open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bad (albuma)

***Bad*** Michael Jackson estatubatuar abeslariaren zazpigarren albuma izan zen. Epic Recordsek 1987ko abuztuaren 31n argitaratu zuen eta aurreko urteko *Anthology* bildumaren ondorengoa izan zen.

Los Angelesko Westlake estudioan grabatu zuten eta Quincy Jones ekoizlearekin egindako hirugarren eta azken diskoa izan zen. Historian albumik salduenetariko bat izan zen, 34 miloi ale baino gehiagorekin.

## Abestiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Almagro (Madril)

**Almagro**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Chamberí barrutian. Hiriko 74. auzoa da.

## Kanpo estekak
Dangerous (Michael Jacksonen albuma)

***Dangerous*** Michael Jackson estatubatuar abeslariaren zortzigarren albuma izan zen. Epic Recordsek 1991ko azaroaren 26an argitaratu zuen eta 1987ko *The Original Soul of Michael Jackson* nahaste-albumaren ondorengoa izan zen.

Los Angelesko Ocean Way estudioan grabatu zuten eta Bill Bottrell eta Teddy Riley ekoizleekin egindako lehen diskoa izan zen. Historian albumik salduenetariko bat izan zen, 32 miloi ale baino gehiagorekin.

## Abestiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iheslarien esparru

[eskuinera|thumb|[Kongoko Errepublika Demokratikoa|Kongoko Errepublika Demokratikoko egungo ekialdean dagoen Ruandako Genozidioaren ondorengo **iheslarien esparrua**.]]
[eskuinera|thumb|irudian, [Gineako errefuxiatu 	sierraleonarren kampamentu bat ikus daiteke]]
**Iheslarien esparrua** (edo **errefuxiatuen kanpamendua**) iheslariak hartzeko aldi baterako egonlekua da. Kanpamendu bakarrean, ehunka milaka pertsona bizi daitezke. Nazio Batuek edo gobernuz kanpoko erakundeek, hala nola, Gurutze Gorria bezalako nazioarte mailako erakundeek eraiki eta kudeatzen dituzte.

Errefuxiatuen kanpamenduak oro har inprobisatu egiten dira eta oinarrizko giza beharrak aldi laburrean asebetetzeko diseinatuta daude. Zenbait eiheslarien esparru zikinak eta antihigienikoak dira. Iheslariak ezin badira itzuli (sarritan, gerra zibil baten ondorioz), krisi humanitarioa gerta daiteke.

Zenbait iheslarien esparru iraunkor bilakatu dira, hala nola, Ain al-Hilweh, eta hamarkadetan iraun dute giza eskubideetarako oso ondorio garrantzitsuak izanez.

## Instalazioak 
Iheslarien esparruko instalazioak honakoak izan daitezke:
* Ostatuak (oihal-etxolak)
* Higiene-instalazioak (garbiketa eta komunak)
* Mediku-hornidura
* Komunikazio-ekipoak (adibidez irratia)
* Bidelapurren aurkako babesa (adibidez, oztopoak, kontrol-postuak, bakearen aldeko tropak)

## Iraupena 
Pertsonak gera daitezke kanpamendu hauetan elikagaiak, larrialdiko edariak eta osasun laguntzak jasotzen, etxera itzultzea segurua izan arte.

## Kanpo estekak
Thriller (argipena)

***Thriller*** izan daiteke:

## Zinema eta literatura 
* **thriller**, suspensea eta tentsioa osagai dituen generoa;

## Musika 
* ***Thriller (albuma)***, Michael Jacksonen albuma;
* **Thriller (abestia)**, album horretakoa;
* '''Michael Jackson's Thriller**, bideoklipa;

## Telebista 
* ***Thriller (telesaila)*''', Erresuma Batuko telesaila.
Kill 'Em All

'''''Kill 'Em All''''' Metallica estatubatuar taldearen estreinako albuma izan zen. Megaforce Recordsek 1983ko uztailaren 25ean argitaratu zuen. Adituek thrash metal sortu zuen diskotzat hartzen dute.

## Abestiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ride the Lightning

***Ride the Lightning*** Metallica estatubatuar taldearen bigarren albuma izan zen. Megaforce Recordsek 1984ko uztailaren 27an argitaratu zuen.

## Abestiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
...And Justice for All (albuma)

***...And Justice for All*** Metallica estatubatuar taldearen laugarren albuma izan zen. Elektra Recordsek 1988ko abuztuaren 25ean argitaratu zuen.

## Abestiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angel Sertutxa

**Angel Sertutxa Ereñozaga** (Gatika,  – Mungia, ) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena. Anaia gaztea José Manuel Sertutxa futbolaria izan zen ere.

2012-ko ekainean Mungiako herriak omenaldi bat egin zion.   

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Notre-Dame de la Garde

**Notre-Dame de la Garde**, proventzeraz *Nostro-Damo de Gardo*, , Frantziako Marseilla hirian dagoen basilika bat da. Frantsesez **Bonne Mère** eta proventzeraz **Boueno Maire** ("Ama Ona") izendapenaz ere deitua bada. Roucas Blanc eta Vauban barrutien artean dago, 149 metroko garaiera duen kareharrizko muino batean eta antzina bertan zegoen gotorleku baten zimentuetatik 13 metro gain. Marseillako Portu Zaharraren hegoaldean, neobizantziar estiloan eraikia dago, eta gainaldean Ama Birjinaren irudi urreztatu bat du.

1853-1864 artean Henri-Jacques Espérandieu arkitektoak eraikiarazia izan zen eta 2001-2008 artean zaharberritua. Erdi Arotik jada , Ama Ona edo Andre Mari Babesekoa Marseilla hiriaren zaindaritzat hartu izan da, bai eta itsasgizon eta arrantzaleena ere.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala   
* Notre-Dame de la Garde. Marseillako Turismo Bulegoa (eleanitza)
Pedro Berro

**Pedro Francisco Berro Etxebarne** (Uztarroze,  - Montevideo, ) nafar enpresaburu eta politikaria izan zen. 1790ean jada Uruguain zegoen non ontzi-enpresa bat izan zuen.
José Agustín Ganuza

**José Agustín Ganuza García** (Artaxoa,  – Panama, 2026ko otsailaren 20a) nafar apaiza izan zen. 1954an ordenatua, 1972an Pauzerako apezpiku izendatu zuten.
Patxi Villanueva

**Francisco "Patxi" Villanueva Medina** (Martzilla, ) nafar futbolaria ohia da, atezain moduan aritzen zena.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Ambrosio Etxebarria

**Ambrosio Etxebarria Arroita** (Zeberio,  - Bilbo, ) bizkaitar apaiza izan zen. 1947an ordenatua, kapilau militarra izan zen. 1976an Barbastroko apezpiku izendatu zuten.
Igor Jauregi

**Igor Jauregi Iraola** (Tolosa, Gipuzkoa, ) futbolari profesional ohia eta psikologoa da. Futbolean, atzelari aritzen zen, eta Eibarren eta Realean jokatu zuen bere onenean ari zenean. 2007an Futbol profesionaletik erretiratu ondoren, Psikologiako ikasketak egin zituen.

Psikologo lanetan, 2014tik 2024 arte, Eibar futbol klubarentzat lan egin zuen. Bere kontsultan, futbolariak ez ezik, beste kirol batzuetakoak ere artatzen ditu, hala nola Mikel Urrutikoetxea esku huskako pilotaria.

## Kirol Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ubunturen bertsioak

Artikulu honetan Ubuntu sistema eragilearen bertsioen zerrenda ikus daiteke. Ubunturen lehen bertsioa 2004ko urriaren 20an argitaratu zen, *Ubuntu 4.10* izenarekin.

Ubunturen bertsio egonkorrak 6 hilabetero argitaratzen dira. Gehienek 18 hilabeteko euskarria izaten dute, LTS (*Long Term Support*) bertsioek izan ezik, hauek 3 urteko (mahaigain ingurunea) edo 5 urteko (serbidoreak) euskarria dutelarik.

Bertsio zenbakia berau argitaratu den urte eta hilearekin osatzen da. Adibidez, 18.04 bertsioa 2018ko apirilean argitaratu zen.

## Bertsio zerrenda taula 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ubuntu
* Sistema eragileak
* Linux
* Mahaigain inguruneak

## Kanpo estekak
Giza kokagune

thumb|Giza kokalekua
**Giza kokagune**, **egonleku** edo **kokaleku** terminoek eremu batean elkarrekin bizi diren gizakien ekintza adierazten dute. Arkeologian, geografian, historian eta bestelako ezagutza esparrutan erabiltzen da, pertsonak non bizi diren (betirako edo aldi baterako) adierazteko. Kanpotik etortzen direnean kolonia deritzo. Hitzak baserriak, auzoak, herriak eta hiriak biltzen ditu. Jende nomada ez da kokatzen.

## Kanpo estekak
Patatx

[thumb|300px|Hasieran [patatxe|patatxak gerra itsasontziak ziren. Irudian Itsas Armada Garaiezina.]]
**Patatxak** itsasontzi arinak ziren, sakonera gutxikoak eta 30 tona ingurukoak; belaontziak ziren eta bi masta izaten zituzten. Hasiera itsasontzi militarra zen, batez ere kostaldeak eta portuak zaintzeko; normalean beste itsasontzi handiagoen agindupean egoten ziren. Denborarekin patatxak erabilera zibiletarako egokitu ziren: pertsonen garraiorako, ozeano zeharkako bidaietarako, e.a. Ibaietan ere nahiko erabilita izan zen. Dena dela, zuen sakonera eskasagatik, merkantziak eramateko ez zen oso egokia.

## Patatxak historian 
Itsasontzi hauen erabilera handiena XV. mendetik XVIII. mendera eman zen, batez ere Espainia eta Portugal. Zenbait gertaera historikoetan protagonismo handia izan zuten:

* 1578an Ksar el-Kebirreko guduan, Portugal eta Maroko artean.
* 1579an Espainiak Ingalaterra inbasioari ekin zion; Itsas Armada Garaiezinean patatx ugari zeuden.
* 1582an, Terceira uharteko borroka (Azoreak), Portugal eta Espainia artean.
* 1639an, Duneetako borrokan, Holanda eta Espainia artean.

## Patatxak Euskal Herrian 
Euskal Herriko ontzioletan patatx asko eraiki zen. Bereziki ezaguna da Astigarribiako ontziolaren lana (Mutriku), ontziola horretan, 1758tik 1786 arte, hamaika patatx egin baitziren.

Patatxekin lotuta emakume euskaldun baten izena aipatu behar dugu: Juana Larando. Emakume honek bi patatx zituen, San Juan eta San Pedro, bat euskalduna, bestea flandiarra; biak ala biak, 1639tik aurrera, Mantxako Kanalean eta Frantziako kostaldean kortsario moduan ibili ziren, itsasontziak arpilatzen.
thumb|Gerrarako egokitutako patatx bat, 1900. urtearen inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Patatxei buruzko artikulua.
Hassanal Bolkiah

**Hassanal Bolkiah** (Bandar Seri Begawan, 1946ko uztailaren 15a) Bruneiko sultana da. Sultan bihurtu zen 1967ko urrian, bere aita Omar Ali Saifuddien III.aren abdikazioaren ondoren. 1984an Bruneik independentzia lortu zuen Erresuma Batutik. Sultan ez ezik, lehen ministro ere bada.
Marixa Osés

**Marixa Osés Ruiz de Azua** (Gasteiz, Araba, ) arabar idazle eta gidoigilea da. Antzerkian aktore ibilitakoa, baita zuzendari ere.

## Biografia 
1994an, Gasteizko Arte Eszenikoen Tailerrean trebatu zen, eta diplomatura hori antzerki-ikastaro batzuekin osatu zuen. 1997ko irailean, Habanara (Kuba) joan zen ikasketak egitera, *El Ciervo Encantadon* eta Nelda Castilloren zuzendaritzapean. Lan horretatik jaio zen antzerki-lana astero-astero antzezten zen Arte Eskola Nagusian eta Habanako antzoki eta kultur etxe askotan.

2002. urtean, Gauekoak izeneko antzerki-lehiaketako lehen saria irabazi zuen, “*Solamente sola*” ikuskizunarekin. 2005ean, Miguel Molinarekin batera egindako kabaret-lanaren ondorioz, “*Euskabaret*” sortu zen, Iker Ortiz de Zaraten zuzendaritzapean. Hainbat parte-hartze eta lankidetza egin ditu: Kuku-Bazar, La Patro Teatro, La Tirili, La Casa del Cordón, NEFF, Mugarik gabe,…, baita haurrentzako antzerkia eta ipuin-kontalaria ere.

## Lanak 
Besteak beste lan hauexek egin ditu:

### Liburuak 
* 2015ean *Los informes íntimos de una espía* (Círculo Rojo, 2015).

### Zinema eta telebista 
* 2011: Robert Llimós. *Locura y/o lucidez/ Eromena eta/edo argitasuna* (dokumentala) – gidoia
* 2011: *Una historia común de una familia cualquiera/ Edozein familiaren historia arrunta* (film luzea) – gidoia
* 2010: Ya le llamaremos/Deituko dizugu (film laburra) – gidoia, zuzendaritza eta ekoizpena.
* 2010: Las vecinas/ Auzokideak (film laburra) – gidoia
* 2010: *Ni 15 putos días en agosto/15 egun ere ez abuztuan.*(film laburra) – gidoia
* 2009: T*en o’clock/ Hamarrak puntuan.* (Lausanako Olinpiar Museoak eta Base court-ek ekoitzitako film laburra) – gidoia, kamera-zuzendaritza.
* 2009: *El paraguas/ Euritakoa*. (film laburra) – gidoia
* 2009: *Si te miro al alma, te reconozco/Arimari begiratzen badiot, ezagutu egiten zaitut.* (film laburra) – gidoia
* 2009: *El mundo en tus calles/Mundua zure kaleetan* (telebista-lehiaketa) – gidoia
* 2008: En el umbral/ Atalasean (film laburra) – gidoia, zuzendaritza eta ekoizpena.
* 2008: *El final es el fin/Amaiera amaiera da.* (film laburra) – gidoia, errealizazioa eta ekoizpena.
* 2008: *Burdin hesia/La verja* (dokumentala) – gidoia
* 2007: *Eternas/ Betirakoak* (film laburra) – gidoia, interpretazioa eta ekoizpena
* 2007: *Doña Quijota y falta Sancha/Quijota eta Sancha falta da.* (film laburra) – gidoia

### Antzerkia 
* 2014: “Un cabaret perverso/ Kabaret perbertsoa”
* 2002: ““Solamente, sola/ Bakar-bakarrik”

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2002 Gauekoak antzerki-lehiaketako lehen saria, “*Solamente sola*” ikuskizunarekin.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Ríos Rosas (Madril)

**Ríos Rosas**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Chamberí barrutian. Hiriko 76. auzoa da.

## Kanpo estekak
Miriam Rivera

**Miriam Rivera** (Hermosillo, Mexiko, 1981 &ndash; 2019ko otsailaren 5a) mexikar emakumezko aktore pornografiko eta modelo transexuala zen. ''There's Something About Miriam* eta 2004ko Australiako *Big Brother* reality showetan parte hartzeagatik egin zen ezagun.

## Filmografia 
### Telebista 
* *There's Something About Miriam* (2003, Brighter Pictures)
* *Big Brother Australia 2004'' (2004, Endemol)

## Erreferentziak
Sudur-xurgagailu

thumb|Sudur-xurgagailua.
**Sudur-xurgagailua** airea xurgatzeko edo botatzeko tresna bat da. Erabilera asko izan ditzake baina, ziur aski ezagunena, jaioberriei eta haur txikiei mukiak kentzeko izan daiteke.

## Kanpo estekak 
* :Haurrekin sudur-xurgagailuaren erabilpen egokia.
Casa de Campo (Madril)

**Casa de Campo**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Moncloa-Aravaca barrutian. Hiriko 91. auzoa da.

## Kanpo estekak
QFD

thumb|Enpresa produktuen garapen prozesuen kalitate-etxea.
**Quality Function Deployment** (**QFD**) edo **Kalitate Funtzioaren Hedatzea**, bezeroaren ahotsa jasotzeko eta produktu edo zerbitzu baten diseinuaren eta garapenaren fase guztietan entzuteko prozesu egituratu eta metodiko gisa definitzen da. QFD Japonian hasi zen 60ko hamarkadan, eta jatorrian, arazoak antzemateko helburua zuen. Beranduago, produktuen diseinua bezalako aurreko faseetan erabiltzen hasi ziren.

QFDaren oinarria bezeroak dituen premiak aztertzea da, bezeroak dioena entzutea, *zer* nahi duen jakin eta, horren arabera, nahi duen hori kalitatezko produktu edo zerbitzu bihurtzea, hau da, nahi duen hori *nola* lor daitekeen zehaztea.

QFD **Kalitatearen Etxea** bezala ere ezagutzen da.

## Erreferentziak 
* Akao, Yoji (1994). "Development History of Quality Function Deployment". The Customer Driven Approach to Quality Planning and Deployment. Minato, Tokyo: Asian Productivity Organization. .
* Euskalit, kudeaketa aurreratua. Erabateko Kalitatea - Bikaintasunaren printzipioak, ereduak eta metodologiak.
* Hauser, John R.; Clausing, Don. "The House of Quality". Harvard Business Review. No. May 1988.

## Kanpo estekak
Gizaldeko krisialdi

thumb|300px|Emakumezko errefuxiatuak Pakistanen.
**Gizaldeko krisialdia** larrialdiko egoera da, gizaldeko laguntzaren premia masiboak, ohikoagoak baino askoz ere maila aurreratuagoak, aurreikusten direnean sortzen dena: laguntza hori ez bada nahikotasunez, eraginkortasunez eta premiaz eskaintzen, gizaldeko hondamendia ekar lezake.

Errefuxiatuen desplazamenduetatik edo tokian tokiko osasun zerbitzuen aukerak gainditzen dituen egoera baten biktimen kopuru handia *in situ* zaintzeko beharra dakar, bai gertakariaren magnitudeagatik (baita herrialde garatuetan ere, hala nola, Estatu Batuetako Katrina), bai tokiko egoeraren prekarietateagatik (ohikoa herrialde azpigaratuetan).

## Kausak 
* Krisi politikoak izan daitezke (gerra nazioartekoa edo gerra zibila, gutxiengo baten jazarpena). Nabarmentzekoa da krisi humanitarioen kausarik handienak krisi politikoen ondorio direla munduan, eta arazo ekonomikoak nabarmentzeaz gain, gehienetan burokraziaz eta ustelkeriaz betetako gobernuak direla.

* Ingurumenaren krisiak, aurreikusiak izan daitezkeenak (lehorteak, izurriteak edo, oro har, plangintza txarrak gosetea eragin dezakeen uzta txarrak), ez oso aurreikusgarriak (urakanak, montzoiak) edo aurretik sumatu ezin diren gertaerak (lurrikarak, tsunamiak).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gizaldeko laguntza
* Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordea

## Kanpo estekak
Goranzko nodoaren luzera

thumb|Eguzkia orbitatzen duen gorputz baten elementu orbitalak.
**Goranzko nodoaren luzera** ( \Omega \,) espazioko gorputz baten orbita zehazteko erabiltzen den elementu orbital bat da. Eguzkia orbitatzen duen gorputz batentzat, erpina eguzkira begira duen angelu bat da, Aries puntutik, gorputzaren goranzko nodoraino doana.

## Kalkulua 
Jarraian dituzue goranzko nodoaren luzera kalkultzeko erabiltzen diren kalkulu matematikoak:

 \Omega = \arccos { {n_x} \over { \mathbf{\left |n \right |}}} (bada n_y > 0 \,)

edo

\Omega = 2 \pi - \arccos { {n_x} \over { \mathbf{\left |n \right |}}} (bada n_y )

## Ikus, gainera 
* Ekinozioa
* Aries puntua
* Geometria

## Kanpo estekak
Ain al-Hilweh

**Ain al-Hilweh** (, lit. esanahia "udaberri natural gozoa"), **Ayn al-Hilweh** eta **Ein al-Hilweh** ere idatzia, Libanoko palestinarren errefuxiatuen kanpamendu handiena da. 70.000 palestinar errefuxiatu baino gehiago zituen, baina ia 120.000ra hazi zen [1]. Siriatik etorritako iheslarien ondorioz, 2011 urteaz geroztik. Kanpamendua Miye ou Miye herriaren eta Mieh Mieh iheslarien esparruaren mendebaldean dago, Sidon hiriko portuaren hego-ekialdean eta Darb Es Sim herriaren iparraldean.
Ain al-Hilweh, 1948an, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeak Sidoneko hiriburutik gertu kokatu zuen Amqa, Saffuriya, Sha'ab, Taitaba, Manshieh, al-Simireh, al-Nahr, Safsaf, Hittin, al-Ras al-Ahmar, al-Tira eta Tarshiha herrietako errefuxiatuak Palestinako iparraldean kokatzeko. Ain Al-Hilweh Miye ou Miye, Darb Sim eta Sidoneko lurjabeen jabetzako lurraldetan kokatzen da. Libanoko Indar Armatuek ezin direnez kanpamendura sartu Libanoko komunikabideek Ain al-Hilweh-i "legerik gabeko zonaldea" deitu diote. Uste dute Libanoko gobernuak bilatzen duen jende asko kanpalekuan sartu dela Libanoren aginte faltaren ondorioz.

## Kanpo estekak
Nukleo (informatika)

thumb|Kernelaren loturak, ordenagailuko *Hardware* eta *Software* aplikazioekin.
Informatikan, **nukleoa** edo **kernel**a (alemanezko *kern*-etik dator, hezurra edo nukleoa esan nahi du) sistema eragilearentzat behar-beharrezkoa den software bat da, modu pribilegiodunean edo nukleo moduan aktibatzen den atala bezala ere ezagutzen da. Programei ordenagailuaren edo bestelako gailu informatikoen *hardware*ra sarrera segurua ematea da bere arduretako bat, hau da, baliabideen kudeaketaren arduraduna da. Kudeaketa hau gauzatzeko sistemari deiak egiten dizkion zerbitzuak erabiltzen ditu. Gailu informatikoetan, programa asko daudenez eta *hardware*rako sarrera mugatua denez, zein programa eta zenbat denboran erabiliko duen *hardware*a zehazten eta agintzen duen softwarea da.

## Nukleoek dituzten eginkizunak 
Nukleoen eginkizun nagusiak, prozesuak martxan jartzea eta karga ziurtatzea dira. Bestalde, erabiltzailearen espazio pribatuko programen eta espazio nukleoaren artean interfaze bat proposatzea ere bere eginkizuna da. Nukleoek beste hainbat eginkizun ere bete ditzakete, baina horiek garrantzi txikiagokoak dira.

## Sistema motak 
Ordenagailu bat erabiltzeko ez da beharrezkoa beti nukleo bat edukitzea. Programak martxan jar daitezke ordenagailu edo gailu informatiko huts batean, betiere, beraien jabe edo erabiltzaileek ez dute sistema eragilearen laguntzarik jasoko nukleorik gabe.

Jarraian dituzue lau nukleo nagusienak:
* Nukleo monolitikoak: Hardwarearen hainbat abstrakzio errazten ditu.
* Mikronukleoak: () zerbitzari deritzen aplikazioak erabiltzen ditu, erabilgarritasuna areagotuz.
* Nukleo hibridoak: (*aldaturiko mikronukleoak*) Mikronukleoen oso antzekoak dira baina kode gehigarri bat dute nukleoaren espazioan, hau azkarrago martxan jar dadin.
* Exonukleoak: ez dute inolako abstrakziorik errazten, baina liburutegiak erabiltzen uzten ditu, *hardware*arekiko sarrera ia zuzena lortuz eta bere balioa handituz.

## Ikus, gainera 
* Informatika
* Software
* Sistema eragile

## Kanpo estekak
Larrua Truk

**Larrua Truk**, Usurbilen 1995ean sortutako metal musika talde bat da. Lau urtetako ibilbide laburrean bi diska plazaratu zituzten.

## Diskografia 
* *Larrua Truk* (1995, autoekoizpena)
* *Aurpegi biren jabe* (1997, Oihuka)

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Kaʻiulani

**Victoria Kawēkiu Kaʻiulani Lunalilo Kalaninuiahilapalapa Cleghorn** (1875eko urriaren 16a – 1899ko martxoaren 6a) Hawaiiko Erresumako azken printzesa izan zen.

## Biografia 
1875eko urriaren 16an Honolulun, Victoria Kawēkiu Kaʻiulani Lunalilo Kalaninuiahilapalapa Cleghorn jaio zen. Hawaiiko errege Kalakauaren arreba zuen ama, Miriam Likelike printzesa. Aita, aldiz, Archibald Scott Cleghorn finantzari eskoziarra. Eta amabitxia Ingalaterrako Victoria erregina, urte batzuk lehenago Hawaiiren independentzia berreskuratzen lagundu zuena, beti ere Ingalaterraren interesen alde (eta AEBen interesen kontra).

### Ingalaterran 
14 urte zituela hara, Ingalaterrara, bidali zuten Kaʻiulani ikasketak osatzera eta lau urte eman zituen bertan. Kalakaua 1891n hil zen eta haren alargun Liliuokalani izan zen erregina. Errege-erreginek ez zeukaten seme-alabarik eta Kaiulani izendatu zuten oinordeko. Baina ez zion luzaroan eutsiko printzesa koroatu tituluari. 1893an monarkia abolitu zuten Ozeano Bareko artxipelagoan eta AEBekin bat egitearen aldeko gobernu berria ezarri. Tronugabetutako printzesa Ingalaterratik AEBetara joan zen orduan.

### Ameriketako Estatu Batuetan 
Besteak beste, Bostonen eta New Yorken prentsaurrekoak eta hitzaldiak eman zituen Hawaiiren burujabetzaren alde. Washingtonen Grover Cleveland presidentearekin modu ez formalean biltzea lortu zuen. Presidenteak asmo onak adierazi arren AEBetako kongresuak ez zien printzesaren eskaerei jaramonik egin.

### Hawaiira itzulera 
1894an Hawaiiko Errepublika ezarri zen, Robert Louis Stevenson txikitako laguna hil zen eta Kaiulaniren berezko osasun pattala gehiago ahuldu zen. 1897an, itzuli zen printzesa Hawaiira, Annie ahizparen heriotzaren berri izan ondoren eta ahalegin diplomatiko guztiak porrot eginda. Hawaiiko klima tropikalaren erruz, haren osasunak okerrera egin zuen. Iritsi eta berehala, igerian ari zela, hotzeria harrapatu zuen eta, geroago, 1898an pneumonia, zaldian ibiltzen ari zela ekaitzak harrapatu ondoren.

Azkenik, 1898ko abuztuaren 12an AEBek Hawaii anexionatu zuten. "*Tronua galtzea baino askoz mingarriagoa izan da gure bandera eraisten zutela ikustea*”, adierazi zuen oinordekoak. Anexioaren zeremonian, errege familia jauregian bildu zen eta, hawaiiar gehienak bezala, dolutan egon ziren, lutozko jantziak soinean. Jantziak ez zituzten luzaroan gordeko.

Kaiulanik izebari, Hawaiiko azken erreginari, idatzi zion azken gutuna: «Dena kendu digute, bizia besterik ez zaigu geratzen». Handik gutxira hil zen, 1899ko martxoaren 6an, 23 urte zituela.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Beñat Lizaso

**Beñat Lizaso Alberdi** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1982ko abenduaren 28a) bertsolaria da, Sebastian Lizaso bertsolari txapeldunaren semea.

Bi aldiz hartu du parte Bertsolari Txapelketa Nagusian eta aurreneko aldian finalaurreko fasea jokatu zuen. 2019an Gipuzkoako Bertsolari Txapelketako finala jokatu zuen.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Finalaurreak (1): 2013
** Parte hartzeak (2): 2013, 2017
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Zazpigarren 2019an.
** Finalaurreak (1): 2015
** Parte hartzeak (4): 2007, 2011, 2019

## Sariak 
* Lizardi Saria (1): 2005
* Argi Berri Saria (1): 2004

## Kanpo estekak 
* Beñat Lizaso Bertsozale.com webgunean.
Sirin

thumb|Hegazti mitologikoa da.
**Sirin** Errusiako kondairetako pertsonaia mitologikoa da. Kimera bat da: burua eta bularra emakume eder batena dira baina gorputza hegazti batena, askotan hontz batena. Kondairaren arabera Eufrates ibaiaren inguruan edo Edenetik gertu bizi dira.

## Ezaugarriak 
Normalean erdi-emakumeak eta erdi-hegaztiak diren izaki hauek oinarriak Antzinako Greziako kulturan dute. Gero, folklorean, lamien eta sirenen edo uhandreen munduarekin lotu ziren. Uhandreek, sirenak bezala, abesti ederrak kantatzen zituzten baina hauenak santuei eskainita zeuden eta etorkizuneko poztasunak iragartzen zituzten. Izan ere, gizonentzat arriskutsuak ziren: abestiak entzuten zituztenek dena uzten zuten sirinei jarraitzeko eta, azkenean, hiltzeko. Izaki hauek beldur arazteko zarata handiak sortu behar dira: kanpaiak jo, kanoikadak bota edo edozein zarata ozena sortu. XVII. eta XVIII. mendeetan Sirinen irudia aldatzen joan zen: paradisutik gertu bizi zirenez munduaren harmoniaren sinboloak bihurtu ziren.

Sirini entzun ahal izateko pertsonak oso zoriontsuak izan behar dira eta ikustea ere oso zaila da, oso azkarrak eta iheskorrak baitira; gizakion zorinoa horrelako da baita ere. Betiko poztasunaren, poztasuna zerutiarraren sinboloa dira.
thumb|300px|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Wedding Present

**The Wedding Present** britainiar indie rock taldea da, 1985ean Leedsen sortua. David Gedge kantaria eta gitarra jolea da hasieratik taldean mantendu den kide bakarra.

## Diskografia 
* *George Best* (1987)
* *Bizarro* (1989)
* *Seamonsters* (1991)
* *Watusi* (1994)
* *Saturnalia* (1996)
* *Take Fountain* (2005)
* *El Rey* (2008)
* *Valentina* (2012)
* *Going, Going...* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1959ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

[eskuinera|thumb|250px|[Manuel Olaizola|"Uztapide" (eskuman) izan zen txapelduna.]]
**1959ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa** herrialde hartako lehenengo Bertsolari Txapelketa izan zen. *Zazpi handiak eta zazpikoak* izenaz ezagutzen da txapelketaren ekitaldi hau.

## Tokia 
Azaroaren 8ko arratsaldean jokatu zen, Eibarren, bertako udaletxe aurreko Untzaga plazan, aire librean. Hotz egiten zuen, baina 5.000 entzule inguru egon ziren bertsolariei adi. Joan Antonio Mogel idazlearen omenez antolatu zen astea izan zen txapelketa jokatzeko aitzakia.

## Bertsolariak 
Gipuzkoako ospetsuenak bakarrik deitu zituzten, Iñaki Eizmendi "Basarri" izan ezik. Manuel Olaizola "Uztapide", Joxe Joakin Mitxelena, Manuel Lasarte, Akilino Izagirre "Zepai", eta Joxe Lizaso. Azken aldian ongi zebiltzan bi gazte gehitu zizkioten taldeari: Joxe Agirre (Aginan Luistarren txapelketan lehenengo geratu) eta Txomin Garmendia (Ordizian Gipuzkoako bertsolari gazteen txapelketa irabazi zuena).

## Sailkapena 
## Polemika 
Txomin Garmendiak kontatzen duenez, gai jartzaileak lehen aldiz eskatu zien bertsolariei bederatzi puntuko bertsoa botatzeko, eta bertsolariek uko egin zioten, Mitxelenak izan ezik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

## Kanpo estekak
1962ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

**1962ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa** herrialde hartako bigarren Bertsolari Txapelketa izan zen.

## Egitura 
Izen ematea librea izan zen eta 40 bertsolari inguruk hartu zuten parte. Horregatik sei kanporaketa jokatu ziren uztailaren 8an hasi eta urriaren 7ra arte, ondoren finalaurreko bat jokatu zen eta azkenik zortzi onenekin finala. Finalean bertan lau onenek beren artean jokatu zuten garaipena.
* Kanporaketak:
** Bergara (uztailaren 8an)
** Deba (uztailaren 22an)
** Azpeitia (abuztuaren 2an)
** Oiartzun (abuztuaren 4an)
** Beasain (irailaren 30ean)
** Tolosa (urriaren 7an)
* Finalaurrekoa:
** Eibar (azaroaren 11n)
* Finala:
** Hernani (abenduaren 9an)

## Finala 
Alfonso Irigoien gai-jartzailearen esanetara zortzi bertsolari aritu ziren lehian. Lau onenek bigarren fase bat jokatu zuten eta argi gelditu zen txapela *Lazkaoko Txikia Oiartzungo Handiaren artean* izango zela. Garai hartan epaileak gela aparte batean sartzen ziren txapelaren erabakia hartzeko eta sartu orduko atera ziren, zalantzarik inork ez baitzuen Mitxelena izan zela nagusi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

## Kanpo estekak
Iñaki Apalategi

**Iñaki Apalategi Astigarraga** (Beasain, Gipuzkoa, 1982ko irailaren 26a) bertsolaria da. Bi aldiz izan da Gipuzkoako Bertso Txapelketako finalean. Bapateko bertsolari izateaz gain *Bertsomovieda*-ren antolatzaileetako bat ere bada.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Parte hartzeak (2): 2013, 2017
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Laugarrena 2011 eta 2015ean
* Sariketak:
** Osinalde saria (1): 2003 
** Plazatik Gaztetxera (1): 2003
** Xenpelar saria (1): 2004 
** Erniarraitz saria (1): 2006

## Kanpo estekak 
* Iñaki Apalategi Bertsozale.com webgunean.

## Erreferentziak
1964ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

[eskuinera|thumb|250px|[Lazkao Txiki|"Lazkao Txiki" izan zen txapelduna.]]
**1964ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa** herrialde hartako hirugarren Bertsolari Txapelketa izan zen.

## Egitura 
Izen ematea librea izan zen eta 71 bertsolarik hartu zuten parte. Horregatik lau kanporaketa jokatu ziren partaide kopuru desberdinekin (adibidez Errenterian 9 eta Zarautzen 14), ondoren finalaurreko bat jokatu zen eta azkenik zortzi onenekin finala.
* Kanporaketak:
** Errenteria (uztailaren 23an)
** Azkoitia (abuztuaren 9an)
** Beasain (abuztuaren 20an)
** Zarautz (azaroaren 15ean)
* Finalaurrekoa:
** Eibar (abenduaren 6an)
* Finala:
** Tolosa (abenduaren 13an)

## Finala 
## Polemika 
Kritika txapelketekin batera sortuko zen. Garai hartan prentsan eztabaidagai zen ea epaimahaia Euskaltzaindiako jende ikasiak osatu behar zuen, edo herriaren esku utzi behar zen txapelduna izendatzea. Zeruko Argiako editorialak piztu zuen sua, eta epaimahaiko Juan San Martinek erantzun zion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

## Kanpo estekak
1967ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

[eskuinera|thumb|250px|[Txomin Garmendia izan zen txapelduna.]]
**1967ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa** herrialde hartako laugarren Bertsolari Txapelketa izan zen. 1966 eta 1967 artean jokatu zen txapelketa. Garai hartako azken txapelketa izan zen, izan ere hurrengo txapelketa 1991 urtean jokatuko baitzen, 24 urte beranduago.

## Egitura 
Izen ematea librea izan zen eta 49 bertsolarik hartu zuten parte. Horregatik sei kanporaketa jokatu ziren partaide kopuru desberdinekin (adibidez Errenterian 9 eta Zarautzen 14), ondoren finalaurreko bat jokatu zen eta azkenik zortzi onenekin finala.
* Kanporaketak:
** Bergara (1966ko maiatzaren 30an)
** Villabona (1966ko uztailaren 17an)
** Ordizia (1966ko uztailaren 27an)
** Errenteria (1967ko otsailaren 26an)
** Orio (1967ko martxoaren 5ean)
** Azpeitia (1967ko martxoaren 12an)
* Finalaurrekoa:
** Hernani (1967ko apirilaren 9an)
* Finala:
** Tolosa (1967ko maiatzaren 4an)

## Finala 
Tolosako Leidor antzokian jokatu zen eta 9 bertsolarik hartu zuten parte.

## Bitxikeriak 
Geratzen diren bertso bakarrak Joan Otaegik bildu zituen. *Zeruko Argia*n atera ziren eta denak dira kristau bidekoak.

Txominek txapela jantzi, eta gaur baino protokolo gutxiagorekin jeitsi zen lagunengana. Horrela kontatzen du berak: "*Tolosako zinegotzi zegoen Tomas Odriozolak jantzi zidan txapela. Azken boladan asko ugaldu dira txapela zeini eskaintzen zaion, eta gorabehera horiek. Garai hartan ez zuen hainbesteko arretarik izaten. Azken bertsoan jendeari eskerrak ematen zitzaizkion, beste agur bat gehiago zen eta kito*".

Oraindik gogoan du, oholtzatik jaitsi eta nola egin zioten elkarrizketa. Garmendiak gaztetan jantzi bazuen ere txapela, oraindik entzuleetan zaharrak ziren nagusi, eta gai denak lehengo munduari lotuak zeuden. Kezka horien berri eman zuen *Zeruko Argia*ko editorialak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

## Kanpo estekak
Miki Mizuasa

, **Miki Miasa** izenaz ere ezaguna, (Kyoto, Japonia, 1980ko ekainaren 11) japoniar emakumezko aktore pornografiko eta modelo trasgeneroa da.

## Biografia 
1980ko ekainaren 11n jaioa, 2004an hasi zen helduentzako filmetan partaide. Film gehienetan *Miki Miasa* izenaz antzeztu zuen, eta batean, gutxienez *Miki Fuda*.
Ernst Leonard Lindelöf

**Ernst Leonard Lindelöf** (Helsinki, 1870eko martxoaren 7a - *ib.*, 1946ko ekainaren 4a) matematikari finlandiarra izan zen, analisi errealean, analisi konplexuan eta topologian egindako ekarpenak egin zituena. Lindelöf espazioak harengatik izendatzen dira. Lorenz Leonard Lindelöfen semea eta Uno Lorenz Lindelöf filologoaren anaia zen.

## Biografia 
Lindelöfek Helsinkiko Unibertsitatean ikasi zuen. 1893an doktoretza bukatu zuen, irakasle bihurtu zen 1895ean eta matematikako irakasle 1903. urtean. Finlandiako Zientzia eta Letren Elkarteko kide izan zen.

Eremu matematiko desberdinetan lan egiteaz gain, hala nola analisi konplexua, proiekzio konformea, topologia, ekuazio diferentzial arruntak eta gamma funtzioak, finlandiar matematikaren historiako ikasketak sustatu zituen. Ezaguna da ekuazio diferentzialei buruzko Picard–Lindelöf teoremagatik eta Phragmén-Lindelöf printzipioagatik, funtzio konplexuen teoria frogatu zuen modulu maximoko printzipioaren hainbat hobekuntzetako bat.

## Hautatutako bibliografia 
* *Le calcul des résidus et ses applications à la théorie des fonctions (Paris, 1905)
* *Mémoire sur la théorie des fonctions entières d'ordre fini ("Acta societatis scientiarum fennicae" 31, 1903)''
* Lars Edvard Phragmén-ekin elkarlanean: "Sur une extension d'un principe classique de l'analyse et sur quelques propriétés des fonctions monogènes dans le voisinage d'un point singulier", in: *Acta mathematica* 31, 1908.

## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Limpias)

**San Pedro Apostoluaren eliza** () Kantabriako Limpias udalerriko eliza barrokoa da, Rucoba auzoan dagoena. Hareharrizko eraikin hau Francisco de Hazas arkitektoak eraiki zuen XVII. mendean. 1983an Bien de Interés Cultural izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Uharteetako Jaun

thumb|200px|Rothesayko dukearen armarria, bi laukitan Uharteetako Jaurerriko irudiak dituela
**Uharteetako Jauna** (, ) eskoziar nobleziako titulu bat da eta Eskoziako Erresumaren historian ditu sustraiak, Uharteetako Jaurerrian, hain zuzen. Buruzagi gaeldar-bikingoak Eskozia mendebaldeko kostalde eta uharteetan hedatu ziren Goi eta Behe Erdi Aroan, haien *birlinn* edo itsasontzi luzeen bitartez nagusituz.

Izenez, aldi desberdinetan Norvegia, Irlanda eta Eskoziako erregeen menpekoak izan ziren arren, Hebrida uharteetako jaunek independente jokatu zuten hainbat mendez. Beren lurraldean bildu ziren Hebridak (Skye eta Ross 1438tik aurrera), Knoydart, Ardnamurchan, eta Kintyre peninsula. Beren gorenean, Britainiar Uharteetako jaun eta jabe boteretsuenak izan ziren, Ingalaterra eta Eskoziako erregeen atzetik. 1336tik agertzen da titulu hori, John Islaykoak, Donald leinukoak, bere buruari *Dominus insularum* titulua eman zioenean.

MacDonald leinuko jaunen azkena 1493an gertatu zen, Jakue IV.a erregeak John MacDonaldi jaurerria eta tituluak kendu zizkionean. Ordudanik, titulua Rothesayko dukeak izan du, Eskoziako erregearen oinordeko eta seme nagusiak. Britainia Handiko erresuma sortu ondoren, titulu hori Galesko printzeak darama eta, beraz, Karlos Galeskoa printzea da egun Uharteetako Jauna. Egun, MacDonald leinuaren jabetzako uharte bakarra Kintyre aurreko Cara uharte txikia da, Largieko MacDonalden eskuetan, familiaren garai bateko lur zabalen azken hondarra.

## Ikus, gainera 
* Jakue II.a Estuardo
* Ionako abadia
* Galesko printzea

## Kanpo estekak
Bethany Black

**Bethany Black** (Chorley, Ingalaterra, 1978ko abenduaren 24a) ingeles umorista da. Bere burua Ingalaterrako lehen komediante gotiko, lesbiana eta transexualtzat du. Black ezaguna da umore beltzeko gaiak jorratzeagatik.

Britainia Handiko telesail batean pertsonaia transgenero bat antzezten duen lehen aktore transgeneroa da eta *Doctor Who* telesaileko lehen aktore trans irekia ere bai.

2018an autismoa, arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua, nahasmendu obsesibo-konpultsiboa eta agorafobia diagnostikatu zizkioten. Urte hartan gai hauek jorratu zituen Edinburgh Fringe jaialdian.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Erloju orratzen noranzko

Errotazioa bi noranzkotan eman daiteke. **Erloju orratzen noranzko** bereko errotazioa eskuinera bira egiten duena da, hau da: goitik eskuinera, gero behera eta azkenik gora berriro. Aurkako birari, **erloju orratzen kontrako noranzkoa** deritzo.

Batzuetan ez da "noranzko" hitza sartzen eta *erloju-orratzen kontra* (EOK) edo *erloju-orratzen arabera* (EOA) erabiltzen da soilik.

## Erabilera 
### Matematika 
Trigonometrian eta matematikan, hitzarmenez, angeluak erloju orratzen kontrako noranzkoan neurtzen dira, eskuina erakusten duen 0°-tik hasita ezkerrera.

Iparrorratzetan, ordea, erloju orratzen noranzkoan egiten da irakurketa, iparretik (0° / 360°) hasita eskuinerako noranzkoan, non ekia 90°, hegoa 180° eta mendebala 270° diren.

## Iruditegia 

Clockwise arrow.svg|thumb|Erloju orratzen noranzkoa.
Counterclockwise arrow.svg|thumb|Erloju orratzen kontrako noranzkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beñat Iguaran

**Beñat Iguaran Amondarain** (Villabona-Amasa, Gipuzkoa, 1988ko urriaren 13a) gipuzkoar bertsolaria da.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** finalaurrekoak (1): 2017
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** finalaurrekoak (1): 2015
** Txapeldunordea (1): 2017
** final-laurdenak (1): 2019

## Kanpo estekak 
* Beñat Iguaran Bertsozale.com webgunean.
Karmelo C. Iribarren

**Karmelo C. Iribarren** (Donostia, 1959ko irailaren 19a) gipuzkoar poeta da. Bereak dira *Diario de K* (2014) prosaz idatzia, *Pequeños incidentes* (2017) eta *El amor, ese viejo neón* (2017). Bere poesia *"errealismo garbia"* estiloan kokatzen da.

2018an Eskadi Literatura Saria Gaztelaniazko Literatura arloan jaso du *Mientras me alejo* lanagatik.

## Biografia 
Oroitzapen gogorrak ditu haurtzaroaz, zazpi urte zituela aita hil zitzaion, eta ondorioz, umezurztegi antzeko erakunde zorrotz batera eraman baitzuten zenbait urtez. Gerora, 16 urterekin ikasketak utzi ondoren, hainbat lanbidetan aritu zen, igeltsero, iturgin, saltzaile eta abar.

Soldadutza Valentzian egin ostean, Donostiara itzuli, eta krisialdi ekonomikoa zela-eta, lan- eta etorkizun bila, Akerbeltz taberna ireki zuen Alde Zaharrean, anaiarekin batera. 20 urtez jardun zuen tabernan, drogen eta gaupasen garaian, bera ere alkoholaren gehiegikerietan eroriz. Hala ere, tabernan zebilela idatzi zuen bere lanaren erdia eta bertan ezagutu zuen Michel Gaztambide gidoigilea. Honen lagunak, Roger Wolfek, 1993an Karmeloren poesia batzuk jaso (*Bares y noches*, plaquette) eta lehenengoz argitaratu zituen Kixoiko Langile Ateneoak editatzen zuen *Máquina de Sueños* bilduman. Anaia 33 urterekin hil zitzaion minbiziak jota. Ezbehar horrek eta emazteak emandako ultimatumak alkohola uztera eraman zuten baita Akerbeltz saltzera ere, baina haren poesian tabernak izan zuen eraginak oraindik badirau.

## Poesia 
Karmeloren poesia *"errealismo garbia"* deritzon estiloan kokatu zuen Luis Antonio de Villenak, *"errealismo zikinetik"* bereiziz. Haren poesiak hizkera zuzena du, laburra, agerikoa, erraz ulertzen dena. Askotan zorrotza ere bada eta ironia karga handikoa, irakurlea hunkitu edota harri eta zur uztea bilatzen duena, betiere garden eta argi hitz eginez. Gaiak errealitatean oinarritzen ditu, eta behin eta berriz errepikatzen dira hiria, euria, maitasuna, tabernak, eta eguneroko objektuak
* XL Ciudad de Melilla Poesia Saria Internazionala 2018an, *Un lugar difícil* lanagatik.

## Erreferentziak
Allendelagua

**Allendelagua** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 134 biztanle zituen.

2002an Espainiako Gobernuak bertoko gaztelua kultura ondasun izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Baltezana

**Baltezana** Castro Urdialesko Ontón herriko auzoa da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 397 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Cerdigo

**Cerdigo** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 240 biztanle zituen.

San Joan Bataiatzailearen parrokia inguruan eraikia, A-8 autobidearen eta Bizkaiko golkoaren ondoan dago.

## Kanpo estekak
Islares

**Islares** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 296 biztanle zituen.

Eremu karstiko batean eraikia, itsasoak kareharria higatzen du. Bere basoan arteak eta ereinotzak nagusi dira, baina endalar, erratz, anbulo edota biri-belar ere topatu ditzakegu.

## Kanpo estekak
Lusa

**Lusa** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 153 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Mioño

**Mioño** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2023an 737 biztanle zituen.

1996an Espainiako Gobernuak bertoko zamatzeko tokia kultura ondasun izendatu zuen. Herriak hondartza bat du, Dícido izenekoa.

## Kanpo estekak
Ontón

**Ontón** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 173 biztanle zituen. Herri honek Bizkaiarekin, Muskizko El Haya auzoarekin hain zuzen ere, muga egiten du.

## Kanpo estekak
Oriñón

**Oriñón** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 175 biztanle zituen.

Agüera ibaiaren bokaleak Oriñóngo itsasadarra sortzen du, Oriñóngo hondartzan amaiera duena.

## Kanpo estekak
Oriñóngo hondartza

**Oriñóngo hondartza** () Castro Urdialesko izen bereko auzoan kokatuta dago, Kantabrian.

Agüera ibaiaren bokaleak Oriñóngo itsasadarraren amairen kokaturik, bi haitzen artean dago. Itsasgora eta itsasbehera arteko luzera oso handia da, batzuetan 500 metrokoa ere.

## Kanpo estekak
Otañes

**Otañes** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 680 biztanle zituen. Pico del Castillo izeneko mendiko leize batean, 1798 inguru, Otañesko patera topatu zuten, erromatarren garaikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sámano

**Sámano** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 2.449 biztanle zituen.

1970eko hamarkadan, bertan Juan Gómez leizea aurkitu zuten, Paleolitoko aztarnak zituena. Espainiako Gobernuak 1998an La Lastrilla leizea eta 2002an Sámano haitzeko kastroa kultura ondasun izendatu zituen.

## Auzoak 
* Helguera
* Pino
* Ornas
* Momeñe
* Hoz
* Montealegre
* Prado
* Laiseca
* Sangazo
* La Lastrilla
* El Moral
* Mellín
* Dombergón
* La Torquilla

## Kanpo estekak
Santullán

**Santullán** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 629 biztanle zituen. Kaltzio karbonato ustiatzen duen harrobi bat du. Gertuko haitzean Burdin Aroko kastro bat dago.

## Kanpo estekak
Sonabia

**Sonabia** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 49 biztanle zituen. Candina mendiaren azpian kokaturik, Bizkaiko golkoaren ertzean, Cebollero lurmuturretik gertu dago. Hondartza bat du.

## Kanpo estekak
Cebollero lurmuturra

**Cebollero lurmuturra** edo **Sonabiako lurmuturra** Kantabriako lurmuturra da, Sonabiako izen bereko herrixkan dagoena. Herri hizkeran *La Ballena* (balea) deitua, urrunetik zetazeo baten itxura du. Oriñóngo itsasadarraren bokalean, Candina mendiaren azpian eta Sonabiako hondartzatik gertu dago. 450 metroko luzera du, horietatik 200 istmokoak direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arenal de Sonabia

**Arenal de Sonabia** Castro Urdialesko Sonabia auzoan dago, Kantabrian. Candina mendiaren eta Cebollero lurmuturraren gertu dago. 
Hareatza nudista da, ez dago zainduta eta aparkalekutik jaitsiera txiki bat du.

## Kanpo estekak
Talledo

**Talledo** Castro Urdialesko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 22 biztanle zituen. Bizkaiko mugatik gertu dago, Mello mendiaren magalean.

## Kanpo estekak
Ispilu idazkera

thumb|Wikipediaren logoa ispilu idazkeraz.
**Ispilu idazkera** edo idazketa ispilu moduan idazkera metodo bat da non testua aurkako zentzuan agertzen den. Horretarako arkatzez normala den zentzuaren aurka idazten da. Ondorioa, alderantzikatutako testua da. Idazten ikasten ari direnean haur gehienek ispilu idazkera erabiltzen dute. Hobeto irakurtzeko ispilua erabil daiteke.

## Erabilerak 
* Idazkera zifratua egiteko. Ulertzeko oso metodo erraza da eta ez da oso ezkutukoa.
* Trafikoan, zenbait mezu atzerako ispilutik ondo irakurtzeko erabiltzen da idazkera hau, esaterako "anbulantzia" edo "polizia" adierazteko.
[thumb|[Vitruvioko gizonaren testua ispilu idazkeraz egina dago.]]

## Leonardo da Vinci 
Leonardo da Vinci bere ohar pertsonaletan metodo hau akronimoekin eta laburdurekin batera erabiltzen zuen, beste pertsonen irakurketa zailtzeko. Jendeak ondo ulertzeko moduan normal idazten zuen. Leonardo eskuin-ezkertia zen eta esku ezkerrarekin idazten ohi zuen; horrek ondorio bat zuen: zentzu normalean idazterakoan tintak errazago zikintzen zuen papera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Youtubeko erakustaldia.
San Laurendi eliza (Lohja)

**San Laurendi eliza** () Finlandiako Lohja herrian dagoen eliza da. Herrialde horretako erdi aroko hirugarren eliza handiena da. Zenbat margolan XVI. mendekoak dira, eta ondorioz, Finlandiako erdi aroko eraikin baliotsuenetakoa da. Mural sinple eta inozeteek bibliako pasarteak kontatzen dituzte irakurtzen ez zekiten sinisdunak ulertzeko modukoak.

## Iruditegia 

Lohja Church interior 1.jpg|Elizaren barrualdea.
Lohja Church interior 3.jpg|Gurutzearen ikuspegia.
Hattula church of the Holy Cross 20050909.jpg|Hattulako Gurutze Santuaren eliza, San Laurendikoaren senide.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paranáko bandera

thumb|Paranáko bandera
**Paranáko bandera**, estatuko ikur ofizialetako bat da, bertako ereserkiarekin eta armarriarekin batera. 1892ko urtarrilaren 9an ofizial izendatu zen 8. estatu dekretuaren bidez. 1891ko uztailaren 3an ospatu zen Paranáko asamblada legegilean aurkeztu zen lehen aldiz bandera hau, Manuel Correia de Freitasek proposatu zuen. Paulo de Assunção artistak sortu zuen bandera hau.

Gaur egun, bandera hau Brasilgo Paranáko eskuladean ofiziala da, 1947ko martxoaren 31n baimendu zuen 2457. estatu lege-dekretuak. Laukizuzen berde bat da bere oinarria, erdian lerro txuri zabal bat du eta honek bere barnean, urdinez ageri den Hegoaldeko gurutzea irudikatzen duen esfera bat. Esfera honetan, lurraldeko izena ageri da eta Paranáko pinuzko adar batek eta matezko beste batek inguratzen du esfera urdina.

## Banderaren esanahia 
* Berdea: XIX. mendearen amaieran zeuden Paranáko baso oparoak irudikatzen ditu.
* Zuria: Paranáko herriaren izaera baketsua irudikatzen du.
* Urdina: zeruaren kolorea irudikatzen du.
* Esfera urdina: Zeruaren forma borobila irdikatzen du. Banderan agertzen den zerua, 1853ko abuztuaren 29an Curitiban zegoen posizio astronomikoari dagokio.
* Izarrak: izar guztiek 5 punta dituzte eta denek ez dute tamaina berdina, 3 dimentsio ezberdinetan agertzen dira. Astronomian duten tamainarekin ez daude erabat loturik baina antzekotasun batzuk dituzte, adibidez, izar handienek gauez distira handiena dute.
* Hegoaldeko gurutzeko bost izarrek ondorengoen antza dute: Alfa crucis, Beta crucis, Delta crucis, Gama crucis, Epsilon crucis.
* Lerro zuria: Kaprikornio tropikoarekin lotura bat du, nahiz eta, lurraldearen izena ipintzeko jarri zen.
* Paranáko pinuzko eta matezko adarrek, garai horretan, lurralde horretan zeuden lehengai ekonomiko nagusiak zirela irudikatzen du.

## Banderaren eraldaketa 
## Ikus, gainera 
* Paraná
* Brasil
* Mate (Landarea)

## Kanpo estekak
Islamiar Kulturaren Hiriburua

**Kultura Islamiarraren hiriburua** (; *ʿĀṣimat aṯ-ṯaqāfa al-islāmiyya*) *Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization*; ISESCO erakundeak ematen duen izenburua da. erakunde horrek Rabaten du bere egoitza nagusia. Izendapena, lehenengo aldiz, 2005ean eman zen; urte hartan hiriburutasuna Mekari aitortu zitzaion. Geroztik mundu islamiarra hiru lurraldetan bereizi egiten da eta bakoitzean izendapen bat egiten da.

thumb|300px|erdian|Lehenengo hiriburua Meka izan zen, 2005ean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ISESCOren webgunea.
Allendelaguako gaztelua

**Allendelaguako gaztelua** () Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Castro Urdialesko izen bereko auzoan dagoen gotorleku bat da. Hain zuzen ere, harkaitzezko muino batean dago.

Gazteluaren eraikuntza data ezezaguna da, baina Gonzalo Martínez Díez historialariaren arabera litekeena da XIV edo XV. mendekoa izatea. 2002an Espainiako Gobernuak monumentu izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Colon (argipena)

**Kolon** hitzak hainbat adiera ditu:

## Ameriketako Estatu Batuetako toponimoak 
* Colon, Michigan estatuko St. Joseph konderriko herrietako bat.
* Colon, Nebraska estatuko Saunders konderriko herrietako bat.

## Ikus, gainera 
* Colón (argipena)
* Kolon (argipena)

## Kanpo estekak