Maribel Mora Curriao

**Maribel Mora Curriao** (Panguipulli, Txile, 1970) poeta eta ikerlari maputxea da.

## Biografia 
Maribel Mora Curriao maputxe herrixka batean jaio zen. Bere aiton-amonekin hezi zen, maputxeen kulturaren testuinguruan eta mapudungun hitz eginez, herri horretako hizkuntza.  

Gaztelerazko irakasle izateko trebatu zen, unibertsitatean maputxeen mugimenduaren inguruan taldeak sortzen ari ziren garaian, eta berak ere bat egin zuen mugimenduarekin. Ostean, Ford Fundazioaren Beken Nazioarteko Programako beka bat lortu zuen. Beka horrekin, Literaturako Magister ikasketak egin zituen Txileko Unibertsitatean, eta, ondoren, Latinoamerikako Ikasketetan doktoretza hasi zuen Txileko Santiagoko Unibertsitatean.

Berari egindako elkarrizketa batean kontatzen duenez, maputxe izatearen identitatea biziago sentitu zuen Txileko Santiagora joan zenean. Han hirian arrotza zen eta maputxe herriaren ezjakintasunaz jabetu zen. Orduan kontzientzia eta zentzu politiko handiagoa hartu zuen bere jatorri maputxea defendatzeko premia areagotuz. Tentsio handiko etapa bizi izan zuen nor zen eta zer ez zen jakitearen definizioaren aurrean**.**

## Ibilbidea 
Mora Curriaok Bigarren Hezkuntzako, Helduen Hezkuntzako eta Goi Mailako Hezkuntzako irakasle jardun zuen. Poeta eta ikertzailea da herri indigenei eta haien literatur adierazpenei buruz, bereziki maputxeei buruz. 

Horrez gain, Latinoamerikako Herri Indigenei buruzko sare profesionaletan, erakunde-erantzukizuneko karguetan, programen inplementazioan eta nazioko zein nazioarteko ekitaldiak egiten koordinatzaile gisa aritu da. Txileko Unibertsitateko Hezkuntza Inklusiboko arduraduna izan zen, eta, ondoren, Ekitate eta Inklusio Bulegoko zuzendaria.Era berean, Latinoamerikako eta Karibeko Herri Indigena eta Afrikar Ondorengoen Goi Mailako Hezkuntzako UNESCO Katedraren Aholku Batzordeko kide da. Bere parte hartzearekin, harremanak estutu nahi dituela dio, eta erakundearen barruan aurrerapen eraginkorra ahalbidetuko duten ekintzen inguruan hausnartu, herri indigenen aniztasuna barne.

Bere ikerketetan eta bereziki emakume indigenei dagokienez, Latinoamerikako Estatuen historia ofizialetan balentriak aurkitzeko dauden zailtasunak kontatzen ditu. Hala eta guztiz ere, haien izenak eta bere herrietako borroka soziopolitikoetan izan zuen paperaren garrantzia aldarrikatu ditu, eta Bartolina Sisa, Janequeo, Cacica Gaitana eta Juana Azurduy "gaur egun indar handiagoz" gogoratzen direla esan du.

XX. mendean ere -Mora Curriao-k salatzen ditu-, emakume indigenek aurre egin behar dieten oztopoak, bai lan-merkatura sartzeko, bai osasun, hezkuntza, gizarte-zerbitzuetara eta abarretara iristeko, baita analfabetismo-tasa altuek eta parte hartze politiko eskasak haien egoera egiturazko diskriminazio iraunkor bihurtzen dutela egiaztatzen du Giza Eskubideen Gorte Interamerikarrak (CIDH, 2017). Datu horietatik harago, "aipatu behar da azken hamarkadetan emakume indigenekiko izan den indarkeriarik handiena haien eskaera politikoak, lurraldekoak eta ingurumenekoak kriminalizatzetik eta judizializatzetik etorri dela".

## Argitalpenak 
### Poesia-antologiak 
* *Mirror earth / Espejo de tierra.* Txileko enbajada Australia, 2008.
* *Los Cantos Ocultos*. LOM Ediciones, Txile, 2008.
* *La memoria iluminada: poesía mapuche contemporánea*. Ediciones Maremoto, Espainia, 2007.
* *Hilando en la memoria*. Cuarto Propio Argitaletxea, Txile, 2006.
* *Epu mari ülkatufe ta fachantü / 20 poetas mapuches contemporáneos*. Lom Ediciones, Txile, 2003

Bere *poema* asko hainbat aldizkaritan argitaratuta daude, hala nola: *Pewma, Literatura y Arte* (Txile, 1994); *Pentukum* 10-11 (Txile, 2000); *IXQUIC* Revista Hispanía Internacional de Análisis y Crear (Txile, 2007), *River Oak Review* (2010).

### Artikuluak 
* Mora Curriao, Maribel; Nuñez Rosas, Daniel. "Desgaitasun egoeran dauden ikasleak Txileko Unibertsitatean sartzea". *Polyphōnia. Hezkuntza inklusiboari buruzko aldizkaria*, 0719-7438, vol. 1, zb. 2, 2017 (Polyphōniari eskainitako alea. Journal of Incluir Education).
* Mora Curriao, Maribel, "Poesia maputxea: norberatasun etniko baten ezarpena Txileko literaturan". *A Contracorriente*: Revista de Historia Social y Literatura en América Latina, 1548-7083, Vol. 10, zb. 3, 2013

### Liburuak 
* Mora Curriao, Maribel, *Perrimontun*. Konünwenu argitaletxea, Txile, 2014.
* Mora Curriao, Maribel y Moraga, Fernanda. Kümedungun / Kümewirin –Emakume maputxeen antologia poetikoa (XX-XXI mendeak), Lom Ediciones, Txile, 2010.

* Mora Curriao, Maribel; Huenun, Jaime Luis y Curihuentru, Claudio. *El pozo negro y otros relatos mapuches.* (bilingüe mapuche-castellano) Pewma Ediciones, Temuco, 2001.
* Mora Curriao, Maribel. *Las ciudades innombrables o Müna wedakewarria mew*. Andesgraund Ediciones, Santiago 2023.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018an Alvaro de la Fuente argazkilariaren “Elkarrizketa. Indigenen Erretratu Literarioa”, Fondart-ek finantzatua, 20 idazle maputxek osatutako online irudi-bankuan parte izan zen. Proiektuanaren helburua argazkilaritzaren eta teknologia berrien bidez poeta eta narratzaile indigenen zabalkundean laguntzea izan zen.
* Maputxeen kultura eta literatura zabaltzen egindako lanagatik eta ekarpenengatik Emakume Maputxe nabarmen aitortza jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak