Federico Fellini

thumb|250px|Fellini 1970eko hamarkadan.
**Federico Fellini** (Rimini, 1920ko urtarrilaren 20a - Erroma, 1993ko urriaren 31) italiar zinema zuzendari, gidoilari, komikilari, aktore eta idazlea izan zen, XX. mendean, ospe handienetakoa izan zuenetako bat. Felliniren filmetan, memoria, ametsak, fantasia eta apetak nahasten dira.. Gerraosteko munduko zinemagilerik garrantzitsuentzat jotzen da.

Atzerriko film onenaren lau Oscar Sariren irabazle, 1993an, ohorezko Oscar Saria eman zioten bere ibilbideagatik .

Oro har, bere obraren ekarpen estetikoz eta «fellinesko»tzat etiketatu diren pertsonaia eta giro arrotz horiez harago, bere filmetako batek, *La dolce vita*k, eragin nabarmena eta iraunkorra du nazioarteko kulturan, paparazzi-en figurari izena ematen baitio protagonistetako baten oinarrituta, Paparazzo. Fellini senar-emazteek bi seme-alaba gehiago izan zituzten: Riccardo, 1921ean jaioa, eta Maddalena, 1929an jaioa.

8 urterekin, etxetik ihes egin zuen denboraldi labur batez, eta zirku batera batu zen, hainbat elkarrizketatan adierazi zuenaren arabera. Bertan, marrazkigintzarako zuen talentua aurkitu zuen; Winsor McCay marrazkilari estatubatuarrarekiko miresmena sentitzen zuen, Little Nemo komiki pertsonaiaren sortzailea. Laster hasi zen nabarmentzen marrazketarako zuen talentuagatik. Ikaskideen eta irakasleen komikiak eta karikaturak egiten zituen, eta, askotan, ingurukoen keinuak ere imitatzen zituen.. Karikaturagile gisa zuen talentuarengatik, lanpostu bat lortu zuen Fulgor zineman, eta haren sustatzaileak aktoreen erretratuak enkargatzen dizkio filmak iragartzeko. 1938an, binetak argitaratzen hasi zen egunkarian eta Florentziako *420* umorezko aldizkarian.

### Nazioarteko oihartzuna
thumb|upright|Fellini 1970eko hamarkadan
Giulietta Masina aktorea, 1943an Fellinirekin ezkondu zena, bere musa absolutua bihurtu zen, baita mundu erdiko publikoa liluratu zuen pertsonaia fisiko eta batez ere emozionala Italiako zinemaren urrezko tituluetan ere, hala nola *La strada* (1954), *Il bidone* (1955), *Le notti di Cabiria* (1965) Bere filmetan etengabe agertzen den beste aktore bat Marcello Mastroianni da, Massinaren eskola berean interpretazioa ikasten ari zena eta zuzendariaren lagun handia izan zena. Izan ere, Mastroianni bere pelikula garrantzitsuenetako batzuetan agertzen da, betiere rol nagusia jokatuz, hala nola *La dolce vita* eta *8½*. Fellinik lan egin zuen Anita Ekberg, Sandra Milo, Sordi, Fabrizi, Anouk Aimée, Claudia Cardinale, Richard Basehart, Sylva Koscina, Freddie Jones eta Roberto Benigni aktoreekin ere.

Beti lankide izan zituen gidoilariek (Bernardo Zapponni adibidez) Felliniren plastikotasunari, adierazkortasunari eta nortasun zinematografiko itzelari elkarrizketak eta egiturak bateratzeko modua aurkitu zuten, eta horrek guztiak bere filmaren gehiengo zabala gainditzen du.

### Helduaroa
Heldutasun-garaia markatuta dago kritikaren urruntzetik eta merkatuari begira errentagarritasun masiboa galtzeak funtsezko bi gertakarirekin batera: AEBko eta Europako estudio handien nagusitasunaren amaiera, eta 1970eko hamarkadako lehen urteetan mundu erdian gertatu zen belaunaldi-aldaketa apurtzaile bezain erradikalaren ondoren; horri, gehitu behar zaio telebista goraka doala publikoaren gehiengoaren eguneroko aisiaren motor gisa, lagunduta ordura arte nagusi zen zinema-industriaren kontzeptua aldatzen duen asmakizun berri baten fabrikazioarekin: etxeko bideoa.

Orain ere, egitura klasikoko zinema gainditzeak kalte egiten dio zinemagilearen ibilbideari; izan ere, paradoxikoki, orain bihurtzen da maisu italiarra —itxuraz, behintzat— konbentzionalagoa bere proposamenetan, eta bere zinema «modaz pasatzen da» Kontinente Zaharreko zinemaren korronte berrien mesedetan: Jean Pierre Melvilleren thrillerra, François Truffauten klasizismo filosofikoa, Pier Paolo Pasoliniren konpromiso politikoa, Bernardo Bertolucciren berrikuntza estetiko eta formalak, Andréi Tarkovskiren lirismo poetiko eta metafisikoa, sortzaile berri eta gazteen gorakada (Rainer Werner Fassbinder, Wim Wenders, Carlos Saura, Ken Russell, Vilgot Sjöman, Hristo Popov). Une horretan, ordea, Fellini buru-belarri ari da obra txikiagoak eta pertsonalagoak egiten, aurrekontu txikiagokoak baina munta artistiko garrantzitsuagoak, zeren eta lan-krisi horrek ez baitzien balioa kentzen filmatzen eta estreinatzen ari zen proiektuei: *I clowns* (1970); *Roma*, (1972); ''Prova d'orchestra* (1979) edo *E la nave va* (1983).

### Bukatu gabeko lana
*Il viaggio di G. Mastorna* da Fellinik 1965 eta 1966 bitartean Dino De Laurentiis ekoizlearentzat idatzitako gidoiaren izenburua. Proiektua, jatorrian, Fredric Brown estatubatuarraren *What Mad Universe* eleberriaren egokitzapena litzateke. Zientzia fikziozko liburu hori egokitzeko erabakia 1949ko edizioaren azalean agertutako eszenatik sortu zen, non Betty Page-ren antzeko aurpegia zuen emakume bat eta Anita Ekberg-ena gogorarazten zuen gorputz bat dutxatik irteten ari zen, eta, hari begira, forma faliko nabarmena zuen suziri baten ondoan makurtutako estralurtar bat ikusten zen. Hala ere, errealizadore italiarrak ideia aldatu, eta Dino Buzzatiren ideia batean oinarritutako lan original bat garatzen hasi zen.

Gidoiak narratiba onirikoa zuen, eta Giuseppe Mastorna biolontxelo-jotzaile ospetsuaren istorioa kontatzen du. Biolontxelo-jotzailea lurretik kanpoko dimentsioan batean dago, hegazkin-istripu baten ondoren iritsitako dimentsioan. Brunello Rondirekin lankidetzan idatzia, *Il viaggio di G. Mastorna* ez zen inoiz ekoiztu, nahiz eta beti egon zen Felliniren gogoan, hil zen arte.

Italierazko gidoia 1995ean argitaratu zen, eta, 2013an, ingelesezko itzulpen iruzkindu bat argitaratu zen, *The Journey of G. Mastorna The Film Fellini Didn't Make* izenburupean (G. Mastornaren egunkaria Fellinik inoiz egin ez zuen filma)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Deena Boyer (Agusti Bartra, trad.), *Doscientos dias con Fellini: la filmación de 8 1/2*. México: ERA, 1967.
* F. Fellini (Josep Torrell, trad.), *Hacer una película.*Barcelona: Paidós, 1999.
* F. Fellini y C. Costantini (Fernando Macotela, trad.). *Fellini: les cuento de mí : conversaciones con Constanzo Costantini.* México: Sextopiso y CONACULTA, 2005.
* Giovanni Grazzini (ed.), *Algún día haré una bella historia de amor: conversaciones con Federico Fellini*. Barcelona: Gedisa, 1994
* Marta Sanz, *"Cigüeñas", en VV.

* AA., *Ellos y ellas. Relaciones de amor, lujuria y odio entre directores y estrellas'' (coeditores: Hilario J. Rodríguez y Carlos Tejeda). Calamar Ediciones /Festival de Cine de Huesca, 2010.

## Kanpo estekak 
* :Federico Felliniri eskainitako webgunea.
* :https://www.youtube.com/watch?v=-CFTBJOqtS4