Emakumeen aurkako erasoak Euskal Herrian 1979-1980an

**Emakumeen aurkako kanpaina Euskal Herrian 1979-1980an** motibazio politikoko krimenak izan ziren, eskuin muturra burututakoak. Giza eskubideen urraketak aztertzen eta biltzen dituen Argituz elkarteak egindako ikerlanaren arabera, bederatzi bortxaketa salatu zituzten sei hilabetean, eta haietako bi emakume hil egin zituzten, bat Bizkaian (Ana Tere Berroeta) eta bestea Gipuzkoan (Maria José Bravo). Eraso gehienak, bestetik, Errenterian eman ziren. 1979ko azaroaren 14tik 1980ko maiatzaren 7ra artean motibazio politikoko bederatzi bortxaketa, bi hilketa eta hainbat eraso saio izan ziren. Guztiek izan zuten jarduteko modu bera, garai eta espazio bertsuan. Nola nahi ere, Espainiar polizia buruak tarteko, bahiketa eta bortxaketa hauek ez ziren ikertu eta indar parapolizial hauek ez zuten zigorrik jaso. 2024an, Errenteriako Berdintasun Kontseiluak sustatu zuen gai honi buruzko liburua.

## Erasoen tokiak 
Auzi honi lotuta bildu dituen kasu gehienak Gipuzkoan gertatuak dira, Errenteria, Irun eta Donostia aldean. Baina jaso dituzte Bizkaian gertatutakoak ere; bana hiru herritan: Loiun, Galdakaon eta Bermeon. Dena dela, aurretik 1978ko urtarrilean, Iruñean, sei bortxaketa salatu zituzten.

## Gertakizunak 
Eraso bakoitzean bi edo hiru gizon armatuk parte hartu zuten, autoz eramaten zituzten neskak babes gabeko lekuetara, ideologia politikoari buruzko galdeketak egiten zizkieten, zigorgabetasun osoz jarduten zuten, eta, kasu batzuetan, GAEren (Espainiako Talde Armatuak) edo BVEren (Batallon Vasco Español) izenean erreibindikatu zituzten erasoak.

1979ko azaroaren 14a. 16 urteko neska bat, M.A. mutil lagunarekin, J.A.P., 17 urtekoa, paseatzen ari zen Alaberga-Capuchinos auzoan (Errenteria, Gipuzkoa). Bi gizon armatuk paretaren kontra jarri zuten bikotea. [...] Erasotzaileetako batek mutila aparte eraman zuen, pistolarekin apuntatuz. J.A.P.-k burua itzuli zuenean, ikusi zuen M.A. Seat 850 urdin batean sartu zutela. [...]. Autoarekin tunel aldera joan ziren, Lezorantz; han, biluztera behartu, eta bertan bortxatu zuten biek. Erasoa amaitu ondoren, Errenterian utzi zuten; askatu aurretik, pistolekin apuntatu eta esan zioten atzera ez begiratzeko, eta bera eta mutil laguna hiltzeko mehatxua egin zioten, «zerbait kontatzen bazuten. ‘Ezagutzen zituztela’ esan zieten» 

Azken erasoa Donostian eman zen Maria Jose Bravoren hilketarekin; mutil lagunak hilabete batzuetara hil zer ere bai, jasotako jipoiaren ondorioz. Hasi ziren moduan amaitu ziren, sei hilabeteren buruan. «Badirudi norbaitek agindu zuela geratzeko», esan zuen Sabino Ormazabalek txostenaren aurkezpenean. Polizia etxean salaketa jarri zutenen kasuetan, «bortxaketa arrunt» gisa sailkatu zituzten, baina ez zen haietako kasu bat bera ere argitu; ez zen egileen berririk izan. 

Aurretik ere, 1978ko urtarrilean, Iruñean, sei bortxaketa salatu zituzten. Honako hau argitaratu zuen orduan *El País* Espainiako egunkariak: «Iruñean, bortxaketa bortitz eta traumatizatzaileen oldea gertatzen ari da, eta bortxatzaileen banda edo bandak zigorgabe geratzen dira [...] ezaugarriek argi erakusten dute ultraeskuindarrak direla». 1978ko maiatzean, orduko Espainiako Barne ministro Rodolfo Martin Villak aitortua zuen hainbat polizia «inkontrolatuta» zeudela. Guardia Zibilak jakinarazi zuen Intxaurrondoko kuarteletik bi agente kanporatu zituztela, «bortxatzaile gisa identifikatu ondoren». 

Salaketa guztiek badute lotzen dituen kontu bat: ikerketa judizialak hutsalak izan ziren. Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Sailaren Terrorismoaren Biktimei Laguntzeko Zuzendaritzak 2008an egindako txostenean ondorioztatu zuen kasu horietan «konplizitatea, lankidetza edo inhibizioa» izan zela.

## Bibliografia 
* *Ulertzea, bizitzaren bila. Emakume gazteen bahiketa eta bortxaketa, 1979-1980*, Argituz, 2024.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gurutze Izagirre Intxauspe: "1979an eta 1980an izan ziren motibazio politikoko bortxaketak eta hilketak aitortzeko eskatu dute Errenterian", *Berria*, 2024/11/29.