Martxoak 23 Mugimendua

[thumb|M23 taldeko soldaduak, [Bunagana hiri inguruan|258x258px]]
**Martxoak 23 Mugimendua** (frantsesez, *Mouvement du 23-Mars*), **M23** gisa laburtua, Kongoko Errepublika Demokratikoko (hemendik aurrera, KED) ekialdeko eremuetan, eta batez ere Ipar Kivu probintzian ari den talde errebelde militar bat da. Kongo Ibaiako Aliantza (frantsesez, *Alliance Fleuve Congo*, *AFC*) koalizioko talde armatu boteretsuena. Nagusiki tutsi, Uganda eta Ruandako mugen inguruan ari da. 

2012an eratua, M23 taldea gatazka armatu batean sartuta dago KEDeko gobernuarekin, eta beste milizia batzuekin, hala nola Mai-Mai izenekoak –bertako etnietako kideek osatuak– eta Ruandako genozidioan parte hartutako eta KEDera ihes egindako miliziano hutuen FDLR. Kivuko gatazka multipolar horrek iturri ugariak ditu, eta eragiten dituen ondorio larriak ere denetarikoak dira, zonaldean. 
thumb|Ipar Kivu probintzia
2012ko azaro amaieran, M23k Goma hiriaren kontrola hartu zuen, Ipar Kivuko hiriburua, milioi bat biztanlekoa. Baina urtea amaitu aurretik, KEDeko armadak, NBEko tropekin batera (MONUSCO), Gomaren kontrolari ekin zioten berriro, eta M23k su-etena iragarri zuen, bake elkarrizketak hasiz.

2022an berriz ekin zien erasoei, Ipar Kivuko zonalde zabalak hartzen, eta 2025eko urtarrilean Goma hiria. Hego Kivu probintziako Bukavu hiribururaino ere iritsi zen. Bake-negoziazio berri batzuk hasi ziren. 

## Testuingurua 
Herriaren Defentsarako Kongresu Nazionala (frantsesez, *Congrés national pour la defénse du peuple*, *CNDP*) talde armatu bat zen, 2006an sortua, baina sustrai ruandar eta tutsiak zuten aurreko talde batzuen segida zena. Kronologikoki azkenak eta nagusiak soilik aipatzearren: Kongoko Lehen Gerran (1996-1997) AFDL aliantzako partaidea zen ADP (*Alliance Démocratique des Peuples*),  Kongoko Bigarren Gerran (1998-2003) aritutako RCD (*Rassemblement Congolais pour la Démocratie*), gero fakzio batzuetan zatitua, haietako bat RCD-Goma, CNDPren oinarria.  

2009ko martxoaren 23an, CNDPk bake-hitzarmen bat sinatu zuen KEDeko gobernuarekin, non CNDP alderdi politiko bihurtzeko bidea ireki zen, eta bere soldaduak KEDeko Indar Armatuetan (FARDC) sartzekoa. Baina gobernuak bere konpromisoak bete ez zituelakoan, M23 taldea sortu zen, bake-akordio haren datatik izena hartuz. 

Mugimenduaren aparatu militarraren buru, Sultani Makenga jenerala, eta presidente, Jean-Marie Runiga gotzaina.

## Historia 
thumb|272x272px|Sultani Makenga

### Sorrera 
M23 taldea 2012ko apirilaren 4an eratu zen, 300 bat soldadurekin, gehienak CNDPeko kide ohiak, esan bezala. KEDeko gobernuaren aurka matxinatu ziren, armadaren baldintza txarrak eta 2009ko martxoaren 23ko bake-akordioan adostutako konpromisoak ezartzeko gobernuaren jarrera eskasa kritikatuz. 

Bosco Ntaganda jeneralari talde errebeldearen buru izatea leporatu zitzaion, eta Joseph Kabila, KEDeko garaiko presidenteak atxilotzea eskatu zuen. KEDeko gobernuak mehatxu egin zuen CNDPko soldadu ohiak Ipar Kivutik urrun eramango zituela, bake akordioak erabat aplikatu ondoren, eta ondorioz, soldadu haietako askok armada utzi eta M23a sortu zuten.

Martxoaren 23ko Mugimendua batez ere banyamulenge deitutako Kongoko tutsiek osatzen dute, nagusiki, eta goian aipatu bezala, KEDeko gobernuaz gain Ruandako Askapenerako Indar Demokratikoen (frantsesez, *Forces Démocratiques for the liberation of Ruanda*, FDLR) talde armatu hutua du aurkari. Baita zonaldeko beste etnietako Mai-Mai miliziak ere, "ruandarren" eta, oro har, "atzerritarren" kontra borrokan ari direnak.

### 2012ko matxinada 
M23ren 2012ko matxinada

### Barne gatazkak 
2013ko otsailean M23ko fakzioen arteko desadostasunak sortu ziren, 2013ko bake akordioaren aurrean nola erantzun behar zuten, eta horrek  indarkeria piztu zuen berriz. M23ko buruzagi politiko Jean-Marie Runiga kargutik kendu zuten. Sultani Makenga, M23ko buruzagi militarrak sinatutako adierazpen batean, traizioa leporatu ondoren. 

Makengaren aldekoen eta Bosco Ntagandaren aliatua zen Jean-Marie Runigaren leialen arteko liskarren ondorioz hainbat hildako izan ziren. 2022rako, M23 banatuta zegoen Bertrand Bisimwa, Jean-Marie Runiga eta Sultani Makenga leialen fakzioetan.

### 2022ko matxinada 
2017an, M23ko komandante Sultani Makengak eta haren 100-200 jarraitzaile Ugandatik abiatu ziren, matxinada berriz martxan jartzeko, eta kanpamendu bat ezarri zuten Ruanda, Uganda eta Kongoko Errepublika Demokratikoaren (KED) arteko mugan. Talde disidente horren operazioak marjinalak izan ziren, eta M23ko gainerako fakzioek ez zituzten babestu. 

2022ko martxoan, Makengaren taldeak beste erasoaldi bat egin zuen bere baseetatik. Lehen eraso hauek arrakasta mugatua izan zuten. Hala ere, 2022ko apirilean huts egindako bake elkarrizketen ondoren, Bisimwaren fakzioa erasora batu zen. 2022ko maiatzean, M23ko borrokalariek beste eraso bat egin zuten, KEDeko armadaren base bat hartuz. Ekainaren 13an matxinoek Bunagana hiri estrategikoa hartu zuten, hiru herrialdeen mugan.
thumb|M23 taldearen ofentsiba, 2025-03-19ko datan
Erasoek eta kontraerasoek jarraitu zuten, geroztik, 2012ko matxinadan eman ziren gakoak, salaketak eta ondorioak berrituz. Besteak beste, milizia ugari elkarren kontra borrokan KEDeko ekialdean, hilketak, giza eskubideen urraketak, errefuxiatu oldeen desplazamenduak, milizia hutu eta tutsien arteko gatazkaren luzapena, ondasun naturalen kontrola, Ruandaren esku hartzearen kontrako salaketak, edo NBEen tropen papera. 

### 2025eko ofentsiba 
2025eko urtarrilaren 25ean M23 miliziak berriz hartu zuen Goma hiria, eta KEDeko presidente Félix Tsisekedik Ruandarekiko harreman diplomatikoak hautsi zituen. Otsailaren 16an Bukavu hiria hartu zuen.

Martxoaren 18rako KEDeko gobernuaren eta M23 taldearen arteko bake negoziazioak iragarri ziren, Angolako hiriburu Luandan. Baina bezperan M23 taldeak atzera egin zuen, EBeko Kontseiluak taldeko kide batzuk zigortu ondoren. Gero, KEDeko presidentea, Felix Tsisekedi, eta Ruandakoa, Paul Kagame, Qatarko hiriburu Dohan bildu eta gero, elkarrizketak hasi ziren apirilaren 9an, hiri horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak