open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arne Aadne Garborg

**Arne Aadne Garborg** (Time, Jaeren, 1851ko urtarrilaren 25a - Hvalsted, 1924ko urtarrilaren 14a) Norvegiar idazlea eta hizkuntza-eraberritzailea izan zen.

1877 eta 1882 bitartean *Aberria* astekaria argitaratu zuen Norvegiako herri-hizkuntzan *(landsmaal).* Bjørnsonen eraginez pentsamendu librera jo zuen *Ikasleak-Nekazariak* bere lehen eleberriak (1883) adierazten duen bezala. *Gizonak* eleberri naturalistan kritika ofizialari eta burgesiari eraso zien. Beste zenbait obrarekin ere eztabaida sortu zuen, baina nolabaiteko mistikotasunera itzuli zen berriro; fedea eta bizitza bateratzen saiatu zen: *Gizon nekatuak* (1891), *Aita galdua* (1899).

## Obra 
* *Ein Fritenkjar* (1878)
* *Bondestudentar* (1883)
* *Forteljingar og Sogar* (1884)
* *Mannfolk* (1886)
* *Uforsonlige* (1888)
* *Hjaa ho Mor* (1890)
* *Kolbotnbrev* (1890) (Gutunak)
* *Trætte Mænd* (1891)
* *Fred* (1892)
* *Jonas Lie. En Udviklingshistorie* (1893)
* *Haugtussa* (1895) (Poesia)
* *Læraren* (1896)
* *Den burtkomme Faderen* (1899)
* *I Helheim* (1901)
* *Knudahei-brev* (1904) (Gutunak)
* *Jesus Messias* (1906)
* *Heimkomin Son* (1906)
* *Dagbok 1905-1923* (1925–1927) (Egunerokoa)
* *Tankar og utsyn* (1950) (Saiakerak)

## Erreferentziak
Bruno Walter

**Bruno Walter** (Berlin, Prusiako Erresuma, 1876ko irailaren 15a - Beverly Hills, Kalifornia, AEB, 1962ko otsailaren 17a) alemaniar orkestra-zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Ospetsu bihurtu zen Mozarten eta Mahlerren lanen interpretazioengatik. 1901. urtean Mahlerren laguntzaile izan zen Vienan, eta handik aurrera, haren lanak eman zituen ezagutzera. Vienako operako (1901-1902), Municheko operako (1913-1922) eta Berlingo udal-operako (1925-1929) zuzendari izan zen. Salzburgoko eta Edinburgoko musika-jaialdien zuzendari izan zen. 1946. urtean Estatu Batuetan hartu zuen bizilekua. Askotan zuzendu zituen Metropolitan operako orkestra eta New Yorkeko orkestra filarmonikoa.

## Erreferentziak
Gloria Estefan

**Gloria Estefan** (Habana, Kuba, 1957ko irailaren 1a) abeslaria da. Jatorriz kubatarra, estatubatuar hiritartasuna hartu zuen. 1960an, Miamira aldatu eta musika ikasten hasi zen. 1980ko hamarraldian lortu zuen ospea, Miami Sound Machine taldeko abeslari gisa, baina bakarka egindako lanarengatik da, batez ere, ezaguna. 1989an grabatu zuen bakarkako lehen diskoa, eta harrezkero grabatutakoekin hainbat sari irabazi ditu; Zazpi Grammy sari irabazi ditu orain arte. Dinamismo handiko interpretea da; gaztelaniaz eta ingelesez abesten du, eta bere lanetan erritmo latinoak eta Estatu Batuetako pop musikakoak bateratzen ditu.

## Diskografia 
### Estudio-albumak 
* 1989: *Cuts Both Ways*
* 1991: *Into the Light*
* 1993: *Mi tierra*
* 1993: *Christmas through Your Eyes*
* 1994: *Hold Me, Thrill Me, Kiss Me*
* 1995: *Abriendo puertas*
* 1996: *Destiny*
* 1998: *Gloria!* 
* 2000: *Alma caribeña*
* 2003: *Unwrapped*
* 2007: *90 millas*
* 2011: *Miss Little Havana*
* 2013: *The Standards*

### Bildumak 
* 1993: *Gloria Estefan Greatest Hits*
* 1997: *Best of Gloria Estefan*
* 2002: *Gloria Estefan Greatest Hits vol. 2*
* 2006: *The Essential Gloria Estefan*
* 2010: *The Essential Gloria Estefan 3.0*
* 2020: *Brazil305*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xilografia

thumb||alt=|XVI. mendeko grabatzailea, matrizea grabatzen
**Xilografia** zurezko xafletan grabaturiko hitzak edo irudiak inprimatzea da. Grabatuak egiteko prozedurarik zaharrena da; Txinan, VI. mendean hasi zen erabiltzen, eta Europan XII. mendearen inguruan zabaldu zen. Xilografia oso geldiro zabaldu zen, XIV. mendea arte irudien azalpen gisako testuak inprimatzen baitziren soilik; orriak alde bakarretik inprimatzen ziren, eta gero bata besteari itsasten zitzaizkion, binaka. Tipografia agertu zenean erabat bazterrera gelditu zen prozedura hau, eta gaur egun edizio bereziak egiteko soilik erabiltzen da.

Xilografia egiteko, testua edo irudia eskuz lantzen da zurezko xaflan. Normalean, orrialde bakoitzeko matrize bat erabiltzen da. Ondoren, tinta eman eta euskarriaren kontra (paperaren kontra, adibidez) zanpatuz, erliebearen inpresioa lortzen da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stan Laurel

**Arthur Stanley Jefferson "Stan" Laurel** (Tynemouth, Lancashire, 1890eko ekainaren 16a - Santa Monica, Kalifornia, 1965eko otsailaren 23a) Ingalaterrako antzezlea izan zen, Hollywooden lan egin zuena. Oliver Hardy antzezlearekin batera zinemaren historian izan den komiko bikoterik ospetsuena osatu zuten: Laurel eta Hardy, Argala eta Gizena izenez ere ezaguna (Stan Laurelek Argalaren papera egiten zuen). Nor bere aldetik ibiliak, 1927an elkar hartu eta film-andana bat egin zuten ia hogei urtean, hala zinema mutuan nola ahostunean. Suntsipenak, hondamenak, trakeskeriak, eta azken finean, egunerokotasunaren absurdoa dira Stan Laurel eta Oliver Hardyren humorearen ezaugarririk nabarmenenak.

1961ean Ohorezko Oscar Saria lortu zuen.

## Zinema 
* *Stan & Ollie* (2019)

## Erreferentziak
Augusto Leguía

**Augusto Bernardino Leguía y Salcedo** (Lambayeque, 1863ko otsailaren 19a - Bellavista de Callao, Lima, 1932ko uztailaren 7a) perutar politikaria eta finantza-gizona izan zen.

Peruko Errepublikako lehendakari hautatua izan zen 1908-1912 urteetan, eta jaurbide guztiz autoritarioa ezarri zuen urte horietan. Haren agintaldia amaitu zenean, erbesteratu behar izan zuen, baina, 1918an, haren alde agertu ziren militarrak eta estatu-kolpe batez (1919) aginpidera iritsi zen berriro ere. Legebiltzarra deuseztatu ondoren lehendakari izendatu zuen bere burua, eta diktadura zorrotza ezarri zuen. Aginpidetik eraitsia izan zen 1930eko kolpe militarraren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernst Ludwig Kirchner

**Ernst Ludwig Kirchner** (Aschaffenburg, 1880ko maiatzaren 6a - Frauenkirch, Davos, 1938ko ekainaren 15a) alemaniar pintore eta grabatzailea izan zen. Espresionismoaren jarraitzailea izan zen.

## Bizitza 
Ernst Ludwig Kirchner Aschaffenburgen jaio zen, Alemanian, 1880ko maiatzaren 6an. Dresdennen eta Munichen egin zituen arkitektura- eta pintura-ikasketak. 1905ean, Die Brücke artista-taldearen sortzaileetakoa izan zen. 

Haren lanean eragin handia izan zuten Alemaniako pintura gotikoak, Afrikako eta Ozeaniako eskulturak eta Frantziako fauvistek. Indar handiko kolorea erabiltzen zuen bere lanetan, zenbaitetan bortitza eta marrazki sendoa. 1937an, Alemaniako agintari naziek haren pintura dekadentetzat salatu eta 639 margolan atera zituzten bilduma publikoetatik. Hurrengo urteko ekainaren 15ean, bere buruaz beste egin zuen tiroz.

## Irudi galeria 

File:Kirchner 1909 Marzella.jpg|*Marzella* (1909–1910)
File:Kirchner - Selbstbildnis als Soldat.jpg|*Selbstbildnis als Soldat* (1915, *Autorretratua soldadu gisa*)
File:Vier Holzplastiken 1912.jpg|*Vier Holzplastiken* (1912)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Port Harcourt

**Port Harcourt** Nigeriako hegoaldeko hiria eta portua, eta Rivers estatuko hiriburua da. Bonny ibaiaren ertzean dago, Gineako golkotik hurbil. 2006an 541.115 biztanle zituen.

Unibertsitatea eta aireportua ditu. Nigeriako industriagunerik garrantzitsuenetakoa bilakatu da azken hamarkadetan. Altzairugintza, beiragintza, papergintza, tabakogintza, zurgintza, eraikuntzako gaiak, industria kimikoa, petrolio-findegiak, janari-industria eta ontziolak dira industria nagusiak. Petrolio eta gas-hobi garrantzitsuak daude hiritik hurbil.

1912. urtean sortu zituzten Port Harcourteko hiria eta portua, ijaw herria bizi zen tokian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhinolophus sedulus

***Rhinolophus sedulus*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus sedulus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Gareth Edwards

**Gareth Edwards** (Gwaun-Cae-Gurwen, Castell-nedd Port Talbot, 1947ko uztailaren 12a) galestar errugbilari ohia da, uztartze-erdilari postuan aritzen zena. 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1970ekoan nagusi izan zen Galesko errugbi selekzioan, bikote izugarria osatu zuen Barry Johnekin, lehenik, eta Phil Bennettekin, gero. Berrogeita hamar alditan baino gehiagotan aritu zen nazioarteko partidetan, eta Galesko taldeko kapitain izan zen hogeita bat urte zituenetik. Ospetsu egin zen pase luzeengatik eta jaurtiketa taktikoengatik. Historiako uztartze-erdilari handienetako bat izan zen, Galesko errugbiaren ikurra, eta idoloa bere herrialdean.

## Palmaresa 
### Galesko selekzioa 
* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1969, 1970, 1971, 1973, 1975, 1976 eta 1978
** Grand Slama: 1971, 1976 eta 1978
** Triple Crown: 1969, 1971, 1976, 1977 eta 1978

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Historiako entsegurik hoberena, 1973 All Blacks vs. Barbarians, youtube.com
Mikel Alvira

**Mikel Alvira Palacios** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1969) idazlea eta irakaslea da. Gaztelaniaz idazten du. Historiako lizentziaduna, Deustuko Unibertsitatean. Irakaskuntzan dihardu ogibidez. Hainbat egunkari, aldizkari eta irratitan kolaboratzen du, artikuluak idatziz edo hizketaldietan parte hartuz, bai eta *El Correo* egunkariarekin eta Barakaldoko Udalarekin ere, Historiako aditu gisa. Literaturari dagokionez, eleberrigile gisa nabarmendu da: *Galería de Pasiones* (1999), *Un diablillo en Timanfaya* (2000), *El Pirata Santiago Mediasuela llega a Xátiva* (2003), *Fraile a la Carta* (2004), *Mediasuela, el retorno del pirata* (2004), *El Noveno Libro* (2006), *Cuarenta días de Mayo* (2010), *Llegará la lluvia* (2012), *El mar que te debía* (2012), *El silencio de las hayas* (2025). Gidoiak eta olerkiak ere idatzi ditu.

## Erreferentziak
Felix Markiegi

**Felix Markiegi Olazabal** (izengoitia: ***Peli Markiegi*** edo ***Markiegi´tar Peli*** ; Deba, Gipuzkoa, 1905eko irailaren 23a - Bahia Blanca, Argentina, 1946ko abuztuaren 6a) gipuzkoar olerkari eta antzerkigilea izan zen.

## Biografia 
Comillasen egin zituen eliz ikasketak eta 1930ean apaiz egin zen. Argentinara jo zuen Espainiako Gerra Zibila hasi zenean: bere bi anaia, Jose idazlea eta Polentzi Debako alkatea biak exekutatu zituzten frankistek eta bazuen beraz, motiborik, erbesteratzeko.

*Argia*, *Yakintza* eta Buenos Airesko *Euzko Deya* agerkarietan idatzi zuen. *Seme Ondatzaillea *da Markiegiren antzerkilan nagusia, hitz neurtuz egina eta *Antzerti* aldizkarian argitaratu zutena, 1936an. Harenak dira, halaber, *Eukaristiaren martiri, *antzerkia eta *Ama onaren abestia* (1959), *Jaunaren ots biguña* (1959) eta *Otoitza* (1959) olerkiak.

## Lanak 
### Poesia 
* *Latsurregitarrak* (2005, *Hiria*)
### Antzerkia 
* *Seme ondatzaillea. Lau ekitalditan* (1936, *López Mendizabal*)

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako idazleen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Peli Markiegi literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Joyce Cary

**Arthur Joyce Lunel Cary** (Derry, Ipar Irlanda, 1888ko abenduaren 7a - Oxford, Ingalaterra, 1957ko martxoaren 29a) ingelesezko eleberrigilea izan zen. Ikasketak Edinburgo eta Oxford hirietako unibertsitateetan egin zituen. Lehen Mundu Gerran parte hartu ondoren, Nigerian izan zen, funtzionario. Afrikan bizi izan zeneko gorabeherak eta haurtzaroko oroitzapenak azaltzen ditu bere obretan: *Mister Johnson* (1939, *Jonhson jauna*), *A House of Children* (1941, *Haur etxe bat*), *Herself surprised* (1941, *Harritua bera ere*), *The horse´s mouth* (1944, *Zaldiaren ahoa*). *The Captive and the Free* (1952, *Gatibua eta askea*) eleberrian erlijio-gorabeherak azaldu zituen.

## Erreferentziak
Estereokimika

[thumb|240px|Isomero motak; estereokimika [estereoisomeroez bereziki arduratzen da.]]

**Estereokimika** molekula baten zatiek espazioan duten ordena eta antolaketa da, molekulen forma alegia, eta horrek propietateetan duen eragina aztertzen duen kimikaren alorra.

Kekulék egindako lanetan oinarrituz, Le Bel eta Van´t Hoff zientzialariek sortu zuten adar hau. Oinarri jakin batzuetan finkatzen da:
# Karbonoak dituen 4 loturak tetraedro batean kokatzen dira.
# Elementuen arteko loturak ez dira erabat finkoak, eta badute mugikortasun bat.
# Badira optikoki elkarren alderantzizkoak ez diren isomeroak eta tasun desberdinak dituztenak.
# Katea itxietan gertatzen diren atomo-ordezkatzeetan tentsioak sortzen dira.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goma

[thumb|250px|[Arabiako goma.]]
**Goma** gai likatsu eta gardena da, zuhaixka batzuen enborrei dariena. Nagusiki polisakaridoz osatua, uretan erraz disolbatzen da. Tropikoko zuhaitz batzuen enborretan (*Acacia* eta *Astragalus* generokoak) sortzen diren konkorrak hartuta lor daiteke, eta baita kimika baliabideak erabilita ere, almidoizko eta zelulosazko gaien sintesia eginez (goma sintetikoa).

Goma-landare batzuek, Arabiako gomak adibidez, uretan disolbatu eta disoluzio gardenak sortzen dituzte. Beste goma batzuek, goma tragakantak, adibidez, gelatina-itxurako gaia osatzen dute, ura xurgatzeko erraztasuna dutelako. Egonkortzaile eta emultsionatzaile moduan erabiltzen da industrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustin González Azilu

**Agustin González Azilu** (Altsasu, Nafarroa, 1929ko otsailaren 18a - Madril, 2023ko abuztuaren 15a) nafar musikagilea izan zen.

## Biografia 
Lehen ikasketak Luis Taberna organistarekin egin zituen Altsasun bertan. Madril, Paris, Venezia eta Erroman jarraitu zuen musikaren munduan, nazioartean sona duten irakasleen eskutik. Nazioarteko hainbat jaialditan izan zen gonbidatu. Madrilgo Kontserbatorioan irakasle aritu zen, eta 1984. urtetik aurrera Iruñeko Pablo Sarasate Kontserbatorioan eman zituen Musika eskolak. Kontserbatorio horretan sortutako Iruñeko Taldeko partaide izan zen. Hainbat sari lortu zituen, horien artean Musikaren Sari Nazionala 1998an, Konposizioaren arloan.

## Erreferentziak
Jean-Claude Killy

**Jean-Claude Killy** (Saint-Cloud, ) frantses eskiatzaile ohia da. Chambéryn eta Grenoblen egin zituen ikasketak, Frantziako Alpeetan, eta eski-brigada batean hasi zen eskiatzen, Chamonixen. Eskiatzaile arina izan arren, pistako probetan nabarmendu zen, eta munduko proba onenak irabazi zituen berehala: Hahnenkammeko slaloma (1965), Kandaharko slaloma (1966). 1996an urrezko hiru domina lortu zituen Portillon. 1967an eta 1968an, Munduko Txapelketa irabazi zuen, eta urrezko hiru domina lortu zituen (slaloma, slalom erraldoia eta jaitsiera) Neguko Olinpiar Jokoetan, Grenoblen (1968).

## Erreferentziak
Jose Maria Larroka

**Jose Maria Larroka Estala** (Donostia, 1813ko irailaren 10a - Erroma, 1891ko urtarrilaren 8a) gipuzkoar idazlea izan zen. Domingotarren ordenan sartu zen 16 urte zituela. Burgosko domingotarren komentuan zegoela, Azpeitira joan behar izan zuen erlijio ordenen aurkako esetsaldia zela eta.
Azpeititik, berriz, Lapurdiko Basusarrira joan zen, eta hango erretore izan zen. 1850ean Azpeitira itzuli eta San Sebastiango komentu berrian sartu zen. Larrokarenak dira *Sacramentu Santu ta Ama Virgiñaren Visitateko liburua* (1856) eta *Esku liburua ceñean dauden Meza* (1889) obrak. Besteak beste, Friburgoko Unibertsitatearen eraberritzea zor zaio.

## Erreferentziak
Ludwig von Bertalanffi

**Ludwig Von Bertalanffi** (Atzgersdord, Viena, 1901eko irailaren 19a - Buffalo, New York, AEB, 1972ko ekainaren 12a) austriar biologo eta epistemologoa izan zen.

1949an, Kanadara emigratu behar izan zuen, eta 1962az geroztik biologia teorikoa irakatsi zuen Albertako Unibertsitatean. Zelulen fisiologia, enbriologia esperimentala, patologia (batez ere minbizia) eta biologia teorikoa ikertu zituen. Bitalismoa zein mekanizismoa ukatu zituen, eta organizismoaren zientzialari nagusietako bat izan zen. Hauek dira Bertalanffiren lan nagusiak: *Formen bilakaeraren teoria kritikoa* (1928), *Munduaren irudi biologikoa* (1949) eta *Sistemen teoria orokorraren etorkizuna *(1950).

## Erreferentziak
Alexander Rodtxenko

**Alexander Rodtxenko** (errusieraz Алекса́ндр Миха́йлович Ро́дченко; San Petersburgo, 1891ko abenduaren 5a - Mosku, 1956ko abenduaren 3a) Errusiar pintorea, eskultorea eta dekoratzailea izan zen. Konstruktibismoaren jarraitzaile garrantzitsuena izan zen. Moskuko 1916. urteko erakusketan parte hartu zuen, eta konpasaz eta erregelaz egindako obra abstraktuak aurkeztu zituen. *Beltza beltzaren gainean* ehunetan eginiko saila erakutsi zuen 1918an Malevitxen *Zuri gainean zuri* sailari erantzun nahiz. Artista eta ingeniarien arteko batasunaren aldeko agertu zen. Publizitatean eta diseinuan egin zuen lan 1922. urtetik aurrera eta argazkigintzaz baliatu zen 1930. urteaz geroztik.

## Erreferentziak
Manuel Antonio Imaz

**Manuel Antonio Imaz Garaialde** (Altzo, 1811ko maiatzaren 19a - Altzo, 1893ko azaroaren 9a) gipuzkoar bertsolaria izan zen . Bertso jartzen ibili ohi zen eta ezagutzen zaion bertso jarrialdirik zaharrena 1858koa da. Gaztetan neska-mutilen bertsoak jartzen omen zituen, baina Tolosako erretoreak ez horrelakorik jartzeko agindu, eta ez omen zuen gehiagorik egin; handik hara erlijio gaia erabili zuen gehienbat. Famatua egin zen, besteak beste, *Jesu-Kristoren Pasio Santuaren bertso berriak* izeneko jarrialdia. Ezagutzen diren Altzoko Imazen bertsoak Antonio Zavalak Auspoa bilduman jaso zituen *Alzo´ko Imaz. Bertsolaria* (1967) izenburuarekin eta Euskaltzaindiaren webgunean eskura daude.

## Altzoko pagoa 
1836an, bere ezkontza-urtean, Altzoko pago ospetsua landatu zuen. Orain ia 200 urte geroago *zuhaitz aparteko* izendatua da pago arrunt (*Fagus sylvatica*) espezieko zuhaitz hau. Zavalaren ustez «Imazek pago hau bere bizitza eta bizilekuaren ikur gisa maitatu zuen». Bestalde, Zabala iraganeko sagastiak pinudi bilakatu izanaz ere kexatu zen. Imaz bertsolariak zuhaitza asko maite zuen, bere enborra maiz neurtzeko adina. Horretarako, garaiko usadiozko bere gerriko luzea kendu eta haretxekin enborra neurtzen omen zuen, ondoren etxera joan, eta bertan zuen neurri handiko barrika baten neurriekin parekatuz, zuhaitza zenbat zentimetro handitu zen jakitea lortzen zuen. Pagoa kimatua izan zen, Imaz bizi zela edo ondoren, eta barnetik usteltzen hasi zen. Orduan, Zabalaren zioenez, «bertsolariaren bilobak zuhaitzaren adaburura igo eta tartea harriz eta lurrez bete zuten. Eta pagoa, eskerturik, goitik osatutako zauri bat balitz bezala itxi omen zen». Urteen buruan izugarri Ioditu zen. 1942an bost gurdi egur kendu zioten adarretatik.

## Bigarren karlistaldia 
Karlisten aldekoa zen, eta liberalen inguruan ondorengo bertso hauek jarri zituen Bigarren Karlistaldiko atarian:

Españiko legea
daukat txokatuta,
bertusetan baleude
ongi notatuta;

"¡Viva libertad!" dago
txit publikatuta,
bañan otsuentzako
ardiak lotuta

Prim illa omen digute
sarturikan bala,
beste zientotxo bi
bota biar ala.

## Bibliogafia 
1967an Antonio Zavalak Auspoa argitaletxearen liburu batean, *Alzo-ko Imaz bertsolaria*, Gazteluren bertsoak eta textuak bildu zituen. Bertsolariaren gaineko lan osatuena da.

## Erreferentziak
Eduardo Madina

**Eduardo Madina Muñoz** (Bilbo, Bizkaia, 1976ko urtarrilaren 11) politikaria da, PSE-EE alderdikoa. Historia Garaikidean lizentziaduna da Deustuko Unibertsitatean.

Hamazazpi urterekin Euskadiko Gazte Sozialisten kide egin zen. Zinegotzi izan zen hainbat urtez Sestaoko Udalean, eta 2004az geroztik diputatua da Espainiako Legebiltzarrean. 2002tik 2005era Euskadiko Gazte Sozialisten Politika Instituzionaleko idazkari nagusi izan zen. PSE-EEko Zuzendaritza Batzordeko eta PSOEko Batzorde Federaleko kide da. 2002an ETAk bonba-lapa bat jarri zuen Madinaren autoaren azpian. Eztandaren ondorioz, ezker zangoa galdu zuen belaunetik behera.

## Erreferentziak
Rhinolophus shortridgei

***Rhinolophus shortridgei*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus shortridgei'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Muhammad Khatami

Sayyid **Muhammad Khatami** (; Ardakan, Iran, 1943ko irailaren 29a -) irandar teologo xiita eta politikaria da. Irango presidentea izan zen 1997-2005 bitartean.

## Biografia 
Teologia eta filosofia ikasi zuen Irango hainbat unibertsitatetan. Mohammad Reza Pahlavi agintean zegoela, Khatamik haren kontrako kanpaina egin zuen. 1978an, Alemaniara alde egin zuen, eta hango Zentro Islamiarreko buru izan zen. 1979an, Pahlavi agintetik kendu zutenean, Iranera itzuli zen Khatami.

1982tik aurrera, Kulturako ministroa izan zen, baina 1992an postutik kendu zuten jarrera irekiegia zuelako. Unibertsitateko irakasle eta Liburutegi Nazionaleko buru izan da. 1997an Irango lehendakari aukeratu zuten. Berriz aukeratu zuten 2001ean, eta, 2005ean, gobernua utzi zuen, hauteskundeak Mahmoud Ahmadinejadek irabazi zituenean.

## Erreferentziak
Tommaso Traetta

**Tommaso Traetta** (Bitonto, Bari, Napoliko Erresuma, 1727ko martxoaren 30a - Venezia, Veneziako Errepublika, 1779ko apirilaren 6a) italiar musikagilea izan zen.

## Biografia 
Duranteren eta Leoren ikasle izan zen; 1758-1765. urteetan Parmako dukearen kapera-maisu; 1765-1768. urteetan Veneziako kontserbatorioko zuzendari, eta 1768-1775. urteetan Katalina Handiaren gorteko musikagile San Petersburgon.

Berrogeita hamar bat opera idatzi zituen, batzuk italiar eta frantses ereduetan oinarrituta. Aipagarriak dira: *Didone abbandonata* (1757); *Armida* (1761); *Sofonisba* (1762); *Antigona* (1772). Bestalde, oratorio bat; mezak; moteteak, *Stabat Mater* bat eta ahotserako lanak idatzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Shockley

**William Bradford Shockley Jr.** (Londres, 1910eko otsailaren 13a - Stanford, Kalifornia, 1989ko abuztuaren 12a) estatubatuar fisikaria izan zen. Estatu Batuetan lan egin zuen, Bell eta Shockley laborategietan, eta 1963an Stanford Unibertsitateko irakasle izendatu zuten. Solidoen fisikari buruzko ikerketak egin zituen, eta transistorea asmatu eta hobetu zuen; lan horrengatik 1956an Fisikako Nobel Saria eskuratu zuen, bere laguntzaile Brattain eta Bardeenekin batera. 1960 inguruan eztabaida ugari sortu zuen beltzek zuriek baino adimen maila apalagoa zutela, eta munduko biztanle beltzen kopurua igotzea giza garapenean atzera pauso bat zela baitzioen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristijonas Donelaitis

**Kristijonas Donelaitis** (; Lasdinehlen, Ekialdeko Prusia, 1714ko urtarrilaren 1a - Tollmingkehmen, Ekialdeko Prusia, gaur egun Chistye Prudy, Kaliningradeko oblasta, Errusia, 1780ko otsailaren 18a) lituaniar poeta izan zen.

## Bizitza 
Teologia ikasi eta gero apaiz protestante izan zen Tollmingkehemen.

Donelaitis Lituaniako lehen idazle ezaguna da, bakarra XVIII. mendean. *Metai* ("Urtaroak"), Lituaniako lehen literatura-liburuak, ospe handia eman zion. Donelaitisek Lituaniako ohiturak, tradizioak eta izadia deskribatu zituen klasizismo greziarraren kutsua duen obra honetan. *Metai* Lituaniako epopeia nazionaltzat hartua izan da. Poema honez gainera, sei alegia eta "Lituaniako ezkontza bat" kontakizuna gorde dira.

## Erreferentziak
Jose Maria Martinez de las Rivas

**José María Martinez de las Rivas** (Galdames, Bizkaia, 1848ko irailaren 29a - Madril, Espainia, 1913ko apirilaren 13a
) Bizkaiko ontzigintzaren, altzairugintzaren eta, oro har, industrializazioaren bultzatzailea izan zen.

## Familia 
Gurasoak Santiago Luis Martinez de Lexartza (garaiko grafian, Lejarza) Eskartzaga galdamestarra eta Antonia Deogracias de las Rivas Ubieta gordexolarra izan zituen. Beraz, haren benetako abizenak **Martinez de Lexartza de las Rivas** ziren. Hala ere, Martinez de las Rivas bezala bataiatu zuten, aitaren eta amaren lehen abizenak batuz. Amaren neba, Francisco de las Rivas Ubieta, Mudelako lehen markesa, ospe handiko industrilari, enpresaburu, merkatari eta ontzi-jabea izan zen. De las Rivas abizena mantentzearren edo, aipatu abizenen batura egin zuten.

## Industria-jarduera 
1886. urtean Sestaoko San Francisco del Desierto enpresa erosi, eta Altos Hornos San Francisco izendatu zuen. Hamarkada batzuk geroago Bizkaiko Labe Garaiak fabrikara bilduko zen. 1889an Astilleros del Nervión ontziolak sortu zituen beste enpresaburu batzuekin batera, eta ospe handiko ontziak egin zituzten (*Okendo*, *Bizkaia*, *Infanta Maria Teresa*). 1891. urtean diputatu kontserbadore hautatu zuten, eta 1899-1903 bitartean senatari. 1911. urteko Bizkaiko greban langileen alde agertu zen eta Ugazaben Elkartetik bota zuten.

Fitxategi:Fabrica San Francisco 1887.jpg|*Altos Hornos San Francisco*, 1887an. *La Mudela* izenaz ere ezaguna
Fitxategi:Galdames-Martínez_de_las_Rivas.jpg|José María Martínez de las Rivasi monumentua San Pedro Galdamesen.
Fitxategi:Guecho, Algorta - Palacio de Santa Clara 3.jpg|Martínez-Rivas etxea, Neguri.
 

## Erreferentziak
Nava ibaia

**Nava** izena dute Nafarroako bi ibaik eta urtegi batek:

* **Nava**: Nafarroako hegoaldeko ibaia, Alhama ibaiaren eskuinaldeko adarra. Fiteroko udalerriaren eremuetan du iturburua, eta Fitero eta Cintruénigoko lurrak ureztatzen ditu, ura Alhama ibaiari eman baino lehen.
* **Nava**: Nafarroako erdialdeko ibaia, Arga ibaiaren eskuinaldeko adarra. 16 km. Villatuertako udalerriaren eremuetan du iturburua, eta Villatuerta, Oteitza eta Larragako lurretan barrena igarotzen da, ura Arga ibaiari eman baino lehen.
* **Nava urtegia**: Cintruenigoko urtegia, udalerriaren hegoaldean. 15,1 ha ditu, eta 150.000 m3-ko edukiera.

## Erreferentziak
Santiago Uranga

**Santiago Uranga Ruiz de Azua** (Balmaseda, Bizkaia, 1913ko azaroaren 28a - Madril, 1979) bizkaitar pintorea izan zen.

## Biografia 
Bilboko Arte Ederretako Akademian egin zituen Pintura ikasketak, eta 1942-1945 urteetan Bartzelonan jarraitu zituen. 1947. urtean egin zuen lehen erakusketa, eta harrezkero hamaika erakusketa egin ditu, bakarka eta taldean. Erretratuak eta paisaiak landu zituen batez ere.

Lan nagusiak: *Cinco Plásticos*, *Alacena*, *Paisaje español*, *Paisaje segoviano*, *Pescador*, *Retrato del escultor Oteiza*, *Toledo*, *Ávila*, *Bodegón*, *Calvario*, *Costa Vasca*, *Maluenda*, *Albarracín*, *Sepúlveda*, *Ventana*, *Lerma*, *Girasoles*, *Ciptana* eta *Violinista Morales*.

## Erreferentziak
Jean-Jacques Olier

**Jean-Jacques Olier** (Paris, 1608ko irailaren 20a - 1657ko apirilaren 2a) frantses apaiz eta idazlea izan zen. Frantziako XVII. mendeko erreformaren aitzindarietako bat izan zen.

Sorbonneko unibertsitatean teologia ikasketak amaitu eta Erroman sakondu zituen ondoren. Bizimodu nahasia izan zuen, eta Parisa itzuli eta begietako eritasun batetik sendatu ondoren, Parisko herritar pobreei laguntzen eta beste zenbait herritan predikatzen hasi zen arte. 1633an apaiz egin zen, eta 1641ean apaizgaitegi bat sortu zuen. Parisko parrokia-erretore izan zen. Haren lanak eragin handia izan zuen, baita sorterritik kanpora ere.

## Erreferentziak
Il Perugino

**Il Perugino** (jaiotza-izena: Pietro di Cristoforo Vannucci) italiar margolaria izan zen (Città della Pieve, Perugia, 1448 - Fontignano, Perugia, 1523).

## Biografia 
Umbriako eskolako margolaria izan zen, A. Verrochioren ikasle eta Rafaelen irakasle. Verrocchioren, Botticelliren eta Piero della Francescaren eragina nabaria da haren lanetan. XV. mendeko italiar Errenazimentuko edo Cinquecentoko aitzindarietako bat izan zen. 1840-1842 bitarteko urteetan Erromako Kapera Sixtinoko freskoak margotzen parte hartu zuen. 

Bere lanik ezagunenetakoa *San Pedrori giltzak ematen* Kapera Sixtinoko freskoa da. Baita bere jaioterriko Collegio del Cambioko freskoak.

## Iruditegia 
>
Fitxategi:Entrega_de_las_llaves_a_San_Pedro_(Perugino).jpg|*Giltzen ematea*, Umbriako Galeria Nazionala, Perugia.
Fitxategi:Crocefissione del Perugino.JPG|*Gurutzitzaltzea*, Santa Maria Maddalena dei Pazzi (1496).
Fitxategi:Pietro Perugino - The Combat Between Love and Chastity.JPG|*Maitasunaren eta Kastitatearen arteko borroka* (1503-1505 ingurukoa).
Fitxategi:Perugino Cambio Frescoes 155.jpg|Collegio del Cambioko freskoak Perugian, autorretratuarekin.
Fitxategi:Pietro Perugino 014.jpg|*Maria Magdalena eta Maria* (Pitti jauregian dagoen *Pietà*ren zatia.).
Fitxategi:Pietro perugino, madonna col bambino tra i santi g.battista e caterina d'alessandria, 1523.JPG|Madonna San Joan eta Santa Katalinarekin, Louvre.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Protozeratops

**Protozeratopsa** Kretazeoaren bukaeran bizi izan ziren dinosauroen superordenako protozeraptosido familiako *Protoceratops* generoko animalia da.

Gehienez, 2,7 metro luze izaten zen, eta 180 bat kilo pisatzen zuen. Belarjalea zen. Burezur handi astunaren atzealdean luzapen zabal bat zuen, eta haren bidez eusten zien masailezurreko gihar sendoei; masailezurra moko-formakoa zen, eta hortzak zituen; sudurraren erdian konkor bat zuen, eta atzeko hankak aurrekoak baino luzeagoak zituen.

1920 inguruan, ustez protozeratopsarenak ziren arrautza eta habia batzuk aurkitu zituzten Mongolian, 70 milioi urtez baino gehiagoz hondarrean lurperatuta egon ondoren, baina geroago ikusi zen *Oviraptor* generoarenak zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Alva Rosa Coutinho

**Antonio Alva Rosa Coutinho** (izengoitia: *Almirante gorria* ; Lisboa, 1926ko otsailaren 14a - 2010eko ekainaren 2a) Portugalgo militarra eta politikaria izan zen. 1974ko estatu kolpearen aitzindarietako bat izan zen. Portugalgo Salbazio Batzordeko kide izan zen, eta, almiranteorde egin ondoren, Angolako lehen komisario izendatu zuten. 1975ean, kargutik kendu zuten MPLA Angolako erakunde armatuari laguntzeagatik, eta Portugalgo Iraultzako Kontseiluko kide egin zen. Saraiva de Carvalhorekin batera, MFA erakundeko adar ezkertiarreko buruzagi izan zen. 1975ean, eskuindar gobernu berriak Iraultzako Kontseiluko postutik kendu zuen (1977). Armada utzi ondoren, Angolarekiko solidaritate-mugimenduetan eta ezkerreko alderdien aldeko kanpainetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Rhinolophus siamensis

***Rhinolophus siamensis*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus siamensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Adolphe Sax

**Adolphe Sax** (Dinant, Valonia, Belgika, 1814ko azaroaren 6a - Paris, Frantzia, 1894ko otsailaren 4a) belgikar musikaria eta musika-tresnen egilea izan zen. Musika-tresnen egile baten semea zen eta, lanbide hartaz gainera, flauta eta klarinetea jotzen ere ikasi zuen Bruselako musika ikastegian. 1842an Parisen kokatu zen, eta han asmatu zuen saxofoia 1845ean. 1857an hasi zen saxofoia jotzen irakasten Parisko musika ikastegian, eta arrakastarik izan ez zuten beste tresna batzuk ere asmatu zituen. Tresnen patenteak zirela eta, arazoak izan zituen legearen aurrean, eta 1880. urtetik aurrera behar gorrian bizi izan zen.

## Bibliografia 
* *Sax, Mule & Co*, Jean-Pierre Thiollet, H & D, Paris, 2004 ()

## Erreferentziak
Lluís Millet i Pages

**Lluís Millet i Paget** (Masnou, Maresme, Katalunia, 1867ko apirilaren 18a - Bartzelona, Katalunia, 1941ko abenduaren 7a) musikagilea eta abesbatza zuzendaria izan zen. Rodoreda eta Pedrellen ikaslea izan zen. Amadeo Vivesekin batera Orfeó Catalá abesbatza sortu zuen, eta urte askoan izan zen haren zuzendari. Kataluniako ahozko herri-musikaren sustatzaile izan zen, orfeoia eta garrantzi handiko taldea da gaur egun. *Revista musical catalana* izenekoa ere sortu zuen (1903-1936), eta Bartzelonako goi-mailako kontserbatorioko zuzendari izan zen. Musikagile gisa elizako musika, liedak eta pianorako eta orkestrarako musika idatzi zuen, besteak beste.

## Erreferentziak
Barthold Georg Niebuhr

**Barthold Georg Niebuhr** (Kopenhage, 1776ko abuztuaren 27a - Berlin, 1831ko urtarrilaren 2a) alemaniar historialari eta humanista izan zen. Carsten Niebuhr esploratzailearen semea zen. Danimarkako kolonietako administratzaile izan zen 1805era arte, eta urte horretan Prusiaren aginduetara jarri zen. Eragin handia izan zuen historiografia kritikoan. *Römische Geschichte*, Erromari buruz idatzi zuen historian (1811-1812), ezkutuko kritika bat nabari da Napoleonen inperioaren kontra. Horrez gainera, *Kleine Schriften* (1828-1843, *Idazki laburrak*) eta, *Griechische Heroengeschichten*(1842, *Greziako heroien historia*), liburuak idatzi zituen.
## Erreferentziak
Kafre

**Kafrea** edo **kaffira** (arabieraz, *kafir*, fedegabea) Hegoafrikako bantu-etniako kidea da. Portugesek erabili zuten lehen aldiz kafre hitza Hego Afrikako tribuetako kideak izendatzeko, dirudienez gaizki ulertu zutelako kostaldeko merkatari arabiarrek erabiltzen zuten hitzaren berezko esanahia. Gaur egun, Hegoafrikan *kafre* hitza gutxiespen-adieran erabiltzen da beltzak izendatzeko (afrikaansez, *kaffer*), eta irain-hitz moduan ulertzen da han. 1775ean boerrak *Kafreen Herria* izeneko lurraldean sartu ziren xhosen lurrak bereganatzeko asmoz; horren ondorioz, 1779 eta 1850 bitartean zortzi gerra izan ziren, *kafreen gerrak* esaten zaienak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emin Paxa

**Emin Paxa** (jaiotza izena: *Isaak Eduard Schnitzer*; bataio izena (1847 aldean): *Eduard Carl Oscar Theodor Schnitzer*, Opole, Silesia, 1840ko martxoaren 28a - Kanena, Kongoko Estatu Burujabea, 1892ko urriaren 23a) alemaniar bidaiaria eta kolonizatzailea izan zen.

## Bizitza 
Medikuntza-ikasketak egin zituen. Turkian jardun zuen Isamel Hakki paxaren zerbitzuan (1871). 1875ean Sudana jo zuen eta handik Egiptora igaro zen 1876an. Equatoria probintziako gobernari izendatu zuten 1878an. Mahdisten aurka borrokatu zen, beltzen salerosketa eragotzi zuen, eta boliaren merkataritza bultzatu zuen. Bertako biztanleek hil zuten, Aintzira Handien lurraldea Alemaniaren kontura ikertzen ari zen bidaia batean.

## Erreferentziak
Glenn T. Seaborg

**Glenn Theodore Seaborg** (Ishpeming (Michigan), Ameriketako Estatu Batuak, 1912ko apirilaren 19a - Lafayette (Kalifornia), Ameriketako Estatu Batuak, 1999ko otsailaren 25a) kimikaria izan zen. 1945ean Berkeley Unibertsitateko irakasle izendatu zuten. 1961etik 1971ra Estatu Batuetako Energia Atomikoaren Batzordearen zuzendari izan zen. Mikrokimikan espezialista izan zen, eta 1941. urtean E. M. McMillanekin batera plutonioa aurkitu zuen. Ondorengo urteetan, beste lankide batzuekin, amerizioa, kurioa, berkelioa, kalifornioa, einstenioa, fermioa eta mendelebioa aurkitu zituen. Beste isotopo eta erradioisotopo asko ere aurkitu zituen. 1951n, Kimikako Nobel Saria jaso zuen, McMillanekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillaume Lekeu

**Guillaume Lekeu** (Heusy, Verviersetik hurbil, Valonia, Belgika, 1870eko urtarrilaren 20a - Angers, Frantzia, 1894ko urtarrilaren 21a) belgikar musikagilea izan zen.

## Biografia 
César Franck eta Vincent d'Indyren ikasle izan zen. Gazterik hil zen, eta musika-lan gutxi utzi zituen, baina oso ederrak denak. Oso ezaguna den *Sonata* idatzi zuen pianorako eta biolinerako; *Adagio* bat (1891) harizko orkestrarako; *Nocturne*, giro inpresionista aditzera ematen duena; *Trois Poèmes*, berak idatzitako poemen gainean; *Andromeda* kantata, Erromako sarian bigarren izan zena, eta *Faust*, estudio sinfonikoak. Erromantizismo berrituaren bideari ekin zion, inpresionismoa hastear zegoen unean.

## Erreferentziak
Julius Robert von Mayer

**Julius Robert von Mayer** (Heilbronn, 1814ko azaroaren 25a - *ibidem*, 1878ko martxoaren 20a) alemaniar fisikari eta medikua izan zen. Beroaren eta horrek eragiten duen lanaren baliokidetza azaldu zuen. Kaloria jakin baten baliokide mekanikoa zenbat den aurkitu zuen, eta aldi berean, gaur termodinamikan oinarrizko lege den energiaren kontserbazioaren printzipioa finkatu zuen. Mayerren erlazioa *CP* - *CV* * = R* da, non *CP* eta *CV* presio eta bolumen konstanteko bero espezifikoak diren, eta *R* gas idealen konstantea. Idatzi zuen lanik garrantzizkoena *Die Mechanik der Warme* liburua da.
## Erreferentziak
Serge Lifar

**Serge Lifar** (Kiev, Ukraina, 1905eko apirilaren 15agreg./apirilaren 2ajul. - Lausana, 1986ko abenduaren 15a) ukrainar jatorriko frantses dantzari eta koreografoa izan zen.

thumb|ezkerrera|alt=|Lyfar Ukrainako zigilu batean
Bronislava Nijinska dantzariaren eskolan ikasi zuen. Errusiar Iraultza nagusitu zenean, frantziar herritartasuna hartu zuen. 1923an Parisera alde egin zuen, eta han Serge Diaghileven dantzari lehena izan zen; Parisko Operako dantzari lehena eta balleteko maisua izan zen. Estilo neoklasikoa zuen. *Couta Roustaveli* eta *San Sebastian martiria* balletak ondu zituen. Dantzatu izan zituen obren artean daude: *Katemea* (1925), *Prometeoren izakiak* (Beethoven), *Politxinelaren bidea* (Nabokov), *Salade* (Milhaud).

## Erreferentziak
Maurice Merleau-Ponty

**Maurice Merleau-Ponty** (Rochefort-sur-Mer, Frantzia, 1908ko martxoaren 14a - Paris, Frantzia, 1961eko maiatzaren 3a) frantses filosofoa izan zen.

## Biografia 
Edmund Husserlen eraginpean, fenomenologiaren jarraitzailea izan zen, baina, fenomenologista gehienek ez bezala, kontzientzia baino harantzagoko mundu baten errealitate materiala baiesten zuen.

1940-1950 urteetan Karl Marxen materialismo historikoaren bidetik abiatu zen, baina geroago, hizkuntzaren eta esanahiaren azterketaz arduratu zen batez ere.

Lan aipagarrienak: *La structure du comportement* (1942, *Jokabidearen egitura*) eta *Phénoménologie de la perception* (1945, *Pertzeptzioaren fenomenologia*).

## Erreferentziak
Tirso Olazabal

**Tirso Olazabal Lardizabal, Arbelaitzeko kondea** (Irun, 1842ko urtarrilaren 28a - Donibane Lohizune, 1921eko azaroaren 25a) gipuzkoar politikari karlista izan zen.

Bordelen eta Parisen egin zituen ikasketak. Gaztetandik izan zituen ardura publikoko karguak. Gorteetako diputatu hautatu zuten 1867 eta 1869. urteetan, eta Bigarren Karlistada piztu zuen Veveyko batzarreko kide izan zen Gipuzkoako ordezkari gisa. Oste karlistak armez eta jaurtigaiez hornitu zituen. Karlos erregegaiak Arbelaitzeko kondea tituluaz eskertu zizkion haren zerbitzuak. Gerra amaitu ondoren diputatu hautatu zuten 1891. urtean eta senatari 1893. urtean alderdi integristaren eskutik.

## Erreferentziak
Rhinolophus silvestris

***Rhinolophus silvestris*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus silvestris'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Madame Roland

**Marie-Jeanne Phlippon Roland**, **Madame Roland** izenaz ezaguna (Paris,  - *ibidem*, ) frantses politikaria izan zen, Jean-Marie Roland de la Platièren emaztea. Garai hartako emakume gehienek baino prestakuntza askoz ere hobea jaso zuen gaztetan, eta kartsu jokatu zuen hasieratik iraultzaren alde. Rousseau miretsi zuen biziki. Senarrari lagundu zion Lyonen, eta 1791. urtetik aurrera, girondinoen buruzagi bihurtu zen, eta eragin handia izan zuen girondinoen gobernuan. 1793ko maiatzean preso hartu zuten, girondinoen aurkako esetsaldiaren ondorioz, eta 1793ko azaroan hil zuten gillotinan.

Berari egozten zaio urkamendira zeramatela askatasunaren estatuaren aurrean bota zuen esaldia: "Askatasuna, zenbat hilketa egiten dira zure izenean...

## Erreferentziak
Tobias Smollett

**Tobias George Smollett** (Renton, Mendebaldeko Dunbartonshire, Eskozia, 1721eko martxoaren 19a - Livorno, Italia, 1771ko irailaren 17a) eskoziar idazle eta sendagilea izan zen.

## Biografia 
Sendagile izan zen Cumberland gerra-ontzian, eta Cartagena de Indiaseko setioan izan zen; bidaia hartako bizipenak azaldu zituen *The Adventures of Roderick Random* eleberrian. Sendagile-lanari utzi eta idazteari ekin zion bete-betean; abentura-eleberriak idatzi zituen, batez ere.

## Lan nagusiak 
* *The Adventures of Roderick Random* (1748, "Roderick Randomen abenturak")
* *Adventures of Peregrine Picklem* (1751, "Picklem erromesaren abenturak")
* *The Adventures of an Atom* (1769, "Atomo baten abenturak")
* *The Expedition of Humphry Clinker* (1770, "Humphry Clinkerren espedizioa")
* *Kixote* lanaren ingelesezko itzulpena

## Erreferentziak
Claude Aveline

**Eugene Avtsine Aveline**, **Claude Aveline** deitua, (Paris, 1901eko uztailaren 19a - 1992ko azaroaren 4a) frantses idazlea izan zen.

Eleberriak *La vie de Philippe Denis *(1930-1955, *Philippe Denisen bizitza*, trilogia), polizia-nobelak *La double mort de Frédéric Belot* (1932, *Frédéric Beloten heriotza bikoitza*), haurrentzako ipuinak, *L´arbre tic-tac* (1951, *Tik-tak zuhaitza*), poemak, *Portrait de l´oiseau-qui-n´existe-pas *(1961, *Existitzen ez den txoriaren erretratua*) idatzi zituen. Alemaniak Frantzia inbaditu ostean Bigarren Mundu Gerran, nazien aurkako erresistentziaren sortzaileetakoa izan zen.

## Erreferentziak
Auguste de Villiers de L'Isle-Adam

thumb|alt=|Auguste Villiers de L´Isle-Adamen erretratua
'''Jean-Marie-Mathias-Philippe-Auguste de Villiers de L'Isle-Adam** (Saint-Brieuc, 1838ko azaroaren 7a - Paris, 1889ko abuztuaren 19a). XIX. mendearen bigarren erdiko Frantziako literatura abangoardiako idazle nagusietakoa, sinbolismoaren aitzindaria izan zen. Izen luzearekin bataiatu zuten baina 1846. urtetik aurrera **Villiers de L'Isle-Adam markesa** tituluarekin izendatu izan zuten, edo gehienetan, **Auguste Villiers de L´Isle-Adam** izenarekin eta batzuetan **Mathias** izena erabiliz. **Villiers de L'Isle-Adam'* markesak olerkiak, antzerki-lanak eta kontakizun laburrak idatzi zituen. Bere lanetan naturalisten kontrako jarrera, idealismo erromantikoa eta sentsualitate ankerra dira nagusi; nabarmena da Baudelairen, Hegelen eta Poeren eragina. Lan aipagarri batzuk: *Premières poésies* (1859), *Contens cruels *(1883), *Tribulat Bonhomet *(1887) eta azkenik *Axël* (1890; idazlearen maisu-lana, hura hil ondoren argitaratua).

## Euskal literaturan izan duen oihartzuna 
Ezaguna da Bernardo Atxagak *Obabakoak*, liburuan omenalditxoa egiten ziola *'Villiers de L'Isle-Adam'* idazleari. "Ondo plajiatzeko metodoaren azalpen laburra eta adibide bat" ipuin edo atalean, plagioaren gorazarrea egin zuen idazle asteasuarrak eta adibidean, hau da hurrengo ipuinean, "Pitzadura bat elur izoztuan" ipuinean, *Villiers* izena hortik agertuko da ipuinean ondo txertaturik. (Pertsonaia nagusiak **Auguste** eta **Mathias** izenak dauzkate, aipatzen den laku baten izena: **Villiers**). "Pitzadura bat elur izoztuan" ipuina, *Contens cruels ''(1883) liburuko ipuin baten plagioa da. Frantziar idazlearen liburuan ziegetan gertatzen zen istorio baten plagioa egingo du Atxagak ziegetatik istorioa urrunduz eta bere paraleloa mendialde zabalean kokatuz. Atxagak ez zuen plagioa ezkutatu, alderantziz, plagioa aldarrikatu zuen. "Dena, dagoeneko, idatzita dago"...

## Erreferentziak
Orti Gartzia Ertzillakoa

**Orti Gartzia Ertzillakoa** —— (Bermeo, Bizkaia, 1492 - 1534) bizkaitar legegizona izan zen.

## Biografia 
Espainiako koroaren zerbitzuan jardun zuen; Alonso Ertzillaren aita zen. Beste zaldun batzuekin batera, Espainiako ikastetxea sortu zuen Bolonian 1510. urtean. Gaztelako Kontseilu Nagusiko kidea izan zen 1522. urtetik aurrera.

Legegintzari buruzko obrak eman zituen argitara: *Comentarios a varios libros del Digesto* (1514) eta *Ad Legem Gallus D. de Liberis de Postimis Commentaria; De ultimo fine utrius Iuris Canonici et Civilis, de primo principio et subsequentibus praeceptis derivatione et diferentis utriusque* (1514).

## Erreferentziak
Laurent Fabius

**Laurent Fabius** (Paris, Frantzia, 1946ko abuztuaren 20a -) frantses politikaria da.

## Biografia 
Parisko Goi Mailako Eskolan eta Administrazioaren Eskola Nazionalean ikasi zuen. 1974an, Frantziako Alderdi Sozialistan (PSF) sartu zen.

Frantziako Lehen Ministro izan zen 1984tik 1986ra bitartean, Biltzar Nazionaleko lehendakari 1988tik 1992ra, eta Alderdi Sozialistako lehen idazkari 1992-1993 urteetan. 1997ko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren, talde sozialistaren lehendakari izan zen Biltzar Nazionalean.

2000. urtean, Ekonomia, Finantza eta Industria ministro izendatu zuen Lionel Jospin sozialistak. 2002ko hauteskundeen ondoren, legebiltzarkide izan zen. 2006an, Frantziako alderdi sozialistako buru izateko primarioetara aurkeztu zen, baina Ségolène Royalek irabazi zion.

HIESaren birusaz kutsatutako odol-transfusioen kasuan erruduntzat hartu zuten 1992an, baina, azkenik, errugabetzat jo zuen Frantziako Justiziak 1999an.

## Erreferentziak
Joseph Paul-Boncour

**Joseph Paul-Boncour** (Saint-Aignan, Loir eta Cher, Frantzia, 1873ko abuztuaren 4a - Paris, Frantzia, 1972ko martxoaren 28a) frantses politikaria izan zen.

## Biografia 
Lan ministroa izan zen (1911) eta Errepublikaren Batasun Sozialista sortu zuen (1931). Senatari (1931-1940) eta Ministroen Kontseiluko lehendakari (1932ko abendua - 1933ko urtarrila) izan zen. Kanpo Arazoetako ministroa izan zen (1933 eta 1938 urteetan), Gerrakoa (1934) eta Estatuko ministroa Genevan (1936).

1940an aginpidea ukatu zion Pétain mariskalari. Errepublikako kontseilari izan zen (1946-1948), San Franciscoko batzarrean parte hartu zuen eta Nazio Batuen gutuna sinatu zuen (1946).

## Erreferentziak
Birago Diop

**Birago Diop** (Ouakam, Senegal, 1906ko abenduaren 11a - Dakar, Senegal, 1989ko azaroaren 25a) frantsesez idatzi zuen Senegalgo idazlea izan zen.

## Biografia 
Militante afrikazalea, frantsesera bihurtu zuen bere herriko ahozko tradizioa, ipuin-bilduma bikainak eskainiz: *Les Contes d´Amadou Koumba* (1947), *Les nouveaux contes d´Amadou Koumba* (1958), *Les Contes et Lavanes* (1963), ''Contes d'Awa* (1977). Bere poesiak Afrika berriaren sentsibilitatea islatzen du (*Leurres et lueurs*, 1960).

Aipatzekoak ditu, orobat, memoria-liburuak: *La Plume raboutée* (1978), *À Rebrousse-temps* (1982), *À Rebrousse-gens* (1985) eta *Mémoires africaines'' bilduma.

## Erreferentziak
Juan Jose Etxabe

**Juan Jose Etxabe Orobengoa** (Arrasate, Gipuzkoa, 1937ko azaroaren 11 – Baiona, Lapurdi, 1996ko uztailaren 11) ETAko buruzagi bat izan zen. Erakunde armatu horretako lehen ekintzaileetako bat izan zen, eta Ipar Euskal Herrira egin behar izan zuen ihes 1963. urtean. Beihl kontsul alemaniarraren bahiketa agindu eta egin zuen Burgosko Auziaren garaian (1970eko abendua). 1971. urtean utzi zuen ETA erakundea. 1976. urtean Gipuzkoara itzultzeko prestatzen ari zela, atentatu bat jasan zuen bere emazte Agurtzane Arregirekin batera. Emaztea hilik suertatu zen, eta Juan Jose Etxabe larriki zauriturik. Atentatua Espainiako poliziaren inguruko zerbitzuek egin zuten.
## Erreferentziak
Clara Gangutia

**Clara Gangutia Elizegi** (Donostia, 1952ko ekainaren 22a) gipuzkoar margolaria da.

## Biografia 
Errioxar jatorriko artista, aitaren aldetik eta donostiarra amarenetik. Donostian sortu zen eta urte batzuk geroago, Madrilera joan da familiarekin. Aitak artearekiko zuen gustuari esker, Madrilgo museoen eta Gaztela Zaharreko paisaien artea ezagutzeko aukera izan zuen. Halere, ez du bere jaioterriarekin harremanik galdu, bere udak Donostian igarotzen baitira. Hiri hori etengabe agertzen da bere obran.

10 urte zituela hasi zen pintura ikasten eta 16 urte betetzean, Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Goi Eskolan sartu zen, bere helburua betez, Antonio López irakasle zuela. 1970ean ikasketa bidaia egin zuen Parisera, Juan Manuel Contreras eta Roberto González ikaskideekin batera. 1974an, Erromako Espainiar Akademiarako ikasketa-pentsioa jaso zuen, eta Donostiako "Gipuzkoako pinturak" lehiaketan lehen saria irabazi zuen. Hurrengo urteetan, Juan March Fundazioaren eta Kultura Ministerioaren beka ere jaso zuen. 1981ean, Madrilgo Merkataritza Ganberako pintura-lehiaketako bigarren domina lortu zuen. Madrilen bizi den arren, Donostiako pintoreak bere jaioterriko paisaiak birsortzen jarraituko du.

1988an atzera begirako erakusketa zabala eskaini zion Donostiako San Telmo Museoak. Irakasle izan zuen Antonio Lópezen bidetik, pintura hiperrealista landu du. Azken urteotan irakaskuntza eta sorkuntza uztartu ditu; kritikariek diotenez, 1990eko hamarkadan gero eta garrantzi gehiago eman die bere lanetan xehetasunei, hala nola aukeratzen dituen gai eta paisaien monumentaltasunari..

## Erakusketak 
### Bakarkakoak 
* Madrileko Egam Galerian egin zuen lehenengo bakarkako erakusketa. Madrilgo Conde Duque Kultur Etxeak 2000. urtean bere lanaren atzera begirako bat antolatu zuen. Madrilgo Leandro Navarro Galerian (hainbat aldiz, 2010ean azken erakusketa egin zuen, eta ARCO 88an parte hartu zuen).
* Aretder´81 arte garaikideko ferian (Bilbo), Bilboko Ederti Galerian.
* Donostiako San Telmo Museoan, eta 1985ean artistaren atzera begirako bat antolatu zuen. Donostiako Hamasei Galerian. Donostiako Ekain Galerian. 
* Appiani Arte Trentadue Milanen.
* Zumaiako Zuloaga Museoan.
* Lizarrako Gustavo de Maeztu Museoan (Nafarroa).

### Kolektiboak 
Beste artista batzuekin batera, nazioarteko erakusketa kolektiboetan parte hartu du, hala nola Beijing International Art Bienalean (Txina), Nagasaki Prefural Art Museum-ek (Japonia) edo Alemaniako Museum Frankenhausen-ek antolatutako "Real Current Spanish Art" erakusketan.

## Sariak 
* 1974an Donostiako "Gipuzkoako pinturak" lehiaketan lehen saria irabazi zuen.
* 1981ean, Madrilgo Merkataritza Ganberako pintura-lehiaketako bigarren domina lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak