open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cyndi Lauper

**Cynthia Ann Stephanie Lauper** (1953ko ekainaren 22a, Queens, New York) estatubatuar abeslari, konposatzaile eta aktore bat da. Lauperrek orain arte 11 disko eta 40 single argitaratu ditu, 2008. urtean jada mundu osoan 60 milioi grabazio salduak zituen.

Euskal Herrian ere egona da, hain zuzen ere, 2011ko uztailaren 25an Donostiako jazzaldiaren barnean Trinitate Plazan kontzertu bat eskeini zuen.

Bere ibilbideko abesti ospetsuenen artean *Girls Just Want To Have Fun*, *She Bop*, *Time After Time* eta *Tru Colors* daude.

## Zinema 
1985ean Richar Donner zuzendariak zuzendutako *Goonietarrak* filmaren soinu bandarako ''The Goonies 'R' Good Enough* abestia konposatu eta abestu zuen. Bestalde, hainbat filmatan aktore gisa ere agertu izan ohi da.

## Iruditegia 

Irudi:Cyndi Lauper SF Gay Pride 2008.jpg|2008an.
Irudi:Cyndi Lauper 2008.jpg|2008an.
Irudi:Cyndi Lauper2.jpg|2008an.

## Diskografia 
* 1983 - *She's So Unusual* ("Bera Hain Ez Ohikoa Da")
* 1986 - *True Colors* ("Benetazko Koloreak")
* 1989 - *A Night to Remember* ("Oroitzeko Gaua")
* 1993 - *Hat Full of Stars* ("Izarrez Beteriko Kapela")
* 1994 - *Twelve Deadly Cyns... and Then Some (Cyndi Lauperren diskoa)* ("Hamabi Cyn Hilkor... eta Zeozer Gehiago)
* 1997 - *Sisters of Avalon* ("Avalon Ahizpak")
* 1998 - *Merry Christmas...Have a Nice Life* (Eguberrion... Bizi Ona Izan Ezazula)
* 2001 - *Shine (Cyndi Lauperren diskoa) * ("Dizdira")
* 2004 - *At Last * ("Azkenean")
* 2005 - *The Body Acoustic* ("Gorputz Akustikoa")
* 2008 - *Bring Ya To The Brink* ("Muturreraino Zaramatzat")
* 2010 - *Memphis Blues'' ("Memphis Blues")

## Kanpo loturak 
* Cindy Lauperren webgune ofiziala 
* Cyndi Lauper abeslariaren "Girls Just Want To Have Fun" abestia entzungai 
* Cyndi Lauper abeslariaren "Time After Time" abestia entzungai 
* Cyndi Lauper abeslariaren "True Colors" abestia entzungai 
* Cyndi Lauper abeslariaren "She Bop" abestia entzungai 
* "The Goonies 'R' Good Enough" abestia entzungai
Begoña del Teso

**Begoña del Teso** (Donostia, Gipuzkoa, 1955) zinema-kritikari eta kazetaria da. Euskal Herriko hainbat hedabidetan euskaraz nahiz gaztelaniaz lan egin izan du: Euskadi Irratia, *Diario Vasco*, Berria, ...

## Bizialdia 
### Zinema kazetaria 
Itzultzaile izateko prestatu zen, hizkuntzek eskaintzen dituzten joko maltzurrak oso gustuko dituelako. Baina gero, bidean zinema, motoak, zezenak eta komunikabide batzuk gurutzatu ziren. Alemana ikasten du, oso maitea duen Berlin hiria hobeto ezagutzeko.

Ohiko kolaboratzailea izaten da Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldiarekin eta Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren Astearekin.

Banpiroen, motorren, zezenen eta Corto Maltesen inguruko gaiekin zaletasun amorratua du. Baita eskrima, Londres, Berlin, Venezia, boxeoa, Macbeth eta Maléfica-rekin.

Fitxategi:Josu Martinez Begoña del Teso 2022.jpeg|Josu Martinez-en liburu bat aurkezten (2022)
Fitxategi:Mohamed M'hamdi - Begoña Del Teso (13689419044).jpg|Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldia (2014)
Fitxategi:Korner Festibala 2019 Zinea (32062073397).jpg|Korner Festibala 2019 Zinea
Fitxategi:Últimos días en La Habana (33753332206).jpg|Aurkezle Victoria Eugenia Antzokian (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Begoña del Teso. Diario Vasco egunkariko artikuluak
* Begoña del Tesori eginiko elkarrizketa. *Habe.com*.
*  Begoña del Tesori eginiko elkarrizketa, Donostiako Beldurrezko eta Fikziozko Zinemaldiaren inguruan
*Elkarrizketa: *Ezin ditut irakurleak aspertu, ezta nagusiak ere* Berria, 2021.11.06
Félix Linares

**Félix Linares Jaca** (1947ko urriaren 5a, Bilbo, Bizkaia) Euskal Herriko zinema kritikari eta kazetari bat da. Irratian nahiz telebistan aritu ohi da: Radio Euskadi irrati katean *Pompas de papel* irratsaioan esatari gisa edota ETB2 telebista kateko *La noche de...* zinema saioa ere aurkezten du (azken hau ETB Sat katean ere emititu ohi da). Bere aurpegia eta hitzaldiak Euskal Herriko zinemazaleen artean aski ezagunak bilakatu dira.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2023an, ZINEBI, Bilboko Zinema Dokumentalaren eta film laburren lehiaketaren 65. edizioan Rita Azevedo Gomes portugaldar zine zuzendariarekin eta Frederick Wiseman estatubatuarrarekin batera Ohorezko Mikeldi saria jaso zuen egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Félix Linaresi elkarrizketa. Deia.com
Ferdinand Foch

**Ferdinand Foch** (1851ko urriaren 2a, Tarbe, Okzitania &ndash; 1929ko martxoaren 20a, Paris) frantziar militar bat izan zen. Berez, Frantziako Mariskal Nagusia izan zen.

Lehen Mundu Gerran zehar Aliatuen goi buruzagi nagusia ere izan zen. Versaillesko Ituna sinatu zenean aurrerago egia bilakatu ziren hitz hauek esan zituen: *Hau ez da bake itun bat, hogei urteko armistizio bat besterik ez da*.

## Biografia 
Jesuitekin egin zituen lehen ikasketak; Politeknikoan sartu zen (1871) eta 1877an kapitain egin zen. *École de Guerre*n sakondu zituen ikasketak (1884) eta, ondoren, komandante graduaz irakasle (1896) eta brigadier jeneral gisa zuzendari (1907) izan zen bertan.

1903an, *Des Principes de la Guerre* argitaratu zuen eta, 1904an, *De la Conduite de la Guerre*.

Lehen Mundu Gerra hasi zenean, Joffrerekin batera, Paris hartzera zihoan alemaniar gudarostea Marnen geldiarazi zuen. Ypresen, Mantxako itsasarteko portuak salbatu zituzten oste ingeles-frantsesen gidari izan zen eta, 1916an, Sommeko gatazkan eragin handia izan zuen.

Gudarosteko estatu nagusiko buru izan zen Pétainen ordez (1917); 1918an aliatuen Jeneral Nagusi izendatu zuten; alemaniarren udaberriko erasoa geldiarazi zuen eta, alemaniarrak mendebaldeko frontetik atzeraraziz, bakea izenpetzeko bidea eman zuen (1918ko azaroaren 11).

1920ko Polonia-Sobietar Batasuna Gerran egindako lanagatik eta 1923an Poloniako altxamenduan Alemaniari eginiko presioagatik, mariskal egin zuten Polonian.

Ez zuen gustuko izan Versaillesko Ituna eta horrela esan zuen:

20 urte eta 2 hilabete geroago, II. Mundu Gerra hasi zen.

Mendebaldeko frontean I. Mundu Gerrari amaiera eman zion Compiègneko armistizioa sinatu zuten unea monumentu nazional bilakatu zen. Sinatu zeneko Société des Wagons-Lits-en 2.419 D zenbakidun tren-bagoia gorde zuten eta, Foch hil zenean, estatua bat ezarri zuten bere omenez. Estatua hori izan zen zutik geratu zen gauza bakarra 1940an naziek Frantzia hartu zutenean. Urteetan egon zen leku huran abandonatuta eta bagoia Paris zegoen erakusgai. 1922ko azaroaren 11n hasi ziren gunea monumentalizatzen eta, 1927an, bagoia itzuli eta hura gordetzeko museo bat eraiki zen halaber.

1940ko ekainaren 21ean, Hitler bera Compiègnera joan zen; esvastikaz bete zuen eta, museoa suntsitu ondoren, bagoia frantsesen errendizioa sinatzeko erabili zuen. Gero, Alemaniara eraman zuten. Sute batek suntsitu zuen. Berlindik Turingiara eraman zuten, alemaniarrek bakea sinatzeko erabili zen bulegoa. Fede txarra aitatu zuen batek baino gehiagok, SS-ek ez zutelako han beste errendizio bat sinatzerik nahi.

## Iruditegia 

Fitxategi:Tarbes Foch.JPG|Fochen jaiotetxea Tarben.
Fitxategi:Foch Pershing Petain and Haig.jpg|Foch, Pershing eta Haig.
Fitxategi:Armisticetrain (slight crop).jpg|Versaillesko Ituna sinatu zen tren bagoia; eskuinetik hasita, Foch bigarrena da.

## Erreferentziak
Maite Esparza

**Maite Esparza Nieva** (Iruñea, Nafarroa, 1972) euskal herritar kazetari, telebista aurkezle eta idazle bat da.

## Kanpo estekak 
* Maite Esparzari elkarrizketa. Navarra2.com 
* Maite Esparzari elkarrizketa. Diariodenavarra.com
Philip Marlowe

**Philip Marlowe** Raymond Chandlerek sortutako detektibe pribatua da. Raymond Chandleren idazlan askotan agertzen da Betiko loa eta Ez adiorik eleberriak barne. Marlowe *Finger Man* izenburuko narrazio laburrean agertu zen lehen aldiz. Narrazio hori *Black Mask* aldizkarian argitaratu zen 1934an. Hala ere, lehen idazlan horretan Marlowek ez zeuzkan gero garatuko zituen ezaugarriak. Halaber, narrazio horretan *San Angelo* hiri asmatuan bizi zen; handik aurrera, ordea, Los Angelesen.

Marlowe detektibeen eleberri estatubatuarren pertsonaia tipikoa da. Izan ere, detektibeak gizarte usteldu baten behatzaile ezkor eta zinikoak ziren, 1920ko hamarkadan Dashiell Hammettek eta *Black Mask* aldizkariak hasi zuten eleberri-genero horretan. Hala ere, detektibe pribatu gogor eta edalearen azalaren azpian, filosofo bat ezkutatzen da. Marlowek xakea eta poesia gogoko ditu; ez du biolentziarik erabiltzen bere lanbidean; eta bere moralari esker, femme fatalen erasoei eusten ditu.

Marlowe askotan zinemaratu da. Honako hauek antzeztu dute Marloweren papera: Humphrey Bogart, George Montgomery, Robert Mitchum, Elliot Gould, Danny Glover, James Caan eta James Garner.

## Kanpo estekak
Cope (argipena)

**Cope** izenak hainbat adiera ditu:

## Erakundeak 
* ***La Cope***, Arabako Araia herriko Unión Obrera kontsumo kooperatibaren goitizena.
* **COPE**, Espainiako Eliza Katolikoaren irrati katea.

## Toponimoak 
* **Cope**, Águilas udalerriko (Murtzia, Espainia) alkate auzo bat.
* **Cope**, Hego Carolinako (Ameriketako Estatu Batuak) herri bat.

## Antroponimoak 
* **Edward Drinker Cope**, paleontologoa eta anatomista (Filadelfia, Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak, 1840 - 1897).
Sam Spade

**Sam Spade** Dashiell Hammettek Maltako belatza eleberrian sortutako detektibe pribatua da. Detektibe gogorra, tolesgabea eta ironikoa da. Humphrey Bogartek jokatu zuen Sam Spaderen papera 1941ean John Hustonek zinemaratu zuen filmean.

Sam Spadek hoztasuna, zehetasunei antzemateko begia, eta bere justizia ezartzeko ausardia zeuzkan ezaugarri gisa. Berak bizitzaren alde ilun eta ustela ikusi du, baina bere idealismoari eusten dio.

## Kanpo estekak
Arantza Sinobas

**Arantza Sinobas** (Legazpi, Gipuzkoa) erdal telebista-aurkezlea, irrati esataria, antzerkiko eta telesailetako aktorea, moda diseinatzailea eta estilista da. 

## Bizitza 
Hamazortzi urte bete arte Legazpin bizi izan zen; gero, Madrilera joan zen Zuzenbide ikasketak egitera eta gero Bartzelonara joan zen moda diseinuko eta estilismoko ikasketak egitera. 

### Lan ibilbidea 
Bartzelonan hasi zuen bere ibilbidea telebistan, Julia Oterok aurkezten zuen TVE *3×4* lehiaketako laguntzaile gisa. 1993an Madrilera iritsi zen interpretazio eta lokuzio eta bikoizketa ikasketak egitera. Geroztik, hainbat hedabidetan egin du lan telebista saioen aurkezle eta irrati esatari gisa, eta antzerkian eta telesailetan ere aritu da aktore gisa. 

Madrilen hamabi urtez eta Bartzelonan zortzi urtez bizi izan ostean, 2000. urtean Bilbora joan zen bizitzera eta ETB euskal telebista publikoan lan egitera.

ETB2 katean hainbat saiotako aurkezle izan da: *Factor Humano*, *Esta es mi Gente*, *El Topo*, *Aspaldiko* (Antxon Urrusolorekin batera), A2 eta *Ni más ni menos*. Antena 3 telebista katean ere aritu da, *Los más buscados* saioa aurkezten. Aktore gisa, telebistako hainbat produkziotan hartu du parte: *Hospital Central, El secreto, La que se avecina, Centro Médico*, *Juntas pero no revueltas*, *Campus* eta *Aquí no hay quien viva* telesailetan.

Irratiko esatari gisa, Radio Euskadi, Herri Irratia eta Onda Madrid irratietan lan egin du, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Arantza Sinobas, presentadora de televisión», Vimeo webguneko bideoa.
Nerbioiko Sari Handia

**Nerbioiko Sari Handia** 1966 urtetik 2003 arte Portugaleteko uretan jokatu zen estropada garrantzitsua izan zen. 1990tik aurrera **BBK Bandera** izen ofiziala izan bazuen ere izen historikoaz ezagutu zen.

## Historia 
50 eta 60. hamarkadetan urtean Kontxako Bandera, A Coruñako Generalisimoaren Kopa eta Espainiako Traineru Txapelketa baino ez ziren jokatzen. Bizkaian ere estropada handi bat antolatzeko asmotan sortu zen Nerbioiko Sari Handia. Lehenengo edizioa 1966ko urriaren 1 eta 2an izan zen eta Pedreña nagusitu zen Hondarribia eta San Juanen aurretik.

