open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morten Lauridsen

**Morten Lauridsen** ( Colfax, Washington ; 1943ko otsailaren 27a ) daniar jatorriko estatubatuar musikagilea da.

## Biografia 
Konposizio aurreratua ikasi zuen Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatean (University of Southern California), eta gero bertan izan da irakaslea.

Munduko musika koralaren konpositore anglo-amerikar ezagunenetako eta interpretatuenetako bat da, Eric Whitacre, James Mulholland, Z. Randall Stroope edo Paul Halley bezalako beste batzuekin batera. Musika profanoa eta musika sakratua idatzi ditu, enkarguz gehiena.

## Musikaren ezaugarriak 
Bere musika koralak (a capella edo instrumentuekin batera) sortzen duen sentsazioa lasaitasun eta lasaitasun sentsazioa da, goxotasun ukituarekin eta, batez ere, izugarrizko argitasun-uneekin. Hori guztia serie harmoniko sinpleen bidez lortzen du (batez ere akorde nagusietan), kolore bereziak eskaintzen dituzten bederatziko akordeak; esaldi luze eta delikatuak, jauziak eta hainbat ahotsetan erakutsitako akordeak. Hori guztia bere konposatzeko modu pertsonalaren barruan dago, erdi mistikoa eta erdi erromantikoa.

## Lanak 
* **A Winter Come /** **Neguko etorria** (Howard Moss poemetan)
** I. Izozkiak azkar mugitzen direnean
** II. Hegaztiak hurbiltzen diren heinean
** III. Game Racing Uretara
** IV. Haur bat etzan
** V. Nork Irakurtzen Starlight By
** VI. Eta Zer Maitasuna?
* **Les Chansons des Roses (1993)** ( Rainer Maria Rilkeren poemetan oinarritutako zikloa) Abesbatza eta pianoa
** I. Une Seule Fleur-en
** II. Contre Qui, Rose
** III. Ton Rêve Trop Plein
** IV. La Rose CompleteArrosa osatua
** V. Dirait-on
* **Lux aeterna** (1997) (ziklo oso ezaguna bere ekoizpen sakratuaren barruan ) Abesbatza eta ganbera-orkestra / organoa
** I. Introitus
** II. Te, Domine, Speravi
** III. Edo Cream Lux
** IV. Veni, Sancte Spiritus
** V. Agnus Dei
* **Madrigalak: sei "Firesongs" Italiako Errenazimentuko poemei buruz** Abesbatza a capella
** I. Ov'è, Lass ', Il Bel Viso?
** II. Son Piu Lontan
** III. Love, Io Sento L'alma
** IV. Io Piango
** V. Luci Serene eta Chiare
** VI. Se Per Havervi, Oime
* **Mid-Winter Winter Songs** ( Robert Gravesen poemetan) Ahotsa eta pianoa
** I. Pasipharentzako lamentua
** II. Like Snow Elurra bezala
** III. She Tells Her Love While Half Asleep / Erdi lo zegoen bitartean bere maitasuna kontatzen du
** IV. Neguaren erdialdean esnatzea
** V. Interzesioa Urriaren amaieran
* **Gizona (2005)**
** I. Sa Nuit d’Été
** II. Soneto de la Noche / Gaueko soinua
** III. ure on this Shining Night Ziur Gau distiratsu honetan
* **O Magnum Mysterium** (1994) Abesbatza a capella
* **Ubi Caritas et Amor** abesbatza a capella
* **Lur abestiak** (Lorcaren poemetan) Sopranoa, Klarinetea, Biolontxeloa eta pianoa

## Kanpo estekak 
* Konpositorearen orri ofiziala
Erluntxun

**Erluntxun**, (Txinera sinplifikatuaz: *鄂伦春马* , Txinera tradizionalaz: *鄂倫春馬*, Hanyu pinyinez: *Èlúnchūn mǎ*, hau da "basoetako eluntxun"), Txinako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Txinako ipar ekialdean hedatzen da eta mongoliar zaldiaren ondorengoa da.

Zama abere eta ehizan aritzeko erabiltzen dira poni hauek.

## Arrazaren historia 
Jatorrian erabilerea militarrerako gerla zaldiak izan ziren. Egun bererziki ehizerako erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Hendricks 2007] (en) Bonnie Lou Hendricks (préf. Anthony A. Dent), « Erlunchun », dans International Encyclopedia of Horse Breeds, Norman, University of Oklahoma Press, 2007, 486 p. ( et 9780806138848, OCLC 154690199, https://books.google.es/books?id=CdJg3qXssWYC&redir_esc=y
Apalatxeetako bidezidorra

**Apalatxeetako bidezidorra**, , nagusiki *Appalachian Trail* edo *A.T.*, AEBetako ekialdean barna doan bidezidor bat da. Georgia estatuko Springer mendia eta Maine estatuko Katahdin mendiaren artean hedatzen da, Apalatxeak ardatz hartuz. 

Denera 3.500 kilometro luze ditu.

## Historia 
1937an bidezidorra aurrez sortutako zatiez osorik osatu zen eta Appalachian Trail Conservancy erakundeak mantentzeko ardura du.

Benton MacKaye bidezidor honen sortzailea eta sustatzaile nagusienetakoa izan zen.

## Bidezidorra 
Baso, mendi, naturgune eta landa eremuetan barna doa.

AEBetako hamalau estatu zeharkatzen ditu: Georgia, Ipar Carolina, Tennessee, Virginia, Mendebaldeko Virginia, Maryland, Pennsylvania, New Jersey, New York, Connecticut, Massachusetts, Vermont, New Hampshire eta Maine. Berez, Mainetik Kanada eta Ternuan barna Groenlandiara doan luzapena ere badago.

## Iruditegia 

Irudi:ANST-Triangle-Logo 1.jpg|Apalatxeetako bidezidorraren ikurra.
Irudi:Hiker signing register at Springer Mountain.jpg|Springer mendia.
Irudi:Top of Mount Katahdin.jpg|Katahdin mendia.

## Zinema 
* *A Walk in the Woods* (2015, "Txangoa Basoan"): Robert Redford eta Nick Nolte aktoreek anzteztutako pertsonaiek bidezidor hau burutzen dute.

## Literatura 
* *"Basajaun en el sendero de los Apalaches"*. Jon Galdos (Caligrama, 2020).

## Ikus gainera 
* Ibiltarien Koroa Hirukoitza

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
Pisces (konstelazioa)

**Pisces** edo **Arrainak** (; ikurra 20px edo ♓) zodiakoko konstelazio bat da, Aquarius eta Aries artean kokatua.

3,62ko magnitudearekin, bere izarrik distiratsuena η Piscium, babilonierazko Kullat Nunu izenez ere ezaguna. G7IIa espektro motako erraldoi argitsu hori bat da, 4930 Keko azaleko tenperatura duena. Distira kontuan hartuta, hurrengoak γ Piscium, ω Piscium eta ι Piscium dira.

## Izar nagusiak 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lira (konstelazioa)

**Lira** () konstelazio txiki bat da. Lyra konstelazioa ez da handia, baina Vega bere izarragatik erraz identifika daiteke, "Udako hirukia" deritzonaren erpinetako bat dena (beste bi izarrak Deneb, Cygnus konstelazioan, eta Altair, Aquila konstelazioan, dira).

Zeru sakoneko objekturik aipagarrienen artean, M57, Lyraren nebulosa, M56 kumulu globularra eta RR Lyrae eta Beta Lyrae izar aldakorrak daude (bi aldagai mota ezberdini izena eman dietenak: lehena epe laburrekoa eta bigarrena "eklipsatzailea") baita NGC 6791 ere, 300 izar dituen kumulu ireki aberats bat dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Draco (konstelazioa)

**Draco** edo **Herensugea** —— Ipar Urruneko konstelazio bat da, ipar hemisferioko behatzaile askorentzat zirkunpolarra dena. 88 konstelazio modernoetako bat da, eta Ptolomeok zerrendatutako 48 konstelazioetako bat. Ekliptikaren ipar poloa Draco da.

Nahiz eta oso handia izan, Dracok ez du izar bereziki distiratsurik. Herensugearen burua, Hercules eta Ursa Minorren artean dagoen izar lauki batek irudikatzen du.

## Izar nagusiak 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cetus (konstelazioa)

**Cetus** edo **Balea** —— hego hemisferioko konstelazio bat da, Aquarius, Pisces eta Eridanus bezalako beste konstelazio batzuetatik gertu Aqua bezala ezagutzen den eskualdean dagoena.

Cetusen izarrik dizdiratsuena β Cet hori-laranja eta G9.5III espektro motako erraldoia da, 96 argi-urteko distantziara dagoena. X izpietan eguzki sistematik gertu dagoen izarrik distiratsuenetako bat da, izar eremu magnetikoaren ondoriozko erradiazioa zenbait milioi kelvinera berotutako bere koroari esker.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aminoazidoen nomenklatura

Aminoazidoen nomenklatura proteina baten egitura primarioaren irudikapena ahalbidetzen du. Aminoazidoek bi nomenklatura sistema dituzte:

## Hiru letren sistema 
Sistema klasikoa da, aminoazido bakoitzari hiru letrako kode bat esleitzen diona. Letra hirukote bakoitza marratxo baten bidez lotzen da, ezkerrean **N-muturreko aminoazidoa** jarriz eta eskuinean **C-muturreko aminoazidoa**. Adibidez:

:: Ala-Glu-Gly-Phe-…-Tyr-Asp-Gly
::: **Proteina** baten egitura primarioa da, bere N-muturreko aminoazidoa alanina (Ala) eta C-muturreko aminoazidoa glizina (Gly) izanda.

## Letra bakarreko sistema 
Gaur egungo sistema da, genetika molekularrak inposatu zuena eta datu baseak erabiltzeko ezinbestekoa dena. Aminoazido bakoitza letra zehatz baten bidez irudikatzen da, eta ez da espazio edo tarteko zeinurik gabe jartzen letren artean. **N-muturreko aminoazidoa** ezkerrean doa eta **C-muturreko aminoazidoa** eskuinean. Adibidez:

:: LSIMAG…AYSSITH
::: Proteina baten egitura nagusia irudikatzen du, N-muturreko aminoazidoa leuzina (L) duena eta C-muturreko aminoazidoa histidina (H).

## Elkarrekikotasun taula 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aminoazido
* Proteina
Triangulum

**Triangulum** edo **Triangelua** —— ipar hemisferioko konstelazio txiki bat da, bere izar nagusiek ia triangelu isoszele bat eratzen dutelarik. 88 konstelazio modernoetako bat da, eta Ptolomeok zerrendatutako 48 konstelazioetako bat ere izan zen, honi, koroa deitu egin ziona. Ez da Triangulum Australe konstelazio australarekin nahastu behar.

Tamaina txikikoa izanda eta izar distiratsurik ez izanik, konstelazio honetan interesik handiena duen objektua Triangeluko galaxia da (M33), Talde Lokalaren zati bat den galaxia espiral bat. Taldeko hirugarren kide garrantzitsuena da Esne Bidearen eta Andromeda galaxiaren ondoren. Grabitazionalki azken honi lotuta egon daitekeela uste dute.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corona Borealis

**Corona Borealis** edo **Ipar Koroa** —— ipar hemisferioko konstelazio txiki bat da, bere izar nagusiek zirkuluerdi-formako arku bat eratzen dutelarik. 88 konstelazio modernoetako bat da, eta Ptolomeok zerrendatutako 48 konstelazioetako bat ere izan zen, honi, koroa deitu egin ziona. *Borealis* hitza, ondoren gehitu zioten, hegoaldeko Corona Australis aurkitzean.

Corona Borealisek ez du lehen magnitudeko izarrik. Bere izarrik distiratsuena α Coronae Borealis (Alphecca edo Gemma ere deitua) +2,22ko magnitude bisuala duen izar bitar espektroskopikoa da. Izarraren bi osagaiak A0V motako sekuentzia nagusiko izar zuri bat eta eguzkia baino hotzagoa den G5V motako nano hori bat dira. Bien arteko batez besteko tartea 0,20 UA da, eta orbita-periodoa 17,36 egunekoa da. Alphecca Ursa Maiorreko Izarren Elkarteko kide lausotzat hartzen da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Septuaginta

**Biblia grekoa**, normalean **Septuaginta** () edo **Hirurogeita Hamarreko Biblia** () deitua, eta, orokorrean, **LXX** soilik laburtua, Tanakh edo Hebrear Bibliaren hebreerazko eta aramearrezko testuen koinézko itzulpena da. Monoteismo judu eta israeldarra azpimarratzen duen sintesi bat irudikatzen du, baita bere etikaren izaera unibertsalista ere.

Greziar hizkera eta kulturazkoak ziren Judeatik haratago mundu osoko antzinako komunitate juduek, eta ondoren antzinako eliza kristauek, Biblia Septuaginta erabili zuten. Izan ere, Biblia kristauen Itun Zaharreko liburuen banaketa, sailkapena, ordena eta izenak (kristau ortodoxoak Ekialdean, katolikoak eta protestanteak Mendebaldean) ez datoz Tanakh edo Hebrear Bibliatik, Septuagintako juduen eta kristauen kodexetatik baizik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Walk in the Woods (filma)

***A Walk in the Woods*** (euskaraz *Txangoa Basoetan*), 2015eko Ken Kwapis estatubatuarrak zuzendutako biografia drama-komedia film bat da. Bill Bryson estatubatuar-britainiarrak zuzendutako *1998ko izenburu berdineko liburuan* oinarritua dago. Robert Redford, Nick Nolte, Kristen Schaal, Nick Offerman, Mary Steenburgen eta Emma Thompson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bi hamarkada Erresuma Batuan igaro ostean, Bill Bryson (Robert Redford) estatubatuar adinduak bere bizitzako bidai handia burutzeko asmoz AEBetara ailegatu berri da: Ipar Amerikako natur-ibilbide ederrenetakoa den Apalatxeetako bidezidorra egitea. Abentura honetan adiskide zahar bat bidailagun izango du, Stephen Katz (Nick Nolte), aspaldian elkarren arteko kontaktua galdu eta oraingoan Billekin batera basabidea egiteko prest dagoen ero bakarra. Arazo bakarra "abentura" kontzeptuaren ikuspuntu ezberdinak dituztela da.

## Aktoreak 
* Robert Redford: Bill Bryson
* Nick Nolte: Stephen Katz
* Emma Thompson: Catherine Bryson
* Kristen Schaal: Mary Ellen
* Nick Offerman: REI Dave
* Mary Steenburgen: Jeannie
* Hayley Lovitt: Donna

## Liburua 
* *A Walk in the Woods* (1998)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Stockholmgo sindrome

[thumb|eskuinera|250px|[Kreditbanken bankuaren antzinako eraikina, non sindromea ospetsu bilakatu zuen 1973ko Norrmalmstorg lapurreta gertatu zen]]
**Stockholmgo sindromea** bahiketa edo bere borondatearen aurkako atxikipen baten biktimak bere kaptorearekin konplizitate-harreman bat eta lotura afektibo indartsu bat garatzen duen erreakzio psikologiko bat da. Batez ere, indarkeriarik eza erasotzailearen gizatasun ekintzatzat jotzen dutelako gertatzen da hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanjoan kantaita

thumb|400px|San Juanen kantaita, 2014
**Sanjoan kantaita** Urdiaingo kanta bat da, Donibane jaian neska gazteek abesten dutena. San Joan baselizara joaten dira eta herriko neska gazteek abesten dute, belarretik garira joango dela ospatuz. Bazkalostean elkartu, eta azken entsaioak egin ondoren, jantzi eta San Joango ermitara abiatzen dira, bertan, meza ostean dantzatu eta kantatzeko.

Besteak beste Resurrección Maria de Azkuek, Francisco Arraras eta Jose Maria Satrustegik bildu zituzten Urdaingo San Juan Kantaitaren hitzak, eta azken honek jasotako aldaera da abesten dena.

Kanta luze baten ostean, gari soroetara joan eta *Orain arte belar, hemendik aurrera gari!* esan ohi zen.

## Historia 
Tradizio kristaua eta paganoa biltzen dituen kanta da, eta bere jatorria ez da argia. Lurra bedeinkatzeko kanta bat dela argi dago, eta suaren tradizioarekin partekatzen da.

1922an, Resurrecion Maria Azkuek *Cancionero Popular Vasco* liburuan *Goazen San Juanera* izenburupean Maria Martina Goikoetxearengandik jasotako 11 bertso bildu zituen. 

Espainiako Gerra Zibilean galdu zen tradizioa, edo etenaldia izan zuen. Hernanin ere 2001etik aurrera egiten da. Bilboko konpartsek bertsio eraldatu bat abestu izan dute, letra aldatuta.

## Bertsioak 
Alex Sarduiren 1999ko *Txulufrina eta arrosa* diskan abestiaren bertsio bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urdaiaingo San Juango kantaita, 2014
Waves (filma)

***Waves*** 2019ko Trey Edward Shults estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Istorioak nerabezaroari begiratzen dio; hain zuzen ere, lehenengo aldiz maitemintzeak ekartzen dituen gorabeherei buruz hitz egiten du, elkar ezagutzeaz... Bi bikote dira filmeko protagonistak.

## Aktoreak 
* Kelvin Harrison Jr.: Tyler Williams
* Lucas Hedges: Luke
* Taylor Russell: Emily Williams
* Alexa Demie: Alexis Lopez
* Renée Elise Goldsberry: Catherine Williams
* Sterling K. Brown: Ronald Williams
* Clifton Collins Jr.: Bobby Lopez
* Vivi Pineda: Elena Lopez
* Neal Huff: Bill
* Bill Wise: Coach Wise
* David Garelik: Ryan
* Ruben E.A. Brown: Wally
* Harmony Korine: Mr. Stanley
* Krisha Fairchild: ingelesezko irakaslea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Underwater (filma)

***Underwater*** 2020ko William Eubank estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Bizirik irautea dute helburu akzioa eta izua uztartzen dituen film honetako sei protagonistek. Ur azpiko instalazio batean harrapatuta geldituko dira, eta pixkanaka urperatzen ari da; horren ondorioz, ihesbide bat aurkitzen saiatuko dira. Bidean, ordea, itsasoko munstroekin borrokatu beharko dute.

## Aktoreak 
* Kristen Stewart: Norah Price
* Vincent Cassel: Captain Lucien
* T.J. Miller: Paul Abel
* Jessica Henwick: Emily Haversham
* John Gallagher Jr.: Liam Smith
* Mamoudou Athie: Rodrigo Nagenda
* Gunner Wright: Lee Miller

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Star Trek: Picard

***Star Trek: Picard*** 2019ko estatubatuar websaila da, Kirsten Beyerrek, Akiva Goldsmanek, Michael Chabonek eta Alex Kurtzmanek CBS All Accessentzat egina.

Star Trek frankiziaren zortzigarren telesaila izan zen hau. Alex Kurtzmanek izan zuen hamar atalak gidatzeko ardura, aurrez unibertso bereko bi lanetan eta bestelako lanetan trebatu zen artistak. Romulus planetaren suntsiketaren osteko gertakariei eman zuen segida.

## Aktoreak 
* Patrick Stewart: Jean-Luc Picard
* Isa Briones: Dahj eta Soji Asher (ahizpak)
* Alison Pill: Agnes Jurati
* Santiago Cabrera: Cristobal "Chris" Rios
* Michelle Hurd: Raffi Musiker
* Harry Treadaway: Narek
* Evan Evagora: Elnor

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avenue 5

***Avenue 5*** 2019ko estatubatuar telesaila da, Armando Iannucciek HBOentzat egina.

Umorezko lau atal laburretan bildu ditu bidaia turistikoak egiten dituen espazio-ontziaren matxura eta bertako bidaiarien erreakzioak.

## Aktoreak 
* Hugh Laurie: Ryan Clark
* Josh Gad: Herman Judd
* Zach Woods: Matt Spencer
* Rebecca Front: Karen Kelly
* Suzy Nakamura: Iris Kimura
* Lenora Crichlow: Billie McEvoy
* Nikki Amuka-Bird: Rav Mulcair
* Ethan Phillips: Spike Williams
* Himesh Patel: Jordan Hatwal

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guipuzcosoma comasi

***Guipuzcosoma comasi*** Chordeumatida espezie bat da,Vandeleumatidae familia biologikoa. Iberiar Penintsularen iparraldeko endemismoa; orain arte Gipuzkoako haitzuloetan aurkitu da. Hizkuntz arruntaz ehunzango espezie bat da. María Cristina Vicente Gómezek lehen aldiz deskribatu zuen, 1980an.

## Erreferenziak 
## Bibliografia 
* Vicente, M. C. & J.-P. Mauriès. 1980. "Un género y una especie nuevos de Diplópodos cavernícolas de Guipúzcoa, España (Myriapoda - Diplopoda)". *Speleon*, 25: 9-13.

## Kanpo loturak
Delivery Man (filma)

***Delivery Man*** (euskaraz *Banatzailea*), 2013ko Ken Scott kanadarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Scott berak 2011an zuzendutako *Starbuck* filmaren berregokitzapena da. Vince Vaughn, Chris Pratt eta Cobie Smulders aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
David Wozniak (Vince Vaughn) gizon apalaren bizitza hutsala eta aspergarria da, baina bere bizitzako unerik txarrenean, 533 seme-alaben aita dela jabetuko da, duela 20 urte esperma-emailea izatearen ondorioz. Hori gutxi balitz, 142 seme-alabek bera ezagutu nahi dute.

## Aktoreak 
* Vince Vaughn: David Wozniak
* Chris Pratt: Brett
* Cobie Smulders: Emma
* Andrzej Blumenfeld: Mikolaj Wozniak
* Simon Delaney: Victor
* Bobby Moynihan: Aleksy
* Dave Patten: Adam
* Adam Chanler-Berat: Viggo
* Britt Robertson: Kristen
* Jack Reynor: Josh
* Madison McGrew: Rachel
* Matthew Daddario: Channing
* Jessica Williams: Tanya
* Damian Young: Williams
* Richard Poe: Bahietxeko langilea
* Bruce Altman: Fiskala
* Alexander Flores: Langile nerabea
* Glenn Fleshler: Kafetegiko jabea
* Jay Leno: Bere burua antzeztuz
* Bill Maher: Bere burua antzeztuz
* Stephen Ellis: XVIII. mendeko irakaslea

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Vascanthogona vicenteae

***Vascanthogona vicenteae*** Anthogonidae espezie bat da, Iberiar Penintsularen iparraldeko endemismoa; orain arte Hego Euskal Herrian aurkitu da. Hizkuntz arruntaz milazango espezie bat da. Jean-Paul Maurièsek eta Pilar Barraqueta Egeak lehen aldiz 1985ean deskribatu zuten.

