open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alyson Hannigan

**Alyson Hannigan**(Washington, DC, 1974ko martxoaren 24a) aktore estatubatuarra da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telesailak
E.T. the Extra-Terrestrial

***E.T. the Extra-Terrestrial***, , 1982ko Steven Spielberg estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Dee Wallace, Peter Coyote, Henry Thomas, Robert MacNaughton eta Drew Barrymore aktoreek antzeztu zuten.

Mundu osoan arrakasta itzela izan zuen, blockbuster filma bilakatuz, 1977an estreinatutako *Star Wars IV. Atala: Itxaropen Berria* filmari garai guztietako irabazi gehien lortutako filmaren errekorra kenduz, errekor hori bederatzi urtez mantendu zuen, hain zuzen ere, 1993an Spielberg berak zuzendutako *Jurassic Park* filmak gainditu zuen arte.

Garaiko kritikari askok zinemaren historia guztiko adiskidetasuna nahiz zientzia-fikziozko filma onena zela aipatu zuten.

## Argumentua 
AEB, Kalifornia. Bere adiskideak espaziontzian Lurretik ospa egin ondoren, beste planeta batetako estralurtar txiki bat geure planetan bakar-bakarrik eta izuturik gelditu da, baina laster Elliot (Henry Thomas) lurtar mutiko bat ezagutu eta haren lagun bilakatu da, haren etxean babesa jasoz. Lasterrera, estralurtarrak *E.T.* ezizena jasoko du (ingelesezko *Extraterrestrial*, "Estralurtar" hitzaren laburdura).

Mutikoak eta bere lagunek estralurtar txikia zientzialariek eta poliziaak atzeman aurretik haiengandik ezkutatu eta bere planetara itzultzeko modua topatzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Henry Thomas: Elliott, 10 urteko mutikoa.
* Robert MacNaughton: Michael, Elliot eta Gertieren anaia nagusia.
* Drew Barrymore: Gertie, Elliot eta Michaelen arrebatxo txikia.
* Dee Wallace: Mary Taylor, Elliot, Michael eta Gertieren ama ezkongabea.
* Pat Welsh: E.T. estralurtarraren ahotsa
* Peter Coyote: "Keys", AEBetako Gobernuaren agentea.
* K. C. Martel: Greg
* Sean Frye: Steve
* C. Thomas Howell: Tyler
* Erika Eleniak: ikasgelan Elliott musukatzen duen neskato ileori polita.

## Sariak 
Bederatzi Oscar Sarietarako izendatua izan zen, azkenean lau irabazi zituelarik: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (John Williams), Soinu onenaren Oscar Saria (Robert Knudson, Robert Glass, Don Digirolamo eta Gene Cantamessa), Soinu edizio onenaren Oscar Saria (Charles L. Campbell eta Ben Burtt) eta Efektu berezi onenen Oscar Saria (Carlo Rambaldi, Dennis Muren eta Kenneth F. Smith).

## Kanpo estekak 
* *E.T. the Extra-Terrestrial* filmaren iragarkia ikusgai 
* *E.T. the Extra-Terrestrial* filmaren webgunea 
* *E.T. the Extra-Terrestrial* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Foru plaza (Gasteiz)

**Foru plaza** Arabako Gasteiz hiriburuko dagoen plaza bat da.

## Kokalekua 
Zabalgunean dago, Gasteizko Postetxearen alboan.

## Historia 
1979-1981 artean Luis Peña Gantxegi arkitektoak eraiki zuen; harekin elkarlanean aritu ziren, gainera, Eduardo Txillida, Luis Carlos Roda, Roberto Fernández eta Emilio Truchuelo.

## Plaza 
Hiruki itxurako oinplanoa du. Granito arrosarekin eraikita dago, eta pilotalekua, lurrazpiko bolatokia, eta herri kiroletan aritzeko kanpoko gunea du.

## Iruditegia 

Irudi:Herri kirolak foru plazan gasteizko jaietan.jpg|Herri kiroletako lehiaketa, Foru plazan ikusgai.
Irudi:Vitoria - Plaza de los Fueros 1.JPG|Plaza. eta anfiteatroko harmailak.
Irudi:Vitoria - Plaza de los Fueros, estatua de Chillida.jpg|Eduardo Txillidaren eskultura.

## Ikus gainera 
* Zabalgunea

## Kanpo estekak
Harea-boa

**Harea-boa** (*Eryx jaculus*) Boidae familiaren suge-espeziea da. Ekialdeko Europan, Ekialde Hurbilean eta Afrikan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rick Moranis

**Frederick Allan Moranis** (1953ko apirilaren 18a, Toronto, Ontario) kanadar aktore bat da. 1980an *Second City Television* umorezko telesaioan ospea beraganatu zuen, saio honetan Woody Allen eta George Carlinen imitazioak oso ezagunak egin zirelarik.

Antzeztu izan dituen filma ospetsunen artean honako hauek daude: *Ghostbusters* (1984), *Streets of Fire* (1984), *Spaceballs* (1987, Star Wars filmen umorezko karikaturizazioa), *Little Shop of Horrors* (1986), *Honey, I Shrunk the Kids* (1989), *Ghostbusters II* (1989), *Parenthood* (1989), *My Blue Heaven* (1990), *Honey, I Blew Up the Kid* (1992), *Little Giants* (1994) eta *The Flintstones* (1994).

1997an bere aktore ibilbidearen amaiera iragarri zuen, halere gaur egun arte bikoizketan jardun izan du.

## Kanpo estekak 
* Rick Moranis aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Dirndl

thumb|300px|eskuinera|Dirndl jantziak daramatzaten emakumeak.

**Dirndl** delakoa Bavaria, Austria eta Hegoaldeko Tirol eskualdeko usadiozko emakume edo neska gazteen jantzi bat da, Alpeen eremuan erabilia.

**Dirndl** izenak bavarieraz *neska* esan nahi du, eta XIX. mendean neskameek erabiltzen zuten *Dirndlgewand* (*neska-jantzia*) jantzi izenaren laburdura da.

Bavaria, Austria eta Tirolgo ospakizun, festa eta jaialdietan ikustea oso ohikoa da; adibidez, Munich hiriko Oktoberfest jaialdian.

## Ikus gainera 
* Lederhosen

## Kanpo estekak 
* Welcher Dirndl-Typ sind Sie? - Zein da Dirndl egokiena? 
* Dirndl jantziaren historia
Albia lorategia

**Albia lorategiak** Bizkaiko Bilbo hiriburuko erdiguneko Abando auzoan dagoen parke edo plaza bat da. Plaza hau Ibañez de Bilbao kalea, Berastegi kalea, Done Bikendi kalea, Kolon Larreategi kalea eta Mazarredo zumarkalearen artean dago.

## Banaketa 
Bi eremutan banatua dago:
# Handienak 4500 metro karratuko azalera du, Albia lorategia.
# Txikienak 1500 metro karratu ditu, San Bizente plazak osatua.

Biak Ibáñez de Bilbao kaleak banatzen ditu. Zuhaizti eder bat dute, inguruko eraikinen garaiera izatera irits daitezkeen platanondoak nagusi direlarik.

### Estatuak 
Eremu handienean hiru estatua daude:
# Bilboko Justizia Jauregira begira dagoen zatian EAJren sortzailea izan zen Sabino Arana Goiri politikari abertzaleen estatua dago.
# Erdialdean, emakume baten estatua duen urmael bat du, estatua honek bere besoetan eta altxatuta ur purrusta bat darion anfora bat du.
# Mazarredo zumarkalera begira dagoen zatian Antonio Trueba idazlearen estatua dago.

Irudi:Sabino arana goiri 1865-1903.JPG|Sabino Aranaren estatua
Irudi:AntonioTrueba SculptureApril2004.JPG|Antonio Truebaren monumentua
Irudi:Bilbao - San Vicente de Abando 14.JPG|Maria Sortzez Garbiaren estatua eta atzealdean San Bizente eliza

### Eraikinak 
Bigarren zatian edo San Bizente plazan Maria Sortzez Garbiaren estatua bat dago, Agustín de la Herránek egina. lorategi hauen alboan San Bizente eliza eta Kafe Antzokia aretoa daude.

Ibáñez de Bilbao kalean Sabin Etxea dago, EAJren egoitza nagusia eta Sabin Aranaren jaiotetxea; Pedro Ibarretxe kalean Bilboko Justizia Jauregia dago, eta Colón de Larreategi eta Berastegi kaleen arteko izkinan Iruña Kafetegia ospetsua (nafar hiruburuko Iruña Kafetegiaren antzekoa), 1903ko San Fermin egun batez Severo Untzue Donamaria nafarrak irekia. 300 metro karratuko azaleraz, azulejoz eta neomudejar estiloaz osoki apaindua dago. Kafetegi honen barnealdea Bilboko udaletxeko Arabiar aretoaren egilea den Joaquín Rucoba arkitektoak apaindu zuen.

Ipar-mendebaldeko muturrean, Bizkaiko Foru Aldundiko Herrigintza Saileko eraikina (Sota-Aznar bulegoak) dago.

Hegoaldean, Iruña Kafetegia dago, hiriko gertakari eta eztabaida politiko eta kultural ugariren lekuko izan da, bai eta olerkari, idazle eta hiriko politikari ezagunen topagunea ere, tartean Pío Baroja, Miguel Unamuno eta Indalecio Prieto daudelarik.

Irudi:Church of San Francisco, Bilbao.jpg|San Bizente eliza
Irudi:Bilbao - Sabin Etxea (sede del PNV).jpg|Sabin Etxea
Irudi:Palacio de Justicia Bilbao.jpg|Bilboko Justizia Jauregia
Irudi:Bilbao - Departamento de Obras Públicas de la Diputación Foral de Bizkaia (antiguas oficinas Sota-Aznar).jpg|Bizkaiko Foru Aldundiko Herrigintza Saileko eraikina (Sota-Aznar bulegoak)
Irudi:Bilbao_-_Edificio_La_Equitativa_2.jpg|La Equitativaren egoitza

### Kafetegia 
* Iruña Kafetegia

Fitxategi:Café Iruña Bilbao 9.jpg|Mudejar estiloko apaingarrien eta sapail polikromatuen xehetasuna Kolon Larreategi kaletik ikusita.
Fitxategi:Bilbao_-_Café_Iruña_01.jpg|Kolon Larreategi kaleko sarrera.

## Kanpo estekak
Lederhosen

thumb|150px|eskuinera|*Lederhosen* prakak.

**Lederhosen** (euskaraz *Larruzko praka* esan nahi du) Bavaria, Hego Tirol eta Austriako usadiozko gizon-praka motz nahiz luzeak dira, larruzkoak . Berez, Alpeen eremuan erabili izan dira.

## Motak 
Baviera, Salzburgo eta Tirol eskualdeetako usadiozko jantzia da. *Kurze* izeneko praka motz gisa edota *Kniebundhose* praka luzeago gisa ere erabili ohi da. Praka motzak landa eta soroetan lanean edota ehizean erabili ohi ziren; praka luzeak, aldiz, festa eta ospakizunetan.

Bavariar lederhose galtzen kolorea beltza edo kafe kolorea izan ohi da; larruzko kafe kolorekoak xehetasun zuriekin apaintzen dira, eta beltzak, berde koloreko apaindurekin.

*Sepplhose* izenekoak kolore grisezko praka motzak dira, 1945. urtera arte gazte eta haurrek erabiliak. Gaur egun Austria eta Bavariako esploratzaile taldeetako haurrek jantzi ohi dituzte.

Bavaria, Austria eta Tirolgo ospakizun, festa eta jaialdietan galtza hauek ikustea oso ohikoa da; adibidez, Munich hiriko Oktoberfest jaialdian.

## Iruditegia 

Fitxategi:BurschenEllbach.jpg|*Lederhosen* prakak jantzita daramatzaten mutil gazteak.
Fitxategi:PortraitLHvers1870.jpg|1870an.

## Ikus gainera 
* Dirndl

## Kanpo estekak 
* Lederhosen praken museoa
Barre

thumb|200px|Emakumea **barrezka**.

**Barre**a estimulu zenbaitek eragindako giza erreakzioa da, gehienetan alaitasun-sentimendua adierazten duena. Fisikoki, barrea arnasbotatze txikien segida da, artikulatu gabeko hotsekin batera. Ahoa ireki eta arnasa bota gabe ezpainekin adierazten den alaitasun eta begikotasun keinua irribarrea da.

Barrea eragiten duten estimuluak txantxak, kilimak eta uneko zoriontasuna dira, besteak beste. Barrea artega egotearen seinale ere izan daiteke. Hitzik gabeko komunikazio modu bat ere izaten da eta horrela, barre eta irri faltsuak ere badaude, beste batengan erreakzio jakin bat eragin nahi denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irri (argipena)

**Irri** hitzak adiera zenbait ditu:

* **irria** edo barrea;
* **irria** edo irribarrea, alaitasuna adierazten duen ezpainetako keinu arin eta apala;
* **irria** edo iseka,
** **irri-antzerkia** edo komedia;
* Irria, haur aldizkaria.
Masta

thumb|250px|*Grand Turk* itsasontziaren mastak.
 eusteko zutik kokatzen den haga da. Belez gain, mastetan zurrunak ezarri ahal dira, edo halaber nabigazio argiak, itsas seinaleak, gabiak (behatokiak) eta antenak. Ontzi handiek hainbat masta dituzte, eta horien tamaina eta konfigurazioa ontziaren estiloaren araberakoak dira. XX. mendera arte zurezkoak ziren, baina egun beste materialez ere egiten dituzte. Ia masta guztiak sokaz (abenkaz) eusten dira.

Itsasontzi baten masten multzoari *masteria* deritzo.

## Ezaugarriak 
Brankatik txopara hiru hagako itsasontzi baten mastek honako izenak dituzte:
* Aurreko masta edo Trinketa: brankatik gertuago dagoena.
* Erdiko masta edo Nagusia: altuena, belaontziaren erdialdean dagoena.
* Atzeko masta edo Mesana: txopatik gertuago dagoena.

Brankatik masta horizontala ateratzen denean maspreza edo brankaga du izena.

Eta mastara horizontalean (mastari zut) ezarrita dauden hagei, belak eusteko, deritze belazurrun goikoari eta ezpeleta behekoari.

## Historia
XX. mendera arte, mastak zurezkoak ziren, jatorrian enbor bakar batetik eraikiak. Itsasontzi handiagoak eraiki ahala, masta garaienak hiru atal izatera iristen ziren, hiru enbor mihiztatuz.

Nahiz eta belaontzien erabilera XIX. mendetik aurrera motordun ontziek gainditu, aisialdirako belaontziak eta eskola-ontziak diseinatzen jarraitzen dira. 1930eko hamarkadan aluminiozko mastak sartu ziren J. klaseko itsasontzietan. Aluminioak abantaila handiak ditu zuraren aldean, arinagoak, erresistenteagoak eta ustelezinak baitira. Gainera, aluminiozko masta bat atal bakar batez eraiki daiteke.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, aluminiozko mastak belaontzi guztietan zabaldu ziren, baita txikietan ere. Errendimendu handiko ontziek aluminiozko masta arinak erabiltzen dituzte, mastan zehar sekzio triangeluarra kenduz.
1990eko hamarkadaren erdialdetik, lehiaketa-yateek karbono-zuntza eta beste material konposatu batzuk erabili dira mastak eraikitzeko, erresistentzia-pisu erlazio hobea baitute. Gainera, profil aerodinamikoak hobetzen doaz masten diseinuan.

## Ikus, gainera 
* Haga (zurezko pieza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txopa

[thumb|[Merkantzia-ontzi moderno baten txopa.]]

thumb|468x468px|Ababor-Istribor-Branka-Popa_Amulak eta Hegalak itsasontzi batean
**Txopa** edo **popa** itsasontziaren atzealdea da. Hedaduraz hitza inguruko eremuari ere esaten zaie, brankatik hasi eta itsasontzia hiru zatitan banaturik.

Formaren arabera honakoa izan daiteke:
* laua
* borobila
* puskatua
* zabala
* eroria
* altxatua

## Kanpo estekak
Popa

**Popa** honakoa izan daiteke:
* Itsasontziaren atzealdea, txoparen sinonimoa.
* Ipurdiaren sinonimoa (irudizko adiera).
* Leku izena
** Popa mendia, Myanmarreko sumendia
** Popa, Lesothoko herria
* Biologia
** *Popa (generoa)*, marisorginaren generoa, *Popa spurca* espezie bakarra duena.
Baltsa

**Baltsa** honakoa izan daiteke:
* Elkarte edo bileraren sinonimoa (batez ere Ipar Euskal Herrian).
* Arrain-sardaren sinonimoa.
* Elurra urtzean edo euria egitean eratzen den ur- edo lohi-putzua.
* Baltsa (ontzia): zuhaitz-enborrak elkarrekin egoki lotu eta atondurik egindako ontzi zapala.
* Agnes Baltsa, greziar mezzo-soprano.
Baltsa (ontzia)

[thumb|*[Huckleberry Finn-en abenturak|Huckleberry Finnen abenturak* eleberriaren 1884ko edizioan agertzen den baltsa tradizionala.]]
**Baltsa** zuhaitz-enborrak elkarrekin egoki lotu eta atondurik egindako ontzi zapala da. Ontzi-diseinu funtsezkoena du, kroskoa ez duelako. Beste materialez ere egin ditzakete eta normalean bere kabuz mantentzen dira ur gainean. Gehienetan ez dute motorrik erabiltzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Almadia

## Kanpo estekak
Karatako

[thumb|300px|Karatako [Erromako Klaudio enperadorearen epaitegiaren aurrean.]]

**Karatako** (Caratacus, Καράτακος, Caractacus edo Caradawc) siluriar tribuko britoi errege bat izan zen. 42. urtean britoi buruzagien koalizio baten buruzagi bilakatu zen.

Kunobelino erregearen semea izan zen, Britaniako erromatar inbasioan erasotu zuten erromatarren aurka borrokatu eta gerrarako kokapen egoki baten bila Galesko hegoaldeko eremua utziz iparraldeko Ordoviko tribuaren lurraldera mugitzera behartua egon zen. Publio Ostorio Eskapula erromatar buruzagia Karatakoaren lekualdatzeaz ohartu eta hari erasotzera ez zen ausartu, halere bere ofizialak borrokatzera behartuarazi eta erromatarren diziplina eta armamentuaren nagusitasunaren ondorioz 50. urtean Caer Caradoceko guduan erromatarrek britoiak garaitu zituzten.

Karatakoren emaztea eta alabak erromatarren eskuetan erori eta Karatakoren anaiak errenditu egin ziren. Aldiz, Karatakok brigantiar tribuko Kartimandua erreginaren babesa eskatu zuen, baina erregina honek ez zuen erromatarren aurkako gudarik hasi nahi eta 51. urtean Karatako buruzagia erromatarrei eman zien.

Klaudio enperadoreak Kataratako erregea Erromako kaleetan zehar iragan zen erromatar triunfo ospakizunean hiritarrei erakusgai ipini zien. Kondairaren arabera, nahiz eta bere familia Klaudio enpreadorearen aurrean belaunika jarri zuten, Karatako enperadoreari zintzoki mintzatu eta hitzaldi ikusgarri bat eman omen zion, enperadorea zur eta lur geldituz eta askatasuna emanez. Halere, zinez Karatakok bera eta bere senideen biziaz erregutu eta enperadoreak bizirik laga ezkero britoiak ekintza dohatsu harren berri jakin eta xamurtuko zituela konbentzitu zuen.
Weston-super-Mare

**Weston-super-Mare** Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen Somerset konderriko kostaldeko udalerri bat da, Bristolgo kanalaren hegoaldeko ertzean kokatua dago. 2001eko erroldaren arabera 71.758 biztanle zituen. Bristol hiritik 29 kilometro hego-mendebaldera dago, Worlebury Hill eta Bleadon Hill muinoen artean.

## Herritar ezagunak 
* John Cleese (1939-), Monty Python taldeko kidea eta umorista.
* Ritchie Blackmore (1946-), gitarrajolea eta Deep Purple taldeko kidea.

## Iruditegia 

Irudi:WestonTownHall.jpg|Udaletxea.
Irudi:Weston-super-Mare Grand Pier new walkway 2010.jpg|Kai Handia.
Irudi:Weston-super-Mare, beach view to Knightstone - geograph.org.uk - 205195.jpg|Weston hondartza eta udalerria.
Irudi:Weston-super-Mare Pier Square.jpg|Portuko ondoko enparantza.

## Udalerri senidetuak 
*  Hildesheim, Saxonia Beherea

## Kanpo estekak 
* Weston-super-Mareko Udal webgunea
Cheddarko arroila

**Cheddarko arroila** () Ingalaterrako hego-mendebaldeko Somerset konderriko Cheddar udalerrian dagoen kareharrizko arroila bat da. Arroila Cheddarko leizeen kokalekua ere bada, 1903an leku honetan duela 9.000 urtetako "Cheddarko gizona" topatu zen, osorik topatutako Britainiar Uharteetako gizaki eskeleto zaharrena. Bertan amairaldeko Goi Paleolito aroko aztarna zaharrenak ere topatu ziren (duela 12 edo 13.000 urtekoak). Leizeak lurazpiko ibai baten eraginez sortu ziren, estalaktita eta estalagmita ugari ditu.

Cheddarko arroila, Erresuma Batuko ohiko turismogunea da. 2005. urtean *Radio Times* irratiak burutu eta *Seven Natural Wonders* telesailean agertutako inkesta baten arabera, Cheddarko arroila Erresuma Batu osoko bigarren natur kokagune miragarri edo ikusgarriena gisa sailkatua gelditu zen, Dan yr Ogof leizeen atzetik. Arroila urtero milioi erdi bisitarien helmuga da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cheddarko arroilaren webgunea .
* Cheddarko arroilari buruzko argibideak
Frantziako Monarkia Konstituzionala

**Frantziako monarkia konstituzionala** monarkia absolutu eta Lehen Errepublikaren arteko aldia da Frantziako historian. 1791ko irailaren 3an Konstituzioa zin egin zen eta Luis XVI.ak monarkia absolututik monarkia konstituzionalera igaro zuen.

## Kanpo estekak
Pomerania

**Pomerania** (; ; ; ) Iparraldeko Europako eskualde historikoa da, Baltikoko itsasertzean hedatzen dena, Oder eta Vistula ibaien artean. Politikoki Pomeraniatzat hartzen da Oder ibaiaren mendebaldeko lurraldea ere, Suedia eta Alemaniaraino heltzen dena. Lurralde laua da, ibai txiki eta aintzirez betea, emankorra. Szczecin da hiri nagusia.

## Etimologia 
“Pomerania” eslaviera zaharreko bi hitzetatik dator: *po*, "ondoan" esan nahi duena, eta *more*, "itsaso" esan nahi duena. Beraz, "itsasertza" edo "itsasoaren ondoko lurra" izanen litzateke esanahia, Baltikotik gertu dagoela adieraziz.

### Terminologia 
Ekialdeko Pomerania eta Mendebaldeko Pomerania aski deitura anbiguoak dira, eta eremu geografiko desberdinak izendatzeko erabiltzen dira:

Europar Batasuneko lau eskualdek daramate “Pomerania” deitura beren izenetan (mendebaldetik ekialdera):
* Alemanian:
** Mecklenburg-Aurrepomerania estatu federala (hiriburua: Schwerin)
* Polonian:
** Mendebaldeko Pomeraniako voivoderria (hiriburua: Szczecin)
** Pomeraniako voivoderria (hiriburua: Gdansk)
** Kujavia-Pomeraniako voivoderria (hiriburua:Bydgoszcz).

## Historia 
[eskuinera|thumb|250px|[Szczecin hiria, Mendebaldeko Pomeraniako hiriburu historikoa]]
Westfaliako Bakearen ondorioz, Pomerania Brandenburgo-Prusia eta Suediaren artean banatu zen (Suediakoa izan zen Rügen uhartea 1648 eta 1815 artean). 1772. urtean, Prusiak Ekialdeko Pomerania hartu zuen. 1815ean, Vienako Batzarrak Prusiaren barnean bateratu zuen Pomerania osoa. 1919. urtean, Versaillesko Itunari esker, Poloniak Ekialdeko Pomerania beretu zuen. Bigarren Mundu Gerraren garaian Alemaniaren mende egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portugalgo Lehen Errepublika

**Portugalgo Lehen Errepublika** (portugesez: *Primeira República*) Portugalen hamasei urtez existitu zen gobernu sistema izan zen, Monarkia konstituzionalaren amaieraren eta 1926ko estatu kolpearen bitartean. 1910ko urriaren 5eko iraultzarekin Lehen Errepublika aldarrikatu zen, eta 1926an talde militar batek errepublika deuseztu zuen diktadura militarra (portugesez: *Ditadura Nacional*) ezarriz. Honek António de Oliveira Salazarrek gobernaturiko *Estado Novoaren* sorrera ekarri zuen.

## Estatu buruak 
Portugalgo Lehen Errepublika Portugalgo historiaren garai egongaitza izan zen. Hamasei urtetan, 1910 eta 1926 artean, Portugalek zortzi errepublikaren presidente izan zituen, behin-behineko gobernu bat, 38 lehen ministroprimeros ministros, Konstituzio Junta bat.

### Presidenteak 
* Teófilo Braga (1910-1911), Errepublikaren behin-behineko presidentea.
* Manuel de Arriaga (1911-1915)
* Teófilo Braga (1915)
* Bernardino Machado (1915-1917)
* Sidónio Pais (1917-1918)
* João do Canto e Castro (1918-1919)
* António José de Almeida (1919-1923)
* Manuel Teixeira Gomes (1923-1925)
* Bernardino Machado (1925-1926)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irribarre

[thumb|[Laosko emakume bat, irribarrez.]]
**Irribarre**a (Ipar Euskal Herrian, **irri**a) begikotasun eta atseginezko keinu bat da, ahoa ireki eta arnasa bota gabe, ezpain-muturrak zertxobait altxatuz eta aurpegiko inguruko giharrak tenkatuz sortzen dena.

## Ezaugarriak 
Ikuspegi fisiologikotik, irribarrea aurpegi-adierazpen bat da, ahoaren muturretan dauden hamazazpi muskuluen mugimenduak eratua, baina baita begien inguruan daudenak ere. Gizakiengan, plazera edo entretenimendua islatzen duen adierazpen arrunta da, baina antsietatearen edo beste emozio askoren (haserrea, sarkasmoa, etab.) nahigabeko adierazpena ere izan daiteke. Zenbait ikerketak erakutsi dute irribarrea estimulu jakin batzuekiko erreakzio normala dela, eta kultura edozein dela ere gertatzen da, eta ez da norberak ikastea, baizik eta harekin batera jaiotzen da: itsu jaiotzen diren haurrek hasieratik egiten dute irribarre. Animalietan, hortz-haginen esposizioak, irribarrea irudi lezakeenak, mehatxu edo aurkezpen-seinale bat esan nahi du ia beti. Era berean, txiste edo txantxa bat egitean poztasuna eta plazera adierazteko ere balio du, pertsona bati barre eginaraztean bezala.

## Ikus, gainera 
* Barrea

## Kanpo estekak
Wrexam (hiria)

**Wrexham** (galeseraz **Wrecsam**) Galesko ipar-mendebaldeko Wrexham konderriako hiriburua da, baita Galesko iparraldeko hiririk handiena ere. 2011ko erroldaren arabera 61.603 biztanle zituen. Galesko lurraldean ia osorik egon arren, bere auzo batzuk Ingalaterrako eremuran ere hedatu dira.

Galesko Mold udalerria eta Ingalaterrako Chester hiritik hurbil dago.

## Kirolak 
Wrexham Football Club Galesko futbol talde zaharrena da, 1864 urtean sortua. Honetaz gain Galesko futbol kopa gehine irabazi duen taldea ere bada, 23 hain zuzen ere. Gaur egun Ingalaterrako 5. mailan jokatzen du. Bere partiduak munduko estadio zaharrenetakoa den Racecourse Ground estadioan jokatzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Wrexhamtown.jpg|Hope Street kalea, erdigunean.
Irudi:Wrexham FC.jpg|Wrexham F.C. futbol taldearen zelaia.
Irudi:Stgileswrexham.jpg|San Giles eliza.

## Kanpo loturak 
* Wrexhamgo Udal webgunea
Matsumoto gaztelua

Japoniako Nagano prefekturako Matsumoto hirian dagoen gaztelu japoniar ezaguna da. Bere kolore beltza dela eta,  ezizena jaso izan du.

## Historia 
Gazteluaren jatorria Sengoku Aroan dago. 1504an Ogasawara leinuko Shimadachi Sadanagak eraiki zuen gotorlekua mendiz inguraturiko lautada batean. Muinoan ez egonik, pentsatzen da harresi eta putzuek babestuko zutela. 1550 urtean Takeda leinuak eskuratu zuen eta ondoren Tokugawa Ieyasuk.

Ieyasu Kantō eskualdera bidalita Toyotomi Hideyoshi egin zen gazteluaren kargu eta Ishinawa Norimasa ezarri zuen agintari. Honek, 1590 urtean, dorre nagusia eraiki zuen, bai eta beste hiru dorre txikiago ere. 1594 urterako gaztelua erabat eraikita gelditu zen. Ondorengo bi mende eta erdian 23 daymiok agindu zuten bertan, sei familia desberdinetakoak.

1872an, Meiji berrezarkuntzan, enkantean saldua izan zen baina Ichikawa Ryōzō eta Matsumotoko biztanleen presioari esker eraikina eraitsia izatetik salbatu zen. 1903 eta 1913 artean berriztatze lanak egin ziren. 1990 eta 2002an berriztatze berriak egin ziren. 2011 urteko lurrikarak kaltetu egin zuen eta berriztatze lan berriak planifikatu dira.

## Iruditegia 

Irudi:Matsumoto Castle2.jpg|Dorre nagusia eta zubi gorria.
Irudi:Matsumoto Cstl inside Honmaru.jpg|Dorre nagusia.
Irudi:MatsumotoCastleGateMoat.jpg|*Taikomon* atea.
Irudi:Matsumoto inside.JPG|Barnealdea.
Irudi:Matsumoto-Castle-M7892.jpg|Gazteluko parkea.

## Kanpo estekak 
*  Matsumoto gazteluaren gida. Matsumoto hiriko udal webgunea
Llandudno

**Llandudno** Galesko iparraldeko Conwy konderriko kostaldeko udalerria eta turismogune ospetsu bat da, Great Orme penintsulan. 2011ko erroldaren arabera 20.701 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Llandudno1-P7230365T.jpg|Udalerriaren ikuspegi orokorra.
Irudi:Town hall, Llandudno - geograph.org.uk - 162625.jpg|Udaletxea.
Irudi:LlandudnoPier-P6140188.JPG|Kaia.
Irudi:The Promenade, Llandudno - geograph.org.uk - 227652.jpg|Malekoia.

## Kanpo estekak 
* Llandudnoko Udal webgunea 
* Llandudno udalerriaren turismo bulegoko webgunea 
* Llandudno udalerriari buruzko webgunea
Rhyl

**Rhyl**, , Galesko iparraldeko Denbighshire konderriko udalerri bat da. 2001eko erroldaren arabera 24.889 biztanle zituen. Prestatyn udalerriaren alboan dago.

## Iruditegia 

Irudi:Rhyl East Parade clock tower.jpg|Erlojua eta East Parade pasealekua.
Irudi:Rhyl from the Sky Tower.jpg|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Rhyl, Denbighshire, Wales - Part 2 with view over town, prom, sun centre and beach.webm|Hondartza eta herriko bideo labur bat
Irudi:St Thomas Church, Rhyl - geograph.org.uk - 555160.jpg|San Tomas eliza.

## Kanpo estekak 
* Rhyl eta Prestatyn udalerrien turismo bulegoko webgunea 
* Rhyl udalerriari buruzko webgunea
Birkonbinazio genetiko

**Birkonbinazio genetikoa** material genetikoaren zati bat (DNArena, gehienetan) puskatzean eta ADNaren beste molekula batean txertatzean datza. Prozesu honen bidez, beraz, ADN molekula batetik beste batera pasatzen da, molekula hartzaileak gene berri batzuk hartuz.

Eukariotoen meiosian gertatzen den elkargurutzaketa prozesuan bi kromosoma homologoen arteko truke genetikoa gertatzen da. Hau da birkonbinazio genetikoaren kasu bat, modu naturalean meiosian burutzen dena.

Prokariotoetan birkonbinazio genetikoa ere era naturalean gerta daiteke: kanpotik etorritako ADN (konjugazio, transformazio edo transdukzioaren bidez) bakterio hartzailearen material genetikoan txerta daiteke. Hori gerta dadin, baina, txertatzen den material genetikoak antza handia eduki behar du hartzailearen material genetikoarekin (bakterioen kasuan antzeko espezieen artean burutzen da birkonbinazioa)

Biologia molekularrean birkonbinazio genetikoa era artifizialean lortzen da. Entzima bereziak erabiliz (murrizte-endonukleasak eta ligasak) bi organismo oso ezberdinetako ADNak birkonbina daitezke (esaterako, bakterio batena eta birus batena), molekula hibridoak agertuz. Horren emaitza DNA birkonbinantea da, ingeniaritza genetikoaren arloan erabilera asko dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polonia Txikia

**Polonia Txikia** (; ) Krakovia hiriburu duen Poloniako eskualde historikoa da. Herrialdearen hego-ekialdeko kantoian dago, eta ez da nahasi behar 1999an eratutako Polonia Txikiko voivoderriarekin. Azken honek eskualde historikoaren zati bat baino ez du hartzen.

Polonia Txikiak Vistularen arroaren goiko aldea eta erdialdearen parte bat hartzen du, Poloniar Karpatoen gehiena, Sandomierz eta Oświęcim arroak eta Małopolska goi ordokia barne. Erdi Aroan eskualde hau poloniar estatuaren erdigune bilakatu zen, eta XI. mendearen erdialdetik 1596 arte erresumaren hiriburua Krakovia izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Polonia Txikiko Donejakue bidea

## Kanpo estekak
Urumeako Bandera

**Urumeako Bandera** Donostian, Urumea ibaiaren uretan Ur-Kirolak arraun taldeak antolatu ohi zuen estropada zen. Estropada bitxia zen, izan ere bandera bera jokatu aurretik parte hartzaileek sprint estropada bat jokatzen baitzuten.

1997an Ur-Kirolak Bandera izena zuen esgtropada berria natolatu zuen. Estropada eremua Kontxako uretara aldatu zen eta ohiko estropada bihurtu zen.

## Palmaresa 
### Urumeako Bandera 
* ¹ 1988 eta 1989 urte horretan, *Gran Premio Codorniu* izena izan zuen.
* ² 1990-92 urte horietan, *Bandera Helados Miko* izena izan zuen.
* ³ 1994 urte horietan, *Ur-Kirolak Bandera* izena izan zuen, 1997tik aurrera Kontxan antolatuko zirenak bezala.

### Sprint estropada 
## Kanpo estekak
Bakteriozina

**Bakteriozinak** bakterio askok ekoizten dituzten proteina bereziak dira, espezie bereko anduiak hil edo haien hazkundea inhibitzen dutenak. Beren jarduera dela-eta antibiotikoekin alderatu dira, nahiz eta antibiotikoen aldean askoz hautakorragoak izan: ekoizten dutenen espezie bereko bakterioak edo espezie hurbilekoak besterik ez dituzte hiltzen bakteriozinek, antibiotikoek espektro zabaleko jarduera duten bitartean (hots, espezie ezberdinetako bakterioei eragiten diete).

1925ean André Gratiak lehenengo bakteriozina aurkitu zuen, Escherichia Coli bakterioak ekoiztutakoa. *Kolizina* izena jarri zion.

Garrantzi handiko substantziak dira bakteriozinak arlo klinikoan. Hesteetako flora mikrobiarrak, esaterako, bakteriozinak sortzen ditu, lehian dauden bakterioentzat toxikoak direnak. Bakteriozina horiek sintetizatuko ez balira bakterio oportunistak haziko lirateke eta infekzioa egiteko parada izango lukete.

Bakteriozinak antibiotikoak baino toxikoagoak dira. Molekula gutxi batzuk gai dira bakterio hartzailea hiltzeko.

Beren jarduera hiltzailea garatzeko bakteriozinek hiru mekanismo dituzte:

* bakterio hartzailearen zelula-mintza kaltetzen dute
* transkripzioa inhibitzen dute
* itzulpena galarazten dute

E. Colik ez ezik, bakterio ugarik ere bakteriozinak sintetizatzen dituzte: Pseudomonas-ek, Bacillus-ek, laktikoen bakterioek, etab.

Kasu askotan bakteriozinak sortzeko gaitasuna plasmido baten menpe dago. Kolizinen kasuan, adibidez, plasmidoak dituzten bakterioek besterik ez dituzte kolizinak sortzen. Horrek esan nahi du plasmidoaren material genetikoan daudela kolizinak kodetzen dituzten geneak. Era berean, plasmidoek kolizinekiko immunitatea ematen diote bakterio eramaileari.

## Kanpo estekak
Ametzagaina

**Ametzagaina** Donostiako (Gipuzkoa) muino bat da (118 metro), Loiola, Intxaurrondo eta Martutene auzoen artean kokatua. Muino osoa hartzen duen Ametzagainako parkeak bere barruan hartzen ditu Ubako baseliza —eta, haren inguruan, Emaus Fundazioaren instalakuntzak—, karlistaldietan eraikitako Ametzagainako gotorlekua eta orain dela 25.000 urteko gravettiar aztarnategia, Donostia inguruko giza aztarnategi zaharrena dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ubako baseliza (Donostia)
* Garbera

## Kanpo estekak 
* **(Gaztelaniaz)** Aranzadi Zientzia Elkartea. Los primeros habitantes de Donostiamultimedia-ibilbidea. Ondarebideak (2016-11-24)
* Uba aterpetxea. Green Nest Hostel San Sebastián.
Monreal dorrea

**Monreal dorrea** Tuterako hego-mendebaldean kokatutako muino batean dagoen dorrea da, Lourdes auzotik gertu. Arkeologoen arabera, helburu defentsiboa zuen atalaia moduan.. Inguruan Tuterako gotorlekua du.

XIII. mendean jadanik aipatua da, orduko agirietan *Torre del Mont Real*, *Monte Real*, *Montis Regalis Tutele* edo *Turris Monte Regalis* izena zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sommeko gudua

**Sommeko gudua,** Lehen Mundu Gerraren barnean, gudurik luzeenetariko eta latzenetariko bat izan zen: milioi bat erori baino gehiago izan ziren. Britainiar eta frantziar gudarosteek Somme ibaiaren hegoaldean zehar eta 40 kilometroko luzerako frontean alemaniar lerroak haustea zuten helburu, Verdungo guduan zeuden alemaniarrak distraitzeko. Hala ere, gudu hori Verdungoa baino gogorragoa izan zen.

Guduaren lehenengo egunean, 1916ko uztailaren 1ean, 57.740 britainiar erori ziren eta, horietatik, 19.240 hil ziren. Erresuma Batuko armadaren historiako gudurik latzena izan zen. Alemaniako armadarentzat ere itzelezkoa izan zen: ofizial batek "armadarentzako lohizko hilobia" izan zela zioen. Gerra modernoa zein hilgarria den konturatu ziren bi alderdiak. Sommekoa erabakigarria izan zen Gerraren bilakaeran, batez ere Mendebaldeko Frontean.

Britainiarrek urte hartan *The Battle of the Somme* filma grabatu zuten gerrari buruz, lehenengo dokumentala izan zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yr Wyddgrug

**Yr Wyddgrug**, , Galesko ipar-ekialdeko Flintshire konderriko hiriburua da. 2011ko erroldaren arabera 10.058 biztanle zituen. 1974-1996 artean Clwyd konderriko hiriburua ere izan zen. Ingalaterrako mugaren alboan dago eta Chester hiritik oso hurbil.

## Herritar ezagunak 
* Daniel Owen (1836-1895), galeserazko idazlea.
* Ron Hughes (1930-), futbolaria.

## Iruditegia 

Irudi:The Red Lion, Wrexham Street, Mold - geograph.org.uk - 109249.jpg|Red Lion tarbena, Wrexham Street kalean.
Irudi:Clwyd Theatr Cymru - DSCF1199.JPG|Clwyd antzokia.
Irudi:High Street, Mold 2.JPG|Kale Nagusia.
Irudi:Street Market, Mold 3.JPG|Azoka.

## Kanpo estekak 
* Moldeko Udal webgunea 
* Mold udalerriko turismo bulegoaren webgunea
Mendebaldeko Neisse

**Mendebaldeko Neisse** (; ; ; ; ) Erdialdeko Europako ibaia da, Oderren adarra. 252 kilometro luze da, eta 4.297 kilometro koadroko arroa drainatzen du.

## Geografia 
Jizera mendietan (Mendebaldeko Sudeteak) du iturburua, Txekiako Errepublikako Nová Ves nad Nisou herritik hurbil (Liberec eskualdea). 54&nbsp;km aurrerago Zittaura, Txekia, Alemania eta Poloniaren arteko muga hirukoiztarrera, iristen da. Jarraian, 198 kilometroz, azken bi herrialde hauen arteko muga egiten du. Azkenik, Neißemünde (Brandenburgo, Alemania) eta Kosarzyn (Lubuszeko voivoderria, Polonia) artean, Oder ibaira isurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialdeko Neisse

**Ekialdeko Neisse** (; , ) Poloniako hego-mendebaldeko ibaia da. Iturburua Sudete mendietan dauka, Walbrzych hiritik hurbil (Silesia Behereko voivoderria). Kłodzko eta Nysa hiriak zeharkatzen ditu eta Brzeg hiritik gertu (Opoleko voivoderria) Oder ibaira isurtzen da. 182 kmko luzera eta 4.565&nbsp;km²ko arroa ditu.

## Erreferentziak
Godofredo Monmouthekoa

**Godofredo Monmouthekoa** ( - ; ; ; ) galestar elizgizon eta idazle bat izan zen. Gales edota Galesko Marketan jaio zen, izenaren arabera beharbada Monmouth udalerrian.

## Kanpo estekak 
* Latinezko idazlanak 
* Bere idazlanen ingelesezko itzulpenak
Verdungo gudua

**Verdungo gudu**a Lehen Mundu Gerrako luzeena eta, Sommeko guduaren ondoren, bigarren latzena izan zen. 1916ko otsailaren 21etik abenduaren 18ra, Frantziako ipar-ekialdeko Verdun herriaren inguruan, frantziar eta alemaniar armadak elkarren kontra aritu ziren; guztira, 250.000 hildako eta 500.000 zauritu baino gehiago izan ziren.

Gudu horretan, Robert Nivelle frantziar komandanteak «Ez dira pasatuko!» (*«»*) esaldi ospetsua erabili zuen.

Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Frontean kokatu zen gudua, eta azkenean frantsesak izan ziren garaile.

Gudua otsailaren 21ean hasi zenean, frantses armadak 30.000 lagun inguru zituen Verdunen; alemanak, ostera, 150.000 lagun inguru. Armaz ere frantsesak hasieran gutxiago ziren, baina gudua aurrera joan ahala, gauzak aldatu egin ziren, eta amaieran, bai frantsesak, bai alemanak milioi bana lagun ziren borrokaldietan: frantsesek 377.000-542.000 lagun galdu zituzten denera (162.308 gutxienez hilda edo galduta); alemanek 336.000-434.000 lagun galdu zituzten, 100.000 inguru hilda.

Borrokaldiak egin ziren eremuetan, soldadu ezezagunen omenezko oroigarria eraiki zuten. Izan ere, nahasita zeuden, eta ezin izan zituzten identifikatu.

## Aurrekariak eta gudua 
Verdungo lurraldea menderaezina izan zen historian zehar, hasi Atilaren garaietatik eta Frantzia-Prusia Gerrara arte. 1914. urtean zeharo gotortuta zegoen eta artilleria-baliabideak zituen: ikurra zen. Hala ere, Lehen Mundu Gerraren hasieratik, alemanen taktika frantses armada zeharo ahultzea zenez, 1916. urterako frantsesek Verdungo gotorlekua ahulduta zeukaten. Nolanahi ere, alemanek 1916. urteko otsailaren 12an erasoa jotzeko asmoa bazuten ere, astebete atzeratu behar izan zuten, eguraldi txarrarengatik. Tarte horretan, frantsesek indarrak eskuratzeko beta izan zuten, eta baliabide berriak heldu ahala, gudua luzatzen joan zen.

Bien bitartean, aliatuek Sommeko guduari ekin zioten 1916. urteko uztailaren 1ean, eta alemanek baliabideak Verdundik Sommera bidali behar izan zituzten. Gudu hura garailerik gabe amaitu zen, baina Lehen Mundu Gerrako odoltsuena izan zen. Horren ondorioz, 1916. urtearen amaierarako armada alemana ahituta zegoen, eta frantsesek kontraeraso bortitzak jo zituzten. Alemanek ez zuten frantses armada zeharo ahultzeko helburua lortu, elkarri min handia egin zioten arren. Frantsesen irudimenean, Verdungo gudua euren lurraldearen defentsaren ikur bihurtu zen. Alemanentzat, Verdun gune estrategikoa zen, baina Frantziako kamioi-garraioa Alemaniako trenbide bidezkoa baino eraginkorragoa izan zen une horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Mémorial de Verdun. Champ de bataille*. Museoaren Baliabide pedagogikoak[Kontsulta data: 2020-04-11]
1935 zineman

## Gertaerak 
* Judy Garlandek Metro-Goldwyn-Mayer estudioekin kontratua sinatu zuen.
* Zazpi urteko aktore Shirley Templek Oscar saria jaso zuen.

## Filmak 
* *The 39 Steps*. Zuz.: Alfred Hitchcock. Antz.: Robert Donat eta Madeleine Carroll.
* *Alice Adams*. Antz.: Katharine Hepburn.
* *Anna Karenina*. Antz.: Greta Garbo eta Fredric March.
* *Annie Oakley*. Antz.: Barbara Stanwyck.
* *Bride of Frankenstein*. Zuz.: James Whale. Antz.: Boris Karloff eta Elsa Lanchester.
* *Broadway Melody of 1936*, starring Jack Benny, Eleanor Powell, Robert Taylor.
* *The Call of the Wild*. Antz.: Clark Gable.
* *Captain Blood*. Antz.: Errol Flynn eta Olivia de Havilland.
* *Crime and Punishment*. Zuz.: Josef von Sternberg. Antz.: Peter Lorre.
* *The Crusades*. Zuz.: Cecil B. DeMille. Antz.: Henry Wilcoxon eta Loretta Young.
* *The Dark Angel*. Antz.: Fredric March and Merle Oberon.
* *David Copperfield*. Zuz.: George Cukor. Antz.: Edna May Oliver, Freddie Bartholomew eta W.C. Fields.
* *G Men*. Antz.: James Cagney eta Ann Dvorak.
* *The Ghost Goes West*. Zuz.: René Clair. Antz.: Robert Donat, Jean Parker eta Eugene Pallette.
* *The Informer*. Zuz.: John Ford. Antz.: Victor McLaglen.
* ''A Midsummer Night's Dream*Zuz.: Max Reinhardt eta William Dieterle.
* *Les Misérables*. Antz.: Fredric March eta Charles Laughton.
* *Mutiny on the Bounty*. Antz.: Clark Gable eta Charles Laughton.
* *A Night at the Opera*. Zuz.: Sam Wood. Antz.: Marx anaiak, Kitty Carlisle eta Allan Jones.
* *The Raven*. Antz.: Boris Karloff eta Béla Lugosi.
* *The Scoundrel*. Antz.: Noël Coward.
* *She. Antz.: Randolph Scott.
* *A Tale of Two Cities*. Antz.: Ronald Colman eta Elizabeth Allan
* *Toni*. Zuz.: Jean Renoir.

## Jaiotzak 
* Urtarrilaren 8a - Elvis Presley, († 1977)
* Uztailaren 17a - Donald Sutherland
* Urriaren 1a - Julie Andrews
* Abenduaren 1a - Woody Allen
* Abenduaren 14a - Lee Remick (†1991)
thumb|125px|Donald Sutherland
thumb|125px|Julie Andrews
thumb|eskuinera|125px|Woody Allen
thumb|125px|Lee Remick

## Heriotzak 
* Abuztuaren 15a - Will Rogers
thumb|125px|Will Rogers (1879–1935)

## Aurreneko filma urte honetan egin zuten hainbat artista 
* Don Ameche
* Ingrid Bergman
* Henry Fonda
* Joan Fontaine
* Olivia de Havilland
* Rita Hayworth
* Danny Kaye
* Vivien Leigh
* James Mason
* Roy Rogers
* Jimmy Stewart

## Kanpo lotura 
* 1935 Internet Movie Database atarian

## Kanpo estekak
Chris Bonington

**Sir Christian John Storey Bonington** (1934ko abuztuaren 6a, Hampstead, Londres) ingeles alpinista eta idazlea da. Bere ibilbidean zehar Himalaiara hemeretzi espedizio egin ditu, horien barne lau espedizio Everest mendira eta Annapurna mendiaren hegoaldeko aurpegiaren lehenbiziko igoera gauzatu zuen.

## Lorpen nabarmenak 
* 1961 Freney-ren Erdialdeko Pilarea, Monte Blanco (lehenbiziko igoera), Ian Clough, Don Whillans eta Jan Długoszekin batera.
* 1962 Eiger mendiaren iparraldeko aurpegia, Ian Cloughekin batera.
* 1963 Torres del Paine, Patagonia (lehenbiziko igoera), Don Whillansekin batera 
* 1965 Coronation Street, Cheddarko arroila (lehenbiziko igoera)
* 1966 Old Man of Hoy (lehenbiziko igoera), Tom Pateyekin batera
* 1973 Brammah (6411m) (lehenbiziko igoera)
* 1974 Changabang, Garhwal Himalayak (6.864 m) (lehenbiziko igoera), Don Whillans, Doug Scott eta Dougal Hastonekin batera.
* 1977 Baintha Brakk (7.285 m) (lehenbiziko igoera), Doug Scottekin batera
* 1981 Kongur Tagh (7.719 m) (lehenbiziko igoera)
* 1983 Shivling (mendebaldeko tontorra), Gangotri (6501 m) (lehenbiziko igoera)
* 1983 Vinson mendigunea (4.897 m) (bakarka igoz)
* 1985 Everest (8.850 m), Everesterako Norvegiar Espedizioko kide gisa

## Bibliografia 
* *I Chose to Climb* (1966)
* *Annapurna South Face* (1971)
* *The Next Horizon* (1973)
* *Everest South West Face* (1973)
* *Changabang* (1975)
* *Everest the Hard Way* (1976)
* *Quest for Adventure* (1981)
* ''Kongur: China's Elusive Summit* (1982)
* *Everest: The Unclimbed Ridge* (1983)
* *The Everest Years* (1986)
* *Mountaineer: Thirty Years of Climbing on the World's Great Peaks* (1989)
* *The Climbers* (1992)
* *Sea, Ice and Rock* (1992)
* *Great Climbs* (1994)
* *Tibet's Secret Mountain, the Triumph of Sepu Kangri* (1999)
* *Boundless Horizons* (2000)
* *Chris Bonington's Everest* (2002)
* *Chris Bonington's Lakeland Heritage* (2004)
* *Chris Bonington Mountaineer* (2016)
* *Ascent'' (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Chris Bonington alpinistaren webgunea
Bizkaiko Batel Txapelketa

**Bizkaiko Batel Txapelketa** Bizkaiko arraun-klub federatuen batelen artean jokatzen den txapelketa da, Bizkaiko Arraun Federazioak antolatua.

## Denboraldiaren egitura 
Aurreko hilabetean liga jokatzen da eta bertan lehenengo postuetan sailkatzen direnek txapelketa jokatzen dute. Gizonezkoek zein emakumezkoek egiten dute arraun, biak ala biak adinaren araberako honako maila hauetan sailkatzen dira:
* Alebinak
* Infantilak
* Kadeteak
* Jubenilak
* Seniorrak

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
Gizonezkoen senior mailako emaitzak dira honako hauek:

### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
2005 artean Senior eta Juniorrak batera zituzten batelak aritu ziren baina 2006tik aurrera Senior mailako emakumezkoen txapelketa jokatu zen. Hona hemen emaitzak:

### Garaipenak 
2006tik aurrera.

## Azken urteetako txapeldunak 
* Giz. (Gizonezkoak)
* Ema. (Emakumezkoak)
* SJ (Senior-Junior)
* COVID-19 pandemiaren eraginez 2020ko txapelketa irailaren 19an jokatu zen, ligarik izan gabe. TKE Ligako estropadak jokatzen ari zirenez senior mailan gizonezkoetan lau talde soilik aritu ziren. Haurren mailako estropadarik ere ez zen izan.
*¹ 2023an beste bi maila ere jokatu ziren, infantil mixtoak eta alebin mixtoak, biak ala biak Kaikuk irabazi zituen.
*² 2026an 23 urtez azpikoa jokatu zen gizonezkoetan (Zierbena), bai eta infantil mixtoak (Santurtzi) eta alebin mixtoak (mundaka) ere.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Batel Txapelketa
* Euskadiko Batel Txapelketa
* Batel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Todoremo.com, 2005etik aurrerako datuak.
*  Bizkaiko Arraun Federakundea
Castro Urdialesko Bandera

**Castro Urdiales Hiriko Bandera** () Castro Urdialesko arraun klubak antolatzen dituen banderen artean zaharrena da. Abuztuaren erdialdean jokatzen da, herriko jaietan. Azken urteetan KAE 2. mailako estropada izan da.

## Palmaresa 
* 2019ko ekitaldia *Challenge Ciudad de Castro Urdiales* Bandera ere izan zen.

## Garaipenak 
## Emakumezkoen estropada 
Emakumezkoen Gipuzkoako Traineru Ligarako puntuagarria zen bandera antolatu zuen Castreñak 2017an. 2019tik aurrera ETE Ligaren barneko estropada izan da.

* 2025eko ekitaldia ez zen jokatu tenperatura altuengatiko alarma gorria ezarrita zegoelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Irene Aldasoro

**Irene Aldasoro Katarain** (Idiazabal, 1955) gipuzkoar irakasle eta itzultzailea da. Bi urtez Euskadi Literatura Saria irabazi du itzulpengintza arloan, 2000. urtean *Dublindarrak* lanagatik eta 2018. urtean *Gailur ekaiztsuak* lanagatik.

## Itzulpenak 
Ingelesetik euskarara honako liburuak itzuli ditu:
* James Joyceren *Artistaren gaztetako portreta* (Ibaizabal, 1992).
* D.H. Lawrenceren *Birjina eta ijitoa* (Ibaizabal, 1993).
* Henry Jamesen *Europarrak* (Ibaizabal, 1997).
* Hans Christian Andersenen *Hemeretzi ipuin* (Beste hainbat itzultzailerekin batera. Ibaizabal, 1999).
* James Joyceren *Dublindarrak* (Alberdania, 1999). Euskadi Saria, 2000n.
* Emily Brontëren *Gailur ekaiztsuak* (Erein eta Igela, 2017). Euskadi Saria, 2018an.
* Nell Leyshonen *Esnearen kolorea* (Alberdania, 2018).
* Sally Rooneyren *Jende normala* (Alberdania, 2020).

Hainbat lege ere itzuli ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* EIZIEko fitxan itzulpenen zerrenda eta informazio gehiago: http://nordanor.eus/nor?id=4&tmp=1555839518913
Podlasia

**Podlasia** (, ) Poloniako ekialdea eta Bielorrusiako mendebaldea hartzen duen eskualde historikoa da. Biebrza ibaiaren (iparraldean), Mazoviaren (mendebaldean) eta Polesiaren artean hedatzen da.

Mendebaldeko Bug ibaiak Poloniar Podlasiaren iparraldea eta hegoaldea bereizten ditu. Administratiboki, lehenbizikoa Podlasiako voivoderriaren barnean dago.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ihesa

*** Ihesa *** (jatorrizko izenburua: *The Getaway*) Jim Thompson idazle estatubatuarrak idatzitako eleberri bat da. 1959an argitaratu zen.

## Argumentua 
Doc McCoy hamar urteko espetxealdia betetzen ari da. Carol bere emazteari esker, gizon boteretsu batek behin-behineko askatasuna lortzen dio, banku bat lapurtzearen baldintzarekin. Lapurretan bankari bat eta lapurretako bat hiltzen dira. Docek beste lapurra, Rudy Torrento, hiltzen saiatzen da eta, nahiz eta Docek kontrakoa uste izan, bizirik ateratzen da. Doc eta Carol Kaliforniarako ihesa hasten dira, Mexikora heltzeko. Ihesean oztopo asko gainditu beharko dituzte, polizia eta Rudy atzetik dabilzkielako.

## Pertsonaiak 
* '''Carter 'Doc' McCoy**: protagonista.
* **Carol McCoy**: Doc McCoyren emaztea.
* **Rudy Torrento**: lapurretako kidea. Docek bera hiltzeko saikera egiten du, baina bizirik ateratzen da, nahiz eta Dockek hilda dagoela uste izan.
* **Frank Jackson**: Rudyren laguntzailea lapurretan. Rudyk hiltzen du lapurreta egin eta berehala.
* **Jack Beynon**: gizon boteretsu eta ustela. Doc espetxera ateratzen du banku bat lapurtzearen baldintzarekin. Carolek hiltzen du euren artean maitasuna zegoela iradokitzeagatik.
* **Harold Clinton**: albaitaria. Docek bahitzen du, ihes egiteko. Bere emaztearen jarrera ikusita, bere burua hil egiten du.
* **Fran Clinton**: albaitarien emaztea. Bera ere bahitzen du Doc McCoyk. Docez maitemintzen da.
* **Ma Santis''': Doci eta Caroli laguntzen dien emakumea, ihes egiteko. Gaizkile baten alaba, gaizkile baten emaztea eta sei gaizkileren ama.

## Kanpo estekak
Flaviobriga Bandera

**Flaviobriga Bandera** Castro Urdialesen antolatzen zen estropadetako bat da, TKE Ligarako puntuagarria zena. Sociedad Deportiva de Remo Castro Urdiales zen banderaren antolatzailea. **Flaviobriga** erromatarren garaian herriak zuen izena da.

2014an izan zuen azken ekitaldia eta KAE 2 Ligako estropada izan zen.

## Palmaresa 
[265px|thumb|[Bermeo Urdaibai Arraun Elkartea|Urdaibai izan zen irabazlea 2007an.]]
1998an Caspan Bandera jokatu zen eta 1999an Caspan-Flaviobriga Bandera. Beraz 1999tik aurrera kontatzen hasten da Flaviobrigaren palmaresa.

* Caspan Bandera, Flaviobriga Banderako palmaresean kontatzen ez dena.

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Publio Cordón

**Publio Cordón** (Villar de Maya, Soria, 1935eko otsailaren 7a - 1995eko uztaila) espainiar enpresaburua izan zen, GRAPOk bahitua eta bahiketan zehar hilda. Previasa eta Quirón ospitale sareko presidente zelarik, GRAPO erakundeak 1995eko ekainaren 25ean nahitu zuen Zaragozan. Erreskatea ordanduta, GRAPO erakundeak egun batzuen buruan askatuko zuela jakinarazi zuen. Hala ere, askapena ez zen inoiz gertatuko. Fernando Silva Sande grapokideak bahiketan zehar ihes egiten saiatzen ari zela hil zela adierazi zuen urte batzuk geroago, baina Frantzian miaketak egin arren, haren gorpuaren arrastorik ez zen aurkitu eta 2012 urteko ekainean espainiar estatuar hiltzat jo zuen. Hilabete geroago, bahiketan parte hartu zuten kideak atxilotu eta Silva Sanderen bertsioa berretsi zuten, bahitzaileengandik leihotik ihesi hil zela adieraziz.
Goia

**Goia** jatorria topografia duen euskal abizena da.

## Leku izenak 
* Arroa Goia
* Zizurkil Goia

## Abizena 
* Eneko Goia (Donostia , 1971 - ) politikari gipuzkoarra
* Garazi Goia (Segura , Gipuzkoa , 1978 -) euskal idazlea
* Jose Zufiaurre Goia, ezizenez Josetxo (Beasain , Gipuzkoa , 1935 ), etnografo ikertzailea
* Unai Agirre Goia (Hernani , Gipuzkoa , 1975 eko uztailaren 30 ) euskal bertsolaria, eragilea eta bertso eskolako irakaslea

### Erdal grafiarekin 
* Francisco Goya (Fuendetodos, Zaragoza, 1746ko martxoaren 30a - Bordele, Frantzia, 1828ko apirilaren 15a) pintore eta grabatzailea