Iragan besta biharamunean

***Iragan besta biharamunean*** euskal abesti herrikoia da. Doinua V. Zubizarretarena da eta bertsoen egilea Joan Batista Elizanburu (1828-1891) saratarra da. Beste izenburu hauekin ere aurkitu daiteke: ***Iragan festa biharamunean***, ***Iragan besta biharamunian***, ***Lau andren besta*** edo ***Herriko besta biharamunian**.*'***

Askoren ustez Elizanburu XIX. mende osoko euskal olerkaririk handiena izan zen, sorkuntza-lanen kalitate nahiz aniztasunarengatik.

Umoretik tristurara, arintasunetik sakontasunera erregistro guztiak maisuki erabili zituen Elizanburuk. ***Iragan besta biharamunean'''* Jai giroko poema da guztiz: alaia, jostalaria, trufazkoa; hizkuntza ere araberakoa: bizi-bizia, azkarra, kontalariaren eta pertsonaien jardunak tartekatuz. Geroago, gutxienez beste hiru bertsio argitaratu dira: 1998an, Xabier Mendiguren Elizegi eta Koldo Izagirrek argitaratu zutena*; armiarma.eus*  atariak *Klasikoak* atalean gehitutakoa;  *EKE Euskal Kultur Erakundearen atarikoa; eta  basquepoetry.eus*  atariak «Euskal Poesiaren Atarian» argitaratutakoa

Guztira, hauek dira idatzizko aldaerak (kronologikoki izendatuta, azken lauak ezik):

# *Almanaca berria* edo *egunaria...*, Lespes, Baiona, 1882, 29-32.
# *Baionako Euskal Erakustegiko Eskuskribua*. P. 258, 14-16. 1885. Doinuarekin.
# *Almanak Berria* edo *Ziberouko eta Basa-Nabarreko egunaria*. Garet, Pauben, 1890, 25-28.
# *Euskal-Erria*. Donostia, 1897, T. XXXVI, 19-21.
# *Gure Herria*. Baiona, 1923. Nehor (J. Barbier) eta C. Dufau-k bildua. Aita Donostiaren harmonizazionearekin.
# *Kantu, Kanta, Khantore*. Baiona, 1967. P. Lafitteren edizioa, 223-225.
# A.M. Labaien, *Elizanburu, bere bizitza ta lanak. Su vida y obras*. Auñamendi, Zarauz, 1978, 206-208.
# H. X. Elosegi, *J.-B. Elizanburu*. Ikas, Baiona, 1991, 57-56.
# Mendiguren Elizegi, Xabier; Izagirre, Koldo.  (1998). *Euskal Literaturaren antologia. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza. Batxilergoa..''  Elkarlanean, Ikastolen Elkartea, 52-55 or..

Lau andren besta, hamalau bertsoz ondutako kanta herrikoia da, 'chanson satirique' dio Barbierren aldaerak, XIX. mende bukaeraldean, zehatzago 1882. urte inguruan Joan Batista Elizanburuk sortua. Xoko batean aurkezten dizkigu lau andre, bestan, kartaketan, edanean, berriketetan eta dantzan, ohiturazko irudi honek akelarre batean ametsarazten diolarik poetari.

Bertsio asko argitaratu dira. Hau da 14 bertsoen bertsio bat, oinarria Xabier Mendiguren Elizegi eta Koldo Izagirrek 1998an argitaratu zutena da. 

## Bertsoaren neurria 
Patri Urkizuren arabera estrofak seiko nahasiak dira hots, 10A, 10A, 13-, 7a, 11A, 11A egiturakoak, bost puntu berdindunak, hirugarren bertsolerroa aske gelditzen delarik. Konbinaketa antzekorik ere aurki daiteke euskal bertsogintzan, honek bere berezitasunak dituen arren.

Baina beste kontatze modua bosteko ahapaldiak eginez litzateke, orduan, bertsolerro guztiek puntu bera luketelarik, hau da: 10A, 10A, 20A, 11A,11A. Ez da harrigarri, bada, zenbait aldaeratan, simetria handitu nahi izatea eta lehen bi bertsolerroak hamaika silabadun egitea, lehentxeago Haritxelhar irakasle jaunak Urkizuri kontatu eta kantatu zion bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urkizu, Patri Jean Baptiste Elizanbururen "Lau andren besta" - Euskera : Euskaltzaindiaren lan eta agiriak, 1, 37, 1992, 149-179