open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martina Ibaibarriaga

**Maria Martina Ibaibarriaga Elorriaga**, ***Manuel Martinez*** ezizenaz ezaguna, (Berriz, Bizkaia, 1788ko urtarrilaren 26a – Oña, Burgos, 1849ko ekainaren 6a) militarra izan zen.
thumb|250px| Ibaibarriaga koroneltsaren kalea. Gasteiz
## Biografia 
Berrizen 1788ko urtarrilaren 26an jaioa, hango San Joan Bataiatzailearen elizan bataiatu zuten, Maria Marttin bezala inskribatuz. Aita, Jose Ibaibarriaga Gerena-Amesti, gerrikaiztarra zuen; eta ama, Magdalena Elorriaga Arteaga berriztarra. Aita botikaria zen, eta Bilboko Zazpikaleetan jarri zuen saltokia. 1808ko abuztuaren 16an frantziar armada Bizkaiko hiriburuan sartu eta arpilatzen ari zela, botikan aita eta neba hil zizkioten. Elena eta Ramona ahizpen aurrean mendekua zin egin zuen; eta, nebaren jantziak jarrita, izena eman zuen napoleondar tropen aurka borrokatzeko. Orduan, “Manuel Martínez” hautatu zuen ezizen.

## Gerrillari ibilbidea 
Gamarran ondo borrokatu ondoren kapitain bilakatu zen. Merino apaizaren partidarekin Burgosen borrokatu zen, eta Renovalesekin Zaragozako setioan.

Barbastrotik gertu partidarekin irteera bat egiten ari zela, larri zauritu zuten eta bertoko botikariak zauriak ikustean emakumea zela ikusi zuen. Bere onera etorri zenean, Martinak herio-mehatxua egin zion botikariari ikusitakoa esaten bazuen. Hala ere berria di-da batean zabaldu zen.

1813ko ekainaren 21ean, Gasteizko guduan, Francisco Longa jeneralaren agindupean bere erregimentua zuzendu zuen. Hain ondo borrokatu zuen ezen Wellingtongo dukeak, bere abilezia ikustean, nor zer koronel hori galdetu baitzuen, eta harri eta zur geratu zen emakumea zela jakitean.

## Familia 
Oñakoa zen Felix Asenjo, bere agindupean izandako tenientearekin ezkondu eta hara bizitzera joan zen. Seme bat izan zuen Francisco Asenjo Ibaibarriaga izenekoa. 1849ko ekainaren 6an hil zen. Erroldan honela idatzi zuten:

## Kalea 
Gasteizko Lakua auzoan bere izena daraman kalea dago. "Ibaibarriaga Koroneltsaren kalea", nahiz eta Martinak Teniente Koroneltsa gradua izan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Sánchez Arreseigor, Juan José (2010): *Vascos contra Napoleón*, Actas, Madril. 

## Kanpo estekak 
* Martina. la guerrillera de Berriz. Ascensión Badiola
* Mujeres que hicieron historia por su valentia
* Martina Guerrillera. Literatura y novela
* https://www.eitb.eus/eu/irratia/euskadi-irratia/programak/faktoria/osoa/5359562/martina-ibaibarriaga-gerrilari-eta-militar-berriztarra-jaio-zela-230-urte/
* Martxoaren 8an Martina gogoan
Angel (Massive Attack)

***Angel*** () Ingalaterrako Bristol hiriko *Massive* *Attack* taldeak 1998an *Mezzanine* diskoko kanta bat da. 2000. urtean Guy Ritchie zuzendariaren *Snatch* filmeko soinu bandaren kantetako bat izan zen.

## Kanpo estekak 
* Massive Attack taldearen "Angel" abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Diamond (abestia)

***Diamond*** (euskaraz *Diamantea*) Klint taldeak kaleratu zuen abestia da. 2000. urtean Guy Ritchie zuzendariaren Snatch filmako soinu bandaren abestietako bat izan zen.

## Kanpo estekak 
* Klint taldearen "Diamond" abestia entzungai
Golden Brown

***Golden Brown*** (euskaraz *Marroi Urreztatua*) Ingalaterrako The Stranglers taldeak 1981an La Folie diskoaren barnean kaleratu zuen abestia da. 2000. urtean Guy Ritchie zuzendariaren Snatch filmeko soinu bandaren abestietako bat izan zen.

## Kanpo estekak 
* The Stranglers taldearen "Golden Brown" abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Endodontzia

**Endodontzia** hortzen muinaz arduratzen den odontologiaren adarra da da. Bere helburua hortz-mamiaren egitura, morfologia, fisiologia eta patologia aztertzea da.

Ohikoa da hortz hodien tratamenduari endodontzia deitzea. Erabilera hau ez da egokia, kontuan izan behar da eta endodontzia zientzia bat dela, eta hortz hodien tratamendua endodontziaren barnean dagoen aukera terapeutiko bat.

## Hortz-mami 
Hortz-mamia hortzen barnean aurkitzen den ehun konjuntiboa, dentinaz inguratua.

### Osaketa 
Hortz-mamiaren %25a materia organikoz osatua dago, gainontzeko %75a ura delarik. Zati organikoa zelulek, ehunek, oinarrizko sustantziak (kolagenoa, glukosaminoglukanoak, elastina etab.) osatzen dute.

## Endodontzia terapia 
Endodontzia terapia edo hortz hodien tratamendua hortz muina kendu, hortz barneko bakteriak ezabatu eta muinaren ordezko material bat jartzean oinarritzen den tratamendu sekuentzia bat da, helburu bezala hortzaren biziraupena luzatzea duena.

## Kanpo estekak
Orreagako gudua (1813)

**Orreagako gudua** Espainiako Independentzia Gerra garaian gertatu zen gudua izan zen, 1813ko uztailaren 25ean hain zuzen ere.

## Aurrekariak 
Wellingtonek Gasteizko guduan Joseph Bonaparte menderatu ondoren, Donostia eta Iruñea hartzeko erasoaldiei ekin zion, frantziarrak Iberiar Penintsulatik botatzeko.

Wellington Donostia konkistatzeko ahaleginetan zegoenean, bere portua garrantzi estrategikoa zuenez, 11.000 lagun bidali zituen Iruñera O'Donnell jeneral espainiarraren agindupean. Frantziarren kontraerasoa saihesteko Rowland Hillen gudarosteari eskatu zion Pirinioetatik 80 kilometroko luzera zuen frontea kontrolatzea, batez ere, mendiko pasabideak.

## Gudua 
Porrotaren ondoren Soult mariskalak laster berrantolatu zuen bere armada eta Iruñeko goarnizioa babesteko erasoaldia bota zuen Amaiur eta Orreagako pasabideetatik.

Orreagatik 40.000 soldadu eta 8 mendi-kanoi pasa ziren Reille eta Clausel jeneralen agindupean. Pasabidea defenditzeko Galbraith Lowry Cole jeneralak zuzendutako 4. infanteria dibisioia eta 4/10 portugaldar brigada zeuden.

Napoleondar armada Donibane Garazitik atera zen bi zutabetan. Clauselek Astobizkarretik eta Reillek Lindus menditik pasa behar izan zuten. Goizeko 06:00tan armada biak elkartu ziren. Frantziarrak britainiarrak baino askoz gehiago izan ziren. John Byngen brigada ekialdean Clauselen dibisioaren erasoa hiru orduz eutsi zuen atzera egin arte.

Arratsaldeko 14:00rako Colek hiru brigada gehiago eta tropa berriak ekarri bazituen ere, 17:00rako, lainoa gudua-zelaia estali zuenerako, portugaldar 4/10 brigadak baino ez zuen zutik irauten, Baigorrin hain zuzen ere. Colek, kontrako aginduak izan arren, gudarosteei Iruñera atzera egiteko esan zien.

## Ondorioak 
Armada aliatua berrantolatu eta Sorauren inguruan aurre egin zuen.

Wellington Donostia eta Iruñea setiatzeko armada bitan zatitzea *"gudan egindako akatsarik handienetako bat"* izan zela onartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chris Benoit

**Christopher Michael Benoit** (Montreal, Kanada, 1967ko maiatzaren 21a - Fayetteville, Georgia, AEBak, 2007ko ekainaren 24a) borrokalari kanadiarra izan zen.

ECW, WCW eta WWE aritu zen borrokatzen gehien bat, eta baita Mexiko eta Japonian ere. Bi aldiz izan zen munduko txapeldun, eta Royal Rumble-ren hamazazpigarren edizioa irabazi zuen. 2007ko ekainaren 24an Chris Benoit, bere emaztea Nancy eta bion semea Daniel, hilda aurkitu zituzten. Ondorengo ikerketek frogatu zutenez, Chris Benoit-ek bere emaztea eta semea hil zituen eta ondoren bere buruaz beste egin zuen.

## Kanpo estekak 
*  Chris Benoiten biografia OWW-ren webgunean.
Ponent (Benidormeko hondartza)

**Ponenteko hondartza** (, ) Benidormeko bi hondartza nagusietako bat da Llevantekoarekin batera.

Hondartza udalerriaren erdigunetik hegoaldera hedatzen da Canfaliko muinoitik, kirol portuaren ondoan, la Cala izeneko guneraino, Finestrat udalerriaren mugan. Levanteko hondartzan ez bezala, oraindik gutxi dira bertan eraikitako etxe orratzak, baina denen artean, espainiar estatuko eraikin garaienetakoa den Gran Hotel Bali nabarmentzen da. Hotela eraikitzen amaitu zenean 2002an, Europako hotelik garaiena izan zen 186 metrorekin.

## Ikus, gainera 
* Llevant (Benidormeko hondartza)

## Kanpo estekak 
*  Hondartzari buruzko informazioa.
Kvas

**Kvas** (; errusieraz eta , , literalki "ogi legamia", , ) hartzitutako alkoholdun edari oso leun bat da (alkohol gehien duenak %2,2 du) oso ezaguna Errusian, Ukrainan eta Europa ekialdeko beste herrialde batzuetan. Alkoholik gabeko kvasa ere bada.

## Elaborazioa 
thumb|ezkerrera|100px|Baso bat Kvas.
thumb|ezkerrera|100px|Baso bat Kvas.
Kvasa zekale-irinez eta maltaz egiten da, edo baita zahi irinez, zekale ogi apur batez (ogi beltza) eta sagarrekin. Nahasketa hau uretan hartzitzen uzten da. Sarri fruta zaporea ematen zaio eta prozesuan zehar frutak gehitzen zaizkio.

## Erabilerak 
Erabilerarik garrantzitsuena edari bezala da, Errusia eta Ukrainan oso ezaguna dena, non hiririk garrantzitsuenetako ia edozein kaletan aurki daitekeen.

Errusiako sukaldaritzan kvasa okroxka izeneko udako zopa hotz bat egiteko erabiltzen da.

Errusiako hirietan kombucha, XX. mendearen hasieratik edari ezagun bat dena, sarri "kvas tea" deitua da edo (oso modu erratuan), soilik kvas, baina bi edari hauek oso ezberdinak direla gogoratu behar da.

## Bitxikeriak 
Lituanian Coca Cola konpainiak Pilskalna kvas deitzen duen kvasezko freskagarri bat ekoizten du.

Errusian ere Coca-Colak kvasa egiten du. The Coca Cola Companyk marka berria Errusiako Merkataritza Markentzako, Patenteentzako eta Jabetza Intelektualarentzako Zerbitzu Federalean erregistratu zuen.

Bere garaian "Coca Cola komunista" izenaz ezaguna izan zen, bere zaporeagatik, koloreagatik eta egiten duen bitsagatik.

## Kanpo estekak
Aldearrubia

**Aldearrubia** Salamancako udalerria da, Cantalapiedra y Las Villas eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 526 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Armenteros

**Armenteros** Salamancako udalerria da, Gaztela eta Leonen ( Espainian), Béjar eskualdean dagoena. Béjarreko partidu judiziala eta Aguas de Santa Teresa eta Altos Hormeseko mankomunitateko partaidea da.

Armenterosek 38,93Km² azalera du 2014ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 315 biztanle zituen.

## Historia 
Armenterosen jatorria Behe Erdi Arokoa da. Izan ere, aztarna megalitikoak, aurre erromatarrak eta erromatarrak aurkitu dira herrian bertan eta inguruneetan. Izan ere, herri erromatar bat egon zen, baina bere izena zein den inork ez daki. Erromatarren garaiko hainbat aztarna aurkitu dira, eta garrantzitsuena hainbat txanponez osatutako altxor bat da, Salamancako Museoan dagoena.

Armenteroseko lursail batean, Pero Luego izenekoa, monasterio bisigodo eta erromatar bana egon ziren, beti kontaktuan zegoena Valdejimenako santutegiarekin. Lursail honetan egon zen, desamortizazioaren eraginez desagertu arte, monasterio garrantzitsu bat, bere jatorria Tenpluko Ordena izan ahal zena. Izatez, herrian komentu tenplario bat egon zen .

Herriaren izena fundatzailearen omenez da, Godumer Armentero, hain zuzen ere.

Armenteros, inguruneko herriak bezala, Comunidad de Villa y Tierra de Ávila elkarteko partaidea izan zen, bere birpopulaketaren ostean. Birpopulatuta izan zen, Ávilako lurralde osoa bezala, iparraldetik zetorren jendeagatik, bereziki Ávilako jendeagatik.

## Klima 
Armenteroseko klima kontinentala da. Udan, tenperaturak altuak dira (28&nbsp;°C-42&nbsp;°C), hezetasun eta prezipitazio gutxiekin. Neguan, aldiz, tenperaturak baxuak dira (3&nbsp;°C-11&nbsp;°C), prezipitazio gutxiekin baina hezetasun altuagoarekin. Udaberrian eta udazkenean prezipitazioak igotzea normala da, baina baxuak izaten jarraitzen dute.

## Paisaia 
Paisaia lehorra da, landaredi eta animalia eskasarekin. Landare ohikoenak olibondoa, zuhaixka arruntak eta belar lehorra. Animalia ohikoenak intsektu arruntak, abeltzainen behiak, hegazti intsektiboroak eta haragijaleak.

## Turismoa eta leku garrantzitsuak 
:Nuestra Señora del Rosarioko baseliza
:400 urte baino gehiago dituzten harriz egindako etxeak.

## Festak 
:Nuestra Señora del Rosarioko festa, urriaren lehenengo igandea.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Vista Alegre hilerria

**Vista Alegre hilerria** edo **Derioko hilerria** Bilboko hilerri nagusia da eta Zamudio eta Derio udalerrien mugen barruan dago, batez ere lehenengoan. 1902ko apirilaren 27an zabaldu zuten, Baldomero Villasante Antxustegi hiribilduko alkatea eta Ramón Fernández Piérola López de Luzuriaga apezpikua zirelarik. Enrique Epalza izan zen arkitekto nagusia, Ricardo Bastida, eta Edesio Garamendiren laguntzarekin. Quintín de la Torre, Nemesio Mogrobejo, Valentín Dueñas eta Higinio Basterra eskultoreak ere aipatzekoak dira.

Kanposantua, garai hartan hiriaren inguruetan zeuden Mallona, Deustu eta Begoñako hilerriei batu zitzaion eta irizpide modernoagoak jarraituta eraiki zen. Hiriko hilerri berria eraikitzeko hainbat kokaleku ikertu ziren 1890eko hamarkadan, Axpen eta Asuatik gertu. Baina udaleko arduradunek Derioko orubea aukeratu zuten azkenean.

Derioko hilerria izena izan arren, hilerriaren lur gehienak Zamudiokoak ziren, eta ez Deriokoak. Gaur egun, Bilboko udalaren lurretan dago hilerria eta Bilboko Udalak kudeatzen du.

Gaur egun, 208.566 m2-ko azalera du, eta 400.000 pertsona inguru lurperatuta daude bertan.

## Historia 
XIX. mendearen erdialdean Bilboko Udala hasi zen bere Mallonako hilerriarentzat lur berriak bilatzen. Loiu, Abando eta Burtzeñan jartzeko aukerak baztertuta, Derio eta Zamudioko lurretan zegoen Vista Alegre gunea aukeratu zuen hilerria jartzeko. Bilbo-Lezama trenbidea egin behar zuen konpainiak 100.000 metro koadroko lurzatia eskaini zion Bilboko udalari.

1895ean Bilboko udal arkitektoak hasi ziren hilerria izango zena egiten. Kanposantua 1902. urtean inauguratu zuten.

Gerra Zibila garaian hilerrian hainbat pertsona fusilatu zituzten. Hildako gehienak Errepublikaren alde jardundakoak dira gehien bat. Euren izenak ikus daitezke hilerrian bertan gaur egun ere.

## Estilo arkitektonikoa 
Estilo eklektikoa du hilerriak, ukitu neoklasiko eta neogotiko ugarirekin. Miniaturan egindako hiri baten antza du: bideek koadrikula bat eratzen dute, erdian Begoñako Andra Mariren plaza dauka eta modu hierarkikoan dago eratua, hildakoen klase sozialaren arabera.

Bilboko burgesiako kideek Derion lurperatzen zituzten hildakoak eta panteoi ederrak eraiki zituzten garaiko arkitektorik handienak. Izan ere, panteoia etxearen luzapena zen. Izen handien artean, Casilda Iturrizar eta Tomas Epaltza, Indalecio Prieto, eta Ybarra, Sota, Chávarri, Olabarri eta Delclaux familiak besteak beste.

Bestela, "Oroigarriko Basoa" nabarmentzekoa da, azken urteotan eraikia eta Gabriel Arestiren poemak jasotzen dituena.

## Tren garraioa 
Hilerria hiriarekin batzeko 1895ean eraikitako Bilbo eta Lezama arteko trenbideak hildakoak hilerrira garraiatu zituen 1940ko hamarkadara arte. Gaur egun, Euskotren Trenak zerbitzu hori egiten du, Txorierriko lineak hain zuzen ere.

## Kanpo estekak 
*  "Moradas para la representación de la memoria de la vida. La función simbólica del arte en Vista Alegre, el Cementerio de Bilbao" (Euskonews).
*  Lezamako trenbidea eta Derioko kanposantuari buruz euskonews.com webgunean.
*  Derioko hilerria Guía de Cementerios webgunean.
*  Udal hilerriaz "Bilbao" aldizkarian.
1174 Marmara

**1174 Marmara** asteroide gerrikoan aurkitutako 1174. asteroidearen izena da. Karl Wilhelm Reinmuthek aurkitu zuen 1930eko urriak 17an Heidelbergetik. Asteroide honen izen zientifikoa 1930 UC zen.

## Ikus, gainera 
* Asteroideen zerrenda (1001-2000)

## Kanpo estekak
Okroxka

[eskuinera|thumb|250px|[Kvasarekin eginiko okroxka]]
[eskuinera|thumb|250px|[Kefirrarekin eginiko okroxka]]
**Okroxka** (errusieraz окрошка) errusiar sukaldaritzan oso ezaguna den zopa hotz bat da. Izena errusierazko "kroxit" hitzetik dator (крошить) (zati txikitan) txikitzea esan nahi duena. Zopa honen bertsio klasikoa barazki gordinen nahasketa bat da (pepinoak, tipulinak, errefauak), patata egosiak, arraultza, urdaiazpikoa kvas edariarekin. Kvasa kefirragatik eta azido zitrikoagatik ere alda daiteke. Okroxka udarako zopa oso egokitzat hartzen da eta freskatzeko jaten da. Jende gehienak zopa honen gainean smetana edo ziape errusiar goilarakada bat jartzea nahiago du (azken hau apur bat mikatza).

## Ezaugarriak 
Honen elaboraziorako osagaiak oso fin txikitzen dira brunoise eran eta kvasarekin nahasten dira bazkalorduan zerbitzatua izan baino lehen. Kvasean txikitutako jakien kopurua esnez bustitako laboreenen parekoa. Honek barazkiei euren testura kraskatsua mantentzea ahalbidetzen die. Osagaiak errusiar entsaladan erabilitakoenen antzekoak dira.

File:Окрошка1.JPG|Classic okroshka with beaf. Nearby smetana, special dressing (made from pounding yolks, russian mustard, horse radish, green onion, salt) and kvass
File:Окрошка2.JPG|Okroshka, the dressing is added
File:Окрошка3.jpg|Okroshka, kvass is added
File:Окрошка4.jpg|Okroshka is mixed, smetana is added
File:Окрошка5.jpg|Okroshka is mixed with smetana, ice is added.
 

## Kanpo estekak
Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunha

**Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunha** () Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunhak osatzen duten itsasoaz haraindiko britainiar lurraldea da. 2009ko irailaren 1era arte lurraldeak **Santa Helena eta dependentziak** izena zuen, orduan Konstituzio berria martxan jarri zenean eta hiru uharteei estatus berdina eman zitzaien lurraldearen barruan.

## Banaketa administratiboa 
Administratiboki, lurraldea 3 guneetan banatzen da eta bakoitza kontseilu batek zuzentzen du. Lurraldeko Gobernadorea Santa Helenako Kontseiluko buru da eta Ascension eta Tristan da Cunhan administratzaile bat du, bera ordezkatzen duena.

## Kanpo estekak 
* Santa Helenako Gobernuaren webgune ofiziala
* Ascension Uharteko Gobernuaren webgune ofiziala
* Tristan da Cunharen webgune ofiziala
*
ISO 3166-2:SH

**ISO 3166-2:SH** geografia kodeak definitzen dituen ISO estandarra da: Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunhari dagokion ISO 3166 estandarraren atala da, hiru depentziak izendatzen dituena.

## Kodeak 
## Ikus, gainera 
* ISO 3166
* ISO 3166-2

## Kanpo estekak 
* Santa Helenaren dependentziak, Statoids.com
Nicolas Jean de Dieu Soult

**Nicolas Jean-de-Dieu Soult** (Saint-Amans-la-Bastide, 1769ko martxoaren 29a - *ib.*, 1851ko azaroaren 26a), Dalmaziako 1. dukea, izengoitiz *Burdinezko eskua* deitua, frantziar militar eta politikaria izan zen. Frantziako historia osoan marexal nagusi (*Maréchal général des camps et armées du roi*) izendatuak izan diren sei ofizieretako bat da. Hirutan Frantziako lehen ministroa izan zen.

## Bizitza 
1785ean sartu zen Frantziako armadan. Frantziako Iraultzako Gerretan parte hartu zuen eta, Fleurusko garaipenaren ostean (1794), brigada-jeneral izendatu zuten. 1799-1800 bitartean, André Massénaren aginduetara borrokatu zen Suitza eta Italian. 1804an Inperioko marexal izendatu zuten. 1805ean, parte hartze erabakigarria izan zuen Austerlitzeko guduan. Honen ondoren, *Europako estrategarik hoberena* zela erran zuen Napoleonek.

1808tik aurrera Iberiar Penintsulako Gerran aritu zen. 1809an Napoleonek Espainiako armadako maior jeneral izendatu zuen. Urte bereko azaroan garrantzi handiko garaitia lortu zuen Ocañako guduan. Josef Bonaparte erregearekin desadostasun handiak zituenez gero, 1812an Frantziara itzuli eta Saxoniako frontean jardun zuen. 1813an, berriz ere Iberiar erdiuhartera joan zen, Pirinioetako kanpaina zuzentzera. Baina Sorauren eta San Martzialen porrot egin zuen.

1814an Napoleonek uko egin zion koroari. Abenduan Luis XVIII.a errege berriak gerra ministro izendatu zuen Soult. Baina 1815ean Napoleonek Elba uhartetik ihes egin zuelarik, Soult batu zitzaion eta haren ondoan borrokatu zen Ehun Egunetan, Waterlooko guduan barne. Hori zela-eta, 1816-1819 bitartean Alemanian erbesteraturik bizi izan zen. Frantziara itzulirik, Luis Filipe I.aren erregealdian hainbat kargu politiko bete zituen.

## Erreferentziak
Isotropia

Fisikan, **isotropia** norabide guztietan propietate fisiko berdinak dituen gorputzaren ezaugarria da. Magnitude batek isotropia azaltzen ez duenean anisotropia azaltzen duela esaten da.

## Kanpo estekak
Basileako Ituna (1795eko apirilaren 5)

[250px|thumb|[Erdialdeko Europa Basileako eta Campo Formioko (1797) itunen ondoren]]
**Basileako Ituna** edo **Basileako Bakea**, 1795eko apirilaren 5ean Frantziak eta Prusiak sinatu zuten akordioa izan zen. Itun horren ondorioz, eta ekainean Espainiarekin sinatu zutenaren arabera, hiru herrialde horiek Frantziako Errepublikaren aurkako Lehen Koalizioa utzi zuten.

## Prusia eta Frantziaren arteko ituna 
Prusia eta Frantziak sinatu zuten 1795eko apirilaren 5ean. Horren arabera, Rhin ibaiaren mendebaldean zeuden Renaniako lurraldeak eman zizkion Prusiak Frantziari. François de Barthélemy izan zen Frantziako Errepublikako ordezkaria, eta Karl August von Hardenberg Prusiakoa.

## Hessen-Kassel eta Frantziaren arteko ituna 
1795eko abuztuaren 28an, Hessen-Kasselek, Friedrich Sigismund Waitz von Eschenek ordezkatua, bake ituna sinatu zuen Frantziarekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Basileako Ituna (1795eko uztailaren 22)

## Kanpo estekak 
*  *Paz de Basilea*, es.wikisource.org
Kieveko Rusa

thumb|290px|Kieveko Printzerriaren mapa, XI. mendea.
**Kieveko Rusa** edo **Antzinako Errusiar Estatua** lehen ekialdeko eslaviar estatua izan zen, Kievetik gobernatua, gaur egun Ukraina herrialdeko hiriburua dena, 880tik XII. mendearen erdialdera arte. Vladimir I.a Kievekoa Handiaren (980-1015 eta honen seme Jaroslav I.a Jakintsuaren (1015-1054) erregealdiak Kieven urrezko aroa suposatu zuten, kristautasun ortodoxoaren onarpena eta eslabiar hizkuntzan idatzitako lehen lege kodea ikusi zituena, Ruskaia Pravda izenekoa. Kieveko Rusa Erdi Aroan Europan existitu zen estaturik handiena izan zen.

## Kieveko Rusaren jatorria 
Rus honetako kronikarik antzinakoena den Nestorren Kronikaren arabera, Rurik izeneko barego bat (izen honek belatza esan nahi du. Serbiar-luzitaniar hizkuntzan Rurk belatza da, Rarog eslaviar mitologian ere suzko belatz bat da. Obodritak, Baltiko itsasoan bizi ziren eslaviar konfederakuntza bat, era berean Reregi deituak ziren, hauen hiriburua Rerik deitzen zelarik. Errusian aurkitutako erdi aroko txanponek gaur egun Ukrainako errepublikak erabiltzen duen ikurra daramate, bere harrapakinaren gainera erortzen ari den belatz bat alegia, hori zen Baltikoko eslaviarren ruriktar dinastiaren ikurra. Gainera, belatza, eslaviar folkloreko ikurrik ezagunena da. Oraindik Polonian eta Txekiar Errepublikan Rerik eta Ririk izenak aurki daitezke, erabat bertakoak) Novgorod hirian ezarri zen (lider bezala aukeratu zuten zenbait tribu eslaviar eta finlandiarrek) 860 inguruan hegoaldera joan eta bere agintea Kievera zabaldu aurretik. Kronikak Rurik Rurikovitx dinastiaren aitalehen bezala aipatzen du. Honela dio:

## Kanpo estekak
Nahasketa-ebazkizun

Oinarrizko aljebran, **nahasketa-ebazkizunak** osagai bat proportzio ezberdinetan dituzten bi produktuetan, bakoitzetik zenbat hartu behar den, proportzio jakin bateko produktua lortzeko, kalkulatzea eskatzen duten ebazkizunak dira. Irakaskuntzan maiz erabiltzen dira, bi ekuazio linealetako sistemaren aplikazio gisa. Metalen aleazio, nahasketa kimiko eta prezio ezberdinetako gaien nahasketa moduan agertzen dira.

## Nahasketa kimikoak eta aleazioak: adibide bat 
*Alkoholezko %&nbsp;80ko eta %&nbsp;40ko A eta B disoluzioak dauzkagu, hurrenez hurren. Alkoholezko %70eko disoluziotik 12 litro izateko, zenbat litro nahastu behar dira hasierako disoluzio bakoitzetik?*

# Ezezagunei izena ematen zaie:
:::* x\,: %&nbsp;80ko A disoluziozko litroak
:::* y\,: %&nbsp;40ko B disoluziozko litroak

# Kopuruari buruzko ekuazioa planteatzen da:

::: x+y=15\,

# Alkohol garbiaren edukiari buruzko ekuazioa planteatzen da, alkohol-edukia hasierako produktuetan eta bukaerako produktuan berdinak baitira:

:::\frac{80}{100} \times x + \frac{40}{100} \times y=\frac{70}{100} \times 15 

# Lehenengo ekuaziotik y=15-x\,; eta ondoren proportzioaren ekuazioan ordeztuz:

:::\begin{align}
\frac{80}{100} \times x + \frac{40}{100} \times (15-x)&=\frac{70}{100} \times 15\\
\Bigg(\frac{80}{100}-\frac{40}{100}\Bigg) \times x + \frac{40}{100} \times 15 &=\frac{70}{100} \times 15\\
\frac{40x}{100} + \frac{600}{100}&=\frac{1050}{100}\\
\frac{40x}{100} &=\frac{450}{100}\\
40x&=450\\
\end{align}

Beraz, x=\frac{450}{40}=11.25\ litro\ \rightarrow y=15-x=15-11.25=3.75\ litro\,

Ebazkizun honek zenbait aldaera ditu. Osagai baten kopuru ezagunetik abiatu eta bukaerako kopurua ezezaguna izan daiteke. Adibidez,

*Alkoholezko %&nbsp;80ko eta %&nbsp;40ko A eta B disoluzioak dauzkagu, hurrenez hurren. A disoluziotik 5 litro dauzkagu. Zenbat litro hartu behar dira B disoluziotik nahastu ondoren %&nbsp;70eko alkohola duen disoluzio bat izateko?*

Planteatu beharreko ekuazioak hauek dira kasu horretan:

:::5+y=z\,

:::\frac{80}{100} \times 5 + \frac{40}{100} \times y=\frac{70}{100} \times z 

## Prezioak: adibide bat 
*Kiloko 20 eta 50 eurotako kafeak daukagu. Zenbat kilo hartu behar dira bakoitzetik 30 euroko kafe-nahasketa batetik 5 kilo izateko?*

Planteatu beharreko ekuazioak hauek dira:

:::x+y=5\,

:::20 \times x + 50 \times y=30 \times 5\, 

Bigarren ekuazioak kafe-osagaien balioen eta bukaerako kafearen balioaren baliokidetasuna ezartzen du:

:::* 20 \times x + 50 \times y\, adierazpenak osagaien balioa kalkulatzen du;
:::* 30 \times 5 \, adierazpenak bukaerako kafearen balioa kalkulatzen du.

Ebazkizun mota honek ere aldareak onartzen ditu. Adibidez:

*Kiloko 20 euroko kafetik 5 kilo daude, zenbat kilo hartu behar dira 50 euroko kafetik, ondoren nahastu eta 40 euroko kafea izateko?*

Planteatu beharreko ekuazioak hauek dira kasu horretan:

:::5+y=z\,

:::20 \times 5 + 50 \times y=40 \times z\, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barceo

**Barceo** Salamancako udalerria da, La Ramajería eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 54 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Abaka

**Abaka** (*Musa textilis*) Musaceae familiako landare belarkara da. Zuntza egiteko landatzen da.
*Musa* generoa bananaren genero bera da.

Jatorriz Filipinetakoa da. Klima tropikala behar du, eta Borneon eta Sumatran ere lantzen da .

## Osaketa 
Bereziki zelulosa, lignina eta pektina.

## Erabilerak 
Zuntza landarearen mamitik lortzen da. Harekin, eguzki eta ur eta haizearen eragina jasatzeko, korda oso gogor eta iraunkorrak egiten dituzte. Papera produzitzeko ere erabiltzen da.
## Kanpo estekak 
* Historia
* Plants USDA
Kumino

**Kuminoa** (*Cuminum cyminum*) Apiaceae familiako landare belarkara da. Bere haziak espezia gisa erabiltzen dira.

Jatorriz Mediterraneo ekialdetik Indiarainoko eskualdean bizi zen. Uda luze eta beroak behar ditu (egunez 30&nbsp;°C-eko tenperatura mantenduko den 3-4 hilabete).
 
Landare belarkara eta urterokoa da. Haren zurtoina 30 cm izatera irits daiteke. Lore txikiak ditu, ginbailetan bilduak. Fruituak akenioetan ditu.

## Erabilerak 
Jadanik Biblian aipatzen dute. Curryaren parte da.
Frantses ogi batzuk eta Holandako Leyden gazta egiteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak 
* Gernot Katzer's Spice Pages: Cumin
Tamarilo

**Tamariloa** (*Solanum betaceum*) Solanazeoen familiako zuhaixka da fruitu jangarria duena. Peruko Andeetan, Argentina iparraldean, Antilletan eta Mexiko hego-mendebaldean du jatorria; gaur egun Brasilen, Kolonbian, Kenian, Kalifornian, Hegoafrikan, Indian eta Zelanda Berrian landatzen dira.

## Ezaugarriak 
### Zuhaitza 
3-4 metrotako altuera hartzen duen zuhaixka bat da. Azal grisa du eta hostorik ez du galtzen neguan. Hosto sinpleak ditu adarren muturretan eta 4-8 cm luzerako peziolo gogorrak dituzte. Linboak 15-30 cm luzeradu eta berde iluna eta obalatua da. Hosto berriek iletso finak dituzte baina ondoren azala laztu egiten zaie.

Loreak txikiak dira, 1'3-1'5 cm arteko diametroa dutenak, eta multzo txikitak pilatzen dira adarren muturrean. Mineral bezala kaltzioa, fosforoa eta burdina dauzka. Pektina iturri anitz dauka, ikusmenerako ona da eta sistema inmunologikorako antioxidante garrantzitsua da.

## Propietate sendagarriak 
Eztarriko gaitzak eta gripea sendatzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musaceae

**Musaceae** landare loredunen familia bat da. Familia honen espezieen artean banana (Musa paradisiaca) eta abaka (Musa textilis) daude.

Jatorri afrikar eta asiarra du (klima tropikaletan), baina gaur egun landaketa nagusiak Amerikan daude.

## Generoak 
* *Ensete*
* *Musa*
* *Musella*

## Kanpo estekak 
*  Musaceae at the Angiosperm Phylogeny Website
Kontsumitzaile (kate trofikoak)

Kate trofikoetan, **kontsumitzaileak** bigarren maila trofikoan edo goragokoan dauden izaki bizidunak dira.
Lehen mailako kontsumitzaileak ekoizleak jaten dituztenak dira, bigarren mailako kontsumitzailea lehen mailakoa jaten duena, eta horrela kate osoan zehar. Belarjaleak lehen mailako kontsumitzaileak dira, eta haragijaleak bigarren, hirugarren... mailakoak.

## Kanpo estekak
Amaiurko gudua

**Amaiurko gudua** Espainiako Independentzia Gerra garaian gertatu zen gudua izan zen, 1813ko uztailaren 25ean hain zuzen ere. Guduan Frantziako Inperioaren tropak britainiar tropei eraso egin zieten. Soult mariskalaren Pirinioetako kanpainaren barnean kokatzen da.

## Aurrekariak 
Wellingtonek Gasteizko guduan Joseph Bonaparte menderatu ondoren, Donostia eta Iruñea hartzeko erasoaldiei ekin zion, frantziarrak Iberiar Penintsulatik botatzeko.

Wellington Donostia konkistatzeko ahaleginetan zegoenean, portuak garrantzi estrategikoa zuenez, 11.000 lagun bidali zituen Iruñera O'Donnell jeneral espainiarraren agindupean. Frantziarren kontraerasoa saihesteko Rowland Hillen gudarosteari eskatu zion Pirinioetatik 80 kilometroko luzera zuen frontea kontrolatzea, batez ere, mendiko pasabideak.

## Gudua 
thumb|Chas Omanek 1922an egindako eskema.
Porrotaren ondoren Soult mariskalak laster berrantolatu zuen bere armada eta Iruñeko goarnizioa babesteko erasoaldia bota zuen Amaiur eta Orreagako pasabideetatik.
Amaiurretik frontea apurtuko zuen armada hiru dibisiok osatuta zegoen, Guardia Nazionalaren zenbait unitatez gain. d'Erlon jeneralak guztira 21.000 soldadu inguru zuzendu zituen. Pasabidea defenditzeko Sir William Stewartek zuzendutako 2. dibisioa zegoen eta pasabidean bertan John Cameronen 1. brigada eta Pringleren 3. brigada, beste zenbait kilometro barnerago izanik.

Napoleondar armada Urdazubitik 10:30tan pasa zen. Stewart, Orreagan tiroak izan zirela jakinda, inguruak miatzen aritu zen, Pringle pasabidean utzita.

Frantziarrek Pringle gainditu zuten, nahiz eta honek gogor eutsi. Bere 400 laguneko *Highlander* batailoi erdiak 20 minutuz gelditu zuen frantziar dibisoi osoa, unitatearen erdia erori bazen ere. Baina kopuruak hain ezberdinak ziren ezen britainiarrek laster atzera egin behar izan baitzuten.

Arratsaldeko 14:00tan Stewartek atzera egiteko eta defentsarako kokagune hobea topatzeko agindua eman zuen. Ordubete geroago, frantziarrek garaipena lortzekotan zeudenean, hiru britainiar batailoik (1.500 lagun inguru) frantziar hegala eraso eta d'Erlonek zalantzak izan zituen, ziria sartuko ez ote zioten britainiarrek.

Arratsaldeko 20:00tarako britainiarrek Orreagan gertatutakoaren gainean zeuden eta erretiratu ziren Iruñera.

## Ondorioak 
Armada aliatua berrantolatu eta Sorauren inguruan aurre egin zuen.

Wellington Donostia eta Iruñea setiatzeko armada bitan zatitzea *"gudan egindako akatsarik handienetako bat"* izan zela onartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apiaceae

**Apiaceae** edo **apiazeoak** (lehen **Umbelliferae**, deskriptiboak izaterakoan, **ginbaildunak**) landare loredunen familia bat da. Apiaceae izena *Apium* generoaren izenetik eratorria da.

Apiazeoak landare kosmopolitak dira, baina gehienbat eskualde epeletan eta azpitropikaletan egoten dira presente.

Euren ezaugarri nagusia, zalantzarik gabe, infloreszentziak dira, lore euritakoa bezala jokatzen dutenak.

Familiak nekazaritza landare asko du, adibidez apioa, azenarioa, anisa eta abar.

## Generoak 
thumb|225px|*Chaerophyllum bulbosum*

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* UVSC Herbarium - Apiaceae
* Umbellifer Resource Centre
Txinatar aza

**Txinatar aza** (*Brassica rapa* subsp. *chinensis*) Brassicaceae familiako landare belarkara da, hau da, ortuetan lantzen diren belar itxurako barazkia. Nahiz eta *aza* hitza izan, berez arbi (*Brassica rapa*) azpiespezie bat da. Txinan du jatorria eta oso erabilia da txinatar sukaldaritzan eta Asiakoan oro har. Euskal Herrian eta Europan ere hasi da erabiltzen eta ekoizten azken urteetan. Hosto-mami zuri handiak, hosto berde zabalak eta pella handiak dituzte, Txikoriaren, arbiaren eta azaren zaporeak gogorarazten du. Sukaldean, txikiturik, gordinik (gaztea denean bereziki), gutxi egosita, entsaladan eta gratinaturik jan daitezke. Wokean, soja saltsarekin eta anakardoekin ere oso ondo geratzen dira. Beste azen modura, zuntz, ur eta bitaminatan oso aberatsa da, kaloria gutxi dauka, asegarria da eta aldi berean liraina eta digeritzeko erraza.

## Barietateak 
### Pekinensis 
thumb|Aza txinatarra pekinensis (*Pe tsai*)
Hosto berde eta luzeak, peziolo zuriak. Ipar Txinan kultibatzen denez, *Pe* (iparra) *tsai* (landarea) du izena. 50-60 cm-ko altuera izatera iristen da.

### Chinensis 
Hasieran Linnaeusek landare hauek *Brassica chinensis* barnean sailkatu zituen. Landare hauek ez dira burubiltzen, hosto leun eta ilun berde dira (zerba baten antzekoak). Beste barietatea baino txikiagoa izaten da, ez da 40 cm-ra iristen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinatar brokolia

## Kanpo estekak 
* Nutritional information 
* Multilingual taxonomical information from the University of Melbourne
* How to choose, store and use pak choi from Veg Box Recipes
Grundarfjörður

**Grundarfjörður** (euskaraz Grundarreko fiordoa esan nahi duena) Snæfellsnes penintsularen iparraldean kokatua dagoen herrixka da, Islandiako mendebaldeko muturrean.

## Biztanleria 
Gaur egun, etengabe hazten ari den herri bat da estatistiken arabera, 1981eko abenduak 1 eta 2006ko abenduak 1 arteko biztanleria hazkuntza erakusten dutena.

## Ezaugarriak 
Aipaturiko hazkuntza arrantza industriaren eta turismoaren gehikuntzaren ondorio da, gauzarik erakargarriena bezala bertako etxeetako askok erakusten duten luxua eta originaltasuna delarik.

Grundarfjörðurrek merkataritza lanak egiteko eskubidea 1786an lortu zuen. Eta 1800ean, merkataritzaren ondorioz, sortu zen lehen finkapena, etorkin frantziarrez osatua, euren eliza eta ospitale propioa eraiki zutenak.

Herria barnealdeko mendigune baten eta Kirkjufell izeneko sumendi jatorriko mendi baten artean dago, kontrako aldean penintsula txiki bat eratzen duena.

Stykkishólmurrera bidean, errepideak Berserkjahraun izeneko laba zelai bat zeharkatzen du, honen izena Erbyggja Sagatik datorrelarik. Bere tenperatura partzialki beroa da, eta, beraz, elurrak ez du erabat estaltzen neguan.

## Herri senidetuak 
* , 2004

## Ikus, gainera 
* Vatnajökull
* Grimsvotn

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Britainiar Lurralde Antartikoa

**Britainiar Lurralde Antartikoa** () Erresuma Batuak bere Itsasoaz haraindiko lurralde bezala aldarrikatzen duen Antartikako zatia da. Bertan 250 ikerlari inguru bizi dira.

ezkerrera|thumb|300px|Rother base nagusiaren irudia

## Kanpo estekak
Kirkjufell

**Kirkjufell** Islandiako mendebaldeko muturrean, Grundarfjörðurretik gertu, Snæfellsnes penintsulan dagoen sumendi jatorriko mendia da.

## Geografia 
Mendi honen egitura izen batzuekin sailkatua eta banatua izan da aztertuak izateko.

### Oina 
* Búðaengi
* Búðir
* Börð
* Flúra
* Gjáin
* Hálsinn
* Hlöðutangi
* Hnausar
* Hólsvaðall
* Karlsvík
* Kirkjufellsengjar
* Króarnes
* Maríutröð
* Steinbogi
* Tuttuguálnaengi
* Vopnalág
* Þorkelshjallur

### Magala 
* Búðhamar
* Dagmálaborg
* Hnausahlíð
* Hrafnshjaltasnös
* Hærri hjallar
* Hvammur
* Gjá
* Lönguklettakast
* Lægri hjallar
* Skriða
* Smágirðingar
* Urðarstekkur

### Malda 
* Breiðigirðingur
* Djúpihvammur
* Ellisnös
* Fíugirðingur
* Hafurstó
* Hrafnshola
* Hvannagirðingur
* Hærri Flettur
* Katlar
* Kirkjufellstó
* Langigirðingur
* Lönguklettar
* Lægri Flettur
* Mávaberg
* Melnesskriða
* Móbergsgirðingur
* Rifgjá
* Rífur
* Svaðar
* Svartiskurður

### Tontorra 
* Arnarþúfa

## Ikus, gainera 
* Grundarfjörður
* Snæfellsnes
* Vatnajökull
* Grímsvötn

## Kanpo estekak
Buenavista

**Buenavista** hainbat lekuren izena izan daiteke:

### Euskal Herrian 
* Buenavista: Portugaleteko auzoa.
* Buenavista: Donostiako auzoa.

### Espainian 
* Buenavista: Salamancako udalerria.
* Buenavista de Valdavia: Palentziako udalerria.
* Buenavista del Norte: Tenerifeko udalerria.
* Buenavista muinoa: Leganés eta Getafe udalerrien arteko muinoa.
Jan Mayen

**Jan Mayen** Ozeano Atlantikoaren iparraldean dagoen sumendi-uharte txikia da, Norvegiaren zati dena. 377 km²-ko azalera du eta ia uharte osoa glaziarrez estalia dago. Istmo estu batek uhartea bi zatitan banatzen du. XVII. mendean herbehereetarrek baleak arrantzatzeko base gisa erabili zuten Jan Mayen uhartea. Gaur egun berriz, uhartean dauden biztanle bakarrak Norvegiako Indar Armatuentzat edo Meteorologia Institutuarentzat lan egiten dutenak dira. Ekonomiari dagokionez, ez du lehengai-baliabide aipagarririk.

Bertan, Beerenberg sumendia dago (2.277 m).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Svalbard

## Kanpo estekak
Bóveda del Río Almar

**Bóveda del Río Almar** Salamancako udalerria da, Peñaranda de Bracamonte eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 260 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Soraurengo gudua

**Soraurengo gudua** Iberiar Penintsulako Gerran izan zen, 1813ko abuztuaren 1ean gertatua.

## Aurrekariak 
Gasteizko guduan (ekainaren 21ean) Joseph Bonaparte menderatuta, Wellingtonek Donostia eta Iruñea hartzeko erasoaldiei ekin zien, frantziarrak Iberiar Penintsulatik botatzeko.

Wellington Donostia konkistatzeko ahaleginetan zegoenean, bere portua garrantzi estrategikoa zuenez, 11.000 lagun bakarrik bidali zituen Iruñera O'Donnell jeneral espainiarraren agindupean. Frantziarren kontraerasoa saihesteko Rowland Hillen gudarosteari eskatu zion Pirinioetatik 80 kilometroko luzera zuen frontea kontrolatzea, batez ere, mendiko pasabideak.

Gazteizko porrotaren ondoren, Napoleonek agindua kendu zion Joseph Bonaparteri eta Soult mariskalari eman zion. Soultek laster berrantolatu zuen bere armada eta Iruñeko goarnizioa babesteko erasoaldia egin zuen Amaiur eta Orreagako pasabideetatik. Nahiz eta hasieran garaipenak lortu, nafar orografia eta aliatuen defentsa sutsuak laster geldiarazi zuten frantziar armada.

## Gudua 
thumb|290x290px|Soraurengo guduaren mapa ingelesa
Frantziar zutabe nagusiak (Clausel eta Reillek zuzendutako 30.000 lagunek) Sorauren konkistatzeko helburua zuen. Uztailaren 27an britainiar gudarosteak Orikaingo mendietan harrapatuta zeuden baina Wellesleyk mugitu zituen tropak goiko gailurretan kokatzeko eta Soultek erasoaldia hurrengo egunerako uztea erabaki zuen. Ordurako anglo-portugaldar armadak tropa berriak heldu ziren, guztira 24.000 lagun izanik.

Tontorretan egindako borroka latza izan zen, baina defendatzaileek eutsi zuten. Eguerdirako 6. dibisio anglo-portugaldarra heldu eta Wellingtonek napoleondar armadaren eskuinaldeko hegala erasotzeko agindu zien. Zenbait unitate berri ere heldu ziren eta Soultek atzera egiteko agindua eman zuen. Frantziarrek 4.000 erori izan zituzten, Wellesleyk, ostera 1.500 britainiar, 1.000 portugaldar eta 1.000 espainiar galdu zituen.

Uztailaren 30ean atzera-egitean frantziarrek 3.500 hildako izan zituzten, Wellesleyren armada eta Donostia artean ihes egin zutelako. Beuntzan, 5.100 portugaldar eta 4.000 britainiar topatu zituzten.

## Ondorioak 
Aukera galduta, Soultek Ipar Euskal Herrirantz jo zuen aliatuen erasoa geldiarazteko asmotan. Europako historia militarrean Sorauren ezaugarri hauengatik aipatua da:
* Alde batetik Soult erasoa 1944an Ardenetako batailarekin alderatzen dute, biak etsaia gelditzeko saiakera etsiak eta tirano baten azken baliabide militarraren jarioa izan zirelako.
* Bestetik, Iberiar Penintsulako Gerran portugaldar armadaren ekintzarik aipagarriena izan zen. Wellingtonek normalean zamari moduan erabili bazuen ere, Soraurenen "borrokarako oilarrak" izan ziren.

Wellington Donostia eta Iruñea setiatzeko armada bitan zatitzea *"gudan egindako akatsik handienetako bat"* izan zela onartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cantagallo (argipena)

**Cantagallo** hainbat herriren izena izan daiteke:

## Espainian 
* Cantagallo: Salamancako probintziako udalerria.

## Italian 
* Cantagallo: Toskana eskualdeko Prato probintziako herria.

## Perun 
* Cantagallo: Ucayali eskualdean dagoen nekazal herrixka.
* Cantagallo: Lima eskualdean dagoen auzunea.
Su (zerga)

**Sua** (; ) Erdi Aroan eraikin baten jabeak bere jaunari ordaindu behar zion zerga izan zen. Hasieran, zerga bat ezartzeko modua besterik ez zen baina gero administrazioak erabili zuen familia bat ordezkatzeko, eta beraz erroldak egiteko. Denboraren poderioz suen kopurua erregeek erabili zuten eskualde bati zergak ezartzeko.

Zerga-sistema hau Iberiar Penintsula eta mendebaldeko Europako hainbat lurraldetan izan zen indarrean, baita Euskal Herri osoan erabilia ere. Suen zenbaketa biztanle kopuruaren estimazioak egiteko baliatzen zen eta da.

Manex Goihenetxeren esanetan, su banak, batez beste, 5,5 laguneko familia ordezkatzen zuen. Beste batezbesteko batzuk zuhurragoak izan dira. Euskal Herriaren mugetan, Erdi Aroko Ortheze herriaren azterketan, Yves Darrigrand autoreak biztanle kopurua kalkulatzeko 4ko koefizientea baliatu du su bakoitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garrüzeko gudua

**Garrüzeko gudua** Espainiako Independentzia Gerra garaian Garrüze inguruan gertatu zen gudua izan zen, 1814ko otsailaren 15ean hain zuzen ere.

## Aurrekariak 
Baionatik gertu egindako Errobiko gudua galdu ondoren, Soult mariskalak Wellingtonen anglo-portugaldar armada setiatzeko ahaleginak egin zituen. Horretarako bere dibisioak mendebaldean Baionan eta hego-ekialdean Donibane Garazi arteko lerroan kokatu zituen. Hegoaldera begira, hiru dibisio Aturrin, Baionatik Port-de-Lannera, eta beste lauak, hego-ekialdera begira, Behotegin, Aturritik Heletara, kokatu zituen 

Wellingtonek otsailaren 14an hasi zuen erasoaldia Rowland Hillen 20.000 soldaduek frantziar ezkerraldera hegalaren aurka bidaliz. Heletan zegoen Harisperen dibisioak Behotegi utzi eta Biduzerantz jo zuen, Donapaleurantz hain zuzen ere. Iparraldean zuen Eugene-Casimir Villatteren dibisioak ere, Thomas Pictonen 3. dibisioiak bultzatuta, Biduzerantz ere atzera egin zuen.

## Gudua 
Donapaleuren ekialdean, Harispek defendatzeko errazagoa zen kokagune bat topa zuen Garrüzen. Bere dibisioa muino luze batean kokatu zuen aliatuen erasoa itxaroteko. Ihesbidea Biduze zeharkatzen zuen zubi bakarra zen, Donapaleun. Arratsaldearen bukaeran William Pringleren brigada arina ailegatu zen baina borroka txiki bat besterik ez zuen izan napoleondar armadarekin.

Hala ere, Wellington gertu zegoen eta erasotzeko aginduak eman zituen. Pringleren batailoi bik zutabe osatu, eraso eta laster ailegatu ziren mendi tontorrera. Defendatzaileek kontraeraso egin baina ezin zuten britainiarrak handik botatzea. Pablo Morilloren espainiarrek eta Carlos Le Corren portugaldarrek armada inperiala setiatzea saiatu zuten. Harispek erretiratzeko agindua eman zuen. Portugaldarrek zubirako bidea moztu zuten eta frantziar atzera-egitea dunbotsa bilakatu zen. Gehienek zeharkatzea lortu bazuten ere, aliatuek zenbait soldadu atxilotu zuten ekialdeko ertzean. Soulten armadak 300 hildako eta zauritu eta 200 preso izan zituen. Aliatuek, berriz, 170 erori izan zituzten, horietatik 40 portugaldarrek. 81. errejimentuarekin izandako borrokan 39. errejimentuak 43 lagun galdu zituen.

## Emaitza 
Porrota Harisperen dibisioaren morala apurtu zuen. Baxenafarrak ezin bere soldaduak Donapaleun berrantolatu eta mendebalderantz jo zuen. Hori zela eta, anglo-portugaldar armadak Biduzeko lerroa hautsi zuen. Nahiz eta frantziar ingeniariek zubia botatzea saiatu, bonbak kale egin eta aliatuek laster izan zuten berriro zubia martxan. Soultek Aturriko iparraldean zuen dibisio bi ekarri eta Gave d'Oloron berrantolatu zuen lerroa, guztira sei dibisioak izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciudad Rodrigo

**Ciudad Rodrigo** Salamancako udalerria eta hiria da, Gaztela eta Leongo autonomia erkidegoan. 2024ko erroldaren arabera 11 846 biztanle dauzka. Salamancako hego-mendebaldeko biztanle-gune garrantzitsuena da, baita eskualdeko, barruti judizialeko eta elizbarrutiko hiriburua ere. Antzinatik ditu «Antzinako Hiria, Hiri Noblea eta Hiri Leiala» tituluak.

Bere udal-mugarteak, Agueda, Arrabal de San Sebastian, Bocacara, Ivanrey, Sanjuanejo, Pedro Toro eta Valdecarpinteros herriak ere hartzen ditu. 240,11 km2-ko azalera dauka.

2016tik "Los Pueblos Más Bonitos de España" elkartearen kide da. 

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Sans-culotte

[thumb|190px|Ohiko *sans-culotte* baten irudia, Louis-Léopold Boilly ([1761-1845) margolariaren lana .]]

**Sans culottes** izendapenak euskaraz literalki *Galtzamotz gabeak* esan nahi du. Izendapen hau garaiko moda eta ohiturekin loturik dago, XVIII. mendean Frantziako gizarte maila aberatseko jendeak galtzamotz estuak janzteko ohitua baitzuten, aldiz Hirugarren Estatuko jendeak galtza luzeak janzteko ohitura zuen.

Hasiera batean ezizen hori mespretxuz erabilia izan zen, baina gerora izendapen hori jasotzen zuen jendeak berak harrotasunez erabili zuen, talde heteregeneo honetan mota askotako jendea sartzen zelarik: langile edo behargin independienteak, merkatari eta artisau txikiak (arotzak, jostunak, etab.). Euren barnean ez zeuden ez jende txiroena, ez eta burgesia aberatsena ere.

Euren kopuru handia zela eta, Sans-culottes zirelakoak Parisko Hirugarren Estatuko zati garrantzitsua osatzen zuten. Belaunaldiz-belaunaldi estamentu pribilegiatuenen menpe egon ziren, eta hauen aldetik injustizia eta etengabeko irainak jasan beharra izan zituzten. Hortaz, luxu guzti horietaz goza ahal zuten horien aurkako sekulako gorrotoa eta ezinikusia pilatua zuten dagoeneko.

Haientzako askorentzat Frantziako Iraultzaren hastapenak mendekuaren unea adierazi zien. Iraultza lehertzean, sans-culottes taldeak Bastilla eta Tuileries jauregia bereganatu zituzten herriaren eraso indarrak bilakatu ziren. Europar Potentzia Absolutisten aurka ekin zuen Frantziar Gudarostearen funtsezko oinarria ere izan ziren.

1792 eta 1795 urteen artean sans-culottes taldeek Iraultzan paper nagusia jokatu zuten. Biltzar Nazionala eta Biltzar Legegilean burutzen ziren estabaidetara joan ohi ziren eta hauetan ordezkari erradikalei bultzada eta sostengua eman ohi zien, azken hauek jakiak bereganatu edota behar-beharrezkoak ziren profuktuei goreneko salneurria finkatzen zutenen aurkako zigor gogorragoak aldarrikatzen zituzten.

Azkenik, talde honek Luis XVI.a Frantziakoari heriotz-zigorra ezarri ziezaioten bozkatzeko orduan diputatuengan burutu zuen presioa ere aipagarria da, presio hau frantziar monarka gillotinan burua ebakirik hil zedin erabat erabakikorra izan zelarik.

## Sans-culotteen propaganda, 1793 
"Zer da sans-culottea, jaun alproja horiek? Dirutzarik ez duen pertsona, ez gaztelurik, ez eta zerbitzatuko duten miraberik ere, emaztearekin eta seme-alabekin xume bizi dena.

Probetxuzko gizona da, ongi baitaki lurra lantzen, forjatzen, zerratzen, zapatak egiten eta Errepublikaren alde azken odol tanta ere isurtzen.

Sans-culotteak beti ondo zorrozturik darama sablea, gaizkile guztien belarriak mozteko."

## Ikus gainera 
* Frantziako Iraultza

## Kanpo estekak 
* :Zer ziren Sans Culotteak?
Ituero de Azaba

**Ituero de Azaba** Salamancako udalerria da, Gaztela eta Leon autonomia-erkidegoan. Argañan-go gunean kokatzen da, Ciudad Rodrigo eskualdean dagoena. Ciudad Rodrigo barruti judizialeko kidea da. Udalerria Ituero de Azaba eta Dueña de Azaba herriek osatzen dute.
ezkerrera|thumb|San Silvestre eliza, herriko tontorrean dago.

Bere eliza San Silvestre ospetsua da bailara horretan, herriko mendi tontorrean dagoelako.

2020ko urtarrilean, 210 biztanle zeuden Ituero de Azaban, 2019an baino 4 gutxiago.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.