open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artibeus aztecus

***Artibeus aztecus*** Artibeus generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Artibeus aztecus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Fredrik Ruysch

**Fredrik Ruysch** (Haga, Herbehereak, 1638ko martxoaren 28a - Amsterdam, Herbehereak, 1731ko otsailaren 22a) holandar sendagilea izan zen.

## Biografia 
Anatomia irakasle izan zen Amsterdamen (1666). Gorpuen usteltzea eragozteko sistema aurkitu zuen. Landareen egitura aztertu zuen, eta bere izena duen mintza eta hodia deskribatu zituen. Idatzi zituen lan batzuk: *Dilucidatio valvularum in vasis lymphaticis et lacteis* (1665), *Thesauri anatomici decem* (1691).

## Erreferentziak
Gerardus Mercator

**Gerardus Mercator**, (Rupelmonde, 1512ko martxoaren 5a - Duisburg, 1594ko abenduaren 2a) flandriar geografoa, matematikaria eta kartografoa izan zen. Karlos Habsburgokoaren agindupean aritu zen lanean. Flandesko geografia aztertu zuen, eta Lurreko eta zeruko esfera bana egin zituen. Mundu osoko mapa bat ere egin zuen, itsasgizonek erabil zezaten, berak asmatutako proiekzio sistema bat baliatuz. Atlas bat egiten hasi zen (1585), geroago bere semeak argitaratu zuena (1594).

## Biografia 
Rupelmonden sortu zen, Flandrian, Gerard Kremer izenez. Mercator abizenaren latinizazioa da, garaiko ohiturei jarraiki.

1534tik aurrera matematika, astronomia eta geografia ikasteari ekin zion, Gemma Frisius matematikariaren gidaritzapean. Gaspard van der Heyden grabatugilearekin grabatuak egiten ikasi zuen, mapak egiteko. Garaiko usadioaren kontra, mapetan ageri zen letra mota xinpletu eta ttipitu zuen, mapak irakurterrazagoak izan zitezen. Frisius eta van der Heyden irakasleekin lan egin zuen munduko mapa esferiko bat sortzeko 1536an. Beranduago, bakarka, Flandriako mapa zehatz bat egiten hasi zen, hiru urteren buruan bukatu zuena (*Exactissima Flandriae Descriptio).*

1544an herexia leporatu zioten protestanteekin tolerante izateagatik, eta zazpi hilabetez kartzelaratu zuten. 1552an Duisburg-era joan zen, kartograbia lantoki bat ireki eta europako mapa batean lan egitera (1554an bukatu zuen, eta sei panelez osatua zen). Matematika irakasten ere aritu zen. 1564an gorteko kosmografo izendatu zuen Gillermo Cléveris dukeak.

Mapak egiteko proiekzio berri bat landu zuen, itsasketan baliagarri izango zelakoan. Horrela sortu zuen Mercator proiekzioa, 1564an.

Abraham Ortelius lehen atlas modernoa egitera bultzatu zuen, 1570ean aurkeztu zuena *Theatrum Orbis Terrarum* izenaz. Azken urteetan Merkator bera aritu zen atlas bat egiteko lanetan: 1585an aurkeztu zuen lehen liburukia. Bere lanaren izenburua honakoa zen: *Atlas sive Cosmographicae meditationes de fabrica mvndi et fabricati figura*, eta mota honetako liburuak deskribatzeko "atlas" hitza erabili zen lehen aldia da. Atlasaren liburukiak prestatzen jarraitu zuen 1594an hil zen arte.

## Ikus, gainera 
* Mercator proiekzioa

## Bibliografia 
* Boorstin, Daniel J. (1983): *Los descubridores*. Bartzelona: Crítica. .

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Mercatorren bostehuen urtemugaren webgunea.
*  Atlas Minor.
*  Mercator proiekzioa eta benetako estatuen tamainak erkatzeko webgunea. (OSM mapak euskaraz ikus daitezke nabigatzailea euskaraz lehenetsita izanik).
Arilo

[thumb|alt=|[Hagin arruntaren ariloa]]
**Ariloa** hazi batzuen kanpo-estalkia da, hazi-hasikinaren (edo obuluaren) tegumentuen eskreszentzia batetik eratzen dena, batzuetan funikuluaren ertzetik ere garatu daitekeena. Mamitsua edo mintz multzo batek osatua izan daiteke. Adibidez: haginaren ariloa.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esklerozio

thumb|*Claviceps*-en esklerozioak galburu batean.

**Esklerozio** zenbait onddoren espora iraunkorra da, mizelio gogor tinko batek osatua.

Neurri, itxura eta kolore askotakoak izan daitezke esklerozioak. Esklerozioek ugalketarako duten gaitasunaren iraupena ez da bera izaten onddo-mota guztietan, eragin handia baitu onddoa bizi den inguruneak; kasu batzuetan, hilabeteetakoa izaten da eta urteetakoa besteetan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward John Eyre

**Edward John Eyre** (Whipsnade, Bedfordshire, Erresuma Batua, 1815eko abuztuaren 5a - Devonshire, Erresuma Batua, 1901eko azaroaren 30a) Ingalaterrako esploratzailea eta Britainia Handiaren kolonietako administratzailea izan zen. Australiako hegoaldea zeharkatu zuen, eta 1840. urtean bere izena daraman Eyre aintzira gazia aurkitu zuen. Jamaikako gobernadore zela, oso gogor zapaldu zuen langile beltzen matxinada, eta, horren ondorioz, kargua utzi behar izan zuen.

## Erreferentziak
François Fresneau

**François Fresneau** (Marennes, Frantzia, 1703ko irailaren 29a - 1770eko ekainaren 25a) frantses ingeniaria izan zen.

## Biografia 
Guyanan, Cayenneko gotorlekuak berriro eraiki zituen, eta kautxua ematen zuen arbola aurkitu zuen 1747an (Fusée Aublet botanistak *Hevea* izena eman zion). 1751n heveari eta kautxuari buruzko txosten bat aurkeztu zuen Frantziako Akademian, eta terebinto zuhaitzetan kautxuaren disolbatzaile bat aurkitu zuen.

## Erreferentziak
Fernando Gartzia Alegría

**Fernando Gartzia Alegría** (Bilbo, Bizkaia, 1896ko urriaren 28a - *ib.*, 1952ko urtarrilaren 26a) margolaria izan zen. Buenos Airesen hartu zuen bizilekua, eta bertan egin zituen Pinturako ikasketak. Parisa joan zen ondoren, eta erakusketa garrantzitsu bat egin zuen han. Maisutasun handia erakutsi zuen koloreen erabileran.

Obra nagusiak: *Gitanas* (1919), *Desnudo* (1922), *La dama del abanico* (1924) eta *Figuras de ballet* (1951).

## Erreferentziak
George Grosz

**George Grosz** —benetako izena: **Georg Ehrenfried Groß**— (Berlin, Alemania, 1893ko uztailaren 26a - Mendebaldeko Berlin, 1959ko uztailaren 6a) margolaria izan zen. Lehen Mundu Gerraren ondoren militarismoaren eta burgesiaren kontra egin zituen karikaturek egin zuten ezaguna. Ikuspegiak eta erretratuak egin zituen gehienbat (*Oskar Panizza poetaren hiletak*, 1918). *A Little Yes and a Long No* autobiografia argitaratu zuen (1946).

## Erreferentziak
Rodolfo Halffter

**Rodolfo Halffter** (Madril, 1900eko urriaren 20a - Mexiko, 1987ko urriaren 14a) espainiar musikagilea eta musika-irakaslea izan zen.

Autodidakta gisa hasi bazen ere, gerora Fallaren ikasle izan zen. Errepublikazalea izaki, 1939an Mexikora erbesteratu behar izan zuen. Obra zenbait: *Dos sonatas de El Escorial* (1930); *Don Lindo de Almería* balleta (1936); *Tripartita* (1954); *Sonata 3* (1967); *Laberinto* (1972); *Apuntes para Piano* (1985).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zortzien taldea

## Kanpo estekak
Tudor Arghezi

**Tudor Arghezi** (Benetako izena: **Ion N. Theodorescu** ; Bukarest, 1880ko maiatzaren 21a - *ib.*, 1967ko ekainaren 14a) errumaniako olerkaria izan zen. Bere obrak autobiografikoak dira batez ere. Bere lehen argitalpenak estilo neoerromantikoz daude idatziak: *Hitz egokiak* (1927), *Egurrezko Ikaroak* (1929) eta *Ate beltza* (1930). Bigarren Mundu Gerraren ondorengo obrak errealismo sozialistaren eraginpean idatzi zituen.

## Erreferentziak
Fosfina

**Fosfina** edo **fosfanoa** (PH3) gas koloregabea da, sukoia, giro-tenperaturan lehertzen dena eta baratxuri usaina duena. Kantitate txikiak materia organikoaren degradaziotik sortzen dira. Uretan apur bat disolbagarria da eta oso pozoitsua da.

Fosfanoa erdieroaleen eta plastikoen industrietan, sugarren atzeratzaile baten ekoizpenean eta biltegiratutako zerealetan intsektizida gisa erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahmad bin Hanbal

**Ahmad bin Muhammad bin Hanbal Abu `Abd Allah al-Shaybani** (; Bagdad, 780 - *ibidem*, 855) arabiar teologo eta legelaria izan zen. Erlijio mailako arrazonamendu oro baztertu eta tradizio hutsari eutsi behar zitzaiola zioen. Mutazilitek agintea eskuratu zutenean, preso hartu zuten. Hura hilez gero, IX. mendearen bukaeratik aurrera, guztiz zabaldu ziren haren teoriak. Islam ortodoxoaren barneko lau errituetatik bat da *hanbalismo* deritzana.

## Lanak 
* *Usool as-Sunnah*
* *asSunnah*
* *Kitab al-`Ilal wa Ma‘rifat al-Rijal*
* *Kitab al-Manasik*
* *Kitab al-Zuhd*
* *Kitab al-Iman*
* ''Kitab al-Masa'il*
* *Kitab al-Ashribah*
* *Kitab al-Fada'il Sahaba*
* *Kitab Tha'ah al-Rasul*
* *Kitab Mansukh*
* *Kitab al-Fara'id*
* *Kitab al-Radd `ala al-Zanadiqa wa'l-Jahmiyya*
* *Tafsir*
* *Musnad''

## Erreferentziak
Artibeus concolor

***Artibeus concolor*** Artibeus generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Artibeus concolor'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Lourdes Olaeta

**Lourdes Olaeta Torrezuri** bizkaitar dantzaria da, Segundo Olaetaren alaba (Gernika). Haurra zelarik Elai-Alai taldearekin egin zuen dantza. Bere anai-arrebek bezala, Parisen egin zituen Dantza Klasikoko ikasketak, eta ondoren Miarritzera joan zen bizitzera. Familia Gernikara itzuli zenean (1948) aitak Olaeta dantza-taldea berriro osatu zuen, eta Lourdes izendatu zuen lehen dantzari. Bilboko Olaeta Eskolako irakasle izan zen, eta dantzan, ikasten, irakasten eta musikagintzan jardun du.

## Erreferentziak
Anthonis Moro

**Anthonis Moro van Dashorst** (Utrecht, 1517 aldean - Anberes, 1576) Herbehereetako margolaria izan zen. Espainiako gorteko erretratuak egin zituen, Tizianoren estiloaren eragin nabarmenekoak. Beste erretratu batzuk ere egin zituen, Maria I.a Tudorrenak eta Alexandro Farneserenak, adibidez. Estilo berri bat sortu zuen erretratugintzan, eta XVI. mendean jarraitzaileak izan zituen, Velázquezen lan batzuetan ikus daitekeen bezala.

## Erreferentziak
Kōchi

Japoniako hegoaldeko hiria eta arrantza-portua da, bai eta izen bereko prefeturako hiriburua ere. 2014ko erroldaren arabera 339.091 biztanle ditu.

## Historia 
1601 urtean Yamauchi Kazutoyo daymioak Tosa probintziako hiri gotortua sortzeko Kōchiko gaztelua eraiki zuen Kagami ibaiak eraturiko lautadan. Hiriak berehala garapen handia izan zuen, probintziako hiri handiena eta ondorioz hiriburua bihurtuz. Meiji berrezarkuntzaren garaian enperadorearen aldeko hiri sutsua izan zen eta ondoren demokrazia eta eskubide zibilen defendatzailea izan zen.

Inguruko hirien artean industria eta ekonomiagune garrantzitsuena zenez Bigarren Mundu Gerran hegazkin estatubatuarrek bonbakatu egin zuten. 1060 tona bonba inzendiario jaurti zituzten eta hiriaren %48a suntsitu zen.

## Geografia 
Kagami ibaiaren ertzean dago, Tosako Badiaren erdian, Shikoku uhartearen hegoaldean. Godaisan mendiaren oinean dago.

## Klima 

## Ekonomia 
Industria txikiak ditu: janari-industria, zurgintza, papergintza, porlana, nekazaritzako makineria.

## Ondasun nabarmenak 
* Kōchiko gaztelua.
* Shikokuko erromesbideko 30, 31 eta 33. tenpluak hirian daude.
* Tosa jinja santutegia.

## Iruditegia 

Irudi:Kagami river01s3000.jpg|Kagami ibaia, Kōchi hiriaren erdian .
Irudi:Kouchi kouchijou3.jpg|Kōchiko gaztelua.
Irudi:Tikurinnzi01.jpg|Chikurin-ji (Shikokuko erromesbideko 31.a).
Irudi:Tosa-jinja Haiden.jpg|Tosa jinja santutegia.
Irudi:190429Kochi Prefectural Makino Botanical Garden05s5.jpg|Makino lorategi botanikoak.
Irudi:The Museum of Art Kochi08s3872.jpg|Kochiko arte museoa.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kōchiko udalaren webgune ofiziala
C. F. Powell

**Cecil Frank Powell** (Tonbridge, Kent, 1903ko abenduaren 5a - Casargo, Como, 1969ko abuztuaren 9a) ingeles fisikaria izan zen. Fisikako ikasketak Cambridgeko Unibertsitatean egin ondoren, Bristolgo Unibertsitatean irakasle izan zen. Atomo nukleoak eta izpi kosmikoak aztertu zituen, eta argazki bidezko metodo bat asmatu zuen nukleoaren desintegrazioa aztertzeko. Fisikako Nobel Saria eman zioten 1950. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Semarang

**Semarang** () Indonesiako hiria eta portua da, Erdialdeko Java probintziako hiriburua. Javako uhartearen ipar-erdialdean dago. 373,78 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 1.555.984 biztanle zituen. Unibertsitate egoitza da.

## Klima 

## Ekonomia 
Portuko jarduera (tabakoa, azukrea, kopra, manioka esportatzen ditu) eta industria (ontziolak, tresneria mekanikoa eta elektrikoa, ehungintza, beiragintza, burdinbide-gaiak) dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Eugen Bleuler

**Eugen Bleuler** (Zollikon, Zurich aldean, 1857ko apirilaren 30a - *ib.*, 1939ko uztailaren 15a) suitzar psikiatra izan zen.

Psikoanalisiaren jarraitzailea izan zen, eta psikosien eremua aztertu zuen, batez ere berak bataiatu zuen eskizofrenia saila. Sindrome nagusitzat errealitatearekiko haustura (grekoz *skizo*) eta funtzio fisikoen disoziazioa agertzen dituzten patologia-egoerei ezarri zien izen hau (1911).

## Erreferentziak
Adige

**Adige** (,  ahoskatua; ; ; ; ; ) Italiako iparraldeko ibaia da, 410 km-ko luzera duena.

Alpeetan jaio eta Itsaso Adriatikora isurtzen da. Italiako bigarren ibaia da, luzerari dagokionez. Alto Adige, bestalde, Hego Tirolgo lurraldea da.

Glurns, Merano, Bolzano, Auer, Trento, Rovereto eta Verona zeharkatzen ditu.

## Galeria 

File:Sorgente Adige vera.jpg|Benetako iturria
File:Sorgente Adige falsa.JPG|Iturri faltsua
File:Reschensee.jpg|Graun
File:Tussen Laas en Cavelano, die Etsch foto1 2012-08-12 15.57.jpg|Laas eta Göflan in the Vinschgau artean.
File:Adige_Verona.jpg|Verona zeharkatuz.
Foce dell'Adige a Rosolina Mare.jpg|Bokalea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bankim Chandra Chatterji

**Bankim Chandra Chatterji** Indiar eleberrigilea (Kanthalpara, 1838ko ekainaren 26a - Calcutta, 1894ko apirilaren 8a). «Bengalako literaturaren enperadore» deitu izan zaio. Eragin handia izan zuen Tagorerengan eta Indiako beste zenbait idazlerengan. Liburu hauek idatzi zituen, besteren artean: *Durgeshnondini* (1864) eta *Anandamath* (1882). Eleberri horretatik dago hartuta Indiako ereserki ezaguna, "Vande Mataram".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jikarilla

thumb|1904
**Jikarilla** Apatxeen taldeko azpileinu bateko kidea. Jikarilla indiarrak Mexiko Berriko ipar-erdialdean bizi dira, Estatu Batuetan. Atapaskoen sailekoa dute hizkuntza. Gaur egun, 1.500 kide inguru dira eta erreserbetan bizi dira. Harea gaineko irudiak egiten dituzte. Komantxeen kontra borrokatzeko espainiarrekin bat egin zuten behin baino gehiagotan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raymond Davis Jr.

**Raymond (Ray) Davis Jr.** (Washington Hiria, 1914ko urriaren 14a - Blue Point, New York, 2006ko maiatzaren 31) estatubatuar kimikari eta fisikaria izan zen. 2002an Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Masatoshi Koshiba japoniarrarekin batera, neutrino kosmikoen detekzioaren inguruan egindako lanagatik. Sariaren beste zati bat Riccardo Giacconi italiarrarentzat izan zen, X izpien iturri kosmikoen aurkikuntzan egindako ekarpenengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artibeus fraterculus

***Artibeus fraterculus*** Artibeus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Artibeus fraterculus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Islom Karimov

**Islom Abduganijevitx Karimov** (uzbekeraz: Ислом Абдуғаниевич Каримов; errusieraz: Ислам Абдуганиевич Каримов Islam Abduganiyevich Karimov) (Samarkanda, 1938ko urtarrilaren 30a - Tashkent, 2016ko irailaren 2a) Uzbekistango politikaria izan zen. Hainbat kargu politiko izan zituen Uzbekistango gobernuan, 1990ean Errepublikako lehendakari izendatu zuten arte. 1991n, Uzbekistanek independentzia lortu zuen Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna desegin ondoren. 1995ean egindako hauteskundeetan, berriro aukeratu zuten lehendakari. 

## Erreferentziak
Philippe Leclerc de Hautecloque

**Philippe Leclerc de Hautecloque** (Belloy-Saint-Léonard, 1902ko azaroaren 22a - Bexar-tik hurbil, Aljeria, 1947ko azaroaren 28a) mariskal frantsesa izan zen. Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek preso hartu zuten, baina ihes egitea lortu zuen. Ihes egin ondoren Charles de Gaulle jeneralarekin bat egin zuen. Ekuatore Afrika Frantseseko osteen buruzagia izan zen; Frantziaren askapenean eta Normandiako lehorreratzean parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leopoldo Nobili

thumb|Leopoldo Nobili

**Leopoldo Nobili** (Trassilico, Gallicano,  - Florentzia, ) italiar fisikaria izan zen. Galbanometroa hobetzeko sistema bat asmatu zuen 1826an, *Astatiko* deitu zuena. Bi orratz imandu zituen, eta zehaztasun handiko galvanometroak egin ahal izan ziren haren bidez. 1830ean, lehenengo pila termoelektrikoa asmatu zuen, eta hartaz baliatuta bero irradak aztertu zituen Mellonirekin batera.

## Erreferentziak
Neuroptera

**Neuroptera** intsektuen ordena bat da. Ordena horretako intsektuei **neuroptero** deritze.

Neuropteroek, ugaltzean, metamorfosiaren aldi guztiak igarotzen dituzte. Lau hego dituzte, elkarren antzekoak eta mintz sendokoak; geldi daudenean, gorputzaren gainera bilduta dauzkate. Aho murtxikatzailea dute. Hogei bat familia biltzen ditu ordenak; besteak beste, dilaridoak, sisiridoak, krisopidoak.

## Familiak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q35409 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q156438 }
|sort=label
|columns=P225:Familia,P18:Irudia
|row_template=Zutabe_formatoa/Familiak
|thumb=80
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ettore Bugatti

**Ettore Arco Isidoro Bugatti** (Milan, Italia, 1881eko irailaren 15a - Paris, Frantzia, 1947ko abuztuaren 21a) industria-gizon italiarra izan zen, frantses herritartasuna hartu zuena.

## Biografia 
Molsheim hirian (Bas-Rhin) automobil-industria sortu zuen 1907. urtean (luxozko autoak, lasterketakoak). Auto lasterretan konpresorea erabili zuen lehena izan zen. Halaber, gasolinaz zebiltzan lehen automotorrak sortu zituen Frantziako burdinbideetarako (1933).

## Erreferentziak
Philippe de Broca

**Philippe de Broca**, jaiotza-izenaz **Philippe Claude Alex de Broca de Ferrussac** (Paris, Frantzia, 1933 &ndash; Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 2004), frantses zinemagilea izan zen.

## Biografia 
Abenturazko eta umorezko filmak egin zituen batik bat, eta horietako askotan Jean Paul Belmondo aktorea izan zuen protagonista *Cartouche* (1962), ''L'Homme de Rio* (1964), *Les tribulations d'un chinois en Chine* (1965). Yves Montandek ere de Brocaren zenbait lanetan parte hartu zuen, *Le diable par la queue* (1969) filmean, esaterako. Beste film batzuk: *Chouans!* (1988) eta *Les 1001 nuits'' (1990).

## Erreferentziak
Liviu Rebreanu

**Liviu Rebreanu** (Târlișua, Transilvania, 1885eko azaroaren 27a - Pitesti, Errumania, 1944ko irailaren 1a) errumanierazko eleberrigilea izan zen, Errumaniako gaur egungo eleberrigintzaren sortzailea. Nekazari artean girotutako eleberriak idatzi zituen: *Ion* (1920) eta *Rascola* (1932, *Matxinada*). Lehen Mundu Gerrak Transilvanian izan zuen eragina azaldu zuen *Pădurea spânzuraților* (1922, *Urkabe basoa*) eleberri dramatikoan.

## Erreferentziak
Eifel

**Eifel** () ipar-mendebaldeko Europako mendilerroa da, garaiera txikikoa, ekialdeko Belgikan eta mendebaldeko Alemanian hedatzen dena. Renanian dago, Rhin ibaiaren mendebaldean, Mosela eta Ahr ibaien artean. Batez besteko altuera 600 metrokoa da, eta hainbat sumendi dago lurraldearen ekialdean. Eifel hiru eskualdetan banatzen da: erdialdean Hohe Eifel (“Eifel Garaia”), ekialdean Schnee Eifel (“Eifel Elurtsua”) eta hegoaldean Vor Eifel (“Eifel Beherea”).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erzincan

**Erzincan** Armeniako hiria, izen bereko probintziako hiriburua, Turkiako estatuaren barnean. 65.000 biztanle. Ehungintza eta kobre-ustiakuntza. Armeniako hiri nagusia izan zen, Erzurum baino lehen (IV. m.). Aipagarria da garai hartako santutegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Casares

**Julio Casares** Espainiar hizkuntzalaria (Granada, 1877ko irailaren 26a - Madril, 1964ko uztailaren 1a). Bere lehen argitalpenetan (*Crítica profana*, 1914 eta *Crítica efímera*, 1918-1919), Unamuno, Juan R. Jiménez, Ortega eta garai bertsuko beste zenbait autore aztertu zituen. Munta handiko lexikografia-lanak egin zituen. *Diccionario ideológico de la lengua española* da horietan nagusia (1942).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Julio Casaresen inguruko web orria
Hibisko

**Hibiskoa** (**Hibiscus**) malbazeoen familiako 250 bat belar landareren, zuhaixken eta zuhaitzen generoa da, berez tropikoko eskualdeetan hazten eta apaingarri gisa erabiltzen direnena.

Ezagunenetakoa Txinako hibiskoa da (*Hibiscus rosa-sinensis*). Landu gabe sortzen den eskualdeetan 4,5 m luze egiten da. Haietatik kanpora nekez egiten da 2 m baino luzeago. Lore gorriak izaten ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Siriako hibiskoa

## Kanpo estekak
Artibeus gnomus

***Artibeus gnomus*** Artibeus generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Artibeus gnomus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Koprolito

[thumb|[Dinosauro haragijale baten koprolitoa (Saskatchewango hego-mendebaldea, Kanada). Eskala 15 luze da]]

**Koprolitoa** animalien gorotza da, fosil bihurtua.

Koprolitoak paleozoiko, mesozoiko eta zenozoiko garaietako lur-geruzetan aurkitzen dira. Koprolitoen bidez antzinako animalia batzuek zer jaten zuten eta haien digestio-hodia nolakoa zen jakin ahal izan da. Koprolito batzuek kaltzio fosfato kantitate handia izaten dute, eta ongarriak egiteko erabili ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Lovelace

**Richard Lovelace** (Woolwich, Ingalaterra, 1618 &ndash; Londres, Ingalaterra, 1657) ingelesezko poeta eta drama-idazlea izan zen. Monarkiaren babesle sutsua zenez, Karlos I.aren alde egin zuen. 1642an atxilo hartu zuten, eta aske utzi zutenean Frantziako armadan borrokatu eta Dunkerquen zauritu zuten. Harenak dira *To Althea from prison* (*Alteari espetxetik*), *The Soldier* (*Gudaria*) eta *To Lucasta* (*Lukastari*) obrak.

## Erreferentziak
Mandragora

**Mandragora** edo **urrilo**a (*Mandragora officinarum*) solanazeoen familiako belar landare lo-eragilea da, zurtoinik gabea eta 5 cm inguru luzea, arbiaren antzeko sustrai luze mamitsua eta arrautza-itxurako hosto zabal gogorrak, zerbaren antzekoak, dituena.

Historikoki, erabelar, belaiki eta estramoniorekin batera erabiltzen zuten edabe anestesiko bat sortzeko, gainera ezaugarri psikoaktiboak zituen edabe bat zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
António Nobre

**António Pereira Nobre** (Porto, Portugal, 1867ko abuztuaren 16a - Porto, 1900eko martxoaren 18a) portugaldar olerkaria izan zen.

## Biografia 
Coimbran eta Parisko Sorbonan egin zituen ikasketak. Denbora luzean bizi izan zen Parisen. Portugalgo sinbolismoak izan duen idazle nagusia da. Haren eragina nabarmena izan zen neoerromantizismoan.

Obra nagusiak: *Primeiros versos*, *Só* (1892) eta *Despedidas* (1902an argitaratua, Nobre hil ondoren).

## Erreferentziak
Sibonei

**Sibonei** historriaurrean Antilletan bizi zen herria izan zen, lehendabizi arawak herriek eta geroago karibe herriek Kubako eta Haitiko mendebaleko muturretan zokoratu zutena. Espainiarrak iritsi zirenean, siboneiak leinu troglodita bakar batzuetan elkartuak bizi ziren. Arrantzatik eta ehizatik bizi ziren, eta hezurrezko eta harrizko tresnak egiten zituzten.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pescara

**Pescara** (ahoskapena, (/peˈskaːra/) Italiako erdialdeko hiria da, izen bereko herrialdeko hiriburua dena, Abruzzo lurraldean, Itsaso Adriatikoaren ertzean, Pescara ibaiaren bokalean. 1.225&nbsp;km2 ditu eta 285.675 biztanle

Apezpiku-egoitza da. Bainuetxeak ditu.

## Mugakideak 
Pescarak honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Ekonomia 
Merkataritza eta industria (mekanika-industria, ehungintza, kimika-industria) hiri garrantzitsua. Petrolio-hobiak daude inguruetan.

## Klima 

## Pertsona ezagunak 
* Gabriele D'Annunzio (1863-1938), idazlea.
* Simone Fontecchio (1995-), saskibaloi jokalaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pescarako udalaren webgunea.
Luis Fraca Royo

**Luis Fraca Royo** (Ainzón, Zaragoza, 1929ko martxoaren 6a) euskal musikagilea da.

Lehenengo Musika ikasketak Donostia eta Madrilgo Kontserbatorioetan egin zituen. Piano eta Konposizioaren arloan José Cubiles eta Francisco Escudero izan zituen irakasle. Sestaoko Musika Bandako zuzendari izan da, eta urte luzez Andoaingo Udal Musika Eskolako eta bertako Musika Bandaren zuzendari izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Luis Fraca Royoren biografia eta lanak

## Erreferentziak
Samovar

thumb|alt=1=Самовар «Дулей гравированный», Паровая самоварная фабрика наследников П.Н.Фомина в Туле.|Errusiar samovarra
**Samovar** Errusian eta inguruko herrialdeetan tea prestatzerakoan ura irakiteko erabili ohi den metalezko ontzia. Tximinia moduko batek erdialdetik zeharkatzen du ontzia, ura horren inguruan jartzen da eta behealdean duen sarearen gainean ikatza edo beste erregairen bat ezartzen da. Ontzia kobrez edo eztainu-aleazio batez egina eta kanilaz hornitua izaten da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viracocha (jainkoa)

Inka mitologian, **Viracocha** edo —kitxuaz— **Wiraqucha** munduaren sortzailea da. Lehenengo gizon-belaunaldia uholde batez zigortu zuen, haren harrokeriagatik. Tonapa eta Tarapaka semeak bakarrik salbatu zituen haietatik. Gero Eguzkia, Ilargia eta argizagi guztiak sortu zituen. Titikaka aintziratik Manko Kapak eta Mama Ocllo atera eta inperio bat sortzeko lurralde baten bila bidali zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muzio Clementi

**Muzio Clemeti** italiar musikagile eta pianista (Erroma, 1752 - Evesham, Worcestershire, 1832). 1785. urtean aurkeztu zituen bere lehen bost sinfoniak. Piano-kontzertuak alde batera utzi zituenean, zuzendaritza- eta konposizio-lanak egin eta ospe handia izan zuen. Ehunen bat sonata, fantasia eta kapritxo idatzi zituen, sei sinfonia eta kontzertu bat pianoz jotzeko.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nina Berberova

**Nina Nikolaievna Berberova** (San Petersburgo, Errusia, 1901eko abuztuaren 8agreg./uztailaren 26ajul. - Filadelfia, AEB, 1993ko irailaren 26a) errusiar jatorriko idazle estatubatuarra izan zen.

## Biografia 
Bere garaiko gorabehera historiko aipagarrienen lekukotasuna, emigrazioarena bereziki, jaso nahi izan zuen bere eleberrietan: *Laguntzailea* (1934), *Kainabera erreboltaria* (1958), *Gaitz beltza* (1959), baita bere autobiografian, *Neronek azpimarratzen dut* (1969), ere.

## Erreferentziak
Jean Irigarai

**Jean Irigarai** (Azkarate, Nafarroa Beherea, 1937) euskal idazlea da. Laborantzako ingeniaria eta Parisko Nekazari Eskolako irakaslea da. *Gazte* izeneko aldizkarian hasi zen euskaraz idazten. *Larretxarreko laboraria* eman zuen argitara 1963an, laborantzari buruzkoa, eta Txomin Agirre Saria irabazi zuen 1991n bere *Amazoniaren deia edo Indietako Goronika* historia-eleberriarekin.

## Erreferentziak
Manuel Gómez Larrañeta

**Manuel Gómez Larrañeta** (Tolosa, 1924-Vigo, ) gipuzkoar biologo eta ozeanografoa izan zen. Bartzelonako Unibertsitatean biologia ikasi zuen, eta bertako errektore izan zen. Arrantza Gaietarako Ikerkuntzarako Institutuaren sortzaileetako bat izan zen. Mediterraneo eta Atlantikoko arrantzalekuen ikerkuntzan jardun zuen luzaroan, eta bakailaoaren inguruan garrantzi handiko lanak egin zituen. Bere argitalpenen artean nabarmentzekoa da *El colapso de las pesquerías*, in *Industrias Pesqueras* (1990); eta, horrez gain, aipagarri dira itsas flora eta faunako izenei buruz egindako behaketak.

## Erreferentziak
Jackson Browne

**Clyde Jackson Browne** (Heidelberg, Alemania, 1948ko urriaren 9a) estatubatuar egile-abeslari eta musikaria da. 2015ean, 37. postuan jarri zuen *Rolling Stone* aldizkariak historiako 100 egile-abeslari hoberenen zerrendan.

## Bizitza 
Hainbat talderentzako abestiak egin zituen 1960ko hamarkadan: The Byrds, Velvet Underground, The Eagles. 1978an egin zen ospetsu, *Running on empty* diskoari eta, bereziki, “Stay” kantuari esker. Gerora, *Hold out* (1980), *Lives in the balance* (1986), *World in Motion* (1989), ''I'm Alive* (1993) *Looking East* (1996), *The Naked Ride Home* (2002) eta *Time the Conqueror* (2008) eta *Standing In The Breach* (2014) lanak argitaratu ditu.

## Diskografia 
* *Jackson Browne* (1972, Asylum)
* *For Everyman* (1973, Asylum)
* *Late For The Sky* (1974, Asylum)
* *The Pretender* (1976, Asylum)
* *Running On Empty* (1977, Asylum)
* *Hold Out* (1980, Asylum)
* *Lawyers In Love* (1983, Asylum)
* *Lives In The Balance* (1986, Asylum)
* *World In Motion* (1989, Elektra)
* *I'm Alive* (1993, Elektra)
* *Looking East* (1996, Wea)
* *Naked Ride Home* (2002, Wea)
* *Time the Conqueror* (2008, Inside Recordings)
* *Standing In The Breach'' (2014, Inside Recordings)

## Erreferentziak
Jean-Blaise Goienetxe

**Jean-Blaise Goienetxe** (Senpere, 1778 - *ib.*, 1842) Lapurdiko militarra izan zen. Josef Bonaparteren armadan ibili zen Espainian barrena eta, haren ondoren, Napoleonen zerbitzuko militarra izan zen, Harizperekin batera. Senperera erretiratu zen, Waterlooko guduaren ondoren. Senpereko auzapeza izan zen, 1821-1834 bitarteko urteetan. Don Karlosen alde jarri zen Lehen Karlistadan.

## Erreferentziak
Artibeus inopinatus

***Artibeus inopinatus*** Artibeus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Artibeus inopinatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Hernaz

**Hernaz** Nafarroaren (Izaba-Belagoa) eta Biarnoren (Areta) arteko mendatea, Arlas eta Soum de Leche gainen artean. Inguru haietan du sarrera San Martingo leizeak (1.230 m-ko sakonera duena, munduko sakonena). Hernazko lepoan dago San Martingo Harria, Nafarroaren eta Biarnoren arteko mugarria. Bertan egiten da urtero *Hiru behien zergaren* ospakizun entzutetsua.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirazol

**Pirazola** C3H4N2 formula duen bost begiko heterozikloa da non bi nitrogeno-atomoak elkarren ondoan dauden. Halaber, eraztunaren deribatu ordezkatuen familiari esaten zaie pirazol.

Base ahula da.

Botika askok pirazol-eraztuna dute egituran hala nola zelecoxib antiflamatorioak edo estranozolol esteroide anabolizanteak. Herbiziden egituretan ere ageri dira pirazol-eraztunak.

## Sintesia 
Pirazolak aldehido  α,ß-asegabea hidrazinarekin tratatuz sintetizatze dira.
 450x450px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abai Kunanbaev

**Abai Kunanbaev** (Izengoitia: *Ibrahim*) Kazakherazko olerkari errusiarra, Kazakhstango literatura nazionalaren sortzailea (Shingis mendiak, 1845eko abuztuaren 10agreg./uztailaren 29ajul. - Jidebay, Kazakhstan 1904ko uztailaren 6agreg./ekainaren 23ajul.). Errusiako literaturako idazlerik handienen obrak kazakherara itzuliz hasi zen; aurrerago, bere herriko folklorean oinarrituriko olerkigintza landu zuen. Literatura-eskola bat sortu zen bere inguruan.

## Erreferentziak
Zibeta

**Zibeta** edo ***Civettictis civetta*** Civettictis generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Viverrinae subfamilia eta Viverridae familian sailkatuta dago. 70 cm inguru luzea eta 30 cm inguru garaia du. Gorputz sendoa izaten du, eta hanka labur samarrak. Ile gehienak hauts-kolorekoak ditu, baina gaztaina-koloreko orban asko ditu. Saharaz hegoalderako goi-ordokietan bizi da. Ornodun txikiak jaten ditu, batez ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Viverridae

## Kanpo estekak 
* 'Civettictis civetta' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean

## Erreferentziak
Lourvier´s

***Lourvier´s*** gipuzkoar antzerki-taldea izan zen, 1989an eratua. Lourdes Bediak eta Javier Merinok sortu zuten, John Crawford-ek, piano-jotzaile ingelesak, lagunduta. Aurrerago, Óscar Terol elkartu zitzaien.

TVEren zenbait saiotan parte hartu izan dute, eta ETB2 telebista-katean sei urtez jarraian lan egin izan dute, asteroko umorezko programak pantailaratzen. Besteak beste, *¡Qué pasa pues!* (1995-1998), ''Lourvier's Express* (1999), eta *100% Vascos* (1999-2000).
Era berean, elkarlanean sortutako hainbat show komiko-musikal taularatu dituzte: *Lourvier’s presenta a Lourvier’s*, *Tela Marinera*, *Rizando las ondas*, *Lourvier’s Saloon*, *Lourvier’s Story''.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

## Kanpo estekak
P. W. Botha

**Pieter Willem Botha** (Paul Roux, Orangeko estatu librea, Hegoafrikar Batasuna, 1916ko urtarrilaren 12a - Wilderness, Lurmutur Mendebaldea, Hegoafrikako Errepublika, 2006ko urriaren 31) politikaria izan zen. Diputatua 1946az geroztik, Hegoafrikako Barne Arazoetako ministro izendatu zuten 1958an, Defentsako ministro 1966an, eta lehen ministro 1978an. Arrazen bereizketa bultzatzen zuen Apartheid politikaren aldeko sutsua, 1988. urtetik aurrera amore eman behar izan zuen, gehiengo beltzari eta nazioarteko aurkako iritziari ezin aurre eginik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boulonnais

thumb|Kokapena

**Boulonnais** Frantzia iparraldeko antzinako lurraldea da, itsasaldera jaisten den sakonune lau eta heze batean.

## Historia 
Galiako lurraldea, Galia Belgikako bigarren herrialdea izan zen erromatarren garaian. Dukerri izan zen Erdi Aroan (hiriburua: Boulogne-sur-Mer), eta 1478. urtean igaro zen betiko Frantziako koroaren eskuetara.

## Ekonomia 
Zaldi- eta behi-aziendak dira nagusi.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronald Ross

**Ronald Ross** (Almora, India, 1857ko maiatzaren 13a - Putney Heath, Londres, 1932ko irailaren 16a) ingeles sendagilea eta bakteriologoa izan zen. Medikuntzako eta Biologiako ikasketak egin ondoren Indiara joan zen, eta paludismoa eltxo batek eragiten duela frogatu zuen. Aurkikuntza horrek berebiziko garrantzia izan zuen eritasun horri aurre egin ahal izateko. 1902an Medikuntzako Nobel saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Baptiste Darrikarrere

**Jean Baptiste Darricarrere** (Uztaritze, Lapurdi, 1844 &ndash; Saint-Denis, Frantzia, 1928) lapurtar idazlea izan zen.

## Biografia 
Aita gaskoia zuen eta ama euskalduna; horregatik gaskoia, frantsesa eta euskara menderatzen zituen. 1885. urtean eman zuen argitara *La Langue basque et les idiomes aryens* ("Euskara eta hizkuntza ariarrak") izeneko liburua. 1900. urtean euskal hiztegi bat osatzen hasi zen, baina ez zuen bukatu.

## Erreferentziak
Jaume Ferrer de Blanes

**Jaume Ferrer de Blanes** (Vidreres, Girona, Katalunia, 1445 &ndash; Blanes, Katalunia, 1523) itsasgizona izan zen. Bizitza gehiena Blanesen igaro zuen. 1494an Gaztelako gortera deitu zuten, Ameriketako lurrak espainiarren eta portugaldarren artean banatzeko. *El vot i parer de Mossen Jaume Ferrer* izeneko txostenean (1495), Cabo Verdetik 370 legoa mendebaldera finkatu zuen muga, gerora errespetatu ez zena.

## Erreferentziak
Domingo Ibañez de Erkizia

**Domingo Ibañez de Erkizia Perez de Lete**, santu izenaz **San Domingo Erkizia** (Errezil, 1591 &ndash; Nagasaki, 1633ko abuztuaren 14a) gipuzkoar fraide misiolaria izan zen. 1981ean dohatsu aitortu eta 1987ko urriaren 18an santu izendatu zuen Joan Paulo II.ak. Irailaren 28an ospatzen da haren eguna. Jaioterrian erromeria egiten da.

## Bizitza 
Errezilgo Bildain baserrian jaio, domingotar bilakatu eta Espainiako probintzian aritu zen Rosariokora bidali zuten arte. Manilan Santo Tomas eskolan irakaslea izateaz gain, Filipinetatik ebanjelioa aditzera eman zuen. Filosofiako irakasle gisa jardun zuen Manilan. Haren lagunak Japonian jasaten ari ziren tortura latzen berri izan zuenean, harantz abiatu zen, 1623an eta hantxe lan egin zuen klandestino. Apostata batek salatua, Tokugawa shogunerriak Japoniako poliziak atxilotu eta 30 orduz torturatu ondoren, hil egin zen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gastrula

[thumb|260px||[Diploblasto baten gastrulazioa: blastulatik (1), gastrula (2) eratzen da. Ektodermoko (laranja-koloreko geruza) zelula batzuk barnerantz biltzen dira, eta endodermoa eratu (geruza gorria) ]]
**Gastrula** ernaldutako arrautzaren garapenaren egoeretako bat; arrautzaren zatiketa gertatzen den aldian blastula izenekoaren ondorengoa. Eratzen den gorputza hutsa da barrutik, eta barnealdeari arkenteron deritzo. Blastoporoaren bitartez kanpoaldeari lotzen zaio, eta barrunbea inguratzen duen paretak bi zelula-geruza ditu (endodermoa eta ektodermoa).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Manuel Collado

**José Manuel Collado Parada** (Donostia, Gipuzkoa, 1792ko urtarrilaren 1a - Madril, Espainia, 1864ko abenduaren 11) politikaria izan zen, Donostiako oligarkiaren ordezkari nagusietako bat Gipuzkoako Batzar Nagusietan. Aduanak Ebrotik Bidasora igaro zitezen eskatu zuen (Azpeitiko Batzar Nagusiak, 1831). Gipuzkoako diputatua izan zen Madrilgo Gorteetan (1836); eta Finantza (1854) eta Sustapeneko ministroa (1856), ondoren. Isabel II.a erreginak 1862an La Lagunako markes eta *"Grande de España"* izendatu zuen (Baeza, Andaluzia).

Colladotarrek XIX. mende hasieran Donostiako merkatal etxe boteretsuenetako bat osatu zuten, Iberiar Penintsulako Gerran (1808-1814) eskualdea okupatu zuten armada ezberdinak hornitu baitzituzten. Jose Manuelen aita, Manuel Collado Regato, Santanderkoa zen; ama berriz, Cayetana Parada Etxenagusia, Donostian jaioa.

1828an María de los Dolores Leocadia Echagüe Aracuesekin ezkondu zen. Emakume hau Donostiako beste familia oligarkiko garrantzitsu batekoa zen eta bere lehengusuetako bat, berriz, Rafael Etxague Bermingham jenerala. Bestalde, Jose Manuel Collado Fermin Lasala Collado Mandasko dukearen osaba ere izan zen.

1820tik aurrera, *La Balandra* izeneko elkarte garrantzitsua osatu zuen bere etxean, hango partaide zirelarik besteak beste Elias Legarda, Joaquín Maria Ferrer, Jose, Francisco eta Jose Manuel Brunet, Eustasio Amilibia, Joaquín Calbetón, Claudio Antón Luzuriaga eta Etxague familiako zenbait kide, denak ere Donostiako eta inguruko herrietako eliteko partaide eta merkataritza, finantza mundua edo legegintzari lotuak (Agustin Paskual Iturriaga ezik). Jose Muxika abokatu eta historialariak zioenez, elkarte hau "presio-talde" edo zehazkiago "erabaki-talde" boteretsu bat bilakatu zen, handik zuzentzen ziren Donostiako interes ekonomiko eta politikoak, hiri horretako udala eta merkataritza batzordea norabide batera edo bestera bultzatuz. Herritarren artean liberalismoaren aldeko jarrera sortzen ere bere biziko garrantzia izan omen zuen tertulia honek, baita Donostiako udalak Gipuzkoako foru erakundeekin izandako gatazka politikoa berotzen ere.

Burdinbide Legearen garaian (1855), Madrilen zebilen lanean, eta SEMIren Kontseiluko presidenteordea izan zen. 1856an, berriz, Sustapeneko Ministroa zen Madrilen eta, ondorioz, MZAk, SEMIren erakunde senideak, Aldudeko burdinbide egitasmoa zehazteko aukera ikusi zuen, baina Collado ordezkatua izan zen postuan, eta Aldudeko egitasmoa ere bertan behera geratu zen.

Ezinikusi pertsonal edo politikoen ondorioz, Juan Ignazio Iztuetak Elias Legarda Donostiako jauntxoaren aurka idatzitako poesia anonimoan, beste zenbait oligarken artean Collado ere aipatu zuen (*Una docena de banderillas de fuego al compadre Legarda*):

Bere alaba Maria de los Dolores 1850ean Castaños jeneralaren ondorengo zen Eduardo Carondelet Donadorekin ezkondu zen, hots, 1851an Portugaleteko lehen markes eta 1869tik aurrera Bailengo hirugarren duke bilakatuko zenarekin. 1878an Donostiako Aiete baserria erosi eta bertan izen bereko jauregi eta parke ezaguna eraiki zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuel Cortina

## Kanpo estekak
Georgios Gemistos Plethon

**Georgios Gemistos Plethon** (; Konstantinopla, 1355 &ndash; Peloponeso, 1450) Bizantziar filosofo eta humanista izan zen. Ferrara-Florentziako Kontzilioan (1438-1445) Eliza Katolikoa eta Bizantziokoa bat egitearen kontra azaldu zen; gerora, ordea, kredo latinoa onartu zuen. Platonismoa sartu zuen Florentzian. Haren obra nagusia, *Legeei buruzko tratatua*, Konstantinoplako aitalehenak erre zuen.

## Erreferentziak
Francisco Guerrero

**Francisco Guerrero** (Sevilla, 1528ko urriaren 4a - Guerrero, 1599ko azaroaren 8a) espainiar musikagilea izan zen. XVI. mendeko elizako musikan, Morales bere irakaslearekin eta T. L. de Vitoriarekin batera, maisu handienetakoa izan zen. Málagako katedraleko organo-jotzaile eta Sevillako kapera-maisu izan zen. Haren obren artean aipatzekoak dira: *Missa defunctorum*, *Liber Primus Missarum* eta zenbait *Passio*.

## Erreferentziak
Artibeus lituratus

***Artibeus lituratus*** Artibeus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Artibeus lituratus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Juan Antonio Frade

**Juan Antonio Frade Prieto**, ***K-Toño*** izengoitiarekin ere ezaguna**,** (Bilbo, 1914ko urriaren 24a - *Ib.*, 1992ko ekainaren 25a) bizkaitar margolari, karikaturagile eta kazetaria izan zen. Bere semea (Juan Antonio Frade Villar, 1945-2018) ere margolari, karikaturagile eta kazetaria izan zen, eta biek erabiltzen zuten ***K-Toño*** izengoitia, zein K-toño zen bereizi behar zenean semeak *K-Toño hijo* izengoitia erabiltzen zuen.

Bilboko Arte Ederretako Eskolan egin zituen Pintura ikasketak. Madrilen 1957. urtean egin zen Nazioarteko Arte Ederretako Erakusketan parte hartu zuen *Otoño* izeneko obrarekin. Fraderen lan nagusiak Bilboko ikuspegiak dira, eta Euskal Herriko ohiturei buruzkoak. Euskal Herriko, Estatu Batuetako, Alemaniako, Mexikoko, Argentinako, Kubako, Venezuelako eta Txileko zenbait bildumatan jasota dago bere lana.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Antonio Frade Villar (*K-Toño semea*)

## Kanpo estekak 
*  Frade Villar,&#x20;K-Toño. &#x20;(2024).&#x20;K-Toño Frade Villar-en ekoizpena. BLD: Bilboko Liburutegi Digitala (170 dokumentu)»&#x20;*www.bilbao.eus*&#x20;(Bilboko Udala)
Marcel Marceau

**Marcel Marceau** (Estrasburgo, Frantzia, 1923ko martxoaren 22a - Cahors, Frantzia, 2007ko irailaren 22a) mimoa zen. Dullinen ikasle eta J. L. Barraulten laguntzaile izan zen; gero, bere konpainia sortu zuen (1947). *Bip* izeneko pertsonaia sortu zuen, Marceauren ondorengo mimikan eragin handia izan duena. 1958an, mimo-eskola bat sortu zuen Parisen. Egungo mimoaren eta pantomimaren berritzaile eta bultzatzaile nagusia izan zen.

1968ko *Barbarella* filman antzeztu zuen.

## Erreferentziak
Peristaltismo

thumb|Peristaltismoa erakusten duen irudia.

**Peristaltismoa** zizarearen mugimenduaren tankerako higitzea da, gihar-zuntzak dituzten hodi-itxurako organoek (hesteek, batez ere) beren edukia aurrerantz bultzatzeko egiten dutena. Uhinak eragiten dira, eta uhin horiek bultzatuta helarazten dira, adibidez, elikagaiak hestegorritik ondesteraino, edo gernua ureterretan barrena giltzurrunetatik maskuriraino.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Himeji

Japoniako hiria da, Honshuko mendebaldean dagoen Hyōgo prefekturako bigarren handiena. 2011ko erroldaren arabera 535.945 biztanle ditu. UNESCOk 1993an Gizateriaren Ondare izendatu zuen Himeji gaztelua.
 
## Historia 
Nara Arotik aurrera Himeji Harima probintziako hiriburua izan zen eta 1600ko Sekigaharako borrokaren ondoren, Ikeda Terumasak hiriaren jabetza eskuratu zuen eta Himeji gaztelua eraiki zuen 1608an.

Meiji berrezarkuntzarekin batera 1871ean Himeji prefetura eraiki zen baina 1876an Hyōgo prefeturaren barnean gelditu zen. Himeji hiri modernoa 1889an eratu zen.

1923an Kantō eskualdean izandako lurrikara handiak Tokio suntsitu zuenean gobernuak Himeji hiriburu berri bihurtzea pentsatu zuen baina azkenean ez zen egitasmoa gauzatu.

Bigarren Mundu Gerran estatubatuarren bonbaketen helburu bihurtu zen, trenbide korapilo garrantzitsua izateaz gain bi eremu militar baitzituen. 1945eko uztailaren 3an 767 su-bonbek hiriaren %63a suntsitu zuten.

## Klima 

## Ekonomia 
Gaur egun industria-hiri garatua da: altzairugintza, labe garaiak, industria kimikoa, oihalgintza.

## Ondasun nabarmenak 
* Himeji gaztelua (Gizateriaren Ondare)
* Engyō-ji tenplua
* Tegarayama lorategi botanikoa
* Seppiko mendia

## Iruditegia 

Irudi:Himeji Castle The Keep Towers.jpg|Himeji gaztelua.
Irudi:Engyoji02st3200.jpg|Engyō-ji.
Irudi:Himeji City Tegarayama Botanical Garden Himeji Hyogo pref Japan02n.jpg|Tegarayama lorategi botanikoa.
Irudi:Himeji Koukoen32n4592.jpg|Koko-en lorategiak.
Irudi:Seppiko1.JPG|Seppiko mendia.

## Hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Himejiko webgune ofiziala
Kaio Julio Vindex

**Kaio Julio Vindex** (; ? &ndash; 68) galiar jenerala izan zen. Gallia Lugdunensisko erromatar probintziako gobernaria zen, eta Neron enperadorearen kontrako matxinada baten buru izan zen. 68. urteko martxoan hasi zen matxinada, eta haren ondorioz beste batzuk sortu ziren Espainian, Afrikan eta Egipton. Erromatar osteek Germanian garaitu zuten Vindex, eta orduan bere burua hil zuen.
## Erreferentziak
Luis Chalbaud Errazkin

**Luis Chalbaud Errazkin** (Baiona, 1873ko irailaren 25a - Loiola, Azpeitia, 1965eko maiatzaren 29a) euskal herritar soziologo eta legegizona izan zen. Azken Karlistadaren ondoren Baionara erbesteratu zen. Bilboko familia batean sortu zen. 1898. urtean Jesusen Lagundian sartu zen. Deustuko Unibertsitateko *Estudios de Deusto* aldizkariko zuzendaria izan zen. Langileriaren arazoei buruzko lanak eta Zuzenbidearen historiari buruzkoak idatzi zituen.

## Erreferentziak
Francisco Cotarelo

**Francisco Cotarelo** (Gasteiz, 1884ko ekainaren 1a - Donostia, 1943ko azaroaren 29a) arabar pianista eta musikagilea izan zen.

Pianoko ikasketak Madrilen egin zituen (lehen saria, 1890). Ohorezko domina jaso zuen nazioarteko pianisten lehiaketan (Paris, 1911). 1913. urtean Donostiako kontserbatorioko Pianoko katedra eskuratu zuen, eta bertan jardun zuen 30 urtez. Obra ugari egin zuen pianorako eta ahotserako.

## Erreferentziak
Halibut

**Halibuta** edo **fletana** (*Hippoglossus hippoglossus*) pleuronektidoen familiako arrain gorputz-zapala da, bi begiak gaineko aldean dituena. Hezurdun arrainen artean handiena da. Sarritan mihi-arrainarekin nahasten da, baina berez familia desberdinetakoak dira.

## Deskribapena 
Batazbeste 1'2 metrotako luzera eta 200 kg-tako pisua izaten du baina ohikoa izaten da 3 m inguru luze eta 320 kg hartzen dituzten aleak ere. Lekuan lekuko kolorea hartzen du, itsas azpiko hondarrarena gehienetan, han ibiltzen baita. Halibut gazteek kolore apalagoa dute eta pinporta ugari ere bai.

Hazkuntza moteleko arraina da. Sexu heldutasuna 8 urterekin lortzen dute arrek eta 10-11 urterekin emeek. 25-30 urte inguru bizi dira. Harrapaturiko halibut zaharrenak 50 urte zituen.

## Bizilekua 
Ozeano atlantikoan aurkitzen da, 50 eta 2.000 metrotako sakonera artean. Zenbat eta halibut helduagoa hainbat eta ur sakonagoetan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artibeus phaeotis

***Artibeus phaeotis*** Artibeus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Artibeus phaeotis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Lope de Rueda

**Lope de Rueda** (Sevilla, Espainia, 1505-1510 inguruan - Kordoba, Espainia, 1565) espainiar antzerkigilea izan zen.

## Biografia 
Pasoak, antzerki-lan labur irrigarriak, herri-hizkera eta gaietan oinarrituak idatzi zituen gehienbat, eta horiek egin zuten ospetsu. Lope de Ruedaren lanaren bitartez finkatu zen Italiako eragina Espainiako antzerkigintzan. *Las aceitunas* ("Olibak") da haren paso famatuenetako bat.

## Lope de Rueda euskaraz 
Euskaraz bere paso ezagunena itzulita dago: *Las aceitunas*, euskaraz *Zenbatetan sagarrak?*. Itzultzailea Jose Luiz Nazabal izan zen, 1932an, eta *Antzerti aldizkaria*n plazaratuta, 7. zenbakia, 1932ko uztailean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Las aceitunas* euskaraz.
Piranometro

thumb|SR20 piranometro-modeloa. Beirazko bi kupulak ageri dira, eta, horien barnean, sentsore beltza.
**Piranometroa** gainazal horizontal batean jotzen duen zerutiko erradiazioa eta zehazki Eguzkiarena neurtzeko balio duen tresna da. Atalik garrantzitsuena termopila da (pare termoelektrikoaren printzipioan oinarritua). Termopilak jasotzen du beirazko bi kupula erdiesferiko igaroz iristen den erradiazioa. Piranometroa kW/m2-tan edo mV-etan kalibratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John D. Rockefeller Jr.

**John Davison Rockefeller, Jr.** (Cleveland, Ohio,  - Tucson, Arizona, ) Estatu Batuetako finantzaria izan zen. John Davidson Rockefeller lehenaren semea zen. Aitaren filantropia-lanetan jarraitu zuen; *Rockefeller Center* eraikiarazi zuen New Yorken; ahalegin handiak egin zituen Nazio Batuen Erakundea New Yorkera eraman zezaten, eta artearen garapenerako laguntza ugari eman zuen.
## Erreferentziak