open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Auguste Escoffier

**Auguste Escoffier** (Villeneuve-Loubet, Frantzia,  - Monte-Carlo,  frantziar sukaldari eta sukaldaritza liburuen idazle bat izan zen.

Marie-Antoine Carêmeren sukaldaritza modernizatu eta kodifikatu zuen. Prestigio handiko jatetxeetan aritu zen eta errezeta ugari sortu zituen. Frantziako sukaldaritza mundura ezagutzen ematen lehenengotakoa izan zen. Sulkaldaritzari buruzko liburuak idatzi zituen eta ondare aparta utzi zien ondorengo belaunaldiei.

Era berean, sukaldeko brigada kontzeptuaren sortzailea izan zen, eta horrekin, sukaldeko lanak berezitu eta zereginen banaketa arrazionala ezarri zuen, sukaldariaren soslaia indartuz (garbia, xehetasunetan arretatsu, ez edalea, ez erretzailea, oihurik egiten ez duena).

Bere garaiko sukaldaririk ezagunena izan zen eta lehen sukaldaria izan zen Ohorezko Legioa jasotzen.

## Lanak 
ezkerrera|thumb|*Ma cuisine*, 1934.
* ''Mémoires d'un cuisinier de l'Armée du Rhin* (1883).
* *L'Art culinaire* aldizkaria(1883).
* *Le Traité sur l'art de travailler les fleurs en cire* (1886).
* *Le Guide culinaire. Aide-mémoire de cuisine pratique. Avec la collaboration de Messieurs Philéas Gilbert et Émile Fétu*, Flammarion, Paris, 1902.
* *Les Fleurs en cire* (1910).
* *Projet d'assistance mutuelle pour l'extinction du paupérisme* (1910)
* *Le Carnet d'Épicure* (1911) : une revue gastronomique.
* *Le Livre des menus. Complément indispensable du guide culinaire*, Flammarion, Paris, 1912
* *L'Aide-Mémoire culinaire* (1919).
* *Le Riz. L’aliment le meilleur, le plus nutritif* (1927)
* *La Vie à bon marché. La morue* (1929)
* *Ma cuisine* (1934)
* *Souvenirs culinaires'', Pascal Ory (dir.), Mercure de France, coll. « Le Temps retrouvé », 2011, .

## Erreferentziak
Italiako makal

**Italiako Makala** (*Populus nigra* var. *italica*) Salicaceae familiako espezie baten zuhaitza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parrizidio

**Parrizidioa** senide zuzen bat hiltzea da, hau da, gurasoetako bat seme-alaben batek hiltzea. Norbaitek bere aita hiltzen duenean patrizidio izena ematen zaio, eta ama hiltzen duenean, matrizidioa. Umeak hiltzeari infantizidio deitzen zaio, eta ez da hartzen parrizidiotzat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Matrizidio

## Kanpo estekak
Dantzari-oinetako

**Dantzari-oinetako** edo **oinetako laua** emakumeentzako takoi gabeko oinetakoa da, eskote biribildua duena. Ballet dantzariek erabiltzen duten oinetakoetan oinarritua, Erdi Aroan gizonek eta emakumeek erabiltzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
When a Man Loves a Woman (filma)

**When a Man Loves a Woman** (euskaraz *Gizon batek Emakume bat Maitatzen Duenean*) 1994ko Luis Mandoki mexikar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko drama film bat da.
Andy García, Meg Ryan, Tina Majorino, Mae Whitman, Ellen Burstyn, Lauren Tom eta Philip Seymour Hoffman aktoreek antzeztu zuten.

Filmak izenburua Percy Sledge abeslariaren *1966ko izenburu berdineko amodiozko abesti* ospetsuarengandik hartzen du.

## Argumentua 
Alice (Meg Ryan) eta Michael Green (Andy Garcia) itxuraz ohiko bikote zoriontsua osatzen dute, baina Alicek alkoholarekiko adikzioa du. Michael Alicetaz guztiz maitemindua dagoenez, eta Alicek nahi ez arren, berau laguntzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Meg Ryan: Alice Green
* Andy García: Michael Green
* Lauren Tom: Amy
* Philip Seymour Hoffman: Gary
* Tina Majorino: Jess Green
* Mae Whitman: Casey Green
* Ellen Burstyn: Emily

## Soinu banda 
# *When a Man Loves a Woman*
# *Crazy Love*
# *El Gusto*
# *Main Title*
# *Garbage Compulsion*
# *Homecoming*
# *I Hit Her Hard*
# *Dressing Casey*
# *Gary*
# *Michael Decides*
# *Alice & Michael*
# *Running From Mercy*, Rickie Lee Jones
# ''I'm a Good Man*, Robert Cray
# *Everybody Hurts*, R.E.M.
# *Stewart's Coat'', Rickie Lee Jones

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mendiko bota

thumb|250px|Mendiko botak.
**Mendiko bota** edo **trekking-oinetakoa** mendian edo txangoetan oina eta orkatila babesteko diseinaturiko oinetakoa da. Babesa handitzeko askok Gore-Tex bezalako materialak erabiltzen dituzte.

## Kanpo estekak
Eski-bota

thumb|250px|Eski-bota modernoak.
**Eski-bota** eski egitean oina eta orkatila babesteko diseinaturiko oinetakoa da, finkagailuak erabiltzen duena. Plastiko gogorrez egiten dute.

## Kanpo estekak
Pataugas

**Pataugas** oinetako-enpresa bat da, 1950eko abuztuaren 24an René Elizabidek (1899-1967) Maulen sortua. 1960ko hamarkadatik 1980ko hamarkadaraino bere botak oso arrakastatsuak izan ziren Frantzian.

Bere botak bortzegien antzekoak ziren, baina zola bulkanizatu batekin. Laster eskautek, militarrek eta txangozaleek erabiltzeari ekin zioten.

Royer taldea banatuak, lantegi historikoa 1990eko hamarkadan itxi zuten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofizialaa
René Elizabide

**René Elizabide** (Maule-Lextarre,  - *ib.*, ) zuberotar enpresaburua izan zen, Pataugas oinetakoen sortzailea. 1945 eta 1964 artean kontseilari nagusia izan zen.
Egarri

[thumb|[William-Adolphe Bouguereau margolariaren *Egarria* (1886).]]
**Egarria** animaliek edariak barneratzeko duten oinarrizko sena da. Funtsezko mekanismoa da gorputzeko jariakinen oreka mantentzeko. Gorputzak likidoak faltan sumatzen dituenean edo zenbait osmolitoren kontzentrazioa (adibidez, gatzarena) igotzen denean agertzen da.

Deshidratazio epe luzeek kalteak eragin ditzakete gorputzean, batez ere giltzurrunari lotuta, baina baita kalte neurologikoak ere, esaterako krisi epileptikoak. Gehiegizko egarriari polidipsia deritzo. Polidipsia gehiegizko pixarekin (poliuria) agertzen bada, diabetesaren seinale izan daiteke.

## Kanpo estekak
Arto-fekula

**Arto-fekula** arto-aleetatik ateratako almidoia da.

Ogia, pastak, bizkotxoa, pizza baseak eta abar egiteko erabiltzen dute; zopa lodigarritzat, txokolate beroa, krema, izozkiak eta abar egiteko ere bai.

Gurean izen herrikoia **maizena** da. Maizena 1856an erregistratu zen marka komertzial bezala eta Corn Products Refining Co.k lortu zuen 1900. urtean. Gaur egun, mundu guztian zehar saltzen da.

## Erabilera glutenik gabeko sukaldaritzan 
Maizena oinarrizko osagaia da masa eta postreen elaborazioan, pertsona zeliako edo glutenarekiko sentsibilitatea dutenentzat.

Maizena markak, glutenik gabeko errezeta liburu bat kaleratu du, dohainik erosleentzat.

## Erabilera sukaldaritzatik kanpo 
Esperimentuetan erabiltzen da, fluido ez newtoniano bat bezala jokatzen duelako.

Horrez gain, alkandoren lepoei gogortasuna emateko ere erabiltzen da.

Azaleko urratuentzako erremedio bikaina da.

Farmazeutikan ere erabiltzen da, pastillatan aurkitzen da normalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthony Bourdain

**Anthony Michael Bourdain** (New York, AEB, 1956ko ekainaren 25ean - Estrasburgo, Frantzia, 2018ko ekainaren 8a) estatubatuar sukaldari, idazle eta telebistako pertsonaia zen.

1978an Culinary Institute of American graduatu zen eta hainbat sukaldetako buru bezala aritu da, besteak beste, urte asko eman zituen Brasserie Les Halles ezagunekoa. Zenbait iturriren arabera, munduko sukaldari garrantzitsuenen artean dago. Ezaguna egin zen lehen aldiz 2000an argitaratu zuen liburu batengatik:*Kitchen Confidential: Adventures in the Culinary Underbelly*) eta gero telebistako bere saioengatik. Fikziozko eta historia liburuak ere idatzi zituen.

## Idazlanak 
thumb|Bourdain 2007an
### Ez fikzioa 
-
-
-
-
-
-
-
-

### Fikzioa 
-
-
-
- Joe Rose eta Langdon Fossekin batera
- Joe Rose eta Ale Garzarekin batera}}

## Telebista 
Bere lehen telebistako janari eta mundu zeharreko bidai ikuskizuna ''A Cook's Tour* eta horrekin 35 kapitulu egin zituen 2002 eta 2003 bitarte. 2005ean Travel Channel kateko bi sukaldaritza eta bidai programa egin zituen, *Anthony Bourdain: No Reservations* (2005–2012) eta *The Layover* (2011–2013). 2013an, CNNran pasa zen eta bertan *Anthony Bourdain: Parts Unknown'' egin zuen.

### Euskal Herrira bisitak 
Parts Unknown delakoan Donostiari eskaini zion atal bat azken denboraldian, 2017an. Programan agertzen dira Juan Mari eta Elena Arzak, eta besteak beste, Edorta Jimenez idazlea (euskarazko honen hitz batzuekin hasten da atala).

Euskal Herriari aprezio handia zion Bourdainek. Donostian egindako azken programaren harira, idatzia utzi zuen: "Euskaldunei, beren kulturari eta lagunei diedan maitasuna guztizkoa da. Espero dut barkatuko didatela hori. Baina ez badidate barkatzen, biziko naiz karga horrekin, alafede."

## Erreferentziak
Ahuntz-gazta

**Ahuntz-gazta** ahuntz-esnearekin egindako gazta da.

## Ezaugarriak 
Nahiz eta behiaren eta ahuntzaren esneek gantz propietate antzekoak dituzten, ahuntzarenak gehiago ditu eta horrek ematen dio bere zapore garratza. Ikerketek erakutsi dute ahuntz gaztak behiarenak baino proteina gehiago dituela, gibelarentzako ona dela potasio gutxiago duelako, baina fosfato maila handiekin kontuz ibili behar da.

Ahuntz gazta duela milaka urtetatik ekoizten da; lehenbiziko esnekietako bat izango zen, seguruenik.

Berotzean bigundu egiten da, baina ez behi gazta askoren antzera. Azala duten ahuntz gazta sendoenak, hainbat alditan sartzen dira labean, igurzteko gaztaren loditasuna lortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Futboleko bota

thumb|250px|Futboleko boten bilakaera 1930-2002.
**Futboleko bota** futbolean aritzeko espreski diseinaturiko oinetakoa da. Bota modernoak ez dira benetako botak, orkatila ez baitute babesten.

Hasieran beltzak baino ez ziren baina Nike, Adidas, Puma bezalako enpresek hainbat koloretako botak sortu dituzte.

## Futbol oinetarako materiala 
thumb|alt=Joma Soccer boot|Futboleko bota baten 3D animazioa
Futbol-oinetakoak jokalari baten ekipamenduaren osagai ezinbestekoak dira. Zelaian trakzioa emateko eta lurrari eusteko diseinatuta daude, irrist eta irristatze saihesteko. Futbol oinetakoak hainbat materialekin egin daitezke, hala nola kautxua, sintetikoa, hala nola nylona eta poliuretanoa, edo larrua. Futbol oinetako material ezagunena kanguru larrua da. Kanguru-larrua kanguru baten larruaz egiten den larru mota bat da. Ehundura berezia du eta oso iraunkorra da. Gainera, transpiragarria eta arina da, eta horregatik ezin hobea da zelaian arin ibili behar duten futbolarientzat. Jokalari batzuek larrua nahiago dute eta beste batzuek material sintetikoa edo plastikoa dute, iraunkorragoak eta merkeagoak direlako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esguevako erromanikoa

[thumb|[Bahabón de Esguevaren eliza.]]
**Esguevako erromanikoa** izenakerin Esgueva ibaiaren haranean, Burgosen, aurkitzen diren estilo horren eraikin multzo bat izendatzen da. Guztiak Esguevako Eskolaren denominaziopean biltzen dira.

## Esgueva haranaren Eskola 
Erromanikoaren joera hau nekazal munduarekin lotuta dago. Eraikinak erromaniko berantiarrean kokatzen dira. Estilo honen ezaugarri nagusia ateak egiteko moduan ikus daiteke. Zistertar ordena monastikoaren eraginez, atea handiak eta turuta formakoak dira. Zutabetxoen gaineko arkibolta ugari erakusten dituzte, normalean apaingarri geometrikoekin. Kapitelak ere ohikoak dira, landare-elementuekin.

## Eraikin azpimagarriak 
* Villatueldako eliza. Erromaniko berantiarra, Gotikoaren trantsizioan.
* Terradillos de Esguevako eliza.
* Pinillos de Esguevako eliza. Eskola honen monumentu adierazgarria.
* Cabañes de Esguevako eliza.
* Santibáñez de Esguevako baseliza.
* San Cipriano (Oquillas) eliza.
* Bahabón de Esguevako eliza.

## Galeria 

Villatuelda20110909094914P1130344.jpg|Villatueldako eliza.
CabañesDeEsgueva20110909130007P1130378.jpg|Cabañes de Esguevako elizaren ataria.
Iglesia_lado_derecho.jpg|Oquillas.
TerradillosDeEsgueva20110909105136P1130354.jpg|Terradillos de Esgueva.
TerradillosDeEsgueva20110909105045P1130353.jpg|Terradillos de Esgueva.

## Ikus, gainera 
* Esgueva ibaia

## Kanpo loturak 
* : Esguevako erromanikoari buruzko informazioa.
* : Esgueva haraneko erromanikoa ezagutzeko ibilbidea.
Hollywoodeko ospearen pasealekua

**Hollywoodeko ospearen pasealekua** () AEBetako Kalifornia estatuko Hollywood udalerrian dagoen espaloi luze bat da, Hollywood Boulevard eta Vine Street kaleen artean. Bere lurzoruan bost puntadun bi mila izarretatik gora ezarriak daude, horiekin, Hollywoodeko Merkataritza Ganberak zinema, telebista, musika, irratia eta antzerkian asko nabarmendu diren pertsonak omendu nahi ditu.

1958an Oliver Weismuller kaliforniar artistak sortu zuen, aurrez Hollywoodi "aurpegia garbitzeko" helburuz kontratatua izan baitzen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Dr. Martens

**Dr. Martens** britainiar oinetako-enpresa bat da, 1947an Klaus Märtensek sortua. 1960ko hamarkadan skinheadek erabiltzeari ekin eta 1980ko hamarkadaren amaieran ospetsuak ziren scooter gidarien, punken eta new wave musikarien artean.

2006an, Griggs' 1960 Dr. Martens AirWair bota britainiar diseinuaren ikurren artean sailkatu zuten, Concorde, Mini, Jaguar E-Type, Aston Martin DB5, Supermarine Spitfire, Tube map, World Wide Web eta AEC Routemaster autobus maparekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Santalaceae

**Santalaceae**, Santalales ordenako familia zabala da, zuhaitz txikiak, zuhaixkak, belar iraunkorrak eta eskalatzaile epifitikoak barnean dituena. Beste landare batzuen parasitoak dira.

## Generoak 
## Kanpo estekak
Plater konbinatu

thumb|
Arrautza, barazkiak, txerrikia...
thumb|
Hanburgesa, patata frijituak eta saltsa
**Plater konbinatua** hainbat jatetxeetan eskaintzen den plater bakar bat da. Normalean obalatua izaten den eta hainbat osagai batzen dituen plater bakar batean zerbitzatzen da.

Plater konbinatuaren ideia, frijitutako jakiei lotuta dago; hauek, izoztuta egoten dira, merkeak eta erraz prestatzekoak izaten dira, normalean. Ondorioz, menu ekonomikoak izaten dira.

## Kanpo estekak
Hanan Al Hroub

**Hanan Al Hroub** 1972an Betleemeko Dheisheh-ko errefuxiatu eremuan jaiotako irakasle palestinarra da eta indarkeria egoeretan murgilduta bizi diren umeekin egiten du lan. 2016an Varkey Fundazioaren *Global Teacher Prize* saria jaso zuen, hezkuntzaren nobel saritzat hartu ohi den errekonozimendua.

## Ibilbidea 
Hanan Al Hroub Dheishehen hazi zen, Betleemeko kanpoaldean dagoen errefuxiatu eremuan. Lehen ikasketak burutu zituen Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentziaren (UNRWA) eskola batean. Bigarren intifada garaian Al-Quds unibertsitate irekian itzultzaile izateko ingelesa ikasketak burutzen ari zen. Bere seme-alabek senarrarekin etxerako bidean bizitako tiroketa bortitz baten ondorioz umeek trauma psikologikoak garatu zituzten. 

Halako egoerak bizi dituzten umeei laguntzeko irakasle aditurik ez zegoela ikustean, bere ikasketak aldatzeko eta lehen hezkuntzan espezializatzeko erabakia hartu zuen.  Ramallah-n Al-Bireh auzoko Samiha Jalil eskolako 6-10 urteko umeen irakaslea da.

Metodo propioa garatu du ikasleek errespetuan eta konfiantzan oinarrituriko harremanak garatu ahal izateko eta bizitzako alderdi guztietako indarkeria baztertuz. Liburu bat idatzi du: We Play, *We* Learn (Jolasten dugu, Ikasten dugu). 

## Sariak eta errekonozimenduak 
2016an Varkey Fundazioaren *Global Teacher Prize *saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Hanan Al Hroub- Global Teacher Prize 2016- Winner (Bideoa)
* Education as a Human Right: An evening with Hanan Al Hroub. (Bideoa)
Marko Gavio Apizio

**Marko Gavio Apizio** () Erromako gizarteko pertsonai esanguratsua izan zen, Augusto eta Tiberio enperadoreek adierazten duten bezala. Haren jaiotza K.a. 25. urteak kokatzen dute gutxi gorabehera eta heriotza K. o. 37. urtean.. Plazeren maitalea zen aberatsa bat izan zen (batez ere sukaldaritza maite zuen), inongo begiramendurik gabe gastatu zuena, eta haren aberastasuna gainbehera ikusi zuenean, bere buruaz beste egin zuena. Haren luxua eta fineziak entzute handia hartu zuten eta erromatarren artean oso ezagunak ziren haren anekdota gastronomikoak. Bestalde, moralista zorrotzenentzat ohituren ustelkeriaren adibidea baino ez zen izan Apizioen portaera hori.

Apiziok izena eman dio "Apicius ahateari", 1985ean Alain Senderensek sortutakoa .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deabruaren besaulkia (kondaira)

thumb|Deabruaren besaulkia egun.
**Deabruaren besaulkia** Valladolideko Museoan erakusten den XVI. mende erdiko intxaur zurezko aulkia da. Aulkiaren besoak desmuntagarriak dira. Betidanik madarikatu ospea izan du eta, horregatik, Valladolideko Unibertsitate zaharrean zegoenean bertako kaperaren sabaitik buruz behera gordetzen zen. Besaulkian esertzen dena, diotenez, hiruzpalau egunetan hiltzen omen da. Beste iritzi batzuen arabera, esertzen denak mundu osoko jakinduria bilduko du.

## Kondaira 
Kondairaren jatorria 1550. urtean dago. Urte hartan giza anatomiaren lehenengo katedra ireki zen Espainian. Bertan, errege baimen bati esker, giza-gorputzen disekzioak hasi ziren egiten. Fakultate horretara 22 urteko gazte portugaldar eta sefardi bat zihoan, Andrés Proaza izenekoa. Gazte horrek anatomiarekiko interes handia omen zuen.

Katedra ireki zen urte berean 9 urteko haur bat desagertu zen. Orduan, Esgueva kaleko auzkokideak, Andrés gaztearen etxetik zetozen negarrak eta intziriak hasi ziren entzuten. Halaber, etxeko isurbidetik Esgueva ibaiaraino ur odoleztatua ateratzen zela baieztatu zuten. Auzokideek autoritateari ikusitakoa kontatu zioten eta etxea miatzeko agindua eman zen. Hori egin zutenean, bertako sotoan, egurrezko mahai batean gainean, desagertutako haurraren gorpuzkinak aurkitu zituzten, bizirik egindako autopsia egin izan bailitzaion. Zakur eta katu askoren gorpuzkinak ere aurkitu zituzten.

Andresek, preso eta torturapean, egindakoa aitortu eta dena deabruaren agindupean egin zuela esan zuen. Hark kontatutakoaren arabera, besaulkian Andrés esertzen zenean deabrua idazmahaiaren atzean egoten zen eta berarekin komunikatzen zen, autopsiak egiteko aginduak emanez. Besaulkian esertzean deabruak munduko jakinduria guztia eskaintzen zion. Auzokideek etxea arakatu zuten aipatutako besaulkia aurkitu arte.

Inkisizioak Proaza suan hiltzera kondenatu zuen (zenbait bertsiotan urkatua izan zen). Ikaslearen gauzak enkantean atera zituzten baina, zuten fama zela eta, inork ez zituen erosi. Besaulkia Valladolideko Unibertsitatearen esku gelditu zen.

## Maldizioa 
Geroztik heriotza misteriotsu batzuen kasuak narratu dira. Esaterako, XIX. mendean, nekatuta zegoen atezain bat bertan eseri omen zen. Handik hiru egunetara besaulkian eserita eta hilda agertu zen. Horregatik kaperan zintzilatu zen, inor gainean eseri ez zedin. Kondairaren arabera, besaulkia ezin da txikitu eta eseri eta bizirik ateratzeko medikuntzari buruzko ezagupen handiak eduki behar dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Kondaira prentsan.
Helenismo (erlijioa)

thumb|250px|Helenisten erritual bat.
**Helenismoa** () edo **dodekateismoa** () 1990eko hamarkadan sortutako neopaganismo mota bat da, antzinako Greziako jainko, sinismen eta ohituretan oinarrituta. Erlijio tradizionalista hau greziar jainkoak- batez ere olinpiarrak- ditu ardatz eta antzinako Greziako balio, bertute eta bizimodua berpiztea du helburu.

Greziar buruzagi neopaganoen esanetan, 2005ean 2.000 jarraitzaile inguru zituzten Grezian, baita 100.000 interesdun inguru ere.

## Ikus, gainera 
* Orfismo
* Greziar mitologia
* Antzinako Greziako erlijioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazi

[thumb|eskuinera|300px|[Gesaltza Añanako gatzagetako gatz lorea.]]
**Gazia** oinarrizko bost zaporeetako bat da. Ahoan gazitasuna antzemateko hartzailerik sinpleena sodio kloruroaren hartzailea da. Gazitasuna sodio ioiek sortzen dute gehien bat. Alkalien taldeko beste ioiek ere zapore gazia dute, baina sodiotik are eta urrutiago egon, zapore gazi gutxiago dute.

## Kanpo estekak
Silvia Colloca

**Silvia Colloca** (Milan, Italia,1977ko uztailaren 23a) italiar aktorea, blogaria, sukaldaritza liburuen idazlea eta telebistako sukaldaritza saioen aurkezle bat da. Sukaldaritzari buruzko bi liburu argitaratu ditu.

## Filmografia 
* *Casomai* (2002)
* *Van Helsing* (2004)
* ''L'Apocalisse delle scimmie* (2005)
* *The Detonator* (2006) : Nadia Cominski
* *Virgin Territory* (2007) : Sister Lisabetta
* *Lesbian Vampire Killers* (2009): Carmilla
* *Out of the Night* (2010) : Roberta
* *Dante's Inferno Animated* (2010) (voice: Italian version): Beatrice
* *Triple Happiness* (2010)
* *Nerve* (2013) : Elena

## Bibliografia 
* *Silvia's Cucina*, Penguin 2013.
* *Made in Italy'', 2014.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Twitter
* Facebook
Txakur-jan

thumb|280x280px|Txakurrak elikatzeko hiru modu: janari gordina, elikagai bustiak eta elikagai lehorrak
**Txakur-jana** txakurrek eta beste txakur-antzeko batzuek kontsumitzeko bereziki formulatutako eta pentsatutako janaria da. Haragijale guztiek bezala, txakurrek hortz puntazorrotzak dituzte eta haragiaren kontsumorako hobeto egokitzen diren hodi gastrointestinal laburrak dituzte. Diseinu haragijale natural hau gorabehera, txakurrak oraindik ere milaka urtez egokitu dira haragira eta haragi-hondarretara eta gizakiaren hondarretara eta elikagai askotara aurrera eginez.

## Kanpo estekak
Gaztetasunaren Iturria

[eskuinera|thumb|407px|[Betiereko gaztetasunaren iturria|*Gaztetasunaren Iturria*, 1546ko Lucas Cranach Zaharraren margolana.]]
**Gaztetasunaren Iturria**, ustez, bere uretatik edan ala bere uretan murgiltzen den edonor gaztetzen duen iturburua da. Iturri honi buruzko kondairak mundu osoan zehar eta milaka urteren buruan jaso izan dira, Herodotoren idazkietan (K.a. V. mendea), Alexanderren erromantzean (K.o. III. mendea) eta Prester Johnen kontakizunetan (lehen gurutzadak, XI-XII. mendeak).

Antzeko urei buruzko istorioak Karibeko herri indigenetan ere jaso izan dira. Kondairen arabera, XVI. mendean, Juan Ponce de León espainiar esploratzailea eta Puerto Ricoko lehen agintaria izan zena gaur egungo Floridara Gaztetasunaren Iturriaren bila aritu omen zen, bertako indigenek Biminin zegoela eta hartan murgiltzen zen edonor gaztetzen zela aipatu omen zioten.

## Kanpo estekak
Entomofagia

[thumb|300x300px|Intsetu frijituak [Bangkok-eko (Thailandia) elikagaien saltoki batean salgai]]
**Entomofagia** (/ˌɛitəˈmɒfədʒi/,  *éntomon* greziarrez, "intsektu", eta  *phagein*, "jan") intsektuak janari gisa erabiltzeko gizakien praktika da. Arrautzak, larbak, pupak eta helduak diren zenbait intsektuak jaten dira, gizakiaren historiaurreko garaietatik gaur egun arte.

Intsektuak jatea munduko gizaki eta kultura askorentzat ohikoa da, Ipar, Erdialdeko eta Hego Amerikan, Afrikan, Asian, Australian, eta Zeelanda Berrian. 1.000 intsektu espezie inguru ezagutzen dira munduko nazioen %80an jaten direnak. 3.000 etnia desberdin baino gehiagok entomofagia praktikan ipintzen dute. Hala ere, gizarte batzuk arraroa edo tabu gisa ikusten dute intsektuak jatea. Gaur egun, Ipar Amerikan arraroa da intsektuak jatea, baina Latinoamerika, Afrika, Asia eta Ozeaniako eskualde batzuetako herri-janarietan ohikoa da oraindik. Enpresa batzuk Mendebaldeko dietetara intsektuak hurbiltzen saiatzen ari dira.FAOk jangarriak diren 1.900 intsektu espezie erregistratu ditu eta 2005. urtean 2 mila milioi intsektu baino gehiago kontsumitu ziren mundu osoan zehar. Entomofagia gomendatzen dute abeltzaintzako ekoizpenek eragindako ingurumenaren degradazioaren konponbide  izateko.

## Definizioa 
thumb|Kakalardoak giza kontsumorako auezktuak ontzi batean.
Entomofagia intsektuak ez diren beste artropodoen janari erabilerari ere deritzo, araknidoak eta myriapodoak barne. Munduan zehar jaten diren intsektu eta araknidoen adibideak, besteak beste, kilkerrak, cicadak, matxinsaltoak, inurriak, hainbat kakalardo larba, hainbat beldar espezie (hala nola, banbu zizareak, mopani zizareak, zeta-har eta waxworms), eskorpioiak eta magale armiarmak dira. Gizakiek jan ditzaketen 1.900 artropodo espezie ezberdin ezagutzen dira.

Eskala handiko entomofagian egindako azken ebaluazioek eragin dute hainbat adituk entomofagia aholkatzea, proteina-iturri aukera gisa ohiko abeltzaintzarako. Horrek efizientzia handiagoa, baliabide gutxiagoen erabilera eta elikadura segurtasun handiagoa ekarriko luke.

## Gizakiak ez diren animalietan 
Haien elikadurarako intsektuak erabiltzen dituzten intsektu, nematodo eta onddo-ek entomofagoak direla kontsideratu ditzakegu ikuspegi biologiko batetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kevin Schon

**Kevin Schon** (San Diego, Kalifornia, 1958ko otsailaren 7a) Estatu Batuetako bikoiztaile eta umorista da. Timonen ahotsa egin zuen *Timon & Pumbaa* telesailean.
Bimini

**Bimini**, Bahametako barruti mendebaldekoena da, eta Miami hiritik 80 kilometro ekialdera dagoen uhartedi batek osatzen du. Bimini AEBtik hurbilena dagoen Bahametako puntua da, Nassautik 230 kilometro mendebalde ipar-mendebaldera. 2010ean 1.988 biztanle zituen.

23 km2-ko azalera du eta bere hiriburuan Alice Town da.

## Kanpo estekak
Little Armenia (Los Angeles)

**Little Armenia** (, euskaraz *Armenia Txikia*) AEBetako Los Angeles hiriko komunitate bat da, Hollywood barrutian. East Hollywood eremuan dago.

Izena bertan bizi den armeniar komunitate handiari zor dio. 1970eko hamarkadaren hasietatik gune honetan armeniar denda eta negozio ugari daude.

## Kanpo estekak
Jacques Ozanam

**Jacques Ozanam** (Sainte-Olive Ain, 1640ko ekainaren 16a — Paris, 1718ko apirilaren 3a), matematikari frantses ospetsua izan zen.

## Biografia 
Bouligneuxen jaioa, Ain en Rhône-Alpetan familia judu aberats baten semea zen baina, judaismo utzita, katolikoa egin zen. Aitaren eraginez, hasiera batean teologia] ikasi zuen baina gazte-gaztetik matematikak erakarria sentitu zen; hori zela eta, irakaslerik gabe, bere kabuz, geometria ikasi zuen. 15 urtez matematikari buruzko tratatu bat idatzi zuen. Aita hil zenean, teologia baztertu zuen eta Lyonen matematika ikasteari ekin zion. Aitaren heriotzak beste eragina izan zuen: familiaren ondare guztia bere anaiaren eskuetara joan ziren eta bera ia pobrezian gelditu zen. Aurrera ateratzeko matematika klaseak ematen hasi zen.

1670 trigonometriako eta logaritmo taulak argitaratu zituen. Taula horiek aurrekoak baino (Adriaan Vlacqek, Bartholomaeus Pitiscusek eta Henry Briggsek prestatuak) askoz zehatzagoak ziren. Ozanam Parisera joan zen eta, klase partikularrak ematen, aurrera atera zen.

Bere obra batzuek ospe handia lortu zuten. Esaterako, ''Les six livres de l'Arithmétique de Diophante augmentés et reduits à la spécieuse* liburuak Gottfried Leibniz saria lortu zuen. *Récréations mathématiques et physiques* (1694) bere liburu ezagunena da eta hizkuntza askotara itzulia izan zen; oraindik orain erabilia da. 1701tik Frantziako Zientzien Akademiaren partaidea izan zen.

Matematikariaren azken urteak gogorrak izan ziren. Emaztearen heriotzak depresiora eraman zuen. Espainiako Ondorengotza Gerran ikasleak galdu zituen. 1717an Parisen hil zen, 77 urte zituelarik, erabateko pobrezian.
thumb|Ozanamen liburu bat.
## Obra 
### Matematika 
* *Table des sinus, tangentes, et sécantes* (Lyon, 1670)
* *Geometrie pratique* (Paris, 1684)
* *Traité des lignes du premier genre* (Paris, 1687)
* *De l'usage du compas* (Paris, 1688)
* *Dictionnaire mathématique* (Paris, 1691)
* *Cours de mathématiques* (Paris, 1693, 5 liburuki, ingelesez, Londres, 1712)
* *Récréations mathématiques et physiques* (Paris, 1694, 2 liburuki, Montucla berbegiratua, Paris, 1778, 4 liburuki, Huttonek ingelesez itzuli zuen, Lodres, 1803, 4 liburuki., Edward Riddlek azken errebisioa, Londres, 1844)
* *Nouvelle Trigonométrie* (Paris, 1698)
* *Nouveaux Éléments d'Algèbre* (Amsterdam, 1702)

### Gnomonika 
* *La Perspective* (Paris, 1711).
* *Récréations mathématiques et physiques* (Paris, 1694). Gnomonikaren maisu-lana.
* *Methode générale pour tracer des cadrans* (Paris, 1673).

### Arkitektura 
* *Traité de la fortification* (Paris, 1694)
* *Méthode facile pour arpenter* (Paris, 1699)

### Astronomia 
* *La Géographie et Cosmographie'' (Paris, 1711)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Ozanamen liburuak.
Aranburu Farmazia Museoa

**Aramburu Farmazia Museoa** Plentziako Erribera kalean kokaturiko Farmazia- Museo bat da. 1888ko urtarrilaren 4an, lehenengo aldiz ireki zituen Pedro Aramburu Mendieta jaunak farmazia honetako ateak. Geroztik, astez aste, bere eginkizun sanitarioari lotu zaio etengabe, hainbat eta hainbat zeregin profesionaletan: formula magistralak landu, analisi kimikoak, bromatologikoak, klinikoak…

Botikan sartu, eta bertan urte luzeotan barrena erabili izan diren produktu eta lanabesak aurkituko ditugu. Azken mendean sendagaiek bizi izan duten eboluzioa erakutsi nahi dugu; lehengo produktu naturalen ordez produktu kimikoetarainoko bilakaera, formula magistralen ordez espezialitate farmazeutikoetara. Gainera, farmazialarien lanbideak analisien arloarekin eta beste arlo zientifiko batzuekin izandako lotura aurkeztu nahi izan dugu

## Kanpo estekak 
* Aramburu Framazia Museoaren web-orria
* Plentziako Udaleko ataria
Trisha Yearwood

**Patricia Lynn Yearwood** (Monticello, Georgia, AEB, 1964ko irailaren 19a)) estatubatuar kantari, idazle, aktore eta sukaldari bat da. Ezaguna da emakume gazte zaurgarrien inguruan egin dituen baladengatik eta horren inguruan duen ikuspegi "gogor" eta "seguru"agatik.

## Erreferentziak
Henry Giroux

**Henry A. Giroux** (Providence, Rhode Island, 1943ko irailaren 18a) AEBko intelektual eta humanista da. Pedagogia kritikoa delakoaren teoriko nagusienetako bat, Paulo Freirerekin batera. Eskola sistemak, pedagogia sistemak eta gizarte hainbat konturen gainean entsegu asko idatzi ditu. Pedagogia kontuetan egile aipatuenetako bat izan da azken hamarkadetan.

Bere obretan Marx, Paulo Freire eta Zygmunt Bauman bezalako egileen ekarpenak batzen saiatu izan da. Demokrazia erradikala delakoaren aldekoa agertu izan da eta oso kritiko neoliberalismo, militarismo, inperialismo, erlijio fundamentalismoarekin.

60 liburu, 200 liburu-atal eta 400 artikulu baino gehiagoetan egile bakar edo egile nagusi bezala agertu izan da. Kultura kontu orokorrei buruz baina batez ere pedagogia kontuei buruz aritu izan da.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita 
* Pedagogia kritikoa.
Siris

**Siris** honakoa izan daiteke:
* Siris, Italiako udalerria
* Siris, Mesopotamiako garagardoaren jainkosa
Nigella Lawson

**Nigella Lucy Lawson** (Wandsworth, Londres, Ingalaterra, 1960ko urtarrilaren 6a) ingeles kazetari, telebistako aurkezle eta sukaldaritza liburuen idazle bat da. Bere aita Nigel Lawsonen da, Erresuma Batuko Ogasun Buru ohia, eta ama Vanessa Lawson (jaiotzez Salmon). Amaren aldeko familia J. Lyons and Co. janari eta catering enpresaren jabea da.

## Liburuak 
* *How to Eat: Pleasures and Principles of Good Food*, Chatto and Windus, John Wiley & Sons, (, 1998)
* *How to Be a Domestic Goddess: Baking and the Art of Comfort Cooking*, Chatto and Windus, (, 2000)
* *Nigella Bites*, Chatto and Windus, (, 2001)
* *Forever Summer with Nigella*, Chatto and Windus, (, 2002)
* *Feast: Food to Celebrate Life*, Chatto and Windus, (, 2004) edo Hyperion (, 2004)
* *Nigella Lawson, A Biography*, Gilly Smith (, 2006)
* *Nigella Express*, Chatto and Windus, (, 2007)
* *Nigella Christmas*, Chatto and Windus (, 2008)
* *Nigella Kitchen: Recipes from the Heart of the Home*, Chatto and Windus (, 2010)
* *Nigellissima: Instant Italian Inspiration*, Chatto and Windus (, 2012)
* *Simply Nigella*, Chatto and Windus (, 2015)
* *At My Table: A Celebration of Home Cooking*, Chatto and Windus, (, 2017)

## Erreferentziak
Lore jangarri

[thumb|eskuinera|300px|[Kuiatxo lorea jangarria da.]]
**Lore jangarriak** seguru kontsumitu daitezkeen loreak dira. Loreak geroago erabiltzeko gordetzea posible da, lehorketa, izoztea eta oliotan sartzea bezalako tekniken bidez. Edariak, entsaladak, zopak, almibarra eta lehen platerak prestatzeko erabili daitezke. Horrez gain, olio eta ozpinak prestatu daitezke loreak likido horietan sartuz. Lore gozoak ere, hauek kristalizatuta, sortu daitezke.

## Lore jangarri ezagunenak 
* Alkatxofa
* Brokolia
* Azalorea
* Kaparrondoa
* Kamamila
* Kannabisa
* Kipuliña
* Krisantemoa
* Zitrikoak (*limoia, laranja, lima, pomeloa)*
* Hirusta
* Margarita
* Hibiskoa
* Jazmina
* Larrosa
* Eguzkilorea
* Kuiatxo lorea

## Arriskuak 
* Lore batzuk toxikoak dira, ez badira ongi prestatzen.
* Loreak jasotzean akatsak egin daitezke, ez badira ongi identifikatzen.
* Alergiak.
* Pestizida eta produktu toxikoen erabilera.
* Lore batzuk kaltegarriak izan daitezke askotan kontsumitzen badira.

## Kanpo estekak
Santa Eulàlia eta Santa Júlia d'Elneko katedrala

'''Santa Eulàlia eta Santa Júlia d'Elneko katedrala''' Elneko udalerrian dago, Languedoc-Roussillon lurraldean, Ipar Katalunian (Frantzian). Estilo erromanikokoa da, XI-XIII. mendekoa. Zenbait elementu gotikoak ere erakusten ditu. Apezpikutegia VI. mendean sortu zen eta lehenengo apezpiki Domne (571-586) izan zen; horrela jaso zen Toledoko eta Narbonako kontzilioen aktetan. Apezpikutegi honek IX. mendetik aurrera lurraldeak Conflent, Rosselló eta Vallespirren izan zituen. 1801an ezabatu zuten eta Carcasonako gotzain barrutian sartu zuten. 1817an, bestetik, Perpinyàgo gotzain barrutia sortu zuten eta hara eraman zuten.

## Eraikina 
Hiru habearteko basilika oinplanta du. Erdikoak kanoi ganga du, zortzi metroko zabaleraz, eta alboetakoak esfera-laurdenekoak dira, hiru absidez.

Fatxada nagusia puntu erdiko arkukoa da, apaingarririk gabe. Aurretik bi kanpandorre zituen baina bat bakarrik gelditzen da. Bestea ordezkatzeko adreiluzko dorre bat eraiki zen. Dorreak lau solairu dutu, bakoitzen lau arkukin alde bakoitzean. Basalto beltzezko arkiboltaz apainduta dago. Kanpotik, abside nagusia bi hormabularrekin indartuta dago; arkuteria itsuak eta lesenak ditu ere bai.

## Klaustro 
Klaustroa XII eta XIV. mendeetan eraiki zen. Lau angeluko oinplanta irregularra du. Gaue egungo Historia eta Arkeologia museoekin komunikatuta. Hegoaldeko galeria erromaniko garaiko bakarra da; besteak gotikoak dira. Eraikuntzan Ceret herriko marmola erabili zen. Aurkitzen diren eskulturak batez ere landareak eta animaliak dira, baita ere historia-eszena baten bat. Ramón de Bianya eskultorearen bi hilobi daude, bestetik: batean Ramón de Vilallonga apezpikua dago (1216) eta bestean Ferran del Soler (1203); badago hirugarren hilobi bat, Guillem Jordá (1186) apezpikuarena, baina egilea ez da ezagutzen.

thumb|300px|Klaustroaren iparraldeko galeria.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Erromanikoa Katalunian webgunea.
Mozuku

jangarria den eta *Cladosiphon* generokoa den alga bat da, naturalki Okinawan, Japonia, topatu daitekeena. Mozuku gehiena bertakoek ekoizten dute eta prozesamendu fabriketara saltzen diete. Alga honen erabilerarik nagusiena janaria izatea da, eta Fucoidan izeneko sulfato baten iturria da, minbizia tratatzeko eta osasungintzako osagarri gisa erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Tabirako San Pedro eliza

**Tabirako San Pedro eliza** Durangon (Bizkaia) dagoen eliza zaharra da. Itxuraren arabera XV.-XVI. mendeko eraikina izan daiteke. Dena dela, tradizioaren arabera, Tabirakoa Bizkaiko eliza zaharrena da. Dirudienez, Durangoko lehen populazio gunea Tabiran kokatu zen.

## Historia 
Elezahar horretatik kanpo, ez dago idatzizko iturririk eraikuntza datatzeko. Diziplina anitzeko azterketatik elizaren inguruek aberastasun historiko eta arkeologikoa dute. Egungo eraikuntzaren tamaina eta orientazioa XV. mendekoa da, eta ustez, aurreko Erdi Aroko eliza zegoen lekuan dago. XVI. mendean handitu egin zuten altueran, eta gaur egungo portalea jarri zioten. Estiloaren ikuspegitik eraikin gotikoa da. Oinplano laukizuzena du. Azpimaratzekoa barruko koroa da. Erretaula nagusia manierismo estilokoa da.

Tabirak bi osagai ditu: Erdi Aroko San Pedro eliza, eta Errosarioko baseliza, XVIII. mendean iparraldean atxikia. Elizaren oinetan bi sarkofago daude, herritarren iritziz, Durangoko konde-kondesa mitikoenak direnak, Santxo Estigiz eta Doña Toda.

Era berean, Tabirako parkean Nestor Basterretxearen eskultura bat ere badago, *Hirugarren Hilarria* izenburukoa.

## Galeria 

Durango, Iglesia de San Pedro de Tabira 1.jpg
Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam.jpg|Erretaula nagusia. Erdian, San Pedro.
Durango_-_San_Pedro_de_Tabira_3.JPG
Durango_-_Recinto_de_la_Iglesia_San_Pedro_de_Tabira_1.JPG
Durango_-_San_Pedro_de_Tabira_4.JPG|Elizaren atari nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eliza Durangoko webgunean.
Ogonori

thumb|Ogonori
**Ogonori**, **ogo** edo **itsasoko goroldioa**, jangarria den alga mota bat da, Japonia, Hego-ekialdeko Asia, Hawaii eta Karibeko kostaldetan zehar kontsumitzen dena. Normalean hotzean jaten da ogonori, eta agar lodatzaile iturria da.

## Erabilera 
*Gracilaria* algaren potentziala azterketa subjektu gisa oraindik ez da aztertua izan . 

Hawaii uhartedian Poke arrain-entsaladarekin batera jan ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipergluzemia

**Hipergluzemia **edo **hiperglizemiaren **esanahia, odolean glukosa kantitate handiegia izatea da. Diabetes mellitus mota guztietan oinarrizkoa da. Hipogluzemiaren aurkakoa da. 

Hipergluzemia eta intsulinari erresistentziak pazienteen eboluzioan eraginak dituzte: infekzioekiko erresistentzia ahultzen da, polineutopatiak izateko aukera handitzen da eta disfuntzio multiorganikoak; baina bereziki heriotza tasa.

## Etimologia 
Etimologikoki, *hyper- *grekeraz "gehiegi", *-glyc- *grekeraz "gozoa" eta -*emia* "odolekoa" esan nahi du.

## Kanpo estekak
Itsaso Zuria-Baltiko ubidea

**Itsaso Zuria-Baltiko ubidea** (, *Byelomorsko–Baltiyskiy kanal*, BBK), **Itsaso Zuriko ubidea** eta **Belomorkanal** ere deitua, ipar mendebaldeko Errusiako ubidea da, Itsaso Zuria eta Itsaso Baltikoa lotzen dituena. 227 kilometro luze da, eta Vygozero, Onega eta Ladoga aintzirak zeharkatzen ditu.

Gulageko gatibuek egin zuten ubidea, 1931 eta 1933 bitartean. 150.000-170.000 presok lan egin zuten eraikuntza lanetan, eta gutxienez 25.000 hil ziren. Stalinek inauguratu zuen, 1933ko abuztuaren 2an. Sobietar propagandak Lehenbiziko Bost Urteko Planaren arrakastaren ikurtzat aurkeztu zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zabalateko santutxoa

**Zabalateko santutxoa** Arabako Zanbranako Zabalate herrian dagoen guruztoki ezaguna da. Guruztoki edo Santutxo honek Gurutzadura-Santutxo izena jasotzen du nerbiodun galga batez estalirik baitago. Herriaren sarreran dago, Miranda Ebrotik Zanbranara zihoan bide zaharrean.

## Ezaugarriak 
Joera pizkundekoa, oinplano karratua du, lau alboetatik irekita dago puntu erdiko arkuekin azkendutako kofadurekin. Gela guztiz zabaldua dago bere barnera sartzeko aukera emanez. Estaldurak nerbio diagonalak ditu eta bere zokoen mentsulak hegodun aingeruekin apainduta daude; kanpoaldera lauzak dituen isurialde triangeluarren itxura du. Mota honetako gurutzadurek, estaldutako gurutze batez osatuak eta harlanduzko harriekin eraikiak, Guruztoki edo Santutxo izena hartzen dute, non otoitz egitera eta penitentzian joaten zen. Zanbranako bizilagun batzuk Aste Santuan Guruztokira otoitz egitera joan izanaz oraindik oroitzen dira.

## Erreferentziak
Transamerica

**Transamerica** 2005eko estatubatuar komediazko eta dramazko filma da, Duncan Tucker estatubatuar zinema zuzendariak zuzendua eta Felicity Huffman eta Kevin Zegers aktoreak protagonista dituena.

## Argumentua 
Bere sexua berresleitzeko prozesuko baginoplastia ebakuntza egin baino astebete lehenago, Sabrina 'Bree' Osbourne izeneko emakume transgenero kontserbadoreak New Yorken atxilo dagoen 17 urteko Toby Wilkins mutilaren telefono-deia jasotzen du. Tobyk Stanley Schupakez galdetzen du, Breeren jaiotza-izena dena, bere semea dela esanez.

Breek ez zekien seme-alabarik zuenik, baina orain bere iraganarekin hautsi eta bere semeari uko egin nahi dio. Hala ere, Breeren terapeutak mehatxu egiten dio ebakuntza egiteko baimenari uko egingo diola baldin eta aurretik Breek bere iraganeko arazoak konpontzen ez baditu.

## Aktoreak 

* Felicity Huffman: Sabrina Claire "Bree" Osbourne (antzina Stanley Schupak).
* Kevin Zegers: Toby Wilkins, Breeren semea.
* Graham Greene: Calvin Many Goats
* Fionnula Flanagan: Elizabeth Schupak, Breeren ama.
* Burt Young: Breeren aita.
* Carrie Preston: Sydney Schupak, Breeren ahizpa.
* Elizabeth Peña: Margaret, Breeren terapeuta.
* Venida Evans: Arletty.
* Teala Dunn: Neskatxoa.
* Calpernia Addams: Calpernia.
* Steve Maeve: Taylor.
* Raynor Scheine: Bobby Jensen, Tobyren aitaordea.
* Danny Burstein: Spikowsky doktorea.
* Andrea James: Ahots-entrenatzailea.

## Kanpo estekak
Droseraceae

**Droseraceae** Caryophyllales ordenako familia da. Egun, Landare haragijaleen familia txiki honek 180 espezie inguru ditu hiru generotan banaturik.

## Generoak 
*Aldrovanda*
*Dionaea*
*Drosera*
†?*Droserapollis*
†?*Droserapites*
†?*Droseridites*
†?*Fischeripollis*
†?*Palaeoaldrovanda*
†?*Saxonipollis*

## Kanpo estekak
Amaia Aberasturi

**Amaia Aberasturi Franco** (Gautegiz Arteaga, ) bizkaitar aktorea da, zinema, telebista eta antzerkian aritutakoa.

## Biografia 
Haur hezkuntzako irakasle izateko ikasi zuen, baina gaztetatik aritu da aktore gisa. Ondoren, Ernesto del Ríoren *Umezurtzak* (2015) eta Víctor Cabacoren *Vitoria, 3 de marzo* (2018) lan egin zuen. 2020an *Akelarre* filmaren protagonista izan zen, Pablo Agüeroren agindupean Ana antzeztuz. Pelikulan egindako interpretazioagatik, Goya Sarien hogeita hamabosgarren edizioan izendatu zuten emakumezko aktore protagonista onenaren atalean, Feroz sarietan emakumezko aktore protagonista onenaren atalean eta Zinematografia Idazleen Zirkuluan emakumezko aktore berri onenaren atalean. Lara Izagirrek zuzendutako *Nora* film luzean ere agertu zen.

Telebistan, TVEko *Víctor Ros*, *Cuéntame cómo pasó* eta *Hospital Valle Norte* eta Antena 3 kateko *45 revoluciones* telesailetan lan egin du. 2021aren hasieran, Netflixeko *Bienvenidos a Eden* telesail berrirako fitxatu zutela jakinarazi zuten. Bertan, Ana Mena, Amaia Salamanca, Berta Vázquez edo Belindarekin partekatzen du pantaila. Urte horretan bertan, Atresplayer Premiumen *La edad de la ira* telesailean aritzeko fitxatu zuten, non Sandraren papera egiten duen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak 
*Vitoria, 3 de marzo* filmagatik Italian sari bat lortu zuen.

Gainera honako hauek:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabira (Durango)

thumb|San Pedro eliza.
**Tabira** Durango herriko jatorrizko auzoa zen. Edo horrela uste dute durangarrek. Dirudienez, XII. mendearen erdialdean Villanueva de Durango izenarekin Nafarroako erregeek hiribildua fundatu zuten, Tabira herriaren gainean, alegia. Joseba Sarrionandiaren eta bertako beste idazleen testuetan sarritan agertzen da toponimo hau. Gune historiko horren aztarna San Pedro eliza azpian egon daiteke, aurreko tenpluaren aztarnategian. Durango aldean ezinbesteko erreferentzia da.

## Ikus, gainera 
* Tabirako San Pedro eliza

## Kanpo estekak 
* Tabirako argazkiak.
Rachael Ray

**Rachael** **Domenica** **Ray** (Glens Falls, New York, AEB, 1968ko abuztuaren 25a) Estatu Batuetako telebista aurkezlea, negozio emakumea, sukaldari ezaguna eta idazlea da. Bere izena daraman telebista programa bat aurkezten du eta janariaren inguruko hiru serie egin ditu: *30 Minute Meals,* ''Rachael Ray's Tasty Travels,* eta *$40 a Day*.

## Lan ibilbidea 
*The Rachael Ray Show* eta beste hiru programa aurkezten ditu *Food* Network-en: 30 Minute Meals, $*40 a Day* eta *Rachel Ray's Tasty Travels*. Sukaldaritzari buruzko liburu ugari ere idatzi ditu (horietako bat *30 Minute Meals* saioan oinarritua). 2006an *Every Day with Rachael Ray* izeneko aldizkari propioa kaleratu zuen. 2022ko abuztuan, Selena Gomez aktore eta abeslariak HBO Max katerako aurkeztutako Selena + Chef sukaldaritza-saioan parte hartu zuen izar gonbidatu gisa.

## Lanak 
### Sukaldaritza liburuak 
* *30 Minute Meals* (1999)
* *Rachael Ray's Open House Cookbook* (2000)
* *Comfort Foods* (2001)
* *Veggie Meals* (2001)
* *30-Minute Meals 2* (2003)
* *Get Togethers: Rachael Ray 30 Minute Meals* (2003)
* *Cooking Rocks!: Rachael Ray 30-Minute Meals for Kids* (2004)
* *$40 a Day: Best Eats in Town* (2004)
* *Rachael Ray's 30-Minute Meals: Cooking 'Round the Clock* (2004)
* *Rachael Ray's 30-Minute Meals for Kids: Cooking Rocks!* (2004)
* *Rachael Ray's 30-Minute Get Real Meals: Eat Healthy Without Going to Extremes* (2005)
* *Rachael Ray 365: No Repeats: A Year of Deliciously Different Dinners* (2005)
* *Rachael Ray 2, 4, 6, 8: Great Meals for Couples or Crowds* (2006)
* *Rachael Ray's Express Lane Meals* (2006)
* *Rachael Ray's Classic 30-Minute Meals: The All-Occasion Cookbook* (2006)
* *Rachael Ray: Just in Time* (2007)
* *Yum-O! The Family Cookbook* (2008)
* *Rachael Ray's Big Orange Book* (2008)
* *Rachael Ray's Book of 10: More Than 300 Recipes to Cook Every Day* (2009)
* *Rachael Ray's Look and Cook* (2010)
* *The Book of Burger* (2012)
* *My Year in Meals* (2012)
* *Week in a Day* (2013)
* *Guy Food: Rachael Ray's Top 30 30-Minute Meals* (2014)
* *Kid Food: Rachael Ray's Top 30 30-Minute Meals* (2014)
* *Comfort Food: Rachael Ray's Top 30 30-Minute Meals* (2014)
* *Everyone is Italian on Sunday'' (2015)

## Erreferentziak
Rongo

Māori mitologian, **Rongo** jainko garrantzitsu bat da, landutako janariaren jainkoa, eta batez ere kūmararena, ezinbesteko elikagaia baitzaie. Māoriek garai tradizionaletan ekoizten zituzten beste elikagaiak taro, ñame, cordyline eta kalabazak ziren. Jatorri tropikalagatik, elikagai horiek ekoiztea oso zaila zen Zeelanda Berriko iparraldean izan ezik. Horregatik Rongoren garrantzia.

## Jatorria 
Rongok, Tū, Tāne, Tangaroa eta Haumia-tiketike anai-arrebekin batera, Rangi eta Papa arbaso nagusiak banandu zituen, munduan argiari oztopo egin ez ziezaioten, eta lurrazalean eguna egin zedin. Beste anaia batek, Tāwhirimātea ekaitzaren jainkoak, ez zuen plana onartu eta bere anaiak era bortitz batean erasotu zituen. Rongok eta Haumiak, basa-janariaren jainkoak, Papa ama lurraren gorputzean hartu zuten aterpe, ekaitza amaitu arte (Gris 1956:7, Tregear 1891:424,Orbell 1998:121).

## Kanpo estekak
Arkuteria itsu

[thumb|[Corullóngo San Migel elizaren arkuteria itsua.]]
**Arkuteria itsua** arkitekturan apaingarri gisa jartzen diren arku sail bat da. Horman batean jarrita, ez dute beste aldea ikusteko hutsunerik uzten.

## Ezaugarriak 
Arkuteria itsua Erdi Haroan oso erabilia izan zen, batez ere erromanikoaren arktitektura. Adibide asko aipatu daiteke:
* Pisako katedrala
* Pisako dorrea
* San Joan bataiotegia
* Sevillako Torre del Oro

Oso erabilia izan zen era bai Europako faxismoaren arkitekturan, XX. mendean; modu batez Antzinako Erromako konposizioetan oinarritzen ziren baina eraikuntza zorrotzagoak eginez.

## Ikus, gainera 
* Arku

## Kanpo estekak
Kuia

thumb|Kuia haziak (helduak)
**Kuia** edo **kalabaza** *Cucurbita* generoko zenbait landareren, eta batez ere *Cucurbita pepo* espeziearen, fruitua da. Borobila izan ohi da, azal kizkurtua duena eta horitik laranjaraino doan kolorea izan dezakeena. Kuiatxoa antzekoa da, baina forma luzeagoa da eta beste aldaera batetik sortzen da. *Cucurbita maxima* espezieko kuiek, berriz, nahiz eta kuia deitu, tamaina askoz handiago izan ohi dute.

Zenbait kasutan, beste *Cucurbita* espezie batzuetako fruituei ere kuia deritze. Hori gertatzen da *Cucurbita argyrosperma* eta *Cucurbita moschata* espezietako zenbait aldaerekin.

Jatorriz Ipar Amerikakoa da, baina gaur egun mundu osoan landatzen da erabilera komertzialerako, eta janaritarako zein aisialdirako merkaturatzen da.

## Historia 
[thumb|Kuia [lorea.]]
Kuiak Ipar Amerikakoak dira jatorriz. Ebidentziarik zaharrenak K.a. 7000 eta 5500 urteen artean Mexikon aurkitutako haziak dira.

## Deskribapena 
*Cucurbita pepo* espeziaren kuia tradizionalek 3 eta 8 kilogramo artean dituzte, baina badaude 35 kilo gainetik egon daitezkeenak ere, batez ere *Cucurbita maxima* espeziekoak.

thumb|Kuiaren lore arra (goian) eta emea (behean).
Kuiaren kolorea pigmentu karotenoideetatik dator. Beta-kriptoxantina, alfa karotenoa eta beta karotenoa daukate. Konposatu horiek A probitaminak dira, geroago gorputzean A bitamina bihurtzen direnak.

## Laborantza 
Kuiak mundu osoan barrena lantzen dira, bai gizakiek jateko, bai abereen bazkarako, bai apaingarri gisa erabiltzeko. Kuia gehien ekoizten duten herrialdeak Amerikako Estatu Batuak, Kanada, Mexiko, India eta Txina dira. Halloween egunean egiten den Jack-o'-lantern tradizionala Connecticut Field aldaerarekin egiten da.

## Nutrizio balioa 
100 gramoko anoa batean, kuia gordinak 26 kilokaloria ditu eta A bitaminaren iturri ona da (eguneko beharren %&nbsp;53). C bitamina kantitate moderatuan du (eguneko beharren %&nbsp;11), baina ez du beste mantenugai esanguratsurik. Kuiaren %&nbsp;6,5 ura da, %&nbsp;92 karbohidratoak, %&nbsp;0,1 gantzak eta %&nbsp;1 proteinak.

## Ekoizpena 
Txina eta India dira gaur egun kuia ekoizle nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak