open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coburg

thumb|250px

**Coburg**, Alemaniako hiri bat da, Bavaria estatuko Frankonia Garaia eskualdean dagoena. Bavariako iparraldeko mugan koaturik dago eta 41076 biztanle zituen 2010eko azken erroldaren arabera.

## Historia 
Coburgen lehenengo aipamena 1056 urtekoa bada ere, jakina da aurretik *Trufalistat* izeneko asentamendua izan zela. 1353an Wettin etxearen esku gelditu zen eta ordutik aurrera Saxonia-Turingia hirien arteko bat izan zen. 1596an Saxo-Coburg dukerriaren hiriburu bihurtu zen. 1530an Habsburgotarren Dieta Coburgeko gazteluan zen bitartean Martin Lutherrek dukearen aurrean azaltzeko baimena eskatu zuen, baina honek ez zuen bera hartu nahi izan eta erantzunaren zain egon zen sei hilabeteetan Biblia alemanera itzultzen aritu zen gazteluan.

Azkenengo dukeak 1920an abdikatu zuenean Coburgeko biztanleek erreferendumean Bavarian sartzea erabaki zuten. 1929an Alemania guztian alkate nazia izan zuen lehen herria bihurtu zen, gehiengo osoz lortu zuen garaipena gainera. Bigarren Mundu Gerraren ondoren Mendebaldeko Alemanian gelditu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Coburgeko gaztelua (*Veste Coburg*):** Alemaniako gaztelurik handienetakoa da. XI mendeko kapera baten inguruan hasi ziren eraikitzen 1225ean. XIX mendean erabat berreraiki behar izan zen.
* **Ehrenburg jauregia (*Schloss Ehrenburg*):*' 1543an eraiki zuen Coburgeko dukeak aurretik frantziskotar monasterioa zegoen lekuan. 1690an suak erre zuen jauregiaren iparraldea eta estilo barrokoan berreraiki zen.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sing Sing

**Sing Sing** Estatu Batuetako New Yorkeko estatuan dagoen Ossining udalerriko segurtasun goreneko espetxe bat da. Hudson ibaiaren ertzean dago, New York hiritik 30 milia iparraldera. Mundu mailan eta bereziki Estatu Batuetako kulturan herrikoian espetxe baldintza latzak eta segurtasun neurri zorrotzak izateagatik ospetsua da.

1825ean eraiki eta New York estatuko hirugarren espetxea bilakatu zen. Bertan, 1891-1971 bitartean preso ugari aulki elektrikoan hiltzera zigortuak izan dira.

1983ko urtarrilaren 8an B blokeko presoak matxinatu eta 17 zaindari bahitu zituzten. Matxinada hau 53 ordu ondoren amaitu zen.

## Preso nabarmeneak 
* Albert Fish, serieko hiltzailea eta giza haragijalea.
* James Larkin, irlandar sindikalista bertan 1920-1923 bitartean preso egon zen.
* The Rose Man, hilketa bat burutzea bizi osorako zigortu zuten newyorktar egunkari batetako argitaratzaile ohia.
* Ethel eta Julius Rosenberg, Sobietar Batasunaren alde espiotza burutu izatea eta heriotz zigorrera kondenatu zituzten senar-emazteak.
* William H. Van Schaick, New York hiriko historia osoko itsas istripu handienaren arduradun izan zen *General Slocum* ontziko kapitaina.

## Kanpo estekak
Mikel Aramendi (kazetaria)

**Mikel Aramendi** (Itsasondo, 1955) filologo eta kazetari euskalduna da. Hika aldizkariaren arduraduna da. Euskadi Irratiko eta Herri Irratiko tertulietan parte hartzen du, eta Gara eta Berria egunkarietako ohiko kolaboratzailea da. Nazioarteko politikan aditua da.

Joxe Luis Aramendi itzultzailea du anai, eta Jon Mikel Arano Aramendi idazlea lehengusu.

Jose Ramon de Miguelek idatzitako *Urdaneta eta bere garaia* liburua euskarara itzuli zuen 2008an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mikel Aramendiri buruzko artikulua gaur8.info webgunean
*  Mikel Aramendiri egindako elkarrizketa Argia astekarian
Cahir

**Cahir** (irlanderaz *An Chathair* edo *Cathair Dhún Iascaigh*) Irlandako hegoaldeko Tipperaryko konderrian dagoen udalerri bat da. Udalerri honetan izen bereko Cahir gaztelua kokatzen da.

## Ondarea 
* Cahir gaztelua

## Iruditegia 

Irudi:Cahir Castle 1.jpg|Cahir gaztelua.
Irudi:Castle Street, Cahir 069.jpg|Castle Street kalea.

## Kanpo estekak 
* Cahirgo webgunea 
* Cahirgo bisitarientzako webgunea
Carrick-on-Suir

**Carrick-on-Suir** (irlanderaz *Carraig na Siúire*), Irlandako Tipperary konderriko udalerri bat da. Suir ibaiak zeharkatzen du. Clonmel hiritik 21 kilometro ekialdera eta Waterford hiritik 27 kilomtero ipar-mendebaldera dago. 2006ko erroldaren arabera 5.856 biztanle zituen.

## Etimologia 
Irlanderazko *Carraig na Siúire* izenak "Suirreko Harkaitza", hots, "Suir ibaiko harkaitza" esan nahi du. Izan ere herria Suir ibaiaren erdian zegoen uharte batean sortu baitzen eta iraun baitzuen XVIII menderarte, ibaiaren alde bat desbideratu eta herriaren ipar-mendebaldea lehortu zen arte.

## Historia 
Carrick-on-Suirren lehen aipamena 1247koa da. Orduko agiri batean esaten da herriak urtero hiru feria antolatzen zituela. XIV mende hasieratik Butler familia izan zen nagusi, hasieran Carrickeko konde izena hartu zuten eta 1322tik aurrera Ormondeko konde izan ziren. 1447an zubia eraiki zuten ibaia gurutzatu ahal izateko. Ormonde gaztelua 1565ean eraiki zuen Thomas Butlerrek.

Oliver Cromwellen konkista garaian, ingeles parlamentarioek herria eskuratu zuten. Ulsterko irlandarrak Major Geogheganen gidaritzapean saiatu zire herria berreskuratzen baina ez zuten lortu eta 500 soldadutik gora hil ziren.

James Butlerrek artilearen industria abiarazi zuen eta 1799tik aurrera herriak garapen handia izan zuen, artileaz gain ibaiarekin loturiko hainbat jarduera sortu baitziren. XIX mendean britainiarrek artilearen inguruan ezarritako zerga gogorren eraginez eta Gosete Handiaren eraginez Carrickek asko sufritu zuen.

## Ondasun nabarmenak 
* **Ormonde gaztelua:** Herriaren ekialdean kokatzen den XV mendeko gaztelua da.
* **Zubi zaharra:** 1447an eraikitako harrizko zubia.

## Herritar ezagunak 
* The Clancy Brothers, irlandar folk musika taldea.
* Seán Kelly, (1956), txirrindularia.

[thumb|erdian|600px|[Suir ibaia eta zubi zaharra.]]

## Iruditegia 

Irudi:Carrick-on-Suir-main-street.jpg|Kale nagusia.
Irudi:Carrick-on-Suir Station - geograph.org.uk - 2236118.jpg|Tren geltokia.
Irudi:Garage for sale, Carrick on Suir - geograph.org.uk - 221568.jpg|Kalea.
Irudi:Carraig na Siúire (Carrick-on-Suir), Bridge Street - geograph.org.uk - 95541.jpg|Bridge Street kalea.
Irudi:Ormonde Castle - Carrick-on-Suir.jpg|Ormonde gaztelua.
Irudi:Ormonde Castle - Caisleán Urmhumhan - geograph.org.uk - 924019.jpg|Ormonde gaztelua.

## Kanpo estekak 
* Carrick-on-Suir udalerriko udal webgunea
Irlandar Anaitasun Errepublikarra

**Irlandar Anaitasun Errepublikarra** ( edo *IRB*; ) Irlandan errepublika demokrata independente bat ezarri nahi zuen irlandar erakunde errepublikar bat izan zen.

XIX. mendearen bigarren erdialdean eta XX. mendearen hasiera jardun zuen, hain zuzen ere 1858-1924 bitartean. Erakunde honek garai hartako irlandar nazionalismoan orokorrean eta irlandar errepublikanismoan bereziki berebiziko garrantzia izan zuen, bai eta pentsamolde politiko honen etorkizuneko jokamoldean ere.

## Buruzagiak (1858-1922) 

 Postua
 Izena
 Aginte hasiera
 Aginte amaiera
 Oharrak

1James Stephens (Chief Organiser of the Irish Republic) March 17, 1858  December 1866 

2Thomas J. Kelly 1866ko abuztua  1867ko irailaren 11a 
3James Francis Xavier O'Brien 1869  1872
4Charles Kickham 1873ko urtarrilaren 15a  1882ko abuztuaren 22a
5John O'Connor 1882  1891
6John O'Leary 1885  1907ko martxoaren 16a
7Neal O'Boyle 1907  1910 8John Mulholland 1910  1912
9Seamus Deakin 1913  1914
10Denis McCullough 1915  1916
11Thomas Ashe 1916  1917
12Seán McGarry 1917ko azaroa  1919ko maiatza
13Harry Boland 1919  1920
14John Ryan 1920ko iraila  1920ko azaroa
15Michael Collins 1920  1922

## Kanpo estekak 
* Irlandar Anaitasun Errepublikarrari buruzko argibidea BBC katearen historia atalean
Kentucky Fried Chicken

**Kentucky Fried Chicken** edo **KFC** (euskaraz *Kentuckyko Oilasko Errea*) Ameriketako Estatu Batuetako janari laster jatetxe kate edo frankizia bat da. Jatetxe kate honen espezialitatea oilasko errea da eta Yum! Brands elikagai ekoizle taldearen barnean dago.

## Historia 
Jatetxe kate honen jatorria 1939an Colonel Sanders sukaldari eta enpresariak Kentucky estatuko North Corbin udalerrian zuen jatetxean bere errezeta jarraituz oilasko errea prestatzen hasi zenean kokatzen da. Oilasko hauek arrakasta eduki, bezeroak ugatitzen hasi eta jatetxe berriak irekiz joan zen. Honela Kentucky Fried Chicken enpresa osatuz joan zen.

Aipatzekoa da jatetxe kate hau ospetsu bilakatu duen ikur edo logoko gizona Harland D. Sanders bera zahartzaroan egindako argazki batean agertu ondorengo karikatura bat dela. Harland D. Sandersek nahitan eta jendea nahiz bezero berriak erakartzeko asmoz, hiriz-hiri eta udalerriz-udalerri burutik oinetaraino zuriz eta apain, kapela zuriz eta bizar zuriz agertu ohi zela. Herrialde hartako kultura herrikoira *Sanders kapitaina* ezizenez iragan da.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian gaur egunez KFC kateak 6 jatetxe ditu: Iruñea (3 jatetxe), Bilbo (2 jatetxe) eta Baionan (jatetxe bat).

## Kanpo estekak 
* Kentucky Fried Chicken enpresaren webgunea
Hof (Bavaria)

**Hof**, Alemaniako hiri bat da, Bavaria estatuko Frankonia Garaia eskualdean dagoena. Bavariako ipar-ekialdean kokaturik dago Txekiar Errepublikarekiko mugan.

## Geografia eta klima 
Saale ibaiaren ertzean dago eta Fichtelgebirge eta Frankenwald ordekatako basoek inguratzen dute. Hof barrutiak Turingia, Saxonia eta Txekiar Errepublikarekin egiten du muga.

Klimari dagokionez "Bavariako Siberia" ezizenaz ezagutzen da, izan ere Bavariako beste hiriekin konparatuta tenperatura beti hainbat gradu baxuagoa baita.

## Historia 
1080 inguruan sortu omen zen *Rekkenze* izenarekin eta 1319an hiri bihurtu zen.

Mendeetan zehar ez zuen aparteko gertakaririk izan. 1792an Prusiak bereganatu zuen, 1806an frantziarren esku gelditu zen eta 1812an Bavarian sartu zen.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Testuartekotasun

**Testuartekotasuna** testu batek beste testuekin dituen harremanen multzoa da. Kontzeptua 1960 eta 1970eko hamarkadetan sortu zen literatur kritikaren adituen artean.

## Kanpo estekak
EHF Errekopa

**EHF Errekopa** (ingelesez ''EHF Cup Winners' Cup*) Europa mailan jokatzen den eskubaloi txapelketa bat da, EHF Txapeldunen Ligaren ondoren garrantzitsuena. Europako Eskubaloi Federazioak (**EHF**, *European Handball Federation'') antolatzen du 1975etik aurrera. Bertan herrialde bakoitzean kopa txapelketa irabazi duten taldeek hartzen dute parte.

2012-13an EHF Koparekin bat egin zuen **EHF Europa Kopa** txapelketa berria osatuz. Alemaniako taldeak nabarmendu dira txapelketan.

## Palmaresa 
## Garaipenak 

### Klubeka 
### Herrialdeka 

## Kanpo estekak
Desmond Llewelyn

**Desmond Wilkinson Llewelyn** (1914ko irailaren 12, Newport, Gales &ndash; 1999ko abenduaren 19a, Firle, Ekialdeko Sussex, Ingalaterra) galestar aktore bat izan zen.

*Cleopatra* (1963) eta *Chitty Chitty Bang Bang* (1968) filmetan antzeztu izan zuen, halere eta inongo zalantzarik gabe mundu mailan nagusiki James Bond edo 007 ingeles espioiaren filmetan MI6 inteligentzia agentziako laborategiko arduraduna zen Q edo Boothroyd maiorra agentearen papera antzezteagatik ospetsua izan zen.

## James Bondi buruzko filma saila 
Q agenteak filma guztietan Jamers Bondi bere asmakuntza berri, bitxi eta hilgarriak azaldu eta eurei buruzko hitzaldi edo hiztasperturen bat eman ohi ziolarik, sarritan Bondek interes falta agertu edo ez entzunarena egiten zuelarik.

Bonden filma saileko lehenbiziko bere agerpena 1963ko *From Russia With Love* filman izan zen, artan Sean Connery eskoziar aktorearekin batera agertu zelarik. Filma hartatik aurrera eta 1999ko *The World Is Not Enough* filmararte sail guztiko filmetan antzeztu zuen, salbuespen bakarra antzeztu ez zuen 1973ko *Live and Let Die* filma izan zen, honela Bonden filma saileko aktorerik beterano eta iraunkorrena bilakatu zelarik.

## Heriotza 
Auto istripuz hil zen, Ingalaterrako Ekialdeko Sussex konderriko Firle udalerrian, bera gidari zihoan Renault Mégane autoa beste gidari baten Fiat Bravo bat jo eta txikitu zuenean.

## Iruditegia 

Irudi:Desmond Llewelyn.jpg|Desmond Llewelyn aktorea 1992an.

 
## Filmografia 
### Filma nabarmenenak 
* *From Russia With Love* (1963), Boothroyd maiorra / Q
* *Cleopatra* (1963), senatari gisa
* *Goldfinger* (1964), Boothroyd maiorra / Q
* *Thunderball* (1965), Boothroyd maiorra / Q
* *You Only Live Twice* (1967), Boothroyd maiorra / Q
* *Chitty Chitty Bang Bang* (1968), Coggins
* ''On Her Majesty's Secret Service* (1969), Boothroyd maiorra / Q
* *Diamonds Are Forever* (1971), Boothroyd maiorra / Q
* *Follyfoot* (1971-1973ko telesaila), kolonela
* *The Man with the Golden Gun* (1974), Boothroyd maiorra / Q
* *The Spy Who Loved Me* (1977), Boothroyd maiorra / Q
* *Moonraker* (1979), Boothroyd maiorra / Q
* *For Your Eyes Only* (1981), Boothroyd maiorra / Q
* *Octopussy* (1983), Boothroyd maiorra / Q
* *A View to a Kill* (1985), Boothroyd maiorra / Q
* *The Living Daylights* (1987), Boothroyd maiorra / Q
* *Licence to Kill* (1989), Boothroyd maiorra / Q
* *GoldenEye* (1995), Boothroyd maiorra / Q
* *Tomorrow Never Dies* (1997), Boothroyd maiorra / Q
* *The World Is Not Enough'' (1999), Boothroyd maiorra / Q

## Kanpo loturak 
* Desmond Llewelyn aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* Desmond Llewelyn aktorearen jarraitzaile eta zaletuen webgunea
Kilkee

**Kilkee** (irlanderaz *Cill Chaoi*), Irlandako Clare konderriaren hego-mendebaldeko kostaldeko udalerri bat da. Kilrush eta Doonbeg udalerriak lotzen dituen N67 errepideak udalerri hau iragaten du.

XIX. mendetik aurrera turismo gune ospetsua bilakatu da, Limerick hiriko jende askok bertako kostaldean aisialdia igarotzen duelarik. 2006. urtetik aurrera udalerri honetan Richard Harris irlandar aktorearen estatua bat dago, hura inaugurtzera Russell Crowe zeelandaberriar aktorea joan zelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Kilkee.JPG|Hondartza.
Irudi:Cliffs kilkee ireland.jpg|Itsaslabarrak.
Irudi:Kilkee1.JPG|Hondartza.
Irudi:Kilkee2.JPG|Taberna.

## Kanpo estekak 
* Kilkee udalerriko udal webgunea
Mari Treku

**Mari Treku**, jaiotza izenez **Mari Olandegi** (Senpere, Lapurdi, 1927 &ndash; Ahetze, 2005) euskal idazlea izan zen. Mattin Treku bertsolariaren emaztea izan zen eta hari buruzko liburua idatzi zuen.

## Biografia 
Senperen sortua eta familiarekin Arbona Jangurdoinera bizitzera joana. Bertsolari famatuarekin 1947ko uztailaren 9an ezkondu eta Ahetze Mulienea etxean bizi izan zen; seme bakarra, Jean-Pierre, izan zuten. Senarrari buruzko liburuaz gain, *Herria* astekarian Ahetzeko kronikak eta bertsoak idatzi zituen. Gure Irratian ere istorioak kontatzen zituen.

## Lanak 
* *Mattin, nere gizona*, Auspoa, 1982.
* *Mattin bertsularia*, Auspoa, 2006. Aurreko lana eta senarraren *Ahal dena* eta *Etxe xokotik kantari* biltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mattin Treku

## Kanpo loturak 
* Elkarrizketa Argian.
Joaquín Aguinaga

**Joaquín María Aguinaga Torrano** (Altsasu, 1928ko abenduaren 27a - Madril, 2000ko azaroaren 25a) euskal ingeniari industrial eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Bilboko Ingeniarien Goi Eskola Teknikoan titulu lortu ondoren, doktoretza lortu eta irakasle bihurtu zen. 1972 eta 1980 artean bere zuzendaria izan zen.

Espainiako Trantsizio Demokratikoa politikari lotu eta 1980 eta 1986artean legebiltzarkidea izan zen, hasieran Zentro Demokratikoaren Batasuna (UCD) alderdian eta gero Aliantza Popularra-Alderdi Demokrata Popularra-Alderdi Liberala (AP-PDP-PL) koalizioan.

Politika uztean, irakaskuntzara itzuli eta Madrilgo Ingeniarien Eskolan aritu zen.

## Erreferentziak
Lahinch

**Lahinch** edo **Lehinch** (irlanderaz *An Leacht*), Irlandako mendebaldeko Clare konderriko kostaldean dagoen udalerri bat da. Liscannor badian kokatzen da. Turismo eta golf gune ezaguna da, bertan Lahinch Golf Club golf elkarte ospetsua kokatzen delarik. Bertatik N67 errepide nazionala iragaten da.

Udalerri honetatik hurbil Cliffs of Moher itsaslabar ospetsuak nahiz Lisdoonvarna eta Doolin udalerriak ere badaude.

## Iruditegia 

Irudi:Lehinch, County Clare - geograph.org.uk - 53935.jpg|Herrigunea.
Irudi:Lahinch 01.jpg|Taberna.
Irudi:St Andrew's Church, Ennistymon, Co. Clare - geograph.org.uk - 250521.jpg|San Andres eliza.
Irudi:Funny house in Ennistymon - geograph.org.uk - 250546.jpg|Etxe zaharkitua.

## Kanpo estekak 
* Lahinch udalerriko turismo webgunea
Josu Aizpurua

**Josu Mirena Aizpurua San Nikolas** (Bilbo, 1946) euskal herritar politikari ohia da.

## Biografia 
Kooperatiba baten langilea zela, frankismoa borrokatu zuen.

Espainiako Trantsizio Demokratikoan Eusko Abertzale Eekintzako kide bilakatu zen. 1979an egin zuten V. Biltzarrean Valentin Solagaistua ordezkatu zuen alderdiaren idazkari nagusia bezala. Urte berean Herri Batasunaren mahai nazionalaren kide hautatu zuten. 1980ko hauteskundeetan legebiltzarkide hautatua, hurrengo bi urteetan politika utzi zuen.

Harrezkero marketing arloan lan egin du. Idazlea ere bada eta 1988an *Quo vadis Euskalherria?* saiakera argitaratu zuen.
Rosslare Europort

**Rosslare Europort** (irlanderaz *Calafort Ros Láir*, euskaraz *Rosslare Europortua*) Irlandako hego-ekialdeko Wexfordeko konderrian dagoen Rosslare Harbour udalerriko portu bat da. Bertatik Gales (Fishguard eta Pembroke) eta Bretainiara (Roscoff eta Normandiara (Cherbourg eta Le Havre) doazen ferriak itsasoratu, nahiz bertara leku hartatik datozen ferriak lehorreratu ohi dira.

## Kanpo estekak 
* Rosslare Europortuaren webgunea (eleanitza)
Conrad Schumann

**Hans Conrad Schumann** (Zschochau, Saxonia, 1942ko martxoaren 28a , Bavaria, 1998ko ekainaren 20a), Berlingo harresia egiten hasi eta gero, Alemaniako Errepublika Demokratikotik (AED) alde egin zuen lehen desertorea izan zen. Ihesaldi hura oso ezaguna izan zen eta eztenez jositako alanbre gainetik ihes egiten ari zeneko argazkiak ospe handia hartu zuen Gerra Hotzaren garaian.

## Biografia 
250px|thumb|ezkerrera|Schumannen ihesaren irudia
Hans Conrad Schumann Zschochaun, Saxonian jaio zen, 1942ko martxoaren 28an.

Schumann soldadu izan zen Nationale Volksarmeen (Armada Popular Nazionala, alemanieraz). Dresdenen 3 hilabetez entrenatu ondoren, Potsdameko subofizial akademia bat esleitu zioten eta bolondres joan zen Berlinera.

1961eko abuztuaren 15ean, 19 urte zituen eta 3 egun eraikitzen zeramatzaten Berlingo Harresian zegoen zelatari, Ruppinerstraßko eta Bernauerstraßko bidegurutzean. Garai hartan, Harresia alanbrezko hesi bat besterik ez zen eta Schumannek, aukera aprobetxatu eta, salto egin zuen gainetik. Berehalako batean, Alemaniako Errepublika Federaleko (AEF) polizia kotxe batek aldentzen lagundu zion. Une hura izan zen Peter Leibing argazkilariak Gerra Hotzeko irudi ospetsuenetakoa izango zena hartzeko aprobetxatu zuena.

Gerora, Hans Conrad Schumannen Mendebaldeko Berlindik Alemaniako Errepublika Federalera bidaiatzeko baimena izan zuen eta Bavarian jarri zen bizitzen. Günzburg hirian Kunigunde ezagutu zuen eta ezkondu egin ziren.

1989ko azaroaren 9an Harresia eraitsi zuten eta horrela esan zuen:

Baina lagun ohiekin ez zen sekula ondo moldatuko eta Bavarian gusturago sentiko zen jaiolekuan baino. Era berean, zaila egiten zitzaion Saxoniara, guraso eta senideak bisitatzera joatea ere.

1998ko ekainaren 20an, depresioak hartu zuen eta Kipfenbergen (Bavaria Garaia) bere burua urkatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Schumannen ihesaldiaren argazki ospetsua
* Conrad Shumannen ihesaldia Youtuben
St. Anger (abestia)

**St. Anger** Metallica estatubatuar heavy metal musika taldearen abesti bat da. Izen bereko 2003ko *St. Anger diskoaren barnean kaleratu zuten.

Abestiaren bideoklipa Ameriketako Estatu Batuko segurtasun goreneko San Quentin espetxean filmatu zen.

## Kanpo estekak 
* *St Anger'' abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
The Final Countdown (abestia)

**The Final Countdown** (euskaraz *Amaierako atzerakontua*) Europe suediar heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1986ko izen bereko *The Final Countdown* diskoaren barnean kaleratu zuten. Abestia musika talde honetako Joey Tempest abeslariak sortu zituen.

Abestiak sekulako arrakasta izan zuen, batez ere Europa mailan, denbora gutxiren buruan 25 herrialdeetako abesti zerrendatako lehenbiziko postuan kokatu zelarik.

## Kanpo estekak 
* *The Final Countdown* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
One (Metallicaren abestia)

***One*** (euskaraz *Bat* edo *Bakarra*) Metallica estatubatuar heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1988ko *...And Justice for All* diskoaren barnean kaleratu zuten. 1971ko Dalton Trumbo idazle, gidoigile eta zinema zuzendariaren *Johnny Got His Gun* filmean estreinatua dago.

## Kanpo estekak 
* *One* abestia entzungai
Hero (Chad Kroegerren abestia)

'*Hero* (euskaraz *Heroi*) Nickelback kanadiar rock musika taldeako burua den Chad Kroeger abeslariaren abesti bat da. 2002ko *Spider-Man* filmaren soinu bandako abestietako bat izan zen.

## Kanpo estekak 
* *Hero* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Sadako Sasaki

260px|thumb|eskuinera|Sadako Sasaki

**Sadako Sasaki**, 佐々木 禎子, (Hiroshima, Japonia, 1943ko urtarrilaren 7a - Hiroshima, 1955eko urriaren 25a) Hiroshimako Misasa zubiaren inguruan bizi zen neska gazte bat zen. Bonba atomikoaren ondorioz, leuzemiak hartu zuen eta paperezko kurriloak egiteari eman zion, gaur, bakearen aldeko mugimenduetan erreferente ezaguna delarik.

## Biografia 
Sadako Sasaki Hiroshiman (Japonia) jaio zen 1943ko urtarrilaren 7an eta Misasa zubiaren inguruan bizi zen bere familia.

1945eko abuztuaren 6an, Sadakok 2 urte besterik ez zituenean, Ameriketako Estatu Batuek bonba atomiko bat leherrarazi zuten Hiroshimako hiritarren gainean. Eztandaren unean, Sadako deflagrazioaren 0 gunetik 1,5 km-tara zegoen etxean bazegoen ere, ondorengo 9 urteetan, neska indartsu eta osasuntsua izaten jarraitu zuen.

Tamalez, gauzak aldatu egin ziren eta, maratoi batean korrika zihonean, gaixotu eta lurrera erori zen. Leuzemia izan zen diagnosia, *A Bonbaren gaixotasuna*.

## Kurriloen tradizioa 
250px|thumb|Sadako Sasaki eta gainontzeko haurrei dedikaturiko omenaldia
Bere lagun hoberena zen Chizuko Hamamotok antzinako tradizio bat ekarri zion gogora. Haren arabera, bazen aspaldiko pertsona bat 1.000 paperezko kurrilo (*origami*) egin zituena eta, ordainetan, jainkoek gurari bat beteko ziotela agindu zioten.

Chizukok berak egin zion lehen kurriloa urre koloreko paperez eta Sadakori oparitu zion:

Sadakoren ametsa berriro korrika egin ahal izatea zen eta jainkoei eskaera hori egiteko xedean hasi zen kurriloak egiten. Lanean hasi eta gutxira, egoera berean zegoen mutiko bat ezagutu zuen eta hura ere kurriloak egitera animatu zuen, baina lagun berriak itxaropenak kendu zizkion:

 
Sadakoren desira zabaldu egin zen eta ez zuen beretzako bakarrik eskatu osasuna, munduko biktima guztientzat baizik.

Botika poteen paperak eta aurkitzen zituen beste batzuekin, 644 kurrilo egitera iritsi zen. Gaixotasuna aurrera zihoan, ordea, eta, 1955eko urriaren 25ean, hil egin zen 12 urte zituenean, 14 hilabete ospitalean eman eta gero.

Heriotzaren ondoren, eskolakideek bukatu zuten Sadakok hasitako lana eta 1.000 kurriloen lana osatuta geratu zen. Lagunek monumentua dedikatu nahi izan zioten, bai Sadako eta baita bonba atomiko haien eraginez hil ziren beste haurrei ere. Ikur bihurtuko zen irudi hartan, Sadako agertuko zen, urre koloreko kurriloa eskuan.

1958an, Hiroshimako Bakearen Parkean, Sadakori dedikaturiko estatua eraiki zen eta oinean zer jartzen du:

Sadakoren historiak zirrara piztu zuen Japoniatik at ere eta bakearen aldeko mugimenduetan erreferente ezaguna da.

## Kanpo estekak
Aire (argipena)

**Aire** hitzak adiera batzuk ditu:

* airea, Lurraren atmosferako gasen multzoa;
* **aire** edo doinua, musikako terminoa;
* toponimotzat:
** Aire, Ardenak departamenduko udalerria, Frantzian,
** Aire-la-Ville, Geneva kantonamenduko udalerria, Suitzan,
** Aire-sur-l'Adour edo Aira, Gaskoiniako udalerria, Okzitanian,
** Aire-sur-la-Lys, Pas-de-Calaisko udalerria, Frantzian;
* **Aire** Urepeleko familia ezagun baten deituratzat:
** Fernando Aire, *Xalbador* (1920 - 1976), bertsolaria,
** Mixel Aire, *Xalbador II.a* (1944 -), bertsolaria, Xalbadorren semea,
** Henriette Aire (1943 -), euskal idazlea, Xalbadorren alaba,
** Aire Ahizpak, Xalbadorren biloba Miren, Amaia eta Paxkalin Airek osatutako kantari taldea;
* Aire-gaizto, euskal mitologiako pertsonaia.
Laino ilunak

**Laino ilunak** Delirium Tremens mutrikuar rock musika taldearen abesti bat da. 1989an *Ikusi eta Ikasi* diskoaren barnean plazaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Laino ilunak* abestia entzungai
Kurrilo

**Kurrilo** (**Gruidae**) Gruiformes ordenako familia baten izen arrunta da. **Lertsun** izenez ere ezagutzen dira

* *Balearica* generoa
** *Balearica regulorum*
** *Balearica pavonina*
* *Anthropoides* generoa
** *Anthropoides virgo*
** *Anthropoides paradisea*
* *Bugeranus* generoa
** *Bugeranus carunculatus*
* *Grus* generoa
** *Grus leucogeranus*
** *Grus canadensis*
** *Grus antigone*
** *Grus rubicunda*
** *Grus vipio*
** *Grus grus* (Kurrilo arrunta)
** *Grus monacha*
** *Grus americana*
** *Grus nigricollis*
** *Grus japonensis*

## Euskal Herrian 
Tokian tokiko euskalkiak dokumentatu ahal izan diren eremuan, honako formak jaso izan dira euskaraz hegazti hauentzat: *kurrilo* edo *kurrillo, grulla, kurlo* eta *lertsun*. Euskal Herrian aurki daitekeen espezie bakarra kurrilo arrunta da (Grus grus).

## Erreferentziak
Epistola

[thumb|*[San Paulo epistolak idazten*, Valentin de Boulogne edo Nicolas Tournierren obra, XVI. mendekoa, Blaffer Foundation Collection, Houston, TX).]]
**Epistola** pertsona edo talde bati zuzentzen zaion gutun bat da, xede moral eta didaktiko batez. Bereziki, kristau literaturaren esparruan erabiltzen da, generoa Antzinako Egiptotik ezaguna bada ere. Ezagunak dira kristauen Biblian agertzen diren Pauloren epistolak.

## Kanpo estekak
Jyoti Amge

**Jyoti Amge** (India, 1993ko abenduaren 16a) munduko emakume txikiena zen 2011 urtean, 58 cmko altuera eta 5.25 kgko pisuarekin.
Terence Stamp

**Terence Henry Stamp** (Stepney, Londres, 1938ko uztailaren 22a – Londres, 2025eko abuztuaren 17a) ingeles aktore bat izan zen. Bere aktore ibilbide profesionala 1962. urtean hasi eta 60 filma baino gehiago antzeztu izan ditu, guzti honek eskarmentu handiko aktorea bilakatu du.

Antzezlan ugari eta hauen artean paper oso ezberdinak antzeztu izan ditu. Berak antzeztutako filma nabarmenen artean honako hauek daudelarik: *Billy Budd* (1962), *The Collector* (1965), *Teorema* (1968), *Superman* (1978), *Superman II* (1980), *Wall Street* (1987), *Young Guns* (1988), *The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert* (1994), *Star Wars Episode I: The Phantom Menace* (1999), *The Limey* (1999), *Valkyrie* (2008) eta *Esan bai* (2008).

## Iruditegia 

Irudi:Terence Stamp Allan Warren.jpg|1973an.
Irudi:Terence Stamp.2792.jpg|2009an.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
## Kanpo estekak 
* Terence Stamp aktorearen webgunea ofiziala 
* Terence Stamp aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Schweinfurt

**Schweinfurt** Alemaniako Bavaria estatuaren ipar-mendebaldean kokaturik dagoen hiria da, Main ibaiaren eskuineko ertzean. 2010an 53.415 biztanle zituen.

## Historia 
Hiriaren lehenengo aipamena 790koa bada ere, jakina da 740an bazela *Villa Suinfurde* izeneko herrixka bat. Hasieran Schweinfurteko mangraverriaren hiriburua bazen ere Henrike II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak eskuratu zuen 1003an. Hiria handituz joan zen eta XIII. mendean harresiak, ateak eta dorreak jaso zituen, baina hala ere 1250an Würzburgeko apezpikuarekin izandako liskarrean hiria erabat suntsitua izan zen.

1282ko dokumentu batean Schweinfurt hiri aske bihurtu zela esaten da eta hurrengo mendean garapen handia izan zuen Main ibaiko garraioaren gaineko kontrola zela eta. 1513an eta 1514ean agintarien kontrako bi matxinada izan ziren Schweinfurten eta azkenik konstituzioa sortzea lortu zen. 1542an luteranismoa hartu zuen eta mangraviarren arteko gerran bigarren aldiz suntsitu zen hiria.

Hogeita Hamar Urteko Gerran Gustavo Adolfo Suediakoak Schweinfurt okupatu eta gaur egun oraindik zutik dirauten harresiak eraiki zituen hiria babesteko. Napoleondar Gerretan ere asko sufritu ondoren Bavariaren esku gelditu zen 1802an.

thumb|ezkerrera|250px| Schweinfurteko udaletxea
Bigarren Mundu Gerran Alemania Naziaren errodamenduaren gehiengoa bertan ekoizten zenez, Schweinfurteko lantegiak oso bonbardatuak izan ziren. Guztira 22 bonbardaketa izan ziren eta hauetan 2.285 hegazkinek hartu zuten parte. Estatubatuarrek hartu zuten hiria 1945ean, baina asko kostata izan zen, etxez-etxeko borroka bidez eskuratu baitzuten. Honetaz gain bonbardaketetan 60 hegazkin galdu zituzten. Gaur egun oraindik estatubatuarren base bat dago hirian.

## Ondasun nabarmenak 
* Udaletxea: 1570 eta 1572 artean eraikitako eraikin gotikoa da.
* Georg Schäfer Museoa (*Museum Georg Schäfer*): XIX. mendeko alemaniar margolarien koadroak ditu.

## Demografia 
## Herritar ezagunak 
* Adam Darr (1811–1866), musikagilea
* Tommy Jaud (1970), eleberrigilea
* Paul Maar (1937), idazlea
* Friedrich Rückert (1788–1866), poeta eta itzultzailea

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Motherwell, Eskozia
*  Châteaudun, Frantzia
*  Seinäjoki, Finlandia

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Luis Atienza

**Luis María Atienza Serna** (Trespaderne, 1957ko abuztuaren 30a) euskal politikari eta enpresaria da.

## Biografia 
Burgosko probintzian jaioa, Deustuko Unibertsitatean ekonomia ikasi zuen. 1989an Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Plangintza Sailburu izendatu zuten eta 1990eko hauteskundeetan legebiltzarkide.

1991n Espainiako politikara pasa zen eta energia arloko hainbat erakundetan ibili zen. 1994an Felipe Gonzálezek Espainiako Nekazaritza Arrantza eta Elikadura Ministroa izendatu zuen. 2004tik aurrera Red Eléctrica de Españaren presidentea izan da.
Augusto Borderas

**Augusto Borderas Gaztanbide** (Irun, 1932ko ekainaren 20a) euskal politikari eta medikua da.

## Biografia 
Santiago de Compostelako Unibertsitatean doktoretza lortu zuen. Pediatrian aditua, Txagorritxu Ospitaleko zuzendariordea izan zen.

1980 eta 1982 artean Gasteizko zinegotzia, 1986 eta 1989 artean legebiltzarkidea eta 1989 eta 1996 artean Arabako senataria izan zen. Urte hartan politika utzi zuen.
Foratata

**Foratata** edo **Foratata Haitza** (aragoieraz *Penya Foratata* eta gaztelaniaz *Peña Foratata* edo *Peña Foradata*) Pirinioetako mendi bat da. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintziaren iparraldean dagoen Tenako ibarrean kokatzen da, hain zuzen ere, Sallent de Gallego udalerria mendi honen itzalpean gelditzen delarik, bertatik goruntz so eginda gailurra oso nabarmen ikus daitekelarik.

Mendi honek 2.282 metroko garaiera du, eta bere gailurrera igotzeko ohiko biderik errazena Formigal herritik goruntz doana da. Devoniar aroko kareharrizko mendia da.

## Iruditegia 

Irudi:Embalse de Lanuza y Foratata.jpg|Lanuzako urtegia eta atzealdean Foratata mendia elurtuta.

## Kanpo estekak 
* Foratata *luberri.net* webgunean
Juan Manuel Egiagarai

**Juan Manuel Egiagarai Uzelai** (Bilbo, 1945eko abenduaren 25a – 2025eko maiatzaren 29a) euskal politikari eta ekonomialaria izan zen.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean ekonomia ikasi zuen eta 1977an PSOEn sartu zen. 1980ko hauteskundeetan legebiltzarkide hautatua, 1985 eta 1988 artean Euskadiko Idazkari Nagusia izan zen.

1988an Espainiako politikara pasa zen eta, Felipe Gonzálezek izendatua, bitan Espainiako Ministroa izan zen.

## Erreferentziak
Iñaki Galdos

**Iñaki Galdos Irazabal** (Oñati, 1966ko apirilaren 23a) euskal politikari eta hizkuntzalaria da.

## Biografia 
Euskal Filologian lizentziatua, Pilota Federakundean ibili zen. 1990eko hamarkadan intsumiso izateagatik espetxe zigorra jasan zuen. Irakasle moduan lan egin zuen eta 1995ean Eusko Alkartasunan sartu zen.

Legebiltzarkide eta Batzarkide hautatua, 2009an alderdia utzi zuen Hamaikabat sortzeko. Alderdi berriaren lehendabiziko presidentea izan zen.
Enrique Casas

**Enrique Casas Vila** (Guadix, 1943ko urriaren 9a - Donostia, 1984ko otsailaren 23a) euskal politikari eta fisikaria izan zen.

## Biografia 
Erlangen-Nürnbergeko Unibertsitatean ikasi ondoren, PSOEn eta UGTn sartu zen. 1979an Gipuzkoako Idazkari Nagusia hautatu zuten. 1980 eta 1984 artean legebiltzarkidea izan zen. Espainiako senataria ere izan zen.

1984ko otsailaren 23an Donostiako bere etxearen aurrean Komando Autonomo Antikapitalistek eraila izan zen.
The Collector (1965eko filma)

**The Collector** (euskaraz *Bildumatzailea*) 1965eko William Wyler estatubatuar zinema zuzendariaren filma da. Filma hau Erresuma Batua eta Estatu Batuen arteko ekoizpena izan zen, John Fowles idazlearen izen bereko ***The Collector*** best-seller eleberriaren zinemarako egokitzapen bat izan zelarik.

Soinu-banda aldiz, Maurice Jarre frantziar musikagile ospetsuak konposatu zuen.

## Argumentoa 
Freddie (Terence Stamp) mutil gazte lotsati, barnerakoi eta bakartia da, bere zaletasun bakarra tximeletak ehizatu eta bildumatzea da, gainera banketxe batean lanean zegoela loteriako saria irabazi eta dirutza baten jabe egin da.

Freddie kalean dabilela Miranda (Samantha Eggar) arte ikaslea ederrari so egin eta berarenganako erakarpena sentituko du. Egunero furgonetaz kaleetan barrena jarraitzen dio, bere ordutegiak aztertuz, eta egun batez bahitzea erabakiko du.

Asmo horrekin loterian irabazitako diruarekin Ingalaterrako landan isolaturik dagoen jauretxe bat erosiko du. Neska gazteari kalean barna jarraitu eta inor ohartu gabe drogatu, lokartu eta bahitu ondoren jauretxera eramango, xede horretarako egokitu duen bertako sotoan gordez.

Miranda, erabat izutua eta etsitua dago, bere bahitzailearengadik ihes egiten alferrik saiatuz, askatasuna lortzeko asmoz mutil gaztea berarekiko liluratu edo erakartzen ere saiatuko da.

## Aktoreak 
* Terence Stamp, Freddie Clegg
* Samantha Eggar, Miranda Grey
* Mona Washbourne, izena Annie
* Maurice Dallimore, bizilaguna
* Allyson Ames, lehenbiziko biktima
* William Bickley, Crutchley
* Gordon Barclay, Clerk
* David Haviland, Clerk
* Edina Ronay, erizaina
* Kenneth More, 'GP' (ezabatutako eszenak)

## Sariak 
Filma honek Oscar Sarietarako hiru izendapen jaso zituen: Zuzendari onenaren sarirako, Emakumezko aktore onenaren sarirako (Samantha Eggar) eta Egokitutako gidoi onenaren sarirako, halere ez zuen horietako bat bera ere irabaztea lortu.

## Kanpo estekak 
* *The Collector* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Collector* filmaren iragarkia edo trailerra ikusgai
Ennistymon

**Ennistymon** (irlanderaz *Inis Diomáin*) Irlandako Clare konderriko udalerri bat da. Ohiko turismo leku bat da, taberna ugariz beteriko usadio legezko irlandar kale nagusi bat du. Herrigunea Inagh ibaiak zeharkatzen du, bertan ibai honek urjauzi txiki batzuk dituelarik. Bestalde, ibai hori zeharkatzen duen zubiak N67 errepidearen bidez Lahinch udalerriarekin lotzen du, aldiz N85 errepideak Ennis hiria eta konderriko hiriburuarekin lotzen du.

## Iruditegia 

Irudi:Ennistymon.jpg|Urjauziak.
Irudi:Ennistymonclare.JPG|Kalea.
Irudi:Eugene's Pub, Ennistymon - geograph.org.uk - 250525.jpg|Eugene's taberna.
Irudi:Ennistymon Main Street.png|Kale nagusia.

## Kanpo estekak 
* Ennistymon udalerriari buruzko argibidea
Jokin Gorostidi

**Jokin Gorostidi Artola** (Tolosa, 1944ko azaroaren 4a - Donostia, 2006ko apirilaren 25a) euskal politikaria izan zen. Itziar Aizpurua politikariarekin ezkonduta zegoen.

## Biografia 
1960ko hamarkadan Langile Komisioetan hasi arren, laster ETAkide bilakatu zen. 1969an atxilotu zuten, eta bi heriotza-zigor jaso zituen Burgosko Auzian Meliton Manzanasen hilketan parte hartu zuelako salaketapean (1970). Zigor hura balio gabe utzi, eta 30 urteko kartzela-zigorra eman zioten. 1977. urtera arte egon zen espetxean.

Espetxetik irtetean, HASI alderdian sartu zen; 1978an Herri Batasunaren sortzaileetako bat izan zen HASI alderdia. Herri Batasuneko Mahai Nazionaleko kide izan, independente gisa, eta, batez ere, kanpo-harremanaz arduratu zen. 1980 eta 1994 artean legebiltzarkidea izan zen, lau aldiz hautatua.

1996ko hauteskunde-kanpainan ETAren bideo bat zabaltzeagatik kartzelatua izan zen 1997an, gainerako 21 mahaikideekin batera. 1999ko uztailean, Auzitegi Konstituzionalak Auzitegi Gorenaren epaia bertan behera utzi ondoren, aske irten ziren Jokin Gorostidi eta HBko mahaikideak. 2000. urteko abuztuan, Baltasar Garzón epaileak ETAren kanpo-harremanetarako egituraren kide izatea leporatu zion; Gorostidik bere burua Entzutegi Nazionalean aurkeztu eta epailearen aurrean agertu ondoren, aske gelditu zen bost milioi pezetako bermea ordainduta.

2006an, 18/98 sumarioan deklaratzeko hiru egun falta zituela, Deba eta Donostia arteko trenean bihotzekoak jota hil zen.

## Erreferentziak
Víctor García Hidalgo

**Víctor García Hidalgo** (Almendralejo, 1956ko azaroaren 16a) euskal politikaria da.

## Biografia 
Madrilgo Complutense Unibertsitatean ikasi ondoren, hogei urtez Arabako administrazioetan lan egin zuen.

PSOEko kidea, 1998an eta 2001ean legebiltzarkide hautatu zuten. Arabako Batzar Nagusietako presidenteordea ere izan zen.

José Antonio Alonso Espainiako Barne Ministroa zela, Espainiako Polizia Nazionala eta Guardia Zibilaren zuzendaria izan zen. Alfredo Pérez Rubalcaba ministro bilakatu zenean, kargua utzi zuen.

## Kanpo estekak
Limoi-ezti

**Limoi-eztia** () azkenburu edo ogitan zabaltzekoa da, izenak dioen bezala limoizkoa. Batzuetan limazkoak, laranjazkoak edo masusta-gorrizkoak izan daitezke. Oinarrizko osagaiak hauek dira: gorringoak, azukrea, limoi zukua eta limoi azala. Batera egosten dira su txikitan nahasketa loditu arte eta hozten utzi, krema leun, likatsu eta zaporetsua lortzeko. Errezeta batzuen arabera, zuringoak edo gurina ere gehitu daiteke.

XIX. mende amaierako Ingalaterran, etxeko limoi-eztia ogiarekin (edo *scones* ogitxoekin) jaten zen tea hartzean, marmeladaren ordez, edo tartak eta pastizak betetzeko. Kopuru txikitan egiten zen, marmelada baino gutxiago irauten baitu egoera onean. Garai modernoagoan, hozkailuei esker, errezagoa da kopuru handiagoak eta denbora luzean gordetzea. Limoi-ezti komertzialek, oinarrizko osagaiez gain, kontserbatzaileak eta lodigarriak izan ditzakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Sanjuan

**Pedro Sanjuan Nortes** (Donostia, 1886ko azaroaren 15a – Washington Hiria, 1976ko urriaren 18a) gipuzkoar musikagile, musika irakasle eta orkestra zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Madrilen Pérez Casas eta Turinaren ikasle izan zen. Ikasketak Parisen amaitu zituen, Vincent d'Indyren *Schola Cantorum*en. Madrilera itzuli eta bertako Orkestra Sinfonikoa eta Filarmonikoa zuzendu zituen. Urte haietan, Espainiako folklorea eta musika tradizionala modu berritzailean landu zituen. *Castilla* sinfonia da garai hartako lanik aipagarriena.

1923an Kubara joan zen eta ondoko urteetan bolada luzeak igaro zituen bertan. 1924an Habanako Orkestra Filarmonikoa sortu eta 1932 arte zuzendu zuen . Uharteko musikak, bai kolonialak bai afroamerikarrak, eragin handia izan zuen bere lanetan. Honen adibidea *Liturgia negra* sinfonia da, 1934an Espainiako Musika Sari Nazionala irabazi zuena.

Errepublikaren aldekoa zenez, Espainiako Gerra Zibilaren ondoren ez zen Espainiara itzuli. Kaliforniara joan zen bizitzera eta orkestrak zuzentzen eta unibertsitatean klaseak ematen aritu zen, 1976an hil zen arte.

## Musika lanak 
### Orkestrarako lanak 
* *Afrodita*, poema sinfonikoa
* *Boceto sinfónico*
* *Changó*
* *El Dragón de Fuego*
* *Liturgia negra*
* *Paisajes y Lugares*
* *Poema pastoral*
* *Rondó fantástico*
* *Sones de Castilla*, ganbera orkestrarako
* *Sulelka*

### Banda sinfonikorako lanak 
* *Canto Yoruba* (1942)
* *Antillean Poem* (1958)

### Ahots musika 
* *Baile de pandero*
* *Campesina*, ahots eta orkestrarako
* *Castilla*, ahots eta orkestrarako
* *Ronda o Canto de trilla*

### Pianorako musika 
* *La Torre de los Lujanes* (1929)

### Kitarrarako lanak 
* *Una leyenda* (1923)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Nerea LIZARRALDE: Atlantikoaren bestaldetik Irutxulo
*  Enrique FRANCO: Pedro Sanjuán, olvidado y muerto Elpais.com
* :Biografia eta argazkia EcuRed webgunean.
Julen Gimon

**Julen Gimon Ugartetxea** (Bilbo, 1931ko urriaren 3a - *ibidem.*, 2001eko abenduaren 10a) euskal politikari eta abokatua izan zen.

## Biografia 
Deustuko eta Yale Unibertsitateetan zuzenbidea ikasi ondoren, lehendabizikoaren zuzenbide politikoaren irakasle bihurtu zen.

Frankismoaren aurka  borrokatu eta gero, Euskal Kristau Demokraziaren sortzaileetako bat izan zen. Alderdiak ez zuen luzaro iraun eta Zentro Demokratikoaren Batasunan sartu zen. Handik Alderdi Demokrata Popularrera eta Alderdi Popularrera pasa zen. Legebiltzarkide eta eurodiputatua izateaz gain, Eusko Kontseilu Nagusirako ere lan egin zuen. 1990ean politika utzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eneko Landaburu Illarramendi

**Eneko Landaburu Ilarramendi** (Paris, 1948ko martxoa) euskal politikaria da.

## Biografia 
Aita Frantzisko Jabier Landaburu jeltzalea zuenez, erbestean jaio zen. 1980an PSE-EEko zerrendan legebiltzarkide hautatu zuten. 1986an Europako Batzordera joan zen eta han egin du bere ibilbide politikoa. 2006an Jacques Delorsek sorturiko *Notre Europe* *think tank*ean sartu zen eta Herrien Europa Institutua Euskal Fundazioa sortu zuen.
Emilio Olabarria

**Emilio Olabarria Muñoz** (Bilbo, 1955eko apirilaren 2a) euskal politikari eta legelaria da.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, bertoko irakasle izateaz gain Administrazioan lan egin zuen. Legebiltzarkide eta Espainiako diputatu hautatua izan da. Botere Judizialaren Kontseilu Nagusian kontseilari moduan ere ibili da.
Isabel Orbe

**Maria Isabel Orbe Garai** (Gasteiz, 1945 &ndash; Gasteiz, 1995) euskal politikari eta psikiatra izan zen.

## Biografia 
Madrilen psikiatrian aditua izan ondoren, Genevan Julian Ajuriagerrarekin batera lan egin zuen.

1990ean EAJren zerrendan legebiltzarkide hautatu zuten.

## Kanpo estekak 
*  eusko legebiltzarreko fitxa
Nicolás Redondo Terreros

**Nicolás Redondo Terreros** (Portugalete, 1958ko ekainaren 16a) euskal politikaria da, PSE-EE alderdikoa. Nicolás Redondo Urbieta UGTko buruzagiaren semea da. Zuzenbidean lizentziatua da.

## Bizitza 
Haurtzaroan Las Hurdesen eman zituen hainbat urte, aita han baitzegoen erbesteratua. Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta 1975ean, PSOEn sartu. Gazteria Sozialistetan hasi zen politikagintzan eta 1984ko hauteskundeetan legebiltzarkide hautatu zuten. 1989an, Bizkaiko sozialisten idazkari nagusi hautatu zuten. Bizkaiko PSE-EEko idazkari nagusi gisan bederatzi urte eman ondoren, 1997an Euskadiko PSE-EEko idazkari nagusi hautatu zuten alderdiaren III. Kongresuan.

Instituzioetan ere izan du kargurik: Bizkaiko Foru Aldundian Garraio diputatu izan zen, Eusko Legebiltzarreko kide II. Legealdian, Espainiako Gorteetan diputatu 1993tik 1997ra. 1998an, alderdi barruko hauteskundeak egin ondoren, lehendakarigai izendatu zuten alderdikideek. PSOEk 2000. urtean egin zuen 35. Kongresu Federalean PSOEren Batzorde Agintariaren kide eta Harreman Instituzionalen arduradun hautatu zuten eta, urte berean, PSE-EErn IV. Kongresuan PSE-EEren idazkari nagusi hautatu zuten berriro ere. 2001. urteko Euskal Autonomia Erkidegoko legebiltzarrerako hauteskundeetan lehendakarigaia izan zen. 2002an, batetik PSE-EE bere alderdiarekin desadostasunak izanik eta, bestetik, alderdiaren barnean pisua galduta, kargu guztiak utzi egin zituen. Patxi Lópezek ordezkatu zuen.

## Erreferentziak
Nicolás Redondo

**Nicolás Redondo** familia bereko hiru bizkaitar politikari sozialisten izena da:

* Nicolás Redondo Blanco, aitona;
* Nicolás Redondo Urbieta, semea;
* Nicolás Redondo Terreros, iloba.
Carlos Martínez Gorriarán

**Carlos Martínez Gorriarán** (Donostia, 1959ko abenduaren 14a) euskal politikari eta idazlea da.

## Biografia 
1976 eta 1978 artean, LKIren Iraultza Taldeak erakundeko kide izan arren, 1990eko hamarkadan Ermuko Foroa eta ¡Basta Ya! elkarteen sortzaileetako bat izan zen. EHUn filosofia eta Deustuko Unibertsitatean historia ikasi ondoren, EHUko irakasle izan zen.

2007an Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazian sartu ondoren, 2011n Espainiako diputatu hautatu zuten.

## Lanak 
* *Oteiza, un pensamiento sin domesticar: ensayo* (Baroja, 1989).
* *Casa, provincia, rey: (para una historia de la cultura del poder en el País Vasco)* (Alberdania, 1993).
* *El arte vasco y el problema de la identidad* (Alberdania, 1995), Imanol Agirre Arriagarekin batera.
* *Movimientos cívicos* (Turpial, 2008).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea (EHU)

## Kanpo estekak
Iñaki Ruiz de Pinedo

**Iñaki Ruiz de Pinedo Undiano** (Gasteiz, 1954ko uztailaren 23a) euskal politikari eta soziologoa da.

## Biografia 
Gaztetan jeltzalea izan arren, HASIn sartu zen, 1978an Herri Batasunaren sortzaileetako bat izan zena. 1980 eta 1994 artean legebiltzarkidea izan zen, lau aldiz hautatua. Mahai Nazionaleko kidea, 2000. urtean politika utzi eta, harrezkero, EHUko irakaslea da.
Nicolás Redondo Urbieta

**Nicolás Redondo Urbieta** (Barakaldo, Bizkaia, 1927ko ekainaren 16a - Madril, Espainia, 2023ko urtarrilaren 3a) bizkaitar sindikalista eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Langile-familia sozialista batean sortu zen eta Bordele aldera eraman zuten Espainiako Gerra Zibilean, Bilbo erortzean (1937).

1945ean Sestaoko ontzioletan hasi zen lanean, eta Unión General de Trabajadores sindikatuaren isilpeko lanak egiten hasi zen urte hartan bertan. 1951n atxilotu zuten lehenengoz eta 1956an Euskadiko Alderdi Sozialistako buruzagi nagusiak ezagutu zituen.

1957an Frantziara igaro zen politika-prestakuntza sakontzeko eta Espainiako PSOEko kide gazte nagusietako bat izan zen ordudanik.

1962 eta 1964ko grebetan parte hartu zuen. 1968an bere lantegiko lehen enpresa-batzordea eratu zuen; 1970ean PSOE eta UGTko Batzar Nagusietako kide hautatu zuten. 1971n Madrilen atxilotu zuten, Felipe González eta Enrique Múgica Herzogekin batera. Kartzelatik baldintzapean irten ondoren, PSOEko politika-idazkari hautatu zuten 1972an, eta UGTko arduradun nagusi 1973an.

1973. urtetik aurrera Espainiako PSOE alderdia berritu zuen batzordeko kide izan zen. 1976an UGT sindikatuko idazkari nagusi izendatu zuten, eta kargu garrantzitsuak bete zituen PSOE alderdian. Espainiako erreforma demokratikoa gauzatzen zuten Moncloako Hitzarmenen bultzatzaile nagusietako bat izan zen 1977an, eta urte bereko eta hurrengo hauteskundeetan Kongresurako diputatu hautatu zuten Bizkaian.

1983an UGT sindikatuko idazkari nagusi egin zuten berriro ere; 1985ean Redondoren eta PSOEren gobernuko agintarien arteko tirabirak hasi ziren, ekonomi neurriak zirela eta. 1987an utzi zuen Bizkaiko diputatu kargua eta 1988ko abenduan Espainia geldiarazi zuen greba bultzatu zuen UGTk, beste sindikatuekin batera.

1989ko hauteskundeetan, PSOE alderdiarentzako botorik ez eskatzea erabaki zuen UGTko zuzendaritzak. Ordutik aurrera UGT eta CC.OO. sindikatuen jokabide bateratua bultzatu eta gobernu sozialistaren ekonomia-politikaren aurkako jarrera gero eta garbiagoa erakutsi zuen Nicolás Redondok.

1993. urtean, azkenik, bere karguak uzteko asmoa adierazi zuen Nicolás Redondok, eta UGTk 1994an egin zuen Kongresuan utziko zion azkenik sindikatuaren idazkari nagusi izateari, eta beraren ordez Cándido Méndez Espainian eta Josu Frade EAEn hautatu zituzten. Orduz geroztik ez zuen kargurik izan, nahiz eta ez zen erabat aldendu militantziatik eta agerpen publikoetatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Tueros

**Tomás Tueros Trueba** (Muskiz, 1932 - ) euskal sindikalista eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Ogibidez langilea izan zen, La Naval ontziolan 14 urtez sartu eta Espainiako Alderdi Komunistaren kidea zenez hainbat aldiz atxilotu zuten. 1976an Langile Komisioen sortzaileetako bat izan zen.

1985ean alderdia utzi eta hasieran PTE-UCn eta gero PSOEn sartu zen. Legebiltzarkide izatea bitan saiatu zen. Berriro alderdia utzi eta azken hauteskundeetan Batasuna, Aurrerapena eta Demokraziaren zerrendetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Aberri (1920ko hamarkadako aldizkaria)

[thumb|250px|eskuinera|[1923. urteko Aberri egunkari abertzalearen azala.]]

**Aberri** izen bereko Aberri (EAJ) alderdiaren aldizkari eta prentsa organo ofiziala izan zen. Ideologia independentista garbikoa zen, horren adibide Espainia nahiz Frantzian jazotako gertakari eta albisteak bere atzerriko atalean argitaratzen zituela.

## Ikus gainera 
* Aberri (EAJ)

## Kanpo estekak 
* «Aberri» aldizkariaren ale asko Bizkaiko Foru Liburutegiaren liburutegi digitalean irakurgai