open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rosario García Ortega

**Rosario García Ortega**, ezaguna **Charo García Ortega** izenez ere (Buenos Aires, Argentina, 1911ko martxoaren 17a &ndash; Madril, 1994ko otsailaren 17a) argentinar-espainiar aktorea izan zen. Ezagun egin zen, batez ere, *La espera* (1956), *La regenta* (1974) eta *Estudio 1* (1965) lanekin. 1930eko hamarkadan *Los hermanos de Betania* (1935) proiektuan parte hartu zuen, María Guerrero López eta Fernando Díaz de Mendoza eta Guerrero lagun zituela.

Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, García Leónekin batera joan zen, eta bira bat egin zuen Latinoamerikan zehar. Besteak beste, Antonio López Monís eta Peñaren *En mi casa mando yo* (1944) lana eszenaratu zuen. Handik urtebetera, Espainiara itzulita, Carlos Díaz de Mendozarekin egin zuen lan, eta, besteak beste, Joaquín Romero Marchent-en *Humo* (1945), Araceli de Silvaren *La pura mentira* (1945) edo Alvarez Quintero anaien *Lo que hablar las mujeres* (1949).

1950ean, Juan de Orduñaren *Pequeñeces* filmarekin egin zuen debuta zineman, eta hamarkada batez pantaila handian jardun zuen. 20 filmetan baino gehiagotan hartu zuen parte; besteak beste, *Agustina* de Aragón (1950), Juan Antonio Bardemen *Cómicos* (1954), edo *Recluta con niño* (1956). 1962tik aurrera, zinemagintzan soilik hartu zuen parte oso puntualki, besteak beste, *La Regenta* (1975), *Tiempo de silencio* (1986) edo La casa de *Bernarda* Alba (1987).

Eszenatokietara itzulita, María Guerrero Antzokiko taulen gainean, José Luis Alonsoren zuzendaritzapean eta José Bódalo, Antonio Ferrandis eta Amelia de la Torrerekin batera Enrique Jardiel Poncelaren *Eloísa está debajo de un almendro* (1961), Miguel de Unamunoren *Soledad* (1962),  Maxwell Andersonen *Juana de Lorena* (1962), Carlos Arnichesen  *Los Caciques* (1962), Anton Txekhoven *El jardín de los cerezos* (1963), Antonio Galaren *Los verdes campos del Edén* (1964), Joaquín Calvo Soteloren *El proceso del arzobispo Carranza* (1964), Bernard Sladeren *Homenaje* (1978).

1965ean, María Guerreroren konpainia utzi zuen, baina 25 urte baino gehiagoz jarraitu zuen antzerki-karrera, Narciso Ibáñez Mentarekin Friedrich Dürrenmatt-en *Los físicos* (1965) eta Antonio Casalekin batera Valentin Catavieven ¡*Quiero ver a Miusov!* (1966), Maxwell Andersonen *Mala semilla* (1966), Françoise Saganen *El caballo desvanecido* (1967), Juan José Alonso Millánen *El alma se serena* (1968), José María Bellidoren *Milagro en Londres* (1972), Juan José Alonso Millánen *Se vuelve a llevar la guerra larga* (1974), Antonio Galaren *¿Por qué corres Ulises?* (1974), Carlos Arnichesen *La venganza de la Petra* (1979), Ramón Valle-Inclánen *Luces de Bohemia* (1984), edo, Federico García Lorcaren *La doncella, el marinero y el estudiante* (1985).

1960ko eta 1970eko hamarkadetan, telebistako saioak egin zituen *Estudio 1*, *Novela* edo *Al filo de lo imposible* saioetarako.

## Sariak 
; Zinemako Idazleen Zirkuluaren dominak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa IMDb-n
* Find-en fitxa larria
Julián Villagrán

**Julián Villagrán** (Trebujena, Cádiz, 1973ko maiatzaren 24a) telebista eta zineman aritutako aktore espainiarra da. *Grupo* 7 filmean egindako lanagatik Goya Saria jaso zuen 2012an. 

## Filmografia 
### Zinema 
* *Operación Camarón* (2021)
* *Cuando los ángeles duermen* (2018)
* *Abracadabra* (2017)
* *Gernika* (2016)
* *Open Windows* (2014)
* *Murieron por encima de sus posibilidades* (2014)
* *Ciudad Delirio* (2014)
* *¿Quién mató a Bambi?* (2013)
* *Ali* (2012)
* *Impávido* (2012)
* *Grupo 7* (2012)
* *La cebra* (2011)
* *Extraterrestre* (2011)
* *De tu ventana a la mía* (2011)
* *Imaginario* (2008)
* *Bajo las estrellas* (2007)
* *Cabeza de perro* (2006)
* *AzulOscuroCasiNegro* (2006)
* *Bienvenido a casa* (2006)
* *7 vírgenes* (2005)
* *Elsa y Fred* (2005)
* *El examinador* (2005)
* *Hipnos* (2004)
* *Astronautas* (2003)
* *Noviembre* (2003)
* *Carlos contra el mundo* (2002)
* *Cuando todo esté en orden* (2002)
* *Bailongas* (2001)
* *El espantapájaros* (2001)
* *La Duquesa Roja* (1996)

### Telebista 
**La Peste* (2019)
**Arde Madrid* (2018)
* *Web Therapy* (2016)
* *El Ministerio del Tiempo* (2015-2017; 2020)
* *Fenómenos* (2012-2013)
* *Historias robadas* (2012)
* *Marco* (2011-2012)
* *Ángel o demonio* (2011)
* *El síndrome de Ulises* (2007)
* *Tirando a dar* (2006)
* *7 días al desnudo* (2006)
* *Despacito y a compás* (2003)
* *Asalto informático* (2002)
* *El comisario* (2002)
* *Padre Coraje* (2002)

### Antzerkia 
* *Escuadra hacia la muerte* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Julián Villagrán aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
CODA (2021eko filma)

***CODA*** 2021eko komedia dramatiko filma da, Sian Heder estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. 2014ko *La Famille Bélier* film frantziarraren berregokitzapena da.

2021eko Sundanceko Zinemaldiko sari nagusia irabazi ondoan, Apple TV+ plataformak erosi zituen filmaren banaketa eskubideak. Aktoreen Sindikatuaren sarietan gailentzeaz gain, hiru izendapen jaso zituen Oscar Sarietarako, eta hirurak irabazi: film onena, taldeko gizonezko aktore onena (Troy Kotsur) eta egokitutako gidoi onena.

## Argumentua 
Gloucesterren, Massachusettsen, Ruby Rossi, 17 urteko neska, familia bateko kide entzule bakarra da; izan ere, haren gurasoak, Frank eta Jackie, eta anaia, Leo, gorrak dira. Goizetan, institutura joan baino lehen, gurasoekin eta anaiarekin lan egiten du familiaren arrantza-negozioan. Musikarako zaletasunak bultzaturik, institutuko koruan sartuko da. Bertan, abesteko grina piztuko zaio, eta maitasun harremana hasiko du Miles kantu lagunarekin. Abesbatzako zuzendariak musika ikasteko aukera kontuan hartzera animaturik, hautu zaila egin beharko du: familiari laguntzen segitu edo Berklee musika eskolan sartu.

## Aktoreak 
* Emilia Jones: Ruby Rossi
* Troy Kotsur: Frank Rossi, Rubyren aita
* Daniel Durant: Leo Rossi, Rubyren anaia
* Marlee Matlin: Jackie Rossi, Rubyren ama
* Eugenio Derbez: Bernardo "Mr. V" Villalobos, abesbatzaren zuzendaria
* Ferdia Walsh-Peelo: Miles, Rubyren bikote-laguna
* Amy Forsyth: Gertie
* Kevin Chapman: Brady

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mathilde Gremaud

**Mathilde Gremaud** (2000ko otsailaren 8a) suitzar estilo libreko eskiatzailea da, nazioartean lehiatzen dena.

2017ko Munduko Txapelketan parte hartu zuen. 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen  eta emakumezkoen slopestylean zilarrezko domina lortu zuen. 

2019ko Winter X Gamesetan urrea irabazi zuen jauzi handian.

2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan Gremaudek urrezko domina irabazi zuen slopestylean eta brontzezko domina jauzi handian. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrea irabazi zuen estilo askeko jaitsieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Hall (eskiatzailea)

**Alexander Hall** (1998ko irailaren 21a) estatubatuar freestyle eskiatzailea da, eta nazioartean lehiatzen da AEBetako Freeskiing Slopestyle taldeko kide gisa. 2017ko FIS Freestyle Munduko Eski Txapelketan parte hartu zuen, eta 2018ko zein 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan. Azken horretan urrezko domina lortu zuen estilo libreko jaitsiera proban.. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen estilo libreko jaitsiera|proba berean. 

Gaur egun, Hall Spyder, Faction Skis, POC Sports, Panda Poles eta Monster Energy Drink marken irudia da. 2019an, Hallek bere lehen urrezko domina irabazi zuen Winter X Games XXIIIn slopestyle proban. 2021eko X Games etan, Hallek brontzea jaso zuen gizonezkoen eski big air-ean. Hallek Real Ski 2021 txapelketan urrea ere irabazi zuen.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kelly Sildaru

**Kelly Sildaru** (2002ko otsailaren 17a) estoniar estilo libreko eskiatzailea da.

## Biografia 
Sildaruk urrezko domina irabazi zuen slopestyle proban 2016ko Neguko X Gamesetan Tiril Sjåstad Christianseni irabazita.  Garaipen honekin, 13 urte zituela, Sildaru Neguko X Gamesetan urrezko domina irabazi zuen pertsona gazteena bihurtu zen, eta baita Estoniarentzat Neguko X Gamesetako domina bat irabazi zuen lehen pertsona. X Games urrezko bi domina irabazi dituen pertsona gazteena ere bada.

Sildaruk emakumezkoen slopestylean irabazi zuen 2015ean  eta 2016ko  Dew Touren.

Norvegiako 2017ko Winter X Games lehiaketan, jauzi handiko modalitatean, Sildaru Switch 1260° Mute (atzeraka joanez, 3 bira eta erdi) eta 1440° akrobazioak lehiaketa batean egin zituen lehen emakumea izan zen. 

Bere adin txikia zela eta, 2017ko abuztuaren 27an hartu zuen parte lehen aldiz Munduko kopako proba batean,Cardronan (Zeelanda Berria). Slopestyle lehiaketa irabazi zuen. 

2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan emakumezkoen slopestyle probarako urrezko domina lortzeko faboritoa izan arren, azkenean ez zuen parte hartu belauneko lesio bat zela eta. 

Hala ere, geroago berreskuratu eta 2020ko Gazte Olinpiar Jokoetan parte hartu ahal izan zuen, non Emakumezkoen Freestyle Eskian urrezko domina irabazi zuen. 

2022ko Pekingo Neguko Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina irabazi zuen slopestyle proban 82,06 puntuaziorik lortuz bere lehen lasterketan. 

## Munduko Kopako emaitzak 
Emaitza guztiak Nazioarteko Eski Federaziotik (FIS) atera dira. 

### Denboraldiko sailkapena 
### Lasterketa Podiumak 
* 5 garaipen - (4 SS, 1 HP )
* 10 podium - (4 SS, 5 HP, 1 BA )

## Olinpiar Jokoen emaitzak 
* 1 domina - (brontze 1)

## Munduko Txapelketako emaitzak 
* 1 domina - (1 urre)

## Winter X Games emaitzak 
* 9 domina - (6 urrezko, 2 zilarrezko, 1 brontzezko)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldona Neneniene

**Aldona Nenėnienė-Česaitytė** (Česaitytė, 1949ko urriaren 13a - 1999ko apirilaren 3a)  1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen sobietar eta lituaniar eskubaloi jokalari ohia da.

VSS Žalgirisen entrenatu zen Kaunasen eta SESBeko Ohorezko Kirol Maisu bihurtu zen 1976an.

## Kirol ibilbidea 
1976ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen talde sobietarrarekin. Partida bat jokatu eta bi gol sartu zituen. Lau urte beranduago, urrezko domina berriz irabazi zuen sobietar taldean parte hartu zuen. Partida bat jokatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tess Ledeux

**Tess Ledeux** (2001eko azaroaren 23a) nazioartean lehiatzen den estilo libreko eskiatzaile frantziarra da. 

Sierra Nevadan, Espainian, jokatutako 2017ko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketan lehiatu zen eta han urrezko domina irabazi zuen estilo libreko jaitsieran. 2019ko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketan parte hartu zuen, domina bat irabaziz. 

Neguko X Gamesetan lau urrezko domina lortu ditu: hiru jauzi handian eta bat estilo libreko jaitsieran. Gainera, Ledeuxek Frantzia ordezkatu zuen 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan Beijingen, Txinan, eta zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen jauzi handian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Bautista Urkia

**Juan Bautista  Urkia Portu, "Gaztelu"** (Aginaga, Usurbil, 1880ko apirilaren 30a - *ib.*, 1934ko abuztuaren 10a) Gipuzkoako bertsolari ospetsua izan zen, Txirrita, Pello Errotarekin batera agian bere garaiko ospetsuena.

Berari buruzko informazioa hemen ere jaso daiteke: 
:- *Ezkontza galdutako bertsoak*. (Auspoa, 15) 111 or. (artean norenak ote ziren ez jakin eta liburu honetan argitaratu zituen Antonio Zavalak) 
:- *Juan eta Pello Zabaleta bertsolariak* (Auspoa, 63-64) 55 or.
:- *Pello Errotaren itzala*, (Auspoa, 49-50) 74 or. 
:- *Txirrita*. (Auspoa, 18-19). 112 or. 	
:- Antonio Zavala: ***Azkoitia´ko zenbait bertsolari*** (Auspoa, (1970) liburuan. 	

* Antonio Zavalak Gaztelu bertsolariari buruzko monografia bat argitaratu zuen: *Gaztelu bertsolaria*. (Auspoa, 1966).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cassie Sharpe

**Cassie Sharpe** (1992ko irailaren 14a) Kanadako estilo libreko eskiatzailea da. 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Pyeongchangen (Hego Korea) urrea irabazi zuen. 2015eko Munduko Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen Kreischbergeko hodi erdian eta urrea eta brontzea irabazi zituen 2016 eta 2018ko Neguko X Gamesetan .

## Karrera 
Vancouver uhartean hazi zen eta lehen aldiz 11 urterekin eskiatu zuen bere anaiekin, eta bere familiarekin eskiatzen ikasi zuen ondoren. Bere gurasoek *Bumps and Jumps*-en apuntatu zuten Mount Washingtonen 2004an. Sharpe kosketan, aireko jauzietan eta estilo libreko jaitsieran lehiatu zen bere lehen urteetan. Geroago, 2012an bere lehen hodi erdiko proba irabazi zuen, eta horrek diziplina horretan zentratzea ekarri zuen. 

Sharpek nazioarteko eszenan ospea lortu zuen 2015eko Munduko Txapelketan zilarra irabazi zuenean. Bere jaitsiera eta entrenamenduei buruz honakoa esan zuen: "Azken jaitsieran onena eman nuen eta lan handiz lortutako atal guztiak ongi ateratzea lortu nuen. Hona etorri aurretik Calgaryn entrenamendu ero bat egin genuen eta nire entrenatzaileak harrigarriak izan ziren. Astebetean eskiatzaile hobea bihurtu ninduten eta haiei zor diet nire erregulartasuna". Sharpek Tignesen urrezko domina irabazita amaitu zuen Munduko Kopako denboraldia. Honela komentatu zuen: "Oso ilusioz nago urtea nola joan den ikusita. Lehiaketa bakoitza erronka berri bat zen berez, baina oso pozik nago urtea irabazle orokor gisa bukatzeaz". 

2022ko urtarrilaren 24an, Sharpe Kanadako 2022ko Olinpiar taldeko partaide izendatu zuten.   Sharpek zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen halfpipe proban. 

## Bizitza pertsonala 
Douglas Sharpe eta Darcy Sharpe snowboarderren arreba da.  Gaur egun, Sharpe Vancouveren bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rachael Karker

**Rachael Karker** (1997ko irailaren 9a) Kanadako estilo libreko eskiatzailea da.

2019ko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketan parte hartu zuen, eta laugarren postuan sailkatu zen hodi erdian . 

2018-19 eta 2019-20 FIS Munduko Kopako sailkapenetan bigarren amaitu zuen eta zilarra lortu zuen 2021eko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketan hodi erdian.

2022ko urtarrilaren 24an, Karker Kanadako 2022ko Olinpiar taldeko partaide izendatu zuten.   Karkerrek brontzezko domina irabaziko zuen emakumezkoen hodi erdiko proban. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Verdaguer

**David Verdaguer** (Malgrat de Mar, Bartzelona, 1983ko irailaren 28a), aktore kataluniarra da. *Estiu 1993* filmean egindako lanagatik Goya Saria irabazi zuen.  

## Filmografia 
### Telebista 
### Luzemetraiak 
* *10.000 km*, pertsonaia: Sergi. Zuzendaria: Carlos Marqués-Marcet (2014)
* *Requisitos para ser una persona normal*, pertsonaia: Juan. Zuzendaria: Leticia Dolera (2015)
* *100 metros*, pertsonaia: Mario, Zuzendaria: Marcel Barrena (2016)
* *No culpes al karma de lo que te pasa por gilipollas*, pertsonaia: Roberto. Zuzendaria: María Ripoll (2016)
* *Estiu 1993*, pertsonaia: Esteve. Zuzendaria: Carla Simón (2017)
* *Tierra firme*, pertsonaia: Roger. Zuzendaria: Carlos Marqués-Marcet (2017)
* *Lo dejo cuando quiera*, pertsonaia: Pedro. Zuzendaria: Carlos Therón (2019)
* *Els dies que vindran*, pertsonaia: Lluis. Zuzendaria: Carlos Marqués-Marcet (2019)
* *Salir del ropero*, pertsonaia: Jorge. Zuzendaria: Ángeles Reiné (2019)
* *Uno para todos*, pertsonaia: Aleix. Zuzendaria: David Ilundain (2020)
**Hogar*, pertsonaia: Raúl. Zuzendaria: Alex Pastor eta David Pastor (2020)

## Kanpo estekak
Kable bidezko ferri

eskuinera|thumb|Bømlo (Norvegia), txanponekin dabilen kable bidezko ferria.
**Kable bidezko ferria** (edo **kate-bidezkoa**) ibai, itsasadar, laku eta fiordoetan erabiltzen den anezka, ferri edo pontoi mota bat da.
thumb|Kafue ibaiko pontoi bat, kableak gidatua (Zambia).
Ur tartearen bi ertzetara konektatutako kable bidezko loturak gidatzen du anezka. Indarra ertzetan jarritako motoreek egin dezakete, edo ontzian bertan motoreak tira egin kabletik, edo kasu batzuetan, aski da ibaiaren korrontearen indarrarekin ontzia kablearen norabidean mugitzeko.

Kable bidezko lehenengo anezkek sokak edo altzairu-kateak erabiltzen zituzten.

## Kanpo estekak
Bac du Sauvage

**Bac du Sauvage** edo **Sauvage ferria** kable bidezko ferri bat da, Frantziako hegoaldeko Camargue eskualdeko Rodanoko adar bat igarotzen duena, 230 metro zabal den puntu batean.

Gaur egungo ontzia, *Bac Sauvage 3*, 1972an jarri zen martxan, eta 30 bidaiari eta 8 kotxe garraia ditzake tripulazioko kide baten gidaritzaean. Ontzia kableek gidatuta dabil, ferrya arraun-gurpilen bidez dabil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gravesend–Tilbury Ferry

**Gravesend-Tilbury** ferri edo anezka bidaiarientzako ontzi bat da, Tamesis ibaia zeharkatzen duena, Londresko ekialdean. Tamesis itsasora iritsi aurreko azken pasabide publikoa da.
thumb|Tilburyko gerria 1640an
Aspaldian ferri asko zeuden Tamesis ibaia zeharkatzen zutenak Tilbury inguruan: Horietako batek Higham eta East Tilbury artean lan egiten zuen.

Ferriak tradizionalki egin duen pasabide nagusia, West Tilbury eta Gravesend puntuen artekoa, jada 1571ko mapa eskematiko batek erakusten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miraveteko ibai-pasabidea

**Miraveteko ibai-pasabidea** Ebro zeharkatzen duen kable bidezko ferri bat da, Miravet herrian kokatua (Katalunia). Kablearen laguntzaz, baina motorrik gabe, uraren indarra eta ontzi-gidariaren trebetasuna soilik erabiltzen ditu pasabidea egiteko. 

Ebro ibaiko mota halako azken anezka da 21. mendean, eta 850 urtean asko aldatu ez den metodoan oinarritzen da. Jada agertzen da ontziaren aipua 1153. urteko dokumentuetan. Ebroko batailan bonbardatu zuten 1938an, eta gaur egungo kokalekura itzuli zuten 1946an. Orduan, autoei pasatzen uzteko bi txalupa jarri ziren.

thumb|2018ko ordutegia eta prezioak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Consuelo Porras

**María Consuelo Porras Argueta** (San Juan Comalapa, 1953ko abuztuaren 23a) Guatemalako abokatua da, egungo Guatemalako fiskal nagusia eta Ministerio Publikoko (MP) burua. 2018ko maiatzean izendatu zuen Jimmy Morales presidenteak eta ondoren, Alejandro Giammatei-k bere kargua berrestu zuen.  

## Biografia 
Consuelo Porras Zientzia Juridikoetan eta Gizarte Zientzietan lizentziatua da, Kudeaketa Jurisdikzionalean masterra du ere, biak Guatemalako San Carlos Unibertsitatearen eskutik. Zuzenbideko doktoretza Mariano Gálvez Unibertsitatean lortu zuen.

2018ko maiatzean izendatu zuen Jimmy Morales presidenteak, Thelma Aldana ordeztuz. 2016-2020 aldirako Guatemalako Auzitegi Konstituzionaleko magistratu diputatu hautatu zuen Justizia Auzitegi Gorenak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederiko Augusto III.a Saxoniakoa

**Frederiko Augusto III.a** (; Dresden, 1865eko maiatzaren 25a - Sibyllenort, 1932ko otsailaren 18a) Saxoniako azken erregea izan zen 1904tik 1918ra.

Jurgi Saxoniakoa eta Maria Ana Portugalgoaren semea izan zen. Luisa Austriakoa artxidukesarekin ezkondu zen 1891ean eta zazpi seme-alaba izan zituzten. 1904ko urriaren 15ean igo zen tronura, aita hil zitzaionean, eta 1918ko azaroaren 13an abdikatu zuen, Alemaniako Lehen Mundu Gerrako porrotaren ondoren.

## Kanpo estekak
Chou Kung-shin

**Lionesa Kung-shin** (txinatar simplifikatua: 周功鑫; pinyin, Zhίu Gοngxn: θgxn: : ; 1947ko apirilaren 14a (74 ) taiwaniar eruditoa da, idazle, historialari eta arkeologoa. Jauregi Nazionaleko Museoko lehendakaria izan zen 2008ko maiatzetik 2012ko uztailera.

## Biografia 
Zhejiangen jaio zen 1947an. Fu Jen Unibertsitate Katolikoa, Txinako Kultura Unibertsitatean eta Sorbonan graduatu zen. 27 urte egin zituen Jauregi Nazionalaren Museoan, Txinako Museoen Elkarteko Kontseiluko zuzendari izan aurretik. Fu Jen Institutu Unibertsitarioko zuzendaria izan zen 2002ko irailean, 2008ko maiatzera arte. Orduan, Jauregi Nazionalaren Museoko lehendakaria izan zen, 2012ko uztailera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elliptio hopetonensis

***Elliptio hopetonensis*** *Unionidae* familiaren molusku bivalvoa da.

## Banaketa geografikoa 
Amerikako Estatu Batuetako endemismoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bogan, A.E. 1996.  Elliptio hopetonensis.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.
Adelaida de la Calle

**Adelaida de la Calle Martín** (Madril, 1948) biologo espainiarra da, biologia zelularreko katedraduna, Malagako Unibertsitateko errektorea, eta 2015eko ekainetik 2017ko ekainera arte, Andaluziako Juntako Hezkuntza sailburua izan zen. Gaur egun, Andaluziako Korporazio Teknologikoko lehendakaria da. Sevillako Unibertsitateko Domina jaso zuen, *hezkuntza-erakunde hori Nazioarteko Bikaintasuneko Campus gisa aitortua izan dadin* laguntzeagatik; horrek esan nahi du erakundea Europako unibertsitate-zentro ospetsuenekin parekatzea.

## Ibilbide akademikoa 
1948an jaioa, Zientzia Biologikoetan lizentziatu zen 1972an Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta hiru urte geroago doktore-titulua lortu zuen La Lagunako Unibertsitatean. 1979an, Malagako Unibertsitateko irakasle laguntzaile izan zen; 1982tik 1983ra, Ulmeko Unibertsitatean egin zuen lan, eta, 1983an, biologia zelularreko irakasle titular izendatu zuten, Malagako Unibertsitateko Biologia Zelularra eta Genetika Sailean. Podemoseko Idazkaritza Politikoko arduraduna eta alderdiko bigarrena zen Íñigo Errejón politikariari ireki zioten diziplina espedientearen arduraduna izan zen, enplegua eta soldata kendu ziona.

2015eko ekainaren 17an, Andaluziako Juntako hezkuntza-kontseilari izendatu zuten. Andaluziako Juntako presidentea zen Susana Díazek bultzatutako gobernu-krisiaren ondoren, 2017.eko ekainaren 8an jakinarazi zen ez zuela Hezkuntza Sailaren buru izaten jarraituko, eta hurrengo egunean utzi egingo zuela; bere ondoren Sonia Gaya etorri zen.

## Ikerketa 
Ikerketa arloan, lehen etapan, lakbertsoen nerbio-sistemaren zitoarkitektura aztertu zuen, eta, 1998az geroztik, bere lanak (1984az geroztik Ikerketa Plan Nazionalak finantzatuak) nerbio-sistemaren azterketan oinarritzen dira, batez ere dopamina-hartzaileei eta Gongoil Basaletako transmisio-mekanismoei dagokienez. Hartzaile dopaminergikoen eta opioideen heteromeroen eraketa eta morfinarekiko mendekotasunean duten inplikazioa ere aztertu ditu. Pasteur Institutuarekin, Karolinska Institutuarekin eta Cajal Institutuarekin lankidetzan aritu da neuroendekapenezko gaixotasunei dagokienez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Adelaida de la Calle. Universidad de Málaga
Fàtima Bosch i Tubert

**Fàtima Bosch** i Tubert (Figueras, Gerona, 1957) Espainiako farmazian doktorea da.

1998. urteaz geroztik, Biokimikako eta Biologia Molekularreko katedraduna da Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta bertan zuzentzen du Animalien Bioteknologia eta Terapia Genikoaren Zentroa (CBATEG). 100 ikerketa-lan baino gehiago argitaratu ditu, ikerketa zientifikoko hainbat proiektutan ikertzaile nagusia da eta 1992an European Society of Gene Therapy sortu zuen.

Gainera, EASDko (European Association for the Study of *Diabetes*) lehendakariordea da, eta *Human Gene Therapy* aldizkariko editore elkartua da, terapia genikoaren arloan espezializatua. American Diabetes Association, American Gene Therapy Society, Espainiako Biokimika eta Biologia Molekularreko Elkartea eta Espainiako Terapia Genikoaren Elkarteko kide ere bada, besteak beste.

Aipagarria da  gene-transferentziaren arloko ikerketan egiten duen ekarpena, mellitus diabetesaren fisiopatologiaren azterketan, animalia transgenikoen ereduetan, eta gaixotasun horretarako terapia genikoan.

## Goraipamenak eta sariak 
* 1995: Errege Saria Juan Carlos I. Zientifiko-teknikoa
* 1998: *Francisco Grande Covián* saria, Nutrizioaren arloko ikerketan egindako ibilbide zientifikoari, *Oinarrizko Nutrizio Aplikatuaren Espainiako Elkarteak* emana.
* 2002: Kataluniako Generalitatearen Narciso Monturiolen Domina merezimendu zientifiko eta teknologikoari.
* 2005: Jaso Sanduzelaiko Gurutzea
* 2006: *Espainiako Diabetearen Elkarteko Oinarrizko Ikerketa Seniorren* *Alberto Sols* saria.
* 2012: ICREA Akademia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meza (musika)

thumb|upright|Simone Martini, meza bat abesten.
**Meza** mezako zati batzuetarako (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus, Agnus dei) moldatzen den musika-lana da. Meza gehienak latinezko liturgiaren zatiak dira, Eliza katolikoaren hizkuntza tradizionala.

Mezak *a cappella* (giza ahotserako bakarrik) edo instrumentuek lagunduta izan daitezke, orkestra oso bat sartu arte. Meza asko, batez ere berrienak, ez ziren inoiz pentsatu meza liturgiko batean interpretatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanoi-gurdi

[thumb|300x300px| [Ingalaterrako Iraultza|Ingalaterrako Iraultzaren garaiko kanoi-gurdi bat Bukaresten monumentu gisa ikusgai.]]
**Kanoi-gurdia** afuste mugikor mota bat da, artilleria piezetarako egurrezko edo metalezko gurdi bat, gurpiletan muntatua. Kainoiaren erroak gurdi honetan muntatutako egurrezko jarlekuetan eusten ziren.

Itsas armadako kanoi-gurdiak, gotorlekuko kanoi-gurdiak eta setioko morteroko kanoi-gurdi batzuk lau gurpil sendoren gainean jartzen ziren, eta kanoiaren altuera bere kanoi-gurdiaren gainean doitzen zen egurrezko zirien bidez, gehitzean ipurdia altxatzen zuten (horrela, beherantz seinalatuz) edo jaisten zen erretiratzean (horrela gorago seinalatuz). Bere aldetik, kanpainako pieza mugikorrak zituztenak, oro har, bi gurpilkoak ziren eta kanoiaren gorputzaren atzean kokatutako hirugarren euskarri puntu bat behar zuten; tiroaren goratzea erregulatu egiten zen, oro har, berme-puntu horren posizioa gorantz eta beherantz aldatuz.

## Kanpo estekak
Agnus Dei

**Agnus Dei** () ereserki liturgikoa da. Meza arruntaren nahitaezko piezetako bat da, bai Eliza katolikoaren liturgietan, bai beste tradizio liturgikoetan.

Izenburua Bibliatik ateratako hitzekin hasten da (), noiz Joanes Bataiatzaileak Jesus Nazaretekoa ikusi zuen.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gloria in excelsis Deo

**Gloria in excelsis Deo**, **doxologia nagusia** ere deitua, ereserki liturgikoa da, modu silabikoan edo semisilabikoan kantatu ohi dena. Meza arruntaren nahitaezko piezetako bat da, bai Eliza katolikoaren liturgietan, bai Eliza ortodoxoan.

Aintza ereserki kristau-zahar eta agurgarria da, zeinaren bidez Elizak, Espiritu Santuan bildurik, Jainko Aitari gorazarre egin eta Bildotsari otoitz egiten dion. Testua Vetus Latinatik ateratako artzainei Jesusen jaiotza iragartzeko aingeruek erabili zituzten hitzekin hasten da ().

## Hitzak 
### Grezieraz 
### Latinez 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Düsseldorfeko margolaritza eskola

[thumb|*"Düsseldorfeko Akademia zahaeea"*, [Andreas Achenbach, 1831|300x300px]]

[thumb|*Barea ekaitzaren ostean*, [Erik Bodom, 1871]]
[thumb|[Victoria Åberg, *paisaia alemana*.]]
[thumb|*Die Amazonenschlacht*, [Anselm Feuerbach, 1873]]
[thumb|*Dandenong-eko iksumirak*[Eugene von Guerard, 1870]]
[thumb|[Fanny Churberg, *Txori migrariak*.]]
[thumb| Jarraitzaile estatubatuarren artetik, adibide bat: *[Washington Crossing the Delaware (1851 painting)|Washington Crossing the Delaware*, Emanuel Leutze, 1851]]
[thumb|*Jolly Flatboatmen in Port*, [George Caleb Bingham, 1857]]
[thumb|*Romantische Landschaft*, [Carl Friedrich Lessing]]
[thumb|*Rain in an oak forest*, [Ivan Shishkin, 1891]]
**Düsseldorfeko margolaritza eskola** 1830eko eta 1840ko hamarkadetan Düsseldorfeko Akademian (21. mendean Staatliche Kunstakademie Düsseldorf edo Düsseldorfeko Arte Akademia) irakatsi edo ikasi zuten margolari talde bati erreferentzia egiten dion terminoa da. Akademia Wilhelm von Schadow margolariak zuzendu zuen garai hartan. 

## Ezaugarriak 
Düsseldorfeko Eskolaren lanaren adierazgarri ezagunenak paisaia xeheak baina fantasiazkoak dira, askotan paisaietan kokatutako istorio erlijiosoak edo alegorikoak agertzen direlarik. Eskolako kide nagusiek " aire zabaleko pintura" defendatzen zuten, eta kolore nahiko apalak eta pareko paleta bat erabiltzeko joera zuten. Düsseldorfeko eskola Alemaniako mugimendu erromantikotik sortu zen eta haren parte izan zen.  

## Margolariak 
Düsselorf Eskolako kide nabarmenak izan ziren Wilhelm von Schadow, Karl Friedrich Lessing, Johann Wilhelm Schirmer,  Ivan Shishkin, Andreas Achenbach, Hans Fredrik Gude, Adolph Tidemand, Oswald Achenbach eta Adolf Schrödter.  

### Emakumezko artistak 
Nagusiki gizonezkoak izan ziren eskolako artistak, baina emakumezkoak ere badira haien artean, esate baterako: Victoria Åberg, Fanny Churberg, Marie Egner, Aasta Hansteen, Elisabeth Jerichau-Baumann eta Victorine Nordenswan. 

### Eragina AEBetan 
Düsseldorf Eskolak eragin handia izan zuen Estatu Batuetako Hudson ibaiaren eskolan, eta estatubatuar ospetsu askok Düsseldorfeko Akademian trebatu eta Düsseldorfeko Eskolaren eragina erakusten dute, besteak beste, George Caleb Bingham, David Edward Cronin, Eastman Johnson, Worthington Whittredge, Richard Caton Woodville, William Stanley Haseltine, James McDougal Hart, Helen Searle, William Morris Hunt, eta Emanuel Leutze alemaniar etorkina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klezmer

thumb|right|Klezmorim batzuk.
**Klezmerra** () ekialdeko Europako tradizio askenazian sortutako genero musikal etnikoa da. Berehala garatu zen bi mundu gerren aurretik zeuden juduen komunitateetan. Klezmorimek (musikariek edo musika-talde profesionalek) interpretatuta, klezmer musikak bere hastapenetan dantza-melodiak eta ezkontzetarako eta bestelako ospakizunetarako pieza instrumentalak zituen nagusiki, eta, ondoren, musika-genero independente bilakatu zen, ezaugarri paregabe eta ongi definituekin. Gaur egun, klezmer musika ia mundu osoan interpretatzen da oraindik, eta bere esentzia eta soinua ia aldatu gabe daude.

## Talde ospetsuak 
* New Yorkeko The Klezmatics
* Bostongo Klezmer Conservatory Band
* Poloniako The Cracow Klezmer Band
* Poloniako Kroke

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Yiddish

## Kanpo estekak 
* https://www.youtube.com/watch?v=J1OVP_E6Sng&list=RDEMK4jlGWthGGj2tjI05RMNPA&start_radio=1
Afuste

[thumb|right|[M198 Howitzer.]]
**Afustea** su-arma baten tiroa errazteko instalatzen den pieza edo mekanismoa da, armaren gorputz nagusia tiroaren eragileak zuzenean eusten ez badu.

Esate baterako, pistolek, errebolberek eta fusilek ez dute tiro egiteko afusterik, arma horiek ez baitira astunegiak eta jaurtitzaileek guztiz eutsi eta manipulatu ditzakete tiro egiten duten unean.

Bestalde, kanpaina-kanioiak, itsasontzietan muntatutako kanoiak, hegazkinetan muntatutako metrailadoreak edo kanoi automatikoak edo infanteriarako zuzendutako metrailadoreak arma astunegiak dira euren operadoreek eusteko eta, beraz, astunegiak gutxieneko eraginkorrak izateko tiro egiteko.

Hori dela eta, euskarri egoki batean jartzen dira, hala nola, kanpaina-kanoi baten kanoi-gurdia, itsasontzi baten dorretxoa, metrailadore baten afustea (oina, bipodea edo tripodea) edo, aireontziratzen diren armen kasuan, afuste egokiren bat, hala nola Scarff eraztuna (hegazkin britainiarretan) edo Sperry dorretxo esferikoa (ameriketako bonbardatzaileen sabelean, hala nola Boeing B-17 Flying Fortress).

## Kanpo estekak
Kanon (musika)

thumb|300px|Unisonoan abesten duten hiru ahotseko kanona.

**Kanona** instrumentuek edota ahotsek melodia edo subjektu bera edo haren transposizioa une desberdinetan jotzen hasiz osatzen den kontrapuntu-konposizioa da. Parteak bata bestearen ondoren hasten dira, tarte erregular edo irregularretan. Subjektua unisonoan, zortzidunean edo bestelako bitarte jakin batzuetan errepika daiteke (eskuarki, laudunean edo bostunean).

## Historia 
XVII. mendean, eta geroago Bachen lanarekin, kanonak bere sormen guztia garatu zuen. Aro sinfonikoan eta erromantizismoan, kanona bigarren planora pasatzen da. XX. mendearen hasieran, neoklasizismoarekin eta serialismoarekin, garrantzia berreskuratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannah Neise

**Hannah Neise** (Arnsberg, 2000ko maiatzaren 26a) alemaniar kirolaria da, eta skeleton-en lehiatzen dena. 2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen banakako proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Kanpo estekak
Galitzia-Voliniako Printzerria

**Galitzia-Voliniako Printzerria**, geroago **erresuma** izana, ekialdeko eslaviarren estatu-unitatea izan zen, Galitzia eta Voliniako lehenagoko printzerrien baturatik sortua. Galitzia-Volinia ekialdeko **eslaviar** estatu indartsuena izan zen XIII - XIV mendeetan.

## Historia 
Kieveko Rusaren desegitearen ondoren eratu zen estatuaren lehen unitatea, gaur egungo Volinian, eta rurikidak edo Rurik dinastiako adar bat geratu ziren han agintari. Rusaren beste bi estatu oinordekoak izan ziren Novgorod-eko Errepublika eta Vladimir-Suzdal Printzerria,

Galizia-Voliniako estatua 1199an ezarri zen, Roman Mstislavitx rurikidak (Roman Handia izenez ere ezaguna) Galizia eta Voliniako printzerriak batu zituenean bere agintepean.

1253an, Romanen seme Daniel Galitziakoak (Daniel Romanovitx) lortu zuen elizak bera koroatzea, Urrezko Hordari aurre egiteko ahaleginean. Daniel Galitziakoak Mendebaldearekin hurbiltzea bilatu zuen, eta seinale gisa aita santuaren eskutik errege titulua jaso zuen. 

Danielek bere gortea gaur egungo Chełm-era eraman zuen (1237) eta hainbat hiri fundatu zituen, horien artean Lviv ( 1256, bere seme Lev Danilovitx omenez izendatua) zeina, 1272tik estatu haren hiriburua izan zen.

Lev errege bilakatu zen Lev I.a Galitziakoa izenarekin, baina 1301ean Lev  hil ondoren, pixkanaka gainbehera hasi zen eta printzerriak Polonia, Lituania eta Hungariaren interesen eta harrapaketen helburu bihurtu ziren. 1320ko hamarkadan Rurik dinastiaren adar hau desagertu egin zen. 1349an Poloniako Kasimiro III.a erregeak konkistatu zuen herrialdea.

1772an, Poloniako lehen zatiketaren baitan, antzinako estatu honen tradizioari jarraipena eman zioten *Galitziako Erresuma* nominalki sortuz, Austriako Habsburgotar monarkiaren koroa-lurren parte bezala.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Sandra Näslund

**Sandra Näslund** (1996ko uztailaren 6a) suediar estilo libreko eskiatzailea da, eski cross eta eski alpinoan espezializatua.   2017 eta 2021eko eski-kroseko munduko txapelduna da, 2017-18ko eski-kroseko Munduko Kopako irabazlea eta 2017-18ko FIS Freestyle Skiko Munduko Kopako irabazle nagusia. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan eski- krosean urre olinpikoa ere irabazi zuen.

## Karrera 
Näslundek 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu. 10. postuan amaitu zuen eski-kros probako kalifikazio jaitsieran. Lehen itzulian, bere seriea irabazi zuen, aurrera eginez. Final laurdenetan, bigarren geratu zen, berriro ere aurrera eginez. Hala ere, ezin izan zuen finalaurrekoa amaitu eroriko baten ondorioz, eta B finalean (5-8 postuen lehia) 5. postua lortu zuen.  

Näslundek 2012ko martxoan egin zuen Freestyle Munduko Kopan debuta. 2016-17 denboraldian, Munduko Kopako hiru podium irabazi zituen.

Suediako lehen munduko txapelduna bihurtuzen eski- krosean 2017ko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketak irabazi zituenean, Sierra Nevadan . 

2017-2018 denboraldian, emakumezkoen eski-krosa eta eski libreko munduko kopa irabazi zituen. 

Näslundek urrezko domina olinpiko bat irabazi zuen 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan .

## Bizitza pertsonala 
Näslund argi eta garbi lesbiana da. 

## Munduko Kopako emaitzak 
### Denboraldiko tituluak 
3 titulu (1 orokorrean, 2 eski cross )

### Denboraldiko sailkapenak 
### Banakako eski cross garaipenak 
* 26 garaipen
* 52 podium

## Munduko Txapelketako emaitzak 
## Olinpiar emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaclyn Narracott

**Jaclyn Narracott** (1990eko azaroaren 5 - ) Munduko Skeleton Kopako zirkuituan lehiatzen den Australiako skeleton-lasterkaria da.  Nazioarteko skeleton-lehiaketa 2012an hasi zen, Australiako talde nazionalean sartu zenean; 2011n, Europako Kopako bi lasterketatan lehiatu zen Bobsleighen.  Narracott Munduko Kopan lehiatu da, nazioarteko skeletoneko goi-mailan, 2014az geroztik; horren aurretik Europako eta Ipar Amerikako kopetan lehiatu zen.  Bromley lera batean lehiatu da, eta Bath-en (Ingalaterra) bizi eta entrenatzen da, britainiar bobsleigh eta skeleton atletekin. 

Narracott da skeletonean domina olinpiko bat irabazi duen Australiako lehen atleta, Beijingen 2022 Neguko Joko Olinpikoetan zilarrezko domina irabazi ondoren. Horrek ere Australiako lehen domina ekarri zuen Neguko Olinpiar Jokoetan lerazko edozein kiroletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimberley Bos

**Kimberley Bos** (1993ko urriaren 7 - ) Munduko Skeleton Kopako zirkuituan lehiatzen den skeleton-lasterkari nederlandarra da.  Nazioartean lehiatzen hasi zen 2009an, bobsleigh-en hasieran, eta Herbehereetako talde nazionalarentzat hautatu zuten 2010ean; Europako Kopako 2013 – 14 denboraldirako skeletonera aldatu zen. Bere entrenatzaile pertsonala Urta Rozenstruik da, eta Bromley lera bat sortu du.' Pistatik urrun, Bos fisioterapiako ikaslea da, eta, noizean behin, "fisioterapeuta ez-ofizial" gisa aritzen da beste atletentzat. 

2018ko Neguko Joko Olinpikoetako eskeletoan Herbehereak ordezkatzeko izendatutako emakume bakarra izan zen Bos, Pyeongchang-en, eta zortzigarrena amaitu zen. Beijingen itzuli zen Bos 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan. Brontzezko domina irabazi zuen, eta domina bat irabazi zuen Herbehereetako lehen atleta eskeletikoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Axel Jungk

**Axel Jungk** (Zschopau, 1991ko martxoaren 5a) alemaniar kirolaria da, skeletonean lehiatzen da.

Neguko Olinpiar Jokoetan bi aldiz parte hartu zuen. Zilarrezko domina lortu zuen Pekinen 2022an, eta zazpigarrena Pyeongchang 2018an. 

Bost domina irabazi zituen Munduko Skeleton Txapelketan 2015 eta 2020 bitartean, eta bi domina Europako Skeleton Txapelketan, zilarra 2019an eta brontzea 2018an.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontzertu (musika-forma)

**Kontzertua** () instrumentu solista baterako edo batzuetarako eta orkestrarako idatzitako konposizioa. Barrokoan sortzen da (*concerto grosso*rekin), eta Klasizismoan eta Erromantizismoan finkatzen da egitura (eta solista bakarra izatera jotzen du). Zenbait mugimenduz (eskuarki hiruz) osatuak izaten dira (arina-geldoa-arina).

Tradizioz, kontzertua sonata moduan konposatu izan dute, kontzeptu klasikoaren edo barrokoaren arabera, bakarlariaren birtuosismoa ahalbidetzeko aldaketekin, batez ere kadentziak (askotan italierazko *cadence* terminoak pluralean edo *cadenza* singularrean deituak). Bakarlariak interpretatzen ditu, orkestrak obraren lehen edo azken mugimenduari *tutti* batekin amaiera eman baino lehen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christopher Grotheer

**Christopher Grotheer** (Wernigerode, 1992ko uztailaren 31) alemaniar kirolaria da eta skeletonean lehiatzen da.

Neguko Olinpiar Jokoetan bi aldiz parte hartu du, eta urrezko domina lortu zuen Pekinen 2022an eta zortzigarren postua Pyeongchang 2018an.

Sei domina irabazi zituen Munduko Skeleton Txapelketan 2015 eta 2021 bitartean, eta brontzezko domina bat 2022ko Europako Skeleton Txapelketan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Kanpo estekak
Kontzertu (argipena)

**Kontzertu** izan daiteke:

* **Kontzertu**, musika-konposizio baten edo batzuen jendaurreko emanaldia;
* **Kontzertu**, instrumentu solista baterako edo batzuetarako eta orkestrarako idatzitako konposizioa;
* **Kontzertu Ekonomikoa**, Espainiako Estatuaren eta Euskal Autonomia Erkidegoaren arteko zerga eta finantza harremanak antolatzen dituen baliabide juridikoa.
Yan Wengang

**Yan Wengang** (Tianjin, 1997ko uztailaren 1a) skeletonean lehiatzen den kirolari txinatarra da. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta banakako proban brontzezko domina lortu zuen.

## Nazioarteko palmaresa 
## Kanpo estekak
Antonia Salaberria

**Antonia Salaberria Azkarate** (Eibar, Gipuzkoa, 1906ko ekainaren 13a – Eibar, Gipuzkoa, 2000ko azaroaren 28a) erraketista profesionala izan zen. Pilota arloan ***Toni*** izengoitiarekin ezaguna, atzelari jokatu zuen, Madrilgo, Bartzelonako, Mexikoko eta Habanako hainbat pilotalekutan.
[thumb|250px|[Maitane Azurmendi|Maitane Azurmendiren ilustrazioa]]

thumb|280x280px|Erraketistak
## Bizitza 
Jatorriz bergararrak zituen gurasoak, Jose Miguel eta Jabiera. Gerora, Eibarren bizi zirela, aitak bizikletak alokatzen zituen, orduka, honenbeste denborarako. Gaztetxoen artean baina, ohikoa bihurtu zen, adostutako ordua pasatuta egon arren ere, txirringa ez itzultzea. Antonia izaten zen haien bila joateaz arduratzen zena: beste baten gainean jarrita, pedalei arin ematen zien, bazekien-eta non topatu, ze udaletxe ostea zen bizikleta zale haien entrenatze lekua. “Han, badator  Alkiler!”, orroaka esaten zioten elkarri Toni ikustean, euren artean Alkiler deitzen zioten-eta. Tonik bizikletadunari ostikada bat eman eta, berreskuratutako bizikleta manilarretik oratuta, etxera abiatzen zen, pozik. 
## Erraketista ibilbidea 
Pilotan neskatotxotan hasi zen jokatzen. Bere akorduz, bizi guztia egin zuen frontoian, eskuz lehenengo eta erraketarekin gero. Eibarko San Juan batzuetan, erraketisten jaialdi bat egon zen eta ikusleen iritzia  Tonik haiek baino hobeto jokatzen zuela izan zen. Valentin Zumelabe ebanista mutrikuarrak erraketa bat oparitu zion eta pilotari izatera animatu zuen, neskame joatea baino hobea zela argudiatuz. Lehenbiziko aldiz fitxatu zutenean, ez zuen joaterik izan: ama bizirik oraindik, ez zuen begi onez ikusten bere alaba 'emagaldu' baten gisa eta bakarrik aldentzea Madril eta abarreko leku hurrunetara. Ama zendu zenean, pilotara dedikatzeko erabakia hartu zuen. 

Madrilera joan zen, artean 12-13 urteko neskatxoa zela. Eibartik kapitalera jokatzera Eugenia Iriondo aurrelaria joan zen inor baino lehenago eta haren ostetik Toni bera. Hilekoarekin zegoenean baina, Eibarrera etortzen zen, ez zietelako jokatzen uzten.

Bere betiko senargaiarekin, Alfonso Arrietarekin ezkondu ostean, jokatzen jarraitu zuen, ohikoa ez bazen ere. Hark Eibarko *Alfa* lantegiko lana utzi eta emaztea aritzen zen pilotalekuan bulegari zereginetan hasteak Toniren aktibo jarraitzeko erabakia erraztu zuen. Bartzelonan bizi izan ziren luzaroan eta gerra garaian Eibartik ihesi zihoazen pertsona ugariri lagunduko zien bikoteak. Ez zuten seme-alabarik izan.
 
Hasi eta berehala ezaguna egin zen Toni eta puntarengoen artekoa izatera ailegatu zen. Madril, Bartzelona, Mexiko eta baita Habanako frontoietan ere trebatu zen, kirolari ibilbide oparoa osatuz.

Erraketari agur esan ostean, Eibarrera erretiratu zen eta zendu ere jaioterrian zendu zen, 2000. urteko azaroaren 28an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
* Emakume erraketistak. Antzinako lanbideak
* Azken erraketistak, mende hasierako kirolari profesionalak. Bideoa
Kaxa (musika tresna)

**Kaxa** perkusiozko musika-tresna da. Danbor zapala da, azpialdeko azalean pordoiak dituena. Instrumentu modernoan, pordoiak azalaren kontra jartzeko eta altxatzeko mekanismoa izaten da. Banda, orkestra eta bateriako instrumentua da, besteak beste.

Kaxaren soinua, batez ere, adabakiak eta kroskoaren diametroak eta altuerak zehazten dute, baita afinazioak, uztaien angeluak eta osatzen dituen materialek ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Mairena

**Antonio Cruz García**, **Antonio Mairena** izenarekin ezagunagoa eta baita ere **Niño de Mairena** gisa, (Mairena del Alcor, Sevillako probintzia, 1909ko irailaren 7a–Sevilla, 1983ko irailaren 5a) flamenko *cantaor* izan zen. Flamenko historiaren abeslari handienetariko bat izan zen. Sari asko jaso zituen, tartean Espainiako Arte Ederren Urrezko Domina. Nolabait flamenkoa intelektualen alorrera eraman zuen. Kordobako Unibertsitateak
*doctor honoris causa* izendatu zuen.
 
## Diskografia 
* *Fiesta por bulerías y fandangos* (1941)
* *Bulerías y fandangos* (1941)
* *Disco de Tánger* (1944)
* *Bulerías y soleares* (1950)
* *Bulerías jerezanas y fandangos* (1950)
* *Alegrías y seguiriyas* (1950)
* *Bulerías y soleares* (1950)
* *Con Antonio y Carmen Rojas al baile* (1952)
* *Disco de Londres* (1954)
* *Cantes de Antonio Mairena* (1958)
* *Sevilla cuna del cante flamenco* (1959)
* *Cinco grabaciones en disco de amianto para uso personal de Antonio Mairena* (1960)
* *Antología del cante flamenco y cante gitano dirigida por Antonio Mairena* (1960)
* *Duendes del cante de Triana* (1963)
* *Noches de la Alameda* (1963)
* *Tango de Andalucía* (1963)
* *La llave de oro del cante flamenco* (1964)
* *Cien años de cante gitano* (1965)
* *La gran historia del cante gitano-andaluz (3LP)* (1966)
* *Sevilla por bulerías* (1967)
* *Festival de Cante Jondo Antonio Mairena* (1967)
* *Misa flamenca en Sevilla* (1968)
* *Mi cante por saetas* (1969)
* *Honores a la Niña de los Peines* (1969)
* *Mis recuerdos de Manuel Torre* (1970)
* *La fragua de los Mairenas* (1970)
* *Cantes festeros de Antonio Mairena* (1972)
* *Grandes estilos flamencos* (1972)
* *Antonio Mairena y el cante de Jerez* (1972)
* *Cantes de Cádiz y los Puertos* (1973)
* *Triana, raíz del Cante* (1973)
* *Grabación de su participación en el Festival de la Unión* (1974)
* *Esquema histórico del cante por siguiriyas y soleares* (1976)
* *El calor de mis recuerdos* (1983)

## Liburua 
1963an, Ricardo Molinarekin batera *Mundo y Formas del Cante Flamenco* liburua plazaratu zuen. Liburu horretan flamenkoaren historia eta garapena aztertu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Antonio Mairena bideo batean.
* :Sevillatarrak ospetsuak.
Thelma Aldana

**Thelma Esperanza Aldana Hernández** (Gualán, 1959ko irailaren 27a) Guatemalako abokatu, notario eta politikaria da, 2014tik 2018ra fiskal nagusi eta Ministerio Publikokoeta buru izan zen. aurretik Organo Judizialaren eta Auzitegi Goreneko presidentea izan zen. Movimiento Semilla alderdi politikorako Guatemalako presidentetzarako aurre-hautagaia zen, baina bere hautagaitza ez zuten onartu.

## Biografia 
Guatemalako San Carlos Unibertsitatean lizentziatua da eta Prozedura Kriminaleko Zuzenbidean masterra du. 2009tik 2014ra Guatemalako Justizia Auzitegi Goreneko magistratua izan zen. 2011ko urriaren 13tik 2012ko urriaren 13ra bitarteko Justizia Auzitegi Goreneko presidente hautatu zuten. 2014ko maiatzean, izendapen batzordeek aukeratua eta Otto Pérez Molina presidenteak izendatua Ministerio Publikoko burua izan zen 2018ko maiatzera arte.   

Fiskal nagusi eta Ministerio Publikoko buru izan zenean, Guatemalako Inpunitatearen Aurkako Nazioarteko Batzordeko (CICIG gaztelaniaz), Iván Velásquez Gómez-ekin batera, goi mailako hainbat ikerketa zuzendu zituzten, La Línea kasua barne, Otto Pérez Molina eta Roxana Baldettiren, preseidentea eta presindente-ordea hurrenez hurren, atxiloketak burutuz. Álvaro Colom, Álvaro Arzú eta Jimmy Morales Cabrera presidenteen kontrako beste kasu batzuk ere zuzendu zituen.    

2019ko hauteskunde orokorretan Movimiento Semillaren eskutik lehendakari gai aurkeztu zen.   2019ko martxoaren 10ean, alderdi horretako presidentetzarako hautagai izendatu zuten Jonathan Menkos-ekin batera. Presidentetzarako hautagai gisa erregistratu aurretik, Ministerio Publikoak bere aurkako atxilotze agindua eman zuen bera El Salvadorren zegoela. Ondoren, Estatu Batuetara jo eta 2020an, Trumpen administrazioak asilo politikoa eman zion.
## Sariak eta Aitortzak 
* 2015eko abenduan, Giza Eskubideen Sustapenerako Jaime Brunet Nazioarteko Saria jaso zuen.   
* Qatarreko, Tamim Bin Hamad Al Thani xekearen, Anti-Corruption Excellence Saria jaso zuen Ban Ki-moon Nazio Batuen idazkari nagusiaren eta Al-Marri Qatar fiskal nagusiaren eskutik jaso zuen saria.
* 2018ko irailaren 24an, Aldanak eta Iván Velásquez komisarioak Right Livelihood Saria jaso zuten, Nobel Sari Alternatiboa bezala ere ezaguna, ustelkeriaren eta inpunitatearen aurkako borroka aitortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Thelma Aldana por Time
Ahab

**Ahab** honakoa izan daiteke:
* Ahab (erregea), Israelgo erregea.
* Ahab kapitaina, *Moby-Dick* liburuko pertsonaia.
Johannes Strolz

**Johannes Strolz** (Bludenz, 1992ko irailaren 12a) eskiatzaile austriarra da. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan hiru domina eskuratu zituen, urrezkoak proba konbinatuan eta talde mistoan, eta zilarrezkoa eslalomean

## Ibilbidea 
Hubert Strolz eskiatzailearen semea da, hark 1988ko Calgaryko Jokoetako proba konbinatua irabazi zuen. Bi urte baino ez zituela hasi zen eskiatzen Johannes.

2012ko Gazte mailako Munduko txapelketan brontzezko domina eskuratu zuen Roccarason. 2018an Munduko Kopako sailkapen orokorreko txapelduna izan zen.  

2022ko urtarrilean slaloma irabazi zuen Adelbodenen. Ondoren Pekingo Jokoetan eslalomean bigarren postuan gelditu zen baina proba konbinatuan txapeldun olinpikoa izan zen 34 urteren ondoren aitaren balentria berdinduz.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak