open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fat Fish

**Fat Fish a.k.a. Kalashnikov** gaztelaniaz eta euskaraz abesten duen MC gasteiztarra da. 1999tik 2003 urtera arte Pleno Efecto hip-hop taldean egon zen, baina taldea desegin ondoren, 2004an bakarkako bideari ere ekin zion. Kung Funk musika-taldearen abeslaria izan zen, eta gaur egun Indarrap euskal taldean dabil.

## Diskografia 
* Fat Fish Kalashnikov Maketa

## Ikusi gainera 
* Kung Funk
* Pleno Efecto
* Indarrap

## Kanpo loturak 
*  Fat Fishen myspacea
Kung Funk

**Kung Funk** 2003. urtean Araban sortutako euskal funk eta funk metal musika taldea zen.

## Taldekideak 
* Xabi Legutio (bateria).
* Txarly Destroy (gitarra).
* Asier Pelotari (gitarra).
* Mikel Patxeko (baxua).
* Igor Urretxu (perkusioa).
* Aritz Urretxi (perkusioa).
* Doctor Gumi-L (DJ-a).
* Fat Fish (abeslaria).

## Diskografia 
* *Los chikos de la katana* (2005, Aerolineas Kung Funk , MusikHerria) Maketa

## Kanpo estekak 
*  Kung Funken myspacea
*  Kung Funk taldea GazteSarean
Yochanan Vollach

**Yochanan Vollach** (; Kiryat Bialik, 1945eko maiatzaren 14a -) futbolari israeldarra da. Hapoel Haifa F.C. eta Maccabi Haifa FC taldeetan aritu zen, baita Israelgo futbol selekzio nazionalean ere. 1970eko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen.

Egun Maccabi Haifaren presidentea da.
BIOS

[thumb| Txartel nagusi zahar baten BIOSa duen [Read Only Memory|ROM memoria ]]
**BIOS** (***Basic Input-Output System***) informatikan edo konputazioan, irteera eta sarrerako oinarrizko sistema interfaze kode bat da non sistema eragilea aurkitu eta kargatzen du RAM memoriaren barne.

Hau guztia betearazten duena BIOS memoria txiki bat da, barnean duen softwareari esker. Memoria txiki hau hardwarearen artean intentsitate gutxiko komunikazioa eta konfigurazioa mantendu, gutxienez ordenagailuaren teklatua erabiltzen utziko digu, (ordenagailuan akatsik balego bozgorailuetatik txistuak aterako ziren) ordenagailua pizten den bitartean.

BIOS-ak normalki mihiztatzaile hizkuntza idatzita dago. BIOS hitza lehen aldiz agertu zen CP/M sistema eragilearekin, eta CP/M-a erabiltzen zuen hardwarea deskribatzen zuen.
MS-DOS sistema gehienek badaukate artxibo bat “IBMBIO.COM!” edo “IO.SYS” deitutakoa eta CP/M BIOS bezalakoa zen.

Lehengo sistema eragileetan (DOS bezalakoak), BIOS-a ordenagailua hasi eta gero funtzionatzen jarraitzen zuen, disko gogorretara edo disketerak erabiltzeko BIOS-aren bitartez egiten zen, gaur egungo sistema eragileak funtzio hauek beraien kabuz egiten dituzte, BIOS-ari rutinako deiak egin beharrean.

Ordenagailua piztutakoan BIOS-a automatikoki kargatzen da memoria printzipaletik eta hau mikroprozesadorearen bitartez egiten da (oraindik ordenagailu batzuk BIOS-a hasteko ROM memoriatik egiten dute) berifikazio batek hasten du POST (Power On Self Test) fase hau bukatutakoan sistema eragilearen hasierako kodea bilatzen du (bootstrap) memoria sekundarioan, kargatu eta gero konputagailuaren kontrola sistema eragilera pasatzen du.
Hau guztia BIOS-a firmwarea da konputagailuetan barneratuta dagoela esanez labur daiteke, instrukzio basikoek ordenagailua funtzionatzeko barnean ditu eta kontrol rutinak basi sarrera bai irteerakoak daude Chip, ROM memorian edo Flash memorian, oinarrizko plakan daudelarik fisikoki kokatuta memoria hauek chip hau BIOS-a deritzogu, izen hau memoria zehatz bati ematen diogu, eta azaldu dudan moduan BIOS-a ordenagailuaren hasierako prozezuak eragiten ditu.

## Ikus, gainera 
* Txartel nagusia

## Kanpo estekak
Gerezi

[thumb|*[Prunus avium* gereziondoaren fruitua.]]
[thumb|*[Prunus cerasus* gereziondoko fruitua.]]
**Gerezia** gereziondoak ematen duen fruitu txiki mardul eta hezurduna da, gehienetan azal gorri iluna duena. Izena lat. *ceresia*-tik datorkio, eta latinezkoa grezierazko *kerasium*-etik.

Ehunka gerezi-mota daude. Ekoizleek, beren zaporearen arabera, gozoetan (*Prunus avium*) eta garratzetan (*Prunus cerasus* edo **ginga**) sailkatzen dituzte. Baina badaude gozo eta garratzen arteko mota hibridoak ere, freskorik nahiz jakietan prestautta milaka modutara jan daitezkeenak.

K.a. I. mendera arte. C, gereziaren laborantza Itsaso Beltzaren eta Kaspiar itsasoaren arteko eremura mugatzen zen. Erromatarrek k.a. 67an Kerasous (egungo Sinope) greziar kolonia konkistatu ondoren, Luzio Lizinio Lukulo jeneralak, 74 ale eraman zituen Erromara eta bertan bere hedapena hasi zen, giza migrazioek eramanda. Euskal Herrian ezagunak dira Itsasuko eta Etxauriko gereziak.

## Historia 
*Prunus* generoa Europako hainbat tokitan zenbait basa-espezieren fruituen bilketa Neolitoaz geroztik praktikatu izan da; etxekotzea, berriz, Asian gertatu zen, eta badirudi haien laborantza Antzinaroan zabaldu zela. Erromako Armadak gereziak landatzen zituen garraiatzen errazak zirelako.

Euskal Herrian, labore hauen arrastorik zaharrenak Irungo aztarnategi erromatarrean agertu dira. Une horretatik aurrera hutsune bat dago, Erdi Aroaren amaierara arte; une horretan Deban (1434) eta Urduñan (1506) aipatzen dira. Elgoibarren eta Hondarribian egindako indusketa arkeologikoek erakutsi dutenez, XV. eta XVI. mendeetan ohikoak ziren *Prunus* generoko lau fruta-motak (*Prunus persica*, mertxika; *P. cerasus*/*avium*, gerezia eta ginga; eta *P. domestica*/*insititia*, okarana), baita genero bereko elorri beltza ere (*P. spinosa*). Argi dago, beraz, Euskal Herriko landa-paisaian espezie hauek garrantzitsuak izan direla, eta halaxe erakusten du toponimiak ere, adibidez Lekorneko Gerezieta auzoa, edota Oñatz auzoko Kerexeta baserria Azpeitian.

Ameriketako Estatu Batuetara bi bide ezberdinetatik iritsi ziren. Alde batetik Ingelesek Hahiru Kolonietara eraman zituzten 1630 baino lehen. Espainiar misiolariek Kaliforniara eraman zituzten.

## Kulturan 
*Le Temps des cerises* langile mugimenduaren abesti iraultzailea izan zen denbora luzez; izenburu horrekin debekatuta egon zen hainbat herrialdetan.

Euskal Herrian *Gerezi gorrien garaia* liburuak Jarrai-Haika-Segiko gazteeen aurkakok epaiketaren kronika egiten du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gereziaren jaia

## Kanpo estekak
Garapen kognitibo

thumb|Haurra
**Garapen kognitiboa** pertzepzioa eta beharraren artean jokatzen duen faktore psikodinamikoa da.

## Adina eta ezaugarriak 
### 0-1 urte 
Jaiotakoan erreflexu batzuk ditu; hartzeko, xurgatzeko... hauen bidez ikasten hasiko da.
Hasieran objektu distiratsuak, kontrasteak, mugimenduak, koloreak eta soinuak gustatzen zaizkio.
Estimulu horiek amarengandik edota zaintzen duen pertsonarengatik datozkio. Denbora asko pasatzen du horiei begira; begien distira, aurpegiaren itxura, ilearekiko kontrastea, buruaren, begien eta ahoaren mugimendua...

Modu horretan, bere inguruko estimuluen bidez, ikasi egiten du eta bere adimena garatu. Munduarekiko erlazioa bere zentzumenen eta mugimenduaren bidez mantentzen du. Bere ekintzen ondorioz ohartzen da, nahiak garatzen ditu eta bere buru eskemak koordinatzen ditu.

### 1-2 urte 
Egindako ekintzak nahita burutzen ditu eta egoera ezberdinez primeran konturatzen da.
Egin nahi duena lortzen ez badu, berriz saiatzen da.
Bistan ez dituen objektu eta pertsonetan pentsatzen du eta ikusten ez dituen ereduak imitatzen hasten da.

Jolas sinbolikoan jolasten hasten da.

### 2-3 urte 
Ingurukoen rolak hartuz jolastea asko gustatzen zaio eta sentimenduak azalerarazten ditu.
Funtzio sinbolikoa eta jolas sinbolikoa agertzen direnean, haurrari oraindik kostatzen zaio errealitatea eta fantasia bereiztea. Pentsamendua garatzeko, berak sortutako «errealitate»ko ideiak erabiltzen ditu.

### 3-6 urte 
Garapen kognitiboaren eboluzioa eta deszentrazio-prozesua aldi berean gertatzen dira.
3 urteko haurrak begiak estaltzen ditu eskuekin, horrela inork ikusiko ez duelakoan 4 urteko haurra ezkutatu egiten da, bere bila dabilen laguna ez ikusteko moduko leku batean 5 urteko haurra gai da erabat ezkutatzeko.
   
Zentratzea eta atzeraezintasuna direla eta, haurrak arrazoibide ilogikoa erabiltzen du, harentzat guztiz erreala da eta. Adibidez: arreba duen mutil bati arrebarik ote duen galdetuz gero, baietz erantzungo du berehala; aldiz, arreba horrek anaiarik ote duen galdetuta, ezetz erantzungo digu.
Apurka-apurka, haurrak, hazteaz batera, erabateko egozentrismoa baztertzen duen neurrian, identitateak eta funtzioak ulertzeko gaitasuna garatzen du: gauza batzuek, itxuraz edo tamainaz aldatu arren, gauza bera izaten jarraitzen dutela ulertzen du; eta bi gertakariren arteko oinarrizko erlazioez jabetzen da. Pentsamendu logiko-matematikoa garatzen ari dela adierazten du horrek.

## Kanpo estekak 
*  Hik hasi-ko artikulua
*  Beste artikulu bat
Jaitzubia

**Jaitzubia** Hondarribiko auzoa da.

Auzo honen inguruan izen bereko Jautzubia erreka eta ibarra daude. Gipuzkoako lezkadi handienak inguru honetan daude, hezegune garrantzitsu bat da eta Txingudiko Baliabide Naturalak Babestu eta Antolatzeko Plan Bereziaren barruan sartuta dago. Hegazti mota asko ikusteko leku aparta da.

## Demografia 

Fitxategi:Jaitzubia 20170304 125507.jpg|thumb|Errekaren padura inguruko baserri batzuk.
Fitxategi:Jaitzubia 20170304 125034.jpg|thumb|Jaitzubiako hezegunea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendelu

**Mendelu** Hondarribiko auzoa da. Udalerriaren hegoaldean dago, eta mugakide da Irungo San Migel eta Anaka auzoekin.

Auzoa Hondarribiko aireportuaren ondoan dago, eta pista luzatzeko proiektua aurrera eramanez gero auzoko hainbat etxe eraitsi beharko dira.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Donostia-Hondarribia aireportua

## Kanpo estekak 
*  Aireportuko pistaren luzapenari buruzko albistea Diario Vasco egunkarian.
Portu auzoa (Hondarribia)

**Portua** Hondarribiko kaiaren inguruan dagoen auzoa da.

## Demografia 
## Ondarea 
* Santa Maria Magdalena eliza

## Kanpo estekak
Nekazari

[thumb|[Nikaraguako laborari bat.]]
**Nekazaria**, **lugina** edo **laboraria** lurra landuz bizibidea ateratzen duen pertsona da. Normalean, bere lana egiteko (nekazaritza), nekazariak historian zehar bilakatuz joan diren eta zibilizazioen bilakaera markatu duten tresnak eta makinak erabiltzen ditu.

Mendebaldeko kulturan, nekazaria, antzinatik, umiltasun eta sinpletasun figuratzat hartu izan da, baina baita babes eta gidaritzat ere. Nekazaritza Zeres jainkosa bezala irudikatu dute, galburuez koroatua, ondoan golde bat eta loratzen hasten den zuhaixka batekin. Batzuetan, ugaritasunaren adar bat izaten du, fruitu-mota guztiez betea, eta bi eskuak pala edo aitzur baten gainean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baserritar
* Nekazaritza

## Kanpo-estekak
Arrantzale

thumb|300px|Arrantzale bat bere arrantzarekin; marrazo txikiak barne.
**Arrantzale**ak arrantzan diharduten pertsonak dira, lanbidez nahiz zaletasunez. 2002an 38 milioi arrantzalek ziharduten munduan.

## Historia 
Arrantza janaria lortzeko metodo gisan erabilia da Mesolito garaitik. Antzinako Egiptoren garaitik, arrantzaleek ziurtatzen zuten egiptoarrentzat janariaren gehiengoa. Arrantza bizi irauteko tresna izatetik lanbide izatera iragan da.

### Arrantza aro modernoan 
Historian zehar, euskaldunak kostaldetik hurbil aritzen ziren arrantzan. XII. mendetik aurrera, nahiko arrunta zen balearen arrantza Bizkaiko golkoan. Harrapaketa haien ondorioz, baleak desagertuz edo urrunduz joan ziren heinean, arrantzaleek ere urrundu egin behar izan zuten, iparraldeko itsasoetara; Islandia, Groenlandia eta Ternua aldera bideratu behar izan zen. Arrantza arloan, itsas zabaleko arrantza asko garatu zen XVI. mendean, adibidez arrainak kontserbatzeko sistemak. Bi ziren jarduera nagusiak: balearen arrantza eta bakailaoaren arrantza.

Itsasoko ustiapenean bakailaoa eta balea etekin handiena eskaintzen zuten jarduerak ziren, baina ez haiek bakarrak. Gipuzkoan, Bizkaian eta Lapurdin beste arrain batzuk ere harrapatzen jarraitzen ziren, besteak beste, legatza, itsas aingira eta bisigua. 

## Kanpo estekak
Hemendik At!

**Hemendik At!** 1995ean Iruñean sortutako euskal musika talde bat izan zen, dance musika egiten zuena. Taldea sortzerakoan Mattin, Arantza eta Ikerrek osatzen zuten baina aldaketak medio aurrerago taldekideak Stella Berzal, Iker Sadaba, Edurne Arizu eta Alberto Domingo izan ziren. Taldeak hiru disko kaleratu zituen.

## Biografia 
Dantzarako musika elektronikoa, eurodance deritzana, euskaraz eta modu arrakastatsuan jorratzen lehena izan zen Hemendik At! taldea. 1995ean sortu zen, Iruñean, eta sintetizadorez egindako doinu dantzagarriz eta hitz aldarrikatzailez beteriko hiru disko grabatu zituen Gor diskoetxearentzat, harik eta 2002an desegin zen arte. Ordura arte euskaraz ez zeuden doinu batzuk eta estetika bat ekarri zituen taldeak. "Goazen", "Orain" eta "Sex-sua" izan ziren gehien dantzatutako kantuetako batzuk. Taldekideetako batzuek Ados sortu zuten ondoren.

16-17 urteko hiru gaztek sortu zuten Hemendik At!, Iruñeko San Fermin ikastolako ikasle zirela: Iker Lain *Mattin* (ahotsa), Iker Sadaba (ahotsa eta programazioak) eta Arantza (ahotsa). Eurodance estilora lerratutako kantuak euskaraz egitea zen hirukotearen asmoa. 90eko hamarkadaren hasieran indarra hartu zuen musika joera horrek, besteak beste 2Unlimited, Twenty 4 Seven eta Masterboy taldeen eraginez. Sintetizadorez sorturiko esaldi melodikoak, emakumezkoen ahotsa eta korua, gizonezkoen rap zatiak eta beat edo erritmo sendo bat ziren musika horren osagaiak.

Taldekideen lagunek bakarrik entzun zuten maketa bat grabatu zuten, eta Gor diskoetxera bidali zuten. Iker Sabadarena zen musika eta Mattinenak hitzak. Hasiera batean Gor diskoetxeak ez zuen garbi ikusi, ordura arte euskaraz egiten zen musikarekin guztiz apurtzen zuelako. baita "Orain" abesti arrakastatsua ere. "Independance", "Espetxeratu zintuztenetik", "Anti nazi" eta "Bake bidean" kantuetan hitzen ildo politiko eta aldarrikatzailea berretsi zuen taldeak.

Etorkizuna hirugarren eta azken diskoan (Gor, 2001), lehen aldiz ingelesez abestutako kantu bat sartu zuten, "No more tears for you", eta "Bandera, untzi eta kalaberaz" kantua single berezi batean argitaratu zuten, Philly Crewk egindako nahasketa berriekin. Behin formularen berritasunak eragindako ustekabea gaindituta, diskotik diskora taldearen oihartzuna apalduz joan zen, eta 2002an banandu egin zen Hemendik At!.

Ondoren, Stella Berzalek eta Edurne Arizuk Ados bikotea sortu zuten, eta izen bereko disko bat grabatu zuten. Ukitu etnikoko hip hop eta dance musika egin zuten, beste hizkuntza (arabiera, portugesa...) eta tresna batzuk (djembe...) hartuta. Iker Sadabak ekoitzi zuen Adosen diskoa. Halaber, Iluna Bar taldean aritu ziren bi kantariak, eta *Itxaroten* (Kuma) diskoa grabatu zuten, pop rock estilokoa.

Iker Sadabak dance-pop musika sortzen jarraitu du; Yogurinha Borovarentzako sortu ditu kantak, esaterako. Edurne Arizuk akordeoilari karrerari heldu zion.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Orain (argipena)

**Orain** hitzak adiera zenbait ditu:
* jatorriko adieran, oraina une bakoitzean bizi den denbora, iraganaren ondorengoa eta geroaren aurretikoa;
* Orain, Euskal Herriko argitaletxea, besteak beste Egin egunkaria argitaratu zuena;
* Orain, 1960ko hamarkadan Araban sortutako artista taldea;
* Orain, Hemendik At! euskal musika taldearen bigarren diskoa da.
Etorkizun

**Etorkizun** edo **geroa** gauden momentuaz geroztik gertatzen den oro da. Denborarekin erlazio duen kontzeptua da. Gizakiak duen denboraren ikuspegi linealean etorkizuna oraindik gertatu ez diren ekintzek osatzen dute. Etorkizunaren aurkakoa iragana izango genuke, eta oraina bien arteko muga.

Fisikaren arabera ekintza baten etorkizuna ekintza horrek eragin ditzakeen espazio denborako gertakari guztiek osatzen dute. Mekanika klasikoarentzat etorkizunak ez du posizio espazialarekin zerikusirik koordenatu tenporalekin baizik, horrela, gertakari jakin batek baino koordenatu tenporal handiagoa duten puntuak gertakari horren etorkizuna lirateke.

## Erlatibitate berezia 
[thumb|200px|[espazio denbora diagrama batean argi konoaren denboran aurrealdera proiektatzen erdia etorkizuna genuke]]

Erlatibitate bereziak dioenez espazio denborako gertakari baten etorkizuna gertakari horren eragina jasan dezaketen gertakariek osatzen dute, eta eragin hori argiaren abiaduran hedatzen da. Perturbazioak argiaren abiaduran edatzen direnez honek espazio denbora diagrama batean etorkizuna argi kono batera mugatzen du. A gertakaritik irten litezkeen argi izpiek hartzen dituzten puntu guztiek osatzen dute A gertakari horren etorkizuna.

## Etorkizuna igartzen 
Saiakera ugari egin ditu gizakiak etorkizuna aurreikusi eta hortik sor litezken arazoak saihesteko. Horretarako, hiru bide jorratu ditu:

* natura eta gizartean aurki daitezkeen prozesu eta fenomenoen erlijio eta mitoen bidezko azaltzea, profezien bitartez;
* natura eta gizartean aurki daitezkeen prozesu eta fenomenoen modeloak garatu, frogatu eta zuzenduz gertakarien ondorioak aurreikusten dituzten teoriak gauzatuz metodo zientifikoa erabiliz. Bide hau aztertzeaz arduratu da estatistika bereziki, denbora serieak aztertuz;
* inongo azalpenik gabe etorkizunaren iragarpena egitea. Iruzurlez beteriko mundu honetan psikologia eta abilidadea erabiliz etorkizuna igartzeko gai direlako inpresioa ematen duen kontakatilu ugari besteen kontura aberastu da. Gaurdaino ez da inor etorkizuna zehazki igartzeko gai izan dela frogatu.

## Ikus, gainera 
* Iragana
* Oraina
* Historia
* Etorkizun urrunaren denbora-lerroa

## Kanpo estekak
Etorkizun (argipena)

**Etorkizun** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **Etorkizuna** gauden momentuaz geroztik gertatzen den oro da.
# '**Etorkizuna*** Hemendik At! euskal musika taldearen hirugarren diskoa da.
# ***Etorkizuna**' Iban Zaldua idazlearen narrazio laburrez osaturiko liburua (2005, Alberdania).
Euskal Herriko portuak

400px|eskuinera|thumb|Pasaiako porturako sarrera edo *bokana*.

**Euskal Herriko portuak** arrantza, kirol edo merkataritzaren jarduerekin lotuta daude.

Bermeoko portua baxurako arrantza kairik garrantzitsuena da gaur egun euskal lurralde osoan. Alturakoari dagokionez, Ondarroakoa da nabarmenena.

Merkataritza kairik handienak, bestalde, Bilboko portua, Baionakoa eta Pasaiakoa dira. Mailago apalago batean Bermeokoa ere aurkitzen da.

## Arrantzakoak 
thumb|220px|Bermeoko Portua
220px|thumb|Donostiakoa.
220px|thumb|Mundakakoa.

Bizkaian eta Gipuzkoan hamazazpi kai nagusi ditugu, guztien artetik Bermeoko portua, Ondarroakoa, Hondarribikoa, Getarikoa, Donostikoa, Lekeitiokoa eta Pasaia garrantzitsuenak izanda.

2004an arrantza-flota horrela osatuta zegoen EAEn: Guztira 351 itsasontzi zeuden, lurraldeka 222 bizkaitarrak eta 129 gipuzkoarrak.

### Baxura 
* Bermeo: 80 itsasontzi.
* Hondarribia: 35.
* Getaria: 34.
* Donostia: 19.
* Lekeitio: 17.
* Plentzia: 14.
* Pasaia: 13.
* Ondarroa: 12.
* Santurtzi: 9.
* Orio: 9.
* Zierbena: 8.
* Lemoiz (Armintza): 6.
* Elantxobe: 4.
* Mundaka: 4.
* Mutriku: 3.
* Portugalete: 2.
* Getxo: 1.

### Altura 
* Ondarroa: 43 itsasontzi.
* Pasaia: 8 (eta bakailontzi).
* Donibane Lohizune: ? itsasontzi.

### Beste jarduera batzuk 
* Bermeo: 21 atunontzi izoztaile.
* Bilbo: 1.

## Merkataritzakoak 
# Bilboko portua: Urtean 40 milioi tona inguru mugitzen du.
# Baionako portua: 4 milioi tona baino gehiago.
# Pasaiako portua: 4 milioi tona inguru.
# Bermeoko portua: 400.000 tona.

## Kirolekoak 
thumb|300px|Bermeoko Kirol-portua
* Bermeo
* Deba
* Donostia
* Getaria
* Getxo
* Hondarribia
* Lekeitio
* Mutriku
* Ondarroa
* Orio
* Zumaia

## Ikus, gainera 
* Pasaiako portuko kanpo ditxoa

## Kanpo estekak 
*  EAEko portuen estatistika
Amonal (musika taldea)

**Amonal** 1987. urtean Oñatin sortutako musika taldea da.

Taldekideak Mikel Atxa (bateria), Bull Biain (bajua eta ahotsa) eta Koki Irizar (gitarra) ziren hasiera batean. Beranduago Jimmy sartu zen (bateria eta ahotsa), eta urte batzuk pasata, baita Marti (gitarra) ere.

## Historia 
1988ko urrian egin zuten zuzenean debuta, eta abenduan izan zen bigarren kontzertua, ordurako Jimmy sartu zutelarik abeslari bezala (Kokiren anaia). Hurrengo urtean hainbat kontzertu eman zituzten toki ezberdinetan. 1990ean Mikel Atxak taldea utzi zuen, Jimmy baterian hasiz, eta urtebete berenduago taldea lozorro luze batean sartzen da. Bakoitzak bere bidea hartzen du (Jimmyk eta Kokik Argi Ibili eta Hor Konpon taldeekin kolaboratuz, Bull-ek Latzenekin, etab.), baina musika bigarren mailara pasatuko da euren bizitzetan.

Hamar urte berenduago, 2002. urtean, Bull eta Jimmyk 1989 hasierako grabaketa bat berreskuratu eta kontzertu bat antolatzeari ekingo diote, Martiren laguntzarekin (Latzen, Klorofila, Potemkin).

2004ko uztailean izan zen itzulerako kontzertua, Oñatiko musikari ugariren laguntzarekin, urtebete beranduago DVD formatuan kaleratu zena. Ordutik hainbat kontzertu eman dituzte, talde ezagunen ondoan: Soziedad Alkoholika, Gatillazo, Angelic Upstarts, Los Gramones, Potemkin, Los Cretinos, etab.

2007an Jimmyk eta Bullek Latzen taldearen itzulerako egitasmoarekin bat egiten dute, lehena roadie bezala, eta bigarrena Hellmuga DVDan agertuko diren bi dokumentalen egile bezala.

## Kanpo estekak 
Webgunea

Argazkiak
Aden Abdullah Osman Daar

**Aden Abdullah Osman Daar** —somalieraz *Aadan Cabdulle Cismaan Daar*, — (Beledweyne, Hiiraan, Italiar Somalia, 1908ko abenduaren 9a - Nairobi, Kenya, 2007ko ekainaren 8a) Somaliako lehen presidentea izan zen, herrialdeak 1960an independentzia lortu zuenetik 1967ko ekainaren 10 arte.
Ondarroako portua

**Ondarroako portua** Bizkaiko bigarren arrantza kairik garrantzitsuena da Bermeokoa eta gero.

Euskal Herri mailan, Ondarroakoa porturik handiena da alturako arrantzari dagokionez. 2004an 43 itsasontzi zituen zeregin honetarako eta 12 baxurarako.

Artibai ibaia itsasoratzen den tokian kokatuta dago.

## Historia 
Nahiz eta herri arrantzalea izan, Ondarroan porturik ez zegoen; itsasontziak itsasadarrean amarratzen ziren, Zubi Zaharraren inguruan. 1934an Ondarroako kanpo portu berriaren lanak hasi ziren, Juan Egidazu ingeniariaren zuzendaritzapean. Lehenengo zabaldura Kanttoipetik Alamedaraino egin zen; bigarren fase batean, Alamedatik Arta muturreraino.

Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, portu berri horri esker Ondarroako portuak hazkunde handia bizi izan zuen.

## Arrain-kontserbagintza 
XIX. gizaldian kontserbagintza sustatu zuten hainbat faktore bildu ziren: 1851ean, Mutriku eta Ondarroaren arteko bidea egin zen, eta urte gutxitara Zubi Berria eraiki zen; horri esker, Deba Arrotik zehar Araba eta Gaztelarantz zihoan bidea zabalik gelditu zen Ondarroako arrainkientzat; latorri edo burdin zuriaren asmakuntza ere funtsezkoa gertatu zen; arlo politikoan, liberalismoak arrantzaleen kofradiek mantentzen zuten monopolioa kendu, eta ekimen pribatuari ateak zabaldu zizkion kontserbagintzari. Ondarroako lehen fabrikaren aipamena 1863koa dugu, Jose Zelaiarena, eta bigarrena 1868koa, Eduardo Nafarraterena. Antxoa gazitzearen teknika garatu zuten lehenak italiarrak izan ziren, batez ere siziliarrak. Ohituta zeuden euren itsasertzean harrapatzen zuten antxoa gazitzera, eta horrela prestatuta hainbat janariren osagarri lez erabiltzera. Baina XIX. gizaldiko azkenetan antxoaren arrantza gutxitu egin zen Mediterraneo aldean eta Kantauriko kostaldera hurbiltzen hasi ziren, lehengai preziatu honen bila. Hasiera batean antxoak gazitu eta barriletan sartuta zuzenean Italiara bidaltzen bazituzten ere, gero berton zabaldu zituzten zenbait fabrika.

## Kirol-portua 
Kirol-portuak 100 amarraleku ditu, 58 pantalan batean eta 42 bestean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko portuak
* Ondarroako kirol-portua
* Ondarroako itsasargia
* Itsas Aurre zubia

## Kanpo estekak 
*  Eusko Jaurlaritzaren informazioa
Getariako portua

thumb|300px|Getariako portua.

**Getariako portua** Gipuzkoako bigarren arrantza kairik garrantzitsuena da Hondarribikoaren ondoren. XVI. mendean eraiki zuten.

Getariak 1999an 38 itsasontzi zeuzkan baxurarako eta 406 marinel guztira.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko portuak

## Kanpo estekak 
*  Eusko Jaurlaritzaren informazioa
Hondarribiko portua

[thumb|280px|[Hondarribia|Hondarribiko arrantza portua.]]

**Hondarribiko portua** Gipuzkoako arrantza kairik garrantzitsuena da eta Hondarribia udalerrian dago. 1999an 54 itsasontzi zeukan baxurarako eta 543 marinel guztira.

## Historia 
Erromatarrak Hondarribiko portua erabiltzen lehenak izan ziren, zehatzago esanda, Asturiagako ainguratoki bukolikoa erabiltzen zuten, gaur egun fraideen hondartza esaten diotena. Higer lurmuturraren eta Amuitz uhartetxoaren babesean dago. Asturiagatik itsasoratzen ziren erromatarren ontziak, Oiartzungo Arditurriko meatzetatik ateratako mineralak (burdina, blenda eta galena) garraiatzeko.

Bidasoa ibaiaren bokalean bertan sortu dira Hendaiako eta Hondarribiko portu naturalak. Bokaleak bi estatu bereiztenditu, herri bat (Euskal Herria) banandu gabe, Bidasoaren bi ertzak baititu bizileku. 1914an erabaki zuten egungo babes‑portua
egitea, San Telmo gazteluaren oinetan.

Gaztelako errege‑erreginek portuari abantailak eta pribilegioak eman ziz­kioten: arraina erostera joaten ziren merkatariei
babesa ematen zieten, belaontzi handiei hornidurak lapurtzea debekatzen zuten, hiriko ontziei kargatzeko eta deskargatzeko
lehentasuna ematen zieten eta zenbait zerga ez zituzten ordaindu behar (ainguratze‑eskubidea, almirantegoa, itsasotik ateratakoaren hamarrena eta abar). Bide batez aipatu behar dugu itsasotik ateratakoaren hamarrenek lagundu zutela Hondarribiko babes‑harresiak eraikitzen.

Mendeetako arrantzale‑bizimoduari merkataritza‑itsasketaren garapena gehitu zitzaionean, itsasturien San Pedro Kofradia sortu zuten 1361ean. Erakunde hori sendotu egin zen Aitasantu Klemente VIII.ak 1595eko maiatzaren 12an emandako buldarekin.

Kofradiako estatutuek gizarte‑aurrerapen handia eragin zuten; izan ere, marinelen lehorreko hainbat jarduera arautzen zituzten, eta elbarrituei eta jubilatuei laguntzeko kutxa zeukaten. Jakin badakigu hondarribiarrek baleak harrapatzen zituztela, udal‑armarriaren behealdean ageri den baleak ere hala adierazten digu, baita harresiz kanpoko arrantzale‑etxerik zaharrenean ageri denak ere. Etxe hori XVI. mendekoa da eta Zeria (balekumea) izena du.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko portuak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eusko Jaurlaritzaren informazioa
Lekeitioko portua

**Lekeitioko portua** edo **Txatxo kaia** Bizkaiko hirugarren arrantza kairik garrantzitsuena da Bermeoko eta Ondarroako portuen ondoren. Izan ere, 2004an 17 itsasontzi zituen baxurarako.

Lea ibaiaren bokalean kokatuta dago, Isuntzako hondartzaren badian, eta herriko erdigunea da antzinatik legez gaur egun ere. Kontutan hartu behar da ohiko pasealekua izateaz gain, jai egun nagusiak ere bertan ospatzen dituztela: San Pedroko jaietan kofradia aurrean kaxarranka dantza (ekainaren 29an) eta San Antolinetan antzar eguna (irailaren 5ean).

## Historia 
Gaur egun dagoena baino lehenago beste kai batzuk egon ziren herrian, eta honi buruzko lehenengo berriak XIV. mendekoak ditugu. Hala ere, antza denez erromatarren garaian ere *portus* bat egon zelako aztarnak badaude.

XV. mendean, 1486ko ordenantzen arabera, hiru toki zeuden itsasontziak lotzeko: Lea ibaiaren ertzean (Madalena eta Isuntzako moilen artean) eta kaian bertan. Mende hartakoa edo zaharragoa San Pedro arrantzaleen kofradia ere bada. Erdi Aro hartatik balearen harrapaketak garrantzi handia eduki zuen Lekeition, inguruko beste herrietan bezala.

Urteak aurrera, eta 1735eko deskripzio baten arabera, kaian bi nasa zeuden: Nasabarri eta Nazazarra, eta tartean *nasabittartia* zelakoa. Orduan, Holandako moila izenekoa bazegoen bertan, Herbehereetako itsasontzi merkatarien joan-etorrien lekukoa izan dena.

Azkenik, portuaren gaurko egitura XIX. mendearen amaieran finkatu zuten, 1887 eta 1891 artean, Jose Lekerika ingeniariak egindako proiektuari jarraituz. Honen arabera lau moila eraiki zituzten: Abadeen moila, plazaren azpikoa (gaurko Independentzia enparantzaren azpikoa), Txatxo kaia eta iparraldekoa edo *tinglaua* (1932tik tinglatu batek estalia). Ordurarte, Arranegi kaleko etxeek hondartzara edo itsasora ematen zuten zuzenean.

[thumb|300px|Lekeitioko portua [gauez.]]

## Ontziolak 
Gogoan hartu behar dugu Leako itsasadarrean ontziolak egon direla gutxienez XIV. mendetik, eta gaur egun ere hauen aztarnak badaude.

## Islako moila 
Islako moila, lazunarri edo malekoia 1856an amaitu zuten, itsasadarra Karraspioruntz bideratzeko XVIII. mendetik zetozen asmoak azkenean gauzatuz. Honek arrantza jarduera erraztu zuen, besteak beste.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko portuak

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* "Txatxo kaia. Lekeitioko portua. Memoria grafikoa". Lekeitioko Udala, 2006.

## Kanpo estekak 
*  Eusko Jaurlaritzaren informazioa
Eneko Pou

**Eneko Pou Azkarraga** (Gasteiz, Araba, 1974ko martxoaren 17a - ) eskalatzaile arabarra da. Eskalatzeaz gainera, Euskal Herriko Goi Mendiko irakasle eta eski-irakasle aritzen da.

Iker Pouren anaia da.

## Lorpenak 
Eskalatzen zortzigarren gradura iritsia da, eta 7 Pareta 7 Kontinente proiektua gauzatu du bere anaia Ikerrekin batera. Proiektu ori kontinente bakoitzeko hormarik esanguratsuak zein zailenak eskalatzean datza: El Capitan (Yosemiteko parke nazionalean, Kalifornian; zailtasuna: 8a+/b), Naranjo de Bulnes (Picos de Europa mendietan; zailtasuna: 8b), Tsanoro (Madagaskar; zailtasuna: 8b), Totem Pole (Tasmania; zailtasuna: 7b), Dorre Izengabea/Trangoko Dorreak (Himalaia; zailtasuna: 8a), Fitz Roy (Patagonia; zailtasuna: 6c) eta Three Pigs pareta (Antartika). 2007ko abenduaren 25ean burutu zuten proiektua.
Horrez gain, muturreko eski-jaitsierak egiten ditu.

## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
*  Eneko Pouren profila (Pou anaien webgunean)
Iker Pou

**Iker Pou Azkarraga** (Gasteiz, Araba, 1977ko otsailaren 5a) eskalatzailea da, munduko espezialistarik onenetakoa zailtasun handiko eskaladan. Gainera, harrizko hormen eskaladako irakaslea da. Eskalatzen bederatzigarren gradura iritsia da; izan ere, bederatzigarren gradura iritsi den lehenengo euskal herritarra da.

Eneko Pouren anaia da.

## Lorpenak 
2000. urtean Alemanian dagoen Action Direct 9 zailtasuneko horma igo zuen hirugarren eskalatzailea izan zen. Bere anaia Enekorekin batera, muturreko horma-eskaladaren mugak bilatu ditu. Azken urteotan, *Zazpi pareta, zazpi kontinente* proiektuaren barruan, Pou anaiek munduko zazpi kontinenteetako pareta enblematiko bana eskalatu dute: El Capitan (Yosemiteko Parke Nazionala, Kalifornia), Naranjo de Bulnes (Picos de Europa, Espainia), Tsanoro (Madagaskar), Totem Pole (Tasmania), Dorre Izengabea/Trangoko Dorreak (Himalaia), Fitz Roy (Patagonia) eta Three Pigs pareta (Antarktika). 2007ko abenduaren 25ean bukatu zuten igotzen horietako azkena.

## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pou anaien webgunea
NAS

**NAS** (Network Attached Storage ingelesez) konputagailu-sarearen bitartez zerbitzari baten biltegiratze ahalmena bai PC-ekin zein beste zerbitzariekin konpartitzeko teknologia da. Honetarako erabiltzen den sistema eragilea fitxategiak saretik atzitzeko protokoloak onartu behar ditu, hala nola CIFS, NFS, FTP, TFTP.

Normalean NAS sistemetan biltegiratzeko gailu espezifikoak saretik atzitzen dira. Linux sistema eragileko zerbitzariak bere disko gogorrak konpartitzen dituenean NAS sistematzat har daiteke, baina terminoa berariazko sistemei egokitzen zaie.

NAS-en aurkakoa DAS (Direct Attached Storage) sistema da. DAS-ek SCSI konexio zuzenetik eta fibre channel bidezko SAN konexioetatik ezartzen da. DAS sistemak dedikatuak izaten dira eskuarki.

## NAS gailuak 
:* Buffalo network-attached storage series
:* Celerra
:* Network Appliance
:* NSLU2
:* Snap Server
:* StoreVault
:* Thecus

## Ikus,Gainera 
* RAID

## Kanpo estekak
SAN

**SAN** (Storage Area Network edo biltegiratze eremuko sarea) zerbitzariak, disko multzoak eta babes liburutegiak nagusiki konektatzeko konputagailu-sarea da. Fibre channel teknologian oinarritua dago eta orain duela gutxi iSCSI teknologian. Bere funtzioa osatzen duten elementuak modu arinean, ziurtasunez eta fidagarritasunez konektatzea da.
## Sarrera 
SAN DAS-en hedapentzat har daiteke. DAS-en muturrik muturrerako lotura bat dago zerbitzariaren eta biltegiratze gailuaren artean, aldiz SAN sisteman, konputagailu-sarearen bitartez hainbat zerbitzariri biltegiratze gailu desberdinak atzitzea ahalbidetzen du.
SAN sistema behe mailako atzipenez bereizten da, SAN trafiko disko gogorren (ATA, SCSI) funtzionamenduaren antzekoa da, hau da, 4. diskoaren 6000 lukuaren (blokea) eskaerak bezala egiten dira.

## Ikus,Gainera 
* RAID
* Storage Area Network

## Kanpo estekak
HD-VMD

VMD (Versatile Multilayer Disc) edo HD VMD New Medium Enterprises enpresak diseinatutako laser gorria erabiltzen duen disko optikoa da. Bereizmen handiko formatuekin (HD-DVD edo Blu-Ray) lehiatu nahi duen formatu berria (2007) da. HD DVD-ek eta Blu-Ray-ek laser urdina erabiltzen dute eta 40 eta 50 GB-tako biltegiratze ahalmena dute hurrenez hurren.
 
## Ikus,Gainera 
* DVD
* HD-DVD
* Blu-Ray

## Kanpo estekak 
*  VMD-ren webgune ofiziala
Gazte Komunistak

:*Artikulu hau Euskal Herriko **Gazte Komunistak** erakundeari buruzkoa da, izen bereko beste taldeetarako, ikus Gazte Komunistak (argipen orria)*

**Gazte Komunistak** (GK) Euskadiko Partidu Komunistaren gazte erakundea da;. kapitalismoaren suntsiketa, sozialismoa eta komunismoaren ezarpena aldarrikatzen duena, klaserik edo edozein motako zapalkuntzarik gabeko gizartearen alde.

Egun UJCEn (Espainiako Gazteria Komunistaren Batasuna) dago integraturik.

Bere jarduera eremua Hego Euskal Herrian, hau da, Bizkaia, Araba, Gipuzkoa eta Nafarroako lurraldeak dira, non euren militanteak ikasketa zentro, lantoki, auzo eta herrien inguruan antolatzen diren.
 		
Estatu mailan, eta Espainiako Alderdi Komunistako federazioetako gazte-erakunde gehienak ez bezala, Gazte Komunistak ez zegoen UJCEn federatuta, Euskal Herrian haren erreferente gisa jarduten bazuen ere. Hala ere, 2015eko irailaren 5ean Integrazio Biltzarra egin zenetik, Gazte Komunistak UJCEko kide izatera pasa ziren, hura osatzen duten lurraldeetako bat gehiago bezala. Gaur egun, beraz, Gazte Komunistek formalki UJCE bezala jokatzen dute Euskal Herrian.
 		
2013an Bilbon ospatu zen V. Biltzarrean, Fernando Atxa historialari gaztea erakundeko Idazkari Nagusi bezala aukeratua izan zen.
 		
2016ko uztailaren 3an, Santurtzin, Gazte Komunistak elkarteak bere lehen "Bueltako Konferentzia" egin zuen, UJCEn integratutako erakunde gisa. Bertan, UJCEren XIII. Kongresutik ateratako tesiak euskal errealitatera egokitzeaz gain, Gazte Komunisten Batzorde Nazional berria aukeratu zuten, eta Aritz Rodríguez Galán gasteiztarra Gazte Komunisten idazkari politiko berri bezala izendatu zuten, Fernando Atxa ordezkatuz.
 		
2019ko uztailaren 21ean, Santurtzin, UJCEren antolaketa-eredua finkatuta zutelarik, Gazte Komunistak UJCEk egindako XIV. Kongresuaren tesiak Euskal Herriko errealitatera egokitu zituen, eta bere Bitarteko Zuzendaritza Batzordea berritu zuen, Lara Montilla odontologo gaztea erakundearen idazkari politiko hautatuz –Erakundearen historian leku hori hartu duen lehen emakumea– Aritz Rodriguezen ordez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* gaztekomunistak.org GK - Gazte Komunistak
Gazte Komunistak (argipena)

**Gazte Komunistak** hauetako bat izan daiteke:

* Gazte Komunistak, Hego Euskal Herriko gazte erakundea.
* Espainiako Gazteria Komunistaren Batasuna (*UJCE*), Espainiako gazte erakundea, PCEri lotutakoa.
* Gazte Komunisten Kolektiboak (*CJC*), Espainiako gazte erakundea, PCPEri lotutakoa.
* Gazte Komunisten Batasuna (*UJC*), Kubako gazte erakundea.
* Frantziako Gazte Komunisten Mugimendua (*MJCF*), Frantziako gazte erakundea, PCFri lotutakoa.
* Txinako Gazteria Komunistaren Liga, Txinako gazte erakundea.
* Komsomol, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren gazte erakundea zena.
Mugimendu Demokrata

**Mugimendu Demokrata** (**MoDem**) (frantsesez *Mouvement Démocrate*) 2007ko maiatzean François Bayrou politikari frantziarrak, UDF alderdiaren presidente dena, alderdi hau birmoldatzeko saiakera bat egitekotan sortutako alderdi politiko frantsesa da. Ideologikoki erdialdean kokatzen du bere burua.
ezkerrera|thumb|300px|Francois Bayrou mitinean (2007)

## Kanpo estekak
Mazedonia (erromatar probintzia)

**Mazedonia** Erromatar Inperioko probintzia zen, K.a. 146an ofizialki sortua. Kinto Zezilio Metelo jeneral erromatarrak Andrisko, Mazedoniako erregea K.a. 148an garaituta, Erromak lau probintzia panpina ezarri zituen eskualdean. Bi urte geroago, probintzia sortu zen.

## Kanpo estekak
Mazedonia (antzinako erresuma)

**Mazedonia** () Antzinako Greziaren iparraldeko erresuma izan zen, mendebaldean eta ekialdean, hurrenez hurren, Epiro eta Trazia eskualdeak zituena mugakide. Alexandro Handiaren agintaldian, Ekialde Hurbileko estaturik boteretsuena bilakatu zen, Mazedoniar Inperioa sortuz. Horrekin batera, Greziako historian Aro Helenistikoa jaio zen.

## Ikus, gainera 
* Alexandro Handia

## Kanpo estekak 
* Articles about Ancient Macedonia (eng)
Ipar Irlandako talde armatuak

250px|eskuinera|thumb|INLAko kide baten omenezko murala
**Ipar Irlandako talde armatuak** ondoren zerrendatuko ditugu. Ipar Irlandako gatazkan parte hartutako sektore nagusien arabera banatuko ditugu. Hau da, errepublikar edo irlandar nazionalistak, alde batetik, eta unionista edo loialistak, bestetik.

Ipar Irlandako talde armatuei paramilitar deritzaie, talde hauen gehiengoak jarraitzen duen egitura eta ikuspegi militarista dela-eta.

### Errepublikarrak 
* Irlandako Armada Errepublikarra-Ofiziala (*Official IRA*) (1969-1973), gerra zibiletik zetozen adarrak 1973an armak utzi zituen, bere barnean ikuspegi marxista gailenduta.
* Behin-behineko Irlandako Armada Errepublikarra (*Provisional IRA - PIRA*), 1969ko zatiketan sortu zen adar nazionalista.
* Jarraipeneko Irlandako Armada Errepublikarra (*Continuity Irish Republican Army - CIRA*), 1986ko Behin-behineko IRAren zatiketa, Sinn Féinek Ipar Irlandako parlamentuan eserlekuak hartzearen kontrakoa.
** Óglaigh na hÉireann, CIRAren 2006ko banaketa.
** Saoirse na hÉireann, CIRAren 2006ko banaketa.
* Benetako Irlandako Armada Errepublikarra (*Real Irish Republican Army - RIRA*), 1997ko Behin-behineko IRAren zatiketa.
* Irlandako Armada Errepublikazale Berria (*New Irish Republican Army*), 2012an Benetako IRAtik banatutako eszisioa eta talde armatua.
* Irlandako Nazio Askapenerako Armada (*Irish National Liberation Army - INLA*), 1974an IRA Ofizialetik sortutako erakunde marxista.
** Irlandako Herriaren Askapenerako Erakundea (*Irish Peoples´ Liberation Organization - IPLO*), INLAren 1987ko banaketa, 1992an PIRAk desegindakoa.

### Unionistak edo loialistak 
250px|eskuinera|thumb|UVFren murala
* Esku Gorriaren Defendatzaileak (*Red Hand Defenders - RHD*). 1998an LVF eta UDAtik sortutako taldea.
* Loialista Boluntarioen Indarra (*Loyalist Volunteer Force - LVF*). UVFren zatiketa batetik sortutako taldea.
* Orangeko Boluntarioak (*Orange Volunteers - OV*). 1998an sortutako taldea.
* Ulsterko Boluntarioen Indarra (*Ulster Volunteer Force - UVF*). Loialisten arteko bigarren erakunderik indartsuena. 2007ko maiatzaren 3an bere kanpaina militarra bukatutzat jo zuen.
** Esku Gorriaren Komandoak (*Red Hand Commandos - RHC*)
* Ulsterren Defentsarako Elkartea (*Ulster Defence Association - UDA*) edo Ulsterko Askatasunaren Borrokalariak (*Ulster Freedom Fighters - UFF*). Loialisten talde armatu handiena.
* Benetako Ulsterko Askatasunaren Borrokalariak (*Real Ulster Freedom Fighters - RUFF*). 2006an agertutako taldea.

## Ikus, gainera 
* IRA
* Ipar Irlandako gatazka

## Kanpo estekak
Gaztelako Koroa

**Gaztelako Koroa** (; ), entitate historiko gisa, 1230an sortu zen behin betiko, Fernando III.a Gaztelakoak Leongo Erresuma inbaditu zuenean. Egile batzuen iritziz, hala ere, bi lurraldeen Gorteek bat egin zutenean hitz egin daiteke Gaztelako Koroaz, hamarkada batzuk geroago. 1230ean, Fernando III.ak Leongo errege koroatu zuen bere burua. Bertan, Toledoko Erresuma eta Leongo Erresuma (Galiziakoa barne) sartzen ziren.

Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba euskal lurraldeak ere Gaztelako Koroan sartu ziren, XIII. mendearen hasieran konkistatuak izan ondoren. Bizkaiak jaurerri izaten segitu zuen; Gipuzkoa eta Araba probintzia bihurtu ziren. Errege-erregina Katolikoen 1492ko konkistaren ondoren, aurreko Granadako Erresumak izena gorde zuen, eta erresuma jiteko lurralde berria Gaztelako Koroan sartu zuten. Granadari Nafarroako Erresumak jarraitu zion, 1512an konkistatua izan baitzen. Nafarroak erresuma estatusari eutsi zion, baina Gaztelako Koroaren barnean, 1515ean hari atxikia izan ondoren.

XVII. mendearen amaieraz geroztik, Gaztelak galdu egin zuen berezko zituen erakundeen funtzionaltasuna, adibidez, Gaztelako Gorteena: ez ziren biltzen gehiago. Filipe V.a Borboikoaren etorreraz, berretsi egin zen absolutismorako joera, koroan zentratua, eta Gaztelako Koroari, gainera, Aragoiko Koroa atxiki zitzaion, azken horiek (Katalunia barne) gerra galdu ondoren.
##  
thumb|ezkerrera|Iberiar penintsula XVII-XVIII mendeen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santurtziko portua

thumb|eskuinera|300px|Santurtziko arrantza portua eta Arrantzaleen kofradiaren eraikina
**Santurtziko portua** Bizkaiko mendebaldean dagoen arrantza kairik garrantzitsuena da. 2004an 9 itsasontzi zituen baxurakoak.

Santurtzikoak Zierbena eta Portugaletekoarekin batera osatzen ditu Ibai-Ezkerraldea eskualdeko kaiak. Halaber, Bilboko portua multzoaren zatia da.

Santurtzi Zaharra auzoan kokatuta dago, udaletxe eta tren geltokitik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrantza portua Tagzanian
Plentziako portua

**Plentziako portua**, "La Gallarda" izenez ere ezaguna, Bizkaiko arrantza kaia da, Uribe Kostako garrantzitsuena. 2004an 14 itsasontzi zituen baxurakoak.

Gaminizeko badian dago kokatuta, Plentziako herrian eta Gorlizetik gertu.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko portuak

## Kanpo estekak 
*  Eusko Jaurlaritzaren informazioa
Urtain

**José Manuel Ibar Aspiazu** —**Urtain** goitizenaz ezagunagoa— (Aizarnazabal, Gipuzkoa, 1943ko maiatzaren 14a - Madril, 1992ko uztailaren 21a) boxeolaria izan zen, Europako pisu astunen txapelduna 1970 eta 1971 urteetan.

## Biografia 
Aizarnazabalen jaioa, ezizena haurtzaroko bizilekutik zetorkion: Zestoako *Urtain* baserritik, alegia. Gaztetan aizkolaria eta harri-jasotzailea izan bazen ere, boxeolari gisa egin zen famatu.

1968an boxeatzen hasi zen Ordizian, eta 27 garaipen lortu zituen segidan *knock-out*ez. 1970, Madrilgo Kirol Jauregian, Urtainek Peter Weiland alemaniarra garaitu zuen *knock-out*ez zazpigarren roundean, eta pisu astunen Europako txapelketa irabazi zuen.

Hala ere, 1970eko azaroaren 10ean, Londresko Wembley estadioan, titulua galdu zuen Henry Cooper britainiarraren aurka, bere bigarren porrota, baina hura izan zuen bere ibilbideko une goxoenetako bat, ikuskizuna emateaz gain, boxeolari trebea zela erakutsi baitzuen. Ondoren, titulua berreskuratu zuen Jack Bodell britainiarraren aurka, baina 1972an Jurgen Blin alemaniarraren aurka galdu zuen.

Anberesen, Jean Pierre Coopmanen aurka borrokatu zen Europako Txapelketa berreskuratu nahian, baina borrokalditik alde egin zuen. Hura izan zen haren azken borrokaldia, nahiz eta gero borroka libreko catcherra izan zen "Zestoako Tigrea" gaitzizenarekin.

Urtain oso ospetsua izan zen. Telebistak, irratiak eta prentsak saio eta elkarrizketa ugari eskaini zizkioten. Erretiratu zenean, negozioetan ez zuen zorte handirik izan, eta etsialdi bat zuela, bere buruaz beste egin zuen, Madrilgo bere etxeko 10. solairutik jauzi eginda.

Boxeolari izan zenean (1968-1977) 68 borrokalditan parte hartu zuen. Haietatik 53 irabazi zituen (41, *knock-out*ez), 11 galdu eta 4 baliogabeturik bukatu ziren.

## Urtain Herri-kulturan
* Zarama musika taldeak, *Urtain* izeneko abestia eskaini zion. Jabier Muguruzak ere *Urtain* izeneko abesti bat ondu zion.
* Hirurogeiko eta laurogeiko hamarkadetan, hainbat taberna eta jatetxetan, *Urtain* izeneko plater konbinatua eskaintzen zen: arrautza frijituak, patatak eta xerra edo solomoa zeuzkan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jose Manuel Ibar, Urtain: bizitzak K.O. utzitako boxeolari zestoarra
* Urtain boxeolariak txapela galdu zuenekoa
* Urtain boxeolariaren erakustaldiak Berrizen
* Jose Manuel Ibar, Urtain, Zestoako morroskoa
* 'Urtain', frankismoaren hautsitako jostailu baten amaiera tragikoa
Espainiako 1869ko Konstituzioa

**Espainiako 1869ko konstituzioa** konstituzio demokratikoa izan zen. Gorte konstituziogileak deitu zituzten konstituzioa idazteko. 25 urtetik gorako gizonek zuten botoa emateko eskubidea.

Konstituzio honen ezaugarriak hurrengoak ziren:
* Burujabetza nazionala
* Aginteen banaketa
* Elkartzeko eta biltzeko askatasuna
* Erlijio askatasuna
* Monarkia demokratikoa
* Bi ganberako gorteak

## Kanpo estekak 
*  Espainiako 1869ko Konstituzioaren testua es.wikisource.org gunean
Tronpa

**Tronpa** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **Tronpa** metalezko haize musika tresna da.
# **Tronpa** edo **proboszidea** animalia batzuek buruan duten organoa.
# **Musugitarra** perkusiozko musika tresna da.
Jarraipeneko Irlandako Armada Errepublikazalea

**Jarraipeneko Irlandako Armada Errepublikzalea** (jatorrizko izena: *Continuity Irish Republican Army*, *CIRA*) Irlandako talde armatu errepublikazale bat da. Bere jarraitzaileek *32 eskualdeetako Armada Nazional* gisa aldarrikatzen dute. Behin-behineko IRAren 1986ko zatiketa batetik jaio zen.

## Historia 
1986ra arte, Sinn Féinek mugimendu errepublikazaleak defendatutako abstentzionismoa aldarrikatzen zuen. Baina urte hartan, Sinn Féinek Ipar Irlanda eta Irlandako Errepublikako hauteskundeetara aurkeztea erabaki zuen. Jarrera honen aurka azaldu ziren, besteak beste, Ruairí Ó Brádaigh eta Dáithí Ó Conaill Behin-behineko IRA eta Sinn Feineko buruzagi historikoak. Hauek, 1986an, Sinn Féin Errepublikazalea alderdia sortu zuten. Honen adar militarra CIRA izango zen.

IRA Ofiziala eta Behin-behineko IRAren arteko banaketan gertatu bezala, CIRAk ere IRAren siglak eta *Irish Republican Army* edo *Óglaigh na hÉireann* izenak beretzat jotzen ditu.

Hasiera batean CIRA ez zen argitara eman. 1994an, Behin-behineko IRAk su-etena ematearekin batera, egin zen CIRAren jarduna ageriko. CIRAk ez ditu Ostiral Santuko Akordioak onartzen eta ez du su-etenik aldarrikatu edo armarik entregatu.

## Barne-zatiketa 
2005ean, CIRAko hainbat presok erakundea utzi zuten, Portlaoiseko espetxean. Batzuk INLAren preso kolektibora pasa ziren, baina gehiengoa ez zen inolako taldetan sartu. CIRArekin leial jarraitzen zuten presoak, Benetako IRAkoekin batu zituzten. CIRA utzitako presoen aldekoek *Concerned Group for Republican Prisoners* taldea sortu zuten, eta zatiketa barne eztabaida batek eragin zuela esan zuten.

2006ko otsailean, Ipar Irlandako talde armatuen jarduera aztertzen zuen IMCk, CIRAtik bereizitako bi talde berriren izena argitara eman zuen: Saoirse na hÉireann eta Óglaigh na hÉireann.

## Ikus, gainera 
* Ipar Irlandako talde armatuak

## Kanpo estekak
Benetako Irlandako Armada Errepublikazalea

**Benetako Irlandako Armada Errepublikazalea** (jatorrizko izenak: *Real Irish Republican Army*, *Real IRA*, *RIRA* eta baita *True IRA* ere) Irlandako talde armatu errepublizale bat da. Bere kide eta jarraitzaileek taldeari *Óglaigh na hÉireann* (Irlandako Boluntarioak) ere deritzote.

## Erakundea 
RIRA 1997an sortu zen Behin-behineko IRAren barne zatiketa batetik.

RIRAren helburua Irlanda Batu bat da, eta horretarako indarra edo borroka armatua erabili behar direla defendatzen du. 32 Konderrien Burujabetzaren aldeko Higikundea (*Gluaiseacht Ceannasachta na Dhá Chontae is Tríocha*) bere adar politikotzat jotzen da.

1998an, sortu eta gutxira, RIRAk bonba-auto bat jarri zuen Omagheko atentatua burutu zuen. Ekintza horretan 29 lagunek galdu zuen bizia. Handik gutxira RIRAk su-etena iragarri zuen, aurrerago bukatutzat emango zuena. RIRAk ez ditu Ostiral Santuko Akordioak onartzen, eta ekintza armatuak egiten segitzen du.

## Eszisioa 
2012an erakunde armatu honetako disidenteek IRA Berria eszisioa sortu zuten.

## Ikus, gainera 
* Omagheko atentatua
* IRA Berria
* Ipar Irlandako talde armatuak

## Kanpo-estekak