open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maixux Zugarramurdi

**Maixux Zugarramurdi Zestau** (Goizueta, Nafarroa Garaia, 1955) abeslaria da. Ibilbide luzea du abeslaritzat; baina, bere belaunaldiko beste emakume askoren kasuan bezala, ibilbide horrek ez zuen oihartzun handirik izan gizartean. Ospea 2024an iritsi zitzaion, Pello Reparazekin batera Zetak taldearen *Hileta kantu nafarra* (2024) abestearekin. Urtebete geroago, oihartzun handia izan zuen 24. Korrikarako atera zen *Xiberutikan mendebaldera* abestiak ere (Zugarramurdik ZETAK taldearekin eta Erramun Martikorenarekin batera abestua).

## Bizitza 
Goizuetako (Nafarroa Garaia) Danbolin bordan hango Jose Antonio Ansarekin ezkondu baitzen. eta haiekin batera, *Artantxuriketa* ikuskizuna egitera atera zen agertokietara. Nafarroa Garaiko iparraldean artoa erruz landatzen zuten, garai batean. Auzotarrak artoa zuritzeko biltzen ziren, jai giroan. Ohitura hori oroitarazteko saioa zen *Artantxuriketan*, kontu kontari eta kantuan. Ikuskizun berezia izan zen Maixuxentzat: bere haurtzaroko istorio, kantu eta bertsoetan oinarritutako kontzertu antzeztua. Hasiera batean, Oiartzunen eskaini beharreko ikuskizuna zen; baina Euskal Herriko bazterretan barrena eraman zituen. Hainbat emanaldi egin zituzten, harik eta 2020an COVID-19 pandemiaren ondorioz utzi behar izan zuten arte. Garai hartan, Joxe Antonio senarrari gaixotasun bat diagnostikatu zioten, eta hiru urtez familiak kantatzeko gogoa galdu zuen. Joxe Antonio 2023ko abuztuan hil zen, eta ordutik Maixuxek kantua utzita zuen. eta Maixux nahi zuen abestikide. Halaxe, Pellok, arian-arian, Maixux konbentzitu zuen berekin batera Zetak taldearen *Hileta kantu nafarra* kantua abestera berriz plazaratu zedin. Hileta kantu horretan, senarra izan zuena pentsamenduan zuen Zugarramurdik. eta gehienbat antzezle gisa parte hartu zuen, lamina baten rolean. *Mitoaroa I* ikuskizunak 30.000 ikus-entzule izan zituen; *Mitoaroa II* ikuskizunak, 40.000.

2025eko abenduaren 11an plazaratu zen *Xiberutikan mendebaldera* abestian, Zugarramurdik parte hartu zuen, ZETAK taldearekin eta Erramun Martikorenarekin batera. 2026ko Korrikarako abestia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haus der Kunst

**Haus der Kunst**, , Alemaniako Munich hirian dagoen arte moderno eta garaikideari buruzko museo bat da, Bavaria estatuan. Prinzregentenstraße etorbidean dago, Englischer Garten parkearen hegoaldeko ertzean.

1934-1937 artean, Hirugarren Reicharen garaian, Adolf Hitler diktadore naziaren aginduz eta Paul Troost arkitektoaren diseinuei jarraiki eraiki zen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Diziklopentadieno

**Diziklopentadienoa** konposatu organiko ziklikoa da, C10H12 formula duena, hidrokarburoen klasekoa. Solido kristalinoa kolorge sukoia da. Disolbagarria da dietil eterretan, hexanotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Bi isomero ditu: *endo*-diziklopentadienoa eta *exo*-diziklopentadienoa.
none|thumb|350x350px|*Endo* eta *exo* isomeroak

## Sintesia 
Diziklopentadioenoa etilenoaren produkzioaren albo-produktu gida produzitzen da nagusiki industrian. Ziklopentadienoaren dimerizazioz ere lor daiteke, erreakzioa espontaneoa baita.

## Erabilera 
Diziklopentadienoa pintura, bernizen eta intsektiziden ekoizpenean baliatzen da. Halaber, monomero gisa ere usatzen da polimerizazio- eta kopolimerizazio-prozesuetan.

## Erreferentziak
Kodagina Gowramma

**Mrs. B. T. Gopal Krishna** (Madikeri, India Britainiarra; 1912–Coorg, India Britainiarra; 1939), **Kodagina Gowramma** bezala ezagunagoa, idazle indiarra izan zen. Feminista ere izan zen, eta "Indiako Askatasunaren Aldeko Mugimenduko" kolaboratzaile etengabea.

## Biografia 
Gowramma 1912an jaio zen Madikerin eta B. T. Gopal Krishnarekin ezkondu zen Kodagun. Garai hartan, India Britainiarreko probintzia zena, Coorg Estatua bezala ezagutzen zen. Komentu batean ikasi zuen eta ikasketak amaitu ondoren literaturan interesatu zen. Bere etxera gonbidatu zuen Mahatma Gandhi eta bere urre guztia eman zuen *Welfare* Fundazioaren mesedetan. Idazlea izateaz gain, emakumeen eskubideen aldeko aktibista izan zen bere jaioterrian.

27 urte zituela hil zen, 1939ko apirilaren 13an, igerileku batean itota.

## Lanak 
Gowrammak Kannada hizkuntzan idatzi zuen 'Kodagina Gowramma' izengoitia erabiliz.

## Legatua 
Hamarkada batzuk geroago, bere lanak inspiratu zuen Triveni idazle indiarra. Gowrammaren istorioak zituen liburuki bat *Mareyalagada Kathegalu* izenburuarekin argitaratu zuten, Vaidehik idatzitako hitzaurre batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Führer museoa

**Führer museoa**, , Adolf Hitler diktadore naziak Austriako Linz hirian eraikitzea asmoa izan eta inoiz egin ez zen arte galeria bat izan zen, Braunau am Inn jaioterritik hurbil.

Hitlerren asmoa Hirugarren Reichak Bigarren Mundu Gerran zehar Europa osoan okupatutako herrialdeetan konfiskaturiko artelanen hautaketa egin eta bertara ekartzea izan zen. 

Museo honek beste hainbat eraikinekin batera Albert Speer arkitektoak eraikitako multzoa osatuko zuen, eraikin horien artean antzokia, opera aretoa eta Adolf Hitler jotela leudeke, guztia jainbat bulebarrez eta ekitaldiak burutzeko eremu lau zabal handi batez inguratua.
Bà Rịako elizbarrutia

**Bà Rịako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar elizbarrutia da. 2005eko azaroaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bà Rịan dago. Egun apezpikua Emmanuel Nguyễn Hồng Sơn da.

## Ordinarioak 
* Thomas Nguyễn Văn Trâm (2005-2017)
* Emmanuel Nguyễn Hồng Sơn (2017-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Emmanuel Nguyễn Hồng Sơn (2015-2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triziklodekano

**Triziklodekanoa** konposatu organiko ziklikoa da, C10H16 formula duena, hidrokarburoen klasekoa. Likidoa da. Narritagarria eta sukoia da.

Bi isomero ditu: *endo*-triziklodekanoa eta *exo*-triziklodekanoa.

Diziklopentadienoaren hidrogenazioz sintetizatzen da.

## Erabilera 
Triziklodekanoaren erabilera nagusia, *exo* isomero moduan, hegazkinen erregaiaren osagai gisa da. Energia-dentsitate handia duelako erabiltzen da. *Exo* isomeroak izozte-puntu baxua ere badu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cần Thơko elizbarrutia

**Cần Thơko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar elizbarrutia da. 1955eko irailaren 20an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1960ko azaroaren 24an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Cần Thơn dago. Egun apezpikua Peter Lê Tấn Lợi da.

