open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Junior (1994ko filma)

**Junior** 1994ko Ivan Reitman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. Arnold Schwarzenegger, Danny DeVito, Emma Thompson, Frank Langella eta Pamela Reed aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Alex Hesse (Arnold Schwarzenegger) doktore genetista eta zientzialari prestigiotsuak eta bere lankidean Larry Arbogast (Danny DeVito) doktore ginekologoak Espectane izeneko botika berri bat ikertzen ari dira, haren bidez edozein emakumek haurdunaldi osasuntsua eta arrakastatsua izateko segurtasuna bermatzen duela uste baidute. Gizakiekin esperimentatzen hasi behar direnean, unibertsitateak beren proiektua ezeztatu eta laborategiaren ardura Reddin (Emma Thompson) doktore genetistari emango diote, hortaz zientzialariek esperimentua Alex berarekin burutzea erabakiko dute.

## Aktoreak 
* Arnold Schwarzenegger: Alex Hesse doktorea, ikerlari genetista
* Danny DeVito: Larry Arbogast doktorea, onstetrizinista eta ginekologoa
* Emma Thompson: Diana Reddin doktorea, ikerlari genetista
* Frank Langella: Noah Banes doktorea, ikerlari taldearen burua
* Pamela Reed: Angela
* Aida Turturro: Louise
* James Eckhouse: Ned Sneller
* Megan Cavanagh: Willow
* Christopher Meloni: Lanzarotta jauna
* Brianna eta Brittany McDonnell: Junior
* Ryan eta Zachary Doss: Jake

## Kanpo estekak 
* *Junior* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Junior* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Nikolai Noskov

**Nikolai Ivanovitx Noskov** (, 1956ko urtarrilaren 12a, Gzhatsk, Smolensk) errusiar rock-pop-folk abeslari eta musikari bat da. Nagusiki 1987-1991 artean Gorky Park hard-rock taldeko abeslaria izateagatik ezaguna da.

## Diskografia 
* НЛО (*UFO*, 1982)
* Gorky Park (1989)
* Mother Russia (1994)
* Я тебя люблю (*I Love You*, 1998)
* Стёкла и бетон (*Glass and Concrete*, 2000)
* Дышу тишиной (*Breathing the Silence*, 2000)
* По пояс в небе (*Waist-deep in the Sky*, 2006)
* Оно того стоит (''It's worth it*, 2011)
* Без названия (*No Name'', 2012)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Filipp Kirkorov

**Filipp Bedrosovitx Kirkorov** (, ; 1967ko apirilaren 30a, Varna, Bulgaria) bulgariar-armeniar jatorriko errusiar pop abeslari bat da.

## Diskografia 
* 1990: Philipp
* 1990: Sinbat-Morehod
* 1991: Nebo I Zemlya
* 1991: Ti, Ti, Ti
* 1992: Takoi Sakoi
* 1994: Ya Ne Raphael
* 1995: Primadonna
* 1995: Ckazi Solncu - "Da"
* 1998: Edinstvenaya
* 1998: Oi, Mama Shika Dam
* 2000: Chelofilia
* 2001: Mágico Amor
* 2001: Vchera, Segodnya, Zavtra...
* 2002: Vlubloniy I Bezumno Odinokiy
* 2003: Neznakomka
* 2007: For You
* 2011: Drugoy - 2 Edition

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Linfozitosi

**Linfozitosia** odoleko linfozito kopuruaren handiagotzearen ondorioz sortutako asaldura da.

Linfozitoen ohiko kopurua odolean leukozito guztien %20-%40 artean dago. Kopuru hori %40tik gora dagoenean linfozitosi diagnostikatzen da (4.500 linfozito/ml baino gehiago). Umeengan linfozitoen ohiko kopurua altuagoa dela kontuan hartu behar da linfozitosia diagnostikatu aurretik .

Linfozitosiak hiru iturburu izan dezake:

* infekzioak: birusek, bakterioek edo protozooek sortutako gaixotasun infekzioso batzuek linfozitosia eragiten dute. Adibidez, mononukleosi infekziosoak, bruzelosiak, HIESak, hepatitis birikoek, malariak, tuberkulosiak, kukutxeztulak, zitomegalobirusek sortutako infekzioek...

* hantura kronikoa, gaitz autoimmune batek sortutakoa.

* minbizia. Leuzemia edo linfoma.

Infekzioek edo gaitz autoimmuneek linfozitosi poliklonala sortu ohi dute, hots, linfozito klon ezberdinen gehiegizko kopurua. Prozesu tumoralek, aldiz, linfozitosi monoklonala eragin ohi dute, linfozitoen klon baten gehiegizko kopurua.

Linfozitoen kopurua ez ezik, beren morfologia aztertzea ere (behaketa mikroskopikoaren bidez) garrantzitsua da, zantzu asko ematen baitu linfozitosiaren jatorriaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Manuel Theotocópuliren erretratua

***Jorge Manuel Theotocópuliren erretratua*** () 1597 eta 1603 bitartean Grekoak bere semeari egindako erretratua da, bere Toledoko garaiaren amaieran, alegia. Jorge Manuel Theotocópulik, Grekoaren semeak, bere aitarekin sarritan kolaboratu zuen. Horrela izan zen, esaterako, Illescasen Karitatearen Ospitalearen Kaperan. Margolana Sevillako Arte Ederren Museoan erakusten da.

## Azterketa 
Margolan honek Grekoaren ohiko estetika jarraitzen dio: iluntasuna, seriotasuna, goleta handiak... Semeak eskuetan margolariaren tresnak erakusten ditu; hauen erreprodukzioak garrantzi handia du lanean ezen, fondo beltzaren gainean, eskuak eta tresnak batetik, Jorge Manuel Theotocópuli aurpegia bestetik, margolanaren elementu nagusiak baitira. Protagonistaren goleta zehaztasun handiz margotuta dago. Margolariaren aurpegiak azkartasuna eta gaztetasuna azaltzen du. Eskuek mugimendu sentzazioa igortzen dute. Orokorrean, margolanak Veneziako eskolaren planteamenduak zaintzen ditu.

## Bibliografia 
* SCHOLZ-HÄNSEL, Michael, *El Greco*, Kolonia, Taschen, 2003. .

## Kanpo estekak 
* :«Jorge Manuel Theotokópoulos» | ArteHistoria.com.
Andreas Achenbach

**Andreas Achenbach** (Kassel, Alemania, 1815eko irailaren 29a – Düsseldorf, Alemania, 1910ko apirilaren 1a) margolaria izan zen.

## Bizitza 
Kassel herrian jaio zen. 1827 urtean Düsseldorf hirian arte ikasketak hasi zituen bertako Pintura Akademian, irakaslea Friedrich Wilhelm Schadow izaki. Hasiera batean bere lanek alemaniar idealismo erromantiko estiloa zuten baina 1835 urtean, Munichera joan ostean, Louis Gurlitt margolariaren eraginak beste bide batzuetatik joanarazi zion eta horrela bada, alemaniako eskola errealistaren sortzailea izan zen.

[thumb|301x301px|[Errota, Westfalia, 1863.]]

Haren lanak hainbat museotan daude ikusgai, besteak beste ondorengo hauetan: Berlineko Galeria Nazionalean, Municheko Pinakoteka Berrian eta Dresden, Darmstadt, Kolonia, Düsseldorf, Leipzig eta Hanburgoko galerietan.
Biskra

**Biskra** (; ) Aljeriako hiria da, izen bereko probintziako hiriburua dena. **Vescera** erromatar hirian kokaturik, bere biztanle asko Banu Hilal eta Chaoui leinuko berbereak dira.

## Demografia 
## Klima 
## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Espainolkeria

[thumb|[Franz von Stucken *Mary als Spanierin* ('Mary, espainiarra') 1916.]]
**Espainolkeria** () espainiar izaera handizkatu edo faltsutzen duten artelanei buruz esaten da. Estereotipo hau espainiar topiko kulturaletara baino andaluziar topikoetara igortzen du.

## Jatorria 
Espainiako irudiaren itxuragabetze hau erromantizismo garaian hasi zen, noiz europar egile asko Espainia izan zuten bere lanen eszenario, hala nola Alexandre Dumas, Théophile Gautier, Victor Hugo edo Prosper Mérimée. Orduko europar ilustratzaile, margolari eta grabatzailek ikonografia osoa sortu zuten (bidelapurrak, ijitoak, toreatzaileak, flamenko-dantzariak, abeslariak, eta abar).

## Zinema 
Espainolkeria Espainiako zinemaren genero ere bada, 1930eko hamarkadan sortu eta frankismoan garatu zena. *El turismo es un gran invento*, *Amor a la española*, *40 grados a la sombra* edo *Vente a Alemania, Pepe* generoaren film nabarmenak izan ziren. Paco Martínez Soria, Antonio Ozores, Alfredo Landa edo José Luis López Vázquez aktoreak ere nabarmendu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Landismo

**Landismo** Espainiako zinemaren genero bat da, komedia erraza eta erotismo arina biltzen dituena.

Izena Alfredo Landa nafar aktoretik datorkio, bera baitzen generoaren ikur. Zentsurak Landak 1969 eta 1978 artean egindako film hauek *S* sailkatu zuten eta garai haietako espainiar gizartea erakusten zuten. Landak beraz gain, Mariano Ozores, Pedro Lazaga, Luis María Delgado eta Fernando Merino zuzendariek eta José Luis López Vázquez edo José Sacristán aktoreek ere genero honetako film asko egin zuten.

## Kanpo estekak
La Cumbre jauregia

**La Cumbre jauregia** Gipuzkoako Donostia hiriburuko jauregi bat da, Aiete auzoko Baenako Dukea pasealekuan. Nagusiki, 1983an GALek Lasa eta Zabala tolosar gazteak torturatuak izan ziren lekua izateagatik ezaguna da.

Gaur egun oraindik ere Baenako Dukearen pasealekutik jauregirako sarbidean zaintza garita bat ikusgai dago.

## Eraikina 
Euskal estiloko arkitektura du eta ia 12.000 metro koadroko lursailak ditu.

## Historia 
1862an eraiki zuen Jose Maria Arbulu ingeniari bergararrak: San Antonioko Algodoneraren jabearen iloba izaki, diruduna zen. 1877an ehungintzaren nagusia hil zen Martina Maiz alargunak erosi zion, bertan bizitzeko. 1891an hil eta oinordekorik ez izanik, Tovarreko Dukeak erosi zuen, 1892an. 1944an Tovarreko dukearen ondorengo baten eskuetan geratu zen baina hura, Marokon militarra izanda, ez zen bertaratzen. 1953an, hil zenean, jabegoa oinordekotza gisa Tanger hiriaren eskuetan geratu zen. Tangerrek Espainiako estatuari saldu zion 1957an.

Diktadura frankistan, jauregia Franko diktadoreak Donostiara udaldia igarotzera bertaratzean harekin batera zetorren Barne Ministroaren bizileku zen, Franko Aieteko jauregian bizi zen bitartean. 1973an, Joan Karlos Espainiakoa eta Sofia Greziakoa printze-printzesen bisitaldi ofizialean haien egoitza izan zen. 1981ean Donostiara egindako gau bateko bisitaldian ere bertan lo egin zuten. Ordutik, Miramar jauregiko altzariak bertan daude. 1987tik Espainiako Gobernuaren Gipuzkoako ordezkariordearen bizitokia da. 

1983an, Lasa eta Zabalaren bahiketa eta hilketa jazo zen garaian, Espainiako Barne Ministerioaren jabetzako eraikina izan zen. Ondoren, Gipuzkoako Espainiar Gobernadore Zibilaren egoitza izatera igaro zen

## Zinema 
2014an Pablo Malok zuzendutako *Lasa eta Zabala* filmaren eszena batzuk jauregi horretan filmatu nahi izan ziren, baina Espainiako Gobernuaren Gipuzkoako azpiordezkaritzak ez zuen baimenik eman.

## Ikus gainera 
* Lasa eta Zabalaren hilketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Colomo

**Fernando Colomo Gómez** (Madril, 1946ko otsailaren 2a - ) espainiar arkitekto, zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlea da.

## Bizitza 
“Madrilgo komedia berria” izeneko joeraren bultzatzaileetakoa izan zen 1970eko hamarkadan. Garai hartakoak ditu *Tigres de papel* ("Paperezko tigreak", 1977) eta *¿Qué hace una chica como tú en un sitio como éste?* ("Zertan dabil zu bezalako neska paraje hauetan", 1978) filmak. Beste pelikula batzuk: *El caballero del dragón* ("Dragoiaren zalduna", 1985), *La vida alegre* ("Bizimodu alaia", 1987). Telebistarako lanik egin izan du, baita zinema produktore gisara ere.

## Filmografia 
* 1973 *Mañana llega el presidente* (film labur)
* 1974 *En un país imaginario* (film labur)
* 1976 *Pomporrutas imperiales* (film labur)
* 1976 *Usted va a ser mamá* (film labur)
* 1977 *Tigres de papel*
* 1978 *¿Qué hace una chica como tú en un sitio como éste?*
* 1978 *Sentados al borde de la mañana, con los pies colgando*
* 1979 *Cuentos eróticos*
* 1980 *La mano negra*
* 1982 *Estoy en crisis*
* 1983 *La línea del cielo*
* 1985 *El caballero del dragón*
* 1987 *La vida alegre*
* 1988 *Miss Caribe*
* 1989 **Bajarse al moro**
* 1991 *Chicas de hoy en día* (telesaila)
* 1993 *Rosa Rosae*
* 1994 *Alegre, ma non troppo*
* 1995 **El efecto mariposa**
* 1996 *¿Recuerdas la primera vez que hiciste... eso?*
* 1997 *Eso*
* 1998 *Los años bárbaros*
* 1999 *Famosos y familia* (telesaila)
* 1999 *Cuarteto de La Habana*
* 2001 *Dime que me quieres* (telesaila)
* 2003 *Al sur de Granada*
* 2004 *¡Hay motivo!* ("Mis 40 euros" atala)
* 2006 *El Próximo Oriente*
* 2008 *Rivales*
* 2009–2010 *El pacto* (telesaila)
* 2012 *La banda Picasso*
* 2015 *Isla bonita*
* 2019 *Antes de la quema*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Schiaparelli EDM

**Schiaparelli EDM** (ingelesezko *Entry, Descent and Landing Demonstrator Module* hitzen laburdura, *Sarrera, Jaitsiera eta Lurrartze Modu Erakuslea*) ExoMars programako jaitsiera modulu bat da, Europako Espazio Agentzia eta Errusiako Espazio Agentzia Federalari Marten lurrartzeko teknologia ahalbideratzen die.

Izena Giovanni Schiaparelli (1835-1910) italiar astronomoaren omenez darama. Italian eraiki zen eta etorkizunean Marten lurrartze gozoak burutzeko probaldian dago.

2016ko martxoaren 14ean ExoMars Trace Gas Orbiter zundarekin batera Errusiako Baikonurreko kosmodromoan jaurtiki zen Proton-M suziriak espazioan ezarri zuen, eta zazpi hilabeteko espazio-bidaiaren ondoren, urriaren 14ean Marten lurrartzeko saiakera burutu zuen. Baina lurrartu behar zuen unean Lurrera seinalea igortzetik utzi zuen, horregatik lurrartze maniobra gaizki burutu, Marteren kontra amildu eta txikitu zela ondorioeztatu da.

Fitxategi:Schiaparelli landing on Mars.png|Marteko lurrartzearen irudikapena.
Fitxategi:Schiaparelli Lander Model at ESOC.JPG|Schiaparelli EDM moduluaren kanpo osagaiak ikusgai dituen modeloa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea
Salida de misa de doce del Pilar de Zaragoza

***Salida de misa de doce del Pilar de Zaragoza*** 1897ko film dokumental mutua da, Eduardo Jimeno Correasek egina. Espainiar zuzendari batek egindako lehendabiziko filma izan zen.

Lehen 1896ko urriaren 11n grabatu zuela uste arren, 1996an Jon Letamendik Jimenok Lumière kamera 1897ko uztailean erosi zuela jakin zuen. Beraz, filmaketa 1897ko urrian egin zuen.

2004ko uztailean Londresen grabatzeko-ekipamendua enkantean jarri zuten eta Lumière enpresarekin loturiko erosle batek 129.000 € ordaindu zuen.

## Argumentua 
Zaragozako San Salvador katedraleko hamabiko mezatik jendea irten da. Minutu bat baino gutxiagoko film mutua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Un chien andalou

***Un Chien Andalou*** ( ahoskatua; ) 1929ko film labur surrealista mutua da, Luis Buñuelek egina. Generoaren filmik nabarmenena da, Salvador Dalí gidoigilea zuena.

## Sinopsia 
Filma lotura logikorik gabeko eszena-segida da, non pertsonaiak dekoratu baten barruan daude.

## Aktoreak 
* Simone Mareuil: neskatoa
* Pierre Batcheff: gizon gaztea
* Luis Buñuel: gizon
* Salvador Dalí: apaizgaia
* Robert Hommet: gizon gaztea
* Marval: apaizgaia
* Fano Messan: emakume gaztea
* Jaime Miravilles: apaizgaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Free State of Jones

***Free State of Jones*** (euskaraz *Jonesen Estatu Askea*) 2016ko Gary Ross estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra film bat da. Matthew McConaughey, Gugu Mbatha-Raw, Mahershala Ali eta Keri Russell aktoreek antzeztu zuten.

AEBetako Gerra Zibil garaiko Mississippi estatuko Jones konderriaren historia eta Newton Knight (1827-1922) pertsonaia historikoaren bizitza azaltzen du.

## Argumentua 
1862, Corintheko gudutik bizirik ateratzea lortu ondoren, sortzez Mississippi estatuko Jones konderrikoa den Newton Knight (Matthew McConaughey) nekazari txiroa Gudaroste Konfederatutik matxinatu eta esklabotzaren aurka dagoen desertore talde baten buruzagia bilakatuko da. Ondoren, Rachel Knight (Gugu Mbatha-Raw) emakume esklabo ohiarekin ezkondu eta bere estatuko arraza ezberdinetako kideez osatutako lehenbiziko komunitatea ezarriko du.

Fitxategi:Matthew McConaughey Cannes 2015 2.jpg|Matthew McConaughey aktorea 2015eko Canneseko Zinemaldian
Fitxategi:Newton-knight.jpg|Newton Knight (1827-1922)

## Aktoreak 
* Matthew McConaughey: Newton Knight
* Gugu Mbatha-Raw: Rachel Knight
* Keri Russell: Serena Knight
* Mahershala Ali: Moses Washington
* Brian Lee Franklin: Davis Knight
* Jacob Lofland: Daniel
* Brad Carter: Barbour tenientea
* Sean Bridgers: Sumrall
* Kirk Bovill: Merkataria
* Christopher Berry: Jasper Collins
* Donald Watkins: Wilson
* Artrial Clark: Eli
* Manny Penton: Zirujaua

## Kanpo estekak 
* *Free State of Jones* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* *Free State of Jones* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Daphnis nerii

***Daphnis nerii*** (lehen *Deilephila nerii*) Sphingidae familiako sitsa da. Euskal Herrian udan aurki daitekeen lepidoptero bat da.

Hego berdeak dituen tximeleta handi iletsua, 10 cm inguru luze dena. Afrikako eta Mediterraneo inguruko lurraldeak ditu ohiko bizileku, baina urte beroetan Danimarkaraino eta Suediaraino ere igotzen da.

Daphnis nerii MHNT CUT 2010 0 290 Aurangabad Maharashtra India male dorsal.jpg|*Daphnis nerii* ♂
Daphnis nerii MHNT CUT 2010 0 290 Aurangabad Maharashtra India male ventral.jpg| *Daphnis nerii* ♂ △

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nobleza baturra

***Nobleza baturra*** 1935eko film musikala da, Florián Reyk egina. Espainiako Bigarren Errepublika garaiko, filmik arrakastatsuenetariko bat izan zen.

## Argumentua 
XX. mendearen hasieran, Aragoiko herrixka batean, María del Pilar neska zuzena bizi da. Baztertutako ezkongai batek, hisiaz, sexu-harremanak izan zituztela esan eta gezur beltza eskualdetik zabaltzen da.

## Aktoreak 
* Imperio Argentina: María del Pilar
* Miguel Ligero Rodríguez: Perico
* Juan de Orduña: Sebastián
* José Calle: Tío Eusebio
* Manuel Luna: Marco
* Carmen de Lucio: Filomena
* Pilar Muñoz: Andrea
* Juan Espantaleón: Padre Juanico
* Blanca Pozas: Doña Paula

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Vauban dorrea

**Vauban dorrea** ( Bretainiako Camaret-sur-Mer herrian dagoen dorre bat da. 1983an Vaubanen gotorlekuak Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOk, eta hau da Frantzia guztiko 12 gotorlekuan artean Bretainian dagoen bakarra.

## Historia 
Jean-Pierre Traverse injeniari militarraren begiradapean altxatu zen 1693 eta 1696 artean, baina dagoeneko 1694an erabili behar izan zen Camareteko borrokan. Vauban bera buru zela frantsesek atzera bota zuten ingeles eta herbeheretarren erasoa.

## Arkitektura 
18 metrotako altuera duen dorre poligonala da. Hiru solairu ditu eta inguruan harresia, guardiaren etxea eta 11 ainoi dituen gotorlekua ditu.

## Iruditegia 

Irudi:20100712 Tour Vauban - 1.JPG
Irudi:20100712 Tour Vauban - 2.jpg
Irudi:20100712 Tour Vauban - 7.jpg
Irudi:Camaret - Tour Vauban (2).jpg
Irudi:Cm sillon 20061001.jpg

## Kanpo estekak 
*  Vauban gotorlekuen webgunea
Sits pirata

**Sits pirata** (*Acherontia atropos*) *Acherontia* generoko sitsik ezagunena. Euskal Herrian aurki daitekeen lepidoptero bat da.

13 cm inguru izaten da luze. Gaineko hegoak marroi ilunak, eta azpikoak horiak, zerrenda beltzekikoak, izaten ditu. Toraxaren gaineko aldean burezurraren antzeko irudi bat du, hori-beltza. Asian, Europan, Afrikan eta Ameriketan bizi da.

Erle arrunten koloniak erasotzen ditu elikadura lortzeko.

## Sits pirata kulturan 
Espeziaren izena heriotzarekin lotutako kontzeptuekin erlazionatzen dira. Greziar mitologian Atropos bizitzaren haria mozteaz arduratzen den moiretako bat zen.

1846ko urtarrilean ''Arthur's Ladies' Magazine* aldizkariak Edgar Allan Poe idazle estatubatuarraren "*Esfingea*" ("The Sphinx") ipuina argitaratu zuen. *Acherontia atropos* ipuinaren amaieran aipatzen da, bigarren mailako pertsonaiak, protagonistaren senideak, historia naturalaren sinopsia erabiliz, deskribapen hau irakurtzen duenean:

Edgar Allan Poek, Thomas Wyattek itzuli zuen liburuaren aurreko deskribapena partzialki kopiatu zuen, *A synopsis of natural history* (1839), C. Lemmonnier historia naturaleko irakaslearena.

*Acherontia atropos* ospetsu egin zen *The Silence of the Lambs* filmaren ondorioz. Bere marrazkiak ospe negatiboa irabazi du, naturaz gaindiko indar gaiztoekin lotuz, eta, beraz, aurretik aipatutako pelikulan eta *Un perro andaluz* filmetan aurkeztu da. Sineskeria ugarik diote lepidoptero honek zorte txarra ekartzen diela sartzen diren etxeei.

Bram Stokerren *Drakula* eleberrian, XXI. kapituluan izendatzen da:

Daniel Calparsororen *El aviso'' filmean, Paul Penen izen bereko eleberrian oinarritua, sits-pirata agertzen zen behin eta berriz, protagonistaren eskizofrenia gertaerak irudikatuz. Film horren lehen kartelak tximeletaren ale bat erakusten zuen, izenburuan aipatutako abisua zeraman gutunazalerako lakre gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kika (filma)

***Kika*** komedia film bat da, Pedro Almodóvar espainiar zinemagileak 1993an zuzendutakoa.

## Argumentua 
Kika (Verónica Forqué) makillatzaile baikor eta positiboa da. Ramón (Àlex Casanovas) izeneko argazkilari batekin bizi da. Elkar maite badute ere, ez dute elkar ulertzen. Kikak adiskide ileapantzaile bat dauka eta, lagun izan arren, ahal duen guztietan engainatzen du.

## Aktoreak 
* Verónica Forqué: Kika
* Victoria Abril: Andrea Caracortada
* Peter Coyote: Nicholas
* Àlex Casanovas: Ramón
* Rossy de Palma: Juana
* Santiago Lajusticia: Pablo
* Anabel Alonso: Amparo
* Bibiana Fernández: Susana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDbko fitxa
El turismo es un gran invento

***El turismo es un gran invento*** 1968ko umorezko filma da, Pedro Lazagak egina.

Espainolkeria izeneko generoaren adibiderik nabarmenetako bat da. Frankismoaren garaian bultzaturiko  goraipatzen du.

## Argumentua 
Valdemorillo del Moncayo Aragoiko herrixkaren garapena bultzatzeko, Benito Requejo (Paco Martínez Soria) bere alkateak turismo-gune bat eraikitzea erabaki du. Horretarako Basilio (José Luis López Vázquez) udal-idazkariarekin batera Costa del Solera joango da, bertan egindakoa ezagutzeko. Baina behin bertoko jaiak eta ospakizunak ezagututa, proiektua ahaztu eta dirua gastatuko dute.

## Aktoreak 
* Paco Martínez Soria
* José Luis López Vázquez
* Ingrid Spaey
* Antonio Ozores
* María Luisa Ponte
* Rafael López Somoza
* Margot Cottens
* Pedro Porcel
* Erasmo Pascual
* Jesús Guzmán
* Paco Camoiras
* Valentín Tornos

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Aingeruen kontzertua

***Aingeruen kontzertua*** 1608an Grekoak egindako margolan ezaguna da. Lan hau Toledoko garaiaren amaieran egin zuen eta, berez, beste lan baten zatia da, Toledoko Taverako Ospitalerako egin zuen *Deikundea* oihal handia. Atenasen Pinakoteka Nazionalean erakusten da.

## Azterketa 
Irudi honetan aingeru musikari talde bat ikus daiteke. Buruak eta gorputzak luzatuak agertzen dira, espezialisten ustez Miguel Angelen herentzia. Ikus daitezke, bestetik, El Grekoren semea zen Jorge Manuel Theotocópuliren ukituak. Aingeru batzuk bizkarrez ikusten ditugu; hauxe manierismoko eta barrokoko errekurtsoa zen. Irudiak ez daude oso modu garbiaz marraztuta eta horrek sentzazio guztiz mehea ematen dio mulzoari. Hiru musika tresnak ikusten dira: xirula, harpa eta txelo; beste aingeru batek musika liburua begira ikusten dugu.

## Bibliografia 
* SCHOLZ-HÄNSEL, Michael, *El Greco*, Kolonia, Taschen, 2003. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : «Aingeruen kontzertua» ArteHistoria.com.
Alatriste

***Alatriste*** 2006ko Agustín Díaz Yanes espainiar zinema zuzendariaren filma da, Arturo Pérez-Reverteren *Las aventuras del capitán Alatriste* eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
Espainiako Urrezko Mendean, Diego Alatriste Hogeita Hamar Urteko Gerran borrokatzen den espainiar soldadua da. Lope Balboa lagunak hala eskatuta, Iñigo Balboa bere semeaz arduratu da.

## Aktoreak 
* Viggo Mortensen: Diego Alatriste.
* Javier Cámara: Olivares konde-dukea.
* Eduardo Noriega: Guadalmedinako kondea.
* Juan Echanove: Francisco de Quevedo.
* Unax Ugalde: Íñigo de Balboa
* Elena Anaya: Angélica de Alquézar
* Nacho Pérez de la Paz: Lope de Balboa gaztea.
* Nadia de Santiago: Angélica de Alquézar gaztea.
* Ariadna Gil: María de Castro.
* Francesc Garrido: Martín Saldaña
* Eduard Fernández: Sebastián Copons
* Blanca Portillo: Frai Emilio Bocanegra
* Paco Tous: Francisco de Melo.
* Jesús Castejón: Luis de Alquézar.
* Enrico Lo Verso: Gualterio Malatesta
* Antonio Dechent: Curro Garrote
* Pilar López de Ayala: Malatestaren emaztea.
* Álex O'Dogherty: Lope Balboa.
* Simon Cohen: Filipe IV.a Espainiakoa.
* Javier Mejía: Galesko printzea.

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
San Benito (Grekoa)

***San Benito*** 1577 eta 1579 artean Grekoak egindako margolan bat da. Espainiara heldu zenean egin zuen lehendabizietariko enkargua izan zen hau, bere lehen mezenas izan zen Diego de Castillari esker lortuta. Lana Toledoko Santo Domingo Zaharra monasterioaren elizarako zen. Madrilgo Pradoko Museoan (Espainian) erakusten da gaur egun.

## Azterketa 
Lan honetan Benedikto Nursiakoa, beneditar ordenaren sortzailea, agertzen da, XI. mendetik Santo Domingo Zaharra elizako monjeak, alegia. Fondo arre-gris baten gainean protagonista ikus daiteke, abitu beltz batez jantzita. Ezkerreko eskuan urrez eta zillarrez ornitutako makulu aberats bat du. Haren buruaren inguruan argi koroa antzeko mantxa dago. Santuaren gorputza ez da ikusten, abituaz, estalia; bakarrik burua eta eskuak.

## Bibliografia 
* SCHOLZ-HÄNSEL, Michael, *El Greco*, Colonia, Taschen, 2003. .

## Kanpo estekak 
* :[«San Benito», Pradoko Museoa(https://eu.wikipedia.org/wiki/Pradoko_Museoa)].
ExoMars

**ExoMars** (errusieraz ЭкзоМарс; *Exobiology on Mars*, "Exobiologia Marten") Marte bizi motaren bat bilatzeko exobiologia espazio misio bat da. Europako Espazio Agentziak (ESA) eta Errusiako Espazio Agentzia Federalak (Roskomos) elkarlanean burututako proiektua da eta helburu hauek ditu: Marten iraganeko edota gaur egungo bizi arrastoak topatzea, Marteko ura eta ingurumen geokimikoa denborarekin nola aldatzen diren ikertzea, atmosferako gases osaketa eta jatorria ikertzea, eta era berean, planeta gorrian etorkizunean jazo litekeen joan-itzuliko misio bat ahalbideratuko duen teknologia proban jartzea. Misioa bi ataletan banatua dago, bata 2016ean gauzatuko da eta bestea 2020ean.

2016ko martxoaren 14an ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) zunda eta Schiaparelli EDM modulua espaziora jaurtiki ziren. 2016ko urriaren 19an zundak Schiaparelli EDM modulua Marteren gainalazean ipintzeko helburua zuen, baina gainazaleratze unean seinalea ematetik laga, eta maniobra gaizki egin eta modulua talkaren ondorioz txikitu egin zela uste da.

2020ean ExoMars 2020 surface platform deritzon jaitsiera modulu errobotikoak ExoMars rover ibilgailua Marteren gainazalean ezartzeko egitasmoa dago.

## Kanpo estekak 
* ExoMars (ESA) 
* ExoMars (RFSA)
Gipuzkoako Herriarteko Eskuzko Txapelketa

**Gipuzkoako Herriarteko Esku Pilota Txapelketa** Gipuzkoako herrien artean jokatzen den esku-huskako pilota txapelketa da. Azkoitia da garaipen gehien lortu dituen herria. Txapeldunak Euskal Herriko Herriarteko Eskuzko Txapelketa jokatzen du.

## Historia eta egitura 
1968an antolatu zen lehenengo aldiz. Finala Azkoitiko Udal Pilotalekuan izan zen eta Bergarak irabazi zuen aurreneko ekitaldi hura. Urtez urte txapelketa frontoi desberdinetan jokatu izan zen arren 1996tik aurrerako ia final guztiak Donostiako Atano III.a pilotalekuan jokatu dira.

Herri bakoitzak hiru bikote aurkezten ditu, seniorrak, juniorrak eta kadeteak eta hiru partida jokatu ondoren erabakitzen da kanporaetetako eta finaleko emaitza. 1984 arte kadeteek 16 tantotara jokatzen zuten, juniorrek 18ra eta seniorrek 22ra, 1985an aldatu egin zen eta kadeteek 18ra jokatzen zuten eta beste bi mailatan 22ra. 1999tik aurrera denak 22 tantotara aritzen dira.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak
Kériolet jauregia

**Kériolet jauregia** (, ) Bretainiako Concarneau hirian dagoen jauregi bat da. Eraikin pribatua den arren 1984an Frantziako monumento historiko izendatu zuten bere aurrealdea dela eta.

## Historia 
Frantziako Bigarren Inperioaren garaian, 1850 hamarkadan, Charles Chauveau Zénaïde Narichkine-Ioussoupov printzesa errusiarrarekin elkartu zen eta Chauveauko konde titulua eskuratu zuen. Zénaïde printzesak jauregi bat eraiki zuen eta Joseph Bigot arkitekto frantziarrak diseinatu zuen Kériolet jauregia. 1882an Chauveau hil egin zen eta honek arrebari eman bazion ere Zénaïdek berriz erosi eta Finistère departamenduari erabiltzen utzi zion.

1956an Zénaïderen biloba zen Feliks Jusupov printzeak jaso zuen eta honek berarentzat hartu zuen. Hau 1967an hil zen eta ondorengoek 1971 urtean Concarneauko udalari saldu zioten. 1984an Frantziako monumento historiko izendatu zuten, baina egoera eskasean zegoen dagoeneko. 1988an Christophe Lévèque-k erosi zuen eta berriztu egin zuen. Pribatua izan arren publikoari irekita dago.

## Iruditegia 

Irudi:Château de Kériolet (0).jpg
Irudi:Château de Kériolet (3).jpg
Irudi:Château de Kériolet (9).JPG
Irudi:Château de Kériolet (5).JPG
Irudi:Château de Kériolet (8).JPG

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
ExoMars Trace Gas Orbiter

**ExoMars Trace Gas Orbiter** edota **TGO** Europako Espazio Agentziak eta Errusiako Espazio Agentzia Federalak elkarlanean gauzatutako ExoMars misioaren barnean dagoen orbitatzaile bat da. Bere helburuak bi dira: Marte planeta orbitatzea eta bertan Schiaparelli EDM modulua eta ExoMars rover ibilgailua ipintzea da, bai eta planeta gorriaren metano eta beste zenbait gasen iturburuak erregistratzea ere.

2016ko urriaren 19an Schiaparelli EDM modulua Marteren gainazalera jaurtiki zuen, baina gainazaleratze maniobra gaizki irten eta moduluak Marteren aurka talka eginez suntsitua izan zela uste da.

2020ean Marteren gainazalean ExoMars rover ibilgailua ipintzea ere aurreikusten da.

## Kanpo estekak 
* ExoMars Trace Gas Orbiter. ESA
Esne kondentsatu

**Esne kondentsatua** esnea kontzentratu eta duen ur kopurua lurrundu eta azukrea gehituz lortutako zapore gozoko esneki likatsu bat da. Ondorioz berau dagoen edukiontzia ez baldin bada irekitzen, pare bat urtez hozketarik gabe kontserbatu liteke, aldiz, azukrerik gabeko esne lurrunduaren bertsioa oso erraz galtzen da eta ez da esne kondentsatua bezain ohikoa.

1820ean Nicolas Appert gozogile eta sukaldariak asmatu zuen, esne arrunta hozketarik gabe oso denbora gutxian galtzen baitzen.

Esne kondentsatua azkenburu ugarien osagai gisa erabiltzen da eta munduko hainbat lekutan oso hedatua dagoen elikagaia da, tartean Hego Euskal Herria, Argentina, Brasil, Errusia, Espainia, Hong Kong eta Katalan Herriak.

## Kanpo estekak
Kakahuete-gurin

**Kakahuete-gurina** kakahuete erretxigortuz egindako eta gehienetan gatzatu edo gozotutako ore itxurako elikagai bat da. AEBetako gastronomiako osagai ezagun eta hedatuenetako bat da, gaur egun supermerkatu edo janari-dendetan salgai egoten da edota etxean egin ohi da. Herrialde honetan herri kulturan duen ospea handiaren ondorioz, urtero urtarrilaren 24ean, *Kakahuete-gurinaren Eguna* ospatu ohi da.

Jada maiek eta aztekek jaten zuten elikagaia izan arren, 1884an Marcellus Gilmore Edson ingeles-kanadarra izan zen bere ekoizpena patentatu zuen lehenbizikoa. John Harvey Kellogg gosari zerealgile ospetsuak ere bere hedapenari bultzada handia eman zion.

AEBetaz gain, eta batez ere estatubatuar kulturaren eraginaren ondorioz, beste herrialde batzuetara ere hedatu den elikagaia da, tartean Australia, Erresuma Batua, Kanada, Dominikar Errepublika, Filipinak, Japonia, Papua Ginea Berria, Zeelanda Berria eta Herbehereak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazta fresko

**Gazta fresko**  edo **gazta berria** ore biguneko gazta da, alegia, esne-gazur kopuru handia eta ontze prozesurik ez duen gazta. Nagusiki denboraldi hasierako gazta izaten da.

Gazta mota honen ekoizpena oso sinplea da. Mamitzeak 14 ordu inguru irauten du, batzuetan baita gehiago ere. Esne-gatzur kentzea mamia presioa eginez haustean eragiten da, ez da gehiegizkoa izan behar eta gainera gazta berriak beti hezeak mantendu behar dira (%-60-80ko uraz), honek kontserbatzeko nahiz urrutira garraiatzeko oso zailak izatea dakar.

Bere izenak ongi adierazten duen bezala ondu gabe jaten dira, baina maiz baita ogi, azukrea, gatza, baratxuria, tipula eta abarrez lagundua ere.

## Ikus gainera 
* Gaztanbera
* Gazta-krema

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salbatzailea (Grekoa, 1592-1596)

***Salbatzailea*** () 1592 eta 1596 artean Grekoak egindako margolan bat da. Donostiako San Telmo Museoan (Gipuzkoan) erakusten da gaur egun. Grekoak ideia horren bertsio asko egin zituen, esaterako Madrilgo Pradoko Museoan gordetzen dena. Margolana 1972an Pedro Irastortza enpresaburuak egindako emaitza izan zen. 2014ean Toledora eraman zuten, Grekoari buruzko erakusketa berezi batean erakusteko.

## Azterketa 
Margolan honetan Jesus estasian ikus daiteke, horregatik begiak goruntz begira dauden. Aldi berean, begi horiek argi berezia erakusten dute. Margolanaren kolore nagusiak marroiak eta arreak dira; horiekin batera, aurpegiaren kolore horiztuak berotasun handia ematen dio osotasunari. Jesusen buruaren inguruan argi koroa antzeko mantxa dago.

## Bibliografia 
* SCHOLZ-HÄNSEL, Michael, *El Greco*, Colonia, Taschen, 2003. .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Salbatzailea (Pradoko Museoa)

## Kanpo estekak
John Lydon

**John Joseph Lydon**, (Londres, ), **Johnny Rotten** bezala hobeto ezagutua, punk musikari ingelesa izan zen, Sex Pistols taldeko abeslaria. Ingalaterrako punk mugimenduaren ikurretako bat izan da John Simon Ritchierekin batera (Sid Vicious, Sex Pistolseko baxu-jotzailea). Sex Pistols desegin ondoren, Public Image Limited taldean izan zen.

## Diskografia
Napalm Death

**Napalm Death** grindcore talde ingelesa da, 1981ean eratua.

## Diskografia 
* *Scum* (1987)
* *From Enslavement to Obliteration* (1988)
* *Harmony Corruption* (1990)
* *Utopia Banished* (1992)
* *Fear, Emptiness, Despair* (1994)
* *Diatribes* (1996)
* *Inside the Torn Apart* (1997)
* *Words from the Exit Wound* (1998)
* *Enemy of the Music Business* (2000)
* *Order of the Leech* (2002)
* *Leaders Not Followers: Part 2* (2004)
* *The Code Is Red...Long Live the Code* (2005)
* *Smear Campaign* (2006)
* *Time Waits for No Slave* (2009)
* *Utilitarian* (2012)
* *Apex Predator – Easy Meat* (2015)
* *Throes of Joy in the Jaws of Defeatism* (2020)

## Taldekideak 
### Egungoak 
* Shane Embury – baxua (1987–egun)
* Mark "Barney" Greenway – ahotsa (1989–1996, 1997–egun)
* Mitch Harris – gitarra (1990–egun)
* Danny Herrera – bateria (1991–egun)

### Aurreko musikariak 
* Nicholas Bullen – ahotsa, baxua (1981–1986)
* Miles Ratledge – bateria (1981–1985)
* Simon "Si O" Oppenheimer – gitarra (1981–1982)
* Graham "Grayhard" Robertson – gitarra, baxua (1982–1985)
* Daryl "Daz F" Fedeski – gitarra (1982)
* Finbar "Fin" Quinn – baxua (1983–1984)
* Marian Williams – ahotsa (1984)
* Damien Errington – gitarra (1985)
* Justin Broadrick – gitarra (1985–1986)
* Peter "P-Nut" Shaw – baxua (1985)
* Mick Harris – bateria (1985–1991)
* Jim Whitely – baxua (1986–1987)
* Frank Healy – gitarra (1987)
* Bill Steer – gitarra (1987–1989)
* Lee Dorrian – ahotsa (1987–1989)
* Jesse Pintado – gitarra (1989–2004)
* Phil Vane – ahotsa (1996–1997)

## Kanpo estekak
Anarchy in the U.K.

***Anarchy in the U.K.*** Sex Pistols punk rock talde ingelesaren abestia da. ''Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols'' haien album bakarreko lehen singlea da. Rolling Stone aldizkariak bere 500 kanta onenen zerrendan 56. sailkatu zuen.

## Musikariak 
* Johnny Rotten - ahotsa
* Steve Jones - gitarra eta koroak
* Glen Matlock - baxu eta koroak
* Paul Cook - bateria

## Kantak 
# "Anarchy in the UK"&nbsp;– 3:31
# "I Wanna Be Me"&nbsp;– 3:12

## Bertsioak 
Kantak hainbat bertsio izan ditu: ezagunenak Megadeth, Green Jellÿ etaMötley Crüe taldeenak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sex Pistols eta abesti hau Youtuben.
Ipar Irlandako bandera

**Ipar Irlandako bandera**, gaur egun, Union Flag edota Erresuma Batuko bandera da, alegia, 1971an ordurarte eta 1953-1973 artean Ipar Irlandako bandera ofiziala izan zena odezkatu zuena, hain zuzen ere, Britainiar Gobernuak Ipar Irlandako parlamentua desegin zuen arteraino. Ordudanik oso erabilera mugatua duen bandera da, batez ere Commonwealth erakundeko ospakizunetan Ipar Irlanda ordezkatzeko garaian, bereziki kirol ospakizunetan. Gaur egun modu ez ofizialean erabiltzen den arren, giro loialista eta unionistara mugatua dago.

Maiz eta modu okerrean *"Ulstergo bandera"* izendapena ere erabili izan da, baina Ulster probintzia Ipar Irlandako konderriez gain Irlandako Errepublikako hiru konderri ere barne hartzen ditu, eta bere bere berezko bandera Ulstergo armarria, ondo horia eta gurutze gorria dituen Ulstergo bandera edo zutoihala da, aldiz Ipar Irlandako bandera antzekoa izan arren koroadun Ulstergo armarria, ondo zuria eta gurutze gorria ditu, bai eta britainiar inperioa eta monarkiaren adierazle den sei puntadun izar zuria ere.

## Iruditegia 

Fitxategi:Flag of the United Kingdom.svg|Union Jack, gaur egun Ipar Irlandako bandera gisa ofizialki erabiltzen dena.
Fitxategi:Flag of Ulster.svg|[[Ulsterko bandera
Fitxategi:Coat of Arms of Northern Ireland.svg|Ipar Irlandako armarria.

## Kanpo estekak 
* Ipar Irlandako bandera, Flags of the World
Concarneauko herri harresitua

**Concarneauko herri harresitua** () Bretainiako Concarneau udalerrian dagoen gotorleku ezaguna da, Finistère departamentuan.

## Historia 
Concarneau herria bartan sortu zen Erdi Aroan. Badian dagoen uharte hau itsasaldien menpe dago, itsabeheran kontinentearekin lotzen baita. Toki estrategikoa eta babestua izanik garapen handia izan zuen eta Erdi Arotik hona guarnizio militarra izan da bertan. Vauban planari esker harresiak gotortu egin zituzten 1680 eta 1694 artean.

## Arkitektura 
Harresiek 980 metrotako luzera dute eta uharte guztia inguratzen dute. Hainbat dorre ere badituzte:
* Gobernadorearen dorrea (XV-XVII)
* Alkatearen dorrea (XIV-XVII)
* Dorre berria (XVI)
* Ardoaren atearen dorrea (XV)
* Pasabidearen dorrea (XV)
* Txakurren atearen dorrea (XVI)
* Zaldiaren ferra (XVI-XIX)
* Mairuaren dorrea (XV)
* Zortearen dorrea
* Lapurren dorrea (XV)

Aipagarriak diren beste egitura batzuk:
* Ardoaren atea: 1891ean sorturiko moila bat da. Lehenengo merkatal kaia izan zen.
* Pasabidearen atea

## Eraikin nagusiak 
* Gobernadoearen jauregia (XVII)
* Alkatearen logia (1730), gobernadorearen ordezkoa zen.
* Saint-Guénolé eliza: XII mendeko elizaren hondarren gainean eraiki zen 1937an.
* Ospitaleko kapera.
* Hervo etxea (XVI): Frantziako monumento historikoa.
* Concarneauko arrantzaren museoa

## Iruditegia 

Irudi:Ville close de Concarneau (3).jpg|Herri harresitua.
Irudi:Caserne Hervo (4).jpg|Hervo etxea.
Irudi:Concarneau 021 Ville close La place centrale.JPG|Saint-Guénolé enparantza.
Irudi:Musee Concarneau001.JPG|Arrantzaren museoa.
Irudi:Concarneau, Eglise St Guénolé dans la ville close.jpg|Saint-Guénolé eliza.
Irudi:Breizh 29 - Konk Kerne - horolaj ar ger gloz 05.JPG|Gobernadorearen dorrea.
Irudi:Ville close de Concarneau 2005 07.jpg|Ardoaren atea.
Irudi:Ville Close de Concarneau 2-2013.JPG|Harresiak.
Irudi:Ville Close de Concarneau (15).JPG|Harresiak.

## Kanpo estekak 
*  Concarneauko herri harresituaren webgunea
Tinian

**Tinian** Mariana uharteetan kokatutako uharte txikia da. 101 km2ko azalera du, eta San Jose da bertako herririk garrantzitsuena. Bertatik 8 kilometro ipar-mendebaldera Saipan uhartea dago, artxipelagoko hiriburua.

2000. urteko erroldak 3.540 biztanle zenbatzen zituen. Txamorroa eta ingelesa bertako hizkuntza ofizialak dira.

## Historia 
Tinian, beste Mariana uharteak bezala, 1667an, Espainiaren soberaniapean geratu zen, 1899an Alemaniar Inperioari saldu arte.

Alemaniarrek uharteari erabilerarik ematen ez ziotela ikusirik, japoniarrek Lehen Mundu Gerraren ostean okupatu egin zuten, baina AEBk 1944. urtean konkistatu  zuten Tiniango guduan. Estatubatuarrek irla hegazkin-base bihurtu zuten, eta bertatik aireratu ziren Hiroshima eta Nagasaki herrietan jaurti zituzten bonba atomikoak garraiatu zituzten Enola Gay eta Bockscar hegazkinak, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esne-hauts

**Esne-hautsa** edota **esne deshidratatua** esne pasteurizatua deshidratatuz lortzen den produktua da. Prozesu hau atomizazio dorre berezien bidez burutzen da, hauetan esneak duen ura lurrundu egiten da, oraindik esnearen ezaugarri naturalak mantentzen dituen hauts zuri-horixka bat lortuz.

Produktu honek garrantzi handia du, esne likidoak ez bezala, ez baitu kontserbatzeko hozketaren beharrik, ondorioz denbora luzeagoan iraun dezake. Esne arrunta baina merkeagoa eta biltegiratzeko errazagoa izateko abantailak ditu; aldiz, esnearen ezaugarri naturalak mantendu arren, ez du inolaz ere esne freskoaren zapore berbera.

Lau motatako esne-hautsak daude: osoa, erdi-gaingabetua, gaingabetua eta laktosagabetua, bai eta A eta D bitaminaduna.

## Kanpo estekak
Tartariar xerra

**Tartariar xerra** (frantsesezko *steak tartare* izenez ere ezaguna) zaldiki edo behiki gordin eta xehetuz sukaldutako plater bat da. Oso fin xehetutako tipula, kaparrondo eta osagaiez lagundurik zerbitzatzen da, antzinatik piperbeltza eta Worcestershire saltsa ere gehitzen zaizkio, eta batzuetan arrautza gorringo bat ere ipintzen zaio.

## Tartariarren jakia 
Ustez, tartariarren usadiozko jakia da, beren ohiko zaldi ibilbide luzeetan jateko jaki ezin egokiagoa baitzen: zaldiren bat zahartu edo ibilaldiaren ondorioz nekatua edo guztiz akitua gelditzen zenean, berau sakrifikatu, bere okela odolgabetu eta bi hatz lodierako xerretan ebakitzen zuten. Xerrei alde batetik gatza eman ondoren beren zaldien zelapean sartu eta bi orduko ibilaldia egin ondoren, bertatik atera eta xerren beste aldeari gatza ematen zioten, berriz ere xerrak zelapean gordetzeko. Beste bi ordu igaro ostean, azkenean xerrak garbitu, eta jada lau orduz ondutako eta odolgabetutako xerrak jateko prest zeuden.

## Aipamena 
Ziurrenik, Mendebaldean jaki honen izatearen lehen aipamena egin zuen pertsona Marko Polo italiar bidaiaria izan zen, *Marko Poloren bidaiak* liburuko Karagian probintziari eskainitako CXIX atalean:

## Kanpo estekak
Marmite

thumb|Marmite potea.

**Marmite** gerezi eta legamia estraktudun pasta igurtzigarri bat da. Zeelanda Berrian egoitza duen Sanitarium Health and Wellbeing Company konpainiak ekoizten du. Itxura itsaskor, marroi ilun kolore, usain handi eta zapore bereizgarria dituen produktua da, horregatik berarekiko iritzi kontrajarriak daude. Ingelesak lelo ospetsu honen iritziaren arabera banatzen dira: "love it or hate it" ("maita ala gorrota ezazu").

Commonwealth erakundea osatzen duten herrialdeetan aski ezaguna eta jana den produktua da, bereziki Erresuma Batua, Australia eta Zeelanda Berrian. Australia eta Zeelanda Berrian jatorrizkoa baina oraindik gozoagoa den bertsio bat ere salgai badago. Gosarietan ogi-xigorkiekin batera jan ohi da.

## Kanpo estekak 
* Marmite - Webgunea
Atlantikoko Harresia

[thumb|250px|[1944-1944ko Mendebaldeko Europako mapan, Atlantikoko Harresia lerro horiaz adierazita dago.]]

**Atlantikoko Harresi**a (alemanez, *Atlantikwall*) Bigarren Mundu Gerran zehar Alemania naziak Mendebaldeko Europako Atlantiko kostaldean zehar eraiki zuen bunker eta gotorlekuz osatutako defentsa lerro etengabea izan zen, hasi Norvegiako Ipar lurmuturretik eta Hendaia udalerriraino. Aliatuek Britainiar Uharteetatik abiatuta Europa itsasoz inbadi ez zezaten saihesteko helburua zuen; hortaz, eraikuntzak luze jo zuen.

1942an Todt erakundeari proiektu erraldoi hori gauzatzeko ardura eman zitzaion. Kostu handi batez Mantxako kanaleko kostaldea eremua bunker, lubaki, gotorleku eta beste hainbat defentsa elementuz bete zen, denera 15.000 eraikin; horretarako, 11 milioi tona hormigoi eta miloi bat tona altzairu behar izan ziren.

1942-1944 artean eraiki eta 1942-1945 artean martxan egon zen. Dena den, haren funtzioa betetzea ia ezinezkoa zen, batez ere barne hartzen zuen kostalde osoaren erraldoitasuna zela eta. Hori 1944ean argi eta garbi zen, ez baitzen Normandiako lehorreratzea saihesteko gai izan.

Euskal Herrian harresi horretako atalik hegoaldekoena zegoen, zehazki Lapurdiko kostalde osoa barne hartzen zuena.

Fitxategi:Bundesarchiv_Bild_101I-364-2314-09A,_Frankreich,_Atlantikwall,_Batterie_%22Lindemann%22.jpg|Lindemann Bateria.
Fitxategi:Bundesarchiv_Bild_101I-263-1597-16A,_Frankreich,_Rommel_bei_Inspektion_des_Atlantikwalls.jpg|Erwin Rommelek Harresia inspekzionatzen.
Fitxategi:Bundesarchiv_Bild_101I-263-1580-13,_Frankreich,_Atlantikwall,_Soldat.jpg|Girondako hondartzak.
Fitxategi:Bundesarchiv Bild 101I-719-0240-05, Pas de Calais, Atlantikwall, Panzersperren.jpg|Oztopoak hondartzan, Calaisko itsasartea.

## Kanpo estekak
Holandar saltsa

**Holandar saltsa** gurin, limoi zuku eta ozpinez egindako eta emultsionatzaile gisa arrautz gorringoa duen saltsa bat da, arrunki gatz eta piperbeltz pitin bat ere gehitzen zaizkio, bai eta kaiena hautsa ere. Nahiz eta herbeherear izena izan, frantziar jatorria duen saltsa bat da. Hilandar saltsa Benedict arrautzen osagai nagusia da. Zailtasun handiko saltsa da.

## Errezeta 
Litro inguru saltsa lortzeko.

Osagaiak:
*Gurin gardendua: 600 g.
*Gatza: Pitin bat.
*Piperbeltza: Pitin bat.
*Limoia: 1/2-ren zukua.
*Arrautza gorringo: 6.

### Prestaketa 
[thumb|left|Holandar saltsadun [zainzuri eta patatak.]]
Gurina gardentzeko maria bainuan urtu eta jaso goian dagoen koipea edo gantza eta azpiko esne-gazura bereiziz.

Pertz bat jarri maria bainuan eta bertan gorringoak, limoi zukua, gatza eta piperbeltza jarri.

Hagatxoarekin irabiatu zuritu arte.

Atera maria bainutik eta gehitu gurin gardendua poliki-poliki hagatxoarekin irabiatzen dugun bitartean.

Maionesa baten moduan osagai guztiak bateratuko eta saltsa lodituko da.

### Aholkuak 
Saltsa hau prestatzeko garrantzitsua da gorringoak eta gurina antzeko tenperaturan egotea.

Saltsa moztuko balitz,  moztutako saltsa pitin bat jarriko genuke pertz azpian, izotz kozkor bat gehitu eta gainerako saltsa moztua gehitzen joango ginateke, hagatxoarekin irabiatzen dugun bitartean.

Saltsa hau ezin da egun batetik bestera gorde.

Maria bainuan edukiko dugu erabili bitartean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Danimarkako Alderdi Sozio-Liberala

**Danimarkako Alderdi Sozio-Liberala** (, "Ezker Erradikala", edo "Alderdi Erradikal Liberala") Danimarkako alderdi politikoa da, ideologia sozio-liberala duena. Europako Parlamentuan, Europarako Liberalen eta Demokraten Aliantza taldearen barruan dago eta Internazional Liberaleko kide da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Synchiropus splendidus

**Mandarin arraina** edota **mandarin eiherazaina** (*Synchiropus splendidus*) eiherazainen familiako espezie txiki eta koloretsua da, bere ikusgarritasuna dela eta, ur-gaziko arrainontzietan oso estimatua den arraina. Berez Ozeano Barean jatorria duen arraina da, Ryukyu uharteen hegoaldetik Australiara doan eremu guztian topatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drapetomania

[thumb|250px|eskuinera|Samuel A. Cartwright ([1793-1863) psikologo estatubatuarra.]]
**Drapetomania** XIX. mendean esklaboek ustez zuten buruko gaitza zen. Samuel A. Cartwrightek "ihesaren gaitza" moduan deskribatu zuen. Gaur egun, pseudozientziatzat hartzen da eta arrazismo zientifikoaren baitan kokatzen da.

## Samuel A. Cartwright 
Ondo trebatutako sendagilea zen Cartwright. John Brewer doktorearen aprendiz gisa hasi zen lanbidea ikasten. Ondoren Filadelfiako Benjamin Rush medikuaren apopilo izan zen eta, azkenik, Pennsylvaniako Unibertsitateko Medikuntza Eskolan osatu zituen ikasketak. Gerora AEBetako presidente izango zen Andrew Jacksonen zirujau ere aritu zen. Bestetik, konfederatu porrokatua zen; beltzak zuriak baino gutxiago zirela uste zuen eta hori zientifikoki frogatzen ahalegindu zen, abolizionisten aurka egiteko.

“*Gizon zuria*”, zioen artikuluan, “*Jainkoaren borondatearen aurka, menpeko beltza bere mailara jasotzen saiatzen bada, edo Jainkoak beste gizakiarengan eman dion botereaz abusatzen badu [...] beltzak ihes egingo du; baina jabeak esklaboa Bibliak esaten digun tokian atxikitzen badu, hau da, mendekotasunean; eta jabea bihozbera eta errukitsua bada, haren nahietara egokitu gabe, eta haren behar fisikoak ase eta gehiegikerietatik babesten badu, beltza liluratuta geratzen da eta ezin du ihes egin*”.

Beraz, errua ez zien esklaboei egozten, haiei “*tratu xumeegia ematen dieten eta berdintzat dituzten*” jabeei baizik. “*Haurrak bailiran jokatu behar da haiekin, iheserako grina prebenitzeko eta sendatzeko*”. Esklaboren baten ihesa hurbil sumatuz gero, “*barruko deabrua zigorradez ateratzeko*” gomendatzen zuen “*prebentzio neurri*” gisa. Baina batzuetan prebentzioa ez zen nahikoa, eta behatz lodien anputazioa gomendatzen zuen kasu larrietan, esklaboa lasterka ihes egiteko gai izan ez zedin.

Esklaboen “*alferkeria*” ere patologia mentaltzat zuen Cartwrightek, eta izena jarri zion: Dysaesthesia aethiopica.

## Erreakzioak 
AEBetako hegoaldeko estatuetan zabalkunde handia izan arren, iparraldean barregarri utzi zituzten haren teoriak. Frederick Law Olmsted arkitektoak 1856an idatzi zuen langile zuriek ere iheserako joera zutela eta gaitza ziurrenik europar merkatariek eraman zutela Afrikara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esne lurrundu

**Esne lurrundua** biltegiratze denboraldi luzeak jasan ditzakeen poteko esneki bat da, esne gordinak duen berezko uraren %60a lurrundu baitzaio. Bere benetako izen teknikoa partzialki lurrundutako esnea edota erdi-lurrundutako esnea da, bere ur kopuruaren zati bat kendu baitzaio, eta ez ur guztia esne-hautsean bezala, horregatik bi esne mota hauek elkar nahasten duenik bada, baina esne-hautsak oraindik biltegiratze denbora luzeagoan iraun dezakeenez, esne lurrundua ia guztiz ordezkatu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak