open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
535 eta 536ko ezohiko gertaera klimatikoak

thumb|254x254px|Lanbro ilun batek estali zuen mundua urte hauetan zehar, gizadia izutu zuena eta gosete latzak eragin zituena.
**535 eta 536ko ezohiko gertaera klimatikoak** urte horietan zehar jazo ziren klima aldaketa bortitzak izan ziren. Epe labur batean eragin zuten arren, garaiko gizadian kalte oso larriak sorrarazi zituzten. **Antzinaro Berantiarreko Izotz-Aro Txikia** izena ere jaso dute gertaera horiek, mundu osoan eragin zuten tenperaturaren jaitsiera nabarmena zela eta. Azken bi mila urtean gertaturiko aldaketa klimatiko laburrenak eta bortitzenak izan ziren, behinik behin ipar hemisferioari dagokionez. Gertaera horren eragiletzat jo izan da hauts atmosferikozko lanbro ilun eta zabal bat, ziurrenik tropikoetako sumendien erupzio handi batek edo espazioko hondakinen batek —adibidez, Lur-Hurreko argizagi batek— Lurraren aurka talka egin izanak sorrarazia. Gizakiarengan izandako eragin kaltegarrien kausa izan zen urtaroetatik at zegoen giroa: izan ere, giro hotz eta ilunak uztak zapuztu eta gosete ikaragarriak eragin zituen mundu osoan zehar.

## Gertaeraren xehetasunak 
Ezohiko gertaera honen ezaugarririk bitxiena Lurra bere osotasunean estali zuen geruza ilun bat da, toki batzuetan besteetan baino trinkoagoa izan zena, adibidez, Europan eta Asiako zenbait eskualdetan. Europako zenbait eskualdetan lanbro horren trinkotasunak Eguzkiaren argia sartzea ia bere osotasunean galarazten zuen. 536. urtean, lanbro horrek eragin handiena izan zuen eskualdeetan, ez zen udarik izan; horrek toki horietan jendearen beldurra eta matxinadak eragin zituen. Azken ikerketen arabera, 536ko udan lau ordu inguruko egunak izan zituzten eta ez zuten ia egun eguzkitsurik eduki; baliteke horrek garaiko gizakiengan munduaren azkena hurbil edukitzearen susmoa eragin izana. Lanbro iluna hemezortzi hilabeteren buruan urtu zen.

Datu zehatzei so eginez gero, munduko tenperatura 1,5 eta 2,5 gradu artean jaitsi zela diote zientzialariek, batez bestean. Jaitsiera hori hain denbora-tarte laburrean gertatzea oso larria da eta horregatik, Txinan udako elurteak erregistratu zituzten, gosete ikaragarriak jazo ziren eta norbanako ugari hil ziren. Gertaera horrek gerorako ondorioak utzi zituen, adibidez, mende osoa iraungo zuen ahuldade ekonomikoa sortu zuen. Meteorito edo kometa baten talkak errautsezko hodei bat sorrarazi zuen teoria honen babesleen arabera, mundu guztian hedatu zena. Alabaina, meteorito baten talkak utzi ohi duen iridioaren bariazioa ez da gaur arte atzeman 536. urteari dagokion estratuan. 1984an, R. B. Stothers zientzialariak adierazi zuen errautsezko hodei hori askatu zuen sumendia gaurko Papua Ginea Berriko Rabaul sumendia izan zitekeela. 2018an Harvard Unibertsitateko zientzialariek Groenlandiako izotz-hodiak aztertu eta bertan 536. urteari zegokion erregistroa bilatu zuten, bertan, Islandiako sumendien erupzioarekin bat zetozen partikulak atzematea lortu zuten. Haatik, lorratz hauek ez zuten gertaera bere osotasunean azaltzea lortu, ez baitzuten azaltzen gertaera hurrengo bi hamarkadetara luzatu izana.

## Erreferentziak
Jon Ander Pérez Ruiz de Garibai

**Jon Ander Pérez Ruiz de Garibai** (Gasteiz, Araba, 1990eko urtarrilaren 16a) Euskal Herriko futbolari ohia da. Aurrelari gisa aritzen zen.

## Estatistikak 
*2019ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
In the Land of Women

***In the Land of Women*** (euskaraz *Emakumeen Lurraldea*), 2007ko Jonathan Kasdan estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Adam Brody, Kristen Stewart eta Meg Ryan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles, Carter Webb (Adam Brody) mutil gazte eta idazle hautagaiak Sofia (Elena Anaya) neskalagunarekin harremana amaitu eta lurjota dagoenez, hiria laga eta Detroiteko auzune batean Phyllis (Olympia Dukakis) amonarekin bizitzera joatea erabakiko du. un suburbio de Detroit. Idatzi ahal izateko bere burua isolatzen saiatu arren, Hardwicke bizilagunak ezagutuko ditu: Sarah (Meg Ryan) ama eta Lucy (Kristen Stewart) eta Paige (Makenzie Vega) alabez osatua. Carterrek bere amona eta emakume horiekin duen harremanari esker amaiera zirudiena bere bizitzaren abenturaren hastapena bezala ikusten hasiko da.

## Aktoreak 
* Adam Brody: Carter Webb
* Kristen Stewart: Lucy Hardwicke
* Makenzie Vega: Paige Hardwicke
* Meg Ryan: Sarah Hardwicke
* Olympia Dukakis: Carterren amona, Phyllis
* JoBeth Williams: Agnes Webb, Carterren ama
* Elena Anaya: Sofia
* Clark Gregg: Nelson Hardwicke
* Ginnifer Goodwin: Janey
* Adrian Hough: Whitman doktorea
* Brenda James: Iris
* Dustin Milligan: Eric Watts
* Rob Reinis: Avi
* Elise Gatien: Tiffany
* Danielle Savre: Hayley Duncan
* Christine Danielle Connolly: Tanya
* Graham Wardle: Gabe Foley
* Jeff Cunningham: Howard Portchnik
* Ilyse Mimoun: Nelsonen laguntzailea
* Karin Konoval: Ida Rosen doktorea

## Kanpo estekak 
* IMDBko filma ikusgai
Marie Antoinette (2006ko filma)

***Marie Antoinette***, 2006ko Sofia Coppola estatubatuarrak zuzendutako biografia eta historia drama film bat da. Maria Antonieta (1755-1793) frantziar erreginaren bizitzan oinarritua dago. Kirsten Dunst, Jason Schwartzman, Judy Davis, Rip Torn, Asia Argento, Rose Byrne, Molly Shannon, Shirley Henderson, Danny Huston eta Steve Coogan aktoreek antzeztu zuten.

Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria irabazi zuen (Milena Canonero).

## Argumentua 
XVIII. mendearen bigarren erdialdea, Luis XVI.a Frantziakoa (Jason Schwartzman) eta Maria Antonieta Austriakoaren (Kirsten Dunst) ezkontzak Frantziako Erresuma eta Austriako Habsburgotar monarkiaren arteko aliantza gauzatu dezake. Hamalau urte besterik ez dituela, austriar printzesa xaloa, familia eta lagunekin batera, Viena hiria laga eta Parisko errege gorte oparo, sofistikatu eta libertinora joatera derrigortua egongo da, bertan intriga eta eskandaluak nonahi daudelarik. Neska gaztea Versaillesko gorteak errepresentatzen duen bere isolamenduaren aurka errebelatu eta Frantziako historian gutxien ulertua izan den erreginetako bat bilakatu zen.

## Aktoreak 
* Kirsten Dunst: Maria Antonieta Austriakoa
* Jason Schwartzman: Luis XVI.a Frantziakoa
* Judy Davis: Ana Arpajongoa
* Steve Coogan: Florimond de Mercy-Argenteau
* Rip Torn: Luis XV.a Frantziakoa
* Rose Byrne: Yolande de Polastron
* Asia Argento: Jeanne Bécu
* Molly Shannon: Viktoria Frantziakoa
* Shirley Henderson: Sofia Frantziakoa
* Danny Huston: Josef II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa
* Marianne Faithfull: Maria Teresa I.a Austriakoa
* Jamie Dornan: Hans Axel von Fersen
* Tom Hardy: Raumont
* Al Weaver: Karlos X.a Frantziakoa
* Mary Nighy: Maria Teresa Savoia-Carignangoa
* Sebastian Armesto: Luis XVIII.a Frantziakoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Joan Hurtado Mendozakoa (1285-1367)

**Joan Hurtado Mendozakoa "Zaharra"** ( - Naiarako gudua, ) arabar aitoren semea eta militarra izan zen, mendozatarren buruzagia.

## Biografia 
Joan Hurtado Mendozakoa *Bizarduna*ren, Mendozako VI. jaunaren, eta Maria Mendozakoaren seme gazteena izan zen, Lope Garcia Salazarren arabera. Bere anaiak izan ziren: Pedro Gonzalez Mendozakoa, Almazángo I. jauna eta Hurtado Diaz Mendozakoa, Corzanako I. jauna

Mendibil, Otogoien, Otobarren eta Martiodako jauna izan zen eta Arriagako Kofradiako kide izan zen. 1332an Alfontso XI.a Gaztelakoa koroatu zuten urtean eta Arriagako kofradia desegin zenean, Joan Hurtado Mendozakoa *Garbia* edo *Gaztea* (c. 1329- c. 1404) bere semeari utzi zizkion Otogoien eta Otobarrenen gaineko jaurgoa.

1339an, Ehun Urteko Gerraren hasieran, Alfontso XI.a Gaztelakoaren enbaxadorea izan zen Frantzia eta Ingalaterrako erregeen aurrean. Eduardo III.a Ingalaterrakoak begi onez ikusi zuen eta 1348an Ingalaterrara itzuli zen gaztelar itsasontzien interesak defendatzeko. Gaztelako Gerra Zibilean Henrike II.aren alde egin zuen.

## Erreferentziak
KIA

**KIA**, beste batzuen artean, hurrengoa izan daiteke:

* **Kia Motors**, Hego Koreako automobil-fabrikatzailea;
* ingelesezko *killed in action*, **Borrokan hilda**;
* **Kuwait Investment Authority**, Kuwaiteko inbertsio funts subiranoa.
Lope Gonzalez Mendozakoa

**Lope Gonzalez Mendozakoa** (-) arabar aitoren semea eta militarra izan zen, mendozatarren buruzagia.

## Biografia 
Lope Iñiguez de Mendoza, Laudioko III. jaunaren iloba eta Gonzalo Lopez de Mendozaren semea izan zen. Mendozako III. jauna Urraka Gaztelakoaren maiordomo nagusia eta Alfontso VII.a Gaztelakoaren gortisaua izan zen.

Arratoko guduan Iñigo Gebarakoak zuzenduriko ganboatar baleztariek oinaztar zalditeria sarraskitu zuten. Lope Gonzalez Mendozakoa bera eta bere suhia zen Lope Mendozakoa hilda eroriz.

## Seme-alabak 
Maria Gartzia Arabakoa ezkondu eta honako seme-alabak izan zituen:
* Diego Lopez Mendozakoa (c. 1176 - 1266)
* Ruy Lopez Mendozakoa

## Erreferentziak
Bonbarda (argipena)

**Bonbarda** izan daiteke:

* **Bonbarda**, Erdi Aroko suzko arma.
* **Bonbarda**, musika-instrumentua.
* **Bonbarda**, bi mastako itsasontzia.
Bonbarda (arma)

thumb|250px|Bonbarda bat.

**Bonbarda**, gaur egun, suzko arma eramangarririk antzinakoena bezala hartzen dena, kanoiaren aurrekari izango zen artilleriako pieza primitibo bat izan zen.

Bonbardak burdina forjatuzko tabilez eta uztaiz egiten zituzten. Zangoz eta errekamaraz osaturik zeuden, eta elkarren artean lotzen zituzten, soken bidez. Oso luzera laburrekoak ziren, eta jaurtigai gisa zakarki landutako harrizko esfera bat jaurtitzen zuten.

Laster, ordea, luzeagoak bihurtu ziren, eta, XIV. mendea amaitzean, aurrerapen garrantzitsu bat egin zen harrizko esfera burdinurtuzko esferarekin ordezkatzen hastean, honek kalibrea murriztea ahalbidetu zuelarik. XV. mendearen amaieran, honakoetatik bereiz daiteke: bonbarda trabukera, morteroren aurrekaria; pasavolantea, ohiko bonbardak baino luzeagoa eta kalibre txikiagokoa; zerbatana eta falkonetea. Garai honetako beste aurrerapen bat, kainoi deitu ziren zango jarraituko piezen eraikuntza izan zen.
Bonbarda (musika tresna)

**Bonbarda** (, ) mihi bikoitzeko zurezko haize instrumentu da, zuloak dituen hodi koniko batez osatua. Soinua instrumentuaren ahoan dagoen interpretearen putz indartsu baten bidez lortzen dute, mihi bikoitza ezpainen artean jarriz eta nota musikal ezberdinak hodiaren zuloak estaliz gauzatzen dituzte. Oboeen familiako kidea da, eta bere ezaugarriak txirimia eta dultzainaren antzekoak dira. Soinu zabala eta oso indartsua du, tronpetaren antzekoa.

Musika klasikoaren arloan XVIII. mendera arte egon zen erabileran

## Musikariak eta egileak 
Bretainieraz jotzaileei  diete. Hona hemen jotzaile ezagun batzuk:

Eta hona hemen luthier batzuk:
* Hervieux & Glet
* Jorj Botuha
* Youenn Le Bihan
* Axone (Jean-Luc Ollivier)
* Yvon Le Coant
* Jil Lehart (Gilles Lehart)
* Christian Besrechel
* Éric Ollu
* Rudy Le Doyen
* Dorig Le Voyer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mrs. Jayden

**Mrs. Jayden** 2018. urtean Iruñean sortutako elektro-ska musika taldea da.

Iñaki Pupilasek (ahotsa, gitarra) eta Gontzal Apariciok (teklatuak) sortu zuten 2018an eta 2019an atera dute aurreneko diskoa.

## Diskografia 
* *Dena ahazteko bidea / Dena hasteko bidea* (autoekoizpena, 2019)

## Erreferentziak
How to Lose Friends & Alienate People (filma)

***How to Lose Friends & Alienate People*** (euskaraz *Nola Galdu Lagunak eta Jendea Lerrokatu*), 2008ko Robert B. Weide estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Toby Young britainiar kazetariak idatzitako *2001eko izenburu berdineko memorietan* oinarritua dago. Simon Pegg, Kirsten Dunst, Danny Huston, Gillian Anderson, Megan Fox and Jeff Bridges, Max Minghella eta Margo Stilley aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Sidney Young (Simon Pegg) etorkizun bikaina izan dezakeen britainiar kazetariak New Yorkeko aldizkari prestigiotsuenetako batean idazteko aukera izango du: "Sharps". Young, lotsagabea eta inongo printzipio, taktu eta autokontrolik gabeko gizasemea da, Manhattanen bere bidea egiten saiatuz, baina halabeharrez, bere jokaera zakar eta gustu txarreko txantxek estualdi ugari biziaraziko dizkiote.

## Aktoreak 
* Simon Pegg: Sidney Young
* Kirsten Dunst: Alison Olsen
* Megan Fox: Sophie Maes
* Danny Huston: Lawrence Maddox
* Gillian Anderson: Eleanor Johnson
* Jeff Bridges: Clayton Harding
* Bill Paterson: Lord Richard Young
* Max Minghella: Vincent Lepak
* Miriam Margolyes: Kowalski andrea
* Margo Stilley: Ingrid
* Jefferson Mays: Bill Nathanson
* Nathalie Cox: Tabernako emakumea
* Charlotte Devaney: Bobbie

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bonbarda (itsasontzia)

eskuinera|thumb|300px|*Granado* izeneko bonbarda, 1742an itsasoratua.

**Bonbarda** bi mastako itsasontzi mota izan zen. Bere bizkarrak oso zorrotzak ziren, morteroak jaurtitzean bolboraren bultzadari eutsi ahal izateko.

Lehen aldiz, Calais 1346an bonbardatu zituenean erabili zituzten, baina lehenengo itsasontzia espezializatuak XVIII. mendean Bernard Renau Elizagarai nafarrak Frantziako Itsas Armadarentzat diseinatu zuen. Zortzi kanoiez gain, bi mortero zeramatzaten, bonbak gotorlekuen barruan bota eta tropen lehorreratzea babesteko.

## Kanpo estekak
Ekhi Lambert

**Ekhi Lambert** (Irulegi, 1990), Nafarroa Behereko musikari eta abeslaria da.

## Ibilbidea 
Donibane Garaziko Seitan folk taldean hasi zen 2014an eta hainbat txapelketatan kantatu ondoren 2018an diskoa atera zuten. 2019an bakarkako lan bat argitaratu zuen, *Haustura* izenekoa. Honetarako Yoan Arostegui eta Miguel Etcheverry-ren laguntza izan zuen.

2024an bigarren bakarkako diskoa atera zuen, *Inbasioak* izenekoa. Besteak beste Joseba Irazoki izan zuen alboan.

## Diskografia 
* *Haustura* (2019, Mukuru / Xofaldia Prod)
* *Inbasioak* (2024, Forbidden Colours)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abu Mahdi al-Muhandis

**Abu Mahdi al-Muhandis**, jaiotzez**Jamal Jafaar Mohammed Ali Ebrahimi** () (Basora, 1954ko uztailaren 1a - Bagdad, 2020ko urtarrilaren 3a) Irakeko militarra izan zen. Komandante graduarekin, Herri Mobilizaziorako Indarra aliantza paramilitarraren aintzindaria zen. Tikritko bigarren guduan hartu zuen parte, 2015ean.

## Biografia 
[thumb|250px|Abu Mahdi al-Muhandis [Qasem Soleimanirekin.]]
Basoran jaioa, 1977an ingeniaritza ikasketak amaitu zituen. Urte horretan Dawa Alderdi Islamikoan sartu zen. Sadam Huseinek alderdi hori debekatu zuenean, Abu Mahdi al-Muhandisek Irango Ahvaz hirira ihes egin zuen; hiri horretan Irango gobernuak iheslariak jasotzeko kanpamendu bat egokitu zuen.

1980. hamarkadan, Kuwaiten egin zituen aktibitateei esker, terrorismo akusazioa jasan zuen. Ameriketako Estatu Batuek plazaratutako terroristen izenen zerrendean berea agertu zen. Ihes eginda, hala ere, Irango epaitegi batek epaitu zuen eta heriotz-zigorra ezarri zitzaion. Akusazio nagusiak Estatu Batuetako eta Frantziako enbaxaden aurkako bonbez burututako erasoak ziren.
 
2003an, Sadam Husein hil ondoren, Irakera itzuli zen. Irakeko Gerra bukatu ondoren, Irakeko Ibrahim al-Jaafari Lehen Ministroaren aholkulari gisa lan egin zuen. 2005ean, Babiloniako probintziaren ordezkari gisa, Irakeko Parlamenturako aukeratu zuten. 2007an, behin estatubatuarrek haren ibilbidea ezagutuez gero, Nuri al-Maliki Lehen Ministroari presionatu zioten. Ondorioz, Iranera ihes egin zuen berriro ere, armada estatubatuarrak Irak utzi arte. Berriro Iraken, Mobilizazio Herritarraren Indarrak ondoko komandante gisa, aliantzaren zuzendaritzan lagundu zuen.

Hedabide batzuen ustez, Irango Iraultza Islamikoaren Goardiaren gorputzaren Quds Indarrarekin lotura izan zuen; Quds Indarrak nazioarteko ekitzetaz arduratzen da. Reuters agentziaren arabera Hezbolako Brigaden taldekidea zen.

2020an Estatu Batuarrek Bagdadko Nazioarteko Aireportuaren aurkako erasoa egin zuten eta zazpi pertsona hil zituzten, tartean Qasem Soleimani general iraniarra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Qasem Soleimani

## Kanpo estekak 
* [Iritziak erasoaren aurrean, Paulo Ostolaza(https://eu.wikipedia.org/wiki/Paulo_Ostolaza)ren artikulua *Berria*n.]
Borrokan hilda

[thumb|Estatubatuar Armadaren hilerria, [Colleville-sur-Merretik gertu.]]

**Borrokan hilda** ( edo *KIA*), militarrek, sarri, kontrako indarrek eragindako heriotzak adierazteko erabiltzen duten eroritakoen sailkapen bat da. Posible da Borrokan hilda terminoa erabiltzea, bai lehen lerroan borrokatzen duten tropentzat, bai itsas, aireko eta laguntzako edo errefortzuko unitateentzat. Ez ditu barne hartzen istripu, eraso terrorista edo bestelako "ez etsai" gertaeran hildakoak.

Zaurien ondorioz hildako terminoa ( edo *DOW*) guduaren ondorengo edo ospitaletan hildakoentzat erabil daiteke, bertan eragindako zaurien ondorioz.

## Ikus, gainera 
* Borrokan desagertua
* Gerra-preso

## Kanpo estekak
Txirimia

thumb|Txirimia bat.
**Txirimia** edo **xaramela** oboearen familiako antzinako musikako eta herri-musikako instrumentuen izen generikoa da. Mihi bikoitzekoak dira, giltzarik gabeak izaten dira, eta kanpai-formako pabiloia izaten dute. Europan, XIII-XVII. mende bitartean erabili ziren, eta herri-musikan iraun dute gaur arte. Munduko herri askotan erabiltzen dira. Familia honetakoak dira, funtsean, dultzaina, txanbela edo bonbarda.

Ekialde Hurbilean, ziur asko duela 2000 urte, erabiltzen zuten eta Europan Gurutzadetan zehar sartu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omago (musika taldea)

**Omago** 2019an Bilbon sortutako pop-folk musika taldea da.

## Ibilbidea 
2019an bertan *BBK Soinu Berriak* txapelketa irabazi zuen eta honi esker EPa argitaratu zuen. 2020 urteko Bilbao BBK Live kontzertuan joko du.

## Diskografia 
* *Omago*  (2019) - EP-a

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezbaian (musika taldea)

**Ezbaian** 2019 urtean Ondarroan sortutako punk-rock musika taldea da.

## Diskografia 
* *Ezbaian* (autoekozpena, 2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://ezbaiantaldea.bandcamp.com/releases
Kornamusa

[thumb|[Madariondo arrunt|Madariondozko zurez egindako kornamusa bat.]]
**Kornamusa** () mihi bikoitzeko haizezko musika tresna bat da, jatorria, Erromatar Inperioan duena. Kromornoarekiko antzekotasuna du. Gaitak kornamusen familiakoak dira, baina ez dira horietara mugatzen.

Kornamusa batzuk ez dira zuzenean jotzen zangoetan putz eginez, baizik eta interpreteak portaviento izeneko hodi baten bidez jotzen du eta airea mihi hodi batetik edo gehiagotatik pasatzen du zahagi izeneko poltsa batera iritsi arte. Aire jarioa etengabea denez, tresnaren hodiek etenik gabe jotzen dute. Nota melodiko errepikatuak artikulatzeko, haien artean apaindura-notak (oso laburrak) sartu behar dituzte.

## Kanpo estekak
Xaramela

[thumb|Xaramela moderno bat. [Fitxategi:Clarinette chalumeau.ogg]]
**Xaramela** klarinetearen familiako antzinako musikako eta herri-musikako instrumentuen izen generikoa da. Mihi bakunekoak dira, giltzarik gabeak izaten dira, eta batzuek kanpai-formako pabiloia izaten dute. Europan, XIII-XVII. mende bitartean erabili ziren, eta herri-musikan iraun dute gaur arte. Munduko herri askotan erabiltzen dira. Alboka, funtsean, bi xaramela eta bi adar zatiz osaturik dago.

## Beste izenak 
Xaramela
tokiko euskarazko testuetan:
*xaramela (xaramel, xaranbel, xanbel, txaranbel);

batzuetan
*txabila,
*txurunbela,
*xalin,
*zahamiola.
Tokiko gaztelaniaz:
*caramillo,
''churumbela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txanbela
* Dultzaina
* Txirimia
* Txilibitua
* Txistua
* Txirula
* Oboe
* Bonbarda

## Kanpo estekak
Santa Barbara (musika taldea)

**Santa Barbara** 2016. urtean Lapurdin sorturiko pop-rock musika taldea da. Michel Harispuruk eta Patxi Martiarenak sortu zuten eta 2019an 5 abestitako diskoa atera dute.

## Diskografia 
* *Santa Barbara* (2019, autoekoizpena)

## Erreferentziak
Hari (musika)

[thumb|[Piano baten hariak.]]
**Haria** luzeraren aldean oso mehea den objektu elastikoa da, bi euskarriren artean tenkatzen dena, eta pultsatuz, igurtziz edo kolpekatuz bibrarazten zaiona soinua sortzeko. Hariaren gaia naturala (hestea, zeta, metala...) edo sintetikoa izan daiteke (nylona). Hariak sortzen duen soinuaren maiztasuna luzeraren funtzioa da (luzeago, baxuago), eta lodiera ere luzeraren arabera handitu behar da. Soinu baxuak sortu behar dituzten hari batzuk bihurrikatuak dira (metalezko hari bat kiribilduta dago haien inguruan)

Hona hemen gitarra baten harien luzerak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mihi (musika)

150px|thumb|Saxofoi baten mihi bakarra.

**Mihia** zenbait haize instrumentutan erabiltzen den xafla mehea da, gutxi-asko elastikoa, bibratzean soinua sortzen duena. Mutur bat finkatua du, eta bestea aire-korrontearen eraginez bibratzen da. Instrumentu batzuek mihi bakarra dute (klarinetea, saxofoia), beste batzuek bikoitza edo pita (oboea, dultzaina...). Lehenengoetan, mihiak ahoko piezaren kontra bibratzen du; besteetan, batak bestearen kontra. Horrelakoak kanaberazkoak izaten dira. Badira mihi libreak dituzten instrumentuak ere (harmoniuma, akordeoia, harmonika...); mihia metalezkoa izaten da horrelakoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xatiro (musikaria)

**Xatiro** —jaiotzako izen-deiturez, **Unai Hernandez Unda**— (Bilbo, Bizkaia, 1983) rap abeslari euskalduna da.

Euskaraz zein gaztelaniaz egiten du rap estiloko musika. Bere abestien hitzetan literatura, komikiak eta filmak aipatzen ditu, eguneroko kontuekin nahastuz. Satira eta ironia ere erabiltzen ditu politikaz eta erlijioaz hitz egiteko.

Argitara eman zuen lehen lana *Xatirokeriak* (2016) diskoa izan zen. Bertan, rock, blues eta country estiloak raparekin nahasten zituen. Rap musika generoarekin batera rock, hardcore, pop klasikoa edo Lo-fi estiloetan ere murgiltzen da. Esan genezake Lo-fi hip hopa dela bere azken lanen estilo nagusia.

Hainbat bideo-klip ekoiztu ditu, bere abestiak beste formatu batzuetan ere ekoizteko.

## Diskografia 
* *Xatirokeriak* (2016, autoekoizpena)
* *Cassiopeia* (2019, DeepSoda)

## Erreferentziak
Ahoko pieza

[thumb|[Tronpeta baten ahoko pieza.]]
**Ahoko pieza** putz eginez jotzen diren haize-instrumentuetan, ezpainen kontra jartzen den edo ahoan sartzen den instrumentuaren pieza da. Ahokoaren forma eta erabiltzeko modua instrumentuaren arabera aldatzen dira (metalezkoa, mihi bakunekoa edo mihi bikoitzekoa den).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Under the Silver Lake

***Under the Silver Lake*** (euskaraz *Silver Lake Pean*), 2018ko David Robert Mitchell estatubatuarrak zuzendutako neo-noir thriller komedia film bat da. Andrew Garfield eta Riley Keough aktoreek antzeztu zuten.

2018ko Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmarengatik lehiatu zen.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles, bere urbanizazio prototipoko apartamentuan, Samek (Andrew Garﬁeld) bizimodu guztiz aspergarria darama. Ez du bere errutinatik ateratzen duen bizipen kitzigarraririk, egun batez Sarah (Riley Keough) bizilagun berri sexy eta misteriotsua agertzen den arte, ondoren desagertzeko. Ta halere Sami bitxikeria gehiago jazoko zaizkio, auzoan txakur hiltzaile bat aske baidabil...

## Aktoreak 
* Andrew Garfield: Sam
* Riley Keough: Sarah
* Topher Grace: Tabernako tipoa
* Callie Hernandez: Millicent Sevence
* Don McManus: Amaierako gizona
* Jeremy Bobb: Kantautorea
* Riki Lindhome: Aktorea
* Zosia Mamet: Troy
* Patrick Fischler: Komiki zalea
* Jimmi Simpson: Allen
* Grace Van Patten: Globoen neska
* India Menuez: Etorkizuneko izarra
* Wendy Vanden Heuvel: Topless Txorio Emakumea
* Chris Gann: Jefferson Sevence
* Jessica Makinson: Sevence andrea
* Stephanie Moore: Gelakide ilegaztaina
* Sibongile Mlambo: Gelakide ileoria
* Rex Linn: Managerra
* Laura-Leigh: Mae
* Luke Baines: Jesus
* Allie MacDonald: Meek emaztegaia
* Victoria Bruno: Clara Bow emaztegaia
* Lola Blanc: Irakurketa betaurrekodun emaztegaia
* Silversun Pickups: Band
* Sydney Sweeney: 2. etorkizuneko izarrra
* Guy Nardulli: Atezaina
* David Yow: Errege Etxegabea
* Adam Bartley: Polizia
* June Carryl: Sheriffa
* Summer Bishil: EX/Billboard neska

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Assata (musika taldea)

**Assata** 2019. urtean Arrasaten sorturiko rock eta funk taldea da.

## Diskografia 
* *Dantzatu, madarikatuok!* (2019, autoekoizpena)
* *Oasia* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak
Badajozko barruti gotortua

**Badajozko barruti gotortua** Extremadurako Badajoz hirian dagoen militar-eraikin multzo aberatsa da. Gehienak XVII eta XVIII. mendeetan eraiki baziren ere, azpian erorkin eta aztarna zaharragoak aurkitu dira. Badajoz Ibn Marwánek IX. mendean sortu zuen lehen unetik, hiri gotortua izan zen. Multzo horretatik asko dira gordetzen diren elementuak. Barruti gotortu honen helburua Badajoz hiria Portugalgo erasoetatik babestea zen.

## Barrutiaren elementuak 
Oso barruti aberatsa da. Bertan, gotorlekuak, atariak, fortinak, tunelak, galeriak, e.a aurki daizteke. Hona hemen nagusiak:

### Baluarteak 
* San Antonio sasibaluartea
* San Pedro baluartea
* Trinidad baluartea
* Santa María baluartea
* San Roque baluartea
* San Juan baluartea
* Santiago baluartea
* San José baluartea
* San Vicente baluartea
* Palmas Atearen sasibaluartea

### Ateak 
* Méridako atea
* Trinidadeko atea
* Pilarreko atea
* Palmas atea
* Pajaritos atea
* San Vicenteko atea
* Pelambres atea
* Ate Berria

### Gotorlekuak 
* San Cristóbal gotorlekua
* Picuriña gotorlekua
* Pardaleras gotorlekua
* Cuestas fortina
* Palmasko Zubiaren burua

## Iruditegia 

File:Adarve_alcazaba_badajoz_1.JPG|Espantaperros dorrea
File:Alcazaba_14.jpg|Alkazabako harresiak
File:Plaza_Alta,_Badajoz_(ES)_-_panoramio.jpg|Goiko plaza
File:BA-R.A-Baluarte_de_San_Roque_02.jpg|Pilarreko atea
File:Puerta_Palma-1.JPG|Palmas atea
File:BA-R.A-Hornabeque_de_la_Cabeza_del_Puente_de_Palmas_01.jpg|Gaueko ikuspegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Badajozko gotorlekuan Youtuben.
* :Gotorlekuen ibilbidea Badajozko turismo bulegoan.
HAARP proiektua

thumb|295x295px|HAARP proiektuaren egoitza, airetik ikusita.
**HAARP proiektua** (ingelesezko sigletatik eratorria: *High Frequency Active Auroral Research Program*, euskarara *Maiztasun Altuko Aurora Aktiboaren Ikerkuntza Programa* gisa itzuli daitekeena) Ameriketako Estatu Batuen Itsas eta Aire armadek, Defentsa Aurreratuko Ikerkuntza Proiektuen Agentziak eta Alaskako Unibertsitateak finantzatutako proiektu bat izan zen. Proiektuaren helburua ionosferaren ezaugarriak ikertzea zen, ondoren gune hori baliatzen duten teknologiak garatzeko, besteak beste, irrati-komunikazioen igorpen eta hedadura eta zaintza estrategikoa (misilak atzemateko sistemak, adibidez).

Proiektuaren ekintzak HAARPen Ikerketarako Estazioan burutzen ziren (ingelesez, *HAARP Research Station*), Gakonatik hurbil, Alaskan.

HAARP Estazioko baliabide nagusia Ikerketa Ionosferikorako Gailua da, ingelesetik jasotzen dituen IRI siglen bidez ezagunagoa. IRI gailua maiztasun altuko irrati-transmisore bat da, ionosferaren gune jakin bateko ezaugarri elektromagnetikoak aldatzeko gaitasuna duena. Gune horretan jazotzen diren aldaketak hainbat gailuren bidez aztertzen dira, hala nola, UHF eta VHF irrati-maiztasuneko bandetan kokatzen diren radarren, zundaketa digitalaren eta indukzio zein saturazio magnetometroen bidez.

HAARP Estazioa 1993an jarri zen martxan. Gaur egungo IRIa 2007tik dago abian eta bere kontratista emankorrena BAE Advanced Technologies da. 2008ra bitarte, HAARP proiektuan, gutxi gorabehera, 250 milioi dolar xahutu ziren eta horien artetik zati batek zergetan zuen jatorria, adibidez, eraikitze lanetan baliatu zen diruak.

Proiektu honek zeresan handia izan du konspirazio teorien babesleen artean, izan ere, gertaera ugariren erruduntzat jo izan da, horien artean hainbat hondamen natural leporatu zaizkio. Zientzialari eta gai jakinetan jakitunek ez dituzte aintzakotzat hartu kritika hauek eta horien artean zenbaitek era jolastian hartu ditu, adibidez, David Naiditch informatikari ikerlariak: "[HAARP proiektuarenak] bere helburuek enigmatikoak dirudite zientzian jakintza gutxi dituztenentzat".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philip Pullman

**Philip Pullman** — (Norfolk, Ingalaterra, 1946ko urriaren 19a) ingelesezko eleberrigilea da, batez ere *His Dark Materials* fantasiazko seriearen egile izateagatik ospetsua.

## Idatzitako liburuak 
### *His Dark Materials* seriea 
* *Northern Lights* (1997)
* *The Subtle Knife* (1998)
* *The Amber Spyglass* (1999)

### *The Book of Dust* seriea 
* *La Belle Sauvage* (2017)
* *The Secret Commonwealth* (2019)

## Euskaraz 
Pullmanen *The Butterfly Tattoo* (1998) euskarara *Tximeleta tatuajea* ekarri zuen, 2003an, Koro Navarro itzultzaileak. (ISBN-13 978-8497461504)

## Erreferentziak
Philip Reeve

**Philip Reeve** — (Brighton, Ingalaterra, 1966ko otsailaren 28a) ingelesezko eleberrigilea da, batez ere *Mortal Engines* fantasiazko seriearen egile izateagatik ospetsua.

## Idatzitako liburuak 
### *Mortal Engines* seriea 
* *Mortal Engines* (2001)
* ''Predator's Gold* (2003)
* *Infernal Devices* (2005)
* *A Darkling Plain* (2006)

### *Fever Crumb* seriea 
* *Fever Crumb* (2009)
* *A Web of Air* (2010)
* *Scrivener's Moon'' (2011)

## Erreferentziak
San Felipe Neri Otoiztegia (Cádiz)

**San Felipe Neri Otoiztegia** () Cádiz hiri andaluziarrean (Espainian) dagoen eraikin barrokoa da. 1685 eta 1719 artean eraiki zen. Espainiako 1812ko Konstituzioa eraikin horretan idatzi zen.

## Historia 
Barroko estiloko eraikin hau, oinplanta eliptikoa du. 1685tik 1719ra Blas Díaz arkitektoa egin zuen. 1755eko Lisboako lurrikarak gogor astindu zuen eliza eta, ondorioz, kupula 1764an berreraikia izan behar izan zen; lan horren arduraduna Pedro Afanador izan zen. 1812an urte bereko konstituzio liberala hemen idatzi zen. Kanpo aldean oroitarri batzuek gertaera gogorarazten dute.

## Ezaugarriak 
Oinplanta eliptikoa du. Erretaula nagusia Murillo margolariak egindako Andre Mariaren sortze garbiaren margolana ikus daiteke; espezialisten iritziz Murilloren onenetariko bat da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Oratorio San Felipe Neri (36941098876).jpg|Sarrera nagusia
Fitxategi:Oratorio San Felipe Neri,Cádiz,Andalucia,España - 9047038622.jpg|Aldare nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskantzu

[thumb|320px|[Leitzako (Nafarroa) bi etxe, eskantzuak nabarmen eraikin ertzetan.]]
[thumb|eskuinera|Aragona Gonzaga jauregiaren eskantzuak (XVI. mendea), [Erroma]]
**Eskantzua**, horma edo beste harlan baten ertza da, bereziki harlanduz egina. Batzuk egiturazkoak dira, sendotasuna emanez harlanduxkaz eginiko hormari, baina beste batzuk guztiz estetikoak ertza nabarmentzeko.. Eskantzuak indarra, iraunkortasuna eta gastua iradokitzen du, eta horrek guztiak egituraren presentziaren zantzua indartzen du ikuslearengan.

Ohikoak dira Euskal Herriko arkitektura tradizionalean eta bereziki nabarmentzeko joera dago, hormaren beste atalekin alderatuta. Honen arrazoi nagusia eraikuntzakoa da: eraikin eta hormen ertza atal ahulagoa denez (bermerik gabea edo kolpeak izateko aukera gehiagorekin) eskantzuak kalitate hobea behar izaten dute, bai material aldetan bai forma aldetik. Horregatik, nahiz-eta askotan eraikina harlanduxkaz edo adreiluz egina izan, eskantzuak harlanduzkoak dira.

Estetikoak bakarrik badira, urratze edo esgrafiatu teknika gisa egin daitezke, are margotuz ''trompe-l'oeil'' bezala.

## Historia 
Harlanduzko eskantzuak erabiltzea ohikoa zen etruskoen artean. Antzinateko eta Erdi Aroko harrizko eraikin askotan, eskantzuak dira zehaztasunez zizelkatutako harri bakarrak.

## Irudiak 

File:Letamendi ikuspegia.jpg|Letamendi baserria, Beasain (GI)
File:Ottignies - Chevet - chaînage.JPG|Saint-Rémi d'Ottignies elizako eskantzua, harladuzkoa adreiluzko horman, Ottignies-Louvain-la-Neuve (Belgika)
File:Quoins 2017-02-10 019.jpg|Lake County Courthouse, Crown Point, Indiana (AEB)
File:El Carral - Oquendo Goikoa jauregia 007.jpg|Okendo jauregiak (Sopuerta), (BI)]]
File:Iholdy Chateau.JPG|Oltzeko jauregia, Iholdi (NB)

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
The Grudge (2020ko filma)

***The Grudge*** (euskaraz *Arrangura*), 2020ko Nicolas Pesce estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Takashi Shimizu japoniar zuzendariaren *Ju-On: The Grudge* (2004) filmearen berregokitzapena da. Andrea Riseborough, Demián Bichir, John Cho, Betty Gilpin, Lin Shaye eta Jacki Weaver aktoreek antzeztu zuten.

Sam Raimi, Rob Tapert eta Taka Ichisek ekoitzi zuten.

## Argumentua 
Espiritu gaizto ta mendekuzale baten bizilekua den sorgindutako etxe batean sartzen den jende oro madarikatzen du, heriotz bortitz batera bultzaraziz.

## Aktoreak 
* Andrea Riseborough: Muldoon detektibea
* Demián Bichir: Goodman detektibea
* John Cho: Peter Spencer
* Betty Gilpin: Nina Spencer
* Lin Shaye: Faith Matheson
* Jacki Weaver: Lorna Moody
* Frankie Faison: William Matheson
* William Sadler: Wilson detektibea
* John J. Hansen: Burke
* Tara Westwood: Fiona Landers
* David Lawrence Brown: Sam Landers
* Zoe Fish: Melinda Landers
* Junko Bailey: Kayako Saeki
* Nancy Sorel: Cole agentea
* Stephanie Sy: Amnio erizaina
* Joel Marsh Garland: Grecco detektibea
* Robin Ruel: Friedman doktorea
* Bradley Sawatzky: Michaels ofiziala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Málagako taifa

**Málagako taifa** () Al Andalusko taifa erreinu musulmana izan zen. 1026an independizatu ziren Kordobako kaliferritik eta 1238an Granadako Erresumaren eskuetan erori zen. Sorrera eta desagerpenaren artean lau aro izan zituen.

## Emirren zerrenda 
### Hammudtarrak 
* Yahya al-Mutali: 1026 or 1027–1035
* Idris I.a al-Mutaayyad: 1035–1039
* Yahya II.a al-Qaim: 1039–1040
* Hasan al-Mustansir: 1040–1042
* Naya Usurpatzailea: 1042
* Idris II.a al-Ali: 1042–1047 d. 1054/5
* Muhammad I.a ben al-Qasim: 1047–1053
* Idris III.a al Sami: 1053
* Idris II (berrezarria): 1053–1054/5
* Muhammad II.a al-Mustali: 1054/5
* Yahya III.a al-Mahdi (Melillan 1063–1064): 1054/5–1057/8
** Granadako taifarekin bat: 1057/8–1073

### Ziritarrak 
* Tamim: 1073–1090
** Almorabideek konkistatua: 1090–1145

### Hassunidtarrak 
* Abul-Hakam al-Husayn: 1145–1153
** Almohadeek konkistatua: 1153–1229

### Zannunidtarrak 
* Ibn Zannun: 1229?–1239
** Granadak konkistatua: 1239–1487

## Kanpo estekak
Esne Bidearen sorrera (Rubens)

***Esne Bidearen sorrera*** 1636an egindako Peter Paul Rubens margolariaren lana da, Prado museoan P01668 inbentario zenbakia duena.  Felipe IV.ak Rubensi enkargatu zion, Velazquez bezalako beste pintoreei bezala, haien lanekin Pardo mendian zuen Torre de la Parada aisialdirako etxea dekoratzeko. 

## Gaia 
Herakles heroia (erromatarrentzat Herkules) Zeus jainkoaren (erromatar mitologian Jupiter eta Pertseoren ondorengoa den Alkmena hilkorraren semea da.

Alkmenaren senarra zen Anftrion erregearen itxura hartu zuen Zeusek Alkmenarekin batera Herakles ernalarazteko. Alkmena Zeusekin igaro zen gau bat eta Anfitrionekin bestea; Bakoitzarekin seme bat sortuz: Herakles, Zeusena; eta Ifickes, Anfitrionena.

Zeusen emazteak, Hera (erromatarrentzako Juno ) jeloskor, bi suge bidali zizkion Herakles txikiari bere sehaskan zegoela hil zezaten, baina umeak bere esku indartsuez ito zituen. Zeusek Herakles hilezkor bihurtu Herak berak bularra ematea lortu zuenean, haurra titian jarriz lo zegoen bitartean. Umearen zurrukapetak jainkosa esnatu zuen eta berak haserre bizian zakarki apartatu zuen. Ordutik aurrera, isuritako esnea Olimporantz doan izar-bidea izango da, Esne Bidea. 

## Artelanaren deskribapena 
Junoren irudia, hodei tronu baten gainean eserita dago. Aurpegien adierazpenei dagokionez, jainkosak harridura keinua erakusten du, txikia bere bularrean aurkitzean. Junoren pubis-a estaltzen duen oihal gorriak, bere gorputzaren zuritasunarekin eta Herkulesenarekin kontrastatzeko balio du. Bere atzean, hegazterrenek tiratutako gurdi bat ageri da, bere animaliarik gogokoena. Jupiter ezkerraldea, atzeko planoa, bere ikurrak diren elementuak inguruan dituelarik (arranoa eta tximista) eszena begiratzen du. Irudiak hondo ilun baten gainean kokatzen dira, bolumen-efektu handiagoa lortuz.

## Mitoaren isla artean 

Fitxategi:Peter Paul Rubens - The Birth of the Milky Way, 1636-1637.jpg
Fitxategi:Jacopo Tintoretto - The Origin of the Milky Way - Yorck Project.jpg
Fitxategi:Montpellier Opéra La Voie Lactée.jpg
Fitxategi:W. T. Benda 'The Earth and the Milky Way and moon', 1918.jpg
Fitxategi:Hugo-de-Groot-Syntagma-Arateorum MG 0638.tif

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esne Bidearen jatorria (Tintoretto)

## Kanpo estekak 
* Kintana, Xabier. MITOLOGI ETA ASTRONOMI IZENEN INGURUAN (Euskaltzaindia)
* [IT] *Esne bidearen jaiotza* pasarte mitologikoaren erreferentziak iturri klasikoetan .
What We Did on Our Holiday

***What We Did on Our Holiday*** (euskaraz *Zer Egin Genuen Gure Oporretan*), 2014ko Andy Hamilton eta Guy Jenkin britainiarrek zuzendutako drama-komedia film bat da. David Tennant, Rosamund Pike eta Billy Connolly aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Doug (David Tennant) eta Abi (Rosamund Pike) senar-emaztea normalak dira, Lottie (Emilia Jones), Mickey (Bobby Smalldridge) eta Jess (Harriet Turnbull) seme-alaba maitagarri baina xelebreen gurasoak. Gurasoak izatearen estresak beren egonkortasun mentala eta bikote bizitza arriskuan jartzean, beren semeekin batera Eskoziako Lur Garaietara bidaiatu eta oporraldi bat burutzea erabakiko dute. Bertan, familia biltzar handi batera joan eta Gordie (Billy Connolly) topatuko dute, Dougen aita guztiz xelebrea dena. Halere, senar-emazteek bakea egiteko zirudien oporraldia laisterrera estualdi eroez beteriko bizipena bilakatuko da, eta egunerokotasuna senideen arteko arrangura, gaizkiulertu eta lurjotako egoez osatua egongo da. Haurrek egoeraren ustekabeko biraketa bat sortaraztean, familia beren arteko ezberdintasunak alboratu eta elkarlanean aritzera derrigortuak egongo da, bestelakoan gehien maite dutena galtzeko arriskuan egongo baidira.

## Aktoreak 
* David Tennant: Doug McLeod
* Rosamund Pike: Abi McLeod
* Billy Connolly: Gordie McLeod
* Celia Imrie: Agnes Chisholm
* Ben Miller: Gavin McLeod
* Emilia Jones: Lottie McLeod
* Amelia Bullmore: Margaret McLeod
* Annette Crosbie: Doreen
* Lewis Davie: Kenneth McLeod
* Ralph Riach: Jimmy Cazzarotto
* Ben Presley: PC McLuhan
* Bobby Smalldridge: Mickey McLeod
* Alexia Barlier: Françoise Dupré
* Ryan Hunter: Frazer
* Harriet Turnbull: Jess Mcleod
* Jake D'Arcy: Smokey

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
I-Ener

**I-Ener SAS** energia ekoizten duen Ipar Euskal Herriko herritar sozietate bat da. 2014ean sortu zen eta Euskal Herrian energia berriztagarriak garatzea du xede. Orotariko akziodunak ditu, norbanakoak zein entrepresa, elkarte eta egitura publikoak (tartean Euskal Hirigune Elkargoa). Egun 300.000€ baino gehiagoko kapitala du eta Donazaharren kokatua da. Akzio bakoitza 50€tan saldua da.

## Ekoizpena eta ibilmoldea 
I-Ener entrepresak eguzki plakak baliatzen ditu energiaren ekoizteko. Herriko Etxeekin elkarlanean, eraikin publikoetako teilatuetan eguzki panoak ezartzea bideragarria denetz ikertzen dute lehenik. Bideragarria bada, herrian bilkura publiko bat antolatzen dute herritarrei proiektuaren berri emateko eta ekonomikoki parte hartzera bultzatzeko. Zuzendaritzako talde batzorde batek eta lehendakari batek gobernatzen dute sozietatea. Sozietatearen kide asoziatuak dira biak.

GoiEner Hegoaldeko entrepresarekin harreman estua mantentzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Enargia
* Energia berriztagarri
* Euskal Herriko egitura energetikoa
* GoiEner
* Zelula fotovoltaiko

## Kanpo estekak 
* I-Enerren webgunea
* Enargiaren webgunea
A Farewell to Arms (1957ko filma)

***A Farewell to Arms*** (euskaraz *Agur Armei*), 1957ko Charles Vidor hungariarrak zuzendutako amodiozko gerra drama film bat da. Ernest Hemingway idazlearen *1929ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Rock Hudson, Jennifer Jones, Vittorio De Sica eta Elaine Stritch aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Vittorio De Sica).

## Argumentua 
Lehen Mundu Gerra (1914-1918). AEBak 1917an gerran sartu aurretik, Frederick Henry estatubatuar kazetari gazteak frontetik hurbil egoteko asmoz Italiar Anbulantzien Taldean boluntario izateko izen eman zuen.

## Aktoreak 
* Rock Hudson: Frederick Henry
* Jennifer Jones: Catherine Barkley
* Vittorio De Sica: Alessandro Rinaldi maiorra
* Oskar Homolka: Emerich doktorea
* Mercedes McCambridge: Van Campen andereinoa
* Elaine Stritch: Helen Ferguson
* Kurt Kasznar: Bonello
* Victor Francen: Valentini kolonela
* Franco Interlenghi: Aymo
* Leopoldo Trieste: Passini
* José Nieto: Stampi maiorra (edota Jose Nieto)
* Georges Bréhat: Bassi kapitaina (edota Georges Brehat)
* Johanna Hofer: Zimmerman andrea
* Eduard Linkers: Zimmerman tenientea
* Eva Kotthaus: Itxaron gelako erizaina
* Alberto Sordi: Aita Galli
* Joan Shawlee: Erizain ileoria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ruy Lopez Mendozakoa

**Ruy Lopez Mendozakoa** arabar aitoren semea eta militarra izan zen, mendozatarren buruzagia.

## Biografia 
Lope Gonzalez Mendozakoa, Mendozako III. jauna, eta
Maria Gartzia Arabakoaren bigarren semea izan zen. Baeza (1227an) eta Sevilla (1248an) hirietako konkistan parte hartu zuen, bigarrenaren *repartidor* bilakatuz. Alfontso X.a Gaztelakoak Alcalá de Guadaíran lurraldeak eman zizkion. 1253 eta 1262 artean Gaztelako almirantea izan zen..

## Erreferentziak
Miriam Arrillaga

**Miriam Arrillaga Beloki**, ezagunagoa **Arrillaga I.a** deituraz (Aginaga, Gipuzkoa, 2000ko irailaren 21a) esku-pilotaria da. Atzelari aritzen da, esku-pilotako lehiaketa nagusietan (buruz burukoa, binakakoa eta lau eta erdikoa). Emakumeen pilota elkarteko (EPE) kidea da.

## Palmaresa 
2019ko abenduan Emakume Master Cupen izenarekin jokatutako seigarren txapelketa izan zen. Leire Etxanizek eta Miriam Arrillagak irabazi zituzten Emakume Master Cupeko lau eta erdiko txapelak: Etxanizek pilota gozoarekin, eta Arrillagak mistoarekin. Etxanizek bosgarrena zuen, eta Arrillagak, estreinakoa. 92 pilotari aritu ziren. Bi txapeldunak oso pozik egon ziren, txapelketari esker «segida» zuelako, eta urtez urte gero eta emakume gehiagok ematen zutelako izena. Emakume Pilotarien Elkartea (EPE) sortzeaz ere pozik, aurrera begira bide luzea egon arren.

2021ean Miriam Arrillagak Amaia Aldairen aurka jokatu zuen abenduaren 19an Mungian Emakume Master Cupeko lau eta erdiko finala. Partidu hasiera nahiko berdindua izan zen, baina garailea Aldai izan zen 14-22ko emaitzarekin. 

2021ean, Europako Frontballean Miriam Arrillaga txapelduna izan zen nagusi mailan, Maritxu Houset lapurtarra bigarrena. Miren Larrarte 21 urtez azpiko txapelduna izan zen eta bigarrena L. Garai.

## Kirol lorpenak 
* 2019an Emakume Master Cup-en 4 eta erdiko txapelduna (Pilota mixtoko lehena). Laboral Kutxa Emakume Master Cup txapelketako finalak jokatu ziren Zumarragan eta frontoia txiki gelditu zen. Udalak Zelai Arizti aretoa ireki behar izan zuen, kanpoan gelditu zirenek ETBren zuzeneko emanaldia bertan ikusteko aukera izan zezaten. Lehen mailako finalean, Leire Garaik eta Leire Etxanizek 22 eta 5 irabazi zieten Patri Espinar eta Miriam Arrillagari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Amaia Aldai txapeldunaren eta Miriam Arrillaga txapeldunordearen Partiduaren laburpena, Mungia 2021.12
* Elkarrizketa: Ez nuen espero. Izena ez ematekotan egon nintzen Berria, 2021.12.17
Juda operazioa

**Juda Operazioa** () Guardia Zibilaren 2019ko iraileko operazio bati emandako izena da, Auzitegi Nazionalaren seigarren instrukzio-epaitegiak agindutakoa. Operazioan, Errepublikaren Defentsa Batzordeekin (EDB edo, katalanez, CDR) erlazionaturiko zazpi pertsona atxilotu zituzten. 2020ko urtarrilaren 10ean azkeneko bi atxilotuak askatu zituzten.

2020ko ekainaren 22an, Espainiako Auzitegi Gorenak beste lau CDR deklaratzera deitzen ditu (Esther, Sònia, Rafael eta Queralt), terrorismo-delituarengatik, bai eta, berriro ere, jada askatuak ziren David Burria eta Clara Borrero. Denetara, 13 dira Juda operazioaren testuinguruan inbestigatuak diren gazteak.

## Erreferentziak
Band-e Kaisar

**Band-e Kaisar** (; "Zesarren presa"), **Pol-e Kaisar **("Zesarren zubia"), **Valerianoren Zubia** edo **Shadirwan**, antzinako arku zubi bat izan zen Xuxtarren, Iranen, eta lehena herrialdean presa batekin konbinatzen. Sasanidarrek eraikia, erromatar gerrako presoak eskulan bezala erabiliz, K. a. III. mendean. Sasaniden aginduz, zubi erromatar baten eta persiar lurraldearen sakonean zegoen presa erromatar baten diseinuaren adibiderik ekialdekoena ere izan zen. Asmo bikoitzeko diseinuak eragin handia izan zuen Irango ingeniaritza zibilean, eta funtsezkoa izan zen ura kudeatzeko teknika sasanidarrak garatzeko.

Karun ibaiaren gainean 500 metro luze inguruko gainezkatze-presa, Irango ibairik emankorrena, Xuxtarreko Sistema Hidrauliko Historikoaren egitura nagusia izan zen, hiri honek bere nekazaritza produktibitatea sortu zuelarik, eta UNESCOk, 2009an, Irango Gizateriaren Ondarearen 10. gune bezala izendatua izan dena. Gainegitura arkeatuak Pasargadae eta Ctesiphon hiriburu sasanidarraren arteko errepide garrantzitsua zeharkatzen zuen. Askotan, garai islamiarrean konponduta, presaren zubia XIX. mendearen amaierara arte erabili zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
A Farewell to Arms (1932ko filma)

***A Farewell to Arms*** (euskaraz: "Agur armei") 1932ko filma da, drama erromantiko generokoa, Frank Borzage estatubatuar zinemagileak zuzendutakoa. Ernest Hemingway idazlearen *A Farewell to Arms* eleberrian oinarriturik dago. Helen Hayes, Gary Cooper eta Adolphe Menjou izan ziren aktore nagusiak.

Argazkigintza onenaren (Charles Bryant Lang. Jr) eta soinu onenaren (Franklin Hansen) Oskar sariak irabazi zituen, eta film onenaren (Paramount Pictures - Adolph Zukor) eta zuzendaritza artistiko onenaren (Hans Dreier eta Roland Anderson) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
Lehen Mundu Gerra (1914-1918). 1917an AEBak gerran sartu aurretik, Frederick Henry estatubatuar kazetariak, frontetik ahal bezain hurbilen egoteko asmoz, Italiar Anbulantzia Taldean izen emango du. Zauritua izan ondoren, ospitalera eramango dute eta bertan Catherine Barkley (Helen Hayes) britainiar erizainaz maiteminduko da.

## Aktoreak 
* Helen Hayes: Catherine Barkley
* Gary Cooper: Frederic Henry tenientea
* Adolphe Menjou: Rinaldi maiorra
* Mary Philips: Helen Ferguson
* Jack La Rue: Apaiza
* Blanche Friderici: Erizain burua
* Mary Forbes: Van Campen andereinoa
* Gilbert Emery: Britainiar maiorra
* Herman Bing: Suitzar posta langilea (krediturik gabe)
* Agostino Borgato: Giulio (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Love & Other Drugs

***Love & Other Drugs*** () 2011ko Edward Zwick estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama-komedia film bat da. Jamie Reidy idazlearen *Hard Sell: The Evolution of a Viagra Salesman* () liburuan oinarritua dago. Jake Gyllenhaal, Anne Hathaway, Oliver Platt, Hank Azaria, Josh Gad eta Gabriel Macht aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
1990eko hamarkadaren amaiera, Jamie Randall (Jake Gyllenhaal) emakumeak erakartzeaz gain botika salmenten mundu gupidagabean arrakasta duen gizon gaztea da. Egun batez, klinika batean Maggie Murdock (Anne Hathaway) ezagutuko du, Parkinsonen gaixotasuna duen neska gazte oso independentea. Bien arteko erakarpena berehalakoa da eta maitasun harreman bati ekingo diote.

## Aktoreak 
* Jake Gyllenhaal: Jamie Randall
* Anne Hathaway: Maggie Murdock
* Oliver Platt: Bruce Winston
* Hank Azaria: Stan Knight doktorea
* Josh Gad: Josh Randall
* Gabriel Macht: Trey Hannigan
* Judy Greer: Cindy
* George Segal: James Randall doktorea
* Jill Clayburgh: Nancy Randall
* Nikki DeLoach: Christy
* Katheryn Winnick: Lisa
* Natalie Gold: Helen Randall doktorea
* Michael Chernus: Jerry
* Michael Buffer: Pfizer Biltzarreko kidea
* Jaimie Alexander: Carol (krediturik gabe)
* Anthony Mannella: Sam, laborategi teknikaria (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Antziola (argipena)

Antziola euskal lekuizen bat da. Toki hauexek eman ditzake aditzera:

* Antziola, Hernaniko auzo bat, Gipuzkoa
* Antziola, Urruñako auzo bat, Lapurdi
* Antziola, izen bereko auzoan sortzen den erreka bat, Lapurdi
Mentaberri (erreka)

**Mentaberri** (**Antziola** izenez ere aipatua) erreka labur bat da, Urruña eta Hendaia udalerrien arteko mugan sortzen dena, Lapurdin. Haizabia (Haïçabia) esparruan itsasoratzen da, Euskal Erlaitzean. Eskualduna kanpinaren aldamenetik doa beheko arroan. Bertako herritarren arabera, garai batean lau eihera zituen bere ibilguan: Dorrondegi, Fagadi, Asporotz eta Haizabia. Itsasoratu aitzineko Haizabiko tartean, ubideraturik dago. 1831n "Mentaberriko ura" izenaz aipatzen da.
thumb|Mentaberri erreka Haizabian, Urruña

## Erreferentziak
Roberto Uriarte

**Roberto Uriarte** izan daiteke:
* Roberto Uriarte Torrealdai (1960-) legelari eta politikaria.
* Roberto Uriarte Urizar (1986-) esku huskako pilotaria.