open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pepa Pedroche

**Pepa Pedroche** (Madril, 1967ko abuztuaren 18a) madrildar aktorea eta irakaslea da.  2009an Aktoreen Batasunak telebistako aktore onenaren saria eman zion *Amar en tiempos revueltos* telesaileko lanarengatik, Carmen Guerrero pertsonaiarengatik.

## Biografia 
Pepa Pedroche aktore hasi zen Madrilgo RESADen, 1986an. Urte horretan bertan hasi zen lanean profesionalki, prestakuntza eta esperientzia eszenikoa uztartuz. Hainbat ikuskizunetan parte hartzen du konpainia askorekin 90eko hamarkadan.  

2001: Antzerki Klasikoko Konpainia Nazionalean sartu zen, eta “antzerkia bertsoan” espezializatu zen. Gero, CNTCrekiko lankidetza handitu du, argitalpenak, dramaturgiak, bertsioak, bertsoen aholkularitza eta zuzendaritzako laguntzaileak eginez. JCNTCko kideak hautatzeko eta prestatzeko prozesuan parte hartzen du, eta muntaia batzuk zuzendu ditu. 2013az geroztik, Nebrija Unibertsitatean (Arte Eszenikoen Goi Eskola SCAENA) egiten du lan, eta 18-19 ikasturte honetan ESADCYLko irakasle espezialista gisa kontratatu dute. Telebistan, *Amar en tiempos revueltos* telesailean egindako lanagatik nabarmendu da.  

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2009an Aktoreen Batasunak telebistako aktore onenaren saria eman zion *Amar en tiempos revueltos* telesaileko lanarengatik.

* 2002an Antzerkiko Max sarietarako izendatu zuten *Don* Juan o el festín de piedra lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lasiommata megera

***Lasiommata megera*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Eremu Paleartikoan hedaturik dago, Europan, Asian eta Afrika iparraldean.

Lineok deskribatu zuten 1767. urtean.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta da, 36-50 mm arteko hegal-zabalera du. Laranja koloreko hegalak ditu sare itxura duten marra marroiez zatikatuak. Aurrekaldeko hegaletan ozelo nabarmen bana ditu eta atzeko hegaletan ozelo txiki batzuk. Azpialdeaz aurreko hegala gainaldearen antzekoa da, bere ozelo eta guzti, atzeko hegala aldiz grisa, marra ez-jarraituak diteuna eta hainbat ozelo txiki ere azaltzen ditu.

Beldarra berde argia da, eta alboetan lerro zurixka bat du.

## Bizi zikloa 
Hainbat belaunaldi izaten ditu eta otsaila eta urria artean ikusten dira tximeletak hegan. Beldarra elikatuko den landarearen hosto eta adarretan jartzen ditu arrautzak. Handik beldarra ateratzen da eta negu partean hibernatu egiten du. Udaberrian pupa sortu eta tximeleta heldua ateratzen da.

## Habitata 
Toki malkartsuetan bizi da, arroka artean edo belardietan ikusten da. Itsasoaren mailatik 2.000 metro arteko altueran aurkitzen da. Eremu lehorrak atsegin ditu. Hegalen azpialdeko kolore gris marrazkidunari esker lurrean pausatzen denean oso ongi kamuflatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Lasiommata megera LC0066.jpg|Tximeleta arra.
Irudi:Lasiommata megera LC0311.jpg|Tximeleta emea.
Irudi:Wall (Lasiommata megera) female underside.jpg|Hegalen azpialdea.
Irudi:Lasiommata megera larva.jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco José Urzúa Prieto

**Francisco José Urzúa Prieto**; Historia irakaslea eta historialari txiletarra da. Santiagon jaio zen 1960an. Txileko Unibertsitate Katolikoan ikasi zuen, eta Historian eta Geografian lizentziatu zen 1984an. Gero, Mendebaldeko Historia ikasi zuen Europan (Espainia eta Suitza).

1986tik PUCCHko Historia, Geografia eta Politika Zientzien Fakultateko kidea, gero ikasketa-etxe bereko *Historia Institutuan* sartu zen, Julio Retamal Favereau buru zuen irakasle talde hautatua osatuz.

## Zer obratan lagundu zuen 
**Familia y Sociedad en Chile: Familias Fundadoras Tercera Parte* (1992)
**Familia y Sociedad en Chile Siglo XVII-XX* (1994)
**Familia y Sociedad en Chile Siglo XVI-XX* (1997)

## Kanpo estekak 
* conicyt.cl/bases helbidean Francisco José Urzúa Prieto
Rodrigo Aburto Oróstegui

**Rodrigo Aburto Oróstegui** (1900eko martxoaren 13a) Txileko kazetari, idazle, kongresukide eta Nazio Batuen Erakundeko ordezkari ospetsua izan zen.

## Informazio pertsonala 
Calle-Callen, Valdivian, 1900eko martxoaren 13an jaio zen, Eliseo Aburto Álvarez eta Froselia Oróstegui Coronadoren semea izanik, aitaren aldetik euskal jatorriko familia zahar eta eragin handiko batekoa, baita María Aburto Oróstegui pianista eta hezitzaile nabarmenaren neba ere. Gero, Instituto Comercial Salesiano, Liceo de Hombres de Valdivia eta Escuela Agrícola de Santiagon ikasi zuen.

María Arana Casalsekin ezkondu zen eta seme-alabak izan zituzten.

## Karrera 
1918an hasi zen kazetaritzan, Valdiviako "La Aurora" eta "El Correo"-ren kolaboratzaile gisa, "El Agricultor" aldizkari teknikoaren sortzaile eta zuzendari ere izan zen. 1921ean Temucoko "El Austral" egunkariko zuzendaria izan zen, 1922 eta 1924 artean egunkari horren zuzendari eta administratzaile gisa amaituz, gero Santiagora joan eta "El Diario Ilustrado"ko Gizarte Ekintzen Ataleko burua okupatzeko; 1927an erredakzio idazkaria, 1928an zuzendari laguntzailea eta 1930ean zuzendaria izatera igo zen, urtebetez bete zuen kargua; aldi horretan egunkariaren informazio zerbitzuak nabarmen modernizatu eta zabaldu zituen; geroago zuzendariordea izan zen.

1932an bidaia bat egin zuen ordezkari gisa Argentinara eta Uruguaira. 1941ean Japoniako gobernuak gonbidatu zuen, beste kazetari batzuekin batera, herrialde hori bisitatzera eta baita Ekialdea ere. 1947an Txileko ordezkaria zen Nazio Batuen Erakundean eta 1951n Ingalaterrara eta Eskoziara kazetaritza-misio batean bidaiatu zuen; 1953an, berriz ere kazetaritza eginkizunean; oraingoan Europa osoan zehar bira eginez.

“ Barcos de evacuación ”, “Diez crónicas de Oriente”, 1943 eta “ El mundo está cerca ”.

Alderdi Kontserbadoreko eta Alderdi Kontserbadore Batuko kidea izan zen; 1951n azken honen Zuzendaritza Batzordeko kide izan zen.

"Valdivia, La Unión eta Osorno"ko Hogeita bigarren Departamenduko Elkarteko diputatu hautatu zuten, 1933tik 1937ra bitartean; Lan eta Gizarte Legeriaren Batzorde Iraunkorra integratu zuen. Kongresuan, prentsan bezala, erdiko klasearen defendatzaile handia izan zen.

1940an, Osornoko bere erlijiosoek diputatu izateko hautagai izendatu zuten, baina ohore hori baztertu zuen, kazetaritza lanetara dedikatzeko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurora Correa

**Aurora Correa Hidalgo** (Bartzelona, Katalunia, 1930eko otsailaren 10a &ndash; Mexiko,  2008ko azaroaren 20a) mexikar irakasle eta idazlea izan zen, Espainiako Gerra Zibilean Mexikora iritsi zen *Moreliako Haurrak* izeneko erbesteratuen taldeko kidea. *Cerezas* (2008) liburuan, bidaian eta erbestean izandako esperientziak kontatzen ditu.

## Biografia 
Aurora Correa 1930eko otsailaren 10ean jaio zen Bartzelonan. 1937an iritsi zen Mexikora, 7 urte zituela, Espainiako Gerra Zibilean erbesteratutako Moreliako Haurrak izeneko taldearen partaide gisa. Haur horietako beste asko bezala ez zen inoiz jaioterrira itzuli eta Mexikon nazionalizatu zen 1963an.

Bere lan profesionala beti egon zen hezkuntzarekin, literaturarekin eta kulturaren hedapenarekin lotua. Gaztelaniazko eskolak eman zituen Bigarren Hezkuntzan, gidoilari gisa lan egin zuen, hainbat argitaletxetan idatzi zuen eta zuzendu ere egin zituen,  irratiko aktore ere jardun zuen. Horrez gain, hainbat komunikabide inprimatutan kolaborazioak egin zituen: *El Día, El Nacional, Excélsior, Novedades eta Siempre*!.*Cerezas* (2008), bere azken liburuan, *Morelia haur* gisa izandako esperientzien berri ematen du. Bere liburuetako bat bakarrik dago poesiari eskainia, *Odas* (1976), eta genero horretako bere lana ez da oso ezaguna.

2008ko azaroaren 20an hil zen Leonen, Guanajuaton.

## Lanak 
Besteak beste, obra hauek egin zituen:

* *Agustina Ramírez* (1964)
* *Odas* (1976)
* *La muerte de James Dean* (1991)
* *Ha* (1992)
* *Te beso buenas noches* (1997)
* *Cerezas* (2008)

## Ikus gainera 
* Dolores Pla Brugat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jesus F. Contreras ganga. Aurora Correa hondoa.
* Dokumentala: Aurora Correa, artxibo-dohaintza.
Ascensión Cambrón

**Ascensión** **Cambrón Infante** (Kordoba, 1943) kordobar filosofoa eta irakaslea da.

## Biografia 
1976tik Coruñan bizi da. Filosofia eta Hezkuntza Zientzietako lizentziaduna da. 1987an bere doktorego-tesia aurkeztu zuen: *Ramón Sagraren* *El socialismo racional/Ramón* *Sagraren Sozialismo arrazionala*. 

## Lan ibilbidea 
Zuzenbidearen Filosofia, Moral eta Politikoko irakasle emeritua da Coruñako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean. *Galiziako Asociación polo Dereito a unha Morte Digna/ Heriotza Duinaren aldeko Elkarteko* lehendakaria da, eta Galiziako Consello da Cultura Galegaren Pentsamendua ataleko kide izan zen.

## Lanak 
* *El Socialismo racional de Ramón de la Sagra*, 1988.

* *Ramón de la Sagra*, 1994.

### Lan kolektiboak 
* *Entre el nacer y el morir*, 1998.

* *Reproducción asistida. Promesas, normas y realidad*, 2001.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Vigoko itsasargian*, 2014/11/4an ().
Nafarroako Meteorologia agentzia

**Nafarroako Meteorologia agentzia** Nafarroako Gobernuaren meteorologia agentzia da.  Bere zereginak, eguraldiaren prebisio eta mapak, prezipitazio, tenperatura eta radarren datuak eskaintzea da.

Webgunean Nafarroa Garaian zehar banaturiko estazio meteorologikoetako datuak kontsulta daitezke. Horien artean, jausitako prezipitazio, neurturiko tenperatura eta atmosferako hodeien egoera. Nafarroako estazio meteorologikoen datuak, aurreko egunetako mapak, eta  egunez eguneko laburpenak ere eskaintzen ditu

## Estazio meteorologikoak 
Munduan zehar estazio meteorologiko asko dago, sistematikoki denak sartuta ez daude ere, Wikidatan 12.531 estazio agertzen ziren 2023ko apirilean. Nafarroa Garaian 69 estazio ziren orduan.
Fitxategi:Meteorological_stations_around_the_world_01.png|alt=
Fitxategi:Meteorological_stations_around_the_world_02.png|alt=
Fitxategi:Meteorological stations around the Basque country.png|alt=

## Euskal Herriko beste eguraldi-agentziak 
* Euskalmet
* AEMET (Espainiako Meteorologiako Estatu Agentzia)
* Meteo-France. Iparraldeko datuak Meteo-France agentziaren bidez lor daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko gertakari meteorologikoak
* Muturreko tenperaturak Euskal Herrian
* Lurrazaleko eguraldi behaketa
* Estazio meteorologiko
* Commons: Category:Euskalmet_Basque_Country_data Euskalmeten hilabetekako datuak.
* AEMET Espainiako Meteorologia Estatu Agentzia
* AEMETen eguneko datuak. (Category:AEMET_Basque_Country_data)
* AEMETen hilabetekako datuak.  (Category:AEMET_Basque_Country_data)
* Meteo-France

## Kanpo estekak 
* Nafarroa Meteo webgunea
* Euskalmeten webgunea
* Euskal Herriko eguraldiaren iragarpena
Anton Lasheras

**Antonio De las Heras Rotaetxe**, edo futbolean ezagunagoa **Anton Lasheras** moduan, (Bilbo, Bizkaia,  - Vigo, Galizia, 2021eko apirilaren 6a) bizkaitar futbolaria izan zen, erdiko atzelari moduan aritu zena. Celtako kapitaina izan zen 60ko hamarkadan.

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
Jose Maria Cobo

**José María Cobo Elosua** (Muskiz, Bizkaia,  - Bilbo, Bizkaia, ) bizkaitar futbolaria izan zen, atezain moduan aritu zena.

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
Juan Luis Abasolo

**Juan Luis Abasolo Garai** (Balmaseda, Bizkaia, ) bizkaitar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena. 

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
Antúnez ahizpak

**Antúnez ahizpak** XIX. mendeko Espainiako bi brodatzaile izan ziren. Josefa Antúnez Meléndez eta Ana Antúnez Meléndez. 1833an eta 1836an jaio ziren Lebrijan (Sevillako probintzia). XIX. mendearen azken herenean meritu handiko artelanak egin zituzten, gehienak brodatuak, Sevillako Aste Santuko ermandadeetarako. Juan Antonio Antúnez Lebrijako eskribauak eta Ana Meléndez Villamik osatutako senar-emazteen alabak izan ziren. 1862. urtetik Sevilla hiriko bizilagunak izan ziren, eta bertan Macarena auzoan kokatutako tailer bat zuten.  Ana Antúnez 1896ko otsailaren 14an hil zen eta Josefa Antúnez 1904ko azaroaren 27an. Biak San Fernandoko hilerrian (Sevilla) lurperatu zituzten. 

thumb|534x534px|**Antúnez ahizpek** Jesus del Gran Poder Ermandaderako egindako *karduetako tunika*. 1881ean estreinatu zen.
## Lana 
Hauek dira beren lan nagusiak:

* Zazpi Hitzen ermandadeko Erremedioetako Ama Birjinaren  mantua (Sevilla).
* Botere Handiko Jesusen Ermandadeko Minaren Ama Birjinaren mantua, 1872an amaitua.
* Botere Handiko (Sevilla) Jesusen Ermandadearen Botere Handiko Jesusentzat brodatutako tunika morea, 1881ean estreinatu zena eta *karloen tunika* deitzen dena. 
* Mantua Hermandad de la O-rentzat (Sevilla), *Eguzkien mantua* deitzen dena (1880). Espartinasko Ermandade Sakramentalari saldu zioten eta 1891n Antúnez ahizpek egindako beste mantu batek ordezkatu zuen.
* San Gil Ermandadeko Doloreetako Ama Birjinarentzako mantua (Ecija), 1882an estreinatua,
* Sevillako Hermandad de la O-rako mantua, beltz-beltzean egina eta 1891. urtean estreinatua. 1930ean, Jerez de la Fronterako Santo Entierro ermandadeari saldu zioten, udalbatzako Pietatearen Ama Birjinarentzat.
* Cachorro Ermandaderako (Sevilla) mantua, Patrocinio Ama Birjinari eskainia. XX. mendeko 20ko hamarkadan Huelvako Jesús Nazareno  ermandadeari saldu zioten, eta 1922. urteko prozesio irteeran erabili zen lehen aldiz. 1936an erabat suntsitu zen sute batean.
* Carreteria izeneko Ermandaderako mantua (Sevilla). 1886an estreinatu zen eta 1955eko urriaren 31n gertatutako sute batek erabat suntsitu zuen. Sevillako Aste Santuko bitxi brodatu handienetakotzat hartzen zuten askok.
* Castilleja de la Cuestako Santiago Apostoluaren Ermandade Sakramentalak duen Bakardadearen Ama Birjinaren Ostiral Santuko prozesioko mantu beltza, Andaluziako Aste Santuko kategoria artistiko handieneko ehun-piezetako bat da. Nicolasa del Campok 1889an emandako 30.000 erreali esker egina. 

## Ikasleak 
* Juan Manuel Rodríguez Ojeda diseinatzaile eta brodadore handia Antúnez ahizpen lantegian trebatu zen, baina gero independizatu egin zen.  
* Victoria Caro, Esperanza Elena Caro brodatzailearen izeba.

## Ondorengoak 
Ana Antúnezek ez zuen ondorengotza ezagunik izan. Josefa Antúnez Antonio Muñiz tailugilearekin ezkondu zen eta bi seme izan zituen: Ángel Muñiz Antúnez, 1875ean jaioa, eta Jerónimo Muñiz Antúnez, 1870ean jaioa. Azken horrek tailugile eta brodatuen diseinatzaile gisa lan egin zuen, Sevillako Santa Maria Magdalena elizan bataiatu zuten eta hiri horretako Alhondiga kalean kokatu zuen bere egoitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
German Luco Cruchaga

**Germán Luco Cruchaga** (Santiago, 1894 —ibid., 1936ko ekainaren 2a) txiletar idazlea, margolaria, kazetaria eta antzerkigilea izan zen. Bereziki nabarmendu zen antzerkigile gisa, Txileko antzerkiaren obra klasikoenetako bat idatzi baitzuen, *La viuda de Apablaza.

## Biografia 
Idazle familia batekoa zen: bere lehengusuak Juan Guzmán Cruchaga eta Ángel Cruchaga Santa María biek Literatura Sari Nazionala irabazi zuten. Santiagoko Kontzejuko Seminarioan ikasi zuen eta gero Arte Ederren Eskolako ikaslea izan zen. Hamasei urterekin *Corre-Vuela* eta *Sin-Sal* aldizkarietan marrazkilari gisa kolaboratzen hasi zen eta geroago Zig-Zag argitaletxean karikaturagilea eta marrazkilaria izan zen, non "Whisky" ezizenez sinatu zuen. Kazetari gisa ere lehen urratsak eman zituen argitaletxe horretan, *La Tribuna Ilustrada* eta *El Tanque* aldizkari satirikoetan lanean, eta berak sortzen lagunduko zuen.  1919 eta 1924 artean, Luco Buenos Airesen bizi izan zen, non *Chile* aldizkaria zuzentzen hasi zen, Argentinako Txileko kultur eta merkataritza hedabide bat, eta horrek Txileko kulturaren de facto enbaxadore bihurtu zuen. Txilera bueltan, Concepción hiriko *La Patria* egunkaria zuzendu zuen, 1924 eta 1926 artean. Geroago bizitza intelektuala alde batera utzi eta Quitrahué-n kokatu zen, Villarrica inguruan, 

Bere lehen antzezlana *Amo y Señor* izan zen, 1926ko otsailaren 18an Evaristo Lillo konpainiak estreinatua Santiagoko Esmeralda Antzokian. Bi urte geroago, *La viuda de Apablaza* komedia kostunbrista estreinatu zuen hiru ekitalditan, La Comedia Antzokian. Bi lanak aho batez ospatu zituzten kritikari espezializatuek. *La viuda de Apablaza* Antonio Varas Antzokian berreskuratu zen gero , Pedro de la Barraren zuzendaritzapean, Txileko Unibertsitateko Antzoki Esperimentalaren konpainiarekin.  Lucok beste bi lan idatzi zituen, Alejandro Flores eta Rafael Frontauraren konpainiari entregatu zizkionak: *Miss Rod* (inoiz estreinatu ez zena) eta *Bailahuén''. 1932an, aldi labur batez, La Nación egunkariko zuzendari izan zen, eta gero El Sur de Concepción egunkariko Santiagoko bulegoetako zuzendaria izan zen. 

1936ko neguan bat-batean hil zen,  kale erdian, bere lagun gaixo Evaristo Lillo bisitatu ostean.  Hil zenean, hainbat lan dramatiko eta narratibo kaleratu eta argitaratu gabe utzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Airearen kalitate indize

**Airearen Kalitatearen Indize Nazionalak** (AKI) aukera ematen du, denbora errealean eta modu errazean, zaintzeko sare nazionaleko neurketa-estazioek markatzen duten airearen kalitatea egiaztatzeko. AKI-ak, gainera, osasunari buruzko aholkuak ematen dizkie herritar guztiei eta herritar sentsibleei, eta aukera ematen du azken hilabeteetan airearen kalitateak izan duen bilakaera ezagutzeko.

Indizeak denbora errealeko datuak erabiltzen ditu, hau da, behin-behineko datuak eta baliozkotu gabeak, monitorizazio-estazioetakoak, eta lurralde nazionalean lan egiten duten aire-kalitatearen sareek orduro jakinarazten dituztenak. Datu horiek, behar izanez gero, Europar Batasuneko Zaintza Atmosferikoaren Zerbitzutik datozen datu modelizatuen bidez osatzen dira. Kontuan hartu behar da datu horiek ez daudela egiaztatuta, eta, beraz, baliteke Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioak airearen kalitateari buruz egiten dituen txosten ofizialetako datuetatik desberdinak izatea.

AKIk airearen kalitatearen 6 kategoria definitzen ditu: ona, nahiko ona, erregularra, txarra, oso txarra eta oso txarra. Estazio bakoitzari kategoria txarrena esleitzen zaio, airearen kalitateari dagokionez, zenbatesteko kontuan hartzen den edozein kutsatzaileri dagokionez, bai neurtutako datuak, bai CAMS ereduaren ondoriozkoak. Hauek dira indizean kontuan hartzen diren kutsatzaileak: partikula esekiak (PM10), partikula esekiak (PM2,5), ozono troposferikoa (O3), nitrogeno dioxidoa (NO2) eta sufre dioxidoa (SO2).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Pardo de Vera Posada

**Isabel Pardo de Vera Posada** (Lugo, Galizia, 1975) lugoar ingeniari eta zuzendaria da. Espainiako Gobernuko Garraioen, Mugikortasunaren eta Hiri Agendaren Estatuko idazkaria izan zen 2021etik 2023ra, Asturias eta Kantabriako tren-tunel arazoengatik dimititu baitzuen. Aurretik, 2018ko ekainetik 2021eko uztailera bitartean, Adif enpresa publikoko burua izan zen.

## Biografia 
Aita Gerardo Pardo de Vera Díaz da, Aliantza Popularreko militantea izan zen eta Becerreako lehen alkatea izan zen1979an sistema demokratikoa berrezarri ondoren,. Ama Ana Luisa Posadaren da. Ana Pardo de Vera kazetariaren ahizpa gazteena da.

Coruñako Unibertsitateko Bide, Ubide eta Portuetako Ingeniarien Goi Eskola Teknikoan amaitu zituen bide, ubide eta portuetako ingeniaritza-ikasketak 2001ean. 2002tik 2007ra bitartean, Sondeos, Estructuras y Geotecnia, S.A.n (SEG) eta INECOn lan egin zuen. 2007an Adif-en sartu zen, eta Enpresaren Kontinentearteko Goi Mailako Hezkuntzako Institutuko (IESIDE) "Executive MBA - Ziklo Operatiboa" programa akademikoak 2007an eta ESADE Business Schooleko "ADIF kudeatzaile berriak" 2009an osatu zituen. 

## Lan ibilbidea 
2015. urtean Pontevedrako Diputazio Probintzialeko Mugikortasun eta Azpiegitura zuzendari izendatu zuten, eta 2016. urtean ADIFera itzuli zen.

#### Asturias eta Kantabriako tren-tunel arazoak 
2018ko ekainean, Adif erakunde publikoko presidente izendatu zuten, eta kargu hori 2021eko uztailaren bukaerara arte bete zuen, Raquel Sánchez Jiménez garraio-ministro berriak Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako Estatu idazkari izendatu zuenean. 

2023. urtearen hasieran jakinarazi zen hogeita hamar bat tren berri (Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles) diseinatu eta fabrikatzeko kontratua esleitu zitzaion enpresa konturatu zela eskatutako neurriak ez zirela zuzenak, eta diseinatutako trenak ez zirela sartuko Asturias eta Kantabriako eskualdeetako tuneletatik. Gertaera horien berri izan eta gero, Garraio Sailak kritika handiak jaso zituen, bai oposiziokoengandik bai Espainiako bi eskualde horietako gobernukoengandik, eta irtenbideak eta erantzukizunak hartzea eskatu zen.

Horren ondoren, Renfe eta Adif enpresa publikoek Renfe Bidaiarientzako Materiala Kudeatzeko Arloko gerentea eta Trenbideko Ikuskapen eta Teknologia burua kaleratu zituzten, hurrenez hurren. 2023ko otsailaren 20an Garraioko estatu-idazkaria zen **Isabel Pardo de Vera Posada**k dimititu egin zuen eta Isaías Táboas Renfeko presidenteak ere bai.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018ko Trenaren Monforte Saria .
* Madrilgo Bide, Ubide eta Portuetako Ingeniarien Elkargoak 2019ko Elkargoko Goraipamenen ekitaldian emandako merezimenduaren domina.
* 2022an Vigoko Urrezko Domina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coprinopsis cinerea

***Coprinopsis cinerea*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da. Biltzen bada, bildu eta berehala kontsumitu behar da. Kultibatu egiten da, copsin proteina du, eta ondorio antibiotikoak ditu.

Sinonimoak: *Agaricus fimetarius*, *Coprinus fimetarius*, *Coprinus cinereus*, *Agaricus radians*, *Agaricus pullatus*, *Coprinus cinereus var. pullatus*, *Coprinus fimetarius subsp. pullatus*, *Agaricus margaritaceus*, *Agaricus fimetarius var. cinereus*, *Coprinus fimetarius subsp. cinereus*, *Coprinus fimetarius var. macrorhizus*, *Agaricus macrorhizus*, *Coprinus macrorhizus*, *Coprinus delicatulus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 4 cm bitarteko diametrokoa; hasieran obala, gero irekia, ildaskatua, ertza altxatuta; kolorea, lehenbizi zurixka, gero gris-horixka, errezelaren hondakin oso galkor zuriz estalia.

**Orriak:** Estu, hasieran zuriak, gero grisak, azkenik beltzaxkak eta laster delikueszenteak.

**Hanka:** Zuria, hauskorra, bilotsu samarra, baina berehala biluzik; erraboilduna, oro har, sustrai luze samar batean bukatuta.

**Haragia:** Oso mehea.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator, "coprinus" hitzetik, eta simaurrari dagokiona, simaurretan hazten dena, esan nahi du. *Cinereus* epitetoa berriz latinetik dator, errauts-koloreko, esan nahi duen "cinereus, -a, -um" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du sukalderako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Coprinus lagopus* delakoarekin nahas daiteke, honek lur biluzian irteten du eta oin bilotsuagoa du. *Coprinus radiatus* espeziearekin ere bai, hau askoz txikiagoa da, ez du cm bat gainditzen, zaldi simaurretan ateratzen da eta honek ere sustrai antzeko bat du.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, behi-simaurretan edo simaurra zabaldutako lurretan, lasto usteletan, landare hondakinetan, humusetan aberatsa den lekuetan. Ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Puerto Rico, Guadalupe, Brasil, Hawaii, Islandia, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia, Txina, Taiwan, Malaysia, Papua Ginea Berria, Australia, Zeelanda Berria, Kergelen, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Kenya, Tanzania, Uganda, Gabon, Ghana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coprinellus domesticus

***Coprinellus domesticus*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du kalitate gastronomikorik.

Sinonimoak: *Agaricus sociatus*, *Coprinus domesticus*, *Coprinus sociatus*.
	
## Deskribapena 
**Kapela:** Hasieran haritzen ezkur gisa, 1 eta 2 cm bitarteko diametroa du orduan, gero erabat irekia, laua; okre argi kolorekoa, erraz bereiz daitekeen malutetan edo pikorretan sakabanatzen  den  errezel fin batez estalia.

**Orriak:** Estu, hasieran zurixkak, gero arre-txokolate kolorekoak, amaieran beltzaxkak. Pruinadun ertza.

**Hanka:** Zuria, pruinaduna, oinarrira zabaldu egiten da, eta hor erraboil alboratu  nabaria agertzen da. Askotan, hazten den substratuaren zati bat estaltzen duen azaleko mizelio gorrixka samarra ikus daiteke.

**Haragia:** Usain eta zapore berezirik gabea.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator "coprinus" hitzetik, eta, simaurrari dagokiona, esan nahi du, simaurretan hasten dena. *Domesticus* epitetoa berriz latinetik dator, etxea, esan nahi duen "domus, us" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Talde honetan, antzeko ezaugarri makroskopikoak dituzten zenbait espezie daude (*Coprinus radians*, *Coprinus xanthothrix*, *Coprinus ellisii*, *Coprinus bipellis*, *Coprinus flocculosus*), hauek bereizteko azterketa mikroskopiko zehatza egin behar da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian (martxotik maiatzera) eta udazkenean, hostozabalen eroritako adarretan, talde txikiak osatuz. Baratze, ukuilu, egur-ezpal eta abarretan, saprofitoa da eta egurra usteltzen du, baita  Erriberako zuhaitzen adarretan, enborretan, motzondoetan (zurzuria, makala). Ugaria.

### Banaketa eremua 
Europa, Australia, Argentina, Txile, Errusia, Japonia, Hegoafrika, Txina, Erdialdeko Amerika eta Ipar Amerika.

## Galeria 

Fitxategi:Coprinellus domesticus bat.jpg
Fitxategi:Coprinellus domesticus bi.jpg
Fitxategi:Coprinellus domesticus hiru.jpg
Fitxategi:Coprinellus domesticus lau.jpg
Fitxategi:Coprinellus domesticus bost.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raquel Sánchez Jiménez

**Raquel Sánchez Jiménez** (Gavà, Bartzelona, 1975eko azaroaren 18a) bartzelonar abokatua eta politikaria da, Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda ministro lanetan hasi zen 2021eko uztailean 2023ko abendura arte. Ordutik, Paradoreseko presidentea da. PSCko militantea da 2003tik. Bartzelonako Gavá herriko alkatea izan zen, 2014ko otsailetik 2021eko uztailera.

## Biografia 
Raquel Sánchez Jiménezek Bartzelonako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu zen eta Pompeu Fabra Unibertsitatean Lan Zuzenbideko eta Gizarte Segurantzako masterra egin zuen. Politikan hasi aurretik, abokatu aritu zen Bartzelonako bulego batean eta sortzailekide izan zen Castelldefelseko beste batean.

## Politikari ibilbidea 
2003an Alderdi Sozialistan afiliatu zen eta 2007an, PSCren udal-zerrendetan aurkeztu zen, Gavá herrian, Bartzelonako "gerriko gorria" delakoan. Hauteskundeen ondoren, Gaváko Udaleko Ekonomia eta Ogasun, Giza Baliabide eta Zerbitzu Orokorretako alkateorde eta udal talde sozialistaren bozeramaile izendatu zuten. 2011ko hauteskundeen ostean, Hirigintza, Sustapen Ekonomiko, Ingurumen eta Iraunkortasuneko alkateorde izendatu zuten.

2014ko otsailaren 15ean Gaváko alkate hautatu zuten, Joaquim Balseraren ordez. 2015eko maiatzaren 24ko udal-hauteskundeen ondoren, PSCk irabazi baitzituen, alkate hautatu zuten gehiengo soilez 2015–2019 agintaldirako. 2019ko hauteskundeetan, gehiengo osoz hautatu zuten alkate. 2016ko azaroan PSCko Emakumearen Politiken idazkari izendatu zuten.

2012an, Gaváko PSCko lehen idazkari hautatu zuten. Behe Llobregateko Batzorde Betearazleko eta PSCko Kontseilu Nazionaleko kidea da. 2015eko uztailaren 22an Baix Llobregat eskualdeko kontseiluko lehen presidenteriorde izendatu zuten. 

### Garraio ministro 
2021eko uztailaren 10ean Pedro Sánchez Gobernuko presidenteak izendatu zuen Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda ministro, José Luis Ábalosen ordez. 2021eko uztailaren 12an hartu zuen Ministro kargua.

#### Asturias eta Cantabriako tren- tunel arazoak 
2023. urtearen hasieran jakinarazi zen hogeita hamar bat tren berri (Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles) diseinatu eta fabrikatzeko kontratua esleitu zitzaion enpresa konturatu zela eskatutako neurriak ez zirela zuzenak, eta diseinatutako trenak ez zirela sartuko Asturias eta Kantabriako eskualdeetako tuneletatik. Gertaera horien berri izan eta gero, Garraio Sailak kritika handiak jaso zituen, bai oposiziokoengandik bai Espainiako bi eskualde horietako gobernukoengandik, eta irtenbideak eta erantzukizunak hartzea eskatu zen.

Horren ondoren, Renfe eta Adif enpresa publikoek Renfe Bidaiarientzako Materiala Kudeatzeko Arloko gerentea eta Trenbideko Ikuskapen eta Teknologia burua kaleratu zituzten, hurrenez hurren. Ondoren, Isabel Pardo de Vera Posada Garraioko estatu-idazkariaren eta Isaías Táboas Renfeko lehendakariaren dimisioak onartu zituen ministroak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.gavaciutat.cat
* http://www.raquelosasun.cat(https://web.archive.org/web/20230510092959/https://raquelsanchez.cat/)
Hilobira bisita

[thumb|*Hiru Mariak hilobian*, [Frans Francken II.a flandriarra, c. 1620.]]

**Hilobira bisita** edo **Visitatio sepulchri** delakoa pasarte biblikoa da, ikonografia kristauan motibo ezaguna. katolizismoan zein beste adar batzuetan, eta Hiru Mariak izan zituena protagonista. 

Markok kontatzen du bere ebanjelioan, hiru andrazko joan zirela Jesusen Hilobia bisitatzera, hutsik aurkitu zutela, eta bertan aingeru batek eman ziela Kristoren piztueraren berri ().

## Itun Berriko pasarteak 
Hilobira bisita ezberdin aipatzen da Itun Berriko ebanjelioetan. Kristautasun ortodoxoak emakumezko hauek mirroforak direla aipatzen du, talde handiago baten parte. Lau ebanjelioek aipatzen dute emakumezkoak joan zirela Jesusen hilobia bisitatzera, baina  da bakarra esanez hiru zirela Maria horiek: Maria Magdalena, Maria Kleofasena eta Maria Salome. Beste ebanjelioek aldaketak dituzte eskema honekiko, bai kopuruan zein identitatean. -k bakarrik Maria Magdalena aipatzen du, baina jarraian plurala erabiltzen du: «Eraman egin dute Jauna hilobitik, eta ez daki*gu* non ipini duten». -k dio Maria Magdalena eta "Beste Maria" joan zirela hilobia bisitatzera.  irakurrita esaten da Maria Magdalenaz gain beste batzuk ere aipatzen ditu: «Magdalako Maria, Joana eta Maria Santiagorena ziren emakumeok; hauekin batera joandako beste emakumeek ere gauza bera esaten zieten apostoluei.»

Erromatar Martirologioak uztailaren 22an ospatzen du Maria Magdalena. Apirilaren 24an ospatzen ditu "Maria Kleofasena eta Salome, Maria Magdalenareki batera goiz zoan zirenak Pazko goizean bere gorputza zaintzera, eta Jesusen Piztuera ezagutzen lehenak izan zirenak". 

## Iruditegia 

Fitxategi:Relicario santo sepulcro pamplona.jpg|Hilobi Santuaren erlikia-ontzia, Iruñean gordea, motiboaren lanketa bikain batekin, XIII. mendekoa.
Fitxategi:Fra Angelico - Resurrection of Christ and Women at the Tomb (Cell 8) - WGA00542.jpg|Fra Angelicoren bertsioan, Hiru Mariez gain, beste enakume batzuk ere agertzen dira.
Fitxategi:Hubert van Eyck - The Three Marys at the Tomb - WGA7586.jpg|Jan van Eyck-en bertsioan eta beste batzuetan gurutziltzaketan parte hartu zuten soldadu erromatar batzuk ere ageri dira.
Fitxategi:2018 Rheinisches Landesmuseum Bonn, Gustorfer Chorschranken 4.jpg|12. mendeko erliebe erromaniko bat, Alemaniakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikustaldia (Bibliako beste *visitatio* bat).

## Kanpo estekak
Katalina D'Erzel

**Catalina Dulché Escalante** (Silao, Guanajuato,1897ko ekainaren 29a &ndash; Mexiko Hiria, 1950eko urtarrilaren 3a), '''Catalina D'Erzell''' izengoitiaz ezagunagoa, kazetaria, dramagilea, eleberrigilea, poeta, opera-libretoen egilea, zinema mutuko aktorea, gidoilaria eta egokitzailea izan zen.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Hainbat iturriren arabera, Catalina D'Erzellek idazle-ikasketak goiz hasi zituen; *Orfandad* eta El *plagiario* dramak 12 urte zituela idatzi zituen. 18 urte zituela, bere lehen ipuina argitaratu zuen *El* *Nacional-*ean. Ospe handiko egunkari eta aldizkari batzuetan parte hartu zuen, hala nola; *El Universal, El Universal Ilustrado, El Hogar, El Demócrata, El Nacional, Revista de Revista* eta baita *Todo* aldizkarian ere. 1932 eta 1941 artean, Excélsior egunkarian "Digo yo como mujer" atala argitaratu zuen; "emakumeaz hitz egiten duten pseudomoralistak agerian uzteko" irekiera gisa balio izan zuen.  Atal honek balio izan zuen kazetaritzan emakumearen pertzepzioari buruzko ideiak argitaratzeko, batez ere *Fortino Ibarra de Andaren* ikuspegiari buruzkoak, El periodismo de México lanean.

Catalina d’Erzell XX. mendearen hasierako dramaturgile nagusietako bat izan zen, bere melodrama famatuengatik. Adituen arabera, "berak antzoki sozial baten abangoardia irudikatzen zuen, hezten zuen antzerki batena. Eguneroko arazo sozial, politiko eta ekonomikoei buruzko kontzientzia pizten zuena". D'Erzell haserretu egiten zen Mexikoko gizarteak ez zuelako eskatzen emakumeak bere kabuz pentsa zezan,[6] bere lanak izan ziren emakumeek literaturan zuten jarduera faltaren inguruko arazoen instrukzio. 

Bere lanen artean, besteak beste, *La inmaculada* (1920),  *Apasionadamente*. *Novelas cortas* (1928); *Cumbres de nieve* (1923), *Chanito* (1923), *Esos hombre*s! (1923), *El pecado de las mujeres* (1925), *Los hijos de la otra* (1930) eta *La razón de la culpa* (1928). Era berean, *Bera* poesia-bilduma eta El *Nacional* egunkarian argitaratutako ipuina, *Así son las mujeres*. Nabarmentzekoa da, halaber, Joaquín Cossek zuzendutako *En defensa propia* filme mutua eta Fernando Soler senarrak 1944an zuzendutako *Como todas las madres* filmean egindako ekarpena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Baeza, Gabriela (2006). La imagen de la mujer en la crónica del "México de afuera". UACJ. ISBN 9687845805. 
* Campos, Patricia (2000). Una mujer empresaria de principios de siglo. Sincronía, Universidad de Guanajuato.
Cornelis de Vos

**Cornelis de Vos** (Hulst, 1584 &ndash; Anberes, 1651ko maiatzaren 9a) flandriar margolaria izan zen.

David Remeeus margolariaren ikaslea izan zen. 1608an Anberesko San Lukas gremioarekin bat egin zuen eta margolariez gain arte merkataria izan zen. Batez ere erretratuen pintorea izan zen, eta merkatari familia aberatsen enkarguak jaso zituen, baita noble eta erregeenak eta erakunde erlijiosoenak ere. Rubensekin elkarlanean aritu zen lan kolektiboetan.

## Iruditegia 

Cornelis de Vos - Self-Portrait of the Artist with his Wife Suzanne Cock and their Children - WGA25310.jpg|Artistaren eta bere familiaren autoerretratua
Cornelis de Vos - The Anointing of Solomon.jpg|Salomonen gantzudura
Abraham Grapheus, by Cornelis de Vos.jpg|Abraham Grapheusen erretratua
Portrait of a Young Woman MET DT200588.jpg|Emakume gaztearen erretratua
Cornelis de Vos - Portrait of Susanna de Vos.jpg|Susanna de Vosen erretratua
Cornelis de Vos - Magdalena and Jan-Baptist de Vos - WGA25305.jpg|Magdalena eta Jan-Baptist de Vos
Cornelis de Vos - The Finding of Moses.jpg|Moises arkitua
Cornelis de Vos - Players and courtesans under a tent.jpg|Musikariak eta kortesanoak
Cornelis de Vos & Paul de Vos - Allegory of Earth.jpg|Lurraren alegoria, lankidetza Pol de Vosekin
Cornelis de Vos - El triunfo de Baco.jpg|Bakoren garaipena
Cornelis de Vos - Portrait of a Lady with Her Daughter.jpg|Andre baten eta bere alabaren erretratua
Cornelis de Vos - View of Hulst.jpg|Hulsteko ikuspegia

## Kanpo estekak
Sandra Kim

**Sandra Kim** (Saint-Nicolas, Belgika, 1972ko urriaren 15a benetako izenez **Sandra Caldarone**) jatorri italiarreko abeslari valoniarra da. 1986ko Eurovision Lehiaketa irabazi zuen ''J'aime la vie* abestiarekin, Bergenen (Norvegia) ospatu zen ikuskizunean. Hau izan zen Belgikak lehiaketa honetan irabazitako lehen aldia, eta 2022 bitartean bederen, bakarra.

## Ibilbidea 
Haurra zela, Musiclub taldeko abeslari gisa partaide izan zen. Talde horrekin 1985ean *Ami-Ami* abestia interpretatu zuen Milango *L'ambrogino d'oro* lehiaketan. Sei hilabete geroago Belgika ordezkatzeko aukeratu zuten 1986ko Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartzeko.

Lehiaketa irabazi zuenean 13 urte besterik ez zituen, nahiz eta *J'aime la vie'' ('I love life') letretan '15 urte baino ez izatea' abesten duen eta jaiotza urterako 1970. urtea eman zuen. 

Adinaren pixkar irregulerra zenez, bigarren sailkatuak, Suitzak, garaipena lortzeko aukera sumatu zuen eta balorazioari helegitea jarri zion (arrakastarik gabe). 1990. urtera arte ez zen 16 urtetan ezarri parte-hartzaileen gutxieneko adina. Kim izan da historian Eurovisioneko irabazle gazteena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eurovision 1986ko agerpena, Youtuben.
The Kelpies

**The Kelpies** 30 metro altuerako zaldi-buruko eskulturak dira, eta Falkirk eta Grangemouth artean daude, zutik, Forth eta Clyde kanalen ondoan, eta Carron ibaitik gertu, The Helixen, hamasei komunitate lotzeko eraiki den parke-proiektu berria da. Eskulturak Andy Scott eskultoreak diseinatu zituen eta 2013ko urrian osatu ziren. Eskulturek sarrera bat osatzen dute Forth eta Clyde kanalaren ekialdeko sarreran, eta Helix lurrak eraldatzeko proiektuaren zati gisa eraikitako ubide berrian. *Kelpies* zaldiei esker eraikitako ondarea gogoratzeko monumentua da Eskozian.

Eskulturak jendearentzat ireki ziren 2014ko apirilean. Proiektuaren zati gisa, bisitari-zentro propioa dute, eta igerileku berri baten eta kanalaren ondoan daude.  Forth eta Clyde kanalak Forth ibaiarekin bat egiten du, eta Eskoziako ekialdearen eta mendebaldearen arteko nabigazioa errazten du.

## Historia 
ezkerrera|thumb|*The Kelpies* eraikitzen ari zirenean, 2013an
Helix proiektuaren hasieran, 2005ean, Eskoziako kanalek aukeratu zuten *The Kelpies* izena. *Kelpies* izenak hamar zaldien indarra eta erresistentzia zuten piztia eraldatzaile mitologikoak adierazten zituen; Eskoziako barneko bide nabigagarrien kalitatea eta transformazio-aldaketaren antzekoa zen. *Kelpies* horiek Eskoziako industria eta ekonomiako zaldi astunaren leinua irudikatzen dute, Falkirk eremuaren banaketa geografikoa moldatu zuten bagoi, golde, gabarra eta ikatz-ontzietatik tiratuz.

Andy Scott eskultorearen arabera, "Ur mitikoko zaldien jatorrizko kontzeptua abiapuntu egokia izan zen egituren garapen artistikorako". Beste hau ere esan zuen: “kontzeptu hori hartu zuen, eta harekin batera erantzun ekinoagoa eta garaikideagoa eman zuen, edozein erreferentzia mitologikotatik monumentu soziohistorikora igaro zen, zaldiak industrian eta nekazaritzan duen zeregina ospatzera, bai eta kanalekin lotura nabarmena izatera ere”.

## Egitura 
thumb|Bere tamaina eta kanalaren arroa erakusten dituen beste ikuspegi bat
Altzairu herdoilgaitzezko estaldura duen altzairu estrukturalez egina dago *Kelpies*; 30 metroko altuera dute, eta 300 bat tona pisatzen dute bakoitzak. Eraikuntza 2013ko ekainean hasi zen eta 2013ko urrian amaitu zen. 2013ko azaroaren 27an merkaturatze-ekitaldia egin zen. *Kelpies* sarraila eta arro bereziki eraiki baten bi aldeetan kokatzen da. Formak Clydesdale zaldietan (tiro-zaldietan) inspiratzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Helix webgune ofiziala
*  BBCren *The* *Kelpies* irudiak
Mozart eta Salieri

***Mozart eta Salieri*** (errusieraz, Моцарт и Сальери, *Motsart i Salieri*) ekitaldi bakarreko, bi eszenkin, opera bat da. Musika Nikolai Rimski-Korsakovek egin zuen; libretoa, ia hitzez hitz, Aleksandr Pushkin idazleak 1830ean bertsoz idatzitako drama baten gainean egin zen. Estreinaldia Moskuko Solodovnikov antzokian egin zen, 1898ko abenduaren 7an. Opera hau gutxitan antzezten da; Operabase webguneak dionez 2005-2010 urtetan hogei aldiz taularatu zen.

## Argumentua 
Operaren argumentua ontzat ematen du gezurrezko kondaira bat; horren arabera, Antonio Salierik, Mozarten arrakasta ikusita, inbidiaz jota, gaztea pozoindu zuen. Nikolai Rimski-Korsakovek Mozarten lan batzuen aipuak jaso zituen bere operan, bereziki *Requiem* eta *Don Giovanni*renak. Richard Taruskinek opera hau Errusiako generoaren tradizio errealistan kokatu egin du.

## Pertsonaiak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Notas, discografía y libreto (ruso/español) en kareol.es
* :Diskografia.
* :"RIMSKY-KORSAKOV: Mozart and Salieri", Operatoday.com webgunean.
Claudina Domingo

**Claudina Domingo** (Mexiko Hiria, 1982ko irailaren 8a) mexikar poeta eta kontalaria da. Praxis Poesia Editorialaren Saria (2008), Carlos Pellicer Poesia Arte Ederren Sari Iberoamerikarra (2011) sariak eskuratu zituen eta Gilberto Owen Poesia Sari Nazionala *Ya sabes que no veo de noche (Badakizu gauez ez dudala ikusten*) (2017) poema-bildumagatik. Kultura eta Arteetarako Funts Nazionalaren Gazte Sortzaileak programako bekaduna izan zen hiru aldiz, eta *La Tempestad* aldizkariak urteko idazle emergente izendatu zuen 2011n.

## Lanak 
* *Miel en ciernes* (Praxis, 2005)
* *Tránsito* (FETA, 2011)
* *Ya sabes que no veo de noche* (Ediciones Atrasalante, 2017)
* *Las enemigas* (sexto piso, 2017 )
* *La noche en el espejo* (sexto piso, 2020)

### Antologiak 
* *20 años de poesía. Jóvenes creadores del FONCA* (Conaculta, 2010)
* *Antología general de la poesía mexicana: poesía del México actual, de la segunda mitad del siglo XX a nuestros días* (Océano, Intemporales, 2014)
* *México 20: La nouvelle poésie mexicaine* (Castor Astral/Secretaría de Cultura, 2016)
* *Sombra roja. Diecisiete poetas mexicanas 1964-1985* (Rodrigo Castillo, Vaso Roto, 2017).
* *Breve historia del ya merito* (sexto piso, 2018)
* *A golpe de linterna : más de 100 años de cuento mexicano, vol. 3 : Exploradoras* (Ediciones Atrasalante, 2020)

## Aintzatespenak 
* Praxis Poesia Editorialaren Saria (2008)
* Carlos Pellicer Arte Ederren Iberoamerikako Saria (2012)
* Gilberto Owen Poesia Sari Nazionala (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yumi, Yumi, Yumi

***Yumi, Yumi, Yumi*** () Vanuatuko nazio ereserkia da. François Vincent Ayssavek moldatu zuen eta 1980an erabili zen lehen aldiz.

## Hitzak 
::***Leloa***:
:Yumi, yumi, yumi i glat long talem s
:Yumi, yumi, yumi ol man blong Vanuatu

::**I**
:God i givim ples ia long yumi,
:Yumi glat tumas long hem,
:Yumi strong mo yumi fri long hem,
:Yumi brata evriwan!

::***Leloa***

::**II**
:Plante fasin blong bifo i stap,
:Plante fasin blong tedei,
:Be yumi i olsem wan nomo,
:Hemia fasin blong yumi!

::***Leloa***

::**III**
:Yumi save plante wok i stap,
:Long ol aelan blong yumi,
:God i helpem yumi evriwan,
:Hem i papa blong yumi!

::***Leloa***

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milena Smit

**Milena Smit**, jaiotzaz **Elisabeth Milena Smit Márquez** (Elx, Valentzia, 1996ko urriaren 5a) valentziar zinemako eta telebistako aktorea da. David Victoriren *No matarás* (2020) filmean Mila interpretatzegatik da ezaguna, eta Pedro Almodóvarren *Madre paralelas* (2021) filmean Ana izan zelako. Paper horiengatik Goya sarietarako izendatu zuten, Emakumezko aktore errebelazio onenaren eta Emakumezko aktore onenaren sarietarako, hurrenez hurren. 

## Biografia 
Milena Smit 1996ko urriaren 5ean jaio zen Elxen, Valentziako Erkidegoan, Espainian. Aita neerlandarra du eta ama espainiarra. Herbehereetan bizi izan zen 18 urtez. Ikuskizunen munduan hasi zen lanean, 15 urterekin, eta gero Elxen saiatu ondoren, Madrilera joan zen aukera bila. Cristina Rota interpretazio-eskolan trebatu zen aktore gisa, eta maisu izan zuen Bernard Hiller, Leonardo DiCaprio eta Cameron Diaz aktoreen aktore-entrenatzailea. Filmeko casting-taldeak, *LANE* Casting-ek, aurrerago azaldu zuen Instagram sare sozial bidez aurkitu zutela aktorea: «*Asko bilatu ondoren, Milena aurkitu genuen Instagramen. Pertsonaiarekin bat zetorren guztiarekin liluratuta geratu gine*n».

*No matarás* filmean parte hartu ondoren, Pedro Almodóvarrek *Madre paralelas* filmerako fitxatu zuen, Penélope Cruzekin eta Aitana Sán-Gijónekin batera. Film horretan, Ana, bortxaketa baten ondorioz haurdun geratu den *ama* ezkongabea, interpretatzen du. Filmean egindako interpretazioari buruz, Almodóvarrek esan zuen: «*Adimen emozionala eta zintzotasuna ditu, eta ez dira eskolan ikasten*». Halaber, bere iritzia azaldu zuen No matarás filmean duen paperaz, eta «harilkatzaile» gisa definitu zuen. Gainera, Sergio G. Sánchezek zuzendutako *Alma*, Netflix-en jatorrizko telesailerako sarrera iragarri zen. 2021eko uztailean hasi zen Tin & Tina beldurrezko filma grabatzen, Jaime Lorenterekin batera. Gainera, Luc Knowles Libélulasen opera prima ere filmatu zuen, Cataren paperarekin. 2021eko urrian, Netflix-en *Elurrezko neska* serie berrirako paper nagusia iragarri zen, Javier Castilloren izen bereko liburuan oinarritua, non Miren Rojoren papera egiten duen.

2022ko maiatzean Smit El Hoyo 2 filmatzen hasi da Bilbo aldean, BECen. Galder Gaztelu-Urrutia bilbotarrak zuzendu zuen El Hoyo 1, pisu askotako kartzela berezi batean gertatzen zen fikzioa, Euskal Herrian gehien ikusi den filma da. Bigarren partean atzera egiten dute istorioan. 

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maricela Guerrero

**Maricela Guerrero** (Mexiko Hiria, 1977) mexikar poeta da. Lehen saria eskuratu zuen 1998an eta 2000n *Después del Discurso* lehiaketan eta bi aldiz FONCA (2008 eta 2010)  Gazte Sortzaileentzako beka irabazi du.2018az geroztik, Arte Sortzaileen Sistema Nazionaleko kide da. 

## Biografia 
Latinoamerikako Letretako maistra da UNAMen eta Espainiako Letretan lizentziatua UNAMen. Besteak beste, *Letras Libres*, *Luvina*, *Revista El Humo* eta *Tierra Adentro*

aldizkarietan argitaratu du. Suediera, ingelesera eta alemanera itzuli dira bere lanak

## Argitalpenak  
* Desde las ramas una guacamaya (Bonobos CONACULTA, 2006)
* Se llaman nebulosas (Fondo Editorial Tierra Adentro, 2010)
* Kilimanjaro (Mano Santa, 2011)
* El tema de la escrofularia (Piedra Cuervo argitaletxea, 2013)
* .Peceras (Filo de caballos, 2013)
* De lo perdido, lo hallado (CONACULTA, 2015)
* *El sueño de toda célula* (Ediciones Antílope, 2018)
* Distancias. de los caprichos de tu corazón (UNAM, 2021)
* A río revuelto (Aguaviva ediciones, 2022)
* A río revuelto (UANL, 2022)

## Antologiak 
* *Efectos secundarios:* Madrid: Anaya, 2004
* *Un orbe más ancho: 40 poetas jóvenes (1971-1983):* Carmina Estrada, UNAM, 2005
* *Divino tesoro:* México: Casa Vecina, 2008
* *Cuatro poetas recientes de México:* Buenos Aires: Black & Vermelho, 2011)
* *México 20: La nouvelle poésie mexicaine:* Jorge Esquinca, Tedi López Mills, Myriam Moscona, Castor Astral/Secretaría de Cultura, 2016
* *Sombra roja: diecisiete poetas mexicanas 1964-1985:* Rodrigo Castillo, Vaso Roto, 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingurumen gatazka

[thumb|[Hezegune|Hezeguneak babesteko bilkura baten atarian, (Entre Rios, Argentina, 2022).]]
**Ingurumen gatazka** da ingurumenaren egoera andeatze edo okertze batek sortutako gatazka, ingurumen baliabideen kudeaketa txarraren ondorioz. Oro har, zenbait alderdi egon ohi da halako gatazkatan: orobat, alde batetik, ingurumena babestu nahi duten ekintzaileak; eta, bestetik, ingurumena beste zerbaitetarako (erauzketa industriarako, eskuarki) eskatzen edo kudeatzen dutenak. Ingurumen baliabideak gaizki kudeatzen direnean, baliabide berriztagarriak gehiegi ustiatzera iritsi gaitezke; hau da kasua, esate baterako, gehiegizko arrantza edo basogabetzea. Gainera, horrela jokatuz gero gainkarga bat ezartzen zaio ingurumenari, kutsadurari eta beste sargai batzuei erantzuteko duen gaitasunean, eta gizakien nahiz naturaren bizi espazioa hondatzen da.

Sarritan, ingurumen gatazkak loturik egoten dira justizia klimatikoarekin, herri indigenen eskubideekin, nekazarien eskubideekin edo beste bizibide batzuei egindako mehatxuekin, adibidez arrantzaleena edo ozeanoko baliabide naturalen mendeko komunitateena. Esparru praktiko gisa, gatazkak konpontzen lan egiten duten pertsonak alderdi interesdunen arteko lankidetza eta adostasuna lortzera bideratzen dira.

## Kritika 
Zenbait ikertzailek kritikatu izan dute gehiegi nabarmentzen direla baliabide naturalak ingurumen gatazken azalpenetan. Izan ere, askotan, ikuspegi horrek ingurune naturalaren komertzializazioan oinarritzen da, aitortu gabe ingurumen osasuntsu baten benetako balioa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ingurumena
* Ingurumen legeriaren gailentasuna
* Justizia klimatikoa

## Kanpo estekak 
* Environmental conflicts. Key issues and management implications.