Andrew Wakefield

alt= Wakefield txertoen aurkako kontzentrazio batean, Varsovian (Polonia), 2019ko ekainean. |thumb|Wakefield txertoen aurkako kontzentrazio batean, Varsovian (Polonia), 2019ko ekainean.
**Andrew Jeremy Wakefield** (1956ko irailaren 3an jaioa)  britainiar iruzurgilea, zilegitasun gabeko akademikoa, txertoen aurkako aktibista eta mediku ohia da.

Wakefield osasun-erregistrotik kendu zuten The Lancet MMRren autismoaren iruzurrean parte hartzeagatik. 1998ko azterlan horrek iruzurrez baieztatzen zuen lotura bat zegoela elgorriaren, hazizurrien eta errubeolaren aurkako txertoaren (MMR) eta autismoaren artean. Ikerketaren inguruko publizitateak txertaketaren onarpenean beherakada nabarmena eragin zuen, eta, horren ondorioz, hainbat elgorri-agerraldi izan ziren mundu osoan, zeinak heriotza asko eragin zituzten.

Londresko Royal Free Ospitaleko gibeleko transplante-programan zirujaua izan zen, eta *Royal Free and University College School of Medicin*-eko gastroenterologia esperimentaleko ohorezko aholkulari eta irakasle titular bihurtu zen. Han zituen postuei uko egin zien 2001ean, "elkarren adostasunez", eta gero Estatu Batuetara joan zen bizitzera. 2004an, Wakefieldek Austien (Texas) Thoughtful House ikerketa-zentroa (orain Haurren Osasun eta Garapenerako Johnson Zentro gisa berrizendatua) fundatu eta bertan lanean hasi zen. Ikerketa-zentro horretan zuzendari exekutibo gisa jardun zuen 2010eko otsailera arte, Britainiako Kontseilu Mediko Orokorrak (BKMO) bere aurkako salaketak aurkeztu ondoren uko egin zuen arte. Gerora, txertoen aurkako aktibismoagatik egin zen ezagun.

Wakefieldek autismoari buruzko 1998ko artikulua argitaratu zuen *The Lancet* aldizkari mediko ospetsuan, eta bertan autismoari lotutako enterokolitis mota berri bat identifikatu zuela adierazi zuen. Hala ere, beste ikertzaile batzuek ezin izan zituzten bere aurkikuntzak erreproduzitu   eta Brian Deer *Sunday Times* egunkariko kazetariak egindako 2004ko ikerketa batek Wakefieldek jakinarazi gabeko interes finantzarioen gatazkak identifikatu zituen . Ikerketa horretan jakin zen Wakefieldek urtean 43 milioi dolar irabaz zitzakeela froga-kitak salduz.  Egoera horretan, Wakefielden egilekide gehienek babesa kendu zieten ikerketaren interpretazioei  eta Kontseilu Mediko Orokorrak ikerketa bat egin zuen Wakefield eta bere bi lankide ohiren aurkako jokabide txarraren salaketei buruz  .

2010ean, BKMOk aurkitu zuen Wakefield ez zela zintzoa izan bere ikerketan, bere pazienteen interesen aurka jardun zuela, garapen atzerapena zuten haurrak gaizki tratatu zituela,  eta "bere eginbeharretan huts egin zuela aholkulari arduradun gisa".    *The Lancet*-ek 1998ko Wakefielden argitalpenean atzera egin zuen, BKMOren aurkikuntzetan oinarrituta, eskuizkribuko elementuak faltsutu egin zirela eta aldizkaria Wakefieldek "engainatu" zuela adieraziz.  Hiru hilabete geroago, Wakefield Erresuma Batuko mediku-erregistrotik kendu zuten, neurri batean *The Lancet*-en argitaratutako ikerketa nahita faltsutzeagatik, eta Erresuma Batuan medikuntza erabiltzea debekatu zioten. Erlazionatutako legezko erabaki batean, Britainia Handiko auzitegi batek esan zuen "gaur egun ez dagoela inolako gorputz errespetagarririk MMR txertoa eta autismoa/enterokolitisa kausalki lotuta daudela dioen hipotesia babesten duenik".  2016an, Wakefieldek Vaxxed: From Cover-Up to Catastrophe txertoen aurkako filma zuzendu zuen.

### Bizitza goiztiarra eta hezkuntza 
Wakefield 1956ko irailaren 3an jaio zen, Graham Wakefield neurologoaren eta Bridget d' Estouteville Matthews mediku orokorraren semea, Taploweko (Ingalaterra) *Canadian Red Cross Memorial* Ospitalean.  King Edward 's School eskola independenteko ikasle gisa, bertako errugbi taldeko kapitaina izan zen.  Wakefieldek medikuntza ikasi zuen St Mary' s Hospital Medical Schoolen  Torontoko Unibertsitatean (Kanada) *Wellcome Trust*-en bidaia beka bati esker heste meharraren transplanteari buruzko ikasketak egiten jarraitu zuen.    

2010eko maiatzean, *The Times* egunkariak jakinarazi zuen Visceraleko aholkulari medikoa zela, Erresuma Batuko ongintzako erakunde bat, "hesteetako gaixotasunak eta garapenaren nahasmenduak ikertzen dituena". 

Wakefieldek *Strategic Autism Initiative* irabazi-asmorik gabeko erakundea sortu zuen autismoari buruzko ikerketak enkargatzeko, eta 2013an *Medical Interventions for Autism* izeneko enpresa baten eta *Autism Media Channel* izeneko beste baten zuzendaria izan zen. 

Hasiera batean Donald Trumpen babesa izan zuen arren, elgorri izurrite baten ondorioz Trumpek bere posizioa aldatu zuen.  Ondoren, sare sozialen plataformek beste bide bat eman zioten Wakefieldi bere txertaketaren aurkako kanpaina sustatzeko, eta horrek ondorio globalak izan zituen, nahiz eta inoiz ez duen paziente bat zuzenean tratatu. 

*The Telegraph*-en 2020ko artikulu baten arabera, Wakefield nabarmena bihurtu zen txertoen aurkako mugimenduan, eta COVID-19aren pandemian txertoen segurtasunari buruzko baieztapen ez zilegiak sustatu zituen. Gailur politikoetan agertu zen txertoek "hil" egingo gaituztela ohartaraziz, eta txertoen erabileraren aurkako protesta orokorrak egitera deitu zuen. 

2025ean *Democracy Now*-rekin izandako elkarrizketa batean, Brian Deer ikerketa-kazetariak Robert F. Kennedy Jr., Andrew Wakefield eta Del Bigtree identifikatu zituen txertoen aurkako mugimenduaren lider nagusi gisa. Elkarrizketan zehar, Deerrek Kennedy Jr.-entzako Senatuaren berrespen-audientziei buruzko bere ikuspegia eskaini zuen, Bernie Sanders eta Bill Cassidy senatarien zalantzan murgiduz, non Kennedy Wakefielden zilegitasun gabeko teoriarekin lotuta agertzen den.  

#### Elgorriaren birusaren eta Crohnen gaixotasunaren arteko erlazioari buruzko baieztapenak 
Erresuma Batura itzulita, gibela transplantatzeko programan lan egin zuen Londresko Royal Free Ospitalean. Ondorengo ikerketek ezin izan zuten hipotesi hori baieztatu, eta Britainia Handiko aditu talde batek 1998an azterlan batzuk berrikusi zituen, eta ondorioztatu zuen elgorriaren birusak ez zuela Crohnen gaixotasuna eragiten, ezta MMR txertoak ere. 

Geroago, 1995ean, Crohnen gaixotasunari buruzko ikerketa bat egiten ari zela, Rosemary Kessick, autismoa zuen haur baten ama, harengana hurbildu zen eta laguntza bilatu zuen bere semearen hesteetako arazoetarako eta autismorako; Kessickek Alergiak Eragindako Autismoa izeneko talde bat zuzentzen zuen.  1996an, Wakefieldek MMR txertoaren eta autismoaren arteko lotura posibleak ikertu zituen.  "elkarren adostasunez eta Royal College of Pathologists taldeko kide izendatu zuten", eta AEBetara joan zen bizitzera 2001ean  (edo 2004an, beste bertsio baten arabera). 

Wakefieldek debekatuta dauka mediku gisa jardutea Erresuma Batuan  Nahiz eta gaur egun AEBetan bizi den. Bertan jarraitzaileak ditu, Jenny McCarthy  antibakuna barne, Wakefielden autobiografiaren hitzaurrea idatzi zuena, *Callous Disregard*. Wakefieldek autismoaren antzeko sintomak dituen seme bat du,  MMR txertoak eragin zituela uste duena  Deerren arabera, 2011tik aurrera, Wakefield Austinetik gertu bizi da bere familiarekin.  2005ean Japonian egindako ikerketa batek ondorioztatu zuen ez zegoela kausazko harremanik MMR txertoaren eta autismoaren artean MMR txerto hirukoitza jaso zuten haurren eta elgorriaren, hazizurrien eta errubeolaren aurkako banakako txertoak jaso zituzten haurren taldeetan. Japonian, MMR txertoaren ordez banakako txertoak jarri zituzten 1993an .

Artikuluak kausazko loturarik frogatu ez zuela zioen arren, argitaratu aurretik, Wakefieldek adierazpenak egin zituen prentsaurreko batean eta ospitaleak igorritako prentsa-ohar batean, MMR txerto hirukoitza bertan behera uzteko eskatuz, ikerketa gehiago egin arte.  Geroago, "prentsako zientzia" gisa kritikatu zuten.  *BBC News-*en arabera, prentsaurreko hau izan zen, *The Lancet* artikuluaren ordez, MMR txertaketaren beldurra elikatu zuena.  BBCren txostenak zioenez, kazetariei esan zien "arazo morala" zela eta jada ezin zuela elgorria, hazizurriak eta errubeola txertoa hirunaka etengabe erabili. «Premiazko ikerketa gehigarria behar da, MMRk pertsona kopuru txiki batean konplikazio hori eragin dezakeen jakiteko”, esan zuen Wakefieldek une horretan.   2001eko azaroan, Wakefieldek uko egin zion Royal Free Ospitaleari,  esanez: "Joateko eskatu didate, nire ikerketaren emaitzak gustukoak eta onartuak ez direlako". 

2004an, Wakefield Austingo (Texas) *Thoughtful House* ikerketa-zentroan hasi zen lanean.  Wakefield *Thoughtful House-*ko zuzendari exekutiboa izan zen 2010eko otsailera arte, Britainiar Kontseilu Mediko Orokorrak (BKMO) bere kontra egindako salaketen ondorioz uko egin zion arte. 

2004ko otsailean, eztabaida berpiztu egin zen Wakefieldi interes-gatazka bat leporatu ziotenean. *The Sunday Times* egunkarian, Brian Deerrek jakinarazi zuen *The Lancet* estudioan zeuden 12 haurren gurasoetako batzuk Erresuma Batuko abokatu baten bidez errekrutatu zituztela, MMR fabrikatzaileen aurkako demanda bat prestatzen ari baitzen, eta Royal Free Ospitalek 55,000 libra jaso zituela Erresuma Batuko Lege Laguntzako Batzordetik (orain Legezko Zerbitzuen Batzordea) ikerketa ordaintzeko.  Lehenago, 2003ko urrian, batzarrak MMR fabrikatzaileen aurkako auzirako finantzaketa publikoa eten zuen.  Erresuma Batuko Kontseilu Mediko Nagusiak *The Sunday Times* egunkarian egindako salaketen ikerketa baten ondoren, Wakefieldi jokabide profesional txar larria leporatu zioten, baita zintzotasunik eza ere. 2006ko abenduan, Deerrek, *The Sunday Times* egunkarian idatzi zuenean, jakinarazi zuen, gainera, Royal Free Hospitalari emandako diruaz gain, MMR demandaren ardura zuten abokatuek 400.000 libra baino gehiago ordaindu zizkiotela Wakefieldi. 

2004ko *Sunday Times*-eko txostena baino hogeita lau ordu lehenago, *The Lancet*-eko editoreak, Richard Horton-ek, adierazpen publiko batean erantzun zion ikerketari, Wakefield-en ikerketa "halabeharrez akastuna" zela deskribatuz, eta esan zuen uste zuela artikulua partzialki baztertua izango zela berrikusle bikoitiek Wakefield-en interes-gatazkaren berri izan balute.  *The Lancet*-eko artikuluaren hamabi egileetako hamarrek interpretazio baten erretraktazioa argitaratu zuten geroago.  Atzera botatako artikuluaren atalak honako hau zioen:Interpretazioa. Gaixotasun gastrointestinal elkartua eta garapenaren erregresioa identifikatzen ditugu aldez aurretik normalak ziren haur talde batean. Oro har, denboran zehar ingurumen-eragile posibleekin lotu zen.Erretraktazioak honela zioen: 

#### Wakefield Channel 4 eta beste batzuen aurka 
2004ko azaroan, 4. kanalak (Channel 4) Brian Deer kazetariak *Dispatches-*entzat egindako ordubeteko ikerketa bat helarazi zuen; *Toronto Star* egunkariak esan zuen Deerrek "froga dokumentalak aurkeztu zituela Wakefieldek elgorriaren aurkako dosi bakarreko txerto baterako patente bat eskatu zuela MMR txertoaren aurkako kanpaina hasi aurretik, eta horrek bere arrazoiei buruzko galderak sortu zituen".  

