Herabai Tata

**Herabai Tata** (Mumbai, Britainiar Raj,  1879-1941) emakumeen eskubideen aldeko indiar aktibista eta sufragista izan zen. 1895ean ezkondua, Tataren senarra aurrerakoia zen eta emaztearen eta alabaren hezkuntza babesten zuen, tutoreak kontratatuz bere eskolatzearekin laguntzeko. 1909an, Tata, Parsi zena, Teosofiarekiko interesa garatu zuen eta urte gutxiren buruan Annie Besant ezagutu zuen. Garai bertan, 1911n, Sophia Duleep Singh ezagutu zuen, Indiako ondarea zuen sufragista britainiarra, eta horrek eragina izan zuen bere sufragista garapenean. Emakume Indiarren Elkarteko kide sortzailea eta idazkari nagusia, 1917an Montagu-Chelmsford-eko ikerketaren aurretik frankizia eskatu zuten emakumeetako bat bihurtu zen.

Proposatutako erreformek emakumeen sufragioa barne hartzen ez zutenean, Tata eta beste feminista batzuk protestak egiten eta artikuluak argitaratzen hasi ziren botoaren beharrari buruz. Southborough-eko Frankizia Batzordera bidali zuten Montagu-Chelmsford-eko Erreformak ezartzeko hauteskunde-araudia garatzeko, eta artikulu bat idatzi zuen *The Times of India* egunkarirako, argudiatuz udal batzuek jada emakumeei botoa emateko aukera ematen zietenez, eskubidea zabaltzea justifikatuta zegoela. Hala ere, Southborough-eko Batzordeak emakumeentzako frankizia sartzea ere baztertu zuen eta beren gomendioak bidali zituen Lord-en eta Komun-en Ganberako Batzorde Mistora. Mumbaiko Sufragio Komiteak Ingalaterrara bidaiatzeko aukeratu zuen Tata, sufragioaren aldeko kasua Batzorde Mistoan aurkeztera.

Sufragioaren aldarrikapena oinarritzeko txosten bat bilduz, Tatak eta bere alaba Mithan-ek bi aurkezpen egin zituzten gobernuaren aurrean, eta herrialde osoan zehar bidaiatu zuten haien kausaren aldeko babesa lortzen saiatzeko. Hainbat aldizkaritan artikuluak argitaratu zituen eta hitz egin zuen, gizabanakoak eta erakundeak Indiako Bulegoa onespenez betetzeko inspiratuz. Emakumeen sufragio osoa barne hartzeko erreforma-egintzan eragin ezin bazuen ere, azken lege-proiektuak Indiako probintzietarako xedapenei aukera ematen zien emakumeak frankiziatzeko, hala egitea aukeratzen bazuten. Behin Ingalaterran, Tata eta bere alaba London School of Economics-eko ikastaroetan matrikulatu ziren eta 1924ra arte egon ziren. Haurrak babesten zituen boto eskubidearen eta legediaren alde lan egiten jarraitu zuen, senarra istripu batean zauritu eta haren zaintzaz arduratu behar izan zuen arte. Tata 1941ean hil zen, eta Indiako botoaren aldeko borroka goiztiarrean sufragista nabarmenetako bat bezala gogoratzen da.

## Bizitza 
### Gaztaroa 
Herabai 1879an jaio zen Mumbain, garai hartan Britainiar Raj-en zegoena. Hamasei urte zituela, Ardeshir Bejonji Tata-rekin ezkondu zen, ehun-lantegi bateko langilea. Familia Parsis zen. 1898ko martxoaren 2an bikotearen alaba, Mithan Maharashtran jaio zen. Laster Phulgaon-era joan ziren, Nagpur-etik gertu, non Ardeshir ehun-errota batean lan egiten zuen ehule maisu laguntzaile gisa. Aurrerakoia izan zen emakumeen hezkuntzari buruzko pentsamenduetan, eta tutoreak kontratatu zituen Tatari bere hezkuntza hobetzen laguntzeko. Ahmedabad-eko errota batean postu bat hartuta, familia bertan egon zen 1913ra arte, Bombay-ra lekualdatu ziren arte, non Ardeshir ehun-errota handi baten kudeatzaile bihurtu zen.

## Aktibismoa 
thumb

### Hasierako aktibismoa 
1909an, Herabai Teosofiaz interesatu zen, eta Adyar, Madras eta Benaras-eko konbentzioetara joaten hasi zen. Benaras-eko 1912ko konbentzioan, Annie Besant ezagutu zuen, 1908an Adyar Elkarte Teosofikoko presidente bihurtu zena. 1911n, Kaxmir-en bere alabarekin oporretan zegoela, Tatak Sophia Duleep Singh sufragista ezagutu zuen. Kausarekiko zuen gogoak liluratuta eta Singh-ek geroago bidalitako literatura irakurri ondoren, Tata emakumeen frankiziazioaren aldeko borrokan aktiboa bihurtu zen. 1916an, Indian Home Rule delakoari buruzko eztabaidak areagotzen hasi ziren eta Montagu ikerketak hasi ziren. Edwin Montagu, Indiako Estatu Idazkaria, eta Lord Chelmsford, Indiako erregeordea, herrialdera joan ziren britainiar boterearen deboluzio politiko mugatuari buruzko iritzia eskatzeko helburuarekin.

1917an, Margaret Cousins-ek ''"Women's Indian Association"* [Emakume indiarren] elkartea sortu zuen Adyar-en, emakumeek gobernuaren politikan eragiteko ibilgailu bat sortzeko. Besant eta Tata, biak kide sortzaileak izan ziren, beste emakume batzuekin batera. Besant presidente izendatu zuten, eta Tata erakundeko idazkari nagusi. Cousins-ek audientzia ziurtatu zuten Montagu-rekin, emakumeen aldarrikapen politikoak aurkezteko. 1917ko abenduaren 15ean, Sarojini Naidu-k India osoko  emakume liderrek osatutako diputazio bat zuzendu zuen, Indiako Gobernuak garatzen ari zen Frankizien Lege berrian emakumeen sufragioa sartzeko deia aurkezteko. Ordezkaritzaren zati gisa, Tatak emakumeak "pertsona" gisa sartzeko eskaera egin zuen, eta ez zuen debekatu botoa ematea atzerritarrak, haurrak edo lunatikoak balira bezala.

Nahiz eta saiatu, 1918an Montagu-Chelmsford-eko Erreformak ezarri zirenean ez zen emakumeen frankiziarako gomendiorik egin. Sufragistek eskaerak prestatu eta legealdi eta konferentzietara aurkeztu zituzten eta Stri Dharma-ren borrokari buruzko eguneratzeak argitaratu zituzten, emakumeen ahalduntze politikoa babesteko eskatuz, Britainia Handiaren aurkako mugimendu antikolonialaren zati gisa. Prozesuaren hurrengo urrats gisa, Southborough-eko Frankizia Batzordea osatu zen Montagu-Chelmsfordeko Erreformak ezartzeko hauteskunde-araudia garatzeko. 1919ko apirilean emandako txostenak emakumeen sufragioa ere baztertzen zuen, gizarte kontserbadorea aurka egongo zela uste baitzuten.Tatak ekainean argitaratu zuen *The Times of India* egunkarian emakumeen frankiziazioari buruzko bere arrazoinamendua, argudiatuz Bombay-ko udal hauteskundeetan emakumeek jada bozkatu zezaketen bezala, bozketa luzatzea ez zela ideia berritzailea. Uztailean Bombayko emakumeek protesta-bilera bat antolatu zuten, eta Tatak hitz egin zuen. Lord Southborough-ek bere txostena Lorden eta Komunen Ganberako Batzorde Misto Hautatzaileari bidali zionean, Bombay-ko Emakumeen Sufragioaren Batzordeak Tata eta bere alaba Mithan bidaltzea erabaki zuen Sir Sankaran Nair-ekin batera frogak emateko. 

### Ingalaterrara joatea 
Bombay-ko Sufragio Batzordeak Tata Limitedek emandako funtsekin finantzatu zuen bidaia, baina gastu guztiak estaltzen ez zirenez, Tata-ren senarrak, Ardeshir-ek, joatera animatu zuenak, beharrezkoak ziren gainerako funtsak eman zituen. Hainbat erakundetan eragin handiko jendeari idatzi zion, kausaren aldeko babesa lortzeko, eta hizlari aktiboa izan zen ekitaldietan. Ama-alabek emakumeen frankiziari buruzko txosten ugari bildu zituzten, haien kasua arrazoitzeko, emakumeei botoa ematearen alde. Besant-ek eta Naidu-k frankiziatzeko erreguak aurkeztu zituzten abuztuan. 1919ko irailean, Tatak "*Zergatik* *eduki behar dituzte emakumeek botoak Indiako politikan"* memoranduma aurkeztu zuen. Ingalaterran zeuden bitartean, tatatarrek sufragista britainiarren hainbat bilera eta ekitaldi publikotan hitz egin zuten, beste emakume batzuen babesa lortzeko "Birkenhead, Bolton, Edinburgo, Glasgow, Harrowgate, Liverpool, Manchester eta Newcastle"-era bidaiatuz. Arrakasta handia izan zuten beren eskakizunetan, eta, horren ondorioz, Indiako gobernua Indiako emakumeen sufragioaren aldeko ebazpenekin inundatu zen. Jaiji Petit, Bombay-ko Emakumeen Sufragioaren Batzordeko lehendakariarengana ere bidali zuen aldizkako korrespondentzia. Tata-k eta bere alabak bigarren aurkezpen batean parte hartu zuten Aukeraketa Batzorde Mistoaren aurrean, urriaren 13an. 1919ko abenduan lege-proiektuaren azken irakurketarako ere egon ziren, klausula bat zekarrena: Indiako probintziek emakumeak frankizia zitzaketen, hala egitea aukeratuz gero.

Hasiera batean urte bukaera arte geratzeko asmotan, Tatak eta bere alabak Ingalaterran jarraitzea erabaki zuten, Mithan Londresko Ekonomia Eskolan graduondoko ikasketak egiteko onartu zutenean. Tata ere eskolan matrikulatu zen eta titulurik lortu ez zuen arren, 1919 eta 1922 artean ikastaroak egin zituen administrazioan, ekonomian eta gizarte zientzietan. Ingalaterran egon zen bitartean, Tatak aktiboki lan egin zuen emakumeen identitate politikoaren aldeko babesa garatzeko. Artikuluak argitaratu zituen hainbat aldizkaritan, hala nola *The Vote* [Botoa] eta *United India* [India Bateratua]. Jarduera horiek ez ziren beti estimatuak izan Indian, India Gaztearen kritikak jaso baitzituen, 1920an argitaratutako artikulu batek britainiar kolonialismoaren aurka borrokatzen ari ez zela alegatu zuenean, baizik eta haien kolonizatzaileen laguntza bilatzen zuela. Urte horretan, Emakumeen Sufragioaren Nazioarteko Aliantzaren (IWSA) 8. kongresuan parte hartu zuen, Geneva-n (Suitza). 1923an, Erroma-ko IWSAren 9. kongresuko ordezkaria izan zen. Hautatua ez izan arren, Tata nazioarteko batzordeko kide gisa proposatu zuten, eta hori izan zen *Indiako* emakumeek erakundeko administrazio-postuetarako sailkatu ahal izan zuten lehen aldia.

### Indiara itzulia 
1924an, Tata eta bere alaba Indiara itzuli ziren. Urte hartan, hitzaldi publiko bat antolatu zuen hainbat emakume-talderekin, haurrentzako egiteke zegoen lege-proiektu bati buruzko ekarpenak egiteko. Gobernuari bidalitako iradokizunen artean, emakumeek akta idazten parte hartu ahal izateko xedapenak, "neska bat moralgabekeriara behartzeagatik" zigorrak handitzea, emakumeak gizonen pareko guraso gisa aitortzea, eta emakume magistratuak Haurren Epaitegietan jartzea zeuden. 1925ean, Indiako Emakumeen Kontseilu Nazionala (NCWI) eratu zenean, Tata bere alaba Mithanekin batera batu zen. Ardeshir-ri ikusmena galarazi zion lesio batek lehen bezain aktiboki parte hartzeko gaitasuna murriztu zion, bere zaintzaile bihurtu baitzen.

## Heriotza eta ondarea 
Tata 1941ean hil zen. bere ondarearen zati handi bat bere alaba ospetsuenak estali zuen, baina Rita Banerji idazle eta aktibistak esan zuen Tata Indiako sufragioaren aldeko borrokako pertsonaia nagusietako bat zela. Geraldine Forbes-ek, Historiako irakasle irakasle ospetsua eta Oswego-ko New York-eko Estatu Unibertsitateko emakumeen ikasketa departamentuko zuzendaria, Tatari "benetako soldadua" deitu zion Indiako emakumeen frankiziazio kanpainan.

= Erreferentziak =

= Bibliografia =

* Anand, Anita (2015). *Sophia: Princess, Suffragette, Revolutionary''. London: Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-4088-3546-3 . [Sophia: Printzesa, Sufragista, Borrokalaria]
* Banerji, Rita (5 May 2014). "Herabai Tata: The Power Behind Indian Women's Voting Rights".  [Herabai Tata:Indiako emakumeen boto-eskubideen atzean dagoen boterea]
* De Souza, Eunice (13 August 2009). "Imagine a Woman". *Mumbai Mirror*. Mumbai, India. [Imajinatu emakume bat]
* Doctor, Vikram (3 March 2018). "On the Centenary of Women's Suffrage, A Look at How India Achieved Electoral Equality". *The Economic Times*. Mumbai, India. Archived [Emakumeen sufragioaren mendeurrenean, begirada bat: nola Indiak hauteskunde berdintasuna lortu zuen]
* Donnelly, Sue (31 October 2018). "A mother and daughter at LSE – Herabai and Mithan Tata".  [Ama eta alaba London School of Economics-en  - Herabai eta Mithan Tata]
* Mukherjee, Sumita (2011). "Herabai Tata and Sophia Duleep Singh: Suffragette Resistances for Indian and Britain, 1910-1920".  [Herabai eta Sophia Duleep Singh: Erresistentzia Sufragista India eta Britainarako, 1910-1920]
* "Remembering the First Ever Indian Female Barrister in the UK [Erresuma Batuan lehenengoz inoiz egondako Epaitegiko Abokatu berezi emakume indiarra gogoratuz]

## Kanpo estekak