open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Izaskun Zubialde

**Izaskun Zubialde Grajirena** (Irun, Gipuzkoa, 1975) euskal idazlea eta irakaslea da. Jaiotzez Irungoa bada ere, Nafarroa Garaiko Zubieta herrian bizi da

Lan Harremanetan diplomatua da, eta Haur Hezkuntzan eta Lehen Hezkuntzan graduatua. Gaur egun irakasle lanetan dabil.

## Lanak 
### Haur literatura 
#### Bakarne Atxukarrorekin eta Asun Egurzarekin batera 
* *Euskal mitologia. Haurrentzako ipuinak I* (2015, Denonartean) (gaztelaniazko bertsioa ere badu)
* *Euskal mitologia haurrei kontatua* (2015, Txalaparta) (gaztelaniazko bertsioa ere badu)
* *Euskal mitologia. Haurrentzako ipuinak II* (2016, Denonartean) (gaztelaniazko bertsioa ere badu)
* *Tartalo* (2020, Denonartean)

* *Olentzero eta Mari Domingi* (2019, Denonartean)

* *Basajaun* (2019, Denonartean)https://www.txalaparta.eus/es/libros/basajaun

* *Mari* (2021, Denonartean)

* *Sumendia baratzean* (2016, Denonartean)

* *Lekim, haitzuloetako gizakia* (2017, Denonartean)

* *Irulegiko eskua* (2023, Txalaparta)

#### Bakarne Atxukarrorekin batera 
* *Rotia* *eta Rensu* ipuinen bilduma (2021, Erein)

* *Herri inauteriak. Haurrentzako ipuinak* (2024, Txalaparta)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaspetik jaurtitako misil balistiko

[thumb|1984an estatubatuar itsaspeko batetik jaurtitako [UGM-96 Trident I misil balistikoa.]]
**Itsaspetik jaurtitako misil balistikoa**, itsaspeko batetik bereziki jaurtia izateko diseinatua izan den misil balistiko bat da. Bere ingelesezko laburdura **SLBM** da (*Submarine-Launched Ballistic Missile*), eta errusieraz *Баллистические ракеты подводных лодок (БРПЛ)*.

## Ikus, halaber 
* M51 misila
Parafina kloratu

thumb|320x320px|2,3,4,5,6,8-hexakorodekanoa kate motzeko parafina kloratua
**Parafina kloratuek** konposatu organokloratuen multzo bat osatzen dute. Normalean alkano lineal kloratuen nahaste bat dira. Karbono-katearen luzeraren arabera 3 azpimultzotan banatzen dira:

* Kate motzeko parafina kloratuak, (SCCP), 10 eta 13 karbonoz osatutakoak
* Kate ertaineko parafina kloratuak, (MCCP), 14 eta 17 karbonoz osatutakoak
* Kate luzeko parafina kloratuak, (LCCP), 17 karbono baino gehiago dituztenak

Katearen luzeraren eta kloro-edukiaren arabera parafina kloratuak likido edo solido kolorgeak edo horixkak dira.

Kloro-edukia % 48 baino gehiago dituzten kate motzeko parafina kloratuak poluitzaile organiko iraunkorrak dira eta Stockholmeko Hitzarmenak fabrikatzea eta erabiltzea debekatu zituen 2017an hainbat salbuespenekin, pintura eta itsasgarrietan usatzea adibidez.
ezkerrera|thumb|420x420px|2,5,6,7,8,11,15-heptakloroheptadekanoa kate ertaineko parafina kloratua

## Sintesia 
Parafina kloratuak kloro gasa alkano linealekin erreakzionaraziz 80-100 C-tan sintetizatzen dira. Argi ultramoreak prozesua laguntzen du haibat kasutan. Erreakzioa exotermikoa denez hozte-sistema egokia paratu behar da. Desiatutako klorazio-maila lortzen denean, erreakzioa gelditu egiten da erreakzio-ontzira iristen den kloro-fluxua etenaz.

: C*x*H(2*x*+2) + *y* Cl2 → C*x*H(2*x*−*y*+2)Cl*y* + *y* HCl

Alkanoaren katearen luzeraren arabera klase batekoak edo bestekoak erdietsiko dira.

2013an mundu osoko parafina kloratuen produkzioak 1.000.000 tona gainditu zuen.

## Erabilera 
Parafina kloratuek aplikazio-eremu zabala dute industrian: sua atzeratzeko agente, plastifikatzaile edo gehigarri gisa metalurgian, pinturetan, ehungintzan edo gainestalduretan.

## Ingurumen-eragina 
SCCPek joera azkarra dute lurzoruarekin eta sedimentuekin lotzeko eta bertan iraun dezakete denbora luzez- Halaber biosferan nonahi aurkitu dira: uretan, uretako eta lehorreko ugaztunetan eta elikagaietan. Partikularki, ur-ingurunean iraupen luzeko eragin kaltegarria izan dezakete.

Gizakiengan begien eta larruazalaren narritadura eragin dezakete sarri aplikatuz gero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Israelgo tribuak

thumb|Israelgo hamabi tribuen kokapen mapa, K.a. 1200-1050|300px
**Israelgo tribuak**, , edo **Israelgo Hamabi Tribuak**, Hebrear Bibliaren arabera, Israeldar nazioa osatzen zuten Jakob patriarka biblikoaren ondorengoak ziren. Tribu hauek bere hamabi semeetatik zetozen eta Israelgo Erresuma eta Judeako Erresumaren biztanleak ziren.

## Hamabi semeak 
* Erruben
* Simeon
* Levi
* Juda
* Dan
* Neftali
* Gad
* Aser
* Isakar
* Zabulon 
* Josef, denbora batez bere semeek ordezkatua, Manases era Efraim
* Benjamin

## Kanpo estekak
Maren Elisabeth Bang

**Maren Elisabeth Bang**, jaiotzez **Poulsen**, (Kongsvinger, 1797ko uztailaren 12a – Kristiania, 1884ko uztailaren 3a) norvegiar sukaldari eta idazlea izan zen. 1831n Norvegiako lehen sukaldaritzako liburua argitaratu zuen, *Huusholdnings-Bog, indrettet efter den almindelige Brug i norske Huusholdninger* izenburua zuena, baina 1842az geroztik benetako izenez sinatzen hasi zen. XIX. mendeko Norvegiako sukaldaritzako liburuen eta etxeko lanei buruzko liburuen egilerik oparoena izan zen.

## Bizitza 
Hans Arnt Poulsen eta Sara Elisabeth Bergströmen alaba, Maren Elisabeth Poulsen Skansgårdenen hazi zen, Norvegiako hego-ekialdean. 1817an Lauritz Christian Steen Bang tenientearekin ezkondu zen, 1829tik 1839ra senarra espetxean zegoen bitartean, Maren Bangek janaria prestatuz eta salduz irabazten zuen dirua. Bere errezetak gorde zituen, eta 1831n *Huusholdnings-Bog, indrettet efter den almindelige Brug i norske Huusholdninger* liburua kaleratu zuen. Bere errezeten beste bilduma bat *Den Norske Kokkepige* izenburuarekin argitaratu zen 1835ean.

Geroago beste hainbat liburu kaleratu zituen, hala nola *Huusholdningsbog for Almuen*, *Slagtebog*, *Almindelig Syltebog*, *Nyttige Huusraad*, *Bagebog* eta *Praktisk Farve-Bog for Almuen*.

1849an, senar-emazteak Kristiansandera joan ziren bizitzera, non Bang tenienteak jatetxe bat zuzendu zuen 1862an hil zen arte. Handik aurrera, Maren Bangek idazten jarraitu zuen, bere lehen lanen berrikuspen handiak eginez eta *Vinbog* eta *Raad og Veiledning for Landmanden* liburuak kaleratuz.

Kristianian eman zituen azken urteak, eta han hil zen 1884ko uztailaren 3an, gastroenteritisak jota.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merrellyn Tarr

**Merrellyn Tarr** (1952ko apirilaren 11) arkularia da. Zimbabwe ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masoud Azizi

**Masoud Azizi** (Panjshir probintzia, 1985eko otsailaren 2a) atleta da. Afganistan ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdul Ghafoor

**Abdul Ghafoor** (1970eko martxoaren 5a) atleta da. Afganistan ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Perpinyà i Sais

**Maria Perpinyà i Sais** (Verges, Baix Empordà, 1901eko abenduaren 6a – Banyoles, Pla de l'Estany, 1994ko uztailaren 6a) kataluniar poeta, kazetari eta itzultzailea izan zen. 1925etik aurrera egin zen ezagun, prentsan hainbat argitalpen egin ondoren.

## Bizitza 
Narcís Perpinyà i Ros eta Torroella de Montgríko Pietat Sais i Perpinyànen alaba zen, 1892an Vergesera ezkonduak. 1928 eta 1929 urteetan bere poema batzuk argitaratu ziren, besteak beste, *Ciutat (*Manresa), *El Dia*,(  Terrassa), *Joia* (Badalona)  La Revista, *La Nova Revista, D¨Aci d´Allà, La Nau edo Kataluniako* *La Veu-n.* Eta *El Matí*  egunkari katolikoan sortu berrian hasi zen erredaktore lanetan.

APECeko eta Kataluniako Batasun Demokratikoko (UDC) emakumezkoen ataleko kide izan zen. 1930ean sinatu zuen emakumeen amnistiaren aldeko manifestua. Poesia errezitaldiak egiten ere aritu zen hainbat erakundetan, eta itzulpengintzan, frantsesetik bereziki, eta katalana zuzentzen. 1948an, Parisen ospatutako Lore Jokoetako Urrezko Biolarako Akzesita irabazi zuen, “Montserrateko Ama Birjinari” olerkiarekin. 36ko Gerrak bere ibilbidea eten zuen, gerraren ondoren bere munduan ixten joan baitzen, eta nahiz eta idazten jarraitu zuen adin batera arte, poemaren bat baino ez zuen argitaratu *Les Cinc Banques* *(Bost Adarrak)* (1975) liburuan eta ''31 poetes d'avui* konpilazioan (1977). 

Lluís Jordà i Cardona kazetari eta idazlearekin ezkonduta egon zen.

Maria Perpiñán-ek *Verges-eko* Prozesioaren hizkuntza berrikusi zuen eta ulergarriagoko batera egokitu zuen, zorroztasuna eta originaltasuna galdu gabe. 1977. urtean musika jarri zitzaion "Dansa de la Mort a Verges Arxivat  " bere poesiari. eta ekitaldia telebistaz eman zuten.

2009ko azaroan, Gironako Diputazioak Antología de poemas – *Maria Perpiñán* liburua argitaratu zuen, Josep Pla bildumako 22. zenbakia.

## Argitalpenak 
#### Liburuak 
* *Poemes (Olerkiak)* (1931)
* *Terra de vent* (*Haizearen lurraldea)* (1936)
* *Antologia de poemes (Olerkien antologia)* (2009)

#### Itzulpenak 
Victor Hugoren *Miserableak* itzuli zuen, 2002ra arte Figueresen Bravo Edicionesek argitaratu gabea. Hugoren *Parisko Notre-Dame* ere itzuli zuen, Bravo Edicionesek berrargitaratua.

Bere itzulpenen artean, 1930ean argitaratutako Jeanne de Coulomb-en *Remordiment* eta Jeanne eta Claude Roenen *Les aventures de Polzet* nabarmendu daitezke. Gainera, katalanezko beste testu batzuk zuzendu eta itzuli zituen.

#### Kolaborazioak egin zituen komunikabideak 
* *D'ací i d'allà*
* *Ciutat (revista)*
* *La Nau*
* *Esplai*
* *Llegiu-me*
* *Joia*
* *La Revista*
* *El Dia* (Terrassa)
* *La Nova Revista (1927-1929)*
* *La Veu de Catalunya*

Zenbait informazioren arabera, ondorengoetan ere kolaboratu zuen:

* *Revista d'Olot*
* *Diari de Mataró*
* *L'Avi Munné* (Sant Feliu de Guíxols)
* *Aires de la Conca* (Montblanc)
* *La Riuada'' (Móra d'Ebre)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Real, Neus. *Dona i literatura a la Catalunya de Preguerra*.  Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 2006. . 

## Kanpo estekak 
* Maria Perpiñanen biografia Katalanezko Idazleen Elkartearen webgunean
* Argazkia: Maria Perpiñán Archivado  .
*
Gibela tipularekin

**Gibela tipularekin** gastronomia askotan tipikoa den platera da.

## Prestakuntza 
Osagai nagusiak gibela (normalean txerriarena, arkumearena edo txahalarena) eta tipula (normalean karamelatua) dira.

Gibela tipularekin plater ospetsua izan da Erresuma Batuko eta Alemaniako sukaldarientzat, baita Erdialdeko Europako herrialde askotan ere, patata egosiarekin edo patata-purearekin laguntzen baita. XX. mendean, oso plater ezaguna zen Kataluniako etxeko sukaldaritzan ere, non nahasketari baratxuri frijitua gehitzen zitzaion.

## Aldaerak 
Gibelak eta tipulak, bi osagai nagusiek, hain ondo konbinatzen dutenez, badirudi plater hau berez sortu dela gastronomia askotan. Frantziako errezeta tradizionalean gibela gurinarekin eta urdaiarekin frijitzen dute.

Estatu Batuetan, gibela tipularekin oso plater arrunta izan zen bertako jatetxeetan, baina ospea galdu du eta gaur egun hegoaldeko estatuetako etxeko sukaldaritzara mugatuta dago.

Plater honek Erdialdeko Amerikako eta Hego Amerikako sukaldaritzan oso presente dagoen platera izaten jarraitzen du. Bertan, arto tortilla edo arroz zurirekin zerbitzaten dute.

Peruko gastronomian, gibela tipularekin kreolera erarak lotura estua du *lomo saltado*arekin; izan ere, plater horretan txahalaren okela gibelekin ordezka daiteke. Arroz zuriaz gain, tapioka edo patata egosia ere eraman ohi da.

Oilasko-gibela oinarri hartuta prestatutako plater horren aldaerak daude, batez ere Espainiako gastronomian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Susanna Kübler

**Maria Susanna Kübler** (Winterthur, 1814ko otsailaren 27a – Zürich, 1873ko otsailaren 4a) suitzar idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Jakob Kübler irakaslearen alaba eta Jakob Kübler (1827-1899) elizgizonaren arreba, Maria Susanna Kübler Winterthurren jaio zen 1814ko otsailaren 27an. 1834an Jakob Heinrich Haggenmacher merkatariarekin ezkondu zen. Geroago dibortziatu zen eta 1845ean Johannes Scherr alemaniar idazle, irakasle eta ekintzaile politikoarekin ezkondu zen. 1852an Winterthurrera joan zen, eta 1860az geroztik Zürichen bizi izan zen. Itzultzaile eta irakasle gisa aritu zen.

## Lanak 
* *Das Hauswesen, nach seinem ganzen Umfange dargestellt in Briefen an eine Freundin mit Beigabe eines vollständigen Kochbuches* (1850)
* *Winterrosen in einem Kranze. Erzählungen für die Jugend* (1851)
* *Kleinkinderbüchlein* (1852)
* *Der Frauenspiegel. Ein Festgeschenk für deutsche Frauen und Jungfrauen* (1854)
* *Hausfrauenbrevier für heiratsfähige Mädchen und Bräute* (1854)
* *Die Hausmutter. Ein wirthschaftliches Hülfsbuch für Frauen und Mädchen der mittleren Stände mit besonderer Berücksichtigung der Lehre von den Nahrungsmitteln und einem Kochbuch für die bürgerliche Küche* (1857)
* *Mährchen und Geschichtenbuch der Fee Chrysalinde. Drollige Bilder für artige Kinder* (1857)
* *Die geschickte Köchin* (1858)
* *Vreneli’s Dienstjahre* (1860)
* *Münchhausen* (1860)
* *Anleitung für Hausfrauen und Wirthschafterinnen zum Schlachten der Thiere, zur Aufbewahrung aller Fleisch- und Fettarten und der Eier, zum Kochen und Einkochen, Einsalzen, Einpökeln … des Fleisches aller Thierarten* (1862)
* *Die Pilger der Wildniss. Eine geschichtliche Erzählung für die reifere Jugend* (1864)
* *Die Schule der Mutter. Ein Hand- und Hülfsbuch für Mütter und Erzieherinnen* (1864)
* *Das Buch der Mütter. Anleitung zu naturgemässer leiblicher und geistiger Erziehung der Kinder und zur allgemeinen Krankenpflege* (1867)
* *Neues deutsches Kochbuch*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aierdi (argipena)

**Aierdi** izenak hainbat adiera du:

* **Aierdi**, Urnietako baserria (Gipuzkoa).
* **Aierdi**, Hernaniko etxe nagusi bat (Gipuzkoa).
* **Aierdi** edo Aierdiko Erreka, Anue eta Lantz herrien artean (Nafarroa Garaia). Erreka edo arroila honetan daude:
** Aierdi III edo Basajaunaren Etxea leizea.
** Aierdi VIII, Lantzeko idazkuna aurkitu zen tokia.
* **Aierdi** edo Aierdiko Erreka, Arantzan (Nafarroa Garaia).
* **Aierdi (Zegama),** Zegamako erreka edo ibaia (Gipuzkoa),
* **Aierdi (Legazpi),** Legazpiko erreka edo ibaia (Gipuzkoa),
* **Aierdi (Hondarribia),** Hondarribiko erreka edo ibaia (Gipuzkoa),
* **Aierdi (Beasain)**, Beasaingo mendia (Gipuzkoa).

Euskal deitura ere bada Aierdi; adibidez pertsona hauena:

* Manu Aierdi, politikaria, Nafarroako Gobernuko lehendakariorde.
* Jose Mari Aierdi, kooperatibista eta politikaria, Lekunberriko alkate.
* Assumpta Aierdi, ekintzaile soziala.
* Xabier Aierdi, soziologoa.
Mercè Vila i Reventós

**Mercè Vila i Reventós** (Bartzelona, 1902 - ?) katalanez idaztzi zuen poeta izan zen.

## Bizitza 
Bere lan poetikoan, batez ere motibo natural eta erlijiosoak jorratu zituen, lau konpilaziotan argitaratuak eta hainbat egunkari eta aldizkaritan ere agertu zen, hala nola *El Día* de Terrassa, *Publicitat*  edo *La Veu de Catalunyan*.

Hainbat irakurketa poetikotan ere parte hartu zuen, San Andreuko Lore Jokoetako epaimahaikide aritu zen 1935ean, eta lau aldiz saritu zuten Herrialde Katalan guztietako lore jokoetan.

Katalanaren batasuna defendatzen duen Nuestra habla erakundeari ere lotuta egon zen, eta emakumeen ataleko idazkaria izan zen, besteak beste, Caterina Albert, Carme Karrek, Narcisa Freixasek eta Clementina Arderiuk osatutako batzordean.

## Lan poetikoa 
* Les hores (1918)
* Magnòlia perfumada (1921)
* Flor de l'ànima (1929)
* Fugaç resplendor (1955)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako Klub Nautiko Erreala

**Melillako Klub Nautiko Erreala** () Melillako hiri autonomoan dagoen klub nautikoa da. 6.000 bazkide baino gehiago ditu.

Espainiako Klub Nautikoen Elkarteko kidea da.

## Historia 
1944ko martxoaren 6an sortu zen, **Melillako Klub Nautiko** gisa, eta Juan Carlos I.a k, 2006ko irailaren 29an, errege titulua eman zion, eta haren izena **Melillako Klub Nautiko Erreala** izango zen aurrerantzean.

## Kirol jarduera 
Jarduera Nautikoen Zentroa 2001ean inauguratu zen, eta belaontzien flota propioa du, bazkideen flota pribatuaz gain, Optimist, Laser, Snipe, Gamba eta Brenta klaseak barne hartzen dituena. Gainera, beste kirol-modalitate batzuetarako ontziak ere baditu, hala nola kayak edo windsurfa.

Bela arineko estropada antolatzen du urtero, eta hainbat lehiaketa antolatu ditu; besteak beste, hauek:

* Optimist klaseko Espainiako Kopa 2006an
* Klub Nautikoen Espainiako Elkartearen garaikurra 2009an
* Snipe klaseko Espainiako txapelketa 2013an

Azul Sanchezek Munduko Txapelketa irabazi zuen Techno 293 (windsurf) 17 urtez azpiko emakumezkoen kategorian 2022an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auditorium Carvajal

**Auditorium Carvajal** Melillako auditorium bakarra da. Candido Lobera etorbideko 12.ean, Zabalgune Modernistan, Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati dena, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
1962ko uztailaren 17an, Udal Batzarrak hura eraikitzeko baimena eman zuen, Luis Carvajal Arrieta Melillako alkatearen aginduz.

## Instalazioak 
Carvajal Auditoriumak honako espazio arkitektoniko hauek ditu:

**Kanpoaldea**

Sarbidea

* Jendearenak (fatxada nagusitik)
* Langileak (ekialdeko fatxadatik)
* Aktoreak (mendebaldeko fatxadatik)

**Administrazio-gunea**

* Harrera eta kontrola
* Itxarongela
* Idazkaritza
* Administratzailearen kubikulua
* Gizon eta emakumeentzako komunak

**Besaulkien gunea**

* Aretoa eta harmailak
* Proszenioa edo foroa eta agertokia
* Proiekzio-etxola eta argiztapen-kontrola
* Gizonentzako eta emakumeentzako komunak

**Kamerinoen gunea**

* Emakumezkoen kamerino nagusiak
* Aldagela kolektibo pribatuak bainugelarekin
* Komun, bainugela eta jantzigela kolektiboak

## Erabilerak 
**Ekitaldiak**

Auditorioko instalazioak atze-oihal gisa erabiltzen dira Miss eta Mister Melillaren galan, Inauterietako Chirigota eta Konpartsen Lehiaketan, Udaberri Gaztearen Jaialdian eta udako kontzertuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aferesi (hizkuntzalaritza)

**Aferesi**a (antzinako grezieraz: ἀφαίρεσις, *aphairesis*; "kentzea"), hizkuntzalaritzan, hitz baten hasierako hots bat edo hots multzo bat galtzea da. Oso ohikoa da euskalki batzuetan. Adibidez, Nafarroa ipar-mendebaldeko euskaran:

: *ekarri > karri*, *eman > man*, *ikusi > kusi*, *egin > in*

Bestalde, baliabide literarioa eta lizentzia metrikoa ere da. Esate baterako, maiz erabiltzen dira *eta* edo *ere* lokailuen aldaki laburtuak (*eta > ta*, *ere > re*) bertsoaren neurkerak hala eskatzen badu. Adibidez, Xenpelarren bertso honetan: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tim Hornke

**Tim Hornke** (Hannover, 1990eko abuztuaren 4a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da eta SC Magdeburg eta Alemaniako talde nazionalean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Élodie Petit

**Élodie Petit**, alias **Gorge Bataille** (Frantzia, 1985), frantziar queer performerra eta poeta da. 

## Biografia 
Élodie Petit Lyongo Arte Ederren Eskolan trebatu zen, baita hedabide alternatibo eta militanteetan ere. Han, Marguerin Le Louvier ezagutu zuen, eta harekin queer eta punk fanzineak idatzi ditu 2010etik, edizio zalantzagarrien izenpean. 2021ean, Rotolux Pressek bere idatzien antologia bat atera zuen. Azal arrosako liburuak arrakasta izan zuen, eta behin baino gehiagotan berrinprimatu zen.

Marie Millonekin, *Ton odeur* (zure usaina) perfomer bikotea osatu zuen. 2020an, *Rose* *Hérésie* performancea eskaini zuten.

Rébecca Chaillon, Camille Cornu, Wendy Delorme, Claire Finch eta Etaïnn Zwer artistekin, RER Q kolektiboan parte hartu zuen.

2019an, *Fiévreuse plébéienne* argitaratu zuen, zeinetan sexualitateaz diharduen, genero bereizketa urratuz eta arauak eta rolak zalantzan jarriz. Liburua 2022ko edizio berri batean agertu zen, Bye Bye Binaryk proposatutako tipografia ez-bitarra erabiltzen duena. Hizkuntza feminizatua darabil: 'le sexe' 'la sexe' bihurtzen da; 'l'amour' 'l'amoure'. Liburuaren erdian, Elodie Petitek *Manifeste de la langue bâtarde* idatzi zuen. Bere idazkerak botere eta dominazio patriarkalaren egiturei hazkura egin eta irauli zituen.

## Argitalpenak 
* *Fiévreuse plébéienne*, Fontenay-sous-Bois, Rotulex Press, 2019, 64 or. (ISBN 979-10-96398-04-1)
* Élodie Petit & Marguerin le Louvier, *Anthologie Douteuses : 2010-2020*, Fontenay-sous-Bois, Rotolux press, 2021, 318 or. (ISBN 979-10-96398-06-5)
* *Fiévreuse plébéienne*, Rennes, Éditions du Commun, 2022, 109 or. (ISBN 979-10-95630-51-7)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Chaudet

**Paul Chaudet** (Rivaz, 1904ko azaroaren 17a – Lausana, 1977ko abuztuaren 7a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1959an eta 1962an.

Lausanako nekazaritza eskolan ikasi zuen eta mahastizain izan zen lanbidez.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta bere lehen kargu politikoa Rivazeko alkatearena izan zen. Vaud kantonamenduko diputatu hautatu zuten 1937tik 1942ra, eta 1943an Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten. Han, ardoen gaineko zergaren aurka agertu zen. Armadan infanteriako teniente koronel maila lortu zuen. 1943tik 1954ra Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen.

1954an Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten eta departamentu militarra zuzendu zuen. Mirage hegazkinak erosteko eskandalu batean parte hartu zuen, aurrekontuan aurreikusitakoa baino prezio altuagoan, eta Suitzako gobernua 1966an utzi zuen.

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1959 eta 1962 urteetan.

## Kanpo estekak
Andreas Wolff

**Andreas Wolff** (Euskirchen, 1991ko martxoaren 3a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da THW Kielen eta Alemaniako talde nazionalean. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zituen. Gainera, 2016ko europako txapelduna ere bada.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rune Dahmke

**Rune Dahmke** (Kiel, 1993ko apirilaren 10a) Alemaniako eskubaloi jokalari profesionala da THW Kielen eta Alemaniako talde nazionalean. 2016an europako txapeldun izan zen eta 2024an Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lukas Mertens

**Lukas Mertens** (1996ko martxoaren 22a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da SC Magdeburg eta Alemaniako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marko Grgić (eskubaloi jokalaria)

**Marko Grgić** (Eisenach, 2003ko irailaren 11a) alemaniar eskubaloi jokalaria da eta ThSV Eisenach eta Alemaniako talde nazionalean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan  zilarra lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jannik Kohlbacher

**Jannik Kohlbacher** (Bensheim, 1995eko uztailaren 19a) Alemaniako eskubaloi jokalaria da Rhein-Neckar Löwen eta Alemaniako talde nazionalean. 2016an europako txapelduna izan zen eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Junkermann

**Hans «Hennes» Junkermann** (Tönisvorst, 1934ko maiatzaren 6a - Krefeld, 2022ko apirilaren 11) txirrindulari alemaniarra izan zen.

## Kirol ibilbidea 
Profesionala 1956tik 1973ra, errepidean zein pistan nabarmendu zen eta pistako Sei Egunetako hainbat proba irabazi zuen. Errepidean aipatzekoak dira Frantziako Tourrean lortutako emaitzak: 4. 1960ean, 5. 1961an, 9. 1963an, 9. berriro ere 1964an eta 11. 1967an.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Hans Junkermann - *Sitiodeciclismo.net*
Estela Chocarro

**Estela Chocarro Bujanda** (Cárcar, Nafarroa Garaia, 1973ko ekainaren 8a) Informazio Zientzietan lizentziatua eta idazlea da.

Publizitateko eta Harreman Publikoetako ikasketak burutu zituen Madrilen eta bertan egin zituen ere, Ikus-entzunezkoen inguruko hainbat ikastaro. Komunikazio arloko enpresa ezberdinetan lanean aritu ondoren, bere lehenengo eleberria argitaratu zuen 2014an. 

## Lanak 
* *El próximo funeral será el tuyo* (2014, Ediciones Maeva)
* *Nadie ha muerto en la Catedral* (2016, Ediciones Maeva)

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2018an, Ardoaren Kofradiako Ohorezko kofrade izendatua.
* 2023ko ekainaren 20an, 25.  Francisco García Pavón" polizia-eleberria saria. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brita Bjørgum

**Brita Josefsdotter Bjørgum** (Voss, 1858ko martxoaren 11 – *ibidem*, 1906ko urtarrilaren 16a) norvegiar idazle, irakasle eta feminista izan zen. Nynorskez idatzi zuen Norvegiako lehen idazle feministetako bat izan zen.

## Bizitza 
Josef Tollefson eta Brita Larsdotter nekazarien alaba eta Nils Bjørgum margolariaren arreba, Brita Bjørgum Vossen jaio zen 1858ko martxoaren 11n. Ez zen inoiz ezkondu.

1879an, irakasle titulua lortu zuen Sunnhordlandeko Ølveko ​​eskola pedagogikoan. Vossen lan egin zuen ordezko irakasle gisa. 

Noregs Ungdomslag gazte mugimenduko kide aktiboa izan zen. Emakumeen eskubideen alde borrokatu zen, besteak beste emakumeen sufragioaren eta emakumeen erretzeko eskubidearen alde. Norvegian errepublika ezartzearen aldekoa zen. Nynorskezko idazle aitzindaritzat hartzen da. 

Bjørgum 1906ko urtarrilaren 16an hil zen Vossen, 47 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fadurako Kiroldegia

**Fadurako Kiroldegia** txirrindularitza eta errugbia praktikatzeko kirol-instalazioa da, eta Getxo Kirolak Fadurako parte da, Getxon (Bizkaia). Instalazioek barne hartzen dituzte atletismo pistak, futbol zelaiak eta belar hockeya, igerilekuak, estalitako kirol aretoa, gimnasioa eta tenis pistak, 1960ko hamarkadaren hasieran eraiki zituztenak. Belodromoaren albo-euskarri estaliak 1.000 eserleku-ikusle har ditzake. Bizikletentzako pista obalatua hormigoiz egina dago.

Pistaz inguratutako errugbi zelaian, Getxo Errugbi Taldeak Errugbiko Ohorezko Mailaren etxean jokatzen ditu bere partidak. Bere azalera belar naturala da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pobednik

**Pobednik**, , "Garaipena", Serbiako Belgrad hiriburuan dagoen monumentu bat da. Belgradeko gotorlekuan dago.

Serbiak Balkanetako Gerretan eta Lehen Mundu Gerran Otomandar Inperioa eta Austriar-Hungariar Inperioaren aurkako garaipenaren omenezko monumentua da.

1928ko urriaren 7an insuguratu zen eta Ivan Meštrović eskultoreak egin zuen. 14 metroko altuera du.
Manuel García Prietoren lehen gobernua

Manuel García Prietok 1917ko apirilaren 19an hartu zuen Espainiako Ministroen Kontseiluko presidentetza, eta Romanonesko kondearen lekua hartu zuen. Bere gobernuak krisi garrantzitsu bati aurre egin zion Defentsa Batzordeen ondorioz, gobernu liberalari desafio egiten zion mugimendu militar bat. Egoera kontrolatu ezinik, García Prietok dimisioa eman behar izan zuen 1917ko ekainaren 11n

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
1975eko Islandiako emakumeen greba

1975eko urriaren 24ean, Islandiako emakumeek "herrialdearen ekonomia eta gizarterako egiten zuten ezinbesteko lana bistaratu" eta "soldata ezberdintasuna eta lan bidegabekerien aurka protesta egiteko" burutu zuten greba bat da. Islandian **Emakumeen Jaieguna** (islandieraz *Kvennafrídagurinn*) gisa ezagutzera eman zen. 

Islandiako emakumeen %90ak parte hartu zuen. Hurrengo urtean Islandiako Legebiltzarrak emakume eta gizonezkoen eskubide berdintasuna bermatzen zuen legea onartu zuen.
Abdul Ghafar Ghafoori

**Abdul Ghafar Ghafoori** (Kabul, 1937ko irailaren 15a) atleta da. Afganistan ordezkatu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalemegdan

**Kalemegdan** edo **Kalemegdan parkea**, serbieraz *Калемегдан* edo *Калемегдански парк*, eta turkieraz *Kale Meydanı*, Serbiako Belgrad hiriburuan dagoen hiri parke eta monumentu bat da, Belgradeko gotorlekuan.

Danubio eta Sava ibaien elkargunearen gain dago, 155 metro altuerako muinoan.
Mohammad Khan

**Mohammad Khan** (1911ko maiatzaren 1a) atleta zen. Afganistan ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tahmina Kohistani

**Tahmina Kohistani** (Kapisa probintzia, 1989ko ekainaren 18a) atleta da. Afganistan ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma corvinum

***Entoloma corvinum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gutxi eta kalitate txarrekoa du, ez du merezi jasotzea.

Sinonimoak: *Rhodophyllus lampropus*, *Leptonia corvina*, *Entoloma decolorans*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kanpai formakoa, gero ganbiletik lau-ganbilera eta erdialdean zertxobait deprimitua; ertza inkurbatutik laura. Kapelaren azala lehorra, matea, ezkatatsua, fibrilosoa, kolore oso ilunekoa, ia beltza isla moreekin.

**Orriak:** Dekurrenteak ez, pixka bat mehetuak oinera, sabeldunak, desberdinak, lemelula zurixkekin gaztetan eta amaieran arrosakarak esporen heltzearen ondorioz.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, leuna, zetadun tomentu zuri batez estalia, pruinaduna eta kapelaren kolore berekoa.

**Haragia:** Mehea, samurra, zuri-grisaxka. Usain eta zapore nabarmenik gabe.

**Etimologia:** *Corvinum* epitetoa latinetik dator, belearen kolore antzekoa, esan nahi duen “corvinus” hitzetik. Kapelaren kolore ilunagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma tjallingiorum* delakoak oin urdinxka du (ez arre iluna).

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hotza eta goizeko izozteak ondo jasaten ditu. Zelai irekietan, lugorrietan, belardietan, lan eremuetan, Ipar Gaztelako goi-ordokietan.

### Banaketa eremua 
Europa, Himalaiako eremua, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thaxterogaster variegatus

***Thaxterogaster variegatus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Cortinarius variegatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura, batzuetan baita erdian deprimitua ere; kolore aldakorrekoa, hori-lehoi kolorekoa edo gorri-tipula uniformea gainazal osoan berezko fibrilekin diseinatua, luzaroan apaingarri zuri batzuekin eta zetadun distiratsu itxura ematen diotenekin apaindua. Ertza oso biribildua beherantz, mehea eta geruza banangarriarekin.

**Orriak:** Hasieran zuri garbiak, gero okreak eta amaieran arre ilun koloreko tonalitatearekin, oinera biribilduak, itsatsiak, nahikoa estu, ertzaren gainean koska zakarrekin.

**Hanka:** 5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, zilindriko erregularra, pixka bat bakarrik loditua oinarrian, mehetu samarra, luzanga, zuri-zilar kolorekoa, ia distiratsua. Ukitzean okre kolorea hartzen du eta hondoan geruza more arin bat darama.

**Haragia:** Zuri garbia, zapore gozokoa eta usaingabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Variegatus* epitetoa latinetik dator, kolore ugariko, esan nahi duen “variegatus” hitzetik. Kapelaren itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona da.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau ez da oso ezaguna.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen baso goroldiotsuetan, batez ere *Picea excelsa* izeien azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Europa (batez ere Alpeak eta Eskandinavia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Sota

**Maite Sota Virto** (Cintruenigo, Nafarroa Garaia, 1967) medikua eta idazlea da.

Medikuntza eta Kirurgian lizentziatua (1997, Zaragoza), Lehen mailako arretan diardu lanean. Haurrei zuzendutako olerki eta ipuinak idatzi zituen eta 2012an bere lehen eleberria argitaratu zuen. Ezkaba aldizkariko kolaboratzailea ere bada. 

## Lanak 
* *Necoleto Pambí. Historia de una vida inspirada* (2012)
* *La soledad de la higuera* (2019, Pamiela)
* *Locura* (2024, Pamiela)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Toft

**Sandra Toft** (1989ko urriaren 18a) Danimarkako eskubaloi atezain profesionala da Gyri ETO KC-en eta Danimarkako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Kanpo estekak
Sarah Iversen

**Sarah Aaberg Iversen** (1990eko apirilaren 10a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da Herning-Ikast-Håndbold eta Danimarkako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helena Elver

**Helena Hagesøe Elver** (1998ko martxoaren 1a) Danimarkako eskubaloi jokalaria da eta Odense Håndbold eta Danimarkako talde nazionalean jokatzen du. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzea lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narcisa Freixas

**Narcisa Freixas i Cruells** (Sabadell, 1859ko abenduaren 13a - Bartzelona, 1926ko abenduaren 20a) margolaria, eskultorea eta musikagilea izan zen, Katalunian musika konposatzen jardun zuen lehen emakumeetako bat.

## Ibilbidea 
Pintura eta eskultura ikasi zituen Modest Urgellekin. Hala ere, musikarekiko interesa garatu zuen eta 1900 inguruan, musikan aritu zen. Juan Bautista Pujol, Felipe Pedrell eta Enrique Granadosen ikaslea izan zen. Miquel Petitekin ezkondu zen, handik gutxira hil zen sendagilearekin, eta alaba ere gazterik galdu zuen.

1900. urtearen ostean, Freixasek katalanezko abestien eta haurrentzako abestien bildumak argitaratu zituen, eta Bartzelonako harrera-eskoletako haurren musika-heziketan parte hartu zuen. Haurrentzako kantuez osatutako bi liburu argitaratu zituen, eta  liburu horiek sari bana lortu zuten Kataluniako Musikaren Lehen Festan, 1905ean, eta beste bat Gironako Lore Jokoetan, 1908an.

1908an Cultura Musical Popular eskola sortu zuen, eta bertan solfeoa, kantua eta herri dantzak ematen zituen. Herri musika zabaltzeko asmoz, abesbatza bat sortu zuen eskola horretan, eta hainbat kontzertu eman zituen asilo, ospitale, espetxe eta langile zentroetan. Instrukzio Publikoko Ministerioa proiektu horretan interesatu zen, eta Madrilen antzeko bat aurrera eramateko harremanetan jarri zen; 1917an, plan hori burutu zuen.
Musika herrikoiaren arloan zuen interes dibulgatzaile eta pedagogikoak Biblioteca Juvenil de Cultura Musical Popular aldizkaria sortzera eraman zuen.

## Lanak 
Ahots eta instrumentuetarako konposatu zuen Freixasek, eta ezaguna da umeentzako abestiengatik. Bere lanetako batzuk:

* La font del romaní, ahots eta pianorako
* L'ametller ('A mig aire de la serra veig un ametller florit'), ahots eta pianorako
* La barca ('La doncella baixa al riu al trenc de l'alba'), p
* La son soneta,  ahots eta pianorako
* Primaveral ('On va el Sol de març revestit de festa?'),  ahots eta pianorako
* L'ombra de Natzaret ('Sentadeta va filant la Natsarena Maria'),  ahots eta pianorako
* Dolorosa ('Rient les penes fugen de quí les té'),  ahots eta pianorako
* Lo filador d'or ('N'hi ha un argenter a l'Argenteria'),  ahots eta pianorako
* Ai, l'esperança ('Era una tarda serena'),  ahots eta pianorako
* Cançons catalanes (1900)
* Cançons amoroses (1916)

Gaztelaniaz idatzitako bere haur kantuen bilduma bat 1927an argitaratu zen, Cançons d'Infants izenburupean. Bere musika CDan grabatu eta editatu dute.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1905: Kataluniako Musikaren Jaiaren Saria.
* 1908: Gironako Lore Jokoen Saria

### Bibliografia 
* Ester Vela (2019). Narcisa Freixas. La obra pianística.. Revista Catalana de Musicologia, n. XII. P. 347-389. 

### Diskografia 
* CD "Compositores catalanes. Generació modernista". Maria Teresa Garrigosa (soprano) i Heidrun Bergander (piano). La mà de guido. Dip.leg. B-45116-2008.

* CD "Narcisa Freixas (1859-1926) Piano integral". Ester Vela (pianista). La mà de guido. LMG 2161. Dip.leg. B-23421-2019.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Mette Hansen

**Anne Mette Hansen** (1994ko abuztuaren 25a) eskubaloi jokalari daniarra da Metz Handball eta Danimarkako talde nazionalean jokatzen duena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Kanpo estekak
Alphonse Poaty-Souchlaty

**Alphonse Poaty-Souchlaty** (Diosso, 1941eko martxoaren 25a – Paris, 2024lo urriaren 24a) kongoar politikari eta idazlea izan zen. Kongoko Errepublikako lehen ministroa izan zen 1979tik 1990era.

Finantza ministro (1976-1983) eta Merkataritza ministro (1986-1989) izan zen. 1989ko uztailean Kongoko Langileen Alderdiaren laugarren kongresua egin ondoren, abuztuan lehen ministro izendatu zuten. 1990eko abenduan dimisioa eman zuen, alderdi bakarreko erregimenaren amaiera iritsi zenean, eta Langileen Alderditik ere atera zen.

Orduan Aurrerapenaren Errepublika Batasuna sortu zuen eta 1992ko hauteskundeetan hautagai izan zen. Ondoren, Pascal Lissoubaren Sozialdemokraziarako Batasun Pan-Afrikarrarekin bat egin zuen.

## Lanak 
* *Le Mayombe des profondeurs*, eleberria, 2000.
* ''L'Amour de l'Ange*, eleberria, 2001. 
* *Le Testament de l'oncle Tibou*, eleberria, 2001.
* *Les Clés du paradis*, eleberria, 2001.
* *L'Anti-Machiavel : essai sur une alternance politique sans violence'', 2003.

## Kanpo estekak
Inês Lourenço

**Inês Lourenço** (Porto, 1942ko azaroaren 7an) idazle eta poeta portugaldarra da.

## Ibilbidea 
Hizkuntza eta Literatura Modernoetan (Portugalgo Ikasketak) lizentziaduna da Portoko Unibertsitateko Letren Fakultatean.

Hainbat antologiatan eta poesia sorta ugaritan ordezkatuta dago. Bere olerkiak Portugaleko hainbat egunkari eta aldizkarietan argitaratu ziren, hala nola: Jornal de Letras, Artes e Ideias; Cadernos de Serrúbia; Colóquio/Letras; Relâmpago, Inimigo Rumor; Telhados de Vidro, Águas Furtadas, Poezine, Cão Celeste #7, Piolho, Cintilações, Eufária, e.a. Era berean, Brasil, Espainia, Frantzia, Italia, Mexiko, Austria, Maroko eta Romaniako poesia argitalpenetan parte hartu zuen, hizkuntza ezberdinetara itzulitako bere olerkiekin.

1987 eta 1999 bitartean, *Cadernos de Poesia – Hifen* koordinatu eta editatu zuen. 

2023ko uztailaren 9an Merituaren Domina eman zion Portoko Udal Ganberak.

## Poesia lanak 
* *Cicatriz 100%* (1980, Editora de las Mulheres)
* *Retinografias* (1986, Editora de las Mulheres)
* *Os Solistas (1994,* Limiar*)*
* *Teoria da Imunidade (1996,*  Felício & Cabral)
* *Um Quarto com Cidades ao Fundo* (2000, Quasi Edições)
* *A Enganosa Respiração da Manhã*, (2002, Edições Asa) 
* *Logros Consentidos* (2005, Ed.& etc)
* *A Disfunção Lírica (2007, Ed.& etc)*
* *Coisas que nunca* (2010, Ed.& etc)
* *Câmara* Escura, (2012, Ed. Lingua Muerta)
* *O Instante Anterior*  (2014, Ed. Texto Sentido)
* *O Segundo Olhar* (2015, Ed. Companhia de las ilhas)
* *O Jogo das Comparações* (2016,  Ed. Companhia de las ilhas)
* *Os Pecados Predilectos* (2019, Ed. Jaguatirica)
* *As Palavras Beijam Sem Carga Viral* (2021, Ed. Câmara Municipal do Porto)
* *Dois Cimbalinos Escaldados* (2022, Texto Sentido)
* *14 poetas portuguesas escolhem Inês* (2022, Ed. lado esquerdo) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Resurrección Martínez Sánchez

**Resurrección Martínez Sánchez** (Nafarruri, Errioxa, 1898ko ekainaren 9a – Cabretón, Cervera del Río Alhama, Errioxa, 1936ko urriaren 18a) Hernaniko eskolako maistra izan zen eta Errioxako Cabretónen erail zuten 1936ko urriaren 18an.

Bere neba **Alfredo Martínez Sánchez** sozialista izan zen, Bigarren Errepublika garaian Alfredo Nafarruriko alkatea zena, eta PSOEren konpromisarioa Manuel Azaña Errepublikako presidente berria hautatzeko prozesuan.  Bere ezkonarreba Teresa Velasco Soto *zigarrogilea* eta emakume politikaria izan zen, Alfredoren emaztea: estatu-kolpea gertatu eta hamar egunetan kartzelaratua izan zena.

## Bizitza 
Martínez 1912an Logroñoko Eskola Normalean sartu zen maistra ikasketak egiteko. 1916 urtean lortu zuen bere titululazioa. 1924an oposaketak gainditu zituen eta Cuencako San Clemente herrian lortu zuen plaza; 1929an Zaragozako Noaspe herrira aldatu zen eta 1934an Gipuzkoako Hernaniko eskolara jo zuen.

36ko Gerra hasi zenean, Donostian suertatu zen oporretan eta 1936ko irailaren 13an atxilotu egin zuten, bere ahizpa, maistra hau ere, Consolación Martínez Sánchezekin eta beronen senarrarekin batera. Errioxara eraman zituzten eta, lehendabizi koinatua erail zuten irailaren 19an; eta urriaren 18an, ahizpa biak erail zituzten Logroñoko Cervera del Rio Alhama herrian.

***Aquí nunca pasó nada*** liburuan, Jesus Vicente Aguirrek idatzia, Resurreción Martinezen aipamen hauxe irakurri dezakegu 394. orrialdean:Urriaren 18an, Resurrección Martinez Sanchez, Alfredo alkate-ohiaren arreba, bere ahizpa Consolación Martínezekin batera, Casalarreinakoa bera ere, erail egiten dituzte. (Consolación Juan Manuel Zapatero Gonzálezekin ezkonduta dago, hura ere eraila, Cerverako medikua zelarik.)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Casalarreinako Udal Plenoaren akordioa 2016ko Uztailaren 9an Gerra Zibilean eraildakoak aitortzeko

* Errioxako Autonomia erkidegoaren argitalpena Gerra Zibileko biktimei aitortza eta omenaldia azaltzeko
* Bermemar webean emakumeen errepresioa eta heriotzak: https://www.bermemar.com/represion_mujeres.html
* Nonasp herriko lagunen web orrian "Los Estudis de la República" Fundació Amics de Nonasp.
Hama Amadou

**Hama Amadou** (Youry, 1950eko martxoaren 3a – Niamei, 2024ko urriaren 23a) nigertar politikaria izan zen. Nigerko lehen ministroa izan zen 1995etik 1996ra eta 2000tik 2007ra.

Seyni Kountchéren erregimenean irrati-telebista publikoaren zuzendaria eta kabineteburua izan zen eta Ali Saibouk Informazio ministro izendatu zuen. 1991tik 2001era Gizartearen Garapenerako Mugimendu Nazionala alderdiko idazkari nagusia izan zen, eta 2001etik 2009ra lehendakaria.

1993an diputatu hautatu zuten, eta 1995etik 1996ra lehen ministro izan zen. Bere agintaldian maiz izan zituen gatazkak Mahamane Ousmane presidentearekin. 1996ko urtarrilean kolpe militar baten ondorioz kargutik kendu zuten, eta bi urte eman zituen espetxean.

1999an diputatu hautatu zuten berriro, eta 2000ko urtarrilean lehen ministro izendatu zuten. 2007ko maiatzean, konfidantza mozio bat galdu zuen ustelkeria egotzita, eta denbora bat eman zuen kartzelan.

Mahamadou Issoufou presidentearen aurkari nagusia izan zen. Haurtxo trafikoa leporatu zioten eta Frantzian erbesteratu zen. 2016ko eta 2020ko hauteskundeetan hautagai izan zen, eta behin betiko itzuli zen Nigerrera, 2023ko estatu kolpearen ostean.
Ramon Despuig

Fra' **Ramon Despuig i Martínez de Marcilla** (Palma Mallorcakoa, 1670 – Valletta, 1741eko urtarrilaren 15a) Maltako Ordenako 67. Printze eta Maisu Handia izan zen 1836tik hil zen arte.

Aragoiko koroako zaldun bat izan zen eta 1736an Ordenaren Maisu Handi izendatu zuten. Bere agintaldian, estatuko legeria erreformatu eta San Joa katedrala berritu zuen. Aljeriako flotako zenbait itsasontzi ere harrapatu zituen.

Despuig gotorlekua, Mdina hirian, 1739 eta 1746 artean eraiki zen.

## Iruditegia 

2 Scudi di Ramon Despuig.jpg|Despuig scudi, 1738
Malta - Mdina (north tour bus) 05 ies.jpg|Despuig gotorlekua, Mdina

## Kanpo estekak
Consolación Martínez Sánchez

**Consolación Martínez Sánchez** (Nafarruri, Errioxa, 1896ko otsailaren 8a – Cabretón, Cervera del Río Alhama, Errioxa, 1936ko urriaren 18a)

## Bizialdia 
Modesto eta Gervasiaren alaba zen, Alfredo Martínez sozialisten liderraren arreba, eta Resurrección Martínez Sánchez maistraren ahizpa, berarekin batera atxilotu zuten.

Juan Manuel Zapatero González medikuarekin ezkonduta zegoen, eta ahizpa biak bezalaxe, berau ere, erail egin zuten, 1936ko Gerran. Seme-alabarik ez zuten izan.

Consolación Martínez Badajozeko Peñalsordo herrian hasi zen irakasten hasi zen eta Cervera del Rio Alhaman ere irakasle lan egin zuen. Cabreton auzoko maistra zen 1936 urtean zen.

***Aquí nunca pasó nada*** liburuan, Jesus Vicente Aguirrek idatzia, Consolación Martinezen aipamen hauxe irakur dezakegu 431. orrialdean:Consolación Martinez Sánchez irakaslea, Juan Manuel Zapatero medikuaren emaztea hil egiten dute urriaren 18an Cabretonen. Berarekin batera, oporretan haiekin zegoen Resurrección ahizpa ere erail egin dute. Gertatu zena, eta ez zen batere kasualitatea izan, biak Alfredo Martinez Sanchezen ahizpak ziren eta, Casalarreinako alkatea eta garai hartako buruzagi sozialistarik bilatuenetakoa. «Irakasleak hil zituzten egunean, izutu egin gintuzten gau osoan *Biba heriotza!* oihukatuz.Liburu bereko 442. orrialdean On Eliseo Pipaon, Cabretongo apaizaren testigantza irakur dezakegu, 1937ko abenduaren 22an sinatu zuen heriotza zihurtagirian, honelaxe idatzi zuen-eta:"Nagusien Ordenaren arabera egungo borroka nazionalaren ondorioz hil zen... Eta bere gorpua Cabretón hilerrian lurperatu beharko dute... Gainera, heriotza, marxismoaren aurkako borroka nazionalaren ondorioz gertatu zela adierazten da."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius variegatus var. marginatus

***Cortinarius variegatus var. marginatus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Cortinarius variegatus f. marginatus*.

## Deskribapena 
*Cortinarius variegatus* aldaera hau, forma tipikotik bereizten da; oina ia beti nahikoa garbi eta markatua duen erraboil marjinatu batez hornitua duelako. Errezel morea erraboilaren ertzeraino iristen da. Gainera, genero eta karakteretan, makroskopiko  zein mikroskopikoetan, bat datozela kontuan hartuta, goian adierazitako aldea gorabehera, behaketa zorrotza beharrezkoa da beti zehazte segurua izateko.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Marginatus* epitetoa latinetik dator, marjinatua, esan nahi duen, “marginatus” hitzetik dator. Erraboilaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Forma tipikoa bezala akuzifolioen basoetan hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Europa (batez ere Alpeak eta Eskandinavia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albertus Geldermans

**Albertus «Ab» Geldermans** (Beverwijk, Herbehereak, 1935eko martxoaren 17a - Heemskerk, Herbehereak, 2025eko apirilaren 20a) txirrindularia izan zen, profesionala 1959 eta 1966 artean.

Zazpi aldiz hartu zuen parte Frantziako Tourrean, eta 1962ko ekitaldian bosgarren sailkatu zen, liderreko maillot horia bi etapatan jantzi eta gero. Garaipenen artean, aipatzekoak dira 1960ko Lieja-Bastogne-Lieja klasikoa eta urte bereko Alemaniako Itzulia.

Erretiratu ostean, kirol zuzendari aritu zen. 1968ko Tourrean Herbehereetako taldearen arduraduna izan zen; Geldermansen gidaritzapean, Jan Janssenek garaipena eskuratu zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Papás por conveniencia

***Papás por conveniencia*** Rosy Ocampok TelevisaUnivisionerako ekoitzitako telenobela mexikar bat da. Ariadne Díaz eta José Ron ditu protagonista. Las Estrellas-en estreinatu zen 2024ko urriaren 21ean.

## Aktoreak 
* Ariadne Díaz: Aidé Mosqueda
* José Ron: Constantino «Tino» Guevara
* Ferdinando Valencia: Guzmán Muriel
* África Zavala: Federica
* Daniela Luján: Clara Luz Monroy
* Martín Ricca: Rudolf
* María Chacón: Alicia «Lichita» Chagoyan
* Miguel Martínez: Chano Chamorro
* Horacio Pancheri: Dámaso Rivera
* Lambda García: Facundo Topete
* Sherlyn González: Silvana del Valle
* Imanol Landeta: Felipe
* Leticia Perdigón: Bertha
* Ernesto Laguardia: Jason
* Cecilia Gabriela: Pura
* Adriana Fonseca como Paulina
* María Perroni Garza: Sofía «Chofis» Chamorro Chagoyán
* Joaquín Bondoni: Sergio «Checo» Chamorro Chagoyán
* Jonathan Becerra: El Calacas
* Victoria Viera: Circe Guevara Mosqueda 
* Emilio Beltrán: Ulises Guevara Mosqueda 
* Camila Núñez: Scarlet Topete Mosqueda
* Tania Nicole: Lila Guevara
* Juan Pablo Velasco: Emiliano Guevara
* Constantino Alonso: Pipe
* Mateo Saavedra: Jesús «Chuchito» Chamorro Chagoyán
* Sandra Sánchez Cantú
* Lalo Zayas: Augusto
* José Remis: Igor
* Simone Mateos
* Ximena Tello
* Natalia Álvarez
* Iván Caraza
* Lukas Urkijo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rich But Honest

thumb|250px|Filma promozionatzeko kartela.

***Rich But Honest*** (Aberatsa baina zintzoa) Albert Rayk eta Horace Houghk 1927an sortutako film mutua da. Drama komedia da.

## Fitxa teknikoa 
* Zuzendaria: Albert Ray eta Horace Hough
* Gidoia : Randall H. Faye, Arthur Somers Rocheren narrazio batean oinarrituta.
* Ekoizlea : William Fox
* Argazkia : Sidney Wagner
* Lantegia : Fox Film Corporation
* Iraupena : 60 minutu (6 bobina)
* Plazaratu zen data: 1927ko maiatzaren 2an.
* Herrialdea: AEB
## Aktoreak 
*Nancy Nash : Florine Candless 
*John Holland : Bob Hendricks
*Charles Morton : Dick Carter
*J. Farrell MacDonald : Diamond Jim O'Grady
*Tyler Brooke : Barney Zoom
*Ted McNamara : Heinie
*Marjorie Beebe : Maybelle
*Ernest Shields : Archie
*Doris Lloyd : Mrs. O'Grady
*Coy Watson Jr. : Jimmie (non crédité)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.