Apendizitis

**Apendizitis**a apendize ileozekalaren hantura da. Apendizea heste lodiaren behealdeko zatian (itsuan) dagoen luzakina da, tutu itxurakoa. Gaitzak eskuineko hobi iliakoan oinaze handiak, goragalea eta leukozitosia eragiten ditu. Apendize handitua lehertzeak infekzio larria ekar lezake (peritonitisa). Kirurgia bidez apendizektomia egitea beste erremediorik ez da ezagutzen.

## Epidemiologia 
Apendizitisa larrialdi kirurgiko ohikoenetako bat da.Nerabe eta heldu gazteetan agertzen da batez ere, intzidentzia-gailurra bizitzako bigarren eta hirugarren hamarkadetan izaten du. Ohikoena **10-20 urte** bitartetan gertatzea da, eta ez da hain ohikoa bizitzaren muturretan.

Prebalentzia handiagoa du gizonezkoetan emakumezkoetan baino.

Errenazimentuan zehar, apendizea anatomikoki behatu zen, baina ez zen berehala gaixotasun espezifiko batekin lotu. 1508 inguruan Leonardo da Vincik erregistratutako lehen marrazkia egin zuen, eta 1522an, Jacopo Berengario da Carpi izan zen egitura hori hiru hazbete inguruko luzerako hodi huts gisa deskribatu zuen lehena. 

XVIII. eta XIX. mendeetan, abdomeneko min larria eta heriotza eragiten zuten sintoma klinikoen txostenak ugaritu egin ziren, atzera begira apendizitis gisa interpretatzen direnak. Ingalaterran, William Cookesley kirurgialariak apendizearen lehen erauzketa egin zuen 1731n, nahi gabe gertatutakoa, iztaiko hernia-ebakuntza batean. 1735ean, Claudius Amyandek apendize zulatu bat deskribatu zuen iztaiko hernia-zaku baten barruan, gaur egun "Amyand-en hernia" gisa ezagutzen dena.

Fitz-ek identifikatu zuen hantura horren arrazoi nagusia apendizean fekalitoak edo gorputz arrotzak egotea zela, eta ohartarazi zuen zulaketarako bilakaera naturala zela pritonitis kasu askoren benetako kausa, lehen idiopatiko gisa gaizki sailkatzen zirenak. Bere lana ez zen taxonomikoa soilik izan; diagnostiko kliniko goiztiarraren beharra ezarri zuen, min lokalizatuan eta masa tumorala eratzean oinarrituta. Sintomak hasi eta 3. egunerako ebakuntza kirurgiko goiztiarra gomendatu zuen, garaiko heriotza-tasa altua murrizteko.

Ikuspuntu horretatik, funtzio garrantzitsuenetako bat **"babesleku seguruaren hipotesia"** *(safe house)* deritzona da. Eredu horren arabera, apendizea bakterio komentsalen koloniak babesteko eta aterpetzeko diseinatuta dago, **biofilmen** *(biofilms)* eraketaren bidez.

* Parasitoak: Nematodo eta zestodo batzuek (Enterobius vermicularis, Ascaris lumbricoides, Taenia...) apendizearen argia okluitu ahal dute.

* Tumoreak: kasu gutxi batzuetan besterik ez dute apendizitisa sortzen 

## Sintomak 
thumb|Mc Burneyren puntua 1 daApendizitisaren sintomarik ohikoena sabelaldeko edo sabeleko mina da, bereziki eskuineko zokogune edo hobi iliakoan. Mina, bereziki, toki zehatz batean areagotu egiten da (Mc Burneyren puntuan), eta oso handia izan daiteke. Sintomen artean honako hauek egon daitezke: 

* **Bat-bateko mina** sabelaren beheko eskuinaldean edo zilborraren inguruan hasten dena eta sarritan eremu horretara mugitzen dena. ====
Medikuak **sintomak** baloratu eta **sabelaldea aztertu** ondoren susmatzen du apendizitisa, batez ere beheko eskuinaldeko minari erreparatuz. Zehaztasuna hobetzeko eta erabakiak hartzen laguntzeko, balioztatutako **iragarpen-eskala klinikoak** erabiltzen dira: Alvarado eskala, AIR puntuazioa, AAS puntuazioa.

#### Laborategiko Probak 
Odol-analisi definitiborik ez dagoen arren, hainbat markatzaile erabiltzen dira hanturaren intentsitatea neurtzeko eta beste eritasun batzuk baztertzeko:

* **Globulu zurien (leukozitoen) kontaketa:** maila altua izatea infekzio-marka izan ohi da.
* **Proteina C Erreaktiboa (PCR):** hantura-prozesuak identifikatzeko baliagarria.
* **Gernu-analisia:** maskuriko infekzioak edo giltzurrun-kalkuluak baztertzeko funtsezkoa .
* **Panel metabolikoa:** deshidratazioa edo elektrolitoen desoreka dagoen egiaztatzeko.

#### Irudi-probak 
* **Ordenagailu bidezko tomografia** (OT): zalantzazko diagnostikoak argitzeko.
* **Ekografia abdominala**: funtsezko tresna, bereziki erabilgarria haurretan, erradiazioarekiko esposizioa murrizteko.
* **Erresonantzia Magnetikoa** (EM): diagnostikoa baieztatzeko alternatiba eraginkorra.

## Tratamendua 
Apendizitisaren aurkako tratamendu nagusia eta eraginkorrena ebakuntza kirurgikoa edo **apendizektomia** da. Diagnostikoa egin ondoren, antibiotikoak eta likidoak eman ohi dira zain barnetik, ebakuntza egin arte. 

#### **Kirurgikoa** 
2 teknika nagusiren bidez egin daiteke: 

* **Laparoskopia:** Ebaki txikien bidez egiten da; horietan laparoskopio bat eta bestelako tresna kirurgikoak sartzen dira. Gutxieneko inbasioa duen prozedura da. Sendatze azkarragoa, ebakuntza osteko min-maila txikiagoa eta konplikazi-tasa txikiagoa du.
* **Laparotomia (kirurgia irekia):** Sabelaldean 5 eta 10 cm arteko ebaki bakar eta handiagoa egitean datza.Teknika tradizionala bada ere, ospitaleratze luzeagoari eta ileoa edo zauriko infekzioa izateko arrisku handiagoari lotuta dago. 

#### Ez-kirurgikoa 
Azken hamarkadetan, interes handia sortu da apendizitis ez-konplexuak **espektro zabaleko antibiotikoekin** soilik tratatzeko.

## Pronostikoa 
Hiltzeko arriskua oso txikia da bi aukera terapeutikoetan. Antibiotiko bidezko tratamenduak nabarmen murrizten du gune kirurgikoko infekzioen intzidentzia. Hala ere, ospitaleko egonaldia luzexeagoa izan daiteke. Pazienteek, oro har, **1-3 egun** geroago jasotzen dute alta, eta, normalean, **azkar eta** **guztiz sendatzen dira**. Kirurgiarik eta antibiotikorik gabe, apendizitisa hilgarria izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joana MENDIBURU: *Apendizitisa, larritasun gutxiko mina* Zientzia.ne