open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Crisóstomo de Arriaga Musika Kontserbatorioa

thumb|eskuinera|250px|Arriaga Kontserbatorioa, Bilboko Ibarrekolanda plazan.
**Bilboko Arriaga Kontserbatorioa**, ofizialki **Juan Crisostomo de Arriaga Kontserbatorioa**, Bilboko kontserbatorioa da, goi mailako musika ikasketak lantzen dituen zentrua. Izena Juan Crisostomo Arriaga bilbotar musikagilearen omenez hartu zuen.

2019ko uztailean sortu zen ofizialki, Bizkaiko Aldundiak bultzaturik. Deustun, (Ibarrekolandan) kokatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Sata

**Michael Charles Chilufya Sata** (Mpika, 1937ko uztailaren 6a - Londres, 2014ko urriaren 28a) Zambiako bosgarren presidentea izan zen. Polizia, trenbideetako langile eta sindikalista izan zen. Ministroa izan zen Frederick Chilubaren gobernuan eta Fronte Abertzalea zuzendu zuen. 2011ko presidentearen hauteskundeak irabazi zituen eta 2014an zendu zen bere agintaldia amaitu baino lehen.
The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 1

***The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 1*** (euskaraz *Ilunabar Saga: Egunsentia*) 2011ko Bill Condon estatubatuarrak zuzendutako amodio eta fantasiazko film bat da. *The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 2* (2012) bigarren zati bat du eta *The Twilight Saga* osatzen duten bost filmeetako bat da, guztiak ere Stephenie Meyerrek idatzitako *izenburu berdineko eleberri sailean* oinarrituak. Kristen Stewart, Robert Pattinson, Taylor Lautner, Billy Burke, Peter Facinelli, Elizabeth Reaser, Kellan Lutz, Nikki Reed, Jackson Rathbone, Ashley Greene eta Anna Kendrick aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Edward (Robert Pattinson) eta Bellak (Kristen Stewart) elkarrenganako duten maitasuna Alicek (Ashley Greene) antolatutako ezkontz ospakizunak berretsiko du. Eztei gauean, ezkonduberriek sexu harremanak izan eta Bella haurdun geldituko da. Erdi gizaki erdi banpiro den fetoaren hazkunde azkarrak Bellaren osasunari larriki kalte egin eta hiltzorian ipiniko du.

## Aktoreak 
* Kristen Stewart: Bella Swan/Cullen
* Robert Pattinson: Edward Cullen
* Taylor Lautner: Jacob Black
* Peter Facinelli: Carlisle Cullen
* Elizabeth Reaser: Esme Cullen
* Ashley Greene: Alice Cullen
* Kellan Lutz: Emmett Cullen
* Nikki Reed: Rosalie Hale
* Jackson Rathbone: Jasper Hale
* Billy Burke: Charlie Swan
* Sarah Clarke: Leah Clearwater
* Booboo Stewart: Seth Clearwater
* MyAnna Buring: Tanya
* Maggie Grace: Irina
* Casey LaBow : Kate
* Michael Sheen: Aro
* Jamie Campbell Bower: Caius
* Christopher Heyerdahl: Marcus
* Chaske Spencer: Sam Uley
* Christian Camargo: Eleazar
* Mía Maestro: Carmen

## Ikus gainera 
* The Twilight Saga (film saila)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Begoñako atentatua

**Begoñako atentatua** Bilboko auzo horretako Begoñako Andre Mariaren basilikaren parean gertatu zen, 1942ko abuztuaren 16an. Lehen frankismoan, Juan José Domínguez Muñoz falangistak esku-granada bat jaurti zuen, eta hirurogeita hamar zauritu arin eragin zituen. Ekitaldia orduan armada-ministroa zen José Enrique Varela jeneral karlistaren aurkako atentatu huts gisa interpretatu zuten.

## Atentatua 
1942ko abuztuaren hasieran, Bilbon, Abandoko San Bizente elizan, Espainiako Gerra Zibilean eroritako karlisten aldeko hileta-elizkizunaren hasieran, falangisten aurkako oihuak egin zituzten. Bilboko *camisa vieja* batek probokaziotzat jo zuen eta José Luna Meléndez FET y de las JONSeko idazkariordeari — Ramón Serrano Suñerri gertukoa zen falangista bati — erantzun bat antolatzea eskatu zion; izan ere, abuztuaren 15ean beste ekitaldi karlista bat egitekotan ziren Bilboko Begoñako Ama Birjinaren basilikan eroritakoak oroitzeko. Ekitaldi burua, orduko armada-ministroa izango zen: José Enrique Varela hain zuzen ere.

Ospakizunaren bezperan, Bilboko milizia falangisten komandanteak Burgosen egoitza zuen eskualdeko buruzagiari Begoñako ekitaldira bertaratutakoen artean eusko abertzaleak egongo zirela, uniforme karlistaz mozorrotuta, armak eramango zituztela eta istiluak eragiteko prest zeudela jakinarazi zion. Egun horretan bertan, abuztuaren hamalauan, Valladolidetik atera ziren, «argibideak jaso ondoren», Eduardo Berastegi Bizkaiko SEU taldeko burua eta Calleja abizen zuen *camisa vieja* bat. Donostian Juan José Domínguez Muñoz hartu zuten, Calleja bezala, Dibisio Urdineko lerroetan ekialdeko frontean borrokatu ondoren itzuli berria zena. Abuztuaren 15eko goizaldean iritsi ziren Bilbora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vitruvioren gizona

***Vitruvioren gizona*** edo ***Vitruviar gizona***, halaber *Giza gorputzaren proportzio idealen ikerketa*, Leonardo da Vinci ikerlariak 1490 inguruan bere egunerokoan egin zuen marrazkia da. Marrazkiarekin batera, ohar ugari idatzi zituen, gizonaren anatomia hobeto argitzeko. Giza proportzioen Kanon gisan ezaguna da, orobat. Gizakiaren proportzio matematikoen aurkikuntza Pizkundeko lorpen handienetako bat izan zen.

## Deskribapena 
irudian gizon biluzi bat ageri da, bi posiziotan, bata bestearen gaineran jarrita: zirkunferentzia baten barruan dago eta, halaber, karratu batean (*Ad quadratum*). Berez, giza gorputzaren proporzioen ikerketa da. Vitruvioren aipamena Antzinako Erromako arkitektoari lotuta dago: marrazkiari horrexek izena eman dio. Vitruvio Zesarren ingeniaria izan zen gaztaroan, eta lan hori utzi zuenenan, arkitektura zibilean aritu zen. Ezagutzen den arkitektura tratatu zaharrenaren egilea da, antzinako garai klasikoko bakarra, *De architectura libri decem*.

## Historia 
Ez dakigu zehatz-mehatz da Vincik zein urtetan marraztu zuen; 1490 inguruan izan zela pentsatzen da. Lana Giuseppe Bossi idazle eta margolariaren eskuetan egon zen, 1815ean hil zen arte. Ondoren, enkante batean, Luigi Celottik eta, geroago, Veneziako Akademiaren Galeriak erosi zuen; 1882tik hantxe gordetzen da. Dena dela, haren kontserbazioa ziurtatzeko asmoz, erakusketa iraunkorrean gutxitan erakusten da.

## Ezaugarriak 
Erroma zaharreko Vitruvio arkitektoaren testuetatik abiatuta –haren izena ere hartuz halaber– besoak eta hankak nabarmentzen ditu, giza gorputzaren proportzioen estudioa osatzeko. Oinarrian urrezko zenbakia edo *urrezko proportzioa* dago. Oinarritzat Vitruvioren proposamena hartu zuen da Vincik, aldaketa batzuk eginez. Hauek dira proportzioak:

* Lau behatzek esku barru egiten du.
* Lau esku barruk oin bat egiten dute.
* Sei esku barruk ukondoa egiten dute.
* Lau ukondok urrats bat egiten dute.
* Hogeitalau esku barruk gizon bat egiten dute.
* Hankak behar bezala urruntzen badituzu, zure garaiera 1/14 gutxituz eta besagainak igoz behatzak zure buruaren goiko parteraino, zure gorputz adarren zentro geometrikoa zilborrean dago. Gainera, zure hanken arteko espazioa triangelu aldeberdina da.
* Bularraren goi parterik ilea irteten den tokiraino, gizon osoaren zazpirena da.
* Titimuturretik buruaren goiko alderaino launa da.
* Sorbaldaren zabalera nagusiak barruan launa du.
* Ukondotik eskuaren puntaraino laurdena da.
* Ukondotik besaperaino zortzirena da.
* Esku osoa hamarrena izango da.
* Ernalkinen hasiera gizonaren erdia markatzen du.
* Oina garai osoaren zazpirena da.
* Oinplantatik belauna azpiraino laurdena da.
* Belauna azpitik ernalkinen hasieraraino, beste laurdena.
* Kokotsaren azpiko partetik sudurreraino eta ilearen hasieratik bekainetaraino, kasu bakoitzean, berdina da eta belarria bezalakoa.
* Belaunaren hasieratik pelbisaren hasieraraino, gorputz enborrarena bezalakoa da.
* Bular erditik behatzen puntaraino, hanka osoaren luzera bezalakoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urrezko zenbakia
* Vitruvio

## Kanpo loturak 
*  Bideoa Youtuben.
Triplax lacordairii

***Triplax lacordairii*** Erotylidae familiako kakalardo saproxilikoa da, zientziarako George Robert Crotchek 1870ean deskribatu zuena.

## Deskribapena 
Kakalardo txikia da (2,7-4,5 mm). Pronoto gorria eta elitro beltzak ditu.
 
## Bizilekua 
Zenbait onddo saproxilofagoren karpoforoetan bizi da, batez ere *Pleurotus* generokoetan. Hori dela eta, ongi kontserbaturik dauden eta egur hil ugari duten basoak behar ditu bizitzeko. Babes Bereziko Basa Espezieen Nafarroako Zerrendan ere jasorik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zamorako konkordatu-espetxea

**Zamorako konkordatu-espetxea** erregimen frankistaren garaian Zamoran izandako espetxe bat izan zen, delitu batengatik zigortuak izan ziren apaiz katoliko eta erlijiosoek bertan euren espetxealdia igaro zezaten aukeratu zutena. Munduko apaizentzako kartzela bakarra izan zen, Vatikanoaren eta Francoren artean sortua.

Espetxea antzinako espetxe probintzialeko pabiloi bat zen, funtzio horretarako berariaz gaitua eta gainontzeko pabiloietatik bereizia, non beste preso batzuk bizi ziren, arruntak zein politikoak.

Guztira, ehun bat apaiz edo erlijioso pasatu ziren Zamoratik, gehienak arrazoi politiko eta sindikalengatik zigortuak. Euskal erlijioso eta apaiz asko izan ziren, tartean Xabier Amuriza, gerora bertsolari eta euskararen sustatzaile izateagatik ezaguna. Honek Zamorako espetxearen oroitzapena hilezkortu zuen "Espainian behera, hor dago Zamora" izeneko bere lanean. Juan Mari Zulaika, beste laneko apaizekin batera, hiru aldiz espetxeratu zuten 1968 eta 1971 artean. 

Gai hori Oier Aranzabalek, David Pallarèsek eta Ritxi Lizartzak zuzendutako Apaiz kartzela dokumentala 2021eko apirilean estreinatuko da Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian. Euskal apaiz hauen testigantza jazo zuen dokumentalak. Luzea da Zamorako espetxean preso egondako euskal abadeen zerrenda, eta horietako askoren testigantzak bildu dira dokumentalean: Xabier Amuriza; Josu Naberan; Juan Mari Zulaika; Eduard Fornés; Julen Kaltzada, Jon Etxabe, Periko Solabarria, Periko Berrioategortua, Juan Mari Arregi, Martin Orbe, Felipe Izagirre, Lukas Dorronsoro, Vicente Couce, Nicanor Acosta, Mariano Gamo, Josep Maria Garrido, Andreu Vila, Jose Antonio Calzada, Mikel Zuazabeitia eta Pablo Muñoz. Egun Gaztela eta Leongo Museo Etnografikoak bertan du bere egoitza.

## Erreferentziak
Josu Naberan

**Josu Naberan Naberan** (Gautegiz Arteaga, 1941) euskarazko saiakeragile eta itzultzailea da.

Derioko apaiztegian ikasi ondoren, 1966an abadetu zen. 1968an Larrabetzuko apaiza zen. Txabi Etxebarrieta hildako lehen etakidearen omenez meza eman behar zuen, Euskal Herriko beste hainbat herritan bezala. Guardia zibilek herria okupatu zuten, eta ez zen mezarik izan igande hartan. Frankismoaren aurkako mugimenduan ibilitakoa, 66/69 prozesuaren ondorioz zazpi urte eman zituen Zamorako konkordatu-espetxean. AEKan lan egin zuen. 1998an *Sugearen iraultza* saiakera argitaratu zuen, non aitzinako gizarteen antolakuntzaz gogoetatzen duen.

## Erreferentziak
Cerophytum elateroides

***Cerophytum elateroides*** Cerophytidae familiako kakalardo saproxilikoa da, zientziarako Pierre André Latreillek 1804an deskribatu zuena.

## Deskribapena 
6 eta 7,5 mm arteko luzera du. Beltza, marroi beltzaxka edo marroi gorrizta, pronoto zeharkakoa eta oso puntukaria; burua ere puntukaria da. Kopeta karinatua, eta hanka marroi-gorriztak. Arrak orrazi-formako antenak ditu, eta emeak zerratuak.
 
## Bizilekua 
Zuhaitz hostozabalen ustelduretan bizi da, *Salix*, *Populus*, *Tilia*, *Acer*, *Quercus*, *Platanus*, *Fagus*, *Ulmus* eta *Alnus* generoetako zuhaitzen zuloetan.

## Kontserbazioa 
IUCNren Zerrenda Gorrian espezie kalteberatzat hartua da. Nafarroako Faunako Espezie Mehatxatuen Katalogoan ere jasorik dago, kaltebera kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nematodes filum

***Nematodes filum*** Eucnemidae familiako kakalardo saproxilikoa da, zientziarako Johan Christian Fabriciusk 1801ean deskribatu zuena.

## Deskribapena 
Kakalardo luxanga eta zilindro-formakoa da, beltza, 4-7 mm luze. Pronotoa zabala baino luzexeagoa. Azken esternitoa mukronatua da. Antenaren azken zatia mazo-formakoa, ez oso nabarmena, bost giltzartez osatua.

## Bizilekua 
Zutik edo lurrean dauden *Acer*, *Carpinus*, *Fagus* eta *Quercus* generoetako zuhaitz hiletan bizi da. Euskal Herriari dagokionez, Nafarroa Garaiaren iparraldeko bi oihanetan atzeman da (Suarbe eta Oroz-Betelu-Garralda).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justin Ahomadégbé-Tomêtin

**Justin Ahomadégbé-Tomêtin** (Abomey, 1917ko urtarrilaren 16a - Cotonou, 2002ko martxoaren 8a) Dahomeyko presidentea izan zen.

Abomeyko erregeen zuzeneko ondorengo ahaidea zen. Medikuntza ikasi zuen Dakarren eta laburki egon zen Frantziako armadan. Dahomeyko lehen ministroa izan zen 1964tik 1965era. Herrian lehendakaritza birakariko sistema zegoen eta Hubert Maga, Sourou-Migan Apithy eta Ahomagdébé Tomêtin lehendakaritzan txandakatzen ziren. Maga ordezkatu zuen 1972ko maiatzaren 7an lehendakaritzan baina urriaren 26an Mathieu Kérékouk estatu-kolpe batean kargutik kendu zuen. Hiru lehendakari ohiak etxe barruko arrastatze egon ziren 1981era arte. Geroago diputatua izan zen 1991 eta 1995 bitartean.
1961eko Parisko sarraskia

**1961eko urriaren 17ko Parisko sarraskia** Aljeriako Gerran zehar Parisen gertatutako aljeriarren manifestazio baten errepresio odoltsua izan zen. Maurice Paponek zuzendutako Parisko poliziaren errepresioak 1961eko udazkenean zehar iraun zuen.

## Sarraskia 
1961eko urriaren 17an, Nazio Askatasunerako Fronteak Maurice Papon polizia prefektuak Pariseko eskualdean bizi ziren aljeriar guztiei ezarritako etxeratze-aginduaren aurka deitutako manifestazio baketsu batek 70 eta 200 hildako artean eragin zituen ikertzaileen arabera (Jean-Luc Einaudi historialariak udazkenean zehar 200 eta 393 arteko aljeriar hilak kontatzen ditu). Aljeriarrak ez ziren biktima bakarrak izan, poliziak oinezkoen ezaugarri fisikoetan oinarrituta jarduten zuelako. Horrek esan nahi zuen itxura mediterraneoko edozein pertsona atxilotu, jipoitu eta hil egin zitekeela. Biktima batzuk Senara bota zituzten; beste batzuekin, berriz, burokraziari esker beste kausaren itxura egin zituzten. Biktimak Palais des Sportsen eta Pierre de Coubertin estadioan atxilotu zituzten, non tratu basatiak jaso zituzten.

Estatuak sarraskia ezkutatu zuen, Charles de Gaulle presidenteak "bigarren mailako auzia" zela iritzita. 1962ko otsailaren 8an, Aljeriako Gerraren eta OAS erakunde terroristaren aurkako beste manifestazio batek sarraski bat ere eragin zuen, "Charonneko sarraskia" izenekoa (Parisko metro geltoki bat). Alderdi Komunistak eta CGTk deituta zegoen manifestazioa, baina Maurice Papon polizia prefetak ez zuen baimendu. Hark segurtasun indarrei agindu zien manifestarien aurka kargatzea, eta horrek zortzi hildako eragin zituen zuzenean, eta beste bat zaurien ondorioz.

## Aztarna kulturan 
Berehala frantsesek ezkutatu eta ahaztu nahi izan zituzten gertaera lazgarri bezain deseroso horiek. XX. mende amaieran berpiztu egin zen sarraskiaren inguruko interesa. La Tordue musika taldeak "Paris, Oct. 61" abestia plazaratu zuen oroitzapenetan 1995eko maiatzean (*Les choses de rien* albuma), frantses arrazismoaren kritika garratza eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Kontserbatorioa

**Nafarroako Kontserbatorioa**, (ofizialki **Nafarroako Goi Mailako Musika Kontserbatorioa**) Iruñeko musika irakaskuntza zentru bat da.

## Historia 
Kontserbatorioaren historiaren hastapenak XIX. mende erdialdekoak dira, 1859an sortu baitzen Iruñeko Udal Musika Eskola. Eskola hura kontserbatorio bihurtu zen 1957ko abenduan. Pablo Sarasate Musika Kontserbatorioa zeritzon orduan, eta Vinculo plazan kokatua zen. Izena Pablo Sarasate musikagile eta biolinjolearen omenez hartu zuen.

389/1992 Errege Dekretuak graduak banatzea ekarri zuen, eta ondorioz kontserbatorioa bi zatitan banatu zen 1990an, Nafarroako Goi Mailako Musika Kontserbatorioa eta Pablo Sarasate Musika Kontserbatorio Profesionala sortuz. Banaketa administratiboa zen batez ere, bi eskolak eraikin berean baitziren.

2003an Kontserbatorio Profesionala kale nagusiko eraikin batera mugitu zenean bereizi ziren fisikoki bi eskolak.

2007-2008 ikasturtean eskolaren 150. urteurrena ospatu zuten.

2011-2012 ikasturtean Iruñeko "Musikaren Hiria" deritzon tokiko egoitza batean kokatu da Kontserbatorioa, Kontserbatorio Profesionalaren alboan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Digrama

Ortografian, **diagrama**, **digrama** (frantsesez, *digramme*) edo **digrafo** (gaztelaniaz, *dígrafo*) hitzak erabiltzen dira, elkarri erabat lotuta dauden letra bikoteak izendatzeko. Fonema bat bi letraz idazten denean (euskarazko fonema afrikatuak, esaterako), , , , letra bikote bakoitzari diagrama esaten zaio.

Euskaraz, zenbait bustidura ere grafian digramen bidez islatzen dira: , , , ... Garai batean, euskara estandarizatu baino lehenagoko garaietan, kontsonante hasperendunak ere, /ph/, /th/ eta /kh/ fonemak, askotan digramekin irudikatzen ziren: *ph*, *th* eta *kh* digrafoez, alegia (*epher*, *othoi*, *akhitu*).

## Ikus, gainera 
* Kontsonante.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako garapen-planak

thumb|eskuinera|1966an sorturiko Puertollanoko findegia
**Garapen Ekonomiko eta Sozialeko Planak** () plangintza indikatiboko hiru plan izan ziren, gerraosteko autarkia gainditzea helburu zutenak. 1959ko Egonkortasun Planetik abiatzen dira, eta Laureano Lopez Rodó ministroa izan zen haien sortzailea. Hazkunde ekonomiko handia eragin zuten, urteko batez besteko BPGaren igoera-tasa %7,2koa izanik. Urte horiei *Desarrollismo* esaten zaie. Planen arrakastaren zati handi bat merkataritza-balantza desorekatu batean oinarritu zen (inportazioek *take-off* ekonomikoa ahalbidetzen zuten), eta haren defizita Espainiak Europara egindako emigrazioarekin eta turismoaren ondoriozko diru-sarrerekin konpentsatzen zen; atzerriko kapitalaren zuzeneko sarrerez gain, liberalizatu egin baitziren. Industrializazioak garapen-ardatz deiturikoak izan zituen: enpresa industrialen lehentasunezko instalazio-eremuak, hala nola Valladolid eta Vigo (non Renault eta Citroën automobil-fabrikak instalatu ziren hurrenez hurren), Puertollano (findegia) eta abar.

Ministerio bat sortu zuten *ad hoc*- Plangintza eta Garapen Ministerioa izenekoa- 1967tik 1973ra Laureano López Rodóren eskuetan izan zena. Hau nabarmena zen Opus Deiren teknokraten artean, arlo ekonomikoan kontrol handiena zuen frankismoko familietako bat bezala jarduten zuen taldea, gutxienez Matesa eskandalua piztu zen arte (1969).

Hurrenez hurren, hiru garapen-plan izan ziren:

* Lehen Garapen-Plana (1964-1967), abenduaren 28ko 194/1963 Legearen bidez onartua (1964ko urtarrilaren 1ean indarrean jarri zutena). Garapen-ardatz industrialak sortu zituzten. Eragin handiena izan zutenak Valladolid (FASA-Renault), Vigo (Factoría Citroën), Coruña, Zaragoza eta Sevilla bezalako hirietan jarri zuten. BPGren% 6,4ko gehikuntza lortu zuen.
* Bigarren Garapen-Plana (1968-1971): Valladolid, Zaragoza eta Sevillako garapen-ardatz industrialak 1970ean ordezkatu zituzten (horrek ez du esan nahi desagertzen direnik), lehentasunezkotzat jotzen ziren berrien alde (Granadan, Kordoban eta Oviedon).
* Hirugarren Garapen-Plana (1972-1975): eten egin zuten, besteak beste, petrolioaren prezioa igo zelako eta aurreikusitako jarduketa publikoak geldotu egin zirelako. Hirugarren Garapen-Plana amaitutzat jo behar izan zuten, finantza-itoagatik, Espainiako ekonomiaren trantsizio estrukturala (industria-birmoldaketa) hasi baitzen (Franco hil ondorengo trantsizio politikoarekin gainjarria). Trantsizio ekonomiako hori laurogeiko hamarkadara arte luzatu zen, hau da, Espainia Europako Erkidegoan sartu zen arte. Orduan eraikuntza industria-lokomotore gisa izan zuen eredu ekonomikoa abian jarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sourou-Migan Apithy

**Sourou-Migan Apithy** (Porto Novo, 1913ko apirilaren 8a - Paris, 1989ko abenduaren 3a) Dahomeyko presidentea izan zen.

Lehendakaria izan zen 1964ko urtarrilaren 25etik 1965eko azaroaren 27ra. Egun horretan Christophe Soglok baztertu zuen estatu-kolpean. 1970eko hamarkadan Presidentearen Batzordearen kidea izan zen Hubert Magarekin eta Justin Ahomadegbé-Tomêtinekin batera eta 1972ko estatu-kolpearen ondoren 1981era arte atxilotuta bizi izan zen. Bere askatzearen ondoren Parisera joan zen hil zen tokian.
Blaine Higgs

**Blaine Higgs** (1954ko martxoaren 1a) Kanadako politikaria da. Brunswick Berriko 34. eta gaur egungo lehen ministroa da 2018az geroztik eta 2016tik Brunswick Berriko Alderdi Kontserbadore Progresistako liderra.

Higgs lehen legegintzaldian aukeratu zuten 2010eko foru hauteskundeetan eta Ogasun ministroa izan zen 2010etik 2014ra David Alwarden gobernuan.
Aneka

thumb|XIX. mendeko anekak
**Aneka**, **zakutoa**, **alportxa** edo **alproja** tradizionalki zalditeriei lotutako osagarri bezala (astoak, mandoak, zaldiak, etab.) erabiltzen diren poltsak, zakuak edo maletak dira. Material ezberdinetan eginak, ehun naturaletatik hasi eta plastikoetaraino, forma karratua izan ohi dute, bere irekidura gorenean azal-hegal batekin. Hedaduraz, horrela deitzen zaie aulkiari edo eserlekuari lotutako poltsei, ekipajea eramateko motozikletetan eta bizikletetan erabiltzen direnean.

## Etimologia 
*Alportxa* edo *alproja* hitzak arabieratik datoz, *alẖurǧ* hitzetik, eta hau arabiera klasikotik, خرج, *ẖurǧ*, *alboko poltsak*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adobo

**Adobo** edo **adobatzea** elikagai gordin bat hainbat osagairen salda (edo saltsa) batean murgiltzea da -piperrautsa (ohikoena), oreganoa, gatza, baratxuriak eta ozpina nahastuta- batez ere elikagaia kontserbatu eta indartzeko asmoarekin. Sukaldaritzako teknika hau, jatorriz, Espainiako sukaldaritzakoa da, eta, ondoren, beste herrialde batzuetan hedatu zen, Filipinetara eta Perura kasu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorea Iribar

**Lorea Iribar Eizagirre** (Aizarnazabal, 1997ko maiatzaren 25a) euskal aktore eta telebista kolaboratzailea da. Gu ta gutarrak (telebista saioa), Go!azen eta El conquistador del fin del mundo saioetatik egin da ezagun.

## Biografia 
18 urterekin egin zuen bere lenengo agerpena telebistan, naiz eta lenagotik antzerkian eta bikoizketan jarduna izan. Gu ta gutarrak (telebista saioa) eman zituen bere lehen pausoak. Gero Go!azen telesail arrakastatsuan eta El conquistador del fin del mundo bezalako saioetako protagonista izan da eta Atrápame si puedes edo eta Burubero bezalako lehiaketetan ere parte hartu du.

## Ikasketak 
* FEDA tekniko titulatua
* TAE lehen maila
* Interpretazio eta bikoizketa ikasketak BINAHI agentzian

## Telebista 
## Antzerkia 
* Go!azen, dantzatu ta abestera

## Bikoizketa 
* Eroski, Eskolara itzulera
* Eroski, Gabonak
* Tilin&Talan
* Naturgas
* EDP

* Eskoa kirola, mugi hezi irri

## Erreferentziak 
* https://web.archive.org/web/20191112152831/https://www.eitb.eus/eu/telebista/programak/gu-ta-gutarrak/lehiakideak/osoa/3467416/lorea/
* https://www.eitb.eus/es/television/programas/el-conquistador/participantes/detalle/5286129/lorea/
* https://web.archive.org/web/20191112152824/https://www.eitb.eus/eu/telebista/programak/goazen/pertsonaiak/osoa/4352758/nora/
* https://www.instagram.com/loreairibar/?hl=es
* https://www.elcorreo.com/culturas/tv/concursantes-conquistador-caribe-2018-20180109135357-nt.html
Txerri-solomo

**Txerri-solomoa** bizkarrezurraren ondoan eta animaliaren saihetsen azpian dauden txerrikiren bi piezetako bakoitza da. Forma zilindriko bat izan ohi du. Ohikoa da airean lehortuta edo adoboz prestatuta aurkitzea. Espainiako sukaldaritzan ohikoa da ogitarteko txiki eran aurkitzea. Frijituta edo plantxan prestatu ohi da; oso ohikoa da, goarnizio gisa, patata frijituekin lagunduta egotea. Prestakuntzarik ohikoenetako bat hestebetea da, hau da, airean lehortua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solomo-hestebete

**Solomo-hestebetea** () txerriaren muskulu ileoespinalarekin (ia kanpoko koiperik gabe), aponeurosia eta tendoiak egindako haragi-deribatu ondua da, gazia, adobatua, tripa natural edo artifizial iragazkorretan galkatua, eta heltze-prozesu egokia jasan duena. Honako ezaugarri fisiko-kimiko hauek bete behar ditu: hezetasuna: %55 gehienez; koipea hondakin lehorrean: %70; proteinak hondakin lehorrean: %22; guztizko karbohidratoak hondakin lehorrean glukosan adierazita: %10,0 gehienez; kolageno/proteina erlazioa: %30; proteina erantsiak: %3.

Solomoa txerri iberikotik badator, bereizketa bat egiten da eta solomo-hestebete iberikoaz ari gara. Fabrikazioari dagokionez, ez dago alde nabarmenik, baina sendatze-aldia luzeagoa da. Solomo-hestebetea gordinik jan behar da, xerra finetan ebakia eta estalki gisa zerbitzatua, batzuetan ogitartekoan.

Solomo-hestebetearen ezaugarri garrantzitsuenetako bat, nutrizio-mailan, bere koipearekiko proteina-eduki handia da. 100 gramo solomo-hestebetea bakoitzeko, 50 gramo proteina eta 8 koipe baino ez daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkaitz Diaz Gorostegi

**Arkaitz Diaz Gorostegi** (Donostia, 1983ko urriaren 31) traineru estropadetako patroi bat da. TKE Ligako patroi onenaren saria irabazi zuen 2019an eta 2021ean Donostiarra traineruarekin.

## Kirol ibilbidea 
1999an hasi zen Ur-Kirolak taldean hainbat urtez, eta Trintxerpen 2006an urte batez aritu ondoren, arrauna utzia izan zuen urte batzuetan. Etxeko trainerura itzuli zen geroago, Donostiarrara alegia, eta talde donostiarrak TKE Ligan egindako lehen urteetan aritu zen patroi.

## Palmaresa 
* Federazioaren Liga (1): 2003
* TKE Ligako patroi onenaren saria (2): 2019, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arkaitz Diazen fitxa, TKE ligako webgunean
Espainiako gastronomia

[thumb|[Urdaiazpiko ondua espainiar zakoterik ezagunena da.]]
[thumb|[Paella espainiar gastronomiaren ikurretako bat da.]]
**Espainiako gastronomia**k platerak prestatzeko era asko ditu, herrialdea osatzen duten eskualde ezberdinen ekarpenekin aberasten dena. Jatorrizko sukaldaritza, landa- eta kosta-estiloen artekoa da, kultura askoren eta paisaien eta klimen aniztasuna adierazten duena. Historian zehar, Espainia konkistatu duten herriek eta baita espainiarrek berek konkistatu eta kolonizatu dituzten herriek eragin handia izan dute espainiar sukaldaritzan. Egoera horrek sukaldaritzako teknika eta osagai ugari eman dizkio.

Mende askotan ezezaguna izan zen Europan, eta XIX. mendearen amaieraren eta XX. mendearen hasieraren artean hartu zuen izaera nazional bat, berezko plater eta sukaldaritza-teknika ezberdinetan oinarritua. Sukaldaritzako ezagutza hori guztia XX. mendearen hasieran gastronomian espezializatutako idazleak agertu zirelako atera zen argitara. Idazle horiek gai izan ziren beren platerak laudatzeko eta goraipatzeko, bai eta beren historia eta jatorria ikertzeko ere. Idazle talde horri "27ko belaunaldi gastronomikoa" deitu izan zaio. Une horretatik aurrera, Espainiako sukaldaritzak gaur egun Espainiako sukaldaritza berria deitzen duten horretara arte eboluzionatu zuen.

Sukaldaritzaren kontzeptu anitza dela eta, aditu batzuek pluralean izendatzen dute, «Espainiako sukaldaritzak» hain zuzen ere. Gaur egungo espainiar sukaldaritzan bi errealitate bizi dira: tradizioan oinarritutako sukaldaritza klasikoa eta herrikoia eta autore sukaldaritzako teknika berritzaile eta burutsuenak erabiltzen dituen egungo sukaldaritza, nazioartean ospe handia lortu duten sukaldariak dituena. Espainiako osagaien artean gaztak nabarmendu behar dira, mota askotakoak baitira, milaka urteko abeltzaintza-jarduera baten ondorioz sortuak. Espainiako gastronomian ere ardo-barietate handia dago, eta ardogintzako eskualde batzuek nazioarteko ospea eta aintzatespena lortu dute. Ardoa edari nazionala bada ere, iparraldeko eskualde batzuetan oso ezagunak dira beste edari batzuk, sagardoaren kasuan bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Twilight Saga (liburu saila)

***The Twilight Saga***, Stephenie Meyer estatubatuarrak idatzitako amodio eta fantasiazko lau liburuz osatutako saila da.

## Saila 
* *Twilight* (2005)
* *New Moon* (2006)
* *Eclipse* (2007)
* *Breaking Dawn* (2008)

## Zinema 
Liburu hauetan oinarrituz bost filmeez osatutako *izenburu berdineko film saila* agertu zen.

## Kanpo estekak
Perfect (1985eko filma)

***Perfect***, (euskaraz *Perfektu*), 1985eko James Bridges estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. 1970eko hamarkadaren amaieraldera Rolling Stone aldizkarian argitaratutako hainbat artikuluetan oinarritua dago. John Travolta, Jamie Lee Curtis, Anne De Salvo, Marilu Henner, Laraine Newman, Matthew Reed eta Jann Wenner aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1980ko hamarkadaren erdialdea, Adam Lawrence (John Travolta) Rolling Stone aldizkariko kazetari bat da eta bere artikulu berria gimnasio eta kirol jardueraren gorakadari buruzkoa da, bai eta leku hauek ezkongabeen gogoko topagune nola bilakatu diren. Gaiaz ikertzen ari dela, Jessie Wilson (Jamie Lee Curtis) aerobik irakaslea ezagutuko du, horrek berez betebehar profesionala dena amodioarekin korapilatzea ekarriko du.

## Aktoreak 
* John Travolta: Adam Lawrence
* Jamie Lee Curtis: Jessie Wilson
* Jann Wenner: Mark Roth
* Marilu Henner: Sally
* Laraine Newman: Linda
* Anne De Salvo: Frankie
* Mathew Reed: Roger
* John Napierala: City Newseko argitaratzailea
* Stefan Gierasch: Charlie
* Ramey Ellis: City Newseko harreragilea
* Alma Beltran: Emakume goibeldua
* Perla Walter: Emakume goibeldua
* Gina Morelli: Emakume goibeldua
* Philippe Delgrange: New Yorkeko jatetxe arduraduna
* Tom Schiller : Carly Simonen laguna
* Paul Kent: Epailea
* Murphy Dunne: Peckerman
* Kenneth Welsh: Joe McKenzie
* Michael Laskin: Gobernuaren fiskala
* Robert Stark: Gobernuaren fiskala
* Laurie Burton: McKenzie andrea
* Ann Travolta: Mary
* Nanette Pattee-Francin: Nanette
* Steven J. Zmed: Iruzurgile hipokondriakoa
* Robin Samuel: Robin
* Robert Parr: Robert
* Rosalind Ingledew: Sterling
* Chelsea Field: Randy
* Paul Barresi: Naturalki muskulatutako gimnasio jabea
* Kenny Griswold: Kenny
* Ronnie Claire Edwards: Melody
* Carly Simon: Bere burua antzeztuz (*kameoa*)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cotopaxi

**Cotopaxi**, Andeetako mendi eta geruza-sumendi bat da, Ekuadorren eta Quito hiriburutik 50 kilometro hegoaldera. 5.897 metroko garaiera du.

1872ko azaroaren 28an Wilhelm Reiss eta Angél Escobar mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
Rhysodes sulcatus

***Rhysodes sulcatus*** Carabidae familiako kakalardo saproxilikoa da, zientziarako Johan Christian Fabriciusk 1787an deskribatu zuena.

## Deskribapena 
Koleoptero txikia (6,5-8,3 mm), luzanga, gaztain kolorekoa, pronotoan eta elitroetan luzetarako izurrak dituena. Buru triangeluarra, eta antena txikiak, 11 giltzartez osatuak.

## Bizilekua 
Egitura dibertsifikatua duten baso primario, zahar eta naturalak behar ditu. Larbak eta helduak usteldura hezeetan bizi dira, diametro handiko zuhaitzetan (*Fagus*, *Quercus*, *Populus*; gutxiagotan *Picea* edo *Abies*).

## Banaketa 
Hegoaldeko eta erdialdeko Europan dago banatua, Pirinioetatik Kaukaso eta Poloniaraino. Oso arraroa da banaketa-eremu osoan. Euskal Herriari dagokionez, populazio bakan batzuk ezagutzen dira Hairako basoan, Iratin eta Erronkarin. Nafarroako Faunako Espezie Mehatxatuen Katalogoan, berriz, kaltebera kategorian dago jasoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pichincha (sumendia)

**Pichincha**, Andeetako geruza-sumendi bat da, Ekuadorren, eta ekaildeko magalean Quito hiriburua du. Bi gailur dauzka, **Wawa Pichincha** ("Pichincha Haurra", 4.784 metro) eta **Ruku Pichincha** ("Pichinca Agurea", 4.698 metro).

1582an José Ortiguerak eta beste zenbaitek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
Cayambe

**Cayambe**, Andeetako sumendi bat da, Ekuadorren eta Quito hiriburutik 70 kilometro ipar-ekialdera. 5.790 metroko garaiera du.

1880an Edward Whymper britainiar mendizaleak lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 2

***The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 2*** (euskaraz *Ilunabar Saga: Egunsentia – 2. Zatia*), 2012ko Bill Condon estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. *The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 1* (2011) filmaren bigarren zatia da eta *The Twilight Sagaren* bosgarren filma, bai eta Stephenie Meyerrek idatzitako *izenburu berdineko eleberri saileko* *Breaking Dawn* (2008) liburuan oinarritua ere. Kristen Stewart, Robert Pattinson, Taylor Lautner, Billy Burke, Peter Facinelli, Elizabeth Reaser, Kellan Lutz, Nikki Reed, Jackson Rathbone, Ashley Greene, Michael Sheen eta Dakota Fanning aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Banpiroan bilakatu ondoren, Bellak (Kristen Stewart) bere izaera berrira egokitu beharko da. Renesmee (Mackenzie Foy) haurtxoa jaiotzean, Cullen familiak bere burua Volturi izakiengandik babestu beharko dute, haurrak banpiro ez bilakatzeko lege bat baitago, kontrolagaitzak bihurtzeaz bain, banpiroen izatea arriskuan jar baidezakete.

## Aktoreak 
* Kristen Stewart: Bella Swan
* Robert Pattinson: Edward Cullen
* Taylor Lautner: Jacob Black
* Mackenzie Foy: Renesmee Cullen
* Peter Facinelli: Carlisle Cullen
* Elizabeth Reaser: Esme Cullen
* Ashley Greene: Alice Cullen
* Kellan Lutz: Emmett Cullen
* Nikki Reed: Rosalie Hale
* Jackson Rathbone: Jasper Hale
* Maggie Grace: Irina
* Michael Sheen: Aro
* Jamie Campbell Bower: Caius
* Dakota Fanning: Jane
* Christopher Heyerdahl: Marcus
* Billy Burke: Charlie Swan
* Lee Pace: Garrett
* Casey LaBow: Kate
* MyAnna Buring: Tanya
* Noel Fisher: Vladimir
* Joe Anderson: Alistair
* Cameron Bright: Alec
* Angela Sarafyan: Tia
* Aldo Quintino: Amazonasko banpiroa
* Rami Malek: Benjamin
* Booboo Stewart: Seth Clearwater
* Daniel Cudmore: Felix
* Christian Camargo: Eleazar
* Mía Maestro: Carmen
* Ty Olsson: Phil
* Alex Meraz: Paul
* Judith Shekoni: Zafrina
* Charlie Bewley: Demetri
* J.D. Pardo: Nahuel
* Wendell Pierce: J. Jenks
* Julia Jones: Leah Clearwater
* Lateef Crowder: Santiago
* Andrea Powell: Sasha
* Toni Trucks: Mary
* Andrea Gabriel: Kebi
* Austin Naulty: Otsogizona
* Kiowa Gordon: Embry Call
* Chaske Spencer: Sam Uley
* Bronson Pelletier: Jared
* Marisa Quinn: Huilen
* Omar Metwally: Amun
* Valorie Curry: Charlotte
* Tracey Heggins: Senna
* Marlane Barnes: Maggie
* Guri Weinberg: Stefan
* Erik Odom: Peter
* Lisa Howard: Siobhan
* Bill Tangradi: Randall
* Patrick Brennan: Liam
* Amadou Ly: Henri
* Janelle Froehlich: Yvette
* Masami Kosaka: Toshiro
* Cam Gigandet (James), Rachelle Lefevre (Victoria), Edi Gathegi (Laurent), Bryce Dallas Howard (Victoria) eta Jodelle Ferland (Bree Tanner).

## Ikus gainera 
* The Twilight Saga (film saila)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Quilotoa

**Quilotoa**, Andeetako sumendi-galdara eta sumendi bat da, Ekuadorren. 3.914 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak
Illiniza

**Illiniza**, Andeetako mendi bat da eta bi sumendik osatzen dute, Ekuadorren eta Quito hiriburuaren hegoaldean. Hego Illinizak 5.248 metroko garaiera du eta Ipar Illinizak 5.126 metro.

1880an Jean-Antoine Carrel eta Louis Carrelosé Ortiguerak mendi-gidariek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
Antisana

**Antisana**, Andeetako geruza-sumendi bat da, Ekuadorren eta Quito hiriburutik 50 kilometro hego-ekialdera. 5.704 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak
Fontainebleauko Ediktua

**Fontainebleauko Ediktua**, **Nantesko Ediktuaren ezeztatzea** bezala ere ezaguna, Luis XIV.a Frantziakoak 1685eko urriaren 22an aldarrikatutako ediktu bat izan zen, honen arabera Frantzian erlijio katolikoaren praktika bakarrik zen legezkoa. Ediktuak, aurreko beste bat indargabetu zuen, Nantesko Ediktua, higanotei, euren erlijioaren praktika bermatu ziena Estatuaren jazarpenik jasan gabe.

Ediktuak kalbindarren elizak suntsitzeko eta eskola protestanteak ixteko agindu zuen. 1681ean Dragonnadesekin hasitako jazarpen bat ofizialdu zuen. Ediktu honen bidez, erregeak, higanotak katolizismora bihurtzera behartzeko asmoz jaurtitako politika ofizial bilakatu zuen. Ediktuaren ondorioz, protestanteek Frantzia utzi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maurice Papon

**Maurice Papon** ( ahoskatua; Gretz-Armainvilliers,  - Pontault-Combault, ) frantziar goi-funtzionario eta politikaria izan zen. Hainbat kargu izan zituen administrazioan 1931 eta 1981 artean, horien artean Girondako departamenduko prefekturako idazkari nagusia, Konstantinako prefektua, Aljerian, 1961eko Parisko sarraskiaren garaian Parisko poliziaburua, eta Raymond Barreren gobernuko aurrekontu-ministroa 1978tik 1981era. Urte horretan bertan, 1981ean, *Le Canard enchaîné* aldizkariak Paponek naziekin izandako lankidetza dokumentatua eta Bigarren Mundu Gerran juduen jazarpenean parte hartu zuela salatu zituen, Vichyko erregimeneko funtzionarioa zen bitartean.

1998an, hamazazpi urteko epaiketen ostean, gizadiaren aurkako krimenengatik zigortu zuten, eta hamar urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Paponek helegite bide guztiak agortu zituen, eta bere errugabetasuna aldarrikatu zuen beti. Suitzara ihes egiten saiatu zen, baina harrapatu egin zuten eta hiru urte eman zituen kartzelan, 2002an, 92 urte zituela, bere osasun egoeragatik askatu zuten arren.
Tungurahua

**Tungurahua**, Andeetako geruza-sumendi bat da, Ekuadorren eta Sangay Parke Nazionalan. 5.023 metroko garaiera du.

1873an Alphons Stübel eta Wilhelm Reissosé alemaniar mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
Sangay

**Sangay**, **Macas**, **Sanagay** edo **Sangai**, Andeetako geruza-sumendi bat da, Ekuadorren eta ekaildeko magalean Sangay Parke Nazionalan. 5.3000 metroko garaiera du.

1929ko abuztuaren 4ean Robert Thomas Moore estatubatuarrak lehenbizikoz igo zuen.

## Kanpo estekak
El Altar

**El Altar** edo **Capac Urcu**, Andeetako iraungitako sumendi bat da, Ekuadorren eta Sangay Parke Nazionalan, Quito hiriburutik 170 kilometro hegoaldera. 5.319 metroko garaiera du.

1963ko uztailaren 7an Marino Tremonti, Ferdinando Gaspard eta Claudio Zardini italiar mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
Zisnearen kantua (Schubert)

***Zisnearen kantua*** (), Franz Schubert konposatzaile austriarraren hilondoko lied sorta bat da. Beste bi zikloetan ez bezala, *Andre errotari ederra* eta *Winterreise*, bi autore ezberdinen poemak erabiltzen ditu, Ludwig Rellstab (1799 - 1860) eta Heinrich Heine (1797 - 1856). Bere azken kantuen bilera arbitrarioa da, baina, hala ere, nolabaiteko barne-batasun tematikoa mantentzen du.

Zisnearen kantuak D-957 zenbakia du Deutschen Katalogoan (jatorrian opus zenbakirik gabe argitaratu zen, 1829ko apirilean). Bilduma, honela, bere lehen editoreak titulatu zuen, ziur asko, Schuberten testamentu musikal bezala aurkeztu nahi izateagatik, norbaiten beltxargaren kantua bere azken lana baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre errotari ederra

***Andre errotari ederra*** (; D. 795), Franz Schubert konposatzaile austriarraren lied sorta bat da, Wilhelm Müllerren poemetan oinarrituta.

Ospetsu egin zen lehen kantu zikloa da. Schuberten maisulanetako bat da, eta maiz interpretatu eta grabatzen dute. Garai erromantikoko *lieder* osoko lehen zikloetako bat da, non konpositoreak, istorio oso baten hariari jarraituz, musika erregistro ezberdinak erabiltzen dituen ondoz ondoko gorabeherak guztiz azaltzeko.

*Andre errotari ederra*, *Winterreise* lanarekin, XIX. mendean ganbera-musikaren gailurretako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Zacca

Sir **Edward Zacca** KCMG, OJ, PC (Jamaika, 1931ko uztailaren 26a - 2019ko azaroaren 11) jamaikar epailea izan zen. Jamaikako Auzitegi Gorenaren presidentea izan zen 1985 eta 1996 bitartean. Jamaikako Gobernadore Orokorreko funtzioetan jardun zuen laburki 1991ko martxoa eta abuztua bitartean.
Fontainebleauko oihana

**Fontainebleauko oihana** () Frantziako baso lur garrantzitsua da, Paristik 60 kilometrora dagoena. 280 kilometro koadroko eremua du, eta Fontainebleauko barrutian dago nagusiki, Sena eta Marne departamenduaren hego-mendebaldeko zatian. Basoaren zatirik handiena Fontainebleau kantonamenduan dago, nahiz eta ingurua ondoko kantonamenduetarantz hedatzen den, baita urruneko mendebalderantz ere, aldameneko Essonne departamenduko Milly-la-Forêt hirirantz kasu. Bere barnean bi udalerri daude, Fontainebleau eta Avon hain zuzen ere.

Fontainebleauko basoa 25.000 hektareako mendigune eta zuhaizti garrantzitsu bat da, horietatik 21.600 hektarea gaur egun baso komunalean kudeatzen dituztelarik. A6 autobideak, RD6 eta RD7 errepideek eta Paris-Lyon trenbideak basoa zeharkatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
SKEMA Business School

**SKEMA Business School** Lille, Suresnes, Lurmutur Hiria, Sophia Antipolis, Suzhou, Raleigh eta Belo Horizonte hirietan campusak dituen Europako hezkuntza enpresa bat da, 2009an sortua. SKEMAk doktoretza programa bat eskaintzen du, bai eta marketin, finantza eta enpresa arloetako master programa bereziak ere. Haren programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: AMBA, EQUIS eta AACSB. SKEMAko 45.000 ikasle ohi ari dira enpresa munduan eta politikagintzan, hala nola Alain Dinin (Nexityko lehendakaria) eta Jean-Philippe Courtois (Microsofteko lehendakaria).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Georges Carpentier

**Georges Carpentier** (Liévin, 1894ko urtarrilaren 12a - Paris, 1975eko urriaren 28a) frantziar boxeolaria izan zen. Munduko txapelketa irabazi zuen lehen frantziarra izan zen.

1913ko Europako pisu astunen txapelduna izan zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen hegazkinlari bezala eta Bigarren Mundu Gerran ere borrokatu zen. Lehen mundu gerratik itzuli zenean errugbian ere jolastu zuen,1919an boxeoari berriz ekin zion arte. 1920an munduko txapelketan pisu erdiastunen mailako txapelduna izan zen. 1922an Jack Dempseyren aurka eta 1924an Gene Tunneyren aurka aritu zen.
Menagaraiko Emakume Taldea

**Menagaraiko Emakume taldea** 1990ean sortu zen Menagaraien (Araba).

## Ibilbidea 
Menagaraiko Emakumeen Elkartea 1992an sortu zen emakumeen jabekuntza bultzatzeko eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna lortzeko.

Elkartea sortu zenetik, hainbat ikastaro, tailer eta irteera antolatu dituzte, betiere emakumeak elkartzean eta elkarrekin ikastean oinarrituta. Aipatzekoa da jendaurrean hitz egiteko tailerra, lagungarri izan zutelako espazio publikoan aritzeko.

Menagaraiko Emakume Elkartea landa eremuko emakumez osoturiko elkartea da eta horien premiak detektatu eta erantzunak eman nahi dizkie.

Emakume Elkarteen Estatuko Topaketan parte hartzen dute, eta horren barruan, Maria de Maezturi buruzko lana aztertu eta aurkeztu dute.

Sare lanarekin jarraitzeko, Aiarako Berdintasun Foroko partaide dira eta martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainetan ere kolaboratzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solastiar Emakume Elkartea

Laudioko **Solastiar Emakume Elkartea**, 1994an sortu zen. Lehena izan zen martxoaren 8a ospatzen Laudion, 1995ean.

## Ibilbidea 
Solastiar Emakume Elkartea Laudiokoa da. Elkartea 1994an sortu zen, eta 2019an 25. urteurrena ospatu dute. Elkartearen helburua emakumeen ahalduntzea landu eta berdintasuna lortzea da. Horretarako, elkarteak hitzaldiak, tailerrak eta bidaiak antolatzen ditu, emakumeek informazioa eta formazioa izateko.

Era berean, herriko elkarteekin eta erakundeekin batera, martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainetan hartzen du parte. Izan ere, Solastiar Elkartea lehena izan zen martxoaren 8a ospatzen Laudion, 1995ean.

## Kanpo estekak 
* Solastiar Emakume Elkartea webgunea

## Erreferentziak
Hiriska Emakume Elkartea

**Hiriska Emakume elkartea** 2002an sortu zen Artziniegan (Araba).  

## Ibilbidea 
Emakumeak etxetik atera, batu eta elkarrekin ahalduntze prozesuak aurrera eramateko, 2002an sortu zen Artziniegan, Hiriska Emakume elkartea.

Hori dela eta, hitzaldi eta tailer ugari antolatu izan dituzte: eskulanak, osasuna, antzerkia.

Emakume Elkarteen Estatuko Topaketan parte hartzen dute, eta horren barruan, Maria de Maezturi buruzko lana aztertu eta aurkeztu dute.

Sare lanarekin jarraitzeko, Artziniegako Berdintasun Foroan eta Aiaraldeko Foroan ere parte hartzen dute eta martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainetan ere partaide dira.

Artziniegan, ekimen askotan kolaboratzen dute: Erdi Aroko azokan, Gabonetan, inauterietan, gainerako elkarteekin eta erakundeekin batera.

## Kanpo estekak 
* Hiriska Emakume elkartea webgunea

## Erreferentziak
Eskutxiko Ahotsak Abesbatza

**Eskutxiko Ahotsak Abesbatza** 1998an sortu zen Aiaran.

## Ibilbidea 
Eskutxiko Ahotsak Abesbatza Aiarakoa da. Abesbatza 1998an sortu zen, musikaren bitartez, Aiarako herrietako ekintzetan parte hartzeko, bai jaietan, bai bestelako egun berezietan.

Abesbatza sortu zenetik, sarean egin izan dute lan Aiaraldeko eta Arabako abesbatzekin, beste herri eta udalerrietako kontzertuetan parte hartuz eta kanpoko abesbatzak Aiarara ekarriz.

Urtero, Koral Txiki ekimena eta musika erlijioso Topaketak antolatzen dituzte Aiarako herrietan, txandaka.

Abesbatzaren errepertorioan denetarik dago: musika erlijiosoa, kalekoa, Gabonetako kantak, euskal kantak. Aipatu beharrekoa da 2018an, Aiaraldeko Berdintasun Topaketan, Agur Jaun-Andreak parekidea abestu zutela, Topaketari hasiera emateko ekitaldian.

Abesbatzaren kideak emakumeak dira eta Aiara Berdintasunaren Alde Foroan hartzen dute parte. Era berean, martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainetan kolaboratzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loraldi Emakume Elkartea

**Loraldi Emakume Elkartea** 1990ean sortu zen Urduñan.

## Ibilbidea 
Loraldi Urduñako Emakumeen Elkartea da. Elkartea 1990ean sortu zen kideen garapen kulturala eta soziala bultzatzeko, emakumeen sustapenean oinarrituta.

Elkartea sortu zenetik hainbat ikastaro, tailer eta bidaia egin dituzte, betiere emakumeak batu, prestatu eta sarean lan egitea helburu duten ekintzak: psikologia eta sexologia tailerrak, eskulanak eta pintura ikastaroak, teknologia berriei buruzkoak.

Loraldi Elkarteko kideek Urduñako Parekidetasun Batzordean parte hartzen dute, gainerako elkarte eta taldeekin batera. Hala, martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainetan ere kolaboratzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurreraka Emakume Elkartea

**Aurreraka Emakume Elkartea** 1988an sortu zen Amurrion.

## Ibilbidea 
Aurreraka Emakume Elkartea Amurriokoa da. 1988an sortu zen emakumeen eskubideen alde egiteko eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna lortzeko.

Martxan hasi zirenetik, hainbat tailer eta hitzaldi antolatu dituzte, besteak beste, antzerkia, erantzunkidetasunari buruzkoak, emakumeentzako esku pilota ikastaroak.

Eskualdetik mundura proiektuan sartu dira, Amurrioko Udalarekin batera. Era berean, martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainetan ere parte hartzen dute, baita Berdintasun Kontseiluan ere, gainerako elkarteekin, berdintasunaren aldeko indarrak batzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ametsus Emakume Elkartea

**Ametsus Emakumeen Elkartea** Okondon (Araba) sortu zen 1991n.

## Ibilbidea 
Ametsus Emakumeen Elkartea 1991n sortu zen herriko emakumeen jabekuntza eta parte hartzea bultzatzeko eta emakumeen eta gizonen berdintasuna lortzeko.

Elkartea sortu zenetik ikastaroak, tailerrak eta irteerak antolatu dituzte: eskulanak, emakumeen eskubideei buruzko hitzaldiak, betiere emakumeen beharretara egokituta eta beraientzako espazioa erraztuz.

Sare lanari dagokionez, Okondo Berdintasunaren Alde Foroan hartzen dute parte. Era berean, martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainetan kolaboratzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Ametsus Emakumeen Elkartea Facebooka
AVILLO Emakume Alargunen Elkartea

**Laudioko Alargunen Elkartea AVILLO**

## Ibilbidea 
AVILLO Elkartea Laudioko Alargunen Elkartea da. 1994an sortu zen eta 2019an 25 urte bete dituzte. Elkartearen helburua emakume alargunen bizimodua hobetzea da, beraien premiei erantzutea: bakardadea eta prekarietatea.

Horretarako prestakuntza eta informazioa ematen die, jabekuntzan oinarritutakoa, gainerako erakundeekin batera.

Elkartea emakume alargunen topagune da, eta elkartearen bitartez beraien egoera hobetu nahi da.

AVILLO Elkartea Euskal Herriko eta Estatuko Emakume Alargunen Elkarteen Federazioetako kide da.

Era berean, bai Laudion, bai Aiaraldean, berdintasunari lotutako ekintzetan hartzen dute parte, martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainak barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gasherbrum III

**Gasherbrum III**, urdueraz گاشر برم -3‎, txinera sinplifikatuz 加舒尔布鲁木III峰, txinera tradizionalez 加舒爾布魯木III峰 eta pinyinez Jiāshūěrbùlǔmù III Fēng, Himalaiako Karakorum mendikatean dagoen mendi bat da, Gasherbrum mendi multzoan, eta Pakistan eta Txinako mugan. 7.952 metroko garaiera du.

1975ean Wanda Rutkiewicz, Alison Chadwick-Onyszkiewicz, Janusz Onyszkiewicz eta Krzysztof Zdzitowiecki poloniar mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
Changtse

**Changtse**, tibeteraz "Ipar Mendia", Himalaiako mendi bat da, Tibeten eta Everest mendiaren iparraldean. 7.543 metroko garaiera du.

1982ko urriaren 14ean alemaniar espedizioko Udo Zehetleitner, Paul Braun, Rudolf Frick, Ludwig Hösle eta Martin Engler mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak
Langtang Lirung

**Langtang Lirung**, Himalaiako mendi bat da, Nepalen. 7.234 metroko garaiera du.

1978ko urriaren 24ean japoniar espedizio bateko bi mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

## Kanpo estekak