open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hansine Andræ

**Hansine Pouline Andræ**, jaiotzez **Schack**, (Kopenhage, 1817ko apirilaren 5a – *ibidem*, 1898ko martxoaren 17a) danimarkar feminista goiztiarra izan zen, Danimarkako Elizako ezkontza-liturgian emakumeen aldeko aldaketak proposatu zituena. 1854-1858 urteetan egunkari pertsonala idatzi zuen, politikari eta parlamentuko eztabaidei buruzko iritziak islatuz. Bere seme Poul Andræk egunkari hori hiru liburukitan argitaratu zuen 1914tik 1920ra.

## Bizitza 
Nicolai Clausen Schack (1781-1844) probestuaren eta Tagea Dorothea Erasmiren (1785-1841) alaba, Hansine Schack 1817ko apirilaren 5ean jaio zen Kopenhageko mendebaldeko Sengeløse auzoan. Zeuthen andereñoaren nesken barnetegian ikasi zuen, 1833an bere aita Kopenhageko Salbatzailearen elizako parroko izendatu zuten arte. 1842an, Carl Christoffer Georg Andræ matematikari eta politikariarekin ezkondu zen. Hala ere, bere ahizpa Marie Rovsing eta bere iloba Tagea Johansen ez bezala, ez zen aktibista irekia izan bere ideia feminista irmoak izan arren. 1879an, Severine Casse (1805-1898) emakumeen eskubideen aldeko ekintzaileari idatzi zion Danimarkako Emakumeen Elkarteak Danimarkako Elizako ezkontza-erritua aldatzeko egin zuen proposamenari buruz. Emakumeak senarrari obedientzia agintzen zion aldi kopurua bakarrera murrizteko eskatu zuen. Izan ere, aldaketa horiek gauzatzea ikusi zuen hil baino pixka bat lehenago.

Hansine Andræk istripu zerebrobaskular bat izan zuen 1892an, eta 1898ko martxoaren 17an hil zen Kopenhagen. Assistens hilerrian lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adriano Durante

**Adriano Durante** (Treviso, 1940ko uztailaren 24a - Oderzo, 2009ko ekainaren 23a) txirrindulari italiarra izan zen, profesionala 1963tik 1974ra

Kirol lorpenik aipagarrienak, Italiako Giroko hiru etapa eta Frantziako Tourreko etapa bat izan ziren.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1961**
* Vicenza-Bionde
* Colli Rovescalesi Sari Nagusia
* Sannazzaro Sari Nagusia
**1962**
* Friuli-Venezia-Juliako Giroko etapa 1
* Piaveko Giroa
* Piccolo Giro di Lombardia

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
José Martín Colmenarejo

**José Martín Colmenarejo Pérez** (Madrid, 1936ko apirilaren 7a - Soria, 1995eko azaroaren 27a) txirrindulari espainiarra izan zen, profesionala 1961etik 1966ra.

Kirol ibilbidean aipatzekoak dira 1963ko Levanteko Itzulia, urte bereko Espainiako Vueltako sailkapen orokorreko bigarren postua, Jacques Anquetilen atzetik eta 1965eko Vueltan lortutako etapa garaipena.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Clara Andersen

**Clara Elisabeth Andersen** (Kopenhage, 1826ko maiatzaren 13a – *ibidem*, 1895eko abuztuaren 28a) danimarkar idazlea izan zen, antzezlanak, ipuinak eta eleberriak idatzi zituena. Sortu zituen antzezlan ugariei esker, XIX. mendeko emakumezko antzerkigile danimarkar arrakastatsuena izan zen. Bere *Rosa og Rosita* (1862) ehun aldiz baino gehiago antzeztu zen Danimarkako Errege Antzokian. Andersenen bizitzan zehar, bere benetako nortasuna ezezaguna izan zen, antzezlanak modu anonimoan idatzi baitzituzten, eta eleberriak eta ipuinak ***Paul Winther*** izengoitiaz sinatu baitzituzten.

## Bizitza 
Clara Elisabeth Andersen Kopenhagen jaio zen 1826ko maiatzaren 13an. Aita Casper Heinrich Bernhard Andersen musikaria zuen, Errege Antzokian tronpa jo zuena, eta ama, berriz,  Birgitte Andersen, antzoki bereko aktorea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kepa Solozabal

**Kepa Solozabal Bergara** (Portugalete, Bizkaia, 1978) bizkaitar legelari eta unibertsitateko irakaslea da.

2011-2015 legegintzaldian Portugaleteko Udaleko zinegotzia izan zen, Bildu koalizioaren partez. Horrez gain, Bildu Udal Taldeko bozeramalea ere izan zen Portugaleteko Udalean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Miren Matanzas
* Eneritz Mancisidor
* Eneko Compains

## Kanpo estekak 
* https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/investigadores/126382/detalle
Gabriel Company

**Gabriel Company Bauzà** (Sant Joan, 1930eko maiatzaren 16a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1954tik 1962ra. 

Kirol lorpenik nabarmenenak Espainiako Vueltako bi etapa garaipen 1955ean eta 1961ean, 1958ko Andaluziako Itzulia eta Kataluniako Voltako bi etapa izan ziren.

1962an txirrindularitza utzi behar izan zuen, Italiako Giroan izandako eroriko larri baten ondorioz.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Michele Dancelli

**Michele Dancelli** (Castenedolo, Bresciako probintzia, 1942ko maiatzaren 8a – *ibidem*, 2025eko abenduaren 18a) italiar txirrindularia izan zen, profesionala 1963tik 1976ra. 

Garaipen zerrenda luzeko esprinter bikaina izan zen. Lorpenik aipagarrienak 1966ko Flèche Wallonne, 1970eko Milan-San Remo, 1969ko Frantziako Tourreko etapa bat eta, batez ere Italiako Giroko hamaika etapa izan ziren.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1962**
* Rho-Macugnaga
**1963**
* 20px Italiako errepideko txapelketa amateur
### Profesionaletan 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
2024ko Siriako ipar-mendebaldeko erasoaldia

thumb|Siriako oposizioaren tankeak Alepo inguruan, 2024ko azaroaren 29an.

**2024ko Siriako ipar-mendebaldeko erasoaldia** azaroaren 27an hasi zen. Siriako Gerra Zibilaren barruan, Siriako oposizioko taldeen koalizio batek, Operazio Militarren Komandoa deituak, Hayat Tahrir al-Sham (Sortaldea Askatzeko Erakundea) (HTS) talde jihadista buru zuela, Siriako Alepo eta Idlib hirietan, Baxar al-Assaden Siriako Armada Arabiarraren (EAS) gobernuaren aldeko indarren aurka eraso egin zuen. Jihadistei aurre egiten ari dira, nor bere aldetik, Siriako armada, Siriako Indar Demokratikoak eta beste hainbat milizia.

Hayat Tahrir al-Shamk «Erasoaren Disuasioa» deitu zion erasoaldiari, eta errepresalia gisa abiatu omen zen zibilen aurka Siriako Armada Arabiarrak Alepoko mendebaldeko landa-eremuan egindako bonbardaketak ugaritzeagatik. Idlibeko 2020ko martxoko su-etenaz geroztik, hau oposizioko indarrek lehen aldiz egin zuten erasoa izan zen.

## Aurrekariak 
Hamahiru urte egin behar da atzera Siriako gerraren hasierara jotzeko, 2011ko Udaberri Arabiarraren garaira, hain justu. Urte hartako martxoan milaka herritar irten ziren kalera, Siriako presidente Baxar al-Assaden eta haren gobernuaren aurka protestan egiteko. NBE Nazio Batuen Erakundeak urte hartan bertan emandako datuen arabera, 3.000 manifestari inguru hil ziren, eta, horren harira, Siriako Gobernuaren aurka antolatzen hasi ziren hainbat talde matxino, atzerriko zenbait herrialderen babes ekonomiko eta militarrarekin; besteak beste, EI Estatu Islamikoaren milizia batzuk, Al-Qaedarekin lotura zeukan Al-Nusra Frontea —gaur egun HTS koalizio islamista dena—, Turkiak babestutako talde armatuak eta beste talde matxino batzuk.

Siriako gatazkak hamar urte baino gehiago daramatza abian, eta ez aurrera eta ez atzera egon da azken bost urteetan; zehazki, 2020an Errusiak eta Turkiak su etena adostu zutenetik Idlib eskualderako, zeina Siriako Gobernuaren aurkako HTS Sortaldea Askatzeko Erakundea muturreko koalizio islamistaren esku baitago.

Siriako Giza Eskubideetarako Behatokia gobernuz kanpoko erakundearen arabera, astebetean 514 pertsonatik gora hil dira HTSk eta nor bere aldetik koalizio horri aurre egiten ari diren Siriako armadak, Siriako Indar Demokratikoak koalizioak eta beste hainbat miliziak egindako erasoetan; horietatik 92, zibilak. OCHA Gai Humanitarioak Koordinatzeko Nazio Batuen Bulegoak gaur jakinarazi duenez, Idlib eskualdean eta Siria iparraldean bizi diren 48.500 pertsonak baino gehiagok alde egin behar izan dute etxetik; haurrak dira horien erdiak baino gehiago.

## Geopolitika 
Etxe Zuriak Siriako erregimenari egotzi zion «Errusia eta Iranekiko mendekotasuna», eta Israelek, berriz, «egoera monitorizatzen» ari dela esan zuen. Erasoa Libanoko su-etenaren hasierarekin bat dator, Hezbola ahuldu egin baita; bitartean Errusia Ukrainako gatazkan okupatuta dago. Biak, Errusia eta Iran, Damaskorentzako funtsezko euskarriak dira. Turkiak, bestetik, kurdu-arabiar administrazio autonomoarekin amaitzea bilatzen du bereziki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maddi Iztueta: "Behin-behineko barealdia irauli duen ofentsiba", *Berria*, 2024ko abenduaren 3a.
Auerstedteko gudua

**Auerstedteko** **gudua** Laugarren Koaliziko Gerraren testuinguruan gertatu zen, 1806ko urriaren 14an, Auerstedteko herritik hurbil, garaiko Saxonia-Weimar dukerrian. Prusiako Frederiko Gilen III.a erregearen eta Karlos Gilen Fernando Brunswickeko dukearen agindupean zegoen Prusiako lehen armadak Louis Nicolas Davoutek zuzendutako frantziar armadaren zati baten aurka borrokatu zuen. Auerstedteko gudua Jenako guduarekin batera agertzen da noizean behin, azken hau egun berean geratu baitzen, zenbait kilometro hegoalderantz.

1806ko urriaren 14an, Prusiako armada, mende erdiz Europan nagusia izan zena, aldi bereko bi gudutan garaitua izan zen. Davout mariskalak, armada frantsesaren eskuineko hegalaren buru, prusiarren aurka egin zuen Auerstedten, eta Napoleon enperadoreak, berriz, Jenan.

Napoleonek kanpaina Berlin hartzeko helburuarekin gidatu zuen. Saalfelden borrokatxo bat izan ondoren, Napoleonek Prusiako armadaren atzetik jarraitu zuen. Weimarren zegoela pentsatuz, Leipzigera joan zen, Jenan aurre egiteko. Esploratzaileek Napoleoni prusiarrak urriaren 13an harrapatuko zituztela adierazi zioten. Napoleonek Prusiako armadaren zatirik handiena zeukala aurrean pentsatzen zuen. 13tik 14rako gauean, Davout bidali zuen aurreratzeko eta Prusiako armadaren eskuin aldeari aurre egiteko, lur irekietara eramateko, non tropa frantziar gehienek eraginkortasun handiagoz aurre egin ahal izango zieten.

Davoutek, orduan, benetan 60.000 gizon baino gehiago zituen gudaroste sendoa zenari aurre egin zion, Frantziako mariskalaren 26.000 soldaduen aurka. Hala ere, ezagutza taktiko askoz hobeak erakutsiz, Brunswickeko dukearen agindupeko indarrei eutsi zien, zeina ekintza horretan hil baitzen. Ondorengo kontraeraso frantsesean, prusiar armada, orain Frederiko Gilen erregearen agindu zuzenpean zegoena, garaitua izan zen.

Porrot honek, Jenako guduarenarekin batera, gerraren amaiera ekarri zion Prusiari. Frantziar tropek lurralde nazionala okupatu zuten, Berlin hartu zuten eta Tilsiteko Hitzarmenaren arabera lurralde jabetza garrantzitsuei uko egitera behartuta egon ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maxa Bruskina

**Maryia «Maxa» Barysauna Bruskina** (; 1924 – Minsk, Bielorrusia, 1941eko urriaren 26a) Bielorrusiako erizain nerabe judu bat izan zen, eta erresistentzia antifaxistaren martiri komunista Bigarren Mundu Gerrako lehen urteetan.

Erizain gisa boluntario ibili zen, Armada Gorriko soldadu zaurituak zaintzen, eta garai hartan okupatuta zegoen Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistatik ihes egiten laguntzen zien. Horregatik, bera eta beste 11 komunista antifaxista espetxeratu eta torturatu zituzten, eta sekreturik azaleratzeari uko egin ziotenean, Wehrmacht alemaniarrak exekutatu egin zuen publikoki.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
; 

* Anastasia Biseniek
* Anna Lisitsyna
* María Meléntieva
* Nadezhda Troyán
* Yefrosinia Zenkova
* Zinaida Portnova
* Zoya Kosmodemianskaia

## Kanpo estekak
Julie Harris

**Julia Ann Harris** (Grosse Pointe, Michigan, 1925eko abenduaren 2a – West Chatham, Massachusetts, 2013ko abuztuaren 24a) estatubatuar antzerkian nabarmendu zen aktorea, baina zineman eta telebistan ere lan egin zuen.

Bost Tony sari, hiru Emmy sari eta Grammy sari bat irabazi zituen. Lee Strasbergen Actors Studioko sortzaileetako bat izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Fandango du Pays Basque

**Fandango du Pays Basque** Luis Marianok abestu zuen kantua izan zen, *Fandango* filmeko gehienak bezala, Francis Lopez konposagileak sortua,  hitzak direlarik André Tabet eta Gérard Carlierrenak. Sara, Bilbo eta Aturri ibaia aipatzen ditu abestiak, Euskal Herriko bazterren artean.

Fandango izenburuko beste abesti batzuk ere kantatu zituen Luis Marianok, bata *Le Chanteur de Mexico* filmekoa, *Fandango* izen soilekoa, berak eta Jesús María de Arozamenak jarritako hitzekin, eta *Fandango de Bayonne*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Luis Mariano fandango hau abesten dantzariekin.
Abdomeneko paretaren hernia

**Abdomeneko paretaren hernia** sabelaldeari eragiten dion prolapso mota bat da. Hernia mota guztien artean, abdomenekoak dira ohikoenak.

## Historia 
Abdomeneko hernien erreferentziarik zaharrena k. a. 1550 urtekoa da, Egiptoko Ebers papiroan.

Hernien tratamendu kirurgikoa aspaldikoa da, emaitza aldakorrekin halere. Elizak Erdi Aroan bizargin-zirujauei baimentzen zien hiru operazioetako bat zen.

XVI. mendean, Ambroise Paré zirujauak bizarra mozteko labana batez osatutako tresna bat asmatu zuen, intsusaren zurtoin batean ezarria, herniak operatzeko.

## Ezaugarriak 
Hernia abdominal gehienen arrazoia sabeleko muskulu, tendoi eta aponeurosien ahultasuna izaten da. Hori gertatzen denean, egitura hauek osatutako euskarriak ezin izaten ditu barruko egiturak ongi eutsi, eta ahulgune bat probestuz hauek "ihes" egin dezakete. Irteten dena gantz ehuna izan daiteke, edo abdomen barruko erraiak baresarean bilduta, poltsa herniarioa osatuz. Epiplona eta heste-bueltaren bat irtetea da arruntena, baina inguruko edozein organo irten daiteke. Lesioa agertzeko faktore garrantzitsu bat sabel barruko presioa da: hau handitzen denean, erraiak kanpora bultzatzen baititu.

Sarri gertatzen den arazoa da. Gizonen %27 eta emakumeen %3 inguruk hernia abdominalen bat izaten dute beraien bizitzan zehar. Hernia hauetatik, gehienak urte 1 bete aurretik, eta 50 urte bete eta gero gertatzen dira.

Hernia bultzatzen duten faktore batzuk: karga erabiltzea, gorputz-pisuaren aldaketa azkarra, eztul gogorra, digestio arazoak, aszitisa, prostata arazoak daudenean pixa egiteko egin behar den indarra. Hauek guztiek abdomen barruko presioa handitzen dute, erraiak kanpora bultzatuz.

Abdomeneko herniak dituzten paziente guztiek ez dute sintomak izaten. Halere, %66an sintomak ager daitezke. Besteak beste:

Hernia abdominalak sarriago gertatzen dira eskuin aldean, ezkerrekoan baino. Arrisku nagusia hestearen estrangulazioa da, non irten den hestearen zatia odoleztatze barik gerta daitekeen, mina eta hantura sortuz.
* Zilekoak.
* Epigastrikoak.
* Spiegelen hernia.
* Bizkar alderantz ateratzen direnak (Petit eta Grynfeltt ahulgune anatomikoetatik).
* *Canalis obturatorius* herniak.
Izter-hernietan eta hernia diafragmatikoetan ere abdomeneko erraiak ateratzen dira, baina ez paretetik.

## Tratamendua 
Askotan, sintomarik ematen ez duten abdomeneko hernietan ez da kirurgiarik erabiltzen. Gauzak ondo badoaz, udenoterapia nahikoa izango da. Halere, min episodioak sarri gertatzen badira bizitza normala eragotziz, edo izter-hernia gertatzeko arriskua ikusten bada, operazio bat egin daiteke.

Ez dago argi ortesien erabilera mesedegarria den edo ez, erraiak kanpora ez irteteko euskarri bezala. Horretarako, kirurgia irekia zein laparoskopia erabil daiteke. Askotan, operazio mota honetarako ez da klinikan ingresatu beharrik, eta aste pare batean pazienteak bizimodu normala egin dezake. Halere, eboluzioaren arabera, esfortzu handiak ekiditea gomendatu dakioke, harik eta operatutako ehunek sendotasuna hartzen duten arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakarne Meabe

thumb|Saturrarango Emakumeen Kartela
**Bakarne Meabe** (Saturrarango Emakumeen Kartela, 1937) Saturrarango Emakumeen Kartzen jaio eta 6 hilabete zituela arropa artean bilduta atera zuten. 2024an omenaldia egin zioten bizi den Bizkaiko Areatzan (Arratia).

## Bizitza 
Bakarne 6 hilabeteko haurra zela, haren ama Mikaelak lortu zuen arropa zikinen artean bildu, txupetea azukrez busti haurrak negarrik egin ez zezan eta Saturrarango emakumeen kartzelatik ateratzea. Bakarne Ondarroako familia batek hartu zuen harreran. Mikaelak eskari bakarra egin zion harrera familiari; haurra hiltzen zenean, hazteriak edo sarnak guztiz jota zegoelako eta egun gutxitan hilko zela uste zuelako, umearen izena eta abizenak ondo jartzeko, kartzelatik atera ondoren, hura ehortzita egongo zen tokira joan ahal izateko alabari ku-ku egin eta zenbat maite zuen esateko, hil ondoren ere. 

Baina Bakarne ez zen hil 87 urte zituen 2024an eta aitortza egin zioten Areatzan (Arratia), ezin pozago hartu zuen oroitza eta aitortza. Izugarri ederra izan zen

## Aintzatespenak 
* 2024ko azaroaren 30ean Areatzan (Bizkaia) omenaldia eskaini zioten *Mattalingo alaba* poesia liburuaren ikuskizun poetikoan.  Bakarne Meaberi emandako oroigarria Mari Cruz de Guruzetaren omenez egindako Jesus Lizasoren “Areatzako Sabelak” izeneko eskulturan oinarritutako oroigarria eman zion Areatzako alkateak Meaberi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Pirozzi

**Anna Pirozzi** (Napoli, 1975) italiar soprano dramatikoa da Nahiz eta kasu batzuetan, bere ahotsa soprano lirikoarena bezala ere deskribatzen den. Bere garaiko abeslarietako bat da.

## Ibilbidea 
Operan jardun aurretik, pop musikan aritzen zen Pirozzi, tabernetan, ezkontzetan eta bestelako espazioetan kantatuz. Aostako Haraneko Musika Institutuan hasi zen musika ikasten. Hogeita bost urterekin, opera abeslariek debuta egin ohi duten adin horretan, Turingo Giuseppe Verdi Kontserbatorioan sartu zen eta Silvana Moysorekin ikasi zuen. Nahiz eta berandu zela pentsatu, opera ibilbideari ekitea erabaki zuen. Kontserbatorioko ikasketak amaitu zituenean, probintzietako antzokietatik bira egiten hasi zen, eta zailtasun handiak aurkitu zituen arte agenteek kontuan har zezaten. Daniela Dessi, Mirella Freni, Luciana D’Intino, Rockwell Blake eta Sylvie Valayre-ren maisu-maistren eskolekin osatu zuen bere prestakuntza.

2012ko ekainean, hogeita hamasei urte zituela, Gianandrea Nosedak zuzendutako *Un baile de máscaras* lanean Ameliaren rola antzeztea lortu zuen Regio antzokian (Turin). 2016an, Bavariako Estatu Operan rol hori interpretatzeko aukera izan zuen, Zubin Mehtaren zuzendaritzapean, Anja Harteros ordezkatzeko deitu zutenean, eta 2020an, Errege Antzokian (Madril) egin zuen.

Pirozzik nazioarteko orkestra zuzendariekin kolaboratzen du erregularki, hala nola, Riccardo Muti, Zubin Mehta, Nello Santi, Nicola Luisotti, Daniel Oren, Donato Renzetti, Gianandrea Noseda, Francesco Ivan Ciampa, Jordi Bernacèr, Renato Palumbo eta Marco Armiliatorekin.

2022ko ekainaren 26an, Madrilgo Errege Antzokian, Turinen debuta egin zuenetik hamar urteko ibilbidea egin zuen, *Nabuccoko* entseguetan, zeinarekin bira bat hasi baitzuen Europako hiriburuetan zehar.

2021eko abuztuan, *Corriere della Serari* egindako elkarrizketa batean, adierazi zuen body shaming-a (gorputzaren umiliazioa) existitzen dela operaren munduan, bereziki emakumeen artean, eta batez ere estilo abangoardistako ekoizpen batzuetan, emakume bat baztertu egin daitekeela bere pisuagatik. COVID-19aren pandemiak eragindako konfinamenduan irabazitako hamasei kiloak galtzeko gehiago ez sufritzea erabaki zuela onartu zuen Pirozzik, eta ez zuela pasta plater bat kentzeko asmorik, bere aldartea hobetzen duelako. Bere ibilbidea 30 urterekin hasi zuela ere aipatu zuen elkarrizketan, eta nola, adin batetik aurrera, paper batzuk abesteko emakumeak zaharregiak direla uste den.

Irakasle ere aritzen da, eta maiz ematen ditu kantuko eskola magistralak. Lau urtez jokatu zuen, emakumezkoen errugbi talde batean, Aostan, baina sudur-trenkada hautsi zitzaionean, entrenatzen jarraitu edo kantatzearen artean aukeratu behar izan zuen, eta kirola utzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Anna Pirozziren webgune ofiziala
* Anna Pirozziren Instagrameko kontu ofiziala
* Anna Pirozzi Operabasen
Javier Suazo Mejía

**Javier Enrique Suazo Mejía** (Tegucigalpa, 1967ko uztailaren 14a) Hondurasko zinema zuzendaria, gidoilaria eta ekoizlea da, eta Hondurasen musika, zinema eta literaturan parte-hartze nabarmena du. Bere literatur lanak hainbat sari nazional jaso ditu ipuin adarrean, eta hiru eleberriren argitalpena ikusi du. Telebistarako eta zinemarako dokumental eta spot komertzial ugari egin ditu.

Bere obran behin eta berriz agertzen diren gaiak boterea, bere ondorio ustelgarriekin batera, identitate existentziala eta kontsumo gizarteak sortutako gatazkak dira.

Bere filmak gai politikoen eta naturaz gaindikoaren artean aldatzen dira. Gainera, herrialdeko film arrakastatsuenen zerrenden artean daude.

Publizitatearen barruan ere ibilbide arrakastatsua egin du, eta nabarmendu du komunikazioan eta estrategia politikoan aholkularitza eman diela errepublikako hainbat presidenteri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramon Amaya Amador

**Ramon Amaya Amador** (Olanchito, Yoro, 1966ko apirilaren 28a - 1966ko azaroaren 24a) hondurastar idazle eta kazetari ezagunagoa izan zen *Prisión Verde* (1945) eleberriagatik. Hegazkin istripu batean hil eta hogeita bost urtera, bere literatur ekoizpena kultur altxor nazional izendatu zuten.

## Biografia 
1916ko apirilaren 28an jaio zen, Olanchito udalerrian, Yoro departamentuan. Guillermo Amador eta Isabel Amayaren semea zen, eta haren jaiotza emakumearen eta presbiterioaren arteko harreman debekatuaren emaitza zen, Ramon bere ama ezkongabearekin bizitza gogor baterako utzita. Lehen lanbideen artean, lehen hezkuntzako maisu eta pozoi-ureztatzaile lanak egin zituen bananondoetako landetan, eta horrek bananondoetako langileek bizi zituzten egoera prekarioen esperientzia eman zion haragi bizian. 1939an, kazetari bezala hasi zen, El Atlántico de La Ceiba egunkarian lan eginez. Erredaktore lanetan hasi zen, azkar eskalatuz, kazetaritza editore izatera iritsi arte. 1943ko urrian astekari aldizkari bat sortu zuen Olanchito hirian, *Alerta* izenekoa. 

1944an, jazarpen politikotik ihesi, Guatemalara ihes egin zuen laguntza bila, eta bertan hartu zuen hurrengo hamar urteetan. Nuestro Diario egunkarian lan egin zuen eta El *Popular Progresista*, Mediodía eta Diario de Centroamérica egunkarietan kolaboratu zuen. Jacobo Arbenz presidentea boteretik kendu ondoren, Argentinako enbaxadan asiloa bilatu zuen, ondoren herrialde horretara migratzeko, non Córdoba (Argentina) hirian kokatu zen eta Sarmiento argitaletxearentzat lan egin zuen, hiri horretan ezagutu zuen Regina Arminda Funez, zeinarekin 1957ko urtarrilaren 19an ezkondu zen.

1957ko maiatzean Hondurasera itzuli zen, eta han El Cronista egunkariarentzat hasi zen lanean, eta Vistazo aldizkaria sortu zuen Tegucigalpan.

1959ko apirilean, Txekoslovakiara joan zen, Aixa Ixchel eta Carlos Raúl emazte eta seme-alabekin batera. Praga hirian hartu zuen bizilekua, eta "*Problems of Peace and Socialism*" izeneko aldizkarirako lan egin zuen bertan.

Eleberrien jauna bezala ere ezaguna da, Hondurasen batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ramon Amaya Amadorren orri ofizial eguneratua
Jenny Blicher-Clausen

**Jenny Frederikke Blicher-Clausen** (Durup, Sallingsund, 1865eko uztailaren 29a – Frederiksberg, 1907ko otsailaren 14a), ***John Bentsen*** izengoitiaz ere ezaguna, danimarkar idazlea izan zen, batez ere poeta gisa ospea lortu zuena. Bere idazlan ezagunenak *Digte* (1885) eta *Violin* (1900) izan ziren. Antzezlanak ere idatzi zituen, besteak beste *Christian den Anden* (1889), Kopenhageko Dagmar antzokian antzeztua. Danimarkan ez ezik, Alemanian, Suedian eta Finlandian ere arrakasta izan zuen. Rued Langgaard musikagileak bere poema batzuk musikara moldatu zituen.

## Bizitza 
Jenny Frederikke Blicher 1865eko uztailaren 29aan jaio zen Sallingsund udaleko Durup herrian, Jens Mathias Blicher (1822-1893) apaiz luterotarraren eta Frederikke Severine Balleren (1833-1910) familian. 1892ko martxoan Henrik Nikolaj Clausenekin (1858-1901) ezkondu zen eta 1897an Inga alaba izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernande Barrey

**Fernande Barrey** (Paris, 1893ko urtarrilaren 1a - Créteil, 1974ko uztailaren 30a) frantziar modeloa eta margolaria zen.

## Biografia 
Fernande Barreyk 1908 inguruan utzi zuen bere jaioterria Parisera joateko, eta, han, prostituta gisa bizimodua ateratzen hasi zen. Hainbat margolariren modelo izan zen, besteak beste Modigliani eta Soutinena, eta Arte Ederren Eskolan pintura eta artearen historia ikasteko konbentzitu zuten.

1917ko martxoan, Tsugouharu Foujita artista japoniarra ezagutu zuen Montparnasseko La Rotonde kafetegian, zeina zeharo maitemindu zen, eta hamahiru egun geroago ezkondu. 1918an, Alemaniako bonbetatik ihes egiteko, Cagnes-sur-Mer-era joan zen bizitzera. Bertan, urtebete igaro zuten margotzen, eta lagun asko ezagutu zituzten. Denboraldi hartan, Jeanne Hébuterne Modiglianiren bikotekidearekin adiskidetu zen.

1925ean, bikoteak harreman oso irekia izan zuen, eta biek izan zituzten harremanak bi sexuetako pertsonekin. Hala ere, margolariak ez zion barkatu Fernanderi bere lehengusuarekin, Koyanagi margolariarekin, izandako maitasun istorioa. Orduan, Lucie Badoud artista belgikarrarekin (Youki deitzen zioten) giltzapetu zen hiru egunez, zeinetan Fernande bere senarraren bila aritu baitzen etsi-etsian Parisko morgetaraino joz. 1928an, bikotea dibortziatu egin zen, eta Fernande Koyanagirekin bizi izan zen Montmartren. 1935ean banandu zirenean, Tsugouharu Foujitarekin zuen harremanak hobera egin zuen; finantza-laguntza eman zion hil arte.

Fernande Barreyren eta Jean Agenlou biluzi femeninoen argazkilariaren modelo kuttuna zen Fernande Miss ezagunaren arteko lotura sortu zen. Haren txartel-argazki bati esker ezagutzen dugu Jean Agenlouren modeloaren izena, izan ere haren atzealdean, eskuz idatzitako aipamen hau dago: "Nire argazkia 1912an", Fernandek sinatua, eta ondoren zigilu bat, "Miss FERNANDE 7, Flandeseko pasabidea, PARIS" adierazten duena.

Margolari gisa, *Josiane et le Pêches* koadroak erakutsi zituen, 1929ko Udazkeneko Aretoan.

## Iturria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ressources relatives aux beaux-arts : 
** AGORHA 
** Artists of the World Online 
** Bénézit 
** RKDartists
Abintestato

***Abintestato*** latinezko *ab intestato* (testamenturik gabe) esamoldetik datorren termino juridiko bat da, testamenturik egin gabe edo testamentu baliogabearekin hiltzen denaren ondasunen herentziari eta adjudikazioari buruzko prozedura judizialari dagokiona, eta orduan jaraunsletza, legearen aginduz, ahaide hurbilenetara igarotzen da.

## Abintestato prozedura 
Jaraunsletzaren kausatzailea testamenturik egin gabe hiltzen denean edo testamentua egiletsi arren testamentua deuseza denean, edo testamentua baliozkoa izateari utzi dionean aplikatzen da; jaraunsleari ezarritako baldintza betetzen ez denean edo jaraunslea testamentugilea baino lehenago hiltzen denean, edo jaraunspena arbuiatzen duenean edo jaraunslea oinordeko izateko gai ez denean. Testamentuak kausatzailearen ondasun guztiak aipatzen ez dituenean ere aplikatzen da; kasu horretan, oinordetza legitimoa testamentugileak erabili ez dituen ondasunena baino ez da izango. Kasu horietan, legeak zehaztuko du testamentuak aipatzen ez zituen ondasunak jasotzeko nork duen eskubidea, zeinek duen jaraunspen horretarako eskubidea.

## Erreferentziak
Gabriel Mas

**Gabriel Mas Arbona** (Montuïri, Mallorca, 1933ko martxoaren 9a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1957tik 1966ra.

Garaipenik nabarmenenak, 1960ko Andaluziako Itzulia eta 1959ko Vueltako etapa bat izan ziren.

## Palmaresa
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu 
X: ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Maman la plus belle du monde

***Maman la plus belle du monde*** (euskaraz, "Ama, munduko ederrena") frantsesezko kantua da, Fernand Bonifayk kantatu zuena, eta baita bertsio ezagunetan Luis Marianok eta Tino Rossik (1958). Italierazko kantu baten bertsio bat da, Marino Mariniren *La più bella del mondo* (1957) kantuarena.

Luis Marianoren bertsioa entzun daiteke Jaco Van Dormaelek zuzendutako 1996ko *Le Huitième Jour* filmean, eta baita Xavier Dolanen ''J'ai tué ma mère* (2009) film quebectarrean ere. 1958an, RTF kateko *36 chandelles'' telesaioan, ama bertan zuela kantatu zuen Luis Marianok abestia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Luis Mariano abesti hau kantatzen (hitzak bideoan).
Louise Bjørnsen

**Louise Cathrine Elisabeth Bjørnsen** (Roholte, 1824ko apirilaren 9a – Kopenhage, 1899ko abenduaren 27a), ***Elisabeth Martens*** izengoitiaz ere ezaguna, danimarkar eleberrigile eta ipuingilea izan zen. Irakasle pribatu gisa izan zituen esperientzietan oinarrituta, *Hvad er Livet?* eleberria argitaratu zuen 1855ean, Mathilde Fibigerren arrastoari jarraituz. Gainera, beste bost eleberri eta lau ipuin bilduma idatzi zituen.

## Bizitza 
Frederik Cornelius Eberhard Bjørnsen (1781-1831) apaiz luterotarraren eta Rebekka Adolphine Rabe-Holmen (1786-1858) bederatzi seme-alabetako bat, 1824ko apirilaren 9an jaio zen Faxe ondoko Roholte herrixkan. Zortzi urte zituela, aita hil zitzaion. Amak bakarrik hezi zuen eta erromantizismoko literatura ezagutarazi zion. 1851n Mathilde Fibigerrek *Clara Raphael: Tolv Breve* eleberria argitaratu zuenean, Bjørnsenek ere bere bizipenetan oinarritutako eleberri bat idaztea erabaki zuen. Familiarekin Næstveden bizi zela, *Hvad er Livet?* eleberriari ekin zion, batez ere gauez ezkutuan idatziz. 1855ean argitaratu zuen, Elisabeth Martens izengoitia erabiliz.

1858an ama hil zitzaion, eta Bjørnsen Kopenhagera joan zen bizitzera. Han hil zen 1899ko abenduaren 27an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Therese Brummer

**Therese Conradine Brummer**, jaiotzez **Casse** (Kopenhage, 1833ko ekainaren 8a – Hillerød, 1896ko martxoaren 14a), ***Fru Elisabeth*** izengoitiaz ere ezaguna, danimarkar idazlea izan zen, batez ere haur eta gazteentzako idazlanengatik ospea lortu zuena. Hala ere, helduentzako eleberriak, ipuinak eta biografiak ere idatzi zituen.

## Bizitza 
### Bizitza pertsonala eta ikasketak 
Kopenhagen 1833ko ekainaren 8an jaioa, Therese Conradine Casse Andreas Lorentz Casse (1803-1886) politikariaren eta Andrea Severine Engelbrethen alaba zen. Hezkuntza ona jaso zuen etxean eta pertsona ospetsu asko ezagutu zituen. 1861ean Nicolai Abraham Brummer (1822-1903) kapitainarekin ezkondu zen, eta harekin bi alaba izan zituen: Agnete 1862an eta Lilly 1868an.

Therese Brummer Hillerøden hil zen 1896ko martxoaren 14an.

### Ibilbide profesionala 
50 urte inguru zituen arte, ez zuen idazteko interes handirik izan. Arrakasta berezia lortu zuen haur txikientzako maitagarri-ipuinengatik eta nerabeentzako abenturazko istorioengatik. 1887tik 1893ra helduentzako hiru eleberri idatzi zituen, Fru Elisabeth izengoitia erabiliz: *Virkelighedsbilleder* (1887), *Som man gifter sig* (1888) eta *En Kamp* (1893). Familia-harremanen esperientzia propioa oinarritzat hartu zuen, ezkontzaren eta amatasunaren gaiak jorratuz, baina dimentsio berri eta modernoago bat gehituz, zeinean motibazio biziko emakume baten eragina agertzen den. Garai hartako kritikariek, ordea, ez zituzten eleberri horiek oso positiboki baloratu.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Franz Aguirre

**Louis Franz Aguirre** (Camaguey, Kuba, 1968) mundu osoan ospea lortu duen konpositore eta orkestra-zuzendari kubatarra da. 

## Prestakuntza akademikoa 
Louis Aguirrek musika-konposizioa ikasi zuen Harold Gramatges, Roberto Valera eta Tulio Peramorekin, baita biolina eta orkestra-zuzendaritza ere Habanako Goi Mailako Arte Institutuan. BA bat jaso zuen musika konposizioan 1991n. 2002tik 2004ra Holandako Conservatorium van Amsterdam-en musika-konposizioko graduondoko ikastaroak egin zituen, eta R irakaslearekin “Musika garaikidea ekialdeko tekniken bidez” izeneko graduondoko programan matrikulatu zen. Karl Aage Rasmussen, Rolf Wallin eta Hans Abrahamsen irakasleekin batera, Århus Royal Conservatory-n aritu zen lanean, Danimarkan, 2004tik 2005era.

## Konpositorea 
Agirrek hainbat instrumentista eta talde ospetsurentzat konposatu ditu, hala nola, Ere Lievonen, Enric Monfort, Adam Ørvad, Carlos Gálvez, Juanjo Guillem, Mikkel Andersen, Barbara Lueneburg, Karolina Leedo, Axyz Ensemble, Arbós Trío, Snow Mask Ensemble, Kimbala Percussion Group, DuoMetrie, Verso Duo, Habanako Orkestra Sinfonikoa, the Santiago de Cuba Orkestra Sinfonikoa eta Camagüeyko Orkestra Sinfonikoa, Arditti Quartet, TANA String Quartet, Residencias Ensemble, Neopercusión eta Neo Collective. Bere musika Europan, Txinan, Estatu Batuetan eta Latinoamerikako hainbat jaialdi eta ekitalditan interpretatu da, hala nola, Darmstadt-eko (Alemania) Internationale Ferienkurse für Neue Musik-en, SUSÅ Musika Garaikidearen Jaialdian, Danimarkan, Granadako Nazioarteko Musika eta Dantza Jaialdian, Espainian. , Ljubljanako jaialdia, Eslovenia, Summartónar, Faroe uharteak eta Holandako Amsterdam Gaudeamus Astea. Agirreren musika Espainia, Alemania, Diamarca, Kuba eta Holandako irrati eta telebistetan eman dute. Bere katalogo zabalak opera, orkestra, ganbera eta bakarkako lanak biltzen ditu, baita abesbatza eta ahots lanak ere.

## Orkestra-zuzendaria 
1995etik 2000ra, Louis Aguirrek Kubako Camagüeyko Orkestra Sinfonikoaren zuzendari nagusi eta zuzendari artistiko gisa lan egin zuen. Orkestra Sinfoniko Nazionaleko zuzendari gonbidatu gisa ere lan egin zuen Habanan, baita Kubako Santiago Orkestra Sinfonikoan ere. 

## Irakaslea 
1995etik 2000ra ere, Aguirre Camagüeyko Kontserbatorioko irakasle izendatu zuten, eta Musika Garaikidearen Nazioarteko Jaialdiaren sortzaile, antolatzaile eta zuzendari artistikoa izan zen hiri berean.

## Aitorpenak eta sariak 
Louis Agirrek sari eta enkargu ugari jaso ditu, hala nola: 1988- UNEAC saria (Kubako Konpositore eta Artisten Batasuna) Lehen Saria "Hiruko Klasikorako Kontzertua"gatik, 1989- Lehiaketako "Udazkeneko Kanta"ren Lehen Saria. Habanako “Jornadas Martianas” Unibertsitatetik, 1991- Ganbera-musikako Lehen UNEAC Saria "Visiones" lanagatik, 2002- Beka Espainiako Egileen Fundazioaren eskutik, 2008- Danimarkako Statens Kunstfond-eko Batzordea, 2011- Martirano Lehiaketako Lehen Saria, Illinoiseko Unibertsitatea, AEB. Duela gutxi, Agirreri Danish State Arts Council-en hiru urteko sari ospetsua eman diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilia Fibiger

**Ilia Marie Fibiger** (Kopenhage, 1817ko urriaren 5a – *ibidem*, 1867ko ekainaren 10a) danimarkar erizain, filantropo eta idazlea izan zen, herrialdeko lehen erizain profesionala. Mathilde Fibiger idazle feministaren ahizpa zen.

## Bizitza 
thumb|left|Ilia eta Mathilde Fibiger ahizpak

Ilia Fibiger Adolph Fibiger militarraren eta Margrethe C. Nielsen Aasenen alaba zen. 1837an bere gurasoak banandu ziren (ordutik aurrera Fibiger amarekin bizi zen) eta 1843an dibortziatu ziren. 1844an ama hil zenean, Fibiger izebarekin bizitzera joan zen, han ikasi zuen bere kabuz, eta 1847an Morsera joan zen irakasle. Urte eta erdiren buruan, Kopenhagera itzuli zen, eta han pobrezian bizi zen, eskulanak irakatsiz.

1853ko Kopenhageko kolera epidemia garaian, Almindelig ospitalean boluntario aritu zen. 1854tik 1860ra erizain gisa lan egin zuen, eta Danimarkako ospitale bateko lehen erizain bihurtu zen.

1860an Almindelig ospitalean zuen kargua utzi eta Østerbro auzoko Lægeforeningens Boliger bizitegi-multzora (gaur egun Bramleby) joan zen, non neska pobreak zaindu zituen. Neska gehienak ezkontzaz kanpoko haurrak ziren, Fødselsstiftelsen erakundekoak. Idazketatik ateratako diru-sarreretatik bizi zitekeela espero zuen Fibigerrek, baina ezagunen laguntzaren menpe geratu zen. 1866an sei haur adoptatu zituen.

Ez zen inoiz ezkondu, baina Osvald Marstrand militarrarekin harremanean egon zen. Marstrand 1849an hil zen Eckernfördeko guduan, eta heriotza honek arrastoa utzi zuen Fibigerren bizitzan eta lanetan. 1867an, egilea hil zenean, Vilhelm Møllerrek komedia hori berrargitaratu zuen.

## Omenaldiak 
1872an, Georg Schepelern artzainak *Ilias Minde* umezurztegia sortu zuen Fibigerren oroimenez.

1894an, Margrethe Fibigerrek *Et Kvindeliv. Ilia Fibiger* liburua idatzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Meynier

**Charles Meynier** (Paris, 1768ko azaroaren 24a - Ibidem, 1832ko irailaren 6a) Frantziako neoklasizismoko margolari ospetsua izan zen. François-André Vincent margolariaren ikaslea izan zen eta 1789an Erromako bigarren saria eskuratu zuen. Carrouselgo Garaipen Arkuaren behe-erliebeak eta eskulturak egin zituen. 1816an Frantziako Arte Ederren Akademiaren partaidea izendatu zuten.

## Biografia 
Charles Meynier, gai historikoen margolaria, Parisen jaio zen 1768ko azaroaren 24an. Familia ugariko semea zen. Aitak beste lanbide batean aritzea nahi zuen, baina, marrazketarako zaletasuna sentituz, nahiago izan zuen Pierre-Philippe Choffard grabatzailearekin ikasi. Bere aurrerapen azkarraren ondorioz, bere desiorik handiena margolari bihurtzea izan zen. Bere anaia zaharrenetako bat, Meynier-Saint-Fal, Comédie-Françaiseko aktorea, bere kontura jarri zuen François-André Vincent akademikoaren tailerrean, zeinak ospe handia baitzuen. Meynierrek ederki aprobetxatu zituen bere ikasgaiak. Lau urte geroago, 1789an, Erromako bigarren Sari Nagusia irabazi zuen pinturan, eta, ondorioz, Erromara joan zen "Erregeren egoiliar" gisa. 
Erroman egon zen bitartean, fideltasun handiz marraztu zituen antzinako eskulturako lanak, eta estudio horien bilduma handia egin zuen. Frantziara itzulita, Izu Garaian, zirriborro ugari egin zituen egun batean pintura handiak egiteko asmoarekin.

Meynierren talentua forma anatomikoen ezagutza perfektuan, biluztasuna margotzeko gaitasun handian eta sabaiko pinturaren menderatze bikainean zetzan. Meynierrek ez zuen lortu merezi zuen ospea. Emakume margolariei soilik zuzendutako tailer bat sortu zuen. Bere ikasleen artean Louise Hersent nabarmendu zen. 1819ko azaroaren 7an Arte Ederren Goi Eskola Nazionalean irakasle izendatu zuten, Jean-Jacques Lagrenée ordezkatzeko. 
1832ko irailaren 6an hil zen, kolerak jota; emaztea egun batzuk lehenago hil zen gaitz berak jota.

## Ikasleak 
* Victor Adam (1801-1866)
* Aimée Brune-Pagès (1803-1866)
* Amélie Legrand de Saint-Aubin (1797-1878)
* Sophie Marais (1797-1847)
* Louise Mauduit (1784-1862)
* James Pradier (1790-1852)
* Louise Vincent (1815-)
* Jenny Larivière (1801-1885)

## Iruditegia 

Image:
Charles Meynier Joseph reconnu par ses frères.JPG|*Joseph reconnu par ses frères* (1789).
Calliope, Muse of Epic Poetry - Charles Meynier (Other Version).jpg|*Calliope, Muse de la Poésie* (1797-1798)
Meynier - Wisdom defending Youth against Love.jpg|''La Sagesse préservant l'Adolescence des traits de l’Amour* (1810 ingurukoa).
Charles Meynier - Entrée de Napoléon à Berlin. 27 octobre 1806 (cropped, 1to1 portrait).jpg|*Entrée de Napoléon à Berlin. 27 octobre 1806* (1810).
Alexandre le Grand cédant Campaspe à Apelle.JPG|*Alexandre le Grand cédant Campaspe à Apelle'' (1822).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rocío Comba

**Rocío Comba** (Río Tercero, 1987ko uztailaren 14a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oscar Cortínez

**Oscar Cortínez** (Morón, 1973ko abuztuaren 4a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillermo Cuello

**Guillermo Cuello** (1940ko azaroaren 9a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Taddei

**Rosa Taddei**, **Rosa Mozzidolfi** izenez ere ezaguna, (Trento, 1799ko abuztuaren 30a – Erroma, 1869ko martxoaren 3a) italiar aktore eta poeta izan zen. 

## Bizitza 
Rosa Taddei 1799ko abuztuaren 30ean jaio zen Trenton. Bere aita Francesco (Ciccio) Taddei (1770-1830) aktore napolitarra zen, eta ama, berriz, Marianna Nardi (h. 1842) bresciarra, aktorea baita ere. Alemanian egindako bira batetik bueltan Trenton gelditu ziren eta han alaba izan zuten. Urte batzuk geroago Luigi semea izan zuten (1802-1866). Hura ere aktore ona bihurtu zen, garai hartako ospetsuenetakoa; margolaria eta poeta ere izan zen. 

Napolin hazi zen Emanuele Taddei osabaren etxean, eta bere burua napolitartzat zuen. Bere emanaldiek errekonozimendu handia izan zuten, eta eztei-bidaian ere Veneziara joan zen, hainbat akademiatan poesia errezitatzera inauterien harira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Dalurzo

**Carlos Dalurzo** (1953ko apirilaren 9a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serafín Dengra

**Serafín Dengra** (1902ko abenduaren 25a - 1966ko) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Elsa

**Pedro Elsa** (Buenos Aires, 1901eko urriaren 28a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Carlos Dyrzka

**Juan Carlos Dyrzka** (Buenos Aires, 1941eko martxoaren 24a - Buenos Aires, 2012ko ekainaren 26a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holocotylon dermoxanthum

***Holocotylon dermoxanthum*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Lycoperdon pusillum*, *Bovista pusilla*, *Lycoperdon ericetorum*, *Lycoperdon reticulatum*, *Globaria pusilla*, *Lycoperdon mundula*, *Globaria dermoxantha*, *Utraria dermoxantha*, *Bovista mundula*, *Bovistaria pusilla*, *Lycoperdon pseudopusillum*, *Lycoperdon semi-immersum*, *Pseudolycoperdon pusillum*, *Lycoperdon polymorphum var. pusillum*, *Lycoperdon ericetorum var. pusillum*, *Bovista dermoxantha*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, hasieran zuri-horixka zikin kolorekoa, gero okre-arrea, garatxo pikortsuez estalita, erraz bereizten direnak, adinarekin desager daitezkeenak, gainazala arre kolorekoa utziz, leuna, forma oso aldakorrekoa, madari formatik biribilduraino, oinarrian hanka puntadun txiki bat du eta bertan mizelio hifak daramatza.

**Gleba:** Hasieran zuria, gero oliba antzeko koloretik arre ilunera. Azpi-gleba zuritik arrexkara, trinkoa.

**Etimologia:** *Pusillum* epitetoa latinetik dator, txikia esan nahi duen. “pusillus” hitzetik. Bere tamainagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Vascellum depressum* delakoaren oso antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Tarte eguzkitsu eta idorretan, normalean basoetatik kanpo, belarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Dominikar Errepublika, Puerto Rico, Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Txina, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yusra al-Barbari

**Yusra Al Barbari** (Gaza, Palestina, 1923ko apirilaren 15a - Gaza, 2009ko maiatzaren 13a) Palestinako Kontseilu Nazionaleko eta Palestina Askatzeko Erakundeko (OLP) kide izan zen baita irakasle eta ekintzailea ere.

## Biografia 
Al Barbari Gaza hirian jaio zen 1923ko apirilaren 15ean.

Al Barbari Jerusalemgo Schmidt's Girls College-n graduatu zen eta 1949an Fuad I Unibertsitatean (Kairoko Unibertsitatearen aitzindaria) historian lizentziatu zen. Bera izan zen unibertsitatean graduatu zen Gaza hiriko lehen emakumea. Bigarren hezkuntzako eta unibertsitateko ikasketak egiten ari zela, Al Barbarik Palestinako agintari britainiarren aurkako manifestazioetan parte hartu zuen, Balfour Adierazpena baliogabetzea eta juduen immigrazioa bertan behera uztea babesten zuten agintarien aurka.Gazako Zerrendako Emakumeentzako Unibertsitate Irekiko presidente ere izan zen.

1950eko hamarkadan, Al Barbarik Israelen aurkako manifestazioetan parte hartzen jarraitu zuen.

1973an, Al Barbari Gazako Ilargi Erdi Gorriaren Elkarteko idazkari exekutibo aukeratu zuten, eta, ostean, haren zuzendaritza batzordeko kide izan zen. Halaber, Gazako Zerrendan Beteranoen Elkarteko eta Minusbaliatuentzako Elkarteko kide izan zen.

1970eko hamarkadako bere jarduera politikoa zela-eta Israelek herrialdean sartzea debekatu egin zion. 1977ko irailean agiri baten sinatzaileen artean egon zen bera, PAEren agintaritzapean Estatu palestinar bat sortzea eskatzen zuena.

Arabieraz, ingelesez eta frantsesez hitz egiten zuen Al Barbarik, jariotasunez.

Aintzatespenak

2009ko maiatzaren 13an, Gaza hirian hil zen 2009ko maiatzaren 13an, eta Gaza hiriko Martirien Hilerrian lurperatu zuten. 2009ko maiatzaren 21ean, Emakume Palestinarren Batasun Orokorrak Jerusalemgo Izar Domina eman zion hil ostean.

### Legatua 
Al Barbari beste lau emakume palestinarrekin batera agertu zen Norma Marcosek zuzendutako ''L'espoir voilé'' izeneko 1991ko dokumentalean.

Malak Mattar artista palestinarrak 2023an Londresko Garden Court Chambersen egindako sei hilabeteko bakarkako erakusketako margolanetako bat izan zen Al Barbariren erretratua.

## Erreferentziak
Fandango (argipena)

**Fandango** izenak hainbat adiera du:

* **Fandango** dantza eta doinua, euskal musikakoa bezala, beste tradizio batzuetakoa ere.
* **Fandango**, 1948ko film frantsesa, Euskal Herrian kokatua.
* **Fandango**, Luis Marianoren abestia, zeinak beste bi hauek ere grabatu zituen:
** **Fandango du Pays Basque**
** **Fandango de Bayonne**
Lysurus mokusin

***Lysurus mokusin*** *Phallaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Clathrus mokusin*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 8 cm bitarteko garaierakoa garatutako onddoan, hasieran itxia agertzen da, esferiko oboide formakoa, (onddoa enbrioi-forman estaltzen du), geroago garapen osoa izaten du, oinarrian bolba muzilagodun lodiarekin, hanka barnehutsa eta zulatua, sekzio poligonalarekin, zuria, erpinean 4-7 garrorekin, sekzio angeluarrarekin, muturrean mehetuak, barnehutsak, hasieran berdea gleba muzilagodunagatik, gero gorri-laranja kolore samarrekoa, beti hondoko kolore gisa agertzen dena. Haragia hauskorra du, arroa, albeolatua, Onddo helduak giza gorotz usaina jariatzen du, *Lysurus gardneri* delakoak duen antzekoa.

**Etimologia:** *Mokusin* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria

### Nahasketa arriskua 
*Lysurus gardneri* espezieak badu antza.

## Sasoia eta lekua 
Egur-zerrautsean aurkitu da.

### Banaketa eremua 
Batez ere Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Australia, Taiwan eta Txina. Kanada, Brasil, Europa (Iparraldeko Italia eta Ekialdeko Pirinioak), Errusia, Mozambike.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilke Wyludda

**Ilke Wyludda** (Leipzig, 1969ko martxoaren 28a – Halle, 2024ko abenduaren 1a) alemaniar disko-jaurtitzailea izan zen.

Junior mailan Ekialdeko Alemaniako taldean lehiatzen hasi zen eta munduko hamaika errekor lortu zituen. Bi aldiz izan zen Europako txapeldun eta bi aldiz munduko txapeldunorde. 1996ko Munduko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen 69,66 metroko jaurtiketarekin.

Ondoren, hanka bat moztu zioten eta 2012ko Joko Paralinpikoetan parte hartu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Kanpo estekak
Coralie van den Cruyce

**Coralie Adèle van den Cruyce**, ezkondu ondorengo izenez **Coralie de Félix de la Motte**, (Paris, 1796ko urriaren 13a – Geel, 1858ko ekainaren 27a) belgikar idazle, poeta eta feminista izan zen.

1796ko urriaren 13an jaio zen Parisen, familia aristokratiko batean. Bere idazlanen artean *Les orphelins de la grande armée* (1834) eta *Les Violettes* (1836) antzezlanak daude. *Bas-Bleus* lanean emakumeek idazle gisa adierazteko duten eskubidea defendatu zuen kritika garaikidearen aurka. *Bij de wieg* eta ''L'enfant au berceau'' abestien letrak ere idatzi zituen.

Eugene-François-Auguste Pompée de Félix de la Motte noblearekin ezkondu zen, Bruselako aristokrata garrantzitsu batekin. Geelen hil zen 1858ko ekainaren 27an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caroline Gravière

**Estelle Marie Louise Ruelens**, jaiotzez **Crèvecœur** (Brusela, 1821eko maiatzaren 27a – Saint-Josse-ten-Noode, 1878ko martxoaren 20a), ***Caroline Gravière*** eta ***Michel Fleury*** izengoitiz ere ezaguna, belgikar idazlea izan zen.

## Obra 
1864an, lehen eleberria idatzi zuen, *Une histoire du pays*, Michel Fleury izengoitia erabiliz. Hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen, besteak beste, *Revue trimestrielle* eta *Revue de Belgique*n, Caroline Gravière izengoitiaz sinatuz. Gainera, ipuin laburrak eta folletoiak argitaratu zituen ''L'Étoile belge* eta *La revue moderne* aldizkarietan. Bere eleberririk arrakastatsuena *La Servante'' izan zen. Bere liburuak nederlanderara, alemanera eta ingelesera itzulita daude.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak