open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patricia Karrikaburu

thumb|260px|Errugbilari piktograma
**Patricia Karrikaburu** (Altzürükü,

Frantziako emakumezkoen errugbi selekzioarekin aritutakoa da nazioarteko txapelketetan. Emakumezkoen 2015eko, 2016ko eta 2017ko Sei Nazioen Txapelketetan jokatu zuen eta  Emakumezkoen 2018ko Sei Nazioetako Txapelketan.

## Biografia 
Zuberotarra izanda, zaletasunen artean kantatzea eta eskusoinua ditu gogoko. 

### Errugbilaria 
Hogei urterekin hasi zen errugbian, lagunek animatuta. 2007an hasi zen Menditten taldean. Etxekopaia estadioan egin zituen lehen urratsak. Betetzen zuen postua eskuineko pilarearena zen, hirugarren erdiko lerroan ere jolasten zuen. Ia guztiok zuten ezizena: haren 'Patou' zen.

Kolore hori eta beltzetan lau urte eman ondoren, emakumezkoen errugbi frantsesaren mailarik gorenean jokatzeko aukera izan zuen: TOP 10. Une horretan, zalantza egin ondoren, Lonsen sinatzea onartu zuen. Entrenamendu askoz gogorragoak eta bi ordu behar izaten zuen joan-etorrian, bain ondo integratu zen. 'Patoche' ezizen berria jarri zioten.  Klub horretan eman duen urte bakoitza berritasun bat da, eta ikaskuntza bat, han nagusi den giro onean.

Zortzi urte geroago, 2015eko otsailaren 15ean, Michel Gonzales Frantziako taldearen entrenatzaileak deitu zion zutabe zuzen bat behar baitzuen otsailaren 27an Galesen aurka jokatzeko. 

2016ko sei nazioetako txapelketa irabazi zuten. Munduko kopa bat Irlandan 2017. urteko abuztuan.

Patricia Karrikabururen hitzetan:*Zaila egin zitzaidann alderdi profesionalarekin bat egitea, Mauleon-Licharreko SARLANG garajean kontabilitateko idazkari gisa lan egiten bainuen.* *Lehiaketa oso zaila da, lau egunetik behin partidak baititugu. Erritmoa iraunkorra da, nekea izaten da.*..

### 2017an Frantziako errugbi selekzioan 
2017an, lau euskal herritar aritu ziren: Celine Ferer (Baiona, 1980) eta Arthur Iturria (Baiona, 1994) lapurtarrak, Patricia Karrikaburu eta Camille Lopez (Maule, 1989) zuberotarrak.

Jatorria antzekoa bazuten ere, ezberdintasunak anitz ziren lauren artean. Lopez eta Iturria Clermonten ari ziren, Top 14ko lehen sailkatuarekin. Profesionalak ziren biak, Iturria maila gorenera iritsi berria bazen ere. Ferer eta Karrikaburu, berriz, erabat amateurrak ziren. Biek, hala ere, bazuten eskarmentua Frantziako selekzio nagusiarekin, aurreko urtean, adibidez, titulua irabazi baitzuten Sei Nazioen Txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Patricia Carricaburu dans Rencontres à XV (lana, kirola, zaletasunak) (3`)  

* Bideoa: Patricia Karrikaburu, Xibero Telebistan frantsesez. 2018 (6´)
Camille Eliceche

**Camille Eliceche** (Bruges, Frantzia, 1999ko urriaren 26a) frantziar futbolaria da. Gaur egun Frantziako Emakumezkoen Futbol Ligaren lehen mailan aritzen den Girondins de Bordeaux futbol-taldean jokatzen du.

## Estatistikak
Polimatia

[thumb|eskuinera|200px|[Leonardo da Vinci, Pizkunde garaiko polimata nabaria.]]
**Polimatia** (grezieraz, πολυμαθία, *polimathía*, "asko ikasi"; μανθάνω, *mantháno*, "ikasi" eta πολύ, *polí*, "asko") zientzia eta humanitateetako hainbat alorretako ezagutzak barne hartzen dituen jakintza da. **Polimata** bat (grezieraz, πολυμαθής, *polimathés*) hainbat alorretako jakintza duen norbait da. Antzinaroko filosofo asko polimatak ziren, gaur egun izendapena erabiltzen den modura ikusiaz, haietako askok jakintzaren alor ugari jorratzen baitzituzten.

Maiz, "jakintsu" edo "Pizkundeko gizona" izendapenen parekidetzat erabiltzen da, eta gutxiagotan "homo universalis" (latinez "espiritu unibertsaleko gizona"). Kontzeptu hori Italiako Pizkundean garatu zen (*uomo universale*).

Ideia Humanismoaren oinarri garrantzitsuenetako bat da, gizona izaki ahalguztiduntzat hartzen baitu, garapenerako gaitasun mugagabeekin, eta jendea jakintzaren alor guztiak jorratu eta beren gaitasunak muturreraino garatzera bultzatzen zituen. Arrazoi horrengatik, Pizkunde garaiko gizon askok kultura eta arteak nabarmenki lorarazi zituzten.

## Kanpo estekak
Los Alamosko Laborategi Nazionala

**Los Alamosko Laborategi Nazionala**,  edota *LANL*, AEBetako Mexiko Berria estatuko Santa Fe hiriaren ipar-mendebaldean, Los Alamos konderrian, nagusiki Bigarren Mundu Gerran zehar bonba nuklearrak diseinatzeko helburuz Ameriketako Estatu Batuetako Energia Sailak ezarritako laborategi bat izan zen.

1943an sortua izan zen. Nagusiki Manhattan Proiektua garatu zen kokalekua izateagatik ezaguna da.

Bertan, Kaliforniako Unibertsitateko 6.800 langilek lan egin zuten (zientzialariak barne), eta beste 2.800 kontratista ere. Langileen ia heren bat fisikariak ziren, laurden bat ingeniariak, seiren bat kimikariak, eta gainontzekoak matematikariak, informatikariak, biologoak, geologoak, eta bestelako alorretakoak.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ipar Chungcheong

**Ipar Chungcheong** (, *Chungcheongbuk-do*) Hego Korea erdialdeko probintzia da. 1896an sortu zen, Chungcheong probintziaren ipar-ekialdeko eremua oinarri hartuta. 7.405 kilometro koadroko eremua du, eta 2017an 1.631.088 biztanle zituen. Hiriburua Cheongju da.

## Banaketa administratiboa 
Chungcheongbuk-do hiru hiri (*si*) eta zortzi konderritan (*gun*) banatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rauzango gaztelua

**Rauzango gaztelua** Girondan (Akitania, Frantzia) degoen gaztelua da.

Rauzango gaztelua izen bereko hirian da, Girondako frantses departamenduan. Joan Lurgabea Normandiako dukea (1199-1204), Akitaniako dukea (1199-1216) eta 1199-1216ko Ingalaterrako erregearen erregealdian eraiki zuten. Gaztelua antzinako garaitik okupatutako harkaitz baten gainean eraiki zen. Ehun Urteko Gerraren lekukoa, Rauzango gaztelua bi aldiz hartu zuten frantsesek, Bertrand Du Guesclin kondestableak 1377an.

1862. urtean monumentu historikoen arabera sailkatuta, 1970. urtean, Rauzan hiriak, 1900. urteaz geroztik gazteluaren jabeak, eta Erdi Aroko arkitekturako zale batzuek garbitze eta berreskuratzen lanak egin dituzte.

## Kanpo estekak
Dinuzulu kaCetshwayo

**Dinuzulu kaCetshwayo** (1884ko maiatzaren 20a - 1913ko urriaren 18a) Zululandiako azken erregea izan zen. Ingelesek Zululandia hartu zuten Dinizulu zela errege, eta hark, amore eman gabe, erregetzan jarraitu zuen. Hainbat kondena, atxiloketa eta abarren ondoren etxe bat eman zioten Transvaalen, eta hantxe hil zen.

## Erreferentziak
Maria Ann Smith

**Maria Ann "Granny" Smith** (1799 – 1870eko martxoaren 9a) britainiar-australiar baratzezaina izan zen, Granny Smith sagar motaren landatzailea.

## Bizitza 
**Maria Ann Sherwood** 1799an jaio zen Peasmarshen, Sussex ingeles konterrian, eta 1800eko urtarrilaren 5ean bataiatua izan zen Peasmarsheko St Peter eta St Paul elizan. John Sherwooden alaba zen, baserritar nekazaria, eta haren ama, Hannah zen, Wright jaiotzez. Maria nekazaritza lanetan hasi zen eta Thomas Smith (1799–1876) nekazariarekin ezkondu zen 1819ko abuztuaren 8an Ebonyn, Kenten. Analfabetoak ziren biak. Beckleyn bizi izan ziren, Sussexen, hurrengo 19 urtean, eta tartea, Mariak 8 seme-alaba izan zituen, eta horietatik 3 txikitan hil ziren.

Smitharrak Hegoaldeko Gales Berrira emigratu zuten kolono aske gisa eta Sydneyra iritsi ziren  Lady Nugent ontzian 1838ko azaroaren 27an. Thomasek bertako kolono batekin aurkitu zuen lana Kissing Point barrutian, Ryde inguruan, garai hartan erabat bat hutsik zegoena eta Dark Country ezizena hartzen zuena. Biak ala biak, bizitza guztian barruti horretan eman zuten. 1856an Thomasek bi lursail erosi zituen, 9,7 hektarea guztira,

Rydeko fruituentzako klima onak aukera eman zien Sydneyko merkatuan euren produktu freskoak saltzeko. Garraio zaldiz, gurdiz, edo Parramatta ibaian behera, txalupaz ere egiten zuten .

## Granny Smith sagarraren garapena 
1868an Sydneyko merkatuko saltzaile batek tartetan erabiltzeko Tasmanian landutako Frantses sagar kaxa bat eskaini zion. Sagarrak erabili ondoren, azalak eta haziak konposterako pilo batean bota zituen. Hilabete batzuk beranduago, ernamuin bat ateratzen ikusi zuen konpostetik. Ernamuina zaindu zuen eta fruitua eman zuen. 1876an, Maria eta Thomas hil ondoren, Edward Gallard nekazariak Smithen baserriaren zati bat erosi zuen eta 'Granny Smith' hazia garatu zuen, arbola anitz landatuz eta hil arte, 1914an, uzta oparoak eginez. Azal koipetsuak eta mantentze luzeak frantses sagarrarekin lotzen du. Azpiklase honi "Granny" Smith izena eman zitzaion lehen aldiz landatu zuen emakumearen omenez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Granny Smith Jaialdia

## Bibliografia 
* "Colourful Sydney Identity: Granny Smith" (2008ko uztailak 23) *Time Out Sydney*, 80. or.
Marta Sánchez

**Marta Sánchez López** (Madril, 1966ko maiatzaren 8a) espainiar pop abeslaria da, Olé Olé taldean eta bakarka ibilitakoa.

## Diskografia 
### Olé Olé 
#### Estudiozko albumak 
* 1986: *Bailando sin salir de casa*
* 1987: *Los caballeros las prefieren rubias*
* 1988: *Cuatro hombres para Eva*
* 1990: *1990*

### Bakarkako lanak 
#### Estudiozko albumak 
* 1993: *Mujer*
* 1995: *Mi mundo*
* 1997: *Azabache*
* 1998: *Desconocida*
* 2002: *Soy yo*
* 2007: *Miss Sánchez*
* 2015: *21 días*

#### Bildumak 
* 2001: *Los mejores años de nuestra vida*
* 2004: *Lo mejor de Marta Sánchez*
* 2010: *De par en par*

#### Zuzenekoak 
* 2005: *En Directo: Gira 2005 desde La Coruña*
San Pedro Apostoluaren eliza (Trebiñu)

**San Pedro Apostoluaren eliza** Trebiñun dagoen XIII. mendeko tenplu gotikoa da.

Eraikinak hainbat eraldaketa jasan ditu eta jatorrizko erdi aroko egituratik ataria gordetzen du batez ere, estilo erromaniko berantiarrekoa eta garrantzi handikoa ornamentu eta ikonografien ikuspegitik. Dorrea barrokoa da.

File:Treviño_-_Iglesia_de_San_Pedro_Apóstol,_Virgen_Blanca.jpg|Andre Maria Zuria San Petri elizako izkina batean.
File:Treviño_-_Iglesia_de_San_Pedro_Apóstol_11.jpg|Atari gotikoa
File:Treviño_-_Iglesia_de_San_Pedro_Apóstol_14.jpg|Eguzki erlojua
File:Treviño_-_Iglesia_de_San_Pedro_Apóstol,_interiores_01.jpg|San Petri elizako Kristo gotikoa. Ezohiko jarrera du, beso bat askatuta baitu.
File:Treviño_-_Iglesia_de_San_Pedro_Apóstol,_retablo_mayor_1.jpg|Erretaula nagusia
File:Treviño_-_Iglesia_de_San_Pedro_Apóstol,_retablo_mayor_3.jpg|Erretaula nagusiko eskultura bat: Migel Deuna Deabrua zaplatzen
File:Treviño_-_Iglesia_de_San_Pedro_Apóstol,_interiores_07.jpg

## Bibliografia 
* López de Munain Iturrospe, Gorka (2008) "Estudio iconográfico del menologia en San Pedro de Treviño". *Brocar*, 32. 167-190 or.

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Quartier Asiatique

**Quartier Asiatique** (txineraz 巴黎唐人街 eta ) Frantziako Paris hiriburuan dagoen asiar komunitatearen erdigunea da. Parisko 13. barrutia barrutian kokaturik dago, Choisy eta Ivry etorbideak eta Masséna bulebarrak osatzen duten triangeluan. Etxeorratzen *Les Olympiades* auzoa ere barnean dago.

*Triangle de Choisy* edo *Petite Asie* ("Choisyko Triangulua" edo "Asia Txikia") ere dritzaio.

## Historia 
Gainerako hirietan *Chinatown* izena duena Parisen *Quartier Asiatique* da txinatarrez gain Vietnam, Laos edo Kanbodiakoek ere populazio aipagarriak dituztelako. Izatez iristen aurrenak vietnamdarrak izan ziren, 1970 hamarkadan beren herrialdean zuten gerratik ihesi. Eremuak 50.000 biztanle inguru ditu eta beraz Europako eremu asiar handiena da.

Parisen badira beste hiru asiar komunitate txikiago:
* Belleville (20. barrutian) - Indotxinako txinatarrak
* Musée des Arts et Métiers inguruan (3. barrutian, komunitate zaharrena) - Txinatarrak
* Pyramides metro geltokiaren inguruan (1. barrutian) - Japoniarrak

## Leku interesgarriak 

Irudi:Exo Store 52 Avenue de Choisy, 75013 Paris.jpg
Irudi:Au Bonheur d'Asie, 44 Avenue de Choisy, 75013 Paris.jpg
Irudi:Paris 13e - Olympiades - temple bouddhique 1.JPG
Irudi:Nouvel an chinois à Paris le 22 février 2015 - 015.jpg

## Kanpo estekak
Campanhako gaztelua (Dordoina)

**Campanhako gaztelua** Campanhako herrian dago Frantziako Dordoina departamenduan.

Gazteluak Frantziako Monumentu Historikoaren izendapena du.

## Historia 
Gaztelua XII. Mendetik ezagutzen da. Bordeleko artxidiozesiaren jabetza da, eta Jean de Beaufortek 1405. urtean hartu zuen ingelesei emateko. Frantziak 1432an berreskuratu zuen eta Karlos VII.a erregearen aginduz eraitsi zuten.

Gaur egungo eraikina, XV., XVII. eta XVIII. mendeetan eraiki zuten, XIX. mendean eta 2008tik 2014ra bitartean zaharberritu zuten.

1970. urtean, estatuak gaztelua Campanhako azken markesaren ondarea bezala jaso zuen.

2001eko apirilaren 5ean monumentu historiko gisa erregistratuta dago, bere barnea, parkea eta hesiak barne.

2007az geroztik, Dordoinako departamenduaren jabetzakoa da, non *Pôle international de la Préhistoire* (Historiaurreko Nazioarteko Gunea) erakundearen administrazio bulegoak kokatu dituen.

### Argazki galeria 

Campagne (24) château (10).JPG|Ipar-mendebaldeko patioa
Campagne (24) château (3).JPG|Hegoaldeko patioa
Campagne (24) château (6).JPG|Ipar-ekialdeko patioa
Campagne (24) château parc (1).JPG|Parkea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ane Albisu

**Ane Albisu Iriarte** (Donostia, Gipuzkoa, 1960ko martxoaren 23a) euskal aktore, euskal filologo, euskara irakaslea, diseinatzailea eta ikertzailea da, euskal jantzietan aditua. 2025eko abenduraen 12an *Baserritar jantziaren sorrera eta garapena* doktore tesia defendatu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Lan horretan Gipuzkoako emakumeen jantzia aztertu zuen.

Ane Albisuren esanetan:Ospakizunetarako jantzia da eta ez dugu zorrotz betetzen beste garai batean egiten zena. Burutik hasi behar da janzten, garrantzia handia du eta. Emakumeen kasuan amantala, mantoia eta zapia dira gehien ikusten direnak.

## Bizitza 
17 urterekin Argia dantza taldean sartu zen, eta hasi zenean San Telmo museoko elizan entseatzen  zuten. Txikitatik izan da diseinatzailea, 5 urte zituela arropak diseinatzen zituen jada. Diseinuaren eta modaren historiaren ikasketak egin zituen, eta Argia dantza taldean sartu zenean, Euskal Herriko jantzi eta janzkerak ikasten hasi zen. Orduan, ikerketan trebatzen hasi zen. 1985ean, Argiako partaide batzuek Ikerfolk izeneko elkartea osatu zuen, dantza taldeko ikerketak bideratzeko asmoz. 1992an *Atondu* izeneko ekimen bat kaleratu zuten, 1980ko hamarkadan jendeak baserritar jantzia janzteko zuen modua ikusita. Izan ere, buruko zapia desagertu egin zen, mendiko botak janzten hasi zen, txandal prakak gonaren azpitik, eta arrazoiaren bila hasi ginen.

Ikerketak eginak zeuzkaten XIX. mendeko janzkeraren inguruan, eta *Atondu* egitasmoaren bitartez janzkera horretan oinarritutako eredu batzuk atera zituzten. Inflexio puntu bat izan zen. Ordura arte baserritar jantzia izan zena izugarri aldatu baitzen. Eta zurrunbilo horren sasoian, jantzi hori nondik zetorren ikertzen hastea erabaki zuen.

### Baserritar janzkera eta baserritar jantzia 
Baserritar jantziak leku berezia du Anaren bizitzan. 30 bat urte euskal jantzien inguruan ikertzen eman ostean, abenduaren 12an *Baserritar jantziaren sorrera eta garapena* doktore tesia defendatu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Albisuk esan zuen 1885ean erabili zutela lehen aldiz baserritarren janzkera jantzi bihurtu zela eta baserritar jantziak 1990era arte izandako bilakaera aztertu du. Tesian baserritar jantzia eta baserritar janzkera bereizten ditu. Jantzia festarekin lotuta sortu zen. XIX. mende amaieran, euskal jaiak antolatzen hasi zirenean hemen, eta jai horietan lehiaketak antolatzen zituzten. Lehiaketetako bat zen ea nor janzten zen nekazariz hobekien.

## Lan ibilbidea 
1999tik 2000ra *Goenkale* telesailean Lourdes izeneko pertsonaia antzeztu zuen.

2006an euskal jantziei buruzko liburua argitaratu zuen, *Atondu - XXI. Menderako Proposamena* izenburuduna.

## Lanak 
### Liburuak 
* *Atondu - XXI. Menderako Proposamena*, *Elkar*, 2006, 

## Filmografia 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Baserritar jantzia, mende bateko bilakaera*, *Berria ikasgela*, 2025.12.23
Deabruaren Nukleoa

**Deabruaren nukleoa** () 6,2 kiloko eta esfera itxurako plutonio masa subkritiko batek hartu zuen ezizena da. Esfera hori, Los Alamosko Laborategi Nazionalean, masa kritikora iritsi zen 1945 eta 1946ko istripu banatan. Lehendabiziko istripuan, askatutako erradiazio kopuru handia jasotzearen ondorioz, zientzialari bat pozoitu eta hil egin zen. Bigarren istripuaren ondorioz, beste zientzialari bat hil zen, eta nukleo horrek *Deabruaren Nukleoa* ezizena jaso zuen.

## Harry Daghlianen istripua (1945) 
[thumb|eskuinera|269x269px|[1946an Deabruaren Nukleoarekin izandako istripuaren errekreazioa. Esfera erdia ikus daiteke, ez, ordea, barneko nukleoa. Berilio hemisferioa bihurkinarekin altxatzen ari da.]]1945eko abuztuaren 21ean, plutonio nukleo batek Harry Daghlian zientzialariari zuzenean erasan zion erradiazio-segida bat sortu zuen. Fisikariak akats bat burutu zuen: plutonio nukleoarekin bakarka lan egitea neutroien erreflexio esperimentuetan. Nukleo hori neutroien islatzaileak ziren tungstenozko adreilu pila baten barnean ezarria izan zen, muntaia masa kritikora hurbildu zedin. 

Daghlian azken adreilua muntaiaren gainean jartzen ari zela, adreilua nukleo gainera erori zitzaion istripuz, eta horrek masa ia kritiko bat ekarri zuen. Adreilua berehala kendu arren, Daghlianek erradiazio dosi hilgarria jaso zuen.

## Deabruaren Nukleoaren bigarren istripua (1946) 
thumb|270x270px|Marrazkia: Louis Slotinen istripuko pertsonen kokapena gelan
Bederatzi hilabete beranduago, 1946ko maiatzaren 21ean, Louis Slotin kanadar fisikaria eta beste zientzialari batzuk Los Álamosko Laborategi Nazionalean elkartu ziren: erakustaldi batean, fisio erreakzio bat sortu nahi zuten bi beriliozko semiesfera (neutroien material islatzailea) plutonio esfera baten alde banatan jarriz; plutonio esfera hori aurrez Daghlian hil zuen berbera zen. 

Slotinek bihurkin bat zuen eskuan, bi hemisferioak banaturik baina partzialki itxirik mantentzen zituena. Bat-batean, bihurkinak irrist egin zuen, hemisferioak guztiz itxi ziren, eta nukleoa maila superkritikora ailegatu zen, erradiazio kopuru handia askatuz. Slotinek berehala bi erdiak banandu zituen, kate-erreakzioa etenaz eta berarekin batera laborategian zeuden gainontzeko zientzialarien bizitzak salbatuz. Handik bederatzi egunera, Louis Slotin jasotako erradiazioak pozoiturik hil zen.

## Deabruaren Nukleoa lehergailu atomiko 
Deabruaren Nukleoa Japoniaren aurkako bonba atomikoan erabiltzeko aukera aztertu zen. Halere, azkenean, 1946ko uztailaren 1ean, Crossroads operazioko *Able* leherketa atomikoan erabilia izan zen.

## Kanpo estekak
Fondanteko gaztelua

**Fondateko gaztelua** () Saint-Justin udalerri frantseseko gaztelua da, Landetan, Akitanian, Frantzian. XVII. mendean neo-pizkundetar estiloan eraiki zuten, eta Frantziako Monumentu Historikoa izendatu zuten 1999ko martxoaren 31n.

## Historia 
Eskualdeko jaunek Erdi Aroko Fondat higiezina okupatu zuten Erdi Aroaz geroztik, baina 1607an, Marsango familia nobleak erosi zuen XVI. mendearen bukaeraraino mantenduz. Bi kasuetan suntsitu dute gaztelua, eta XVII. mendearen erdialdean berreraiki egin zuten. Geroago, XIX. mendean, neo-pizkundetar estiloan berriro berritu zuten.

Eraikin erantsien multzo handienetako bat da gaztelu hau, besteak beste:
* XVI. / XVII. mendean eraikitako armagnac biltegi bat 200 urte baino gehiagoko zuhaitz exotikoak dituen parke bat
* XVII. mendeko usategi bat
* XIX. mendean eraberritutako Pabiloi Handia, gazteluaren irudiari egokitzeko
* Mediciren iturri bat
* XVII. mendeko urmaela, arrain-erreserba gisa erabiltzen dena
* Gutxi gorabehera 200 urteko zuhaitz exotikoak dituen parke bat

## Galeria 

File:Chateau de Fondat 4.jpg|Mendebaldeko aurpegia (gaztelua)
File:Chateau de Fondat 7.jpg|Ekialdeko aurpegia (gaztelua)
File:Chateau de Fondat 8.jpg|Gertutik ekialdeko aurpegia (gaztelua)
File:Chateau de Fondat 2.jpg|Ekialdeko aurpegia (Pabilioi Handia)
File:Chateau de Fondat 5.jpg|Ekialdeko aurpegia (Pabilioi Handia)
File:Chateau de Fondat 3.jpg|Usategia
File:Chateau de Fondat 6.jpg|Usategia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Déborah François

**Déborah François** (Lieja, 1987ko maiatzaren 24a) valoniar aktorea da, telebistan eta zineman egindako lanagatik ezaguna dena.

## Filmografia 
* 2005 : ''L'Enfant*
* 2006 : *La Tourneuse de pages*
* 2007 : *Les Fourmis rouges*
* 2007 : *L'Été indien*
* 2008 : *Les Femmes de l'ombre*
* 2008 : *Le Premier Jour du reste de ta vie*
* 2009 : *London Nights*
* 2009 : *Fais-moi plaisir*
* 2009 : *My Queen Karo*
* 2010 : *Memories Corner*
* 2011 : *Le Moine*
* 2011 : *Les Tribulations d'une caissière*
* 2012 : *Populaire*
* 2014 : *Un beau dimanche*
* 2014 : *Maestro*
* 2016 : *Ma famille t'adore déjà !*
* 2016 : *Cézanne et moi*
* 2016 : *Fleur de tonnerre*
* 2017 : *Chacun sa vie*
* 2017 : *Loue-moi !''

## Kanpo estekak
Erradiazio bidezko pozoitze

thumb|Arrisku erradiaktiboaren zeinua.
**Erradiazio bidezko pozoitzea** edota **gehiegizko erradiazio sindromea**, erradiazio ionizatzaile kopuru handiegiak jasotzeak osasunean eragiten duen kalte multzoa da.

Gehienetan, izendapena erabiltzen da denbora labur batez erradiazio dosi handia jasotzean eragindako kalteak adierazteko. Erradiazio bidezko pozoitzearen sintoma asko erradiazio ionizatzaileak zelula-banaketa hondatzen duenean agertzen dira. Eragin hori bereziki zaharberritze tasa handia duten zelulek jasaten dute, alegia, ohiko baldintzetan azkar zaharberritzen diren zelulak, adibidez, digestio-aparatuko barnealdea edota hezur-muineko zelula hematopoikoak.

Erradiazio bidezko pozoitzea jasan duten pertsonek honako sintomak izan ohi dituzte: ile galera, beherakoa, nekea, botagurea, konorte-galera, larruazal erreketak, eta dosi handietan, berehalako heriotza.

Erradiazioa jasatearen ondorioak leuzemia eta mota orotako minbiziak izaten dira. Erradiazioak zelula-banaketa eragozteko duen gaitasuna minbiziaren aurkako tratamenduan ere erabiltzen da, erradioterapian kasu.

## Ikus gainera 
* Irradiazio akutuaren sindromea
* Kritikotasun istripu

## Kanpo estekak
Celadaseko gaztelu jauregia

**Celadaseko gaztelu jauregia **Teruelgo probintziako Celadas (Espainia) herriaren erdialdean dagoen gotiko estiloko jauregi gotortu bat da. Harlanduzko eraikina da, erdiko gunea bi dorrez inguratuta. Udalerriko udaletxea barne hartzen du. XIV. mendean hasi zen eraikitzen eta XVI. mendean amaitu.

## Kanpo estekak
Potsdamgo Aldarrikapena

**Potsdamgo Aldarrikapena** edota **Japoniaren Errendizioaren Baldintzak Zehazteko Aldarrikapena**, 1945eko uztailaren 26an, jada Bigarren Mundu Gerraren amaieraldera, Harry S. Truman, AEBetako presidenteak, Winston Churchill, Erresuma Batuko lehen ministroak, eta Chiang Kai-shek, Txinako Errepublikako presidenteak, Potsdamgo Batzarran adostutakoaren arabera, Japoniaren errendizioaren baldintzak zehazten zituen aldarrikapen bat izan zen, bestelakoan, Japoniar Inperioak "berehalako eta erabateko suntsiketari" aurre egin beharko ziolaren mehatxua iragarriz, alegia, Hiroshima eta Nagasakiko bonbardaketa nuklearrak.

[thumb|upright=2.5|erdian|[Potsdamgo Batzarra|Potsdamgo Batzarreko ekitaldi bateko partaideak, tartean Clement Attlee, Ernest Bevin, Viatxeslav Molotov, Iosif Stalin (uniforme zuriz), William D. Leahy, Joseph E. Davies, James F. Byrnes eta Harry S. Truman (eskuinean).]]

## Kanpo estekak
Gelditu zaitezte gurekin

***Gelditu zaitezte gurekin*** Ana Malagonek 2017an argitaratu zuen ipuin bilduma da. Malagonen hitzetan "zaintza da ipuinok atzean duten ideia nagusia". Pertsonaiak eta egoerak hurbilak dira, monotonoak, egunerokoak baina, azpian, askotan beste errealitateak ezkutatzen dira. Orokorrean, liburu ezkorra eta, bere ohikotasunean, iluna.

## Edukia 
Liburuak helduentzat 14 ipuin jaso zituen:
* "Duti Free"
* "Non gorde behar diren ez dakizun gauzak gordetzen diren tokiak"
* "Jane Doe"
* "Egunen batean"
* "Logela zerbitzua"
* "Sinadura"
* "Xehetasunetan sartzen ez garen bitartean, dena ondo dago"
* "Ezin dugu gehiago esan"
* "Frentera begiratu"
* "Ez dut eraiki genuen katedral hartan lurperatua izan nahi"
* "Amak ezkondu egin nahi du"
* "Udaberri familiarra"
* "Denak oso nekaturik gaudela iruditzen zait"
* "Zaborraren minutuak"

## Kanpo estekak 
* Liburuaren gaineko informazioa Elkarren webgunean.
* Liburuaren informazioa *Berria*n, 2017/03/25
* *Gelditu zaitezte gurekin* liburuaren kritikak *Kritiken hemeroteka*n, 2018/02/22

## Bibliografia 
* Galarraga, Aritz : *Ana Malagon, Gelditu zaitezte gurekin*, Elkar, 2017. *Erlea*, 11. zenbakia, urria 2017, 106. orld.
* Gurrutxaga, Alex: *Ana Malagon, Gelditu zaitezte gurekin*, Elkar, 2017. *Erlea*, 11. zenbakia, urria 2017, 105. orld.
Bariloche

**San Carlos de Bariloche** edo **Bariloche** Río Negroko probintziako hiri bat da, Argentinan. Andeetako magaletan kokatua dago, Nahuel Huapi lakuaren ertzean. Nahuel Huapi Parke Nazionalaren barruan dago, eta Patagoniako hiririk bisitatuenen artean dago. 1930 eta 1940ko hamarkadatan sortu eta gero, eski, trekking eta mendizaleen turismo gunea da gaur egun. 108.205 biztanle zituen 2010eko zentsoan.
Museo-ontzi

[thumb|250px|eskuinera|[Aita Guria baleontzia, Bermeo.]]
**Museo-ontzia**, eraikia izan zen jardueraren ondoren, museo gisa egokitua izan den itsasontzia da.

Mundu mailan ehundaka museo-ontzi daude, Euskal Herrian adibide ezagunenetakoa Bermeoko portuan dagoen Aita Guria baleontzia da. Batzuk itsas-museo batean daude, adibidez, Pasai San Pedro udalerrian dagoen Albaola Itsas Kultur Faktoriako San Joan galeoia kasu.

## Kanpo estekak
Zelula bereizte

[150px|thumb|[Ama zelula baten banaketa eta bereizte diagrama.
 A - ama zelula; B - aitaren zelula; C - zelula bereiztua; 1 - ama zelularen banaketa simetrikoa, 2 - ama zelularen banaketa asimetrikoa, 3 - aitaren zelula banaketa; 4 - amaierako bereizketa.]]
**Zelula bereiztea**, zelula leinu zehatz bateko zelulek beren gene-adierazpenean aldaketak eragiten dieten prozesua da, zelula mota jakin bateko morfologia eta funtzioak bereganatu eta organismoaren gainontzeko zelula motetatik bereiztu daitezen.

Potentzia edo bereizte gaitasuna duen zelula orori zelula ama deritzo. Hauek beren bereizte gaitasunaren arabera honakoetan mota hauetan sailka daitezke: totipotenteak, pluripotenteak, multipotenteak eta unipotenteak.

Ugaztunetan, zigoto eta enbrioi zelula gazteak bakarrik dira totipotnteak, aldiz, landare eta onddoetan, zelula asko totipotenteak dira.

Zientziaren azken aurrerapenek zenbait animalien zelula bereiztuak eragitea lortu dute, totipotenteak izan daitezen.

## Kanpo estekak
Guacaraje (udalerria)

**Guacaraje** (edo **Huacaraje**) Boliviako herri bat da, Itenez probintzian, Beni departamentuan. Magdalena eta Baures herrien artean dago, 9876 km2 ditu, eta gutxi gorabehera 3,700 biztanle, biztanleriaren dentsitatea 2.7 biztanle/km2 edo.

Klima tropikal hezea du, prezipitazio ugariekin eta batez besteko tenperatura 32.5 ºC da.

## Historia 
Saul Suárez Medina historialariak *Ekialdeko almanakea* liburuan dioenez  herri hau 1800eko azaroaren 29an sortu zuen, itonama etniako 80 familiekin, Magdalenako korrejidorea zen Ramón Velarde-k,  Magdalena eta Baures hirien arteko 14 milako ibilbidea egiten zuten bidaiarientzako atseden leku gisa.

Historialari horren arabera, **"Huacaraje"** hitza dator itonama hizkuntzako **"***Guacanaro***"** hitzetik dator "atseden leku" esan nahi du.

## Jarduera Ekonomikoak 
Jarduera ekonomiko nagusiak ganadua, irauteko nekazaritza, artisautza, ehiza, arrantza eta basoko fruituak jasotzea (batez ere kakaoa)

Hiriguneaz gain (2300 biztanle) 3 komunitate ditu:
* La Embrolla (113 biztanle),
* Pariagua (12 biztanle),
* Isla Grande (54 biztanle),
Eta El Carmen kantoiak(1063 pertsona) 3 komunitate hurrenez hurren:
:* **Denbora ona** (35 biztanle) ,
:* **San Pedro** (82 biztanle), eta
:* **Besuria** (20 biztanle)

## Pertsona ospetsuak 
* Jessica Jordan udalerri honetan jaio eta bizi izan zen txikitan, Miss Bolivia izan zen baita geroago bi aldiz hautagai Beni-ko gobernurako.
* Carlos Anasagasti Zulueta misiolari bizkaitarra Boliviako Beni departamentuan gotzain izan zen 1953tik 1986ra bitarte, 75 urterekin erretiratu zen arte. Gotzain gisa ez, baina erretiratu zenetik hil arte Guacaraje herrian jarraitu zuen lanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zelula banaketa

thumb|300px|eskuinera|Hiru zelula ugalketa moten parekatzea.
**Zelula banaketa**, zelula zikloaren zati oso garrantzitsua da, honetan jatorrizko zelula beste bi zelula alabetan edo gehiagotan banatzen da. Zelula banaketari esker izaki bizidunak sortu eta hazten dira. Organismo zelulanitzetan hazkunde hau ehunen bilakaerari esker gauzatzen da, eta izaki zelulabakarretan ugalketa asexualaren bidez.

Izaki zelulanitzek beren zelulak zelula banaketari esker ordezkatzen dituzte eta zelula bereizteari lotua dago. Zenbait animalietan zelula banaketa une jakin batean gelditzen da eta zelulak zahartuz amaitzen dute. Zelula zaharrak hondatu eta gorputzaren zahartzearen ondorioz hil egiten dira. Zelulak banatzeari uzten diote, telomeroak banaketa bakoitzean gero eta laburragoak bilakatu eta jada kromosomak ezin dituztelako babestu.

Zelula banaketa Elizabeth Blackburn, Carol W. Greider eta Jack Szoztak zientzialariek aurkitu eta ikertu zuten.

## Kanpo estekak