open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Srutimala Duara

**Srutimala Duara** (;  – Guwahati, 2023ko otsailaren 27a Guwahatiko Handique nesken eskolako irakasle elkartua eta ingeles saileko burua izan zen. 2021ean, Asiako Literatura Elkarteak Indiako Literaturako Emakume Lortzaileen Saria eman zion.

## Bizitza 
Duarak eleberriak, ipuin bildumak, haur literatura eta saiakera bildumak idatzi zituen ingelesez eta assameraz.

Guwahatiko Handique nesken eskolako irakasle elkartua eta ingeles saileko burua izan zen.

Indiako ipar-ekialdean zortzi atal dituen Northeast Writers' Forum erakundearen sortzaileetako bat izan zen, eta  erakunde horretan idazkari eta diruzain gisa aritu zen.

Horrez gain, poesia errezitatu zuen, eta 2015ean  errezitatutako assamerazko poesiaren disko bat kaleratu zuen, *Ekajoli Kobita* izenekoa.

Duara ezkonduta zegoen eta bi seme-alaben ama zen.
* 2021: Asiako Literatura Elkartearen Indiako Literaturako Emakume Lortzaileen Saria
* ''Maya's Party* (BR Publishing Corp, 2003)
* *Ashes in the Seas* (BR Pub Corp, 2003)
;Ipuin bildumak
* *The Sunset and Other Stories* (Spectrum, 1998)
* *Waiting for the Last Breath* (Spectrum, 1999)
* *The Jhoolan Evening* (Spectrum, 2000)
;Poesia bildumak
* *By the Brahmaputra and Other Poems* (2018)
* *Along my Route* (2020)
;Haur literatura
* *Sadhukathar Desh* (1995)
* *Sadhukathar Bagicha* (1996)
* *Sadhukathar Tupula* (1996)
* *Dhekura Kukurar Club* (2019)
;Fikzioz kanpoko liburuak
* *Assam: Myriad Perspectives* (editore gisa; Spectrum, 2014)
* *My Journey Through Cancer'' (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bertha Bermúdez Pascual

**Bertha Bermúdez Pascual** (Zaragoza, Aragoi, 1978) dantzaria, bitartekaria eta ikertzailea da.

Bertharentzat dantza zera da: “Dantza barru-barrukoa adierazteko modu bat da, mugimendua, espazioa, erritmoa eta asmoa lerrokatzen diren une horretan soilik agertzen den zati bat. Dantzatzean, inguruan dugunarekin sintonian sartzen gara, eta ikusten, sentitzen eta, batez ere, besteek sentitzen dutenaz jabetzea da gehien liluratzen nauena. Dantzatzea enpatia hutsa da”.

## Bizitza 
Maurice Bejart, William Forsythe, Nacho Duato, Rui Horta, Paul Solvin Norton, Gregory Colbert eta Emio Greco | Pieter C. Scholtenen koreografo entzutetsuekin batera egin zuen dantzari karrera. Ondoren, Bermudezek bere ibilbide profesionala dantzaren transmisioaren, ikerketaren eta dokumentazioaren esparrura zuzendu du eta bitartekaritza eta estudioko hainbat proiektu koordinatu eta zuzendu ditu Amsterdk-eko Centro Koreografikoarentzat. 

## Dantza ibilbidea 
16 urte besterik ez zituela, Bermúdez Pascual 1992ko Prix de Laussanne-ko finalista geratu zen; 17rekin, Maurice Béjart-en Konpainiako bitartekoa zen, Laussanne-n ere bai; 18 urterekin Madrilgo Errege Kontserbatorioko goi-mailako dantza-titulua lortu zuen, eta, adin horretan bertan, Frankfurt Ballet-eko bakarlari bihurtu zen, William Syforth-en zuzendaritzapean, 1994 eta 1996 urteen artean.

2009an, Maite Bermúdezekin batera, Las Negras Productions delakoa sortu zuen, eta bertan egin zuen lan zinema dantzara hurbiltzen. 2014an tesia hasi zuen Bermudezek Amsterdamgo Unibertsitatean Mongoliako eta Venezuelako dantzen dokumentazioan oinarrituta, Las Negrasen proiektuetako batzuk.

Eresoinka euskal enbaxada kulturalaren proiektua izan zen, Jose Antonio Agirre lehendakariak 1937an antolatua, "Askatasunarengatik hiltzen den herri baten oroitzapena munduan zehar eramateko, gure doinuen bidez, atzerrian oraindik ez baitakite askatasunaren alde borrokatzen dela" enkarguarekin.

### Artikuluak 
* *Sareak, análisis de las vivencias de las intérpretes en un proceso creativo de una pieza de danza***.** Natalia Monge Gómez eta Berta Bermúdez Pascual. Ausart aldizkaria: arte ikerkuntzarako aldizkaria = journal for research in art = revista para la investigación en arte,  2340-8510,  2340-9134, Liburukia: 7, 1 zenbakia, 2019 (Dantzako Ikerketari (II) eskainitako alea), or. 31-45
* *Discurso Premio Príncipe de Viana 2017***.** Berta Bermúdez Pascual. Príncipe de Viana,  0032-8472, 79 urtea,  270 zk. 2018 (Nafarroako kultur eta sormen industriei buruzko alea), or. 361-364
* *Performing archives: new ideas on dance documentation and the archive*. Berta Bermúdez Pascual, Príncipe de Viana, 0032-8472, 77 urtea, 266 zenbakia, 2016, or. 1329-1345

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017an Viana Printzesa saria

* 1992ko Prix de Laussannen finalista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suzdal

**Suzdal** (errusieraz: Суздаль) Vladimir oblasteko hiri bat da. Kamenka ibaiaren ertzean dago.

Hiria, Gizateriaren ondare den «Vladimir eta Suzdaleko Monumentu Zuriak» lekuaren parte da. UNESCOk horrela izendatu zuen 1992an.

## Erreferentziak
It – Welcome to Derry

***It – Welcome to Derry*** estatubatuar beldurrezko telesaila da, Andy Muschiettik, Barbara Muschiettik eta Jason Fuchsek HBOrentzat sortua.

## Sinopsia 
1960ko hamarkadan girotua, 2017ko *It* filmeko gertakarien aurreko garaian, filmak Pennywise pailazoaren jatorria azalduko du. Haur batzuen desagerpenak hankaz gora jarriko du Derry herri txikiaren lasaitasuna, eta, pixkanaka, herriaren bihotzean ezkutatutako beldur eta misterio ilunen itzalean, gero eta kezkagarriagoak diren jazoerak gertatzen hasiko dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ranveer Singh Saini

**Ranveer Singh Saini** (Gurgaon, Haryana, 2000) indiar golfaria da, Olinpiar Joko Berezietan urrezko domina irabazi duen lehen golflari indiar izateagatik ezaguna. Hainbat sari nazional jaso ditu, besteak beste, Bhim saria eta Banakako Bikaintasun Sari Nazionala.

## Bizitza 
Saini Gurgaonen jaio zen, Haryana estatuan. Bi urte zituela, autismoa diagnostikatu zioten, eta bederatzi urte zituela, gurasoek golfean jokatzen irakatsi zioten. Gurgaongo DLF Golf and Country Cluben entrenatu zen eta geroago Scottish High International Schoolen amaitu zituen ikasketak, non bere aita mahaiburu den. Aurretik, bi urrezko domina irabazi zituen 2013ko Macauko Olinpiar Joko Berezietako Asia Pazifikoko Golf Masters txapelketan.

2019ko Abu Dhabin jokatu ziren Olinpiar Joko Berezietan zilarrezko domina irabazi zuen.
* 2023: Haryana Khel Gaurav saria
* 2023: Narendra Modi lehen ministroaren aipamen berezia Mann Ki Baaten
* 2024: Shresth Divyangjan sari nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maca de Castro

**Esperanza Macarena de Castro** (Alcúdia, Mallorca,1981) sukaldariak Michelin izar bat, Michelin izar Berde izar bat eta Repsol gidan hiru Eguzki lortuak ditu. Euro-Toques sukaldarien nazioarteko erakundeko presidentea da.

## Ibilbide profesionala 
Ostalaritzan aritzen den familia batetik dator. Arte Ederretako ikasketak hasi bazituen ere, utzi egin zituen, eta Balear Uharteetako Ostalaritza Eskolan trebatu zen. Hainbat egonaldi egin zituen izen handiko chefekin, hala nola Hilario Arbelaitz, Andoni Luis Aduriz, Juan Mari Arzak edo Wylie Dufresne edo Julian Serranorekin.

Carme Ruscalleda sukaldari katalanaren hitzaldi batera joan ondoren erabaki omen zuen sukaldaritzaren munduan sartzea.

2012an, Michelin izar bat eman zioten *El Jardín* jatetxeari, Alcudiako portuan. 2019an, "hiru Eguzkiak" ere irabazi zituen, Repsol Gidaren sari nagusia. Gainera, Punta del Esten (Uruguai) eta Düsseldorfen (Alemania) jatetxeak martxan jarri ditu.

2020ko udan jatetxe berri bat ireki zuen Palman, *Andana*, hiriko tren geltoki zaharraren barruan.

Eskaintza gastronomiko sendoarekin, 2023an Son Veri azokaren kudeaketa esklusiboan sartuko zen Mallorcako ekitaldietarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaio Aurunkuleio (K.a 209ko pretorea)

**Gaio Aurunkuleio** Erromatar Errepublikako noble bat zen, Aurunkuleia *gens-*eko kidea. K. a. 209an pretore gisa aritu zen, Bigarren Gerra Punikoan zehar. Sardiniako probintzia erromatarraren agintaria izan zen aldi honetan. Publio Manlio Vulsoren legioak jaso zituen bere pretoretza hastean. Halaber, Eszipion Afrikarrak Hispaniatik ekarritako 50 gerraontzi eman zizkioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laida (auzoa)

**Laida** Ibarrangeluko auzoa da. Udalerriaren mendebalderago dagoen auzoa da. Izen bereko itsasadarraren bokalaren eskuinaldean dago, Laidako itsasadarrean, eta beste izen batzuk ere baditu, hala nola Oka ibaia eta Mundakako itsasadarra. Gernikatik Ibarrangelura doan BI-3234 errepideak auzoa zeharkatzen du. Iparraldean, Kantauri itsasoa eta Antzora auzoa; ekialdean, Gametxo eta Akorda; eta hegoaldean, Kanala, Gautegiz Arteaga udalerriko auzoa.

Bertan dago harea fineko Laida hondartza.

## Ikus, gainera 
* Ibarrangelu

## Kanpo estekak
Pennywise

**Pennywise, pailazo dantzaria**, Hori () ere deitua, Stephen King idazleak *It* beldurrezko eleberrirako sortutako fikziozko pertsonaia da. Tim Curry aktore britainiarrak antzeztu zuen 1990eko *It* telesail laburrean eta Bill Skarsgård suediarrak 2017ko *It*, eta ondoren, 2019ko *It – Chapter Two* filmeetan.

## Pertsonaiaren deskribapena 
Pennywisek ez du itxura finkorik, baina pailazo moduan agertzen da. Nobelan, berriz, Bozo eta Ronald McDonalden arteko bidegurutze gisa deskribatzen da, botoi laranjak eta larru zuriko tonua dituen zilar koloreko jantzi batez jantzita; telesail laburrean pailazo burusoil bat bezala ikusten da, aurpegi zuriarekin, buru inguruan ile gorriko koroatxo bat, sudur gorri bat, tirante hori batzuk botoi laranjak, eskularru zuriak eta gorputz osoko jantzi horia dituela; noizean behin puxikak eramaten ditu eskuan, eta egokitzapen filmikoan pailazo viktoriar zilarreztatu bat darama, gorgoileraz eta parpailazko ukabil zuriz, popopotoez eta hari gorriz brodatuak, bere janzkera apainduz. Zapatetan ere eramaten ditu. Askotan, letagin horixkak agertzen zaizkio, biktimak beldurtzeko. Oso umore arraroa du. Barre egin eta txiste barregarriak kontatzen ditu.

## Deskribapena 
Eleberrian, Pennywiseren itxura Ronald Mcdonald eta Bozoren arteko bidegurutze gisa deskribatzen da.

Pennywisek ez du forma finkorik, baina pailazo moduan agertu ohi da. Nobelan, berriz, Bozo eta Ronald McDonalden arteko bidegurutze gisa deskribatzen da, botoi laranjak eta azal zuriaren tonalitatea duen jantzi guztiz zilarreztatuarekin jantzita; telebistarako miniseriean pailazo burusoil bat da , aurpegi zuriarekin, ile gorriko koroila buru inguruan, sudur gorria, gorgera bat, tirante horiak laranjekin, eskularru zuriak eta gorputz osoko traje horia darama. Noizean behin puxikak eramaten ditu eskuan eta filmerako egokitzapenean victoriar pailazo jantzi zikin bat darama gorgariarekin eta farfailezko eskumutur zuriekin, ponpoiak eta hari gorrizko brodatuak bere janzkera apainduz. Bere zapatetan ere dauzkanak. Askotan, letagin horiak izaten ditu biktimak beldurtzeko asmoarekin. Oso umore arraroa du. Barre egin ohi du eta txiste barregarriak kontatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metapoesia

**Metapoesia** hitza poesia poesiaz mintzo denean erabiltzen da. Poema baten barnean poesiari buruzko gogoetak nahiz kritikak sartzen direnean ematen da metapoesia. Metapoesiak, bestetik, poesia bera eta egileak testuarekin eta publikoarekin duen harremana azaltzen duten lanak izendatzen ditu. Literatura modernoan, ugari hedatu da joera metapoetikoa. Metapoeten ustez, poesiak gogoeta egiten du, bere izaera diskurtsiboa zabaltzen du, eta poemaren jatorria bilatzen du.

Euskal literaturan, Joseba Sarrionandiak jokabide hori landu du (*Ni ez naiz hemengoa* liburuan adibidez): egile horrek poesian zein narrazioan literaturari buruzko gogoeta anitz sartzen du, eta literatura unibertsaleko adibide ugariz hornitzen ditu gogoeta horiek. Bernardo Atxagaren lanetan ere baliabide nabaria da; *Etiopia*, azken batean, poesiari eta, orokorki, literaturari buruzko gogoeta bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Metaliteratura

## Kanpo estekak
Jyotsna Milan

**Jyotsna Milan** (Bombay, 1941eko uztailaren 19a – Bhopal, 2014ko maiatzaren 4a) indiar eleberrigile, ipuingile, poeta eta argitaratzailea izan zen. Gujarateraz eta hindiz idatzi zituen eta bi eleberri, bi poesia bilduma eta hainbat ipuin bilduma kaleratu zituen guztira.

## Bizitza 
Milan 1941eko uztailaren 19an jaio zen Mumbain (orduan Bombay), gujarati jatorriko familian. Oso gaztetan hasi zen poesia idazten, aitak bultzatuta. Bere *Woman* *2* poema 1994ko *The Oxford Anthology of Modern Indian Poetry* liburuan sartu zen, hinditik ingelesera itzulita, eta 1993ko *In Their Own Voice: The Penguin Anthology of Contemporary Indian Women Poets* liburuan ere bai, *Wind-tree* poemarekin batera. 1982an bere ipuin bilduma bat ingelesez argitaratu zen *Khandahar and Other Stories* izenburupean.

Ramesh Chandra Shah idazlearekin ezkonduta zegoen, eta haien alaba Rajula Shah zinemagilea da.

Milan 2014ko maiatzaren 4an hil zen Bhopalen.

## Lan hautatuak 
* *Apne Saath* (eleberria, 1976)
* *Cheekh Ke Aar Paar* (ipuin bilduma, 1979)
* *Kandahar Tatha Anya Kahaniyan* (ipuin bilduma, 1982)
** *Khandahar and Other Stories* (ingelesezko itzulpena, 1982)
* *Ghar Nahin* (poesia bilduma, 1989)
* *A Astu Ka* (eleberria, 1990)
* *Andhere Mein Intajar* (poesia bilduma, 1996)
* *Jyotsna Milan ki Lokpriya Kahaniyan* (ipuin bilduma, 2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dwaram Venkataswamy Naidu

**Dwaram Venkataswamy Naidu** (Bangalore, Karnataka, 1893ko azaroaren 8a – 1964ko azaroaren 25a) indiar biolin-jotzailea izan zen, Karnatakako musika tradizio klasikoa landu zuena. Bere teknika bikainagatik eta jotzeko modu adierazkorragatik ezaguna, Karnatako XX. mendeko biolin-jotzaile ospetsuenetako bat izan zen. Hainbat sari jaso zituen, besteak beste, Sangeet Natak Akademi saria 1953an eta Padma Shri saria 1957an. Partzialki itsua izan arren, nazioarteko aintzatespena lortu zuen eta ikasle eta musikari askori eragin zien bere ibilbidean zehar. Bere familiako hainbat kide ere biolin-jotzaile ospetsuak dira.

## Bizitza 
thumb|Dwaram Venkataswamy Naiduren monumentua (Visakhapatnam).

### Haurtzaroa eta ikasketak 
thumb|Dwaram Venkataswamy Naidu irudikatzen duen posta-zigilua (1993).
Venkata Rayudu armadako ofizialaren semea, Dwaram Venkataswamy Naidu 1893ko azaroaren 8an jaio zen Bangaloren. Aitak erretiroa hartu ondoren, familia Anakapalli ondoko Kasimkota herrian kokatu zen. Haurtzaroan, Naiduk musikarekiko interesa erakutsi zuen, bere anaia Venkata Krishnayyaren biolinarekin esperimentatuz. Ikusmen urriarengatik ezin izan zuen eskolarekin jarraitu, eta sei urte zituela, biolina jotzen ikasten hasi zen anaiaren zuzendaritzapean. Geroago Sangameswara Sastryren eskutik ere ikasi zuen.

Karnatakako musikan biolina instrumentu bakarlari gisa ezagutarazteagatik ospea lortu zuen. Bakarkako lehen kontzertua Velloren eman zuen 1938an. Jotzeko estilo bereizgarria garatu zuen.

Bere garaiko biolin-jotzaile nagusietako bat izan zen, Kumbakonam Rajamanickam Pillai, T. Chowdiah eta Papa Venkataramaiah bezalako garaikideekin batera. Yehudi Menuhin musikaria harrituta geratu zen Naiduko Indian egindako emanaldiarekin.

1952an kontzertu bat eman zuen New Delhiko Fisika Laborategi Nazionalean, Blind Relief elkartearentzako dirua biltzeko.

Bere biloba, Dwaram Durga Prasad Rao, biolin-jotzailea da eta 2014an Sangeet Natak Akademi saria irabazi zuen. Beste biloba batzuk Dwaram Lakshmiabeslari eta irakaslea eta Justice Meenakumari epailea dira.

Sobha Naidu Kuchipudi dantzari ospetsua ere Dwaram Venkataswamy Naiduren senidea da.
* 1950: Andhrako Unibertsitatearen Kala Prapoorna titulua
* 1957: Padma Shri saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lilavati Singh

**Lilavati Singh** edo **Lilivati Singh** (Gorakhpur, 1868ko abenduaren 14a – Chicago, 1909ko maiatzaren 9a) indiar irakaslea izan zen, Lucknowko Isabella Thoburn Collegen literatura eta filosofia irakatsi zituena.

## Bizitza 
Lilavati Singh Gorakhpurren jaio zen guraso kristauengandik, eta bataioan Ethel Raphael izena jarri zioten. Bere esanetan, Louisa May Alcotten *Little Women* eleberria irakurri zuen gaztaroan, eta eleberrian agertzen den bezala, besteei laguntzeko deia sentitu zuen.

Gaztetan hasi zen bere indiar izena ofizialki erabiltzen. Isabella Thoburnek zuzendutako barnetegian ikasi zuen, eta 1895ean ingelesezko literaturan lizentziatu zen Allahabadeko Unibertsitatean., bertan titulua lortu zuten lehen bi emakumeetako bat.

Isabella Thoburnek bere eskolako unibertsitate-atal bat ireki zuen eta 1892an Lilavati Singh ikasle ohia kontratatu zuen irakasle gisa, unibertsitateko irakasle indiar bakarra. Singh literatura eta filosofia irakasle bihurtu zen Isabella Thoburn Collegen, eta 1902an, Thoburn hil ondoren, zuzendariorde izendatu zuten.

1899an eta 1900ean, Emakumeen Atzerriko Misiolari Elkartearen sustapena lortuz, bira bat egin zuen Ameriketako Estatu Batuetan, eta bertan hitzaldiak eman eta abestu zuen. Biraren baitan, Carnegie Hallen hitzaldi bat eman zuen, Isabella Bird Bishop eta Priscilla Bright McLarenekin programa berean. 1909an beste bira bat egin zuen Estatu Batuetan zehar, indiar emakumeen bizitzaren berri emateko, eta Radcliffe Collegen graduondoko ikasketak egiteko asmoa ere bazuen.

Nazioarteko Ikasle Kristau Federazioko emakumeen batzordeko buru izan zen, eta India ordezkatu zuen erakunde horren Tokioko konferentzian 1907an. 1908an hainbat konferentziatan parte hartu zuen Ingalaterran eta Europako beste herrialde batzuetan. *Rafik-i-Niswan* emakumeentzako egunkaria ere editatu zuen eta Booker T. Washingtonen biografia itzuli zuen.

1909anhil zen Estatu Batuetan zehar egindako hitzaldi-biran, Chicagoko ospitale batean, larrialdiko ebakuntza baten ondorengo konplikazioen ondorioz. Illinoisko Elgin hirian lurperatuta dago. Bere hilarriak dio «The Peace of God was on her Face». Isabella Thoburn Collegeko egoitza bat bere oroimenezko dohaintzei esker eraiki zen eta Lilavati Singh izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilibhit Tigre Erreserba

eskuinera|thumb|300x300px|Pilibhit erreserba eremuaren gama mapa
**Pilibhit Tigre Erreserba** tigre erreserbarik estuena da, baina kanopean aberatsena, ferra itxurako paisaia batean zehar zabalduta. Jakina da erreserbak 100 km2-ko azalerako 10,8 ko tigre dentsitate estimatua duela. Erreserbak 730,24 km2 ko azalera du guztira; horietatik 97,6% (712,88 km2) Pilibhit barrutian dago, eta 2,4% (17,36 km2) Shahjahanpur barrutian, biak Uttar Pradesh eko Rohand eskualdean. Pilibhit barrutiaren azalera geografiko osoaren 21% inguru erreserbaren mugen barruan dago, eta beraz, Uttar Pradesh eko baso gehien dituzten barrutien kategorian kokatzen da. Himalaiako lur behereetan datza, Indo-Nepal mugan zehar, iparraldeko goi-lautadetan. Habitata larre garaiengatik, gatz-basoengatik eta zingira-ekosistemagatik bereizten da, euri sasoietan gertuko ibai, ibaiertz eta aintziretatik sortutako uholde-gertaera erregularren bidez mantentzen dena. Sharda sagar presa 22 km-ko luzera arte luzatzen da erreserbaren ertzean. Erreserbaren nukleoko eremuan 35 ugaztun espezie,  556 hegazti espezie, 79 arrain espezie daude, baita hainbat narrasti eta anfibio espezie ere, fauna belarjalea, haragijalea eta orojalea barne. 2020an, tigre-erreserbari TX2 sari globalaren inaugurazioa eman zitzaion, tigre-kopurua ezarritako epean biderkatzea lortu izana aitortzeko. 2022 an agintariek egindako barne-inkesta baten arabera, erreserbak klase desberdineko 22 espezietako 99.882 animalia baino gehiago ditu. Erreserbako arduradunek 2025 eko abuztuan baieztatu zuten nukleoaren eremuan 79 tigre heldu baino gehiago daudela.

[erdian|thumb|999x999px|Bojhi flora kumulu txikiak Pilibhit erreserba eremuan, baso hostoerorkor misto hezea, itsasertzeko zingira basoak eta [Belartza|larreak barne.]]

## Erreferentziak
Punta (geografia)

thumb|Peñas lurmuturra, Asturiasen

**Punta** edo **mutur** itsasoan sartzen den lur zatia da. Lurmutur, punta eta penintsula arteko trantsizioa arina da.

Mendebaldeko Europako punta nabarmenenak honako hauek dira: Land's End Kornuallesen (Ingalaterrako hego-mendebaldea), Kornualles lurmuturrean amaitzen dena, Cotentin Frantziako iparraldean, Ponta de Sagres Portugalgo Algarven eta Peñas Asturiasen.

Alemaniako iparraldean, Frisiako uharteen muturrak nabarmendu behar dira, sarritan oso nabarmenak direnak, baita Eiderstedt uhartea Schleswig-Holsteinen,  eta punta ugari Itsaso Baltikoko eremu daniar eta alemaniarrean. Vistularen kordoia, Danzigetik gertu, Polonia eta Errusiakoa da.

Punta edo mutur baten muturrari lurmutur esaten zaio askotan, baina kostalde zuzeneko proiekzio txikiei ere izen hori ematen zaie. Lurmutur ezagunenetatik, batzuk oso puntu nabarmenen amaiera dira, adibidez:

* Cañaveral lurmuturra (Florida), Charles lurmuturra Marylandetik Chesapeake badiaraino, Peñas punta Trinitatetik gertu, Punta Negra Peruko mendebaldean eta San Diego lurmuturra/Estatuen uhartea Suaren Lurraldearen aurrean.
* Beste kontinente batzuetako beste adibide batzuk honako hauek dira: Karpas, Zipreko 80 kilometroko hedadura estua ipar-ekialderantz, Gallipoliko penintsula Dardaneloetan, Pelican Punt Namibiako Walvis Bayren aurrean, Shiretoko-Misaki Hokkaidon, Japonia, Ninety Miles Zeelanda Berriko iparraldean eta San Lourenzo lurmuturra Madeirako uhartearen ekialdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Punta

**Punta** izan daiteke:
* Punta, mutur edo buru zorrotza;
* Punta, zerbaiten muturra edo zerbait amaitzen den zatia;
** behatz punta;
** mihi punta edo mingain punta;
* Punta edo mutur, itsasoan sartzen den lur zatia;
* Punta, afrikar musika generoa;
* Punta, tximeleta generoa.
Barbadunen itsasadarra

**Barbadunen itsasadarra** edo **Barbadun itsasadarra** Barbadun ibaiak itsasoratzean sortutakoa da, Muskiz herritik iparralderuntz. 49,76 hektareako inguru natural hau Natura 2000 zerrendan sartuta dago.

Itsasadarren sedimentu-metaketek habitat honek berezkoa duen herbazeoen eta muluzkoen landarediaz estalitako irlatxo lauak osatzen dituzte, itsasgoran urperatuta geratzen direnak. Hondartzako zonan itsasoak ekarritako hareak eta barnealderanzko haizeak mareatik babestutako dunak osatu zituzten (gainerakoa, hondartza bera, espaziotik baztertu da). Aipatutako dunek presio antropiko gogorra jasaten dute, atseden-erabilera handiko area baita. Uda garaian, Bilboko hirigunetik oso gertu dagoenez, La Arena hondartzara bisitari asko eta asko etortzen da, eta bisitariok, nahi gabe, presio handia eragiten dute kostako hareatzetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Publio Martio Vero

**Publio Martio Vero** Erromatar senatari eta jeneral bat izan zen. Bi aldiz izan zen kontsul. Vero Avidio Kasioren matxinadaren zapalketan parte-hartze oso garrantzitsua izan zuen, Marko Aurelio enperadoreari leial izaten jarraituz.

## Bizitza 
Vero Gallia Transalpinoa probintziako Tolosa kolonia erromatarretik zetorren. Bere lehen kargu ezaguna *legatus legionis* edo *Legio V Macedonica* legioaren komandantearena izan zen, K. o. 162an, Erroma eta Partiar Inperioaren arteko gerran. Gatazka amaitu ondoren, Vero kontsul *suffectus* izendatu zuten K. o. 166. urtean, Marko Vibio Liberalisekin batera. Urte berean, Kapadoziako gobernadore ere izendatu zuten, eta kargu horretan zegoen Avidio Kasioren matxinada piztu zenean.

Avidio Kasioren porrot eta heriotzaren ondoren, K. o. 175ean, Vero Kapadoziako gobernadore kargutik kendu zuten, bere ordez Gaio Arrio Antonino izendatuz, eta Vero Siriako gobernadore bihurtu zen, itxuraz probintzian inperioaren kontrola berrezarri ahal izateko. Bere leialtasuna saritu zuten, eta K. o. 179an kontsul arrunta izendatu zuten, Komodo enperadorearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarla Dalal

**Tarla Dalal** (Pune, Maharashtra, 1936ko ekainaren 3a – Mumbai, 2013ko azaroaren 6a) indiar sukaldari, idazle eta telebista aurkezlea izan zen. Bere lehen sukaldaritza liburua, *The Pleasures of Vegetarian Cooking*, 1974an argitaratu zen. Ordutik, 100 liburu baino gehiago idatzi eta 10 milioi ale baino gehiago saldu zituen. Gainera, indiar gastronomiari buruzko webgune bat kudeatu zuen, eta bi hilean behin *Cooking & More* aldizkaria argitaratu zuen. *The Tarla Dalal Show* eta *Cook It Up With Tarla Dalal* telebista saioak aurkeztu zituen. Bere errezetak 25 aldizkari ingurutan argitaratu dira eta Indiako 120 milioi etxetan erabili dira, gutxi gorabehera. 

## Bizitza 
Tarla Dalal Indiako Maharashtra estatuko Pune hirian jaio eta hazi zen. 1957an Nalin Dalalekin ezkondu eta Bombayra joan zen bizitzera.

1966an sukaldaritza klaseak ematen hasi zen bere etxean. 1974an lehen sukaldaritza liburua argitaratu zuen, *The Pleasures of Vegetarian Cooking* izenekoa. Liburuaren 1,5 milioi ale baino gehiago saldu zituen guztira. Denborarekin, bere ospea handitu egin zen eta etxe guztietan ezaguna bihurtu zen.

Gastronomia tradizio askori idatzi bazuen ere, indiar sukaldaritza begetarianoan espezializatu zen, batez ere Gujarat estatukoan. 2007an, Indiako gobernuak Padma Shri saria eman zion. Sari hori lortu zuen lehen indiar emakume sukaldari bihurtu zen.

Nazioarteko gastronomia indiarren artean ezagutarazi zuen. Atzerriko errezeta ez-begetariano askoren aldaera begetarianoak sortu zituen. Indiako sukaldaritza industria irauli zuen eta herrialdeko sukaldaritza liburuen egile salduena izan zen.

Dalal bere etxean hil zen 2013ko azaroaren 6an, bihotzekoak jota.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Ruinette

'''''', Alpe Peninoetako mendi bat da, Suitzan. Mauvoisin aintziraz gain eta Valais kantoian. 3.875 metroko altueran dago. 3.875 metroko garaiera du.

Grand Combin eta Dent Blanche mendien artean dago, eta Mont Blanc de Cheilon menditik hurbil.
Mont Blanc de Cheilon

'''''', Alpe Peninoetako mendi bat da, Suitzan, eta Valais kantoian. 3.870 metroko altueran dago. 3.875 metroko garaiera du.

Grand Combin eta Dent Blanche mendien artean dago.

1865eko irailaren 11a, Johann Jakob Weilenmann eta J. Felley mendizaleek lehenbizikoz igo zuen.
Donno

Erromatar historiografiak **Donno** (*Donnus*) izenez deitzen zuten Liguriarren buruzagia K.a I. mendean bizi izan zen, egun Koziar Alpeak izenez ezagutzen den eremuaren inguruan. Hasieran Julio Zesarren aurka egon bazen ere, honek Galia konkistatzen hasi zuenean Donnok bakea egin zuen berarekin. Donnoren semea eta oinordekoa, Kozio, hasieran independente mantendu zen Augusto enperadoreak Alpeetako tribu desberdinak menperatzeko egin zituen ahaleginen aurrean; baina gerora aliantza bat adostu zuen, eta familiak eremuaren agintea mantendu zuen Erromako prefektu gisa, Neron enperadoreak lurraldea *Alpe Cottiae* probintzia bezala anexionatu zuen arte. Bere izena lehen aldiz agertu zen Susa-ko Augustoren Arkoaren inskripzioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Tomasen kristauak

thumb|San Tomasen gurutzea (*Mar Thoma Silva*), San Tomasen kristauen identitatearen ikurra.
[thumb|San Tomasen [ikonoa.]]

**San Tomasen kristauak**, ***nasrani*** ere deituak, Indiako Kerala estatuko kristau komunitateko kideak dira. Tradizionalki, I. mendeko Tomas apostoluaren ebanjelizatze jarduerara jotzen dute beren jatorria, eta, beraz, munduko kristau komunitate zaharrenetakotzat hartzen dira.

## Tradizioa 
Gaur egungo San Tomasen kristauen hainbat adarren tradizioak Jesusen 12 jarraitzaileetako bat zen San Tomas Muzirisko (gaur egungo Kodungallur, Kerala) antzinako portura 52. urtean iritsi zela aipatzen du. Tradizio honen arabera, Tomas apostoluak brahman kastako 32 familia kristautasunera konbertitu zituen eta *Ezharappallikal* (Zazpi Eliza eta Erdi) bezala ezagutzen diren komunitateak sortu zituen: Kodungallur, Kollam, Niranam, Nilackal (Chayal), Kokkamangalam, Kottakkayal (Paravoor), Palayoor (Chattukulangara) eta Thiruvithamkode (eliza erdia).

Apostoluak Indian egindako bidaiari buruzko iturririk zaharrenak *Tomasen Eginak* du izena. Ziurrenik III. mendearen hasieran idatzi zen, ustez Edesan. Testu horren 17. kapituluak Tomasek Indiako iparraldean Gondofares erregeari egindako bisita deskribatzen du. 1872an aurkitu zen Gondofares benetan existitu zela, eta 21 eta 47 urteen artean errege izan zela. Egileak Indiari buruzko datu historiko fidagarriak erabili izan ditzake; hala ere, horrek ez du apostoluaren ustezko bidaiaren historikotasunaren frogarik osatzen. Beste iturri historiko bat *Thomma Parvam* () da.

IV. mendeko hainbat idazlek ere aipatzen dute Tomasek Indian egindako bidaia, besteak beste, Anbrosio Milangoak, Gregorio Nazianzokoak, Jeronimo Estridongoak eta Efraim Siriakoak. Eusebio Zesareakoak idatzi zuen bere irakasle Pantenok Indiako kristau komunitate bat bisitatu zuela bigarren mendearen amaieran.

Ez dago Tomas apostoluaren garaiko iturririk Indiara joan zela frogatzen duenik, baina garai hartako judu batek bidaia hori egitea posible zen. Malabar kostako Kochi portu-hirian jada bizi ziren juduak ordurako.

## Historia 
Historikoki, San Tomasen kristau komunitatea Ekialdeko Elizaren parte zen, eta eliza hori Pertsian zentratuta zegoen. IV. mendearen hasieratik, Ekialdeko Elizako Patriarkak Indiako komunitateei kleroa, testu sakratuak eta azpiegitura eliztarrak bidaltzen zizkien. VIII. menderako, Indiako Eliza Probintzia antolatu zen, apezpikuek eta artzadiakono hereditario batek zuzendutakoa. San Tomasen kristauen zati katolikoa Egoitza Santuarekin bat eginda dago. Honen barruan daude Siro-malabar Eliza Katolikoa eta Siro-malankar Eliza Katolikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galdames (ibaia)

**Galdames** Bizkaiko mendebaldean dagoen erreka da, izen bereko udalerrian. Barbadun ibaiaren ibaiadarra da.

Aguasjuntas presako atseden-gunea Galdames ibaiaren bihurgune handi batean kokatua dago. Honek errepidea banatzen du. Bertan dagoen espaloi txiki bat baliagarria izango zaigu ibilgailua uzteko eta ondoren ibaia zeharkatuko dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adapromina

**Adapromina** konposatu organiko ziklikoa da, C13H23N formula duena, adamantanoaren deribatua eta aminen klasekoa.

## Sintesia 
Adaprominaren sintesia azido 1-adamantanokarboxilikotik abiatzen da.

Adapromine|471x471px

## Erabilera 
Adapromina Errusian baliatzen da gripea tratatzeko.
Metaliteratura

**Metaliteratura** literatura literaturaz mintzo denean erabiltzen den hitza da. Poema baten barnean poesiari buruzko gogoetak nahiz kritikak sartzen direnean, edo narrazio batean kontatzeko moduari buruz idazten denean, edo antzerki batean antzezlana bera gai bihurtzen denean (mundua antzoki handi batekin parekatuz edo). 

Literatura modernoan, ugari hedatu da joera metaliterarioa: Borges izan da, besteak beste, metaliteratura gehien baliatu dutenetakoa; Borgesentzat, errealita tea liburutegi handi bat besterik ez da, eta liburutegi handi hori irakurtzea da Borgesen ibilbidea, non maila berean biltzen diren aipu zehatzak eta aipu aizunak, irudimena nagusi den mundu hitzezkoan.

## Euskal literaturan 
Euskal literaturan, Joseba Sarrionandiak jokabide hori arras landu du (*Ni ez naiz hemengoa* liburuan adibidez): autore horrek poesian zein narrazioan literaturari buruzko gogoeta anitz sartzen du, eta literatura unibertsaleko adibide ugariz hornitzen ditu gogoeta horiek. Bernardo Atxagaren lanetan ere baliabide nabaria da; *Etiopia*, azken batean, poesiari eta, orokorki, literaturari buruzko gogoeta bat da. 

Ramon Saizarbitoriarengan beste modu batean agertzen da jokabide hori, baina hor dago: izan ere, zer kontatuarekin bezainbat nola kontatuarekin esperimentatzen du bere nobeletan; gertakizunei buruzko nobelak baino gehiago gertakizunek duten errainu literarioari buruzko esperimentazioak direla esan liteke. Anjel Lertxundirengan ere badago horrelakorik; *Otto Pette* eleberria, eta “Ifrentzuak” sailean atera dituen *Azkenaz beste* (1994) eta gainerako liburuek tradizio literario baten irakurketa dira, non errealitatea literaturaren galbahetik iragazirik agertzen baita, eta, beraz, errealitateari buruzko gogoeta literaturari buruzko gogoetarekin batasun ezin hautsian ematen. Atxagaren *Obabakoak* (1988) liburuan ere metaliteratura eten gabe agertzen da, eta idazteari berari buruzko gogoetak darama liburuaren haria, azken aldera areagotuz, gainera. Joxe Austin Arrietaren *Manu militari* ere metaliteratura saio baten emaitza da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Metapoesia

## Kanpo estekak
Kozio

**Marko Julio Kozio** (*Marcus Julius Cottius*) K.a I. mendeko zelten eta liguren erregea izan zen, bere izena daramaten Koziar Alpetako eremuaren inguruan bizi izan zena. Donno erregearen seme eta oinordeko gisa, Augusto enperadorearekin menpekotasun-egoera bat negoziatu zuen, bere herrialdearentzat autonomia nabarmena gordetzen zuena, eta horren bidez Erromako gobernadore bihurtu zen eta erromatar herritartasuna hartu zuen. Bere gidaritzapean, bere herriak erromatar ohiturak, legeak eta hizkuntzaren alderdi batzuk bereganatu zituen. Hala ere, euren kultu erlijiosoak osorik mantendu zituzten. Haien jainkoak erromatarrekin parekatzea beranduago gertatu zen.

Kozio ohore eta aurreikuspen handiko errege gisa gurtua izan zen. Mausoleo batean ehortzi zuten, K.o. IV. mendean oraindik ere bisitatzen zutena. Estrabonek hegoaldeko Galiako tribuak bizi ziren eremuak deskribatu zituen, haien izen etnikoen bidez izendatuz; hala ere, *Alpe Cottiae* eremua Kozioren herrialdea gisa aipatu zuen. Vitruviok eta Suetoniok, hurrenez hurren, "Kozioren erresuma" eta "Koziar erresuma" terminoak erabili zituzten. Amiano Martzelinok, berriz, *Cottianae civitas* terminoa erabili zuen.

## Oinordekoak 
Kozioren ondorengoak Gaio Julio Donno II.a, bere semea, (K.a. 3 - K.o. 4 artean gobernatu zuena), eta Marko Julio Kozio II.a, bere biloba,  (K.o. 5 - 63 artean gobernatu zuena) izan ziren. Azken honen gobernu luzean, Tiberio enperadoreak "Kozioren erresumatik" kohorte bat bidali zuen Pollentian izandako matxinada bat zapaltzera. Kozio II.ak Klaudio enperadorearen eskutik lurralde gehiago jaso zituen, eta Dion Kasioren idatziak jarraituz, “orduan deitu zioten lehen aldiz errege”. Honek Kozio I.aren "errege" tituluaren berrezarpena ekarri zuen. Nero enperadoreak baita lurra gehiago eman zizkion.

Julio Vestalis Kozio zaharraren beste seme bat izan zen, erromatar ehuntaria, zeinak *Aegyssus* (gaur egungo Tulcea) izeneko muga-postua berreskuratu baitzuen, Getar herriak hartu ondoren; gertakaria Ovidio erromatar poetak ospatu zuen bere E*pistulae ex Ponto IV* liburuan.

Kozioren familiako kide askok *Julius* izena hartu zuten beren deituretan, eta Juliotar *gens* Erromako patritiziar leinuko kide bihurtu ziren; horien artean zeuden Marko Julio Kozio, Gaio Julio M. f. Donno eta Marko Julio M. f. Kozio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido 1-adamantanokarboxiliko

**Azido 1-adamantanokarboxilikoa** konposatu organikoa da, C13H23N formula duena, adamantanoaren deribatua eta azido karboxilikoen klasekoa. Solido zuria da. Narritagarria da.

## Sintesia 
Azido 1-adamantanokarboxilikoa sintetizatzeko  adamantano azido sulfurikozko eta karbono(IV) klorurozko nahaste batean disolbatzen da eta ondoren t-butil alkoholetan disolbatutako azido formikoa eransten da.

457x457px|Adamantane caboxylic acid synthesis

## Erreferentziak
Laisekako zubia

**Laisekako zubia** Limán errekaren gaineko zubia, hura Kolitza errekarekin elkartu baino metro batzuk gorago, Galdames eta Sopuerta udalerrien arteko mugan. Profil bizkarduna du, dimentsio handiak eta kalitate eskaseko eraikuntza, arku bakarra du, 13,50 m inguru zabaleko begiarekin eta harlauzaz eraikitako ganga. Gainean, argamasaz hornitutako hargin-lanez eraikitako hormak altxatzen dira, horma-hortz txarrekin, eta harkaitz gaineko zimenduetan bermatzen diren ostikoak ere gisa berekoak dira. Zoladura 3 metro inguru zabaleko zementuzko arranpa bat da eta petrilak 90 cm inguru altukoak, tarte batzuetan hargin-lanez eraikitakoak, eta beste batzuetan taxutu gabeko porlanezko mortairuz sobera zakar estalitako adreiluzkoak.

Askotan berritutako XVI. mendeko zubi honek zeregin garrantzitsua izan zuen eskualdeko bide-azpiegituran. Laisekakoa Sopuerta eta Galdames udalerrien arteko elkargunea izan zen, eta, Liman ibaiaren gainetik igarotzean, Gueñesetik, Umaran gainetik Larrea eta Loizagaraino iristen zen bide zaharrari jarraipena ematen zion. Handik, Laisekaraino jaisten zen, Balmasedatik Castro Urdialesera zihoan galtzadarekin bat eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shukhalata Rao

**Shukhalata Rao** (; Kalkuta, 1886ko urriaren 23a – *ibidem*, 1969ko uztailaren 9a) indiar gizarte-langile, artista eta haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
Kalkutan jaio zen, Britainiar Indiako Bengala probintzian. Upendrakishore Ray Chowdhury idazle, margolari eta enpresaburuaren alaba eta Sukumar Ray idazlearen arreba zen. Bethune Collegen lizentziatu zen eta irakasle izatea erabaki zuen.

Cuttackeko Jayanta Rao doktorearekin ezkondu eta haren jaioterrira joan ondoren, Shishu-o-Matri Mangal Kendro (Haurren eta Amen Ongizate Zentroa) eta Orissa Nari Seva Sangha (Orissako Emakumeen Ongizaterako Erakundea) sortu zituen.

## Sariak 
Bere gizarte-lanagatik, Indiako gobernuak Kaisar-e-Hind saria eman zion, eta 1956ko *Nije Pada* liburuagatik literatura sari bat jaso zuen.

## Lan hautatuak 

;Liburuak
* *Galpa-ar-Galpa*
* *Galper Boi* (1912)
* *Aro Galpa* (1916)
* *Khoka Elo Beriye* (1916)
* *Natun Para* (1922)
* *Shonar Mayur*
* *Natun Chhora* (1952)
* *Bideshi Chora* (1962)
* *Nanan Desher Rupkatha*
* *Pather Alo*
* *Aesoper Golpo*
* *Living Lights*
* *Nije Pora*
* *Behula*
;Bengalerazko antzezlana
* *Atar Muchir Goppo*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainhoa Uribarri

**Ainhoa Uribarri** (Gasteiz, Araba) dantzaria da. Komunikazioa eta kudeaketa arduradun dihardu Dantzaz konpainian.

## Bizitza 
Ainhoak umetatik izan du dantzarekiko interesa, txikitatik euskal dantzen munduan murgilduta ibili da. Gasteizko Folklore Akademian hasi eta Jare dantza taldean jarraituz.

Bere ibilbide profesionalak, baina, ildo ezberdin bat hartu zuen; Ikus-Entzunezko Komunikazioko gradua eta Kultura Kudeaketa masterra egin ditu.

### Dantzari ibilbidea 
Hainbat jaialdi eta entitatetan ibili ostean, bere dantzarekiko interesa eta ibilbide profesionala uztartzen ditu Dantzaz konpainian, bertako komunikazio arduradun bihurtuz eta proiektu europearren kudeaketan murgilduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adeline Bourne

**Adeline Bourne** (1873ko urtarrila - 1965eko otsailaren 8a)  angloindiar aktore, sufragista eta langilea izan zen.

## Biografia 
Adeline Bourne Indian jaio zen 1873ko urtarrilaren 8an. Eastbournen eta Blackheathen eskola pribatuetara bidali zuten, nahiz eta hiru eskolatatik kanporatu ondoren, etxe-irakasle batek hezi zuen. Drama ikasketak egin zituen Sarah Thornerekin, eta Thorneren konpainiako kide bihurtu zen Patrick Campbell anderearekn Estatu Batuetatik bira egin aurretik. Gero JE Vedrenne eta Harley Granville-Barkerrentzat lan egin zuen Court Theatre antzokian, baita Olga Nethersolerentzat ere. XX. mendearen hasieran abangoardiako lanetan eta lan feministetan agertu zen.  

1908an Emakumezko Aktoreen Liga Sufragista sortzen lagundu zuen eta erakundeko idazkaria izan zen. 1911n New Players Society sortu zuen. 1915ean Britainia Handiko Emakumeen Ospitalea sortu zuen eta 150,000 £ bildu zituen soldadu minusbaliatuentzako Royal Star and Garter Home ezartzeko. Lehen Mundu Gerran, atzerrian Queen Maryren Armadaren Laguntzaileen Kidegoan ofizial gisa aritu zen.

1915 eta 1963 bitartean, Bournek £ 750,000 baino gehiago bildu zituen hainbat kausatarako. Adibidez, Elizabeth Garrett Anderson Ospitalerako £ 37,500 bildu zuen. 1928an Josephine Butlerren Moral eta Higiene Sozialerako Elkarteko presidenteordea izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, emakumeentzako enplegu-erakunde bat sortu zuen, emakumeei lan zibiletara itzultzen laguntzeko. 1950eko hamarkadaren erdialdean, Wayfarers 'Trust sortu zuen, zaharren etxe bat eta adinekoentzako ospitale bat.

1965ean Bourne hil ondoren, sute batek bere etxea suntsitu zuen Thurstonen (Suffolk). Bere dokumentuak sutetik erreskatatu bazituzten ere, ondoren 2013an suntsitu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bromantano

**Bromantanoa** konposatu organikoa da, C13H23N formula duena, adamantanoaren deribatua, amina eta konposatu halogenatu gisa sailka daitekeena. Solido zuria da. Narritagarria da.

## Sintesia 
Bromantanoa Leurkcart-en erreakzioari jarraituz prestatzen da adamantanona eta 4-bromoanilina erreakzionaraziz.

412x412px|Bromantane synthesis

## Erabilera 
Bromantanoa nerbio-sistema zentralaren estimulatzilea eta antsiolitikoa da. Errusian baliatzen da neurastenia tratatzeko.

## Dopina 
Bromantanoa 1996ko Atlantako Olinpiar Jokoetan egin zen ezagun. Garai hartan, bost atleta deskalifikatu zituzten bromantanoa erabiltzeagatik. Deskalifikazioak geroago baliogabetu behar izan ziren, garai hartan bromantanoaren efektuei buruzko datu nahikorik ez zegoelako. Bere efektu psikostimulatzaileak frogatutzat jotzen dira orain. Gainera, uste da bromantanoak eritropoietinaren efektuak ezkutatu ditzakeela.

## Erreferentziak
Kalpana Ranjani

**Kalpana Ranjani** (Thiruvananthapuram, Kerala, 1965eko urriaren 5a – Hyderabad, Telangana, 2016ko urtarrilaren 25a), **Kalpana** mononimoz ere ezaguna, indiar aktorea izan zen, batez ere malabarerazko eta tamilerazko filmetan antzeztu zuena. Hegoaldeko Indiako hizkuntza desberdinetako 300 film baino gehiagotan agertu zen guztira. 60. Zinema Sari Nazionalean, *Thanichalla Njan* (2012) filmean egindako antzezpenagatik Bigarren Mailako Emakumezko Aktore Onenaren Sari Nazionala irabazi zuen.

## Bizitza 
Chavara V. P. Nair eta Vijayalakshmi antzerki aktoreen alaba eta Kalaranjini eta Urvashi aktoreen ahizpa zen.

Bere ibilbide profesionala 1977an hasi zuen haur-aktore gisa, *Vidarunna Mottukal* filmean. Musika disko bat grabatu zuen Usha Uthupekin batera. *Njan Kalpana* oroitzapen liburua idatzi zuen.

1998an Anil Kumar zinema zuzendariarekin ezkondu zen eta 2012an dibortziatu zen. Ezkontza horretan alaba bat izan zuen, Sreemayi. Autopsia egin ondoren, gorpua Thiruvananthapuramera eraman zuten hegazkinez 2016ko urtarrilaren 26an, eta egun berean hobiratu zuten.

## Filmografia 
### Malabarerazko filmak 
### Tamilerazko filmak 
### Beste hizkuntzetako filmak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shraddha Kapoor

**Shraddha Kapoor** (Bombay, India, 1987ko martxoaren 3a) enpresaburua, aktore eta abeslari ezaguna da hindi hizkuntzan egindako filmetan egindako lanarengatik. Ezaguna egin zen, batez ere, *Aashiqui 2* (2013), *Haider* (2014) eta *Ek Villain* (2014) filmeetan egindako lanarengatik 

## Bizitza 
Shraddharen aita Shakti Kapoor aktorea da.

### Aktore ibilbidea 
2010eko *Teen Patti* filmean paper labur bat eginez hasi zuen bere aktore ibilbidea, eta jarraian *Luv Ka The End* (2011) drama nerabean lehen paper nagusia egin zuen.

Kapoorrek ospe handia lortu zuen *Aashiqui 2* (2013) drama erromantiko arrakastatsuan kantari baten papera egin zuenean. Hainbat laudorio jaso zituen, besteak beste, Filmfare sarian Emakumezko Aktore Onenaren izendapena. Hurrengo urtean Vishal Bhardwaj Haiderren (2014) kritikak txalotutako draman Ofelia pertsonaian oinarritutako pertsonaia interpretatu zuen, William Shakespeare *Hamleten* tragediaren moldaketa bat. Kapoorrek protagonista paperak egin zituen *Ek Villain* thriller erromantikoan (2014), *ABCD 2* draman (2015) eta *Baaghi* akzio-zintan (2016), bere arrakasta komertzial handienen artean agertzen diren ekoizpenak. Arrakasta komertzial bako hainbat filmen protagonista ere izan zen, tartean *Rock On 2* (2016) eta *Haseena Parkar* (2017). Antzezteaz gain, Kapoorrek bere filmeetako hainbat abesti kantatu ditu. 2015. urtean, arropa linea propioa merkaturatu zuen. 2020. urtean, Kapoor Indiako hirugarren pertsona ospetsuena bihurtu zen Instagramen

## Filmografia 
Beteak beste, lana hauxetan hartu du parte:

## Music Video 
• 2021 - Kill Chori 

## Diskografia 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2013ko *Aashiqui 2* filmean egindako lanarengatik, Filmfare sarian Emakumezko Aktore Onenaren izendapena jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samantha Ruth Prabhu

**Samantha Akkineni** edo **Samantha Ruth Prabhu** (Chennai, Tamila Nadu, India, 1987ko apirilaren 28a) aktore eta modelo indiarra da, batez ere telugu eta Tamila filmetan lan egiten duena. Samantha India hegoaldeko emakumezko aktore ordainduenetako bat da, eta hainbat sari jaso ditu, besteak beste, lau Filmfare South sari, bi Nandi sari eta Tamila Nadu State Film sari bat.

## Aktore ibilbidea 
Merkataritza gradua egiten ari zela modelo gisa agertu ondoren, Samanthak aktore gisa debuta egin zuen *Ye Maaya Chesave* (2010) teluguzko erromantze filmean, Emakumezko Debut Onenaren Filmfare Saria irabaziz – South. Urte berean emakumezko aktore onenaren Filmfare Saria –Tamila eta emakumezko aktore onenaren Telugu– irabazi zuen bigarren aktorea bihurtu zen, 2012ko *Neethaane En Ponvasantham* eta *Eega* filmetan egindako interpretazioengatik, hurrenez hurren. Hurrengo urteetan, arrakasta handiko film androzentrikoen protagonista izan zen, hala nola *Dookudu* (2011), *Seethamma Vakitlo Sirimalle* Chettu (2012), *Attarintiki Daredi* (2013), *Kaththi* (2014), *Theri* (2016), *24* (2016), *Mersal* (2017) eta *Rangasthalam* (2018).

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inalvis Etxebarria Pando

**Inalvis "Ina" Etxebarria Pando** (Sancti Spiritus, Kuba, 1977ko martxoaren 8a) dantzaria, dantza irakaslea, koreografoa eta Hotzikara konpainiaren zuzendaria da.

## Bizitza 
Kuban jaio eta dantzari ikasketak bertan egin zituen arren, 2007tik Durangon bizi da eta harrera herrian jarraitzen du dantzan eta dantza irakasle. 2023an Hotzikara konpainia sortu zuen.

### Formakuntza 
Inalvis Kuban hasi zen dantza eskolak hartzen. Hasieran ballet klasikoa ikasi zuen Arte Eskola Bokazionalean (EVA) eta ondoren dantza garaikidea Arte Goi Institutuan (ISA). Bere formazioa Madrilen jarraitu zuen eta Arte Eszenikoetako eta desgaitasuneko maistra gisa trebatu zen Maite León Fritsch Psikoballet eskolan.

### Dantzari eta koreografo 
Kuban dantzaria izan zen honako dantza, barietate-ikuskizun eta folklore konpainietan: Danza Teatro Retazos, Danza Contemporánea de Cuba, Villarte Show eta Oyu Obban. Euskal Herrira etorrita, dantzari jardun zuen Operaren Lagunen Bilboko Elkartean (ABAO).

Dantzari eta koreografo lana egin du ondorengo sorkuntzetan: 

* *Sagutxu Tuntuna*
* *Elurzuriren Hiru Heriotzak*
* *Sintoniak*
* *La puta respetuosa*
* *Nahaste borraste*

### Dantza irakasle 
Gernika-Lumoko Ross Dantza Eskolan eta Durangoko Zirkin eskolan lan egin du balleteko eta dantza garaikideko irakasle gisa eta Durangoko Eguzki zentroan *Dantza eta Desgaitasuna* proiektua zuzendu du. 2023tik *Ina dantza eskolan* dihardu.

### Bestelakoak 
2017an, Durangoko Ezkurdin *Emakumeenganako indarkeriaren aurkako dantz*a antolatu zen, Ina koreografoak zuzenduta.

2025eko apirilean Durangoko leku esanguratsuenetan dantza, musika eta arte plastikoen erakustaldiak antolatu zituen Inak *Dantza Kalean* izenburupean. Ekimen honen helburua dantza Durangoko arkitekturarekin uztartzea zen, espazioak erritmo, gorputz adierazpen, kolore eta bizitzaz betez, non publikoak eta partehartzaileek dantza estilo ezberdinak ikusi ahal izan zituen gonbidatutako dantza eskola eta konpainien eskutik. Durangoko eta Bizkaiko beste herri batzuetako dantza eskola eta arte adierazpen ezberdinetako taldeen laguntza izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak