Arroka metamorfiko

alt=|thumb|260x260px|Arroka metamorfiko kolekzioa
**Arroka** egitura gogorra da, sendotasun handikoa eta mineral batez edo gehiagoz osatutakoa. **Metamorfiko**, bere aldetik, metamorfismo prozesua jasan duena da. Hortaz, **arroka metamorfikoak** edo **harri metamorfikoak** metamorfismo prozesuaren ondorioz sortutako arrokak direla esan dezakegu.

Metamorfismo hitza grekeratik dator: *meta-* = ondoren, eta *morph-* = forma. Hortaz, aurretik existitzen den arroka baten mineralogia eta ehundura aldatzen dituen prozesu multzoa da metamorfismoa, hau da, haren konposizioaren eraldaketa da, honen egoera aldatu gabe. Jatorrizko arrokak sedimentarioak, igneoak edo metamorfikoak izan daitezke. Prozesua gertatzen da jatorrizko materialak garatutako presio edota tenperatura baldintza desberdinei aurre egin behar dienean. Presio eta tenperatura baldintza horiek beti dira lurraren gainazalean daudenak baino altuagoak, horregatik jatorrizko mineralak eraldatu eta birkristalizatzen dituzte. Metamorfismoa gertatzeko beste faktore bat esfortzu tektonikoak dira.

## Mineral metamorfikoak 
Mineral metamorfikoak prozesu metamorfikoetan, hau da, tenperatura eta presio altuetan sortzen diren mineralak dira. Mineral hauek mineral indize izenarekin ezagutzen dira eta sillimanita, zianita, estaurolita, andaluzita eta granateak dira nagusienak.

Harri metamorfikoetan aurkitzen diren beste mineral batzuk, olibinoa, piroxenoa, anfibola, mika, feldespatoa eta kuartzoa kasu, metamorfismoarekin harremana izan dezakete, nahiz eta harri igneoetan sor daitezkeen ere. Mineral hauek presio eta tenperatura altuetan egonkorrak direnez gero ez dute aldaketarik jasaten metamorfismoan. Mineral bat ala beste bat aurkitzeak harria osatu zenean jasan zuen tenperatura eta presioa esango digu.

Harrian dauden mineral pikorren tamainaren aldaketari **birkristalizazio** deritzo. Adibidez kareharri batean dauden kaltzita kristal txikiak metamorfismoaren ondorioz marmol kristal handiagoetan bilakatuko dira. Bai presio altuak bai eta tenperatura altuak ere prozesu honetan laguntzen dute. Tenperatura altuak atomo eta ioiak errazago mugitzea baimentzen du, kristalak berrantolatuz. Presioak atomoen artean dauden distantziak txikiagotzen ditu.

Fitxategi:Sillimanite-k302a.jpg|Sillimanita
Fitxategi:Kyanite crystals.jpg|Zianita
Fitxategi:Staurolite-26463.jpg|Estaulorita
Fitxategi:AndalousiteTyrol.jpg|Andaluzita
Fitxategi:Garnet Andradite20.jpg|Granatea
Fitxategi:Olivine-gem7-10a.jpg|Olibinoa
Fitxategi:Diopside-172005.jpg|Piroxenoa (Diopsidoa)
Fitxategi:Tremolite-121232.jpg|Anfibola (Tremolita)
Fitxategi:Dark Mica from Eastern Ontario.jpg|Mika
Fitxategi:Feldspar-Group-291254 grauer Hintergrund.jpg|Feldespatoa
Fitxategi:Quartz, Tibet.jpg|Kuartzoa
Fitxategi:Torcaldeantequera.jpg|Kareharria (Torcal de Antequera, Malaga)
Fitxategi:Calcite-20188.jpg|Kaltzita

## Fazies metamorfikoak 
[thumb|128x128px|[Granulita]]
[thumb|129x129px|[Eklogita]]
Askotan, arroka metamorfikoak **fazies metamorfikoen** arabera sailkatzen dira. Kontzeptu hau presio eta tenperatura baldintza analogoak jasan dituzten arrokak sailkatzeko sortu da, hauen konposizio kimikoa edozein delarik. Fazies bakoitzak hartutako terminoak konposizio basaltikoko arroken metamorfismoa lor dezaketen mineralogiatik datoz.

Arroka metamorfiko asko haien ehunduraren arabera izendatzen dira, arrokaren metamorfismo gradua adierazi dezaketen mineral bat edo gehiagoren izenez jarraitua. Ehunduraren kalifikatzaileak hauek dira: arbela, filita, eskistoa, gneisa eta korneana.

*Granulita* terminoa aldi berean eskualde metamorfismoko presio eta tenperatura altuenak eta tamaina uniformeko mineralen ehundura adierazteko erabili da. Ehundura mota honetan hobe da ***ehundura granoblastiko*** terminoa erabiltzea.

*Ekloglta* konposizio basaltikoko harriei egokitutako terminoa da, baina basaltoaren mineralogiaren antzarik ez du, batik bat granatez eta klinopiroxenoz osatua baitago, azken hau sodio eta aluminio proportzio handikoa. Izan ere, asoziazio mineral hau tenperatura tarte handiko presio altuan soilik da egonkorra.

## Metamorfismo graduak 
Arroka batean temperatura edota presioa igotzen den ahala, metamorfismo gradua igotzen doala esan daiteke. Gradu metamorfikoa arroka metamorfikoak sortzen diren presio eta temperatura baldintza erlatiboak deskribatzen dituen termino orokorra da.

* **Gradu baxuko metamorfismoa** 200-320&nbsp;°C bitarteko tenperaturetan eta presio nahiko baxuan gertatzen da. Gradu baxuko metamorfismoko arroketan bereizgarriak dira mineral hidriko asko (ura duten mineralak). Metamorfismo gradua handitzen den ahala mineral hidrikoak beste mineralekin erreakzionatzen hasten dira, arrokaren egitura aldatuz.
* **Gradu altuko metamorfismoa** 320&nbsp;°C baino temperatura altuagoetan eta presio nahiko handian gertatzen da. Metamorfismo gradua handitzen doan ahala mineral hidrikoek H2O atomoak galtzen dituzte, eta mineral ez-hidrikoak nagusitzen hasten dira.. Aureola osatzen duten arrokak korneanak dira, ehundura idioblastikoa edo hipidioblastikoa (kristal ondo edo partzialki eratuak) duten grano finak.:

* Arbelak: Metamorfismo gradua baxua denean eratzen dira.
* Eskistoak: Metamorfismo gradua ertaina denean eratzen dira.
* Gneisak: Metamorfismo gradua altua denean eratzen dira.
* Migmatitak: Metamorfismo gradurik handiena jasatean eratzen dira.

Izan ere, soilik mikak dituzten arrokek garatzen dute foliazioa, beraz kuartzitek, marmolek eta anfibolitek ez dute foliaziorik.

Eskualdeko metamorfismoaren barnean presio eta tenperatura baldintzen arabera desberdintzen diren hiru zonalde daude:

* Tenperatura baxu eta presio altuko eskualdea: subdukzio zonetan aurkitzen dira.
* Tenperatura altu eta presio altuko eskualdea: orogenien nukleoetan aurkitzen dira, non hobien sakonera oso handia den eta andesitaren intrusio asko dauden.
* Tenperatura baxu eta presio baxuko eskualdea: orogenien gainazaletako zonaldeetan aurkitzen dira.

thumb|Metamorfismo motak

### Metamorfismo dinamikoa 
Metamorfismo dinamikoan edo **dinamometamorfismoan**. Prozesu honetan sortutako arrokak faila-bretxak edo kataklastitak dira, kataklasis izeneko apurketa prozesuaren bitartez. Kataklasia oso intentsua bada, arroketan sortutako deformazioa ez da batere hauskorra, plastikoa baizik, eta milonita bat sortzen da, bere jatorriko granoak deformatuak eta birkristalizatuak izan zituen arroka gogorra. Arrokak jasango duen eragina faktore hauen menpe dago:

* Granulometria, arroka mota eta konposizioa
* Dentsitatea, porositatea eta iragazkortasuna
* Arrokak foliazioa edo eskistoak dituen ala ez
* Jarritako deformazio tasa
* Dauden fluidoen konposizio eta presioa
* Kristal sarearen orientazioa

### Hobi metamorfismoa 
Lurrazalean 10.000-12.000 metroko sakoneran dauden sedimentuek jasandako tenperatura eta presio igoeraren ondorioz gertatzen da. Tenperatura eta presioaren igoera gradiente deritzo. Nahiz eta arrokaren konposizio kimikoa aldatzen den, bolumen molarra konstante mantentzen da, eta prozesu isokorikoa gertatu dela diogu. Metasomatismoaren adibide bezala, ura dagoenean olibinoa serpentinan bihurtzeko prozesua da:. Azken bi faseetan polimorfoak sortzen hasten dira, silizearen presio altuagatik; adibidez: koesita, stishovita, ringwoodita, jadeita, majorita eta lonsdaleita.

Makroskopikoki, ezaugarri garrantzitsuenetariko bat bretxen presentzia da. Inpaktu bretxa hauek meteoritoa erortzerakoan askatutako materialetatik datos, edota kraterren hondotik. Oso ohikoa da ere ezpaldun konoen presentzia, 20-200 kbar bitarteko presioan sortutako egitura konikoak. 22.000 tona inguru erabili ziren Partenoia eraikitzeko, Antzinako Greziako tenplu garrantzitsua. Xaboiak eta garbiketa produktuak egiteko ere erabilia izan da. Beste ohiko erabilera bat sukaldeetako estalkiak dira.
* **Kuartzita:** Eraikuntzan eta artelanetan erabiltzen da batik bat. Gogortasun handia duenez askotan apurtu egiten dira eta burdinbideak egiteko erabiltzen da.
* **Eskistoa:** Bere gogortasun txikia dela eta, ez da eraikuntzan erabiltzen. Hala ere, lorategietako apaingarri bezala, espaloiak egiteko eta noizbehinka eskulturan.

Arroka metamorfikoz egindako eraikin asko daude, batzuk oso ezagunak; esaterako Granadako Chancilleriako Gazteluaren fatxada eta Salamancako Unibertsitatearen paretak. Hortaz gain, etxebizitza askoren paretetan eta harresietan ere oso ohikoak dira.

Fitxategi:Porcarizas 07 by-dpc.jpg|Arbelazko teilatua
Fitxategi:Parthenon-Athens.jpg|Partenoia - Atenas
Fitxategi:University of Salamanca.jpg|Salamancako Unibertsitatea
Fitxategi:Snooker table.jpg|Arbelaz egindako snooker mahaia
Fitxategi:Real chancilleria exterior Granada Spain.jpg|Chancilleria Gaztelua, Granada

## Adibideak 
Zerrenda honetan arroka metamorfiko garrantzitsuenak agertzen dira.

*** PROTOLITOA:** Metamorfismoa jasan baino lehenagoko arroka mota, hau da, jatorrizko arroka.

## Harri metamorfikoak Euskal Herrian 
Euskal Herrian harri metamorfikoak Kintoako Mazizoan, Ursuia mendigunea eta Aiako Harrian agertzen dira. Ursuia mendigunea Lapurdin dagoen kanbriaurreko kolisioz sorturiko harriak dira. Aldudetan ere Ordoviziarreko harriak azaleratzen dira. 

Fitxategi:Aiako Arriak Adarraren gailurretik.JPG
Fitxategi:Aiako Harria Hondarribitik.jpg

## Harri metamorfikoak Espainian 
thumbnail|eskuinera|espainiako geologia 

Aurretik esandako harri esanguratsuenetik abiatuta; Gneisak aurki dezakegu Galizia edo sistema zentralean, kopuru txikiagotan ere aurki dezakegu Toledon, Pirineotan eta Penibetikan. Filitak berriz aurki dezakegu Asturiasen, Leonen, Sistema zentralaren puntu batzuetan, Extremaduran eta Sierra Morenan.

Eskistoak eta kuartzitak filitak dauden leku berdinetan aurki ditzakegu ere. Marmol gehiena La Coruñan aurki dezakegu.

Azkenik Serpentina metamorfikoa Sierra Nevadan edo Serrania de Rondan aurki dezakegu.

## Arroken ziklo orokorra 
thumb

Irudian ikusi dezakegun bezala orokorrean arrokek ez dute jatorri espezifikorik,segun eta nolako faktore izan dute beste arroka motara bihur daiteke, Kasu honetan, arroka metamorfikoa arroka igneo, sedimentario edota baita ere beste arroka metamorfiko batetik eratorri daitezke. Noski, hasieran esan bezala honen faktore garrantzitsuena temperatura eta presioa izango da.

Arroka bat arroka metamorfiko batean bihurtze prezesuari metamofismoa deritzo. Arroka metamorfiko bat igneoa bihurtzeko lehenik eta behin magma izan behar da, horri fusio prozesua deritzo eta ondoren solidifikazioa, hor iadanik harri igneo bat izango da, (harri sedimentarioa bat ezin da zuzenean igneo bat izan, lehengo metamorfismo prozesutik bpasa egin behar da).

Arroka sedimentarioa izateko lehengo sedimento bat izan behar da, prozesu honi erosio prozesua deritzo, ( prozesu hau hiru arroka mottan gertatu daiteke, ez da aurrekoa bezalakoa).

Sedimentoa izan ondoren litifikazio prozesua jasaten du, honela arroka sedimentario bat bihurtzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak