Antikomintern Ituna

**Antikomintern Ituna**, ofizialki **Nazioarteko Komunismoaren Aurkako Ituna**, 1936ko azaroaren 25ean Alemania Naziak eta Japoniako Inperioak sinatutako itun antikomunista izan zen. Bere helbururik behienena III. Internazionalari (*Komintern*) aurre egitea zen. Joachim von Ribbentrop Alemaniako enbaxadore nagusiak eta Kintomo Mushanokōjik, Japoniako enbaxadorea Alemanian, sinatu zuten. Italia Faxistak bat egin zuen 1937an (lehenago Hitlerri aurre egiteko Italo-Sobietar ituna sinatu bazuen ere), baina jatorrizko sinatzaile gisa onartu zuten beste bi sinatzaileek Espainiak eta Hungariak 1939an sinatu zuten, eta Bigarren Mundu Gerran beste herrialde batzuk gehitu ziren. 

Japoniak Antikomintern Ituna sinatu zuen Sobietar Batasunaren aurkako aliantza eraginkorra izango zela pentsatuz, eta horrela ulertu zuten ere sobietarrek. Gainera, protokolo gehigarri sekretu bat zuen, Alemania-Japonia politika espezifiko bat zehazten zuena Sobietar Batasunaren aurka. Antikomintern itunaren ostean, Hiruko Ituna etorri zen, 1940ko irailean, Ameriketako Estatu Batuak identifikatzen zuena arrisku handi gisa, Sobietar Batasunaren ordez, nahiz eta akordioak Sobietar Batasuna jo-puntuan eduki. 1941eko abenduan ituna hau ere ez zen operatiboa. 1941eko azaroan Antikomintern ituna berritu zen, beste herrialde asko sartuta barruan. Bigarren Mundu Gerra amaituta, ituna ere desegin zen.  

## Aurrekariak 
### Alemania 
#### *Antikomintern* GDAV 
*Anti-Komintern*, ofizialki *Gesamverband Deutscher antikommunistischer Vereinigungen* (*Alemaniako federazio antikomunisten elkarte orokorra*), Joseph Goebbelsek 1933an sortutako agentzia alemaniarra izan zen. Bere jarduerek hainbat operazio barne hartzen zituzten, komunismoa oro har eta Sobietar Batasuna bereziki salatzeko, propaganda antisemita bultzatzeko eta nazien politikarako nazioko eta nazioarteko babesa lortzeko. Adolf Ehrt doktorearen gidaritzapean jarri zen. Ehrten gidaritzapean, Komintern «fedegabe» salatu zuten, bere ateismoari erreferentzia eginez. 1936ko uztailetik aurrera, Espainiako Gerra Zibila izan zen Anti-Kominternen argitalpenen gai nagusia.

Anti-Kominternen produktu esanguratsuenetako bat 1936ko* Der Weltbolschewismus* nazioarteko argitalpena izan zen, non nazioarteko publikoaren kontsumorako zenbait konspirazio-teoria antikomunista eta antisemitak lotzen zituen. Liburua ez zen Alemanian argitaratu, liburuko hainbat kontakizunen eta Alemaniako estatu propagandaren arteko gatazkak saihesteko. Horrek markatu zuen Adolf Hitlerrek bi herrialdeen arteko harremanak hobetzeko egin zituen saiakera batzuen hasiera. Hitlerren buruan, Erresuma Batuarekiko harreman positibo batek Frantzia eta Italia aliatu britainiarrak ahulduko lituzke (une hartan oraindik alemaniar arerio bat zen) eta Sobietar Batasuna ahulduko luke. Geroago, Hitlerrek Londresera ere bidaliko zuen Ribbentrop, 1936-1938ko agintaldian Alemaniak Erresuma Batuan zuen enbaxadore gisa Kominternen Aurkako Itunarekin britainiarrek bat egin zezatela ziurtatzeko zeregin espezifikoarekin, eta adierazi zuen britainiarrek itunarekin bat egitea zela haren «desiorik handiena».

Japonian, errezeloz ikusi zuten ituna. 1935eko uztailaren 4an, Mushanokōjik, enbaxadaren bilera batean, adierazi zuen ez zela zuhurra izango Japonia Alemaniarekin aliantza batera joatea, Itsas-akordio anglo-alemaniarra Erresuma Batuarekin aliatzeko alemaniar saiakera bezala interpretatzen baitzuen (zuzen). Ameriketako Estatu Batuak eta Britainia Handia Japoniaren kontra agertu ziren 1931ko Mukdengo istiluaren ondotik, eta Mushanokōji beldur zen Japoniak ez ote zuen bakartzerik izango Alemaniak Britainia Handiarekin aliantza bat aukeratzen bazuen, Japoniarekin aliantza bat egin beharrean. Hiroshi Ōshimak, Japoniako agregatu militarrak Berlinen eta Japoniaren aldeko pertsonarik garrantzitsuenak Kominternaren Aurkako Itunaren negoziazioetan, Alemaniako kanpo zerbitzuaren egitura interpretatu zuen botere egitura halako bat zela, non «Hitlerrek eta Ribbentropek bakarrik erabakitzen zuten kanpo politika, eta, beraz, ez zuen ezertarako balio bere menpekoekin hitz egiteak». Horrela, Ōshima negoziazioen edozein urrats garrantzitsu Ribbentrop edo Hitlerren idazmahaietara zuzenean helarazten saiatu zen.

Ribbentrop Hitlerrek aukeratutako diplomazialari pertsonala bazen ere, diplomazia geoestrategikoari buruz zuen ikuspegi pertsonala Hitlerrek 1930eko hamarkadaren amaieran zuenetik nahiko ezberdina zen. Hitlerrek Sobietar Batasuna deuseztatzeko Britainia Handiarekiko politika adiskidetsua bultzatzen zuen bitartean.

Alemaniaren eta Japoniaren arteko bat-egitea, tradizioz Alemaniako kanpo-zerbitzu sinofiloaren eta, oro har, alemaniar publikoaren nahien kontra, 1933aren amaieran hasi zen.

#### Alemania-Sobietar Batasuna itunak 
Weimarko Errepublikaren garaian, Alemaniako gobernuak itun garrantzitsuak sinatu zituen SESBekin, besteak beste, 1922ko Rapalloko Hitzarmena eta 1926ko Berlingo Ituna.

Alemania 1935ean Sobietar Batasunaren kontra astintzen ari zen, Alemania-Polonia ez erasotzeko ituna sinatu zenean, Hermann Goringek proposatu zuen Poloniarekin aliantza bat egitea Sobietar Batasunari aurka egiteko, baina proposamen hori ukatu zen. Hala ere, Alemania saiatu zen Poloniarekin gerturapen bat egiten.

1936ko azaroaren 25ean Antikomintern Ituna sinatu zen eguneko ohar batean, Ribbentropek Mushanokōjiri jakinarazi zion Alemaniako Gobernuak baliogabetzat jotzen zituela bi itun horien terminoak, protokolo gehigarri sekretuaren arabera. Mushanokōjik egun berean erantzun zuen, Japoniako gobernuak alemaniarren jarrerarekiko duen «poztasun zintzoa» adieraziz.

### Japonia 
#### 1919ko Arrazen Berdintasun Proposamena eta 1922ko Washingtoneko Itsas Konferentzia 
Japonia Gerra Handian borrokatu zen Ententeko Botere garaileen aldean. Hala ere, 1922ko Washingtongo Itsas Konferentziaren harira, Ameriketako Estatu Batuek eta Erresuma Batuak Japoniako itsas indarrak mugatzea lortu zuten itun baten bidez, eta Lehen Mundu Gerran Txinan lortutako konkistei uko egitera behartu zuten Japonia. Konferentzian zehar Tokiok abantaila batzuk lortu bazituen ere -Ozeano Barean AEBekin eta Erresuma Batuarekin parekotasuna eman zitzaion, eta Frantziako eta Italiako armadak gaindituko zituen armada bat eraikitzeko eskubidea, munduko potentzia kolonial ez-mendebaldar bakarra bezala aitortua izateaz gain-, ituna ez zen oso ezaguna izan Japonian. Japoniako nazionalistek, baita Japoniako Armada Inperialak ere, itunaren alderdi murriztaileak salatu zituzten.

Kulturalki, 1922ko Washingtongo Ituna mendebaldeko potentzien beste traizio bat bezala ikusi zen, Nazioen Elkartearen esparruan arraza berdintasuna bermatzeko japoniarrek egindako proposamenak 1919an atzera bota ondoren. Nazio-umiliazioaren pertzepzio hori are gehiago bizkortu zen Japoniak 1920ko hamarkadan izan zuen atzeraldi ekonomikoagatik, Japonian 1927ko finantza-izuak (Shōwa finantza-krisia), ezegonkortasun politikoa eta Reijirō Wakatsukiren lehen kabinetearen erorketa ere eragin zituenak, eta 1929ko Depresio Handiagatik.

Japoniak Txinaren aurka egindako erasoaren aurrean Europako potentzia handiek izandako erreakzio diplomatikoa ez zen nahikoa izan japoniarren aurrerapena geldiarazteko, nahiz eta txinatarrek Nazioen Elkarteari etengabe deitu. Eraso honen aurretik ez zen Tokioko agindu zentralik egon eta Kwantungeko Armadaren kupularen erabaki autonomoa izan zen, baina Txinako ipar-ekialdean konfinatuta eduki zuten komandante japoniarrek, Europaren erantzunak eta, beraz, Japoniako aurrerapenak epel mantentzeko nahikoa izango zelakoan.

Lytton Txostenaren ondoren, japoniarrak Mantxriako gatazkaren errudun irmo egiten zituena, Sir John Simon Erresuma Batuko Atzerri idazkariak ez zuen Japonia gaitzetsi 1932ko abenduaren 7ko diskurtsoan, eta, ondoren, Yōsuke Matsuoka bezalako politikari japoniarren faborea irabazi zen, britainiarren erantzun kaskarra akuilutzat jo baitzuten Japoniaren aldetik. Japoniak Nazioen Elkartea utzi zuen Lytton Txostenaren ondorioz, 1933ko otsailean.

#### Sobietar Batasunarekin arrantza-esparruen negoziazioa eta mugaldeko gatazkak 
Anti-Komintern Itunerako negoziazioen unean, Japoniako gobernua ere negoziazioetan ari zen Sobietar Batasuneko gobernuarekin, Japoniako Itsasoko arrantza eskubideei buruz. Alemaniak eta Japoniak SESBen aurka egindako Antikomintern Itunaren protokolo gehigarri sekretuak bi estatuetako edozeinek Sobietar Batasunarekin zituen itun politikoak debekatzen zituenez Antikomintern Itunaren beste alderdiaren berariazko baimenik gabe, Mushanokōji enbaxadore japoniarra kezkatuta zegoen itunak Japoniaren eta Sobietar Batasunaren arteko negoziazioetan ondorioak izango ote zituen. Horri buruz galdetu zion Ribbentropi gutun batean, azaroaren 25ean ituna sinatu ostean, eta Japoniak kontrolatutako Mantxukuoren eta SESBen arteko mugako auzien gaia ere aipatu zuen. Ribbentropek berretsi egin zuen Alemaniako gobernuaren baiezkoa, alegia, Japonia autonomoa eta Mushanokōjik aipatutako gaietan jarduteko askea zela egun berean emandako erantzuna. Bi herrialdeek, politikoki oso esanguratsuak diren arraza ideologien adibideak partekatzen zituzten, Alemanian Alfred Rosenberg eta Japonian Shūmei Ōkawa, ideologo arrazista nagusiak bihurtuz. Rosenbergek gobernuaren babesa izan zuen eta 1933an naziak boterera iritsi ondoren alderdiaren figura nagusia izan zen bitartean, Ōkawako publikoa mugatuagoa zen. Ōkawak bere sostengu nagusia gazte militar nazionalisten artean aurkitu zuen, bereziki Kwantungeko Armadakoen artean, 1931n Japoniak Txinako ipar-ekialdea inbaditzea bultzatu zuen unitate militarra. Alemaniako arrazaren pentsamendutik eratorritako konplikazio diplomatikoak saihesteko, Estatuak kontrolatutako prentsan Alemaniaren propaganda arrazista Japoniako herriaren gaitik urrundu zen, Japonia ez sumintzeko, Internazional Komunistak erabat aldatu zuen alderdi komunistei sistema demokratikoetan jarraitzeko aholkatzen zitzaien norabidea. Alderdi demokratiko eta faxistak politikoki aliatutzat (sozial-faxismoa) hartu beharrean, mugimendu komunistak ezkerreko eta zentroko indarrekin (fronte popularraren politikarekin) aliatzera animatu ziren, eskuindarrek lur har zezaten eragozteko.

Ikuspegi diplomatikotik, VII. Mundu Kongresuak ere «segurtasun kolektiboaren» politika jarri zuen martxan Sobietar Batasunean, eta SESB Sobietar Batasuna mendebaldeko demokraziekin aliatzen saiatuko zen, erregimen faxistei aurre egiteko. VII. Mundu Biltzarrak berariaz adierazi zuen Alemania faxista eta Japonia, Poloniarekin batera, munduko gerraren eragile nagusiak zirela. Hitlerrek, Frantziako fronte popularra Espainiako Gerra Zibilaren antzeko egoera batean amaitzea espero zuenak, 1936ko urriaren 6an Frantziako enbaxadoreari argi eta garbi iragarri zion botere komunista bat izango zela.

Frantziako kanpo-politikan, 1934ko Alemaniaren eta Poloniaren arteko Erasorik Ez Egiteko Itunak kezka eragin zuen Ekialdeko Europan frantziar aliantzen sistemaren egonkortasunaren inguruan, eta horrek Sobietar Batasunerantz frantziar birlerrokatzea ekarri zuen, 1936ko Elkar Laguntzeko Frantzia-Sobietar Batasuna itunean amaitu zena.

Alemaniarrek Espainiako Gerra Zibila Kominterneko VII. Mundu Kongresuko irakaspenak, Alemaniaren (eta Japoniaren) aurka berariaz zuzenduak, geopolitikari benetan eragiten ari zitzaizkiola erakusten zuen froga zehatz gisa hartzen zuten.

Hasiera batean, ituna 1935eko azarorako zegoen aurreikusita, eta gonbidapenak Txinara, Erresuma Batura, Italiara eta Poloniara zabaldu behar ziren. Hala ere, Alemaniako buruzagi militar eta diplomatikoek geldiarazi egin zuten ituna, Alemaniak Txinarekin zituen harremanak haustearen beldur zirelako. Gainera, Konstantin von Neurath Atzerri ministroa jeloskor zegoen Ribbentropek ministerioaren kontroletik kanpo atzerri politikan izan zuen jarrera sutsuagatik.

Itunaren hasierako diseinuak *Dienstelle Ribbentrop*etik zetozen arren, Hiroshi Ōshimak, 1938-1939an eta 1941-1945ean Japoniaren enbaxadore bihurtuko zenak, eragin handia izan zuen japoniarren aldetik itunaren diseinuan. Tokioko gobernua ez zen bereziki proaktiboa izan itunaren sorreran, baina Ōshima eta Japoniak Berlinen duen enbaxadako langileak bai. 1935eko uztailaren 4an Mushanokōjik alemaniarren asmoei buruzko susmoak enbaxadako langileei azaldu zizkienean, Ōshima izan zen langileen artean desadostasun iturri nagusia.

Hori alde batera utzita, Mushanokōjik Japoniako Gobernuari gomendioa egin zion: Alemaniarekin aliantza bat lortzea soilik, Japoniak Erresuma Batuarekin eta Estatu Batuekin dituen harremanak okertzen ez dituen heinean. Ōshima antikomunista amorratua eta Siberiako esku-hartze japoniarraren beteranoa zen, eta Alemania barruan zituen konexio onak erabili zituen, besteak beste, *Abwehr*eko Wilhelm Canarisekin, Mushanokōji enbaxadorearen baimenik gabe, enbaxadaren barruan bere agenda Alemaniaren aldekoa eta Sobietar Batasunaren aurka bultzatzeko. Hasieran Weimarko Errepublikaren ahultasun militar eta politikoarekin atsekabetuta 1922an Alemaniara lehen aldiz iritsi zenean, Adolf Hitlerren miresle bihurtu zen 1933an nazionalista sozialistak boterera igo ondoren, eta ondorio hau atera zuen: «Bazeuden Alemania berrian kontu serioa merezi zuten gauzak». Ōshimari asko lagundu zion alemanez jariotasun handiz hitz egiteak.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak