open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Let Them All Talk

***Let Them All Talk*** 2020ko Steven Soderbergh estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatiko film bat da. Meryl Streep, Dianne Wiest, Candice Bergen, Lucas Hedges eta Gemma Chan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Idazle arrakastatsu batek bi lagun onekin itsas bidaia bat egitea erabakiko du, eta haiekin joango da haren iloba bat ere.

## Aktoreak 
* Meryl Streep: Alice Hughes
* Candice Bergen: Roberta
* Dianne Wiest: Susan
* Gemma Chan
* Lucas Hedges

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Let Them All Talk* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
NA-6348

**NA-6348** edo **Deikazteluko hirugarren errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-6346 nafar errepideko 0,68 kilometroan hasi eta NA-6342 errepidearen 2,03 kilometrora arte doa. Errepidea 0,23 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Deikaztelu

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Hego Osetiako Estatu Unibertsitatea

**Hego Osetiako Estatu Unibertsitatea** edo **Alexander Tibilov Estatu Unibertsitatea** (; ;  Tskhinvali hirian dagoen goi mailako ikasketak egiteko ikasgunea da. Tskhinvali Hego Osetiako hiriburua da, Georgiak erreklamatzen duen lurraldea.

## Historia 
Unibertsitate honen historia 1932an hasi zen orduan Staliniri izena zuen hirian. 1937 eta 1938 artean 133 ikasle zeuden; hurrengo ikasturtean 225 pertsona gehiago sartu ziren. Gaur egun hiru mila ikasle inguru ditu, hamabi fakultatetan antolatuta. Ikasguneak izen desberdinak ezagutu ditu: Stalinirskim Nekazari Institutua, Hego Osetiako Institutu Pedagogikoa. 1993an Alexander Tibilov Hego Osetiako Unibertsitatearen izena hartu zuen. Hasieratik Errusiako unibertsitateekin lotura estua izan du.

Unibertsitatea oso kaltetua izan zen 2008ko Hego Osetiako Gerran, baina geroztik berreraiki egin da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banda

**Banda** honakoa izan daiteke:

## Pertsonak 
* Banda (etnia), Afrika Erdiko Errebublikako talde etnikoa.
* Banda gizarte, nomadak izateari utzi eta sedentario bilakatu den klan elkartea.
* Gaizkile-talde bati ematen zaion izena.

## Musika 
* Musika-banda, haize eta perkusio instrumentuak dituen elkartea.
* Musika-talde bati ematen zaion izena, ingelesezko *band* hitzetik eratorria.
* Soinu-banda, film baten lagungarria den musika.

## Bestelakoak 
* Ate edo leiho baten gontza
* Xarpa, alkate edo agintari bati jartzen zaion ohorezko oihala.
* Albo (kirola), zelai batean jokatzen den kirol batean, ezkerrean edo eskuman jokatzen duena.
* Xingola
Gordailu-ziurtagiri

thumb|Dirua itzultzeko aukera ematen duen gordailu-ziurtagiria

**Gordailu-ziurtagiria** paperezko inprimaki txiki bat da, bankuko bezero batek banku-kontu batean funtsak uzten dituenean sartzen duena. Gordailu-ziurtagiri batek, definizioz, data, gordailugilearen izena, gordailugilearen kontu-zenbakia eta gordailatzen diren kopuruak jasotzen ditu.

## Funtzionamendua 
Banku batean sartzean, bezeroak gordailu-ziurtagiri mordo bat aurkitu ohi du, gordailua osatzeko behar den informazioa betetzeko izendatutako espazioekin. Bezeroak gordailuaren ziurtagiria bete behar du bankuko kutxazainera joan aurretik, funtsak gordailuan uzteko.

Bezeroak bankuan gordailu-orpoa erabiltzen badu, kontu-zenbakia idatzi beharko du orpoaren beheko aldean, hau adierazten duen lekuan. Gordailuaren ziurtagiriak kutxazainari jakinarazten dio funtsak zein banku-kontutan egiaztatu behar diren.

Ziurtagiriak banakatu egiten du, halaber, gordailua txekez edo eskudiruz osatuta dagoen, edo gordailugileak txeke baten gordailuaren errenboltso-kopuru espezifiko bat nahi duen. Bankuko langileak gordailuan jasotako funtsak egiaztatu ohi ditu gordailuaren ziurtagirian agertzen diren kopuruekin, bat datozela ziurtatzeko. Kutxazainak gordekina prozesatzen du gordailuko artikuluekin batera, eta bezeroarentzako ziurtagiria inprimatzen du.

Gainera, gordailu-ziurtagiriak txekeen atzealdean sartu ohi dira; txeke-kutxetan bezeroaren kontu-zenbakia eta bankuko ibilbide-zenbakia aurreinprimatuta daude.

## Abantailak 
Gordailuaren ziurtagiriek babesa eskaintzen diete bankuari eta bezeroari. Bankuek egunean zehar gordailututako funtsen kontu-liburu idatzi bat mantentzen laguntzeko eta lanegunaren amaieran gordailurik kontabilizatu gabe geratzen ez dela ziurtatzeko erabiltzen dituzte.

Bankuko bezeroentzat, gordailu-ziurtagiri batek "de facto" adierazten du bankuak behar bezala kontabilizatu zituela funtsak, eta kopuru egokia eta kontu zuzena gordailutu zituela. Bezeroak geroago egiaztatzen badu kontuaren saldoa eta jakiten badu gordailua ez zela behar bezala kontabilizatu, gordailuaren ziurtagiriak frogatzen du bankuak aitortu zuela bezeroaren funtsak jaso zituela.

Gordailuaren ziurtagiriak gordailua egin zela frogatzen badu ere, ziurtagiriak gordailuaren guztizkoa baino ez du erakusten. Bankuarekin liskarren bat izanez gero, bezeroek gordailuaren kopia eska dezakete, gordailuaren ziurtagiria barne, gordailu osoa osatu zuten kopuru zehatzak erakusteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Now You See Me (filma)

***Now You See Me*** (euskaraz *Orain Ikusten Nauzu*), 2013ko Louis Leterrier frantziarrak zuzendutako lapurreta thriller film bat da. Jesse Eisenberg, Mark Ruffalo, Woody Harrelson, Isla Fisher, Dave Franco, Mélanie Laurent, Michael Caine eta Morgan Freeman aktoreek antzeztu zuten.

*Now You See Me 2* (2016) jarraipena du.

## Argumentua 
FBIko agenteak bankuak lapurtzen ari diren bi ilusionista, mentalista bat eta eskapista batez osatutako lapur talde bati aurre egin beharko diote, taldeak "Lau Zaldunak" ezizena du. Banku lapurretak beti negoziogizon ustelen aurka burutzen dituzte, beren dirua haien atzetik dabiltzan FBIko eliteko lantaldearen begirada txundituaren aurrean ikuskizunetako ikusleen aurrean euria bailitzan eroraraziz.

## Aktoreak 
;Laukote nagusia
* Jesse Eisenberg: J. Daniel Atlas, "Maitaleak", ilusionista
* Woody Harrelson: Merritt McKinney, "Ermitaua", mentalista
* Isla Fisher: Henley Reeves, "Emakume Apaiza", eskapista
* Dave Franco: Jack Wilder, "Heriotza", ilusionista

;FBI eta Interpol
* Mark Ruffalo: Dylan Rhodes
* Mélanie Laurent: Alma Dray, Interpoleko agentea
* Michael J. Kelly: Fuller agentea
* Common: Evans
* David Warshofsky: Cowan
* J. Larose: Willy Mears

;Diru babeslea eta ilusionista ohia
* Michael Caine: Arthur Tressler
* Morgan Freeman: Thaddeus Bradley

;Bestelako pertsonaiak
* Conan O'Brien: Bere burua antzeztuz
* Elias Koteas: Lionel Shrike
* José Garcia: Étienne Forcier
* Caitriona Balfe: Jasmine Tressler

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ardisana

'''''', Espainiako Asturias autonomia erkidegoko parrokia bat da, Llanes udalerrian. 2009ko erroldaren arabera 359 biztanle zituen.
Xabier Jose Loidi

**Xabier Jose Loidi Arregi** (Bilbo, 1953ko martxoaren 16a) ikertzaile, botanikari, pteridologo eta irakaslea Euskal Herriko Unibertsitatean, 30 espezien identifikazio eta sailkapen berriak baino gehiago egin ditu. 1988tik unibertsitateko katedratikoa da. Unibertsitate ikasketak Madrilgo Complutense Unibertsitatean egin zituen; doktoretza ere bertan egin zuen, 1981n.

## Obrak 
Xabier Jose Loidik 220 baino artikulu gehiago idatzi ditu.

* Loidi, J. y C. Arnaiz. 1987. [*Estudio de los espinares del orden Prunetalia(https://eu.wikipedia.org/wiki/Prunetalia) spinosae en la Cordillera Cantábrica (España)*]. *Lazaroa* 7: 433-441
* Loidi, J., I. Biurrun y M. Herrera. 1997. *La vegetación del centro-septentrional de España*. *Itinera Geobot*. 9: 161-618

### Liburuak 
* *Datos sobre la vegetación del País Vasco y zonas limítrofes: (la vegetación del Parque Natural de Valderejo) : guía de la excursión geobotánica de las XIV Jornadas de Fitosociología : Bilbao, septiembre de 1994*. Javier José Loidi Arregui, Javier Loidi, Mercedes Herrera, Idoia Biurrun. Gasteiz, 1994: Eusko Jaurlaritza, 97 or. ISBN: 8445704591.

* *La vegetación de la Comunidad Autónoma del País Vasco. Leyenda del mapa de series de vegetación a escala 1: 50.000*. Biurrun, I., García-Mijangos, I., Loidi, J., Campos, J.A. & Herrera, M. (2009).197 or. Eusko Jaurlaritza, Leioa.

## Laburdura 
«Loidi» labrudura Xabier Jose Loidi zientzia-autoritarea gisa aipatzeko begetalen deskribapen eta sailkapen zientifikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Loidiren Curriculum Vitae.
Lekarozko ikastetxeko geralekua

**Lekarozko ikastetxea** (lehen: *Colegio Lacaroz*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku zahar bat da, Baztan ibarreko Lekaroz herrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Bidasoako bide berdearen barruan dago.

## Historia 
Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889an onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916an hasi zen martxan Elizondo eta Irun lotzen zituen linea, bai bidaiariak, bai ondasunak garraiatzeko. Jatorrizko linea *The Bidasoa Railway and mines* enpresak kudeatzen zuen baina, zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, *Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa* izan zen behin betiko proiektua kudeatu zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzatze hori ez zen egin, eta Plazaolako trena izan zen Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatu zuena.

1920an izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gutxiagora murriztu zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren, eta bederatzi urte geroago 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta txikiagoa izateak ekarri zuen krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetu baitzuten. Hiru urte geroago, 1956ko abenduaren 31n, behin betiko itxi zen trena.

## Lekarozko ikastetxeko geralekua 
Geralekua Irun — Elizondo burdinbidearen 50,6 kilometro-puntuan zegoen, 184 metroko altueran, Irurita–Lekaroz eta Elizondo geltokien artean. Tartea bide bakarrekoa zen eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lekarozko ikastetxea
* Irun—Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak
Arima Soul

**Arima Soul** Dj Makala zarauztarrak eta Lidia Insausti donostiarrak 2019. urtean sorturiko proiektua da.

Jazz, soul eta funk estiloa jorratzen dute eta 2020an atera zuten aurreneko diskoa eta handik bi urtera bigarrena. 2022an atera zuten *Arima du got soul* bideoklipa arrakastatsua izan zen.

## Diskografia 
* *Arima Soul EP* (2020, Orrua diskak) - EPa
* *Arima Soul* (2022, Elkar)
* Disko-Funk-Reggae-Dub (2023, Elkar) - EPa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Behobiko geltokia

**Behobia** (lehen: *Behovia*) Euskal Herriko Gipuzkoako tren geltoki zahar bat da, Irun udalerrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Bidasoako bide berdearen barruan dago.

## Historia 
Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889. urtean onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916. urtean Elizondo eta Irun lotuko zituen bidaiari eta ondasunak garraiatzeko linea hasi zen martxan. Jatorrizko linea *The Bidasoa Railway and mines* enpresak kudeatzen zuen eta ondasunak zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, *Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa* izan zen behin betiko proiektua kudeatuko zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzaketa hau ez zen inoiz eman, eta Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatuko zuena Plazaolako trena izan zen.

1920. urtean izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gehiago jaitsi zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren eta bederatzi urte geroago, 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta gutxiagoak zekarren krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetuz. Hiru urte beranduago, 1956ko abenduaren 31an, behin betiko itxi zen trena.

## Egoera 
Geltokia Irun — Elizondo burdinbidearen 3,0 kilometro-puntuan zegoen, 17 metroko altueran, Konpantzia eta Gaztañalde geralekuen artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Geltokia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Behobia
* Irun—Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak
Silicies Grizzlies

**Silicies Grizzlies** 2018. urtean bost kidek osaturiko funk eta rock taldea izan zen. Taldeko partaideak Donostia, Zumaia eta Gernikakoak dira. Bi gitarraz, baxu batez, saxoaz eta bateriaz osatuta zegoen.

Estilo nahasketa handia dute, funk eta rock doinuetaz gain metal, stoner, psychedelic eta punka ere jorratzen dituzte. 2020an haien aurreneko diskoa eta bakarra atera zuten, taldearen izena daramana.

Taldeak bere ibilbidea amaitutzat jo zuen 2022. urte hasieran, taldeko abeslari eta gitarjolea zenak haien abestiekiko eta proiektuarekiko fedea erabat galdu ostean. Ondoren, taldekideek zenbait desadostasun eta zailtasun izan zituzten, eta horren ondorioz, taldea desegin zuten. Ordutik, ez dira berriro elkartu eta bakoitzaren norabidea ezezaguna da. 

Hala eta guztiz ere, zurrumurru batzuek diotenez haien itzulera 2024. urterako gerta daiteke. Kontzertu handi batekin.

## Diskografia 
* *Silicies Grizzlies* (2020, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helasseren aldarea

**Helasseren aldarea**, Miñaon agertu zen Helass edo Helasse jainko edo jainkoari eskainitako erromatar garaiko aldarea da. Euskararen historiarako dokumentu garrantzitsua da, bertan irakurtzen den teonimoa -jainko edo jainkosaren izena - eusko-akitanierazko izena delako.

## Aldarea 
Miñaoko estela M. Lourdes Albertosek aurkitu zuen 1970ean, egindako ikerketa bati esker (EAA, 1970). Arabako Arkeologia museoan gordeta dago egun, eta bertan ematen diren datuen arabera, aldareak 39 cm.ko altuera du, eta 25 cm zabalera. II. mendekoa da eta bere kontserbazio maila erdizkakoa da.

## Idazkuna 
Estela honetan hurrengoa irakur daiteke:

AE(L)LIA

HELLICE

HELASSE

Honela itzuli daiteke: Aelia Hellicek (eskaintzen dio aldare hau) Helasseri (edo Helassi?)

K.o. II. mendean datatu da.

*Ae(l)lia Hellice* eskaintzailea izango litzateke eta *Helasse* jainkosa edo jainko indigenaren izena. *Aelia* latindar *nomen* (abizen) ohikoa da. Eta *Hellice* *cognomen-a* (izena) greziar jatorrikoa da, eta horregatik uste da morroia izango zela, sarritan, izen greziarra ematen baitzitzaien esklaboei erromatar gizartean.

### Identifikatzaile epigrafikoa 
HEp 1989, 13

## Akitanierazko hizkuntzaren aztarna 
Joakin Gorrotxategik dioenez, S bikoitza soinu indigenen egokitze bat izango litzateke, latinera bihurturik. Eta Akitaniako adibideei begiratzen badiegu, litekeena da SS hori fonema txistukari frikatibo
bat izatea. Akitaniatik kanpo, SS bikoitza Antestia Oandissenen estelan erabili zen baita ere. Hasperena (H) nabarmendu beharko genuke, hau Akitaniako 34 antroponimo eta 4 teonimoetan baitago (datu hau 1984koa da, gaur egun gehiago ezagutuko direlarik).

Akitaniako teonimo batzuk -e amaiera dute (*Lahe*, *Garre*, *Erge*...), baita ere, baina, dudarik gabe, Barbarin-en (Nafarroa) topatutako Selatse/Selaitse teonimoa da gertukoena.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Helasse jainko edo jainkosa

## Kanpo estekak 
* Hispania Epigraphica-ko fitxa
Giovanni Antonio Speranza

**Giovanni Antonio Speranza** (Mantua, 1811-Milan, 1850) italiar musikagile ezaguna izan zen. Bere lan ezagunenak operak dira. Napoliko Kontserbatorian ikasi zuen.

## Operak 
* *Il postiglione di Longjumeau*
* *Saul*
* *Egli è di moda*
* *La figlia di Domenico, ossia, Quattro prove per una recita*
* *I due Figaro, ossia, Il soggetto di una commedia*.
* *Yava*
* *La tragedia buffa* (1833)
* *Gianni di Parigi* (1836) opera bufoa, Felice Romaniren libretoarekin; libreto hori aurretik Francesco Morlacchik erabili zuen, 1818an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fedor von Bock

**Moritz Albrecht Franz Friedrich Fedor von Bock** (1880ko abenduaren 3a - 1945eko maiatzaren 4a) *Generalfeldmarschall* alemaniar bat izan zen Bigarren Mundu Gerran Alemaniako Armadan zerbitzatu zuena. Bock 1939ko Poloniako Inbasioan zehar Armada Taldeko Iparraldeko komandante izan zen, 1940an Frantziako Inbasioan Armadako B taldeko komandante eta geroago 1941ean Sobietar Batasunaren aurkako erasoan Armada Taldeko Zentroko komandante; bere azken agindua 1942an Hegoaldeko Armada Taldearena izan zen.

Bock-ek Typhoon Operazioa zuzendu zuen. Azkenean, 1941eko udazkenean eta neguan Mosku harrapatzeko saiakera huts egin zuen Wehrmachteko ofentsibak Mozhaisk inguruan sobietarren erresistentzia gogorrak moteldu zuen, baita rasputitsak ere, Errusia Erdialdeko euri eta lokatz garaiak. Sobietar kontraofentsibak laster bultzatu zuen Alemaniako armada erretiratzera, eta, ondoren, Adolf Hitlerrek Bock bere agintea kendu zion.

Monarkikoa, Bock ez zen politikan sartuta egon. Hala ere, ez zuen Adolf Hitler botatzeko lursailekin bat egiten, eta inoiz ez zuen protestarik aurkeztu SSek eta bere tropek zibilen aurka egindako tratuagatik. Bock ere ez zen izan gudari buruzagi oso ohikoa. Hitlerrek guduan arrakasta izan zuelako soilik eman zizkion aginte postuak.

Britainiar hegazkin bonbaketari batek 1945eko maiatzaren 4an hil egin zuen Bock, bere bigarren emaztea, bere alabaordea eta lagun batekin batera, autoz Hamburgo aldera zihoala.

## Kanpo estekak
Mayhem (filma)

***Mayhem***, 2017ko Joe Lynch estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko ekintza eta komedia film bat da. Steven Yeun, Samara Weaving, Steven Brand, Caroline Chikezie, Kerry Fox eta Dallas Roberts aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hilketa kargua leporatu dioten gizaseme batek birusa abokatu bufete batean zabaldu berri duen ID-7 "Begi Gorri" detektatua izan da, birusa ez da hilgarria baina infektatuei begi bat gorri jarri eta beren jokaera kontrolatzea ezinezkoa egiten zaie. Eraikina berrogeialdian jartzean, barnealdea benetako infernua bilakatuko da. Bitartean, kaleratu berria izan den langile batek eta bezero haserretu batek exekutiboen solairura iristeko borrokari ekin beharko diote, erlojuaren kontrako igoera etsi batean.

## Aktoreak 
* Steven Yeun: Derek Cho
* Samara Weaving: Melanie Cross
* Steven Brand: John "The Boss" Towers
* Caroline Chikezie: Kara "The Siren" Powell
* Kerry Fox: Irene Smythe
* Dallas Roberts: Lester "The Reaper" McGill
* Mark Frost: Ewan Niles
* Claire Dellamar: Meg
* André Eriksen: Colten "The Bull" Schneider
* Nikola Kent: Oswald
* Lucy Chappell: Jenny
* Olja Hrustic: CDko ofiziala
* Bojan Peric: Miles
* Annamaria Serda: Brenda
* Jovana Prosenik: Dena

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pater Noster txikia

**Pater Noster txikia** 15. mendeko hasierako euskarazko testu bat da, otoitz moduko bat, 1425. urtean edo lehenago datatua. 1957. urtean eman zen ezagutzera testua. Iruñeko katedraleko liburutegian gordeta dago. Euskarazko testu arkaikoen hurrenkeran (esaldi solteak albora utzita), 2. zaharrena litzateke Ander Ros Cubas filologoak 2020an egindako sailkapenaren arabera, Matxin Zalbaren gutunaren ondoren.

14. mendeko kodize batean dago testua. Kodizeak Arnaldo Barbazangoa Iruñeko gotzainaren (1318-1355) eskuizkribua biltzen da, baina amaierako orri solte batean hizkuntza desberdinetan egindako esaldi solteak daude, luma-probak seguruenik, eta horien artean da otoitza.

## Transkribapena 
Letra gotikoz dago idatzia otoitza, eta hauxe da transkribapen bat:

Virgo clemens, Virgo pia, Virgo dulçis al[…
todavía. Pater noster chicia, Deus peretençia,
lurrac dac[ar] […
çoçac ardanbusti, baradiçu menda verde macu onac ard[…
liburuetan iracurten, arguiçagui eraiçeten, çeru[a…
davilça Jangoicoaren apostru maestru jaun d[…
Agnus Dei qui tollis peccata mundi egunean
telo meo garadela çure gomendatu. 
Gura iruretan d[…
arima salvatu.

erdian|thumb|*liburuetan iracurten*

Testua ez da analisatzeko erraza. Luma-probak izanik, eskribauari burura datozkion esaldi solteak izan daitezke, ez derrigor zentzua dutenak, baina Koldo Mitxelenak eta Jose Maria Satrustegik nabarmendu izan dute ahozko tradizioko otoitzekin konexioak badirela. Esate baterako:

* Berueteko lekukotza: *Pater noster txikii, Jesus penitentzii. Lurrak dekar arogi, txotxa arduan gorrii-*
* Luzaidekoa: *Ave Maria xuria, bost penitentzia. Lurrak dakar ogia, xoxak ardan gorria.*

* Azkuek Gipuzkoan jasoa: *Pater noster txikia, lurrak dakar ogia, txotxak ardo txuria, Paradisuko gloria.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rio de Janeiroko Katedral Zaharra

**Rio de Janeiroko Katedral Zaharra** edo **Andre Mariaren Monte do Carmoren Katedral Zaharra**, , Brasilgo Rio de Janeiro hirian dagoen katedral katoliko bat da.

1770ean Manuel Alves Setúbal arkitektoak barroko estiloan eraikiarazi zuen.

## Kanpo estekak
Hollywoodland

***Hollywoodland***, 2006ko Allen Coulter estatubatuarrak zuzendutako misteriozko neo-noir film bat da. Adrien Brody, Diane Lane, Ben Affleck, Bob Hoskins eta Robin Tunney aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1959, Los Angeles, Louis Simo (Adrien Brody) detektibeak Hollywoodeko George Reeves (Ben Affleck) aktore ospetsuaren heriotza ikertzeari ekingo dio, Beverly Hillsko haren bizilekuan hilik topatu dutenez hilketa izan daitekenaren susmoak baidaude. Reeves garaiko Supermani buruzko telesailaren protagonista da.

## Aktoreak 
* Adrien Brody: Louis Simo
* Diane Lane: Toni Mannix
* Ben Affleck: George Reeves
* Bob Hoskins: Eddie Mannix
* Robin Tunney: Leonore Lemmon
* Kathleen Robertson: Carol Van Ronkel
* Lois Smith: Helen Bessolo
* Larry Cedar: Chester Sinclair
* Caroline Dhavernas: Kit Holliday
* Kevin Hare: Robert Condon
* Molly Parker: Laurie Simo
* Zach Mills: Evan Simo
* Neil Crone: Chuck
* Seamus Dever: Phillip
* Gareth Williams: Del
* Dash Mihok: Jack Paterson sarjentua
* Veronica Watt: Rita Hayworth
* Joe Spano: Howard Strickling
* Jeffrey DeMunn: Art Weissman

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Uitziko ezkontza fedea

**Uitziko ezkontza fede** euskarazko testu arkaiko bat da, 16. mende hasierakoa, Nafarroa Garaian erresuma oraindik burujabe zen garaikoa, eta euskarazko ezkontza fede dokumentuetan zaharrena. 1509an idatzitako latinezko lekukotasun batean ageri da testua, lekukoek 1506an esandako aitortza baten atranskribapena. Euskarazko testu arkaikoen hurrenkeran (esaldi solteak albora utzita), 3. edo 4. zaharrena litzateke Ander Ros Cubas filologoak 2020an egindako sailkapenaren arabera, *Azkoitiko poemen* garai bertsukoa izanik (izkribu haren datazioa ez da hain zehatza, 1508 eta 1521 urteen artean kokatu dute).

## Kontestua 
Milia Leitzako andereak Uitziko Martin Arano bati salaketa jarri zion, harekin ezkondu ondoren. Jakin zuen Miliak lehenik ezkondua zela Martin Arano, eta bere ezkontza baliogabea zela beraz. Lekukoek eman zuten epaitegietan lekukotza, baietz, Martin Arano lehenago ezkondu zela Juana Uitzikorekin. Hitzezko zin edo ezkontza fede batekin ofizialtzen zirelarik ezkontzak garai hartan, entzundako fede ezkontza horren hitzak jasoak geratu ziren epaiko izkribuetan.

## Testua 
Honela transkribatu izan da ezkontza fedea:

Hic, Martie Arano, arçen duc Johana, presentean dagoenau, eure emazteren? [...]. [...] Arçen dut neure semazteren Johana hau eta hon eta leyal nayçacan, ala dudanas eta duquedanas[...]. [...] Bada, hic, Martin, arcen duc Johana hau eure semazteren? [...]. [...] Bay, ala mia fede, eta horren senarr hon eta leyal içateco. Ala ene fedea, ala ene fedea, ala ene fedea [...].

## Erreferentziak
Kandela eliza (Rio de Janeiro)

**Kandela eliza** () Brasilgo Rio de Janeiro hirian dagoen eliza katoliko bat da. Barroko eta neoklasiko estilokoa da.

Francisco João Roscio arkitektoak diseinatu zuen eta 1609-1877 artean eraiki zuten.

## Kanpo estekak
Adolf Hitler Uunona

**Adolf Hitler Uunona** Namibiako politikari bat da, Ompundja hauteskunde barrutiko hautetsi aukeratu zutena 2020ko azaroan. SWAPO alderdiko kidea da eta apartheidren aurkako borrokalaria izan da.

Adolf Hitlerren izena jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlo Carrà

**Carlo Carrà** (Quargnento, 1881eko otsailaren 11 &ndash; Milan, 1966ko apirilaren 13a) italiar margolaria izan zen, mugimendu futuristaren figura nagusietako bat.

Brerako Arte Ederretako Akademia ikasi zuen. 1910ean manifestu futurista sinatu zuen Umberto Boccioni, Luigi Russolo eta Giacomo Ballarekin batera. Bere aro futurista Lehen Mundu Gerraren garaian amaitu zen eta Trecento margolaritzan, haur-margolaritzan eta Henri Rousseaun inspiratu zen. Natura hilak margotzen hasi zen. 1917an Giorgio De Chirico ezagutu zuen eta bere lanetan manikiak sartzen hasi zen. Elkarrekin eman zioten hasiera margolaritza metafisikoari. 1919 inguruan, Giotton inspiratutako arkaismo batera aldatu zen. Anarkista hasieran, faxismorantz eboluzionatu zuen.
The Accountant (2016ko filma)

***The Accountant***, , 2016ko Gavin O'Connor estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Ben Affleck, Anna Kendrick, J. K. Simmons, Jon Bernthal, Cynthia Addai-Robinson, Jeffrey Tambor eta John Lithgow aktoreek antzeztu zuten.

*The Accountant 2* (2025) jarraipena du.

## Argumentua 
Christian Wolff (Ben Affleck) haurra zenetik autismo arina duen eta ordenarekin oso zorrotza eta gainontzeko jendearekin komunikatzeko arazoak ditu. Izaera oso lasaia, obsesionatua eta pertsonekin baino zenbakiekin hobe eramaten den gizasemea izan arren, bizimodu bikoitza darama: bulego txiki bateko kontulari bezala, eta munduko erakunde kriminal arriskutsuenentzat lan egiten duen 'freelance' kontalaria ere bai.

## Aktoreak 
* Ben Affleck: Christian "Chris" Wolff
** Seth Lee: Chris gaztea
* Anna Kendrick: Dana Cummings
* J. K. Simmons: Raymond "Ray" King
* Jon Bernthal: Braxton
** Jake Presley: Braxton gaztea
* Cynthia Addai-Robinson: Marybeth Medina
* Jeffrey Tambor: Francis Silverberg
* John Lithgow: Lamar Blackburn
* Jean Smart: Rita Blackburn
* Andy Umberger: Ed Chilton
* Alison Wright: Justine
** Izzy Fenech: Justine gaztea
* Robert C. Treveiler: Chrisen aita
* Mary Kraft: Chrisen ama
* Gary Basaraba: Don
* Fernando Chien: Sorkis

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lutbelscottio

**Lutbelscottio** Durrumako San Roman elizan aurkitutako erromatar garaiko estela bat da. Idazkun bat dauka, akitanierazko Lutbelscottio izena duen hildako bati eskainita. San Romango multzo epigrafikoko 19. inskripzioa da. Landare-dekorazioa du. Estelaren goiko zatian aurrera begiratzen duen gizaki baten irudia dago, bi besoekin plater erlijiosoak (*paterak*) sostengatzen dituelarik. Hiru laurdeneko tunika errektangularra janzten du.

## Durrumako San Roman elizako aztarnak 
Durrumako elizan gauzatutako hainbat erreformetan aurkitu ziren, Antzinako euskaradun bi estela aurkitu ziren 1994an. lanetan 28 estela dokumentatu ziren guztira, 31 zati ezberdinetan.
thumb|Durrumako San Roman eliza, errepidetik
Durrumakoa, Arabako multzo epigrafiko garrqantzitsuenetarikoa da Araban. Hau dio Ana Echevarriak, Arabako epigrafeen bere artikuluan :No obstante contamos con cuatro centros importantes: Constrasta, Iruña, Luzcando y San Román, en los que se concentran la mayoría de las inscripciones alavesas que, si bien su vo- lumen de material no es comparable al de otras zonas peninsulares de mayor romanización como Tarraco, constituyen uno de los mayores conjuntos epigráficos del País Vasco.

## Inskripzioa 
D(IIS) M(ANIBUS)

LUTBEL

SCOTTIO

ANN (ORUM) LXXI

UXOR MARITO

PIENTISS(I)MO

H(IC) S(ITUS) ES(T)

### Itzulpena 
71 urte (zituen) Lutsbelcottiren Manes jainkoei (eskaini dio estela hau) bere emazteak bere senar maitekor maitekorrari. Hemen datza.

## Izenaren ezaugarriak 
Lutbelscottio protoeuskarazko izen bat izan daiteke. Seguruenik hiru elementuetan ezberdinduta dago: lut, bels, cottio. Antzeko adibideak agertzen dira Akitanian: (H)arbelsis, Aherbelste edo Bonbelex, adibidez. Termino honek (bels, belex, beles) beltz hitzarekin zerikusia izan dezake. Iberieran ere agertzen da, Belesdileis edo Bilesiton kasuetan, adibidez.

Lut- terminoa Numantziako gerrari buruzko Apianoren aipu batean (Lutia), moneta zeltiberiarretan (Lutiakos) eta Luzaga-ko brontzean (lutiakei) agertzen da.

20. estelan aurrera begiratzen duen gizaki baten irudia dago baita ere, bi besoekin zehaztugabeko objektuak sostengatzen dituelarik. Bere eskuineko besoaren gainean goraldian dagoen ilargi bat dago, alderantziz jarrita. Tunika trapezoidal bat janzten du.

## Luntbelsarren idazkuna 
Inskripzioa hurrengoa da:

D(IIS) M(ANIBUS)

LUNTBEL

SAR AN(N)O(RUM) LXXI

### Itzulpena 
71 urte (zituen) Luntbelsaren Manes Jainkoei (eskainita)

### Iruzkina 
Badirudi Luntbelsar-ek lehen aipatutako Lutbelscottio-rekin lotura izan dezakeela, biak izanik protoeuskarazko antroponimoak. -ar terminoa Akitaniar (Orcotarris edo Hotarris), Nafar (Vmmesahar edo Abisunhari) eta izen iberiarretan (Carinabar o Isbadaris) agertzen da.

Ahaideak izango ziren, seguruenik, indigenen onomastikan ohikoa baita semeak bere aitaren izenaren zati bat eramatea, Akitaniako Bonbelex/Harbelexsis-en kasuan gertatzen den bezala.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* https://addi.ehu.es/handle/10810/17579
* https://addi.ehu.es/handle/10810/17432
Iruña'ko Euskalerriaren Adiskideak

**Iruña’ko Euskalerriaren Adiskideak** (batuaz: **Iruñeko Euskal Herriaren Adiskideak**; ) Iruñean 1960an sorturiko eta 1976ra arte aktibo izandako elkarte euskaltzalea izan zen .
Elkarte hau, 1965ean Iruñeko lehenbiziko ikastolaren bultzatzaile nagusienetariko bat izan zen.

## Elkartearen lehendakariak 
* Carlos Clavería Arza (1960-64)
* Jorge Ramón Sarasa Juanto (1964-66)
* José Luis García-Falces (1966-68)
* Jose Estornes Lasa (1968-71)
* José Luis García-Falces (1971-76)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mikela Gastesi

## Kanpo estekak
Abhishek Bachchan

**Abhishek Bachchan** (devanagariz: अभिषेक बच्चन, Mumbai, Maharashtra, 1976ko otsailaren 5a) Indiako aktore eta playback abeslari saritua da. Aishwarya Rai-ren senarra da, eta Amitabh Bachchan eta Jaya Bhaduri aktoreen semea eta literatura hindi eta urduko aitzindaria izan zen Harivansh Rai Bachchan poeta ospetsuaren biloba. Aitaren abizena Srivastav da, baina aitona izan zen Bachchan bere izen artistikorako erabiltzea erabaki zuena.

## Kanpo estekak
Julia Antivilo

**Julia Alejandra Antivilo Peña** (Huasco, 1974ko urriaren1a) Txileko ikerlari eta artista feminista da. Performancean egindako lan artistikoaz gain, bere ikerketak Latinoamerikako emakumeen rol kulturala eta artearen, generoaren eta feminismoaren arteko harremanetara bideratu dira.

Txileko Unibertsitateko Latinoamerikar Ikasketen Masterra du eta baita ere arlo horretako doktoretza. Latinoamerikar Ikasketen Master tesia aurkeztean, bere motibazioa artista feminista gisa egindako praktikatik sortzen dela adierazi du. Bere ikerketak eskualdeko feminismoaren hausnarketa eta bere ekoizpen artistikora bideratuta daude.

Malignas Influencias kolektiboaren sortzailea da Txilen, arte feminista hausnartzeko eta sortzeko gunea. Bere performance lana Kanadan, Kosta Rica eta Mexikon aurkeztu da.

## Sakratuaren eta profanoaren artean 
*Matxinadak sakratuaren eta profanoaren artean ehuntzen dira. Horixe* da bere tesiaren izenburua Latinoamerikako Ikasketetan masterra lortzeko. Tesi hau berak egindako lan batzuen ondorioz bideratu zen, zehazki arlo hauen lanen ondorioz *Mentalitateen Historia eta Kultur Historia, Genero ikuspegiko Teoria Feminista Ikerketa eta Metodologia* eta *Kultura Ikasketak.*

Antivilok bere buruari jarri zizkion helburuak artista bisual feministen ekoizpena taxutzen zuten baldintza historikoak, politikoak, sozialak eta kulturalak ezagutzetik sortzen dira. Era berean arte feministaren aurrekariak eta gorputzaren topikoarekin duen lotura ezagutzea interesgarria ikusten da. Azkenean, bere hirugarren kapituluan, Latinoamerikako arte feministaren produkzioa aztertu nahi da, batez ere Mexikoko artisten kasua, Europako eta Ipar Amerikako lankideen ekoizpenetik bereizteko.

## Argitalpenak 
### Lankidetzan 
* 2002 - *Historia de la Sociedad de Escritores de Chile: los diez primeros años de la SECH y visión general, 1931-2001*
* 2000 - *Belén de Sárraga: precursora del feminismo hispanoamericano* (con Luis Vitale)

## Erreferentziak
Euskararen legea

**Euskararen legea** honakoa izan daiteke:
* 1982ko Euskal Autonomia Erkidegoko euskararen legea, EAEn indarrean dagoena.
* Euskararen Foru Legea, Nafarroan indarrean dagoena.
Jorge Ramón Sarasa

**Jorge Ramón Sarasa Juanto** (Iruñea,  - *ib*, ) nafar idazlea eta soziologoa izan zen.

Zezenzale amorratua, eusko-landatar zezenketak eta errekortari lehiaketak sortu eta bultzatu zituen. Pablo Hermoso de Mendozaren lehen ahalduna izan zen. Iruña'ko Euskalerriaren Adiskideak elkartearen kideetako bat izan zen.

## Erreferentziak
José Luis García-Falces

**José Luis García-Falces García** (Iruñea,  - *ib*, ) nafar sindikalista izan zen.

Gerra Zibilean erreketeen alde borrokatzera behartu zuten. ELAren kidea, frankismoan klandestinitatean lan egin zuen. Iruña'ko Euskalerriaren Adiskideak elkartearen kideetako bat izan zen.

## Erreferentziak
Juan de Fuca

**Juan de Fuca**, jaiotzez **Ioannis Phokas** () (Valerianos, Joniako Uharteak, Grezia, 1536-Zefalonia, Grezia 1602), **Apostolos Valerianos** izenarekin ezaguna ere bai, itsas kapitain eta esploratzailea izan zen.

## Biografia 
Grezian jaioa, Filipe II.a Espainiakoaren agindupean egun Mexiko den Espainia Berriko Erregeorderriaren iparraldea esploratu zuen eta Ozeano Barea eta Ozeano Atlantikoaren arteko Ipar-mendebaldeko Pasaia bilatzen saiatu zen. 1592an bidaia batean 1788tik bere izena daraman itsasartea aurkitu zuen, Juan de Fucaren itsasartea alegia.

## Ipar Amerikako plaka 
Juan de Fuca plaka Ipar Amerikako plakaren mendebaldeko ertzaren iparraldean subduzitzen den plaka tektoniko bat da. Hegoaldean, San Andres failarekin muga egiten du, eta, mendebaldean, Pazifikoko plakarekin. Juan de Fuca Plaka, hiru zatitan apurtu zen. Horietatik, erdialdeko zatia da Juan de Fuca izena daramana.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan de Fuca plaka
* Vancouver (uhartea)

## Kanpo estekak 
* :Juan de Fucaren biografia.
* *Dictionary of Canadian Biography Online*
* :http://www.famousamericans.net/apostolosvalerianos/
* :https://web.archive.org/web/20071017232515/http://www.vancouver.grconsulate.ca/english/pioneers/index.cfm?Directory=Pioneers&Page=4
El arte de volver

***El arte de volver*** 2020ko Pedro Collantes espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da.

## Sinopsia 
Sei urtez New Yorken izan ondoren, etxera bueltatu da Noemi, protagonista: interpretazioaren munduan hara eta hona ibili ostean, bere jardun profesionala aldatu dezakeen casting batean parte hartzera bueltatu da Madrilera, sorterrira. Madrilera iritsi eta lehenengo 24 orduak errusiar mendi baten gisakoak izan dira Noemirentzat. Luzaroan ikusi ez dituen pertsona ugarirekin topo egin, eta espero ez zituen egoera berezien aurrean aurkituko da: familiakoak, lagun min izandakoak eta ezezagunen bat, tartean. Ikus-entzuleak ere momentu horien guztien parte izango dira filmean; izan ere, New Yorketik itzuli eta Madrilen lur hartu ondoren, beste barne bidaia batean murgilduko dira.

## Aktoreak 
* Macarena García
* Nacho Sánchez
* Ingrid García-Jonsson
* Mireia Oriol
* Luka Peroš
* Celso Bugallo
* Lucía Juárez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terra de telers

***Terra de telers*** 2020ko Joan Frank Charansonnet kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sei urte dituen haurtxo bat da Julieta, eta bizitza berri bati hasiera emango dion lekura iritsi berri da. Horrela hasten da filma, eta haurtxo horren garapenean zentratzen da. 1923an girotuta dago, diktadura nagusi zen garaian. Julietaren patuaren lekuko izango da ikuslea, eta pertsonaia horrekin batera bidaiatuko du.

## Aktoreak 
* Ramon Godino
* Alba López
* Montse Ribadellas
* Angelina Llongueras
* Queralt Albinyana
* Joan Massotkleiner
* Miquel Sitjar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oroklini

**Oroklini** () edo **Voroklini** () Zipreko Errepublikako herri bat da, Larnaka hiriaren ipar-ekialdean kokaturik dagoena. 2011. urteko erroldaren arabera 6.134 biztanle ditu, zipretarrak eta britainiarrak.

## Geografia 
Oroklini aintziraren ertzean kokaturik dago, baina itsasertzeko Livadia eta Dhekelia Road auzoak ere barne hartzen ditu. Herriaren ipar-mendebaldean Arodaphne muinoa dago eta Gerakomoutte tontorrak 208 metrotako altuera dauka. Muinoaren oinean Elisa profetaren eliza dago.

## Etimologia 
Nearchos Clerides-ek dioenez *Oroklini* izenaren jatorrian grezierazko *Oros* ("mendia") eta *Krene* ("iturria") daude, izan ere mendiaren maldetan hainbat iturburu aurkitzen baitira.

## Historia 
Antzinatik populaturik egon da Oroklini dagoen eremua, izan ere kobre meategi ugari baitzituen.

Leontios Machairas historiagile zipretarrak dioenez Jano Ziprekoaren erregealdian (1398-1432) sarrazenoek sarritan erasotu zuten eskualdea eta Oroklini ere suntsitu zuten. 58 hegazti espezie migratzailek hartzen dute bertan atseden, aipagarrienak zankaluzea, hegabera ezproiduna eta flamenko arrosa dira.

## Elizak 
Orokliniren mendialdean hainbat eliza aipagarri daude, denak bertan behera geldituak.
* Mikel Goiaingeruaren eliza: XVII. mendean bizantziar estiloan eraikia baina 1867an eta 1986an berreraikia.
* Elias profetaren eliza: XVI. mendekoa.
* Tomas Deunaren eliza: X. mendeko monasterioa izandakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nieva en Benidorm

***Nieva en Benidorm*** 2020ko Isabel Coixet kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Peter Riordan gizon bakartia, maniatikoa eta metodikoa da, eta fenomeno meteorologikoekin liluratuta dago. Manchesterko bankuan erretiro aurreratua ematen diotenean, Benidormen bizi den anaia bisitatzera joango da. Baina hirira iritsi, eta anaia desagertu egin dela jakingo du. Konplizeak aurkitu, eta haren bila hasiko da.

## Aktoreak 
* Timothy Spall
* Sarita Choudhury
* Pedro Casablanc
* Carmen Machi
* Ana Torrent

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dime quién soy (telesaila)

***Dime quién soy*** 2020ko espainiar telesaila da, José Manuel Lorenzok Movistar+entzat egina. Julia Navarroren izen bereko eleberri historikoan oinarrituta dago.

XX. mendeko Europako gertakari giltzarrietan barrena egiten du bidaia kontakizunak, erregimen totalitarioen jardunean arreta berezia jarrita. Argitaletxeko txokoan gordeta zegoen liburu batek elkartutako lau lagun dira protagonistak.

## Aktoreak 
* Irene Escolar: Amelia Garayoa.
* Oriol Pla: Pierre Comte.
* Pierre Kiwitt: Max von Schumann.
* Maria Pia Calzone: Carla Alessandrini.
* Will Keen: Albert James.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unspeakable (telesaila)

***Unspeakable*** 2019ko kanadar telesaila da, Robert C. Cooperrek CBC Television eta Sundance TVrentzat egina.

## Sinopsia 
Kanadako Gurutze Gorrian odol-emate bankuak HIESaz eta C hepatitisaz kutsatu zireneko garaia bildu dute zortzi ataleko telesail labur honetan. Ehunka pertsona hil ziren kutsatze horren eraginez, eta osasun publikoan sekula gertatu den porrotik handienetako bat izan zen; horregatik da ezaguna.

## Aktoreak 
* Sarah Wayne Callies: Margaret Sanders
* Michael Shanks: Will Sanders
* Ricardo Ortiz: Ryan Sanders
** Spencer Drever: Ryan Sanders (gaztea)
* Shawn Doyle: Ben Landry
* Camille Sullivan: Alice Landry
* Levi Meaden: Peter Thomas Landry
* Mackenzie Cardwell: Emma Landry
** Trinity Likins: Emma Landry (umea)
* Aaron Douglas: Jim Krepke
* Karyn Mott: Lisa Krepke
* David Lewis: Lawrence Hartley
* Katelyn Peterson: Jessica Hartley
* Brian Markinson: Roger Perrault
* Randy Charach: Commons chair
* Paloma Kwiatkowski: Elizabeth Darby Stephens
* Diana Bang: Ruby Kim

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pamela Tiffin

**Pamela Tiffin Wonso** (Oklahoma City, 1942ko urriaren 13a - New York, 2020ko abenduaren 2a) estatubatuar aktorea izan zen.
Billy Wilderren *One, Two, Three* filmean egindako lanagatik da ezaguna. 1967tik film askotan lan egin zuen Italian.

## Filmografia 
* *Music of Williamsburg* (1960) – film laburra
* *Summer and Smoke* (1961)
* *One, Two, Three* (1961)
* *State Fair* (1962)
* *Come Fly with Me* ([1963)
* *For Those Who Think Young* (1964)
* *The Lively Set* (1964)
* *The Pleasure Seekers*(1964)
* *The Hallelujah Trail* (1965)
* *Oggi, domani, dopodomani* *La moglie bionda* atala (1965)
* *Harper* (1966)
* *Delitto quasi perfetto* (1966)
* *I protagonisti* (1968)
* *Straziami ma di baci saziami* (1968)
* ''L'arcangelo* (1969)
* *Viva Max* (1969)
* *Cose di Cosa Nostra* (1971)
* *Il vichingo venuto dal sud* (1971)
* *Giornata nera per l'ariete* (1971)
* *E se per caso una mattina...* (1972)
* *Los amigos* (1973)
* *Amore mio, uccidimi!* (1973)
* *La signora è stata violentata!* (1973)
* *Brigitte, Laura, Ursula, Monica, Raquel, Litz, Maria, Florinda, Barbara, Claudia e Sofia, le chiamo tutte "anima mia"'' (1974)
Love in the Time of Corona

***Love in the Time of Corona*** 2020ko estatubatuar minisaila da, Joanna Johnsonek Freeformentzat egina.

## Sinopsia 
Maitasuna bilatzen dutenen lau istorio gurutzatuk osatzen dute konfinamenduan eginiko telesail hau. Eguneko 24 orduak elkarrekin egotea zer den ikasiko du bikote gazte batek; adinekoen egoitzara bisita egin eta han minutu batzuk igarotzea beste aukerarik ez dute izango helduenek.

## Aktoreak 
* Ava Bellows: Sophie
* Gil Bellows: Paul
* L. Scott Caldwell: Nanda
* Tommy Dorfman: Oscar
* Rya Kihlstedt: Sarah
* Leslie Odom Jr.: James
* Rainey Qualley: Elle
* Nicolette Robinson: Sade

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago Posteguillo

**Santiago Posteguillo Gómez** (Valentzia, ) espainiar eleberrigilea da. Antzinako Erroman girotutako bere lanei esker ospetsu bilakatu da. 2018an Planeta saria irabazi zuen.

## Lanak 
* *Africanus: el hijo del cónsul*, Ediciones B, 2006.
* *Las legiones malditas*, Ediciones B, 2008
* *La traición de Roma*, Ediciones B, 2009
* *Los asesinos del emperador*, Planeta, 2011
* *La noche en que Frankenstein leyó El Quijote*, Planeta, 2012.
* *Circo Máximo - La ira de Trajano*, Planeta, 2013
* *La sangre de los libros*, Planeta, 2014
* *La Legión Perdida*, Planeta, 2016
* *El séptimo círculo del infierno*, Planeta, 2017
* *Yo, Julia*, Planeta, 2018
* *Y Julia retó a los Dioses*, Planeta, 2020

## Kanpo estekak
Julia Navarro

**Julia Navarro** (Madril, ) espainiar eleberrigile eta kazetaria da. Transizio garaian hasi zen lanean eta harrezkero espainiar hedabide nagusietan, hala nola Cadena SER, TVE edota Telecincon, lan egin du. 1990eko hamarkadan, liburuak idazteari ekin zion, hasieran saiakerak eta gero fikziozkoak.

## Lanak 
### Saiakerak 
* *Nosotros, la transición*, Temas de Hoy, Madril, 1995
* *1982-1996, entre Felipe y Aznar*, Temas de Hoy, Madril, 1996
* *La izquierda que viene*, Espasa-Calpe, Madril 1998
* *Señora presidenta*, Plaza & Janés, Bartzelona, 1999
* *El nuevo socialismo: la visión de José Luis Rodríguez Zapatero*, Temas de Hoy, Madril, 2001

### Eleberriak 
* *La Hermandad de la Sábana Santa*, Plaza y Janes, Barcelona, 1997
* *La Biblia de barro*, Plaza y Janés, 2005
* *La sangre de los inocentes*, Plaza y Janés, 2007
* *Dime quién soy*, Plaza y Janés, 2010
* *Dispara, yo ya estoy muerto*, Plaza y Janés, 2013
* *Historia de un canalla*, Plaza y Janés, 2016
* *Tú no matarás*, Plaza & Janés, 2018.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: La gran revolución en la educación sería que entremos nosotras en los libros de texto Deia, 2023.07.03
Un milagro en equilibrio

***Un milagro en equilibrio*** 2004. urtean Lucía Etxebarriak argitaraturiko eleberria. Gaztelaniaz idatzita dago eta Planeta sariaren irabazi zuen.

## Sinopsia 
Eva bere bizitza berrbisitatzen ari da, sendotzeko eta alabari hazteko oinarri bat emateko. Eguneroko moduan, Evak bere amatasun estreinatu berriaren aurrean bere bizitza esploratuko du nor den eta norantz doan jakiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
De todo lo visible y lo invisible

***De todo lo visible y lo invisible*** 2001. urtean Lucía Etxebarriak argitaraturiko eleberria. Gaztelaniaz idatzita dago eta Premio Primavera de Novelaren irabazi zuen.

## Sinopsia 
Eleberriak Ruth Swanson eta Juanen istorioa argumentutzat du, Ruth zinema zuzendaria da eta Juan poeta bilbotarra, Adonáis sariaren beka batekin Madrilera doana. Ruth emakume depresibo eta promiskuoa da, eta Juan kontserbadorearekin egiten du topo. Bizimodu tradizionala du, eta andregaia Bilbon du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iron Sky

***Iron Sky*** 2012an Timo Vuorensolak zuzendutako film luze finlandiar-germaniar-australiarra da. 2018an girotua, filmak historiaren bertsio distopiko bat erakusten du, non Alemania naziak, 1945ean galdu ondoren, Ilargiaren aurpegi ezkutura ihes egiten duen, eta handik Lurra inbaditzeko prest dagoen espazioko flota bat eraikitzen duen. Götz Otto, Udo Kier, Tilo Prückner, Julia Dietze eta Christopher Kirby aktoreek antzeztu zuten.

*Star Wreck: in the Pirkinning* filmeko arduradunek egin zuten filma eta Blind Spot Pictureseko Tero Kaukomaak ekoitzi zuen. Filmaren efektu digitalak Samuli Torssonenek egin zituen. Filma Energia Productions, Blind Spot Pictures, New Holland Pictures eta 27 Filmsek finantzatu zuten.

2012ko apirilaren 4an estreinatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lastaolako geralekua

**Lastaola** Euskal Herriko Gipuzkoako tren geraleku zahar bat da, Irun udalerrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Bidasoako bide berdearen barruan dago.

## Historia 
Hasieran burdin mea garraiatzeko sortu bazen ere (1889. urtean onartu zen jatorrizko proiektua, Endarlatsa eta Irun artean), 1916. urtean Elizondo eta Irun lotuko zituen bidaiari eta ondasunak garraiatzeko linea hasi zen martxan. Jatorrizko linea *The Bidasoa Railway and mines* enpresak kudeatzen zuen eta ondasunak zenbaitetan eskuz aldatu ondoren, *Compañia de los Ferrocarriles del Bidasoa* izan zen behin betiko proiektua kudeatuko zuena. Proiektuak Iruñera luzatzeko baimena bazuen ere, luzaketa hau ez zen inoiz eman, eta Nafarroako hiriburua Gipuzkoarekin konektatuko zuena Plazaolako trena izan zen.

1920. urtean izan zituen bidaiari gehien trenak, 171 000 guztira. Hamalau urte geroago, ordea, erdira baino gehiago jaitsi zen kopurua (78 000). Ondasunen garraioa ere gainbeheraren lekukoa izan zen: 1924. urtean 77 000 tona garraiatu ziren eta bederatzi urte geroago, 14 000 bakarrik. Erabilera gero eta gutxiagoak zekarren krisian murgilduta, 1953ko uholdeek gogor jo zioten zerbitzuari, azpiegitura kaltetuz. Hiru urte beranduago, 1956ko abenduaren 31an, behin betiko itxi zen trena.

## Egoera 
Geralekua Irun — Elizondo burdinbidearen 6,1 kilometro-puntuan zegoen, 11 metroko altueran, Alunda eta San Migel geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Geralekua 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irun
* Irun—Elizondo burdinbidea

## Kanpo estekak
Ustezko bosniar piramideak

thumb|Visocica, multzoko mendi bat.
[thumb|[Semir Osmanagić 2013an.]]
**Ustezko bosniar piramideak** sasi arkeologiaren erreibindikazioa dira. Bosnia-Herzegovinako Visoko hiritik gertu dauden piramide itxurako mendi multzo bat da. Naturalak dira baina talde batek mendi horiek gizakiek sortutako eraikinak gisa erreibikatzen ditu, Lurraren zaharrenak eta handienak. Mugimendu horren atzean Semir Osmanagić bosniar enpresaria dago. 2005ean, handiena, oso ezaguna egin zen talde horren kanpaina baten ondorioz. Inguruan arkeologia indusketak eta dokumentalak egin dira baina zientziak ez du planteamendu hau onartzen.

## Identifikatutako "piramideak" 
Semir Osmanagićek "piramide", sateliten eta argazkien bidez hauek identifikatu ditu:
* Eguzkiaren piramidea (Visocica muinoa)
* Ilargiaren piramidea (Plješevica muinoa)
* Dragoairen piramide bosniarra

Txostenetan beste bi aipatzen ditu:
* Lurraren piramidea
* Maitasunaren piramidea

Izen hauek eta Bosniako Piramideen Haranaren izena Semir Osmanagićek zuzentzen duen Bosnian Pyramid of the Sun Foundationek patentatu ditu. Halaber, multzorako Gizateriaren Ondarearen aldarrikapena eskatu du.

## Eraikitzaileak 
Osmanagićen arabera piramideak Iliriako biztanleek altxatu zituzten, K.a. 12.000 eta K.a. 5.000 urte artean. Horren arabera Egiptokoak baino zaharragoak izango lirateke. Dimentsioen ikuspuntutik munduko garaienak izango lirateke. Dena dela, azalpen horiek ez datoz bat urte horietako aztarna arkeologikoekin: urte horietan Bosnian bizi ziren herriek ez zuten horrelako eraikinak altxatzeko garapen mailarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pyramides de Bosnie.
* :Piramiden inguruko dokumentala.
Alkaiaga

**Alkaiaga** Lesakako iparraldean dagoen auzoa da.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak 
* Lesakako udal webgunea
Metotrexato

**Metotrexato**, lehen **ametopterina** deitua, azido folikoaren analogo estruktural gisa garatutako farmako bat da. Azido folikoaren antagonista gisa, entzima erregulatzaile ugari inhibitzean purinen sintesia blokeatzen du. Metotrexatoa minbizia eta gaixotasun autoimmuneak tratatzeko erabiltzen dute, hala nola artritis erreumatoidea eta psoriasia tratatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak