Transformazio gaizto

Biologian eta Medikuntzan, **transformazio gaiztoa** zelula normal bat zelula minbizidun bihurtzen duen prozesuari deritzo. Prozesu horren ondorioz, zelulak etengabe ugaltzen dira eta tumore izeneko egiturak sortzen dituzte, hazterakoan aldameneko zelulak ere kaltetu eta hiltzen dituztenak .

## Jatorria 
Transformazio gaiztoaren jatorria anitza izan daiteke. 1981ean Doll-ek eta Peto-k AEBetan transformazio gaiztoa eta kartzinogenesi sortzen duten eragile nagusiak aipatu zituzten , hein handi batean gaur egun gutxi aldatu direnak:

### Dieta 
Dieta desegoki batek eragin handia du koloneko minbiziaren sorreran. Ikerketa asko hori frogatzen dute . Dieta osasuntsu batek, aldiz (landare-zuntz ugari dituena, eta koipe gutxi) minbizi horren aurrean babesa ematen du. Oso litekeena da transformazioa lotuta egotea dietak heste-floran sortzen dituen aldaketa mikrobiologikoekin 

Koloneko minbiziarekin ez ezik, beste minbizi mota batzuekin (birikako minbiziarekin, esaterako) ere lotu da dieta desegokia 

### Infekzioak 
2002an, Minbizirako Nazioarteko Ikerketa Agentziak minbizi guztien %11,9 birusek sortuak zirela kalkulatu zuen . Minbizia sortzen duten birusei onkobirus deritze.

Onkobirus horien artean honako hauek aipa litezke: B eta C hepatitisarenak, Epstein-Barr birusa, HTLV birusa, giza papilomaren birusa, Merkel zelulen poliomabirusa eta Kaposiren sarkomaren birusa.

Onkobirusak ez dira birus litikoak, ez dute infektatutako zelula hiltzen. Horren ordez, beren material genetikoa giza kromosometan txertatzen dute, eta bertan irauten du, zelularen material genetikoarekin batera kopiatua izanik zelula ostalaria ugaltzen denean. RNA duten birus onkogenikoen kasuan, RNA hori -alderantzizko transkriptasaren bidez- DNA bihurtzen da txertatua izan aurretik.

Birusek sortzen duten transformazio prozesuak antza handia du fago lisogenikoek bakterioetan burutzen duten lisogenia fenomenoarekin, kasu bietan birusaren DNA zelula-ostalariaren genoman integratzen delako.

Anitzak dira birusek duten mekanismoak transformazioa eragiteko eta zelularen ugalketa anarkikoa abian jartzeko. Kasu batzuetan (papilomabirusak, erretrobirus onkogenikoak...) zelula-ostalarian txertatuta dagoen DNA birikoak zelularen ugalketa areagotzen duten proteinak sintetizatzen ditu .

Gerta liteke beste birus onkogeniko batzuek zelula-ostalariaren DNA txertatzean honen proto-onkogene batzuetan edo gene tumore-supresoreetan aldaketak eragitea, zelularen etengabeko ugalketaren prozesua abian jarriz.

Birusek ez ezik, bakterioek ere kartzinogenesia abian jar dezakete infektatzen duten zelula-ostalarian transformazio gaiztoa pizterakoan. Frogatuta dago Helicobacter pyloriren andui batzuen eta urdaileko minbiziaren arteko lotura .

Helicobacter pyloria eta minbizi gastrikoaren arteko lotura estua aurkitu ondoren, beste bakterio batzuk lotu dira hainbat minbizirekin, nahiz eta orain arte ez den argi frogatu bakterio horiek kartzinogenesiaren eragile zuzenak direnik. Ikerketek zabalik jarraitzen dute susmo horiek egiaztatu ahal izateko. Bacteroides fragilis eta Fusobacterium nucleatum bakterioak, esaterako, koloneko minbiziarekin lotu dira .

## Epigenetika 
Jakina denez, DNAren mutazioek zelula normala zelula minbizidun bihur dezakete. Mutazioen atzean dauden eragile ugari -fisikoak zein kimikoak- kantzerigenoak dira, zelularen ugalketa prozesua bizkortzen dutelako.

Baina mutazioez gain, aldaketa epigenetikoak ere transformazio gaiztoa piztu dezakete. Kasu honetan, gene-adierazpenaren erregulazio prozesuan aldaketa batzuk gerta daitezke, minbiziarekin lotuta dauden gene batzuk (onkogeneak), jarduerarik gabe zeudenak, aktibatuz. Aldaketak ere kontrako zentzuan eman daitezke: gene tumore-supresoreak inhibituz, esaterako. Emaitza bera da: tumore baten agerpena.

Mekanismo epigenetikoen eragina minbiziaren agerpenean frogatuta dago 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak