open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José María Benavides

**José María Benavides Alcibar** (Altzola (Elgoibar), 1945eko urtarrilaren 7a - Donostia, 2024ko martxoaren 8a) euskal kirolaria izan zen, belaren klase askotan aditua.

## Biografia 
1962an Ur Kirolak klubaren bela atala sortu zuen eta 11 aldiz izan da Espainiako txapelduna.

Olinpiar Jokoetan bitan hartu zuen parte: Montreal eta Moskun hain zuzen ere.

2001ean *"En los grandes bancos de Terranova"* liburua argitaratu zuen, Luis Maria Jimenez de Aberasturi eta Juan Pardo San Gilekin batera idatzia.

## Palmaresa 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Union Square (argipena)

**Union Square** munduko hainbat toki izan daiteke:

* Union Square: Kanadan.
* Union Square: New Yorken.
* Union Square: Pennsylvaniako merkataritza gunea.
* Union Square: San Frantziskon.
* Union Square: Seattle hirian.
* Union Square: Massachussetts hirian.
* Union Square: Eskozian.
* Union Square: Hong Kongen.
Gabriel Laiseka

**Gabriel Laiseka Artetxe** (Areeta, 1936ko ekainaren 28a - Bilbo, 2025eko apirilaren 13a) euskal kirolaria izan zen, belaren Flyng Dutchman klasean aditua.

## Biografia 
1957an Cascaisen Snipe klaseko munduko txapelduna izan zen, Juan Manuel Alonso-Allenderekin batera. Olinpiar Jokoetan behin hartu zuen parte: Erroman hain zuzen ere.

## Palmaresa 
## Erreferentziak
Union Square (Hong Kong)

**Union Square** Txinako Herri Errepublikako Hong Kong hirian dagoen, etxebizitza, merkataritza eta bulego eraikinen konplexua da.

## Kokapena 
Union Square gunea, Kowloon mendebaldean dago, hiriko erdiguneko Hong Kong uhartearen aurrez-aurre.

## Eraikinak 
## Ikus, gainera 
* Hong Kongeko eraikinik garaienen zerrenda
* Union Square (argipena)

## Kanpo estekak 
*  Union Square konplexuaren webgunea.
Eduardo Aznar Coste

**Eduardo Aznar Coste** (Areeta, 1920ko otsailaren 28a - Madril, 1981eko azaroaren 20a) euskal kirolari eta enpresaburua izan zen.

## Biografia 
Zuzenbidean litzentziatua, Neguriko Aznar familiakoa izan zen. Kirolari moduan, Olinpiar Jokoetan behin hartu zuen parte: Londresen hain zuzen ere, belako Star modalitatean.

Enpresaburu moduan Compañía Naviera Vascongada, S.A., Naviera Bilbaína, Compañía Española de Pinturas Internacionales, S.A., Compañía Nacional Hispánica Aseguradora, S.A. eta General Fábrica Española del Caucho, S.A. enpresen presidentea; Naviera Aznar, S.A.ren gerentea eta Compañía General de Asfaltos y Portlands, Banco Urquijo eta Minerales y Productos Derivados enpresetan batzarkidea izan zen.

Politika munduan prokuradorea izan zen Espainiako Gorteetan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak
ICC

**ICC** esanahi desberdineko hainbat gauza izan daiteke:

* International Chamber of Commerce, Nazioarteko Merkataritza Ganbera.
* ICC Bank: Irlandako bankua.
* International Commerce Centre: Hong kongeko etxe orratz baten izena.
* International Christian Community: Mundu mailako kristauen elkartea.
* International Cricket Council: Nazioarteko cricket elkartea.
* ICC Records: Erresuma Batuko diskoetxea.
Carrefour

**Carrefour** Frantziako supermerkatu kate erraldoia da. 1959an sortu zen, eta 2008. urtearen amaieran, 10.000 saltoki zituen munduko 30 herrialdetan. Horrez gain, 430.000 langile eta urteroko 90.600 milioi euroko salmentak.

## Herrialdeak 
Nahiz eta mundu osoan hedatu den, oraindik ere salmentarik handienak Frantziako merkatuari esker lortzen ditu. Zehazki salmenten %51. Kontinenteka salmentak honako banaketa dute:

* Frantzia %51
* Europa %34
* Amerika %8
* Asia %7

## Kanpo estekak 
*   Carrefourren webgune nagusia.
Altzolako Lonja etxea

**Altzolako Lonja etxea** Elgoibarren dagoen burdinaren merkataritzari lotuta egon zen aduana-etxe edo errenteria da.

1994ko urriaren 21ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Zubi ondoan dagoen eraikina, Deba-Elgoibar errepidearen aldamenean.

Aurreko aldea harri landuz osatua dago eta, bertan, azpimarragarriena, solana bat, zutabe klasikoetan oinarritua eta puntu erdiko hiru arkuz egina. Ezkerreko aldean, ibai gainean, zutabe gainean eta puntu erdiko arkuz osatuak, lau hutsune interesgarri ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
E.Leclerc

**E.Leclerc** supermerkatu kate baten izena da. 1949an sortu zuen Édouard Leclercek, Frantzian. Gaur egun, Europako beste estatu batzuetan ere baditu dendak. Euskal Herrian hainbat saltoki ditu, hala nola Biarritzen, Baionan, Angelun, Gasteizen edota Iruñerrian.

Munduan barrena, estatuen arabera sailkatuz gero, hauek guztiak ditu:

* Frantzian: 554 denda eta soldatapeko 94.900 langile.
* Polonian: 40 denda.
* Italian: 31 denda.
* Portugalen: 22 denda.
* Espainian: 11 denda.
* Eslovenian: 2 denda.
* Andorran: 2 denda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Supermerkatu katearen webgunea.
Morea (merkataritza-gunea)

**Morea merkataritza-gunea** Iruñeko kanpoaldeko lehen merkataritza-gunea izan zen 2000ko hamarkadaren hasieran. Galar Zendeako Kordoba kontzejuan dago, Iruñeko hirigunearen hegoaldean. 2000. urtean eraikitzen hasi eta 2002ko urriaren 16an inauguratua zen.

## Dendak 
Merkatalgunea 60 denda, 20 jatetxe eta E.Leclerc supermerkatuaren denda batek osatzen dute. Horrez gain, jatorrizko merkatalgunearen inguruan, bestelako dendak eraiki dira, Media Markt edo Leroy Merlin esaterako.

Guztira, saltoki eta denda guzti hauek 100.000 metro karratuko salmenta gunea osatzen dute, Nafarroako merkataritza gunerik handiena, eta Euskal Herriko bigarrena, Barakaldoko Megaparken atzetik.

## Zinema aretoa 
* Golem La Morea zinemak: Morea merkataritza-gunean dago.

## Garraioa 
Eskualdeko Hiri Garraioak 2 linea ditu:

## Ikus, gainera 
* Itaroa
* Iruñerria

## Kanpo estekak 
*  Merkataritza-gunearen webgunea.
Itaroa (merkataritza-gunea)

**Itaroa Merkataritza-Gunea** Iruñeko kanpoaldeko bigarren merkataritza-gunea izan zen 2000ko hamarkadaren hasieran (lehenbizikoa Morea izan zelarik). Uharte udalerrian ekialdean dago, Eguesibarko Gorraitz kontzejuaren mugan eta Iruñeko ipar-mendebaldean. 2004ko urrian inauguratua izan zen.

## Dendak 
Merkatalgunea 80 denda, 20 jatetxe, kart zirkuitu, bainuetxe, gimnasio eta beste hainbat azpiegiturek osatzen dute. Alokatzeko Azalera Gordina (AAG) 42.000 metro koadrokoa da, 112 lokaletan banatuta.

Eraikinak hiru solairu dauzka, eta lurpeko lehen solairuan 2.200 autoentzako tokia duen aparkalekua dago.

## Zinema aretoa 
* Itaroa zinemak

## Garraioa 
Eskualdeko Hiri Garraioak 2 linea ditu:

## Ikus, gainera 
* Morea
* Iruñerria

## Kanpo estekak 
*  Merkataritza-gunearen webgunea.
Garraioaren Hiria

**Garraioaren Hiria** Iruñearen hegoaldeko Noain Elortzibar udalerriko Imarkoain kontzejuan dagoen garraio eta logistika gunea da.

## Ezaugarriak 
Imarkoainen, kontzejuaren hego-mendebaldean Iruñerriko Garraioaren Hiria izeneko industrialdea dago. AP-15 autobidea ondoan duela, garraio eta merkataritzaren alorreko hainbat enpresa biltzen dira bertan. Gaur egun industrialdeak 600.000 metro koadro dituen arren, 2008an industrialdea handitzeko lanak hasi ziren, eta etorkizunean azpiegituraren azalera 1.600.000 metro koadrokoa izango da.

2009ko urrian, Garraioaren Hiriko handitzearen lehen fasea zabaldu zen, bertan Decathlon enpresa frantziarraren gune logistiko bat eraiki zelarik.

## Ikus, gainera 
* Aparcavisa

## Kanpo estekak 
*  Garraioaren hiriko webgunea.
Artzabal baserria

**Artzabal** Usurbilen dagoen baserria da, Elizaldeko hirigunean.

2006ko apirilaren 3an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Neurri ertaineko eta oinplano laukizuzeneko eraikin barrokoa da. Bi solairu eta ganbara ditu, hiru isurkiko zurezko estalkia eta bizkarra, fatxada nagusiarekiko elkarzuta, hego-ekialdera orientatua. Hareharrizko harlandu-eskantzuak ditu.

Fatxada horren beheko solairua harri-hormez egina dago, eta hego-mendebaldean karrerape irekia du. Karrerape honen erdian, sekzio zilindrikoko harrizko zutabeak zurezko baoa lehen solairutik zurkaizten du. Erdian, harlanduz inguratutako bao ateburuduna, eraikineko sarrera nagusia da. Bao horren eskuinean, lehioburudun leihoa eta inguratua ere aurkitzen dugu, hau ere harlanduz egina dago. Lehen solairuan, zurezko balkoi luzea solibek eusten dute. Lehen solairu honetako fatxada zurezko otaesizkoa da, eta bertako baoak adreilu zeramikoz bete dituzte. Ganbarako hormapikoa erabat zabalik dago. Bertatik irteten dira teilatu-hegal handia eusten duten besoak. Hego-mendebaldeko fatxadaren azalera osoa harri-horma zarpeatuz egina dago. Bere hegoaldeko zatia, atari irekiko zonari dagokiona, hareharrizko harlanduz egina dago. Bertara, harlanduzko bao ateburudun inguratuan barrena helduko gara. Bao horren gainean, harlanduz ere inguratuta dagoen leiho bat aurkituko dugu.

Ipar-ekialdeko fatxada ere harri-hormazkoa da, eta beheko eta lehen solairuetan harlanduz inguratutako zenbait bao dintelatu ditu. Ipar-mendebaldeko fatxada (atzealdea) harri-hormez egina dago —lehen solairuan dagoen sarrerako ate handi zahar baten baoa izan ezik— eta harlanduzko eskantzuak ditu.

Baserri honetako barne-armadura pieza bakarreko bederatzi pilarek eusten dute. Pilare hauek habeak, gapirioak eta aho-ziriketan mihiztatutako besoak eusten dituzte. Lehen solairuko azaleraren laurdena, ipar-mendebaldean, zementu-forjazkoa da. Zati honetan bertan eta zona berean ez du ganbararik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Veni, vidi, vici

[thumb|[Julio Zesarren soina.]]

***Veni, vidi, vici***, (euskaraz *etorri, ikusi eta garaitu nuen*; ), K.a. 47. urtean Julio Zesar erromatar jeneral eta kontsulak Farnazes II.a Pontokoaren Zelako guduko garaipena deskribatuz Erromako Senatuari zuzendu zion latinezko esaldia da. Aldi berean, aipamen lakoni honek Zesarren erabateko garaipena aldarrikatzen zuen eta Senatuari bere trebezia militarra oroituarazten zion (Zesar oraindik gerra zibil batean borrokatzen baizebilen). Bestalde, aipamen hau Zesarren senatu patrizioaren (optimates) aurkako mespretxu adierazpenatzat jo daiteke, ohituraz senatua Antzinako Erromatar Errepublikaren talde boteretsua baitzen.

## Kanpo estekak
Arcco Amara

thumb|Arcco Amara
**Arcco Amara** Donostiako Amara Berri auzoan dagoen merkataritza-gunea da. 1996ko urrian zabaldu zen.

## Dendak 
Merkataritza-gunea lau solairuko eraikin batean dago. 40 denda ditu guztira. Solairu batean Eroski Center supermerkatu-katearen denda dago; beste bi solairutan dendak, eta azken solairuan, jatetxeak. 230 plazako aparkalekua du.

## Kanpo estekak 
*  Merkataritza-gunearen webgunea.
Dente lupus, cornu taurus petit

***Dente lupus, cornu taurus petit*** latinezko esaera bat da eta euskaraz literalki *"otsoak hortzarekin erasotzen du, zezenak adarraz"* esan nahi du.

Esaldi honek adierazi gura duena honako hau da: defentsa berezkoa denez, bakoitza ahal duen moduan defendatu eta naturak eskura jarri dizkion armez baliatzen dela.

## Kanpo estekak
Iratxe (auzoa)

**Iratxe** Aiegiko udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 396 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Aiegi
* Iratxeko monasterioa

## Kanpo estekak
Vae victis

***Vae victis*** latinezko esaldia da eta euskaraz *"Ene, garaituak"* esan nahi du. Antzinako Erroma setiatu eta garaitu zuen Breno galiar buruzagiak Aliako guduan aipatu omen zuen.

Usadioaren arabera, K. a. 390. urtean, bere garaipenaren ondoren Brenok bi alderdien arteko borrokarien artean adostutako erreskate baten bidez bere hiriko atzera-egitea negoziatzeko prest agertu zen. Aipatutako erreskate hori urrezko mila erromatar libra ziren (327 kg inguru).

Erromatarrak galiarrek urrea pisatuko zen balantza azpijokoz moldatu zutela ohartu ziren, Breno buruzagiari protesta egin zioten, baina hau bere ezpata balantzan zegoen pisura jaurtiki eta «Vae victis!» esaldia aipatzera mugatu zen.

Esaldiak gaur egun arte biziraun du, batez ere garailaren aurreran garaituaren etsipena adierazteko, gehienbat bien arteko negoziaketetan.

## Kanpo estekak
Giraldelli

**Giraldelli** Castejón udalerriko etxagunea da. Askotan "Giraldelli bidea" ere deitua.2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, bi biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Castejón

## Kanpo estekak
Elio

thumb|Elio 21-8-4
thumb|Elio 21-8-4
**Elio** Ziritza udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera biztanle bakarra dauka.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ziritza

## Kanpo estekak
Urrutiña

thumb|Azango Mihaka trikuharria
**Urrutiña** Eratsungo eta Saldiaskoauzo bat da. 2018ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 30 biztanle bizi dira. Auzo ospetsua da bertan trikuharri ugari aurkitzen direlakoz.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eratsun
* Saldias
* Urrutiña

## Kanpo estekak
Leartza

**Leartza** Etaiu udalerriko (Nafarroa Garaia) jaurerri bat da. 1842ko erroldan udalerri independentetzat ageri da, 31 biztanle eta 6 etxerekin. 2008ko erroldan, bederatzi biztanle ditu.

## Izena 
Izenaren esanahia, etimologiaren aldetik, «lahar ugariko tokia» da: *lahar + -tza*.

Agiri zaharretan, honelako izenekin azaltzen da: Laarça (1350, NEN); Orti de (1218, NEN); Laharca (1396, s. XIV, NEN); Larça (1280, 1345, 1358, 1366, 1532, NEN); Larza (1591, NEN); Learça (1268, NEN).

## Geografia 
San Gregorio hegalean kokatuta dago, eta errepide bat du han bukatzen dena. Leartzak ez du auzorik ez kalerik. Plaza karratu bat eta lorategi biribil bat dauka erdian.

### Klima 
Udalerriak klima kontinentala du. urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioak 600 eta 800 mm inguru izaten dira. Urteko prezipitazio egunak 90 izaten dira gutxi gorabehera.

## Demografia 
## Eraikinak 
Leartzan hiru eraikin handi daude: San Andres eliza eta bi etxe.

* **San Andres eliza:** erromaniko estilokoa da, 1200. urtean eraikia. Iparraldean atari neoklasikoa du, sarbidea babesteko balio duena, XIII. mendean eraikia.
thumb|Leartzako San Andres

## Euskara 
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Leartza eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta horrenbestez hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, Leartzak ez du biztanle euskaldunik.

## Zerbitzuak 
Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitatea, zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuez arduratzen da Leartza eta eskualdeko beste hainbat herritan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otazu

**Otazu** izenak esanahi zenbait ditu.

#### Toponimia 
* Otazu: Gasteiz inguruko herrietako bat.
* Otazu: Nafarroako Etxauri udalerriko etxegunea.
* Otazu: Luiaondoko auzoa.

#### Pertsonaiak 
* Alfonso Otazu

#### Bestelakoak 
* Otazu jauregia, Zurbaoko hiri-jauregia;
* Otazuko zubia, Nerbioiaren gainekoa;
* Otazu ardoa, Etxauriko ardo mota.
Otazu (Etxauri)

**Otazu** Etxauri udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 17 biztanle ditu.

## Kokapena 
Kontzejua herrigunetik banandua dago, Arga ibaiaren beste aldean.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Etxauri

## Kanpo estekak
El Bocal

**El Bocal** edo **El Bocal Real** Fontellaseko udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, bi biztanle ditu.

1842ko erroldak Fontellaseko udalerriari *Fontellas y El Bocal* deitzen dio, auzune hau gogoan izanda.

## Demografia eta biztanleria 
Azken hamarkadetan populazioa galduz joan bada ere, gehienezko biztanleria 1940ko erroldan izan zuen 132 biztanlerekin. 1960an oraindik 116 biztanle zituen, 38 etxetan banatuta.

## Historia 
Fontellasko herrigunetik banandutako auzo hau Aragoiko Ubide Inperiala hasten den tokia da. Ubidea eraikitzeko lehen lanak 1528an hasi ziren Gil de Morlanesen eskutik. 1770ean uharka berri bat eraikitzen hasi ziren, jatorrizko ubidetik iparraldera, lehen uharka zaharkiturik geratu ostean. Uharka berria eraikitzeaz gain, hamaika konportadun "Konporta etxea" eraiki zuten Zaragozako Ramon Pignatelli abadearen ekimenez. Horrez gain, ubidearen ibilbidea ere aldatu zen, sakonera eta zabalera handituz, ubidea Zaragozaraino nabigagarria izateko.

XVIII. mendearen amaieran, **El Bocal**eko auzoa eraiki zuten, ubidearen mantenua egiten zuten langileentzako etxeekin, eta inguruko bidaiarientzako ostatu batekin. XIX. mendearen hasieran, ostatu berria, aduana eta San Carlos Borromeo eliza eraiki ziren.

## Ikus, gainera 
* Fontellas

## Kanpo estekak 
 Berriako artikulua El Bocalez
El Ginestar

**El Ginestar** Fustiñana udalerriko herri hustua da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera ez zen inor bertan bizi.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Fustiñana

## Kanpo estekak
O tempora, o mores!

**O tempora, o mores!** (Zizeron: *Catilinam orationes* 1:2) latinezko esaldia: euskaraz, *"Ene garaiak, ene ohiturak!"* izen-sintagmez itzul daiteke.

Katilina Zizeron hiltzen saiatu zen; ondoren, Zizeronek Katilinaren aurkako hitzaldia egin zuen, besteak beste, bere garaiko saldukeria eta ustelkeria aipatuz. Esaldia, gehienetan ironiaz erabili izan da, garaian garaiko ohiturak kritikatzeko, ohitura onen iraganeko garai hobeak gogoratzeko.

Eduardo Gil Bera euskal idazleak esaera izenburutzat erabili zuen, 1988an argitaratu zuen saiakera liburuan.

## Kanpo estekak
Torre de Peña

**Torre de Peña** Zangozaldeko Peña udalerri-ohiko etxalde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean. Gaur egun Xabier udalerrian dago.

Herria XX. mendearen hasiera erdialdean eraiki zuten, bizitzeko leku ez hain isolatu eta praktikoago baten bila zebiltzan Peñako biztanleak hartzeko.

Bertako biztanleak *peñatarrak* daude.

## Izena 
*Torre de Peña* toponimoa izen moderno bat da. Izenaren esanahia "Peñako dorrea" da. Izenak dorre bati erreferentzia egiten dion arren, hau ez da existitzen. Torre de Peña Nafarroako Gobernuaren finkaren egungo sarrera da. Bertan, Peña herri hustua dago, eta haren izena hartzen du, Peñako gazteluaren dorrearen omenez. Gaztelu hori izan zen Nafarroa konkistatu ondoren gaztelarrak eraistea kostata biziraun zuen gauza bakarra.

Euskaraz gaztelerazko izena hartzen da, eraiki berri den gunea. Bere itzulpen "Dorre" edo "Dorre Peña" izango litzateke.

## Geografia 
Gabarderal Zangozerria eskualdean dago, Zangozaldea eremu naturalean eta Xabier udalerrian.

### Klima eta landaredia 
Torre de Peñako klima mediterraneoaren eta ozeanikoaren tartekoa da, zenbat eta hegoalderago, mediterraneoagoa. Altuera zein den, aldeak nabariak dira, baina urtero, batez besteko tenperatura 13-14&nbsp;°C ingurukoa da eta batez besteko prezipitazioa, 700-900mm ingurukoa.

Jatorrizko landaredia hariztiek, artediek, pagadiek eta pinudiek osatzen zuten, baina gizakiaren eragina dela eta, gaur egun zuhaixka bakan batzuk eta birlandaturiko pinuak baino ez dira geratzen.

#### Estazio meteorologikoak 
Torre de Peñan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Xabierren estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Demografia 
 biztanle zituen Torre de Peñak.

## Kultura 
### Euskara 
Herri sortu berria izanik, Gabarderalen ezin da tradizio euskaldun edo erdardun bati buruz hitz egin. Hala ere, Koldo Zuazok, 2010ean, Torre de Peña ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Peña
* Xabier
* Zangozerria
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Azucarera

**Azucarera** Martzilla udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, hamasei biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Martzilla

## Kanpo estekak
Peng Chau

**Peng Chau** () Txinako Herri Errepublikako Hong Kong administraturiko lurralde berezian dagoen uhartea da. 0,98 kilometro koadroko azalera dauka.

## Kokapena 
Administratiboki uhartea Hong Kongeko uharteak barrutian dago, eta 2.000 biztanle inguru dauzka. Gehienak, itsasoaren ondoko portuan bizi dira, eta portuaren inguruko mendietan XVIII. mendeko bi tenplu daude.

## Ikus, gainera 
* Hong Kongeko uharteen zerrenda

## Kanpo estekak
Ma Wan

**Ma Wan** () Txinako Herri Errepublikako Hong Kong administraturiko lurralde berezian dagoen uhartea da. 0,96 kilometro koadroko azalera dauka.

## Kokapena 
Uhartea Tsing Yi eta Lantau uharteen artean dago Tsuen Wan barrutian.

Uhartean Ma Wan Tung Wan hondartza famatua dago.

## Ikus, gainera 
* Hong Kongeko uharteen zerrenda

## Kanpo estekak
Atristain baserria

**Atristain** Aizarnazabalen dagoen baserria da, muino batean kokatuta 135 metroko kotan. Atristain, XVI. mendeko hormaz gain, oso-osorik XVIII. mendeko eraikina da; garai horretakoa da eraikuntza-kalitate handiko, ondo zaindutako eta landa-eremuko baserri-jauregitxo estiloaren ordezkari den landa-etxe hau.

2008ko urtarrilaren 14an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Bi bizitzako baserria, oinplano laukizuzenekoa, 25x20 metrokoa. Behe solairua, lehen solairua eta ganbara ditu. Estalkia lau isurikoa da, hodi-teiladuna, eta gailurra hego-ekialdera begira dagoen fatxadarekin luzetara.

Itxiturako harresiak harlangaitzezkoak dira, entokatuak eta margotuak; eta ertzetan, platabandetan eta hego-ekialdera begira dagoen fatxada nagusiko behe solairuan harlandua dago. Fatxadetako ia bao guztiak harriz inguratuta daude. Hego-ekialdera ematen duen fatxada nagusian ezkaratz nagusia dago, erdi puntuko hiru arku ditu, inpostetan bermatuta.

Arku nagusiaren gainean, erdi-erdian, balkoi txiki bat ageri da, eta, harrizko ateburu horren gainean, armarria du. Halaber, harrizko bi inposta ditu fatxadak, alderik alde; bata, lehen solairuko forjatuaren kotara; eta, bestea, armarriaren parean.

Hego-ekialdeko sarbideaz gain, han dagoen etxebizitzarako dena, eraikinak baditu beste sarbide batzuk. Behe solairuan, ipar-mendebaldeko sarbidea; eta bi plano inklinatu, lehen solairura zuzenean sartzeko. Bi sarbide horiek eraikinaren alde horretan dagoen etxebizitzarako dira.

Ipar-ekialdeko fatxadak sei metroko zabalera duen eranskin bat du; egikera errustikoa eta nahiko zaharra da, baina gainerako eraikina baino geroago egina da. Bertan, komunak daude.

Hego-mendebaldeko fatxadak, lehen aipatutako arrapalez gain, bloke zarpeatu bat du erantsita alderik mendebaldeenean, eta hormigoizko lauza bat arrapalen artean, garajetzat erabiltzen dena.

### Barrualdea 
Eranskinaren barrualdea sekzio handiko zurezkoa da zureria guztian: pilareak, habeak eta solibak. Atal bakarreko zutoin-ardatz handiak eta urkilak ditu zutikoen gainean, ganbararen oinean. Mentsulak, frisoak eta laukiak ere sekzio handikoak dira, eta horietako asko landuak ageri dira.

Ipar-mendebaldeko etxebizitzak zeharkako karga-horma du, hemen bertan zegoen XVI. mendeko eraikinarena. Mende bereko eskailera bat ere badago harresi horretan bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Betizu (ETB)

**Betizu** ETBko ETB1 eta ETB3 kateetan euskaraz emititzen zen haurrentzako eta gazteentzako saio bat zen. Nerea Aliasek aurkezten zuen eta ondoren Jon Gomez aurkezle gaztea izan zen ikuskizunen gidari.

Betizu saioa ez da Betizu Kanalarekin nahastu behar (Super Bat Telebista kanala ordeztu zuena). Betizu saioa ETB1eko saio bat zen (ez bakarra). Betizu Kanala, ordea, Betizu saioko edukia soilik ematen zuen. ETB3k Betizu Kanal ordeztu zuenean, ETB3k Betizu telebista-espazioa mantendu zuen (saio moduan), Hiru3 saioak hura ordeztu zuen arte.

Haur eta gazteentzako programa moduan, hainbat produktu eta kimen jarri zituen martxan, hala nola

* Betizu Kluba
* Betizu Taldea
* Betizu Jaialdia

Horrez gain, Betizuk haurrentzako proiektu ugari sortu zituen, filmak, kontzertuak, antzerki saioak ("Betizu izar artean" eta "Betizu bizi-bizi", adibidez), haurrentzako kantu lehiaketak, lehiaketa hauetatik Euskal Herrian ezagunak diren musika taldeak irten zirelarik, diskak eta jostailuak bezalako beste produktu batzuez gain.

Saioak bere izena Betizu behi arraza euskaldunagatik jaso zuen.

## Pertsonaiak 
* Betizu: emakumezkoa, argala eta ezkerreko belarrian belarritako bat daramana.
* Betisuis: emakumezkoa, lodia, zuri-beltz kolorekoa eta frantziar azentuarekin hitz egiten duena.
* M. U.: gizonezkoa, txekorra. Lehen denboraldietan ipurzapi bat zeraman, saio jaio berria izateagatik. Betisuis eta Betizu arazoetatik ateratzeaz arduratzen ohi da.
* Arrati: gizonezkoa, zezena. Betisuis eta Betizuren adinekoa eta azken honetaz maiteminduta dagoena.

## Betizu Saioa (ETB1 kanala/ETB3 kanala) eta Betizu Kanala 
Betizu saioa ez da Betizu Kanalarekin nahastu behar (Super Bat Telebista kanala ordeztu zuena). Betizu saioa ETB1eko saio bat zen (ez bakarra). Betizu Kanala, ordea, Betizu saioko edukia soilik ematen zuen. ETB3k Betizu Kanal ordeztu zuenean, ETB3k Betizu saioa telebista-espazio moduan mantendu zuen (saio moduan), Hiru3 saioak hura ordeztu zuen arte.

* Betizu Saioa (2001-2010/11) --> Hiru3 saioa (2010/11-...)
* Betizu Kanala (2003-2010/11) --> ETB3 (2010/11-...)

2010ean ETB 3 marrazki bizidunak bakarrik emititzea erabaki zuenean, ETB 3-k Betizu Kanala ordeztu zuen.

## Betizuko artistak 
Betizuk arrakasta handia izan zuen 90eko hamarkadan jaiotako haurren belaunaldiko gehienentzat. Betizuko kide izan ziren haur eta nerabe artistek (aurkezle, aktore, kantari, lehiakide... gisa) arrakasta eta ospe handia izan zuten ikusleen artean, eta Euskal Herri osoan oso ezagunak egin ziren, haurren eta publiko orokorraren artean oso ezagunak bihurtuz.

Betizuko saioren batean (Betizuko aurkezle, kontzertuetako abeslari, lehiaketetako parte, etab.) parte izan ziren artisten artean: Nerea Alias, Iban Garate, Ilaski Serrano, Jon Gomez, Joseba Olagarai, Zuriñe Hidalgo, Telmo Idígoras, Elene Arandia, Jon Urbieta, Leire Merino, Ainara Epelde, Amane Ibañez, María Ereña, Maialen Diez, Beñat Urkiola, Izar Algueró, Oihan Larraza, Leire Garijo, ...

Gehienak helduak dira gaur egun eta Betizuko artista ohiak bezala ezagutzen dira.

## Kanpo estekak
Imas

**Imas** (euskara batuko izen arautua) edo **Imaz** (izen ofiziala) Mendabia udalerriko herri hustua da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, han ez da inor bizi.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendabia

## Kanpo estekak
Baidicheng

thumb|Baidi hirira sartzeko atea.

**Baidi** edo **Baidicheng** (txinera sinplifikatuz: 白帝城), literalki "Enperadore zuriaren tenplua", Txinako Herri Errepublikako Chongqing udal-probintzian dagoen tenplu multzoa da.

## Ezaugarriak 
Baidicheng tenplu multzoa Chongqingeko Fengjie konderriko hiriburutik bederatzi kilometrora dago, Yangtze ibaiaren ondoko mendixka batean. Inguruko herritarren esanetan, tenpluaren izenaren jatorria "Enperadore zuriaren tenplua", antzina inguruan egon ohi zen laino zuriarekin du zerikusia.

2006tik Baidicheng, Txinako gobernuak babestutako herrialdeko monumentuetako bat da. Tenpluaren behealdeko eraikinak urpean geratu dira Hiru Arroiletako urtegia eraikitzearen ondorioz, eta mendian gora berreraiki behar izan zituzten. Urtegia eraiki zenetik, Baidicheng, uharte batean dago.

## Kanpo estekak
Andion

**Andion** Argako Erriberako Mendigorria udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean. 

XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Mendigorriko Udalera pasa ziren.

Bertako biztanleak *andiondarrak* ziren.

## Izena 
Andion toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Andión* ("andión" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Andione* (1330)
* *Andion* (1366)

## Historia 
Badirudi 1348ko izurriteak eta ekonomia baliabideen urritasunak hustu zutela herria; izan ere, 1330ean 64 sugune zituen, eta 1366rako biztanlerik gabe geratua zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Andiongo Andre Mariaren baseliza, XIII. mendean eraikitako kristiau baseliza.
* Andelos, erromatar hiri bateko aztarnategia.
* Andeloseko Museo Arkeologikoa, Andelos aztarnategiko interpretazio-museoa.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mendigorria
* Argako Erribera
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
San Migel (Uharte)

**San Migel** Uharte Arakil udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herria hutsik dago.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Uharte Arakil

## Kanpo estekak
San Martin (Erronkari)

**San Martin** Erronkari udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, hiru biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Erronkari

## Kanpo estekak
Harlequinade

thumb|Harlequinaderen pertsonaiak azaltzen dituen 1890eko liburu-azala

**Harlequinade** batzuetan Ingalaterran Commedia dell'arteko pertsonaietan oinarrituta zeuden izen bereko Harlequinadetan jotzen zen musikan oinarritutako jatorri ingeleseko dantza bat zen. Batzuetan, bere erritmo azkar eta alaiagatik, Arlekin gogorarazten duena, Alemania, Frantzia eta Ingalaterrako barrokoko suitean sartu zen: Jean-Philippe Rameau eta George Philipp Telemannek beste batzuen artean, suite mugimenduak idatzi zituzten dantza honekin.

## Kanpo estekak
Fire Island

**Fire Island** New Yorkeko uharte bat da, Suffolk konderrian kokatuta, Long Island uhartetik hegoaldera. 48 kilometroko luzera du, eta, gutxi gora-behera, kilometro 1eko zabalera. Uhartearen hedadura 22,5 kilometro karratu ingurukoa da, 491 biztanle dituelarik 2000ko erroldaren arabera.

Fire Island Long Islandetik zortzi kilometroko distantziara dago, uharte honetatik Great South Bayren bidez banandua. Uhartea, hala ere, Long Islandekin Robert Moses Causewayren bidez lotua dago, ur gaineko lur banku batean eginiko galtzada. Great South Baytik igarotzen diren transbordadore ugarien edo itsasontzi pribatuen bidez ere igaro daiteke.

Fire Island uhartea bertan geratzen diren pertsonaia ospetsuengatik ere ezagutzen da, batez ere udan. Hauen artean Truman Capote bezalako idazleak eta Ethan Hawke, David Duchovny, Harvey Keitel eta Uma Thurman bezalako aktoreak daude.

## Kanpo estekak
Zamartze

**Zamartze** Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko Uharte Arakil udalerriko herri bat da. 2008an, biztanle bakarra zuen. Herriko ondasun nabarmenena Zamartzeko monasterioa da, 1983an Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak *monumentu* izendatua.

## Historia 
Antzinako Erromaren garaian, Antoninoren Ibilbideak aipatzen du Asturica Augusta eta Burdigala artean (hau da, Astorga eta Bordele artean) bazela *Mansio Aracaeli* izeneko leku bat, Alba pasa eta gero (Durruma) eta Alantonera iritsi aurretik (Atondo?). Aracilum izeneko herri bat zegoen, askotan Uharte Arakilekin identifikatu dena. Hala ere, azken ikerketetan arabera, bide garrantzitsu honetan Uharte-Arakilen zegoena ez zen herri edo hiri bat, baizik eta *Mansio* sinple bat.

Edonola ere, *Mansio Aracaeli* hori Veleiatik Pompaelora dihoan kaltzadan zegoen.

### Erdi Aroa 
Litekeena da Zamartzen Erdi Aro osoan egotea helburu sakratuetarako erabilitako lur bat, aurkitu diren hilobiak ikusita, baina bisigodoen garaiko arrasto gutxi aurkitu dira. Hala ere, 1048tik aurrera (aurkitu den txanpon baten urtea) eliza erromanikoa eraiki zen bertan, eta XI. mendetik aurrera jendea hilobiratu da.

## Garrantzia 
Arakil ibaiaren ondoan eta Aralarko mendilerroaren azpian kokatua, Done Mikel Aralarkoaren santutegira joateko abiapuntu da. Monasterioak guztira hiru eraikin ditu, ekialdetik mendebaldera errenkan jarriak. Nagusia, aitzinean kokatua, XII. mendeko Santa Maria eliza erromanikoa da; Erdi Aroan Iruñeko Andra Maria Errealaren katedralaren peko monasterioa zen. Egun, Iruñe eta Tuterako artxidiozesia da monasterioaren jabea, eta espiritu-ariketak egiteko etxea prestatua du hor.

## Demografia 
## Bibliografia 
•

•

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Uharte Arakil
* Zamartzeko monasterioa

## Kanpo estekak
Amicus Plato, sed magis amica veritas

''''''''* latinezko esaldia da eta euskarazko itzulpena honako hau litzateke: "*Platon (nere) laguna da/dut, baina egia (nere) lagunagoa da/dut*". Ammoniok bere *Aristotelesen Bizitza'' idazlanean aipatzen du.

Platonen dizipulu eta ikasle izan zen Aristotelesek bere maisua miresten zuen: bere pentsamenduen sakontasuna eta bere arrazoiketa filosofikoak, bere bizitza eta sentimenduen zorroztasun moralak, baina egia eta bere itxura anitzen bilaketari garrantzi handiagoa ematen zien.

Platonen idealismoaren zeharkako aipamena ere izan liteke, nahiz eta honek egia behin ere mespretxatu ez izan, batzuetan kontuan hartzen ez zuela zirudien.

## Kanpo estekak
Ecce homo

[thumb|*Ecce Homo*, egilea [Quentin Metsys|Quentin Massys, 1520.]]

**Ecce Homo** latinezko esaldia da eta euskaraz *hau da gizona* edo *hona gizona* esan nahi du, hau Vulgata idazlanean agertzen den grekerazko *ιδου ο ανθρωπος* esamoldearen itzulpena da. San Joanen Ebanjelioaren arabera (19.5) Pontzio Pilatos erromatar agintariak hitz horiek aipatu zituen Jesus Nazaretekoa (zigortua, lotua eta arantzadun koroaz) harekiko etsaikor agertzen zen jendaurrean aurkeztu eta bere azken epaia jakinarazi zienean, nonbait [Pontzio Pilatos|Pilatosek]] ez baitzuen zigorraren zergati garbirik ikusten eta.

Nahiz eta Ebanjelioaren esaldia hondatze fisikoren irudiari loturik egon (Jesus zigortu ostean), gaur egun esaldia eguneroko hizkeran fisikoki hebainduaren zentzuan erabili ohi da; hots, "*ecce homo* bat egina ailegatu zen" bezalako esaldietan aipatzen den pertsonak zauriz, ubeldura, etab... beteriko irudi fisikoa duela uler daiteke.

Artean *Ecce Homo* izendapenaz Jesusen sufrimendu aldiaren irudikapenei deitzen zaie.

## Ikus, baita 
* Laura Mintegi *Ecce homo* (2006, *Txalaparta*)

## Kanpo estekak
Goragale

**Goragalea**, **goralarria**, **botagalea**, **botagura** edo **botalarria** ondoeza egoera batean azaltzen de sentsazioa da, oka edo botaka egin aurretik edo egin beharrarekin loturik.

## Kontrola eta tratamendua 
Goragalea sarritan jasan ezkero bere jatorrian ikertzea beharrezkoa da, honela egokia den tratamendua ezartzeko. Azkenean oka egiten bada, gaixoa berrhidratatu eta bere elektrolito maila kontrolatzea beharrezkoa izango da. Goragalea jaki solidoak ekidinez eta farmakologikoki antiemetikoak erabiliaz hobetu daiteke.

## Ikus, gainera 
* *Ad nauseam*

## Kanpo estekak
Odi profanum vulgus

''''''''* [et arceo] latinezko esaldia da eta euskaraz literalki itzulpena hau litzateke: "herri xehe ezjakina gorroto dut [eta beragandik urruntzen naiz]. (Horazio, *Carmina* 3, 1, 1)

Esanahiaren jatorria *Carmina'' idazlanaren testuan dago, honetan olerkariak herriko gizonaren edo gizon xehearenganako mespretxua agertarazten du, honen ustez herri xehea ezikasia eta ezjakina da, eta ez du olerkaritzaren edertasuna balioesten edo aintzat hartzen.

## Kanpo estekak
Mutatis mutandis

***Mutatis mutandis*** latinezko esaldia da eta euskaraz *"aldatu behar dena aldatuz"* esan nahi du.

Esaldia zuzenbide eta ekonomian sarri erabili da.
Irakurleak bi egoeraren arteko antzei arreta jarri behar diela adierazten du, desberdinak badira ere.

Adibidez: «euskararen egoera eta galesarena, *mutatis mutandis*, oso antzekoak dira».

## Kanpo estekak
Cheonggyecheon

**Cheonggyecheon** (), Hego Koreako Seul hiriburuaren erdian dagoen 6 kilometroko parkea da.

## Ezaugarriak 
Cheonggyecheon gunearen erdian, erreka bat dago, eta honen inguruan, udalak eraikitako berdegune handia dago. Hiriaren erdiguneko parkerik garrantzitsuena da, eta 2003ra arte, bertan autobide altxatu bat zegoen.

2003an, hiriko unibertsitateko ingeniari talde batek, autobidea kendu eta honen azpiko ingurunea berreskuratzeko egitasmoa aurkeztu zuen. Udalak proiektua babestu eta bidezubiaren eraisketa hasi zen. Lanek 900 milioi dolarreko aurrekontua izan zuten eta 2005erako amaitu zituzten.

Bidezubiaren eraisketarekin batera, hainbat aldaketa egin ziren hiriko errepide sarean, bidezubiaren desagerpenak eragin zezakeen trafiko arazoak ekiditeko. Autobusentzako erreiak sortu ziren, eta hiriaren erdigunean aparkatzeko ordaindu beharrekoa garestitu zuten.

### Kritikak 
Nahiz eta kritika ugari jaso, inguruko dendari eta ekologistengandik batez ere, gaur egun Cheonggyecheon, hiriko gunerik ezagunenetakoa da, eta urtero milaka turistek bisitatzen dute.

Horrez gain, hainbat ekitaldi kultural antolatzen dira gunearen inguruan.

## Kanpo estekak 
* Proiektuaren eta gunearen webgune ofiziala.
Alaitz (Untzue)

**Alaitz** Untzueko udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, bost biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Untzue

## Kanpo estekak
Recajo

**Recajo** Vianako udalerriko etxagunea da, gaur egun hutsik dago. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera ez zen inor bertan bizi. Ebroz bestaldean, Agoncillo udalerrian dagoen Recajo herri homonimoaren parean dago.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Viana

## Kanpo estekak
Kunimundo

**Kunimundo** (567an hila), gepidiarren azken erregea izan zen VI. mendean.

565ean piztu zen lombardiar eta gepidirren arteko gerra, azken hauek lombardiarren nagusitasunaren aurrean Justino II.a bizantziar enperadoreari laguntza eskatu ziotelarik, trukean Sirmio hiria emango ziotela aginduz (egungo Sremska Mitrovica, Serbian), euren hiriburua zena. Lombardiarrak garaituak izan ziren eta Kunimundok ez zuen bere agindua bete eta Sirmio mantendu zuen.

Lombardiarrak orduan abaroekin aliatu ziren. Kunimundok berriz agindu zion Justinori Sirmio emango ziola, baina orain enperadoreak euren aliantza sinestaraziko dio lombardiarrei neutral mantenduko dela dioen bitartean. Sirmio tropa bizantziarrei emana izango da hiria zaintzen zuten soldadu gepidiarrak borrokara bil zitezen.

567an lombardiar-abaro aliatuek gepidiarrak erabat garaitu zituzten, hauen erregea hilez eta hauen lurralde guztiak abaroekin banatuz, Justino II.ak Sirmio mantendu zuen bitartean. Lombardiarren errege zen Alboinok Kunimundori burua moztu zion honen burua kopa bezala erabiliz. Gainera, gerra harrapakin bezala Kunimundoren alaba zen Rosamunda hartu zuen.
Esa (kontzejua)

**Esa kontzejua** Esako udalerriko erdigunea otsatzen duen kontzejua da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 232 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Esa

## Kanpo estekak
Esergui

**Esergui** (Estaciones de Servicio de Guipuzcoaren akronimoa), erregaien banaketan aritzen den Euskal Herriko enpresa da.

## Ezaugarriak 
Esergui, "AVIA" markapean aritzen diren gasolindegi guztiak biltzen ditu. 1996an Bilboko portuan eraikitako kargatzeko terminalari esker, asko handitu zen konpainiaren tamaina, eta gaur egun Aviak, 100 gasolindegi baino gehiago ditu.

Esergui, MCCren atzetik, Gipuzkoan salmenta gehien dituen enpresa industriala da, 700 milioi euro inguru.

## Kanpo estekak 
*  Enpresaren webgunea.
Bizkaiko Badia Elektrizitatea

**Bizkaiko Badia Elektrizitatea** (**BBE**) Iberdrola, EVE, BP eta Repsol enpresek Zierbena udalerrian kudeatzen duten zentral termoelektrikoa da. Zentrala Superportuan kokatzen da, Luzero puntan hain zuzen ere, Bizkaiko Badia Gasa zentralaren ondoan. 2003ko abuztuan jarri zen martxan.

Zentrala 2x1 konposiziodun taldeek osatzen dute, *General Electric MS 9001 FA* motatako bi gas turbina, Babcock & Wilcoxek ekoitzitako zirkulazio naturala berreskuratzeko bi galdara eta hiru presio maila, eta General Electricek egindako lurrun turbina ditu, eta guztira 800 MWeko instalaturiko potentzia batzen dute. Bestalde, 125 metroko tximinia du. Ziklo konbinatua da eta erregaitzat Bizkaiko Badia Gasak erabilitako gas naturala du.

## Akziodunak 
* Iberdrola %25
* EVE %25
* BP %25
* Repsol %25

2009ko uztailean Iberdrolak gasa ekoizteko Bizkaiko Badia Gasa zentralean zuen partaidetza Deutsche Banki saltzea erabaki bazuen ere, oraindik ere zentral elektrikoaren akziodun izaten jarraitzen du.

## Argazki galeria 

Bahia_Bizkaia_Electricidad_superpuerto.jpg
Bahia_Bizkaia_Electricidad_1.jpg
Bahia_Bizkaia_Electricidad_2.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko Badia Gasa

## Kanpo estekak 
*  Bizkaiko Badia Elektrizitatearen webgunea
Boroako zentral termikoa

**Boroako zentral termikoa** Bizkaia Energia S.L. enpresak Zornotza udalerriko Boroa auzoan kudeatzen duen zentral termoelektrikoa da. Zornotzako herrigunetik 2,5 kilometrora dago, A-8 autobidearen ondoan eraikitako industrialde berrian. 2000n eraiki eta 2005ean jarri zen martxan.

Zentrala 2x1 konposiziodun taldeek osatzen dute, *General Electric MS 209FA* motatako bi gas turbina, eta *Alstom* motatako lurrun turbina bakarrarekin, eta guztira 755 MWeko instalaturiko potentzia batzen dute. Bestalde, 60 metroko bi tximinia ditu. Ziklo konbinatua da eta erregaia gas naturala da.

## Historia 
*Bizkaia Energia S.L.* Bilbon sortu zen 1998an, Electricity Supply Board (ESB) enpresa irlandarraren eskutik. Helburua Boroako zentral termikoa eraiki eta ustiatzea zen. Eraikitze proiektuak Zornotzako auzokideen aurkako iritzia jaso zuen, eta zentralaren kontrako herri-mugimenduak sortu ziren. 2002ko apirilaren 14an zentralari buruz herritarren iritzia jasotzeko bozketa egin zen, zeinean 5.445 lagunek parte hartu baitzuen. Horietatik 5.352k zentralaren eraikuntzaren kontra bozkatu zuten, eta 53k alde, 19 boto zuri eta 21 baliogabe ere izan zirelarik.

Auzokoen kontrako iritzia nagusia bazen ere, lanek aurrera egin zuten, eta 2004an Osaka Gas japoniar enpresa *Bizkaia Energia S.L.*ren kapitalean sartu zen, %50a erosiz.

2005eko uztailaren 12an, martxan jarri aurretik, ETAk lau lehergailu jarri zituen zentralaren inguruetan, kalte material txikiak sortuz. Urte bereko urriaren 19an zentrala inauguratu zuen Juan Jose Ibarretxe lehendakariak, nahiz eta lantegiak hilabete batzuk lehenago elektrizitatea ekoizten hasi zuen.

2006ko datuen arabera, zentralak Euskal Autonomia Erkidegoaren elektrizitate eskakizunaren %20 inguru ekoizten du.

## Akziodunak 
* Electricity Supply Board, ESB (%50)
* Osaka Gas (%50)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bizkaia Energiaren webgunea
Monte Altoko eguzki zentrala

250px|thumb|Eguzki energi "zelaia" Monte Alton.

**Monte Altoko eguzki zentrala** Nafarroako Milagro udalerrian dagoen 2007an zabaldutako eguzki zentrala da.

## Ezaugarriak 
2007ko martxoaren 17an Acciona enpresak Monte Altoko "eguzki ortua" inauguratu zuen. Bertan, eguzkiaren izpiak energia bihurtzen duten ehundaka eguzki panel daude. 2007an instalazioak zabaldu zituenean, 14 milioi kilowatt ekoizteko gai ziren, eguzki ortu bateko eguzki panelek ekoitzitako energia kopururik handiena.

Proiektuan 753 pertsonek hartu dute parte, bakoitzak panel bat edo gehiago erosi dituelarik, horrela pertsona bakoitza panel baten jabe izango da urte jakin batzuetan. Egindako inbertsioa energia saltzeagatik lortutako dirutan jasoko dute. Inbertsioa guztira 65 milioi eurokoa izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Monte altoren zabaltzeari buruzko albistea.
691 Lehigh

**691 Lehigh** asteroide gerrikoan aurkitutako 691. asteroidearen izena da. 1909ko abenduak 11n aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo eta apaiz estatubatuarrak herrialde honetako Massachusetts estatuko Taunton izeneko herriko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1909 JG** zen.

## Kanpo estekak
692 Hippodamia

**692 Hippodamia** asteroide gerrikoan aurkitutako 692. asteroidearen izena da. 1901eko azaroak 1ean aurkitu zuten Max Wolf eta August Kopff astronomo alemaniarrek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1901 HD** zen. Bere izena greziar mitologiako Hipodamia izeneko pertsonaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
693 Zerbinetta

**693 Zerbinetta** asteroide gerrikoan aurkitutako 693. asteroidearen izena da. 1909ko irailak 21ean aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1909 HN** zen.

## Kanpo estekak
Castejongo zentral termikoa 1

**Castejongo zentral termikoa 1** Nafarroako Castejon udalerrian HC Energia elektrizitate konpainiak kudeaturiko zentral termikoa da.

## Ezaugarriak 
Instalaturiko potentzia 392,6 megawattekoa da. 2000. urtearen amaieran hasi ziren eraikitzen eta 2002ko maiatzaren 16an hasi zen energia ekoizten.

2008an handitu eta Castejongo zentral termikoa 3 izenaz ezagutzen den, azpiegitura eraiki zen. Dena den, obrak amaitu eta aste gutxira, Nafarroako justizia auzitegiak zentralak legedia bete ez zuela eta, bertan behera geratu zen energia ekoizpena.

## Ikus, gainera 
* Castejon

## Kanpo estekak 
*  Zentralari buruzko aipamena HC Energiaren webgunean.
Castejongo zentral termikoa 2

**Castejongo zentral termikoa 2** Nafarroako Castejón udalerrian Iberdrola elektrizitate konpainiak kudeaturiko zentral termikoa da.

## Ezaugarriak 
Instalaturiko potentzia 400 megawattekoa da. 2001ean hasi ziren eraikitzen eta bi urte beranduago, 2003ko maiatzean jarri zuten martxan.

Zentrala Ebro ibaiaren ondoan dago, gasbide eta elektrizitate azpiegitura garrantzitsuetatik hurbil. 2008an Iberdrolak zentrala handitzeko bere asmoa azaldu zuen, aurretik HC Energiak bere lantegia handitu bezala.

## Ikus, gainera 
* Castejón

## Kanpo estekak 
*  Iberdrolaren webgunea.
Castejongo zentral termikoa 3

**Castejongo zentral termikoa 3** Nafarroako Castejón udalerrian HC Energia elektrizitate konpainiak kudeaturiko zentral termikoa da.

## Ezaugarriak 
Instalaturiko potentzia 418 megawattekoa da. 2005ean hasi ziren eraikitzen eta 2007ko urriaren 11an, energia ekoizten hasi zen ofizialki.

"Castejongo zentral termikoa 3" izenaz ezaguturiko zentrala, aurretik HC Energiak eraikitako zentralaren handipen moduan eraiki zen. Dena den, obrak amaitu eta aste gutxira, Nafarroako justizia auzitegiak zentralak legedia bete ez zuela eta, bertan behera geratu zen energia ekoizpena. Auzitegiaren esanetan, lantegiak ez zuen betetzen herrigunetik aldendu beharreko gutxiengo distantzia.

## Ikus, gainera 
* Castejón

## Kanpo estekak 
*  Zentralari buruzko aipamena HC Energiaren webgunean.
697 Galilea

**697 Galilea** asteroide gerrikoan aurkitutako 697. asteroidearen izena da. 1910eko otsailak 14an aurkitu zuen Joseph Helffrich astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1910 JO** zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena. Bere izena Galileo Galilei astronomo italiarragatik jasotzen du, galilear ilargien aurkikuntzaren 3. mendeurrena bete eta gutxira aurkitua izan baitzen.

## Kanpo estekak
Luis Arana

**Luis Arana** bi pertsona ezberdinetako izena da:

* **Luis Arana Goiri** (1862-1951) politikari jeltzalea.
* **Luis Arana Uriguen** (1874-1951) politikari maurista eta kirolaria.
Luis Arana Uriguen

**Luis Arana Uriguen** (Santander, 1876ko otsailaren 14a - Madrid, 1951ko ekainaren 6a) euskal kirolari, politikari eta enpresaria izan zen.

## Biografia 
Kirolari moduan, Olinpiar Jokoetan behin hartu zuen parte: Amsterdamen hain zuzen ere. Athletic Club sortzeko ere lagundu zuen. 1902an ospatu zen Koroatzearen Kopan Bizcaya futbol taldearen atezaina izan zen.

Espainiako golf txapelduna izan zen, Javier eta Luis Ignacio bere semeak bezala.

Sociedad Bilbaína erakundea zuzendu zuen 1936 eta 1937an. Politikan, hasieran Alderdi Liberal-Kontserbadorearen eta gero Miguel Primo de Riveraren Batasun Aberkoia alderdien kidea izan zen. Alfontso XIII.a Espainiakoa laguna zuen. 1927an Bizkaiko Diputatu izendatu zuten.

## Palmaresa 
## Bizitza pertsonala 
ezkerrera|thumb|Cisco etxea.
Dolores Ybarra Lopez de Lacallerekin ezkondu zen, Ybarra familiako kidea. Elkarrekin hiru seme izan zituzten, Javier Arana, Luis Ignacio Arana Ybarra eta José Antonio Arana Ybarra. Javier eta Luis Ignacio kirolariak izan ziren.

Familia Luis Aranaren Cisco etxean bizi zen, Areetan, Manuel María Smithek eraikitako etxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Javier Arana

**Javier Arana Ibarra** (Bilbo, 1905eko urtarrilaren 6a - ?, 1975eko urtarrilaren 14a) euskal kirolari amateurra izan zen, belan eta golfean aritu zena. Luis Arana Uriguen aita zuen.

## Biografia 
Belan, Olinpiar Jokoetan behin hartu zuen parte: Amsterdamen hain zuzen ere. Luis Ignacio bere anaia, golflaria ere izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak
Jose Maria Artetxe

**José María Artetxe Olabarri** (Bilbo,  - Areeta, ), Artetxeko II. kondea, bizkaitar noble eta kirolaria izan zen, estropadalaria hain zuzen ere.

Olinpiar Jokoetan behin hartu zuen parte: Amsterdamen.

María del Pilar Chalbaud Amann ezkondu eta Julio Artetxe Chalbaud semeak ordezkatu zuen konderrian.

## Palmaresa 
## Erreferentziak