open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ibarrun

**Ibarrun** Senpereko auzoa da.

## Jakingarriak 
Jentilizioa *ibarrundar* da. Berau izan zen Senpere herriko lehen auzoa, *Ibarren* izenarekin. Bertako ur-errota 1652an eraiki zen, auzolanean. Atarian honako inskripzioa aurki daiteke: *Hau da errota senpereco herriac eraguinaracia. 1652*

Auzoko zenbait etxe zahar:

Irudi:Saint_Pée_sur_Nivelle_Ibarron.jpg
Irudi:Saint Pée sur Nivelle Ibarron Ferme.jpg

## Ospakizunak 
Ibarrungo festei "Mikeliak" izena ematen zaie, irailean -San Migelen- ospatzen direlako.

## Auzokide ospetsuak 
* Jan Piarre Soudre, *Larreko* (1924 -), bertsolaria.
* Teodoro Hernandorena (1898 - 1994) zenbait urtez auzoan bizi izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Ibarrunen* Jan Piarre Soudre *Larrekoren* bertsoa Armiarma.comen.
Galarrixa

**Galarrixa** Zaraia mendilerroko mendi bat da. Urkulu urtegiaren iparraldean dago, oso toki bakartian, mendilerroko beste mendi guztietatik erabat bananduta. 547 metroko garaierarekin, mendilerroko bigarren mendirik txikiena da.

## Irispideak 
Larrinoko eliza ondoan, errepidetik jarraitu behar da, Larrinoberrirantz pixkat jeitsi arte. Arantzazura doan bidea alde batera utzi eta ezkerretik jarraitu behar da, ezkerrean etxe batzuk utziz. Ondoren, pinudi batetatik igoz, Irubieragaina mendatera iristen da. Gero, eskuinetara hartu eta, handik gutxira, lehen tontor batera iristen da, 525 metroko garaieran kokatua. Pixkat jeitsi ondoren, Galarrixarantz jarraitzen da. Bere tontorra, pinuz josita dago eta pinuen artean doan bide batek, tontorra bera igarotzen du.

## Inguruko tokiak 
* Urkuluko uharka
* Larrino

## Kanpo estekak
Herburua

**Herburua** Senpereko auzoa da.

Sara eta Ainhoa zein Dantxariarako bidegurutzean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helbarrun (Senpere)

**Helbarrun** Senpereko auzoa da.

Azkainerekiko mugatik hurbil dago, RD-918 errepidearen ertzean.

## Jakingarriak 
''L'Auberge Basque'' sona handiko jatetxea auzo honetan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gotham City

**Gotham City** Batman superheroiaren abentura gehienak gertatzen diren hiria da. Lehenengo aldiz, 1941. urteko otsailean agertu zen superheroi horren istorioetan, Detective Comicsen 48. alean. Haren aurretik, Batmanen abenturak New Yorken edo zehaztu gabeko hiriren baten gertatzen ziren.

## Oinarria 
Gotham City Pittsburgh edo New Yorken oinarrituta asmatu zen, baina ezaugarri askoz ilunago eta areagotuekin.

## Izena 
Gotham izena (*God damn* —madarikatua— ingelesetik datorrena) New Yorken antzinako ezizen bat da.

## 1970eko hamarkada 
Hamarkada horretatik aurrera, hiriak are itxura ilunagoa izan zuen, aurreko bi hamarkadetan ez bezala. Horrela, Batmanen istorioak hantxe islatzen zituen.

## Etorkizuneko Batman 
Izenburu hori duen marrazki bizidunetako telesailean, Gotham hiriak itxura askoz etorkizunekoagoa du.

## Gothamen txikizioa 
Troika, Aftershock, Destroyer eta, batez ere, Inoren Lurraldea sagetan, hiriak hainbat hondamendi jasan behar izan zituen eta Batman eta haren aliatuek ahitzeraino ahalegindu behar izan ziren hiria berreraikitzeko.

## Bertan bizi diren beste pertsonaia batzuk 
DC Comics komiki argitaletxearen beste pertsonaia baten egoitza ere bada Gotham Hiria: Jack Kirbyk 1972. urtean asmaturiko Etrigan deabruarena, hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Estado de excepción

***Estado de excepción*** 1976 urtean eginiko film laburra zen. Iñaki Nuñezek egin zuen film hau Araba Films produkzio-etxeari esker.

## Sinopsia 
Filmak Guda Zibilak markatutako familiaren historia azaltzen du, aita Gernikako bonbardaketan eta semea polizia frankistak hilak dituela.

## Arazoak 
Pelikulak 1977ko Oberhausengo Zinemaldiaren sariak lortu arren, arazo asko sortu zituen bai Iñaki Nuñez zuzendariari bai bere taldeari. Hauek atxilotuak ziren 1976ko urrian eta pelikula bera bahituta zen 1978an.

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazteluko Haitza

**Gazteluko Haitza** Zaraia mendilerroan dagoen mendi bat da. Aumategigaña eta Andarto artean dago, bietatik antzerako tartean. 1.027 metroko garaiera du, eta, Zaraiako mendilerroko mila metrotik gorako mendien artean, bigarren txikiena da, Pagobedeinkatuta mendiaren ondoren. Mendi hau, Alabita eta Deguria artean dago, bi haranen erdi-erdian.

## Irispideak 
Mendi honen iparraldean, Ezateko lepoa dago, mendi hau Andartogandik banatzen duen lepoa. Toki honetatik zuzenean igo daiteke mendi honen tontorrera. Ezateko lepora iristeko, lehenik Deguria haran ingurura heldu behar da, edo Alabitara. Urkulutik, Bolibartik edo Mendiolatik lor daiteke hori. Eta hortik, iparraldera, Alabitatik abiatuz gero edo hegoaldera, Deguriatik abiatuz gero, jo behar da.

Beste bide bat, askoz izugarriagoa, eta eskalatzaile trebeentzat, mendi honen mendebaldetik doan bidea da.

## Berezitasunak 
Ezateko lepoan, hil harri bat dago. Mendiaren tontorrean, berriz, prisma laukiluze erako harri bat dago. Harri honen aldeetako bat, erabat laua da. Besteak berriz, erliebe altuan gurutze bat darama

## Kanpo estekak 
* "Mendikat" webgunean.
Iñaki Núñez

**José Ignacio "Iñaki" Núñez Rosados** (Gasteiz, Araba, 1953ko uztailaren 31) zinema zuzendaria, gidoigilea eta ekoizlea da, ardogile bilakatu zena.

## Biografia 
Arkitektura ikasten hasi zen, baina azkenean Zinematografia Eskola Ofizialean sartzea erabaki zuen. 1975ean Euskal Herrira itzuli zen, ikastoletan haurrentzako zinema egiten hasteko, eta 1976an Araba Films ekoiztetxea sortu zuen. Ekoiztetxe honekin 1976an bere lehen film laburra filmatu zuen, *Estado de excepción*. Filmatzen ari ziren bitartean, bera eta lantaldearen zati bat atxilotu eta espetxeratu egin zituzten, filmaketa atxilotu eta produktorea zigilatu egin zuten, eta estreinaldiaren ondoren epaitu egin zuten, poliziari irain egiteagatik eta terrorismoaren apologia egiteagatik. 1978an bere film luze bakarra zuzendu zuen, *Toque de queda*.

Ondoren, Bilboko Mikeldi Zinemaren jabe gisa zinema-banaketan eta -erakustaldian aritu da, 2006an sektorearen krisiaren ondorioz itxi zena.

## Filmak 
### Ekoizle lanetan 
* *Locos por el sexo* (2006)
* *Poniente* (2002)
* *Maruja hiltzaileak* (2001)
* *The Old Man Who Read Love Stories* (2001)
* *Sabotage!* (2000)
* *The Ninth Gate* (1999)

### Zuzendari lanetan 
* *Bakarrik* (1983)
* *Ignacio Zurikalday* (1979)
* *Saski naski* (1979)
* *El sol sí, gracias* (1979)
* *Sueño y mentira de Franco* (1979)
* *Herrialde berdea* (1978)
* *Toque de queda* (1978)
* *La última tierra* (1977)
* *Boltxebikeak irriparrez* (1977)
* *Estado de excepción* (1976)
* *Vera, un ensayo de arquitectura popular* (1976)

### Gidoigile lanetan 
* *Bakarrik* (1983)
* *Ignacio Zurikalday* (1979)
* *Saski naski* (1979)
* *El sol sí, gracias* (1979)
* *Sueño y mentira de Franco* (1979)
* *Herrialde berdea* (1978)
* *Toque de queda* (1978)
* *La última tierra* (1977)
* *Boltxebikeak irriparrez* (1977)
* *Estado de excepcion* (1976)
* *Vera, un ensayo de arquitectura popular* (1976)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arraitz (Ultzama)

**Arraitz** Ultzamako (Nafarroa) Arraitz-Orkin kontzejuko bi herrietako bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, Arraitzek 144 biztanle zituen.

## Demografia eta biztanleria 
## Abauntzeko haitzuloa 
Herri honetan Abauntz izeneko kobazuloa dago kokatua. Bertan, hainbat indusketa arkeologiko burutu ditu Zaragozako unibertsitateko irakaslea den Pilar Utrillak. Haietan, 1993an eta 1994an, grabaketak zituzten hainbat harri topatu zituzten. Erradiokarbonoz datatu eta kalibratu ondoan ondorioztatu zuten markek 13.660 urte zituztela.

Marka horiek mapa bat osa zezaketen (Europako zaharrena izanen litzatekeena, hortaz), aurrean dagoen San Gregorio mendiarena hain zuzen. Izan ere, ibaia, ibaiadarrak, lautada eta abar izan daitezkeen irudiak agertzen baitira. Hala argitaratu zuen Utrillak behintzat *Journal of Human Evolution* aldizkarian.

## Ikus, gainera 
* Arraitz (mendia)
* Araitz
* Abauntzeko mapa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orkin

**Orkin** Ultzamako Arraitz-Orkin kontzejuko bi herrietako bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 43 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Orkingo haritza

## Kanpo estekak
Jorge Agirre

**Jorge Agirre** (Zegama, Gipuzkoa, 1885eko apirilaren 23a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1947ko ekainaren 21a) euskal idazlea zen. *Gure Mutilak* aldizkariko sortzaile eta kolaboratzaile izateaz gain, hurrengo komunikabideetan hainbat artikulu idatzi zituen: ''Jesus'sen Biotzaren Deya*, Donostiako *Argia* astekaria, *Yakintza* eta *El Mensajero del Corazon de Jesus de Bilbao* argitalpeneko euskarazko bertsioan. 1934an 544 orrialdeko *Luistarren Eliz-liburua* idatzi zuen. Latinoamerikan *Militantes* aldizkaria sortu zuen.

## Lanak 
* *Luistarren Eliz-liburua'' (1934)
Amotze

**Amotze** Senpereko auzoa da.

Auzotarren jentilizioa "amoztar" da.

## Historia 
1813ko azaroaren 10ean, Espainiako Independentzia Gerra garaian, Wellingtongo markesak zuzendutako Erresuma Batuko hirugarren dibisioak bertako zubia konkistatu zuenean Soult mariskalak zuzendutako napoleondar armada bitan zatitu eta Ugaranako gudua irabazi zuen.

Nortasun handikoa, aspalditik auzoko kaperaren inguruan herrigune txikia egon da; XX. mendearen hasieran kaperaren atzean trinketa zuen ostatua eta eskola publikoa zeuden.

## Elkarteak 
Iparraldeko Bertsolarien Lagunak elkarteak auzoko Larraldea kultura etxean du egoitza.

## Ospakizunak 
Amotzeko festak uztailaren hasieran ospatzen dira.

## Auzokide ospetsuak 
* Joanes Etxeto (1801-1887), Itsasun jaio eta auzo honetan bizi izan zen.
* Ganix Haltzueta (1875-1950), bertsolaria. Donamartia etxean bizi izan zen.
* Matxin Irabola (1879-1935) ezkondu eta gero auzoko Soropila etxean bizi izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hunspell

**Hunspell** ortografia egiaztatzailea eta morfologia aztertzailea da, egitura morfologiko aberatsak eta karaktere sorta konplexuak erabiltzen dituzten hizkuntzentzako bereziki garatutakoa. Hasiera batean hungarierarentzako garatu zen software hau. Software librea da, GPL / LGPL / MPL lizentzia hirukoitzarekin argitaratzen delarik.

Hunspell MySpell softwarean oinarrituta dago, eta azken honek erabiltzen dituen hiztegiekin bateragarria da. MySpellek 8 biteko ASCII karaktere sortak erabiltzen ditu, eta Hunspell, ordea, UTF-8 Unicode bezala kodetutako hiztegiak erabiltzeko gai da.

Hurrengo software paketeek Hunspell darabilte:

* OpenOffice.org, bulegotika-suite plataforma-anitza (2006ko martxoaren 8ko 2.0.2 bertsiotik aurrera).
* Mozillaren Thunderbird / Firefox (3. bertsiotik aurrera) eta SeaMonkey (2. bertsiotik aurrera).
* WinShell, Windowserako TeX / LaTeX garapen tresna.
* Yudit, X Windows Sistemarako Unicode testu editorea.

## Ikus, gainera 
* Xuxen
* GNU Aspell
* Ispell
* MySpell
* Pspell
* Enchant

## Kanpo estekak 
*  Hunspellen webgunea
*  Hunspellekin erabiltzeko hiztegiak
Arraitz

**Arraitz** hitzak adiera batzuk ditu.

* Arraitz (tresna), segak zorrozteko harria.

## Toponimia 
* Arraitz (352 m), Bilbo ondoko mendia.
** Arraiz, Bilboko Errekaldeberri auzoko desagertutako zinema. Izena menditik hartu zuen.
* Arraitz, Ultzamako herria.
** Arraitz-Orkin, aipatu herria dagoen kontzejua.

## Deitura 
### Venezuelarrak 
* Antonio Arraiz (1903 - 1962), idazlea.
* Elisa Arráiz Lucca (1947 -), idazlea.
* Rafael Arráiz Lucca (1959 -), idazle eta historialaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arraitza
Xerrenda

**Xerrenda** Senpereko auzoa da, Amotzen ekialdean kokaturik dagoena.

Auzotarren gentilizioa "xerrendar" da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amotze
* Senpere

## Kanpo estekak
Lobby

***Lobby*** hitza ingelesetik dator ("etxeko sarrera" edo "itxarongela" esan nahi du), benetako esanahia presio taldea edo interesak defenditzen dituen talde bati aplikatzen bazaio ere. Politika munduan edota erabaki ekonomikoak hartzen diren guneetan antolatzen dira *lobby* edo presio talde horiek, enpresa, familia edo eskualde bati ondo etorriko zaizkion legeak edo arauak hartu ditzaten agintariek.

## Ikus gainera 
* Think tank

## Kanpo estekak
Elosu (argipena)

**Elosu** hainbat tokiren izena da:
* Elosu, Arabako Legutio udalerriko herria.
* Elosua, Gipuzkoako Bergara udalerriko auzoa.
* Elosu, Bizkaiko Ugao udalerriko auzoa.
Gorordo (mendia)

**Gorordo mendia** Zaraia mendilerroko mendietako bat da. Urkuluko urtegiaren iparrekialdean dago, Orkatzategi menditik iparraldera. Honengandik, Urrexola Garai oñatiar auzoak banatzen du. 692 metroko garaiera du, eta Galarrixa eta inguruko beste mendi batzuk bezala, tontor belartsukoa da.

## Irispideak 
Urrexola Garai oñatiar auzotik irtenda, iparralderantz dagoen lehen tontorra, Gorordo Txiki da, 656 metrokoa. Honen tontorrera igo ondoren, 45 metroko altuera jeitsi behar da, hemendik, zuzen-zuzenean, Gorordo mendiaren tontorrerantz abiatuz. Tontorra belartsua eta zuhaitzez josia du, eta honek, bertara doanari, Urkulu urtegiaren bista galarazten dio.

## Kanpo estekak
Metropolis (Superman)

**Metropolis** fikziozko hiri bat da. Superman bizi den lekua da DC Comics komiki argitaletxearen komikietan. Metropolisen lehen agerpena, Action Comicsen 16. alean izan zen, 1939. urtean.

## Jatorria 
Joe Shusterrek, Supermanen bi sortzaileetako batek, Metropolis sortzeko, Toronto, bere jaiolekua eta Cleveland nahastu zituen. Azken hiri hontan, beranduago, bizitzen jarriko zen, eta Jerry Siegel, Supermanen beste sortzailea ezagutuko zuen. Honen ondoren, baina, New Yorken analogia bihurtuko zen.

## Benetako Metropolis 
Amerikako Estatu Batuetan, hainbat herri eta hiri daude izen hau dutena, baina, bere burua, "Supermanen bizilekua" bezala hartzen duena, Illinoiseko estatuan dago, eta euren herriko heroia, ahal duten moduan ospatzen dute. Modu horietako bat, Supermanen estatua erraldoi bat, superheroi honen museo bat, Supermani buruzko urteroko jaialdi bat eta herriko egunkarian datza, Metropolis Planet izenekoa, fikziozko Metropoliseko Daily Planet egunkarian oinarritua.

## Kokapena 
DCren beste hainbat fikziozko hiriena bezalaxe, Metropolisen kokapena ere aldatzen joan da urteen poderioz. Ohi, ordea, Amerikako Estatu Batuetako ekialdeko kostaldeko hiri handi bat bezala azaldu izan da.

Metropolis, New York egunez eta Gotham City, Batman bizi den hiria, New York gauez dela esan izan da. Alderaketa hau egin izana, Frank Millerri eman izan zaio.

Krisia Amaigabeko Lurretan izeneko istorioaren aurretik gertatu izan ziren istorioetan, Smallville, autoa gidatzen joateko moduko distantzian agertzen da, baina kokapen zehatzik gabe. 1986. urtetik aurrera, bere kokapena Kansasen aipatu izan da.

Smallville telesailean, Metropolis Kansasen edo inguruko estaturen batean dagoela dirudi. Elkarrizketa batean, Smallville telesailaren sortzaileek, Metropolis Smallvilletik 160 kilometrora dagoela esan zuten. Atal batean, gutun bat "Metropolis KA" helbidearekin agertzen da, hiria Kansasen dagoela idorokiz, baina Kansas estatuaren posta laburdura KS da, eta ez KA.

## Kanpo estekak
Bakerako Unibertsitatea

**Bakerako Unibertsitatea** Nazio Batuen erakunde akademikoa da. 1980an sortu zuen Nazio Batuen Asanblada Orokorrak, eta egoitza nagusia Ciudad Colonen du (Costa Rica).

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Metropolis

**Metropolis** izenarekin honako kontzeptu hauek izendatzen dira:
* **Metropoli**, hiri batek eta bere inguruek osatzen duten gunea.
* ***Metropoli***, ETB 1eko telesaila.
* ***Metropolis***, Fritz Lang zuzendariak eginiko filmea, UNESCOren arabera Gizateriaren Ondarea.
* ***Metropolis***, Osamu Tezukak eginiko anime filma, Katsuhiro Otomoren zuzendaritzapean.
* **Metropolis**, Superman heroia komikietan bizi den balizko hiria.
* **Metropolis**, gaur egun VTR Globalcom S.A. izenarekin ezagutzen den Txileko kable bidezko telebista enpresa.
* **Metropolis**, Bogotako auzoa eta merkatari gunea.
El Gastor

**El Gastor** Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 520 m-ko altueran eta Cadiztik 131 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 1.901 biztanle zituen 28 km²-tan banaturik.

## Ikus, gainera 
* Cádizko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*   El Gastorko udalaren webgunea
Axut

***Axut*** 1977 urtean eginiko film esperimentala zen. Jose Maria Zabalak egin zuen film hau. Axut 1976ko Veneziako Biurtekoan estreinatu zen, eta bere egilearen 35 mm-ko film luze bakarra da. 
Obra irekia, surrealista eta sinbolikoa da, eta elkarrizketarik eza soinu-bandaren aberastasunak ordezkatzen du, azken buruan, egilea Mikel Laboaren kolaboratzailea izan zen.

Zabalaren hitzetan, argumenturik topikoena, adulterioarena, metafora gisa erabiltzea zen oinarrizko ideia. Adulterioa bera maitasunaren metafora egokia da, Eros jainkoarena, zeharka izaerazko gutuna ematen baitio, hain otzandu eta gehiegikeriaz erabili ondoren kontzeptu huts bihurtu den egoera batean edo, are okerrago, bere zentzua bere ezeztapen bihurtu den egoera batean.

## Aktoreak 
* Koldo Garate
* León Poplawsky
* Pedro Campillo
* Maria Ziegier
* Elena Irureta
* Maite Dorronsoro
* Amaia Zabala
* Carlos Zabala
* Iñigo Atolagirre
* José Luis Zumeta
* Miguel Ángel Oscoz
* Fernando Díaz Peral

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren hasiera Youtuben.
* Filmaren beste zatia Youtuben.
* Filmaren beste zatia Youtuben.
* Filmaren bukaera Youtuben.
* :Filmaren inguruko informazioak eta Jose Mari Zabalarekin elkarrizketa Alberte Pagánen eskutik.
Jose Maria Zabala

**Jose Maria Zabala** (Irun, 1949) euskal zinema zuzendari, musikari eta argazkigilea da.
Mikel Laboarekin sarritan gitarra jo zuen, elkarreko ikuskizunak antolatuz.

## Filmagintza 
Hemen garrantzitsuenak jasotzen dira:
* *Axut* (1976) (35 mm)
* *Message to Margarita* (1977) (35 mm)
* *El crimen de Hernani* (1983, 18’) (1983ko Donostiako bideo zinemaldian euskal bideo onenari saria)
* *Happengmatik Inneroid* (1985, 7’)
* *Oroituz Hiperklipa* (1985, 3’)
* *Así se lo monta Freddy* (1985, 18’)
* *De erotica mentalorum: KasetoFakto* (1985, 6’)
* *De erotica mentalorum: RadioFakto* (1985, 6’)
* *Una temporada en el infierno (Arthur Rimbaud)*  (1985, 6’)
* *La condesa de los arrabales* (1986, 14’)
* *Tupako Tanz* (1986, 6’)
* *Sauber Tanz* (1986)
* *Kohl Tanz* (1986)
* *Mujer embarazada domingo de agosto* (1986)
* *Dream* (1986)
* *Manchas* (1986)
* *Zigorra zintetikoa* (1986)
* *6-Depremonición Canícula* (1986)
* *Depremonición Canícula* (1986)
* *Videographos* (1986, 12’)
* *Eros vobiscum* (1987, 12’)
* *Pop-Star* (1987, 12’, muda)
* *Maritxu Kajoi* (1987, 12’)
* *1987* (1987, 12’)
* *Cuba Corazón* (2001, 71’)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jose Maria Zabalza

## Kanpo estekak 
* :Jose Mari Zabalarekin elkarrizketa Alberte Pagánen eskutik.
Nortasuna (filma)

***Nortasuna*** 1976 urtean eginiko film dokumentala da. Pedro de la Sotak egin zuen film hau Remigio Mendiburu eskultoreari buruz.

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak 
* Euskadiko Filmategia
El proceso de Burgos

***El proceso de Burgos*** 1979 urtean eginiko film dokumentala da, izen bereko gertaera historikoan oinarritutakoa. Imanol Uribek egin zuen film hau. 

1979ko Donostiako Zinemaldiaren *"Perla del Cantábrico"* saria lortu zuena (gaztelaniaz egindako film onenaren saria 1979ko edizio hartan). Zinemaldiko emanaldia ez zen erraza izan, Imanol Uribek urte batzuen buruan gogoratu zuen bezala: dirua eskaini zioten dokumentala lehiatik ateratzeko; proiekziorako kopiak furgoneta inkognito batetik ia klandestinoki sartu zituzten aretoetara, baina azkenean emandakoan ez zen kontrako erreakzio berezirik izan.

## Edukia 
Pelikula honek elkarrizketak eta testigantzak biltzen ditu Burgosko epaiketarekin lotutako jendearekin. Gogora ekartzen duenez, ETAk Melitón Manzanas 1968an erail ondoren prozesu judiziala etorri zen 1970eko abenduaren 3an, oihartzun handia izan zuena munduan eta bide horretatik Frankismoaren hasierako asmoak aldarazi zituena. Gipuzkoan ezarri zen salbuespen egoera eta izandako ehundaka atxiloketak ere aipatzen dira dokumentalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro de la Sota

**Pedro de la Sota Zorrakin** (Buenos Aires, Argentina, 1949ko apirilaren 24a -) euskal zinema zuzendari eta gidoigilea da.

## Bizitza eta ibilbide artistikoa 
Francoren garaipenaren ondoren erbesteratutako familia abertzalean sortu zen. Gaztetan etorri zen Europara eta zinemagintza landu zuen Parisen. Zinemako hasierako lanak, dokumentalak, Frantzian egin zituen. Euskal Herrian egin zuen lehen dokumentala *Nortasuna* (1976) izan zen, Remigio Mendiburu eskultorearen ingurukoa. 1980an egin zuen lehen film luzea, *Sabino Arana*, baina oso kritika txarrak izan zituen. Ondoren *Ikuska* sailean parte hartu zuen 17.a, *Matxitxako itxasguda* (1983) eta 19.a, *Euskara* (1984) egin zituen. 1989an egin zuen bere lan nagusia, *Viento de cólera* film luzea, Juan Echanove eta Aitana Sánchez-Gijón protagonista gisa.

## Filmografia 
* *Le diner des tétes* (1972)
* *Le vent des urnes* (1973)
* *Nortasuna* (1976)
* *Sabino Arana* (1980)
* *Txillida. Barne ikuspegia* (1983)
* *Ikuska 17* (1983)
* *Ikuska 19* (1984)
* *Viento de cólera* (1988)

## Erreferentziak
Marián (filma)

***Marián*** 1977 urtean eginiko filma da. Luis Martínez Cortések egin zuen film hau Nafarroako Pirinioetan kokatuta.

## Pertsonaiak 
## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak
Javier Balza

**Javier Balza Aguilera** (Bilbo, 1957ko irailaren 22a - ) euskal herritar politikaria da. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatua da. EAJko militantea da eta Eusko Jaurlaritzan karguak izan ditu. 1981tik aurrera Eusko Jaurlaritzaren abokatua izan zen, batez ere Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren aurrean. Hortik aurrera Garapen Legegileko Zuzendari izan zen 1987tik aurrera, 1988an Erregimen Juridikoaren Zuzendaria izan zen eta 1991an Garapen Autonomiko eta Erregimen Juridikoarako Kontseilariordea izan zen. 1995an ardura berdinarekin Idazkari Orokorra izan zen. 1999tik 2009ra bitartean Herrizaingo Sailburua izan zen.

Ezkonduta dago eta bi seme ditu.
Alkerdi

**Alkerdi** Urdazubiko auzoa da. Bertan daude Alkerdi eta Berroberriko haitzuloak, Goi Paleolitoko aztarnategi garrantzitsuak. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 74 biztanle ditu.

## Ondarea 
* Doneztebe baseliza: XV. mendean eraikia.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Dantxarinea

**Dantxarinea** Urdazubiko auzoa da. Mugaz bestaldean Ainhoako Dantxaria auzoa dago.

## Izena 
Joanes de Quirno XVIII. mendeko euskal baleazale eta dantzariari zor zaio, bere emaztea zen Joana Dunaterekin batera, egun mugaren bi aldetan aurkitzen diren Dantxaria (Lapurdi) eta Dantxarinea (Nafarroa), Ainhoa eta Urdazubiko, hurrenez hurreneko, auzoen izena.
thumb
Joanesek bale arpoilari gisa diru puska bat bildu zuen eta 1733an eta bere emazte Joana Dunaterekin lur batzuk erosi zituzten Ainhoan, Lapurdi eta Nafarroaren arteko muga-mugan. Hiru etxe eraiki zituzten bertan eta Dantcharinea izena eman zieten.

Hiru etxe horien inguruan beste batzuk eraiki ziren gerora, gaur egun Lapurdiko Dantxaria eta Nafarroan kokatzen den Dantxarinea gunea osatuz.

## Inguru naturala 
Dantxarinea Urdazubiko auzo bat da, Alkerdi, Landibar, Larrainta, Leorlas, Telleria, Iribere eta Koilar auzoguneekin batera.

Auzo horretan, Lapitxuri eta Ugarana ibaiek bat egiten dute.

## Ekonomia 
Auzoko jarduera ekonomiko nagusia merkataritza da. Garai batean, mugalarien eta benten lurraldea izan zena, gaur egun merkataritzan jarduten duten saltzaile, dendari eta ostalarien kokalekua da, auzoa dendaz, ostatuz eta merkataritza-gunez beterik dagoelako. XX. mendean Hego Euskal Herriko jendea eskura ez zituen edota Hegoaldean ezohikoak ziren produktuak erostera hurbiltzen zen arren (elektrotresnak, kirol materiala, etab.), XXI. mendean erosketak egitera Ipar Euskal Herriko jendea bertaratzen da, nagusiki tabakoa, gasolina, diesela edota Iparraldean baino merkeago dauden produktuak.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urdazubi
* Ainhoa

## Kanpo estekak
Jose Luis Bilbao

**Jose Luis Bilbao Eguren** (Bilbo, Bizkaia, 1957ko urtarrilaren 24a) euskal herritar politikaria da, Bizkaiko Foru Aldundiako Ahaldun Nagusia 2003tik 2015era. Bilboko Matiko auzoan jaio zen familia jeltzale batean. EHUn lizentziatu zen Sarrikoko Ekonomia Zientzien Fakultatean. 1976an EAJra afiliatu zen eta EGIko antolakuntza arduraduna izan zen.

1983an Bizkaiko Batzar Nagusietako kide hautatu zuten. Bertan hainbat ardura ezberdin garatu ditu. Aurrekontu eta Finantzetako arduraduna izan zen, bai eta Presidentetzako ahalduna eta ahaldun nagusiaren idazkari orokorra ere. Nekazaritzako ahalduna eta Bizkaiko Garapen Konsortzioko presidentea izan da.

Josu Bergara ahaldun nagusia izan zen garaian (1999-2003) barne lanean egon zen EAJn. Iñigo Urkullurekin harreman onak zituen eta honek Luis Maria Retolazaren ardura hartu zuenean Bilbaok botere handia hartu zuen Bizkaian. Hautagai aurkeztu zuten Jose Angel Corres, Karmelo Sainz de la Maza edo Juan Luis Laskurain bezalako izenen gainetik.

2003ko maiatzaren 25ean bera buru zuen hautagaitzak gehiengo osoa lortu zuen hauteskundetan eta beraz Espainiako Trantsizioaz geroztiko Bizkaiko IV. Ahaldun Nagusia izan zen. 2007an berriro hautatu zuten, honakoan EAren laguntzarik gabe.

Ahaldun Nagusi kargua utzi eta gero Herri-Kontuen Euskal Epaitegiko presidentea izan zen 2021era arte.

Horretaz gain euskara eta gaztelania ondo menperatzen ditu, eta maila txikiagoan frantsesa. Athleticeko bazkidea da, Berango Futbol Klubekoa eta Euskadi Txirrindularitza Fundaziokoa. Ezkonduta dago, hiru seme ditu eta Getxon bizi da.

## Ikus, gainera 
* Euskal Autonomia Erkidegoko ahaldun nagusien zerrenda
* Bilbotar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak
Landibar

**Landibar** Urdazubiko auzoa da. Azken erroldaren arabera 97 biztanle ditu eta itsasoaren mailatik 134 metrora dago.

## Inguru naturala eta kokapena 
N-121B errepideak herritik gertu (mendebaldetik) igarotzen da.

## Historia 
Auzoari buruzko idatzizko lehen dokumentua XV. mendearen amaierakoa da. Bertan, Urdazubi eta Baztan udalerriek inguruetako mendien erabilerari buruz izandako eztabaida zehazten zen.

## Demografia 
1887an herriak 172 biztanle zituen eta XX. mendeak aurrera egin ahala gutxituz joan da biztanleria, 1981eko erroldaren arabera 103 pertsona baino ez ziren bizi herrian.

## Ikus, gainera 
* Urdazubi

## Kanpo estekak
Martin Berasategi

**Martin Berasategi Olazabal** (Donostia, Gipuzkoa, 1960ko apirilaren 27a) sukaldaria da, Euskal Herriko sukaldaritza modernoaren ordezkari nagusietako bat. Familiak jatetxe bat zuen Donostiako Parte Zaharrean, Bodegón Alejandro izenekoa, eta hantxe hasi zuen bere prestakuntza, amaren eta izebaren gidaritzapean, tarteka-marteka Frantzian egonaldiak eginez osatu zuena. Hogeita bat urtearekin hartu zuen bere gain jatetxearen ardura, eta bost urte geroago (1986) Michelin Gidaren izar bat lortu zuen.

Martin Berasategi taldeari izena ematen dio eta hainbat jatetxe dauzka. Horien artean ezagunena, *Martin Berasategi* izenekoa, Lasarten dago eta hiru izar ditu Michelin Gidan. 2008an munduko 29. jatetxe onena bozkatua izan zen. Taldearen beste jatetxeak dira Kursaal batzar jauregikoa Donostian eta Guggenheim museokoa Bilbon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*    Martin Berasategi jatetxea
Harri (argipena)

**Harri** izenak hainbat adiera ditu:
*harria, lurreko gai gotorra, artisautzan eta eraikuntzan erabilia
* geologian, harria edo arroka, mineral bat edo gehiagoz osatutako agregatu naturala da;
* haitza edo harkaitza, harrizko muino, mendi edo tontorra;
* Harri euskal izena:
** Harri Garmendia, igerilaria;
* harri-orri-ar, jokoa;
* Harri, Andoaingo pieza mekanizatuen enpresa.
*Harria edo kazkabarra
*Harria rock musika taldea
Pastixe

**Pastixe** estiloa literaturan eta beste arte batzuetan erabiltzen den teknika bat da: testuak, estiloak edo autoreak imitatzen dira, obra berean. Frantsesetik dator hitza (*pastiche*), hasieran italiera bazen ere (*pasticcio*), marrazkiei aplikatuta: jatorrizkoa bezain ondo eginda zeuden margoen kopiei esaten zitzaien pastitxe.

Literaturan XX. menden erabili zuen lehen aldiz Marcel Proust idazlea *Pastiches et melanges* liburuan, XIX. mendekoko autore batzuen estiloa imitatuz.

Zineman ere gero eta gehiago erabili ohi da, batipat, zinema posmodernoan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Gas Natural

**Gas Natural** moduan honako kontzeptuak adieraz daitezke:

* **Gas natural**: erregai gisa erabiltzen den hidrokarburoa.
* **Gas Natural**: Kataluniako energia enpresa.
Trebujena

**Trebujena** Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 69 m-ko altueran eta Cadiztik 57 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 6.906 biztanle zituen 69 km²-tan banaturik.

## Ikus, gainera 
* Cádizko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Trebujenako udalaren webgunea
Olvera

**Olvera** Cádizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 643 m-ko altueran eta Cádiztik 194 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 8.643 biztanle zituen 194 km²-tan banaturik.

## Ikus, gainera 
* Cádizko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*    Olverako udalaren webgunea
Liguriako itsasoa

**Liguriako itsasoa** (; ) Mediterraneoaren besoa da, Liguria eta Toscana eskualdeek (Italia) eta Korsika (Frantzia) eta Elba (Italia) uharteek mugatzen dutena. Genova kostaldeko hiririk garrantzitsuena da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Alpi Apuane from Ligurian Sea March 2013.JPG
Fitxategi:Finale Ligure tramonto.JPG
Fitxategi:Ligurian landscape (51051311998).jpg
Fitxategi:Striped dolphin in the Ligurian Sea.jpg
Fitxategi:Ziphius cavirostris in the Ligurian Sea.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gran Paradiso

**Gran Paradiso** Italiako mendia da, Alpeetako mendikatean eta Aostako Harana eta Piemonte eskualdeen artean kokatua, Frantziako mugatik hurbil.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italiako geografia

## Kanpo estekak 
* "Parco Nazionale Gran Paradiso"
Ni se lo llevó el viento, ni puñetera falta que hacía

***Ni se lo llevó el viento, ni puñetera falta que hacía*** 1981 urtean eginiko film komikoa da. Luis Martínez Cortések egin zuen film hau.

## Sinopsia 
Amadeo argazki-denda batean lan egiten duen gaztea da, agirientzako argazkiak egiten, ezkontzak... baina izar bilakatzeko ametsa du.

## Pertsonaiak 
* Sagri Azpilikueta
* Javier Baigorri
* Araceli Berzal
* María Jesús Cabañas
* Sagrario Domeño
* Vicente González
* Emilio Jauregi
* Víctor Negro
* Joaquín Roa
* Paloma Roselló
* Goyo González
* Angel Montón
* Luis Mendigutxia
* Alfonso Mas
* Teodoro González
* María Eugenia Berasaluze
* María Pilar Sánchez
* Serafín Urdiain
* Florencio Esparza
* Laura Briñol
* Enrique Estremad
* Carlos Arteaga
* Manolo Monje
* Ignacio Barceló
* Javier Balda
* Iñigo Astudillo
* Javier Goñi
* Gonzalo Sáez

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak 
* Artikulua imdb.com
Monte Viso

**Monte Viso** edo Monviso (*Vísol* okzitanieraz) Italiako mendia da, Alpeetako mendikatean eta Piemonte eskualdean kokatutakoa, Frantziako mugatik hurbil.

## Ikus, gainera 
* Italiako geografia

## Kanpo estekak
Ortler

**Ortler** alemanieraz edo **Ortles** italieraz Italiako mendia da, Alpeetako mendikatean eta Trentino-Adige Garaia eskualdean kokatutakoa, Suitzako mugatik hurbil.

## Ikus, gainera 
* Italiako geografia

## Kanpo estekak
Alfontso III.a Leongoa

**Alfontso III.a Handia** ( - Zamora, 910eko abenduaren 20) Asturietako eta Leongo erregea izan zen (866 &ndash; 910). Ordoño I.a Asturietakoaren semea zen.

## Biografia 
Musulman omeiarren aurkako borroka bultzatu zuen, León eta Gaztelako zati handi bat konkistatuz. Oporto eta Coimbra 868 eta 878. urteetan hurrenez hurren konkistatu zituen. 869 inguruan, Iruñeko Erresumarekin aliantza sinatu zuen: aliantza bermatzeko Gartzia I.a Eneko Nafarroakoaren alaba zen Ximena ezkondu zuen, era berean, bere arreba zen Leodegundia Ordoñez Leongoak izen ezezaguneko Iruñeko printze bat ezkondu zuen.

Bere kronikan, lehen baskoiak esaten zitzaien lekuan Araba eta Bizkaia izenak azaltzen dira.

910ean hiltzean erresuma bere hiru semeen artean banatu zuen:
* Gartzia I.a Leongoa, Leongo erregea izan zen.
* Ordoño II.a Leongoa, Galiziako erregea izan zen.
* Fruela II.a Leongoa, Asturietako erregea izan zen.

## Kanpo estekak
Marmolada

**Marmolada** Italiako mendia da, Alpeetako mendikatean eta Veneto eta Trentino-Adige Garaia eskualdeen artean kokatutakoa. Dolomita mendietako altuena da.

Urtzen ari den glaziar bat dago bertan, Marmoladako glaziarra.

## Irudiak 

Fitxategi:WWI - Col di Lana - View of the Marmolada glacier.jpg|Glaziarra handiagoa zeneko garaian
Irudi:Marmolada glacier.jpg
Irudi:Ghiacciao della Marmolada (1) ph LeonardoDelSole.jpg
Irudi:Marmolada Mistic.jpg
Fitxategi:Ghiacciaio della Marmolada 2.jpg
Fitxategi:Lake Fedaia 3.jpg
Fitxategi:
Fitxategi:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italiako geografia

## Kanpo estekak
Gardako aintzira

thumb|Gardako aintziraren mapa.
thumb|Riva del Garda.
thumb|upright|View of south lake near Peschiera del Garda (Verona, Italy) (probably with Lake Frassino or River Mincio), up the panting mountains of side Brescia (Italy), painted start to 1533 by Girolamo dai Libri.

**Gardako aintzira** (italieraz: *lago di Garda* edo *Benàco*) Italiako antzirarik handiena da, Alpeetako ingurualdean kokatutakoa.

Lonbardia, Veneto eta Trentino-Adige Garaia eskualdeen artean hedatzen da, eta ia 370 km²ko azalera dauka.

## Inguruko udalerriak 
Desenzano, Peschiera, Lazise, Garda, Malcesine, Riva eta Salò inguruko udalerri nagusiak ditugu.

## Uharteak 
Gardako uhartea handiena da eta San Biagiokoa bigarrena azalerari dagokionez. Trimelone, Sogno eta Olivikoak beste hiruak dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italiako geografia

## Kanpo estekak
Maggiore

**Maggiore** (italieraz: *Lago Maggiore*, "Aintzira Nagusia" edo *Verbano*, piemonteraz: *Lagh Magior*, lombardieraz: *Lach Magiur*) Alpeen hegoaldeko isurialdean kokatutako aintzira da. Italiako Lonbardia eta Piemonte eskualdeetan eta Suitzako Ticinoko kantonamenduan hedatzen da.

212 km²ko azalera dauka eta Italiako bigarren aintzirarik handiena da.

## Inguruko udalerriak 
Locarnoko udalerriak izena ematen dio Suitzako aldean. Alde italiarrean, Verbania, Luino eta Arona dira udalerri nagusiak.

## Uharteak 
Bella, Madre, Pescatori (edo Superiore) eta San Giovannirenak Piemonte aldeko uharteak dira (*"Isole Borromee"*). Ticinokoak San Pancrazio (edo Grande) eta Sant’Apollinare (edo Isolino) ditugu eta Partegora Lonbardiakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italiako geografia

## Kanpo estekak
Comoko aintzira

**Comoko aintzira** (italieraz: *Lago di Como*; lombardieraz: *Lagh de Comm*) glaziar jatorriko aintzira bat da, Lombardian, Italiako iparraldean kokatua. Alpeen oinean dago, Suitzako mugatik hurbil. 146 kilometro koadro ditu, eta Italiako aintzira handienetan hirugarrena da. 400 metro sakon izanik, Europako aintzira sakonenetako bat da. *Y* forma berezi bat du, antzinako Adda glaziarrak eratua, mendien orografiak bideratuta hiru adar horiek zulatu baitzituen.

## Inguruko udalerriak 
Izen bereko hiriak izena ematen dio.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italiako geografia

## Kanpo estekak
Telleria

**Telleria** hitzak adiera batzuk ditu.

## Toponimia 
* Telleria, Leioako auzoa.
* Telleria, Urdazubiko auzoa.
* Telleria erreka, Nafarroako Robo ibaiaren erreka-adarra.

## Deitura 
### Euskal herritarrak 
* Maria Angela Telleria (1799 - 1864), gerrillaria.
* Juan Jose Telleria Aiesta (1857 - 1895), musikagilea.
* Juan Telleria (1895 - 1949), musikagilea.
* Margarita Telleria (1905 - 2009), Euskal Herrian luzaroenik bizi izan direnetakoa.
* Patxo Telleria (1960 -), aktorea.
* Mikel Telleria, musikaria.
* Maider Telleria (1973 -), belar hockey jokalaria.

### Beste herrialde batzuetakoak 
* Edward Telleria (1974 -), artista dominikarra.
* Branko de Tellería (1991 -), futbolari argentinarra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Telleriarte
* Teilerialde (Altsasu)
Albaniera

**Albaniera** (,  ahoskatua, edo ,  ahoskatua) indoeuropar hizkuntza da, Europako hego-ekialdean ia 6 milioi pertsonak hitz egiten dutena.

## Historia 
Lehenengo idazkiak erlijio arlokoak dira, *Formula e pagëzimit* izenekoak: 1462an idatzitako bataio agiri modukoak dira, baina badago testu zaharragorik, eztabaidan egon arren. Lehen liburu ezaguna mezatako *Meshari* izenburukoa da, 1555ekoa.

Lehendabiziko hiztegia (latina-albaniera) XVII. mendekoa da: egileak Frang Bardhi, Andrea Bogdani eta Nilo Katalanos dira.

1887ko martxoaren 7an, albanierazko lehen eskola Korcan zabaldu zuten eta 1908an, Manastirren (Mazedonia). Hizkuntzan adituek batzartu eta gaur egungo alfabetoa finkatu zuten.

Azkenik, 1970eko hamarkadan Tiranan eta Pristinan *Drejtëshkrimi i gjuhës shqipe* eta *Fjalori drejtshkrimor i gjuhës shqipe* argitaratu zituzten, besteak beste, eredu estandarra finkatzeko liburuak.

## Ofizialtasuna 
Albania eta Kosovon hizkuntza osoki ofiziala da; aldiz, Mazedonia eta Montenegron, partzialki ofiziala, udalerrien arabera. Italian babestuta dago.

## Alfabetoa 

## Dialektoak 
Albaniako bi dialekto nagusiak *gheg* (Shkumbin ibaiaren iparraldean mintzatua) eta *tosk* (ibaiaren hegoaldean) dira. Horrez gain, Albaniatik at hitz egiten diren eta berezko izaera hartu duten albanieraren aldaerak ondoko hauek dira:

* arbëreshera, Italiako hegoaldean, eta
* arvanitika, Grezian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Albanierazko hainbat hiztegi
Wulfenita

**Wulfenita** Pb(MoO4) formula kimikoa duen minerala da. Bere izena Franz Xavier von Wulfen (1728-1805) austriar mineralogistari zor dio, berak aurkitu baitzuen lehen aldiz.

Bere gogortasuna 3-3,5 artekoa da Mohs eskalan, haustura irregularra du, esfoliazio diskretua, distira adamantinoa du eta marraren kolorea zuria da.

Meatoki inportanteenak Estatu Batuetan, Mexikon, Marokon, Namibian eta Iranen daude.[thumb|260px|Defiance meategian (Cochise County, [Arizona, Estatu Batuak) ateratako wulfenita|erdian]]
## Kanpo estekak
Mazedoniera

**Mazedoniera** (, *makedonski jazik*,  ahoskatua) indoeuropar hizkuntza da, jatorriz Europako hego-ekialdean egindakoa, diasporan ere komunitate esanguratsuak egon arren.

Grafia zirilikoa du eta bulgariera da haren mintzairarik hurbilena.

## Dialektoak 
### Mendebaldekoak 
* Ohrid-Prespa.
* Debar.
* Polog.
* Kostur-Korča.
 
### Ekialdekoak 
* Iparraldekoak.
* Ekialdekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Makedonija.info
Gaborone

**Gaborone** (tswaneraz  eta ingelesez  ahoskatua) Botswanako hiriburua eta hiri handiena da, herrialdeko hegoaldean kokatutakoa Hegoafrikarekiko mugan. Bere biztanleei gaboronetar diete eta, 2011ko erroldaren arabera, 231.626 ziren (herrialdeko biztanleriaren %10a)

## Klima 
## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
*  Burbank, AEB
*  Zhejiang, Txina
*  Västerås, Suedia
*  Sorong, Indonesia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moroni

**Moroni** (, *Mūrūnī*) Afrikako hiria da, Komoreetako populatuena eta hiriburua dena, Komora Handia uharteko mendebaldeko kostaldean kokatutakoa. Portua da eta aireportua dauka Hahayan (HAH kodea) 30 kilometrotara.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irudiak
Komore Handia

**Komore Handia** () edo **Ngazidja**  Afrikako hego-ekialdeko uhartea da, Komoreetako handiena eta mendebaldeen dagoena. 1.147 kilometro koadroko azalera dauka, eta 379.367 biztanle zituen 2017an. Bertan dago Moroni, herrialdeko hiriburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badaia

**Badaia** Arabako mendebaldean kokatuta dagoen mendigune karstikoa da. Badaiaren ekialdean Gasteiz dago, mendebaldean Kuartango, hegoaldean Iruña Oka eta iparraldean Zuia. Tetxa edo Subillako haitzarte ikusgarriak banatzen du mendebaldean daukan Arkamu mendilerrotik. Mendilerroaren zatirik handiena lur komunala da, Badaiako Mendilerroko Erkidegoak kudeatua.

Mendigunea 800-1.000 metro inguruko tontorrek osatzen dute, eta Oteros da garaiena. Gaur egun, argindarra sortzeko haize errota ugari ditu gainaldean.

## Mendiak 
# Oteros, 1.036 m 
# Lorritxo, 1.024 m 
# Pititurri, 1.016 m 
# Alto Concha, 999 m 
# Ganalto, 898 m 
# Olazar edo Ekialdeko Olazar, 883 m 
# Mendebaldeko Olazar, 882 m 
# Pikatxo, 865 m 
# Peña de La Malapasada, 759 m 
# Mendizabal, 759 m 
# Peña Arrikoaran, 739 m 
# Nikosarri, 691 m 
# Mendigurengana, 597 m 
# Zorrokina, 756 m 

## Erreferentziak_ 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Arabako mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Mohéli

**Mohéli** edo **Mwali** Indiako ozeanoko uhartea da, Afrikako hego-ekialdean dagoena, Komoreetako erdialdean. 290 kilometro koadroko azalera dauka, eta 51.567 biztanle zituen 2017an. Mutsamudu da uharteko hiriburu eta hiri nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Oparin

**Aleksandr Ivanovitx Oparin**, errusieraz Александр Иванович Опарин, (Uglitx, 1894ko martxoaren 2greg./otsailaren 18ajul. - Mosku, 1980ko apirilaren 21a) sobietar biokimikaria izan zen, biziaren jatorriari buruzko ikerketetan aitzindaria izan zena. Horretaz gain, biokimika industrialaren arloan ere ekarpen baliotsuak egin zituen.

## Ikerketa garrantzitsuenak 
1925ean Oparinek ospe eta entzutea emango zion hipotesia plazaratu zuen, Lur gaineko biziaren sorreraz; bere ustez, Lurreko antzinako atmosfera, bizia agertu aurretik, oxigenorik gabekoa zen, metano, hidrogeno eta amoniako bezalako gasak zituena. Gas horiek aktibatzerakoan (adibidez, deskarga elektrikoen bitartez, duela 4.000 milioi urte gertatu zenaren antzera -garai hartan ekaitzak eta tximistak oso bortitzak baitziren-) haien arteko erreakzio kimikoek aminoazido eta beste molekula organikoak sortuko lituzkete. Molekula organiko horiek pilatzerakoan polimeroak agertu ziren, eta hortik abiatuta egitura konplexuagoak, gaur eguneko zelulen aitzindariak (koazerbatu izenekoak).

Oparinen hipotesia teorikoa zen, zientzialari honek astronomia, kimika, geologia eta biologiari buruz zekien guztia biltzen zuena. Ez zuen oinarri enpirikorik, baina. Hipotesiaren baieztapena ez zen 1953. urtera arte heldu, Miller-ek eta Urey-ek haien esperimentu ospetsua burutu arte.

## Ikus, gainera 
* Miller-Urey esperimentua
Setenil de las Bodegas

**Setenil de las Bodegas** Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 640 m-ko altueran eta Cadiztik 157 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 3.016 biztanle zituen 82 km²-tan banaturik.

## Ikus, gainera 
* Cádizko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*    Setenil de las Bodegasko udalaren webgunea
Prado del Rey

thumb|Prado del Rey
**Prado del Rey** Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 440 m-ko altueran eta Cadiztik 105 km-tara kokaturik, 2005eko datuen arabera 5.968 biztanle zituen 49 km²-tan banaturik.

## Ikus, gainera 
* Cádizko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Prado del Reyko udalaren webgunea
Puerto Real

**Puerto Real** Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 8 m-ko altueran eta Cadiztik 12 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 38.354 biztanle zituen 197 km²-tan banaturik.

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Trocadero (uhartea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Puerto Realgo udalaren webgunea
*  Cadizko Probintziako turismo webgunea
GNK Dinamo Zagreb

thumb|250px|2008ko Liga garaipena zaleekin ospatzen.
[thumb|250px|[UEFAko Txapeldunen Liga|Txapeldunen Ligako kanporaketa Red Bull Salzburgen aurka.]]

**NK Dinamo Zagreb** Kroaziako futbol talde bat da, Zagreb hirikoa. 1945ean sortu zen garai hartan Zagerben zeuden hiru kluben (HAŠK, Građanski eta Concordia) batasunarekin. Građanskiren kolore urdina hartu zuen eta HAŠKen estadioan jokatu zuen.

## Izena 
Kroaziaren independentziarekin batera bertako liga eta kopa jokatzen hasi ziren. Dinamok orduan izen komunista alde batera utzi eta hasierako *HAŠK-Građanski* izena hartu zuen eta 1993an berriz aldatu zuen *Kroazia Zagreb* izen abertzaleagora. 2000 urtean Dinamo izena berreskuratu zuen.

## Historia 
Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialistaren garaian talde indartsua izan zen eta Belgradeko Izar Gorriarekin jokatzen zituen partidak gogoangarriak ziren. 4 liga eta 7 kopa irabazteaz gain 1966an Feria Kopa, UEFAren aurrekaria zena, irabazi zuen, Europako txapelketa bat irabazi duen talde kroaziar bakarra izanik. 2012ko abenduko UEFAren koefizientearen arabera Europako taldeen zerrendan 75.a zen.

Kroazian erabat nagusi da, Liga eta Kopa titulu gehien irabazi dituen taldea delarik. 2006 eta 2016 arteko Ligak irabazi zituen, azken bi urteetan Liga eta Kopa batera. 2018an ere txapelketa biak eskuratu ditu.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Kroazian: 49 
* Liga (25): 1993, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024.
* Kopa (17): 1994, 1996, 1997, 1998, 2001, 2002, 2004, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2015, 2016, 2018, 2021, 2024.
* Superkopa (7): 2002, 2003, 2006, 2010, 2013, 2019, 2022.

### Jugoslavian: 18 
* Jugoslaviako Erresuman (1923-1940):
** Građanski Zagreb taldeak 5 Liga: 1923, 1926, 1928, 1937, 1940
** Concordia Zagreb taldeak 2 Liga: 1930, 1932
** HAŠK Zagreb taldeak Liga bat: 1938
* Jugoslavian (1945-1991):
** Liga (4): 1948, 1954, 1958 eta 1982
** Kopa (7): 1951, 1960, 1963, 1965, 1969, 1980 eta 1983

### Nazio artean: 2 
#### Europako Errekopa 
* final erdiak 1961ean.
#### Ferietako Kopa 
* Txapelduna (1): 1966
* Finalista (1): 1963
#### Balkandarren Kopa 
* Txapelduna (1): 1976

## Jokalari famatuak 
* Davor Šuker
* Igor Cvitanović Errealeko futbolaria izandakoa

## Kanpo estekak
Leorlaz

**Leorlaz (Leorlas)** Urdazubiko (Nafarroa Garaia) auzo bat da. Han daude Ikaburuko leizeak.

thumb|ezkerrera|Ikaburuko leizeak

## Historia 
1930 arte, auzoa etxagune izan zen. Auzoari buruzko idatzizko lehen dokumentua XV. mendearen amaierakoa da. Dokumentu horretan jasota dago Urdazubi eta Baztan udalerriek inguruetako mendien erabilerari buruz izandako eztabaida.

## Demografia 
1887an 45 biztanle zituen, 64 1910ean, 33 1930ean, 36 1940an, eta 39 1981ean.

## Etxeak eta Baserriak 
Leorlas auzoan ondoko hogeita bi etxe eta baserri daude: 

Gure ametsa, Kikerrenea, Agerraldea, Eskola zaharra, Gurutzealdea, Karakotxea, Maskonea, Matxingonea, Harkadia, Petesansenea, Maskoneko borda, Gantxenea, Eskola, Aldapan, Eguzkialde, Urgoiz, Lezeondoa, Lezeak, Iratzeta, Sarratenea, Urtxumealde, Ikaburua.
ezkerrera|thumb

## Kanpo estekak