Esklabotza Kuban

thumb|Langileburuak esklaboak jipoitzen, Kubako plantazio batean.
**Esklabotza Kuban** espainiarrek- baita euskal herritarrek ere-, XVI. mendetik aurrera, jardun zuten. Elisabet Katolikoa erreginaren 1500. urteko ediktuak (Burgosko Legeak) esklabotza debekatu arren, tainoak lehenik eta afrikarrak gero, Atlantikoan zehar ekarriak, uhartean esklabo bihurtu ziren XIX. mendearen amaiera arte, hau da, 1886ko urriaren 7an esklabotza errege-dekretu bidez indargabetu zen arte.

Hispanoamerikan esklabotza *asiento de negros* izeneko kontratua ezarri arte mugatuta egon zen. Kontratu honek Afrika eta Hispanoamerikatik esklaboen merkataritzari buruzko monopolioa ezarri zuen. Utrechteko Itunaren bidez Ingalaterrari eman zioten, Espainiako Ondorengotza Gerra amaitu zenean (1713), Filipe V.a hautagai frantziarraren garaipenaren konpentsazio gisa. Itun horren bidez, esklaboen ekoizpen sistema esklabistaren oinarriak ezarri ziren, Atlantikoko esklabo merkataritza zabalenaren parte izan zena.

Europar testuinguruan (non XIX. mendera arte esklabotza ere egon zen) eta garaiko kolonialean, esklabotza Portugalgo eta Erresuma Batuko kolonietan baino zorroztasun txikiagoko baldintzetan garatu zen, baita Estatu Batuetako lurraldean ere independentzia lortu ondoren. Izan ere, Kuban jabeak ez zuen indarkeria fisikoa gauzatzeko mugagabeko eskubiderik, esklaboek bere askatasuna eta ezkontzak eta familiak osatzeko eta askatasuna erosteko aukera zuten, eta XIX. mendetik aurrera esklabo izaera ez zen seme-alabei pasatu.

Hispaniar lurraldeetan ere arraza-elementua ez zen garaiko pentsamoldean legezko oztopo bat izan, ezta zentsura sozialekoa ere, mendeetan ezkontza mistoak, mestizajea eta lanbide, ikasketa eta noblezia-tituluetarako sarbidea ahalbidetuz (nabarmentzekoa da lege-muga hori ez zela Estatu Batuetan ebatzi XX. mendera arte).

Kuban, batez ere indianoek egin zuten esklabotza, azukre-kanabera landatzen baitzuten; Gorteetako diputatuek sistematikoki blokeatu zituzten saiakera abolizionistak penintsulako Espainian debekuaren ondorengo hogeita hamar urteetan, eta, ondorioz, Kubako Gerra ekarriko zuten baldintzak behartu zituzten.

Espainiaren mendeko Kuba Amerika guztietan legezko esklabotza ahalbidetu zuen azken lurraldea izan zen (1886. urtearen amaiera arte), gainerako kolonia eta herrialdeek duela hamarkada batzuk abolitu ondoren (AEBn 1865ean barne).

Esklabo-trafikatzaile asko euskaldunak ziren, bereziki Afrikatik eta Txinatik Kariberako bidean, eta nahiz eta esklaboen etorrera murriztuz joan, trafikatzaileenak XIX. mendearen amaiera arte iraun zuen. Kasu batzuetan esklabista indibidualak ziren, eta indiano aberats bilakatu ondoren jaioterrian filantropiarako diru asko utzitakoak, hala nola, Julian Zulueta, Jose Matia edo Manuel Calvo.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Martín Rodrigo y Alharilla *Defendiendo la esclavitud en Las Antillas, en la Barcelona del Trienio esparterista*, Universitat Pompeu Fabra, Barcelona, 2021.
*Barnet, M. *Biografía de un cimarrón* (1966). Barcelona: Ariel.
*Childs, M. D. *1812 Aponte Rebellion in Cuba and the Struggle against Atlantic Slavery*, University of North Carolina Press, 2006, 
*Guillén, N. “Sugarcane,” in *Yoruba from Cuba*, Trans. Salvador Ortiz-Carboneres. London: Peepal Tree Pres, 2005. 22–23. Print.
*Scott, R. J. & Hébrard, J. M.. *Freedom Papers: An Atlantic Odyssey in the Age of Emancipation*. Cambridge, MA: Harvard UP, 2012. Print.
*Montejo, E.. *Biography of a Runaway Slave* (1966). Ed. Miguel Barnet. Trans. W. Nick Hill. Willimantic, CT: Curbstone, 1994. Print. (First published in Spanish in Cuba, and in English in the UK in 1966)
*Knight, F. W., ed. *General History of the Caribbean:* Volume III: *The Slave Societies of the Caribbean*. London: UNESCO, 1997. Print.

## Kanpo estekak