San Frantzisko Paolakoaren eliza (Habana)

**San Frantzisko Paolakoaren eliza** Frantzisko Paolakoaren izenpean dagoen gurtza katolikoko tenplu erlijiosoa da, bere izena daraman zumardian kokatua, Kubako hiriburu estatala den Habana badiatik gertu.

## Historia 
Eliza hau eta ondoko emakumeen ospitalea Nicolás Estévez Borges jaunari esker sortu ziren, Habanako San Cristóbal hiriko Parrokia Nagusiko erretore eta Santiago de Cubako katedraleko dean hautatuari esker. Borgesek 1664ko abenduaren 10ean bere izenean testamentua egiteko ahalmena eman zien Juan de Santo Mathia Sáenz de Mañozca y Murillo gotzain jaunari eta Francisco Dávila Orejón Gastón maisuari, bere testamentua agerian uzteko argibideekin idatzizko ohar bat utziz, eta azken honek 1665eko apirilaren 25ean egin zuen hori Domingo Fernández Calaza notarioaren aurrean. Prebiteroaren legatuarekin (45.002 peso eta 4 erreal) eta limosnekin, ermitaren eraikuntza hasi zen, eta lehen harria 1668ko otsailaren 27an jarri zen, nahiz eta amaieraren data zehatza ezezaguna den.

Juan de Santo Matias gotzainaren laguntzarekin, tenplua eta ostatua eraiki ziren. Hasieran lau ohe zituen emakume behartsuak berreskuratzeko. Hala ere, 1730ean urakan baten erasoa jasan zuen hiriak, eta antzinako eliza suntsitu zuen, bere egituraren hauskortasuna agerian utziz. Geroago, tenplu berri bat eraikitzeari ekin zitzaion, 1745ean amaitu zena, Lazo de la Vega gotzainaren bultzadaz. Eraikin berri honen fatxada nagusian hiru eskultura adierazgarri zeuden: San Frantzisko Paolakoa, San Pedro eta San Pablo. Gainera, erizaindegian zaharberritze lanak egin ziren eta instalazio berriak gehitu ziren. 
alt=Fechada de la iglesia en 1905.|ezkerrera|thumb|Elizaren data 1905ean
Ospitaleko eta elizako ateak 1907an behin betiko itxi ziren arren eta eraikina portu-enpresa bati saldu zitzaion arren, Emilio Roig historialariaren ahaleginei esker lortu zuen elizak abandonu patutik salbatzea. Roigek, Arkeologia eta Etnologia Batzorde Nazionalarekin batera, San Frantzisko Paolakoaren eliza Monumentu Nazional izendatzea lortu zuen 1944an, eraistea saihestuz.

Denbora batez biltegi bezala erabilia izan zen arren, 1946an Felix Cavarrocas arkitektoak eraberritu zuen eliza, eraikinarentzat erabilera anitz batzuen hasiera markatuz. 1950eko hamarkadatik 1990eko erdialdera arte, Ikerketa Folklorikoen Institutua eta ondoren Musikaren Zentroa hartu zituen, 1996an Historialariaren Bulegoari eman aurretik.

1996tik 1997ra bitartean, indusketa arkeologikoak egin ziren, eta, horien bidez, tenpluan hileta-zerbitzuak egin zirela ikusi zen. Hainbat genero, adin eta gizarte-mailatako pertsonen lurperatzeak dokumentatu ziren.

1998tik aurrera, eliza erabat zaharberritzeko prozesuari ekin zitzaion. Besteak beste, hormak, fatxada eta kupula tratatu ziren, eta burdinazko gurutzea eta jatorrizko hiru kanpai berreskuratu ziren. 2000. urtean, Paula eliza eta Zumardia berritu egin ziren, Hiriko Historialariaren Bulegoaren lanari eta Nazioarteko Lankidetzarako Espainiako Agentziaren laguntza finantzarioari esker. Eliza kontzertu areto bihurtu zuten, Portua Etorbidearen birgaitze-planaren barruan. Nabarmentzekoa da, halaber, elizaren jatorrizko organoa berreskuratu izana, Frantzian 1845 eta 1855 artean eraikia, Kubako musikaren altxor historikoa.

## Deskribapena 
Bere eraikuntzan fatxada barrokoa, kupula eta beirateak nabarmentzen dira. Fatxada Guanabacoako Santo Domingo elizakoaren eta XVIII. mendean eraikitako San Frantzisko Asiskoaren komentuaren antzekoa da.
Joaquín Weiss-ek "La arquitectura colonial cubana" liburuan aipatzen duenez, eraikin bat da, eta formen eskematismoa, eragin herrerianoari baino gehiago, bertako harriaren zakartasunari zor dio, ez baitzuen formen bilaketari aurre egiten.

### Organoa 
* Organoa — Daublaine-Dukroket, Frantzia, (ca.1845-1855)

: Jatorrizko kokalekuan osorik kontserbatzen den Kubako organo bakarrenetakoa, Kubako garaiko organoak (edo aurrekoak) desagertu egin baitziren edo aldaketa estetiko handiak izan baitzituzten. Esteban Salas Antzinako Musikaren Nazioarteko Jaialdiaren VI. edizioaren inauguraziorako berritu zen, eta bertan maisu organisten emanaldiak egin ziren.
: Sistema mekanikokoa, jatorrizko hoditeria eta makineria gehiena kontserbatzen ditu. Joaquín Lois organo-jolearen tailerrean zaharberritu zen, Tordesillasen (Valladolid, Espainia), eta Valladolideko Unibertsitatearen eta Oaxacako Organo Historikoen Institutuaren (Mexiko)  gomendioa jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak