open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Psathyrella corrugis f. gracilis

***Psathyrella corrugis f. gracilis*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, ez du nahikoa haragi.

Sinonimoak: *Psathyrella corrugis*, *Agaricus gracilis*, *Psathyrella gracilis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 cm arteko diametrokoa, hemisferikotik koniko-kanpai itxurakora, guztiz lautu gabe, ertza ildaskatua (helduaroan). Kapelaren azala higrofanoa, arre kolorekoa, ertzera argiagoa.

**Orriak:** Adnatuak, zabalak, sabeldunak, beix-gris kolorekoak, ertzak arrosa kolorez tindatuak. 

**Hanka:** Liraina, 8 cm arteko garaierakoa, leuna, goialdean pruinaduna, zurixka.

**Haragia:** Oso urria, mehea, hauskorra, okre zurbil kolorekoa. Usaingabea eta zapore gozokoa. Espora-jalkina, more ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "Psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehatzen erraza" esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Psathyrella pseudogracilis*, *Psathyrella squamifera* eta *Psathyrella longipes* oso antzekoak dira (batzuek aldaeratzat hartzen dituzte)

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Eremu garbietako belarretan edo hainbat basoetatik gertu. Lur azpian ezkutuan dagoen zurezko materialen oinarria behar du.

### Banaketa eremua 
Frantzia, Suitza, Austria, Hungaria, Belgika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Psathyrella hirta

***Psathyrella hirta*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da. Gorotzetan hazten da eta ale gazteen kapela eta oina harizpi zuri ugarik estaltzen dute.

Sinonimoa: *Psathyrella coprobia*, *Drosophila coprobia*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,2 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, gaztetan ganbil-kanpai itxurakoa, gero lau-ganbila; ertza fina errezelaren hondakinengatik oso flokosoa. Kapelaren azala higrofanoa, arre-gaztaina kolorekoa, errezel orokorreko ezkata fibrilosoz estalia, trinkoak eta ageri ale gazteetan, perretxikoa heldu ahala erdialdetik hasita desagertu egiten dira.

**Orriak:** Sabeldunak, zabalak, arre-grisaxka kolorekoak ertz zurixkarekin.

**Hanka:** Zilindrikoa, oinarria zuzena edo okertua, zurixka eta fibrila flokoso zuriz trinkoki estalia; erraboildun oinarria.

**Haragia:** Mehea, urria; usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehatzen erraza" esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan. Behi gorotzetan talde txikietan hazten da. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marlie Packer

**Marlie Packer** (Yeovil, Somerset, 1989ko urriaren 2a) Ingalaterrako errugbilaria da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen dena. 2017tik Premiership Women's Rugbyko Saracens Women taldean jokatzen du. 2008an egin zuen debuta Ingalaterrako emakumezkoen errugbi selekzioarekin eta, besteak beste, 2014ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen talde nazionalarekin. World Rugbyren urteko emakumezko jokalari onena izendatu zuten 2023an.

## Palmaresa 
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2014
** finalista: 2017, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oksana Xvets

**Oksana Oleksandrivna Xvets** (; Kiev, 1955eko otsailaren 10a – *ibidem*, 2022ko martxoaren 17a) ukrainar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Kieven jaioa, 1975ean Ivan Franko Antzokiko estudioan graduatu zen eta 1986an Ivan Karpenko-Kary Antzerkia, Zinema eta Telebista Unibertsitatean. Ternopileko Musika eta Drama Antzokian, Kieveko Satira Antzokian eta Kieveko Antzoki Gaztean lan egin zuen.

Antzerkian egindako lanagatik ezaguna izan arren, hainbat telesailetan ere parte hartu zuen, besteak beste *Nasledniki* (1975), *Taemnitsia Sviatogo Patrika* (2006), *Vozvrastxenie Mukhtara* (2011) eta *Dom s liliami* (2013).

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Starobinets

**Anna Starobinets**, ezizenez **Beldurraren Errusiako erregina** (Mosku, Errusia, 1978ko urriaren 25a) errusiar kazetaria, gidoilaria eta zientzia-fikzio idazlea da. Bere lana frantsesera, ingelesera, gaztelaniara, suediera, italierara, bulgariarrera, poloniarrera, grekora, japoniarrera eta turkierara itzuli da. Lan batzuk zinemara egokitu dira. 

Ukrainako inbasio errusiarra hasi zenetik, Georgiako Tbilisin finkatu da bere seme-alabekin. *«Han geldituz gero, isilik gelditzea edo egoerari aurre egitea beste aukerarik ez nuen. Gelditu ziren eta isildu ez diren lagunak espetxean daude. Ni ama bakarra naiz, ezin nuen hori egin».*

Starobínets-ek zirkurako edo Manga film luzeetan oinarritutako literaturarako agertokiak ere garatu ditu. 

2012. urtea Best seller sari nazionalaren finalistetako bat izan zen Bizitza liburuarekin. Sari hori 2013. urtean irabazi zuen *La glándula de Ícaro* ipuin-bildumarekin, 2023an katalanez argitaratua. 

2014ko udaberrian HITZ Jaialdian, Gironan eta Oloten parte hartu zuen.

2015erako, Gatlantida liburua (2015) Urteko Haur Liburu izendatu zuen The Observer egunkariak, Erresuma Batuan. 2018an, Europako Zientzia Fikziozko Elkartearen (ESFS) saria jaso zuen, «Idazle onena» kategorian.
* 2013an Best seller sari nazionala *La glándula de Ícaro* ipuin-bildumarekin. 
* 2012an Best seller sari nazionalaren finalista. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Anna Starobinets: «Ez dut uste idazten ari naizen liburua Errusian argitaratuko dutenik» Berria, 2024.02.03
Heste meharreko gainhazkuntza bakterianoaren sindrome

**Heste meharreko gainhazkuntza bakterianoaren sindromea** edo **SIBO** () sindrome heterogeneoa da, hesteetan, normalean heste meharrean, dauden bakterio moten gehiegizko kopuruak eta/edo alterazioak sortutakoa. Heste lodian ez bezala, heste meharrean ez dago bakterio kopuru handirik; normalean heste lodian egoten diren bakterioak heste meharrean neurriz kanpo hazten direnean agertzen da SIBO.

Lehen mailako arretako digestio kontsultetara joaten diren pazieen %60k diote sabelaldea puztuta dutela eta mina dutela goiko aldean. Heste meharrean bakterio on gehiegi edukitzea izan daiteke sintoma horien guztien jatorria, baina diagnostikoa eta tratamentuda ez da beti erraza. Ohikoagoa da emakumeen artean.

Sintomak beste patologia batzuekin nahasten dira. Horregatik, berariazko probak egin behar dira diagnostiko egokia eskuratzeko. Garai batean kultibo bat egiten zen, hesteetatik endoskopia baten bidez ateratzen zena, baina orain hidrogeno eta metano hatsaren testa erabiltzen da gehien osasun sisteman bakterio kontzentrazioa neurtzeko. Zoritxarrez, test horiek positibo eta negatibo faltsuak eman ditzakete.

## Kausak 
Hainbat faktorek eragin dezakete heste meharrean bakterioak metatzea: zenbait elikagai, estresa, sendagaiak neurriz kanpo hartzea, arazo psikologikoak, zenbati gaixotasun... Horien eraginez, kolonean bizi diren bakterio batzuk heste meharrerantz joaten dira. Janariarekin bakterio horiek hartzitu egiten dituzte heste meharrera iritisten diren elikagaiak, eta horrek haize ugari sortzen du, mina eta hantura. Beherakoa, karranpak, gorgalea, idorreria eta, kasurik larrienetan, mantenugaiak gaizki xurgatzea ere eragin dezake.

## Beste gaixotanusekin lotura 
%79tan sindrome hau Heste Narritagarriaren Sindromearekin batera agertzen da SIBO. Beste gaixotasun batzuek ere badaude, nahiz eta ez izan horrelako lotura nabarmenik, hala nola, gastritisa, eritasun zeliakoa, dibertikulitisa, gizentasuna, gibel gantzatsu ez-alkoholikoa, kontrolatu gabeko hipotiroidismoakolitis ultzeraduna, fibromialgia, Crohn gaitza, giltzurruneko gutxiegitasuna eta parkinsona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Hesteetako nahasmendu gero eta ohikoagoa", Consumer aldizkaria, 2024ko martxoa, 8-9 or.
* Ana Grandío Busto: "Heste meharreko gainhazkuntza bakterianoaren tratamendurako estrategia dietetikoak".
* "Zer da SIBO eta nola eragin dezake zure osasun mentalean?", Blogdepsicologia webgunean.
2023ko Emakumezkoen Sei Nazioen Txapelketa

**2023ko Emakumezkoen Sei Nazioen Txapelketa** Emakumezkoen Sei Nazioen Txapelketaren 22. edizioa izan zen. 2023ko martxoaren 25etik apirilaren 29ra jokatu zen, Eskozia, Frantzia, Gales, Ingalaterra, Irlanda eta Italiako selekzioen artean. Ingalaterra izan zen irabazlea.

Txapelketa azken partidan erabaki zen, Frantzia eta Ingalaterra neurketarik galdu gabe iritsi baitziren. Bien arteko lehia ingelesek irabazi zuten 38-33 emaitzarekin.

## Taldeak 
## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Entseguak
|-bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Ingalaterra** || **28** || 5 || 5 || 0 || 0 || 271 || 48 || +223 || 45
|-
| 2 ||align=left|  Frantzia || **21** || 5 || 4 || 0 || 1 || 202 || 67 || +135 || 32
|-
| 3 ||align=left|  Gales || **15** || 5 || 3 || 0 || 2 || 118 || 135 || -17 || 17
|-
| 4 ||align=left|  Eskozia || **10** || 5 || 2 || 0 || 3 || 94 || 178 || -84 || 15
|-
| 5 ||align=left|  Italia || **4** || 5 || 1 || 0 || 4 || 72 || 162 || -90 || 10
|-
| 6 ||align=left| 23px|Irlanda Irlanda || **0** || 5 || 0 || 0 || 5 || 25 || 192 || -167 || 3
|-
|}

## Partidak 
## Estatistikak 
### Tantogile onenak 
### Entsegugile onenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Henry Breasted

**James Henry** **Breasted** (Rockford, Illinois, AEB, 1865eko abuztuaren 27a – New York, 1935eko abenduaren 2a) estatubatuar arkeologo, egiptologo eta historialaria izan zen. 1894an Berlingo Unibertsitatean doktoretza egin ondoren —egiptologian doktoretza lortu zuen lehen estatubatuarra—, Chicagoko Unibertsitateko fakultatearekin bat egin zuen. 1901ean, Haskelleko Ekialdeko Museoko zuzendari bihurtu zen unibertsitatean, eta Egipton sakontzen jarraitu zuen. 1905ean, irakasle titular bilakatu zen, eta Egiptologia eta Ekialdeko Historiako lehen katedra bete zuen Estatu Batuetan.

Breasted landa-ikertzaile amorratua izan zen Egipton eta Levanten, eta interes handia izan zuen idatzi zaharrak jaso eta interpretatzeko, batez ere betiko galtzeko beldur ziren iturri eta egituretakoak.  1919an, Ekialdeko Institutua sortu zuen (geroago, Antzinako Kulturak Aztertzeko Institutua) Chicagoko Unibertsitatean, antzinako zibilizazioen diziplinarteko ikerketarako zentro bat. Urte horretan bertan Amerikako Elkarte Filosofikoan onartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Amerikako Historia Elkartearen esteka
*  Ekialdeko Institutuko Museoaren 2010eko erakusketa: "Aitzindariak iraganean: Arkeologo Amerikarrak Ekialde Ertainean 1919-1920"
*  Zientzien Akademia Nazionala
Begoña Alfaro García

**Begoña Alfaro García** (Terrasa, Bartzelona, 1982ko martxoaren 4a) Katalunian jaio eta Nafarroara bizitzen etorritako politikaria, abokatua eta ekintzailea da. Nafarroako Gobernuko hirugarren lehendakariordea eta Etxebizitza, Gazteria eta Migrazio Politiken kontseilaria da 2023tik.

## Biografia 
Bartzelonako Terrasa herrian jaio zen 1982an. Zortzi urte zituela, Zarrakaztelura (1989) joan zen bizitzera. Bere aita, Constantino Alfaro Cortes, herri horretako alkatea eta zinegotzi independente izan zen hainbat legegintzalditan. Nafarroako Unibertsitate Publikoan lizentziatu zen, Zuzenbidean hain zuzen ere. 

### Lan ibilbidea 
Bere bulego propia sortuz abokatutzan jardun du 2013 eta 2023 urteen artean, Administrazio Zuzenbidean, Zuzenbide Zibilean eta Kontsumo Zuzenbidean espezializatuz.

Gizarte-ekintzailea izanda, Amnistia Internazionaleko eta Nafarroako ATTACeko (politika neoliberalen aurkako elkartea) militantea izan zen 2015 urtera arte. Urte horretan, 15 M mugimenduan parte hartu zuen Iruñean. Ondoren, hipotekak eragindako pertsonen plataforma sustatu zuen.

Contigo-Zurekin koalizioarekin Nafarroako Gobernuko lehendakaritzarako hautagaia izan zen Autonomia Erkidegoko eta Udaleko hauteskundeetan. Nafarroako Gobernuan Contigo-Zurekin koalizioaren aldetik kide bakarra izanik, María Chivitek Nafarroako Gobernuko hirugarren lehendakariorde eta Etxebizitza, Gazteria eta Migrazio Politiketako sailburu izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klara Maria Pomerania-Barthekoa

**Klara Maria Pomerania-Barthekoa** (1574ko uztailaren 10 - 1623ko otsailaren 19) Grifoaren Etxeko kide izan zen, eta Mecklenburg-Schwerin-Ivenackeko dukesa ezkontzagatik. Bigarren aldiz ezkondu zen Augusto Gaztearekin, orduan Hitzackerreko jauna, eta 1635etik Brunswick-Wolfenbütteleko printzea, baina Klara Maria ez zen inoiz printzesa izan, lehenago hil baitzen.

Franzburgen jaio zen, eta Bogislao XIII.a Pomerania-Bartheko dukearen bigarren umea eta alaba nagusia zen, Klara Brunswick-Luneburgekoa lehen emaztearekin.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Kateryna Justxenko

**Kateryna Mykhailivna Justxenko** (), jaiotzez **Katherine Claire Chumachenko**, (Chicago, 1961eko irailaren 1a) ukrainar ekonomialaria da, eta Ukrainako lehen dama izan zen, 2005etik 2010era, Viktor Justxenko presidentearekin ezkonduta.

## Bizitza 
1961eko irailaren 1an jaio zen Chicagon, Mykhailo eta Sofia Chumachenkoren familian. Ahizpa bat du, Lydia-Marie Chumachenko Moll.

1982an ekonomian lizentziatu zen Georgetown Unibertsitatean, eta 1986an masterra egin zuen Chicagoko Uniertsitateko Negozio Eskolan. Etxe Zuriko Harreman Publikoko Bulegoan lan egin zuen Ronald Reaganen administrazioan. 

1993an Kieveko KPMG enpresan hasi zen lanean. 1993an, Viktor Justxenko Ukrainako Banku Nazionaleko burua ezagutu zuen eta 1998ko urtarrilean harekin ezkondu zen. 

2005ean Ukrainako herritartasuna lortu eta 2007an Ameriketako Estatu Batuetako herritartasuna baztertu zuen. 

## Sariak 
* 2005eko urria: Ostroheko Akademiaren Vasyl-Kostiantyn Ostrozky printzearen domina
* 2005eko urria: Chicagoko Unibertsitateko Negozio Eskolako saria
* 2009ko ekainaren 29a: Pro Ecclesia et Pontifice gurutzea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cady Groves

**Cady Groves** (Marlow, Oklahoma; 1989ko uztailaren 30 - Nashville, Tennessee, 2020ko maiatzaren 2) country eta pop musikako abeslari eta musikagile estatubatuarra izan zen. "This Little Girl", "Oh Darlin'", "Forget You" eta "Love Actually" singleekin arrakasta eskuratu zuen. Lau disko labur egin zituen: *A Month of Sundays* (2009), *This Little Girl* (2010), *Life of a Pirate* (2012) eta *Dreams* (2015). 

2020ko maiatzaren 2an hil zen, anaiaren arabera arrazoi naturalak direla eta, nahiz eta suizidioaren inguruko kezka zabaldu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wendy Rene

**Wendy Rene** (Memphis, Tennessee, *c*. 1947 – 2014ko abenduaren 16) soul abeslari estatubatuarra izan zen.

1960ko hamarkadaren hasieran ekin zion bere ibilbideari The Drapels pop soul-taldean. Stax diskoetxearekin kontratua sinatu zuen ondoren. Konpainiako ekoizleak beren potentzialaz ohartu ziren, eta berehala proposatu zioten bakarlari gisa aritzea konpainiarentzat. Bere lehen arrakasta nabarmena 1964an iritsi zen «After Laughter Comes Tears» lanarekin. Gai hori Wu-Tang Clanek erabili du «Tearz» gaian sampler gisa. 1970eko hamarkadaren erdialdera arte jarraitu zuen lanean, eta, handik aurrera, Memphisen finkatu zen bere familiarekin. Harrezkero, gospel koru batean aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benedikt Höwedes

**Benedikt Höwedes** (Haltern am See, 1988ko otsailaren 29a) alemaniar futbolari ohia da.

Bere ibilbide gehiena FC Schalke 04 taldean jokatu zuen, 2007 eta 2018 urteen artean. Azken denboraldietan Juventusen eta FC Lokomotiv Moskun egon zen.

2011 eta 2017 artean 44 partida jokatu zituen Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin eta 2014an Munduko Futbol Txapelketa lortu zuen Brasilen.

## Palmaresa 
thumb|right|250px|Höwedes (*aurrean, hirugarrena ezkerretik*)

**Schalke 04**
* Alemaniako Futbol Kopa: 2010–11
* Alemaniako Futbol Superkopa: 2011

**Juventus**
* Serie A: 2017–18
* Italiako futbol kopa: 2017–18

**Lokomotiv Moscow**
* Errusiako futbol kopa: 2018–19

**Alemania**
* Munduko Futbol Txapelketa: 2014
* Europako Futbol Txapelketa: 2012, brontze

## Kanpo estekak
Alizia Gloucesterkoa

thumb|Alizia Gloucesterkoa
**Alizia, Gloucesterreko dukesa** (Londres, 1901eko abenduaren 25a- Kensingtongo Jauregia, 2004ko urriaren 29a), Enrique printzearen emaztea eta ondoren alarguna izan zen. Hori dela eta, Erresuma Batuko princesa titula eta Gloucesterreko dukesa iznedapena izendatu zuten 1935etik. Hain zuzen ere, ezkondu zen urte bera 2004an hil zen arte. 2003an, Britainia Handiko errege-familiaren historiako kide zaharrena bilakatu zen, 102 urte baino gehiago bizi izan baitzen.

Henrike printzearekin 1935ean ezkondu ondoren, maiz lagundu izan zien koinatuen lanei, Jorge VI.a eta Isabel erreginari. Ezkondu zenetik, Isabel II.a Erresuma Batuko erregearen izeba bihurtu zen.

Hainbat ekitaldi publikotan parte hartu ohi zuen, pinturara dedikatu zen eta Kenian, Indian, Afganistanen eta Australian bizi izan zen. 1970eko hamarkadan seme zaharraren eta senarraren heriotzaren ondoren, bere agerpen publikoa nabarmen murriztu zen.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta gaztaroa 
Alicia 1901eko abenduaren 25ean jaio zen Montagu Housen, Bere hileta azaroaren 5ean egin zen San Jorge kaperan,Windsorko gazteluan eta bertan ehortzi zuten. Senarrarekin eta semearekin batera, Frogmoreko lorategietan, Home Parken, Berkshire.  Han izan ziren Elizabeth II.a, Edinburgoko Felipe eta Britainia Handiko errege-familiako beste kide batzuk.

## Tituluak, tratamenduak eta ohoreak 
### Tituluak eta tratamendua 
* 1901eko abenduaren 25etik 1935eko azaroaren 6ra: *Lady* Alicia Christabel Montagu Douglas Scott 
* 1935eko azaroaren 6tik 1974ko ekainaren 10era: *Su alteza real la duquesa de Gloucester*
* 1974ko ekainaren 10etik 2004ko urriaren 29arte: *Su alteza real la princesa Alicia, duquesa de Gloucester*

### Ohoreak 
Bere bizitza osoan zehar, Aliciak ohore ugari jaso zituen, bai bere herrialdetik bai atzerritik ere. Hala nola, Indiako Koroaren Ordena Inperialeko lankide titulua, Errege Ordena Viktoriarreko gurutze handia, Britainiar Inperioaren Ordenako gurutze handia.

Era berean, 1975ean El Orden del Bañoko gurutze handi izendatu zuten eta Real Orden Familiarra eman zioten, hiru aldiz Jurgi V.a, Jurgi VI.a eta Elizabeth II.aren erregealdietan, eta beste sari batzuk Errumania, Egipto eta Etiopiaren aldetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helena Kolody

**Helena Kolody** (União da Vitória, 1912ko urriaren 12a – Curitiba, 2004ko otsailaren 15a) ukrainar jatorriko brasildar poeta eta irakaslea izan zen, portugesez idatzi zuena.

## Bizitza 
Helena Kolodyren gurasoak, Miguel eta Vitória Kolody, Brasilen elkar ezagutu zuten ukrainar etorkinak ziren. União da Vitórian jaioa, Três Barrasen  bizi zen 1920ra arte eta 1920tik 1922ra Rio Negro hirian, non lehen hezkuntzako eskolan ikasi zuen. Pianoa jotzen eta margotzen ikasi zuen, eta hamabi urte zituela, lehen poemak idatzi zituen. 16 urterekin lehen poema argitaratu zuen, *A Lágrima*, Paranaguáko *Marinha* aldizkarian.

91 urterekin hil zen bihotzeko arazoengatik. Paranáko udal hilerrian lurperatu zuten.

## Lanak 
## Omenaldiak 
1988an Paranáko Kultura Idazkaritzak Helena Kolody Poesia Lehiaketa Nazionala ezarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taos Amrouche

**Marie-Louise-Taos Amrouche**, artistikoki **Taos Amrouche** (Tunisia, 1913ko martxoaren 4a – Saint-Michel-l'Observatoire Frantzia, 1976ko apirilaren 2a) aljeriar idazle eta abeslaria izan zen. 1947an, eleberri bat argitaratu zuen lehen emakume aljeriarra izan zen.

## Biografia 
Kabiliar konbertitu katolikoen familia batean jaio zen, sei seme-alabako familia batean alaba bakarra.  Familia Tunisiara joan zen, konbertitu ondoren jazarpenetik ihes egiteko. Amrouchek lehen eta bigarren hezkuntza ikasi zituen Tunisian, eta 1935ean Frantziara joan zen École Normale de Sèvres-en ikastera. Beste album batzuk grabatu zituen, besteak beste, Chants sauvés de ''l'oubli*, *Hommage au chant profond*, *Incantations, méditations et danses sacrées berbères* (1974) eta *Chants berbères de la meule et du berceau* (1975).

## Literatura-lanak 
* *Jacinthe noire* (1947) – Joëlle Losfeld berrinprimaketa (1996), ISBN 2-909906-63-9
* La *Grain magique* (1966) – La Découverte-ren berrinprimaketa (2000), ISBN 2-7071-2578-4
* *Rue des tambourins* (1969) – Joëlle Losfeld berrinprimaketa (1996), ISBN 2-909906-62-0
* *L'Amant imaginaire* (1975)

## Hautatutako diskografia 
* *Chants berbères de Kabylie* (1967)
* *Chants De L'Atlas (Traditions Millénaires Des Berbères D'Algérie)* (1970)
* *Chants espagnols archaïques de La Alberca* (1972)
* *Incantations, méditations et danses sacrées berbères* (1974)
* *Chants berbères de la meule et du berceau* (1975)
* *Au Theatre De La Ville* (1977)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Denise Brahimi, *Taos Amrouche, romancière'', Joëlle Losfeld (1995),  

## Kanpo estekak
Hans von Aachen

**Hans von Aachen** (Kolonia, 1552 – Praga, 1615eko martxoaren 4a) alemaniar margolaria izan zen. Iparraldeko manierismoaren artista nagusietako bat izan zen

Kolonian jaio zen eta abizena aitaren jaioterritik dator. Alemanian hasi zen margotzen, 1574an Italiara joan eta 1587ra arte Venezian bizi izan zen arte. Bertan, Herbehereetako eta Alemaniako artisten gremioan parte hartu zuen. 1575ean Erromara eta 1582-83an Florentziara bidaiatu zuen.

1587an Alemaniara itzuli zen. Augsburgen Fugger familiako kideen erretratuak margotu zituen. Munichen ere lan egin zuen elizako aldareak margotzen eta gai historiko eta erlijiosoak jorratu zituen.

Munichen Pragako gorte inperialarekin harremanetan jarri zen eta 1592an Rodolfo II.a enperadorearen margolari ofizial izendatu zuten. Enperadorearen arte bildumarako aholkulari eta erosle ere izan zen. Von Aachen Pragan kokatu zen eta 1605ean handitu egin zuten.

## Iruditegia 

Hans von Aachen - Two Laughing Men (Self-portrait).jpg|*Bi gizon barrez (autoerretratua)*, 1574 baino lehen
Hans von Aachen - The Procuress.jpg|Proxeneta
Hans von Aachen - Bacchus, Ceres and Amor (?) - Google Art Project.jpg|*Bako, Zeres eta Venus* c. 1600
Hans von Aachen - Portrait of Emperor Rudolf II.jpg|*Rodolfo II.aren erretratua*, c. 1607
Hans von Aachen - Pan and Selene.jpg|*Pan eta Selene*, 1600-1605
Hans von Aachen - Allegory of the Turkish war- Battle of Kronstadt (Braşov).jpg|*Turkiako gerraren alegoria, Kronstadteko gudua*, 1603-1604
Hans_von_Aachen_-_Pallas_Athena,_Venus_and_Juno.jpg|Atena, Venus eta Juno
Ximun Bessonart

**Ximun Bessonart** (Ezpeleta, 1997ko otsailaren 15a) lapurtar errugbilaria da, harroin postuan aritzen dena. 2022tik Pro D2ko RC Vannesen jokatzen du. 2024ko martxoaren 3an egin zuen debuta Espainiako selekzioarekin.

## Bizitza 
Ximun Bessonart Senpereko SPUCen hasi zen errugbian. Ondoren Larresoroko Inthalatzen aritu zen, 2014an Biarritz Olympiquek kontratatu zuen arte; 2020-2022 bitartean, Nationalen jokatu zuen, Tarbesen. 2022ko maiatzean, bi urterako kontratua sinatu zuen Pro D2ko RC Vannesekin.

Aitatxi bat amaiurtarra baitu, Nafarroa Garaikoa, Espainiako selekzioan jokatzen ahal du. 2024ko martxoaren 3an egin zuen debuta, Lisboan, Portugalen aurka.

## Ibilbidea 
* SPUC: 2006-2008
* Inthalatz Larressore: 2008-2014
* Biarritz Olympique: 2014-2020
* Stado Tarbes Pyrénées rugby: 2020-2022
* RC Vannes: 2022-

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ismail I.a

**Ismail I.a** (, ; Ardebil, 1487ko uztailaren 17a-Tabriz, 1524ko maiatzaren 23a) Irango xah eta 1736ra arte iraungo zuen safaviden dinastiaren sortzailea izan zen. 1500. urtean Ismail Irango Azerbaijanen bere kanpaina hasi zen imamiarren safaviden ordenako xekea bezala, eta 1509an Iran osoa bateratu zuen. Dinastiako lehen xah izan zen eta 1501 eta 1524 bitartean Persiako erregea. Alevitek gidari espiritual bat bezala gurtzen dituzte, eta funtsezko papera izan zuen xiismoaren adar imamiarren garapenean.

Ismail I.a, ''Khatā'ī'' izengoitiarekin, poeta emankorra ere izan zen eta, neurri handi batean, persieraren eta azerbaijaneraren garapen literarioan lagundu zuen.

## Familia 
## Erreferentziak
Helen Tolson

**Helen Tolson** (Erresuma Batua, 1888-1955) sufragista britainiarra zen, aktiboa Women's Social and Political Union mugimenduan. Behin baino gehiagotan atxilotu zuten 1908 eta 1909 artean, emakumeen boto-eskubidearen alde militatzen ari zela.

## Biografia 
Helen Tolson 1888an jaio zen, Wilmslowen, Cheshiren. Anna Dymonden (1863-1937) eta Charles Guthrie Tolsonen (1858-1929) alaba zen. Bere amak eta Catherine ahizpak ere sufragisten mugimenduan parte hartu zuten.

### Aktibismoa 
1908ko abenduan, Helen Tolson atxilotu egin zuten, Patricia Tomlison eta Joseph Salignetekin batera, Liverpooleko Sun Hallaren irteeran, non orduko lehen ministroa zen David Lloyd George hitzaldi bat ematen ari zen. 1909ko martxoan, sufragio-ordezkaritza batekin bat egin, eta lehen ministroa interpelatu zuten emakumeen boto-eskubideari buruz. Parlamentuaren aurrean atxilotu zutenean, bere aitak Herbert Gladstone barne-ministroari idatzi zion poliziaren indarkeriaz kexatzeko. Abuztuan, Winston Churchill eta Herbert Samuel entzutera Rushpool Hallera (Saltburn-by-the-Sea) joandako jende multzo liberal batek jo zuen.

Irailean, Helen Tolson eta haren ahizpa Catherine, Manchesterren kristalak hauseagatik atxilotutako sufragisten artean ziren. Sufragista haiek guztiek nahiago izan zuten kartzelaratzea, isunak ordaindu baino. Bi egun geroago, Strangewayseko espetxetik askatu zituzten, gose-greba bat hasi ondoren. 1909ko abenduaren 4an, Helen Tolson, Dora Marsden eta Winson Etherley atxilotu egin zituzten ordena publikoa bortxatzeagatik, Winston Churchill Southporteko Empire Theatren agertu zenean. Akusazioak ezetsi egin ziren emakumeok epaimahaiaren aurrean agertu zirenean.

1911ko apirilean, Helen, Catherine, beren ama, Anna, eta haien koinata, MFE Tolson andrea, “kausaren alde Ingalaterrako kartzeletan kondena bete duten sufragistak denak”, New York bisitatu zuten.

1919an, Helen Tolson John Paxtonekin ezkondu zen, Marylebonen.

1919an, Legh Tolson osabak Ravensknowle Hall-i Huddersfield Corporation eman zion, bere anaien omenez Robert Huntriss Tolson bigarren tenientea (1916ko uztailaren 1ean hil zuten Sommeko batailan) eta James Tolson bigarren tenientea (1918ko Mundu Gerraren amaieran hil zen) erabiltzeko. Tolson Museoa formalki inauguratu zen 1922ko maiatzaren 27an.

## Aintzatespenak 
* Women's Social and Political Unionek Hunger Strike Medal domina eman zion.

## Erreferentziak 
## Lotutako artikuluak 
* Suffragette

* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak
Nicolau Sevcenko

**Nicolau Sevcenko** (São Vicente, 1952 — São Paulo, 2014ko abuztuaren 13a) ukrainar jatorriko brasildar historialari, irakasle, kazetari, idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
1952an jaio zen São Vicenten, Errusiako Gerra Zibiletik ihes egin zuen ukrainar familia batean. São Pauloko Vila Prudente auzoan hazi zen.

1975ean historian graduatu zen São Pauloko Unibertsitatean. 1981an doktoretza lortu zuen, *Literatura como Missão: tensões sociais e criação cultural na Primeira República* tesia defendatuz. 1990ean, doktoretza osteko lana egin zuen Londresko Unibertsitatean. 

São Pauloko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean eta Campinasko Estatu Unibertsitatean irakatsi zuen. Gainera, 1985ean São Pauloko Unibertsitateko irakasle bihurtu zen, eta bertan aritu zen 2012an erretiroa hartu arte. 2010etik aurrera, hizkuntza eta literatura erromantzeak irakatsi zituen Harvard Unibertsitatean.

Cristina Carletti artistarekin ezkondu zen.

Bihotzekoak jota hil zen bere etxean 2014ko abuztuaren 13an, 61 urte zituela

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Petraccini

**María Magdalena Petraccini** edo **Pettracini** (Florentzia, Toscana, 1759 - Bagnacavallo, Ravenna, 1791) anatomiako irakasle eta mediku italiarra izan zen.

## Biografia 
Pettracini Toscanako merkatari-familia batean jaio zen, eta Emilia Romagnara joan zen Francesco Ferretti senarrarekin, Bagnacavalloko ospitaleko autoritatea zena. Senarra bezala, kirurgiako tutore izan zen. Hori baino lehen, Medikuntzako ikasketak hasi zituen Florentziako Unibertsitatean, eta Ferrarako Unibertsitatean jarraitu zuen ikasten.

Mariak eta haren alabak, Zaffira Perettik, anatomia erakutsi zuten Ferrarako Unibertsitatean. Salerno eta Boloniako unibertsitateak Italiako medikuntzaren irakaskuntza-zentroak izan ziren, non emakumeek jarduera handiagoa izan baitzuten anatomian eta medikuntzan.

Pettraciniren eta haren alabaren karrerek Ferrarako emakume asko bultzatu zituzten ikastera zein irakasle izatera. Pettracinok erditzean haurrak eta emakumeak zaintzeari buruzko liburuak argitaratu zituen (1789). Gainera, haurtxoak bendatzearen ohituraren kontra protesta egin zuen, esan zuen lesioak eragin zitzakeela, eta esan zuen haurtxoei gorputz-adarrak mugitzen utzi behar zitzaiela. Amagandiko edoskitzearen alde agertu zen, eta haurrak beste elikagai batzuetara ohitu behar direla, esneaz gain, ahal bezain laster. Maria Pettracini 1791n hil zen eta urte askoan irakasteko, eta bere ideiek soka luzea ekarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Nell Warren

**Patricia Nell Warren**, ***Patricia Kilina*** () izengoitiaz ere ezaguna, (Helena, 1936ko ekainaren 15a – Los Angeles, 2019ko otsailaren 9a) estatubatuar idazle, kazetari, argitaratzaile eta itzultzailea izan zen, ingelesez eta ukraineraz idatzi zuena. 

## Bizitza 
1936ko ekainaren 15ean jaio zen Montanako Helena hirian, Con eta Nell Warrenen familian. Neba bat zuen, Conrad. Hamar urterekin hasi zen idazten eta hemezortzi urterekin lortu zuen lehen aitorpena, Atlantic aldizkariko lehiaketa irabazi zuenean.

1955ean arteetan graduatu zen Stephens Unibertsitatean eta 1957an ingeles hizkuntzan lizentziatu zen New Yorkeko Manhattanville Unibertsitatean. ***Kylyna*** izengoitia Lesia Ukrainkaren *Lisova pisnia* antzerki-lanetik hartu zuen.

1959an, Warren ''Reader's Digest*en hasi zen lanean eta 21 urte eman zituen bertan; aldizkariko zein Condensed Book Clubeko editore bihurtu zen. 1973an dibortziatu zen, New York Taldea utzi zuen eta ez zuen beste inoiz ukraineraz idatzi.

1968an Bostongo maratoian parte hartu zuten lehen emakumeetako bat izan zen.

1974an bigarren eleberria argitaratu zuen, *The Front Runner*. Bi hamarkada geroago, Warrenek beste bi eleberri gehitu zizkion sailari, *Harlan's Race* (1994) eta *Billy's Boy'' (1996).

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adel Xah

**Ali-qoli Khan** (), **Adel Xah** (, ) errege-izenaz ezagunagoa, afxariden dinastiako Irango xah izan zen.

## Familia eta hastapenak
Ali-qoli Khan Nadirren anaiaren, Ibrahim Khan, seme zaharrena zen. 1737an, tronura iritsi eta urtebetera, Nadirrek Maxhadko gobernadore izendatu zuen. Urte berean, Ketevan printzesarekin, Nadirren aliatua Teimuraz II.a georgiar erregearen alabarekin, ezkondu zen. 1740an, Abu'l-Fayzen alaba batekin ere ezkondu zen, Bukharako Khanerriaren gobernari zena.

## Boterera igotzea 
1743tik 1747ra, Ali-qoli Khanek Nadirren tropak gidatu zituen Kurdistango yazidien, karakalpaken, Korasmia eta Sistango uzbekiarren aurka. Gero, osabarekin arazoak izan zituen, azken honek, Nadirren mesfidantzarekin konbinatuta, 100,000 toman ezartzea erabaki zuelako. 1747ko apirilean, Sistango matxinoekin batera, Ali-qoli Khanek Herat okupatu zuen eta kurduak matxinatzera bultzatu zituen. Bere ofizialek, matxinatuen aurka zihoala, Nadir hil zuten, eta Ali-qoliri koroa eskaini zioten.

Maxhadera iristean, Ali-qolik indar leial bat bidali zuen Kalateko gotorlekura, non Nadirren seme guztiak hil zituzten, 14 urteko biloba izan ezik, Shahrokh Mirza. 1747ko uztailaren 6an, xah izendatu  eta Adel-Shah, "errege justua", errege-izena hartu zuen. Ebrahim Mirza bere anaia gobernadore bidali zuen Isfahanera, Ali-qoli Maxhaden bere georgiar kutun ezezagunarekin, Sohrab Khanekin, zegoen bitartean. Geroago, urte horretan, bere kurdu aliatu ohiak, goseteak jotako armada eta hiriburua hornitzeari uko egin ziotenak, garaitu eta bere jarraitzaileetako batzuk hil zituen. Gero Mazandaranen kontra abiatu zen, Qajar tribua mendean hartzeko alferrikako ahalegin batean. Adilen aginduz, Mohammad Hasan Khan qajarren buruzagia erail eta bere lau urteko semea, Aga Muhammad Khan izango zena, zikiratu zuen.

## Boterearen galera eta heriotza 
Bien bitartean, Ebrahim Mirza, Irango mendebaldearen gaineko kontrola sendotu zuena, bere anaiaren aurka matxinatu zen. Sohrab Khan- Adelen kuttuna- hil zuen eta, 1748ko ekainean, bere indarrak Azerbaijango sardarra zen Amir Aslan Khanekin batzeko joan zen. Azken honek, kopuruz handiagoa zen gudaroste baten buru, Gilandik aurrera egin zuen indar errebeldeak elkar ez zitezen, baina bere komandante askoren desertzioak bere erabateko porrota azkartu zuen. Adelek Teheranera ihes egin zuen, baina bertako gobernadore batek Ebrahimen esku utzi zuen Adel, eta honek itsutu egin zuen. Sei hilabete geroago, Ebrahim xa izendatu zuten, baina bere erregealdia berehala amaitu zen, estatu kolpe batek Nadiren biloba Shahrokh Mirza tronura ekarri zuen. Ebrahim itsutu egin zuten eta laster hil zen; Adel, berriz, Maxaden kateatu zuten, eta hil arte torturatu zuten.

## Familia 
## Erreferentziak
Adolph Gottlieb

**Adolph Gottlieb** (New York, 1903ko martxoaren 14a – *ibidem*, 1974ko martxoaren 4a) estatubatuar margolari, eskultore eta artista grafikoa izan zen.

New Yorkeko Arte Ikasleen Ligan, New Yorkeko  Parsons The New School for Designen, eta Frantzian eta Alemanian ikaso zuen. "The Ten" espresionisten taldean eta New York Artists Painter taldean parte hartu zuen, Mark Rothko eta beste batzuekin batera. Estatubatuar babesa jaso zuen artista plastiko berriei Federal Art Proyects-en bidez.

Alemaniako egonaldiak eragina izan zuen Europako abangoardietan eta surrealismoan oinarrituta lan egiteko. Hasiera batean konstruktibismoak eragin zion eta modernitatea eta tribalismo amerikarra eta afrikarra nahasteagatik nabarmendu zen.

## Iruditegia 

Sun Deck SAAM-1974.28.17 1.jpg|*Sun Deck* (1936), created while Gottlieb worked for the Federal Art Project
Gottlieb Homestead on the Plain.jpg|thumb|upright=1.3|*Homestead on the Plain* (1941), Gottlieb's Section of Painting and Sculpture mural for the U.S. post office in Yerington, Nevada

## Kanpo estekak
Afxariden Inperioa

**Afxariden Inperioa** afxar leinu turkmenak ipar-ekialdeko Khorasan probintzian ezarritako irandar inperioa izan zen, afxariden dinastiak ezarrita, eta XVIII. mendearen erdialdean Iran gobernatu zuena. Dinastiaren sortzailea, Nadir Xah, buruzagi militar arrakastatsu bat izan zen, 1736an safaviden dinastiako azken kidea kargutik kendu eta bere burua xah izendatu zuen.

Nadirren erregealdian, Iranek bere hedadura handiena lortu zuen Sasandar Inperiotik. Bere garaian, gaur egungo Iran, Armenia, Georgia, Azerbaijan, Afganistan, Bahrain, Turkmenistan eta Uzbekistan kontrolatzen zituen, baita Irak, Pakistan, Turkia, Arabiar Emirerri Batuak, Oman eta Ipar Kaukasoko eskualde batzuk (Dagestan) ere. Hil ondoren, bere inperioaren zatirik handiena zand, durrani, georgiar eta Kaukasoko khanerrien artean banatu zen, afxariden lurraildea Khorasango tokiko estatu txiki batera mugatzen zen bitartean. Azkenik, 1796an Agha Mohammad Khan Qajarrek afxariden dinastia eraitsi zuen, Irango inperio indigena berri bat ezarriko eta aipatutako hainbat eskualdetan irandar boterea berrezarriko zuena.

Dinastiaren izena afxar leinu turkmenagatik jaso zuen, Khorasandik hedatu zena. Afxarrak jatorriz XIII. mendean Turkestandik Azerbaijanera (Irango Azerbaijanere hain zuzen ere) migratu ziren. XVII. mendearen hasieran, Abbas Handiak afxar asko eraman zituen Azerbaijandik Khorasanera, bere estatuaren ipar-ekialdeko mugak uzbekiarren aurka defendatzeko, eta, ondoren, afxarak eskualde horietan kokatu ziren. Nadir afxaren Qereqlu adarrekoa zen.

## Afxariden monarken zerrenda 
* Nadir Xah (1736–1747)
* Adil Xah (1747–1748)
* Ebrahim Afxar (1748)
* Shahrokh Afxar (1748–1796)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalena Koroleva

**Natalena Andrianivna Koroleva** (), jaiotzez **Carmen Alfonsa Fernanda Estrella Natalena Dunin-Borkowska**, (Castrillo del Val, 1888ko martxoaren 3a – Mělník, 1966ko uztailaren 1a) espainiar-poloniar jatorriko ukrainar idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Adrian Juri Dunin-Borkovsky kondearen eta María Clara de Castro Lacerda dukesaren alaba, San Pedro de Cardeñan jaio zen 1888an. Bere ama erditzean hil zen. Natalenak Espainian, Ukrainan, Frantzian eta Italian igaro zuen haurtzaroa. Frantziako Notre Dame du Sion komentuan, Kieveko nesken barnetegian eta San Petersburgoko Arkeologia Institutuan ikasi zuen. Historia, arkeologia, filosofia, medikuntza, musikaren teoria eta hainbat hizkuntza ikasi zituen, besteak beste, frantsesa, poloniera, gaztelania, arabiera eta italiera. Ponpeia, Alexandria, Armenia eta Irango espedizio arkeologikoetan parte hartu zuen.

Bere lehen literatura lana, frantsesez idatzia, Parisko aldizkari batean argitaratu zen 1909an. 1914an Kievera itzuli zen, aita gaixo zegoelako. Lehen Mundu Gerran Gurutze Gorriko erizain gisa aritu zen eta larri zauritu zuten. 1919an, Txekoslovakiara joan zen bizitzera, eta han itzultzaile gisa lan egin zuen Ukrainako misio diplomatikoan. 1921ean, ukrainerazko lehen eleberria argitaratu zuen Vienako *Volia* astekarian. Bere idazlanak ukrainerazko hainbat aldizkaritan argitaratu ziren, batez ere *Dzvony*n. Gainera, beste egileen hainbat lan ukrainerara itzuli zituen.

Natalenaren lehen senarra, Iskander ibn Kurush, Errusiako armadan zerbitzatzen zuen irandarra izan zen, eta 1915ean hil zen. Geroago, Vasyl Koroliv-Stary idazle eta argitaratzaile ukrainarrarekin ezkondu zen Pragan, eta honek 1941ean hil zen.

Bere bizitzan zehar, Natalena Koroleva kritikatua izan zen bere argumentuak eta pertsonaiak askotan abstraktuak zirelako eta ez zutelako Ukrainako errealitatea islatzen. Gaur egun, Ukrainako literaturari egindako ekarpen bereziagatik aitortzen da.

Mělníken hil zen, 78 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ceferino Alonso Irigoyen

**Ceferino Alonso Irigoyen** (Capilla del Señor, 1902ko urriaren 6a - Buenos Aires, 1960ko abenduaren 8a) ekonomista argentinarra izan zen, Edelmiro Julián Farrell-en diktaduran Ogasun ministro gisa jardun zuena, 1945ean.

## Biografia 
Nazioaren Ikastetxe Militarretik atera eta karrera militarrari ekin zion, baina lehen mailako tenientearen graduarekin eskatu zuen baja. Ekonomialari gisa graduatu zen Columbiako Unibertsitatean, Ameriketako Estatu Batuetan, eta finantzetan aritu zen; Argentinako gobernuaren finantza-ordezkaria izan zen Washingtonen eta New Yorken 1933tik 1939ra bitartean. 1940ko Habanako Konferentzia Panamerikarrean eta 1942ko Río de Janeiron kontseilari ekonomikoa izan zen; 1941etik 1942ra bitartean, Nazioaren Finantzetako idazkariordea.

1945ean Etxebizitzaren Kontseilu Nazionaleko kide izan zen, eta maiatzean Farrell presidenteak Ogasun ministro izendatu zuen; uko egin zion urte bereko abuztuan.  Armen Zirkuluko, Tennis Club Argentinarreko eta Club Argentino de Esquí elkarteko kidea zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha Bernays

**Martha Bernays** (1861eko uztailaren 26a, Hanburgo - 1951ko azaroaren 2a, Londres) Sigmund Freud psikoanalista austriarraren emaztea eta bere sei seme-alaben ama izan zen.

## Biografia 
*Berman Bernays* eta *Emmeline Philipp*-en bigarren alaba, Hanburgo *Isaac Bernays*-en errabinoaren biloba, Martha Bernaysek bera baino bost urte zaharragoa zen Sigmund Freud  1882ko apirilean ezagutu zuen. Lau urteko harremanaren ondoren, bikotea 1886ko irailaren 14anHanburgon  ezkondu zen. Bitxia da Minna arreba txikia Freud-en lankide intelektual garrantzitsuenetako bat izatea. 

### Seme-alabak 
Bien seme-alabak izan ziren:

* Matilde (1887-1978), Roberto Hollitscherrekin ezkondua, ondorengorik gabe.
* Juan Marti (1889-1967), Ernestina Druckerrekin ezkondua, bi seme-alaba izan zituelarik.
* Oliver (1891-1969), Henny Fuchsekin ezkondua; seme bat.
* Ernesto (1892–1970), Lucía Brasch-ekin ezkondua; hiru seme-alaba izan zituzten.
* Sofia (1893 – 1920), Max Halberstadtekin ezkondua; bi seme-alaba.
* Anna (1895-1982), ezkongabea, ondorengorik gabe. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Freud Museoa, Londres.
* Sigmund Freud-en kronologia, Martha Bernaysekin ezkondua.
* EMQUAD.
Maxim Van Gils

**Maxim Van Gils** (Brasschaat, 1999ko azaroaren 25a) txirrindulari belgikarra da, profesionala 2021etik aurrera.

## Kirol ibilbidea 
2020ko urriaren 3an Lotto–Dstny taldeak profesionaletara pasako zela iragarri zuen, talde honen afizionatu mailetan aritu ondoren. Elite mailako lehenbiziko denboraldian 2021eko Espainiako Itzulian parte hartu zuen.

Hurrengo urtean, AlUla Tourreko etapa bat, baita sailkapen orokorra ere lortu zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Lotto (2021-)
** Lotto Soudal (2021-2022)
** Lotto Dstny (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Gutun irekia munduko emakumeei

**Munduko Emakumeei Gutun Irekia** Eleanor Rooseveltek irakurri zuen 1946ko otsailaren 12an Londresen egin zen Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 29. osoko bilkuran 

Hitza hartuz, Eleanor Rooseveltek jakinarazi zuen, Nazio Batuen Erakundeko ordezkari eta delegatuek bakoitzaren herrialdeetako emakumeei zuzendutako deklarazio bat egin zutela eta saioan bildutako ordezkariei beren herrialdeetara itzultzen zirenean deklarazio hori zabaltzeko lankidetzan aritzeko eskatu zien, emakume guztiek izan behar dutelako gutun hau ezagutzeko aukera.  Irakurraldiaren amaieran, Eleanor Rooseveltek Asanblada osoari gogorarazi dio "*gure herrietan Nazio Batuak bakea lortzeko tresna izan daitezkeen ustea txertatzeko erantzukizuna dutela, horri  gerra irabazteko jartzen dugun energia bera eskaintzen badiogu.*" gainera, "*emakumeek gizonek ahazten dituzten gauzak eskatzen dituztela*" adieraziz. 

## Aurrekariak 
1945ean Nazio Batuak sortu zirenean, emakumeak oso sartuta zeuden eremu publikoan, lehenik gobernuz kanpoko erakundeetan eta gero ordezkaritza ofizialetan. Emakumeen sufragioa legezkoa zen 31 herrialdetan. Europan eta Estatu Batuetan ere emakume asko zeuden mugimendu sindikalaren parte.

## Gutuna 
Eleanor Rooseveltek gutuna irakurri ondoren herrialde ezberdinetako ordezkariek publikoki sinatu zuten: *Bodil Bebtrup* (Danimarka), *Minerva Bernardino*, (Dominikar Errepublika), *Lorna McPhee* (Zeelanda Berria), *Frieda Dalen* (Norvegia), *Marie-Hélène Lefaucheaux*.(Frantzia), *Hilda Verwey-Jonker* (Herbehereak) *C.I. Rolfe* (Erresuma Batua), *Evdokia Uralova* (Bielorrusiako Errepublika Sozialista Sobietarra) eta Batzar Nagusiko beste hamar bat ordezkari.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gutunaren irakurketa jasotzen duen bideoa
Mundu Zabaleko Aliantza Erreformatua

**Mundu Zabaleko Aliantza Erreformatua** 200 kongregazio kristau baino gehiago biltzen dituen elkarte erlijioso bat da, bere sustraiak XVI. mendeko Erreforma Protestantearen kalbinismotik datozenak. Genevan du egoitza nagusia.

## Historia 
Mundu Zabaleko Aliantza Erreformatua 1970ean sortu zen, bi zati batuz. Lehenengoak Eliza Presbiterianoa eta Erreformatua ordezkatzen zuen, eta bigarrenak eliza kongregazionalak ordezkatzen zituen (jatorrizko Eliza Joan Kalbinok sortu zuen, eta urteak igaro ondoren hainbat zatitan banatu ziren, eta 1970ean Joan Kalbinoren doktrinaren ondorengo eliza nagusiak batu egin ziren, baina bakoitzak bere independentzia galdu gabe). 218 eliza ditu mundu osoko 107 herrialdetan, 75 milioi kide baino gehiagorekin. Bertan irudikatutako elizek Eliza Kongregazionala, Presbiterianoa, Erreformatua eta Eliza Batuak barne hartzen dituzte, sustrai historikoak XVI. mendeko Erreforma Protestantean dituztenak.

Mundu Zabaleko Aliantza Erreformatuak lankidetza estuan dihardu Elizen Munduko Kontseiluarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herbehereetako Eliza Erreformatua

**Herbehereetako Eliza Erreformatua** () kristau-sinesbide protestante eta kalbinista bat izan zen, Herbehereetan oso hedatuta dagoena. Herbehereetako Eliza Erreformatua herrialdeko Eliza Erreformatuetan zaharrena da, eta, Zazpi Herbehere Batuen Errepublika erori aurretik, eliza publiko edo pribilegiatu estatusa izan zuen, baina ez eliza ofizialarena, nahiz eta herri-sinesmenak nahastu egiten duen. Hala eta guztiz ere, legeak eskatzen zuen kargu publiko bat betetzen zuen pertsona orok Herbehereetako Eliza Erreformatuko kide izan behar zuela, eta gobernuaren eta Eliza honen arteko harremanak oso intimoak ziren.

2004an Herbehereetako Eliza Protestantearen barruan bildu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bertxhori

**Bertxhori** Iruñean jokatu ohi den binakako bertsolari gazteen sariketa da. Nafarroako Unibertsitate Publikoan antolatutako bertso-eskolatik sortu zen. Unibertsitate eta ikasle giroko sariketa da. Lehen edizioa 2022ko martxoan jokatu zen. 

Sariketaren bertsolari gazte eta hasiberriei plazak emateko eta ikasle giro euskaldun eta bertsozaleari  elkargune bat eskaintzeko helburuarekin sortu zen. Antolatzaileek eredutzat hartu zuten Gasteizko Bertso Katu sariketa. 

## Egitura 
Sariketa hiru kanporaketaz eta finalaz osatzen da. Saio bakoitzean hiru bertsolari bikotek kantatzen dute eta kanporaketa bakoitzeko bikote irabazlea sailkatzen da finalera. Saioak elkarte ala taberna giroan egiten dira. 

Finala Laban jokatu ohi da.

## Edizioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agbéyomé Kodjo

**Messan Agbéyomé Gabriel Kodjo** (Tokpli, 1954ko urriaren 12a – Paris, 2024ko martxoaren 3a) togoar politikaria izan zen. Togoko lehen ministroa izan zen 2000tik 2002ra.

1983an gestioan graduatu zen Poitierseko Unibertsitatean. 1985etik 1988ra SONACOMeko zuzendari komertziala izan zen, Gnassingbé Eyadéma presidenteak Gazteria, Kirol eta Kultura ministro izendatu zuenean. 1991tik 1993ra Lurralde Administrazio eta Segurtasun ministroa izan zen. 1993ko otsailean Lomeko portuko zuzendari izendatu zuten.

1999ko otsailean diputatu hautatu zuten eta ekainean Batzar Nazionaleko presidente. 2000ko abuztuaren 29an lehen ministro izendatu zuten, baina 2002ko ekainaren 27an kargugabetu zuten, Eyademarekin izandako liskarren ondoren. Frantziara erbesteratu, alderditik kanporatu eta justiziak auzipetu zuen. 2005ean Togora itzuli eta atxilotu egin zuten. Alderdi berri bat sortu zuen. 2020an presidentegai izan zen eta garaipena eskatu zuen.
Alphonse Nudant

**Alphonse Pierre Nudant** (1861eko Abenduak 15a - 1952ko Urtarrilak 17) Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen dibisio-jenerala izan zen.

## Bizitza 
Serrigny-n jaio zen, Côte d'Or-en. 1883an *École Polytechniquen* sartu zen, bi urtez artileriazko 5. Erregimenduaren parte izan ostean. 

1894. urtean kapitaina mailara promozionatu zuten. 1898an frantziar Estatu Nagusiaren parte bihurtu zen, 83 lehiakideren artean lehena izan eta gero. 1905ean eskuadroi-buru bihurtu zen. Bi urte geroago, irakasle laguntzaile bihurtu zen Goi Mailako Gerra Eskolan, non Estatu Nagusiko klasea ematen zuen. 1911n, eskoñan zegoen bitartean, teniente kargua eman zioten.

Koronel izendatu zuten 1914ko ekainean, gerraren bezperan, eta 1914ko abuztuaren 2an IV. Armadaren Estatu Nagusiaren burua bihurtu zen, de Langle de Cary jeneralaren azpian. Irailak 12an behin-behineko brigadier izendatzen dute eta 1915eko azaroaren 25ean berretsi zuten. 70. infanteria dibisioa zuzendu zuen, gero 33. eta 34. armada-gorputzak, eta 1917ko ekainaren 26an dibisio-jeneral mailara promozionatu zuten (hirugarren izarra), agintean 1919ko martxoaren 27ra arte mantenduz. Orduan 7. Armada Taldearen buru jarri zen 1923an erretiratu zenera arte. Sommeko guduan parte hartu zuen 33. armada-gorputzaren parte zen bitartean.

1919an, Spako Aliatuen arteko Armistizio Batzordeko burua izan zen, eta bertan, Paul Desgées du Lovenekin batera, "autoritatea eta bereizketa" zuzendu zituen.

1920ko uztailaren 10ean Ohorezko Legioko Ofizial Nagusi izendatu zuten eta urte berean *Army Distinguished Service* domina jaso zuen.

Soldadu erretiro osoa Saint-Jacuten eman zuen eta han hil zen, 1952ko urtarrilaren 17an, "Margarita" landetxean.

## Ohoreak 
Nudant jenerala Spa Interaliatuen Batzordeko lehendakari izendatzeko erabakia hartu ondoren, Foch mariskalak hauxe adierazi zuen:Nudant gaixoa saltsa guztietan sartu dut, eta saltsa guztietan emaitza onak lortu ditu!

Alemaniarren azken ofentsiban Nudantek erakutsitako balentriaz harro, René de Moustier markesak, bere agindupeko ofizialak, hauxe adierazi zuen
Momentu hartan [ofentsiban] Pariserako bidea soilik Nudanten biboteek babesten zuten.

## Idatziak 
* "À Spa, l'armistice 1918-1919". *Revue de France-n* argitaratua, 1925ko apirila-1826ko urtarrila

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak