open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Juan Chamula tenplua

**San Juan Chamula tenplua** edo **San Joan Bataiatzailearen tenplua** Mexikoko Chiapas estatuko Chamula herrian dagoen XVI. mendeko eliza da. Oso ezaguna da bere izaera sinkretikoari esker; bertan, kristautasunaren itxuraren azpian Tzotzil herriak konkista aurreko erritoak eta zeremoniak egiten dituzte. Apaiz katolikoak ez dira elizan ikusten eta gurtzen diren santuen atzean ez da zaila antzineko jainkoak ikustea.

## Ezaugarriak
San Joan Bataiatzailearen tenplua arkitektura kolonialekoa da. Fatxada zuria du, turkesa eta berde koloreko arku batekin; hiru kanpaiez osatutako kanpai-horma batekin amaitzen da. Bere atea edo portada lore eta zirkulu formako irudiekin apainduta dago, berde eta urdinez margotuak, horizko xehetasunekin, morearekin eta abarrekin. Eliza bakanetakoa da, estilo prehispanikoko apaingarriak dituena.

Chamulako tenpluak 15 metroko zabalera eta 62 metroko luzera du gutxi gorabehera; egurrezko estalkia du. Bertako komunitateko zeremonia-gune garrantzitsuena da, Tzotziles Indigena gehienek otoitz eta erritu erlijiosoak egiten dituzten lekua.

## Ohiturak 
Barrualdean ez dago esertzeko eta otoitz egiteko jarleku tradizionalik: herritarrek belaunikatu eta otoitz egiten baitute. Giro mistiko oso berezia sortzen dute, XVI. mendeko ebanjelizazioaren eta maia herriaren erlijio sinesmenen arteko nahasketa diren erritualak egitean. Fededunek hainbat tamainuko kandela koloreanitzen aurrean otoitz egiten dute. Lurra ere pinu adarrez ia erabat estalita dago, indigenek zuhaitz hori sakratutzat jotzen baitute.

Santuen irudiek ispiluak dituzte, eta aitorpena santuetako baten aurrean modu pertsonalean egiten da; ispilua fededuna islatzeko da.

Eliza barruan argazkiak egitea debekatuta dago.

## Mayordomoak 
San Juan Chamulan egiten diren erritoen ezinbesteko protagonistak dira. Urte bete santu baten zerbitzura daude eta lan horretan diru asko ordaindu dezakete baina horrela santuen laguntza lortzen dute. Mayordomoek santuak zaintzen dituzte, musika jotzen dute eta egiten diren zeremonietan parte hartzen dute.

## Iruditegia 

Image:
ChurChamula.jpg|Barruan argazkiak egitea debekatuta dago.
Facade_of_Iglesia_de_San_Juan_Bautista_-_Chamula_-_Chiapas_-_Mexico_(15663411042).jpg|Atari nagusia.
San_Juan_Chamula_tenplua.jpg|Kanpaien bidez hildakoekin komunikatu egiten dira.
Facade_of_Iglesia_de_San_Juan_Bautista_with_Wooden_Cross_-_Chamula_-_Chiapas_-_Mexico_(15042452013).jpg|Egurrezko gurutzea, elizaren ikurra.
Mayordomoak.jpg|San Juan Chamula elizaren mayordomoak.
San Juan Chamula - Prozession 1.jpg|Mayordomoak santua elizan sartzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Juan Chamula

## Kanpo estekak 
* :Eliza barruan egindako bideoa.
Montpellier Hérault Rugby (emakumezkoen taldea)

**Montpellier Hérault Rugby** (okzitanieraz: *Montpelhièr Erau Rugbi Club*) Frantziako emakumeen errugbi taldea da, egoitza Montpellier hirian duena. Elite 1 txapelketan jokatzen du.

## Palmaresa 
* Europako Kopa
** Txapelduna (2): 2008, 2009
* Frantziako Emakumezkoen errugbi txapelketa
** Txapelduna (8): 2007, 2009, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019
** Finalista (4): 2008, 2010, 2012, 2016

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
Benoît Dauga

**Benoît Dauga** (Montgaillard, 1942ko maiatzaren 8a - Mont-de-Marsan, 2022ko azaroaren 3a) frantziar errugbilaria izan zen. Jokalekuan bigarren lerrokoa edo 8 zenbakikoa zen bere postua.

Stade montois taldeko jokalaria izan zen eta bere taldekideekin, Guy Boniface, André Boniface eta Christian Darrouy, "Mosketariak" bezala ezagunak, Frantziako errugbi selekzioak hautatu zuen.

63 partida jokatu zituen selekzioarekin, eta horietatik bederatzi kapitain gisa. 1967, 1968 eta 1970. urteetan Bost Nazioetako hiru Txapelketa irabazi zituen. 1968an Frantziarako lehen Grand Slama lortu zuen. Hamaika entsegu lortu zituen Frantziako taldearekin. 1964, 1967 eta 1971n Hego Afrikara egindako biretan eta 1968en Zeelanda Berrira eta Australiara egindako biran parte hartu zuen.

Bere kirol ibilbidea 1975ean amaitu zen, tetraplegia bat eragin zion partida batean izandako inpaktu baten ondorioz. Hala ere, birgaitzeari esker, mugikortasuna berreskuratu ahal izan zuen.

Stade montois klubeko presidentea izan zen 2003tik 2006ra.

## Erreferentziak
Aiora Zabala

**Aiora Zabala Aizpuru** (Irun, Gipuzkoa, 1982) zientzialaria, ingurumen eta politika ekonomiako irakaslea da.

## Biografia 
Irunen jaioa, han eta Zigan hazi zen, eta Bartzelona, Oxford eta Cambridgeko Unibertsitatean ikasteko bekak eskuratu ditu. Ingurumen Zientzietan lizentziatua da, eta Ekonomia Ekologikoan doktorea. Erresuma Batuko Unibertsitate Irekian (Open University) eta Cambridgeko Unibertsitatean Ingurumen Politika irakaslea da.

Nature Sustainability zientzia aldizkarian editore izan zen lau urtez, eta EITB Irratian eta Berria egunkarian kolaboratzailea ere izan da. Dibulgazio artikulu ugari idatzi ditu, euskaraz zein ingelesez, ingurumen, iraunkortasun eta giza zientziei buruz, eta hainbat liburu eta ikerketa artikulutan parte hartu du. Ikerketa eta lan bidaietan ibili da natura eta gizakien arteko harremanez ikasten, besteak beste Mexiko eta Hegoafrikako komunitate txikietan.

## Argitalpenak 
* *Natura gure esku.*(Alberdania, 2022).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Aukera ezin hobea dugu politika sortzaileak abiatzeko  Berria, 2021.02.02

* Elkarrizketa: Gune berdeek estres maila jaisten laguntzen dute Berria, 2022.11.02
Stig Dagerman

**Stig Halvard Dagerman** (Älvkarleby, 1923ko urriaren 5a - Enebyberg, 1954ko azaroaren 4a) suediar kazetari eta idazlea izan zen.

1945etik 1949ra lau eleberri, ipuin bilduma bat, gerra osteko Alemaniari buruzko liburu bat, bost antzezlan, ehunka poema eta bertso satiriko, saiakerak eta kazetaritza lanak idatzi zituen.

Bere obrako gaiak moraltasuna, kontzientzia, sexualitatea, filosofia soziala, maitasuna, konposizioa, justizia, beldurra eta erruduntasuna izan ziren, umorez eta satira burleskoz tratatuak.

1954an bere buruaz beste egin zuen.

## Lan hatatuak 
* *Ormen* (Sugea) 1945, eleberria
* *De dömdas ö* (Kondenatuen uhartea) 1946, eleberria
* *Tysk höst* (Alemaniako udazkena), 1947, Alemaniari buruzko liburua
* *Nattens lekar* (Gaueko jolasak) 1947, ipuin bilduma
* *Bränt barn* (Ume bat erreta) 1948, eleberria
* *Dramer om dömda: Den dödsdömde; Skuggan av Mart* (Kondenatuen dramak: Heriotzara kondenatutako gizona; Martyren itzala) 1948, antzezlanak
* *Judas Dramer: Streber; Ingen går fri* (Judas Dramak: Inor ez da libre geratzen; Igokaria) 1949, antzezlanak
* *Bröllopsbesvär* (Ezkontza-keskak) 1949, eleberria
* *Vårt behov av tröst* (Gure kontsolamendu beharra aseezina da) 1955, prosa eta poesia. O. Lagercrantz argitaratzailea

## Kanpo estekak
Errore-detekzio

thumb|Ezkerreko irudian agertzen diren erroreak zuzentzeko, Goddard-eko zientzialariek CD eta DVDetan erabili ohi den Reed-Solomon teknika aplikatu zuten. Ohiko akatsak falta diren pixel ak (zuriak) eta seinale faltsuak (beltzak) dira.
Matematikan, informatikan eta informazio-teorian, **erroreen  detekzioa eta zuzenketa** teknika garrantzitsua da datuen integritatea ziurtatzeko. Hainbat prozedura eta gailu erabiltzen dira horretarako.

Hainbat ordenagailuren eta dispositiboren arteko komunikazio etengabea, askotan datu-komunikaziorako diseinatu gabeko kanalen bitartez (telefono-lineak esaterako), zarata sor dezake, eta horren ondorioz erroreak. 

Datuen integritatea ziurtatzeko lortu behar da erroreak hautematea, eta ahal den neurrian zuzentzea (edo komunikazioa errepikatzea). Erroreak detektatu eta zuzendu ahal izateko transmititutako datu-blokeetan erredundantzia txertatzen da, bit gehigarriak barneratuz.

Oinarrizko bi estrategia garatu dira erroreen detekzioari eta zuzenketari begira: 

* Datu-bloke bakoitzean informazio erredundante nahikoa sartzea bit okerrak detektatu eta zuzendu ahal izateko. **Erroreak** **zuzentzeko kodeak** erabiltzen dira kasu horretan.

* Datu-bloke bakoitzean erroreak detektatzeko behar den informazio erredundantea bakarrik sartzea. Kasu horretan, erredundantzia-biten kopurua txikiagoa da. **Akatsak detektatzeko kodeak** erabiltzen dira honetarako.

## Kode detektatzaileak 
### Paritate sinplea (paritate horizontala) 
Bidali nahi dugun datu-kateari bit gehigarri bat, paritate bita, eranstean datza. Bit gehigarri horren balioarekin ziurtatuko da 1 egoeran dauden biten kopurua bikoitia dela.
 
Hartzaileak datu-katea aztertzean ziurtatu beharko du, paritate-bita ere kontuan hartuta, bat egoerako biten kopurua bikoitia dela; eta hala ez bada errorea detektatzen da.

Teknika honen ahulezia da bit baten errorea detektatzen duela baina erroredun bitak bi badira (edo kopuru bikoitia) erroreak ez direla detektatuko. 

CRC kodeak eta checksum ahaltsuagoak dira alde horretatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Élisabeth Rétiffe

**Élisabeth Rétiffe** (Vézelise, Meurthe eta Mosela, 1834ko urtarrilaren 9a &ndash; Saint-Laurent-du-Maroniko barrutia, Guyana Frantsesa, 1882ko otsailaren 24a) kartoi-fabrikatzailea zen, militante sozialista, anbulancière (kanpaina-ospitaleko erizaina) eta communarde (Parisko Komunan parte hartu zuen emakumea) frantsesa. 

Heriotza-zigorra ezarri zioten Parisko Komunan izan zuen esku-hartzeagatik, baina geroago pena kommutatu eta bortxazko lanengatik trukatu zioten. Guyanara bidali zuten zigor berria betetzera.

## Biografia 
Rose Rétif, Élisabeth Rétiffe izenaz ezaguna, 1834ko urtarrilaren 9an jaio zen Meurtheko Vézelisen.

«Cartonnière» zen, hau da, kartoi-fabrikatzailea.

1871n Parisko Komunaren matxinada gertatu zenean, *ambulancière* (kanpaina-ospitaleko erizaina) lanetan hasi zen. Aurrerago adieraziko zuen Communardei ez ezik, haren beharra zuten Versailles-eko gobernuaren soldaduei ere lagundu ziela.

Rétiffek ukatu egin zituen egozten zizkioten akusazioak, baina laugarren gerra-kontseiluak heriotzara kondenatu zuen 1871ko irailaren 4an. Zigorra 1871ko azaroaren 27an kommutatu eta bortxazko lanengatik trukatu zioten. Cayenne-ra  (Guyana) erbesteratu zuten.

Guayanan Jean Berthonier, beste kondenatu bat, ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen 1878an. 1880ko uztailaren 10ean askatu zuten, baina Guayanan geratzea erabaki zuen. Han hil zen 1882ko otsailaren 24an, Saint-Laurent-du-Maronin.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Parisko Komuna
* Pétroleuse
* Emakumeak Parisko Komunan

## Kanpo estekak 
* Beloki Resa, Elena. (2021) *Parisko Komuna: emakumeen hitza eta ekintza argitara*. ERRIA (Erreportajeak).
* *150 urte Parisko komunaz: Mugarria historian eta ezkerraren erreferentea*. (2020) EITB podcastak. Erreportajeak.
* Kellner, Manuel (2021) *Hace 150 años. Las mujeres en la Comuna de París*. Rebelión. Feminismos,
* LES FEMMES DE LA COMMUNE DE PARIS / 150 éme ANNIVERSAIRE / TEXTES DE LOUISE MICHEL, JULES JOUY et EUGENE POTTIER / Chantés par Pauline Floury & Séverin Valière
* Michèle Gard. LES FEMMES DANS LA COMMUNE. Ciné-archives. Fonds audiovisuel du PCF. Mouvemente ouvrier et democratique.
Urre-tximeleta ilun

**Urre-tximeleta iluna** (*Thymelicus acteon*) Hesperiidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europan, Afrika iparraldean eta Turkian aurkitzen da. 

## Deskribapena 
Europako tximeleta txikienetako bat da. Hegalen zabalera 24-27 mm artekoa da arren kasuan eta 25-28 mm artekoa emeen kasuan. Urre koloreko tximeleta bada ere marroiagoa da geinerako tximeletak baino. Arra gainera emea baino ilunagoa da. Emeek eraztun argi bat erakusten dute aurreko hegaletan. hegalen azpialdea argiagoa izaten da.

Beldarra berdea izaten da, landaretan ongi kamuflatzeko. Burualdea marroia izaten du.

## Bizi zikloa 
Belar luzeen zati hiletan jartzen ditu emeak bere arrautzak, 5 edo 6 ilara osatuz. Handik beldarra jaiotzen da eta 2'5 cm-tako luzera duenean estalki bat egiten du bertan sartuta negua igarotzeko. Apirila erdialdean agertzen da berriz eta landaretaz elikatzen hasten da. Beti ere belarrekin hodi bat egiten du bertan gordetzeko. Belar luzeen goialdean egoten da, 20-40 cm-ko altueran, hori baita tokirik epelena. Ekaina edo uztailean bi aste pasatzen ditu pupa eran eta handik tximeleta heldua ateratzen da. Irailerarte ikus daitezke urre-tximeleta ilunak hegan.

## Iruditegia 

Irudi:Thymelicus acteon1.jpg|Tximeleta emea, hegaletan eraztunak ikusten zaizkio.
Irudi:Cf. Lulworth skipper, f. (Vol) (35832828356).jpg|Tximeleta arra iluna da.
Irudi:Thymelicus acteon.jpg|Urre-tximeleta ilunaren azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matti Vanhanen

**Matti Vanhanen** (Jyväskylä, 1955eko azaroaren 4a) finlandiar politikaria da. Finlandiako lehen ministroa izan zen 2003tik 2010era.

Zientzia Politikoa ikasi zuen Helsinkiko Unibertsitatean Unibertsitatean. Finlandiako Zentroko Alderdikoko kidea da, eta 1991n aukeratu zuten lehen aldiz Finlandiako parlamentuko kide. 2003an Defentsa ministro izendatu zuten Anneli Jätteenmäkiren gobernuan.

2003ko ekainaren 24an lehen ministro hautatu zuten eta zazpi urte eman zituen karguan. 2006an hautagai galtzailea izan zen presidentetzarako hauteskundeetan.

Denbora batez politikatik erretiratu ondoren, Finantza ministro izan zen Sanna Marinen gobernuan (2020-2021). Legebiltzarreko presidentea ere izan da (2020-2021 eta 2022tik).
Gerard van Honthorst

**Gerard van Honthorst** edo **Gerrit van Honthorst** (Utrecht, 1592ko azaroaren 4a - *ibidem*, 1656ko apirilaren 27a) Herbehereetako margolaritzaren Urrezko Aroko margolaria izan zen.

Aitarekin ikasi zuen margotzen, eta Abraham Bloemaertekin ere ikasi zuen. Ondoren, Erromara joan zen, eta arrakasta lortu zuen Caravaggioren estiloan margotzen. Eszenak argiztapen artifizialarekin margotu zituen eta "Gherardo delle Notti" ("Gauetako Gherardo")  bezala ezagutu zuten.

Herbehereetara itzulita, erretratuen margolari ospetsu bihurtu zen. Karlos I.a erregearen patroitza jaso zuen.

## Iruditegia 

Gerard van Honthorst - Granida and Daifilo - Google Art Project.jpg|*Granida and Daifilo*, 1625
The Concert A22894.jpg|*The Concert*, 1623, National Gallery of Art, (Washington, D.C.)
Gerard van Honthorst - The procuress - Google Art Project.jpg|*The Matchmaker*
Gerrit van Honthorst (Dutch - Musical Group on a Balcony - Google Art Project.jpg|*Musical Group on a Balcony*
St. Peter by Honthorst.JPG|*St. Peter Being Freed from Prison*, 1616-1618, Berlin State Museums
Gherardo delle Notti o Gheritt van Hontorst - Adorazione del Bambino - Google Art Project.jpg|*Adoration of the Child*, 1620 
Gerard van Honthorst - Adoration of the Shepherds - WGA11657.jpg|*Adoration of the Shepherds* 1622, Wallraf-Richartz-Museoa
Gerard van Honthorst - Christ before the High Priest - WGA11650.jpg|*Christ before the High Priest*, c. 1617, National Gallery, Londres
The Mocking of Christ LACMA.jpg|*Mocking of Christ*
Le Reniement de saint Pierre.jpg|*The Denial of Saint Peter*, c. 1620

Gerard van Honthorst - King David Playing the Harp - Google Art Project.jpg|*King David Playing the Harp*
Gerrit van Honthorst - De vrolijke speelman.jpg|*The Happy  Fiddler*, 1623 Rijksmuseum Amsterdam
Gerard van Honthorst - Lute Player - WGA11666.jpg|*Lute Player*, 1624
Gerard van Honthorst - The Happy Violinist with a Glass of Wine - WGA11668.jpg|*The Happy Violinist with a Glass of Wine*
Gerard van Honthorst - lviv gallery.jpg|*Woman with guitar* 1631, Lviv National Art Gallery
Gerard van Honthorst - Woman Playing the Guitar - WGA11669.jpg|*Woman Playing the Guitar*
Gerard van Honthorst - lviv gallery2.jpg|*Man with viola da gamba*
Gerard van Honthorst - Der liederliche Student - 391 - Bavarian State Painting Collections.jpg|*Merry Company*
Merry Musician with Violin under His Left Arm.jpg|*Merry Musician with Violin under His Left Arm* 

## Kanpo estekak
Jangela

thumb|Jangela dotorea.
**Jangela** jateko gunea da. Gaur egun ohikoena sukaldearen ondoan aurkitzea da, zerbitzua erosoagoa izan dadin, baina Erdi Aroan, askotan, solairu-maila erabat desberdina zen. 

Historikoki, jantokia janari-mahai handi samar batez eta jantokiko zenbait aulkiz hornitu izan da. 

## Historia 
Erdi Aroan, goi-mailako britainiarrak eta Europako beste noblezia bat gazteluetan edo jauregi-etxe handietan jaten zuten, areto handietan.  

Funtzio anitzeko gela handia zen, eta etxeko biztanle gehienak esertzeko lekua izaten zen bertan.  Familia aldare batean esertzen zen mahai nagusian, gainerako biztanle xeheak bigarren maila batean kokatzeko. Areto nagusiko mahaiak mahai luzeak izaten ziren, bankuez horniturik.  Gelek kebide handiak eta sabai altuak zituzten, eta airerik gabeko fluxua egoten zen ate eta leihoen irekidura ugarietan zehar.

XVIII. mendearen hasieran, patroi bat sortu zen, eta afaldu ondoren, etxeko emakumeak jantokitik egongelara erretiratzen ziren. Gizonezkoak jangelan geratzen ziren edaten.  Jantokiek giro maskulinoa izaten zuten.

1930eko eta 1940ko hamarkadetan, jantokiek sukaldeetatik bereizita jarraitu zuten, baita zerbitzarien gelak klase ertaineko etxeetan hain arruntak ez zirenean ere. XIX. eta XX. mendeetan, jantokia eta sukaldea elkartu eta egongelak sukaldeko jantokiekin elkartu ziren.

COVID-19 pandemian, jantoki asko etxeko bulego edo gela gisa erabili ziren.

## Galeria 

Fitxategi:2008-04-12 Freilichtmuseum Detmold (34).jpg|Alemaniako etxeko jangela baten adibide historikoa.
Fitxategi:Łańcut Palace - inside 06.JPG|Jangela Ekokuzeko gazteluan, Polonian
Fitxategi:19-26-022-hardman.jpg|West End-en etxeko jangela, Hardman Farmen, Helenetik gertu.
Fitxategi:21-13-001-dining-room.jpg|Jangela Parisko Sam Bell Maxey House-n.
Fitxategi:The main dining room, Fujiya Hotel, Miyanoshita, Hakone.jpg|Japoniako adibide bat: Hakoneko Fujiya Hotelaren jangela.
Fitxategi:Orange Dining Room.jpg|Amerikako Estatu Batuetako jangela moderno baten adibidea.

## Ikus gainera 
* Jantoki
* Errefektorio

## Erreferentziak
Hara Takashi

japoniar politikaria izan zen. Japoniako lehen ministroa izan zen 1918tik hil zen arte.

Samuraien familia batean jaio zen, eta hamabost urterekin joan zen etxetik. Frantziako eskola batean ikasi zuen eta 17 urterekin bataio katolikoa jaso zuen. Kazetari gisa lan egin ondoren, hainbat postu diplomatiko bete zituen, besteak beste, Korean enbaxadore.

1900. urtean Rikken Seiyūkai alderdian sartu eta idazkari nagusi izendatu zuten. Diputatu aukeratua izan ondoren Komunikazio ministro izendatu zuten eta ondoren Barne ministro, eta burokraziaren boterea murrizteko aprobetxatu zuen.

1918ko irailaren 28an lehen ministro izendatu zuten. Ultranazionalistek haren gobernua mespretxatu zuten, baina sozialistek ere kritikatu zuten sufragio unibertsala ez onartzeagatik. Parisko Bake Biltzarran parte hartu zuen eta Japonia Nazioen Elkartean sarrarazi zuen. Korea okupatuan administrazio militarra zibilarekin ordezkatu zuen eta nolabaiteko askatasun kulturala ahalbidetu zuen. Bere agintaldian, Japoniarren esku-hartzea Siberian ere gertatu zen, eta horrek militarren eta zibilen arteko barne-liskarrak eragin zituen.

Ultraeskuindar batek labankadaz hil zuen 1921eko azaroaren 21ean tren geltoki batean.

## Kanpo estekak
Julia de León

**Julia de León Cruz** (Santa Cruz Tenerifekoa, 1977ko uztailaren 23a) Espainiako astronomo eta zientifikoa da, asteroideen konposizio mineralogikoan espezializatua. NASAren OSIRIS-REx misio espazialean irudiak prozesatzeaz arduratzen zen taldeko kide izan zen.

## Ibilbidea 
Fisika ikasi zuen La Lagunako Unibertsitatean (1995-2000) eta Astrofisikan doktoratu zen unibertsitate berean 2009an. Doktore-tesia egiten ari zela, astronomo gisa lan egin zuen Kanarietako Astrofisika Institutuan (IAC), Europako Espazio Agentziaren (ESA) teleskopio batean, espazio-zaborra monitorizatzen (2001-2008).

## Aintzatespenak 
Schelte John Bus astronomoak, Siding Spring-eko Behatokiko ikertzaileak, 3 kilometroko diametroa duen asteroide bat aurkitu zuen 1981eko otsailaren 28an. Julia de León Cruzen omenez izendatu zuten. *8324 Juliadeleon* asteroidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Julia de Leoni asteroideei eta espazio-esplorazioari buruzko elkarrizketa bideoa
* Julia de León Google Akademikoan
Audrey C. Delsanti

**Audrey Delsanti** (Frantzia, 1976ko abuztuaren 27a) Txileko La Silla behatokian astronomoa eta planeta txikien aurkitzailea da. Planeta Txikien Zentroak bi planeta txikiren aurkikuntza egiaztatzen dio, baina oker ematen dio kreditua "A. Dalsanti"-ri 1999an kodeskubritu zuen Neptunoz haraindiko objetuarengatik (40314) 1999 KR16.

## Ibilbidea 
2003an, *Trans-Neptunian objects: detection and physical characterization* izeneko tesia defendatu zuen Sorbona Unibertsitatean (FSI).

2004an, NASAk astrobiologiako doktoratu ondoko beka eman zion Hawaiiko Unibertsitateko Astronomia Institutuan (Honolulu).

2014az geroztik, Audrey Delsanti Aix-Marseillako Unibertsitateko irakaslea eta Marseillako Astrofisika Laborategiko (LAM) ikertzailea da, "Planetary Systems Group" taldean.

## Aurkitutako asteroideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Audrey Delsanti
San Juan Chamula

thumb|250px|San Sebastián elizaren erorkinak.
**San Juan Chamula** Mexikoko Chiapas estatuko herri bat da. San Cristóbal de las Casasetik hamar kilometrora dago eta San Andrés Larráinzarretik hamabi kilometrora. Bertako biztanle asko zotzilak dira. Bestalde, Chamula Chiapas mendilerroan bizi diren hainbat etnia maia izendatzeko erabiltzen den jentilizioa da: tzotzil, tzeltal, mame, tojolabal, choles. San Juan Chamula da, halaber, Chamula udalerriaren burua da. Chiapaseko lekurik garaienetan dago. Konkistaren aurreko kultura eta ohiturak gorde dituen herria da. Ekologiaren ikuspuntutik oso herri aberatsa da.

## Geografia 
San Juan Chamula itsas mailatik 2,260 metrotan dago, Altiplanoan, eta % 80 lur malkartsuz eta % 20 lur lauz inguratuta dago. San Juan Chamulatik gertu, Yultonil eta Chamula ibaiak daude.

Klima epel subhezea da, urtean 13.7 ° C-ko batez besteko tenperaturarekin. Urteko euri-prezipitazioa 1024 mm-koa da, eta euria batez ere udan egiten du.

## Maia kultura 
San Juan Chamula maien kultura praktikatzen duten azken tokietako bat da. Herri honetako biztanleek eguzkiari *jtotik* esaten diote, euskaraz "aita", eta ilargiari *jmetik*. Bere kulturaren arabera, bere arbasoek gauetan izarrak neurtzen zituzten ordua zehazteko. Tokiko kulturarako beste puntu garrantzitsu bat adinekoak jakintsu gisa duen garrantzia da.

## Auzoak 
Hiru dira:
* San Sebastián
* San Juan Bautista
* San Pedro

## Ondare arkitektonikoa 
* San Juan Chamula tenplua edo San Joan Bataiatzailearen tenplua XVI. mendeko eliza da. Oso ezaguna da bere izaera sinkretikoari esker; bertan, kristautasunaren itxuraren azpian Tzotzil herriak konkista aurreko erritoak eta zeremoniak egiten dituzte.
* San Sebastian elizaren erorkinak, egungo hilerria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Udalaren inguruko informazioa.
Agriades glandon

***Agriades glandon*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan kobre tximeleta izena ere ematen zaio. Europan mendialdean aurkitzen da, Piriniotan eta Alpetan. Ipar Amerikan ere aurkitzen da eta Errusian ere bai, Siberian eta Kamtxatkan barne.

Leonardo De Prunner entomologoak deskribatu zuen 1798. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta txiki bat da, hegal zabalera 17-26 mm artekoa da. Arrak zilar kolorea du, dizdira urdinak dituena, emea aldiz marroia da, honek ere baditu dizdira urdinak. Biek ere orban ugari dituzte hegaletan eta ertz zuri deigarria dute. Altuera handian bizi diren tximeletak ilunagoak izan ohi dira. Hegalen azpialdean eraztun zuriak, barnealdea beltza dutenak, nabarmentzen dira.

Barietate ugari dituen esspeziea da, hona hemen batzuk:

* *Agriades glandon glandon* (Pirineotan, Alpeetan)
* *Agriades glandon aquilo* (Europa eta Kanadako eskualde artikoetan)
* *Agriades glandon aquilina* (Siberiako tundran)
* *Agriades glandon wosnesenskii* (Siberian eta Kamtxatkan)
* *Agriades glandon centrohelvetica* (Suitzan)

## Bizi zikloa 
Kokapenaren arabera, maiatzaren erdialdetik irailera arte ikusten dira tximeletak.

## Habitata 
Toki hotzak atsegin ditu, hala nola, tundra artikoa, baso azpiartiko eta azpialpetarrak, mendialdea eta zohikaztegiak.

## Iruditegia 

Irudi:Agriades glandon rustica P1470920a.jpg|Arra.
Irudi:Agriades glandon rustica P1520364a.jpg|Emea.
Irudi:BLUE, ARCTIC (Plebejus glandon) (7-19-2015) 10,700 ft, wolf creek pass, mineral co, co -02 (20081790320).jpg|Hegalen azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Josefa Saxoniakoa (Frantziako dofina)

**Maria Josefa Karolina Eleonora Frantziska Xabiera Saxoniakoa** (Dresden, 1731ko azaroaren 4a - Versailles, 1767ko martxoaren 13a) Frantziako dofin ezkontidea izan zen 1747tik 1765era.

Augusto III.a Poloniakoaren eta Maria Josefa Austriakoaren alaba izan zen. 17477an Luis, Frantziako dofinarekin ezkondu zen. Luis 1765eko abenduan hil zen eta Maria Josefa hamabost hilabete geroago. Lau seme eta hiru alaba izan zituzten. Horietako hiru Frantziako erregeak izan ziren Luis XVI.a, Luis XVIII.a eta Karlos X.a .
Apis dorsata

**Erle ezti erraldoia** (*Apis dorsata*), Asiako hego eta hego-ekialdeko ezti-erle bat da, Nepalgo Terai bezalako baso-eremuetan aurkitzen dena batez ere. Normalean 17-20 mm (0,7-0,8 in) inguruko luzera izaten dute. Habiak lurretik urrun dauden lekuetan eraikitzen dira batez ere, zuhaitz-adarretan, itsaslabarretan eta batzuetan eraikinetan. Erle sozial hauek defentsa estrategia oldarkorrengatik eta asaldatzen direnean portaera zitalengatik ezagunak dira.
Txina eta Ipar Korea arteko muga

**Txina eta Ipar Korea arteko muga** estatu bien arteko muga internazionala da. XIV. mendearen amaieratik Txinako eta Koreako aurreko erregimenen arteko muga historikoa izan da. 1962an ezarri zuten egungo bi estatuek, baina Hego Koreak, Koreako penintsulako beste estatuak, ez du ofizialki onartu.

## Geografia 
1.416 kilometro luze da, eta Koreako penintsularen iparraldean dago; mendebaldean hasten da, Itsaso Horiaren Koreako badian, eta, handik, Yalu ibaian zehar jarraitzen du, Paektu mendiko iturriraino. Muga, gero, Tumen ibairaino jaisten da, eta bere ibilgua jarraitzen du sino-errusiar eta erruso-korear mugetako bidegurutzeraino, ibaia Japoniako itsasoan itsasoratu baino kilometro batzuk lehenago.

Bi estatuen artean gurutzagune gutxi daude irekita. Esanguratsuena Sino-Korear Anaiartearen zubia da, Ipar Koreako Sinuiju eta Txinako Dandong hirien artean Yalu ibaia zeharkatzen duena. Dandong mugaren ertzean dagoen hiririk handiena da.

205 uharte daude Yalu ibaian. Ipar Korearen eta Txinaren arteko 1962ko muga-itunak uharteak horietako bakoitzaren osaera etnikoaren arabera elkarbanatu zituen. Ipar Koreak 127 ditu eta Txinak 78. Bi herrialdeek dute ibaian nabigatzeko eskubidea, delta barne.

Etnikoki korearrak diren jende asko dago mugako txinatar aldean, batez ere Yanbian Korear Prefektura autonomoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bombardier Aerospace

**Bombardier Aerospace** Kanadako Bombardier korporazioaren arlo aeroespazialeko enpresa filiala da.

Munduko hegazkingintzako merkatuan, Bombardier Aerospace hirugarren lekuan dago negozio-bolumenean, Boeing eta Airbus-en ondoren, eta laugarrena da urtero ekoizten diren hegazkin-unitateetan, Boeing, Airbus eta Embraeraer-en ondoren. Dorval hirian (Quebec, Kanada) du negozio-gune nagusia.

## Hegazinak 
Hauek dira Bombardiarrek eraikitzen dituen hegazkin modelo nagusiak:

* Bombardier Learjet 70/75
* Bombardier Challenger 300 (modelo berriagoak 350 zenbakia du)
* Bombardier Global Express

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cupido minimus

***Cupido minimus*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan tximeleta "urdin txikia" esaten bazaio ere ez da berez urdina. Europan eta Asia iparraldean aurkitzen da, Siberian eta Mongolian.

Johann Kaspar Füssli entomologoak deskribatu zuen 1775. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, hegal zabalera 16-27 mm-koa baino ez da. Tximeleta marroia bada ere arrek ezkata urdin batzuk dituzte eta dizdira urdina egiten dute, benetako kolorea ezkutatuz. hegalen ertzak zuriak dira. Sexu dimosfismoa kolorean bakarrik ez dute, izan ere emeak arrak baino handiagoak baitira.

Hegalen azpialdea zilar kolorekoa da eta eraztun zuriko puntu beltz solteak agertzen ditu.

## Bizi zikloa 
Arrak oso lurraldekoiak izaten dira eta haien lurraldetan sartzen diren emeak gorteiatzen dituzte. Bikotea duen emeak gainerako arrak uxatu egingo ditu. Kopularen ondoren emeak arrautzak jarriko ditu landare osasuntsu batean. Beste tximeleta batzuek landare berean arrautzak jar ez ditzaten abdomena igurtzi egingo du haren usaina bertan uzteko.

Arrautzetatik beldarrak jaioko dira. Beldar hauek kanibalak dira eta gainerako arrautza eta beldarrak jango dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:CupidoMinimusAC1.jpg|Emea eta arra.
Irudi:Cupido minimus (26998953596).jpg|Arra eta emea elkarturik.
Irudi:Zwerg-Bläuling (Cupido minimus) 1 (HS).jpg|Hegalen azpialdea.
Irudi:Cupido minimus eggs.jpg|Arrautzak.
Irudi:Cupido minimus caterpillar.jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Creel (Chihuahua)

**Creel** (AFI: [kril]), baita **Creel Estazioa** deitua ere, Chihuahua estatuko herri turistiko bat da, Mendebaldeko Sierra Madre Mendilerroaren goialdean kokatua, Bocoyna udalerrian. Chihuahua hiritik 175 kilometro ingurura dago. 2007tik Mexikoko Herri Magikoaren izendapena du. Egun oso leku turistikoa da.

## Historia 
Creel Estazioa, edo, besterik gabe, Creel, 1907ko maiatzaren 26an sortu zen, Nariachi izeneko arrantxeria tarahumara batean. Chihuahua hiritik abiatuta, Topolobampo portu sinaloentsean amaitzen den tren-geltoki gisa du jatorria. Gaur egun Chihuahuatik Ozeano Bareara bezala ezagutzen den burdinbide hau; antzina, Kansas City, Mexiko eta Ekialde Trenbidea bezala ezagutzen zen eta urte askotan Creelen amaitzen zen, 60ko hamarkadan Mexikoko gobernuak bere egungo trazadura amaitu zuen arte. Herritarrek herriari Chihuahuako gobernadore Enrique Creel Cuilty izena eman zioten; gizon hori estatuko trenbideen bultzatzaile nagusia izan zen.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chihuahua
* Barrancas del Cobre
* Bocoyna

## Kanpo estekak
Callophrys rubi

***Callophrys rubi*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan, Afrika iparraldean eta Asian aurkitzen da, Iberiar penintsulan hasi eta Siberia eta Pakistaneraino. *Callophrys* izenak "bekain politak" esan nahi du. 

Lineo naturalista suediarrak deskribatu zuen 1758. urtean, *Systema Naturae* liburuaren 10. edizioan.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, 26-30 mm-ko hegal zabalera du. Hegalen gainaldea marroi ilun kolorekoa da, arraren kasuan bi orbain argi ditu aurreko hegaletan. Azpialdea berriz berde bizia da eta marra zuri fin bat du, batzuetan falta dena. Kolore berde bizi hori errepikatzen diren egitura mikroskopikoek ematen diote tximeletari.

Beldarrak berdeak dira eta atzealdean marra hori batzuk dtuzte.

## Bizi zikloa 
Tximeleta helduak martxoa eta ekaina artean ikusten dira hegan.

Arrak lurraldekoiak izaten dira eta haien lurraldean sartzen diren emeak gorteiatzen dituzte. Arrautzak banan banan jartzen dituzte landarean eta handik beldarrak jaiotzen dira. Negua iritsi aurretik pupa bihurtzen dira eta zarata berezia ateratzen dute inurriak erakartzeko. Haiek inurritegira sartu eta bertan gordetzen dituzte eta pupak horrela igarotzen du negua.

## Habitata 
Beldarra landare espezie ugaritaz elikatzen da, izan ere edozein habitatetan aurkitu dezakegu; basoetako irekigunetan, basamortuetan, ibaiertzetan... 0 eta 2.300 metrotako altueratan aurkitu izan da.

## Azpiespezieak 
* *Callophrys rubi rubi* (Europan eta Kaukasoan)
* *Callophrys rubi fervida* Staudinger, 1901 (Iberiar penintsulan, Marokon eta Ekialde Hurbilean)
* *Callophrys rubi borealis* Krulikovsky, 1890 (Uraletan, Errusian)
* *Callophrys rubi sibirica* Heyne, [1895] (Siberian eta Asian)

## Iruditegia 

Irudi:Callophrys rubi dorsal.jpg|Tximeletaren gainaldea.
Irudi:Brombeer-Zipfelfalter (Callophrys rubi), Fagne de la Petite Roer, Sourbrodt, Ostbelgien (52076039468).jpg|Hegalen azpialdea.
Irudi:Callophrys rubi egg.jpg|Arrautza.
Irudi:Callophrys rubi (larva) - Green hairstreak (caterpillar) - Малинница (гусеница) (40326620034).jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iparraldeko Muga-Lerroa

**Iparraldeko Muga-Lerroa** () Itsaso Horian (mendebaldean) dagoen Koreako Herri Errepublika Demokratikoaren (iparraldean) eta Koreako Errepublikaren (hegoaldean) arteko itsas-muga gatazkatsua da. Kontrol militarreko lerro hau *de facto* Ipar eta Hego Korearen arteko itsas muga da.

## Deskribapena 
Lerroa Gyeonggi probintziaren zati kontinentalaren (1945 baino lehen Hwanghae probintziaren zati izan zena) eta kostaldetik gertu dauden uharteen artean, Yeonpyeong eta Baengnyeongdo barne, hasten da. Armistizioaren baldintzen ondorioz, kontinenteko zatia Ipar Korearen kontrolera itzuli zen, uharteak, gertu egon arren, Hego Korearen zati bezala mantendu ziren bitartean.

Lerroa itsasorantz hedatzen da Demarkazio Militarreko Lerrotik (MDL), eta lerro zuzeneko segmentuak ditu, gutxi gorabeherako kanaleko batez besteko 12 punturen artean, bi aldeen arteko irteera saihesteko arku batean hedatuta. Mendebaldeko muturrean, linea Korearen eta Txinaren arteko erdiko lerroarekiko 38. paraleloan zehar hedatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lampides boeticus

***Lampides boeticus*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan, Afrika iparraldean eta Asian aurkitzen da, bai eta Australian ere. Espeziearen *boeticus* izenak Iberiar penintsula hegoaldeko Betika probintzia erromatarrari egiten dio erreferentzia.

Lineo naturalista suediarrak deskribatu zuen 1767. urtean, *Systema Naturae* liburuaren 12. edizioan.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, 24-32 mm arteko hegal-zabalera dute arrek eta emeak zerbait handiagoak dira (24-34 mm). Arrek gainaldean hego urdin-moreak dituzte eta ertzak marroiak dira, emeen kasuan erdialdean pixkat urdinak dira baina gehiengoa marroia. Sexu-dimorfismoa dute beraz. Nabarmentzekoa da atzeko hegaletan duten luzakin fin luzea, eta haien alboan puntu beltz batzuk dituzte. 

Azpialdean hegal marroietan marra urdin argi ugari dituzte. Azealdean puntu beltzak dituzte eraztun laranja batez inguratuak.

## Bizi zikloa 
Hiru belaunaldi ere izan ditzaketenez otsailetik azarora ikusten dira tximeleta helduak. Migratzaileak dira gainera. 

Disko zapal itxurako arrautza berdexkak jartzen dituzte banan bana landaretan. Beldarrek hainbat fase izaten dituzte. Azkenengo fasean berdeak edo gorrixkak izaten dira eta marra dortsal iluna dute. 14-15 mm-tako luzera hartzen dute. Ondoren pupa gris-marroiak eratzen dituzte.

Australian batzutan gertatzen da inurriek beldarrak zaintzea.

## Habitata 
Baso ertzetan ikusten da eta mendialdeko zelai garaietan ere bai, 2.700 metrotako altueraraino. Lore asko dauden eremu epelak atsegin ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Lycaenidae - Lampides boeticus (male).JPG|Tximeleta arra.
Irudi:Lycaenidae - Lampides boeticus (female).JPG|Tximeleta emea.
Irudi:Peablues mating.jpg|Arra eta emea elkarturik.
Irudi:Starr 020309-0020 Canavalia pubescens.jpg|Arrautza.
Irudi:Lampides boeticus – Pea Blue Larva (1).jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yeonpyeong

**Yeonpyeong** edo **Yeonpyeongdo** (,   ahoskatua) Itsaso Horian dagoen korear uhartedia da. Hego Koreako Incheon hiritik 80 kilometro mendebaldera dago, eta Ipar Koreako Hego Hwanghae probintziatik 12 kilometro ingurura. Uharte nagusiak, Yeonpyeong izenaz gain, Daeyeonpyeong uhartea ere badauka. 7,01 km²-ko azalera du, eta 1.300 biztanle inguru. Beste uharte populatua Soyeonpyeong da, biztanle gutxi eta 0,24 km²-ko azalera dituena. Uharte multzoak Yeonpyeong-myeon barrutia osatzen du, Inchon hiri metropolitarreko Ongjin konderriaren (*gun*) barruan dagoen.

Yeonpyeong bi Koreen arteko itsas mugatik oso gertu dago, eta Ipar Koreako kostaldetik ere gertuago dago Hego Koreakotik baino. Bere kokapen geografikoagatik eta bere uren arrantza aberastasunagatik, bi estatuetako gobernuen arteko tentsio puntu handienetako bat da. Hego Koreak 1.000 soldadu ditu uhartean, eta hainbat itsas liskar izan dira, 1999an eta 2002an.

2010eko azaroaren 23an, Ipar Koreako artilleriak egindako tiroek uhartean zenbait etxe suntsitu zituzten eta gutxienez lau hildako eta zauritu ugari eragin zituzten, bai militarrak, bai Hego Koreako zibilak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aricia agestis

***Aricia agestis*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan, Afrika iparraldean eta Asian aurkitzen da, Tian Shan mendikateraino.

Denis eta Schiffermüller naturalistek deskribatu zuen 1775. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta txiki bat da, 24-28 mm-ko hegal-zabalera du. Tximeletaren hegalak marroi ilunak dira eta ertz zuria dute. Ertzetik gertu puntu laranja eta beltzak lerrokaturik dituzte, hala aurreko hegaletan nola atzekoetan. Tximeletak berak ile urdinak ditu gorputzean.

Hegalen azpialdea argiagoa da eta ertzetan orban laranjak eta puntu beltzak ditu, denak ere eraztun zuriz inguratuta.

Beldarra bere argia da eta alboetan kolore arroxako lerroak ditu. Oso iletsua da.

## Bizi zikloa 
Hegoaldeko eremuetan urtean bi belaunaldi izaten ditu, lehenengoa maiatza eta ekaina artean eta bigarrena uztaila amaiera eta irailaren artean.

Arrautzak banan bana jartzen ditu hostoen azpialdean. Haietatik beldarra jaiotzen da eta inurriek zaintzen dute. Inurritegian hibernatu ondoren udaberrian pupatu egiten dira.

## Azpiespezieak 
* A. a. agestis (Europa hegoaldean eta erdialdean)
* A. a. calida (Chavignerie) (Sizilian, Italian eta Ekialde Hurbilean)
* A. a. azerbaidzhana (Obraztsov, 1935) (Kaukasian eta TGranskaukasian)
* A. a. nazira (Moore, 1865) (Darvaz, Pamir eta Himalaia ipar-mendebaldean)

## Iruditegia 

Irudi:Brown argus (Aricia agestis) female.jpg|Tximeleta emea.
Irudi:Aricia agestis - Brown argus - Голубянка бурая (40305392404).jpg|Hegalen azpialdea.
Irudi:Aricia agestis (10914831933).jpg|Arra eta emea elkarturik.
Irudi:Aricia agestis, Brown Argus, Minera, North Wales, May 2017 (34680423115).jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pistol

**Pistol** sei ataleko mini-telesail bat da, drama muikal biografikoa Craig Pearce showrunnerrak FX telebistarentzat sortua, eta Danny Boylek zuzendua. Sex Pistols taldearen historia da, Steve Jones gitarristari jarraituz kontatua, nola sortu zen taldea, eta ospearen gailentasunera nora iritsi zen, punk mugimenduaren hastapen eta klimaxean. 2022ko maiatzaren 31n estreinatu zen Hulun.

Telesailaren garapenean, Pistoldarren arteko musikari biziek bat egin zuten proiektuarekin eta Sid Viciousen ondorengoek ere, ez ordea John Lydon / Rottenek zeinek haserre erreakzionatu zuen ekoizpenaren kontra. Historia benetan gertatu zen moduaren eta gidoiaren artean desberdintasunak badirela azaleratu dute musika kritikariek.

## Aktoreak eta rolak 
* Toby Wallace: Steve Jonesen rolean,
* Anson Boon: Johnny Rotten
* Jacob Slater: Paul Cook
* Christian Lees: Glen Matlock
* Thomas Brodie-Sangster: Malcolm McLaren
* Talulah Riley: Vivienne Westwood
* Louis Partridge: Sid Vicious
* Sydney Chandler: Chrissie Hynde
* Emma Appleton: Nancy Spungen
* Maisie Williams: Pamela "Jordan" Rooke
* Dylan Llewellyn: Wally Nightingale
* Ferdia Walsh-Peelo: Nick Kent
* Beth Dillon: Siouxsie Sioux
* Bianca Stephens: *Bodies* Sex Pistolsen abestiko protagonista, Pauline.
* Zachary Goldman: Billy Idol

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balakh Sher Mazari

**Sardar Mir Balakh Sher Mazari** (Kot Karam Kham, 1928ko uztailaren 8a - Lahore, 2022ko azaroaren 4a) pakistandar politikaria izan zen. Pakistango behin-behineko lehen ministroa izan zen 1993ko apirilaren 18tik  maiatzaren 23ra.

Marzari tribuko "tumandar" edo burua izan zen. Barzakh, bere anaia, semea, biloba eta familiako beste kide batzuk Pakistango politikan parte hartzen ari dira.

Behin-behineko lehen ministroa izan zen Ghulam Ishaq Khan presidenteak Nawaz Sharif lehen ministroa kargutik kendu ondoren. Bere agintaldia amaitu zen Auzitegi Konstituzionalak presidentearen erabakia baliogabetu eta Nawazi postua itzuli zionean.

## Kanpo estekak
Ipar Korea eta Hego Korea arteko muga

**Ipar Korea eta Hego Korea arteko muga** estatu bien arteko muga internazionala da. Gaur egun, Koreako gune desmilitarizatuak markatutako lurreko muga batek eta mendebaldeko sekzioko itsas muga batek osatzen dute, eta muga horretatik sortzen da Iparraldeko Muga-Lerroa. Bi estatuen arteko muga 237 kilometro luze da. Muga lau kilometroko zabalerako tarteko zerrenda de Koreako gune desmilitarizatuaren erdian dago. Sistema guztiaren ondorioz, bi estatuen arteko muga munduko muga militarizatuena da.

## Historia 
Korearren arteko mugaren sorrera 1945eko Jaltako Batzarraren akordioetatik dator. Bertan, Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak, Japoniako Inperioak Bigarren Mundu Gerraren amaieran porrot egin ondoren Koreako penintsularen okupazio militar bateratua adostu zuten. Iparraldeko 38. paraleloa bi eremuen arteko muga teorikoa izan zetzala adostu zuten.

Baina laster, bi superpotentzien arteko desadostasunak agertuko ziren Korearen etorkizun politikoan. Mendebaldekoek hauteskunde libreak egin zituzten hegoaldean "Koreako Errepublika" sortzeko, eta iparraldean, berriz, erregimen komunistek "Koreako Herri Errepublika Demokratikoa" sortzearen alde egin zuten. 1950ean, bi erregimen antagoniko horien artean Koreako gerra piztu zen.

Gatazkaren lehen hilabeteetan, frontea oso gorabeheratsua zen: Ipar Koreak, penintsula ia osoa okupatzean abantaila izan arren (1950eko iraila), MacArthur jeneralaren indar estatubatuarren kontraeraso bat jasan zuten. NBEren agindupeko atzerriko tropen laguntzarekin, estatubatuarrek azaroan egoera erabat irauli zuten hegokorearren alde. Txinatar "boluntario"en esku-hartzeak *in extremis* erregimen komunista salbatu zuen, honek mendebaldeko aurrerapenaren ondoren Yalu ibaiaren mugaldean gotortuta baitzegoen. Kontraeraso bati esker frontea hasierako demarkazio-lerroaren inguruan egonkortu zuten.

Frontea egonkor mantendu zen 1953ko uztailaren 27an Panmunjomen  () armistizioa sinatu zuten arte. Frontearen lerrotik gertu sinatu zuten, ondoren gaur egun ezagutzen dugun korear arteko muga bihurtuko zena.

Muga nahiko militarizatuta dago, eta hainbat gertakariren lekukoa izan da. Horien artean, Korearen arteko itsas gatazka esaten zaio.

2010eko martxoaren 4an, Ipar Koreako soldadu askok Hego Koreatik banatzen dituen lurreko muga zeharkatu zuten, herrialdetik ihes egin zuen desertore baten bila. Hala ere, hegokorearrek tiro egin eta erretiratu egin ziren. 2010eko azaroaren 23an, Ipar Koreako artilleriak egindako tiroek Hego Koreako Yeonpyeong uhartean zenbait etxe suntsitu zituzten eta gutxienez lau hildako eta zauritu ugari eragin zituzten, bai militarrak, bai Hego Koreako zibilak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanada (filosofoa)

**Kaṇāda** (), Ulūka, Kashyapa, Kaṇabhaksha edo Kaṇabhuj izenekin ere ezaguna, antzinako zientzialari natural eta filosofo indiarra izan zen, indiar filosofiako *Vaisheshika* eskola sortu zuena, indiako lehen fisikaren ordezkaria.

Kalkuluen arabera, K.a. VI. eta II. mendeen artean bizi izan zen, baina gutxi dakigu bere bizitzari buruz. Bere izen tradizionalak «atomo irenslea» esan nahi du, eta fisikaren eta filosofiaren ikuspegi atomista baten oinarriak garatzeagatik ezaguna da, *Vaiśeṣika Sūtra* testu sanskritoan. Bere testua, *Kaṇāda Sutras* edo «*Kaṇādaren Aforismoak*» izenez ere ezagutzen da.

Kaṇādak sortutako eskolak unibertsoaren sorrera eta existentzia azaltzen du teoria atomista bat proposatuz, logika eta errealismoa aplikatuz, eta gizateriaren historian ezagutzen den lehen ontologia errealista sistematikoa da. Dena azpibanatu daitekeela iradoki zuen, baina azpibanaketa honek ezin du betiko jarraitu, eta entitate txikiagoak (*paramanu*) egon behar dira, zatitu ezin direnak, betierekoak direnak, modu ezberdinetan gehitzen direnak, identitate bakarra duten substantzia eta gorputz konplexuak sortzeko, beroa dakarren prozesu bat, eta hau da existentzia material osoaren oinarria. Ideia horiek *Atman* (arima, izana) kontzeptuarekin erabili zituen moksha lortzeko teista ez zen bitarteko bat garatzeko. Fisikaren ikuspegitik ikusiz gero, bere ideiek behatzailearen paper argia inplikatzen dute aztertzen ari den sistemarekiko independente gisa. Kaṇādaren ideiek hinduismoaren beste eskola batzuetan eragina izan zuten, eta bere historian zehar, estuki lotu ziren indiar filosofiaren Nyaya eskolarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcell Jansen

**Marcell Jansen** (Mönchengladbach, 1985eko azaroaren 4a) alemaniar futbolari ohia da.

Borussia Mönchengladbach taldean hasi zuen bere kirol ibilbidea. 2008-2009 denboraldian FC Bayern München jokatu zuen eta bere ibilbidea Hamburger SVn amaitu zuen.

2005etik 2014ra 45 partida jokatu zituen Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin. Selekzioarekin Europako txapeldunorde izan zen 2008an, eta brontzezko domina 2010eko eta 2014ko munduko txapelketetan.

## Palmaresa 
**Bayern Munich**
* Bundesliga: 2007–08
* DFB-Pokal: 2007–08
* Alemaniako futbol ligako kopa: 2007
**Alemania**
* Munduko Futbol Txapelketa brontzezko domina: 2006, 2010
* Europako Futbol Txapelketa runner-up: 2008

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmenu Mifsud Bonnici

**Karmenu Mifsud Bonnici** (Cospicua, 1933ko uztailaren 17a - *ibidem*, 2022ko azaroaren 5a) maltar politikaria izan zen. Maltako lehen ministroa izan zen 1984tik 1987ra.

Maltako Alderdi Nazionalistarekin lotura handia zuen familia batean jaio zen. Bere anaia Antoine diputatua izan zen eta bere lehengusu Ugo Maltako presidentea izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Maltako Unibertsitatean eta ikasketak zabaldu zituen University College Londonen.

1960ko hamarkadan Eliza Katolikoarekin lerrokatu zen Alderdi Laboristaren aurrean, baina gero sindikatuetan lan egin zuen eta Alderdi Laboristako buru izan zen. Dom Mintoffen gobernuetan Enplegu eta Hezkuntza ministroa izan zen eta 1984ko abenduaren 22an lehen ministro bihurtu zen Mintoffen dimisioaren ondoren. Bere aurrekoaren politikak mantendu zituen, indarkeria politikoko giroan, eta Elizari aurre egin zion hezkuntzaren gaian. 1987ko hauteskundeak galdu zituen, baina alderdiko lider izaten jarraitu zuen 1992ra arte, orduan bigarren aldiz galdu baitzuen. Malta Europar Batasunean sartzearen aurka agertu zen.
This England (telesaila)

***This England*** britainiar telesaila da, Michael Winterbottomek eta Kieron Quirkek Sky Atlanticerako sortua.

## Sinopsia 
2020ko udaberrian, mundua hankaz gora jarri zen. Pandemiak gizartea eraldatu zuen, eta herrialde bakoitza bere modura kolpatu. Erresuma Batuan, Boris Johnsonen esku zegoen agintea, eta brexit-a indarrean sartzear. Giro horretan heldu ziren Downing Streeteko 10. zenbakiko festak, Elizabeth II.aren heriotza eta lehen ministroen dantza.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sicília sense morts

***Sicília sense morts*** espainiar telesaila da, 	Lluís Prietok IB3rako sortua.

## Sinopsia 
Balear Uharteetako Gobernuaren ustelkeria da telesail honen ardatza. Hildako arratoi bat, ikerketa kazetaritza, iraganeko iruzur eta mendekuak… elementu horiek guztiak eta gehiago nahasten dira telesail honetan. 

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dangerous Liaisons (telesaila)

***Dangerous Liaisons*** estatubatuar telesaila da, Harriet Warnerrek Starzerako sortua. Pierre Choderlos de Laclosen *Harreman arriskutsuak* eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Bi maitale ohi dira kontakizun honetako protagonistak, iraultza atariko Parisen, erakarpenaren boterea erabiliz hainbat pertsonaz baliatzen ahalegintzen diren maitaleak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilia (2022ko filma)

***Emilia*** 2022ko Miguel Ángel Calvo Buttini nafar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
XIX. mendeko idazlerik esanguratsuenetako bat izan zen Emilia Pardo Bazán; 1921. urtean hil zen. Intelektualen munduan barneratu zen, erabat gizonezkoek gidaturikoan, eta, horregatik, kritika ugari jaso zituen. Emakumeen eskubideak aldarrikatzeko egin zuen lan, emakumeak ia ikusezinak ziren garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Outlaws (telesaila)

***The Outlaws*** britainiar telesaila da, Elgin Jamesek eta Stephen Merchantek BBC One eta Amazon Prime Videorako sortua.

## Sinopsia 
Ingalaterra hego-mendebaldean, Bristolen, komunitateari zerbitzuak ematera zigorturiko zazpi ezezagun elkar ezagutzen hasiko dira pixkanaka, eta indarrak batu beharko dituzte euren senide kuttunak hiriko talde kriminal arriskutsuenarengandik babesteko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak