open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph Mahn Erie

**Joseph Mahn Erie** (Kanazogon, 1925eko martxoaren 18a – Pathein, 2017ko urriaren 25a) myanmartar elizgizon katolikoa izan zen, 1968tik 1982ra Patheineko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Joseph Mahn Erie 1925eko martxoaren 18an jaio zen Kanazogonen, Ayeyarwady eskualdean. 1951ko abenduaren 21ean apaiztu zen.

1968ko otsailaren 16an, Paulo VI.a aita santuak Patheineko apezpiku izendatu zuen. Ekainaren 12an ordenatu zuten Yangoneko Santa Maria katedralean. Kontsakratzaileak Giuseppe Caprio, Aloysius Moses U Ba Khim eta Gabriel Thohey Mahn-Gaby artzapezpikuak izan ziren., eta 2017ko urriaren 25ean hil zen Patheinen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SS Thielbek (1940)

**SS Thielbek** Alemania Lübeck portutan 1940 urtean egin zen itsasontzia zen. Bigarren Mundu Gerraren amaieran hondoratua izan zen, 1945eko maiatzaren 3an, Lübeckeko badian; bere barnean Neuengamme eta Stutthof kontzentrazio esparruetako 2.500 preso hil ziren. Ontzi horrekin batera era berean kargatutako Athen, Deutschland eta Cap Arcona itsasontziak hondoratu zituen RAFek. Guztira 7.500 pertsona hil ziren.

Gaur egun oraindik munduak ezagutzen ez duen tragedia, askoen ustez SSetako indarrek nazismoaren hondamenean nahita eragindakoa, ingelesek eta frantsesek gaitzetsia, Alemaniako eta munduko historiako itsas tragedia handienetako bat da; parekoak Wilhelm Gustloff (ontzia)rena, Steubenena eta Goyarena izan ziren.

1949an, SS Thielbek berriro flotarazi eta konpondu zuten, eta 1974ra arte egon zen zerbitzuan. 1949an, Reinbek izena eman zioten. 1961ean, Panaman erregistratu zuten, lehenik Magdalena izenarekin eta, 1966tik aurrera, Old Warrior (Guerrero Zaharra) izenarekin.

## Gertakariak 
1945eko maiatzaren 3an, Britainiarrek nazien milaka biktima zeramatzaten ontziak bonbardatu eta urperatu zituzten Baltikoan. Naziek, porrota gertu ikusita, holokaustoaren aztarnak ezabatu nahi izan zituzten eta horretarako kontzentrazio esparrutan ziren deportatu guztiak desagerrarazi behar zituzten. Erabili zuten metodoetako bat deportatuak itsasontzietan sartu eta hondoratzea zen. Horretarako prest zirela, ordea, britainiarrak azaldu ziren. Inguruko ontzi alemaniarrek bandera zuria altxa zuten bitartean, deportatuen ontzietan bandera nazia mantendu zuten. Historiografia ofizialetik kanpo geratu ohi dira Lübeckeko eraso hartan britainiarrek hildako 7.500 deportatuak.

## Bibliografia 
* Alain Vancauwenberghe eta Franck Mazoyer, "Un crimen silenciado", *Le Monde Diplomatique en español*, 2005eko abuztua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Tragediaren historia.
Eduard Bösl

**Anton Bösl** (Hirschau, 1925eko martxoaren 21a – Concepción, Santa Cruz, 2000ko urriaren 13a), ***Eduard*** erlijio-izena zuena eta Bolivian **Antonio Eduardo Bösl** izenez ezaguna, alemaniar-boliviar elizgizon frantziskotarra izan zen, 1972tik 2000ra Ñuflo de Chávezko bikario apostolikoa izan zena.

## Bizitza 
Anton Bösl Hirschaun jaio zen, Georg Bösl zapatagilearen eta haren emazte Margareteren sei seme-alabetatik bosgarrena. Willi Bösl Hirschauko alkatearen anaia zen. Freystadten hasi zituen bigarren mailako ikasketak eta Landshuten jarraitu zituen, naziek frantziskotarren apaizgaitegi txikia desegin zuten arte. 1941ean eskolan graduatu zen. 1943an lan zerbitzura deitu zuten eta gero zerbitzu militarrera, non gerraren azken egunetan zauritu zen. Ospitaletik irten ondoren, 1945eko irailaren 20an Anaia Txikien Ordenan sartu zen Eduard erlijio-izenarekin. Municheko Santa Ana erlijio-eskolan ikasi zuen. Filosofia eta Teologian lizentziatu zen, eta 1951eko uztailaren 8an Michael von Faulhaber kardinalak apaiz ordenatu zuen.

1952an Boliviara joan zen misiolari, Ñuflo de Chávezeko bikariotza apostolikora, eta Chiquitanosen, Guarayosen, Sirionosen eta Ayoreoen artean aritu zen. Concepciónen urtebete kapilau gisa eman ondoren, El Fortin Libertad misio-estazioa sortu zuen.

Bihotz-gutxiegitasunaren ondorioz hil zen Concepciónen, 2000ko urriaren 13an. Concepcióngo Ama Birjinaren katedralean hobiratu zuten.
* 2000: Bischof-Bösl-Platz (), Hirschaun

## Liburuak 
* *Auf Vorposten im Reiche Gottes* (1971)
* *Bolivien-Report I: Erlebnisberichte und Situationsbilder aus einer Franziskaner-Mission in Boliviens Urwald* (1976)
* *Bolivien-Report II: Erlebnisberichte und Situationsbilder aus einer Franziskaner-Mission in Boliviens Urwald*
* *Bolivien-Report III: Berichte aus der Dombauhütte einer Franziskaner-Mission in Boliviens Urwald*
* *Bolivien-Report IV: Berichte über die kirchlich-soziale Arbeit der Franziskaner in Boliviens Urwald*
* *Bolivien-Report V: Bayerische Franziskaner im Dienste der Missionskirche* (1990)
* *Bolivien-Report VI: Erlebnisberichte und Situationsbilder aus einer Franziskaner-Mission in Boliviens Urwald*
* *Bolivien-Report VIII: Die ersten Jahre einer Urwaldpfarrei: Chronik ihrer Gründung, Entwicklung und Tragik* (1998)
* *Una joya en la selva boliviana*
* *Tesoros de la Iglesia Chiquitana*

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karga huts

**Karga hutsa** jaurtigai leherkorrak eraikitzeko teknika da. Jaurtigaiaren eztandaren indarra birbideratzean eta kontzentratzean datza, blindaje bat gainditzeko asmoz. 

Karga hutsaren printzipioa, funtsean, karga-hutseko jaurtigaiaren kargaren eztandaren indarra blindaje baten metala urtzeko aprobetxatzean datza.
Jaurtigaiak etsaiaren blindajearen aurka talka egiten du, leherketa-karga gelditzen da eta nola antolatuta dagoen ikusita, aurrerantz jaurtitzen da, 8000 m/s-ko indar eta abiadurarekin eta 10 000 kg/cm²-ko presioarekin.
Efektua areagotu egiten da lehergaiari alderantzizko kono formako estaldura metaliko bat gehituz; estaldura hori eztandaren bidez urtzen da, eta dardo erdilikidoa sortzen da. Dardo hori etsaiaren altzairuaren aurka proiektatzen da, eta blindajea urtzen du.

Horretarako, lehergaia ahur-forman (ontzi huts baten forman) edo forma konikoan jartzen da kono baten inguruan, normalean kobrezkoa. Eztanda gertatzean, «errebota» horren indarra konoaren barruan, konoaren paretekiko modu perpendikularrean desbideratuz. Horren ondorioz, konoaren erdiko osagai normalen batura lortzen da, eta presio eta tenperatura altuko gas-zorrotada (plasma) bihurtzen da. Horrek konoaren beraren metal urtua arrastatzen du, eta jaurtigaiaren talka-punturantz proiektatzen du. Hala, hormigoian edo altzairuan 30 edo 40 cm-ko sartze-efektua lortzen da.

Konoaren angelurik egokiena 60 gradukoa da. Konoaren oinarritik blindajerako distantzia ere optimizatu behar da, sartze-ahalmena nabarmen hobetzeko. Munroe efektuan oinarritzen da lehergaia karga huts gisa jartzeko sistema hori.

Blindaje nagusitik dezimetro batzuetara dauden panel bereizleek (xafla metalikoak edo metalezko saretak) ia erabat deuseztatzen dituzte munizio mota horren ondorioak.

Bigarren Mundu Gerran hasi zen erabiltzen, Ameriketako Estatu Batuen aldetik bere bazuketan, Alemaniak harrapatu eta kopiatu zituenak, Panzerfaust tankeen aurkako bere arma pertsonaletan. Golkoko Gerran, AEBetako M1 Abrams tankeek STalbot karga-hutseko jaurtigai erabili zuten, eta T-62 eta T-55 asko suntsitu zituzten, horien koraza zeharkatu, tripulazioa erraustu eta, ondoren, barruan lehergai guztiak leherrarazi zituztelako.

## Kanpo estekak 
* Bideoa errusieraz, kontzeptua azalduz
Lincoln Continental

**Lincoln Continental** Lincoln enpresa estatubatuarrak – Ford Motor Companyren konpainia bat – 1939 eta 2002 urteen artean ekoitzitako luxuzko automobila da. 2016an, Fordek ibilgailu mitiko honen ekoizpenari ekin zion berriro, AEBetako eta Txinako merkatuan lehiatzeko ahaleginean.

Gaur egun, Flat Rockeko lantegia da Continentalaren ekoizpenaren ardatza. Hamargarren belaunaldia egungo ereduari dagokio, eta Forden CD4 plataformaz baliatzen da. Plataforma hori etxeko beste modelo batzuek ere erabiltzen dute, hala nola Ford Tauruseko edo Lincoln MKZk.

Continental «Mark» seriea 1956tik 1960ra eta 1968tik 1998ra merkaturatu zen, eta beti izan zen Ford Motor Companyren intsignia Ipar Amerikan.

Continentala bi edo lau ateko sedan-karrozeriekin egon da eskuragarri urteetan zehar, eta bi ateren bertsio bihurgarria ere eskaini du. Bere aurkari zuzenena Cadillac CT6 da, Michigan aintziraren beste aldean. Eta Europatik, bere aurkariak BMW 7 Series eta Mercedes-Benz S Klasea dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tankeen aurkako sistema eramangarri

thumb|Tankeen aurkako armamentua
**Tankeen aurkako sistema eramangarriak** (ingelesez: *Man-portable anti-tank systems*, **MANPATS** edo **MPATS**) tradizionalki sorbaldatik gizakiak jaurtitzen dituen jaurtigai-sistema eramangarriak dira, jaurtigai motako objektu astunak jaurtitzen dituztenak (nahiz eta jaurtigai- eta talka-armak existitu diren), normalean ibilgailu blindatuak, gotorlekuak eta batzuetan hegaldi baxuko hegazkinak (batez ere helikopteroak ) bezalako helburu babestuak erasotzeko diseinatuak.

Minak, artilleria arrunta eta beste jaurtigai mota batzuk Lehen Mundu Gerran tankeak suntsitzeko erabili ziren. Bigarren Mundu Gerran, tankeen aurkako kanoiak garatuta zeuden, eta munizio bereziz kargatzen ziren maiz, hala nola karga hutseko jaurtigaiez. Jaurtigai horiek talkaz lehertzen dira, eta sarkor indar handia dute. Tankeen aurkako hainbat misil eta suziri-jaurtigailu, bazuka kasu, gerretan ere helburu berarekin erabili izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atxuriko ospitale zaharra

**Atxuriko ospitale zaharra** Bizkaiko Bilbo hiriburuko izen bereko auzoan zegoen ospitale publikoa izan zen. Gabriel Benito Orbegozok diseinatua, lehenengo harria 1818ko urriaren 12an jarri eta laster- 1835ean- amaitu zituzten eraikitze-lanak. Koartel ere izandako, 1879ko otsailaren 10ean Bilboko alkate Pablo Altzolaren ekimenez eta Bizkaiko Foru Aldundia eta Bilboko Udalaren laguntzaz sortutako Arte eta Lanbide Eskola bertan ezarri zen. Gaur egun, Emilio Campuzano Bigarren Hezkuntzako Institutua barne hartzen du.

## Kokalekua 
Atxuri auzoan zegoen, Santos Juanes plazaren 7. zenbakian, Atxuri kalearen alboan, eta San Antongo zubia eta Atxuriko geltokiaren artean.

## Deskribapena 
Santos Juanes plazan dago, Bilboko alde zaharrean. Eraikin lerrokatua da, hiruhortzeko formako oinplanoa du eta bi patioekin txandakatzen diren hiru gorputzez osatuta dago. Fatxada pixka bat biratuta dago perspektibaren legeen ezarpenaren ondorioz. Kale aldera, bao dintelduak ditu, eta goiko altuera menderatzen duen erlaitza. Horietako batean, plazara begira, sarbidea dago. Beheko bi solairuak hartzen dituen ordena erraldoiko arkupe tetrastilo toskanar solemne batek babesten du. Eguzkiak gozamen handiagoa izan dezan, patioek baoen sekuentzia bikoitza eskaintzen dute: behean, zirkuluerdia, garapen handikoa; eta goian, garaiera txikiagoko arku beheratuak. Apareju osoa harlanduzkoa da. Baoak, oro har, dintelduak dira, dobelak dituztenak edo plakak dituztenak. Eraikinaren handitasunak, formen edertasunak eta sarrerako arkupearen solemnitateak ez dute parekatzen patioek errendimendu higieniko handiagoa izateko suposatzen duten orientazioaren eta porositatearen jakituria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aguayoko zentral hidroelektriko itzulgarria

**Aguayoko zentral hidroelektriko itzulgarria** Kantabrian, Espainian, dagoen zentral hidroelektriko bat da. Torina ibaian dago**,** Alsa Torina presatik gertu. Zentrala 1982an jarri zen martxan. Repsolek jabetza dauka eta ustiatzen du baita ere.

## Zentral elektrikoa 
### Aguayo I 
Zentral-aren instalatutako potentzia 360 MW da. Zentral elektrikoa 1984ko uztailaren 27an jarri zen martxan. Alsa presa azpian dagoen zentral elektrikoan lau Francis ponpa-turbina daude instalatuta, bakoitza 85 MW-eko gehienezko potentziarekin. Jaitsieraren altuera 328,5 metrokoa da.

