Sarjentuen auzia

**Sarjentuen auzia** (; ) 1947ko uztailean Palestinako Britainiar Mandatuan gertatutako matxinada juduan jazotako eraso terrorista bat izan zen: Irgun erakunde paramilitar sionistak Britainiar Armadako Inteligentzia Gorputzeko Clifford Martin eta Mervyn Paice sarjentuak bahitu eta urkatuko zituela mehatxatu zuen, baldin eta Avxalom Haviv, Meir Nakar eta Jaakov Weiss beren hiru kideei ezarritako heriotza zigorrak betetzen baziren. Hirurak Akreko espetxeko ihesean harrapatu, epaitu, eta armak legez kanpo edukitzea egotzita zigortu zituzten britainiarrek, eta "jende asko hiltzeko edo bestelako kalteak eragiteko" leporatuta. Hiru gizonak urkatuta exekutatu zituztenean, Irgunek bi sarjentuak hil zituen, eta Netanya inguruko eukalipto-zuhaizti batean gorpuek segadak zeuzkatela zintzilikatu zituzten. Aurkitu eta gorpuak askatzen ari zirela, segadaren lehergailuak ofizial britainiar bat zauritu zuen.

Krimena oso gaitzetsia izan zen, bai Palestinan, bai Erresuma Batuan. Heriotzen berri asko zabaldu ondoren, britainiar segurtasun indarrak haserretu ziren Tel Aviven: bost judu hil zituzten eta beste hamabost zauritu. Juduen aurkako istilu eta arpilatzeen instantziak piztu ziren Britainia Handiko hainbat hiritan.

Adostasun orokorra dago gertakariak asko lagundu zuela Attlee lehen ministroak britainiar indar guztiak behin betiko ebakuatzeko erabakian, juduen matxinada eta juduen eta arabiarren arteko gerra zibila amaitu arte. Palestinako Britainiar Indar guztien ebakuazio iraunkorrak, Palestinako Polizia Indarrarekin batera, botere hutsune bat sortu zuen inguruan, eta hortik 1948ko Arabiar-Israeldar Gerra sortu zen, David Ben-Gurionek Israelen independentzia aldarrikatu ondoren, britainiarrek eremua utzi zuten egun berean. Ondoren, anitz urtez Menahem Begin Irgungo komandanteari Erresuma Batuan sartzea debekatu zitzaion eta Estatu Batuetarako bisatua ukatu.

## Aurrekariak 
1940ko hamarkadaren amaieran, Palestinako Britainiar Mandatuaren hirugarren hamarkada amaitzen ari zela, Britainia Handiaren barruko eta kanpoko askok Mandatua amaitzeko eskatzen zuten. Winston Churchill oposizioko buruzagiak zuzendu zituen, eta Britainia Handiak Palestinaren okupazio garestia salatu zuen, inolako onura ekonomikorik gabea.

Kontrola eta ordena zibila mantentzen saiatuz (Mandatuaren oinarrizko betebeharra), britainiarrek Defentsa Larrialdietarako Araudia aldarrikatu zuten 1945eko irailean. Araudi horiek *Habeas Corpus* bertan behera utzi zuten eta epaitegi militarrak ezarri. Heriotza-zigorra eskatzen zuten hainbat delitutarako, besteak beste, armak edo munizioa legez kanpo eramateagatik eta delitu horiek egiten zituzten erakunde bateko kide izateagatik. Bigarren Mundu Gerra amaitutakon, juduen matxinada hasi zen: Irgun eta Lehi talde sionistek britainiar helburuei eraso zieten, britainiarrak Palestinatik alde egitera behartzeko asmoz. Matxinada Britainia Handiak 1939ko Liburu Zuria ezartzeari emandako erantzuna izan zen, juduen immigrazioa eta lurren erosketak asko murrizten zituena.

Britainiar agintariak harrapatutako militante juduen aurkako heriotza-zigorra aplikatzen hasi ziren. Ezkutuko talde judu bateko lehen kidea, Shlomo Ben-Yosef, 1938an exekutatu zuten, autobus batean zihoazen zibil arabiarren aurkako arrakastarik gabeko tiro-eraso batean parte hartzeagatik.

Irgunek britainiar base militar baten aurka egindako eraso batean, Michael Axbel eta Josef Simtxon Irgungo borrokalariak atxilotu zituzten. Heriotza zigorra ezarri zieten 1946ko ekainaren 13an. Hainbat erakunde eta buruzagi juduren partez, errukitzeko eskaera eta erregu asko izan ziren, alferrikakoak denak. Irgunek bere "urkamendien erregimena" aurrera eramateko mehatxua egitea erabaki zuen, errepresaliatuen hilketen politika deklaratuz. Bost egun geroago, Irgunek bost ofizial britainiar bahitu zituen Tel Aviven, eta beste bat biharamunean, Jerusalemen. Irgunek, orduan, Axbel eta Ximtxoni exekutatuz gero, bere bahituak urkatuko zituela mehatxatu zuen. Bi aste geroago, negoziazio gogor eta sekretuen ondoren, Ashbel eta Simchonen zigorrak biziarteko kartzela-zigorrera aldatu ziren. Agenteak biharamunean askatu zituzten. 

1947ko urtarrilean Irgungo beste militante bat, Dov Gruner, hiltzera zigortua izan zen, 1946ko apirilean Ramat Ganen Palestinako Polizia Armadaren komisaria batean Irgunek egindako sarekada batean hiltzeko asmoz tiro egin eta lehergailuak jartzeagatik. Urtarrilaren 26an, Grunerren exekuzio programatua baino bi egun lehenago, Irgunek britainiar inteligentziako ofizial bat bahitu zuen Jerusalemen. Biharamunean, Irgungo gizonek Ralph Windham britainiar epailea ere bahitu zuten —Tel Aviveko Barrutiko Auzitegiko presidentea zen—. Exekuzioa egin baino hamasei ordu lehenago, britainiar indarren komandanteak epaiaren "atzerapen mugagabea" iragarri eta Irgunek bere bahituak askatu zituen.

Bitartean, Britainia Handian, Churchillek, artean oposizioko burua zenak, gaiari buruzko bilera berezi bat eskatu zuen, eta 1947ko urtarrilaren 31n, lau orduko eztabaida izan zen Britainia Handiko Parlamentuan: Churchillek "terroristak Palestinan" ezabatzeko eskatu zuen.

1947ko apirilaren 16an exekutatu zituzten Gruner eta Irgungo Jehiel Dresner, Mordechai Alkahi eta Eliezer Kashani kideak, Jipoien Gauean harrapatu zituztenak. Handik bost egunera, beste bi preso, Meir Feinstein (Irgungoa) eta Moxe Barazani (Lehikoa) urkatzekoak ziren, hurrenez hurren Jerusalemgo tren geltoki bateko bonbardaketan hil zuten poliziarengatik, eta goi mailako ofizial britainiar baten hilketa saiakeragatik. Hala ere, exekuzioa baino ordu batzuk lehenago beren buruaz beste egin zuten lankideek ezkutuan sartutako granada inprobisatu bat erabiliz. Irgungo komandante Menachem Begin exekuzioak zirela eta sutan jarri zen eta bere gizonei britainiar soldaduak bahitu eta urkatzeko agindu, errepresalia gisa. Hala ere, Britainiar Armadak, balizko mendekuez ondo jabetuta, neurriak hartu zituen. Beginek gerora gogoratu zuenez, "gure unitateak errepideetara ateratzen ziren, herrietan kalera, baina ez zuten soldadurik aurkitu".

1947ko maiatzaren 4an Akreko espetxeko ihesaldia izan zen: Irgunek presondegi hartatik masiboki ihes egitea erabaki zuen, Irgungo eta Lehiko 41 preso askatzeko helburuarekin. 28 bat juduk eta ia 200 arabiarrek lortu zuten ihes egitea. Hala ere, bederatzi borrokalari judu hil ziren (ihes egindakoak zein espetxeko hausturaren egileak). Erasoan parte hartu zutenen artean, hiru hil eta bost harrapatu zituzten. Atxilotutako bi, Amnon Mitxaelov eta Nachman Zitterbaum, adingabeak zirenez, hots, gazteegiak britainiar legearen arabera exekutatuak izateko, baina beste hirurak, Avxalom Haviv, Jaakov Weiss eta Meir Nakar, aldiz, helduak. Irgungo Komandantzia Nagusiak ez zuen zalantzarik delitu nagusiengatik epaitu eta kondenatuko zituztela, eta berehala abiatu ziren britainiar bahituen bila. Atxilotutako Irgungo militante guztiek uko egin zioten Erresuma Batuko aginte judiziala onartzeari. Hala ere, auzitegi militar batek epaitu zituen eta Haviv, Weiss eta Nakar hiltzera kondenatu.

Heriotza zigor posibleak saihestu nahian, Irgunek bi polizia militar britainiar, sarjentu bat eta soldadu bat, bahitu zituen Ramat Gan-go igerileku batean ekainaren 9an. Hala ere, bahitutzat erabiltzeko saiakerak huts egin zuen, handik hemeretzi ordura britainiar tropek ezkutalekua aurkitu eta erreskatatu baitzituzten. Bi egun geroago Irgungo hiru militanteak hiltzera kondenatu zituzten. Epaiak betetzeko behar zen gauza bakarra komandanteburuaren onespena zen. Irgunek, gero eta larriago, bahiketa-saiakerak berriro hasi zituen, bahiketen aurkako britainiar neurriak zirela eta, zaila gertatu zena: soldadu britainiarrak erabat garbitutako segurtasun eremuetara mugatu ziren, Palestina osoan ezarriak zeudenak, eta aginduak betetzeko gutxienez lau pertsonako taldeetan mugitu behar izan zuten tropek. Gauzak are gehiago zaildu ziren Lehiren ekintzengatik, haien kide bat, Alexander Rubowitz, hiltzearen aurkako errepresalia gisa, ustez Roy Farran maiorrak gatibutzan hil zuena. Lehik mendeku erasoak egitea erabaki zuen eta Irgunek kezka agertu zuen, Lehik kaleetan arma guduak hasiz gero bahituak aurkitzea are zailagoa izango zelako. Lehik bere erasoak astebetez itzaltzea onartu zuen, eta Irgunek arrakastarik gabeko bi bahiketa saiakera egin zituen. Lehenean, ekainaren 22an, Poliziaren Superintendente Laguntzailea C.J.C. Pound-ek ihes egin zuen Jerusalemen bere bahitzaileengandik. Ekainaren 25ean, Jerusalemgo bahiketa-eskuadroi bat Alan Major administrari-ofiziala bahitzen saiatu zen eta buruan jo zuen mailu batekin, baina Majorrek aske borrokatzea lortu zuen. Bi eraso egin zituen Lehik Tel Aviven eta Haifan, eta bi soldadu britainiar hil eta bost zauritu zituen. Eraso horien ondorioz, segurtasun neurri are estuagoak hartu zituzten.

UNSCOPek (Nazio Batuen Erakundearen batzordea: Palestinako etorkizuneko gobernua gomendatzeko eskatu zitzaion) eskualdea bisitatu zuen, eta dei bat egin zitzaion batzordeari, zigortutako gizonen izenean esku har zezan. Uztailaren 2an, UNSCOPek kondenatuen izenean jarritako helegite bat atzera bota zuten, eta uztailaren 8an, zigorrak onartu eta hiru astera, komandanteak berretsi zituen. UNSCOPen bisita gertatu zen bitartean, exekuzioak atzeratu egin ziren.

## Bahiketa 
thumb|300x300px|Bahiketaren tokia
Zenbait aste lehenago, Irgunek Aaron Weinberg izeneko Vienako errefuxiatu judu baten berri izan zuen, Palestinara ihes egin zuena eta Netanya iparraldeko britainiar resort militarreko kanpamentu batean bulegari lanetan ari zena. Informazio hori jada ezagutzen zuen bertako SHAIko (hots, Haganahren inteligentzia taldea) komandante Jehoxua Bar-Ziv-ek. Weinberg SHAIko agentea zen, eta Bar-Ziv-ek eman zion Britainiar Armadako Inteligentzia Taldeko bi sarjenturekin, Clifford Martin eta Mervyn Paice-rekin, harreman bat hasteko ardura, kanpalekuan denbora luzea ematen baitzuten.

Sarjentuak SHAIren iritziz interesgarriak ziren, landa-segurtasuneko unitatekoak baitziren, eta Sharon barrutiaz arduratzen zen Tulkarm-go poliziarekin lan egiten baizuten. Haien egitekoa zen bertako herritarren barnean zirkulatzea eta Irgun eta Lehi eta haien jarraitzaileei buruzko informazioa jasotzea. Askotan, kale-jantziez ibiltzen ziren, eta ez zeuden bahiketa-saiakerak eragozteko asmoz egindako zutikako aginduen mende. Nabarmenki, ez zuten zelaitik irten behar izan lauko taldeetan, eta batzuetan armarik gabe joan ziren.  Weinbergek arrakasta handia izan zuen bere zereginean, eta noizbehinka sarjentuak lortu zituen Netanya hondartzara ateratzeko.

Bisita horietako batean, uztailaren 4ko larunbat gauean, Gan Vered kafetegian eserita zegoen Irgungo kide batek ikusi zituen: ingelesez hitz egiten entzun zituen eta kanpalekuraino jarraitu zien. Haren informazioan oinarrituta, handik astebetera Irgunek bahiketa prestatu zuen, kafetegira itzuliko zirelakoan.

1947ko uztailaren 11n, Irgungo gizon talde batek armak, kloroformoa, oihalak eta sokak berreskuratu zituen ezkutuko zulo batetik. Azken porroten ondoren, Netanyako Irgungo militanteak eszeptiko agertu ziren bahiketa saiakera horren aukeren aurrean. Hori zela eta, ez zuten luze jo beren aztarnak estaltzera, aurreikusita zeukaten funtzionamendu korapilatsua kontuan hartuta: ez zuten ibilgailurik lapurtu edo maileguan hartu, ezta ezagutzeko aukera gutxiago zuten bertakoak ez ziren kideak ekarri ere. Gainera, Josef Meller, Netanyako biztanlea eta Irgungo kide errekrutatu berria, bere taxi taxi beltza erabiltzeko boluntario aurkeztu zen, hiri osoan oso ezaguna zena, bahiketarako. Benjamin Kaplan-ek —Akreko espetxeko ihesalditik aske geratu zen— zuzendu zuen bahiketa operazioa. Iluntzean oinarrizko neurri bat hartu zen; taxien matrikulak aldatu egin ziren, bahiketan ez ezagutzeko.

Gau hartan, Weinberg eta bere biktimak kafetegian agertu ziren berriz. Martin eta Paice zibilez jantzita zeuden, armarik gabe, kanpalekutik at, soldadu britainiarrek handik kanpo egotea debekatuta zuten tenorean, eta ez zebiltzan laukotean. Biktimak han zeudela jakinarazi ondoren, Kaplanek bere gizonak kafetegiaren inguruan eta iparralderantz doan errepidean zehar kanpamendura bidali zituen eta bahiketa egiteko aukera baten zain egon zen. Weinberg eta bi sarjentuak gauerdia igaro arte ez ziren kafetegitik atera. Bi sarjentuek Weinberg etxera eramatea erabaki zuten kanpalekura itzuli aurretik. Mellerren taxia, Kaplan eta beste hiru barruan zituela, haien atzetik hasi zen. Atzera egin eta lau gizonak agertu ziren, pistolak eskuan eta ezkutuka, eta haien helburuei eraso zieten. Sarjentuetako batek erresistentzia egin ondoren, autoan sartzera behartu zituzten eta Mellerrek alde egin zuen. Weinberg Netanya iparraldeko baratze batean geratu zen, guardia pean, eta handik beste baratze batera eraman zuten gero, eta askatu egin zuten.

### Informazioa Irgunen eskuetara iritsi 
Ben-Gurionen planak ez zuen funtzionatu. Jaakov Txinsky Alderdi Errebisionistako kidearekin izandako bilera batean, Ben Amik esan zion Haganahk bazekiela soldadu bahituak Banairen etxepean zauzkatela. Txinskyk, informazioa gaizki zegoela jakinik ere, Netanya inguruko Irgun barrutiko komandante Avraham Assafi eman zion. Assafek bazekien bahituak ez zeudela Banairen sotoan, baina bai bahiketan erabilitako tresneria, eta pentsatu zuen haren aurkikuntzak lagundu ziezaiekeela britainiarrei bahitzaileak edo haien bahituak aurkitzen. Horregatik, frogak kentzea hitzartu zuen.

Hurrengo egunean, britainiarrek yishuv-ei emandako luzapenean, Haganahk bere bilaketa egin zezan, Netanyako bizilagunak etxeratze-agindupean jarri zituzten. Britainiarrek, Haganahko informazioaz jardunez, Banairen etxea miatzea erabaki zuten. Arratsaldeko azken orduan ibilgailu militarrez inguratuta zegoen auzoa, besteak beste, tankeez eta auto blindatuez. Banai eta haren ingurukoak miaketak hasi ahala atxilotu zituzten. Hala ere, ordurako ekipamendua aterata zegoenez, ez zuten deus aurkitu.

Denbora guztian bahituak leuntze-plantan eduki zituzten. Kloroformoz drogatu ziren bahiketan eta, hara iritsi zirenean, Kaplanek esan zien bahitu egin zituztela. Bahiketa egunean Tel Avivetik iritsitako Amichai Paglin Irgungo operazio buruaren aholkuz, amu bat moldatu zuten: bahiketa tresneriaz kargatu eta Herzliyara bidali zuten *pick-up* kamioi bat, eta han utzi zuten hondartzan, arrasto garbiak utziz. Bunkerrera oxigeno tankeak eramatea ere hitzartu zuen Paglinek, Tel Avivera itzuli aurretik.

### Poliziak bahituak ia-ia aurkitu zituen 
Bahituak zeuden diamanteak leuntzeko lantegia bi aldiz miatu zuten britainiarrek, baina bi-bietan alferrik ibili ziren.

Paglin joan eta ordu gutxira, bahituak aurkitzea ekar zezakeen gertakari bat gertatu zen: lantegiko bi begiratokiek polizia auto bat sumatu zuten ingurua patruilatzen. Lantegirantz zihoan beldurrez, ezkutatu egin ziren. Polizia autoa ohiko patruilan zihoan eta bere bidea jarraitu zuen, baina ondoko lantegiko zaindariak leihotik irrist egiten sumatu zituen, lapurrak zirelakoan, poliziari deitu zion.

Egun buruzuri batean poliziak agian ez zukeen haren mezua serio hartuko, baina horretan, talde handi bat bidali zuten ikertzera, kaleko jantziekin zihoan polizia batek lagunduta. Lantegia miatu egin zuten. Hala ere, zentralaren jabeetako batek, Irgunek bere jabetzaz baimenik gabe egiten zuen erabileraren berri ez zuenak, inuzenteki konbentzitu zituen han ez zegoela deusik kezkatzeko. Ezer aurkitu ez zutenez, poliziak lekutik alde egin zuen.

Gerora, patruila britainiar batek bigarren aldiz miatu zuen lantegia. Soldaduek bultzaka ateak irekitzen zituzten bitartean, barruan zegoen Irgungo zaindari batek entzun eta atzeko leiho batetik ihes egin zuen. Soldaduek entzun eta lantegiko zoko-moko guztiak miatu zituzten, baina ez zuten eskotila topatzea lortu.

## Urkatzeak 
### Haviv, Weiss eta Nakarren exekuzioa 
Uztailaren 16an, hiru egunen buruan, Netanyaren inguruko etxeratze agindua kendu zuten, herria bera bakartuta geratu bazen ere. Bilaketak arrakastarik gabe jarraitu zuen, baina kordoia bi asteren buruan altxatu zuten, uztailaren 26an. Ben Amik balioetsi zuen britainiarrek kondenatuak urkatzea ebatzi zutela, bahituentzat arriskutsua izan arren. 

Ben Amiren erantzuna zuzena izan zen. Uztailaren 27an, irrati-iragarki ofizial batek esan zuen Alan Cunninghamek eman zuela uztailaren 29an egitekoak ziren exekuzioak egiteko agindua. Acreko espetxeko superintendente G.E.G. Charltonek exekuzioen buru izateari uko egin zion, modu tradizionalean egin beharrean ezkutuan egin behar zirelako, exekuzio-data nahiko aurretik iragarrita eta kondenatuen familiek ekitaldia baino lehen bisitatzeko baimena emanda. Ondoren, kargutik kendu zuten. Espetxeetako inspektore Hackett jauna ordezko superintendente izendatu zuten, eta bera Andrew Clowrekin batera, Nabluseko kartzelako superintendentea, urkatzaile nagusi aritzekoa zen. Uztailaren 28an iragarri zuten hurrengo egunean hilko zirela hirurak. Iragarpenak zulo bat egin zuen Jixuv osoan. Jitzhak Herzog Agentzia Juduak eta Palestinako errabino buruzagi ashkenaziak azken helegiteak egin zituzten gizonen bizitzak libra zitezen, baina alferrik. Irgunek berehala berretsi zuen bahituak ere erantzun gisa hilko zirela ohartarazi zuela. Britainiar indarrek azken zangako bilaketak egin zituzten Jerusalemen, Kfar Saban eta Ness Zionan bi sarjentuentzat.

Uztailaren 29ko egunsentiarekin, Haviv, Weiss eta Nakar exekutatu zituzten. Goizeko ordu bietan, Haifako errabino nagusi Nissim Ohanak bisitatu eta azken otoitzak eman zizkien, eta mezu bat eraman zien senide eta lagunei: "Ez atsekabetu gehiegi, egin duguna konbentzimenduz egin genuen". 04:00ak baino lehentxeago, espetxeko superintendentea, goi kargudun militar eta polizialekin batera, heriotzaren ziegara iritsi zen. Laurak eta bostak bitartean, gizon bakoitzari urkamendiraino lagundu eta urkatu egin zuten. Urkamendira hurbildu ahala, *Hatikvah* kantatu zuten, eta beste preso judu batzuk batu zitzaizkien. Gorpuak urkamenditik zintzilik geratu ziren hogei minutuz, handik jaitsi eta eraman aurretik.Arratsaldean, borrero talde bat iritsi zen. Agenteak sartu ziren, eta goizeko laurak eta bostak bitartean exekutatu behar zituztela jakinarazi zieten kondenatuei. Haien erantzuna *Hatikva* eta beste kanta batzuk ahots indartsuetan kantatzea izan zen. Ondoren, urkatzeak lauretan hasiko zirela oihukatu ziguten, ordena honetan: Avxalom Haviv, Meir Nakar, Jaakov Weiss. Gaineratu zuten: 'Gure odola mendekatu! Mendeka ezazue gure odola!' Bat-batean oihu egin genuen: 'Izan sendo! Zuekin gaude, eta milaka gazte judu zuekin daude espirituz". "Eskerrik asko" erantzun zioten eta abesten jarraitu zuten. Ordu bietan urrutitik ezagutu ezin izan genuen errabino sefardi bat [Nissim Ohana errabinoa] ekarri eta 15 minutu egon zen ziegan. Goizeko lauretan Avxalom *Hatikva* kantatzen hasi zen, eta geu ere ozen hasi ginen, barren kontra estutuz. Bat-batean, polizia armatuak hurbildu ziren gure ziegatik gertuko bisitarien hesira. 04:03an Avshalom urkatu egin zuten. 04:25ean Meirren kantaldi indartsuak astindu gintuen. Arnasa hartu ezinik, halere, bat egin genuen. 04:28an urkatu zuten. Bostetan Yaakoven ahotsa, oraingoan bakarrik, gure ziegan sartu zen, *Hatikva* kantatuz. Berriz ere bat egin genuen harekin. Handik bi minutura urkatu egin zuten... Egunsentian espetxezainei jakinarazi genien, zaindari arabiar baten bidez, ez genuela erantzukizunik izango kartzelako patiora sartzen ausartzen zen ezein ingelesen bizitzan. Barau bat deklaratu eta otoitz egin genuen. Geroago, goizean, honako inskripzio hau aurkitu genuen kondenatuen ziegako horman: 'Ez dituzte Aberriko gazte hebrearrak beren urkatzeekin ikaratuko. Milaka dira gure pausoak jarraitzen dituztenak”. Ondoan Irgun insignia zegoen eta haien hiru izenak exekutatu zituzten ordenan".Uztailaren 30ean, Safeden lurperatu zituzten hiru gizonak. Haien hileta-kortegea ibilgailu militar batek zuzentzen zuen. Safedeko judu guztiak hiletara joan ziren.

### Paice eta Martinen hilketak 
Hiru gizonak exekutatu behar zituztela eta gaueko 23:00etan herrialde osorako etxeratze agindua ezarriko zela zioten albisteak filtratzen hasi zirenean, Paglin film batean zen. Deitu eta albistea jakindakoan, Beginen etxe segurura joan zen presaka; hor, bere goi aginteko kideekin elkartu, zalantzak sortzen ari zitzaizkielako britainiarrekin eta Haganahrekin alerta gorenean sarjentuak urkattzearen bideragarritasuna. Paglinek —aurreko sei hilean goi agintariak britainiarren kontrolpeko eremuetara sartzea debekatu zitzaion— operazioa bere kabuz hartzeko eskatu zuen. Sarjentuak planta barruan urkatu zitezkeela sinetsita zegoen, eta gorpuak laranjadi batera eraman eta bertan zintzilika zitezkeen, biak bizirik mugitzen saiatzea arrisku handiegia izango bailitzateke. Urkatzeak 'guztiok ikusteko ikasgaitzat' jo zirenez, gorpuak jendaurrean eskegita nahi zituen Irgunek. Hori hain argi zegoenez, Tel Aviveko alkate Jisrael Rokah beldur zen Irgunek hiriko plaza nagusian urkatuko ote zituen, eta Netanyan, berriz, bertako lanpara postuetan urkatuko ote zituzten beldurrez zebiltzan. Beginek Paglinen plana onartu zuen. Ondoren, Paglin etxetik irristatu eta Netanyara joan zen bere autoan: han, Irgungo lau gizon jaso zituen; Benjamin Kaplan, Joel Kimtxi, Avraham Rubin eta Josef Meller. Arratsaldean iritsi ziren diamante plantara.

behin Netanyan, ikusi zuten kaleak britainiar ibilgailu militarrez beteta zeudela; horren ondorioz, presaka zebiltzala urkatzeak azkar egiteko, horretan harrapa ez zitzaten. 18:00ak aldera hasita, Paice eta Martin, banaka, eskotilatik atera zituzten, aldameneko gelara hustu, kaputxa jantzi, eskumutur eta orkatiletatik lotu, aulki baten gainean jarri, lepoan urka-bilurra jarri eta gero, aulkiari ostikoa emanik, urkatu egin zituzten. Atera zuten lehen gizonak mezurik idatz ote zezakeen galdetu zuen, baina denborarik ez zegoela erantzun zioten. Hogei minuturen buruan, gorpuak atera zituzten.

### Gorpuen mugimendua 
thumb|300x300px|Sarjentuen gorpuak urkatu zituzten zuhaiztia
Biharamunean, uztailaren 30eko goizaldean, Tel Avivetik ekarritako taxi bat iritsi zen lantegira, ezagut ez zezaten. Bitartean, Meller gorpuak lekualdatzeko bide baten bila ari zen, atxilotzeko arriskurik hartu gabe. Hainbat orduren ostean aurkitu zuten halako ibilbide bat eta 09:00etan gorpuak taxiaz eramateko agindua eman zuten. Irgun taldeak gorpuak poltsetan ezkutatu eta egun argiz atera zituen lantegitik. Horretantxe ikusi zituzten ondoko lantegietako langileek.

Horietako asko Haganahko kideak ziren, eta haietako hainbatek poltsetan zer zegoen galdetu zuten. Irgungo kideek gezurra esan zuten, poltsek armak zituztela esanez, eta une horretan langileetako batzuek konfiskatu egin behar zirela iradoki zuten. Irgungo gizonetako batek, David Daharik, pistola atera zuen, eta baten batek poltsak ukituz gero tiro egingo zuela mehatxu egin zuen; beraz, atzera egin zuten.

Hortik aurrera denbora premiazko zen Irgungo kideentzat; denbora kontua zen, argi eta garbi, SHAIri —eta britainiarrei— jakinaraztea Irgunek balizko gorpuak mugitzen zituela. Ekialderantz jo zuten, Even Jehuda herritik gertuko eukalipto-zuhaizti bateraino, Netanyatik lau bat kilometrora. Gorpuak ondoko bi zuhaitzetatik zintzilikatu zituzten eta oharrak erantsi zizkieten, honela ziotenak:Uztailaren 12tik lur azpian gatibu gordetako bi espioi britainiar epaitu dira, haien "hebrearren aurkako jarduera kriminalen" ikerketak amaitu ondoren, kargu hauengatik: 

-Hebrear aberrian legez kanpo sartzea. 

-Britainiar erakunde terrorista kriminal bateko kidea izatea, Okupazio Armada izenaz ezagutzen dena, eta tortura, hilketa, deportazioa eta hebrear herriari bizitzeko eskubidea ukatzea eragiten dituena.

-Armak legez kanpo edukitzea. 

-Juduen aurkako espioitza, kaleko jantziez.

-Aurrez pentsatutako etsaitasunezko diseinuak, klandestinoaren aurka. 

Kargu horien erruduntzat jota urkatzera kondenatu dituzte, eta beren erruki helegitea atzera bota da. Hau ez da hiru juduren exekuziorako errepresalia, "ohiko gertaera judiziala" baizik.Pertsonen aurkako mina bat ezarri zuten orduan. Lekukotasun gehienek diote gorputzen azpian lurperatu zutela, bertatik jaits litzakeen edonorentzako arrisku moduan.

## Erreakzioak Palestinan 
Uztailaren 30eko 11:00etan Irgunek publikoki iragarri zituen urkatzeak, bere irrati klandestinoan eta Palestina osoko hormetan itsatsitako karteletan iragarkia jarriz. Erresuma Batuko segurtasun indarrak eta Haganah buru-belarri aritu ziren gorpuen bila, baina eguna amaitzerako ez zituzten aurkitu. Landatu zuten meatzeak Haganahko patruila bat zauritu zezakeenaren beldur, Irgunekoek Netanyako udalari telefonoz deitu zioten, gorpuen kokapena eta meategiari buruzko abisua emanez.

Uztailaren 31ko goizeko 07:00etan, Asentamendu Juduko Poliziaren patruila batek aurkitu zituen gorpuak, eta abisua zela eta, argi geratu zen. Laster iritsi ziren bertara Erresuma Batuko soldaduak, Yishuveko ordezkariak eta kazetariak. Ikusi zuten gorpuak zati batean biluztuta zeudela, alkandorak buruan bilduta eta gorpuak "belztuta, odoletan" agertzen zirela.

Inguruak ondo aztertu ondoren, agintean zegoen ofiziala, D.H. Galatti kapitaina, Clifford Martinen gorpua mozten hasi zen, zutoin bati lotutako labana bat erabiliz. Erori zenean, meategiak alde egin zuen, Martinen gorpua txiki-txiki eginda utzirik eta Paiceren gorpua eskegita zegoen zuhaitza albotik joz. Atzera salto egin arren, aurpegian eta sorbalda batean zauriak izan zituen kapitainak.

Palestinako Poliziaren txosten baten arabera:Bi eukaliptotik zintzilik zeuden bost metroko aldearekin. Haien aurpegiak oso bendatuak zeuden, beraz, ezinezkoa zen haien ezaugarriak bereiztea... Haien gorputzak kolore beltz lodia zuen, eta odolak behera egin zuen haien kokotsetan; horregatik, hasieran iruditu zitzaien tiro egin zietela. Prentsari espektakuluaren argazkiak egiteko aukera eman zioten. Hori egin zenean, gorpuak moztea erabaki zen. REko [Errege Ingeniariak] kapitainak eta CSMk [konpainiako sarjentu nagusia] eskuineko eskuaren gorputzari eusten zion zuhaitzari adarrak kendu zizkioten, eta zerra batekin zintzilikatutako soka mozten hasi. Gorpua erori zenean, leherketa handi bat izan zen. Bi zuhaitzak erabat lehertuta zeuden eta ba zeuden [sic] krater handiak, sustraiak egondako tokietan. Gorpu bat aurkitu zuten handik hogei bat metrora, modu ikaragarrian askatuta... Beste gorpua deseginda zegoen, eta handik 200 metrora ere jaso zituzten puxkatxoak.Netanya osoan gorpuei buruzko berriak ezagutu ahala, bizilagunak, errepresalien beldur, janaria hornitzen hasi ziren eta batzuk hiritik alde ere egin zuten. Zurrumurru faltsuak ez sinesteko deia egin zien udalak bizilagunei.

Xmuel Katzek adierazpen bat eman zion Irgungo prentsari:Ez dugu onartzen alde bakarreko gerra-legerik. Britainiarrek erabakitzen badute beren herrialdetik irteteko bidea urkamendiaren eta aita, ama, emazte eta maitaleen negarraren bide batek markatua izan behar duela, orduan ikusiko dugu ez dagoela inolako arraza-bereizkeriarik. Urkamendiak ez dira denak kolore batekoak izango... Prezio osoa ordainduko da.Lehen erantzuna Ben-Amiren eskutik etorri zen, "herri honetan gaur arte egindako krimen guztien artean hau da arbuiagarriena, gure askapen gerra zikinduz... Deklaratzen dut gure populazioaren gehiengoak ahalegin desesperatuak egin zituela bahitua askatzeko eta triskantza hori saihesteko".

Jishuveko erakunde ofizialek antzeko erantzunak eman zituzten, egileak bi pertsona errugaberen hiltzaile gisa kondenatuz, beren gain hartu baitzuten bizitzaz eta heriotzaz erabakitzeko eskumena.

### Erresuma Batuko segurtasun indarren errepresaliak 
Uztailaren 31ko arratsean, polizia eta soldadu britainiar taldeak Tel Aviveko arrapaladan joan ziren, denda eta autobusetako leihoak hautsiz, autoak irauliz, taxi bat lapurtuz eta komunitate juduko kideei eraso eginez. Judu gazteen taldeak kalera atera ziren orduan, eta polizien oinetako patruilak harrikatzen hasi ziren; gero, hiritik erretiratu zituzten. 

Harrikaden berri izatean, aginduen zain egon gabe, Citrus Houseko segurtasun esparruan aldi baterako egoitza zuten polizia mugikorreko unitateetako kideak Tel Avivera joan ziren autoz, sei ibilgailu blindatutan. Polizia horiek bi autobusen aurka tiro egin zuten, eta judu bat hil eta beste hiru zauritu zituzten lehen autobusean, eta beste hiru judu hil zituzten bigarrenean. Pasadizokoei ere oldartu zitzaizkien poliziak, erakusleihoak txikitu zituzten, eta bi kafetegitan sarekada egin eta haietako batean granada bat leherrarazi zuten. Kafetegi batean, judu bat bahitzen saiatu ziren, eta mezenasek jipoitu egin zituzten. Bost judu hil eta hamabost zauritu ziren.

Hilketen erantzuleak nor ziren bilatzen saiatu ziren ikertzaileak, auto blindatu bakoitzaren pistolak eta munizioa aztertuz, baina pistolak garbitu eta munizioa birjarri zuten. Egia jakin behar zuten patruila mugikor erregularretako kideak galdekatu zituzten, baina uko egin zioten inolako informaziorik zabaltzeari. Azkenean, polizia gutxi batzuk diziplinatu zituzten, eta Lydda polizia mugikorren unitateak eraberritu zituzten, baina ez zen kargu penalik aurkeztu.

Abuztuaren 1ean, Paice eta Martin Ramleh Commonwealtheko Gerrako Hilobien Batzordeko hilerrian lurperatu zituzten, Poliziaren errepresalietan hildako judu batzuen aldeko hiletan, berriz, doluak eta poliziak berriro egin zuten talka; judu bat hil zuten, eta beste 33 judu zauritu.

### Gobernuaren erreakzioak 
Abuztuaren 5ean, britainiarrek 35 buruzagi politiko judu atxilotu zituzten Palestinan, guztiak alderdi errebisionistako edo sionista jeneralen alderdiko eskuineko adarreko kideak. Netanyako, Tel Aviveko eta Ramat Gango alkateak izan ziren atxilotuetako batzuk, "terroristekin harremanetan jartzeko gai izateagatik ezagunak" zirelako. Epaiketarik gabe atxiki zituzten Latrungo atxilotze esparruan. Halaber, Erresuma Batuko agintariek iragarri zuten aurrerantzean judu palestinar guztiei debekatu zietela herrialdetik irtetea, beste abisu bat eman arte. Betar gazte mugimendu errebisionista Irgun eta Lehi errekrutatzeko gune emankor gisa legez kanpo uzteko aspaldiko plana ezarri zuten. Betarren egoitza nagusia okupatu zuten, eta errebisionisten egunkariak itxi zituzten. 

Cunninghamek Britainiar Armadari juduen etxeak eraisten hasteko baimena eman zion, aurretik juduen matxinadan erabili ez zuen taktika. Ohiko bilaketa batean arma katxe bat aurkitu zuten etxe judu bat eraitsi zuten Jerusalemen, abuztuaren 5ean.

## Erreakzioak Britainia Handian 
### Erreakzio publikoa eta mediatikoa 
Irgunen aurkako gaitzespenak Britainia Handiko gizartearen eta komunikabideen atal guztietatik iritsi ziren. *Hilketa* *Palestinan* izenburupean, *The Times* egunkariak honako hau aipatu zuen titularraren azpian: «zaila da kalkulatzea zer kalte egingo zaion kausa juduari, herrialde honetan ez ezik, mundu osoan ere, bi soldadu britainiarren odol hotzeko hilketak... *The Manchester Guardian*, gobernuari Palestinatik alde egiteko ordua zela eskatzearekin batera, urkatzeak "nazio juduarentzat gobernu britainiarrarentzat baino kolpe handiagoa" zirela adierazi zuen.

### Britainiar juduek Irgun gaitzetsi 
*The Jewish Chronicle*k eman zuen kontuaren berri. Pasarte batean, JCk anglo-juduen lotsa azaldu zuen ekitaldiarekiko: "Nahiz eta Britainia Handiko publiko orokorrak onartzen duen herrialde honetako juduak ezinean dabiltzala haserrealdiak saihesteko, Britainiar juduek ezin dute lotsaren sentimendu sakona besterik sentitu hilketa horiek egin direlako". Kexu agertu zen Harold Soref, *The Jewish Monthly* aldizkariko editorea: "Hitlerren biktimak herri irudimenean eta sentimenduan ordezkatzen ari dira Zvai Leumi Irgunekoen biktimengatik".

John Shaftesley *The Jewsih Chronicle*ko editorearen hitzak, anglo-juduen higuina artikulatzearekin bat, gizarte britainiarrari "bi sarjentu britainiarren odol hotzeko hilketaren errua" anglo-juduei ez leporatzeko, edo komunitatearen aurkako mendekua bilatzeko erregu gisa ere interpreta daitezke. Shaftesleyren erregua batzuek ez zuten aintzat hartu, eta 1947ko abuztuaren 1ean hasitako asteburu luze hartan, eta hurrengo aste osoan zehar, herrialde osoko judu britainiarrek gertakariaren eragin indartsua sentitu zuten, gorrotoaren, abusuaren eta, azken batean, istiluen gorakada handi bati aurre eginez.

### Istiluak 
eskuinera|thumb|Clifford Martin sarjentuaren hilarria (INT CORPS) Ramla British hilerri militarrean, Israelen
eskuinera|thumb|Mervyn Paice (INT CORPS) sarjentuaren hilarria Ramla British Military hilerrian, Israelen
Udako asteburu luze batean, 1947ko abuztuaren 1ean, ostirala, juduen aurkako bortizkeria eta istiluak hasi ziren. Tabloideeak xehetasun grafikoz eman zituzten "Irgungo hilketen" berri. *The* *Daily Express*ek argazki handi bat zeraman azalean, biktimak eskuak bizkarrean lotuta aurkitu zituzten bezala erakutsiz, alkandorak buruan bilduta eta eukaliptoetatik zintzilik titularraren azpian: "Britainiar urkatuak: mundua asaldatuko duen irudia". Bortizkeria Liverpoolen hasi zen, eta, ondoren, Britainia Handiko hiriguneetan zehar hedatu zen, Londrestik Glasgowraino.

Sinagogak eta Britainia Handian zehar erraz ezagutzen diren juduen jabetzak eta sinboloak erasotzaileen jomuga izan ziren. Hendonen, Londresen, Raleigh Closeren sinagogako leihoak apurtu zituzten eta paper zati bat aurkitu zuten "Juduak bekatua dira" hitzekin. Blackpool eta St John's Wood sinagogek telefono deiak jaso zituzten, lehertuko zituztela mehatxatuz, eta Plymouth Synagogueko hormak erasotu eta seinale eta lelo antisemitez markatu zituzten: "Urkatu judu guztiak" eta "Suntsitu Judah". Juduen aurkako beste eraso batzuetan, hilerri judu bateko hilarriak Birminghamen erauzi ziren, "Hitler zuzen zegoen" Ipar Galesko jabetzetan pilatu zen, eta Halifax, Pendleton, Lancashire, Bolton, Holyhead eta Southendeko jabetza juduak ere erasotu zituzten. Beste gertakari batean, JCko ordezkariaren Cardiffko etxeko atzeko atean "Juduak - Hitler kuttuna" markatu zuten. 1947ko abuztuaren 5ean, *The Times* eta *The* *Jewish Chronicle*-k jakinarazi zuten Ecclesen (Manchesterretik gertu) 700 pertsonako jendetzak "kolpe bakoitza txalotu" zuela, harriek juduen jabetzako leihoak txikitzen zituzten bitartean.

#### Liverpool 
Istiluak izan ziren West Derbyn (Liverpool, Ingalaterra): sinagoga bat erre zen; Glasgown (Eskozia), "adreiluak bota ziren juduen dendetako leihoetara"; eta Liverpoolgo hiri barnean, "jabe juduen ehundik gora leiho txikitu ziren". Matxinada Liverpoolen izan zen gogorrena eta luzeen iraun zuen: Bost egun baino gehiagoz hiriak bortizkeria eta arpilatzeak ikusi zituen, eta alkateak dei bat egin zion hiriari "poliziari laguntzeko, ustez juduen jabetzakoak ziren ondasunen eta saltokien aurkako erasoen prebentzioan". Guztira 300 jabetza judu baino gehiago kaltetu zituzten Liverpoolgo istiluek, eta Poliziak 88 atxiloketa egin zituen. Zalapartari bati, Jack Piggotti, sei hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zionez, mafia bat zuzentzeagatik eta juduen jabetzako denda bateko leihoa txikitzeagatik, epaile batek ohartarazi zuen ez zegoela "aitzakiarik juduen aurkako manifestazio horietarako —britainiarren aurkakoak eta abertzaleen aurkakoak dira biak—".

### Bortizkeria antisemitaren salaketak 
Istiluak bai anglo-juduek, bai ez anglo-juduek  gaitzetsi zituzten. Iskanbilen larritasunaren adierazle garbian, James Chuter Ede Barne idazkariak idatzizko adierazpen bat egin zuen Legebiltzarrean, auziaren inguruan.

*The Manchester Guardian*-ek (*The Guardian*-en aurreko  izena, egoitza nagusia Londresera eraman aurretik) "lotsagarritzat" jo zuen indarkeria.

*The Jewish Chronicle*, Shaftesley editore izendatu zutenetik sarritan ildo editorial zorrotz eta sentikorra agertu zuena anglo-juduek gizartean zuten tokiari zegokionez, iskanbilak eragin zuen, herrikideek anglo-juduei emandako tratuarekiko haserrea eta desilusioa esplizituki adierazteko.

Judu zerbitzari ohien elkarteak Zenotafioaren plintoan lore-koroa bat jarri zuen testu honrekin: "Martin eta Paice sarjentuen oroimenez, Palestinan beren betebeharra egiten hil baitziren. Indar britainiarreko juduek zerbitzukide ohien partez".

## Ondorengoak 
UNSCOP batzordeak, garai hartan Palestinan jarduten zuenak, ezin izan zion muzin egin ekitaldiari. Hala ere, laster eklipsatu zen *Exodus*en gaineko krisi berri baten ondorioz, Haganahk operatutako itsasontzi bat, 4.500 judu desplazaturekin, Frantziatik abiatu zena eta Palestinarako sarrera ukatu zitzaiona, horren ordez, Port-de-Bouc-era bidalia izan zen.

Erresuma Batuak Palestina ebakuatzeko hartutako erabakian faktore nagusitzat jo dute sarjentu britainiarrak urkatzea. J. Bowyer Bell-ek "Mandatuaren bizkarra apurtu zuen lastoa" bezala aipatu zuen afera, eta Palestina ebakuatzeko adostasun bat ekarri zuen faktore garrantzitsu bat zela idatzi zuen. 1961ean, Arthur Creech Jonesek, 1947an Britainia Handiko Idazkari Koloniala izandakoak, idatzi zuen urkatzeek eragindako "britainiar pazientziaren eta harrotasunaren aurkako kolpe hilgarria" izan zela britainiar kabinetea 1947ko irailean Palestina ebakuatzeko erabakira bultzatu zuten lau faktore nagusietako bat, beste hirurak arabiarren eta juduen aldarrikapen politiko zurrun eta bateraezinak izanik, Palestinako goarnizio handi bat geldiarazteak juduen matxinadari aurre egiteko duen presio geldiezina eta erresistentzia sionista handiago baten mehatxuak eta gobernu arabiarrak 1939an jada porrot egin zuen gobernu zuriaren aurkako kritikak. Archer Cust koronelak, Palestinako idazkari nagusiaren laguntzaile nagusi izandakoak, "Bi sarjentu britainiarren urkatzeak ezerk baino gehiago egin zuen guri hanka eragiteko" esan zuen 1949an n emandako hitzaldi batean.

Menachem Beginek *The Revolt* ("Matxinada") liburuan adierazi zuen «ekintza krudela» izan zela Palestinako erretiratze britainiarrean balantza irauli zuen gertaeretako bat. 1991n bere bizitzako azken elkarrizketan, Beginek sarjentuak urkatzeko erabakia Irgungo komandante gisa hartu zuen erabakirik zailena izan zela esan zuen, baina "ekintza basatiaren ondoren Palestinan juduen urkatze gehiagorik ez zela egon" esan zuen. Irgungo goi-aginteko kide ohi Xmuel Katzek geroago esan zuenez, "Britainiarrek ulertu zuten Olei Hagardom urka-bilurrera joan ondoren burua tente zutela eta sarjentuak urkatu ondoren, ez zegoela eskaladarako tarte gehiagorik. Jokoa amaitua zen”.

1948ko azaroko gutun batean, Robert A. Lovett-ek, AEBetara sartzeko Menachem Beginentzako bisa bati buruz, Britainia Handiarekin gatazka bat sor zezakeela idatzi zuen, Beginek Irgunen ekintzekin bat egin zuelako, Paice eta Martinen urkatzeak barne. 

Bernice Rubensek gertaeraren bertsio fikzionatu bat irudikatu zuen ''The Sergeants' Tale* eleberrian.

Sarjentuen oroimenezko zuhaizti bat ezarri zen Netanyan eta oraindik ere dirau.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Begin, Menachem (1977). *The Revolts''. ISBN 0-440-17598
* Zadka, Saul (1995). Blood in Zion: how the Jewish guerrillas drove the British out of Palestine (ingelesezko lehen edizioa). Londres, Washingto: Brassey's. ISB: 978-1-85753-136-7.

## Ikus, gainera 
* Kaporalen hilketak

## Kanpo estekak