open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erabiltzaile:Kolitza25

Ikaslea. Julio Caro Baroja BHI. Algorta.
## PROSPEKTIBA 
### 2050 urteko mundua: nire aurreikuspena 
2050an dena oso ezberdina izango da: hiri inteligenteak, adimen artifiziala ia dena kontrolatuko du, osasuna aurrerapen asko izango ditu… Ez dut uste txarrera egingo dugunik. Historian zehar momentu txarrak izan ditugu, baina beti aurrera egin dugu. Esate baterako, gerra mundialak, eritasun hilgarriak, zuzengabeko politikak… Horregatik fedea dut dena onera joango dela.

Nire ustea 6 zatitan banatuko dut: hiriak, teknologia, osasuna, ingurumena, gizartea, hezkuntza eta lana.

###### Hiriak 
Hiriak adimenduak eta jasangarriagoak izango dira, trafikoa, energía eta argindarra erregulatzeko sistemekin modu automatikoan.

###### Teknologia 
Teknologia oso presente egongo da gure eguneroko bizitzan. Adimen artifiziala lan askotan erabiliko da eta jendearen lana erraztuko du. Mugikorrak ordezkatzeko gailu berriak egongo dira, adibidez, betaurreko adimendunak.

##### Osasuna 
Osasun arloan aurrerapen handiak egongo dira. Gaixotasunak lehenago detektatu ahal izango dira eta tratamenduak eraginkorragoak izango dira. Horri esker, jendeak gehiago eta hobeto biziko du.

###### Ingurumena 
Ingurumena zaintzea oso garrantzitsua izango da. Energia berriztagarriak gehiago erabiliko dira eta kutsadura murrizten saiatuko dira. Hala ere, klima aldaketak arazoak sortzen jarraituko du zenbait tokitan.

###### Gizartea 
Gizartea oso konektatuta egongo da teknologia berriei esker. Hala ere, batzuetan jendea bakarrik senti daiteke, harreman errealak gutxiago direlako. Horregatik, oreka bilatzea garrantzitsua izango da.

###### Hezkuntza 
Hezkuntza pertsonalizatuagoa izango da eta ikasteko modu berriak egongo dira. Lan askok teknologia erabiliko dute, eta lan errepikakorrak makinak egingo dituzte. Horregatik, sormena eta pentsamendu kritikoa gero eta garrantzitsuagoak izango dira.

###### Ondorioa 
Nire ustez, 2050eko mundua oso aurreratua eta desberdina izango da. Teknologiak eta adimen artifizialak gure bizitza erraztuko dute, baina erabilera arduratsua egitea garrantzitsua izango da. Gizarteak erronka berriak izango ditu, baina gizakiak beti bezala egokitzen jakingo du eta aurrera egiten jarraituko du.
Phoebe Snetsinger

**Phoebe Snetsinger** (Lake Zurich, 1931ko ekainaren 9a – Madagaskar, 1999ko azaroaren 23a) estatubatuar ornitologo ospetsua izan zen, 8.400 hegazti espezie ezberdin baino gehiago erregistratu zituelako.  Munduan zehar hainbat aldiz bidaiatu zuen hegaztiak beren habitatetan aurkitzeko. Memoria bikaina eta lehiakortasun espiritu handia zituela deskribatu zen. 

## Bizitza 
Phoebe Burnett 1931ko ekainaren 9an jaio zen, Naomi Geddes eta Leo Burnett-en alaba, eta Lake Zurich-en (Illinois) hazi zen. Leo Burnett publizitate industriako erraldoia izan zen. Harengandik, ezaugarri asko eta fortuna handia jaso zituen 1971n hil ondoren. Diru hauek bere bizitzako zaletasunerako hainbat bidaia ordaintzen lagundu zioten. Bere lehen txoriak behatzeko bidaia 1965ean egin zuen Minnesotara, lagun batekin. 

Snetsingerrek hegazti gehien aurkitzeko gogoa izan zuen bere medikuak melanoma terminala diagnostikatu zionean 1981ean, 50 urte bete zituen urtean. Etxean susperraldiaren edo tratamenduen bila ibili beharrean, Alaskara bidaiatu zuen hegaztiak ikustera, eta etxera itzuli zenean minbizia barealdian izan zuen. Minbizia bost urtez baretuta egoten zen, eta gero berriro agertzen zen. 1995ean, 8.000 espezie baino gehiago behatu zituen lehen pertsona izan zen.

1999ko azaroaren 23an, Madagaskarren hegaztiak ikusteko bidaia batean zegoela, Snetsinger zihoan furgoneta irauli egin zen, eta berehala hil zen. Istripuaren aurretik ikusi zuen azken hegaztia sorbalda gorriko vanga izan zen, zientziarentzat berritzat jotako espeziea, bi urte lehenago, 1997an.

Phoebe eta David Snetsingerrek lau seme-alaba izan zituzten, eta horietatik hiru Estatu Batuetako hegazti-ikertzaileak dira. 

## Memoria 
Snetsingerren memoriak, *Birding on Borrowed Time* izenekoak, 2003an argitaratu zituen hil ondoren American Birding Association-ek (ABA). Argitaratzaileak honela deskribatu zuen: "Bidaia-narrazio soil bat baino gehiago, liburua giza dokumentu hunkigarria ere bada, Phoebe Snetsingerren hegaztiekiko obsesioa gaixotasun terminal bati aurre egiteko modu bihurtu zela azaltzen baitu".

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1994an, Guinness Errekorren Liburuak "*munduko hegazti-behatzaile nagusia*" izendatu zuen.
* "*Munduko errekorraren jabea*" bezala aitortu zuten, "8.000 hegazti espezie baino gehiagorekin".
* 1999an, Guinness Errekorren Liburuak Phoebe Snetsingerri buruz hau esan zuen: "TXORI-BEGIRALE ONENAK Webster Groveseko (Missouri) Phoebe Snetsinger-ek 1965etik ezagutzen diren 9.700 hegazti espezieetatik 8.040 aurkitu ditu".
* 2010ean, 8.000 hegazti espezie baino gehiago ikusi zituzten bi pertsonetako bat bezala deskribatu zuten.
* Snetsingerren 85. urtebetetzean omentzeko, 2016ko ekainaren 9an, *Google Doodle* oroigarri bat argitaratu zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Phoebe Snetsingerren jaiotzaren 85. urteurreneko doodlea
Cofi dialektoa

**Cofi dialektoa**, Galesko iparraldean dagoen Caernarfon udalerria eta inguruko herrietan mintzatzen den gales hizkuntzaren dialekto bat da, Gwynedd konderrian. Berez, eremu askoz ere zabalagoan hitz egiten den Gwyndodeg dialektoaren azpidialekto bat da.

Galesen ezagunena den galeseraren eskualdeetako dialektoetako bat da, eta izendapena Caernarfon udalerriko biztanleek herri hizkeran jasotzen duten *cofi* ezizenari zor dio.
Won hegokorear

**Won hegokorearra** () edo, soilik, **won** () Hego Koreako dibisa da. 100 chon-etan () banaturik dago, nahiz eta kopurua horretako txanponik ez izan. Bere ISO 4217 kodea **KRW** eta bere ikurra ₩ dira.

Seulen egoitza duen Koreako Bankuak jaulkitzen du. 1949an agertu zen lehendabizikoz, 1953 eta 1962 artean hegokorear hwanek ordezkatu zuen, 1962an itzuli arte.

## Txanponak 
1 eta 5 woneko txanponak, legez zirkulazioan daudenak, oso zailak dira aurkitzen, balio txikia dutelako, eta prezioak 10 won arte borobildu ohi direlako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marikarmen Albizu Etxabe

**Marikarmen Albizu Etxabe** (Zumaia, Gipuzkoa, 1957) 2008an hasi zen lanean *Bertsularien Lagunak* elkartean lehen Xilaba Bertsulari Xapelketa antolatzen eta elkarteko eragile segitu zuen 2022ra arte.«Bertsolaritza beste begi batzuekin ikusten ikasi dut Bertsularien Lagunak Elkartean eta oso aberasgarria izan da»

## Bizitza 
Marikarmen 36ko Gerrako galtzaileen ondorengoa da, haren familia frankismoko galtzailea izan zen. Lagun asko herritik kanpo bidali zituzten, osaba bat fusilatu zuten, eta beste osaba baten gorpua 2020an agertu zen. Herriko neskak mojen eskolara joaten ziren eta Marikarmenek ere hantxe ikasi zuen. Garai hartan euskara galdu egin zuen ia-ia Marikarmenek. Nebek, berriz, fraideekin ibili ziren, eta gorde egin zuten euskara.

### Euskara 
13 edo 14 urterekin hasi zen euskararekiko kontzientzia hartzen. Apur bat zaharragoak hasi ziren euskararen aldeko mugimenduetan, eta haiekin batera hasi zen bera ere gau eskolan euskara ikasten. Juanito Dorronsoro joan zen herrira, eta hainbat proiektu jarri zituen martxan euskara ikasteko edota berreskuratzeko.

### Langile mugimendu 
18 urterekin hasi zen lanean, Mondragon kooperatiben inguruko lantegi batean, Zumaian, eta langile mugimendua ezagutu zuen bertan. Frankismotik ateratzen ari zen Euskal Herria garai hartan, eta ikastolen, euskararen eta abertzaletasunaren inguruko giroan sartu zen. Ondoren, bere  bikotekidea ezagutu zuen, Joakin Arregi *Txe,* eta bere egoera politikoagatik Lapurdira alde egin behar izan zuten. Donibane Lohizunera joan ziren lehenik, eta ostean, Hendaiara.

### Erbestea 
Lapurdin egoera txarra zen; Marikarmen lanik gabe zegoen, eta errefuxiatuentzat egoera gogortzen hasi zen, horrela bada. Venezuelara joateko erabakia hartu zuten. Enpresa batean lanean hasi zen Administrazioan eta kontularitzan segitu zuen enpresa berean. 

Bertako komunitateetan buru-belarri sartu ziren eta Hugo Chavezen inguruko mugimendu ezagutzeko aukera izan zuten. Hantxe bizi zirenean, auzoka antolatzen ziren, gehienbat auzoetako komunitateetan mugitzen ziren. Oso-oso urte aberatsak izan ziren, eta kostatu zitzaien itzultzea.

### Itzulera 
26 urte Venezuelan eman ondoren itzultzea erabaki eta bi edo hiru urtez lanik gabe egon zen, harik eta 2008an lehen Xilaba antolakuntzako bi lagun joan zitzaizkion arte, txapelketa antolatzen laguntzeko lanpostu erdia eskainiz. Urte hartan hasi zen Ipar Euskal Herriko bertsolaritzaren panorama ezagutzen eta Bertsularien Lagunak elkartean lanean eta ondoren elkarteko eragile segitu zuen 2022ko uztailera arte.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mercedes Ugalde Solano

**Mercedes Ugalde Solano** (Bilbo, Bizkaia, ) irakaslea eta historialaria izan zen. 

## Bizitza 
### Ikasketak 
Magisteritza ikasketak egin zituen Bilboko Eskola Normalean, eta irakasle aritu zen. Filosofia eta Letretan lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean, eta Madrigo Unibertsitate Konplutentsean doktoratu zen.

#### Tesia 
1990ean *Las mujeres nacionalistas en la vida pública. Gestación y desarrollo de Emakume Abertzale Batza 1906-1936*, doktore-tesia irakurri zuen, Konplutentseak argitaratua 1991n. Euskal Herriko Unibertsitateak eta Emakundek 1993an edizio zuzendu eta zabaldu bat argitaratu zuten Bilbon, *Mujeres y Nacionalismo Vasco* izenburupean.*Textos para la Historia de las mujeres en España* (Madril, 1994) liburuaren egilekidea, unibertsitateko irakasleek osatutako ikerketa-talde batekin.

### Lan ibilbidea 
Emakumeen Ikerketa Historikoaren Espainiako Elkartearen (AEIHM) Zuzendaritza Batzordeko kide eta bazkide sortzailea, "The International Federation for Research in Women 's History" erakundearen filiala.

Europako Emakumeen Historiari buruzko AEIHMren Nazioarteko I. Solasaldiaren Koordinatzaile Nagusia (Bilbo, 1993); berrikuspen teorikoa eta metodologikoa (*Historia de las Mujeres en Europa; revisión teórica y metodológica).* Emakumeei eta herritarrei buruzko II. Solasaldiaren Batzorde Antolatzaileko kidea ere bada (Santiago, 1994). Emakumeen eta eremu publikoen arteko harremana (*Mujeres y ciudadanía. La relación de las Mujeres con los ámbitos públicos).*

Unibertsitate hedapeneko hainbat ikastarotan parte hartu du, baita EHUren udako ikastaroetan eta Eusko Ikaskuntzaren X. Kongresuan ere (Donostia, 1988) *Las mujeres nacionalistas vascas: Archivos, Bibliotecas y Hemerotecas para su estudio histórico hasta 1937).* Bilbon "Emakumearen ikasketak eta genero sistemak" gaiari buruz egindako Masterrean eta "XVIII-XX mendeetako Nafarroako Historiaren I. Kongresuan", Nafarroako Emakume Abertzale Batzari buruzko ponentzia batekin hartu zuen parte. "Emakunde" eta "Arenal" bezalako argitalpenen kolaboratzailea. Azken aldizkari horretako erredakzio-batzordea osatzen du.

## Argitalpenak 
Besteak beste, lan hauexek egin ditu:
* *Mujeres y nacionalismo vasco: Genesis y Desarrollo de Emakume Abertzale Batza (1906-1936).*
* *María Lejárraga una mujer en la sombra.*
* *El siglo de la mujergénero y modernización.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gyeongju

**Gyeongju** (,  ahoskatua), historikoki **Seorabeol** ( deitua,  ahoskatua), Ipar Gyeongsang probintziaren hego-ekialdeko muturrean dagoen hiria da. Azaleraren arabera, bigarren hiririk handiena da probintzian, Andongen atzetik, 1324 km²-rekin, eta 2008ko erroldaren arabera 269.343 biztanle zituen. Seuldik 370 km hego-ekialdera eta Daegutik 55 km ekialdera dago. Hiriak Cheongdo eta Yeongcheon ditu mugakide mendebaldean, Ulsan hegoaldean eta Pohang  iparraldean; ekialdean, berriz, Japoniako itsasoaren kostaldea dago,

Gyeongju Silla erresumako hiriburua izan zen (K.a. 57 - K.o. 935). VII. eta IX. mendeen artean Koreako penintsularen bi heren inguru gobernatu zituen. Garai horretako aztarnategi arkeologiko eta kultura-ondasun ugari hirian geratzen dira, eta, horregatik, "hormarik gabeko museoa" esaten diote askotan. Altxor historiko horien artean daude: Seokguram haitzulo budista, Bulguksa tenplua, Kyongjuko gune historikoak eta Yangdong herrixka tradizionala, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatuak. Leku historiko garrantzitsu askok Hego Koreako helmuga turistiko ezagunenetako bat izaten lagundu diote Gyeongjuri.

Hiriak bat egin zuen Gyeongju landa-konderriarekin 1995ean, eta, orain, hiri-landatar konplexua da. 300.000 biztanletik beherako beste berrogeita hamahiru hiri txiki eta ertainen antzekoa da. Ondare historiko aberatsa izateaz gain, gaur egun Hego Koreako kultura modernoari forma eman dioten joera ekonomiko, demografiko eta sozialek eragiten diote Gyeongjuri. Turismoak garrantzitsua izaten jarraitzen du ekonomiarentzat, baina manufaktura-jarduerak garatu dira Ulsan eta Pohang bezalako industriagune nagusietatik gertu daudelako. Hiria trenbide- eta errepide-sare nazionaletara konektatuta dago, eta sare horiek industria- eta turismo-trafikoa errazten dute.

## Klima 
## Banaketa administratiboa 

|*Tokiko gobernuak emandako zenbakiak. 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yolanda Mendaza Uriarte

**Yolanda Mendaza Uriarte** (Gasteiz, 1969 – ibidem, 2025eko abenduaren 28a) arabar diseinatzailea izan zen.

## Bizitza 
Arabako hiriburuan, Gasteizen, jaio zen 1969. urtean. Gurasoak Rosa Mari eta Gapi ian ziren. Gasteizko ehungintzaren negozioari lotuta egon zen bizitza osoan. 

### Lan ibilbidea 
Bere modako sinadura “*Promesa*” zen, eta bere denda Bardot izan zen. COVID-19 sasoian kaleratu zuen bere lehen bilduma, horrela, egun batean aitari arropa bilduma bat kaleratzeko egindako promesa bete zuen. Bere bildumaren aurkezpena Gasteizko konfinamendu sasoiarekin batera izan  zenez, modelo lanak egin eta bere etxean bertan argazkiak ateratzea erabaki zuen, gero Instagram izeneko gizarte sarean plazaratzeko. Sortzen zituen modeloak bakarrak ziren eta oihalen marrazkiak ere diseinatzen zituen. 30, 40 eta 50eko hamarkadetako modan inspiratuta zeuden jantziak Galiziako tailer batean egiten ziren.

2024an Gasteizko *Ekin Breakfasten* parte hartu zuen, “Diferentzia markatzen duten saltokiak”. 2024ko Goya Sarien galan, sarietarako izendatuta zegoen batek, Izaskun Urkijo Alijo arkitekto eta zinema-zuzendari artistikoak bere soinekoetako bat jantzi zuen  2025eko maiatzean aurkeztu zuen bere azken arropa bilduma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diseinatzaile gasteiztarrak soineko paregabeak sortzen ditu, bere aitari egindako promesa baten ondoren

* Gizartea eta kultura: Yolanda Mandaza gasteiztarrak "Promesa" bilduma kaleratu du konfinamendu betean. Argitaratua: 12/05/2020 13:03 (UTC+2)
Dabotap

**Dabotap** () Hego Koreako Gyeongjuko Bulguksa tenpluan dagoen pagoda bat da. Tenpluan Cheongun eta Baegun zubitik sartuz gero, Dabotap eskuinaldean dago, eta Seokgatap ezkerraldean. Suposatzen da 751. urtean eraiki zuten pagoda, Gyeongdeok Sillakoa erregearen 10. urtean. Gaur egun, 20. Altxor Nazional izendaturik dago.

Pagodak hiru solairu ditu, 10,4 metroko altueran dago eta beste herrialde budistetan ikusten ez den estilo kargatuan eraiki zuten. Erabilitako teknika eskultorikoak bakarrak dira bere garairako eta ezaugarri delikatuak dituzte.

Lau aldeetan eskailera bana du. Harrizko lau pilare karratu lehen pisuari eusten diote, non harrizko baranda karratu bat eraiki den. Barandaren barruan pagodaren gorputza dago, eta haren gainetik, zutik, oinplano oktogonaleko bigarren sabaian, harrizko baranda oktogonal batez inguratua, banbu-formako harrizko zortzi pilare, hamasei petaloz landutako harri oktogonalaren gainean. Bere gainean harrizko zortzi pilarek forma oktogonala duen hirugarren sabai bat eusten dute. Eskaileren goiko aldean zeuden harrizko lau lehoietatik bakarra geratzen da. Bigarren aukera Londresko Britainiar Museoan dago. Beste biak non dauden ez dakigu oraindik.

Bere irudia 10 woneko txanponetan agertzen da.

## Galeria 

Bulguksa 3.jpg
경주 불국사 다보탑.jpg
184 불국사 다보탑.jpg
Korea-Gyeongju-Bulguksa-Dabotap Pagoda-01.jpg
Dabotap Pagoda 02.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dunkin'

**Dunkin**' edo '''Dunkin' Donuts''', AEBetako kafe eta donut konpainia multinazionala eta jatetxe kate bat da. Egoitza nagusia Massachusetts estatuko Canton udalerrian du.

1950ean William Rosenberg enpresaburuak Quincy udalerrian sortu zuen.

Gaur egun munduko 39 herrialdeetan 14.000 jatetxe inguru ditu.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Seokgatap

**Seokgatap** () Hego Koreako Gyeongjuko Bulguksa tenpluan dagoen pagoda bat da. Tenpluan Cheongun eta Baegun zubitik sartuz gero, Dabotap eskuinaldean dago, eta Seokgatap ezkerraldean. Suposatzen da 751. urtean eraiki zuten pagoda, Gyeongdeok Sillakoa erregearen 10. urtean. Gaur egun, 21. Altxor Nazional izendaturik dago.

## Deskribapena 
Seokgatapek kontraste handia du Dabotap bere bikiarekin. Pagoda oso diseinu sinple eta oinarrizkoa da, eta hiru solairuek 4:3:2 proportzio atsegina dute, pagodari oreka, egonkortasun eta simetria sentsazioa ematen diona. Seokgatapen sinpletasunaren eta Dabotapen konplexutasunaren arteko kontrastea Budaren kontenplazioaren eta mundutik aldentzearen izaera bikoitza irudikatzeko diseinatua dago, edo agian zerutiarra lurraren aurrean sinbolizatzen du.

Pagodaren hiru pisuak oinarri mailatu baten gainean daude. Pagodaren sinpletasuna pagodaren aurpegietan lanik edo erlieberik ez egoteak indartzen du. Baina pagoda harrizko zortzi loto lorez inguratuta dago. Pagodaren tontorra, nahiko landua, 1973an gehitu zuten, Seokgatapetik ehun urtera eraiki zen pagoda bat berdintzeko.

## Galeria 
 
Korea-Gyeongju-Bulguksa-Seokgatap and lanterns-01.jpg
Korea bulguksa temple-2005-08-23.jpg
Seokgatap at Bulguksa-Gyeongju-Korea-01.jpg
Korea-Gyeongju-Bulguksa-Seokgatap-Lanterns-01.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domino's

'''Domino's Pizza, Inc.** edo soilik **Domino's''', AEBetako pizzagintzan espezializatutako jatetxe kate bat da. Egoitza nagusia Michigan estatuko Ann Arbor Township herrian du.

1965ean Tom Monaghan eta James Monaghan anaiek enpresa sortu eta Michigan estatuko Ypsilanti hirian lehen jatetxea ireki zuten.

Gaur egun mundu osoan 14.500 jatetxe ditu, horietatik 4.000 inguru AEBetan.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Cavaquinho

**Cavaquinhoa** Portugalen jatorria duen musika tresna bat da, kordofonoen taldekoa. Lau hari dituen gitarra txiki bat da eta ukulelearen arbasoa dela esaten da. 

Cavaquinhoa jotzen duen musikariari *cavaquista* esaten zaio.

## Izena 
Portugesez "cavaco" hitzak "hizketaldia" edo "elkarrizketa luzea" esan nahi du, izan ere cavaquinhoak musika portuges eta brasildarraren zati instrumantala betetzen baitu, erritmikoa eta jarraitua. Cavaquinhoaren atzizkiak "txikia" esan nahi du.

## Hedapen geografikoa 
Portugalen sortu zen eta gaur egun portugesen kolonia ohietan aurkitzen da, Brasilen, Cabo Verden eta Mozambiken, besteak beste.

## Deskribapena 
Gitarra baten itxura du baina txikiagoa da nabarmen. Metalezko lau hari ditu, normalean altzairuzkoak baina urdaila tiraz eginak ere izan daitezke, eta diapasoiak 17 traste ditu. 

Hots kutxaren tapa armonikoa ez da bernizaturik egoten. Portugal iparraldeko cavaquinhoaren soinu-zuloak arraia itsas animaliaren itxura izaten du eta *"raia"* izena ematen zaio.

Brasilgo cavaquinhoa zertxobait handiagoa da. Soinu-zuloa zirkularra du.

## Teknika 
Hariak punteatuz jotzen da cavaquinhoa. Portugalen **C G A D** afinazioa izaten du eta Brasilen **D G B D** afinazioa.

## Historia 
280px|thumb|Portugalgo cavaquinhoa eskerrean (txikia) eta Brasilgoa eskuman (handia)
XVI. mendetik aurrera harizko musika tresnen familia asko garatu zen Europan. Cavaquinhoak Portugal iparraldean du jatorria, Minho probintzian, Braga inguruan. Lisboan barrena Madeira uhartera jauzi egin eta portugesek haien kolonietara eraman zituzten, tamaina txikia izanik gainean eramateko musika tresna aproposa baitzen. Lehenik Brasilera eraman zuten eta Brasildik Afrikara joan zen, Cabo Verdera eta Mozambikera. Cabo Verdeko cavaquinhoak Brasilgoaren antz handiagoa du Portugalgoarena baino eta horrek frogatzen du ibilbide hori.

1836ko *Novo diccionario critico e etymologico da lingua portugueza* liburuan honela esaten da: "Cavaquiño, s. m. [...], instrumento musico com quatro cordas mais pequeno que o machinho" ("Cavaquiñoa, lau hari dituen musika tresna, machinchoa baino txikiagoa"). 

Indonesiara ere eraman zuten cavaquinhoa eta *kroncong* musika tresna bilakatu zen.
** Júlio Pereira
* Brasilen:
** Nelson Cavaquinho
** Jorge Aragão
** Waldir Azevedo
** Sombrinha

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
Itziar Navarro Ibañez

thumb|Itziar Navarro bere tesia azaltzen. Anton Mari Aldekoa-Otalora aurkezle. Iurreta, 2026
**Itziar Navarro Ibañez** (Donostia, Gipuzkoa, 1991) irakaslea,  gitarra-jotzailea, musikologoa eta ikertzailea da.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Itziar Navarro gitarra-jotzaile eta musikologo ospetsua da, prestakuntza akademiko sendoa eta euskal musika tradizionalean ibilbide oparoa duena. Gitarrako goi mailako ikasketak Musikenen burutu zituen eta ondoren Kultur Musikologiako masterra lortu zuen Göttingenen, Alemanian. Grezian, 2016an, eta Sardinian, 2023an, esaterako, prestakuntza handitu du, eta horrek bere profila aberastu du, bai musikari bai ikertzaile gisa.

#### Doktore tesia 
Itziarrek Marijesiei buruzko doktoretza-tesia egin du. Bertan, Marijesiak edo abendu-errondak aztertu ditu ikuspegi sozialetik eta musikaletik. Errondetan parte hartzen duten pertsonen diskurtsoetan eta praktiketan jarri du bereziki arreta, azken hamarkadetan emondako aldaketak ulertzeko eta azaltzeko.

Hasiera batean, ez zuen doktoretza egiteko asmorik. Bere kabuz ikertzen hasi zen, materiala entzuten, testuak alderatzen eta testigantzak jasotzen. Halere Emilio Xabier Dueñas ikertzaileak Lekeitioko marijesien berri eman zionean, eta bertako emakumeek zuten protagonismoa erakusten zuen grabazio bat helarazi zionean, ikerketak beste dimentsio bat hartu zuen. Honelaxe azaldu zuen:“Grabazio hura klabea izan zen; andrazko haien kantaera oso-oso ederra zen”. Handik gutxira, Jaume Ayats etnomusikologo katalanak ikerketa zuzentzeko aukera eskaini zionean, tesia egitea erabaki zuen.

Tesian aztertutako herrien artean: Ea, Lekeitio, Ibarrangelu, Areatza-Ibarruri/Muxika, Gernika-Lumo eta Iurreta aurkitzen dira. Ohitura hau gaur egun (2026) baino zabalagoa izan zen sasoi batean eta Bizkaiko beste leku batzuetan badira horren aztarnak. Urteetan zehar ibili da Itziar Navarro batez be bizirik mantendu den herrietan lekukotzak jasotzen: doinuak, letrak, inguruko usadioak,… eta azkenean ikerketa etnomusikologikoa egin du erkaketaren bidez.

### Lan ibilbidea 
2017an Soinuenean ahasi zen lanean, Juan Mari Beltranek zuzendutako Oiartzungo euskal musika tradizionalaren museo eta dokumentazio zentroan, Bertan, alboka eta txalaparta instrumentu tradizionalen interpretazioan trebatzen jarraitzen du, herri musika saioetan aldizka parte hartuz.

Artearen arloan, *EIA Trio* taldeko kide izan da, Isabel Martín eta Esther Sánchezekin batera ahozko tradizioko musikak berrinterpretatzen dituen taldea. Itziar ahozko inprobisazioaren zale amorratua ere bada, eta Euakal Herriko Bertsozale Elkarteko musika lantaldeko kide aktiboa, musika tradizionalarekiko eta inprobisazioarekiko maitasuna garatzen jarraitzen baitu.

Folklore Interpretazioko Master Ofizialeko irakaslea da Iberiar Penintsulan, Musika Sortzailearen Goi Mailako Zentroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marijesien barruan zaudenean, desberdin bibratzen du gorputzak Berria, 2025.12.20
* tesia dibulgatiboagoa egin gura dot, euskeraz Bizkaie, 2026.01.26
Drive-in

[260px|thumbnail|eskuinera|Autozinema, [Alemaniako Neu-Isenburg herrian.]]

**Drive-in**,  edo «autojatetxe»,  bai jatetxe nahiz zinema areto kasu, bezeroak bere ibilgailuaz bertaratu eta hartan dagoela zerbitzua jaso dezaken instalakuntza mota bat da. AEBetako kultura herrikoian oso errotua dagoen instalakuntza da.

Bestelako zerbitzuak eskeintzen dituzten mota honetako instalakuntzak ere badaude: banku, farmazia, supermerkatu, kafetegi, postetxe, edaritegi, beilategi nahiz ezkontza toki (Las Vegas hiriko autokaperak).

Jatetxeen kasuan, zerbitzariak ibilgailuan dauden bezeroengana haien eskaria hartzera oinez nahiz patinetan hurbiltzen dira eta jatetxetik eskatutako janarekin itzuli. 

Zinema aretoen kasuan, ikusleak beren ibilgailuak aparkaleku handi batzuetan aparkatu eta ibilgailu barnetik filma aurrean dagoen pantaila erraldoi batean ikusten dute.

Lehen instalakuntza hau 1921ean Texas estatuko Dallas hirian irekitako Kirby's Pig Stand jatetxea izan zen. 1950eko eta 1960ko hamarkadetan autoen ugaritzearekin instalakuntza mota honen gorakada eman zen eta 1970eko eta 1980ko hamarkadetan garairik onena izan zuten.
Leire Legarreta Solaguren

**Leire Legarreta Solaguren** (Erandio, Bizkaia, 1978) matematikaria  eta ikertzailea da, arlo horretan doktorea eta Euskal Herriko Unibertsitatean irakasle agregatua. 

## Formakuntza 
Matematikan lizentziatua 1994an eta Euskal Herriko Unibertsitatetik Matematiketan Europear Doktorea (UPV/EHU, 2007an)

## Lan ibilbidea 
### Irakasle 
EHU-ko irakasle agregatua da, eta bertan lanean hasi zen 1995ean. Matematika Departamentuko Idazkari Akademikoa izan zen (2013-2017 bitartean),  eta 2011tik EHU-ko Zientzia eta Teknologia Fakultateko Euskara Batzordeko kidea da.

Zientzietako gradu guztietan eskolak eman ditu, 8 irakasgai baino gehiagotan, eta baita, Modelizazio eta Ikerkuntza Matematiko, Estatistika eta Konputazio Master interunibertsitarioko “Kodeak eta Kriptografia” eta “Taldeak eta Errepresentazioak” irakasgaien arduraduna da.

LLP/ERASMUS programetan parte hartu du doktoretza ikastaroak emanez, Salernoko unibertsitatean (2013-2014), L’Aquilakoan (2015) eta Birminghamekoan (2016).

### Ikertzaile 
Bere ikerkuntza esparruak talde teorian, errepresentazio teorian, konbinatorian eta honen aplikazioetan oinarritzen dira. Ikerkuntza egonaldiak egin ditu L’Aquilako unibertsitatean (2002-2005), Salernokoan (2003-2004-2012) eta Sapiezan (2016). 

20 ikerkuntza proiektu baino gehiagoren partaide izan da, eta hezkuntza berrikuntzako 4 proiektuena ere, hauetariko 2ren arduradun nagusia izanik, eta hainbat ebaluazio zereginen arduraduna ere bai.

### Argitalpenak 
Aljebra arloko 18 argitalpen zientifiko, 6 liburu kapitulu eta kongresu nazional zein nazioarteko 25 komunikazioren egilekidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gwenhwyseg

**Gwenhwyseg** edo **Y Wenhwyseg**, , Galesko hego-ekialdean mintzatzen den gales hizkuntzaren dialekto bat da, Gwent iraganeko konderria zenaren eremuan. 

Galesaren lau dialekto nagusietako bat da, besteak Dyfedeg, Gwyndodeg eta Powyseg dira.
Powyseg

**Powyseg** edo **Y Bowyseg**, , Galesko ekialdean eta ipar-ekialdean mintzatzen den gales hizkuntzaren dialekto bat da.

Galesaren lau dialekto nagusietako bat da, besteak Dyfedeg, Gwyndodeg eta Gwenhwyseg dira.

## Eremua 
Nagusiki Powys konderrian eta baita Gwynedd konderriaren hegoaldean eta Ceredigion konderriaren iparraldean ere mintzatzen da, Dyfi ibaiaren haranean barna kostaldera hedatzen baita, adibidez, Dolgellau, Harlech eta Aberystwyth udalerrietan hitz egiten den dialektoa da.
Dyfi ibaia

**Dyfi ibaia** edo **Dovey ibaia**,  eta  edo *River Dovey*, Galesko ibai bat da, kostaldean Gwynedd eta Ceredigion klnderrien muga adierazten du. 48 kilometro luze ditu.

Creiglyn Dyfi aintzira txikian iturburua du, Aran Fawddwy mendiaren oinetan, eta Aberdyfi udalerrian urak Cardigango badian eta  Irlandako itsasoan isurtzen ditu.
Via Aurelia

thumb|Via Aurelia
***Via Aurelia*** Erroma eta Arles lotzen dituen kostaldeko erromatar galtzada da. Gaius Aurelius Cotta erromako kontsul eta jeneralak eraikia K.a. 241 urte inguruan. Galtzada Antoninoren Ibilbidean aipatzen da: "*Via Aurelia*. A Roma per Tusciam et Alpes Maritimas Arelatum usque M. P. DCCXCVII".

Gaur egun, bide hau Italiako Via Aurelia 1 Errepide Nazionalak jarraitzen du, Erroma Frantziarekin konektatuz.

## Ibilbidea 
Jatorrizko ibilbideak Erroma Pisarekin lotzen zuten. K.a. 109. urtean Marko Emilio Eskaurok, gens Aemiliako kontsula, aurretiaz eginiko bidea luzatzeari ekin zion, Vada Volaterranatik (Vada, Pisa) Genoara (Genova), Via Aemilia Scauri eraikiz. Bertatik, Via Aemilia Scauri Via Postumiari batu eta Via Julia Augusta eraiki zen, gerora Via Domitia bidez galtzada Galiaraino luzatu zelarik.

### Via Aurelia Erroman 
* Sublizio zubia, Gianicolo, Aurelia atea edo San Pankrazioren atea
* Trajanoren akueduktua
* San Pankrazioren basilika
* Doria Pamphilj Vila
* Santa Maria di Reposto eliza

### Via Aurelia Tirreniar itsasoko kostaldean 
* Torrimpietra (km 22), latifondo, Palidoro (Salvo D'Acquisto ; km 26)
* Ladispoli (*Alsium,* km 45), Cerveteri ( km 46), Santa Severa (the ancient Pyrgi ; km 51), Santa Marinella (km 60)
* Civitavecchia (km 71), Terme Taurine (*Acquæ Tauri* ; km 72), Tarquinia (km 101), Tuscan Maremma
* Capalbio (km 132), Orbetello (km 141), Talamone (km 165) and Grosseto
* Vetulonia (km 207), Populonia (km 249), Pisa (km 336), Lucca (km 351), Viareggio (km 367)

### Via Julia Augusta 
* Luni (km 399)
* Genoa (km 501), Savona (km 546), Vado Ligure (km 553)
* Albenga (km 588) Sanremo (km 668+500)
* Niza (km 733+200)
* Fréjus (*Forum Iulii* ; km 742)
* Toulon (km 827)
* Marseilla (km 880)
* Arles (km 962)

## Historia 
Galtzada hau erromatarrek K.a. III. mendean eduki zuten espantsioaren parte izan zen, *Vie consolari* edo kontsulen galtzadak eraikitzen joan zirelarik.

## Ikusi, 
- Omnes Viae: Via Aurelia Peutingerren taulan**.** 

- *Itiner*-*e*: Erromatar Inperioko galtzaden datu basea.

## Erreferentziak
Leonera (bretainiera)

**Leonera** edo **Leongo bretainiera**,  edo *leoneg*, , bretainiera hizkuntzaren dialekto bat da, lau dialekto nagusietako bat da, besteak Kernevera, Tregerera eta Gwenedera dira.

## Eremua 
Nagusiki Bretainiako Finistère departamenduko ipar-mendebaldean eta Bro Leon lurralde historikoan mintzatzen da, eta izendapena hari zor dio.
Meredith Haaf

**Meredith Haaf** idazle eta kazetari alemaniarra da, “*Süddeutsche Zeitung*” egunkari alemaniarraren “Iritzi” ataleko buruordea gisa lan egiten duena. Haren lanen ikuspegi kritikoagatik ezaguna da, zeinetan sare sozialak, ongizatea, laneko segurtasuna, neoliberalismoa, ekonomia edota teknologia bezalako gaiak jorratzen dituen.

## Bizitza goiztiarra 
Haaf Munichen jaio zen,  Alemanian, 1983an. Bertan historia eta filosofia ikasi zituen, eta ikasketak amaitu ondoren hainbat egunkaritan lanean aritu zen, hala nola, *Jetzt, Süddeutsche Zeitung* eta *Missy Magazine.  *

2007an, ‘’Mädchenmannschaft’’ blog feminista sortu zuen Barbara Streidl eta Susanne Klingner autoreekin batera.

## Ibilbide profesionala 
2008an, Susanne Klingner eta Barbara Streidlekin batera, ‘’Gu, alfa neskak. Zergatik feminismoak bizitza ederrago egiten duen’’ (Izenburu originala:  Wir Alphamädchen. Warum Feminismus das Leben schöner macht) liburua argitaratu zuen. Lan horretan, ikuspegi feminista garaikidea zabaltzen du, pornografiaren eredu aktuala kritikatuz, hau emakumeekiko bidezkoagoa izan beharko litzatekeela defendatuz.

2011n,‘’Utzi negarrez egoteari. Belaunaldi batez eta beren arazo funtsgabeez’’ liburua idatzi zuen. (Izenburu originala: ‘’Über eine Generation und ihre Luxusprobleme’’) Bertan, laurogeiko belaunaldiko kideen -*Millenial* izenez ezagunak- ziurgabetasuna eta apatia politikoa kritikatzen ditu. Beste hainbat gairen artean, haren gurasoen belaunaldia eta berea alderatzen ditu, eta aurrekoari politikoki aktiboa deritzon heinean, Millenialak ‘’hiritarrak izatearen gainetik kontsumitzaileak direla’’ baieztatzen du.

2013an, *Les Inrockuptibles* kultura-aldizkari frantsesaren gaztelaniazko bertsioan argitaratutako elkarrizketa batean, Haaf Lena Dunham idazle estatubatuarrekin alderatua izaten da, honen bertsio ‘’Europearra eta anti-hipsterra deitua izan baitzen.

2018an,’’Gatazka! Dei bat, eztabaidaren kultura hobe baten aldeko alegatua’’ liburua publikatu zuen. (Izenburu originala: Streit! Eine Aufforderung, ein Plädoyer für eine bessere) Saiakera horretan eztabaida publikoaren beharra azpimarratzen du, iritzi politiko propio bat garatzeko gai ez den gizarte batekiko kezka adieraziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Breakfast Club

**Breakfast Club** 1979an New Yorken sortutako musika talde estatubatuarra da. Bere arrakastarik handiena “Right on Track” (1987) singlea izan zen, Billboard Hot 100ean 7. postua lortu zuena. Abestiak eragin handia izan zuen dantza-pistetan, John “Jellybean” Benitezek egindako 12” formatuko remix bati esker, zeinak Hot Dance Club Play-ko top 10 bihurtu baitzuen. 35 urtez geldirik egon ondoren, 2022an bueltatu zen banda “Could We Not Stop Dancing?” singlearekin, eta jarraian “Fantasy Street”, 2023ko abenduan.

### Historia 
Taldea hainbat formaziotatik pasa zen. 1980ko hamarkadaren hasieran, Madonna taldeko bateria-jotzailea izan zen, eta kantu batzuetan ahots nagusiak kantatzera iritsi zen. Garai horretan, Angie Smit baxuan eta Dan eta Ed Gilroy anaiak gitarran (Dan abeslari nagusia) ere aritu ziren. Dan Gilroyk, gainera, harreman sentimentala izan zuen Madonnarekin. Azkenean, taldea utzi eta *Emmy and the Emmys* sortu zuen.

1980ko hamarkadaren erdialdean ezagutu zen talde horretan Dan eta Ed Gilroy, Gary Burke baxuan eta Stephen Bray baterian aritu ziren, azken biak Madonnaren kolaboratzaile izandakoak. ZE Records-ekin sinatu zuten, “Rico Mambo” (1984) singlea argitaratuz, eta geroago MCA Records-ekin, zigilu horrekin kaleratu zuten debuteko albuma.

1988ko Grammy Sarietan Artista Berri Onenaren sarirako izendatu zituzten. Garai klasikoko bere azken singlea *The Beatles*-en “Drive My Car”-en bertsio bat izan zen *License to Drive* (1988) filmerako. Handik gutxira, taldea desegin egin zen, MCAk bere bigarren albuma baztertu ostean.

2016an *Percolate* EPa argitaratu zuten, 80ko hamarkadan grabatutako material argitaragabearekin. 2019an estreinatu zen *Madonna and the Breakfast Club* filma, Madonnak New Yorken ospea izan aurreko urteak erretratatzen dituena bandarekin batera.

### Albumak eta jaurtiketak 
#### Breakfast Club (1987) 
Estudioko album ofizial bakarra. Pop rock eta dance-pop estiloko diskoa da, 80ko hamarkadako soinu komertzialak asko markatu zuena. “Right on Track” arrakasta handia dakar, baita “Never Be the Same” abestia ere. New Yorkeko rocketik garai hartako pop dantzagarrirako trantsizioa islatzen du albumak.

#### Argitaratu gabeko bigarren albuma (zirkua 1988) 
Debutaren arrakastaren ostean grabatu zuten, baina MCA Recordsek baztertu egin zuen, eta horrek taldea haustea ekarri zuen. Urte luzez egon zen argitaragabe.

#### Percolate (EP, 2016) 
Baztertutako bigarren albumeko abestiak berreskuratzen dituen EPa. Material berriaren lehen merkaturatzea izan zen ia 30 urtetan, eta taldearen alderdirik esperimentalena eta ez hain komertziala berraurkitzea ahalbidetu zuen.

### Single berriak 
* *Could We Not Stop Dancing? (2022)*

* *Fantasy Street (2023)*

Mendeko itzulera markatzen dute kantu horiek, soinu nostalgiko baina gaurkotuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via XX

**Via XX**, *per loca maritima*, Antoninoren Ibilbidean jasotako galtzada erromatarra izan zen. Bracara Augusta (Braga) eta Asturica Augusta (Astorga) hiriak lotzen zituen, Gallaeciako itsasertz atlantikoa inguratuz, Cohors I Celtiberorum Equitata civium romanorum (Ciadella, Sobrado) eta Lucus Augusti (Lugo) Erromatar Kanpamendutik pasatuz.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betorz

**Betorz**, Espainiako Bárcabo udalerriko herri bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

2018an 215 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:284.Betorz - Plan Cheneral.JPG|Betorz herria.
Abdul-Rahman al-Bazzaz

**Abdul-Rahman al-Bazzaz** (Bagdad, 1913ko otsailaren 20a – *ibidem*, 1973ko ekainaren 28a) irakiar politikari eta idazlea izan zen. Irakeko estatuburu eta lehen ministroa izan zen.

1934an Bagdadeko Zuzenbide Eskolan graduatu zen eta Londresko King's Collegen ikasketak burutu zituen. 1930eko hamarkadan panarabismoaren aldeko taldeetan parte hartu zuen eta 1941ean Irakeko estatu-kolpea babestu zuen. Hori dela eta, kartzelan egon zen Bigarren Mundu Gerra amaitu arte.

Gerra ostean Bagdadeko Zuzenbide Ikastetxeko dekanoa izan zen. Zuzenbideari, Irakeko historiari, arabiar nazionalismori eta Iraki buruzko liburuak idatzi zituen. Nasser Egiptoko presidenteari babesa eman zion eta 1958an atxilotu eta torturatu egin zuten Irakeko matxinada baten porrotaren ondorioz. Askatu ondoren, Egiptora joan zen eta Arabiar Ligako Arabiar Ikasketen Institutuko dekano izendatu zuten.

1963an itzuli zen Irakera eta hainbat kargu bete zituen. Irakeko enbaxadorea izan zen Arabiar Errepublika Batuan eta Erresuma Batuan, eta Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeko idazkari nagusia. 1965eko irailean, Abdul Salam Arif presidenteak lehen ministro izendatu zuen, kargua hartu zuen lehen zibila.

Arif 1963ko apirilaren 13an hil zen hegazkin-istripu batean eta Bazzaz Irakeko behin-behineko presidentea izan zen hiru egunez. Abuztuan dimisioa eman zuen eta arabiar sozialismoaren etsaia izateaz eta Irak eta Egiptoren batasunaren aurka egoteaz akusatu zuten.

1969ko urtarrilean atxilotu eta torturatu egin zuten. 1970ean askatu zuten, eta Londresera joan zen tratamendu medikoa jasotzera, eta hiru urte geroago hil zen.
Éliana Bezaza

**Éliana Marie Bezaza** (Anbanja, Madagaskar, 1969ko apirilaren 6a) politikari malgaxea da. Alderdi Sozialdemokrata Malgaxeko (*Parti social-démocrate malgache* - PSD) presidentea eta idazkari nazionala izan da. 2018ko hauteskunde malgatxeetan hautagaia izan zen, baina ez zuen garaipena lortu.

## Biographie 
### Jatorria eta ikasketak 
Éliana Bezaza Philibert Tsiranana Madagaskarko lehen ministroaren biloba da. Bere ama, Julienne Tsiranana, presidentearen alaba zaharrena da. Ama Antsohihykoa da jatorriz, eta aita, Jean-Ernest Bezaza, Ambanjakoa, Éliana hazi zen herrikoa. Éliana hiru anai-arrebetatik hirugarrena da, ahizpa nagusi bat eta neba bat ditu. Txikitan, eskola katoliko batean ikasi zuen, eta ondoren, Antananarivoko lizeo frantsesean eta Bonneko lizeo frantsesean (Mendebaldeko Alemania). Baxoa ohorezko aipamenarekin lortu zuen. Nancyko Merkataritza Institutuan lizentziaduna da. Malgaxez ez ezik, ingelesez, alemanez, frantsesez eta txineraz mintzatzen da. bere aita Jean Ernest Bezaza, UNESCOko aldebiko enbaxadorearen urratsak jarraituz.

### Ibilbide politikoa 
Éliana Bezaza PSDko kidea da. 2016an alderdiko idazkari nazional izendatu zuten, bere izeba Ruffine Tsirananaren lekua hartuz.

2023ko abuztuko Alderdi Sozialdemokrataren (PSD) kongresu nazionalean, Éliana Bezazak idazkari nagusi kargua utzi zuen eta alderdiak idazkari nazional berria izendatu zuen, Siteny Randrianasoloniaiko.

### Vie privée 
Éliana Bezaza Jean Randriantanany koronelarekin ezkonduta dago, eta lau seme-alaba ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julià Guillamon i Mota

**Julià Guillamon i Mota** (Bartzelona, 1962ko azaroaren 17a) idazle, literatur kritikari, erakusketa-komisario eta komiki-gidoigile katalana da.

## Ibilbidea 
Fikzio-liburuak, saiakera, erreportajeak, dokumentuak eta artikulu- eta elkarrizketa-bildumak argitaratu ditu. Narratiba liburuetan, Bartzelona postindustriala erretratatu du (*La* *Moravia*, *El barri de la Plata, La fàbrica de gel*), eta natura eta denboraren arteko lotura ere bai (*Les cuques, Les hores noves*). Liburu ilustratuen arloa ere berritu du, Albert Planas eta Àngel Uzkiano diseinatzaileekin batera, zeinekin Quim Monzó, Salvador Espriu, Baltasar Porcel, Josep Palau i Fabre, Joan Perucho eta 1970eko hamarkadako poesia katalana grafikoki garatzen dituzten albumak argitaratu baititu.

Erakusketa-komisario gisa, aipagarriak dira erbeste literarioari eskainitakoak, bai eta Leopoldo Pomes-en argazkigintzari, America Sanchez diseinatzaileari, Joan Miró, Josep Palau i Fabre, Joan Perucho eta Picassoren arteko harremanari, eta Gabriel Casas 1930eko hamarkadako argazkilariaren modernitateari eskainitakoak ere. Nobela grafikoko gidoiak ere idatzi ditu Toni Beganes-entzat, eta astero literaturaren kritika eta iritzi-zutabeak argitaratzen ditu *La Vanguardia* egunkarian.

2020. urtean, Institució de les Lletres Catalanes erakundearen literatur sorkuntzarako beka bat jaso zuen, *El rellotge verd* proiektua egiteko.

## Argitaratutako lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Idazleen Elkartea. Elkarrizketa. 
* Berria, Elkarrizketa. 
* Berria: "Memoria ariketa bat""
* Segura Irratia
Christoph Schönborn

**Christoph Maria Michael Hugo Damian Peter Adalbert Schönborn** (Skalka gaztelua, Vlastislav, 1945eko urtarrilaren 22a) austriar kardinala da, Vienako artzapezpiku ohia.

Schönborn etxeko kidea da. Germaniako Erromatar Inperio Santuko aristokraziaren familia honetako kideak printze-apezpikuak, kardinalak eta printze-hautesleak izan ziren. Familia 1945ean joan zen Bohemiatik.

Christoph Schönborn 1963an sartu zen Predikarien Ordenan. Teologia ikasi zuen Parisen, eta filosofia eta psikologia Bornheim-Walberbergen eta Vienan.

1970ean apaiz ordenatu zuten eta 1995ean Vienako artzapezpiku izendatu zuten. 1998tik kardinala da, eta 2005eko eta 2013ko konklabeetan parte hartu zuen. Austriako Urrezko Ardi-larruaren Ordenako kapilaua da.
Hogeita hemeretziaren madarikazio

**Hogeita hemeretziaren madarikazioa** Afganistango zenbait lekutan dagoen sinesmena da, non 39 zenbakia lotsagarritzat jotzen den prostituzioarekin duen alegiazko lotura dela-eta. Hogeita hemeretzi zenbakia duten telefono-zenbakien jabeek irainak edo isekak jaso izan dituzte, eta zenbaki bera duten matrikuladun ibilgailuen jabeek ere antzeko tratua pairatu dute. Hala, 39 zenbakia daramaten autoak saltzea zailagoa izaten da.

Zenbaki horrekiko fobiari **triakontenneafobia** deritzo.

## Jatorria 
Superstizizioaren jatorria ez da argia, baina orokorki Heraten bizi eta "39" goitizena zuen proxeneta batekin lotua izan da, bere auto garestiaren matrikula zenbakia eta bere bizitokiaren zenbakiaren ondorioz. Beste teoria batzuen aburuz, zenbaki hori *morda-gow* modura itzultzen da (*hildako behia* esan nahi du). Termino hau proxenetaren baliokidea da kale-hizkuntzan. Beste batzuek adierazten dute polizia ustelek sortu eta hedatu zutela zurrumurrua 39 zenbakidun matrikula bat aldatzeagatik $200-500 kobratzeko. Bestalde, polizien arabera, ibilgailu-saltzaileak dira zurrumurruaren erantzule, "39" zenbakidun kotxeak merkeago erosi eta matrikula aldatu ondoren garestiago saldu ahal izateko, Kabuleko trafiko eta erregistro departamentuko kide den Abdul Kader Samunwalek adierazi bezala.

Arazoa bereziki nabarmendu zen Kabulen 2011ko martxoko Persiar Urte Berriaren ondoren, gobernua 39 zenbakiarekin hasten ziren matrikulak jaulkitzen hasi zenean. Zigorrak jartzeko mehatxua egon arren, gidari askok uko egin zioten autoak erregistratzeari, matrikuletan 39 zenbakia agertzen zen bitartean. 39 digitua duten matrikulen jabeek "39 koronela" bezalako goitizenak jaso dituztela ere jakinarazi dute. Antzeko arazoak izan dituzte telefono mugikorren jabeek, eta horrek dei-identifikatzailea ezkutatzera edo zenbakia aldatzera behartu ditu. 39 urte dituzten afganiar batzuek, bestalde, beren burua "40tik bat gutxiago" edo "40ra urtebete falta" dutela esanez aurkezten dute (paxtuneraz یک کم چهل).

2010eko Afganistango parlamenturako hauteskundeetan, bi pertsona hil ziren Mula Tarahil hautagaiaren zaindariek zibilen aurka tiro egin zutenean, trafiko-istripu baten ondoren. Gertakaria Tarajil hautagaiari egindako iseken ondorioz gertatu zela esan da, hauteskunde-zerrendan 39. postuan agertzen baitzen.

## Ikus, gainera 
* Triskaidekafobia
* Hogeita hemeretzi

## Erreferentziak
Via XVII

***Via XVII*** galtzada erromatarra da. Ibilbidea Bragatik (Bracara Augusta) Astorgara (Asturica Augusta), Chavesetik (Aquae Flaviae) igarotzen zen. Antoninoren Ibilbidea dokumentuan jaso zen.

## Ibilbidea 
*Antoninoren Ibilbidea*n etapa hauek (mansioak) aipatzen dira:

## Via XVII bide naturala 
GR bide natural honek antzinako bide erromatarra zeharkatzen du neurri handi batean.

thumb|erdian|1200px|Via XVIIren mapa

## Iruditegia 

Fitxategi:Estrada lusitano-romana.jpg|Via XVII Póvoa de Lanhoson, Bragan.
Fitxategi:Chaves DSCN0432 (3055105346).jpg|Trajanoko zutabea, Chaves
Fitxategi:Marcos Miliários de Vilarandelo 06.jpg|Miliarioa Vilarandelon, Valpaços, Vila Real.
Fitxategi:Ponte de Gimonde - Portugal (4318206717).jpg|Ponte de Gimonde (Ponte velha), Bragança.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Erromatar galtzadak

## Kanpo estekak 
* :Erromatar Inperioko atlasa.
2018ko Matematikarien Nazioarteko Biltzarra

**2018ko Matematikarien Nazioarteko Biltzarra** hogeita zortzigarren Matematikarien Nazioarteko Biltzarra izan zen, Rio de Janeiron (Brasil) ospatua 2018ko abuztuaren 1etik 9ra.

114 herrialdetako 3.018 matematikarik hartu zuten parte mundu mailako topaketa honetan; guztira 10.506 bertaratu izan ziren eta webguneak 416.000 bisita jaso zituen.

Hego hemisferioan ospatutako lehenengo Biltzarra izan zen, baita Latinoamerikan egindako lehena ere. Gainera, emakumeak matematikan jorratzen zituen ekitaldi bat egin zen.

Brasilek Nazioarteko Matematika Olinpiada ere antolatu zuen 2017an. Brasilgo Matematika Elkarteak gobernuarekin elkarlanean jardun zuen 2017-2018 aldian matematika sustatzeko, "Biênio da Matemática no Brasil" izeneko egitasmoaren bidez.

Nazioarteko Matematika Batasunaren Batzar Nagusiak 2014an hautatu zuen Brasil. Biltzarra Riocentron egin zen, Rio de Janeiron. Biltzarra egitekoa zen gune nagusia deuseztatu egin behar izan zuten hasi baino egun gutxi lehenago, eta bi egunetan kokaleku berri bat aurkitu behar izan zuten.

Caucher Birkar, Alessio Figalli, Peter Scholze eta Akshay Venkateshek irabazi zuten Fields Domina. Nevanlinna saria Constantinos Daskalakisi eman zitzaion. David Donohok Gauss saria jaso zuen. Chern Domina Masaki Kashiwarari eman zitzaion. Ali Nesinek Leelavati saria irabazi zuen.

Caucher Birkar matematikariaren Fields domina ostu egin zuten 2018ko abuztuaren 1ean, eman eta minutu gutxira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klixe (hizkuntzalaritza)

**Klixe**a, askotan edo gehiegitan erabiltzen den ideia edo esaldia da. Klixea maiz errepikatua izan den irudikapen, diskurtso edo esamoldea da, batzuetan bere jatorrizko zentzua galtzeraino; adibidez, "―Urte berri on", "―Zer moduz? ―Hainbestean", "―Garbaikide nauzu", "―Barkatu, baina...", "Aitaren batean egin zuen", "―Egia esan", ―"Oso oker ez banago", ―"Apaizak hobeto", ―"Urte askotarako"...

Klixeek topikoak, estereotipoak, errepikatzen duen figura estilistiko bat, erabiliaren erabiliz, ezagunegia bihurtzen dena, askotan esanahi berezirik ez duen esamoldea baina hizlariari denbora ematen dio bere diskurtsoaren haria osatzeko. Hizkuntzaren funtzio fatikoa betetzen dute, maiz, klixeek.

## Adibidea. Klixez beteriko elkarrizketa bat 
Elkarrizketa bat klixez beteta idaztea, ez da lan makala! Hona hemen adibide bat:

**Pertsonaia 1:  —"Egun on!**"  

**Pertsonaia 2:** —**"Baita zuri ere!"**

**Pertsonaia 1:** —**"Zer moduz zaude gaur?"**

**Pertsonaia 2:** —**"Ondo esan behar. Hainbestean.** **Eskerrik asko**. Baina** ez dugu denborarik galtzeko**, presaka nabil eta. **Urak bere bidetik**  baina ez dut astirik."

**Pertsonaia 1:**  —"**Bai, badakit zer den hori**. **Denbora urrea da**, eta ezin dugu alferrik galdu. Baina, tira, ez gaitezen gehiegi kezkatu. **Gauzak datozen bezala hartu behar**  ditugu."

**Pertsonaia 2: —"**Hori da, hori da**. Ez dago beste erremediorik**. Baina, **ai ene, bizitza gogorra da, ezta?** Ez dago bakerik mundu honetan."**

**Pertsonaia 1**: —"**Bai, hala da. Baina ez dezagun etsi**. Eguzkia atera bitartean, **itxaropena mantendu behar** dugu. Eta, gainera, **ez dago arazorik konponbiderik ez duenik."**

**Pertsonaia 2**: —"**Hori da egia**. Baina, tira, ez dezagun gehiegi hitz egin. Ekintzak behar ditugu, ez hitz hutsak. **'Hitzak haizeak eramaten ditu**".

**Pertsonaia 1:** —"Zuk arrazoi. **Egia esan**, ekintzek dute garrantzia, ez hitzek. Baina, **ai ene''', zein zaila den hitzetatik ekintzetara pasatzea! Hori da benetako erronka."

Elkarrizketa hau klixez beteta dago: "Denbora urrea da", "Gauzak datozen bezala hartu behar ditugu", "Ez dago arazorik konponbiderik ez duenik", "Hitzak haizeak eramaten ditu", "egia esan", etab. Esamolde hauek behin eta berriro errepikatzen dira, eta askotan ez dute ekarpen handirik egiten elkarrizketari.

## Erreferentziak