Teresa Santamaría de González

**Teresa Santamaría de González** (Medellín, Antioquia, Kolonbia, 1897ko maiatza-Medellín, Antioquia, Kolonbia, 1985eko azaroaren 27a) Antiokiako kudeatzaile bat izan zen, berrogeiko hamarkadan Medellingo kultur esnatzea bultzatu zuena. Bere lanaren barruan, Antiokiako Ikastetxe Nagusiaren sorrera nabarmentzen da, Emakumeen Kulturaren Ikastetxe Nagusiak sortu zirenetik; bertan, Teresa Santamaría de González andrea izan zen erakunde honen lehen errektorea. *"Kolonbian unibertsitate femeninoak sortzearen azpian genero-ideologiei buruzko eztabaida sakona dago; ideologia horiek dira gizarte batean gizon edo emakumeentzat egokia dena edo ez dena ezartzen duten balio arautzaileen multzoa".* Ikastetxe horien helburua emakumeei unibertsitate-ikasketak eskaintzea zen, beren rola etxearen eta familiaren parametroetara mugatzen zen gizarte batean.  

Aipatzekoak dira, halaber, Pablo Tobón Uribe Antzokiaren sorrera, Ikaslearen Etxea eta *Letras y Encajes* aldizkariaren sorrera, emakumeek bakarrik idatzi eta editatutako lehen aldizkaria. Gainera, Emakumeen Ikasketa Zentroa zuzendu zuen. 

Katolikoa eta kontserbadorea izan arren, Santamaría de Gonzálezek sutsuki babestu zuen emakumearen herritartasunaren aldeko mugimendu nazionala, eta, hezkuntzaren eta kulturaren bidez, emakumeak gizartean duen papera birplanteatu nahi izan zuen. Bere erara, bere garaikideak inguruko mendietatik haragoko mundu batean sartzea lortu zuen. Horrek, behin betiko, pertseberantea izateagatik nabarmendu zen emakume bat bihurtu zuen, eta Kolonbian emakumeen ahalduntze figura bihurtu zuen. 

## Bizitza 
1896ko otsailean ezkondutako Mercedes Gómez Henao eta Germán Santamaría Piedrahitaren alaba zen. 1897ko ekainaren 2an bataiatu zuten, Kandelariako Andre Mariaren elizan.

Leinuko bi kide garrantzitsurekin bizi izan zen: Tomas eta Peter Santamaria Alvarezekin. Lehena, *Almacenes Ley*ren hazkuntza eta garapena bultzatzeagatik ezaguna izan zen eta Medellingo merkataritza ganberako presidentea izan zen. Bestea, departamenduko lehen ingeniarietako bat, ogasun idazkaria, zinegotzia eta Unibertsitate Nazionaleko Meatze Fakultateko dekanoa izateagatik. Orain, amaren aldetik, Mercedes Gómez, Medellingo Antzerki Metropolitarraren sorrera bultzatu zuen José Gutiérrez Gómezekin odolkidetasuna partekatzen zuen, izan ere gaur egun haren izena duena.

Inoiz ez zen lan egitera behartuta egon, familiaren egoera   ekonomikoa egonkorra zen Teresaren garairako. 1913an, La Presentación  irakasle gisa graduatu zen, neskatoek ikas zezaketen mojen ikastetxe bakarra. Hala ere, ez zuen inoiz irakasle lanik egin. Ondoren, Parisko La Sorbonan Arte Ederretako ikasketak egin zituen urtebetez.

Antzerkian nabarmendu zen batez ere, eta gutxienez hogeita sei obratan aritu zen, harik eta, 1954an, gehienetan aurkeztu zen antzokia suntsitu zuten arte: El Bolívar. "*Las del sombrerito verde"* komedia frantziarra izan zen bere lan ezagunena. 

Hiri barruan zuen ospea,  gizarte-ekintzetan parte hartzeagatik izan zen. Praktika horretan, beren gizarte-taldeko hainbat emakumek bat egiten zuten, bereziki Eliza Katolikoak eliztar gisa konprometitzen zituelako karitatezko apostolutza batekin. Santamaria de Gonzalezek amabitxia behar zuten auzi guztietan parte hartzen zuen. Eskola Amabirjinen Elkarteko presidentea izan zen; Jesusen Auzoetako emakumeen batzordeko kidea, hiriko erdi-ekialdean etxebizitza sozialen proiektua zena; Antioquiako Eskola domestikoaren sorreran parte hartu zuen, emakumeei zenbait lanbidetan prestakuntza emateko lehen saiakera;Tuberkulosiaren Aurkako Ligako presidentea izan zen eta Herri Heziketako Legio Femeninoaren idazkari nazionala, baldintza sozioekonomiko baxuetan emakumeen hezkuntza sustatzen zuen nazioarteko erakundea.

Merezi du azpimarratzea Bigarren Mundu Gerrak Europan eragindako biktimentzat eta Japonian ebanjelizatzen zuten apaiz jesuitentzat ere laguntza humanitarioa biltzeko kanpainak egin zituela.

## Letras y encajes 
Artikulu nagusi: *"Letras y encajes"*

1926an, Alicia Merizalde de Echavarría, Sofía Ospina de Navarro eta Ángela Villarekin batera, Teresa Santamaría de Gonzálezek "***Letras y encajes"*** hilabetekaria sortu zuen, Medellinen egindako lehenengo aldizkari femeninoa. Beren interes filantropikoei beren bokazio intelektualak gehitzen zizkieten emakumeak ziren, eta, prozesu horretan,aldizkaria merkataritza-plataforma irabaziak zituena bihurtzea lortu zuten, hirian merkaturatutako luxuzko ondasunen kontsumoari buruzko publizitate-eredu batek eutsita. Kontsumitzaileak ziren, kontsumoaren sustatzaileak, merkatuaren eta komunikazioen sustatzaileak.

Proiektu horrekin, lehenik eta behin, hiriko ospitale nagusian, San Vicente de Paulen, amatasun-pabiloi bat eraikitzeko dirua bildu nahi zuten. Horrez gain, etxeko lanei eta etxeko lan administrazioko lanei buruzko edukiak sortu nahi zituzten, “etxeko andreentzat” erabilgarria izango zena, eta haiengan arteari eta literaturari buruz gehiago jakiteko interesa piztu nahi zuten. Hori dela eta, karitatezko eta zerbitzuzko helburuek argitalpena orientatu zutela esan daiteke.

Aldizkaria 1959 arte zabaldu zen 386 edizioetan, garaiko emakumearen bizitza soziala kontatu nahi izan zuen emakume talde baten testigantza geratu zen jasota. Argitalpen horren bidez, emakume hezituek eta goi mailakoek, batez ere, emakumeek gizartean duten papera birplanteatu nahi zuten, emazte edo ama bat baino garrantzitsuagoa zela ikusarazi nahi zuten, eta hori zen, hain zuzen ere, garai hartako rol nagusia. Aldizkariak emakumearen hezkuntzarako espazio ireki bat sortu nahi zuen, literatura, historia, etxeko ekonomia eta erlijioa bezalako gaiak jorratuz.

Gaurkotasuneko artikuluak ere izan ziren, Eliza Katolikoak debekatutako egileen liburuen zerrendekin batera, "arriskutsuak", "gaiztoak" edo "ideia faltsuak" zirelakoan.  Aipatutakoen artean, Émile Zolá, Graham Greene, Thomas Mann edo Stefan Zweing zeuden, baita Emily Brontë eta Margaret Mitchell idazleak ere.

## Egindako lanaren aintzatespena 
2013an, Daniela Gómez kazetari eta ikertzaileak idatzitako *"Cómo te olvidan"* Teresa Santamaría de Gonzálezen bizitzari buruzko kronikak Antioquiako Kultura eta Ondare Institutuaren Talentu Sortzailea sustatzea lortu zuen. Liburua kaleratzean, egileak Santamaría de González aitortzearen garrantzia nabarmendu zuen:"Teresa Santamaría de Gonzálezi buruz zerbait irakurria nuen, Museoan egindako lanari buruz, unibertsitaterako aurreratzen zuen lan baterako. Gero, nire graduko lanerako ikertzen ari nintzela, ‘Letras y encajes’ agertu zen eta horren berri izan nuen. Proiektu hori gauzatu zuten emakumeetako edozein izan zitekeen, baina berak konkistatu  ninduen, bere historiak elementu desberdinak zituelako, asko egin zuelako eta bidegabea iruditu zitzaidan hura ahaztea”. Gainera, Gomezek azaldu zuenez, “emakume liberala bazen ere, oso ideia kontserbadoreak zituen”, bizi izan zen garairako emakumearen rola etxetik oso gertukoa baitzen oraindik. Bere azterketarekin bat etorriz, bere aldizkarian proposatzen zuen, besteak beste, emakumeek idatz zezaketela, gizarteko dama rola hautsi gabe.

## Ikus, gainera 
* *Letras y encajes*
* Antioquiako Museoa
* Antiokiako Ikastetxe Nagusia

## Erreferentziak