Enara arrunt

**Enara arrunta** (*Hirundo rustica*) Hirundinidae familiako hegazti migratzailea da. Gainaldea beltz urdinkara distiratsua, kopeta eta lepoa gorriztak, eta bularra eta sabela zuri horixkak ditu. Buztan luzea eta urkila-formakoa du, oso bereizgarria. Hegan harrapatzen dituen intsektuez elikatzen da. Giza eraikinetan egin ohi du habia. Ipar hemisferioan ugaltzen da, eta hego hemisferioan iragaten du negua. Munduan banaketa eremu handiena duen enara da, Europa, Asia, Afrika, Amerikan bizi baita.

## Izenak eta etimologia 
Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera, aitzineuskaraz **eNala* edo **eLana* **erunnéla* > **er(u)néla* > **ernala* > **erlana*.

Arrunt txori ezaguna denez, ez da harritzekoa izen eta aldaera ugari izatea euskaraz: ainara, ainhia, azpizuri, beletxiko, bragaro, elai, enabera, enara, erlai, ernara, hegabera, hegoazpizuri, iñara, ipurzuri, kulentriña, mitxigu, ninera, txenara, zagaro.

## Deskribapena 
Txori txiki eta liraina da, 17-19 zentimetro luze, buztana barne. 32-34,5 zentimetroko hego-luzera dauka, eta 17-20 gramoko pisua. Bizkarra eta burua urdin metalkarak ditu, kopeta eta paparoa gorriak, eta bularra eta sabelaldea zuriak. Marra urdin lodi batek bereizten du paparoa bularraldetik. Emea arraren antzekoa da, baina buztaneko lumak motzagoak dira, eta koloreak apur bat hitsagoak.

## Subespezieak 
thumb|220px|*Hirundo rustica erythrogaster*, Ipar Amerikako subespeziea
thumb|220px|*Hirundo rustica rustica*, Europako subespeziea
*Handbook of the Birds of the World* lanaren arabera, zortzi subespezie bereizten dira:
* *Hirundo rustica erythrogaster* Boddaert, 1783: Ipar Amerikan eta Argentinan. Neguan Erdialdeko Amerikan, Antilletan eta Hego Amerikan.
* *Hirundo rustica rustica* Linnaeus, 1758: Europan, mendebaldeko Asian, iparraldeko Afrikan, Ekialde Hurbilean eta Arabian; neguan, Saharaz hegoaldeko Afrikan, hegoaldeko Asian, Iberiar penintsularen hegoaldean eta iparraldeko Afrikan.
* *Hirundo rustica savignii* Stephens, 1817: Egipton.
* *Hirundo rustica transitiva* (E. J. O. Hartert, 1910): Libano, Siria, Israel eta Jordaniako mendebaldean.
* *Hirundo rustica tytleri* Jerdon, 1864: erdialdeko Siberiako hegoaldetik iparraldeko Mongoliaraino; neguan ekialdeko Indian eta hego-ekialdeko Asian.
* *Hirundo rustica saturata* Ridgway, 1883: Ekialdeko Siberian; neguan hego-ekialdeko Asian.
* *Hirundo rustica mandschurica* Meise, 1934: Ipar-ekialdeko Txinan; neguan hego-ekialdeko Asian.
* *Hirundo rustica gutturalis* Scopoli, 1786: ekialdeko Himalaian, Txinako hegoalde, erdialde eta ekialdean, Korean, Japonian eta Taiwanen; neguan, hegoaldeko eta hego-ekialdeko Asiatik iparraldeko Australiaraino.

## Banaketa 
Ipar Hemisferioan ugaltzen da, itsas mailatik 2700 metroko garaieraraino. Zehazki, Ipar Amerikan, Europan, Asiako iparralde eta erdialdean, Afrikako iparraldeko muturrean, Ekialde Hurbilean, Txinan eta Japonian da habiagilea. Euskal Herri osoan aurki daiteke. Ugariagoa da Hegoaldeko probintzietan, Araba eta Nafarroa Garaian habia egiteko leku aproposagoak aurkitzen baititu, baina gainontzeko bost lurraldeetan ere erraz aurki daiteke herri handietatik aldentzen bagara.

## Bizimodua 
thumb|eskuinera|250px|Enara arruntak argiaren kableetan pausatuak, migrazioa hasi aurretik
Espezie antropofiloa, gregarioa eta migratzailea da. Enara arrunt gehienek eskualde tropikal edo ekuatorialetan igarotzen dute negua. Lehenbizkoak otsailean iristen dira hego-mendebaldeko Europara, baina gehienak martxo erdialdetik aurrera heltzen dira gurera. Beti ere, ierketa batzuen arabera, gero eta lehenago itzultzen dira Afrikatik. Lehenik arrak iristen dira eta, kantu eta borroken bidez, habiagintzako lurraldeaz jabetzen dira. Uda amaieran, multzo handiak ikusten dira argiaren kableetan pausatuak. Eztei-ondoko migrazioa irailaren erdialdetik urriaren hasierara arte izaten da. *Pervigilium Veneris* latinezko olerkian ere agertzen da mito hori, eta handik hartu zuen T. S. Eliotek *«Quando fiam uti chelidon, ut tacere desinam?»* («Noiz bihurtuko ote naiz enara, isila izateari uzteko?») lerroa *The Waste Land* lanerako. Enara arruntari dagokio Bibliako 84. salmoaren zati hau ere: *«Txolarreak badu etxea, bai enarak ere kumeentzat habia»*.

Askotan udaberriaren etorreraren sinbolo gisa agertzen da. Erraterako, Xabier Lizardiren olerki honetan:

[thumb|200px|Enara arruntak, *Nederlandsche Vogelen* (“Herbehereetako hegaztiak”), [1770]]
John Keatsen *Udazkenari* olerkian, berriz, hegoalderantz doazen enara saldoak uda amaieraren irudia dira::

Bestalde, azken urteetako ikerketek kontrakoa erakutsi badute ere, fideltasun eta amodio idilikoaren irudia ere izan da enara arrunta gure gizartean. Hona *Antoni eta Anton* kantu zaharrak dioena:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Barn Swallow *Hirundo rustica*, datazone.birdlife.org