Fabiola Lalinde

**Fabiola Lalinde** (Belalcázar, Caldas, Kolonbia, 1937-Medellín, 2022ko martxoaren 12a) Kolonbiako pedagogoa eta ekintzailea izan zen, Kolonbiako Giza Eskubideen defendatzailea. Familiarekin ekin zion Kolonbiako armadak desagerrarazitako, torturatutako eta hildako Luis Fernando semearen bilaketari.

## Ibilbidea 
Lalindek lau seme-alaba izan zituen. Almacenes Ley-n egin zuen lan langileen bulegoan. Bere seme Luis Fernando, Medellingo Latinoamerikako Unibertsitate Autonomoko Soziologiako azken seihilekoko ikaslea, Kolonbiako Alderdi Komunista - Marxista Leninistako kidea zen. 1984ko urriaren 3an, Luis Fernando desagertutako 329. zenbakia izan zen herrialdean, Hector Abad Gomez kazetariak dokumentatu zuenez.Semearen bila ari zela, Lalinde narkoterroristatzat salatu, atxilotu eta espetxeratu egin zuten.

Ikerketari esker jakin ahal izan zen Luis Fernando Manizaleseko Ayacucho Batailoiaren 22 zenbakiko Patrulla Militarrak atxilotu eta desagerrarazi zuela.Semearen gorpuzki batzuk aurkitu eta 1996ko azaroan lurperatzea lortu zuen Fabiola Lalindek, 12 urtez bila aritu ostean. Baina oroimenaren aldeko borrokarekin jarraitu zuen, eta “Sirirí operazioa” deitu zion, *sirirí* edo *Tyrannus melancholicus* hegaztiari erreferentzia eginez: hegazti honek  gabiraiak kumea harrapatzen dionean, aurre egin eta, batzuetan, berreskuratzea lortzen du. Bere kasuak behartutako desagertze prozesuen eta bilaketa mota honetan senideek aurrera eraman behar duten prozesuaren adibidetzat balio izan du. 2016an, Armada Nazionalak barkamena eskatu zion Lalinderi Luis Fernando semea desagerrarazteagatik.

Fabiola Lalinde Medellinen hil zen 2022ko martxoaren 12an.

2024ko urriaren 23an ospatu zen lehen aldiz  Kolonbian  *Emakume Desagertu-Bilatzailearen Eguna*, desagertutako senideak bilatzeko ahizpek, amek, emazteek eta alabek egindako borroka oroitzen duena.

## Fabiola Lalinde y Familia Funtsa 
2014ko urriaren amaieran, Lalindek *Sirirí Operazioa*ren artxiboaren kopia Memoria Historikoaren Zentro Nazionalari (CNMH) ematea erabaki zuen. Erakunde hori, Biktimen eta Lurren Itzulketaren Legea jarraituz, giza eskubideen urraketa larriak agerian uzten dituzten artxibo guztiak biltzeaz eta zaintzeaz arduratzen da. Eta Kolonbiako nazioarteko zuzenbide humanitarioari ere eman zion.

2018an, artxiboa Kolonbiako Unibertsitate Nazionalari eman zion dohaintzan, eta hark *Fabiola Lalinde y Familia Funtsa* eratu zuen. Ondare dokumental hau funtsezkoa da Kolonbiako giza eskubideen aldeko antolakundeei eta herritarren borrokei buruzko ikerketarako; baita nazioarteko eta nazioz gaindiko hainbat erakunderekin dituzten harremanei buruzko ikerketarako ere. Auzitegi Antropologiak ikertzeko argazkiak, proba genetikoak eta bestelako materialak biltzen ditu.

Artxiboaren lehen zatian Fabiola Lalinderen haurtzaroko eta eguneroko bizimoduko dokumentazioa dago. Ezkonduta egon zen, eta, banandu ondoren, seme-alaben kargu geratu zen. Horiei buruzko dokumentazioa ere badago. Luis Fernandok Medellingo Seminario Txikian ikasi zuen. Bigarren zatian semearen desagerpenarekin eta bilaketekin lotutako dokumentazioa bildu dute. Hor sartzen dira familiak sortutako espedienteak, estatuko bulegoekin eta estatuko eta nazioarteko giza eskubideak defendatzen dituzten erakundeekin izan beharreko gutuneria. Azken horiek giltzarri izan ziren, herrialdean errekurtso legalak agortu ostean, familiak, Hector Abad Gomezen eta beste hainbat defendatzaileren babesarekin, demanda aurkeztu baitzuen Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrean (CIDH). Horrek Kolonbiako Estatuaren aurkako lehen epaia ekarri zuen, behartutako desagerpenagatik.

2015eko urriaren 23an, Unescok Latinoamerikako eta Karibeko Dokumentu Ondarearen barruan sartu zuen.

## Aintzatespenak 
* 2015ean, Kolonbiako Giza Eskubideen Defentsarako Sari Nazionala jaso zuen Kolonbian, *Bizitza Oso Bati* kategorian.

## Ikus, gainera 
* Luz Estella Romero
* Aida Quilcué
* Luz Marina Becerra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hitzaldia: Hagan hablar al archivo, no dejen que guarde silencio (2018ko apirilaren 17an Medellingo Unibertsitate Nazionalaren egoitzan emana, Siriri Operazioaren artxiboen dohaintza egitean.) 
* Ziriri operazioa. Iraunkorra, tematia eta deserosoa (Operación Cirirí. Persistente, insistente e incómoda) YouTube