open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arnsberg (eskualdea)

**Arnsberg eskualdea** (alemanez *Regierungsbezirk Düsseldorf*) Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuaren hego-ekialdea hartzen duen eskualdea da. Arnsberg da hiriburua.

## Hiriak eta barrutiak 
Bost hiri aske ditu:

# Bochum (BO)
# Dortmund (DO)
# Hagen (HA)
# Hamm (HAM)
# Herne (HER)

Hauetaz gain zazpi barruti ditu:
# Ennepe-Ruhr (EN)
# Hochsauerlandkreis (HSK)
# Märkischer (MK)
# Olpe (OE)
# Siegen-Wittgenstein (SI)
# Soest (SO)
# Unna (UN)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Campos de Pepe Rojo

**Campos de Pepe Rojo** Espainiako Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Valladolid hiriburuan dagoen errugbi estadio bat da. 1981ean eraikia izan zen. Bertan Club de Rugby El Salvador eta Valladolid Rugby Asociación Club taldeek etxeko partiduak jokatu ohi dituzte.

## Bitxikeriak 
2011ko maiatzaren 12an Ordizia Rugby Elkartea euskal errugbi taldeak Valladolid Rugby Asociación Club taldearen aurka Espainiako errugbi txapelketako finala 27-10 emaitzaz galdu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Peperojo.jpg|Zelaiaren ikuspegia.

## Kanpo estekak
Bazitrazina

thumb|Begietarako pomada, bazitrazina duena

**Bazitrazina** *Bacillus subtilis* bakterioaren andui batek ekoizten duen antibiotikoa da, 1945. urtean estreinakoz aurkitua. Bakterio Gram positiboen aurka erabiltzen da gehienbat.

Antibiotiko honen eraginkortasuna, beste antibiotikoen antzera (penizilina, amoxizilina, zefalosporinak...), bakterioen zelula horma suntsitzean datza. Zehazki, bazitrazinak zitoplasmatik kanporako peptidoglikanoaren unitateen garraioa oztopatzen du, eta zelula horma ezin da osatu. Zelula hormaren ezean, bakterioak hiltzen dira shock osmotikoaren ondorioz.

Antibiotiko hau oso toxikoa denez (giltzurrunak kaltetzen ditu) era topikoan erabiltzen da, zaurietan eta azaleko eta begietako infekzioak tratatzeko.

## Kanpo estekak
A Bronx Tale

***A Bronx Tale*** (euskaraz *Bronxeko istorio bat*) Robert De Niro aktore eta zinema zuzendariak zuzendu eta antzeztutako 1993ko film bat da. Gidoia Chazz Palminteri aktore eta gidoigileak idatzi zuen, baita filmean antzeztu ere.

1993ko irailaren 14ean Torontoko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentoa 
Filma New York hiriko Bronx barrutiko Belmonte italiar auzoan girotuta dago. Calogero (Francis Capra) italiar jatorriko bederatzi urteko mutikoa da. Lorenzo (Robert De Niro) aitaren asmo bakarra familiak bizitza duina izatea da; autobus gidaria da, gizon zorrotz eta zuzena, semea inguruko kaleko eragin txarretatik at mantendu eta etorkizunean hiritar zintzoa izatea beste asmorik ez du.

Nolanahi ere, Calogero kale giroan hezi da, mafiak inguratuta; horren ondorioz, haienganako erakarpena sentitzen du. Egun batez, auzoko mafiako buzagia Sonnyk (Chazz Palminteri) gizon bat odol hotzean hil eta Calogero hilketaren lekuko da. Hala eta guztiz, poliziak hiltzailea nor izan den galdakatu duenean, Calogerok ez du izenik eman.

Une hartatik aurrera, Calogero mutikoa Sonny mafiosoaren begiko mutila bihurtu da; lasterrera, buruzagi mafiosoa eta mutikoaren aitaren arteko haserrea piztu denez, Calogerok italiar mafiaren lokalera joaten segitu du, eta hamazpi urte betetzen dituenean (Lillo Brancato) Sonnyren bidez, bizitza, kalea, maitasuna eta errespetuari buruzko trikimailu eta azpijoko ugari ikasiz doa.

## Aktoreak 
* Robert De Niro: Lorenzo Anello, Calogeroren aita
* Chazz Palminteri: Sonny LoSpecchio
* Francis Capra: Calogero "C" Anello (bederatzi urteko mutikoa)
* Lillo Brancato, Jr.: Calogero "C" Anello (hamazazpi urteko nerabea)
* Kathrine Narducci: Rosina Anello, Calogeroren ama
* Taral Hicks: Jane Williams
* Joe Pesci: Carmine
* Clem Caserta: Jimmy *Murmurio*
* Robert D'Andrea: Tony Toupee
* Eddie Montanaro: Eddie Mush
* Fred Fischer: JoJo *Balea*
* Dave Salerno: Frankie *Kafeopil*
* Joe D'Onofrio: Slick (hamazazpi urteko nerabea)
* Louis Vanaria: Mario *Eroa* (hamazazpi urteko nerabea)
* Alfred Sauchelli jr.: Bobby Bars
* Frank Pietrancolare: Danny K.O.
* Luigi D'Angelo: Aldo (hamazazpi urteko nerabea)
* Dominick Rocchio: Ralphie (hamazazpi urteko nerabea)
* Patrick Boriello: Slick (bederatzii urteko mutikoa)
* Paul Perri: Mario *Eroa* (bederatzi urteko mutikoa)
* Tommy A.For: Phil *Kinkileroa*
* Rocco Parente: gidaria (hey Marie)
* Joe Black: tiroz hildako gizona
* Louis Gioia: apaiza
* Mitch Kolpan: Balaik detektibea
* Phil Foglia: Vella detektibea
* Richard De Domenico: apaiza
* Max Genovino: Louie Dumps
* Ralph Napolitano: Gino
* Steve Kendall: *Bizar Gorri*
* A.J. Ekoku: A.J.
* Sobe Bailey: Willie
* Dominick Lombardozzi: Nicky Zero
* Frank Caserta Sr.: Gee Zaharra
* Ed Derian: boxeo borrokako esataria
* Larry Lederman: lasterketako esataria
* Gianna Ranaudo: Tina
* Philip Garbarino: Sonnyren hiltzailea
* Nicky Blair: Jerry
* Joe Calvacca Jr.: Doo Wop taldea (kalea)
* Anthony Etergineoso: Doo Wop taldea (kalea)

## Kanpo estekak 
* *A Bronx Tale* filmaren trailer edo iragarkia 
* *A Bronx Tale* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Behe-borne

Matematikan, bereziki ordenaren teorian eta multzo teorian, *P* multzo partzialki ordenatu baten *S* azpimultzo bat izanik, *S*-ren **behe-bornea** edo **minorantea** *S*-ko edozein elementua baino txikiago edo berdina den *P*-ko elementua da.

*P* multzoko behe-bornerik handienari *S*-ko **beherena** deritzo. Gainera, beherena *S* multzokoa ere bada, *S*-ko **minimoa** esaten zaio.

## Adibideak 
* (0_{}^{},10] zenbaki errealen tarterako: *0* eta *-7* behe-borneak dira. 0 tartearen beherena da, baina, tarte barruan ez dagoenez, ez da tartearen minimoa.
* [0_{}^{},+\infty) tartean, -5 eta -23 behe-borneak dira, eta 0 da tartearen beherena eta minimoa ere, tarte barnean baita.

## Ikus, gainera 
* Goi-bornea
* beherena
* gorena

## Erreferentziak 
*
Kronika (kazetaritza)

**Kronika** kazetaritzaren genero bat da, eta batzuen ustez literaturaren azpigeneroa ere bada. Testu tipologiaren ikuspegitik kronika testu tipo edo testu mota bat da. 

Kronika, gertaera batzuen narrazioa izan ohi da, ez beti era kronologikoan egindako narrazioa. Kronikaren generoak onartzen ditu, gertaeren narrazioarekin batera, egilearen iritzi eta balorazioak. Eskuarki, leku eta pertsonen deskribapenak agertzen dira kroniken baitan, narrazioan behar bezala txertaturik.
Kronikan egilearen iritzia oso agerikoa baldin bada, kronika hori **subjektiboa** dela esango dugu. Egileak bere iritzia ezkutatuko balu, ordea, kronika **objektiboa** dela esango genuke.
::Badaude:
:* **Kirol-kronika**k. Kirol bateko gertaera baten kontakizuna. Partida baten edo denboraldi baten narrazioa, esaterako.
:* **Bidaia-kronika**. Egileak edo bere ezagun batek egindako bidaiaren narrazioa.
:* **Gertaera-kronika**. Gertakari edo pasadizo esanguratsu baten kronika. Hilketa baten kronika, esate baterako, edo zientzia-aurkikuntza baten kronika.
:* **Ekonomia-kronika**. Ekonomia munduko gertaera bat narratzen duen kronika. Nola nazionalizatu zuten enpresa bat, esate baterako, edo enpresa baten porrotaren kronika.
:* **Gerra kronika**. Gerrak edo gudak kontatzen dituen kronika.
:* **Kronika-politikoa**. Gertakari politiko baten kontakizuna. Hauteskunde batzuetan gertatutakoa, mitin batean gertatu eta esandakoaren kronika...

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Koldo Izagirre. *Zaldi bat ihes garrezko zelaian. Euskal prentsak ekarritako zenbait kronika gogoangarri (1869-2000)*. Argia 2023.

## Kanpo estekak 
* Berria egunkariko *Estilo liburua*: Idazkuntza. (Kronikak egoki idazteko hainbat aholku).
Goi-borne

Matematikan, bereziki ordenaren teorian eta multzo teorian, *P* multzo partzialki ordenatu baten *S* azpimultzo bat izanik, *S*-ren **goi-bornea** edo **maiorantea** *S*-ko edozein elementua baino handiago edo berdina den *P*-ko elementua da.

*P* multzoko goi-bornerik txikienari *S*-ko **gorena** deritzo. Gainera, gorena *S* multzokoa ere bada, *S*-ko **maximoa** esaten zaio.

## Adibideak 
* (0_{}^{},10] zenbaki errealen tarterako: *10* eta *11* goi-borneak dira. 10 tartearen gorena da, eta, gainera, tarte barruan dagoenez, maximoa da.
* [0_{}^{},+\infty) tarteak ez dauka goi-bornerik \mathbb{R}-n.

## Ikus, gainera 
* Behe-bornea
* beherena
* gorena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Larizio pinu

**Larizio pinu** Pinaceae familiako *Pinus nigra* espeziearen izen arrunta.

Kono-itxura biribila du zuhaitzak, eta zuhaitz hostoiraunkorra da. Kareharrizko lurzoruak ditu gustuko. Tamaina handiko zuhaitza da, 20-55 m-koa. Enborraren azala zuria edo errauts-kolorekoa da, eta zartadura gero eta gehiago ateratzen zaizkio urteetan aurrera egin ahala. Hosto orrazkarak ditu, berde ilunak, luzeak (8-20 cm) eta gogorrak, eta binakako taldeetan antolatzen dira. Maiatza-ekainean agertzen dira pinaburu eta polen-kono txikiak. Zura nahiko malgua du, eta erretxina dezente izaten du. Urte askoan bizi da (1.000 urteraino). Jaengo Sierra Quesadako ale batzuek, adibidez, Espainiako pinu zaharrenetakoak dira.

Europaren hegoaldean, Espainiatik hasi eta Krimearaino, eta Asia Txikian, Zipren eta Afrikaren ipar-ekialdeko Atlas mendietan bizi da, baina Turkian daude espezie honetako komunitate handienak. Itsas mailatik hasi eta 2.000 m-raino aurki liteke, baina ohikoagoa da 250-1.600 m bitartean ikustea.

thumb|200px|ezkerrera|*Pinus nigra*ren polen-konoa
Bi azpiespezie ditu, hiruna aldaera dituztenak:
* *Pinus nigra* subsp. *nigra*. Austria eta Italiatik hasi Krimea eta Turkiaraino.
** *Pinus nigra* subsp. *nigra* var. *nigra*
** *Pinus nigra* subsp. *nigra* var. *caramanica*
** *Pinus nigra* subsp. *nigra* var. *pallasiana*

* *Pinus nigra* subsp. *salzmannii*, Italiatik hasi eta Espainia eta iparraldeko Afrikaraino.
** *Pinus nigra* subsp. *salzmannii* var. *salzmannii*, Euskal Herrian hazten dena.
** *Pinus nigra* subsp. *salzmannii* var. *corsicana*
** *Pinus nigra* subsp. *salzmannii* var. *mauretanica*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinazi-pinu

thumb|*Pinus pinea*
**Pinazi-pinua** (*Pinus pinea*) *Pinaceae* familiako espezie baten izen arrunta da.

Mediterraneo itsasoaren inguruko kostaldeetan du jatorria, hegoaldeko Europan, iparraldeko Afrikan eta Ekialde Hurbilean. Bere pinaziak ekoizteko landatu dute aurrehistoriatik.

Arabako Lantaron herrian espezie honetako berezko baso bakarra dago Euskal Herrian. Zuhaitz aparteko gisa onartuta dago bertako ale bat, Ebro ibaiaren ezkerreko urbazterrean kokatuta dago, 122. eskualde errepideko 38. km-an, lursailak banatzeko 19 eta 20. mugarrien artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rudy Gay

**Rudy Carlton Gay, Jr.** (Baltimore, 1986ko abuztuaren 17a) saskibaloiko jokalari estatubatuarra da eta Memphis Grizzliesetan jokatzen du, NBAn.

## Estatistikak 
### Denboraldi erregularra 
### *Playoff*ak
Fútbol Club Barcelona (errugbia)

**Fútbol Club Barcelona** Kataluniako errugbi taldea da, egoitza Bartzelona hirian duena. Izenak ongi adierazten duen bezala, Bartzelona Futbol Klubaren errugbi saila da. 1924ko irailaren 21ean sortua, Iberiar penintsulako errugbi talderik zaharrenetariko bat da. 2023-2024 denboraldian, gizonezkoen lehenbiziko taldea Espainiako Ohorezko Mailan dago.

## Palmaresa 
[300px|eskuinera|thumb|[Hernani Rugby Elkartea|Hernani eta Bartzelonaren arteko partida, 2019ko Errege Kopako finalerdia.]]
* Espainiako Liga
** irabazlea (2): 1953, 1954
* Errege Kopa
** irabazlea (16): 1926, 1930, 1932, 1942, 1944, 1945, 1946, 1950, 1951, 1952, 1953, 1955, 1956, 1965, 1983, 1985
* Espainiako Errugbi Superkopa
** irabazlea (1): 1983
* Iberiar Errugbi Kopa
** irabazlea (1): 1970
* Ohorezko B maila
** irabazlea (1): 2014
* Pirinioetako Kopa
** irabazlea (1): 1967
* Kataluniako Txapelketa
** irabazlea (19): 1926, 1927, 1928, 1929, 1930, 1932, 1936, 1942, 1946, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951, 1952, 1953, 1955, 1968, 1969
* Kataluniako Kopa
** irabazlea (3): 1982, 2003, 2008
* Levanteko taldeen arteko liga 
** irabazlea (2): 1982, 1983

Maila apalagoetan:
* Espainiako Gazteen Txapelketa (1): 2003
* 2. mailako Kataluniako Txapelketa (1): 1967
* Kataluniako Gazteen Txapelketa (2): 2000, 2006
* Kataluniako Gazteen Kopa (4): 2000,2002, 2003, 2004

## Azken denboraldiak 
* COVID-19 pandemiaren ondorioz Liga eten zen eta une horretan zegoen sailkapena bihurtu zen ofizial.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, fcbrugby.com
FC Nordsjælland

thumb|250px|Jokalariak 2012ko liga garaipena ospatzen.

**FC Nordsjælland** (*Brøndbyernes Idrætsforening*), Sjælland uhartearen iparraldean dagoen Farumn herriko futbol taldea da. Harrigarria da hala ere 18.521 (2011) biztanle dituen herriak halako talde ona edukitzea. Liga bat eta bi kopa irabazi ditu.

## Historia 
Herriko bi talde elkartzean **Farum Boldklub** sortu zen 1991ean. Maila baxuenetan jokatzen hasi zen baina berehala egin zuen gora eta 1997rako jadanik bigarren mailan ari zen jokatzen. Pare bat aldiz lehen mailara igotzen saiatu ondoren 2002 urtean lortu zuen. Lehen mailako estreineko denboraldia ere bikaina izan zuen eta hirugarren postua eskuratzearekin UEFA Europa League jokatzeko eskubidea irabazi zuen. Urte horretan izena aldatu zuen gaur egungo **FC Nordsjælland** (Seelandia iparraldeko futbol kluba) izena hartu zuelarik.

Lehenengo titulua 2009-10 urtean iritsi zen, Danimarkako Kopa hain zuzen ere. Hori gutxi balitz 2011ean ere Kopa titulua berriztu zuen. 2011-12 urtean azkenean lortu du Superliga daniarra irabaztea.

## Palmaresa 
Danimarkan:
* Liga (1): 2011-12
* Danimarkako Kopa (2): 2009-10 eta 2010-11

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Eskoziako futbol liga

[thumb|250px|[Celtic FC, 1914an Liga eta Kopa irabazi zituen taldea.]]
[thumb|250px|[Rangers F.C.|Rangerseko zaleak.]]
[thumb|250px|[Motherwell FC|Motherwellgo jokalariak gola ospatzen.]]
**Eskoziako Futbol Liga** (ingelesez *Scottish Premiership*) Eskoziako futbol txapelketa nagusia da. 1891ean abiatu zen eta garaile nagusiak Glasgowko bi handiak izan dira, Rangers FC eta Celtic FC. 1986tik aurrerako liga guztiak beraien artean banatu dituzte gainera.

## Historia 
1891an sortu zenez munduko hirugarren liga zaharrena da, Ingalaterrako Liga eta Irlandako Ligaren ondoren atzetik. Irlandakoa (oarin Ipar Irlandakoa dena), Eskoziakoa baino astebete lehenago eratu zen. 1998an talde nagusiek Ingalaterran bezala Liga utzi eta *Premier Division* antolatu zuten.

2013an Scottish Premier League eta Scottish Football League-k bat egin zuten eta **Scottish Premiership** liga eratu da. Hamabi taldek jokatzen dute Liga eta ondoren sei lehenek beraien arteko ligaxka berria jokatzen dute (itzuli bakarrera). Fase bietako puntuak batzen dira sailkapena eratzeko.

## Podiuma 
## Palmaresa guztira 
|

|

|}
* ¹ 1890-91 Txapelketaren garailea erabakitzeko partiduan 2ra berdindu ondoren elkarbanatutako titulua.

## Garaipenak 
### Taldeka 
### Hirika 
## 1998tik aurrerako denboraldiak 
* ¹ 2020ko martxoan COVID-19 pandemiaren erruz Liga bertan behera gelditu zen eta une horretan zegoen sailkapena ofizial bihurtu zen. Taldeek jardunaldi kopuru desberdinak jokaturik zituztenez puntuen batazbestekoak erabaki zuen azken sailkapena.

### Garaipenak (Premiership) 
## Ikus, gainera 
* Eskoziako futbol kopa

## Kanpo estekak 
* Eskoziako Futbol Ligaren webgunea
Voyagers!

***Voyagers!*** (euskaraz *Bidaiariak!*) 1980ko hamarkadaren hasieran Ameriketako Estatu Batuetan egindako zientzia-fikziozko telesail bat da. NBC katean 1982ko urriaren 3a 1983ko uztailaren 31 bitartean aireratu zen. Aktore nagusiak Jon-Erik Hexum eta Meeno Peluce izan ziren.

ETB 1en euskaraz aireratu zen.

## Argumentua 
Phineas Bogg (aktorea: Jon-Erik Hexum) denboran zehar bidaiatzen duten bidaiariez osatutako Voyagers elkarteko kide da. Jeffrey Jones (Meeno Peluce) izeneko gaztearen laguntzaz eta Omni izeneko eskuzko gailu bat (patrikako erloju baten antzekoa) erabiliz, denboran zehar bidaiatzen dute, eta gizateriaren historiako gertakari garrantzitsuenak euren begiz ikusten eta bizi izaten dituzte.

## Kanpo estekak 
*  *Voyagers!* telesailaren sarrerako abestia, *Youtube*.
*  *Voyagers!* telesailaren fitxa, *IMDB*.
*  *Voyagers!* telesailaren lehenbiziko atala, ikusgai], *Youtube*.
Lino Plaza

**Lino Plaza Tuñón** (Lekaroz, Baztan, 1939 &ndash; Matalebreras, Soriako probintzia, 2009ko urriaren 20a) euskal herritar arkitektoa izan zen. Nagusiki errugbiaren bultzatzaile eta sustatzailea izateagatik ezaguna izan zen, gaztaroan Madrilgo Club de Rugby Arquitectura taldean jokatu baitzuen.

## Biografia 
1950eko hamarkadan Baztandik Madrilgo Arkitektura Eskolara ikastera joan eta 1962an Club de Rugby Arquitectura taldean jokatzen hasi zen. Ondoren errugbia bultzatzen hasi zen, entrenatzaile, hautatzaile eta sustatzaile lanetan. Errugbiaren bidez adiskide ugari egin zituen mundu osoan. Hala, Hegoafrikako adiskide errugbizale batzuek Springbok bat oparitu zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lino Plazari buruzko artikulua. Marca.com
Sabina arrunt

**Sabina arrunta** edo **miter arrunta** (*Juniperus sabina*) *Cupressaceae* familiako espezie baten izen arrunta da. 2 m inguru luze egiten da, gehienera 4 m. Ezkata itxurako hostoa izaten du, iraunkorra eta kolorez berde iluna. Lore arra eta emea oin banatan edo oin berean izan ditzake; menoikoak edo dioikoak izan daitezke. Fruitua poxpolinaren antzeko biribila eta kolorez berde moreantza izaten du. Herri sendagintzan haurra galarazteko erabili izan da. Eritasun nahiko larriak eragin ditzake, digestio hodietako odol-galtzeak, esate baterako. Leku lehor, egutera eta harritsuetan hazten da.

Erdialdeko eta hegoaldeko Europa eta mendebaldeko eta erdialdeko Asiako mendietan hazten da. Bi aldaera ditu, botaniko batzuen ustetan espezie bereiziak direnak:
* *Juniperus sabina* var. *sabina*.
* *Juniperus sabina* var. *davurica*.

Hibrido bat sortzen da *Juniperus chinensis*-arekin bilduta, *Juniperus × pfitzerian*a izenarekin ezagutzen dena. Era naturalean jaiotzen da Txinako iparmendebaldean, eta oso arrunta da planta apaingarri moduan. Handia da, 3–6 m luze izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feniziar sabina

thumb|*Juniperus Phoenicea*

**Feniziar sabina** edo **feniziar miter** (*Juniperus phoenicea*) *Cupressaceae* familiako espezie baten izen arrunta da.

Mediterraneo itsasoaren kostaldetan du jatorria eta bi aldaera ditu, botaniko batzuen ustetan azpiespezieak direnak:
* *Juniperus phoenicea* var. *phoenicea*.
* *Juniperus phoenicea* var. *turbinata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lawson altzifre

**Lawson altzifrea** (*Chamaecyparis lawsoniana*) *Cupressaceae* familiako espezie baten izen arrunta da.

Hosto iraunkor konifera hau Oregonen eta Kalifornian du jatorria eta beste lekuetan apaingarri moduan erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Secret Valley

***Secret Valley*** (euskaraz *Haran Sekretua*) 1980ko hamarkadako Australiako telesaila bat da. Telecip, Grundy eta TVE artean ekoiztua izan zen. Australia, Espainia eta Frantzian aireratu zen.

Hego Euskal Herrian 1982ko ekainaren 10etik aurrera larunbata arratsaldero TVE1 katean 18:30etan aireratu ohi zen, gerora 1996an bigarren aireratze batean baita TVE2 katean ere.

## Argumentua 
Australia, 1980ko hamarkadaren hasiera. Neska-mutil gazte batez osatutako talde batek Dan McCormack izeneko zahar bati bere jabetzako parke zahar bat udaleku bilakatzen lagunduko diote, leko honi *Secret Valley* ("Haran Sekretua") deituko diotelarik.

Halere, berehala arazoak sortuko dira: McCormacken parkeaz jabetu nahi duen lursail espekulatzaile talde boteretsu baten aurka borrokatu beharko baitira. Horretaz gain, Spider McGlurk buruzagi duen gazte bihurriez osatutako "Armiarmaren Taldeari" ere aurre egin beharko diote, hauek udalekuan infiltratu eta bertakoek antolatzen duten edozein ekintza boikotatzen saiatuko direlarik.

## Musika 
*Secret Valley* telesailaren hasierako abestia itsaskorra berehala ospetsu bilakatu zen, halere Australiatik kanpo jende askok jakin ez arren *Waltzing Matilda* australiar folk ospetsuan oinarritua dago, Australiako ereserkia ez ofiziala.

## Aktoreak 
* Rodney Bell - *Suge* (*Snake*)
* Beth Buchanan - Beth
* Miles Buchanan - Miles
* Simone Buchanan - Simone
* Toby Churchill-Brown - Toby
* Benita Collings - Benita
* Max Cullen - Cribbins jauna
* Kelly Dingwall - *Armiarma* McGlurk (*Spider* McGlurk)
* Tom Farley - Tom
* Frank Gallacher - Dan McCormack
* Vincent Gil - Vincent
* Dennis Grosvenor - Dennis
* Marianne Howard - Marianne
* Hugh Keays-Byrne - William Wopper
* Michael McGlinchey - Mike
* Aki Slater - Toshiro
* Troy Wilkinson - *Txantxangorri*

## Kanpo estekak 
* *Secret Valley* telesailaren sarrerako musika 
* *Secret Valley* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Judasen arbola

thumb|*Cercis siliquastrum*

**Judasen arbola** edo **amodio-zuhaitza** (*Cercis siliquastrum*) lekadunen familiako landare-espezie bat da. Lorategietako zuhaitza, adar okertu eta bihurriak, eta lore gorri biziak dituena.

Hegoaldeko Europan eta mendebaldeko Asian hazten da. Kondairak Juda Iskariotek arbola honetan bere buruaz beste egin zuela dio baina litekeena da Judeako arbolaren izenaren endekatze bat izatea, frantsesez *Arbre de Judée* izena duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinazi

**Pinazia** pinuen hazia da, pinotxen baitan egon ohi dena. Jangarria da. Hogei pinu-espezie inguruk jateko nahikoa handiak diren pinaziak ekoizten dituzte; besteak, jangarriak izan arren, txikiegiak dira.

## Espezieen hedapen geografikoa 
Asian bi espezie landatzen dituzte gehien *Pinus koraiensis* eta *Pinus gerardiana*. *Pinus sibirica*, *Pinus pumila*, *Pinus armandii* eta *Pinus bungeana* ere erabiltzen dituzte. Afganistan bertoko ekoizle nagusia da.

Europan pinazi-pinua (*Pinus pinea*) nagusia da, 6.000 urte baino luzeko historia duena. Suitzako pinua (*Pinus cembra* ere batzutan erabiltzen dute.

Amerikan *Pinus edulis*, *Pinus monophylla* eta *Pinus cembroides* espezie nagusiak dira, nahiz eta *Pinus sabineana*, *Pinus torreyana*, *Pinus lambertiana* eta *Pinus quadrifolia* erabili ere.

## Nutrizio balioa 
100g honako elikagaiak ditu:
* Kaloriak (kcal):673
* Karbohidratoak (g): 13.08
** Zuntza (g): 3.7
* Proteinak (g): 13.69
* Gantzak (g): 68.4 
** Kolesterola (mg): 0

## Erabilerak 
Mediterranear sukaldaritzan guarnizio gisa erabiltzen da haragi eta arrain plateretan, entsaladatan, barazkietan eta noski azkenburukotan. Kataluniako eta Valentziako gastronomian bereziki erabilia da. Italiako pesto saltsa ezagunean ere ezinbesteko osagaia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galesko futbol liga

**Galesko futbol liga** (galeseraz *Cynghrair Cymru*, ingelesez *Welsh Premier League*) Galesko futbol txapelketa nagusia da. 1992an Galesko Futbol Federazioko idazkaria zen Alun Evans-ek sortu zuen, ordurarte FIFAko kide izan eta berezko futbol ligarik ez zuen herrialde bakarra Gales baitzen.

Halere Galesko talde onenek, zaletu gehien eta diruz boteretsuenak direnek arrazoi ekonomikoengatik ez dute liga honetan parte hartzen. Bere garaian parte hartzeko gonbiteari ezezkoa eman zioten eta Ingalaterrako Premier Leaguen jokatzen jarraitu zuten. Honako talde hauek dira: Swansea City, Cardiff City eta Wrexham.

## Podiuma 
## Palmaresa 
* ¹ 2020ko martxoan COVID-19 pandemiaren erruz Liga bertan behera gelditu zen eta une horretan zegoen sailkapena ofizial bihurtu zen.

## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Galesko futbol kopa
* Galesko Federazioaren Kopa

## Kanpo estekak 
*
Hoffmeister

**Hoffmeister** izenak hainbat adiera ditu:
* Cuno Hoffmeister ((1892-1968), alemaniar astronomoa.
* Hoffmeister, ilargi kraterra.
* 1726 Hoffmeister, asteroidea.
Francisco Escudero Kontserbatorioa

**Francisco Escudero Kontserbatorioa** edo **Donostiako Musika Kontserbatorioa** (ofizialki *Francisco Escudero Erdi Mailako Musika Kontserbatorioa*) Gipuzkoako hiriburu den Donostiako musika kontserbatorio bat da, 1879an sortua.

## Kontserbatorioari lotutako musikariak 
* Raimundo Sarriegi
* Luis Urteaga
* Beltran Pagola
* Alfredo Larrotxa
* César Figuerido
* Tomas Garbizu
* Ramon Usanditzaga
* Jose Maria Usanditzaga
* Jesus Guridi
* Juan Padrosa
* Jesús González Alonso
* Pedro Gorostola
* Eduardo Hernández Asiain
* Pablo Sorozabal
* Francisco Escudero
* Tomás Aragüés
* Alberto Iglesias
* Juan Jose Okon
* Ramon Lazkano
* Ainhoa Arteta
* Miguel Bikondoa

## Kanpo estekak 
* Francisco Escudero Kontserbatorioaren webgunea  
* Musikene. Goi Mailako Musika Ikastegia.
Pedro Infante

**José Pedro Infante Cruz** (Mazatlán, Sinaloa, 1917ko azaroaren 18a - Mérida, Yucatán, 1957ko apirilaren 15a) mexikar aktore eta abeslaria izan zen. XX. mendeko rantxera kantari ospetsuenetako bat izan zen. 1939tik aurrera, 60 film baino gehiagotan aritu zen eta, 1943tik aurrera, 310 abesti inguru grabatu zituen, besteak beste, *Amorcito corazón*, *Cien años*, *Te quiero así*, *La que se fue*, *Ella*, *Paloma querida*, *Maldita sea mi suerte*, *Por un amor*, *Mañana*, *Que te ha dado esa mujer*, *Mi cariñito* eta *Dicen que soy mujeriego*. *Tizoc* filmarekin 1957ko Berlinaleko gizonezko interpretazio onenaren Zilarrezko Hartza irabazi zuen.

1957ko apirilaren 15ean hil zen, gidatzen ari zen hegazkin arinarekin izan zuen istripuan.

## Kanpo estekak 
*  Pedro Infante Imdb.es
Oroimenari eta Bizikidetzari buruzko biltzarra

[thumb|300px|[Patxi López lehendakaria, **Oroimenari eta Bizikidetzari buruzko biltzarrean**.]]

**Oroimenari eta Bizikidetzari buruzko biltzarra** Eusko Jaurlaritzak antolaturik 2012 urteko maiatzean ospatu zen biltzarra izan zen, euskal gatazkako biktimei hitza eman, horien rolarieta biktimekiko justiziari buruz eztabaidatu eta ETAren su-eten eta balizko amaieraren aurrean, euskal gizartean bakea eta bizikidetza sustatzeko helburuekin. Biltzarraren aurretik, polemika giroa nagusitu zen. Hain zuzen, indar abertzaleek biltzarraren egokitasunari buruzko kritika eta zalantzak plazaratzen zituzten bitartean, Langraiz bidea delakoan parte hartutako Carmen Gisasola etakide ohiaren parte hartzea ukatu eta hasiera batean biltzarrean parte hartu behar zuen Ricard Vinyesek Eusko Jaurlaritzak betoa jarri zion.

## Kanpo estekak
The Greatest American Hero

**The Greatest American Hero** () 1980ko hamarkadako EEBBko telesaila bat izan zen. Telesaila Superman superheroiaren nolabaiteko ikuspegi ironiko eta umorezkoa da.

Lehenbizikoz ABC katean 1981eko martxoaren 18a eta 1983ko otsailaren 3a bitartean aireratu zen.

Hego Euskal Herrian TVE1 katean egunero 15:30etan *El gran héroe americano* izenburupean aireratu zen. Ipar Euskal Herrian aldiz, *Ralph Super-héros* La Cinq katean izenburupean aireratu zen, gerora TF1 eta Ciné FX kateetan beste bitan ere berraireratu zelarik.

## Argumentua 
Ralph Hinkley (William Katt) "gazte liskarzaleak" hezitzen dituen maisu bat da. Egun batez, basamortuan barrena Estralurtarrekin topo egin eta hauek ahalmen bereziak dituen janzki bat emango diote. Ralphek janzkia poliziari ematea pentsatzen du, baina FBIko agente beterano batek (Robert Culp) janzkia krimenaren aurka borrokatzeko erabil dezan gordetzeko konbentzituko du. Betebehar horretan Ralphek bere neska-lagunaren laguntza ere izango du (Connie Sellecca).

Ralphek janzkia eta ahalmenak nola erabiltzen diren erakusten duen liburuxka basamortuan galtzen duenean istorio guztia korapilatuko da. Hortaz, janzkia jantzi eta eskarmentuaren bidez nola erabiltzen den ikasiko du, ondorioz maiz katramila ugaritan sartu eta hegaldi erorketa barregarriak izan ohi ditu.

Janzkiak Ralphi janzkiak ematen dizkion ahalmenak eta telesaila aurrera doan heinean ikasiko dituenak hauek dira: hegan egin, tiro eta kolpeekiko erresistentzia, ikusezina bilakatzea, gauzak gertatu baino lehen aurreikustea edo iragartzea, telekinesia, urruti gertatzen ari diren gauzen ikuskapena, superabiadura eta pertsonen izaeraren iragartzea.

## Pertsonaiak 
* William Katt, Ralph Hinkley/Hanley
* Robert Culp, Bill Maxwell
* Connie Sellecca, Pam Davidson
* Don Cervantes, Paco Rodriguez
* Faye Grant, Rhonda Blake
* Michael Paré, Tony Villicana
* Jesse D. Goins, Cyler Johnson
* William Bogert, Les Carlisle

## Kanpo estekak 
* *The Greatest American Hero* telesailaren sarrerako abestia entzungai. Youtube.com 
* *The Greatest American Hero* telesailari buruzko webgunea 
* *The Greatest American Hero* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Douglas izei

thumb|*Pseudotsuga menziesii*

**Douglas izeia** (*Pseudotsuga menziesii*) *Pinaceae* familiako espezie baten izen arrunta da.

Mendebaldeko Ipar Amerikan jatorria duen konifera honek bi azpiespezie ditu:
# *Pseudotsuga menziesii* var. *menziesii*, kostaldeko eskualdetan hazten dena.
# *Pseudotsuga menziesii* var. *Glauca*, barnealdeko eskualdetan hazten dena.

Sekuoia luze eta gero, munduko zuhaitzik altuena da, 100-120 metro arteko altuera ere izanik.

## Douglas izeia Euskal Herrian 
Zuhaitz espezie hau nahiko zalbalduta dago Euskal Herriko mendietan egurra lortzeko egindako aldaketetan. Duela 90 urte inguru aldatu ziren lehenak. Euskal Herriko menditeako zuhaitzik altuena Douglas izei bat da. Albizturren dago, 1920.en urtean aldatu zuten beste hainbat izeikin batera eta 55 metro altuera zeukan aparteko zuhaitza izendatzerakoan, nahiz eta azken neurketan Noiz? 60 metro pasa dauzka jada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiar izei

**Espainiar izeia** (*Abies pinsapo*) *Pinaceae* familiako espezie baten izen arrunta da.

Hegoaldeko Espainia eta iparraldeko Marokoko mendietan jatorria duen izei honek bi aldaera ditu:
* *Abies pinsapo* var. *baborensis*
* *Abies pinsapo* var. *marocana*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izei gorri

**Izei gorria** (*Picea abies*) *Pinaceae* familiako espezie baten izen arrunta da. Jatorrizko habitata Europa erdialdean eta ekialdean du, hasi Alpeetan eta Eskandinaviako herrialdeetaraino.

