Lynda Barry

**Lynda Barry,** **Linda Jean Barry** jaiotzean, (Richland Center, Wisconsin (AEB), 1956ko urtarrilaren 2a) komikigile estatubatuarra da. 

Lynda Barryk ospe handia lortu zuen, batez ere, bi hamarkadatan zehar Ipar Amerika osoan aldizkari alternatiboetan banatu zen ''Ernie Pook's Comeek* asteroko komiki tiragatik. 1988an argitaratu zuen *The Good Times are Kill Me*  eleberri ilustratuak ere arrakasta handia izan zuen. Liburuak neska biren —bata zuria eta bestea beltza— arteko adiskidetasuna kontatzen du. Kontakizuna antzerkira egokitu zen. Bere bigarren eleberri ilustratua, *Cruddy*, 1999an agertu zen lehen aldiz. Hiru urte geroago *One! Hundred! Demons!* argitaratu zuen, nobela grafiko «autobiografikoa», haren hitzetan. beste nobela grafiko bat da. Egitura berezia du, memoria-, collage- eta ariketa-liburutzat hartu baitaiteke, eta Barryk irakurleen esku uzten du beren sormena zabaltzeko. Albumak komikiaren industriaren 2009ko Eisner saria irabazi zuen, teknologian oinarritutako lanen kategorian. 2013an, Wisconsingo Visual Art Lifetime Achievement Award (Ikusizko arteei eskainitako bizitza oso baten saria) saria jaso zuen. 2016ko uztailean, Eisner Hall of Fame sari berezia lortu zutenetako bat izan zen. Barryk MacArthur Fellowship beka jaso zuen 2019an. Gaur egun, Wisconsin–Madisongo Unibertsitateko Diziplinarteko sormeneko irakasle elkartua da.

2020an, Barryren lana ikusgai jarri zuten New York hiriko Society of Illustrators elkartearen *Women in Comics: Looking Forward, Looking Back* erakusketan.

## Lehen urteak eta ikasketak 
Linda Jean Barry Richland konderriko Richland Center herrian (Wisconsin) jaio zen. 12 urterekin izena aldatu eta handik aurrera "Lynda" deituko zen.

Aitak irlandar eta norvegiar jatorria zuen eta harakina zen, eta ama,, irlandar eta filipinar jatorrikoa, erietxeko giltzaina zen., eta haurtzaroa zaila eta deserosoa izan zuela gogoratzen du. Gurasoak dibortziatu egin ziren 12 urte zituenean.

Barryk Olympiako (Washington) Evergreen State College ikastetxean bere lankide Matt Groening komikigilea ezagutu zuen. Bere ibilbide profesionala 1977an hasi zen; urte horretan, Groeningek eta John Keister *The Daily of the University of Washington-eko* editoreak Barryren lana argitaratu zuten, bakoitzak bere ikasle-egunkarian eta Barryk ezer jakin gabe, *Ernie Pook's Commek* izenburuarekin.

Evergreenen graduatu ondoren, Barry Seattlera itzuli zen. 23 urte zituela, *Chicago Reader* egunkariak bere komiki-banda argitaratzen hasi zen, eta, horri esker, bizimodua atera ahal izan zuen. Handik gutxira, Chicagora (Illinois) joan zen bizitzera. 

Barryren sorkuntza-prozesuan ez dago aldez aurretiko planifikaziorik, lanean ari den bitartean garatzen du istorioa. Michael Deanek The Comics Journal egunkarian *What It Is* liburuari buruz egin zion elkarrizketa batean, Barryk hau adierazi zuen:«Aurkikuntza txiki eta handiak izan ziren. Handiena *Cruddy* albuma idazten ari nintzela izan nuen, orduantxe konturatu bainintzen nire barne-adimenaz fida nintekeela istorioaren ordena naturala sortzeko. Ez dut horretan saiatu beharrik, edo aldez aurretik gehiegi pentsatu. Egunero-egunero proiektu jakin batean arreta jarrita badut, badirudi istorioa berez osatzen hasten dela, nire eskuen mugimendu soilez, aldarte jakin bati eusten diodan bitartean».2007an, paperezko astekariek jasan zuten bezeroen galera zela eta, Barry bere komiki-bandak batez ere online argitaratzen hasi zen.

### Albumak 
1981ean hasi ziren agertzen Barryk komertzialki argitaratutako lehen komiki bildumak. 1979an plazaratu zen, fotokopiaturiko autoedizio mugatuan, Evette eta Rita ahizpei buruzko *Two Sisters* komikia. Barryk bi eleberri ilustratu idatzi ditu, *The Good Times are Killing Me* (1988) taularatzeko egokitu zuen. (ikus beherago).

#### *Cruddy* 
Roberta Rohbeson-ek, *Cruddy* (*nardagarria*, *likitsa*, *lohia*, euskaraz) liburuaren protagonista eta narratzaileak, bere etxea deskribatzean «the cruddy top bedroom of a cruddy rental house on a very cruddy mud road» dela esaten du (lokaztutako bide zaborrez betean zegoen alokairuzko etxe ziztrin bateko goiko gela nazkagarria). Liburuan zehar, Robertak, bere aitarekin batera, hainbat abentura bortitz izango ditu. Hillary Chute irakasle eta komikigintzan adituak *The Believer* aldizkarirako egin zion elkarrizketan, Barryk indarkeriaz duen harremanaz hitz egin zuen:*«Cruddy-n* hilketa piloa dago. Zera bat da, badakizu, hilketa-festa bat, aizto eta asasinatze askorekin.... Orduan, horrek esan nahi du erailketaz pentsatzen duen pertsona naizela? Beno, bai, izan ere, hilketaz pentsatzen dut etengabe. Askotan, jasan ezin dudan pertsona batekin hitz egiten dudanean, imajinatzen dut aizkora bat duela bekokian sartuta hitz egiten didan bitartean. Bai, badakit, hori da nik hilketarekin, labanekin, odolarekin... dudan harreman berezia; baina ez du esan nahi hori egitera hel nintekeenik».thumb|Lynda Barry NASAren Goddard-en, sormenak eguneroko bizitzan dituen onurak azaltzen.|267x267px
Kritikariek begi onez hartu zuten liburua. Alanna Nash idazleak *The New York* Times-en idatzi zuenez, «autoreak etsipenaren desolazio saihetsezina islatzeko duen gaitasunak, eta elkarrizketa sinesgarriak sortzeko fineziak, ikaragarrizko edertasunez blaitzen dute lehenbiziko eleberri hau». *The Austin Chronicle* egunkarian, Stephen MacMillan Moser-ek Barry-ri idatzitako gutun baten itxurako erreseina batean honela zioen: "Harri eta zur utzi nauzu. Batzuetan ez nengoen ziur irakurtzen ari nintzena barregarria zen ala ez, baina nik lehertu beharrean egiten nuen barre. Baina autobus batek harrapatu banindu bezala sentitu naiz". 2013an, Ellen E. Berry ingeleseko irakasleak liburuari buruzko «*Becoming‐Girl/Becoming‐Fly/Becoming‐Imperceptible: Gothic Posthumanism in Lynda Barry's Cruddy: An Illustrated Novel*» artikulua argitaratu zuen. Berryk artikuluaren laburpenean azaldu zuenez, liburua «nik *'posthumanismo gotikoa'* deitzen dudanaren adibide garbia da, bertan azaltzen diren gai eta topiko gotikoek antropo- (eta bestelako) zentrismoak, sistema menderatzaile guztiak, humanismo liberalaren balioak eta kultura konformista sakon eta zabal kritikatzeko balio baitute». Artikuluan, Berryk Rosi Braidotti filosofo feministak artikulatutako etika poshumanistaren teoria erabili zuen *Cruddy* aztertzeko, eta horrela, «Robertak [protagonistak] bizirauteko zerabiltzan estrategiak eta animaliekin zuen identifikazio erabat posthumanista deskribatu zituen, analisiaren ardatzat hartuz beren zaurgarritasun partekatua, eta, beraz, beren helburu partekatua: desagertzea eta bizirautea». Liburua, sarreran azaltzen denez, Zen pinturaren *'One hundred demons''' izeneko ariketa zahar baten emulazio gisa sortu zen. Ariketa horretan, margolaria deabruak noiz iritsiko zain egoten da, eta bere gogoan agertu ahala margotu egiten ditu. Honako hauek dira Barryk liburuan borrokatzen dituen deabruak: damua, tratu txarrak, segurtasun eza, gorrotoa sentitzeko debekua, eta egileak berak Estatu Batuetako 2000ko hauteskunde presidentzialetako emaitzei emandako erantzuna. Liburuko atal batean, Barryk, zenbait jarraibide emanez, irakurleak pintzela hartzera eta bere eredua jarraitzera animatzen ditu.*Time* aldizkariaren arabera, liburuak «umore zorrotzez esploratzen du hazteak dakarkigun mina».

Barryk idazte eta marraztearen sormen prozesuei buruzko lau liburu ere argitaratu zituen: *Making Comics*, *What It Is*, *Picture This*, eta *Syllabus: Notes From an Accidental Professor**.* Lau liburu horiek sormen pertsonalari bideak irekitzea dute helburu. *Publishers Weekly* astekariak aipamen berezia eman zion Syllabus liburuari, eta «edozein idazketa- edo marrazketa-estilotan trabatuta gelditu diren eta bertatik ihes egin nahi dutenentzako gida bikaina» dela esan zuen, «beren gogoa sormen berri bati irekitzeko aukera ematen baitie». The AV Club libertimendu webguneak 2014ko komikirik onenetakoen artean sartu zuen *Syllabus*.

### Beste adierazpide batzuk 
Barryk *The Good Times are Killing Me* komikia '''Off-Broadway''' antzoki batean

Mother Jones aldizkariak, 1991ko martxotik apirilera bitarteko alean, Barryren Golkoko gerraren kontrako  "*War*" artikulua argitaratu zuen: «Gerra gure DNAn sartuta dago... Nola ausart liteke inor gure bizitzetan txertatzen, beste aukerak egonik?» Aldizkarian argitaratu baino lehen, Barryk irratian irakurri zuen artikulua Ira Glass eta Gary Covinorekin batera aurkezten zuen Chicago Public Radio-ko *The Wild Room* irratsaioan.

### Klaseak eta tailerrak 
[thumb|Lynda Barry [San Diegoko nazioarteko komikialdia|San Diego Comicon *What It Is* liburua sinatzen (2008)]]
Barryk "*Writing the Unthinkable*" izeneko idazketa tailerrak ematen ditu Rhinebeck-eko (New York) Omega Institute eta Austin-eko (Texas) The Crossings zentroetan. Haietan, egileak bere sortze lanaren prozesua azaltzen du. Urtero 15 bat tailer ematen ditu herrialde osoan. Bertan, *What It Is: Manually Shifting the Image* (Zer da: Irudiaren eskuzko desplazamendua) izenburuko ikastaroa eman zuen.

2012ko irailaren 24tik 28ra bitartean, Barry artista egoiliarra izan zen Ipar Vancouver barrutiko (Columbia Britainiarra) Capilano Unibertsitatean. 2013an, Wisconsin–Madison Unibertsitateko fakultatean lanean hasi zen arte saileko irakasle laguntzaile gisa, Wisconsin Institute for Discovery diziplinarteko institutuan integraturik. 

2013tik aurrera, Kelly Hogan abeslari eta laguna Barryren laguntzailea izan zen haren irakaskuntza programa antolatzen laguntzeko.  Barryren ''Ernie Pook's Comeek* komikiaren atal batean, umeak Chicagoko Hideout gau klubeko leiho batean begira daude, Hoganen *The Wooden Leg* jazz-banda entzuten.

## Bizitza pertsonala 
Tarte batez, Barryk harremanak izan zituen Ira Glass irrati publikoko kazetari eta aurkezle ospetsuarekin. Washington, D.C.-n bizi izan zen berarekin denbora tarte labur batez, baina hilabete batzuk geroago, 1989ko udan, Chicagora joan zen bizitzera, beste karikaturagile batzuen ondoan egoteko. Glassek ez zuen Barryk esandakoa ukatu, eta *Chicago Readerri* esan zion: "Ni ergel hutsa nintzen. Oker nengoen... berari buruzko hainbat gauzatan. Berak nitaz esaten dituen gauza txar guztiak berrets ditzaket". Elkar ezagutu zutenean, Barry Ragdale Fundazioan artista egoiliar zegoen eta Kawula Lake Forest Open Lands proiektuko lurren administratzailea zen Illinoiseko Lake Foresten. 2002an, Footvilletik (Wisconsin) gertu dagoen esne-etxalde batera joan ziren bizitzera.

Barry oso kritikoa da turbina eolikoekin, eta kanpainia bat lideratu du Wisconsineko gobernuak haize-sorgailuak eraiki ahal izateko zonifikazio-erregulazio argia ezarri dezan. Energia eolikoak kutsadura akustikoan eta giza osasunean duen eragin negatiboaz eta energia sortzeko eraginkortasun eztabaidagarriaz ere mintzatu da.

1994an, Barry dengez gaixotu eta oso larri egon zen.
* 2004 Friends of Lulu elkarteak antolaturiko Women Cartoonists Hall of Fame (Emakume komikigileen ospearen aretoa) saria 
* 2009 Eisner Award: errealitatean oinarritutako lanik onena: *What It Is*
* 2013 Wisconsingo Visual Art Lifetime Achievement Award (Ikusizko arteei eskainitako bizitza oso baten saria) saria.
* 2019 MacArthur Fellow saria

## Argitaratutako lanak 
**Girls and Boys* (Real Comet Press 1981) 
* *Big Ideas* (Real Comet Press 1983) 
* *Naked Ladies, Naked Ladies, Naked Ladies: Coloring Book* (Real Comet Press 1984) 
* *Everything in the World* (HarperCollins 1986) 
* *Down the Street* (HarperCollins 1988) 
* *The Fun House* (HarperCollins 1988) 
* *The Good Times Are Killing Me* (Perennial/HarperCollins, 1988) 
* *My Perfect Life* (Perennial/HarperCollins 1992) 
* *The Lynda Barry Experience* (CD 1993) 
* *It's So Magic* (Perennial/HarperCollins 1994) 
* *The Freddie Stories* (Sasquatch Books 1999) 
* *Cruddy* (Simon & Schuster hardcover 1999)  (paperback 2000) 
* *One! Hundred! Demons!* (Sasquatch Books 2002) 
* *Syllabus: Notes from an Accidental Professor'' (Drawn & Quarterly 2014) 

## Oharrak
## Erreferentziak
## Bibliografia 
*  

*
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*Lynda Barry profile, Lambiek Comiclopedia
* Salon.com: Lynda Barry archive, salon.com; accessed March 5, 2016.
* 
* Billy Ireland Cartoon Library & Museum Art Database
* 
*