open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uppsalako katedrala

**Uppsalako katedrala** (), Uppsalako eliza nagusia da, Suedia eta Europa iparraldeko handiena ere bai.

## Historia 
Bikingoen Aroa amaitzean Gamla Uppsalako (Uppsala zaharra) tenplo paganoa ordezkatu zuen eliza kristau batek. 1204an suak kalte handiak eragin zizkion eta toki egokiago batean (5 kilometro hegoaldera) katedral bat eraikitzeko baimena eman zuen Alexandro IV.a Aita Santuak 1258an. 1272an *Östra Aros* herrian (gaur egungo Uppsala) Fyris ibaiaren ertzean hasi ziren eraikina altxatzen. Arkitekto frantsesek diseinatu zuten katedral gotiko berria. 1435ean sagaratu zen. Dorre bikiak 1563an aipatzen dira lehen aldiz agiri batean, herbeheretar pizkundeko estiloan eraikiak omen zeuden.

1549an Gustavo I.a Vasa erregeak gaztelua eraiki zuenetik Suediako monarkia bertan bizi izan zen eta katedralean koroatu izan ziren errege erregina ugari, azkena 1719an. 1702an sute batek hiriaren zati handiak erre zituen eta katedrala ere kaltetua izan zen, dorreak erori ziren eta beirate guztiak suntsitu. Soluzio probisionalak ezarri ziren, dorreen orratzen tokian egurrezko tapa bat ezarriz. 1885 eta 1893 artean Helgo Zettervall arkitektuak berrizte lanak burutu zituen eta dorreen altuera 118'7 metrotaraino igo zuen. Frantziar gotiko estiloan eraiki zituen eta nahiko polemika sortu zuen horrek. 1970 hamarkadan katedralaren egitura, hormak eta leihoak berriztu ziren.

1989an Joan Paulo II.ak Uppsalako katedraleko mezan hartu zuen parte.

## Arkitektura 
Eskandinaviako eliza handiena da. Luzera eta altuera berdinak ditu, 118'7 metro, eta 45 metrotako zabalera. Habeartearen sabaiak 27 metrotako altuera du. Adreilu gorriz eraikia dago. Katedrala inguratuz XI mendeko erruna-harriak daude ezarrita.

Barnealdea neogotikoa da eta habeartearen ertzetako korridoretan kapera ugari daude, aipagarriena Vasa kapera da. Pulpitoa, 1710an ezarritakoa, apaingarriz horniturik dago erabat eta Suedia osoko handiena ere bada.

## Hilobiak 
* Monarkak:
** Erik IX.a (1160)
** **Gustavo I.a Vasa (1560)**
** Joan III.a (1592)
** Elizabet Vasa printzesa (1597)
* Zientzilariak:
** Olaus Rudbeck (1702)
** Emmanuel Swedenborg (1772)
** **Carolus Linnaeus (1778)**
* Apezpikuak:
** Folke Johansson Ängel (1277)
** Laurentius Petri (1573)
** **Nathan Söderblom (1931)** (Bakearen Nobel Sariduna)

## Iruditegia 

Irudi:Dom uppsala.jpg|Katedrala.
Irudi:Uppsala cathedral, western facade.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Uppsala cathedral with Gustavianum.jpg|Gustavianum museoa eta katedrala elkarren ondoan.
Irudi:Prezbiterium uppsala.JPG|Presbiterioa.
Irudi:Uppsala cathedral - pulpit-2.jpg|Pulpitoa.
Irudi:Uppsala Dom Innen 3.JPG|Habeartea.
Irudi:Uppsala cathedral - Tomb of Gustaf Vasa.jpg|Gustavo I.a Vasaren familiaren hilobia.
Irudi:JohannesIII.JPG|Joan III.aren hilobia.
Irudi:Carl von Linné grave 2007 Upsala.jpg|Carolus Linnaeusen hilobia.
Irudi:Eric the Holy of Sweden grave 2007.jpg|Erik IX.aren erlikiak.
Irudi:Runsten vid Uppsala domkyrka U0934 (Raä-nr Uppsala 11-6) 4514.jpg|Erruna-harria.
Irudi:Runsten vid Uppsala domkyrka U0931 (Raä-nr Uppsala 11-5) 4515.jpg|Erruna-harria.

## Kanpo estekak
Les Valseuses

***Les Valseuses*** 1974ko Bertrand Blier frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, bere izen bereko eleberrian oinarritua.

## Argumentua 
1970eko hamarkadako Frantzian, Jean-Claude eta Pierrot lapurreta txikiak egiten dituzten bi lagun dira. Andre baten zorro lapurtu ondoren, Citroën DS bat hartzen dute baina itzultzerakoan jabea ustekabean harrapatu eta pistola baten kanoia lapurrerantz zuzenduko du. Ihes egitea lortu eta Marie-Ange jabearen maitalearekin batera alde egiten dute.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Europako Ezker Unitarioa/Iparraldeko Ezker Berdea talde konfederala

**Europako Ezker Unitarioa/Iparraldeko Ezker Berdea talde konfederala** (*GUE-NGL* siglak ditu; *GUE*, , eta NGL, ), Europako Parlamentuko talde parlamentarioa da, izaera sozialista eta komunista duena. Taldea alderdi hauek osatzen dute: Europako Ezkerraren Alderdia, Iparraldeko Ezker Berdea, Portugalgo Alderdi Komunista, Sinn Féin irlandarra eta Euskal Herria Bildu alderdia. Gaur egun Europako Parlamentuan duen bozeramailea Gabriele Zimmer.

## Historia 
Ezker antikapitalista urteetan elkarrekin lanean aritu dira Europako Parlamentuan talde berdinaren barruan. 1989an, lau alderdi ziren:
* Italiako Alderdi Komunista (PCI),
* Ezker Batua (IU), Espainia
* Danimarkako Alderdi Popular Sozialista (SF)
* Synaspismós (SYN), Grezia

Lau alderdi hauek **Europako Ezker Unitarioa** (GUE) erabaki zuten. Italiako Alderdi Komunista Ezkerreko Alderdi Demokratikoa bilakatu zenean, talde honetatik atera eta Internazional Sozialistari eta Europako Parlamentuan Europako Alderdi Sozialistari batzea erabaki zuten.
[thumb|GUE-NGL-ren manifestazioa [Bruselan, 2005eko martxoan.]]
Aliantza hau zabaldu egin zen eta Europako Parlamentuko 4. legealdian, 1994an, talde politiko bezala eratu zen Europako Ezker Batuaren Talde Konfederala izenaren pean (GUE). Hauek izan ziren sortzaileak:
* Ezker Batua (IU), Espainia
* Frantziako Alderdi Komunista (PCF), Frantzia
* Errefundazio Komunistaren Alderdia (PRC), Italia,
* Portugalgo Alderdi Komunista (PCP),
* Greziako Alderdi Komunista (KKE)
* Synaspismós (SYN), Grezia.

Europako iparraldeko herrialdeak eta Austria Europar Batasunean sartzearekin, 1995eko urtarrilean, alderdi hauek batu ziren: Ezkerraren Alderdia (VP) (Suedia), Ezkerreko Aliantza (Finlandia). Era berean, Danimarkako Alderdi Popular Sozialistak (SF) Suedia eta Finlandiako alderdiekin batera **Iparraldeko Ezker Berdea** (NGL) sortu zuten.

Batasun horrek **Europako Ezker Unitarioa/Iparraldeko Ezker Berdea talde konfederala** izena hartu zuen, GUE/NGL akronimoa zuela (
 
Talde honetako zenbait kidek 2004eko urtarrilean deialdia egin zieten ezkerreko alderdiei alderdi politiko europar berri bat sortzeko. Azkenik, Europako Ezkerraren Alderdia sortu zen Erroman 2004ko maiatzaren 8an eta 9an.

2009an 17 alderdi politiko ordezkatzen zituen 12 herrialde desberdinekoak. 35 eurodiputaturekin, parlamentuko seigarren taldea zen,

### 2014 
2014ko Europako Parlamenturako hauteskundeen ondoren, taldea alderdi eta eurodiputatu hauek osatzen dute:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'Histoire d'Adèle H.

'''''L'Histoire d'Adèle H.''''' 1975eko François Truffaut frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, erotomania jasaten zuen Adèle Hugoren urtekarian oinarritua.

## Argumentua 
Adèle Hugo (Isabelle Adjani) Victor Hugo idazlearen bigarren alaba izan zen. Léopoldine Hugo lehendabiziko alaba hil ondoren, idazleak ez zuen bere hezkuntzaz arduratu. Adèle Pinson britainiar tenienteaz (Bruce Robinson) maitemindurik dago baita burutik erabat jota egon arte ere.

## Aktoreak 
* Isabelle Adjani : Adèle Hugo
* Bruce Robinson : Albert Pinson tenientea
* Sylvia Mariott : Saunders andrea
* Joseph Blatchley : Whistler
* Ivry Gitlis : magoa
* Ruben Dorey : Saunders jauna
* Clive Gillingham : Keaton
* Louise Bourdet : zrbitzaria
* Cecil de Sausmarez : Lenoir notarioa
* Raymond Falla : Johnstone epailea
* Roger Martin : Murdock doktorea
* Jean-Pierre Leursse : idazlaria
* Carl Hathwell : ordenantza

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Saxonia (argipena)

**Saxonia** izan daiteke:
* Saxonia, Alemaniako *land* edo estatua.
* Saxonia-Anhalt, Alemaniako *land* edo estatua.
* Saxonia Beherea, Alemaniako *land* edo estatua.
* Saxoniako Dukerria (804–1296), Erdi Aroko dukerria.
* Saxoniako Hauteslerria (1356–1806 bitartean, Germaniako Erromatar Inperio Santuko estatua.
* Saxonia (eskualde historikoa).
Taxi (1998ko filma)

***Taxi*** 1993ko Gérard Pirès frantziar zinema zuzendariaren umorezko filma da.

## Argumentua 
Daniel Marseillan bizi den pizza-banatzaileak bere bizitzako asmo bat lortzen du: taxi bat izateko baimena izatea. Baina, Emilien ezagutzean arazo bat izango du, baimena mantentzeko polizia lagundu behar du banku-atrakatzaile talde bat harrapatzera.

## Aktoreak 

* Samy Naceri : Daniel Morales
* Frédéric Diefenthal : Émilien Coutant-Kerbalec
* Marion Cotillard : Lilly Bertineau
* Manuela Gourary : Camille Coutant-Kerbalec
* Emma Sjöberg : Petra
* Bernard Farcy : Gérard Gibert
* Georges Neri : Joe
* Guy Quang : pizzagilea
* Sabine Bail : prefekturaren langilea
* Dan Herzberg : Paulo
* Sébastien Thiéry : baimena irakaslea
* Philippe du Janerand : bezeria
* Édouard Montoute : Alain Trésor
* Tara Römer : polizia
* Christian Mazucchini : txoferra
* Gérard Dubouche : txoferra
* Richard Sammel : taldearen buruzagia
* Sébastien Pons : Akim
* Malek Béchar : Marco
* Kassem Tarek : Rachid
* Niels Dubost eta Frank Libert : alemanak
* Dominique Noé : Jacques Chirac
* Grégory Knop : Kruger
* Stephane Algoud : Jimmy
* Jérôme Leuleu : Jean Bat

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Messenger: The Story of Joan of Arc

**The Messenger: The Story of Joan of Arc** edota '''Jeanne d'Arc''' () 1999ko Luc Besson frantziar zinema zuzendari eta gidoigilearen filma bat da. Filma ingelesez filmatu zen. Bertan, Milla Jovovich, John Malkovich, Faye Dunaway eta Dustin Hoffman aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Joana Arc-ekoa gaztearen familia ingelesen bortizkeria jasan eta neskatoak irudipenak izango ditu. Irudipenetan frantziar armada zuzenduko duela izan eta bere lanari esker Karlos VII.ak tronua bereganatuko du. Hala ere, Joana herejetzat hartu eta erailko dute.

## Aktoreak 
* Milla Jovovich: Joana Arc-ekoa
* John Malkovich: Karlos VII.a Frantziakoa
* Faye Dunaway: Yolanda Aragoikoa
* Dustin Hoffman: Kontzientzia
* Andrew Birkin: John Talbot
* Vincent Cassel: Gilles de Rais
* Pascal Greggory:s Joanes II.a Alençongoa
* Richard Ridings: La Hire
* Desmond Harrington: Jean d'Aulon
* Timothy West: Pierre Cauchon
* Gina McKee: Bedfordeko dukesa
* Tchéky Karyo: Jean Dunois

## Kanpo estekak
Colette Besson

**Colette Besson** (Saint-Georges-de-Didonne,  - Angoulins, ) frantziar korrikalaria izan zen, 200, 400 eta 800 metroko lasterketetan aditua.

1968an izugarrizko arrakasta izan zuen Mexikoko Olinpiar Jokoetan 400 metroko lasterketa irabazi zuenean, Lilian Board britainiarra garaitu baitzuen. 1969an Europako txapelketan (Atenas) Nicole Duclosi utzi behar izan zion garaipena; hala ere, bi korrikalariek denbora bera egin zuten, 51,7 segundo, munduko errekorra hain zuzen ere.

## Erreferentziak
Europako Alderdi Popularra taldea

**Europako Alderdi Popularra taldea** ( bezala laburtuta) Europako Parlamentuko talde parlamentarioa da, Europako Alderdi Popularreko diputatuek eta adskribitu gabeko beste diputatuz osatua dagoena. VIII. legealdian (2014-2019) eserleku gehien zituen taldea da eta eskuin-zentroaren erreferentzia nagusia da Europako erakundeetan.

## Kanpo estekak
Benno Besson

'*René-Benjamin *Benno* Besson*' (Yverdon-les-Bains,  - Berlin, ) suitzar antzerki zuzendari eta antzezlea izan zen.

## Biografia 
Benno Bessonen karreraren lehenengo urteak Bertolt Brechtekin lotuta igaro ziren. Gerraren ondoren Zurichera joan zen filologia ikastera eta han ezagutu zuen alemaniar antzerkigilea. Brecht-ek Ekialdeko Berlinera joateko eskatu zion berarekin Berliner taldean lan egiteko, eta hala taldeko zuzendari izan zen, 1956an Brecht hil zen arte. Urte horretan taldea utzi zuen eta *Deutsches Theater*-era joan zen. Ondoren, 1969. urtetik aurrera, Berlingo Volksbühne zuzendu zuen, eta antzerkigile eta zuzendari lanak egin zituen bertan. 1977. urtea arte Ekialdeko Alemanian bizi izan bazen ere, bere lanak Europa osoan ibili ziren (Alemania Federala, Austria, Suitza, Bulgaria, Italia, Frantzia). 1970eko hamarraldian Europako eszenatoki nagusiak bisitatu zituen, eta hamarraldiaren amaieran Genevan gelditu zen (1982-1989). Era askotako egileak landu zituen, klasikoak edo antzinakoak eta egile garaikideak. Oso ezagunak ez ziren lanak ere zuzendu zituen, hala nola 'Sexu ahula' (Flaubert-en vaudeville-a).

## Erreferentziak
Burgundia Garaia

[thumb|280px|[Burgundia 900 aldean
----

]]
**Burgundia Garaia** edo **Juraz honaindiko Burgundia** () Jura mendigunetik iparraldera dagoen Borgoinako zatia da, 888. urtean, Borgoinako Konderriarekin batera, Burgundia Garaiko Erresuma eratu zuena. Hegoaldean Burgundia Beherea zuen eta mendebaldean, Saona ibaiak bereizirik, Borgoinako Dukerria. 933an, Burgundia Garaia eta Burgundia Beherea bateratu ziren, Arlesko Erresuma sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félix Rotaeta

**Félix Rotaeta Otegui** (Madril,  - Bartzelona, ) espainiar aktorea izan zen, zineman eta antzerkian ibilitakoa. 1965 eta 1973 artean *Los Goliardos* antzerki taldean ibilitakoa, *Las pistolas* eleberria eta *Del marqués al Ministro, sin pasar por el registro* antzezlana idatzi zituen. Gainera, bi film zuzendu zituen: *El placer de matar* (1987) eta *Chatarra* (1991).

## Filmografia hautatua 
* *Los placeres ocultos* (1976).
* *Tigres de papel* (1977).
* *¿Qué hace una chica como tú en un sitio como éste?* (1978).
* *La escopeta nacional* (1978).
* *El crimen de Cuenca* (1980).
* *Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón* (1980).
* *Gary Cooper, que estás en los cielos* (1980).
* *Albaniaren konkista* (1984).
* *Akelarre* (1984).
* *Tiempo de silencio* (1986).
* *Soldadito español* (1988).
* *Justino, un asesino de la tercera edad* (1994).
* *Atolladero* (1995).

## Erreferentziak
Takotsubo miokardiopatia

**Takotsubo miokardiopatia**, estresak sortutako miokardiopatia edo bihotz apurtuaren sindromea, miokardioaren bat-bateko ahultzea dagoen miokardiopatia ez iskemiko mota bat da. Ahultze hau, estres emozionalak sortu dezake; erlazio sentimental baten amaiera edo lagun baten heriotzak sor dezakeen sindromea da. Horregatik, bihotz apurtuaren sindromea deritzo.

Gaixotasun hau pairatzen dutenen gehiengoa, insufizientzia kardio-kongestibo batekin edo kaxa toraziko inguruan sortutako minarekin agertzen da. Elektrokardiogramean, ezkerreko bentrikulu paretaren miokardioaren infartua bezala agertuko da.

Pazientearen azterketan, ezkerreko bentrikuluaren puntan handidura bat agertzen da gehiengoen kasuetan. Ezaugarri hau izan zen, "tako tsubo" edo olagarro zepoa japonieraz, izena eman ziotena, izan ere, herrialde honetan deskribatu zen lehenengo aldiz. Katekolamina zirkulanteek izan daitezke gaixotasun honen eragileak, bereziki epinefrina/adrenalina. Sindrome hau dutenei, normalean, angiografia koronario bat egiten zaie, baina batzuetan ez da eraginkorra izaten, ezkerreko bentrikuluaren obstrukzio esanguratsuak ez agertzea gerta daiteke. Takotsubo miokardiopatia emakume post-menopausikoetan agertzen da. Ohiki, estres fisiko edo psikologiko batek sortzen du.

## Etiologia 
Sindrome honen etiologia ez dago oraindik guztiz azalduta, hala ere, hainbat mekanismo proposatu dira.

Paziente talde handi baten azterketa egin eta gero, ondorio honetara heldu zen; Takotsubo miokardiopatia izateko probabilitate handiagoa zutela estres emozionala edo klinikoaren menpe zegoen jendea. Gutxi gorabehera, paziente horien heren batek ez zuen estres aurrekaririk.

## Histologia 
Miokardiopatia honen jatorria bezala miozitolisis fokalak erregistratu dira. Orain arte, ez da inongo agente mikrobiologikorik erlazionatu Takotsubo miokardiopatiarekin. Kasu batzuetan, zelula nukleobakar txikiko filtrazioak aurkitu dira, aurkikuntza hauek, bihotzaren gaixotasun inflamatorio bat dela adierazten dute, eta ez gaixotasun koronario bat. Bada ere, gaixotasun koronariorik gabeko min miokardiko histologiko bat agertzen duten informeak.

## Berezitasunak 
Bere bikote sentimentala galdu duten pertsonek, gaixotasun hau jasateko %41-eko probabilitate handiagoa dute.

Estres psikologiko negatibo zein positiboa sor dezake gaixotasun hau agertzea. Adibidez, Albert Ariza doktoreak azaltzen duen moduan, emakume bat ospitaleratua izan zen bere familiar baten ezkontzan emozionatu zelako.

Gaixotasun honen mortalitatea %2-koa da, gehienetan, zailtasun larriak sortzen dira.

Bihotz apurtuaren sindromea jasan dutenen %10-ak, berriro pairatuko dute gaixotasuna.

## Errefentziak 
## Kanpo estekak
Subway

ingelesezko hitzak euskaraz «metro» esan nahi du. Estatu Batuetan  diote.

Subway izan daiteke:
* *Subway*, Luc Bessonen film bat.
* Subway, janari lasterreko jatetxe katea.
* Subway, frantziar rock taldea.
* The Subways, britainiar rock taldea.
Trois couleurs : Bleu

***Trois couleurs : Bleu*** 1993ko Krzysztof Kieślowski frantziar-poloniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Frantziako goiburua («Liberté, égalité, fraternité») ardatz duen *Trois couleurs* trilogiaren (*Bleu/Blanc/Rouge*) lehendabiziko filma izan zen.

## Argumentua 
Parisen, Juliek auto istripu bat izan eta, bera bizirik atera arren, Patrice de Courcy senarra eta Anna alaba galtzen ditu. Ospitaletik atera eta bere buruarekiko desio suntsitzaile ekidin eta bizitzeari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Juliette Binoche : Julie Vignon-de Courcy
* Benoît Régent : Olivier Benoit
* Florence Pernel : Sandrine
* Charlotte Véry : Lucille
* Emmanuelle Riva : Madame Vignon
* Hélène Vincent : kazetaria
* Philippe Volter : higiezinen agentea
* Claude Duneton : medikua
* Hugues Quester : Patrice de Courcy
* Florence Vignon : kopista
* Julie Gayet : abokatua
* Julie Delpy : Dominique
* Zbigniew Zamachowski : Karol
* Alain Decaux

## Kanpo estekak
Gaumont

**Gaumont** Frantziako zinema ekoiztetxe eta banatzailea da. 1895ean Léon Gaumont ingeniariak sortua, egungo ekoiztetxerik zaharrena da. Hasieran argazki-makinak saltzen zituen baina 1897an produktuen promoziorako lehenengo film laburrak ekoiztu zituen.

## Kanpo estekak 
* Ekoiztetxearen webgunea
Pathé

**Pathé** edo **Pathé Frères** ( ahoskatua) Frantziako zinema ekoiztetxe eta banatzailea da. 1896an Charles eta Émile Pathék sortua, egungo bigarren ekoiztetxerik zaharrena da. XX. mendearen hasieran zinemarako makina-saltzailea handiena zen eta zinema-berriemailea asmatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ekoiztetxearen webgunea
Hobi

**Hobia** izan daiteke:
* Hilobia: lurrean egindako zuloa, hilak lurperatzeko erabiltzen dena,
* Hobi komuna: gorpuak masiboki eta identifikatu gabe lurperaturik dauden hilobia.
* Hobia, geologian, gai mineral baten pilatze naturala; adibidez ikatz-hobia, petrolio-hobia edota burdin-hobia.
* Hobi septikoa, putzu septikoa eta putzu beltza ere deitua, hondakin-urak jasotzeko eta metatzeko lurpeko zulo itxia.
* Sudur-hobia: sudur-trenkadak zatitzen dituen bi barrunbeetako bakoitza.
Petrolio-hobi

frame|Petrolio-tranpa batean petrolio gordina ateratzen.
**Petrolio-hobia** lurrazpiko hidrokarburoen metaketa natural bat da, arroka porotsu edo hautsietan (harri biltegia) dagoena. Hidrokarburo naturalak, petrolio gordina eta gas naturala kasu, iragazkortasun txikiko harri supraiazenteen formazioek atxikitzen dituzte.

Petrolio-hobi primarioa izan daiteke, sortu den harkaitzean bertan dagoenean, edo, bestela, bigarren mailako hobi bat izan daiteke, urruneko leku batean sortu zenean eta orain dagoen lekuraino jariatuz joan denean. Mugimendu horrekin, zenbait propietate aldatu ziren.

## Eraketa 
Petrolioa litosferan sortzen da, iraganeko organismoen (fosilen) hondakinetatik abiatuta. Hondakin horiek kopuru handitan metatzen dira itsasoetako edo iragan geologikoko eremu lakustreetako hondo anoxikoetan, eta, ondoren, sedimentu-geruza lodiek estaltzen dituzte. Milioika urtetako eraldaketa kimikoak (*cracking*), diagenesi garaiko beroaren eta presioaren ondorioz, mikroorganismoen (animaliak eta landareak) hondarrak petrolio eta gas natural bihurtu ziren. Roy Murmik, Schlumbergerreko aholkulari batek, honela deskribatu zuen prozesua: «Planktona eta algak, proteinak eta itsasoan flotatzen duen bizitza, hiltzen direnean hondora erortzen dira, eta organismo horiek dira gure petrolioaren eta gasaren jatorria. Metatutako sedimentuarekin lurperatzen direnean eta tenperatura egokira iristen direnean, 50-70ºC-tik gora hasten dira prestatzen. Eraldaketa horrek, aldaketa horrek, mugitu edo migratu egiten diren hidrokarburo likido bihurtzen ditu, gure gas- eta petrolio-biltegiak osatzera iritsiz».

Petrolio- edo gas-hobien eraketak lau etapa behar ditu sedimentu-arro baten barruan eboluzio diagenetikoan: sedimentuen azpiko lurperatze sakona, berotzea eta presioa, hidrokarburoen migrazioa iturritik (arroka ama) eremu porotsu bateraino (arroka-biltegia) eta arroka iragazgaitzek atxikitzea (petrolio-tranpa). Garrantzitsua da, halaber, denboraren faktorea kontuan hartzea; iradokitzen da Ohio ibaiaren haranak Ekialde Ertain osoan aldi berean dagoen petrolioa bezainbeste izan zezakeela, baina ihes egin du eusten zion tranpa geologikorik ez zegoelako. Ipar itsasoaak, aldiz, itsas mailaren milioika urteko aldaketei eutsi die, 150 petrolio-hobi baino gehiago eskainiz.

Prozesua, oro har, berdina izan arren, hainbat ingurumen-faktorek hobi ugari sortzen dituzte. Ia arro sedimentario guztietan daude hobiak, lurrazaletik hasi eta 9.000 metroko sakoneraraino, eta forma, tamaina eta adin ugari dituzte; hala ere, petrolio kantitate handiena Kretazeoko ekuatore itsasoetan metatutako materia organikotik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hug, troglodita

**Hug, troglodita** (geroago, 1982tik, **Hugh** bezala izendatuta) 1965an Jorge Gosset Rubiok sortutako komiki-saila zen. Sortzaileak Editorial Bruguerako aldizkarietarako egin zuen saila. Pertsonaiaren lehenengo agerpena *Tío Vivo* aldizkarian izan zen. 1999an RBA argitaletxeak sailaren bilduma bat argitaratu zuen.

## Gertakizunak 
Hugh Harri Aroan bizi zen pertsonaia da, kobazulo batean eta pepesaurio izeneko dinosauroez inguratuta. Fisikoki, sudur handia du eta hile mataza zabala non ilea eta bizarra biltzen diren. Bere janzkera, beti berdina, oihal gorria mota beltzez apaindua da. Hug beti dago aspertuta ezen garai horietan oraindik telebista ez baitago. Jateko dinosauroen arrautzak bilatzen ditu baina ohikoena haien amek harrapatua izatea da. Horregatik arbiak jan behar ditu. Badu lagun jakintsu bat, **Pitakoras**, baratxuri-zopa asmatu duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : [Hug trogloditaren bineta(https://eu.wikipedia.org/wiki/bineta) batzuk.]
Samson and Delilah (1949ko filma)

***Samson and Delilah*** () 1949ko Cecil B. DeMille estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoiztutako amodio eta erlijiozko epika film bat da. Bibliaren Itun Zaharreko Epaileen Liburuan agertzen diren Samson eta Dalila pertsonaien istorioan oinarritua dago. Hedy Lamarr, Victor Mature, George Sanders, Angela Lansbury eta Henry Wilcoxon aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako bost izendapen jaso zituen, bi irabaziz, Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Hans Dreier, Walter Tyler, Samuel M. Comer eta Ray Moyer) eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Edith Head, Charles LeMaire, Dorothy Jeakins, Elois Jenssen, Gile Steele eta Gwen Wakeling).

## Argumentua 
Izugarrizko indarra duen Samson (Victor Mature) israeldarrak bere familiaren asmoen aurka Semadar (Angela Lansbury) filistiarrarekin ezkondu nahi du, azken hau Ahturren (Henry Wilcoxon) begikoa ere bada. Lehoi bat bere esku hutsez ehizatzearen balentria lortu ondoren, Samsonek Saran Gazako Jaunaren (George Sanders) begirunea bereganatu eta Semadarrarekin ezkonduko da, artean Semadarren ahizpa gazteena den Dalila (Hedy Lamarr) haiekiko jeloskor egongo da, Samsonez maitemindua baitzegoen, hortaz, filistiarrei Samson atzematen lagunduko die.

Irudi:Samson and Delilah Movie Poster.jpg|Iragarkia
Irudi:Dagon Temple Set from Samson and Delilah.jpg|Dagonen tenplua
Irudi:Samson and Delilah film still.JPG|Samson (Victor Mature) eta Dalila (Hedy Lamarr)

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Samson and Delilah* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Samson and Delilah* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
36 quai des Orfèvres (filma)

***36 quai des Orfèvres*** 2004ko Olivier Marchal frantziar zinema zuzendariaren filma bat da.

## Sinopsia 
Parisko eskualdean polizia kezkaturik dago: gerra-armak erabiltzen dituen lapur talde bat dago. ''Brigade de recherche et d'intervention* (BRI) eta *Brigade de répression du banditisme'' (BRB) polizia-brigaden buruak antzinako lagunak dira eta biak 36, quai des Orfèvres eraikinean polizia buru nagusia duen postua nahi dute. Horretarako lapur-talde harrapatu beharko dute.

## Aktoreak 

* Daniel Auteuil : Léo Vrinks
* Gérard Depardieu : Denis Klein
* André Dussollier : Robert Mancini
* Roschdy Zem : Hugo Silien
* Valeria Golino : Camille Vrinks
* Francis Renaud : Titi Brasseur
* Daniel Duval : Eddy Valence
* Catherine Marchal : Ève Verhagen
* Guy Lecluyse : Groluc
* Alain Figlarz : Francis Horn
* Vincent Moscato : Jenner
* Anne Consigny : Hélène Klein
* Stéphane Metzger : Smao
* Solène Biasch : Lola Vrinks (11 urte)
* Aurore Auteuil : Lola Vrinks (17 urte)
* Denis Sylvain : Prefeta
* Eric Defosse : Rolf Winterstein
* Ivan Franek : Bruno Winterstein
* Laurent Olmedo : Tony Vargas
* Christophe Rouzaud : Staneck
* Frédéric Maranber : Rousseau epailea
* Patrick Medioni : Robert Boulanger
* Serge Beuchat : Daniel Seurat
* Thierry Guerrib : Saïd Attia
* Cyrille Hertel : Jamel Attia
* Stéphan Orsolani : Saïd Chenaf
* Anna D'Annunzio : Florence Belkrim
* Ludovic Berthillot : Nounours
* Jo Prestia : Victor Dragan
* Olivier Marchal : Christo
* Jean-Louis Bihoreau : Camilleren aita
* Mylène Jampanoï : Jade
* Christian Geffroy : Funtzionarioa
* Philippe Chaubet : Gendarmea
* Christine Chansou : barneko medikua
* Stéphanie Coubard : Anne Valence
* Mylène Demongeot : Manou Berliner

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Subway (filma)

***Subway*** () 1985eko Luc Besson frantziar zinema zuzendariaren filma bat da.

## Sinopsia 
Festa batean agiri batzuk lapurtu ondoren, Fred Parisko metroan babesa bilatuko du. Bertan punkak sortutako talde marjinalak eta beste «fauna» ezagutuko ditu.

## Aktoreak 
* Isabelle Adjani : Héléna
* Christophe Lambert : Fred
* Richard Bohringer : lore-saltzailea
* Michel Galabru : Gesberg komisarioa
* Jean-Hugues Anglade : Roller
* Jean-Pierre Bacri : Batman inspektorea
* Jean Bouise : geltoki-buruzagia
* Jean Reno : batteur
* Alain Guillard : saxo-jotzailea
* Constantin Alexandrov : Hélénaren senarra
* Jean-Claude Lecas : Robin
* Michel D'Oz : gitarra-jotzailea
* Éric Serra : Enrico, baxu-jotzailea
* Arthur Simms : abeslaria
* Guy Laporte : barman
* Jimmy Blanche : perkusio-jotzailea
* Christian Gomba : Gros Bill
* Pierre-Ange Le Pogam : Jean
* Benoît Régent : musika-saltzailea
* Isabelle Sadoyan : prefetaren emaztea
* Bernard Pollak : pretea
* Brigitte Chamarande : prefetaren alaba
* Jacky Jackubowicz, Arnold Walter eta Martine Rapin : gonbidatuak
* Catherine Luton : emakumea
* Francis Lemonnier : orkestra-zuzendaria
* Marie Vincent
* Dominique Hennequin : soinu-ingeniaria
* Jean-Luc Miesch : agentea
* François Ruggieri : gizona

## Kanpo estekak
Borås

**Borås** ( ahoskatua) Suedia hegoaldeko hiria da, Västra Götaland probintziako bigarren handiena Göteborgen atzetik. 2016ko erroldaren arabera Borås udalerriak 108.741 biztanle ditu, hauetatik 66.273 herrigunean bertan.

## Historia 
XIII mendekoa da Boråsko eraikin zaharrena, Caroli eliza. Herriko armarriak ardiei ilea mozteko bi guraize ageri ditu, izan ere historikoki erremintarien herria izan baita.

Gustavo II.a Adolfo erregeak 1621 urtean eman zizkion herri eskubideak. Helburua kaleko saltzaileei beren produktuak saltzeko merkatu bat ematea izan zen. Berehala hazi zen Borås eta mende bat pasa orduko 2.000 biztanleko herria bihurtu zen.

Historian hainbat sute izan ditu, aipagarrienak 1681, 1727, 1822 eta 1827 urtetakoak. Aipaturiko Caroli elizak zutik iraun zuen aldi guztietan.

1977an Boråsko Unibertsitatea sortu zen eta gaur egun 13.000 ikasle hartzen ditu.

## Klima 

## Kirolak 
Hiriko kirol talde nagusia IF Elfsborg futbol taldea da. Suediako sei liga eta hiru kopa irabazi ditu, eta UEFA Intertoto Kopa bi ere baditu lortuak.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Boras Krokshallstorget.jpg|Krokshall enparantzatik alde zaharraren ikuspegia.
Irudi:Caroli kyrka boras sweden 20oct 2005.jpg|Caroli eliza.
Irudi:Borås central-1.jpg|Boråsko tren geltokia.
Irudi:Savannen.JPG|Borås Djurpark.
Irudi:Borås vattentorn.jpg|Uraren dorrea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
One Million Years B.C.

**One Million Years B.C.** (euskaraz *K.a. Milioi Bat Urte*) 1966ko Don Chaffey britainiar zinema zuzendariak zuzendutako abentura eta fantasiazko film bat da. Berez, 1940ko *One Million B.C.* filmaren berregokitzapena da. Raquel Welch, John Richardson, Percy Herbert, Robert Brown eta Martine Beswick aktoreek antzeztu zuten.

Hammer Film Productions ingeles ekoiztetxeak ekoiztu zuen eta Ray Harryhausenek dinosaurioen mugimenduen efektu bereziak stop motion teknikaren bidez burutu zituen. Filma Kanariar Uharteetan filmatu zen, hain zuzen ere, Lanzarote eta Tenerifen.

Raquel Welch aktorea bikinian agertzeak garaiko emakumeen ikur izateaz gain sex symbol mailara goratu zuen, hortik aurrera bere edertasuna zela eta, "gorputza" ezizen edo laudorioa jaso zuen. Adibidez, 1994ko *The Shawshank Redemption* filmean protagonistak bere espetxe gelako horma film honetako Raquel Welchen irudi batez apaindu zuen. Berez, Loanna protagonistaren papera lehenbizi jada garaiko sex symbol ospetsua zen Ursula Andress aktoreari eskeini zitzaion, baina eskatzen zuen soldata emango ez ziotela jakitean filmean parte hartzeari uko egin zion, orduan Welchek ordezkatu zuen.

## Argumentua 
Historiaurrean, gizakiak biziraupen senak bizirik mantentzen ditu, harrapakari handiagoekin eta beste gizaki tribu etsaiekin lehiatuz. Tribu hauetako batean Tumak (Robert Brown) John Richardson) bere klanetik kanporatua izan da, Harrien Herria, bere aita eta tribuko buruzagia den Akhobarekin ( borrokatu baita. Zenbait egunez bakar-bakarrik noraezean ibili ondoren, Oskolen Herri baketsuak salbatuko du, eta haien artean dagoela tribu honetako kide den Loanaz (Raquel Welch) maiteminduko da.

## Aktoreak 
* Raquel Welch: Loana
* John Richardson: Tumak
* Percy Herbert: Sakana
* Robert Brown: Akhoba
* Martine Beswick: Nupondi
* Jean Wladon: Ahot

## Kanpo estekak 
* *One Million Years B.C.* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *One Million Years B.C.* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
San Jurgi eliza (Santurtzi)

**San Jurgi** edo **San Jorge eliza** Santurtziko parrokia da.

Santurtziri buruz idatziz aurkitutako lehenengo aipamena 1075ekoa da, *Sancti Georgis* (San Jurgi) monasterioari egindakoa hain zuzen, hortik hartu zuen herriak izena.

Jatorriz estilo erromanikoz egina, portadaren tinpanoa baino ez du garai hartatik, zein gordeta dagoen Bilboko Elizbarrutiko Arte Sakratuko Museoan. Baina elizaren aurrean honen erreplika bat ikus daiteke. Lorenzo Muñizek 1844an egindako dorrea ere aipatzekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako Elizbarrutiko museoa

'''Donostiako Elizbarrutiko museoa, D'museoa** edo **Donostiako Santa Maria museoa'* XX. mendean zehar bildutako arte erlijioso higigarriaren museoa da.

## Historia 
Museoa sortzeko proiektua 1970. hamarkadako erdialdekoa da, Manuel Lekuona, Jose Mari Zunzunegi eta Edorta Kortadi, Gipuzkoa Elizbarrutiko Ondare Artistikoko Batzordeko kideak, izan ziren bultzatzaile nagusiak. Museoa 1991n sortu zen, eta Amara Berriko Familia Santua elizaren ondoko eraikinean egon zen kokatua 2010 arte, sei urteko itxialdiaren ondoren, 2016ko martxoaren 22an Santa Maria Basilikako Santa Marta Nabean zabaldu da, Edorta Kortadiren zuzendaritzapean. Museoaren eraikitze lanak Rafael Moneo arkitektoaren estudioak egin ditu, Pedro Elcuaz arkitektoaren zuzendaritzapean.

## Bilduma 
400 metro karratuko espazioan 150 arte lanetik gora daude erakusgai, bereziki, eskultura, margolaritza eta urregintza nahiz zilargintzazko pieza erlijiosoak. Pieza gehienek Gipuzkoako eliza, ermita, komentu, parrokia eta etxe partikularretan dute jatorria. Kronologia zabalekoak dira Erdi Arotik arte garaikidera eta hiru ataletan dago banatua: Erdi Aroa, X-XV mendeak; aro modernoa, XVI-XVIII mendeak; aro garaikidea, XIX-XXI mendeak

Arte lanetan orohar bi harribitxi nabarmentzen dira: Done Jakueren XIII. mendeko eskultura bat, Astigarragan Santiagomendiko baselizan jasoa eta Grekoak margotutako San Frantziskoa.

## Ordutegia 
Donostiako Elizbarrutiaren museoa egunero dago zabalik, goiz eta arratsaldez. 10:30etik 13:00etara eta 16:00etatik 19:00etara (Meza bitartean itxita dago).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
José María Unsain Azpiroz: *Museos en Donostia. Luces y sombras de una pequeña historia*. Non: *Donostia-San Sebastián: la ciudad*. Sendoa, 1994. 242-250 orr.

## Kanpo estekak 
* Eider Goenagaren museoari buruzko erreportaia *Gipuzkoako Hitza''n. 2017/10/13
* Donostiako Elizbarrutiko museoa
San Joan Jainkoarena Ospitalea (Santurtzi)

**San Joan Jainkoarena Ospitalea** Santurtzin dagoen erietxea da, Murrieta etorbidean kokaturik. 1920ko hamarkadan San Joan Jainkoarenaren anaiek eta Pedro Icazak Ezkerraldean klinika bat eraikitzea erabaki zuten, 1924ko urriaren 24an ateak ireki zituena. Laguntza publikoa zabaldu zenean, 1968an ospitale bilakatu zuten.

Hurbileko arreta gizatiar eta integrala eskaintzen dio pazienteari, akutua nahiz kronikoa izan: diagnostikoa, tratamendua, zainketa eta errehabilitazioa, gaixotasunaren fase aurreratuetan eta bizitzaren amaieran, bai ospitaleratze-erregimenean bai bere etxean.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ospitaleak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Nääs gaztelua

**Nääs gaztelua** () Suediako Göteborg hiriaren ondoan dagoen XVI mendeko gaztelu bat da, Lerum udalerrian.

## Kokapena 
Sävelången aintziraren ertzean kokaturik dago, Göteborg hiritik gertu.

## Historia 
Kristian II.a Danimarkakoak ehizarako gaztelu bat eraiki zuen Nääs inguruan 1529an. Joen Småswen-ek Sävelången aintziraren ertzean jauregi handi bat altzatu zuen XVI. mendearen bukaeran. Hurrengo mendeetan hainbat eskutatik pasa zen.

1824ean Peter Wilhelm Berg-ek, Göteborgeko negoziogizon batek erosi zuen eta bere hiru seme-alaben artean banatu zituen lurrak. 1868an beste negoziogizon batek erosi zuen, August Abrahamsonek, eta herrialde osoan famatu egin zen artisautza eskola sortu zuen. Bere heriotzaren orduan Estatuari eman zion jauregia honek eskolaren programarekin jarrai zezan. 50 urtetan zehar "Suediaren mundurako leihoa" kontsideratua izan zen artisautza eskola hau.

## Gaur egun 
Eraikin nagusia museoa da baina beste eraikin batzuk ere baditu. Ikuiluetan zalditeria eskola dago, Bed & Breakfast bat ere badago eta uda partean artisautza ikastaroak egiten dira.

## Iruditegia 

Irudi:Nääs, den 20 juli 2006, bild 7.JPG|Gazteluaren ikuspegia.
Irudi:Nääs slott.JPG|Eraikin nagusia.
Irudi:Nääs, den 20 juli 2006, bild 11.JPG|Sarrera.
Irudi:Herrummet Nääs slott.JPG|Barnealdea.
Irudi:Nääs slott 2014.jpg|Inguruko paisaia.

## Kanpo estekak
Planeta imaginari

**Planeta imaginari** (), kataluniako telebista saio bat izan zen. TVE Catalunya kateak ekoiztu zuen, eta 1983ko apirilaren 16tik 1986ra Sant Cugat del Vallès udalerrikoe studioetan filmatu eta aireratu zen, ostegun arratsaldero. Hasieran batean Katalunian bakarrik eta katalanez aireratzen zen, atalak gaztelaniara itzuliz, ondoren jada Espainia eta Hego Euskal Herrirako ere aireratzen hasi zenean zuzenean gaztelanian egin zen. Ángel Alonsok sortu eta Miquel Obiolsek zuzendu zuen.

## Musika 
Hasierako doinu edo musika Isao Tomita japoniar musikariaren "Arabesque No. 1" abesti elektronikoak osatzen zuen, Claude Debussy frantziar musikagilearen *Deux arabesques* musikalan klasikoaren bertsioa zena.

## Gaiak 
Berez haurrentzako saioa izan arren literatur osagai sendoa zuen, adibidez, *Metamorfosia* bezalako idazlan sakonak ukitzen zituen, eta Grimm anaiak, Hans Christian Andersen, Jules Verne, Lewis Carroll, Gianni Rodari edo Roald Dahl idazleen kontakizunak ere agertzen ziren. Margolaritzaren gaia ere ukitzen zuen, haur nahiz nerabe ikusleak Pablo Picasso, Joan Miró edo René Magritte bezalako margolariak ezagutaraziz, azken honi bi saio eskeini zitzaizkion.

## Argumentua 
Saioaren protagonista edo gidaria Flip izeneko 16 urteko neska bat zen, Irudizko Planetan bakarrik bizi zen, Muc lagun ikustezinarekin batera, eta noizbehinka baita Maletí izeneko bere adin beretsuko mutil batekin ere. Flipek metakrilato gardenezko ohe batean lo egiten zuen, gainera saioaren goiburua atalka aldatu egin ohi zen, planeta beraren lurzoruaren antzera, berez lurzorua erabat zuria zen, atalka ere aldatu ohi ziren eta erliebea irudikatzen zuten bolumen kubikoekin.

Saioa Flipek jasotzen zituen fantasiazko bisitaldiek animatzen zuten, ipuinetako pertsonaiak, malabaristak, t en el planeta, como personajes de cuentos, malabaristas, txotxongiloak, ipuin-kontalariak, musikariak, mimoak, etab.

## Pertsonaiak 
* Teresa Soler (Flip)
* Josep Maria Gimeno (Maletí)
* Manel Barceló (Otto Lidenbrok irakaslea)
* Vol-Ras (pailazoak)
* Santi Arisa (astronautak)
* Marta Angelat (ilargiaren ahotsa)
* Cifré (umorista)
* Llorenç Miquel (Meliésen ilargia)
* La Fira Creatures ("Izakien Jaia", Laura Rispa eta Toni Barberan) (Haridun txotxongiloak eta teknika ezberdinez azaldutako ipuinak)

## Taldea 
* Ideia - Ángel Alonso Tomás
* Zuzendaritza - Ángel Alonso Tomás eta ondoren Miquel Obiols
* Errealizazioa - Ángel Alonso Tomás, Conxa Fernández, ondoren Amparo Solís eta Miguel Mellado
* Errealizazio laguntzailea - María Miró
* Gidoia - Miquel Obiols eta José María Vidal
* Dekorazioa - Luis Gracia
* Ambientación - Rosa M. Oliva
* Argiztapena - J. M. Vilar Penarroya
* Karakterizazioa - Josefina Derch
* Jantziak - Pau Gago
* Musika muntaia - Xavier Maristany
* Koordinazioa - Pep Duran
* Ekoizpena - Fernando G. Tejedor
* Ekoizpen laguntzailea - Ángel Villoria

## Kanpo estekak 
* *Planeta Imaginario* telesailaren sarrerako doinua, Isao Tomita japoniarraren "Arabesque No. 1" bertsio elektronuikoa entzungai. Youtube.com
* *Planeta imaginari* saioaren hainbat eszena ikusgai. Youtube.com 
* *Planeta imaginari* saioaren IMDBko fitxa ikurgai
2014ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia

**2014ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia** urte hartako esku huskako pilota txapelketa nagusia izan zen. Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatu zuen hamargarren ekitaldia izan zen, eta ASPE eta Asegarce enpresetako pilotariek hartu zuten parte.

## Emaitzak 
2014ko Eskuzko Pilota Enpresen Ligako Buruz buruko Pilota Txapelketaren emaitzak honako hauek izan ziren:

### Final hamaseirenak 

### Final zortzirenak 

### Final laurdenak 
 Bertan behera lesiogatik

### Fase finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asunción Klinika

**Asunción Klinika** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen klinika pribatu bat da. Eusko Jaurlaritzako Osasun eta Kontsumo Sailarekin adostutako akordioaren bidez Tolosaldea eskualdeko ospitalearen osasun zerbitzua ere eskaintzen du, alegia, 27 udalerritan banaturiko 65.000 biztanleei.

## Kokalekua 
Uzturre mendiaren magalean dago, N-1 autobidearen gainean eta Izaskunera joateko errepidearen lehenbiziko maldetan.

## Historia 
1967. urtean sortu zen Tolosaldeko erditze kasuei arreta emateko. 70 eta 80ko hamarkadetan, ordea, medikuntzako beste zenbait arlotan sorturiko beharrak zirela eta, zabalkuntzak egin ziren.

## Kanpo estekak
Tupaiidae

**Tupaiidae** Scandentia ordenako bi familietako bat da, beste familia Ptilocercidae delarik. Familiak lau genero eta 19 espezie ditu.

## Taxonomia 
* **Tupaiidae** familia
** *Anathana*
*** *Anathana ellioti*
** *Dendrogale*
*** *Dendrogale melanura*
*** *Dendrogale murina*
** *Tupaia*
*** *Tupaia belangeri*
*** *Tupaia chrysogaster*
*** *Tupaia dorsalis*
*** *Tupaia glis*
*** *Tupaia gracilis*
*** *Tupaia javanica*
*** *Tupaia longipes*
*** *Tupaia minor*
*** *Tupaia moellendorffi*
*** *Tupaia montana*
*** *Tupaia nicobarica*
*** *Tupaia palawanensis*
*** *Tupaia picta*
*** *Tupaia splendidula*
*** *Tupaia tana*
** *Urogale*
*** *Urogale evereti*
Tupaia (generoa)

***Tupaia*** Scandentia familiako generoa da, Thomas Stamford Rafflesek 1821ean deskribatu zuena.

## Espezieak 
* *Tupaia belangeri*
* *Tupaia chrysogaster*
* *Tupaia dorsalis*
* *Tupaia glis
* *Tupaia gracilis*
* *Tupaia javanica*
* *Tupaia longipes*
* *Tupaia minor*
* *Tupaia moellendorffi*
* *Tupaia montana*
* *Tupaia nicobarica*
* *Tupaia palawanensis*
* *Tupaia picta*
* *Tupaia splendidula*
* *Tupaia tana''
Läckö gaztelua

**Läckö gaztelua** () Suedia hegoaldeko Vänern aintziraren ondoan dagoen gaztelu bat da, Lidköping udalerrian, Västra Götalandeko konderrian. **Magnus de la Gardieren gaztelu ikusgarria** izenaz ere ezagutzen da.

## Kokapena 
Vänern aintziraren hegoaldean dagoen Kållandsö uhartean dago.

## Historia 
Skarako apezpikua zen Brynolf Algotssonek gotorleku bat eraiki zuen 1298an. Harresiz inguraturiko bizpairu etxek osatzen zuten gaztelua. 1470 hamarkadan suak kalte handiak eragin zizkion eta Brynolf Gerlachssonek konpondu eta handitu egin zuen.

1527ko Erlijio Erreformaren ondoren Gustavo I.a Vasa erregeak beretzat hartu zuen. 1615ean Jacob Pontusson De la Gardie generalak jaso zuen eta 1654an Magnus de la Gardie kondeak laugarren solairu bat eraiki eta margolari ugarik hormak eta sabaiak dekoratu zitutzen gaztelu ikusgarria bihurtuz.

1993an Suediako Ondare Elkarteak Monumento Nazional izendatu zuen eta gaur egun berak kudeatzen du.

## Opera jaialdia 
Uztaila guztietan Opera jaialdia ospatzen da gazteluko patioan. Hiru aste inguruko programazioa osatzen dute.

## Iruditegia 

Irudi:Läckö slott, den 13 juli 2006, bild 1.JPG
Irudi:Läckö Slott.JPG
Irudi:Läckö Slott 2011.jpg
Irudi:Läckö slott, den 13 juli 2006, bild 15.JPG
Irudi:Läckö slott vapen.svg|Armarria.

## Kanpo estekak
Stop motion

thumb|**Stop motion** adibide bat***Stop motion***a animazioak sortzeko teknika bat da: objektuen gainean, eskuz mugimendu txikiak pixkanaka egitzen dira eta aldiro argazkia egin. Argazki horiekin, eta bideo editore baten bidez, sekuentziak sortzen dira mugimenduaren itxura ematen dutenak. Orokorrean panpinak erabiltzen dira, bai buztin edo plastilinazkoak edota artikulazio mugikorrak dituztenak. Zenbaitetan pertsonekin ere egiten dira, efektu barregarriak lortzeko.

*Stop motion* kategorian bilatuz, teknika horren bidez egindako hainbat film ospetsuren informazioa dago.

## Kanpo estekak
Burgundia Beherea

[thumb|280px|[Burgundia 900 aldean
----

]]
**Burgundia Beherea**, **Juraz haraindiko Burgundia** () edo **Proventzako Erresuma** ere deitua, Erdi Aroko erresuma izan zen, egungo Frantziaren hego-ekialdean kokatua, Rodano ibaiaren beheko arroan. 933an, Burgundia Garaiarekin bateratu zen, Arlesko Erresuma sortuz.

## Historia 
Mendebaldeko Frantziako errege Luis Totela 879ko apirilaren 10ean hil zen, bi seme bizirik zituela: Luis eta Karloman. Horiek horrela, uztailean, Boson Arlesko kondeak Burgundia Beherearen independentzia adierazi zuen. Urriaren 15ean, Rodano eta Saonaren ibarretako apezpiku eta aitoren semeek Boson hautatu zuten Luis Totelaren ondorengo.

882an Karlomanek Burgundia Beherea berreskuratu zuen, eta 884an haren seme Karlos Gizenak oinordetu zuen. 890ean, Arnulfo Karintiakoaren matxinadaren ondoan, Luis Itsua, Bosonen semea, koroatu zuten Burgundia Behereko errege.

928an, Luis Itsua hil ondoren, Hugo Arleskoa bilakatu zen Burgundia Behereko errege. 933an, Hugok Rodolfo II.a Borgoinakoari, Burgundia Garaiko erregeari alegia, eman zion Burgundia Beherea; horren aldera, Rodolfok uko egin zion Italiako koroari. Era horretan, Arlesko Erresuma sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilford Brimley

**Anthony Wilford Brimley** (Salt Lake City, 1934ko irailaren 27a - Santa Clara, Utah, 2020ko abuztuaren 1a) estatubatuar aktorea izan zen.

## Filmografia
Greenwich Village

**Greenwich Village**, maiz herri hizkeraz **"the Village"** ("Udalerria") deitua, AEBtako New York hiriko Manhattan uhartearen hego-mendebaldean dagoen auzo bat da. Ekialdean Broadway hiribidearekin muga egiten du, mendebaldean Hudson ibaiarekin, hegoaldean Houston kalea du, eta iparraldean berriz 14. kalea.

Izena nederlanderazko antzinako *Groenwijck* izendapenatik datorkio.

## Historia 
1712an ofizialki udalerria izendatua izan zen. 1822an New Yorken hedatu zen sukar horiaren izurritearen ondorioz hiritar asko aire garbiagoaren bila Greenwich Villagen bizitzen jartzera bultzarazi zituen.

Gaur egun eta XX. mendearen bigarren erdialdean zehar Greenwich eremua kultura artistikoa bizimodu bohemioaren gotorleku izateagatik ezaguna da. 1950eko hamarkadatik aurrera kafetegi, taberna, antzoki eta arte galerien kokalekua, eta artista eta gautxorien bizilekua izan da. Bertan, Beat belaunaldiak lehenbiziko urratsak ematen zituen, eta folk-rock musikan ere eragin handia izan du. 1950, 1960 eta 1970eko hamarkadetan zehar honako auzotar ezaguen bizilekua izan da: Bob Dylan, Jimi Hendrix, Barbra Streisand, Simon & Garfunkel, Jackson Browne, James Taylor, Eric Andersen, Joan Baez, The Velvet Underground, Nina Simone eta Jeff Buckley (azken hau 1990eko hamarkadaren hasieran).

1969an Stonewallgo istiluen lekuko izan zen, honetan homosexualen eta poliziaren arteko gatazka bortitzak jazo ziren, gertakarik honek gayen askapen mugimenduari hasiera eman zion. Ondorioz, eremuan LGBT komunitate zabala dago, eta "the Village" izendapena gay joera zuten auzo ugariren izendapen orokorra builakatu zen. Horren adibide garbiena gay komunitatearen musika ikur nagusienetakoa den The Village People ("Udalerriko Jendea") taldearen izena da.

Bestalde, New Yorkeko Unibertsitatearen kanpus nagusia eremu honetan dago.

## Iruditegia 

Irudi:Arch_in_washington_square_park_02.jpg|Washington arkua.
Irudi:Situation_Greenwich_Village.png|Kokapen mapa.
Irudi:453-461_Sixth_Avenue.jpg|453-461. etorbidea.
Irudi:Macdougal Street and Minetta Lane street scene NYC.jpg|MacDougal kalea Greenwich Villagen.

## Kanpo loturak 
* Greenwich Villageko Ondare Historikoaren Babeserako Elkartearen webgunea
U-Boot

**U-Boot** Lehen Mundu Gerran eta Bigarren Mundu Gerran jardun zuen alemaniar itsaspeko mota bat izan zen. Izendapena alemanezko **Unterseeboot** (hitzez hitz, ) hitzaren laburdura da. U-Boot itsaspekoen helburu nagusia AEBetatik eta Kanadatik Europara eta bereziki Erresuma Batura hornigaiz beterik zihoazen karga-ontziak hondoratzea edo suntsitzea izan zen.

Itsaspeko mota horren garapen eta erabilera zabala Kriegsmarine alemaniar itsas armadako Karl Dönitz buruzagiaren eskutik joan zen.

## Bigarren Mundu Gerra 
Bigarren Mundu Gerraren hasieratik amaiera arte iraun zuen Atlantikoko guduko Alemaniaren armarik garrantzitsuena izan zen. Garaiko Erresuma Batuko Lehen Ministro Winston Churchillek zioenez, "Gerran zehar izutzen ninduen gauza bakarra U-Booten arriskua zen". Gerrateko lehenbiziko urteetan eta 1942ko maiatza arte U-Bootak AEBak, Kanada, Mexikoko Golkoa eta Erresuma Batuko kostaldeen inguruan zebiltzan Aliatuen karga-ontzien suntsiketari dagokionez, erabat eraginkorrak izan ziren. Baina konboi taktiken garapena (karga-ontzi multzo handiek destruktore ontziez lagundurik nabigatzea), radarra eta sonarraren agerpenak, sakontasun kargek, Enigma makinaren alemaniar kodeen deszifratzeak, Leigh Lightaren erabilerak eta zaintza hegazkinen ekintza eremuaren zabaltzeak U-Booten nagusitasunaren gainbehera eta amaiera ekarri zuten. Gerraren amaieran, hondoratze eta kalte ugari jasan zituzten, denera 743 U-Boot eta haietan zihoazen 30.000 lagun inguru galduta.

## Motak 
* I mota
* II mota
* V mota
* VII mota
* IX mota
* X mota
* XIV mota
* XVII mota
* XVIII mota
* XXI mota
* XXIII mota

## Zinema 
* *Das Boot* (1981), Wolfgang Petersenek zuzendu eta Jürgen Prochnowek antzeztua.

## Kanpo estekak
Pietatea (Riberaren margolana)

**Pietatea,** Jusepe de Riberak (*lo Spagnoletto*) olio-pinturaz oihal gainean egindako margolana da. 157 x 210 cm-ko luze-zabala du, 1633an izenpetu zen, eta halako datakotzat jotzen dute. Gaur egun Madrilgo Thyssen-Bornemisza Museoan dago gordeta.

Gai eta izenburu berarekin egilearen beste bi margo-oihal gordetzen dira. Bat, Napoliko San Martino Museoan; bestea, Londresko National Galleryn.

## Kanpo-estekak