Petrolioaren Iraultza

**Petrolioaren Iraultza** edo **Petrolioaren Hondamendia** matxinada iraultzaile anarkosindikalista bat izan zen, 1873ko uztailean gertatua Alcoin (Alcoià, Valentziar Herrialdea), mugimendu kantonalen esparruan. Izen hori hartu zuen langileek, haserre, petrolioz igurtzitako lastargiak eraman zituztelako, edo, ziurrenik, egun batzuetan, hiri osoak petrolio usaina hartu zuelako.

Gertakarien ondorioz, garai hartako gizarte gatazken lehen lerroan jarri zen Alcoi hiria, langileen bizi baldintzak gogorrak baitziren. Espainian Langileen Nazioarteko Elkartea (AIT) sortzen antolatu eta aitzindari izan ziren. Petrolioaren Iraultzan, langileek hiriaren kontrola hartu zuten 1873ko uztailean, greba orokor batean, eta azkenean Agustí Albors i Blanes alkate errepublikanoaren aurkako matxinada bat bihurtu zen. Istiluetan, Alborsek manifestarien aurka tiro egiteko agindua eman zuen. Manifestariak udaletxeari eraso eginez eta alkatea erailda defendatu ziren.

Hiriak independentetzat jo zuen bere burua, 1873ko uztailaren 9tik 13ra Osasun Publikoko Batzordeak gobernatu baitzuen, Severí Albarracín buru zela. Manifestariek soldata igoerak eta lanaldi murriztua deklaratu zituzten. Azkenik, matxinada amaitu zen armada federalaren esku hartzearekin eta hiriaren okupazio militarrarekin. Langileen aurkako errepresio zorrotza ezarri zen.

## Aurrekariak 
Espainiako Lehen Errepublikaren garaian, Industria Iraultza gauzatu zen hiri bakarretako bat izan zen Alcoi. Hiri oparoa zen, inoizko industrializazio maila gorenaz. Garai hartan, «Bartzelona ttipia» esaten zioten, bai langile mugimendu bizi bat sortu zelako, bai industria ugari ezarri zirelako bertan.

Hirian papergintzako, ehungintzako eta metalurgiako industriam gero eta indartsuagoen ondorioz, biztanleria asko handitu zen eta, aldi berean, ekoizpen kapitalistako sistema zorrotz bat bat ezarri zen, besteak beste, mekanizazio goiztiar bat ekarri zuena, eskuzko lanaren ordezko gisa. Horren ondorioz, mugimendu luddistak agertu ziren, makinak suntsitu nahi izan zituena langile klasearen aldarrikapen eta defentsan. Alcoiko 30.000 biztanleen herenak, emakumeak eta haurrak barne, industrian lan egiten zuen: 5.500 ehungintzako 175 enpresatan eta 2.500 papergintzako 74 enpresatan. Bizi baldintzak oso gogorrak izan ziren, Alcoin haurren %&nbsp;42 bost urte bete baino lehen hiltzen baitziren. Horrek azaltzen du, neurri handi batean, Langileen Nazioarteko Elkartearen (AIT) Espainiako Eskualde Federazioak (FRE) izan zuen hazkunde izugarria; 1872aren amaieran, 2.000 kide baino gehiago zituen, hiriko langileen ia laurdena.

1872ko abenduaren 15a eta 1873ko urtarrilaren 3a bitartean Kordoban FREk egindako biltzarrean, onartu zuen bazterrean uztea Hagako 1872ko Biltzarraren ebazpen «autoritarioak» (marxistak) baztertu eta aintzat hartzea Saint-Imierren egindako biltzarraren antiautoritarioak (anarkistak), Hala, erabaki zen Kontseilu Federala bertan behera uztea eta, haren ordez, Harreman eta Estatistika Batzorde bat eratzea, egoitza Alcoin izango zuena, eta  Severí Albarracín buru izango zuena.

Espainiako Lehen Errepublika 1873ko otsailaren 11n aldarrikatu ondoren, martxoaren 2an egindako FRE-AITren batzar lokal batek eztabaidatu zuen erregimena aldatu ondoren hartu beharreko jarreraz. Batzorde Federalaren aktetan hala jaso zen:

## Gertaerak 
ezkerrera|thumb|Merkatu kaleko etxadiari su eman zioten matxinatuek.
Mugimendu kantonalistaren gerizpean langileen iraultza lokalak sortu ziren, han eta hemen, Espainiako estatu osoan; horien buru izan zen Petrolioaren Iraultza. 

Josep Termesen arabera, Errepublika Federalaren aldarrikapenarekin, ekainaren 8an, FRE-AITren Batzorde Federalak iraultza eragiteko garaia zela ondorioztatu zuen. Ekainaren 15ean, langileei eskatu zien «proletalgoaren ekintza iraultzailea antolatzeko eta prestatzeko, botere autoritarioek babesten eta sustatzen dituzten pribilegio guztiak suntsitzeko». Uztailaren 6an, Tomás González Morago Batzordeko kideak, Belgikako Federazioari bidalitako gutun batean, Espainian laster sortuko zen gizarte iraultza iragarri zuen. udaltzaingoak tiro egin zien, alkatearen aginduz, Erregistroen arabera, hamabost biktima izan ziren, horietatik hamahiru matxinatuek eragindakoak: Albors alkatea; lau zibil; guardia zibil bat; eta zazpi udaltzain, horietako hiru hil zituztenak beren burua entregatu ondoren; eta bi langile, udaltzainek hildakoak.

Nazioarteko Batzordeko kideek Alcoitik ihes egin zuten uztailaren 12ko gauean, eta Madrilen babestu ziren.

Handik aitzina, langile klasearen sektore batzuk Eliza Katolikoaren zenbait fakzioren laguntzapean hasi ziren antolatzen; proletarioen aldeko zenbait erakunde eta antolamendu sortu ziren, baita lanbide eskolak (horien artean, salestarrak), langile katolikoen zirkuluak, lan mutualitateak, aurrezki kutxa (1875), sindikatuak eta abar. Alcoi izan zen Langileen Nazioarteko Erakundea (AIT) ezarri zen estatuko lehen herria, Petrolioaren Iraultza amaitu eta berehala, eta langile mugimenduaren joera ideologikoa anarkosindikalista izaten jarraitu zen, nahiz eta, urte batzuetan, Eliza izan zen langile klasearen eta «jabeen» arteko bitartekaria. 

## Herri kultura 
Isabel-Clara Simó idazleak *Júlia* eleberrian (1983) Petrolioaren Iraultzari lotutako istorio bat azaldu zuen. Júlia neska gaztea Alcoiko ehun fabrika batean lan egitera behartuta dago, Petrolioaren Iraultzan langile gisa parte hartzeagatik aita kartzelan hil ondoren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alcoi
* Alcoià
* Anarkosindikalismoa
* Kantonalismoa

## Kanpo estekak 
* Violeta Tena (2023-07-17) «La Revolució del Petroli, més enllà del mite», *El Temps.*
* Diego L. Fernández (2021-03-14) «La infàmia d’Alcoi de 1873». *Ser histórico, portal de historia*.
* Col·lectiu Revolta 1873, bideoa, «1873, La Revolució del Petroli».
* Diego Luis Fernández Vilaplana (2020-01-30) «La utopía en el banquillo de los acusados: el Supremo sentenció en 1878 la legitimidad de la AIT».*Ser histórico, portal de historia*.
* Diego Fernández Vilaplan (2017-07-07) «Alcoi, 1873: El levantamiento obrero más importante del siglo XIX». *Alacant Obrera*.