Konifero hostoiraunkor honek 35-55 metro arteko altuera ere izan dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Japoniar laritz

**Japoniar laritza** edo **japoniar alertzea** (*Larix kaempferi*), *Larix* generoko espeziea da, *Pinaceae* familiakoa. Zuhaitz hosto erorkorra da, Japoniako mendietan, Honshū uharteko Chūbu eta Kantō eskualdeetakoetan hain zuzen ere, jatorria du.. Bertan  du izena.

Silbikulturan erabilia da oso, Japonian ez ezik iparraldeko Europan ere.

Euskal Herrian ere asko erabiltzen da basogintzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kroaziako Eskubaloi Kopa

**Kroaziako Eskubaloi Kopa** (kroazieraz *Hrvatski rukometni kup*) Kroazian 1991etik aurrera jokatzen den eskubaloi txapelketa da, Ligaren ondoren garrantzitsuena. Orain arteko edizio gehienak RK Zagreb taldeak irabazi ditu gizonezkoetan eta emakumezkoetan RK Podravka Koprivnica taldeak.

## Gizonezkoak 
## Emakumezkoetan 
## Ikus, gainera 
* Kroaziako Eskubaloi Liga

## Kanpo estekak
O.J. Mayo

'''Ovinton J'Anthony "O.J." Mayo'* (Huntington, Mendebaldeko Virginia, 1987ko azaroaren 5a) saskibaloiko jokalari estatubatuarra da eta Memphis Grizzliesetan jokatzen du, NBAn.

## Estatistikak 
### Denboraldi erregularra 
### *Playoff''ak
RK Podravka Koprivnica

**RK Podravka Koprivnica** (izen osoa *Rukometni Klub Podravka Koprivnica*), Kroaziako emakumezkoen eskubaloi talderik loriatsuena da, Kroaziako Eskubaloi Ligan eta Kopan ia edizio guztiak irabazi baititu. Koprivnica herrikoa da. Emakumezkoen EHF Txapeldunen Liga ere irabazi zuen 1996an.

## Uniformea 
Kolore gorria du.

## Izenak 
Historian zehar hainbat izenekin ezagutu izan da, beti ere izan duen babeslearen arabera:
* Prodavka (1955-1995)
* Prodavka Vegeta (1995-96)
* Prodavka Dolcela (1996-2000)
* Prodavka Vegeta (2000- )

## Palmaresa 
**Kroazian:**
* Kroaziako Eskubaloi Liga (24): 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017, 2018.
* Kroaziako Eskubaloi Kopa (22): 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017

**Europan:**
* Emakumezkoen EHF Txapeldunen Liga (1): 1996

## Kanpo estekak
Intsentsu-sabina

**Intsentsu-sabina** edo **intsentsu-miterra** (*Juniperus thurifera*) *Cupressaceae* familiako espezie baten izen arrunta da. 2-4 m luzea, baina 20 metrotaraino ere haz daitekeena.

Mediterraneo itsasoaren mendebaldeko kostaldetan du jatorria, Botaniko batzuen ustez, bi aldaera ditu nahiz eta badaude horrela uste ez dutenak:
* *Juniperus thurifera* var. *thurifera*, hego-mendebaldeko Europan bizi dena.
* *Juniperus thurifera* var. *africana*, ipar-mendebaldeko Afrikan bizi dena.

## Enborra 
400px|erdian|thumb|Enborra hiru dimentsiotan, Fossil Plastics proiektuaren baitan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bath Rugby

[thumb|250px|Bath eta Londresko [Harlequin FC|Harlequin taldeen arteko partida.]]
**Bath Rugby Club** Ingalaterrako Bath hiriko errugbi talde bat da. Ingalaterrako errugbi txapelketan jokatu ohi du. 1865an sortu zen, hortaz gaur egungo talde zaharrenetako bat da.

## Historia 
1865an sortu zuen Lansdown Cricket Clubak neguan jardueraren bat egiteko helburuaz. 1984an lehenengo Anglo-Galestar Kopa irabazi zuen eta 1986an abiatu zen Ingalaterrako ligako lehenengo urteetan talde nagusia izan zen Leicester Tigersekin batera, 90. hamarkadakoak baititu irabazitako sei txapelketak.

1996an Europako txapelketa handi bat sortzearekin batera Ingalaterrako errugbi taldeak profesionalizatu egin ziren, haien artean Bath ere bai. Urte hartan bertan Ingalaterrako liga eta Anglo Galestar Kopa irabazi zituen eta 1998an lortu zuen Europako txapelketa gorena irabaztea, Heineken Kopa.

Hurrengo hamarkadan ez zen puntako taldea izan. 2006an Heineken Kopako finalerdietara iritsi zen baina Biarritz Olympiquek kanporatu zuen 18-9ko emaitzaz. 2008an Europako bigarren txapelketa kontsideratzen dena irabazi zuen, European Challenge Cup. 2015ean Ingalaterrako txapelketako finala jokatu du baina Saracens taldeak 28-16 emaitzaz garaitu du.

## Lorpenak 
* Europako Txapeldunen Kopa (Heineken Kopa):
** Txapelduna (1): 1998.
** Finalerdiak (1): 2006.
* European Challenge Cup:
** Txapelduna (2): 2008, 2025.
** Finalista (3): 2003, 2007, 2014.
* Ingalaterrako errugbi txapelketa:
** Txapelduna (7): 1989, 1991, 1992, 1993, 1994, 1996, 2025.
** Bigarrena (7): 1995, 1997, 2000, 2001, 2004, 2015, 2024.
* Anglo-Galestar Kopa:
** Txapelduna (10): 1984, 1985, 1986, 1987, 1989, 1990, 1992, 1994, 1995, 1996.
** Finalista (1): 2005.

## Kanpo estekak 
* Bath Rugby Club taldearen webgunea
Sancho Gracia

**Félix Sancho Gracia** (1936ko irailaren 27a, Madril &ndash; 2012ko abuztuaren 8a, Madril) hispano-uruguaitar aktorea zen. Rodolfo Sancho aktorearen aita zen.

## Biografia 
Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz, haren familia Uruguara emigratzea behartuta egon zen. Han, Margarita Xirgúren Kontserbatorioan antzezpena ikasi zuen.

1963an Espainiara itzuli eta 1976an *Curro Jiménez* telesail ospetsuan protagonistarena egin zuen.

Bere aktore ibilbide luzean zehar, espainiar nahiz nazioarteko ekoizpen ugaritan antzeztu izan zuen, bai europar, estatubatuar zein australiarretan ere.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
* *La cena de los generales* (2009).
* *Don Juan Tenorio* (1995), José Zorrilla antzezlana.
* *Tiempo de espadas* (1972), Jaime Salomen antzezlana.
* *Calígula* (1963), Albert Camusen antzezlana.

## Kanpo estekak 
* Sancho Gracia aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Stand (R.E.M.)

**Stand** (euskaraz "Kokatu") R.E.M. estatubatuar musika taldearen abesti bat da. 1989an *Green* diskoaren barnean argitartu zuten.

Izenburuak, *Stand* ("Kokatu"), abestian zehar agertzen den *Stand your place in the Worl* ("Kokatu ezak hire burua/lekua munduan") esaldiari aipamena egiten dio.

## Kanpo estekak 
* *Stand* abestia entzungai
Citizen Kane

***Citizen Kane*** 1941ean Orson Welles zinema zuzendariak zuzendu, antzeztu eta ekoitzitako film bat da. Zinema aditu askoren ustez, inoizko film onenetakoa: film sailkapen askotan lehenbiziko postuan ageri da. Orson Wellesek garai hartan sekulako berrikuntza izan ziren filmatze teknikak erabili zituen.

## Argumentua 
Filma Charles Foster Kean (Orson Welles) estatubatuar enpresaburu garrantzitsuaren bizitzari buruzkoa da. Haren haurtzarotik hasi eta prentsa, irrati eta bi sindikatuz osatutako inperio erraldoi baten nagusi bilakatzen den arterainoko denboraldia agertzen da. Komunikabideetako William Randolph Hearst enpresaburuaren bizitzan oinarrituta dago. Filma enpresaburuak bere heriotza unean aipatutako hitzaz hasten da: "Rosebud". Iritzi publiko guztia hitz horren esanahiaren jakinminez dago: horren ondorioz, kazetari talde bat hitzaren esanahia argitu asmoz haren bizitzaren xehetasunak ikertzen hasi da.

Filma harropuzkeria eta ezjakintasunari buruzkoa da, baina baita gizartean komunikabideek duten botere eta eragin handiari buruzkoa ere.

## Aktoreak 

Irudi:Orson Welles-Citizen Kane1.jpg|Orson Welles
Irudi:Citizen Kane-Joseph Cotten.JPG|Joseph Cotten
Irudi:Citizen Kane-Dorothy Comingore2.JPG|Dorothy Comingore
Irudi:Citizen Kane-Everett Sloane.JPG|Everett Sloane
Irudi:Citizen Kane-Ray Collins.JPG|Ray Collins
Irudi:Citizen-Kane-Coulouris2.jpg|George Coulouris
Irudi:Citizen Kane-Agnes Moorehead2.JPG|Agnes Moorehead
Irudi:Citizen Kane-Paul Stewart.JPG|Paul Stewart
Irudi:Citizen Kane-Ruth Warrick3.JPG|Ruth Warrick
Irudi:Citizen Kane-Erskine Sanford.JPG|Erskine Sanford

## Aktoreak 
* Orson Welles: Charles Foster Kane
* Joseph Cotten: Jedediah Leland
* Dorothy Comingore: Susan Alexander Kane
* Everett Sloane: Bernstein jauna
* Ray Collins: Jim W. Gettys
* George Coulouris: Walter Parks Thatcher
* Agnes Moorehead: Mary Kane
* Paul Stewart: Raymond
* Ruth Warrick: Emily Monroe Norton Kane
* Erskine Sanford: Herbert Carter
* William Alland: Jerry Thompson
* Harry Shannon: Jim Kane
* Georgia Backus: Bertha Anderson
* Fortunio Bonanova: Matiste jauna
* Sonny Bupp: Charles Foster Kane III.a
* Buddy Swan: Charles Foster Kane gaztea
* Gus Schilling: Zerbitzari nagusia
* Philip Van Zandt: Rawlston jauna

## Kanpo estekak 
* Citizen Kane *Citizen Kane* filmari buruzko orrialdea Warner Bros. ekoiztetzearen webgunean 
* *Citizen Kane* filmeko IMDBko fitxa irakurgai
Sabina

thumb|220px|Sabinako mapa

**Sabina** erdialdeko Italiako eskualdea izan zen, Lazioko Sabinar mendietan zegoena. Izena bertan bizi ziren sabinarretik datorkio, Antzinako Erromaren mugakidea zen abere-herria.

Egungo Rietiko probintzian gehiengoa izan arren, Umbriaren (Cascia, Amelia, Narni, Accumoli eta Norciaren ingurumariak) eta Abruzzoko (Aterno-Pescara ibaiaren harana) eskualdeak ere Sabinakoak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kursaal kasinoa

**Kursaal kasinoa** (ofizialki, **Donostiako Kursaal Itsas Kasino Handia**) Gipuzkoako Donostia hiriko Gros auzoan 1921etik 1973 arte egon zen eraikin bat zen, hain zuzen ere gaur egun Kursaal jauregia dagoen lekuan. 1882an eraikitako eraikinean egondako kasinoa ordezkatu zuen, gaur egun udaletxea dena.

Eraikin dotore honen barnean kasinoa nahiz antzoki bat ere bazegoen.

## Historia 
Kursaal kasinoa 1921ean inauguratu zen, bere diseinuak garai hartan Europan modan zeuden kursaal edo kasinoen itxurari jarraitu ziolarik.

Jauregia Groseko hondartza eta Urumea ibaia itsasoratzen den lekuaren aurrean kokatua zegoen, hain zuzen ere itsasoari irabazitako lursailetan. Eraikin honen sustatzaileek eraikina beraz gain Kursaal kasinoa eta Donostiako Erdialdea elkarlotzen zituen zubia ere eraiki zuten, zubi honek ofizialki Zurriola zubia izena zeraman, nahiz eta donostiarrek Kursaaleko zubia deitu. Zubia Donostiako postaletako ohiko irudi bilakatu zen, batez ere bere biribil itxurako farolek ematen zioten itxurari esker.

Eraikinak bere 50 urtetako historian zehar gertakari ugari jasan izan zituen, bereziki 1922an jokoa legez debekatu baitzen, ondorioz diru iturri berriak sustatu asmoz hasieran eraikinarentzat pentsatu ez ziren beste jarduera batzuetara ere ireki zen: antzokia, zinema, etab.

Jabetza pribatuko eraikina izanik, jabeek eraikina kokatzen zen lursailari etekina ateratzeko irrika agertu zuten, hortaz, nahiz eta Kursaal jauregia hiriko ikur garrantzitsuenetako bat izan, 1960ko hamarkadan eraikinaren eraisketa lanei ekin zitzaien, lursail horietan beste eraikin bat eraikitzeko asmoz.

Eraikin berriarentzako proiektuen lehiaketa publiko bat ireki eta 1965ean lehenbiziko proiektu bat onartu zen, baina hura eraikitzeko zailtasunak zeudela-eta, bertan behera utzi zen. 1972an beste proiektu bat aurkeztu zen eta 1973an erakina behin betiko itxi eta eraitsi egin zuten.

## Eraikina 
Kursaal kasinoak barnean kasinoa edo jokalekua, jatetxea, zinema aretoak eta hainbat areto gehigarri zituen, baita 859 ikusleentzako edukiera zuen antzoki bat ere.

## Bitxikeria 
Gaur egun Donostiako Parte Zaharreko Kale Nagusian izen bereko Kursaal kasinoa dago. Kasino hori, garai bateko *Petit Casino*-a (kasino txikia) da, eta Kursaala zenaren *Grand Casino*-aren gerizpean jaio zena. Kasino handia desagertzean kasino txikiak hartu zuen *Kursaal kasino* izena.

## Argazki galeria 

Construcción del Casino Gran Kursaal (8 de 8) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg
Edificio del Casino Gran Kursaal (6 de 10) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg
Visita de el rey Alfonso XIII y la reina María Cristina a las obras del Kursaal (6 de 7) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg
Edificio del Casino Gran Kursaal (7 de 10) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg
El ajedrecista Arturo Pomar disputando una partida en el Gran Kursaal (3 de 4) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg

## Errefentziak 
## Ikus gainera 
* 1920ko Hamarkada Zoriontsua

## Kanpo estekak 
* Kursaal kasinoa. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Euzko Nekazari Bazkuna-Euzko Nekazari Alkartasuna

thumb|250px|**ENB-ENA** nekazaritza-sindikatuaren bandera.

**Euzko Nekazari Bazkuna-Euzko Nekazari Alkartasuna** 1934 urtean sortutako baserritarren elkarte sindikalak izan ziren, ELA sindikatuaren baitan. **Euzko Nekazari Bazkuna** elkartearen jarduera-eremua Gipuzkoa zen bitartean, **Euzko Nekazari Alkartasuna** Bizkaian aritzen zen, bereziki ekialdeko eskualdeetan.

## Kanpo estekak
Ironia

**Ironia** hitza grezieratik dator (εἰρωνεία 'eirōneía': disimulu, itxurazko ezjakitea) eta literatura baliabide edo erretorikazko figura bat definitzen du. Dena dela, hitz hau asko erabili da eta gaur egun hitz polisemikoa dela esan daiteke . Gehien zabalduta dagoen esanahiaren arabera “hitzekin esaten denaren aurkakoa adierazteko erabili ohi den espresiobidea” bezala definitu daiteke. Zentzu orokorrago batean azaltzen dena esanahi zuzena baino gehiago adierazten duenean erabiltzen da. Hitz egiterakoan ironia intonazio berezi batekin markatu daiteke; horrekin esaten denaren aurkakoa adierazi nahi dela. Normalean, ironia umorearekin dago lotuta.

Idazterakoan ironia markatu daiteke modu desberdinez: harridura marka parentesi artean (!), kakotxak “”.

## Baldintzak 
Ironia gertatzeko hiru baldintza bete behar dira: 
* Literalki sinesgarria izan behar da.
* Kontraesana agerikoa izan behar da.
* Esaldia enuntziatzeko moduan, modu batean edo bestean, egia edo gezurra bezala, ulergarria izan behar da.

## Jatorria 
Ironia erabiltzen Sokrates izan zen lehendabiziko maisu bat. Filosofo honek formula hau bere dialektika barruan kokatzen zuen, bereziki sofisten aurka aritzeko. Helburu horrekin ikasle xume bat izango balitz bezala sofistengana hurbiltzen zen teorikoki ondo ezagutzen zuten gai bati buruz galdetzen; poliki-poliki, egiten zituen galderen bidez hauen ezjakintasuna erakusten zuen.

Haurrengan, bospasei urterekin hasten da ironiko izateko joera. Aurrena umeak literalki hitz egiten dute, gero hasten dira gezurra erabiltzen, umorea pixkanaka sartzen, eta beranduago dator ironia.

Umorearekin dago lotua ironia, baina ez beti, edo behintzat izan ohi du talka edo kritika adierazpen bat ere berekin.

thumb| Sokratesek bere dialektikan ironia erabili zuen.

## Bertsolaritzan 
Bertsolaritzan ironia oso ohikoa da. Hona hemen Indalezio Bizkarrondo “Bilintx” bertsolariaren adibide bat:

## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 426-427 or. Jon Kortazarren artikulua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sarkasmoa.
* Satira.

## Kanpo estekak
Gizarte mugikortasun

**Mugikortasun sozialak** erreferentzia egiten dio gizabanakoak eta taldeak egiten dituzten posizio sozial batzuetatik besteetaraino gertatzen den desplazamenduari. Hau da, estratifikazio sozialaren baitan gertatzen diren maila aldaketek hartzen duten izena da. Kokapen sozialak hierarkizatuak daudenez, *mugikortasun bertikala* deritzo estratu batean dauden goranzko eta beheranzko mugimenduei. Logikoki, goranzkoa izango da mugimendua goi mailako posizioetara zuzentzen denean, eta beheranzkoa behe mailako posizioetara zuzentzen denean.
  
Desberdintzen den beste mugimendu bat *mugimendu horizontala* da, zeinak erreferentzia egiten dion estratuan aldaketarik sortzen ez duen mugimenduei, adibidez desplazamendu geografikoei; hau da, maila berdinaren baitan egiten diren aldaketak dira, adibidez, etxebizitzaz aldatu, hiriz aldatu... Askotan bi mugimenduak batera ematen dira. Estratifikazioaren teoria mugikortasun bertikalean zentratzen da gehienbat eta, ikusita posizio sozialaren adierazle nagusienak lanbideak direla, mugikortasun soziala oinarritzen da gehienbat lanbide egoeraren aldaketen behaketan.

Beste aldetik, mugikortasuna aztertzerakoan bi modutan egin daiteke. Aztertu dezakegu lehendabizi gizabanakoen bizitzan zehar ematen diren desplazamenduak, kasu honetan *belaunaldi barruko mugikortasuna* aztertzen ariko gara. Baita ere aztertu dezakegu seme-alaben aldaketa soziala gurasoenarekin konparatuta; interesgarriena da-eta konprobatzea ea zein puntutaraino gurasoek eta semeek posizio sozial berdina partekatzen duten, eta horri *belaunaldien arteko mugikortasuna* deritzo.

## Ikus, gainera 
* Gizarte estratifikazioa
* Klase soziala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elementu maximo eta minimo

Matematikan, bereziki ordenaren teorian eta multzo teorian, (*A*,≤) multzo partzialki ordenatua izanik, *a* ∈ *A* elementua *A*-ren **elementu maximoa** da *A* edozein elementua baino handiago edo berdina bada; hau da, edozein *x* ∈ *A* elementurako, *x* ≤ *a*.

**Elementu minimoa** dualki definitzen da honela: *a* ∈ *A* elementua *A*-ren **elementu minimoa** da *A* edozein elementua baino txikiago edo berdina bada; hau da, edozein *x* ∈ *A* elementurako, *a* ≤ *x*.

(≤) Ordenaren erlazioaren antisimetria-erlazioak bermatzen du, elementu maximoa edo minimoa izatekotan, bakarrak direla.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Funtzio baten muturrak

## Kanpo estekak
Gainsbourg Percussions

* **Gainsbourg Percussions** * Serge Gainsbourg-en seigarren estudioko diskoa da, 1964an kaleratua.

## Historia 
Musika esperimentaleko eta afro-latindar erritmoko disko honetan Serge Gainsbourg-ek perkusioko instrumentuez eta emakume-ahotsez sakonki baliatu zen. Gainera, albumaren *Pauvre Lola* abestian France Gall gaztearen barreak agertzen dira. Hain zuzen ere, France Gall-ek 1965ean Eurovision-eko Sari Nagusia irabazi zuen, Gainsbourgek sortutako *Poupée de cire, poupée de son* abestiarekin. 

## Abestien zerrenda 
Abesti guztiak Serge Gainsbourg-ek idatzi eta konposatu zituen, hiru abesti izan ezik, Babatunde Olatunji nigeriar abeslariaren *Drums of Passion* albumetik moldatuak daudenak .

## Kredituak 
* Alain Goraguer - moldaketak, musika-zuzendaritza eta pianoa
* Pierre Michelot - kontrabaxua
* Christian Garros - bateria
* Michel Portal – saxo tenorra
* Eddy Louiss - organoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shiny Happy People

**Shiny Happy People** (euskaraz, *Jende Alai Distiratsua*) R.E.M. estatubatuar musika taldearen abesti bat da. 1991n *Out of Time* diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Shiny Happy People* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Sursum corda

**Sursum corda** () meza katolikoaren elizkizunean apaizek erabili ohi duten latinezko ohiko aipamen edo esaldi bat da. Euskarazko bertsioan, «Gora bihotzak» esaldiaz itzuli ohi da. Apaizak «Gora bihotzak» esatean, eliztarrek «Jaunagan dauzkagu» erantzun ohi dute.

## Izena 
* *Sursum* hitzak «gora» edo «gorantz» esan nahi du.
* *Corda* hitza latinezko *cor* («bihotza») izenaren pluralezko deklinabidea da. Aitzinidoeropar hizkuntzako **ḱḗr* hitzetik eratorria bide da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak