open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isabel Margarita Ordetx

**Isabel Margarita Ordetx y Cruz Prieto** ( Kuba, XX. mendea) idazle, poeta eta ekintzaile feminista izan zen. Bere herrialdeko zenbait argitalpenetan kolaboratu zuen kronikagile gisa, besteak beste, *Heraldo de Cuban*, *La Discusión*, *El Fígaro*, *Bohemia*, *Amerika*, *Antillas* eta *Artean*. *Aldizkari unibertsala*.

Gainera, *La Mujer* aldizkarian erredakore izan zen —Aída Peláez de Villa Urrutia eta Domitila García de Coronadorekin batera—, eta *Vanidades* aldizkariko zuzendari izan zen 1937-1952 bitartean. Josefina Mosquerak 1937an argitaratzen zuen emakumezkoen aldizkarian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eparozko Santa Fe eliza

**Eparozko Santa Fe eliza** Urraulgoitiko Santa Feko multzo monumentalean kokatua dagoen eliza da eta Baratzagaitzeko Santa Feko monasterioko nabe nagusia da. Monasterioaren gune neuralgikoa da, zeremonia eta erritu erlijiosoak ospatzen dira bertan. Eliza horretatik abiatuta garatu zen konplexuaren gainerakoa.

## Eraikina 
XIII. mendeko eliza barnealde xumekoa da, eta nabarmentzekoa da fededunen aldarea banatzen duen burdin hesi handia; horren erakusgarri gutxi geratzen dira, denborarekin kentzen joan zirelako. Erretaula xumea irudi xaloek osatzen dute, haur itxurakoak, artisau-lanbideei buruzkoak, Irunberriko edo Zangozako eskola handien estilotik urrun.

Trantsizioko erromaniko berantiarra da, horma pikoan, kanpandorrearen azpian, sarrerako ate bat dago, dinteldua eta alboetan erdi-puntuko bi leiho dituela. Hegoaldean, aldiz, hiru arkibolta zorrotzeko portada bat dago, inposta alakatuko pilastren gainean bermatuta dagoena, eta bolaz apaindutako hauts-babesa eta abioan giza buru batzuk dituena; ez du tinpanorik.

Habeartea hiru atalekoa da, eta kanoi-ganga zorrotzeko estalkia du arku fajoien gainean. Ganga horiek inposta alakatu jarraitua dute nabe osoan, eta zirkuluerdi-formako absidea labe-gangarekin. Komentatutako baoez gain, beste bi bao daude, bata zirkuluerdiko horma pikoan, txaranbeldua eta isuri handikoa, eta bestea axiala abside itsutuan. Kanpoaldean, horma-bularrek hiru horma-ataletan banatzen duten absidea nabarmentzen da. Kapera batzuk erantsita daude alboetan geroago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Santa Fe
* Santa Feko monasterioa

## Kanpo estekak
Gävleko ahuntza

**Gävleko ahuntza** () Gabonetako ohitura tradizionala da, urtero egiten dena Slottstorgeten (Gaztelu Enparantza), Gävle zentroan, Suedian. Suediar Jule-Ahuntzaren irudi tradizional baten bertsio erraldoia da, lastoarekin egina. Urtero, bi egunez, tokiko talde komunitarioak eratzen dira, abenduaren hasieran. Hainbat sute-eraso jasan ditu, eta, segurtasun-neurriak hartu eta suhiltzaile-estazio bat gertu egon arren, ahuntza ia urtero erre da lurrean, 1966an lehen aldiz agertu zenetik.  2021eko abenduko datuen arabera, ahuntza 38 aldiz hondatu da. Ahuntza erretzea edo suntsitzea legez kontrakoa da nolabait, eta Suediako Apelazio Auzitegiak adierazi du delituak normalean 3 hilabeteko espetxealdi-zigorra izan behar lukeela; 2018an, 27 urteko gizon bat zigortu zuen, eta egun bateko isunak ezarri zizkion ahuntza erretzeagatik kalte material larrituengatik.

1986az geroztik, Yuleko bi ahuntz eraiki dira Gävlen: Hegoaldeko Merkatarien Gävle Ahuntza eta Vasako Eskolako Zientzia Naturalen Elkarteak eraikitakoak.

## Denbora-lerroa 
### 1966-1969 
### 1970-1979 
### 1980-1989 
### 1990-1999 
### 2000-2009 
### 2010-2019 
### 2020-2029 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Andres eliza (Adoain)

**San Andres eliza** Urraulgoitiko Adoain lekuan XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

## Eraikina 
Eliza erromaniko estilokoa da, XII. mende amaierakoa. Nabeak kanoi zorrotzeko gangak ditu, fajoi-arku indartsuz eta burualde erdizirkularrez zedarrituak. Kanpoaldean, horma-bular atxikiak, harburu lauak erlaitzaren azpian eta xake-formako absidea nabarmentzen dira. Kanpandorre kubikoa garai berekoa da eta oinaldean dago. Sarrerako portada atari batean dago, eta krismoi bat du ateburuan.

Barruan, bolekin ornatuta dagoen autismo pila handi bat dago. Erretaula nagusia XVII. mendeko obra barrokoa da, apaindura geometriko ugaria du, oso plastikoa, zati arkitektonikoetan landua; kaxetan, estilo herrikoiko garaiko mihiseak daude. Interes handia eskaintzen du Zangozan, merindadeko hiriburuan, eskema gotiko berantiarreko zilar gurutze prozesionalak, non bere kronologia XV. mendera atzeratzen duen ikonografia oso arkaizgarria garatzen den.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Adoain
* Urraulgoiti

## Kanpo estekak
San Joan Ebanjelariaren eliza (Aietxu)

**San Joan Ebanjelariaren eliza** Urraulgoitiko Aietxu kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

## Eraikina 
XIII. mendeko eraikin gotikoa da, habearte bakarrekoa, burualdea burualde zuzena duena, kanoi zorrotzeko gangaz estalia. Sarrera epistolaren aldetik egiten da, erdi-puntuko arku sinpleko ate batetik, arkupez babestuta. Barrualdean, erretaula nagusia dago, barrokoa XVIII. mendearen lehen erdikoa eta herri-egitura du. Hiru kaleko gorputza da, eta zutabe salomondarrak ditu, lorez eta teilatupez apainduak.

Interes handiagoa dute, egoera txarrean egon arren, XV. mendeko bigarren erdiko lau taula margotuek, antzinako erretaula gotiko batekoak, ebanjelioaren aldean dagoen nitxo bat apaintzeko berrerabiliak, Alexandriako Santa Katalinaren irudia hartzen duena. Pinturak oso zainduak dira, eta San Migel Goiaingerua, Santa Luzia, Santa Katalina Alexandriakoa eta San Blas irudikatzen dituzte. Habeartearen lehen atalean, goi-korua egurrezko korupean bermatuta dago, habeak estilo herrikoian zizelkatuta dituela.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Aietxu
* Urraulgoiti

## Kanpo estekak
Zerbandu eta Germanu Saintuen eliza

**Zerbandu eta Germanu Saintuen eliza** Urraulgoitiko Ezkanitz lekuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Eliza Erdi Aroko eraikuntza da (XIII. mendea), habearte bakarreko harriz egina. Aurrerago, sakristia (burualdeari atxikita) eta oinplano karratuko kanpandorrea erantsi zizkioten. Sarrera epistolaren aldeko hormatik egin zen, arku zorrotzeko ate dobelatu batetik. Gaur egun, abandonatuta dago. Hortik dator Ama Birjinaren tailu bat, eserita dagoen Haurrarekin, Erromanikotik Gotikorako trantsizioko obra, XIII. mende erdialdekoa.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ezkanitz
* Urraulgoiti

## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Elkoatz)

**San Pedro eliza** Urraulgoitiko Elkoatz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

## Eraikina 
Erdi Aroko eraikuntza da, estilo erromaniko aurreratukoa, harriz egina, geroagoko eranskinek aldatua, eta duela gutxiko zaharberritzea, bere egiturari eta dekorazioari eragin ziena. Habearte bakarra du, burualdea burualde zuzena, berreraikia, eta oinplano karratuaren oinaldean kanpandorrea. Kapera nagusiaren aurreko zatian, alboetako bi kapera gehitu ziren, kanoi-gangaz estaliak. Sarrera epistolaren aldeko hormatik egiten da, apaingarririk gabeko pilastren gainean txaranbeldutako erdi-puntuko arkudun atea duena. Eliza kanoi-ganga zorrotzez estalita dago, harrizko mentsuletan zurkaizten diren fajoiekin, koruak hartzen duen oinaldeko zatia izan ezik. Korua dinteldua da eta dorrearen behealdearekin bat dator. Dekorazio-ikuspegitik, gai figuratuko albo-hormetan teilatutxoari eusten dioten modiloi zizelkatuak dira interesgarrienak, espresibitate nabarmeneko gizakiak eta animaliak. 1957an, kapera nagusiaren aurrealdea apaintzen duen horma-pintura egin zen, tenpluaren titularra zen San Pedro apostoluaren bizitzako eszenekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Elkoatz
* Urraulgoiti

## Kanpo estekak
San Adrian eliza (Irurozki)

**San Adrian eliza** Urraulgoitiko Irurozki kontzejuan XVIII. mendeko kristiau eliza bat da, barroko estiloan.

## Eraikina 
Harriz egindako eraikuntza da, barroko garaian egina (XVIII. mendearen lehen erdialdean). Burualdea burualde zuzena, habearte bakarra eta oinplano karratuko kanpandorrea ditu. Ebanjelioaren aldean kapera bat dago –garai batean bataioari eskainia– eta alde horretan bertan dagoen kapera nagusiari atxikita sakristia dago. Epistolaren aldean dagoen ate dinteldu sinple batetik sartzen da barrura, arkupe berri batez babestuta. Erretaula nagusia, zur polikromatuzkoa, XVIII. mendearen bigarren erdiko barroko berantiarrekoa da. Bankua, hiru kale, apaindura eta arroka-lanbidea ditu, eta interesa pizten dute kale nagusian -Ama Birjina Haurrarekin posizio tente eta jarrera-mugituan- eta atikoan, parrokiaren titularra den San Adrianen irudiak, biak ere erretaularen garai berekoak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Irurozki
* Urraulgoiti

## Kanpo estekak
Aietxuibar

**Aietxuibar** (nafar erromantzez: ''Val d'Ahecho*) Nafarroako Erresumako banaketa administratibo bat izan zen eta gaur egun Euskal Herriko Urraulgoiti udalerrian kokatuta da, Nafarroa Garaia lurraldean. Zangozako merindadean dago, Iruñea hiriburutik 51,3 kilometrora. Altuera 617 eta 1442 metro artekoa da, eta 44,10 km²-ko azalera hartzen du.

Bertako biztanleak *aietxuibartarrak'' ziren. Ibarburua Aietxu herria izan zen.

Ez da lortu zehatz-mehatz zehaztea banaketa administratibo horren independentzia-maila; izan ere, udalerri independente bat edo Urraulgoitin barruko eremu berezi bat izan zitekeen, nahiz eta Urraulgoitin integratu zen XIII. mendearen amaieran.
erdian|thumb|500x500px|Aietxuibarreko azalera

## Historia 
1063an ibar gisa agertzen da. Eneko Zantzi seniorrari, Arlaseko tenienteari, ematen zitzaion ohore gisa. Erregeordetza zen, eta 1280an bere urteko bularra globalizatu egin zen, 50 libratan zifratuz; "gauzatua" deitzen zitzaion. 1366an 8 su laborari baino ez zituen, 1427an 6ra murriztuak, Aietxu, Arangozki, eta Jakoisti herrien artean banatuak, Elkoatz, Larraun eta Raxakoak utziak baitzeuden. 1 000 karlin zuriko petxa teoriko eguneratua praktikan bosten bat baino gutxiagora murriztu zen (200 karlin prieto), zalantzarik gabe aurreko krisi ekonomiko eta demografikoak kontuan hartuta; haranak 1388an alegatu zuen erregearen aurrean bere 109 etxe zaharrak 10era jaitsi zirela. 1553an 12 familia zeuden guztira, eta 1646an 16; 1786an 79 biztanle zituen, eta 1857an, berriz, 1653.

## Banaketa 
* **Aietxu** (ibarburua)
* Arangozki
* Elkoatz
* Jakoisti
* Larraun
* Raxa

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urraulgoiti
* Zangozako merindadea
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak
Errosarioko Ama Birjinaren eliza (Imirizaldu)

**Errosarioko Ama Birjinaren eliza** Urraulgoitiko Imirizaldu kontzejuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Eliza eraikin modernoa da, zaharragoa den beste eraikin baten kokalekuan eraikia. Hala ikusten da sakristian. Burualdeari atxikita dago, ebanjelioaren aldetik. Oinplano karratua du, eta estalkia harrizko gurutze-ganga da, erdian giltzarri handia duena, XVI. mendekoa lehen erdian. Kapera nagusia 1500 inguruko harrizko sagrarioarekin eta 1493an sagaratutako Santa Feko monasterioko tailu barrokoarekin apainduta dago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Imirizaldu
* Urraulgoiti

## Kanpo estekak
Sortzez Garbiaren eliza (Ongotz)

**Sortzez Garbiaren eliza** Urraulgoitiko Ongotz kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Erdi Aroko eraikuntza da, harriz egina, eta, ondoren, eranskinak ditu. Habearte bakarrekoa da, burualdea burualde zuzena du eta oinplano karratuko kanpandorrea oinaldean, eusteko horma-bular lodiekin. Sakristia kapera nagusiaren eskuinaldeari atxikita dago, oinplano angeluzuzenekoa da eta kanoi-gangaz estalita dago. Sarrera epistolaren aldeko hormatik egiten da, harrizko dobela handiak dituen erdi-puntuko arkudun atetik. Barrualdea kanoi-gangaz estalita dago (berreraikita), fajoien gainean, eta dorrearen behealdearekin bat egiten duen oinaldeko zatia apur bat zorrotza da.

Neoklasiko estiloko (XIX. mendearen hasiera) eta izaera herrikoiko erretaula nagusiak Petri eta Paulo apostolu santuen tailu handi bat gordetzen du erdiko horma-hobiaren alde banatan, eta koroatzean Xabierko San Frantzisko bat, nahiz eta lan zakarrak egin, XVIII. mendearen amaierako joerari eusten diotenak. Korupean harrizko bataiarria dago, zeinaren kopa eta euskarri zilindrikoa erliebean dauden pomekin ornatuta dauden.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ongotz
* Urraulgoiti

## Kanpo estekak
Charles Durning

**Charles Edward Durning** (Highland Falls, New York, 1923ko otsailaren 28a - New York, 2012ko abenduaren 24a) estatubatuar aktorea izan zen. Berrehun bat film, telebista saio eta antzezlanetan parte hartu zuen. Bigarren Mundu Gerran borrokatu zuen eta bere kemenagatik kondekoratua izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Ozkoidi)

**San Pedro eliza** Urraulgoitiko Ozkoidi lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Ozkoidiko Andre Maria elizkoia, Erdi Aroko tailua, trantsizioko estilo erromanikoa duena eta ikonografia tradizionalari jarraitzen diona. Andre Mariak, eserita, Haurra belaunetan dauka. Bere eskuineko eskuan lore bat darama. Koroa trebolada batek burua lotzen dio eta belo bat sorbaldetan erortzen zaio atzerantz, bere aurpegi geometriko zorrotza inguratzen duen adats beltza agerian utziz. Polikromia geroagokoa da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ozkoidi
* Urraulgoiti

## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Zabaltza)

**San Pedro eliza** Urraulgoitiko Zabaltza lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Landa-giroko estilo erromanikoko aztarnak gordetzen dituen eliza honek XIX. mende hasierako erretaula nagusi bat du buru, aurreko mendeko irudi batzuk dituena. XVII. mendearen lehen erdian Juan Huitzik, Irunberriko eskultoreak, egindako lehen erretaula bat izan zuen tenpluan. Honek, 1627an, tenpluko parrokoaren oposizioaren aurrean protesta egin zuen, honek ez baitzuen onartzen parrokianoek agindutako obra hastea. Auzia artista exekutatzailearen alde ebatzi zen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zabaltza
* Urraulgoiti

## Kanpo estekak
Santa Feko monasterioko klaustroa

**Santa Feko monasterioko klaustroa** Urraulgoitiko Santa Feko multzo monumentalean kokatua dagoen klaustroa da, Eparozko Santa Fe elizako erdialdean kokatuta. Klaustroa inguraturik dago: konplexuko eliza, monasterioko garaia eta hospederia.

## Klaustroa 
Klaustroak, XVII. mendekoak, zoru interesgarri bat du, non irudi geometrikoak marrazten diren, lauburu bat barne, errekarriz eginak, inguruan ohikoa dena eta Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretako etxe batzuen sarreretan oraindik ikus daitezkeenak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Santa Fe
* Santa Feko monasterioa

## Kanpo estekak
Aída Peláez de Villa Urrutia

**Aída Peláez Martínez,** **Eugenio** izengoitiaz ere ezaguna (Habana, 1895eko otsailaren 5a -1923) idazle, kazetari, sufragista eta ekintzaile feminista kubatarra izan zen. Kubako kanpaina sufragistaren egileetako bat.1910eko hamarkadatik aurrera, Amalia Mallén eta Digna Collazorekin batera; esparru horretan, feminismoaren aldeko zenbait erakunderen partaide izan zen.

## Bizitza eta lana 
Rodolfo Manuel José Jesús Peláez y Hernández eta Adela María Aída de la Caridad Martínez eta Díaz Moralesen alaba izan zen, eta adin txikikoa zela hasi zen idazten. Aitak lan horrekin jarraitzeko baimena eman ez zionean, *Eugenio* izengoitia erabili zuen, amak eskatuta.

Kubako mugimendu feministaren aitzindarietako bat izan zen Aída. *Unión Continente Femenina* izeneko erakundean parte hartu zuen eta buruzagitza kargua bete zuen. Alderdi Nazional Sufragistan militatu zuen, eta haren lehendakariorde eta ordezkari izan zen Emakumeen I. Kongresuan (1923);  

Mesa Redonda Panamericana eta la Casa de la Mujer de América (Mahai Biribil Panamerikarra eta Amerikako Emakumearen Etxea) ere sortu zituen. Bestalde, Habanako Ateneoaren Gobernu Batzarrean kide gisa agertu den lehen emakumea izan da, eta hiru aldiz hautatua. 

1923an, *Necesidad del voto para la mujer* (*Emakumeen* botoaren beharra) argitaratu zuen El *Sufragista* aldizkarian eta *El sufragio femeninoa*  El Siglo XX  inprimategiaren bidez. Gainera, erredatorea izan zen *La discusión*, *La Mujer* egunkarietan —Domitila García de Coronado eta Isabel Margarita Ordetx-ekin batera—, *Atlántita* ere idatzi zuen Clara Moredarekin, eta *Ideal* kultura-aldizkaria ere sortu zuen 1919an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Digna Collazo

**María Digna Collazo y del Castillo** emagina, saiakegilea, editorea, sufragista eta aktibista feminista kubatarra izan zen. Kubako kanpaina sufragistaren egileetakoa 1910eko hamarkadatik aurrera, Amalia Mallénekin batera; esparru horretan, bere herrialdean emakumearen botoa bilatzen zuten lehen erakundeen sorreran parte hartu zuen, hala nola Sufragistas Cubanas (1912) eta Partido Nacional Sufragista (1913) —haren lehendakariordea izan zen—. Gainera, Carmen Velacoracho de Lararekin batera, Alderdi Feminista sortu zuen 1918an.

Digna Collazo izan zen, halaber, Kubako Emaginen Elkarte sortu berriaren lehen lehendakaria 1889an. Erakunde horri esker, mota horretako profesionalen elkargoko kide izatea nahitaezkoa zela deklaratu zen.

Bestalde, *El Amigo* (1900) aldizkariko erredaktore burua eta El *Sufragista* (1913) egunkariko zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak
Autasasinofilia

thumb|Komikietan ohikoak izan dira horrelako eszenak.
**Autasasinofilia**  deritzona, formalki eta teknikoki parafilia bat da. Honen bidez pertsona bat, hiltzeko arriskuan izanez gero, sexu-gogoa pizten zaion. Sexu fetitxe ezohiko hau bizitza arriskuan jartzen duten beste fantasia batzuekin lotu daiteke, esaterako itotzea dakarren fantasiarekin. Hilgarriak izan daitezkeen beste parafiliak hibristofilia eta kremastistofilia dira. 

## Kontzeptuaren jatorria 
Terminoa John Moneyk sartu zuen, eta *erotofonofilia* gisa ere definitu zuen "elkarrekiko baldintza" gisa, zeinetan "sexu-bikotekide baten hilketa egiteak" gogoa pizten duena. Moneyk bi parafilia hauek "sakrifizio motakoak" gisa sailkatu zituen.

## Bibliografia 
* Rudy Flora, "How to work with sex offenders: a handbook for criminal justice, human service, and mental health professionals", Routledge, 2001, , 90 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samuel P. Huntington

**Samuel Phillips Huntington** (New York, 1927ko apirilaren 18a - Martha's Vineyard, Massachusetts, 2008ko abenduaren 24a) estatubatuar politologo eta irakaslea izan zen.

Yale, Chicago eta Harvardeko unibertsitateetan ikasi zuen. Azken horretan mende erdi baino gehiagoz irakatsi zuen.

Etxe Zuriko segurtasun planen koordinatzailea izan zen Jimmy Carterren presidentetzan. Halaber, Pieter Willem Botha Hegoafrikako presidentearen segurtasun-zerbitzuei aholkuak eman zizkien.

Zibilizazioen arteko talkaren teoriaren egilea izan zen: Gerra hotzaren ondorengo mundu-ordena berrian, gerrak ez dira herrialdeen artekoak izango, zibilizazioen artekoak baizik. Islamiar estremismoa Mendebaldearen mehatxu nagusia izango litzateke.

## Lan hautatuak 
* “National Policy and the Transoceanic Navy.” United Stats Naval Institute *Proceedings* 80, 5 (May 1954): 483-493. online
* *The Soldier and the State: The Theory and Politics of Civil-Military Relations* (1957)
* *The Common Defense: Strategic Programs in National Politics* (1961)
* *Political Order in Changing Societies* (1968)
* *The Crisis of Democracy: On the Governability of Democracies* Michel Crozier  eta Joji Watanukirekin batera (1976)
* *Political Power: USA USSR - Similarities and contrasts, Convergence or evolution* Zbigniew Brzezinskirekin batera (1977)
* *American Politics: The Promise of Disharmony* (1981)
* "Democracy's third wave." *Journal of democracy* 2.2 (1991): 12–34. online
* *The Third Wave: Democratization in the Late Twentieth Century* (1991)
* *The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order* (1996)
*  "After twenty years: the future of the third wave." *Journal of democracy* 8.4 (1997): 3–12. online
* ''Who Are We? The Challenges to America's National Identity* (2004), based on the article *The Hispanic Challenge*, *Foreign Policy*, March/April 2004

Argitaratzaile bezala:
* *Culture Matters: How Values Shape Human Progress* with Lawrence E. Harrison (2000)
* *Many Globalizations : Cultural Diversity in the Contemporary World'' with Peter L. Berger (2002)

## Kanpo estekak
Atxondo (argipena)

**Atxondo** izenak hainbat adiera du:

* **Atxondo,** Bizkaiko udalerria.
* **Atxondo**, Forua herriko auzoa.
* **Atxondoko mendilerroa**, Bizkaiganeko mendilerroa izenez ere ezaguna, eta bertan da:
** **Axbiribil** edo **Atxondo** tontorra (354 m).
* **Atxondo**, Arabako Okondo udalerrian antolatu zen plataforma politikoa.
Adriano Herrerabarría

**Adriano Herrerabarría** (Santiago de Veraguas, Panama ; 1928ko abenduaren 28a ) panamar margolari eta irakaslea izan zen .

## Biografia 
Jatorriz Santiagoko Eskola Normalean lehen hezkuntzako irakasle titulua lortu zuen, baina pintura muralaren teknika ikasi zuen, 1955ean arte plastikoetako masterra lortuz Mexikoko Unibertsitate Nazionaleko San Carlos Akademian eta Arte Plastikoen Pedagogiako Graduondokoa Mexikoko Goi Eskola Normalean. 1956 eta 1960 artean arte plastikoetan beste espezializazio ikasketak egin zituen Europako hainbat museo, galeria eta Arte Ederren Eskoletan eta 1979an bira artistikoa egin zuen Japoniara. 1981 inguruan Panamako pinturaren ordezkari izendatu zuten ofizialki. Hamarkada bat baino gehiagoz Panamako Arte Ederren Eskolako zuzendaria eta Panamako Kultura Institutu Nazionaleko Hezkuntza Artistikoko zuzendaria izan zen.

Bere horma-pintura estiloak estilo oldarkorra erakusten du, efektu bisual eta teknikoz kargatua, kolore ugari eta degradatu distiratsuak dituena.

## Kanpo estekak 
* Biografia Panamako Liburutegi Nazionalean
* Adriano Herrerabarría . Editorial Panama Amerika.
* Oharra Skylight Panaman
Severo Rodríguez Etchart

**Severo Rodríguez Etchart** (Buenos Aires, 1865 &ndash; Ib., 1903ko uztailaren 2a) argentinar margolaria izan zen.

Kolegio Nazionalean eta geroago Arte Ederren Estimulo Elkartearen Akademian ikasi zuen, Buenos Airesen. 1879an Turinera joan zen Albertina Akademian ikastera eta gero Parisera Académie Julian-en perfekzionatzeko, William Bouguereau eta Tony Robert-Fleury irakasleekin . 

Erretratua, biluzia, intimitatea, ohiturak eta paisaia izan ziren artistak estilo ezberdinetan jorratu zituen gaiak.

## Margolana 

Fitxategi:Petit Bleu - Severo Rodríguez Etchart.jpg|Petit Bleu
Fitxategi:Naturaleza muerta - Severo Rodríguez Etchart.jpg|Natura hila
Fitxategi:Après la pose - Severo Rodríguez Etchart.jpg|Posta ondoren
Fitxategi:Severo Rodriguez Etchart - El ramo, 1885.jpg|Sorta
Fitxategi:Estudio de Salomé.jpg|Salome
Fitxategi:La Toilette, Severo Rodríguez Etchart.jpg|La Toilette
Fitxategi:Femme a l'evantail - Severo Rodríguez Etchart.jpg|Emakumea abantaila
Fitxategi:Desnudo (Mujer oriental) - Severo Rodríguez Etchart.jpg|Biluzik (Ekialdeko Emakumea)
Fitxategi:Estudio de desnudo (Louly) - Severo Rodríguez Etchart.jpg|Biluziaren azterketa (Louly)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fran Lezama Perier

**Fran Lezama Perier**, (Zalla, Bizkaia, 1964ko maiatzaren 20a - ) euskal herritar margolari surrealista da. 

## Biografía 
Patxi Lezama eskultorearen anaia. Txikitatik marrazketak erakarri zion. Pepe Camiñas margolariaren ikaslea. Crisol, EnkArte izeneko diziplina anitzeko mugimenduan eta Seisas taldean (1976-1980) eta Aurrean Enkt elkartea parte hartu zuen. Delineazioa, dekorazioa eta diseinua ikasi zuen, arkitektura estudioetan lan egin zuen marrazkilari gisa. Hainbat erakusketa izan ditu museo eta galeriatan. Mario Ángel Marrodán kritikariak euskal margolari honen biografia argitaratu zuen.

## Erakusketak 
* Galería "Etxeba" (Bilbao-1990). 
* Galería "Los 4 Arrue" (Bilbao-1992). 
* Casino de Valle de Mena-Burgos-1992). 
* Sala "Eusebio Erkiaga" (Lekeitio-Bizkaia-1995). 
* Sala de arte "Dtor. Madrazo" (Santander-1996). 
* Galería "H. Los Tamarises" (Algorta-Bizkaia-1996). 
* Sala de arte "Torrebillela" (Mungia-Bizkaia-1996), 
* Sala de arte "Molino de Aixerrota" (Algorta-Bizkaia-97). 
* Sala de arte "H. Ciudad de Santander" (Santander-97). 
* Sala "Casa de la Amistad" (L.H.Cuba-1998). 
* Galería KO" (Santutxu-Bizkaia-98). 
* Sala de arte "Aeropuerto de Bilbao" (1998). 
* Sala "Central Hispano 20" (Deusto-Bilbao-1999). 
* Galería "Atalayarte" (Castro Urdiales-Cantabria-1999). 
* Sala "Victor de los Rios" (Santoña-Cantabria-2000). 
* Galería "H. Igeretxe" (Getxo-Bizkaia-2003). 
* Sala de arte "R.C.Naútico de Laredo" (Cantabria-2004). 
* Fondo permanente Galería "Chateau des Reaux" sur Loire (Francia-2008).
* Fondo Permanente Fundación de Arte Contemporáneo Matilde Tamayo 2019.
---------------------------------------------------
* "Galería de arte Baserri" (Madrid-1989). 
* "Sala de arte Los 4 Arrue" (Bilbao-1992). 
* "Museo Franz Mayer" (Mexico-1996). 
* "Sala Juan Larrea" (Bilbao-1999). 
* "Galería de arte Ginou"(Biarritz-Francia-1999). 
* "Galería de arte L" (La Habana-Cuba). 
* "Galería Valenzuela" (Granada). 
* "Spazio Arte La Fenice" (San Remo-Italia-2001). 
* "Espacio de arte La Fragua Martiana" (L.H.Cuba-2002). 
* "Galeria Fort" (Cadaques-Girona-2007-08). 
* "Fundacio Tarrats D,Art Grafic (Pineda de Mar-Barcelona-2007). 
* "Galería de arte "L,Etangd,Art" (Bages-Francia-2007). 
* "Farley, Yard Trust" (Chiddingly-East Sussex-Reino Unido-2007). 
* Parque Tecnológico de Bizkaia-2007. 
* Mobilarte/Museum Cemento-2007. 
* Parque Tecnológico de Alava-2008. 
* Planetarium de Pamplona (Pamplonetario)-2008. 
* Italy Art Tokio, Bienal de Arte. Minato Mirai Gallery (2015). 
* Sala Miguel A. Domenech (Puerto Rico) -2020.
* Moscow House of Nationalities in Moscow (2021).
* Galerie Artes. Rue Frédéric Sauton. Paris, (2021).

## Bibliografia 
* *Diccionario de Pintores Vascos*. M. A. Marrodan, 1989. Madrid 
* *Catalogo Nacional de Arte Canart*. 4.ª Ed, 2000. 
* *Artistas Vascos*. Bilboarte argitaletxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don't Look Up

'''''Don't Look Up''''' (euskaraz, "Ez begira gora") Adam McKay estatubatuar zinema zuzendariaren 2021eko zientzia-fikziozko film satirikoa da. Jennifer Lawrence, Leonardo DiCaprio, Meryl Streep, Jonah Hill, Cate Blanchett eta Tyler Perry aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Maila baxuko bi astronomoren istorioa kontatzen du filmak. Bira mediatiko erraldoi bat egiten ari dira, gizateriari jakinarazteko Lurra suntsituko duen kometa bat gero eta hurbilago dagoela.

## Aktoreak 
* Leonardo DiCaprio: Dr. Randall Mindy astronomoa
* Jennifer Lawrence: Kate Dibiasky astronomoa
* Meryl Streep: Orlean lehendakaria
* Cate Blanchett: Brie Evantee kazetaria
* Rob Morgan: Dr. Teddy Oglethorpe
* Jonah Hill: Jason Orlean, presidentearen semea
* Mark Rylance: Peter Isherwell
* Tyler Perry: Jack Bremmer 
* Timothée Chalamet: Yule
* Ron Perlman: Benedict Drask 
* Ariana Grande: Riley Bina
* Scott Mescudi: DJ Chello
* Himesh Patel: Phillip
* Melanie Lynskey: June Mindy
* Michael Chiklis: Dan Pawketty 
* Tomer Sisley: Adul Grelio
* Paul Guilfoyle: General Themes
* Robert Joy: Congressman Tenant

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Delfosko Sibila

[thumb|right|[Michelangelok Kapera Sixtinoan Delfosko Sibilaren erretratua egin zuen.]]
**Delfosko Sibila**  Arte eta kultura klasikoaren andre apaiz profeta zen, kultura horren bost sibilen arteko garrantzitsuenetariko bat. Ospetsuena Kumasen zegoen. Pertsona hauen historia mitologiarekin nahasten da.

## Datu batzuk 
Pausaniasen arabera, sibila hau Troiako Gerra baino lehen bizi izan zen, K.a. XI. mendearen inguruan. Pausaniasek jaso zituen berari buruzko berriak II. mendean izan zen eta informazio horien iturria jendearen esanetan aurkitu zuen. Sibila hau Apoloren apaiz emakume izan zen pitonisaren aurrekaria izango zen, K.a. VIII. mende ingurukoa. Antzinako Greziaren eta Erromaren kulturan sibilak emakumeak baziren, gizonezkoak bakis ziren.

## Mitoa 
Pausaniasek zera zioen: Sibila *"gizonen eta jainkoen artean jaio zne, itsas-munstroen eta ninfa hilezkor baten alaba"*. Egile horren esanetan Sibila Troiako Gerra baino lehen, Troadetik Delfosera joan zen. Dirudienez Samosen egon zen, Klaros eta Delos bisitatu zituen, eta Troaden hil zen. Haren bizitzak gizakien bederatzi belaunaldiena iraun zuen. Hil ondoren, ahots erraria bihurtu zen. Ahots horrek gizakiei etorkizuna argitzeko mezuak ematen omen zizkien baina ez modu garbi batez, asmakizun ilunez bitartez baizik. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Delfos

## Kanpo estekak
Keeping Mum

***Keeping Mum*** (euskaraz *Ama Mantenduz*), 2005eko Niall Johnson ingelesak zuzendutako komedia beltzeko film bat da. Rowan Atkinson, Maggie Smith, Kristin Scott Thomas, Tamsin Egerton eta Patrick Swayze aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ingalaterrako landa eremuko Little Wallop herrian, Walter Goodfellow (Rowan Atkinson) etreberendoa sermoi perfektua lortzearekin obsesionatua dago eta bere emaztea Gloriak (Kristin Scott Thomas) golf irakaslea den Lance (Patrick Swayze) estatubatuar gonazalearekin adarrak jartzen ari zaizkiola ez da jabetzen, ezta Holly (Tamsin Egerton) alaba astero mutilagunez aldatzen duela edo Petey (Toby Parkes) semeak eskolan jankailu guztien jazarpena jasaten duela ere. Gloriak bere bizitzaren kontrola galtzen ari delako irudipena izan gauero salbatu dezaten otoitz egiten du. Ta, zerutik eroria balitz bezala, Grace Hawkins (Maggie Smith) neskame berria agertuko da, izaera goxo, xarmangarri eta diskretuko emakume adindua, etxe bat nola gobernatu eta arazoak nola konpontzeari buruz ezohiko ideiak dituena.

## Aktoreak 
* Rowan Atkinson: Walter Goodfellow errebetendoa
* Kristin Scott Thomas: Gloria Goodfellow
* Maggie Smith: Rosie Jones / Grace Hawkins
* Emilia Fox: Rosie Jones gaztea
* Patrick Swayze: Lance
* Tamsin Egerton: Holly Goodfellow
* Toby Parkes: Petey Goodfellow
* Liz Smith: Parker andrea
* James Booth: Brown jauna
* Patrick Monckton: Bob
* Rowley Irlam: Ted
* Vivienne Moore: Martin andrea
* Murray McArthur: Ekitaldietako Maisu Topaketako bikarioa
* Roger Hammond: Epailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luis Orotz Zabaleta

**Luis Orotz Zabaleta** (Nardoze Alduate, Urraulbeiti, 1885eko ekainaren 20-Iruñea, 1962ko abenduaren 4) Nafarroako Foru Aldundiko eta Eusko Ikaskuntzako zuzenbide-aholkularia zen.

Madrilgo Unibertsitatean Zuzenbide Lizentziatu gisa graduatu zen 1907ko otsailaren 16an. 1913tik behin baino gehiagotan Nafarroako Foru Aldundiko Idazkari kargua bete zuen, bitarteko edo jarduneko moduan, 1921eko urtarrilaren 24an plaza lortu zuen arte.

1918an Eusko Ikaskuntza sortu zuten Araba, Gipuzkoa, Nafarroa eta Bizkaiko Foru Aldundiek kultur erakunde gisa. Eusko Ikaskuntzak 1919an Donostian antolatu zuen Euskal Administrazioaren Batzarraren aurrean parte hartu zuen, eta bertan 1841eko Legeak ekarri zuen aldaketa eta nahasmendua aztertu zituen. Bere lan nagusia Nafarroako administrazio legeria sistematizatzea izan zen, foru legetzat hartzen den lan eskerga.

1918tik 1920ra, Foru Birgizarteratzeari buruzko eztabaidan, prentsa-artikuluekin parte hartu zuen, hala nola *Diario de Navarran* argitaratutakoa: «Nafarroako foru-araubidea». Bertan, unitate konstituzionalaren mugak eta 1841eko Legeak mugatutako eskubideak aztertzen ditu. Primo de Riveraren diktadurak lege-proiektu bat aurkeztu zuen udalak arautzeko, eta legearen edukia Foru Eskubideetarako kaltegarritzat jo zuen Aldundiak, 1841eko Foru Legearen arabera. Negoziaketa irekiak, gai horretan Nafarroako autonomia printzipioak ezartzeko oinarriak hitzartu ziren, 1925eko azaroaren 4ko Lege Dekretuan zehaztu zena. Bertan oinarrituta, Orotzek Nafarroako Udal Administraziorako Araudia proiektua idatzi zuen, 1927an Foru Kontseilura proiektu gisa bidalia eta 1928ko otsailaren 3an onartua. Eusko Ikaskuntzako kide gisa 1931ko Euskonafartar Estatutuaren idazketan parte hartu zuen, eta 1919ko ekainaren 19an Iruñeko Udalako Batzarreko idazkari gisa jardun zuen.

## Erreferentziak 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Eusko Ikaskuntza
* Nafarroako Foru Aldundia

## Kanpo estekak
Askotz

**Askotz** Urraulbeiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1300n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Urraulbeitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *askoztarrak* ziren.

## Izena 
*Askotz* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Azcoz* (1366)
* *Ascoz* (1898)
* *Ascoz* (1915)
* *Askoz* (1996)

## Geografia 
Askotz Urraulbeiti ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Urraulbeiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 36 kilometrora dago. Udaletxea Artiedan dago. Erliebe txikiko ibarra da. Lautada bat osatzen du, Longida, Erromantzatua eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.

### Klima 
Urraulbeitiko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5&nbsp;°C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.

Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira udalerriko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.

#### Estazio meteorologikoak 
Urraulbeitin dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Oraindik 1268an populatuta zegoen, data horretako Rediezmoaren liburuan agertzen den bezala. Handik gutxira alde egin behar izan zuen. Hainbat kanpainatan industua (1981-1982), oinplano angeluzuzeneko eliza txiki baten agerpena nabarmentzen da, horma lodiekin, non ur bedeinkatuzko pila mantentzen zen. Gainerako herrixkak, eraikuntza sinpleagokoak, plaza handi baten inguruan antolatuta daude, eta hortik kanpo, etxebizitza isolatu batzuk daude.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urraulbeiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Carmen Larumbe

**Carmen Larumbe** (Nafarroa, 1936ko uztailaren 14a - Brusela, 1995eko otsailaren 16a)  euskal jatorriko dantzari eta koreografo argentinarra izan zen.

## Biografia 
6 urterekin Argentinara emigratu zuen bere familiarekin, lehenbizi Buenos Airesen kokatu zen eta urteak geroago Misiones probintziako hiriburua den Posadas hirian kokatu ziren. Adin nagusira iristean argentinarra naturalizatu zen. Santa María de Posadas ikastetxean eta Antonio Ruiz de Montoya fakultatean irakasle izan zen. Aldi berean, bere "Carmen Larumbe" dantza akademia ezarri zuen, dantzari eta irakasleen belaunaldiak prestatzen. 1965ean Misiones probintziako lehen ballet ofiziala sortu eta zuzendu zuen "Ballet Misiones" izenarekin,  Probintziako Kultura Sailaren menpe. Kultura ekintza lan aktiboa egin zuen probintziako hiriburuan, barnealdetik ere bira eginez. Misiones Baleta ezagutarazi zuen herrialdean Buenos Aireseko Canal 7 kate telebistaren bitartez, Nazioko Kultura Sailburuordetzak bultzatutako entzunaldietan. Buenos Aireseko Martín Fierro balleteko eta Maurice Bejartek zuzendutako Ballet del Siglo XX balleteko lehen dantzari eta koreografoa izan zen. Espainian zentro koreografiko bat eta Larumbe Danza konpainia sortu zituen. Hainbat bira egin zituen Misiones, Litoral, Corrientes, Chaco, Santa Fe, Córdoba, Buenos Aires, Paraguay eta Europan.

## Obra nagusiak 
* *Leyenda de la Caá Yarí* (Lucas Braulio Arecoren musika)
* *Lamento Cainguá* (Ricardo Ojedaren musika)
* *Tango Buenos Aires Hora 0*"
* *Guernika*
* *Cantos*
* *Ayotebe* (hil osteko lana)

## Sariak 
Sariak jaso zituen Belgikan eta ShiVA 8 saria Parisen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* ' **Misiones probintziako emakume handiak**' . Egilea: Claudina Deglise. Misioen erredakzioa. Posadas, 2013. 

## Kanpo estekak
Jana Begum

**Jana Begum** XVII. mendeko Indiako emakume jakintsu izan zen. Aita Akbar enperadorearen jenerala izan zen. Etorkin bikaineko alaba zen, beraz. Ospetsua da bera izan baitzen Koranari iruzkin bat jarri zion lehengo emakumea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carrie Coon

**Carrie Alexandra Coon** (Copley, Ohio, AEB, 1981eko urtarrilaren 24a) aktore estatubatuarra da. Karreran ospe gehien eman izan dion lana telebistako bat izan da, HBO kateko The Leftovers (2014-2017) telesaileko rol nagusietako batean. 

## Ibilbide profesionala 
Ohion jaiotakoa da Carrie Coon, eta hango Mount Union Unibertsitatean gaztelera eta ingelesezko gradua lortu zuen 2003an.  

2006an beste unibertsitate titulu bat lortu zuen, antzezpenean, Wisconsin-Madisongo Unibertsitatea delakoan. 

Antzerkian, Tony Sari baterako izendatu zuten ''Who's Afraid of Virginia Woolf* antzezlanaren 2012ko ekoizpen bategatik, eta agertu izan da zenbait filmetan, hala nola *Gone Girl* thriller psikologikoa (2014), *The Post* (2017) drama politikoa, *Widows* thrillerra (2018), *Avengers Infinity War* (2018) superheroien filma, edo *Ghostbusters: Afterlife* (2021).

## Bizitza pertsonala 
Aktore ezkondua dago Tracy Letts antzerki idazle eta aktorearekin 2013tik.

Mount Unioneko Ohioko ikasketak egin bitartean, urte sabatikoa hartu zuen eta, airez aldatzeko, Donostian bizi izan zen urtebetez. "*Agur''" esaten zuen elkarrizketa batek biraltasun pixka bat lortu zuen Euskal Herriko Twitterren 2022an.

## Filmografia
### Zinema
### Telebista
## Erreferentziak
Paz Padilla

**María de la Paz Padilla Díaz** (Cadiz, Espainia, 1969ko irailaren 26a) artistikoki **Paz Padilla** izenez ezaguna, aktore, telebista aurkezle, idazle eta enpresaburu espainiarra da.

Telebistako saioetan duen alderdi komikoak ezagun egin du maila nazionalean. Gainera, *Sálvame* programaren aurkezlea da 2009tik, eta *¡Ala... Dina!* (La 1, 2000 &ndash; 2010) eta *La que se avecina* (Telecinco, 2010 &ndash; 2021) telesail arrakastatsuetan parte hartu du aktore lanetan.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Iñaki Urlezaga

**Iñaki Urlezaga** (1975eko abenduaren 12a) dantzari klasiko eta koreografo argentinarra da.

## Biografia 
Bere jaioterrian La Platan hezi zen. Buenos Airesko Teatro Colón- eko Arteko Goi Institutuan egin zituen ikasketak, eta han, American Ballet- en hobetzeko beka bat jaso zuen, eta bertan egon zen urte betez.

Esmeralda Agogliaren zuzendaritzapean La Platako Argentino Antzokiko balletean sartu zen eta 1993an Colón Antzokiko Ballet Establean sartu zen, non protagonista izan zen.

1995ean Londresko Royal Ballet-ean sartu zen Sir Anthony Dowell-ek gonbidatuta, eta 2005era arte dantzatu zuen Covent Gardenen bere denboraldi guztietan. 1999an Konex saria jaso zuen Argentinako hamarkadako dantzari onenetariko bat bezala aitortzeko.

2005ean Het National Ballet-ean sartu zen dantzari gonbidatu gisa, Ted Brandsen zuzendari artistikoak gonbidatuta. 2006an egin zuen bere debuta ofiziala *Swan Lake* lanarekin Het Muziektheater Opera Housen . 2006an, Buenos Airesko Colón Antzokiko dantza denboraldia ixteko hautatutako figura izan zen berrehungarren urteurrenean berriro ireki zen arte.

2000. urtean bere konpainia sortu zuen, Ballet Concierto, eta horrekin Europa, Amerika, Asia, Ozeania eta Afrikako agertoki eta nazioarteko jaialdietan aritu zen. 2003az geroztik, eta dantzari lanarekin batera, koreografo lanetan aritu zen.

Hainbat koreografia egin ditu, hala nola *Sylvia* Delibesen musikarekin, *Floralis* Prokofieven musikarekin; *Danzaria* Vivaldiren musikarekin; *Constance* Chopin-en musikarekin, *Nutcracker* Tchaikovsky-ren musikarekin; *La Traviata* Verdiren musikarekin; Cuentos de Chopin *, F.* Chopinen musikarekin*,* *Dios se lo pague;* El lago de los cisnes Txaikovskiren musikarekin*,* *El lago de los cisnes* Txaikovskiren musikarekin*.*

2009an La Traviata estreinatu zen Saltako probintzian eta berehala Buenos Airesen.  

2018an dantzari gisa erretiratu zen, baina bere ibilbide artistikoa jarraitu zuen irakasle eta koreografo gisa.  

2019an Errusiako Yacobson Balletak gonbidatu zuen *La Dame de Picas* -en koreografia interpretatzera, Pushkinen 220. urteurrenaren ospakizun berezi batean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://inakiurlezaga.wixsite.com/urlezaga
Arrokagarai ikastola

**Arrokagarai ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Itsasu herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

Izena Itsasuko Arrokagarai mendiarena da (354m).

## Historia 
Elkartea 2008an sortu da ikusiz Kanboko Errobi ikastola leku eskasean izanen zela.

Ikastola 2010eko irailean irekitzen da, 17 haurrekin, Itsasu, Ezpeleta, Luhuso, eta Makeatik jinik.

2020an, ikastolaren 10 urteen ospatzeko, Txomin Larronde musikariak kantu bat idatzi dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikastolaren webgunea
* Seaskaren webgunea
Toomas Hendrik Ilves

**Toomas Hendrik Ilves** (Stockholm, 1953ko abenduaren 26a) estoniar diplomazialari eta politikaria da. Estoniako 4. presidentea izan zen 2006tik 2016ra.

Bere gurasoek Estoniako okupazio sobietarretik ihes egin zuten eta Toomas Suedian jaio eta Estatu Batuetan aritu zen. Psikologia ikasi zuen Pennsylvaniako Unibertsitatean. Estatu Batuetan eta Kanadan irakaskuntzan aritu ondoren, 1984 eta 1993 artean kazetari lanetan aritu zen Munichen, Radio Free Europe/Radio Liberty irratian.

Estoniaren independentziaren ondoren, 1993an Estatu Batuetan enbaxadore izendatu zuten. Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1996tik 1998ra eta 1999tik 2002ra. Estonia Europar Batasunean sartzea babestu zuen eta atxikitzeko negoziazioei ekin zien. 2004an Europako Parlamentuko kide hautatu zuten.

2006an Estoniako presidente hautatu zuten eta 2011n beste bost urterako.

## Kanpo estekak
Rhinopithecus strykeri

***Rhinopithecus strykeri*** Birmaniako iparraldeko eta Txinako inguruetako zerkopitekoen familiako primate katarrino espezie bat da. Geissmannen taldeak izendatu zuen espeziea 2010ean, garezur batetik abiatuta, eta Jon Stryker filantropoaren omenez du izena. Populazio osoa 260-330 alek osatzen dutela kalkulatzen da. Espeziea "*nwoah mey*" gisa ezagutzen da bertako dialektoan (*aurpegia gorantz duen tximua*). Euriaren ondorioz doministiku egiten duela esaten da, sudurraren inguruan azala mozten duelako. Inguruko jendeak esaten du burua beherantz begira duela, aurpegia belaunen artean ezkutatuz euria egiten duenean, seguru asko sudurra uraren sarreratik babesteko.

Espeziea zientziarako berria den arren, ez da inguruko ehiztarientzat. Espeziea arriskuan dago, bere habitat naturala galdu duelako eta ehizagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Propithecus perrieri

***Propithecus perrieri*** Madagaskarreko lemur espezie bat da, guztiak bezala, endemikoa.

Bere gorputza 85 zentimetrotik 92 zentimetrora bitartekoa da, eta horietatik 42 eta 46 isatsa da. Banaketa eremu murriztua du uhartearen ipar-ekialdean, Irodo ibaiak iparraldean eta Lokia ibaiak hegoaldean mugatua. Baso lehor hostogalkorretan eta erdi-hezeetan bizi da.

Ilajea ia erabat beltza du.  2-6 aleko taldetan biltzen da. Bere dietan hostoak, fruta heldugabea, pezioloak, kimuak eta loreak sartzen dira. Desagertzeko arriskuan dago; izan ere, munduko 25 primate-espezie mehatxatuenen zerrendan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
École du Louvre

**École du Louvre** Parisko Louvre jauregian kokatutako Frantziako goi-irakaskuntzako erakunde publikoa da eta artearen historiako ikasketak irakasten ditu.

1882an Louvre Museoaren hegaletako batean sortu zen, jatorriz arkeologia, ingurumena eta beharrak aztertzeko sortu zen erakundea, eta erakundeak artearen historia osoa hartzen zuen, gaur egun artearen oinarria dena. goi-mailako hezkuntza. Frantziako Kultura Ministerioaren menpe dago antolakuntza eta administrazio aldetik eta 1997tik erakunde publikoa da.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Naela Chohan, Pakistango artista feminista eta enbaxadorea Argentinan, Uruguain, Perun eta Ekuadorren

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tursiops australis

**Burrunan izurdea** (***Tursiops australis***) *Tursiops* genereko izurde espezie bat da, berriki deskribatua Victoria estatuko zenbait lekutan, Australian.

Burrunan izurdea *Tursiops* generoko bi izurde-espezieetako baten barruan zegoela uste zen, baina garezurren azterketak, kanpoko ezaugarriek eta lagin zahar eta berrietan DNAren azterketak erakusten dute espezie desberdina dela. Azken 100 urteetan aurkitu eta deskribatu den hirugarren izurde-mota da.

Hasieran, espezie hori *Tursiops australis* izendatu zuen Monash Unibertsitateko Kate Charlton-Robb aurkikuntzaren egile den ikertzaileak. *Burrunan* izen arruntaren jatorria inguruko hizkuntza aborigenetan dago, eta *mazopa motako itsasoko arrain handia* esan nahi du.

Orain arte bi populazio bakarrik identifikatu dira, bata Port Phllipen eta bestea Gippslandeko aintziretan, 100 eta 50 ale, hurrenez hurren.

## Deskribapena 
Burrunan izurdea gris-urdinxka da bizkarraldean, bizkar-hegatsetik gertu, eta ezaugarri hori gorputzaren buruan eta albo batean zabaltzen da. Erdiko lerroan zehar kolorea gris argia da eta alboetara zabaltzen da bizkar-hegatsaren erdian. Sabela krema-kolorekoa da, eta batzuetan begiaren eta bular-hegatsen gainetik iristen da. Izurde handia baino txikiagoa da, baina Indo-Pazifikokoa baino handiagoa, 2,2 metro ingururekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nycticebus javanicus

thumb|276x276px|*Nycticebus javanicus*
***Nycticebus javanicus*** (edo Javako loria) Lorisidae familiako primate estrepsirrino bat da, Indonesiako Java uhartearen mendebaldean eta erdialdean dagoena. Hasieran espezie berezitu bezala deskribatu bazen ere, *Nycticebus coucangen* subespezietzat hartu zen denbora askoan, harik eta 2000ko hamarkadan bere morfologia eta genetika berriro aztertu eta espezie bereizia zela zehaztu zen arte. *N. coucang* eta *N. bengalensis* loriarekin lotuta dago. Espeziea aldakorra da ilearen luzeraren eta, neurri txikiagoan, kolorearen arabera.

Kopetan diamante baten itxura ematen dion marra bat du. 5,6 eta 6,8 kilogramo bitarte pisatzen du. Loris guztiak bezala, espezie zuhaiztar bat da, eta poliki-poliki mugitzen da lianetan zehar, zuhaitz batetik bestera salto egin beharrean. Batez ere lehen eta bigarren mailako basoetan bizi da, baina banbu, mangladi eta kakao-landaketetan ere aurki daiteke. Fruta, muskerrak eta arrautzak jaten ditu, adarretan lo egiten du (batzuetan taldean) eta normalean bakarrik edo bikotekidearekin ikusten da.

Javako loriaren populazioa etengabe murrizten ari da ezkutuko ehizagatik, animalia exotikoen salerosketagatik eta medikuntza tradizionalarekin lotutako ikerketak egiteko erabiltzen dutelako. Loris populazioek dentsitate txikia dute, eta pairatzen duten mehatxu handienetako bat habitata suntsitzea da. Hori dela eta, Natura Kontserbatzeko Nazioarteko Batasunak (UICN) galzorian dagoen espezie gisa katalogatzen du, eta desagertzeko aukera gehien duten munduko 25 primate zerrendan (2008-2010) sartu zen. Nahiz eta Indonesiako legeak babesten duen eta babestutako hainbat eremutan dagoen, isileko ehiza jarraitua eta animaliak babesteko legeak nekez aplikatzen dira toki mailan.

## Kanpo estekak
Better Days (filma)

***Better Days*** () 2019ko Derek Tsang hongkongdar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Jiu Yuexi idazlearean *Shǎo nián dí nǐ, rú cǐ měi lì* (少年的你，如此美丽) eleberrian oinarritzen da. 

## Sinopsia 
"Gaokao" azterketak herrialde osoa geldiarazten du. Ia hamar milioi ikaslerentzat, ikasketa programa nazionalean sartzeko azterketa honek bere bizitza zehaztuko du. Nian oso lanpetuta ibili da azterketa prestatzen, dena alde batera utzita, nahiz eta ikaskide batek bere buruaz beste egin duen eta berak eskola jazarpena jasan duen. Egun horietan, Nianek delitugile txiki bat ezagutuko du, eta berarekin itun bat egingo du.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak