Evelina Haverfield

**Evelina Haverfield** (Inverlochy Castle, 1867ko abuztuaren 9a - Bajina Bašta, Serbia, 1920ko martxoaren 21a) britainiar erizaina eta suffragette  izan zen. XX. mendearen hasieran, Emmeline Pankhurstekin batera lan egin zuen Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoan, emakume militanteen sufragiorako erakundean. Lehen Mundu Gerran erizain lanetan aritu zen Serbian. Gerra ostean, Serbiara itzuli zen Vera Holme bikotekidearekin, Bajina Baštan umezurztegi bat jartzera, herrialdearen mendebaldean dagoen hiri batean.

## Ibilbidea 
Evelina 1867ko abuztuaren 9an jaio zen Inverlochy gazteluan (Kingussie, Eskozia). William Frederick Scarletten, 3. Abinger Baroiaren eta bere emazte Helen (Eileen) Magruderren,  seme baten eta alaben artean hirugarrena izan zen.  Bere haurtzaroa Londres eta Inverlochy gaztelu familiarraren artean banatuta egon zen. 1880an Düsseldorf-en (Alemania) eskolara joan zen. 1887ko otsailaren 10ean, 19 urte zituela, Errege Artilleriako agente batekin ezkondu zen, Henry Wykeham Brooke Tunstall Haverfield maiorrarekin, Kensington-en, Londresen, eta ondoren bikotea Dorset-era joan zen bizitzera. Senar-emazteek bi seme-alaba izan zituzten: John Campbell Haverfield (1887an jaioa) eta Brook Tunstall Haverfield (1889an jaioa). Henry Haverfield zortzi urte geroago hil zen, 1897an.

Haverfieldek bere garaiko emakume gehienentzat ezohikoa zen bizimodua gozatu zuen, adibidez, *Pegasus* izena jarri zion bizikleta baten gainean ibiltzen zen. Txirrindularitza '*aire freskoa*' eta askatasuna jasotzeko bidea bezala besarkatu zuten sufragistek. Garraiobide berriaren askapen eta mugikortasun dinamikoaren zentzua Gerra Handian ere aprobetxatu zen, mugikortasuna baliotsutzat jotzen zenean eta ekitaterako tresna izan zitekeenean.

thumb|Haverfield 2015eko Serbiako posta-zigilu batean, " Britainiar heroinak  Lehen Mundu Gerran Serbian" seriekoa.
1897an alargundu ondoren, 1899an berriro ezkondu zen John Henry Balguy Errege Artilleriako Maiorrarekin, beranduago brigadier-jeneral bat, eta bere senar zenaren laguna. Evelinak bere lehen ezkontzako abizena mantendu zuen (Haverfield), baita Sherborneko bere etxea ere.  Ezkondu zen egunean, bere egunkarian idatzi zuen: "*Balguy maiorrarekin ezkondu nintzen, nire izena eta bizimodua inola ere aldatzeko asmorik gabe. Nire Jack maitearen aspaldiko laguna da*".Bigarren Boer Gerran, Hegoafrikara bidaiatu zuen bi urterako, hara bidalita zegoen senarrari laguntzaile gisa aritzeko. Itxura batean, Evelinak eremu militarreko dinamiketan gozatzen zuen, eta tiro-praktiketan ere parte hartzen zuen. Han egon zen bitartean, erretiratutako zaldientzako kanpaleku bat antolatu zuen.

### Sufragismoa 
thumb|Evelina Haverfield eta Emmeline Pankhurst auzitegian (1909)
Haverfield politikaz arduratzen hasi zen eta emakumeen sufragioaren aldeko talde moderatuekin bat egin zuen. National Union of Women's Suffrage Societies erakundean sartu zen. 1908an Royal Albert Hall delakoan hitzaldi batean parte hartu zuen eta *suffragette* militanteei laguntzen hasi zen, Emakumeen Batasun Sozial eta Politiko (WSPU) elkartearekin bat eginez. Konexio horiekin, Haverfieldek protesta ugaritan parte hartu zuen, eta hainbat aldiz atxilotu zuten polizia oztopatu eta erasotzeagatik.

1909an Haverfieldek Eskubideen Martxan parte hartu zuen, non WSPUko kideak, Emmeline Pankhurstek zuzenduta, Parlamentuko Komunen Ganberan sartzen saiatu ziren. Poliziak blokeatu zituen eta 100 emakume baino gehiago atxilotu zituzten, Haverfield barne. WSPUk 1910ean egindako manifestazio bati jarraiki, polizia agente bati eraso egiteagatik atxilotu zuten, ahoan jo ostean. Haren aurkako karguen arabera, "ez zen behar bezain indartsua izan, hurrengoan errebolber bat ekarriko dut" esan zuen. 1911n Londresen atxilotutako 200 emakumeetako bat izan zen, leihoak apurtzeagatik eta gobernuaren eraikinak kaltetzeagatik, Sufragioari buruzko Manhood Legearen aurkako protesta publiko batean. 1911n, Haverfieldek harreman sentimentala hasi zuen beste *suffragette* batekin, Vera "Jack" Holme aktorearekin, eta Haverfield hil arte iraun zuen.

### Lehen Mundu Gerra 
1914an, Lehen Mundu Gerra hasi zenean, Haverfield Erresuma Batuaren inbasioa gerta zitekeen gertaera batean emakumeek nola lagundu zezaketen aztertzen hasi zen, eta Emakumeen Larrialdi Taldea sortu zuen. 1915ean Scottish Womens Hospitals-ekin atzerrira joateko boluntario gisa aurkeztu zen, Serbiako Elsie Inglis-ekin bat eginez. 1916an, alemaniarren inbasioa zela eta, Serbia uztera behartu zituzten. Haverfield Ingalaterrara itzuli zen eta Serbiako egoerari buruzko prentsa-elkarrizketak eman zituen. Abuztuan, Inglisek eskatuta, Dobrudjara bidaiatu zuen Errumanian. Flora Sandesekin "Honorable Evelina Haverfield eta Mayor Flora Sandes serbiar soldadu eta presoen erosotasuna sustatzeko fondoa" sortu zuen.

### Gerra ostean 
Gerraren amaieraren ondoren, Evelinak ume serbiar umezurtzengan jarri zuen arreta. Serbiara bidaiatu zuen berriro Vera Holmerekin eta Bajina Baštanen haurren osasun zentro bat eraikitzen lagundu zuen, ondoren bere omenez izendatua izango zena. 1920ko martxoaren 21ean hil zen, pneumoniak jota, eta haren gorpuzkiak Bajina Baštandako hilerrian daude.

## Ikus, gainera 
* Suffragettea
* Lehen Mundu Gerra
* Women's Reserve Ambulance Corps

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak