Infragorri

thumb|330px|Txakur txiki baten irudia, infragorrien bidez hartua (asmatutako koloreak).
**Infragorriak** (**IG**) edo **izpi infragorriak** argi ikusgaia baino uhin-luzera handiagoko erradiazio elektromagnetikoak dira; beraz, ikusezinak dira giza begiarentzat. Espektro elektromagnetikoan, infragorriak argi ikusgaiaren eta erradiazio infragorriaren artean daude, 700&nbsp;nm-tik 1&nbsp;mm-rainoko uhin-luzera tartean (430&nbsp;THz&nbsp;-&nbsp;300&nbsp;GHz maiztasun tartean).

Gorputz guztiek igortzen dute, gutxi-asko, erradiazio infragorria, baldin eta 0&nbsp;Kelvin baino tenperatura altuago badu ―hau da, –273,15&nbsp;gradu Celsius (zero absolutua)―​ (nahiz eta IG uhin-luzera luzeenak terahertzio-erradiazio gisa izendatu ohi diren). Giro-tenperaturatik gertu dauden objektuen gorputz beltzaren ia erradiazio guztiak uhin-luzera infragorria du. Erradiazio elektromagnetikoaren forma gisa, erradiazio infragorriak energia eta momentua hedatzen ditu, uhin-partikula baten, fotoia, uhin-partikula dualtasunari dagozkion propietateekin.

William Herschel astronomoak aurkitu zuen erradiazio infragorria 1800ean, espektroan argi gorria baino energia ahulagoko erradiazio ikusezin batek termometro batean eragiten zuen tenperatura aldaketa neurtzean. Eguzkiak igorritako energiaren erdia baino gehixeago, erradiazio infragorria da, nahiz eta argi ikusgarrian duen intentsitate handiena. Xurgatutako eta igorritako erradiazio infragorriaren arteko orekak eragin kritikoa du Lurreko kliman.

Molekulek, haien errotazio-bibrazio mugimenduak aldatzerakoan, erradiazio infragorria igortzen edo xurgatzen dute. Momentu dipolarrean, aldaketa gertatzen da, eta horrek molekularen bibrazioa eszitatzen du. Eremu infragorriko fotoien transmisio eta xurgapena neurtzeko, espektroskopia infragorria erabiltzen da.

Erradiazio infragorria prozesu industrial, zientifiko, militar, komertzial eta medikoetan erabiltzen da. Erabilpen militarren artean, zaintza lanetarako eta jarraipenerako erabiltzen da. Horietaz aparte, efizientzia termikoaren analisia, ingurugiroaren gainbegiratzea, instalakuntza industrialen inspekzioa, urruneko tenperatura detekzioak, haririk gabeko komunikaziorako, aurreikuspen meteorologikoak eta espektroskopiak egiteko erabiltzen dira izpi infragorriak.

## Historia
Infragorriak William Herschelek aurkitu zituen 1800ean, alemaniar jatorriko astronomo ingeles bat. Herschelek merkuriozko termometro bat jarri zuen kristalezko prisma batek lortutako espektroan kolore bakoitzak igorritako beroa neurtzeko asmoz. Ohartu zen beroa indartsuagoa zela espektroaren gorriaren ondoan, eta han argirik ez zegoela ohartu zen. Beroa argi-forma ikusezin baten bidez transmiti daitekeela erakusten duen lehen esperientzia da hori. Herschelek «bero-izpi» deitu zion erradiazio horri; izena nahiko ezaguna izan zen XIX. mendean, eta, azkenean, «erradiazio infragorri» izendapen modernoenari eman zion bide.

Erradiazio infragorrien lehen detektagailuak bolometroak ziren, detektagailu xurgatzaile batean sortutako tenperatura-igoeragatik erradiazioa jasotzen duten tresnak.

## Definizioa eta espektro elektromagnetikoarekin duen erlazioa 
thumb|Infragorriaren eta espektro elektromagnetikoaren arteko erlazioa
Erradiazio infragorria ikusgaia den espektro ikusgaiko kolore gorriaren muga nominaletik (700 nanometro) milimetro batera arte (1 mm) hedatzen da. Uhin luzera eremu horrek, gutxi gorabehera, 430 THz- 300 GHz bitarteko frekuentziari dagokio. Infragorriaren azpitik, espektro elektromagnetikoaren parte diren mikrouhinak kokatzen dira.

## Infragorri naturala
Eguzki-argia, 5.780&nbsp;kelvineko tenperatura eraginkorrean (5.510&nbsp;°C, 9.940&nbsp;°F), espektro ia termikoa den erradiazioa da, infragorrien erdia baino pixka bat handiagoa. Zenitean, eguzki-argiak, itsas mailan, metro koadroko 1&nbsp;kilowatt baino zertxobait gehiagoko irradiantzia ematen du. Energia horretatik, 527&nbsp;watt erradiazio infragorriak dira; 445&nbsp;watt argi ikusgaiak, eta 32&nbsp;watt erradiazio ultramoreak.​ Eguzki-argiaren erradiazio infragorri ia guztia infragorri hurbila da, 4&nbsp;mikrometro baino gutxiago.

Lurraren azalean, Eguzkiaren gainazaleko tenperaturak baino askoz baxuagoak, erradiazio termikoaren zati bat infragorriak dira infragorri ertainaren aldean, eguzki-argitan baino askoz ere luzeago. Hala ere, gorputz beltzaren edo termikoaren erradiazioa etengabea da: erradiazioa uhin-luzera guztietan igortzen du. Bero-erradiazioko prozesu natural horietatik, tximistak eta sute naturalak soilik dira energia ikusgai asko sortzeko bezain beroak, eta suteek askoz energia infragorri gehiago sortzen dute argi ikusgaia baino.

## Sailkapena 
thumb|Alde infragorriaren zati bateko transmisio atmosferikoaren grafikoa
Infragorriak, uhin-luzera zein den, honela sailkatzen dira:
* infragorri hurbila: 0,7&nbsp;eta&nbsp;1,0&nbsp;μm bitartekoa (giza begiaren gutxi gorabeherako amaieratik siliziozkoraino).
* Uhin laburreko infragorria: 1.0tik&nbsp;3&nbsp;μm-eraino (siliziozko ebakitik MWIR leiho atmosferikoraino). InGaAs-ek (Indio-Galio Arseniuro), gutxi gorabehera, 1,8&nbsp;µm-eraino estaltzen du; berun-gatz ez hain sentikorrek estaltzen dute alde hori.
* Infragorri ertaina: 3tik&nbsp;5&nbsp;μm-eraino (leiho atmosferikoak definitua eta indiar antimonuroz [InSb] eta merkurio kadmiozko telurioaz [HgCdTe] estalia eta, partzialki, berun seleniuroz [PbSe]).
* Uhin luzeko infragorriak: 8tik&nbsp;12raino&nbsp;edo 7tik&nbsp;14&nbsp;μm-raino (hau HgCdTe-ek eta mikrobolometroek estaltzen duten leiho atmosferikoa da).
* Uhin oso luzeko infragorria (VLWIR) (12&nbsp;eta&nbsp;30&nbsp;μm artean, gutxi gorabehera. dopatutako silizioz estalia).
* Infragorri urruna (50&nbsp;µm&nbsp;-&nbsp;1000&nbsp;µm)

Infragorri hurbila da uhin-luzeran giza begiak detekta dezakeen erradiaziotik hurbilen dagoen aldea; infragorri ertaina eta urruna, berriz, espektro ikusgaitik urruntzen joaten dira pixkanaka. Beste definizio batzuek mekanismo fisiko desberdinak jarraitzen dituzte (banden aurrean emisio-gailurrak, ur-xurgapena), eta berrienek arrazoi teknikoei jarraitzen diete (Silizio-detektagailu arruntek 1050&nbsp;nm inguruko sentikortasuna dute; InGaAs-aren sentikortasuna, berriz, 950&nbsp;nm ingurukoa da, eta&nbsp;1700&nbsp;eta&nbsp;2600&nbsp;nm&nbsp;artean amaitzen da, konfigurazio espezifiko zein den). Gaur egun, zehaztapen horietarako, ez da nazioarteko estandarrik.

Infragorrien agerpena hainbat baliotan definitzen da (zenbait estandarren arabera), normalean 700 nm eta 800 nm bitartekoa, baina argi ikusgaiaren eta infragorriaren arteko muga ez dago zehatz-mehatz definituta. Giza begiak ez du argiarekiko sentikortasun handirik 700 nm-ko uhin-luzeratik gora, horregatik, uhin-luzera luzeagoek ekarpen oso txikiak egiten dizkiete argi-iturri arruntek argitutako eszenei. Hala ere, hurbileko argi infragorri bereziki bizia (adibidez, laserren IGak, LED IG iturriak, edo egun distiratsuaren argia koloretako gelekin argi ikusgaiak ezabatuta) gutxi gorabehera 780 nm-raino detekta daitezke, eta argi gorri gisa hautemango dira. 1050 nm-rainoko uhin-luzerak ematen dituzten argi biziko iturriak distira gorri itzali gisa ikus daitezke, eta horrek nolabaiteko zailtasuna eragiten du ilunpetako eszenen argiztapen infragorri hurbilean (orokorrean, problema praktiko hori zeharkako argiztapenaren bidez ebazten da). Ostoak bereziki distiratsuak dira infragorri hurbilean, eta egur efektua ikus daiteke infragorrien bidez distiratzen duen hostotza, baldin eta infragorrien iragazkiaren inguruko argi ikusgaiaren ihes guztiak blokeatuta badaude eta begiak une bat badu ikusmenez opakua den infragorrien iragaitzazko argazki-iragazki batetik datorren irudi guztiz mehera egokitzeko.

Materiak, energia-karakterizazioagatik (ikus Gorputz beltz), erradiazio termikoa igortzen du. Oro har, gorputz batek erradiazio maximoa igortzen duen uhin-luzera alderantziz proportzionala da gorputz horren tenperaturarekiko. (Wien-en legea). Horrela, eguneroko tenperaturetan dauden objektu gehienek infragorrian dute emisio maximoa. Izaki bizidunek, ugaztunek bereziki, erradiazio proportzio handia igortzen dute espektro infragorriaren aldean gorputzaren beroagatik.

Giza gorputz batek bero moduan igorritako potentzia, adibidez, bere azalaren azaleratik lor daiteke (2&nbsp;metro karratu inguru) eta gorputz-tenperatura (37&nbsp;°C inguru, hau da, 310&nbsp;K), Stefan-Boltzmann legearen bidez, eta 100&nbsp;watt ingurukoa da.

Horrek lotura estua du «sentsazio termiko» deritzonarekin, zeinaren arabera hotza edo beroa senti baitezakegu giro-tenperatura edozein dela ere, jasotzen dugun erradiazioa dela eta (adibidez, Eguzkiarena edo gertuagoko beste gorputz bero batzuena): Igortzen ditugun 100 watt baino gehiago jasotzen baditugu, beroa izango dugu, eta gutxiago jasotzen baditugu, hotza. Bi kasuetan gure gorputzaren tenperatura konstantea da (37 °C) eta inguratzen gaituen airearena ere bai. Beraz, aire geldiko sentsazio termikoak jasotzen dugun erradiazio-kantitatearekin bakarrik du zerikusia (gehienetan infragorria) eta haren balantzea, gorputz beroak garenez, etengabe jaulkitzen dugunarekin. Aldiz, haizea badabil, gure azala ukitzen duen aire-geruzaren ordez, beste tenperatura bateko aireak ordezka dezake, eta horrek ere oreka termikoa aldatzen du, eta sentsazio termikoa aldatzen.

## Infragorriaren barruko aldeak
Oro har, objektuek erradiazio infragorria igortzen dute uhin-luzeren espektro oso batean, baina, batzuetan, espektroaren eremu mugatu bat baino ez da kontuan hartzen, sentsoreek banda-zabalera espezifiko baten barruan baino ez dutelako jasotzen erradiazioa. Wien-en desplazamendu-legearen arabera, erradiazio infragorri termikoak igorpen-uhin-luzera maximoa ere du, objektuaren tenperatura absolutuarekiko alderantziz proportzionala dena. Infragorrien banda sekzio txikiagotan banatzen da, nahiz eta infragorrien espektroa banatzeko modua aldatu egiten den infragorria erabiltzen den eremuen arabera.

### Muga ikusgaia
Infragorria, izenak berak adierazten duen bezala, giza begiak ikus ditzakeenak baino uhin-luzera luzeagoekin hasten dela uste da. Hala ere, ez dago uhin-luzeraren muga «gogorrik» ikusgaia denerako, izan ere, begiaren sentikortasuna azkar baina poliki murrizten da 700&nbsp;nm-tik gorako uhin-luzeretarako. Beraz, uhin-luzera luzeenak ikus daitezke behar bezain distiratsuak badira, baina ohiko definizioen arabera infragorri gisa sailka daitezke oraindik ere. Horrela, infragorri hurbileko laser baten argiak kolore gorri ahula eman dezake, eta arriskutsua izan daiteke, nahiko distiratsua izan baitaiteke. Bestalde, gizakiek ikus ditzakete, kondizio jakin batzuetan, sakatutako laserretatik eratorritako 1050&nbsp;nm-rainoko uhin-luzerak dituzten infragorriak.

### Gehien erabiltzen den zatiketa-eskema
Normalean erabiltzen den azpi-banaketa eskema bat hau da:

NIR eta SWIRari, batzuetan, islatutako infragorri deritze; MWIR eta LWIRari, berriz, batzuetan infragorri termiko esaten zaie. Gorputz beltzaren erradiazio-kurben izaera dela eta, ohiko objektu beroak, hala nola ihes-tutuak, askotan, MWean LWean ikusitako objektu berarekin konparatuz distiratsuagoak agertzen dira.

## Bero-erradiazioa
thumb|Emisibitate handieneko materialak beroagoak daudela dirudi. Irudi termiko honetan, zilindro zeramikoa bere ontzi kubikoa (silizio karburoz egindakoa) baino hotzago dagoela dirudi, baina, izatez, tenperatura bera dute.
Erradiazio infragorria «bero-erradiazio» gisa ezagutzen da, baina edozein maiztasunetako argiak eta uhin elektromagnetikoek berotu egiten dituzte xurgatzen dituzten gainazal horiek. Eguzkiaren argi infragorria Lurraren berotzearen %&nbsp;49 da, gainerakoa argi ikusgaiak eragiten du. Argi hori, xurgatu egiten da, eta, gero, berriro irradiatzen da uhin-luzera luzeagoetan. Argi ikusgaiak edo laserrak igortzen duen ultramoreak papera ikatz dezakete eta objektu goriek erradiazio ikusgaia igortzen dute. Giro-tenperaturan dauden objektuek berezko erradiazio kontzentratua igorriko dute, batez ere 8&nbsp;eta&nbsp;25&nbsp;μm bitarteko bandan, baina hori ez da objektu goriek eta are beroagoek ultramorean igortzen duten argi ikusgaiaren ezberdina (Ikus Gorputz beltz eta Wien-en desplazamendu legea).

Beroa iragaitzazko energia da, tenperatura-diferentzia baten ondorioz jariatzen dena. Eroapen termiko edo konbekzio termiko bidez transmititutako beroa ez bezala, erradiazio termikoa hutsean zehar heda daiteke. Erradiazio termikoaren ezaugarri nagusia uhin-luzera askotako espektro jakin bat da, objektu baten emisioarekin lotuta dagoena molekulek tenperatura jakin batean bibratzen dutelako. Objektuek edozein uhin-luzeratan isur dezakete erradiazio termikoa, eta, tenperatura oso altuetan, erradiazio hori infragorria baino askoz espektro handiagoekin lotzen da, eta ikusgai den ultramorearen eta X izpien eremuetara ere zabaltzen da (adibidez, eguzki-koroa). Beraz, erradiazio infragorria erradiazio termikoarekin lotzea Lurraren azaletik gertu egon ohi diren ohiko tenperaturetan (konparatiboki, baxuak) oinarritutako kointzidentzia baino ez da.

Emisibitatearen kontzeptua garrantzitsua da objektuen igorpen infragorriak ulertzeko. Gainazal baten propietatea da, eta haren isuri termikoak gorputz beltz baten ideiatik nola desbideratzen diren deskribatzen du. Hobeto azaltzeko: tenperatura fisiko berean dauden bi objektuk irudi infragorri bera ez erakustea gerta daiteke, baldin eta emisibitate desberdina badute. Adibidez, aurrez ezarritako edozein emisibitate-baliorentzat, emisibitate handiagoa duten objektuak beroago agertuko dira, eta emisibitate baxuagoa dutenak hotzago agertuko dira (asumituz, izan ohi den bezala, inguruko ingurunea ikusten ari garen objektuak baino hotzagoa dela). Objektu batek emisibitate perfektua ez duenean, erreflektibitate eta/edo gardentasun propietateak hartzen ditu, beraz, inguruko tenperatura partzialki islatzen da, eta/edo objektuaren bidez transmititzen da. Objektua ingurune beroago batean balego, orduan, tenperatura berean emisibitate txikiagoa duen objektu batek, seguruenik, igorleagoa den batek baino beroagoa emango luke. Hori dela eta, emisibitatea oker hautatzeak eta giro-tenperaturak kontuan ez hartzeak emaitza okerrak emango dituzte kamera infragorriak eta pirometroak erabiltzean.

## Izpi infragorrien erabilpena 
### Infragorri hurbila 
Infragorri hurbila espektro infragorriaren uhin luzera laburrenari deritzo, infragorri ertainaren eta argi ikusgaiaren artean hedatzen denari, gutxi gorabehera 800-2500 nanometroren artekoa, nahiz eta unibertsalki ez dagoen onartutako definiziorik.

#### Astronomian 
Astronomian, infragorri hurbilen espektroskopia, izar hotzen atmosferak aztertzeko eta izarraren espektroa zein motatakoa den jakiteko erabiltzen da.

Infragorri industrial igortzaileak: Erabilpena, pinturak edo paperak lehortzeko, plastikoak termikoki finkatzeko eta beira manipulatzeko (kurbadurak, laminak...) beste batzuen artean. Lau infragorri igortzaile bereizten dira, erabiltzen dituzten uhin luzeren arabera:

* Uhin laburreko infragorri igortzaileak
* Uhin ertain azkarreko infragorri igortzaileak
* Uhin ertaineko infragorri igortzaileak
* Uhin luzeko infragorri igortzaileak

### Gaueko ikusmena 
Ikusgaia den argia nahikoa ez denean, gaueko ikusmen materialean erabiltzen da objektuak ikusteko. Objektuek igorritako erradiazioa jasotzen dute, eta hori pantaila batera islatzen da, ingurugiroko argiaren fotoiak elektroi bihurtzen dituen prozesu bat jarraituz, non elektroi horiek ondoren, prozesu kimiko eta elektriko baten bitartez, argi ikusgaian birsortzen diren. Argi infragorriaren edo gaueko ikusmenak eta irudi termikoak ez dira haien artean nahastu behar, azkenengo horrek irudiak sortzen ditu objektu ezberdinen artean antzeman daitezkeen tenperatura ezberdintasunen bitartez, horiek igortzen duten erradiazio infragorria (beroa) islatuz.

Izpi infragorriak helburu terapeutikoekin erabiltzeko, horiek zelan, noiz eta norekin aplika daitezkeen ezagutu behar dira; osasun arloko profesionalek aplikatu behar dituzte, edo hauek emandako argibide eta jarraibide zehatzak jarraituz aplikatu beharko dira. Arazo, min edo patologia ezberdinen aurrean, aldagarriak izango dira erabiliko den tratamendu denbora, izpi infragorrien uhin luzera eta tratamenduaren aplikazio tokia; beraz, beharrezkoa izango da aldez aurretik, horiek iturri fidagarrietan kontsultatzea, tratamenduaren eraginkortasuna bermatzeko eta efektu desiragarri edo kalteak prebenitzeko.

## Zientzia infragorrien historia
Erradiazio infragorriaren aurkikuntza William Herschel astronomoari egozten zaio, XIX. mendearen hasieran. Herschelek 1800ean argitaratu zituen emaitzak Londresko Royal Societyren aurrean. Herschelek prisma bat erabili zuen eguzkiaren argia errefraktatzeko, eta infragorria detektatu zuen, espektroaren alde gorritik harago, termometro batean erregistratutako tenperaturaren igoeraren bidez. Harritu egin zen emaitzarekin, eta «kaloria izpiak» deitu zien.​​ Infragorri terminoa ez zen XIX. mendearen amaierara arte agertu.
thumb|upright|Erradiazio infragorria William Herschelek aurkitu zuen 1800ean.
Beste data garrantzitsu batzuk hauek dira:
* 1830: Leopoldo Nobilik lehenengo termopila Infragorrien detektagailua egin zuen
* 1840: John Herschelek termograma deitutako lehenengo irudi termikoa ematen du
* 1860: Gustav Kirchhoffek gorputz beltzaren teorema formulatu zuen E = J(T, n).
* 1873: Willoughby Smithek selenioaren fotoeroankortasuna aurkitu zuen
* 1878: Samuel Pierpont Langleyk lehenengo bolometroa asmatu zuen, tenperatura gorabehera txikiak neurtzeko gai zen tresna eta, beraz, infragorri urrunaren iturrien potentzia
* 1879: Stefan-Boltzman legeak, enpirikoki, formulatu zuen gorputz beltz batek irradiatutako potentzia *T* 4ekiko proportzionala dela
* 1880 eta 1890ko hamarkadak: Lord Rayleighek eta Wilhelm Wienek gorputz beltzaren ekuazioaren zati bat ebatzi zuten, baina bi soluzioak espektro elektromagnetikoaren zati batzuetan desberdinak ziren. Arazo honi ultramorearen katastrofea eta infragorriaren katastrofea deitu zioten
* 1892: Willem Henri Juliusek bolometro batekin neurtutako 20 konposatu organikoren espektro infragorriak argitaratu zituen desplazamendu angeluarreko unitateetan.
* 1901: Max Planckek gorputz beltzaren ekuazioa eta teorema argitaratu zituen. Baimendutako energia trantsizioak kuantifikatuz konpondu zuen arazoa
* 1905: Albert Einsteinek efektu fotoelektrikoaren teoria garatu zuen.
* 1905-1908: William Coblentzek Infragorrien espektroak uhin-luzerako unitateetan (mikrometroetan) argitaratu zituen hainbat konposatu kimikorentzat *Investigations of Infra-Red Spectra* lanean.
* 1917: Theodore Casek talio sulfuro detektagailua garatu zuen; zientzialari britainiar batek milia bateko distantziara (1,6&nbsp;km) hegazkinak detektatzeko gai zen lehen infragorrien bilatzaile eta aztarnaria (IRST) eraiki zuen.
* 1935: Berun-gatzak: Bigarren Mundu Gerrako lehen misil-gida.
* 1938: Yeou Tak iragarri zuen efektu piroelektrikoa erradiazio infragorria detektatzeko erabil zitekeela
* 1945: Zielgerät 1229 «Vampir» aplikazio militarretarako lehen gailu infragorri eramangarri gisa sartu zen.
* 1952: Heinrich Welker InSb kristal sintetikoak landu zituen.
* 1950 eta 1960ko hamarkadak: Fred Nicodemenusek, G.J. Zissisek eta R. Clarkek definitutako nomenklatura eta unitate erradiometrikoak; Robert Clark Jonesek *D* definitu zuen.
* 1958: W.D. Lawson (Malverneko Royal Radar Establishmenten, kadmio eta merkurio teluroaren (HgCdTe) infragorriak detektatzeko propietateak aurkitu zituen.
* 1958: Falcon eta Sidewinder misilak garatu ziren teknologia infragorriarekin.
* 1960s: Paul Krusek eta Honeywell Ikerketa Zentroko lankideek frogatu zuten HgCdTe infragorrien bidezko detekziorako konposatu gisa erabil daitekeela
* 1962: J. Cooperrek detektatze piroelektrikoa frogatu zuen
* 1964: W.G. Evansek termorrezeptore infragorriak aurkitu zituen kakalardo pirofilo batean.
* 1965: Infragorrien lehen eskuliburua; irudi komertzialen lehen sorgailuak (Barnes, Agema, orain, FLIR Systems Inc. zati); Richard Hudsonen erreferentziazko testua; F4 TRAM FLIR Hughesena; Fred Simmons eta A.T. Stair-en fenomenologia aitzindaria; AEBko armadaren gaueko ikusmen-laborategia sortu zen (gaur egun, Night Vision and Electronic Sensors Directorate [NVESD]), eta  Rachetsek detekzio-, ezagutza- eta identifikazio-ereduak garatzen ditu han.
* 1970: Willard Boylek eta George E. Smithek CCDa proposatzen dute videochaterako Bell laborategietan.
* 1973: NVESDk hasitako modulu komuneko programa
* 1978: Irudi infragorrien astronomia heldutasunera iritsi da; behatokiak aurreikusten dira; NASAren teleskopio infragorria inauguratu zen Mauna Kean; 32&nbsp;×&nbsp;32 eta 64&nbsp;×&nbsp;64ko multzoak sortzen dira InSb, HgCdTe eta beste material batzuk erabiliz. 
* 2013: Otsailaren 14an, ikertzaileek arratoiei argi infragorria hautemateko gaitasuna ematen dien garun inplante bat garatu zuten, lehen aldiz izaki bizidunei trebetasun berriak ematen dizkiena, eta ez dituen trebetasunak ordeztu edo areagotu soilik

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kable ardazkide
* Pare kordatu
* Zuntz optiko
* Lurreko mikrouhin
* Satelite bidezko mikrouhin
* Irrati-uhin

## Kanpo estekak