open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jeri Ellsworth

**Jeri Ellsworth** (1974ko abuztuaren 14a -) zirkuitu-diseinatzaile autodidakta da, eta chipak diseinatzeko etxeko laborategi bat (“home chip lab”) sortu zuen. Ezaguna da Commodore 64 kontsolaren emuladore bat diseinatzeagatik. 2004an asmatu zuen, Joystick baten barruan zihoan, 30 bideo-joko zituen, eta C64 Direct-to-TV izena zuen. Computers Made Easy denda-katea antolatu zuen, ordenagailuen osagaiak saltzeko. Gaur egun, jokoetarako kontsolen hardwarean egiten du lan.

2013an errealitate areagotuzko CastAR sistema aurkeztu zuen **Jeri Ellsworth**-ek Technicalillusions enpresarekin, baita arrakasta handia lortu ere. CastAR sistemak batera darabiltza mundu fisikoa eta mundu birtuala, errealitate areagotuzko 3D proiekzio holografiko modukoak erabiltzen ditu errealitate birtualean mulgiltze erabatekoa onartzen duen ingurunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune pertsonal ofiziala
*  Jeri Ellsworth-en Youtube kanala
*  Jeri Ellsworth-en Vimeo kanala
*  Ellsworth-en Flickr argazki-zerbitzuan
*  Hitzaldia Portland-eko Linux General bileran (2010eko martxoan)*
*  Hitzaldia Stanford unibertsitatean (2005/05/18)
Tamaróngo gudua

**Tamaróngo gudua** () Burgosko herri horretatik gertu 1037ko abuztuaren 30ean, irailaren 1ean edo irailaren 4an izandako gudua izan zen. Guduan Gaztelako kondea zen Fernando Santxez, iruindar armadaren laguntzari esker, Bermudo III.a Leongoa mendean hartu zuen.

Antso III.a Gartzeitz Nagusiak Cea eta Pisuerga ibaien artean dagoen Tierra de Campos konkistatu ondoren, Gaztelarako utzi zuen. Bermudo III.ak, eskualdea berreskuratu nahian, eraso egin baina Fernando Gaztelakoak Gartzea bere anaiaren laguntza eskatu zuen eskualdea mantentzeko. Iruindar-gaztelar gudarosteek Leongo erregea hil zuten guduan eta Gaztelako kondea Leongo errege bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kable bidezko nekazaritza garraioa Euskal Herrian

thumb|300px

**Kable bidezko nekazaritza garraioa Euskal Herrian** 1920ko hamarkadan Ataunen hasi eta hortik Euskal Herriko hainbat tokitara zabaldu zen garraiobidea izan zen, belarra, egurra eta beste nekazaritza produktuak garraiatzeko. Bereziki Ataunen garatu zen, Bixente Eskisabelen ekimenez eta herri hartan 197 kable izatera iritsi zen, zeinetatik gaur egun aztarnak bakarrik geratzen diren. Kable-instalakuntzak izan ziren baita ere Ernio mendian, Uztegi, Orotz-Betelun eta beste zenbait elkutan. Iratin 18 kmko kablea eraiki zen, Behe Nafarroako Mendiberaino.

## Kanpo estekak 
* Kable bidezko garraioa Euskal Herrian, bloga, argazki eta bideoekin.
The Russians Are Coming, the Russians Are Coming

***The Russians Are Coming, the Russians Are Coming*** (euskaraz *Errusiarrak Bazetozek/n, Errusiarrak Bazetozek/n*) 1966ko Norman Jewison kanadar zinema zuzendariaren gerra-komedia filma bat da. Nathaniel Benchley idazlearen *The Off-Islanders* eleberrian oinarrituta eta Gerra Hotzan girotua dago.

Filmak Oscar Sarietarako lau izendapen eta Urrezko Globoetarako lau izendapen jaso zituen.

## Argumentua 
Gerra Hotza puri-purian dela, errusiar itsaspeko bat AEBtako kostaldeko leku lasai batean lur jotzen du. Errusiar eskifaiak lur hartu eta laguntza bila hasiko dira, bertako herriko biztanleek inbasio bati ekitera doazela usteko dutelarik.

## Aktoreak 
* Alan Arkin&nbsp;— Yuri Rozanov teientea
* Carl Reiner&nbsp;— Walt Whittaker (baita "Whittaker Walt" gisa ere)
* Eva Marie Saint&nbsp;— Elspeth Whittaker
* Brian Keith&nbsp;— Link Mattocks poliziaburua
* Jonathan Winters&nbsp;— Norman Jonas ofiziala
* Paul Ford&nbsp;— Fendall Hawkins
* Theodore Bikel&nbsp;— errusiar kapitaina
* Tessie O'Shea&nbsp;— Alice Foss (telefonista)
* John Phillip Law&nbsp;— Alexei Kolchin
* Ben Blue&nbsp;— Luther Grilk (hiriko mozkorra)
* Don Keefer&nbsp;— Irving Christiansen
* Andrea Dromm&nbsp;— Alison Palmer
* Sheldon Collins&nbsp;— Pete Whittaker (baita Sheldon Golomb gisa ere)
* Guy Raymond&nbsp;— Lester Tilly
* Cliff Norton&nbsp;— Charlie Hinkson
* Michael J. Pollard&nbsp;— Stanley, hegazkin mekanikaria
* Richard Schaal&nbsp;— Oscar Maxwell
* Milos Milos&nbsp;— Lysenko
* Cindy Putnam&nbsp;— Annie Whittaker

## Kanpo estekak 
* *The Russians Are Coming, the Russians Are Coming* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Kable

**Kable** hitzak burdin-hari, zuntz optiko edo beste material bateko harien sorta da. Hainbat erabilera ditu:

* kable elektrikoa, elektrizitatea eroateko erabiltzen dena.
* kable ardazkidea,
* pare txirikordatuko kablea,
* kable bidezko telebista,
* kable diplomatiko, enbaxadek elkarrekin harremanetan jartzeko erabiltzen duten isilpeko mezu mota bat.
Dohan (argipena)

**Dohan** izenak adiera zenbait ditu:

* Dohan, Valoniako Bouillon herriko zati bat;
* Meital Dohan, israeldar aktorea.
Tafallako gudua

**Tafallako gudua** Nafarroako herri horretatik gertu 1043an (aditu batzuen ustez 1035ean) izandako gudua izan zen.

Guduan iruindar armadak Ramiro Aragoikoak eta Zaragozako taifaren buruzagiak- ziur asko Al-Mustain I.ak- zuzendutako armada mendean hartu zuen.

## Aurrekariak 
Antso III.a Gartzeitz Nagusia hil zenean bere semeen artean jarauntsi zituzten bere ondasunak. Ramiro Aragoikoa seme nagusia zen baina, sasikumea izanda, ezin zuen Iruñeko Erresuma jarauntsi eta, beraz, Gartzea Santxez bilakatu zen Iruñeko errege. Beste anaiak, Fernando Santxez Gaztelako kondea eta Gonzalo Santxez Ribagortzako kondea, ez ziren erregeak izango, beti iruindar tronuaren menpean izango zirenez, *regulus* titulua izango zutelako.

Ramiro erdeinaturik sentitu zenez Gartzea erasotzea erabaki zuen eta horretarako Zaragozako taifaren buruzagiaren laguntza eskatu zuen.

## Gudua 
Ez dago guduari buruzko datu zehatzik. Tafallaren ingurumarian gertu zen eta, adituen ustetan, laburra izan zen. Iruindarren garaipenak Ramiroren atzera-egitea bultzatu zuen. Kondairak dio zaldia ere galdu zuela gudu-zelaian eta zaldia iruindar erregearen eskuetan amaitu zela.

## Ondorioak 
Guduaren ondoren, Gartzea Ramiro anaiarekin bihozbera izan zen: barkatu eta zenbait gaztelu eman zizkion. Aragoiarrak ez zuen berriro saiakera errepikatu anaia bizi zen bitartean.

Bere laguntzagatik, tafallarrek  titulua jaso zuten. Garaipen hori dela eta, Uxueko Ama Birjinaren Santutegiko erromeria ospatzen dute.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* G.E.A (Gran Enciclopedia Aragonesa)
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Marteko bandera

thumb|201px|Marteko bandera.

**Marteko bandera** hiru kolore dituen bandera bat da, planeta hori sinbolizatzeko erabilia. Bandera hori ez da ofiziala, ezen planeta gorrian ez dago inor bandera hau edo bestea ezartzeko; Mars Society eta The Planetary Society elkarteek onartu zuten, eta espaziora bidalia izan da; zehatz-mehatz *Discovery* espazio anezkan edo transbordadorean John Mace Grunsfeld astronautak eraman zuen, STS-103 espazio misioan, 1999an.

## Banderaren esanahia 
Sinbolikoki bandera honek Marteren etorkizuna adierazi nahi du. Gorri kolorea egungo egoeraren errepresentazioa izango litzateke. Berdea eta urdinaren bidez etorkizunean gizadiaren eskutik planetan gerta daitezkeen aldaketak irudikatu dira. Banderaren jatorria Kim Stanley Robinson zientzia-fikzioko idazlearen *Mars trilogy* liburuetan dago. Hiru nobela horien izenburuak, izan ere, *Marte gorria*, *Marte berdea* eta *Marte urdina* dira (*Red Mars*, *Green Mars* eta *Blue Mars*). Marteko bandera, bestetik, Kanadako Devon uhartean Mars Societyk gestionatzen duen Flashline Mars Arctic Research Station (FMARS) basean ere jarrita dago.

## Marteko beste banderak 
Beste idazle batzuek Marterako beste bandera batzuk proposatu dituzte:
* Greg Bear, *Moving Mars* eleberrian Marteko Errepublika Federalaren bandera: bi triangelutan Marte eta beste bi ilargi ageri dira. Koloreak: gorria, urdina eta zuria.
* Robert A. Heinlein, *Strange Land eleberrian*: hondo zuri baten gainean, gizakien sinbolo gorria.

MarsFlag137.png|Tomas O. Paineren bandera. Lurra eta izar bat agertzen dira bertan
CalderHansenMarsFlag.png|Calder Hansenek diseinatutako bandera. Olympus sumendia eta izotz kaskoak daude irudikatuak
Federal-Republic-Mars_flag_Moving-Mars_Greg-Bear.svg|Moving Mars nobelako bandera
Flag_of_Mars_Stranger_in_a_Strange_Land.svg|Stranger in a Strange Land nobelako bandera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Marteko banderari buruzko web orria.
*  SpaceRef: The First Salute: Martian Flag Flies in Space
Tecophilaeaceae

**Tecophilaeaceae** Asparagales ordenako landare loredunen familia bat da.

## Generoak 
* *Conanthera*
* *Cyanastrum*
* *Cyanella*
* *Eremiolirion*
* *Kabuyea*
* *Odontostomum*
* *Tecophilaea* 
* *Walleria*
* *Zephyra*

## Kanpo estekak
David Duchovny

**David William Duchovny** (1960ko abuztuaren 7a, New York) telebista eta zinemako estatubatuar aktore, zinema zuzendari eta idazle bat da. Nagusiki *The X-Files* (1993-2002) telesaila ospetsuan FBIko Fox Mulder agentea eta *Californication* (2007-gaur egun) telesailean Hank Moody pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Filmak 
* *Working Girl* (1988)
* *Beethoven* (1992)
* *Red Shoe Diaries* (1992)
* *Chaplin* (1992)
* *Kalifornia* (1993)
* *Playing God* (1997)
* *The X-Files: Fight the Future* (1998)
* *Return to Me* (2000)
* *Evolution* (2001)
* *Zoolander* (2001)
* *House of D* (2004)
* *Trust the Man (2006)
* *Things We Lost in the Fire* (2007)
* *The X-Files: I Want to Believe* (2008)

### Telesailak 
* *Twin Peaks* (1991)
* *The X-Files* (1993)
* *Simpsondarrak* (1997)
* *Californication'' (2007)
Intsusa

**Intsusa** edo ***Sambucus*** Adoxaceae familiako landare loredunen genero bat da. Zuhaixka hosto-erorkorren, zuhaitz txikien eta landare belarkara hosto-iraunkorren 5-30 espezie biltzen ditu.

## Espezieak 
* Andura (*Sambucus ebulus*)
* Intsusa beltza (*Sambucus nigra*)
* Intsusa gorria (*Sambucus racemosa*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Casas

thumb
**Mario Casas Sierra** (Coruña, ) telebistako eta zineko galiziar aktorea da.

## Ibilbidea 
Hasiera batean futbolaria, udaltzaingoa edo suhiltzailea izatea pentsatu zuen, berehala konturatu zen berea interpretazioa zela, publizitatearekin hasten eta beranduago, bere ikasketak Cristina Rota Interpretaziorako Eskolan burutzen.

Debutatu zuen zineman Antonio Banderasen laguntzarekin, eman ziola aukera bat *El camino de los Ingleses *pelikulan. Urte horretan bertan parte hartu zuen *SMS* eta gero *Los Hombres de Paco *telesaileetan.

2009an Espainiar ikuspegitik oso garrantzitsu ziren bi pelikula lan egin zuen: *Fuga de Cerebros *eta *Mentiras y Gordas. *Biek leihatilan nagusitu ziren estrenoaren asteburuan.

2010eko abenduaren 3an *Tres metros sobre el cielo *pelikularen moldaketa zinematografiko estrenatu zen. Honek, estrenatu eta lehenengo asteburuan 2 050 000 € biltzea lortu zuen eta espainiar pelikuletan ikusiena bihurtu zen urte hartan. 2012an egin zuen pelikula haren bigarren zatia, *Tengo ganas de ti *María Valverde eta Clara Lago aktoreen laguntzarekin. Hau, 2012ko ekainaren 22an estreinatu zen.

Horren ondoren, 2010eko urtarriletik 2013ko otsailera bitartean *El Barco* telesaila protagonizatu zuen, *Blanca Suárez *laguntzarekin. 2013an Ismael pelikula grabatu zuen Bartzelonan beste aktore famatu batzuekin 2013ko abenduaren 25ean estreinatua izan zena. 2013ko irailaren 25ean Las brujas de Zugarramurdi pelikula estreinatu zuen Hugo Silva edo Pepón Nieto aktoreekin batera.

2013an grabatu zuen bere lehenengo pelikula ingelesez 'Edén' izenekoa. Hau, Malasiako aktore iparamerikar batzuekin grabatu zuen, non Mario Casasek atezain baten papera interpretatzen zuen.

Gaur egun Colombian eta Txilen grabatzen ari da bere bigarren proiektu ingelesa *The 33 (Los 33) *deiturikoa non Mariok meatze batzuetan trabatuta geratzen den meatzari txiletar bat interpretatuko du. Historio hau, 2010ean San Joséko meatzeen erorketan oinarritua dago. Duela gutxi baieztatua izan da Mario Casasen partertzea *Palmeras en la Nieve* pelikulan, non *Tres metros del cielo* eta *Tengo ganas de ti* pelikuletako zuzendari berarekin lan egingo du, Fernandez González Molinarekin hain zuzen.

## Telesailak 
## Zinema 
## Film laburrak 
## Sari eta nominazioak 
* **Feroz sariak**

* **Fotogramas de Plata sariak**

* **ACE sariak (Nueva York)**

* **Premio Talento Revelación del Cine Español**

* **Must! Awards**

* **Festival Internacional de Cine Lésbico y Gay de Madrid**

* **Festival de Cine de Zaragoza**

* **Semana del Cine de Melilla**

* **Premios Micrófono de Oro**

* **Festival de Cine de Alicante**

* **Festival Internacional de Cortometrajes de Móstoles**

* **Festival Internacional de Cortometrajes de Vila-real "Cineculpable"**

* **Shangay sariak**

* **EP3 sariak**

* **Zinemako EñE sariak**

## Kanpo estekak
Massimo Dutti

**Massimo Dutti** Inditex taldeko arropa katea da, 1985ean sortu zen Bartzelonan gizonentzako moda denda moduan. 1991. urtean, Inditexek enpresaren %65 akzioak eskuratu zituen.
Gaur egun 53 herrialdetan banatutako 584 denda ditu. Inditex taldeko gainerako dendak baino garestiagoa da eta arropa klasikoak, dotoreak eta ikasitako arropak saltzen ditu.
Marka honen bulegoak Bartzelona, Katalunian aurkitzen dira Inditexenak Arteixo, Espainian aurkitzen diren arren.

## Massimo Dutti Bilbon 
2014ko abenduaren erdialdean, Massimo Dutti marka katalanak, On Diego Lopez Haroko kale nagusiako merkataritza-galeria erosi zuen 1.000 metro karratu izango dituen luxuzko boutique bat irekitzeko. Gizonentzako, emakumeentzako eta umeentzako arropak eta lurrinak salduko diren denda hau, 2015eko apirilean irekiko da.

## Kanpo estekak
Lophophora

***Lophophora*** landare genero bat da, *kaktus* familiakoa, eta hainbat espeziek osatzen du.

*Lophophora* hitza grezieraz da: λοφος (*lophos*, *"gandor"*) eta φορεω (*phorein*, *"eraman"*) hau da, "''gandorra daramana'"", landareek duten itxuragatik, erraboilek trikoma mulkoak dauzkatelako.

Hazkuntza geldiko espezieak dira, batzuetan 30 urte behar baitituzte loratzeko, nahiz eta tamaina txikikoa izan (golf pilotaren antzekoa, sustrariik gabe). Landatzen bada, hazkuntza lasterragoa du: 3-10 urte ereite eta loratze artean. Hazkuntza geldi honengatik eta gehiegizko bilketagatik, espezieak desagertzeko arrizkuan daude.

## Ezaugarriak 
*Lophophora* kaktus urdinkara da. Ez ditu arantzarik, baizik eta mulko artiletsuak. Sustraiak arbi itxura du eta loreak txikiak dira (diametroa 1cm).

## Banaketa 
Mexiko iparraldea (Querétaro estaturaino) eta AEB hego-mendebaldea (Mexiko Berria eta Texas).

## Espezieak 
* *Lophophora decipiens*
* *Lophophora diffusa*
* *Lophophora fricii*
* *Lophophora williamsii*, ezagunagoa peiote izenarekin (drogatzat estatu askotan)
* *Lophophora koheresii*
* *Lophophora jourdaniana*

## Erreferentziak 
* Edward F. Anderson, *The Cactus Family* (Timber Press, 2001) , P. 396-397
* Edward F. Anderson, *Peyote: The Divine Cactus* (University of Arizona Press; 2nd edition, 1996) 
* Lyman Benson, *Cacti of the United States and Canada* (Stanford University Press, 1983) , pp. 680-683
* C. A. Butterworth & J. H. Cota-Sanchez, & R. S. Wallace (2002), ”Molecular systematics of Tribe Cacteae (Cactaceae: Cactoideae): A phylogeny based on rpl16 intron sequence variation”, *Systematic Botany* ***27*** (2), 257-270.
* John M. Coulter, *Preliminary revision of the North American species of Cactus, Anhalonium, and Lophophora* (Contributions from the U. S. National Herbarium 3(2), 1894)
* Rudolf Grym, *Rod/Die Gattung Lophophora* (Vydavatelstvo Igor Dráb, 1997) 

## Kanpo estekak 
*  Lophophoraren argazkiak
Bost Urteko Plan (argipena)

**Bost Urteko Planak** munduko hainbat herrialdeetan planifikazio ekonomikorako dokumentu ofizialak dira:

* Bost Urteko Planak, Sobietar Batasunean;
* Bost Urteko Planak, Txinako Herri Errepublikan.
Bost Urteko Planak (Sobietar Batasuna)

thumb|300px|Plana legea da. Betetzea bete-beharra da. Gehiago egitea ohorea da!
**Bost Urteko Planak** Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunaren (SESB) planifikazio ekonomiko zentralizalizatuak izan ziren. Aginduak zuzenean SESBeko Alderdi Komunistak ematen zituen eta helburua ekonomia era onenean sustatzea zen. 1928an hasi zen eta planak bost urterako egiten ziren. Lehenengo planek, 1928tik 1937ra bitartekoek, garapen industrial ikusgarria (batez ere industria astuna) eta lurraren kolektibizazioa sortu zituzten. Hirugarren Bost Urteko Plana Bigarren Gerra Mundialaren ondorioz bertan behera utzi behar izan zituzten 1941ean. Gerra amaitu eta gero, antzeko plangintzarekin segitu zuten 1991n Sobietar Batasuna desagertu zen arte. Batzuetan helburuak guztiz gainditu baziren ere, beste plangintza batzuek porrota izan zuten eta helburuak ez ziren bete.

### Bost Urteko Planak, Stalinen arabera, 1938 
"Bosturteko planaren eginkizun nagusia zen Sobietar Batasuna herrialde industrial bihurtzea, elementu kapitalistak erabat kanporatzeko, ekonomia arloan forma sozialisten ideiak zabaltzeko eta SESBen klaseak desagerrarazteko behar zen oinarria sortzea, gizarte komunista eraikitzeko. Bosturteko planaren zeregin nagusia zen, sozialismoa oinarri harturik, gure herriko industria osoa berriz hornitu eta antolatzea. Baina industria bakarrik ez, garraioak eta nekazaritza ere kontutan hartu ziren. Plan haren eginkizun nagusia nekazaritzan arlokako ekonomia txikia ekonomia handi kolektibizatuaren bidera eroatea zen; horrela, nekazaritza eremuetan ere sozialismoaren oinarri ekonomikoa ziurtatu nahi zen eta kapitalismoari itzulbide guztiak itxi SESBen. Azkenik, bosturteko planaren zeregina zen gure herrian beharrezko baldintza tekniko eta ekonomiko guztiak sortzea defentsa ahalmena gailenera eramateko, kanpoko esku hartze armatu eta eraso guztiei, edonondik etorrita ere, indartsu erantzuteko gauza izateko".

## Kanpo estekak
What Lies Beneath

**What Lies Beneath** (euskaraz *Gezurren Ezkutuan*) 2000ko Robert Zemeckis estatubatuar zinema zuzendariaren suspensezko filma bar da. Bertan, Harrison Ford, Michelle Pfeiffer, Diana Scarwid, Amber Valletta, Miranda Otto, James Remar, Katharine Towne eta Wendy Crewson aktoreek antzeztu zuten.

Harrison Ford aktoreak pertsonaia gaizto bat antzeztu zuen filma bakanetakoa izan zen.

## Argumentua 
AEBtako Vermont estatua. Norman eta Claire Spencer (Harrison Ford eta Michelle Pfeiffer) senar-emazte heldu eta arruntak dira: senarra genetikako irakaslea da eta emaztea etxekoandrea. Haien alaba etxea laga eta unibertsitatera joan ondoren Clairek hutsunea sentitzen du, baina hutsune hura ez da ezer izango etxean azalpen gabeko gauza bitxiak jazotzen hasiko baidira: Erortzen diren objektuak, bakarrik irekitzen diren ateak, edota inork ukitu gabe martxan jartzen diren irratiak. Ondorioz, Claire gertakizun horien zergatia ikertzen hasiko da, ikerketa aurrera doan einean gero eta gauza harrigarriagoez jabetuko delarik.

## Aktoreak 
* Harrison Ford - Norman Spencer
* Michelle Pfeiffer - Claire Spencer
* Joe Morton - Drayton doktorea
* Diana Scarwid - Jody
* James Remar - Warren
* Miranda Otto - Mary Feur
* Wendy Crewson - Elena
* Amber Valletta - Madison Elizabeth Frank

## Kanpo estekak 
* *What Lies Beneath* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Vida Vasca

***Vida Vasca*** 1924tik 1981era Hego Euskal Herriko geografia, historia, ohitura, gizarte-bizitza eta merkataritzari buruzko aldizkaria izan zen, urtero argitaratzen zena. Argitaratu zen aldian, izenburu luzeagoak izan zituen tarteka, hala nola *Vida vasca : industria, comercio y costumbres* edo *Vida vasca: Industria, comercio, arte, literatura* izan ziren. Hotel, liburutegi eta insitutzio ofizialetan doan banatzen zen. Hasierako zuzendariak izan ziren Ramon González Hernández eta Heliodoro Fernández. Eduki grafikoagatik nabarmentzen zen eta hainbat aletan José Arrue margolariaren eta beste artista ezagunen lankidetza izan zuen, azalak eta barneko irudi egile moduan, besteak beste Luis Gallo, Luciano Quintana edo Jon Zabalo..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gillian Anderson

**Gillian Leigh Anderson** (1968ko abuztuaren 9a, Chicago, Illinois) zinema, telebista eta antzerkiko estatubatuar aktore bat da. Antzerkian jardun ondoren, mundu osoan *The X-Files* telesaila ospetsuan FBIko Dana Scully agentea antzezteagatik ospetsu egin zen. *The Fall* telesailako bi protagonistetako bat era bada. Antzeztu izan dituen beste filma ezagunen artean honako hauek daude: *The House of Mirth* (2000), *The Mighty Celt* (2005), *The Last King of Scotland* (2006), *The X-Files* (1998) eta *The X-Files: I Want to Believe* (2008).

## Filmografia 
### Zinema 
* 2013: ''Mr. Morgan's Last Love*
* 2012: *Sister*
* 2012: *I'll Follow You Down*
* 2012: *Shadow Dancer*
* 2011: *Johnny English Reborn*
* 2009: *Boogie Woogie*
* 2008: *The X-Files: I Want to Believe*
* 2008: *How to Lose Friends and Alienate People*
* 2006: *Straightheads*
* 2006: *The Last King of Scotland*
* 2005: *Tristram Shandy: A Cock and Bull Story*
* 2005: *The Mighty Celt*
* 2000: *Houseof Mirth*
* 1999: *Princess Mononoke*
* 1999: *Playing by Heart*
* 1998: *The X-Files: Fight the Future*
* 1998: *Hellcab*
* 1998: *The Mighty*
* 1992: *The Turning*

### Telebista 
* 2013 &ndash; 2015: *Hannibal*
* 2013: *The Fall*
* 2012: *Room on the Broom*
* 2011: *Great Expectations*
* 2011: *The Crimson Petal and the White*
* 2010: *Any Human Heart*
* 2010: *Moby Dick*
* 2005: *Bleak House*
* 1997: *Why Planes Go Down*
* 1996: *Future Fantastic*
* 1996: *Spies Above*
* 1993 &ndash; 2002: *The X-Files*

## Antzerkia 
* 2009: *A Doll's House*
* 2004: *The Sweetest Swing in Baseball*
* 2002 &ndash; 2003: *What the Night is For*
* 1999 &ndash; 2000: *The Vagina Monologues*
* 1992: *The Philanthropist*
* 1991: *Absent Friends''

## Kanpo loturak 
* Gillian Anderson aktorearen webgunea 
* Gillian Anderson aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Lotura (argipena)

**Lotura** izaki edo gauza biren edo gehiagoren arteko elkarketa da. Hainbat motatako loturak daude:

* lotura kimikoa,
** lotura ionikoa,
** lotura kobalentea,
*** lotura peptidikoa,
* eraikuntzan, lotura;
* informatikan, esteka edo hiperesteka
* medikuntzan, lotura, gorputzeko atal bat babesteko oihala.

## Ikus, gainera 
* Lotura ehun
* Lotura geruza
Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl

***Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl*** (euskaraz *Karibeko Piratak: Perla Beltzaren Maradikazioa*) 2003ko piratei buruzko abentura filma da, Gore Verbinski estatubatuar zinemagileak zuzendutakoa. Disneyland jolas-parke tematikoetako izen berdineko *Pirates of the Caribbean* ("Karibeko Piratak") jolas-makina mekanikoan oinarriturik dago. Johnny Depp, Geoffrey Rush, Orlando Bloom, Keira Knightley, Jack Davenport eta Jonathan Pryce izan ziren aktore nagusiak.

Orain arte filma honek hiru jarraipen izan ditu: ''Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest* (2006), *Pirates of the Caribbean: At World's End* (2007) eta *Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides* (2011).

Oscar Sariak, Urrezko Globo Sariak eta BAFTA sarietarako hainbat izendapen jaso zituen.

## Argumentua 
XVIII. mendea, Karibe itsasoa. Jack Sparrow (Johnny Depp) kapitain pirata abenturazaleak karibe itsasoko uretan handik harata itsaslapurretan ibili ohi da, baina bere balentriak eta ibilbideak bapatean amaituko dira, haren etsai porrokatua den Barbossa kapitain pirata zitalak (Geoffrey Rush) Sparrowren *Perla Beltza* itsasontzia lapurtu, eta harekin Port Royal hiriko portua erasotu eta Gobernadorearen (Jonathan Pryce) alaba den Elizabeth Swann (Keira Knightley) bahitzen duelarik. Will Turner (Orlando Bloom), Elizabethen haurtzaroko laguna, Jacki elkartu eta Elizabeth askatzen eta *Perla Beltza'' ontzia berreskuratzen saiatuko dira. Baina Barbossa eta bere eskifaia betirako bizi eta gauero bizidun eskeleto bilakatzen dituen madarikazio baten biktima izango dira. Madarikazio hau aztekar pieza bat itzularazi eta odolezko zorra kitatuz bakarrik hautsi liteke. Elizabeth ederraren erreskatea nahiz hilezkorrak direnen aurkako borroka lan zaila izanen da.

## Aktoreak 
* Johnny Depp: Jack Sparrow
* Geoffrey Rush: Barbossa kapitaina
* Orlando Bloom: Will Turner
* Keira Knightley: Elizabeth Swann
* Jack Davenport: Norrington
* Jonathan Pryce: Weatherby Swann gobernadorea
* Lee Arenberg: Pintel
* Mackenzie Crook: Ragetti
* Damian O'Hare: Tinent Gillette
* Giles New: Murtogg
* Angus Barnett: Mullroy
* Zoë Saldaña: Anamaria

## Kanpo estekak 
* *Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl* filmaren IMDBko fitxa irakugria 
* Filmaren webgunea
George Kennedy

**George Harris Kennedy, Jr.** (1925eko otsailaren 18a, New York &ndash; 2016ko otsailaren 28a, Boise, Idaho) berrehundik gora filma eta telesailetan antzeztu zituen estatubatuar aktorea zen. 1967ko *Cool Hand Luke* filmeko *Dragline* pertsonaiaren antzezpenarengatik Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

Bere aktore ibilbide oparo eta luzean maiz izaera gogor eta handiko gizasemeak antzeztu izan ohi zituen, batzuetan izaera zintzo eta umoretsukoa eta, besteetan, zakarra edo gaiztoa.

## Sariak 
### Oscar Sariak 
## Filmografia 
### Filmak 
[thumb|260px|[1971an.]]
[thumb|260px|[1976an.]]
[thumb|260px|[1976an.]]
[thumb|260px|Bere omenezko [Hollywoodek ospearen pasealekuko izarra.]]

### Telesailak 
## Kanpo estekak 
* George Kennedy aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Sargori

**Sargoria** aireko hezetasun handiak eta beroak batera sorrarazten duten sentsazio fisikoa da. Kanpoan dagoen hezetasun eta bero maila altu horrek bi eragin hauek izaten ditu giza gorputzean: izerditzea eta gorputzeko beroa kanpora dadin eragoztea.

## Kanpo estekak
Hego haize

thumb|300px|**Hego haizeak** egunsenti eta ilunabar koloretsuak eragin ohi ditu Euskal Herrian.
**Hegoa** edo **hego haizea** (edo **haize hegoa**) hegoaldetik datorren haizea da.

Euskal Herrian eta kantauriar isurialdean, batez ere hego-mendebaldetik jotzen duen haize beroa da, Atlantikoan, Iberiar Penintsulako mendebaldera finkatutako behe presio gune batek eragindakoa eta Foehn efektu nabarmena sortzen duena. Haize zakarra izaten da eta batzuetan abiandura handiak hartzen ditu, 100 km/h-tik gora. Tenperatura igoera ekartzen du. Buruko minak eta aldarteko gorabeherak eragiten omen ditu gizakiengan; hain zuzen, Euskal Herrian, "hego haizea, ero haizea" dio esaera zaharrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guizhouko poni

**Guizhouko ponia** Txinako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Zaldi arraza honen jatorria Txinako Guizhou probintzi menditsuan dago. Bere inguru geografikoa nahiko isolatua denez, arraza hau nahiko garbia mantendu da mendetan kanpoko eraginik jasan gabe.
Esate baterako 1950. urtean Gobernua saiatu zen kanpoko zenbait zaldi arraza probintzian sartzen, baina huts egin zuten bertako inguru naturalera moldatzen ez zirelako. Ondorioz arraza garbia mantendu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikulua "The equinest" entziklopedian
Cool Hand Luke

**Cool Hand Luke** 1967ko Stuart Rosenberg estatubatuar zinema zuzendariaren espetxe-drama filma bat da. Donn Pearce idazlearen *Cool Hand Luke* eleberrian oinarrituta dago. Bertan, Paul Newman, George Kennedy eta Strother Martin aktoreek antzeztu zuten.

Filma honek Oscar Sarietarako bost izendapen jaso zituen, azkenean bakarra irabaziz: Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (George Kennedy). Filma hau Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegian erregistratua eta gordea dago.

## Argumentua 
Luke (Paul Newman) mozkorraldi batean bere jaioterriko parkimetroak apurtzeagatik 2 urteko espetxealdira zigortu eta Floridako espetxe batera preso bidaliko dute. Lukek izaera menderakaitz eta lotsagabea du, gainera aginteari aurka egiteko joera duenez berehala espetxeko zuzendari sadikoa (Strother Martin) nahiz zaindariekin arazoak izango ditu, Lukek espetxeko disziplina eta bertako giro txar eta laidoei aurre egiteko asmo irmoa erakutsiko du, portaera matxinatu honek espetxeko zuzendaria erabat suminduko duelarik. Guzti honek espetxeko gainontzeko presoen heroi eta eredu edo lider bilakatuko dute. Behin denboraldi bat ziegan isolatua zegoen bitartean bere ama hil dela jakinda, espetxetik nola edo hala ihes egiten saiatuko da.

## Aktoreak 
* Paul Newman: Lucas 'Luke' Jackson
* George Kennedy: Dragline
* Robert Drivas: Loudmouth Steve
* Strother Martin: Kapitaina
* J.D. Cannon: Society Red
* Lou Antonio: Koko
* Jo Van Fleet: Arletta
* Clifton James: Carr
* Morgan Woodward: Boss Godfrey
* Luke Askew: Boss Paul
* Marc Cavell: Rabbitt
* Richard Davalos: Blind Dick
* Robert Donner: Boss Shorty
* Warren Finnerty: Tattoo
* Dennis Hopper: Babalugats
* Joy Harmon: emakumea
* Harry Dean Stanton: Tramp
* Anthony Zerbe: Dog Boy

## Bitxikeriak 
Filma hau zinemaren espetxe generoko klasiko bilakatu da. Bertan, une gogoangarri ugari agertzen direlarik, horietako asko gerora filmatutako espetxe filmen oinarri izan zirelarik. Une gogoangarri horitako batzuk honako hauek izan ziren:
* Lalo Schifrin argentinar musikagilearen soinu banda entzuten den *Mundrunaren eszena* ezaguna, doinu hori mundu osoko telebista albistegi askotan erabilia izan zelarik.
* Lukek espetxeko presoei 50 arraultz egosi jateko apustua aipatu eta burutzen duenean, bere burugogorkeriaren ondorioz apustua irabazi eta preso guztiak zur eta lur gelditzen direlarik.
* Presoak espetxetik kanpo eguzkipean bortxazko lanetan ari diren bitartean Joy Harmon emakumezko aktore ileori sexyak bere autoa lixiba eta ur-mangera batez garbitu eta preso guztiak hura ikustean aho-zabalik "bero-bero" jartzen diren eszena. Eszena hau garai hartako eszena "beroenetakoa" bilakatu zelarik, gaur egun hain ezagunak zaizkigun autoak ur-mangera eta lixibaz garbitu ohi dituzten arropa gutxiko emakumezko ederren telebistako iragarkien oinarri izan delarik.

## Iruditegia 

Irudi:Cool Hand Luke 1.jpg|Luke (Paul Newman).
Irudi:Failure to Communicate - 'Cool Hand Luke'.jpg|Espetxeko zaindariak Luke (Paul Newman) presoa lurrean etzanda jartzera behartuaraziz.

## Kanpo estekak 
* *Cool Hand Luke* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Estrepa

**Estrepa**, **txara** edo **txaraka** (*Cistus*) Cistaceae familiako landare loredunen generoa da, 20 espezie inguru dituena.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cistus ladanifer

***Cistus ladanifer*** Cistaceae familiako landare loreduna da. Adar gorrixkak, hosto estu lantza modukoak ditu, 1,50-2 m garai egiten dena. Bost hostoko lore handi zuriak izaten ditu, erdialdea gorria dutenak. Mediterraneo Itsasora ematen duten lurraldeetan hazten da. Gai usaintsu bat izaten du, lurringintzan asko erabiltzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pipa

thumb|200px|Baserritarra **pipa** erretzen, 1914.
**Pipa** tabakoa eta beste substanzia batzuk, hala nola kannabisa, erretzeko tresna bat, substantzia erretzeko ontzi txiki batek eta hortik ateratzen tutu batek osatua. Tutua ahoratuz eta hortik inhalatuz erre eta arnasten da substantzia. Zurezkoak nahiz buztinezkoak izaten dira.

## Historia 
Amerikako herri indigenetako kultura batzuek pipa zeremonialetan erretzen dute tabakoa, europarrak iritsi baino askoz lehenagotik. Esate baterako, Lakota herriak pipa zeremonial bat erabiltzen du, *čhaŋnúŋpa* izenekoa. Amerikako herri indigenetako beste kultura batzuek tabakoa erretzen zuten modu sozialean, ez soilik zeremonialean. Tabako-landarea jatorriz Hego Amerikakoa da, baina europarrak iritsi baino askoz lehenago zabaldu zen Ipar Amerikan. Tabakoa Ameriketatik sartu zen Europan XVI. mendean, eta berehala zabaldu zen mundu osora.

Tabakoa XVI. mendera arte Mundu Zaharrean sartu ez zenez, Ameriketatik kanpoko piparik zaharrenak beste substantzia batzuk erretzeko erabiltzen ziren, haxixa barne, substantzia arraroa eta garestia Ekialde Hurbiletik, Asia erdialdetik eta Indiatik kanpo, garai hartan han ekoizten baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estrepa zuri

thumb|*Cistus albidus*

**Estrepa zuria** (*Cistus albidus*) Cistaceae familiako landare loreduna da. 

## Deskribapena 
Metro erdi eta gehienez metrobeteko altuera hartzen du. Zuhaixka hau ez da bereziki adarkatua. Bihotz itxurako hosto zabalak ditu, hiru nerbio oso markatuak dituztela. Hostoak zurixkak dira. 

5 cm-ko diametroa hartzen duten lore arrosa edo more handiak ditu. Bost petalo dituzte. Lore bakartiak dira normalean batzuetan 3-4 ikus daitezke batera. Adarren puntatan ateratzen dira.

## Bizitokia 
Mediterraneo aldean bizi da, karezko lurzoruetan eta klima bero eta lehorrean.

## Erabilera 
Landaretik ateratzen den erretxina marroia eztulari aurre egiteko ziropetan erabili izan da.

%5-10 proportzoan diluituta azalean igurzteko sustantzia ekoizten da. Eta infusioan hartuta urdaileko minarentzako ona da.

Hosto latzak dituenez tresnak garbitzeko erabili izan da.

## Iruditegia 

Irudi:Ciste cotonneux.jpg|Landarea.
Irudi:Cistus albidus in Massif de la Clape (2).jpg|Hosto zurixkak.
Irudi:Cistus albidus in Jardin botanique de la Charme 03.jpg|Lore morea.
Irudi:Cistus albidus - Jardin des Plantes.jpg|Fruituak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Din-dil

**Din-dil** (*Briza media*) Poaceae familiako landare belarkara da. 40-50 cm. luze, udaberritik udaraino loratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbastroko gurutzada

**Barbastroko gurutzada** edo **Barbastroko setioa** Alexandro II.a aita santuak 1063an bultzaturiko nazioarteko espedizioa izan zen, Barbastro Lleidako taifaren eremutik ateratzea helburua zuena. Berez errekonkistaren zati bat izan zen baina bere ezaugarri internazionalak hurrengo bi mendeetako gurutzaden aurrekari bilakatu zuen espedizioa.

Italiar-normandiarrez osaturiko Aita Santuaren armadaz gain, Tomas Chalongoak zuzendutako borgoinarrek, Antso Ramirezek zuzendutako kataluniar eta aragoiarrek eta Gilen VIII.a Akitaniakoak zuzendutako akitaniarrek ere hartu zuten parte.

Frantziar armadak Pirinioak zeharkatu zituen Somportetik eta kataluniar armada Gironan 1064ko hasieran bildu zen. Armada biek batu eta Grauserako bidea hartu zuten Barbastro erasotzeko. eta 50.000 musulman inguru hil ziren.

Ermengol III.a Urgellgoak hiriaren tenetzia lortu zuen. 1065ean, musulmanek *yihad* aldarrikatu eta erraz berreskuratu zuten hiria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pleotza

**Pleotza** (*Phleum*) Poaceae familiako landare belarkararen generoa da, Eurasian eta Ipar Amerikan jatorria duena.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harea-pleotza

**Harea-pleotza** (*Phleum arenarium*) Poaceae familiako landare belarkara da, mendebaldeko eta hegoaldeko Europan jatorria duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larre-pleotza

**Larre-pleotza** (*Phleum pratense*) Poaceae familiako landare belarkara da, Europako eskualde epeletan jatorria duena. Bazka-landarea, bi azpiespezie ditu:
* *Phleum pratense* subsp. *pratense*, 15&nbsp;dm luzea.
* *Phleum pratense* subsp. *bertolonii*, 7&nbsp;dm luzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orthonectida

**Orthonectida** animalia filuma ornogabe itsastar bizkarroi talde oso ezezagun bat da. Txikiak dira eta ar itxurako multi-zelular organismo gisa jokatzen dute.

## Kanpo estekak
Rhombozoa

**Rhombozoa** animalia filuma ornogabe itsastar bizkarroi talde gultzurrunako zefalopodo oso ezezagun bat da.

## Kanpo estekak
Transferentzia-prezio

**Transferentzia-prezioa** enpresa bateko atalen artean adosten diren prezioak dira, bereziki prezio horiei esker zerga gutxiago ordaintzeko helburuz. Enpresa multinazionaletan ezartzen dira maiz, herrialde batetik bestera, zergak zergapetze-tasa txikiena duen herrialdean ordaintzeko.

## Kanpo estekak
Hexactinellida

**Hexactinellida** belaki animalia filuma urtarrak herzudura dira silika espikula eta Porifera filuma eratzen dute.

## Taxonomiak 
Klase **Hexactinellida**
* Azpiklase Amphidiscophora
** Ordena Amphidiscosida
** Ordena Amphidiscosa
* Azpiklase Hexasterophora
** Ordena Aulocalycoida
** Ordena Hexactinosa
** Ordena Lychniscosa
** Ordena Lyssacinosa

## Kanpo estekak
Kexu kaierrak

[thumb|upright|[Angerseko kexu kaierra (1789).]]
**Kexu kaierrak**, **eskakizun kaierrak** edo **kexa kaierrak** () Frantziako Estatu Orokorretarako diputatuak hautatzeko ardura zuten biltzarrek beren kexuak agertzeko egin zituzten agiriak dira. XIV. mendeaz geroztik erabiliak, kexu kaier ospetsuenak 1789koak dira.

Besteak beste, jauntxoek zituzten pribilegio ugarien aurka kexatzen ziren (zergak ez ordaintzeko zituzten eskubideak, adibidez). Era berean, hirugarren estatuko lagun askok egin behar izaten zituzten nahitaezko lanen aurka idatzi zuten.

Ipar euskal herritarrek ere, Luis XVI.a Frantziakoaren Estatu Orokorretarako deia jasotzean, eskakizun edo kexu kaierrak idatzi zituzten. Frantziako beste lurraldeetako eskakizunez, edo antzekoez gainera, Euskal Herriko erakundeak eta jatorrizko sistema politikoa gordetzearen aldekoak ere agertzen ziren euskal herritarrenetan; eta ez hori bakarrik, «Zuberoako biztanleak libreak eta horri zegokion mailakoak» zirela adierazi zuen lurralde horretako «beheko estatuak».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akta (bilera)

**Akta** bilera formal batean eztabaidatu diren gaiak eta adostu diren hitzarmenak jasotzen dituen dokumentu idatzia da. Helburua bileran gertatutakoa erregistratzea eta adostutako hitzarmenak balioztatzea da. Akta mota hauek erabiltzen duten erakundeak anitz dira, legebiltzar batetik auzokide komunitate batera. Batzar formaletan idazten dira aktak eta idazkera formal batean, erregistro jaso batean, idatzi ohi dira. Akta gehienak akta liburu batean bildu ohi dira baina akta guztiak dokumentu independenteak izatea ere posiblea da.

## Idazketa 
* Bilera burutzen den bitartean, idazkariak bileran aspektu garrantzitsuen ohar batzuk hartzen ditu eta bilera amaitu ondoren, hartutako ohar horiekin, gero akta idatziko du.

* Parlamentuko asanbladetan gertatzen diren debateetan, aipatutako guztia agertzen da, hitzez hitz, idatziz. Akta berezi horiei egunerokoa deitzen zaie.

* Normalean, aktaren hasieran bilera egitera deitu duen entitateen izenak agertuko dira, eta zehaztuko da batzarra non egingo den eta noiz, data eta ordua. Deitutakoen zerrenda ere ager daiteke.

* Akta idazterakoan, gai zerrenda zein zen jasotzen da, aipatutako puntu guztiekin. Puntu garrantzitsuenak hasieran agertu ohi dira.

* Aktan, bileran esandakoak eta adostutakoak jasotzen dira. Normalean gertatu den ordenan edo bestela, idazkariaren erabakiz, ordena koherenteago batean.

* Bozketa gauzatu bada botoen zenbaketa agertu daiteke baina askotan datu hori saihesten da.

* Aktetan, amaitzeko, bileraren amaieraren ordua zehazten duen ohar bat idazten da eta idazkariaren eta bilerara deitu duen pertsonaren sinadura agertu behar da gutxienez.

* Akta idatzi ondoren, bilera horretan edo hurrengoan irakurtzen da osaturiko akta eta honen onarpena edo ezespena egiten da. Ezesten bada, berriz idatzi behar da akta eta hurrengo bileran berriz irakurtzen da eta onarpena edo ezespena egiten da berriz.

Gehienetan, hurrengo batzar formaleko gai ordenaren lehen puntua aurreko akta onartzea eta sinatzea izaten da. Gutxitan botatzen da atzera idazkariak jasotako akta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Akta eredua.
* : *Manual de la secretaria eficaz* G. Bercovici eta C. Harache. Bartzelona:Planeta, 2005.

## Ikus, gainera 
* Akta (agiria)
* Gai zerrenda
The Dirty Dozen

**The Dirty Dozen** (euskaraz *Hamabi Arloteak*) 1967ko Robert Aldrich estatubatuar zinema zuzendariaren gerra filma bat da. E. M. Nathanson idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarrituta dago, era berean, eleberria Ameriketako Estatu Batuetako Armadako benetazko Filthy Thirteen ("Hamairu Zarpailak") eraso-taldean oinarritu zen. Filma honek sekulako aktore-taldea bildu zuen, haietako asko Hollywoodeko izar handiak, honako hauek izan zirelarik: Lee Marvin, Ernest Borgnine, Charles Bronson, Jim Brown, John Cassavetes, Richard Jaeckel, George Kennedy, Trini Lopez, Ralph Meeker, Robert Ryan, Telly Savalas, Donald Sutherland, Robert Webber eta Clint Walker.

Filma honek Oscar Sarietarako hiru izendapen jaso zituen.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra. Reisman komandantea (Lee Marvin) Italiako gerra-kanpainian nabarmendu den izaera gogorreko estatubatuar komandante bat da. Halere, bere bertute handiena disziplina da, horrek bere goi-agintariekin harreman gatazkatsua izatea ekarri dio. Hala eta guztiz, bere militar ibilbide bikaina dela eta, goi-agintariek misio suizida baten ardura eman diote: nazien gotorleku bat erasotu eta bertan dauden guztiak hiltzea, Hirugarren Reicheko goi-agintariak baitira. Horretarako bere eraso-taldea osatuko duten espetxeko hamabi preso entrenamendu gogor baten bidez prestatu beharko diote, hamabi preso horiek ardi beltz batzuk izateaz gain zein baino zein arlote eta hezigabeagoak dira.

## Aktoreak 
* Lee Marvin: John Reisman kolonela
* Robert Ryan: Everett Dasher-Breed kolonela
* Ernest Borgnine: Worden jenerala
* George Kennedy: Max Armbruster maiorra

### Hamabi Arloteak 
## Kanpo estekak 
* *The Dirty Dozen* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Tentsio (argipena)

**Tentsio** hitzak adiera zenbait ditu:

* fisikan, tentsioa edo **tenka**, soka edo kable batek muturretan jasotzen duen indarra, hartatik tira egiten denean;
* mekanikan, tentsio mekanikoa material baten sekzio baten azalerako zenbat indar aplikatzen den neurtzen duen magnitude fisikoa da.
* medikuntzan, arteria tentsioa;
* elektrizitatean, tentsio elektrikoa edo potentzial diferentzia;
** tentsio efikaza, tentsio baten batezbesteko koadratikoa;
** tentsio iturria, terminal bi dituen eta tentsio konstantea mantendu dezakeen gailu elektronikoa:
** tentsio-zatitzailea, elikadura iturriaren potentzial-diferentzia seriean konektatutako erresistentzia baten edo gehiagoren artean banatzen duen zirkuitua;
* **tentsioa**, gatazka batean dagoen larritasunezko egoera.
Messara zaldi

**Messara zaldia**, edo **Kretako zaldia**, (), Greziako bertako zaldi arraza bat da. Tamaina zein ezaugarriengatik Messara zaldia ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arrazaren jatorria Kreta uhartean dago.

## Etimologia 
Arrazaren izena Kretako Messarako ordekatik dator.

## Arrazaren historia 
Messara arrazako poni mota zahar hau uhartean dago duela behintzat 1.000 urte, edo agian gehiago. XVII.en mendean antzineko poniak Turkiatik ekarritako arabiar zaldiekin nahastu zituzten gaur egungo arraza finkatu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Arrazari buruzko artikulua "The equinest" entziklopedian
Lituaniako futbol liga

**Lituaniako futbol liga** (lituanieraz *A lyga*) Lituanian urtero jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. Bi aldi izan ditu, lehenengoa 1944 artekoa, orduan Sobietar Batasuneko txapelketatan integratu baitzen eta bigarrena 1990ean Sobietar Batasunetik independentizatu ostean hasitakoa. Lehenengo aroan Kovas Kaunas, KSS Klaipėda eta LFLS Kaunas izan ziren talde nagusiak, aro berrian aldiz FBK Kaunas, Žalgiris eta FK Ekranas.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### Interbellum (1922-1944) 
### A Lyga (1990— ) 
* ¹ 1990 eta 1991ko txapelketetan fase erregularraren ondoren play-off sistema bidez erabaki zen txapelduna. 1990an 0-0 egin ondoren penalti jaurtiketatan erabaki zen, 1991ean aldiz finalean 3-1 izan zen emaitza.
* ² 1994-95 denboraldian lehenengo biek puntutan berdindu ondoren beraien arteko partida jokatu zen txapelduna erabakitzeko eta Inkaras Kaunasek 2-0 irabazi zuen.
* ³ 2020 denboraldian 20 jardunaldi soilik jokatu ziren COVID-19 pandemiaren erruz.

## Garaipenak 
* *Testu etzanak* 1944 aurreko garaipenak adierazten ditu.

## Ikus, gainera 
* Lituaniako futbol kopa

## Kanpo estekak 
*  Lituaniako Futbol Federazioaren webgunea
*  alyga.lt
*  lietuvosfutbolas.lt
Interfase (kimika)

**Interfase** materiaren bi egoera desberdinen, edo dispertsio baten bi faseen arteko ukitzegunea edo muga da. Faseak era askotakoak izan daitezke:
# solido baten eta gas edo lurrun baten artekoa;
# solido bat beste isurkari batean dispertsioan;
# isurkari baten tantak beste isurkari batean dispertsioan;
# bi solidoen artekoa.

Elkar ukitzen duten bi gairen arteko interfasean indar fisikoak eta kimikoak agertzen dira; faseen artean tentsioak daudela esaten da. Tentsio horien eraginez buztinaren eta gisako solidoen aletxoak urak ez ditu bustitzen, eta olio tantatxoak ez dira nahasten urarekin. Hori dela eta, olioz zikinduta dauden arropak garbitzeko garbikariak erabiltzen dira; garbikariek uraren eta olioaren arteko interfasean sortzen diren tentsioak gutxitzen dituzte, eta era horretan ura eta olioa elkar daitezke, eta arropak garbi ditzakete. Interfaseko gertaeren azterketa koloideen kimikaren ikerketa alor garrantzitsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eszifozoo

**Eszifozooak** (*Scyphozoa*) knidarioen filumeko animalia klase bat da.

Bi aldi izaten dituzte bizitzan, polipo-aldia eta marmoka-aldia baino askoz txikiagoak dira.

## Kanpo estekak
Jennifer eta June Gibbons

**June Gibbons** (- ) eta **Jennifer Gibbons** (-1993) Galesen jaiotako bikiak ziren. "Biki mutuak" ezizenaz ezagunak izan ziren, bakarrik oso gertuko familiakoekin komunikatzen zirelako. Fikziozko liburuak idazten ibili ziren, baina gero benetako hilketak egin zituzten. Horren ondorioz, Broadmoor Ospitalean sartu zituzten hamalau urtez.

## Lehenengo urteak 
June eta Jennifer ez ziren inorekin komunikatzen, hitz egiteko zailtasunak zituztelako. Eskolatik laster joan ziren eskola jazarpen, bullying, arazoak ekiditeko.
Haien arazoa gero eta larriagoa bihurtu zen eta ailegatu zen momentu bat non bikiek bere ahizpa txikiarekin, Roserekin soilik hitz egiten zuten.
Hamalau urte bete zituztenean, terapeuta bat saiatu zen haien arazoa konpontzen, hainbat barnetegitara bidaltzen, baina ez zuen ezer lortu.

## Ahalmen sortzaile handia 
Barnetegitik atera zirenean, berriro bakartu ziren eta beraien panpinekin soilik jolasten zuten. Jolastu eta istorio berriak asmatu zituzten eta denbora pasa ahala, gero eta istorio gehiago eta hobeak idazten zituzten.
Azkenean liburuak idazten hasi ziren, normalen Estatu Batuetako (Malibu eta Kalifornian bereziki) jarrera arraroa eta kriminala zuten neska eta mutilen istorioetan oinarritzen ziren haien liburuak.

## Krimenak eta ospitalizazioak 
Haiek idatzitako nobela batzuk besteak baino arrakasta handiagoa izan zuten. Neskak krimenak eta suteak eragin zituzten eta hori dela eta, zoroetxe batean sartu zituzten.
Haiek, hor egondako hamalau urteetan, sendagaiak hartzen zituzten heinean, idazteko gogoak txikiagotu zitzaizkien.
Jenniferren heriotza

Wallace psikologoak esan zuenez, neskek hitzarmen bat zuten; haietako bat hiltzen baldin bazen, besteak hitz egiten hasi eta bizimodu normala izan behar zuen.
Azkenean, Jenniferrek onartu zuen bere burua hiltzea.

1993an beste klinika batera bidali zituzten eta handik gutxira Jennifer gaixotasun ezezagun bat zela eta hil zen.
Bere ahizparen heriotzaren ondoren, adostu zuten bezala, Junek bere bizitza aldatu zuen.

Haiek idatzitako liburu ospetsuenak:

Junek *Pepsi-Cola Addict* liburua idatzi zuen, Jenniferrek berriz, *The Pugilist, Discomania, The Taxi Driver´s Son , Postman eta Postwoman* idatzi zituen, besteak beste.

## Kanpo estekak
FBK Kaunas

**FBK Kaunas** (lituanieraz *Kauno futbolo beisbolo klubas*) Lituaniako futbol talde onenetakoa izan zen, Kaunas hirikoa. 8 aldiz irabazi zuen Lituaniako futbol liga eta 4 aldiz Kopa.

## Historia 
Taldea 1960an sortu zen *Banga Kaunas* izenarekin. Lehenengo tituluak 80. hamarkadan iritsi ziren, 1986 eta 1989ko Lituaniako ligak, baina Sobietar futbol sistemako eskualdeko maila baino ez zen. 1993an izena aldatu zuen eta *Žalgiris Kaunas* bezala irabazi zuen 1999ko Liga. Hurrengo urtean gaur egungo *FBK Kaunas* hartu zuen eta hamarkadako talde lituaniar arrakastatsuena izan da beste 7 liga eta lau kopa eskuratu baititu.

2008 bukatzean zigor administratiboa izan zuen eta 3. mailara jeitsiarazi zuten, amateur mailara hain zuzen ere. 2012an taldea desegin eta berria sortu zen.

## Palmaresa 
### Lituanian: 15 
* Liga (8): 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2007.
* Kopa (4): 2001, 2004, 2005, 2008.
* Lituaniako Superkopa (3): 2002, 2004, 2006.

### Nazio artean: 1 
* Estatu Independenteen Erkidegoko Kopa (0): finalista 2006an.
* Liga Baltikoa (1): 2008.

## Denboraldi 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Miosi

**Miosi** (, *mūein*, "begiak ixtea") begi niniaren diametroaren txikitzea da. Begiak duen jokaera fisiologiko bat da, eta begi aurrean argi bizi bat jartzen denean gertatzen da, adibidez. Patologikoa ere izan daiteke; kasu horretan bizkarrezurreko egitura sinpatikoan gertatutako kalteek, pozoiek eta botikek sortua izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak