open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pila

thumb|upright|Ohiko pilak.
[170px|thumb|eskuinera|Pilaren [ikur elektronikoa]]
**Pila **(**elektrikoa**) gailu elektrokimiko bat da, energia elektrikoa sortzeko erreakzio kimiko batean askaturiko energia kimikoa erabiltzen duena. Ohiko piletan, erreaktiboak pila fabrikatzean sartzen dira. Pilak ahitzen direnean, tentsioa ahuldu eta pila aldatu behar da.

## Funtzionamendua 
Pila disoluzio elektrolitiko batean sartua dagoen metal baten oxidazioaren bidez energia elektrikoa ekoizten duen sorgailu bat da. Elektrolitoa isurkari eran dagoenean pila *hezea* dela esaten da, eta elektrolitoa inguru porotsu batean xurgatua dagoenean pila *lehorra* dela. Pila heze mota asko dago, baina ezagunena pila voltaikoa da (Alessandro Voltak asmatu zuelako ematen zaio izen hori). Pila mota honetan potentzial elektrolitiko desberdina duten bi metal eroale elektrolito batean sartuta jartzen dira, eta horrela korronte elektrikoa sortzen da. Hasierako pila voltaikoek zinka eta kobrea erabiltzen zituzten elektrodo gisa, eta gesalez hezetutako papera elektrolito gisa. Gaur egun ore erdi solidotuak erabiltzen dira elektrolito gisa; elektrodoak berunezkoak, nikelezkoak, zinkezkoak eta kadmiozkoak izan daitezke. Pila lehorrak ere mota askotakoak dira, baina gaur egun hiru motakoak erabiltzen dira gehienbat:

* **Leclanché pila**; zinkezko anodoa, manganeso dioxidoz inguratutako ikatzezko edo grafitozko katodoa, eta amoniako klorurozko elektrolitoa ditu. Pila hauek lortzen duten higimen indarra 1,5 V ingurukoa da. Manganeso bioxidoak polarizazioa ezabatzen du, anodoan eratzen den hidrogenoa aldenduz eta pilaren barne erresistentzia gutxituz. Pila hauek ez dira itzulgarriak, hau da, behin zinkezko anodoa erabat oxidatu denean ezin dira gehiago erabili.
* **Merkuriozko pila**; altzairuzko anodoa (pilaren ontzia) eta zinkezko katodoa du (kiribildua); elektrolitoa gai alkalino bat da; merkurio (II) oxidoa erabiltzen du polarizazioa kentzeko. Leclanché pilak baino lau aldiz iraupen luzeagoa du eta potentziala 1,35 V du.
* **Manganesozko pila**; manganeso bioxidozko katodoa eta zinkezko anodoa ditu; elektrolitoa potasioaren gatz bat da. Leclanché pilak baino bi aldiz iraupen luzeagoa du eta 1,5 V-tako potentzial diferentzia lortzen du.

## Hondakina 
Pilak hondakin berezi, toxiko eta arriskutsuak dira. Pilak ez dira inoiz zaborrontzira bota behar. Euren bilketa gaikakoa egin behar da, haiek garbigunera eramateko edo horiek biltzen dituen denda batera eramateko.

Pilek ahalmen kutsagarri handia dute, eta birziklatzeak ahalmen hori kontrolatzea dakar.
Adibidez, botoi-pila baten merkurioak 600.000 litro ur kutsa ditzake; horrek arrisku larriak dakartza, baita osasunarentzat ere. Piletan jasotako lehengaiak aprobetxa daitezen errazten du.

Garbiguneetan eta bestelako bilguneetan pilak utzi eta gero, pilok zentral birziklatzailera eramaten dira; bertan, merkurioa eta beste metal batzuk (zinka, kadmioa, beruna, zilarra) berreskuratzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erregai-pila
* Bateria elektrikoa
* Pila galbanikoa

## Kanpo estekak
Odawa (argipena)

**Odawa** (herri honen hizkuntzan), **Ottawa** (ingelesez) edo **Outaouais** (frantsesez) Ipar Amerikako jatorriko herri baten eta zenbait lekuren izena da.

## Odawa herria 
* Odawa Ipar Amerikako jatorriko herria da. Anishinaabe taldekoa da. Ingelesez *Ottawa* eta frantsesez *Outaouais* deitu zioten eta eratorritako hitz hauek aldi berean europarrek izendatutako leku batzuen izenen iturria izan dira.

## Ottawa 
### Ezagunena 
*  Ottawa Kanadako hiriburua da.

### Beste batzuk 
*  Ottawa uharteak Nunavuteko uhartedia da.
*  Ottawa Boli Kostako hiri eta udalerria da.
*  Ottawa Illinoiseko herria da.
*  Ottawa Kansaseko herria da.
*  Ottawa Ohioko herria da.
*  Ottawa Wisconsineko herria da.

## Outaouais 
*  Outaouais Quebeceko eskualde administratiboa da.

## Biak 
* Ottawa edo **Outaouais** Quebec eta Ontario banatzen dituen ibaia da. Ingelesezko izen osoa *Ottawa River* da eta frantsesezkoa *Rivière des Outaouais* da, hau da, "Odawatarren ibaia".
Supergrass

**Supergrass** 1993an Ingalaterrako Oxford hirian sortutako Britpop taldea da. Bere kide sortzaileak Gaz Coombes, Mick Quinn eta Danny Goffey izan ziren, halere 2002an Rob Coombes ere elkartu zitzaien (Gaz Coombesen anaia).

Euren ibilbideko abestirik ezagunena ziurrenik 1995an kaleratu zuten Alright izenekoa izango da.

## Diskografia 
# I Should Coco - (1995) #1 UK
# In It for the Money - (1997) #2 UK
# Supergrass - (1999) #2 UK
# Life on Other Planets - (2002) #9 UK
# Road to Rouen - (2005) #9 UK
# Diamond Hoo Ha - (2008) #19 UK

## Kanpo estekak 
* Supegrass taldearen webgune ofiziala 
* Supergrass taldeko jarraitzaileen webgunea
Dahomey

**Dahomey** mendebaldeko Afrikako antzinako erresuma izan zen, egungo Beningo Errepublikaren lurraldea hartzen zuena. XVII. mendean sortu eta 1894an Frantziak konkistatu arte, Dahomeyko Erresuma eskualdeko herrialderik boteretsuenetakoa izan zen. 1894-1960 bitartean, Dahomey Mendebaldeko Afrika Frantsesaren zati bat izan zen. Dahomeyko Errepublika burujabeak 1960 eta 1975 bitartean iraun zuen, urte hartan izenez aldatu eta Benin bilakatu baitzen.

Joruba herriaren lurraldeetan ezarritako erresuma hau Ardrako Erresumaren mende egon zen hasieran, 1715 aldean independentzia lortu zuen arte. Handik aurrera, Dahomeyko erregeek lurralde asko lortu zituzten konkisten bitartez. Erresuma esklabotzaren bitartez aberastu zen. Aipagarria da Dahomeyko amazonak izeneko unitate militarra, emakumez osaturik zegoena.

## Dahomeyko erregeen zerrenda 
* Gangnihessou (1600 – 1620)
* Dakodonou (1620-1645)
* Aho Houegbadja (1645-1685)
* Houessou Akaba (1685-1708)
* Agadja (1708-1740)
* Tegbessou (1740-1774)
* Kpengla (1774-1789)
* Agonglo (1789-1797)
* Adandozan (1797-1818)
* Ghezo (1818-1858)
* Glele (1858-1889)
* Behanzin (1889-1894)
* Agoli-Agbo (1894-1900)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dahomeyko Errepublika

**Dahomeyko Errepublika** (frantsesez: *République du Dahomey*) Frantziar Batasunaren barneko estatu elkartua izan zen 1958-1960 bitartean, 1960ko abuztuaren 1ean independentzia osoa lortu zuena. Autonomia erdietsi baino lehen Mendebaldeko Afrika Frantsesaren zati izan zen, Dahomey Frantsesa izenarekin.

1975ean estatua izenaz aldatu eta Benin bilakatu zen, *“Benin”*, *“Dahomey”* ez bezala, hitz neutrala zelako herrialdeko talde etniko guztientzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sub judice

***Sub judice***, literalki *epailearen mendean*, zuzenbidean erabiltzen den latinezko lokuzio edo esamoldea da, auzia epailearen eskutik erabakitzeke dagoela adierazteko.

## Kanpo estekak
Podolsk

**Podolsk** (errusieraz: Подольск) mendebaldeko Errusian dagoen Mosku oblasteko hiria da. Moskutik 35&nbsp;km hegoaldera dago, Pakhra ibaiaren ertzean. 2010ean 187.961 biztanle zituen.

## Historia 
Hiria 1627an sortu zen Podol izeneko herrixka moduan. Herrixka hau Danilov monasterioaren mendeko jabetza zen. Hiri eskubideak 1791an jaso zituen Katalina II.a Errusiakoaren eskutik.

Errusiako Iraultzaren aurretik Podolsk Errusiako hiririk industrialenen artean zegoen, eta lantegirik handiena Singer enpresaren josteko makinen lantegia zen.

1980ko hamarkadan 200.000 biztanle baino gehiago izatera heldu zen, baina ordutik, herrialdeko hiri gehienek bezala, biztanleria galtzeko joera nagusitu da.

## Klima 

## Demografia 
## Hiri senidetuak 
*  Amstetten, Austria
*  Bălţi, Moldavia
*  Bar, Montenegro
*  Borisov, Bulgaria
*  Txernivtsi, Ukraina
*  Henan, Txina
*  Kavarna, Bulgaria
*  Kladno, Txekiar Errepublika
*  Ohrid, Mazedoniako Errepublika
*  Saint-Ouen, Frantzia
*  Shumen, Bulgaria
* 25px Sukhumi, Abkhazia
*  Trier-Land, Alemania
*  Vanadzor, Armenia
*  Varmia-Mazuriako voivoderria, Polonia
*  Beni-Mellal, Maroko
*  Koper, Eslovenia
*  Petrozavodsk, Errusia

## Argazkiak 

Fitxategi:Aerial view of Podolsk.JPG|Hiriaren airetiko ikuspegia.
Fitxategi:Podolsk Bridge Center.jpg|Lenin etorbidea.
Fitxategi:Pakhra River in Podolsk.jpg|Pakhra ibaia Podolsketik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Ghanako Inperioa

**Ghanako Inperioa** (750 aldean - 1240 aldean) gaur egungo Maliren parte handienean eta Mauritaniaren hego-ekialdean hedatzen zen erresuma historikoa izan zen. Bertako Soninke herriak **Wagadou** deitzen zion baino europarrek eta arabiarrek Ghanako Inperioa izena jarri zioten, *Ghana* esaten baizitzaion erregeari. Inperioak Iparraldeko Afrika, Ekialde Hurbila eta Europarantz zihoan gatz, urre eta boli merkataritza kontrolatzen zuen. Horrela aberasturik hedatuz joan zen eta merkataritza bide garrantzitsuen kontrola lortu zuen. Hiriburua Kumbi Saleh izan zen.

XI. mendean almorabideek inperioa inbaditu zuten. Denbora luze gabe soninkeek agintea berreskuratu zuten arren, erresumaren gainbehera hasia zen. 1240an Maliko Inperioan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lugaritz

**Lugaritz**, Donostiako (Gipuzkoa) muino bat da, Antigua auzotik ekialdera zabaltzen dena. Antzinako toponimo horrek bertako baserri bati ere izena eman zion, eta 1990 urtera arte Donostiako barrutia ere izan zen. 

## Historia 
1862 urtean 92 eraikin biltzen ziren bertan. Lehen eta hirugarren karlistaldietan gotorleku bana eraiki ziren Lugaritzen, eta 1836ko maiatzaren 5ean, Lehen Karlistaldian, Lugarizko gudua izan zen. Bigarren karlistaldian , ordurako Donostiak bere harresiak kenduta zituen, Donostia liberala defendatu zuten tropek behin-behineko gotorlekuak eraiki zituzten hiru lerrotan, hiriaren inguruan presaka eraikiak ere. Hauek ziren lehenengo lerroko gotorlekuak: Hernandez, Farola, Lugaritz, Puio, Ametzagaina, Altza, Miracruz y Almirante.

Muinoari Lugaritz izena hartua diote beste hauek ere:

* Lugaritz kultur etxea, Antigua auzoko kultur etxea;
* Lugarizko geltokia, EuskoTren trenbideko geltokia;
* Lugaritz pasealekua;
* gainera, Lugaritz abizena ere bada.

## Kanpo estekak
Infernu (argipena)

**Infernu** hitzak hainbat adiera ditu:

* adiera nagusian, infernua erlijio zenbaitetan heriotza ondorengo oinaze-leku bat da;
* Infernuko Atea, Auguste Rodinen eskultura bat;
* *Infernua*, Danteren *Jainkotiar Komedia* poemaren hiru ataletako bat;
* Infernua, Donostiako toki bat, Añorga eta Errotaburu artean dagoena;
* *infernuko auspoa*, trikitia mespretxuz izendatzeko Eliza Katolikotik antzina erabilitako metafora;
* *Infernuko Auspoa*, Kepa Junkeraren 1987. urteko diskoa.
Infernua (Donostia)

**Infernua** Errotaburutik Añorga auzorako bidean dagoen toki bat da, A-8 autopista eta N-I errepidea lotzen dituen errepide-lotunean. Egun, gasolindegia eta lantegi eta etxebizitza bakan batzuk biltzen dira inguruan.

## Izena 
Toponimoaren jatorriari buruzko hainbat teoria daude.

Josu Tellabide etnologoaren ustez eremu hartan zeuden izenen kontrapuntu bezala sortu zen. Añorga eta Errotaburu artean Belen izeneko paradore bat eraiki zuten 1860ko hamarkadan, eta gaur egungo Zapatari plazaren inguruan Jaungoikoenea ezizena zuen ostatu bat zegoen. Josu Tellabideren esanetan herritarrek tarteko eremuari Infernua ezizena jarri zioten.

## Hildako bat 
2019ko martxoaren 1ean, goizeko 5:30etan, sute batek pabeloi abandonatu bat txikitu egin zuen. Bertan etorkin batzuk bizi ziren, hiru, eta haietako bat bertan hil zen. Besteek, nahiz eta zaurituak izan, ihes egitea lortu zuten. Sutea eragindakoa izan zen eta, dirudienez, bikote barruko biolentzia afera baten ondoriozko mendekua izan zen. Ustezko egilea Bergaran atxilotu zuten, 49 urte zituen eta bikote ohiarengandik urruntzeko agindua zuen.

## Zubiberri 
2025eko otsailan hasi ziren etxe zaharrak botatzen urbanizazio berria egiteko, Zubiberri alegia. 540 etxebizitza eraikiko dira.

## Galeria 

Irudi:Infernua 3.jpg|
Irudi:Infernua 4.jpg|
Irudi:Infernua 5.jpg|
Irudi:Infernua 6.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Infernua, ahaztua baina bizia", Iñaki Agirre Perezen erreportaia *Hirutxuloko Hitza*n.
* Xalba Ramirezen "Zapatari kartzela, Infernuan izan zen frankisten espetxe ezezaguna" erreportaia *Hirutxuloko Hitza*n.
* :Izenaren jatorriaren gaineko ideiak.
Rovinj

**Rovinj** (Istrieraz *Ruvèigno* edo *Ruveîgno*, italieraz *Rovigno*), Istria eskualdeko hiria da. Istria penintsularen mendebaldean dago, itsaso Adriatikoaren ertzetan eta Poreč eta Pularen artean. 13.562 biztanle ditu (2001) eta Herri turistikoa da, bai arkitektura veneziarragatik eta baita udako gaugiroagatik ere. Itsas portu aktiboa ere bada.

## Populazioa 
13.562 biztanle ditu (2001). Hauetatik %76'31 kroaziarrak dira, %16 italiarrak eta %3'51 serbiarrak. Albaniarrak eta bosniarrak ere badaude. Udan italiarrak, alemanak eta austriarrak etortzen dira nagusiki. Rovinjen oraindik istriera edo *rovignese* hitz egiten da.

## Historia 
Iliriarrek sortu zuten baina erromatarrek eman zioten gaur egungo izenaren sorburua izango zena, *Arupinium* hasieran, gero *Mons Rubinium* eta azkenik *Ruvinium*. Herria kostaldetik banaturik zegoen irla batean eraikiz joan zen. 1283 eta 1797 artean Veneziarren itsas portu garrantzitsuenetakoa izan zen. 1763an kostaldetik banatzen zuen kanala materialez bete zuten *Rovigno* penintsula bihurtuz.

Istria guztia bezala, 1797tik aurrera Austria-Hungariako Inperioaren barnean egon zen Lehen Mundu Gerran Italiak eskuratu zuelarik. Bigarren Mundu Gerra bukatzean Jugoslavia jabetu zen hiriaz eta bertako biztanle italiar askok alde egin zuten. Kroazierazko *Rovinj* izena hartu zuen orduan. 1991tik aurrera Kroaziako hiria da.

## Ondasun nabarmenak 
Rovinjeko arkitektura guztia veneziar estilokoa da, bai eliza, kaleak, kaia eta gelditzen diren harresiak ere.

Santa Eufemia eliza (*Svetog Eufemija*): Istriako kanpandorre altuena du, 61 metrotakoa, eta Veneziako San Marko basilikaren kanpandorrearen irudiko egina da. Penintsularen tokirik altuenean dago eta bere inguruan labirinto itxurako kale estuek osatzen dute hiriaren alde zaharra.

## Iruditegia 

Irudi:Croatia BW 2014-10-08 12-50-32.jpg|Santa Eufemia eliza.
Irudi:Town of Rovinj, Croatia (20063724820).jpg|Airetiko ikuspegia.
Irudi:Rovinj 04.jpg|Alde zaharra.
Irudi:Rovinj 1.jpg|Kirol kaia.

## Kanpo estekak 
*  Rovinjeko web orri ofiziala
*  Rovinjeko turismo elkartea
Volta Garaia

**Volta Garaiko Errepublika** (frantsesez: *République de Haute-Volta*) 1958ko abenduaren 11n Frantziar Batasunaren barnean ezarritako kolonia autonomoa izan zen. Autonomia lortu baino lehen Frantziar Volta Garaia eta Frantziar Mendebaldeko Afrikako zati bat izan zen. 1960ko abuztuaren 5ean Frantziarekiko independentzia osoa lortu zuen.

1983ko abuztuaren 4an, Thomas Sankarak estatu-kolpe militar baten bitartez boterea lortu zuen: horren ondorioz, Iraultzaren Batzar Nazionala eratu zuen bere presidentetzapean. Sankarak izena aldatzea proposatu eta kolpearen lehe urteurrenean, Volta Garaia Burkina Faso bilakatu zen, euskaraz "jende ohoretsuaren herrialdea" esan nahi duena. Volta Garaia izenak herrialdea Volta ibaiaren goialdeko zatian dagoela esan nahi du. Ibaiak hiru zatitan banatuta dago: Volta Beltza, Volta Zuria eta Volta Gorria, herrialdeko banderan agertzen ziren hiru koloreak, hain zuzen ere.

## Agintariak 
### Volta Garaiko Errepublika Autonomoa (1958-1960) 
* Mandatari Gorenak
** Max Berthet (1958ko abenduaren 11a - 1959ko otsaila)
** Paul Masson (1959ko otsaila - 1960ko abuztuaren 5a)
* Gobernu Batzarraren presidenteak
** Maurice Yaméogo (1958ko abenduaren 11a - 1960ko abuztuaren 5a)

### Volta Garaiko Errepublika independentea (1960-1984) 
* Estatu-buruak
** Maurice Yaméogo (1960ko abuztuaren 5a - 1966ko urtarrilaren 4a)
** Sangoulé Lamizana (1966ko urtarrilaren 4a - 1980ko azaroaren 25a)
** Saye Zerbo (1980ko azaroaren 25a - 1982ko azaroaren 7a)
** Jean-Baptiste Ouédraogo (1982ko azaroaren 8a - 1983ko abuztuaren 4a)
** Thomas Sankara (1983ko abuztuaren 4a - 1984ko abuztuaren 4a)
* Gobernu buruak (1971n sortutako kargua)
** Gérard Kango Ouédraogo (1971ko otsailaren 13a - 1974ko otsailaren 8a)
** Sangoulé Lamizana (1974ko otsailaren 8a - 1978ko uztailaren 7a)
** Joseph Conombo (1978ko uztailaren 7a - 1980ko azaroaren 25a)
** Saye Zerbo (1980ko azaroaren 25a - 1982ko azaroaren 7a)
** Thomas Sankara (1983ko urtarrilaren 10a - 1983ko maiatzaren 17a)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Primorje-Gorski Kotar eskualdea

**Primorje-Gorski Kotar eskualdea** (kroazieraz *Primorsko-goranska županija*) Kroaziaren ipar mendebaldean kokaturiko eskuladea da, Istria, Karlovac eta Lika-Senj eskualdeen artean.

Bere hiriburua Rijeka da eta 213.842 biztanle ditu (2011). *Kvarner* itsasoaren ertzean dago eta zati kontinentalaz gain hainbat irla hartzen ditu, hala nola, Krk, Cres, Lošinj eta Rab.

Risnjak Parke Nazionala ere bertan dago.

## Banaketa administratiboa 
Primorje-Gorski Kotar eskuladeak 14 hiri eta 22 udalerri ditu.

* Hiriak
** Rijeka
** Bakar
** Cres
** Crikvenica
** Čabar
** Delnice
** Kastav
** Kraljevica
** Krk
** Mali Lošinj
** Novi Vinodolski
** Opatija
** Rab
** Vrbovsko
* Udalerriak
** Baška
** Brod Moravice
** Čavle
** Dobrinj
** Fužine
** Jelenje
** Klana
** Kostrena
** Lokve
** Lopar
** Lovran
** Malinska-Dubašnica
** Matulji
** Mošćenička Draga
** Mrkopalj
** Omišalj
** Punat
** Ravna Gora
** Skrad
** Vinodolska
** Viškovo
** Vrbnik

## Kanpo estekak 
* Primorje-Gorski Kotar konderria
Radovan Karadžić

**Radovan Karadžić** (serbieraz: Радован Караџић, ; Petnjica, Montenegro, 1945eko ekainaren 19a) serbiar-bosniar politikari ohia da. Jugoslavia ohiko gerran Bosnia-Herzegovinako gobernuaren kontra borrokatu ziren serbobosniarren buruzagi nagusi ohia da.

Egun Scheveningengo NBEko kartzelan atxilotuta dago, Sarajevoko setioan bosniar-musulman eta kroaziarren aurkako gerrako krimenak agintzeaz leporatuta. Srebrenicako sarraskia agindu izanaz ere akusatu dute.

Psikiatria ikasi ondoren, Bosnia-Herzegovinan Serbiar Alderdi Demokratikoaren sortzaileetako bat eta Bosniako Serbiar Errepublikako presidentea izan zen, 1992 eta 1996 artean.

## Biografia 
15 urte zituela Bosnia-Herzegovinako hiriburu Sarajevora joan zen familiarekin. Psikiatria ikasi zuen Unibertsitatean, eta hainbat ospitaletan lan egin zuen. Idazle gisa ere jardun zuen, eta hainbat sari jaso zituen idatzitako poemengatik.

1990eko hamarkadaren hasieran Karadzicek SDS Serbiar Alderdi Demokrata sortu zuen eta lehendakari izendatu zuten. Bosnia-Herzegovinak independentziaren aldeko apustua egiten bazuen, serbobosniarrak bereizi egingo zirela eta Serbiarekin bat egingo zutela mehatxu egin zuen Karadzicek.

Bosnia-Herzegovinak independentzia erabaki eta gerra zibila piztu zenean (1992ko apirilean) Karadzicek Bosnia-Herzegovina barruan Serbiar Errepublikaren aldarrikapena egin zuen.

Nazioarteak musulman eta kroaziarren aurkako gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak egiteagatik salatu zuen Karadzic. Karadzicek behin eta berriz hautsi zituen Nazio Batuen Erakundeak emandako ebazpenak, eta ez zuen onartu nahi izan 1994an proposatutako Bake Plana. 1995ean amore eman behar izan zuen Slobodan Milosevic serbiar agintariak egindako presioengatik.

Gerrari 1995ean eman zitzaion bukaera. 1996an Nazio Batuen Justiziarako Nazioarteko Epaitegiak gerra krimenengatik epaitu zuen. 2014ko irailaren 29an, fiskalak bizi guztiko espetxe zigorra eskatu zuen Karadzicentzat. Gerra krimenak eta gizateriaren aurkakoak leporatu zizkioten Hagan, bere kontrako epaiketaren azken fasearen hasieran. Urriaren 7an, Karadzicen kontrako epaiketa, epaiaren zain zegoen. Zitekeen epaileek hilabeteak behar izatea erabaki bat hartzeko. Bizi guztiko espetxe zigorra eskatu zuen fiskalak gerra krimenengatik, gizateriaren kontrakoengatik eta genozidio delituengatik.

## Poesia 
Radovan Karadžićek poesia idatzi du, bere lanetako batzuk ihesean zegoela argitaratuak izanik.
* 1990: *Crna bajka* (Svjetlost, Sarajevo)
* 1992: *Rat u Bosni: kako je počelo*
* 1994: *Ima čuda, nema čuda*
* 2001: *Od Ludog koplja do Crne bajke* (Dobrica knjiga, Novi Sad)
* 2004: *Čudesna hronika noći* (IGAM, Belgrado)
* 2005: *Pod levu sisu veka* (Književna zajednica "Veljko Vidaković", Niš)

## Erreferentziak
Manic Street Preachers

**Manic Street Preachers** (euskaraz *Kale Predikatzaile Maniakoak*) 1986an Galesko Blackwood udalerrian sortutako pop rock, punk eta britpop musika taldea da.

## Diskografia 
* *Generation Terrorists* (1992)
* *Gold Against the Soul* (1993)
* *The Holy Bible* (1994)
* *Everything Must Go* (1996)
* *This Is My Truth Tell Me Yours* (1998)
* *Know Your Enemy* (2001)
* *Lifeblood* (2004)
* *Send Away The Tigers* (2007)
* *Journal For Plague Lovers* (2009)
* *Postcards From A Young Man* (2010)
* *Rewind the Film* (2013)
* *Futurology* (2014)
* *Resistance Is Futile* (2018)
* *The Ultra Vivid Lament* (2021)

## Kanpo estekak
Krishna

**Krishna** (devanagariz, कृष्ण ; "iluna" edo "urdin iluna" esan nahi du) hinduismoaren izaki nagusia da. Vishnuren avatartzat jotzen dute (zortzigarren haragi-hartzea, hain zuzen) eta zenbait erlijio monoteistatan Izaki Gorentzat. Mahābhārata edo Ramayana poema epikoetan, Krishna pertsonaia historiko moduan agertzen da. Krishna Gaizkiari beti nagusitzen zaion jainko beti gazte eta irribarretsua da.

Krishnaren ziklo mitologikoaren iturrien artean honako hauek nabarmentzen dira: *Mahabharata*, *Harivamsa* (K.o. V. mendea) eta zenbait *Purana* (historia sakratuak), hala nola *Bhagavata Purana* (K. o. X. mendea inguru). Azken obra horretan, Krishnaren haurtzaroa eta nerabezaroa kontatzen dira. Yadava klaneko Devaki guztiz ederraren semea zen; Devakiren anaia, Kamsa gaiztoa, Mathurako erregea zen (egungo Uttar Pradesh) eta Devakiren haur baten eskuz hil behar zuelako profeziari oharturik, arrebaren haur guztiak sortu ahala hiltzen zituen; Krishnaren patuaz gupidaturik, Nanda behizainen buruzagiak bere alaba jaio berriaz ordezkatu zuen, eta Yasoda emaztearekin batean Gokulan hazi zuten. Gaztetan jadanik Krishnak bere jainkotasuna erakutsi zuen demonioak suntsituz eta mirari asko obratuz. Bertako behizainek gurtzen zuten, eta emakumeak *(gopi)* harengana biltzen ziren flauta jotzen zuenean. Maitale horien guztien artean, Radha zen haren kuttuna. Kamsak igorritako beste etsai askori nagusitu ondoren, bere anaia Balaramarekin batean Mathurara itzuli ziren eta Kamsa hil zuten. Ez zen bertan kokatu, eta mendebaldeko kostaldera joanik, Dvaraka hiria sortu zuen. Han, oparotasunez bizi izan zen; Rukmini printzesa lehen emaztetzat hartu zuen, beste milaka batzuekin batera, eta ehun eta laurogei mila seme-alaba izan zuen. Hala eta guztiz, garai hartan ere ez zen geldirik egon: demonio askori jazarri zitzaien, eta, *Mahabharatan* kontatzen denez, Pandava eta Kurava lehengusuen arteko gerran esku hartu zuen. Orobat, jainko goren gisa agertu zitzaion Arjunari, eta karmaren askapenaren doktrina ekarri zuen (Bhagavad Gita). Azkenik, gatazka odoltsua piztu zen Yadava klanaren barnean, eta denak hil ziren, Balarama barne. Krishna oihanera zihoala, Jaras ehiztari zaharrak antilopea joko zuelakoan jainkoaren orpoa geziaz kolpatu zuen, min har zezakeen puntu bakarrean hain zuzen. Hala amaitu zen Krishnaren mundualdia.

Ehunka urteko Krishnarenganako jaiera-kultu *(bhakti) * ugariek erlijiozko poesia, musika-, pintura- eta eskultura-obra ugari eman du: gehienetan haur-itxuran, gurina ebasten, dantzan edota flauta jotzen ari dela eta *gopi* maiteminduez inguratua. XVII. eta XVIII. mendeetako pinturan, urdin ilunez irudikatua agertzen da (Krishna: beltza edo hodeiaren iluna). Jainkozko eta giza amodioaren arteko analogia Krishnaren gurtzaren garrantzizko ezaugarri bat da: Krishna gaztearen eta *gopien* arteko harremanak arimaren eta Jainkoaren arteko amodioaren sinbolo gisa interpretatzen baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Mac Eoin

**Tomás Mac Eoin** —batzuetan *Thomas MacKeown* ingeles grafiaz ageri da— (1937, An Cheathrú Rua/Carraroe, Connemara, Galwayko konderria) irlandar Sean-nós abeslaria, aktorea, abeslari, abesti idazlea eta olerkari bat da. Beharbada, bertakoen artean Carraroe/An Cheathrú Rua udalerriko An Bóthar Buí auzoko Tomás 'Jimmy' Mac Eoinin izenez ezagunagoa da.

Bere ama hizkuntza eta baita egunerokoa ere, irlandera da, halere, eremu honetako beste askok bezala, Tomás ingelesez mintzatzeko ere gai bada. Irlanda Mendebaldeko jende askoren antzera, Mac Eoinen bizitza musikaren inguruan egituratu izan da. Nahiz eta ziurrenik, bere apaltasunaren ondorioz onartu nahi ez izan, abestiak sortu eta moldatzeko trebetasun amaigabea du. Norbaitek berataz honako hau esana omen da: *Gizon honek jende askok bizitza osoan serioski bilduko lituzketen abesti bildumak baino oraindik abesti gehiago ahaztu izan ditu*. Sean-nós abestiak bere antzinako usadioz abesteko moduagatik jendearen begirunea irabazi izan du, 1967ko Oireachtasvlehiaketan Irlanda osoko sean-nós abeslari onenaren saria bereganatu zuen, bestalde Ó’Riada Trophy saria ere irabazi du.[1]

Tomásen abesti ezagunen artean honako hauek daude:

* The Stolen Child ** (Tomás Mac Eoin / Mike Scott (musikaria))
* An Cailín Álainn
* Bleán na Bó
* Amhrán an Bhingó
* An Rock an’ Roll

Raidió na Gaeltachta irratian ere maiz abesti ohi du, RTÉ telebista kateko Gay Byrne aurkezlearen The Late Late Show saioan ere hainbat alditan agertu izan da.

The Waterboys musika taldearen Fisherman's Blues diskoko *The Stolen Child* abestian abestu zuen.

## Abestiak entzungai 
* Tomás Mac Eoin *The Stolen Child* olerkia irlanderaz errezitatzen. 
* Tomás Mac Eoin *The Stolen Child* olerkia ingelesez errezitatzen. 
* Tomás Mac Eoin *Bléan Na Bó / Amhrán na Bó* ahur abestia irlanderaz abesten entzungai.
An Cheathrú Rua

**An Cheathrú Rua** (ingelesez **Carraroe** edo **Carrowroe**) Irlandako Errepublikako mendebaldean dagoen Galwayko konderrian dagoen kostaldeko udalerria da. Herria Connemara eskualdean dago, eremu honetako Gaeltacht eremuaren bihotzean, hots, irlandera mintzatzea ohikoa den eremuan dago. Bertako biztanleria penintsula guztian zehar oso sakabanatuta dago, hasi Greatman's Bay badian (Cuan an Fhir Mhóir) eta Casla Bay (Cuan Chasla) badian amaitu arte.

Udalerri honetara iristeko modurik onena Galway hiritik ateratzen den Bus Éireann 424 autobus linea hartzea da.

Udalerria penintsula batean dago, hau harkaitz eta badia itxiez josiriko kostalde batez inguratuta dagoelarik. Bestalde, udalerri honek bertako itsaso inguruan ibili ohi diren Galway Hooker txalupa motengatik ospea ere badu.

## Herritar ezagunak 
* Tomás Mac Eoin, (1937), Sean-nós abeslaria eta olerkaria.

## Iruditegia 

Irudi:An Cheathrú Rua.jpg|Carraroeko kalea.
Irudi:An Cheathrú Rua - geograph.org.uk - 13409.jpg|Kaia.
Irudi:Ireland - Galway Hooker sailing (improved).jpg|Galway Hooker txalupa.
Irudi:A working quay on Carrowroe-An Cheathru Rua - geograph.org.uk - 1248902.jpg|Kaia.

## Kanpo estekak 
* Carraroe udalerriari buruzko argibidea
Jimmy Jump

**Jaume Marquet i Cot** (Sabadell, Bartzelona, 1976ko martxoaren 14a - ), **Jimmy Jump** bezala ezaguna dena, kirol ospakizunetan zein ekitaldi jendetsuetan bat-batean sartzeagatik ezagun egin den kataluniarra da. Azkenaldian egin dituen agerpen entzutetsuenen artean Eurovision 2010 ekitaldia, 2010eko Munduko Futbol Txapelketa eta 2011ko Goya Sarien banaketa daude.
The Verve

**The Verve**, 1989an Ingalaterrako Manchester Handian dagoen Wigan hirian sortutako britpop musika taldea da. Bere taldekideak Richard Ashcroft, Nick McCabe, Simon Jones, Peter Salisbury eta Simon Tong dira.

Talde honen abestirik ezagunena 1997an kaleratutako *Urban Hymns* diskoan zihoan *Bittersweet Symphony* abestia da.

## Diskografia 
* *A storm in heaven* (1993) - #27 (UK)
* *A northern soul* (1995) - #13 (UK)
* *Urban hymns* (1997) - #1 (UK) / #23 (EEUU)
* *Forth* (2008) - # 1 (UK)
* *LP5* (2011)

## Abestiak entzungai 
* Bittersweet Symphony abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai 

## Kanpo estekak 
* The Verve taldearen webgune ofiziala 
* The Verve Live!
The Waterboys

**The Waterboys** 1983an Mike Scott musikariak sortutako talde bat da. Taldea osatu duten lehengo eta oraingo kideak Eskozia, Irlanda eta Ingalaterrakoak izan dira, gainera taldeak bere historian zehar egoitza ugari izan ditu: Londres, Dublin, Spiddal, New York eta Findhorn. Taldeak musika mota asko jorratu ditu: folk, rock, zelta musika... 1993an taldea desegin eta Scottek bakarkako ibilibideari ekion zion, ondoren 2000. urtean taldea berrelkartu eta mundu guztian zehar bira bat burutu zuen.

Hasierako The Waterboys taldearen soinua "The Big Music" ("Musika Handia") gisa izendatua izan zen, bates ere bere *A Pagan Place* diskoa kaleratu ondoren. Mike Scotten hitzetan euren soinua *"Jainkoak munduan duen egiletasuna ikusteko metafora"* gisa deskribatu izan du.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* 1983 : *The Waterboys*
* 1984 : *A Pagan Place*
* 1985 : *This Is the Sea*
* 1988 : ''Fisherman's Blues*
* 1990 : *Room to Roam*
* 1993 : *Dream Harder*
* 2000 : *A Rock in the Weary Land*
* 2001 : *Too Close to Heaven* (Estatu Batuetan *Fisherman's Blues, Part 2* izenez kaleratu zen)
* 2003 : *Universal Hall*
* 2007 : *Book of Lightning*
* 2011 : *An Appointment with Mr Yeats*
* 2015 : *Modern Blues*
* 2017 : *Out of All This Blue*
* 2019 : *Where the Action Is*
* 2020 : *Good Luck, Seeker*
* 2022 : *All Souls Hill*
* 2025:  *Life, Death and Dennis Hopper*
 
### Zuzeneko diskoak eta bildumak 
* 1991 : *The Best of the Waterboys 81–90*
* 1994 : *The Secret Life of the Waterboys 81–85*
* 1998 : *The Live Adventures of the Waterboys*
* 1998 : *The Whole of the Moon: the Music of Mike Scott and the Waterboys*
* 2005 : *Karma to Burn''

## Ikus, gainera
* Irlandako musika

## Iruditegia 

Irudi:Mike Scott at The Hague 2002 2.jpg|Mike Scott
Irudi:Steve Wickham The Hague 2002 3.jpg|Steve Wickham

## Kanpo estekak 
* The Waterboys taldearen webgunea
Global Forecast System

thumb|250px|GFS sistemaren bidez sorturiko isobara mapa.
***Global Forecast System*** edo **GFS** ondorengo egunetan zein eguraldi egingo duen, Ameriketako Estatu Batuetan sorturiko ordenagailu bidezko iragarpen sistema da.

GFSak bi iragarpen mota egiten ditu, bata 500 milibareetako geopotentzialean eta bestea 850 milibaretan. Iragarpenak hamabi ordutik hamabi ordura izaten dira eta luzeenak 384 ordura izaten dira (16 egun).

Iragarpenak zenbat eta epe luzeagora izan, fidagarritasun gutxiago izaten dute.

## Kanpo estekak 
*  GFSaren webgunea.

[[Kategoria:Meteorologia
European China Center

**European China Center** (txinera sinplifikatuz:中国欧洲中心), Herbehereetako Rotterdam hirian 2010ean eraikitzen hasi zen erabilera anitzeko egitasmoa da.

## Ezaugarriak 
Eraikin multzoa hiriaren erdigunetik hegoaldera altxatuko da. Txina eta Herbehereetako ekonomia eta kulturak batu nahi dituen egitasmoa da. Horrez gain, Txinako enpresak herrialdean inbertsio handiagoak egiteko bulegoak bertan ezartzea nahi da.

Guztira hiru eraikin altxatuko dira, etxebizitza, bulego, hotel eta merkataritza gune bat. Merkataritza gunean denda holandarrak eta txinatarrak elkartuko dira.

Egitasmoa Vastgoed holandarrak eta Shanghai Construction Group txinatarrak sorturiko enpresak eraikiko du.

## Kanpo estekak 
*  Egitasmoaren webgune ofiziala.
Alessandro Volta

**Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta** kontea (Como, Italia, 1745ko otsailaren 18a - 1827ko martxoaren 5a) fisikaria izan zen. Ospetsua da 1800. urtean pila asmatu zuelako, batez ere. Asmakizun hori zalantzan dago, Mesopotamian 2000 urte baino gehiago dituen tresna bat aurkitu baitute, *Baghdadeko bateria* deritzona. Ikerlari askoren ustez, horixe izan liteke historiako lehenengo bateria kimikoa. Persiarrek galvanoplastian erabiltzen zuten.

thumb|ezkerrera|Alessandro Voltaren bateria elektrikoaren prototipoa.

1774an Comoko Eggederen Eskolako irakasle zen. Metanoa bakartu zuen. Elektroforoa, kondentsadorea, eudiometroa, hidrogenozko lanpara, bere izena jarri zitzaion pila, eta beste zenbait asmakizun egin zituen. 1780an Luigi Galvanik egindako esperimentuetan igel baten giharrak bi metal piezekin ukituz elektrizitate korrontea eratzen zela frogatu zen.

1794an Voltak zenbait esperimentu egin zituen metalezko xaflak bakarrik erabiliz, eta elektrizitate korrontea sortzeko giharrik ez zela behar aurkitu zuen. Eztabaida handiak izan ziren animalien elektrizitatearen aldekoen eta metalen elektrizitatearen aldekoen artean.

Voltak 1800ean bere izeneko lehenengo pila egin zuen, zink eta kobre xaflak elkarren gainka feltrozko ehun zatiak azido sulfuriko diluituz hanpaturik tartekatuz pilatuta. Elektrizitatea pilatzeko lehenengo bateriatzat jotzen da.

## Erreferentziak
Keane

**Keane**' 1997an Ingalaterrako Ekialdeko Sussex konderrian dagoen Battle udalerrian sortutako Britpop talde bat da. Taldekideak Tom Chaplin, Tim Rice-Oxley, Richard Hughes eta Jesse Quin dira, Dominic Scott ere taldeko sortzailea izan zen baina 2001an taldea uztea erabaki zuen.

Bere abesti ezagunenen artean *Somewhere only we know* eta ''Everybody's Changing* daude.

## Diskografia 
### Diskoak 
* 2004 *Hopes and Fears*
* 2006 *Under the Iron Sea*
* 2008 *Perfect Symmetry*
* 2011 *TBA*

### Abestiak 
* "Call Me What You Like"
* "Wolf at the Door"
* "Everybody’s Changing" (Fierce Panda)
* "This Is the Last Time" (Fierce Panda)
* "Somewhere Only We Know"
* "Everybody’s Changing"
* "Bedshaped"
* "This Is the Last Time"
* "We Might As Well Be Strangers"
* "Bend and Break"
* "Atlantic"
* "Is It Any Wonder?"
* "Crystal Ball"
* "Nothing In My Way"
* "Try Again"
* "A Bad Dream"
* "The Night Sky"
* "Under Pressure" (México)
* "Spiralling"
* "The Lovers Are Losing"

## Abestiak entzungai 
* Keane taldearen *Everybody's changing* abestia entzungai 
* Keane taldearen *Somewhere only we know' abestia entzungai 

## Kanpo estekak 
* Keane taldearen webgunea
AkzoNobel

thumb|250px|eskuinera|Akzo Nobelen egoitza nagusia Amsterdamen.
**AkzoNobel** 1994an sortutako kimikagintza sektoreko Herbehereetako enpresa da. Egoitza nagusia Amsterdamen dauka eta 2009ko datuen arabera 55.000 langile zituen.

Gai kimikoak, margoak eta gatza bezalako produktuak ekoizten ditu.

Herbehereetaz gain, bulego eta lantegiak ditu Erresuma Batuan eta Suedian

## Kanpo estekak 
*  Akzo Nobelen webgune nagusia.
Gaztela Berriko Gobernazioa

**Gaztela Berriko Gobernazioa** edo **Gaztela Berria** 1529an Espainiako erreginak sorturiko Hego Amerikako banaketa bat izan zen. Francisco Pizarro izan zen gobernaria. Peru, Ekuador eta Brasilgo lurraldeak hartzen zituen. 1529ko uztailaren 26an sortu zen Toledoko Kapitulazioaren ondorioz. Teninpuyako herriaren hegoaldetik 200 legoaraino hedatzen zen. Ekialdean ez zegoen muga zehatzik, Portugal ez zegoelako ados. Guztira 1º 20' N iparraldean, eta 9º 57' S edo 13º 29' S arte hedatzen zen eta 46º 37' W meridianora hedatuko zen.

Karlos V.a Espainiakoaren erregealdian Peruko erregeordetza eratu zen eta herrialde hau desagertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabla

150px|thumb|Nabla ikurra.[150px|thumb|[Grezieraz, harpa esateko, ***nabla***. Hortik matematikan ohikoa den ikur honen izena.]]**Nabla**, \nabla\, ikur moduan, matematikan eta fisikan maiz erabiltzen den ikur bat da. Matematikan, f\, funtzioaren gradientea \nabla f\, izendatzeko erabiltzen da. Ikurra XIX. mendean asmatu zen eta "atled" (\Delta\, delta letra grekoa atzekoz aurrera idatzita) izena eman zitzaion hasiera batean, baina geroago "nabla" izena eman zitzaion, grezieraz harpa, ikurrak musika-tresna horrekin duen antza ikusita.
Vebenabos

**Vebenabos** Herbehereetako Zeelanda probintziako Veere udalerriko gunea da. 1997ra arte Valkenisse udalerriko auzoa izan zen baina urte hartatik Veereko etxagunea da. Inguruko herrietan bezala, Vebenabosen uda garaian aisialdi eta hondartzarekin zerikusia duten hainbat iharduera izaten dira.

Gaur egun 200 pertsona inguru bizi dira bertan urte osoan zehar.

## Ikus, gainera 
* Veere

## Kanpo estekak
Udarregi (argipena)

**Udarregi** toponimoa Usurbilgo baserri baten izena da. Hortik, beste zenbait adiera ere baditu:

* Juan Jose Alkain, *Udarregi*, bertsolaria;
* Udarregi baserria, Usurbilgo baserria;
* Udarregi ikastola, Usurbilgo ikastola.
Lika-Senj eskualdea

**Lika-Senj** (kroazieraz *Ličko-senjska županija*) Kroaziako Kvarner itsasertzeko eskualde bat da. Mugakide ditu iparraldean Primorje-Gorski Kotar eskualdea eta hegoaldean Zadar eskualdea. 51.022 biztanle zituen 2011n, eta hiriburua Gospić da.

## Geografia 
Kapela eta Velebit mendikateek zeharkatzen dute ingurunea. Mendirik altuenak Vaganski (1.757&nbsp;m), Sveto brdo (1.751&nbsp;m) eta Mali Rajinac (1.699&nbsp;m) dira. Hiru parke nazional daude eskualdean: Plitvice, Paklenica eta Sjeverni Velebit.

## Banaketa administratiboa 
4 hiri eta 8 udalerrik osatzen dute Lika-Senj eskualdea.

* Hiriak
** Gospić
** Novalja
** Otočac
** Senj
* Udalerriak
** Brinje
** Donji Lapac
** Karlobag
** Lovinac
** Perušić
** Plitvička jezera
** Udbina
** Vrhovine

## Kanpo estekak 
*  Lika-Senj eskualdeko web orria
Pobol y Cwm

***Pobol y Cwm*** () Galesen galeseraz emititzen den telesail bat da. 1974-1982 bitartean BBC Wales telebista kateak emititu zuen, aldiz, 1982. urtetik gaur egun arte S4C kateak emititu du. Errugbi partidu garrantzitsuak kenduta, Galesen gehien ikusten den telebista saioa da.

Telesaila Galesko hego-mendebaldeko Carmarthenshire konderrian filmatu da, hain zuzen ere, Carmarthen eta Llanelli udalerrien arteko eremuan; halere, ez da galeseraz Carmarthenshire eskualdeko ahoskeraz mintzatzeko ahalegin handiegirik egiten. Horregatik, telesailako denborapasetako ba, telesaila kokatzen den udalerrira doazen eta galeseraz mintzatzen diren beste Galesko eremuetatiko *kanpotarren* ahoskera edo dialektoa zein den asmatzea izan da.

Aktoreak normalki ingeles antzezpen munduan erabat ezezagunak dira; hala ere, 1987 eta 1994 bitartean *Gareth Wyn Harries* pertsonairen papera antzeztu zuen Ioan Gruffudd aktorea gaur egun Hollywoodeko filmetan agertu da eta nazioartean ospetsua da.

## Protagonistak 
## Goenkale 
1994. urtean *Goenkale* telesaila sortzeko unean, garai hartako EITBko zuzendari ziren Oterminek eta Amatiñok Galesera bidaiatu eta *Pobol y Cwm* telesaila oinarritzat hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ros na Rún
* Goenkale

## Kanpo estekak 
* *Pobol y Cwm* telesaila BBC Wales kateko webgunean 
* *Pobol y Cwm* telesailaren IMDBko fitxa ikusgai
Vishnu

**Vishnu** (,  ahoskatua) hinduismoaren tradizio vishnuitan jainko gorena da. Adi Shankara filosofoaren smarta jarraitzaileek, beste hinduen artean, Vishnu *Panchayatana puja* edo Jainkoaren bost lehen mailako itxuretako baten moduan gurtzen dute

"Vishnu Sahasranama" zerrendak Visnu *Paramatma* (Arima Gorena) eta *Parameshwara* (Jainko Gorena) izendatzen ditu.

Tri-murti (euskaraz: "hiru forma"; Sanskritoz: ''*) kontzeptu hinduistan sorrera, kontserbazio eta suntsipen zikloak jainkoak irudikatzen dituzte: Brahma sortzailea, Vishnu kontserbatzailea eta Shiva suntsitzailea.

## Ezaugarriak 
Vishnuren ezaugarriak jainko Goren moduan zenbatezinak badira ere, baditu sei ezaugarri nagusiak:
* *Jñāna* (Orojakina)
* *Aishvarya* (Burujabetza)
* *Shakti* (Energia edo ahalguztiduntasuna)
* *Bala* (Indarra)
* *Vīrya* (Kemena)
* *Tejas* (Distira edo bere burua aski izatea)

## Avatarrak 
Vishnuk hamar avatar nagusi ditu, *dashavatara'' izenekoak:

# **Matsya**, Hayagriva hil zuen ukabila gizakiak salbatuz.
# **Kurma**, Ozeanoetan Devas eta Asuras lagundu zituen dortoka.
# **Varaha**, Hiranyaksha hil zuen basurdea, Lurra salbatuz.
# **Narasimha**, Hiranyakashapu demonioa menderatu zuen lehoia.
# **Vamana**, erraldoi bilakatu zen ipotxa Bali erregearen eskuetatik mundua salbatzeko.
# **Parashurama** jakintsua, Treta Yugan agertu zen Rama aizkoraduna.
# **Rama**, Sri Ramachandra, Raavanan demonioen erregea hil zuen Ayodhyako printze eta erregea.
# **Krishna** Dwapara Yugan agertu zena.
# **Buda**, gogargietsia.
# **Kalki** edo betikotasuna, Kali Yugaren amaieran agertuko dena.

## Iruditegia 

Fitxategi:Vishnu-Lakshmi-Vaikuntha.jpg
Fitxategi:Standing Vishnu with His Consorts, Lakshmi and Sarasvati, ca. second half of the 11th century, Metropolitan Museum of Art.jpg
Fitxategi:Vishnu - Page 171 - History of India Vol 1 (1906).jpg
Fitxategi:Vishnu.jpg
Fitxategi:The God Vishnu in Three Incarnations (Saumya).jpg
Fitxategi:The Hindu God Vishnu in his Emanation as Narayana at Los Angeles County Museum of Art.tif

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
EastEnders

***EastEnders*** () Erresuma Batuko telesail bat da. 1985eko otsailaren 19an BBC One katean emititzen hasi eta gaur egun arte, jada 4.160 atal dituela, bere horretan dirau. Telesailaren sortzaileak Julia Smith eta Tony Holland dira. Erresuma Batuko telesaila luze eta jarraituenen artean dago (*Coronation Street* telesailarekin batera). 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadan zehar ETB1 katean telesail horretako atal sail bat euskaraz ere emititu zen.

*EastEnders* telesailak Londres hiriko East End barrutiko fikziozko Walford eremuan bizi diren pertsonen etxeko eta laneko gorabeherak azaltzen ditu: Bridge Street, Turpin Road eta George Street kaleek osatzen duten Albert Square izeneko auzoan bizi dira.

## EastEnders telesaileko sarrerako doinua 
* EastEnders telesaileko sarrerako doinu ezberdinak entzungai urtez urte

## Ikus, gainera 
* *Coronation Street*: Erresuma Batuan urte gehien emititzen daraman telesaila (1960tik gaur egun arte).
* *Goenkale*: euskaraz eginiko telesaila.
* *Pobol y Cwm*: galeseraz eginiko telesaila.
* *Ros na Rún*: irlanderaz eginiko telesaila.

## Kanpo estekak 
* EastEnders telesaileko webgune ofiziala
Mareas Vivas

***Mareas Vivas*** () Galizian 1998ko urtarrilaren 11a eta 2003 urte bitartean emititu eta galizieraz egindako telesaila da. Sortzailea Antón Reixa izan zen. 152 atal izan zituen eta TVG kateak emititu zuen.

Telesaila Galiziako Costa da Morte kostaldean kokatu zen, gehienbat Laxe udalerrian, halere irudi asko Corme herrian hartutakoak dira, nagusiki eskualde hartako galizieraren dialektoa erabiltzen zelarik.

Bere garaian Euskal Herrian ere atal batzuk ETB2 katean gaztelaniazko azpitituluekin emititu ziren.

## Sinopsia 
*Mareas Vivas* telesailak Costa da Morte kostaldeko galiziar herri arrantzale batean girotuta dago, Nahiz eta pertsonaiak nagusiak Andrés (Luís Tosar) eta María (Isabel Blanco) izan, pertsonaia anitzez osatutako telesaila da, honi esker aipatutako aurreko bi pertsonaia nagusien joanerari bizirautea lortu zuen.

## Aktoreak eta pertsonaiak 
## Ikus, gainera 
* *Goenkale*: euskaraz eginiriko telesaila.
* *Pobol y Cwm*: galeseraz eginiriko telesaila.
* *Ros na Rún*: irlanderaz eginiriko telesaila.
* *Poblenou*: katalanez eginiriko lehenbiziko telesaila.
* *El cor de la ciutat*: Katalunian emisioan egon den telesailik iraunkorrena (1906 atal).
* *EastEnders*: Erresuma Batuko telesaila.
* *Coronation Street*: Erresuma Batuan emisioan daraman telesailarik iraunkorrena (1960tik gaur egun arte).

## Kanpo estekak 
* *Mareas Vivas* telesaila galiziar kulturan
Guayaquileko Probintzia Askea

**Guayaquileko Probintzia Askea** (batzuetan **Guayaquileko Errepublika**) Hego Amerikako estatu independiente eta burujabea izan zen 1820tik 1822ra. Peruko Erregeordetzatik independizatu ziren eta, beraz Espainiaren aginduetatik kanpo geratu ziren. Kolonbia Handira batu arte behin-behineko konstituzioa izan zuen. Quitoko Presidentziaren independentzia bultzatu zuten ere bertatik. Guayaquileko departamendua osatu zuen Kolonbia Handiaren barruan. Beranduago Quitorekin batera bereiztu eta Ekuador sortu zuten.

Espainiako Inperioaren garaian Guayaquileko Gobernua osatzen zuen eremu bera hartu zuen Guayaquileko Probintzia Askeak. Gaur egungo Ekuadorreko Guayas, Santa Elena, Manabí probintziak osorik hartzen zituen eta Los Ríos, El Oro, Cañar eta Esmeraldas probintzien alde batzuk. Simon Bolívar eta José de San Martín libertadoreek interes berezia zuten eremu honetan, Ozeano Barean zuen sarrera ona zela eta.

## Kanpo estekak
Guayaquileko departamendua

**Guayaquileko departamendua** Kolonbia Handiko banaketa administratiboa izan zen, 1824an sortu eta 1830era arte iraun zuena. Hegoaldeko Barrutia osatzen zuten 3 departamenduetako bat izan zen.

Ondoren Ekuador osatuko zuten departamenduetako bat izan zen.

## Kanpo estekak
Amadou Toumani Touré

**Amadou Toumani Touré** (Mopti, Sudan Frantsesa, 1948ko azaroaren 4a - Istanbul, Turkia, 2020ko azaroaren 10a) maliar militar eta politikaria izan zen. Maliko Errepublikako laugarren presidentea izan zen 2002-2012 bitartean. 1991n Moussa Traoré diktadorea kargutik kendu eta hurrengo urtean agintari zibilen eskuetan utzi zuen boterea. 2001ean armada utzi zuen karrera politikoa hasteko. 2002ko eta 2007ko hauteskunde presidentzialak irabazi zituen. 2012ko martxoaren 22an estatu-kolpe batek agintetik kendu zuen.

## Biografia 
Historia eta geografiako ikasketak egin zituen, Badaduguko Goi Eskolan. Ikasketak amaitu zituen urtean bertan, 1960an, Katiko Militar Eskolan sartu zen. 1972an tenienteorde maila lortu zuen. Urtebete parakaidista irakasle aritu ondoren, ikasketa bereziak egin zituen, Riazango Aire Armadako Goi Eskolan (Sobietar Batasunean), eta Paueko base militarrean, Frantzian. 1978an, Malira itzuli zenean, kapitain izendatu zuten; bi urte geroago Goardia Errepublikarreko komandante, eta hurrengo urtean Parakaidisten Batailoiko komandante izendatu zuten. 1984an Parakaidisten Batailoiko buruzagi nagusi kargua eskuratu zuen eta bi urte geroago koronel egin zuten. 1990eko hasieran Parisa joan zen, Gerrako Goi Eskolan ikasketak sakontzera.

1991n, Malin ostera, Guardia Errepublikarreko komandante eta Parakaidisten buruzagi nagusi karguak hartu zituen berriro. Garai hartan demokraziaren aldeko manifestazio jendetsuak egin ziren Malin. Gudarosteak gogor zapaldu zituen manifestazioak, eta berrehundik gora pertsona hil zituen. Martxoan, Tumani Tourék Maliko lehendakaritza hartu zuen indarrez, eta Herriaren Salbamenerako Behin-behineko Batzordearen buru jarri zen, herrialdera demokrazia ekartzeko prozesua abian jartzeko.

2001ean armada utzi zuen karrera politikoa hasteko. 2002ko maiatzeko hauteskundeak irabazi eta ekainaren 8an Maliko presidente bilakatu zen. 2007an berriro aukeratu zuten Maliko presidente. 2012ko martxoaren 22an, estatu-kolpe batek presidentetzatik kanporatu zuen

## Erreferentziak
Jakue I.a Ingalaterrakoa

**Jakue I.a Ingalaterrakoa** edo **Jakue VI.a Eskoziakoa** (1566ko ekainaren 19a – 1625eko martxoaren 27a), Jakue VI.a izenaz Eskoziako erregea (1567-1625) eta Jakue I.a izenaz Ingalaterra eta Irlandako erregea izan zen.

Katoliko bataiatu zuten Stirlingeko gazteluan, ekitaldira gonbidatutako noblezia ingeleseko kideen aurrean. Hurrengo hiru egunetan, Maria Estuardo eskoziar erreginak ospakizun handi garesti bat antolatu zuen, mahai biribil zabal baten inguruan, adierazpen politiko peto-petoa, Arturo erregearen irudia gogora ekarriz.

Jakuek hamahiru urte zituela, Maria I.a Eskoziakoa bere ama ordezkatu eta Eskoziako errege bilakatu zen. Lau erregeorde izan zituen 1578ra arte. 1603an, Ingalaterrako azken tudortar erregina hil zenean, koroa biak batu zituen eta lehendabizikoz Erresuma Batuko errege titulua aldarrikatu zuen bere buruarentzat. Frantziako koroa ere aldarrikatu zuen.

Bere agintaldian elisabetar literaturaren Urrezko Erak jarraitu zuen, William Shakespeare, John Donne, Ben Jonson edo Sir Francis Bacon bezalako idazleei esker. Erregeak berak poesia idatzi zuen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Jakue I.a Ana Danimarkakoarekin ezkondu zen eta harekin zazpi seme-alaba izan zituen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Burelako kastroa

**Burelako kastroa** Espainiako Galizia autonomia erkidegoan dagoen Lugoko probintziako Burela udalerriko lursailetan dagoen kastro bat da. K.a. III. mendea edo K.a. II. mendean eraikia izan zen. Bizkaiko golkoari begira dagoen kostaldean kokatzen da.

## Iruditegia 

## Kanpo estekak