open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
E eguna (hizkera militarra)

**E eguna** esaera (ingelesez, *D-Day*; frantsesez, *jour J*) kontzeptu militar bat da. Operazio bat egiteko eguna zehazteko balio du, eguna sekretuan mantenduta. Era berean, O-Ordua eta M-Minutua erabil daitezke zehaztasuna eskuratzeko.

Izena famatua egin zen Bigarren Mundu Gerran Normandiako Lehorreratzea izendatzeko erabili zelako, 1944ko ekainaren 6an. Hasiera batean, egun bat lehenago izan behar zuen, baina eguraldiak ez zuen lagundu eta Dwight D. Eisenhower jeneral estatubatuarrak egun bat atzeratu behar izan zuen. Ekainaren 6an, *Overlord operazioa* hasi zen, gauez. Gau hartan, estatubatuarren 101. eta 82. aire bidezko dibisioak jaurti ziren. Haien lana alemaniarren babes barreraren zati bat indargabetzea zen. Egun hartan, tropa aliatuak Frantziako ipar kostaldean sartu zirenean, alegia, Alemania naziak okupatutako Europa kontinentalaren askapenaren hasiera izan zen.

## Ikus, gainera 
* Normandiaren inbasioa
* Bigarren mundu gerra

## Kanpo estekak 
* D Egunari buruzko artikulua *Argia*n
Mycobacterium

***Mycobacterium*** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Aerobioak dira eta hazkuntza oso motela dute, 16-24 orduoro ugaltzen baitira (*Escherichia coli*, aldiz, 20 minutuoro erdibidetzen da). Ez dira mugikorrak eta ez dute esporarik sortzen.

Genero honetako bakterioek berezko ezaugarria dute: zelula horma oso berezia. Izan ere, *Mycobacterium* guztiek zelula horma lodia daukate, lipido asko duena; lipido hauen artean azido mikolikoak eta argizariak nabarmentzen dira (azido mikolikoek izena ematen diote *Mycobacterium*-i). Osaketa berezi hori dela eta, bakterio hauek ez dira ongi tindatzen Gram tindaketarekin, eta tindaketa bereziak erabiltzen dira mikroskopioan ikusteko (Ziehl-Neelsen-ena, adibidez).

Genero honetako espezie gehienak saprofito ez-kaltegarriak dira, lur zoruan edo uretan bizi direnak. Patogenoen artean tuberkulosia eta legenarra eragiten dutenak besterik ez daude.

* tuberkulosia eragiten duten espezieak hauek dira: *Mycobacterium tuberculosis*, *Mycobacterium bovis*, *Mycobacterium africanum* eta *Mycobacterium microtti*. Sarritan espezie guzti hauek "*Mycobacterium tuberculosis*-aren taldean" elkartzen dira.

* legenarra sortzen duen bakterioa *Mycobacterium leprae* da. Bakterio hau zelula barneko parasito hertsia da, eta orain arte ezin izan da laborategiko hazkuntza-inguruetan kultibatu.

*Mycobacterium* patogenoek erresistentzia handia diote botika askori. Haien zelula horma hain lodia eta sendoa izanik, zelula horma desegiten duten antibiotikoak (penizilina edo zefalosporinak, kasu) ez dira erangikorrak bakterio hauen aurka.
Al Batinah

**Al Batinah** (arabieraz: الباطن, **Al Bāţinah**) Omango eskualdetako bat da. Hiririk garrantzitsuena Sohar da. 2003an 653.505 biztanle zituen 12.500 kilometro koadrotan banatuta.

Eskualde honen barnean 12 wilayat daude, gehien dituen eskualdea: Sohar, Ar Rustaq, Shinas, Liwa, Saham, Al Khaburah, As Suwayq, Nakhal, Wadi Al Maawil, Al Awabi, Al Musanaah, Barka.

## Kanpo estekak
Al Wusta

**al-Wusta** edo **al-Awsad** (arabieraz: الوسطى، الاوسط‎, *zentrua*) izenarekin honako eskualdeak ezagutzen ditugu:
* **Al Wusta**, Bahreingo eskualdea.
* **Al Wusta**, Omango eskualdea.
* **Nilo Urdina**, Sudango estatua.
Al Wusta (Oman)

**Al Wusta** () Omango 11 gobernoratoetako (muhafazah) bat da. 2011 arte eskualdea zen (mintaqah). 79.700 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 42.111 biztanle zituen 2010ean. Hiririk garrantzitsuena Haima da.

## Barrutiak 
Eskualde honen barnean 4 barruti (wilayat) daude:
* Haima
* Duqm
* Mahout
* Al Jazer.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Eladio Espartza

**Eladio Espartza Aginaga** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1888ko otsailaren 18a - Lesaka, Nafarroa Garaia, 1961eko martxoaren 23a) Lesakako kazetari, idazle eta politikari karlista eta frankista ezaguna izan zen.

1925 arte *La Voz de Navarra* egunkari euskal abertzaleko zuzendaria izan zen. Luze gabe, bere posizio politikoak aldatzen joan zen, espainolismo erreakzionariorantz. Raimundo García *Garcilaso*-rekin batera, Espartzak Espainiako Errepublikaren kontrako 1936ko estatu-kolperako baldintzak negoziatu eta horretarako giroa prestatu zituen Emilio Mola jeneralarekin, izua zabaltzea oinarrizko elementutzat hartuz.  

Gerra hasitakoan, nafar zutabe kolpistekin batera joan zen Gipuzkoan barrena, eta berberak antolatu zuen euskarazko liburuen erreketa, Ixaka Lopez Mendizabalen Tolosako liburutegiko aleak, nabarmenen; "su garbitzaile" deitu zion. 1937an, Arabako gobernadore zibil izendatu zuen Franco matxinatuak. *El Diario de Navarra* egunkariko bere zutabeetan, gogor mintzatu zen 1936ko estatu kolpearen ondoren ezker kutsuko langileak heriotza zibilera kondenatzearen alde, lanposturik izatea eragotziz.

Vianako Printzea erakundeko eta bere aldizkariaren zuzendaria izan zen 1940 eta 1955 artean. Honez gain, Euskaltzaindiko kidea izan zen (euskaltzain urgazlea izan zen) sei urtez (1941-1947), baita *Diario de Navarra* egunkariko zuzendariordea ere.

## Obra 
*Pampiña* antzezlana saritu zioten 1922. urtean.

Obra nagusiak: 
* *Los Caminos del Señor* (1922), 
* *Nere* (1928), 
* *La Dama del Lebrel Blanco* (1930), 
* *Discurso sobre el Fuero de Navarra* (1935)
* *La isla de los sueños* (1940),
* *Tu hermosura* (1940), 
* *Junto a las nieblas*, 
* *Pequeña historia del Reino de Navarra. El rey, el fuero, la cruzada*. Ediciones Españolas, Madril, 1940. 148 or.
* *Nuestro Francisco Javier* (1941).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak
Vivar

**Vivar**, baita ere **Vivar del Cid** izenaz ezaguna, Quintanilla Vivar udalerriaren barnean dagoen herrixka bat da, Gaztela-Leongo autonomia erkidegoan, Burgosko probintzian. Herrixka honetan, Rodrigo Diaz jaio zen, gazteleraz Cid Campeador izenaz ezaguna egin zena. Herrixkak, 140 biztanle baino ez ditu.

## Egoera administratiboa 
Tokiko Entitate Txikia.

## Jaiak eta ospakizunak 
* Paduako San Antonio (Ekainak 13)
* Rodrigo Diazen omenezko jaiak Uztaila (Erdi ARoko afariak)
* Ostegun Santua hiru erorketen prozesioarekin
* San Mikel goiaingeruaren jai patronalak Irailak 29

## Ibilbideak 
* "Cid"-aren ibilbidea bertatik abiatzen da.

## Toki interesgarriak 
* San Migelen eliza
* "Cid"aren omenezko monumentua
* Arantzako Andre Mariaren komentua (Pedro Lopez Padilla eta bere emazte Isabel Pacheco Padillak sortua, 1477an. Bertako liburutegian "Cantar del Mio Cid" izeneko idazki ospetsua gorde zen
* "Cid"aren errota. Bertatik abiatzen da Cidaren ibilbidea.

## Kanpo estekak 
* Camino del Cid
* Vivar del Cid, webgune ofiziala
Planxty

**Planxty** Irlandako musika taldea da, folk arloan ibilitakoa.

Kildare eta Dublin aldean 1972an sortu ondoren 1983 arte aktibo ibili ziren. 2004an batu ziren berriro eta kontzertu batzuk eman zituzten.

## Taldekideak 
* Christy Moore — ahotsa, gitarra akustikoa eta bodhran
* Dónal Lunny — bouzouki eta gitarrak
* Andy Irvine — ahotsa, mandolina, mandola, bouzouki, zarrabete, harmonika
* Liam O'Flynn — gaita, flauta

## Diskografia 
# *"Planxty"* (1973).
# *"The Well Below The Valley"* (1973).
# *"Cold Blow And The Rainy Night"* (1974).
# *"The Planxty Collection"* (1976).
# *"After The Break"* (1979).
# *"The Woman I Loved So Well"*(1980).
# ''"Words & Music"' (1983).
# ''"Live 2004"' (2004).

## Ikus, gainera 
* Irlandako musika.

## Kanpo estekak
Amaren Alabak

**Amaren Alabak** sei zuberotar emakumek osatutako musika talde berezia da. *A capella* kantatuz, emanaldietan kantuak koreografiaz laguntzen dituzte, eszenografia xume batekin.

Nagusiki euskaraz kantatzen badute ere, erdaretako kantoriak ere sartzen dituzte beren errepertorioan, hala nola frantsesezkoak, okzitanierazkoak, gaztelaniazkoak eta portugesezkoak. Zuberotar tradizioko kantu moldea eta eragin modernoak nahasten dituzte.

2019an hiru abestitako EPa atera zuten Jon Jupiterrekin batera.

## Taldekideak 
* Maider Bedaxagar
* Graxi Bedaxagar
* Lüxi Agergarai
* Arantxa Camus
* Ihitz Iriart
* Maika Etxekopar

## Diskografia 
* *Anderegatik* (2007, ZTK Diskak)
* *Plazandere* (2013, ZTK Diskak)
* *COUPAGES#3* (2019, Bidehuts) - Jon Jupiter eta Amaren Alabak

## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Folk musika
* Zuberoako musikarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Maider Bedaxagarri elkarrizketa, *Argia* astekarian.
* Amaren Alabak taldearen orria, Myspace webgunean.
Xarnege

**Xarnege** folk musika taldea da, Gaskoniako eta Euskal Herriko tradizioak eta kultura, okzitaniera eta euskara uztartzen dituena.

Euren hitzetan, «*sharnègo* deritze ezkontide mistoen —bata euskalduna, bestea gaskoia— seme-alabei, bai eta bi kulturak elkarrekin bizi diren lekuei ere».

## Taldekideak 
* Joan Baudoin: boha, caremèra, zarrabete, flauta, ttun-ttun eta tradiziozko perkusioak.
* Lucia Longué: xirulak, besson, caremera, ahotsa, trikitia eta boha.
* Simon Guillaumin: zarrabetea eta ahotsa.
* Josean Martín Zarkok: gitarrak, bouzouki eta mandolina.
* Juan Ezeiza: bibolina, alboka, txanbela, xirula eta baxu-pedala.

## Diskografia 
* *Gaueko lan musika - Musica de contrabanda* (2004, Pyrene)
* *IXO-SHO MAXI CD* (2008, Pyrene)
* *IXO - SHO* (2010, Pyrene)
* *Talka Tum* (2014, Pagans)

## Kanpo estekak 
* Xarnege taldearen webgunea
* Myspace
Perkusio (argipena)

**Perkusio** hitzak adiera zenbait ditu:
* musikan, soinua sortzeko instrumentu bat kolpatzeko ekintza (ikus, perkusio instrumentua);
* medikuntzan, perkusioa, gorputzeko atalak arin kolpatuz egiten den esplorazio-modua;
* mekanikan, **perkusio** edo talka;
* arte martzialetan, perkusioa, teknika-multzo bat.
Oreka Tx

**Oreka Tx** txalaparta taldea da, 1997an Harkaitz Martínez eta Igor Otxoa musikariek sortutakoa. Urte horretan Kepa Junkeraren bandan sartu ziren eta ordutik eszenatokia artista ugariekin partekatu dute, beste batzuen artean; Carlos Nuñez, La Bottine Souriante, Aziza Brahim, Taraf de Haidouks, Dulce Pontes, Phil Cunningham, Manu Dibango edo Pat Metheny adibidez. 2006ean Oreka TXek Nömadak TX egitasmo zabala aurkezten du.

Honen barne 20 jaialditan saritutako filma dokumentala, disko bat eta bi zuzeneko daude: Karpa Nömada eta Nömadak TX Zuzenean. Azken hau munduan zehar eskaini dute World Music-eko jaialdi nagusienetan.

Ordutik hainbat egitasmo garatu dituzte, haien izaera berritzaile eta uztartzailea medio. Horien artean dantza, musika eta kantua batzen dituen bi ikuskizun azpimarratuko ditugu: euskal kultura tradizionala gaurkotua agertzen digun Hostoak eta herri kirolen inguruko ikuspegi artistiko bat eskaintzen duen Herritmo.

SILEX haien azken diskoa azken urteetan sortutako kantak batzen ditu eta harriaren sonoritatea du ardatz. Kalakan hirukotea, Alos Quartet soka laukotea eta We Are Standard taldearen kolaborazioak aurki daitezke bertan eta euskarazko disko onenaren saria jaso du UFIren Musika Independentearen Sarietan.

## Diskografia 
* *Quercus Endorphina* (Elkar, 2001).
* *Nomadak Tx* (Txalapart DVD, 2006).
* *Silex* (Txalapart, 2013).
* *Koklea* (Txalapart, 2019).

## Taldekideak 
2013an kaleratutako "Silex" laneko partaideak:
* Harkaitz Martinez de San Vicente eta Mikel Ugarte - harrizko txalaparta, egurrezko txalaparta, pitak, tututofonoa, kanaberak, tokoia
* Mixel Ducau - alboka, albokotea, saxofoia, klarinetea
* Iñigo Egia - tabla indiarra, kajoia, kalabazak, bendhirra, tara, platerak, bodhrama, hang-a
* Juanjo Otxandorena - bouzoukia, baxua

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Musika tradizionala
* Folk musika

## Kanpo estekak 
* Oreka tx taldearen webgune ez ofiziala
* "Nomadak Tx" dokumentalaren webgunea
* Harkaitz Martinez de San Vicente eta Igor Otxoa: "Musika hizkuntza unibertsala dela gezur hutsa da"
La Musgaña

**La Musgaña** Gaztelako musika taldea da, folk arlokoa eta 1986an sortua. Euren herrialdeko tradizioa sustatzen dute nagusiki, munduko beste toki batzuetakoek aberasturik, eta bertako tresnen aldetik gaitak (*sanabresa* eta *charra*), zarrabetea, *rabel* edo dultzaina erabiliz, tresna modernoagoekin batera.

## Taldekideak 
* Hasierakoak:
** Carlos Beceiro - Baxu, kontrabaxu, gitarra, panderoa.
** Jaime Muñoz - Zeharkako txirula, klarinete, txirula eztia, danborra.
** Quique Almendros - *Gaita charra* (txirula), dulcimer, flauta, gaita.
** José María Climent - Bibolin, *rabel*, *arrabel*, *albogue*, *gaita de fole*, perkusioa.
** Rafael Martín - Laute, zarrabetea, bandurria, ahotsa.

* Gaur egungoak:
** Carlos Beceiro - Zarrabetea, gitarra, *cistro*.
** Jaime Muñoz - Klarineteak, flautak, gaitak.
** Diego Galaz - Bibolina.
** Jorge Arribas - Akordeoia.
** Sebastián Rubio - Perkusioa.

## Diskografia 
# *El Diablo Cojuelo* (1988)
# *El Paso de la Estantigua* (1989)
# *Lubicán* (1993)
# *Las Seis Tentaciones* (1995)
# *En Concierto* (1997). Zuzenean grabatua, tartean Barakaldon.
# *Temas Profanos* (2003)

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
*  Carlos Beceiroren webgunea
*  Jaime Muñozen webgunea
Maskat

**Maskat** (arabieraz: مسقط) Omango hiriburua eta hiririk handiena da. Omango golkoaren ertzean dago. Hiri zaharrak 25.000 biztanle besterik ez baditu ere, metropoli eremu osoak 1,28 milioi biztanle zituen 2015ean.

## Klima 
Maskatek basamortuko klima dauka, *BWh* Köppen klima sailkapenaren arabera. Uda luzea eta oso beroak izaten da, eta negua beroa. Prezipitazioa txikia da, 100 milimetro inguru urtean, eta gehiena abendua eta apirila bitartean jasotzen da. Gonu zikloiak 2007ko ekainean eta Phet zikloiak 2010eko ekainean gogor astindu zuten hiria.

## Historia 
Maskat Ekialde Hurbileko hiririk zaharrenetako bat dugu. K. a. II. mendean bazen haren berri. 1507 eta 1649 bitartean portugaldarren menpe egon zen. 1649an Saif bin Sultan imamak André Pereira dos Reisen agindupean zeuden portugaldarrak garaitu eta atzerriratu zituen. Imamak inperio bat ezarri zuen Zanzibarretik Gwadarreko hegoalderaino. Oparotasun garaia izan zen Makat eta Omanentzat.

1679an imama hil zen, eta borrokaldiak eta liskarrak jazo ziren. 1737an, persiarrek Maskat laburki inbaditu zuten. Ahmed bin Saidek persiarrak berehala garaitu zituen, eta imam izendatu zuten ondoren. Bere erregealdian, 1786tik 1792ra, Hamid bin Saidek Omango hiriburu izendatu zuen Maskat. 1853an, Omango hiriburu titulua Zanzibarri eman zion sultanak. Horren ostean, beheraldi ekonomikoa gertatu zen Omanen.

1913an, Taimur bin Faisal sultanak Maskat eta Oman izena eman zion Omango lurraldeari. Sultanak Maskat gobernatu zuen eta imamak Oman. 1950eko hamarkadan, Said bin Taimur bin Faisal sultanak herrialdea bateratu zuen gaur egungo Oman sortzeko.

## Ekonomia 
Maskateko ekonomia merkataritzan oinarritzen da. Nagusiki datilak, nakarra eta arrainak esportatzen dituzte. Petroleum Development Oman (PDO) Maskateko ekonomiaren oinarri sendoetako bat da 1962az geroztik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bastia

**Bastia** (frantsesez  eta korsikeraz eta italieraz  ahoskatua) Korsikako bigarren hiririk populatuena eta Korsika Garaia departamenduaren hiriburua da.

2005ean 42.900 biztanle zituen.

## Klima 

## Demografia 
## Bastiatar ezagunak 
* Vincent de Moro Giafferi (1878–1956), abokatua
* César Campinchi (1882–1941), politikaria
* César Vezzani (1888–1951), tenorea
* Jose Luccioni (1903–1978), tenorea
* Angelo Rinaldi (1940–2025), idazlea
* Yves Simon Paoli (1928–2018), margolaria
* Henry Padovani, *The Police* taldearen gitarra-jotzailea.
* Adil Rami, futbolaria
* Baptiste Giabiconi (1989), modelo eta abeslaria

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Erding, Alemania
*  Viareggio, Italia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bastiako udal webgunea
Corti

**Corti** Korsikako hiriburu historikoa da. Uharteko laugarren hiririk populatuena eta Korsika Garaia departamenduaren bigarrena da.

1999an 6.693 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Cortiko udal webgunea
Portivechju

**Portivechju** Korsikako hirugarren hiririk populatuena da, Hego Korsika departamenduan kokatutakoa dagoena.
thumb|ezkerrera|Portivechju|250px
1999an 10.326 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Portivechjuko udal webgunea
Sartè

**Sartè** Korsikako bosgarren hiririk populatuena da, Hego Korsika departamenduan kokatutakoa dagoena.

1999an 3.410 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Sarteneko udal webgunea
Tomas San Miguel

**Tomás San Miguel** (Gasteiz, 1953-) musikari arabarra da, musika tradizionala osagai garaikideekin uztartzen dituena, new age, jazz eta beste estilo batzuekin batera.

Piano eta akordeoi jolea da, besteak beste, eta txalapartari protagonismo berezia eman dio azken lanetan.

Madrilen bizi da aspaldi honetan.

## Diskografia 
# "Lezao" (Nuevos Medios, 1994).
# "Ten" (1998).
# "Dan txa" (2006).

## Ikus, gainera 
* Euskal Musika tradizionala

## Kanpo loturak 
* Tomás San Miguelen webgunea
* San Miguelez "Solsticio de Invierno" blogean
Johann Carl Fuhlrott

thumb|250px|Neanderthal harana.
**Johann Carl Fuhlrott** (Leinefelde-Worbis, Turingia, 1803ko abenduaren 31 - Elberfeld, Ipar Renania-Westfalia, 1877ko urriaren 17a) naturalista eta historiaurrelari alemaniarra izan zen, Neandertal gizakiaren aurkitzeagatik ospetsua.

## Bizitza 
Bonneko Unibertsitatean, natur zientziak ikasi zituen, paleontologia, zoologia, mineralogia eta botanika batipat. Lizentziatu ondoren, doktoretza egin zuen Münsterreko Unibertsitatean. Lehenengo, Heiligenstadteko bigarren irakaskuntza institutuko irakasle bezala lan egin zuen, eta, 1835. urtean Natur Historiako katedradun izendatu zuten Tubingako Unibertsitatean. 1856. urtean, Mettmann gertuko herriko mineral harrobi bateko langileek, kobazulo batean aurkitu zituzten hezur bitxi batzuk erakutsi zizkioten. Langileen ustez, hartz batenak ziren.

Fuhlrottek, baina, giza hezurrak zirela adierazi zuen, ikusi zituenean, eta, hasiera-hasieratik, oso antzinakoak zirela pentsatu zuen. Oraingo gizakien hezurdurarekiko ezberdintasun batzuk nabaritu ahal izan zituen. Horren ondorioz, Hermann Schaffhauseni, Bonneko Unibertsitateko anatomia irakasleari erakustea erabaki zuen

Ikerketa baten ondoren, 1857an, munduko zientzialari guztiei ezagutzera eman zien aurkikuntza. Euren garaikideei esan zietenez, hezur horiek beste giza espezie batenak ziren. Ideia hau ez zen polemikatik libre geratu, Bibliak adierazten zuenaren aurka baitzihoan. Rudolf Virchowk, garai hartako sendagile ospetsuenetako batek, Neandertalgo gizakia, artritisak eta rakitismoak jotako pertsona lelotzat jo zuen. Gainera, Charles Darwinen *Espezieen eboluzioa* izeneko liburua, oraindik argitaratu gabe zegoen.

Orain, biak, paleoantropologiaren sortzaileak bezala kontsideratuak dira. Neandertal izena, hezurrak aurkitu ziren tokiari dagokio. Tal hitzak, alemanieraz, harana esan nahi du. Eta haran horren izena, Neander zen, Joachim Neander teologoaren omenez.

Fuhlrott, Elberfelden, Wuppertalen hil zen, 1877ko urriaren 17an.

## Idazkiak 
* Fuhlrott, C.J. (1859) - « Menschliche Ueberreste aus einer Felsengrotte des Düsselthals. Ein Beitrag zur Frage über die Existenz fossiler Menschen », *Verhandl. Naturhist. Ver. Preuss. Rheinlande Westphalen*, 16, pp. 131-153.
* Fuhlrott, C.J. (1865) - *Der fossile Mensch aus dem Neanderthal und sein Verhältniß zum Alter des Menschengeschlechts*, Duisburg, 78 S. 2 Abb.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fuhlrott museoa
Amaren Eguna

**Amaren Eguna** urtero ospatzen den jaia da amen ohorez, herri anitzetan.

## Jatorria 
Amaren eguna Antzinako Grezian hasi zen ospatzen Rhea jainkosaren ohorez, Zeus, Poseidon eta Hades jainkoen ama, besteak beste. Erromatarrek "*Hilaria*" izendatu zuten ospakizuna grekoengandik hartu zutelarik. Martxoaren 15ean ospatzen zen Zibelesen tenpluan eta hiru egunetan zehar eskaintzak egiten ziren.

Lehenengo kristauak, jainkosa grekoari eguna eskaini beharrean, Ama Birjinaren ohorez hasi ziren ospatzen. Santutegi katolikoan, Sortzez Garbiaren eguna abenduaren 8an ospatzen da, eta Panama bezalako herri askotan oraindik ospatzen da egun horretan.

## Mundu zabalkuntza 
Anna Jarvis, Anna Reeves Jarvisen alaba eta 1858 aldean mendebaldeko Virginiako ekintzaile bat izan zen, Estatu Batuetako guda zibilean apalatxe komunitateetan osasun zerbitzu publikoa hobetzea helburutzat hartuta emakume antolakuntzan parte hartu zuen aktiboki.

Bere ama galdu zuela 1905ean, hasi zen gutunak igortzen, politiko, abokatu zein bestelako eragin handiko pertsonei Amaren Eguna maiatzaren bigarren igandean izan zedila eskatuz (Urte batzuetan bere amaren heriotzarekin bat egiten zuen datak). 1912an *Amaren Egunaren nazioarteko elkartea* sortzea lortu zuen, bere eskaera sustatzea helburu bezala.

## Datak 
Azken urteetan maiatzaren lehenengo igandea ondorengo egunetan izan zen:

* 2013: Maiatzak 5
* 2014: Maiatzak 4
* 2015: Maiatzak 3
* 2016: Maiatzak 1
* 2017: Maiatzak 7
* 2020: Maiatzak 3

## Kanpo estekak
Brake

**Brake** Alemaniako herri bat da, Saxonia Beherea estatuan kokatua, Ipar Itsasoko kostaldetik gertu, Weser ibaiaren ahoan. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta. Wesermarsch barrutiko hiriburua da nahiz eta hiri handiena Nordenham izan.

## Historia 
Lehenengo aipamena 1384ko idatzi batean dago, *brake to Harghen* bezala, baina kaiaren ondoko herri gisa aipatzen den lehen aldia 1756koa da. XIX mendean ontzigintzari esker garrantzia hartu zuen. 1814ean udaletxea eskuratu, 1835ean *kai aske* bihurtu zen eta 1856an *hiri aske* titulua eskuratu zuen. Bremen eta Bremenhaven artean egoteak toki estrategiko bihurtzen zuen eta Alemaniako itsas flotak egoitza gisa aukeratu zuen.

## Geografia 
Brake, Bremerhaven, Bremen, Oldenburg eta Wilhelmshavenek osatzen duten karratuaren erdi erdian dago. A29 eta A27 autobideak gertu ditu. Horien bidez, Bremengo aireportuarekin bat egiten du. Bere portua, oso azpiegitura ona da aire, lur, eta ur bidezko garraiobideentzako. 

thumb|ezkerrera|200px

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Brakeko Udalaren webgunea
Ingeles korno

thumb|100px|Korno ingelesa
**Ingeles kornoa** zurezko haize musika tresna bat da, oboea eta fagotarekin, orkestra sinfonikoetan aurkitzen diren mihi bikoitzeko haize musika tresnen subfamilia osatuz. Baina, oboearen hodia, haizea ateratzen dena, klarinetearen antzekoa den bitartean, korno ingelesarenak, madari itxura du.

## Musika tresna transpositorea 
Oboea baino kinta bat beherago soinu egiten du. Gainera, transpositorea da. Jotzen denak, ez da idatzita dagoen gauza berbera. Idatzita dagoena baino kinta justu bat beherago soinu egiten du. Adibidez, oboejole batek, oboe batean, do4 bat jotzeko egingo lukeen giltza konbinazio berbera korno ingelesean errepikatuko balu, fa3 bat irtengo litzaioke.

## Erregistroa 
Bere nota erregistroa mi3tik, si bemol 5era arte doa. Baina Ravelek Mussorgskiren *Erakusketa batetako margolanak* musikalanerako egin zuen orkestrazioaren arabera, ez litzateke beheko mi bemola baino gorago heldu behar.

## Orkestra sinfonikoan 
Orkestra sinfonikoetako beste musika tresna klasiko bat da. Ohi, bakarra egoten da, *piccoloa* bezala. Oboe taldearen ezkerraldean kokatzen da, zuzendariaren eskuinaldean.

## Kanpo estekak
Miami

**Miami** Floridako hiria da. 2006an 282.813 biztanle zituen. Miamiko gune metropolitarra Ameriketako Estatu Batuetako laugarren handiena da 5,5 milioi biztanle inguru dituela. Estatu Batuetako merkataritza, finantza eta gune nagusietakoa da eta "Alpha -" kategorian dago munduko hirien sailkapenean. Latinoamerikarren presentzia handia dago, batez ere kubatar inmigrazioaren ondorioz, eta horregatik "Latinoamerikako hiriburua" deitzen dute.

2008an Ameriketako Estatu Batuetako hiririk garbienari saria jaso zuen.

## Geografia 
### Klima 

## Historia 
Mila urteetan zehar Tekesta izeneko tribuak gaur egungo Miamiren inguruetan bizi izan zen. Ehundaka bizilagun zituen k.a. 500-600. urteko herri baten aztarnak topatu zituzten Miami ibaiaren bokalean.

1566an Pedro Menéndez de Avilés almiranteak, Floridako lehen gobernadorea izan zenak, Espainiako koroarentzat aldarrikatu zuen eremu guztia.

## Herri eta hiri senidetuak 
Miami ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Miami Beach
* Miami-Dade konderria

## Kanpo estekak 
*   Miamiko Udalaren webgunea
Jacksonville (argipena)

**Jacksonville** Ameriketako Estatu Batuetako herri eta hiri askoren izena izan daiteke:

* Jacksonville (Alabama)
* Jacksonville (Arkansas)
* Jacksonville (Florida): Floridako hiriburua.
* Jacksonville (Georgia)
* Jacksonville (Illinois)
* Jacksonville (Indiana)
* Jacksonville (Maryland)
* Jacksonville (Misuri)
* Jacksonville (New York)
* Jacksonville (Ipar Carolina)
* Jacksonville (Oregon)
* Jacksonville (Pennsylvania)
* Jacksonville (Texas)
* Jacksonville (Vermont)
* Jacksonville (Mendebaldeko Virginia)
* Floyd (Virginia): antzina Jacksonville izena zuen.
Zapore

**Zaporea** edo **ahogozoa** janari edo substantzia batek sorrarazten digun sentipena da, dastamenak eta usaimenak antzematen dituzten seinale kimikoei esker nabaritzen dugu. Jakien zaporea sukaldarien kezka da, baita elikagai industrien erronka zientifikoa ere. Zaporegaiak edo ongailuak, bai naturalak (bizigarriak) bai artifizialak (E zenbakiak), zaporeak nabarmentzeko edo aldatzeko erabiltzen dira.

## Oinarrizko zaporeak 
Nazioartean, 5 zapore hartzen dira oinarrizkotzat:
* gozoa (adibidez sakarosa, azukrea)
* gazia (adibidez gatza)
* mingotsa edo mikatza (adibidez kinina, garagardoa)
* garratza (adibidez limoia)
* umamia (adibidez monosodio glutamatoa)

Kultura batzuetan, beste zapore batzuk ere agertzen dira, hala nola *oliokara* (*oleagustus*) eta *sasi-tenperatura* (mendaren freskotasuna edo piperbeltzaren mina).

## Ezaugarriak 
Batez ere usaimenaren bidez antzematen ditugu zaporeak; horregatik hotzeriak edo alergiak, hau da, muki-pilaketa sorrarazten duten gaixotasunek, dastamena murrizten dute. Zaporearen mekanismoa oso sinplea da: behin ahoan sartuta, hortzek janaria txikitzen dute, eta usainak jariotzen dira. Alde batetik, usain hauek faringetik sudurrera igotzen dira usain-dastamen sentipena sorraraziz; beste aldetik, janarien substantzia kimikoak mihiaren sentsore espezifikoei eragiten diete.

Janarien "zinezko zaporea" mihiaren zenbait aldetan dauden sentsore espezifikoei esker antzematen da, sentsore hauek dastamen-papila dute izena, eta gizakiak papila horietako 10.000 inguru ditu.

## Kanpo-estekak
Araliaceae

**Araliaceae** apiales ordenetako landare familia da. Landare bizikorrak dira, horien artean daude zuhaitzak, zuhaiskak, igokariak, lianak gehienbat, eta belarkiak. Gehienak zurkarak edo zurezkoak dira eta bakan batzuk belarkarak.

Hosto iraunkorrak dituzte, txandakakoak, konposatuak edo bakunak, pinatuak edo palmatuak eta estipuladunak gehienetan.

Loreak, ginbaila motako infloreszentzietan jarriak, aktinomorfoak eta erregularrak dira, gehienetan dioikoak, batzuetan sexubakarrekoak, eta ia beti pentameroak. Kalizak bost sepalo ditu, obulutegiari soldatuak, eta korolak bost petalo aske. Androzeoak bost lorezil aske ditu, hauek petaloekin txandakatuta daude eta obarioak gainaldean duen diskoan txertatuta. Ginezeoa inferoa da, eta obulutegiak, bost karpelo konkreszentez eratuta dagoenak, bost lorexaki aske eta bost lokulu ditu eta horietako bakoitzean obulu bat (azken ezaugarri hauek familiaren bereizgarriak dira)..

Polinizazioa anemogamoa da, eta udazkenean gerta leike eulien eta liztarren ekitearen ondorioz. Fruitua baia da, edo, bestela, bost hazitako drupa eta hurrengo udaberria arte ez da heltzen.

Iturrien arabera, 49tik 70era genero eta 254-800 espezie inguru daude, jatorriz eskualde tropikal eta azpitropikaletakoak guztiak. Horren barruan huntzak (*Hedera* spp.) eta ginsenga (*Panax* spp.) daude. *Hedera helix* da Euskal Herrian dugun familiako bakarra. Ginsenga, berriz, jatorriz Koreakoa da eta erabilpen medizinal zabala du mundu osoan, batez ere medikuntza txinatarrean.

Familia hau apiaceae eta pittosporaceae familiekin harreman estuak ditu eta familia hauen arteko mugak ez daude oso zehaztuta. Horregatik kontsuta daitezkeen iturrien arabera espezie kopuru ezberdinak aurki ditzakegu. Bestalde, azken sistema berri batzuetan apiazeoen barruan sartu dituzte beste atal bat bezala. Dena dela, hau ez dute aditu gehienek onartu.
## Generoak 
* Azpifamilia Aralioideae

* Azpifamilia Hydrocotyloideae
** *Azorella*
** *Centella*
** *Hydrocotyle*
** *Platysace*
** *Xanthosia*
Mattin Partarrieu

**Mattin Partarrieu** (Hazparne, Lapurdi, 1946ko otsailaren 6a) margolaria da.

## Bizitza 
Hazparnen sortua, 4 urte zituela, bere sendia Parisera aldatu zen. Hubert pintore sonatuaren lantegian, Montparnasseko goi-mailako eskolan, eta Vergeaux eta Chamfleuryko lantegietan ikasi zituen margolaritza, grabatugintza eta litografia. 1970ean pintore gazteentzako Malakoff saria irabazi zuen, eta 1981ean Lutec akademiako urrezko domina jaso. Geroztik artearen munduko hiriburu esanguratsu anitzetan izan ditu bere lanak erakusgai, Donibane Lohizuneko Hordago galeriarekiko atxekimendu bereziarekin.

## Estiloa 
Partarrieuren estiloa behin baino gehiagotan parekatu Henri Toulouse-Lautrec-enarekin (eguneroko bizitza, kutsu onirikoa, erotikoa...), berak konparazio hau eskertzen duelarik. Halere, bere burua marrazkilaritzat du gehiago, margolaritzat baino; eta oro har bere lanek jarrera umoretsua mantentzen dute. Haietan gai rekurrentea aurkitzen dugu, bere bi munduei erreferentzia eginez: iraganeko baserri giro idilikoa, Pariseko giro kosmopolitarekin kontrajarria. Bere lan gehienetan euskaltasunari apropos eginiko keinuren bat aurkitzen dugu, detaile txikiak oro har.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Mattin Partarrieuri Argia aldizkarian
* Mattin Partarrieurekin elkarrizketa, bideoan.
Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa

**Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa**, laburturik **Errusiako SESF** Sobietar Batasuneko 15 errepubliketatik zabalen eta populatuena zen, eta Errusiar Federakundea bilakatu zen SESBen inplosioa gertatu zelarik. Hiriburutzat Mosku zuen, Sobietar Batasuneko hiriburua ere zena.

Errepublika hau 1917ko azaroaren 7an sortu zen, iraultza boltxebikean. 1918ko uztailaren 10ean Sobietar Konstituzioa onartu zelarik, Errusiako SESFaren sorrera ofizialdu egin zen. 1922an Ukrainako SES, Bielorrusiako SES eta Transkaukasiako SESFarekin batera, Sobietar Batasuna eratu zuen. Ondoren, 1924ko Sobietar Konstituzioak ofizialtasuna eman zion batasun honi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mello (mendia)

**Mello** Enkarterriko mendia da, Muskiz, Sopuerta eta Galdames artean kokatuta.

Dudatan dago Saldamando mendilerroaren jarraipena den edo berez mendikatea den. Igotzeko hiru bide daude:
* Muskizetik.
* Las Muñecasetik.
* Galdamesko Montellano auzotik.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odolaren usaina

**Odolaren Usaina** (Susa,1987), Mikel Albisuk argitaratu zuen bigarren ipuin bilduma da. Euskal literatura modernoak ipuingintzaren alorrean eman duen harribitxi handienetako bat bezala deskribatua izan da hainbatetan.

Mikel *Antza*ren ipuingintza ariketa hau, benetako gertakarietan oinarrituriko hainbat ipuinek osatzen dute. Ipuin bakoitza testuinguru eta istorio propio baten gainean eraikia badago ere, biolentziaren elementua da ipuin guztiak lan berean batzen dituen zehar-lerroko elementu harilkatzailea.

## Ipuinak 
* Elur eternalaren zuriaren pareko
* Bederatzigarren biktima
* Zurrumurrua oinetan
* Komix
* Hamalau heriotzena
* Odolaren usaina
* Eranskinak
(*irakurtzeko, jo kanpo-loturara*)

## Kanpo estekak 
* Liburua osorik, Susaren webgunean
Cobaron

**Cobaron** Muskizko auzoa da. Castro Urdialesko Ontón auzoarekin muga egiten du mendebaldean.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 138 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Historia 
1860 inguru, auzoan meategi asko sortu ziren. 1871an, Joseph Mac Lenan eskoziarrak *"Amalia Vizcaína"* izeneko meategia erosi zuen eta Kobarongo Zamatokiaren bidez meak Ingalaterrara eraman zituen. Meategi hartan muskiztar askok lan egin zuten itxiera arte.

Gaur egun, antzinako meatzaritza-paisaia pasealeku bihurtu da, administrazioak Itsas-Lur izeneko parkea sortu baitu auzoan.

## Jaiak eta ospakizunak 
Auzoko jaiak maiatzaren 1 ospatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Cerro (Muskiz)

**El Cerro** Muskizko auzoa da. San Juandik gertu dago, eta herriko udaletxea du ondoan. Egoitzaldea da, lehen herriko nesken eskola zuena.

Azken urteetan, dozenaka etxebizitza berri eraiki dira auzunearen hegoaldean, eta Muskizko udalerriaren hazkunde demografikoa eragin dute.

## Ikus, gainera 
* Muskiz

## Kanpo estekak
El Haya (Muskiz)

**El Haya** Muskizko auzoa da. Castro Urdialesko Ontón auzoarekin muga egiten du mendebaldean. Auzoa Rigada eta Kantabriako muga artean dago.

Nahiz eta orain baserri-auzoa izan, euskal foruak indarrean zeudela, auzo honetan zeuden Bizkaiko aduanak.

N-634 eta A-8 errepideek auzoa zeharkatzen dute.

## Kanpo estekak
El Pobal

thumb|El Pobaleko burdinola

**El Pobal** Muskizko auzoa da. Herriko hegoaldeko partean dago, justu Galdamesko mugan.Barbadun ibaiak auzoa zeharkatzen du eta antzinean bere uren indarra erabili zen burdinolak eginez. El Pobaleko burdinola Euskal Herrian dirauen gutxienetariko bat da, egun museoa dena. Burdinola Salazartarrek XVI. mendean eraiki zuten. Hurrengo urteetan, eraikina aldatu eta handitu egin zuten, ekoizpen-behar handiagoei aurre egiteko. XVIII. mendean bizi izan zuen burdinolak bere garairik onena. Orduan egin zituzten presa, ubidea eta tunel hidraulikoa.Auzoan XIII. mendeko El Pobaleko zubi erromanikoa dago ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  El Pobaleko burdinolaren webgune ofiziala
La Caseria

**La Caseria** Muskizko auzoa da. Auzo horretan antzinako herriko kanposantua dago.

## Inguru naturala eta kokapena 
Auzoa Muskizko erdigunetik hegoaldera dago, eta etxe sakabanatuek eta duela gutxi eraikitako txalet adosatuek osatzen dute.

Baserri-auzo honetatik hasten da Mello mendiaren igoera.

## Ikus, gainera 
* Muskiz

## Kanpo estekak
Memerea

**Memerea** Muskizko auzoa da.

Auzo honetan Muskizko eskola nagusia dago: Cantarranas izenekoa.

Auzo honetan zenbait etxegilek herritarren borondatearen aurka proposatutako etxebizitzak eraikitzeko plana auzi asko sortu ditu Muskizen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muñatoizko San Martin

**Muñatoizko San Martin** Muskizko auzoa da. Auzoa herriko ekialdean dago, Abanto-Zierbenako Las Carreras auzoarekin muga egiten du. Hemen Erdi Aroko Muñatoizko San Martin gaztelua dago.

Kotorrio ibaia, Barbadun ibaiaren ibaiadarra dena, auzoak zeharkatzen du.

## Kanpo estekak
Ad Dhahirah

**Ad Dhahirah** (; *Muḥāfaẓat aẓ-Ẓāhirah*) Omango 11 gobernoratoetako (muhafazah) bat da. 2011 arte eskualdea zen (mintaqah). 37.000 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 151.664 biztanle zituen 2010ean. Hiririk garrantzitsuena Ibri da.

## Barrutiak 
Eskualde honen barnean 3 barruti (wilayat) daude:
* Ibri
* Yanqul
* Dank.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Ibri

**Ibri** (arabieraz: عبري) Oman iparraldeko wilayat eta hiria da, Ad Dhahirah eskualdeko garrantzitsuena. 2010ean wilayatak 116.416 biztanle zituen, eta hiriak 30.273 biztanle.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oiankas

**Oiankas** Muskizko auzoa da. Auzoa herriko erdialdean dago, Janeo mendiaren igoera hortik hasten da.

## Kokapena 
Auzoa, Petronorrek udalerrian duen birfindegiaren hego-mendebaldeko muturrean dago, La Arena hondartza eta Muskizko udalerriaren erdigunea batzen dituen errepidearen ondoan.

## Ikus, gainera 
* Muskiz

## Kanpo estekak
Rigada

**Rigada** Muskizko auzoa da. Baserri-auzo hau herriko mendebaldean dago, El Hayatik gertu.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 337 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Jaiak eta ospakizunak 
Auzoko jaiak Ama Birjina eta San Rokekoak dira, abuztuaren 15 eta 17 artean ospatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Juan Muskiz

**San Juan Muskiz** Muskizko auzoa da. Auzoa herriko erdialdean dago eta erdigunea ere bada.

Auzoan XVIII. mendeko San Juan Bataiatzailearen parrokia dago, herriko nagusia dena eta baita Udala eta azoka-plaza ere.

Herriko jai nagusiak San Juan Bataiatzailekoak bertan ospatzen dira eta baita Ihauteriak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Julian (Muskiz)

**San Julian** Muskizko auzoa da. Bere ezizena herri osoari eman zion izena, lehen Muskizeko San Julian baitzen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 234 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
Auzo honetan XVI. mendeko San Julian parrokia dago, herriko zaharrena eta baita kanposantu berria.

## Ekonomia 
Auzoak Petronor du aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santelices

**Santelices** Muskizko auzoa da. Auzoa herriko hegoaldean dago, Barbadun ibaitik hurbil.

Auzoak herriko industrialgunea du.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 245 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madha

**Madha** () Omango exklabe bat da, Arabiar Emirerri Batuen lurraldearen barnean kokaturik dagoena; Musandam muhafazaharen parte da. Aldi berean, Xarja emirerriak Nahwa izeneko beste exklabe bat du Madharen barnean. Guztien mugak 1969an ezarri ziren. Herrigune garrantzitsuena Madha Berria da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wolfsburg

**Wolfsburg** Alemaniako herri bat da, Saxonia Beherea estatuan kokatzen dena, estatuko ekialdean, Saxonia-Anhalt estatuko mugatik gertu. Helmstedt eta Gifhorn barrutiek inguratzen dute. Herriak, 204 kilometro karratutako hedadura du. Bertan, 2010ko azken egunean egindako azken erroldaren arabera, 121.451 biztanle bizi dira.

## Geografia 
Aller ibaiaren ibilbidean dago herria, itsasoaren mailatik 63 metroko garaierara.

[thumb|ezkerrera|250px| [Volkswagen AG lantegia]]
## Historia 
1302an jadanik Wolfsburgeko gaztelua aipatzen bada ere, herria bera Naziek sortu zuten 1938ko uztailaren 1ean, Volkswagen enpresako langileak bizi izan zitezen. *Stadt des KdF-Wagens bei Fallersleben* izena izan zuen hasieran, baina britainiarrek okupatzerakoan gazteluaren Wolfsburg izena ezarri zioten.

50. hamarkadan inmigrazio handia hartu zuen, batez ere italiarrak iritsi zirelarik. Hiria hobeto gobernatzeko 1958an udaletxe berria inauguratu zen.

## Ekonomia 
Herria, oso ezaguna da bertan Volkswagen auto enpresa sortu zelako. Herrian bertan dago enpresa honen egoitza nagusia.

## Ondasun nabarmenak 
Hiru gaztelu daude Wolfsburgeko lurretan, hala nola:

* '*Wolfsburg gaztelua (*Schloss Wolfsburg*):** XIII mendeko gaztelua.
* **Neuhaus gaztelua (*Burg Neuhaus*):** XIV mendeko gaztelua.
* **Fallersleben gaztelua (*Schloss Fallersleben*):*' XVI mendeko gaztelua.

## Kirolak 
Hiriko futbol taldea VfL Wolfsburg da eta 2009an Alemaniako Bundesliga irabazi zuen. Izotz hockey taldea ere badu, *EHC Wolfsburg Grizzly Adams*, Alemaniako talderik onenetakoa delarik.

## Hiritar ezagunak 
* August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798-1874), poeta eta filologoa
* Sascha Paeth (1970- ), musikaria

## Hiri senidetuak 
*  (1950)
*  (1963)
*  (1975)
*  (1989)
*  (1991)
*  (1998)
*  (2011)

## Ikus, gainera 
* Volkswagen AG

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Brocken

**Brocken**, **Blocksberg** ere deitzen dena, Harz mendilerroko mendirik garaiena da, 1.142 metroko garaierarekin. Saxonia Beherea estatuan dago, Weser eta Elba ibaien artean. Alemaniako iparraldeko mendirik garaiena ere bada. Alpeetako mendien tamainara heltzen ez den arren, bere mikroklima, 2.000 metroko mendiena da. Mendia, irailetik maiatzera arte, elurrez estalita egoten ohi da. Eta, urtean 300 egunez, lainoz estalia ere egoten da. Urtean zehar egoten den batez besteko tenperatura, 2,9 gradutakoa izaten da.

## Elezaharrak 
Tokian, sorginei eta deabruari buruzko elezaharrak ugariak dira. Goethe idazleak, Fausto bere liburu ospetsuan, elezaharraren zati bat hartu zuen, mendiaren hegian, akelarre gau bat ospatzen zela aipatuz.

## Historia 
Mendi honen tontorrean, munduko lehen telebista antena kokatu zen, 1935. urtean, eta *Deutsche Reichspost*aren frogako emisioarekin hasi zen. Honen ardura, 1936an Berlinen ospatu ziren Udako Olinpiar Jokoen erretransmizioa ematea zen. 1939. urtera arte jarraitu zuen transmititzen, Bigarren mundu gerra hasi zen arte.

## Kanpo estekak
Ash Sharqiyah

**Ash Sharqiyah** (arabieraz: الشرقي) Omango eskualdetako bat da. Hiririk garrantzitsuena Sur da. 2003an 313.761 biztanle zituen 36.800 kilometro koadrotan banatuta.

Eskualde honen barnean 11 wilayat daude: Sur, Ibra, Mudhaibi, Al Kamil Wal Wafi, Jalan Bani Bu Hassan, Jalan Bani Bu Ali, Wadi Bani Khalid, Dema Wa Thaieen, Bidiya, Al Qabil, eta Masira.

## Kanpo estekak
Cadegal

**Cadegal** Ortuellako auzoa da, Orconera eta Ortuellako erdigune artean kokatuta. Meatze-auzoa da, Trianoko mendien maldan. 1901 arte, Cadegal (Ortuella bezala) Santurtziko auzoa zen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, Cadegalek 46 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nocedal

**Nocedal** Ortuellako auzoa da, Abanto-Zierbenako Casal auzotik gertu. Herriko kanposantua auzo honetan dago. N-634 errepideak auzoa zeharkatzen du. 1901 arte, Nocedal (Ortuella bezala) Santurtziko auzoa zen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, Nocedalek 204 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orconera

**Orconera** Ortuellako auzoa da, Cadegal eta Trapagarango Larreineta artean. Meatze-auzoa da. 1901 arte, Orconera (Ortuella bezala) Santurtziko auzoa zen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, Orconerak 39 biztanle zituen.

## Historia 
Orconera auzoak izena eman zion zama lanetarako erabiltzen zen trenbideari. Bizkaiko meatzaritza eta industriaren historian garrantzi handia izan zuen trenbidea.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Orconera Iron Ore Company Limited

## Kanpo estekak
Triano (Ortuella)

**Triano** Ortuellako auzoa da, Trianoko mendietan kokatuta. Abanto-Zierbenako izen bereko auzotik gertu dago, izan ere auzo biek inguruko mendiei izena eman zieten. 1901 arte, Triano (Ortuella bezala) Santurtziko auzoa zen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, Trianok 10 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Achim

**Achim** Alemaniako herri bat da, Saxonia Beherea estatuan eta Verden barrutian kokatua. Gainera, azken barruti honetako herririk handiena da. Verden herritik 17 kilometro iparmendebaldera eta Bremenetik 16 kilometro hegoekialdera, Weser ibaiaren ibilbidean.

## Geografia 
Achim, Weser ibaiaren haranean dago. Herria inguratzen duen lurraldea, txilardia da inguru natural hontan. Herria, itsasoaren mailatik 65 metroko altuerara dago

### Hedadura eta biztanleria 
Herriak, 65,1 kilometro karratuko hedadura du, eta 2006. urteko azken egunean eginiko azken erroldaren arabera, herrian 30059 pertsona bizi dira

### Badener Mendiak 
Badener mendiak, Baden herrixkan daude. Baden, Achimen barnean kokatuta dagoen herrixka bat da. Kokapen hau, Weser-Marsh mendebaldean eta 40 metroko garaierako harea duna taldea eta Badener txilardia ekialdean dituelarik eratuta dago.

## Historia 
Herri honen lehen aipamena, 1091. urtekoa da, Arahem izenarekin. XII. mendean, misiolari kristauek bataio eliza bat eraiki zuten. Oraingo San Lorentzoren aurrekaria izan zen. Azken eliza hau, 1257an eraiki zen. Achimen, 1847. urtetik existitzen da tren geltokia. Bremen eta Hannover arteko bidean dago. 1626tik 1712rarte, batzuetan suediarrek eta beste batzuetan daniarrek kontrolatua izan zen. Zazpi urteetako gerran zehar, Frantziak kontrolatu zuen. 1815eko Vienako Kongresuaren ondoren, Hannoverreko erresumaren zati izan zen.

## Ondasun nabarmenak 
* San Lorentzoren eliza, 1257. urtean eraikia

## Demografia 
## Kanpo estekak
Nienburg

**Nienburg** Alemaniako herri bat da, Saxonia Beherean eta Nienburgeko barrutian kokatua dagoena, Weser ibaiaren ibilbidean.

## Geografia 
Nienburg, Bremenetik 55 kilometro hegoekialdera eta Hannoverretik 45 kilometro iparmendebaldera dago. Weser ibaiaren erdialdeko lurraldean (*Mittelweserregion*) dagoen herririk handiena da.

### Garaiera 
Herria, itsasoaren mailatik 25 metroko garaierara dago.

### Biztanleria eta hedadura 
Herriak, 64.45 kilometro karratuko hedadura du. Bertan, 2006. urteko azken erroldaren arabera, 32.764 pertsona bizi dira.

## Biztanleriaren garapena 
* 1998-32.789
* 1999-32.659
* 2000-32.611
* 2001-32.454
* 2002-32.462
* 2003-32.543
* 2004-32.691
* 2005-32.803

## Historia 
Herri honi buruzko lehen aipamena, 1025. urtekoa da.

## Ikus, gainera 
http://www.nienburg.de

## Demografia 
## Kanpo estekak
Diemel

**Diemel** Alemaniako ibai bat da, Hesse eta Ipar Renania-Westfalia estatuetatik igarotzen dena.

## Iturburua 
Ibai honen iturburua, Sauerlanden dago, Willingen herritik gertu. Iturburua, itsasoaren mailatik 680 metroko garaierara dago.

## Ibilbidea 
Orokorki, ibai honen ibilbidea ipar ekialderanzko norantzan doa, Marsberg, Warburg eta Trendelburg herrietan zehar.

## Ahoa 
Bere urak, Weser ibaian isurtzen ditu, azken ibai honen ezkerraldean, Bad Karlshafen herrian.

## Luzera eta arroa 
Ibai honen luzera, Willingenetik Bad Karlshafenerarte, 106 kilometrotakoa da. Bere arroaren azalera, 1.760 kilometro karratukoa da.

## Ibaiadarrak 
* Mülmecke
* Holzbach
* Hagen-Bicke
* Itter
* Twibicke
* Rhene
* Kalle Boke
* Silberbach
* Hoppecke
* Grenzbach
* Dütlingsbach
* Glinde
* Hamecke
* Staubke
* Rummecke
* Kallenthal

## Kanpo estekak
Polle

**Polle** Alemaniako herri bat da, Saxonia Beherea estatuan eta Holzminden barrutian kokatua, Weser ibaiaren ibilbidean zehar. Gainera Polleko udalerri kolektiboaren egoitza ere bada.

## Hedadura eta biztanleria 
Herriak, 21,2 kilometro karratuko hedadura du, eta, 2006ko azken egunean eginiko azken erroldaren arabera, bertan bizi diren herritarrak, 1182 dira.

## Garaiera 
Itsasoaren mailatik 90 metroko garaierara dago herria.

## Hidrologia 
Weser ibaiak gurutzatzen du herria, ibaiaren ibilbidearen lehen zatian.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
http://www.polle-weser.de
Ignacio Astarloa

**Ignacio Astarloa Uharte-Mendikoa** (Madril, 1955ko irailaren 10a - ) Bizkaiko PPko Diputatua da Espainiako Gorteetan.

Enpresa Zientzietan, Ekonomia Zientzietan eta Zuzenbidean lizentziatua da. Madrileko Karlos III. Unibertsitateko estatuaren zuzenbide publikoaren sailean zuzenbide parlamentarioko irakasle. Abokatua. 2000 eta 2002 bitartean PPren Gobernuan parte hartu zuen Justizia idazkariordea bezala, eta 2002 eta 2004 bitartean Estatu Segurtasunaren Idazkari moduan. Astarloa Gorte Orokorretako letraduna izan da eta aurreko legegintzaldian Kongresuaren Justizia Komisioaren bozeramaile bezala jardun zen. Egun, Alderdi Popularreko Zuzendaritza Nazionaleko kidea eta alderdiaren Askatasun Publiko, Segurtasun eta Justizia batzordearen idazkari exekutiboa da.
Ken Livingstone

**Kenneth Robert Livingstone** (Londres, 1945eko ekainaren 17a) Londresko alkate laborista izan zen, 2000n postua sortu zenetik 2008a arte. Lehenago Parlamentuko kidea izan zen. Livingstone, 1980ko hamarkadatik, ezaguna da haren baieztapen polemikoengatik, hala nola IRArekiko elkarrizketa babesteagatik.

Honela, 2000n, lehen aldiz Londresko alkatearen postua lortu zuenean, independente moduan egin zuen eta ez Alderdi Laboristaren izenean. Alderdi sozialista horrek 2004k urtarrilean berriro onartu zuen. Alkatetzan, Ken Livingstonek hautsa astindu zuen Erresuma Batuan eta mundu osoan ere Londresen sartzeagatik autoei ordainarazi zienean. Izan ere, garraio publikoaren alde egin du beti Livingstonek.

2008an Boris Johnsonek ordezkatu zuen, honek hauteskundeak irabazi eta gero.
Bastilla

**Bastilla** () Parisko espetxe bat izan zen, ezaguna haren hartzeak (1789ko uztailaren 14an), Pilotalekuko Zinarekin batera, hasi zuelako Frantziako Iraultza.

## Historia 
Espetxe Richelieu kardinalak bihurtu zuen. Gizarteko goi klaseetako jendea espetxeratzeko zen; horregatik, gela handiak eta otordu dotoreak zituen. Sadeko markesak Bastillan bost urte eta erdi eman zituen preso. Voltaire, Linguet edo Brissot ere hor egon ziren. Maila apalagoko presoentzat ere beste eremu bat zeukan Bastillak.

Espetxe garestia zela eta, Neckerrek eraitsi nahi izan zuen 1784rako. Herriak ere, kexa-kaierretan, suntsitzeko gogoa adierazi zuen. Nolanahi ere, eraikuntza erraldoi orok bezala, erregearen boterea erakusten zuen.

### Bastillaren hartzea 
Despotismoaren ikurra, 1789ko uztailaren 14an paristarrek hartu zuten. Honek eragin handia izan zuen Frantzia osoan, baita Europan ere. Hortik aurrera, uztailaren 14a Frantziako festa nazionala izan da.

## Espetxeratu ezagunak 
thumb|250px|Ikuspegia eta oinplanoa
* Hugues Aubriot
* François de Bassompierre
* Biron
* La Bourdonnais
* Brissot
* Bussy-Rabutin
* Anne du Bourg
* Antoine de Chabannes
* Gatien de Courtilz de Sandras
* Nicolas Fouquet
* Latude
* Simon-Nicolas-Henri Linguet
* Burdinazko maskaradun gizona
* Bernard Palissy
* Paul Pellisson
* Sadeko markesa
* Voltaire

## Kanpo estekak