open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hansa Mehta

**Hansa Jivrajen Mehta** (Surat, India, 1897ko uztailaren 3a &ndash; Mumbai, 1995eko apirilaren 4a) Indiako politikari eta ekintzaile feminista izan zen. Gizarte-langilea, hezitzailea, idazlea eta erreformatzailea izan zen. Bere herrialdearen independentziaren alde borrokatu zuen, 1947an lortua, eta Batzar Konstituziogileko kide izan zen, non emakumeen arteko berdintasunaren eta justiziaren alde egin zuen, 1949an onartutako Indiako Konstituzioa idazten lagunduz. Eleanor Rooseveltekin batera, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean hizkuntza inklusiboa txertatzeko ekimen-bultzatzailetzat hartzen da, 1. artikuluan "Gizon guztiak aske eta berdin jaiotzen dira" esaldia "Gizaki guztiak aske eta berdin jaiotzen dira" esaldiarekin ordezkatzea lortuz.

## Biografia 
Nagar Brahmin familia batean jaio zen. Bere aita Manubhai Mehta Barodako Dewana izan zen. Filosofian graduatu zen Barodako Unibertsitatean, eta, ondoren, kazetaritza eta soziologia ikasi zituen Londresen. 1918an ezagutu zituen Rajkumari Amrit Kaur eta Sarojini Naidu eta, baita ere, Mahatma Gandhi. "*Gandhiji 1922an atxilotu zutenean, Sarojini Devi Ahmedabadera joan zen Bombayko emakume-talde batekin. Sabarmatiko espetxera joan ginen Gandhiji ikustera eta Sarojinik aurkeztu zidan. Hurbiletik ikusi nuen lehen aldia izan zen, eta inolako arrazoirik gabe nabarmen hunkitu ninduen*", idatzi zuen Mehtak *Indian Woman* liburuan. Urte batzuk geroago, Jivraj Narayan Mehtarekin ezkondu zen, Gandhiren mediku pertsonala eta Gujarateko lehen ministroa.

Mugimendu nazionalistarekin batera, beste emakume batzuekin parte hartu zuen britainiarrentzat gero eta deserosoagoak ziren ekintzetan. Visalakshi Menonek "Indian Women and Nationalism, the U.P. story" liburuan azaltzen duenez, 1930ean Kamla Nehru eta Hansa Mehta Delhiko tren geltokira iritsi ziren *Inquilaab Zindabaad* bezalako esloganak oihukatuz. Garrasiak ezkutatzeko, britainiarrek trenen makinak ez gelditzea eragin zuten. 1932an, Mehta eta haren senarra atxilotu egin zituzten, komunikabideen arabera, beren aktibismoagatik.

Aholku Batzordeko, Oinarrizko Eskubideen Azpibatzordeko eta Konstituzio Probintzialeko Batzordeko kide gisa, Indiako emakumeentzako berdintasunaren eta justiziaren alde egin zuen. *Sardaren Legea* onartu zuen (Haurren ezkontza murrizteko Legea ere esaten zaio, 1929), haurren ezkontza indargabetu zuena.

Emakumeen eta haurren arazoei buruzko ikerketak egin eta  hainbat liburu idatzi zituen. Itzulpenak ere egin zituen batez ere gujaraterara, eta literatura maite zuenez 20 liburu idatzi zituen.

98 urte zituela hil zen Hansa Mehta Mumbain, 1995eko apirilaren 4an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gujarateraz idazten duten idazleak
* Hansa Metharen argazkia Emakumearen Egoerari buruzko Nazio Batuen Batzordekideekin. (1946)
* Arte Ederrei buruzko baliabidea. National Portrait Gallery
Türkan Feyzullahren hilketa

**Türkan Feyzullahren hilketa** 1984ko abenduaren 26an gertatu zen Mletxino herrian (Bulgaria). Egun hartan, Bulgariako poliziek Türkan Feyzullah () turkiar jatorriko neskatoa hil zuten turkiarren bulgarizazioaren aurkako protesta batean.

## Gertaera 
1984ko abenduaren 24an, bulgarizazio politikaren eta Bulgariako Herri Errepublikako turkiarren giza eskubideen urraketen aurkako protestak hasi ziren Mletxino herrian, eta Türkanen amak parte hartu zuen. Abenduaren 26ra arte iraun zuten protestek, Bulgariako Poliziak bortizki zapaldu zituen arte. Bulgariako segurtasun indarrek tiro egin zieten manifestariei, dozenaka lagun zauritu eta hiru hil zituzten. Hildakoen artean Türkan Feyzullah zegoen, orduan 18 hilabete zituena. Berehala hil zen amaren besoetan, bala batek jota.

## Ondorioak 
Turkiarren bulgarizazioaren aurkako erresistentziaren ikur bihurtu zen Türkan. Urtero, abenduaren 26an, jendeak bere hilobian otoitz egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
KA Akureyri

**KA Akureyri** (izen osoa *Knattspyrnufélag Akureyrar*) Islandiako futbol taldea da, Akureyri hirian egoitza duena. 

Etxeko partidak Greifavöllurinn estadioan jokatzen ditu. Futbolaz gain judoa eta eskubaloia ere jorratzen ditu.

## Palmaresa 
* Islandiako Liga:
** Txapelduna (1): 1989.
** Bigarren (1): 2022.
* Islandiako Kopa:
** Txapelduna (1): 2024.
** Finalista (4): 1992, 2001, 2004, 2023
* Islandiako Ligako Kopa (0): finalista 2015ean.
* Islandiako Superkopa (1): 1990.

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Carlos González Paskual

**Carlos González Paskual** (Barakaldo, Bizkaia, 2003ko urriaren 9a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Atzelari moduan aritzen da, erdialdean edo ezkerraldean. Barakaldoko harrobian ibili da. Vigotarra da bere aitaren partetik.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Baratze bat (albuma)

**"Baratze bat"** Pier Paul Bertaitz musikari zuberotarrak 2000n Elkar argitaletxearekin plazaratu zuen albuma da. Diskoak arrakasta handia lortu zuen.
Fitxategi:Pier Paul Berzaitz.jpg|Pier Paul Berzaitz

## Abestiak 
#Aski balitz (Hitzak: Itxaro Borda-Musika: Pier Paul Berzaitz)
#Amodioaren pena (Hitzak eta musika: Pier Paul Berzaitz)
#Baratze bat (Hitzak eta musika: Pier Paul Berzaitz)
#Blues (Hitzak: Jean-Louis Davant-Musika: Pier Paul Berzaitz)
#Elkano-ri(Hitzak eta musika: Pier Paul Berzaitz)
#Euskal poeten arima( Hitzak eta musika: Pier Paul Berzaitz)
#Koblakari (Hitzak: Beñat Sarasola-Musika: Piel Paul Berzaitz)
#Larrazkeneko koblak (Hitzak: Itxaro Borda-Musika: Pier Paul Berzaitz)
#Ahaide delizius huntan (Hitzak eta musika: Pierre Topet Etxahun)
#Negüa maite nüke (Hitzak: Jean-Louis Davant-Musika: Pier Paul Berzaitz)
#Neurriak (Hitzak: Manex Erdozaintzi-Etxart-Musika: Pier Paul Berzaitz)
#Zoriona (Hitzak: Jean-Louis Davant-Musika: Pier Paul Berzaitz)
#Zure haidürü (Hitzak: Jean-Louis Davant-Musika: Pier Paul Berzaitz)
#Zantxo Azkarraren heriotzea (Hitzak eta musika: Pierre Bordazarre "Etxahun Iruri")

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otidea alutacea

***Otidea alutacea*** *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da. Interes gastronomikorik gabea.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 6 cm bitarteko garaierako apotezioa. Belarri formakoa edo albotik irekitako kopa baten itxurakoa.

**Himenioa:** Buztin ilun samarreko edo arre-grisaxka zikin kolorekoa. Kanpoko aldea leuna da, okre zikin kolorekoa edo furfurazeoa.

**Hanka:** ia ez du.

**Haragia:** Mehea eta horixka kolorekoa.

**Etimologia:** *Alutacea* epitetoa latinetik dator, larru kolorea, esan nahi duen, "alutaceus" hitzetik

## Jangarritasuna 
Ez du sukalderako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Otidea* generoko beste espezie batzuekin. Azterketa mikroskopikoa behar da antzeko espezie batzuk bereizteko.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen edo hostogalkorren basoetan. Ez da oso ohikoa, eta, gehienetan ale bakarra ateratzen da edo oso ale gutxi.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erbi-belarri

**Erbi-belarria** (*Otidea onotica*) *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri oso kaskarra.

Sinonimoak: *Peziza rosea*, *Scodellina onotica*, *Peziza leporina subsp. onotica*, *Peziza leporina var. onotica*, *Aleuria onotica*, *Otidea leporina var. rubescens*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Belarri formako errezeptakulua. Alde batetik arrakalatua oinarriraino, 10 cm-ko garaiera eta 5 cm-ko zabalera izan dezake, glabroa eta hori-okre kolorekoa kanpotik, barrualdetik tindu arrosa koloreko arin batekin.

**Hanka:** Oso laburra. Lurra ukitzen duen oinarria ile zuriz estalia izaten du.

**Haragia:** Mehea eta hauskorra.

**Etimologia:** *Onotica* epitetoa grekotik dator, astoa, esan nahi duen "onos" hitzetik eta belarri, esan nahi duen "ous" hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Jan daiteke, baina jangarri kaskarra da.

### Nahasketa arriskua 
*Otidea concinna* delakoarekin nahas daiteke, hau ez da oso ohikoa, eta kolore hori limoi argitsua du, bai barrutik bai kanpotik. *Otidea abietina* delakoarekin ere bai, hau oso urria da eta koniferoen basoetan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean nahikoa ohikoa, hostogalkorreko basoetako lurrean, batez ere haritzetatik eta pagoetatik eroritako hostoen artean.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Txile, Europa, Errusia, Kazakhstan, Txina, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mugeta (Tanzania)

**Mugeta** Tanzaniako landa barruti bat (*ward* bertako hizkera administratiboan) da, Bunda barrutian kokatua, Mara eskualdean . 14.363 biztanle zituen 2012ko erroldan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mugeta (argipena)

**Mugeta** izenak hainbat adiera du:

* **Mugeta**, Nafarroa Garaiko herri hustua.
* **Mugeta (Tanzania)**, Tanzaniako barruti bat.
* **Mugeta (botanika)**, landare eta lore genero bat.

Euskal deitura ere bada Mugeta, erdarazko grafian Mugueta, adibidez pertsona hauena:

* Luis Mugeta (Iruñea 1960), kazetaria.
Darryl Hunt

**Darryl Gatwick Hunt** (Christchurch, Dorset, 1950eko maiatzaren 4a - Londres, 2022ko abuztuaren 8a) ingeles musikaria izan zen, *The Pogues* taldeko kidea.

Arte ederrak ikasi zituen Nottinghameko Trent Unibertsitatean eta han hasi zen musikan. 1974tik 1977ra *The Plummet Airlines* taldeak jo zuen. Londresen hainbat taldetan jo ondoren, *The Pogues* taldeko musikariak ezagutu zituen eta 1984an haiekin hasi zen gidari eta manager lanetan. 1986ko irailean, baxu-jotzaile gisa sartu zen taldean, Cait O'Riordanek alde egin ondoren, eta taldean jarraitu zuen desegin zen arte.

## Bibliografia 
* Clerk, Carol (2009), *Kiss My Arse: The Story of the Pogues*, Omnibus Press

## Kanpo estekak
Endika Buján

**Endika Buján De Rueda** (Barakaldo, Bizkaia, 2003ko urtarrilaren 16a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan aritzen da. Bere lehengusua Unai Buján eta bere anaia gaztea Eneko Buján futbolariak dira ere. Barakaldo eta Danok Bateko harrobietan ibili da. 2024an Barakaldoren lehen taldearekin maila igoera bikoitza lortu eta gero Athleticek fitxatu zuen, hasiera batean Lehen Federaziora igoberria zen Bilbao Athleticen jokatzeko.  2025eko otsailean lehen taldeko Europa League lehiaketarentzako jokalari zerrendan sartu zen. 2025ko otsailaren 8an debuta egin zuen lehoi gisa, San Mamesen jokatutako lehen mailako 23.jardunaldian, Gironaren aurkako 3-0 garaipena.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa: Athletic Club
Johanna Schopenhauer

ezkerrera|thumb|Johanna eta Adele Schopenhauer.'
thumb|Johanna nerabea zenean
thumb|Johanna Schopenhauer. Gerhard Kügelgen, 1817
**Johanna Henriette Schopenhauer** (Gdansk, 1766ko uztailaren 9a &ndash; Jena, 1838ko apirilaren 17a) alemaniar nobelagile izan zen, Arthur Schopenhauer filosofoaren eta Adele Schopenhauer artistaren ama.

Christian Heinrich Trosiener izeneko merkatari eta senatari baten alaba izan zen. Heinrich Floris Schopenhauer,  handizkako merkatari hanseatikoarekin ezkondu zen. Senarra hil ondoren, 1805eko apirilaren 20an, Johanna Weimarren finkatu zen Adele alabarekin. Han literatura-areto bat sortu eta ospea lortu zuen. Garai hartako intelektual gailenek hartu zuten parte, besteak beste, Goethek eta Wielandek.

Gaztetan pinturarekiko zaletasuna izan zuen arren, geroago eleberriak eta bidaietako kronikak idazten hasi zen. Haren lan guztiak *Jugend Leben und Wanderbilder* (Bizitza gaztea eta bidaiaria) izenburupean konpilatu ziren, eta Brockhaus argitaletxe ospetsuak argitaratu zituen 24 liburukitan 1830ean.

1832tik 1837ra  Bonnen bizi izan zen; baina azken urteetan Jenara joatea erabaki zuen, 1838ko apirilaren 17an hil zen lekura.

## Lanak 
* *Carl Ludwig Fernow’s Leben*. Tubinga 1810. (pdf)

* *Novellen, fremd und eigen*. Rudolstadt 1816.

* *Reise durch England und Schottland*. Leipzig 1818. Reimpreso: Europäischer Hochschulverlag, Bremen 2009, ISBN 978-3-941482-47-0.

* *Ausflucht an den Rhein und dessen nächste Umgebungen im Sommer des ersten friedlichen Jahres*. Leipzig 1818.

* *Johann van Eyck und seine Nachfolger*, 2 v. Frankfurt am Main 1822.

* *Die Tante. Ein Roman*2 V Frankfurt am Main 1823.

* *Erzählungen*, 8 v. Frankfurt am Main 1825–1828.

* *Sidonia. Ein Roman*3 V Frankfurt am Main 1827–1828.

* *Novellen*, 2 or. Frankfurt am Main 1830.

* *Ausflug an den Niederrhein*, 2 v. Leipzig, 1831.

* *Sämmtliche Schriften*, 24 v. Leipzig-Frankfurt am Main 1830/1831.

** V. 1, 2: *Carl Ludwig Fernow’s Leben*.
** 3. B.: *Ausflucht an den Rhein*
** V. 4, 5: *Johann van Eyck und seine Nachfolger*.
** 6. ber.: *Die vier Jahreszeiten*
** 7.-9. V.: *Gabriele*.
** 12. V.: *Sidonia*.
** 13. eta 14. ber.: *Die Tante*.
** V. 15, 16: Reise durch England und Schottland.
** V. 17, 18: *Reise durch das südliche Frankreich*.
** 19. ber.: Josebeth; Die Brunnengäste; Der Blumenstrauß.
** 20. ber.: Der Balkon; Haß und Liebe.
** 21. ber.: Der Günstling; Die Reise nach Flandern; Die arme Margareth.
** 22. ber.: Leontine und Natalie; Anton Solario, der Klempner.
** 23. ber.: Claire; Der Schnee.
** 24. ber.: Die Freunde; Meine Groß-Tante.

* *Neue Novellen*. Frankfurt am Main 1836.

* *Die Reise nach Italia*.' Frankfurt am Main 1836.

* *Richard Wood*.' 2 Bände. Leipzig 1837.

* *Nachlass*. 2 Bände, hrsg. von Adele Schopenhauer, Westermann, Braunschweig 1939; Reprint: *Jugendleben & Wanderbilder*. Europäischer Hochschulverlag, Bremen 2009 ISBN 978-3-86741-180-6 ISBN 978-3-86741-181-3.

* *Briefe an Karl von Holtei*. Leipzig 1870.

## Kanpo estekak 
* Article on Johanna Schopenhauer
Jean Racineren Cantique (Fauré)

***Jean Racineren*** **Cantique** (Op. 11) abesbatza misto (soprano, alto, tenor eta baxu) eta teklaturako pieza bat da (pianoa edo organoa), Gabriel Fauré-k 1864 eta 1865 artean konposatua. Pieza hau re bemol maior tonalitatean dago.

Lana Fauréren ikasle-garaiko lana da, eta *École Niedermeyer-ren* graduatu zenean lehen saria lortu zuen. 1866ko abuztuaren 4an estreinatu zen, organorako eta hari-akonpainamendurako bertsio batean, eta 1875 eta 1876 artean argitaratu zen, *Tiro donis Maîtrises* sailaren zati gisa.

Fitxategi:Faure gabriel 1860.jpg|Gabriel Fauré (1860)
Fitxategi:Portrait de Jean Racine d'après Jean-Baptiste Santerre.jpg|Jean Racine (1639-1699)

## Testua 
Testua Jean Racine dramaturgoaren (1639-1699) himno anbrosiano baten frantseserako itzulpena da, astearteko maitinetarako *Consors paterni luminis* izenekoa.

#### Jatorrizko bertsioa 
:
: *Verbe égal au Trés-Haut,*
: *notre unique espérance,*
: *jour éternel de la terre et des cieux.*
: *De la paisible nuit, nous rompons le silance,*
: *Divin Sauveur jete sur nous les yeux!*
: *Repands sur nous le feu de la grace puissante,*
: ''que tout l'enfer fuie au son de ta voix,*
: *Dissipe le sommeil d'une âme languissante,*
: *qui la conduit a l'oubli de tes lois.*
: *O Christ, sois favorable á ce peuple fidèle,*
: *pour te bénir maintenant ressemblé;*
: *Reçois les chants qu'il offre à ta gloire immortelle,*
: *et de tes dons qu'il retourne comblé!*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Kantaka eta Urmaiz abesbatzak - Goierri»&#x20;*gitb.eus''. Gabriel Fauré konposatzailearen Requiem Op. 48 eta Cantique de Jean Racine obrak interpretatu zituzten.
ETA (abestia)

**ETA** Hego Koreako NewJeans K-Pop neska taldeak grabatutako abestia da, ADOR disketzearen bidez kaleratua 2023ko uztailaren 21ean. Taldearen *Get Up* (2023) bigarren EP hedatua ateratzean argitaratu zen hiru singleetako bat izan zen, " Super Shy " eta " Cool with You "-rekin batera. "*ETA*" Beenzino (Lim Sung-bin), Gigi ((Kim Hyun-ji) eta Ylva Dimbergek idatzi zuten, eta konposizioa 250ek (Lee Ho-hyung) eta Dimbergek egina da. Abestiarekin batera ateratako bideoklipa, Applerekin elkarlanean egindakoa, Bartzelonan filmatu zen eta iPhone 14 Pro telefono batez filmatu zen.   Baltimore club  estiloko abesti alai dantzagarri bat da, funk ukituekin.  

## Polemika Espainian 
Ekain amaieran, NewJeans-ek abesti honen aurrerapena iragarri zuenean, Espainiako K-pop jarraitzaile batzuek eta sareetako polemistek kexuak azaldu zituzten, nola zitekeen ETA gaitzat edo izenburutzat hartuta kantu bat egitea, ez ote zen hori ETAren biktimei eta Espainiari irain egitea. "ETA" terminoak, abestiaren kontestuan, "estimated time of arrival" (garraiobide eta aireportuetako terminoa, kalkulatutako iritsiera-ordua, euskaraz) nahi zuela argi samar egon arren, detaile susmagarriak ere nabarmendu zituzten kritika egin zutenek: aurrerapen bidean ETA euskal tipografiaren antzekoa zen letra tipo batean zegoela, batetik, eta bestetik bideoaren egiletza lotzen zela "Eva, Mikel eta Maria" izenekin, nonbait ETAkide izan diren pertsonak oroituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iragarpeneko bideoa, Espainian polemika eragin zuena.
* Abestiaren bideoklipa.
Louis van Gaal

**Aloysius Paulus Maria "Louis" van Gaal** (Amsterdam, 1951ko abuztuaren 8a) herbeheretar futbolari ohi eta entrenatzailea da.

1973 eta 1987 artean Belgikako Royal Antwerp FC taldean eta Herbehereetako SC Telstar, Sparta Rotterdam eta AZ Alkmaar taldeetan jokatu zuen.

Amsterdamgo Ajax, FC Bartzelona, AZ, Bayern Munich eta Manchester United taldeak eta Herbehereetako futbol selekzio nazionala entrenatu zituen.

## Entrenatzailearen palmaresa 
**Ajax**
* Eredivisie: 1993–94, 1994–95, 1995–96
* Herbehereetako futbol kopa: 1992–93
* Johan Cruyff kopa: 1993, 1994, 1995
* UEFAko Txapeldunen Liga: 1994–95; txapeldunordea: 1995–96
* UEFAko Kopa: 1991–92
* UEFAren Europako Superkopa: 1995
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1995

**Barcelona**
* Espainiako Futbol Liga: 1997–98, 1998–99
* Espainiako Futbol Kopa: 1997–98
* UEFAren Europako Superkopa: 1997

**AZ**
* Eredivisie: 2008–09

**Bayern Munich**
* Bundesliga: 2009–10
* DFB-Pokal: 2009–10
* Alemaniako Futbol Superkopa: 2010
* UEFAko Txapeldunen Liga txapeldunordea: 2009–10

**Manchester United**
* FA Cup: 2015–16

**Netherlands**
* Munduko Futbol Txapelketa brontzezko domina: 2014

## Kanpo estekak
Euskaltzaleak (Azpeitia)

**Euskaltzaleak** Azpeitian (Gipuzkoa) 1931 eta 1936 urteen artean euskara eta euskal kultura indartzen eta zabaltzen lan egin zuen elkarte bat izan zen.

Elkartea 1931. urtearen hasieran sortuko zen, urte hartako otsailaren 2an onartu baitzuen Azpeitiko Udalak bere araudia. Hilabete geroago, martxoaren 8an hain zuzen, Udalak bere egin zuen Galo Barrena elkarteko lehendakariak aurkezturiko proposamena: herriko ikastetxeei eskatzea "ikasleei euskara irakurri eta idazteko ikasgaiak emateko".

Azpeitiko Euskaltzaleak elkarteak "Euskara Eguna, Euskaldun Umearen Eguna, Olerki Eguna eta abar" antolatzeko asmoa erakutsi zuen eta Udalak 1932ko otsailaren 29an erabaki zuen urtero 750 pezetako diru laguntza ematea zeregin horietan laguntzeko.

Azpeitiko Udalaren aktetan Euskaltzaleak elkarteari buruz agertzen den hurrengo (eta azken) erreferentzia 1935. urtearen hondarreko bat da. Abenduaren 19an Ildefonso Gurrutxagak azaldu zion Udalari elkartearen proiektua, "euskal kultura indartzeko", eta esplikatu zuen otsailean Bertsolari Eguna ospatuko zutela Donostian, aurrez antolatzen zirela zenbait herritan bertsolarien arteko kanporaketak, eta horietako bat Azpeitian izanen zela, 1936ko urtarrilaren 1ean, "meza nagusiaren ondoren". Gurrutxagak eskatu zuen kanporaketa horretarako Azoka plaza erabiltzea, bai eta bertsolari eta epaileentzako oholtza bat eskatu ere. Udalak erabaki zuen oholtza jartzea, elkarteari sarrera txiki bat kobratzeko baimena ematea, eta jaialdiei ezartzen zieten zerga ez kobratzea.

## Erreferentziak
2023ko Espainiako Traineru Txapelketa

**2023ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 76. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 5 eta 6an jokatu zen Moañako Tirán auzoan. Club de Remo Aresek gizonezkoetan lehenengo garaipena lortu zuen eta emakumezkoetan Chapelak bigarrena eskuratu zuen.

## Historia 
Inoizko partehartzerik eskasenetakoa izan zuen berriz ere. Galiziako Ligako traineruek soilik hartu zuten parte. Gizonezkoetan Cabo da Cruz eta Samertolameuren kasuan B traineruak aritu ziren adibidez.

Gizonezkoen txapelketan garaipena oso juxtukoa izan zen, Aresek 18 ehuneneko atera baitzizkion Tiráni. Emakumezkoetan Chapelaren garaipena argiagoa izan zen.

## Gizonezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Club de Remo Ares
** Entrenatzailea: José Manuel «Pendo» Peláez
** Patroia: Hugo Rascado
** Arraunlariak: Antonio Teijeiro, Juan Carlos Martínez, Sergio Toimil, Adan Prados, Daniel Vazquez, Francisco Javier Maía, Jesús Saavedra, Eloy Meizoso, Sergio Pérez, Adrián Cordero, Pedro Carro, Miguel Permuy eta Lucas Otero

## Emakumezkoak 
Espainiako Txapelketaren II. ekitaldi ofiziala izan zen.
### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Club de Remo Chapela
** Entrenatzailea: 
** Patroia: Olalla Martínez Carballo
** Arraunlariak: Nerea Cerquiera, Verónica Montes, Silvia Pereiras, Graciela Barreiro, Claudia Dorado, Marina Dominguez, Fátima Bures, Antia Rodriguez, Pilar Darriba, Alba Meis, Inés Sineiro, Tania Doradoeta Esther Dorado

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak
Rebecca F. Kuang

**Rebecca F. Kuang** ( Guangzhou, Txina, 1996 ) jatorri txinatarreko estatubatuar idazlea da. R.F. Kuang izenez sinatu ohi ditu bere liburuak.

## Ibilbidea 
Kuangek Estatu Batuetara emigratu zuen bere familiarekin lau urte zituela. Familia Denverren ( Colorado ) kokatu zen. Addison- eko ( Texas) Greenhill eskolara joan zen Rebecca, eta 2013an graduatu zen. Ondoren, historia ikasi zuen Washington, DC-ko Georgetown Unibertsitatean eta 2018an Marshall beka bat irabazi zuen Ingalaterrako Cambridgeko Unibertsitatean ikasten jarraitzeko.  Bere tesia, egun Yale Unibertsitatean egiten ari dena, Bigarren Sino-Japoniar Gerra garaiko propaganda literaturari buruzkoa da. 

HarperCollinsek 2018an argitaratutako *The Poppy War* bere lehen eleberria arrakasta literarioa izan zen. Opioaren Gerra da izenburua, baina ez da gerra historiko haien kontaketa, 20. mendeko Txina ukroniko batean kokatutako istorio bat, ukitu fantastikoekin (pertsonaia batzuek gaitasun xamanistikoak dituzte). Lan hori trilogia bilakatu zen jarraitu zioten lanekin: *The Dragon Republic* (2019) eta *The Burning God* (2020).

Hurrengo liburua ere fantasiaren generokoa izan zen, izenburu luzekoa: ''Babel: Or the Necessity of Violence: An Arcane History of the Oxford Translators' Revolution.'' Hau ere 19. mendeko britainiarren eta txinatarren arteko harreman historikoen kontestuan, baina elementu magikoak direla barruan (zilarrezko tauletan hizkuntza desberdineko terminoak sartuz, trebatutako itzultzaile elebidunek magia egiteko gaitasuna dute), eta ikuspegi antikolonialista garbi bat. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olalla Martínez

**Olalla Martínez Carballo** (Redondela, 2004) traineru estropadetako emakumezko patroia izan da, Espainiako Traineru Txapelketa bi aldiz irabazi duena.

## Kirol ibilbidea 
Redondelakoa izanik Chapelako harrobiko arraunlaria da. 11 urte zituela hasi zen arraunean eta 2022an hartu zuen emakumezkoen traineruaren txopa.

2022an Kontxako Bandera jokatzeko sailkatu zen eta Galiziako ligan bigarren egin zuen. Emakumezkoen Traineru Ligarako sailkapena lortu arren taldeak uko egitea erabaki zuen. 2022an Espainiako Txapelketa irabazi zuen faboritoa zen Cabo da Cruz garaituz eta 2023an berriz izan zen Espainiako txapelduna. Galiziako Liga ere irabazi zuen, estropada guztiak irabaziz, bat ezik.

## Palmaresa 
* Kontxako Banderak (0): zortzigarrena 2022an.
* Espainiako Traineru Txapelketak (2): 2022 eta 2023.
* Galiziako Traineru Txapelketak (0): bigarren 2022an.
* Emakumezkoen Galiziako Traineru Liga (3): 2023, 2024, 2025.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sigma Octantis

***Sigma Octantis*** edo ***Polaris Australis*** (σ&nbsp;Oct / HD&nbsp;177482) Octans konstelazioko izarra da. Polaris Australis izena hartzen du Hego Hemisferioko izar polarra delako, Ipar Hemisferioko Polarisen baliokidea. Hala ere, hau ez bezala, Polaris Australis +5,42 itxurazko magnitudea duen izar ahul bat da, begi hutsez ia ikusten ez dena. Horregatik, praktikan, Hegoaldeko Gurutzearen konstelazioa erabiltzen da zeruko hego poloa aurkitzeko. Lurraren prezesioa dela eta, Polaris Australis Hego polotik urrundu egiten da 1872an izan zuen banaketa txikienetik.

Eguzki sistematik 270 argi-urtera, Polaris F0III espektro motako izar erraldoi zuri gisa sailkatuta dago, 7460 Kelvineko azaleko tenperatura duena. Bere errotazio-abiadurak, 128 km/s-tik gorakoa, egun eta erdi baino gutxiagoko biraketa periodoa ematen du. Era berean, eguzki erradioa baino 3,8 aldiz handiagoa den erradioarekin eta Eguzkiarena baino 40 aldiz handiagoa den argitasunarekin, izarra azpierraldoi bat da benetako erraldoi bat baino. Metalikotasun handia du, eguzkiarena baino % 80 handiagoa. Gainera, Delta Scuti motako aldakor pultsatzaile bat da, bere distiran 0,05 magnitudeko aldakuntza eta 2,3 orduko neurtutako aldi bakarra duena.

Polaris Australis bandera nazional batean agertzen den izarrik ahulena da, Brasilgoan hain zuzen ere, Brasilia hiriburua sinbolizatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Æneas Mackay

**Æneas Mackay** baroia (Nimega, 1838ko azaroaren 29a - Haga, 1909ko azaroaren 13a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1888tik 1891ra.

Nimegan jaio zen eskoziar jatorriko familia noble batean. Zuzenbide ikasketak Utrechteko Unibertsitatean eta abokatu eta epaile izan zen.

Iraultzaren Aurkako Alderdiko kide izan zen, eta 1876an diputatu hautatu zuten, eta Ganberan lan egin zuen justizia, hezkuntza, kolonia eta sufragio gaietan. 1884an Ganberako presidente hautatu zuten, baina hurrengo urtean galdu zuen berrautaketa.

Eskuinak 1888ko hauteskundeak irabazi zituen eta Mackay lehen ministro izendatu zuten. Neurri nagusia eskola pribatuei laguntzea eta publikoekin parekatzea izan zen. 1891n dimisioa eman zuen. Ondoren, Ganberako presidente izan zen 1901etik 1905era.
Zilar ezpata üdüri

***Zilar ezpata üdüri*** edo ***Koblakari*** Guk taldeak Etxahun Iruriren omenez 1979ko abenduan kantatu zuen abestia da. Baratze bat albumean argitaratu zen 2000an. Hitzak Beñat Sarasola lapurtarrarenak dira eta airea Pier-Pol Berzaitzena.

Pierre Bordazarre (Etxahun Iruri) zendu zen 1979ko urriaren lehenean eta abenduan  Azkaineko Pantxoa St-Estebenen zizelan bat jarri zuten Iruriko frontoian. Roger Idiart erretoreak antolatu zuen omenaldi bat eta Guk taldeak kantu berri hau eman zuen. Pantxoa jin zen Iruriko herriaren ezagutzera eta Allandu Bordazarre, Iruriko auzapezarekin adostu zuten frontoi bazterrean kokatzea. Allandu Bordazarre oroitzen da nola 1979 abenduan omenaldi bat egin zuten Pantxoaren obraren ondoan, kantari eta bertsolari batzuekin. Guk taldeak kantatu zuen "Zilar ezpata üdüri", Etxahun Iruriren omenez.
Fitxategi:Etxahun iruri armiarma.jpg|Etxahun Iruri
Fitxategi:Etxahun Iruri.png|Omenezko zizelana
Fitxategi:Pier Paul Berzaitz.jpg|Pier Paul Berzaitz

## Hitzak 
Beñat Sarasola lapurtarraren hitzak hauek dira:

:Zilar ezpata üdüri oihanean goizanko ekia,
:Bardin gure artean sartzen poeten begia,
:Bihotzean egiten dizü ezin elkiko zauria,
:Irustarzün ütürria.

:(Errepika)
:Koblakari, koblakari, denek zure bihotzean nahi,
:Koblakari, koblakari, zütaz gütüzü egarri.

:Ama deitzen den bezala, korpitza hozten senditzean,
:Zure berotarzüneala jin nüzü bizitzean.
:Bizientako amodioaz zük bihotza senditzean,
:Sü hartzen deikü güzia.

:Orhi mendia bera düzü Hitu Erregeen aitzinean,
:Lotsa gabe txütik zira Frantzia eta Espainian,
:Zure lanak hegaltatürik betikoz zure lürretan,
:Eüskal-Herri güzian.

:Bizi denboran beitzüan aterbea etxe batetan,
:Hilik ere poeta, bizi hanitxetan,
:Heriotza lotsagarriak kentzen badü izatea,
:Ez dateke zure kasüa.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Goizian argi hastian*
* *Oi ama Eskual Herri* (*Anaia etxen da ezkuntü*)
* *Laida pilotaria*
* *De Trevilleren azken hitzak*,
* *Ama Euskadi.*

* *Etxahun Koblakari pastorala*
* *Iparragirre pastorala*

## Kanpo estekak 
* "Agur Xiberüa" *a cappella* entzungai. (Dominika Etxart, Niko Etxart eta Robert Larrandaburu).
* "Agur Xiberüa" abestia entzungai.
* Agur Xiberua, Hitzak. Etxahun-Iruri  EKEn
* Agur Xiberua, partitura Partiturak.eus
* Itzulpena frantsesez : http://kanta64.free.fr/chants_basques
Pachyella violaceonigra

***Pachyella violaceonigra*** *Pezizaceae* familiako onddo espezie bat da. Urria denez, toxikoa izan ez arren, hobe ez biltzea.

Sinonimoak: *Pachyella barlaeana*, *Peziza barlaeana*.

## Deskribapena 
**Apotezioa:** 3 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, zabaldutako disko itxuran, lurrera oso itsatsia, ezin da osorik jaso hautsi gabe.

**Himenioa:** Zimurtsua, arre-gorrixka edo arre-beltza. Kanpoko aldea zuri-krema kolorekoa.

**Haragia:** Lodia, hauskorra, zurixka eta usaingabea.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Disciotis venosa* delakoarekin nahas daiteke, honek kloro usaina du. *Discina perlata* eta *Discina melaleuca* delakoekin ere bai, hauek espora desberdinak dituzte.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Lur buztintsu biluzietan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Txile, Europa, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peziza arvernensis

'''*Peziza arvernensis* '* *Pezizaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukalderako balio.

Sinonimoa: *Peziza sylvestris*, *Aleuria amplissima*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Oinik gabeko errezeptakulua edo pixka bat pendunkulatua. 2 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kopa forma izaten du, gero ireki egiten da, modu irregularrean ondulatua eta tolestua. Barnealdea kolore aldakorrekoa da, okre argitik arre ilunera doana; kanpoko aldea okre antzeko kolorekoa da, hezetasuna galtzean zurixkara pasatzen da, eta furfurazeo itxura hartzen du.

**Haragia:** Hauskorra, bere generoko espezie gehienak bezala, okre kolore argikoa, ia ez du usainik eta zapore oso leuna du.

**Etimologia:** *Peziza* terminoa, grekotik dator, oin txikiko onddoak izendatzen zituen "pezis" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du balio gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Peziza cerea* delakoarekin nahas daiteke, honen kanpoko aldea argiagoa da. *Peziza varia* eta *Peziza repanda'' espeziekin ere bai

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan; bakarrik edo multzoak osatuz lurzoru aberatsetan, pagoen basoetan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Argentina, Kanariak, Europa, Errusia, India, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Negra Cucaracha Terrorfolk

**Negra Cucaracha Terrorfolk**, 2020. urtean Gasteizen sortutako folk-punk musika taldea da.

## Ibilbidea 
Pandemia garaian sortu zuten taldea Joelek eta Luis Carlosek eta 2020ko abuztuan Spotify bidez zabaldu zuten diskoa. Joelek bateria eta banjoa jotzen ditu aldi berean eta abestu egiten du eta Luis Carlosek gitarra jotzen du. Beldurrezko istorioak kantatzen dituzte banjoa bezalako instrumentuak erabiliz, hortik "Terrorfolk" etiketa. Performanzea osatzeko gas maskarak jantzita egiten dituzte zuzeneko kontzertuak.

Gerora bi kide gehitu zaizkie, Mikel eta Jonathan, eta EP berria atera zuten 2022an, *Disaster Songs* izenekoa. 2023an Gasteizko txosnetako banda lehiaketa irabazi zuten.

## Diskografia 
* *Negra Cucaracha Terrorfolk* (2020)
* *Disaster Songs* (2022) - EPa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
GTX banda lehiaketa

**GTX banda lehiaketa** Gasteizko Andre Maria Zuriaren jaietan Gasteizko txosnek 2019tik aurrera antolatzen duten musika taldeen lehiaketa da. Estilo anitzetako garaileak izan dira.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gasteizko txosnen webgune ofiziala
Arte Garaikidearen Museoa (Palentzia)

**Palentziako Arte Garaikidearen Museoa - Díaz Caneja Fundazioa** Palentzia hiriko museo nagusietako bat da. Bertan, Juan Manuel Díaz-Canejaren lanen dohaintza dago, bere alargun Isabel Fernández Almansak eta margolariak berak egindakoa. 1995ean inauguratu zen, artistaren heriotzaren zazpigarren urteurrenarekin bat eginez.

## Bilduma 
Museoaren bilduma Juan Manuel Díaz Canejaren 119 margolanetan oinarritzen da, bere garai guztiak irudikatuz, bere lehen lanetatik, 1920ko hamarkadatik, hil zenean ekoiztutako lanetaraino. Hoberen irudikatzen den garaia bere azken lanetakoa da, 1980ko hamarkadakoa. Hirurogeita hamarreko hamarkadak ere ordezkaritza zabala du, hogei oihal baino gehiagokoa. Gainerako garaietatik hirurogeiko hamarkadako 10 margolan eta berrogeita hamarreko beste 10 koadro gordetzen dira. Canejaren gainontzeko etapa artistikoetatik, eta batez ere bere prestakuntza etapatik, lanen kopurua murritzagoa da.

Museoak paisaiak erakusten ditu batez ere, margolariaren generorik gogokoena, nahiz eta erretratuak, natura hilak, konposizio abstraktuak eta eguneroko bizitzako eszenak ere baditu. Museoak ere baditu Díaz Canejak bizitzan erabili zituen kabalete bat, paletak eta bestelako tresnak; eta Palentziako artistaren lan ezagunenetako batzuk gordetzen ditu, hala nola *Emakumea orrazten*, *Argiontzia*, *Komunikatzera zihoazen*, *Larraina*, *Eserita biluzik*, *Gotzainaren gosaria* edo *Irin fabrika* . 

## Ekintzak, liburutegia eta erakusketak 
Museoak, antzinako udal Kultur Etxean kokatua, aldi baterako erakusketa aretoa, auditorioa eta arte garaikidean eta artearen historian espezializatutako liburutegi garrantzitsu bat ditu.  Artistaren jatorrizko eskuizkribuak eta argazkiak ere liburutegian gordetzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tara (musika taldea)

**Tara**, 2015. urtean Gasteizen sortutako rock musika taldea da.

## Ibilbidea 
2015ean sortu eta 2018an atera zuten lehenengo diskoa. 2019an Gasteiko Txosnetako banda lehiaketaren lehen edizioa irabazi zuten.

## Diskografia 
* *Tara* (2018, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicholas Evans

**Nicholas Benbow Evans** (Bromsgrove, Worcestershire, 1950eko uztailaren 26a - Londres edo Totnes, 2022ko abuztuaren 9a) ingeles kazetari, gidoilari, zinema eta telebista ekoizle eta idazlea izan zen.

Irakasle kooperante izan zen urtebetez Senegalen, Oxfordeko Unibertsitatean zuzenbidean graduatu aurretik. *The Evening Chronicle* egunkarian erreportari aritu zen, eta telebista-saioetako ekoizle eta gidoilaria izan zen.

*The Horse Whisperer* eleberria idatzi zuen. Arrakasta handia izan zuen eta izen bereko filma inspiratu zuen. Gero beste lau eleberri idatzi zituen.

2008an, onddo pozoitsuak jatean intoxikatu zen, familiarekin batera. Evansek giltzurrun transplantea jaso zuen 2011n.

## Eleberriak 
* *The Horse Whisperer*  (1995)
* *The Loop* (1998)
* *The Smoke Jumper* (2001)
* *The Divide* (2005)
* *The Brave* (2010)

## Kanpo estekak
Herenegun Taldea

**Herenegun Taldea**, 2015. urtean Donostiako Antigua auzoan sortutako ska eta reggae taldea da.

## Ibilbidea 
2015ean sortu eta 2020an atera zuten lehenengo diskoa, *Zer dakarren*. 2021ean Gasteiko Txosnetako banda lehiaketaren lehen edizioa irabazi zuten. Hasieran zazpi kidek sortu zuten taldea baina dagoeneko badira bederatzi.

2022an "Negu hurbilak" eta "Bi mundu" abestiak atera zituzten eta 2023an "Gure errua". 2023ko urrirako aterako duten diskoaren aurrerapenak dira. Eta 2024an Herri izaera abestia atera zuten Donostiako Antigua auzoari buruz.

## Diskografia 
* *Zer dakarren* (2020, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Herenegun Taldearen YouTubeko kanala
* Herenegun Taldearen Instagrama
Juan Calvo

**Juan Calvo Azabal** (Bilbo, ?-Arkauti, 1993ko abuztuaren 20a) hil zuten Ertzaintzaren Arkautiko (Araba) komisarian. 

## Tortura kasua 
Gorpuak dozenaka kolpe, urradura, ubeldura eta zauri zituen. Biziberritzen saiatu ziren medikuek maskarak jantzi behar izan zituzten Calvok botatzen zuen gasaren ondorioengatik. 1995ean zortzi ertzain kondenatu zituzten zuhurtziagabekeriagatik: sei urtebeteko espetxe zigorrera, bat hamar eguneko arrrestora, eta ertzain burua sei urtera. 1996an Espainiako Epaitegi Gorenak urtebetera murriztu zuen nagusiaren zigorra. Inork ez zuen espetxea zapaldu edo lanpostua galdu. Ez zen egon aitortzarik edo dimisiorik.

## Jaurlaritzaren oharra 
Honela laburbildu zuen Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak Calvoren heriotza prentsa ohar baten bidez, abuztuaren 20ko arratsaldean. “Gaur goizaldean, ostirala, atzo arratsaldean Langraitzen (Araba) atxilotua izan zen pertsona hil da, Bilbon taxi bat lapurtu eta pertsekuzio ikusgarria burutu ostean. Atxilotuak, hiru aldiz ospitaleratuta egon zena hainbat psikiatrikotan, konortea galdu zuen nerbio-krisi bortitz bat izan eta lagundu nahi zioten ertzainei eraso egin ostean”.

Garai hartako Ertzaintzaren arduradun politiko nagusia Juan Mari Atutxa zen.

## Forenseren txostena 
Calvoren heriotza “biolentoa” izan zela dio autopsiak, kausa aipatu biriketako edema izan zela, eta Ertzaintzak erabiltzen zuen CS gasak sortua. Forentsearen arabera, ikuspegi “hertsiki mediku batetik” ezinezkoa da zehaztasunez ezartzea heriotza izan ote zen “istripu” baten ondorio, “suizida”, edo “hiltzailea”. Calvoren heriotza “hirugarren pertsonen esku hartzearen ondorioa” da, hortaz, “hiltzailea”. Komisarian hil zutela Calvo, alegia.

Amnistiaren Aldeko Batzordeek, Elkarri mugimenduak edo Herri Batasunak torturei egotzi zieten heriotza. Segurtasun Sailaren azalpen eza kritikatu zuten Eusko Alkartasunak eta Euskadiko Ezkerrak. Bilbotarra hil ondoren sortu zen zalaparta politikoaren ondorioz, Espainiako Gobernuak Ministerio Publikoaren eta Espainiako Justiziaren hainbat dokumenturen kopiak bidali zizkien nazioarteko hainbat erakunderi, besteak beste, NBEko Torturaren aurkako Errelatoreari. Horietan justifikatzen zen Calvoren aurkako indarkeria erabiltzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Mari Atutxa

## Kanpo estekak 
* "Juan Calvo Ertzaintzaren komisarian hila. 30 urtez ezkutatutakoa, argitara: torturaren frogak", Hala Bedi irratiaren webgunean.
Andrei Ilialetdinov

**Andrei Ravilievitx Ilialetdinov** (), ***Andü Váldazs*** () edo ***Árpád Váldazs*** () ezizenez ezagunagoa, (Peresvet, Moskuko oblasta, Errusia, 1995eko abuztuaren 8a) erziar hizkuntzaren aldeko ekintzailea da. Analisi matematikoari eta fisikari buruzko hainbat liburu idatzi ditu erzieraz. YouTube eta TikTok kanalak dauzka.

## Bizitza 
1995eko abuztuaren 8an jaio zen Peresvet herrian. Ikasten ari zela, hungarierarekiko eta beste uraldar hizkuntzekiko interesa piztu zitzaion. Bere amona Mordoviakoa zela jakin ondoren, erziera eta mokxera ikasten hasi zen eta erziera aukeratu zuen.

Garai jakin bat arte Moskun bizi izan zen eta ingeniari gisa lan egin zuen. Hala ere, soldata baxuak eta aurreikuspen falta zirela eta, programazioa ikasten hasi zen. Mosku utzi eta Saranskera joan zen. Ukrainako inbasioa hasi ondoren, Errusia utzi zuen. 2022ko udazkenean, Erziar Biltzar Nazionalean parte hartu zuen Otepää herrian (Estonia).

## Lanak 
* *Механика: эрзянь кельсэнть аравтовкс ды невтема марто* (2021)
* *Физика: эрзянь кельсэ аравтовкс ды невтема марто* (2022)

### Itzulpenak 
* Robert Pindyck, Daniel L. Rubinfeld. *Microeconomics / Микроэкономика* (2022)
* Lev Kudriavtsev. *Математический анализ / Математикань ванкшнома* (2022)

### Komikiak 
* *Псакань Ушмо* (erzieraz) / *Котармия* (errusieraz) (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hilary R. W. Johnson

**Hilary Richard Wright Johnson** (Monrovia, 1838ko ekainaren 1a - *ibidem*, 1901) liberiar politikaria izan zen. Liberiako presidentea izan zen 1884tik 1892ra.

Jatorriz esratubatuar-liberiarra, herrialdean jaiotako Liberiako lehen presidentea izan zen. Alexander High Schoolen hezi zen eta Liberia Collegen irakatsi zuen.

Edward James Roye presidenteak estatu idazkari izendatu zuen. 1884an, bi alderdi antagonistak (Alderdi Errepublikanoa eta Benetako Whig Alderdia) babestutako presidente aukeratu zuten, beltzen eta mulatoen arteko lehian su-etena lortzeko. Lau aldiz hautatu zuten lehendakaritzarako.

Erresuma Batuarekin itun bat sinatu zuen Liberia eta Sierra Leona koloniaren arteko muga ezartzeko, eta britainiarren esku utzi zuen lurraldearen zati bat. Halaber, herrialdearen barneko etnien matxinadei aurre egin behar izan zien merkataritza-bideen kontrolagatik.
ETA (etxetresna elektrikoak)

**ETA** Txekiako enpresa eta marka bat da. Konpainia formalki 1943an sortu zen Hlinsken, non 2011ra arte egon zen egoitza, baina marka zaharragoa da izatez.  Etxeko etxetresna elektrikoen ekoizpena, salmenta eta konponketa egiten du; adibidez, plantxak, sukaldeak, xurgagailuak, irabiagailuak, ile-lehorgailuak eta beste. 2011az geroztik, ekoizpenaren gehiengoa Asian egiten da, zati txikiagoa Milotice nad Bečvoun- ekoizten delarik.

## Historia 
Markaren izena ***E**lektro**t**echnické **a**paráty* esalditik eratorria da. Marka hau erabiltzen duen konpainia Vršovicen zegoen enpresa batek XX. mendearen hasieratik eta irratiak, joko-makinak, transformadoreak eta hozkailu elektrikoak ekoizten zituen. 1929an ETA  marka obalatuaren forman erregistratu zen.   1939an, Askania konpainia alemaniarrak ETAren akzio gehienak eskuratu zizkion jatorrizko jabeari, Pragako Bukovsky fabrikatzaileari. Ondoren, ETA-Askania sozietate anonimoaren ekoizpena gailu optikoetan zentratu zen, kamerak barne. 

1945ean ETA-Askania sozietate anonimoa nazionalizatu eta ekoizpen planta gisa sartu zen Přeroven egoitza zuen Meopta enpresa nazional eratu berrian. Honi ETA markari lotutako eskubideak ere transferitu zitzaizkion. Hala ere, Meoptak ez zuen ETAren marka erabili. Elektragailuen beste enpresa batek lortu zituen marka eskubideak geroago, eta hark ekoiztu zituen etxetresnak aurrerantzean.

## Iruditegia 

Fitxategi:ETA_food_blender_at_NTM,_Prague.jpg|ETA Mira zuku-makina (1963).
Fitxategi:ETA_mixer_1986.jpg|ETA 0042 eskuzko irabiagailua (1986).
Fitxategi:ETA_0400,_80._a_90._léta.jpg|ETA 400 xurgagailua (1979–1990).
Fitxategi:ETA_6450.jpg|ETA 6450 xurgagailua (2009).
Fitxategi:ETA_Česká_Lípa.JPG|ETAren zerbitzu denda Česká Lípan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garazi Gorostiaga

**Garazi Gorostiaga** (Galdakao, Bizkaia, 1986) bizkaitar musikagilea da, musika elektronikoa jorratzen duena.

## Ibilbidea 
Betidanik ibili izan da ordenagailuarekin eta sintetizadoreekin jolasten eta 2016an jede aurrean kontzertua ematera animatu zen. 2017an atera zuen aurreneko diskoa, *Irauten* izenekoa. Hurrengo hilabetetan musika elektronikoko hainbat jaialditan hartu zuen parte; ODD (Bartzelona), Nokodek, Dantz, DobleCheck (Donostia), Kubeats (Urretxu), Inmersiones (Gasteiz), The Alhóndiga Experimental Music Programme (Bilbo).... 2020ko otsailean *Irauten II* diskoa atera zuen. Urte hartan kolaborazio bat ere egin zuen Tube Tentaclesekin eta ondoren EP bat atera zuen Interzona eta Driellyarekin batera, bakoitzak abesti bana zuena.

## Diskografia 
* *Irauten* (2017, Eclectic Reactions)
* *Nox Profunda* (2019) - EPa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tania de Sousa

**Tania de Sousa** (Zestoa, Gipuzkoa, 1987) gipuzkoar musikaria da.

## Ibilbidea 
18 urte zituela hasi zen musika taldeetan jotzen. The Dispositives taldean eta Zuloak taldeko abeslaria aritu ondoren 2014an bakarkako bideari ekin zion. Zuloak proiektuan Fermin Muguruzarekin egin zuen lan eta hark ekoiztu zuen *Tania Tank* albuma. Hainbat kolaboratzaile ezagun izan zituen, hala nola Mikel Azpiroz, Mursego, Koldo Soret, Xabi Solano.

## Diskografia 
### Zuloak 
* *Zuloak* (2012, Talka Records & Films)

### Bakarka 
* *Tania Tank* (2014, Talka Records & Films)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bibby Stockholm

thumb|280px|Bibby Stockholm gabarra Portlandgo Portuan, 2023an.

**Bibby Stockholm** motorrik gabeko gabarra, Bibby Line itsas operazio eta bidalketa konpainiaren jabetzako ostatu ontzia da. Itsasontzia 1976an eraiki zuten eta Barbadosen erregistratuta dago. 1992an ostatu-gabarra bihurtu zuten. Lehenago Floatel Stockholm eta Dino I izenekin ezagutu zen. 2023an Erresuma Batuaren eskuineko gobernuak migratzaileak jasotzeko alokatu zuen; oso erabaki polemikoa izan zen.

## Historia 
1994tik 1998ra, etxerik gabeko pertsonak hartzeko erabili zen, asilo-eskatzaile batzuk barne, Hanburgon (Alemania). 2005ean, Herbehereak asilo-eskatzaileak atxilotzeko erabiltzen hasi ziren gabarra Rotterdamen. 2013an, Petrofac-ek Shetlandeko gas-fabrikako eraikuntza-langileentzako ostatu gisa erabili zuen gabarra. 2018ko ekainean, gabarra Piteånera (Suedia) eraman zuten, Markbygdeneko Parke Eolikoa eraikitzen laguntzeko.

## Migratzaileen espetxea 
2023ko apirilean, Erresuma Batuko Gobernuak Dorseteko Portlandeko portuan asilo-eskatzaileak hartzeko itsasontzia erabiltzeko planak iragarri zituen. Gaur egun, 51.000 asilo eskatzaile daude Erresuma Batuan. Hoteletan bizi dira gehienak, eta gobernuari ia zazpi milioi euro kostatzen zaio hori. Itsasontziak 222 gela ditu, eta hoteletan dauden bostehun pertsona biziko dira han; Alderdi Kontserbadoreak esan duenez, gastuak murrizteko.

Plan horren arabera, gabarra gutxienez 18 hilabetez egongo da portuan, eta 506 asilo-eskatzaile egongo dira bertan. Asilo-eskaerak, bitartean, aintzat hartzen ari da Gobernua. Erakunde humanitarioek eta tokiko agintariek erabat baztertu dituzte planak. 2023ko uztailaren 17ko goizean, gabarra Falmouthetik abiatu zen Portlandeko porturantz.

Erresuma Batuko hegoaldeko irla horretan hainbat protesta egin zituzten eskuin muturreko taldeek eta arrazakeriaren aurkako eragileek. NBE Nazio Batuen Erakundeak esan du Erresuma Batuak Nazioarteko Zuzenbidean dituen betebeharrak hausten dituela.

Rishi Sunak, Erresuma Batuko lehen ministroa, immigrazioaren aurkako politika eta mugimendu asko egiten ari da. Besteak beste, itsasontzia Portlandera iritsi ondoren, immigrazio ilegalaren aurkako lege berri bat onartu zuen. Lege berri horrek dioenez, Mantxako kanaletik ilegalki iristen diren immigranteak atxilotu eta deportatu egingo dituzte. Sunaken helburuetako bat da legez kanpoko immigrazioa gelditzea 2024an egingo diren hauteskundeetarako. Azken urtean, 45.000 pertsona baino gehiago iritsi dira ontzi txikietan Erresuma Batuko itsasertzera.

Itsasontzian lehenengo migratzaileak 2023ko abuztuan jaso ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gabarra barruko irudiak EITBn.
* :Nibby Marine Limited enpresaren webgune ofiziala.
Rozdolivka

**Rozdolivka** (ukraineraz: Роздолівка) edo **Razdolovka** (errusieraz: Раздоловка) Ukrainako Donetsk Oblastean kokaturiko Bakhmut Raionaren parte den herrixka bat da, Soledarreko hiri-hromadaren barruan.
Thomas Doughty

**Thomas Doughty** (Filadelfia, 1793ko uztailaren 19a - New York, 1856ko uztailaren 22a) estatubatuar margolaria izan zen, Hudson Ibaiaren Eskolako kidea.

Paisaiak margotzen esklusiboki aritu zen lehen margolari estatubatuarra izan zen. Pennsylvaniako, New Yorkeko eta Ingalaterra Berriko paisaiak, ibaiak eta mendiak izan zituen gai, eta bereziki Hudson ibaiaren harana.

1827an Ameriketako Estatu Batuetako Diseinu Akademiako ohorezko kide aukeratu zuten. Pennsylvanian lan egin zuen batez ere, baina Bostonen eta New Yorken ere bizi izan zen.

## Iruditegia 

1839, Doughty, Thomas, View toward the Hudson River.jpg|*View toward the Hudson River*, 1839, Princeton University Art Museum
Thomas Doughty Ruins in a Landscape.jpg|*Ruins in a Landscape*, 1828
Thomas Doughty In the Catskills.jpg|*In the Catskills*, 1836, Reynolda House Museum of American Art
Brooklyn Museum - Landscape after Ruisdael - Thomas Doughty - overall.jpg|*Landscape after Ruisdael*, ca. 1846, Brooklyn Museum
Thomas Doughty - View of the Fairmount Waterworks, Philadelphia, from the Opposite Side of the Schuylkill River - Google Art Project.jpg|*View of the Fairmount Water Works, Philadelphia, from the Opposite Side of the Schuylkill River*, 1824/26, Museum of Fine Arts, Houston
A River Glimpse MET ap95.17.2.jpg|*A River Glimpse*, 1842–1850, Metropolitan Museum of Art

## Kanpo estekak
Iñaki García Camino

**Iñaki García Camino** (Muskiz, 1958) euskal historialaria eta arkeologoa da eta Bizkaiko Arkeologi Museoko zuzendaria.  

## Jarduera akademikoa eta profesionala 
Bizkaiko Erdi Aroa ikertu du batez ere hasieratik, bere doktore tesia EHUn aurkeztu zuenetik: "Arqueología y poblamiento en Bizkaia. Siglos VI-XII. La configuración de la sociedad feudal". Irakaslea izan da UNED (UHUN) Bergara Ikastetxe Elkartuan. 

## Argitalpenak
Hainbat liburutan eta artikulu zientifikotan lankidetzan idatzi du. Hauek dira bere liburu batzuk:
* 
* 
* 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak