Laos

**Laos**, izen ofiziala **Laosko Herri Errepublika Demokratikoa** (), hego-ekialdeko Asiako estatu burujabea da, Indotxina penintsulan dagoena. Mugakide ditu Birmania eta Txina ipar-mendebaldean, Vietnam ekialdean, Kanbodia hegoaldean eta Thailandia mendebaldean. 236.800 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 7,2 milioi biztanle zituen 2020an. Hiriburua Vientian da.

Egungo Laosko lurraldea Lan Xang erresuma ahaltsuaren parte izan zen XIV. eta XVIII. mendeen artean. Frantziako kolonia izan ondoren, 1949an eskuratu zuen independentzia. 1954-1975 bitarteko gerra zibil luzea Pathet Laoko komunistak boterera iritsita amaitu zen. Ordutik, alderdi bakarreko erregimen marxista-leninista da. Lao da etnia nagusia, lur behereetan batez ere. Garapen bideko herrialdea da, baina oso hazkunde handia izan zuen 2000ko hamarkadan. 

## Geografia 
### Mugak 
Laos hego-ekialdeko Asiako estatu itsasgabea da, Indotxina penintsulan dagoena, ipar latitudeko 14° eta 23° artean, eta ekialdeko longitudeko 100° eta 108° artean. 236.800 kilometro koadro da luze-zabalean. 

Ipar-mendebaldean 238 kilometroko muga du Myanmarrekin eta 475 kilometrokoa Txinarekin, ekialdean 2.161 kilometrokoa Vietnamekin, hegoaldean 555 kilometrokoa Kanbodiarekin, eta mendebaldean 1.845 kilometrokoa Thailandiarekin.  Mekong ibaiak egiten du mendebaldeko mugaren zatirik handiena, Annamgo mendikateak ekialdeko mugarena.
 
## Gobernua eta administrazioa 
### Politika 
Laosko Herri Errepublika Demokratikoa 1975ean osatu zen, baina 1991 arte ez zen konstituzioa onartu. Haren arabera, Laos Herriaren Alderdi Iraultzailea da legezko alderdi politiko bakarra. Aginpide betearazlea lehendakariaren ardura da, eta bera da estatuburua; nazio biltzarrak aukeratzen du, bost urtez behin, eta ministro kontseiluaren burua da halaber. Lehendakariak lehen ministroaren, hau da, gobernuburuaren laguntzaz bideratzen ditu gobernuaren administrazio funtzioak. Legegintza, berriz, nazio biltzarraren ardura da.

### Banaketa administratiboa 
Lurralde antolaketari dagokionez, herrialdea 17 probintzia (*kang*) eta prefektura (*kampheng nakhon*) batean banaturik dago:

!280px
|}

## Demografia 
### Biztanleria 
[thumb|Kale merkatua, [Luang Prabang]]
Laosek 7,7 milioi biztanle zituen 2022an. Adinari dagokionez, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak, %&nbsp;31,2; 15-24 urte bitartekoak, %&nbsp;20,6; 25-54 urte bitartekoak, %&nbsp;38,3; 55-64 urte bitartekoak, %&nbsp;5,7; eta 65 urtetik gorakoak, %&nbsp;4,1. Bizi itxaropena 68,1 urtekoa da: 66,5 urtekoa gizonezkoena eta 69,9 urtekoa emakumezkoena (2020ko zenbatespenak). Biztanle gehienak nekazari inguruneetan bizi dira (%&nbsp;62tik gora 2022an); laurdena inguru mendialdeetan eta gainerakoa Mekong ibaiaren eta haren adarren inguruetan.

### Banaketa etnikoa 
Lao da etnia nagusia, biztanleriaren %&nbsp;53,2. %&nbsp;11 khmu etniakoak dira, %&nbsp;9,2 hmong, %&nbsp;3,4 phouthay eta %&nbsp;3,1 thai.

### Hizkuntzak 
Laosera da hizkuntza ofiziala eta gehien mintzatzen dena. Administrazioan, merkataritzan eta hezkuntzan frantsesa ere erabiltzen da eta bertako beste hizkuntza batzuk ere bai.

### Erlijioa 
Budistak %&nbsp;64,7 dira, kristauak %&nbsp;1,7, eta erlijiorik gabeak %&nbsp;31,4 (2015eko zenbatespena).

### Hiri nagusiak 
## Ekonomia 
thumb|Kafe bilketa
Laos munduko estatu komunista ofizial bakarretakoa da, baina ekonomiaren deszentralizazioa eta pribatizazioa bideratzeko neurriak hartzen hasi zen 1986 inguruan. 1991ko konstituzioak jabego pribatua eta merkatu askeko ekonomia onartu zituen. Neurri horiei esker hazkunde ikusgarria izan zuen 1988-2008 bitartean, Thailandiarekiko merkataritza harremanekiko zuen mendekotasun nabarmenaren ondorioz 1997ko Asiako krisiak ekarri zion etenaldi labur batean izan ezik. 2010eko hamarkadan ere, barne produktu gordinak hazkunde handia izan zuen.

Azken urteetan aurrerapen asko egin diren arren, azpiegiturak oso kaskarrak dira, eta horrek eragotzi dio, hein handi batean, ekonomiaren garapena: ez dago burdinbiderik, errepide sistema oso txarra da, eta telekomunikazioak oso atzeratuak. Horrez gain, eremu askotan, eguneko ordu batzuetan ez da argindarrik egoten.

thumb|Nam Ngum 1 presa
Ekonomiaren oinarria nekazaritza da, barne produktu gordinaren %&nbsp;20 eta langileen %&nbsp;73 hartzen baititu (2012ko zenbatespena). Arroza da gai nagusia, baina lurren %&nbsp;4 baino ez dira lantzen ahal, eta ez du ematen herrialdearen beharrak asetzeko lain. Horrez gainera, sarritan lehorteak, izurriak eta uholdeak gertatzen direnez, elikagaien hornikuntzan arazoak sortu ohi dira urtero herrialdeko zenbait lekutan. Opioa ere ekoizten da. Industriak barne produktu gordinaren %&nbsp;33 ekartzen badu ere, langileen %&nbsp;6 baino ez du enplegatzen. Azkenaldi honetan, asko hazi da zerbitzuen alorra eta bereziki turismoa.

Azken urteotan herrialdeko baliabide naturalak neurrigabe ustiatu dira: basoak soildu egin dira eta horren eraginez urak hondatu eta habitat naturalen %&nbsp;70 galdu dira. Gerrak iraun zuen 25 urtean, bestalde, lantzeko lur egokien %&nbsp;40 hondatu ziren. Mea baliabideak eta hidroelektrizitatea ekoizteko aukera ere du, eta azkenaldian hidroelektrizitatearen esportazioak gora egin du.

## Kultura 
thumb|Urteberriko ospakizuna
Laosko kultura erlijioan eta ohituretan oinarritzen da eta, hiriburuan izan ezik, Mendebaldearen eragina ahula da. Budismoaren eta hinduismoaren mitoak kultura adierazpideetako gairik erabilienak dira. Eskulangintzak (ehungintza, saskigintza, zurezko, bolizko, zilarrezko eta urrezko lanak), eta dantzak garrantzi handia dute. Literaturak erlijio gaiak lantzen ditu batez ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak