open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xabierraldi

[thumb|200px|Erromesaldia urtero-urtero [Frantzisko Xabierkoa|San Frantzisko Xabierkoaren omenez egin ohi da.]]

**Xabierraldia** (gaztelaniaz: *Javierada*) urtero martxoaren lehenengo asteburu bitan Frantzisko Xabierkoa omentzeko Xabierko gaztelura doan erromesaldia da.

Erromesaldi edo erromeriaren sorrera 1886koa da. Nafarroako agintariek herrialdean zegoen kolera izurriaren kontra Nafarroako zaindaria den Frantzisko Xabierkoari laguntza eskatu zioten. Izurriak atzera egin eta agintariek Xabierrera erromes joatearen promesa egin zuten.

Urtero, batez beste, Nafarroa osotik joandako 30.000 lagunek parte hartzen dute, Zangoza eta Xabierko gazteluaren arteko 8 kilometroko ibilbidea eginez.

Bestalde, Iruñean ibilbide hau San Frantzisko Xabierkoaren lagunmina izan zen San Inazio Loiolakoarekin zerikusia duen GR 21 edo Inazio Bidearekin bat egiten du.

## Ibilbideak 
### Ibilbide nagusia 
* Iruñea - Noain - Elortz - Elo - Idotzin - Loitiko mendatea - Judasen Benta - Ledea - Zangoza - Xabierko gaztelua

### Iparraldeko ibilbidea 
Iruñea - Badostain - Ilundain - Lizarraga - Artaitz - Zuhatzu - Ardanatz - Urbikain - Indurain - Tabar - Itzagaondoa - Irunberri - Irunberriko arroila - Ledea - Xabierko gaztelua

### Hegoaldeko ibilbidea 
Iruñea - Badostain - Labio - Aranguren - Elortz - Elo - Ibargoiti - Abintzao - Izko - Aibar - Rocaforte - Zangoza - Xabierko gaztelua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leukotoe

Greziar mitologian, **Leukotoe**, printzesa hilkor bat zen, Orkamoren alaba eta Klitiaren ahizpa. Helios jainkoak liluratu zuen, nor Leukotoeren ama zen Eurinome bezala mozorrotu zen, Leukotoeren gelara sartu ahal izateko. Klitia, bere ahizpagatik jeloskor, honek Helios berarentzako bakarrik nahi zuelako, Orkamori egia kontatu zion, bere ahizparen sekretuak eta konfidantza tradituz. Haserre bizian, Orkamok, Leukotoe bizirik lurperatua izan zedila agindu zuen. Helios, Leukotoe berpizten saiatu zen, baina ezin izan zuen, eta, beraz, intsentsu landare bihurtu zuen. Klitia ere utzi zuen, honen traizioagatik mindurik, eta hau, desesperaturik, bederatzi egun jan gabe eman zituen, soilik Helios zerutik pasatzen ikusiz, ekilore bihurtu zen arte.

**Leukotoe**, Higinoren arabera, nereida baten izena ere bada, baita Leukotearen aldaera bat ere, honekin nahastu behar ez delarik.

## Kanpo estekak
Liposoma

thumb|250px|eskuinera|Fosfolipidoz osaturiko liposoma ingurune urtsuan.
Fosfolipidoz osaturiko bigeruza lipidikozko besikula esferikoa da **liposoma**. Tamaina aldakorrekoa izan daiteke (25 nm - 1 μm) eta barnean medio urtsua du. Bigeruza lipidiko sintetikoen erabilerak mintz plasmatikoaren ezaugarriei buruzko ikerketak erraztu ditu.

Lipido mota desberdinak eta horien nahaste desberdinetatik abiatuz sintetiza daitezke liposomak, baina garrantzitsuenak fosfolipidoak dira. Posible da gainera, lipidoez gain proteinak dituzten liposomak sortzea.

## Liposoma motak 
Bi liposoma mota bereizten dira:

* Besikula multilamelarrak: hainbat bigeruza lipidikoz osaturik daude, bata bestearengandik likidoz banandurik.
* Besikula unilamelarrak: likidoz beteriko nukleo edo gunea inguratzen duen bigeruza lipidiko sinple batez osaturikoak.

## Erabilera 
Azken urteotan liposomen teknologia asko garatu da eta jatorrizkoaz gain (mintzari buruzko ikerketak) erabilera ugari garatu dira:

Medikamendu, drogak eta bestelako substantziak liposometan sartu eta garraiatzea posible dela frogatu da. Medikamenduz beteriko liposomak medikamendu soilaren administrazioak baino abantaila handiagoak ditu. Alde batetik, eraginkortasuna areagotzea lortzen da, ehun osasuntsuak ekidin eta ehun gaixoetara zuzentzen baitira. Bestetik, liposomak toxikoak ez direnez, medikamendu baten eraginkortasuna/toxikotasuna hobe daiteke.

Posible da liposomak zeluletara atxikitzea mintz-antigenoen aurkako antigorputzak erabiliz. Honela, molekula desberdinak mintz lipidikoan murgildurik babestuta daude eta zelula zein ehun desberdinetara bidera daitezke. Dena den, oraindik arazo ugari konpondu gabe daude eta nahiz eta medikamendu ugari liposometan enkapsulaturik komertzializatu, beste askoren erabilera oraindik ezinezkoa da.

### Adibideak 
* Intsulina liposometan enkapsulaturik administratu daiteke aho bidetik.
* Minbiziaren terapian erabili ohi diren drogak zelula gaiztoetara modu egokiagoan heltzea lor daiteke.

## Kanpo estekak
Baranduin

**Baranduin**, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den ibai baten izena da. Eraztunen Jaunaren euskarazko bertsioan, hobbitek Brandiarno deitua (Brandywine ingelesezko jatorrizko bertsioan), Eriadorreko hiru ibai handietako bat zen. Bere iturburua, Nenuial aintziran zegoen, lehenagoko garai batzuetan, Arnor erresumaren sorgunea izan zena, eta hegomendebalderanzko norantzan zihoan, Eskualdea eta Oihan Zaharraren artean, itsasora, Ered Luin mendien hegoaldeko muturrean iritsiz, Minhiriath eta Harlindon eskualdeak banatuz. Bere ibilbide luzean, ibaiadar ugariren urak jasotzen zituen, garrantzitsuenak eta ezagunenak, Eskualdea zeharkatzen zutenak zirelarik: Withywindle, Zepeda Errekaztoa eta Eskualdeko Ibaia.

Muga egiten zuen ibaia izateak, hobbitei, Eskualdea ondo babestua egotea ahalbidetzen zien, ibaia zeharkatzeko toki gutxi baitzeuden: Sarneko ibia, Eskualdearen hegoaldean, Nazgûlen Jaunak zeharkatu zuena, Arbotanteen Zubia, Dunedainek Arnor erresumaren garai oparoan Ekialdeko Laurdenean eraikitakoa, nondik Ekialdeko Bide Handia igarotzen zen, eta Baltsadera izeneko herriko baltsa, Marjala lurraldean, lau hobbitei, Nazgûlen jazarpenetik ihes egitea ahalbidetu ziena.

## Izenaren etimologia 
Ibaia, elfoeraz, Baranduin deitzen zen, "ibai luze marroi-urrexka" esan nahi duena. Baran sindarinezko hitzarekin osatua, "marroi" edo "marroi horixka" esan nahi duena, BARAN errotik, eta *duin* hitzarekin, "ibaia" esan nahi duena (oso luzea den ibai bati erreferentzia egiten dio), DUI errotik, bere uren koloreagatik.

## Kanpo estekak
Yavanna

**Yavanna**, quenya hizkuntzan "Fruitu emalea" esan nahi duena, Tolkienen legendariumean agertzen den pertsonaia bat da. Valierretako bat da, bigarren boteretsuena, eta Aratarretako bat. Vanaren ahizpa nagusia eta Aulëren emaztea zen. Eän daraman mozorroan, emakume altu baten itxura du, berdez jantzia, batzuetan, zuhaitz baten forma hartzen zuen arren. Elfoek, Kementari (Lurreko Erregina) ere deitu zuten.

Denboraren hasieran, Valarrak Erdialdeko Lurraldean bizi zirenean, Yavannak haziak erein zituen Endor guztian, eta Valarren Lanparak lehen aldiz dizdira egin zutenean, haziak, irten eta hazi egin ziren. Honela hasi zen Ardako Udaberria. Baina Melkorrek Lanparak suntsitu zituen, eta Valarrek egindako gauza guztiak kaltetu zituen, Yavannarenak barne.

Valarrak Aman eraikitzen hasi zirenean, Yavannak, han, landare gehiago erein zituen, eta lehenengoak baino are ederragoak izan ziren. Valinorren sortu zituen basoetan, Oromë Valarrak, izaki ugari, eta, ondoren, elfoak prestatzen zituen Melkorren aurka borrokatzeko.

Behin Valinor amaitu ondoren, Yavannak, Ezellohar muinoa bedeinkatu zuen, eta Niennak bere malkoekin ureztatu zuen. Orduan, Yavannak, Valarrentzat kantatu zuen, eta, muinoan, Laurelin eta Telperion hazi ziren, Valinorreko Bi Zuhaitzak, Yavannaren asmakuntzarik handiena bihurtu zirenak.

Aulerekin izandako elkarrizketa baten ondoren, non Eruren semeek (gizakiak, elfoak, eta, adopzioz, nanoak) berak sortutako gauzak (landare eta animaliak) errespetatuko ez dituztela argi geratzen den, Manweri, bere asmakuntzarik preziatuenak diren zuhaitzak defenda ahal daitezela eskatzen dio, eta Manwek, Eruren aholkua jarraituz, Entak sortzen ditu, zuhaitz artzainak.

Yavannarena zen Aiwendil edo Radagast maiarra, Istarietako bat.

## Kanpo estekak
Deioko gaztelua

**Deioko gaztelua** edo **Monjardingo gaztelua** Villamayor de Monjardinen dagoen X. mendeko gaztelua da, 890 metroko altuera duen koxkorrean.

## Deskribapena 
Erdi Aroko gaztelua izandakoa orain ganga-formako teilatua duen etxe bateko hareharrizko harresiak eta antzinako ur-tanga baino ez dago. Harresien barnean beranduago eraikitako ermita dago. Omenaldi-dorrearen hondakinak ere badaude. Guztira gazteluak 62 metroko luzera eta 30 metroko zabalera ditu.

## Historia 
Kondairak dio 925ean Antso I.a Gartzeitz bertan lurperatu zutela, 908. urtean konkistatu eta gero. Banu Qasi leinuaren eskuetatik konkista horri ezker, Iruñeko Erresumako armada Ebro haranean sartu zen.

Kroniken arabera, hori baino lehen Zaragozatik etorritako Karlomagnoren armadak eta, hilabete batzuk geroago, Kordobako emirra zen Abd ar Rahman I.ak eraso zuten. Garai hartako gazteluaren jabea Moxmino izeneko buruzagi baskoia omen zen, gero Semeno leinuarekin lotuta. Deio bera edo eskualdeko beste gotorlekua zenetz ezin esan.

Gero, Antso II.ak gaztelua eta inguruabarreko lurraldeak Iratxeko monasterioari eman zizkion. Antso Nagusiak berriz, Iruñeko diozesiari.

XVI. mendearen hasieran, Nafarroako konkista eta gero Albako dukea zen Fadrique Álvarez de Toledo gazteluaren jabe bihurtu zen.

XIX. mendeko Karlistadetan karlistek eta liberalek okupatu zuten eraikina.

## Kanpo estekak 
* www.hiru.com - Deio
* Bideoa
Pärnuko aireportua

**Pärnuko aireportua** (estonieraz Pärnu lennujaam) (NAGE kodea: EPU, eta NAZE kodea: EEPU), Pärnu konderriaren hiriburu den Pärnu hiritik 4 kilometrora dagoen aireportu bat da, Estonia kontinentalaren hegomendebaldeko muturrean, Itsaso Baltikotik gertu.
[thumb|ezkerrera|200px|Estoniako aireportuen kokapena erakusten duen [mapa.]]

## Hegaldiak 
## Ikus, gainera 
* Estoniako aireportuak

## Kanpo estekak
Batzorde Zentral

**Batzorde Zentrala**, alderdi politiko askoren Kongresuen arteko erabakitze organo nagusia da, batez ere alderdi sozialista eta komunistetan. Alderdiaren Kongresuan aukeratutako delegatu kopuru batetaz osatuta dago.

## Ikus, gainera 
* Politburo
* Orgburo
* SESBeko Sobiet Gorena
* SESBeko Alderdi Komunista
* SESBeko Alderdi Komunistako Batzorde Zentrala
* SESBeko Alderdi Komunistako Kongresua
* SESBeko Alderdi Komunistako Batzorde Zentraleko Idazkaritza

## Kanpo estekak
Pärnuko konderria

**Pärnuko konderria** ( edo *Pärnumaa*; ) Estonia administratiboki banatuta dagoen hamabost konderrietako bat da. Herrialdearen hego-mendebaldean dago, Rigako Golkoaren kostaldean, eta honako konderri hauekin muga egiten du:

* Lääneko konderria eta Raplako konderria iparraldean
* Järvako konderria eta Viljandiko konderria ekialdean
* Letonia hegoaldean

Hiriburua, Pärnu da.

## Konderriko gobernua 
Herrialdea osatua dagoen konderrietako bakoitza, gobernu zentralak bost urtetik behin aukeratutako gobernari batek gobernatzen du () gobernatzen du. 1993ko abenduak 7tik, kargu hori, Toomas Kivimägik betetzen du.

## Udalerriak 
Konderria, udalerritan banatzen da. 2 hiri udalerri daude ( - hiria) eta 19 landa udalerri ( -udalerriak) konderri honetan.

### Hiri udalerriak 
* Pärnu
* Sindi

### Landa udalerriak 
* Are
* Audru
* Halinga
* Häädemeeste
* Kaisma
* Kihnu
* Koonga
* Lavassaare
* Paikuse
* Saarde
* Sauga
* Surju
* Tahkuranna
* Tootsi
* Tori
* Tõstamaa
* Varbla
* Vändra
* Vändra

## Kanpo estekak
Kongresu (argipena)

**Kongresu** hitzak adiera zenbait ditu:

* kongresua, topaketak edo jardunaldiak, gai batean aditu eta interesatuek (zientzialariak, sarri) egiten duten batzarra gaiari buruzko hitzaldiak entzun, ekarpenak egin eta ekimenak aurrera eramateko;
* kongresua, ordezkari politikoen batzar formala, legegintzarako eskumena duena.
** Argentinar Nazioaren Kongresua, Argentinako bi ganberatako organo legegilea
** Boliviako Kongresu Nazionala, Boliviako bi ganberatako organo legegilea
** Brasilgo Kongresu Nazionala, (portugesez *Congresso Nacional*). Brasilgo bi ganberetako organo legegilea.
** Espainiako Diputatuen Kongresua, Espainiako Gorteen behe ganbera.
** Kolonbiako Errepublikako Kongresua, Kolonbiako bi ganberetako organo legegilea
** Txileko Kongresu Nazionala, Txileko bi ganberatako organo legegilea.
** Txinako Herri Errepublikako Herri Kongresu Nazionala, Txinako organo legegile nagusia.
** Ekuadorreko Kongresu Nazionala, Ekuadorreko ganbera bakarreko organo legegilea
** AEBetako Kongresua, (ingelesez United States Congress) AEBetako bi ganberatako organo legegilea.
** Guatemalako Errepublikako Kongresua, Guatemalako organismo legegilea
** Batasuneko Kongresua, Mexikoko bi ganberatako organo legegilea
** Paraguaiko Kongresua, Paraguaiko organo legegilea
** Peruko Errepublikako Kongresua, Peruko ganbera bakarreko biltzar legegilea
* historian,
** Angosturako Kongresua
** AEBetako Kongresu Kontinentala
** Irakeko Kongresu Nazionala
** 1824ko Kongresu Orokorra
** Kordobako Kongresua
* alderdi politiko batzuek hartzen duten izena,
** Indiako Kongresu Nazionala,
** Afrikako Kongresu Nazionala.

## Kanpo estekak
Karbono asimetriko

thumb|D-glizeraldehidoaren egitura kimikoa

Molekula batean, **Karbono asimetrikoa**, da bere lau balentziak erradikal desberdinez beteta dituena. Hainbat konposatu organikotan agertzen dira karbono asimetrikoak, adibidez gluzidoetan.

Glizeraldehidoaren kasuan, adibidez, bigarren karbonoa da karbono asimetrikoa (ikusi irudia). Karbono asimetrikoak dituzten molekulek aktibitate optikoa dute, eta enantiomero izeneko isomeroak sortzen dituzte.

eskuinera|thumb|300px|Bromoklorofluorometanoaren bi enantiomeroak.

Beheko irudian ikus daitekeen bezala, karbonoak lau atomo desberdinak ditu bere lau loturetan (karbono asimetrikoa da). Bi karbonoen artean isomeria optikoa dago, bi karbonoak enantiomeroak dira.

## Kanpo estekak
Pinozitosi

thumb|250px|Pinozitosia
Zelulak burutzen duen molekula ingestio prozesu aktiboa da **pinozitosia**. Zelularen “edaria” esan nahi du. Fluido eta solutuen ingestioa besikula txikien bidez ematen denean gertatzen da (150 nm-tako diametroa baino txikiagoa)

Praktikoki zelula eukarioto guztiek burutzen duten prozesua da. Ziklo endozitikoa depresio gaineztatuak izeneko mintz plasmatikoaren azaleraren toki lokalizatu batzuetan hasten da, Depresio hauek eratu ondoren inbaginatu egiten dira mintz plasmatikotik banandutako besikula gaineztatuak eratuz.

Besikula hauek egitura poligonala eratzen duten zenbait proteinez gaineztatuta daude. Proteina hauetatik garrantzitsuena klatrina da. Depresio gaineztatuen inbaginazioa mintz plasmatikoaren alde zitoplasmatikoan dauden klatrina eta beste proteina batzuen mihiztadurak eragindako indarrek bultzatzen dutela uste da.

Depresio gaineztatuen alde ez zitoplasmatikoan molekula espezifikoak ezagutu eta lotzen dituzten hartzaile bereziak daude. Honela likido estrazelularreko molekula ugari toki hauetan kontzentratu eta endozitatu egiten dira. **Hartzaile bidezko endozitosia** deritzo honi eta modu honetan hartzen dituzte espezifikoki zelulek beharrezko makromolekulak.

Ligando espezifikoez gain, likido estrazelularrean disolbaturiko molekulak ere barneratzen dira inespezifikoki. Hau **endozitosi ez espezifikoa** bezala ezagutzen da.

Endosomak endozitosiarekin erlazionatutako organuluak dira. Bi motatakoak bereizten dira:
* Endosoma goiztiarrak: bertara heltzen dira endozitatutako besikulak. Endosoma hauetara heltzen diren molekula batzuk berriz ere mintz plasmatikora bueltatzen dira eta besteak endosoma berantiarretara bidaltzen dira.
* Endosoma berantiarrak: entzima lisosomikoak dituzte barnean. Endosoma goiztiarretatik etorritako substantziak jasotzen dituzte. Konpartimendu aurrelisosomikoa da, pH azidoduna baina entzima kontzentrazio gutxirekin. Hemendik lisosometara abiatzen dira endozitatutako substantziak.

## Kanpo estekak
Orkamo

**Orkamo**, greziar mitologiaren arabera, greziar errege bat izan zen, Klitia eta Leukotoe lamien aita. Klitiak, jelosiak jota, bere ahizpa Helios eguzki jainkoarekin harremanetan dabilela kontatzen dionean, Orkamok, Leukotoe, bizirik lurperatua izatera zigortzen du, hil arte kobazulo batean giltzaperatua izatera.

## Kanpo estekak 
*  Orkamori buruzko informazioa Absolute Library webgunean.
Brasilgo Kongresu Nazionala

**Brasilgo Kongresu Nazionala** (), botere legegilea Brasilen maila federalean erabiltzen duen organo arduraduna da. Bere egoitza, Brasilian dago, errepublikako hiriburuan.

Kongresu Nazionala, bi ganberatakoa da Diputatuen Ganberak () eta Senatuak osatutakoa.

## Eskumenak 
Bere eskumenen artean, honako hauek daude:

* Amnistiak ematea
* Presidentea eta Presidenteordeari, herrialdea hamabost egun baino gehiagoz uzteko baimena eman
* Setio egoera baimendu
* Ekintza nuklearrekin zerikusia duten Botere betearazlearen ekimenak onartu.

## Kanpo estekak
Regia

thumb|Regiaren aztarnak Foroan
**Regia**, Pontifize Eskolaren egoitza zen. Erromatar foroan zegoen, iparralderantz begira. Erromatar jainko tradizional batzuen aldareak eta erlikarioak jarrita zeuden antzinako tenplu bat zen, aurpegirik, sexurik eta mitologiarik gabeko jainkoak, Opikonsibia (Ops) eta Vesta bezala, indar izpiritualtzat hartuak, numen bezala ezagutuak. Eraikin honetan, pontifize nagusiak zituen bere bulegoa eta artxibategiak. Lanerako tokia zen, ez bertan bizitzeko. Beste kontzeptu bat, Regia Marina da, Italiako itsas armada guztia biltzen duena Bigarren Mundu Gerran. Regia, genero femeninoko adjektibo kalifikatibo bat da, zeozer sublimea deskribatzen duena. Mexikoko Nuevo Leon estatuko Monterrey herriko gaztelerazko jentilizio femeninoa den Regiomontanaren laburdura ere bada.

## Historia 
Erroman, Errepublika garaian ezagutu zuten eraikina, Monarkiaren garaikoa da. Erregearen etxea zen, erlijioko buru eta Janoren apaiza zena, eta Vestaren tenplutik gertu zegoena, zaindu ahal izateko. Tradizioak zioenez, Erromako bigarren errege izan zen Numa Ponpilio izan zen bertan bizi izan zen lehena.

Monarkiaren garaian, jada kontserbatzen ziren eraikin honetan dokumentu erlijioso eta juridikoak, *libri pontificum* eta *leges regiae* deritzenak.

Regia, errepublika garaia amaitu arte, Erromako bertako jainkoen gurtza lekua izan zen. Ondoren, Palatinora pasa zen, jainko hauen gurtza gune bihurtu zena, Augusto eta bere familiaren jauregitik gertu egon zitezen. Eraikin edo santutegi honetako gela batean, sagrarioan, Marte jainkoaren lantza sakratuak kontserbatzen ziren, *hastae Martiae* deituak, hauengatik, erromatarrek, miresmen handia zutelarik. Lantza hauek, herriak, jainkoaren izenarekin izendatzen zituen, hau da, Marte. Soldadurik ausart eta gogorrenak, jainkoarenen antzerako lantza batekin saritzen ziren. Esaten zenez, Regiako lantzak, une kritikoetan astintzen ziren modu misteriotsuan zeozer iragartzeko.

Regiaren barnean, *sacrarium Martis* delakoa zegoen, batzuen ustez, eraikinaren barnean zegoen tenplu antzeko bat zena, soilik Marteri eskainia. Beste historialari batzuk, gerrarekin zerikusia zuten objektu sakratuak uzten ziren toki bakartua zela uste dute. Gerra adierazten zenean, jenerala sacrariumera joaten zen lantza astintzeko, jainkoari, honako hitzok zuzentzen zizkion bitartean: Mars, vigila!.

Regiaren barneko beste toki edo kapera sekretu bat, Ops jainkosarena zen, Tito Tazio errege sabinarrak berak aldare bat eskaini ziona. Kapera, oso sekretua zen, eta bertan, Vestaren birjinak eta apaiz publikoa baino ezin zitezkeen sar.

## Kanpo estekak
TTL

[eskuinera|thumb|300px|[Motorola 68000 mikroprozesadoredun ordenagailua protoboardetan muntaturiko hainbat TTL txipekin.]]
**TTL** edo **transistore-transistore logika**, *transistor-transistor logic* ingeleraz, transistore bipolarrez (BJT) eta erresistentziez egindako zirkuitu digital mota bat da.

## Ezaugarriak 
* Elikatze-tentsioa 4,75 V eta 5,25 V artekoa da, beraz, oso mugatua.
* Maila logikoak:
** Tentsio maila baxua: 0,2 V eta 0,8 V artekoa da.
** Tentsio maila altua: 2,4 V eta Vcc (elikatze-tentsioa) artekoa da.
* Maila logikoen aldaketa-abiadura handia da, baina ezaugarri honek potentzia-kontsumoa handitzen du.
* TTLren irteerako seinaleak erraz degradatzen dira transmisio-zirkuituak erabiltzen ez badira (2 metrotara baino ezin dira igorri galera nabarmenak izan gabe).

## TTL familiak 
Normalean, TTL teknologiako zirkuituek 74 aurrizkia daramate (54 aurrizkia segida militarra edo industriala bada). Ondoren, digito bateko edo gehiagoko kodea eransten zaio familia mota adierazteko, eta geroago bi eta lau arteko zifra zirkuituaren izenarekin. Adibidez: 74ALS245.

TTLren barne dauden familiak:

* TTL : Segida estandarra
* TTL-L (low power) : Kontsumo txikiko segida
* TTL-S (schottky) : Segida azkarra (Schottky Diodoak erabiltzen ditu)
* TTL-AS (advanced shottky) : S segidaren bertsio hobetua
* TTL-LS (low power shottky) : L eta S teknologien konbinazioa (erabiliena da)
* TTL-ALS (advanced low power shottky) : AS segidaren bertsio hobetua
* TTL-F (FAST : Fairchild Advanced ShoTtky): S segida baino azkarragoa
* TTL-AF (advanced FAST) : F segidaren bertsio hobetua
* TTL-HC (high speed CMOS) : Berez ez da TTL, CMOS teknologia da
* TTL-HCT (high speed CMOS) : HC segida TTLren maila logikoekin bateragarria
* TTL-G (GHz CMOS) : GHz

## Ikus, gainera 
* Erresistentzia–transistore logika (RTL)
* Diodo–transistore logika (DTL)
* Igorle akoplatuko logika (ECL)
* CMOS

## Kanpo estekak
Urrutia txaleta

**Urrutia txaleta** 1910an Gueñesen eraikitako indiano etxea da. Emiliano Pagazaurtundua arkitektoak diseinatu zuen, Mexikon dirutza handia egin zuen Urrutia-Galdames familiarentzat. Urrutia familiaren udako egoitza bezala erabiltzeko eraiki zuten. Txaletaren fatxadetan, Frantziako Bigarren Inperioaren eta arkitektura modernistaren eragina nabaria da.

**Frantziako eragina** du hainbat elementutan, bigarren solairuan terraza bihurtzen diren alboko tribunetan, aurrealde nagusiko arku hirukoitzek osatutako galerietan, hiru dimentsiotako egituran edo eskailera inperialean. Modernismoa balkoietako burdinetan atzematen da eta baita gailurrerian ere. Urrutia jauregia ingeles estiloko lorategiz inguratuta dago, pergola eta lorezainarentzat etxea ditu eta baita urmael bat ere.

Eraikinaren barruan, apaingarri neo-pizkundetarrak, panelez estalitako hormak, jantokirako atea eta  Amadeo Depriten beirateak aipagarri dira. Etxearen inguruan, pergola, lorazainaren etxea, eta urmaela zeuden. 1974. urteaz geroztik txaleta Gueñesko udaletxea da.

## Kanpo estekak 
* Urrutia txaleta *euskadi.net* webgunean
Regia Marina

**Regia Marina** edo **Italiako Errege Itsas Armada**, 1861ean sortu zen. Italiako Erresumako itsas armada militarra izan zen 1946 arte. Italiako Itsas Armadan bihurtu zen errepublika aldarrikatu zenean.

Regia Marinaren lehen eginkizuna, 1866ko Lisako guduan izan zen, Italiaren bateraketaren testuinguruan.

Bigarren Mundu Gerran sartzean, Regia Marina, munduko bosgarren itsas armada zen, AEB, Erresuma Batua, Japonia eta Frantziakoaren ondoren. Aliatuekin, 1943an armistizioa sinatu zenean, itsas armada, tropa nazien aurkako erresistentziarako erabili zen.

## Parte hartu zuen gerrak 
* Italiar Independentziaren Hirugarren Gerra
* Austria-Prusia Gerra
* Italia-Turkia Gerra
* Lehen Mundu Gerra
* Espainiako Gerra Zibila
* Albaniaren Italiar Inbasioa
* Bigarren Mundu Gerra

## Kanpo estekak
Lexartza jauregia

**Lexartza Jauregia** Martinez Lejartza familiak 1853an Portugaleten eraikitako aisialdirako etxea da. Bizkaiko burgesiak XIX. mendean ezaguturiko garapen handiaren ondorioz eraikitako lehen eraikin garrantzitsua izan zen. Estilo neoklasiko berantiarrekoa, etxearen inguruan, lorategia, te-aretoa eta kapera zeuden. Gaur egun te-aretoa kontserbatzen ez den arren, kapera San Inazio parrokia moduan erabiltzen da.

Gerra Zibilaren ondoren, Jesusen Lagundiak dohaintza moduan jaso zuen jauregiaren jabegoa eta gaur egun UNED unibertsitatearen Bizkaiko egoitza dago bertan.

## Kanpo estekak
Parisko Panteoia

**Parisko Panteoia** (), Frantziako hiriburuko monumentu bat da. Parisko V. barrutian dago, *Auzo Latindarra* deritzonean, Sorbonatik eta *Louis Le grand* eta *Henry IV* lizeo elitistetatik gertu.

## Historia 
Monumentua eraikitzeko lanak 1764an hasi zituen Jacques-Germain Soufflotek, eta 26 urte beranduago bukatu zituen Jean-Baptiste Rondeletek. Frantziako lehen monumentu neoklasikoetako bat da. Hasiera batean, hiriko patroia den Santa Genovevaren omenezko eliza bat izatea aurreikusita zegoen. Baina, Frantziako Iraultzak, aberriko gizon-emakume gailenen gorpuak hartzeko tenplu bezala balio izatea eragin zuen (frontoian, honako hau dago grabatua: *Aux grands hommes la patrie reconnaissante* (Gizon-emakume handiei, aberriak esker ona ematen die)).

Napoleonen erorketaren ondoren Antzinako Erregimena berrezarri zenean, eliza bezala zuen erabilera berreskuratu zuen, eta *Bigarren Inperioa*ren garaian mantendu. *Frantziako Hirugarren Errepublika* iristean, berriro erabilera laikoa eman zitzaion, Victor Hugo idazle ospetsuaren hiletagatik.

Gainean frontoi klasiko bat duen arkupe kolomaduna, Erromako Agriparen Panteoian oinarritua dago; kupula, berriz, Londresko San Paulo Katedralaren kupulan oinarritzen da; eta biak, Bramantek Erroman eginiko San Pietro in Montorioko Tenplutxoaren oinordeko dira.

1851n, Léon Foucaultek bere pendulu ospetsua jarri zuen, Foucaulten pendulua izenez ezagutzen dena. Hantxe egin zuen, eraikinaren altuera handiak esperimentua egiteko modua ematen baitzuen. Esperimentu haren bidez, Lurraren errotazio-mugimendua eta Coriolis efektuaren existentzia frogatu zen. 1995etik, pendulua Panteoian dago berriro.

## Hilobiak 
Panteoian hobiratuta daude, besteren artean, Voltaire, Jean-Jacques Rousseau, Jean Paul Marat, Émile Zola, Victor Hugo, Jean Moulin, Marie Curie, Louis Braille, Jean Monnet, Simone Veil eta eraikina eraikitzen hasi zen Jacques-Germain Soufflot arkitektoa.

2002ko azaroaren 30ean, Alexandre Dumas ehortzi zuten Panteoian; Hiru mosketariak lan ospetsuaren egilea. Belus urdinezko mantu batez estalita zegoen zerraldoa, eta mantuan idatzita, mosketarien leloa: «*Un pour tous, tous pour un*» ("bat guztiontzat, guztiok batentzat"). Ordura arte, Dumasen hondarrak Villers-Cotterêtseko hilerrian egon ziren, Frantziako Aisne departamenduan. Une hartan Frantziako presidentea zen Jacques Chiracek bere hitzaldian esan zuenez, idazle frantziar handienetako batekin egindako bidegabekeria zuzendua geratzen zen ekintza harekin.

## Irudia 
600px|thumb|erdian|Barnealdeko ikuspegi panoramikoa

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: Place du Panthéon, 75005
* Ordutegia:
** 10:00 - 18:30 apiriletik irailera
** 10:00 - 18:00 urritik martxora
* Geltokiak:
** 15px15px Cardinal Lemoine
** 15px15px Luxembourg

## Kanpo estekak 
* Parisko Panteoia webgune ofiziala, Monumentu Nazionalen gunean
1997ko Uharte Arakilgo tren istripua

**Uharte Arakilgo tren istripua** 1997ko martxoaren 31n gertatu zen, arratsaldeko 19:43etan, Madrildik Irunera zihoan Renfe Intercity motako tren bat, bere bidetik atera zen Uharte Arakilgo burdinbidearen geltoki parean, gehiegizko abiaduragatik. Geroagoko ikerketek frogatu zutenez, trenaren gidaria 130 kilometroko abiaduran zihoan, askoz abiadura txikiagoan joan behar bazen ere.

Hamazortzi pertsona hil ziren.

## Deskribapena 
1997ko martxoaren 31n, Bartzelona-Hendaia ibilbidea egiten ari zen Intercity *Miguel de Unamuno* trenbidetik atera zen orratz-aldaketa batean, eta abiadura handiegian sartu zen, makinistak eta laguntzaileak mantendutako bertsioaren arabera, geltokira hurbiltzeko seinale aurreratua zegoelako bide libreko akatsagatik (argi berdea), zuhurtasun-iragarkian izan beharrean (30 km/h-ko murrizketa adieraziko zuen). Geltokirako sarrera geldialdi-iragarkian, 137tik gelditzeko denborarik gabe Seinaleen arduraduna zen geltokiko buruaren bertsioan, hark ukatu egin zuen aurreratze-seinalea bide librean egon zitekeenik. 18 pertsona hil ziren, eta 80 eta 100 artean zauritu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Uharte Arakilgo geltokia
* Euskal Herriko tren istripuen zerrenda

## Kanpo estekak
Txema Uriarte

**Txema Uriarte González** (Bilbo, Bizkaia, 1960) historialaria, irakaslea, idazlea eta zinema ekoizlea da.

*El Barrio de Las Cortes. Una historia de La Palanca Bilbaina* liburuaren egilekidea eta Bilboko Gizarte Ikerketarako Talde Eragilearen koordinatzailea. San Frantziskoko gau-eskolako irakaslea. *Sagarren denbora* (Josu Martinez eta Txaber Larreategi, 2010) filmaren ekoizlea.

## Kanpo estekak 
*  Telebista elkarrizketa Telebilbao telebista katean.
*  Bilboko "La Palanca"ri buruz Gara egunkarian.
Enrique Pérez Vergara

**Enrique Pérez Vergara**, ***Flipy*** ezizenez ezagutua, (Valladolid, Gaztela eta Leon, Espainia, 1974- ) aktore eta umorista espainiarra da. Horrez gain, hainbat telebista-programen ekoizlea da.

## Lanak 
### Irratia 
* *100x100* (Cadena 100)
* *No somos nadie*. 2007ra arte irratsaioaren kolaboratzailea zen. Zientziaren atala aurkezten zuen.

### Telebista 
* *Rufus y Navarro*
* *Paco y Veva*
* *Showmatch*
* *¿Quién es Tony Moog?*
* *Viajar*
* *La gran evasión * (ETB)
* *El Hormiguero*. 2006tik kolaboratzailea da. Flipyren papera antzezten du eta programaren zientziaren atala aurkezten du.

### Ekoizpena 
Vicente Harorekin batera, La 2 telebista-kateko *Muchachada Nui* programaren ekoizle exekutiboa da.

## Kanpo loturak 
*  Flipy (IMDB)
Cecilia Roth

**Cecilia Rotenberg Rot**, **Cecilia Roth** bezala ezagutua, (Buenos Aires, Argentina 1956ko abuztuaren 8a - ) aktore argentinarra da. Ariel Rot musikariaren arreba da eta Diana Rot abeslari, pianojole eta musikologoaren alaba.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*  Cecilia Rot (IMDb)
Pinta

**Pinta** anglosaxoi sistemako bolumen unitateetako bat da. Britainiar bertsioan, pintak 20 fluido-ontza inperial balio du, 568 mililitroren baliokidea. Estatu Batuetan, berriz, 16 fluido-ontza estatubatuar balio du, 473 mililitroren baliokidea. Pinta unitatearen laburdura "p" edo "pt" hizkiak dira.

## Definizioa 
### Pinta inperial edo britainiarra 
* Pinta inperiala = 0,56826125 litro
* Pinta inperiala = 1,200499 pinta estatubatuar

### Pinta estatubatuarra 
* Pinta estatubatuarra = 0,473176473 litro
* Pinta estatubatuarra = 0,832674 pinta inperial

## Kanpo estekak
San Anton mendia (Getaria)

**San Anton mendia** —ekialdetik begiratzen zaionean duen formagatik, *Getariako arratoia* edo *sagua* izenaz ere ezaguna— Getariako itsasbazterreko mendia eta erdiuhartea da, mendi hegal malkartsukoa. Euskal Herriko itsasertzeko gune ezagunenetariko bat da. Aisialdirako erabilera du nagusiki, hala getariarrentzat, nola kanpotik etorritako bisitarientzat.

Landare mota ugari —bertakoak eta exotikoak— dituen parke natural interesgarria du. Mendi mazelaren goialdea leunagoa da, eta funtsean apaingarria den zuhaizti batek estaltzen du. Itsaslabarren eremuan, ordea, haitzak bereizgarri duen landaredia gorde du; esate baterako, oso bakana den *Armeria euskadiensis* endemismoa.

XV. mende arte uhartea izan zen. Mende hartan, baina, istmo artifizial baten bitartez herriari lotuta geratu zen. Gorako bidean, itsasargia ikusiko dugu lehenbizi; hortik ematen zuten baleen edo ekaitzen etorreraren berri. Itsasargia utzi eta gorako bideari jarraituz, mendiko punturik altuenera iritsiko gara, eta hantxe Katxapo izeneko eraikuntza txikia dago. Tontor horretatik, Euskal Herriko kostaldearen zati luze bat ageri da.

Bestalde, San Antongo behatokitik ere Getariatik Matxitxako lurmuturrera doan kostaldearen ikuspegi bikainak daude.

Fitxategi:Getariako sagua 02, Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|San Antongo mendebaldeko ikuspegia, Zumaiatik datorren errepidetik.
Fitxategi:Getariako sagua 03, Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|San Prudentzio auzotik ikusita.
Fitxategi:Getaria - Ratón 2.JPG|Getariako Alde Zaharretik ikusita.

## Leku interesgarriak 
* Katxapo
* San Antongo behatokia
* Getariako itsasargia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Ezpainetako

thumb|200px|Arrosa koloreko ezpain-margoa.
**Ezpainetakoa**,**ezpainetako barra** edo **ezpain-barra** ezpainak margotzeko erabiltzen den produktu kosmetikoa da. Pigmentuak, olioak, argizariak eta emolienteak ditu ezpainak margotzeko eta hauen ehundura aldatzeko.

## Ikus, gainera 
* Makillajea

## Kanpo estekak
Azazkal-esmalte

[thumb|200px|Azazkal-esmaltea emateko [pintzela.]]
**Azazkal(etako) esmaltea**, **azazkal(etako) pintura** edo **azazkal(etako) berniza** azazkalak margotzeko erabiltzen den produktu kosmetikoa da. Besteak beste, nitrozelulosa, toluenoa eta formaldehidoa duten konposatu organikoez egina dago.

Margoa esmalte-kentzeko izeneko produktuarekin ezabatzen da. Alabaina, azetonarekin ere ken daiteke.

## Ikus, gainera 
* Makillajea

## Kanpo estekak
Esmalte-kentzeko

**Esmalte-kentzekoa** azazkal-esmaltea ezabatzen duen disolbatzaile organikoa da. Azazkalak garbi uzteko erabiltzeaz gain, azazkal-esmaltea eduki ondorengo denboraldian azazkalak hidratatzeko erabiltzen da.

Esmalte-kentzekoaren oinarrizko disolbatzailea azetona edo etil azetatoa da. Iraganean azetonitriloa ere ikus zitekeen, baina oso toxikoa da. Hori dela eta, 2000. urteko martxoaren 17an, Europako Esparru Ekonomikoak azetonitriloa kosmetikoetan erabiltzea debekatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Makillajea

## Kanpo estekak
Belzteko krema

thumb|200px
**Belzteko krema** edo **beltzarantzeko krema** eguzkirik gabe azala belzteko edota eguzkia dagoenean azkarrago belzteko erabiltzen den produktu kosmetikoa da.

Belzteko kremek ez dute izpi ultramoreetatik babesten. Beraz, erreduretatik babesteko eguzki-babesleak erabili behar dira.

## Kanpo estekak
Dyedkara Shemai

**Dyedkara Shemai** edo **Dyedkara II.a**, Egiptoko VII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.

Ordena Zaharra, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran hondoratu zen, eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeen gaineko nagusitasuna ezarri zuten. Gobernari hau, zailtasun ekonomiko edo politikoko garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa ere izan zitekeen. Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, dinastia "Menfiseko 70 erregez, 70 egunez gobernatuz" osatu zela esan baitzuen.

Bere izena, Abidoseko Errege Zerrendan dago.

erdian|thumb|450px|Abidoseko Errege Zerrenda. 44. kartutxoa.
La resa dei conti

***La resa dei conti***, 1967an Sergio Sollimak zuzendutako spaghetti western azpigeneroko film bat da. Tomás Miliánek Cuchilloren paperean egin zituen bi filmeetatik lehena da. Hurrengoa, Corri, uomo, corri da.

## Istorioa 
Jonathan Corbett (Lee Van Cleef) sheriffak, bere postua uzten du "Cuchillo" (Tomas Milian) ezizenez ezagutzen den mexikar gazte baten atzetik joateko, hamabi urteko neskato txiki bat bortxatzea leporatzen zaiona. Aiztoarekin azkarra da Cuchillo, eta harrapatzeko zaila, eta, beraz, bere jazarpena, luzea eta zaila da. Baina, gaizkile honen harrapaketa aurrera doan heinean, sheriffa, neskato hura bortxatu zuena Cuchillo ez dela ohartzen joaten da, baizik eta amerikar aberats bat...

## Aktoreak 
* Lee Van Cleef: Jonathan Corbett
* Tomas Milian: Manuel 'Cuchillo' Sanchez
* Walter Barnes: Brokston
* Fernando Sancho: Segura kapitaina
* Nieves Navarro: Alarguna
* Gérard Herter: Barone von Schulenberg
* María Granada: Rosita Sanchez
* Roberto Camardiel: Jellicoe
* Ángel del Pozo: Chet Miller
* Luisa Rivelli: Prostituta

## Kanpo estekak 
* Trailerra Youtuben
Ohar-liburu

thumb|Ohar-liburua.
**Ohar-liburu**, **koaderno** (Heg.) edo **kaier** (Ipar.) bat oharrak hartzeko erabiltzen den tamaina txikiko liburua da. Kartoi mehe bati elkartutako hutsik dauden orrialdeak dira.

Gaur egun, ordenagailuek eta beste euskarri elektronikoek koadernoen erabilera murriztu dute.

## Koaderno digitala 
Oharrak hartzeko ordenagailuak erabil daitezke gaur egun eta ohar horiek internet sarean karga daitezke. Gaur egun badaude hainbat baliabide, wikiak, esate baterako, oharrak sarean eskegitzeko, bai bakarka edo bai elkar lanean. Koaderno digitalak pertsona batenak zein talde batenak izan daitezke.

Zenbait ikastetxetan garai bateko koadernoetan idazteko erabiltzen ziren moduko gaur egungo wiki batzuei **koaderno digitalak** deitzen diete. Adibide bat.

## Koadernoa hezkuntzan 
Waldorf pedagogian, koadernoa funtsezko elementu didaktikoa da. Bere koadernoan, haurrak egindako lana eta eskuratzen doan ezagutza jasotzen du, irakaskuntza tradizionaleko testuliburuetako eduki inpertsonalen ordez. Pedagogia sistema horretatik, koadernoa tresna didaktiko garrantzitsua bilakatu da beste pedagogietan ere.

## Ikus, gainera 
* Agenda

## Kanpo-estekak
Carmen Electra

**Tara Leigh Patrick**, **Carmen Electra** bezala ezagutua, (Cincinnati, Ohio, Ameriketako Estatu Batuak, 1972ko apirilaren 20a - ) aktore, modelo, abeslari eta ekoizle estatubatuarra da.

## Lanak 
### Diskografia 
* *Carmen Electra* (1993)

### Filmografia 
* *American Vampire* (1997)
* *Good Burger* (1997)
* *Starstruck* (1998)
* *The Chosen One: Legend of the Raven* (1998)
* *The Mating Habits of the Earthbound Human* (1999)
* *Christmas Vacation 2000* (1999)
* *Scary Movie* (2000)
* *Sol Goode* (2001)
* *Perfume* (2001)
* *Get Over It* (2001)
* *Rent Control* (2002)
* *Whacked!* (2002)
* *Uptown Girls* (2003)
* ''My Boss's Daughter* (2003)
* *Starsky & Hutch* (2004)
* *Mr. 3000* (2004)
* *Max Havoc: Curse of the Dragon* (2004)
* *Monster Island* (2004)
* *Dirty Love* (2005)
* *Lil' Pimp* (2005) (ahotsa)
* *Searching for Bobby D* (2005)
* *Getting Played* (2005)
* *Cheaper by the Dozen 2* (2005)
* *Date Movie* (2006)
* *Scary Movie 4* (2006)
* *Hot Tamale* (2006)
* *lonelygirl362436* (2006)
* *National Lampoon's Pledge This!* (2006)
* *Epic Movie* (2007)
* *I Want Candy* (2007)
* *Full of It* (2007)
* *Vaya par de productorex* (2007)
* *Christmas in Wonderland* (2007)
* *Meet the Spartans* (2008)
* *Last Call at Murray's* (2008)
* *Disaster Movie* (2008)
* *Leisure suit Larry*: Box Office Bust (2008) (ahotsa)
* *Mardi Gras* (2009)

### Telebista 
* *Baywatch* (1997-1998)
* *Hyperion Bay* (1998)
* *Electra's Guy* (2002)
* *Carmen and Dave: An MTV Love Story* (2002)
* *Cleavage* (2002, kontalaria)
* *Livin' Large* (2002-2004)
* *BattleBots*
* *Dance Fever* (2003)
* *Baywatch: Hawaiian Wedding* (2003)
* *'Til Death Do Us Part: Carmen and Dave* (2004)
* *Monster Island* (2004)
* *Summerland* (2004)
* *Manhunt: The Search for America's Most Gorgeous Male Model* (2004-2005)
* *Tripping the Rift* (2005) (ahotsa)
* *House M.D.* ("Three Stories" atalean)
* *Lolo's Cafe'' (2006) (ahotsa)

## Kanpo loturak 
*  Carmen Electraren webgune ofiziala
*  Carmen Electra (IMDb)
Rodea

Greziar mitologian, **Rodea** (antzinako grezieraz Ρόδεια) ozeanideetako bat zen, Ozeano eta Tetisen alabetako bat. Aldi berean, Demeter jainkosaren alaba zen Persefoneren jolas laguna ere bazen.

Bere izena dela eta, Rodorekin nahasten da, Rodas uharteko lamia eponimoa.

## Iturriak 
* Hesiodo, Teogonia 351
* Ereserki homerikoa Demeterri 451

## Kanpo estekak
Manuela Velasco

**Manuela Velasco Díez**, (Madril, Espainia 1975ko urriaren 23a - ) aktore eta telebistako aurkezle espainiarra da. Concha Velasco aktore eta telebistako aurkezlearen iloba da.

## Lanak 
### Telebistako aurkezlea 
* *Local de musica* (1999-2000) Localia TV
* *Los 40 principales* (2000 - 2003) Canal+
* *Del 40 al 1* (2003 - 2005) Canal+
* *Cuatrosfera* (Cuatro, 2005 - 2007)
* * Brainiac* (Cuatro, 2007 - 2008), bigarren denboraldian sartu zen.

### Telesailak 
* *Médico de familia* (1998)
* *Éste es mi barrio* ("Dulce laboro" atalean (1996))
* *Hospital Central* ("En la Cuerda Floja" atalean (2000))
* *Géminis, venganza de amor* (2002-2003)
* *El comisario* (2004)
* *Cuéntame como pasó* ("Las buenas costumbres" atalean (2005))
* *El síndrome de Ulises* (2007)
* *La chica de ayer* (2009)
* *Aída* (2012)

### Zinema aktorea 
* *REC II* (2009)
* *REC (2007)
* *El club de los suicidas* (2007)
* *Sant'Antonio di Padova* (2002) (TB)
* *Gente pez* (2001)
* *School Killer* (2001)
* *Comunicación* (2001)
* *Camino de Santiago* (1999)
* *El Juego más divertido* (1988)
* *La ley del deseo* (1987)
* *Los desastres de la guerra* (1983)

## Sariak 
* Emakumezko aktore errebelazio onenaren Goya Saria (2007): *REC''

## Kanpo loturak 
*  Manuela Velasco (IMDb)
Enantiomero

[250px|thumb|Bi [aminoazido enantiomeroak]]

Kimikan eta biokimikan, **enantiomeroak** (isomero optikoak ere deituak) estereoisomeroetako mota bat dira. Enantiomeroetako bikote batean, bietako bat bestearen ispiluko irudia da, eta biak ezin dira gainjarri (pertsona baten bi eskuekin gertatzen denaren antzera).

Molekula enantiomeroek antzeko ezaugarri fisiko eta kimikoak dituzte, bat izan ezik: argi polarizatua norabide ezberdinetan desbideratzen dute. Argiaren bibrazio-planoa eskuinalderantz desbideratzen badu, dextrogiro deitzen zaio molekula enatiomeroari, eta ezkerralderantz desbideratzen badu, lebogiroa.

[thumb|[Azido laktikoaren D eta L isomeroak]]

Enantiomeroak karbono asimetrikoak dituzte. Karbono asimetrikoa da bere lau balentziak erradikal desberdinez beteta dituena. Azido laktikoaren kasuan, adibidez, karbono asimetrikoa da 2. karbonoa (ikusi irudia). Karbono asimetrikoan OH taldea eskuinean dagoenean, molekula enantiomeroa D taldekoa da; karbono horretan OH taldea ezkerrean dagoenean, molekula L da.

Azpimarratu behar da ez dagoela inongo loturarik isomero dextrogiroaren eta isomero lebogiroaren eta D eta L konfigurazioen artean. D konfigurazioko enantiomero bat dextrogiroa edo lebogiroa izan daiteke, eta baita L konfigurazioko enantiomero bat ere. Esaterako, glukosak naturan duen ohiko forma dextrogiroa da, eta fruktosaren ohiko forma lebogiroa da; biak ala biak, ordea, D konfiguraziokoak dira.

## Kanpo estekak
Kosmos

Bere zentzurik orokorrenean, **kosmosa** sistema ordenatu edo harmoniatsu bat da. Grezierazko κόσμος hitzetik sortzen da, ordena esan nahi duena, eta kaosaren antitesia da. Gaur egun, hitza, unibertso hitzaren sinonimo bezala erabiltzen da (honek duen ordena kontutan hartuta). Kosmetiko eta kosmetologia hitzek, jatorri bera dute. Kosmosaren azterketari (edozein ikuspuntutik) kosmologia deritzo. Hitz hau, hitz absolutu bezala erabiltzen denean, existitzen den guztia esan nahi du, aurkitu dena eta aurkitu ez dena.

## Filosofia 
thumb|Unibertsoaren hedadura handia, NASAk hartua.
Esaten denez, Pitagoras izan zen kosmos hitza unibertsoari erreferentzia egiteko erabili zuen lehen filosofoa, beharbada, zeru izartsuaren ordenagatik.

Errusiar kosmismoa, Errusian, XX. mendearen hasieran agertu zen filosofia kosmozentriko eta mugimendu kultural bat da.

Gainera, kosmos hitzak, antolaketa esan nahi du.

## Teologia 
Teologian, hitza, unibertsoaren sorrera adierazteko erabil daiteke, Jainkoa kanpoan utzita. Septuagintak, kosmos zein oikumene erabiltzen ditu munduko gune populatuentzako. Teologia kristauan, hitza, aionen sinonimo bezala erabiltzen da, "bizitza mundutiarra"ri edo "mundu honi" erreferentzia egiteko, "beste mundua"ren aurkakoa.

## Kosmologia 
[thumb|Universum – [Flammarion irarlana Paris 1888]]
Kosmologia, kosmosaren azterketa zenbait ikuspuntutik abiatuta da, testuinguruaren arabera. Kosmologia guztiek, izaeraren osotasunean dagoen berezko ordena ulertzen saiatzea dute amankomunean. Honela, erlijio eta sistema filosofiko gehienek dute kosmologia bat.
 a gertatu eta 700.000 urtera. Orohar, duela 13.700 milioi urte gertatu zela esaten da.]]
Kosmologia fisikoari dagokionez, kosmos hitza, sarri, modu teknikoan erabiltzen da, balizko multibertso baten barneko jarraikako espazio-denborari erreferentzia eginez. Gure kosmos berezia, orokorrean, Kosmosa bezala izendatzen da.

Filosofiaren arloan, "absolutu", "kosmos" eta "unibertso" hitzak, existitzen den guztiaren sinonimo bezala erabil daiteke.

## Aro Berriko Filosofia 
Ken Wilber filosofoak, **Kosmos** hitza, existentzia ezagun guztiei erreferentzia egiteko erabiltzen du, kontzientziaren arlo ezberdinak barne. Xede horrekin erabilitako Kosmos hitzak, Unibertso ez dual bat (bere ustez, alde fisikoak eta etika eza barne hartzen dituena) Unibertso zorrozki fisiko batetatik ezberdintzen du, azken hau, ohiko zientzien ardura dena.

## Literatura 
Kosmosa "natura autonomo" bezala ikusteak, natura, gizakien hazkuntzarako mekanismo soil bezala ikustearekin kontrastatzen du.

Kosmosaren munduaren iritzian, gizakia, naturaren zati bat da, mekanismoaren munduaren iritzian, gizakiak natura domeinatzen duen bitartean.

Ken Wilberrek, kosmos hitza, existitzen den guztiari erreferentzia egiteko erabiltzen du. Kosmos hitza, unibertso ez dual hau (bere ustez, alde ez etiko eta fisikoak barne hartzen dituena), unibertso zorrozki fisikotik ezberdintzeko erabiltzen da, azken hau zientzia tradizionalen ardura dena, eta, ohi, kosmos hitzarekin lotzen dena.

## Kanpo estekak
Tar-Ziriatan

**Tar-Ziriatan** Tolkienen legendariumean eta Silmarillion eleberrian, Numenorreko hamabigarren erregea izan zen. Eguzkiaren Bigarren Aroko 1634an jaio zen eta aurreko errege izan zen Tar-Minastirren semea zen, eta honen oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Bigarren Aroko 1869an.

Itsasontzi eraikitzaile handi bat izan zen, Erdialdeko Lurraldeko altxor ugari bereganatu eta berriz Numenorrera eraman zituena. Tronua, 2029. urtean utzi zuen, 6 urte beranduago hiltzeko, 2035ean. Bere oinordekoa Tar-Atanamir izan zen.
Flammarion irarlana

thumb|350px|Marrazkiaren oinak, honako hau dio: "Erdi Aroko misiolari batek, Zerua eta Lurra elkartzen diren tokia aurkitu zuela dio".
**Flammarion irarlana**, Camille Flammarionen 1888ko ''L'Atmosphere: Méteorologie Populaire'' liburuan agertutako marrazki ezagun bat da, liburuko 163. orrialdean, eta, askotan, gizakiak astronomia aurkitu izana irudikatzeko erabili da. Marrazki misteriotsu honek, bere egilea ezagutzen ez dena, gizon bat (beharbada astronomo bat) erakusten du, lurreko atmosferatik begira, hau, bazter daitekeen gortina bat izango balitz bezala, honela Unibertsoaren funtzionamendua ikusiz. Flammarionen jatorrizko lana laguntzen duen testuak, honako hau dio:

"Zer da orduan, ganga urdin hau, benetan existitzen dena eta izarrak egunez ikustea eragozten diguna?"

Irarlan hau, iturri ugaritan, oker, Erdi Aroko lan bezala deskribatzen da, munduaren ikuspegi sinpleagatik, eta, baita, lur lauaren marrazkitzat ere hartua. Hala ere, inongo zalantzarik gabe, beranduago egin zen, bere data zehatza ezagutzen ez den arren. Flammarion, antzinako liburu astronomikoengatik zuen zaletasunagatik ere ezagutzen da, eta Kepler, Isaac Newton eta Tycho Braheren lanak zituen.

## Bertsio koloreztatuak 
Gaur egun, marrazki honen koloreztaturiko bertsio ugari aurki daitezke.

Image:
Flammarion.jpg|Bertsio garbia eta moztuta.
Из Фламмариона.jpg|Bertsio koloreatua.
Universum.jpg|Hugo Heikenwaelder-en bertsioa, Viena (1998).
Flammarion-color.png|2015eko bertsioa.

## Kanpo estekak
Narmazil II.a

**Narmazil II.a**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, Gondorreko hogeitabederatzigarren erregea izan zen. Minas Tirithen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1684. urtean, eta Telumehtar-Unbardazilen semea da. Bere izena quenya hizkuntzatik dator eta "Eguzkiaren Ezpata" bezala itzul daiteke.

## Historia 
Narmazil II.ak, Gondorreko tronua, bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1850ean hil ondoren hartu zuen.

Bere erregealdia, laburra izan zen, baina arazoz josia Gondorren historiarako, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1851. urtean hasi baitziren erresumaren ekialdeko lurraldeak hartu zituzten Aurigen erasoak. Nazgûlek ere ezarri ziren, ezkutuan, Minas Ithilen, Mordorreko mugen zaintza falta probestuz.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1856an hil zen, Lautadetako Guduan, Aurigen esku, hain zuzen ere. Bere oinordekoa, bere seme Kalimehtar izan zen.
Beren Gondorrekoa

**Beren Gondorrekoa**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, Gondorreko hemeretzigarren seneskal erregeordea izan zen, Egalmothen semea. Minas Tirithen jaio zen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2655ean.

Bere aitaren oinordeko bihurtu zen 2743. urtean. Bere agintaldian gertatu zen Umbarreko Kortsarioen erasoa Gondorreko hegoaldeko kostaldeari. Hiru flota handirekin, hegoalde guztia suntsitu zuten, Lefnui eta Isen ibaietatik sartzeraino, azken honetatik, Rohan hartu zuten Dunledinarrei laguntza bidali zien.

2758-2759ko Negu Luzeak, Helm Burdin Eskuri laguntza bidaltzea zaildu zuen, gainera, bere armada gehiena, hegoaldean borrokan ari zelako, bere seme Beregonden agindupean. Baina, udaberria iristean, Kortsarioak garaituak izan ziren, eta berehala bidali zien laguntza Rohirrimei, Rohan lurraldea etsaiz garbitzen lagunduz.

Beharbada, Rohirrimak, Negu Luzetik eta inbasiotik oso poliki oneratu zirelako edo Dunledinarrengan, arrisku bizi bat ikusten zuelako, Berenek, Isengarden giltzak eman zizkion Sarumani, eta azti zuria, ordutik, Orthancen bizi izan zen.

20 urteko erregealdia eta 108 urteko bizitza baten ondoren, 2763an hil zen, oinordeko bezala, bere seme Beregond Gondorrekoa utziz.