Leño

**Leño** espainiar musika taldea izan zen, 1978an Rosendo Mercado, Ramiro Penas eta Chiqui Mariscalek eratua. Taldeak hard rock abestiak egin zituen movida madrileña delakoaren barnean. Rock urbano mugimenduaren ikur bat izan zen.

Arrakasta komertzial handiena "En directo" diskoarekin lortu zuten, urrezko disko baten salmenta kopuruetara iritsi zen. "Maneras de vivir" abestia taldekako ezagunena bihurtu da, irratietan askotan emititua, bertsionatua eta askotan aipatutakoa. Era berean, "¡Que tire la toalla!" singlea "Los 40 Principales" zerrendetako lehen postura iritsi zen. Haien ibilbideko gailurrean, Miguel Ríosekin egindako bira baten ondoren, taldea desegin zen 1983ko urrian.

Ibilbidea laburra izan arren, Espainiako rockaren talde garrantzitsuenetako bat bihurtu ziren. Hiru estudio-disko eta zuzenean grabatutako disko bat argitaratu zituzten, eta bigarren zuzeneko disko bat ere argitaratu zen taldearen amaieraren ondoren eta 2013. urtera arte, erdi milioi disko baino gehiago saldu zituzten.

## Historia 
Leñoren jaiotza 1977ko abenduaren 31n gertatu zen, "Ñu" taldearen lehen formazioaren kideen arteko eztabaida baten ondoren, kontzertu bat hasi aurretik. Kondairak dioenez, "Ñu" taldeko kideetako batek, Rosendo Mercadok, honako hitzak esan zituela: *"Chico, hasta aquí hemos llegado..."* ("Adiskide, hona iritsi gara...").

Rosendo eta José Carlos Molinaren (Molina) arteko maitasun-gorroto harremana nabaria da baita Rosendok sortutako talde berriaren izenaren jatorrian ere. Izan ere, Rosendok Ñurako egindako konposizioei buruz, José Carlosek esan ohi zuen: *"Las canciones que haces son un leño, tío".*

Handik egun gutxira, taldea erabat sortu zen. Fresa (Ñu-ren aurreko izena) taldeko lagun zahar batekin, Chiqui Mariscalekin, eta Coz taldeko bateria ohiarekin (talde horretatik Barón Rojo izeneko 80ko hamarkadako beste talde bat sortuko zen gero), Leñok bere lehen emanaldia eskaini zuen 1978ko otsailaren 12an Alcalá Palace aretoan, Asfalto taldearen aurretik jotzen. Lau kantu propio aurkeztu zituzten egun hartan.

## Lehenengo etapa 
Maiatzean, "Este Madrid / Aprendiendo a escuchar" singlea argitaratu zen, gaur egun bildumazaleentzako disko bat dena. 1978ko irailaren 22an, Rocktiembre jaialdian parte hartu zuten. Emanaldi hartatik, zuzenean jotako hiru abesti aukeratu zituzten eta "Nos va la marcha" 1979 film dokumentalean sartu zituzten; jaialdiaren antolaketa eta egikaritzearen inguruko dokumental moduko bat zen. Kontzertu ugariren ondoren, 1978ko abenduan, Leñoren lehen diskoa grabatu eta nahastu zuten hirurogeita hamar ordutan, taldearen izen bera daramana. Teddy Bautista arduratu zen ekoizpenaz.

Tony Urbano sartu zen taldean Chiquiren ordez, eta amaierara arte geratuko zen. Ramirorekin lagun handiak ziren, eta biek Coz taldean jo izan zuten lehenago. Tonyk grabatu zuen diskoaren azken abestia, "El tren", LSD-ri buruzko ereserkia, Rosendok eta José Carlos Molinak Ñu garaian konposatua, baina orduan grabatu gabea. Bitxikeria gisa, Ñuk urte batzuk geroago grabatu zuen abesti hau beste izen batekin, eta jende askok pentsatu zuen Leñoren bertsioa zela, nahiz eta egileak biak ziren. Hamarkada baten amaiera eta itxaropentsu baten hasiera zen, hiri guztietan kontzertuak zeuden eta irratia gaztelaniaz entzuten zen.

## Bigarren etapa 
Hurrengo urtean, Movida Madrileña iritsi zen eta disketxeek salmentak handitzen hasi ziren. Askok oraindik amets gaizto bat bezala gogoratzen dute Leñoren agerpena Aplauso izeneko TVEko musika saioan, play-back egiten, "benetako benetakoak" izan arren. Baina beste batzuek bestelako bertsioa gogoratzen dute: *"Playback hori gogoratzen dut, Leñok historia egin zuenean eta Aplauson zuzenean jotzea eskatu eta lortu zuenean"* (Raimundo Amador).

1980ko apirilean, "Más madera" diskoa grabatu zuten, Teddy Bautistaren teklatuekin eta soinu berrituago batekin. Rosendok zioen: *"Más Madera oso gaizki entzuten da. Oso azkar egin zen, ehun ordutik behera: hirukote bat estudioan sartzen, elementu berriak sartzen, eta ez genuen denborarik izan guztia barneratzeko. Baina gure istorioarentzat ona zela iruditu zitzaigun, eta horregatik egin genuen."*

Ramiro Penas-ek gehitu zuen: *"...berria zara, ez dakizu ezer, grabazio-estudio batean zaude eta ez zara gauza askoren jakitun... nire zatia bukatu nuenean handik alde egin nahi nuen, nekatu egin nintzen. Rosendo bakarrik utzi genuen eta hark bai Tony bai niri kritikatu gintuen, baina nik esan nion hobe zela hor egon ez izana, bestela bizitza osoan gorrotatuko nuela diskoa. Teddy-k nahi zuena egin zuen diskoarekin. Gauza bitxi batzuk ere egin zituen, baina ez zuen lortu ondo entzunaraztea... abesti sinpleak ziren, gitarra akustiko batekin jo zitezkeen, letra politak zituzten eta sentimenduz beterik zeuden. Rosendok sentsibilitate handiz idazten zuen jada."*

1981ean, "En directo" grabatu zen; zuzenean egindako lana, moldaketa gutxiagorekin, eta taldeak benetan nola jotzen zuen erakusteko asmoarekin, nahiz eta moldaketa batzuk oraindik baziren. Martxoaren 25, 26 eta 27ko gauean grabatu zen, Madrilgo Tetuán auzoan, Carolina aretoan, Tablada kaleko entsegu-lokaletik hurbil. Teddy Bautista teklatuetan eta ekoizle gisa aritu zen berriz, eta saxofoi bat sartu zuten berrikuntza gisa (Manolo Morales), koruak ere izan ziren (ia ezezaguna zen Luz Casal horietan), eta espresuki jaialdirako sortutako lau abesti aurkeztu zituzten. Soinuaren eta abesti berrien kopuru txikiaren gainetik, Leñoren saldueneko diskoa bihurtu zen.

## Hirugarren etapa 
1981 eta 1982 urteetan, Leñok "heavy" edo "rock gogorra" etiketa saihesten jarraitu zuen, nahiz eta rock klasikoaren taldeak gustuko izan (Led Zeppelin, Deep Purple...), punk eta new wave taldeak entzuten zituzten: The Clash, Joe Jackson, Talking Heads... Rosendok argi esan zuen ez zutela irudi artifizialik nahi eta naturaltasuna bilatzen zutela.

1982ko otsailean, Londresera joan ziren "Corre, corre" diskoa grabatzera, Carlos Narea ekoizlearekin. Diskoak arrakasta izan zuen Espainian, baina Ingalaterran ez zuten ulertu, hizkuntzaren eta testuinguruaren ondorioz. Rosendok nabarmendu zuen abesti garbiak eta gitarra sendoak zeudela, eta teklaturik ez zegoela. Diskoa irratian eta telebistan askotan entzun zen, eta Leño "Musical Express" eta "Tocata" saioetan agertu zen.

Taldearen desegitea azaltzea zaila eta erraza da aldi berean. Rosendok eta Ramirok aitortu zuten nekatuta zeudela, ardura handiegia sentitzen zutela eta taldearen esentzia galtzen hasia zela. "Burges bihurtzen" ari zirela sentitu zuten, eta taldea amaitzeko une egokia zela erabaki zuten.

1983ko udan, Miguel Ríosekin egindako "El rock de una noche de verano" bira arrakastatsua izan zen taldearen agurra. Ondoren, urriko kontzertu batean, doako emanaldi batekin agur esan zuten Madrilgo Parque del Oeste parkean. ABC egunkariak adierazi zuen Leño "Madrilgo auzoetatik irten den karismadunena" zela. Azkenik, Tonyren heroina-mendekotasunak eragina izan zuen desegitean. Azkenean, 2006an, "Vivo '83" diskoa argitaratu zen, 1983ko azken kontzertuen grabazioekin.

## Gaur egun 
Leño ez zen izan hard rocka jotzen hasi ziren lehen taldeetako bat (hala nola Tapiman edo Lone Star), baina generoa Espainian sendotzen lagundu zuen. Garai hartan kastilerazko hard rocka gutxi zegoen, eta arrakasta komertziala txikia zen. Leñok rock urbanoaren mugimendua ordezkatzen zuen, eta kastilera normalizatu zuten rockean. Hasieran hard rock progresiboa jorratu zuten, Black Sabbath edo Led Zeppelin taldeetatik inspiratuta. Gero, New wave-era gerturatu ziren "The Police", baina azkenean rock and roll eta blues rock soinu sinpleago batean finkatu ziren, Rory Gallagher edo Eric Clapton bezalako artisten ildotik.

Kritikarien arabera, Leño rock urbanoaren ikur nagusietako bat izan zen eta Espainiako rockaren talde garrantzitsuenetako bat bihurtu zen.

## Diskografia 
* *Leño* (1979)
* *Más madera* (1980)
* *En directo* (1981)
* *¡Corre, corre!* (1982)
* ''Vivo '83'' (2006)

## Kanpo estekak