldoost: Farkhondeh
* Fereshteh Sadr Orafaie: Radmehr andrea
* Sarina Farhadi: Nazanin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Takula tofao

thumb|Takula tofao bateko irudia.
**Takula Tofao** (**Tacula** **Tefao** ere bai) Nias uhaeteko (Indonesia) borroka-kasko tradizionala da.

## Merkantziaren izendapena 
Takula Tofao normalean altzairuz eginda dago. Metalezko errematxeekin edo alanbrearekin lotzen diren altzairuzko tirek osatzen dute forma. Kasko arku estu bat eta bi orrazi ditu, luzeraren eta zabaleraren arabera ordenatuak, punta zorrotzekin. Bertsio batzuek belarriak babestekoak dituzte atxikita. Kaskoa, askotan, burdinaz edo adarrez egindako apaingarri handiz apainduta egoten da. Apaingarri horiek bizitzaren zuhaitz gisa edo fantasiazko irudi gisa egiten dira. Barnealdea ratan txirikordatuzko sokak eusten dio kaskoari.

## Galeria 

Fitxategi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een man van Nias in krijgskleding TMnr 60026969.jpg|Gerrari indonesiarra Takula Tofao kaskoarekin.
Fitxategi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een bewoner van Nias in krijgskleding TMnr 10005458.jpg|Niasko bizilagun bat, arropa militarrarekin.
Fitxategi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Studioportret van twee mannen in krijgskleding Zuid-Nias TMnr 60042492.jpg|Bi gizon gerra-jantziekin, Hego Nias.
Fitxategi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Studioportret van een man in krijgskleding TMnr 60046761.jpg|Gerlariz jantzitako gizon baten estudioko erretratua.
Fitxategi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Groepsportret met mannen in krijgskleding Zuid-Nias TMnr 60009097.jpg|Gerlariez jantzitako gizonen talde-erretratua, Hego Nias

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gora Automatikoa

***Gora Automatikoa*** 2021eko Esaú Dharma, David Galán Galindo eta Pablo Vara espainiar zinema zuzendarien animaziozko filma da. Tituluak kontrakoa dioen arren, ez da euskarazko filma, eta ez da Euskal Herrian ondua ere.

## Sinopsia 
Filmak porrot egin duen zinema zuzendari baten istorioa kontatzen du: Galindo da zinemagilea, eta bere bi lagun zaharrekin batuko da, Pablo ehorztetxeko langilearekin eta Dharma artista pedantearekin, Goya sari bat eskuratzeko asmoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paseki

thumb|Paseki baten irudi eskematikoa
**Paseki** Indonesiako kasko mota da. Indonesiako ekialdeko talde etnikoek erabiltzen dute, hala nola Sulawesiko Toraja eta Minahasa taldeek.

## Deskribapena 
Pasekia letoiz egin ohi da. Morrioi kasko espainiarren ereduaren arabera egiten da. Kasko horien lehen bertsioak Indonesiara inportatu zituen Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiak 1602 eta 1795 bitartean. Kaskoak metalezko kuxinekin eta luma apaingarri batekin  apainduta daude. Indonesiako gudarien nahien arabera egiten da kaskoaren apaingarria.

## Galeria 

Fitxategi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Oude krijgskleding van de Minahasa van Celebes TMnr 10002050.jpg|Gerra-ekipazio zaharrak dituzten gizon minahasarrak.
Fitxategi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Man van Zuid-Celebes in krijgskostuum TMnr 10002058.jpg|Hego Zelebesko gizona jantzi militarrean.
Fitxategi:Tari Kabasaran.jpg|*Kabasaran* dantzaren artista, Minahasa etniakoa.
Fitxategi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Dr.O.Deggeler Dr.L.Krol Prof.Rodenwalt en Dr.de Wolf met taditionele wapenschilden poserend voor het huis van de Sultan Ternate TMnr 60014250.jpg|Rodenwalt irakaslea eta Wolf doktorea, arma tradizionalekin, Ternatoko sultanaren etxearen aurrean pausatzen.
Fitxategi:KITLV - 91165 - Buwalda, K. - Soerabaja - Soldier and halberdier of the Sultan of Ternate - circa 1870.tif|Ternateko sultanaren soldadua eta halberdierra - zirka 1870.
Fitxategi:Two Indonesian war helmet.jpg|Ezkerrean: Parigiko bitxi nazionaletako kobrezko kaskoa. Eskuinean: *Tao Boetai*; letoizko kaskoa.
Fitxategi:Copper helmet from Posso Celebes.jpg|Posoko kobrezko kaskoa, Sulawesi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spangenhelm

**Spangenhelma** borroka-kasko mota bat izan zen, Goi Erdi Aroan Europan oso zabaldua egon zena. Termino germanikoa da, eta kaskoaren egitura moldatzen duten metalezko zerrendak dira *spangen*-ak. Zerrendek altzairuzko edo brontzezko hiruzpalau plaka lotzen dituzte. Markoak diseinu konikoa hartzen du, buruaren formarekin kurbatzen dena. Kaskoaren aurrealdeak sudur-babes bat izan lezake. Spangenhelms zaharrenek masailak babesteko hegalak ere zeuzkaten, metalez edo larruz eginak. Uhala izan dezake, lepoa babesteko, eta eredu batzuek begiaren babesa ere, monokulu modernoen markoen antzeko forman. Beste batzuek aurpegi osoa dute, begietarako hutsuneekin.

Spangenhelma Erdialdeko Asian sortu zen. Sarmaziarrek eraman zuten Europara, egungo Hegoaldeko Errusian eta Ukrainan zehar. VI. mendea baino lehen, Europako kaskoen diseinurik ohikoena zen, eta baita Ekialde Ertaineko kaskorik erabiliena ere. IX. mendera arte behintzat erabili zen. Hunoen eta ostrogodoen elementu komuna izan zen.

Spangenhelma egiteko zailtasun handirik ez zuen defentsa bat zen. Diseinuaren ahultasuna buruaren babes partziala eta eraikuntza artikulatua zen. Kasko honen ondorengoa kasket handia izan zen.

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak
La terra dei figli (filma)

***La terra dei figli*** 2021eko Claudio Cupellini italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Gipiren izen bereko lanean oinarrituta.

## Sinopsia 
Iritsi da zibilizazioaren amaiera. Aita-semeak bizirik atera dira nola hala. Semea basapiztia baten gisan heziko du aitak, sinetsita baitago hori dela bizirik irauteko modu bakarra. Aita hiltzen denean, semeak erabakiko du bidaia egitea ibaiari segika, aitak idatzi dion egunerokoa irakurriko dion norbaiten bila.

## Aktoreak 
* Leon de la Vallée: il figlio 
* Paolo Pierobon: il padre
* Maria Roveran: Maria
* Fabrizio Ferracane: Aringo
* Maurizio Donadoni: Lorenzo
* Franco Ravera: Matteo
* Valerio Mastandrea: il boia
* Valeria Golino: la strega
* Alessandro Tedeschi: il capo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
And Just Like That...

***And Just Like That...***, ***And Just Like That... A New Chapter of Sex and the City*** ere deitua, estatubatuar telesaila da, *Sex and the City* telesailaren jarraipena dena.

Hutsune polemikoa izan da Kim Cattrallek interpretaturiko Samantha pertsonaiarena. Aktoreak ez du itzuleran parte hartu, Sarah Jessica Parkerrekin dituen gorabehera pertsonalak tarteko. 30 urtetik 50 izatera igaro dira protagonistak.

## Aktoreak 
*Sarah Jessica Parker: Carrie Bradshaw
*Cynthia Nixon: Miranda Hobbes
*Kristin Davis: Charlotte York Goldenblatt
*Mario Cantone: Anthony Marentino
*David Eigenberg: Steve Brady
*Willie Garson: Stanford Blatch
*Evan Handler: Harry Goldenblatt
*Sara Ramirez: Che Diaz
*Chris Noth: Mr. Big/John James Preston

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucho Gatica

**Luis Enrique Gatica Silva** (1928ko abuztuaren 11 &ndash; 2018ko azaroaren 13a), **Lucho Gatica** izenez ezaguna, "Boleroen erregea" izenez ezagutzen den bolero-abeslaria, zinema-aktorea eta telebista-aurkezlea izan zen. Boleroaren erakusle handienetako eta eragin handienetako bat eta mundu osoko garai guztietako ezagunenetako bat da. Gaticak 90 grabazio baino gehiago kaleratu zituela kalkulatzen da. Mundu osoan zehar ibili zen, Europan, Ekialde Hurbilean eta Asian aritu zen. Humberto Gatica disko-ekoizlearen osaba zen.

Gatica Mexikon hil zen 2018ko azaroaren 13an pneumoniak jota. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Witcher (telesaila)

***The Witcher*** polako-estatubatuar fantasiazko telesaila da, Andrzej Sapkowskiren izen bereko liburu-sailean oinarrituta.

## Sinopsia 
Geralt de Rivia munstroen ehiztari mutantearen istorioa da hau. Soddengo borrokaren ostean, segida izango du errege, elfo eta gizakien arteko botere lehiak. Protagonistak bere barneko boterearen bila jarraituko du.

## Aktoreak 
*Henry Cavill: Geralt de Rivia
*Freya Allan: Cirilla / Ciri
*Anya Chalotra: Yennefer de Vengerberg
*Joey Batey: Ranuncolo
*MyAnna Buring: Tissaia de Vries
*Royce Pierreson: Istredd
*Eamon Farren: Cahir
*Mimi Ndiweni: Fringilla Vigo
*Wilson Radjou-Pujalte: Dara
*Anna Shaffer: Triss Merigold
*Therica Wilson-Read: Sabrina
*Mahesh Jadu: Vilgefortz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margot Loyola

**Margot Loyola Palacios** (1918ko irailaren 15a - 2015eko abuztuaren 3a) Txileko eta, oro har, Latinoamerikako folklorearen musikaria, folk-abeslaria eta ikertzailea izan zen.

Loyola musikari eta etnografo/antropologo musikale gisa jardun zuen hamarkada askotan. Txileko eskualde guztietako zein Hego Amerikako beste herrialdeetako musika generoak, folk musika eta ohiturak lantzen dituen lan ugari argitaratu zuen. Musika ere irakasten zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Landscapers (telesaila)

***Landscapers*** britainiar telesail laburra da, 1998ko Nottinghamshireko krimenetan oinarrituta.

## Sinopsia 
Susan Edwardsen gurasoen gorpuzkiak topatzean, polizia agenteek aldez aurretik eta xehetasunez antolaturiko hilketa baten zantzuak atzeman zituzten. Senar-emazte susmagarriek, ordea, oso bestelako istorio bat kontatu zieten autoritateei, eta euren burua goratu zuten gertakari horretako heroi gisa. Moral bikoitzaren hari finari tiraka ibili ziren eta hori da telesaileko sortzaileek iruditan islatu dutena. Bikoteak Londrestik Frantziara egin zuen ihes, eta bertako etxea da pantailan ageri den lehen kokalekua: kartzelako zelda hotz baten itxura du apartamentuko sarrerak; argitsua eta epela da, aldiz, barnealdeko egongela.

## Aktoreak 
* Olivia Colman: Susan Edwards
* David Thewlis: Christopher Edwards
* Kate O'Flynn: DC Emma Lancing
* Dipo Ola: Douglas Hylton
* Daniel Rigby: DCI Tony Collier
* Samuel Anderson: DC Paul Wilkie
* Felicity Montagu: Patricia Wycherley
* David Hayman: William Wycherley

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tallulah Bankhead

**Tallulah Brockman Bankhead** (Huntsville, Alabama, 1902ko urtarrilaren 31 &ndash; New York, 1968ko abenduaren 12a) estatubatuar aktorea izan zen.

Alabamako politikari-familia bateko kidea izan zen eta kausa liberalak babestu zituen. Bizitza alkoholismoak eta droga-mendekotasunak jota egon bazen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Ha-Shotrim

***Poliziak*** () israeldar telesaila da, Rotem Shamirrek Keshet 12 telebista-katerako sortua.

## Sinopsia 
Alon detektibea jaioterrira bueltatuko da, tokiko segurtasun indarren funtzionamendua hobetu eta krimenari aurre egin nahian. Hura menperatzeko, ordea, gehien gorrotatzen duena egin beharko du: gangsterren kodeak onartu.

## Aktoreak 
* Alon Shenhav (Tzachi Halevi)
* Mickey Shenhav (Shani Cohen)
* Tom Shenhav (Aviv Buchler)
* Oved Sharabi (Uri Gabriel)
* Mrs. Sharabi (Rita Shukron)
* Yehuda Poleg (Micha Selektor)
* Shmuel Weinberg (Nathan Datner)
* Ami Atia (Eli Finish)
* Kobi Edri (Maor Shwitzer)
* Reuven (Danny Shteg)
* Yoav (Daniel Gad)
* Maor Ezra (Shlomi Yifrach)
* Bauman (Dor Harari)
* Nissan (Nimrod Hochnberg)
* Sigal Alfasi (Hadar Ratzon-Rotem)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tom Araya

**Tomás Enrique Araya Díaz** (1961eko ekainaren 6a) txiletar estatubatuar musikari bat da, Slayer thrash metal talde estatubatuarreko abeslari eta baxu jole gisa ezaguna. Araya 58. postuan dago *Hit Paraderrek* garai guztietako 100 metal abeslaririk handienen zerrendan.

Araya 1980ko hamarkadaren hasieran arnas terapeuta gisa aritu zen eta bere irabaziak Slayerren *Show No Mercy* (1983) estreinako diskoa finantzatzeko erabili zituen. Arayaren eduki lirikoaren zati handi bat serieko hiltzaileei buruzkoa da, interesgarria iruditzen zaion gaia; 1985eko *Hell Awaits* diskoko "At Dawn They Sleep" banpiroen inguruko abestia izan zen bere lehen ekarpen lirikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tropical Heat

***Tropical Heat*** kanadar telesaila da, Sam Eganek CBS telebista-katerako sortua.

## Sinopsia 
Nick Slaughter, DEAko agente ohi bat, lanetik bota ondoren gizartetik aldendu zena, Floridako Key Mariahn finkatu zen detektibe pribatu gisa lan egiteko. Horretarako arrazoi nagusia eguzkia hartu eta atseden hartzea da. Sylvie Girard kontratatzen du idazkari gisa, turisten gida bat da eta bidaia-agentzia bat ireki nahi zuen. Orduan berak Nick motibatzen du lanera eta egoera arriskutsuetan jartzen du.

## Aktoreak 
* Rob Stewart - Nick Slaughter
* Carolyn Dunn - Sylvie Girard
* John David Bland - Ian Stewart (1991–92)
* Ian Tracey - Spider Garvin (1992–93)
* Eugene Clark  - Ollie Porter (1991–92)
* Pedro Armendáriz Jr. - Carillo tte. (1991–92)
* Ari Sorko-Ram - Gregory sgt. (1992–93)
* Allen Nashman - Rollie (1992–93)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiacynt

***Hiacynt*** 2021eko Piotr Domalewski poloniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Olak, 17 urteko neskatoak, Irlandara bidaiatu behar du bere aitaren gorpua Poloniara etxeratzeko; eraikuntza lanetan ari zela izandako istripu batean hil zaio aita. Olaren ia interes bakarra izango da jakitea ea aitak nahikoa diru aurreztu zuen promestutako autoa eros ziezaion. Eragozpen burokratikoen artean, aita hobeto ezagutuz joango da pixkanaka.

## Aktoreak 
* Tomasz Ziętek: Robert Mrozowski
* Hubert Miłkowski: Arek
* Marek Kalita: Edward Mrozowski
* Adrianna Chlebicka: Halinka
* Tomasz Schuchardt: Wojtek
* Sebastian Stankiewicz: Maciek
* Jacek Poniedziałek: buruzagia
* Piotr Trojan: Kamil
* Agnieszka Suchora: Ewa Mrozowski
* Tomasz Włosok: Tadek
* Mirosław Zbrojewicz: komandantea
* Andrzej Klak: agentea
* Adam Cywka: Mettler profesorea
* Jakub Wieczorek: Sleuth

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandros Papadiamandis

**Alexandros Papadiamandis** (; Skiathos, 1851ko martxoaren 4a - Skiathos, 1911ko urtarrilaren 3a) greziar idazlea izan zen, grekozko prosalari moderno ospetsuenetako bat. Jaioterriko ohiturak eta jende apalaren bizitza kontatzen ditu, bereziki, bere obretan. *I fonissa* (, "Hiltzailea", 1903) da bere obra nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hit Parader

***Hit Parader*** Ameriketako Estatu batuetako musika aldizkaria da, eta hard rock eta heavy metal generoak ditu ardatz.

Pop aldizkari gisa hasi zen hasiera batean, abestien letrei buruzko informazioa emanez, Charlton argitalpenak argitaratua 1942an. Charltonek 1980ko hamarkadan saldu zuen aldizkaria, 1991n konpainiak porrot egin aurretik. Guns N 'Roses-en " Get in the Ring" abestian aipatzen da, non "(Guns N' Roses) esandakoaren ordez gezurrak argitaratzeagatik".

Hit Paraderrek "Top 100 zerrenda" asko kaleratu zituen, hala nola "Top 100 Metal Bands", "Top 100 Guitarists", "Top 100 Metal Vocalists", "Top 100 Bassists and Drummers" eta abar.

## Kanpo estekak 
* Hit Parader webgune ofiziala
Humeroaren tuberkulu nagusi

**Humeroaren tuberkulu nagusia** edo **trokiterra** besahezurraren buruko bi tuberositateetatik handiena da, goi-kanpoaldean kokatua, arantza gaineko muskuluak eta muskulu biribil txikiak txertatzeko baliatzen dutena. Arantza azpiko muskulua ere txetatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantza azpiko muskulu

**Arantza azpiko muskulua** edo **muskulu infraespinosoa** bizkarreko muskulua da, eskapulako hobi infraespinosotik trokiterrera zabaltzen dena. Muskulu hori azalekoa da, baina faszia handi batek estaltzen du, eta horrek zanpatu egiten du eskapularen kontra.

Eskapularen hobi infraespinosoren barneko bi herenetan sortzen da, eta humeroaren tuberkulu nagusian txertatzen da, muskulu supraespinosoaren atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muskulu biribil txiki

**Muskulu biribil txikia** sorbaldan, atzealdean, dagoen muskulu txiki bat da. Muskulu hori muskulu infraespinosoarekin fusionatuta egon daiteke. Hobi infraespinosoaren beheko kanpoko ertzean sortzen da, tuberkulu infraglenoideoaren azpitik. Sartzeko tendoia sorbaldako giltzadura-kapsulari itsasten zaio lehenik, eta, gero, humeroaren tuberkulu nagusiaren beheko alde txikian txertatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantza gaineko hobi

Eskapularen atzeko aldeko **arantza gaineko hobia** edo **hobi supraespinosoa** hobi infraespinosoa bainoa txikiagoa, ahurra, leuna eta orno-muturrean hezur-muturrean baino zabalagoa da. Bere hezur-muineko bi herenek arantza gaineko muskulua sorrarazten dute. Hobia agerian gera daiteke azala eta azaleko faszia bizkarretik eta trapeziotik kentzean.

## Kanpo estekak
Arantza azpiko hobi

Eskapularen aldeko **arantza azpiko hobia** edo **hobi infraespinosoa** hobi supraespinosoa baino handiagoa da. Bere hezur-muineko bi herenek arantza azpiko muskulua sorrarazten dute.

## Kanpo estekak
Faszia

**Faszia** gorputz osoan zehar zabaltzen den ehun konektiboko egitura bat da. Mintzaren itxura du eta gorputz-egitura guztiak lotzen eta biltzen ditu. Organismoari euskarria, babesa eta forma ematen dizkio. Gorputzaren egitura sakonak biltzeko eta isolatzeko materiala da. Faszien sistema honek irristatzeko eta mugitzeko gaitasun handia du. Fasziek mugimendu fisiologiko txikiak ahalbidetzen dituzte, hala nola bihotzaren taupada eta mugimendu ikusgarriagoak, hala nola birikek arnasa hartzean duten hedapena.

Azaleko faszia izeneko larruazalpeko ehunaren azpian faszia sakona dago. Faszia sakona ehun konektibozko geruza trinko eta antolatu bat da, koiperik gabea, gorputz gehiena larruazalarekin eta larruazalpeko ehunarekin paraleloki edo sakonki estaltzen duena. Barne-azaleratik egiten diren luzapenek egitura sakonagoak dituzte, hala nola faszia konpartimentuak, muskuluak edo pakete neurobaskularrak, eta estaldura-faszia esaten zaio. Faszia eta hezurra elkartzen direnean, periostioari (hezur-estalkia) tinko lotuta geratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bular-muskulu txiki

**Bular-muskulu txikia** toraxaren aurrealdean kokatzen den muskulua da, 3. eta 5. saihets-hezurren erdialdetik eskapularen korakoide apofisiraino hedatzen dena. Sorbalda jaistea da haren funtzio nagusia. Bular-muskulu nagusiaren azpian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bular-muskulu nagusi

**Bular-muskulu nagusia** toraxaren aurrealdean kokatzen den muskulua da, klabikula, bularrezur eta lehen sei saihets-hezurretatik sorbaldaraino hedatzen dena. Besoaren hurbilketa eta barne-errotazioa eragiten ditu. Bular-muskulu txikiaren gainean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoria (Buenos Aires)

**Victoria** San Fernando barrutiko hiri bat da, Argentinako Buenos Aires probintziaren iparraldean eta Buenos Aires Handiaren zati bat.

## Geografia 
### Mugak 
Luján ibaia, Del Arca, Quintana, Uruguay, Reconquista ibaia, Hipólito Yrigoyen, Malvinas Argentinas, Roberto Payró, Pasteur, García Mansilla eta Virreyes.

## Toponimia 
Geltokiaren izena Victoria erreginaren omenez eman zioten. Bere erregealdian, trenbide ingelesak eraiki ziren, guztiak kapital ingelesarekin.

## Trenbidea 
* Victoria geltokia
* Dr. Schweitzer geltokia
* Bancalari geltokia
* Marina Nueva geltokia
* Punta Chica geltokia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Municipalidad de San Fernando.
Korakoide apofisi

**Korakoide apofisia** sorbalda-hezurraren goiko ertzean kokatua dagoen tamaina handi samarreko apofisia da, erdi-flexionatutako hatz baten forma duena (bele-mokoaren antza duelako hartzen du izen hori grezieraz). Bertan lotzen da bularreko muskulu txikia. Apofisi korakoideak larruazalaren bidez hazta daitezke eta bere hausturak nahiko arraroak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantza gaineko muskulu

**Arantza gaineko muskulua** edo **muskulu supraespinosoa** muskulu piramidala da, sorbaldaren alde posterosuperiorrean dagoena, eskapularen hobi supraespinosoan; triangelu formakoa.

Eskapulaz gaindiko nerbioak inbaditzen du, C4, C5 eta C6 nerbio-ekarpenekin, gehienbat C5.

## Jatorria eta ezaugarriak 
Eskapularen (edo omoplatoaren) espinoz gaindiko hobian sortzen da, eta tendoia akromionaren azpitik pasatzen da eta humeroaren tuberkulu nagusiaren puntan finkatzen da. Akromionarekin ez ukitzeko subdeltoidea poltsa (bere tendoiaren gainean dagoena) aprobetxatzen du. Muskulu sakon bat da (ezin da erraz haztatu), zati handi batean trapezioak estaltzen duena.

## Funtzioa 
Sorbaldako giltzaduraren abdukzio-mugimendu bat egiten du (karga arinekin eta abiadura gutxirekin egiten denean). Garai batean, sorbaldako abdukzioa hasten zuen muskulua zela uste zuten, baina azken aldiko ikerketek erakutsi dute bai deltoidea bai espinosoaz gaindikoa hasieratik daudela aktibo.

File:Supraspinatus muscle animation.gif|Animazioa
File:Shoulder motion with rotator cuff (supraspinatus).gif|Aurretik ikusia
File:Shoulder joint-es.svg|Sorbaldaren diagrama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maryse Wolinski

**Maryse Wolinski** (Aljer, 1943ko maiatzaren 3a &ndash; Paris, 2021eko abenduaren 9a)  frantses kazetari eta idazlea izan zen. 2015eko urtarrilaren 7an Charlie Hebdoren aurkako atentatuan hil zen Georges Wolinski marrazkilariaren emaztea izan zen 

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Au diable vauvert*, Flammarion, 1988
* ''Le Maître d'amour*, Flammarion, 1992
* *Graines de femme*, Albin Michel, 1996
* *La Femme qui aimait les hommes*, Albin Michel, 1998
* *La Tragédie du bonheur*, Albin Michel, 1998
* *La Chambre d'amour*, Albin Michel, 1998
* *La Mère qui voulait être femme*, Seuil, 2008
* *La Sibylline*, Seuil, 2010
* *La Passion d'Edith S.*, Seuil, 2014
* *Chérie, je vais à Charlie*, Seuil, 2016

### Ipuinak 
* *Chambre à part*, Albin Michel, 2002
* *Georges, si tu savais…*, Seuil, 2011
* *Le Goût de la belle vie*, Seuil, 2017

### Saiakerak 
* *L'Adoption, une autre naissance*, Bernard Barrault, 1992
* *Lettre ouverte aux hommes qui n'ont toujours rien compris aux femmes*, Albin Michel, 1993
* *bada veux maigrir, mange !*, Albin Michel, 2000
* *Nous serons toujours jeunes et beaux*, Albin Michel, 2001
* *L'Ivresse de vivre : le défi de la longévité'', Albin Michel, 2004

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maryse Wolinski Gune Ofiziala
Apofisi

**Apofisia** edo **irtengunea**, anatomian, organo bat metatzeko, hazteko, hanteko edo proiektatzeko protuberantzia natural oro da.

Normalean, terminoa ornoen hezur artikularren gorputzerako gordetzen da. Osteologian, apofisia hezur baten zati irtena da, hezur horretan artikulatzen baita edo muskuluen txertaketak agertzen baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
École pratique des hautes études

**École pratique des hautes études** (EPHE) Parisko ikasketa aurreratuen erakundea da, baina ez unibertsitatea zentzu klasikoan.

EPHE 1868ko uztailaren 31n sortu zen Victor Duruy Frantziako Hezkuntza ministroaren dekretu baten bidez eta eskola handietako bat da. Ideia nagusia ikasleak ikerketarako prestatzea zen, ikerketa praktikan parte hartuz. Ez zen diplomarik eskatu edo eman.

Erlijio ikasketetan eta historian dituen diplomak munduko onenen artean daude.

EPHEk etengabe prestatzen ditu mundu mailako adituak asiar eta islamiar ikasketetan eta, horien artean, alor horietan espezializatutako inbertsio bankari, diplomatiko eta ofizial militarrak.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Anne Brenon, Frantziako historialari, idazle eta ondarearen kontserbatzailea da. Haren espezialitate nagusia katarismoa da
* Victor Loret, frantziar egiptologo eta naturalista bat izan zen
* Marcel Mauss, Frantziako etnologiaren aitatzat hartzen da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basurde-letaginen kasko

**Basurde-letaginen kaskoa** mizenastar garaiko kaskoa izan zen, larruz eta basurde-letagin ugariz osatutakoa.

## Historia 
1960an K. a. XV. mendeko gerlari baten hilobian aurkitu zuten, Dendra herri grekoan, Mizenastik gertu. Ezagutzen den armadura-plaka zaharrenaren ondoan, basurde-hortzekin sendotutako kasko baten hondakinak aurkitu ziren, eta brontzez egindako masailak babesteko piezak zituen. Kaskoa egiteko, 30 eta 40 basurde arteko hortzak behar ziren.

Homeroren *Iliadan*, zehatz-mehatz deskribatzen da basurde-letaginen kaskoa. Larruzko kaskoa zen eta barruan feltrozko txanoa itsatsita zuen. Kanpoaldean basurde-hortz asko finkatu eta lerrokatu ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Kühnel, Harry: *Bildwörterbuch der Kleidung und Rüstung*. Stuttgart, 1992, .

## Kanpo estekak