open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enrike Albizu

**Enrike Albizu Perurena** (Valentzia, 1926ko uztailaren 15a - Irun, 2014ko otsailaren 4a) gipuzkoar margolaria izan zen, Bidasoko Eskolako kidea.

## Biografia 
Valentzian jaio zen, eta gerra ondoren familia Iruna aldatu zen. Montes Iturriozen ardurapean zegoen Irungo Udal Margoketa Akademian egin zituen lehenengo Pintura ikasketak. Geroago, Valentziako Academia San Carlosera joan zen, eta lau urte eman zituen han ikasten. Madrilgo San Fernando Goi Eskolan amaitu zituen ikasketak. Ameriketan, Alemanian eta Parisen izana da, Boursier de l'lnstitut Françaisek beka bat emanda. Gipuzkoako Foru Aldundiak emandako laguntza bati esker Erroman ere izan zen.
1956 urtean Caracasera joan zen bizitzera eta 1960 urtean Gipuzkoara itzuli zen. Lan egiteko estudioa egin zuen Hondarribian, *Pinpirin* izenekoa.

Bere lanean Gipuzkoako kostaldeko arrantzaleen erretratuak landu ditu gehienbat.

## Erreferentziak
Mili Alekseievitx Balakirev

**Mili Alekseievitx Balakirev** (; Nizhni Novgorod, 1837ko urtarrilaren 2agreg. - San Petersburgo, 1910ko maiatzaren 29a) errusiar musikagilea izan zen.

Errusiako Eskola Nazionalaren bultzatzaileetako bat izan zen; 1862. urtean Musika Eskola Librea sortu zuen, eta 1867an Errusiar Inperioko Musika Elkarteko zuzendari egin zuten. Glinkaren lanak argitara eman zituen. Lan nagusiak: *Thamar* poema sinfonikoa, *Islamey* piano-fantasia, eta herri-kantak jasotzen dituzten bi bilduma. Balakirevek Errusiako musikaren Errenazimentuan guztiz paper garrantzitsua izan zuen, *Bosten Taldea* delakoaren bultzatzaile eta gidari izan baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antropofagia

[thumb|200px|Antropofagia [Brasilen 1557an, Hans Staden-en deskribapen baten arabera.]]
**Antropofagia** (grezieratik: *anthropos, gizakia; fagia,* irenstea) giza haragia edo beste ehun batzuk (odola, erraiak) jateko ohitura da. Giza talde askok ezagutu du ohitura hori, eta gaur egun ere badira antropofagia praktikatzeko ohitura duten taldeak. Zenbait kasutan goseak eraginda sortzen da antropofagia; hala gertatu da munduko toki guztietan historiako garairen batean. Dena dela, erlijioa izaten da antropofagia praktikatzeko arrazoi nagusia, zenbait kulturatan hildako senidearen gorputza, edo borrokalariaren edo etsaiaren gorputz atalen bat jaten zuten haren indarra jasoko dutelakoan. Gaur egun ere horixe egiten da Ginea Berriko zenbait giza taldetan.

Jatuna gizakia denean, **kanibalismoa** deritzo. Antropofagia gerta daiteke **predazio** edo **harrapakaritzaz** (gizakia animaliak harrapatu duenean) eta **sarratsez** (gorpuzkinak piztiek jaten dituztenean).

Harrapari antropofago ezagunak ditugu:
* **ugaztunak**: tigrea (*Panthera tigris*), lehoia (*Panthera leo*), otsoa (*Canis lupus*), espezie zenbaitetako hartzak (*Ursi*), hiena (*Hyaeninae*);
*  **arrainak**: marrazo zuria (*Carcharodon carcharias*), tigre marrazoa (*Galeocerdo cubier*), mako marrazoa (*Isurus oxyrinchus*), lamia (*Carcharhinus leucas*);
* **narrastiak**: Mississipiko alligatorea (*Alligator mississippiensis*), krokodiloak orokorki, kaiman beltza (*Melanosuchus niger*), pitoi sugeak, anakonda (*Eunectes murinus*).

Sarraskijale antropofago ezagunak dira (kakalardo, zizare eta inurriak ez ezik): otsoa, txakurra, saiak eta arrain gehienak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibrahim I.a

**Ibrahim I.a** (Konstantinopla, 1615eko azaroaren 5a - Konstantinopla, 1648ko abuztuaren 18a) sultan otomanoa izan zen 1640-1648 urteetan.

## Biografia 
Kara Mustafa Pasha bisirraren esku utzi zuen gobernua, eta bere inguruko emakumeen menera bizi izan zen. Austriaren eta Persiaren arteko bakea izenpetu zuen 1642an eta, Azov itsasoko lurraldeak berreskuratu ondoren, Veneziaren aurkako gerrari ekin zion 1645ean. Zergak handitu zizkien bere mendekoei, zituen gutiziak asetzearren, eta atxilo hartu zuten azkenean, erlijio agintarien aginduz, 1648ko abuztuan. Lepoa bihurrituta hil zuten hamar egunen buruan.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Hipposideros abae

***Hipposideros abae*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros abae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
O. Henry

**O. Henry** (Jaiotza-izena: *William Sydney Porter*) (Greensboro, Ipar Carolina, 1862ko irailaren 11 – New York, 1910eko ekainaren 5a) Estatu Batuetako idazle eta kazetaria izan zen. 1894tik 1895 arte *Rolling Stone* astekariaren zuzendaria izan zen. Banku batean lan egiten zuen, eta 1896an, dirua lapurtu omen zuela eta, Hondurasera ihes egin behar izan zuen. Texasera itzuli zenean espetxera sartu zuten (1897-1901). Haren lanak ironikoak ziren eta ezusteko amaiera izan ohi zuten. Lan aipagarrienak: *Cabbages and Kings* (1904), *The Four Million* (1906), *The Trimmed Lamp* (1907),* The Voice of the City *(1908).

## Bibliografia 
Hil ondoren bere ipuinak bilduma desberdinetan jaso ziren:
* *Sixes and Sevens* (1911)
* *Rolling Stones* (1912)
* *Waifs and Strays* (1917)
* *O. Henryana* (1920)
* *Letters to Lithopolis* (1922)
* *Postscripts* (1923)
* *O. Henry Encore* (1939)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  O.Henry Gutenberg proiektuan.
*  [O.Henry Museoa Austin(https://eu.wikipedia.org/wiki/Austin)en.]
Flinders Petrie

**William Matthew Flinders Petrie** (Charlton, Londres, 1853ko ekainaren 3a - Jerusalem, 1942ko uztailaren 28a) britainiar arkeologo eta egiptologoa izan zen. *Egyptian Research Account* sortu zuen 1894an, 1905ean *British School of Archaeology* eskola bihurtu zena. Indusketa asko egin zituen Egipton eta Palestinan. Egiptoko Nagadako hirian egin zituen aurkikuntzarik garrantzitsuenak (1904-1905): dinastien aurreko kultura batzuk argitzen lagundu zuten aztarnak eta Mineftahren hilarria aurkitu zituen. Egiptoko zibilizazioaren historia berriro osatzea lortu zuen, dinastien aurreko garaietatik hasi eta erromatarren garaia arte.

## Erreferentziak
Jose Viñes Ibarrola

**Jose Viñes Ibarrola** (Iruñea, Nafarroa, 1898ko ekainaren 18a - 1987ko abuztuaren 21a) sendagilea eta gaztelaniazko idazlea izan zen. Madrilgo Unibertsitatean egin zituen medikuntzako ikasketak. Zaragozako eta Soriako mediku nagusia izan ondoren, Iruñeko sendagile nagusi izendatu zuten (1942-1968). Poliomielitisaren, kukutxeztularen, tetanosaren eta difteriaren aurkako ekinaldiak antolatu zituen 1964. urtean. Nafarroako Unibertsitateko Medikuntza fakultateko Osasun eta Higieneko irakasle izan zen, bestalde.

Obra nagusiak: *Una epidemia de peste bucólica en el siglo XVI* (1947) eta *Alcohol, stress, cáncer* (1957).

## Erreferentziak
Antonio de Cabezón

thumb|alt=|260px|*Obras de música para tecla, arpa y vihuela*ren azala (1578)

**Antonio de Cabezón** (Castrillo, Burgos, 1510eko martxoaren 30a - Madril, 1566ko martxoaren 26a) espainiar musikagile eta organo-jotzailea izan zen. Itsua bazen ere, musikarako dohain handiak erakutsi zituen gaztetatik. Hamasei urte zituela, Gaztelako errege-kaperako organo-jotzaile izendatu zuten, eta harrezkero, Karlos I.aren eta Filipe II.aren zerbitzuan egin zuen lan. Organorako ondu zituen lanak garai hartako garrantzitsuenak dira. Aipagarria da *Diferentziak* obra (bariazio instrumentalak). Haren lan nagusiak Hernando bere semeak eman zituen argitara: *Obras de música para tecla, arpa y vihuela* (1578, *Tekla, harpa eta bihuelarako musika-lanak*).

## Erreferentziak
Othon Friesz

**Othon Friesz**, jaiotzez **Achille-Émile Othon Friesz** (Le Havre, Normandia, Frantzia, 1879ko otsailaren 6a - Paris, Frantzia, 1949ko urtarrilaren 10a) frantses margolaria eta diseinatzailea izan zen.

## Biografia 
[thumb|left|Saint-Maloko harresiak (1935) , [Musée Toulouse-Lautrec, Albi]]

Gauguin eta Van Gogh maisutzat harturik, koloreari eman zion lehentasuna, eta bikain erabili zuen (*Portrait de Fernand Fleuret*, 1907). Braquerekin Anberesa joan zen (*Les Canaux*, 1906), eta ondoren, Frantziako hegoaldera eta Normandiara.

1908tik aurrerako lanetan Cézanneren eragin nabarmena du; fauvismoaren ezaugarriak alde batera utzi eta konstruktibismoaren ezaugarri batzuk beretu zituen. Gorputz biluziak, erretratuak eta izadi hilen irudiak egin zituen batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felipe Gorriti

**Felipe Gorriti Otsanbela** (Uharte Arakil, Nafarroa Garaia,  – Tolosa, Gipuzkoa, ) organista eta musikagilea izan zen.

## Biografia 
Tafallan, Iruñean, Tolosan eta Madrilen egin zituen musika-ikasketak. Tafallako organo-jotzaile nagusia izan zen zortzi urtez (1859-1867) eta bertan ondu zituen bere lehenengo obrak.

1867an izendatu zuten Tolosako kapera-maisu eta organo-jotzaile nagusi, eta goi mailako organo-eskola antolatu zuen bertan.

Erlijio-musika landu zuen bereziki eta ospe handia eman zioten berak onduriko meza nagusiek, requiemek, miserereek, moteteek eta beste obra mota askok, hirurehundik gora guztira.

Gorritik lortutako fama eta mailaren adierazgarri nagusi Parisko Société Internationale des Organistes et Maîtres de Chapelle-en konposizio lehiaketetan lortutako arrakastak dira. 1881az geroztik zazpi aldiz aurkeztu zen hilero antolatzen ziren lehiaketa hauetara eta bertan lau lehen sari eta hiru lehen aipamen lortu zituen. 

Tolosan hil zen baina Uharte Arakil jaioterrian dago lurperatua.

## Omenaldiak 
* Felipe Gorriti kalea (Iruñea): Haren izenean kale bat dago Iruñeko Bigarren Zabalgunean.
* Et Incarnatus ganbera orkestra sortu zuten Gorritiren heriotzaren 100. urteurrenean.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika

## Erreferentziak
Andrea Orcagna

**Andrea Orcagna**, jaiotza-izenaz **Andrea di Cione Arcangelo**, (Toskana, Italia, 1308 &ndash; 1368) margolaria, arkitektoa eta eskultorea izan zen, Florentzian 1343-1369 bitartean ezaguna. Eragin handia izan zuen Florentziako artean. Haren obra gutxik iraun du gaur egun arte. Orsanmichelgo elizako sagrario edo tabernakulu gotikoa du lan aipagarriena (1359-1366). 1354-1357 urteetan Santa Maria Novella elizako erretaula margotu zuen. 1359-62 urteetan Orvieton lan egin zuen, hango elizaren eraikuntzan, zuzendari gisa. Andrearen hiru anaia, Nardo, Jacopo eta Matteo, artista ezagunak izan ziren.

## Erreferentziak
Francesco Salviati

**Francesco Salviati** italiar pintorea, ***Cecchino*** izenaz ezaguna eta '''Franceso de' Rossi''' jaiotza izenekoa (Florentzia, 1510 &ndash; Erroma, 1563). Giovanni Salviati kardinalaren babesean egon zen, eta harengandik hartu zuen deitura. Florentzian egin zituen ikasketak, Andrea del Sartoren eskolan. Michelangeloren arte-lanak aztertu zituen, eta manierismorantz lerratu zen. Veneziara jo zuen, eta Grimani jauregiko sabaiak pintatu zituen (suntsituak gaur egun). Florentziako Jauregi Zaharreko freskoak pintatu ondoren, Frantziara jo zuen, eta Fontainebleau eta Dampierren lan egin zuen Lorrenako kardinalak aginduta.

## Erreferentziak
Merkaptano

thumb||alt=|Tiol taldea edo sulfhidrilo taldea (urdinez)
**Merkaptano** (edo **tiol**) R-SH formula orokorra duten konposatu organikoen izen generikoa da. R hidrokarburo-erro bat da. Alkoholen tankerako egitura dute, baina haien oxigenoaren ordez (-OH alkohol taldea) molekulan sufrea dute (-SH taldea; talde funtzional horri tiol taldea edo sulfhidrilo taldea deritzo). Propietate kimikoak ere berdintsuak dituzte; baina merkaptanoak alkoholak baino azidoagoak dira. Isurkari kolorgeak, usain txarrekoak (baratxuri-usaina) eta sukoiak dira, baina ez dira pozoitsuak. Gas naturalari eta beste kontsumo-gasei (metano, etano, butano...) eransten zaie, usainaren bidez ihesei antzemateko; alegia, gas naturalaren usaina tiolak ematen du.

Tiolak sintetizatzeko metodoak alkoholak eta esterrak sintetizatzekoen antzekoak dira. Erreakzioak azkarragoak eta errendimendu handiagokoak dira, sufre-anioiak nukleofilo hobeak direlako oxigeno-atomoak baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plovdiv

**Plovdiv** Bulgariako hegoaldeko hiria eta izen bereko barrutiko (5.591 km2 eta 778.708 biztanle) hiriburua da, Maritsa ibaiaren ertzean kokatuta eta zazpi muinotan eraikia. Udalerriak 364.162 biztanle ditu, eta hortaz Bulgariako bigarren hiririk populatuena da.

Nekazaritza-eremu zabal baten erdian dago, arroz-, mahasti-, tabako- eta kotoi-sail handiek inguratua. Industria (janari-industria, automobilgintza, nekazaritzako makineria, ehungintza, beiragintza) da ekonomia-jarduera nagusia.

Aipagarriak dira Erdi Aroko gotorlekuaren hondakinak eta monasterioa. Unibertsitatea ere badauka. 2019an Europako kultura-hiriburua izaten ari da, Materarekin batera (Italia).

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Svante Arrhenius

**Svante August Arrhenius** (Wyjk, Uppsala ondoan, Suedia, 1859ko otsailaren 19a - Stockholm, Suedia, 1927ko urriaren 2a) fisikaria eta kimikaria izan zen.

## Bizitza 
Stockholmeko Unibertsitateko Fisikako irakaslea (1891) eta bertako errektorea (1897) izan zen. Elektrolitoen ionizazioaren teoriaren asmatzailea (1887): bai elektrolisiaren lege fisikoak eta bai Raoulten legeen arabera azterturik, disoluzio mineralek agertzen dituzten berezitasunak azaltzeko bide ematen duena; ondorioz, ioien teoria eman zuen, elektrolitoen tasun kimikoak azalduz. Kosmogoniaz eta biokimikaz ere arduratu zen. 1903. urtean Kimikako Nobel saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uakari

**Uakari** (*Cacajao* generoa) pitezidoen familiako zenbait tximino isatslaburren izena da.

## Ezaugarriak 
Neurriz txiki samarrak dira, 51-57 cm luze. Aurpegia eta buruaren aurreko aldea ilerik gabeak dituzte; lepoaldea ere ile gutxikoa.

Amazonas ibaiaren erdialdeko eskualdeetan bizi dira.

Uakari motarik ezagunenak hauek dira: uakari burubeltza (*Cacajao melanocephalus*), ile marroixka eta aurpegiko azala beltza duena; uakari gorria (*Cacajao rubicundus*), ile marroixka eta aurpegi gorria duena; eta uakari burusoila (*Cacajao calvus*), ile zuria edo zilar-kolorea eta aurpegi gorrixka duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ifigenia

**Ifigenia** (, *Iphigeneia*), Greziako mitologiaren arabera, Agamenon eta Klitemnestraren alaba zen. Artemisarengan sortutako haserrea baretzeko, kontrako haizeek ez baitzieten greziarrei Troiara abiatzen uzten, Kalkas aztiak Agamenonek bere alaba sakrifikatu behar zuela adierazi zuen. Elezaharrak ez datoz bat Ifigeniaren heriotzaz. Bertsioetako batean, Agamenonek jainkosaren nahia betetzea onartu zuen, baina Artemisak, errukiturik, orein bat ezarri zuen Ifigeniaren ordez. Euripidesek, Racinek eta Goethek erabili dute, besteak beste, Ifigeniaren gaia beren antzerki lanetan.

Antzinako greziar antzerkian, Ifigeniaren irudiak berebiziko garrantzia hartu zuen. Eskilok eta Sofoklesek "Ifigenia" bana konposatu zuten, eta gaur egun zati batzuk baino ez dira kontserbatzen. Euripidesek mitoari buruzko bi tragedia idatzi zituen bitartean, Ifigenia Tauroen artean eta Ifigenia Auliden, eta gaiarekin erlazioa duten beste hiru antzezlan: Helena, Troiako emakumeak eta Orestes.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dipnoi

**Dipnoi** edo **birikadun arrainak** gorputz luzea, ertz biribileko ezkatak, burua ia hezurtu gabea eta arnas aparatua zakatzez eta birikaz osatua duten arrain hezurdunen subklaseko animaliez esaten da. Ezagunak dira euren arnas sistema berritzaileagatik (airea arnasteko aukera ematen die) eta sarkopterigioen barruan dituzten egitura deribatuengatik (adibidez, barne-eskeletoa ondo garatuta duten hegats lobulatuak). Birikadun arrainak dira tetrapodoen (anfibioak, narrastiak, hegaztiak eta ugaztun biziak barne) ahaiderik hurbilenak. Ahoak hortz-plakak izaten ditu, oskol gogorreko organismoak birrintzeko erabiltzen dituztenak.

Gaur egun, Dipnoren sei espezie baino ez dira ezagutzen, Afrikan, Hego Amerikan eta Australian bizi direnak, nahiz eta antzina mundu osoan banatzen ziren. Taldearen erregistro fosila Devoniar goiztiarrean hasi zen, duela 410 milioi urte baino gehiago. Taldeko lehen kide ezagunak itsastarrak ziren, Karboniferoko ondorengo ia ordezkari guztiak ur gezako giroetan bizi diren bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipposideros beatus

***Hipposideros beatus*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros beatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Ian Fleming

thumb|260px|alt=1=Ian Fleming oil painting|Ian Flemingen omenezko plaka Londresen.

**Ian Lancaster Fleming** (Mayfair, Londres, 1908ko maiatzaren 28a - Canterbury, 1964ko abuztuaren 12a) ingeles idazlea izan zen. Itsas armadako informazio-zerbitzuan lan egin zuen (1939-1945); kazetari izan zen (1945-1949), eta gero, espioitza-eleberriak idatzi; horietako gehienek gero zineak ospetsu egin duen *James Bond* dute protagonistatzat. Obra nagusiak hauexek dira: *Dr. No* (1958), *Thunderball* (1961), *The Spy who Loved Me *(1962, *Maite ninduen espioia*), *Room 3603* (1963, *3603 zenbakiko gela*), *You Only Live twice* (1964, *Bi aldiz baino ez da bizi*), ''On Her Majesty's secret* (1963, *Bere Maiestatearen zerbitzupean*), *The Man with the Golden Gun* (1965, *Urrezko pistolako gizona'').

## Lanak 
### James Bonden eleberriak 
### Beste lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hermopolis

**Hermopolis** edo, batzutan, **Hermopolis Magna**, («Hermesen hiria»; egiptoeraz, **Kmunu**; antzinako grezieraz: Ἑρμοῦ πόλις μεγάλη; gaur egun, **Al-Ashmunayn**). Antzinako Egiptoko hiria, Kairotik 300 km-ra, Tebaidako mugetan, Goi Egiptoko XV. nomoaren hiriburua zena. Antzinateko erlijiogune seinalatua, munduaren sortzaile ziren zortzi jainkoei eskainia (Amon, besteak beste). Gero Tot jainkoari (grekoen Hermes) eskaini zioten, eta, K. a. IV. mendetik, erromesgunea izan zen. Erromatarrek oparoaldia ekarri zioten. Handik 12 km-ra den hiriko nekropolian (gaur egungo *Tuna al-Jabal*), Petosirisen, Alexandro Handiaren garaian Toten apaiz nagusi zenaren hilobia aurkitu da.

Antzinako Egiptoko garrantzi erlijioso eta politiko handiko hiria. Gaur egungo Mallawi hiritik ipar-mendebaldera eta Tell el-Amarnatik 30 kilometro iparraldera zegoen.

## Hondar arkeologiko nagusiak 
* Dyehuty edo Thot jainkoaren omenezko tenplua: Zenbait zutabe oinarri
* Amon jainkoaren omenezko tenplua. Lehen pilonoa
* Amenemhat II.aren tenplua: Sarrera. XII. dinastia
* Amenofis IV.a edo Akenaton faraoiaren tenplua: Erliebedun blokeen hondarrak. XVIII. dinastia
* Seti II.aren tenplua: Hondarrak. XIX. dinastia
* Beste interesgune batzuk
** Katakonbak
** Isadoraren hilobia
** Petosirisen hilobia (Tuna el Gebel)
** Ibisen hilerria (Ibiotafeion)

**Hermopolis** "Hermesen hiria", Antzinako Egiptoko bi hiriren izen greziarra da, non Dyehuty (Hermes greziarraren baliokidea) jainkoa gurtzen zen: Hermopolis Magna eta Hermopolis Parva.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger McGough

**Roger McGough** (Liverpool, Ingalaterra, 1937ko azaroaren 9a) britainiar poeta eta abesti-idazlea da.

Adrian Henri eta Brian Patten poetekin batera, pop musika-talde bat sortu zuen, *The Scaffold*, eta arrakasta handiko abestien hitzak idatzi zituen. Bere poemak, lakonikoak bezain umorez eta errukiz beteak, hitz-joko surrealistez beteta daude, eta oso tipografia bitxia dute. Hogeita hamar poesia liburu idatzi ditu, helduentzat zein gazteentzat. Lan aipagarrienak: *Poema hautatuak 1967-1987* (1990), *Poema hautatuak, bigarren liburukia* (1991).

## Erreferentziak
Torcuato Mendiri

**Torcuato Mendiri Corera** (Allo, 1813 &ndash; Tutera, 1884) nafar jeneral karlista izan zen. 20 urte besterik ez zuela sartu zen oste karlistan eta berehala egin zuten kapitain, bere kemen eta adoreagatik. Zumalakarregiren zerbitzuan lan egin zuen, baina Frantziara ihes egin behar izan zuen. Bergarako Besarkadaren ondoren itzuli zen penintsulara koronel eginik. Arabako bigarren komandante izendatu zuten Katalunian borrokatu ondoren, eta 1875. urtean Iparraldeko Armadako Estatu Goreneko buruzagi. Lizarrako gudua galdu ondoren (1875), Lakarko guduan nagusitu zitzaien liberalei.

## Erreferentziak
Nikita Mikhalkov

**Nikita Sergeievitx Mikhalkov** (; Mosku, SESB, 1945eko urriaren 21a) zinemagile errusiarra da.

## Biografia 
Pintore baten biloba eta idazle baten semea da, Andrei Kontxalovski zinemagilearen anaia. Antzezle gisa hasi zen zineman. Besteak beste, Errusiako literaturako klasikoak egokitu zituen.

Antzezle-lana guztiz utzi gabe,*Begi beltzak* (1987) filmarekin mundu osoan izan zuen arrakasta. 1990eko hamarralditik aurrera, arrakasta handiko lanak egin zituen: * Urga, maitasunaren lurraldea* (1991, Urrezko Lehoia), * Eguzkiak erreta* (1994, Ingelesez besteko film onenaren Oscar Saria), *Siberiako bizargina* (1998).

## Erreferentziak
Olga Preobrajenska

**Olga Preobrajenska**, jaiotza-izenaz **Olga Iosifovna Preobrazhenskaia** (San Petersburgo, Errusia, 1871ko otsailaren 2agreg./urtarrilaren 21ajul. - Saint-Mandé, Paristik hurbil, Frantzia, 1962ko abenduaren 27a), errusiar dantzaria izan zen, Frantzian herritartua.

## Biografia 
San Petersburgoko Inperioko Eskolan egin zituen ikasketak. 25 urtez egin zuen dantza Mariinsky (egungo Kirov) Antzerki taldearekin, Antzoki Inperialean eta atzerriko antzezlekurik garrantzitsuenetan. San Petersburgoko ballet-eskolan irakasle izan ondoren, Parisen hartu zuen bizilekua (1924), eta dantza-eskola bat zabaldu zuen han.

Ballet klasikoko interpretaririk handienetakoa izan zen, bereziki M. Petiparen koreografia nagusietan.

## Erreferentziak
Angelo Poliziano

**Angelo Poliziano** (jaiotza-izena: *Angelo Ambrogini*; Montepulciano, Toskana, 1454ko uztailaren 14a - Florentzia, Toskana, 1494) italiar poeta, humanista eta itzultzailea izan zen. Marsilio Ficinoren eta Juan Argyropulosen ikasle izan ondoren, Lorenzo Mediciren seme-alaben maisu izan zen. Kultura klasikoan jakitun zela erakutsi zuen idatzi zituen poesia greko eta latindar ugarietan, baina toskaneraz idatzi zituen obrengatik egin zen ezagun batez ere.

## Obra nagusiak 
* *Stanze per la giostra* (1478)
* *Favola di Orfeo* (1480)
* *Iliada* lanaren itzulpen bat
* *Miszelanea* bilduma bat (1498)

## Erreferentziak
Ramakrishna

**Sri Ramakrishna Paramahansa** (*Gadadhara Chattopadhyaya* jaioa) erlijio-gizon hindua izan zen (Hooghly, Bengala, 1836ko otsailaren 18a - Kalkuta, 1886ko abuztuaren 16a). Bere garaian eragin handia izan zuen «bedanta» filosofia sistemaren jarraitzailea eta sustatzailea izan zen. Indian eta atzerrian hedatu zituen Ramakrishnaren ideiak haren ikaslea izan zen Vivekananda filosofo indiarrak. Belurren (Kalkutatik hurbil) bere izeneko erlijio-ordena sortu zuen 1897. urtean, gero munduko herri guztietara hedatu zuena. Ramana Maharshi filosofoa izan zen Ramakrishnaren tradizio mistikoaren jarraitzailea.
## Erreferentziak
Horace Walpole

**Horace Walpole** (Londres, Ingalaterra, 1717ko irailaren 24a - Londres, Ingalaterra, 1797ko martxoaren 2a) ingeles idazlea izan zen.

## Biografia 
Robert Walpoleren semea zen. Cambridgen egin zituen ikasketak eta parlamentuko kide izan zen. Gaztelu pseudogotiko bat eraiki zuen, eta bertan bere inprimategia jarri zuen, hartan bere eta Thomas Grayren obrak argitaratu zituela.

Idatzi zituen gutunen bilduma (3.000tik gora) gordetzen da, garaiko goi-gizarteaz testigantza ematen duena. Bere libururik ezagunena, *The Castle of Otranto *(1765,* Otrantoko gaztelua*) eleberri gotikoaren eredua da, eta erromantizismoaren aitzindaritzat hartua izan da.

## Erreferentziak
Paolo dal Pozzo Toscanelli

thumb|alt=|Paolo dal Pozzo Toscanelliren erretratua
thumb|alt=1=Scan from "Narrative and critical history of America, Volume 2" by Justin Winsor. Scans for whole book are at http://www.archive.org/details/narrcrithistamerica02winsrich|Toscanelliren mapa
**Paolo del Pozzo Toscanelli** (Florentzia, 1397ko apirilaren 21a - 1482ko maiatzaren 10a) italiar geografoa eta sendagilea zen. Matematika eta astronomian ere jakituna zen. Ekialde Urrunarekin komunikatzeko baldintzak aztertu zituen, eta Marco Poloren neurketetan oinarrituta, Portugaletik abiatuta Asiaraino heltzeko ideia gorpuztu zuen: Ozeano Atlantikoan zehar, zuzen, Kanariar uharteen eta Cipango (egungo Japonia) uharteen artean 3.000 itsas milia zeudela kalkulatu zuen. Proiektu hau Fernão Martins portugaldar sendagileari jakinarazi zion 1474. urtean, eta antza, Kolonek izan zuen horren berri.

## Erreferentziak
Carlo Fontana

**Carlo Fontana** (Brusato, Ticino, gaur egun Suitza, 1638ko apirilaren 22a - Erroma, Italia, 1714ko otsailaren 5a) italiar arkitekto, dekoratzaile eta eskultorea izan zen.

## Biografia 
thumb|''Utilissimo trattato dell'acque correnti* (1696)

1650aren inguruan Erroman hartu zuen bizilekua, eta P. de Cortonarekin eta Carlo Rainaldirekin ikasi zuen; ondoren Berniniren laguntzaile izan zen luzaz. Eliza eta kapera ugari eraiki zituen Erroman: San Marcello al Corsoko aurrealde okertua (1682–1683), Cibo kapera Santa Maria del Popolon (1683-1687), Santa Maria in Trastevere aurrean dagoen iturriaren berriztapena. Juvararen maisu izan zen, eta Austriako arkitekto barrokoengan eragin handia izan zuen, bere idatzien bidez batez ere (*Discorsi'').

## Erreferentziak
Hipposideros bicolor

***Hipposideros bicolor*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros bicolor'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jose Joaquin Ferrer

[thumb|300px|[Eguzki-eklipsetan koroa kontzeptua Ferrerek asmatu zuen.]]
**José Joaquín Ferrer Cafranga** (Pasai Donibane, 1763ko urriaren 26a - Bilbo, 1818ko maiatzaren 18a) gipuzkoar itsasgizona eta astronomoa izan zen. Gurasoak Vicente Ferrer Echeverria eta Manuela Cafranga Villabaso izan zituen.

Itsas ikasketak egin ondoren Caracasko Gipuzkoar Konpainiaren ontzietan aritu zen Venezuelarako bidean, eta preso hartu zuten ingelesek. Aske geratu ondoren, Suitzara jo zuen eta astronomia ikasketak egin zituen bertan. Handik, Ameriketara abiatu zen eta Estatu Batuetako Filosofia Elkarteko kide izendatu zuten. Frantziako Institutu Nazionaleko kide izendatu zuten 1813. urtean. Euskal Herrira itzulitakoan (1817), Bilbon egokitu zen zeren eta Donostia, Wellingtongo Dukearen erasoaren ondorioz, erabat txikituta baitzegoen. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide izan zen.

## Lan zientifikoa 
Ferrer astronomia alorrean gailendu zen. Pasaitarrak Eguzki eklipseak aztertzeko antolatu ziren lehenengo espedizioetan hartu zuen parte. Helburu horrekin 1803an Kubara joan zen eta 1806an New Yorkera; horrela bi eklipse behatu zituen arrakasta handiaz. 1806ko ekainaren 16an New Yorkeko estatuko Kinderhook herrian, eklipse bat aztertzen, koroa kontzeptua sortu zuen, erabateko eklipse batean ikusten den eraztuna definitzeko.

## Nazioarteko aitorpena 
Haren lan kartografioei eta astronomikoei esker Jose Joaquin Ferrerek mundu osoko garaiko astronomoen eta matematikarien laudarioak jaso zituen, esaterako Lalande eta Laplace.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : José Joaquín Ferrer y Cafranga. Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* : Biografia.
Jose Maria Gonzalez de Etxabarri

**Jose Maria Gonzalez de Etxabarri Bibanko** (Gasteiz, 1875eko ekainaren 11 &ndash; Valladolid, 1950eko abenduaren 20a) arabar idazle, katedraduna eta politikaria izan zen. Valladoliden eta Madrilen Zuzenbide-ikasketak egin ondoren, merkataritza zuzenbidearen katedra lortu zuen Valladolideko unibertsitatean. Alderdi Integristako kidea zen eta Arabako senatari aukeratu zuten. Euskal Unibertsitatea sor zedin eskakizuna egin zuen bere senatari kargutik. *El Diario de Alava* egunkaria sortu zuen eta haren zuzendari izan zen 1895-1903 urteetan. Zuzenbidea, historia, politika eta etika izan zituen aztergai bere idazlanetan.

## Lanak 
* *Cuadros vivos. Colección de historietas y leyendas*, 1894.
* *El socialismo y la caridad cristiana*, 1898.
* *Procedimiento electoral en España*, 1899.
* *Estudios sobre los efectos morales del tabaco*, 1902.
* *El Hipnotismo y el Derecho Penal sustantivo*,1900.
* *Hipnotismo y criminalidad*, 1906
* *Teatro y moralidad* 1909.
* *Divorcio y delincuencia*, 1903
* *Metodología y plan de enseñanza del Derecho Mercantil vigente en España y en las principales naciones de Europa y América, curso de 1913 á 1914*. Valladolid, 1913
* *El socialismo y los problemas del Derecho Mercantil*, 1913.
* *La personalidad internacional de la Santa Sede ante los pueblos de raza ibérica*. 1928
* *Centenario de la Campaña Carlista. Zumalacárregui. Estudios críticos a la luz de documentos inéditos. Vivanco (memorias de su vida militar). Último período de la Campaña*, 1935

## Erreferentziak
Pandolfo Petrucci

thumb|alt=|Pandolfo Petrucciren erretratua

**Pandolfo Petrucci** (Siena, 1452ko otsailaren 14a - San Kiriko, 1512ko maiatzaren 21a) Italiako tiranoa izan zen. Merkataria zen. Erbestean izan ondoren, Sienara itzuli eta hango familia ahaltsu bateko alabarekin, Aurelia Borgheserekin, ezkondu zen. Zenbait kargu izan zituen bere esku, eta azkenean, aginpide osoa lortu zuen. 1503an, Cesar Borgiaren kontrako konplot bat antolatu zuela-eta, erbestera alde egin zuen, baina Frantziako Luis XII.aren laguntzari esker itzuli eta berriro agintari izan zen. Agintari absolutista eta tiranoa izan bazen ere Sienako artea indartzeko lan handia egin zuen.

## Erreferentziak
Leopold von Sacher-Masoch

**Leopold von Sacher-Masoch** (Lviv, Galitzia, Austria-Hungariako Inperioa, gaur egun Ukraina, 1836ko urtarrilaren 27a - Linheim, Hesse, 1895eko martxoaren 9a) alemanezko idazlea izan zen.

## Biografia 
Zuzenbide-ikasketak egin zituen, eta Lembergeko irakaslea izan zen bete-betean literaturan sartu zen arte. Kontakizunak eta eleberriak idatzi zituen.

Sacher-Masochen lan aipagarrienak erotismoa eta sexu-grinak gai nagusitzat dituztenak dira; erotismo-forma berri bat agertu zuen bere obretan, geroago *masokismo* deitu zena.

Lan nagusiak: *Venus im Pelz *(1870, *Larruetako Venus*), *Die Messalinen Wiens *(1874, *Vienako Mesalinak*), *Polnische Judengeschichten *(1886, *Poloniar-juduen kondairak*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Migel Antonio Zumalakarregi

**Migel Antonio Zumalakarregi Imaz** (Idiazabal, Gipuzkoa,  - Madril, Espainia, ) politikaria izan zen, Tomas Zumalakarregiren anaia. Zuzenbideko ikasketak egin zituen. Fernando VII.a Espainiakoaren bi aldi absolutistetan ez zuen politikan esku hartu; bai, ordea, hirurteko liberalaren aldian (1820-1823). Erregea hil zenean, liberalismoaren alde egin zuen eta, 1836an, Espainiako Gorteetako kide izan zen. 1842an Espainiako Justiziako ministro izendatu zuten. Lehenengo Karlistaldian, gobernu liberalaren aginduz, bere anaia Tomasek guda utz zezan saiatu zen, baina Migel Antonioren ahaleginak hutsalak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Joanne Woodward

**Joanne Woodward** (Thomasville, Ameriketako Estatu Batuak, 1930) aktorea da.

Antzerkian eta telebistan ari izan zen, zineman hasi aurretik. *A Kiss Before Dying* (1956) filmak ezagutarazi zuen. Oscar saria jaso zuen *The Three Faces of Eve* (1957) filmean egindako antzezpenagatik. Aktore bikaina da, antzeztu beharreko pertsonaiak ongi aukeratu izan dituena.

Paul Newman aktorearekin ezkondu zen, eta bikain ari izan zen hark zuzendutako bi filmetan: *Rachel, Rachel* (1968) eta *The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds* (1972).

Beste film batzuk: *A Big Hand for the Little Lady* (1966), *Summer Wishes, Winter Dreams* (1973), *The Drowning Pool* (1975), *The Glass Menagerie* (1987), *Mr. and Mrs. Bridge* (1990), *The Age of Innocence* (1993). Telebistarako ere interpretazio-lan ugari egin ditu.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Erreferentziak
Wilhelm Raabe

**Wilhelm Raabe** (Eschershausen, Braunschweig, 1831ko irailaren 8a - Braunschweig, 1910eko azaroaren 15a) alemaniar eleberrigilea izan zen. 1857. urtean argitaratu zuen lehen eleberria: *Die Chronik der Sperlingsgasse* (*Txantxangorrien kaleko kronika*), *Jakob Corvinus* ezizenaz. Eleberri eta kontakizun-liburu ugari idatzi zituen, erdi mailako gizartearen arazoak eta gorabeherak azaltzen zituztenak. Lan nagusiak: *Die Leute aus dem Walde* (1863, *Basoko biztanleak*), *Der Hungerpastor* (1864, *Artzain gosetia*), *Abu Telfan* (1868), *Schüdderump* (1870), *Horacker* (1876), eta *Des Reiches Krone* (1873, *Inperioko koroa*).

## Erreferentziak
Batera

**Batera** 1999ko irailean euskal presoak Euskal Herriratzearen alde sortutako plataforma da.

Lizarrako Ituna sinatu zuten alderdi, sindikatu eta taldeak eta Senideak presoen senitartekoen elkartea izan ziren plataformaren oinarria, eta herritar eta pertsonaia ezagun asko bildu ziren ekimenera. Sortu zenetik, kontzentrazio isilak egin izan ditu Baterak hamabostean behin euskal presoak hurbiltzearen alde eta dispertsioaren aurka. Aurreneko kontzentrazioa 1999ko azaroaren 26an egin zuten, eta manifestaldiak ere deitu izan dituzte beren aldarrikapenari eusteko.

## Ikus, gainera 
* Etxerat
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Dix

**Wilhelm Heinrich Otto Dix** (alemanez  ahoskatua; Untermhaus, Geratik hurbil, 1891ko abenduaren 2a - Singen, Konstantzatik hurbil, 1969ko uztailaren 25a) alemaniar margolaria, marrazkigilea eta grabatzailea izan zen. Alemaniako inpresionisten ondoko belaunaldiko ordezkaririk nagusietakoa izan da. Lehen Mundu Gerran izandako bizikizunak eta Alemaniako gizarte-krisia islatu zituen bere lehen obretan. Nazismoa aginpidera heldu zenean, Gestapok atxilotu eta bere obra guztia suntsitu zuen. 1946. urteaz geroztik, erlijio-arteari eutsi zion. Obra nagusiak: *Langilea* (1921), *Saul eta David* (1945) eta *Nire gurasoen erretratua* (1921).

## Erreferentziak
Antonio Panizzi

**Antonio Genesio Maria Panizzi** (Brescello, Modena, 1797ko irailaren 16a - Londres, 1879ko apirilaren 8a) italiar idazlea izan zen. *Carbonari* isilpeko taldeko kide zen, eta hori zela-eta, Ingalaterrara erbesteratu behar izan zuen. Brougham jaunak bere babespean hartu zuen, eta italiar literaturako katedra bat eskaini zion Londresko unibertsitatean (1828). Liburuzain izendatu zuten hiru urte geroago, eta British Museumeko zaindari handik gutxira. Panizzik ezarri zituen museoko katalogoaren oinarri diren 91 arauak. Italiako batasuna eman ondoren, uko egin zion Italiara itzultzeko Garibaldik egin zion eskaerari.

## Erreferentziak
Patrice Chéreau

**Patrice Chéreau** (Lézigné,  - Clichy, ) zinemagile frantsesa izan zen. Antzerkigintzan hasi zen, eta Richard Wagnerren hainbat opera zuzendu zituen Bayreuthko Jaialdian. Villeurbaneko Antzerkiaren zuzendari ere izan zen. 1974an ekin zion zinemagintzari, ''La Chair de l'orchidée* filmarekin. 1978an,* Judith Terpauve* egin zuen eta, aurrekoak bezala, horrek ere ez zuen arrakasta handirik lortu. *L'homme blessé*k (1983) kritika hobeak jaso zituen. Arrakasta *La reine Margot*ekin (1994) heldu zitzaion. Beste film batzuk: *Hôtel de France* (1987), *The Last of the Mohicans* (1992), *Ceux qui m'aiment prendront le train* (1998), *Intimacy* (2000), *Son frère* (2003), *Gabrielle* (2005) eta *Persécution* (2009).

## Filmografia 
* 1974 : *La Chair de l'orchidée*
* 1978 : *Judith Therpauve*
* 1983 : *L'Homme blessé*
* 1987 : *Hôtel de France*
* 1991 : *Contre l'oubli*
* 1994 : *La Reine Margot*
* 1998 : *Ceux qui m'aiment prendront le train*
* 2000 : *Intimacy*
* 2003 : *Son frère*
* 2005 : *Gabrielle*
* 2009 : *Persécution''

## Erreferentziak
Hipposideros breviceps

***Hipposideros breviceps*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros breviceps'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Fabian Society

**Fabian Society** Ingalaterrako elkarte sozialista izan zen, 1884an sortua. Ideal moral bat oinarritzat harturik, gizartea eraberritzeko asmoa zuen, *Fabius Cunctator*ren metodoei jarraituz. Marxen teoriak gaitzesten zituen. Geroago sortuko zen Erresuma Batuko Alderdi Laboristaren oinarriak jarri zituen. 

Fabian Societyko kide garrantzitsuenen artean George Bernard Shaw dramagilea, Charlotte Wilson anarkista, Emmeline Pankhurst feminista eta H. G. Wells idazlea zeuden. Sidney Webb eta haren emazte Beatrice Webb izan ziren fundatzaileak.

## Historia 
Elkartearen izena Kinto Fabio Maximotik hartua dago, *Cunctator* deritzonetik ("atzeratzen duena" esan nahi du). Antzinako Erromako jenerala zen, eta Hanibalen aurkako borroka zuzenak geldiaraztea lortu zuen, Kartagoko jeneralaren armada nekatzeko estrategiekin. Denbora pasatzen uztea, jazarpen- eta gerrilla-taktikak erabiltzea, elikagaien eta materialen hornikuntza bideak, etab. mozten zituzten. Izan ere, erromatarrek hainbat porrot nabarmen izan zituzten kartagoarrekin, zein baino zein okerrago, borroka-eremuan zuzenean aurre egiteagatik. Fabiandarrek, Karl Marxek ez bezala, aldaketa iraultzailea iragartzen zuena, gizartea sozialismorantz pixkanaka eboluzionatzen ari dela uste dute, eta lan diskretuaren eta pixkanakako erreformen alde egiten dute, zeinak, bere iritziz, sozialismoa gutxika eramango baitute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linköping

**Linköping** (suedieraz  ahoskatua) Suediako hego-ekialdeko hiria eta portua da, Ostergötlandeko konderriko hiriburua, Stagan ibaiaren ertzean. 2010ko erroldaren arabera 104.232 biztanle ditu, Linköping udalerrian 153.571 biztanle.

## Historia 
Izena *Lionga ting*-etik etor litekela uste da, zeina Östergötlandeko biltzar garrantzitsuena baitzen. Historikoki diozesi goiztiarra izateagatik izan da ezaguna, Suediako bigarrena izan baitzen, 1104an jadanik aipatua. 1128an Vreta abadia eraiki zen, gerora katedrala bihurutko zena.

Erdi Aroan, pentsalari eta elizgizonen gune guztiz garrantzitsua izan zen. Han garaitu zituen 1600an Karlos IX.a Suediakoak luteranismoaren aldezle ziren Sigismundo III.aren jarraitzaileak.

Mendeetan zehar herri txikia izan zen baina 1937an SAAB aire konpainiak egoitza bertan ezarri zuen eta biztanleriak gora egin zuen. 1960 hamarkadan Linköpingo Unibertsitatea sortu zen.

## Ekonomia 
Industriagune garrantzitsua da (mekanika, aeronautika, burdinbiderako gaiak, janari-industria).

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Lkpgdomkyrka-ne.jpg|Linköpingeko katedrala.
Irudi:Ekenäs slott.jpg|Ekenäs gaztelua.
Irudi:Bjärka Säby 2.jpg|Bjärka-Säby gaztelua.
Irudi:Sturefors slott.jpg|Sturefors gaztelua.
Irudi:Vreta Monastery Church and gardens.JPG|Vreta monasterioa.
Irudi:Domkapitelhuset.jpg|Udaletxea.
Irudi:LA2 Karallen natt.jpg|Unibertsitatea.
Irudi:MjäreviCenter.JPG|Mjärevi Zientzia Parkea.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Félix Vidal Costa

**Félix Vidal Costa** (Santiago de Compostela, 1942ko azaroaren 6a) espainiar fisikaria eta ikertzailea da.

Santiagoko Unibertsitateko matematika-katedradun bikain baten semea. Gaztetandik sortu zitzaion zientziarako eta ikerkuntzarako grina. Materia kondentsatuaren eta materialen fisikari buruzko ehundik gora lan idatzi ditu. Eskolak eman zituen Parisen eta Estatu Batuetan, eta 1984an Santiagoko Unibertsitatean hasi zen lanean, tenperatura handi eta txikietako supereroankortasuna aztertzen ari den ikertzaile talde baten buru. Ikerkuntza Zientifikoko Ramón y Cajal saria jaso du egin duen lanarengatik.

## Erreferentziak
Bettina von Arnim

**Bettina von Arnim**, jaiotza-izenaz **Elisabeth Catharina Ludovica Magdalena Brentano** (Frankfurt, Alemania, 1785eko apirilaren 4a - Berlin, Alemania, 1859ko urtarrilaren 20a), alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Clemens Brentanoren arreba eta Achim von Arnimen emaztea, bigarren erromantizismoko musa izan zen. Goetheren mireslea, gutunak trukatu zituzten, fantasia eta errealitatea nahasiz: *Goethes Briefwechsel mit einem Kinde* (1835, *Goetheren eta neska baten arteko gutunak*). Beethovenekin ere gisa bereko harremanak izan zituen.

Industriako proletalgoari erreparatu zion lehenetarikoa izan zen Arnim: *Das Buch gehört* (1843, *Erregearentzako liburua *), Goetheren amarekiko irudipenezko solasa.

## Erreferentziak
Jose Migel Corral

**Jose Migel Corral** (Iruñea, 1968) nafar margolaria da.

Iruñeko Arte eta Lanbideen Eskolan eta Donostiako Artelekun egin zuen bere prestakuntza, eta gaztetatik hasi zen sariak biltzen. 1990ean, esaterako, Nafarroako Gobernuak artista plastiko gazteei eskaintzen dien saria eskuratu zuen, eta 1994an, Iruñeko Udalarena. Nafarroako Gobernuaren laguntza ere izan du bere lanean aurrera egiteko, eta bakarkako zein taldekako erakusketa ugaritan erakutsi ditu bere margolanak. 2000. urtean, Nafarroa Pintura Lehiaketa irabazi zuen *Jardín* izeneko koadroari esker.

## Erreferentziak
Nelson Pereira Dos Santos

**Nelson Pereira Dos Santos** (São Paulo, 1928ko urriaren 22a — Rio de Janeiro, 2018ko apirilaren 21a) brasildar zinemagilea izan zen.

Zinema-ikasketak Parisen eginik, bere herrira itzuli eta Rio de Janeirori buruzko bere lehen fikzio-lanek *Cinema Novo* deiturikoaren oinarriak ezarri zituzten: Hollywoodeko ereduekiko haustura, estudioekiko etena eta errealitatetik hurbil egon nahia. Zentsurak eta diktadurak mugaturiko gorabehera handiko karrera izan zuen, eta Brasilgo literatura-lanak zinemarako egokitu zituen. Ezagunena *Memorias do carcere* (1984, *Kartzelako Oroitzapenak*) du, Graciliano Ramos idazlearen liburu batean oinarritua.

## Filmak 
* Juventude (1949)
* Rio 40 Graus (1955)
* Rio Zona Norte (1957)
* Mandacaru Vermelho (1961)
* Vidas Secas (1963)
* Boca de Ouro (1963)
* El Justicero (1967)
* Fome de Amor (1968)
* Azyllo Muito Louco (1970)
* Como Era Gostoso o Meu Francês (1971)
* Quem é Beta? (1972)
* Amuleto de Ogum, O (1974)
* Tenda dos Milagres (1977)
* Na Estrada da Vida (1980)
* Insônia (1980)
* A Missa do Galo (1982)
* Memórias do Cárcere (1984)
* Jubiabá (1987)
* A Terceira Margem do Rio (1994)
* Cinema de Lágrimas (1995)
* Guerra e Liberdade - Castro Alves em São Paulo (1998)
* "Casa-Grande e Senzala" (2000) serie de TV
* Meu Compadre, Zé Ketti (2001) (V)
* Raízes do Brasil: Uma Cinebiografia de Sérgio Buarque de Hollanda (2003)
* Raízes do Brazil - Uma Cinebiografia de Sérgio Buarque de Hollanda (2004)
* Brasília 18% (2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Nelson Pereira dos Santosen biografia eta filmografia.
Erromania (hizkuntzalaritza)

thumb|200px|Gaston Paris
**Erromania** Gaston Parisek kultura eta hizkuntza erromantzeen edo neolatinoen multzoari eman zien izena da.

XIX. mendean erabiliagoa zen kontzeptua da, eta Europa-barruko lurraldeetarako baino ez da erabiltzen. Banaketa ezagunena mendebaleko eta ekialdeko Erromania bereizten dituena da. Hala ere, ez dago argi azken horretan Balkanetako penintsula eta Italiakoa edo lehena bakarrik sartu behar den. Iberorromania, galorromania, italorromania, erretorromania eta dakorromania bereizi ohi dira, nahiz eta gune horietan erromaniko ez diren hizkuntzak ere izan (euskara, alemaniera, eta abar).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natália Correia

**Natália Correia** (São Miguel uhartea, Azoreak, 1923ko irailaren 13a - Lisboa, 1993ko martxoaren 16a) portugaldar idazlea izan zen. Surrealismoaren inguruan ibili zen, eta literaturaren alor ugari jorratu zituen: saiakera, poesia, antologia, fikzioa eta artikulugintza, gai politiko-sozialen ingurukoa gehienbat. Bada haren idazlanetan amodiozko lirismoaren, satiraren, errealismo magikoaren eta mistikaren aztarnarik, eta portuges literatura garaikideko idazle originalenetakotzat jo izan zuen kritikak. Aipatzekoa da *O sol nas noites e o luar nos dias (Eguzkia gauez eta larraina egunez)* bere poesia bilduma.

## Erreferentziak
Nafarroako Hermandadeak

**Nafarroako Hermandadeak** Nafarroan historian zehar egituratu ziren bi antolakunderi dagokio. Nafarroako Erresumaren babesa, muga aldeko gaiztaginen aurkako zapalkuntza izan ziren batzuen helburuak (Nafarroako eta Aragoiko erresumen arteko muga-herriek osatu zuten gisa honetako lehen ermandadea 1204. urtean, eta beste bat 1364. urtean, Nafarroako eta Gipuzkoa-Arabako mugetan dauden herrietan).

Besteen helburua eta handikien gehiegikerietatik babestea izan zen. Bigarren mota honetako ermandadeak osatu ziren han eta hemen Nafarroa osoan, XIII. mende bukaeratik aurrera.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernard Palissy

thumb|Bernard Palissyren erretratua.

**Bernard Palissy** (Saintes edo Lacapelle-Biron, Frantzia, 1510 &ndash; Paris, Frantzia, 1589) frantses zeramikagile eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Ikerketak eta esperimentuak egiten eman zituen bizitzako urte asko, eta prozedura berriak aurkitu zituen zeramika eta beira lantzeko; landarez, fruituz eta arrainez apaintzen zituen piezak.

Egindako ikerketa teknikoak laburbilduta ematen zituen obra bat argitaratu zuen 1580an: *Discours admirable de l´art de terre, de son utilité, des émaux et du feu* (*Buztinaren arteari, bere erabilerari, esmalteei eta suari buruzko hitzaldi miresgarria*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Stern

**William Stern** (Berlin, 1871ko apirilaren 29a - Durham, Ipar Carolina, 1938ko martxoaren 27a) alemaniar filosofoa eta psikologoa izan zen.

Breslauko eta Hanburgoko unibertsitateko irakaslea izan zen; gero, Estatu Batuetara joan eta Durhameko unibertsitateko irakasle izan zen. Filosofia pertsonalistaren sortzaileetako bat da; haurren psikologia aztertu zuen, eta adimen-kozientea neurtzeko proben bultzatzaileetako bat izan zen. Idazlanak: *Person und Sache* (1906-1918, *Pertsona eta gauza*), *Grundgedanken der personalistischen Philosophie* (1917, *Filosofia pertsonalistaren oinarrizko ideiak*).

## Erreferentziak
Pantxoa Etxegoin

**Pantxoa Etxegoin** (Jatsu, Nafarroa Beherea, 1960ko irailaren 11 -) Iparraldeko kultura-eragilea da. Euskal Kultur Erakundearen zuzendaria izan da 1996tik 2021ko urtarrilera arte, lekukoa Joanes Etxebesteri transmitituko zion.

Eusko Jaurlaritzaren baitako Euskararen Aholku Batzordeko kide ere izan da.

## Biografia 
Jatsu herri txikian jaiota haurtzaroa baserri giroan bizi izan zen. Aita eta ama kantuzale amorratuak izanik, kulturzalea bilakatu zen. Txikia zela liluratu egiten zen inguruko herrietan ikusten zituen kantaldietan (Pantxoa eta Peio, Manex Pagola, Estitxu, Ugutz Robles-Arangiz, Benito Lertxundi, Xabier Lete, Joxan Artze, Mikel Laboa), baita ostatuetan edo ospakizunetan berez sortutako lagun arteko saioetan.

*Gure Irratia* edota *Irulegi Irratian* eleberri batzuen irakurlea izan ezik, itzultzaile-lanetan ere ibilia da. Euskal Herriko turismo bulegoarentzat gidaliburu turistikoen itzulpenak egin ditu, baita Donibane Lohizuneko Musée Grevinentzat idazkien itzulpen eta grabazioak ere.
thumb|EKEren zuzendaria izan da (1996-2021)|270x270px
[thumb|[Lota jauregia|Lota Jauregia Uztaritzen, EKEren egoitza|270x270px]]
Euskal Kultura Erakundeko zuzendaria izan da 24 urtez, Uztaritzeko Lota Jauregian (Lapurdi) lan egin du eta elkartearen jaiotzaren zortzi urte eta gero, *Leihotik* izeneko euskal bihilabetekaria.

Urte horietan EKEk lan handia egin zuen ahozko ondarearen inguruan. Alde numerikoa ere garatu zuen, esaterako *Mintzoak.eus* plataforma lekukotasun asko jaso ditu. Horrez gain, erakusketak garatu zituen, batzuetan eurek sortuak osoki. Artistak elkarri lotu, proiektuak lotu... Mugaz gaindiko harremanak azkartu eta proiektuak sortu zituen.

Kultur elkarteak laguntzen ditu EKEk ekonomikoki, baina ez bakarrik: aholkuak ere ematen ditu, formakuntzak proposatzen...

2021eko azaroan euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak.

## Kultura parte hartzailearen eragilea 
Eragile izan **Etxegoin** EKE barruan, bere ustez, Euskal Herrian herri kultura biziki azkarra da: herrietan jendeak parte hartzen du, ez da bakarrik ikusle; Ipar Euskal Herrian bada ohidura hori. Eta behar da zerbait egin kultura ez dadin izan kontsumitzeko zerbait bakarrik, jendeak parte har dezan eta biziaraz dezan. Kultura da egunerokoan bizitzen dugun hori, eta plazera ematen diguna, besteekin partekatuz. Horretarako, esperimentatu behar dugu, gauzak entseatu. Gero, gure aldetik, bere ustez, gako nagusia da partaidetzak izatea: osagarritasuna atzeman behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pantxoa Etchegoin mintxoak.eus
* Pantxoa Etchegoin Euskalkiak. vmeo
Hipposideros caffer

***Hipposideros caffer*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros caffer'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean