Malagako metroa

**Malagako metro sarea** Andaluziako Malaga udalerrian dagoen metro zerbitzua da. Sareak bi lineak osatzen dute, "Y" ardatz bat osatzen dutenak.

Lehen bi lineak 2014ko uztailaren 30ean inauguratu ziren partzialki.

23 geltokietatik, 1an Malagako Renfe Aldirietarekin lotura dago eta 2 lineak gelditzen dute.

## Historia 
Malagako metroak 1990eko hamarkadan eman zituen lehen urratsak, metropoli-eremuaren zirkulazio-kaosa hobetzea ahalbidetuko zuen metro arineko sare bat sortzeko aukera planteatu zenean. Lehenengo proposamenek ibilgailu mota eta plataforma mota egokiak iradokitzen zituzten, eta komenigarriagotzat jotzen zuten hiriko erdiguneetan lurpeko zatiak egitea eta zati periferikoetan lur gaineko trazadurak egitea.

2001eko urriaren 30ean, Andaluziako Juntako Herri Lan eta Garraio Sailak Malagarako metro-sarearen informazio-azterlana eskatu zuen, hasiera batean 4 linea proposatu zituen Garraio Plan Intermodala oinarritzat hartuta. Azterlan horretan metroaren lineak, trazadurak eta azpiegitura asmatu zituzten, baita beste alderdi batzuk ere, hala nola eskariaren aurreikuspenak. Gainera, nazioarteko zabalerako bide bikoitzeko sistema bat erabiltzea erabaki zen, batez beste 500 metroko distantzia geltokien artean eta irisgarritasun maila handia. Espainiako Gobernuak, Andaluziako Juntak eta Malagako Udalak finantzatuko dute.

Lehenengo fasean, 1. eta 2. lineen eraikuntza zehaztu zen, eta gainerako lineen garapena geroko faseetarako utzi zen. Lanak eta bi lineen ustiapena 30 urtez esleitzea FCC buru zuen aldi baterako enpresa-elkarte bati egokitu zitzaion. Elkarte horretako kide ziren Andaluziako Junta (AOPJA), Sando, Cajamar, Constructora Vera, Cointer eta Comsa Emte, 136,5 milioi euroko kapital sozialarekin.

Metroa eraikitzeko behin betiko proiektua 2005eko apirilean onartu zen.

### Eraikuntza 
#### 1. linea 
2009ko otsailean El Perchel-Barbarela zatiaren lanak hasi ziren; 2009ko apirilean Barbarela-Ciudad de la Justicia zatiaren eraikuntza eta 2010eko urrian MA-20 autobidearen azpiko zatiaren eraikuntza.

linea, 2014ko inaugurazio partzialean, El Perchel geltokiraino bakarrik zegoen zerbitzuan, amaitu gabeko bi azken zatiekin, hiriaren erdigunetik gertuen zeudenak, bata obretan eta bestea proiektuan.

#### 2. linea 
2005eko azaroaren 17an Andaluziako Juntak bigarren linearen eraikuntza-proiektua aurkeztu zuen. Proiektu horrek ez zuen barne hartzen linearen hasierako zatia, erdigunetik Malaga−María Zambranoko geltokiraino, 2010eko uztailera arte konpondu ez ziren alderdi batzuengatik.

Zati honetako lanak 2006ko urtarrilean hasi ziren Martín Carpena-El Perchel geltokien artean, Cadizko errepide barrutian, Velázquez etorbidea eta Sostoa Héroe kalea kaltetuz, pantaila-hormak eraikitzeko teknika erabiltzean, alboko eraikinetan kalteak saihesteko formula aukeratua, tunelagailu erabileraren kaltetan.

linea, 2014ko inaugurazio partzialean, El Perchel geltokiraino bakarrik zegoen zerbitzuan, amaitu gabeko bi azken zatiekin, hiriaren erdigunetik gertuen zeudenak, bata obretan eta bestea proiektuan.

#### Erdiguneko tartea 
Lanak 2010eko urtarrilean hasi ziren El Perchel eta Guadalmedina arteko zatian. Lanak geldialdi ugari jasan zituen, Andaluziako Juntako Sustapen Kontseilaritzak zati horretan proiektuaz arduratzen den enpresa eraikitzaileari ordaindu ez ziolako.

Andaluziako Juntak, 2012. urtearen erdialdera arte, Guadalmedina-La Malagueta zatian pantaila-hormak eraikitzeko metodoarekin jarraitzearen aldeko apustua egin zuen, eta, ondorioz, hiriko bide-ardatz nagusietako batean trafikoa eten beharko zen urtebetez baino gehiagoz. Gainera, zati honen eraikuntza konplexua izango litzateke, lurpean aztarna arkeologiko esanguratsuak aurki daitezkeelako eta zulaketek Alameda Principaleko ehun urtetik gorako fikzioen sustraietan eraginik izan ez dezaten. Andaluziako Juntak eta Malagako Udalak 2010eko udan adostu zuten zentro historikoaren azpiko azken zatiaren proiektua idaztea, baina Elena Cortés Jiménez sailburu berriak 2012ko urritik atzera bota zuen, eta horrek azpiegituraren etorkizunari buruzko zalantza eta eztabaida handia piztu zituen. Alameda Principalaren azpiko zatian pantailak eraikiko dira, etorkizunean beste trenbide-tunel baterako bigarren mailako indusketa errazteko adinako sakonerarekin (metrorako edo Malagako Renfe Aldirien sarea luzatzeko).

### Zati berrien betearazpena etetea 
2012. urtearen amaieratik, Andaluziako Juntako Sustapen Saileko kudeatzaile berriek (Espainiako Ezker Batua alderdi politikokoak), Elena Cortés Jiménez sailburu berria buru zutela, aldebakarrez erabaki zuten zazpi urte lehenago onartutako eta adostutako proiektuarekin ez jarraitzea, Saileko aurreko titularrek eta Malagako Udalak, eta linearen zatiak amaitzeko proposamena eta El Palo aldera egingo den luzapena birformulatuz. Alameda Principal, Malagako parkea eta gainerako ibilbidea. Aldaketa berri horiek eta eta lineen azken zatietarako diseinu berriak polemika eta eztabaida handia sortu zuten, Malagako Udalaren, herritarren sektore handien eta Malagako hiriko elkarteen aurkakotasun irmoarekin topo eginez.

2013ko martxoan, lan geldirik zegoen Guadalmedina, La Marina eta La Malagueta eta lineen azken hiru zatietan, Andaluziako Sustapen Kontseilaritzaren eta Malagako Udalaren planteamenduen artean desadostasun sakonak zeudelako. Hori dela eta, eta lineak urte horretako azken hiruhilekoan baino ez ziren martxan jarriko. Egun horretan ere ez ziren epeak bete, eta inaugurazioa bertan behera geratu zen.

#### Aldaketa berriak 
2013ko irailaren 27an, Andaluziako Juntako Sustapen Kontseilaritza eta Malagako Udala adostasun batera iritsi ziren, eta Guadalmedina-La Malagueta lurpeko zatia Guadalmedina ibaiaren azpitik igarotzea dimentsio txikiagoko beste batekin ordeztu zuten, Torregorda kalean geltoki bakar batekin, eta, horrela, 108 milioi euroko hasierako aurrekontua murriztu zuten. Bestalde, 4. linearen proiektuari berrekin zaio, erabat tranbia-linea gisa, Guadalmedina geltokitik abiatuko litzatekeena, Hilera kalerantz; hasiera batean, Hospital Civilan amaituko litzateke, eta, gainera, baztertu egin da ekialderantz proiektatutako metroaren 3. linea. Andaluziako Sustapen Saileko arduradunen arabera, Espainiako Sustapen Ministerioak hartu behar du Malagako Renfe Aldirietako trenen luzapenaren ardura.

#### Inaugurazioa 
eta lineen inaugurazioa 2009ko otsailerako aurreikusita zegoen, beranduago, eta epeak ez betetzeagatik, metroaren irekiera partziala 2011ko azaroaren 11n proposatzen zuen egutegi berri bat aukeratu zen, egun horretan, zatiak ere inauguratu ez zirelarik, lanak berriz atzeratzeagatik.

2013ko urriaren 31 izendatu zen eta lineak partzialki inauguratzeko data berri gisa, El Perchel geltokitik linea bakoitzaren amaieraraino, gainerako zatirako azken irtenbidea adosteko zain.

2013ko abenduaren 21ean egin zen lehen proba publiko dinamikoa, ia ibilbide partzial osoan.

Metroa ofizialki 2014ko uztailaren 30ean inauguratu zen. Inauguratutako zatiek 12 kilometroko luzera zuten eta 17 geltoki zituzten, trazaduraren % 19 gauzatzeke geratuz.

### 2. linearen jarraipena 
Malagako metroaren lehen proiektuek eskala handiagoko obra bat egiteko aukera aurreikusten zuten, hiriburutik igarotzen den Guadalmedina ibaiaren ibilgua hirirako birgaitzeko eta aprobetxatzeko. Proposamen horrek ibaiaren ibilguaren ondoko bideak berregituratzea proposatzen du, bai eta ibilgua bera aprobetxatzea ere, berdeguneak eraikitzeko, bideak berrantolatzeko eta hiriaren erdigunea (Guadalmedinako geltokia) iparraldekoarekin lotuko lukeen metro-linea baten tunelak hartzeko. Proiektu hau ere "Guadalmedina Planarekin" erlazionatu da. Gaur egun, Malaga hiritik igarotzen den ibaiaren ibilguari buruz ez dago aurrekontuan aurreikusitako jarduerarik, eta hura egokitzeko nola jardun behar den adierazten duen ideia-lehiaketa bat baino ez dago.

Andaluziako Juntak eta Malagako Udalak ez dute bat egiten metroa Hospital Civilaren eremura eramateko moduan; proposamenak lurpeko ohiko metro batetik, tranbia batetik edo IAB batetik igarotzen dira. Gaur egun, proiektua geldirik dago, Andaluziako Juntak erdigunetik Hilera eta Santa Elena kaleen arteko bidegurutzeraino lurpeko tranbia bat defendatuz, non azalera aterako litzatekeen ibilbide osoan zehar (Eugenio Gross eta Blas de Lezo kalea) Hospital Civilaraino.

Gaur egun, Andaluziako Juntak berriro ekin die lineko lanei, Hospital Civilaraino. Gainera, Metro de Malaga SA enpresari emandako zerbitzuaren emakidaren aldaketa baten bidez, metroa hiriaren erdigunera 2022an iristea eta linea 2027rako osatuta egotea aurreikusi du, 2028. urtea ustiapen osoko lehenengotzat har dadin. Hala ere, epe hori 2030era arte luza daiteke.

## Sarea 
### Geltokiak 
Malagako metroak 17 geltoki ditu guztira, horietatik 5 lurrazalean eta 12 lurpean.

### Planoa 
950px

## Ustiapena 
Sarea Metro de Málaga SA enpresak usiatzen du Andaluziako Juntak kudeatutako bide eta geltokietan.

### Maiztasunak 
### Flota 
Malagako metroak 14 unitate mugikor ditu konposizio modularrarekin. Bi trakzio-buru eta bidaiarientzako hiru modulu dituzte, 221 pertsonako edukiera dute eta mugikortasun urriko pertsonen beharretara egokituta daude.

Lehiaketa CAF enpresak irabazi zuen, eta une horretan Urbos 2 tranbian oinarritutako diseinu baten irudiak aurkeztu zituen, Sevillako metroaren antzekoak, baina azkenean Malagako metroak Urbos 3 izango ditu, serie modernoagoa. Tren arinaren eredu horrek 70 km/h-ko puntako abiadura du, eta Euskal Herriko tailerretan egiten da.

Metroko unitateek Italdesign estudio turinarrak bakarrik diseinatutako Malagako dekorazio-elementu adierazgarriak dituzte, hala nola Malagako jakaren begi feniziarra, kolore eta motibo pikassiarrak eta Tauro konstelazioa, metro-sare honen planoaren antzekoa dena.

### Tarifak 
Metroaren garraio-tituluak gordetzeko hainbat euskarri daude:

* Txartel Okasionala: bidaia-titulu honek 1 eta 9 bidaia arteko karga onartzen du. Kargatzeko modukoa da, eta balio anitzekoa izatea ahalbidetzen du; hau da, hainbat erabiltzailek erabil dezakete, baldin eta elkarrekin bidaiatzen badute.
* Metroaren bikarga-txartela: bidaia-titulu hau diru-zorro motakoa da, hau da, bertan dirua kargatzen da. Titulu honen birkarga-muga 20 eurokoa da, eta gutxienez 5 eurokoa. Ez da izenduna, kargagarria da eta balio anitzekoa izatea ahalbidetzen du; horrek esan nahi du hainbat erabiltzailek erabil dezaketela, baldin eta elkarrekin bidaiatzen badute.
* Partzuergoaren bikarga-txartela: Malagako Garraio Partzuergoak ematen duen garraio-titulua da. Monedero-titulu kargagarria da, eta balio anitzekoa izatea ahalbidetzen du. Garraio Partzuergoaren kiosko eta estankoen sarean saltzen da eta Malagako metroko makinetan kargatu daiteke. Txartel multimodal bat da, garraio publikoko sistema guztietan konbinatuta erabiltzeko aukera ematen duena. Gainera, beste garraio-sistema batzuekin batera ontziz aldatzeko hobaria du.
* Familia Ugarientzako Garraio Partzuergoaren txartela: Malagako Garraio Partzuergoak ematen duen garraio-titulua da. Diruzko titulu kargagarria da, ez da aldagarria, izaera pertsonalekoa eta transmitigarria baita.

Era berean, erabilera bakoitzerako hainbat garraio-titulu daude:

* Euskarriaren prezioa:
** Kartoia: 0,30 €
** PVC: 1,80 €
* Bidaiaren prezioa noizbehinkako txartelarekin: 1,35 €
* Malagako Metroko bikarga-txartelarekin egindako bidaiaren prezioa: 0,82 €
* Garraio Partzuergoaren bikarga-txartelarekin egindako bidaiaren prezioa: 0,82 €. Bidaia hiri barruko edo hiriarteko autobus publiko batetik egindako ontzi-aldaketa bada, prezioa 0,65 € da.

## Etorkizuna 
Gaur egun ez dago Malagako metrorako onartutako handitzerik. Gaur egun egiten ari diren lanak ez dira sarearen handitze bat, baizik eta hasierako proiektuaren jarraipen bat, proiektatutako sarea amaitutzat ematea ahalbidetuko duena, 2019rako planeatua zegoena, baina 2022rako atzeratu dena.

### Aireporturako luzapena 
Iberiar Penintsulako beste hiri askotan (Valentzia, Madril, Bartzelona, etab.) eta Europan gertatu den prozesuari jarraituz, Málaga-Costa del Sol nazioarteko aireportua metroarekin lotu nahi da egunen batean, linea luzatuz. Gainera, metropoli-izaera dela eta, eta ahalik eta biztanle gehienei laguntzeko, zabaltze horri esker, linea horri eutsi ahal izango litzaioke Alhaurin de la Torreko hurrengo geralekuraino, 40 000 biztanle inguru baititu, eta metropoli-eremuko herri horretan proiektatutako etorkizuneko aireportu-hiriraino.

### Beste lineen eraikuntza 
Etorkizuneko 3. linea bat sortzeko proiektu bat aztertzen ari da, baina ez da inoiz baieztatu formalki gauzatuko denik; izan ere, aldiriko trenen sarea handitzea ere proposatu da. Hasierako proiektuak linea osoa lurperatzea aurreikusten zuen, baina lur gainean egiteko aukera ere planteatu zen. Espainiako Sustapen Ministerioak 2004an Malaguetara aldiriak eramateko aukera proposatu zuen, eta hortik metro eta aldiriekin bateragarria zen lurpeko trazadura El Paloraino eramatea. Metroaren handitze hori Itsasertzeko Trenarekin batera planteatu da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Malaga
* Malagako Renfe Aldiriak

## Kanpo estekak 
* Malagako metroaren webgunea
* Consorcio de Transportes de Malagako webgunea