open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Madrilgo Musika Auditorioa

**Madrilgo Musika Auditorioa** batez ere musika klasikoko kontzertuetarako erabiltzen den kontzertu aretoa da. Kultura Ministerioaren ardurapean dagoen  Arte Eszenikoen eta Musikaren Institutu Nazionalaren erakundea da. José María García de Paredes arkitektoak diseinatutako eraikina  1988ko urriaren 21ean inauguratu zen. Areto honen eraikuntza musika azpiegitura egokia osatzea helburu zuen Auditorioen Plan Nazionalaren baitan programatu zen 

Espainiako Orkestra Nazionalaren, Espainiako Abesbatza Nazionalaren eta Espainiako Orkestra Nazional Gaztearen egoitza da.

## Instalazioak 
thumb|300x300px|Areto sinfonikoa.
Auditorioak programazio aktibo eta jarraitua du. Bi kontzertu-areto ditu, sinfonikoa eta ganberakoa, 2324 eta 692 eserlekurekin, hurrenez hurren. Horiei esker, egunean lau kontzertu egin daitezke, arratsaldeko eta gaueko saioetan. Gainera, 208 ikuslerentzako lekua duen abesbatzaren areto nagusi bat du. Ekitaldi aretoa, entseguak egiteko gela, bakarlarien prestaketarako  hamalau areto txiki, grabazio kabina, prentsa aretoa, bi kafetegi eta opari denda bat ere baditu.

Auditorium nagusiaren eszenatokia 285 m²-ko azalerarekin proiektatu da. Orkestra sinfoniko oso baterako edota 130 ahotseko koru baterako lekua du, eta podium osagarrietan zatitu daiteke eszena erabiltzeko aukeretara egokitzeko.

### Ganbera aretoa 
Ganbera Aretoan, eszenatokia erabat horizontala izatea aurreikusten da, 100 m²-ko azalerarekin, Haydn edo Mozarten sinfoniak ere egin ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auditorioko orrialde ofiziala
* El sueño de una gran caja de música El País egunkariak aretoaren 25. urteurrenari omenaldia eginez publikatua.
Jonas Gahr Støre

**Jonas Gahr Støre** (norvegieraz  ahoskatua; Oslo, 1960ko abuztuaren 25a) norvegiar politikaria da. Norvegiako lehen ministroa da 2021etik aurrera.

Itsas ofizial gisa heziketa jaso zuen eta politika zientziak ikasi zituen Parisen 1981 eta 1985 artean. Lehen ministro batzuen kontseilaria izan zen eta 1995ean Alderdi Laboristan afiliatu zen Gro Harlem Brundtland ezagutu ondoren. Osasunaren Mundu Erakundera joan zen berarekin lan egitera.

Alderdi Laboristaren eskuineko taldekoa da, eta 2014tik alderdiko burua da. Jens Stoltenbergen gobernuan Atzerri eta Osasun ministro izan zen, eta 2021eko urritik Zentroko Alderdiarekin koalizio gobernu bateko lehen ministro da. Norvegiako Gurutze Gorriko presidentea izan zen 2003tik 2005era.

## Kanpo estekak
Anita Owen

**Esther Anita Owen** (Brazil, Indiana, 1873ko azaroa – New Haven, Connecticut, 1932ko urriaren 25a) estatubatuar kantagilea izan zen, batez ere 1894ko *Sweet Bunch of Daisies* abestiarengatik ezaguna. Gainera, honako abesti hauek moldatu zituen: *Only a Rosebud*, *Dreamy Eyes* eta ''Daisies Won't Tell''. 

Galestar etorkin baten alaba, Brazil hirian jaio zen eta Saint Mary-of-the-Woods unibertsitatean ikasi zuen. 

15 edo 16 urterekin argitaratu zuen lehen abestia, eta bere belaunaldiko emakume musikagile ezagunenetako bat bihurtu zen. Batez ere loreei buruzko abestiengatik zen ezaguna. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Slingo

**Julia Mary Slingo** (Kenilworth, Erresuma Batua, 1950eko abenduaren 13a) britainiar meteorologoa da, klimaren zientzian eta atmosferaren fisikan espezializatua. Zuzendari zientifikoa izan da *Met Officen*, Erresuma Batuko Meteorologia Zerbitzu Nazionalean, 2009tik. Halaber, irakaslea da Meteorologia Sailean Reading Unibertsitatean, ikerketa-zuzendaria *Natural Environment Research Councilen* (NERC) eta *Walker Institute for Climate System Research* sortu zuen.

2015etik 2016ra Europako Batzordeko Aholkularitza Zientifikoko Mekanismoko Goi Mailako Aholkulari Zientifikoen Taldeko kideetako bat izan zen, bere Ikerketa eta Berrikuntzako Zuzendaritza Nagusiaren baitan.

## Biografia 
Julia Mary Walker 1950eko abenduaren 13an jaio zen Kenilworthen, Warwickshiren. King 's High School for Girls-en ikasi zuen Warwick-en eta fisika eta matematika Bristol-eko Unibertsitatean.  Bachelor of Science (BSc) lizentziatu zen 1973an, doktore 1989an eta PhD 2010ean unibertsitate berean.

Reading Unibertsitatean egon zen bitartean, Erresuma Batuko meteorologiako lehen emakume irakaslea izan zen. 2006an, Sistema Klimatikoaren Ikerketarako Walker Institutua sortu zuen Readingen, klima-aldaketaren diziplina anitzeko arazoei eta horien eraginari aurre egiteko.

*Met Office*ko zientzialari buru gisa, Slingo zerbitzu horren ikerketa eta garapena zuzentzeaz eta kudeatzeaz arduratzen da, erakundea estandar zientifiko eta teknikoetara atxikitzen dela ziurtatuz. Bere ikerketak *Natural Environment Research Council*-ek (*NERC*) finantzatu ditu.

Anthony Slingorekin ezkondu zen 1978an, 2008an hil zen ingurumen-zientzialari batekin. Bi alaba izan zituzten, Mary eta Anna. Sidmouthen bizi da, Devonen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Slingok *Britainiar Inperioko Ordena Gorena* (Britainiar Inperioko Ordenaren Ofiziala, OBE) jaso zuen 2008an, ingurumenari eta klimaren zientziari eskainitako zerbitzuengatik, baita 2014an *Britainiar Inperioaren Ordenaren (DBE) Dama komendatzailearen* maila ere.
* Royal Meteorological Society-ren *Buchan saria* ere jaso zuen 1998an. 
* Zientzietako doktoregoa du Bristolgo Unibertsitatean 2010etik, eta Reading Unibertsitatean 2011tik.
* 2014an, *Science Council-*ek Erresuma Batuan jardunean zeuden 100 zientzialari nagusietako bat izendatu zuen Slingo. 
* 2015ean, *Londresko Errege Elkarteko kide* aukeratu zuten Natur Zientziaren Aurrerapenerako (Royal Society). Urte berean, Munduko Meteorologia Erakundearen *IMOren saria* jaso zuen.
* Erresuma Batuan meteorologiako lehen emakume irakaslea da Slingo. 2008an, *Royal Meteorological Society-*ko lehen presidentea izan zen. *The Life Scientific*-en elkarrizketatu zuen Jim Al-Khalili-k 2014an.
* Amerikako Meteorologia Elkarteak *Carl-Gustaf Rossby ikerketa-domina* eman zion 2020an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klimaren zientziaren eboluzioa: Julia Slingoren ikuspegi pertsonala
Detritu (geologia)

thumb|Partikula detritikoak dituen arroak, kuartzo-pikorrak hain zuzen ere

**Detritua** harri puskatuen zatien multzoa da. Higaduraz arroketatik erauzi edo puskatutako zatiak dira, meteorizazio fisikoaren ondoriozkoak. Detritu materialak arro sedimentario izeneko sakonune topografikoko tokietan biltzen dira eta orduan higakin deitzen zaie. Metaturiko sedimentuek harkaitz sedimentarioak eratzen dituzte. Beste sedimentu batzuk, buztinak esaterako, ez dira detrituak, feldespatoen meteorizazio kimikoaren produktu direlako. Detrituen puskei klasto deritzogu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egmont Cycling Race

**Egmont Cycling Race** (aurrez eta 2019 arte **Zottegem Hiriko Sari Nagusia** izenarekin ezaguna ) Belgikako egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da. 1934ean sortua, Ekialdeko Flandriako Zottegem hiriaren inguruan jokatzen da. 2005etik aurrera UCI Europe Tourreko egutegian dago, 1.1. mailan.

2020ko ekitaldia bertan behera utzi behar izan zuten COVID-19 pandemia zela eta. Probak, 2021ean izen berria hartu zuen.

## Palmaresa 
[thumb|upright=1.3|2015eko podiuma: [Antoine Demoitié (2.), Kenny Dehaes (1.) eta Oliver Naesen (3.).]]

## Ikus, gainera 
* klasikoak (txirrindularitza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palmaresa memoire-du-cyclisme.eu
Adelaide Knight

**Eliza Adelaide Knight** (Londres, Erresuma Batua, 1871 – 1950) ingeles sufragista izan zen.

## Biografia 
Tower Hamletsen jaio zen Eliza Adelaide ("Addy"), 1871n. Knight ume ahula zen, itxuragabeko erpuruaz jaio zen, eta haurtzaroan bi istripu izan zituen. Haurtzaroan izandako lesioengatik, makila bat erabiltzen zuen.

## Atxilotzea 
1906an, Knight , Annie Kenney, eta Jane Sbarborough sufragista andreak atxilotu egin zituzten Teresa Billington-Greigekin batera, H. H. Asquith liberaletako kide nabarmenarekin audientzia lortzen saiatu zirenean. Espetxean sei aste egin  edo urtebetez kanpaina egiteari uko egitea aukeratu behar izan zuen. Nahiz eta osasun txarra izan, Knightek espetxea aukeratu zuen, beste emakumeek bezala. Annie Kenneyk, bere autobiografian, 'izugarri adimentsu' gisa deskribatu zuen Knight.

## Ondorengo bizitza 
1905ean, Knight Women's Social and Political Union/Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoa taldean sartu zen, eta East Londoneko sukurtsalean lehen adarreko idazkari gisa lan egin zuen Canning Town barrutian, Annie Kenney eta Minnie Baldockek ezarritako erakundean. WSPUko Batzorde Nagusian sart zen, baina erakundeari uko egin zion 1907an, demokraziarik ez zuelako, eta Christabel Pankhurst-ek egindako baieztapen faltsu baten lekukoa izan zen, eskubideak zituzten emakumeentzat bakarrik boto-eskubidea sustatzeko.

Ondoren, Knight Adult Suffrage Society/Sufragio Helduaren Elkartearekin elkartu zen eta Canning Town barrutiko idazkari bihurtu zen. West Hameko Pobreen Lege Zaindaria ere izan zen. Dora Montefiorerekin adiskidetu zen, eta harekin joan zen Frantziara 1908an, hango bileretara. 1909ko martxoan, Knight-ek uko egin zion idazkari izateari, haurdunaldian izandako gaixotasunarengatik, eta eskerrak emateko gutunak jaso zituen. Plaistowetik Abbey Woodera bizitzera joan zen, handik urte batera, familiarekin. 1920an Britainia Handiko Alderdi Komunistarekin bat egin zuen fundazioko kide gisa Dora Montefiorerekin, baina uko egin zion Sobietar Batasuneko ordezkaritza batean sartzeko gonbitari, osasun txarra zela eta. Abbey Wooden Emakumeen Kooperatiben Sindikatuarekin eta, senarrarekin batera, Alderdi Laborista Independentearekin eta Langileen Hezkuntzako Elkartearekin bat egin zuen.

## Familia 
Adelaidek eta haren Donald Adolphus Brown senarrak lau seme-alaba izan zituzten 1895 eta 1901 artean, eta horietako hiru 1902an hil ziren. Adelaidak beste seme bat izan zuen 1904an, eta alaba bat 1909an. Brown (1874-1949) karrerako marinela zen, aita guyaniar baten eta ama ingeles baten semea. Azkenean, kapataz gisa lan egin zuen Woolwicheko Arsenalean, eta ausardiazko domina jaso zuen han sute bati aurre egiteagatik.

Adelaide Knight 1950ean hil zen; senarra urtebete lehenago hil zen. Haren alabak, Winifred Langtonek, gurasoen memoria bat idatzi zuen, Addyren bilobak, Fay Jacobsenek, argitaratua, "*Kuraia*" izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Detritu (biologia)

[thumb|[Zaldi-gorotzak eta lastoa detritu motoak dira, simaur moduan erabiltzen dena.]]

**Detrituak** hildako landare edo animalien gorpuzki txikiak dira, deskonposatzen ari direnak. Detrituek, eskuarki, organismo hilen gorpuak edo gorputz zatiak eta material fekala barne hartzen dituzte. Detrituek normalean kolonizatu eta usteldu egiten duten mikroorganismoen komunitateak hartzen dituzte. Lehorreko ekosistemetan, orbel hostotsua eta lurrarekin nahasten den beste materia organiko bat bezala agertzen da, "lurzoruko materia organikoa" deitzen dena. Uretako ekosistemen detritua uretan esekitzen diren substantzia organikoak dira, eta ur-gorputzeko zoruan metatzen dira; zoru hori itsas hondoa denean, dekantazio horri "itsas elurra" deitzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alida Rouffe

**Joséphine Marie Rouffe**, ***Alida Rouffle*** izengoitiaz ezagunagoa, (Bordele, 1874ko martxoaren 20a – Marseilla, 1949ko azaroaren 21a) frantziar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Louis Rouffe (1849-1885) mimoaren alaba, Bordelen jaio zen 1874ko martxoaren 20an. Frantziako hegoaldean eman zuen ibilbide artistiko gehiena, eta aitak bezala, Marseillako Alcazar antzokian lan egin zuen. Geroago, hainbat filmetan parte hartu zuen.

1949ko azaroaren 21ean hil zen Marseillan.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Battir

**Battir** (arabieraz,**بتير**) Palestinako udalerri bat da, Betleemgo Gobernaziokoa, Zisjordaniaren erdialdean. Betleemetik 6,4 kilometrora dago, mendebaldean. Palestinako Estatistiken Bulego Nagusiaren datuen arabera, 4.696 biztanle zituen 2017an. 760 m-ko altueran dago.
thumb|Battir herriaren ikuspegia
Ezaguna da UNESCOk 2014an Munduko Ondare Tokien Zerrendan sartu zuelako, “Olibondo eta Mahasti Lurrak-Jerusalem hegoaldeko kultur paisaia, Battir” izenarekin.

Battir Wadi el-Jundiko muino baten hegian dago, Judeako mendien eta kostaldeko ordokiaren artean.

## Historia 
thumb|200x200px|Erromatarren garaiko inskripzioaren marrazkia. Battir
Egungo herria Khirbet al-Yahudi ("hondakin juduak") izenarekin ezagutzen ziren hondakin batzuetatik ipar-ekialdean eraiki zen, baina izena ematen diona antzinako Betar herria omen da, II. mendeko gotorleku judu bat, erromatarren kontrako Bar Kokhbaren matxinadako azken guda gertatu omen zen tokia. Herriaren erdian erromatarren garaiko bainu bat dago, iturria eta guzti, eta inskripzio bat aurkitu zen hiriko iturburuetako baten ondoan, Hadrianoren garaian hiriko setioan eta suntsiketan parte hartu omen zuten legioekin izenekin. 1907an laborari batzuek garai erromatarren eta juduen arteko gerra hartako lantza puntak, harri-bolak, ontziak eta txanponak aurkitu zituzten soro batean. Battirretik gertu topatu zen Warren kopa izenekoa ere.

Garai islamikoan, erromatarrenean eta otomandarrean ere bizilagunak izan zituela erregistratuta dago.
thumb|Battirreko terrazak 1893an
Jaffa-Jerusalem trenbidearen ibilbidean zegoen, Israelek bereganatu arte. Oslo IIko akordioak 1995ean sinatu zirenetik Palestinako Aginte Nazionalaren esku dago. Udalerriko azaleraren %23,7% B eremuan dago eta %76,3% C eremuan.

**Ondare tokia**

Battirrek ureztaketa sistema berezi bat dauka, terraza artifizialak eta ura anteparak eta ateak erabiliz bideratzen duena. Gaur egun erromatarren garaiko sareak funtzionatzen du oraindik, 2.000 urtetan ur freskoa eman duten zazpi iturrirekin hornituta

2007an, Battirreko bizilagunek Israelgo Defentsa Ministerioaren kontrako salaketa aurkeztu zuten, banaketa harresirako planeatutako trazadurak kalte larriak ekarriko zizkiolakoan herriko ureztaketa sistemari. Israelgo Naturaren eta Parkeen Aginteak eskaera horren alde ere egin zuen, hasieran harresiaren trazadura onartu bazuen ere.

2011n, Unescok 15.000 dolarreko sari bat eman zion Battirri, kultur ingurunea babestu eta kudeatzeagatik, terrazak eta ureztaketa sistemaren zaintza zela eta.

2012ko maiatzean, Palestinako Aginte Nazionalak ordezkaritza bat bidali zuen Unescoren egoitzara Battir Gizateriaren Ondare diren tokien zerrendan sartzeaz hitz egiteko.

2014an, Unescok Battir Gizateriaren Ondare izendatu zuen, “Olibondo eta Mahasti Lurrak-Jerusalem hegoaldeko kultur paisaia, Battir” izenarekin, baina harresiaren eraikuntza dela-eta arriskuan dauden tokien zerrendan sartuta.

## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak
Myrtle Reed

**Myrtle Reed** (Chicago, 1874ko irailaren 27a – *ibidem*, 1911ko abuztuaren 17a) estatubatuar idazle, kazetari eta filantropoa izan zen. Hainbat liburu arrakastatsu idatzi zituen eta sukaldaritzari buruzko hainbat liburu argitaratu zituen ***Olive Green*** izangoitia erabiliz.

## Bizitza 
Elizabeth Armstrong Reed idazlearen eta Hiram von Reed predikariaren alaba, Chicagon jaio zen 1874ko irailaren 27an. Chicagoko West Division eskolan ikasi zuen, non *The Voice* aldizkaria argitaratu zuen. Garai hartan, James Sydney McCullough irlandar kanadarrarekin gutunen bidez komunikatzen zen.

1906an McCulloughekin ezkondu zen, ia 15 urteko harremanaren ondoren. 

## Lanak 

;Eleberriak
* *Love Letters of a Musician* (1899)
* *Later Love Letters of a Musician* (1900)
* *The Spinster Book* (1901)
* *Lavender and Old Lace* (1902)
* *The Shadow of Victory* (1903)
* *Pickaback Songs* (1903)
* *The Book of Clever Beasts* (1904)
* ''The Master's Violin* (1904)
* *At the Sign of the Jack o' Lantern* (1905)
* *A Spinner in the Sun* (1906)
* *Love Affairs of Literary Men* (1907)
* *Flower of the Dusk* (1908)
* *Old Rose and Silver* (1909)
* *Master of the Vineyard* (1910)
* *Sonnets to a Lover* (1910)
* *A Weaver of Dreams* (1911, hil ostekoa)
* *The White Shield, a collection of short sketches by Myrtle Reed* (1912, hil ostekoa)
* *Threads of Grey and Gold* (1913, hil ostekoa)
* *Happy Women* (1913, hil ostekoa)
;Fikzioz kanpoko liburuak
* *What to Have for Breakfast* (1905)
* *Everyday Luncheons* (1906)
* *One Thousand Simple Soups* (1907)
* *How to Cook Fish* (1908)
* *How to Cook Meat and Poultry* (1908)
* *One Thousand Salads* (1909)
* *Everyday Desserts* (1911, hil ostekoa)
* *Myrtle Reed Cookbook* (1916, hil ostekoa)
;Autobiografia
* *Myrtle Reed Yearbook'' (1911, hil ostekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justyna Mielnikiewicz

**Justyna Mielnikiewicz** (Marklowice*,* Polonia, 1973) fotokazetari eta bideokast-gile poloniarra da.

Tbilisin bizi da 2002tik, Georgian, eta bertan lan egiten du.

## Biografia 
Justyna Mielnikiewicz 1973an jaio zen, Marklowiceko *Gminan*, Poloniako hegoaldean. Autodidakta da, eta 1999an hasi zen lanean, *Gazeta Wyborcza* egunkari poloniarrarentzat.

Emakume fotokazetariaren Canon saria jaso zuen 2009an, Kaukasori buruzko *Sufrimendu partekatua, lerro banatuak* erreportajearengatik.

2010az geroztik, sobietar errepublika sozialista zaharretan emakumeen, sexualitatearen eta generoaren gaia aztertzen dihardu.

2017an, Varsoviako (Polonia) guraso bakartasun moderno hiritarraren errealitate bereizia eta konplexua erakusten saiatu zen, guraso bakarreko lau familiari jarraipena eginez.

Bere argazkiak egunkari eta aldizkari askotan argitaratu izan dira, hala nola, *New York Times*, *Newsweek Polska*, *Paris Match*, *Frankfurter Allgemeine Zeitung*, *Monocle*, *Stern* eta *Le Monde*.

Maps agentziako kidea, Tbilisin (Georgia) bizi da, eta bertan lan egiten du 2002tik.

## Sariak 
* 2009: Emakume fotokazetariaren Canon saria
* 2011: Magnum Fundazioaren Kaukasoko argazkilari gaztearen saria
* 2015: The Aftermath Project saria
* 2016: W. Eugene Smith beka

## Erakusketa nagusiak 
* 2010: *Sufrimendu partekatua, lerro banatuak*, Visa pour l’image, Perpinyà

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

## Kanpo estekak
Julian Tuwim

**Julian Tuwim** (Łódź, 1894ko irailaren 13a - Zakopane, 1953ko abenduaren 27a) poloniar olerkaria izan zen.

Jatorriz judua zen eta zuzenbidea eta filosofia ikasi zituen Varsoviako Unibertsitatean. 1918an, Poloniaren independentzia berreskuratu ondoren, Skamander poeta esperimentalen taldea sortu zuen Antoni Słonimski eta Jarosław Iwaszkiewiczekin batera.

Bere poesiaren ezaugarri nagusiak hiriko bizitzaren baikortasuna, bizitasuna eta laudorioa izan ziren. Satira erabili zuen eta iseka egin zien iluntasunari, burokraziari eta nazionalismoari. Kabareterako eta haurrentzako lanak ere idatzi zituen. 

Bigarren Mundu Gerraren hasieran Poloniatik ihes egin zuen eta 1946an itzuli zen. Poloniako Literatura Akademiaren Urrezko Ereinotza jaso zuen 1935ean.

## Olerki hautatuak 
* *Czyhanie na Boga* (1918)
* *Sokrates tańczący* (1920)
* *Siódma jesień* (1921)
* *Wierszy tom czwarty* (1923)
* *Murzynek Bambo* (1923 edo 1924, 1935ean argitaratua)
* *Czary i czarty polskie* (1924)
* *Wypisy czarnoksięskie* (1924)
* *A to pan zna?* (1925)
* *Czarna msza* (1925)
* *Tysiąc dziwów prawdziwych* (1925)
* *Słowa we krwi* (1926)
* *Tajemnice amuletów i talizmanów* (1926)
* *Strofy o późnym lecie*
* *Rzecz czarnoleska* (1929)
* *Jeździec miedziany* (1932)
* *Biblia cygańska i inne wiersze* (1932)
* *Jarmark rymów* (1934)
* *Polski słownik pijacki i antologia bachiczna* (1935)
* *Treść gorejąca* (1936)
* *Lokomotywa* (1938)
* *Rzepka* (1938)
* *Bal w Operze* (1936, 1946an argitaratua)
* *Kwiaty polskie* (1940–1946, 1949an argitaratua)
* *Pegaz dęba, czyli panoptikum poetyckie* (1950)
* *Piórem i piórkiem* (1951)

## Kanpo estekak
María Antonia de Cortázar

**María Antonia de Cortázar** edo **Cartazar** edo **Maria Antonia Kortazar** gipuzkoarra (Oñati, XVIII-XIX. mendeak), unibertsitatean ikasi zuen dokumentatuta dagoen lehen emakumea da.

1806-1807 urteetan Oñatiko *Sancti Spiritus* Unibertsitatean ikasleen zerrendatan ageri da. 1806an “Derecho Real” ('Errege Zuzenbidea') karreran onartu zuten eta kanon ikasketen lehen maila egin zuen.

Alarguna zen eta kanpoko ikasleak hartzen zituen etxean, apopilo gida, bizimodua aurrera eramateko.

## Erreferentziak
## Bibliografia 
Azpiazu Elorza, José Antonio (2020): *Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatearen historia soziala*, Kutxa, 9788471736086.
José Sócrates

**José Sócrates Carvalho Pinto de Sousa** (Vilar de Maçada, Alijó, 1957ko irailaren 6a) portugaldar politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 2005etik 2011ra.

1981ean elkartu zen Alderdi Sozialistarekin, eta 1987an hautatu zuten diputatu. Gazteriako eta Kiroletako ministroa eta Ingurumeneko ministroa izan zen António Guterresen gobernuan. 2004an Alderdi Sozialistako lehendakari hautatu zuten, eta 2005eko hauteskundeak irabazi zituen gehiengo osoz. Zerga-austeritateko politika eta egiturazko erreformak gauzatu zituen, eta zerbitzu publikoetan murrizketak egin zituen. 2008ko hauteskundeetan gehiengo osoa galdu zuen, baina gobernuaren buru izaten jarraitu zuen. 2011n dimititu zuen eta 2014an atxilotu zuten ustelkeria egotzita.

## Kanpo estekak
Gaua (albuma)

***Gaua***  Mikel Azpiroz piano-jotzaileak 2013an plazaratutako estudioko musika-albuma da. Disko hau doinu lasaiez osatua dago. Haren hitzetan "bere bakarko disko barrukoena". Hamar abestiz osatua, Tarragonako El Vendrelleko Pau Casals auditorioan grabatua izan da. Abesti guztiak "gauez sortutakoak eta denak gauez grabatutakoak" dira. Diskoaren azala Iker Spozio marrazkilariarena da. Pianojotzaileak berak daraman Mamusik zigiluarekin plazaratu zen. 

## Konposizioak 
Guztiak Mikel Azpirozenak dira:
* "Eulieta", 2:55
* "Gaueko Arimak", 6:25
* "Agur Hank", 4:59
* "Sararen Dantza", 5:01
* "Galdera Zirkularra", 4:07
* "Etxean", 2,43
* "Sugaar", 5,18
* "Haustura", 2:58
* "Trenbidea", 3:08
* "Jolasean", 2:04

## Parte-hartzaileak 
* Mikel Azpiroz: Piano. Pieza guztien egilea.
* Iker Spozio: artea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheryl Diaz Meyer

**Cheryl Díaz Meyer** (Quezon Hiria, Filipinak, 1968ko otsailaren 25a) Filipinetako eta AEBetako fotokazetari independentea da. Argazki-editorea, bideo-sortzailea, ekoizlea, idazlea eta txostengilea ere bada.

Pulitzer eta Visa d’or sariak jaso zituen, gerra-eremuan eta hondamendi-ondoko eremuan egindako lanarengatik.

## Biografia 
### Gaztaroa eta ikasketak 
Cheryl Díaz Meyer 1968ko otsailaren 25ean jaio zen, Quezon Hirian. Filipinetan eta Japonian hazi zen, eta urtebete igaro zuen Alemanian, eskola-truke batean, 1981ean Estatu Batuetara joan aurretik.

Minnesotako Unibertsitatean (Duluth) ikasi zuen, non arte lizentziatura bat lortu baitzuen, alemanezko goragarri eta guzti, eta, gero, Kentucky Western Unibertsitatean, non fotokazetaritzako lizentziatura lortu baitzuen.

### Kazetaritza-karrera 
Cheryl Díaz Meyer 1993an hasi zen argazkilari-ikasle gisa *The Washington Post* egunkarian. Hurrengo urtean, *Star Tribune-k* kontratatu zuen Minneapolisen. Bost urtez lan egin zuen bertan, eta, ondotik, *Dallas Morning News*-era joan zen.

Texasko egunkariak Irakeko gerra estaltzera bidali zuen. 2003an, *Opération Liberté pour l‘Irak* erreportajeak Visa pour l’image argazki-jaialdian eguneroko prentsaren Urrezko Bisa eskuratu zuen, Perpinyàn. 2004an, gaurkotasuneko argazkilaritzaren Pulitzer saria irabazi zuen David Leesonekin, “Irakeko gerraren indarkeria eta izaera hunkigarria aldi berean erakusten duten argazki elokuenteengatik”.

Cheryl Diaz Meyerrek, gerra-eremuan egindako lanagatik ezaguna, Harvard Unibertsitateko *Nieman* Reports-etan berak izandako esperientziak kontatu zituen, 2006an.

2014tik 2017ra, McClatchy Companyren ikusizko editorea izan zen Washingtonen. *Panamako paperak* delakoari buruzko lanetan parte hartu zuen, zeinak Pulitzer saria jaso baitzuten 2017an.

Bere lana *Le Monde*, *New York Times*, *Los Angeles Times*, *Chicago Tribune*, *China Daily*, *Newsweek*, *Der Spiegel* eta beste aldizkari batzuetan argitaratu izan da. Hainbat liburutan ere aurki daitezke bere argazkiak, besteak beste, liburu hauetan: *Desert Diaries: Photojournalists on the War in Iraq* (*Channel Photographics*-en argitaratua) eta *The War in Iraq* (*Life*-n argitaratua).

Cheryl Díaz Meyer Washington Hirian bizi da, eta bertan lan egiten du.

## Sariak eta goraipamenak 
* 2001: The John Faber Award, Overseas Press Club of America (*Dallas Morning News*)
* 2003: Eguneroko prentsaren urrezko *Visa pour l’image* jaialdian (*Dallas Morning News*)
* 2004: David Leeson (*Dallas Morning News*) gaurkotasuneko argazkilaritzaren Pulitzer saria
* 2017: Gaurkotasuneko argazkilaritzaren Pulitzer saria (McClatchy Company)
* 2018: The Eyes of History: Still Contest (hainbat sari), Etxe Zuriko Prentsa Argazkilarien Elkartekoa (WHNPA), kazetari independente gisa
* 2020: Oversea Press Club of America Feature Photography Award, Comfort Women seriearengatik

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

## Kanpo estekak
Inocybe mixtilis

***Inocybe mixtilis*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, kanpai-itxuratik konikora, gero ganbil-laua, titi zabal kamuts batekin. Ertza zertxobait izurtua, pixka bat inbolutua gaztetan. Kapelaren azala zertxobait likatsua, batez ere eguraldi hezean, glabroa, kolore aldakorrekoa, okre-horixka, okre-laranja edo ezti kolorekoa, baina zertxobait ilunagoa titiaren erdialdean.

**Orriak:** Libreak, zabal, oso sabeldunak, zurixkak hasieran, helduaroan arre-okre antzeko kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 2 eta 5 cm bitarteko garaietakoa, 0,3 eta 0,7 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, erraboil marjinatuak loditua oinarrian, zurixka. 

**Haragia:** Zuria. Usaina definitzeko zaila, baina atsegina. Zaporea, gozo eta espermatikoaren nahasketa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan  nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da zuntzezko kapela. *Mixtilis* epitetoa latinetik dator, beste batzuekin nahasia  esan nahi duen "misceo" hitzetik. Beste espezie batzuen antza duelako.

## Jangarritasuna 
Susmagarria, toxikoa izan daiteke *Inocybe* guztiak bezala.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau kapela likatsuagatik nabarmentzen da, genero honetan ezohikoa den zerbait delako.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian udan eta udazkenean. Koniferoetan eta arteen artean, baso mistoetan, goroldioetan, kolonia txikietan. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Kolonbia, Europa, Islandia, Kanariak, Errusia, Himalaiako eremua, Kaukasia, Kazakhstan, Taiwan, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Australiako Gobernua

**Australiako Gobernua** () edo **Mankomunitateko Gobernua** () Australian botere exekutiboa duen konstituzio-organoa da. Gaur egun Ordezkarien Ganberako kide gehienen babesa duen alderdi edo koalizioko legebiltzarkideek osatzen dute Gobernua, eta, testuinguru batzuetan, ministroak ikuskatzen dituzten sailak eta beste organo exekutibo batzuk ere barne hartzen ditu.

Lehen ministroa gobernuburua da. Gobernadore nagusiak (Erregearen ordezkaria, estatuburua) izendatzen du formalki kargurako, nahiz eta bere erabakia Ordezkarien Ganberako kideen gehiengoaren babesa duen lider parlamentarioa aukeratzera mugatzen den. Konbentzioz, lehen ministroak Ganberako kide ere izan behar du.

Gobernuko beste kide garrantzitsu batzuk kabineteko ministroak (gobernuko sailak zuzentzen dituztenak), ministro mendekoak, idazkari parlamentarioak eta gobernuaren *backbencher*rak dira. Gobernuak legearen eta Australiako Konstituzioaren arabera jokatu behar du.

Botere betearazlea gauzatzean, gobernuko ministroek formalki egikaritzen dute boterea Australiako Erregearen izenean, hari baitagokio botere betearazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe maculata

***Inosperma maculatum*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Muskarina du, eta jan eta 4 ordu baino lehen pozoitzen du. Sindrome gastroenterokolitiko serioarekin eta nerbio-sistemarena.

Sinonimoa: *Inocybe maculata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Lehenengo koniko puntaduna, gero koniko obala, ondoren zabalagoa eta oso pitzatua; titi zapal batekin, hainbat kolorekoa, gaztaina kolore ilunetik okre-marroi ilunera doan kolorekoa, askotan, errezel  hondarrekin estalia erdia,  ezkata zuri itxuran, mintzezkoak, galkorrak, ertza beherantz biribildua, ondoren pitzatua.

**Orriak:** Zurixkak edo grisaxkak gero ori-arre kolorekoak, ertz argiagoarekin edo zurixkarekin; meheak, sabeldunak, ia librek

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Haka:** 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 1 cm bitarteko diametrokoa. Zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrirantz edo erraboil marjinatu batekin; mardula, ildaskatua, lehenbizi zurixka, gero marroiz pintatua; zuri flokosua goialdean.

**Haragia:** Zurixka, fibrosua, elastikoa, pixka bat gorrixka, trufaren usaina gogorarazten du.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, “is inós” hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.  *Maculata* epitetoa latinetik dator, zikindua, esan nahi duen. "maculatus" hitzetik. Kapelaren itxuragatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe rimosa* toxikoaren antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen baso hezeen ertzetan, taldeka. Ugaria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Europa, Islandia, Errusia, Iran, Kaukasia, Kazakhstan, Txina, Vietnam, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniela Costa

**Daniela Costa** (Bartzelona, Katalunia, 1981 &ndash; Sitges, Katalunia, 2023ko abenduaren 14a) kataluniar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Daniela Costa Bartzelonan jaio zen 1981ean. Hogei urte zituenean *Al salir de clase* telesailari esker egin zen ospetsu, zeinean Alejandra "Alex" izeneko pertsonaiarena egin zuen. Orduantxe argi ikusi zuen antzezlea izan nahi zuela, eta dantza eta antzezpena ikasteari ekin zion.

Danielak antzerkian, telebistan eta zineman aritu zen aktore. *El comisario*, *Hospital Central*, *Lalola*, *Gavilanes* eta *Nada es para siempre* telesailetan antzeztu zuen. 
Horrez gain, jazz dantzaria ere izan zen.

Bere bikotekide Oskar Salcedo aktorearekin batera seme bat izan zuen: León. 2023ko azaroan *Amor Zombie* film laburra estreinatu zuen. Danielak aktore eta terapeuta holistiko lanak uztartu zituen.​​

Sitgeseko bere etxean hil zen bularreko minbiziak jota, 2023ko abenduaren 14an, 42 urte zituela.

## Antzepen lanak 
### Antzerkia 
* *Sant Jordi* 
* *Tierra baja* 
* *Mareo* 
* *La cabeza del dragón* 
* *Hogares*

### Zinema 
* *Diaria de una becaria* 
* *Peli* 
* *Espejo mágico* 
* *Me llamo Sara* 
* *No se puede tener todo* 
* *Subjudice* 
* *La última jugada*
* *Haz de tu vida una obra de arte* (2014)
* *Faraday* (2013)

### Telebistako filmak 
* *Sota el signe de...* 
* *Viure sense por*
* *Mentiders* (2012)

### Telesailak 
* *Lalola*
* *16 dobles*
* *El comisario* 
* *Al salir de clase* - Alejandra "Álex" gisa (2001-2002)
* *Mis adorables vecinos* - *Aitana* gisa (2003-2006) 
* *MIR* - *Carmen Jurado* medikua gisa (2007-2008)

## Kanpo estekak
Ruth Robertson

**Ruth Agnes McCall Robertson Marietta** (Taylorville, AEB, 1905eko maiatzaren 24a &ndash; Texas, AEB, 1998ko otsailaren 17a) estatubatuar fotokazetaria zen. Haren bizitza eta lana lorpen aitzindariek markatu zituzten, bereziki Venezuelako Angel ur-jauziaren argazkiek.

## Biografia 
1905ean jaio zen Taylorvillen (Illinois). Ama Somerset-eko (Kentucky) kazetari-familia batekoa zen, eta aita margolari eta argazkilari eskoziarra. Ruth Robertsonek Galesburgeko Knox Collegen eta Peoriako Bradley Unibertsitatean (Illinois) ikasi zuen. Hiru urte geroago, Chicagora joan zen, eta ACME Newspictures-en hasi zen lanean, gerora, United Press Internationalen integratua. Hainbat ekitaldi estali zituen, hala nola, Chicagon egindako Alderdi Demokrataren eta Alderdi Errepublikarraren konbentzio nazionalak, edota kirol-ekitaldiak. Fotokazetari gisa jardun zuen, hau da, gizonak nagusi ziren jarduera-eremuan. Gero, 1945ean, gerra-berriemaile bihurtu zen. Alaska eta Aleutiar eskualdeetara lekualdatu zuten. Posizio japoniarren aurkako mugimendu estatubatuar eta errusiarrak jarraitu zituen, eta Kuriletako uharte japoniarrak bonbardatzen zituzten pilotuekin hegan egin zuen. Alaskari buruzko bere artikuluak eta argazkiak hainbat egunkaritan eta National Geographic aldizkarian argitaratuak izan dira.

Baina argazkilari gisa duen ospea Venezuelako Angel ur-jauziaren esplorazio eta dokumentazio apartari esker lortu zuen, bigarren mundu-gerraren ondoren hain zuzen ere; erorikoak zehatz jaso zituen, eta lurretik lehen aldiz argazkiak atera zizkien. Ur-jauzi horiei 1949ko apirilean ateratako argazkiek nazioarte-mailan harrera izan zuten. Bere lanaren emaitza *National Geographic* aldizkarian argitaratu zen 1949ko azaroan, bere ospea ezarriz. 

Ruth Agnes McCall Robertson Marietta 1998an hil zen, Texasen.

## Autobiografia 
* *Churun Meru. The Tallest Angel: Of Jungles and Other Journeys*, Whitmore Publishing, 1975. 

## Ikus, gainera 
* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisitea

**Lisitea** honakoa izan daiteke:
* *Lysithea (alga)*, alga gorri genero bat.
* Lisitea, Jupiterren ilargi bat.
* Lisitea, greziar mitologiako pertsonaia.
Kalhata

**Kalhata** Nubiako erregina izan zen Egiptoko XXV. dinastiakoa.

Kalhata Piankhi erregearen alaba eta Shabako bere anaiaren erregina kontsortea zen.

Tanutamani erregearen Ametsen Hilarriarengatik da ezaguna eta El-Kurru nekropolian duen piramideagatik (Ku. 5). 

Bere hilobi piramidean idazkunak daude Tanutamani erregeren ama zela esanez eta bere senideen harremanez informazio gehiago emanez. Assiriar dokumentuetan esaten da Tanutamani erregea Taharqoren arrebaren semea zela.

## Erreferentziak
Justinus van der Brugghen

**Justinus Jacob Leonard van der Brugghen** (Nimega, 1804ko abuztuaren 6a - Ubbergen, 1863ko urriaren 2a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1856tik 1858ra.

Abokatua eta iraultzaren aurkako epailea izan zen. Estatu Orokorretako Bigarren Ganberako kide izan zen, Zutphen barrutiak hautatua. 1856an lehen ministro eta Justizia ministro izendatu zuten. Lehen Hezkuntzari buruzko legearen berrikuspena defendatu zuen. 1858an bere bizitza politikoari amaiera eman zion.

## Kanpo estekak
Mar Garrote Calvo

**Mar Garrote Calvo** (Madril, 1976) gizarte hezitzailea eta nekazaria da. 2013an Zeberioko Maskilu kontserberaren proiektuan sartu zen. 2019tik bere proiektu propioa ere badarama aurrera: *Zerbatik uzta agroekofeministak*. 

## Biografia 
Urte luzez atzerritik bidaian ibili eta gero, errotzeko beharra sortu zitzaion Mar Garroteri. Hiriko bizitzatik ihes egin nahian Arratia aldera hurbildu zen beste bizimodu bati ekiteko asmoz. 

Zeberioko Udalak martxan jarri zuen proiektuan sartu zen Mar.  Nekazalgunea izeneko politika publikoan, lehen sektorea bultzatzeko, eta Ermitabarriko lursail bat, bost urtez bertan bizi ahal izateko apartamentuak eta elikagaien transformaziorako erabili zitekeen eraikin bat jarri zuen ekimenera aurkeztu nahi zuten ekoizleen eskura. Hasieran, lau lagun izan ziren lurra lantzen hasi zirenak, *Basortu* izeneko proiektuaren izenpean. Gero, horrek Maskilu kontserba agroekologikoen proiektua sortzea ekarri zuen, eta 11 lagun bildu ziren bertan. Hasierako lau lagunak, gerora, banatu egin ziren eta bakoitzak bere proiektu propioak dauzka esku artean. Hori bai, Maskilun jarraitzen dute guztiek, sarean lan egiteko logika galdu gabe. *Hego Amerikan, sistema industrialaren eta kapitalistaren parte diren enpresak herritarren eta beren lurren kostara aberasten ari dira; bereziki, gu bizi garen lurraldeko multinazionalak.*

[thumb|255x255px|Mar Garrote eta [Leire Milikua Arteako Kafrangek antolatutako aurkezpenean]] Mar Garrote CalvoArteako Kafrangak talde feministako kide da. 2023an talde honek antolatutako Leire Milikuaren *Lur gainean, itzal azpian* liburuaren aurkezpenean parte hartu zuen. Bertan, ekoizle moduan dituen oztopo eta kezkak azaldu zituen, baita elikadurarekin lotutako datuak eman ere.

*Egun, Euskal Herrian jaten diren elikagai freskoen %3a besterik ez da bertan ekoizten, eta lekaleek, adibidez, 7.500 kilometroko bidaia egiten dute, batez beste, gure etxeetara heldu arte.*Elikadura subirautza eta feminismoa eskutik joan behar direla uste du Marrek, horixe baita bere iritziz bizitza erdigunean ipintzen duen eredua.

### Argitalpenak 
* *Zaintzen duten emakume baserritarrak, Pertsonak, Lurra, Lurraldea eta Planeta* izeneko lana idatzi zuen 2023an Amets Ladislaorekin elkarlanean, EHNE Bizkaiak eta Garapenerako lankidetzaren euskal agentziak argitaratua .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* .Mar Garroteri elkarrizketa Hala Bedi irratian:  “Queremos contagiar a los feminismos de soberanía alimentaria, de todas las sabidurías tradicionales y poner la vida y el alimento en el centro”

* Mar Garrote Hala Bedi irratian: Etxaldeko Emakumeak poniendo la vida en el centro desde la soberanía alimentaria

* Elikadura sistema (eko)feministak. Youtube

* Geuria aldizkariak egindako bideoa
Amanda M. Edmond

**Amanda Maria Corey Edmond** (Brookline, Massachusetts, 1824ko urriaren 24a – *ibidem*, 1862ko maiatzaren 30a) estatubatuar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Brooklinen (Massachusetts) jaio zen Elijah Corey eta Mary Richardsen familian. Haren poesiaren zati handi bat erlijioari buruzkoa zen, baina beste gai batzuei buruz ere idatzi zuen, esklabotzaren abolizioa barne. Lan gehienak A.M.E. inizialekin baino ez ziren argitaratu. Edmonden bizitzaren zati handi batean Brooklinen bizi zen familiarekin, nahiz eta denbora batez Filadelfian. 

Edmond tuberkulosiak jota hil zen 1862an, eta Brooklinen lurperatu zuten. Haren senarra 1881ean hil zen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nationale Sluitingsprijs

**Nationale Sluitingsprijs** (euskeraz : *Amaierako Sari Nazionala* ; ofizialki nederlanderaz : *Nationale Sluitingsprijs-Putte-Kapellen*) Belgikako egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da, Putte-Kappelle barrutiaren inguruan jokatzen dena. 1929an sortua, UCI Europe Tourreko egutegiaren barruan zegoen, 1.1. mailan. Urrian jokatzen da eta Belgikako errepideko denboraldiaren amaiera izaten da (hortik datorkio izena).

2017ean, Golazo Sports elkarteak hartu zuen antolakuntzaren ardura eta 2018an UCIren egutegitik atera zen, proba nazionala bilakatuz.

## Palmaresa 
[thumb|upright=1.3|2014ko podiuma: [Tom Van Asbroeck (2.), Jens Debusschere (1.) eta Jonas Van Genechten (3.]]
[thumb|upright=1.3|2015eko podiuma: [Tom Van Asbroeck (2.), Nacer Bouhanni (1). eta Jens Debusschere (3.).]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palmaresa Nationale Sluitingsprijs - *siteducyclisme.net*
Roma Agrawal

**Roma Agrawal** (Mumbai, India, 1983ko martxoa) Londresen dagoen egitura-ingeniaria da. Hainbat ingeniaritza-proiektutan lan egin du, hala nola, Shard London Bridge dorrean. AECOM konpainiako zuzendari elkartua da eta Erresuma Batuko Ingeniari Zibilen Institutuko kidea. Gainera, emakumeak ingeniaritza-arloetan sartzearen aldeko sustatzailea da.

## Biografia 
New Yorken eta Mumbain (India) hazi zen. Londresera joan zen unibertsitate-karrera bat ikastera, 2004an Oxfordeko Unibertsitatean fisikako lizentziatura lortu zuen eta 2005ean Londresko Eskola Inperialean egitura-ingeniaritzako maisutza amaitu zuen.

## Ibilbidea 
2005ean, Parsons *Brinckerhoff* diseinu- eta ingeniaritza-enpresan hasi zen lanean, eta, 2011n, Egitura Ingeniarien Institutuko kide egin zen. Sei urte baino gehiago eman zituen, Londresko The *Shard* dorrearen zimenduen diseinatzaile lanetan, eta *Crystal Palace* trenen geltokia eta Northumbriako Unibertsitaterako oinezkoentzako zubi bat diseinatzen eta eraikitzen ere jardun zuen. 2017ko maiatzetik, AECOM konpainiako zuzendari elkartua da, eta eraikuntzako hainbat arlotako aholkularitzaz arduratzen da. 

2018an Britainiar Inperioko Ordenako kide izendatu zuten, eta urte horretan bertan onartu zuten Ingeniari Zibilen Institutuko kide gisa, Erresuma Batuko eraikuntzako eta ingeniaritza zibileko profesionalen elkarte independente bat, egoitza Londresen duena. Haurren artean zientzia eta ingeniaritza zabaltzen lagundu du. *Your Life Campaign* kanpainaren sortzaileetako bat izan da. 2018ko otsailean, *Built: the Hidden Stories Behind our Structures* liburua argitaratu zuen, eta ingeniaritza estrukturalari buruzko hasiera lantzen du. *The Guardian* egunkari britainiarraren kritika onak izan zituen liburuak. 2013an eraikuntza industriaren sustatzaile guztiak bildu zituen *Management Today* aldizkariko 35 emakumeetako bat izateko hautatu zuten.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018an Britainiar Inperioaren Ordenako kidea   
* 2017an Royal Academy of Engineering-en Rook saria, ingeniaritzaren hedapen publikoarengatik   
* 2017an Egitura Ingeniarien Institutuko Lewis Kent saria   
* 2015ean Ingeniaritzako bikaintasunaren saria   
* 2014an «Eraikitzen ari diren emakumeak» saria   
* 2011n Egiturazko Ingeniarien Institutuko «urteko ingeniari» saria   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
4′33″

***4′33″*** ("lau minutu, hogeita hamahiru segundo" edo, besterik gabe, "lau hogeita hamahiru") John Cage konpositore esperimental estatubatuarraren hiru mugimenduko konposizioa da. 1952an konposatua izan zen, edozein instrumentu edo musika-tresnaren konbinazioarentzat, eta partiturak erakusten die interpreteei ez dituztela beren musika-tresnak jotzen hiru mugimenduetan zehar. Pieza hau interpretatzean entzuleek entzuten duten inguruneko soinuek osatzen dute, nahiz eta normalean "lau minutu eta hogeita hamahiru segundoko isiltasuna" bezala antzematen den. Piezaren izenburua minutu eta segundotan irauten duen denbora osoari dagokio, guztira interpretazioak zehazki 4 minutu eta 33 segundo iraun behar baititu.

1947-48 aldera sortua, konpositorea *Sonatas and Interludes* lanean ari zen bitartean, *4′33″* Cageren lanaren epitome bilakatu zen, proposatzen baitzuen edozein soinu-esperientzia izan zitekeela musika. Budismoaren eragina ere islatzen zuen, Cagek 1940ko hamarkadaren bukaeratik ikertutakoa. 1982ko elkarrizketa batean, eta beste askotan, Cagek adierazi zuen *4′33″* lanik garrantzitsuena zela bere ustez. *New Grove Dictionary of Music and Musicians* delakoak *4′33″* “sorkuntzarik ezagunena” eta “eztabaidagarriena” dela dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudine Hermann

**Claudine Hermann** (Paris, 1945eko abenduaren 19a &ndash; Villejuif, 2021eko uztailaren 17a) fisikari frantsesa izan zen, eta ohorezko irakaslea École Polytechnique-n. École Polytechniquen irakasle izendatu zuten lehen emakumea izan zen 1992an. Emakume Zientzialarien Europako Plataformako presidenteordea izan zen.

## Biografia 
*École normale supérieure de jeunes filles* delakoan ikasi zuen eta 1965ean graduatu zen. Doktoretza-ikasketak Paris VII Denis Diderot Unibertsitatean egin zituen, galio antimoniuro gaia hartu zuen tesi batekin. 1980an izendatu zuten irakasle elkartua École Polytechniquen. Erdieroaleen fisikako eskolak eman zituen.

## Ikerketa eta karrera 
École Polytechnique-n irakasle laguntzaile izendatu zuten lehen emakumea izan zen 1992an. Solidoen propietate optikoak landu zituen, bereziki elektroi polarizatuen fotoemisioa. Erdieroaleetan spin erresonantzia optikoki neurtzeko teknikak garatu zituen. Urtebete eman zuen Nagoyako Unibertsitatean ikertzaile bisitari gisa 1998an. Berak indio eta galio artseniuro zuloaren masa eraginkorra (0,051) frogatu zuen.

### Emakumeen babesa fisikan 
Materia kondentsatuari buruzko ikerketarekin batera, emakume fisikarien egoera hobetzeko lan egin zuen. 1999an, emakumeari eta zientziari buruzko Europar Batasuneko *Helsinki Taldeko* kide izendatu zuten, eta kide izaten jarraitu zuen 2006ra arte. Huguette Delavaultekin batera *Femme & Sciences* plataforma sortu zuen 2000. urtean.

## Lanak 
* *Physique des semi-conducteurs*, Bernard Sapovalekin, Paris, Ellipses, 1991 ().
* *Physique statistique et illustrations en physique du solide*, Éditions de l'École Polytechnique, 2003 ().
* ''Les enseignantes-chercheuses à l'université: demain la parité?* Huguette Delavault, Noria Boukhobza, Claudine Hermann eta Corinne Konradekin ().
* «Que faire pour que les filles fassent des sciences?» artikulua, Véronique Slovacek-Chauveau-ekin. *Cahiers pédagogiques*, no 467.
* "Femmes et sciences, en Europe et en France", *Sciences, revue de l'AFAS*, no 2,‎ 2001, p. 3-6 (ISSN 0151-0304).
* "Women and Science in France" kapitulua, Françoise Cyrot-Lackmann, Jeanne Peiffer eta Hélène Rouchekin, 227-263 orr., Neelam Kumar, *Gender and Science, Studies across Cultures*, Fondation Books Delhi, Cambridge University Press Pvt. Ltd. India, 2012. ().
* "Les femmes et la science, une vieille histoire de stéréotypes", émission *La tête au carré*, Sophie Robert et Anne Pépinekin,  2014.
* Claudine Hermann, *An interview at TSPMI*, université de Vilnius.
* "La présentation des *Principia'' d'Isaac Newton par la marquise du Châtelet", C. Hermannen analisia BibNum webgunean.

## Sariak 
* 2015 Ohorezko Legioko Ofizial Nagusia. 
* 2010eko Merizimenduaren Ordena Nazionala.
* Palma Akademikoen Ordenako ofiziala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Claudine Hermannen argitalpenak eta datuak Isidore.science
* Claudine Hermann sortzaileen hiztegi unibertsalean
* Femmes et sciences
Heidi Levine

**Heidi Levine** (Boston, Ameriketako Estatu Batuak) fotokazetaria da, gerra-erreportaria. 1983tik, Ekialde Hurbileko unerik kritikoenen berri eman izan du, Egiptoko eta Libiako iraultzak, Siriako krisia eta Israel-Libanoko gerra barne.

Jerusalemen bizi da, eta Sipa Press agentzia frantsesak ordezkatzen du.

## Bizitza 
### Gaztaroa 
Heidi Levinek aitari esker aurkitu zuen argazkilaritza, hamasei urte bete zituenean lehen argazki-kamera oparitu zion aita apasionatuari esker. Orduan erabaki zuen fotokazetari izango zela, batez ere *Boston Globe* irakurriz.

### Lan ibilbidea 
1983an hasi zen erreportari-lanean, Associated Press agentziako kolaboratzaile, Israelen.

2015ean, Anja Niedringhaus lehen saria eman zioten, zeinak saritzen baitu fotokazetaritzan diharduten emakumeen kuraia; Gazako zerrendako gatazkak eragindako zauriak dokumentatzen jarraitu zuen.

Heidi Levinek Estatu Batuetako tropen jarraipena ere egin zuen Iraken, eta errefuxiatu irakiar eta siriarren ihesaldia bildu zuen argazkitan.

Levineren argazkiak nazioarteko hainbat agerkaritan argitaratu dira: *Time*, *Paris Match*, ''L'Express*, *Newsweek*, *The New York Times Magazine*, *The Sunday Times Magazine*, *Amnistia Internazionala* eta *Forbes Magazine'' agerkarietan, besteak beste.

Jerusalemen bizi da, eta Sipa Press agentzia frantsesak ordezkatzen du.

## Sariak 
* 2012: PDN Annual 2012 Libya's Civil War
* 2015: Anja Niedringhaus saria, fotokazetaritzan diharduten emakumeak
* 2015: Gerrako korrespontsalen Bayeux Calvados publikoaren saria, Gazari buruzko *Guerre et guérison à Gaza* argazki-erreportajeagatik,
* 2015: Gerra-korrespontsalen Bayeux Calvados epaimahaiaren saria

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

## Kanpo estekak 
* Heidi Levineren web orria
Tofilau Eti Alesana

**Tofilau Eti Alesana** (Vaitogi, Tutuila, Amerikar Samoa, 1924ko ekainaren 4a - Apia, 1999ko martxoaren 19a) samoar politikaria izan zen. Samoako 5. lehen ministroa izan zen 1982tik 1985era eta 2998tik 1998ra.

Amerikar Samoan jaio zen goi mailako familia batean eta 24 urterekin klan buru bihurtu zen. 1957an kontseilu legegileko kide hautatu zuten eta 1959an Osasun ministro izendatu zuten. Mendebaldeko Samoako konstituzioa idazten lagundu zuen eta Giza Eskubideak Babesteko Alderdia sortu zuen, 1982an botetera iritsi zena. 1982tik 1985era lehen ministro izan zen, bere alderdiaren barruan izandako matxinada baten ondorioz kargutik kendu zutenean. 1988an berriro hartu zuen alderdiaren kontrola eta lehen ministro kargua. 1997an, Mendebaldeko Samoaren izena Samoara aldatu zuen. 1998an dimititu zuen, osasun arrazoiengatik.
Kurt Furgler

**Kurt Furgler** (Sankt Gallen, 1924ko ekainaren 24a - *ibidem*, 2008ko uztailaren 23a) suitzar politikaria izan zen.Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1977an, 1981ean eta 1985ean

Jurisprudentzia ikasi zuen eta eskubaloian jokatu zuen gaztetan. 1948an abokatu izateko lizentzia lortu zuen.

Alderdi Popular Kristau Demokratako kide izan zen, eta emakumeentzako eskubide-berdintasunaren eta Suitza Europan integratzearen alde agertu zen. Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1972tik 1986ra, eta Justizia eta Ekonomia sailak zuzendu zituen. Suitzako presidente izan zen 1977., 1981. eta 1985. urteetan.

## Kanpo estekak