## Erreferenziak 
## Bibliografia 
* Mauriès, J.-P.; Barraqueta, P. (1985). Myriapodes Diplopodes épigés nouveaux et peu connus de la Province de Viscaye (Espagne); *Vascanthogona* et *Krauseuma*, genres nouveaux de Craspédosomides. ''Bulletin du Muséum national d'histoire naturelle'', 4. saila, A esparrua, Zoologia, 7: 433-449.

## Kanpo estekak
NGC 171

**NGC 171** galaxia bat da, Cetus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n. **NGC 175** bezala ere ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Behaketa datuak
Koreako Hiru Erresumak

thumb|Koreako Hiru Erresumak V. mendearen amaieran
**Koreako Hiru Erresumak** () Koguryŏ (), Baekje () eta Silla () ziren, gure aroko lehen milurtekoaren zati handi batean Koreako penintsula eta Mantxuriako zati batzuetan agiuntea zutenak. Baekje eta Silla erresumek penintsularen hegoaldea eta Tamna (Jeju uhartea) menderatzen zituzten; Koguryŏ, berriz, Liaodong penintsula, Mantxuria eta egungo Ipar Korea menderatzen zituen. Baekjek eta Koguryŏk sortze-mito berberak zituzten, ziur asko Buyeon sortu zirenak. Hiru Erresumen garaia IV. mendean hasten dela uste dute, eta Sillak, Tang dinastiaren laguntzari esker, 668an Koguryŏ mendean hartu zuenean amaitu zen. Honek korear identitate nazionala sortu zuen. Silla–Tang Gerraren (668–676) ondorioz, sillatarrek txinatarrak penintsularik egotzi zuten. Go Balhaekoak tang txinatarrak ere menderatu zuen eta Balhae eratu zuen Koguryŏko iparraldeko eskualdeetan.

"Samguk" () XII. mendean idatzitako *Samguk Sagi* eta *Samguk Yusa* koreerazko testu klasikoen tituluetan erabili zuten.

## Erreferentziak
Jeju Hiria

**Jeju Hiria** (;  ahoskatua) Hego Korea hegoaldeko hiria da. Izen bereko probintziako eta uhartediko hiriburua da. 977,8 kilometro koadroko eremua du, eta 2019an 486.306 biztanle zituen.

## Klima 
## Banaketa administratiboa 
Hiriak 19 auzo (dong), 4 herri (eup) eta 3 herrixka (myeon) ditu:
* Ara-dong 아라동
* Bonggae-dong 봉개동
* Dodu-dong 도두동
* Geonip-dong 건입동
* Hwabuk-dong 화북동
* Ido-1-dong 이도1동
* Ido-2-dong 이도2동
* Iho-dong 이호동
* Ildo-1-dong 일도1동
* Ildo-2-dong 일도2동
* Nohyeong-dong 노형동
* Oedo-dong 외도동
* Ora-dong 오라동
* Samdo-1-dong 삼도1동
* Samdo-2-dong 삼도2동
* Samyang-dong 삼양동
* Yeon-dong 연동
* Yongdam-1-dong 용담1동
* Yongdam-2-dong 용담2동
* Aeweol-eup 애월읍
* Gujwa-eup 구좌읍
* Hanrim-eup 한림읍
* Jocheon-eup 조천읍
* Chuja-myeon 추자면
* Hangyeong-myeon 한경면
* Udo-myeon 우도면

## Senidetutako hiri eta herriak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Ring

**The Ring** izan daiteke:

## Literatura-lanak 
* *The Ring*, 1967ko Richard Choppingen eleberria.
* *The Ring*, 1988ko Daniel Keys Moranen liburua
* *The Ring*, 1980ko Danielle Steelen eleberria
* *The Ring*, 1964ko John Updikeren haurrentzako liburua
* *The Ring*, boxeo-aldizkaria

## Filmak 
* *The Ring* (1927ko filma), Alfred Hitchcockena
* *The Ring* (1952ko filma) Kurt Neumannena
* *The Rings*, Honarmandena
* *The Ring* (1996ko filma), Armand Mastroiannirena
* *The Ring* (2002ko filma), Gore Verbinskirena
Suwon

**Suwon**, ofizialki **Suwon Hiria** (;  ahoskatua) Hego Korea erdialdeko hiria da. 121,04 kilometro koadroko eremua du, eta 2019an 1.241.311 biztanle zituen.

## Klima 
## Banaketa administratiboa 
Hiriak lau barruti ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adú

***Adú*** 2020ko Salvador Calvo espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Filmak migrazioarekin lotutako hiru istorio lotu nahi ditu: Kamerundik ihes egin nahi duten bi haurrena, legez kanpoko ehizaren kontra borrokatzen den ingurumen aktibistarena eta Melillako hesia babesten duten hiru guardia zibilena. Protagonisten istorioak elkartu egingo dira bidean.

## Aktoreak 
* Luis Tosar
* Nora Navas
* Álvaro Cervantes
* Anna Castillo
* Miquel Fernández
* Ana Wagener
* Jesús Carroza
* Josean Bengoetxea: komandante
* Marta Calvó
* Candela Cruz: GKEren langilea
* Moustapha Oumarou
* Zayiddiya Dissou
* Chumo Mata: migratzaile 2
* Rubén Miralles

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Objektu Bereziki Arriskutsu

[thumb|246x246px|Irudian ageri den [4179 Toutatis|Toutatis asteroidea Objektu Bereziki Arriskutsu gisa sailkatuta dago, baina ez gaitu larregi kezkatuko hurrengo hamarkada edo mendeetan. ]]
**Objektu Bereziki Arriskutsu** (**OBA**) bat Lurretik gertuko objektu bat – kometa edo asteroidea – da, bere orbitaren aldi batean Lurrera era nabarmenean hurbiltzen dena eta talka eginez gero, eskualde edo mundu mailako kalte nabariak eragin ditzakeena. Hitzarmenez, gorputz batek halako izendapena jasotzeko bere orbitaren zati batean Lurrarekiko 0.05 unitate astronomikoko intersekzio-distantzia eduki behar du, hau da, uneren batean gure planetatik 19.5 ilargi-distantziara baino gertuago igaro behar da. Gainera, 22ko magnitude absolutua edo distiratsuagoa eduki behar du. Egun ezagutzen ditugun OBAen %98ak ez du Lurraren aurka talka egingo hurrengo ehun urteetan, hurbilketa guztien arabera, ziurtasun osoz.

OBAk bi motatakoak izan daitezke, kometak edo asteroideak, baina gehienak asteroideak dira eta Asteroide Bereziki Arriskutsu (ABA) izena jasotzen dute; badira ordea OBA motako kometa gutxi batzuk, Kometa Bereziki Arriskutsu (KBA) izenez ezagunak. 2020ko urtarrilean 2.044 OBA ezagutzen ziren (Lurretik gertuko populazioaren %9 inguru ordezkatzen dute); horien artetik 157k kilometro bateko diametroa gainditzen dutela uste da. ABA gehienak Apolo motako asteroideak dira (1.730), badira ordea Aton motako asteroideak ere (171).

OBA baten orbita behar bezala zehazten bada, erraz jakin daiteke hurrengo mendean kalterik sor dezakeen. Sarritan gertatu izan da gorputz baten orbitaren inguruko jakintza nahikoa izan ez, eta aurreikuspenek gorputz horrek Lurraren aurka talka egingo zuela iragartzea, nahiz eta berrikuspenek beranduago aukera horiek ezeztatu. Gaur egun, hurrengo ehun urteetan Lurraren aurka talka egiteko aukeraren bat duten gorputz guztiak Arrisku Taula Zaintzailean zerrendatuta daude. 2020ko urtarrilean taula horrek 43 gorputz baino ez zituen zerrendaturik. Zenbait OBAri aurreikuspen zehatzak egin zaizkie eta halako aurreikuspenek ez dute talka arriskurik iragartzen hurrengo mendeetarako; beste OBA ugari ezin izan dira behar bezala behatu eta hortaz, haien orbitei buruzko datuek hutsuneak dituzte, horregatik, ezin dira zehaztasun handiko aurreikuspenak egin, honek ziurtasun txikiko ondorioak ateratzen uzten du, soilik. Azken urteetan sustatutako ikertalde eta proiektuek OBA ugari aurkitu dituzte, egun 1990eko hamarkadan ezagutzen zirenak halako hamar ezagutzen dira.

## OBA esanguratsuenak 
Zazpi kilometroko batez besteko diametroarekin (gutxi gorabehera), (53319) 1999 JM8 Apolo motako asteroidea da gaur arte ezagutzen den Objektu Bereziki Arriskutsu handiena, gainera, haren magnitude absolutua ere nabarmena da: 15,2koa. Azpiko taulan ageri diren gorputzak dira OBA esanguratsuenak, baina diametroaren datua ez da oso zehatza, izan ere, suposatutako albedotik eta gorputzaren distiratik eratorria izan da, hau da, hurbilketa bat baino ez da eskaintzen. OBA guztien artetik azkena, euren zerrendari duten kokapenari dagokionean, 1566 Icarus da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
Changwon

**Changwon** (;  ahoskatua) Hego Korea hegoaldeko hiria da, Hego Gyeongsang probintziako hiriburua dena. 747,12 kilometro koadroko eremua du, eta 2019an 1070199 biztanle zituen.

## Klima 
## Banaketa administratiboa 
Hiriak bost barruti ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriel Ybarra Gutiérrez de Cabiedes

**Gabriel Ybarra Gutiérrez de Cabiedes** (Bilbo, 1814ko otsailaren 2a - 1890eko abuztuaren 10a) Bilboko finantza gizon bat izan zen, Ybarra negoziolari familiakoa, Banco de Bilbaoren sortzaileetako bat izatearren ezaguna. Jose Antonio Ybarraren laugarren haurra izan zen.

Aitaren heriotzan, lau milioi errealeko fortuna jaso zuten seme-alabek, eta Juan anaiak, Cosme Zubiria koinatuak eta hirurok sozietate bat sortu zuten. Juan anaiaren aldean, Gabriel bakeosoa izan zen, lasaia, malenkoniara emana, eta negoziatzaile abila.

## Biografia 
1840 eta 1845ean hiribilduaren erregidorea izan zen; 1841ean Gernikako Batzar Nagusietan ahaldundua; 1857an Bilboko Aurrezki Kutxako bokala, 1863an Bizkaiko Jaurerriak Asilo bat ezartzeko izendatua, eta urte berean Uruguaiko kontsula, 1857an Bilboko bake-epailea, 1857an Bizkaiko Instrukzio Publikorako Batzordeko bokala, 1857an, hurrengo urtean, Probintziako Estatistika Batzordeko bokala, Merkataritza Auzitegiko Priorra 1865ean.

Bizkaiko Diputazioko lehendakaria izan zen, Parisko Erakusketako Batzarreko kidea 1867an, Erroldakoa 1869an, eta Bilboko Karitatekoa 1869an. 1872an Vienako Erakusketaren Batzordeak eta Tuteratik Bilborako trenbidearen bokal izendatu zuten urte berean. Nekazaritzako komisarioa, Arantzelen Aholku Batzordekoa eta Marina Nazionalaren Sustapenekoa, Deustuko Kristau Anaien Eskoletako fundatzaile eta zaindaria, Villanasko markesak eta Penafloridako kondeak Foruen berrezarpena kudeatzeko mandataria, eta abar.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Industrializazioa Euskal Herrian
* Norteko Konpainia
* Orconera
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Jane Eyre

***Jane Eyre***, jatorriz ***Jane Eyre: Autobiografia Bat***, , Charlotte Brontë ingeles idazlearen eleberri bat da. 1847ko urriaren 16an Londresko Smith, Elder & Co. argitaletxean argitaratu zuen, Currer Bell izen faltsupean, eta berehalako arrakasta izan zuen.

Autobiografiatzat har daiteke, egileak Constantin Heger izeneko belgikar irakasle batekin maitasun sekretua baitzuen.

Lehenbiziko eleberri feministatzat jo izan da.

## Argumentua 
Umezurtz haurtzaro zaila igaro izanaren ondorioz Jane Eyre neska gazteak izaera kementsua zuen, lehenbizi oso maitakorra ez zen Reed izebaren ardurapean, hari aurre egin eta horregatik Lowood eskolara bidaliko dute, azkenean Thornfield Hall jauretxean Rochester jauntxoaren alabaren haurtzain bilakatu zen arte. Piskanaka Jane Eyre eta Rochester elkarrekin maiteminduko dira, baina Rochesterren jauretxeak eta bizitzak misterio izugarri baten ezkutaleku dira.

## Zinema 
* *Jane Eyre (1996ko filma)
* *Jane Eyre (2011ko filma)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Jane Eyre* - Gutenberg Proiektua 
* Audioliburua MP3 - Jabego Publikoa 
* *Jane Eyre* PDF, PDB eta LIT formatuetan
Buddy Buddy

***Buddy Buddy*** (euskaraz *Motel Motel*), 1981eko Billy Wilder austriar-estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. ''L'emmerdeur* (1973) filmaren berregokitzapena da, eta hura era berean Francis Veber frantziar idazlearen *Le contrat'' (1971) antzezlanean oinarritua dago. Jack Lemmon, Walter Matthau, Paula Prentiss, Klaus Kinski, Dana Elcar, Miles Chapin, Ed Begley Jr. eta Michael Ensign aktoreek antzeztu zuten. Lalo Schifrinek soinu banda konposatu zuen.

Billy Wilderrek zuzendutako azken filma izan zen.

## Argumentua 
Trabucco (Walter Matthau) hiltzaile profesionala uharte paradisiako batera erretiratzear da, baina aurrez bere azken lana burutu beharko du: federalen kasu bateko hiru lekukoak hiltzea. Horretarako Kaliforniako Riverside udalerrian estrategikoki kokatutako Ramona Hotelean ostatu hartuko du, baina Victor Clooneyk (Jack Lemmon) hotel berdinean ostatu hartzean gauzak nahastu egingo dira, bere emazteak sexologo batengatik utzi berri duen lurjotako gizaseme atsekabetua. Baina Trabucco bere egitasmoa burutzear den unean, Victorrek bere logelan buruaz beste egiten saiatu eta dena galbidean jarriko du.

## Aktoreak 
* Jack Lemmon: Victor Clooney
* Walter Matthau: Trabucco
* Paula Prentiss: Celia Clooney
* Klaus Kinski: Hugo Zuckerbrot doktorea
* Dana Elcar: Hubris kapitaina
* Miles Chapin: Eddie, hoteleko mandataria
* Michael Ensign: Hotel jabea
* Joan Shawlee: Hoteleko harreragilea
* Ben Lessy: Barney Pritzig
* Fil Formicola: Rudy "Disco" Gambola
* C.J. Hunt: Kowalski
* Bette Raya: Mexikar neskamea
* Ronnie Sperling: Hippie senarra
* Suzie Galler: Emakume haurduna
* John Schubeck: Albiste berriemailea
* Ed Begley Jr.: 1. tenientea
* Frank Farmer: 2. tenientea
* Tom Kindle: 1. trafiko polizia
* Biff Manard: 2. trafiko polizia
* Myrna Dell: Kafetegiko kutxazaina

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nobody Wants the Night

***Nobody Wants the Night*** 2015eko Isabel Coixet kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Groenlandia 1908. Josephine Peary, ausarta eta segurua, bidaia arriskutsu batean murgilduko da Ipar Polorako espedizio batean galdurik dagoen Robert Peary bere senarraren bila.

## Aktoreak 
* Rinko Kikuchi: Allaka
* Juliette Binoche: Josephine Peary
* Gabriel Byrne: Bram Trevor
* Matt Salinger: Spalding kapitaina
* Velizar Binev: Fiódor
* Ciro Miró: Cyrus

## Kanpo estekak
Genovarraren koba

**Genovarraren koba** Egadiar uharteetako (Sizilia) Levanzo uhartean dago, herriko ipar-mendebaldean. Kobazuloa 1949an aurkitu zuten.

## Historia 
Kobazuloak, uhartea osatzen duten kareharrizko harkaitzetan kokaturik, Siziliako historiaurrearen dokumentazio oso garrantzitsua gordetzen du, bereziki Goi Paleolitokoa, Kuaternarioaren animalien irudiak ematen baititu, hala nola *Cervus elaphus*, *Bos primigenius* eta *Equus hydruntinus.* Gizakia irudikatuta dago ere, txori buruko maskarak jantziz, Addaura leizearen antzeko ukituak dituztenak.

Grafito horiez gain, badira geroko irudi pintatuak ere; horiek beltzez eta gorriz koloreztatuta daude, gizonezko eta emakumezko giza irudiak dira, ugaztun eta arrainekin batera. Azken hauen artean atuna irudikatu zen, Egadiar uharteetako bizitzan eta kulturan gaur egun arte agerian dagoena. Kobazuloa oraindik bisitatu daiteke tarifa baten truke.

## Marrazkiak 
Irudi nagusia gizaki batena da, nahiz eta bazkatzen ari diren beste animaliak marraztuta egon. Gizakia jantzita dago jositako eta litsak dituen jaka batekin. Buruan, ziri formako ukitu luze bat dauka. Besoetan eskumuturrekoak nabarmenak dira, eta bistan da irudia geldirik dagoela. Bere ondoan, beste bi irudi daude: batak burua edo txori maskara du, eta beharbada dantza posizioan dago. Bestea, berriz, mugitzen ari da, erdikoaren antzeko ukitua duelarik. Ez da argi geratzen dantza errituala edo ehizan hasi aurretik egindako otoitza zen.

Koba hau, gizakia, K.a 10.000 eta 6,000 urte artean bizi izan zen.

Uharteko beste kobazulo batzuek, dei Porci, Cala Tramontana eta Punta Capperi izenekoek, material ugari eman dute, Goi Paleolitokoak direnak.

### Data 
Analisi estratigrafikoaren bidez, Siziliako historiaurrearen Karbono-14 bidezko datazio bakanetako bat egin ahal izan zen, K. a. 9230ean adierazi zuena (Epigravettiar eboluzionatua). Sekuentzia estratigrafikoan tamaina nabarmeneko kareharrizko zati bat aurkitu da, grabatutako bobido batekin, hormen irudikapenen estilo oso antzekoa duena. Horri esker datazio absolutu hau lortu da.

## Bibliografia 
* SPOTO, Salvatore (2002): *Sicilia Antica, Roma*, Newton e Compton argitaratzaileak, .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Grotta del Genovese di Levanzo 2020.01.26an kontsultaturik
A Perfect Day (2015eko filma)

***A Perfect Day*** 2015eko Fernando León de Aranoa espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da, Paula Fariasen *Dejarse Llover* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Fikziozko GKE bateko kooperante talde bat gatazka armatuaren gune batean ari dira lanean. Mambrú eta haren laguntzaileak norbaitek barruan bota duen gorpu bat putzu batetik atera nahian dabiltza, ura kutsatu eta bertako herritarrak hornitu gabe uzteko. Hura ateratzeko soka bat aurkitzea odisea bat bihurtzen da gerra betean (ustez Bosniako Gerra), gerrillariak, kasko urdinak, kooperanteak, tokiko biztanleak eta gainerakoak elkarrekin bizi diren mikrokosmos batean.

## Aktoreak 
* Tim Robbins: B
* Benicio del Toro: Mambrú
* Olga Kurylenko: Katya
* Mélanie Thierry: Sophie
* Fedja Stukan: Damir
* Eldar Residovic: Nikola
* Sergi López: Goyo

## Kanpo estekak
Populazio (biologia)

Biologian, **populazioa** espezie bereko organismoen multzo bat da, eremu geografiko jakin batean kokatzen dena eta ugaltzeko ahalmena daukana. Sexudun populazio batek aukera handiak ditu gurutzamenduak gertatzeko populazioa osatzen duten organismoen artean; eremu egoki batean kokatuz gero, baliteke populazioaren barneko gurutzamendu gehiago gertatzea populazio artekoak baino.

Aipatutakoa gertatzeko populazioak partzialki edo erabat isolatua egon behar du, horrela, bertako kideek soilik euren artean gurutzatzeko aukera izan dezaten. Denboraren poderioz, populazioa osatzen duten organismoen genetikak antzekotasun ugari irabazi eta eraldaketa norabide berdina hartuko du. Antzekotasun hauek mutazioen bidez jazoko dira, izan ere, mutazio horiek, populazioa zenbat eta txikiagoa izan, orduan eta zabalkunde azkarragoa eta arrakastatsuagoa izango dute, beti ere onuragarriak badira organismoentzat. Mutazioak pilatuz joanda, baliteke populazioak aldaketa esanguratsuak jasatea eta horregatik, populazioen isolamendua espezie berriak sortzeko bide bat da, eboluzioaren teoriaren arabera.

## Erreferentziak
Sodio-kaltzio trukatzaile

300px|thumb|Sodio-kaltzio trukatzailea *antiporter* egiturako proteina garraiatzaile bat da.
**Sodio-kaltzio trukatzailea** edo '*NCX (*Na+/Ca2+-exchanger*)*' zelula mintzean txertaturik dagoen transmintzeko proteina bat da, zelula barnetik kaltzioa kanporatzeko erabiltzen dena. Animalia zelula eukariotikoetan aurkitzen da, mintz plasmatikoan eta zelula kitzikagarrietako mitokondrioen eta erretikulu endoplasmatikoen mintzetan.

Sodioaren gradiente elektrokimikoa baliatzen du hiru sodio ioi barneratuz kaltzio ioi bat kanporatzeko. *Antiporter* egiturako proteina garraiatzailea da beraz.

## Egitura 
Sodio-kaltzio trukatzaileak 9 transmintzezko segmentu ditu α-helize egiturazkoak. Bi alde simetriko azaltzen dituenez gene bikoizketa baten ondorioz sortu zela ondorioztatu da. Alde simetriko biak lotuz kaltzio kontzentrazioa erregulatzen duten C2 domeinuak agertzen dira, β-orri egiturazko segmentuak dituztenak.

## Funtzioa 
Zelulak zitoplasmatik kanpora kaltzio ioiak ateratzeko duen sistema garrantzitsuenetakoa da. Kaltzio ioiekiko afinitate handirik ez badu ere oso azkar kanporatzen ditu, batazbeste 5.000 Ca2+ segunduko. Ohiko kaltzio kanalak baino nabarmen azkarragoa da baina bere jarduera burutzeko kaltzio kontzentrazio handia izan behar du zelula barnean. Neuronetan esate baterako ekintza potentziala gertatu ondoren aktibatzen da.

Hainbat zelula funtziotan hartzen du parte:
* Neurohormonen jariaketan
* Erretinako zelula fotohartzaileen jardueran
* Gihar-ehun kardiakoaren erlaxazioan
* Zeluletako erretikulu endoplasmatikoaren eta mitokondrioaren barneko Ca2+ kontzentrazioaren orekan
* Muskulu-uzkurduran

## Alderantzizko jarduera 
Zelula mintzaren voltaiaren arabera funtzionatzen duenez atzerantz ere jokatu dezake. Bihotzeko gihar-ehunean ekintza potentziala gertatzen ari denean zitoplasmako sodio kontzentrazioa asko igotzen da eta mintza despolarizatu egiten da. Sodioare gradiente elektrokimikoa anderantzikatu egiten da eta trukatzailea sodioa ateratzen hasten da kaltzioa sartuz.

Neuronetan ere alderantzizko jarduera bera azaltzen du.

## Historia 
Ringer (1883) eta Daly & Clark (1921) zentzilariek ikusi zuten igelaren gihar-ehun kardiakoak zelula kanpoko kaltzio kontzentrazioarekin zuzenki erlazionaturik eta sodio kontzentrazioarekin alderantziz erlazionaturik zegoela. H. Reuter eta N. Seitz 1968an beren ikerketaren emaitzak argitaratu zituzten esanez zelula baten inguruan sodio guztia kentzen denean kaltzioa anporatzeko prozesua gelditu egiten dela, eta ondorioz mekanismoren batek egon behar duela ioi biak trukatzen dituena. 1969an P.F. Bakerrek gidaturiko ikerlari talde batek txibien neuronetako axoiak aztertzen ari zela sodio-potasio ponpaz gain beste proteinaren batek ere sodioa kanporatzen zuela ondorioztatu zuen (alderantzizko jarduera).

## Erreferentziak
Los girasoles ciegos (filma)

***Los girasoles ciegos*** 2008ko José Luis Cuerda espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Alberto Méndezen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Ourense, 1940. Elena Vadillok etxeko atea beldurrez ixten duen bakoitzean, bere sekretuen giltza botatzen du. Haren senarrak, Ricardo, jazarpen ideologikoaren mehatxupean, urteak daramatza Elenita eta Lorenzo seme-alabekin bizi diren pisuan ezkutatuta. Salvador diakonoak, frontean borrokatu ondoren noraezean dabilenak, eskolak ematen ditu Lorenzo ikasten ari den ikastetxean, eta Elena jazartzen hasten da, alarguna dela uste baitu. Bestalde, Lalok eta haurdun dagoen Elenita neska-lagunak herrialdetik ihes egin behar dute, berak hilabeteak baitaramatza poliziaren zerrendetan.

## Aktoreak 
* Maribel Verdú: Elena Vadillo Sánchez
* Javier Cámara: Ricardo Mazo Torralba
* Raúl Arévalo: Salvador
* Roger Príncep: Lorenzo Mazo López
* Martín Rivas: Eulalio 'Lalo' Peciña
* Irene Escolar: Elena Mazo López
* José Ángel Egido : erretorea
* Ricardo Rico Trigo: Fernández

## Kanpo estekak
Sólo quiero caminar

***Sólo quiero caminar*** 2008ko Agustín Díaz Yanes espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. 1995eko *Nadie hablará de nosotras cuando hayamos muerto* filmaren jarraipena da.

## Sinopsia 
Gloria Duquek, Aurorak, Ana haren arrebak eta Palomak huts egindako lapurreta bat egin dute, eta horren ondorioz Aurora kartzelan dago. Bien bitartean, Espainiara iritsi berri diren trafikatzaile mexikar batzuek Ana kontratatzen dute prostituta gisa. Felixek, taldeko buruak, berehala ezkontzea eta Mexikora berarekin bizitzera joatea proposatzen dio. Gabrielek, itxuraz hotza den gizonak, Felixen lan zikinak egiten ditu, baina emakume bati inoiz kalterik ez egiteko baldintzarekin. Gloria Mexikora ere joaten da taldearentzat lan egitera. Behin hara iritsita, konturatzen da zein zorigaiztokoa den Ana, nahiz eta urrezko kaiola batean bizi. Trago eta jipoi artean, ordea, Felixi mendekua hartzeko plana asmatu du. Palomaren laguntzarekin, Aurora kartzelatik atera eta Mexikon dituen lagunekin elkartzen da plan arriskutsua aurrera eramateko.

## Aktoreak 
* Diego Luna (Gabriel)
* Victoria Abril (Gloria Duque)
* Ariadna Gil (Aurora Rodríguez)
* Pilar López de Ayala (Paloma Molina)
* Elena Anaya (Ana Rodríguez)
* José María Yazpik (Félix)
* Adrian Pardo (Horacio)
* Gustavo Sánchez Parra (hoteleko langilea)

## Kanpo estekak
Princesas

***Princesas*** 2005eko Fernando León de Aranoa espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Filmak bi prostituta lagunen istorioa kontatzen du, Caye espainiarra, eta Zulema, jatorri dominikarreko etorkina, eta haien bizimoduak dakartzan zailtasunak, baita prostituten kolektiboan espainiarren eta etorkinen artean dagoen tentsioa ere.

## Aktoreak 
* Candela Peña (Caye)
* Micaela Nevárez (Zulema)
* Mariana Cordero (Pilar)
* Llum Barrera (Gloria)
* Violeta Pérez (Caren)
* Mónica van Campen (Ángela)
* Flora Álvarez (Rosa)
* María Ballesteros (Blanca)
* Alejandra Lorente (Mamen)
* Luis Callejo (Manuel)
* Alberto Ferreiro (laguntzailea)
* Marco Martínez (nerabea)
* Pepa Aniorte (Alicia)

## Kanpo estekak
Planta 4ª

***Planta 4ª*** 2003ko Antonio Mercero gipuzkoar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Hamabost urte inguruko hainbat nerabe ospitale bateko 4. solairuan daude, traumatologia plantan. Bertan daude hezurrak eta "peloiak" dituzten pazienteak, hezurretako minbizia duten pazienteak, tratamendu desberdinak jasaten dituztenak eta ilea eta gorputz-adarren bat galtzen dutenak. Jorge ospitaleratu dute errepide-istripu baten ondorioz, eta medikuak erradiografiako orban hura minbizi baten zeinua ote den ikertzen ari dira. Bitartean, gainerako nerabeak, Miguel Ángel, Izan eta Dani, beren lagun taldean sartzen saiatzen ari dira, lehenik gurpildun aulkiko saskibaloi taldearentzat jokalari berri bat izateko beharrak bultzatuta, baina ondoren, sintonia eta adiskidetasunagatik.

## Aktoreak 
* Juan José Ballesta: Miguel Ángel
* Luis Ángel Priego: Izan
* Gorka Moreno: Dani
* Marco Martínez: Francis
* Marcos Cedillo: Pepino
* Maite Jauregui: Gloria
* Diana Palazón: Esther erizaina

## Kanpo estekak
Sin noticias de Dios

***Sin noticias de Dios*** 2001eko Agustín Díaz Yanes espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Azken urteotan, ia arima bakar batek ere ez ditu pasatu Zerura sartzeko azterketak. Infernuan guztiz kontrakoa gertatzen da: barne berrien kopuru izugarria espazio arazoak sortzen hasten da. Itxuraz, infernuak irabazi du Ongiaren eta Gaizkiaren arteko bataila. Zeruko agintari larrituek amore emateko zorian daudenean, ama baten eskaera jasotzen dute Lurrean, bere semearen arima salbatzeko eskatzen diena, Manny Chávez, iragan nahasia duen boxeolari bat. Zeruko agintariek etsipenez hartzen dute aukera hau eta Lurrera bidaltzen dute bere aingerurik trebeena den Lola Nevado, boxeolariaren emaztetzat hartzen dena, eta bere lurraldera eramaten saiatuko da. Baina infernuko inteligentzia zerbitzuek Lola Nevadoren presentzia antzematen dute Lurrean, eta haren agenterik onena bidaltzen dute: Carmen Ramos. Biak gauza bat teoria dela eta bestea praktika ohartuko dira. Azkenean indarrak batu beharko dituzte euren helburua lortzeko. Bien bitartean, ikusiko dute gehiago dela batzen duena banatzen duena baino.

## Aktoreak 
* Penélope Cruz: Carmen Ramos
* Victoria Abril: Lola Nevado
* Demián Bichir: Manny Chávez
* Gael García Bernal: Davenport
* Daniel Giménez Cacho
* Fanny Ardant: Marina D'Angelo
* Emilio Gutiérrez Caba: komisarioa
* Cristina Marcos: polizia
* Elsa Pataky
* Elia Galera

## Kanpo estekak
Montoyas y Tarantos

***Montoyas y Tarantos*** 1989ko Vicente Escrivá espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Alfredo Mañasen *Historia de los Tarantos* antzezlanean oinarrituta.

## Sinopsia 
Bartzelonako Somorrostro txabola auzoan bi ijito familia etsai bizi dira: Tarantotarrak eta Montoyatarrak. Baina María la Taranto eta Antonio Montoya elkar maiteminduko dira.

## Aktoreak 
* Cristina Hoyos: María la Taranto
* Sancho Gracia: Antonio Montoya
* Juan Paredes: Manuel Taranto
* Esperanza Campuzano: Ana Montoya
* Juan Antonio Jiménez: Mercucho
* Pepe Sancho: Teo el Picao
* Mercedes Sampietro: Soledad
* Queta Claver: Ama

## Kanpo estekak
Tiovivo c. 1950

***Tiovivo c. 1950*** 2004ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1950eko hamarkadako Madrilen, gerraostea oraindik ezkutuan dago. Dozenaka lagun herrialde ilun batean aurrera egiten saiatzen ari dira. Ekitaldi txikietarako eta beste zeregin batzuetarako sarrerak saltzen dituzten txirrin-jokalariak, garaje txiki bateko mekanikariak, bankuko langileak (baita zuzendari bera eta haren emaztea ere), metroko txartel-saltzaileak, dantza-irakasleak, aretoko toreo-koadrila bat, mekanografia-irakasleak...

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Notre-Dame de Fourvière basilika

**Notre-Dame de Fourvière basilika**, , Frantziako Lyon hirian dagoen basilika bat da. 1872-1896 artean Pierre Bossan eta Louis Sainte-Marie Perrin arkitektoek eraikiarazi zuten.
En la ciudad sin límites

***En la ciudad sin límites*** 2002ko Antonio Hernández espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Victor Parisera doa Max bere aita bisitatzera, oso gaixo baitago ospitale batean eta ebakuntza baten zain. Ospitaletik ihes egin nahi duela eta botikak ez dituela hartzen konturatuko da, bere kontra konplot bat dagoela uste duelako eta arriskuan dagoen Rancel hain bati abisatu behar diolako. Eromenaren ondorio dirudi haren jokabideak, baina, hala ere, ospitaletik ateratzen laguntzen dio Rancelen bila, baina ez dute aurkitzen aitak egongo zela uste zuen iturria. Ospitalera itzultzean, familiako enpresaren salmentan murgilduta dauden anaien errezeloa piztu zuen horrek.

## Aktoreak 
* Leonardo Sbaraglia ... Victor
* Fernando Fernán Gómez ... Max
* Geraldine Chaplin ... Marie
* Ana Fernández ... Carmen
* Adriana Ozores ... Pilar
* Leticia Brédice ... Eileen
* Alfredo Alcón ... Rancel

## Kanpo estekak
Bellecour plaza

**Bellecour plaza**, , Frantziako Lyon hirian dagoen plaza bat da. 62.000 metro karratuko azalera du, horrek Frantziako bosgarren plaza handiena bilakatuz. Era berean, soilik oinezkoentzako den Europako plaza handienetako bat ere bada.

Erdian Luis XIV.a Frantziakoaren zaldizko estatua bat dago eta hego-mendebaldean Antoine de Saint-Exupéry idazlearen Printze txikiaren estatua.
Lyongo Erromatar Antzokia

**Lyongo Erromatar Antzokia** edo **Lyongo Antzinako Antzokia**, , Frantziako Lyon hirian dagoen erromatar antzoki bat da. Fourvière muinoan dago.

Antzinarako Lugdunum erromatar kolonian zegoen. Bi alditan zehaer eraiki zen: 15. urtean, Zesar Augustoren agintaldian, 90 metroko antzokia, eta II. mendean, Hadrianoren agintaldian, 108 metroko eta 10.000 ikusleentzako edukieradun antzokia. 1933an zaharberritua izan zen.
Quinconces plaza

**Quinconces plaza**, , Frantziako Bordele hiriko plaza nagusienetako bat da, Garona ibaiaren alboan. 1810-1828 artean eraiki zen. 256.000 metro karratuko azalera du, horrek Frantziako plaza handienetakoa bilakatuz.
Fourvièreko dorre metalikoa

**Fourvièreko dorre metalikoa**, , Frantziako Lyon hirian dagoen dorre metaliko bat da, Notre-Dame de Fourvière basilikatik hurbil.

1892-1894 artean eraikia izan zen. 85,9 metroko garaiera eta 210 tonako pisua dauzka. Bertan, jatetxea eta 22 pertsonentzako edukiera duen igogailua daude.
Michel Legrand

**Michel Jean Legrand** (Paris, 1932ko otsailaren 24a - Neuilly-sur-Seine, 2019ko urtarrilaren 26a) frantziar konpositore, zuzendari, eta jazz piano-jotzailea izan zen. 200 film eta telesail baino gehiagotarako musika konposatu zuen, abesti ugariz gain. Hiru Oscar sari irabazi zituen (*Les Parapluies de Cherbourg* filmaren *I Will Wait for You* abestia, ''Summer of '42* eta *Yentl''-aren soinu-bandak).