## Ordinarioak 
### Cần Thơko bikario apostolikoa 
* Paul Nguyễn Văn Bình (1955-1960)

### Cần Thơko apezpikuak 
* Philippe Nguyễn Kim Ðiễn (1960-1964)
* Jacques Nguyễn Ngọc Quang (1965-1990)
* Emmanuel Lê Phong Thuận (1990-2010)
* Stephanus Tri Bữu Thiên (2010-2025)
* Peter Lê Tấn Lợi (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Emmanuel Lê Phong Thuận (1975-1990)
* Stephanus Tri Bữu Thiên (2002-2010)
* Peter Lê Tấn Lợi (2023-2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Đà Lạteko elizbarrutia

**Đà Lạteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar elizbarrutia da. 1960ko azaroaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Đà Lạten dago. Egun apezpikua Dominic Nguyễn Văn Mạnh da.

## Ordinarioak 
* Simon Hoà Nguyễn Văn Hiền (1960-1973)
* Bartholomé Nguyễn Sơn Lâm (1975-1994)
* Pierre Nguyễn Văn Nhơn (1994-2010)
* Antoine Vũ Huy Chương (2011-2019)
* Dominic Nguyễn Văn Mạnh (2019-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Pierre Nguyễn Văn Nhơn (1991-1994)
* Dominic Nguyễn Văn Mạnh (2017-2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Maturin

**Charles Robert Maturin** (Dublin, 1780ko irailaren 25a – *ibidem*, 1824ko urriaren 30a) irlandar idazlea izan zen.

Frantziatik ihes egindako eta Irlandan errefuxiatutako familia higanote bateko kidea izan zen eta Irlandako eluza anglikanoko apaiztu zuten eta 1804an Henrietta Kingsbury abeslariarekin ezkondu zen.

Hiru eleberri gotiko argitaratu zituen izengoitiz eta hori aurkitzean eliza anglikanoak apaiz izatea debekatu zion. Orduan idazteari ekin behar izan zion familia mantentzeko. 1816an lortu zuen arrakasta *Bertram dramarekin, baina bat are handiagoa* oraindik *Melmoth the Wanderer* eleberri gotikoarekin, judu alderraiaren kondairan inspiratua.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *The Fatal Revenge; or, the Family of Montorio* (1807)
* *The Wild Irish Boy* (1808)
* *The Milesian Chief* (1812)
* *Women; or, Pour et Contre; a Tale* (1818)
* *Melmoth the Wanderer* (1820)
* *The Albigenses* (1824)
### Istorio laburra 
* *Leixlip Cadtle* (1825)
### Antzezlanak 
* *Bertram; or The Castle of St. Aldobrand* (1816)
* *Manuel* (1817)
* *Fredolfo* (1819)
* *Osmyn the Renegade* (1822)
### Sermoiak 
* *Sermons* (1819)
* *Five Sermons on the Errors of the Roman Catholic Church* (1824)

## Kanpo estekak
Escola Tres Pins

**Escola Tres Pins** Bartzelonako haur hezkuntzako eta lehen hezkuntzako eskola da, ikasle gorren zein entzuleen prestakuntza elebiduna eskaintzen duena.

Escola Tres Pins gorrak eta entzuleak elebidun modalitatean batera prestatzen dituen haur hezkuntzako eta lehen hezkuntzako zentro bakarra da Bartzelonan eta Katalunia osoan. Montjuïcen kokatutako eta Bartzelonako Hezkuntza Partzuergoan integratutako zentro honek Kataluniako keinu hizkuntzaren eta ahozko eta idatzizko hizkuntzaren ikaskuntza eredu elebiduna sustatzen du 1984az geroztik.

Ofizialki 1990ean sortu zen, Udal Zentro Fonoaudiologikoa banandu ondoren, eta honek, aldi berean, Gor-Mutuen Udal Eskola ohia jaso zuen. Escola Tres Pins, etenaldi historikoak gorabehera, Bartzelonako gorren lehen eskolaren (1800) oinordeko zuzena da, zeinak bere lehen egoitza Bartzelonako Udalaren Saló de Centen izan zuen.

Zentroak ikasle gorrek maila pertsonalean, emozionalean, intelektualean, linguistikoan eta sozialean garatzeko beharrezko bitartekoak eskaintzen ditu. Ikasleen % 10 gorrak dira, eta horregatik, klase gehienetan ohikoa da bi profesional ikustea: irakaslea, ikasle entzuleei gaiak azaltzen dizkiena, eta Pere Barnils zentroko logopeda, irakaslearen azalpena eta ikaskideen erantzunak interpretatzen dituena, eta haur gorrei ahotsa ematen diena. Ohiko klaseez gain, gorrek klase bereziak ere badituzte, bai talde txikietan, bai banaka. Sari honekin, Generalitateak zentroan egindako lana aitortu nahi izan zuen, haur gorrak eskola arruntetan integratzeko eredu bat ezartzeko helburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mỹ Thoko elizbarrutia

**Mỹ Thoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar elizbarrutia da. 1960ko azaroaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mỹ Thon dago. Egun apezpikua Pierre Nguyễn Văn Khảm da.

## Ordinarioak 
* Joseph Trần Văn Thiện (1960-1989)
* André Nguyễn Văn Nam (1989-1999)
* Paul Bùi Văn Ðọc (1999-2013)
* Pierre Nguyễn Văn Khảm (2014-)

## Apezpiku lagunkideak 
* André Nguyễn Văn Nam (1975-1989)
* Jean-Baptiste Phạm Minh Mẫn (1993-1998)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phan Thiếteko elizbarrutia

**Phan Thiếteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar elizbarrutia da. 1975eko urtarrilaren 30ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Phan Thiếten dago. Egun apezpikua Joseph Đỗ Mạnh Hùng da.

## Ordinarioak 
* Paul Nguyễn Văn Hoà (1975)
* Nicolas Huỳnh Văn Nghi (1979-2005)
* Paul Nguyễn Thanh Hoan (2005-2009)
* Joseph Vũ Duy Thống (2009-2017)
* Joseph Đỗ Mạnh Hùng (2019-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Paul Nguyễn Thanh Hoan (2001-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phú Cườngeko elizbarrutia

**Phú Cườngeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar elizbarrutia da. 1965eko urriaren 14an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Phú Cườngen dago. Egun apezpikua Joseph Nguyễn Tấn Tước da.

## Ordinarioak 
* Joseph Phạm Văn Thiên (1965-1993)
* Louis Hà Kim Danh (1993-1995)
* Pierre Trần Ðình Tứ (1998-2012)
* Joseph Nguyễn Tấn Tước (2012-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Jacques Huỳnh Văn Của (1976-1982)
* Louis Hà Kim Danh (1982-1993)
* Joseph Nguyễn Tấn Tước (2011-2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vĩnh Longeko elizbarrutia

**Vĩnh Longeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar elizbarrutia da. 1938ko urtarrilaren 8an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1960ko azaroaren 24an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Vĩnh Longen dago. Egun apezpikua Pierre Huỳnh Văn Hai da.

## Ordinarioak 
### Vĩnh Longeko bikario apostolikoa 
* Pierre Martin Ngô Ðình Thục (1938-1960)

### Vĩnh Longeko apezpikuak 
* Antoine Nguyễn Văn Thiện (1960-1968)
* Jacques Nguyễn Văn Mầu (1968-2001)
* Thomas Nguyễn Văn Tân (2001-2013)
* Pierre Huynh Văn Hai (2015-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Raphaël Nguyễn Văn Diệp (1975-2000)
* Thomas Nguyễn Văn Tân (2000-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Englischer Garten

**Englischer Garten**, , Alemaniako Munich hirian dagoen hiri-parke publiko bat da, Bavaria estatuan. 4,17 kilometro karratuko azalera du.

1789an Karlos Teodoro Bavariakoaren ekimenez eta Benjamin Thompson ingelesaren diseinuei jarraiki sortua izan zen.
San Telmo gaztelua (Napoli)

**San Telmo gaztelua** , Italiako Napoli hirian dagoen gaztelu bat da, Campania eskualdean. Muino batean hiriaz gain dago.

Jatorriz, Antzinaroan toki honetan *Paturcium* zelakoa zegoen eta X. mendetik aurrera Erasmo edo San Telmo Formiakoari sagaratutako eliza.

1343an Roberto I.a Napolikoak eraiki arazi zuen eta 1537an Pedro de Toledok berreraiki arazi.
Francisco Moreno Barrón

**Francisco Moreno Barrón** (Salamanca, Guanajuato, 1954ko urriaren 3a – Tijuana, Kalifornia Beherea, 2025eko urriaren 26a) mexikar elizgizon katolikoa izan zen. 2002tik 2008ra Moreliako apezpiku laguntzailea izan zen, 2008tik 2016ra Tlaxcalako apezpikua eta 2016tik 2025era Tijuanako artzapezpikua.

## Bizitza 
thumb|left|Francisco Moreno Barrón artzapezpikuaren armarria.|209x209px
Francisco Moreno Barrón Guanajuato estatuko Salamanca hirian jaio zen 1954ko urriaren 3an. 1966an Moreliako apaizgaitegian sartu zen. Apaiz-ordenazioa orduko Moreliako artzapezpiku emeritua zen Estanislao Alcaraz Figueroaren eskutik jaso zuen 1979ko otsailaren 25ean.

Bost urtez Zacapuko Santa Ana parrokian aritu zen. Geroago, Moreliako Kristo Erregaren elizako parrokoa eta elizbarrutiko gazteen pastoralgintzako zuzendaria izan zen. Moreliako Errukiaren Jaunaren elizako lehen parrokia izan zen 2000ko urrian apezpiku-bikario izendatu zuten arte. 2002ko martxoaren 20an, apezpiku-ordenazioa jaso zuen Alberto Suárez Indaren eskutik. Bi hilaberte geroago hartu zuen kargua., eta 2016ko abuztuaren 11n hartu zuen kargua.

Tlaxcalako Kristobal, Antonio eta Joan haur martirien kanonizazioaren bultzatzaileetako bat izan zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Ontkean

**Michael Leonard Ontkean** (1946ko urtarrilaren 24a, Vancouver, Columbia Britainiarra), estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da. 

Antzeztutako telesail nabarmenen artean *The Rookies* (1972-1974) eta *Twin Peaks* (1990-1991) faude, eta filmeen artean, *Slap Shot* (1978), *Willie & Phil* (1980), *Making Love* (1982), *Just the Way You Are* (1984), ''Clara's Heart* (1988) eta *Postcards from the Edge'' (1990).

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Long Xuyêngo elizbarrutia

**Long Xuyêngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar elizbarrutia da. 1960ko azaroaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Long Xuyênen dago. Egun apezpikua Joseph Trần Văn Toản da.

## Ordinarioak 
* Michel Nguyễn Khắc Ngữ (1960-1997)
* Jean-Baptiste Bùi Tuần (1997-2003)
* Joseph Trần Xuân Tiếu (2003-2019)
* Joseph Trân Văn Toàn (2019-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Jean-Baptiste Bùi Tuần (1975-1997)
* Joseph Trần Xuân Tiếu (1999-2003)
* Joseph Trân Văn Toàn (2017-2019)

## Apezpiku laguntzailea 
* Joseph Trân Văn Toàn (2014-2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ho Chi Minh Hiriko artxidiozesia

**Ho Chi Minh Hiriko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar artxidiozesia da. 1844ko martxoaren 2an ezarri zen Mendebaldeko Kotxintxinako bikariotza apostoliko gisa, 1924ko abenduaren 3an Saigongo bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1960ko azaroaren 24an artxidiozesi mailara igo zen eta 1976ko azaroaren 23an gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Ho Chi Minh Hirian dago. Egun artzapezpikua Joseph Nguyễn Năng da.

## Ordinarioak 
### Mendebaldeko Kotxintxinako bikario apostolikoak 
* Dominique Lefèbvre (1844-1864)
* Jean-Claude Miche (1864-1873)
* Isidore-François-Joseph Colombert (1873-1894)
* Jean-Marie Dépierre (1895-1898)
* Lucien-Émile Mossard (1899-1920)
* Victor-Charles Quinton (1920-1924)

### Saigongo bikario apostolikoak 
* Isidore-Marie-Joseph Dumortier (1925-1940)
* Jean Cassaigne (1941-1955)
* Simon Hoà Nguyễn Văn Hiền (1955-1960)

### Saigongo artzapezpikua 
* Paul Nguyễn Văn Bình (1960-1976)

### Ho Chi Minh Hiriko artzapezpikuak 
* Paul Nguyễn Văn Bình (1976-1995)
* Jean-Baptiste Phạm Minh Mẫn (1998-2014)
* Paul Bùi Văn Ðọc (2014-2018)
* Joseph Nguyễn Năng (2019-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Jean-Claude Miche (1844-1864)
* Isidore-François-Joseph Colombert (1872-1873)
* Victor-Charles Quinton (1912-1920)
* François-Xavier Nguyễn Văn Thuận (1975-1994)
* Paul Bùi Văn Ðọc (2013-2014)

## Apezpiku laguntzaileak 
* François-Xavier Trần Thanh Khân (1965-1976)
* Nicolas Huỳnh Văn Nghi (1974-1975)
* Louis Phạm Văn Nẫm (1977-1999)
* Joseph Vũ Duy Thống (2001-2009)
* Pierre Nguyễn Văn Khảm (2008-2014)
* Joseph Đỗ Mạnh Hùng (2016-2019)
* Louis Nguyên Anh Tuan (2017-2023)
* Joseph Bùi Công Trác (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xuân Lộceko elizbarrutia

**Xuân Lộceko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren vietnamdar elizbarrutia da. 1965eko urriaren 14an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Long Khánhen dago. Egun apezpikua Jean Đỗ Văn Ngân da.

## Ordinarioak 
* Joseph Lê Văn Ấn (1965-1974)
* Dominique Nguyễn Văn Lãng (1974-1988)
* Paul Marie Nguyễn Minh Nhật (1988-2004)
* Dominique Nguyễn Chu Trinh (2004-2016)
* Joseph Đình Đúc Đao (2016-2021)
* Jean Đỗ Văn Ngân (2021-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Paul Marie Nguyễn Minh Nhật (1975-1988)
* Joseph Đình Đúc Đao (2015-2016)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Thomas Nguyễn Văn Trâm (1992-2005)
* Thomas Vũ Ðình Hiệu (2009-2012)
* Joseph Đình Đúc Đao (2013-2015)
* Jean Đo Văn Ngân (2017-2021)
* Dominic Nguyễn Tuan Anh (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cyryl Klimowicz

**Cyryl Klimowicz** (, ; Amangeldi, 1952ko azaroaren 5a) poloniar jatorriko kazakhstandar-bielorrusiar-errusiar elizgizon katolikoa da. 1999tik 2003ra Minsk-Mahiliouko apezpiku laguntzailea izan zen eta 2003az geroztik Irkutskeko San Jose elizbarrutiko ordinarioa da.

## Bizitza 
thumb|left|Cyryl Klimowicz apezpikuaren armarria.|209x209px
Klimowicz Kazakhstango Sobietar Errepublika Sozialistan jaio zen guraso poloniarrengandik. Bataioan Karl izena jarri zioten, baina Erregistro Zibileko langileak uko egin zion horrela erregistratzeari, Sobietar Batasunean «ez zegoela erregerik» esanez.

1956tik 1965era Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistan bizi izan zen, eta gero Poloniara joan zen familiarekin. Bigarren hezkuntza amaitu ondoren, 1974an Olsztyngo Hosianum apaizgaitegian sartu zen. 1980ko ekainaren 8an, Józef Glemp apezpikuak apaiz ordenatu zuen Olsztyngo konkatedralean.

Apaiztu ondoren, bikario gisa jardun zuen Wydminy, Pasłęk eta Klewkin; garai hartan, Olsztynen apaizgaitegi berri baten eraikuntzan parte hartu zuen. 1990eko uztailean, Minsk-Mahiliouko artxidiozesiko Hlybokaie herrira joan zen. Handik gutxira, bielorrusiar herritartasuna jaso zuen.

2003ko apirilaren 17an, Joan Paulo II.ak Irkutskeko San Jose elizbarrutiko apezpiku izendatu zuen.
* 2016: Poloniako Errepublikako Meritu Ordenako Komandante Gurutzea

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristobal (antipapa)

**Kristobal** antipapa izan zen 903tik 904ra.

Gutxi ezagutzen da bere bizitzaz, ez baitago iturri fidagarririk. 903ko urrian aita santu izendatu zuten, kargutik kendu eta Leon V.a Kristobal espetxeratu ondoren. Sergio III.a aita santuak 904an kendu zuen kargutik. Iturri baten arabera, monje gisa amaitu zuen bizitza, baina beste baten arabera kartzelan itota hil zen.

Bere izena aita santuen zerrendan egon zen XX. mendearen hasierara arte. Azkenean, bere izena Annuario Pontificiotik ezabatu zen.
Rimo mendigunea

**Rimo mendigunea** urruneko Rimo Muztagh mendiaren iparraldean dago, Karakorum mendikateko azpimendikate batean. Siachen glaziarraren muturretik 20 kilometro ipar-ekialdera dago eta bere gailur nagusia, **Rimo I** (edo Rimo Kangri I), munduko 71. mendirik altuena da 7.385 metroko altitudearekin. Mendiguneak Erdialdeko Rimo glaziar handiaren (iparraldeko aldean) eta Hegoaldeko Rimo glaziarraren (ekialdeko aldean) buru da, baita Ipar Terong glaziar txikiagoarena ere (mendebaldeko aldean).

*Rimok* "marradun mendia" esan nahi du. Rimo glaziarra Shyok ibaira isurtzen da. Ekialdeko Karakorum mendiaren bihotzean kokatuta dagoenez, Rimo gutxi ezagutzen zen eta ia bisitatu gabea zen XX. mendera arte. Filippo De Filippi eta Philip eta Jenny Visser esploratzaileek ingurua bisitatu zuten 1914an eta 1929an, hurrenez hurren. Isolamenduari Indiaren eta Pakistanen arteko egoera politiko eta militar ezegonkorra gehitzen zaio eskualdean, batez ere gertuko Siachen glaziarraren inguruko gatazka. Horrek esan nahi du Indiak mendigunerako sarbidea kontrolatzen duela.

## Gailurrak 
Rimo mendigunea Rimo izena partekatzen duten sei gailurrez osatuta dago. Rimo I-az gain, hauek ere badira:

**Rimo II**  inguruan kokatutako azpitontor txiki bat da. Rimo I-tik ipar-ekialdera, bere iparraldeko gailurrean. Besteak iparralderago dauden gailur independenteagoak dira.

**Rimo III** munduko 98. mendirik altuena da (Rimo II ez dago sailkatuta, ez baitu behar adinako garrantzirik ). Rimo III-k 7.233ko altuera du.&nbsp;Rimo Kangri I (7385 m) eta bere gailur nagusi den Rimo Kangri II (7373 m ) menditik 2,4 km iparraldera dago.&nbsp;m ), eta mendilerro batek lotzen du. Iparraldeko magalean Erdialdeko Rimo glaziarra dago, hego-ekialdeko magalean Hegoaldeko Rimo glaziarra. Mendiaren hego-mendebaldeko magalean Iparraldeko Terong glaziarra dago.

**Rimo IV**, edo Rimo Kangri IV, 7.169 m-ko altuera du eta Rimo III-tik 1,6 km-ra ekialdera dago. Bigarren mailako gailurtzat hartzen da, 329 m-ko gailur baxua duelako.

**Rimo V** Rimo IV baino 1,95 km haratago dago, eta 6.882 m-ko altuerara igotzen da.

**Rimo Kangri VI** 2,59 km ipar-ipar-mendebaldera dago eta 6.846 m-ko altuera du.

## Eskaladaren historia 
Rimo mendiguneari buruzko lehen saiakerak 1978an egin ziren, arrakasta txikia izan zuen japoniar espedizio baten eskutik, 1984an (Rimo IV.aren lehen igoera, indiar armadaren espedizio baten eskutik) eta 1985ean, Harish Kapadia himalaiar aditu ospetsuak zuzendutako ondo antolatutako espedizio indiar-britainiar baten eskutik. Espedizio horrek Rimo III.a igo zuen 1985eko uztailaren 14an, eta Dave Wilkinson eta Jim Fotheringham britainiarrek eskalatu zuten ipar-ekialdeko gandorretik.

Rimo I.aren lehen igoera, eta bakarra, 1988an egin zuen Hukam Singh eta Yoshio Ogata buru zituen indiar-japoniar talde batek. Hego aurpegitik hego-mendebaldeko gandorrera igo ziren, mendiaren hegoaldean dagoen Ibex Col izeneko pasabide esanguratsu batetik abiatuta. Igoerak 1500m-ko eskalada tekniko garrantzitsua suposatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tralalero Tralala

**Tralalero Tralala**, **Tralalelo Tralala** bezala ere ezaguna, Italiako brainrot fenomenoaren pertsonaia nagusietako bat da, eta fenomenoaren lehen pertsonaia izan zen.   2025eko urtarrilaren 13an sortu zuen Burger Merdak. Hiru hankako marrazo bat da, Nike zapatilak jantzita hondartzan. Adimen artifiziala, absurdismoa eta kitsch estetika nahasten dituen fenomenoa ezagun egin zuen ikonoa izan zen.

## Historia
Pertsonaia honen sorrera @eZburger401-i egozten zaio, bere beste kontuan @ezburger402_. Aurretik debekatutako erabiltzaile batek "Tralalero Tralala" abestiaren letra zuen audio-klip bat argitaratu zuen TikTok-en 2024ko irailaren 29an, jatorriz "Trallallero Trallallà" bezala idatzita, melodia bat abestean erabiltzen diren silaba onomatopeikoak direnak. Handik gutxira, TikTok-eko erabiltzaile askok audioa partekatu zuten. Urtarrilaren 8an, @elchino1246 erabiltzaileak audioarekin bideo bat argitaratu zuen, marrazo baten eta uso baten irudiarekin batera. Urtarrilaren 13an, @amoamimandy.1a-k audioa Nike zapatilak jantzita zituen adimen artifizialak sortutako marrazo batekin konbinatu zuen. Bideo hau, geroago ezabatu eta 2025eko abuztuaren 30ean berriro igo bazen ere, "Tralalero Tralala" abestiaren irudikapen ezagunena bihurtu zen, 7 milioi ikustaldi baino gehiagorekin. 

## Ospea
Pertsonaia honen ospeari esker, IA bidez sortutako beste pertsonaia asko sortu ziren eta TikTok-en ospetsu egin ziren 2025eko urtarrilaren hasieran. Roblox-eko jokoak, hala nola Steal a Brainrot, ere sortu ziren, besteak beste. Halloweeneko mozorro gisa eta Brasil, Ekuador, Txile, Peru eta Mexiko bezalako herrialdeetara bidaiatzean ere garrantzitsua izan zen.   Aldaerak ere egin ziren, hala nola Los Tralaleritos Dicen Tralala, 2025eko apirilaren 8an TikTok-en sortua, 2025eko martxoaren 1ean sortutako audioarekin, eta Los Tomates Dicen Que No meme biral batean inspiratuta dagoela espekulatzen da, 2025eko beste internet meme biral batean. Gainera, fenomeno honetako beste pertsonaiekin batera, panpinetan, jostailuetan eta albumetan hedatu zen.

## Polemika
Pertsonaia honi erlijioaren aurkakoa izatea leporatu zioten, batez ere Tralalero Tralala bideoak Ala eta Jainkoa italieraz kondenatzen dituelako (nahiz eta "Tralalero Tralala"-k ez duen ezer esan nahi italieraz, ondoren datorren esaldia, "Porco Dio, Porco Allah", madarikazio mota bat den). Antzeko zerbait gertatu zen Bombardiro Crocodilorekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ali Farag

**Ali Amr Farag** (; Kairo, 1992ko apirilaren 22a) egiptoar squash jokalaria da. Lau aldiz izan da munduko txapelduna bakarka eta beste lautan taldeka. PSA zerrendako lehenengoa denbora luzeenean izan den jokalaria da.

## Biografia 
2014an Harvard Unibertsitatean Injeniaritza mekanikoa ikasi zuen. Unibertsitate hartako historiako squash jokalari onenetakoa izan zen, izan ere han izan zen urtetan bi porrot soilik izan zituen. Unibertsitate mailako bi titulu nazional irabazi zituen.

Unibertsitatea amaituta PSA zirkuito profesionalean jokatzen hasi zen eta 2015eko apirilean hilabeteko jokalari onena izendatu zuten. 2017an Egiptoko selekzioarekin munduko txapelduna izan zen eta bakarka brontzezko domina eskuratu zuen.

2019an Munduko txapelduna izan zen bakarka eta taldeka. 2021, 2022 eta 2023an ere bakarkako munduko txapelduna izan zen. 2025ean ere finala jokatu zuen baina Mostafa Asal herrikideak irabazi zion partida.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ternanteko erretaulak

**Ternanteko erretaulak** Nievreko Ternant herrian, Saint-Roch elizan, dauden bi erretaula flandestar dira, 15. mendeko bruselar lantegietakoak  , Nekaldiaren erretaula eta Ama Birjinaren erretaula. Erretaulen egikeran konexioa ikusi dute adituek Iruñeko Navas de Tolosako erretaularekin, bereziki Nekaldiarenean. 

Taillaz osatutako erdigune bat dute biek, T itzuli bat tipikoa dena Bruselako erretauletan, eta berdina dena Iruñekoaren kasuan; baina Iruñeko katedralekoak ez bezala, alboetan eta goian hegal tolesgarriak dituzte taula margotuekin.

Ama Birjinarena 1440-1445 urteen artean datatu da, eta Nekaldiarena 1460 inguruan. 

## Iruditegia 
erdian|thumb|500x500px|Ama Birjinaren erretaula.
erdian|thumb|500x500px|Nekaldiaren erretaula.

Fitxategi:129 Ternant retable.jpg|Ama Birjinaren erretaularen detailea.
Fitxategi:Lamentación sobre Cristo muerto (Catedral de Pamplona).jpg|Erostaren erliebea Iruñeko erretaulan, konparaziorako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Datinha

**Luiz Alberto do Nascimento Braga**, **"Datinha"** ezizenaz ezagunagoa, (Tutóia, Maranhão, 1988ko apirilaren 12a) brasildar kirolaria da, hondartza futbolean aritzen dena.

## Kirol ibilbidea 
Arrantzalea zen ogibidez eta 2010ean hondartza futbola serio hartzeko hautua egin zuen. 2012an Brasilgo selekzio nazionalean egin zuen debuta.

2012an Errusiako *BSC Kristall* taldeak fitxatu zuen eta 2021 artean han jokatu du. Lau aldiz izan da Europako txapelduna eta sei aldiz irabazi du Errusiako Liga. 300 partida inguru jokatu zituen hamar urte horietan eta 200 gol baino gehiago sartu zituen.

Brasilgo selekzioarekin nazioarte mailako txapelketa asko irabazi ditu, garrantzitsuenak 2017ko Munduko Kopa eta hiru Kopa Interkontinental. 2018an Munduko hiru jokalari onenen artean izendatu zuten.

## Palmaresa 
### Brasilgo selekzioarekin 
* Munduko Kopa (1): 2017
* Munduko Jokoak (1): 2018
* Kopa Interkontinentala (3): 2014, 2016, 2017
* Mundialitoa (2): 2016, 2017
* Amerika Kopa (2): 2016, 2018
* Hego Amerikako Jokoak (1): 2019
* Hego Amerikako Liga (2): 2017, 2018
### BSC Kristall taldearekin 
* Txapeldunen Kopa (4): 2014, 2015, 2020, 2021
* Errusiako Liga (6)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashlea Klam

**Ashlea Klam** (Austin, Texas, 2004) estatubatuar kirolaria da, flag football kirola egiten duena. Atzelari eta erdilari postuetan jokatzen du. Aktore lanak ere egin zituen haurra zela.

Flag footballa, "bandera futbola", Futbol amerikarraren aldaera bat da, ez da plakatzerik egiten, jokalariek gerrian daramaten zapi bat kenduta gelditzen da jokaldia. 

## Kirol ibilbidea 
Sei urte zituela hasi zen flag football jokatzen, anaia jokatzen ikusita. Hasierako urtetan mutilen taldean jokatu zuen, nesken talderik ez zegoelako.

Floridako Keiser Unibertsitatean flag football jokatzeko beka eskuratu zuen eta ondoren Ashlea Klamen gurasoek Austinen bertan nesken *Texas Fury* taldea sortu zuten. eta 2025ean Munduko Jokoetan txapeldunordea izan zen, Mexikok irabazi zuen txapelketa hura.

## Palmaresa 
## Aktore ibibidea 
*The Long Road Home* miniseriean eta *Jack’s Apocalypse* filmean agertu zen haurra zela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Super Charlie

***Super Charlie*** Jon Holmberg-ek zuzendutako 2024ko suediar animaziozko film bat da. Camilla Läckberg-en haurrentzako liburuetan oinarriturik dago. 2025eko urriaren 31n Hego Euskal Herriko zinemetan euskaraz estreinatu zuten, Zineuskadiren eskutik.

## Sinopsia 
Willek hamar urte ditu, eta beti amestu izan du superheroi bihurtzea eta aita poliziarekin batera kriminalak akabatzea. Hala ere, bere ametsa zapuztuko da bere anaia txikia, Charlie, jaiotzean. Haurrak arreta guztia bereganatzeaz gain, Charliek superbotereak dituela ere jakinen du Willek.

## Kanpo estekak
Farida Osman

**Farida Hisham Osman** (; Indianapolis, AEB, 1995eko urtarrilaren 18a) Estatu Batuetan jaiotako igerilari egiptoarra da. Egiptoko eta Afrikako errekorrak ditu tximeleta estiloko 50 metrotan eta 100 metrotako probatan.

## Biografia 
Guraso egiptoarrak ditu eta Estatu Batuetan jaio bazen ere haurra zela Kairora itzuli zen familia. Bost urte zituela hasi zen igeriketa egiten Kairoko Gezira Sporting Club taldean. Igeriketa sinkronizatua ere probatu zuen baina 11 urte zituela Egiptoko txapelduna izan zen tximeletako 50 eta 100 metrotan. 

12 urte zituela Arabiar Jokoetan hartu zuen parte Egiptoko selekzioarekin eta 50 metroko txapelketan errekorra ezarri zuen. Errekorra ezartzen zuen igerilari gazteena izan zen. 16 urte zituela Munduko Gazte mailako txapelketan 50 metro tximeletako txapelduna izan zen.

2010ean Afrikako txapelduna izan zen, 2011n Afrikako Jokoetako txapelduna izan zen eta 2012ko Londresko Olinpar Jokoetan parte hartu zuen baina emaitza apalak izan zituen. 2018an Mediterraneoko Jokoetan urrezko bi domina eta zilarrezko bat eskuratu zituen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Egia Cantón

**Olatz Egia Cantón** (Donostia, Gipuzkoa, 2001) dantzaria, dantza garaikideko artista, mugimendu sortzailea eta gizarte hezitzailea da.

## Bizitza 
Donostiako Musika eta Dantza Eskolan eman zituen lehen urratsak Olatzek dantza garaikidean. Ondoren, 18 urterekin, beste urtebetez Burgosko Ana Laguna Dantza Eskola Profesionalean jarraitu zuen ikasten, besteak beste, Maureen Lopez eta Marie Klimesovarekin lan egitera iritsi zen. 2020an, Kopenhagenera joan zen bizitzera bere prestakuntzarekin jarraitzeko. Bertan, bere gorputza eta emozioak mugimenduaren ezaugarriek nola eraldatzen zituzten eta izan nahi zuena izatera nola jolas zitekeen jabetu zen. Mugimenduaren ekintza eraldatzailean sinesten du: gorputza, adimena eraldatzen ditu eta taldeak eta gizarteak eralda ditzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scipione Rebiba

**Scipione Rebiba** (San Marco d'Alunzio, 1504ko otsailaren 3a – Erroma, 1577ko uztailaren 23a) italiar elizgizon katolikoa izan zen. Hainbat kargu izan zituen eliza-hierarkian, besteak beste, goi-mailakoenetako batzuk, eta 1555ean kardinal bihurtu zen.

## Bizitza 
thumb|left|Scipione Rebiba kardinalaren armarria.|209x209px

Scipione Rebiba 1504ko otsailaren 3an jaio zen Siziliako San Marco d'Alunzio herrian, Palermon ikasi zuen eta 1528 inguruan apaiztu zen.

1541eko martxoaren 16an, Gian Pietro Carafa apezpikuaren gomendioari jarraituz, Paulo III.a aita santuak Rebiba Chietiko apezpiku laguntzaile eta Amyclaeko apezpiku titular izendatu zuen. 1549ko otsailaren 22an, Paulo III.ak Carafa Napoliko artzapezpiku izendatu zuen, baina Karlos V.a enperadoreak hori eragotzi zion 1551eko uztailera arte. Carafa, Erromako Inkisizioako sei kardinaletako bat (1542-1555) izan zena, Rebiba bere bikario izendatu zuen. 1551eko urriaren 12an, Rebiba Motulako apezpiku izendatu zuten. Erromako Inkisizioko buruaren babes osoarekin, Rebibak Erromako Inkisizioa Napolin sartu zuen, eta Erromako Inkisizioko Komisario kargua eman zioten.

Carafa 1555eko maiatzaren 23an hautatu zuten aita santu eta uztailaren 5ean Rebiba Erromako gobernadore izendatu zuen. Hilabete gutxi batzuk baino ez zituen eman kargu horretan, abenduaren 20an kardinal izendatu baitzuten.

1566ko urriaren 7an, Rebibak kardinal-apaiz titulua onartzea erabaki zuen eta S. Angelo in Pescheria eliza aukeratu zuen bere eliza titular gisa.

1565–66ko eta 1572ko konklabeetan parte hartu zuen.

1573ko apirilaren 8an Albanoko apezpiku izendatu zuten eta 1574an Sabinako apezpiku.

## Ondorengotza apostolikoa 
Rebibak noren eskutik jaso zuen apezpiku-ordenazioa ez dakigun arren, erregistroek adierazten dute hori 1541eko maiatzaren 14an gertatu zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fatos Nano

**Fatos Thanas Nano** (Tirana, 1952ko irailaren 16a – *ibidem*, 2025eko urriaren 31) albaniar politikaria izan zen. Albaniako lehen ministroa izan zen 1991n, 1997tik 1998ra eta 2002tik 2005era.

1974an Ekonomia Politikoan graduatu zen Tiranako Unibertsitatean. 1968tik 1981era errota metalurgikoen kudeaketan lan egin zuen, eta 1981etik 1984ra ekonomialari izan zen baserri batean. 1984an, arazo ekonomikoei eta merkatu-ekonomien erreformei buruzko ikertzaile izendatu zuten Tiranako Ikasketa Marxistak-Leninisten Institutuan.

Nanok 1990eko abenduan ekin zion ibilbide politikoari, ministroen kontseiluko idazkari nagusi gisa. 1991ko urtarrilean lehen ministrorde izendatu zuten Adil Çarçaniren gobernuan. Ekialdeko Europako erregimen komunisten erorketarekin, Ramiz Alia presidenteak 1991ko otsailean Nano lehen ministro izendatu zuen, hauteskundeak antolatzeko eta demokraziarako trantsizioa prestatzeko. Nanok hauteskundeen ondoren 1991ko ekainean dimititu zuen.

Albaniako Lanaren Alderdia alderdi sozialdemokrata bihurtu zuen Nanok, eta diputatu izan zen 1991tik 1993ra eta 1997tik 2008ra. 1993an atxilotu zuten, eta 1994an hamabi urteko kartzela-zigorra ezarri zioten dokumentuak faltsutzeagatik. Amnistia Internazionalak eta beste talde batzuek Nano preso politikotzat jo zuten. 1997ko herri-matxinada Sali Berisha presidentearen gobernuaren aurka amnistiatu zuten Nano.

1997ko ekainean Albaniako Alderdi Sozialistak hauteskundeak irabazi zituen eta Nano bigarren aldiz lehen ministro bihurtu zen. Bere misio nagusia Albaniako ekonomia hondatua berreraikitzea izan zen. 1998ko irailean dimititu zuen eta politikatik erretiratu zen.

2002ko uztailean Nano lehen ministro izendatu zuen Alfred Moisiu presidenteak. 2005eko uztailean dimititu zuen, hauteskundeetako porrotaren ondorioz.
Gulabi Gang

***Gulabi Gang*** (, ) Indiako emakume aktibista talde bat da. Taldea lehen aldiz agertu zen Bundelkhanden, Uttar Pradeshen. Nitya Nasak sortu zuen eta Sampat Pal Devik zuzendu zuen, etxeko indarkeria orokorrari eta emakumeen aurkako beste indarkeria ekintza batzuei erantzuteko. Taldea hedatu egin da eta 2010az geroztik aktibo dago Indiako iparralde osoan, bai kaleetan, baita tokiko politikan ere.

## Taldera hurbiltzea 
ezkerrera|thumb|Uttar Pradeshen
Gulabi Gang ez da benetako banda bat, baizik eta emakume zapaldu eta tratu txarrak jasaten dituztenentzako justiziaren alde lan egiten duen emakume-talde bat. Sari arrosak erabiliz agertzen dira, indarra sinbolizatzen duten uniformeak eta, behar izanez gero, arma gisa erabil daitezkeen banbuzko makilak dituzte. Emakume hauetako gehienak kasta baxuenetik datoz, Dalit familiatik.

Gulabi Gang-i laguntzen dioten enpresa-elkarte batzuk hauek dira: *Vitalect*, irabazi asmorik gabeko erakundeekin lan egiten duen teknologia eta zerbitzu-enpresa bat, beren behar teknologikoekin laguntzeko, eta *Social India* (SSI), irabazi asmorik gabeko enpresa bat, GKE-en egonkortasuna sustatzen duena.

Erakundean ez dago genero arrazoiengatik diskriminaziorik, giza eskubideetan oinarritzen delako. Taldearen zerbitzu komunitarioaren arabera, landa-eremuetako biztanleei elikagaiak eta aleak ematen dizkiete, eta zahartzaroari aurre egiteko eta emakumeen eta haurren gehiegikeriei aurrea hartzeko baliabide ekonomikorik ez duten alargunentzako pentsioak ere bai. Dotea, bortxaketa, haurren ezkontzak, etxeko indarkeria, adingabeen abusuak eta sexu jazarpena, besteak beste, dira taldeak salatutako ekintzetako batzuk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gulabi Gangen webgune ofiziala
Bill Melendez

**José Luis Cuauhtémoc Meléndez** (Hermosillo, Sonora, Mexiko 1916ko azaroaren 15a - Santa Monica, Kalifornia, AEB, 2008ko irailaren 2a), **Bill Meléndez** izenez ezagunagoa, animaziozko irudigile, bikoizle, zinema-zuzendari eta zinema-ekoizle mexikar-estatubatuarra izan zen. Charles M. Schulz-en komiki zintetan oinarrituriko Peanuts animated specials filmetan (75 inguru egin zituen) egindako lanagatik egin zioten aitortza Melendezi, eta horietan, bertzeak bertze, Snoopy zein Woodstock pertsonaiei ahotsa emateaz arduratu zen. Walt Disney Productions, Warner Bros.Cartoons eta United Productions of American animazio filmetako irudigile gisa lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erick Wainaina

**Erick Wainaina** (1973ko abenduaren 19an jaioa, Nyahururun) maratoi korrikalaria da, 1996an brontzezko domina olinpikoa eta 2000. urtean zilarrezko domina irabazi zituena. 2004ko Atenasko Udako Olinpiar Jokoetako maratoian zazpigarren postuan amaitu zuen, eta horrek hiru maratoitan lehenengo 10en artean amaitu duen Olinpiar Jokoen historian atleta gutxietako bat bihurtzen du.

Wainainak 1995eko Munduko Txapelketako maratoian parte hartu zuen eta 18. postuan amaitu zuen. 1999ko Munduko Txapelketan parte hartu gabe geratu zen lesio baten ondorioz. Wainainak maiz lehiatu zen Japoniako lasterketetan: bi aldiz irabazi zuen Tokioko Maratoia, 1995ean eta 2002an titulua lortuz. Hokkaidoko Maratoia hiru alditan irabazi zuen, eta Naganoko Maratoiaren 2003ko edizioa ere irabazi zuen. 2008ko Naganoko Maratoian 13. postuan amaitu zuen. Bi urte geroago, berriro ere Nagano Maratoian parte hartu zuen, 10. postuan amaituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Erick Wainaina, World Athletics-en
George P. Cosmatos

**George Pan Cosmatos** (Florentzia, Italia, 1941eko urtarrilaren 4a - Victoria, Kanada, 2005eko apirilaren 19a), **George P. Cosmatos** bezala ezaguna, greziar-italiar zinema zuzendaria eta gidoilaria izan zen. Hollywood-en egindako lanengatik da batez ere ezaguna. Bertzek bertze, *Leviathan*, Ramboren bigarren atala eta *Cobra* filmak zuzendu zituen.

## Filmografia aukeratua 
* *The Beloved* (1970)
* *Rappresaglia* (1973)
* *The Cassandra Crossing* (1976)
* *Escape to Athena* (1979)
* *Of* *unknown origin* (1983)
* *Rambo: First Blood Part II* (1985)
* *Cobra* (1986)
* Leviathan (1989)
* *Tombstone* (1993)
* *Shadow* *conspiracy* (1997)

## Kanpo estekak
Camila de Epalza Azqueta

**Camila de Epalza Azqueta** (Bilbo, Bizkaia) soziologoa da.

## Bizitza 
Soziologia eta Zientzia Politikoetan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean, Soziologia Politikoaren espezialitatean, europar gaiei eta nazioarteko harremanei buruzko Graduondokoarekin.

Hainbat ikastaro eta prestakuntza egin ditu Europan, Ameriketako Estatu Batuetan, Costa Rican eta Afrikan.

### Artikuluak 
#### Bakarrean 
* *Evolución de la política audiovisual en la UE: era analógica versus era digita***l,** Camila de Epalza Azqueta. Europa Euskadi, 258 zenbakia, 2009, or. 5-6

#### Lankidetzan 
* *La cultura más allá de la cultura***.** Clara Montero Telletxea eta Camila de Epalza Azqueta. El futuro de la Unión Europea: una visión desde Euskadi. Aportaciones a la conferencia /kordinazioa: EuroBasque, 2024, or. 255-258

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoe Cassavetes

**Zoe Rowlands Cassavetes** (Los Angeles, Kalifornia, 1970eko ekainaren 29a) estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta aktorea da. John Cassavetes zinemagilearen eta Gena Rowlands aktorearen alaba, 2007ko Broken English filmagatik da ezaguna. Nick Cassavetes aktore eta zuzendariaren arreba da.

## Hezkuntza 
Rowlands Cassavetes Campbell Hall -era joan zen, Los Angeles-eko K-12 eskola pribatu batera, eta 1988an graduatu zen.

## Ibilbidea 
Cassavetes-ek zinemagintzaren negozioarekin izan zuen lehen esperientzia urtebete zuela izan zen, John Cassavetes aita zenaren *Minnie and Moskowitz* filmean haurtxo baten rola krediturik gabe izan zuenean, baina 1991ra arte ez zuen *Ted & Venus* filmean izan zuen lehen aktore papera. Ondoren, *Noises Off*  eta *The Thing Called Love* filmetan rol txikiak izan zituen. 1994an, Sofia Coppola-rekin batera, Comedy Central-eko *Hi Octane* telesaila sortu eta zuzendu zuen, Keanu Reeves, Beastie Boys eta Martin Scorsese aktoreek antzeztu zuten skit eta barietate-programa. *Hi Octane*k denboraldi bakarra iraun zuen, baina bideo digitalean osorik grabatu zen lehen telesailetako bat bezala gogoratzen da.2008ko  -erako izendatu zuten lehen gidoi onenaren kategorian, baina Diablo Cody-ren aurka galdu zuen *Juno* filmagatik. behar du 

2012an, Miu Miu-ren The Women's Tales iragarki kanpainan parte hartzera gonbidatu zuten. Proiekturako sortu zuen film laburra, *The Powder Room*, Veneziako 69. Nazioarteko Zinemaldia-n estreinatu zen.

Bere bigarren film luzeak, *Day Out of Days,* Alexia Landeau du protagonista, Hollywood-en ur gainean egoteko borrokan ari den 40 urteko aktore gisa. Antzezle laguntzaileak: Melanie Griffith, Eddie Izzard, Cheyenne Jackson, Vincent Kartheiser, Alessandro Nivola, Brooke Smith eta Bellamy Young.

Little Minx's Roster produkzio-etxean dago ordezkaritza komertzialerako.

## Bizitza pertsonala 
Cassavetes zinemagile familia batetik dator: John Cassavetes aita aktore, gidoilari eta zuzendari; Gena Rowlands ama aktore; Nick Cassavetes neba aktore eta zuzendari; Alexandra Cassavetes arreba aktore eta zuzendari; eta Katherine Cassavetes  amona aktore. Bere esanetan, *Broken English*en pertsonaia nagusiak topatzen dituen harreman arazoak autobiografikoak dira gehienbat, honako hau esanez: "Obsesionatuta nago maitasunaren ideiarekin maila ezberdin askotan – familiaren bidez maitatzea, zure lagunak maitatzea, zeure burua maitatzea eta maitasun hori nori ematen diozun, nori kendu ahal diozun" Marc Jacobs moda diseinatzaileari musa deitu diote Sofia Coppola aktore eta zuzendariarekin batera. Sebastien Chenut-ekin ezkonduta dago.

## Filmografia 
### Film luzeak 
* *Broken English* [Ingelesa apurtute] (2007)
* *Day Out of Days*[Eguna egunetatik kanpo] (2015)

### Film laburrak 
* *Men Make Women Crazy Theory*  [Gizonezkoek egiten dute emakume erotikoen teoria](2000)
* *The Powder Room*  [Bolborategia](2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Zoe Cassavetes MySpacen
Ternant (argipena)

**Ternant** izenak hainbat artikulutara garamatza Wikipedia honetan:

* **Ternant (Itsas Charente)**, Frantziako udalerria, Akitania Berria eskualdean ;
* '''Ternant (Côte-d'Or)**, Frantziako udalerria, Borgoina-Franche-Comté eskualdean ;
* **Ternant (Nièvre)**, Frantziako udalerria, Borgoina-Franche-Comté eskualdean ;
* **Ternant**, antzinako udalerri frantsesa, Normandia eskualdean, Monnain integratua 1839an, eta hau La Ferté-en-Oucheren integratua 2016an ;
* **Ternant**, Frantziako Orcines udalerriko herrixka edo lekua, Puy-de-Dôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean ;
* **Ternant-les-Eaux''', Frantziako udalerria, Puy-de-Dôme departamenduan, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Bobby Pickett

**Robert George Pickett** edo **Bobby Picket** (1938ko otsailaren 11a, Somerville, Massachusetts - 2007ko apirilaren 25a, Los Angeles, Kalifornia), estatubatuar kantautore eta umorista bat da.

1962an *Monster Mash* abestia abestuz ezaguna egin zen.
Inauterietako futbol

[thumb|A 1721eko "[mob futbolaren" ilustrazioa, Erdi Aroko futbolaren aldaetako bat izan zen.]]
**Inauterietako futbola** edo **Erdi Aroko futbola**, Erdi Arotik Ingalaterran sortu eta jokatutako hainbat futbol informal joko multzoak hartzen duen izendapena da, tartean Shrovetide Futbola.

Gaur egungo futbol mota ezberdinen aurrekariak dira, baina Erdi Aroko futbol mota hauek arau gutxi eta joko modu kaltikoa zuten.
La Lechuga

**La** **Lechuga** espainiar garai kolonialeko kustodia bat da, 1700 eta 1707 bitartean José de Galazek egina Bogota hiriko San Ignacio elizarako, Jesusen Lagundiaren  enkarguz.

Kolonbiako urregintza-pieza bakan eta bikain hau Errepublikako Bankuaren Arte Museoan (Bogota) dago 21. mendean, eta Kolonbiako Errepublikako Bankua da haren jabea.

## Historia eta ezaugarriak 
Kustodia egiteak zazpi urte hartu zituen (1700 eta 1707 artean), eta hiru urregilek egin zuten lan, Galaz zelarik bat eta lanaren zuzendaria. Granadako Erresuma Berria zelako kolonian, monarkia espainiarra etsaitu egin zen josulagunekin garai hartan, eta horregatik uste da kustodia egitearen motibazio bat izan zela modu bat edukitzea Lagundiak zituen harribitxiak ezkutatzeko edo modu eramangarri batean biltzeko haiek.

Galazek 1707ko uztailaren 16an amaitu zuenean, bere prezioa 20.000 errealetan estimatu zuen, hau da, gaur egungo bi miloi  dolar inguru, 1996ko kalkulu batean. Piezan txertatutako esmeralda kopuru handiak ematen dio ezaguna egin duen izena, letxuga edo uraza gazteleraz, berde-berde ageri baitzen amaitu zutenean.

La Lechuga San Ignazio elizan egon zen 1767ra arte, Espainiako Karlos III.ak jesuitak Monarkia Hispanikotik kanporatzea agindu zuen arte. Ondasunak konfiskatzeko aginduaren aurrean, ordenako kideek ezkutatu egin zuten pieza. Horren ondoren, historia ez da argia: ezkutuan egon zen denbora luzez eta 1986an, Errepublikako Bankua erosi zuen bere arte bildumarako.

18 kilateko 8850,3 gramo urreren marko nagusiaz gain, La Lechugak honako harribitxi hauek ditu:

* 1485 esmeralda (Muzokoak, Boyacá);
* Indiako 168 amatista;
* Curaçaoko 62 perla barroko;
* Hegoafrikako 28 diamante;
* Zeilan neerlandarreko (20. mendetik Sri Lanka) 13 errubi,
* Thailandiako zafiro hori bat.

## Iruditegia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madangeko artxidiozesia

**Madangeko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren gineaberriar artxidiozesia da. 1896ko otsailaren 24an ezarri zen Gilen Enperadorearen Lurraldeko prefetura apostoliko gisa, 1913ko uztailaren 25ean Ekialdeko Gilen Enperadorearen Lurraldeko prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1922ko azaroaren 23an Ekialdeko Ginea Berriko bikariotza apostoliko egin zen, 1952ko maiatzaren 15ean Alexishafengo bikariotza apostoliko izendatu zuten eta 1966ko azaroaren 15ean artxidiozesi mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Madangen dago. Egun artzapezpikua Anton Bal da.

## Ordinarioak 
### Gilen Enperadorearen Lurraldeko prefektu apostolikoa 
* Eberhard Limbrock (1896-1913)

### Ekialdeko Gilen Enperadorearen Lurraldeko prefektu apostolikoa 
* Eberhard Limbrock (1913-1914)

### Ekialdeko Ginea Berriko bikario apostolikoak 
* Franz Wolf (1922-1944)
* Stephen Anthony Appelhans (1948-1951)

### Alexishafengo bikario apostolikoa 
* Adolph Alexander Noser (1953-1966)

### Madangeko artzapezpikuak 
* Adolph Alexander Noser (1966-1975)
* Leo Arkfeld (1975-1987)
* Benedict To Varpin (1987-2001)
* William Joseph Kurtz (2001-2010)
* Stephen Joseph Reichert (2010-2019)
* Anton Bal (2019-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Benedict To Varpin (1987)
* William Joseph Kurtz (1999-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak