open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abeer Abdelrahman

**Abeer Abdelrahman Khalil Mahmoud** (Alejandrian, Egipto, 1992ko ekainaren 13a) pisu-jasotzaile egiptoarra da. 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta bietan bosgarren sailkatu zen. 2016an Abeerrek Olinpiar domina irabazi zuen, lehen emakume egiptoarra izan zen, aurreko urteetan domina lortu zuten hainbat kirolari doping kontuengatik deskalifikatuak izan ondoren.

## Kirol ibilbidea 
2016ko uztailean hiru kirolari dopinagatik deskalifikatu ostean, 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan zilarrezko dominia irabazi zuen, 75 kiloko kategorian, eta, horrela, Olinpiar Jokoetan domina lortu zuen lehen emakume egiptoarra bihurtu zen Abeer. Geroago, 2017ko urtarrilean, 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetako deskalifikazioak jakinarazi zituzten eta brontzezko domina eman zioten lehiaketa honetako 69 kiloko proban. Bi kasuetan, hasieran, bosgarren sailkatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles George Gordon

**Charles George Gordon**, **Chinese Gordon**, **Gordon Pasha** eta **Gordon of Khartoum** izenez ere ezaguna (Londres, 1833ko urtarrilaren 28a - Khartum, 1885eko urtarrilaren 26a) britainiar militar eta administratzaile koloniala izan zen.

Erresuma Batuko ofizial gisa parte hartu zuen Krimeako Gerran. Txinan bere ospea lortu zuen. Han buru izan zen "Armada beti garailea", ofizial europarrek zuzendutako soldadu txinatarrez osatua. Haiekin Taiping matxinada zanpatu zuen, armada askoz ugariagoak garaituz.

1873an Ismail Paxa Egiptoko kedivearen zerbitzura sartu zen britainiarren onespenarekin. Sudango gobernadore nagusi ere izendatu zuten, eta tokiko matxinaden eta esklabeen merkataritzaren aurka jardun zuen bertan. 1880an dimisioa eman zuen eta leher eginda itzuli zen Europara.

1881ean matxinada handia gertatu zen Sudanen eta Mahditar Gerra hasi zen. 1884an Gordon berriro bidali zuten Sudanera, zibilen eta soldadu leialen ebakuazioa antolatzeko. Ebakuazioa egin ondoren, aginduak ez betetzea erabaki zuen eta Sudanen geratu zen soldadu talde baten agindupean. 1885eko urtarrilean hil zen, mahdistek Khartum konkistatu zutenean.

## Iruditegia  

General Gordon's Last Stand.jpg|''General Gordon's Last Stand'', George W. Joyren margolana
SLATIN(1896) p385 BRINGING GORDON'S HEAD TO SLATIN.jpg|Gordon's head shown to Slatin.
Statue of General Gordon, seated on a camel Wellcome M0004239.jpg|Gordonen estatua, 1956an Sudanek independentzia lortu aurretik Khartumen zegoena
Miriam Gallardo

**Miriam Gallardo** (1968ko maiatzaren 2a) Peruko boleibol jokalari ohia da. Nazioartekoa izan zen Peruko emakumezkoen boleibol taldearekin. 

## Kirol lorpenak 
1984ko Los Angeleseko eta 1988ko Seulgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, Peruk zilarrezko domina irabazi zuen.Pragan 1986ko Emakumeen Boleiboleko Munduko Txapelketan brontzea lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alésia (Parisko metroa)

**Alésia** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 14. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 4. linea (Parisko metroa)
* Alesiako gudua

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Errartea

**Errartea** edo **Earrartea** Zaraitzu ibaxako kiñoi bat da. Ezkaroze, Jaurrieta eta Orontze udalerriak hartzen ditu eta iparralderago dagoena da. Altuera 702 eta 1390 metro artekoa da, eta 78,22 km²-ko azalera hartzen du.  biztanle zituen.

## Banaketa 
Errartea kiñoiko udalerriak daude:
* Ezkaroze
* Jaurrieta
** Erremendia
* Orontze

## Batzordekideak 
Errartetzateko batzordekideak Zaraitzuko Batzorde Nagusian daude:

* Gonzalo Zelai (batzordeburua)
* Imanol Ezker
* Andoni Senberoiz

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV*, Iruñea, 1996. .

## Ikus, gainera 
* Pirinioak
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Zaraitzuko Batzorde Nagusiko webgune ofiziala
Indo-Pazifiko

thumb|Indo-pazifikoa eskualde biogeografikoaren mapa|274x274px
**Indo-Pazifikoa**, Lurreko itsasoen eskualde biogeografikoa da, **Indiako ozeanoko** ur tropikalak, Ozeano Bareko mendebaldea eta erdialdea eta bi ozeano horiek lotzen dituzten Indonesia inguruko itsasoak. Ez dira sartzen Indiako eta Ozeano Bareko eskualde epel eta polarrak, ez eta Ekialdeko Pazifiko Tropikala ere, Ameriketako Ozeano Bareko kostan, itsas-ekoeskualde edo itsas ekozona desberdina baita.

Izendapen hau ozeanografiaren eta geopolitikaren erabilera akademikoan agertu zen  lehen. "Indo-Pazifikoa" kontzeptua Weimarko Alemanian erabili zen, eta Japoniara zabaldu zen gerra artean. 2010aren amaieraz geroztik, "Indo-Pazifiko" terminoa gero eta gehiago erabili da diskurtso geopolitikoan. Lau aldeko Segurtasun Elkarrizketa, taldearekin "lotura sinbiotikoa" ere badu. Talde edo foro hori Quad izenaz ezaguna egin da eta Australia, Japonia, India eta Estatu Batuen arteko talde informala da. Esan izan da kontzeptuak aldaketa ekar dezakeela mundua estrategikoki ulertzeko herritarrok dugun moduan; gure "mapa mentalean".

WWFren iritziz, hiru eskualdetan bana daiteke, Mendebaldekoa, Erdikoa eta Ekialdekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ella Fontanals-Cisneros

**Ella Fontanals-Cisneros** (Kuba, 1944) Kubako filantropoa eta enpresaria da. kubar arte bildumagilea da, Arte eta diseinu garaikidean aditua, eta Latinoamerikako arte-bildumagile ospetsua, *Cisneros Fontanals Arte Fundazioa*ren sortzailea eta lehendakaria.

## Biografia 
Ella Fontanals Kuban jaio zen 1944an. Kubako Iraultzaren ondoren, 1959an, Venezuelara joan zen familiarekin. Handik hilabete gutxira, aita hil zitzaion eta ingeleseko eta igeriketako eskolak ematen hasi zen. Geroago, Oswaldo Cisneros enpresaburua ezagutu zuen, Venezuelako *Pepsi-Cola* eta *Digitel konpaini*etako lehendakaria, eta harexekin ezkondu zen 1968an. Hiru alaba izan zituzten: Marisa, Mariela eta Claudia.

Enpresaburu gisa, liburu-denden edo arte-galerien arduraduna izan zen. Lehengaiak esportatu zituen eta Manhattanen eta New Yorken higiezinak erosten eta saltzen aritu zen.

ezkerrera|thumb|240px|Guggenheim museoa
Sasoi horretan lan mordoa erosten hasi eta bilduma egiteari ekin zion eta 1999tik buru-belarri dabil horretan. *The New York Times* egunkarian egindako elkarrizketa batean zera esan zuen, egunero erosten zuela lan bat eta Peggi Guggenheimek ere antzera egiten zuela Parisen 30eko hamarkada amaieran eta 40ko hamarkadaren hasieran.
## Ibilbidea 
Venezuelako Jesús Rafael Sotoren *Vibration* lanak eragin zion lehen lana erostea. 20 urterekin lagun batekin galeria erosi zuen eta 24 urte zituela, ezkonberria zela, bere partea saldu zion.

Damu du 1979 urtean Andy Warholi 50.000 dolarren truke bere erretratu ospetsuetako bat egiteari ezetz esatea, orduan espresio gabekoak iruditzen baitzitzaizkion. Hala ere, *Sonrise Subset* koadroa erosi zion 12.000 eurotan.

2003an, Fontanals-Cisneros-ek Miami Art Central (MAC) zentroa sortu zuen, eta 3 urtez arte garaikidea dinamizatu zuen Floridako estatuan. 2006ko abenduan, MACa Miamiko Arte Museoarekin (MAM) fusionatu zen, museoaren arte garaikidearen programazioan indarrak batzeko. 

Fontanals-Cisneros hauexek osatzen dute: American Patrons of the Tate (Estatu Batuetako Tate Patronatua), Cintas Fundazioa, United States Inter (Estatu Batuetako artista) eta International Women's Forum (Emakumeen Nazioarteko Foroa).

2018ko otsailean, aurrehitzarmen bat sinatu zuen Espainiako Estatuarekin Madrilen, Tabacaleran, Ameriketako Arte Garaikide Zentroa sortzeko. 5.000 metro karratuko Arte zentro horrek Sofia Erregina Museoarekin harreman estuan lan egitekoa zen. Bi urteko harremanetan jardun ondoren, 2024ko martxoan esan zuen uko egingo ziola Bilbori bere bilduma uztea, baliozko planik ez egoteagatik.

## Goraipamenak 
* 2003an, Estatu Batuetako Gurutze Gorriaren Filantropiako Spectrum saria
* 2007an, Arte eta Diseinu Museoaren (The Museum of Arts & Design) Visionary saria 
* 2008an Nazio Batuen Women Together (Emakume Batuak) saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hélène Defrance

**Hélène Defrance** (Clamart, 1986ko abuztuaren 11) frantziar estropadalaria da, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuena, 470 bela-kategorian

Helene Defrance Marseillako ASPTTko kide izan zen 2010ean. 470eko. Europako txapelketa irabazi zuten eta 2009an ISAF belazko munduko kopa irabazi zuen Hyèresen.

Defrance ez zen sailkatu 2012ko Londresko Joko Olinpikoetarako.

## Kanpo estekak 
* https://www.olympedia.org/athletes/130172
Marathi (herria)

thumb|Marathiak bizi diren Indiako eremua, funtsean Maharashtra estatua.
**Marathi** herria, baita **marathiar, marathar** edo **maharashtrar** ere deitu ditzakegunak, Indiako talde etnolinguistikoa dira, maratheraz mintzo dena (hizkuntza indoarioa) eta etnia nagusia eta jatorrizkoa direnak Maharashtra estatuan, India modernoan. Estatu hau marathien herrialde gisa eratu zen 1960an, Indiako estatuen berrantolaketa nazionalaren parte gisa, zeinean irizpide etniko eta linguistikoak erabili ziren. 

Antzeko termino bat da maratha, historialariek erabilia, 17. mendean gailendu zen egitura politiko bat, Maratha inperioa, zehatzago adierazten duena. Baita ere, Maratha izeneko kasta multzo bat Maharashtrako 21. mendeko kasta sisteman erabiltzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filioque eztabaida

'''*Filioque* eztabaida,'* 381. urteko  Konstantinoplako I. Kontzilioan, Nizeako kredoaren latinezko bertsioan teologia kristauak txertatutako klausula da. Ez dago jatorrizko testu grekoan, non Espiritu Santua Aitarengandik datorrela irakurtzen baita. Baina *Filioque* txertatzerakoan, esaldiaren zentzua ere aldatzen da, eta Semearengandik ere badatorrela adierazten da.

Leon I. aita santuak Elizaren dogma gisa aldarrikatu zuen 447. urtean, antzinako tradizio latindar eta alexandriar baten gainean, San Epifanio Salaminakoa, San Zirilo Alexandriakoa eta San Agustin jarraituz. Irizten da *Filioque* klausula  Nizeako kredoaren latinezko bertsioan sartu zela 589 urteko Toledoko III. Kontzilioan, eta berez hedatu zela frankoen artean. Frankoen eta Bizantziarren arteko lehia politiko eta kultural handiak *Filioque* eztabaidetarako funtsa eman zuen VIII. eta IX. mendeetan.  Formula hori gutxinaka onartuz joan zen liturgia latindarraren Kredoan  (VIII. eta XI. mendeen artean).  

Dogma horren aurka monopatrismoaren teoria sortu zen, Foziok,  Konstantinoplako patriarkak, IX. mendean azaldutakoa. Foziok zioen «aitarengandik datorrena» (τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκτορευόμενον) esaldia Nizeako kredoarena izan behar zela, eta  «aitarengandik **bakarrik** datorrena» (τὸ ἐκ **μόνου** τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον) izan behar duela. Doktrina hau izan zen  Fozioren zisma laburrera eraman zuen arrazoietako bat, 1054ko Zisma Nagusiaren aurrekaria izango zena. 

Eztabaidaren historiako etapa berri bat XI. mendearen hasieran lortu zen. 1014an, Erroman, kredoaren kantua hartu zen, *Filioque'' barne, lehen aldiz mezetan. 

Bi doktrinen aldekoen arteko desberdintasunak oztopo dira oraindik eliza katolikoa eta ortodoxoa biltzeko ahaleginetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erhard Milch

**Erhard Milch** (Wilhelmshaven, 1892ko martxoaren 30a - Düsseldorf, 1972ko urtarrilaren 25a) alemaniar landa mariskala izan zen.

Alemaniako armadan sartu zen 1910ean, eta artilleriako talde bat gidatu zuen Ekialdeko Prusian, Lehen Mundu Gerran. Geroago, Mendebaldeko Fronteko hegazkingintzan aritu zen.

1920an armada utzi eta abiazio zibilean aritu zen. 1929an Alderdi Nazian izena eman zuen. 1933tik aurrera Estatu Idazkaria izan zen Abiazio Ministerioan eta funtsezkoa izan zen Luftwaffe sortzeko. Alemaniako hegazkinen ekoizpenaren eta horniduraren arduraduna izan zen gerran. Hori dela eta, gerra krimenengatik epaitu zuten 1947an, eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten, nahiz eta 1954an askatu zuten.
Marathi (argipena)

**Maratha** eta **Marathi** terminoak Indiako Maharashtra eskualdeko herri batekin zerikusia duten zenbait kontzepturekin lotzen dira:

* **Marathi (herria)**, Indiako talde etniko handietako bat.
* **Marathera**, marathien hizkuntza
* **Maratha (kasta)**, marathien arteko talde edo kasta gerlari edo aristokratikoa.
* **Maratha inperioa** edo konfederazioa, 17. eta 19. mendearen artean Indian sortutako estatu historiko bat.
Kiñoi

[thumb|[Zaraitzu#Bandera|Zaraitzuko bandera]]
Historikoki, **kiñoi** nekazaritzako produkzio sistema, lurren banaketan oinarritua, erein eta uztartzeko asmoz. Quiñoia konpartitzen duten kide bakoitzari dagokion lur-zatia da.

Zaraitzu ibaxan kiñoi terminoak nekazaritza-konnotazioak gainditzen ditu, tokiko mugape geografikoaren irudi historiko eta berezi bati erreferentzia egiteko, bereziki XVI. eta XVIII. mendeetan hedatua. Kiñoiak harana banatzen zen lurralde mankomunatu eta administratiboki mugatutako bakoitza dira. Kiñoi bakoitzak hainbat herri biltzen zituen, beti elkarren ondoan, eta guztiak bokal bakar gisa agertzen ziren Zaraitzuko Batzorde Nagusian. Kiñoien asanbladetan, lurren eta larreen aprobetxamenduaz ez ezik, justizia ere administratzen zen eta ibaxari buruzko gai politiko guztiak jorratzen ziren.

## Kiñoiak 
* Aldegaña
* Errartea
* Atabea

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Unibertsitate

## Kanpo estekak
Saint-Placide (Parisko metroa)

**Saint-Placide** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 6. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 4. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Atabea

**Atabea** Zaraitzu ibaxako kiñoi bat da. Espartza, Sartze, Gorza eta Galoze udalerriak hartzen ditu eta iparralderago dagoena da. Altuera 540 eta 1274 metro artekoa da, eta 119,87 km²-ko azalera hartzen du.  biztanle zituen.

## Banaketa 
Errartea kiñoiko udalerriak daude:
* Espartza
* Sartze:
** Sartze
** Ibiltzieta
* Gorza:
** Erripalda
** Gorza
** Igari
* Galoze:
** Galoze
** Itzalle
** Izize
** Uskartze

## Batzordekideak 
Atabetzateko batzordekideak Zaraitzuko Batzorde Nagusian daude:

* Pio Sarries
* Elena Ayerra
* Pedro Maskarai

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV*, Iruñea, 1996. .

## Ikus, gainera 
* Pirinioak
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Zaraitzuko Batzorde Nagusiko webgune ofiziala
Bharatiya Janata Alderdia

**Bharatiya Janata Alderdia** (**Bharatiya Janata Party**, hindiera eta ingelesezko nahasketan **BJP** siglekin ezaguna, *Indiako Herri Alderdia*) Indiako bi alderdi politiko nagusietako bat da 21. mendean, Indiako Kongresu Nazionalarekin batera. Indiako Errepublikako alderdi politiko agintaria izan da 2014az geroztik. 

2020ko hamarkada hasieran Indiako alderdi politikorik handiena da, parlamentu nazionalean eta estatuetko legegintzaldietan duen ordezkaritzari dagokionez.

## Historia 
BJPren jatorria Bharatiya Jana Sangh alderdia da, 1951n Shyama Prasad Mukherjeek sortua. Larrialdi Egoeraren ondoren (1977), Jana Sangh beste alderdi batzuekin bat egin zuen Janata Alderdia osatzeko; Kongresuko Alderdia garaitu zuen alderdia 1977ko hauteskunde orokorrean. Boterean hiru urte eman ondoren, Janata alderdia 1980an desegin zen eta orduan Jana Sangh-eko politikari batzuek BJP eratzeko elkartu ziren. Hasiera batean arrakastarik ez zuen izan, 1984ko hauteskunde orokorretan bi aulki irabazi zituzten bakarrik, baina Ram Janmabhoomi mugimendu hinduistarekin batera hazi zen. Estatu-hauteskundeetan hainbat garaipen lortu ondoren eta hauteskunde nazionaletan emaitzarik onenak lortu ondoren, BJP parlamentuko partidarik handiena bihurtu zen 1996an; hala ere, ez zuen gehiengorik Parlamentuko behe-ganberan, eta 13 egun besterik ez zuen iraun. 

1998ko hauteskunde orokorren ondoren, BJP buru zuen koalizioak, Aliantza Demokratiko Nazionala (*National Democratic Alliance*, NDA) izenekoak gobernua izan zuen urtebetez, Lehen Ministro Atal Bihari Vajpayee izan zelarik. 21. mendean NDA koalizio siglekin agertu da BJP, eta horrekin lortu du Narendra Modi Gujarateko ministro nagusi izandakoak 2014ko hauteskunde orokorretako garaipena, eta ondorengo Indiako buruzagi nagusi bihurtzea. Baina  NDAren atzean indar eta sigla nagusia BJP dela argi dago.

## Ideologia 
BJP eskuineko alderdia da, eta haren politika nazionalismo hinduista izan da historikoki. Ideologia eta antolaketa lotura estuak ditu Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) mugimendu politiko zaharragoarekin. 

BJPren ideologia ofiziala humanismo integrala deritzotena da, Deendayal Upadhyayak 1965ean lehen aldiz formulatua. Baina alderdiaren ageriko konpromisoa Hindutvarekin da, jarrera nazionalista hindu hertsiak islatu ditu historikoki. BJPk kontserbadurismo soziala eta printzipio nazionalistetan oinarritutako kanpo-politika defendatzen ditu. Politika horiekin bereziki Indiako musulmanak alienatzen ditu neurri handi batean BJPk, hala nola, Katxemirako estatus berezia indargabetzea aldarrikatzen duenean, Ram Mandir tenplua  Ayodhyan eraikitzea bultzatzean, musulmanen kontrako indarkeria piztu izan duen polemika bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeltia Montes Muñoz

**Zeltia Montes Muñoz** (Madril, 1979ko martxoaren 22a) madrildar musikagilea da, filmetako soinu-bandetan espezializatua. *2022an* *El buen patrón* filmaren jatorrizko Soinu bandarengatik Goya Sarietarako hautagai izan da. 

## Bizitza 
ezkerrera|thumb|260px|Do musika nota
Madrilen jaio zen, 1979an. Ama Madrilen eta aita Galizian jaio ziren. Madrilgo Kontserbatorioan sartu zen eta bederatzi urte zituela konposatzen hasi zen. 2002an pianoko eta solfeoko irakasle tituluak jaso zituen eta ondoren musika modernoan espezializatu zen. 2005ean Bostongo Berklee College of Music-era joan zen, eta han John Bavicchi, Tom McGah edo Dennis Leclairerekin ikasi zuen. 2007an, soinu-bandetan espezializatuta, "summa cum laude" graduatu zen, eta bere orkestra sinfoniko garaikideko konpositore hautatu zuten. 2008an Los Angelesera joan zen, eta Espainiaren eta Estatu Batuen artean bizi da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2008an, lehen soinu-banda konposatu zuen, Ignacio Vilarren *Pradolongo* filmerako, eta Jerry Goldsmith saria, jatorrizko musika onenaren Mestre Mateo saria eta Film Music Festivaleko bikaintasunaren Urrezko Domina irabazi zituen.
* 2010ean, *Trapuzko tropa eguzkiak beti distira egiten duen herrialdean*-en soinu-banda konposatu zuen, eta Jerry Goldsmith saria eta Bikaintasunaren Urrezko Domina irabazi zituen berriro Park City Film Music Festivalean.
* 2015ean, Gaudi musika original onenerako izendatu zuten *Rastros de sandalo lanarengatik*, eta, urte berean, soinu-banda onenaren Mestre Mateo saria irabazi zuen *A Esmorga lanari esker.*
* 2017an Goya sarietarako izendatu zuten *Oreka hauskorra* dokumentalaren bidez.
* 2019an *Adiós* lanarekin musika onenaren sarirako eta CECren  jatorrizko Musika onenaren Dominarako izendatu zuten. 
* 2019an *Sad Hill lurpetik ateratzen* dokumentalean egindako lanarekin jatorrizko musika onenerako Goya Sarietarako hautagaia izan zen.
* 2022an *Patroi ona* filmaren jatorrizko Soinu bandarengatik Goya Sarietarako hautagaia izan da.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abraham Bloemaert

**Abraham Bloemaert** (Gorinchem, 1564ko abenduaren 25a - Utrecht, 1651ko urtarrilaren 27a) herbeheretar margolaria izan zen.

Joos de Beerren ikaslea izan zen Utrechten eta 1581etik 1583ra Parisen ikasi zuen. 1593an arte tailerra ireki zuen Utrechten eta margolarien gremioko kide izan zen. Utrechteko ezkutuko eliza katolikoen hainbat enkargu jaso zituen.

Haarlemen estilo manieristan hasi zen margotzen, baina XVIII. mendean modan zegoen estilo barrokora aldatu zen. Margolan historikoak egin zituen batez ere, baina baita paisaia batzuk ere. Grabatzaile gisa ere nabarmendu zen.

## Iruditegia 

Moses Striking the Rock MET DP145411.jpg|*Moises harkaitza jotzen*, 1596, Metropolitan Museum of Art
Abraham Bloemaert - Parable of the Wheat and the Tares - Walters 372505.jpg|*Gariaren eta zizainaren parabola*, 1624
Bloemaert - Expulsion.jpg|*Hagar eta Ismael kanporatzea*
Venus og Adonis.jpg|*Venus eta Adonis*, 1632
Abraham Bloemaert - Apollo and Diana Punishing Niobe by Killing her Children - Google Art Project.jpg|*Niobe seme-alabengatik doluan*, 1591
The Four Evangelists (Abraham Bloemaert).jpg|*Lau Ebanjelariak*, 1615, Princeton University Art Museum
La prédication... Bloemaert Nancy 3018.jpg|*Joan Bataiatzailea predikatzen*, c. 1620
Bloemaert Landscape with Peasants Resting.jpg|*Paisaia nekazariekin atseden hartzen*, 1650, Staatliche Museen, Berlin)
Abraham Bloemaert - The flute player - Google Art Project.jpg|*Txirula-jotzailea*, 1621
Abraham Bloemaert 003.jpg|*Artzaina mahatsekin*, 1628
Abraham Bloemaert - Landschap met groenten en vruchten op de voorgrond.jpg|*Atzean landareak dituen paisaia*
Bloemaert - Jeune Berger montrant Tobie et l'Ange.jpg|*Artzain mutikoa Tobias eta aingerua seinalatzen*, c. 1625-1630
The feast of the gods at the wedding of Peleus and Thetis.jpg|*Jainkoen festa Peleo eta Tetisen ezkontzan* 1638 (Mauritshuis
Abraham Bloemaert, Juno, c.1610, NGA 152769.jpg| Abraham Bloemaert, *Juno*, c.1610, National Gallery of Art

## Kanpo estekak
Bulebar

[thumb|Parisko [Sebastopolgo bulebarra.]]

**Bulebarra** kale edo pasealeku oso zabala da, gehienetan zuhaitzez hornitua. Hitza frantsesezko  hitzetik dator, eta hau nederlanderazko  hitzetik, "bastioi" esan nahi duena. Gure artean ezagunena Donostiakoa da.

## Historia 
Historikoki, bulebarra antzinako defentsetan oinarritutako komunikazio-bidea da, hitza nederlanderazko *bolwerk*, bastioi, hitzetik baitator. Beraz, hiri bat kanpoaldetik inguratzea ahalbidetuko luke, gerriko periferiko bat bailitzan. Bulebarra, oro har, bide garrantzitsua da, oinezkoentzako etorbide zabalak baititu alboetan edo erdialdean. Hirietako gotorlekuen inguruko bideetan du jatorria. XVII. eta XVIII. mendeetan harresiak bota zituztenean, etorbide horiek hiriko zirkulazio-sarearen zati gisa mantendu ziren, eta, oro har, ingurabideko lehen gerriko zabala osatu zen. Jatorria mendebaldeko Europako Erdi Aroko hirietan du.

Ezagunenak Parisko bulebarrak dira, gehienak Haussmann baroiaren ekimenez XIX. mendeko hirigintzako esku-hartzeen ondorioz sortuak. Gaur egungo hirigintza modernoan, bulebarrak hiriaren bide egituratzailea dira, eta lehendik zeudenen luzapen gisa edo trazadura berri gisa sortzen dira. Hiri asko zeharkatzen dituzte erabat, eta hiri handietako sarbide eta irteera ibiltari bihurtzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva Gancedo

**Eva Fernández-Gancedo Huercanos** (Madril, 1958ko abenduaren 9a), **Eva Gancedo** izenez ezagunagoa, zinemako soinu-bandetan espezializatutako konpositorea da, jatorrizko musika onenerako Goya saria irabazi duen lehen emakumea izan da.

## Bizitza 
ezkerrera|thumb|260px|Re musika nota
Madrilgo Musikako Errege Kontserbatorio Nagusian ikasi zuen, eta ondoren Fullbright beka bat lortu zuen Bostongo Berklee College of Music-en, non Karrera Amaierako *Magna Laude* Saria lortu baitzuen. Ondoren, Kodaly metodoa aztertu zuen Esztergomeko unibertsitatean, Hungariako gobernuak beka eman baitzion.
### Musika-ibilbidea 
*Las Lunares* taldeko kide gisa hasi zen, eta Manzanita, Niña Pastori edo Manolo Tena izan zituen gidari. Emanaldi batean Ricardo Franco zinema-zuzendariak ezagutu zuen, eta *La buena estrella*  (1997) filmeko soinu-banda egiteko konbentzitu zuen. Film horrekin, jatorrizko musika onenerako Goya saria irabazi zuen lehen emakumea izan zen, eta Idazle Zinematografikoen Zirkuluaren Domina musika onenerako. 

2000. urtean *Isabel Erregina zuzenean lanarekin* musikarik onenaren Domina lortu zuen. Ondoren, *7 bizitza*  edo *Leku bat munduan* bezalako telesailetako soinu-bandetan lan egin du.

Bere jarduera nagusia, ordea, irakaskuntzan dago. Harmonia, konposizio eta orkestrazioko irakasle izan da Alcobendasko Udal Musika Eskolan, Madrilgo Unibertsitate Autonomoko irakasle-eskolako irakasle eta “Katarina Gurska” goi-mailako ikastetxeko entzumen-hezkuntzako irakasle.

## Aintzatespenak 
* *1998. urtean La buena estrella*  filmarekin, jatorrizko musika onenerako Goya saria irabazi zuen lehen emakumea izan zen, eta Idazle Zinematografikoen Zirkuluaren Domina musika onenerako.
* 2000. urtean *Reina Isabel en persona* lanarekin musikarik onenaren Domina lortu zuen. 

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Eva Gancedo, izar oneko konpositorea: elkarrizketa Joan Padrolek, A: *Zuzendaria*: . . Revista de cine, ISSN 0212-7245, 266. zk., 1998, 80-82 or.

## Kanpo estekak 
* Entrega de los Premios Goyas 1998 - Eva Gancedo por La Buena Estrella.
Endre Ady

**Endre Ady** (Érmindszent, 1877ko azaroaren 22a - Budapest, 1919ko urtarrilaren 27a) hungariar olerkari eta kazetaria izan zen. Askok XX. mendeko olerkari hungariarrik onena dela uste dute.

Eskola kalbinista batean ikasi zuen eta 1896an lehen poema argitaratu zuen. Ondoren, zuzenbide ikasketak utzi eta kazetari lanak egin zituen. Debrecen hiriaz nekatu zen eta bertako Oradea egunkarian lan egin zuen. 1904 eta 1911 artean hainbat aldiz bisitatu zuen Paris, eta bere azken bidaiatik bueltan Parisen lehorreratu zen.

*Nyugat* (*Mendebaldea*) literatur aldizkariko editorea izan zen. 1909tik tratamendu medikoa maiz jaso zuen sifiliaren ondorioz.

Gizarte-aurrerapenean zuen sinesmen sendoagatik eta bere garaiko Europako esperientziaren funtsezko gaiak poesian aztertzeagatik nabarmendu zen: maitasuna, denborazkotasuna, fedea, indibidualtasuna eta abertzaletasuna.

## Lanak 
* *Versek* ("Olerkiak", 1899)
* *Még egyszer* ("Berriro", 1903)
* *Új versek* ("Olerki berriak", 1906)
* *Vér és arany* ("Odola eta urrea", 1907)
* *Az Illés szekerén* ("Eliasen gurdian", 1909)
* *Szeretném, ha szeretnének* ("Maitatua izan nahi nuke" 1910)
* *A Minden-Titkok versei* ("Sekretu guztien olerkiak", 1911)
* *A menekülő Élet* ("Badoan bizitza", 1912)
* *Margita élni akar* ("Margitak bizi nahi du", 1912)
* *A magunk szerelme* ("Gure maitasuna", 1913)
* *Ki látott engem?* ("Nork Ikusi hau?", 1914)
* *A halottak élén* ("Leading the Dead", 1918)
* *Az utolsó hajók* ("Azken itsasontziak", 1923)

### Euskaratuak 
* *Goxeko adikunea*. 1935. Itzultzailea: Sabin Muniategi.
* *Emakumeak ertzean*. 1936. Itzultzailea: Sabin Muniategi.
* *Etzun nadin. Oi oe*. 1937. Itzultzailea: Sabin Muniategi.
* *Maitatua izatea nai nuke*. 1966. Itzultzailea: Sabin Muniategi.
* *Gora jaurtitako arria*. 1987. Itzultzailea: Sabin Muniategi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaizka Izagirre

**Gaizka Izagirre Brosa** (Donostia, 1984ko martxoaren 8a) Gaztezulo aldizkariko zuzendari ohia da, eta GARA & NAIZ-eko zinema eta telesail kritikaria. 

Berria egunkaria,  EITB, Euskadi Irratia, Gaztea Irratia, Naiz ataria, Zinea.eus, Argia aldizkaria, Ttap edota Hamaika Telebista bezalako euskal hedabideetan kolaboratzen du film, telesail eta dokumental gomendio, elkarrizketa eta erreportajeekin. Euskal zinemaren gaineko Klaketa bideopodcast-a gidatzen du GUAU plataformarako.

Feroz Sariak banatzen dituen Espainiako Zinematografia Informatzaileen Elkarteko kidea ere bada.

Galder Izagirre eta Oraitz Garcia-rekin batera *Kikarakada* ekimenaren sortzaileetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pantaila txikian, zinema kritikak
Ole Einar Bjørndalen

**Ole Einar Bjørndalen**, *Biatloiaren erregea* (Drammen, 1974ko urtarrilaren 27a) norvegiar biatleta ohia da.

Hamahiru domina irabazi zituen neguko Olinpiar Jokoetan. Halaber, 45 domina lortu zituen munduko biatloi txapelketetan. 1993an egin zuen debuta senior mailan eta 2018an erretiratu zen.

## Palmares Olinpikoa 
## Kanpo estekak
Krisztina Garda

**Krisztina Garda** (Budapest, Hungaria, 1994ko uztailaren 16a) waterpolo jokalari hungariarra da, brontzezko domina olinpikoa eta Europako txapelduna.

## Bere ibilbidea 
2011n, bigarren izan zen U17ko Europako Txapelketan. 2012an, helduen selekzioan, Munduko Kopako kanporaketan sartu zen. Zilarrezko domina irabazi zuen U19ko Munduko Kopan eta U18ko Munduko Kopan. 2013ko Emakumeen Munduko Waterpolo Ligan, laugarren izan zen. Munduko Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen, eta, Junior mailako Munduko Txapelketan, seigarren sailkatu zen.

2015eko Emakumeen Munduko Waterpolo Txapelketan, bederatzigarren sailkatu zen. 2016an, Europako Txapelketako selekzioko kide izan zen.

2019an, urrezko domina irabazi zuen Unibertsiadean. Hungariako Kopa irabazi zuen 2020ko irailean. 2021era atzeratutako Tokioko Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina lortuko zuen taldeko kidea izan zen.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko   domina irabaziko du Hungariako taldearekin, AEBkoaren (urrezkoa) eta Espainiakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Hungariako taldea: Edina Gangl, Krisztina Garda, Gréta Gurisatti, Anikó Gyöngyössy, Anna Illés, Rita Keszthelyi, Dóra Leimeter, Alda Magyari, Rebecca Parkes, Natasa Rybanska, Dorottya Szilágyi, Gabriella Szűcs eta Vanda Vályi-k.
## Olinpiar Jokoetako Emaitzak
## Lorpenak 
Munduko Waterpolo Txapelketa
* brontzezko domina: 2013
Europako Txapelketa
* urrezko domina: 2016
* brontzezko domina: 2020
Unibertsiada
* urrezko domina: 2019
* zilarrezko domina: 2017
;U18ko Munduko Kopa
* zilarrezko domina: 2012
;U19ko Europako Txapelketa
* zilarrezko domina: 2012
;U17ko Europako Txapelketa
* zilarrezko domina: 2011

Hungariako Txapelketa
* zilarrezko domina:2014, 2016, 2018, 2019, 2021
* brontzezko domina:2015, 2017

## Sariak, aitortzak 
* Hungariako Merezimenduko Urrezko Gurutzea (2021)

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Woke

thumb|324x324px|Marcia Fudge AEBetako kongresukide ohiak "Stay Woke: Vote" esaldia duen elastiko batekin, 2018an
 () jatorriz arrazakeriari buruzko kontzientzia adierazten duen termino bat da, Estatu Batuetan sortua.  Geroago, gizarte-desberdintasunei lotutako beste gai batzuetara hedatu zen, generoari eta sexu-orientazioari buruzko kontzientziari, adibidez.  2010eko hamarkadaren amaieratik, LGBT pertsonen, beltzen eta emakumeen identitate-politika azpimarratzen duten ezkerreko mugimendu politiko eta pentsamoldeekin erabiltzen da.  Neologismoa den heinean, UZEIk honela definitu du euskaraz: arrazakeriari eta justizia sozialari dagozkien kontuetan adi dagoena eta auzi horien jakitun dena.

## Terminoaren jatorria eta erabilerak 
*Stay woke* («Iratzar zaitez») esaldia Estatu Batuetan sortu zen 1930eko hamarkadan. AEBetako afroamerikarren ingelesean sortua izanik, pertsona beltzen arazo sozial eta politikoei buruzko kontzientzia adierazteko erabiltzen zen, bereziki arraza-aurreiritzien eta diskriminazioaren kontzientzia adierazteko. Michael Brown Fergusonen hilketaren ondoren (Misuri), 2014. urtetik aurrera, Black Lives Matter (BLM) mugimenduko ekintzaileek ospetsu egin zuten esaldia, afroamerikarren aurkako polizia-tiroketen kontzientzia sortu nahi izan zutenean. Terminoa asko zabaldu zen Black Twitter delakoan, eta Interneteko meme gisa. Afroamerikarrak ez zen jende asko ere hasi zen erabiltzen, BLMri beren babesa emateko: nazioartera zabaldu zen eta *Oxford English Dictionary*an jaso zen 2017an.

Terminoaren erabilera afroamerikar jatorritik kanpora hedatu ahala, *woke* hitza gero eta gehiago erabiltzen da justizia sozialaren aldeko ezkerreko mugimendu eta ideologiak deskribatzeko. 2020tik aurrera, ordea, jarrera politiko eta sozial horien aurkakoek iraintzat edo adiera txarrean erabiltzen dute Mendebaldeko hainbat herrialdetan. Diskriminazioen aurkako ezkerreko mugimendu batzuek ere gutxiesgarritzat edo iraingarritzat hartzen dute.  Era berean, *woke kapitalismoa* eta *woke-washing* terminoak erabiltzen dira batzuetan, kausa sozial horien aldeko sostengua adierazi duten enpresak deskribatzeko. 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Hunt, Kenya (2020ko azaroaren 21a). " How 'woke' became the word of our era" . *TheGuardian* .
1989 (Taylor Swiften albuma)

**1989** Taylor Swift abeslari amerikarraren bosgarren albuma da. 2014ko urriaren 27an argitaratu zen Big Machine diskoetxearekin. Album hau Swift-ren lehen aldia izan zen pop musika egiten, bere lehen lau albumak country musikako albumak izan baitziren: *Taylor Swift* (2006an), *Fearless* (2008an), *Speak Now* (2010ean) eta *Red* (2012an).

Albumaren pop soinua sintetizadore astunek, danbor programatuek eta atzerako ahots prozesatuek osatzen dute. Swiftek bere harreman pertsonaletan inspiratutako abestiak idatzi zituen, bere abestiaren ezaugarri izan zirenak. *1989*ko abestiek ikuspegi argiak adierazten dituzte, porrot egin zuen erromantzearen aurkako aurreko jarreratik aldenduz. Swift eta Big Machin diskoetxeak diskoa promozionatu zuten, produktu endorsementeen, telebistaren, irratiko fenomenoen eta sare sozialen bidez. *1989* Spotify bezalako doako streaming zerbitzuetatik atera zuten, streaming bidezko salmenten eraginari buruzko hitzaldi industriala bultzatuz.

Albuma zazpi single izan zituen, US Billboard Hot 100 taulako lehen postura ailegatutako hiru abestiekin: "Shake It Off", "Blank Space" eta "Bad Blood". Kritikoek Swiften abestiaren idazkera goraipatu zuten, pop eszenan ohikoa ez zen konpromiso emozionala eskaintzeagatik. Albuma 2010ko hamarkadako album onenen hainbat argitalpenen zerrendetan agertu zen eta Rolling Stoneren 2020rako bere 500 Graduest Albums of All Time berrikuspenean agertu zen. 2016ko Grammy sarietan, *1989*, Album of the Year eta Best Pop Vocal Album irabazi zituen.
[thumb|[1989 World Tour albuma sustatzeko egindako bira izan zen eta 250 milioi dolar irabazi zituen, munduko bira arrakastatsuenetariko batean bilakatuz.]]
*1989* arrakasta komertziala izan zen. Estatu Batuetan, Swift lehen artista izan zen hiru albumekin milioi bat ale baino gehiago saltzen lehen astean. Albumak 11 aste eman zituen Billboardeko 200 taularen lehen postuan. Australian, Kanadan eta Erresuma Batuan ere multi-platinozko irabaziak zituen, eta 21 milioi ale baino gehiago saldu zituen.

## Musika 
## Abestiak 
## Salmentak 
## Kanpo estekak
Shiv Sena

**Shiv Sena** (maratheraz, Shivaren Armada) Indiako alderdi politiko eskuindar, erregionalista eta ultranazionalista da, eta Bal Thackeray karikaturistak sortu zuen 1966an. Eknath Shinde, alderdiko burua da eta Maharashtrako ministro nagusia  izatera iritsi da.

## Historia eta ideologia 
Hasieran, Bombayko (gaur egungo Mumbai) mugimendu natibistetatik abiatuta, Indiako beste leku batzuetako migratzaileen gainetik, metropoli horretan Maharashtrako marathi hinduei lehentasunezko tratua ematearen alde egin zuen alderdiak.  

Alderdiaren oinarri nagusiak Maharashtran jarraitzen badu ere, India osora zabaltzen saiatu da. 1970eko hamarkadan, pixkanaka, ideologia marathi bat aldeztetik agenda nazionalista hinduagoa aldeztera igaro zen, eta Bharatiya Janata Alderdiarekin bat egin zuen. Maharashtran marathi eta kunbi komunitateetan izan du ezarpena batik bat historikoki.

"Extremista", "xovinista" eta "alderdi faxista" deitu izan zaio. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene González

**Irene González Basanta** (Coruña 1909 - *ibidem*.1928) 1920ko hamarkadako futbol-jokalaria izan zen. Coruñako talde federatu batean jokatzen zuen, bere izena zeraman taldean: Irene C.F. 1928an tuberkulosiaz gaixotu eta hil egin zen. Espainiako eta Galiziako futboleko lehen jokalaritzat harzen da.

## Ibilbidea 
Ibilbidearen hasieran, Racing-Athletic,haur-taldean— Irenek aurrelari gisa jokatzen zuen, baina, Irene C.F. kluba sortu zuenean, hura kapitain izatera pasatuko zen, eta atezain posizioan jokatu zuen.

1925. urtearen hasieran, 16 urte betetzeko hilabete batzuk falta zirenean, argazki bat atera zioten, ezagutzen den bakarra. Jertse zuri batekin, bonboidun galtza beltzekin eta futbolean aritzeko zapatekin ikus daiteke. Jokatzen ikusi zutenek diote atezain handia zela Irene, eta oso zaila zela hari gola sartzea.

## Eritasuna 
1927ko udazkenean, tuberkulosiaz gaixotu zen, eta gaixotasun horrek jokalekutik aldendu zuen. Baliabide gutxirekin aurkitu zen eta  bere tresna urriak bahian eman behar izan zituen  medikazioa, elikadura eta alokairua ordaintzeko.

Urte bereko azaroan, bertako egunkariek beren egoera larria eta pairatzen zituen arazoen berri eman zuten, eta horren ondorioz, berehala sortu zen jendearen elkartasuna. Coruñan, Ferrol eta Betanzosko zaleen arteko bilketak egin ziren futbol-partidetan, eta ongintzako zenbait partida jokatu ziren. Hango diru-bilketa osoa eman zioten.

Horri guztiari esker, Irene indarberritu ahal izan zen, baina hilabete batzuk geroago, bat-batean hil zen bere etxean, tuberkulosiak utzitako arrastoengatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Todo sobre o fútbol galego. Vigo: Xerais. ISBN 978-84-9914-446-7. 
*
Kulturaren historia

**Kulturaren historiak** antropologiaren eta historiaren ikuspegiak konbinatzen ditu, kultura-tradizio herrikoiak eta esperientzia historikoaren kultura-interpretazioak aztertzeko. Iraganeko baliabideen erregistro eta narrazio-deskribapenak aztertzen dira kultura bati buruzko gertaeren jarraitutasuna aintzat hartuz. Kulturaren historiaren muina irudikapen terminoan dago. Kulturaren historiak  egiten dio erreferentzia kultura-gaiak aztertzeko tradizioari, Alemaniako XVIII. mendetik XX. mendeko laurogeiko hamarkadan jaiotako Kulturaren historia berria arte, eta XXI. menderako proiekzioei, zeinaren ezaugarri komuna sinbolikoarekiko kezka eta haren interpretazioa baita. Kulturaren historia berri hori diziplinartekoa da.Garrantzitsua da historia politikoari erreparatzea, lehenik eta behin, historia zaharra egiteko joera erreakzionarioari, eta, bigarrenik, zergatik ez den antropologia politikotik ezer ikasten, antropologia-estiloko historia politikoa idazten. (Peter Burke, 2007)Kulturaren historia berri horrek kultura materialaren eta emozioen, sentimenduen eta irudimenaren munduaren historia hartzen ditu kontuan, bai eta irudikapen eta irudi mentalena, elitearen edo pentsalari handien kulturarena —adimen-historia, zentzu hertsian— eta herri-kulturarena, giza gogamenarena produktu soziohistorikotzat, eta esanahi partekatuen sistemena eta sinestezin horren beraren ondorio diren beste kultura-objektu batzuena ere. Hori guztia, gainera, ez ikuspegi zatikatu batetik, baizik eta ikuspegi lotu eta integratu batetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kulturaren historia (3txulo, EITB, 2019)
* Coloquio: Anaclet Pons. Historia Social e Historia Cultural. Reflexiones Historiográficas (Bideoa, 2017)
Gaîté (Parisko metroa)

**Gaîté** —Joséphine Baker azpititulua duena— Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 14. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 13. linea (Parisko metroa)
* Joséphine Baker

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Bianca Maria Meda

eskuinera|thumb|260px|Musika
**Bianca Maria Meda** (Italia, 1665 – 1700) Italiako moja beneditarra eta musikagilea izan zen. 

## Bizitza 
Oraindik ez da bere bizitzari buruzko aipamenik aurkitu. Bere izena, 1677an lehen aldiz agertu zena, San Martino del Leano komentu beneditarreko dokumentuetan, Pavian. 16 urte zituen, eta garai hartako ohituraren arabera, gazteak komentuetan sartzen ziren. Beneditarren moja izan zen San Martino del Leano komentuan, Pavian. 

Bilduma horrekin, Meda Italiako azken moja-konpositoreetako bat bihurtu zen, XVII. mendean inprimatutako lana ikustean; Isabella Leonardak, Novarako moja urtsulatarrak eta mende hartako konpositore emankorrenak, baino ez zion jarraitu.

Gutxi dakigu Medari buruz, argitalpenaren azaleko xehetasunez gain: izena; izenburua: donna (komentu beneditar batean duen posizioa adierazten du); eta bizi zen monasterioaren izena: San Martino del Leano, Pavian. Informazio osagarri guztia, duela urte asko Emily Wilbourne musikologoak egindako ikerketa baten emaitza da.

## Lana 
Lan bakarra argitaratu zuen, Bolonian, 1691n. Motete bilduma bat, *"Mottetti a 1, 2, 3, e 4 vocis"*. Obra horietako bi motete, ahots bakarlarirako dira, bi biolin, gehi bi bikote, lau hirukote eta lau laukote lagun dituztela.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bianca Maria Meda - Lacrime Amare - Cappella Artemisia, 2018ko uztailaren 6a.
Maria Xaveria Perucona

eskuinera|thumb|260px|Musika
**Maria Xaveria Perucona** edo **Parruccona** (Novara, Italia 1652-Galliate, 1709az geroztik, XVII. mendeko moja eta musikagile italiarra izan zen. 

## Bizitza 
Familia aristokratiko batean hazi zen, eta kantuan, musika-tresnetan eta, oro har, musikan heztea ziurtatu zuen. Bere osabarekin, Francesco Beriarekin, eta bere maisuarekin, Antonio Grossorekin, ikasi zuen, 16 urterekin Galliateko Collegio di Sant’Orsolan, Piamonteko Novarako jaioterritik gertu, moja urtsulatar joan aurretik.

### Musikari ibilbidea 
1675ean, bere lan bakarra, *Sacri concerti de motetti a una, due, tre, e quattro voce*, Milanen argitaratu zen eta Anna Cattarina della Cerdari eskaini zion, lehenago Sant’Orsolari diru-opariak egin baitzizkion. *Sacri concerti* 18 ´motetek´ osatzen dute hainbat ahotsetarako, eta batek, *Regina coeli* izenekoak baino ez du liturgia-testua. ´Motete´ delakoa, Frantsesetik datorren "motet" izenetik dator eta XIII. mendean sortutako konposizio polifonikoa da, elizetan abesteko sortua, eta haren gaiak biblikoak izan ohi dira. Latinez egindako 4 ahotsetarako eta "a capella" (musika-tresnarik gabe) erlijio-gurtzarako abestiak ziren. 

Bere *Sacri concerti* lan bakarreko beste motete batzuk, liturgikoak ez ziren testuekin, komentuko zerbitzu batzuetan kantatu ziren. Lan horien forma sekziozkoa izan zen, metrika, testura eta interpreteen kontrasteekin. Jane Bowerrek, "*Women Making* *Music*"-en editoreak, uste du Peruchonaren bakarren erabilera adierazgarriena *Quid pavemus sorores*-en, melismatiko baju bakarrarekin hasten denean dagoela.

Gutxi dakigu Peruchonaren bizitzaz 1690aren ondoren, eta, ustez, ez zuen *Sacri concerti lana* baino argitaratu, haren erlijio-eginbeharrak konposizioaren gainetik nagusitu baitziren.

## Lana 
* *Sacri concerti motetti a una, due, tre eta quattro vocis, parte con Violini y parte senza*. Milan, 1675.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* HOASM: María Xavier Perucona
* Edizioak: Artemisia Maria Xaveria Perucona
*   Musika Partituren Nazioarteko Liburutegiaren proiektuan
Marcel Broodthaers

**Marcel Broodthaers** (Brusela, 1924ko urtarrilaren 28a - Kolonia, 1976ko urtarrilaren 28a) belgikar olerkari, zinemagile eta artista izan zen.

1945etik Talde surrealista iraultzailearekin elkartuta egon zen eta olerkigintz, zinema eta kazetaritza jorratu zituen. 1957tik 1967ra, estilo dokumental, narratibo edo esperimentaleko berrogeita hamar film labur egin zituen.

Erakusketak egin zituen 1964tik. Bertan aurkitutako objektuak eta collageak zituzten instalazioak erakutsi zituen, normalean testu idatziekin erantsita. 1968tik 1985era tamaina handiko ingurumen-instalazioak egin zituen.

## Iruditegia 

“Dites partout que je l’ai dit”, 1974.jpg|"Dites partout que je l’ai dit", 1974.
Cimetière d'Ixelles 06.JPG|Broodthaersen hilobia, Ixelles Hilerria, Brusela.

## Kanpo estekak
Diego (dordoka)

**Diego** *Chelonoidis hoodensis* espezieko dortoka bat da. Espainola Uhartean, Galapagoetan, jaio zela uste da. Heldu gazte gisa harrapatu zuten eta Ameriketako Estatu Batuetara bidali zuten, han zoologikoetan erakusteko. Azken urteetan, San Diegoko zoologikoan zegoen, Kalifornian, baina espezie hori ez zen oraindik ezaguna. 1976an, arrisku larrian zeuden *C. hoodensis* dortoken hazkuntza gatiburako ahalegina ezarri zen, eta, beraz, bazekiten 15 alek bakarrik irauten zutela bizirik. Diego espezie honetako ale gisa identifikatu zuten DNA proben bidez, eta Santa Cruz uhartera bidali zuten, programan sartzeko. Diegok 900 kume baino gehiago sortu zituen, eta Espainolan askatu zituzten. Horrek basa-populazioa 2.000 baino gehiagora handitzen lagundu zuen. Hazkuntza-programa 2020ko urtarrilean amaitu zen, eta Diego ofizialki erretiratu eta 2020ko ekainean askatu zuten naturan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederick John Robinson (Goderich I. bizkondea)

**Frederick John Robinson, Ripon I. kondea eta Goderich I. bizkondea** (Skelton-on-Ure, Yorkshire, 1782ko azaroaren 1a - Putney Heath, Surrey, 1859ko urtarrilaren 28a) britainiar politikaria izan zen. Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen 1827ko abuztutik 1828ko urtarrilera.

Landa-aristokraziako kide izan zen, eta familia-harremanen bidez sartu zen politikan. Komunen Ganberako kide izan zen eta 1819an Merkataritza Batzarreko lehendakari izendatu zuten. 1823an Ogasuneko kantziler izendatu zuten eta 1827an Lorden Ganberan sartu eta Gerra eta Kolonietako Estatu Idazkari izendatu zuten.

1827an George Canning lehen ministroa hil zen eta Goderichek ordezkatu zuen. Hala ere, ezin izan zuen denbora luzez mantendu Whig moderatuen eta Tory moderatuen koalizio hauskorra, eta dimisioa eman zuen 144 egunen ondoren.

Gero ministro izan zen Grey kondearen eta Robert Peelen gobernuetan. Gainera, Royal Geographical Society eta Royal Society of Literature elkarteetako buru izan zen.

## Kanpo estekak
Zaraitzuko batzordetxea

**Zaraitzuko batzordetxea** Zaraitzuko Batzorde Nagusiko biltzarlekua da, Nafarroa Garaian.

Zaraitzuko Batzorde Nagusiaren egoitza da eta Ezkaroze udalerrian kokatuta da.

## Eraikina 
Eraikina Ezkaroze ibarburuan da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zaraitzu
* Zaraitzuko Batzorde Nagusia

## Kanpo estekak
Anikó Gyöngyössy

**Anikó Gyöngyössy** (Budapest, Hungaria, 1990eko maiatzaren 21a), waterpolo jokalari hungariarra da, Olinpiar eta Europako Txapelketan brontzezko domina duena.

## Bere ibilbidea 
Zentral gisa hasi zen; gero, atezain bihurtuko zen. 2006an, junior mailako Europako Txapelketan, brontzezko domina, eta, 2008an, zilarrezkoa irabazi zituen. Atezain gisa, hogeita sei aldiz helduen selekzio nazionaleko izan da. 2009ko Munduko Kopan eta 2010eko Europako Txapelketan, parte hartu zuen. Alemanian, ziurtagiria lortu zuen 2011n Hanburgorekin. Handik aurrera, kantxan jokatu zuen. 2013an, etxera itzuli zen, eta BVSCko jokalari bihurtu zen. 2017tik aurrera, berriz ere, kantxa-jokalari gisa jarri zuten. 2018ko Europako Txapelketan eta 2019ko Munduko Txapelketan, laugarren postua lortu zuen. 2021era atzeratutako Tokioko Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina lortuko zuen taldeko kide izan zen.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko   domina irabaziko du Hungariako taldearekin, AEBkoaren (urrezkoa) eta Espainiakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Hungariako taldea: Edina Gangl, Krisztina Garda, Gréta Gurisatti, Anikó Gyöngyössy, Anna Illés, Rita Keszthelyi, Dóra Leimeter, Alda Magyari, Rebecca Parkes, Natasa Rybanska, Dorottya Szilágyi, Gabriella Szűcs eta Vanda Vályi-k.
## Emaitzak
## Gainerako emaitzak
**Europako Txapelketa**
*brontzezko domina: 2020
**U19 Europako Txapelketa**
*brontzeko domina: 2006
*zilarrezko domina: 2008
**Hungariako txapelketa**
*zilarrezko domina: 2011, 2017
*brontzezko domina: 2016, 2018, 2019
## Sariak 
* Hungariako Merezimenduko Urrezko Gurutzea (2021) 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Gyöngyössy Anikó adatlapja az MVLSZ oldalán. www.waterpolo.hu (2019-07-20an begiratua)
* Olimpiai reménységünk a női vízipólós center. www.helyihirek.hu (2018-09-19.)  (2019-07-20an begiratua.)