Joseba Intxausti

[thumb|300px|eskuinera|Hainbat euskaltzain [Arantzazuko santutegia|Arantzazun, 1972. urtean. Goian ezkerretik eskuinera: Koldo Mitxelena, Iratzeder, Jean Haritxelhar, Alfontso Irigoien, Luis Villasante, Jose Maria Satrustegi, Patxi Altuna eta Imanol Berriatua. Behean: Juan San Martin, Jose Luis Lizundia, Joseba Intxausti eta Xabier Kintana.]]

**Joseba Intxausti Rekondo** (Segura, Gipuzkoa, 1936ko uztailaren 29a – Donostia, 2023ko abuztuaren 18a) fraide frantziskotarra (1942tik 1990eraino), idazlea, historialaria, irakaslea, ikertzailea eta euskaltzalea izan zen. '''Iturriotz'tar Iñaki** eta **Joanes Goia''' izengoitiak erabili zituen batzuetan, hasieran. Euskara eta euskal kultura modernizatzeko lanean aritu zen: idazten, ikertzen eta, batez ere, eragiten. 'Jakin' aldizkariaren birfundatzaileetako bat izan zen (zuzendaria izan zen 1958tik 1964raino),eta UZEIren sorrera bultzatu zuen (lehen zuzendaria izan zen 1977tik 1982raino). Aitzindaria izan zen euskararen historia sozialaren eta Euskal Herriaren historia erlijiosoaren ikerketan. 

Egindako ikasketengatik historialaria bazen ere, historialarienak ez diren hamaika lanetan ere nabarmendu zen. aitzindaria izan zen historiatik kanpo ere, bereziki euskararen terminologiaren arloan, oso gazte zela *Jakin* aldizkari sortu berritik garbizalekeriari aurre egitera ausartu zenean euskara batua sortu beharra aldarrikatuz, edota UZEIren sorrera bultzatu eta zuzendu zuenean.

Euskaltzain urgazlea izendatu zuten 25 urterekin aditzari buruz aditua zelako. Lan ugari bideratu zituen Euskaltzaindiarekin eta 2004an euskaltzain ohorezko izendatu zuten.

## Bizitza 
### Haurtzaroa 
Espainiako gerra zibila piztu berritan jaio zen. Ama, Dolores Rekondo Mujika, justu erreketeak herrian sartu eta handik bost egunera erditu zen Josebaz eta anaia bikiaz.  Ama Emakume Abertzale Batzaren inguruan ibilitakoa zen. Hark irakatsi zion euskaraz idazten eta abertzale izaten.

Haurtzaroan eskola, eliz mundua, dotrina, eta pilota izan zituen protagonista. Zaletasun handia nuen pilotarako.  Baina haur gaixo bat izan zen 6-7 urtetatik kasik 16 urtetaraino.

### Irakaslea Foruko apaiz ikastegian (1962-64) 
Teologia ikasketak burututa eta apaiz frantziskotar bihurturik, Foruko apaiz ikastegian irakasle aritu zen bi urtez, 1962tik 1964ra. 1972tik aurrera Tolosako frantziskotarren etxean bildu ziren Jakin Taldeko kideak. 1973-1974 urteetan *Anaitasuna* aldizkariaren zuzendaria ere izan zen Intxausti.]]
Tamalez une hartan ezin izan zuten benetako euskarazko kulturgintza espezializatuaren eskola bat sortu. Hori zen UZEIko oinarrizko ideietako bat. Baina gauzak gaiztotu ziren Koldo Mitxelenak UZEIri buruzko oso artikulu kritikoa argitaratu zuenean, 1981ean. Mitxelenaren jarrera zen terminologiaren lana ez zuela UZEIk bideratu behar, baizik eta unibertsitateak, edo erakunde publikoek zuzenean egin behar zutela. Eztabaida handia izan zen gizarte mailan. Azkenean ondo neurtutako erabaki instituzionalek terminologiara bakarrik mugatu zuten UZEIren lana. Terminologia gizartean zabaltzeko alde soziala UZEItik kanpo geratu zen. Eskerrak, baina hiztegiak sortzeko lanide izan ziren irakasleek zulo hori bete zutela.

### Lan entziklopedikoak eta kulturgintzaren historia (1984-1999) 
[thumb|[Andoni Sagarna eta Joseba Intxausti Gazteen Entziklopediaz (Argia, 1993-12-12)

Horrela *Euskal Herria* lan entziklopediko elebiduna zuzendu eta koordinatu zuen 1984-1985ean. Jakin-ek argitaratu zuen, 120 adituk parte hartu zuten eta 12.000 ale banatu ziren. Mila Larrea eta Pili Larrea lankidetza garrantzitsua izan zen artikuluen testu-sorkuntzan  Eusko Jaurlaritzako Mari karmen Garmendiak finantzatuta, euskalgintzan, euskal kulturgintzan nabarmendu diren dozenaka pertsonen biografia laburrak egitea zuen helburu. Bidegileak bildumako lehen hamahiruak Intxaustik berak egin zituen.  Altxor ederra bildu zuten hainbat lekukoren testigantza jasota. Gero Eba Gaztañazpi historialari oriotarrak jarraitu zuen lan horrekin.  Nafarroako ikastolekin antzeko lana egin zuen geroago Jesus Atxak. eta *Entzikloklik* CD-ROMa. 

Gazteen entziklopedia euskaraz sortutako lehen entziklopedia grafikoa izan zen. Lehenengo zenbakia 1992an argitaratu zuen EUSENOR Fundazioak, eta guztira 8 liburuki zituen. guztira 750 artikulu argitaratu zituzten, artikulu bakoitzak orrialde oso bat hartzen zuen eta material grafiko ugarirekin batera azaltzen zen.  Entziklopedia grafikoaren eredua Sven Lidman editore suediarraren zuzendaritzapean 1968an sortutako *Combi Visuell* entziklopedia ihartu zuten. Bestalde, azken liburukiak bukaeran 6.000 kontzepturen definizio labur-laburra zekarren, kontzeptu horietako bakoitza zein liburukitan eta zein artikulu nagusitan agertzen zen zehazteko. Gazteen Entziklopediako bultzatzaile nagusiak Paulo Agirrebaltzategi eta Andoni Sagarna izan ziren. Intxaustiren funtzioa harremanena izan zen: proiektuaren berri eman erakundeetan, alderdi politikoei azaldu eta abar.

Azken urteetan bi ikerlerro nagusiri jarri zien arreta Intxaustik. Batetik, euskararen historia sozialaren ikerketa sistematikoa abian jarri eta jarraipena segurtatu du Euskaltzaindiaren Joanes Etxeberri proiektuaren bidez, eta Euskal Herriko historia erlijiosoaren ikerketan aitzindari lana egin zuen, lekukoa hartu nahi dionarentzat oinarriak jarriz. *Euskararen liburu zuria* (1978); *Euskal Hitz (1987), Euskal Herria* entziklopedia (1985), *Arantzazu. Euskal santutegi bat XX. mendean* (2001), eta beste hainbat.

Horrela, adibidez, oraindik Franko bizi zela, arteaz, geografiaz eta Euskal Herriaz 1974an "*Lur eta Gizon: Euskal Herria*" erakusketa prestatu zuen. Gero Jakin-ek Arantzazun liburu bat argitaratu zuen egile hauekin: A. Arana Martija, J. M. Barandiatan, R. Bozas-Urrutia, J. M. Eizagirre-Garaikoa, J. Intxausti, A. Irigoyen, P. Lafitte, J. I. Linazasoro, J. L. Lizundia, J. San Martin, J. M. Satrustegi, M. Ugalde, L. Villasante.

*Euskal Hitz* erakusketa prestatu zuen euskarari buruz, 1987an Jaurlaritzako Mari karmen Garmendiak eskatuta. II. Euskal Mundu Biltzarraren estreinaldikoan (Donostia,1987) aurkeztu zen "Euskal Hitz, Euskararen Erakusketa Orokorra" izenburuarekin, eta gero bi urtez ibili zen Euskal Herri osoan, herriz herri. ikus-entzunezko metodoen bitartez euskararen historia azaltzen zuen (Axularren edizioa, Leizarragaren edizio bat, begira Larramendiren gramatika...).

* *Euskara eta hizkuntzak, gizartean. III. Erlijioak. Eliza kristauak*. (Euskaltzaindia, 2014)       
* *Euskal Herriko erlijiosoen historia* (2004)          
* «Institutu erlijiosoak». In: Intxausti, Joseba (zuz.) (2001): Jakin. 
* «Erlijiosoen santutegi bateko ekonomi ereduak». In: Intxausti, Joseba (zuz.) (2003): Jakin. 341-361. 
Institutu erlijiosoei buruz Arantzazun egindako kongresua Fundaziotik egina da Intxaustiren lanari zegokion neurrian. Hor argitara eman diren liburu marduletan Fundazioak esku zuzena izan zuen.

## Euskaltzain urgazlea eta ohorezkoa 
[thumb|[Jose Ramon Etxebarria|1956-1968 urteetan Arantzazun zegoen giro kulturalaz (Jose Ramon Etxebarria).|300x300px]]
Euskaltzaindiak *euskaltzain urgazle* izendatu zuen 1961eko abuztuaren 25ean eta ohorezko, 2004ko azaroaren 26an. Euskaltzaindiko hainbat batzordetan aritu izan da: Aditza (1970), Argitalpena (1971, 1978), Alfabetatzea (1972), Gramatika (1976), Gipuzkoako ordezkaritza (1979), Joanes Etxeberri egitasmoa (2007tik) eta *Euskera* agerkaria (2009tik).

Jakin taldean Intxausti maisua eta gidaria izan zen hizkuntzaren gaineko afera guztietan Jakinen eta, ezaguna ez den arren, Txillardegirekin estuki jardun zuela batasunaren borrokan.
Artikuluen artetik, aipagarria da *Jakin* jaio berri hartan 1959an argitaratu zuen «Illobira bultzaka» artikulua. Garbizalekeriaren kontra idatzitako testu funtsezkoa izan zen, hain zuzen artikulu horrekin garbitu zelako batuaren bidearen sasitza.
## Euskal aditzaren azterketa sistematikoa 
Euskara irakasteko oso material idatzi gutxi zegoen garaian 1959 eta 1965 urteen artean hiru liburu argitaratu zituen euskal aditzari buruz. 1959koan taula batzuk baino ez zeuden. 1960koan, *Euskal-aditza* liburua, ehun bat taula agertzen ziren aditz-paradigma guztiak finkatzeko, bizkaieraz eta gipuzkeraz. Handik bost urtera, berriz, aurreko lana osatzera zetorren beste argitalpen bat plazaratu zuen: Las siete lecciones del Euskal-aditza.

Imanol Berriatuarengadik jasotako ondarea izan zen aditzarena: hark grinatu zuen Intxausti horretan, eta berehala, Erriberritik hasita, Intxaustiren artisau-lana egin ahal izan zuen, lehenik beretzat eta aldi berean ikas-lagunentzat ikastaroak emanez.]]
Hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean euskararen aldeko mugimendua indartzen ari zen, eta irakaskuntza-sistema propioaren aldarrikapenarekin batera euskara arlo guztietara egokitzeko ahalegina azpiegitura linguistikoa finkatzera bideratuta zegoen. Une hartan proiektu ezin erakargarriago bat gidatu zuen Joseba Intxaustik: UZEI sortu zuen 1977an, hau da, Unibertsitate Zerbitzuetarako Euskal Ikastetxea izeneko irabazi-asmorik gabeko elkartea. eta Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa (2009). Bigarren horretan berrehundik gora espezialistak hartu zuten parte, zientzia eta teknologiako 23.000 kontzeptu landuz eta 607 artikulu entziklopediko idatziz; bistan denez, hasierako UZEIko hiztegiek komunitate zientifiko euskalduna sortu ahal izateko hazia izan ziren. eta www.jakin.eus/intxausti atarian jarri zituen denon eskura. Obra guztien datuen artean bilaketak egin daitezke, edo idazlanen zerrendak ere lortu daitezke: aurkibide osoa, gaikako zerrenda  eta zerrenda osoa idazlan bakoitzaren bertsio digitalizatua ikusteko estekarekin.

Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako ekarpenak 106 dira.

Intxaustiren obra nagusiak hauek dira: *Izatea ta bere zentzua* (1960), *Euskal Aditza* (1960), *Las siete lecciones del Euskal aditza* (1965) eta *Iraultzaren ildotik* (1972). Beste batzuekin batera, lan hauen egilea: *Lur eta Gizon* (1974) eta *Euskal Idazleak Gaur* (1977), *Historia baten bila* (1991), *Euskal Herriko erlijiosoen historia* (2004) eta *Euskara eta hizkuntzak, gizartean* (2014).

Obra guztiaren digitalizazioaren zenbait datu dira hauek:

* Joseba Intxaustiren 504 idazlan eta 11.684 orrialde digitalizatu dira, 61 urtez idatzi eta argitaratutakoak: aurreneko dokumentu digitalizatua 1957koa da (‘Arantzazu-Euskalerri *Arantzazu* poeman’, *Jakin* 4, 1957: 62-68), eta dokumenturik berriena, aldiz, 2017ko urrikoa (‘Musulmanak Europan’, *Arantzazu* 999, 2017-10: 28-29). Bere obran artikuluek aparteko lekua dute, 365 artikulu argitaratu baititu guztira. Nabarmentzekoa ere bada liburugintzan emandako uzta, 36 liburu kaleratu baititu, eta beste 103 liburutan ere parte hartu du. Guztiak daude eskura jakin.eus/intxausti sareko atarian.

* Liburu osoak:50 (36 euskaraz)
* Liburu zatiak: 103
* Artikuluak: 373 (*Anaitasuna* 80 , *Arantzazu* 144 , *Argia* 1 , *Bat. Soziolinguistika aldizkaria* 1 , *Berria* 3 , *Boletín de Estudios Históricos sobre San Sebastián* 1 , *BRSVAP. Boletín de la Real Sociedad Vascongada de los Amigos del País* 1 , *Deia* 6 , *Egan* 5 , *Egin* 8 , *EKBerriak* 1 , *El Diario Vasco* 1 , *Euskaldunon Egunkaria* 5 , *Euskera* 10 , *Guipúzcoa* 1 , *Hegats* 1 , *Hemen. Erlijio gogoetarako aldizkaria* 5 , *Hermes* 2 , *Herria 2000 Eliza* 1 , *Jakin* 62 , *Karmel* 12 , *Limbas* 1 , *Ortzadar (Deia)* 1 , *RIEV. Revista Internacional de Estudios Vascos* 8 , *Sancho el Sabio* 3 , *Zeruko Argia* 3 )

## Sariak eta aitortzak 
* 2018: Gipuzkoako Urrezko Domina jaso zuen Jakin Taldearekin (Jose Azurmendi, Joseba Intxausti, Paulo Agirrebaltzategi eta Joan Mari Torrealdai).
* 2017: Joseba Intxaustiren idazlan guztiak sareratu zituen 'Jakin'-ek eta digitalizazio-lanaren aurkezpena omenaldi bihurtu zuten 
* 2006: Durangoko azokako Argizaiola saria.
* 2004: Euskaltzain ohorezko izendatu zuen Euskaltzaindiak.
* 1961: Euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak Intxaustik 25 urte baino ez zituela.

[alt=|erdian|thumb|400x400px|Jakini Gipuzkoako Domina entregatzen 2018an. [Paulo Agirrebaltzategi|Agirrebaltzategi,  Intxausti, Torrealdai eta Markel Olano.]]

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Azurmendi, J. 1983: Joseba Intxausti: 25 urte JAKINen, *Jakin*, 28: 153-156.
* Sudupe, P. 2011: *50eko hamarkadako euskal literatura I. Hizkuntza eta ideologia eztabaidak*, Donostia, Utriusque Vasconiae. 
* Sudupe, P. 2011: *50eko hamarkadako euskal literatura II. Kazetaritza eta saiakera*, Donostia, Utriusque Vasconiae. 
* INTXAUSTI, Joseba (2007): "Joanes Etxeberri egitasmoa (2007-2008)", *Euskera*, 52 (2007, 1), 250-251.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Euskal_hiztegiak
* Euskalterm
* Euskarazko entziklopediak
* Fernando Mendizabal
* Uhin berri

## Kanpo estekak 
* Joseba Intxaustiren obra osoa digitalizatuta. Jakin.eus (504 dokumentu). 
* Joseba Intxausti: "Mirari bat da garai batetik hona Euskal Herrian gertatu dena" Miel Anjel Elustondok egindako elkarrizketa (Argia, 2005-05-01)
* «Joseba Intxausti: «Eten batetik nator, baina nire bizitzak euskal kulturan ez du izan etenik» Amagoia Gurrutxaga Uranga (Berria, 2017-11-19)