open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bertan Zoro

***Bertan Zoro*** Euskal Telebista eta Wilfer Produccionesek sortutako umorezko telesail mutua da. 1991 eta 1992 artean eta bi denboralditan, bere 30 minutuko 13 kapituluak eman zituzten ETB 1ean.

## Ezaugarriak 
Donostian eta inguruan grabatu zituzten kanpoaldeak eta barnealde naturalak, batez ere Igeldo mendiaren magalean kokatzen den Satrustegi Dorrean, eritegiaren egoitza dena.

Telesaileko *gag* elkarrizketarik gabekoak dira. Mutua, aktoreek "guturaltzen" dute hitzak, hala ere, baditu soinua, efektu bereziak, musika originala eta irriak. Antzinako Keystone eta zinema mutuaren moduan, irudia arinagotzen da baina kolore eta gaur egungo teknikak ere erabiltzen dituzte.

* Zuzendaritza eta gidoia: Patxi Barko
* Errealizazioa: Jorge Guerrero
* Produkzio exekutiboa: William Rubio
* ETBko produkzioa: Fina Salegi
* Eszenografia: Satur Idarreta
* Soinua: Jose Luis Rubio
* Musika: Iñaki Salvador

## Sinopsia 
Osakidetzatik kanporatutako sendagileak gaixo mentalentzako eritegi bat irekitzea erabaki du. Horretarako zenbait erizain zitalak eta bere lanbidez ezer ez dakien erizain liraina kontratatu ditu. Bere eritegia mota guztietako pertsonaiek bisitatu dute: babes bila dabilen gangsterrak, basapizti gabeko pizti-hezleak, apaiz irudikorrak, piromano tutudunak, ezkonberriak, gerra bila dabilen militarrak, espekulatzaileak, eta abar.

## Aktoreak 
* Ramon Agirre
* Anjel Alkain
* Anabel Alonso
* Alex Angulo
* Joseba Apaolaza
* Alberto Arizaga
* Agustin Arrazola
* Klara Badiola
* Patxi Barko
* Ramón Barea
* Fernando Bernués
* Teresa Calo
* Kike Diaz de Rada
* Karra Elejalde
* Loli Erkoreka
* Isidoro Fernández
* Mireia Gabilondo
* Jon Garaialde
* Mikel Garmendia
* Tito Herrero
* Ramón Ibarra
* Loinaz Jauregi
* Niko Lizeaga
* Garbi Losada
* Koldo Losada
* Txema Ocio
* Eneko Olasagasti
* Maribel Ripoll
* Pilar Rodríguez
* Idoia Sagarzazu
* Paco Sagarzazu
* Patxi Santamaria
* Cesar Saratxu
* Juan Mari Segues
* Jose Ramon Soroiz
* Santi Ugalde
* Carlos Zabala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baiona-Donostia Euskal Eurohiria

**Baiona-Donostia Euskal Eurohiria** edo, besterik gabe, **Euskal Eurohiria**, Baiona eta Donostia arteko konurbazioari esaten zaio. Bidasoa ibaia azken mendeotan izan den muga politiko eta administratiboaren bi aldeetan hedatzen den hiri espazioa da.

Hala deitzen zaio, halaber, espazio hura kudeatzeko 1997an sortutako elkarteari, Gipuzkoako eta Lapurdiko hainbat udalerrik proiektu komunak garatzeko sortutako egitura metropolitarrari, zeinaren izen osoa **Baiona-Donostia Euskal Eurohiriaren Garapenerako Mugaz gaindiko Agentzia** baita.

## Historia 
1993an lankidetzarako protokolo bat adostu zuten Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Baiona-Angelu-Biarritz Aglomerazioko Erkidegoak. 1997an bi instituzio horiek lankidetzarako agentzia bat osatu zuten Baiona eta Donostia arteko hiri esparruaren garapena sustatzeko. Egitura honi *Baiona-Donostia Mugaz Gaindiko Behatokia* deritzo, eta juridikoki Ekonomia Intereseko Europako Taldea da (EIET).

2001an Bidasoa-Txingudi partzuergoak bat egin zuen agentziarekin.

Bitxia bada ere, 2009 arte ez zen sartu Donostiako udala.

## Euskal Eurohiriko udalerriak 
Egun 600.000 biztanle inguru eta 42 udalerri ditu:

## Ikus, gainera 
* Akitania-Euskadi euroeskualdea
* Donostiako metropolitar gunea
* Euskal Herriko metropolitar guneak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Eurohiriaren webgunea
*  *Paisajes por encima de las fronteras. La conurbación Donostia-Baiona* izeneko artikulua euskonews.com webgunean
*  La eurociudad Bayona - San Sebastián (Gabriel Sansinenea, 2001)
Zianita

[thumb|ezkerrera|200px|[Brasilgo zianita]]

**Zianita** (grezieraz *kyanos*, urdina) edo **distena** (grezieraz: *di*, bi eta *stenos*, gogortasun) mineral silikato urdina da. Normalean aluminiotan aberatsak diren pegmatita metamorfikoetan edo arroka sedimentarioetan agertzen da.

Zianita aluminosilikatoen segidako kidea da. Talde honetan andaluzita eta silimanita bezalako mineral polimorfikoak daude. Mineral hau oso anisotropikoa da, Mohs eskalan bere gogortasuna oso aldakorra baita bere kristalizazioaren norabidearen funtzioan. Ezaugarri hau ohikoa da ia mineral guztietan, baina zianitaren kasuan ezaugarri bereizgarritzat har daiteke.

## Kanpo estekak
Höxter barrutia

eskuinera|200px
**Höxter barrutia** Alemaniako barrutietako bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan eta Detmold eskualdearen barnean, Ipar Renania-Westfaliaren ekialdeko muturrean, Hesse eta Saxonia Beherea estatuekin muga egiten duelarik. Höxter herria da barruti honetako hiriburua.

## Hedadura 
1.199,96 kilometro koadroko hedadura du Ipar Renania-Westfalia estatuko barruti honek.

## Geografia 
### Barruti mugakideak 
Iparraldean, Lippe barrutiarekin muga egiten du. Ekialdean, Saxonia Behereko Northeim barrutia,Holzminden barrutia eta Kassel barrutiarekin. Hegoaldean, Hochsauerland barrutiarekin, hegoekialdean Waldeck-Frankenberg barrutiarekin. Bi hauek, Hesse estatukoak dira. Azkenik, mendebaldean, Paderborn barrutiarekin muga egiten du.

## Barrutiaren konposaketa 
### Herriak 
* Bad Driburg
* Beverungen
* Borgentreich
* Brakel
* Höxter
* Marienmünster
* Nieheim
* Steinheim
* Warburg
* Willebadessen

## Hidrologia 
Weser ibaiak igarotzen duen Ipar Renania-Westfalia estatuko barrutietako bat da Höxter barrutia.

## Kanpo estekak 
*  Höxterren webgunea

## Erreferentziak
Correlingua

***Correlingua*** galizierazko hiztunek abiatutako ekimena da, Euskal Herrian egindako Korrikak inspiratuta. Funtsean, hizkuntzaren garrantzia ohartzeko burututako lasterketa da, Galizia zeharkatzen duena. Parte-hartzaileak ikasleak dira batez ere, hala haurrak nola gazteak.

2000. urtean lehenengo edizioa egin zuten.

## Antolatzaileak 
*Asociación Socio-Pedagóxica Galega*, CIG-Ensino, *A Mesa pola normalización Lingüística* eta *Equipos de Normalización Lingüística* elkarteak antolatzaileen artean ditugu, udaletxe batzuekin batera.
 
## Ikus, gainera 
* Korrika
* *Correllengua*
* *Corsa Aran per sa lengua*
* *Ar Redadeg*
* *Rith*
* *Ras yr Iaith*

## Kanpo-estekak 
*  *Correlingua*ren webgunea
Große Aue

**Große Aue** Alemaniako ibai bat da, Weser ibaiaren ibaiadarra dena, azken honen, ezkerraldetik.

## Ibilbidea 
Ibaiak, hasieran, hegoalderanzko bidea hartzen du, baina, kilometro eta erdi geroago, iparralderanzko norantzan doa, Schweningdorferantz. Ondoren, Bad Holzhausenetik igarotzen da, handik gertu, Ipar Alemaniako lautadan sartuz. Amaieratik gertu Mittellandkanal kanalarekin dago. Hona heldu aurretik Espelkamp igarotzen du, eta, kanala igaro ondoren, Rahden, Preußisch Ströhen, Wagenfeld eta Barenburg herriak gurutzatzen ditu, Binnen herrian, bere urak Weser ibaira isurtzen dituen arte

## Ahoa 
Ibai honen ahoa, Binnen herrian dago, Saxonia Behereko erdialde inguruko herri batean, Ipar Renania-Westfalia estatuaren iparrekialdeko muturrarekin duen mugatik gertu.

## Ibilbideko beste herri batzuk 
Lübbecke

## Arroa eta luzera 
Ibai honen arroaren azalera osoa, 1517 kilometro karratutakoa da. Horietatik, 458, Ipar Renania-Westfalia estatuan daude. Bere luzera, berriz, Weser ibaiaren arroko ibai guztietatik, laburrenetariko bat da, 85 kilometroko luzerarekin.

## Goitiera 
130 metroko garaieran jaiotzen denetik, 37,5 metroko garaieran bere urak Weser ibaian isurtzen dituen arte, 92,5 metroko garaiera jaisten du ibai honek.

## Ibaiadarrak 
### Ezkerretik 
* Nordbach
* Schierenbeke
* Mühlenbach
* Landwehrbach
* Grenzgraben
* Hedemer Bruchgraben
* Großer Dieckfluss
* Wiete
* Sule
* Allerbeeke
* Siede
* Peeksriede
* Dunkgraben

### Eskuinetik 
* Klosterbach
* Bruchriede
* Obermehner Mühlenbach/Mehner Bach
* Gartemanns Bach
* Flöthe
* Fabenstedter Graben
* Kleine Aue (Holsingerort)
* Wickriede
* Langer Graben
* Herrenriede
* Kleine Aue (Barenburg)
* Schweinelake
* Kirchdorfer Mühlenbach
* Schliebeeke
* Rüsselbach
* Sarninghäuser Meerbach
* Langhorst Kuhlengraben

## Toki Naturalak 
Steyerberger basoak igarotzen ditu ibai honek bere ibilbidean zehar. Baita Eggetal izeneko harana ere.

## Kanpo estekak
Cesar Saratxu

**Cesar Saratxu Izquierdo** (Barakaldo, Bizkaia, 1958ko abenduaren 28a) euskal aktorea da.

Parisen zegoela ezagutu zuen bere emaztea eta Stockholmen (Suedia) ezkondu zen. Hantxe antzerkian pertsonai dramatikoak egiteagatik ezaguna da.

## Biografia 
Antzerki-lanak egiten ibili zen Euskal Autonomia Erkidegoko hainbat tokitan. Gerora Madrilera jo zuen formakuntza hoberagoaren bila, baina ez zuen lortu Arte Dramatikoko Goi Mailako Errege-Eskolan sartzea.

1986an Parisera joan zen, Jacques Lecoqen eskolan sartzea lortuz. Jada bere emaztearekin Stockolmen bizita lortu zuen ospea: 2002an Reza Parsaren *Möte med ondskan* metraje laburreko filmeko protagonista papera egin zuen, Espainiako produkzioetan tarteka ere parte hartuz, hala nola Imanol Ortizen *Expreso nocturno* delakoan (2003).

2005etik *Bernardo Marin* pertsonaia gorpuzteagatik da ezaguna, Tele5 espainiar kateko *Camera Café* seriean hain zuzen, bertan 2009a arte lan eginda. Horren aurretik Canal+ kateko *Canalone*n edo *Los Güevones* delakoan ibili zen, azken hau Interneterako kapsula-serie komikoa izanda, eta serie denak Luis Guridik zuzenduta.

*Lintze galdua* filmerako (2008) Diogenes putrearen ahotsa jarri du, bai eta Guridik zuzendutako *¡Fibrilando!* (2009) seriean lan egin, *Camera Café*ren *spin-off*a.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Tiempo después*, José Luis Cuerdak zuzenduta (2018)
* *Cuerpo de élite*, Joaquín Mazónek zuzenduta (2016)
* *Pancho, el perro millonario*, Tom Fernándezek zuzenduta (2014)
* *Les pseudonymes*, Nicolas Engelek zuzenduta (2007)
* ''L'Homme qui marche*, Aurélia Georgesek zuzenduta (2007)
* *När mörkret faller*, Anders Nilssonek zuzenduta (2006)
* *Svalan, katten, rosen, döden*, Daniel Lind Lagerlöfek zuzenduta (2006)
* *Wellkåmm to Verona*, Suzanne Ostenek zuzenduta (2006)
* *The Piano Tuner of Earthquakes*, Stephen eta Timothy Quayk zuzenduta (2005)
* *Babylonsjukan*, Daniel Espinosak zuzenduta (2004)
* *Expreso nocturno*, Imanol Ortizek zuzenduta (2003)
* *Möte med ondskan*, Reza Parsak zuzenduta (2002)
* *Före stormen*, Reza Parsak zuzenduta (2000)
* *To Be Continued*, Linus Tunströmek zuzenduta (2000)
* *Institute Benjamenta, or This Dream People Call Human Life*, Stephen eta Timothy Quayk zuzenduta (1995)
* *Sálvate si puedes*, Joaquín Trincadok zuzenduta (1995)
* *Santa Cruz, el cura guerrillero*, José María Tudurik zuzenduta (1991).

### Telebista 
* *Intimidad*, (2022)
* *Justo antes de Cristo*, (2019-2020).
* *Aquí Paz y después Gloria*, (2015).
* *La isla de los nominados* (2010).
* *¡Fibrilando!* (2009).
* *Camera Café*, (2005).
* *En ö i havet*, (2003)
* *Canalone*, (2001)

### Internet 
* *Los güebones'', (2003-2006).

## Kanpo estekak 
*  Los Güebones
*  Elkarrizketa euskonews-en.
*  Saratxuren webgunea.
Rally

[250px|thumb|[Petter Solberg legar gainean gidatzen, 2006 Zipre Rally txapelketan.]]
**Rally** motor-txapelketa mota bat da, bide publiko edi pribatuetan jokatzen dena, eraldatuz edo bereziki eraikitako edo eraldatutako automobil arruntak erabiliz.

## Historia 
Rally hitza lehen aldiz Montecarloko rallyan erabili zen, 1911an, baina hitza 1920 arte ez zen ia erabili. Rally hitzaren sorrera lehenengo *Zaldirik Gabeko Orgen Lasterketa* delakoan, lasterketa hura Pierre Giffartek antolatu zuen *Le Petit Journal* egunkariareni zenean. Paristik Erruanerainoko bidea egin zuten parte hartzaileek, 21 izan zirela denera 1894ko uztailaren 22an. Peugeot eta Panhard et Levassor izeneko eskuderiak izan ziren irabazle.

Baina hala eta guzti zere urte bat geroago egin zen munduko lehenengo rally lasterketa kronometratua. Paris-Bordele-Paris izan zen lasterketa hori 1895. Mila eta berrehun kilometro eduki zituen lasterketa hark eta zaldirik gabeko ibilgailuen eraginkortasuna probatzeko izan zen. Irabazlea, eta horregatik auto-lasterketen historian bere izena idazten lehenegoa Emile Levassor izan zen Panhard-et-Levassor auto batean. Urte berean, azaroko 12an Albert de Dion kondeak historiako lehen Elkarte Automobilistikoa sortu zuen, Frantziako Automobile Club-a.

## Materiala 
Rallyan ibiltzeko beharrezkoa, auto bat besterik ez da. Baina hala ere, auto batek arau batzuk bete behar ditu rallyetan parte hartu ahal izateko. Normalean, “ afizionatu maila ” bezala T-1 maila deiturikoa dago, hor lehiatzen direnak ez dira normalean profesionalak izaten, eta T-2 maila deiturikoan berriz, profesionalak izaten dira lehiatzen direnak.

## Ikus, gainera 
* Dakar Rallya
* Rally Raid T1
* Rally Raid T2

## Kanpo estekak
Eurotunela

**Eurotunela** Erresuma Batua eta Frantziaren artean dagoen izen bereko kanalean eraikia dago, Folkestone (Kent) eta Coquelles (Pas-de-Calais) lotuz. Hain zuzen ere Calaisko itsasartea itsaso azpitik 60 metroko sakoneran iragaten du.

XIX. mendeko hasieran lehenengo proiektua bururatu bazuten ere, ia bi mende geroago hasi ziren eraikitzen. 1988an ekin zieten lanei, 1994an amaituz eta urte hartako maiatzaren 6an inauguratuz.
50.5 kilometroko luzeera dauka eta errepidea eta trenbidea erabilgarri daude.

## Abantailak 
* Eurostar trenak 2 ordu eta 20 minutu hartzen ditu (Londresetik Parisera) eta ordu bat eta 57 minutu Bruselara.
* Zamak trenetik desplazatzen dira.
* Autoak tren barruan joan ahal dira eta bidaiariak auto barruan egon litezke,

## Ikus gainera 
* Calaisko itsasartea
* San Gotardoko base-tunela
* Seikan tunela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eurotunelaren webgune ofiziala
Schwannen zelula

**Schwannen zelulak** Nerbio Sistema Periferikoko glia zelulak dira. Enbrioiaren gandor neuralean sortzen dira, eta neuronaren ondoan egoten dira enbrioiaren hazkuntzak eta garapenak irauten duen bitartean. Neuronen axoiak estaltzen dituzte, mielinazko *leka* isolatzaile bat sortuz.

## Egitura 
Axoiaren diametroaren arabera, Schwannen zelulek egitura ezberdina garatzen dute. Diametro txikiko axoi neuronalei lagunduz, zelula hauek mielinarik gabekoak izaten dira, eta hainbat axoi eduki ditzakete

Aldiz, diametro handiagoko axoiak, mielinadun zelulez estaliak izaten dira. Axoien luzera osoan zehar, mielinarik gabeko zati biribilak daude. Itxuraz, bi Schwannen zelulen arteko mugarekin bat egiten dute mielinarik gabeko zati hauek, Ranvierren nodoak izenekoak. Mielina, Schwannen zelulen mintzaren geruza konzentrikoz osaturik dago eta espiral eran inguratzen dute neuronaren axoia.

## Funtzioa 
Zelula hauek, mielinaren bidez, isolatzaile elektriko bezala funtzionatzen dute. Axoia biltzen duen islatzaile honek, igarotzen duen bulkada elektrikoak intentsitaterik ez galtzea eragiten du, gidatze jauzkaria izenekoa gertatzea erraztuz. Zelula hauek, honetaz gain, axoien haztea gidatzean eta lesioen sendapenean laguntzen dute (axonotmesian eta neurapraxian, baina ez neurotmesian)

## Gaixotasunak 
Ornodun animalien nerbio sistemak, mielina "leka" hauen beharra du, axoien kapazitantzia jaisteko modu bezala, horrela, nerbio bulkada arinago bat lortuz, bere diametroan gehitu beharrik gabe. *Mycobacterium leprae* legenarraren bakterioaren zelula gogokoenetako bat da. Neuronaren mielinagabetzeak, Nerbio Sistema Zentralari eragiten dioten gaixotasunak sortzen ditu: Esklerosi anizkoitza, adibidez.

## Kanpo estekak
Maseru

**Maseru** () Lesothoko hiriburua eta hiririk handiena da. 2006an 227.880 biztanle zituen 138 kilometro koadrotan. Maseru polizia kaserna bat izan zen bere sorreran eta 1869an Britainia Handiaren protektoratu bat bilakatu zenean hiriburu izendatu zuten. 1966an independentzia eskuratu zutenean egoera hori mantendu zuen.

## Klima 
## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dover (Ingalaterra)

**Dover** Ingalaterrako hegoekialdean dagoen kostaldeko udalerria da, Kenteko konderrian kokatutakoa, Mantxako kanala delakoan. Bere alboan Folkestone hiri eta portu garrantzitsua dago, bi udalerri hauen artean Calaisko itsasartea gurutzatzen duen Eurotunel ospetsua kokatzen delarik.

## Leku interesgarriak 
* Doverreko itsaslabar zuriak
* Dover gaztelua

600px|erdian|thumb|portuaren ikuspegi panoramikoa.
[600px|erdian|thumb|[Doverreko itsaslabar zuriak.]]

## Iruditegia 

Irudi:Dover Seafront And Castle.jpg|Dover.
Irudi:Dal castello di Dover.jpg|St Mary in Castro eta Erromatar itsasargia.
Irudi:Dover Castle 05.jpg|Dover gaztelua.
Irudi:Dover Port 2 (Piotr Kuczynski).jpg|Portua eta ferriak.

## Ikus, gainera 
* Via Francigena

## Kanpo estekak 
*  Doverko udal webgunea
Ana Díez

**Ana Díez Díaz ** (Tutera, Nafarroa, 1957ko otsailaren 22a-) zinema zuzendari, gidoigile eta dokumentalgile nafarra da.

Filmak ez ezik, eskolak ere zuzentzen ditu: zuzendaritza irakasten du ECAM Madrilgo zinema eta ikus-entzunezko eskolan, eta errealizazioa Karlos III.a Unibertsitatean.

## Biografia 
Medikuntzan lizentziaduna da. Mexikon doktoregoa egitera joan zen baina zinemagintzan lan egin nahi zuela konturatu zen. Zuzendaritza zinematografikoa ikasi zuen eta filmak egiten hasi zen.

Bere lehen film luzea *Ander eta Yul* (1989) izan zen. Pelikula honekin zuzendari berri onenari emandako Goya Saria jaso zuen 1990ean. *Todo está oscuro* (1997) bigarren film luzean Kolonbiako egoera soziopolitiko latza islatu zuen. 2000. urtean hasi zen hirugarren filma zuzentzen:* Algunas chicas (doblan las piernas cuando hablan). 2008an Paisito* filma zuzendu zuen.2020an *A quién cierra los ojos.*

Fikziozko lanak zuzentzeaz gainera, telebistarako ere lan egin du, eta azken urteetan zinema dokumentalean nabarmendu da. Besteak beste, *La mafia en La Habana* (2000) film luzean 50eko hamarraldian, Batistaren garaian, mafia estatubatuarrak Habanako kasinoetan zuen presentzia kontatzen du. Zinemagintza irakaskuntzarekin tartekatzen du, Madrilgo Zinema Eskolan (ECAM) irakasle baita.

## Filmografia 
## Sariak 
* 1990 urtean zuzendari berririk onenaren Goya saria irabazi zuen *Ander eta Yul* lanagatik.
* Mexikoko Zinematografia Kritikari Elkartearen *Diosa de plata* (zilarrezko jainkosa) saria, *Elvira Luz Cruz, pena máxima* lanagatik.
* Ariel saria, Mexikoko Zinema Akademiarena, *Elvira Luz Cruz, pena máxima* lanagatik.
* New Yorkeko Zinemaldiaren dokumental onenaren saria *La mafia en La Habana y Galíndez* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian
* Erriberar ezagunak

## Kanpo estekak 
*  Ana Diez IMDbn
*  Ana Díezi elkarrizketa Argian (2012)
* Ana Diezi elkarrizketa Berrian (2020)
Aitor Luna

**Aitor González Luna** (Bergara, 1981eko irailaren 18a -), ezagunagoa da **Aitor Luna** izenarekin, gipuzkoar aktorea da.

Artebin egin zituen bere antzerki ikasketak. Bere anaia aktorea da baita ere: Yon González.

## Lanak 
### Telebista 
### Zinema 
* *To Kill Time* (2013).
* *My Bakery in Brooklyn* (2016).

## Ikus, gainera 
* Debagoiendar ospetsuen zerrenda

## Kanpo estekak
Alberto Maneiro

**Alberto Maneiro**, (Donostia, 1968 -) gipuzkoar aktorea da.

## Lanak 
### Film laburrak 
### Telesailak 
### Antzerkia
Yamaguchi parkea

**Yamaguchi parkea** Nafarroako Iruñea hiriburuko parkerik garrantzitsuenetako bat da.

## Izena 
Izena Iruñearekin senidetua dagoen Japoniako Yamaguchiko hiriaren omenez darama.

## Kokalekua 
Mendebaldea auzoan dago, Yamaguchi plazaren alboan.

## Historia 
Parkearen eraikuntza 1988an Iruñea eta Yamaguchi hiriaren arteko senidetzetik dator, XVI. mendea Frantzisko Xabierkoa Japoniaren ebanjelizazioan bertaraino iritsi baitzen. 1997an japoniar paisaialariek diseinatu zuten eta ekialdeko estiloa da hainbat detailetan, gogoeta eta lasaitasunera gonbidatzen duen paisaia bat lortu zutelarik, lau urtaroei ere omendu nahi izan zitzaielarik.

## Parkea 
Guztira 85.000 metro karratu dauzka. Parkearen erdialdean urmael bat dago, eta albo batean Iruñeko planetarioa.

Bertan aurki daitezkeen japoniar estiloko eraikuntzen artean suhana (hondartza), azumaya (lakuaren gaineko etxola), yatsubashi eta ishibasi (zubiak), taki (ur-jauzia) edo geiserra daude.

## Ondare nabarmena 
Parke honetan nahiz inguruan honako eraikin eta eskultura nabarmen hauek daude:

* Iruñeko planetarioa
* Yamaguchi liburutegia
* Yamaguchi plaza
* *Une espirituala* (1997, Jorge Oteiza)

Irudi:Pamplona - Parque de Yamaguchi 01.jpg|Belardiak
Irudi:Pamplona - Parque de Yamaguchi 02.jpg|Urmaela
Irudi:Pamplona - Planetario 08.JPG|Iruñeko planetarioa
Irudi:Oteiza Yamaguchi.jpg|*Une espirituala*(1997, Jorge Oteiza)

## Ikus gainera 
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda
* Iruñeko parkeak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Binilo

thumb|150px|Binilo taldea
**Biniloa** edo **binila** (CH2=CH-) etilenotik (CH2=CH2) eratorritako erradikal monobalentea da.

## Binilozko polimeroak 
* Polibinilo azetato edo polibinil azetato (PVAc)
* Polibinilo alkohol edo polibinil alkohol (PVA)
* Polibinilo kloruro edo polibinil kloruro (PVC)

## Kanpo estekak
Zirauntza

**Zirauntza** —*Araia ibaia* eta *Burunda ibaia* izenez ere ezaguna— Arabako ipar-ekialdeko eta Nafarroa Garaiko mendebaldeko ibai bat da, Asparreneko udalerrian sortu eta Altsasuraino heltzen dena.

*Nacedero* («iturburua») gaztelaniazko izena duen lekuan jaiotzen da, Araian. Ziordian, Nafarroa Garaira sartzen da, Burunda eskualdera; eta Altsasun, Altzania ibaiarekin batuta, biek batera Arakil ibaia sortzen dute.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Asparrena (Araba)
* Ziordia (Nafarroa Garaia)
* Olatzagutia (Nafarroa Garaia)
* Altsasu (Nafarroa Garaia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfonso Lusson

**Alfonso Lussón** (Gasteiz, 1941 &ndash; Madril, 2006ko maiatzaren 27) euskal aktore eta umorista zen. Hala ere, bere karrera osoa Madrilen egin zuen.

Umorista moduan 1970eko hamarkadan lortu zuen arrakasta, noiz 1976an Manolo Codesorekin batera *Lussón y Codeso* bikotea sortu zuen. *Aplauso* edo *300 Millones* telesailetan agertu ondoren, 1989an banatu ziren.

## Lanak 
### Pelikulak 
* *Celos, amor y mercado común*, (1973) Alfonso Pasok zuzenduta.
* *Eva, limpia como los chorros del oro* (1977),
* *Adulterio Nacional* (1982), Francisco Lara Palopek zuzenduta.
* *Disparate Nacional* (1990) Mariano Ozoresek zuzenduta.
* *Éxtasis* (1996) Mariano Barrosok zuzenduta.
* *Muertos de risa* (1999), Alex de la Iglesiak zuzenduta.
* *¡Ja me maaten...!* (2000), Juan Muñozek zuzenduta
* *Isi/Disi - Amor a lo bestia* (2004), Chema de la Peñak zuzenduta.

### Telebista 
* *Pero ¿esto que es?* (1989-1990)
* *Villarriba y Villabajo* (1994)
* *La banda de Pérez* (1997)
* *Todos los hombres sois iguales* (1997-1998)
* *Jacinto Durante, representante* (1999)
* *Cruz y raya.com* (2002-2004).
Fernando Etxegarai

**Fernando Etxegarai Gaztearena** (Bilbo, Bizkaia, 1952 - ), *Pinki* gisa ere ezaguna, etakidea izatearen akusaziopean hogeita bat urte preso egondako plentziarra da.

1970ko hamarkadaren bukaeran Gasteizko UGTko abokatu laboralista izan zen, eta LKko militantea. Alderdi horrekin zerrendaburua izan zen 1979ko Gasteizko udal hauteskundeetan, eta gero Bizkaiko zuzendaritzako kidea izan zen, baita LCRko Komite Zentralekoa ere.

Espainiako Poliziak 1987ko apirilaren 23an atxilotu zuen ETArekin harremanak zituelakoan. Etxegaraik Poliziaren eskuetan inkomunikaturik emandako egunetan torturak jasan zituela salatu zuen. Ondoren, hogeita bat urte eman zituen Espainiako hainbat espetxetan: Alcala, Herrera de la Mancha, Ocaña 1, Valdemoro, Burgos, Jaen eta A Laman.

2008ko urtarrilean aske geratu zen Audientzia Nazionalaren aginduz. Bi hilabeteren buruan, baina, auzitegi berak Parot doktrinari jarraiki plentziarra atxilotzeko agindua eman zuen, 25 urtera arteko zigorra betetzeko, hau da, lau urte gehiago. Etxegaraik, hala ere, bizitza normala eramatea erabaki zuen, bilatze eta atxilotze agindua izan arren, eta hainbat hedabideri elkarrizketak eskaini zizkien. Etxean zegoela, Espainiako Poliziak atxilotu zuen maiatzaren 6an.

2008ko maiatzaren 19an Etxegarai askatu zuten, epaileak plentziarrak aurkeztutako helegitea onartu ondoren. Epailearen arabera, Zigor Kode berria jarraituz Etxegaraik 20 urteko espetxe zigorra bete behar zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parot doktrina

## Kanpo estekak 
*  Fernando Etxegarairi elkarrizketa *Berria*n (2008-03-30)
Miriam Okariz

**Miriam Okariz** (Bilbo, 1968ko abenduaren 6a) euskal moda diseinatzailea da. 1990. urtean Bilboko Lanca Nazioarteko Eskolan Moda Diseinuko titulua lortu zuen eta bi urte geroago Euskal Herriko Unibertsitatean Arte Ederretan graduatu zen, teknika grafikoen espezialitatean hain zuzen.

1991tik 1993ra hainbat moda lehiaketetako lehenengo saria irabazi zuen. 1993. urtean jantzi-marrazkien diseinuko lehenengo saria irabazi zuen. 1993tik 1998ra diseinatzaile bezala lan egiteaz gain Lanca Eskolako Diseinu eta Moda irakaslea izan zen. 1994an, Miriamek “Monge-Ocáriz” izeneko denda ireki zuen bere adiskide batekin. 1996. urtean Miriamek bere lehenengo bilduma aurkeztu zuen Bartzelonako Gaudí pasarelan. Harrezkero Espainiako eta nazioarteko azoka eta pasareletan parte hartu du. 1998 eta 1999 urteen artean, Javier Barroeta euskal diseinatzailearekin aritu zen elkarlanean.

2002ko otsailean, Madrilgo Cibeles pasarelan, diseinatzaile gazte hoberenarentzako “L’Oreal Paris” saria irabazi zuen.

## Kanpo estekak 
*  Bere webgunea
*  Elkarrizketa
*  Artikulua Argia aldizkarian
*  Consumer aldizkarian eginiko elkarrizketa
Dendrita

**Dendritak** (greziarrez δενδριτης, "*zuhaitza*") neuronaren protoplasma luzapenak dira, adartuak, eta nahiko motzak. Neuronen amaiera zatiak dira, eta zerikusi handia dute estimuluen jasotzean, beste neurona baten axoitik datorren nerbio bulkadaren hartzaile bezala funtzionatzen baitute.

Neurona aurresinaptikoetan kokatutako bexika sinaptikoetatik bidalitako neuroigorleekin erreakzionatzeko gai diren kimiohartzaileak dituzte. Hauek, ezinbestekoak dira, neurona aferente eta neurona eferenteek osaturiko nerbio bidetik bulkada kimioelektrikoak behar den bezala igortzeko.

## Nerbio gidatzea 
Dendriten zuhaitza, perikarionarekin batera, zelularen zati hartzaileak dira, eta ezinbestekoak dira nerbio bulkadaren igorpenean. Guzti hau, beste zelula batzuek eragindako estimuluaren erantzun bezala, zelula ziztabera baten mintz potentziala **despolarizatu** egiten delako gertatzen da. Hain zuzen ere, potentzial hau neurri batetik haratago despolarizatzen denean, abiatzen da akzio potentziala. Potentzial hau, mintzetik barreiatzen da, bere indarra gutxituz ziztaturiko puntutik urruntzen den heinean.

## Kanpo estekak
Irati Elorrieta

**Irati Elorrieta Agirre** (Algorta, Bizkaia, 1979) euskal idazlea da. 2008an *Burbuilak* narrazioez osatutako nobela argitaratu zuen, handik hiru urtera *Burbujas* izenarekin itzuli zuen liburua, *Alberdania* argitaletxean argitaratu zituen biak.

## Idazlanak 
### Ipuinak 
* *Post H. Pop*

### Narrazioak 
* *Burbuilak* (Alberdania, 2008) - 
* *Neguko argiak* (Pamiela, 2018) - 
* *Agerraldia. (*Berria, 2025.07.20)

### Itzulpenak 
* *Ipar haizearen kontra*, Daniel Glattauer (Batera Saila, 2011)
* *Txarliren kontuak : ozen irakurtzeko marrazki liburu bat* Rotraut Susanne Berner, (Alberdania, 2008)

### Bestelakoak 
* *Agerraldia.* 

## Sariak 
* XXV. Gabriel Aresti ipuin lehiaketa euskarazko kategorian *Post H. Pop* ipuinagatik.
* Euskadi Literatura Sariak, euskarazko lanen atalean, 2019 urtean

## Kanpo estekak 
*  Irati Elorrieta Agirre (Alberdania)
Pragako manifestua

**Pragako manifestua** Pragan, 1996. urteko Esperantoaren Nazioarteko Kongresuan aurkezturiko deklarazioa da.

Manifestuaren arabera, "munduko gobernu, nazioarteko erakunde eta gogo oneko gizaki orori" dago zuzendurik berau, "Esperantoak aurrera egiteko nazioarteko mugimenduaren" kideek idatzita dagoelarik.

Manifestuak mugimendu esperantozalearen helburuak aurkezten ditu honako puntu hauek lantzen dituelarik:

* Demokrazia
* Muga gabeko hezkuntza
* Eraginkortasun pedagogikoa
* Eleaniztasuna
* Hizkuntza eskubideak
* Hizkuntza aniztasuna
* Giza emantzipazioa

Bertan, esperantoaren dohainak goraipatzen dira, nazioarteko bigarren hizkuntza moduan kontsideratuko balitz.

## Manifestuaren onarpena 
Esan ohi da Pragako kongresuko partaideek manifestua onartu zutela. UEAk (Esperantoaren elkarte unibertsala) 1996. urteko uztailaren 20an onartu zuen berau. Kongresuan eskatu zitzaien partaide guztiei manifestua sinatzeko titulu pertsonalera; haatik, 2.972 partaidetatik 550ek baino ez zuten sinatu. Hori dela eta manifestua kongresu horretan onartu zela esateak konfusioak eragin ditzake.

## Kanpo estekak 
*  Pragako manifestua
*  Pragako manifestua (itzulia)
Izurri pneumoniko

**Izurri pneumonikoa** izurri mota bat da, *Yersinia pestis* bakterioak sortutakoa. Izurri bubonikoaren konplikazioa izan daiteke, baina baita gaitz autonomoa ere, izurri bubonikorik gabe hartutakoa.

Bi bidetatik harrapa daiteke:

* beste gaixo batek kutsatuta: airearen bidez kutsatzen da. Izurri pneumonikoa oso kutsakorra da. Bakterioa gaixoaren biriketan dagoenez, eztul egiterakoan kanporatu egiten da, gripearen edo pneumoniaren antzera. Gaixoaren espektorazioek tanta kutsakorrak dituzte; tanta bakoitzean milioika bakterio patogeno egon daitezke.

* izurri bubonikoaren ondorioz: tratatu ezean, izurri bubonikoa izurri pneumoniko bihurtzen da. Mikrobioak buboietatik odolera pasatzen dira eta biriketara irits daitezke.

Gaitzaren inkubazio epea oso laburra da, batez ere kutsapen bidez harrapatu denean: 1-2 egun artekoa, bakterioak aire bidez gorputzean sartu direnetik.

Sintomarik ohikoenak hauek dira: buruko mina, sukar handia, ahultasuna eta pneumoniaren seinaleak (disnea -arnasa hartzeko zailtasuna-, eztula eta odolezko espektorazioak).

Gaixotasun larria da, pronostiko txarra duena (hilgarritasun tasa: %95). Tratamendu antibiotikoa lehenbailehen hasi behar da heriotza saihesteko. Estreptomizina eta kloranfenikola dira antibiotiko erabilienak.

Izurri pneumonikoa, izurri bubonikoarekin batera, Erdi Aroan agertutako Izurri Beltzaren eragilea izan zen. Pandemia hark Europako bazterrak astindu zituen XIV. mendean, eta milioika hildako eragin zituen.

## Ikus, gainera 
* Izurri Beltza
* Izurri bubonikoa

## Kanpo estekak
Andoni Erburu

**Andoni Erburu Irisarri**, (Bilbo, 1987ko azaroaren 27a - ) bizkaitar aktorea da.

## Lanak 
### Pelikulak 
* *Bihotz ondoko sekretuak*, (1997) Montxo Armendarizek zuzenduta.
* *Jardines deshabitados* (2000), Pablo Malok zuzenduta.
* *Silencio roto* (2001), Montxo Armendarizek zuzenduta.

### Telebista 
* *Goenkale* (1997-1999)
* *Clara*

## Sariak 
* 1998ko aktore onenaren Goya Saria, lortzeko gazteena izanda.
* 1997ko aktore errebelazioaren Aktore Elkartearen Saria, lortzeko gazteena izanda.

## Kanpo estekak
Andoni Ferreño

**Andoni Ferreño Morales** (Ermua, 1965eko apirilaren 6a - ) euskal aktore eta telebista aurkezlea da.

## Lanak 
### Pelikulak 
* *Demasiado caliente para ti*, Javier Elorrietak zuzenduta (1996).
* *Solo se muere dos veces*, Esteban Ibarretxek zuzenduta (1996).
* *Soldadito español*, Antonio Giménez-Ricok zuzenduta (1988).

### Telebista 
#### Aurkezle 
* *Telecupón* (1990-1991) Telecincon.
* *Bellezas en la nieve* (1991) Telecincon.
* *Desde Palma con amor* (1991) Telecincon.
* *Vivan los novios* (1991-1993) Telecincon.
* *Bellezas al agua* (1992) Telecincon.
* *La Ruleta de la Fortuna* (1994-1995) Antena 3n.
* *Espejo secreto* (1997-1998) TVE 1ean.
* *Verano 3* (2003) Antena 3n.
* *Entre amigos* (2005) Telemadriden.

#### Aktore 
* *Para Elisa* (1993)
* *Calle nueva* (1997)
* *El Comisario* (1999-2001)
* *La ley la vida* (2000)
* *La verdad de Laura* (2002)

### Antzerkia 
* *Trampa para un hombre solo*
* *El anuncio*
* *Sólo para mujeres*
* *El amor es un potro desbocado*
* *Maribel y la extraña familia*
Antonio Zabalburu

**Antonio Zabalburu** (Bilbo, 1973ko uztailaren 19a - ) euskal aktorea da.

## Lanak 
### Telebista 
* *Compañeros* (1998)
* *Hospital Central* (2000 - 2012)

### Zinema 
* *Sabor latino* (1996), Pedro Carvajalek zuzenduta.
* *África* (1996), Alfonso Ungríak zuzenduta.
* *La marcha verde* (2002), José Luis García Sánchezek zuzenduta.
* *Eres mi heroe* (2003), Antonio Cuadrik zuzenduta.
* *Campos de luz* (2004), María Casalek zuzenduta.
* *Vete de mi* (2006), Víctor García Leónek zuzenduta.

### Antzerkia 
* *El invierno bajo la mesa*.

## Kanpo estekak
Jadarita

**Jadarita** kolore zuriko mineral bat da, nahiko gogorra eta 5 mikra baino gutxiago neurtzen duten kristalez osatua. Sodio, litio, boro, silizio, hidrogeno eta oxigenoz osaturik dago. Bere formula kimikoa LiNaSiB3O7(OH) da. 2006. urtean identifikatua izan zen lehenengo aldiz. Mineral berri bat bezala berretsia, berriz, hilabete batzuk beranduago izan zen, 2007ko apirilean, Londoneko Natur Historia Museoko eta Kanadako Ikerketa Kontseilu Nazionaleko zientzialariek aztertu ondoren.

## Bitxikeriak 
Mineral honi buruzko bitxikeria bezala, bere formula kimikoa kryptonita fikziozko mineralarentzat asmatu zen formularen oso antzekoa dela aipatu behar da. Kryptonitagandik, honek, fluorra eta kolore berdea duela ezberdintzen du Azken mineral hau, kryptonita, alegia, ezinbesteko osagaia da Superman superheroiaren abenturetan.

## Aurkikuntza tokia 
Jadarita, Serbian aurkitua izan zen, Jadar izeneko lurraldean. Aurkitu zen tokiak eman dio mineralari bere izena.

## Kristalizazioa 
Mineralentzat existitzen diren sei kristalizazio sistemetatik, monoklinikoan kristalizatzen da jadarita.

## Kanpo estekak
Aleksandr Kerenski

**Aleksandr Fiodorovitx Kerenski**, errusieraz Алекса́ндр Фёдорович Ке́ренский, (Simbirsk, 1881eko maiatzaren 4a - New York, 1970eko ekainaren 11) politikari sozialdemokrata, abokatu eta errusiar iraultzaile nagusietako bat izan zen, tsarrari boterea kendu zitzaion garaian.

Otsaileko Iraultzaren ondoren, lehen ministro izan zen (bigarrena) eta Korniloven estatu kolpea eragotzi zuen. Ez, ordea, Urriko Iraultza eta agintea boltxebiken esku geratu zen.

## Lehenengo urteak 
Kerenski, Lenin bezalaxe, Simbirsk hirian sortu zen (egun, Uljanovsk izena du). Aita, Fiodor, eskolako zuzendaria zen eta Vladimir Uljanoven irakasle izan zen Kazan unibertsitatean.

Kerenskik zuzendaritza ikasi zuen San Petersburgoko unibertsitatean. Hizlari aparta, berehala izan zen Nikolas II.aren aurkako oposizio sozialistaren lider.

## Otsaileko Iraultza 
1917an, Otsaileko Iraultza hasi zenean, Kerenski Petrogradoko sobietaren zuzendaritzan zegoen. Behin-behineko gobernua eratu zenean, Justizia ministroa izan zen eta Gerra Ministerioa hartu zuen geroago, uztailean lehen ministro izatera iritsiz.

Nikolas II.a eta haren familia ezagutu zituen. Abdikatu eta gero, preso zeuden eta badirudi Kerenskik estimu handian hartu zituela: atzerriratzeko tramite sekretuak egin zituen. Siberiara bidali zituen, haien hilketa saihestu nahian, baina sobietak horren guztiaren berri izan zuenean, tsarrarekiko harremana zaindu behar izan zuen.

Korniloven udako estatu kolpearen ondoren, Errusia neka-neka eginda zegoen eta bakearen premia erabatekoa zen. Horixe zen Leninek eta haren alderdi boltxebikeak agintzen zutena: "Bakea, lurra eta ogia". Errusiar Zurien buru, Kerenski boltxebikeen aurka zegoen eta monarkia berrezarri nahi zutenen aurka ere bai.

Desertzioak zirela-eta, armada hondoratzen ari bazen ere, Kerenskik aurrez hartutako konpromisoak bete nahi izan zituen. Gerra uzteak galera handiak ekarriko zizkiolako segitu zuen borrokan, baina horrek ospe txarra ekarri zion.

## Urriko Iraultza 
Korniloven estatu kolpea gertatu zenean, Kerenskik armak banatu zituen Petrogradoko langileen artean, baina langile horiek boltxebikeen alderdira igaro ziren gero. Urriaren 25ean (azaroaren 7a, Gregoriar Egutegian) boltxebikeak agintearen jabe egin ziren.

Kerenskik Pskovera alde egitea lortu zuen eta saiatu zen berriro boterera itzultzen, baina ez zuen lortu. Berriro lortu zuen alde egitea eta Frantziara iritsi zen.

## Erbestea 
Kerenski Parisen bizi zen 1940 arte eta, alemanak Frantzian sartu zirenean, AEBetara alde egin zuen betiko. Hitlerrek SESB inbaditu zuenean, badirudi bere laguntza eskaini ziola Stalini, baina ez zuen erantzunik jaso.

New Yorken instalatu zen eta Stanford Unibertsitatean eman zituen eskolak. Erruz idatzi zuen eta irratian ere aritu zen Errusiako historia eta politikaren inguruan.

1970an hil zen New Yorken. Bertako Errusiar Eliza Ortodoxoak ez zion hileta berezirik egin nahi izan, Errusia komunismoaren eskuetan erori izanaren errudun nagusietako bat izatea leporatuta. Serbiako beste eliza ortodoxo batek ere ukatu egin zionez, gorpua Londreseraino eraman behar izan zuten eta hilerri akonfesional batean ehortzi.

## Erreferentziak
Alicia Keys

**Alicia Keys**, **Alicia J. Augello-Cook** jaiotzez, (Manhattan, Ameriketako Estatu Batuak, 1981eko urtarrilaren 25a - ) abeslari eta aktore estatubatuarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2001: *Songs in A Minor*
* 2003: *The Diary of Alicia Keys*
* 2005: *Unplugged*
* 2007: *As I Am*
* 2009: *The Element of Freedom*
* 2012: *Girl on Fire*
* 2016: ''Here

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
*  Alicia Keysen webgune ofiziala
*  Alicia Keys (IMDb)
Juan Mari Atutxa Egiraun

**Juan Mari Atutxa Egiraun** (Dima, Bizkaia, 1959ko martxoaren 26a - ) euskal idazlea da.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Oilarraren kukurrua* (1991, *Arabako Foru Aldundia*)
### Nobela 
* *Arrosa zimeldua* (1984, *Elkar*)
* *Sugarra bizirik* (1986, *Elkar*)
* *Hudoak Eguzkiloretzan* (1992, *Bizkaiko Foru Aldundia*)

## Ikus, gainera 
* Juan Mari Atutxa
* Bizkaiko idazleen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Juan Mari Atutxa literaturaren zubitegian
Other Voices, Other Rooms (eleberria)

***Other Voices, Other Rooms*** Truman Capotek idatzitako eleberria da, 1948an argitaratutakoa. 1945eko ekainean *Miriam* narrazio laburra atera zuen *Mademoiselle* aldizkarian eta Benett Cerf editorearen arreta erakarri zuen lantxo horrek; Random House argitaletxeak proposamena egin zion Capoteri eleberri bat idazteko eta horretarako zegokion kontratua eskaini. 1500 dolarreko aurrerakina patrikan, idazlea Monroevillera bueltatu zen eta *Other Voices, Other Rooms* idazteari ekin zion. New Orleansen, Saratoga Springsen, eta Ipar Carolinan segida eman zion lanari; amaitu, Nantucketen bukatu zuen.

## Haria 
Haurtzaroko kontuak biltzen ditu *Other Voices, Other Rooms* lanak, txikitan bizi izandakoak paperean paratzeko saioa. *The Dogs Bark* 1973ko idazlanean horrela zioen Capotek: *"erabat inkontziente jardun nuen lan hartan, intuizioak gidatuta, eta orain irakurrita, ez nago batere pozik, neure burua engainatu nuelako irudipena daukat".*

Hona zertan den: Joel Knox 13 urteko nerabeak ama galdu du eta New Orleansetik Alabamara bidali dute aitarekin bizitzera; Joel jaio berritan etxetik alde egina zen aita. Baserri giroko etxaldean hiru lagunek hartuko dute gaztetxoa: Amy amaordeak, Randolph delakoak eta Idabel neskatxak. Aita ez da inon ageri eta Joel galdezka aritu arren inork ez dio haren berri ematen. Bada beste pertsonaia bat, gela bateko leihoan zutik eta emakume arropaz jantzia-edo antzematen ahal dena, itzal misteriotsua baino ez. Nahigabeko istripu batek aita hilzorian jarriko du, eta orduan ezagutuko du Joelek (piano batek harrapatu du aita eta txiki egin). Idabelekin batera ihesari ekingo dio, baina neumonia batek harrapatu eta ostera ere aitaren etxera bueltatuko da. Randolphek, mutilaren ondotik aldendu barik, osatu arte jagongo du. Azken paragrafoan jakin ahal dugu Randolph eta leihoko itzala pertsona bera direna. Capoteren biografo Gerald Clarkek dio idazleak bere homosexualitatea onartu baino aldarrikatu duela, eta horrek poztu egin duela (*Capote: A Biography*,1988).

## Harrera 
*Other Voices, Other Rooms* 1948an argitara eman eta bederatzi astean liburu salduena izan zen *The New York Times* egunkariaren zerrendetan, 26.000 aletik gora salduta. Sortu zuen bat-bateko eraginak eta promoziorako jarduteko moduak Capote famatu zuten. Liburuaren kanpoko azalean agertutako Harold Halma argazkilariaren erretratuak testuak ia beste komentario sorrarazi zituen . Clarkeri kasu egitera argazkiak sortu zuen iskanbilaren parekoa izan zen Capoteren poza (*Capote: A Biography*, 1988), idazlea ezagun bihurtzeko irrikitan zegoelakoan. Orduan hogei urte besterik ez zituen Andy Warholi benetan zirrara sortu zion argazkiak, horretaz sarri hitz egin baitu eta Capoteri mirespen-gutunak bidaltzera bultzatu baitzuen. Warhol 1949an New Yorkera aldatu zenean, idazlearekin bat egiteko hamaika saio egin zituen. Hainbesterainokoa ei zen erakarpena, 1952ko Warholen lehen banako erakusketak Trumanen testuak zituen oinarri: *Hamabost margolan Truman Capoteren testuetan oinarrituta* zuen izentzat (Hugo Gallery 1952ko ekainaren 16tik uztailaren 3ra).

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Pablo Urtasun

**Pablo Urtasun Pérez** (Urdiain, 1980ko martxoaren 29a - ) txirrindulari profesionala da. 2005ean txirrindularitza profesionalean debutatu zuen Kaiku taldearekin.

## Palmaresa 
### Amateurretan
**2002**
* Lleidako Itzuliko etapa bat
**2003**
* Galiziako Itzuliko bi etapa
**2004**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat
* Altsasuko Saria

## Profesionaletan
**2006**
* Alentejoko Itzuliko lehenengo etapa
* 2. Renania-Palatinatuko Itzulian

**2007**
* Asturiasko Itzuliko etapa 1
* Errioxako Itzuliko etapa 1
* Sotavento Algarvioko etapa 1

**2008**
* Asturiasko Itzuliko azkenengo etapa.

**2009**
* 3. Ordiziako Klasikan

**2010**
* Asturiasko Itzuliko lehenengo etapa.

**2012**
* Britainia Handiko Itzuliko etapa 1
* 2. Errioxako Itzulian
* 3. Gaztela eta Leongo Itzulian

**2013**
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa 1
* 2. Udaberriko Klasikan

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
-: Ez zuen parte hartu
Err.: Erretiratu zen

## Taldeak 
* Team CSC (2003)
* Kaiku (2005-2006)
* Liberty Seguros Continental (2007-2008)
* Euskaltel-Euskadi (2009-2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
SGAE

eskuinera|thumb|300px|SGAEren egoitza nagusia, Madrilen
**SGAE** edo **Sociedad General de Autores y Editores** (*Egile eta Argitaratzaileen Elkarte Orokorra*) bere bazkideen egile eskubideak babesten dituen erakunde espainiarra da. Bazkide hauek artistak zein kultura arloko enpresariak izan daitezke. Bere estatutuen arabera, egileen eskubideen kobrantza eta banaketa kudeatu, eta argitaratzaileen interesez arduratzen den irabazi asmorik gabeko erakundea da.

1899ko ekainaren 16an sortu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Kulturgileen Kidegoa (EKKI).

## Kanpo estekak 
*  SGAEren webgunea
Lesothoko armarria

**Lesothoko armarria** 1966. urteko urriaren 26an aurkeztu zen, lorturiko independentziaren karira. Erdian krokodiloa du, errege dinastiaren ikurra dena. Bere ostean, XIX. mendeko bi arma daude, elkar gurutzaturik. Ezker eta eskuinean bi Basutho zaldi daude ikurra eusten.

Goialdean mendi nazionalaren gailurra agertzen da. Aurrealdean, Lesothoko goiburu nazionala duen kartela dago: Khotso, Pula, Nala (Bakea, Euria, Oparotasuna)

## Kanpo estekak
Lesothoren banaketa administratiboa

**Lesothoren banaketa administratiboa** 10 barrutitan egiten da: barruti kudeatzaile bana dute eta barruti bakoitzaren hiriburuak *camptown* izena du.

Barruti bakoitza, gainera, 80 konstituentziatan banatzen da, guztira 129 herri batzar osatzeko ematen dutenak.

## Ikus, gainera 
* Lesotho

## Kanpo estekak
Estreptomizina

**Estreptomizina** aminoglikosidoen taldeko antibiotikoa da, 1943an S.A. Waksman-ek aurkitutakoa, *Streptomyces griseus* bakteriotik. Aurkikuntza horrek Medikuntzako Nobel Saria eman zion zientzialari estatubatuarrari 1952an.

Estreptomizina espektro zabaleko antibiotikoa da, bakterio Gram negatibo zein mikobakterioen aurka erabiltzen dena. Gram positiboen aurrean, baina, ez da hain eraginkorra.

## Erasobidea 
Estreptomizinak, antibiotiko guztien antzera, toxikotasun hautakorraren araua betetzen du: eraso egiten die bakterioei, giza-zelulak kaltetu gabe. Zehatz esanda, bakteriar erribosomak kaltetzen ditu, baina giza-zelulen erribosomak ez ditu mintzen.

Bakterioen erribosomak eta zelula eukariotoenak desberdinak dira. Estreptomizinak bakteriar erribosomei atxikitzeko gaitasuna du, proteinen sintesia oztopatuz. Proteinak sortu ezean, bakterioak berehala hiltzen dira.

## Aplikazioak 
Estreptomizina izan zen tuberkulosiaren aurka erabilitako lehen antibiotikoa. Gaur egun ere erabiltzen da, beste antibiotiko batzuekin konbinatuta.

Zenbait bakterio Gram negatibok (*Yersinia*, *Escherichia*, *Brucella*...) sortzen dituzten gaitzak sendatzeko estreptomizina da aukerako antibiotikoa ere.

Pestizida moduan erabiltzen da, bakterioen hazkuntza ekiditeko landareetan.

Plazenta-hesia zeharkatzen duenez, emakume haurdunei ez zaie eman behar.

## Kanpo estekak
Höxter

**Höxter**, Alemaniako herri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuaren ekialdeko muturrean kokatua. Detmold eskualdeko herrietako bat da, eta, honen barnean, Höxter barrutiko hiriburua.

## Hidrologia 
Weser ibaiak gurutzatzen duen herrietako bat da, ibaiaren erdialdera, Porta Westfalicara heldu baino lehenago.

## Sorrera 
1970. urteko hasiera egunean, hamaika herritxok eta herri batek eratu zuten Höxter. Honako hauek:

* Albaxen
* Bosseborn
* Bödexen
* Brenkhausen
* Bruchhausen
* Fürstenau
* Godelheim
* Lüchtringen
* Lütmarsen
* Ottbergen
* Ovenhausen
* Stahle

## Ekonomia 
Herriko eskulangintzak, lihoa, kotoia, zementua eta gutapertxa latexarenak dira. Gainera, kontuan hartu beharreko itsas komertzioa dago bertan.

## Herritar ezagunak 
* Thomas von Heesen, Armenia Bielefeld futbol taldearen entrenatzailea.
* Klaus Töpfer, erretiraturiko ministro federala (Silesian jaioa, baina txikitan Höxterrera heldu zena).
* Carl von Wedelstaedt.
* James Richard Donnachie.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Mossos d'Esquadra

'''Mossos d'Esquadra'* Kataluniako Generalitatearen polizia da 1983ko uztailaren 14ko 19/1983 Legearen bidez eratua. Konpetentzia osoak ditu — herri segurtasuna, polizia judiziala, trafikoa, esku-hartzea, besteak beste — Katalunian nahiz eta batzuetan Guardia Zibilarekin eta Espainiako Polizia Nazionalarekin lan egiten duen.

## Lurralde hedapena 
1994an Espainiako Polizia Nazionalaren lekua hartzen hasi zen eta 2009. urtean, Kataluniako lurralde osoan 18.000 poliziekin hedatuta egongo da. Polizia Indar honen buruzagitza Kataluniako Barne Arloetako Sailburuaren (katalanez *Conseller d'Interior*) esku dago.

thumb|300px|eskuinera|Mossoen polizia autoa.
## Graduak 
* Major / Nagusia (Kataluniako Barne Sailburuaren esku geratzen da.)
* Comissari / Komisarioa
* Intendent / Intendentea
* Inspector / Inspektorea
* Sotsinspector / Azpi-inspektorea
* Sergent / Sarjentua
* Caporal / Kaporala
* Mosso / Mutila *(ez du itzulpen zehatzik)''

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala Generalitatearen atarian
Y Byd

**Y Byd** (*Mundua* euskaraz) galeserazko egunkaria kaleratzeko saiakera bat izan zen. Hasiera batean, 2008ko martxoaren 3tik aurrera astelehenetik ostiralera argitaratzekoa zen. Alabaina 2008ko otsailaren 15ean egunkariaren jabeek proiektua bertan behera utzi zuten, Galesko Asanblea Gobernuaren finantzaketa "urria" argudiatu zuten.

Egunkariaren salneurria astelehen ostegunera 70 penikeetakoa izango zen, eta ostiraletan eranskinarekin 1,2 liberakoa.

Gaur egun, Y Byden arduradunak galeserazko hedabide bat sortzea hausnartzen ari dira.

## Kanpo estekak 
*  Y Byd egunkariaren webgunea
Cipriano Baratze

**Cipriano Barace Mainz** (Izaba, 1641eko maiatzaren 5a - Bolivia-Brasil, 1702ko irailaren 16a) apaiz jesuita eta misiolari nafarra izan zen.

## Bizitza 
Jaioterrian lehen hezkuntza jaso ondoren, Valentziara joan zen Filosofia eta Teologia ikastera.

Jesusen Lagundian sarturik, Peru aldera bidaia egin zuen, eta Liman apaiztu zen 1673an. Handik, gaur egungo Boliviako iparraldean sartzeko agindu zioten, orduan europarrentzat ezezagunak ziren lurraldeetan. Han, bertako amerindiarrekin harremanak egin zituen, "moxo" etniakoak, gaurko Beni departamenduan misioak sortuz.

1687an, bestela, Trinidad hiria fundatu zuen, gaur egun Beniko hiriburua dena. 1702an erail zuten tribuko batzuek oihanean egindako erasoan, Bolivia eta Brasilen arteko mugan.

Gaur egun, Beniko abeltzainek *"Fundación Cipriano Barace"* sortu dute, globalizazioaren aurka.

## Kanpo estekak 
*  Informazio zabala "Auñamendi" entziklopedian
Bila nazatela

***Bila nazatela*** Fernando Morillo idazle azpeitiarraren lana da, Ibaizabalek gazteentzako *Ekin* sailean 1999an ateratakoa.

## Haria 
Ainara dugu protagonista. 16 urteko neska sentibera eta nahasia. Bere burua piska bat argitzeko-edo egunkari bat idazten du. Bertan bere bizitzaren kronikak aurkezten dizkigu; bere sentimenduak, beldurrak, kezkak. Liburu erraza da irakurtzeko.

## Kanpo estekak
Y Dynesydd

**Y Dinesydd**, *Papur Bro* izenez ere ezagutua, Cardiffen 1973an sortua, hilero kaleratzen den galeserazko toki-egunkaria da. Cardiffeko Ystum Taf zonaldean kokatzen da. Eskola, eliza eta beste erakundeetan dohainik eskura daiteke. Cardiffeko erakundeei buruzko albiste eta artikuluak jasotzen ditu eta ordaindutako iragarkiak barne hartzen ditu.

## Kanpo estekak 
*  Y Dinesydd egunkariaren webgunea