open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ginbalet

thumb|**Ginbaleta**.

**Ginbaleta** daratulu txiki bat da, eskuz zulo txikiak egiteko, puntan kiribila eta T itxurako heldulekua dituena. Batez ere arotzek erabiltzen zuten tresna zen, egurrean zuloak esku bakar batekin egiteko. Itxuraz, kortxoak kentzeko baten antza du, baina finagoa izaten zen, eta diseinuz, zuloa egiterakoan ateratako zerrautsa alboratzen zuen.

## Kanpo estekak
Erosten Liburua

**Erosten Liburua**, Jeremiasi egotzia, Bibliaren Itun Zaharreko eta Tanaj-eko dokumentua da. Kristauen Bibliak Liburu profetikoetan kokatzen du, Biblia protestanteetan Jeremias eta Ezekielen artean, eta Jeremias eta Baruc-en artean edizio katoliko eta ortodoxoetan.

## Egilea 
Bai tradizio juduak eta bai tradizio kristauak Jeremiasi egozten diote Liburua. Poemen edukiak profeta bizi izan zen garaikoak izatean oinarritzen da baiezpen hori. Hala ere, egilea Jeremias izan zenaren frogarik ez dago.

Gaur egungo teorien arabera, Erosten Liburua Jerusalemen idatzi zen, k.a. 587ko hondamendiaren ondoren, baina ezta esku berberak idatzia eta ezta garai berean idatzia ere. Egiazko egileak judu jainkozaleak eta legean jantziak izan ziren, eta, oso probablea da Jeremiasen Liburua oso ongi ezagutzen zuten apaizak izatea.

## Erabilera 
Hiriaren hondamendi belikoa eragin zuten desobedientziengatiko damuari buruzkoak, eta hiriaren eta bertako biztanleen dueluari buruzkoak dira testuak. Hori dela eta, Jerusalemgo Bigarren Tenplu Handia babiloniarrek suntsitu zutela oroitzeko barauan errezitatzen dituzte juduek aipatutako testuak.

## Edukia 
Liburuak Jerusalem, K.a. 587an Nabukodonosor II.aren eskuetan erori ondoren, suntsitu izanagatiko bost erosta-poema ditu.
Judaren suntsitzea eta hiriaren setioaren izugarrikeria oroitarazten dute, beraz.

## Ezaugarriak 
Bost eresi edo elegiak independenteak dira, eta ezaugarri diferenteak dituzte. Hirugarrena bakarkako erosta da; bosgarrena kolektiboa da, eta lehena, bigarrena eta laugarrena hileta-otoitzak dira.

## Ikus, gainera 
* Jeremiasen Liburua
* Jeremias
* Itun Zaharra
* Biblia
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tau (partikula)

**Tau** partikula (batzuetan **tauoi** izena ere hartzen duena) leptoien taldeko oinarrizko partikula da, elektroiaren karga negatibo bera duena (−1), eta hura baino 3.000 aldiz astunagoa dena (1776,99 MeV/c²).

## Eredu estandarreko sailkapena 
Tau partikula leptoien hirugarren generaziokoa da, bigarren generaziokoa den muoia eta lehenengo generaziokoa den elektroiarekin batera. Leptoi guztiak bezala, oinarrizko partikula dela dirudi, ez dute bera baino osagai txikiagoek osatzen. Partikula txikiagoz osatua badago, 10−18 metroko eskalaren azpitik egon behar du, 2006 urte arteko partikula-azeleragailuek eskala horretara arte soilik "beha" zezaketelako.

Tau partikula fermioia da, eta haren spina Plancken konstantearen erdiaren berdina da.

## Desintegrazioa 
Tau partikula da gehienetan hadroitan desintegratzeko adinako masa duen leptoi bakarra. % 18tan taua elektroi bat eta bi neutrinotan desintegratzen da, beste % 18tan muoi bat eta bi neutrinotan. Geratzen den % 64a hadroi eran eta neutrino bat emanez desintegratzen da.

Desintegrazio guztiak interakzio ahulari zor zaizkio (baita hadroienak ere) eta guztiek kontserbatzen dute tau-zenbakia.

## Historia 
Tau partikula lehen aldiz Martin Lewis Perl-ek 1974-1977 bitartean zuzendutako esperimentu batzuen bidez detektatu zen. Beharrezko baliabideak zituen dezenteko zehaztasunarekin leptoiak, hadroiak eta fotoiak bereizteko.

Partikulen desintegrazioan hautemandako anomalia batzuetatik abiatuta aurkitu zen taua. Izan ere, gertaera hau aurkitu zuten:

:e^{+} + e^{-} \rightarrow e^{\pm} + \mu^{\mp} + \mbox{detektatu gabeko partikulak}

Hasierako egoeraren eta azken egoeraren arteko energia-balantzea egitean, azken energia gutxiago zela hauteman zuten. Kasu bakar batean ere ez zuten muoiek, hadroiek eta fotoiek hasierako energia berdintzeko adinako energia-kantitatea batzen. Orduan, hau proposatu zen: elektroiak eta positroiak talka eginarazteko behar zen energiarekin partikula-bikote berri bat sortzen zela, laster esandako partikulatan desintegratzen zena. Izan ere, hau da gertaera:

:e^+ + e^- \rightarrow \tau^+ + \tau^- \rightarrow e^{\pm} + \mu^{\mp} + {\nu_{e}}^{(si\;e^{+})} + \overline{\nu_{\mu}}^{(si\;\mu^{-})} + \overline{\nu_{\tau}} + \nu_{\tau} 

Proposamen hori egiaztatzea zaila izan zen, zeren tau-antitau bikotea sortzeko behar zen energia eta mesoi-bikote bat sortzeko behar zena antzekoa zen. Pixkanaka-pixkanaka, tauaren existentzia egiaztatu zen, eta haren masa eta spina ere ezarri ziren. Ondoren, Martin Lewis Perlek, bere aurkikuntza zela eta, Fisikako Nobel saria jaso zuen 1995ean Frederick Reinesekin batera.

## Kanpo estekak 
* Fisikako Nobel saria, 1995ean (ingelesez)
* Perlen oharrak tauaren aurkikuntzari buruzkoak (ingelesez)

## Erreferentziak
Falange (militarra)

thumb|330px|Soldadu greziarrak falange-formazioan

**Falangea** Antzinako Grezian etsaiaren erasoaldirik gogorrenei aurre egiteko eratzen zen borroka-formazioa da. Hedaduraz, antzinako autoreek izen hori ematen diote
soldadu-lerro bakarrez, falange klasikoaren antzera, osatutako edozein armadari. Zortzi-hamasei soldaduz osatuta egon ohi zen aipatu lerro hori. Terminoak jatorri greziarra du (φάλαγξ (*phalanx*)), hoplitek erabiltzen zuten defentsa-formazioa izendatzeko erabiltzen zena.

## Historia 
thumb|ezkerrera|230px|Falange mazedoniarra eraso bati aurre egiten

*Phalanx* terminoa Antzinako Greziako literaturan agertzen da. Homerok sarritan erabili zuen eta, gutxiagotan bada ere, garai horretan zehar hainbatetan agertzen da.

Terminoa infanteriako formazio gisa aipatzen duen lehena, eta 60 aldiz aipatu ere, Jenofonte da. Idazle atenastarrak, jeneralean, lerroka formatutako infanteriako soldadu greziarren taldea izendatzeko erabili zuen. Talde horrek gehienetan borroka-eremuaren erdia okupatzen du eta borrokan paperik adierazgarriena jokatzen zuen.

Garai klasikoko falangea hoplitek eratzen zuten. Hoplitek armadura astuna zeramaten militarrak ziren.
K.a. VII. mendetik Peloponesoko Gerra arte (K.a. V. mendea), falangea *polis* greziarretako hiritarrek osatzen zuten. Hiritar horiek beren hiria eta estatus soziala defendatzeko egiten zuten borrokan.

Peloponesoko Gerran, falangeak bere esanahi sozialaren parte handi bat galdu zuen, gerren iraupen luzea zela medio, mertzenarioak errekrutatu beharra baitzegoen.

Epaminondas estratega, Tebasko armadaren aurrean, izan zen Espartako falange hoplitari irabazi ziona. Horretarako, berrikuntza taktiko bat erabili zuen: hoplitek osatutako falangea angelu zeiharrean eratu zituen, eremuaren eskuinetik ezkerrera, eta ezkerraldean berrogeita hamarren bat gizonez osatutako taldea kontzentratzen zuen, horrela etsaien falange-lerroa hausteko helburuarekin.

## Mazedoniako Filipo II.a 
Hurrengo berrikuntza handia Filipo II.a errege mazedoniarrak egin zuen, K.a. IV. mendearen erdialdean. Taktika tebastarrak ikasi zituen eta Mazedoniara itzuli zen haiek hobetzeko asmoarekin. Soldaduak orain 6 m luzeko lantza eramango zuen, bi eskuekin erabil zezakeena, eta ezkutua arinagoa zen orain, eta, gainera, lepotik zintzilikatua eraman behar zuten.
Filipok falangearen egitura ere aldatu zuen: 16 hoplita aurrean eta 16 lerroz osatutako taldea (256 gizon).

## Legio erromatarra 
Formazio taktiko orok du bere azkena, eta falangearena legio erromatarra agertzeak ekarri zuen. Azken hau falangea baino askoz malguagoa zen, hark ez baitzuen mugikortasun ona.
Gaur egun, Zinozesfalosko Gudua hartzen da falangearen behin betiko porrotaren adierazle gisa.

## Kanpo estekak 
* Falange greziarra
Hunberto II.a Italiakoa

**Hunberto II.a Italiakoa** (Racconigi, 1904ko irailaren 15a - Geneva, 1983ko martxoaren 18a) Italiako Erresumako azken erregea izan zen, Viktor Emanuel III.ak, bere aitak, abdikatu ondoren. Haren erregealdia laburra izan zen oso, 1946ko maiatzaren 9tik urte bereko ekainaren 12ra arte; hori dela eta, *Re di Maggio* (maiatzeko erregea) izenarekin egin zen ezagun.

## Bizitza 
thumb|220px|upright|King Umberto II
Jaiotza-izenez *Umberto Nicola Tommaso Gennaro Maria di Savoia-Carignano Pivetti, Piamonteko printzea* Viktor Emanuel III.aren eta Elena Montenegrokoaren hirugarren umea izan zen. Italiako tronurako oinordeko gisa, Piamonteko printze titulua erabili zuen. 1929an atentatu bat izan zuen Belgikan. 1930ean, Maria Jose Belgikakoarekin (1906-2001), Alberto I.aren alabarekin ezkondu zen.

### Italiako errege 
1944an aliatuek Erroma liberatu ondoren, Italiako Erresumako ordezkari militar izan zen, eta estatuburu-funtzioak hartu zituen. Viktor Emanuel III.ak bere seme Hunberto II.aren mesedetan abdikatu zuenean, Italiako errege izan zen, baina 33 egunez soilik, 1946ko ekainaren 12an egindako plebiszituko emaitzak onartu behar izan baitzituen; plebiszitu horretan, italiarrek Errepublikaren aldeko jarrera agertu zuten.

Hunberto Savoiakoak erbesteratu egin behar izan zuen, eta Cascais izeneko hiria, Portugalen, izan zen haren bizitokia. Urte batzuk geroago Genevan, Suitzan, jarri zen bizitzen, eta handik behin eta berriro egin zion gobernu italiarrari, gizatasunezko arrazoiak zirela medio, Italiara itzultzeko eskaria. Horretarako, Erroman jaioa den Espainiako errege Joan Karlos I.aren babesa ere izan zuen.

Hunberto II.a Suitzan hil zen, 1983an, bere aberria zapaltzeko nahia beteta ikusi gabe.

## Kanpo estekak
2009ko Palmanovako atentatua

**2009ko Palmanovako atentatua** ETA erakundeak Mallorcako Palmanovan 2009ko uztailaren 30ean buruturiko atentatua izan zen, non bi guardia zibil hil ziren, bere patruila-autoaren azpian jarritako lehergailu batek eztanda eginda. ETAk Espainian buruturiko azken heriotza-atentatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kataluniako Lurralde Askea

thumb|px 380|Katalan bandera "izarduna" Kataluniako independentziaren ikurra da
**Kataluniako Lurralde Askea** edo **Territori Català Lliure** 2012ko irailaren 3an Sant Pere de Torellóko udalak Kataluniako independentziaren alde sinatutako aldarrikapenaren ondoren, aldarrikapen berdina sinatu duten udalerriak erabilitako izena da.

## Udalerri askearen aldarrikapena sinatu duten udalerriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itzamná

[thumb|350px| Itzamná [Aro klasikoann.]]

**Itzamná** maia zibilizazioan zeruko jainkoa zen, maia panteoian goi-goian dauden jainkoetariko bat. Paul Schellhasek D letrarekin izendatu zuen. Ikertzaile batzuek Zamná apaizaren irudi jainkotua ikusten dute berarengan. Konkistaren ondorengo dokumentuetan "Zeruko Goi Jauna" bezala aipatzen dute. Askotan trono baten gainean irudikatzen zuten, beste jainko guztien gainean. Itzamná Hunab Kuren semea zen. Hunab Ku maientzat gauza guztien sortzailea zen. Hain handia zen ezen ezin zela bere irudia errepresentatu. Lan ikaragarri hori guztia egin ondoren Hunab Ku ezer egin gabe gelditu zen, gizakiekin ezin zuen gehiagorik egin, eta bere semeak, Itzamnák, gizakiekiko bere funtzioak hartu zituen, maia panteoian goiko tokia hartuz. Itzamnák, besteti, heroi bezala munduaren sorkuntzan hartu zuen parte.

Jakinduriaren, zientzien, eta konozimenduen jaikoa da. Kodizetan
zahar hortz gabeko baten moduan agertzen da. Bere izena azaltzeko bi jeroglífiko ditu: Lehenegoa aren itzura idazten da eta
bigarrenean Ahau egunaren sinboloa. Sinbolo honek errege emperadorea monarka
pritzipea eta gizon gorena adierazten du, Ahau 20 egun maietatik importanteena
da.

Itzamna seruaren, egunaren eta gauaren jaikoa da.

Esaten dute itzamna idazkera eta liburuak asmatu zituela.

## Etimologia 
Itzamná izenaren etimologia oraindik ez dago garbi. Eric Thompson arabera bi elementu daude: "itzam" edo muskerra, eta "naaj", etxea. Biek "muskerraren etxea" izango litzateke. Gaur egungo epigrafia aldiz hasierako hitza beste modu batez ulertzen du: "iits", jariakinak azaltzeko erabiltzen den erroa (erretxina, landare izerdi, giza hazia)
  
## Errepresentazioa 
Maia erlijioan, dualtasunean oinarrituta, aurkariak armonizatu egiten dira. Horregatik Itzamnák ere bi aurkako kosmiko biltzen ditu: txoria bezala, zeruaren errepresentazioa, eta sugea bezala, lurraren errepresentazioa. Maia kodexetan idazten agertzen da. Era antropomorfoan agertzen denean agure jakintsu bezala ikusiko dugu; begi karratuak eta handiak ditu, ahoa hortzik gabe edo bakar batekin; sudur-kakoa.

## Mitoa 
Heroe bezala Itzamnák nezakaritza, idazkera, egutegiak eta gizakien beste sorkuntzak asmatu zituen. Bera izan zen legeak diktatu zituena eta herria gobernatu zituen harek aukeratutakoen bidez.

Itamná hodeien eta zeruaren ihintza zen; ur hori sakratua zen eta, horregatik, maiek biltzen zuten errituetan erabiltzeko. Aldi berean, Itzamnák munduko zuhaitzarekin dauka lotura. Zuhaitz hori erdiguneko ardatz nagusia zen eta zerua, lurra eta azpimundua lotzen zituen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* D.R.: *Los dioses mayas*, Mérida (Yucatán): Dante, 2004.
* Eric S. Thompson: *Maya History and Religion*. 1970.
* Yolotl González Torres: *Diccionario de mitología y religión de Mesoamérica*. Mexiko: Larousse, 1999. .
* Diego de Landa: *Relación de las cosas de Yucatán* (1566). Mérida: Dante, 2003. 

## Kanpo estekak
Debako udaletxea

**Debako udaletxea** Gipuzkoako Debabarrena eskualdeko Deba udalerriko udalaren egoitza da.

## Iruditegia 

Irudi:Deba, casa consistorial.JPG|Udaletxea.
Irudi:Ayto. de Deba.jpg|Armarria.

## Kanpo estekak 
* Debako udalaren webgunea
Barajasko T4ko atentatua

**Barajasko T4ko atentatua** ETA erakundeak Barajasko aireportuko 4 terminaleko aparkalekuan 2006ko abenduaren 30ean buruturiko atentatua izan zen, bonba-auto bat lehertaraziz. Atentatuaren ondorioz eta ETAk emandako lehergailuaren berri ematen zuten hiru dei egin arren, aparkalekuan zeuden Ekuador jatorriko bi langile hil, hogei bat zauritu eta kalte material handiak eragin zituen. Atentatua espainiar gobernuaren eta ETAren arteko elkarrizketa-prozesuaren eta ETAk iragarritako su-etenaren baitan gertatu zen eta, aldez aurreko inongo iragarpenik gabe su-etenaren amaiera ekarri zuen de facto.

## Kanpo estekak
Itaka

250px|thumb|Itaka uhartearen ikuspegi panoramikoa; erdian, Vathí hiriburua ageri da

**Itaka** Greziako uharte bat da, Itsaso Jonikoan kokatua, Zefalonia uhartetik ipar-ekialdera. Joniako uharteen eskualde administratiboaren parte da. 117,8 kilometro karratuko azalera du, eta 3.180 biztanle ditu (2011ko datua), hau da, kilometroko karratuko 27 biztanleko dentsitatea.

Hiriburua Vathí da, badia natural handi baten ertzean kokatua. Itaka turismogunea da.

## Historia 
[250px|thumb|Itaka uhartea (gorriz) Joniako itsasoan. Haren ondoko uharte handia [Zefalonia da]]

Kondairaren arabera, uhartearen izenaren eponimoa Itakos heroia izan zen.

K.a. IV milurtekoan bazituen biztanleak, Pilikatan aurkitutako grabatu batzuek frogatzen dutenez. K.a. XI. mendean, Itakako erresumak Joniako beste uharte batzuk eta Akarnaniako kosta mendean zituen.

K.a. 180. urtean Erromaren mendeko Iliria probintziaren barnean sartu zuten. Bizantziar Inperioaren mende egon zen garaian portu bat (Polis edo Jerusalem) eraiki zen uhartean, baina, 967. urtean, hondarrak estali zuen lurrikara baten ondoren. 1086an agertu ziren lehenengoz normandiar piratak inguruetan; 1185ean normandiarrek uhartea bereganatu zuten.

1479an otomandarrek arpilatu eta txikitu zuten. Uharteko biztanle asko esklabo eraman zituzten, eta beste askok alde egin zuten. 1504an ia ez zen inor bizi uhartean, eta veneziarrek zerga-salbuespenak eta pribilegioak eman zituzten uhartea berriro populatzearren. 1569an, lehen gotorlekua eraiki zen. Veneziarren mende egon zen garaian, uharteak, pixkanaka, populatuz eta aberastuz joan zen. Hala ere, 1648an eta 1766an lurrikara gogorrak jasan zituen, eta kalte handiak izan ziren.

1797an, frantsesek okupatu zuten, baina 1798ko urriaren 25ean errusiarrek eskuratu zuten, eta errusiarren eta otomandarren mende egon zen 1807 arte, berriro frantsesek hartu baitzuten; 1809an, ingelesek eraso eta uhartea eskuratu zuten. 1815ean Joniako Uharteetako Errepublika osatu zuten estatu-uharteetako bat izan zen (Errepublika britainiar protektoratu bat zen).

1864ko ekainaren lehenean, uharteak Greziarekin bat egin zuen. Uharteak lurrikara bortitzak jasan ditu 1876an, 1912an, 1918an eta 1953an.

## Itaka, Ulisesen sorterria 
Antzinatik, Itaka uhartea Odiseo (Ulises) heroi mitologikoaren sorterriarekin identifikatu izan da. Homeroren Odisea obran, Itaka deskribatzen da; zehazki, 26 toki aipatu eta deskribatzen dira, eta badirudi toki horietako bat ere ez datorrela bat gaur egungo Itakarekin. Hori dela eta, era askotako teoriak agertu dira horri azalpena eman nahian, baina batere ez da nagusitu. Aditu batzuen ustez, bestalde, baliteke Itaka Homeroren beraren sorterria izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zentrismo

Politikan, **zentrismoa** edo **zentro politikoa** ezker politikoarekin nahiz eskuin politikoarekin jarrerak, ideologiak, proposamenak eta helburuak partekatzen dituen ideologia politikoa da. Kasu bakoitzean, planteamendu politikoak ezkerretik edo eskuinetik gertuago dauden, *zentro-eskuina* eta *zentro-ezkerra* ideologia politikoak bereizi ohi dira.

## Kanpo estekak
Eskuin politiko

Politikan, **eskuina** gizarte hierarkiaren edo gizarte berdintasunik ezaren forma batzuk saihestezintzat, naturaltzat, normaltzat edo desiragarritzat ikusten dituzten jarrera edo jarduera politikoak dira, jarrera hori lege naturalean edo tradizioan oinarriturik justifikatuta.

Proposamen politiko gehienetan ezker politikoaren aurkakoa da. Herrialde kapitalistetan, kapitalismoa, nazionalismoa, liberalismo ekonomikoa eta kontserbadurismoa aldezten ditu. Ekonomian, esaterako, ekimen pribatuaren sustapena eta estatuaren esku hartzea ahal den gehiena mugatzea aldezten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zentro (argipena)

**Zentro** hitzak esanahi zenbait ditu:

* **zentro politikoa** edo zentrismoa, eskuin eta ezker poltikoaren arteko ideologia politikoa;
* estatistika, zentroa edo zentro-joera, datu multzoen ezaugarri bat, batezbesteko eta beste neurrien bitartez zehazten dena;
* geometrian:
** zentroa;
** potentzia-zentroa;
* fisika eta mekanikan, masa-zentroa;
* **zentroa** edo **erdialdea**, hirigune zenbaitetan hiri erdiko gunea, zerbitzu gehienak biltzen dituena:
** Erdialdea (Donostia),
** Erdialdea (Arrasate),
** Erdialdea (Errenteria);
* **zentroa**, zerbitzu publikoak eskaintzen dituen egoitza bat.
Hernaniko udaletxea

**Hernaniko udaletxea** Gipuzkoako Donostialdea eskualdeko Hernani udalerriko udalaren egoitza da. Hernaniko Alde Zaharran kokatua dago, Gudarien plazan, San Joan Bataiatzailearen elizari atxikia. Proiektua Joaquín Fernández Ayarragarayk egin zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Hernani - Ayuntamiento 06.jpg|Udaletxea.
Irudi:Hernani - Ayuntamiento 04.jpg|Arkupea.
Irudi:Hernani - Ayuntamiento 09.jpg|Balkoia.
Irudi:Hernani - Ayuntamiento 08.jpg|Ataria.

## Ikus gainera 
* San Joan Bataiatzailearen eliza (Hernani)
* Joaquín Fernández Ayarragaray

## Kanpo estekak 
* Hernaniko udal webgunea
Gaviota gas-plataforma

**Gaviota gas plataforma** Euskal Herriko Kostaldean dagoen gas-plataforma bat da, Bermeo udalerriko portutik 8 kilometro itsaso barnean dagoelarik.

1986an martxan jarri zuten, 6 urte aurretik Repsol konpainiak gas natural erreserba bat topatu baitzuen. Erreserba hau 1994ko martxoan agortu zen. 1993ko urrian gas biltegi gisa erabiltzen hasi zen, ordutik aurrera Enagas enpresak bildutako gasa ustiatu du.

Biltegiak 900 milioi metro kubiko gas edukiera zuen hasieran, baina handitu egin da 2022an 2.600 milioi metro kubiko baino gehiago hartu ahal izateko. Biltegia 1994ra arte ustiatu zuten gehienbat. Harrezkero, gas naturalaren hobi gisa erabili da, eta Espainiako gas naturalaren bi aztarnategi nazionaletako bat da.

*Planta Almacenamiento de Gas Gaviota* izenekoa, gas-aztarnategira konektatuta zegoena, 1998ko urrian itxi zuten, gas naturala ponpatzen hasi zenean.

2010ean, Enagas gas naturaleko sareen enpresa espainiarrak Repsolen % 82ko partaidetza erosi zuen antzinako gas-eremuan, eta, ondoren, Murphy Spain Oil Companyren % 18ko partaidetza minoritarioa erosi zuen. Enagak Espainian dituen gas naturaleko lurpeko hiru biltegietako bat da, Serrablokoarekin batera Huescan eta Yelakoarekin Guadalajaran.

## Iruditegia 

Irudi:Plataforma La Gaviota.jpg|Urrutira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista

**Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista ** (; ) 1918. urtean sortu zuten, eta 1922. urtetik aurrera Sobietar Batasuna osatzen zuten hamabost errepubliketako bat izan zen, 1991. urtera arte. Ukrainera eta errusiera izan ziren hizkuntza ofizialak. Sobietar errubloa zerabilten.

Bigarren Mundu Gerraren amaieran Nazio Batuen Erakundeak estatu independentetzat onartu zuen, bai nazioarteko eskubideekin bai Erakundeko partaidetzat ere, baina Sobietar Batasuneko parte ere bazenez, Moskutik menperatzen zituzten Ukrainako nazioarteko harremanak. 1991. urtean Sobietar Batasuna desegin zenean gaur egungo Ukraina estatua sortu zen, independentzia aldarrikatuz, nahiz eta herrialdeko Konstituzioa 1996. urteko ekainaren 28ra arte ez zuten berretsi.

1989. urteko datuen arabera, Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistak 603.700 km²-ko azalera zeukan, eta 51.706.746 biztanle zeuden.

Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistako mugak behin baino gehiagotan aldatu ziren: 1939. urtean gaur egun Ukrainako mendebaldeko zatia den lurraldea eskuratu zuen, eta 1954. urtean Krimea beretu zuen. Hiriburua hasieran Kharkiv izan zen, 1918-1934 bitartean, eta gero Kiev.

Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista Ekialdeko Europan dago, Itsaso Beltzaren iparraldera. Banaketa politiko eta administratiboari dagokionez, hogeita bost oblast edo probintzia zeuden.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atenasko Eskola

***Atenasko Eskola*** Rafael margolariaren artelan famatuenetako bat da. Bozeto bat egin zen 1509 eta 1510 bitartean, eta 1510-1512 bitartean margotu zen, gaur egun
*Rafaelen gelak* izenarekin ezagutzen dena, Vatikanoan, freskoekin dekoratzeko mandatuaren parte gisa. *Stanza della Segnatura* izenekoa izan dekoratu zen lehena, eta *Atenasko Eskola* amaitu zen bigarren margolana, *Disputa del Sacramento*ren ondoren.

## Margolana 
Oinarria 7,70 metrokoa du, eta altuera 5 metrokoa. Filosofia irudikatzen du, filosofo klasikoen arteko saio bat kontatzen den eszena baten bidez. Lan honetan, Rafaelek espazioa azaleko legeetara egokitzen du. Irudiak ezkerretik eskuinera ordenatzen ditu. Perspektiba alboetako horma irtenek puskatzen dute.
*Atenasko Eskolak* garai klasikoko filosofo, zientzialari eta matematikari ospetsuenak erakusten ditu. Filosofoak arkitektura klasiko ganga-formako batean daude. Nitxo batzuetan Apolo eta Atena jainko-jainkosen irudi erraldoiak daude. Platon eta Aristoteles konposizioaren erdian, ihes-lerroaren inguruan, daude. Platonek *Timeo* lanari eusten dio, eta Aristotelesek, berriz, *Nikomakorentzako etika* lanari. Biak Egia bilatzeaz ari dira, eta egiten ari diren keinuak bakoitzak filosofian dituen interesei dagozkie: Platonek zerua seinalatzen du, eta Aristotelesek lurra.

Ezkerrean, harri-bloke handi bat dago, eta horren esanahia Pedroren lehen epistolari lotua egon daiteke; Kristo sinbolizatzen du. Blokearen gaineko gizona Heraklito da, Michelangelo Buonarrotiren hazpegiekin.

Rafaelen autorretratua margolanaren eskuinaldean dago, gaztaina-koloreko ilea duen eta ikusleari begira dagoen gaztea; haren ondoan, Perugino. Margolanaren ezkerraldean, Hipatia Alexandriakoa dago, zuriz jantzita eta ikusleari begira.

## Erreprodukzioak 
Freskoaren erreprodukzio bat Old Cabell Hall auditorioan, Virginiako Unibertsitatean, ikus daiteke. George W. Breckek egin zuen, 1900ean.
Beste erreprodukzio bat, Neidek egina, Kaliningradeko Königsberg katedralean dago.

## Kanpo estekak 
* Atenasko Eskola *Web Gallery of Art*en
* Atenasko Eskola. Mapa interaktiboa
* *Atenasko Eskola*ri buruzko artikulua
## Erreferentziak
Oñatiko udaletxea

**Oñatiko udaletxea** Gipuzkoako Debagoiena eskualdeko Oñati udalerriko udalaren egoitza da. Oñatiko Alde Zaharran kokatua dago, Foruen plazan eta Lazarraga dorrea eta jauregiaren alboan.

## Iruditegia 

Irudi:Oñate - Ayuntamiento.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Oñate - Ayuntamiento 2.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Oñate - Ayuntamiento 4.jpg|Armarria.
Irudi:Oñate - Ayuntamiento 3.jpg|Balkoia.

## Kanpo estekak 
* Oñatiko Udalaren webgunea
Elgoibarko udaletxea

**Elgoibarko udaletxea** Gipuzkoako Debabarrena eskualdeko Elgoibar udalerriko udalaren egoitza da.

## Iruditegia 

Irudi:Elgoibar - Ayuntamiento 6.jpg|Eraikina.
Irudi:Elgoibar - Ayuntamiento 5.jpg|Armarria.
Irudi:Elgoibar - Ayuntamiento 7.jpg|Haize Horratza.
Irudi:Elgoibar - Ayuntamiento 4.jpg|Udaletxea eta pilotalekua.

## Kanpo estekak 
* Elgoibarko Udal webgunea
Indiano

[thumb|[Santoñako Marqués de Manzanedoren jauregia. Indiano etxe tipikoa.]]

**Indiano** edo **amerikano** Ameriketara joandako euskal herritarra da, bereziki berriro Euskal Herrira aberasturik etorritakoa. Espainian ere gertakaria ohikoa zen, eta, batzuetan, haien ondorengoek ere izena jarauntsi zuten, batzuek gizartearen mirespenez eta bestek gizartearen mespretxuz.

Espainiako Urrezko Mendean indianoarena literatura-topiko bilakatu zen baina, bere une gorena XIX. mendeko amaieran eta XX. mendeko hasieran ailegatu zen, noiz askotan herriko jauntxo bihurtu ziren. Garai hartan, Euskal Herriko eta Espainiako gazte askok, txirotasunak bultzatuak, Brasil, Kuba, Argentina, Uruguai, Venezuela edo Mexikora emigratu zuten. Batzuk pobrezia besterik ez zuten topatu baina bazeuden dirutza egin eta itzultzeko gai zirenak. Itzultzerakoan, askok noblezia titulu lortu eta jauregiak eraiki zituzten, indiano-etxeak izenekoak.

## Indianoak Euskal Herrian 
Historikoki, euskal emigrazioa batez ere baserritarrez bete zen. XIX. mendeko amaieran eta XX. mendeko hasieran, industrializazioa zela eta, hiri-eremuetarainoko emigrazio izateaz gain, Ameriketarako emigrazioa ere eutsi eta baita handitu zen.

Itzultzea lortu zuten indianoen artean hona hemen adibide batzuk:
* Romualdo Txabarri de la Herrera (1819-1899)
* Pío Bermejillo Ibarra (1820-1883)
* José Altuna Sagastibeltza
* Ramón Erratzu
* Miguel Sainz Indo (1823-1876)
* José Javier Uribarren Markue-Erkiaga (1791-1861) eta María Jesús Agirrebengoa (1811-1857) senar-emazteak
* Martin Mendia Conde (1841-1924),
* Pascual Abaroa Uribarren (1825-1890)
* Paulino de la Sota Ortiz (1831-1927)
* Vivanco Anaiak (1885-1951)
* Antonio eta Rafael Amabizkar (1873-1952)
* Antonio Llaguno (1.874-1.958)
* José María Quintana (1.871-1.944)
* Gregorio del Castillo Garna
* Jose Aretxabala
* Juan Zabala
* Pedro Juan Zulueta

Indiano-etxe ospetsu batzuk egin zituzten. Hona hemen:
* Villa Lola (Balmaseda)
* Villa Dolores (Ispaster)
* Villa Cuba (Gordexola)
* Etxeguren Etxea (Gordexola)
* Solanes Etxea (Gordexola)
* Urrutia Txaleta (Gueñes)
* Olozaga Txaleta (Getxo)
* Indianoaren etxetzarra (Lanteno)
* Lergako udaletxea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Habanera

## Kanpo estekak 
*  *Amerikanuak. Historia de la emigración vasca a América*
Osakidetzaren egoitza (Bilbo)

**Osakidetzaren eraikina** edota **Bilboko Osakidetzaren egoitza** Bizkaiko Bilbo hiriburuko Indautxu auzoan dagoen eraikin bat da, hain zuzen ere, Errekalde zumarkaleko 39. zenbakian dago, Bilboko Alondegia, Bizkaia Plaza eraikina eta Merkataritza eta Nabigazio Ganberaren alboan. Hiri honetako Osakidetzaren egoitza nagusia da.

Getxoko *Coll-Barreu* arkitektur estudioak diseinatu zuen, 2008an Gabriel María Inclán osasun sailburuak inauguratu zuelarik. 8.800 metro karratu ditu, zerbitzu anitzak eskeintzen dituelarik, denera 14 milioi eurotako kostua izan zuelarik.

## Kanpo estekak
Kupula triangeluar

thumb|3D eredua
Geometrian, **kupula triangeluarra** Johnsonen solidoetako bat da (*J*3), kuboktaedro bat erditik moztuz eraiki daitekeena.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Formulak 
Kupula triangeluarraren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera a, gainazalaren azalera (A) eta bolumena (V) formula hauen bidez kalkula daitezke:

A=\left(3+\frac{5\sqrt{3}}{2}\right)a^2\approx7,33013a^2

V=\left(\frac{5}{3\sqrt{2}}\right)a^3\approx1,17851a^3

### Poliedro duala 
Kupula trangeluarraren dualak 12 aurpegi triangeluar ditu.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
Vignola

**Vignola** honakoa izan daiteke:
* Vignola (Modena), Italiako udalerria, Modenako probintzian.
* Jacopo Barozzi, italiar arkitektoa.
Kaxildo Alkorta

**Kaxildo Alkorta Barrena** (Getaria, Gipuzkoa, 1943ko apirilaren 3a - Bilbo, Bizkaia, 2021eko urriaren 10a) itzultzailea, idazlea eta Mendebalde Kultura Alkartearen lehendakaria izan zen. *Administrazioa euskaraz* aldizkarian idazten zuen.

## Bizitza 
Getariarra jaiotzez, urte asko eman zuen Portugaleten (Bizkaia) bizi izaten. Jesuita izandakoa, Filosofia ikasketak egin zituen. Soldadutzatik itzulitakoan Portugaleten gelditu zen eta han, 1969an, bertako ikastolan hasi zen lanean, eskolak ematen. Ondoren, hogeita bost urtez IVAPen itzultzaile lanean aritu zen. Erretiroa hartuta, Mendebalde Kultura Alkartean jarraitu zuen lanean, 2010etik lehendakari gisa, eta prentsan idazten. 2012ko Bilboko Liburu Azokan bere elkartearen izenean Urrezko Luma saria jaso zuen.

Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteko (EIZIE) kide zen. Gainera, haren zuzendaritzako kide izan zen 1988tik 1993ra bitartean.

2013an Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen. Lehenagotik, 2001. urtetik, Euskaltzaindiaren Euskalkien lantaldean lan egiten ziharduen.

2017az geroztik Bilbon bizi zen, eta han hil zen 2021eko urriaren 10ean.

## Liburuak 
* *Giza zirriborroa*. Bilbo: Etor-Mensajero, 1972. 
* *Batua, euskalkiek osatu, indartu eta joritu beharrekoa*. Manu Ormazabalekin batera. Bilbo: Mendebalde Kultura Alkartea, 1998.
* *Atzorik etzira*. Bilbo:Mendebalde Kultura Alkartea, 2008. ISBN 84931882X, 253 or.
* *Egokitasuna hizkuntzaren erabileran : VIII. jardunaldiak*. Patziku Perurena eta Iñaki Martínez de Lunarekin batera. Bilbo: Mendebalde Kultura Alkartea, 2004. .
* *Mendebaldetik 10 urtegarrenean : X Jardunaldiak*. Eneko Barrutiarekin batera. Bilbo: Mendebalde Kultura Alkartea, 2004. .
* *Transmisinoa eta erabilerea : XIII. Jardunaldiak*. Bilbo: Mendebalde Kultura Alkartea, 2009. 
* *Berbak hariz josten : XV. Jardunaldiak*. Bilbo: Mendebalde Kultura Alkartea, 2011. .
 
## Itzulpenak 
* Herman Melville: *Moby Dick*. Jose Mari Legorbururekin batera. Bilbo: Mensajero, 1977.
* Gregoire Soberski: *Burdin Aroko babes hiri bat, Biskupin*. Bilbo: Mensajero, 1988.
* Philippe Brochard: *Gurutzatuen garaiko gotorleku bat, zaldunen "krac"-a*. Bilbo: Mensajero, 1988 .
* Juan de Pagoeta: *Elai Alai 2012. 50. urteurrena*. Portugalete: Elai-Alai Kultur Elkartea, 2012.

## Bibliografia 
* Nerea Pikabea: "Kaxildo Alkorta, Bilboko Mendebalde Kultura Alkarteko Lehendakaria". *Administrazioa euskaraz*, 78 zk. 2012 urrian, 5.or.

## Erreferentziak
Karlos VII.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Karlos VII.a, Erromatar Inperio Santuko enperadorea** (Brusela, 1697ko abuztuaren 6a - Munich, 1745eko urtarrilaren 20a), **Karlos Alberto Wittelsbachekoa** eta **Karlos VII.a Alberto** (alemanez, *Karl VII. (HRR)*) ere deitua, Bavariako printze hauteslea izan zen 1726tik 1745era arte, eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea 1742tik 1745era arte. Wittelsbacheko etxeko kidea zen.

## Biografia 
Maximiliano II.a Emanuel Bavariakoako printze hauteslearen eta Teresa Kunegunda Sobieskaren semea, eta Joan III.a Sobieski Poloniako erregearen biloba zen. Bere familia Espainiako Ondorengotza Gerran banandu zen eta urte askotan Austrian bizi izan zen, etxe barruan atxilotua. Familia ez zen elkartu 1714ko Rastatteko Ituna izenpetua izan zen arte. 1717an Karlos VI.a enperadoreak, veneziarrei laguntzeko helburuz, hasi zuen otomandarren aurkako gerran borrokatu zen.

1722an Maria Amelia Austriako artxidukesa, Josef I.a Erromatar Inperio Santuko enperadorearen alaba gazteenarekin ezkondu zen. Zazpi seme-alaba izan zituzten. 1726an, aita hil zitzaionean, Bavariako duke eta Erromatar Inperio Santuko printze hautesle izendatu zuten.

Karlos VI.a enperadorea 1740an hil zen. 1713ko Santzio Pragmatikoaren arabera, haren alaba Maria Teresa izan beharko zen oinordekoa. Baina Karlos Albertok Josef I.a enperadorearekin zuen ahaidetasuna (suhia zen) erabili zuen Habsburgotar dinastiaren lurraldeak erreklamatzen hasteko aitzakia gisa. Horrek Austriako Ondorengotza Gerra piztu zuen. 1741ean Karlos Alberto Bohemiako errege koroatu zuten, eta 1742an enperadore, Frantzia eta Espainiaren laguntza jaso ondoren. Handik gutxira, Maria Teresak, hungariarren laguntzaz, Austria Garaia eta Bohemiatik bota zuen. 1744an, Prusiako errege Frederiko II.a Handiak Bohemia inbaditu zuen, eta horrek Karlos Alberto Bavariara itzultzea ahalbidetu zuen. Karlos Alberto Munichen hil zen, gerra amaitu baino lehenago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
Hunberto I.a Italiakoa

**Hunberto I.a Savoiakoa** (; Turin, 1844ko martxoaren 14a – Monza, 1900eko uztailaren 29a), izengoitiz *Ona* (), Italiako erregea izan zen 1878tik 1900era. Viktor Emmanuel II.aren semea eta ondorengoa izan zen. Politikan Italian sozialismoa heda ez zedin ahalegindu zen. Bere aurka antolatutako atentatu batzuetatik ihes egin bazuen ere, Bresci anarkistak hil zuen.

## Bizitza 
Hunberto I.a, Piemonteko printzea, Turinen jaio zen, Piamonte-Sardinia erresumako hiriburuan. Viktor Emanuel Savoiakoaren eta Maria Adelaida Habsburgo-Lorrenakoaren semea izan zen. Massimo Taparelli, Azeglioko markesa, eta Pasquale Stanislao Mancinik izan zuten Hunberto printzearen heziketaren ardura. 1858tik aurrera, karrera militarrari ekin zion, kapitain mailatik hasita. Italiaren Independentzia Gerretan parte hartu zuen: 1859an Solferinoko guduan egon zen, eta 1866an gertatutako Custozako porrotan dibisio militar baten buru izan zen, nahiz eta borrokan zuzenean ez zuen parte hartu. Azken gudu horretan, soldaduen biziak salbatzeko izan zuen jokabide erabakigarriak entzute handia eman zion.

1868an Margarita Teresa Savoiakoa lehengusinarekin ezkondu zen. Bikoteak seme bat izan zuen, Viktor Emanuel (1869-1947). 1878ko urtarrilaren 9an, Viktor Emanuel aitaren heriotzaren ondoren, Italiako errege bihurtu zen, Hunberto I.a izenarekin. 1900eko uztailean, Monzara (Lombardia) joan zen, kirol-ekintza batera. Uztailaren 29an, afaldu ondoren, Gaetano Bresci anarkistak bost tiro emanda hil zuen. Ezusteko heriotzaren ondoren, Viktor Emanuel semeak oinordetu zuen Italiako tronua. Hunberto Erromako Agriparen Panteoian ehortzi zuten.

## Erreferentziak
Abaro

[thumb|250px|eskuinera|Abaroen lurraldea [650. urtean.]]

**Abaroa** (, *Abaroi*; , *Avares*) Eurasiako herri nomada bat izan zen, VI. mendean Ekialdeko eta Erdialdeko Europara lekualdatu zena eta bertan inperio bat sortu zuena. IX. mendea arte Panoniako ordokian nagusi izan ziren. Zaldia oinarrizko garraiobidetzat zuten nomadak ziren, eta Khagan (Khan handi) baten agindupean bizi ziren.

Nahiz eta Mendebaldeko Asian jatorria izan, ez dira kaukasiar avaroekin nahastu behar.

Aditu gehienen arabera, hizkuntza turkikoan mintzatzen ziren jatorriz. Hipotesi onartuenak dio Oghur adarreko hizkuntza bat hitz egiten zutela. Hala ere, Avar khanerriaren azkenean hizkuntza eslaviarra mintzatzera igaro ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kupula karratu

thumb|3D eredua
Geometrian, **kupula karratua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*4), erronbikuboktaedro bat moztuz eraiki daitekeena.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Formulak 
Kupula karratuaren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera a, gainazalaren azalera (A), bolumena (V) eta esfera zirkunskribatuaren erradioa (R) formula hauen bidez kalkula daitezke:

A=\left(7+2\sqrt{2}+\sqrt{3}\right)a^2\approx11,5605a^2

V=\left(1+\frac{2\sqrt{2}}{3}\right)a^3\approx1,94281a^3

R=\left(\frac{1}{2}\sqrt{5+2\sqrt{2}}\right)a\approx1,39897a

## Poliedro duala 
Kupula karratuaren dualak 16 aurpegi triangeluar ditu.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
Josef I.a Habsburgokoa

**Josef I.a Habsburgokoa** (Viena, 1678ko uztailaren 26a - Viena, 1711ko apirilaren 17a) 1705-1711 urteetan Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea, Austriako artxidukea eta Kroaziako zein Bohemiako erregea, 1690-1711 bitartean Alemaniako erregea (*Erromatarren erregea*) eta 1687-1711 bitartean Hungariako erregea izan zen.

## Biografia 
150px|ezkerrera|thumb|Josef I.a, umetan
Leopoldo I.a enperadorearen eta bere hirugarren emazte Eleonor Magdalena Neuburgekoaren semea zen. 1699an, Amalia Wilhelmina Braunschweig-Calenbergekoarekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten. 1705ean, Leopoldo I.a aitaren ondorengo enperadore-kargua hartu zuen.

Bere anaia Karlos artxidukeak Espainiako tronua lortzeko zituen asmoen aldeko politika egin zuen. 1708an, Hungarian, Ferenc II.a Rákóczi buru zuen matxinada bat menderatu ahal izan zuen.

Karlos artxidukea izan zen haren ondorengo enperadorea Germaniako Erromatar Inperio Santuan, Karlos VI.a izenarekin. Gertaera horrek Utrechteko Ituna eta Espainiako Ondorengotza Gerraren amaiera ekarri zituen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Zubi Zaharra (Balmaseda)

**Zubi Zaharra** edo **Muzako Zubia** Cadagua ibaia zeharkatzen duen zubi da, Balmasedako Kristo eta San Lorenzo auzoak lotzen dituena. Hala zubiak nola bertako dorreak XV. mende erdialdetik XVI. mende hasiera arteko aldian duten jatorria, nahiz eta zubiaren oinarriko pilareak lehenagokoak izan: XIII. mende hasierakoak, segur aski. 1984an monumentu historiko izendatu zuten.

Eginkizun estrategikoak zituen ibaien gurutzaguneetan, eta, aldi berean, eginkizun fiskalak ere bazituen: zubisaria kobratzea, hiri eta norbanako askok bidaztiei Erdi Aroan ezartzen zieten ohiko zerga. Erdi puntuko hiru arku ditu eta erdikoa oso garaia da. Zubi-branketako baten gainean dorretxoa du, arku gotikoko zubiaren ardatzarekiko zut doana eta angeluzuzeneko oinarri duena.  

Herriko ikur bilakaturik, bertoko ikastolak bere izena darama.

## Iruditegia 

Irudi:Balmaseda (Vizcaya)-Puente medieval-2.jpg|Zubi Zaharraren ikuspegia.
Irudi:Puente Viejo de Balmaseda (3029514159).jpg|Beste ikuspegi bat.
Irudi:Balmaseda (Vizcaya)-Puente medieval-3.jpg|Dorretxoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kastrexanako zubia

## Kanpo estekak
Zirkuitu digital

thumb|F = (A \cdot B) + (C \cdot D)
Elektronika digitalean, zirkuituak **logika konbinazionalaren** ekuazio sinpleaz osatuta daude eta ekuazio hauek, Booleren aljebraren prozesuak dira.

Zirkuitu konbinazionalen artean, garrantzitsuenak:

* Logikoak
:* Parekotasun sorgailua edo detektagailua
:* Hautagailua eta kontrako hautagailua
:* Kodetzailea eta Dekodeatzailea
:* Kode aldatzailea.
:* Konparatzailea
* Aritmetikoak
:* Batutzailea
* Aritmetikoak eta logikoak
:* Unitate aritmetiko logikoa

Zirkuitu hauek ate logikoak elkarrekin lotuz sortzen dira.

Sistema elektroniko digitalak ate logikoz egindako zirkuitu digitalez osatuta daude. Zirkuitu digitalaren funtzionamenduaren arabera, bi zirkuitu mota daude:
konbinazionalak eta sekuentzialak.
* Konbinazionala: irteeraren balioa, edozein unetan, sarrerek une horretan duten balioen menpekoa da soilik.
* Sekuentziala: Irteeraren balioa, edozein unetan, sarrerek une horretan duten balioen menpe eta aurreko uneetan gertatutakoaren menpe dago. Beraz, sarreren balio berdinen aurrean, irteerak balio ezberdina izan dezakete.
Zumarragako udaletxea

**Zumarragako udaletxea** Gipuzkoako Urola Garaia eskualdeko Zumarraga udalerriko udalaren egoitza da.

## Iruditegia 

Irudi:Zumarraga - Plaza de Euskadi, Ayuntamiento 3.jpg|Armarria.
Irudi:Zumarraga - Plaza de Euskadi, Ayuntamiento 1.jpg|Eraikina.

## Kanpo estekak 
* Zumarragako Udalaren webgunea
Izerdi (botanika)

thumb|350px|Izerdia landare baten zurtoinetik sortzen.

**Izerdia** landareen ehunetako hodietan barrena garraiatzen den fluidoa da. Badira landareek izerditutako beste likidoak, esaterako latex, zerumen, erretxina ... Horiei askotan izerdia esaten bazaie ere, gaizki esanda dago, beste motatako fluidoak baitira. Izerdiaren garraioa basipetoa da, hau da, sustraietatik hostoetara.

## Izerdi motak 
Bi izerdi mota bereizten dira:
* Izerdi landugabea, gorantz doa eta gehien batean ura du beste substantziez batera: elementu mineralak, hazkuntzaren erregulatzaileak eta beste.
* Izerdi landua, aurreko osagaiez gainera gai organikoak ere badaramatza. Gai organiko horiek gluzidoak, lipidoak eta protidoak dira.

Izerdiaren bitartez landareak elikatu egiten dira: sustraien bidez ura eta gatz mineralak xurgatzen dituzte eta izerdiaren bitartez gorantz igorri egiten dute. Ostoetan, izerdi landugabea karbono dioxidoaz nahastu egingo da eta fotosintesi bidez izerdi landua sortuko du; azken honek landarea elikatuko du. Ura lurrinduz, ondoren,atmosferara itzuli egiten da.

## Ikus, gainera 
* Xilema
* Floema
* Fotosintesia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Raven, P.H., Evert, R.F. and Eichhorn, S.E. 1999. *Biology of Plants*. W.H. Freeman.
* Taiz, L. and Zeiger, E. 1998. *Plant Physiology*. Sinauer Associates, Sunderland, Mass.
* Strassburger, E. 1994. *Tratado de Botánica*. 8.arg. Omega, Bartzelona, 1088 p.

## Kanpo estekak 
* Landareen elikadura https://web.archive.org/web/20120918045155/http://thales.cica.es/rd/Recursos/rd99/ed99-0574-02/nutricion_dos.htm
Hallstatt (herria)

**Hallstatt** Austriako udalerri bat da, Austria Garaian, Salzkammergut barrutikoa. Hallstätter See lakuaren ertzean dago. Inguruetan gatz-meatzeak daude.

Herriak izena eman dio *Hallstatt kultura* deritzon Goi Brontze Aroko zein Burdin Aroko kultura arkeologikoari, bertan aurkitutako aztarnategiarengatik.

1997. urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Hallstatt.

## Historia 
XIX. mendera arte herrira heltzeko modu bakarra ontziz edo mendi-bidezidor estuen bidez zen. Lakuaren eta mendien artean lur gutxi dago, eta herriguneak hartzen zuen toki hori; beraz, etxeen eta lakuaren arteko lotunea pasagune garai baten bitartez egiten zen. Herrirako lehenengo bide nagusia 1890. urtean eraiki zuten, mendebaldetik haitzak zulatuta.

Lekuaren kokagunea 'isolatua' izan arren, giza asentamenduak antzina hasi ziren inguruan, gatz-meatzeengatik. Aztarna zaharrenak K. a. 5000. urte ingurukoak dira, eta historiaurreko hilerria aurkitu zuten, besteak beste.

Edozein modutan ere, ez dago erromatarren sasoiko aztarna bereziki aipatzekorik, ezta Erdi Aroko hasierakorik ere. 1311. urtean merkataritza-gune bihurtu zen, nolanahi ere, zuen indar ekonomikoari eutsiz.

Gaur egun, gatz-meatzeak lantzeaz gain, turismoa da hiriko jarduera ekonomiko nagusietarikoa.

## Leku interesgarriak 
* Gatz-Meatzea (*Salzwelten Hallstatt*): diotenez, munduko meategi zaharrena da, 7.000 urtez ustiatzen dihardutena. Barruan museo bat dago eraikita.
* Plaza Nagusia (*Markplatz*).
* Parrokia, Eliza Katolikoa (*Pfarrkirche*): XII. mendean eraikitzen hasitakoa, XVI.ean amaitu zuten, eta 2002an zaharberritu dute.
* Kalvarienberg Eliza, 1711koa.
* Eliza Protestantea, 1863. urtekoa, estilo neogotikokoa.
* Hezurtokia (*Hallstätter Beinhaus*): 1.200 garezur inguru, apainduta.
* Aztarnategi arkeologikoak: Hallstatt Kulturaren aztarnak, gaur egunera arteko objektuekin batera.
* Rudolf Dorrea, XIII. mendean eraikitako gotorlekua.
* Hallstätter See Lakua: Danubiora doazen Traun ibaiaren urak.
* Waldbachstrub Ur-jauziak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hallstatt: Your holiday place in Austria
Oka (argipena)

**Oka** izan daiteke:
* Oka (fisiologia), fisiologiako terminoa, urdailean dagoena ahotik indarrez berriro egotzi.

## Toponimoak 
* Oka, Muxikako auzoa, Bizkaian.
* Oka (ibaia), Bizkaiko ibaia
* Oka ibaia (Errusia), Errusiako ibaia
* Iruña Oka, Arabako udalerria eta, barnean:
** Langraiz Oka udalerriko herriburua
* Leziñana Oka, Erriberagoitiako herria
* Billa Oka, Argantzungo herria
* Oka (Quebec), Quebeceko udalerria

## Besteak 
* Oka (gazta), Kanadako gazta
* 16494 Oka, asteroidea.
Izerdi

thumb|Ume bat izerdiz bustirik.
**Izerdi**a gorputzari darion isurkari gazia eta usaintsua da, larruazalean tantak eratuz agertzen dena. Isurkari gazi kolorgea da, larruazaleko izerdi guruinek isurtzen dutena. Hauek ditu osagai nagusiak: gatzak (sodio kloruroa, batez ere), kolesterina, gantzak, azido oliotsuak eta albuminaren, urearen eta beste zenbait gairen zantzuak. Zeregin nagusia gorputzaren beroa gutxiagotzea du, ura —haren osagai nagusia— lurruntzean hozten baita larruazala. Izerdiaren beste zeregin garrantzitsu bat da ura, gatzak eta bestelako katabolito batzuk (metabolismoaren hondakinak) gorputzetik kanporatzea.

Izerdi gehiegi botatzearen gaixotasunak hiperhidrosi du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zerumen

eskuinera|thumb|Gizaki baten argizaria, koitoi-txotx batean

**Zerumena** edo **belarriko argizaria** gizakion eta beste ugaztunen entzunbideak jariaturiko erle-argizariaren moduko isurkaria da. Entzunbidearen azala babesteaz gain garbiketan eta lubrifikazioan laguntzen du, bakteria, onddo, intsektu eta ura barne-belarriaren kanpoan utziz. Gehiegizko ezkoak tinpanoan presioa egin dezake eta baita entzumena kaltetu ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amundarain ibaia

**Amundarain ibaia**, baita ere **Zaldibia ibaia**, Gipuzkoako Goierri eskualdeko ibai bat da.

Aralar mendilerroan jaio da, Zaldibiako Arkaka auzoan, handik abiatu eta Zaldibiako herrigunean Urtsuaran ibaiaren urak batzen zaizkio. Azkenik, Ordiziako lursailetan bere urak Oria ibaian isurtzen dituelarik.

## Kanpo estekak
Malko

**Malko** edo **negar-tanta** negar egitean edo betazalen artean barreiatu eta begi-atalen higidura erraz dezan malko-guruinek kopuru txikitan jariatzen duten likido argi eta gaziaren tanta da. Malko-aparatua malkoak isurtzen dituen organo multzoa da. Bi atal ditu: malko guruinak eta malko hodiak. Malkoek begia hezetzen eta garbitzen dute.

Zirrara handiek, tartean tristurak edo zorionak, atseginak, begien narritadurak, barreak eta aharrausiak malkoak areagotu ditzakete baita negarra sortu ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2008ko Mumbaiko atentatuak

**2008ko Mumbaiko atentatuak** 2008ko azaroaren 26tik azaroaren 29ra Indiako Mumbai hirian lehertutako bonba eta tiroketa desberdinak izan ziren. Atentatuak Pakistandik etorritako muturreko islamiar terroristek burutu zituzten. Guztira 164 pertsona hil ziren eta beste 308 pertsona larri zauritu ziren.

Atentatua burutu zuten erasotzaile guztiek bat izan ezik euren buruaz beste egin zuten. Ajmal Kasab poliziak atxilotu, epaitu eta kartzela hiru urte egin ondoren 2012ko azaroaren 21ean urkatu zuten.

## Eraso guneak 
Atentatuetako zortzi Mumbai hegoaldean izan ziren, Chhatrapati Shivaji tren geltokia, Oberoi Trident hotela, Taj Mahal Palace Hotela, Leopold kafetegia, emakume eta haurrentzako Cama ospitalea, Nariman House juduen elkartea eta Metro zinema. Horrez gain, *India Times* egunkariaren eta St. Xavier's College ateko kalean tiroketa izan zen eta Mazagaonen, Mumbaiko portuan eta taxi geltoki batean leherketak izan ziren.

Erasoak hiru egunez luzatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak