open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caserosko gudua

**Caserosko gudua** Caseros hiritik gertu izan zen, gaur egungo Caseros eta Palomar tren geltokien arteko eremuan hain zuzen, Argentinako Buenos Aires probintzian, 1852ko otsailaren 3an. Gudu horretako arerioak Buenos Airesko armada eta Ejercito Grande izan ziren, Juan Manuel de Rosas eta Justo Jose Urquiza buru zituztela, hurrenez hurren. Urquizaren indar armatuek Rosasenak garaitu zituen, zeinak Britainia Handira ihes egin zuen. Garaipen hori Argentinako historiaren zedarri bilakatu zen. Urquiza Argentinako Konfederazioko behin-behineko zuzendaria 1853ko konstituzioaren sustatzailea izan zen eta Argentinako lehen presidente konstituzional bihurtu zen 1854an.

Rosasek Brasili gerra deklaratu zion 1851. urtean. Gertaera horrek Entre Riosko, Corrientesko, Uruguaiko eta Brasilgo Inperioko gobernuen arteko hitzarmena (1851) sinatzea ekarri zuen. Hitzarmenari men eginez, Urquizak hainbat armada elkartutako gudarostea bildu eta Moron erreka gurutzatu eta Caseros mendian kokatu zuen berau. Brasileko inperioak 3.500 soldadu laga zituen, baina Brasilgo gudarostearen gehiengoa borrokalditik at mantendu zen.
[thumb|200px|ezkerrera|[Justo Jose Urquiza]]

## Borrokaldia 
Rosasen gudarostea 10.000 infanteria-soldaduk, 12.000 zalditeria-soldaduk eta 60 kanoik osatzen zuten. Bere kapitainen artean eskarmentu handidun gizonak zeuden (Jeronimo Costa, Martiniano Chilavert eta Hilario Lagos). Halere, desertzio ugari izan zituenez, Rosasek gudua hasieratik bertatik galdua zuela diote askok.

Haren arerioak ere desertzioak jasan zituen. Adierazgarriena Aquino erregimentuarena izan zen; izan ere, erregimentu horren soldaduek euren kapitaina hil eta Rosas gudarostearekin bat egin zuten.

Urquizaren armada 24.000 soldaduk eta 50 kanoik osatzen zuten. Soldadu profesional bakarrak, ordea, brasildarrak baino ez ziren. Urquiza bera ez zen guduaren gidaritzaz osotasunean arduratu; nagusi bakoitzak askatasuna zuen nahi bezala borrokatzeko, horretarako gai ikusten baldin bazuen bere burua. Urquiza zalditeriaren aurka aritu zen Entre Riosen. Brasilgo infanteriak, bien bitartean, Uruguaiko brigadari lagundu zion eta Argentinar zalditeria eskuadroi batek Palomar eraikina inguratu eta bereganatu zuen. Gudu osoak 3 ordu inguru iraun zuen eta, bertan, Rosas zauritu zen, eta Centaur britainiarrak fragatan erbestera alde egin zuen.
thumb|300px|eskuinera|Borrokaldiaren irudia.

## Ondorioak 
Urquizaren garaipenak Buenos Aireseko Rosas gobernuari bukaera eman zion (garai hartan, Argentinako *de facto* agintaria, hain zuzen). Gudua amaitu eta egun gutxira, Urquizak Buenos Aires bereganatu zuen, erresistentzia handiegiari aurre egin gabe. Edozein modutan, konkistatzaile errukigabea izan zen; Aquino erregimentuko soldadu guztiak eta Chilavert bera ere, exekutatu egin zituzten inolako epaiketarik gabe.

## Kanpo estekak
Inozentzio Aierbe

**Inozentzio Aierbe Irañeta** (Uharte Arakil, 1912ko abenduaren 28a - 2001eko irailaren 22a) apaiza izan zen. Uharte Arakilen (Nafarroa) munduratu zen, aita Idiazabalgoa (Gipuzkoa) zuela.

Urdiainen eta Luzaiden erretore izan ondoren, 1945etik aitzina Aralarko Done Mikelen santutegiko kaperau izan zen. Santutegia eta izen bereko Kofradia biziberritu zituen. Euskararen Nafar Kontseiluko kide izan zen.

## Euskaltzalea 
Aita euskalduna izanik ere, Inozentziok ez zuen euskera etxean jaso eta Apaiztegian zegoelarik buru-belarri ekin zion ikasteari.

1945ean Santutegira iritsi zelarik, bertan ez zen euskaraz egiten. Hala ere, On Inozentzio arrosarioa euskaraz errezatzen hasi zen eta euskera berriro ere sartu zuen eliz-ospakizunetan.

Jakintza alorrean, Aralarkoari buruz idatzirikoen bilketa lanak egin zituen, eta Nafarroako Erkidegoko egunkarietan eta aldizkari espezializatutan (Zeruko Argia, Egan eta Amayur besteak beste) argitara eman hainbat artikulu idatzi zuen. Gehienetan **Artxuetako unaya** goitizenarekin sinatzen zituen bere idazlanak.

Euskaltzale zinezkoa, bere laguntzaz eta bere esku ziren Santutegiko lurretan paratu zuten Euskal Telebista ikusi ahal izateko Nafarroan izan zen lehenengo errepikagailua. Aginteak zer egingo zuen ere, Atarrabiako Paz de Ziganda ikastolako gurasoen ekimenez, 1986ko otsailaren 28an ahalbidetu zuen ETBren seinalea Iruñera iristea.

## Lanak 
* *Euskal Irakasbide laburra / Nafar-izkuntzan* (1984) euskara ikasteko metodoa (Xabier Peñaren liburuaren egokitzapena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peio Dospital

**Peio Dospital**, ezizenez ***Doxpi*** (Itsasu, 1950eko maiatzaren 15a), lapurtar errugbilari ohia da. Aviron Bayonnaisen eta frantses estatuko selekzioan kirol horretako maila gorenean aritu zen. Baionako taldeko historiako jokalari enblematikoenetakoa, bere euskaltzaletasunagatik ere ezaguna da.

## Biografia 
Itsasun jaio zen Ezpeletako mugatik hurbil dagoen etxean eta bigarren herri honetan egin du bizitzaren zati handi bat; ama Amaiurrekoa du. Errugbia utzi zuenean Ezpeletan trinketari atxikitako *Chez Doxpi* izeneko jatetxea hartu zuen.

## Kirol ibilbidea 
### Talde mailan 
Errugbiko lehen pausoak Kanbon egin eta gero Baionako talde handira jo zuen.

Aviron Bayonnaisekin lehen mailako errugbi ligan 18 urterekin hasi eta 38 urterekin bukatu zuen; urtero ligako lehen taldeen artean, garai honetan "baionar erako jokoa" deitu zenaren bultzatzaileetakoa izan zen. Zenbait kirol-garaipenetan parte hartu zuen:
* Yves du Manoir errugbi txapelketako irabazlea 1980an.
* Frantziako errugbi txapelketako finalista 1982an.

Beste aldetik, gonbidapenen bidez osatutako Barbarians talderako aukeratu zuten 1984 eta 1986.

### Selekzio mailan 
Selekzioarekin bere lehen partida 1977ko abenduaren 15ean jokatu zuen Errumaniako errugbi selekzioaren kontra Clermont-Ferranden (Okzitania). Azkena, ordea, Buenos Airesen 1985eko ekainaren 22an izan zen Argentinakoa aurrean zuela.

Hauxe da selekzio mailako palmaresa:
* Zenbat aldiz aukeratua: 24
** Urtez urte: 1 1977an, 1 1980an, 4 1981ean, 4 1982an, 4 1983an, 5 1984an, 4 1985ean.
* Bost Nazioen Torneoan: 1980tik 1985era urte guztietan.
** 1981 eta 1983an Torneoa irabazi zuten.
** 1981ean *Grand Chelem* delakoan partaide izan zen; 1977ekoan ere bai baina ordezkoa izan zen.

### Herri kirolaria 
Dospital bizitza osoan zehar herri kiroletan ere aritu da eta lasto altxatzean hain zuzen teknika oso eraginkorraren asmatzailea izan zen. Orga jokoan edota harri jasotzen ere ibilia da eta herri kirolaren inguruko elkarteak eta jaialdiak antolatzeko lanean aritu da; haien artean Parisko Bercyko kiroldegian antolatutako milaka lagunentzako bi "Euskaldun jai".

## Euskalduntasuna 
Errugbilaria zenean, eta erretiratu ostean ere, engaiamendua agertu zuen hainbeste gairen aurrean. Estatuko selekzioko partidetan ikurrinaren koloredun barneko elastikoa zeraman. Kantu eta pilotazalea ere bada eta Hego Euskal Herriko errugbilariak (Oskar Astarloa, Iñaki Laskurain...) Aviron Bayonnaisera ekarri zituen.

Euskaldun petoa, euskararen aldeko ekimenetan sarritan parte hartu du, eta baita arazo batzuei aurre egiten lan egiten duten taldeak laguntzen ere.

## Bibliografia 
Bere bizitzari buruzko liburua dago:
* Alain Legoynie: ''Pierre Dospital : vie d'un pilier basque : pilier de rugby, de fête et de l'amitié*, *éd. du Rocher'', 2004.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aviron Bayonnais
* Yves du Manoir errugbi txapelketa
* Serge Blanco

## Kanpo loturak 
* '4.denbora': Peio Dospital 'Doxpi', EiTB.
*  Doxpi *Espnscrum.com* webgunean.
Naturagune babestu

thumb|Yellowstone 2005ean.

**Gune babestua** lur edo ur eremu kontrolatua da, adibide ezagunen artean natura parkea eta natura erreserba daudelarik. Babes mailak oso desberdinak dira lekuen arabera, muturreko kasu batzuetan oso jende gutxi sartzea ahalbidetzen dute eta beste muturrean jendearen bizitokiekin batera dauden naturaguneak, baliabideen ustiapenak ere barne batzuetan.

Gune modernoak sortu zituzten XIX. mendean Ipar Amerikan, Australian, Zeelanda Berrian eta Hegoafrikan, eta hurrengo mendean munduan zehar barreiatu ziren. 1948an NBEak Natura eta Baliabide Naturalak Kontserbatzeko Nazioarteko Batasuna (NKNB) edo *International Union for Conservation of Nature* (IUCN) izeneko erakundea sortu zuen eta ordutik 1972an Estokolmon, 1992an Rio de Janeiron eta 2002an Johannesburgen ingurumenari buruzko hitzarmenak lortu dituzte.

2008an 120.000 gune babestu baino gehiago zeuden, planeta osoko lurraren %12a dena gutxi gora-behera, Txina eta Indiako lurralde osoak batera baino gehiago hain zuzen ere. 2010ean guneak ia 150.000 ziren.

## Sailkapena 
* Parke nazionalak (% 30a).
* Baliagaien erreserbak (%27a).
* Natura erreserba zuzenduak (%19a).
* Paisaia babestuak (% 8a).
* Natura erreserba integralak (%7a).
* Gune Basatiak (% 7a).
* Natura monumentuak (%1a).
* Beste batzuk: Biosfera erreserbak, Erreserba antropologikoak, Erabilpen anizkoitzerako guneak eta Mundu-ondareko leku naturalak.
 
## Adibideak 
### Munduan 
1872an izendatu zuten Yellowstone Parke Nazionala AEBetan, munduko zaharrena dena. Horren atzetik Sequoia Parke Nazionala (AEB, 1890) eta urte eta herrialde berean Yosemite sortu zituzten.

### Euskal Herrian 
Euskal Herrian, beste herrialde batzuetan bezala, izaera oso desberdineko guneak daude, itsaso aldeko Urdaibaitik mendi aldeko Aizkorri-Aratz edo Gorbeialdera, eta Bertizko berdegune handitik Bardeako basamortura.

## Kanpo estekak 
* "International Union for Conservation of Nature" (IUCN)
* "World Database on Protected Areas"
* "Munduko gune babestuak" (Elhuyar aldizkaria)
Txad (aintzira)

**Txad** Afrikako ipar erdialdean dagoen aintzira da, kontinente osoko aintzira handienen artetik bigarrena. Txad, Kamerun, Niger eta Nigeriaren artean zabaltzen da, Saharako basamortuaren ertzean.

Zantzu zientifikoen arabera, azken mila urteotan dozena bat aldiz lehortu egin da, azkenak 1908an eta 1984an. 1960ko hamarkadatik haren neurriaren % 95 txikitu egin da, alde batetik eskualdeak pairatutako lehorteengatik eta bestetik, ureztatze sistemengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Lake Chad disappears from the map"
Mexikoko golkoaren marea beltza

**Mexikoko golkoaren marea beltza** itsaso aldean gertatutako eta petrolioaren industriarekin lotutako hondamendi ekologikoa izan da, historia eta mundu osoko larriena dena. Louisianako kostaldetik 65 bat kilometrora kokatutako "Deepwater Horizon" izeneko plataforman, Mexikoko golkoan, jazo zen ezbeharra 2010eko apirilaren 20an gertatutako leherketaren ondorioz. 11 langile hil ziren eta beste 17 zaurituta gelditu ziren, eta esan bezala itsasoko habitatetan eragindako kalteak izugarri handiak izan dira. Zabaldutako erregaiaren bolumena guztira ia 5.000.000 kupelarena izan da, Exxon Valdez petrolio-ontziak eragindakoa baino handiagoa. Abuztuan 4.600 hildako animalia baino gehiago jaso zituzten, horietatik 4.000 inguru hegaztiak zirelarik, 525 dortoka eta 72 izurde. Arrantzan eragindako kalteak ere oso altuak izan dira.

British Petroleum (BP) konpainia britainiarra plataformaren kudeatzailea da, eta sortutako hondamenaren ondorioak leuntzeko neurriak Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak hartu behar izan zituen.

## Ikus, gainera 
* Marea beltza

## Kanpo estekak 
* "Restore the Gulf" gobernuko webgunea
* "Gulf of Mexico response", BPren webgunean
Feminizidio

[thumb|Lomas de Poleo, [Ciudad Juarez|Ciudad Juárez. 1996an leku horretan zortzi emakumeren gorpuak aurkitu zituzten.]]
**Feminizidioa** (edo, orokorrean, *generozidioa*) emakumeen (edo gizonen) hilketa sistematikoa da. Motarik zabalduena emakumezkoen aurkako infatizidioa da, Txinan eta beste herrialde batzuetan egindakoa gizonezkoen proportzioa areagotzeko. Kasu ugari gertatzen ari dira modu lokalago batean azken urteotan Guatemala Hirian eta 1993tik Ciudad Juárezen (Mexiko), oraindik ondo ez ikertutako arrazoiengatik baina gorroto selektiboari lotuta dagoena.

*Generozidio* neologismoa Mary Anne Warrenek 1985ean lehen aldiz erabili zuen ,*Gendercide: The Implications of Sex Selection* liburuan, *genozidio* hitzetik eratorrita: *feminizidioa*, aldiz, XX. mendearen bukaeratik erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
Feminizidioa emakumea hiltzeari deritzo: kultura patriarkalaren eta genero biolentziaren parte da. Kontzeptua 1990ko hamarkadan erabiltzen hasi zen, genero bortizkeriaren muturreko eraso horieik izena emateko.

Feminizidioa ez da homizidiorako soilik aplikatzen, testuinguru zabalago baterako baizik, hori mantentzen duten testuinguru sozial, politiko, kultural, instituzional eta ekonomikoak dauzka. Propaganda, erritu, tradizio eta egunerokotasunean dauden ekintzen bidez maskulinizatutako gizartean, emakumeen menderatzea eragiten duten mekanismoak dituen sistemarako aplikatzen da, alegia.

### Homizidioaren eta feminizidioaren arteko desberdintasunak 
#### Homizidioa 
* Ondasun juridiko bat dago, bizitza.
* Biktima edozein sexutakoa da.
* Homizidio kasuetan faktore batzuk begiratzen dira (traizioa, planifikatzea, abantaila...).

#### Feminizidioa 
* Hainbat ondasun juridiko daude, bizitza, duintasuna, integritatea...
* Biktima emakumea da.

### Feminizidio motak 
Feminizidioen barruan, intimoa eta ez intimoa bereizten dira.

#### Intimoa 
Feminizidioa biktimarekin harreman sentimentala edo familiartekoa duen edo izan duen norbaitek egiten badu.

#### Ez intimoa 
Kontrako kasua da, hau da, erasotzaileak ez du inoiz harreman sentimentalik edo familiartekorik izan.

## Ikus, gainera 
* Emakumeekiko indarkeria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "The situation of the rights of women in Ciudad Juárez, Mexico: The right to be free from violence and discrimination"
Al-Hillah

**Al-Hillah** (arabieraz الحلة) Irakeko erdialdean kokatutako hiria da, Eufrates ibaiaren ondoan, Bagdadeko hegoaldean.

364.700 pertsona batzuk (1998an) bizi dira hirian.

Babil probintziaren hiriburua da, antzinako Babilonia hiriaren hondakinak bertan daudenez. Gainera, Ezekiel profeta juduaren hilobia herri hurbilean dagoela esaten da.

Egungo hiria 1101ean jaio zen Bani Assad leinu arabiarren eskutik eta Otomandar Inperioan eta Britainiar Inperioan herrialdeko hiriburua bihurtu zen.

1920an Hillahen borroka nabarmenak ziren Britainiar Inperioaaren aurka matxinadan (300 gudari britainiar hil zuten).
2003aren apirileko 1goaren aldian, Irakeko gerran, guduak ziren Hillahren ondoan.

## Kanpo estekak
Ileorde

thumb|300px|Zenbait ileorde.
**Ileordea** edo **bilordea** ile sintetikoz zein naturalaz egindako ordezko adatsa da. Buruan jartzen da eta arrazoi estetikoengatik erabiltzen da. Gizon-emakume askok janzten dituzte ile-galera disimulatzeko.

## Ileordegintza 
Gaur egun, ileorde gehienak industrialki ekoizten dira. Hala ere, badira oraindik eskuz egiten dituzten profesionalak.

## Kanpo estekak
Kaxubiar

**Kaxubiarrak** (; ; ) Poloniako ipar-erdialdeko Pomeralia eskualdean bizi den talde mendebaldeko eslaviarren etnia bat dira. Kaxubiarrak bizi diren tokiari Kaxubia deritzo (kaxubieraz: ; polonieraz: ; ).

Kaxubiarrek kaxubiera izeneko hizkuntza hitz egiten dute.

## Kaxubiar ospetsuak 
* Florian Ceynowa (1817-1881) ekintzaile politikoa, idazlea, hizkuntzalaria eta iraultzailea.
* Donald Tusk (1957- ) historialaria, politikaria, Platforma Obywatelska alderdiaren buruzagia, Poloniako lehen ministroa.

## Kanpo estekak
Onkogene

**Onkogeneak** minbizia eragiten duten geneak dira, zelula arrunta zelula gaizto edo tumorala bihurtzen dutenak. Onkogeneak beste gene batzuk (proto-onkogeneak) mutatzen direnean agertzen dira. Proto-onkogene horiek zelularen ugalketa prozesua kontrolatzen dute, eta mutazioa gertatutakoan (onkogeneak agertuz) zelularen zatiketa-erritmoa nabarmen bizkortzen da. Gehiegizko ugalketa horrek tumorea sortzen du.

Dena den, tumore bat agertzeko ez da nahikoa onkogene bakar baten agerpena; mutazio batzuk pilatu behar dira proto-onkogene batzuen gain zelula gaiztoak agertzeko.

Onkogeneak ez ezik, beste gene batzuek ere zerikusi handia dute minbiziaren agerpenarekin: tumoreak kentzeko geneak, esaterako. Gene hauek zelulen gehiegizko ugalketa eragozten dute. Mutatzerakoan, baina, ez dago apoptosia galarazten duen generik, eta zelulak etengabe ugaltzen dira tumore bat sortuz.

## Kanpo estekak
Ciudad Juárez

**Ciudad Juárez** Mexiko iparraldeko muga-hiria eta Chihuahua estatuko udalerririk jendetsuena da, hiriburua ez den arren. Rio Grande ibaiaren hegoaldean kokaturik dago, bestaldean Estatu Batuetako El Paso (Texas) dagoelarik. Hiri horrekin lau zubiren bidez lotuta dago, urtean 20.000.000 bat pertsonaren igarobidea ahalbidetzen dutena. 2010ean 1.321.004 biztanle zituen. Munduan azkarren hazten ari diren hirien artean dago, "gerra tokietatik kanpo munduko gunerik biolentoena" den arren.

## Geografia 
### Klima 
Hiriak basamortuko klima hotza dauka, *BWk* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
1659an sortu zuten espainiar esploratzaileek "El Paso del Norte" izenarekin. Drogaren inguruko gerrak 1.600 hildako eragin zuen 2008an, eta 2.600 [2009]an. Hori dela-eta, NBEren parte hartzea eskatu zuten.

### Feminizidioak 
Ciudad Juarez mundu osoan oso ezaguna da emakumeen aurkako hilketengatik, 1993tik aurrera 1.000 feminizidio baino gehiago gertatu baitira. Roberto Bolaño idazleak "2666" lana idatzi zuen tragedia hori islatuz.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Monumento a Benito Juarez Cd Juarez.jpg
Fitxategi:Real inn.JPG
Fitxategi:Museo regional de san agustin.JPG
Fitxategi:JRZ dunes.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udal webgunea, juarez.gob.mx
Munduko XVI. Pilota Txapelketa

{{Infotaula
| abovestyle = color: white; background: gray; padding: 4px; font-size:130%
| above = Munduko XVI. Pilota TxapelketaXVI Championnats du monde de pelote basque
| image = {{#if:{}|250px|erdian }}
| label1 = Antolatzailea
| data1 = FIPV
| label2 = Egoitza(k)
| data2 = 
| label3 = Hasierra
| data3 = 2010eko urriaren 1a
| label4 = Bukaera
| data4 = 2010eko urriaren 10a
| label5 = Herrialdeak
| data5 = 21
| label6 = Partehartzaileak
| data6 = 500
| label7 = Partidak
| data7 = 300
| data8 = Webgunea
}}
**Munduko XVI. Pilota Txapelketa** 2010eko urriaren 1a eta urriaren 10en artean egindako nazioarteko pilota txapelketa izan zen. Txapelketan 21 herrialdek parte hartu zuten, 500 kirolarirekin baino gehiagorekin.

## Egoitzak 
## Parte-hartzaileak 
Hauek ziren txapelketan parte hartuko zuten herrialdeen zerrenda:

Indiak azkenean parte hartzeari uko egin zion, taldea ez zegoelako lehiatzeko sasoi onenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txapelketaren webgune ofiziala
Munduko Pilota Txapelketa

**Munduko Pilota Txapelketa** lau urtean behin Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntzak mundu mailan antolatzen duen pilotari onenen txapelketa da. Lehenengo edizioa Donostian antolatu zuten 1952. urtean eta azkena 2018. urtean Vall d'Hebronen.

## Historia 
Txapelketaren lehen edizioa 1952an antolatu zuten eta 1958 arte hiru urtean behin jokatu zen. Harrezkero lau urtean behin egin dute. Lehiaketaren lehen bost edizioetan ez zuten hirugarren posturako dominarik eman. Gainera, lehiaketa bakoitzean diziplina-kopurua edizioaren arabera aldatu da, eta 1952an eta 1958an luzeko pilota jokoetako diziplinak ere barne hartu zituzten. 1990era arte, ez zuten emakumezkoen txapelketarik. 1990ean, emakumezkoen diziplina bakar bat gehitu zuten (paleta goma - trinket), 1994an beste bat (frontenis) eta, azkenik, hirugarren bat 2014an (paleta goma - 30 metroko frontoi). Horrela, egun hamabost diziplina ditu. 2018an beste berritasun bat gehitu zioten: aurretik amateurrentzako txapelketa besterik ez zenak profesionalak onartu zituen.

## Edizioak 
### Dominak 
Dominen zerrenda 1952tik:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zesta-Puntako Nazioen Liga

## Kanpo estekak 
* Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntza
Jäkärläko taldea

**Jäkärläko taldea** (finlandieraz, *Jäkärlän ryhmä*) Orraziaren zeramika kulturako gizaki-multzo finlandiar bat izan zen. Finlandia hego-mendebaldeko itsasertzean k.a. 3500. urte inguruan eratu zen taldea izan zen eta zeramika egiteko modu berezi batengatik bereizi ohi dira. Aarne Äyräpää finlandiar arkeologoak bereizi zuen taldea lehenbizikoz, hego-mendebaldean 22 objektu edo zeramika zati aurkitu ostean. Aurkitutako plater zatiak lauak ziren, ertzak apur bat barruraka zituzten eta zabalera handieneko zatiak apainduak zeuden; ondorioz, nahiz eta platerak Orraziaren zeramika ohikoarekin lotura estua duten, zeramika egiteko azpitalde berri batekin topatu zen Aarne Äyräpää. Talde berri hau onetsi zuen beste historialari bat Ville Luho dugu. Ville bat etorri zen Aarneren hipotesiekin eta beste aurkikuntza bat egin zuen hipotesia berresteko, aurkitutako ontzien barrualdeak ere apainduak zeudela .

Talde honek, Turkuko Jäkärlä auzoaren izena darama, bertan aurkitu zirelako talde honen lehenengo objektuak .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Marketin biral

**Marketin birala** produktu, zerbitzu, ideia edo mezu bat sare sozialak erabiliz zabaltzeko jarduera eta fenomenoari deritzo, ahotik ahora zurrumurruak edo birus informatikoak hedatzen diren moduan. Interneten garapenarekin batera, hainbat izan dira marketin biraleko fenomenoak; adibidez, Gmail posta elektronikoaren zerbitzuaren garapena eta nagusitasuna Gmail iadanik erabiltzen zuten erabiltzaileen eskutik gertatu zen, Gmail zerbitzua erabiltzen ez zuten erabiltzaileei Gmail erabiltzaileen mezuak heltzen zitzaizkionean. Fenomoenoa ohikoa da Youtuben ere, asko ikusten diren bideoen bisita kopuru handiak ikusleen ahoz ahoko gomendioengatik gertatzen baitira sarri.

## Kanpaina biral motak 
* **Pasa ezazu**: Mezua beste erabiltzaileei pasatzera animatzen dute. Ohikoenak mezu kateak dira, bukaeran birbidaltzeko eskaera izaten dutenak. Eraginkorrenak umorezko bideo motzak dira, jendeak bere kasa birbidaltzen ditu eta. Mota hauetako kanpaina asko telebista iragarki gisa hasten dira, eta *ahotik ahora* hedatzen dira internet bidez. Era honetan mezua jasotzen duten pertsonen kopurua askoz ere handiagoa izan ohi da jatorriko eran ikusi zutenekin alderatuz.
* **Biral-pizgarrria**: mezua birbidaltzeagatik edota norbaiten posta helbidea emateagatik ordainsari bat eskaintzen da. Bidalketa helbideak handitzeko era bat da.
* **Ezkutuko Marketina**: Web orrialde, jarduera, albiste erakargarri edo ezohiko bat bezala aurkezten da, *pasa ezazu* edo esteka argirik gabe. Ezkutuko marketinean ez da berehala sumatzen marketin-kanpaina bat egiten ari denik. "Aztarnak" agertzen dira jendeak "misterioa" ikertzera bultzatzeko (adibidez, grafitiak agertzen dira hiri ezberdinetan gako hitzekin).
* **Jarraitzaileen taldea**: Abeslari, aktore edo kirolarien jarraitzaileen fenomenoa enpresa edo produktu batean ematen da. Estrategia honetan erabiltzaile batek enpresa/produktu baten sustapen ezberdinak komentatzeko eta jarraitzeko hainbat euskarri sortzen ditu (web orrialdea, interneteko foroa, mikroblogging kanala, eta abar). Era honetan informazioa enpresak sortu ordez erabiltzaileek sortu duten irudia transmititu nahi da.
* **Zurrumurru-marketina**: egokia edo gustu onaren mugan dauden iragarki, albiste edo mezuak dira. Honen eztabaidak zurrumurru eta ahoz ahoko bidez publizitatea sortzen du. Adibidez, pelikula baten merkaturatzea baino lehen, Hollywood-eko zine izar batzuk ezkondu, dibortziatu edo atxilotuak izaten dira, hau da, beraiengana atentzioa bideratzen duten zerbait jazotzen zaie. Honen ustezko adibide bat Tom Cruise eta Katie Holmes-en arteko erromantze eztabaidagaria izango litzateke, biek pelikula bukatu baino lehenago zabaldurikoa. 

## Kanpo estekak
Mikel (goiaingerua)

[thumb|[Uharte Arakiletik gorantz Done Mikel Aralarkoaren santutegira doan bidean, santutegira hurbilduz goazela agertzen den harria. Idazkun hau du: «Mikel gurea zaindu Euskal Herria».]]

[thumb|[Done Mikel Aralarkoaren irudia.]]

**Mikel goiaingerua**, **Done Mikel**, **Jaun Done Mikel** edo **San Mikel** ( —ahoskera: ; esanahia: «Nor Jainkoa adina?»—;  ''Mīkhā'īl*;  *Mikhaḗl*; ), Jainkoaren armaden buru da judaismoan, islamean eta kristautasunean (eliza katolikoa, ortodoxoa, koptoa eta Anglikanoa).

Done Mikel Aralarkoa Euskal Herriko santu zaindaria da. Euskal Herrian jaiera handia izan du, eta sinesmen paganoetan oinarritu zen:

## Izenak 
[thumb|Mikel goiaingerua, [Orreagako kolegiatan.]]

Jaiera handiko santua izaki, euskaran hainbat forma hartu ditu haren izenak. Euskaltzaindiak emandako arauei jarraituz, *Done Mikel, Jaun Done Mikel, San Mikel* edo *Mikel goiaingerua* da euskara batuan. Beste forma batzuk: *Jaun Done Mikel* euskara batukoaren aldaera dialektalak (*Jaundone Mikel, Jandone Mikel, Jondone Mikel, Jondoni Mikel*); *San Migel* (*Samiel* aldaera herrikoiarekin); Sabin Aranak asmatutako *deun* darabiltenak (*Deun Mikel, Mikel Deuna, Migel Deuna'').

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Migel
* Done Mikel Aralarkoaren santutegia
* San Mixel Garikoitz

## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Sugaar eta Herensuge udazkeneko ekinozioan nagusi. https://zuzeu.eus/kultura/sugaar-eta-herensuge-udazkeneko-ekinozioan-nagusi/
Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntza

**Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntza** (EPNF) ( (FIPV), , ) munduan zehar pilota sustatzeaz eta pilota-txapelketak antolatzeaz arduratzen den nazioarteko kirol elkartea da. 1929ko maiatzaren 19an sortu zuten eta egungo egoitza Iruñean (Nafarroa) dago. Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako elkartea da.

## Presidenteak 
## Federakuntza partaideak 
Gaur egun, Nazioarteko Federakuntza 27 herrialdeetako federakuntzek osatzen dute.

### Dominak 
Dominen zerrenda 1952tik:

## Ikus, gainera 
* Munduko Pilota Txapelketa
* Zesta-Puntako Nazioen Liga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Pilotaren Nazioarteko Federakuntza
Bretxa (argipena)

**Bretxa** honakoa izan daiteke:
* Bretxa, arroka zatizko konglomeratua.
* Bretxa, Donostiako ingurunea, eta horren parte dira:
** Bretxa plaza, Donostiako Parte Zaharreko plaza;
** Bretxako azoka, Donostiako Parte Zaharreko azoka eta merkataritza gunea.
Royal Navy

**Royal Navy** (euskaraz *Erregeren Itsas Gudarostea*) britainiar indar armatuen artean antzinakoena da. 1763. urte ingurutik Bigarren Mundu Gerra arte munduko itsas gudaroste boteretsuena izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Royal Navy edo Errege Itsas Gudarostearen webgune ofiziala
Lezo Urreiztieta

**Lezo Manuel Urreiztieta Rekalde** edota **Lezo de Urreiztieta Rekalde** (Santurtzi, 1907ko urriaren 16a - Baiona, 1981eko maiatzaren 9a) euskal itsasgizon, abertzale, mugalari eta kontrabandista bat izan zen. Jagi-Jagi taldeko kidea, haren bizitza balentria, abentura eta bitxikeriaz josita gertatu zen.

Espainiako Gerra Zibila garaian, Ipar Euskal Herritik eta Frantziatik Hego Euskal Herrira Eusko Gudarostearentzako merkatu beltzean erositako armak ekarri zituen Espainiar Itsas Armada frankistari izkin eginez. Donibane Lohizunen,  Federiko Krutwig —bertara iheslari iritsia zen— ezagutu zuen.

## Ebakuazio handiak 
Urteetan, Euskal Herriko estatu arteko mugako itsas kontrabandoan hartutako eskarmentua eta azpiegitura baliatuz, bi ebakuazio garrantzitsu antolatzeko gai izan zen: lehendabizi 1934ko urriko Asturiasko Iraultza ahaleginean, porrot egindako erreboltari sozialistak bertatik Ipar Euskal Herriko salbabidera ateraz. Bigarrena, 1948an, lagun baten eskariz, semea Asturiasko mendietako makian bakartuta eta irteerarik gabe zegoela. 1937ko maiatzean ere aipatu zuen, itsas blokeoa hautsi zuelako; hala, Eusko Jaurlaritzak eta Eusko Gudarosteak Bilboko guduan eusteko modua izan zuten.. Gerra bukatuta hasi zen ideia hori lantzen. Garai hartan hasi ziren juduak Israelera joaten.   

Kontua da, frankismoaren erdian garai batez Urreiztietak pentsatu zuela uharte bat erosi behar zuela euskaldunak hara bizitzera eramateko, Frantzia eta Espainia artean ezinezkoa ikusten baitzuen. Eta bitartean, erbestera joan, euskaldunen «odolustea» ikusten baitzuen. *Gudari* itsasontzia zen erabiltzekoa uharte hartara joateko bidaian. Eta Guadalupe uhartea atzeman zuen, Pazifikoan. Euskal Herriaren hedadura zuen «Euskadi berria deituko zuenak».

Mexikora 1957an joan zen hegazkinez, familia Euskal Herrian utzita, uhartea erosteko asmoz. «Martin, klima zoragarria da urte guzian! 20 eta 25 graduren artean, atuna nahi beste…» esan zion Ugalderi. 99 urtez alokatzea proposatu zioten mexikarrek, baina ez zitzaion egokia iruditu

## Errekonozimenduak 
* Jose Antonio Sistiaga margolariak *Uhin eta Hodei* margolanari *Omenaldia Lezo Urreiztietari* izena ere jarri zion. Izena euskaraz dago (ez da ohikoa hori). Izenburu hori artistaren semeak proposatu zuen, obra gauzatu ostean.

Fitxategi:Jose Antonio Sistiaga De Rerum Natura.jpeg
Fitxategi:Sistiaga Lezo Urreiztieta.jpeg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Martinez, Josu Lezo Urreiztieta: gudari de la utopía* (Pamiela, 2022)
* "Lezo de Urreztieta, un aberriano", Muga aldizkaria, 4. zbk, 1980ko martxoa.
* Ugalde, Martin (1990): *Lezo de Urreiztieta (1907-1981). Biografía*, Elkar.

## Ikus, gainera 
* Florentzio Basaldua

## Kanpo estekak 
* Lezo Urreiztieta, Luis Arana Goiri eta Anjel Agirretxeren argazkia ikusgai. Euskomedia.org
* "Jainkoak ez dit barkatzen" dokumental osoa on-line (Josu Martinez, 2018).
Cancún

**Cancún** Mexiko hego-ekialdeko hiri turistikoa da, Karibe itsasoaren ertzean. Benito Juárez udalerriko burua da, eta Quintana Roo estatuko hiri populatuena. 2010ean 628.306 biztanle zituen.

## Geografia 
### Klima 
Klima montzonikoa du, *Am* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Cancun001.JPG
Fitxategi:Elmecocun.JPG
Fitxategi:CastilloMeco1.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermosillo

**Hermosillo** Mexikoko ipar-mendebaldeko hiria eta Sonora estatuko hiriburua eta hiri populatuena da. Estatuaren erdialdean dago, AEBetako mugatik 270 kilometrora. 2010ean 784.342 biztanle zituen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tlaxcala (Mexiko)

**Tlaxcala**, izen ofiziala **Tlaxcala de Xicohténcatl**, Mexiko erdialdeko hiria da, Tlaxcala estatuko hiriburua eta Tlaxcala udalerriaren burua. Puebla-Tlaxcala haranean dago kokaturik, Pueblaren metropoli eremuaren barnean, hiri horretatik 30 kilometro eskasera baitago. 2010ean hiriak 14.692 biztanle zituen, eta udalerri osoak 89.795 biztanle.

## Geografia 
### Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare diseinu

thumb|320px|1.irudia
**Sare diseinua** ingeniaritzako proiektu bat burutzeko sortu behar den ebazpen eta dokumentazioa da, bere barnean aurkitzen direlarik ebazpenerako aurkitu, aztertu eta zehaztu beharreko pauso guztiak. Ingeniaritza guztietan, proiektu bat sortzerako orduan hiru etapa edo ziko desberdin aurki genitzake.

Diseinuaren garaian bertako aktoreak alde batetik diseinatzailea eta bestetik proiektua eskatu duen pertsona edo entitatea dira. Bigarren pertsona honen ardura diseinatzaileari sortzea nahi den sare diseinuari buruzko ezaugarrien berri ematea izango da. Jarraian atalka azalduko ditugu Diseinuaren garaian jarraitu beharreko urrats desberdinak zeintzuk diren.

## Hasierako topologia 
Lehenengo atal honetan azpisareak definitu beharko ditugu. Horretarako, irizpide geografiko eta funtzionalak kontutan hartu beharko dira eta baita ardatz sare eta sarbide sareen konfigurazioa ere.

Bestalde, sare egituraren definizioa burutu eta gero beharrezkoa da baita ere ekipoen kokapena zehaztea, hala nola, zerbitzariak, erabiltzaileen konputagailuak, kommutazio guneak, sarrera guneak…

## Segurtasun ezaugarriak 
Hiru atal nagusi berezituko ditugu segurtasuna finkatzerako orduan.

# Sarrera kontrola: mugasareak (DMZ), NAT erabilera, proxyen eta pasabideen erabilera, barrurako eta kanporako DNSren zerbitzua, RAS/VPN erabilera…
# Konfidentzialtasuna VPN eta gakoen kudeaketa erabiliz.
# Sare monitorizazioa (IDS).

## Fluxu analisia 
Atal honetako helburu nagusiak sare-dimentsionamendua ahalbidetzea eta topologia fintzea dira. Hori burutu ahal izateko fluxuen identifikazioa eta karakterizazioa beharrezkoa direlarik.

Karakterizazioa burutzeko parametro nagusiak hiru lirateke:

# Ahalmen ezaugarria. Behar den transmisio abiadura eta aplikazioa mailako abiadura definitzen dituena alde batetik, eta bestetik informazioa bidaltzeko edo hartzeko erritmoa deskribatzen duena (jarraitasuna)
# Atzerapen osoa, latentzia, dardara eta atzerapenarekiko portaera definitzen dira.
# Galerekiko portaeraren barruan galerarik gabeko trafikoa eta galerak onartzen dituen trafikoa aurki genitzake.

## Sare dimentsionamendua 
Hiru metodo nagusi daude sare dimentsionamendu hau burutzeko:

1.Heuristikoa: Beste era batean esanda, esperientziatik abiatuta, kalkuluak aliritzira egitea. Desabantailetako bat sare guztietan ez dabilela da, izan ere, sarearen tamaina zertxobait handia denean arazoak ematen ditu eta horregatik esaten da soilik dela fidagarria sare txikietarako edo sarearen birdiseinurako.

2.Simulazioa: Sare, software eta diseinatzailearen arabera lortutako emaitzak desberdinak dira. Fidagarritasun aldakorra du.

3.Modelo matematikoa: Aurreko kasuan bezala, fidagarritasun aldakorra du, kasu honetan aukeratutako modelo matematikoaren arabera.

## Helbide ezaugarriak 
Beharrezkoa da sare diseinu bat burutzerako orduan sare helbideratzean erabiliko diren teknika eta helbideratzeko oinarriak definitzea.

## Erreferentziak 
* https://web.archive.org/web/20100926110854/http://www.eveliux.com/mx/diseno-de-una-red.php
* EHUko Sare Aurreratuak Irakasgaiko 4.gaiko Sare Proiektu txostena''

## Kanpo estekak
Plangintza

**Plangintza** erakundeek ezarritako helburuak betetzeko kudeaketa-metodologia bat da. Zehatzago, xede nagusiak planteatu, horretarako helburu zehatzak ezarri eta horien lorpenerako estrategia, politika eta programen zehaztapena dira plangintzaren pausoak, prozesuan zehar emaitzak eragin dezaketen aurreikuspen egokiak eginez. Erakundeetako zuzendaritza dagokion funtzioa izaten da eta kudeaketa prozesuko lehenengo pausoa da, ondorengoak antolakuntza, zuzendaritza eta kontrola izanik.

## Hitzaren erabilera 
Plangintza kontzeptua kale-mailan normalean ekonomi arloari edo Estatuaren interbentzio-politikari lotuta azaltzen baldin bada ere, askoz ere eremu zabalagoari dagokion kontzeptua da. Planifikazioaren aplikazioa arlo eta mota oso ezberdinetan ematen bait da gure gizartean.

## Plangintza motak 
* Plangintza ekonomiko

## Kanpo estekak
Ekoteologia

**Ekoteologia** erlijioa eta naturaren arteko harremanetara bideratutako teologia konstruktibo edo sistematikoaren mota bat da, bereziki ingurumen arazoetan oinarritutakoa. Orokorrean abiatzen da naturaren hondaketa eta gizakien kosmologia eta jarrera etikoki okerren arteko loturaren premisatik. Bestelako loturak ere aztertzen ditu, balio ekologikoen eta gizakiak menperatutako naturaren artekoa, jasangarritasunari dagokionez adibidez. Mugimendu honek hainbat egitasmo burutu ditu munduan zehar.

Ingurumenaren krisialdiaz ohartzeak erlijioaren aldetik erantzun zabala ekarri du, naturaren teologia alegia. Kristautasunean aipatzekoak dira Pierre Teilhard de Chardin josulagun eta paleontologoa, Alfred North Whitehead teologoa, John B. Cobb, Jr. eta Jürgen Moltmann protestanetak eta Rosemary Radford Ruether, Catherine Keller eta Sallie McFague teologo ekofeministak. Sorkuntzaren teologia ere ekoteologiaren agerpen garrantzitsua da, Matthew Fox apaiz katoliko ohiak garatutakoa.

Abraham Joshua Heschel eta Martin Buber juduak, Vandana Shiva idazle hindua eta Seyyid Hossein Nasr teologo liberal musulmana ere nabarmentzekoak dira.

## Hastapenak 
Frantzisko Asiskoa eragin agerikoenen artean dugu Kristautasunean, eta horren ondoren hainbat teologo eta irakasle etorri ziren, lehenengo eragina Eliza Ortodoxoan egin zutenak Katolizismoan baino. Halaber, herri indigenek misiolariei emandako ikuspuntuak ere kontuan hartzekoak dira.

Gure garaian, 1967an Lynn White Historiako irakasleak argitaratutako *"The Historical Roots of Our Ecological Crisis"* artikuluan natura gizakiaren menpe egotea kristau eredua dela eta ingurumena hondatzea ekarri duela esaten zuen. 1970ean Francis A. Schaefferek *"Pollution and the Death of Man"* argitara eman zuen eta 1973an bestela Jack Rogersek jaso zuen dozena bat teologok argitaratutakoa Whiteren artikuluaren ostean. Hauek "teologia eredu egokia" bilatzen zuten Jaungoikoa, gizakien eta naturaren arteko edozein lotura aztertuz Biblian. 1974an Annie Dillard idazleak *"Pilgrim at Tinker Creek"* liburua argitaratu zuen ildo honetatik.

## Gaur egun 
Elisabet Sahtouris biologoa, Valerie Brown kazetaria, Terry Tempest Williams idazle mormoia eta John Collier antropologoa, herri amerindiarrek egindako aportazioak aztertu dituena, John Chryssavgis, Richard Cizik, Shane Claiborne, Ben Lowe, Matthew Sleeth eta Tom Cotter aipatu beharrekoak dira, besteak beste.

2008an *"The Green Bible"* ("Biblia Berdea") argitaratu zuten, Desmond Tuturen hitzaurrearekin.

## Ikus, gainera 
* Ekologismoa

## Kanpo estekak 
* "The Green Bible"
* "Journal for the Study of Religion, Nature and Culture"
Irkus Robles-Arangiz

**Irkus Robles-Arangiz Bernaola**, batzuetan **Irkus Robles** izenaz ere ezaguna (Begoña, Bilbo, Bizkaia, 1937) euskal artista da. Manu Robles-Arangiz eta Luisa Bernaolaren seme-alabetakoa, bere bizitza Bizkaiko hiriburuan eta Beskoitzen (Lapurdi) garatu da batez ere.

## Biografia 
[thumb|[Zurbaran auzoan jaio zen 1937an, gerra garaian ]]
Bere familiaren gorabehera ugariren artean **Irkusi** Bilbon jaiotzea egokitu zitzaion, Begoñan, Zurbaranen; erresistentziaren alde egiten zuten lanaren jakitun ziren; beren etxean iheslariak ezkutatzen zirela ere bazekiten.

Okupazioa izan zen bere lehen marrazkietarako inspirazio iturria eta zazpi urterekin eskolako lehen saria irabazi zuen. Bestalde, familian artezaletasun handia zegoen. Bilbora itzulita *Artes y Oficios* izeneko eskolan marrazketa landu zuen José San Sebastián eta Jesús Larrea irakasleekin. Horrez gain antzerkian, dantzan (Olaetarekin) eta kantuan (Soroak laukoarekin) ere aritu zen. 1956an Bilboko enpresa handi batean kartografo lanean hasi zen.

Margolaritzan batez ere 1970eko hamarkadan hasi zen eta hauxe da gehien garatu duen arte esparrua. Beskoitzera 1993an itzulita, bertan du bere estudioa.

Kulturaren munduan **Irkus Robles** partaide izan den ekimen ugariren artean euskararen irakaskuntza (AEKn irakasle) edo Xiberoko Botza eta Irulegiko irratia euskarazko kateetan egiten dituen kolaborazioak daude.

## Margolari 
Lehen erakusketa 1973an aurkeztu zuen Bilbon bertan. Hortik aurrera izen handiko arte galeria askotako hainbat erakusketatan esku hartu du, Euskal Herri osoan (Iruñea, Donostia, Gasteiz, Baiona...) eta kanpoan ere bai: Madrilgo Sokoa eta Cano, Mexikoko Museo nazionala, Caracas...

### Estiloa 
Margolari postinpresionista dela eta haurtzaroaren oroimenek eragin handia dutela esan daiteke.

Edorta Kortadi kritikariaren arabera Arrue, Flores Kaperotxipi, Martiarena eta Sarriegiren bidea segitzen du, haiek baino hiperrealistagoa delarik. Etxahun-Iruri, Xalbador eta arrantzaleen erretratuak nabarmentzen dira. *Tratantes* eta *Leñador de Irurita* ere aipagarriak dira.

Hala ere paisaia da **Irkus Robles-Arangiz** hoberen mugitzen den esparrua; nekazaritza-eremuetako paisaia sinple eta zuzenak margotu ditu; lan aipagarri batzuk: *Altzai*, *Hondarribia*, *Camino de Perurena*. Arrue anaiak, Valverde eta Montes Iturriotzen estiloetatik hurbil koka daiteke hauetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manu Robles-Arangiz
* Soroak laukoa
* Ugutz Robles-Arangiz

## Kanpo estekak 
* Irkus eta Ugutz Robles-Arangiz anaiei egindako elkarrizketa, Berria egunkarian (2016ko abuztua)
* Irkus Roblesen lan batzuk, Urdazubiko kalostran.
*  «Irkus Robles-aranguiz Bernaola», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Fedorov Avtomat

**Fedorov Avtomat** borroka fusila, bere kategorian lehenengotakoa, Vladimir Grigorievitx Fedorov errusiarrak diseinaturiko eta 1915tik aurrera produzituriko su arma da. Zerbitzurako onartu zen lehenengo borroka fusila izan zen. 1915 eta 1924 artean 3200 fusil produzitu ziren Kovroveko hirian. Su arma honek Lehen Mundu Gerran, Errusiako Gerra Zibilean eta Neguko Gerran erabilia izan zen. Fedorov Avtomat gaur egungo borroka fusilen aitzindari bezala hartzen da, pisu arinagatik, kargagailu aldagarriagatik, indar handiko kartutxoagatik eta su automatiko zein erdi-automatikoa egiteko gaitasunagatik.

## Funtzionamendua 
thumb|250px|Fedorov Avtomat fusilaren funtzionamendu sistema

Fedorov Avtomat fusila, ibilera motzeko atzerapen bidezko funtzionamendua du. Kartutxoa sutzean, kanoia eta ixtailua bata besteari lotuta daude, baina kanoia hargailuari lotu gabe dagoenez, atzeraka abiatzen dira kanoia eta ixtailua. Kartutxoa kanoitik irtetean, ixtailua jasaten duen presioa murrizten da, eta lehen fasean jasan duen inertziaz atzeraka jarraitzen dute ixtailuak eta kanoiak. 10mm-ko distantzia egin ondoren, kanoia ixtailuarekin lotzen duen palankak oztopo bat topatzen du, hau kulunkaraziz. palanka kulunkatzean, ixtailuko pitoiak askatzen ditu kanoia eta ixtailua askatuz. Ixtailuak bere inertziaz zikloa bukatu arte jarraitzen du eta kanoia tope batek geldiarazten du. Ixtailua lotzeko prozesua alderantzizkoa da. Su sistema mailu bidezkoa da eta armak su automatiko, zein erdi-automatiko egin dezake 25 kartutxoko kargagailu aldagarri batetik.

## Produkzioa 
1915 urtean hasi zen Fedorov Avtomat fusilen produkzioa, Armada Gorriak kargagailu aldagarriko su arma automatiko arinak eskatu zituenean. Kartutxo berri baten produkzioa ez hasteagatik, 6,5 mm Fedorov kartutxoaren ordez 6,5 x 50 mm Arisaka kartutxoa erabiltzea erabaki zen, mota honetako kartutxo asko zituelako Armada Gorriak.
1916 urtean, Armada Gorriak 25.000 Fedorov fusilen produkzioa martxan jartzea erabaki zuen. 1918ko hasieran ordea 9.000 fusiletara jaitsi zen helburua, baina Errusiar Iraultza eta ondorengo gerra zibilaren ondorioz 3.200 bakarrik produzitu ziren Kovroveko arma faktorian 1920 eta 1924 bitartean.

## Ezaugarri teknikoak 
* Herrialdea: Errusiar Inperioa
* Kalibrea: 6,5 x 50 mm Arisaka
* Funtzionamendua: Ibilera motzeko atzerapen bidezkoa, ixtailu kulunkaria
* Pisua: 4,4 kilogramo
* Luzera: 1045 milimetro
* Elikagailua: 25 balako kargagailu aldagarria
* Su abiada: 600 bala minutuko

## Kanpo Loturak 
* https://web.archive.org/web/20070224164653/http://world.guns.ru/assault/as86-e.htm
* https://web.archive.org/web/20090703014423/http://www.encycl.atsar.ru/guns/avtomatfedorova/
* http://armor.kiev.ua/Tanks/BeforeWWII/MS1/fedorov/index.html

## Kanpo estekak
Kierikkiko zeramika

[250px|eskuinera|thumb|[Kierikkiko ontzia.]]
**Kierikkiko zeramika** (finlandieraz, *Kierikin keramiikka*) k.a. 3200. urtean Finlandian sortu zen zeramika mota bat da. Ipar Ostrobotnia eskualdean eratu zen batik bat, Iijoki ibaiaren inguruan eta Botniako badiaren ertzean, eta ustez, erraldoien elizekin lotura estua duen zeramika da. Pöljäko zeramika ez bezala, **Kierikki**koa gizarte aberats batek sortu zuela dirudi eta adituek, zuzenean Kordeleztatutako zeramikarekin lotzen dute. Badirudi gizarte hau gaur egungo samien arbaso zela, zeramika honen laginak antzinako samien eremuan aurkitu direlako, Finlandiaren ipar-ekialdean hain zuzen .

Zeramika mota honi, objektuak aurkitutako herriaren izena eman zioten arkeologoek, Kierikki herriarena hain zuzen. Indusketak 1960ko hamarkadan hasi ziren eta ordutik, ontzien zati asko aurkitu dituzte. Ustez, Pöljäko zeramikaren bertsio aberatsagoa dugu **Kierikki**koa, izan ere, ontziek apaingarri gehiago dauzkate eta dimentsio handiagoa dute. Gainera, aurkitutako objektuekin batera, anbarrezko bitxi ugari aurkitu dira .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Kierikki
Iker Robles-Arangiz

[thumb|280px|**Iker** [Soroak laukoan.]]
**Iker Robles-Arangiz Bernaola** (Beskoitze, 1941 -) euskal artista da, batez ere kantuan nabarmendu dena. Manu Robles-Arangiz eta Luisa Bernaolaren hamaika seme-alabetakoa da. Euskal kantagintza berriaren aitzindariak izan ziren 1958an Soroak laukotea anaiekin-eta sortu zuenean.

## Bizialdia 
Beskoitzen jaio eta bertan pasatu zuen haurtzaroa; alemaniarren okupazioa bertatik bizi izan zuen eta erresistentziaren aldeko bere gurasoen engaiamendua.

1952an familia Bilbora joan zen. Hamaika urterekin "Txinpartak" antzerki taldean parte hartu zuen Irkus eta Ugutz anaiekin 1952-1958 urte tartean, Euskaltzaindiaren egoitzan, Erribera kaleko 6an, Txinpartak taldean biltzen ziren antzerkia, kantua, dantza eta abar egiteko. kantu-hitzak  idatzi zituen, Roblestarrak kantatzen hasi zirena hainbeste gustatzen zitzaien eta.

Olaeta dantza taldean ere sartu ziren garai hartan, eta 1958an hirurek Txabi Villaverderekin Soroak laukotea eratu zuten. 

Euskal kantagintza berriaren aitzindariak izan ziren. Urte haietan, Nemesio Etxanizek ere egin zuen ekarpena. Kritika handiak jaso zituzten baina, "hereje" moduan hartzen zituzten, gitarra espainiarra erabiltzeagatik eta. Era berean, Danimarkako kontsula zen Pio Lindegaard-en laguntzari esker, igandeetan sei hizkuntzatan kantatzen zuten. Gorka Robles-Arangiz semea geroago Baionako Ortzi abesbatzan kantatzen du eta taldeak abesten dituen kantu batzuen euskarazko itzulpena Iker Robles- Arangizenak dira,  esaterako,  *Aurkitzea* (Irlandako doinu herrikoi batekin) eta *Agur Maritxu* (Mangiaracinaren musikarekin).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Estitxu
* Soroak laukoa
* Ugutz Robles-Arangiz
* Estitxu

## Kanpo estekak 
*  Iker Robles-Arangiz Euskomedian.
Zuzendaritza (argipena)

**Zuzendaritza** terminoak erabilera ezberdinak ditu:

* zuzendaritza, erakunde bateko buruzagitza izendatzeko modu bat;
* zuzendaritza edo lidergoa, enpresa edo beste erakunde bateko kudeaketan plangintza eta antolakuntza burutu ondoren, erakundeko pertsonen buruzagitza hartzen duena, planteatutako helburuak lortzeko;
* film zuzendaritza edo zinema zuzendaritza, film baten egintzan aktoreak zuzendu, kamararen plano eta mugimenduak erabaki eta janzkera eta dekoratuari buruzko zehaztapenak ematen dituen pertsona;
* orkestra zuzendaritza, abesbatza zuzendaritza.

## Ikus, gainera 
* Buruzagi
Arthez-de-Béarn

**Arthez-de-Béarn** (gaskoieraz *Artés*) Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da, Bearnon dagoena.

## Auzoak 
* Arracq
* Bergoué
* Le Bourdalat
* Cagnez
* Castetbieilh
* Caubin
* Le Chin
* Conget
* Labat
* Marcerin
* Michel
* Anhauze
* Peyret

## Demografia 
## Ondasunak 
* Caubingo enkomienda, 1913an monumentu historiko izendatua.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Arudy

**Arudy** (gaskoieraz *Arudi*) Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da, Bearnon dagoena.

## Demografia 
## Arudytar ezagunak 
* Édouard Piette (1827-1906), arkeologoa
* Jean-Baptiste Dortignacq (1884-1928) txirrindularia.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Arzacq-Arraziguet

**Arzacq-Arraziguet** (gaskoieraz *Arsac*) Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da, Bearnon dagoena.

## Auzoak 
* Viale
* Hiria
* Xerra
* Debats-Coueches
* las Planes
* Plassy

## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Chongqing World Trade Center

**Chongqing World Trade Center** (txinera sinplifikatuz: 重庆世界贸易中心), Txinako Herri Errepublikako Chongqing hiriko etxe orratza da. 2005ean eraikitzen amaitu zenetik, 2012ra arte hiriko etxe orratzik garaiena izan zen. Eraikuntza lanak 2002an hasi eta bi urte beranduago etxe orratzak gehiengo garaiera eskuratu zuen.

283 metro eta 60 solairu ditu.

## Ikus, gainera 
* Txinako eraikinik garaienen zerrenda
* Chongqing

## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa skyscraperpage.com webgunean.
Orubide

**Orubide** Eusko Jaurlaritzako etxebizitza sailak sorturiko erakundea da. Bere helburua Euskal Autonomia Erkidegoko etxebizitza lurzoru operadore nagusia izatea da, horretarako lurzorua sustatzaile publiko eta pribatuei eskaintzen die.

Orubideren bidez sustaturiko guneen artean, Bilboko Bolueta eta Zorrotzaurre auzoak, Ondarroako Aieri gunea, Donostiako Antondegi eta Eibarko Egazelai-Bolingua guneak daude.

## Ikus, gainera 
* Babes Ofizialeko Etxebizitza

## Kanpo estekak 
*  Orubideren webgune ofiziala.