1971ean El Corte Ingles Bandera jokatzen hasi zen Nerbioiko saria izan eta astebete beranduago. Bandera bi hauek klasiko bihurtuz joan ziren urteak pasa ahala eta beti denboraldiko azken bi estropadak izaten ziren. 1997an istiluak izan ziren. Kaikuk egn zuen denbora onena lehenengo jardunaldian baina epaileek deskalifikatu egin zuten. Bigarren jardunaldia hastera zihoanean Kaikuko trainerua trabeska jarri zen estropada eremuan eta ezin izan zen estropada jokatu. Ondorioz ekitaldi hura anulatuta gelditu zen.

2003an izan zuen azken ekitaldi handia Nerbioiko Sari Handiak. 2003an bizkaitar traineruentzako bigarren bandera bat antolatu zen eta 2004ean jarraipena izan zuen. El Corte Ingles Banderak aldiz oraindik ere jarraitzen du TKE Ligaren barruan.

Portugaleteko estropada eremua bikaina da ikusleentzat baina kirolari dagokionez kaleen artean neurriak estuagoak dira eta istiluak gertatu izan dira. Bestalde kaleen arteko diferentzia ere haundia izaten da eta hainbat sistema frogatu izan dira diferentzia hauen eragina gutxitzeko.

## Palmaresa 
## Laburpena 
## Bizkaitarren BBK Saria 
2003an eta 2005ean traineru bizkaitarren artean jokatu zen saria antolatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (1989 arte)
* Traineras.es webguneko informazioa (1990-2003)
Gaeta

**Gaeta** Italiako Lazio eskualdeko udalerria, Tirreniar itsasoaren ertzean.

## Historia 
Antzinako *Caieta* da, K.a. 340an erromatarrek hartu zutena. XII. mendean Siziliaren mendeko lurralde bihurtu zen. XVI. mende eta XIX. mendeen artean askotan setiatu zuten. Pio IX.a aita santua Gaetara joan zen Erromatik ihes egin behar izan zuenean (1848). Napoliko borboiak bertan errenditu ziren 1861ean, eta hala desagertu zen Bi Sizilietako erresuma.

## Mugakideak 
Gaetak honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gaetako udalaren webgunea.
Perfume (argipena)

**Perfume** honakoa izan daiteke:
* Perfume edo lurringaia: usain gozoko likidoa
* *Perfumea*: Patrick Süskind-en eleberria
** *Perfume (2006ko filma)*: eleberrian oinarritutako filma
* *Perfume (2001eko filma)*
Tulum

**Tulum** (yucatecoz ''Tulu'um*) Quintana Roo estatuan dagoen hiri maia harresiduna da, Cobá hiriaren itsas portu nagusia. Lehen *Zama* deitzen zuten, "egunsentia" esan nahi zuena. Orain, Tulum deitzen da eta izen horrek "harresia" esan nahi du. Hiri hau asko handitu zen XIII. eta XIV. mendeetan.

## Historia 
1558an, Juan de Grijalva konkistatzaileak, hiria aurkitu zuen eta harrezkero, Tulum desagertu zen, besteak beste, esklabotzaren erruagatik.
Harresiez inguraturik dago iparraldean, hegoaldean eta mendebaldean. Ekialdean itsasoa dago. Harresien barruan eraikin historiko garrantzitsuenak daude.

Tulum gune komertzial oso garrantzitsua izan zen, baina gaur egun gune turistiko bezala da ezaguna batez ere.

## Turistentzako toki interesgarriak 
* Tulum-eko hondar arkeologikoak.
* Cobá-ko hondar arkeologikoak.
* Tulum-eko hondartzak.
* Ibaiak, urpekaritza egiteko (*zenote''-ak).
* Kostaldea, urpekaritza egiteko.
* Xel-Há hondar arkeologikoak: Maia garaiko gune arkeologikoa eta parke ekologikoa.

## Kanpo estekak
Hesperideak

Greziar mitologian, **Hesperideak** () ninfa batzuk ziren, mendebaldean, Atlas mendilerroaren inguruetan lorategi mitiko bat zaintzen zutenak.

Estesikoro greko-siziliar idazleak bere *Gerionen abestia* liburuan, eta Estrabon greziar geografoak bere *Geographika*n (III. liburukian) kontatzen dutenaren arabera, Hesperideak Tartessosen zeuden, hau da, Iberiar penintsulako hegoaldean.
   
Erromatar mitologian, Hesperideen lorategia jadanik ez zen erlijiozko lekua, konbentzio poetiko bat baizik.

## Kanpo estekak
Biluztasun

[thumb|400px|**Biluztasuna** [artean maiz irudikatzen den gaia da. Irudian, Goya margolariaren *La maja desnuda* (euskaraz, *Ederra biluzik*) margolana.]]

**Biluztasuna** gizakia jantzi edo arroparik gabe dagoen egoera da. Arropak jantzi, erantzi nahiz biluzik egoteko arrazoiak praktikoak (azala babestu, epela edo freskura bilatu edo sexu harremanak eroso izatea) eta kulturalak (lotsa gorde, erlijio-arauak bete edo beste baten sexu-gogoa piztea) izan daitezke. Antzinatik biluztasuna artearen gaia izan da gainera, edertasuna eta garbitasuna islatuz gehienetan. Giza sexualitatearekin ere lotzen da, beste pertsona batekin sexu harremanak izateko ohiko egoera baita; hori dela eta, biluzik agertzea intimitatearen esparruan kokatzen da kultura askotan.

Anitz eta denetarikoak dira pertsonak biluzik egoten diren egoerak. Biluztasuna guztiz pribatua izan daiteke, beste inoren aurrean azaltzen ez dena edo soilik ezkontidearen edo familiaren baitan agertzen dena. Beste alde batetik, biluztasuna publikoa edo jendeaurrekoa izan daiteke, besterik gabe erabaki pertsonal gisa (hondartzetan eguzkia hartzeko, esaterako) edo protesta moduan beste batzuetan, jendearen arreta erakartzeko. Izan ere, eguratsetik babesteaz gainera, janzkerak ez-hitzezko komunikaziorako erabiltzen den bezala, biluztasun publikoak, arropa eranzteaz gainera, esanahi eta ondorio sakonak izan ditzake. Horrela, kultura zenbaitetan, mendebaldekoa barne, biluztasun publikoak maiz sorrarazten ditu ukapen-jarrerak, moral eta begirunearen aurkako jokabidea delakoan. Era berean, herrialde guztietan legeak biluzik agertzeko egoerak arautzen ditu, biluztasuna ordena publikoaren aurkako egoera noiz den zehaztuz. Ildo horretatik, erakuskeriagatik biluzik agertzea bereziki zigortzen den ekintza izaten da. Biluztasunaren balorazioa generoa eta adina zein diren ere aldatu egiten da; adibidez, mendebaldeko kulturan gizonezkoak askeagoak izaten dira gerritik gora biluzik agertzeko eta haur txikiak bainatzen diren bitartean edo urarekin jolasean biluzik agertzea egoera normaltzat jotzen da gehienetan, edertasun-irizpide onartuak betetzen ez dituzten gorputzak biluzik azaltzea, berriz, ez da begi onez ikusten.

## Biluztasunaren definizioa 
Euskaraz **biluzik** egotea inongo jantzirik gabe egotea bada ere, kultura zein den biluzik egoteko maila zenbait dago. Hain zuzen, biluztasuna lotsarekin eta begirunearekin estuki loturik dagoen egoera da. Adibidez, islamaren sunni eskolan, *awra* edo biluztasuna aurpegia eta eskuak ezik gorputz guztia hartzen du emakumeengan eta zilborretik belaunetaraino gizonengan.

## Ikus, gainera 
* Nudismo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zilbor

**Zilborra** edo **zila** haur jaioberriari amarekin lotzen zuen zilborrestea ebaki ondoren abdomenean agertzen den orbaina da. Gehienetan zulo modukoa da, baina izan daiteke koskor modukoa ere.

## Kanpo estekak
Southgate (Londres)

**Southgate** Londresko barrutietako bat da, (ingelesez: *residential suburb in the London Borough in Enfield*). 2007ko erroldaren arabera 13.034 zituen 8 kilometro koadroko azaleran.

Bertan Southgate tube station dago.

## Kanpo estekak 
*  Schools in or near Southgate
*  Southgate Cricket Club
*  Southgate Masonic Centre

## Bibliografia 
Herbert W. Newby, *Old Southgate*. T. Grove, 1949.

## Erreferentziak
X-Men

**X-Men** edo **X-Gizonak** Marvel Comics komiki argitaletxeko superheroi talde bat da. 1960ko hamarkadan Stan Lee gidoigileak eta Jack Kirby marrazkilariak sortu zituzten.

Hasiera baten X-Men taldea honako kide hauek osatzen zuten: Angel ("Aingeru"), Cyclops ("Ziklope"), Marvel Girl ("Neska Harrigarria"), The Beast ("Piztia"), Iceman ("Izotzezko Gizona") eta Charles Xavier doktorea eta taldeko buruzagia.

Ondoren, 1975ean taldea birsortu eta kideak hauek izan ziren: Cyclops ("Ziklope"), Wolverine ("Otsokume"), Nightcrawler ("Gau Txori"), Banshee, Storm ("Ekaitz") eta Colossus ("Koloso").

## Zinema 
* *X-Men* (2000)
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men Origins: Wolverine* (2009)
* *X-Men: First Class* (2011)
* *The Wolverine* (2013)
* *X-Men: Days of Future Past* (2014)
* *Deadpool* (2016)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)
* *Logan* (2017)
* *Deadpool 2* (2018)
* *Dark Phoenix* (2019)
* *The New Mutants* (2020)

## Kanpo estekak 
* X-Men taldea Marvel Comics argitaletxearen webgunean
Vinland

[thumb|325px|eskuinera|*Leiv Eriksson oppdager Amerika* ("[Leif Eriksson|Leif Eriksonek Amerika aurkitzen du")- Christian Krogh (1893)]]

**Vinland** bikingoek 1000 urte inguruan Ipar Amerikari emandako izena da.

Historialari gehienek bikingoak Kristobal Kolon baino bost mende aurrerago Amerikara ailegatu zirela uste dute. 1960an adituek eskandinaviar kolonizazioaren aztarna arkeologiko bakarra topatu zuten, Ternuako iparraldeko muturrean dagoen L'Anse aux Meadowsen hain zuzen ere. Hala ere, egungo adituek leku hau berez ez zela Vinland baizik eta eskualde honen sarrera uste dute

Etimologikoki *Vinland* hitza bi moduan ulertua izan da: teoria tradizionalak *Vínland* "ardoaren lurra" esan nahi duela dio, baina teoria modernoaren aburuz *Vinland*-ek "larreen lurra" esan nahi du.

Bikingoen Vinlanderako bidaien iturri nagusiak islandiar saga bi dira, *Eiríks saga rauða* edo Erik Gorriaren saga eta *Grœnlendinga saga* edo groenlandiarren saga hain zuzen ere. Bi saga hauek ahozko tradizioan mantendu zituzten 250 urtez eta, idatzi zituztenean, historia lanak ez ezik literaturazkoak ere izan ziren. Saga bietan Bjarni izeneko marinel bat agertzen da, Groenlandiarako bidean zegoela itsasoan galtzen dena. Groenlandiarren sagan Bjarni Herjolfsson eta Erik Gorriarenean Bjarni Grimolfsson izenak ditu baina bietan Amerika edo Vinland topatzen du.

Erdi Aroko geografoek bere mapetan lurralde hau margotu zuten, lehendabizikoa 1075ean Adam Bremengoa *Descriptio insularum Aquilonis* bere lanean izanik. Svend II.a Danimarkakoak alemaniar geografoa jakinaren gainean ipini zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Intxaurrondoko geralekua (Adif)

**Intxaurrondo** Euskal Herriko Gipuzkoako tren eta autobus geraleku bat da, Donostia udalerrian kokatuta dagoena.

Geralekua 1863ko irailaren 1an ireki zen.

## Egoera 
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 624,750 kilometro-puntua

## Sarbideak 
Geltokiak sarbide bakarra du, kaleko kotan eta trenbideen gainean kokatutako bestibulura. Behealdean bi alboko nasa daude, eskaileraz zein igogailuz hornituta.

* Zubiaurre pasealekua, 65

### Irisgarritasuna 
Nahiz eta geltokiaren sarbidea irisgarria izan, nasa eta trenaren arteko tartea ez da irisgarria, kota aldaketa dela eta. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garrioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «*Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu*», eta «*Burdinbide zerbitzuen eragileak ez du Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatu ibilgailutik igo edota jaistea*.»

## Historia 
1863ko urriaren 18an inauguratu zen Donostia - Irun tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean. Hala ere, geltokia ez zen inauguratu ek 2012ko maiatzaren 12ra arte.

## Zerbitzuak 
## Etorkizuna 
Euskal-Y-ren irekierarekin, geltoki hau aldirietako eta merkantzietako trafikoari bakarrik eskainiko zaio.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora
* Intxaurrondo, intxaurrak ematen dituen zuhaitza.
* Intxaurrondo, Donostiako auzoa.
* Intxaurrondo, geltokia (EuskoTren)
* Intxaurrondo kuartela

## Kanpo estekak 
* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
Leonor Martín

**Leonor Martín** (Espainia 1989ko abuztuaren 1a -) espainiar aktorea da, Física o Química telesailean *Cova* pertsonaia antzezteagatik ezaguna.

## Filmografia 
### Telesailak 
* *Aula de castigo* (2011) Sara.
* *Física o Química* (2008 - 2009) Covadonga "Cova" Ariste Espinell.

### Zinema 
* 2005: *El penalti más largo del mundo*, Roberto Santiagorena

## Kanpo estekak 
* Leonor Martín IMDb-n
Hika (argipena)

**Hika** hitzak esanahi zenbait ditu:

* hika edo hitanoa, euskararen tratamendu-sistema bat, adizki alokutiboak baliatzen dituena;
* Hika, politika eta gizarte gaiei buruzko ezkertiar joerako aldizkaria.
Adam

**Adam** (hebreeraz: אָדָם‎, arabieraz: آدم‎) abrahamdar erlijioetako pertsonaia nagusietariko bat da. Judaismo, kristautasun eta islamaren arabera Jaungoikoak egin zuen lehendabiziko gizakia izan zen. Bere istorioa Bibliaren Hasiera liburuan eta Koranean agertzen da. Eva zuen emazte.

Bibliak honela azaltzen du bere sorrera:

[ezkerrera|thumb|Adam eta Eva paradisuan. *Lehen musua*. Salvador Viniegra i Lasso (1891). *Biblia*. [Hasiera (Biblia)|Hasiera 2:25 "Biluzik zeuden gizona eta emaztea; hala ere, ez zuten elkarren lotsarik".]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kastrexanako zubia

**Kastrexanako zubi**ak Cadagua ibaiaren gainean, Bizkaiko Barakaldo eta Bilbo udalerriei dagokien bi ibaiertzeak batzen ditu. **Sorginen zubia** eta **Deabruaren zubia** ere deritzote. Kostaldeko Done Jakue bidean dago.

## Historia eta ezaugarriak 
Noiz egin zen zehatz-mehatz ez badakigu ere, Lekeitioko Pedro Ortiz maisuak XIV. mendearen amaieran edo XV. mendearen hasieran egin zuela ematen du. XIX. mendea arte oso garrantzitsua izan zen Balmaseda eta Mena ibarrean barna Bilbo eta Gaztela arteko errege-bidearen zati baitzen. Hareharrizko harlanduz eginda dago eta erdi puntuko arku bakarra dauka. Hormabularrak ibaiertz harritsuetan bermatzen dira. Eraiki zen lehen elementua arkua da. Kasu horretan, dobelak (arkua osatzen duten piezak) ilara bikoitzean jarrita daude.

1836an, Lehen Karlistaldian, bere inguruan borroka gogorra izan zen. Baldomero Esparteroren tropa isabeldarrek Barakaldo okupatu zuten eta Bilboko setioa hausten saiatu ziren. Karlistek zubia zeharkatu zuten Kastrexananaraino, baina Prudentzio Sopelana brigadierraren tropek altuerako posizioak hartu zituzten hura kontrolatzeko, eta handik sarraskitu zituzten hura hartzen saiatu ziren tropa isabelarrak.

## Euskal mitologia 
*Deabruaren zubia* izena ere eman izan zaio, elezahar batzuen arabera, Deabruak berak eraiki baitzuen. Ipuinik zaharrenak hauxe kontatzen du: Cadagua ibaiaren beste aldean bizi zen bere bihotzekoa ikustera joateko zubia behar zuen neska gazte batek. Zubi hori egitearen truk arima saldu zion Deabruari. Amaitzeko dobela bakarra falta zenean, gaztea damu zen eta oilarraren kantuak uxatu zuen deabrua. Kontuak horrela, neskak arima salbatu, zubia pasatu eta mutilagunarengana joateko aukera izan zuen.

Beste elezahar batzuek zubia Mikolas izeneko iratxo batzuek egin zutela diote. Jeinu txiki horiek harrobitik zubia ilaran jarri eta harlanduak pasatzen zizkioten elkarri.
thumb|erdian|275px

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zubi Zaharra (Balmaseda)

## Kanpo estekak 
* Kastrexanako zubia edota “Deabruarena“
* Kastrexanak Santa Agata jaia du
* Gobernuak Santa Agatako geralekuko trenbide-pasagunea kenduko du
Isaak

**Isaak** (; ; ; ) Bibliako bigarren hebrear aitalehena da, Abraham eta Sararen seme bakarra.

Hasiera liburuaren arabera, Isaak jaio zenean Abrahamek 100 urte baino gehiago zituen eta Sara antzutzat zeukaten.
Jainkoak Abrahami, fedea eta esanekotasuna frogatzeko, bere semea sakrifikatzeko eskatu zion. Sakrifizioa amaitzear zegoela, ordea, aingeru batek salbatu zuen Isaak. Bere lehengusu Rebekarekin ezkondu zen, eta bi seme izan zituen: Esau eta Jakob. Bibliako aitalehenen artean, izena aldatu ez zuen bakarra izan zen, eta baita Kanaan utzi ez zuen bakarra ere. 180 urte zituela hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David

**David** (; ), Bibliaren arabera, Israelgo Erresumako bigarren errege eta Jesukristoren arbasoa izan zen. Errege zuzen, borrokalari, musikagile eta poeta ospetsutzat jotzen da, baita Salmoen sortzaile nagusitzat ere.

Edwin Thieleren arabera, K.a. 1040 eta 970 artean bizi izan zen, eta K.a. 1010 eta 970 artean erreinatu zuen, Samuelen ondoren. Hala ere, Daviden bizitzari buruzko iturri bakarrak Bibliako *Samuel*, *Erregeak* eta *Kronikak* liburuak dira.

Abrahamdar erlijiotan garrantzitsua da oso. Judaismoan David edo David HaMelekh Israelgo eta juduen erregea da eta bere ondorengo bat mesias izango da. Kristauek Jesusen arbasotzat jotzen dute, Josef bere aitaordea bere ondorengotzat jotzen. Islamean, *Dawood* du izena, eta profeta nagusietariko bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dabid, gizon izena
* *David*, Michelangeloren eskultura ezaguna.

## Kanpo estekak
Ismael

**Ismael** (, ''Yishma'el*; , *Ismaēl*; ; , *Ismāʻīl'') Biblian eta Koranen agertzen den pertsonaia da, Abraham eta Sara bere emaztearen neskamea zen Agarren semea izan zena. Hasierak Ismael jaio zenean Abraham 86 urte baino gehiago zituela eta Sara jadanik ez zela ugalkorra dio. hori zela eta neskamearekin izan zuen semea.

Bibliak ere bere bizitzari buruz honela dio:

Islamaren arabera, bere ondorengoak arabiar tribuen arbasoak izan ziren eta baita Mahoma profetarenak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Job

**Job** izan daiteke:

* **Job**, Bibliako pertsonaia.
* **Joben liburua**, Itun Zaharraren liburua.
* **Joben gaixotasuna** edo hiperimmunoglobulina E-ren gaixotasuna.
* **Job**, Puy-de-Dômeen dagoen frantziar udalerria.
* ***Job***, Joseph Rothek 1930ean idatzitako eleberria.

## Oharra 
***Job*** ingelesez *lan* esan nahi du eta film eta abesti eta liburu askoren izenburuetan agertzen da.
Job (Biblia)

**Job** (hebreeraz: אִיּוֹב; arabieraz: أيّوب, *Ayyub*) Biblian eta Koranen ageri den pertsonaia da, Joben liburuko pertsonaia nagusia. Satanek, Jainkoak baimenduta, proba gogorra ezarri zion bere zintzotasuna neurtzeko. Proba gaindituta, bere antzinako zoriona berreskuratu zuen.

Job profetatzat hartzen da Abrahamdar erlijiotan: judaismoa, kristautasuna eta islama. Noajismoan, Jainkoak nazioetara bidali zituen zazpi profetetako bat da (ez-judua). Bibliako testuetan, bere istorioa Joben Liburuan kontatzen da, bai Tanajen, bai Itun Zaharrean. Koranean Job profetaren pazientzia aipatzen da.

## Historia 
Job abeltzain aberatsa zen, 7 seme-alaba eta 3 alaba zituen, eta lagun eta morroi ugari. «Uzeko lurraldean» bizi zen, Edom erresumaren zati gisa aipatutako hiria.

Satan Jainkoaren aurrean agertzen da argudiatuz Jobek ematen dion maitasuna bere bedeinkazioengatik zela, eta ez benetan maite dudalako. Jainkoak ematen dio Satani Joben osotasuna frogatzea, non bere ondasunak, familia, abereak, besteak beste, bere bizitza kenduta uki zitzakeen.

Hortik aurrera, Satanek Job zelatatzen du, eta hainbat ezbehar sortzen dizkio, hala nola gaixotasunak (sarna), kaldearren eta sabearren erasoa bere morroiei, ganaduaren heriotza, pobrezia, emaztearen arbuioa eta baita seme-alaben heriotza ere.

Frogak amaitu ondoren, Jobek Jainkoari leial izaten jarraitzen du, eta, gertaturikoa gorabehera, garaile ateratzen da (), eta, beraz, aurreko zoriona itzultzen zaio, zeukanaren bikoitza baino gehiagorekin, lehen semeen bizitza izan ezik, nahiz eta gero zazpi seme eta hiru alaba (Usoa, Kanela Lorea eta Lurrinontzi) izan, guztien artean bere herentzia handia banatuz.

Bere ontasunagatik, pazientziagatik, Jainkoarekiko leialtasunagatik eta legatuagatik, Job *tzadiq* bat da tradizio juduarentzat. Tradizio katolikoaren testuinguruan, Job santutzat hartzen da; Eliza katolikoak santutasun eredutzat hartzen du eta santoralean sartzen da, maiatzaren 10ean ospatzen delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amabirjina-harria

**Amabirjina harria** Aralar mendilerroko Gipuzkoako aldean dagoen kareharrizko harri bat da, bertan Ama Birjinaren irudi bat dagoelarik. Errenaga mendi lepoa eta Pardeluts iturriaren inguruan dago. Bertaratzeko ohio bideak, Gipuzkoatik Amezketa udalerriko Arritzaga Haranean gora Errenaga leporantz zuzenduz doan bidea edota bestela, Nafarroatik, Guardetxetik Pagomarira doan pistan gora joan eta ondoren Igaratzan zehar Errenaga mendi leporantz doan bidea dira.

## Usadioa 
Artzain batzuk Amabirjinaren harri gainean euren arbasoen ohorez eskeintzak utzi ohi dituzte. Beste usadio baten arabera, artzainek ardi bat galdu eta berreskuratu nahi ezkero, harri honen San Migel Aralarkoari burututako eskari gisa txanpon bat jarri ohi dute.

## Mitologia 
Euskal mitologiaren arabera Ama Birjinak harri honetan bere ohin arrastoa utzi omen zuen, gaur egun oraindik bertan ikusgai dagoelarik.

## Ikus gainera 
* Errolan Harria
* Albi
* Jentilarri
* Saltarri

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'Anse aux Meadows

'''L'Anse aux Meadows'* (frantsesezko *L'Anse-aux-Méduses'' edo "marmoken badia" izenaren hondatzea) Kanadako Ternua uhartearen iparraldeko muturrean dagoen aztarnategi arkeologikoa da. 1960an Helge Ingstad eta Anne Stine norvegiar arkeologoek topatua, Amerikan, Groenlandiatik at dagoen bikingoen aztarnategi bakarra da. Adituen ustez, bertan Leif Erikssonek 1000. urte inguruan Vinland izeneko kolonia zegoen.

1978an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Galeria 

Fitxategi:2022-08-27 04 Silhouette sculpture of Norsemen above L'Anse aux Meadows, NFL CAN.jpg|Estatua bat
Fitxategi:Lanseauxmeadows.jpg|2007an NASAren Terra satelitetik ikusita
Fitxategi:Carlb-ansemeadows-vinland-03.jpg|2002an
Fitxategi:Viking landing.jpg|Helduera berpizten
Fitxategi:2022-08-28 06 Meeting of Two Worlds – Boykov – Brixel - L'Anse aux Meadows, NFL CAN.jpg|*The Meeting of Two Worlds*
Fitxategi:VikingBarracklookingoutside.JPG|Etxe bat, 2006an
Fitxategi:Carlb-ansemeadows-vinland-01.jpg|2002an
Fitxategi:L'Anse aux Meadows, small boat reconstruction.jpg|Itsasontzi
Fitxategi:L'Anse aux Meadows, entrance to long house.jpg|Sarrera
Fitxategi:L'Anse aux Meadows, main area inside long house.jpg|Etxe baten barruan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Informazioa UNESCOren webgunean
Markland

[eskuinera|thumb|[Vinland, Markland eta Hellulandeko asmatutako mapa (*Nordisk familjebok*. 1921)]]

**Markland** Leif Erikssonek Ipar Amerikara ailegatu zenean Labradorreko kostaldeari emandako izena da. Markland hitzak antzinako eskandinavieraz "basoen lurra" edo "mugako lurra" esan nahi du. Vinlanden iparraldean
eta Hellulanden hegoaldean zegoen. Nahiz eta ez zen bikingoek kolonizatua izan, Groenlandiatik irtendako hainbat espediziok esploratu zuten.

*Grœnlendinga saga*-ren arabera, Leif Erikssonek 1002an edo 1003an Bjarni Herjólfssonek lehendabizikoz egindako ibilbidea jarraitu zuen. Erikssonek ikusi zuen lehendabiziko eremua harri lauez (antzinako eskandinavieraz: *hella*) estalita zegoenez Helluland edo "harri lauen lurraldea" deitu zion. Gero basoz beteriko eremu laua topatu eta Markland izena eman zion. *Grœnlendinga saga*-ren arabera, 160 gizon eta emakume, Thorfinn Karlsefni (*Þorfinnr Karlsefni Þórðarson*) buruzagi zutenak, 1010 inguru bertan geratu ziren negua igarotzeko.

Gehienen ustetan lurralde hori Labrador izan zen, bertoko landareri nagusia taiga delako. Izan ere, Erikssonen eskifaiak zuhaitzak bota eta Groenlandiara eraman zituen, bertan zuhaitz gutxi zeudelako. Beste batzuen ustetan, Markland Hegoaldeko Labrador besterik ez da, Helluland Iparraldeko Labrador izanik (muga Groswater badian/Melville aintziran kokatuta).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan (komikigilea)

**Juan López Fernández**, askoz ezagunagoa **Jan** ezizenaz (1939ko martxoaren 13a, Toral de los Vados, Leongo probintzia) espainiar komikigile bat da, batez ere Superlópez eta Pulgarcito pertsonaiak sortzeagatik ezaguna da. Umorezko espainiar komigintzako zutabe nagusietako bat bilakatu da, bere komikietako umorea buruargia eta onbera delarik.

Nahiz eta Bierzo eskualdeko Toral de los Vados udalerrian jaioa izan, txikitatik bere familiarekin batera Kataluniako Bartzelona hirira bizitzera joan zen. Hiri horretan bere komikigile ibilbide osoa garatu izan duelarik.

## Ikus gainera 
* Superlópez

## Kanpo estekak 
* Jan komikigilearen webgunea 
* Superlópezi buruzko orrialdea
2011ko Getxoko Zirkuitua

**LXVI. Getxoko Zirkuitua- XI. Ricardo Otxoaren Memoriala** 2011ko uztailaren 31n egin zuten. 17&nbsp;km luzera zuen zirkuituak Getxo, Berango eta Leioa zeharkatu zituen eta pelotoiak, 10 bira egin ondoren, guztira 170&nbsp;km osatu zuen. 1.1. maila zuen.

12 taldek eta 88 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 85 amaitu zirenak. Garailea Juan José Lobato espainiarra izan zen. Mendiko sailkapena Dalivier Ospinak, taldeena Katushak eta euskaldunena Beñat Intxaustik irabazi zuten.

## Sailkapen orokorra 
|}

## Kanpo estekak
Garikoitz Bravo

**Garikoitz Bravo Oiarbide** (Lazkao, 1989ko uztailaren 31 - ) euskal txirrindulari ohia da, profesionala 2010etik 2021era

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
## Taldeak 
* Caja Rural (2010-2012)
* Euskaltel Euskadi (2013)
* Efapel-Glassdrive (2014)
* Euskadi Basque Country-Murias (2015-2019)
* Euskaltel-Euskadi (2019-2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
2011ko Ordiziako Klasika

**LXXXVIII. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia** 2010eko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 165,7&nbsp;km ibilbidean. 1.1 maila zuen.

12 taldek eta 102 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 73k bukatu zutenak. Garailea Julien Simon izan zen. Tarteko helmugak Pascual Orengok, mendiko sailkapena Garikoitz Bravok, euskaldunen eta 23 urte azpiko sailkapenak Ion Izagirrek eta taldeen sailkapena Movistar Team taldeak irabazi zuten.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pello Bilbao

**Pello Bilbao López de Armentia** (Gernika-Lumo, Bizkaia, 1990eko otsailaren 25a) txirrindularia da, 2010az geroztik profesionala. 2020az geroztik Team Bahrain Victorious taldean dihardu.
[thumb|250px|[Maitane Azurmendi|Maitane Azurmendiren irudia, 2023.07.11]]
Gernikako Txirrindulari Elkartean hazia, Orbean debutatu zuen maila kontinentalean.

## Palmaresa 
### Amateurra 
### Profesionala 
## Taldeak 
* 2010: Orbea
* 2010-2013: Euskaltel-Euskadi
* 2014-2016: Caja Rural
* 2017-2019 : Astana
* 2020- : Team Bahrain McLaren/Team Bahrain Victorious

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Gernikako Txirrindulari Elkartea

**Gernikako Txirrindulari Elkartea** Gernika-Lumoko kirol elkartea da, 1958ko otsailaren 6an sortu zutena. Bere presidentea Jesús Ángel Ruiz Terán txirrindulari ohia.

Harrobia lantzen du eskualdean, Gorka Gerrikagoitia edo Peio Bilbao bezalako txirrindulari profesionalak sortuz.

Gainera amateurrentzat "San Bartolome Sari Nagusia" eta "BTTrako Atxarre Xtrem ibilbidea-Zabalia Memoriala" antolatzen ditu. Euskadiko Txirrindularitza Iraskundearekin lotutako elkartea da.

## Kanpo estekak
Orbea Continental

**Orbea Continental** (UCI kodea: **ORB**) euskal txirrindulari-taldea da, kontinental mailan aritzen dena. 2005ean Orbea-Olarra amateurra desagertu zenean, talde profesional bilakatu zen.

Babesle nagusia Orbea da, 1980ko hamarkadan jadanik txirrindulari-talde bat izan zuena. 2007z geroztik Euskadiko Txirrindularitza Iraskundean dabil Euskaltel-Euskadiren harrobi talde moduan.

## 2012ko taldea 
## 2011ko taldea 
## Kanpo estekak
Orbea-Danena

**Orbea-Danena** (UCI kodea: **ORB**) euskal txirrindulari-taldea izan zen, 1980ko hamarkadan profesionala izan zena. 1989an Artiachek ordezkatua izan zen.

Bultzatzaile nagusiak Peli Egaña (Orbearen zuzendaria) eta Patxi Alkorta (Zizurkilgo Danena Kirol Elkartearen presidentea) ziren.

## Palmaresa 
* 1985eko Espainiako Itzulia
* 1987ko Donostia Klasikoa
* 1989ko Kataluniako Volta

### Txirrindulari nagusiak 
* Pedro Delgado
* Mathieu Hermans
* Marino Lejarreta
* Jokin Mujika
* Peio Ruiz Cabestany

## Kanpo estekak
Orbea (txirrindularitza taldea)

Orbea bizikleta ekoizleak hainbat talde babestu ditu bere historian:

* 1930, 1940, 1960 eta 1970eko hamarkadetako zenbait talde.
* Orbea-Danena, 1984 eta 1989 artean talde profesionala izan zena.
* Orbea Continental, 2005etik talde profesionala dena.
* MBK Orbea Team, mendiko bizikleta talde ohia.
* Rubicon-Orbea, Livestrong elkartearekin lotuta.
I Wanna Go

**I Wanna Go** Britney Spears abeslari estatubatuarraren abesti bat da. Max Martin eta Shellback sortua, 2011. urtearen Ekainaren argitaratu zen munduan zehar, Femme Fatale albumeko hirugarren abesti bezala.

## Kanpo estekak 
* I Wanna Go (Official Video) Youtube
Kukuarri

**Kukuarri** Orioko mendia da, Donostiatik luzatzen den flysch egiturako mendilerroan. 377 metroko garaiera du. Gailurrean Jorge Oteitzaren Kukuarriko Andra Mariaren irudi bat eta gurutze bat daude.

Irudi:Kukuarri2.jpg|Jorge Oteitzaren Kukuarriko Andra Mariaren irudia.
Irudi:Kukuarri1.jpg|Gurutze azpiko idazkia.

## Kanpo estekak
Ariketa (argipena)

**Ariketa** terminoak zenbait erabilera ditu:

* ariketa, trebeziak eskuratzeko hezitzaileak prestaturiko ataza errepikakorrak;
* ariketa fisikoa edo jarduera fisikoa, gorputza sasoian eta osasuntsu atxikitzeko jarduerak;
* ariketa mentala, adimena azkartu, buruko gaixotasunak prebenitu eta horiei aurre egiteko ariketen multzoa.
Haemophilus

***Haemophilus*** generoa bakterio Gram negatiboz osatua dago, sarritan kokobazilo itxura dutenak. Hala ere, oso pleomorfikoak dira (itxuraz eta morfologiaz maiz aldatzen baitute). Harizpietan ere egon daitezke.

Bakterioaren izenak mikrobio hauen berezko ezaugarria aditzera ematen du: hemofiloak dira, hots, odola behar dute egoki hazteko. Izan ere, beste bakterioen aldean hemofiloek ezin dute hainbat molekula sintetizatu: heminak eta porfirinak, besteak beste, bakterioen zitokromoek behar dituztenak. Molekula hauek odolaren globulu gorrietan ugariak direnez, Haemophilus laborategian hazteko hazkuntza-inguruari odola gehitzen zaio beti (odol-agarra eta txokolate-agarra izanik mikrobio hauekin gehien erabiltzen diren hazkuntza-inguruak).

Genero honetako bakterio batzuek kapsula dute, haien fagozitosia oztopatzen duena. Ez dira mugikorrak eta ez dute esporarik sortzen.

Haemophilus-en ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* anaerobio fakultatiboak (O/H: +/+)
* oxidasa (+)
* katalasa (+)
* glukosaren hartzidura: (+)
* laktosaren hartzidura: (-)

## Patogenia 
Genero honetako patogeno ohikoenak hauek dira:

* *Haemophilus influenzae*, arnas traktuko patologiak eragiten dituena. Aspaldian mikrobio hau gripearen sortzailea zela uste zen, gaur egun patologia horren eragilea birus bat dela jakin arren. *H. influenzae* meningitis, pneumonia eta epiglotitis askoren atzean dago. Sarritan, mikrobio honek infekzio sekundarioak sortzen ditu (hauek beste bakterio edo birus batek hasitakoak dira, *H. influenzae*ri egoera erraztuz geroago infektatzeko; hots, Haemophilus-ek ez du infekzioa hasten, baina hasitakoa okertzen du). Sarritan, gripearen ostean agertutako pneumoniak edo meningitisak *H. influenzae*ren jardueraren ondorioak besterik ez dira.
* *Haemophilus ducreyi*, sexu-harremanen bidez hartutako gaixotasun benereoaren eragilea: txankro biguna edo txankroidea
* *Haemophilus vaginalis*: hainbat baginazko infekzioen erruduna
2011ko Donostia Klasikoa

**XXXI. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 2011ko uztailaren 30ean ospatu zuten. UCI ProTourreko hamargarren txapelketa izan zen.

21 taldek hartu zuten parte, horietatik 18 UCI WorldTour mailakoak. Hiru kontinental mailakoak ziren (Geox-TMC, Caja Rural eta Andalucía Caja Granada). 162 txirrindularitik 71k amaitu zuten.

Philippe Gilbertek irabazi zuen. Mendiko sailkapena Julián Sánchez Pimientak, tarteko helmugena Matt Brammeierrek, taldekakoa Rabobankek eta euskaldunena Haimar Zubeldiak irabazi zuten.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caja Rural-Seguros RGA

**Caja Rural** (UCI kodea: **CJR**) euskal txirrindulari-taldea da, kontinental mailan aritzen dena. Altsasuko Burunda Txirrindulari Elkartean sortua, José Manuel Hernández, Floren Eskisabel, Xabier Artetxe, Eugenio Goikoetxea eta Mikel Azparren ditu kirol-zuzendariak. Bere babesle nagusia Rural Kutxa aurrezki kutxa da. Taldea ibilbide oso luzea darama txirrindularitzan eta talde amateurrak zein profesionalak izan ditu.

2020tik aurrera, UCI ProTeam lizentzia dauka (errepideko txirrindularitzako bigarren maila).

## 2020ko taldea 
## 2021eko taldea 
## 2022ko taldea 
## 2023ko taldea 
## 2024ko taldea 
## Ikus, gainera
* Burunda Txirrindulari Elkartea

## Kanpo estekak
Bizkaia-Durango

**Bizkaia-Durango** (UCI kodea: **BPD**) Euskal Herriko txirrindulari talde bat da, egoitza Durangon (Bizkaia) duena. Nahiz eta emakumezkoen profesional mailan izan, txirrindulari gehienak amateurrak dira. Durangoko Txirrindulari Elkartearen barruan dago.

## Txirrindulari nagusiak 
* Cristina Alcalde (2003-2006, 2009-2011)
* Arantzazu Azpiroz (2004-2008)
* Polona Batageld (2010-2011)
* Ghita Beltman (2004)
* Ruth Corset (2011)
* Ana Belén García (2008-2011)
* Mavi García (2015-)
* Shara Gillow (2011)
* Emma Johansson (2005-2006)
* Catrine Josefsson (2008-2009)
* Josune Murillo (2003-2008)
* Gema Pascual (2004-2011)
* Anna Sanchís (2010-2011)
* Joane Somarriba (2003-2006)

## 2023ko taldea 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Opel Ibaigane

**Opel Ibaigane** txirrindularitza talde amateur euskalduna da. Bere egoitza Igorren (Bizkaia) dago.

Arratiako Ziklista Elkartearen barruan dagoen talde honek Opel Ibaigane enpresa du babesle nagusia.

## Kanpo estekak
Cafés Baqué (txirrindularitza taldea)

**Cafés Baqué** (UCI kodea: **BAQU**) txirrindularitza talde amateur euskalduna da. Bere egoitza Durangon (Bizkaia) dago.

Durangoko Txirrindulari Elkartearen barruan dagoen talde honek Cafés Baqué enpresa du babesle nagusia. 1978ko martxoaren 17an sortu zutenetik hainbat profesional pasa dira bertatik (tartean Julian Gorospe, Igor Astarloa, David Etxebarria, Iban Mayo, Joseba Beloki, Iñigo Landaluze, Mikel Zarrabeitia, Unai Etxebarria edo Pedro Horrillo).

2003 eta 2004ko denboraldietan talde profesional bat atera zuen, talde amateurrak jarraitu arren. Talde profesionalaren emaitza nagusienak Félix Cárdenas kolonbiarrak lortu zituen. 

Taldeak, txirrindularientzat baserri bat jarri zuen, Txakurzulo Baserria. Bertan, 8 logela daude. Lau literekin eta beste lau bakarkakoak. Hamar urteko alokaerako kontratua egun zuten 2003ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskaltel-Euskadi (2008)

**Euskaltel-Euskadi** (UCI kodea: **EUS**) txirrindularitza talde profesional euskalduna da.

Euskadiko Txirrindularitza Iraskundearen barruan dagoen talde honek Naturgas Energía enpresa eta Arabako Foru Aldundia ditu babesle nagusiak. 2008an Miguel Madariagak sortua, lehendabiziko bi denboraldietan Alex Díaz aritu zen kirol-zuzendari moduan, gero Aritz Arberasek eta Iñigo Urretxuak ordezkatua izateko. Hasieran harrobi lan egiten zuen Euskaltel-Euskadi (1994-2013) talderako.

## 2025eko  denboraldia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakob

Bibliako lehen liburuko, *Genesia* edo *Hasiera* liburuko patriarka bat da. 

*Hasiera*n **Jakob** (hebreeraz: יַעֲקֹב, '**, "orpotik helduta") eta gero **Israel** (hebreeraz: יִשְׂרָאֵל, **'; arabieraz: إِسْرَائِيل, ''''; "Jainkoa borrokatzen duena") Biblian agertzen den israeldarren hiru patriarka nagusietako bat da, Abrahamen iloba, Isaak eta Rebekaren semea eta Israelgo hamabi tribuen arbasoa izan zena.

Hasierak Jakobek hamabi seme izan zituela dio, gero israeldarren arbasoak izango zirenak:

Kanaanen lehorte handia zegoenez, Egiptora joan zen (non Josef bere semea erregeordea zen). Bertan hil omen zen ehun eta berrogeita zazpi urterekin. Bere gorpuzkiak Moisesek, Aaronek eta Egiptotik ihes egin zuten beste juduek eraman ei zituzten Jakob patriarkak nahi zuen lurraldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burunda Txirrindulari Elkartea

**Burunda Txirrindulari Elkartea** Altsasuko kirol-elkartea da, txirrindularitza amateurrean aritzen dena. 

Maila guztietako taldeek osatzen dute Elkarte honen estruktura: alebinak, haurrak eta kadeteak (txirrindularitza eskola), juniorrak, 23 urtez azpikoak eta elite mailakoak.

23 urtez azpikoak eta elitekoak, babeslearen arabera izenaz aldatzen duen talde amateur batean aritzen dira, egun Caja Rural dena.

## Ikus, gainera
* Caja Rural-Seguros RGA

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Amorebieta Txirrindulari Elkartea

**Amorebieta Txirrindulari Elkartea** Zornotzako kirol-elkartea da, txirrindularitza amateurrean aritzen dena.

1948an sortua, harrobi lana egiten du, hainbat mailako taldeak izanik. Bertatik Beñat Intxausti bezalako txirrindulariak pasa ziren.

Bere historian zehar lasterketa asko antolatu ditu: urtero Udaberriko Klasikoa antolatzeaz gain, amateurrentzat Udaberri Saria eta, 1981tik 2005era, Bizkaiko Bira antolatu ditu.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Balmasedako Txirrindulari Elkartea

**Balmasedako Txirrindulari Elkartea** Enkarterriko herri horretako kirol-elkartea da, txirrindularitza amateurrean aritzen dena.

1973an sortua, harrobi lana egiten du, hainbat mailako taldeak izanik. Urtero, 2005ean Amorebieta Txirrindulari Elkartea ordezkatu zuenetik, Bizkaiko Bira antolatzen zuen. Amateurrentzat ere, San Roquillo Klasika ere antolatzen du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala