Mary Russell Mitford

eskuinera|thumb|260px|Mary Russell Mitford, 1872

**Mary Russell Mitford** (Alresforden, Hampshire, Britainia Handia, 1787ko abenduaren 16a – Swallowfielden, 1855eko urtarrilaren 10a) idazle eta dramagile ingelesa izan zen. Ezaguna da *Our Village* lanagatik, Three Mile Cross herrixkan, Berkshireko Readingetik gertu dagoen Shinfielden herrixkako bizitzan eta pertsonaietan oinarritutako hainbat 'zirriborro'.   

## Gurasoekiko bizitza eta harremana 
George Mitford, edo Mirdford doktorearen alaba bakarra zen, itxuraz mediku gisa entrenatu zuena. Mary Russell, Jane Austenengandik hurbil hazi zen Russell familia aristokratikoaren ondorengoa eta gaztetan ezagutu zuen. 1797an hamar urte zituela, Mary Russel Mitfordek 20000 £ balorazioa izan zuen loteria-txartel bat irabazi zuen aitarentzat, baina familiak berriro ere zailtasun ekonomikoak izan zituen 1810ean. 1800 eta 1818 bitartean, Reading-en bizi izan ziren jabetza handietan, eta geroago, Grazeley-n (Sulhamstead barrutian), baina, 1819an dirurik gabe geratu zirenean, doktorearen aberastasun galduaren eta alabaren literatura-karreraren etekinen aztarna urrietatik bizi izan ziren. Bere ustez, aitak inspiratu zuen Mary inkongruentziak maitatzen, sinpatia bizian, banakotasun neketsu eta indartsuan eta pertsonaien zirriborro askok iradokitzen duten tolerantzian. Bera arduratu zen amaz eta aitaz, hil arte, eta irabaziak idazle gisa erabili zituen gurasoak eta bere burua mantentzeko.

## Idazketa 
Mitford oso idazle emankorra eta arrakastatsua izan zen hainbat generotan, poesian eta antzerkian, edo prosan. Prosa lanak ezagunagoak dira. Bere idatziak bere umore espontaneoarengatik txalotu dituzte, buru-argitasunarekin eta literatura-trebetasunekin batera. 

Gaztetan, poeta ingelesik handiena izan nahi zuen, eta haren lehen argitalpenak Samuel Taylor Coleridge-ren eta Walter Scott-en (*Miscellaneous Verses*, 1810, Scott-ek berrikusia Quarterlyn; *Christina*, HMS Bounty-ren matxinadatik bizirik atera zen azkenaren aurkikuntzari buruzko lehen albisteetan oinarritutako ipuin metrikoa eta 1811n britainiar-tahitiar haurren belaunaldi batena, eta Blanche, «Pertsonaia femeninoari buruzko poema narratiboak»ren proiektu batetik abiatzen da, 1813an). *Julian* lana Covent Garden-en irudikatu zuen, William Charles Macreadyrekin, paper nagusian, 1823an; *Foscari* Covent Jardin-en, Charles Kemble heroi zuela, 1826an; Rienzi, 1828, bere lanik onena, 34 aldiz irudikatu zen. Thomas Noon Talfourd Mitford-en lagunak uste izan zuen bere lanaren, Ion-en, ondorioz izan zela arrakastatsua. Lord Chamberlainek ez zion lizentziarik eman nahi izan *Charles the First* lanari,  baina 1834an Surrey Theatren egin zen.

Prosari ekin behar izan zion bizirauteko. Bere genero arrakastatsuena izan zen eta bere literatura produkzioetatik diru aldetik saririk handiena jaso zuena. *Our Village*ren lehen zirriborro-seriea liburu gisa agertu zen 1824an (''The Ladies' Magazinen'' bost urte lehenago agertu bazen ere), bigarrena 1826an, hirugarrena 1828an, laugarrena 1830ean, bosgarrena 1832an. Behin baino gehiagotan berrargitaratu ziren. Belford Regis, auzoak eta Reading gizartea idealizatzen zituen 'zirriborro' literario horieetan, 1835ean argitaratu zen. "*Jokoaren gaineko lehen prosa handia*" izena eman zaio Our Villageko herriko cricetaren deskribapenari.

*Recollections of a Literary Life* (1852) bere liburu gogokoenei buruzko 'kauserietako' bat da. Elizabeth Browning eta Hengist Horne adiskideen arabera, haren elkarrizketa 1870 eta 1872an argitaratutako *Life and Letters* liburuek eta bost liburukiak baino entretenigarriagoa zen, eta karta-idazle bikaina zela erakusten dute. Bere karta-bilduma ugarietan literatura erromantiko eta viktoriarreko garaikideei buruzko iruzkin eta kritika oso erabilgarriak daude.

### Lanak 
## Azken urteak eta heriotza 
Mitfordek Elizabeth Barrett Browning ezagutu zuen 1836an, eta adiskidetasun beroa eragin zuen.

Haren pobrezia bere lanetan islatu zen; izan ere, liburuak garesti saltzen ziren arren, haren soldata ez zen bateragarria aitaren bitxikeriekin. Hala ere, 1837an, zerrenda zibileko pentsio bat jaso zuen eta bost urte geroago, 1842ko abenduaren 11n, aita hil egin zen. Zorrak ordaintzeko harpidetza bat bildu zen, eta soberakinek Maryren soldata handitu zuten.

1851n Three Mile Crossetik landetxe batera joan zen Swallowfielden, hiru milia kanporago, bere bizitza osorako gelditu zen lekura. 1855eko urtarrilaren 10ean hil zen,67 urte zituela, abenduan gurdian izandako istripu batean zauritu ondoren. Elizako hilerrian lurperatu zuen.  

## Erreferentziak 
*  Este artículo incorpora texto de una publicación sin restricciones conocidas de derecho de autor:  Varios autores (1910-1911). «Encyclopædia Britannica».  En Chisholm, Hugh, ed. Encyclopædia Britannica. A Dictionary of Arts, Sciences, Literature, and General information (en inglés) (11.ª edición). Encyclopædia Britannica, Inc.; actualmente en dominio público.     : Chisholm, Hugh, ed. (1911). pp.  

## Bibliografia 
* The Life of *Mary Russell* Mitford, in a Selection from her Letters, 3 liburuki (1870 Bentley).
* Henry Fothergill Chorley (Arg. ), Letters of *Mary Russell* Mitford (1872).
* A.G.K. L'Estrange (arg. ), The Friendships of *Mary Russell Mitford*, Letters in Her Literary Zegents, 2 liburuki (1882 Hurst eta Blackett).
* William J. Roberts, (The Life and Friendships of) Mary Russell Mitford: The Tragedy of a Blue Stocking (Andrew Melrose, Londres 1913). (Argitalpen modernoa: Kessinger 2007,  )

* M. Constance Hill, *Mary Russell Mitford eta Her Surroundings* (Bodley Head, Londres, 1920).
* Marjorie Austin, *Mary Russell Mitford – Her Circle and Her Books* (Noel Douglas, Londres, 1930).
* James E. Agate, *Mary Russell Mitford* (1940).
* Vera G. Watson, *Mary Russell Mitford* (Evans Brothers, 1949).
* Caroline Mary Duncan-Jones, Miss Mitford eta Mr. Harness. Records of a Friendship.' (S.P.C.K./Talbot Press, Londres, 1955).
* Komuna Asteazkena, 'Mary Russell Mitford: the inauguration of a literary career', *Journal of the John Rylands Library* 40 (1957), 33–46.
* Pamela Horn (Arg. ), Life in a Country Town: Reading and Mary Russell Mitford (1787-1855) (Beacon Publications, Sutton Courtenay, 1984).
* Catherine Addison, 'Gender and Genre in Mary Russell Mitford's Christina,' English Studies in Africa 41, Part 2 (1998), 1–21.
* Diego Saglia, 'Public and Private in Women's Romantic Poetry: Spaces, Gender, Genre in Mary Russell Mitford's Blanch,' ''Women's Writing'' 5.3 (1998), 405–19.
* Martin Garrett, 'Mary Russell Mitford', *Oxford Dictionary of National Biography*, 2004.
* Diego Saglia, 'Mediterranean Unrest: 1820s Ver Tragedies and Revolutions in the South,' *Erromantizismoa* 11.1 (2005) 99–113.
* Alison Booth, 'Revisiting the Homes and Haunts of Mary Russell Mitford', *Nineteenth Century Contexts*, 30 1. zatia (2008), 39–65.
* Cecilia Pietropoli, 'The Story of the Foscaris, a Drama for Two Playwrights: Mary Mitford and Lord Byron,' in *The Language of Performance in British* Romanticism (Peter Lang, New York, 2008), 115–26.

* Elisa Beshero-Bondar, 'Romancing the Pacific Isles Before Byron: Music, Sex, eta Death in Mitford's Christina,' ELH 76.2 (2009ko uda) 277–308.

## Kanpo estekak 
* Digital Mitford: The Mary Russell Mitford Archive Mary Russell Mitford-en korrespondentziaren edizio digital berriak eta literatura-lanak egiten ditu proiektu honek, Mildford-en idatzien bibliografia eta haren eskuizkribuen lokalizazioaren zerrenda ditu.
* Mary Russell Mitford-en lanak Gutemberg proiektuan.
* Mary Russell Mitford-en lanak Faded Page-n.
* Mary Russell Mitforden lanak Internet Archiven.
* Mary Russell Mitforfen lanak LibriVoxen (jabari publikoko audioliburuak).
* Royal Berkshire History: Mary Russell Mitford
* Iruzkinen zerrenda bibliografikoa
* "Artxibal material relating to Mary Russell Mitford" Erresuma Batuko artxibo nazionalak.