open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Entzefalo

**Entzefaloa** edo **garuna** bizkarrezur-muinaren aurrealdeko zabalgune bat da, ornodunen nerbio-sistemaren organo gorena eta garrantzitsuena dena. Izan ere, bertan prozesatzen da bost zentzumenek jasotzen duten informazio guztia, eta giza-portaeran eta jokaeran eragina duten hainbat aldagaik (adimena, oroimena, pentsamendua eta gogoa, senak...) entzefaloan dute erroa. Halaber, entzefaloa gorputzaren mugimenduen kontrolaz arduratzen da.

Gizakiaren (eta oro har, ornodun guztien) nerbio-sistema zentralak bi egitura nagusi ditu: entzefaloa eta bizkarrezur-muina. Entzefalo barruan burmuina, garuntxoa eta bizkarrezur-erraboila daude. Era berean, hiru zatik osatzen dute ornodunen entzefaloa: prosentzefaloa (aurreko entzefaloa), mesentzefaloa (erdiko entzefaloa) eta erronbentzefaloa (atzeko entzefaloa).

## Etimologia 
"Garun" jatorriz Bizkaiko hitza da. XIX. mendearen azken urteetatik Gipuzkoa eta Iparraldeko zenbait egilek ere erabiltzen zuten. Aldaerak dira *garun*, *garaun*, *garoin*, *garuin* eta *karaun*.

Onarturik *garun* *gara* baten gainean osatua dela, *gara* + *un* ‘muin’ osaera proposatzen da, diptongoaren hainbat bilakaerarekin. Ez da erabat baztertzekoa diptongoaren bakuntzerik gabeko forma egotea *garun*-en oinarrian; baliteke *gar-* alomorfoaren gainean osatua izatea.

Esanahiaren aldetik, ‘gain aldeko muin’ da etimologikoki, gain aldea buruaren metafora gisa erabilita.

## Ezaugarriak 
Burezurrak garuna inguratu eta babesten du. Heldu batengan, organo horrek 1,4 kg-ko masa eta 1.400 cm3 inguruko bolumena du.

Hiru dira entzefaloa eta bizkarrezur-muina biltzen duten mintzak (meninge izenekoak). Kanpotik barrura *duramaterra*, *araknoidea* eta *piamaterra* dira. Mintz horietan isurkari zerebroespinalez dago, zeina -burezurraren antzera- kolpeetatik babesten du entzefaloa.

Bestalde, gai grisa entzefaloaren gainaldean dago, eta gai zuria barnealdean. Jakina denez, neuronen gorputzek (soma izenekoek) osatzen dute gai grisa, eta neurona horien axoiek (mielinaz bilduta) gai zuria.

Entzefalo barnean lau barrunbe edo bentrikulu daude, haien artean komunikaturik eta isurkari zerebroespinalez beteta. Lehenengo hiru bentrikulu burmuinean daude, eta laugarrena gorputz kailukara izeneko egituran (burmuineko hemisferioak lotzen dituen egituran, hain zuzen).

## Entzefaloaren zatiak 
# Prosentzefaloa (aurreko entzefaloa). Bi alde bereizten dira egitura honetan:
## Telentzefaloa (aurreko zatia)
## Dientzefaloa (atzeko zatia)

# Mesentzefaloa (erdiko entzefaloa)

# Erronbentzefaloa (atzeko entzefaloa). Bi zati ditu:
## Metentzefaloa (aurreko zatia)
## Mielentzefaloa (atzeko zatia)

Ugaztunengan, telentzefaloak, dientzefaloak eta mesentzefaloak burmuina osatzen dute.

Metentzefaloak garuntxoa osatzen du.

Mielentzefaloan, azkenik, bizkarrezur-erraboila dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nederlandar behe-saxoiera

thumb|220px|Behe-saxoiera Herbehereetan.
**Nederlandar behe-saxoiera** (*Saksisch, Nedersaksisch*) Herbehereetako ipar-ekialdean hitz egiten den behe-saxoieraren (mendebaldeko behe-alemanaren) aldaera da. Hala ere, batzuetan nederlandar behe-saxoiera hizkuntza beregain moduan hartzen da, eta beste hizkuntzalari batzuek nederlanderaren barruan sailkatzen dute. Herbehereen gainontzeko lurraldean, aldiz, dialekto behe-frankikoak mintzatzen dira.

Herbehereetan behe-saxoiera eskualde-hizkuntza moduan onartuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebaldeko behe-aleman

**Mendebaldeko behe-alemana** edo **behe-saxoiera** (, ) Alemaniaren ipar-mendebaldean, Herbehereen ipar-ekialdean eta Danimarkaren hegoaldean mintzatutako behe-alemanaren dialektoen multzoa da. Ekialdeko behe-alemanarekin batera, behe-alemana (*Niederdeutsch* edo *Plattdeutsch*) izeneko dialekto multzoa osatzen du.

## Ikus, gainera 
* Nederlandar behe-saxoiera

## Kanpo estekak
Jezteko makina

thumb|250px|eskuinera|Jezteko makina
**Jezteko makina** esnetarako aziendak (behiak, ardiak, ahuntzak...) modu mekanikoan jezteko erabiltzen den tresna da. Jezteko makinaren zati garrantzitsuena titiburuan jartzen den titikoa da. Titikoak, umeak egingo lukeen modura, esnea xurgatzen du.

## Kanpo estekak
Venlo

**Venlo** Herbehereetako hegoaldean dagoen hiria da, Limburgeko probintzian kokatutakoa.

## Banaketa administratiboa 
Venlo honako barrutiek osatzen dute:

* Venlo-Centrum
* Venlo Noord-oost
* Venlo-Zuid
* Venlo-Noord
* Venlo-Oost

## Herritar ezagunak 
* Geert Wilders (1963 -): Politikari holandarra.

## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hiri nagusien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
Amersfoort

**Amersfoort** Herbehereetako erdialdean dagoen hiria da, Utrechteko probintzian kokatutakoa.

## Inguru naturala eta kokapena 
Udalerri mugakideak honakoak dira: Bunschoten iparraldean, Nijkerk ipar-ekialdean, Barneveld ekialdean, Leusden hego-ekialdean, Zeist hego-mendebaldean, Soest mendebaldean eta Baarn ipar-mendebaldean.

### Barruti eta auzoak 
Hiriak honako barruti eta auzoak dauzka:

## Museoak 
* Mondriaan Etxea edo *Mondriaan Huis*, Piet Mondrianen margolanak biltzen dituen museoa.

## Argazkiak 

Fitxategi:2006-06-02 13.03 Amersfoort, brasserie.JPG|
Fitxategi:Koppelpoort Amersfoort 2008.jpg|
Fitxategi:Amersfoort (2770033535).jpg|
Fitxategi:Amersfoort Havik1 Lange Gracht Onze Lieve Vrouwetoren en Elleboogkerk.jpg|
Fitxategi:Amersfoort, straatzicht Kortegracht vanaf Muurhuizen foto1 2012-12-08 13.56.jpg|

## Hiri senidetuak 
* 

## Ikus, gainera 
* Herbehereetako hiri nagusien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
Stanisław Jerzy Lec

**Stanisław Jerzy Lec** (Lviv, Ukraina, 1909ko martxoaren 6a – Varsovia, Polonia, 1966ko maiatzaren 7a) idazle, eta poeta. Hark idatzitako aforismoak oso ezagunak dira.

## Obra 
* *Barwy*, poemak (1933)
* *Spacer cynika*, satirak eta epigramak (1946)
* *Notatnik polowy*, poemak (1946)
* *Życie jest fraszką*, satirak eta epigramak (1948)
* *Nowe wiersze* (1950)
* *Rękopis jerozolimski* (1956)
* *Myśli nieuczesane* (1957). Hau da bere lan ezagunena.
* *Z tysiąca i jednej fraszki* (1959)
* *Kpię i pytam o drogę* (1959)
* *Myśli nieuczesane* (1959)
* *Do Abla i Kaina* (1961)
* *List gończy* (1963)
* *Myśli nieuczesane nowe* (1964)
* *Poema gotowe do skoku* (1964)
* *Fraszkobranie* (1966)
Publilio Siro

**Publilio Siro** (latinez *Publilius Syrus*, Siria, K.a. 85 &ndash; K.a. 43) Antzinako Erromako poeta eta dramagilea izan zen. *Sententiae* izeneko bilduma-lan ezagunaren egilea izan zen.

## Esaldi ezagunak 
* "Inor ez da zoriontsu hala dela sinetsi ezean".
Albi (argipena)

**Albi** hitzak honako adierak ditu:

* Albi, Frantziako udalerria.
* Albi, Italiako Catanzaro probintziako herria.
* Albi, Errumaniako Slimnic udalerriko herria.
* Albi, Aralarko leizea.
Raúl Tamudo

**Raúl Tamudo Montero** (Santa Coloma de Gramenet, Bartzelona, 1977ko urriaren 19a - ) futbolari kataluniarra da. Aurrelari postuan jokatu du beti. RCD Espanyolen egin du ibilbide ia osoa jokalari moduan, baina Deportivo Alavésen ere aritu zen 1997-98an. 2010-11 denboraldian Realean ari da.

## Ibilbidea 
1996ean Espanyol klub katalanarekin sinatu zuen. Hainbat klubetan mailegu moduan jokatu izan arren bere ibilibidea klub honekin lotuta dago. 2010ean kluba utzi zuen bi denboraldi txarrak izan ondoren. Urte bereko udan errealarekin sinatu zuen kontratua, urte batez.
 
Espainiako eta Kataluniako selekzioekin jokatu du.

## Estatistikak 
## Ikus, gainera 
* Errealeko futbolarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Estatistikak
Txota

thumb|

**Txota** edo **katxutxa** —eskualde batzuetan **txapel-kaskoa** ere deitua, **kepixa** Lekeitioaldean— burugaineko mota bat da, bisera edo hegala aurrealdean bakarrik duena.

## Kanpo estekak
Buruko (argipena)

**Buruko** hitzak adiera zenbait ditu:

* **burukoa** edo burugainekoa, buruan janzten den jantzia (buruzapia, txano edo kapela);
** burukoa, mojek buruan janzten duten jantzia;
* **burukoa** edo, hobe esanda, burkoa, lo egitean burua kokatzen den bigungarria;
* **burukoa**, buruan ematen den kolpea, edo buruko traumatismoa;
* **burukoa** edo kopetekoa, uztarrian jartzen den larruzko bigungarria.
Paul Walker

**Paul William Walker IV** (Glendale, Kalifornia, AEB, 1973ko irailaren 12a - Santa Clarita, Kalifornia, AEB, 2013ko azaroaren 30a) aktorea izan zen, eta 2001ean *The Fast and the Furious* filmean Brian O'Conner pertsonaiaren rola jokatzearekin egin zen ospetsu. Gero, The Fast and the Furious saileko beste hiru filmetan ere parte hartu zuen. 2013ko azaroaren 30ean hil zen, trafiko istripu batean.

2006ko *Flags of Our Fathers* filmean ere antzeztu zuen.

## Biografia 
Kalifornian jaio zen arbaso ingeles, alemaniar, suitzar eta irlandarrak zituen familia batean. Ama modeloa zuen eta aita boxeolari amateurra izandakoa. Los Angelesen pasa zuen gaztaroa eta itsas biologian lizentziatu zen. 

Haurra zela hainbat iragarki egin zituen telebistarako. Aurreneko iragarkia pixoihalena izan zen, bi urte baino ez zituela. Nerabe zela *CBS Schoolbreak Special* telesailean azaldu zen, bai eta *Highway to Heaven* telesaileko bi ataletan ere. 1987an sitcom bateko protagonista izan zen, *Throb* eta 1990. hamarkadan ere sitcometan hartu zuen parte. 

1986an egin zuen lehenengo filma eta hasierako urteetan B kategoriako beldurrezko eta zientzia fikziozko filmetan ibili zen. 2001ean *The Fast and the Furious* filmean Vin Dieselen pertsonaia antagonista izatearekin oso ospetsua bihurtu zen. Saga horren gainerako filmetan ere agertu izan zen. Tarteka beste filme batzuk ere egin zituen, *Timeline* eta *Into the Blue* esate baterako.

## Filmografia
Likido zerebroespinal

**Likido zefalorrakideoa** (**LZR**) edo **likido zerebroespinala** entzefalo eta bizkarrezur-muinaren barnean dagoen likido garden eta koloregabea da. Bere eginkizun nagusia indargetzailea da, entzefaloa babesten baitu kolpeetatik (garezurrean flotarazten baitu kolpe baten eragina motelduz).

Likido honek entzefaloaren bentrikulu, eremu azpiaraknoide eta muinaren kanalean zehar zirkulatzen du. Gizakian bere bolumena 125 ml. ingurukoa da.

Lehenengo eta bigarrengo bentrikuluetako plexu koroideoetan sortzen da, eta hortik 3. eta 4. bentrikuluetara pasatzen da.

Bere osaketan sodioak, potasioak, kaltzioak, gatz inorganikoek eta glukosak parte hartzen dute. Proteina gutxi ditu eta ez du fibrinogenorik (beraz, ez da gatzatzen).

Likido zefalorrakideoaren azterketak gaitz batzuen diagnostikoan laguntzen du (meningitis, entzefalitis, odoljarioak, esklerosi anizkoitza, gaixotasun autoimmuneak...). Laborategian, LZR-ren laginekin azterketa biokimikoak, zelulen kontaketak eta kultura bakteriarrak egin ohi dira.

## Kanpo estekak
Culiacán Rosales

**Culiacán Rosales** Mexiko ipar-mendebaldeko hiria da, Sinaloa estatuaren hiriburu eta hiri nagusia. 2010ean 675.773 biztanle zituen hiriak, eta 858.638 biztanle udalerri osoak.

## Geografia 
### Kokapena 
Mendebaldeko Sierra Madre mendilerroaren magalean dago, 54 metroko garaieran, Mexiko Hiritik 1.240 kilometro ipar-mendebaldera. *Hiru ibaien hiria* ere deitzen zaio, bertan elkartzen baitira Humaya eta Tamazula, Culiacán ibaia eratuz. Estatuko beste bi hiri nagusien artean dago: Los Mochis iparraldean eta Mazatlán hiri turistikoa hegoaldean.

### Klima 
Estepako klima beroa du, *BSh* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
Nuño de Guzmán espainiar konkistatzaileak 1531ean sortu zuen hiria, San Miguel de Culiacán izenarekin. Hemendik abiatu ziren, zenbait urte geroago, gaur egungo Ameriketako Estatu Batuen hegoaldea esploratu zuten espedizioak.

## Ekonomia 
1950eko hamarkadan urtegi handiak eraiki zirenetik, nekazaritza asko garatu zen. Bertako baratzegintza munduko aurreratuenetakoa da eta produkzio gehiena Ameriketako Estatu Batuetara esportatzen da: tomatea, kuia, txile piperra, pepinoa, patata, meloia, angurria eta mangoa. Narkotrafikoak eta droga kartelek eragin handia daukate.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizkarrezur-muin

**Bizkarrezur-muina** ornodunek bizkarrezurraren barnean duten nerbio-kordoia da, garunaren luzapentzat jo daitekeena. Garunarekin batera nerbio-sistema zentrala osatzen du. Burezur zulo okzipitalean hasi eta lehenengo orno lunbarreraino iristen da (45 cm inguruko luzera du).

Garunaren hezur-egitura babeslea garezurra da; bizkarrezur-muinarena, aldiz, bizkarrezurra.

Bere zeregin nagusia nerbio-seinaleen garraioan datza, harremanetan jartzen baitu gorputza eta garuna. Izan ere, nerbio-seinale eragileak (garunetik gorputz enborrera eta adarretara doazenak) eta zentzumenezkoak (kontrako norabidean doazenak) garraiatzen ditu. Bizkarrezur-muinetik 31 nerbio espinal abiatzen dira, aipatutako seinaleak eramaten dituztenak.

Garunean gertatzen denaren aldean, bizkarrezur-muinean kontrakoa gertatzen da: gai zuria kanpoaldean dago, eta gai grisa barnealdean. Gogoratu gai grisa neuronen gorputzez (soma izenekoez) osatuta dagoela, eta gai zuria neurona horien axoiez (mielinaz bilduta daudenak). Muinaren zehar-ebakia eginez gero gai grisa barneko zatian ikusten da, eta H itxura du. H horren erdian hodi fin bat dago, ependimo-hodia, muinaren erdialdea burmuineko bentrikuluekin harremanetan jartzen duena. Isurkari zerebroespinalez beterik dago.

## Kanpo-estekak 
*  Bizkarrezur-muina berreraikitzeko aldamioak
*  Bizkarrezur-muina sendatzeko eraren bila
Roomba

thumb|Lehenengo belaunaldiko Roomba aspiragailua.

**Roomba** iRobot enpresak merkaturatutako aspiragailu errobotikoa da. 2002an merkaturatu zen lehen aldiz. Bigarren belaunaldia 2004an agertu zen, eta hirugarrena 2007an.

Gailua 34 zentimetroko zabalera eta 9 zentimetro baino gutxiagoko altuera duen plater moduko bat da. Sentsoreak ditu hormak eta altzariak atzemateko, eta infragorriak atzematekoa ere bai. Azken belaunaldietako modeloek, gainera, zikinkeria atzematako sentsoreak ere badituzte, gunerik zikinenak hobeto garbitu ahal izateko.

## Kanpo estekak
Ezkerra (argipena)

**Ezker**, **ezkerra** eta **Ezkerra** hitzek hainbat esanahi dituzte:
* ezkerra, norabide erlatibo bat;
** ezkerreko ibaiertza, ibai batean behera ezkerrera geratzen den esparrua;
* Ezkerra euskal abizen bat da:
** Iñaki Ezkerra, erdal idazlea eta Ermuko Foroaren sortzaileetarikoa, eusko abertzaletasunaren aurka duen jarreragatik nabarmendu dena;
** Iñaki Mujika Arregi, *Ezkerra* ezizenez, ETAko kide ohi nabarmen bat;
* ezker politikoa, joera politikoa, eta hortik alderdi politiko anitzen izena:
** ezker abertzalea, Euskal Herriko ezkerreko mugimendu abertzalea;
** Ezker Batua - Berdeak, Euskal Autonomi Erkidegoko alderdi politiko bat;
** Euskadiko Ezkerra, XX. mende amaierako alderdi politiko bat, egun Euskadiko Alderdi Sozialistan sarturik dagoena;
** Izquierda-Ezkerra, Nafarroako koalizio politiko bat;
* ezkerra edo ezkertia, ezker eskuaz eta hankaz aritzen den pertsona bat.

## Ikus, gainera 
* Eskuin (argipena)
Sukaldeko robot

**Sukaldeko robota** janaria prestatzeko erabiltzen den etxetresna elektriko bat da. Hitza gaur egun tresna elektrikoak izendatzeko erabiltzen bada ere, badira lan bera egiten duten gailu mekanikoak.

Itxuraz, sukaldeko robotak zuku-makinen antzekoak dira, baina hortz eta disko aldagarriak dituzte. Ontzia ere zabalagoa eta laburragoa izaten dute, bertan lantzen diren gai solidoekin erosoago lan egin ahal izateko. Besteak beste, honako lanak egiten dituzte:

* Barazkiak ebaki eta zatitzea
* Fruitu lehorrak, haziak eta haragia txikitzea
* Gazta eta barazkiak birrintzea
* Pureak egin
* Nahasketak eta oreak egin

## Kanpo estekak
Bonet (argipena)

**Bonet** hitzak adiera zenbait ditu:
* Ipar Euskal Herrian, **boneta** edo txapela;
* boneta edo txanoa, hau da, hegalik gabeko buruko mota;
* koroa, esaterako erramu-boneta.
* Maria del Mar Bonet, abeslaria.
Konstantza

**Konstantza** hauetako bat izan daiteke:

## Lekuak 
* **Konstantza** (*Konstanz*), Alemaniako hiria.
* **Konstantza** (*Constanţa*), Errumaniako hiria.
* **Konstantza lakua**, Alemania, Austria eta Suitza artekoa.
Brunswick

**Brunswick** (alemanez *Braunschweig*) Alemaniako Saxonia Beherea estatu federaleko bigarren hiririk handiena da, ia 250.000 biztanlerekin. Brunswick 1918 urtera arte Brunswick-Lüneburg leinuaren egoitza ofiziala izan zen.

## Historia 
Ez da ezagutzen hiriaren sorrera data, baina tradizioak dioenez 861ean sortu zen bi herri elkartuz. Herrietako bat Bruno II.a kondeak sortu omen zuen eta hortik datorkio gaur egungo izenaren lehen zatia, bigarrenak alemania behereko *wik* hitzak osatzen du eta "merkatarien atseden leku eta merkantzien biltegi" esan nahi baitu. Oker ibaiaren ertzeko lautadan kokaturik dago, leku ezinhobea bihurtuz merkatariek atseden hartzeko.

thumb|ezkerrera|250px| Brunswick, 1890-1905 inguruan
Henrike Lehoiak XII mendean bere lurren hiriburu bihurtu eta San Blasius katedrala eraiki zuen. Hiria asko indartu zen eta XIII mendean Hansa Ligan sartu zen.

Brunswick-Lüneburg leinuaren egoitza izanik Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean egon zen 1806an Napoleondar Gerrak iritsi ziren arte. 1871ean Alemaniar Inperioan sartu zen eta Lehen Mundu Gerraren ondoren **Brunswick Estatu Askea** osatu zuen Weimar Errepublikaren barnean.

Bigarren Mundu Gerran oso kaltetua izan zen, batez ere alde zaharra (*Altstadt*). Gerra bukatzean aliatuek estatu askea desegin eta Saxonia Beherea Estatuan sartu zuten. Berreraikuntza modernoa egiten saiatu ziren, autoz mugitzeko erraza izan zedin. Bonbaketetatik libratu zen alde zaharraren zati txikia da gaur egun hiria erakargarri egiten duena.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Gazteluaren plaza (*Burgplatz*):*' Plazaren inguruan kokatzen dira eraikin historikoak, hala nola, San Blas katedrala (*Dom St. Blasii*), Hendrike Lehoiaren gaztelu zaharra (*Burg Dankwarderode*), XIX mendean berreraikitakoa, Udaletxe neogotikoa eta hainbat etxe berezi, adibidez *Gildehaus*artisau etxea.
* '*Merkatu zaharra (*Altstadtmarkt*):*' Bertan daude XV mendeko udaletxe zahar gotikoa eta XII mende bukaerako San Martin eliza (*Martinikirche*).

## Kirolak 
Hiriko futbol taldea Eintracht Braunschweig da, 1967an Bundesligako txapelduna izan zena, gaur egun bigarren mailan ari bada ere.

Amerikar futbol talde bat ere badu, *Braunschweig Lions* (2011eatik aurrera *New Yorker Lions*) zazpi aldiz Alemaniako txapelduna eta birritan **Eurobowl** txapelduna izan dena.

## Hiritar ezagunak 
* Carl Friedrich Gauss (1777-1855), matematikaria
* Julius Wilhelm Richard Dedekind (1831-1916), matematikaria

## Hiri senidetuak 
Brunswick ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Iruditegia 

Irudi:Burg Dankwarderode.jpg|Dankwarderode gaztelua
Irudi:Brunswick cathedral.JPG|San Blas eta San Joan katedrala
Irudi:Braunschweig, Staatstheater.jpg|Antzokia
Irudi:Ringerbrunnen Braunschweig.jpg|Alde zaharra

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Brunswickeko Udalaren webgune ofiziala
* Brunswick - 360° Panorama
Iosu Esnaola

**Iosu Esnaola** (Orio, 1986ko urriaren 31 -) euskal herritar futbolari bat da. Real Sociedad gipuzkoar klubean jokatzen du Zentral gisa.

Antiguokotik errealaren bigarren taldera pasa zen 2006ean. Bigarren taldean 79 partidu jokatu ditu. 2010eko otsailean lehenengo taldearekin egin zuen debuta, Huescaren aurka.

## Estatistikak 
*2019ko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Ikus, gainera 
* Errealeko futbolarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Esnaolaren profila, errealaren webgunean
Los Mochis

**Los Mochis** Mexiko ipar-mendebaldeko hiria da, Ahome udalerriko hiri nagusia. Sinaloa estatuaren iparraldean dago. 2010ean 256.613 biztanle zituen, udalerri osoaren %61.

## Geografia 
### Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstantza (Alemania)

**Konstantza** (alemanez *Konstanz*) Alemaniako Baden-Württemberg estatu federaleko hiri unibertsitarioa da 80.000 biztanle ingururekin. Alemaniako hego-mendebaldean dago, Suitzarekin mugan eta Konstantza lakuaren alboan.

## Historia 
Populatua izanaren lehen aztarnak Harri Arokoak dira eta ondoren zeltak ere izan ziren bertan bina herria erromatarrek sortu zuten III mendean. Izena bera Konstantino I.a Handia enperadoreadatik jarria da, zeinak Alamaniarren aurka borrokatzeko bertan gotorleku bat eraiki zuen.

Konstantza garrantzitsu bihurtzen hasi zen 585ean apezpikutza lortu zuenean. Erdi Aroan bertan zegoen Rhin ibaia gurutzatzeko zubi bakarra eta ondorioz Alemania, Frantzia eta italiaren arteko pasabidea bihurtu zen. Liho, larru eta espezieen merkataritzak Europa mailako fama eman zion hiriari. Guztiaren ondorioz 1192an Germaniako Erromatar Inperio Santuko Hiri Askea bihurtu zen.

1414 eta 1418 artean Konstantzako kontzilioa gertatu zen. Bertan Mendebaldeko Zismari amaiera eman zitzaion. Kontzilioaren aurretik hiru Aita Santu zeuden eta lau urteko elkarrizketa eta negoziaketen ondoren Martin V.a aukeratu zen Aita Santu bakar. Kontzilioak iraun zuen bitartean Europako jende garrantzitsuena bizi izan zen hirian. Aipatzekoa da 1415ean bertan erre zutela heretiko jo zuten Jan Hus pentsalari txekiarra.

1460an Suitzak Konstantzaren barnealdeko lurrak ziren Turgovia konkistatu zuen. Konstantzak orduan Suitzan sartzeko eskaera egin zuen baina ez zen onartua izan eta ondorioz Suabiako Ligan sartu zen. 1520an protestante bihurtu zen eta 1548an Habsburgotarren menpe gelditu zen hiria, 1805ean Napoleondar Gerrak izan ondoren Germaniar Konfederazioan sartuta gelditu zen arte.

Suitzatik gertu zegoenez bonbaketarik ez zuen jasan Bigarren Mundu Gerran.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Alde zaharra (*Altstadt*):*' Konstantza lakutik Rhin ibaia ateratzen den inguruan dago, Suitzarekiko mugari itsatsia. Ibaia gurutzatzen duen zubitik (*Rheinbrücke*) sartzen da hirira eta bertan aipatzekoak dira Pulverturm eta Rheintorturm dorreak eta Markstätte eta Münsterplatz plazak. Münsterplatz katedralaren plaza da eta bertan ikusgai daude gotorleku erromatarraren hondarrak.
* '*Konstantzako katedrala (*Konstanzer Münster*):** VI mendean jadanik aipatzen bada ere, lanak 1857an bukatu ziren. Estilo arkitektoniko ugari ditu bere baitan beraz.
* **Kaia (*Konstanzer Hafen*):*' Laku osoko kairik garrantzitsuena da. Ferrien nasak eta biltegi zaharrak baditu ere parkeak ere badaude. Bertako eraikinik ikusgarriena XV mendeko *Konzilgebäude* da.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Konstantzako Udalaren webgune ofiziala
* Konstanz Unibertsitatea
Xalapa

**Xalapa** (nahuatlez: *Xallapan*) edo **Jalapa**, izen ofiziala **Xalapa-Enríquez**, Mexiko ekialdeko hiria da, Veracruz estatuko hiriburua. 2010ean hiriak 424.755 biztanle zituen, eta Xalapa udalerri osoak 457.928 biztanle.

## Geografia 
### Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borja Viguera

**Borja Viguera** (Logroño, Errioxa, 1987ko martxoaren 26a - ) espainiar futbolari ohia da. Aurrelari gisa jokatzen zuen. *Club Deportivo Berceo* errioxar taldean hasi zen jokatzen, 2006-2007 denboraldian Realeko jokalari bilakatu zelarik. 2007an lehen taldearekin egin zuen debuta Las Palmasen aurka. 2011ko neguan Gimnàsticera joan zen mailegu moduan.

## Estatistikak 
*2024ko Maiatzak 7an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Tituluak 
* 2015 Superkopa

## Kanpo estekak 
*  Profila errealaren webgunean
*  Profila Athletic-en webgunean
Mazatlán

**Mazatlán** (nahuatlez: *mazatl*, “orein” eta *tlān*, “lekua”) Mexiko mendebaldeko hiria da, Mazatlán udalerriko burua. Sinaloa estatuan dago, Ozeano Barearen ertzean. Bertako hondartza ederrak direla-eta, *Pazifikoko perla* izena ematen zaio. 2010ean 381.583 biztanle zituen.

## Geografia 
### Klima 

## Ekonomia 
Ekonomiaren oinarriak arrantza (Mexikoko bigarren arrantzontzidi handiena) eta turismoa dira. Arrantza, turismo eta merkataritza portua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nouméa

**Nouméa** Kaledonia Berriko frantziar lurraldeko hiriburua da. Kaledonia Berriko hegoaldeko Grande Terre uhartean dago. Uhartetar gehienak europarrak, polinesiarrak, indonesiarrak eta vietnamdarrak dira. Kaledonia Berriko portua nagusia bertan dago. 2009an 97.579 biztanle zituen.

## Demografia 
## Hiri senidetuak 
Hauek dira Nouméarekin senidetutako hiriak:

* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Kaledonia Berriko Unibertsitatea

ezkerrera|thumb|300px|.
Mamoudzou

**Mamoudzou** Frantziako Mayotteko kolektibitateko hiriburua eta hiri nagusia da. Grande Terre uhartearen dago.

## Demografia 
|-
|

|}

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala

ezkerrera|thumb|300px|.
Papeete

**Papeete** edo '''Pape'ete''' Polinesia Frantseseko udalerria eta hiriburua da. Halaber, Ozeano Bareko Tahiti uharteko hiri nagusia da. Bertan kolektibitateko erakunde nagusiak biltzen dira: komisario gorena, gobernuko presidentetza, Polinesia Frantseko Biltzarra eta beste hainbat kontseilu.

## Klima 
## Hiri senidetuak 
* 

## Galeria 

Image:Port.Papeete.JPG|Portua
Image:Présidence.Papeete.JPG|Presidentetza
Image:Drapeaux.Archipels.Papeete.JPG|Banderak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kardabera

[250px|thumb|[Astaurraza (*Sonchus oleraceus*).]]
**Kardabera** (*Sonchus*) Asteraceae familiako landare generoa da. Landare belarkarak dira, zurtoinean latexa izaten dutenak. Hosto bigunak dituzte, nahiko irregularki gingilduak, zurtoina besarkatzen dutenak. Lore-kapitulu horiak. Baratzetan, erreka ondoetan eta leku hezeetan oso ugariak dira.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kardaberaz
Pierre de Coubertin

**Pierre de Frédy, Coubertingo Baroia** (Paris, 1863ko urtarrilaren 1 – Geneva, 1937ko irailaren 2) frantziar pedagogo eta historialari bat izan zen, Olinpiar Joko modernoen sortzailea izategatik ezaguna.

## Bizitza 
Familia aristokratiko baten baitan jaio zen eta hezkuntza erlijioso zorrotza jaso zuen. Hasieran batean, familiaren tradizioari jarraiki, karrera militarrari ekin bazion ere, laster utzi egin zuen. Zientzia politikoak ikasi zituen, baina graduatu ondoren, historia eta pedagogia lantzen hasi zen. Pobrezia gorrian hil zen Genevan 1937 urtean. Bere gorpua Lausanan ehortzi zuten, Nazioarteko Olinpiar Batzordearen egoitzaren ondoan eta bere bihotza Olinpo mendira eraman zuten.

## Coubertin eta Olinpiar Jokoak 
1882 urtean Olinpiar Jokoak berrezartzearen proposamena luzatu zuen. Bere ekimenez, 1896an ospatu ziren Atenasen lehenengo Olinpiar Joko modernoak. Joko hauen ondoren, Nazioarteko Olinpiar Batzordearen presidente izendatua izan zen. Bere idealak berak idatzitako Karta Olinpikoa izeneko agirian agertzen dira, non militarismorik gabeko kirol-hezkuntzaren alde eta kirolaren bitartez pertsonen eta herrien arteko elkartasuna eta pakea lortzeko aldarrikapena egiten den. Olinpiar bandera ere berak diseinatu zuen. 1925 urtean, Olinpiar Jokoak bereganatzeko herrialdeen arteko borrokaz gogaiturik, bere dimisioa aurkeztu zuen Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidente moduan.

## Kanpo estekak
Haploide

[thumb|100px|Zelula haploideak bikoterik gabeko [kromosomak ditu]]

**Zelula haploideak** (*n*) kromosoma bakoitzaren ale bakarra dutenak dira. Zelula diploideak (*2n*), aldiz, kromosoma bakoitzaren bi kopia dituzte.

Espermatozoide eta obulu bezalako ugaltze-zelulak (gametoak) haploideak dira. Gizakian, zelula horiek 23 kromosoma dituzte, zelula somatikoen zenbaki diploidea 46koa den bitartean. Meiosian galtzen dute gametoek kromosoma bakoitzaren bikotea. Ernalketa prozesuan bi gameto elkartzen direnean sortutako zigotoa diploidea da (*2n*), hots, 23 kromosoma-bikote (23 x 2) ditu.

## Ikus, gainera 
* Diploide

## Kanpo estekak
Puebla (Mexiko)

**Puebla de Zaragoza**, izen ofiziala **Heróica Puebla de Zaragoza**, Mexikoko erdialdeko hiria da, Puebla estatuko hiriburu eta hiri nagusia. Mexikoko hiririk jendetsuenetan laugarrena da, Mexiko Hiria, Guadalajararen eta Monterrey ondotik. 2010ean 1.434.062 biztanle zituen. Metropoli eremuak Puebla estatuko beste 10 udalerri eta Tlaxcala estatuko 13 udalerri hartzen ditu, eta 2.728.790 biztanle zituen 2010ean. Artzapezpiku egoitza dago, eta unibertsitatea eta aireportua ditu.

## Geografia 
### Kokapena 
Popocatépetl sumendiaren oinetan dago, Mexiko Hiriaren eta Veracruzko portuaren (Mexikoko golkoa) artean.

### Klima 
Klima epela dauka, negu lehorrekin, *Cwb* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
1530. urtean sortu zuten hiria. Estrategia balio handia du, Mexikoko hiriburuaren eta Veracruz hiriaren artean baitago, eta horregatik Mexikoko kolonizatzaileen jomuga izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako armadak hartu zuen 1847. urtean, Mexikoren eta Estatu Batuen arteko gerra zela eta. Gero, frantsesek hartu zuten hiria, baina 1862an alde egin behar izan zuten Ignazio Zaragoza jeneralaren erasoen aurrean. Hala eta guztiz ere, frantsesen esku erori zen berriro ere urtebete geroago, eta Frantziaren mende egon zen, 1867an Porfirio Díazek askatu zuen arte.

## Ekonomia 
Ekonomia jarduera nagusiak industria (papergintza, automobilgintza, janari industria, ehungintza, zeramikagintza) da. Burdinbidegune eta errepidegune garrantzitsua da.

## Ondasun nabarmenak 
Oso ondo gorde ditu Pueblako hiriak espainiarren kolonizazio garaiko eraikinak. Aipagarriak dira, besteak beste, XVI-XVII. mendeetako katedrala, XVI-XVII. mendeetako Santo Domingo eliza, XVII. mendeko Alfeñique etxea (museoa, gaur egun) eta Antzoki Nagusia (1790).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reichstag (eraikina)

**Reichstag eraikina** (, normalki soilik *Reichstag* gisa laburtu eta izendatua) Alemaniako hiriburua den Berlin hiriburuan dagoen Mitte barrutiko Tiergarten auzoan kokatzen den eraikina da. 1999. urtetik aurrera Bundestag edo Alemaniar Legebiltzarraren biltokia da.

## Historia 
1894. urtean eraikitzez amaitu zen, bere diseinatzailea Paul Wallot izan zelarik. 1933. urtera arte Alemaniar Inperioko Reichstag legebiltzarraren egoitza izan zen.

1933an sute bat jasan zuen, gertakari honen zinezko arduraduna zein izan zen inoiz argitu ezin izan delarik. 1945an Bigarren Mundu Gerraren amaiera aldera, Berlingo guduan zehar jazotako borrokaldi latzen ondorioz eraikinak kalte handiak jasan zituen. 1960eko hamarkadan beharrezkoenak zituen eraberritzeak egin zitzaizkion. 1990eko hamarkadan burutu ziren berrikuntzen arduraduna Sir Norman Foster arkitekto britainiarra izan zen, hauen ondorioa gaur egun ikus daitekeen eraikinaren itxura da.

## Iruditegia 

Irudi:Reichstag Luft 2004.jpg|Aireko ikuspegia
Irudi:Reichstag Giebel2.jpg| *Dem deutschen Volke* ("Alemaniar Herriarentzat")

## Ikus gainera 
* Reichstag
* Reichstagen sutea
* Kantzilertza Federala (Berlin)

## Kanpo estekak 
* Alemaniar Legebiltzarraren webgunea 
* Reichstag eraikinaren historia eta gertakariak bere webgunean irakurgai 
* Reichstag eraikinaren irudiak Sir Norman Foster arkitektoaren webgunean ikusgai
2010eko Pakistango uholdeak

**2010eko Pakistango uholdeak** 2010eko uztailaren amaieran Pakistan iparraldeko Khyber Pakhtunkhwa probintzian egondako uholdeak izan ziren. Gunerik kaltetuenak Indus ibaiaren ondoko lurrak izan ziren eta uztailaren 27tik aurrera jausitako euriak ibaia bere bidetik ateratzea eragin zuen.

Abuztuaren 2an hildakoen kopurua 1.100 zen

Abuztuaren 3tik aurrera, montzoiaren prezipitazioak Pakistan erdialderantz jo zuten.

## Prezipitazioa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Indus ibaia
* 2010eko Txinako uholdeak

## Kanpo estekak 
*  *1.500 lagun hil dira dagoeneko uholdeetan*.
Sufre hexafluoruro

**Sufre hexafluoruroa** (SF6) gas inorganiko, koloregabe, usaingabe, ez-toxiko eta ez-sukoia da (baldintza normaletan). Aireak baino 5 aldiz dentsitate handiagoa dauka, 6,13 g/l, atmosfera bateko presiopean. Geometria molekular oktaedrikoa du, non 6 fluor atomo dauden zentruan dagoen sufre atomoari loturik. Molekula hiperbalentea da.

## Sintesia eta propietate kimikoak 
1901ean sintetizatu zuten lehen aldiz Henri Moissan kimikako nobel saridunak eta Paul Lebeauk sufrea (S8) eta fluor gasa (F2) nahasita.

Gaur egun ere prozesu bera erabiltzen da industrian SF6a lortzeko. Prozesu honetan sortzen den S2F10a beroketa bidez banatzen da eta ondoren produktua NaOHrekin garbitzen da SF4a desegiteko.

Oso inertea da, ez du ia ezerekin erreakzionatzen. Litioarekin ordea exotermikoki erreakzionatzen du.

Tenperatura 204&nbsp;°Ctik gora igotzen denean deskonposatu egiten da hainbat sustantzia toxiko sortuz. Hala nola, azido fluorhidrikoa, sufre dioxidoa eta zenbait sulfato.

Gas ez polarretan ohikoa den bezala disolbagarritasun txikia du uretan baina ondo disolbatzen da disolbatzaile apolarragoetan(alkohola, eterra, ...).

## Erabilpenak 
Urtean 8000 tona ekoizten dira.

* Industria elektrikoan gas faseko ingurune dielektriko gisa erabiltzen da goi tentsioko (>35 kV) ekipamenduetan, aireak edo nitrogeno lehorrak baino konstante dielektriko haundiagoa baitu.

* Magnesioaren industriak kantitate handietan erabiltzen du gas inerte gisa.

* Medikuntzan ere erabiltzen da, erretinako kirurgian eta ultrasoinu bidezko irudietan odol-hodien bereizmena handitzeko.

* Gas toxiko bat erabiliz egindako eraso terrorista batean gasa metro sarean barna nola zabalduko litzatekeen ikertzeko egindako test batean erabili zuten 2007ko martxoaren 25ean Londoneko St John's Wood metro
geltokian.

* Trazatzaile gisa erabili izan da ikerketa ozeanografikoetan itsasoa eta atmosferaren arteko gas-trukaketa ikertzeko.

## Negutegi efektua 
Negutegi efektua sortzen duten gasetako bat da, CO2a baino 22800 aldiz indartsuagoa. Biziraupen oso luzekoa da, estimazioen arabera 800-3200 urte irauten baititu atmosferan.

## Efektu fisiologikoak 
Gas hau arnasten duenari ahotsa loditzen zaio. Airea baino 5 aldiz dentsoagoa denez, soinuaren abiadura gas honetan airean duenaren %44 baita. Airea baino dentsitate txikiagokoa den helioak sortzen duen efektuaren aurkakoa eragiten du.

Xenon edo sufre hexafloruroa bezalako gas astunak kantitate txikietan arnastea segurua da oxigenoa %20ko kontzentrazioan duten gas nahasteak erabiliz. Biriketan gasak oso azkar eta modu eraginkorrean nahasten direnez erraz kanporatzen da eta ez da biriken hondoan pilatzen.

Kantitate handietan arriskutsua izan daiteke, ikusezina baita eta ez kolorerik, ez usainik ez duenez oharkapean arnastu baitateke.

## Ikus gainera 
* Negutegi efektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarifa (argipena)

**Tarifa** hitzak esanahi ezberdinak ditu:

* Tarifa, Cádizko probintziako herria;
* Tarifako lurmuturra, Tarifa herrian dagoen lurmuturra, Gibraltarko itsasartean
* ekonomian, tarifa prezio zerrenda edo zerbitzu publiko batengatik ordaindu beharreko zenbatekoa da.
Toluca de Lerdo

**Toluca**, izen ofiziala **Toluca de Lerdo**, Mexiko erdialdeko hiria da, Mexikoko estatuaren hiriburua eta Toluca udalerriaren herriburua. Mexiko Hiritik 63 kilometro mendebal hego-mendebaldera dago. 2010ean hiriak 489.333 biztanle zituen, eta 819.561 biztanle udalerriak.

## Geografia 
### Kokapena 
Hiria Toluca haranean dago, 2.680 metroko garaieran (Ipar Ameriketako hiri garaienetakoa da).

### Klima 

## Historia 
1530. urtean sortu zuten hiria.

## Ekonomia 
Unibertsitatea du, baita artzapezpikutegi eta aireportua ere. Burdinbide- eta errepidegune garrantzitsua da. Nekazaritza gaien merkataritza, nekazaritza eta industria (ehungintza, destilategiak, janari industria) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Ondasun nabarmenak 
Aipagarria da espainiarrek eraiki eta 1585. urtean berritu zuten hiriko elizarik zaharrena.

## Herri senidetuak 
Toluca de Lerdo ondorengo herriekin senidetuta dago:

*  Kaparrotsu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarifa (ekonomia)

Ekonomian, **tarifa** estatuaren edo estatuak araututako zerbitzu publiko batengatik ordaindu beharreko prezioa da. Adiera zabalean modalitate edo epe ezberdinetan zehar erabil daitekeen zerbitzu batengatik ordaindu beharreko prezio zerrenda edo prezioa kalkulatzeko metodoa da. Horrela, telefono mugikorren zerbitzuetarako tarifak eta ibilgailu bat epe batean zehar aparkaleku batean edukitzeagatiko tarifak eratzen dira.

## Kanpo estekak
Reichstag (argipena)

**Reichstag** hitza alemanezko *Reich* ("Inperio") eta *Tag* (*Tagen*, "eztabaidatu" hitzetik eratorria) hitzen arteko elkarketa da. Eta honako esanahi hauek dauzka:

* Reichstag (eraikina), Bundestag edo Alemaniar Legebiltzarraren biltokia.
* Reichstag, 1933. urtea arte Alemaniar Inperioaren legebiltzarra izan zena.

## Kanpo estekak
Esprinter

**Esprinterrak** txirrindularitza lasterketako etapa lauetan, garaipenaren borrokan sartzen diren txirrindulariak dira. Taldeko gizon azkarrenak izaten dira, eta potentzia handia dute zangoetan. Esprinter batek beste txirrindulariek baino gorputz gihartsuagoa du, gorputzaren goi atala eta zangoak oso garatuak ditu.

## Esprinterren ezaugarriak 
Esprinterra lautadetan ondo doan txirrindularia da, eta gainera, puntako abiadura handi-handia du etapetako azken metroetan. Esprinterrek oso garatuta dituzte hankak, horregatik dute hain potentzia handia. Igotzaileek, adibidez, hanka argalak izaten dituzte.

Esprinterren bizikletek profil handiko gurpilak dituzte abiadura handiagoa lortzeko eta mantentzeko.

thumb|ezkerrera|300px|Esprint baten irudia.

## Esprintaren prestaketa 
Esprinta helmugarako 10 bat kilometro falta direnean hasten da prestatzen. Ihes egin duten txirrindulariak harrapatuta badaude, talde guztia jartzen da tropelaren buruan, eta erreleboak egiten dituzte abiadura handia mantentzeko. Bi bat kilometro falta direnean, *trena* prestatzen hasten dira, eta txirrindulari bat jartzen da tiraka ahal betean. Bere indarrak hustu dituenean, beste batek egiten du gauza bera, eta horrela 400 bat metro geratzen diren arte. Orduan, esprint-bideratzaileak esprint bat egiten du, 200 metro edo 150 metro falta diren arte. Une horretan, plater handienak erabiliz, esprinterrak azken ahalegina egiten du.

Txirrindulariak ez badu taldekiderik esprinta prestatzeko, beste txirrindularien gurpilean jartzen da, eta une hoberena itxaroten du azken esprinta abiatzeko eta aurkariak gainditzeko.

## Kanpo estekak
Mendebaldeko Sierra Madre

**Mendebaldeko Sierra Madre** () Ipar Amerikako mendikatea da, Mexikoko mendebaldean eta Ameriketako Estatu Batuetako hego-mendebaldeko muturrean 1.500 kilometroz luzatzen dena.

## Geografia 
Arizona eta Sonoraren arteko mugatik hegoaldera hedatzen da Mendebaldeko Sierra Madre, Sonorako ekialdea, Chihuahuako mendebaldea, Sinaloa, Durango, Zacatecas, Nayarit, Jalisco, Aguascalientes eta Guanajuato zeharkatuz. Mendebaldeko kostaldea eta Mexikoko erdialdeko goi-ordoki zabala bereizten ditu. Hegoaldean Zeharkako Sumendi-ardatza eta Hegoaldeko Sierra Madrerekin elkartzen da. 1.500 kilometro inguru ditu ipar-mendebaldetik hego-ekialdera, eta 160-480 kilometro bitarteko zabalera. 289.000 kilometro koadroko eremua hartzen du, Mexikoko lurraldearen seirena.

1.150 metro inguruko mendiak ditu iparraldean eta 3.000 metro ingurukoak hegoaldean. Garaiera berdintsuko gailur gehiago badira ere, mendi garaiena Cerro Mohinora (3.311 metro) dela uste da. Mendien ekialdeko mazela leuna da; mendebaldekoa, berriz, oso malkartsua, ibar estu sakonek hautsia tarteka. Lurralde lehor samarra da, belarrez eta zuhaiskez estalia, baina leku garai hezeagoetan, pinu, zedro eta haritz zuhaiztiak ditu. Goi-ordokia eta Sinaloako eta Sonorako zabaldiak lotzen dituzten bi errepidek zeharkatzen dute mendikatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diploide

thumb|100px|Zelula diploideek kromosoma bakoitzaren bi kopia dituzte.

**Zelula diploideak** (*2n*) kromosoma bakoitzaren bi kopia dituztenak dira. Zelula haploideak (n), aldiz, kromosoma bakoitzaren kopia bakarra dute (gametoak, adibidez).

Gizakiaren zelula somatikoek 46 kromosoma dituzte, 23 bikoteetan (23 x 2) agertuak. Hori da haien zenbaki diploidea. Meiosian sortutako gametoek kopuru horren erdia dute, 23, prozesu meiotikoan kromosomek haien bikotea galtzen dutelako.

Orokorrean, izaki diploideek karaktere edo ezaugarri bakoitzarentzat bi gene (alelo) dituzte, bana kromosoma-bikotean. Bi alelo berdinak direnean izakia homozigotoa da, eta desberdinak direnean heterozigotoa.

Bizidun eukariotoen zelula gehienak diploideak dira. Horrek babesten die hautespen naturalaren aurrean, material genetikoan sortzen diren akatsak ez baitira beti fenotipoan agertzen (kromosomaren bigarren kopiari esker).

## Ikus, gainera 
* Haploide

## Kanpo estekak
Köpenick

**Köpenick** Alemaniako Berlin hiriburuaren hego-ekialdean dagoen garai bateko udalerri historikoa da. Dahme eta Spree ibaiak elkartzen diren tokian kokatzen da. Gaur egun Berlin hiriko auzo bat da eta Treptow-Köpenick barrutiaren barnean kokatzen da.

## Historia 
1906an Wilhelm Voigt izeneko zapatari bat Prusiar ofizial gisara mozorrotu eta prusiar gudari talde bat engainatu ondoren, haien agintari moduan jarriz udalerri honetako udaletxearen jabe egin zen. Carl Zuckmayer idazle alemaniarrak gertakari xelebre eta umoretsu honen inguruko *Köpenickeko kapitaina* antzerki lan satirikoa argitaratu zuen, bestalde, gertakaria hainbat filma eta telebista ikuskizunen gaitzat ere hartua izan da. Gaur egun herrigunean *Köpenickeko kapitainaren* omenezko estatua bat ere badago.

1920an Berlin hiriburuko auzoa izatera iragan zen, honela bere 128 km2-ekin Berlingo barrutirik zabalena bilakatu zelarik. 2001 urteko administrazio eraberritze baten ondorioz Köpenick auzoa Treptow auzoarekin elkartu eta Treptow-Köpenick barrutia sortu zen.

600px|erdian|thumb|Antzinako Köpenick herriaren irudi panoramikoa.

## Irudia 

Irudi:Train station Berlin Koepenick entrance building.jpg|Köpenickeko tren geltokia
Irudi:Koepenick Rathaus entrance.jpg|Rathaus
Irudi:Köpenick St.-Josef-Kirche 2.jpg|St. Josef eliza

## Kanpo estekak 
* Köpenickeko webgune ofiziala 
* Köpenickeko orrialdea Berlin hiriko webgunean ikusgai
Aduana

thumb|200px|Aduanen seinalea.
**Aduana** administrazioaren adarra da, atzerriko salgaiei ezartzen zaien zergaz arduratzen dena. Aduana-bulegoak dauden lekuari edo etxeari ere ematen zaio izen hori. Salgaiez gain, pertsonen eta kapitalen mugimendua ere kontrolatzen du.

## Historia 
Foruen garaian, bi aduana mota zeuden Euskal Herrian: aduana nagusiak eta aduana txikiak. Aduana nagusiak hauek ziren: Salbaterra Ezka, Zangoza, Tutera eta Viana, Nafarroa Garaian; Gasteiz, Araban eta Urduña eta Balmaseda, Bizkaian. Aduana txikiek, Nafarroa eta Gipuzkoa nahiz Araba arteko merkataritzaren gaineko zergak kobratzen zituzten: Tolosa, Ordizia, Ataun eta Segura, Gipuzkoan; Etxarri Aranatz, Lekunberri, Amaiur eta Lizarra, Nafarroan eta Agurain, Bernedo eta Kanpezu, Araban. Ipar Euskal Herri barneko merkataritza mugimenduak, bestalde, ez zuen aduana berezirik gainditu behar.

Hego Euskal Herriko herrialdeek, Gipuzkoak eta Bizkaiak nagusiki, aldi historikoak gorabehera, merkataritza harreman zuzenak izan zituzten Ipar Euskal Herriko, Frantziako eta Europako beste herri batzuekin, Estatuko gainerako herrietako merkatariek ordaindu beharreko zerga asko pagatu behar ez zutelarik. XIX. mendean, Madrilgo gobernuak aduanak itsas portuetara eta Frantziako muga herrietara eraman nahi izan zituen. Bilboko eta Donostiako merkatari burgesia horren aldekoa zen, eta foru eskubideak kolokan ezarri ziren. Azkenik, 1820an erdietsi zuten Ebro aldeko aduanak itsas portuetara eta Ipar Euskal Herriko mugaraino eramatea. 

[thumb|280px|[Arnegi|Arnegiko antzinako aduana.]]
1823an aduanak lehengora itzultzea lortu bazen ere, Foruen suntsipenerako giroa piztu zen; hiriburuetako merkatari burgesiaren eta foruen aldekoen interesak erabat kontra jarri ziren, eta Lehen Karlistaldiaren ondoko 1841eko urriaren 20ko Dekretuaren bidez, Udalak, Diputazioak eta lege araudi osoa Estatu osoko araudi bakarraren pean geratu ziren; legedi hori bete behar izan zen handik aurrera euskal lurraldeetan, eta aduanak muga herrietan eta itsas portuetan ezarri zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rudolfinum

**Rudolfinum** Txekiar Errepublikako Praga hiriburuan dagoen auditorioa da. Jan Palach enparantzan kokatzen da, Moldava ibaiaren ibarrean hain zuzen ere.

## Eraikina 
Eraikinaren barnealdean Dvořák aretoa dago, honek izena Antonín Dvořák txekiar konposatzailearen ohorez darama, eta musika denboraldian zehar Txekiar Orkestra Sinfonikoaren egoitza izan ohi da. Bestalde, Rudolfinum aretoa ere bertan dago, hau erakustokia delarik.

## Historia 
Nazioarteko arkitektura lehiaketa bat burutu ondoren, eraikina eraikitzeko ardura Josef Zítek eta Josef Schulz arkitektoei eman zitzaien, hauek aurretik jada Pragako Antzoki Nazionala (1881) eraikia zuten.

Rudolfinum eraikina kulturgune gisa 1885eko otsailaren 8an inauguratua izan zen, erakustoki eta kontzertu emanaldi areto bik osatzen zutelarik. Česká spořitelna aurrezki kutxak bere sortze dataren 50. urteurrenean Praga hiria eta Txekiar herrialdeari eginiriko oparia izan zen. Bere izena Austria-Hungariako Inperioaren ondorengoa zen Rodolfo Habsburgokoa artxidukearen ohorez jaso zuen.

Gerra arteko garaian, Rudolfinum eraikina Txekiar Legebiltzarraren (Sněmovna) biltzar areto gisa ere erabili izan zen.

Eraikina 1990 eta 1992 urteen artean zaharberritu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Praha Rudolfinum Interior 2003.jpg|Dvořák aretoa
Irudi:Prag rudolfinum.jpg|Aurrealdea
Irudi:Prague Autumn Penderecki.JPG|Musika emanaldia
Irudi:Praha 2005-09-19 Rudolfinum-00.jpg|Moldava ibaitik ikusita

## Kanpo estekak 
* Rudolfinum aretoa  
* Rudolfinum auditoriuma Txekiar Orkestra Sinfonikoaren webgunean ikusgai
Guadalajara (Mexiko)

**Guadalajara** Mexiko erdi-mendebaldeko hiri bat da, herrialdeko handienetan bigarrena, eta Jalisco estatuko hiriburua. Río Grande de Santiago ibaia igarotzen da bertatik. 2010ean 1.495.182 biztanle zituen, eta 4.424.252 biztanle Zapopan, Tlaquepaque, Tonalá, Tlajomulco, Zapotlanejo eta Ixtlahuacán del Río udalerriak ere hartzen dituen metropoli eremuak.

## Geografia 
### Klima 

## Historia 
Kristobal Oñatek sortu zuen (1530), eta Nueva Galiciako barrutiko hiriburu izan zen.

## Ekonomia 
Merkataritzagunea da. Industria ugari dago: jakiak, ehunak, metalak.

## Ondarea 
Alde zaharrean estilo kolonialeko eraikuntza ugari dira, katedrala haien artean (XVI.-XVII. mendeak). Gobernuaren jauregia (XVIII. mendea). Santa Monika eliza barrokoa (XVII. mendea). Artzapezpikuaren egoitza da. Unibertsitatea dauka.

1980an UNESCOk Cabañas babes-etxea Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Hospicio cabanas 1.jpg
Fitxategi:CatedraldeGuadalajara.jpg
Fitxategi:Plazadeliberacion1.jpg
Fitxategi:MunicipalPalaceGDL.JPG
Fitxategi:Penúltimo día de FIL 2008.jpg

## Herri, hiri eta lurralde senidetuak 
Guadalajara ondorengo herri, hiri eta lurraldeekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udal webgunea, guadalajara.gob.mx
Semperoper

**Semperoper** opera eraikina (alemanaz *Sächsischen Staatsoper Dresden* ("Saxoniar Estatuaren Dresden Opera") musika erakundearen egoitza da. Alemaniako Saxonia estatuko Dresden hirian kokatzen da, Dresdengo Alde Zaharran, Theaterplatz enparantzan hain zuzen ere. Bere alboan Katholische Hofkirche katedrala eta Zwinger eraikina kokatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Semperoper Dresden.jpg|Gauez
Irudi:Sächsische Staatsoper.JPG|Aurrealdea
Irudi:Semperoper Interior - panorama, Dresden.jpg|Barnealdea
Irudi:Semperoper Interior - 10, Dresden.jpg|Barnealdea

## Kanpo estekak 
* Semperoper eraikinaren webgune ofiziala
Antzoki Nazionala (Praga)

**Antzoki Nazionala** () Txekiar Errepublikan dagoen Praga hiriburuko opera-antzokia da. Antzoki hau txekiar operaren egoitza nagusia da, baita txekiar historia eta arteen monumentu nazionala ere.

## Iruditegia 

Irudi:Národní, pohled od mostu Legií (02).jpg|Aurrealdeko sarrera
Irudi:Narodni divadlo Praha balconies.jpg|Barnealdea
Irudi:Nationaltheater von innen (Bühnenbild).JPG|Barnealdea
Irudi:Narodni divadlo v noci.jpg|Gauez

## Kanpo estekak 
* Pragako Antzoki Nazionalaren webgunea
Tuxtla Gutiérrez

**Tuxtla Gutiérrez** Mexiko hego-ekialdeko hiria da, Chiapas estatuko hiriburua. 2015ean 598.710 biztanle zituen. Tuxtlaren metropoli eremuak Chiapa de Corzo, Berriozábal, San Fernando, Suchiapa eta Usumacinta udalerriak ere hartzen ditu, eta 751.183 biztanle zituen 2015ean.

## Geografia 
### Kokapena 
Tuxtla Gutiérrez Chiapas ibaiaren haranean dago, Grijalva ibaiaren mendebaldean, Oaxaca hiritik 390 kilometrora, 522 metroko garaieran.

### Klima 

## Historia 
1892. urtetik aurrera Chiapasko estatuko hiriburua da. 1993. urtearen amaierako matxinadan gerrillari zapatisten mende egon zen egun batzuetan.

## Ekonomia 
Chiapasko merkataritza eta industria (janari industria, ehungintza, zurgintza) gune nagusia da. Artoa, kotoia, kakaoa, kafea, tabakoa, eta azukre kanabera lantzen eta salerosten dira bertan. Aipagarria da arkeologia museoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
[[]]