Wakefield-en argitaratu gabeko hasierako patentearen eskaeraz gain,  Honen 1. orrialdeko lehen paragrafoak honela zioen:Asmakuntza hau elgorriaren birusak eragindako infekzioaren aurkako prebentziorako eta/edo profilaxirako txerto/immunizazio berri bati eta BGI-a (Hesteetako Gaixotasun Inflamatorioa) tratatzeko konposizio farmazeutiko edo terapeutiko bati buruzkoa da; bereziki, Crohn Gaixotasuna eta Ultzeradun Kolitisa eta Konduktu-gaixotasun Erregresiboa (KGE) tratatzeko.1998ko Wakefieldeko *The Lancet* artikuluan ikerketa deskribatu baino lehen, patente honen orrialde berean esplizituki baieztatzen da MMR txertoaren erabilerak autismoa eragiten duela:Orain frogatu da, halaber, MMR txertoaren erabilerak (elgorriaren aurkako txertoaren birus bizi arindua, elgorriaren birusa, hazizuriaren aurkako txertoaren birusa eta errubeolaren aurkako txertoaren birusa eta lehen aipatutako birusen andui basatiak barne hartzen dituena) hiperplasia nodular linfoide ileala, kolitis kronikoa eta garapenaren nahasmendu orokorra, autismoa barne, eragiten dituela haurtxo batzuengan.Deerren arabera, Wakefielden abokatuek 2005eko urtarrilaren 31n bidalitako gutun batek honela zioen: "Wakefield doktoreak ez zuen aurkako txertorik prestatu". 

2005eko urtarrilean, Wakefieldek difamazio bidezko prozesu bat hasi zuen Channel 4; Twenty Twenty, ekoiztetxe independentearen, The Sunday Times, eta  Brian Deerren aurka (azken honekin pertsonalki eta bere webgunearen kontra briandeer.com)  *Wakefield v Channel Four Television and Others* kasuan. Hala ere, demandak aurkeztu eta aste gutxira, Wakefieldek ekintza izozteko eskatu zuen, harik eta bere aurkako Kontseilu Mediko Orokorraren prozedurak amaitu arte. Channel 4k eta Deerrek agindu bat eskatu zioten Auzitegi Nagusiari, Wakefield bere ekintzarekin jarraitzera behartzeko edo hura hausteko. 2005eko urriaren 27an eta 28an entzunaldia egin ondoren, David Eady epaileak prozedurak etetearen aurkako epaia eman zuen:Horrela, badirudi demandatzaileak difamazioagatiko prozedurak harreman publikoetarako erabili nahi dituela, eta beste kritiko batzuk uxatu, auzi horren "eragozpenetatik" isolatuta, justifikazioaren funtsezko defentsari erantzun behar diolako... Beraz, nahiko ziur nago demandatzaileak prozeduretatik ahal zuen abantaila guztia atera nahi zuela, prozedura horietan aurrera egin nahi izan gabe eta demandatuei erreklamazioei erantzuteko aukerarik eman gabe. Epaiak 4. kanalean (Channel 4)  Deerrek Wakefielden aurka egindako salaketen laburpenak oso luzeak identifikatu zituen:  Ordainketa horiek, *The Sunday Times*-ek jakinarazi zuenez, Wakefieldek *The Lancet*-en idatzitako artikulua argitaratu baino bi urte lehenago hasi ziren.  eta akusatu guztien legezko kostuak ordaintzeko agindu zitzaion.  

#### Beste kezka batzuk 
Wakefielden datuak ere zalantzan jarri ziren;  graduondoko ikasle ohi batek, Deerren programan agertu zenak, geroago adierazi zuen Wakefieldek ez zituela aintzat hartu bere hipotesiaren aurkako laborategiko datuak. Laborategi kolaboratzaile baten ikerketa independente batek zalantzan jarri zuen Wakefielden baieztapenak babesten zituzten datuen zehaztasuna. 

2005eko ekainean, BBCren Horizon programak 100 haur autista eta autismorik gabeko 200 haurren odol-laginen ikerketa anonimo eta argitaratu gabeko baten berri eman zuen. Jakinarazi zutenez, laginen % 99k ez zuten elgorriaren birusaren arrastorik, eta birusa zuten laginek autistak ez ziren haurrenak izateko probabilitate bera zuten, hau da, hiru laginek soilik zuten elgorriaren birusa, bat ume autista batena zen eta beste biak garapen normala zuten haur batzuena. Ikerketaren egileek ez zuten MMR txertoaren eta autismoaren arteko inolako loturarik aurkitu. 

Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko Medikuntza Institutuak (IOM),  CDCekin  eta Erresuma Batuko Osasun Zerbitzu Nazionalarekin batera,  ez dute inolako loturarik aurkitu txertoen eta autismoaren artean. Literatura medikoko berrikuspenek ere ez dute loturarik aurkitu MMR txertoaren eta autismoaren artean edo hesteetako gaixotasunarekin, Wakefieldek "enterokolitis autista" deitu zuena.   

### Kontseilu Mediko Orokorraren entzunaldiak 
2007ko uztailetik 2010eko maiatzera bitartean, Erresuma Batuko Kontseilu Mediko Orokorraren "jarduteko gaitasunari" buruzko 217 eguneko entzunaldi batek Wakefielden eta *The Lancet-*en artikuluan inplikatutako bi lankideren aurkako jokabide profesional txarreko karguak aztertu zituen.   Karguek honako hauek jasotzen zituzten:

* "MMR txertoak seme-alabei kalte egin ziela uste zuten gurasoak ordezkatzen zituzten abokatuek ordaintzen zieten azterketa egin zezaten".   
* "Ospitaleko etika-batzordeak onartu gabeko oinarri baten gainean egin zuen azterlana". 

Wakefieldek karguak ukatu zituen;  2010eko urtarrilaren 28an, GMCk Wakefielden aurka egin zuen alderdi guztietan, "aholkulari arduradun gisa zituen betebeharretan huts egin zuela" baieztatuz,  Egun berean, Wakefielden autobiografia argitaratu zen (Callous Disregard), bere aurkako karguetako baten hitz berberak erabiliz ("haurrek jasan zezaketen edozein larritasun edo oinazerekiko axolagabekeria sentibera erakutsi zuen").  

### Iruzurra eta interes-gatazka salatzea 
2009ko otsailean, *The Sunday Times*-ek jakinarazi zuen egunkariaren ikerketa gehigarri batek agerian utzi zuela Wakefieldek "bere ikerketaren emaitzak aldatu eta desitxuratu zituela, autismoarekiko lotura posible baten itxura sortuz", erregistro medikoen egunkariak eta lekukoekiko elkarrizketek lortutako ebidentzia aipatuz, eta GMCri aurkeztutako ebidentziak babestuta.

2010eko apirilean, Deerrek bere aurkikuntzen laborategiko alderdiak zabaldu zituen BMJko txosten batean, histopatologia kliniko arrunten emaitzak (Royal Free ospitaletik lortutakoak) medikuntza eskolan aldaketa orokorrak, normaletatik anormaletara, jasan zituztela eta *The Lancet-en* argitaratu zirela azalduz. 2011ko urtarrilaren 2an, Deerrek hamabi haurren datuak alderatzen zituzten bi taula eman zituen, ospitaleko jatorrizko datuak eta *The Lancet-*en 1998ko artikuluan erabilitako aldaketa orokorretako datuak erakutsiz. 

2011ko urtarrilaren 5ean, BMJk Brian Deerren artikulu bat argitaratu zuen, "Nola manipulatu zen MMR txertoaren aurkako kasua" izenekoa. *The Lancet-*en artikuluak 12 paziente pediatrikoren kasu batzuei buruz hitz egiten zuen; enterokolitisaren eta autismo erregresiboaren ustezko "sindrome berri" bati buruz informatzen zuen, eta MMR txertoarekin lotzen zuen "ageriko gertaera abiarazle" gisa. Baina, egia esan: 

* Autismo erregresiboa zuten bederatzi haurretatik hiruk ez zuten autismoaren diagnostikorik. Ume batek bakarrik zeukan autismo erregresibo argia;
* Dokumentuak 12 haurrak "aldez aurretik normalak" zirela zioen arren, haietako bostek lehendik dokumentatuta zeuden garapen-arazoak zituzten;
* Jakinarazi zen haur batzuek MMR txertoa jaso eta egun gutxira izan zituztela lehen jokabide-sintomak, baina erregistroek dokumentatu zuten txertaketa egin eta hilabete batzuetara hasi zirela;
* Bederatzi kasutan, konplikaziorik gabeko histopatologia kolonikoaren emaitzak (hanturazko zelulen populazioen fluktuazio baliogabeak edo minimoak adierazten zituztenak) aldatu egin ziren medikuntza-fakultatearen "ikerketa-berrikuspen" baten ondoren, "kolitis ez-espezifikora";
* Zortzi haurren gurasoek MMR txertoari egotzi zioten errua, baina 11 familiak ospitalean egin zuten salaketa. Hiru salaketa baztertu izanak (guztiek adierazten dute arazoak hilabetetan agertu zirela) 14 eguneko denbora-lotura baten itxura sortzen lagundu zuen;
* Pazienteak MMR aurkako aktibisten bidez errekrutatu ziren, eta ikerketa agindu eta planifikatutako auzi baterako finantzatu zen. British Medical Journaleko editorialak ondorioztatu zuen Wakefielden artikulua "egindako iruzurra" zela.  BMJren jarraipen-artikulu batean, 2011ko urtarrilaren 11n, Washington Post egunkariak jakinarazi zuen Deerrek esan zuela Wakefieldek iragarri zuela "urtean 43 milioi dolar baino gehiago irabaziko zituela diagnostiko-kitekin" egoera berrirako, enterokolitis autista. WebMDren arabera, BMJren artikuluak ere baieztatu zuen Carmel Healthcare Ltd. enpresak arrakasta izango zuela produktuak merkaturatzen eta ordezko txerto bat garatzen, baldin eta "MMR txertoarekiko konfiantza publikoa kaltetua bada". 

#### Aldizkarien erretraktazioak 
2010eko otsailaren 2an, *The Lancet*-ek atzera egin zuen formalki Wakefield-en 1998ko artikuluan.    Erretraktazioak honako hau dio: "Frogatu da jatorrizko artikuluaren baieztapenak, hau da, haurrak 'jarraian bidali' zirela eta ikerketak tokiko etika-batzordeak 'onartu' zituela, faltsuak direla". 

2010eko maiatzean, *The American Journal of Gastroenterology-*k atzera egin zuen Wakefield-en artikulu batean, *The Lancet*-en artikuluko 12 pazienteen datuak erabiltzen zituena. 

2011ko urtarrilaren 5ean, *British Medical Journal* egunkariaren editoreek gomendatu zuten Wakefielden gainerako argitalpenak aztertzea eta beharrezkoa izanez gero atzera egitea.   Internet bidezko irrati-elkarrizketa batean, Wakefieldek esan zuen BMJren seriea "erabateko tontakeria" zela, eta ukatu egin zuen "12 haurren kasuak bere estudioan erabiltzea negozioa sustatzeko". Deerrek finantza-dibulgazioko formularioak aurkeztu ditu eta ez du onartzen Wakefieldek farmazia-industriak finantzatzen duela esatea.  

Geroago, Wakefieldek iradoki zuen osasun publikoko funtzionarioen eta konpainia farmazeutikoen konspirazio bat dagoela hori gutxiesteko, baita iradoki ere blogariei ordaintzen dietela webguneetan berari buruzko zurrumurruak argitaratzeko edo elgorriaren ondoriozko heriotzen txostenak artifizialki puztu zituztela. Deerrek aipatu zuen Wakefielden aurreko difamazioagatiko ekintza guztiak baztertuak edo erretiratuak izan zirela.   eta "Texas Long-Arm Estatutua" aipatu zuen Texasen prozedura hasteko justifikazio bezala. BMJk erantzun zuen bere txostenetan irmo jarraitzen zuela eta "eskaria gogor defendatuko" zuela.   2012ko abuztuan, Amy Meachum Barrutiko Auzitegiko epaileak ezetsi egin zuen Wakefielden demanda, jurisdikziorik ez zuelako.   Bere epaia apelazioan berretsi zen 2014ko irailean, eta Wakefieldi alde guztien kostuak ordaintzeko agindu zitzaion.  

2011ko apirilaren 5ean, Erresuma Batuko urteko kazetari espezializatu izendatu zuten Deer, Society of Editors-ek antolatutako British Press Awards sarietan. Epaileek esan zuten Deerrek Wakefieldi buruz egindako ikerketa "akats baten konponketa izugarria" izan zela.  

### Epidemiak, ondorioak eta harrera 
Medikuek, aldizkari medikoek eta editoreek Wakefielden iruzurrezko ekintzak hainbat epidemia eta heriotzekin lotzen dituzten adierazpenak egin dituzte.     Michael J. Smithek, Louisvilleko Unibertsitateko pediatriako irakasleak, "autismoaren eztabaidak immunizazio-tasetan duen eragina aztertu duen gaixotasun infekziosoetan aditua", esan zuen: "Argi eta garbi, ikerketa honen [Wakefield] emaitzek ondorioak izan dituzte".  

Wakefieldek egindako ikerketak eta MMR txertoak autismoa eragin zezakeela esan izanak Estatu Batuetan, Erresuma Batuan eta Irlandan txertaketa-tasak murriztea ekarri zuten, eta elgorriaren eta paperen ondoriozko infekzioak, gaixotasun larriak eta heriotzak eragin zituztenak, handitzea. Txertoa kaltegarria dela etengabe baieztatzeak txerto guztiekiko mesfidantza-giroa sortzen eta lehen kontrolatuta zeuden beste gaixotasun batzuk berpizten lagundu du. 

Associated Press agentziak hau jakinarazi zuen:Britainia Handiko immunizazio-tasak % 92tik % 73ra jaitsi ziren, eta % 50era iritsi ziren Londresko leku batzuetan. Efektua ez zen hain dramatikoa izan Estatu Batuetan, baina ikertzaileek uste dute 90eko hamarkadaren amaieran jaiotako 125.000 haur estatubatuarrek ez zutela MMR txertoa jaso Wakefielden zipriztinagatik.  

2011ko aldizkari bateko artikulu batek honela deskribatu zuen txertoen eta autismoaren arteko lotura: "azken 100 urteetako iruzur mediko kaltegarriena". 

2011n, Wakefield 2011ko mediku txarrenen zerrendaburu izan zen "Urteko medikuak: hobeak eta txarragoak" Medscape zerrendan.  2012ko urtarrilean, Time aldizkariak Wakefield izendatu zuen "iruzur zientifiko handien" zerrendan.  2012an Lifetime Achievement in Quackery saria eman zioten Good Thinking Society-gatik. 

The New York Times-eko idazle bat, 2011n Texaseko Tomball hirian Wakefieldek hitz egin zuen lekuan egiten ari zena, Michelle Guppy antolatzaileak mehatxatu zuen: "Izan atsegina berarekin, edo min egingo dizugu". Guppy Houstongo Autismo eta Urritasun Sarearen koordinatzailea da.  2015eko otsailaren 13an, Boloniako apelazio-auzitegi batek erabakia baliogabetu zuen. 

2015eko otsailean, Wakefieldek ukatu egin zuen Disneylanden hasi zen elgorri-izurriteagatik erantzukizunik zuenik. Era berean, berretsi egin zuen "MMR txertoak egungo autismo-izurriteari laguntzen diola" dioen sinesmen gutxietsia.

Miranda Bailey zinegileak Wakefield, bere emazte Carmel eta bere seme-alabei jarraitu zien bost urtez, The Pathological Optimist Wakefieldi buruzko dokumentala filmatzen. Skeptical Inquirer aldizkarirako idazten duen Robert Ladendorfen arabera, Bailey neutral egoten eta "ukitu gizatiar" bat gehitzen saiatu zen, eta horrek arrakasta izan zuen, Ladendorfen arabera. Wakefield "ahots leuneko baina setiatutako familiako gizon bat bezala agertzen da, bere ospea berpiztu eta bere legezko funtserako dirua biltzen saiatzen dena". 

2018an, The Skeptic-ek Rusty Razor saria eman zion Wakefieldi, "sasizientziagatik eta pentsamendu kritiko txarragatik".   Saria irakurleen bozketa bidez erabakitzen da urtero. Deborah Hyde editoreak esan zuen: "Gure kolaboratzaileek argi eta garbi sentitu zuten txertoen aurkako kalteak gaur egungo arazoa izaten jarraitzen duela, nahiz eta Wakefield jauna lehen aldiz hain aspaldi egin zen ezaguna. Haurren gaixotasun horiek benetako kaltea eragin dezakete, eta, beraz, harro gaude berri onak zabaltzen dituen erakundea izateaz: ebidentzia izugarria da txertaketa segurua dela. Babestu zure seme-alabak eta komunitatea erabiliz ". 

2022an, Wakefielden iruzurrezko ikerketa "historiako 11 gezur handienen" zerrendan sartu zen. 

### Aktibismo politikoa 
Wakefieldek Oregoneko Senatuko Osasun Arretarako Batzordearen aurrean 2015eko martxoaren 9an lekukotza ematea aurreikusi zuen, 442 Senataritza Legearen Proiektuaren aurka, "Oregongo Eskola Txertaketaren Legearen salbuespen ez-medikoak ezabatuko lituzkeen lege-proiektu bat". Oregoneko Quiropráctica Elkarteak gonbidatua zuen. Batzordeko presidenteak bertan behera utzi zuen bilera "Wakefieldek lekukotza emateko asmoa zuela argi geratu ostean". Ukatu egin zuen bere erabakiak zerikusirik zuenik Wakefielden planekin. 

2015eko apirilaren 24an, Wakefieldek bi zutikako txalo jaso zituen *Life Chiropractic College West*-eko ikasleengandik, 277 Senataritza Legearen Proiektuaren (SB 277) aurka egiteko esan zienean, txerto ez-medikoen salbuespenak ezabatzea proposatzen duen lege-proiektua. Wakefield aldez aurretik hizlari nabarmena izan zen 2014ko "California Jam" kiropraktikoen bilera batean, baita 2015eko "California Jam" mintegi batean ere, etengabeko hezkuntzako kredituekin, *Life Chiropractic College West*-ek babestua. 2015eko uztailaren 3an, Wakefieldek Santa Monican, Kalifornian, SB 277ren aurka egindako protesta batean parte hartu zuen. Duela gutxi aldarrikatutako lege-proiektu bat zen, Kaliforniako estatuko legean eskola-txertaketarako eskakizunengatiko salbuespen pertsonala ezabatzen zuena. 

Txertoen defentsari dagokionez, Wakefield konspirazioaren teoriko gisa deskribatu du *ThinkProgressek*, *The Washington Post*, *The Guardian*,  *Los Angeles Times*, *Wired*, *Johns Hopkins Bloomberg*, *Steven Salzberg*,  eta *Paul Offit*.

### Vaxxed filma 
2016an, Wakefieldek Vaxxed: From Cover-Up to Catastrophe txartelaren aurkako propaganda-filma zuzendu zuen.     Filmak "AEBetako herritarren osasuna babesteaz arduratzen den gobernu-agentziak [AEBetako Gaixotasunak Kontrolatzeko eta Prebenitzeko Zentroak (CDC)] egindako estalketa izugarria" erakutsi nahi du.]... engainu kezkagarria izan da, eta autismoa izugarri handitu da eta gure bizitzako izurrite katastrofikoena eragin du ".  Filma 2016ko New Yorkeko Tribecako Zinema Jaialditik kendu zuten, Robert De Niro jaialdiaren sortzaileak (autismoa duen seme bat du) hura sartzeko erabakia atzera bota ondoren.  Filma ere programatuta zegoen Parisko Mairie-n proiektatzeko, baina gero zinema pribatu txiki batera lekualdatu zen.  Wakefieldek zentsura deitu zion ekintza horri. Ian Lipkinek, Columbiako Unibertsitateko Mailman Osasun Publikoko Eskolako Infekzio eta Immunitate Zentroko zuzendari eta epidemiologiako irakasleak, honako hau idatzi zuen The Wall Street Journal egunkarian: "Vaxxed zientzia fikzio gisa aurkeztu izan balitz, arreta merezi luke bere argumentuagatik, pertsonaien garapenagatik eta elkarrizketagatik. Baina dokumental gisa zientziak autismoari buruz dakiena desitxuratzen du, txertoen segurtasunarekiko eta eraginkortasunarekiko konfiantza publikoa ahultzen du eta zientzialari legitimoen eta osasun publikoko funtzionarioen osotasunari erasotzen dio ". 

## Erreferentziak