Kathleen Antonelli

**Kathleen "Kay" McNulty Mauchly Antonelli** (1921eko otsailaren 12 &ndash; 2006ko apirilaren 20a) matematikari irlandarra. ENIAC six izeneko sei emakume programatzaileen taldean parte hartu zuen. Talde honek ENIAC *(Electronic Numerical Integrator And Computer)* izeneko erabilera zabaleko lehen konputagailu digitalaren jatorrizko programazioa egin zuen.

## Hezkuntza eta lehen urteak 
McNulty Donegal Konderrian jaio zen bere herrialdeko independentzia gerren garaian. Jaio zen gauean, Irlandako Armada Errepublikazaleko ofiziala zen bere aita atxilotu egin zuten eta bi urte eman zituen kartzelan. Askatu zutenean, familia Estatu Batuetara joan zen 1924ko urrian, Pennsylvanian finkatu zen eta *James McNultyk* han bertan ezarri zituen bere negozioak. 

Kay Pensylvaniara iritsi zenean gaeleraz bakarrik hitz egiten zuen. *Chestnut Hill* eskolan hasi zen eta ondoren *Hallahan Catholic Girls High School* ikastetxean. Bertan, 1942an 92 ikasle zituen maila batean Matematikan graduatu zen hiru emakumeetako bat izan zen, . Guztiek egin zituzten matematika arloko hainbat ikasketa: aljebra, matematikaren historia, kalkulu integralak, trigonometria esferikoa, kalkulu diferentziala, proiekzio geometrikoa, ekuazio partzial diferentzialak eta estatistikoak. 

Ikasketetako hirugarren urtean, Kathleen lanpostu bat bilatzen hasi zen, matematikarekin lotuta zegoena baina irakaskuntzarekin zerikusirik ez zuena. Bazekien aseguru-etxeetako postuek maisutza gradu bat eskatzen zutela eta, gainera, emakumeak gutxitan kontratatzen zituztela. Negozio-ikasketek enplegagarriago egingo zutela kontuan hartuz, ahal izan zituen ikastaro guztietan parte hartu zuen: kontabilitatea, finantzak eta bankuak, negozioak, legeak, ekonomia eta estatistikak. 

## Lan ibilbidea 
Graduatu ondoko lehen astean, *The Philadelphia Inquirer* egunkarian argitaratutako iragarki bat irakurri zuen. Idazpuruak honela zioen *"Matematikari titulua duten emakumeak bilatzen ditugu"* eta gaineratzen zuen *"Emakume ingeniari eta zientzialarien premia geroz eta handiagoa da industrian zein administrazioan, emakumeak ikasketa zientifiko eta ingeniarietan lan proposamenak jasotzen ari dira..."* Estatu Batuetako Armada matematika ikasketak zituzten emakumeen bila zebilen Filadelfian, bera bizi zen lekuan hain zuzen ere. Berehala deitu zituen mailakide izan zituen *Frances Bilas* eta *Josephine Benson*. Josephine ezin izan zen iritsi, eta, azkenean, Frances eta Kathleen izan ziren elkarrizketara aurkeztu zirenak. Berehala, gutun bana jaso zuten biek, 1942ko uztailean lanean hasteko

Bere ikasketak burututa ere, Frances Spence eta bera ez zeuden trebatuta ibilbide balistikoak kalkulatzeko erabiltzen diren zenbaki-integrazioko metodoekin. Bi emakume matematikari berriek kalkulu horiek nola egin pausoz pauso eta praktikaren bidez ikasi zuten. Emakume konputatzaile gaztez osatutako talde bat Moore School-en enplegatua izan zen garai horretan, eta horietako askok Adele Goldstine matematikariarekin ikasi zuten. Lana oso neketsua zen eta askok utzi egin zuten lan larregi egiteagatik, baina Kay nabarmendu egin zen emakume konputatzaileen artean.

Handik bizpahiru hilabetera, Frances eta Kathleen Moore School eskolako sotoan zegoen analizatzaile diferentzialean lan egitera eraman zituzten. Hori zen bere garaiko kalkulagailu analogikorik handiena eta sofistikatuena. Vannevar Bushek hamarkada bat lehenago asmatua eta Moore School-eko taldeak zehatzago egiteko moldatua, idazmahaiko kalkulagailu mekaniko batean 40 bat ordutan egiten zen ibilbide sinple baten kalkulua 50 minutu inguruan burutu zitekeen.

## Bizitza pertsonala 
ENIACen sortzaileetako bat zen *John Mauchlyk*, bere ordenagailu konpainia propioa sortu zuen. Washingtonera maiz joan zen eta Aberdeenen ENIAC egiaztatzeko gelditzen zen. Mauchlyk Betty Jean Jennings eta Betty Snyden kontratatuak zituen, eta Antonelli ere bere konpainia hasiberrira erakartzea espero zuen. Mauchlyren lehen emaztea istripuz hil zen 1946an eta horren ondoren, Mauchly Antonellirekin ezkondu zen 1948an. Antonellik uko egin zion Aberdeenen zuen postuari, eta bikotea, Mauchlyren lehen ezkontzako bi seme-alabekin batera, Pennsylvaniako Unibertsitatetik gertu bizi izan ziren hasiera batean. Gero Anblerren zegoen etxalde handi batera joan ziren bizitzera. Antonellik bost seme-alaba izan zituen Mauchlyrekin.

Beranduago, Antonellik, bere senarrak diseinatutako hardwarea zuten beste konputagailu batzuetarako softwarearen diseinuan lan egin zuen. John Mauchly 1980an hil zen, hainbat gaixotasun jasan ondoren. Mauchlyren heriotzaren ondoren, Antonellik ENIACeko aitzindarien legatuarekin jarraitu zuen artikuluak idazten, hitzaldiak ematen maiz Jean Bartikekin batera, bizitza osoan lagunak izanez) baita elkarrizketak egiten kazetari eta ikertzaileekin. Antonelli minbiziak jota hil zen Wyndmoorren, Pennsylvanian, 2006ko apirilaren 20an, 85 urte zituela.

## Legatua 
ENIACen loraldian, Antonellik eta bere kide programatzaileek ez zuten aintzatespen egokirik izan. ENIACeko programatzaileen ikusezintasunak (bai emakumeak izateagatik, baita beren lana isilpean gordetzeagatik ere, batez ere gerra garaian) begi publikotik kanpo mantendu zituen. 

Teknologiako Emakumeen Nazioarteko Ospearen Aretoan sartu zuten 1997an, ENIACen beste jatorrizko programatzaileekin batera, eta John Mauchly Asmatzaile Nazionalen Ospearen Aretoan sartzea onartu zuen, Akronen (Ohio), 2002an.

2010ean, *"Top Secret Rosies: The Female* *Computers of WWII"* izeneko dokumentala kaleratu zuten. Sei emakume programatzaileetatik hiruri egindako elkarrizketa sakonetan oinarritu zen filma, Bigarren Mundu Gerran egin zituzten kontribuzio patriotikoak ardatz hartuta.

2017ko uztailean, Dublin Hiriko Unibertsitateak Antonelli ohoratu zuen, bere konputazio eraikina Kathleen (Kay) McNultyren omenez izendatuz. 

2019an, Galway *Irlandako Unibertsitate Nazionaleko Gama Altuko Konputazio Zentro Irlandarrak* (ICHEC) Antonelli izena eman zion bere lehen mailako superkonputagailu berriari, inkesta publiko baten ondoren.

2023ko apirilaren 3an, bere omenezko plaka bat desestali zen Creeslough-en, bere biloba Naomi Most-en aurrean, kontseilu komunitarioak eta Zientzia eta Teknologia eta Zientzia arloko Oroitzapenezko Plaken Batzorde Nazionalak antolatuta. 

## Ikus gainera 
* Betty Snyder Holberton
* Jean Bartik
* Marlyn Wescoff Meltzer
* Ruth Lichterman Teitelbaum
* Frances Bilas Spence
* ENIAC

## Erreferentziak