open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Horus

**Horus garaia** jainko zerutarra da Antzinako Egiptoko mitologian. Egiptoar mitologiako jainko garrantzitsuenetako bat da, eta historiaurretik ptolomeotar erresumako garaiak arte gurtua izan zen. Egiptoko zibilizazioaren abiarazletzat jo zen, zeruko jainkoa izateaz gain erregetzaren irudi bihurtuz. Isis jainkosaren eta Osiris jainkoaren semetzat hartzen zen eskuarki. Izen egiptoarra *Hor* da, grezieraz *Horus* (Ώρος) eta jainkotasun grekoa *Apolo Febo* da.

## Ikonografia 
Belatza edo belatz burudun gizakia da haren ohiko irudikapena, koroa bikoitzaz. Eta beste irudikapen batzuk ere hartzen ditu, funtzioaren arabera:
* Harmajis, Heliopolis munotik Ra-rekin sortzen da, lehoi formaz
* Harpokrates, Horus umea, egunero berpizten den eguzkia da, oinordeko erreala
* Harsiese, gaztea, Isis eta Osiris-en semea.
* Haroeris, Harendotes, edo Horjenti Irti, Seth-en aurka liskarrean
* Horus Behedety eguzkia bere osotasunean
* Horus Iunmutef, sazerdotea hileta errituetan

Ra-Horajti gisa lotu zitzaion Ra-ri.

### Horusen Begia 
Horusen begia erabiltzen zen askotan Horus irudikatzeko. Esanahi sinboliko handikoa da, Horusek begia galdu baitzuen Seten kontrako borrokan. Beste jainko baten laguntzaz sendatu ondoren (Tot, bertsio batzuetan), Osiris aita hilari eskaini zion. Sakrifizioa, sendaketa eta hildakoei eskaintzak irudikatzen zituen, beraz. Babes kutun gisa ere erabiltzen zen.
erdian|thumb|Horusen begia, *ezkerreko wedjat begia* ere deitua.

## Mitologia 
Horus Shemsu Hor-rak lagunduta Seten aurka borrokatu zen aitaren (Osiris Set-ek eraila) tronua berreskuratzeko. Set Egipto Altuaren jainko gisa geratu zen eta Horus Behe Egiptoren jainko gisa. Ondoren, Horus Egipto osoko jainko bilakatu zen, Set, desertuko eta herbesteko herrien jainko zen bitartean. Gatazka horrek Nilo ibaiaren oparotasuna (Osiris) eta basamortuaren idortasunaren (Set) harteko guda azaltzen du. Handik denbora batera errege mitikoei laga zien gobernutza, "Shemsu-Hor" deituak tradizioaren arabera. Gainera Osiris-en babeslea da Egiptoko inframunduan, Duat-a. Hildakoen epaiketan, Hilen Liburuaren arabera, Osiris eta hildakoaren arteko bitartekaria da.

Ziurrenik bereganako gurtza Nilo Ibaiaren deltan hasi zen, baina Egipto guztian gurtua izan zen Edfu, Hierakompolis eta Letopolis-eko tenpluetan. Bere gurtza Meditarraneoan zehar zabaldu zen Isis amari lotua zen Harpokrates bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artur Boruc

**Artur Boruc** (Siedlce, 1980ko otsailaren 20a) - futbolari poloniarra, atezaina. Eskoziako Celtic futbol taldeak 2005.urtean fitxatu zuen. 2007ko Martxoaren 1 arte Poloniako futbol selekzio nazionalarekin 21 aldiz jokatu du.

## Kirol ibilbidea 
* - 1999: Pogoń Siedlce
* 1999 - 2005: Legia Warsaw
* 2000: Dolcan Ząbki
* 2005 -:Celtic F.C.
Oskar Artetxe

**Oskar Artetxe Pascual** (Eibar, Gipuzkoa, 1966ko abenduaren 18a - ) Eibar Kirol Elkarteko futbolari eta kapitaina izan zen. Erdilari lanetan aritzen zen.

## Taldeak 
Oskar Artetxek honako taldeetan jolastu zuen:
* Urki
* Soraluze
* Aurrera Kirol Elkartea
* Eibar Kirol Elkartea
### Bigarren mailan 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Elkarrizketa Noticias de Gipuzkoa egunkarian.
* Fitxa
Kaletio

**Kaletio** etxebizitzaren arazoa lantzeko 2005ean Idiazabalen sortutako taldea da. Hainbat ekimen egin dituzte, tartean Idiazabalgo udalari “*etxebizitza publikoa sortzeko deia*” egin zioten. *Kaletio*ren ustez “*herrian dauden etxebizitza eraikuntza proiektuak, biztanlegoari begira baino, dirua irabazteko eginak*” daude.

## Kanpo estekak
Aldaize

**Aldaize** Idiazabalgo euskarazko herri aldizkaria da.

Illati euskara elkarteak 2004tik argitaratzen du bi hilabetero. Idiazabalgo berriak jasotzen ditu gehienbat. 

2025. urtetik aurrera, Aldaizek webgune propioa du: https://aldaize.eus, eta bertan kontsulta daitezke eduki digitalak nahiz aldizkariaren zenbakiak formatu digitalean.

## Kanpo estekak 
https://aldaize.eus/
Apartheid hil

**Apartheid hil** Idiazabalgo musika taldea zen.

## Ibilbidea 
1998. urtean hasi eta formazio aldaketa batzuen ondoren 2000. urtean eman zuten lehen kontzertua. Formazio aldaketa gehiago jasateaz gain kontzertu askotan eman zituzten trash-metal doinuak joz. Ia osorik euskaraz abesten zuten. Gaztetxe, plaza eta taberna askotan kontzertuak eskaini ondoren, 2006an esan zioten agur proiektu honi Joxepi eta bere mutilek. Azken kontzertua Idiazabalgo frontoiko tabernan eskaini zuten.

## Taldekideak 
* Berna (gitarra)
* Garmen (gitarra + koruak)
* Intsa (baxua)
* Jexux (bateria)
* Joxepi (eztarria).

## Kanpo estekak
Montserrat Caballé

**Maria de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch** (Bartzelona, 1933ko apirilaren 12a - 2018ko urriaren 6a) kataluniar sopranoa eta opera abeslaria izan zen. XX. mendeko sopranorik handienetakotzat hartua, haren ahots-teknika oso miretsia izan zen nazioartean. Ospe handia lortu zuen mundu osoan, Gioachino Rossini, Vincenzo Bellini eta Gaetano Donizettiren opera lanen interpretazioei esker. Oso ezaguna egin zen 1987an Freddie Mercuryrekin grabatu zuen duoa, *Barcelona*, geroago 1992ko Olinpiar Jokoetako abesti ofizialetako bat izan zena.

## Biografia 
Maria de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch Bartzelonan jaio zen, Katalunian, 1933ko apirilaren 12an. Aita Carlos Caballé Borrás kimikaria izan zuen (1907-1995) tarragonarra izan zuen eta ama, berriz, Ana Folch valentziarra. Jatorri xumeko familian jaio zen Montserrat gerraostean eta anaia ere izan zuen, Carlos. eta 1988an, berriz, Espainiako Musika Sari Nazionala.

1986an, *Romanza final* izeneko film biografikoan parte hartu zuen. José María Forquék zuzendutako lana zen Julian Gaiarren biografiaz eta José Carrerasek egin zuen honen papera.

2018ko urriaren 6an hil zen Bartzelonan.

## Sari nagusiak 
* 1968an Grammy Saria, musika klasikoaren arloan bakarka egindako interpretazioagatik.
* 1982an Kataluniako Generalitateak emandako ''Medalla d'Or* eta 2005ean *Premi Nacional de Música''.
* 1991n Asturiasko Printzearen Saria, Arteen kategoriakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika klasikoa

## Kanpo loturak
Idiazabalgo gaztetxea

**Idiazabalgo gaztetxea** (herriko ahoskeran, *Izalgo gaztetxea*) 2000 urtean abiarazi zen, horretarako lokala eskuratu zenean, herriko plazan,kultur etxeko behe solairuan. Ekimena aurrera eraman zuena urtebete lehenago sortutako Idiazabalgo Gazte Asanblada izan zen. Aurrerago, gaztetxea lekuz aldatu zen eta gaur egun udaletxe zaharreko eraikinean dago.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko gaztetxeen zerrenda

## Kanpo estekak
Juri Andropov

**Juri Vladimirovitx Andropov** (, *Yuriy Vladimirovitx Andropov*,  ahoskatua; greg./ekainaren 2ajul. – ) Sobietar Batasuneko burua izan zen 1982tik azaroaren 12tik hil arte, 16 hilabete geroago.

## Bizitza 
Karelia-Finlandiako Komsomol-eko lehen idazkaria (1940-1944), Alderdi Komunistako ordezkari iraunkor bihurtu zen 1951n. Budapesten enbaxadore (1954-1957), Sobietar Batasunaren eta Europa sozialistako estatuen arteko harremanez arduratu zen hamar urtez (1957-1967). KGBko lehendakaria (1967-1982), Politburoko partaide izendatu zuten 1973an eta Batzorde Nagusiko idazkari 1982ko maiatzean. Brezhneven ondoan, Alderdi Komunistako idazkari nagusia izan zen (1982ko azaroa) eta Sobietar Batasuneko lehendakaria 1983ko ekainean.

## Erreferentziak
Konstantin Txernenko

**Konstantin Ustinovitx Txernenko** (; 1911ko irailaren 24 &ndash; 1985eko martxoaren 10) Sobietar Batasuneko burua izan zen 1984ko otsailaren 13an hil arte, 13 hilabete geroago.

Andropoven ondoren, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako idazkari nagusi eta Sobiet Goreneko Presidium-eko buru izendatu zuten (1984).

## Erreferentziak
Begoña Errazti

**Begoña Errazti Esnal** (Barakaldo, Bizkaia, 1957ko abuztuaren 22a) politikari euskalduna da. Barakaldon jaioa, Iruñean bizi izan da gaztetandik. 1999tik 2007 arte Eusko Alkartasuneko lehendakaria izan zen.

## Ikasketak eta jarduera profesionala 
Begoña Errazti geografian eta historian lizentziaduna da. Horrez gainera, enpresa kudeaketan master bat egina du.

Arga-Ibaia eskola tailerreko zuzendari izan zen, ibaien tratamenduan gazteak trebatzeko Europako Batasuneko proiektua. Hezkuntza ertainean euskara eta historiako klaseak eman zituen. Deustuko Unibertsitatean ere euskara irakasle izan zen, baita Nafarroako ikastolen elkarteko gerentea ere.

## Jarduera politikoa 
1995ean Nafarroako Parlamentura aurkeztu zen Eusko Alkartasunaren zerrendetan, independente gisa. 1995-1999 eta 1999-2003 legegintzaldietan EAko talde parlamentarioaren buru izan zen.

1999ko abenduan Carlos Garaikoetxea ordezkatu zuen Eusko Alkartasuneko lehendakaritzan.

2007ko kongresuaren atarian, presidente kargurako ez zela aurkeztuko adierazi zuen. Biltzar hartan, Unai Ziarretak hartu zuen Erraztiren lekukoa. Harrez geroztik, EAJrekiko hurbiltasuna erakutsi du, alderdi honen ekitaldi politiko batzuetara joanez eta 2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Iñigo Urkulluri sostengua emanez.
Hämeenlinna

{{Finlandiako udalerri infotaula
| sorrera = 1639
| izena = Hämeenlinna
| kolorea = #0000FF
| berezko izena =Hämeenlinnan kaupunki
| armarria = Hämeenlinna.vaakuna.svg
| nongo = Hämeenlinnako
| kodea2 = FIN
| eskualdea = Jatorrizko Tavastia eskualdea
| barrutia = Hämeenlinna azpieskualdea
| alkatea = Tapani Hellstén
| kokapena = Hämeenlinna.sijainti.suomi.2010.svg
| koordenatuak = {{Koord|60|59|45|{}|24|27|55|{}|kodea=CN|display=inline,title}}
| azalera = 2.031,60 km² 
| ur-azalera = 245,77 km² (%12,1)
| biztanleria = 66.789 (2010.09.30) 
| dentsitatea = 37,40 bizt/km²
| urtea = (2009) 
| besterik7 = Finlandiera
| besterik7balioa = % 97,4 (ofiziala)
| besterik8 = Suediera
| besterik8balioa = % 0,3
| besterik9 = Besteak
| besterik9balioa = % 2,3
| besterik3 = Webgune ofiziala
| besterik3balioa =  
}}
**Hämeenlinna** (**Tavastehus** suedieraz) Hegoaldeko Finlandia probintziaren hiriburua da, eta gaur egun 48.000 biztanle ditu. Finlandiako hiri garrantzitsuenen artean kokatzen da eta historikoki ere garrantzi handikoa da.
Erdi aroko Häme gaztelua (Hämeen linna) hirian dago kokatua.

## Historia 
Nahiz eta herri primitiboak bertan bizi izan ziren, ez zen herri finkorik eraiki suediarrak Häme gaztelua XIII. mendean eraiki zuten arte, hauen boterea Finlandia erdialdean gailentzeko, eta herri txiki bat eraiki zuten gazteluaren inguruan, bertako biztanleei zerbitzuak eskaintzeko.
Herriak 1639. urtean herri eskubideak jaso zituen.
Herria ikastola eta akademia garrantzitsuengatik da ezaguna, non finlandiar askok ikasi duten.
### Aulanko Parke Naturala 
Hämeenlinna inguruko landa eta irlatxoak Finlandiako lehenengo eta Mundu osoko bigarren parke nazional garrantzitsuena izendatu zuten 2001eko urtarrilean. Historia kulturalak izendapenean ere zerikusi handia izan zuen, XVII. mendeko gaztelua Vanajavesi lakuaren ondoan kokatua baitago.

## Hiri senidetuak 
* 20px Bærum, Norvegia
* 20px Celle, Alemania
* 20px Fiskenaesset, Groenlandia
* 20px Hafnarfjörður, Islandia
* 20px Püspökladanyi, Hungaria
* 20px Toruń, Polonia
* 20px Twer, Errusia
* 20px Uppsala, Suedia
* 20px Weimar, Alemania

## Argazki gehiago 

Image:Aulankorauniolinna.JPG|**Aulanko Parke**ko harresia.
Image:Hameenlinna Aulanko Nature Reserve tower.jpg|**Aulanko Parke**ko zaintza-dorrea.
Image:Hameenlinna Aulanko Nature Reserve view 1.jpg|Hämeenlinnako **Aulanko Parke Naturala**.
Image:Hämeenlinnakirkko.jpg|Hämeenlinnako eliza.

Image:Hameenlinna railway station.JPG|Hämeenlinnako tren-geltokia.
Image:Tavastehus.jpg|Margolana.
Image:Hameenlinna_lake_vanajavesi.jpg|Vanajavesi lakua. Häme gaztelua eskubian.
Image:Katuma.jpg|Katumajärvi lakua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espirometria

thumb|350px|eskuinera|Urdinez arnasbehera eta gorriz arnasgora azaltzen dira, pertsona osasuntsuaren espirometriaren kurba erakutsiz.

**Espirometria** biriketako funtzioa aztertzeko erabiltzen den proba osagarria da, neumologian erabiltzen dena.

Laburduta, proba honetan gaixoak egin behar duena da aparatu batean (espirometroan) putz egitea (arnasbehera), arnasgora sakon hartu ondoren.

## Parametroak 
* FVC: *Forced Vital Capacity* edo Behartutako Bizi Edukiera.

Parametro hau jaitsita egon daiteke arnas gaixotasun murriztaileetan (toraxeko gaixotasunak, pleurakoak, arnas gaixotasun interstizialak eta abar).

* FEV1: *Forced Expiratory Volume in 1 Second* edo Behartutako Arnasbeherako Bolumena Segundu 1ean.

Murriztuta dago arnas gaixotasun butxatzaileetan (BGBK eta asma nagusiki).

* FEV1/FVC edo Tiffeneauren indizea. Jaisten da eritasun buxatzaileetan.

* FEF %25-75 edo %25-50: *Forced Expiratory Flow* edo Behartutako Arnasbeherako Fluxua.

## Kanpo estekak 
*  Espirometria "Harrison"en webgunean
Patologia

thumb|eskuinera|Patologoak mikroskopio bat erabiliz
**Patologia** eritasunak aztertzen dituen medikuntzaren atala da.

Hauek dira patologiaren adar nagusiak: patologia medikua edo barne patologia (kirurgiaren bidez sendatzerik ez dagoen gorputz barneko eritasunak aztertzen dituena); patologia kirurgikoa (kirurgiaz senda daitezkeen eritasunak); patologia erkatua (eritasunen eragina gizonarengan, animaliengan eta landaretan); patologia esperimentala (gizonarengan eta, batez ere, animaliengan txertaturiko eritasunen garapena), etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vatikanoko II. kontzilioa

**Vatikanoko II. kontzilioa** Eliza Katoliko Erromatarraren elizbatzar biltzarra izan zen, Eliza eguneratzeko asmoz Vatikano Hirian egindakoa. Joan XXIII.a Aita Santuak deitu zuen 1962an, baina handik urte betera hil zenez, bere ondorengo Paulo VI.ak gidatu zuen 1965ean amaitu zen arte. Guztira lau batzar multzo egin ziren, 1962tik 1965era udazkenero.

Elizaren historiako elizbatzarrik handiena izan zen, mundu guztiko herrialde eta kultura gehienetako ordezkariak batu baitziren bertan. Gainera, Eliza Katolikotik kanpoko beste talde kristauek ere beraien begiraleak bidali zituzten.

Eliza Katolikoak XX. mendean izandako gertaera nagusitzat jotzen da, mundu modernora irekitzean baitatza. Oinarrizko hainbat gai eztabaidatu ziren, hau da, ospakizun liturgikoak, Elizak zein motako harreman izan behar zuen beste eliza kristauekin eta beste erlijioekin, gizartean izan behar zuen presentzia. Berariazko arazo teologikoak ere eztabaidatu ziren, hala nola, erlijio askatasuna eta agerkundea.

Vatikanoko II. elizbatzarreko emaitzak ElizbatzarreAktetan jasoak daude. Hala ere, erabaki ziren dokumentu nagusiak lau elizbatzar-konstituzioetan jasoak daude:

* *Sacrosanctum Concilium* (*Elizbatzar sakratua*, liturgiaz) - 1963ko abenduaren 4an aldarrikatua
* *Lumen Gentium* (*Jendeen Argia*, Elizaz) - 1964ko azaroaren 21ean
* *Dei Verbum* (*Jainkoaren Hitza*, agerkundeaz) - 1965eko azaroaren 18an
* *Gaudium et Spes* (*Pozak eta Itxaropenak*, Eliza eta mundu modernoaren harremanaz) - 1965eko abenduaren 7an

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Elizbatzarreko dokumentuak
*  Elizbatzarreko dokumentuak
*  *Vatikanoko II. Kontzilioa "amaitu" eta 40 urtera...* Joxe Mari Susperregi, Donostiako Elizbarrutia
Endoskopia

eskuinera|thumb|200px|Endoskopio malgua.

**Endoskopiak** barneko organoak ikusteko proba osagarriak dira. Diagnostikoak lortzeko erabiltzen dira, baina baita tratamendu moduan ere.

Endoskopioak dira proba hauek egiteko aparatuak. Labur deskribatuta, mutur batean argia eta kamera dituen hodiak dira, beste muturrean medikuak ikusteko bisorea egonda.

Gorputzaren zulo batetik sartuta, endoskopioaren bidez azter daiteke bidean dauden organoak eta abar. Hodiaren bidez tresna txikiak pasa daitezke prozedura diagnostiko eta terapeutikoak egiteko: biopsiak, lesioen erresekzioak eta abar.

Neumologoak, digestio-aparatuko espezialistak, ORLko espezialistak, zirujauak eta traumatologoak dira batik bat teknika hauetaz baliatzen dira medikuak.

## Historia 
* 1806an **Philip Bozzini** izan zen lehenengoa *"Lichtleiter"* (argi-eramalea) "giza gorputzaren kanalak eta barrunbeak aztertzeko" asmatzen. Hala ere, "Vienako Elkarte Medikoa"k ez zuen ontzat hartu "bitxikeria" hau.
* 1822 arte ez zuten erabili endoskopio bat lehen aldiz gizakiekin, **William Beaumont** zirujau militarrak eginda Michigan-en (AEB).
* 1897an Gustav Killian alemaniarrak egin zuen lehendabiziko bronkoskopia.
* 1908an lehen aldiz erabili zituzten bonbilla txikiak endoskopioaren barruan, histeroskopia batean.

## Endoskopia motak 
* Digestio-aparatua:
** Gastroskopia: Ahoaren bidez sartuta, hestegorria, urdaila eta heste meharraren hasiera aztertzen ditu.
** Kolonoskopia: Uzkitik sarturik, heste lodia begiratzen du.
** Laparoskopia: Abdomenean zulo txikia eginda, barrunbe hau aztertzeko.
** ERCP (*Endoscopic retrograde cholangiopancreatography*): pankrea eta behazun-bideak ikusteko.

* Arnas aparatua:
** Errinoskopia: Sudurra ikusteko.
** Bronkoskopia: Sudurraren bidez, trakea eta birikak aztertzen du.
** Torakoskopia eta mediastinoskopia: Toraxean zuloa eginda, barrunbeak begiratzeko.

* Gernu- eta ugaltze-aparatuak:
** Zistoskopia: Uretraren bidez puxikaraino ailegatzen da.
** Kolposkopia: Baginaren bidez, zerbixa aztertzeko.
** Histeroskopia: Umetokia ikusteko.
 
* Lokomozio-aparatua:
** Artroskopia: Artikulazioetan ibiltzeko.

## Kanpo estekak
Bronkoskopia

thumb|Medikua bronkoskopia egiten.

**Bronkoskopia** arnas aparatua aztertzeko erabiltzen den proba osagarria da. Endoskopia mota honetaz neumologoak baliatzen dira trakea eta birikak aztertzeko.

Bertan, lesioa topatuz gero aukera dago biopsia egiteko eta geroxeago mikroskopioan aztertzeko.

1897an Gustav Killian alemaniarrak egin zuen lehendabiziko bronkoskopia.

## Teknika 
Sudurraren bidez faringera iristen da medikua. Hortik laringean sartu behar da, lehenengo oztopo nagusia topatuta: glotisa.

Behin glotisetik sartuta, trakean sartuko da, eta hortik ezkerreko eta eskuineko bronkioak aztertzeko bidea edukiko du esploratzaileak.

Behin bronkioen barruan, hiru teknika egin dezake:
* Jariatzeen xurgaketa.
* BAL (*Bronchoalveolar lavage*) edo garbiketa bronkoalbeolarra.
* Biopsia.

Ondoren, hartutako laginak anatomia patologikoan eta mikrobiologian aztertuko dituzte, egunak hartzen dituena.

## Indikazioak 
Bronkoskopia egitea indikatuta dago bi arnas gaixotasun hauek susmatzen direnean, batez ere: Birikako minbizia eta tuberkulosia.

## Kanpo estekak
Illati euskara elkartea

**Illati** Idiazabalgo euskara elkartea da. Euskararen inguruko hainbat ekimen aurrera eramateaz gain bi hilabetero *Aldaize* herri aldizkaria kaleratzen du.

Elkartea 2003. urtean sortu zen.

## Kanpo estekak 
* Elkarteari buruzko albistea Noticias de Gipuzkoa egunkarian.
* Elkartearen sorrerari buruz Sustatu.com webgunean.
Quim Monzó

**Quim Monzó** (Bartzelona, 1952ko martxoaren 24a - ), idazle, itzultzaile eta kazetari kataluniarra da.

Hainbat literatura-sari lortu ditu idazle gisa, tartean Kataluniako Literatura Sari Nazionala *Vuitanta-sis contes* ipuin-liburuarekin 2000. urtean.

Truman Capote, J. D. Salinger, Ernest Hemingway, Mary Shelley eta Arthur Miller idazleen lanak itzuli ditu, besteak beste.

*La Vanguardia* egunkariaren kolaboratzaile ohikoa da. Catalunya Ràdio, RAC1 eta TV3en ere lan egin du. Vietnam, Kanbodia, Ipar Irlanda eta Afrikari buruzko erreportajeak egin izan ditu.

2009ko abenduko apirilera 2010eko Artikulu aretoan Arts Santa Mònica gertatu zen de Bartzelona bere bizitzaren inguruko atzera begirako erakusketa handi bat eta bere obra, zeramana tituluak *Monzó*.

## Bibliografia 
* *Gauza guztien zergatia*, 1998. Donosti: Elkarlanean.

### Narratiba 
* ''L'udol del griso al caire de les clavegueres* (1976).
* *Olivetti, Moulinex, Chaffoteaux et Maury* (1980).
* *L'illa de Maians* (1985).
* *La magnitud de la tragèdia* (1989).
* *El perquè de tot plegat* (1993).
* *Guadalajara* (1996).
* *Vuitanta-sis contes* (1999).
* *El millor dels mons* (2001)
* *Mil cretins* (2007)

### Artikuluak 
* *El dia del senyor* (1984)
* *Zzzzzzzz* (1987)
* *La maleta turca* (1990)
* *Hotel Intercontinental* (1991)
* *No plantaré cap arbre* (1994)
* *Del tot indefens davant dels hostils imperis alienígenes* (1998)
* *Tot és mentida* (2000)
* *El tema del tema* (2003)
* *Catorze ciutats comptant-hi Brooklyn* (2004)
* *Esplendor i glòria de la Internacional Papanates* (2010)

## Ikus, gainera 
* Katalunierazko literatura

## Kanpo loturak 
* Quim Monzó-ri buruzko webgunea
* Liburo *Monzó. Com triomfar a la vida* webgunea
* Quim Monzó *La Vanguardia''
* Editorial Anagrama
* Editorial Acantilado
* Editorial Quaderns Crema
* Quim Monzó
* Quim Monzó
Maria de la Pau Janer

**Maria de la Pau Janer i Mulet** (Palma Mallorcakoa, 1966ko urtarrilaren 13a-) katalanezko mallorcar idazlea da.

2005ean literaturako Planeta Saria irabazi zuen *Pasiones romanas* liburuarekin.

Halaber, "Avui" egunkariaren kolaboratzailea da.

## Bibliografia 
* ''Els ulls d'ahir* (1988).
* *L'hora dels eclipsis* (1989).
* *L'illa d'Omar* eta *Sense compromís de perversitat, en colaboración con Miquel de Palol* (1991).
* *Les rondalles del cicle de l'espòs transformat* (1992).
* *Màrmara* (1994).
* *El mite del Comte Arnau. Propostes didàctiques* (1995).
* *Natura d'anguila* (1996).
* *La bruixa que va perdre un secret* (1997).
* *Orient, Occident. Dues històries d'amor* (1998).
* *Lola* (1999).
* *Ets la meva vida, ets la meva mort* eta *Barbablava: l'heroi, el monstre* eta *Mallorca: l'illa de les mil i una nits. Carta a un estranger que ens visita* (2001).
* *Las mujeres que hay en mí* , gaztelaniaz, eta *Els deu manaments de la felicitat* (2002).
* *Pasiones romanas*, gaztelaniaz, eta *Perfils mediterranis'' (2005).

## Ikus, gainera 
* Katalunierazko literatura

## Kanpo loturak 
*  Maria de la Pau Janer idazlearen webgunea
Tomaso Albinoni

**Tomaso Albinoni** (Venezia, 1671ko ekainaren 8a - *ib.*, 1751ko urtarrilaren 17a) Barrokoko italiar musikagile eta biolinista izan zen. Antonio Vivaldi hirikidearekin batera, aro horretako egilerik esanguratsuenetarikoa da.

## Bizitza 
Venezian sortua, Corelliren ikasle eta Vivaldiren laguna izan zen. Berrogeita hamarren bat opera idatzi zituen, baina ospetsu bihurtu duena haren tresnez jotzeko lana da, denbora luzez ahazturik egon ondoren XX. mendean berriro aintzat hartu zena. Johann Sebastian Bachek hainbat gai hartu zituen haren lanetatik.

Bestela, Adagioa Sol minorrean, bere lanik ezagunena, ez zuen berak zehazki egin; Remo Giazottok ondu zuen 1949an, Dresdengo liburutegiaren hondakinen artean aurkitutako pasarte batzuetatik abiatuta.

## Lanak 
* (1694): "12 Sonate a tre".
* (1700): "6 Sinfonie & 6 Concerti a cinque".
* (1701): "12 Balletti a tre".
* (1702): "12 Cantate da camera a voce sola".
* (1707): "12 Concerti a cinque" (Opus 5).
* (1711): "12 Trattenimenti armonici per camera".
* (1715): "12 Concerti a cinque" (Opus 7).
* (1722): "6 Balletti & 6 Sonate a tre" eta "12 Concerti a cinque" (Opus 9).
* (1735-36): "12 Concerti a cinque" (Opus 10).

## Erreferentziak
Txuloko iturri

**Txuloko iturri** Idiazabalgo toponimoa da. Egun, etxe baten izena da, 1974-1975 urteen inguruan egina, Maugigoen zaharra zegoen lekuan. Garai hartan egindako beste askoren modukoa da, sei bizitzako etxe-blokea. Hazkunde handia izan zuen Idiazabalgo herri guneak 1960tik aurrera eta hainbat etxalde egin ziren orduan. Horien artean, etxe honekin batera, Zigor auzoa. Baserriko jende asko kalera jaitsi zen garai hartan eta baita kanpotik beste asko bertaratu ere. Oraintsu hor, inguru horretan, bota eta berria eraiku duten zubia izendatzeko, “Txuloko iturriko zubia” esaten zen (lehenago, Torrezaarreko zubia omen zen).

Errekaren beste aldean zegoen Txuloko iturria; harmaila batzuk jaitsi eta harrizko zubi zaharraren kontran, txulo-txuloan, jakina. 1980 aldean zubia bota eta inguru osoa eraberritu zen arte iraun zuen Txuloko iturriak. Harrezkero, etxe honek bakarrik gorde du izena nahiz eta kaleko etxeen izen gehienak bezala, guztiz ezezaguna eta ia ez den batere erabiltzen.

## Kanpo estekak
Marokoko bandera

**Marokoko bandera** gorria da bost puntako izar berde batekin bere erdigunean. Koloreen sinbologian gorria Mahomaren ondorengoen kolorea da eta berdea Islamaren ohiturazko kolorea da. Izar berdea islamaren bost euskarrien ikurra da.

## Ezaugarri teknikoak 
Legezko deskribapenak dio Marokoko banderaren koloreak «gorri bizia» eta «palmondoen berdea» direla, eta koloreen definizio zehatzagorik ez da argitaratu. Artikulu honetan, Marokoko Erresumaren webgune ofizialeko ilustrazioan erabilitako koloreak agertzen dira.

## Marokoko bandera historikoak 

Fitxategi:Flag of Morocco (1666–1915).svg|Marokoko bandera Alauien garaian (1666-1915).
Fitxategi:Flag of Morocco (1666–1915) variant.svg|Marokoko banderaren aldaera, XIX. mendean erabili zena.
Fitxategi:Flag of the Republic of the Rif.svg|Rifeko Errepublikako bandera.
Fitxategi:Merchant flag of French Morocco.svg|Marokoko Protektoratu Frantseseko merkataritza bandera.
Fitxategi:Merchant flag of Spanish Morocco.svg|Marokoko Protektoratu Espainiarreko merkataritza bandera.
Fitxategi:Merchant flag of International Tangier.svg|Tangerreko Nazioarteko Eskualdeko merkataritza bandera.

## Marokoko beste bandera batzuk 

Fitxategi:Morocco gov index commercial.svg|Bandera zibila.
Fitxategi:Morocco gov index naval warfare.svg|Itsasontzi-bandera.
Fitxategi:Naval Jack of Morocco.svg|Brankako bandera.
Fitxategi:Royal standard of Morocco.svg|Errege-estandarra.
Fitxategi:Royal Flag of Morocco.svg|Errege-bandera.

## Ikus, gainera 
* Vietnamgo bandera, oso antzekoa dena.
* Somaliako bandera, alderantzizko diseinua duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terenci Moix

**Ramón Moix i Messeguer** edo ***Terenci Moix*** (Bartzelona, Katalunia, 1942ko urtarrilaren 5a - 2003ko apirilaren 2a) idazlea izan zen. Gaztelaniaz zein katalanez idatzi zuen, eta haren lanik nabarmenenetakoak izan ziren *No digas que fue un sueño*, *El sueño de Alejandría* eta *El sexe dels ángels*.

Enfisemak jota hil zen, erretzaile handia baitzen.

## Bibliografia 
### Gaztelaniaz 
* *Besaré tu cadáver* eta *El desorden* (1965).
* *Nuestra Virgen de los mártires* (1983).
* *Amami, Alfredo! Polvo de estrellas* (1984).
* *No digas que fue un sueño* (1986).
* *El sueño de Alejandría* (1988).
* *Garras de astracán* eta *La herida de la esfinge* (1991).
* *Suspiros de España* (1993).
* *Venus Bonaparte* (1994).
* *Mujercísimas* (1995).
* *El amargo don de la belleza* (1996).
* *Chulas y famosas* eta *El demonio* (1999).
* *El arpista ciego* (2002).

### Katalanez 
* *La torre dels vicis capitals* (1968).
* *Onades sobre una roca deserta* (1969).
* *El dia que va morir Marilyn* (1970).
* *Món mascle* (1971).
* *Siro o la increada consciència de la raça* (1972).
* ''La caiguda de l'imperi sodomita i altres históries herétiques* eta *Sadístic, esperpèntic i àdhuc metafísic* (1976).
* *Lilí Barcelona i altres travestís : tots els contes* (1978).
* *Tots els contes* (1979).
* *El sexe dels àngels* (1992).
* *Màrius Byron'' (1995).

## Ikus, gainera 
* Katalanezko literatura
Natxo Lezkano

**Natxo Lezkano Moya** (Portugalete, Bizkaia, 1972ko urriaren 17a - ) saskibaloi-entrenatzailea da.

2001eko irailaren 29an egin zuen debuta ACB ligan entrenatzaile gisa, hain zuzen ere, Saski Baskoniako bigarren entrenatzaile gisa. 2007ko martxoaren 4an, Velimir Perasovicek entrenatzeari utzi eta Natxo lehenengo entrenatzaile jarri zuten. 4 egun geroago, martxoaren 8an, bigarren entrenatzaile izatera pasatu zen Bozidar Maljkovic entrenatzailearen fitxaketa dela eta.

2007ko abuztuaren 1ean Saski Baskonia uzteko erabakia hartu zuen beste talde batean lehen entrenatzailea izateko asmotan.

## Taldeak 
* Saski Baskonia, Gasteizen - 2001-2007ko abuztuaren 1

## Palmaresa 
* 3 Espainiako Errege Kopa (2001-2002, 2003-2004, 2005-2006)
* ACB Liga 1 (2001-2002)
* Espainiako Errege Kopako finalista (2002-2003)
* 3 alditan Final Fourreko finalista (2005, 2006, 2007)
* 2 alditan ACB Ligako finalista (2004-2005, 2005-2006)
Pig Latin

**Pig Latina** (euskaraz literalki *txerri-latina*) gehienbat, ingeles-hiztunek erabiltzen duten hizkuntza-jokoa da. Batzuetan izkutuan hitz egiteko erabiltzen dute, bestetan aldiz denbora-pasa gisa.

Orokorrean ondorengo bi erregela hauek jarraitzen dituzte:

# Kontsonantez hasten diren hitzetan aurreneko kontsonanteak hartu behar dira eta hitzaren amaierara eraman behar dira, hitz berria bokalez has dadin. Ondoren **ay** atzizkia gehitu behar zaio:
#* mahaia → *ahaia-may*
#* trena → *ena-tray*
#* txalotu → *alotu-txay*
#* Wikipedia → *ikipedia-way*
# Bokalez edo kontsonante mutuz hasten diren hitzak dauden ordenean uzten dira eta **ay** atzizkia erantsi behar zaie.
#* Amerika → *Amerika-ay*
#* Europa → *Europa-ay*
#* hasiera → *hasiera-ay*

## Ikus, gainera 
* Zapo-erdara

## Kanpo estekak
Gigabit segundoko

**Gb/s** edo **Gigabit segundoko** segundo batean mila miloi bat (10 9) bit adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Telekomunikazioetan, elektronikan eta informatikan erabiltzen da.
## GB eta Gb ez dira berdinak 
Gb-k gigabit (10 9 **bit**) adierazten du aldiz GB-k gigabyte (10 9 **byte**). Halaber, ez da nahastu behar Gb/s edo Gigabit segundoko, GB/s edo Gigabyte segundokorekin.

Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.

**Azalpena**: 1024 byte adierazteko informazio unitatea Kibibyte da, bestela irakurri ***argipena***.

## Datu transferentzia adibideak 
- Konputagailuko interfazeak (MB/s-tan):

:* PATA 33 – 133 MB/s
:* SATA 150 – 300 MB/s
:* PCI 133 – 533 MB/s

-Konputagailuko osagaien artean (MB/s-tan):

:* Disko gogorretik – RAM memoriara: 30 Mebibyte segundoko (abiadura orientatzailea)
:* RAM memoriatik – PUZ-era: 800 Mebibyte segundoko (abiadura orientatzailea)

- Konputagailutik kanpoko datu transferentzien adibideak (Mb/s-tan eta Kb/s-tan):

:* ADLStik – ADSLra: Megabit 1 segundoko (1 Mb/s = 119 Kibibyte segundoko)
:* Modemtik – modemera: 56 Kbit segundoko (7 Kibibyte segundoko)
:* Sare-txarteletik – sare-txartelera: 100 Mbit segundoko (11,9 Mebibyte segundoko)
:* Wifi sare-txarteletik – beste wifi sare-txartelera: 54 Mbit segundoko (edo 6,4 Mebibyte segundoko)
:* Firewire b-tik disko gogorrera : 800 Mbit segundoko
:* USB 2.0-tik disko gogorrera: 480 Mbit segundoko
:* USB 1.1-tik disko gogorrera: 12 Mbit segundoko

## Ikus, gainera 
* Megabyte segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte

## Kanpo estekak
Beasaingo gaztetxea

**Beasaingo gaztetxea** Beasainen (Gipuzkoa) dagoen gaztetxea da. 2004ko abuztuaren 22an eratu zen, Antzizar kiroldegiaren atzealdean dagoen eraikin bat okupatuta.

## Ikus, gainera 
* Gaztetxe

## Kanpo estekak 
* Beasaingo gaztetxearen webgunea
Jesus Larrañaga

**Jesus Larrañaga** hurrengo pertsonak izan daitezke:

# Jesus Larrañaga Lizarralde Arrasateko kooperatiben sortzaileetariko bat.
# Jesus Larrañaga Txurruka *Goierri* sindikalista eta buruzagi komunista.
Jesus Larrañaga Txurruka

**Jesus Larrañaga Txurruka**, ezizenez ***Goierri*** (Urretxu, Gipuzkoa, 1901eko apirilaren 17a - Madril, Espainia, 1942ko urtarrilaren 21a) euskal herritar politikari eta sindikalista komunista izan zen.

## Biografia 
### Haurtzaro eta nerabezaroa 
Urretxun jaio zen Jesus Larrañaga. Joakin aita kontratista zuen, Azkoitiko Goierri baserrian jaioa, eta harengandik jaso zuen Goierri goitizena. Aitaren lanbidea zela eta, familia osoak sarritan aldatzen zuen bizilekua, lana zegoen tokietara joateko. Margarita Txurruka ama ere azkoitiarra zuen, lisatzailea ogibidez. Lau anai-arreben artean hirugarrena zen Jesus. Familia elizkoia izaki, Jesusen bi anaiak apaiz jesuita egin ziren. Beasaingo (Gipuzkoa) Jose Martin Arana kalean bizi izan ziren.

1912an, *Colegio Apostólico de Javier* ikastetxera bidali zuten gurasoek, Zangozan (Nafarroa). Zentro hartan, apaiztegian sartu aurreko prestakuntza ematen zieten ikasleei. Ikastetxeko agirien arabera ikasle ona izan zen, izan ere, han egon zen hiru ikasturteetan "bikain" atera zuen ebaluazio guztietan (1912-1915). Jesuitek historikoki sakon landutako oratorian trebatu zen garai hartan, geroagoko bizitza politikoan baliagarri izango zitzaiona. Nahiz eta ikasle ona izan, ikastetxea utzi zuen, hango diziplina zurruna ezin zuelako eraman. Ikasketak utzi baino lehen, Comillasko Pontifize-Unibertsitatean (Kantabria) izena eman zuen 1916-1917 ikasturtean. 1917 edo 18an Beasainera itzuli eta CAF enpresan hasi zen lanean.

### Lehen urratsak politikan 
Lagun baten bitartez abertzaletu zen. EGIn izena eman zuen Ordiziako batzokian eta ELA sindikatu abertzale eta katolikoko kide egin zen. Irlandako mugimendu independentistak, Eli Gallastegik Aberri aldizkaritik hainbeste goretsitakoak, izugarri erakarri zuen Larrañaga, garai hartako gazte abertzaleetan ohikoa zen bezala, eta berak ere erreferentzia egiten dio kausa horri zenbait artikulutan. ELAk deitutako greba batean parte hartzeagatik CAFetik kanporatu zuten.

1926an, Miguel Primo de Riverak Beasainera bisita egin zuenean, jendartean ezkutatuta Larrañaga eta lagun batek "Gora Euzkadi Askatuta" oihukatu omen zioten diktadoreari. Horren ondorioz atxilotu zuten, baina berehala askatu zuten.

## Bibliografia 
* Egido, José Antonio (1994): *Jesús Larrañaga. Comunista y abertzale*. Madril: Vosa.

## Erreferentziak
Notre-Dame-du-Haut kapera

**Notre-Dame-du-Haut kapera** (), sarri **Ronchamp kapera** deitua, kapera katolikoa da, Frantziako Ronchamp herrian dagoena (Saône Garaia). Le Corbusier suitzar-frantziar arkitektoak diseinaturik, 1950-1955 urteetan eraiki zen.

Proiektu hau Le Corbusierren lanen artean bitxikeria bat da, bere arrazionalismoarekin erabat hausten baitu. Batzuen ustez bere bihotza omen da, gainontzekoak bere burua diren bitartean. Forma biribilduak, organikoak, horma faltsuak erabiltzen ditu beste inoiz ez bezala, batzuen ustetan lehenengo eraikuntza postmodernoa hau omen da. Eliza izatean gizakiarentzat baino jainkoarentzat egina dela pentsatu liteke baina Le Corbusierrek eliza ugari eginak zituen eta egingo zituen, denak arrazionalistagoak.
 
## Ezaugarriak 
Kapera mendixka baten gailurrean dago ingurua menderatuz, naturaz inguratua. Meza kanpoan naiz barruan eman liteke. Forma biribildu, *naturalak* erabiltzen ditu.

Estalkia da elementu deigarriena, 2,26 m banaturiko bi mintzek osatzen dute. Barnealdean kurbatua da ertzetan 10 metro ditu eta zentroko puntu beherenean 4,78 m ditu.

Estalki eta itxitura hormaren artean tarte bat uzten du barnea argiztatzeko. Horma *“faltsua”* da, hau da bi horma dira tartean hutsune lodi batez, leihoetan sakonera gehiago lortzeko. Leiho hauek ez dira beirate itxurakoak, arkitektura gotikoa eta erromanikoa ez oroitzeko. Leiho eta ateak Le Corbusierren marrazkiak dituzte.

Kaperaren lurrak malda jarraitzen du aldarera iritsi arte. Aldarea ekialdean jarria dago, barneko nabean 200 pertsona sar daitezke, gehienak zutik. 3 kapera txiki ditu barnean, meza ezberdinak batera eman ahal izateko. Kaperatxoek kupula erdi bat dute, 15 eta 20 metro garai, argia 3 orientabide ezberdinetatik hartuaz hurrenez urren. Argia bertikalki sartzen da kaperatxoetan eta nabe nagusian, alboetatik, ahulagoa da.

Estalkia hormigoi ikusia kofratu markekin uzten da, kanpoaldea dena zuria da, kaperatxo bat gorria da eta gainontzekoak zuriak.

Modulorra erabiltzen du elementu guztiak diseinatzeko, kapila handiegia ez izateko baina txikitasun sentsaziorik ez emateko.

## La Tourette komentuko kaperarekin konparaketa 
 * Biak naturaz inguratuak daude eta erlijio funtzioa dute.
* Ronchampek itxura organikoa du, postmodernoa, eta La Touretteko kaperak arrazionalista garbia. Roschampek ez du inongo forma geometriko garbiren antzik, La Touretteko prisma laukizuzena da.
* La Tourette ko hormak egiturazkoak dira, Ronchampen berriz ez.
* La Tourette umilagoa da forma eta izaeran, kanpo eta barnetik.
* Ronchampen leiho txiki ugari hormaren izaera hautsiaz, La Touretten leiho gutxiago, puntualagoak eta handiagoak.
* La Touretteko lana Ronchampekoa baina zaharragoa da beraz, arrazionalismoa lan honetan bakarrik utzi zuela esan beharrean gaude, hau da bere bizi osoan jarraitu zuen mugimendua, horregatik Ronchamp bereziago da.

## Kanpo estekak 
* Kaperaren lagunen webgunea
Karmel (aldizkaria)

***Karmel*** euskarazko aldizkaria da, hiruhilabetekaria zehazki, Euskal Herriko karmeldarrek argitaratzen dutena. Aurretik Zornotzan argitaratzen zen, baina gaur egun Markina-Xemeinen du egoitza. Harpidedunen bidez zabaltzen da. Julen Urkiza da egungo zuzendaria.

## Historia 
*Karmel* aldizkaria *Karmengo Argia*-ren ondorengoa da. Aldizkari horren lehenbiziko alea 1931ko urtarrilean argitaratu zen Zornotzan, Martin Uriarte zuzendaria zela. Erlijioaz gain, beste gai anitz lantzen zituen: baserri kontuak, esaera zaharrak, olerkiak, ipuinak, ohiturak, zientzia, musika, eta baita munduan zehar sakabanaturik zeuden euskal karmeldarrek bidalitako kronikak.

*Karmengo Argia* 1936ko abuztura arte argitaratu zen; 4.000 arpidedun zituen orduko. Baina 1936ko iraileko alea ez zen atera, gerra egoeran ezinezkoa baitzen hura banatzea. Agintari frankistek auzitegira eraman zuten Lino Akesolo, aldizkariko zuzendaria, eta berriz argitaratzen hasteko debekua jaso zuen.

## Edukia 
Aldizkariaren edukia bost ataletan banatzen da: kultura (%40), gizartea (%13), eliza (%12), iritziak (%10) eta literatura (%25). Karmel aldizkarian era guztietako idazleak daude, erlijiosoak eta laikoak. Bertan idatzi dute, besteak beste, Dámaso Intzak, Manuel Lekuonak, Lino Akesolok, Santiago Onaindiak, Antonio Maria Labaienek, Koldo Izagirrek, Joxan Artzek, Luis Baraiazarrak, Ana Urkizak, Gotzon Garatek eta Jose Ramon Etxebarriak.

Aldizkariaz gain, talde honek bestelako lanak ere egiten ditu, gehienbat historiako karmeldarren lanak euskaraz argitaratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Karmel aldizkariaren webgunea, karmelaldizkaria.eus
Euskaldunen ingurugiroan (espazioa eta denbora)

**Euskaldunen ingurugiroan (espazioa eta denbora** Txomin Peillenen idazlana da, 2001ekoa. Bertan, egileak euskaldunok darabilgun hizkera eta hiztegia azaltzen dizkigu.
Espazioa eta denbora adigaien aztertzeko, alde batetik, hortarako hiztegia sailkatzen eta ikertzen
ibili da, euskaldun zaharren eta oraingoen kategorien ikertzeko; gero bestealdetik gure olerkari, eleberrigile eta filosofoen obretan espazioa eta denboraren euskal ikuspegia zer den erakusten saiatu da.

## Kanpo estekak 
*  dakit argitaldariaren orrira lotura
Phnom Penh

**Phnom Penh** (khmereraz ភ្ន៓ពេញ, erromanizazio ofizialez *Phnum Pénh*,  ahoskatua) Kanbodiako hiriburu politiko, ekonomiko eta kulturala da, bai eta estatu hartako hiri handiena ere. Kanbodiako hego-erdialdean dago, Tonlé Sap aintziraren eta Mekong ibaiaren artean. Ezaguna da bertako khmer arkitektura tradizionala duelako, bai eta frantses eraginekoa ere.

## Klima 

## Banaketa administratiboa 
## Historia 
1434. urtean sortu zuten hiria. Khmer Inperioak hiriburutzat hartu zuen, Angkor hiriaren ordez, baina XVI. mendean utzi zuen. 1867an hiriburu bihurtu zen berriro, Norodom erregearen garaian. 1975ean khmer gorriek beretu zuten hiria, eta ia erabat hustu zuten: 700.000 lagun inguru hiritik aterarazi eta nekazari lanetara bidali zituzten. 1979an, Vietnamgo armadak bereganatu eta bere gobernua ezarri zuen han.

## Ekonomia 
Merkataritza eta industria (janari industria, ehungintza, zurgintza, eskulanak) dira ekonomia jarduera nagusiak. Ibai portu garrantzitsua du.

21. mendean garapen ekonomiko handia izan du hiriak, eta eraikuntzak asko garestitu du lurra hiriburuan. Turismoak ere garrantzi hazkorra izan du gizaldi honetan.

## Ikustekoak 
Mekong eta Tonle Sap ibaiek bat egiten duten tokian egonik Phnom Penh, Tonle Sap delakoaren ertzean dago hiriko pasealekurik nagusiena, eta hainbat kilometrotako luzera du. Ikusmirak eta jatetxeak, bertakoentzat zein bisitarientzat toki ederra da.

Phnom Penhgo eraikinik nabarmenena Errege-jauregia da. Teila hori eta berdeek osatzen dute teilatua, eta Budaren lau aurpegi ditu dorre nagusiaren goialdeak, aurpegi bana puntu kardinal bakoitzeko. 

Errege-jauregiak Zilarrezko Pagoda du barruan. Zilarrezkoa esaten zaio zorua kilo bateko zilarrezko 5.000 baldosek osatzen dutelako, 5 tona zilar inguru. Bertan dago halaber gizaki-tamainako Buda bat bada, guztia urre: 90 kilo, 9 mila diamantez hornitua. Tamaina bereko beste Buda bat ere bada, brontzezkoa, 80 kilo. Eta txikago beste bat, bitxia, kristalezkoa baita.

## Herri eta hiri senidetuak 
Phnom Penhek honako hiri senidetuak ditu:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Eutsi!

***Eutsi!*** 2007. urtean Alberto J. Gorritiberearen zuzendaritzapean egindako euskarazko komedia dramatikoa da. Protagonistak Anjel Alkain, Asier Hormaza eta Oihana Maritorena aktoreak dira. Baleuko, Irusoin eta Barton Filmsek ekoitzia, Donostian eta Oiartzualdean grabatu zuten. Azken urte horietan grabatutako hirugarren euskarazko filma izan zen *Aupa Etxebeste!* eta *Kutsidazu bidea, Ixabel* filmen ondoren.

90 minutuko iraupena du. Euskaraz grabatua, gaztelaniaz azpititulaturik dago. Estreinatutako asteburuan, Gipuzkoako filmik ikusiena izan zen, baita Hego Euskal Herriko bigarrena ere. Euskarazko elkarrizketak dituen inoizko pelikularik ospetsuenetariko bat izan zena: guztira 26.055 ikusle izan zituen, 125.122,05 €-ko kopurua bilduz. Urte batzuk beranduago, *Loreak* filmak hartu zuen postu hori.

## Sinopsia 
Kepa (Anjel Alkain) eta Martin (Asier Hormaza), enpresa berdinean lan egiten duten txikitatik lagunak dira. Enpresa honek duela bi urtetik lan-gatazka batean dago murgildurik eta enpresa atzerrira eramango dutela ematen du. Biek arazoa ikuspuntu ezberdinez ikusten dute eta beren adiskidetasuna arriskuan jartzen denean, abentura bererantz abiatzen dira: Beraien lan-kexuak Frantziako Tourreko etapa batera eramatea; Pirinioetako etapa batera. Bidaia, Zuriñe izeneko kazetari atsegin batekin egingo dute (Oihana Maritorena).

## Ezaugarri teknikoak 
## Pertsonaiak 
* Anjel Alkain: Kepa
* Asier Hormaza: Martin
* Oihana Maritorena: Zuriñe
* Nagore Aranburu: Maria
* Kandido Uranga: Xanti
* Jokin Oregi: Iñigo
* Iñaki Rikarte: Xabier
* Zigor Bilbao
* Javi Alaiza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Eutsi!*ren webgune ofiziala
Zettabit segundoko

**Zb/s** edo **Zettabit segundoko** segundo batean 10 21  bit adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Telekomunikazioetan, elektronikan eta informatikan erabiltzen da.
## ZB eta Zb ez dira berdinak 
Zb-k zettabit (10 21 **bit**) adierazten du aldiz ZB-k zettabyte (10 21 **byte**). Halaber, ez da nahastu behar Zb/s edo zettabit segundoko, ZB/s edo Zettabyte segundokorekin.

Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.

**Azalpena**: 1024 byte adierazteko informazio unitatea Kibibyte da, bestela irakurri **argipena**.

## Ikus, gainera 
* Megabyte segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte

## Kanpo estekak
Xuan Xosé Sánchez Vicente

**Xuan Xosé Sánchez Vicente** (Xixon, Asturias, Espainia, 1949ko otsailaren 1) politikari, idazle eta saiakera-idazlea da. Partiu Asturianista alderdi politikoaren sortzaile eta presidentea da eta Academia de la Llingua Asturianaren kide ere.

## Biografia 
Filologia erromanikoan lizentziatua da Oviedoko unibertsitatean eta *surdimientu* edo asturierazko literaturaren berpizkundean parte hartu zuen. Xose Lluis Garcia Arias eta Lluis Xabel Alvarezekin Conceyu Bable sortu zuen eta Academia de la Llingua Asturiana sortu zenetik, haren kide da.

1974an sartu zen politikan Partido Socialista Popular (PSP) alderdian, zeinetan haren idazkari nagusia izan zen. PSOErekin bat egin zuen PSP alderdiarekin batera. Alderdi honekin, Piloñako zinegotzia, Cangues d'Oniseko barruti judizialaren ahaldun nagusia, Kontseilu Erregionaleko eta Batzar Nagusiaren kide izan zen. 1983an, bere eginkizunak amaitu zirenean, PSOE utzi zuen.

1985an, Xesus Cañedo eta Carlos Rubierarekin, Partiu Asturianista (PAS) sortu zuen eta harrezkero alderdi honen presidentea da. Batzarreko diputatua izan zen 1991tik 1999ra arte. 2004ean Union Asturianista koalizioaren sorrera bultzatu zuen.

Hogei liburu baino gehiago argitaratu ditu poesia, antzerki, entsegu eta ikerlanen artean. Gainera, azpimarratzekoa da *Diccionariu de la Llingua Asturiana*n eginiko lana.

## Bibliografia 
### Entsegua 
* *La cultura popular asturiana : unidá y pluralidá* (1985)
* *Diccionariu de la llingua asturiana* (1988)
* *El hilo de Ariadna: argumentos y propuestas para una política asturianista* (1991)
* *Crónica del surdimientu (1975-1990)* (1991)
* *Diccionariu asturianu–castellanu, castellanu–asturianu* (1996)
* *La cultura asturiana: dialéctica, narrática y proyectabilidá* (1999)
* ''Teoría y práctica d'Asturies: (discursos y artículos)* (1999)

### Literatura 
* *Camín de señardaes: antoloxía poética, 1974–1979* (1980)
* *Poemes de Xixon* (1981)
* *Cuentos de llingua afilada* (1984)
* *El Pelayu (teatru asturianu)* (1985)
* *De reidores costes* (1988)
* *Lluna llena* (1990)
* *...Y de llastientes picos'' (1999)
Bale (argipena)

**Bale** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* **bale**, balea izena duen animaliaren ortografia okerra;
* **bale** edo bonua, produktuak erosi eta zerbitzuak jasotzeko beherapen- edo opari-txartela;
* **bale-baleka** edo ezkutaketa, haur jolasa.
* Bale (Kroazia), Kroaziako udalerria
Tavastiako gaztelua

eskuinera|200px|thumb|Hame gaztelua
**Hame gaztelua** (*Hämeen linna* finlandieraz eta *Tavastehus slott* suedieraz) Erdi Aroko gaztelua da Hämeenlinnan (Finlandia) kokatua. Gaztelua Vanajavesi lakuaren ertzean dago hiriaren erdian. Antzinean gaztelua uharte batean zegoen kokatua.
Gazteluaren adina ez dago oraindik erabakia. Ohiturak dioenez gaztelua suediarrek eraiki zuten Finlandian egindako bigarren erasoaldian, XIII. mendearen erdialdean. Hala ere, gazteluan aurkitu diren aztarnen arabera, gaztelua XIV. mendearen hasieran eraikia izan zen. Hakoinenen, Hämeenlinnatik 20 kmtara kokatua dagoen herrian, beste gaztelu bat aurkitzen dugu, eta baliteke suediarrek eraikitakoa hori izatea, ondoren hustu eta berria eraiki zutela mende erdira. Izan ere, Novgorodek idatzi zuenez gaztelu bakarra zegoen lurralde horretan 1311. urtean.

XVI. mendeaen bukaeran gazteluak garrantzi militarra galdu zuen, baina honen sistema defentsiboak berritu egin ziren XVIII. mendearen hasieran. Hurrengo mendean gartzela bihurtu zen gaztelua eta honela jarraitu zuen 1953. urterarte, noiz errestaurazio lanak hasi ziren. Gaztelua museoa izan da 1988. urtetik.

## Irudiak 

Image:Hameen linna ja bastioni.jpg
Image:CastleOfHame 29042006 outside.JPG
Image:Näkymä Olavinlinnasta.jpg
Image:CastleOfHame 29042006 outside3.JPG

## Kanpo estekak
Maciej Żurawski

**Maciej Stanisław Żurawski** (Poznań, 1976ko irailaren 12a) - poloniar futbol aurrelari ohia da. Celtic futbol talde eskoziarrak 2005. urtean fitxatu zuen.

2007ko Martxoaren 1 arte Poloniako futbol selekzio nazionalarekin 72 aldiz jokatu du, 17 gol sartu ditu.

## Kirol ibilbidea 
* 1994 – 1997: Warta Poznań
* 1998 – 1999: Lech Poznań
* 1999 – 2005: Wisła Kraków
* 2005 – 2008: Celtic FC
* 2008 – 2008: AE Larisa
* 2009 – 2010: AC Omonia
* 2010 – 2011: Wisła Kraków
* 2014 – : Poroniec Poronin

## Webgunea 
[thumb|ezkerrera|250px|Maciej Żurawski ([2006)]]

* Maciej Żurawski (90minut.pl)