open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cairn

[eskuinera|thumb|200px|Mendi baten tontorra adierazten duen cairn bat, [Graubuendenen, Suitzan.]]
**Cairn** gizakiak egindako harri-pila da. *Cairn* hitza Eskoziako gaelerazko  (pluralean ) hitzetik dator.

Cairnak seinale moduan erabiltzen dituzte mundu osoko eskualde askotan, mendien tontorretan, ibaietatik gertu edo itsaslabarretan, basamortuetatik tundraraino. Bere tamaina eta helburuak ezberdina dira. Historiaurretik erabiltzen dituzte, hilobi-monumentu moduan eta baita helburu astronomikoekin ere.

Euskal Herrian Aldamin mendiaren tontorrean *cairn* bat dugu, Gorbeiako natura parkean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cairns

**Cairns** ( /ˈ k ɛər n z / ⓘ ; Yidiny   ) Cairns eskualdeko hiri bat da, Queensland estatuan, Australian. Ipar-ekialdeko kostalde tropikalean dago. 2021 erroldaren arabera, Cairns 153 181 biztanle zituen. 

Hiria 1876an sortu zen eta Sir William Wellington Cairnsen izena jarri zion, Hodgkinson ibaian urrea aurkitu ondoren.  Bigarren Mundu Gerran, hiria Koral Itsasoko guduan Indar Aliatuen basea bihurtu zen. XX. mendearen amaieran hiria nazioarteko helmuga turistiko nagusia bilakatu, eta ondoren, eskualdeko hiri nagusi batean garatu zen.

Cairns helmuga turistiko garrantzitsu bat da, UNESCOk gizateriaren ondarearen bi gunetara sartzeko; Daintree Rainforest Queensland-eko euri-oihan tropikalan baita, eta Koral Hesi Handia, munduko zazpi mirari naturaletako bat.

## Galeria 

Fitxategi:Dawn,_the_Esplanade,_Cairns,_QLD.JPG|alt=View of the pier and Esplanade at dawn| Kaiaren eta Esplanadearen bista egunsentian
Fitxategi:Esplanade,_Cairns,_2015_(02).JPG|alt=City centre| Hirigunea
Fitxategi:Glass_bottom_boats_&_Semi_sub.JPG|alt=Glass bottom boats and a Semi submarine at Green Island, Great Barrier Reef, outer Cairns| Kristalezko hondoko itsasontziak eta urpeko erdi bat Koral Hesi Handian
Fitxategi:Jack_Barnes_Bicentennial_Mangrove_Boardwalk.jpg| Jack Barnes Bicentennial Mangrove Boardwalk, oihan tropikalan
Fitxategi:Great_Barrier_Reef_Ferry.JPG|alt=A Great Barrier Reef ferry, Green Island, outer Cairns| Koral Hesi Handiaren ferry bat, Cairns
Fitxategi:Kuranda_Scenic_Railway_Cairns.JPG|alt=Kuranda scenic railway, Kuranda| Kuranda trenbide eszenikoa, Kuranda
Fitxategi:Mossman_River_and_Gorge.JPG|alt=Mossman river and Gorge, Daintree National Park, outskirts of Cairns| Mossman ibaia eta arroila, Daintree Parke Nazionala, Cairns-en kanpoaldean
Fitxategi:Moved_Termite_Mounts_Mareeba.JPG|alt=Moved termite mounds, Mareeba, Queensland, outskirts of Cairns| Termita tumuluak, Mareeba, Queensland, Cairns-en kanpoaldean
Fitxategi:QLD_Rescue_Helicopter.JPG|alt=Queensland rescue Helicopter, Green Island, Great Barrier Reef, outskirts of Cairns| Queensland erreskate helikopteroa Koral Hesi Handian, Cairns-en kanpoaldean
Fitxategi:Marine_Stingers_Sign_Cairns.JPG|alt=Marine stingers sign, Trinity beach, Cairns| Marmoken arrisku seinalea, Trinity hondartza, Cairns
Fitxategi:Hastings_Reef.jpg|alt=Hastings Reef| Hastings arrezifea
Fitxategi:Cairns-copperlode.JPG|alt=City landscape| Hiriko paisaia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Queensland
* ONESCO Gizakiaren Ondare

## Kanpo estekak
Rocroiko gudua

**Rocroiko gudua** 1643. urteko maiatzaren 19an gertaturiko bataila garrantzitsu bat izan zen, Hogeita Hamar Urteko Gerraren barnean.

Han garaitu zituzten d’Enghien dukearen oste frantziarrek Francisco de Melo Herri Behereetako espainiar gobernariarenak 1643an. Melo-k gaizki defenditutako Rocroi hiria erasotzeko prestatu zen, baina hara hurbildu zen d’Enghien dukea Laon eta Arrasetik bertaratu ziren osteen laguntzaz. Frantsesen garaipen horrek amaiera eman zion XVI. mendeaz geroztik espainiako Tertzioak garaitezinak zirelako usteari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon

**Simon** mundu osoan zehar oso ezaguna den izena da. Hebreeratik dator eta "[Jaungoikoaren hitza] entzuten du" esan nahi du. Euskaraz batzuetan *Ximun* izena ere erabiltzen da. Gainera abizen bat ere izan daiteke.

## Izenak 
* **Simon** izena duten pertsonen zerrenda
* **Simon** abizena duten pertsonen zerrenda

## Elektronika eta teknologia 
* SIMON (Multzokako test interaktiboa)
* Simon (zifratzea)
* Simon (ordenadorea), 1950eko hamarkadako ordenadorea.
* *Simon* (jokoa), 1980ko hamarkadako joko oso ezaguna.
* SIMON granada, ateak hausteko erabiltzen den granada
* IBM Simon, lehen *smartphone*a

## Media 
* *Simon* (1980), 1980ko filmea
* *Simon* (2004), 2004ko filmea
* *Simon* (diska), Gruvis Malt taldearen diska
* *Simon & Simon*, 1980ko hamarkadako telebista saioa

## Bestelakoak 
* *Simon says*, anglosaxoi kulturako haur-joko ezaguna
* ''Simon's Cat'', animazio pertsonaia
El Romeralgo trikuharria

**El Romeralgo trikuharria** () monumentu megalitiko erraldoia da, Andaluziako Antequera udalerrian. Korridore bat eta zirkulu-formako ganbera bi ditu eta inguruko trikuharriek ez bezala, harritzarrak baino harri txikiak darabiltza, hormak egiteko.

XX. mendearen hasieran, Tartessosko kulturakoa zela pentsatu zen, baina egungo adituek Los Millaresko kulturakoa dela diote, horren ezaugarri nagusia diren *tholos*en antzekoa delako. Hori dela eta, K. a. 1800 inguru eraiki zela uste da.

Viera eta Mengako trikuharriak gertu (4&nbsp;km.) ditu.

## Egitura 
Berezia da haren kupula tipologiagatik, ilarak hurbiltzeagatik (tradizio mediterraneoari lotua) eta atipikoa, El Torcal mendilerrorantz duen orientazio bikoitzagatik (lotura geografikoa) eta neguko solstizioaren eguerdiko eguzki-irteeragatik (lotura astronomikoa). Korridore dinteldun batez osatuta dago, sekzio trapezoidalekoa eta 4 metroko luzerakoa, lauza handiekin eta harri txikiekin eraikia. Atzealdean bi ganbera zirkular daude, lehenengoa bigarrena baino diametro handiagokoa, eskaintzetarako eta aldare-harri batekin; errenkada bakoitzean harri txiki irtenekin eraikiak, behekoarekiko; horrela, ganga-formako sekzio bat lortzen da, nahiz eta azkenean sistema giltzarrian estalki batekin osatu. Multzoa 75 metroko diametroa duen tumulu batez estalita dago, altzifreen perimetro batez inguratuta.

## Irudiak 

File:Tholos de El Romeral, vista exterior.jpg|Kanpoko ikuspegia
File:Tholos de El Romeral 01.jpg|Kanpoko ikuspegia
File:Tholos de El Romeral 05.jpg|Sarrerako pasabidea
File:Tholos de El Romeral, vista interior.jpg|Barruko kamera
File:Tholos de El Romeral 11.jpg|Kamararen sabaia
File:Holos de El Romeral, vista pasillo de entrada desde el interior.jpg|Sarrerako pasabidea
File:Dolmen elromeral plano.jpg|Planoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Curtongo trikuharria

**Curtongo trikuharria** () Akitaniako Jugazan udalerrian kokatutako monumentu megalitiko erraldoia da. D128 errepidetik gertu dago, Le Pontrique izeneko lekuan.

1904an Labrie apaizak topatua, 1995eko urriaren 24an monumentu historiko izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mengako trikuharria

**Mengako trikuharria** () monumentu megalitiko erraldoia da, Andaluziako Antequera udalerrian. Galeria estalia eta oinplano angeluzuzena dituen trikuharria da. Hilobiko ganberaren alboan zazpi ortostato (horma osatzen duten harriak) daude eta beste bat hondoan. Bost bizkar-teilak (sabaia osatzen duten harriak) estaltzen dute monumentua. Tumulu batek babesturik dago.

Europa osoko trikuharri multzorik handiena da, baita Stonehenge baino handiagoa ere. 25 metro luze da, 5 metro zabal eta 4 metroko altuera du. Litekeena da Kobre Aroan eraikia izatea, k. a. 2500 inguruan.

Vierako trikuharria gertu (70 metrora) du eta baita El Romeralgo trikuharria (4 kilometrora) ere.

## Egitura 
Korridore-hilobia da, estalitako galeriako trikuharriaren tradizio atlantikoaren araberakoa. Harri bertikal (ortostato) eta horizontal (estalpea) handiez eginda dago. Oinplanoan, atari bat, korridore bat eta 6 metroko zabalera eta 3,5 metroko altuera duen hileta-ganbera handi bat bereizten dira. Erraldoiak dira, kontuan hartuta multzoaren luzera, guztira, 27,5 metrokoa dela, hondoko ganberak 3,5 metroko altuera eta 6 metroko zabalera duela: horrek esan nahi du azken aterpea ehun eta laurogei tona inguruko pisura iristen dela eta tarteko pilareak daudela, Europako megalitismoan oso arraroa den eraikuntza-baliabidea. Europan erreferenterik aurkitzen ez duen beste berezitasun bat kameraren hondoan putzu sakon eta estu bat egotea da. Korridorearen lehen ortostatoan gurutze eta izar formako grabatu antropomorfoak daude. Trikuharriaren egitura 50 metroko diametroa duen tumulu batek estaltzen du, Vierako trikuharriak bezala.

## Irudiak 

Fitxategi:Dolmen de Menga Antequera.JPG|Sarrera
Fitxategi:Dolmen de Menga, vista interior desde la entrada.jpg|Barrualdea sarreratik ikusten da.
Fitxategi:Dolmen de Menga 10.jpg|Gelaren atzealdea, putzuarekin.
Fitxategi:Unidentified object in the Dolmen of Menga, Antequera, Spain.JPG|Putzuaren barruko ikuspegia
Fitxategi:Dolmen de Menga 20170412-114210-2959-6-a1b2c1.jpg|Ikuspegi panoramikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casino Miami Jai-Alai

**Casino Miami Jai-Alai** (lehen **Miami Jai-Alai Fronton** deitua) 6.500 ikuslearentzako lekua duen estadio eta kasinoa da, Miamiko 3500 N.W. 37. Etorbidean dagoena. Bertan zorizko joko eta zesta puntaz gain, musika emanaldiak ere egiten dituzte, The Allman Brothers Band, Black Sabbath, Bruce Springsteen eta Frank Sinatra ere egonda.

1926an eraikia, 1970eko eta 1980ko hamarkadatan hiriko espektakulu nagusienetariko bat izan zen, AEBetako Jai alai pilotaleku nagusietako bat. Izan ere, pilota partidu batean ikusle gehien izan dituen ekitaldia ospatu zuen, 1975eko abenduaren 27an 15.502 lagun bildu zituelako. Garai haietan "zesta puntaren Yankee Stadium" () ezizena zuen.

Hala ere, pilotarien greba eta jendarteko gustuen aldaketaren ondorioz, negozioa galdu egin zen. Porrot egin ondoren, ABC Funding taldeko enpresa batek 2014an erosi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Manila Jai Alai

**Manila Jai Alai** Welton Becket eta Walter Wurdemann estatubatuar arkitektoek diseinaturiko Jai alai pilotalekua izan zen. 1940an eraiki zuten Streamline Moderne estiloan eta Manilako guduan bizirik irautea lortu zuen. Asia osoko Art Déco eraikinarik finetariko bat izan zen. Protesta asko izan zirelarik ere, 2000. urtean Lito Atienza Manilako alkateak eraikina eraisteko agindua eman zuen. Hiriko epaitegi nagusia eraikitzeko asmoa bazuen ere, ez zuen inoiz egin. 1986an, aurrez aurreko akordioak egiteagatik, zesta punta debekatu zuten herrialde osoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrián Zubikarai

**Adrián Zubikarai** (?) zesta puntako pilotari ohia da.

1962ko eta 1966ko Munduko Pilota Txapelketetan bi urrezko domina lortu zituen, José Hamuirekin batera. 1970ean brontzezkoa lortu zuten. 1974an, berriz, Alejandro Andradekin batera zilarrezkoa lortu zuen.
Amerikar Soziologia Elkartea

[thumb|ASAren biltzar nagusia [Bostonen (2008)]]

**Amerikar Soziologia Elkartea** (, ASA) 1905ean sortu zen  (ASS) izenarekin. Irabazteko asmorik gabeko erakundea da eta helburu nagusia soziologia diziplinaren eta lanbidearen azkartzea da. Soziologoak laguntzen dituzte beren lanak burutzeko eta gizarteari egiten dioten ekarpena errazten dute.

ASAk urtero biltzar nagusi bat egiten du eta hainbat aldizkari argitaratzen ditu. 14.000 bazkide inguru ditu, irakasle, ikasle eta ikerlariak gehien bat, eta beraz, ASA soziologoen munduko elkarte profesionalik handiena da.

## ASAko lehendakariak 
ASAko lehenengo lehendakaria Lester Frank Ward izan zen, Ipar Ameriketako soziologiaren aita kontsideratua. Urte guzti hauetan soziologo prestigiodunez osatu da lehendakaritza kargua, hala nola, Talcott Parsons 1949an, Robert Merton 1957an, Erving Goffman 1982an edo James Coleman 1992an. 2009an Patricia Hill Collins Marylandgo Unibertsitateko irakaslea elkartearen ehungarrena egiten bilakatu zen, *Black Feminist* liburuagatik oso ezaguna dena.

## Aldizkariak 
ASAk hamaika aldizkari argitaratzen ditu:

* *American Sociological Review*
* *City & Community*
* *Contemporary Sociology*
* *Contexts*
* *Journal of Health and Social Behavior*
* *Rose Series*
* *Social Psychology Quarterly*
* *Sociological Methodology*
* *Sociological Theory*
* *Sociology of Education*
* *Teaching Sociology*

## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Soziologia Elkartea

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Moisés Hamui

**Moisés Hamui** (?) zesta puntako pilotaria izan zen.

José Hamui anaiarekin, eta Alejandro Andrade eta Pedro Lanzagortarekin batera brontzezko domina lortu zuen 1968ko Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak
China Railway Construction Corporation

**China Railway Construction Corporation** ( edo ), edo **CRCC** moduan ere ezaguna, Txinako bigarren enpresa publikorik handiena da.

## Enpresaren antolakuntza 
Korporazio honetako makina guztiak eraikitzen dituzten enpresa nagusiek, CNRk eta CSRk, bat egitea erabaki zuten, mundu mailan arrakasta izateko. 2014ko abenduan, korporazio erraldoi bihurtzeko plana plazaratu zuten. 38.400 milioi euroren aktiboak izango lituzkete, eta, Europako Siemens eta Alstom gaindituta, munduko tren egile handiena izango litzateke. CSRk CNRren akzio guztiak erosiko lituzke.

## Proiektuak 
### Txina 
350 kilometro abiadurako trenak eraiki ditu Txinarako eta 11.000 kilometroko abiadura handiko trenbide sarea ere eraiki du, munduko sare osoaren herena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helveziar Errepublika

**Helveziar Errepublika** (; ; ; ) gaur egungo Suitzaren aitzindaria da. Suitzako Konfederazio Zaharraren gainbeheran sortu zuten, Frantziako Lehen Errepublikaren estatu satelite moduan.

Frantziarrek Suitza inbaditu zutenean Helveziar Errepublika sortu zuten. Inbaditzaileek lokalismo eta askatasun tradizionalak nahasi zituzten, modernizatze-erreformak ezarri arren. Bastioi katolikoetan erresistentzia latzagoa izan zen eta 1798ko udaberrian matxinada armatuak izan ziren Suitzako erdialdean. Frantziako Armada matxinadak zapuzteko gai izan zen eta suitzarrek bere demokrazia tradizionalean, zergetan eta Administrazioaren zentralizazioan nabaritu zituzten aldaketak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pasiego

**Pasiego** (kantabrierazko bere aldaeran: *pasiegu*) Kantabriako Miera, Pisueña eta Pas ibaien goi-ibarretan eta Burgosko Espinosa de los Monterosko iparraldeko ibarretan bizi diren talde etno-linguistikoa da. Administratiboki Valles Pasiegos eskualdeko biztanleen jentilizio moduan erabiltzen dute, baina berez, Luena eta Carriedo, Toranzo eta Cayón ibarretako biztanleak ez dira pasiegoak. Bere ezaugarri tipikoak trasterminantzia, zarearen erabilera eta borda pasiegoen eraikuntza dira.

Historian zehar artzain-gizarte isolatua osatu dute eta ikerketa genetiko modernoetan emaitza bitxiak topatu dituzte bere DNAn. Adibidez, Y kromosomaren E1b1b1b (M81) haplotaldea bere biztanleriaren %21,1ean agertzen da (bereberren artean arrunta dena, Europan ia agertzen ez dena eta Penintsulan arraroa dena).

## Pasiego ezagunak 
* Enrique Diego Madrazo (1850-1942), zirujaua.
* Isabel Fernández (1972), judoka.
* Jesús Ibáñez (1928-1992), soziologoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boxing Day

**Boxing Day** () urtero, abenduaren 26ean eta Eguberri egunaren ondoren, Erresuma Batuan ospatzen den jaieguna da. Urte osoko egutegian ospatu ohi diren Bank holiday direlakoetako bat da.

Erresuma Batuaz gain, Commonwealth mankomunitateko britainiar eragina duten hainbat herrialdeetan ere ospatu ohi da, hots, noizbait Britainiar Inperioaren barne egon ziren herrialdeak, tartean Kanada, Australia, Zeelanda Berria eta Hegoafrika.

## Izena 
Ingelesezko *Boxing Day* izenaren itzulpena euskaraz "Kaxa Eguna" edota "Kaxen Eguna" litzateke, eta esanahia hitza beraren jatorriarekin lotura luke.

Mundu anglosaxoietik kanpo, *Boxing Day* izena edo jaieguna modu okerrean Eguberri egunaren ondoren jendeak jasotako oparien bilgarriak desegin edota zaborrera botatzearekin lotu izan da. Baina benetazko esanahia bestelakoa da.

## Jatorria 
Jaiegunaren jatorria Erdi Aroan dago. Eguberri ostean, Britainiar Uharteetako jauntxoek jan eta fruitu soberakinak euren morroiei kaxetan eman ohi zietela iradoki izan da. Egun honetan apaizek aurretik karitatez jasotako dohaintzak kaxetan begi bistara ateratzen zituztela ere proposatu da. Beste teoria baten arabera, abenduaren 26ean, langileak, morroiak eta ikasleak euren lantokietara kaxa batekin joaten omen ziren, hartan nagusiak dirua jarriz. Egunaren amaieran, jasotako dirua eguberrietako opari modura elkarren artean banatu ohi zuten.

## Kirola 
### Futbola 
Erresuma Batuan Boxing Day eguna herrialde honetako taldeek eguberrietako usadiozko partiduak jokatu ohi dituzten eguna da. Ondorioz, futbol zelaiak zaletu eta ikuslez lepo egoten dira, batez ere eta ohitura legez guraso eta seme-alabez. Aldiz, Europako gainontzeko herrialde gehienetan futbolariek eguberrietan atseden edo oporrak hartu ohi dituzte.

### Bestelakoak 
Usadioz jaiegun honetan bestelako kirol nahiz ekitaldiak ere ospatu ohi dira, esate baterako errugbi partiduak, zaldi lasterketak, ehiza, etab.

## Ikus gainera 
* Doneztebe eguna
* Bank holiday
* Public holiday

## Kanpo estekak
Arte plastikoak

Transformatua den euskarri edo ekaia erabiltzen duten arte motak arte plastikoen multzoan biltzen dira, besteak beste margolaritza, marrazkigintza, eskultura edota arkitektura.

XIX. mende hastapenean asmatutako definizio horretatik at geratzen dira bestelako arte adierazpenak, esaterako literatura, dantza edota musika.

## Kanpo estekak
Andre Mariaren eliza (Lehuntze)

**Andre Mariaren eliza** Lapurdiko Lehuntze udalerriko eliza da.

1121ean eraiki zuten eraikin erromaniko hau. Alboan hainbat eraikin ditu, premontretar kongregazio katolikoaren abadetxearenak izandakoak.

1925eko maiatzaren 19an monumentu historiko izendatu zuten.

Image:LAHONCE - Eglise Notre-Dame 01.jpg| Plaza
Image:LAHONCE - Eglise Notre-Dame 02.jpg| Kanpandorrea
Image:LAHONCE - Eglise Notre-Dame 04.jpg| Eliza
Image:LAHONCE - Eglise Notre-Dame 05.jpg| Atea
Image:LAHONCE - Eglise Notre-Dame 06.jpg| Barnealdea
Image:LAHONCE - Eglise Notre-Dame 07.jpg| Plaka

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Portugaleteko traineru jaitsiera

**Portugaleteko traineru jaitsiera** negu aldean Portugaleten jokatzen den traineru estropada da. Hurrengo denboraldiko lehenengo estropada kontsideratzen da. Erlojuzkontra jokatzen da. 

## Historia 
Hasiera batean abenduko hirugarren asteburuan hasi zen jokatzen.

2013an *Fernando del Valle "NANDO"-ren memoriala* izena izan zuen eta orduan Portugalete nagusitu zitzaion Oriori baina ehuneneko bakarraren aldeaz.

2016ko abenduan jokatu beharrean 2017ko urtarrilean izan zen, klubaren ehungarren urteurrenaren hasiera izateko. Hurrengo urteetan urtarrilean jokatu da.

2025ean bertan behera gelditu zen eguraldi txarraren ondorioz baina astebete beranduago jokatu ahal izan zen.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Michel Duvert

**Michel Duvert** (Baiona, ) lapurtar antropologo, biologo eta idazlea da.

## Biografia 
Michel Duvert Eugène Goienetxe eta Jose Migel Barandiarani esker hasi zen antropologian. Habitat ikertu du eta baita euskal hileta-ohiturak ere. Baionako *Lauburu* elkartearen eta Bilboko *Etniker* taldearen kidea da.

Biologia doktorea, Victor Segalen Bordele 2 Unibertsitateko irakaslea da. Euskal Museoaren Adiskideren presidentea eta baita buletinaren arduraduna da.

## Bibliografia 
; Euskal historia eta antropologia
* *Arcangues*, H. Lamant, 1986, 256 orr.;
* *Charpentiers basques et maisons vasconnes*, Xemartin Bachocekin batera, 2001, 206 orr.;
* *Des origines du peuple basque*, Elkarlanean, 2005, 89 orr., ;
* *Euskal populuaren jatorrietaz*, 2005, 89 orr.;
* *Jean Baratçabal raconte*, Bernard Decha eta Claude Labatekin batera, 1998, 443 orr.;
* *Mistiko: panoramas sur les montagnes basques*, Jean-Marie Burukoarekin batera, 2002, 159 orr.;
* *Trois siècles de vie en montagne basque: Ainhoa*, 2004, 397 orr.;
* *Urdanka: un jeu de bergers basques en Soule *, Arnaud Agergarairekin batera, 1989, 16 orr.;
* *Villefranque:étude historique : stèles discoïdales et croix de Villefranque*, Gilbert Desportekin batera, 1986, 77 orr.;
* *Voyage dans le Pays Basque des bordes*, 2008, 134 orr.;

; Itzulpena
* Jose Migel Barandiaranen *Dictionnaire illustré de mythologie basque*, Elkarlanean 

; Biologia
* ''Premières recherches entreprises sur l'ultrastructure des cellules musculaires de Chaetognathes du genre Sagitta. Compte rendu d'expériences de démonstrations effectuées sur le déterminisme de la mue chez la larve de Calliphora erythrocephala:Rapport de stage oct. 1965-mai 1966*, 1966, 34 orr.;
* *Contribution à l'étude des fibres musculaires du tronc de Sagitta serosa*, 1970, 172 orr.;
* *Contribution à l'étude cytologique et cytochimique de fibres musculaires striées chez un invertébré, Sagitta setosa: essais de localisation du calcium'', 1975, 236 orr.;
Gilles Lipovetsky

**Gilles Lipovetsky** (Millau, Frantzia, 1944ko irailaren 24a) idazle, filosofo eta soziologo frantsesa eta Grenobleko Unibertsitateko irakaslea da.
Gaztetan filosofia ikasketak egin zituen Pariseko Sorbonan. Bere izena pentsaera postmodernista, hipermodernitate eta hiperindibidualismo kontzeptuekin lotzen da.

## Lanak 
* ''L'Ère du vide : essais sur l'individualisme contemporain*, Paris, Gallimard, 1983 ; rééd. 1989, « NRF Essais », 256 p. / poltsiko, « Folio essais » (121 zb), 320 or.
* *L’Empire de l'éphémère : la mode et son destin dans les sociétés modernes*, Paris, Gallimard, 1987 ; berrarg. 1991, poltsiko, « Folio essais » (170 zbk), 352 or.
* *Le Crépuscule du devoir : l'éthique indolore des nouveaux temps démocratiques*, Paris, Gallimard, 1992, coll. « NRF Essais », 300 or. ; berrarg. 2000, poltsiko, « Folio essais » (361 zbk), 368 or.
* *La Troisième femme : permanence et révolution du féminin*, Paris, Gallimard, 1997, 336 or. ; berrarg. 2006, poltsiko, « Folio essais » (472 zbk), 400 or.
* *Métamorphoses de la culture libérale : éthique, médias, entreprise*, Montréal, Éditions Liber, 2002, 113 or.
* *Le Luxe éternel : de l'âge du sacré au temps des marques*, Paris, Gallimard, 2003 (avec Elyette Roux), coll. « Le Débat », 208 or.
* *Les Temps hypermodernes*, Paris, Grasset, 2004. (avec Sébastien Charles), coll. « Nouveau collège de philosophie », 186 or. ; berrarg. poltsiko, Hachette
* *Le Bonheur paradoxal : essai sur la société d'hyperconsommation*, Paris, Gallimard, 2006, coll. « NRF Essais », 384 or. ; berrarg. 2009, polstiko, « Folio essais » (512 zbk), 496 or.
* *La Société de déception*, Éditions Textuel, 2006, coll « Conversations pour demain », 110 or.
* *L’Écran global : culture-médias et cinéma à l'âge hypermoderne*, Paris, Éditions du Seuil, 2007 (Jean Serroy-ekin), 365 or. ; berrarg. 2011, 384 or.
* *La Culture-monde : réponse à une société désorientée.* Paris, Odile Jacob, 2008 (Jean Serroy-ekin), coll. « Penser la société », 222 or.
* *L’Occident mondialisé : controverse sur la culture planétaire*, Paris, Grasset, 2010 (Hervé Juvin-ekin), 336 or.
* *L’Esthétisation du monde : vivre à l'âge du capitalisme artiste*, Paris, Gallimard, 2013 (Jean Serroy-ekin), coll. « Hors série Connaissance », 496 or.
* *De la légèreté*, Paris, Grasset, 2015, 372 or.

;Gilles Lipovetskyri buruz

* Sébastien Charles, *La philosophie française en questions. Entretiens avec Comte-Sponville, Conche, Ferry, Lipovetsky, Onfray et Rosset'', Paris, Le Livre de poche, 2004.
Kapera inperiala (Biarritz)

**Kapera inperiala** Lapurdiko Biarritz udalerriko eliza katolikoa da. 1981ean monumentu historiko izendatu zuten.

Émile Boeswillwaldek eraiki zuen 1864 eta 1866 artean, justu Eugenia de Montijo enperatriza udako oporrak Biarritzen pasatzen zen garaietan.

thumb|erdian|200px|Kapera inperialaren barrualdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bank holiday

**Bank holiday** (euskaraz literalki "Banku jaieguna") Erresuma Batuan eta Irlandako Errepublikan usadioz bankuetako langileek gozatu ohi zituzten jaiegunek duten izena da. Gaur egun, herrialde hauetan jaiegun hauek beste jarduera, sektore eta lanbideetara ere jaiegun nazional gisa igaro direnez, gutxieneko edo oinarrizko zerbitzu batzuk bakarrik lan egin ohi dute, esate baterako, polizia, anbulantziak, osasun etxeak, suhiltzaileak, etab.

Estatu Batuetan izendapen hau Agintaritza edo AEBko Kongresuak aginduz bankuak itxirik dauden egunei loturik dago, eta ez du Britainiar Uharteetako jaiegunekin inolako lotura zuzenik.

## Historia 
1834. urterarte Ingalaterrako Bankuak bere langileei urte osoz jaiegun eta ospakizun erlijiotsuen artean denera hogeitamairu jaiegun eman ohi zizkien, baina 1834ean jaiegun kopuru hori lauera bakarrik murriztu zen: maiatzaren 1a, azaroaren 1a, Eguberri eguna eta Ostiral Santua.

1871ean, cricket zaletu amorratua zen Sir John Lubbock bankulariak bere bankuko langileek kirol honetan parte hartu edota partiduak ikusteko aukera ezinbestekoa zelako uste irmoa zuen, ondorioz, aurreko agintaldian Ingalaterran usadioz balizkoak ziren jaiegunak ontzat eman et bersartu zituen. Eskozian aldiz, euren ohiturei jarraiki eskoziar data esanguratsuak jaiegun bilakatu zituzten.

1903an Irlandan San Patrizio Eguna gehitu zen, eta 2007an, Eskozian, San Andres Eguna.

## Kanpo estekak
San Laurendi eliza (Arbona)

**San Laurendi eliza** Lapurdiko Arbona udalerriko eliza da. 1991ko abenduaren 27an monumentu historiko izendatu zuten.

Herrigunean, RD-255 errepidearen alboan eta ordoki txiki batean, eraikia, hilerriak inguratzen du. Bertan 1590 eta 1594 artean egindako disko itxurako hilarriak daude.

Kanpandorrea XII. mendean eraiki zuten; XV. mendean tribunetara igotzeko eskailera bat gehitu zuten.

Image:ARBONNE - Eglise Saint-Laurent 01.jpg| Kanpandorrea
Image:ARBONNE - Eglise Saint-Laurent 07.jpg| Kanpandorrea
Image:ARBONNE - Eglise Saint-Laurent 03.jpg| Eraikina
Image:ARBONNE - Eglise Saint-Laurent 04.jpg| Tribunak eta koroa
Image:ARBONNE - Eglise Saint-Laurent 05.jpg| Korua
Image:ARBONNE - Eglise Saint-Laurent 06.jpg| Sabaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Françon jauregia

**Françon jauregia** Lapurdiko Biarritz hirian dagoen jauregi bat da. Ralph Selden Wornum eta Edward Salomo arkitektoek eraikia, Salon karrikaren 81ean dago.

1993an monumentu historiko izendatu zuten, gero 1994an eta 1999an zabalduta. 1948an Segurantza Sozialeko Caisse nationale des allocations familiales elkarteak erosi zuen eta 1985ean hotel bilakatu zen.

Fitxategi:France biarritz domaine francon2 DSC 8871.JPG|Eraikin nagusiaren fatxada
Fitxategi:France_biarritz_domaine_francon3_DSC_8824.JPG|Eskailera nagusia
Fitxategi:France_biarritz_domaine_francon4_DSC_8826.JPG|Tximinia nagusia
Fitxategi:France_biarritz_domaine_francon5_DSC_8835.JPG|Lehen solairua
Fitxategi:France_biarritz_domaine_francon6_DSC_8846.JPG|Jangela nagusia
Fitxategi:France_biarritz_domaine_francon7_DSC_8857.JPG|Bigarren jangela
Fitxategi:Entrée sud Françon 28082014 01.JPG|Hegoaldeko sarrera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Batty (marrazkilaria)

'**Robert Batty** (Londres, Bretainia Handia, 1789ko abuztuaren 5a,– Ampthill Square, Londres, Bretainia Handia, 1848 azaroaren 20a, ) Britainiar Armadako teniente-koronela eta ofiziala zen, baita marrazkilari aparta ere. Izen berdineko Robert Batty medikuaren semea zen.

Hastingseko medikuaren seme izaki, bere aitaren lanbidea segitzeko asmoz Cambridgeko Caius Collegen medikuntza ikasketak hasi zituen. Hala ere, Napoleondar Gerrak zirela eta, ikasketak utzi eta granadarien guardian sartu zen. Erregimentu honekin, Pirinio Mendebaldeko kanpainan eta Waterlooko guduan aritu zen, azken honetan zauritu zuten arte.

Bere marrazteko gaitasuna baliatuz, gerra bizipenen kontakizun irudiztatua argitaratu zuen eta 1822tik 1833ra bitarte Europan zehar ibili zen bertako paisai eta hiri nagusiak marrazten. Bere itzulia Euskal Herritik hasi zuen eta 1823rako hainbat grabatu publikatuak zituen zuri-beltzez eta akuarelaz koloreztatuak. Irudi horietan euskal paisaiak, hiriak eta gerra garaiko planoak eta bestelako informazioak bildu zituen.

[ezkerrera|thumb|418x418px|[Zokoako gotorlekua. Akuarelaz koloreztatutako grabatua, 1823an argitaratua.]]
Plaza hotela

**Plaza hotela** Lapurdiko Biarritz hirian dagoen hotel bat da. Louis Hippolyte Boileau eta Paul Perrotte arkitektoek eraikia, Eduardo VII.aren etorbidean dago.

1990eko maiatzaren 30ean monumentu historiko izendatu zuten..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boulard jauregia

**Boulard jauregia** Lapurdiko Biarritz hirian dagoen jauregi bat da. Duc arkitektoak diseinatua eta Roux bere lankideak eraikia, *avenue du Château* etorbidean dago.

1975ean monumentu historiko izendatu zuten.

File:France_biarritz_chateau_boulard2_DSC_8896.JPG|Iparraldeko fatxada
File:France_biarritz_chateau_boulard5_DSC_8907.JPG|Hegoaldeko fatxada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villa Natacha

**Villa Natacha** edo **Leuba Etxea** Lapurdiko Biarritz hirian dagoen jauregi bat da. 1907an Henri Sauvage eta Charles Sarazin arkitektoek eraikia, Espainiako karrikaren 110ean dago. Haren estiloan euskal arkitekturaren eta Art Nouveau-ren eragina nabaria da.

Oraingo izena Natacha Bralowski bigarren jabearengandik jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emoji

**Emoji,** posta elektroniko eta web orrialdeetan maiz erabiltzen diren ideogramak edo karaktereak dira. Sentikur edo emotikonoak bezala erabili ohi dira, baina azken hauek bezala karaktere errenkadak izan ordez, testuan txertaturiko benetako irudi-karaktereak dira. Gainera, emojiak sentikurrak baino askoz ere ugariagoak dira, eta beraz komunikatzeko ahalmen handiagoa dute.

Emojiek Japonian dute jatorria, eta han sortu da hitza bera ere: *e* (絵, euskaraz, *irudi*), eta *moji* (文字, euskaraz, *karaktere*) japonierazko hitzen elkarketa da. Japoniar telefono mugikorretan agertu ziren lehen aldiz, 1997an. 2010etik aurrera, Unicode sisteman txertatu ziren, eta horrela mendebaldean hedatu ziren. Geroztik mundu zabalera hedatu dira, bereziki smartphoneetako sistema eragileetan, hala nola Androiden.

## Kanpo estekak
Villa Mendichka

**Villa Mendichka** Lapurdiko Urruña udalerrian dagoen jauregi bat da. 1911n Henri Godbarge arkitektoak eraiki zuen Roland-Gosselin paristar familiarentzat. 1927an Mendestarrek erosi zuten eta baita eraikina handitu ere. Euskal estiloko arkitekturaren adibide nabarmena da.

1993ko azaroaren 29an monumentu historiko izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smiley

thumb|200px
**Smiley** irribarre egiten duen aurpegi baten irudikapen sinplea da, maiz ikono edo ikur moduan erabiltzen dena. 1963. urtean plazaratu zen lehen aldiz eta geroztik kamiseta, txapa eta sentikur moduan ere erabili izan da, poza eta zoriona adierazteko. Hainbat herrialdetan lizentziapeko produktua da.

## Kanpo estekak
Miremont gozotegia

**Miremont gozotegia** Lapurdiko Biarritz hirian dagoen denda bat da. Clemenceau plazaren 1 bisean dago.

1872ko otsailaren 17an Etienne Singher Saint-Moritzko gozogileak sortua, 1880an Joseph Miremontek erosi zuen. Laster aristokraziaren bilgune bilakatu zen.

2006ko urriaren 1ean monumentu historiko izendatu zuten.. Urte berean, Frantziako Gobernuak bere XIX. mende amaierako mosaikoak ere babestu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Bixintxo eliza (Uztaritze)

**San Bixintxo eliza** Lapurdiko Uztaritze udalerriko eliza katolikoa da. 2001eko abuztuaren 3an monumentu historiko izendatu zuten.

## Historia eta deskribapena 
XIV. mendeko jatorrizko eraikin gotikoa Frantziar Iraultzan bertan behera utzi zen eta 1859an, Charles Besoin arkitektoaren eskutik eraikin berri baten eraikuntza hasi zen, estilo neogotikoduna. Gurutze latindarraren forma du eta ondoan, habearte batek kontrakantxa bat. Ataridun ezkila dorrea 1869an amaitu zen, gainean orratz bat duela. Sarrerako eskalinata 1867rako zegoen bukatu zen; kanpoko eta kanpandorreko eskailerak, ordea, 1911n. Barrualdeak dekorazio eta margo neogotikoak ditu. 1935ean, oinaztura batek sua eragin zuen eta ondoren, 1946an irudi guztiak berriz margotu eta koroa apaindu zituen André Trébuchet margolariak. Eliza, koroa mendebalderantz eta atartea ekialderantz izanik, ez dago tradizio liturgikoaren arabera orientaturik. Galeria eta margo muralek inguruko lurraldeko itxura ematen diote elizari.

Ustaritz (Pyr-Atl., Fr) church interior with 2 balconies.jpg|Nabe nagusia
Ustaritz (Pyr-Atl., Fr) église Saint-Vincent-diacre, peintures murales 1.jpg|Muralak
Ustarritz_Eglise.jpg|Kanpoaldea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poz

thumb|200px
**Poza** edo **alaitasuna** gogobetetasunari eta asebetetzeari dagokion emozioa da, bereziki pertsona bati zerbait atsegina gertatzen zaionean gauzatzen dena. Horren emaitzak irribarrea eta zoriona izan daitezke.

## Kanpo estekak
Revolta Permanent

**Revolta Permanent** Barakaldoko musika taldea da. Rap estiloko musika egiten dute

## Historia 
2009an jaio zen musika taldea; 121 krew, Norte Apache eta bestelako taldeak bultzatuta. 2014an, rapa eta elektronika estiloko *Genesis* diskoa argitaratu zuten. Aitor Abio musikaria ere taldera batu zen. 2016an bigarren diska atera zuten, *Kimera* eta 2018ko otsailean hirugarrena, *Ultravioleta*.

Taldekide batzuk proiektu paralelo bat dute, Herri Oihua izena duena.

## Diskografia 
* *Genesis* (2014)
* *Kimera* (2016)
* *Ultravioleta* (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin eliza (Biarritz)

**San Martin eliza** Lapurdiko Biarritz udalerriko eliza katolikoa da. 1931an monumentu historiko izendatu zuten. San Jose eliza, San Karlos eliza, Santa Eugenia eliza, Espiritu Santuaren kapera eta Biarritzeko Santa Teresa elizarekin batera osatzen duen Andre Maria Harkaitzeko parrokiaren menpe dago.

Bere XVIII. mendeko aulkiteria aipatzekoa da, 1973tik aurrera babesturik dagoena.

Biarritz - Église Saint-Martin - 1.jpg|Alboko ikuspegia
Biarritz - Église Saint-Martin - 12.jpg|Nabea
Biarritz - Église Saint-Martin - 6.jpg|Koroa
Biarritz - Église Saint-Martin - 5.jpg|Sabaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patchiku

***Patchiku*** Donibane Lohizunen egoitza duen atunontzia da

1959an Ziburuko Grégoire Marinek egina, *Aïrosa* itsasontziaren moduan, euskal itsas-arotzeriaren adibide nagusienetariko bat da. BA 294 644 (Baiona) matrikula-zenbakia du. Inguratze arrantzan erabilia, bolintxa erabiltzen zuen sardinak harrapatzeko. Tretzaontzi moduan ere erabiltzen zuten.

1980ko hamarkadan egungo izena izan baino lehen, *Suzanne* eta *Le Fanchic* izenak izan zituen. 1999an France 2rako ''Les Moissons de l'océan'' telefilmean agertu zen.

2002ko ekainaren 7an monumentu historiko izendatu zuten. Hurrengo urtean desarmatu zuten arren, 2006an, Itsas Begia elkartearen laguntzaz, Patchiku ontziaren aldeko elkartea sortu zuten ontzia zaharberritu eta bere balioa azpimarratzeko asmotan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Groupe Olano

**Groupe Olano** hozkailu-garraioan aritzen den lapurtar enpresa da. 1975ean Nicolas Olanok sortua, Donibane Lohizunen du egoitza. 2012an Frantziako merkatuan hirugarren enpresa nagusia izan zen eta 44 merkataritza-establezimendu zituen Europan zehar,  langile eta 600 ibilgailu izanik.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Nicolas Olano

**Nicolas Olano**, (Donibane Lohizune, ) lapurtar enpresaburua da, Groupe Olano taldearen sortzaile eta presidentea dena.

Arrantzale familia batean jaioa, 24 urte zituela bere lehen kamioia erosi zuen eta handik egungo taldea sortu du. 2007tik aurrera, UNTF ugazaben elkartearen presidentekidea ere bada.

## Erreferentziak
Sony Pictures Entertainmenten aurkako zibererasoa

**Sony Pictures Entertainmenten aurkako zibererasoa** 2014ko azaroaren 24an, Sonyk jasan zuen zibererasoa izan zen.

## Gertaerak 
Abenduaren 19an, Sonyren aurkako erasoaren “arduraduna Ipar Korea dela esateko informazio nahikoa” zutela esan zuen FBIk. Pyongyangek, aldiz, ukatu egin zuen. Obamak 'AEBek Ipar Koreari erantzungo diote eraso zibernetikoagatik' esan zuen.

Abenduaren 20an, Sonyren erasoa AEBrekin elkarlanean ikertzeko eskatu zuen Ipar Koreak. ’Estatu Batuek proposamena baztertzen badute ondorio larriei egin beharko diete aurre’’ esan zuen Ipar Koreak.

Abenduaren 22an, Ipar Korea AEBrekin 'gerra hasteko prest' azaldu zen Sonyren erasoagatik. “Erasorik gogorrena Etxe Zurira, Pentagonora eta AEBko eremu osora zuzenduko dugu”, adierazi zuen Kim Jong-unek.

Abenduaren 22an ere, Interneten "itzalialdi" bat jasan zuen Ipar Koreak. Sonyk pairatutako eraso zibernetikoaren ekarritako polemikaren ondoren gertatu zen Ipar Koreako webgune nagusien aurkako erasoa.

Abenduaren 24an, AEBko 200 zine aretok *The Interview* pelikula eskaintzea erabaki zuten. Abenduaren 25ean estreinatzea zen berez baina AEBko zinema enpresa gehienek filma erakusteari uko egin zioten, mehatxuak izan zirela-eta.

Abenduaren 25ean, arrakasta handia lortu zuen *The Interview* filmaren estreinaldiak.

Egun berean, PlayStation eta Xbox kontsolen sareko zerbitzu sareak erasotu zituzten. Hacker talde batek konexio arazoak sortu zituen bi plataformetan Eguberri egunean. Sony etxeak *The Interview* filma babestu izanarekin lotura izan zezakeen.

Abenduaren 26an, Ipar Koreak esan zuenez ez zuen zerikusirik Sonyren aurkako zibererasoarekin. "Estatu Batuek erasoa gure errua dela esaten jarraitu nahi badute, frogak ahalik eta lasterren eman beharko lituzkete", adierazi zuen Pyongyangek.

Urtarrilaren 3an, Ipar Korearen aurkako isun berriak egongo zirela adierazi zuen Obamak. Berak gutuna igorri die Behe-Ganberako eta Senatuko ordezkariei neurriak azaltzeko.

Urtarrilaren 4an, Ipar Koreak Sonyren erasoarekin loturiko AEBren isunak ukatu zituen eta isunek ez zutela erregimena 'ahulduko' eta kontrako eragina izango zutela nabarmendu zuen.

## Ikus gainera 
* *The Interview* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabonides

**Nabonides** (, "Nabu goraipatua da") Neobabiloniar Inperioko azken erregea izan zen, K.a. 556–539 bitartean.

## Bizitza 
### Historialaritzaren aitzindaria 
K.a. 556. urtean, Babilonian, Labashi Marduk errege gaztea kargutik kendu ondoren, Nabonides tronuan eseri zen. Herodoto greziarra lehen historialaritzat jotzen den arren, haren aurretik Nabonidesek ere iraganarekiko interes handia izan zuen. Indusketak egiteko agindua eman zuen gainbehera etorritako hiri sumeriar eta akadiarretan, eta horietako batzuetan berak parte hartu zuen zuzenean. Indusketa lan horietan aurkitutako erregeen eta jainkoen estatuak, testuak idatzita zituzten estelak eta bestelako materialak Babiloniara eramanarazi zituen. Horregatik, historiako lehen arkeologoa dela esan ohi da.

Ustez, haren asmoa objektu horiek toki batean erakusgai jartzea eta herritarrek antzinako erregeen loria miretsi ahal izatea zen; hau da, egungo museo moduko bat eraikitzea. Horrez gain, errege-liburutegiko milaka taulatxoren kopiak eginarazi zituen. Erregealdi guztien kronikak gordetzeko obsesioa zuen eta horretarako hainbat tailer zabaldu eta idazlari mordoa bildu zituen. Halaber, buztinezko eta betunezko nahasketa berezia asmatu zuen dokumentuak gehiago iraunarazteko. Horri esker Babiloniako errege liburutegia ia osorik iritsi da.

### Indusketa teknikak 
Derrigorrezko informazioa bildu baino lehen objektuak testuingurutik ateratzea, esaterako, sakrilegioa da. Berak horrelakorik ez zuen egin eta berarengatik izan ez balitz, objektu asko eta bertan bildutako informazioa betiko galduak lirateke, Errege akadiarren berri, esaterako.

### Politika 
Nabonides agintari kaskarra izan zen. Hasteko, agintea lortzeko egindako bidea iluna izan zen eta klase boteredunarekin bat egin ordez, haien etsaitasuna irabazi zuen, bereziki apaizena. Marduk jainkoaren kultuaren nagusitasuna eten zuen eta haren ordez Sin ilargiaren jainkoa ipini zuen rankingaren lehen postuan. Horrenbestez, herri xeheak bat egin zuen boteredunekin erregearen aurka.

Halaber, huts larria egin zuen Pertsiako Ziro Handiaren kontra Lidiako Kresorekin bat egitean. K.a. 539an Ziro Babiloniako ateetan konkistarako prest zegoenean, edozein agintarik armada prestatuko zukeen erasoari aurre egiteko. Baina Nabonidesek beste estrategia bat hautatu zuen: erresumako jainkoen estatuak hiriburuan bildu zituen, jainkozko batzorde hark arazoa konponduko ziolakoan. Herritarrak Nabonideseen aurka egonik eta harrizko armada alferrikako harekin, Ziroren osteek ez zuten gezi bat bera ere jaurti behar izan Babilonia mendean hartzeko, Bibliak konkista gertaera ia apokaliptiko gisa deskribatu arren.

Herodotok dio Nabonides sutan erretzera kondenatu zutela baina azken unean Zirok barkamena eman ziola. Beste iturri batzuen arabera 539. urtean bertan exekutatu zuten eta bertsio baikorrenak dio bere azken urteetan bizimodu lasaia izan zuela Karmanian. Nabonides Babiloniako azken errege penagarri gisa igaro zen historiara.

## Erreferentziak
Kristian Jaak Peterson

**Kristian Jaak Peterson**, **Kristjan Jaak Peterson** edo **Christian Jacob Petersohn** (Riga, Letonia, 1801eko martxoaren 14a - Riga, Letonia, 1822ko abuztuaren 4a) estoniar olerkaria zen, estoniar literatura nazionalaren heraldo eta estoniar olerkigintza modernoaren aitzindaritzat hartzen dena.

Bere ibilbide literarioa oso laburra izan zen, tuberkulosiak jota hil baitzen 21 urte besterik ez zituenean. Bere jaiotegunean, martxoaren 14an, Ama Hizkuntzaren Eguna ospatzen da Estonian.

:::::::::*Kristjan Jaak Peterson*

## Kanpo estekak
Tiburon (Kalifornia)

**Tiburon** Ameriketako Estatu Batuetako Kalifornia estatuko hiria da, San Frantziskoko badiaren hegoaldean dagoen izen bereko penintsulan dagoena.

## Klima 

## Tiburondar ezagunak 
* Paul Frees (1920-1986), aktorea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tiburongo Udalaren webgunea
Paradise Cay

**Paradise Cay** Ameriketako Estatu Batuetako Kalifornia estutako barrutia da, Tiburon herriak inguraturik.

## Herritar ezagunak 
* Robin Williams (1951-2014), aktorea.

## Kanpo estekak
Baiona-Itsas Irteerak burdinbidea

**Baiona-Itsas Irteerak linea** Lapurdiko Baiona hiriburuko eta Angelu udalerriko burdinbide linea labur bat da. Frantziako zabalera neurri estandarra eta burdinbide bakarra du. Baionako portuko zama-lana ahalbideratzen du.

Frantziako trenbide sare nazionaleko 658000. linea da. 1435 metro luze ditu eta 1895eko maiatzaren 4ean martxan jarri zen.

Baionako portuko merkantzien garraiorako erabili ohi da, zehazkiago Baionako portuaren Atturri ibaiaren bokaleko ezkerraldeko zatirako (ez hain aktiboa), Baiona eta Angelu hirien artean. Kaietara merkantziak eraman eta sufre, burdin, altzairu, zementu, abereentzako jakiak (izan ere, hiltegia geografikoki hurbil dago) eta partikula taulen elkartrukea ahalbideratzen du. 2006ean egunero linean hiru zama-tren martxan zeuden.

## Kanpo estekak
Shrek

**Shrek** 2001eko Andrew Adamson eta Vicky Jenson estatubatuar zinema zuzendariaren konputagailuzko animaziozko fantasia-komedia filma bat da. William Steig idazle eta ilustratzailearen *Shrek!* liburuan oinarritua dago. Mike Myers, Eddie Murphy, Cameron Diaz, John Lithgow eta Vincent Cassel aktoreek bikoiztu zuten.

Marrazki bizidunetako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen, bai eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso ere. BAFTA Sarietarako sei izendapen ere jaso zituen. 2001eko Canneseko Zinemaldian estreinatu zen.

Lortutako arrakastari esker hainbat jarraipen izan ditu: *Shrek 2*, *Shrek The Third* (2007, *Shrek Hirugarrena*), *Shrek Forever After* (2010, *Shrek Behin Betiko*) eta *Puss in Boots* (2011, *Botadun Katua*).

## Argumentua 
Duela asko, urrutiko zingira batean, Shrek (Mike Myers) izeneko ogro izugarria bizi zen. Behinola, egun batez, bere bakardadea pertsonaia harrigarrien etorrerarekin bat amaituko da. Bere janarian sagutxo itsuak daude, ohean otso gaiztoa, eta Lord Farquaad (John Lithgow) zitalak hiru txerritxoak eta beste hainbat izaki heuren lurraldetik erbesteratu ditu. Bere lurraldea salbatu asmoz Shrek ogroak Lord Farquaadekin adostasun batera iritsi eta Fiona printzesa (Cameron Diaz) Lord Farquaaden neskalaguna izateko gonbentzitzeko bidaiatuko du. Betekizun garrantzitsu horretan asto bihurri bat (Eddie Murphy) lagun izango du, Shrek adiskidearengatik edozer egiteko beti prest agertuko dena: edozer, ixilik egotea ez beste.

## Bikoiztaileak 
* Mike Myers: Shrek
* Eddie Murphy: Astoa
* Cameron Diaz: Fiona printzesa
* John Lithgow: Lord Farquaad
* Vincent Cassel: Monsieur Hood
* Conrad Vernon: Jengibrezko gizona
* Chris Miller: Geppetto / Ispilu magikoa
* Cody Cameron: Pinotxo / Hiru txerritxoak
* Simon J. Smith: Hiru sagu itsuak
* Christopher Knights: Thelonius
* Aron Warner: Otso como Lobo feroz
* Jim Cummings: Zaindarien kapitaina
* Kathleen Freeman: Atsoa, astoaren jabe ohia
* Andrew Adamson: Duloc Mascot
* Bobby Block, Elisa Gabrielli eta Eddie Murphy: Hiru hartzatxoak
* Elisa Gabrielli: Ahots gehigarriak
* Frank Welker: Herensugea
* Michael Galasso: Peter Pan

## Soinu banda 
Filmaren musika Harry Gregson-Williams musikagileak konposatu zuen, baina beste hainbat abeslariek abestutako abestiak ere gehitu ziren. Abesti horiek honako hauek dira:

# *Stay Home* - Self
# ''I'm a Believer* - Smash Mouth
# *Like Wow!* - Leslie Carter
# *It Is You (I Have Loved)* - Dana Glover
# *Best Years Of Our Lives* - Baha Men
# *Bad Reputation* - Halfcocked
# *My Beloved Monster* - Eels
# *You Belong To Me* - Jason Wade
# *All Star* - Smash Mouth
# *Hallelujah* - John Cale
# *I'm on My Way* - The Proclaimers
# *I'm a Believer (Reprise)* - Eddie Murphy

## Kanpo estekak 
* Shrek webgunea 
* *Shrek'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Footloose (1984ko filma)

**Footloose** 1984ko Herbert Ross estatubatuar zinema zuzendariaren musikal-drama filma bat da. Kevin Bacon, Lori Singer, Sarah Jessica Parker, Chris Penn, Dianne Wiest eta John Lithgow aktoreek antzeztu zuten.

Berez, filma Oklahoma estatuko Elmore City landa eremuko herrian eta komunitate erlijiotsuan jazotako gertakarietan arinki oinarritua dago.

1998an Broadwayen filma honen izen berdineko *Footloose* egokitzapen musikala taularatu zen, baita Londresko West Endean ere. Bestalde, 2011an izen berdineko *Footloose* berregokitzapen filma bat egin zen, honetan Craig Brewerek zuzendu eta gidoia idatzi zuen, eta Kenny Wormald, Julianne Hough, Dennis Quaid eta Andie McDowell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Chicago hirian hazitako Ren McCormack (Kevin Bacon) nerabea bere osaba-izebekin bizitzeko Bomont udalerri txikira lekualdatu da. Bertako Udalak dantza eta rock musika guztiz debekatu berri ditu, aurretik herriko bost gazte rock musika dantzaldi batetik zetozela auto istripua eduki eta hil baitziren. Renek bere institutuko ikaskideen artean musikarekiko griña piztuarazi eta heuren graduazio jaian guztiak elkartu eta rock musika aldarrikatuko dute. Eskaera horren aurrean, Shaw Moore (John Lithgow) erreberendoaren aurkako jarrera irmoarekin topo egingo dute, gainera bere alaba Ariel (Lori Singer) Renetaz maitemindu dela jabetzean haiekiko oraindik jarrera oldarkorragoa erakutsiko du.

## Aktoreak 
* Kevin Bacon: Ren McCormick
* Lori Singer: Ariel Moore
* Dianne Wiest: Vi Moore
* John Lithgow: Shaw Moore erreberendoa
* Chris Penn: Willard Hewitt
* Sarah Jessica Parker: Rusty
* Frances Lee McCain: Ethel McCormick
* Jim Youngs: Chuck Cranston
* John Laughlin: Woody
* Lynne Marta: Lulu Warnicker
* Douglas Dirkson: Berlington Cranston

## Kanpo estekak 
* *Footloose* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Aguiluchos

***Aguiluchos*** haur eta gazteei zuzenduriko kristau hilabetekaria da, bereziki Espainian hedatzen dena eta 1957 urtean sortua misiolari comboniarren eskutik sortua.

## Kanpo estekak 
*  Aguiluchos, aldizkariaren webgunea.