John George Kemeny

**John George Kemeny** (**Kemény János György** jaioa; 1926ko maiatzaren 31 – 1992ko abenduaren 26a) Hungarian jaiotako matematikari, zientifiko informatikari eta hezitzaile estatubatuarra izan zen, 1964an, Thomas E. Kurtzekin batera, BASIC programazio-lengoaia garatzeagatik ezagunagoa Kemeny, 1970etik 1981era, Dartmouth College-ko 13. lehendakaria, eta,  konputagailuen erabileran, aitzindaria izan zen unibertsitate-hezkuntzan. 1979an.

## Hastapenak 
Budapesten (Hungaria), jaio zen familia judu batean, Hungarian juduen kontrako bigarren legea onartu eta berehala. Bere aitonak, ordea, uko egin zion alde egiteari, eta, Holokaustoan, hil egin zuten, izeba eta osaba batekin batera. Kemenyren familia New York hirian kokatu, eta George Washington Batxilergo Eskolan ikasi zuen. Hiru urte geroago, bere klaseko emaitzarik onenekin graduatu zen. Ondoren, Princetonen geratu zen graduondoko ikasketak egiteko, eta doktoretza lortu zuen Matematiketan, 1949an «Moten teoria vs multzoen teoria» doktorego-tesia egin ondoren, hori ere Alonzo Church-en zuzendaritzapean. Mintegi aurreratuetarako egokia zen testuliburu horri, bigarren edizio batek jarraitu zion 1976an, David Griffeath-en ausazko eremuei buruzko kapitulu gehigarri bat sartu zitzaionean.

Kemeny eta Kurtz aitzindariak izan ziren jende arrunten arten ordenagailuak erabiltzen. ALGOL 30 eta DOPErekin lehen esperimentuak LGP-30en egin ondoren, 1964an, BASIC programazio lengoaia asmatu zuten, baita denbora partekatzeko munduko lehen sistemetako bat ere, Dartmouth Time-Sharing System (DTSS) hain zuzen. 1974an, American Federation of Information Processing Societies-ek sari bat eman zien Kemeny eta Kurtz-i Informatika Konferentzia Nazionalean, BASIC eta denbora partekatzean egindako lanagatik. BASIC izan zen, 80ko hamarkadan zehar, Apple II, Commodore, TRS-80 eta IBMren PCren sorreran idatzitako software gehienetan erabilitako hizkuntza.

Kemeny Dartmoutheko presidente izan zen 1970etik 1981era, eta graduko ikastaroak ematen, eta ikerketak egiten eta lanak argitaratzen jarraitu zuen presidente izan zen garaian. Dartmoutheko hezkidetzako buru izan zen 1972an. Urte osoko eragiketetan ere «Dartmouth Plana» ezarri zuen, horrela ikasle gehiagotara iristea eraikin gehiagorik gabe lortuz. Bere administrazioan, Dartmouth proaktiboago bihurtu zen gutxiengoetako ikasleak erreklutatzean eta atxikitzen, eta Amerikako indiarrei hezkuntza eskaintzeko konpromisoa berreskuratu zuen. Kemenyk ikasleen ordenagailuen erabileran aitzindari bihurtu zuen Dartmouth, eta ordenagailuen konpetentziak irakurtzeko gaitasunarekin parekatu zituen. 1982an irakasle lanaldi osora itzuli zen.

1983an, Kemenyk eta Kurtzek True BASIC, Inc. izeneko enpresa bat sortu zuten True BASIC merkaturatzeko, hizkuntzaren bertsio eguneratua.

## Heriotza 
thumb| John George Kemenyren oroigarrizko plaka. Bere lehengo egoitzako horman itsatsita dago.
John Kemeny 66 urte zituela hil zen, Lebanon (New Hampshire) bihotz-gutxiegitasunaren ondorioz, 1992ko abenduaren 26an. Etnan bizi izan zen, Dartmouth Campusetik gertu.

## Ikus ere 
* Kemeny–Young metodoa
* Kemeny-ren konstantea (Markov kate finituen azterketan sortzen den batura aldaezina).
* Martzianoak (zientzialariak)
* New Hampshire Historical Marker No. 261 : OINARRIZKOA: Erabiltzaileentzako lehen ordenagailua programatzeko lengoaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* John G. Kemenyren paperak Dartmouth College Liburutegian  
* Artikuluan argitaratua Dartmouth College-ren baimenarekin 
* Dartmouth Wheelock Succession 
* Bio Bellevue CC gunean 
* John Kemenyren zirriborroa Dartmouth Alumni aldizkarirako 
* O'Connor, John J; Robertson, Edmund F., "John G. Kemeny", *MacTutor History of Mathematics archive*, University of St Andrews 
* John G. Kemeny Mathematics Genealogy Project 
* Princetonen izandako esperientziari buruz Kemenyri elkarrizketa 
* True Basic Inc. informazioa