open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zuzentzaile (argipena)

**Zuzentzaile** hitzak adiera zenbait ditu:
* geometrian, **zuzentzaile** edo gidatzailea;
* informatikan, zuzentzaile ortografikoa (adibidez, Xuxen);
* **likido zuzentzaile** edo zuzentzeko likidoa;
* **hizkuntza-zuzentzailea**, lanbidea.
Lybiidae

**Lybiidae** Afrikako hainbat hegazti biltzen dituen familia bat da. Amerika eta Asian bizi diren Capitonidaerekin loturik agertu dira denbora luzean zehar, baina lotura honen inguruko datuak ez dira zehatzak. 42 espezie daude familiaren barruan, *Lybius* genero tipotik *Pogoniulus*era. Saharaz hegoaldeko Afrikan aurki daitezke, Hego Afrikako hego-mendebalde urruna kenduta.

Trachyphoninae subfamilia Saharako hegoaldetik Hego Afrikaraino hedatzen da. *Trachyphonus* generoa da lurralde zabaletan bizi den generoa. Lybiinae subfamilia zuhaitzetan bizi da.

## Sailkapena 
**Lybiinae**
* *Gymnobucco*
* *Stactolaema*
* *Pogoniulus*
* *Buccanodon*
* *Tricholaema*
* *Lybius*

**Trachyphoninae**
* Genus *Trachyphonus*

## Kanpo estekak
Joachim Gauck

**Joachim Gauck** (Rostock, Alemania, 1940ko urtarrilaren 24a) Alemaniako presidentea izan zen 2012 eta 2017 bitarte. Apaiz protestantea da eta independente bezala sartu zen errepublikako lehendakaritzan. Ekialdeko Alemanian aktibista antikomunista izan zen. AEDren azken egunetan, 1990an, Stasiren Artxibategiaren kudeaketaz arduratu zen.
Yarmouk (herria)

**Yarmouk** (اليرموك [[arabiera]z) Siriako herria da Damaskotik zortzi kilometrotara. Herri hau,1948ko gerraren ondorioz Palestinatik ihes egin zuen populazioak sortu zuen, 1957an. Herriak, 159.639 biztanlez, populazio dentsitate handia du. Bertako bizi baldintzak oso gogorrak dira.

## Kanpo estekak 
*  Yarmouk, UNWRAren artikuluak.
*  Palestinians at Yarmouk camp are forced to take sides in the Syrian conflict, Dunia Manzar, 2013ko otsailaren 11.
*  http://www.publico.es/internacional/siria-yarmuk-refugiados-palestinos-unrwa.html, UNWRAren Raquel Martí-rekin elkarrizketa, 2015eko apirilaren 14.
Francisco Varela

**Francisco Javier Varela** (Santiago, Txile, 1946ko irailaren 7a – Paris, 2001eko maiatzaren 28a) txiletar neurobiologoa eta filosofoa izan zen.

## Bizitza 
Francisco Varela biologiaren teoriaren eta zientzia kognitiboen inguruko hainbat lanen egilea da eta bere hasierako azterketa eremuez harago eragin teoriko handia izan du.

Humberto Maturanaren ikasle eta lankide izan zen eta antolakuntza biologikoaren teoria bat eratu zuen. Teoria honetan, bizitza eta autopoiesia lotzen zituen, hau da, prozesu sarea bat beregain berrituz doana etengabe. Valeraren ustez, zelula unitate bizi minimoena da, eta beraz, sistema autopoietiko baten adibide paradigmatikoa.

Bere lanek eragina izan zuten adimen artifizialaren ikerkuntzan, bereziki, bizitza artifizialaren ikerkuntzan.

2001ean hil zen C hepatitisaren ondorioz. Lau seme-alaba zituen, beraien artean Leonor Varela aktorea.
 
## Lanak 
* 1973 - *De máquinas y seres vivos: Una teoría sobre la organización biológica* (Humberto Maturanarekin batera). Editorial Universitaria, Santiago de Chile.
* 1985 - *El árbol del conocimiento: Las bases biológicas del entendimiento humano* (Humberto Maturanarekin batera). Editorial Universitaria, Santiago.
* 1988 - *Connaître: Les Sciences Cognitives, tendances et perspectives*. Editions du Seuil, París.
* 1992 - *The embodied mind. Cognitive Science and Human Experience*, Evan Thompsonekin eta Eleanor Roschekin batera idatzia.
* 1996 - *Ética y Acción*. Editorial Dolmen, Santiago.
* 1997 - *Un puente para dos miradas. Conversaciones con el Dalai Lama sobre las ciencias de la mente* Editada con Jeremy Hayward. Editorial Dolmen, Santiago.
* 1999 - *Dormir, Soñar, Morir. Nuevas conversaciones con el Dalai Lama.* Editorial Dolmen, Santiago.
* 2000 - *El Fenómeno de la Vida*. Editorial Dolmen, Santiago.
Bohr efektua

[thumb|250px|[Hemoglobinaren disoziazio kurbaren aldaketak. Puntu gorrien kurba Bohr efektuari dagokio]]

**Bohr efektua** hemoglobinak oxigenoarekiko duen afinitatearen jaitsieran datza, odoleko CO2 kontzentrazioa handitzen denean. 1904an Christian Bohr fisiologoak (Niels Bohr fisikariaren aita) egiaztatu zuen bere izena daraman efektua.

Bohr efektuak garrantzia handia du arnas-fisiologian: berari esker oxigenoa hemoglobinari lotzen da biriketan (bertan CO2 kontzentrazioa oso txikia baita) eta askatzen da ehunetan (CO2 kontzentrazioa handia delako eta -beraz- hemoglobinak afinitate gutxiago duelako oxigenoarekiko).

CO2-ko kontzentrazio handiak pHaren azidifikazioa dakar:

CO2 + H2O \rightleftharpoons HCO3- + H+

Goiko erreakzioa eskuineruntz abiatzen da karbono dioxidoaren kontzentrazioa handia denean, pHa jaisten duen H+ agertuz. Ustez, pHaren jaitsiera horrek hemoglobinaren konformazioa aldatzen du eta bere oxigenoarekiko afinitatea jaitsi egiten du:

HbO2 + H+ \rightleftharpoons HbH+ + O2

## Kanpo estekak
Hunab Ku

**Hunab Ku** ( ahoskatua) maien jainko gorena da, mundua sortu zuen jainkosa

Maiak pentsatzen zuten jainko honen bihotza eta burmuina unibertsoaren zentroan zegoela. Berarekin komunikatzeko eguzkia erabiltzen zuten. Berak mundua hiru aldiz egin zuen. Lehenengoa jenioak hartu zuten bigarrena arraza iluna eta txarra eta hirugarrenean maiak

Maiek sinesten zuten 5.125 urte pasatzean planeta guztiak alienatzen zirela eta honek energia inpultsu bat eragiten zuen, energia honek mundua amaitu ahal zuela esaten zuten.

## Kanpo estekak
Belver errota

**Belver errota**, **Cabanillasko errota** edota **Markesaren errota** () Nafarroako Cabanillas udalerrian dagoen olio-errota bat da. Herrigunetik seiehun metro hego-mendebaldera dago, Markesen etxea delakoaren alboan eta Ebro ibairen iparraldeko ertzetik hurbil.

2006an Nafarroako kultura ondasuna izendatua izan zen. XIX. mendeko harri eta adreiluz egindako eraikina da. Errota honetan oliba olioa ekoizten zen.

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Hipodamia (Peloperen emaztea)

**Hipodamia** (, *Hippodámeia*), greziar mitologian, Enomao Pisako erregearen eta Asteroperen alaba zen. Edertasun handiko emakumea zen. Orakuluak Enomaori iragarri zion bere suhiak hilko zuela. Hori eragozteko, erregeak, sekula galtzen ez zuen gurdi lasterketa baterako erronka botatzen zien Hipodamiaren ezkongai guztiei. Hamahiru partaide menderatu zituen Enomaok eta, haiek onartu zuten bezala, heriotza zigorra izan zuten. Baina Pelopek, Tantaloren semeak, jainkoen laguntzarekin eta tranpa bidez, irabazi zion erregeari eta Hipodamiarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipodamia (argipena)

**Hipodamia** izan daiteke:
* Greziar mitologian:
** Hipodamia, Peloperen emaztea, eta Enomaoren alaba.
** Hipodamia, Piritooren emaztea, eta Butes edo Adrastoren, alaba.
* Astronomian:
** 692 Hippodamia asteroidea.
Kaparrondo

**Kaparrondoa** (*Capparis spinosa*) Mediterraneoan jatorria duen zuhaixka da. Kaparidazeoen familiako sasi egiturako zuhaixka da, enbor eta adar arantzatsuak dituena, 1-2 m luzea. Arrautza egiturako hosto mamitsu samarra izaten du eta 4-6 cm zabaleko lore usaintsua, zuria edo arrosa-kolorea. Lore-kuskua janariak ontzeko erabiltzen da.

Kaparrek edo fruitu gazteek ere balio gastronomikoa dute. Landarearekin lotzen zituen zurtoinaren zati batekin josten dira, baina ez dira kaparrak bezain preziatuak.

Fitxategi:Taperots1.JPG|Kapar fruitu konfitatuak.
Fitxategi:Salted capers.jpg|Kapar gatzatuak.
Fitxategi:Capparis cartilaginea open fruit.jpg|Fruitu heldua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabaskoze etxea

**Nabaskoze etxea** Nafarroako Cintruénigo udalerrian dagoen jauregi bat da. Herrigune , Ligués kaleko 2. zenbakian. Nabaskozeko markesaren bizilekua izan zen eta Nafarroako kultura ondasuna izendatua dago.

Udalerri honetan dauden XVI-XVIII. mendeen artean eraikitako Ligués etxea eta Virto Leoz etxeareki batera jauntxon eraikinen multzoaren barnean dago. Adreiluz egina dago, kanpoaldean, lehioi bakoitzak bere balkoiak eta atariek erdi-puntuko arkuak dituzte.

XVII. mendearen bigarren erdialdeko eraikin barrokoa da. Bi solairuko garaiera du. Bigarren solairuan dinteldun baoak dituen balkoiak dauzka, bai eta lehoi batzuk daramatn XVII. mendeko armarria ere. Adreiluzko erdi-puntuko arkudun bi at ditu, biak berdinak. Ate hauetako batek kaxazko eskailera batera darama, goialdean ganga bat du baina antzina linterna bat eraman zezakeen. Fatxadaren goiko solairua arku hirukoitzez osatutako galeria eta moldura oker eta zuzenez osatutako adreiluzko teilatu-izkina ditu.

Barnealdean, alboko etxeekin muga egiten duen lorategi handi bat du.

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
* Casa de Navascués
* Álvarez-Villamil Bárcena, María  eta Menéndez Pidal de Navascués, Ignacio  (2015). "El fondo musical de la Casa de Navascués". Príncipe de Viana (PV), ISSN: 0032-8472, 262,  941-954.
Sardinella

***Sardinella** Clupeidae familiako arrain genero bat da. 21 espezie ezagutzen dira gaur egun. Ur epeletan eta itsaso tropikal eta azpitropikaletan ugariak dira.

Orokorrean kostan bizi dira. Gazteak estuario eta sakonera eskaseko uretan aurkitzen dira, eta helduak itsasoan aurki daitezke. Espezieak bereizteko gorputzeko elementuak erabiltzen dira, baina askotan oso errazak dira nahasteko. 7tik 14ra arteko markak dituzte buruaren gaineko ezkatetan. Barailaren gaineko egiturak arraun itxura du, eta hori da elementurik esanguratsuena generoa karakterizatzeko garaian.

## Espezieak 
* *Sardinella albella*
* *Sardinella atricauda*
* *Sardinella aurita*
* *Sardinella brachysoma*
* *Sardinella dayi*
* *Sardinella fijiense*
* *Sardinella fimbriata*
* *Sardinella gibbosa*
* *Sardinella hualiensis*
* *Sardinella janeiro*
* *Sardinella jonesi*
* *Sardinella jussieu*
* *Sardinella lemuru*
* *Sardinella longiceps*
* *Sardinella maderensis*
* *Sardinella marquesensis*
* *Sardinella melanura*
* *Sardinella neglecta*
* *Sardinella richardsoni*
* *Sardinella rouxi*
* *Sardinella sindensis*
* *Sardinella tawilis*
* *Sardinella zunasi''

## Kanpo estekak
Casablanca Handia

**Casablanca Handia** (; ; amazigeraz: *Tamnaḍt Tamqqṛant n Anfa*) Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean Marokoko eskualdeak aldatu ziren arte. Marokoko iparraldean kokatuta dago, 1157. km2 ditu, 4.270.750 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Casablanca da.

Bi probintzia daude bere barnean:
* Nouaceur probintzia
* Mediouna probintzia

## Kanpo estekak
Marrakex-Tensift-El Haouz

**Marrakex-Tensift-El Haouz** () Marokoko 16 eskualdetako bat izan zen. Marokoko erdialdean kokatuta zegoen, 31.160&nbsp;km2 zituen eta 3.576.673 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Marrakex zen.

Lau probintzia zeuden bere barnean:
* Al Haouz probintzia
* Chichaoua probintzia
* El Kelaat Es-Sraghna probintzia
* Essaouira probintzia
* Rehanma probintzia

2015ean eskualde honi Safi probintzia eta Youssoufia probintzia gehitu zitzaien eta Marrakex-Safi eskualdea osatu zen.

## Kanpo estekak
Meknes-Tafilalet

**Meknes-Tafilalet** (; amazigeraz: *Meknas-Tafilalt*) Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean Marokoko eskualdeak aldatu ziren arte. Marokoko erdialdean kokatuta dago, 79.210&nbsp;km2 ditu, 2.316.865 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Meknes da.

Bost probintzia daude bere barnean:
* El Hajeb probintzia
* Errachidia probintzia
* Ifrane probintzia
* Khenifra probintzia
* Midelt probintzia

## Kanpo estekak
Ekialdea (1997-2015)

**Ekialdea** (; amazigeraz: ⵜⴰⴳⵎⵓⴹⴰⵏⵜ, *Tagmuḍant*) Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean Marokoko eskualdeak aldatu ziren arte. Marokoko ipar-ekialdean kokatuta dago, 82.900&nbsp;km2 ditu, 2.097.629 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Oujda da.

Sei probintzia daude bere barnean:
* Berkane probintzia
* Eddriwesh probintzia
* Figuig probintzia
* Jerada probintzia
* Nador probintzia
* Taourirt probintzia

## Kanpo estekak
Chinampa

thumb|250px|Chinampak
[thumb|250px|Texcoco[aintzira]]
***Chinampa*** kanaberaz egindako inguraketa edo hesia da, antzinako mesoamerikar nekazaritza eta lurralde hedakuntza metodoa. Teknika hau tolteken garaian hasi zen eta XVI. mendean ia Xochimilco aintzira osoa okupatu zuen eta beste teknikekin konbinatuak biztanleria handia elikatu zen. Chinamparen sistema garapena Texcoco aintziraren ezaugarri bereziei esker gertagarri izan zen sakon urria eta lohitsua zenez bide apropos izan zen bere praktika aurrera eramateko.

## Ezaugarriak 
Lurraz estalitako baltsaren bidez loreak eta barazkiak landatzeko erabiltzen ziren eta Mexikoko Haraneko aintzira eta urmaelen gainazalean lurraldea handitzeko,Mexiko-Tenochtitlani hiri flotagarri bat eginez. Nekazaritzako eta beste eremuak bereganatzeko erabiltzen zituzten ere.

Baltsa bat enborrekin eta makilekin eginez egitura da, batzuetan neurri handikoak, eta haren gainean konspostatutako lurra material biodegradagarriak ipintzen zituzten. Chinampan zume bat landatzen zen bere sustraiak uretatik aintzira eta errekatxoen bazterretararte hazteko, horrela lurra finkatzen zen eta zumea hazi eta gero landaketa desberdinak ereiten eta uztatzen zituzten.
thumb|192x192px|Xochimilcoko lakua

## Gaur egun 
Gaur egun Xochimilcon eta Tlahuacan ordezkaritza arloan chinamparen nekazaritza azken aztarnak kokatuak daude eta chinampa emankor honen gainean landatzen jarraitzen ari dira, sistemen jasangarrienetako bat izendatu izan da. Chinampak babesteko gizateriaren ondare kultural izendatuak izan dira, prehispanikoko nekazaritza eta aintzira ekosistemaren balio handia dutela oraingo eta etorkizuneko gizarteari erakusten.

### Ingurumena eta bertako biztanleak 
Orduz geroztik, Mexikoko Haraneko izeneko kultur ezaugarri askotariko pertsona ugari dituzten eremu geografikoa partekatutako aztekek. Orduz geroztik, Mexikoko Haraneko izeneko kultur ezaugarri askotariko pertsona ugari dituzten eremu geografikoa partekatutako aztekek.

7.853 kilometro koadroko azalera batekin, Mexikoko plateau iparraldetik hegoaldera kilometro gutxi gorabehera 120 eta, besteak Zumpango, Xaltocan, Texcoco, Xochimilco eta gisa elkar lotuak laku serie bat 70 ekialdetik mendebaldera eta garai honetan goi mendietan.Nekazaritza Gauza bera ibarreko herriarentzat bizirauteko jarduera nagusia izatera eta, gainera, behartu bere ondasunen mugimendua burutzeko lakuetan eta merkataritza ibilbideen tlamemes edo kargagailu baten bizkar gainean burura bidez.

Azteken boterea Acolhuaque Texcoco eta Tlacopan of tepanecas adostutako aliantza militarren bidez forjatu zuen. Aliantza hirukoitza konfigurazioak XV mendearen bigarren erdian, besterik berrogeita hamar edo hirurogei urte Mexikon Espainiako inbasioaren inguruan zementuzko zen.

Aztekak zabalkuntza bailaran eta bere erakunde militarraren konplexuari area herrien gehien eragin gero eta handiagoa zen ondorioz bere gudarien ausardia eta onartzen Triple aliantza. Aldi berean, Aztekak da nagusi lurralde barruan inbaditzaileen borroka etengabe enklabe independente batzuk mantendu ziren. Hau Otomi du kasua da eta tlaxcalteca geroago kausa komun egin espainiarrek batez.

## Kanpo estekak
Souss-Massa-Draâ

**Souss-Massa-Draâ** () Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean zatitu zen arte. Marokoko erdialdean kokatuta dago, 70.880&nbsp;km2 ditu, 3.601.917 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Agadir zen.

Lau probintzia zeuden bere barnean:
* Chtouka Aït Baha probintzia
* Ouarzazate probintzia
* Taroudant probintzia
* Sidi Ifni probintzia (2009tik aurrera)
* Tinghir probintzia (2009tik aurrera)
* Tiznit probintzia
* Zagora probintzia

## Ikus, gainera 
* Souss-Massa

## Kanpo estekak
Tadla-Azilal

**Tadla-Azilal** (; amazigeraz: *Tadla-Aẓilal*) Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean Marokoko eskualdeak aldatu ziren arte. Marokoko erdialdean kokatuta dago, 17.125&nbsp;km2 ditu, 1.607.506 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Beni Mellal da.

Hiru probintzia daude bere barnean:
* Azilal probintzia
* Beni Mellal probintzia
* Fquih Ben Salah probintzia

## Kanpo estekak
Tanger-Tetuan

**Tanger-Tetuan** (; amazigeraz: *Tanja-Tiṭṭawin*, ⵜⴰⵏⵊⴰ-ⵜⵉⵟⵟⴰⵡⵉⵏ) Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean Marokoko eskualdeak aldatu ziren arte. Marokoko iparraldean kokatuta dago, 11.570&nbsp;km2 ditu, 3.157.075 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Tanger da.

Lau probintzia daude bere barnean:
* Chefchaouen probintzia
* Larache probintzia
* Ouezzane probintzia
* Tetuan probintzia

## Kanpo estekak
Taza-Al-Hoceima-Taounate

**Taza-Al-Hoceima-Taounate** () Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean Marokoko eskualdeak aldatu ziren arte. Marokoko iparraldean kokatuta dago, 24.155&nbsp;km2 ditu, 1.807.036 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Al-Hoceima da.

Lau probintzia daude bere barnean:
* Al-Hoceima probintzia
* Taounate probintzia
* Taza probintzia
* Guercif probintzia

## Kanpo estekak
Guelmim-Es Semara

**Guelmim-Es Semara** () Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean Marokoko eskualdeak aldatu ziren arte. Marokoko iparraldean kokatuta dago, 122.825&nbsp;km2 ditu, 501.921 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Guelmim da.

Hegoaldeko zatia Mendebaldeko Saharakoa da, Marokoko okupatua.

Lau probintzia daude bere barnean:
* Assa-Zag probintzia
* Es Smara probintzia
* Guelmim probintzia
* Tan-Tan probintzia
* Tata probintzia

## Kanpo estekak
Rabat-Sale-Zemmour-Zaer

**Rabat-Sale-Zemmour-Zaer** (; amazigeraz: *Errbaṭ-Sla-Zemmur-Zɛir*) Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean Marokoko eskualdeak aldatu ziren arte. Marokoko erdialdean kokatuta dago, 9.580&nbsp;km2 ditu, 2.676.754 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Rabat da.

Probintzia bakarra du bere barnean:
* Khemisset probintzia

## Kanpo estekak
Arrese etxea (Corella)

**Arrese etxea** edota **Arresetarren etxea** Nafarroako Corella udalerrian dagoen jauregi eta museo bat da. Herrigunean dago, San Migel elizaren alboan eta Vallejo kalea eta San Migel kalearen arteko izkinan. Nafarroako kultura ondasuna izendatua dago.

## Historia 
Agramondar familietako bat zen Peraltatarren jabetzakoa zen, baina XVII. mendean jabez aldatu zen, Agustín Sesma Sierraren jabetzara igaroz, Corella merkatari garrantzitsuenetakoa eta udalerri honetako Kateen etxea edo Sesmatarren etxearen jabea ere bazena.

XVIII. mendearen amaiera Arteta familiaren eskuetara iragan zen, Jose Luis Arrese jaunarekin ezkondutako Maria Teresa Sáenz de Heredia Artetaren arbasoak. Gaur egun, eraikina aurrekoen hiloba den Jose Miguel Arrese jaunaren jabetzakoa da.

## Eraikina 
Barnealdean, Arrese etxeak margolan eta eskultura bilduma garrantzitsua gordetzen du, izan ere, Jose Luis Arrese jauna eta Maria Teresa Sáenz de Heredia anderea artelan zaleak ziren.

Bitxikeria gisa eta udalerria eremu euskaldunean egon ez arren, eraikinaren izkinako armarriak euskarazko esaldi hau zizelkatua du: *Jaungoikoa etxe-ontako jaunada*.

Irudi:Corella - Casa Arrese 04.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Corella - Casa Arrese 03.jpg|Armarria.
Irudi:Corella - Casa Arrese 02.jpg|Xehetasuna.

## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Iker Piedrafita

**Iker Piedrafita** (Iruñea, 1981eko azaroaren 17a) Dikers taldeko abeslari eta gitarrista, konpositore eta ekoizlea da. Alfredo Piedrafitaren semeak 1998an Dikers taldea sortu zuen eta 2001 aldera ekoizle lanetan hasi zen. Ekoizle bezala, Barricada, Leihotikan eta Vendetta taldeekin lan egin du.

## Diskografia 
### Dikers taldea 
* A qué esperamos - 1999
* Se escribe sin c - 2001
* Dale gas - 2002
* Las noches que me inventé - 2005
* Carrusel - 2008
* Casi nunca llueve -2012
* Vértigo - 2015

### Miss Octubre proiektua 
* Dia 1 - 2014
Aaiun-Bojador-Sakia El Hamra

**Aaiun-Bojador-Sakia El Hamra** () Marokoko 16 eskualdetako bat zen, 2015ean Marokoko eskualdeak aldatu ziren arte. Marokoko iparraldean kokatuta dago, 39.480&nbsp;km2 ditu, 301.744 biztanlerekin 2014ko erroldan. Hiriburua Aaiun da.

Ia eskualde osoa, Tarfaya izan ezik, Mendebaldeko Saharakoa da, Marokoko okupatua.

Lau probintzia daude bere barnean:
* Aaiun probintzia
* Bojador probintzia
* Tarfaya probintzia

## Kanpo estekak
Dehiszentzia

thumb|250px
**Dehiszentzia** edo **zabalkortasuna** landarearen atal baten irekiera da, barruko edukia askatzeko helburuarekin. Fruituetan, haziak askatzeko, eta anteretan, polena askatzeko, gertatzen da. Badira fruitu indehiszente edo zabalgaitzak, intxaur tipologia botaniko zabalaren baitan biltzen direnak.

## Kanpo estekak
Pirinio Atlantikoetako kantonamenduak

**Pirinio Atlantikoetako** departamentuak 27 kantonamendu ditu gaur egun, 2014ko kantonamenduen berrantolakuntzaren ondorioz. Urte horretara arte, kantonamendu kopurua 52koa zen.

## Gaur egungo kantonamenduak 
## 2014ra arteko kantonamenduak 
thumb|upright=1.5
### Baionako barrutia (19 kantonamendu - azpiprefektura : Baiona) 
### Oloroe-Donamariako barrutia (12 kantonamendu - azpiprefektura : Oloroe-Donamaria) 
### Paueko barrutia (21 kantonamendu - prefektura : Paue) 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frantziako kantonamenduak

## Kanpo estekak
Kapsula (argipena)

**Kapsula** hitzak bilgailu edo mintz batez estalitako eduki edo barrunbea da. Erabilera zenbait ditu:
* anatomian,
** artikulazio-kapsula,
** Bowmanen kapsula,
** Glissonen kapsula,
** giltzurrun-kapsula
** burmuineko kanpo kapsula, barne kapsula eta mutur-kapsula;
* farmakologian, kapsula, sendagai-forma bat;
* botanikan, kapsula, fruituen bilgarri mota bat;
* astronautikan, kapsula, espazio ontzi mota bat.
* mikrobiologian, kapsula bakterio batzuek duten egitura extrazelularra.
Burruntzali

[thumb|250px|Zali bat, [wok bateko  ( *bao*) teknikarako erabilia.]]
**Burruntzalia**, halaber **zalia** edo **gahea** (Zub.), janaria plateretan banatzeko erabiltzen den koilara handia da. Ontzian dagoen janaria eragintzeko ere erabiltzen dute. Material askotakoa izan daitezke: metalezkoak, plastikozkoak, zurezkoak eta abar.

## Euskalkietan 
Aldaerak, burruntzali, burduntzari, burdun-zali eta zali.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esku-emate

thumb|Bi gizon elkarri bostekoa ematen
**Esku-emate** edo **bostekoa**, erritual labur bat da zeinetan bi pertsonek beren eskuak elkar lotzen eta estutzen dituzten, gehienetan, gorako eta beherako mugimendu laburrak eginez. Gehienetan agurtze gisa erabiltzen da baina izan dezake ere eskertze edo adostasun esanahia.

## Ikus, gainera 
* Bostekoa emate
* Arau sozial

## Kanpo estekak
Zukugailu

200px|thumb|Eskuzko zukugailu klasikoa.
thumb|Eskuzko zukugailua, palanka estilokoa.
200px|thumb|Zukugailu elektrikoa.

**Zukugailua** garrazki, laranja eta limoiei zukua ateratzeko asmatua eta diseinatua dagoen gailua da.

## Historia 
Kütahyan-en (Turkian) aurkitu zen alerik zaharrena XVIII. mendean. Sorbeteak egiteko buztinezko tresna zen. XVII – XVIII. mendeetan, Turkian limoiondorik ez bazegoen ere kantitate handitan ekartzen ziren Konstantinoplara.

XIX. mendean, Estatu Batuetan hainbat eredu patentatu ziren (200 ale baino gehiago). Hauen artean zaharrena burdin urtuz eginda zegoen, Lewis Chichesterrek 1860an sortua. Honen helburua etxean erabili ahal izatea zen.

XX. mendean, aurrerapenak eman ziren, hala nola, tamaina txikiagoak, ekipo mekaniko konplexuak, presio txikiagoa eskatzen zutenak, eta abar.

## Ekoizleak 
Gaur egun, etxe-tresnak ekoizten dituzten fabrikatzaile nagusiek ere zukugailuak egiten dituzte. Esate baterako: Cecotec, Philips, Braun, Moulinex, Princess, Taurus, Ufesa,…

## Motak 
***Eskuzkoa:** Erdialde esferikoa duen ontziaren gainean fruta erdibitua jarri eta eskua biratuz edo palankari eraginez erabiltzen den gailua da.
***Elektrikoa:** Indar elektrikoaz baliatuz funtzionatzen duen makina da. Motorra du frutak erraz birrintzeko. Potentziaren arabera etxerako, profesionala edo industriala izan daiteke.

## Ezaugarriak 
Ezaugarri hauek bereizten dituzte zukugailu elektrikoak, gaur egun.

* **Potentzia.** Zenbat eta potentzia handiagoa, orduan eta azkartasun handiagoa eta fruta-piezen aprobetxamendu hobea.
* **Zuku-tanga.** Zenbait modelok pitxer garden eta graduatu bat dute, zuku-maila ikusteko. 
* **Biraketa.** Noranzko bakarreko edo bikoa.
* **Palak.** Frutaren mamia banatzeko.
* **Egitura desmuntagarria.** Garbiketa erosoagoa eta errazagoa egiteko.

## Bitxikeriak 
thumb|Eskuzko zukugailua, *limoi prentsa* estilokoa
Diseinuari dagokionez, dekoraziorako helburuarekin Philippe Starck-ek  sortu zuen gailua oso hedatuta dago. Bestalde, *Lemon pres*s gailua ere badago, erabilpen berdina du baina intxaurrak puskatzeko mekanismoa dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Birringailu

thumb|250px|Intxaur muskaturako birringailua.
**Birringailu** elikagaiak xehatzeko tresna da. Tamaina eta mota askotakoak izan daitezke baita elikagaio jakin batzuk xehatzeko propio eginak: Parmigiano-Reggiano gazta, ogi gogorra, intxaur muskatua, trufak, patatak, eta abar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Wulff

**Christian Wilhelm Walter Wulff** (Osnabrück, Mendebaldeko Alemania, 1959ko ekainaren 19a) politikaria eta abokatua da. Alemaniako presidentea izan zen 2010 eta 2012 bitarte. Alemaniako Batasun Demokrata Kristaua-ko kide gisa, Saxonia Beherea estatuko Lehen Ministroa izan zen 2003tik 2010era. Presidente aukeratu zuten 2012ko ekainaren 30eko hauteskundeetan, Joachim Gauck lehiakidearen aurretik.

2012an Alemaniako Presidentziari uko egin zion Saxonia Beherea Lehen Ministro izan zen garaiko ustelkeria akusazio batzuk zirela eta.

## Erreferentziak
Neguko boilur

**Neguko boilurra** (*Tuber brumale*) *Tuberaceae* familiako onddo askomizeto jangarria da. Iluna da, biribil antzekoa. Italian, Frantzian eta Alemania hegoaldean aurkitzen da. Hipogeoa, baina oso aromatikoa delako, usaimen handiko animalien laguntzaz biltzen da, hala nola txakurrak, txerriak edota baita euliak ere. *Mochatum* aldaera bezalakoak daude, kalitate baxuagokoak.

Sinonimoak: *Tuber brumale var. moschatum*, *Oogaster brumalis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Gaztetan globo-itxurako samarra, modu irregularrean hazten da, ale helduetan protuberantziak edo lobuluak agertzen dira, hauek ez dute forma zehatz bat hartzen, tubeiforme deitzeko izan ezik. Ale heldu baten batez besteko tamaina 4 edo 5 cm inguruko diametroa izan ohi da, batzuk 10 cm artekoak ere izaten dira. Jaiotzean kolore ilun gutxiago duen arren, azkar beltz bihurtzen da, eta ohikoa da kolore horrekin aurkitzea.

**Peridioa:** Estua, 3 mm arteko garatxo beltzez osatuta, erpinean zapaldua eta luzetara ildaskatua, oso hauskorra eta ez da egoten glebari itsatsita, eskuilarekin garbitzean erori egiten da normalean.

**Gleba:** Ale gazte eta heldugabeetan zuria, heltzean tonu grisak hartzen ditu eta azkenik gris ilun kolorea, alearen heldutasun egoera edozein dela ere, beti zuriak diren zain zabal eta agerikoekin.

**Haragia:** Trinkoa eta sendoa, zapore atseginekoa eta trufaren usain bereizgarriarekin. *Tuber malanoposporun* delakoak duena baino intentsitate txikiagoa duen arren.

**Etimologia:** *Tuber* terminoa “tuber” “tubero” hitzetatik dator, boilurraren izena Plinio eta beste autore batzuentzat. *Brumale* epitetoa latinetik dator, negukoa esan nahi duen “brumale” hitzetik. Hazten den garaiagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri bikaina da, beste boilurren usaina izan ez arren, horregatik bere merkatuko balioa haiena baino nabarmen baxuagoa da.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma aestivum* delakoak gleba argiagoa du, usaina ez hain bizia eta udaberrian hazten da. *Tuber melanosporum* espezieak ez du peridio desmuntagarririk, zainek ez dute aldatzen ez den zuri kolorerik, garatxoak handiagoak ditu eta hezetasun gutxiago dagoen lekuetan ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Neguan, azarotik apirilera. Hurritzekin eta ezkiekin mikorrizatzen batez ere.

### Banaketa eremua 
Europa, Turkia, Kaukasia, Iran, Turkmenistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grisola jator

**Grisola jatorra** (*Tuber magnatum*)  *Tuberaceae* familiako onddo askomizeto jangarria da. Zuria da eta sukaldaritzan oso preziatua.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Bere generoko espezieen forma bereizgarria du, lurperatutako patata txikiak izango balira bezala, tuberkulu forma hau ez da normalean, ordea, erregularregia izaten, ohikoena prutuberantziak izatea da, irregularki lobulatuak, ale bakoitzean desberdin, horietako batzuk turbina itxurakoak izan daitezke. Tamaina oso aldakorra izaten dute, ale gehienek ez dute 6 cm-ko diametroa gainditzen, baina tarteka 10 cm-tik gorako eta 800 gramo pisatu ditzakeen aleren bat aurkitzen da, normalean enkantean jartzen dira. Boilur zuria izenarekin ezaguna izan arren, beltzarenean (*Tuber malanosporum*) ez bezala, ez du kolore hori, baizik eta okre argi kolorea du, batzuetan oliba-gris tonuekin.

**Peridioa:** Mehe samarra, glebari itsatsita, beraz, banandu ezinak, funtsean okre argi kolorekoa, noizean behin berdexka samarra, baina ez zuria, lupaz zorrotz behatzen badugu, nolabaiteko pikor finak ikus daitezke, baina begietarako itxura leuna du.

**Gleba:** Trinkoa eta irmoa, alearen heltze mailaren arabera kolore oso aldakorrekoa, lehenengo zurixka, okre edo marroi-gorrixka tonu desberdinak hartuz, baita arrosa edo horixka ere, baina beti zain argiagoekin, modu irregularrean eta bihurrian banatzen dira gleba osoan.

**Haragia:** Trinkoa eta sendoa, oso usain biziarekin, boilurraren ohikoa, batzuk gas osagai batzuen usainarekin alderatzen dute, eta ohitu gabeko sudurrentzat gehiegizkoak izan daitezkeenak. Bere zaporea ere bizia da, baina oso atsegina, espeziearen ezaugarria, definitzen zaila den nahasketa.

**Etimologia:** *Tuber* terminoa “tuber” “tubero” hitzetatik dator, boilurraren izena Plinio eta beste autore batzuentzat. *Magnatum* epitetoa latinetik dator, jauntxoena esan nahi duen “magnatus” hitzetik. Bere prezio altuagatik.

## Jangarritasuna 
Ziur aski, munduko onddo jangarri garestien eta kotizatuaren aurrean gaude. Merkatuan duen prezioa astronomikoa izaten da, urteko produktibitatearen arabera aldakorra, baina beti milaka eurokoa. Zientzialari frantsesen ikerketa bat argitaratu da, eta esaten dute landatzea lortu dutela. Orain arte, basati baino ezin izan da bildu.

### Nahasketa arriskua 
Bere ezaugarri organoleptiko eta makroskopiko bereziak direla eta, erraz bereizten den espeziea da, nahiz eta zenbaitetan *Tuber borchii* delakoarekin txorakeriak egin nahi izan, hau askoz txikiagoa da, jateko ona, baina kalitate baxuagokoa.

## Sasoia eta lekua 
Hazkunde hipogeoko espeziea da, batzuetan lurzorutik zentimetro gutxi batzuetara aurkitzen da eta beste batzuetan askoz lurperatuago, kare lurra eta buztinezko lurzorua gustatzen zaio, harririk gabekoa, trinkoak eta landaredi ugarikoak, oro har, ura igarotzen den guneetan. Italiako Piamonteko eremu batzuetan agertzen da batez ere,  baita Istria eskualdean ere, Eslovenia eta Kroazian ere bai.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udako boilur

**Udako boilur** edo **boilur zuria** (*Tuber aestivum*) *Tuberaceae* familiako onddo askomizeto jangarria da. Iluna da, biribil antzekoa. Neguko boilurraren antzekoa da, Europa erdialdean egoten dena.

Sinonimoak: *Rhizopogon aestivus*, *Hymenangium aestivum*, *Tuber culinare var. aestivum*, *Tuber album β aestivum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Oso tamaina aldakorrekoa, pare bat zentimetroko diametroa duten ale helduak eta baita 7 edo 8 cm-ko diametroa duten beste batzuk aurki ditzakegu. Hasieran globo-itxura du, baina hazten doan heinean forma irregular samarrak hartzen ditu, eta amorfo  samarra bihur daiteke.

**Peridioa (edo kanpoko gainazala):** Oro har beltza da, batzuetan marroi oso iluna, eta oinarri piramidala duten eta puntan bukatzen diren garatxoz guztiz estalita egoten da. Garatxo hauek elkarrengandik oso urrun egoten dira eta kasu batzuetan 5 mm-tik gorako garaiera izan dezakete.

**Gleba:** Trinkoa eta hautsik gabea, gaztetan zurixka, gero marroixka kolorekoa. Labirintiko itxura ematen dioten zain zuriz betea egoten da.

**Haragia:** Sendoa eta trinkoa, samurra izan arren, usain berezi eta indartsuarekin eta zapore oso atseginarekin.

**Etimologia:** *Tuber* terminoa “tuber” “tubero”  hitzetatik dator, boilurraren izena Plinio eta beste autore batzuentzat. *Aestivum* epitetoa latinetik dator, udakoa esan nahi duen “aestivus” hitzetik. Agertzen den garaiagatik.

## Jangarritasuna 
Udako boilur honek usain nabarmena eta zapore atsegina du, baina ez da neguko boilurra, *Tuber melanosporum*, bezain prezio altuan baloratzen, honen, merkatu-balioa laukoiztu egiten baita. Horregatik lantzen dituztenek, negukoaren apustua egiten dute. Grisola jatorra (*Tuber magnatun*) da, preziorik handienetara iristen dena.

### Nahasketa arriskua 
*Tuber melanosporum* neguan agertzen da, gleba beltza du eta oinarri piramidalik ez duten peridioaren ezkatak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udan  agertzen da, baina eguraldiaren arabera, denboraldia maiatzera aurreratu daiteke. Hipogeoa da, ez da oso sakon lurperatuta egoten, eta oso askotariko zuhaitzen azpian egiten du, (bai hostozabalak bai pinuak), basatiak biltzen dira gehienetan, nahiz eta onddo honekin mikorrizatutako hariztiak ere badauden. 

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Iran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boilur txiki

**Boilur txikia** (*Tuber rufum*) onddo askomizeto jangarria da. Perretxiko gorrixka hau ez da jangarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christine Lagarde

**Christine Madeleine Odette Lagarde** (Paris, 1956ko urtarrilaren 1a) Frantziako politikaria da eta 2011tik 2019ra Nazioarteko Diru Funtseko Zuzendari Orokorra izan zen. 2019ko azaroaren 1ean Europako Banku Zentralaren presidente bilakatu zen, Mario Draghi ordez.
Horst Köhler

**Horst Köhler** (Skierbieszów, gaur egun Polonia, 1943ko otsailaren 22a - Berlin, 2025eko otsailaren 1a) Alemaniako Batasun Demokrata Kristauko (CDU) politikaria izan zen eta Alemaniako Presidentea izan zen 2004 eta 2010 bitartean. Bigarren agintaritza betetzen ari zela, 2010ean dimititu egin zuen Alemaniak Afganistanen zituen tropei bisita egitean egin zienean egin zituen komentarioen ondorioz.

Köhler ekonomista da lanbidez eta Presidente izan aurretik ibilbide politiko, sozial eta bankari luzea izan zuen. Europako Berreraikuntzarako eta Garapenerako Bankuko (EBRD) lehendakari izan zen 1998 eta 2000 bitarte eta Nazioarteko Diru Funtseko (NDF) zuzendari orokorra 2000 eta 2004 bitarte.
Neon Genesis Evangelion

, Japoniako anime telesaila da, Hideaki Anno idatzia eta zuzendua. Serie aldiz Tatsunoko Productions eta Gainax saioan agertu TV Tokyo zen 1995ko azaroaren eta 2006ko ekainaren bukatu zen.

## Kanpo estekak
Exegesi

[thumb|[Biblia ireki bat.]]
**Exegesia** (grezieratik ἐξήγησις [*exéguesis*], ἐξηγέομαι [*exegueomai*], ‘azaldu’) testu erlijioso baten (*Itun Zaharra*, *Itun Berria*, *Koran*, *Talmud*, *Midrash*) interpretazio eta azterketa-lan sakona da. **Exegeta** lan hori egiten duena da.

Antzekoa da "eskolioa": eskuiskribuetan jartzen den zen iruzkin laburra. Eskoliak dituzten eskuiskribuak ez dira derrigor erlijio gaiei buruzkoak. Platonen idazlanen Erdi Aroko idazlanetan, adibidez, eskoliak aurki daitezke.

## Exegesi tradizionalaren elementuak 
* Hitzen esanahien azterketa testuan, itzulpenaren testuinguran kokatuta.
* Testuinguru orokorraren azterketa, historikoa zein kulturala.
* Pasarte bakoitzaren mugen baieztapena.
* Testuinguruaren azterketa testuaren barrutik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hermeneutika

## Kanpo estekak 
* :"Inerrancy and New Testament Exegesis", Biblical Studies web orrian.
Johannes Rau

**Johannes Rau** (Wuppertal, Alemania, 1931ko urtarrilaren 16a – Berlin, 2006ko urtarrilaren 27a), SPDko politikaria izan zen.
Alemaniako presidentea izan zen 1999ko uztailaren 1 etik 2004ko ekainaren 30a arte. Ipar Renania-Westfalia estatuko presidentea ere izan zen 1978 eta 1998 bitarte.
NBAko 2014-15 denboraldia

#### Final zortzirenak 
#### Final laurdenak 
#### Finalerdiak 
#### Hirugarren posturako partida 
#### Finala 
**Txapelduna:**
150px

(lehenengo aldiz)

## Estatistikak 
### Saskiratzaile onenak 
### Asistentziak 
### Erreboteak 
### Liderrak jardunaldiro 
;

;
### Sariak 
## Kanpo estekak
Parada Vieja

**Parada Vieja** Burgosko probintzian dagoen mendia da, Obarenenes mendietan hain zuzen ere. Miranda Ebron kokaturik, 867 metro ditu.

## Kanpo estekak
Amaya haitza

**Amaya haitza** () Burgosko probintzian dagoen mendizerra da, Kantauriar mendikatearen hegoaldean kokaturik. Tontor nagusiak 1.377 metro ditu eta Tierra de Campos eskualdea ikusteko leku paregabea da.

Herrera de Pisuerga eta Villadiego artean dago eta bere magalean izen bereko herria eta aztarnategi arkeologikoa daude.

## Irudiak 

Fitxategi:Peña Amaya (14656449960).jpg
Fitxategi:AMAYA1.png
Fitxategi:Peña Amaya - Restos arqueológicos.jpg
Fitxategi:Sinclinal colgado de Peña Amaya.jpg
Fitxategi:Amaya 1990 01.jpg
Fitxategi:Peña Amaya (Palencia), vista desde el despoblado de Ceniceros (Burgos).jpg
Fitxategi:La Peña Amaya desde Peones - panoramio.jpg

## Kanpo estekak
Roman Herzog

**Roman Herzog** (Landshut, Bavaria, 1934ko apirilaren 5 &ndash; Jagsthausen, 2017ko urtarrilaren 10a), alemaniar politikaria eta CDUko kidea izan zen. 1994 eta 1999 bitarte Alemaniako presidentea izan zen. 1990ko batasunaren ondorengo Alemaniako Errepublika Federaleko lehen presidentea izan zen.
Txinparta (sua)

thumb|300px|Igurzketaz sortutako **txinpartak**.
**Txinparta** edo **pindarra** gori dagoen partikula da. Igurzketaz eta sua dagoenean sortzen da.

## Kanpo estekak
Amaia (hiria)

**Amaia,** edo **Amaya,** Iberiar Penintsulako iparraldean eratutako antzinako hiria izan zen. Izen bereko haitzaren magalean, egungo Sotresgudo udalerrian sortu zuten kantabriarrek.

## Etimologia 
«Amaia» toponimoaren erroa indoeuroparra da eta «am(ma)» edo «ama» esan nahi du. «Io-ia» atzizkia indoeuroparra ere bada. Bada, hipotesi horren arabera, Amaiak, edo Amayak, «ama hiria» edo «hiriburua» esan nahi du. Kantabriar Gerretan, Augusto enperadoreak bertan finkatu zuen bere kanpamendu nagusia.

574an Leovigildo errege bisigodoak hiria okupatu zuen Galiziako Erresuma konkistatu nahian. 680an, Ervigioren erreinaldian, Kantabriako dukerria ezarri zuten, Amaya bere hiriburua izanik. Musulmanek Iberiar penintsula konkistatzeari ekin ziotenean, hegoaldeko hainbat kristauk bertan topatu zuten babesleku. 712an Tarik ibn Zijadek konkistatua, arabiarrek ez ziren bertan geratu eta, berriro 714an, Musa ibn Nusairrek hiria arpilatu zuen. Petri Kantabriakoa dukeak Cangues d'Onís aldera ihes egin zuen.

Honen semea zen Alfontso I.a Asturiaskoak hiria berreskuratu eta zaharberritu zuen. Bertan gotzain bat ere ezarri zuen. Baina, inorena ez zen lur batean zegoenez, Ordoño I.ak, 860an Rodrigo Gaztelakoari eman zion eta harrezkero *Amaya Patricia* izena izan zuen.

Ramiro II.a Leongoaren agintalditik aurrera, epeka-epeka hustuz joan zen. Hala eta guztiz ere, 989. urtean, Hisham II.ak zuzenduriko gudarosteak azkenekoz setiatu zuen hiria.

Donejakue Bidea bertatik pasa zen. Antso III.a Gartzeitz Nagusiak 1034an bidea ezarri zuenean, Briviesca, Amaya eta Astorgatik Bierzoraino kokatu zuen.

## Aztarnategia 
Egun, aurreerromatar sarbidea eta harresietako bat daude ikusgai. Erdi Aroko hiriaren aztarnak ere badaude.

Lehen indusketa lanak 1891n Romualdo Morok egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kantabria historikoen azalpena (Aitzol Altuna), Nabarralde
Likido sinobial

thumb|300px|Artikulazio sinobiala

**Likido sinobial** edo **sinobia** isurkari gardena eta likatsua da, artikulazioak lubrifikatzen dituena. Zuringoaren itxura du. Bere funtzio labaingarriari esker kartilago eta artikulazioen arteko marruskadura nabarmen murrizten da.

Bere osaketari dagokionez, proteina eta zelula gutxi batzuk ditu, eta azido hialuroniko ugari.

Mintz sinobialak sortzen du. Kopuru txikitan egon ohi da artikulazioetan, baina traumatismoen ondorioz edo hanturazko gaitzen ondorioz (artritis erreumatoidearen ondorioz, esaterako) kopuru handitan egon daiteke, artikulazioko isuria eta min handia agertuz.

Artrozentesia likido sinobialaren ateratzeari deritzo. Bi arrazoiengatik egin ohi dute sendagileek: mina arintzeko, artikulazioko isuria dagoenean, eta bere azterketa klinikoa egiteko, gaitz baten diagnostikoan asko laguntzen duena. Artrozentesia xiringa esteril baten bidez burutzen da.

Likido sinobialaren azterketa bere ezaugarri biokimikoak, mikrobiologikoak, immunologikoak eta zitologikoak kontuan hartu behar ditu. Ohikoa da ere kristalen bilaketa, hezueriaren diagnostikoa errazten duena.

## Kanpo estekak
Zaglossus

***Zaglossus*** ekidnen familian geratzen diren bi generoetako bat da. Australian iraungitako espezieak zituen eta, egun geratzen direnak, Ginea Berrian bizi dira.

## Espezieak 
Egun, hiru espezie besterik ez ditu:

* *Zaglossus attenboroughi* Flannery & Groves, 1998
* *Zaglossus bartoni* (Thomas, 1907)
* *Zaglossus bruijni* (Peters & Doria, 1876)
* † *Zaglossus owenii*
* † *Zaglossus ramsayi* Owen, 1884
* † *Zaglossus robustus* Dun, 1895
* † *Zaglossus hacketti* (Glauert, 1914)
* † *Zaglossus harrisoni* Scott & Lord, 1922

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ek Chuah

**Ek Chuah** kakao, gerra eta merkataritzaren jainko maia da. Ezpaina zintzilik eta lantza batekin irudikatzen zuten. Haren hieroglifikoa begi bat da eta uztail beltz bat du haren inguruan. Jainko hau apur bat kontraesankorra da: gerraren jainkoa denez maltzurra da baina beste aldetik merkataritzaren jainko bihozbera da.

Ek Chuah eskuan lantza bat daramala irudikatzen da, batzuetan gerran borrokatzen eta beste batzutan garaituta. Ixchelekin agertzen da jabalinaz eta lantzaz armatuta munduaren ur suntsiketan parte hartuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walter Scheel

**Walter Scheel** (Solingen, Alemania, 1919ko uztailaren 8a-Bad Krozingen, 2016ko abuztuaren 24a) alemaniar politikaria izan zen, FDP alderdikoa. Alemaniako Errepublika Federaleko Atzerri ministroa eta Kantziler ordea izan zen 1969tik 1974ra, eta bitarteko Kantzilerra 1974an (Willy Brandt bere dimisio eman ondoren Guillaume afera zela eta). Azkenik, Alemaniako Errepublika Federaleko lehendakari bilakatu zen 1974 eta 1979 bitarte.
Pellorneidae

**Pellorneidae** hegaztien barruko Passeriformes ordenako familia bat da. Asia eta Afrikan oso ohikoak dira. Lehen Timaliidae familian sailkatzen ziren genero hauek.

## Generoak 
* *Alcippe*
* *Gampsorhynchus*
* *Graminicola*
* *Illadopsis*
* *Jabouilleia*
* *Kenopia*, espezie bakarrarekin *Kenopia striata*.
* *Malacocincla*
* *Malacopteron*
* *Napothera*
* *Pellorneum*
* *Ptilocichla*
* *Ptyrticus* espezie bakararekin *Ptyrticus turdinus*.
* *Rimator*
* *Robsonius*
* *Trichastoma*

## Kanpo estekak
Gustav Heinemann

**Gustav Walter Heinemann** (1899ko uztailaren 23a – 1976ko uztailaren 7a) alemaniar politikaria izan zen. Essen hiriko alkate izan zen 1946tik 1969ra, Mendebaldeko Alemaniako Barne Ministroa 1949tik 1950era, Justizia Ministroa 1966tik 1969ra eta Alemaniako Errepublika Federaleko lehendakaria 1969tik 1974ra.
Esekitoki (arropa uztekoa)

[thumb|250px|Esektikoti bat [kapela eta hainbat alkandorarekin]]
**Esekitoki**a alkandorak, berokiak, kapelak edo beste arropa batuk eskegitzeko erabiltzen den altzaria da. Esekitokiak bi motakoak izan daitezke: pareta batean eskegi eta lerro batean hainbat arropa eskegitzeko aukera ematen duena eta lurrean zutik martzen dena, hainbat adar dituen zuhaitz baten antzera.

Esekitokiak altzari praktikoak dira bufandak, lehen azaldutako arropak eta poltsak bezalakoak eskegitzeko. Horrela kalera ateratzeko beharrezkoak diren hainbat arropa leku berean biltzen dira, eta etxean sartzerakoan laster ken daitezke. Horregatik normalki sarreraren ondoan jartzen den altzaria da.

## Kanpo estekak
Flash memoria

[thumb|eskuinera|[USB memoria|USB flash memoria bat. Ezkerreko txipa **flash memoria** da, eskuinekoa kontrolagailua.]]

**Flash memoria** memoria ez hegazkordun informazio biltegi elektroniko bat da, elektroniko ezabatu eta birprogramatu daitekeena.

1984an Toshibak aurkeztua, **flash memoria** EEPROM memorietatik garatu zen. Bi mota nagusi daude, NAND edo NOR ate logikoen erabilpenaren arabera. Flash memoria gelaxka indibidualen barne ezaugarriak dagozkien ate logikoenen antzerakoak dira.

EPROM memoriak idatzi aurretik guztiz ezabatu behar diren bitartean, **NAND motako flash memoriak** blokeka idatzi eta irakurri daitezke, bloke hauek normalean gailu osoa baina asko txikiagoak direlarik. **NOR motako flash memorietan** byte bakarra idatzi daiteke ezabatu dagoen gelaxka batean edo byte bat bakarrik irakurri.

NAND motakoak nagusiki memoria txarteletan, USB memoriatan, egoera solidoko unitateetan -2009 edo beranduago eginikoak- eta antzerako produktuetan erabiltzen dira, biltegi orokor bezala eta datu transferentziak egiteko. NAND edo NOR flash memoriak produktu digital ugaritan kongurazio datuak gordetzeko ere erabiltzen dira askotan; lehenago lan hau EPROM memoriak edo bateria bitartez elikatutako SRAM memoriak erabilita betetzen zen. Flash memorien desabantaila esanguratsu bat bloke espezifiko baten irakurketa/idazketa ziklo kopuru finitua da.

**Flash memoria** mota bien erabilpen adibideen hartean ordenagailu pertsonalak, PDAk, audio erreproduktore digitalak, argazki-kamera digitalak, telefono mugikorrak, sintetizadoreak, bideo-jokoak, tresna zientifikoak, industriarako robotak, medikuntzarako aparatu elektronikoa, eta abar aurkitu daitzeke. Memoria ez hegazkorrak izateaz gain, flash memoriek atzipen-denbora azkarra daukate, DRAM memoriak bezain azkarra, SRAM edo ROM bezain azkarrak ez badira ere.

Talka mekanikoekiko daukaten erresistentzia dela eta disko gogorak baino egokiagoak dira gailu eramngarrietarako, baita daukaten iraunkortasunagatik, presio altu, tenperatura, urperatzeak eta abar pairatzeko gai direlarik.

Teknikoki **flash memoria** bat EEPROM memoria mota bat bada ere, "EEPROM" izena espezifikoki ez-flash EEPROM memorientzat erabiltzen da, bloke txikika -edo byteka- ezabatu daitezkeen flash memoriengandik bereizteko. Ezabatzeko zikloak geldoak izaterakoan, flash memoriak ezabatzeko erabiltzen diren bloke tamaina handiek abantaila emoten die ez-flash EEPROM memoriekiko datu kopuru haundiak idazterakoan. 2013an, flash memoriak byteka programagarriak diren EEPROMak baino askoz merkeagoak dira, eta egoera solidoko memoria ez hegazkor kopuru esanguratsu bat behar den sistemetan memoria mota nagusi bilakatu dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* USB memoria
* Memoria txartel
* Secure Digital
*  List of flash file systems

## Kanpo estekak 
*  How Flash Memory Works
Heinrich Lübke

**Karl Heinrich Lübke** (Enkhausen, Ipar Renania-Westfalia, 1894ko urriaren 14a – 1972ko apirilaren 6a) Alemaniako Errepublika Federaleko lehendakaria izan zen 1959tik 1969ra. Aurretik Nekazaritza Ministroa izan zen. Lehendakaritzan zehar osasun arazoak izan zituen eta zenbait egoera lotsagarriren erdigunean aurkitu zen maiz. Bere bigarren agintaldia amaitu baina hiru hilabete lehenago dimititu zuen.

Naziek preso eduki ondoren (1933-1935) diputatu hautatu zuten CDU alderdiaren eskutik (1949). 1953an Elikadura eta Laborantzako ministro izendatu zuten eta lau urte geroago Alemaniako Errepublika Federaleko lehendakari hautatu zuten (1959-1963).

## Erreferentziak
Theodor Heuss

**Theodor Heuss** (1884ko urtarrilaren 31 – 1963ko abenduaren 12a) Alemaniako politikari liberala izan zen eta Alemaniako Errepublika Federaleko lehenengo lehendakaria izan zen Bigarren Mundu Gerra ondoren, 1949tik 1959ra. Konrad Adenauer kantziler karismadunarekin batera, Heuss-en modu atseginek asko lagundu zuen Mendebaldeko Alemanian demokrazia egonkortzen gerraosteko garaian.
Mikel Garmendia Pajuelo

**Mikel Garmendia Pajuelo** (Bilbo, Bizkaia, 1987ko martxoaren 5a - ) euskal herritar futbolari ohia da, Leioan hainbatetan jokatu duena. Eskuin atzelari lanetan aritzen zen.

## Estatistikak 
*2024ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Aitor Blanco

**Aitor Blanco Aldeano** (Gasteiz, 1977ko otsailaren 21a - ) arabar futbolaria da. Atzelari postuan jokatzen du.

## Estatistikak 
*2015ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Australosphenida

**Australosphenida** ugaztunen infraklaseetako bat da. Gaur egun, bost espezie baino ez ditu barnean, Australian eta Ginea Berrian bizi direnak, baina Madagaskarren eta Argentinan bere fosilak topatu dituzte. Ornitorrinkoak eta ekidnak barnean ditu.

## Kanpo estekak
Bigarren Errepublika (argipena)

**Bigarren Errepublika** agintaldi politiko historiko baten izena da hainbat herrialdetan:
* Espainiako Bigarren Errepublika, 1931-1939 bitartean;
* Frantziako Bigarren Errepublika, 1848-1852 bitartean;
* Portugalgo Bigarren Errepublika, 1926-1974 bitartean;
* Poloniako Bigarren Errepublika, 1918-1939 bitartean.