### Aguayo II 
Aguayo II-k 1000 MW-eko instalatutako potentzia izango du. Lau Francis ponpa-turbinak gehienez 250 MW. Bi presio-hodiak, makina-etxea eta transformazio-estazioa lur azpian eraikiko dira.

Eraikuntza-kostuak 620  milioi eurotan kalkulatzen dira. Eraikuntza lanek 5 urte iraungo dutela aurreikusten da.

## Ikus, halaber 
* Alsa-Aguayoko urtegia

## Erreferentziak
Alsa-Aguayoko urtegia

**Alsa Torina urtegia** San Miguel de Aguayo-n kokatuta dago, Torina ibaian. Presa 1920 urtean eraiki zen. 183 ha-ko azalera eta 23 hm³-ko edukia du.

1980ko hamarkadan ponpaketarako zentral hidroelektriko bat eraiki zen, horretarako Mediajoko urtegia kota altuago batean sortu zen. Horrela, sistema elektriko nazionalean energia elektrikoa soberan dagoenean, soberako energia elektrikoa Alsatik (behekoa) Mediajoraino (goikoa) ura ponpatuz gastatzen da, eta sistema elektrikoan energia elektrikoaren eskaria handitzen denean, energia elektrikoa sortzen da urak Mediajotik (goikoa) Alsaraino (behekoa) turbinatuz. Hala, Mediajok sistema erregulatzen laguntzen duen "bateria" edo energia-erreserba moduko bat da, eskariaren arabera energia hidroelektriko berriztagarria sortuz edo biltegiratuz. Bi bide-ingeniari ezagunek egin zuten proiektua: Juan Jose Elorza Gonzalezek eta Agustin Presmanes de la Vega Hazasek.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aguayoko zentral hidroelektriko itzulgarria

## Kanpo estekak
Gerra erradiologiko

[thumb|[Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armada|Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadak NBK jantziak eman zituen defentsa NEBKren simulazio batean 2008an]]
**Gerra erradiologikoa** iturri erradiologikoak dituen eremu bat nahita erradiazio bidez pozoitzea edo kutsatzea dakarren edozein gerra mota da.

Normalean, arma erradiologikoak suntsipen handiko arma (WMDs) gisa sailkatzen dira, nahiz eta arma erradiologikoak helburu duten norengan ere espezifikoak izan daitezkeen, hala nola Alexander Litvinenkoren erradiazio bidezko pozoitzea Errusiako SZFk, polonio-210 erradioaktiboa erabiliz.

Herrialde ugarik adierazi dute arma erradiologikoen programekiko interesa, hainbatek aktiboki jazarri dituzte, eta hiruk arma erradiologikoen probak egin dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arma erradiologikoak erasotzeko baliabide gisa. Anthony H. Cordesman
* . BreAnne K. Fleer, 2020; The Nonproliferation Review
Defentsa nuklear, erradiologiko, biologiko eta kimiko

eskuinera|thumb|320x320px|Armak edo elementu "atomikoak, biologikoak, kimikoak" identifikatzeko sinboloak. Koloreak aldatu egiten dira eskualdearen arabera.
**Defentsa Nuklearra, Erradiologikoa, Biologikoa eta Kimikoa**, NEB*K* laburtua, arma nuklear, erradiologiko, biologiko eta kimikoekin egindako erasoak prebenitzeaz eta arintzeaz edo haien mehatxua murrizteaz arduratzen diren unitate militar eta zibilak eta herrialde ezberdinetan dauden ekintza-prozedurak aipatzen ditu.

ABK siglak (atomikoa, biologikoa, kimikoa), mota honetako mehatxuei aurre egiteko ardura zuten unitate militar edo zibilak izendatzeko erabili ohi ziren. NBK akronimoa (nuklearra, biologikoa, kimikoa) edo *NBC* ingelesezko akronimoa (nuklearra, biologikoa, chemikala) ere maiz erabili izan da mundu osoan. NEBK siglen erabilera, ingelesez CBRN (*chemical*, biological, radiological, nuclear), ohiko NBK siglak ordezkatzen joan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cap Arcona

**Cap Arcona** Alemaniako transatlantiko bat izan zen, Hanburgo eta Hego Amerika arteko linean lan egiten zuena. Bigarren Mundu Gerraren amaieran hondoratua izan zen, 1945eko maiatzaren 3an, Lübeckeko badian; bere barnean Neuengamme eta Stutthof kontzentrazio esparruetako 4.500 preso hil ziren. Ontzi horrekin batera era berean kargatutako Athen, Deutschland eta Thielbek itsasontziak hondoratu zituzten; guztira 7.500 pertsona hil ziren. 

Gaur egun oraindik munduak ezagutzen ez duen tragedia, askoen ustez SSetako indarrek nazismoaren hondamenean nahita eragindakoa, ingelesek eta frantsesek gaitzetsia, Alemaniako eta munduko historiako itsas tragedia handienetako bat da; parekoak Wilhelm Gustloff (ontzia)rena, Steubenena eta Goyarena izan ziren.

## Gertakariak 
1945eko maiatzaren 3an, Britainiarrek nazien milaka biktima zeramatzaten ontziak bonbardatu eta urperatu zituzten Baltikoan. Naziek, porrota gertu ikusita, holokaustoaren aztarnak ezabatu nahi izan zituzten eta horretarako kontzentrazio esparrutan ziren deportatu guztiak desagerrarazi behar zituzten. Erabili zuten metodoetako bat deportatuak itsasontzietan sartu eta hondoratzea zen. Horretarako prest zirela, ordea, britainiarrak azaldu ziren. Inguruko ontzi alemaniarrek bandera zuria altxa zuten bitartean, deportatuen ontzietan bandera nazia mantendu zuten. Historiografia ofizialetik kanpo geratu ohi dira Lübeckeko eraso hartan britainiarrek hildako 7.500 deportatuak.

## Bibliografia 
* Alain Vancauwenberghe eta Franck Mazoyer, "Un crimen silenciado", *Le Monde Diplomatique en español*, 2005eko abuztua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Tragediaren historia.
João Evangelista Martins Terra

**João Evangelista Martins Terra** (Jardinópolis, 1925eko martxoaren 7a – Brasilia, 2022ko martxoaren 11) brasildar elizgizon jesuita izan zen. 1988tik 1994ra Olinda eta Recifeko apezpiku laguntzailea izan zen, eta 1994tik 2004ra Brasiliako apezpiku laguntzailea.

## Bizitza 
1956ko abenduaren 22an apaiztu zen Rio de Janeiron. 1964ko otsailaren 2an betiko botoak eman zituen Jesusen Lagundian. Apaiz gaztea zela, ia hamar urtez Erroman bizi izan zen. Garai hartan, ''L'Osservatore Romano'' egunkarian lan egin zuen eta Biblia eta teologiako irakaslea izan zen.

1988ko abuztuaren 17an, Joan Paulo II.a aita santuak Bagisko apezpiku titular eta Olinda eta Recifeko apezpiku laguntzaile izendatu zuen. Azaroaren 20an apezpiku ordenatu zuten São Paulon, Carlo Furno, José Cardoso Sobrinho eta Luciano Pedro Mendes de Almeida apezpikuen eskutik.

1994ko ekainaren 15ean Brasiliako apezpiku laguntzaile izendatu zuten. 2004ko ekainaren 16an utzi zuen kargua, 79 urte zituela.

Instituto Divino Mestre sortu zuen estatuko eta nazioarteko apaizgaitegietarako irakasleak prestatzeko helburuarekin.

2022ko martxoaren 11n hil zen, 97 urte zituela, eta hurrengo egunean hobiratu zuten Brasiliako katedralean.

## Liburuak 
220 lan baino gehiago argitaratu zituen hainbat herrialdetan. Hona hemen horietako batzuk:

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stéfi Celma

**Stéfi Celma** (Paris, ) frantziar antzezle eta abeslaria da.

## Biografia 
Gurasoak martinikarrak ditu. Lau urte zituenean, ''L'École des fans* telebista saioan parte hartu zuen. Urte batzuk geroago, Kontserbatorioan sartu zen, eta han hasi zen musika ikasten, pianoa jotzen, dantzan eta abesten.

2005ean, Celmak Zaziek idatzitako *Sol en Cirque* musikalean parte hartu zuen. Gero Laurent Ruquierrek Charles Aznavouren abestiekin idatzitako *Je m'voyais déjà* jukebox musikalaren zuzeneko emanaldiaren taldean sartu zen.

*Le Frère que je n'ai pas eu*, *Un Flic: Calibre Caraïbe*, *Trop jeune pour Toi* edo *La Maison des Rocheville* telesailetan agertu da Celma.

Celmaren lehen bi filmak hauek izan ziren: *Pas très normales activités*, Maurice Barthélemyk zuzendua, eta *Les Profs*, Pierre François Martin Lavalek zuzendua. Gero *Les Profs 2* eta *Antigang* filmetan parte hartu zuen.

Celma France Télévisionsek ekoiztutako *Dix pour cent'' telesailean Sofia antzezteagatik da ezaguna.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pasta filata

***Pasta filata*** (italerazko "ore iruna" edo "luzatua") italiar gazta mota bat da. Orez lortzeko, lehenik esnea gatzatuz, ur edo gazur beroarekin oratuz eta gero luzatuz egiten da, nahi den sendotasuna lortu arte, aldi berean elastikoa eta ahoan samurra. *Pasta filata* gazta ezagunenak *mozzarella*, *scamorza* eta *provolone* dira.

## Ekoizpena
Esnea lehenik gatzatu egiten da, gero zati txikitan zatitu eta gazurarekin nahasten da. Lortutako orea 80 eta 95°C artean berotzen da, eta mekanikoki lantzen da banda bat lortu arte. Banda hori luzatu (*filare*, "irun") eta moztu egiten da forma desberdineko moldeetan prentsatu aurretik, edo eskuz txirikordatu edo kiribildu.

Teknika hau, gutxienez XII. mendetik, hainbat italiar gazta eta munduan zehar beste batzuk egiteko erabiltzen da.

Teknika hau egokia da gazta industriala ekoizteko, fabrikazio prozesuaren zatirik handiena fase fluidoan egiten baita, eta gazta industrial hauek laster janaren lehengai bihurtu dira.

## Gaztak
### Italiakoak
*.]]
* *Bocconcini*
* *Burrata*
* *Caciocavallo*
* *Fior di latte*
* *Mozzarella* 
** *Mozzarella di Bufala Campana*, bufalo-esnez ekoitzitakoa
** *Mozzarella di Gioia del Colle*
* *Provolone Valpadana* 
* *Ragusano*
* *Scamorza*
* *Stracciatella di bufala*
* *Trecce*
* *Vastedda della valle del Belice*

### Beste lekutakoak
**Metsovóne* (Grezia)
* *Parenica* (Eslovakia)
* *Sulguni* (Georgia), *Adigea* (Armenia) eta Kaukasoko beste gazta batzuk
* *Oaxaca*, *Asadero* (Mexiko)
* *Queso de mano* (Venezuela)
* *Rushan'' (Txina Hegoaldea)

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Eliz ataripe

**Ataripe** edo **portxea** eliza batekoa denean sarrera nagusi edo eliz atariaren gainean dagoen gela itxurako egirura da, ataripe mota bat. Arkupe batek edo beste era bateko estalpeak eguralditik babesten du neurri batean. Ataripe hauetako batzuek kanpoko atea dute, beste batzuek ate soila, eta kasu batzuetan kanpoko irekidura ez dago inola ere itxita.

## Tipologia 
Tradizio kristaueko herrialdeetan forma desberdinak hartu dituzte: Euskal Herrian elizpe tradizionalak arkupe zabalak izan daitezke, bilkurarako tokiak eta elizateen erakundearen jatorri. Baina beste era bateko ataripeak ere aurki daitezke, adibidez forma neoklasikooak Mutriku eta Bermeoko elizetan.

Beste era batekoak dira Eskandinavian eta Europa Iparraldekoak, elizen mendebaldeko aldean kokatutako *vapenhus* edo armen etxeak, eliztarrek zeramatzaten soinean armak bertan uzteko toki gisa garatutakoak. Elizaren mendebaldeko aldean sortutako galileak ere ohikoak izan ziren Erdi Aroko tradizio monastikoan.

## Iruditegia 
### Euskal Herriko eliz ataripe klasiko handiak 

Fitxategi:Elgoibar - Cementerio de Olaso 01.jpg|Olasoko arkupea Elgoibarren, monumentala izan behar zuen eliza desagertu bateko ataripea.
Fitxategi:Bayonne-cathedrale 01.JPG|Baionako katedraleko ataripea.
Fitxategi:Sanguesa - Iglesia de San Salvador 6.JPG|Zangozako Salbatore elizako portxea.

### Euskal Herriko elizpe eta zimiterio tipikoak 

Fitxategi:Zizurkil-0759.jpg|Zizurkilgo zimitorioa.
Fitxategi:Durango - Iglesia de Santa Maria de Uribarri.jpg|Durangoko Uribarriko Andra Mariako arkuteria.
Fitxategi:Arrigorriaga - Iglesia de Santa Maria Magdalena 13.jpg|Arrigorriagako Andra Maria Magdalena eliza.

### Euskal Herriko elizetako beste ataripe batzuk 

Fitxategi:Bermeo santa maria church.jpg|Bermeoko elizako ataripe neoklasikoa.
Fitxategi:San Bizente 001.jpg|San Bizente eliza (Donostia), ataripearen gainean kanpandorrea, ataripe-dorrea.
Fitxategi:Zestoa eraikinak 07.jpg|Zestoako elizako eliz atarikoa, kasetoiekin sabaian.

### Beste herrialde batzuetakoak 

Fitxategi:Entrée de l'église de Lourdios-Ichère.jpg|Lourdios-Ichère, Bearnon.
Fitxategi:Galilee Porch - geograph.org.uk - 634406.jpg|Lincolneko katedraleko galilea (Ingalaterra).
Fitxategi:Cattedrale di Porvoo 11.jpg|Vapenhus bat Porvoon, Finlandian.
Fitxategi:ChiesaSanLeopoldo.jpg|San Leopoldo elizakoa, Follonica, Italia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anápolisko elizbarrutia

**Anápolisko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1966ko urriaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Anápolisen dago. Egun apezpikua Waldemar Passini Dalbello da.

## Ordinarioak 
* Epaminondas José de Araújo (1966-1978)
* Manuel Pestana Filho (1978-2004)
* Jan Kazimierz Wilk (2004-2025)
* Waldemar Passini Dalbello (2025-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Dilmo Franco de Campos (2019-2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arabiar gazta

Ekialde Hurbileko arabiar herrialdeetan, **gazta** (arabieraz جُبْنَة *ŷibne* deitzen dena) normalean gazta fresko bigun eta pikortsua da. Jatorriz ahuntz edo ardi esnearekin egiten zen, nahiz eta bertsio modernoek behi esnea erabiltzen duten. Beste gazta motetatik bereizteko, **arabiar gazta** ere deitzen zaio (جبنة عربية *ŷibne ʿárabi* ). Sukaldatzeko edo mahaiko gazta gisa erabiltzen da. Gazta hau hainbat gozoki eta opil betetzeko erabiltzen da, hala nola *knafea*.  Bereziki ezaguna da Persiar Golkoko eskualdean. Aldaera bat *ŷibne mshalale* da, Siriako gazta birrindua.

*Labnearekin* (jogurta) batera, arabiar gastronomiako esneki ohikoenetako bat da gazta arabiarra. Esne freskoa ez da ohikoa, klimak ez baitu uzten. Antzinatik, esne jetzi berria ahuntz-larru batean isurtzen zen, eta bizkor loditzen, zartatzen eta mamitzen uzten zen, gazta egiteko. Beduino talde batzuen artean oraindik ere modu isolatuan ematen da praktika. Etxetresna elektrikoak iritsi arte ez da izan etxe arabiarrek esnea beren dietara gehitu duten.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brasiliako artxidiozesia

**Brasiliako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1960ko urtarrilaren 16an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1966ko urriaren 11n artxidiozesi egin zen. Artzapezpikuaren egoitza Brasilian dago. Egun artzapezpikua Paulo Cezar Costa kardinala da.

## Apezpikuak 
### Brasiliako artzapezpikuak 
* José Newton de Almeida Baptista (1960-1984)
* José Freire Falcão (1984-2004)
* João Braz de Aviz (2004-2011)
* Sérgio da Rocha (2011-2020)
* Paulo Cezar Costa (2020-)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Aloísio Sinésio Bohn (1977-1980)
* Geraldo do Espírito Santo Ávila (1977-1990)
* Raymundo Damasceno Assis (1986-2004)
* Alberto Taveira Corrêa (1991-1996)
* Jésus Rocha (1993-2004)
* João Evangelista Martins Terra (1994-2004)
* Francisco de Paula Victor (1996-2011)
* Leonardo Ulrich Steiner (2011-2019)
* Valdir Mamede (2013-2019)
* José Aparecido Gonçalves de Almeida (2013-2023)
* Marcony Vinícius Ferreira (2014-2022)
* Antônio Aparecido de Marcos Filho (2022-)
* Denilson Geraldo (2023-)
* Ricardo Hoepers (2023-)
* Vicente de Paula Tavares (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tresse gazta

**Tresse gazta**, *Jibneh Mshallaleh* izen arabiarraz ere ezaguna, Sirian jatorria duen kate-gazta mota bat da. Bakarrik edo pasteletan nahastuta jan daiteke.

Gazta behar bezala nahasten da Mahleb-ekin, eta, askotan, kuminoa beltzarekin (nigella sativa), anisarekin edo txarpoilekin nahasten da. Gatzunetan sartu ohi da zenbait astez, txirikordatu aurretik.

"Mozzarellaren antzeko gazta zuri, erdibigun eta elastiko" gisa deskribatua, "intxaur" usainarekin. Tradizionalki behi-esnearekin egin izan da, baina ardi- edo ahuntz-esnearekin egindako aldaketak ere badaude.

## Historia 
Ustez, Armenian sortu zen *Majdouleh* bezala, Alepora eraman aurretik.

## Eskuragarritasuna 
Fromagerie Marie Kadek ere gaztaren Kanadako bertsioak ekoizten ditu Boisbrianden, Quebecen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tajo de la Encantada zentral hidroelektrikoa

**Tajo de la Encantada zentral hidroelektrikoa** Espainiako zentral hidroelektriko bat da, Málagatik gertu. Zentral hidroelektriko honek 360 MW-eko ekoizpen-ahalmen osoa du. Eraikuntza lanak 1970ean hasi ziren, eta zentral hidroelektrikoa 1977an jarri zen martxan energia ekoizteko. Zentral hidroelektriko itzulgarri bat da, bi ur-biltegi dituena, bat zentralaren gainean (Embalse Superior Tajo de la Encantada) eta bestea azpian (Tajo de la Encantada urtegia).
Formosako elizbarrutia (Brasil)

**Formosako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1956ko martxoaren 26an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1979ko urriaren 16an elizbarruti egin zen. Apezpikuaren egoitza Formosan dago. Egun apezpikua Adair José Guimarães da.

## Historia 
Formosako lurralde prelatutza Pio XII.a aita santuak sortu zuen 1956ko martxoaren 26an, *Ad facilius et fructusius* buldaren bidez. 1979ko urriaren 16an, Joan Paulo II.a aita santuak lurralde prelatutza elizbarruti mailara igo zuen *Cum Praelatura* buldaren bidez.

2018ko martxoaren 19an, José Ronaldo Ribeiro apezpikua atxilotu zuten bikario nagusiarekin eta beste lau apaizekin batera, elizbarrutiko kuriatik urtean milioi bat errealeko dirua lapurtzeaz susmatuta. 2018ko martxoaren 21ean, Frantzisko aita santuak Paulo Mendes Peixoto izendatu zuen Formosako elizbarrutiko administratzaile apostoliko izendatu zuen. 2018ko apirilaren 17an apezpikua eta apaizak askatu zituzten Goiásko Justizia Auzitegiaren aginduz.

## Ordinarioen zerrenda 
** Victor Tielbeek (1959-1961) – administratzaile apostolikoa
* Victor Tielbeek (1961-1997)
* Jan Kazimierz Wilk (1998-2004)
* Paulo Roberto Beloto (2005-2013)
* José Ronaldo Ribeiro (2014-2018)
** Paulo Mendes Peixoto (2018-2019) – administratzaile apostolikoa
* Adair José Guimarães (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanada Eguna

Kanada Eguna, lehenago Dominioaren Eguna izenez ezagutzen zen, Kanadako egun nazionala da. Kanadako Konfederazioaren urtemuga ospatzen da, 1867ko uztailaren 1ean gertatu zena Ipar Amerika Britainiarraren 1867ko legea onartutakoan, Kanadako Probintzia Batua, Eskozia Berria eta Brunswick Berria hiru koloniak domeinu bakar batean batu zirenean Britainiar Inperioaren barnean Kanada izenarekin.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Matteo Zuppi

**Matteo Maria Zuppi** (1955ko urriaren 11) Italiako apaiz katolikoa da, eta Bolognako artzapezpikua 2015eko abenduaren 12tik. Lehenago Erromako apezpiku laguntzailea izan zen 2012tik 2015era bitarte. 

Frantzisko aita santuak kardinal izendatu zuen 2019an. Italiako apezpiku-konferentziako presidente izan da 2022tik. Tarte horretan Zuppik aurre egin zion eskuineko populismoari, nazionalismoari eta immigrazioaren aurkakoei, Europak migratzaileak hartzeko duen behar morala aipatuz. Adierazpen horien ondorioz talka egin du maiz Matteo Salvinirekin, Italiako alderdi eskuindarrekoa. 2018an Txina-Vatikano Akordioa bultzatu zuen, aita-santuari Txinako Alderdi Komunistak izendatutako apezpikuei betoa ezartzeko eskubidea ematen diona.

Frantziskoren gertukoa izanda, Zuppi 2025eko konklabean aita-santu gai gisa ikusten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcelle Bouele Bondo

**Marcelle Cecilia Bouele Bondo** (Brazzaville, 1993ko urtarrilaren 7a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feminizazio (sexu jarduera)

[thumb|right|200px|[Emakumezkoen dominazio|Emakume menderatzaile eta gizon otzan bana feminizazioa antzezten.]]
**Feminizazioa**, batzuetan **behartutako feminizazioa** deitua, menderatze eta sumisio edo kink azpikulturetako sexu jarduera bat da. Jarduera hau genero-rolak alderantzikatzean datza, zeinean pertsona menderatzaileak gizonezko otzanari emakumezko rola harrarazten dion, emakumez jantzaraztea barne.

Batzuentzat feminizazioa sexu-fetitxe bat da. Besteentzat, berriz, beren sexu nortasuna esploratzeko modu bat da.

## Jarduera 
Feminizazioa genero-rolak alderantzikatzean datzan menderatze eta sumisio azpikulturako jarduera bat da, zeinean menpeko bikotekideari, normalean gizon bati, rol femeninoa hartzera behartzen zaion, sarri umiliazio erotikoaren bidez sexu plazera eragiteko. Pertsona feminizatuek ondorengo ekintza hauek egin ditzakete: emakumez janztea lentzeria, makillajea, bitxiak eta lurrina erabiliz, jokaera femeninoegia agertzea, emakumezko izen bat beretzat hartzea, uzki sexuan hartzaile rola izatea, bular protesikoak erabiltzea edo tucking delako teknikaz zakila ezkutatzea.

Feminizazioan menperatzaile rolean aritzen direnek antzezpen ezberdinak egin ohi dituzte menpeko bikotekidearen feminitatearen edo janzkera femeninoaren arabera. Antzezpen horietako batzuk izan daitezke bikotekidea emakumezkoen lentzeriarekin jantzita harrapatzea, feminizatua printzesatzat edo laguntza bila dabilen arriskuan dagoen damatxotzat hartzea edota erizain, animatzaile edo sexu-langile bezalako rolak antzeztea. *HuffPost* egunkariak sexu-langile batzuei egindako galdeketa baten arabera, feminizazioa da bezeroen sexu fantasia nagusietako bat.

Behartutako feminizazio izendapenak menderatzaileak gizon otzana bere borondateaz bestera feminizatzen duela aditzera eman dezakeen arren, izatez partaideen artean adostutako fantasia baten antzezpen bat da non bakoitzak rol bat daukan. Izan ere, partaidetako batzuk ez daude interesatuta jardueraren BDSM alderdian barrentzera eta bakarrik emakumez jantzarazi izana gozatzen dute. Besteek, ordea, ipurdikoak jasotzea, pegginga eta bondagea egitea bila dezakete, baita zakil txikia eta biguna izateagatik umiliatuak izatea edota bere zakilari alu esatea ere. Gainera, nahiko arrunta da bikotekide feminizatuari "maritxu" () deitzea.

## Galeria 

Fitxategi:Feminization makeup.jpg|thumb|Emakume bat gizon bat feminizatzen.
Fitxategi:Forced feminization.jpg|thumb|Bikote bat behartutako feminizazioa antzezten.
Fitxategi:"Women of History Dominating Males" 3.jpg|thumb|Feminizazioa artean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumezkoen dominazio
* Maskulinizazio

## Kanpo estekak
NBK jantzi

thumb|275x275px|Finlandiako soldaduak NBC engranajeetan, 1961
**NBK (nuklearra, biologikoa, kimikoa) jantzia** norbera babesteko ekipamendu  militar mota da. NBK jantziak substantzia erradioaktibo, biologiko edo kimikoen kontaktu zuzenaren eta kutsaduraren aurkako babesa emateko diseinatuta daude, eta material erradioaktiboekin eta erradiazio-mota guztiekin kutsatzearen aurkako babesa ematen dute. Oro har, epe luzeetan erabiltzeko diseinatuta daude, eramaileak borroka egin dezan (edo, oro har, funtziona dezan), eraso nuklear, biologiko edo kimiko errealaren mehatxupean edo azpian dagoen bitartean. Baliokide zibila norbera babesteko ekipamendua da. NBK terminoaren ordez NEBK (nuklearra, erradiologikoa,biologikoa, kimikoa) erabili da, arma erradiologikoen mehatxu berria gehituta.

## Erabilera 
[thumb|229x229px|NBK britainiar jantzi militararen brusa [Patroi disruptiboa duen material|patroi disruptiboa duen materialean.]]
thumb|200x200px|Botak estaltzeko gailua, borroka-boten gainean erabiltzeko
Nuklearra, biologikoa eta kimikoa esan nahi du NBKk. Indar armatuetan eta osasun eta segurtasunean erabiltzen den terminoa da, gehienbat itsasoz haraindiko gatazketan suntsipen masiboko armak (WMD) garbitzeko edo terrorismoaren aurkako erantzunean larrialdi-zerbitzuak babesteko testuinguruan, nahiz eta aplikazio zibilak eta erabilera arruntekoak egon (industria-istripuen ondoren berreskuratzeko eta garbitzeko ahaleginak, adibidez).

Operazio militarretan, NBK jantziak azkar ipini ahal dira soldadu baten uniformearen gainean, eta erabiltzailea etengabe babestu dezakete hainbat egunez. Gehienak kautxua bezalako material iragazgaitzez eginda daude, baina batzuek iragazki bat dute, airea, izerdia eta kondentsazioa poliki-poliki pasatzen utziz. Horren adibide da Kanadako NBK militar jantzia.

Sobietar jantzi zaharrena gomaz estalitako mihise iragazgaitza zen. Gaur egun NEBK jantzia bezala ezagutzen dena, Britainiar Indar Armatuen jantzia ikatzez bustitako feltroarekin indartzen da nylonez. Transpiragarriagatik erosoagoa da, baina bizitza erabilgarri laburragoa du, eta maiz ordezkatu behar da. Britainiar Indar Armatuen jantzia "Noddy jantzia" bezala ezagutzen da, horietako batzuek Noddy fikziozko pertsonaiak zeraman kapela bezalako kapela puntaduna zutelako. Sobietar estiloko jantziak eramailea britainiar jantziak baino kontzentrazio handiagoetan babestuko du baina ez da hain erosoa bere barnean hezetasun pilaketa dela eta. Sobietar jantzi bat "Womble" bezala ezagutzen zen, bisera biribileko betaurrekoak zituen aurpegi luzeko arnasgailua zela eta. Kanadako terminologian, NBK jantzi bat edo antzeko beste edozein gainjantzi babesle "Bunnysuit" gisa ere ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Produktu kimikoak babesteko jantziek NBEen aurrerapenak islatzen dituzte
Acácio Rodrigues Alves

**Acácio Rodrigues Alves** (Garanhuns, 1925eko apirilaren 9a – Recife, 2010eko abuztuaren 24a) brasildar elizgizon katolikoa izan zen, 1962tik 2000ra Palmaresko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Lehen eta bigarren mailako ikasketak João Pessoa Eskola Taldean (1932-1936) eta Garanhunsko Elizbarrutiko Ikastetxean (1937-1942) egin zituen. 1943tik 1946ra filosofia ikasi zuen Olindako apaizgaitegian, 1946tik 1949ra teologia Gregoriotar Pontifize-Unibertsitatean, eta 1951n Zuzenbide Kanonikoko graduondoko ikasketak burutu zituen unibertsitate berean. Erroman apaiztu zen 1949ko martxoaren 12an.

1962ko uztailaren 14an, Joan XXIII.a aita santuak Palmaresko apezpiku izendatu zuen. 1962ko irailaren 16an ordenatu zuten Garanhunsko katedralean. Kontsakratzaileak José Adelino Dantas, João José da Mota e Albuquerque eta Serafim Fernandes de Araújo apezpikuak izan ziren.

Vatikanoko II. kontzilioko lehen, bigarren, hirugarren eta laugarren saioan parte hartu zuen.

2000ko uztailaren 12an dimisioa eman zuen eta 2010eko abuztuaren 24an hil zen Recifen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Halloumi

**Halloumi** (grezieraz χαλοχ μι; turkieraz **Hellim**; arabieraz حلوم **Halumi**) Zipreko gazta bat da. Tradizioz, ahuntz-esnearen eta ardi-esnearen arteko nahasketa batekin egiten da, baina behi-esnearen halloumia ere aurki daiteke. Industrialki egindako halloumiak behi esne gehiago du ahuntz eta ardi esnea baino. Proportzioaren aldaketa horrek kostua murrizten du, baina zaporea ere aldatzen du, gresillan jartzean dituen ezaugarriez gain.

## Ezaugarriak 
Gazta zuria da, geruzetan ehundura bereizgarria du, mozzarellaren antzekoa, eta zapore gazia. Bere zuku naturalekin batera (gazurrak) eta gatzun antzeko batekin biltegiratzen da, urtebetez kontserbatzen da −18 °C-tan gogor izozten bada eta supermerkatuetan desizoztuta saltzen bada +4 °C-ko tenperaturan egon behar du. Gazta honek urtze-puntu handia du, eta urtzeko erresistentzia handia ematen dio.  

Modu tradizionalean egindako halloumiak forma erdizirkularra du, zorro handi baten tamainakoa, eta 220-270 g pisatzera iristen da. Gantz-edukia produktuaren pisu hezearen % 25 ingurukoa da, eta % 47koa produktua lehorra bada. Proteina-proportzioa % 17 ingurukoa da. Testura sendoa duenez, kozinatu bada, *hortzen* artean "karraskatzen" du kosk egitean.

Gaur egun, jatorri deiturako Halloumi  Zipreko produktu gisa erregistratzen da (1990eko hamarkadatik), Ameriketako Estatu Batuetan eta Europan (2021etik). Produktu industrialetan behi-esnearen edukiaz eztabaidatzen duten esneki ekoizleen artean dagoen gatazkaren ondorioz etorri zen atzerapena.

Zipreko turkiarrek "Hellim" izena erregistratu dute lehenik IZTEn eta ondoren, 2009. urtean Turkian.

## Nola zerbitzatu 
Halloumia fresko zerbitzatu ohi da menda-adartxo batzuekin, tomate lehorrarekin eta pesto saltsarekin. Menda zaporetsua omen da, baina bakterioen aurka egiten duenez, denbora gehiagoz fresko egoten laguntzen du, eta gaztaren bizitza luzatzen.
ezkerrera|thumb|267x267px|Halloumi pestoarekin.
Kozinatzeko erabiliko balitz, gainazalean marroi samar jarri arte friji daiteke, urtu gabe (urtze-puntu altua duelako, hain zuzen). Horrela, gazta bikaina izango da errekietarako edo gresillan erretzeko (saganakian zerbitzatzen den bezala), entsaladetan laguntzeko osagai gisa, edo, besterik gabe, frijitua eta barazkiekin zerbitzatua.  

Udaberriko eta udako hilabete beroetan halloumia sandiarekin jan ohi dute zipretarrek. Ez dago meze zipretarrik *halloumi eta lounza* ez duenik. Plater hori halloumi gazta eta urdaiazpiko xerra baten konbinazioa besterik ez da (kasu honetan, meloiaren eta urdaiazpikoaren  antza du), edo arkume saltxitxa bat (benetako lounza zein den eztabaidatzen da), besterik gabe, eta xerratan moztuta bere azalean, eta gero parrillan jarrita. Halloumia sandwichekin eta hirugiharrarekin ere hartzen da, baina bakarrik edo entsaladarekin jan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goiásko elizbarrutia

**Goiásko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1745eko abenduaren 6an ezarri zen lurralde prelatutza gisa, 1826ko uztailaren 15ean elizbarruti mailara igo zen, 1932ko azaroaren 18an artxidiozesi mailara, eta 1956ko martxoaren 26an elizbarruti egin zen berriro. Apezpikuaren egoitza Goiásen dago. Egun apezpikua Jeová Elias Ferreira da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Vicente do Espírito Santo (1782-1788)
* José Nicolau de Azevedo Coutinho Gentil (1788-1793)
* Vicente Alexandre de Tovar  (1803-1808)
* Antônio Rodrigues de Aguiar (1810-1818)
* Francisco Ferreira de Azevedo (1820-1854)
* Domingos Quirino de Souza (1861-1863)
* Joaquim Gonçalves de Azevedo (1865-1876)
* Antônio Maria Corrêa de Sá e Benevides (1876-1877)
* Cláudio José Gonçalves Ponce de Leão (1881-1890)
* Joaquim Arcoverde de Albuquerque Cavalcanti (1890-1890)
* Eduardo Duarte e Silva (1891-1907)
* Prudêncio Gomes da Silva (1908-1921)
* Manuel Gomes de Oliveira (1922-1955)
* Cândido Bento Maria Penso (1957-1959)
* Abel Ribeiro Camelo (1960-1966)
* Tomás Balduino (1967-1998)
* Eugène Lambert Adrian Rixen (1998-2020)
* Jeová Elias Ferreira (2020-)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Abel Ribeiro Camelo (1947-1957)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Murtala Mohammed nazioarteko aireportua

**Murtala Mohammed nazioarteko aireportua** (MMIA) (IATA: LOS, OACI: DNMM)  Nigeriako Lagos estatuko Ikeja dagoen nazioarteko aireportua da, eta Lagos hiriko aireportu nagusia da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lagos

## Kanpo estekak 
*  Murtala Mohammed nazioarteko aireportua
Ipameriko elizbarrutia

**Ipameriko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1966ko urriaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ipamerin dago. Egun apezpikua José Francisco Rodrigues do Rêgo da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Gilberto Pereira Lopes (1966-1975)
* Antônio Ribeiro de Oliveira (1975-1985)
* Tarcísio Sebastião Batista Lopes (1986-1998)
* Guilherme Antônio Werlang (1999-2018)
* José Francisco Rodrigues do Rêgo (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanquet gazta

**Blanquet gazta** (‘blanquito’ valentzieraz, Alacanteko ahuntz-gazta izenez ere ezaguna) Valentziako Erkidegoko (Espainia) Alacanteko Mendietako gazta-barietate tipikoa da. Kalitate-marka batekin babestuta dago 2008ko abenduaren 23tik.

## Ezaugarriak 
Gazta hau ahuntz esnearekin egiten da eta disko forma du, ertz birrindudunak, esparto belar moldearen ondorioz, orain metalezko molde berriek imitatzen dutena. 15 zentimetro inguruko diametroa du eta kilogramo erdi bat pisatzen du gutxi gorabehera. Kolore zurikoa da, eta zapore gozoa eta apur bat gazia du. Ia ez du azalik, gaztaren beraren masa gogortua baita hau. Gatzunetan kontserbatuta edo gatzatu eta aireztapen denbora labur bat eman ondoren samurtuta kontsumitzen da.

## Kanpo estekak
Itumbiarako elizbarrutia

**Itumbiarako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1966ko urriaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Itumbiaran dago. Egun apezpikua José Aparecido Gonçalves de Almeida da.

## Ordinarioen zerrenda 
* José Francisco Versiani Velloso (1966-1972)
* José de Lima (1973-1981)
* José Belvino do Nascimento (1981-1987)
* José Carlos Castanho de Almeida (1987-1994)
* Celso Pereira de Almeida (1995-1998)
* Antônio Lino da Silva Dinis (1999-2013)
* Fernando Antônio Brochini (2014-2023)
* José Aparecido Gonçalves de Almeida (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jataíko elizbarrutia

**Jataíko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1929ko ekainaren 21ean ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1956ko martxoaren 26an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Jataín dago. Egun apezpikua Joaquim Carlos Carvalho da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Germán Vega Campón (1941-1955)
* Abel Ribeiro Camelo (1957-1960)
* Benedito Domingos Vito Coscia (1961-1999)
* Miguel Pedro Mundo (1999-1999)
* Aloísio Hilário de Pinho (1999-2009)
* José Luiz Majella Delgado (2009-2014)
* Nélio Domingos Zortea (2015-2023)
* Joaquim Carlos Carvalho (2023-)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Mathias William Schmidt (1972-1976)
* Miguel Pedro Mundo (1978-1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anari gazta

**Anaria** Zipren ekoizten den gazur fresko eta leuneko gazta da. Zipreko beste gazta batzuk baino askoz ezezagunagoa den arren (*halloumia*, adibidez), ospea irabazten hasi da azkenaldian. Irlako ekoizle industrial nagusietako batek urrezko domina bat irabazi zuen bere Anari gaztarekin 2005eko Erresuma Batuko *World Cheese Awards* sarietan.

## Ekoizpena 
Erabilitako esne-gazura beste gazta gogorrago batzuen azpiproduktu bat izan ohi da, normalean *halloumi* edo kefalotyri-aren azpiproduktua. Gazura pixkanaka berotzen da, 65 °C-raino, eltze handi batean. Tenperatura horretan, ahuntz- edo ardi-esnearen kantitate txiki bat (% 5-10) gehi daiteke, azken produktuaren kalitatea hobetzeko. Irakiten jartzen da mugitzen den bitartean. 80–85 °C-an Anariren mami hauskor txiki batzuk sortzen hasten dira. Bitsadera edo iragazki batekin, gehiago xukatzeko aukera ematen duen ontzi batera erretiratzen dira, eta, ondoren, 10 cm inguruko aldea duten kuboetan mozten dira. Xukatzea kontuan hartu gabe, ordubete inguru darama prozesuak.

## Aldaerak 
Goian adierazten den bezala sortutako forma sinplean, Anariak klarionaren antzeko kolorea du, eta oso biguna da; zentzu askotan, gaztanberaren, *mizithraren* edo cottagearen antza du. Askotan gatza botatzen zaio eta su eztian lehortzen da (antzina eguzkitan utziz egiten zen), helduago bihurtuz aldaera oso gogorra eta hilezkorra lortzeko.

## Sukaldaritzako erabilerak 
* Ondu behar ez bada, Anaria egin eta berehala kontsumitu behar da, oso galkorra baita. Zipretar gehienek siropeekin (normalean algarroboarekin) edo eztiarekin nahastuta hartzen dute gosaltzeko.
* *Bourekia* Zipreko plater tradizionala da. Pastelak Anariz egindako betegarriekin (gaziak eta gozoak) egiten dira.
* Gazta-pastelak bourekiaren antzekoak dira, baina ore filo baten azala dute.
* Anari lehorra gogorregia da mozteko, eta, beraz, beti birrintzen da, eta pasta platerak apaintzeko edo saltsak loditzeko erabiltzen da.

## Nutrizio-informazioa 
Industrialki ekoitzitako 100 g anari freskok honako osaera hau izan ohi du:

* Gantza: 15 g
* Karbohidratoak: 2 g
* Proteinak: 11 g
* Energia: 195 kcal
* Kolesterola: 80 mg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Joaquín Colón de Larreátegui

**José (Joseph) Joaquín Colón de Larreátegui Jiménez de Embún** (Bartzelona, 1743ko apirilaren 2a &ndash; Cáceres 1822ko urtarrilaren 26a) politikari eta legelari monarkikoa izan zen.

## Biografia 
1753an hasi zituen ikasketak, eta 1759an Legeetan batxilergoa lortu zuen Huescako Sertoriar Unibertsitatean. Ondoren, Valladolideko Santa Cruz Ikastetxean sartu zen eta unibertsitate horretako errektore izatera iritsi zen 1769an.

Karrera bikaina egiten du magistraturan. Lehenik eta behin, Bizkaiko epaile nagusi gisa (1776), lan handia egin zuen Bizkaian indarrean zegoen foru-legeria antolatzeko. 1789an Madrilera joan zen Etxe eta Gorteko alkate gisa, eta Karlos III.aren Ordenako zaldun izendatu zuten.

Jose Joaquin Burgosera erbesteratu zuten lehenik, eta Bilbora eta Palentziara gero. 1804an, Zamakolada zela eta, Mariano Luis Urkixorekin, honen aitarekin eta Jose Mazarredorekin batera kondenatua izan ondoren, Caceresera joan zen erbesteratze berri batengatik, bere ahizpen ondora.

1808an, Aranjuezko matxinadaren ondoren, Fernando VII.ak, Lardizabalekin batera, Gaztelako Kontseiluan berrezarri zuen. Baionako Batzarreko kidea izan zen. 1810ean Cadizeko diputatu hautatu zuten Aragoiko erresumaren izenean. Cadizeko Gorteen garapenean, joera absolutista zutenen artean agertu zen, liberalekin ika-mikan; egoera horretan, testu bindikatibo bat argitaratu zuen, Migel Lardizabalen beste Manifestu batekin batera, gero Persiarren Manifestuaren iturri nagusietako bat izango zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luziâniako elizbarrutia

**Luziâniako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1989ko martxoaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Luziânian dago. Egun apezpikua Francisco Agamenilton Damascena da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Agostinho Stefan Januszewicz (1989-2004)
* Afonso Fioreze (2004-2017)
* Waldemar Passini Dalbello (2017-2025)
* Francisco Agamenilton Damascena (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rubiataba-Mozarlândiako elizbarrutia

**Rubiataba-Mozarlândiako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1966ko urriaren 11ean ezarri zen Rubiatabako lurralde prelatutza gisa, 1979ko apirilaren 18an Rubiataba-Mozarlândiako lurralde prelatutza bihurtu zen eta urte bereko urriaren 16an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Rubiataban dago. Egun apezpikua Francisco Agamenilton Damascena da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Juvenal Roriz (1966-1978)
* José Carlos de Oliveira (1979-2008)
* Adair José Guimarães (2008-2019)
* Francisco Agamenilton Damascena (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak