Joseba Altuna

**Joseba Altuna Aldasoro** (Indautxu, Abando, Bilbo, Bizkaia, 1887ko abenduaren 7a - *ib.*, 1971ko uztailaren 27a) euskal idazlea izan zen, **Amilgain** goitizenarekin ere ezaguna zen. Gerra aurreko euskararen sustatzaileetariko bat izan zen. Euskaldun berria, euskara-irakaslea, garaiko aldizkarietako kolaboratzailea, itzultzaile oparoa eta Pizkundeko ekintzailea XX. mendearen hasierako Bilbo gorabeheratsu hartan.

Itsas Makinisten Elkarte Nagusian hasi zen administrari-lanetan; irakaskuntzan 1918an hasi zen, Bilboko Muxika udal-eskolan euskara-irakasle, eta 1920an Bizkaiko Aldundiko Euskal Hizkuntzaren Katedrako irakasle izendatu zuten. Inés Okamikarekin ezkondu zen 1915ean, eta 6 seme-alabaren gurasoak izan ziren. Gerran, Posta kaleko 7an zeukaten etxea bonbardatu zuten; etxea ez zuten berreraiki gero; Plaza Barriaren inguruan dagoen etxe-hutsune bakarrean zegoen etxea, Posta kalera ateratzeko irteeran. 1937an Leizaola abian jarri zuen Kulturaren Euskal Kontseiluko partaide izendatu zuten. Gerraren ondoren, Katedran bere postutik egotzi zuten, eta gerraostean aseguruen salmentatik bizi izan zen, nahiz eta euskara-klaseekin jarraitu zuen bere etxe partikularrean, artean Erribera kalean.
[ezkerrera|thumb|124x124px|[Libe Altuna]]
Gazterik ekin zion euskara ikasteari eta sustatzeari. Gero, irakasle-lanpostua eskuratuta, irakasten ez eze, hainbat literatura-lan itzultzen ere jardun zuen, euskarazko irakurgaiak sortzeko eta irakurzaletasuna suspertzeko asmoz.

## Lanak 
### Itzulpena 
* ''Esopo'ren Ipuñak* (1921, *Euzko-Deya*) Hauexek dira Esopo idazle greziarraren euskaratutako ipuinak: «Otsua ta txakuŕa»; «Eŕbiñudia ta sagubak»; «Otsua ta bildotsa»; «Otsua ta amianua»; «Ollaŕa ta pitxija»; «Saguba»; «Ugarixua ta miruba»; «Luna»; «Beya, auntza ta aŕdija»; «Belea ta lukija»; «Gixona ta sugia»; «Txakuŕa ta okelazatija»; «Auntza, auntzumia ta otsua»; «Lugiña ta sugia»; «Arakiña ta arijak»; «Eskubak, oñak eta sabela»; «Agurea ta semia»; «Mercurio ta eguŕgiña». Gaztelaniatik itzuli zituen, honako izen hauekin itzuli zituen Oscar Wilde idazle anglo-irlandarra ipuinak: «Bakaldungai zorijon tsuba», «Uŕe txindoŕa eta laŕosa», «Eŕaldoi berekoya», «Benetako adiz kidia», «Ziziriko ospe tsuba» eta «Ume ixaŕa». 1920-1940 urtealdian bi itzultzaile eta bi itzulpen aztertu ditu: Joseba Altunaren *Ipuñak* (1929) eta Alejandro Larrakoetxea Aita Ipolito edo Legoaldiren Grimm Anayen Ipuñak (1929).

Itzulpenen funtzioei dagokienez, urte haietako itzulpenak «behar soziolinguistikoak eta behar pedagogikoak» asetzeko helburuarekin egin ziren, garai hartan euskarazko materialak sortzeko eta haurrentzako euskarazko prosa-corpusa osatzeko. Itzulpen-estrategiaz denaz bezainbatean, itzulpen «etxekotuak» dira Gómezen hitzetan; hau da, jatorrizko testua etxekotzen saiatu ziren itzultzaileak, adibidez, pertsona eta pertsonaien izenak egokituz. Estrategia horrek, beraz, euskal kulturari prestigioa eman nahia adierazten du. Gómezi jarraiki, 1929ko itzulpen etxekotuetan Pizkundeko kultur egitasmoaren isla eta garaiko ideologia abertzalearen zantzuak sumatzen dira: kultura propioaren aldeko aldarria eta erlijioa, batik bat. Wilderen ipuinetan ere «irakurle euzkeldunari» izeneko hitzaurrean argi eta garbi azaltzen dira Gómezen tesian azpimarratutako helburuak: «[...] Dana-dala, gure Ama Euzkereari opari txiki au egin gura ixan dautsot, orren biarra, biar andija gero! [...]».

Hizkuntza-ereduaren hautuaz ere badihardu Gómezek, eta lanok egitasmo jeltzalearen testuinguruan ulertu behar direla azpimarratu. Eztabaida sutsuak izan ziren arren, denek, Aranaren aldekoek zein Azkueren aldekoek, izan bide zuten helburu bertsua: euskara goren mailara aupatzea. **Altunak** etxekoei askotan esaten zienez, «abarkak erantzi behar zitzaizkion euskarari», nor izan nahi bazuten. Joseba Altunak euskara modernizatzeko egin zuen ahalegina, beste idazle batzuentzat pizgarri izan zen seguru asko. Adibidez, Jurgi Kintanaren ustez (*Urre urdinaren lurrina*, 2009, 61.-62. or.), «oso litekeena da Lauaxetaren 1930eko “Neure larrosea” olerkia, Altunak 1927an itzulitako Wilde-ren “Urretxindorra eta larrosea” ipuinak inspiratzea.

Izan ere, Altunaren eta haren bidelagunen xedea euskarak espazio berriak eskuratzea izan zen, eta horietako bat literatura-arloa izanik, berebiziko garrantzia eman zioten euskarazko irakurgaiak izateari eta, bide batez, munduko literatura euskaraz ere irakurtzeko abagunea zabaltzeari, nondik eta Bilboko kaleetatik..

Batzuetan asmatu eta beste batzuetan huts egingo zuten, baina ezin ukatuzkoa da, bizi izan zuten garaiko mugak eta garaiko gizartearen ezaugarriak aintzat hartuta, benetako bidegileak izan zirela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Altuna Gabiola,&#x20;Ander. &#x20;(2011).Joseba Altuna Aldasoro *Amilgain : 1887-1971 Bizitzako zertzeladak** (pdf).* &#x20;(1. argit. argitaraldia)&#x20;Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servico Central de Publicaciones del Gobierno Vasco&#x20;ISBN 978-84-457-3166-6.&#x20;PMC 879362725.
* *Grimm anaien Kinder-und Hausmärchen euskaraz: itzulpen eta egokitzapenen azterketa*. Kenari Gomezen doktore-tesia (UPV/EHU, 2003). ISBN 978-84-8438-173-0. PMC 863197865. (Noiz kontsultatua: 2022-04-25).
* Camino, I. ; Guezala, L. (1991): *Juventud y nacionalismo Vasco. Bilbao 1901-1937*. EAJ-PNV. Bilbo
* Camino, Iñaki (1987): *Batzokis de Bizkaia*. EAJ-PNV. Bilbo; 
* Onandia, Santiago (1975): “*Joseba Altuna*”. *Euskal Literatura IV*. Etor. Donostia. 

## Kanpo estekak 
* Joseba Altuna literaturaren zubitegian
* Joseba Altuna Aldasoro *Amilgain*(pdf). Ander Altuna Gabiola, Bidegileak bilduma.  Eusko Jaurlaritza.
* Estepan Urkiaga *Lauaxeta*, 1932, 1991. *Azalpenak eta beste'', «Kirikiño». Klasikoen gordailua. Armiarma. Susa.