open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The White Tower

**The White Tower** (euskaraz *Dorre Zuria*) 1950eko Ted Tetzlaff estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. James Ramsey Ullman idazlearen izenburu berdineko *The White Tower* eleberrian oinarritua dago. Glenn Ford, Alida Valli, Claude Rains, Oscar Homolka, Lloyd Bridges eta Cedric Hardwicke aktoreek antzeztu zuten.

Suitzan girotuta dago, Alpeetako irudi ikusgarriak ikus daitezkeelarik.

## Argumentua 
*Dorre Zuria* (fikziozko mendia) inoiz eskalatua izan ez den Matterhorn mendiaren itxurako gailurra da. Iraganean Carla Alteneen aita mendizale ospetsua mendi honen igoera saikeran hil zen. Orain, Carlak (Alida Valli) bere aitaren ametsa egi bilakatu nahi du. Asmo horretarako herrialde ezberdinetako hainbat kidez osatutako mendizale talde bat Alpeetako mendirik garaienetakoa dena igotzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Glenn Ford: Martin Ordway
* Alida Valli: Carla Alten
* Claude Rains: Paul DeLambre
* Oskar Homolka: Andreas jauna
* Cedric Hardwicke: Nicholas Radcliffe doktorea
* Lloyd Bridges: Hein
* June Clayworth: Astrid DeLambre andrea
* Lotte Stein: Andreas andrea
* Fred Essler: Knubel jauna
* Edit Angold: Knubel andrea

## Kanpo estekak 
* *The White Tower* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The White Tower* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Aitor Castro

**Aitor Castro Uriarte** (Zizurkil, Gipuzkoa, 1993ko apirilaren 17a) euskal herritar futbolaria da. Erdilari postuan jokatzen du. Sansen 2010/2011 denboraldian egin zuen debuta eta 2015ean behin betiko baja izan zen .

## Estatistikak 
*2015ko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jokalariaren ibilbidea errealaren webgunean
Larrea jauregia

**Larrea jauregia** Barakaldoko (Bizkaia) Larrea auzoan kokaturiko eraikina da. XVIII. mendean eraiki zen eta kokaleku berean zegoen dorretxearen erreformaren ondorioa da.

## Historia 
Larrea jauregia Etxabarri familiaren jabetza izan zen. Jauntxo familia hau Barakaldon itzal handikoa zen eta herrian hainbat maiorazko eta jabetza zituen. Haien artean Beurko-Larreakoa.

Eraikina jauregi izan aurretik dorretxea izan zen. Erreforma XVIII. mendean garaiko jabea zen Jose Ramon Etxabarriren ekimenez burutu zen.

XXI. mendearen hasieran zaharberritua izan zen jatetxe bihurtzeko, Palacio Larrea Berria izenarekin.

## Deskribapena 
Eraikina tipologia barrokokoa da eta Bizkaiko hainbat jauregiren funtzio eta estetika ezaugarriak ditu.
Oinplano laukidunekoa da eta lau isurialdeko estalkia dauka. Hiru solairu ditu, hiru bao ardatzekin. Hormarriaz aparejaturik dago, harlandua aurrealde nagusian, izkinetan eta bao ertzetan erabiltzen duela. Aurrealdean Etxabarri eta Larrea familien armarria dago eta sarrera nagusian animaliak irudikatzen dituzten bi gargola .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Larrea jauregiaren argazki zaharra.
Rodolfo Martín Villa

**Rodolfo Martín Villa** (Santa María del Páramo, León, 1934ko urriaren 3a - ) espainiar politikari eta enpresaburu ohia da. 1976-1979 bitartean, UCD alderdia gobernuan, Espainiako Gobernazio Ministroa izan zen, egungo Barne Ministroaren parekoa. Enpresaburu moduan, Endesa eta Sogecable enpresetako presidentea izan da.

## Espainiako trantsizioko ardurak eta jarduera 
Bere karguan zegoelarik, Espainiako segurtasun indarrek jokabide bortitza izan zuten Hego Euskal Herrian, Euskal Herriko gatazkaren haritik, baita Espainia osoan ere, hala nola, Gasteizko martxoaren 3ko sarraskian eta 1978ko Sanferminetan. Aurretik frankismoaren egitura politikoetan parte-hartze aktiboa izan zuen eta Bartzelonako gobernadore zibila izan zen 1974an.

1979an, Espainiako Konstituzioaren atarian, Nafarroaren autonomia estatutu bat sortzeko legea ondu eta ezarri zuen: 121/79 Errege Dekretua, 1841eko Foruak Eraldatzeko Legeari, 'Lege Hitzartua' ere deituari, akabera eman ziona.

## Hilketak leporatuta, nazioarteko kereila 
Frankismo amaiera eta trantsizioan Espainiako estatuan izan zituen ardura politikoetan kokatuta, Martín Villa albiste izan zen berriz hamarkada batzuk geroago. Hego Euskal Herriko inpunitatearen kontrako Ceaqua taldeak bultzatu zuen kereila hori, Espainian epaitua izan zedin eskatuz. Herri ekimen horrek 12 pertsonaren hilketetan erantzule izatea leporatzen dio ministro ohiari. 

Aldiz, eragotzi egin zen Espainian epaiketa egitea, eta Argentinako Maria Servini epaileak hartu zuen kasua bere gain; 2018ko urrian, Auzitegi Nazionalak ukatu egin zion epaileari Espainian Martin Villari deklarazioa hartzea, egotzitako delituak iraungi zirela argudiatuz.

Martín Villa epailearen aurrean deklaratzeko prest agertu zen, telematikoki bada ere, eta hala egin zuen 2020ko irailaren 3an. Ministro ohiak bere burua defendatu zuen, 1978ko Konstituzioa eta amnistia goretsi, eta "errore larriak egon baziren ere", ukatu egin zuen Espainiako Trantsizioan gizateriaren aurkako krimenik eta genozidio deliturik gertatu zenik. Ministroaren kontra, protesta egin zuen pertsona talde batek Iruñeko epaitegietan. 2022ko irailaren 21ean, Argentinako Gorte Gorenak prozesua artxibatzearen aldeko ebazpena eman zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Adolfo Suarez
* Euskal Gatazka
Bakhtiari

**Bakhtiari** edo **bajtiaria** () Irango talde etnolinguistikoa da. Lureraren bakhtiari dialektoan mintzo dira eta, gehienbat, Bakhtiarin bizi dira, herrialdearen hego-mendebaldean, Irango goi-ordoki zabaleko eskualde menditsu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Merquelanz

**Martín Merquelanz Castellanos** (Irun, Gipuzkoa, 1995eko ekainaren 12a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Ezker hegaleko postuan jokatzen du. Errealarekin 2018/2019 denboraldiko 3. partiduan egin zuen debuta, eta zelaian 3 minutu besterik ez zijoala larri lesionatu zen. Denboraldi amaieran, Mirandesera utzi zuten Jon Guridirekin batera 2. mailan jokatzeko. Errealera bueltatzerakoan ez zuen ia aukerarik izan eta berriz joan zen lagatua Rayo Vallecanora. Talde madrildarrean lesio larria izan zuen, urteak geratu zen partidarik jokatu ezinik. 2024ko udan Eibarrekin sinatu zuen 15 eguneko froga epearen ondoren. Aukera gutxi izan ondoren, denboraldi bukaeran ez zioten berriztapenik proposatu.

## Estatistikak 
*2025eko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Johnny Guitar

**Johnny Guitar** 1954ko Nicholas Ray estatubatuar zinema zuzendariaren western drama filma bat da. Roy Chanslor idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Joan Crawford, Sterling Hayden, Mercedes McCambridge eta Scott Brady aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Arizona, AEBtako Gerra Zibila amaitu ondorena. Johnny Logan (Sterling Hayden) pistolari trebeak bere pistola gitarra batengatik trukatu du. Gitarra hori bizkarrean duela Vienna (Joan Crawford) dantzariaren jabetzako joko-etxera doa, han musikari gisa lan postu bat zain baitu, baita iraganeko maitasun bat ere.

Emma Smalleek (Mercedes McCambridge) Vienna gorrotatzen du, Dancin' Kidek (Scott Brady) hura gogokoagoa baitu. Hortaz, diligentziak eraso bat jasan eta Emmaren anai bankularia hiltzen dutenean, hark erailketa Dancin'Kid eta bere taldekideei leporatuko die. Emmak Vienna eta trenari loturiko haren oparotasun aurka eegingo die, horretan John McIvers (Ward Bond) sheriffaren babesa izango du, trenaren etorrerak batere onik eegiten ez dion aberatsa.

## Aktoreak 
* Joan Crawford: Vienna
* Sterling Hayden: Johnny Guitar (Johnny Logan)
* Mercedes McCambridge: Emma Small
* Scott Brady: Haur Dantzaria (The Dancin' Kid)
* Ward Bond: John McIvers
* Ben Cooper: Turkey Ralston
* Ernest Borgnine: Bart Lonergan
* John Carradine: Tom Zaharra
* Royal Dano: Corey
* Frank Ferguson: Williams marshalla
* Paul Fix: Eddie
* Rhys Williams: Andrews jauna
* Ian MacDonald: Pete

## Kanpo estekak 
* *Johnny Guitar* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Johnny Guitar* filmaren trailer edo iragarkis ikusgai. Youtube.com
Luca Sangalli

**Luca Sangalli Fuentes** (Donostia, Gipuzkoa, 1995eko otsailaren 10a) euskal herritar futbolaria da, Italiar jatorrikoa. 

## Biografia 
Puntaerdi lanetan aritzen da. Errealaren harrobira batu zen 2008an. 2014/2015 denboraldian Sansera igo zuten gazte mailetatik. 2015eko udan errealarekin zeukan kontratua 2017 arte luzatu zuen. 2025eko udan Bigarren Federazioan zegoen Real Unionekin sinatu zuen.

Industria Ingeniaritza Unibertsitate Masterra ikasten ari da Mondragon Unibertsitatean. Bere anai nagusia, Marco futbolaria da ere, Alcorconen jokatu du.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Aloma Romero

**Aloma Romero** (Bartzelona, Katalunia, 1988) aktorea da, *El secreto de Puente Viejo* telesailean Adolfina pertsonaia antzezteagatik ezaguna.

## Telesailak 
Hona hemen urtez urte zein telesailetan parte hartu duen eta bakoitzean zein pertsonaia antzeztu duen:

* 2005-2008: *El comisario*
* 2009: *Un golpe de suerte* (Lluvia)
* 2011: *Hospital Central*
* 2011: *Doctor Mateo*
* 2011: *Homicidios* (Lucía)
* 2012: *Rocío Dúrcal, volver a verte* (Marisa)
* 2012: *El secreto de Puente Viejo* (Adolfina Samaniego)
* 2013: *Frágiles* (Vicky)
* 2013: *Águila Roja*

## Kanpo estekak 
*  «Aloma Romero», IMDb.
*  Webgune ofiziala
Kontraterrorismo

**Kontraterrorismoa** terrorismoaren aurka estatuek eta beste erakundeek hartzen dituzten neurri politiko, polizial eta militarren multzoa da. Kontrainsurjentziaren atala dela esan daiteke, baina kontraterrorismoan atentatu eta terroristen aurkako ekintza zuzenak biltzen diren bitartean, kontrainsurgentziak terrorismoa edo insurjentziaren aurkako neurri politiko, ekonomiko eta psikologikoak biltzen ditu.

## Kanpo estekak
Jon Guridi

**Jon Guridi Aldalur** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1995eko otsailaren 28a-) euskal herritar futbolaria da, Alavesen jokatzen duena, Espainiako ligako 1. mailan. Erdilari defendatzaile bezala jokatzen du, puntaerdiaren atzean.

## Ibilbidea 
Erdilari postuan jokatzen du Errealean, Mirandesetik orain dela gutxi etorrita. Errealean 2016/2017 denboraldian igo zuten gazte mailetatik.Lehen taldearekin debutatu zuen 2017an, Mendizorrotzan Alavesen aurka, baina lesio batengatik atzera egin behar izan zuen. Hainbat lesioren ondoren Sansera itzuli zen, baina gero 2.B mailara utzi zuten, hain zuzen Mirandesera. Miranda de Ebroko taldearekin igoera lortu eta gero, realak erabaki zuen hurrengo urtean ere hona utziko zuela, 2019-2020 denboraldirako. Kasu honetan Martin Merquelanz ere leku berdinera joan zen utzita. 2020ko udan, Modibo Sagnan frantziarrak ere lagundu zien. Baina orain errealera bueltatu dira hirurak.

### Alavesen fitxaketa 
2022ko uztailaren 11n, behin betiko utzi zuen Real Sociedad Deportivo Alavésera eraman ostean, lau denboraldiz jokatu zuen taldearekin.

### Euskal Selekzioa 
2025eko azaroaren 15ean Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Palestinaren aurka San Mamesen jokatutako partidan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Top Secret!

**Top Secret!** 1984ko Jim Abrahams, David Zucker eta Jerry Zucker estatubatuar zinema zuzendariek zuzendutako espioitza komedia filma bat da. Val Kilmer, Lucy Gutteridge, Omar Sharif, Peter Cushing, Michael Gough, Jeremy Kemp eta Christopher Villiers aktoreek antzeztu zuten. Bitxikeria gisa, gaur aski ospetssua den orduko Val Kilmer aktore gaztearen estreineko filma izan zen.

Filma berez, Elvis Presley eta Gerra Hotzari buruzko espioitza filmeen parodia bat da.

## Argumentua 
Nick Rivers (Val Kilmer) pop abeslaria (bere abestiak modu susmagarrian Elvis Presley, The Beach Boys eta Little Richard musikarien antzekoak dira), Ekialdeko Alemaniako landa musika jaialdi batean parte hartzeko asmoz joan da (kurioski eta historia eedo errealitateari batere jarraitu gabe, Ekialdeko Alemania oraindik nazien kontrolpean eta Frantziako Erresistentziaren erasopean dago). Bitartean, Rivers Erresistentziaren kide bilakatu eta Hillary Flammond (Lucy Gutteridge) neska ederraren laguntzaz haren aita (Michael Gough) erreskatatzera abiatuko dira, hain zuzen ere, alemaniarrek preso hartu duten zientzialari buruargia, Polaris mina hilkorran lan egin dezan.

Filman zehar atzetik aurrera filmatutako eszena bartean Omar Sharif (Cedric agentea) eta Peter Cushing (liburudendako suediar jabea) aktoreen antzezpen laburrak ere ikus daitezke.

## Aktoreak 
* Val Kilmer: Nick Rivers
* Lucy Gutteridge: Hillary Flammond
* Christopher Villiers: Nigel "The Torch", Erresistentziako buruzagia
* Jeremy Kemp: Streck jenerala
* Omar Sharif: Cedric agentea
* Peter Cushing: liburudendako jabea
* Michael Gough: Paul Flammond doktorea
* Warren Clarke: von Horst kolonela
* Harry Ditson: Du Quois, Erresistentziako kidea
* Jim Carter: Déjà Vu, Erresistentziako kidea
* Eddie Tagoe: Chocolate Mousse, Erresistentziako kidea
* John Sharp: Maitre'D
* Ian McNeice: souvenir saltzaile itsua
* Gertan Klauber: Berlingo alkatea
* Richard Mayes: Vladimir Biletnikov
* Doug Robinson: Kruger sarjentua
* Dimitri Andreas: Latrine, Erresistentziako kidea

## Kanpo estekak 
* *Top Secret!* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Top Secret!* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
The Ghost and the Darkness

**The Ghost and the Darkness** (euskaraz *Mamua eta Iluntasuna*) 1996ko Stephen Hopkins jamaikar-britainiar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. John Henry Patterson idazlearen *The Man-Eaters of Tsavo* ("Tsavoko Gizajaleak") eleberrian oinarritua dago, honetan 1898an Kenya-Uganda trenbideko langileen aurkako bi lehoi gizajaleen erasoak deskribatzen dira. Michael Douglas, Val Kilmer, John Kani, Bernard Hill, Tom Wilkinson, Brian McCardie eta Emily Mortimer aktoreek antzeztu zuten.

1996ko Soinu edizio onenaren Oscar Saria (Bruce Stambler) irabazi zuen.

## Argumentua 
1898an John Patterson (Val Kilmer) ingeniaria Kenya eta Uganda arteko burdinbidearen erikuntza lanak bultzarazteko Tsavo eskualdera iritsi berri da. Pattersonek lehoi bat tiro bakar batez hiltzea lortzen duenean afrikar langileek heroitzat hartuko dute, ordurarte Charles Remington (Michael Douglas) ehiztari trebeak egin zezakeen balentria baitzen. Eraikuntza lanak aurreruntz doazela dirudien unean, *Mamua* eta *Iluntasuna* aurkeztuko dira, bi lehoi gizajaleak. Ondorioz, Paterson eta Remingtonek bi basapizti horiek akabatzeko elkarlanean hardun beharko dute.

[erdian|thumb|349px|Tsavoko bi lehoi gizajaleen erreprodukzioak [Chicago hiriko Field Natura Historiaren Museoan, Illinois.]]

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *The Ghost and the Darkness* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Ghost and the Darkness* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Xabier Prieto Saralegi

**Xabier Prieto Saralegi** (Errenteria, Gipuzkoa, 1995eko apirilaren 9a) euskal herritar futbolaria da. Ezker atzelari lanetan aritzen da.
Sansera 2014/2015 denboraldian igo zuten gazte mailetatik.

## Ibilbidea 
*2020ko maiatzaren 9ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak
A Streetcar Named Desire (1951ko filma)

**A Streetcar Named Desire** (euskaraz *Desioa Izeneko Tranbia*) 1951ko Elia Kazan estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Tennessee Williams antzerkigilearen izenburu berdineko *A Streetcar Named Desire* antzezlanean oinarritua dago. Marlon Brando, Vivien Leigh, Kim Hunter eta Karl Malden aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Blanche (Vivien Leigh) lurjo zuen Hegoaldeko familia oneko senidea da, emakume heldua eta iraganari loturik bizi dena. Zenbait gertakarien ondorioz New Orleans hirian bizitzera derrigortua egongo da, bertan Stella (Kim Hunter) ahizpa eta Stanley (Marlon Brando) koinatarekin biziko da, azken hau gizon zakar eta bortitza. Nahiz eta izaera gupera eta harroputza izan, Blanchek desoreka mental hartara eraman zuen iragan ilun bat ere badu. Bere portaera desorekatuak bikote gaztean liskarrak sortarazi eta haien bizitzan eragingo duelarik.

## Aktoreak 
* Marlon Brando: Stanley Kowalski
* Vivien Leigh: Blanche DuBois
* Kim Hunter: Stella Kowalski
* Karl Malden: Harold "Mitch" Mitchell
* Rudy Bond: Steve Hubbel
* Nick Dennis: Pablo Gonzales
* Peg Hillias: Eunice Hubbel
* Wright King: Bildumatzailea
* Richard Garrick: Medikua

## Sariak 
### Irabaziak 
* 1951: Emakumezko aktore onenaren Volpi Kopa: Vivien Leigh
* 1951: Epaimahaiaren Saria (Veneziako Zinemaldia): Elia Kazan
* 1952: Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria: Vivien Leigh
* 1952: Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria: Kim Hunter
* 1952: Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria: Karl Malden
* 1952: Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria: Richard Day eta George James Hopkins
* 1952: Emakumezko bigarren aktore onenaren Urrezko Globo Saria: Kim Hunter
* 1953: Britainiar aktore onenaren BAFTA Saria: Vivien Leigh

### Izendapenak 
* 1951: Urrezko Lehoia: Elia Kazan
* 1952: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria: Marlon Brando
* 1952: Argazkigintza onenaren Oscar Saria: Harry Stradling
* 1952: Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria: Lucinda Ballard
* 1952: Zuzendari onenaren Oscar Saria: Elia Kazan
* 1952: Film onenaren Oscar Saria
* 1952: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria: Alex North
* 1952: Soinu onenaren Oscar Saria: Nathan Levinson
* 1952: Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria: Tennessee Williams
* 1952: Film onenaren Urrezko Globo Saria - Drama
* 1952: Emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo Saria - Drama: Vivien Leigh
* 1953: Film onenaren BAFTA Saria

## Kanpo estekak 
* *A Streetcar Named Desire* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Nooitgedacht poni

**Nooitgedacht ponia** Hego Afrikako bertako zaldi arraza bat da. Jatorria Mpumalanga delako eskualdean dago.
Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

## Arrazaren historia 
Poni hau ezagunagoa den Basuto poniaren ondorengoa da. Kopuru murritzeko arraza da. 400 abelburu inguru ezagutzen dira. arrazaren berezko jatorria, asiako ponietan dago, Basutoko ponien kasuan bezala. Poni hauek urte askoren hautaketaren zein bertako baldintzei izandako egokipenaren ondorio dira. Genetikoki Boer poniarengandik oso gertu daude.

Arrazaren historia 1951.en urtean hasten da, Hego Afrikako Nekazaritza Sailak Basuto poniaren talde txiki bat erosten duenean "Nooitgedacht Ikerketa Gunean" kokatzeko.

## Ezaugarriak 
* 140-150 cm. altuera soin gurutzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" Entziklopedian
Euskal Huritarren Egitekoak

**Euskal Huritarren Egitekoak** () n Bilbon sortutako alderdi politikoa izan zen. "Hiritarrek instituzioetan gehiago parte hartzeko irizpidean oinarriturik" jaio zen.

## Historia 
José María Gorordo inguruan jaio zen. Hau 1991n EAJ utzi zuen eta lehenengo helburua Bilboko Udalera itzultzea zuen. 1995ko udal eta foru hauteskundeetan Bilbon 30.000 boto eta 5 zinegotzi (hirugarren alderdia) eta Batzar Nagusietan 2 batzarkide lortu zituen. Bilbon ardaztu eta hango eremutik atera nahi zuenean, hurrengo urteko Espainiako hauteskundeetan 12.000 botora pasa zen.

1998an Lizarra-Garaziko akordioa sinatu zuen. Urte hartako Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan ez zen aurkeztu.

1999ko udal eta foru hauteskundeetan Bilbon zinegotzi bi (14.000 boto) baino ez zuen lortu eta Iñaki Azkunaren izendapenean lagundu zuenez, Gorordo berriro harremanetan hasi zen EAJrekin.

Ez zen hurrengo hauteskundeetara aurkeztu eta 2003an Gorordo politikagintza utzi zuenetik inaktibo dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ishizuchi mendia

Japoniako Shikoku uharteko mendi garaiena da, bai eta Japonia mendebaldeko altuena ere. Ehime prefeturan dago eta Japoniako 100 mendi ezagunen zerrendan sartuta dago.

Shugendō sektarentzako mendi sakratua da eta tontorrean Ishizuchi santutegia dago. Uztailaren batean hasten da igotzeko sasoia baina lehenengo egunean emakumeek debekaturik daukate mendira igotzea. Hainbat tokitan kate astunak ezarri dira eta erromesek berauek eskalatzen dituzte.

Mendiaren ingurua Ishizuchi Parke Kuasi-Nazionalean sarturik dago.

## Iruditegia 

Irudi:Ishizuchi1.jpg|Hegoaldeko aurpegia.
Irudi:Ishizuchi Shrine on the mountaintop.jpg|Gailurra.
Irudi:Mt. Ishizuchi from Joju Shrine.jpg|Ishizuchi santutegia.
Irudi:Iron chains on Mt. Ishizuchi.jpg|Erromesak kateetatik eskalatzen.

## Ikus, gainera 
* Ishizuchi Parke Kuasi-Nazionala

## Kanpo estekak
Jizō-ji

, Japoniako Itano herrian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Jizō Bosatsu da.

## Historia 
Tenplua Kūkai monje budistak sortu zuela esaten da. Gaur egungo eraikinak ordea berriagoak dira eta guztiak kultur ondare izendatuak daude:
* Hondō (1711-16)
* Daishidō (1711–16)
* Fudōdō (1751–1830)
* Kyōgura (1810)
* Gohyakurakandō (1922)

Shikoku erromesbideko 88 tenpluen artean bosgarrena da.

## Iruditegia 

Irudi:Mujinzan Jizoji 01.JPG
Irudi:P4022523地蔵寺5番本堂.jpg
Irudi:P4022528地蔵寺5番水琴･地蔵尊.jpg
Irudi:Jizo-ji temple 四国88番札所第5番地蔵寺 弘法大師像.jpg

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak
Larrialdia (Irlanda)

**Larrialdia** (ingelesez *The Emergency* eta irlanderaz *Ré na Práinne*) 1940ko hamarkadan eta bereziki Bigarren Mundu Gerran Irlandako Errepublikak hartutako jarrera deskribatzeko Irlandako Gobernuak erabili zuen eufemismo edo izendapeen ofiziala izan zen. Gerrak iraun zuen denbora guztian Irlandar Estatua ofizialki neutrala izan zen, baina 1939ko irailaren 2an larrialdi egoera aldarrikatu eta biharamunean *Larrialdi Botereen Akta* berretsi zuen. Guzti honek Gobernuari "Larrialdia" zeritzonak iraun zuen denbora guztian erabiltzeko botere bereziak eman zizkion, tartean jendearen barneratzea, prentsa eta posta zentsura, bai eta gobernuak ekonomiaren kontrola izatea ere. Izenadapena oraindik erabiltzen da, adibidez, liburuetako kultura eta historia testuinguruan. 1946ko irailaren 2an Akta desegin zen. Nahiz eta larrialdi egoera bera 1976ko irailaren 1a arte erabat desegin ez izan, 1946. urtea ez gero normaltasun eza ohi desegiteko legedirik ez baitzen onartu.

## Kanpo estekak
Zosterops

***Zosterops*** Zosteropidae familiako hegazti generoa da. Sailkapena, berriz, zalantzazkoa da eta badaude Timaliidae familian sartzen dutenak.

## Espezieen zerrenda 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q226900 }
|sort=P225
|columns=number:#,P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera
|row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda
|thumb=100
|links=red
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chikurin-ji

, Japoniako Kōchi hirian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Monju Bosatsu da.

## Historia 
Gyōki monjeak VIII. mende hasieran sortu zela diote. Shikokuko erromesbidean dagoen 31. tenplua da.

## Egitura 
Gaur egungo eraikinak berriagoak dira eta bereziki aipagarriak dira tenpluan dauden eskulturak eta Edo Aroko lorategia, monumentu naturala izendatua dagoena.
* Hondō: Muromachi Aroko eraikina, solairu bakarrekoa eta egurrezko teilatu berezia duena. Kultur Ondare garrantzitsua.
* Harrera aretoa: Edo Arokoa, hau ere Kultur Ondare garrantzitsua.
* Sanmon.
* Bost solairutako pagoda.
* Shōrō
* Daishidō

## Iruditegia 

Irudi:Chikurinji Kochi13s3872.jpg
Irudi:Chikurinji Kochi03n3872.jpg
Irudi:Chikurinji Kochi01n3200.jpg
Irudi:Chikurinji Kochi05n3872.jpg
Irudi:Chikurinji Kochi29s3872.jpg

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Lurera

**Lurera** (لری,  ahoskatua) gehienbat Iranen mintzatzen den indoeuropar hizkuntza da. Irango Chahar eta Bakhtiari, Fars, Kohkiluyeh eta Buyer Ahmad, Khuzestan, Isfahan eta Lorestan probintzietan eta Irakeko alderdi batzuetan hitz egiten dute. Gutxi gorabehera 4,2 milioi gizabanakok dute lehen hizkuntzatzat.

Pehlevieraren ondorengoa, persiera eta kurduera arteko dialektoen continuuma da, eta bera ere hiru dialektotan banaturik dago: loristaniera, bakhtiariera eta hegoaldeko lurera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanjizai-ji

, Japoniako Ainan herrian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Yakushi Nyorai da.

## Historia 
Diotenez 807an Kūkai monjeak herria bisitatu eta hiru estatua egin zituen Heizei enperadorearen omenez; Yakushi Nyorai (本尊薬師如来), Wakihutsu Amida-Nyorai (脇仏阿弥陀如来) eta Jūichimen Kanzenon (十一面観世音).

Estatua bikainak izanik Heizei enperadorea eta ondoren Saga enperadorea urtero etorri ziren tenplura.

Shikokuko erromesbidean dagoen 40. tenplua da.

## Eraikinak 
Eraikin nagusiaz gain aipatzekoa da *Houshūden-Hakkakudou* (宝聚殿八角堂) eraikina. Zoriaren zazpi jainkoen omenezko tenplua da eta Benzaiten (弁財天) jainkosak zaintzen du. Jainkosa hau artisau eta altxorren jainkosa da eta desastre naturaletatik babestu eta uzta oparoak ekartzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Kanjizaiji 05.JPG|Eraikin nagusia.
Irudi:Kanjizaiji 08.JPG|Houshūden-Hakkakudou eraikina.
Irudi:Kanjizaiji 07.JPG|Zodiakoaren estatuak.
Irudi:Kanjizaiji 01.JPG

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mazandarandera

**Mazandarandera** (*Mazanderani* مازندرانی edo *Tabari* طبری) ipar-mendebaldeko irandar hizkuntza bat da. Irango Teheran, Golestan eta, batez ere, Mazandaran probintzian hitz egiten dute, eta 3,3 milioi hiztun inguru ditu. Gilandera senide hurbila du.

Dialektoak:
* Saravia, amolia, babolia, laforia; chaloosia, kelaria, shahsavaria.
* Gorgania†, delandia.
* Shahmirzadia, kholardia, firoozkoohia.
* Astarabadia, katoulia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tea (planeta)

**Tea** Talka handiaren hipotesian Ilargiaren izatea azaltzeko eguzki-sistemako balizko protoplaneta bat litzateke. Uste denez, planeta honek Marteren antzeko tamaina luke. Izena Greziar mitologiako Tea delako titanidearengandik datorkio, hain zuzen ere, Selena ilargi jainkosaren ama zena.

## Kanpo estekak
Irlandako Gobernua

**Irlandako Gobernua** (; ) Irlandako Errepublikan botere betearazlea gauzatzen duen gobernua da.

## Ezaugarriak 
Gobernuaren burua Taoiseach edo Lehen Ministroa da. Aldiz, Lehen Ministro ordeari Tánaiste deritzo eta Taioseachak Gobernua osatzen duten kideen artean aukeratu ohi du. Irlandako Konstituzioaren arabera, gobernuak 7 eta 15 kide artean osatuta egon beharra du, hauetako bakoitza ministerio baten buru da, eta ministro hautatua izateko Oireachtas (Irlandako Legebiltzar Nazionala) legebiltzarreko kidea izatea derrigorrezkoa da.

Oireachtas legebiltzar nazionala bi ganberatan banatua dago: Dáil Éireann (behe ganbera) eta Seanad Éireann (goi ganbera).

Gaur egungo Taoiseach karguan Fine Gael alderdiko Enda Kenny politikaria dago eta Tánaiste karguan berriz Alderdi Laboristako Joan Burton politikaria.

## Kanpo estekak 
* Irlandako Gobernuaren webgunea
Ryōzen-ji

, Japoniako Naruto herrian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Shaka Nyorai da.

## Etimologia 
"Saien tontorreko tenplua" esan nahi du.

## Historia 
Shikokuko erromesbidea Ryōzen-ji tenpluan hasten da eta guztira 88 tenplu daude. Diotenez Gyōkik sortu zuen Tempyō Aroan, VIII mendean, baina hainbat sute izan dituenez gaur egungo eraikinak berriagoak dira.

Awaji uhartearen ondoan egonik Kansai eskualdetik zetozen erromesak hartu izan ditu beti.

Shikokuko erromesbidea amaitu ondoren Ryōzen-ji tenpluan oparia egitea ohitura bihurtu da. Ohitura honi *orei mairi* esaten zaio.

## Iruditegia 

Irudi:140712 Ryozenji Naruto Tokushima pref Japan04s3.jpg
Irudi:Jikuwasan Ryozenji 01.JPG
Irudi:140712 Ryozenji Naruto Tokushima pref Japan05s5.jpg
Irudi:140712 Ryozenji Naruto Tokushima pref Japan09s3.jpg
Irudi:Jikuwasan Ryozenji 02.JPG

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak
Cayuse indiar poni

**Cayuse indiar ponia**, edo **Cayuse zaldia**, (ingelesez: *Cayuse horse*), Ameriketako Estatu Batuetako zein Kanadako (Columbia Britainiarran hedatua) bertako zaldi arraza bat da. Bereziki Cayuse amerindiar tribuari lotuta dago arraza, baina ez indiar jende honi bakarrik. Arraza bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Beste hainbat indiar poiniengandik bereizten da, eta gutxi ezagututako arraza da. Hainbat adituek ordea poni arraza zehatz batez baino, poni mota multzo batez hitz egiten dute Cayuse indiar ponia aipatzerakoan. "Cayuse zaldia" hitza bera arraza zehaztu gabeko basazaldia izendatzeko erabilia izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
### Bideoak
Larragoiti jauregia

**Larragoiti jauregia** Zamudion (Bizkaia) kokaturiko eraikina da. XVII. mendekoa da; XXI. mendearen hasieran zaharberritua izan da.

## Historia 
Bilbon bizi zen baina Zamudion hainbat jabetza zeuzkan Larragoiti familiaren landetxe gisa eraikia izan zen. Aurrealdean familiaren armarria agertzen da, euskaraz idatzitako esaldi batekin: *Larragoiti, principala, au da Vizcaian dana*.

1967. urtean garai hartan Espainiako ministroa zen Jose Maria Areiltzak eraikina erosi zuen. Hamar urte geroago eraikina harriz harri lekualdatu nahi izan zuen baina herri presioak galarazi zuen. Geroztik abandonaturik geratu zen..

2003an Zamudioko Udalak zaharberritze obrak hasteko baimena eman zuen. Horren ondorioz, 2006. urtean Larragoiti jauregia enpresa mintegi bezala bezala inauguratu zen.

## Deskribapena 
Eraikina tipologia barrokokoa da. Harlandua erabili zen eraikitzeko. Oinplano laukidunekoa da, eta lau isurialdeko estalkia dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Larragoiti jauregiaren armarriaren argazkia.
* Larragoiti jauregiaren zahaberritze aurrretiko argazkia duen artikulua.
Debao poni

**Debao ponia** Txinako bertako zaldi arraza bat da, Debao herrialdean hedatua. Bere tamaina zein 
gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Zaldi txikiak dira. Arrazaren abelburu gutxi daude, Txinar gobernuak zorrozki babestuak. Dena den poni hauen inguruko informazio gutxi dago, baina bereiztutako arraza bat litzeteke inguruko zaldi arrazengatik, Guoxia txinar ponia esate baterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
### Bideoak 
* Arrazari buruzko bideoa
Zubimusu (argipena)

**Zubimusu** izenak adiera zenbair ditu:
* Zubimusuko parkea, Donostian;
* Zubimusu Ikastola, Billabona eta Zizurkilgo ikastola pribatua.
* Zubimusu zubia (Villabona-Zizurkil), Billabona eta Zizurkil udalerriak elkarlotzen dituen zubia.
* Zubimusu zubia (Zestoa), Zestoa udalerrian dagoen zubia.
Maite (argipena)

**Maite** izenak adiera zenbait ditu:

* **maite egitea**, maitasuna ematea;
* **maite maite egitea**, laztantzea, bereziki haur hizkeran;
* Maite, euskal emakume izena (ikus, gainera, Maitane), gainera *Maria Teresa* izenaren hipokoristikoa ere badena;
* *Maite*, 1994ko filma.
* *Maite*, Pablo Sorozabalen abestia, zortziko formamusikala duena
* *Maitetxu mía*, Francisco Alonsoren beste abesti zortzikoa

## Ikus, gainera 
* Mayte
Fuerza Nueva

***Fuerza Nueva*** (euskarara itzulita, *Indar Berria*) Espainiako eskuin muturreko aldizkari eta argitaletxe politikoa da. Aldi berean, 1976 urtetik eskuin muturreko alderdi politikoa izan zen, 1982ko azaroan bere desegitea erabaki zenera arte. Bere liderra Blas Piñar izan zen. Alderdiak lortu zuen ordezkaritza politko nagusiena 1979ko hauteskundeetan eskuraturiko diputatu akta izan zen, Madrilgo zirkunskripzioan, Blas Piñarrekin berarekin. 1979-1982 bitartean Espainiako Kongresuan diputatu. Hauteskunde haietan 378.964 boto eskuratu zituen Espainia osoan. Emaizta horiekin Espainiako Trantsizioko urte haietan eskuin muturreko alderdi nagusia izan zen. Hortik aurrera bere gainbehera hasi zen: 1982ko Kongresurako hauteskundeetan 108.746 boto eskuratu zituen eta Blas Piñarrek bere diputatu akta galdu zuen. Emaitza txar horiek, alderdi barruko gatazkak eta alderdiaren zorrek alderdia desegitea ekarri zuten urte horretan bertan.

## Kanpo estekak
Ishite-ji

, Japoniako Matsuyama hirian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Yakushi Nyorai da. Erromesbideko 51. tenplua da.

## Historia 
Gyōki monjeak sortu zuen tenplua *Annoyō-ji* izenarekin eta Kūkai mojeak Shingon tenplua bihurtu zuen. VIII mendean tenplua berreraiki zen baina XVI mendean Chōsokabe samuraiak hainbat eraikin suntsitu zituen.

## Eraikinak 
* Niōmon (二王門) atea, 1318koa, Altxor nazionala.
* Hiru solairutako pagoda (三重塔), Kultur ondarea.
* Hondō (本堂)
* Kariteimotendō (訶梨帝母天堂)
* Shōrō (鐘楼)
* Gomadō (護摩堂)

## Iruditegia 

Irudi:Ishiteji 04.JPG|Niōmon atea.
Irudi:Ishiteji 08.JPG|Hiru solairutako pagoda.
Irudi:Isiteji hondo.jpg|Hondō.
Irudi:Ishiteji 07.JPG
Irudi:Ishiteji 10.JPG

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak
Taisan-ji (Matsuyama)

, Japoniako Matsuyama hirian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Jūichimen Kannon da. Erromesbideko 52. tenplua da.

## Historia 
Diotenez VI mendean Kyushutik etorritako merrkatari aberats batek sortu zuen tenplua, itsasontzia urperatu eta Jūichimen Kannon jainkoak bizia salbatu ziolako esker onez. Shōmu enperadoreak babestu egin zuen tenplua.

## Eraikin aipagarriak 
* Hondō (本堂), Altxor nazionala
* Niōmon (二王門) atea, Kultur ondarea.

## Iruditegia 

Irudi:Ryuunzan Taisanji 04.JPG|Hondō.
Irudi:Ryuunzan Taisanji 07.JPG
Irudi:Ryuunzan Taisanji 09.JPG
Irudi:Ryuunzan Taisanji 10.JPG
Irudi:Taizanzi01.jpg

## Ikus, gainera 
* Shikokuko erromesbidea

## Kanpo estekak
The Killers (1946ko filma)

**The Killers** (euskaraz *Hiltzaileak*) 1946ko Robert Siodmak alemaniar-estatubatuar zinema zuzendariaren zinema beltzeko filma bat da. Ernest Hemingway idazlearen "The Killers" istorio laburrean oinarrituta dago. Burt Lancaster, Ava Gardner, Edmond O'Brien eta Sam Levene aktoreek antzeztu zuten.

Lau Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan.

## Argumentua 
Behin Bigarren Mundu Gerra amaitu eta gero, "Swede" Lunn (Burt Lancaster) soldadua eta gainbeheran dagoen boxeolariak bizitza zibilean integratzeko arazoak dauzka. Behinola, "Big Jim" Colfax (Albert Dekker) gangsterraren neskalaguna ezagutuko du, Kitty Collins (Ava Gardner) erakargarri eta misteriotsua...

## Aktoreak 
* Burt Lancaster: Pete Lund/Ole "Swede" Andreson
* Ava Gardner: Kitty Collins
* Edmond O'Brien: Jim Reardon
* Albert Dekker: "Big Jim" Colfax
* Sam Levene: Sam Lubinsky tenientea
* Vince Barnett: Charleston, Sweden preso gelakidea
* Virginia Christine: Lilly Harmon Lubinsky, Sweden iraganeko neskalaguna, orain Sam Lubinskyren emaztea
* Charles D. Brown: Packy Robinson, Sweden boxeo managerra
* Jack Lambert: "Dum Dum" Clarke
* Donald MacBride: R.S. Kenyon, Riordanen nagusia

* Charles McGraw: Al
* William Conrad: Max
* Phil Brown: Nick Adams
* Jeff Corey: "Blinky" Franklin
* Harry Hayden: George
* Bill Walker: Sam
* Queenie Smith: Mary Ellen Daugherty
* Beatrice Roberts: erizaina
* John Miljan: Jake the Rake
* Vera Lewis: Ma Hirsch

## Sariak 
### Izendapenak 
* 1947: Zuzendari onenaren Oscar Saria: Robert Siodmak
* 1947: Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria: Anthony Veiller
* 1947: Muntatze onenaren Oscar Saria: Arthur Hilton
* 1947: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria: Miklós Rózsa

## Iruditegia 

Irudi:Killers001.jpg|Kitty Collins (Ava Gardner) eta Pete Lund/Ole "Swede" Andreson (Burt Lancaster)
Irudi:The killers Ava.jpg|Kitty Collins (Ava Gardner)

## Kanpo estekak 
* ''The Killers' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Indostomus

***Indostomus*** arrain gasterosteiformeen generoa da, Indotxinako ur gezatan bizi dena. **Indostomidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Indostomus crocodilus* Britz & Kottelat, 1999
* *Indostomus paradoxus* Prashad & Mukerji, 1929
* *Indostomus spinosus* Britz & Kottelat, 1999

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iguanodectidae

**Iguanodectidae** arrain karaziformeen familia da, ur gezatan bizi dena. Lehen bere kideak Characidae familian sailkatzen zituzten.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 30 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* *Iguanodectes*
* *Piabucus*
* *Bryconops*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herriaren barnealdeko Donejakue bidea

[thumb|[Lizarrateren ekialdeko sarrera. Lizarrate Aizkorriko mendilerroan dagoen tunel bat da, eta neandertalen garaitik —duela 40.000 urtetik— izan da gizakiarentzat pasabide garrantzitsua. Euskal Herriaren barnealdeko Donejakue bidean, gunerik zailenetako bat zen, itsas mailatik 1000 metro gorago baitago.]]

**Euskal Herriaren barnealdeko Done Jakue bidea**, baita **Euskal Done Jakue bidea** edota **Baionako ibilbidea** izenez deitua ere, X-XIII. mendeko ibilbide garrantzitsuena izan zen. Kostaldeko Done Jakue bidea normandiar bikingoen erasopean zegoenez eta hegoaldean Frantziar Done Jakue bidea izenez ezagutzen dena arabiaren menpean zegoenez, Baionako ibilbidea Compostelara zihoazen erromesentzat biderik seguruena bilakatu zen.

Gainera, 1099an Alfontso VI.a Gaztelakoak emandako Miranda Ebroko Forua (Mirandako udalerria eta Logroñoko hiria Ebro ibaia gainditzeko derrigorrezko pasabideak baitziren) nahiz Alfontso VIII.a Gaztelakoak ibilbidea errege bide bilakatzeak, erromesak bertatik gehiago igartzea ekarri zuen. Antso III.a Gartzeitz Nagusia Nafarroakoak Naiara, Logroño, Cellorigo eta Briviesca udalerriak konkistatu ostean, Euskal Herriaren barnealdeko ibilbideak Frantziar-Nafar Donejakue ibilbidearen alde gainbehera jasan zuen.

Halere, gaur egun, erromesek ez dute jatorrizko ibilbidea erabiltzen, Miranda Ebroko udalerrian sartu aurretik Haroko udalerrian barna hegoalderantz Santo Domingo de la Calzadako udalerrira baitoaz. Aldaketa hau gaur egungo ibilbidea bidaiari nahiz erromesentzat antzinakoa baina askoz ere hobekiago prestatua eta adierazia egoteari zor zaio.

Dena den, nahiz Santo Domingo de la Calzadako udalerrian Haroko ibilbidea hautatu, bahiz Burgosko hirian Miranda Ebroko ibilbidea nahiago izan, erromesak gehienetan Frantziarren Donejakue ibilbidera iritsiko dira. Horregatik, ibilbide honi batzuetan **Eusko-frantziar Done Jakue ibilbidea** deitzen zaio.

## Ibilbidea 
### Haroko ibilbidea 
### Miranda de Ebroko ibilbidea 
### Saiatzeko aldaera 
Aldaera hau Gipuzkoan dago. Oria ibaiaren arroko ezkerraldeko mendietan barna doa. Aldaerak ibilbide nagusia Hernanin utzi eta Zerain udalerrian berriz berrelkartzen da, Seguratik kilometro batzuetara (gida batzuen arabera ibilbide nagusia Zeraindik pasatzen dela aipatzen dutela kontutan izan behar da). Aldaera honek Saiaz izeneko Alkatetza Nagusitik hartzen du.

## Kanpo estekak
Ictaluridae

**Ictaluridae** arrain siluriformeen familia da, Ipar Amerikako ur gezatan bizi dena.

## Taxonomia 
Talde monofiletiko sendoa osatzen du.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 51 espezie ditu, 7 generotan banaturik:
* *Ameiurus*
* *Astephus*&nbsp;†
* *Ictalurus*
* *Noturus*
* *Prietella*
* *Pylodictis*
* *Satan*
* *Trogloglanis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Devil's Advocate (1997ko filma)

'''The Devil's Advocate'* () 1997ko Taylor Hackford estatubatuar zinema zuzendariaren fantasiazko thriller filma bat da. Andrew Neiderman idazlearen *The Devil's Advocate* eleberrian oinarritua dago. Keanu Reeves, Al Pacino, Charlize Theron, Jeffrey Jones, Judith Ivey, Connie Nielsen eta Craig T. Nelson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Kevin Lomax (Keanu Reeves) inoiz kasurik galdu ez duen abokatu gazte eta buruargia da. Mary Ann (Charlize Theron) emaztearekin Floridan bizi da. Egun batez, abokatu etxe boteretsu baten ordezkaria den New York hiriko abokatu bat bera kontratatzeko asmoz etorriko zaio. Enpresa horretako nagusia John Milton (Al Pacino) dago, gizon mundukoi, buruargi eta karismatikoa, Lomaxi buruz egitasmo iluna duen gizona.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *The Devil's Advocate* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Devil's Advocate'' filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Bic Cristal

thumb|250px|Kolore ezberdinetako lau Bic Cristal bolaluma.
**Bic Cristal** (**Bic bolaluma** izenaz ere ezaguna) bolaluma ekonomiko eta erabili eta botatzekoa da, eskala handian sortua eta *Société Bic* konpainia frantsesak —Clichyn egoitza du— sortua.

## Historia 
1945ean, Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean, Marcel Bichek eta Edouard Buffardek Société PPA izeneko idazteko tresnen enpresa sortu zuten. Gerra garaian Bichek muturrean bola zuen luma ikusi zuen Argentinan, Lászlo Bírók egina. Enpresa sortu eta gero, Suitzatik metala milimetro ehunenetan ebakitzeko eta lantzeko ahalmena zuen teknologia ekarri zuen. Hala, altzairu herdoilezinezko milimetro bateko esfera ekoiztea lortu zuen, tintaren jario egokia ahalbidetu behar zuena. Hainbat saiakera eta gero, loditasun egokia zuen tinta ere lortu zuen. Eta, horrenbestez, Bíróren asmakizunaren lizentzia lortu eta gero, Bic Cristal bolaluma merkaturatu zuen.

Bichek produktuan sinesten zuen, kalitatezkoa zen, berria eta, gainera, ekoizpen kostu baxuei esker, merke sal zitekeen. Hala ere, hasieratik diru asko inbertitu zuen publizitatean. 1953an Pierre Guichenné publizitate exekutiboak produktua izendatzeko Bichen deitura erabiltzekotan, azken bi letrak kentzeko aholkatu zion enpresaburuari. *Bi*c gogoratzen errazagoa zen, nazioartean zabaltzeko egokiagoa, eta gerra osteko garaian markei izen ahalik eta sinpleenak jartzeko joera zen nagusi. Baina beste arrazoi bat ere bazegoen: *Bich* izenak ingelesezko *bitch* (emagaldu) hitzaren antz handiegia zuen. Enpresak zein bolalumak izen berria hartu zuten eta 1959an bolaluma merkerik ezagutzen ez zuen AEBetako merkatuan sartu ziren. 1960an, hamar urte besterik ez zituen *Bic* bolalumak aurreko idazluma gehienak ordezkatu zituen merkatuan.

## Diseinua 
Egun, Bic Cristal New Yorkeko Arte Moderno Museoko erakusketa iraunkorreko pieza da. Eta inoizko “artelanik” salduena da, Bic enpresako ordezkariek, 2005eko irailean 100.000 milioi ale saldu zituztela jakinarazi baitzuten.

Bolalumaren plastikozko hodiak zurezko arkatzetatik hartu zuen forma hexagonala, idaztean egonkortasun handiagoa ematen duelako. Plastiko gardena erabili zuten, erabiltzaileak tinta maila ikus zezan. Gainera, zulotxo bat ere egin zioten airearen presioa hodi barruan eta kanpoan berdina izan zedin. Plastikozko estalkia ere hasieratik jarri zioten produktu berriari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pay It Forward

**Pay It Forward** (euskaraz *Itzuleko Ordaina*) 2000ko Mimi Leder estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Kevin Spacey, Helen Hunt, Haley Joel Osment, Jay Mohr, Jim Caviezel, Jon Bon Jovi eta Angie Dickinson aktoreek antzeztu zuten.

Catherine Ryan Hyde idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua 
Las Vegas hiriko lehen hezkuntzako irakasle batek (Kevin Spacey) bere irakasleei mundua hobetzeari buruzko etxekolana egiteko eskatuko die. Haietako ikasle batek (Haley Joel Osment) mundua hobetzeko sistema bitxi bat pentsatu du: inongo interesik gabeko mesedeak egitea. Denen harridurarako, ekimen eskuzabalak jendea erakarri eta hedatuz joango da.

## Aktoreak 
* Haley Joel Osment: Trevor McKinney
* Helen Hunt: Arlene McKinney
* Kevin Spacey: Eugene Simonet
* Jon Bon Jovi: Ricky McKinney
* Jay Mohr: Chris Chandler
* Angie Dickinson: Grace
* James Caviezel: Jerry
* Kathleen Wilhoite: Bonnie

## Kanpo estekak 
* *Pay It Forward* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Pay It Forward* filmaren trailer edo iragarkia. Youtube.com
Joanes Enrikez Lakarrakoa

**Joanes Enrikez** (1266 inguruan – 1321eko irailaren 19a) Nafarroako Erresumako infantea eta Lakarrako jauna izan zen.

Aita Henrike I.a Nafarroakoa zuen eta ama berriz ezezaguna. Oihenarten arabera ama zen andereño noble bat. Henrike printzea, oraindik ez zen errege, maitemindu zen bainan andereñoak ez zuen amore eman nahi. Henrikek orduan proposatu zion ezkontzea. Laister haurdun egon zen bainan Tibalt erregeak, haserretuta bere anaiaren ezkontza proiektuarekin, harreman hori mozteko agindu zuen.

Harreman hortatik jaio zen **Joanes Enrikez**.

Batzutan ama Munia Lehetekoa izenarekin agertzen da, Antso Lehetekoa eta Luzia Almoraviten alaba.

Urte gutxi berantago Henrike errege izan zen (1270ean) eta seguraski arduratu zen haurraren etorkizunaz.

Geroxeago bere arreba Joana erregina izan zen (1274ean).

Denborarekin Joanes Enrikezek lortu zuen kokatzen bere burua Erresumeko nobleziaren artean.

thumb|150px|Lakarrako jaunen armarria

Ezkondu zen Lakarrako anderearekin eta Handikien artean onartua izan zen Filipe II.a Nafarroakoaren eskutik. Borrokan hil zen Beotibarko guduan, Filipe II.aren garaian, Joanes Enrikez ezkontza bitartez bihurtu zen Lakarrako jauna, emaztea leku honen oinordekoa baitzen.

Bi haur izan zuten:

* Martin (1316?-1368), Lakarrako jauna eta Nafarroako Erresumako *banderazaina*
* Joana, Bettan Latsagakoa jaunarekin ezkondua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Legolas

**Legolas** J. R. R. Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Oihan Beltzeko elfo bat da, Eraztunaren Anaiarteko bederatzi kideetako bat. Aita Thanduril du, Oihan Beltzeko elfoen erregea. Gezi jaurtitzaile adoretsua da eta bi dagez baliatzen da borrokatzerako garaian.

Filmetan Orlando Bloom aktore famatuak interpretatu izan du, bai *Eraztunen Jauna*ren sagan eta bai *Hobbita*ren sagan.

## Kanpo estekak
Chicagoren goratzea

thumb|392px|eskuinera|*Chicago Daily Tribune* egunkariko albistea, 1858.
**Chicagoren igotzea** 1850. eta 1860. hamarkadetan egin zen Chicago erdigunearen goratzea izan zen.

## Testuingurua 
1854ean, kolera izurri bortitzak gogor astindu zuen hiria, nagusiki ur geldi osasungaitzaren erruz. Mende hasieran ezarri ziren lehen kolono frantziarrak Michigan lakuaren ertzean, Des Plaines eta Chicago ibaien artean (hortik hartu zuten hiriaren izena).

Handik 30 bat urtera burdinbidea iritsi zen bertara, eta etorkizun oparoaren nahiak erakarrita, biztanle kopurua izugarri hazi zen urte gutxian. Kolera iristerako 100.000 biztanle zituen Chicagok. Etxebizitzak neurri eta kontrolik gabe eraiki zituzten. Planifikaziorik gabe, lakuarekiko garaiera alderik ez izateak zekartzan arazoak aurreikusi gabe, hiria lohiak hartu zuen hasieran eta izurriek, gero]]
Hiria goratzea lortu zuten herritar askoren ahalegina lagun eta, besteak beste, George Mortimer Pullmanen (1831-1897) ekarpenari esker. Pullman gazteak hilkutxa enpresa bat zuen orduan, baina haren aitak Erie lakuaren uholdeetan eraikinak mugitzeko teknika bat erabili zuen urte batzuk lehenago, eta sistema hura ezinbestekoa izan zen hiria altxatzeko proiektu eroak arrakasta izan zezan.

Gerora, Pullman are ezagunago egin zen ohe-bagoia asmatu zuelako, Pullman izeneko hiria sortu zuelako bere langileentzat, eta langile horiek greba entzutetsua egin zutelako nagusi megalomanoaren aurka.

Jasotako lehen eraikinak 750 tonako pisua zuen. Pultsuan jaso zuten lurretik 1’88 metrora, soilik 200 katu mekaniko eta ehunka langileren indarra erabiliz. Eraikinik handienak altxatzeko katu hidraulikoak lortu arren, ia hiri guztia mekanikoekin jaso zuten. Eta behin jasota, zenbait etxejabek kokapen hobea lortzeko baliatu zuten ahalegina; eraikinak enborren gainean errestan eramaten zituzten batetik bestera.

Urtetako ahalegin ikaragarriari esker, proiektu erraldoia gauzatu eta Chicagok aintzirako ur mailarekiko beharrezko gorabehera eta estolda sistema egokia lortu zituen, azkenean. Baina 1871n sute batek hiria suntsitu zuen. Kontu handiz eta banan-banan metro pare bat jasotako ia eraikin guztiak jan zituen suak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak