Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Ituna

**Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Ituna** (ICCPR, ingelesezko sigletan) Nazio Batuen Erakundeak 1966ko abenduaren 16an 2200 A (XXI) Ebazpenean eta geroago baita onartu zuen nazioarteko tratatu bat da. Itun aldeaniztuna da, eta eskubide zibil eta politikoak aitortu eta hauek bermatzeko mekanismoak ezartzen ditu. Hitzaurreaz gain 53 artikuluk osatzen dute Ituna.

1976ko martxoaren 23an ) batera aldarrikatu zen, eta biek Giza Eskubideen Nazioarteko Itunak osatzen dituzte (New Yorkeko Itunen izenarekin ere ezagunak). Azken itun honek, Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalarekin  batera, 1948an onartu zen Giza Eskubideen Nazioarteko Itun deritzona osatzen du.

1948an Nazio Batuen Erakundeak Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala aldarrikatu zuen. Aldarrikapen honek betebehar loteslerik ezartzen ez zuenez, Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordeak giza eskubideei buruzko itun lotesle pare bat idatzi zituen, betebehar zehatzak ezartzeko . Horrela 1954an Nazio Batuen Batzar Nagusian aurkeztu eta 1966an onartu ziren Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Ituna eta Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Ituna.

Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Ituna bi Protokolo Fakutatibotan garatu zen. Lehenengoa Itunarekin batera onartu zen, eta honek ikerketa- eta salaketa-mekanismoak ezartzen ditu. Bigarrena 1989ko abenduan onartu zen eta 1991tik dago indarrean, eta honek heriotza-zigorra indargabetzen du.

## Aurrekariak 
Bai Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Itunak, bai Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunak prozesu berean dute jatorria, Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala sortzeko prozesuan, zehazki. Hala ere, eskubide zibil eta politikoek historian zehar izan duten garapena desberdina izan da.

Eskubide zibil eta politikoak lehen belaunaldiko eskubide gisa ere ezagutzen dira. Eskubide horiek teoria gisa azaleratzen hasi ziren XVII eta XVIII. mendeetan. Garai horietan, gizartean bi ideia hasi ziren aldarrikatzen: Batetik, askatasun pertsonala eta, bestetik, gizabanakoak babestea estatuak egindako urraketetatik. Giza eskubideak XVIII. mendearen amaieran hasi ziren aldarrikatzen eta lege indarrez inposatzen. 1776ko Virginiako Eskubideen Deklarazioan eta 1789ko Frantziako Konstituzioan ezarri ziren lehengo aldiz eskubide horiek. Hurrengo mendeetan zehar, giza eskubideen aldeko mugimenduei esker, herrialde gehiagora zabaltzen joan ziren eskubide horiek eta gero eta garatuago eta zehatzago agertzen joan ziren Estatuen ordenamenduetan.

1945ean San Frantzizkoko Konferentzian “Gizakiaren Funtsezko Eskubideei buruzko Adierazpena” proposatu zen, zeinak Nazio Batuen sormena eragin zuen. Itunen horren sorrera, berriz, 1948an dago, Nazio Batuen Erakundeak Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala onartu zuenean. 

## Egitura eta Edukia 
Sarreran azaldu dugun bezala, Itun hau atariko batek eta **53 artikuluk** osatzen dute. Artikulu hauek **sei zatitan** banatuta daude.  Bigarrena, 1991ko uztailaren 11an sartu zen indarrean eta heriotza-zigorraren indargabetzea ezartzen du. 

Haien izenak dioten bezala (hautazko) Protokoloak lotesleak dira, fakultatiboak. Estatuek aukeratu dezakete protokoloa onartu ala ez onartu. Hala ere, Itunaren parte den Estatu batek Protokoloaren zati bat egiten duenean, Estatu Aderdiaren jurisdikziopean dagoen pertsona orok salaketa bat jar dezakete idatziz Giza Eskubideen Batzordean.

=== Lehenengo hautazko protokoloa (Pertsonek estatu kideen aurkako salaketak hasteko mekanismoa) 

Protokolo horretan alderdiek aitortzen dute Nazio Batuetako Giza Eskubideen Komitearen eskumena, Itunean babestutako eskubideak urratu direla dioten norbanakoen edo taldeen salaketak aintzat hartzeko. Salaketa onartu ahal izateko salaketa jartzen dutenek baliabide guztiak agortu beharko dituzte, eta ez dira salaketa anonimoak onartzen. Prozesua hasita, Batzordeak dagokion alderdiari aurkeztu behar dizkio salaketak, eta alderdi horrek sei hilabeteko epean erantzun beharko du.

Erreserbei dagokienez, hainbat estatu kidek protokoloa sinatzean erreserbak eta interpretazio adierazpenak aurkeztu dituzte. 

=== Bigarren hautazko protokoloa (Heriotza zigorraren indargabetzea) 

Bigarren Protokoloak kideak konpormetitzen ditu heriotza-zigorra beren mugen barruan indargabetzera. Hala ere, 2.1 artikulua salbuespena da, gerra-garaian krimen larriak gertatzen direnean hura betearazteko aukera ematen baitu. Hitzaurrean protokolo horrek dio heriotza zigorra abolitzeak giza duintasuna handitzen eta giza eskubideak garatzen laguntzen duela eta abolizio hau bizitzeko eskubidearen aurrerapena dela. 

1. artikuluak betearazpenen debekua aurreikusten du Estatuen legeria nazionalean; 2.1 artikuluak baimena ematen die estatu alderdiei erreserba bat egiteko heriotza-zigorra gerra garaian aplikatzeko, betiere delitu militar larri baten ondorioz bada. 3., 4. eta 5. artikuluetan, estatu alderdiek aldizkako txostenei eta Giza Eskubideen Komitearen aurrean salatzeko prozedurari buruz dituzten betebeharrak aipatzen dira; eta 6. artikuluak zehazten du betearazpenen debekuak ezingo direla indargabetu. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazio Batuen Giza Eskubideen Komitea
* Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala
* Eskubide Ekonomikoen, Sozialen eta Kulturalen Nazioarteko Ituna
* Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunaren Lehenengo Protokolo Fakultatiboa
* Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunaren Bigarren Protokolo Fakultatiboa

## Kanpo estekak 
* Itunaren testua
* Estatu sinatzaileen zerrenda
* Lehenengo Protokolo fakultatiboaren sinatzaileen zerrenda
* Bigarren Protokolo fakultatiboaren sinatzaileen zerrenda
* Giza Eskubideen Batzordearen web orria
* Europar Kontseilua (s. f.) *La evolución de los derechos humanos*. Manual de Educación en los Derechos Humanos con jóvenes.
* Europar Kontseilua (s. f.). *Pacto internacional de Derechos Civiles y Polí­ticos (ICCPR)*. Manual de Educación en los Derechos Humanos con jóvenes.
* OHCHR. (s. f.-a). *ACNUDH | El trasfondo del Pacto Internacional de Derechos Civiles y Políticos y los Protocolos Facultativos*.
* *BOE.es - BOE-A-1977-10733 Instrumento de Ratificación de España del Pacto Internacional de Derechos Civiles y Políticos, hecho en Nueva York el 19 de diciembre de 1966.* (1977). 
* Lupu, Y. (s. f.). Best Evidence: The Role of Information in Domestic Judicial Enforcement of International Human Rights Agreements | International Organization. *Cambridge Core*. 
* Tomuschat, C. (2009). *PACTO INTERNACIONAL DE DERECHOS CIVILES Y POLÍTICOS*. United Nations Audiovisual Library of International Law