Cnidaria

**Cnidaria** (grezieratik *knídē*, asuna) animalia diblastiko nahiko sinpleen *phylum* bat dira. Ur-inguruneetan soilik bizi dira, batez ere ingurune itsastarretan. 10.000 espezie inguru biltzen ditu, marmokak, polipoak, koralak, anemonak eta hidrak barne (ur gezatan bizi diren organismo bakarrak).

*Phylum*-aren izenak animalia horien berezko ezaugarri diagnostiko bat aipatzen du, knidoblasto izeneko zelula urtikatzaile batzuk. Zelula horiek garroetan eta ahoko gorputz-adar guztien ahoan daude. Barrunbe gisa funtzionatzen dute eta knidozitoak gordetzeaz arduratzen dira. Knidozitoak pozoia gordetzeko kapsulak dira, eta harizpi baten bidez harrapakinera jaurtitzen dira, ezten batekin harrapatuz toxinak askatu ahal izateko. Bestalde, knidarioek simetria erradiala eta zaku formako gorputz-planoa dute. Nerbio-zelulak eta zentzumen-organoak (estatozistoak, ozeloak) dituzten animaliarik sinpleenak dira.

Antzinako talde bat dira, Kanbriaurreko faunatik datozenak. Gainera, 700 bat milioi urteko historia fosil luzea dute. Hala ere, bere mitokondrioen erloju molekularraren analisi genetikoen arabera, knidarioen taldea zaharragoa da. Analisi horien arabera duela 741 milioi urte ingurukoa da, gaur egunera arte iraun duen fosilik ez badago ere.

## Ezaugarri orokorrak 
Knidarioak metazoario diblastikoak dira, hau da, ehunik gabeko animaliak dira, eta bi enbrioi-geruza dituzte (ektodermoa eta endodermoa). Hala ere, batzuetan, jatorri ektodermikoko ehun analogo bat dago (ekomesodermoa), eta hortik ez dira inoiz barne-organo konplexuak eratortzen. Ekomesodermoaren zelulak unitate funtzional gisa (ehunak) diharduten bi geruzatan antolatzen dira, nahiz eta zelula askok oraindik nolabaiteko independentzia eta totipotentzia gordetzen duten.

Organismo horiek indibiduo bakartiak edo kolonialak eta sesilak, sedentarioak edo igerilari askeak izan daitezke. Batzuetan, fase batzuk planktonikoak izaten dira (mugikorrak, baina korronteek eramanak). Batzuk suspentsiboroak dira, batez ere espezie sesilak. Honek esan nahi du uretan suspendituta dauden partikulak jaten dituztela. Izan ere, gehienak haragijaleak dira, eta horregatik ehizatu behar dute. Elikagaiak ehizatzeko, knidoblastoak.

### Mesoglea 
Bi geruza epitelialak bereizten dituen substantzia gelatinotsua da. Aldakorra izan daiteke: batetik, mintz mehe edo lodia; bestetik, zelularra edota ez zelularra; eta, azkenik, amebozito alderraiekin edo gabe. Substantzia gelatinotsu honek kolageno eta aurrekolageno ugari ditu, eta eskleroblastoak bezalako zelulak ere ageri dira bertan.

### Gastrodermisa 
* **Zelula nutritibomuskularrak** edo **mioepitelial gastralak.** Epidermiseko zelulak mioepitelialen antzekoak dira, baina altuagoak eta estuagoak. Kontrakulturaren zatia ez da hain garatua oinarrian, luzapenik gabe eta 2-5 flagelorekin barrunbe gastrobaskularreko likidoak mugitzeko erabiltzen duen alde apikalean. Zelula honen ezaugarria pinozitosia eta fagozitosia izateko aukera bikoitza da. Barrunbe gastrobaskularretik partzialki digeritutako materialak biltzen ditu eta, gainerako zeluletara pasatzen dituzte. Beste ezaugarri bat da bere kontrakultura-zatia ektodermisarenarekin perpendikularra dela.
* **Zelula jariatzaileak.** Zelula jariatzaile apokrinoak dira, altuak, zenbait flagelorekin, eta barruan substantzia asko sortzen dituzte (mukopolisakaridoak, mukoproteinak, digestio-entzimak, etab.). Barrunbe gastrobaskularrean sartzen diren elikagaiak lubrikatzen eta digeritzen dituzten substantziak jariatzen dituzte.

Gastrodermiseko zelulen artean, **zelula sentsorialak** (ektodermisean baino gutxiago) eta zelula basalak daude. 

## Nerbio-sistema 
Talde batzuetan mota desberdinetako **errezeptoreak** agertzen dira (taktilak, kimikoak, grabitatorioak eta abar).

### Errezeptore taktilak 
Errezeptore taktilak zelula ziliatuak dira, eta luzapen tipikoak dituzte, barne-anatomian ikusi ditugunak bezalakoak.

### Fotoerrezeptoreak 
Sinpleenak begi-orbanak deritzenak dira, zenbait marmokatan agertzen diren orban pigmentatuak alegia. Bi motatako zelula-multzoek osatzen dituzte: sentsorial ziliatuak eta haien barruan pigmentu bat (errodoxina) metatzen duten zelulak. Pigmentua era simetrikoan edo asimetrikoan kokatzen da zilioaren oinarrian, mintzaren tolestura batean. 

Ozeloak garatuago dauden egiturak dira. Epidermisean dauden zulo txiki batzuetan kokatzen dira. Bertan zelula fotorrezeptoreak erdian geratzen dira, zelula pigmentatuz inguratuta.

Bestalde, ozelo batzuek kopa-itxura konplexuago bat hartzen dute. Kopa horiek, sarrera handi bat dute, eta horien hondoan fotorrezeptoreak aurkitzen dira. Kasu honetan ere, pigmentatuz inguratuta daude.

Marmoka batzuetan zelularen zati distala askatzen da, eta urola-luzapenak sortzen dira, zirrikitua betetzen dute, "kopa", lente moduko bat osatuta.

Hargailu horiek ez diete uzten objektuak bereizten, argiak eta itzalak bakarrik. Horri enzelofalitis deritzo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak