Jerusalemgo setioa (k.a. 587)

**Jerusalemgo setioa**, k.a. 587 edo 586 inguruan gertatu zen, Neobabiloniar Inperioaren eta Judeako Erresumaren arteko hamar urteko gerraren azken etapa izan zelarik. Gertaera honetan, k.a. 587 edo 586ko udan, Nabukodonosor II.a erregearen agindupean zeuden tropek juduen erresumako hiriburua zen Jerusalem setiatu eta konkistatu zuten.

Behin Jerusalem hartuta, hiria suntsitu egin zuten eta, honekin batera, bere tenplua. Tradizioaren arabera, hau Salomon erregeak eraiki zuen eta yahvismoaren gune erlijiosotzat hartzen zuten. Gertaera hau funtsezko gertaera bihurtu zen judaismoaren ondorengo garapenerako, eta, k.a. V. mendetik aurrera urtero ospatzen dute Zakariasen liburuan () aipatutako lau baraualdiak egiten. Kaldearrek, Babiloniako herria izendatzeko erabiltzen zuten izena, Jerusalem setiatu eta suntsitu izanak Israelgo historia osoa markatzen du, Bibliako liburuetan agertzen den bezala.

Setioaren garapena Erregeen II. Liburuan, Jeremiasen liburuan, Ezekielen liburuan eta Erosten Liburuan (Jeremiasek egin omen zuena) azaltzen da. Idazkera kuneiformez egindako Babiloniar Kronikek gertaera aipatzen dute, hori buruzko zenbait administrazio-idazkiak ere gehituz. Flavio Josefo k.o. I. mendeko historialari juduak, Biblian eta k.a. III. mendean Beroso kaldear apaizak grezieraz idatzitako obra galdu batean oinarrituta setioa kontatu zuen. Lakix hiri juduan aurkitutako gutun ugarik erresuma erori aurreko garaia testuinguruan kokatzeko aukera ematen dute.

## Setioa 
K.a. 597ko setioaren ondoren, Nabukodonosor errege babiloniarrak hogeita bat urte zituen Sedekias Judeako zerga-errege bezala berretsi zuen. Handik gutxira, Sedekias matxinatu egin zen, eta aliantza bat sinatu zuen Hofra egiptoar faraoiarekin. Nabukodonosorrek k.a. 589 abenduan Judea inbadituz eta Jerusalem setiatuz erantzun zuen. Setio honetan zehar, 18 edo 30 hilabete artean iraun zuena, "hiriari gaizki joz gero, honek Jainkoaren amorruaren kikara edan zuen". K.a. 587 edo 586an, Nabukodonosorren armadak, Jerusalemgo harresietan zulo bat ireki zuen, honela, hiria konkistatu zuen. Sedekias eta bere jarraitzaileak ihes egiten saiatu ziren, baina Jerikoko lautadetan harrapatu eta Riblahra eraman zituzten. Han, seme-alabak nola exekutatzen zituzten ikusi ondoren, Sedekias itsutu eta Babiloniara eraman zuten preso, eta han egon zen hil arte.

Jerusalem erori ondoren, Nebuzaradan jeneral babiloniarrak hiria suntsitu zuen, arpilatu eta Salomonen tenplua suntsitu ondoren. Hiriko elite gehienak Babiloniara erbesteratu zituzten, baina haietako zenbait, batez ere Jeremias bezala inperioarekiko leialak izan zirenak, Judean geratu ziren.

Godolias noble judua lurraldeko gobernadore izendatu zuten. Eskualdea aurrerantzean Yehud izena izango zuen eta Mizpah hiriburu berrian babiloniar goarnizio bat utzi zuten.

Jeremiasen Liburuaren arabera, eskualdeko herrialdeetan (Moab, Ammon edo Edom) bizi ziren judu asko euren lurraldera itzuli ziren eta gobernadore berriak harrera ona egin zien, gerrak suntsitutako ekonomia garatzen saiatu baitzen. Hala ere, David etxeko Ismaelek, Netaniasen semeak, Godolias hil zuen handik gutxira (Jeremiasen arabera, Baalis Ammongoa erregearen aginduz, Erregeen Bigarren Liburuak aipatzen ez duen arren). Hilketak errefuxiatu hauek Egiptorantz ihes egitea eragin zuen.

## Azken setioaren kronologia 
Data gutziak Andrew E. Steinmannen *From Abraham to Paul: A Biblical Chronology* lanean agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak