open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Namazonurus

***Namazonurus*** Cordylidae familiako narrasti genero bat da. Namibia eta Hego Afrikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Namazonurus campbelli* (Fitzsimons, 1938)
* *Namazonurus lawrenci* (Fitzsimons, 1939)
* *Namazonurus namaquensis* (Methuen & Hewitt, 1914)
* *Namazonurus peersi* (Hewitt, 1932)
* *Namazonurus pustulatus* (Peters, 1862)

## Kanpo estekak
The Fifth Element

***The Fifth Element*** edota ***Le Cinquième Élément*** () Luc Besson frantziar zinema zuzendari eta gidoigilearen 1997ko film bat da, ingelesez filmatua. Bertan, Bruce Willis, Gary Oldman, Ian Holm eta Milla Jovovich aktoreek antzeztu zuten.

Jean Giraud *Moebius* eta Jean-Claude Mézières komikigileak eszenatokiak diseinatu zituzten; jantziak, aldiz, Jean-Paul Gaultier jostunarenak dira.

## Argumentua 
5.000 urtetik behin, bi dimentsioen arteko ate bat ireki ohi da. Dimentsio batean Unibertsoa eta bizia daude. Bestean, ez lurrez, ez suz, ez airez, ez eta urez egina ez den elementu bat dago, antienergia, antibizia da: bosgarren elementua.

## Aktoreak 
## Bitxikeria 
Filmaren musika dakarren CDa argitaratu zenean, Cheb Khaleden نسي نسي (''N'ssi N'ss*i, "Ahaztu zitzaidan, ahaztu zitzaidan") diskoko علاش تعدي (*Alex Taadi*, "Zergatik zabiltza hemendik?"), aireko jazarpena gertatzen denean entzuten den *rai'' kanta ez zuten zerrendan sartu.
Creeper

**Creeper**ra Minecraft jokuko entidade erasotzaile bat da. Distantzia bat gerturatu eta gero lehertu egiten duena.

## Zailtasunak 
* Zailtasun errazean lehertzen bada 5 eta erdi bihotz kentzen dizkizu gehienez.
* Zailtasun normalean 8 bihotz gehienez.
* Zailtasun zailean 10 eta erdi kentzen dizkizu gehienez (zure bizitza baino gehiago).

Hala ere aldagaiak ditu, daukazun babesa eta distantziaren araberakoak.

## Kanpo estekak
Star Wars V. Atala: Inperioaren Kontraerasoa

***The Empire Strikes Back*** (beste izenez, ***Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back***; euskaraz, **Inperioaren kontraerasoa)** space opera generoko film epiko bat da, Irvin Kershner-ek 1980an zuzendua. Leigh Brackett-ek eta Lawrence Kasdan-ek gidoia idatzi zuten, eta George Lucas-ek gertakizuna idatzi eta produktore exekutibo jardun zuen. Gary Kurtz-ek ekoiztu zuen Lucasfilm-entzat.

*Star Wars* filma saga ospetsuaren 5. atala osatzen du, hots, *Izarretako Gerra IV. Atala: Itxaropen Berria* filmaren jarraipena da eta *Izarretako Gerra VI. Atala: Jediaren Itzulera*ren aurrekaria.

Filmak lau Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen baina, azkenean, bi irabazi zituen: Soinu onenaren Oscar Saria (Bill Varney, Steve Maslow, Greg Landaker eta Peter Sutton) eta Efektu berezi onenen Oscar Saria (Brian Johnson, Richard Edlund, Dennis Muren eta Bruce Nicholson).

## Argumentua 
Indar inperialak aliantza errebeldearen ezkutuko baseen aurka egindako ezusteko erasoaren ondoren, Luke Skywalker eta R2-D2 robota Yodaren bila Dagobah planetara joan dira, bertan Barne Indarraren sekretuak irakats diezaizkion. Bien bitartean, Han Solo, Leia printzesa, Chewbacca eta C-3PO robotak indar inperialak sahiestu eta Bespin mehatzari hirian, Lando Calrissiani, Milurteko Belatza espaziontziaren aurreko jabeari, babesa eskatu diote. Han, Darth Vaderrek prestatutako segadan erori dira.

## Aktoreak 
* Mark Hamill: Luke Skywalker
* Harrison Ford: Han Solo
* Carrie Fisher: Leia Organa printzesa
* Billy Dee Williams: Lando Calrissian
* Anthony Daniels: C-3PO
* David Prowse: Darth Vader
* Kenny Baker: R2-D2
* Peter Mayhew: Chewbacca
* Frank Oz: Yoda
* Jeremy Bulloch: Boba Fett
* Alec Guinness: Obi-Wan "Ben" Kenobi
* Denis Lawson: Wedge Antilles
* Clive Revill: Palpatine enperadorearen ahotsa

## Kanpo estekak 
* *Star Wars V. Atala: Inperioaren Kontraerasoa* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gerrhosauridae

**Gerrhosauridae** Scincomorpha barruan sailkatutako narrasti familia bat da. Saharaz hegoaldeko Afrikan bizi dira. 10 eta 70 zentimetro arteko tamaina dute.

## Generoak 
* *Cordylosaurus* Gray, 1866
* *Gerrhosaurus* Wiegmann, 1828
* *Tetradactylus* Merrem, 1820
* *Tracheloptychus* Peters, 1854
* *Zonosaurus* Boulenger, 1887

## Kanpo estekak
Gerrhosaurus

***Gerrhosaurus*** Gerrhosauridae familiaren barruko narrasti genero bat da. Saharaz hegoaldeko Afrikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Gerrhosaurus bulsi* Laurent, 1954
* *Gerrhosaurus flavigularis* Wiegmann, 1828
* *Gerrhosaurus major* Duméril, 1851
* *Gerrhosaurus multilineatus* Bocage, 1866
* *Gerrhosaurus nigrolineatus* Hallowell, 1857
* *Gerrhosaurus skoogi* Andersson, 1916
* *Gerrhosaurus typicus* (Smith, 1837)
* *Gerrhosaurus validus* Smith, 1849

## Kanpo estekak
Tetradactylus

***Tetradactylus*** Gerrhosauridae familiako narrasti genero bat da. Afrikako hegoaldean eta ekialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Tetradactylus africanus* (Gray, 1838)
* *Tetradactylus breyeri* Roux, 1907
* *Tetradactylus eastwoodae* Hewitt & Methuen, 1913
* *Tetradactylus ellenbergeri* (Angel, 1922)
* *Tetradactylus seps* (Linnaeus, 1758)
* *Tetradactylus tetradactylus* (Daudin, 1802)
* *Tetradactylus udzungwensis* Salvidio, Menegon, Sindaco & Moyer, 2004

## Kanpo estekak
Blaenavon

**Blaenavon** (, euskaraz "ibaiaren aurrealdea" esan nahi duena) Galesko hego-ekialdean dagoen udalerri eta komunitate da, Torfaen autoritate unitarioan dagoena.

1788an bertan eraikitako burdinolei esker bizkor hazi zen baita 20.000 laguneko biztanleria izateko ere. Baina burdinolak 1900. urtean eta meategiak 1990eko hamarkadan itxi zirenez, egun gainbeheran dago.

2000. urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Blaenavongo industria-paisaia.

## Kanpo estekak 
*   Blaenavongo webgune ofiziala
Pontcysyllte akueduktua

**Pontcysyllte akueduktua** (,  ahoskatua; ) ipar-ekialdeko Galesko akueduktu nabigagarria da. Llangollen ubidearen zati bat da, Wrexhamgo Dee ibaiaren harana zeharkatzeko 1805ean eraikia.

2009. urtean UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Bulgariako futbol liga

[thumb|250px| [PFC CSKA Sofia|CSKA Sofiak irabazi ditu liga gehien.]]
[thumb|250px|[PFC Levski Sofia|Levski Sofia Europako txapelketako partidan.]]
[thumb|250px| [PFC Ludogorets Razgrad|Ludogorets Razgrad da azken urteetako txapelduna.]]
**Bulgariako futbol liga** (bulgarieraz * "А" Футболна Група*, "Bulgariako A futbol multzoa") Bulgarian jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. 1924ean abiatu bazen ere, gaur egungo formatua 1948tik aurrerakoa da. CSKA Sofia (31 garaipen) eta Levski Sofia (26) dira txapelketa gehien irabazi dituzten taldeak.

## Historia 
1924ean *Bulgariako Estatuko Futbol Txapelketa* eratu zen. Bertan liga formatuan sei eskualdetako txapelketak jokatzen zien eta ondoren sei txapeldunek kanporaketak izaten zituzten Bulgariako txapelduna erabakitzeko. 1944 arte iraun zuen. Hiru ekitaldi bukatu gabe gelditu ziren, 1924, 1927 eta 1944koa. Aro honetako talde nagusia Slavia Sofia izan zen.

1945 eta 1948 artean kanporaketa sisteman jokatu zen Errepublikako Futbol Txapelketa izenaz ezagutu zena. 1948an Europako ligen sistema hartzea erabaki zen eta 1949tik aurrera gaur egungo *Bulgariako A futbol multzoa* jokatu da.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### Bulgariako Estatuko Futbol Txapelketa (1924-1944) 
### Errepublikako Futbol Txapelketa (1945-1948) 
### Bulgariako A futbol multzoa (1949- ) 
|valign="top"|

|valign="top"|

|}

## XXI mendeko ligak 
* ¹ 2015-16an PFC Litex Lovech taldea denboraldiaren erdian mailaz jeitsiarazi zuten eta gainerako taldeek bere aurka lorturiko emaitzak bertan behera gelditu ziren.

## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Bulgariako futbol kopa

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
New Lanark

**New Lanark** Clyde ibaiaren ertzean dagoen antzinako herri-lantegia da, Eskoziako Hegoaldeko Lanarkshire konderrian dagoena. 1786an David Dale enpresaburuak eratua, Robert Owen bere suhiak sozialismo utopikoaren adibide bilakatu zuen. Lantegiak 1968ra arte iraun zuten martxan.

2001ean UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Orkadetako bihotz neolitikoa

**Orkadetako bihotz neolitikoa** () Orkadetako Mainland uhartean dagoen monumentu-multzo neolitiko bat da. 1999an UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Multzoak egun lau aztarnategi arkeologiko ditu bere barnean:
# Maeshowe *cairn*a
# Stennesseko Harkaitzak izeneko megalitoak
# Brodgarreko Eraztuna
# Skara Brae herrixka

## Kanpo estekak
Henderson uhartea (Pitcairn uharteak)

**Henderson uhartea** () Pitcairn uharteetako atoloi isolatua da. Gizakiak apenas ez du bere ekosisteman sartu eta bere 51 landare espezieen 10, bere lau hegazti-espezieak eta bere intsektuen herena endemikoak dira. Hori dela eta, 1988an UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Pedro Fernandes de Queirósek 1606an aurkitua, 1902an Erresuma Batuak formalki bere jabetza aldarrikatu zuen eta egun itsasoaz haraindiko britainiar lurraldea da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Henderson Island-110240.jpg|Henderson uhartea
Fitxategi:Henderson Island-110256.jpg|Ermitaua
Fitxategi:Henderson Island-110263.jpg|Iparraldeko hondartza
Fitxategi:Henderson Island-110252.jpg|Ipar-mendebaldeko hondartza

## Kanpo estekak
Tracheloptychus

***Tracheloptychus*** Gerrhosauridae familiako narrasti genero bat da. Madagaskarren bizi dira.

## Espezieak 
* *Tracheloptychus madagascariensis* Peters, 1854
* *Tracheloptychus petersi* Grandidier, 1869

## Kanpo estekak
Star Wars II. Atala: Klonen Erasoa

***Izarretako Gerra II. Atala: Klonen Erasoa*** (ingelesez *Star Wars Episode II: Attack of the Clones*) 2002ko George Lucas estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko abentura filma da.

1999ko *Izarretako Gerra I. Atala: Mamu Mehatxua* filmaren jarraipena eta 2005eko *Izarretako Gerra III. Atala: Sitharren Mendekua* filmaren aurrekaria da.

## Argumentua 
Errepublikan, garai ilunak dira, barne borroka eta kaosean barneratua baitago. Dooku konde misteriotsuaren (Christopher Lee) agindupeko ehundaka planetaz eta aliantza boteretsuz osatutako mugimendu separatista batek galaxia mehatxupean baidauka. Mugimendu horrek klon gerren sortzaileak dira: Errepublikaren amaieraren hasiera dira. Beren bidea errazteko, separatistek Padme Amidala (Natalie Portman) senataria hltzen saiatu dira. Atentatuak saiesteko, senatiaren segurtasuna bi Jedi zaldunen (Ewan McGregor eta Hayden Christensen) ardurapean jarri da...

## Aktoreak 
* Ewan McGregor (Obi-Wan Kenobi).
* Hayden Christensen (Anakin Skywalker).
* Natalie Portman (Padmé Amidala senataria).
* Ian McDiarmid (Palpatine kantzilerra / Darth Sidious).
* Pernilla August (Shmi Skywalker).
* Jack Thompson (Cliegg Lars).
* Anthony Daniels (C-3PO eta Faytonni tenientea).
* Christopher Lee (Dooku kondea / Darth Tyranus).
* Samuel L. Jackson (Mace Windu).
* Frank Oz (Yodaren ahotsa).
* Andrew Secombe (Wattoren ahotsa).
* Oliver Ford Davies (Sio Bibble).
* Silas Carson (Viceroy Nute Gunray eta Ki-Adi-Mundi).
* Kenny Baker (R2-D2).
* Ahmed Best (Jar Jar Binks eta Achk Med-Beqen ahotsak).
* Mary Oyaya (Luminara Unduli).
* Jimmy Smits (Bail Organa senataria).
* Ayesha Dharker (Jamillia erregina).
* Joel Edgerton (Owen Lars).
* Bonnie Piesse (Beru Whitesun).
* Jay Laga'aia (Typho kapitaina).
* Temuera Morrison (Jango Fett).
* Daniel Logan (Boba Fett).

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea 
* *Star Wars II. Atala: Klonen Erasoa* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gerrhosaurus bulsi

***Gerrhosaurus bulsi*** *Gerrhosaurus* generoko animalia da. Narrastien barruko Gerrhosauridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerrhosauridae

## Kanpo estekak
Star Wars I. Atala: Mamu Mehatxua

***Izarretako Gerra I. Atala: Mamu Mehatxua*** (ingelesez *Star Wars Episode I: The Phantom Menace*) 1999ko zientzia-fikziozko abentura filma da, George Lucas estatubatuar zinemagileak idatzi eta zuzendua. *Lucasfilm*ek ekoitzi eta 20th Century Foxek banatu zuen. 2002ko *Izarretako Gerra II. Atala: Klonen Erasoa* filmak eman zion segida.

## Argumentua 
1977ko *Star Wars IV. Atala: Itxaropen Berria* filma baino 30 urte atzerago girotua da. Bertan, Darth Vaderren haurtzaroa, Obi-Wan Kenobiren iragana eta Sitharen berragerpena, bai eta Alde Ilunak Jedi zaldunak nola bereganatzen dituen ere ikus daiteke. Merkataritza Federazioak Amidala erregina gazteak gobernatzen duen Naboo planeta txikia blokeatu berri du: Sith Darth Sidiousen egitasmoa da, horretarako ezkutuan mantenduz Federazioaren agintepean dauden neimoidiarretaz baliatuta. Qui-Gon Jinn jedi zalduna eta haren ikasle Obi-Wan Kenobik Amidala printzesa Coruscant hirira joan dadin konbentzitu dute: Errepublikako hiriburua eta Jedi Kontseiluaren egoitza da, bertan mehatxua ezeztatzen saiatzeko. Baina blokea saihesten saiatzean, erreginaren espaziontziak kalteak jasan ditu, eskifaiak basamortuz beteriko urruneko Tatooine planetan lurrartzera derrigortua baitago.

## Kritika 
Adituen esanetan, atal horrek seriearen barruan kalitate gutxien duen filmetako bat da. Zale askok ere ez dute leku onenean utzi, haurrentzako ikuspegia eman diolakoan; horregatik, hain zuzen ere, umeekin ikusteko film aproposa eta dibertigarria izan liteke.

## Aktoreak 
* Liam Neeson (Qui-Gon Jinn).
* Ewan McGregor (Obi-Wan Kenobi).
* Natalie Portman (Amidala erregina).
* Jake Lloyd (Anakin Skywalker).
* Ian McDiarmid (Senador Palpatine/Darth Sidious).
* Pernilla August (Shmi Skywalker).
* Oliver Ford Davies (Sio Bibble).
* Hugh Quarshie (Panaka kapitaina).
* Ashmed Best (Jar Jar Binksen ahotsa).
* Anthony Daniels (C3-PO).
* Kenny Baker (R2-D2).
* Frank Oz (Yodaren ahotsa).
* Terence Stamp (Finis Valorum kantzillerra).
* Andrew Secombe (Wattoren ahotsa).
* Ray Park (Darth Maul).
* Samuel L. Jackson (Mace Windu).
* Sofia Coppola (Saché).
* Keira Knightley (Sabé, Decoy erregina)
* Silas Carson (Nute Gunray eta Ki-Adi-Mundi).
* Lewis McLedo (Sebulbaren ahotsa).
* Gin Clarke (Adi Gallia).
* Hassani Shapi (Eeth Koth).
* Michaela Cottrel (Even Piell).
* Warwick Davis (W. Wald eta Weazel, Yodaren ekintza eszenak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Star Wars I. Atala: Mehatxu Mamua* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Star Wars III. Atala: Sitharren Mendekua

***Izarretako Gerra III. Atala: Sitharren Mendekua*** (ingelesez *Star Wars Episode III: Revenge of the Sith*) 2005eko George Lucas estatubatuar zinema zuzendariak eta gidoigilearen zientzia-fikziozko abentura filma bat da.

2002ko Izarretako Gerra II. Atala: Klonen Erasoa filmaren jarraipena eta 1977ko *Izarretako Gerra IV. Atala: Itxaropen Berria* filmaren aurrekaria da.

## Argumentua 
Azkenik filma honetan Anakin Skywalker (Hayden Christensen) behin betiko Alde Ilunera igarotzen da. Bestalde, Grievous jenerala (Matthew Wood) agertzen da, erdi-estralurtar erdi-robota den izaki gupidagabea, Droid gudaroste separatistaren agintari nagusia. Sitharrak Alde Ilunaren nagusi dira, bai eta Jedi zaldunen etsai ere. Sitharreak dira duela mila urte ia Jedi guztiak desagerrarazi zituztenak, baina Jedien ordena klandestinitatean eta ezkutuan biziraun zuen.

## Aktoreak 
* Ewan McGregor (Obi-Wan Kenobi).
* Hayden Christensen (Anakin Skywalker / Darth Vader).
* Natalie Portman (Amidala senataria / Padmé Naberrie-Skywalker).
* Ian McDiarmid (Kantziler nagusia / Palpatine enperadorea / Darth Sidious).
* Samuel L. Jackson (Mace Windu).
* Christopher Lee (Dooku kondea / Darth Tyrannus).
* Anthony Daniels (C-3PO).
* Kenny Baker (R2-D2).
* Peter Mayhew (Chewbacca).
* Frank Oz (Yodaren ahotsa).
* Jimmy Smits (Bail Organa senataria).
* Genevieve O'Reilly (Mon Mothma senataria).
* Ahmed Best (Jar Jar Binks).
* Jay Laga'aia (Capitán Typho).
* Joel Edgerton (Owen Lars).
* Oliver Ford Davies (Whitesun-Lars gobernadorea).
* Temuera Morrison (Cody komandantea / Thire komandantea / Bly komandantea).
* Keisha Castle-Hughes (Apailana erregina).
* Rebecca Jackson Mendoza (Alderaango erregina).
* Mary Oyaya (Luminara Unduli).
* Bruce Spence (Tion Medon).
* Kee Chan (Male-Dee senataria).
* Bai Ling (Bana Breemu senataria).
* Warren Owens (Fang Zar senataria).
* Rena Owen (Nee Alavar senataria).
* Christopher Kirby (Giddean Danu senataria).
* Matt Sloan (Plo Koon).
* Rohan Nichol (Antilles kapitaina).
* Matthew Wood (Grievous jeneralaren ahotsa).
* James Earl Jones (Darth Vaderren ahotsa).
* George Lucas (Papanoida baroia).

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea 
* *Star Wars III. Atala: Sitharren Mendekua* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 

## Erreferentziak
Carphodactylidae

**Carphodactylidae** Gekkotaren barruan sailkatzen den narrasti familia bat da. Australian bizi dira.

## Generoak 
* *Carphodactylus* Günther, 1897
* *Nephrurus* Günther, 1843
* *Orraya* Couper, Schneider, Hoskin & Covacevich, 2000
* *Phyllurus* Goldfuss, 1820
* *Saltuarius* Couper, Covacevich & Moritz, 1993
* *Underwoodisaurus* Wermuth, 1965
* *Uvidicolus* Oliver & Bauer, 2011

## Kanpo estekak
Nephrurus

***Nephrurus*** Carphodactylidae familiaren barruan sailkatzen den narrasti generoa da.

## Espezieak 
* *Nephrurus amyae* Couper, 1994
* *Nephrurus asper* Günther, 1876
* *Nephrurus deleani* Harvey, 1983
* *Nephrurus laevissimus* Mertens, 1958
* *Nephrurus levis* De Vis, 1886
* *Nephrurus sheai* Couper, 1994
* *Nephrurus stellatus* Storr, 1968
* *Nephrurus vertebralis* Storr, 1963
* *Nephrurus wheeleri* Loveridge, 1932

## Kanpo estekak
Orraya occultus

***Orraya occultus*** bere generoko animalia bakarra da. Narrastien barruko Carphodactylidae familian sailkatuta dago. Australiako Queenslanden bizi dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Carphodactylidae

## Kanpo estekak
Zonosaurus

***Zonosaurus*** Gerrhosauridae familiako narrasti genero bat da. Madagaskar eta Seychelles uhartetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Zonosaurus aeneus* (Grandidier, 1872)
* *Zonosaurus anelanelany* Raselimanana, Raxworthy & Nussbaum, 2000
* *Zonosaurus bemaraha* Raselimanana, Raxworthy & Nussbaum, 2000
* *Zonosaurus boettgeri* Steindachner, 1891
* *Zonosaurus brygooi* Lang & Böhme, 1990
* *Zonosaurus haraldmeieri* Brygoo & Böhme, 1985
* *Zonosaurus karsteni* (Grandidier, 1869)
* *Zonosaurus laticaudatus* (Grandidier, 1869)
* *Zonosaurus madagascariensis* (Gray, 1831)
* *Zonosaurus maramaintso* Raselimanana, Nussbaum & Raxworthy, 2006
* *Zonosaurus maximus* Boulenger, 1896
* *Zonosaurus ornatus* (Gray, 1831)
* *Zonosaurus quadrilineatus* (Grandidier, 1867)
* *Zonosaurus rufipes* (Boettger, 1881)
* *Zonosaurus subunicolor* (Boettger, 1881)
* *Zonosaurus trilineatus* Angel, 1939
* *Zonosaurus tsingy* Raselimanana, Raxworthy & Nussbaum, 2000

## Kanpo estekak
Onikofagia

**Onikofagia** nork bere eskuetako azazkalak jateko jokabidea da. Hitza grezieratik dator: ονυξ *onyx*, 'azazkal' eta φαγειν *phagein*, 'jan'. Haurrengan oso ohikoa da. Jokabide hori ezin bada kontrolatu gaixotasun psikologikoa izan daiteke eta espezialista baten laguntza eskatzen du. Muturreko kasuetan gaixoak azazkal osoak jan ditzake, azala bistan utziz.

## Epidemiologia 
Adina aurrera joan ahala kasu gutxiago aurkitzen dira. Adin arruntenak pubertaroa eta nerabezaroa dira. Arazoa hiru urtetik aurrera eman daiteke, txupetea edo hatza txupatzea utzi ondoren, alegia. Estatistikoki:
* %44tik %45ra nerabeengan.
* %28tik %33ra 5-10 urte tarteko haurrengan
* %19tik %29ra heldu gazteengan
* %5 helduengan.
Mutilen artean, bestetik, neskengan baino zertxobait gehiago ematen da.

## Etiologia 
* **Kanpo eragileak**: arazo ekonomikoak, lan-arazoak, bikotearen arazoak... Baita gurasoei imitatzearen ondorioa izan daiteke.

## Ezaugarri klinikoak 
Azazkalak jateak ondorio batzuk ekar ditzake:
* Fisikoak:
** Azazkal azpian patogeno asko gordetzen dira eta horiek behatzetan edo eskuetan panadizo izeneko hantura eragin dezake.
** Askotan azazkalak gainetik inguruko azala eta kutikulak jaten dituzte ere bai, zauriak sortuz. Horiek infekzioak eragiteko bideak izan daitezke.
** Gerta daiteke baita ere azazkalaren tamaina mugatua gelditzea, hau da, gehiago ez handitzea.
* Psikologikoak
** Azazkalak janda izatea gizartean ez dago ondo ikusita eta pertsona hauek lotsatu egiten dira.
** Azazkalak jateko beharrak antsietate handia eragin dezake.

## Onikofagia eta hortzetako osasuna 
Azazkalak jateko ohitura luzatu egiten denean hortzetako gai diamantekara kaltetu dezake, txantxarraren eragina handituz. Masailezurraren deformazioa eragin dezake, bestetik, hozka egiteko modua aldatuz.

## Arazoari aurre egiteko aholkuak 
Hauek dira horrelakoetan ematen diren zenbait aholku:
* Errietek eta espresio iraingarriek arazoa oker dezakete.
* Garrantzia handi du haurraren antsietate iturria identifikatzea. Behin identifikatuta, lagundu behar zaio arlo horretan autoestimu landuz.
* Erlaxazio teknikak, batez ere estresa gutxitzeko.
* Askotan, azazkalak jatea erreakzio inkontzientea da, esaterako telebista aurrean. Haurrari esan behar zaio egiten duenean baina errieta egin gabe. Horrelako egoeretan laguntzeko modu bat haurrari eskuetan zerbait edukitzeko ematea izan daiteke, esaterako pilota bat.
* Helburuak markatu.

## Ikus, gainera 
* Bulkaden kontrolaren nahasmendu
* Azazkal

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Azazkalak jaten dituen haurra.
* : Azazkalak jateko inguruko informazioak.
* : Onikofagia kasuetako esku-hartzea.
* : Onikogagia eta hortzetako osasuna.
Magnus Carlsen

**Sven Magnus Øen Carlsen** (Tønsberg, 1990eko azaroaren 30a) norvegiar xake jokalaria da. Maisu Handia da 13 urte zituenetik, eta munduko xake txapelduna izan zen 2013tik 2023ra. Gainera Nazioarteko Xake Federakuntzaren zerrendaburua ere bada.

2010 urtetik, era etengabean, Nazioarteko Xake Federakuntzaren elo zerrendaren buruan izan da, eta 2013ko otsailean jokalari batek sekula lortu duen puntuaziorik altuena lortu zuen, 2882 puntu hain zuzen ere.

2012ko Hautagaien Txapelketa irabazi ostean 2013ko Munduko Xake Txapelketa jokatu zuen Viswanathan Anand orduko txapeldunaren aurka, eta munduko txapeldun bihurtu zen Anandi 3½ eta 6½ irabaztean.

2014ko Munduko Xake Txapelketa Ananden aurka jokatu zuen berriro, eta titulua mantendu zuen 6½ eta 4½ irabazita.

2016ko Munduko Xake Txapelketa Sergey Karjakin errusiarraren aurka jokatu zuen New Yorken eta han xake klasikoko partidak 6nako berdinketarekin bukatu ostean, xake aktiboko partidetan 1-3ko emaitzarekin garaitu zuen errusiarra.

2018ko Munduko Xake Txapelketa Fabiano Caruana estatubatuarraren aurka jokatu zuen Londresen eta han xake klasikoko partida guztiak berdindu ostean, xake aktiboko partidetan 3-0eko emaitzarekin txapelketa bereganatu zuen.

2021eko Munduko Xake Txapelketa Ian Nepomniachtchi errusiarraren aurka jokatu zuen Dubain eta 7.5 - 3.5eko emaitzarekin garaitu zuen errusiarra.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  FIDE
*  Chessgames
*  Magnus Carlsenen webgune ofiziala
*  Chessgraphs.com
Suil

**Suil**, **balde**, **perrail**, **uhoitz** edo **treska** kono-enbor forma duen ontzia da, gainetik guztiz irekia eta kirten erdizirkular batez hornitua, bereziki likidoak garraiatzeko erabiltzen dena eta 10 litro inguruko edukiera duena. Suil txikiari **gaileta** esaten zaio. Antzina zurezkoak eta metalezkoak ziren arren, egun plastikozkoak izaten dira gehienak.

Ohikoan goiko aldean azpikoa baino zabalagoa dutenez gain, Euskal Herrian tradizionalki erabili izan diren ur-suil edo ferretak ere badira, beheko aldea zabalago dutenak goikoa baino, bereziki ura garraiatzeko eginak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paralisi

**Paralisia** (, "nerbioak desgaituz") giharretako edo nerbio-sistemako arazoengatik mugimenduak egiteko ahalmenaren edo sentikortasunaren murriztea edo galera da. Ohiko gaixotasuna da, nerbioen gaitasunen galeraren ondorioz. Adibidez, Ameriketako Estatu Batuetan 50 pertsonatik batek paralisi motaren bat du diagnostikatua.

## Kanpo estekak
Saurio

**Saurio** (**Sauria**) Squamataren barruko subordena bat da. Oraindik orain ez du onarpen osorik, nahiz eta The Reptile Databasek guztiz ontzat eman.

Itxuraz muskerraren antzekoak dira gehienak, gorputzez luzaranak, lau hankakoak eta isats-luzeak. Badira, hala ere, gorputz sendokoak (kameleoia), baita hankarik ez dutenak ere (anfisbenidoen familiakoak gehienak). Saurio batzuetatik besteetara alde handiak dira neurrian; Komodoko herensugea, esate baterako, 3,5 m luze izan daiteke eta gekoa 14 cm baino askoz luzeago ez da hazten. 16 bat familia biltzen dira subordena horretan. Horietan ezagunenak iguanidoak, agamidoak, lazertidoak, kameleontidoak eta baranidoak dira; saurio motarik ezagunenak, berriz, muskerra, kameleoia eta iguana dira.

## Infraordenak 
* Dibamia
* Diploglossa
* Gekkota
* Iguania
* Platynota
* Scincomorpha

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moulin Rouge!

**Moulin Rouge!** 2001eko Baz Luhrmann australiar zinema zuzendariaren musikal film bat da. Parisko Montmartre auzoko Moulin Rouge ikuskizun-areto edo kabaretean girotua dago. Bertan, Nicole Kidman, Ewan McGregor, Jim Broadbent, Richard Roxburgh, John Leguizamo, Jacek Koman eta Caroline O'Connor aktoreek antzeztu zuten.

Filmak zortzi Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, azkenean bi irabaziz: Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria

## Argumentua 
Filma 1900ko Paris bohemioan girotua dago. Satine dantzaria (Nicole Kidman) Moulin Rouge kabaret ospetsuko izar distiratsua da, hiri guztia sentsualitate eta bere edertasunez beretiko dantzez erakartzen duelarik. Bi gizonek harenganako duten maitasunen artean dago, alde batetik Christian idazle gaztea (Ewan McGregor), eta bestetik dukea (Richard Roxburgh), gainera aktore bilakatzeko ametsa ere badu. Baina maitemintzea ez beste denak balio duen mundu honetan gauzak ez dira errazak izaten.

## Aktoreak 
* Nicole Kidman: Satine
* Ewan McGregor: Christian
* Jim Broadbent: Harold Zidler
* Richard Roxburgh: Monrotheko dukea
* John Leguizamo: Henri de Toulouse-Lautrec
* Jacek Koman: Narkolepsiadun argentinarra
* Caroline O'Connor: Nini Legs-in-the-Air
* Garry McDonald: Medikua
* Keith Robinson: Le Pétomane
* Natalie Mendoza: Txinatar panpina
* David Wenham: Audrey
* Kiruna Stamell: La Petite Princesse ("Printzesatxoa")
* Deobia Oparei: Le Chocolat ("Txokolate")
* Kylie Minogue: Maitagarri orlegia
** Ozzy Osbourne: Maitagarri orlegiaren irria
* Peter Whitford: Eszenatokiko zuzendaria

## Kanpo estekak 
* *Moulin Rouge!* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Australia (2008ko filma)

***Australia*** 2008ko Baz Luhrmann australiar zinema zuzendariaren epika-drama filma bat da. Bertan, Nicole Kidman, Hugh Jackman, David Wenham, Bryan Brown eta Brandon Walters aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1939. urtea. Lady Sarah Ashley (Nicole Kidman), ingeles aristokrata txolin eta funtsik gabekoa da. Bere maitasun eta haurrik gabeko ezkontzak bere zalditegiaz ez beste guztiaz gabetu du. Bere senarra desleiala dela konbentzituta, Sarah bere senarra buruz-buru ikusteko asmoz Londres hiritik Australiako Darwin hirira bidaiatuko du. Berta, bere gida Outback eremuan bizi den Drover (Hugh Jackman) izeneko abeltzaina izango da, Sarah fina den adina Droker zakarra delarik. Bien arteko ezinikusi handia Sarah Nullah (Brandon Walters) mutiko aborigen umezurtzaz arduratzen denean arinduz joango da, azkenean bien arteko maitasuna piztuko delarik.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Australia* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
1780ko Urakan Handia

**1780ko Urakan Handia**, **San Calixto Urakana** edo **Antilletako Urakan Handia** datuak ditugunez gero biktima kopuru izugarria eragin zuen lehen urakana kontsideratzen da. 1780ko urriaren 10 eta 16 artean, 22.000 pertsona inguru hil zituen, Martinika, San Eustakio eta Barbados zigortu zituenean. Era berean, milaka pertsona hil ziren itsasoan, Amerikar Iraultzan borrokatzen ari ziren britainiar eta frantses ontzidian zihoazenak, Herbehereetakoak eta espainiarrak.

## Ekaitzaren ibilbidea 
Ekaitza Karibe itsasoan sortu zen eta egun pare bat eman zituen Barbadosen. New Yorketik Mendebaldeko Indietara zihoan ontzidia George Brydges Rodney britainiar almirantearen agindupean zihoan ekaitzak erabat banandu eta hondatu zuenean. Barbadosera iritsi zenean, Rodney almiranteak han utzitako 12 gerra-ontzitik 8 erabat galduta aurkitu zituen eta eskifaiaren gehiengoa itota.

Dena geratu zen suntsituta eta, kalteak ebaluatzera joan zen britainiar esploratzaile batek, ekaitzaz gain, lurrikara ere izan zela uste izan zuen. Arrantza ontzi ugari galdu ziren betirako eta familia orok zuen ekaitzak eramandako kideren bat. Martinikan 9.000 heriotza kontatzen dira eta San Eustakion, 4.000 edo 5.000.

Gero, ekaitza Puerto Rico eta Hispaniolarantz abiatu zen eta Florida inguratu.

## Ekaitzik larrienak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
PFC Levski Sofia

[thumb|250px|[FC Spartak Trnava|Spartak Trnavaren aurkako partida Europako txapelketan.]]
**PFC Levski Sofia** (bulgarieraz *Професионален футболен клуб Левски София*, "Levski Sofia Futbol Klub Profesionala"), Bulgariako futbol talde onenetakoa da palmaresari dagokionez, Sofia hiriburukoa. 26 aldiz irabazi du Bulgariako futbol liga eta beste 25 aldiz Kopa.

## Historia 
Ikasle batzuk sortu zuten 1914ean eta Bulgariako heroia zen Vasil Levski iraultzailearen izena eman zioten. XX mendearen hasieran futbola ez zen oso arrakastatsua Bulgarian eta ez dago taldearen inguruko informazio handirik. 1933an lortu zuen bere lehenengo Liga titulua eta 1942an urte bikaina izan zuen Liga eta Kopa irabazi baitzituen. Dobletea egin zuen 1946, 1947, 1949 eta 1950an ere. Gainontzako herrialde komunistetan gertatu bezala Gobernuak bere gain hartu eta izena aldatu zion taldeari, Dinamo Sofia bihurtuz, eta beste Dinamoek bezala kolore urdina hartu zuen taldeak. 1957an ordea Bulgariak esytalinismoa alde batera utzi zuenean Dinamo izena baztertu eta Levski berreskuratu zuen taldeak. Koloreak berriz urdina izaten jarraitu zuen.

1969an Spartak Sofiarekin bat egin zuen eta *Levski-Spartak* bihurtu zen. Bolada on bati hasiera eman zion 70. hamarkadan 4 Liga eta 5 Kopa irabazi baitzituen. 1976an UEFA Kopako final laurdenetako itzulerako partidan bost gol sartu zizkion FC Barcelonari. Aurrera egin ez bazuen ere (Bartzelonan 4-0, Sofian 5-4) gaur egun oraindik Bartzelonak UEFAn jaso duen gol kopuru handiena da.

1985eko kopako finalean istilu latzak izan ziren CSKA eta Levskiren artean. CSKA Sofiak 2-1 irabazi zuen baina hainbestekoa izan zen bortizkeria Bulgariako Alderdi Komunistak esku hartu eta talde bietako zuzendaritzak aldatu eta izenak ere aldatu zituztela, CSKA *Sredets* bihurtuz eta Levski *Vitosha*. 1989an Berlingo harresia erori zenean taldeak aurreko Levski izena berreskuratu zuen. Ordutik Bulgariako talde indartsuena izan da 9 Liga eta Kopa berri irabazi baitzituen, azkenak 2007ko Kopa eta 2009ko Liga. 2010. hamarkada ordea hutsean pasa zuen, talde berriek hartu zioten gaina. 13 urteren ondoren lortu zuen titulu berri bat, 2022ko Kopa.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Bulgarian: 58 
* Liga (26): 1933, 1937, 1942, 1946, 1947, 1949, 1950, 1953, 1965, 1968, 1970, 1974, 1977, 1979, 1984, 1985, 1988, 1993, 1994, 1995, 2000, 2001, 2002, 2006, 2007, 2009.
* Kopa (26): 1942, 1946, 1947, 1949, 1950, 1956, 1957, 1959, 1967, 1970, 1971, 1976, 1977, 1979, 1984, 1986, 1991, 1992, 1994, 1998, 2000, 2002, 2003, 2005, 2007, 2022.
* Bulgariako Superkopa (3): 2005, 2007, 2009.
* Sobietar Armadako Kopa (3): 1984, 1987, 1988.

### Nazio artean: 0 
#### Europako Errekopa 
* final laurdenak 1970, 1977 eta 1987an.
#### UEFA Kopa 
* final laurdenak 1976 eta 2006an.
#### Balkandarren Kopa 
* Txapelduna (0)
* Finalista (2): 1961, 1963.

## Kanpo estekak 
*  webgunea
PFC Beroe Stara Zagora

**PFC Beroe Stara Zagora** (bulgarieraz *Професионален футболен клуб Берое Стара Загора*, "Beroe Stara Zagora Futbol Klub Profesionala"), Bulgariako futbol taldea da, Stara Zagora hirikoa. Bulgarian bertan palmares txikia badu ere Bulgariako futbol liga bat eta bi Kopa, lau aldiz irabazi du Balkandarren Kopa, beste inork baino gehiago.

## Historia 
Taldea 1916an sortu zen *Vereya* izenarekin. Futbolaren atala ordea 1959an eratu zen. Beroek 60. hamarkadaren amaieran bolada ona izan zuen eta bi Balkandarren Kopa irabazi zituen. Lehenengo aldia zen talde bulgariar batek nazio arteko txapelketa garrantzitsu bat irabazten zuena. 80. hamarkadan bigarren sasoi ona iritsi zitzaion eta beste Balkandarren Kopa bi irabazteaz gain, bere orain arteko liga bakarra eskuratu zuen 1986an.

1995 eta 2008 artean hainbatetan igo eta jeitsi zen mailaz. Azken urteetan ordea errekuperatu eta Bulgariako bi kopa lortu ditu 2010 eta 2013an.

## Palmaresa 
### Bulgarian: 4 
* Liga (1): 1986.
* Kopa (2): 2010, 2013.
* Bulgariako Superkopa (1): 2013

### Nazio artean: 4 
#### Europako Kopa 
* final hamaiseirenak 1987an.
#### Europako Errekopa 
* final laurdenak 1974an.
#### Balkandarren Kopa 
* Txapelduna (4): 1968, 1969, 1983, 1984.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Beroe Stara Zagorak kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  webgunea
Nazioarteko Xake Federakuntza

**Nazioarteko Xake Federakuntza** (edo **FIDE** frantsezezko *Federation International des Echecs* izenaren laburduratik), xakea nazioartean biltzen eta ordezkatzen duen elkartea da.

1924ko uztailaren 20an Parisen (Frantzia) sortu zen eta bere lema *"Gens una sumus"* da (latinez *"familia bat gara"*).

Egoitza ofiziala Lausanan (Suitza), baina egoitza operatiboa Atenasen (Grezia) du. Gainera Elistan (Kalmukia, Errusia) duen bulegotik federazioaren elo sistema eta nazioarteko xake tituluen erregistroaren kudeaketa egiten du.

Munduko xake Txapelketa antolatzen du.

Xake Olimpiadak 1927tik FIDEk antolatu duen taldekako txapelketa garrantzitsuena dira, bi urtean behin.

Afiliatutako herrialde bakoitzeko federazioak sei jokalariz osatutako talde bat aurkez dezake (lau dira titularrak)  eta haiek saritzen dituzten urrezko, zilarrezko eta brontzezko dominak lortu ahal izango dituzte, bakarka zein  taldeka.

Olimpiar Joko Irekiez gain (bi sexuetako xake jokalariez osatu daitezke taldeak), 1957tik emakumeentzako gordetakoak ere antolatzen ditu.

## FIDEko presidenteak 
* Alexander Rueb (1924-1939) / (1946-1949) 
* Augusto de Muro  (1939-1946) 
* Folke Rogard (1949-1970) 
* Max Euwe (1970-1978)  
* Fridik Olafsson (1978-1982)  
* Florencio Campomanes (1982-1995)  
* Kirzan Ilyumzhinov (1995-2018)  
* Arkady Dvorkovich (2018-2026)  

## Xake Olinpiada Irekiak 
## Emakumezkoen Xake Olinpiadak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
PFC Slavia Sofia

thumb|250px|Bogomil Dyakov kapitaina.
**PFC Slavia Sofia** (bulgarieraz *Професионален футболен клуб Славия София*, "Slavia Sofia Futbol Klub Profesionala"), Bulgariako hirugarren futbol taldea da palmaresari dagokionez, Sofia hiriburukoak diren CSKA eta Levskiren atzetik. 7 aldiz irabazi du Bulgariako futbol liga eta beste 7 aldiz Kopa. Honetaz gain Balkandarren Kopa bi ditu.

## Historia 
Errusiar mugimenduaren partaideak ziren gazteek eratu zuten 1913an Slavia Sofia taldea. Lehen Mundu Gerra bukatu ondoren oso ezaguna bihurtu zen Bulgarian eta garai arrakastatsuena ere orduan iritsi zitzaion, Gerra arteko sasoian irabazi baitzituen bere zazpi ligetako sei.

60. hamarkadan hiru kopa irabazi zituen eta honek aukera eman zion Europako Errekopa jokatzeko. 1967an final erdiak ere jokatu zituen baina Rangers F.C. talde eskoziarrak utzi zuen finaletik kanpo, partida biak 1-0 irabazita.

1986an eta 1988an Balkandarren Kopa irabazi zuen. Azkenik 1996an urte bikaina burutu zen 53 urteren ondoren liga irabazteaz gain Kopa ere eskuratu baitzuen.

Bi hamarkadaren ostean titulu berri bat ekuratu du, 2018ko Kopa.

## Palmaresa 
### Bulgarian: 15 
* Liga (7): 1928, 1930, 1936, 1939, 1941, 1943, 1996.
* Kopa (8): 1952, 1963, 1964, 1966, 1975, 1980, 1996, 2018.

### Nazio artean: 2 
#### Europako Errekopa 
* final erdiak 1967an.
#### Balkandarren Kopa 
* Txapelduna (2): 1986, 1988.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Slaviak kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  webgunea
The Cosby Show

**The Cosby Show** Bill Cosby estatubatuar aktore eta umorista protagonista zen Sitcom telesail bat izan zen. 1984ko irailaren 20a eta 1992ko apirilaren 30a bitartean NBC telebista katean aireratu zen. Bertan, New York hiriko Brooklyn auzoan bizi zen Huxtable erdi-goi mailako afroamerikar familiaren eguneroko bizitza umorez kontatzen zen.

## Pertsonaiak 
* **Heathcliff "Cliff" Huxtable** (Bill Cosby): Huxtable familiako aita. Lanbidez ginekologoa. Beti jantziak daramatzan jertse ikusgarriengantik nabarmentzen da.
* **Clair Olivia Hanks-Huxtable** (Phylicia Rashād): Cliffen emaztea, Huxtable familiako ama. Lanbidez abokatua.
* **Sondra Huxtable-Tibideaux** (Sabrina LeBeauf): familiako alaba nagusia. Lehenbiziko denboraldietan Princetongo Unibertsitatean ikasten ari zen. 4. denboraldian Elvinekin ezkondu eta bi seme biki dituzte: Winnie eta Nelson.
* **Elvin Tibideaux** (Geoffrey Owens) (2-8. denboraldiak): medikuntza ikaslea. Sondraren mutil-laguna eta gerora haren senarra eta bi semeen aita.
* **Denise Huxtable-Kendall** (Lisa Bonet) (1-7. denboraldiak): Cliff eta Clairren alaba. Hillmann Unibertsitatera ikastera joan baina urte batera ikasketak laga eta Afrikara lanera doa. Itzultzean Martinekin ezkondua dago. Azken denboraldian bere senarrarekin Txinan bizi dao.
* **Martin Kendall** (Joseph C. Phillips) (6-8 denboraldiak): itsas armadako tenientea, Denisekin ezkondu ondoren familian agertzen da. Aurreko ezkontza batetik banandua dago eta hartatik alaba bat du: Olivia.
* **Theodore Aloysius "Theo" Huxtable** (Malcolm-Jamal Warner): familiako seme ertaina eta bakarra. Solairu batera bizitzera joan arte bere gurasoekin bizi da. Bere ikasketetako emaitza txarrak dislexia duelako dela jakiten da.
* **Vanessa Huxtable** (Tempestt Bledsoe): Huxtable familiako laugarren alaba. Azken denboraldietan unibertsitatera ikastera joan eta gizon helduago baten emaztegaia bilakatzen da, nahiz eta ezkon du ez.
* **Rudith Lillian "Rudy" Huxtable** (Keshia Knight Pulliam): Cliff eta Clairen alaba txiki eta gazteena. Hasieran sei urte besterik ez zituen, eta denboraldiak iragan hala handituz doa.
* **Olivia Kendall** (Raven-Symoné) (6-8. denboraldiak): Denisen alabaordea. Huxtabledarren etxera iristean berehala integratzen da, bere gurasoak bidaiatzen ari diren bitartean Cliffekin denbora ugari igarotzen duelarik.
* **Pam Tucker** (Erika Alexander) (7-8. denboraldiak): Clairen lehengusua, azken denboraldietan Huxtabledarren etxean bizitzen jartzen da. Huxtable familiaren auzoa bezain aberatsa ez den auzo batetik dator.
* **James Theodore Huxtable**: ustez zazpi urterekin hil zen Cliffen anaia. 5. denboraldiko 13. atalean harekin mintzatzen da.

## Kanpo estekak 
* *The Cosby Show* telesailaren webgunea 
* *The Cosby Show* telesailaren fitxa CarseyWerner.net webgunean ikusgai 
* *The Cosby Show* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Critters (filma)

***Critters*** (euskaraz *Critterrak*) 1986ko Stephen Herek estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma bat da. Filmak hiru jarraipena izan zituen: *Critters 2: The Main Course* (1988), *Critters 3* (1991) eta *Critters 4 * (1992).

Filma honetako protagonistak pilota itxurako izaki txiki estralurtar, arriskutsu eta haragijale oldarkorrak dira. Berez, 1984ko *Gremlins* filmaren ildotik doa, baina modu basati eta odoltsuagoan.

## Argumentua 
Zortzi estralurtar txiki eta haragijaleak Lurrera iritsi dira. Bidean AEBtako Kansas estatuko landa eremu batean dagoen Brown familiaren etxera ailegatuz, hain uste gabe pilota txiki horzdun izakitxo hauen lehenbiziko platera bilakatu direlarik. Halere, Browndarrek ustekabeko espazioko-ehiztari bikote baten laguntza izango dute..

## Aktoreak 
* Dee Wallace-Stone: Helen Brown
* M. Emmet Walsh: Harv
* Billy Green Bush: Jay Brown
* Scott Grimes: Brad Brown
* Nadine Van der Velde: April Brown
* Don Keith Opper: Charlie McFadden
* Billy Zane: Steve Elliot
* Ethan Phillips: Jeff Barnes
* Terrence Mann: Ug/Johnny Steele
* Jeremy Lawrence: Miller erreberendoa/Predikatzailea
* Lin Shaye: Sally
* Corey Burton: Critter izakien ahotsak
* Adele Malis-Morey: 1. emakumea
* Patrick McAreavy: Critter doktorea

## Kanpo estekak 
* *Critters* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Passage to Marseille

***Passage to Marseille** (*euskaraz *Marseillarako txartela*) Michael Curtiz hungariar-estatubatuar zinema zuzendariaren 1944ko abenturazko gerra film bat da. Charles Nordhoff eta James Norman Hall idazleen *Sans Patrie* ("Aberririk gabe") eleberrian oinarrituta dago. Soinu banda Max Steiner musikagileak ondu zuen.

Bertan, 1941eko *Casablanca* filma ospetsuko jatorrizko aktore-multzoko jende askok antzeztu zuen, tartean Humphrey Bogart, Claude Rains, Sydney Greenstreet, Peter Lorre eta Helmut Dantine, bai eta Michèle Morgan (*Casablanca* filmean *Marseillesa* ereserkiaren kantaria), Victor Francen, Philip Dorn eta George Tobias ere.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerran Freycinet kapitainak Jean Matrac gerra-berriemailaren istorioa kontatzen du, gizon betilun eta isil harekiko erabat jakin-mindua. Matrac frantziar kazetaria Municheko Biltzarraren aurkaria da, Deabruaren uhartean espetxeratua eta erbesteratuta egon da. Beste lau presorekin zaindariak saihestu eta txalupa batean ihes egit ondoren, Ozeano Atlantikoan Marseillara doan Freycinet kapitainaren ontziak jasotzen ditu. Irratiz Frantzia Alemania Naziaren aurrean errenditu dela eta armistizioa eskatu duela  ikasi dute,. Horren ondorioz, herrialdeko hegoaldean alemaniarren lagun Vichyko gobernua eratu da, baina Marseilla, jain zuzen, eremu hartantxe dago.

## Aktoreak 
* Humphrey Bogart: Jean Matrac
* Claude Rains: Freycinet kapitaina
* Michèle Morgan: Paula Matrac
* Peter Lorre: Marius
* George Tobias: Petit
* Philip Dorn: Renault
* Sydney Greenstreet: Duval komandantea
* Helmut Dantine: Garou
* John Loder: Manning
* Victor Francen: Malo kapitaina
* Vladimir Sokoloff: aitona
* Eduardo Ciannelli: mekanikari-burua
* Corinna Mura: kantaria
Beste aktore hauek ez dira kredituetan agertzen:
* Monte Blue: bigarren ofiziala
* Frank Puglia eta Georges Renavent: zaindariak
* Konstantin Shayne: lehen ofiziala
* Mark Stevens: Hastings tenientea

## Ikus gainera 
* *Casablanca* (1941)

## Kanpo estekak 
* *Passage to Marseille* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Phyllurus

***Phyllurus*** Carphodactylidae familiako narrasti genero bat da. Queensland eta Hegoaldeko Gales Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Phyllurus amnicola* Couper, Schneider, Hoskin & Covacevich, 2000
* *Phyllurus caudiannulatus* Covacevich, 1975
* *Phyllurus championae* Couper, Schneider, Hoskin & Covacevich, 2000
* *Phyllurus gulbaru* Hoskin, Couper & Schneider, 2003
* *Phyllurus isis* Couper, Covacevich & Moritz, 1993
* *Phyllurus kabikabi* Couper, Hamley & Hoskin, 2008
* *Phyllurus nepthys* Couper, Covacevich & Moritz, 1993
* *Phyllurus ossa* Couper, Covacevich & Moritz, 1993
* *Phyllurus platurus* (Shaw, 1790)

## Kanpo estekak
Puntapax (argipena)

**Puntapax** hitzak adiera nbait ditu:

* **puntapax**, diametro txikiko iltzea;
* Puntapax kalea, Usurbilen.
Gough uhartea

**Gough uhartea** edo **Gonçalo Álvares** () Tristan da Cunha uhartedian dagoen sumendi-uhartea da. Gizakiak apenas ez du bere ekosisteman sartu eta oso isolaturik dago. Hori dela eta, 1995ean UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen Uharte Helezinarekin batera.

## Klima 

## Historia 
Uhartearen aurkikuntza dataren inguruko detaileak argi ez dauden arren, seguraski 1505 uztailean izan zen Gonçalo Álvares marinel *portugaldarrak irla begiztatu zuen data. Uharteak portugaldarraren izena izan zuen hurrengo hiru mendeetan zehar* Charles Gough-ek 1732ko martxoaren 3an berriro aurkitu zuen arte.

Gough uhartea 1938an pasa zen Britaniar izatera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saltuarius

***Saltuarius*** Carphodactylidae familiako narrasti genero bat da. Queensland eta Hegoaldeko Gales Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Saltuarius cornutus* (Ogilby, 1892)
* *Saltuarius kateae* Couper, Sadlier, Shea & Worthington Wilmer, 2008
* *Saltuarius moritzi* Couper, Sadlier, Shea & Worthington Wilmer, 2008
* *Saltuarius salebrosus* (Covacevich, 1975)
* *Saltuarius swaini* (Wells & Wellington, 1985)
* *Saltuarius wyberba* Couper, Schneider & Covacevich, 1997

## Kanpo estekak
Uharte Helezina

**Uharte Helezina** () Tristan da Cunha uhartedian dagoen sumendi-uhartea da. Oso isolaturik dago eta ez ditu ez ugaztun lurtarrik, ezta narrasti, urlehortar, tximeleta edo barraskilorik ere. Hori dela eta, 1995ean UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen Gough uhartearekin batera.

## Kanpo estekak
Underwoodisaurus

***Underwoodisaurus*** Carphodactylidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.

## Espezieak 
* *Underwoodisaurus milii* (Bory de Saint-Vincent, 1823)
* *Underwoodisaurus seorsus* Oughty & Oliver, 2011

## Kanpo estekak
Phyllurus gulbaru

***Phyllurus gulbaru*** *Phyllurus* generoko animalia da. Narrastien barruko Carphodactylidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Carphodactylidae

## Kanpo estekak
Diplodactylidae

**Diplodactylidae** Gekkota taldearen barruan sailkatutako narrasti familia bat da. Australia, Kaledonia Berria eta Zeelanda Berrian bizi dira.

## Generoak 
## Kanpo estekak
Amalosia

***Amalosia*** Diplodactylidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.

## Espezieak 
* *Amalosia jacovae* (Couper, Keim & Hoskin, 2007)
* *Amalosia lesueurii* (Duméril & Bibron, 1836)
* *Amalosia obscura* (King, 1985)
* *Amalosia rhombifer* (Gray, 1845)

## Kanpo estekak
Bavayia

***Bavayia*** Diplodactylidae familiako narrasti genero bat da. Kaledonia Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Bavayia crassicollis* Roux, 1913
* *Bavayia cyclura* (Günther, 1872)
* *Bavayia exsuccida* Bauer, Whitaker & Sadlier, 1998
* *Bavayia geitaina* Wright, Bauer & Sadlier, 2000
* *Bavayia goroensis* Bauer, Jackman, Sadlier, Shea & Whitaker, 2008
* *Bavayia montana* Roux, 1913
* *Bavayia nubila* Bauer, Sadlier, Jackman & Shea, 2012
* *Bavayia ornata* Roux, 1913
* *Bavayia pulchella* Bauer, Whitaker & Sadlier, 1998
* *Bavayia robusta* Wright, Bauer & Sadlier, 2000
* *Bavayia sauvagii* (Boulenger, 1883)
* *Bavayia septuiclavis* Sadlier, 1989

## Kanpo estekak
Correlophus

***Correlophus*** Diplodactylidae familiako narrasti genero bat da. Kaledonia Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Correlophus belepensis* Bauer, Whitaker, Sadlier & Jackman, 2012
* *Correlophus ciliatus* Guichenot, 1866
* *Correlophus sarasinorum* (Roux, 1913)

## Kanpo estekak
Dactylocnemis

***Dactylocnemis*** Diplodactylidae familiako narrasti genero bat da. Zeelanda Berrian bizi da.

## Espezieak 
* *Dactylocnemis pacificus* (Gray, 1842)

eta oraindik deskribapena behar duten beste bost espezie:
* *Dactylocnemis "Matapia Island"*
* *Dactylocnemis "Mokohinaus"*
* *Dactylocnemis "North Cape"*
* *Dactylocnemis "Poor Knights"*
* *Dactylocnemis "Three Kings"*

## Kanpo estekak
Claude Rains

**William Claude Rains** (1889ko azaroaren 10a, Londres &ndash; 1967ko maiatzaren 30a, Laconia, New Hampshire) ingeles jatorriko estatubatuar antzerki eta zinemako aktore bat izan zen. Bere 46 urteko aktore ibilbide oparoan filma ugaritan antzeztu zuen, tartean *The Invisible Man* (1933), *The Wolf Man* (1941), *The Adventures of Robin Hood* (1938, *Mr. Smith Goes to Washington* (1939), *Passage to Marseille* (1944), *Notorious* (1946) eta *Lawrence of Arabia* (1962), baina bere antzezlan ahaztezin eta nabarmenena *Casablanca* (1942) filmeko Renault kapitainaren papera da.

## Filmografia hautatua 
* *The Invisible Man* (1933)
* *Gold Is Where You Find It* (1938)
* *The Adventures of Robin Hood* (1938)
* *Mr. Smith Goes to Washington* (1939)
* *The Sea Hawk* (1940)
* *The Wolf Man* (1941)
* *Casablanca* (1942)
* *Mr. Skeffington* (1944)
* *Passage to Marseille (1944)
* *Angel on My Shoulder* (1946)
* *Notorious* (1946)
* *The White Tower* (1950)
* *This Earth Is Mine* (1959)
* *Lawrence of Arabia* (1962)
* *The Greatest Story Ever Told* (1965)

## Iruditegia 

Irudi:Claude Rains in Four Daughters trailer.jpg|*Four Daughters* (1938)
Irudi:Ernie Weckbaugh & Claude Rains.jpg|*The Sons of Liberty* (1939)
Irudi:Principal Cast in Casablanca Trailer.jpg|*Casablanca* (1942)
Irudi:Claude Rains in Notorious trailer.jpg|*Notorious'' (1946)

## Kanpo estekak 
* Claude Rains aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Eurydactylodes

***Eurydactylodes*** Gekkota barruko Diplodactylidae familiako narrasti genero bat da. Kaledonia Berrian bizi dira.

## Espezieak 
* *Eurydactylodes agricolae* Henkel & Böhme, 2001
* *Eurydactylodes occidentalis* Bauer, Jackman, Sadlier & Whitaker, 2009
* *Eurydactylodes symmetricus* (Andersson, 1908)
* *Eurydactylodes vieillardi* (Bavay, 1869)

## Kanpo estekak