open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indra (mitologia)

**Indra**, vedismoko (hinduismoaren aurreko erlijioa) jainko nagusia zen Indian. Heroi eta protagonista nagusi bezala agertzen da Rig-veda lanean (K. a. XI. mende inguruan). Atmosferaren eta ikus daitekeen zeruaren jainkotzat hartzen da.

Beranduago, hinduismoan, erdijainko (jainko txikiak) guztien errege bihurtu zen, eta Brahma, Vishnu eta Shivak gainditu zuten.

Bere arma, tximista da (vashra). Bere vajana (ibilgailua), Airavata elefantea da, Indrak, euria erorarazten duen hodeia irudikatzen duena.

Beste gauza batzuen artean, eskuineko begi-niniaren jainko gobernaria da (ezkerreko begi-ninikoa, bere emazte Indrani edo Sachi delarik).

Bere larruazala, zuria edo horia da, eta, bere gorputza, betiledun begiz josia dago, munduan gertatzen den guztia ikustea ahalbidetzen diotenak.

Izatez, begi horiek, Gotama jakintsuaren madarikazio-bedeinkapen bat izan zen. Indrak, jakintsuaren emaztea zen Ahalya liluratu zuen. Aszetak, adulterio honen berri izatean, Indraren gorputza, hamarnaka bulbaz betetzea eragin zuen. Indrak, penitentziak egin zituen barkamena eskatzeko, eta, jakintsuak, azkenik amore eman zuen, bulba horiek begi bihurtuz.

Hinduismoko testuetan, Indra, jainko nagusi bezala duen postua galtzeko beldurra duen jainko bat da. Horregatik, jainkoak, Vishuamitra bezalako gizakiren batek, hurrengo berraragitze batean igotzea eta Indraren postua hartzea ahalbidetuko dion karma irabazteko hersturak egiten dituela jakiten duenean, honek, zeruko emagaldu edo apsarak (Urvashi, Rambha edo Menaka kasu) bidaltzen ditu, gizaki hori liluratu eta aurrerapen mistikoa galarazteko.

## Kanpo estekak
Malvegil

**Malvegil** (sindarinez "urrezko ezpata" esan nahi duena), Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Bere istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1144. urtean jaioa, dunadan bat da, Zelebrindorren semea eta Arthedaineko seigarren erregea.

## Historia 
Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1272. urtean hil ondoren, Malvegil izan zen bere oinordekoa Arthedaineko tronuan. Bere erregealdian itzuli zen berriz gaizkia Arnorrera. Orkoak, Mendi Lainotsuetan ugaritzen hasi ziren, eta nanoei eraso zieten. Nazgûlak, eta hauen buruzagia, Errege Aztia agertu ziren berriz, Iparraldeko Dunedainen banatutako erresumak suntsitzeko asmoz, Angmar sortu zuen Mendi Lainotsuen iparraldeko muturrean. Han, jende gaiztoa bizi zen, Errege Aztiaren zerbitzura jarri zen jendea.

Malvegil Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1349. urtean hil ondoren, bere oinordekoa, bere seme Argeleb I.a izan zen, Arnorreko erresumaren koroa osoa aldarrikatu zuen lehena izan zena, Rhudaur eta Kardolaneko gobernarien artean Dunedain odola galtzearen ondorioz. Argeleb I.agandik hasita, errege guztiek aldarrikatu zuten koroa eta Ar(a) aurrizkiarekin (sindarinez "erregea" esan nahi duena) hasten ziren tituluak hartu zituzten, aldarrikapen horren adierazgarri bezala, eta, eskubidez, Arnorreko erregeak izango liratekeelako, Isildurren ondorengo bakarrak izateagatik.

## Kanpo estekak
Iparraldeko Mendirakoiak

**Iparraldeko Mendirakoiak** edo **Dunedainak**, Eraztunen Jauna eleberrian, Elendil, Anarion eta Isildurren zuzeneko ondorengoak ziren, hauek, aldi berean, Numenorreko errege leinukoak zirelarik, eta beste gizaki arraza batzuekin sekula nahastu ez zirenak.

Herri alderrai bat zen, eta Erdialdeko Lurraldeko gainontzekoetatik isolatua, buruzagi bezala Kapitainak dituztenak, Isildurren ondorengo zuzenak zirenak. Leinu honetako pertsonen artean, Aragorn zegoen, Isildurren oinordekoa, Gondorreko tronua aldarrikatu eta Erdialdeko Lurraldeko numenortar erresuma berbatera zezakeena.

Iparraldeko Mendirakoiak, etxerik gabeko arlotetzat hartzen ziren, eta soilik Rivendelen ezagutzen zen euren benetako leinua, non horietako zenbait hazi ziren, Aragorn, horien artean, Arathornen semea, Isildurren oinordekoa eta Gondorreko errege legitimoa, gainontzeko mendirakoiek men egiten ziotena. Eskualdea, denbora luzez defendatu zuten hauek, bertako biztanleek jakin gabe.
Nudismo

thumb|400px.| Familia nudista bat.

**Nudismoa** espazio publikoetan, naturan zein kalean, biluzik agertzeko eskubidea, zaletasuna eta praktika defendatu eta bultzatzen dituen gizarte jarrera da. Nudismoa praktikatu duen pertsonari **nudista** deritzo.

## Nudismoa eta naturismoa 
Nudismo hitzaren sinonimo moduan erabili da naturismo terminoa. Naturismoak esanahi zabalagoa du eta nudismoa bere gain hartzeaz gain, naturarekiko eta hurkoarekiko errespetua goraipatu eta bultzatzen dituen gizarte jarrera da. Adibidez, hondartza batean biluzik agertu eta aldi berean zaborra bota edo erre egiten duen pertsona nudista da, baina ez ordea naturista.

## Nudismoa eta sexu erakuskeria 
Nudismoa sexu erakuskeriarekin lotzeko jarrerak daude gizartean. Nudista batek ez du zertan, ordea, beste pertsonen begirada edo arreta pizteko asmoa edukirik. Sexu erakuskeria, gainera, biluzik agertu gabe ere izan daiteke.

## Kanpo estekak 
*  Nudoteca bloga.
*  FEN, Federación Española de Naturismo.
*  www.nudismo-naturismo.com

## Ikus, halaber 
* Hondartza nudista
* Naturismo

## Erreferentziak
Iparraldeko Dunedainen Kapitainak

Tolkienen legendarium ospetsuan, **Iparraldeko Dunedainen Kapitainak**, Dunedain arrazako kapitain leinu bat dira, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1974tik, Eriadorren, Arthedain erresumaren erorketatik biziraun zuten Iparraldeko Mendirakoien buruzagi izan zirenak. Leinu honetako azkena, Aragorn da, Eraztunen Jauna eleberriko protagonistetako bat.

## Mendirakoi Dunedainen leinua 
Dunedainen Erregeen leinuak, Arthedaineko azken erregea izan zen Arveduiren heriotzarekin etena, Erregearen Itzuleraren garairarte jarraitu zuen. Baina, gobernatzeko erresumarik ez zutenez, euren burua ez zuten errege deitu, baizik eta Iparraldeko Dunedainen Kapitain titulu sinpleagoa hartu zutela.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko hirugarren milurtekoan, itzalean mantendu ziren, Arnorreko antzinako lurraldeak zaintzen zituzten mendirakoiak bezala.

Mugako eskualdeetan behatokiak eta zaintza dorreak mantentzeaz gain, babesa bilatu zuten Rivendeleko Elronden etxean, non heziak ziren, euren leinu altua zein zen jakinarazi aurretik ere.

Elfotar gune honetan zaintzen ziren, gainera, leinuko heredentziak: Annuminaseko zetrua, Barahirren Eraztuna, Elendilmirren zilarrezko diadema eta Narsil ezpataren zatiak, birforjatuak izateko zain zeudenak.

Kapitainen leinua, Aranarthekin hasi zen, Arveduiren seme nagusia, eta Aragorn II.arekin amaitzen da, Eguzkiaren Laugarren Aroaren hasiera aldera. Kapitain guztien izenen, Ar- aurrizkia mantendu zen, euren errege jatorria adierazten zuena.

## Dunedainen kapitainak 
(Oharra: Kontrakorik jarri ezean, data guztiak Eguzkiaren Hirugarren Aroari dagozkio, eta kapitainen agintaldiaren iraupena adierazten dute, ez euren bizitzaren iraupena).

* Aranarth (1976 - 2106);
* Arahael (2106 - 2177);
* Aranuir (2177 - 2247);
* Aravir (2247 - 2319);
* Aragorn I. (2319 - 2327);
* Araglas (2327 - 2455);
* Arahad I.a (2455 - 2523);
* Aragost (2523 - 2588);
* Aravorn (2588 - 2654);
* Arahad II.a (2654 - 2719);
* Arassuil (2719 - 2784);
* Arathorn I.a (2784 - 2848);
* Argonui (2848 - 2912);
* Arador (2912 - 2930);
* Arathorn II.a(2930 - 2933);
* Aragorn II.a (2933 - L. A. 120.) (Hirugarren Aroa, 3021. urtean amaitzen da.)
Sestaoko Orfeoia

**Sestaoko Orfeoia** bertako hots baxuko gizonezko korua da, 100 kideekin Euskal Herriko handiena dena.

## Historia 
* 1906ko apirilean Andra Mari Parrokiaren babespean sortua, Vitorio Epalza izan zuen lehenengo zuzendaria.
* Koru mistoa izan zen 1947 eta 1957 urteen bitartean.
* Historian zehar, disko asko atera eta sari asko jaso ditu.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Alamedilla

**Alamedilla** Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 757 biztanle zituen. Jaéngo probintziarekin muga egiten du.

## Alamedillar ezaguna 
* Javi Martos (1984), FC Barcelonako futbolaria.

## Kanpo estekak 
*  Alamedillako Udala

thumb|ezkerrera|250px|Hachoko zubia, Alamedillan
Brenna

**Brenna** Italiako udalerri bat da. Comoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
Brennak honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Brennako Udalaren webgune ofiziala
Sabino Arana Fundazioa

**Sabino Arana Fundazioa** edo **Sabino Arana Kultur Elkargoa** abertzalearen sustraiak modernotasunaren erronkei eratxikitzearen helburua duen Eusko Alderdi Jeltzaleari lotutako erakundea da. 1988ko urriaren 11n eratu zuten.

## Antolaketa 
Biltzarraren presidentea Juan Maria Atutxa eta zuzendaria Irune Zuluaga dira. Ohorezko presidentea Anton Aurre da.

## Aktibitate nagusiak 
* Arteako Euskal Abertzaletasunaren Agiritegia, Euzko Alderdi Jeltzalearen artxiboetatik eta dohaintza-emaile partikularretik datozkion milioitik gorako dokumentu dituena

* Artean dagoen Euskal Abertzaletasunaren Museoak kudeatzen du

* Urtero eta 1988tik aurrera Sabino Arana Sariak ematen ditu, non Juan Puigdollers eskultore katalanak egindako Sabin Aranaren irudia duen urrezko domina ematen dute.

* 2001etik aurrera *Hermes* izeneko pentsamendu eta historia aldizkaria argitarazten du.

* Mintegiak, hitzaldi eta foroak antolatzen ditu, bere grabaketak egiten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sabino Arana Fundazioaren webgunea
Bilboko Koral Elkartea

{{abesbatza infotaula
| izena =Bilboko Koral Elkartea** (Sociedad Coral de Bilbao)
| irudia = 
| irudi testua = 
| irudi zabalera = 200
| jatorria = 
| egoitza = Bilbo
| musika mota =  
| zuzendaria = 
| ahotsak    = Abesbatza mistoa
| taldekideak = 
| diskoetxeak = 
| urteak = 1886-
| fundatzailea = 
| webgunea = blogspot eta facebook
|}
}}
**Bilboko Koral Elkartea'* (gaztelaniaz: *Sociedad Coral de Bilbao*) musika korala sustatzen, interpretatzen eta hedatzen burutzen dituen ekintzak direla-eta erakunde onuragarria da.

1886an eratua, musika korala lan egiten du taldean sartuta dauden hiru abesbatzen bitartez: Kontserbatorioko Abesbatza, Euskeria Abesbatza eta Koru Mistoa.

## Sariak 
1986an, bere 100 urteurrena zela eta, Espainiako Kultura Ministerioak ematen duen Arte Ederren Urrezko Domina jaso zuen. 1988an Andres Mañaricua y Nuere saria lortu zuen

2007an, bere presidentea den Cecilio Gerrikabeitia Frantziako Gobernuak emandako Arte eta Letren Zaldunaren Urrezko domina jaso zuen.

## Abesbatzak 
### Koru Mistoa 
Bilboko Korala berez, 25 eta 150 abeslari artean dituena, normalean errepertorio sinfoniko-koralari lotzen (Giuseppe Verdiren *Messa di requiem*, Johannes Brahmsen *Ein deutsches Requiem*, Felix Mendelssohnen *Elias* edo Carl Orffen *Carmina Burana*). Hala ere, *a cappella*, opera edo zartzuelak ere abesten ditu.

Egungo zuzendaria, 2007ko martxoan aukeratua, Iñaki Moreno Navarro da.

Hona hemen diskografia hautatua:
* *Goyescas* Gianandrea Nosedak zuzenduta. Tritó (1997)
* *Agur Jaunak: Musiques Basques* Michel Plassonek zuzenduta. EMI 1999.
* *Amaya* Theo Alcántarak zuzenduta. Marco Polo/Naxos. 2000.
* *El caserio* Juan José Menak zuzenduta. Marco Polo/Naxos 2001
* *Pablo Sorozabal (Basque Music Collection vol. VI* Christian Mandealek zuzenduta. Claves. 2002
* *Turandot* Alexander Rahbarik zuzenduta. Naxos Records. 2003
* *Gernika* José Ramón Encinarrek zuzenduta. Decca. 2008.

### Euskeria Abesbatza 
1985ean Gorka Sierrak eratua, Elkartearen gazte korua da. 2008ko irailetik aurrera Urko Sangronizek zuzenduta dago.

### Kontserbatorioko Abesbatza 
1984an Gorka Sierrak eratua, Elkartearen ume korua da. 1995etik aurrera José Luis Ormazabalek zuzenduta dago.

Hona hemen diskografia hautatua:
* *Alegrías* Victor Pablok zuzenduta. Fundación Autor. 1997.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Idazle asko, *"La Sociedad Coral de Bilbao. 100 años de historia"'', 1988, Bilbo: Bizkaiko Foru Aldundia .

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Discos Suicidas

**Discos Suicidas** Bizkaiko diskoetxe independentea da, 1981ean sortua.

## Musika taldeak 
Espainia eta Euskal Herriko punk eta rock talde askoen lanak argitaratu ditu, baita Hego Amerika edo Estatu Batuetakoak ere. Hona hemen nagusiak:
* Reincidentes
* Doctor Deseo
* El Último Ke Zierre
* Eskorbuto
* Piperrak
* Parabellum
* Distorsión
* Zarama
* Don Cikuta
* BBS Paranoicos
* Vómito

## Historia 
Discos Suicidas diskoetxea 1981. urtean sortu zuen Oscar Amezagak, Bilbon. Lavabos Iturriaga taldeko abeslaria zen Amezaga, eta lehenago Muskaria musika aldizkaria sortu zuen, Roge Blasco eta Pedro Mari Azkorretarekin. Hilargi Records aldiz, mota guztietako estiloekin lan egiten duen diskoetxea da. Azpizigilu historikoa hartzen du bere baitan: Discos Suicidas, Estatuko lehen konpainia independentea, punk rock arloan espezialdutakoa eta 23 urtetik gorako ibilbidea duena. Honen ondorioz, batzuetan "Discos Suicidas-Hilargi Records" izenaz ere aurkezten da diskoetxe hau.

Gehienbat gaztelaniaz abesten duten punk eta rock taldeekin osatu du katalogoa, Euskal Herrikoak zein kanpokoak (Eskorbuto, MCD, Guerrilla Urbana, El último ke zierre, Reincidentes...). Salbuespen bakarrak, Joseba Gotzon, Lauburu, Kalapo, Noizbait eta Suaz Blairen lanak izan dira. 1986. urtean ¡Condenados a luchar!-Borockari loturik! euskal punk taldeen disko bilduma argitaratu zuen, Bap!!, Danba, Ultimatum, M.C.D., Porkeria T eta Zer Bizio? taldeekin.

Azken urteetan atzerriko merkatuetan jarri du arreta, batez ere Latinoamerikan. Horrela, 1995ean Ura Records sortu zuen Mexikon, eta 2000. urtean Eki Records Argentinan.

Zaramaren lehendabiziko *single*a, «Nahiko», argitaratzeko sortu zuen Amezagak "Discos Suicidas", izena (gaztelaniazko *Suicidas* buru-hiltzaileak esan nahi du) euskaraz abesten zuen talde punk baten lehendabiziko albuma argitaratzean egiten zuten merkataritzako buru-hilketatik hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ibiau

**Uahibra Ibiau** edo soilik **Ibiau**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1680tik K.a. 1670 arte gobernatu zuena.

Turineko Errege Kanonean, Uahibra Ibiau bezala agertzen da, 10 urte, 8 hilabete eta 28 eguneko erregealdiarekin, eta VII.2 erregistroan dago.

Bere tronu izenak, Uahibrak, "Raren bihotza indartsua da" esan nahi du.

Bere emaztea, *Khaesnebu* erregina izan zen.

Ibiau eta bere oinordekoa izan zen Merneferra, Egiptoko XIII dinastiako ondo dokumentatutako eta garrantzizko azken faraoiak izan ziren, Merneferraren ondorengo erregeek, hilabete gutxi batzuetako erregealdiak izan baitzituzten.

## Bere garaiko testigutzak 
Ibiauren izena, honako hauetan aurkitu da:

* bederatzi eskarabeotan, horietako bat Biblosen
* hiru zigilu zilindriko
* grabatutako zigilu bat, El Lishten
* El Lahunen aurkitutako pitxer bat
* Tebastar jatorriko hilarri bat, BM1348, Londresko British Museumean erakusten dena (Borriau).
Eduard Estivill

**Eduard Estivill Sancho** (Bartzelona, 1948) mediku eta kantari kataluniarra da.

Medikuntza jaioterriko unibertsitatean ikasi zuen eta ondoren neurofisiologian espezializatu zen. "Hospital General de Catalunya" eta Bartzelonako "Clínica Dexeus" zentroetan lan egiten du, eta bereziki ezaguna da loaren arloan egindako bere lan guztia, publiko handirako egindako argitalpenekin batera. Euren artean oso zabaldua eta irakurria izan da *"Duérmete niño"* bere liburua, gurasoei azaltzen diena umeei zelan irakatsi lo egiten, metodo konduktista baten bidez. Bere planteamenduen aurka azaldu dira beste sendagile batzuk, tartean Carlos Gonzalez espainiarra.

Beste alde batetik, "Falsterbo Marí" taldean dabil, folk musikakoa, Montse Domènech eta Isidor Marí taldekideekin batera.

## Kanpo estekak 
* Estivillen metodoa
Emakumearen eta Emakumezko Herritarraren Eskubideen Adierazpena

thumb

**Emakumearen eta Emakumezko Herritarraren Eskubideen Adierazpena** Olympe de Gougesek 1791 urtean, Frantziako Iraultzaren testuinguruan, idatzi zuen agiri bat da.

Urte bi lehenago, 1789an, Frantziako Biltzar Nazionalak Gizonaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena onartu zuen, emakumeak barne hartzen ez zituena. Gabezia hori konpondu nahian idatzi zuen Gaugesek bere agiria, aurrekoa oinarri gisa hartuta. Hola, testuan zehar emakumeei eta gizonei eskubide berberak aitortzen zizkien. Gaugesen nahia agiria Biltzar Nazionalak onartzea zen, baina ez zuen arrakastarik izan. Edozein kasutan, testu feminista aitzindaritzat hartzen da.

## Kanpo estekak 
*  Testua euskaraz PDFan, Kondaira webgunean
Exhibizionismo

[thumb|Erakuskeria [errugbi partida batean, 1994an.]]
**Exhibizionismo**  edo **erakuskeria** pertsona batek besteen aurrean nabarmen agertzeko joera da, nahita edo nahi gabe, gehiegikeriaz eta gizabiderik gabe. Erakuskeriaz jokatzeko era asko daude: janzkeraz, ozenki hitz eginez edota besteei eta soilik bere kabuz bere iritzi, gogo eta sentimenduez etengabe hizketan arituz edota barre algaraz. Harrokeriaz eta haundinahikeriaz aritzea ere erakuskeria mota bat da.

Sexualitatean, **sexu exhibizionismoa** pertsona batek edozein egoeratan besteen aurrean biluzik agertu eta bere sexu atalak erakusteko joera da, norberarenganako edo besteenganako sexu asmo bat izanik. Espainian, delitutzat jotzen da sexu erakuskeria. Ez dira, ordea, sexu erakuskeriatzat jotzen, nudismo praktikatzea edo protesta politiko zein sozialetan biluztasuna (esaterako, ipurdia erakutsi) agertzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madrilgo Biltzarra

**Madrilgo Biltzarra** (gaztelaniaz *Asamblea de Madrid*) Madrilgo Erkidegoko lurralde parlamentua da. Biltzarreko parlamentariak lau urteko eperako hautatzen dira sufragio unibertsalez.

Madrilgo Biltzarraren egoitza, Madrilgo Vallecas barrutiko "Plaza de la Asamblean" dago. Egungo presidentea Juan Trinidad Martos da.

## Osaketa 
Madrilgo Biltzarrak 132 diputatu ditu. Honela banatzen dira:
*  37 diputatu
*  30 diputatu
*  26 diputatu
*  20 diputatu
* 12 diptutatu
* 7 diputatu

## Presidenteak 
* I. Legealdia: Ramón Espinar (PSOE)
* II. Legealdia: Rosa María Posada (CDS)
* III. Legealdia: Pedro Díez (IU)
* IV. Legealdia: Juan van-Halen (PP)
* V. Legealdia: Jesús Pedroche (PP)
* VI. Legealdia: Concepción Dancausa (PP)
* VII. Legealdia: Concepción Dancausa (PP)
* VIII. Legealdia: Elvira Rodríguez (PP)
* IX. Legealdia: José Ignacio Echeverría (PP)
* X. Legealdia: Paloma Adrados (PP)
* XI. Legealdia: Juan Trinidad Martos (C's)

## Kanpo estekak 
* Madrilgo Biltzarraren webgune ofiziala
* Presidentearen bloga
Biaizpe

**Biaizpe** (gaztelaniaz *Dos Hermanas*, euskaraz Bi Haizpe ere *Ahizpa* hitzekin duen antzagatik) Aralar mendilerroaren ekialdeko muturrean dagoen haitzarte bat da, Larraun ibaiak zeharkatua. Mendebaldeko gailurrari Aixita deitzen zaio eta, hainbat agiritan gorde denez, haitzarteari A(i)xitarte deitu omen zaio. Egun, errepide zaharraz gain, Leitzarango Autobidea igarotzen da bertatik; izan ere hor du abiapuntua, Irurtzun parean.

Gora igotzeko biderik ohikoena, Patxi Berrio bidea da, 1964an Patxi Berrio eta Alberto Cáceresek ireki zutena. Ibaiaren eskuinaldean dagoen monolito harritsua da bietan garaiena, 705,14 metroko garaierarekin. Ezkerretara dagoenak, berriz, 673,48 metroko garaiera du.
thumb|Bi Haizpeak Irurtzun kanpoaldetik
thumb|Bi Haizpeak Ergako hegaletik
## Literaturan 
Francisco Navarro Villosladak idatzitako "Amaia edo euskaldunak VIII. mendean" izenburuko liburuan, bisigodoen euskaldunen aurkako erasoa, Bi Haizpeetako pasabide honetatik igarotzen da. Goñerriko Jauna zen Teodosio Goñikoak, gezi bat botatzen dio Amaia doan zaldiari, Amaia bera salbatzeko.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Larraun ibaia
* A-15 autobidea

## Kanpo estekak 
* Argazkiak Irurtzungo udal webgunean
Ipurmasail

**Ipurmasaila** edo **ipurmamia** aldakako behe aldean eta pelbisaren atzealdean dagoen atal haragitsu bat da. Bi ipurmasailek **ipurdi**a osatzen dute.

Gizakiarengan ipurmaisalen arteko arrailak bereizten dituen bi ipurmasailek osatzen dute, ipurmasailean arteko arrailak bereizita. Batzuetan, ipurtzulo soilari ere, bereziki adiera informalean, ipurdia deritzo. Karaktere sexual sekundario nabarmena da gizkiengan, emakumeek ipurdi mamitsuagoa izaten baitute, gantzak hor metatzeko joera duelako, gizonengan testosteronagatik gertatzen ez dena.

## Kanpo estekak
Ipurdi erakusketa

thumb|Stanford unibertsitateko ikasle batzuk ipurdia erakusten 1995eko maiatzeko protesta batean.

Gizartean, **ipurdi erakusketa**, banaka zein taldeka, norberaren ipurdia jende aurrean erakusteko kultura batzuetan burutzen den ekitaldi bat da, prakak eta azpiko galtzak erantziz edo erabat biluzik agertuz esaterako, sexu organoak ere erakutsiz edo erakutsi gabe. Gehienetan, nabarmentzearren protesta politiko edo sozial gisa edo mespretxuz egiten den ekitaldia da, sexu asmorik gabe. Gazteek jolasean egiten duten ekitaldi bat ere izaten da. Herrialde batzuetan ipurdia erakustea legez zigorturik dago.

Telebistako Shin-chan anime seriean, euskarazko bertsioan, ezaguna da Shin-chanek berak ipurdia erakutsiz esaten duen *ipurdi dantza, ipurdi dantza* esaera.

## Ikus, gainera 
* Erakuskeria
* Nudismo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabino Arana Sariak

**Sabino Arana Sariak** Sabino Arana Fundazioak urtero ematen dituen sariak dira. Sarion helburua da gizartea zerbitzatzeko borondate irmoagatik nabarmendu diren gizabanako, erakunde nahiz taldeak omentzea.

Lehendabizikoz 1988an eman zuten, eta urtero sarituek Juan Puigdollers eskultore katalanak egindako Sabin Aranaren irudia duen urrezko domina jasotzen dute.

Hona hemen saridunen zerrenda:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipurdi dantza

**Ipurdi dantza** Baztan ibarreko euskal dantza bat da. Dantzan inguraketa bat egin ondorenean, lurra ukitzen da gehitzen doazen gorputz-adar ezberdinez (oinak, oinak gehi eskuak, ... Haurrei gorputz-adarrak erakusteko egiten omen zen baserrietan.

## Ikus, gainera 
* San Petrike dantza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felazio

thumb|**Felazio** bat egiten.

Sexu harremanetan, **felazioa** zakila ahoan sartu eta ezpainez eta mingainaz zurrupatu eta laztantzea da. Eiakulazioa eragin eta gizonaren orgasmoa lortu, koito aurretik zakila kilikatu eta tentetu edo besterik gabe sexu plazerra emateko egin daiteke. Babesik gabe, HIESa eta bestelako sexu gaixotasunak kutsatzeko arriskua dakarren sexu praktika bat da.

## Pornografia vs. errealitatea 
Felazioak ohikoak dira pornografian, askotan gertuko eszena gisa. Pornoaren industriaren errepertorio estandarrean, ohikoa bihurtu da zakila felatzailearen ahutzetan sakonki sartzea, goragalea piztu arte. Ez hori bakarrik: ekoizleek, oka egitear dagoen felatzaileari, askotan zorion eta atsegin aurpegia jartzea espreski eskatzen diote. Horretara, pornoa kontsumitu ohi duten pertsonek praktika honen normaltasuna irudika dezakete, horrela ez denean. Halere, sexologoek seinalatu dutenez, porno erreferentziak baino ez dituzten maitale gazteen artean praktika honen eskaria handitzen ari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaldiko-maldiko

[thumb|300px|[Donostiako Alderdi Ederren dagoen zaldiko-maldikoa.]]

**Zaldiko-maldikoa** zaldi itxurako eserlekuak dituen plataforma biratzaile bat da, jolas moduan gehienetan haurrek erabiltzen dutena. Izenak berak dioen bezala, zaldiak izaten dira zaldiko-maldikoan irudikatzen direnak baina bestelako animaliak (oreinak, esaterako) eta baita ere ibilgailuak (hegazkinak, esaterako) agertu ohi dira.

## Kanpo estekak
Trabestismo

**Trabestismoa** beste generoaren janzkera eta portaera hartzean datza. Hori egiten duen pertsonari **trabesti** deitzen zaio.

Trabestiek transexualak ez bezala, euren gorputza eta sexua onartzen dute eta bi identitateekin jolastea gustoko dute.

Aditu askoren ustez trabestismoa sexu-fetixismo bat ere bada, trabesti-fetixismoa.

## Ikus, gainera 
* Transexualitate
* Transformismo

## Kanpo estekak
Zelebrindor

**Zelebrindor**, Tolkienen legendariumean agertzen den fikziozko pertsonaia bat da. Bere istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Dunadan bat da, Zelepharnen semea eta Arthedaineko bosgarren erregea. Bere izena, sindarinezkoa da, bere itzulpena ezagutzen ez den arren, eta soilik zeleb hitza itzul daiteke, "zilarrezkoa" esan nahi duena.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1062. urtean jaio zen, eta bere aitaren oinordeko bihurtu zen hau 1191. urtean hil zenean. Laurogei urteko erregealdiaren eta 209 urteko bizitzaren ondoren, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1271. urtean hil zen, bere oinordekoa, bere seme Malvegil izan zelarik.

Tolkienek, Eraztunen Jaunaren A eranskinari buruz idatzi zituen lehen testuetan, non Elendilen ondorengoen istoria kontatzen den, Zelebrindorrek, Zelemenegil izena zuen eta hamazazpigarren oinordekoa, eta, beraz, Arthedaineko zazpigarren erregea zen. Ondorengo bertsio batean, hamabosgarren oinordekoa eta Arthedaineko bosgarren erregea izatera pasa zen, bere izena, Zelebrindolgatik aldatu zelarik, azkenik, Zelebrindor deitzen amaituz.

## Kanpo estekak
Altea (mitologia)

Greziar mitologian, **Altea** (antzinako grezieraz Ἀλθαία Althaia), Etoliako errege Testioren eta honen emazte Euritemisen alaba zen.

Oineo, Kaledoniako erregearekin ezkondu zen, honekin, Toxeo, Tireo, Klimeno, Meleagro, Gorge, Ageleo, Perifas, Eurimede, Melanipe eta Deianiraren ama izan zelarik. Apolodoro Atenasekoak dioenez, batzuen arabera, Meleagro, Aresekin izan zuen harremanetik jaio zen semea da, eta, Deianira, Dionisorekin izan zuela. Anzeo ere izan zuen Poseidonekin.

Meleagro jaio zenean, Moirek, familiaren etxean erretzen ari zen marka bat, suak erabat erre arte soilik biziko zela iragarri zuten. Alteak, mark hori berehala ezkutatu zuen. Meleagrok, borroka batean, bere amaren aldeko bi osabak hil zituen, eta Alteak marka jarri zuen sutan, Meleagro hilez. Orduan, Alteak, bere buruaz beste egin zuen, bertsioen arabera, itoz edo sastakai bat sartuz.

## Kanpo estekak
Elendil

**Elendil**, **Garaia** ezizenduna, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Numenortar arrazako gizaki bat da. Bere izenak, "izarrak maite dituena" esan nahi du, *Elen*, "izarra" eta *ndil*, "maitalea", "maite duena" hitzetatik datorrena.

Amandilen semea, Anduniëko jaurerriaren oinordekoa zen, Numenor uhartekoa, eta errege odola zuen, Elros beraren ondorengoa zelarik. Bere aita bezala, Sauroni sinetsi ez zion numenortar urrietako bat izan zen.

Bere aitak, Numenorren berehalako suntsipenetik ihes egiteko esan zion, Sauronek eragindako Ar-Phârazon erregea, Valarrei desafiatzen ausartu eta Valinorrera gerra egiteko nabigatzera ausartu ondoren. Bereekin uharteko ekialdeko kostaldean ontziratu ondoren, Numenorren hondoratzetik bederatzi itsasontzitan ihes egitea lortu zuen: lau berarentzat, hiru Isildurrentzat eta beste biak Anarionentzat, bi hauek bere semeak zirelarik. Eurekin zenbait Leial zihoazen (Valarrei eta Elfoei leial zirenak), eta zazpi Palantir edo Harri Iragarle ere bazeramatzaten, Isildurrek, erre aurretik, salbatu ahal izan zuen Zuhaitz Zuriaren kimu batez gain.

Itsasontziak zeruraino altxa zituzten ekaitz eta ur mendi ikaragarriak saihestu ondoren, Erdialdeko Lurraldeko mendebaldeko kostaldean lehorreratu ziren. Han, erbesteko erresumak sortu zituzten: iparraldean, Elendil izan zen Arnorreko errege, eta, hegoaldean, Gondorren, bere semeek beste horrenbeste egin zuten.

Elendilek, Erdialdeko Lurraldeko Noldorren erregea zen eta Lindonen bizi zen Gil-Galadekin adiskidetasun handia izan zuen. Palantirrak ere banatu zituen bere erresumako toki ezberdinetan, horietako bat, Eostirionen jarri zuelarik, Emyn Beraideko dorrerik garaiena. Han bizi zen Elendil, eta haren bidez, Itsasoan zehar, Lurralde Ustelezinak ikus zitzakeen: Eressëa, Harri Maisua oraindik zegoen tokia, eta Aman, olatuek, Numenor betirako estaltzen zuten arren. Baina Sauronek ere hondamenditik ihes egin ahal izan zuen, eta Erdialdeko Lurraldera itzuli zen, eta, orain, biziraun zuten Dunedainentzako mehatxua zen. Ondorioz, Elendilek, Gil-Galadekin, Gizaki eta Elfoen Arteko Azken Aliantza osatu zuen, eta bildutako armada handia, Mordorrerantz abiatu zen.

Gerra luzean, Elendil hil egin zen, eta Narsil izeneko bere ezpata, gorputzpean hautsi zitzaion. Baina, ezpata hau baliatuz, Isildurrek eskua moztu zion Sauroni, honel, Eraztun Bakarra erauziz. Bere seme Isildurrek, Arnorrerantz abiatu aurretik eta erabateko sekretupean, Halifirienen tontorrean tumulu bat eraikiarazi zuen eta bere aitaren hondarrak lurperatu zituen. Bi mila urte inguru geroago, Hilobiaren aurrean, Zirion seneskalak eta Eorl Gaztea Eotheodak, Eorlen zina bezala ezagutzen dena egin zuten, honen bidez, Gondor eta Rohanen arteko adiskidetasuna sinatu zelarik.

Esaten denez, ondorengo garaietako oinordeko guztien artean, Elendilen antzekoena maiestatean, Aragorn izan zen.

## Kanpo estekak
Glorieta Urdina (Sevilla)

**Glorieta Urdina**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua eta Rodríguez Caso etorbidearen ondoan dagoena, haurren jolasleku bezala abildua izan zen, landaretza ezberdinez inguratua, sarreran dituen bi almezak (*Celtis australis*) kasu. Zumarraren familiako zuhaitz bat da, enbor azal lau eta grisekoa, hosto galkorrekoa, zerratua eta asimetrikoa, hiriko kale askotan landatua dago.

Hibiskoak ere ikus daitezke, gorri, arrosa, laranja edo hori koloreko euren lore koloretsu eta ikusgarriekin. Bi espezie hauei, zelestinak (*Plumbago auriculata*) Judasen arbolak (*Cercis siliquastrum*), Mexikoko palmondoak (*Washingtonia robusta*), datil palmondoak (*Phoenix dactylifera*), Txinako palmondoak (*Trachycarpus fortunei*) aranondo japoniarrak (*Prunus cerasifera*, *Pisardii* barietatea), japoniar arbustuak (*Ligustrum japonicum*), pitosporoak (*Pittosporum tobira*), nandinak (*Nandina domestica*), lantanak (*Lantana camara*), letaniak (*Livistona chinensis*), durantak (*Duranta repens*), eta ezki bat (*Tilia* spp.) gehitzen zaizkie.

Glorietaren ondoan, iturri bat dago, non atsotitzak idatzita zituen bere azulejuak nabarmentzen ziren. Iturriaren zken birmodelazioan, azuleju berrien multzo guztia aldatu zen, fotiniaz (*Photinia glabra*), bi fikusez (*Ficus elastica*) eta aireko bere sustrai erraldoiez inguratua dago. Iturritik gertu, kasuarinak (*Casuarina equisetifolia*), eta beste espezie batzuk aurki daitezke, panpa-lezkak kasu (*Cortaderia selloana*), ailantoak (*Ailanthus altissima*), akantoak (*Acanthus mollis*), erratzak (*Ruscus aculeatus*) eta almez gehiago.

Bere irteeretako batetik, Mario Mendez Bejaranoren Glorietara joaten da, eta, beste batetik, Conchako Glorietara.

## Kanpo estekak
Zabu

**Zabu**, **kulunka**, **zealdo**, **gorgoin**,  **zanbulu**, **ziburu** edo **leria**, batik bat haurrek erabiltzen duten eserleku eseki bat da, jolas moduan kulunka egiteko erabiltzen dutena. Eserlekua burdinazko kate edo soka batez lotzen da esekitokira. Haur jolastokietan dagoen jolas tresna da, baina etxeetako kanpo aldean ere izaten dira. Kulunka indar gehiegiz mugitzen bada, erori eta min hartzeko arriskua izan daiteke.

## Iruditegia 

Fitxategi:Høst-foto i Grythengen 07.jpg|Sokaz eta zurez egindako **ziburua**.
Fitxategi:A playground swing.jpg|Gurpil batez eta metalezko kateekin egindako **kulunka** bat.
Fitxategi:Mossy yard swing.jpg|Atseden hartzeko kulunka bat.
Fitxategi:(2019) วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร 4.jpg|Ezkerretan, Bangkokeko Zabu Erraldoia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astipalea

Greziar mitologiaren arabera, **Astipalea**, jainkosa bat izan zen, Fenixen alaba. Poseidonek liluratua, Euripilo, Koseko errege legendarioaren eta Anzeoren ama izan zen.

## Kanpo estekak
Enomao

**Enomao**, gladiatore galiar bat zen Capuako Lentulo Batiatoren gladiatore eskolakoa. Espartako traziarrarekin eta bere herrikide galiar Krixorekin batera. Enomao, esklabo matxinatuen buruzagietako bat bihurtu zen K.a. 73 eta K.a. 71 bitartean iraun zuen Hirugarren Gerra Serbilean, baina laster hil zen gerra horretan.

Enomao, esklaboek osatutako armadaren lehen arrakastetako baten tartean egon zen, Gaio Klaudio Gabro pretorearen armadaren porrotean zehazki, esklaboen armada setiatzen saiatu zena Vesuvio mendiaren inguruan.

Enomao, guduan, bere herrikide Krixo baino are lehenago erori zen, agian, K.a. 73 eta K.a. 72 arteko neguan, esklaboen armada, Italia hegoaldeko hiriak arpilatzen ari zenean.
Giza alu

**Alua** edo **bulba** sexu organoen multzoa da, emakumeen ugaltze aparatuaren kanpoan daudenak, hau da, pubis-mendia, ezpain genitalak, barnekoak eta kanpokoak, klitoriaeta baginako bestibulua (uretraren sarrera, uretra guruina**,** guruin bestibular nagusiaketa baginako sarrera).

Perineoa eta uzkia alutik gertu daude, baina ez dira bulbaren parte.

## Etimologia 
Bulba hitza latineko *volva* hitzetik dator («umetokia» eta botanikan, frutaren «azala») baita bere etimologia ez dago argi. Latineko *volvere* (rodar, revolcar, biratu) edota *velu* erro indogermakoarekin  (circunvalar, envolver, girar, virar) harremandu da.

### Ezpainak 
Kanpo ezpainak edo ezpain handiak eta barruko ezpainak edo ezpain txikiak desberdindu daitezke. Barruko ezpainak kanpoko ezpainen barruan daude, klitorian hasten dira eta baginaren sarrera amaitzen den lekuan bukatzen dira.

### Zain itzulera 
Emakumezkoen perineoko eta kanpo-genitaletako zainek, gizonezkoetan gertatzen den moduan, arterien izen eta ibilbide berdinak izango dituzte. Zain denak barneko zain pudendoan amaituko dute, salbuespen bakarra egongo delarik. Hau klitoriaren zain dortsala izango da, eta maskuriko zain-sarean amaituko du. (Gizonezkoetan salbuespena azaleko zain dortsala izango da, eta kanpoko zain pudendoan drainatuko du) bulbobaginitis, eritema multiformea, eta neoplasiak (tumoreak onberak izateko joera duten arren, aluko minbizia mota desberdinak azaldu daitezke. 

Birus, bakterio eta onddo-ek bulbaren infekzioak eragin ditzakete:

* Birusen artean: Giza papilomaren birusa, Garatxo benereo, Herpes sinple birusa (HSV-1 eta HSV-2) eta Molluscipoxvirusa.
* Bakterioen artean: *Streptococcus pyogenes*, *Staphylococcus aureus*, *Corynebacterium minutissium*, *Neisseria gonorrhoeae eta Chlamydia trachomatis.*
* Onddoak: *Candida albicans* (kandiadiasiaren eragile etiologikoa), *Trichophyton rubrum*  (aluko dermatofitosiaren eragilea).

Bulbari eragiten dioten azalaren nahasketak dira pubis-zorriak eta hazteria.

### Gaixotasun kronikoak 
# Aluko distrofia . Aluko trantsizio epitelioaren keratinizazioaren edo azal ehunaren txikiagotzearen ondorioz ehunaren endekapena edo distrofia ager daiteke. Kasu batzuetan, zelula arrotz batzuk ere agertzen dira eta hauen ondorioz minbizia garatzeko arriskua handiagoa izango da. Gehienetan 60-80 urte bitartean agertuko dira asaldura hauek, eta batez ere ezpain nagusietan kokatzen dira. Tratamendu edo interbentzio ohikoena distrofiaren gunea erauzteko kirurgia izango da.
# Bulbodinia: ezpain nagusietako min kronikoan oinarritzen den sindromea. Etiologia ez dago guztiz argi baina asaldura hormonalak dira kausa eztabaidatuenak.
# Barizeak: azpileko zirkulazio gutxiegitasun kronikoaren ondorioz barizeak ager daitezke.

## Ikus, gainera 
* Emakumeen osasuna
* Sexu- eta ugalketa-osasun
* Ugaltze-eskubideak
* Emakumeen genitalen mutilazio
* Intersexualitatea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Ugaltze-aparatuak eta sexu-zelulak
Luzio Gelio Publikola

**Luzio Gelio Publikola**, K.a. 72ko bi kontsuletako bat izan zen, Gneo Kornelio Lentulo Klodianorekin batera. Hirugarren Gerra Serbilean, Espartakoren esklabu armadaren aurka erromatar legioak lideratu zituen kontsul mailako jeneraletako bat izateagatik nabarmentzen da.

Geliok, Kriso eta honen 3000 esklabu errebeldeak garaitu zituen Apulian. Honen ondoren, iparralderantz joan zen, norantza horretan ihesean zihoan Espartakoren armadaren atzetik. Lentulo Klodiano Espartakoren aurka iparraldean borrokatzen, errebeldeak bi armaden artean harrapatzea espero izan zuen. Espartakoren armadak, Klodianoren armada suntsitu zuen, eta, ondoren, Gelioren legioen aurka borrokatzeko itzuli zen.

Porrot honen ondoren, Senatuak, Espartakoren aurkako gerraren agintaritzat kendu zituen Lentulo eta Gelio, agintaritza hau, Marko Lizinio Krasori eman zitzaiolarik. K.a. 70ean, Lentulo eta Gelio, zentsore aukeratuak izan ziren.
Merneferra

**Merneferra Ay** edo **Ay I.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1669tik K.a. 1656 arte gobernatu zuena, Krauss eta Frankeren arabera.

Bere izena, Merneferra, Turineko Errege Kanonaren VII.3 erregistroan dago, 23 urte, 8 hilabete eta 28 eguneko erregealdi luze batekin.

Bere tronu izenak, Merneferrak, "Raren ontasuna maite duena" esan nahi du.

## Bere garaiko testigutzak 
Bere izenarekin, bere erregealdiko hirurogei eskarabeo inguru kontserbatzen dira, zigilu zilindriko bat, harrizko pitxer bat, eta piramidioia, edo bere piramidearen tontorreko harria, El Khatanan aurkitu den piramidekoa, beharbada, Menfisetik etorriko zen arren, non bere hilobiak egon behar zuen, baita Karnakeko tenplu bateko harrizko blokeetan ere.

## Beste hipotesi batzuk 
Hiksoek Niloren delta bereganatu eta Menfis hartu zuten garaia, bere erregealdia izan zela iradoki zen, eta Merneferrak, hiriburua zen El Lishtetik hegoaldera ihes egin zuela, baina, berriki eginiko ikerketek, hori baztertzeko joera dute.
Eskoziako Behe Lurrak

thumb|250px|eskuinera|Eskoziar Highlands eta Lowlands eskualdeak.

***Lowlands*** edo **Eskoziako Behe Lurrak** (gaeleraz, ''a' Ghalldachd*, hau da, "eremu ez gaelikoa"), Eskoziako hegoaldeko lurraldearen ohiko izendapena da, nahiz eta ez ofiziala izan, hau da, Lur Garaiak edo Highlands eskualdearen barne ez dauden lur guztiak.

## Muga 
Eskoziako Lur Garaien eta Behe Lurren arteko banaketa muga ohituraz mendebaldeko kostaldean Firth of Clyde delakoan, eta orokorrean Highlandetako failan kokatzen da, Stonehaven eta Helensburgh udalerrien artean. Agian izendapena ez da behar lukeen bezain zehatza, "Behe Lurrak" deitzen zaienak ez baitira bereziki lauak, ez eta Lur Garaietako lur guztiak menditsuak ere.

## Banaketa administratiboa 
Ohituraz egiten den banaketan Lowlands eskualdearen barnean ondorengo konderri hauek daude:

Bai Highlands eskualdean nahiz Lowlands eskualdean lurrak dituzten konderriak honako hauek dira:
* Angus
* Dunbartonshire
* Stirlingshire
* Perthshire
* Kincardineshire
* Aberdeenshire
* Banffshire
* Moray.

Nahiz eta Caithness batzuetan Highlands eskualdearen barnean egon, ohikoa da Lowlands eskualdearen barnean ere sartua ikustea. Orkada uharteak eta Shetland uharteak ere batzuetan *Lowlands* eskualdearen barnean sartzen dira, bereziki hauetan gaelera ez den hizkuntza bat mintzatzen delako; baina erabateko nortasun ezberdina dute, eskandinabiar herrialdeetatik hurbilago dagoena, uharte hauetako biztanle batzuk beren buruak eskoziartzat ez dituztelarik.

Ingalaterrarekin mugatzen duten Eskoziako hegoaldeko konderriak Borders bezala ere izendatzen dira eta batzuetan *Lowlands* eskualdetik banadua dagoen eskualdetzat hartzen dira.

*Scottish Lowlands'' izendapena orokorrean eskoziar hizkuntza izendatzeko erabili ohi da, bai eta Eskoziako historia edota klanen sistema izendatzeko ere, baita genealogia.

## Kanpo estekak
Tartan

thumb|200px|eskuinera|Raasayko MacLeodtarren tartana.
[thumb|ezkerrera|Era modernoko eskoziar [Kilt bat, **tartan** *Blackwatch* edo *"Gobernutarran"* oinarrituta egikaritua.]]
**Tartan** (Eskoziako Gaelikoz *Breacan; *besteak beste Ingelesez, Frantsesez eta Gazteleraz berriz *Tartan*) delakoa eskoziar jatorrizko oihal mota bat da. Gaelikoz salbu ohikoa den *Tartan *izena frantsesezko *Tiretain* hitzetik dator.

Ez da nahastu behar Kilt-arekin. Azken hau koadrodun gona bat da eta *Tartan *delakoak berriz jantzi mota horretarako erabiltzen diren kolore patroiak.

Tartanaren koloreek ordezkatzen duten Eskoziako klanaren koloreak erakusten dituzte. Gizonek beren gorputzaren inguruan biltzen zuten oihal zati handi bat zen, eta soberakina euren sorbaldan zarrailu batez heltzen zuten. Tartan baten ezarrera artetzat hartu ohi da, honetan tolesak egoki jartzen ziren-eta.

Aipatzekoa da usadio handiko Gilwell Park akanpaleku-eskolan McClaren klanaren tartan zati bat buruzapi *scout*aren alboan jartzen dela. Betiere klan horren ohorez, klan honek *eskaut* mugimenduari kokaleku hori eskaini baitzion, bere fundatzailea zen Robert Baden-Powell pertsonan.

## Ikus gainera 
* Kilt

## Kanpo estekak
Sconeko harria

**Patuaren harria**, baita **Scone harria** edo **Koroaketaren harria** (ingelesez *Stone of Scone*, *Stone of Destiny* edo *the Coronation Stone*; gaeleraz *clach-na-cinneamhain*, *clach Sgàin* edo *Lia(th) Fàil*), hareharrizko harritzar edo blokea da, historikoki Sconeko abadian gordetzen zen (gaur egun eraitsia eta Scone jauregiaz ordezkatua), Erdi Aroan eskoziar erregeak koroatzeko ospakizunetan erabiltzen zelarik. XIII. mendean Edward I.a Ingalaterrakoak Harria bereganatu eta Londoneko Westminster abatetxera eramanarazi zuen. 1996an Britainiar Gobernuak Harria Eskoziara itzularazteko asmoa zuela adierazi zuen, hortaz gaur egun eskoziar koroaren bitxiekin batera Edinburgheko gazteluan ikusgai dago.

Bestalde, kondaira baten arabera Irlandako Blarneyko gazteluan dagoen *Blarney harria* harria ere jatorriz Scone harria osatzen zuen harriaren zati bat litzateke.

## Ikus gainera 
* Scone jauregia
* Blarney harria

## Kanpo estekak 
* Patuaren Harriari buruzko argibidea, Visit Scotland webgunean.
* Scone Harriaren webgune ofiziala, Sconeko jauregiaren webgunean.
* Patuaren Harriari buruzko argibidea, Undiscovered Scotland webgunean.
Patuaren harria

Patuaren harria izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:
    
* Scone harria - Hasiera batean Eskoziako erregeak gainean jarririk koroatzen ziren harria, ondoren Ingalaterra eta Erresuma Batukoak ere koroatu zirelarik.
* Lia Fáil edo "Tarako harria" - Irlandako Errege Nagusiak koroatzeko erabiltzen zen harria.
* Patuaren Harria, Charlest Martin Smitek 2008an zuzendutako filmearen izena.
Lia Fáil

thumb|300px|Taran dagoen ustezko *Lia Fáil* edo Patuaren harria.

**Patuaren harria** edo ***Lia Fáil*** (irlanderaz **Patuaren harria** esan nahi du) Tarako muinoan kokatzen den menhir bat da, Irlandako Meatheko konderrian. Harri hau Irlandako Errege Nagusiak koroatzeko erabili zen, gutxi gorabehera K.o. 500. urterarte, Muirchertach mac Muiredaig erregearen koroaketaraino.

## Jatorri mitologikoa 
Zeltiar mitologiaren arabera, ta]], Tuatha Dé Danann jainkozko arrazak *Lia Fáil* harria Irlandara eraman zuen, hauek "Iparraldeko Uharteetatik" (Geoffrey Keatingen arabera Norvegia) Eskozia zeharkatuz iritsi zirelarik, han Tuatha Dé Danann jendeak Fáilias, Gorias, Murias eta Finias hirietan aztikeriak ikasi zituzten, eurekin bat hiri bakoitzeko altxor handi bat eramanaz: kondairazko Irlandako Lau Altxorrak. *Lia Fáil* harria altxor horietako bat da, jatorriz Fáilias hirikoa, honi bere izena zor diolarik. Beranduago harri hau "Patuaren harria" (latinez, *Saxum fatale*) bezala ezagutuko zen.

## Ahalmen mitologikoak 
Mitologiaren arabera ere, Tarako harriak naturazgaineko ahalmenak omen ditu: kondairak dioenez benetako Irlandako Erregeak bere oinak harri gainean jarri ezkero honek harrotasunez orroe egiten du. Erregeari agintaritza luzatu eta gaztetzeko ahalmena baduela ere aipatzen da. Ulstergo zikloan esaten denez Cúchulainn heroiak bere ezpata kolpe batez harria bitan zartatu zuen, bere babespean zegoen Lugaid Riab nDerg errege-hautagaiak oinak gainean jarri eta orroe ez egitean. Ordudanik harri honek bitan besterik ez du orroe egin, Conn Cétchathach eta Brian Boru erregeekin.

## Inis Fáil 
Izen hau oinarritzat hartuaz Dé Danann jendeak Irlandari metonimikoki *Inis Fáil* (irlanderaz *inis* hitzak "uharte" esan nahi baidu) deitu zioten, hortaz *Fáil* hitza Irlandaren bigarren deitura bilakatu zen. Hortik dator *Lia Fáil* izendapena, *Irlandako harria* bezala itzuli daitekelarik, horregatik XIX. eta XX. mende hasierako irlandar olerkigintza erromantiko eta nazionalistan sarritan *Inisfail* hitza *Erin* (Irlanda) hitzaren sinonimo bezala dator.

*Fianna Fáil* izendapena ("Irlandako gudariak", baita "patuaren gudariako" bezala itzulia) Irlandar Bolondresak erakunde abertzalearen izendapen bezala *Amhran na bhFiann* edo Irlandako Ereserkiaren lehen bertsoan agertzen da, gaur egungo Taoiseacha Brian Cowenen Fianna Fáil alderdiaren izena ere bada.

## Ikus gainera 
* Scone harria, honek ere "Patuaren harria" izena jasotzen du, lehenbizian Eskoziako piedra erregeak eta ondoren Ingalaterra eta Erresuma Batuko erregeak koroatzen ziren harria.
* Morako harria
* Blarneyko harria

## Kanpo estekak 
* *Lia Fáil* harriaren irudiak
* *The History of Ireland*, Geoffrey Keating, 205-212. orr. (ingeleraz)
Lekeda

[thumb|[Nitrozelulosazko itsasgarria tutu batean]]
**Lekeda**, **kola** edo **itsasgarria** bi elementu edo gehiago itsasten dituen konposatu likido edo erdilikidoa da, eta naturala edo sintetikoa izan daiteke. Itsasgarri modernoak oso indartsuak dira, eta gero eta garrantzi gehiago daukate industrian eta eraikuntzan. Mota askotako materialak lotzeko erabiltzen dira, baina batez ere material meheak itsasteko dira erabilgarriak.

Itsasgarriek tenperatura kontrolatua behar dute egoera solidora igarotzeko. Eroale termikoak eta elektrikoak izan daitezke.

## Kanpo estekak 
*Adhesives manufacturer (ingelesez)
Know Nothing

***Know Nothing*** () mugimendua 1840 eta 1850eko hamarkadetan Ameriketako Estatu Batuetan existitu zen mugimendu politiko bat da. Sasoi hartan Estatu Batuetan gertatu zen etorkin irlandar katolikoen uholdearen ondoren haien aurka sortu zen beldurra izan zen mugimenduaren indar sortzailea. Etorkinok AEBetako berezko balioen aurkakotzat hartuak izan ziren eta Erromako Aita Santuak kontrolatzen zituela uste zen. Inmigrazioa eta bertakotzea murrizteko ahaleginak egin zituzten, baina arrakasta gutxirekin. Lider gutxi eduki zituzten eta jarraitzaileak gehien bat klase ertainekoak eta denak protestanteak izan ziren. 1860erako gehienek Alderdi Errepublikarrarekin egin zuten bat.

Mugimendua New Yorken sortu zen 1843an, *American Republican Party* (Amerikako Alderdi Errepublikarra) izenaren pean. Gero beste estatu batzuetara hedatu zen eta AEB mailako alderdia bihurtu zen *Native American Party* (Bertako Alderdi Amerikarra) izena erabiliz. 1855ean izena berriro aldatu eta *American Party* (Alderdi Amerikarra) bihurtu zen.

Hala ere, alderdiaren izenak baino gehiago iraun du *Know Nothing* terminoak. Honen jatorria alderdiaren izaera erdiezkutuan dago: kide bati erakundearen jarduerari buruz galdetzen ziotenean, *I know nothing* ("ez dakit ezer") esaten omen zuen.

## Agerpena zineman 
2002. urtean egindako *Gangs of New York* filmak Know Nothing mugimenduaren gakoetako batzuk erakusten ditu. Film honetan Daniel Day Lewis aktoreak William "Bill the Butcher" Cutting pertsonaia antzeztu zuen, Know Nothing liderra izan zen William Poole oinarritzat hartuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Natibismoa 1856ko AEBetako lehendakaritzarako hauteskundeetan
Tolosako barruti judiziala

**Tolosako barruti judiziala** Gipuzkoako lurraldearen justizia administrazioa osatzen duten 6 barruti judizialetako bat da.
Barruti judizialeko burua Tolosa da.

## Udalerriak 
## Epaitegiak 
* Lehen Auzialdiko eta Instrukziozko Epaitegia zbk. 1
* Lehen Auzialdiko eta Instrukziozko Epaitegia zbk. 2
* Lehen Auzialdiko eta Instrukziozko Epaitegia zbk. 3
* Lehen Auzialdiko eta Instrukziozko Epaitegia zbk. 4

## Erreferentziak 
*  1/1990 LEGEA, Apirilaren 6koa, Euskal Autonomi Elkarteko Epailaritza-Barrutietako Hiriburuak Erabakitzeari Buruzkoa
*  https://web.archive.org/web/20100401221239/http://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=20&numpartido=1

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako barruti judizialen zerrenda

## Kanpo estekak
Pansexualitate

thumb|Pansexualen bandera.
**Pansexualitatea** pertsonekiko erakarpen sexuala eta afektiboari esaten zaio, pertsonaren sexua edo genero-identitatea edozein izanda ere. Askotan, bisexualitatearekin nahasten da; izan ere, esnahai bera dute. Jende askok zalantzan jartzen du pansexual terminoa eta bifobikoa izateaz gain, transfobikoa ere badela diote. Haien esanetan, komunitate bisexualak makina bat urtetan zehar aurrera eramandako borroka estaltzen du eta bisexualitatearen definizioari buruzko ideia okerra zabaltzen du. Hortaz, ez litzateke termino berririk behar, jada bisexualitateak norbanakoa zein beste edozein generorenganako erakarpena bere gain hartzen dituelako.

Pansexualitatea sexu-joera duen pertsonari **pansexual** esaten zaio.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bisexualitate
* Heterosexualitate
* Homosexualitate
* Transexualitate
* Eskoliosexualitate

## Kanpo estekak