open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Legearen inperio

[thumb|[Frederick Dielmanen 'Legea' mosaikoa, Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegia.]]
**Legearen inperioa** definizio formal ez unibokoa duen kontzeptu juridiko-politikoa da, baina oro har legeak beste edozein gobernu-printzipioren gainetik duen nagusitasunaren zentzuan ulertzen da, batez ere tiraniaren eta botere politikoaren arbitrariotasunaren aurka —  —, nahiz eta asmo onekoak izan — estatu arrazoiaren printzipioa, *dura lex sed lex* edo *fiat iustitia, et pereat mundus*. Zentzu batean, legearen inperio kontzeptua *nomos basileus* ('Legea erregea da') kontzeptu helenikoaren edo  anglosaxoiaren antzekoa da, baina ez da beste batzuekin nahastu behar, hala nola alemaniar  — zuzenbide estatua — eta  — zuzenbide estatu konstituzionala — kontzeptuekin, legezkotasun-printzipioarekin edo legitimitate, legezkotasun edo gobernantza kontzeptuekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Legezkotasun-printzipio

**Legezkotasun-printzipioa** Estatuko botere guztiak legearen eta zuzenbidearen mendean jartzen dituen konstituzio-printzipioa da. Estatu batek printzipio hori betetzen badu, orduan bere botereen jardunak Konstituzioaren eta legearen inperioaren mende egongo lirateke.

Segurtasun juridikoak botere publikoen jarduerak legezkotasun-printzipioaren mende egotea eskatzen duela jotzen dute. Printzipioa zuzenbide publikoaren "urrezko arautzat" hartzen dute batzuetan, eta beharrezko baldintza da estatu bat zuzenbide estatu bat dela esateko, boterean arau juridikoetan baitu oinarria eta muga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tolesgabetasun

**Tolesgabetasuna** edo **sineskortasuna** tolesgabea denaren nolakotasuna da. Tolesgabea tolesik, amarrurik edo zurikeriarik gabea; gainerakoek beti zuzen eta azpikeriarik gabe jokatzen dutela uste duena Asperger sindromea duten pertsonen ezaugarri bereizgarria izan ohi da.

Berez ez da ezaugarri txarra, baina zentzu txarrean hartzen da, pertsona sineskorrak, eskuarki, eskrupulugabeek haietaz baliatzen, manipulatzen eta abusatzen dituztelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezjakintasun

[thumb|[Gaitzen teoria mikrobiarra agertu baino lehen, askok teoria miasmatikoan sinesten zuten. Hona hemen 1831ko koleraren irudikapena non gaixotasuna aire kutsatuaren bidez hedatzen da.]]
**Ezjakintasuna** edo **ezjakitea** ezjakina denaren nolakotasuna da. Ezjakina irakaskuntzarik hartu ez duena; zerbaiti buruz ezer gutxi dakiena da. Hainbat zentzutan uler daiteke, dagokion tradizioaren arabera: mendebaldekoa edo ekialdekoa. Hinduismoaren eta budismoaren arabera, ezjakitea abidyā edo moha deitzen da, eta sufrimenduaren kausen katearen lehen etapa da (*duhkha*), baita karmaren hiru pozoietako -ezjakintasuna, desira eta higuina- bat ere. Mendebaldeko filosofian, agnotologiak aztertzen du eta bi mota bereizten dira:

* Ezjakintasun jakintsua, "jakiterik ez dagoela dakiena".
* Ezjakintasun sakona, "jakiterik ez dagoen ezjakintasuna" edo lañotasuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Uhartearen Parke Nazionala

**Maria Uhartearen Parke Nazionala** () Australiako Tasmanian dagoen parke nazionala da, uharte handiaren aurrean, izen bereko uhartean eta Hobartik 69 kilometrotara. 1972an eman zitzaion Parke Nazionalaren kalifikazioa; aurretik arrsikutsuak izan zitezkeen eraikinak bota ziren.

## Ezaugarriak 
1972an Parke Nazionala izendatu zuten. Hamarkada horretan espezie desberdinak askatu ziren uhartean. Lurralde osoan ez daude motorrezko ibilgailurik; bakarrik oinez edo bizikletaz ezagutu daiteke. Hegaztientzat garrantzi handia du uharte honek.

## Iruditegia 

Image:
Painted_Cliffs.jpg|Painted Cliffs edo Itsaslabar Margotuak.
Maria_Island_Jetty,_Cement_Silos,_Store_and_Clinker_Storage.jpg|Panoramika.
Vombatus ursinus -Maria Island National Park.jpg|Wombat parkean.
Maria Island Cliff.jpg|Itsalabarrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Parkearen webgune ofiziala.
* :Informazio turistikoa eta bideoak.
111 Akademia

**111 Akademia** Euskal Herriko literaturazaleen bilgunea da. Ia 200 irakurlek parte hartzen dute egitasmo honetan: liburuak irakurri, iruzkinak bidali eta urtero 111 Akademia saria ematen dute. Euskal irakurle guztiak akademiakide izan daitezke. 111 Akademia saria 111 Akademiak urtero banatzen duen literatura sari bat da, euskarazko lan bat sariztatzen duena. Aurretik, 2011 urte arte, ekimena Beterriko Liburua Saria izena zuen saria.

## Historia 
Euskal literaturazaleak elkartzen ditu 111 Akademiak. 2008. urtean sortu zuen akademia Manuel Larramendi Kultur Bazkunak eta Euskal Herriko zazpi herrialdeetako literaturazaleak elkartzen ditu. Une honetan 170etik gora dira, gehienak Gipuzkoan. Baina Larramendi Bazkunak ez zuen 111 Akademia hutsean sortu; 1996. urteaz geroztik Beterriko Liburua izeneko literatur saria antolatzen zuen, zeinaren helburua euskal literaturgintzan urte beteko uztak utzitako liburuen artetik irakurleek gogokoen dutena saritzea izan den. 1998. urtetik aurrera izen bereko aldizkaria. *Beterriko Liburua* argitaratzen hasi zen eta, horrela, apurka-apurka, gerora 111 Akademia izango zenari gorputza eman zion.
2006tik Amaia Goikoetxea Orbegozo Akademiaren koordinatzailea da.

## Kontaktua 
* Helbidea: Arantzibia plaza , 4 - 5 Behea. 20140 Andoain. Gipuzkoa
* Telefonoa: 943 300 732
* Email: akademia@111akademia.com

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuel Larramendi Kultur Bazkuna
* 111 Akademia saria

## Kanpo estekak 
* 111 Akademiaren webgune ofiziala.
Miru buztan

[thumb|[Miru buztan (mihiztadura).]]
[thumb|eskuinera|Miru buztana duen bi isuriko teilatua ([Aste-Béon|Béon, Biarno)]]
**Miru buztana** esapideak esanahi ugari ditu, denak miruaren buztanaren itxura trapezoidalarekin zerikusia dutenak:
* Miru buztan (mihiztadura): pieza ar batez eta pieza eme batez eginiko mihiztatze mota bat.
* Miru buztana: ardiei belarrian egiten zaien marka, belarri puntako zati bat kenduz egiten dena.
* Miru buztana: zenbait baserriren edo bestelako eraikuntzen teilatuak duen atala, non bi isuriko plano nagusiak beste plano batekin ebakitzaileak diren.
* Trapezio edo hiruki itxurako beste zenbait objektu.

## Erreferentziak
Carmen Alcayde

**Carmen María Alcayde Ballesteros** (Valentzia, Espainia, 1973ko apirilaren 9a) espainiar kazetaria, telebista aurkezlea, aktorea eta idazlea da.

Informazio Zientziatan lizentziatu zen 1996an. *Sociedad* aldizkarian hasi zen lanean unibertsitateko bigarren urtean zegoenean. Ondoren, telebistara joan zen lanera.

## Lanak 
### Telebista saioak 
### Telesailak 
### Irratsaioak 
### Zinema 
### Liburuak 
* *Treintañeras* (2005)
* *Sobre Vivir en Pareja* (2009)
* *Nubes de algodón* (2014)

## Kanpo estekak
Venom (Marvel Comics)

**Venom**, Marvel Comics argitaletxearen superbilau (geroago antiheroi bat) bat da eta Spider-Man superheroiaren etsai nagusienetako bat. Randy Schueller, Roger Stern, Tom DeFalco, Mike Zeck eta Ron Frenzek sortu zuten eta *The Amazing Spider-Man * komiki aldizkariaren 252. zenbakian agertu zen. Berez, estraluartar sinbionte bat da, itxura amorfoa eta erdilikidoa duena, beste izaki bati elkartuz bizirauten du, orokorrean gizaki batekin, eta Spider-Manen komikietan bereziki Eddie Brock gizakiarekin.

Bere ahalmenak honakoak dira: pertsonaien ahalmenak bereganatzen ditu; itxuraz aldatu eta kamuflaia amaigabeak dauzka; sinbionteak defentsa autonomoa du; Spider-Manen armiarma-zentzumenarentzat detektaezina da.

## Zinema 
Zineman Topher Grace eta Tom Hardy aktoreek antzeztu dute.
* *Spider-Man 3* (2007)
* *Venom* (2018)

## Kanpo estekak
Aristoteliar unitateak

**Aristoteliar unitateak**, **unitate klasikoak** edo **hiru unitateak**, Aristotelesen arabera tragediek jarraitu beharreko araudi bat da. *Poetika* idazlanean aipatuak, tragediek beharrezko barne kohesioa eta kontzentrazio izan dezaten, ikusleek katarsia eta emozioen purifikazio askatzailea sentitzeko. Orokorrean, unitate hauek Europako antzerkiaren historian zehar errespetatuak izan dira, bere garaitik hasi eta antzerki barroko eta neoklasikoraino, XVIII. mendeko erromantizismoarekin apurtuak izaten hasi ziren.

Aristotelesen hiru unitateak espazioa, denbora eta ekintza dira. Tragedian unitate hauek bakarrak izan behar dute, alegia, tragedia bat leku bakar batean gertatu behar da, egun eta ekintza, istorio edo trama bakarrean, gainera denak bat izan beharra du, ezin ditzake azpitramak edo bigarren mailako ekintzak eduki. Arau hauek beste generoetako antzezlanetan ere ezarri ziren, hiru irizpide horietako bat bete ezean "ongi idatziak" ez zeudela joz.

Ondoren, antzerki garaikidean, unitateak apurtzea interesgarri bilakatu zen, ekintza paraleloak garatuz, osorik agertzen ez diren tramak azalduz edo leku bat baino gehiagotan kokatuz, eta une edo denbora ezberdinetan ezarriz, flash-back edo denbora-jauziak ere gehituz.

## Bibliografia 
* Aristòtil, *Retòrica. Poètica*, Edicions 62, 1998 
* Silvio D'Amico. *Storia del Teatro drammatico*, Garzanti, 1958 
* Dominique Bertrand, *Le théâtre*, Éditions Bréal, 1996 
* Jean-Marie Pradier, *La scène et la fabrique des corps : ethnoscénologie du spectacle vivant en Occident*, Presses Univ. de Bordeaux, 2000 

## Ikus, gainera 
* Laugarren horma

## Kanpo estekak
Lasterketa zirkuitu

[thumb| [Indianapoliseko zirkuitua|Indianapoliseko obaloa lehiaketa batean. ]]
**Lasterketa zirkuitua** automobilismo eta motoziklismo mota jakin batzuetan erabiltzen den errepide itxia da. Zirkuituak bereizten dira rally-zatietatik eta azelerazio-lasterketetan erabilitako errepide zuzenetatik biribiletan hainbat aldiz ibilbidea eginez. Orokorrean, zirkuituko lehiaketa baten helburua zirkuituari bira kopuru jakin bat egitea da ahalik eta denbora laburrenean.

Abiadura-automobilismoa, abiadura-motoziklismoa, drifting, auto-krosa, moto-krosa, rally-krosa eta supermotoa zirkuituetan soilik egiten dira: zoladura gainazala (asfaltoa, hormigoia, zementua) lehenengo hiru kasuetan; gainazal soltea (lurra, legarra, elurra, izotza) hurrengo bietan; eta gainazal mistoak gainerako bietan.
Bowling Green Badia Parke Nazionala

thumb|250px|Alligator Creek.
**Bowling Green Badiaren Parke Nazionala** Australiako Queenslanden dagoen parke nazionala da. City of Townsville eta Shire of Burdekinen dago, Townsvilletik 28 kilometrotara. Hezeguneak babesteko Ramsarko hitzarmena barruan dago. Parkeak habitat sorta zabala babesten du, dena dela: Elliot mendia eta Saddle mendia inguratzen dituen paisaia gorabeheratsu eta basotsua barne, baita Cleveland lurmuturraren eta Bowling Green lurmuturraren arteko kostaldeko estuarioak ere.

## Fauna 
Agian bertako faunaren elementu garrantzitsuenak hegaztiak dira: *Anseranas semipalmata* eta mikak oso habitat egokia dute Bowling Green badiaren zingiretan. Oso gutxitan ikusten den beste hegaztia ihi-txori da. Beste hegazti espezie batzuk hauek dira: *Anas arcuata*, *Anas superciliosa*, mokozabal, ibis, jabiru...

Krokodiloak estuarioetan eta zingiren inguruetan daude.

## Ezaugarriak 
Ez da oso parke handia, 554 km². Elliot mendia 1.342 metro ditu eta bere ekialdeko hegaletan erreka ugari dituelarik, horietatik garrantzitsuena Alligator Creek delarik. Erreka leku ezaguna da igeri egiteko eta hegaztiak behatzeko, bai ura edaten edo ibaiertzeko landarediaz elikatzen direnean.

Parkeak Haughton ibaiaren lautada alubialak hartzen ditu. Hau Australiako ekialdeko kostaldeko hezegune handienetako bat da. Kostaldeko korronteek Bowling Green Badiako ur lasaietan materiala utzi zutenean sortu zen hezegunea. Hondar lohi eta lautadaz, zingirez, muino isolatuz, mangladi basoz eta marearteko lautadaz osatua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Parkearen inguruko informazioa Queensland Gobernuko webgunean.
Kryptonita

**Kryptonita** edo **Kriptonita**, DC Comics argitaletxearen komikietan agertzen den fikziozko mineral bat da, bereziki Superman superheroiaren komiki eta filmetan. Itxura berdexka duen mineral erradiak erradiaktiboa da, eta bere ezaugarri nagusia Superman ahultzeko den material bakarra izatean datza, bere ahalmenetatik desgaituz.
Lex Luthor

**Alexander Joseph Luthor**, ezagunagoa **Lex Luthor** bezala, DC Comics argitaletxearen superetsai bat da, eta Superman superheroiaren arerio nagusietako bat. Jerome Siegel eta Joe Shusterrek sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Action Comics* komiki liburuaren 23. zenbakian agertu zen (1940ko apirila).

Luthor negoziogizon burusoil eta aberatsa da, horregatik bere jabetzako enpresen tekonologia aurreratuena beti eskura du, eta DC Comics Unibertsoko gizaki buruargienetako bat, baina bere adimen pribilegiatua gaizkia egiteko erabiltzen du. Bere helburu nagusia Superman hiltzean datza, bere asmo megalomanoak burutzeko oztopo nagusia baita. Beste superbilau gehienek ez bezala, ez du superahalmenik, hortaz haren izaera zitala ezkutatu eta beregain susmoak eta atxiloketak ekiditeko, bere burua jendaurrean eta hedabideetan zuritzen saiatzen da, horretarako Metropolis hiriari dirua eman, parkeak ireki eta fundazioak eta erakunde ongileak sortu ditu.

## Zinema 
Zinema eta telebistan aktore askok antzeztu dute, tartean Gene Hackman, Kevin Spacey, Jesse Eisenberg, Scott James Wells, Sherman Howard, John Shea, Michael Rosenbaum, Jon Cryer eta Nicholas Hoult.
Infinituaren Harribitxiak

**Infinituaren Harribitxiak**, Marvel Comics argitaletxearen komikietan agertzen diren sei harribitxi dira. Sei harribitxiak honakoak dira: Gogoarena, Arimarena, Espazioarena, Boterearena, Denborarena eta Errealitatearena. Ondorengo istorio, gurutzaketa eta komikietan, zazpigarren harribitxi bat ere agertzen da. Harribitxi hauek Marvel Unibertsoko hainbat pertsonaiek erabiliak agertu dira. Harribitxi hauen eta Infinituaren Eskularruen jabe nagusiak Adam Warlock eta Thanos dira.

Harribitxi hauek berezko kontzientzia dute, eta iraganean beren jabea unibertsoaren jaun eta jabe eta ahalguztiduna bilakatzeko denak batera erabiliak izan ziren garai bat ere egon zen. Gaur egungo jarraipenean, Auzitegi Bizidunak harribitxiak batera erabiltzea unibertsoaren biziraupenerako arriskutsuegia zela erabaki eta aukera hori desegin zuen.

Marvelen unibertso zinematografikoaren lehenbiziko hiru fasetan berebiziko garrantzia dute, hauetan Infinituaren Harribitxiak bezala izendatuak dira.

## Zinema 
Film honetan agertu eta garrantzizko papera betetzen dute:
* *Guardians of the Galaxy* (2014)
* *Avengers: Infinity War* (2018)
* *Avengers: Endgame* (2019)

## Kanpo estekak
P. G. Wodehouse

Sir **Pelham Grenville Wodehouse** (Guildford, 1881eko urriaren 15a - Southampton, New York, 1975eko otsailaren 14a) ingeles umorezko literaturako idazlea izan zen. 71 eleberri, 24 ipuin bilduma, 42 antzezlan eta 15 gidoi idatzi zituen. Nahiz eta bere bizitzaren zati handi bat Frantzian eta Estatu Batuetan bizi, bere lana Ingalaterran kokatzen da. Bertie Wooster, Jeeves maiordomoa, Psmith edo Emsworth Komandanterra bezalako pertsonaia komikoak sortu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dina Bousselham

**Dina Bousselham** (Tanger, Maroko, 1990eko uztailaren 27a) hispano-marokoar aholkulari politikoa eta politologoa da. Espainiako Ahal Dugu alderdi politikoko kide ohia da. 2020ko maiatzaz geroztik *La Última Hora* egunkari digitaleko zuzendaria da.

## Bizitza 
1990ean jaio zen Tangerren. Tangerko *Instituto Español Severo Ochoa* ikastetxean ikasi zuen. 18 urterekin Madrilera joan zen ikastera eta futbolean jokatzera. Madrilgo Complutense Unibertsitatean Politika zientzia ikasi zuen, eta Pablo Iglesias Turrión izan zuen irakasle. Bien bitartean, CF Pozuelo de Alarcón eta Santa María Caridad futbol taldeetan jokatu zuen. 2010ean futbola utzi zuen, ikasketetan arreta osoa jartzeko.

2014an Iglesiasek Ahal Dugu alderdi politikoa sortu eta gutxira eurodiputatu hautatu zutenean, honek Bousselham aholku-kabineteburu izendatu zuen. Ondoren, Madrilgo Erkidegoko Ahal Dugu alderdiko buru izendatu zuten eta Madrilgo Erkidegoko Biltzarrerako hauteskundeetarako hautagai aukeratu zuten. Hala ere, ez zuen hautes-zerrendan joaterik izan orduan espainiar herritartasuna ez zuelako. 2020ko maiatzaren 11an Ahal Dugu alderdia utzi zuen *La Última Hora* egunkari digitaleko zuzendari izateko.

## Erreferentziak
Ognina (uhartea)

**Ognina** Italiako uharte bat da, Sizilian, Jonikoan. Ognina toponimoak, ordea, kostaldeko herri osoa adierazten du. Honen ekialdeko muturrean, izen bereko lurmuturraren iparraldean, uharte txikia dago, jatorrian kontinenteari lotua, Gerhard Kapitän arkeologo alemaniarrak egindako ikerketek frogatu dutenez.
Administratiboki, Sirakusakoa da.
Ognina uhartea Sirakusatik 15 kilometro hegoaldera dago, Ognina lurmuturra eta Punta Asparano artean. Kostaldetik 150 metrora dago, gutxi gora-behera triangelu-forma du, erpina ekialderantz, itsaso zabalera, eta 168 metro E-O norabidean eta 110 metro N-S norabidean.

Miozenoko kareharrizko banku arrokatsu batez osatuta dago (gehienez 2,50 metroko altuera duena), eta bere azalera, alde guztietan higatua dago, bere erdiko zatia hartzen duen lur geruza bat izan ezik. Ognina uharteak Siziliako kostaldeko portu-kanal bat du aurrez aurre, ehun metroko sakonerakoa, amarraduraz eta arrantzarako edo aisialdirako ontzi txikientzako garraioaz hornitua.

## Historia 
Pleistozeno berantiarrean eta Holozenoko lehen milurtekoetan, uhartea, Siziliarekin, oraindik itsas hondoan ikus daitekeen istmo harritsu baten bidez lotua zegoen. Gero, kanalean portu bat egin zen. Erdi Neolitoan, uhartean Stentinello kulturako komunitate egoiliar bat bizi zen, bere kokapen geografiko berezia eta kanaleko portua aprobetxatu behar izan zituena. Garai honetatik aurrera, harkaitzezko bankuan zulo lerro ugari egin ziren, berrogeita hamar metro baino gehiagokoak, ziur asko,palafitoak jasateko hauen gainean, antzerako beste asentamendu batzuekin analogiagatik, "Etxe luze" motakoak izan behar zuten etxeak eraiki ziren.
Denbora luze baten ondoren, non ziurrenik ez zen inor bizi, K.a. bigarren milurtekoaren lehen mendeetan uhartea berriz bizi izan zen, bertan, Tarxieneko Brontze Aroko antzinako hilerriko kulturaren jatorri maltarra zuen kolonia bat ezarri zenean. Grabatutako apaindura geometriko konplexuak dituzten loreontzi zati ugari, eta, ziur asko, istmo zaharra menderatzen duen horma harritsuan zulatutako hilobi artifizial bakar bat, fase honetakoak dira. Azken honetan, orain erabat urperatua, antzinako Brontze Aroan uharterako sarbidea babesteko harri lehorreko aggerea zuen gotorleku baten aztarnak aurkitu ziren. Orain arte, Siziliako historiaurrean bakarra izan den leku horretan, Maltako komunitate bat egoteak, oraindik ere, ezin daiteke ulertu.

Fase honen ondoren, uhartea hutsik egon da gaur egun arte. Salbuespen bakarra hiru habearteko basilika txiki baten aztarnak dira, bizantziar garaikoak, mendebaldeko kostaldean gutxi eraikiak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BREA, Luigi Bernabò:'' Abitato neolitico e insediamento maltese dell'età del Bronzo nell'isola di Ognuna (Siracusa) e i rapporti fra la Sicilia e Malta dal XVI al XIII sec. a.C.*, Kokalos, 12, 1966, pp. 40–69.
* MARTINUCCI, Mimmo: *Sognando le isole italiane. Guida per radioamatori''. Vol. 3 - Tutte le isole della Sicilia, Albino, Sandit Libri, 2007, .

## Kanpo estekak
Antártica Akademia

thumb|250px|*Del Parnaso Antártico* liburua.
**Antártica Akademia** Perun XVI. eta XVII. mende hasieran aktiboa izan zen talde literarioa izan zen.

## Izena 
Taldearen izena kutsu klasikoa bazuen ere, Amerikarekin lotutako literatura aldarrikatzen zuen, eta ez herri kolonitzailearekin. Behin Konkista Gerra eta Gerra Zibilak bukatuta, sortzaileek letrak lantzeko asmoa adierazten dute.
 
## Historia 
Antza denez Gaspar de Villarroel y Coruñaren eraginez sortu zen. Presidentea, Antonio Falcón izan zen. Akademiaren ideologia «Discurso en loor de la poesía» testuan jaso zen, "una señora principal deste reyno" sasianonimoak idatzita. Idazlea Clarinda izenarekin ezagutu zen eta Mexía de Fernangil-ek idatzitako *Parnaso Antártico* (1608) liburuan jaso zen.

Bileretara pertsonalitate hauek hurbiltzen ziren:
* Diego de Aguilar y Córdoba
* Cristóbal de Arriaga
* Diego Dávalos Figueroa
* Miguel Cabello Valboa
* Pedro de Carbajal
* Duarte Fernández
* Francisco de Figueroa
* Juan de Gálvez
* Diego de Hojeda
* Diego Mexía de Fernangil (*Delio*)
* Pedro de Montesdoca, edo Montes de Oca
* Pedro de Oña
* Luis Pérez Angel
* Cristóbal Pérez Rincón (*Criselio*)
* Juan de la Portilla y Agüero
* Juan de Salcedo Villandrando
* Luis Sedeño

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huney uhartea

**Huney uhartea** Shetland uharteetan dagoen uharte jendegabetua da. Unst uhartetik gertu dago, muturreko marea beherarekin biak Yei of Huney izeneko tombolo batez konektatuta gelditzen dira, eta Balta uhartetik kilometro batera dago. Oso txikia da: 0,2 km².

## Historia 
Lehen Mundu Gerran E49 itsaspeko britainiarra Huney eta Balta artean urperatu zen, 1917ko martxoaren 12an. Ondorioz, hiru ofizial eta 28 marinel hil ziren. Itsaspekoa Balta Soundetik atera zen eta ziur aski UC-76 itsaspeko alemanarrak utzitako mina baten aurka jo zuen. Naufragioaren tokia gaur egun hilerri gisa izendatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaliza (erlijioa)

[thumb|[Eukaristiako objektuak Eibarko San Andres parrokian, goian eskubitan kaliza, paliak estalia]]

**Kaliza** edo **kalitza** (Ipar Euskal Herriko tradizioan), bi kasuetan -a organikoarekin, apaiz katolikoak Eukaristian ardoa kontsakratzen duen ontzia da. Antzinako grezieran du jatorria hitzak: κύλιξ *Kilix.*

Katolizismoan ez ezik, beste tradizio kristau batzuetan ere erabiltzen da. Ontziak jatorria du Pessah festa juduan erabiltzen zen kopa nagusian. Jesusen azken afarian, bazko garaian, Pessah bezperan, erabili zuten: Jesusek esan zuelarik bere odoletik edango zutela apostoluek, tradizio kristauak dio Eukaristia zeremonian kalizan isurtzen den ardoa Jesusen odola bilakatzen dela (transubstantziazioa esaten zaio honi). Azken afariko kaliz edo ontzi hura, Graal sakratua da, alegietako objektua eta zenbait tokitan erreibindikaturiko erlikia.

Eliza katolikoetan zapi berezi batekin estalia egon ohi da kaliza, eta bakarrik eukaristiarako kentzen zaio oihal hori, palia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marvel Unibertsoa

**Marvel Unibertsoa**, Marvel Comics argitaletxearen komikietan agertzen den fikziozko unibertsoa da, tartean Spider-Man, Hulk, X-Men, Captain America eta beste hainbat superheroi eta superbilau daude. Marvel komikietako istorioen jarraipen eta gurutzaketei deitzeko erabiltzen den izendapena da, baina batzutan Marvel komikietako jarraipen guztien multzo osoa izendatzeko Marvel Multibertsoa ere erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* DC Unibertsoa
Philippe Sella

**Philippe Sella** (Tonneins, 1962ko otsailaren 14a) frantziar errugbilari ohia da, erdiko postuan aritzen zena. 1980tik aurrera SU Agenen ibili ostean, Saracens FCek kontratatu zuen 1996an; bi denboraldi egin zituen Ingalaterrako taldean. Frantziako selekzioarekin, berriz, 111 partida jokatu zituen 1982tik 1995era, horietako 50 Bost Nazioen Txapelketakoak, eta 1987ko, 1991ko eta 1995eko Munduko Errugbi Txapelketetan parte hartu zuen. Bere selekzioarekin ehun partidaren muga gainditu zuen lehen errugbilaria izan zen. 1980ko hamarkadako erdiko hoberentzat hartzen da.
  
## Palmaresa 
### SU Agen 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 1982 eta 1988
** bigarrena: 1984, 1986 eta 1990
* Yves du Manoir txapelketa
** irabazlea: 1983 eta 1992

### Saracens FC 
* Ingalaterrako kopa 
** irabazlea: 1998

### Frantziako selekzioa 
* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1983, 1986, 1987, 1988, 1989 eta 1993
** Slam Nagusia: 1987
* Munduko Errugbi Txapelketa
** bigarrena: 1987

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benedicto Barandalla

**Benedicto Barandalla Maiza** (?-?) nafar buruzagi karlista izan zen.

1933ko maiatzaz gero Etxarri Aranazko alkate izan zen eta 1936an errekete-talde bat antolatu zuen Sakanan.

1936ko altxamendua gertatu zenean horrekin bat egin Sakanan eta Deierrin boluntarioak biltzen aritu zen. Bere burua kapitain izendatu zuen eta 200 bat gizasemez osatutako partida antolatu zuen: *Barandallaren partida* izenaz ezaguna. Aldi berean, Sakanan; errepresio gogorra egiteari ekin zion altxamenduarekin bat egiten ez zituenen kontra hainbat herritar fusilaraziz ere.

Lizarraustin barrena Gipuzkoan sartu zen eta Ataun hartu zuen. Lazkao hartzeko trantzean bertako mikelete errepublizaleek engainatuta partidako 23kide harrapatuta izan ziren. Gatibu eroritakoak Donostiako Ondarretako kartzelara eraman zituzten. Hala ere, Barandallaren partidak Oriaren ibarreko herrien konkistan aritu zen eta bere 10 kidek Alkiza hartu zuten abuztuaren 12an.

Partida 1936 udazkenean desegin zen eta bizirik zirauten bere kideak armada kolpistan integratu ziren.

## Erreferentziak
Kaliza (argipena)

**Kaliza** (-a organikoaren Euskaltzaindiaren Hiztegiaren arabera), adiera desberdinak dituen terminoa da:

* **Kaliza (botanika)**, loreen partea.
* **Kaliza (erlijioa)**, ardoarentzako ontzia, liturgia kristauan.
* *Kaliza* harria **kareharria** da.

## Erreferentziak
DC Unibertsoa

**DC Unibertsoa (DCU)**, jatorriz **Lurra-1**, DC Comics argitaletxearen komikietan istorioak leku hartzen duten fikziozko unibertsoa da, bertan argitaletxe horretako superheroi, superbilau eta pertsonak elkarrekin batera bizi dira. Honek istorioei beharrezko jarraipena eta koherentzia ematen die. Unibertso honetako pertsonaia nabarmenetako batzuk Superman, Batman, Wonder Woman, Aquaman, Green Lantern edo Flash superheroiak edo Joker eta Lex Luthor superbilauak dira.

## Ikus, gainera 
* Marvel Unibertsoa
Ordiziako txokolate pozoitsuaren kasua

**Ordiziako txokolate pozoitsuaren kasua** 1876ko udan Ordizian eta inguruko herrietan eman ziren hainbat pozoitzeren kasua da. Ordizian fokoa zuen pozoitze hau inguruko herrietara hedatu zen, eta inork ez zekin zein zen pozoitzearen antza zuten sintomen jatorria. Askok, Ordiziako enparantza nagusian egin ohi den Azokarekin lotu zuten.

## Garapena 
[thumb|[Jauregi botika, pozoitzearen arrazoia aurkitu zen lekua.]]
1876ko uda hasieran hainbat pertsona gaizki jarri ziren Ordizian zein inguruan. Inork ez zekien zein zen jatorria, baina medikuek pentsatu zuten pozoitze kasu bat izango zela. Hainbat elikagai aztertu ziren, baina ez zen aurkitu pozoituta egon zitekeen ezer ere. Udak aurrera egin ahala, kasu kopuruak gora egin zuen, eta gaixo zeudenei sendatzeko asmoz txokolatea hartzea gomendatzen zieten medikuek, egoera okertuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kontakizuna Jauregi botikaren webgunean
Natalia Tubío

[thumb|280px|Natalia Tubío [Club de Remo Náutico de Riveira#Emakumezkoen trainerua|Náutico de Riveiraren txopan, 2018an.]]
**Natalia Tubío Dieste** (Boiro, 1999ko urriaren 12a) traineru estropadetako emakumezko patroia da, Galiziako hainbat txapelketa eta liga irabazi dituena.

## Kirol ibilbidea 
Boirokoa izanik Cabo da Cruz arraun taldeko arraunlaria izan zen. 2017an Náutico de Riveirak fitxatu zuen eta hiru urtetan Galiziako traineru onena izan zen. 2020 denboraldian Gipuzkoara etorri zen eta Donostiarrako patroia bihurtu zen. 2023an Hibaikan aritu zen eta 2024an Boirora itzuli zen. 2025ean entrenatzaile eta patroi aritu zen.

## Taldeak 
## Palmaresa 
* Kontxako Banderak (0): bigarren 2020an.
* Espainiako Traineru Txapelketak (0): bigarrena 2019an.
* Galiziako Traineru Txapelketak (3): 2015, 2017, 2018.
* Euskadiko Traineru Txapelketak (1): 2020.
* Emakumezkoen Ligak (0): bigarrena 2020an.
* Galiziako Ligak (2): 2017, 2018.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Natalia Tubio. Instagram
* Natalia Tubio. Facebook
Teresa Eguibar

**Teresa Eguibar Galarza** (Madril, 1940ko uztailaren 5a - Ibídem, 2000ko urtarrilaren 26a) espainiar eskultorea izan zen.

## Ibilbidea 
Eguibar kultur arloarekin lotutako familia batean jaio zen. Batxilergoko ikasketak Madrilen egin zituen kantu ikasketekin batera.  Marrazketa eta pintura praktikatzen hasi zen, eta zeramika eta esmaltearen eremuan zenbait saio egin ostean, eskultura lanetara bideratu zituen ahaleginak. 1955etik 1957ra Madrilen eta Parisen bere kabuz ikasi ondoren, 1958an Lorenzo Frechilla eskultorearen estudiora jo zuen eta harekin harreman erromantikoa hasi zuen. Gerora, berarekin ezkontzeaz gain, bikote profesionala ere izan ziren, lana eta zirkulu artistikoak partekatuz.

60ko hamarkadan Parisera joan ziren, eta ekialde-mendebalde taldeko kide izan ziren.Talde hori hainbat herrialdetako artistek osatzen zuten. Une horretatik aurrera, artista sarritan hasi zen erakusketak egiten nazioarteko erakusketetan, kritika aldetik arrakasta handia lortuz. Etapa honetan lehen sariak jasotzen ere hasi zen. Bere piezak hasiera batean figurazio espresionistaren barruan kokatzen ziren, baina estilo hori alde batera utzi eta abstrakzioan murgildu zen.

1969an, Madrilgo Unibertsitateko Kalkulu Zentroko ikastaroetara joan zen. Bertan, zientzia konputazionala modu esperimentalean aplikatzen ari ziren hainbat arlotan, besteak beste, arte plastikoetan.Eguibarrek eskultura esperimentaleko zirriborroak egin zituen ordenagailu batekin, nahiz eta laster utzi zituen proba zibernetiko horiek. Hala eta guztiz ere, 1971. urtean ospatu zen Madrilgo Palacio de Exposiciones y Congresos Arte Informatikoko Erakusketan parte hartu zuen.  70 eta 80. hamarkadetan talde eta banakako erakusketetan parte hartzen jarraitu zuen, hainbat sari jasoz.

1990ean, Frechilla-Eguibar bikoteak erakusketa bateratua planifikatu zuten beren alaba Karlarekin, Madrilen jaioa 1974an eta margolaria lanbidez. Baina Lorenzo Frechilla bat-batean hil zen 1990eko abuztuaren 9an. Bikotekidea galtzeak eragin handia izan zuen artistaren bizitzan eta lanean, bere jarduera artistikoa eta erakusketetan parte hartzea murriztuz.

1999an, Eguibar erabat erretiratuta zegoen eskulturatik, endekapenezko gaixotasun baten ondorioz eta 2000ko urtarrilaren 26an hil zen, Madrilen.

## Erreferentziak
Fakirraren ahotsa

***Fakirraren ahotsa***, Harkaitz Canok 2018an euskaraz argitaratutako eleberria da. Liburuak, nolabait, Imanol Larzabal abeslariaren biografia jaso zuen; idazleak Imanolen bizitza 1960ko hamarkadatik bere heriotza arte azaltzen du, politikatik haratago. Horren arabera errealitate fikzionatua da.

## Audioliburua 
2025eko apirilean EITBk Guau plataforman obraren audioliburua txertatu zuen. Guztira 10 ordu eta erdiko iraupeneko audioa da, Iñaki Beraetxek zuzendu eta lokutatua eta OnTime ekoiztetxeak ekoitzita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Imanol Larzabal

## Kanpo estekak 
* Eleberriaren aurkezpenaren bideoa.
* Liburuaren inguruko German Esparzaren komentarioa.
* Liburuaren azalean jasotako komentarioa.
* Txema Arinas-en kritika Kritiken Hemerotekan.
* Audioliburua
Juggernaut (Marvel Comics)

**Juggernaut**, jaiotze izenez **Cain Marko**, DC Comics argitaletxearen komikietako superbilau bat da. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *X-men* komiki liburuaren 12. zenbakian agertu zen (1965eko uztaila). X Irakaslaren anaiordea da.

Bere ahalmenak honakoak dira: gizakizgaindiko indarra eta erresistentzia; osatze azkarraren faktorea; behin mugimenduan dela geldiezina izateko gaitasuna; bere inguruan indar eremua sor dezake; funtzionalki hilezkorra da.

## Zinema 
Zineman Vinnie Jones eta Ryan Reynolds (mugimenduak eta ahota) aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *Deadpool 2* (2018)
Herriaren Heroien Aldeko Monumentua

**Herriaren Heroien Aldeko Monumentua**, Txinako Beijing hiriburuan dagoen obelisko bat da, Tiananmen plazaren hegoaldeko ertzean.

1952-1958 artean eraiki zen, Mao Zedongen mausoleoaren parean.
Herriaren Areto Handia

**Herriaren Areto Handia** () Txinako Herri Errepublikako Beijing hiriburuan dagoen eraikin bat da, Tiananmen plazaren mendebaldeko ertzean. Txinako Herri Batzar Nazionalaren egoitza eta jardueratako erabili ohi dute. Areto Handia ekitaldi berezi askotarako ere erabiltzen dute, baita hainbat erakunde sozial eta politikoren nazio mailako bileretarako, urtemuga-ospakizun handietarako eta lider ohien oroitzapen-zerbitzuetarako ere. Herriko Areto Nagusia ere hiriaren erakarpen herrikoia da, turistek bisitatzen dutena.

1959ko irailean inauguratu zen eta urte hartan hiriburuan eraikitako Hamar Eraikin Handietako bat da.

## Kanpo estekak
Tanwarin Sukkhapisit

**Tanwarin Sukkhapisit** (, ahoska bedi: ; Thailandia, 1973ko urriaren 23a) thailandiar zinemagilea eta politikaria da. 2019ko Thailandiako hauteskunde orokorretan legebiltzarkide hautatu zuten Etorkizun Berriaren Alderdiaren hautes-zerrendaren baitan aurkeztu eta gero. Hori dela eta, Thailandiako Ordezkari Ganberako historiako lehenengo parlamentari transgeneroa izan zen.

Tanwarinek ez-bitartzat dauka bere burua.

## Erreferentziak
Nick Fury

**Nicholas Joseph Fury Sr. kolonela**, Marvel Comics argitaletxearen komikietako pertsonaia bat da eta S.H.I.E.L.D. espioitza agentziako burua. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Sgt. Fury and his Howling Commandos* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1963ko maiatza).

Bere ahalmenak honakoak dira: Estrategia militar maisutasuna; armekin eta armarik gabeko borrokan maisutasuna; infinitu formularen bidezko iraunkortasuna.

## Zinema 
Zineman David Hasselhoff (1988) eta Samuel L. Jackson aktoreak antzeztu du.
* *Iron Man* (2008)
* *Iron Man* (2010)
* *Thor* (2011, kameoa amaieran)
* *Captain America: The Winter Soldier* (2014)
* *Avengers: Age of Ultron* (2015)
* *Avengers: Infinity War* (2018)
* *Captain Marvel* (2019)
* *Avengers: Endgame* (2019)
* *Spider-Man: Far From Home* (2019)

## Kanpo estekak
Punisher

**Punisher**, euskaraz **Zigortzailea**, jaiotze izenez **Francis "Frank" Castle edo Castiglione**, Marvel Comics argitaletxearen komikietako superheroi/antiheroi bat da. Gerry Conway, John Romita Sr. eta Ross Andruk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The Amazing Spider-Man* komiki liburuaren 129. zenbakian agertu zen (1974ko otsaila).

Bere ahalmenak honakoak dira:

* Minarekiko tolerantzia oso handia
* Gerrilla-gerran aditua, taktika militarretan, gorputzez gorputz borrokatzen du, infiltrazioan, punterian eta eraisteetan
* Artista martzial oso kalifikatua borroka armatuan eta desarmatuan
* Ikertzaile aditua eta galdetzailea
* Gaizkileen metodoetan eta legea aplikatzeko metodoetan aditua den ezagutza

## Zinema 
Zineman Dolph Lundgren, Thomas Jane, Ray Stevenson eta Jon Bernthal aktoreek antzeztu dute.
* *The Punisher* (1989)
* *The Punisher* (2004)
* *Punisher: War Zone* (2008)
* *Daredevil (2015-2018, telesaila)
* *The Punisher'' (2017-2019, telesaila)

## Kanpo estekak
Orsola Casagrande

**Orsola Casagrande** (Venezia, Italia, 1968) kazetaria, idazlea, gidoilaria eta aktibista da.

*Il Manifesto* egunkarian lan egin du 25 urtez eta *Global Rights web-*aren koeditorea da..

## Biografia 
*Il Manifesto* egunkarian hasi zen kazetari lanetan, hogei urte zituela. 1990ean, Belfastera bidali zuten lanera, eta han egin zituen lehen urratsak nazioarteko kazetari gisa. Hurrengo urteetan helduko ziren Turkiaren menpeko Kurdistan, Katalunia eta Kuba. Azken egonaldi horretan bertatik bertara jarraitu zuen Kolonbiako bake prozesua. 2019tik Euskal Herrian bizi da, Bermeon, baina bidaiatzen jarraitzen du, iraganean eraikitako zubiei eutsiz.

Orsolak italieraz, ingelesez, gaztelaniaz eta turkieraz idazten du. Hitz egiteko oinarrizko trebetasunak ditu berriz, kurdueraz, farsieraz eta euskaraz.

Brian Currin bakearen aldeko nazioarteko bitartekariarekin lan egin du Euskal Herriko, Kurdistango eta Kolonbiako bake-negoziazioetan.

Hainbat liburu itzuli ditu, baita bere liburua idatzi ere  

## Lanak 
### Argitalpenak 
* *Minatori. La storia di Tower Colliery e le lotte dei minatori britannici contro la chiusura dei pozzi* (Odradek, 2004) 
* *Europa domani. Conversazione con Tariq Ramadan* (Jouvence, 2008) 
* *The book og Habana. El libro de La Habana* (2018)
* *Kurdistán + 100: Historias de un siglo después de Mahabad -* (argitaratzear)

### Filmografia 
* *Berxwedan: Resistance* (2007).

## Erreferentziak
Ida Haendel

**Ida Haendel**, CBE (Chełm, 1928ko abenduaren 15a - Miami, 2020ko ekainaren 30a)  judu jatorriko biolinista poloniarra izan zen, britainiar nazionalizatua.

## Biografia 
Ida Handel Chełmen jaio zen, Polonia ekialdeko herri txiki batean; hiru urterekin hasi zen biolina jotzen; lau urterekin Varsoviako Kontserbatorioan ikasten hasi zen Miecyzslaw Michalowiczekin eta bost urterekin Hubermann Lehiaketa irabazi zuen. Zazpi urterekin Henryk Wieniawski Nazioarteko Biolin Lehiaketan finalista izan zen.

Parisen ikasi zuen George Enescu-rekin, eta gero Londresen Carl Flesch-ekin. Bigarren Mundu Gerran tropa britainiar eta amerikarrentzat jo zuen eta 1940an britainiar nazionalitatea eskuratu zuen .

1952 arte Londresen bizi izan zen, gero Montrealen, eta 1979tik Miami Beach-en, Floridan .

Bere autobiografia, *Woman with Violin* *[Emakumea biolinarekin]* 1970ean argitaratu zen.

Bere azken interpretazioetako batzuk 2003an Breslaviako Paganini lehiaketan eta 2006an Benedikto XVI.a aita santuak Auschwitz-Birkenauko kontzentrazio-esparrura egindako bisitan izan dira.

2020ko ekainaren 30ean hil zen Miamin 91 urteko biolinista.

## Aitorpenak 
* 1991n Britainiar Inperioaren Ordena jaso zuen.

## Diskografia 
Bere ibilbide diskografikoak 70 urte hartzen ditu EMI eta Harmonia Mundi bezalako zigiluetarako.

1948-1949 urteetan Beethoven kontzertua grabatu zuen, Rafael Kubelík eta Philharmonia Orkestrarekin .

Beste grabazio aipagarri batzuk Brahmsen Kontzertua — Sergiu Celibidachek zuzendutako London Sympla Orchestrarekin egindako bat barne, Celibidacheren estudioko azken diskoa izan zena — eta Txaikovskiren Kontzertua, Basil Cameronek zuzendutako National Sympla Orchestrarekin

XX. mendeko musika zale amorratua ere izan da, Béla Bartók, Benjamin Britten eta William Walton barne. Bere obra garaikideen estreinaldien artean Luigi Dallapiccola Tartiniana Seconda eta Allan Petterssonen Biolinerako 2. Kontzertua aipa daitezke.

George Enescu maisuaren omenez, bere biolin sonata grabatu zuen Vladimir Ashkenazirekin 2000. urtean, "''diapason d 'Or* bat lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Pragako Ida Haendel* albumaren errepasoa
* Ida Handelek *Hungariako 17. zenbakia'' antzezten du Johannes Brahms-en eskutik
Miru buztan (mihiztadura)

thumb|eskuinera|Miru buztana
**Miru buztana**, batzuetan **mirubuztana**, pieza ar batez eta pieza eme batez eginiko mihiztadura mota bat da, miruaren buztanaren itxura duena, hots, trapezoidala. Ohikoa da zurgintzan, baina hargintzan eta burdingintza ere erabiltzen da.

Mihiztatzeko erabiltzen da, beste piezaren tamaina berdineko zulora egokituz, hartara estu lotu dadin, irten edo mugitu gabe.

Miru-buztaren alde inklinatuek trakzioarekiko erresistentzia indartzen dute, mailu edo aizkora baten kirtenean sartutako ziri batean bezala. Horrela, aho-zirikako mihiztaduran ez bezala, miru buztan mihiztadura alboko indarrei ez ezik, zeharkako eta trakzioko indarrei ere eusteko gai da.

Miru-buztanaren teknika, beharbada, historia idatzia baino lehenagokoa da. Lehen adibide ezagunetako batzuk Antzinako Egiptoko altzarietan daude, Lehen dinastiako momiekin bâtera lurperatu zirenak. Beste antzinako adibide batzuk dira Txinako enperadoreen hilobiak eta Indiako Vazhappally Maha Siva tenpluko harrizko zutabe bat.

File:Finished dovetail.jpg|Miru-buztan mihiztadurak angeluan
File:Gersa18.jpg|Zurezko ezkantzu mihiztadurak Errumaniako eliza batean
File:Perumthachan Pillarവാഴപ്പള്ളി.jpg|Zutarria, Vazhappally Maha Siva tenpluan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabrielle Joie

**Gabrielle Joie** (Ceilândia, Brasil, 1998ko maiatzaren 10a), **Gabe Joie** izenaz ere ezaguna, brasildar emakumezko aktorea eta modeloa da. *Bom Sucesso* telenobelan Michelly izeneko pertsonaia transgeneroa antzezteagatik egin zen ezaguna.

## Filmografia 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C/2020 F3 (NEOWISE)

**C/2020 F3 (NEOWISE)** edo **NEOWISE kometa** orbita ia-parabolikoa duen kometa erretrogrado bat da. 2020ko martxoaren 27an aurkitu zen NEOWISE espazio-teleskopioarekin. 2020ko uztailaren 3an iritsi zen periheliora. 2020ko ekainaren 10ean bere itxurazko magnitudea 7 zen, eta egunez egun distira irabazten joan zen, ahalik eta uztailaren hasieran begi hutsez ikusten aukera egon zen.

2020ko ekainaren 22an SOHO LASCO C3 satelitearen eremuan sartu zen, 3ko magnitudearekin. Uztailaren 1ean bere magnitudea +1 zen, eta baliteke 0ra iristea perihelioan, C/2020 F8 (SWAN) kometak lortutakoa baino gehiago. Bi isats garatuko dituela espero da, bata hautsarena, gasezkoa bestea.

Kometa Eguzkitik 20º baino gutxiagora egongo da 2020ko ekainaren 11tik uztailaren 9ra bitarte. Lurretik gertuen uztailaren 23an pasako da, 0,69 Unitate Astronomikora (103 milioi kilometro). Perihelioko pase honen ondorioz, bere periodoa 4.500 urtetik 6.800era igaroko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mao Zedongen mausoleoa

**Mao Zedongen mausoleoa**, txinera sinplifikatuz: 毛主席 纪念堂, txinera tradizionalez: 毛主席 纪念堂, pinyinez: Máo Zhǔxí Jiniantang, Txinako Pekin hiriburuan dagoen mausoleo bat da. Bertan, Mao Zedong txinatar buruzagi politiko komunistaren gorpua enbaltsamatua ikusgai dago.

Tiananmen plazaren erdian dago, antzina Txinako Atea zegoen lekuan, Hiri Inperialaren hegoaldeko sarbidea zena. 1977ko azaroaren 24an inauguratu zen.
Monte Adranone

**Monte Adranone** Agrigentoko probintziako Sambuca di Sicilia herriaren iparraldean dagoen mendia da. Mendiaren tontorrean, antzinako Adranon hiriaren hondakinak daude, Siziliako toki arkeologiko garrantzitsuenetako bat.

## Adranon 
Antzinako Adranon hiria K.a. V. mendearen hasieran ezarri zen, baina K.a. III. mendean suntsitua izan zen, indusketa arkeologikoen datuen arabera. Hiria, Siziliako ekialdeko izen bereko hiriaren ezberdina da, eta ziuraski, Diodoro Sikulok aipatzen du Lehen Gerra Punikoaren kontakizunean. Hiria, indusketa arkeologikoen ondoren berriro lurperatua, lur irregular eta uhinduan hedatu zen, hego-mendebalderantz terraza bihurtuz. Eremu arkeologikorako sarreraren inguruan, *Tomba della Regina* nekropoli monumentala dago. Adranone mendiaren tontorrerantz, hiriaren zati bat dago gotortuetako hormekin, artisauen auzo bat eta temenos batez inguratutako santutegi bat, aurrean sazelo bat duena, non botozko eskaintzak uzten ziren. Mendiko tontorrean akropolia dago.

## Palazzo Panitteri Arkeologia Museoa 
Adranon hiriko botozko eskaintza ugari berreskuratu dira, baita anforak, terrakotak, jainko-bustoak, Atikako zeramika eta brontzezko artikuluak ere. Aurkikuntza horietako asko Palazzo Panitteri Arkeologia Museoan daude ikusgai, Sambuca di Siciliako erdigune historikoan.

## Iruditegia 

File:Monte-adranone-tomba-della-regina.JPG|Erreginaren hilobia
File:Monte-adranone-necropoli.jpg|Nekropolia
File:Monte-adranone-necropoli-b.JPG|Nekropolia
File:Monte-adranone-stadtmauer.JPG|Hiriko harresiak
File:Monte-adranone-gehoeft-fattoria.JPG|Artisauen auzoa
File:Monte-adranone-akropolis-tempel-b.JPG|Akropoliaren tenplua
File:Monte-adranone-akropolis-zisterne.JPG|Akropoliaren uharka
File:Monte-adranone-magazine-unterh-der-akropolis-c.JPG|Akropoliararen azpiko biltegiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palazzo Panitteri Arkeologia Museoa 2020.07.07an kontsultaturik
Cyprien Ntaryamira

**Cyprien Ntaryamira** (Mubimbi, Bujumbura Rural probintzia, Ruanda-Urundi, 1955eko martxoaren 6a - Kigali, 1994ko apirilaren 6a) Burundiko presidentea izan zen. Hutu etniaren kidea, 1972an ihes egin zuen bere herrialdetik, genozidiotik salbatzeko. 1983an Burundira itzuli zen. 1987an Demokraziarako Frontea Burundin (FRODEBU) sortzaileetako bat izan zen. 1993an Melchior Ndadayek nekazaritza ministro izendatu zuen. Urte horretan bertan Ndadaye eraila izan zen eta Burundiko Gerra Zibila hasi zen. 1994ko otsailaren 5ean konpromisozko presidente aukeratu zuten, hutu moderatua baitzen. 1994ko apirilaren 6an Juvénal Habyarimana Ruandako presidentea bidaiatzen ari zen eta misil batek hegazkina eraitsi zuen. Bere heriotzek Ruandako genozidioa hasi zuten.
Myriam Cameros Sierra

**Myriam Cameros Sierra** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1978ko uztailaren 7a) ilustratzailea, artista plastikoa, grafitigilea eta feminista da.

## Biografia 
Bere haurtzaroa Nafarroako Erriberako Zarrakaztelun igaro zuen. Arte Ederretan lizentziatua Valentziako Unibertsitate Politeknikoan. Prestakuntza osatzeko, IDEP Ilustrazio Aplikatua, Arte Elektronikoa eta ESDI animazioa graduondokoa eta Haur eta Gazte Literaturako Masterra egin zituen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan.

Ilustratzaile lana irakaskuntzarekin uztartzen du, banakako eta taldeko sormen- eta adierazpen-prozesuak erraztuz eta lagunduz; eta album ilustratuko tailerrak, ilustrazioarekin lotutako mintegiak eta tailerrak egiten ditu, produkzio grafiko handien alternatiba gisa irudiz inguratutako mundu batean alfabetismo bisual kritikoaren beharrari helduz.

Komiki, ilustrazio eta animazioko diziplina anitzeko artista da. Bere lana horma-irudi handietan ikus daiteke, hala nola arropetan, prentsa grafikoan, aldizkarietan eta argitalpenetan. *On* aldizkarian kolaboratzen du astero, *A cuestas conmigo* tirarekin.

## Ilustratutako lanak 
Bere lanak erreferenteak dira hezkidetza, homofobia, genero indarkeria edo ekologia bezalako gaiak lantzeko.

* *La Cenicienta que no quería comer perdices* (Editorial Planeta, 2009) Nunila López Salamero gidoilariarekin.
* *Cuentos para Antes de Despertar* ( "bestseller") (Editorial Planeta, 2012 eta 2018) Nunila López Salamero gidoilariarekin.
* *Bestiario secreto de niñas malas* (Editorial Planeta, 2018) Gabriela Larralde gidoilariarekin.
* *Tierra Trágame* (Editorial Bruguera, 2019) David Priego gidoilariarekin.

## Sariak eta aitorpenak 
* Racimo y Filoxera Sarien XVII. edizioa: Racimo Saria (2009), *La cenicienta que no quería comer perdices* lanagatik.
* I Bruguera saria 2019ko Komiki eta Eleberri *Grafikorako Tierra Trágame lanagatik.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Myriam Cameros. Facebook
Willy Holdorf

**Willy Holdorf** (Blomesche Wildnis, Schleswig-Holstein, 1940ko otsailaren 17a - Achterwehr, Schleswig-Holstein, 2020ko uztailaren 5a) alemaniar atleta izan zen. 1964ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen dekatloian. Ondoren, Alemaniako Batzorde Olinpikoko kide izan zen.

## Kanpo estekak
Getxoko Arenas 2020-2021

Entrenatzailea: Javier Olaizola (2019-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.

#### Baja Neguan 
### Neguko merkatua 2021 
### Udako merkatua 2020 
## Kanpo estekak
Rose Francine Rogombé

**Rose Francine Rogombé**, **Etomba** jaioa (Lambaréné, Ekuatore Afrika Frantsesa, 1942ko irailaren 20a - Paris, 2015eko apirilaren 10a) Gabongo presidentea izan zen 2009an. Gabongo Alderdi Demokratikoko kide izan zen. 2009tik Senatuko presidente izan zen, eta Omar Bongo hil ondoren, herrialdeko behin-behineko presidente bihurtu zen. 2009ko abuztuko hauteskunde presidentzialak antolatu zituen. Ali Bongo Ondimba Omarren semeak irabazi zituen eta Rogombé senatuko presidente kargurako itzuli zen.

## Kanpo estekak
Monte Grande

**Monte Grande** Italiako Siziliako Agrigentoko probintziako Palma di Montechiaro hirian dagoen muino eta toki arkeologiko bat da.

Kronologikoki, tokia, Castelluccioko faziesen barnean dago (Siziliako antzinako Brontze Aroa), eta sei eremutan banatzen da.

Giuseppe Castellanak 2000ko hamarkadaren hasieran egindako indusketetan, zeramika grabatutako zatiak aurkitu zituen, zeinu eoliar eta kretarrekin konbina daitezkeenak, benetako idazkera lineal bat izango zena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* CASTELLANA, Giuseppe; MARTELLI, Isabella; NEGRI, Mario:* Recenti ritrovamenti nella Sicilia centro meridionale: la Ceramica incisa di Monte Grande*, in Kokalos, Il, 2003 zb., 11-50 orr .

## Ikus, gainera 
* Castelluccio di Noto
* Castelluccioko kultura
* Polizzello

## Kanpo estekak 
''[PALMA di Montechiaro](http://www.treccani.it/enciclopedia/palma-di-montechiaro_(Enciclopedia-dell'-Arte-Antica))'', in Enciclopedia dell'arte antica, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.