Alizia Borboi-Parmakoa (1849-1935)

**Alizia Borboi-Parmakoa** (italieraz, *Alicia di Borbone-Parma*; alemanez, *Alix von Bourbon-Parma*; Parma, 1849ko abenduaren 27a – Schwertberg, 1935eko urtarrilaren 16a) artxidukesa ezkontidea izan zen. Borboi-Parmako etxeko kidea izan zen, Espainiako errege-erreginaren ondorengoa, Karlos III.a Parmaren azkenaurreko dukearen alaba izateagatik. Gainera, 1868. urtean Fernando IV.a Toscanakoarekin ezkondu ostean, Alizia Austria-Hungaria Inperioko artxidukesa eta (berez) Toscanako dukesa handia bihurtu zen.

## Bizitza 
Alizia printzesa Parmako hiriburuan jaio zen 1849. urtean, aita Karlos III.a Parmakoa dukearen erregealdi laburrean. Ama, Luisa Maria Teresa Artoiskoa (1819-1864), Karlos Fernando Artoisko Berryko dukearen alaba eta Karlos X.a Frantziako erregearen biloba zen.

Aliziaz gain, Parmako duke-dukesek beste hiru seme-alaba izan zituzten:

* Margarita Borboi-Parmakoa (1847-1893), Espainiako tronurako erregegai karlistaren lehen emaztea izan zena. Karlos Maria Borboikoa eta Austria-Esteko Madrilgo dukearekin ezkondua; oinordekoak izan zituen.
* Roberto I.a (1848-1907), 1854an Parmako duke bihurtu zena bere aitaren hilketaren ondoren.
* Enrique (1851-1905), Bardiko kondea. Bi aldiz ezkondu zen, baina ez zuen seme-alabarik izan.

1854. urteko martxoaren 26ko gauean, Aliziak bost urte baino ez zituenean, Antonio Carra anarkistak aita sastakatu zuen Parmako kaleetan paseatzen ari zela. Dukea hurrengo goizean hil zen, eta Aliziaren neba zaharrenak tronu dukala oinordetzan hartu zuen, Roberto I.a Parmakoa izenarekin. Adin txikikoa zenez, ama, Luisa dukesa, erregeorde lanetan jardun zuen.

Italiar penintsularen erdialdeko gainerako monarkiei gertatu zitzaien bezala, Borboi-Parmakoak 1859. urtean bota zituzten Piamonteko tropek, Italiar penintsularen baterakuntza izenez ezagutzen den prozesuan. Alizia printzesa eta bere familia Venezian babestu ziren, orduan austro-hungariar domeinupean zegoena. Alizia Austrian eman zuen bizitza osoa.

### Konpromiso ustela 
14 urte zituela, 1864. urteko urtarrilean, Joan II.a Liechtensteingo 23ko printze subiranoarekin ezkontza hitza eman zuen Aliziak. Hala ere, nahiz eta printzesa bere senargaiaren konpromisoaren aldekoa eta maitemindua egon, azken horrek, Alemaniako Konfederaziokoa zela argudiatuz, konpromisoa hautsi zuen urte bereko abenduan. Garaikide batzuek diotenez, inoiz ezkondu ez zen printzea homosexuala zela.

### Ezkontza 
1868. urteko urtarrilaren 11n, Alizia printzesa Fernando IV.a  Toscanako duke handiarekin ezkondu zen Frohsdorfeko gazteluan (Austria), Leopoldo II.a Toscanakoaren eta Maria Antonieta Borboi-Bi Sizilietakoaren semea. Fernando 1859. urtean alargundu zen, bere lehen emaztea, Ana Maria Saxoniakoa hil ostean. Fernandoren aitak tronua utzi zuen 1859. urtean, Italiar penintsularen batasuna bezala ezagutzen den prozesuan, eta ondorioz, Fernando Toscanako duke handia izan zen 1859 eta 1860 urteen artean. Hala eta guztiz ere, Toscanako legezko subiranotzat hartzen jarraitu zuen bere burua.

### Ondorengoak 
Fernandok eta Aliziak hamar seme-alaba izan zituzten guztira, guztiak Salzburgon jaioak; horietako bi haurtzaroan hil ziren:

* Leopoldo Fernando (1868-1935), 1902an oinordetza-eskubideei uko egin aurretik hainbat eskandaluren protagonista izan zena, morganatikoki bi aldiz ezkondu zen, oinordetzarik gabe.
* Luisa Austria-Toscanakoa (1870-1947), 1891n Saxoniako Federiko Augustorekin ezkondu zena, Saxoniako erregearen seme eta oinordekoa, ondorengoak izan zituen. Bikotea 1903an dibortziatu zen.
* José Fernando (1872-1942), Toscanako duke titular handia izan zena 1908 eta 1921 artean. Bere oinordetza-eskubideei uko egin zien plebeko batekin ezkontzeko. Dibortziatu ondoren, bigarren aldiz ezkondu zen, eta bigarren ezkontzan ondorengoak zian zituen.
* Pedro Fernando (1874-1948), bere anaiaren oinordekoa, Toscanako duke titular handi bezala. Borboiko Bi Sizilietako Maria Kristina printzesarekin ezkondu zen, ondorengoak izan zituen.
* Enrique Fernando Austria-Toscanakoa (1878-1969), 1919an ezkontza morganatikoa izan zuena; oinordekoak izan zituen.
* Ana Maria Austria-Toscanakoa (1879-1961), Juan de Hohenlohe-Bartenstein printzearekin ezkondu zena; oinordekoak izan zituen.
* Margarita Maria Austria-Toscanakoa (1881-1965). Ezkongabea eta ondorengorik gabea.
* Germana Maria Austria-Toscanakoa (1884-1955). Ezkongabea eta ondorengorik gabea.
* Roberto Fernando Austria-Toscanakoa (1885-1895), gazte hil zen.
* Ines Maria Austria-Toscanakoa (1891-1945). Ezkongabea eta ondorengorik gabea.

### Alargun 
Alizia ez zen berriro ezkondu 1908. urtean senarra hil ostean. Toscanan desagertutako tronu dukalaren oinordetza-eskubideak bere bigarren semeari, Jose Fernando artxidukeari, egokitu zitzaizkion. Salzburgon bizi izan zen 1918. urtera arte, hiru alaba adingabeekin Schwertbergera joan zen arte.

Lehen Mundu Gerran Erdialdeko Inperioen porrotaren ostean, Alizia 1918. urtean austriar-hungariar monarkiaren abolizioaren lekukoa izan zen, nahiz eta familia inperialaren gehiengoak ez bezala Austria utzi beharrik ez zuen izan.

### Heriotza 
86 urte zituela hil zen,  1935ean Schwertberg herrian (Austria).
## Ohorezko sariak 
### Austriako-Hungariako Inperioa 
* Gurutze Izarratuaren Ordenako lehen mailako dama.
* **1901**: Isabelen Ordenako Gurutze Handiko Dama.

### Atzerrikoak 
* **1854ko urtarrilaren 19a**: Maria Luisa Erreginaren Dama Nobleen Ordenakoa. (Espainiako Erresuma)
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Thierry Le Hête, La *Dinastie Capétienne*, La Bonneville-sur-Iton, 1998
* 
* 
## Kanpo estekak