open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Teresa Urien Burzako

**Maria Teresa** **"Maite" Urien Burzako** (Ortuella,1931-Bilbo, 2019ko urtarrilaren 13a) bizkaitar margolaria izan zen, estilo koloristako Euskal Herriko paisaiak eta motibo naturalak pintatzen espezializatua. 

## Biografia 
Maria Teresa Urien Burzako Ortuellan jaio zen 1931an. Haurra zela, haren aitak margo kutxa bat oparitu zion, eta ordutik aurrera ez zion margotzeari utzi. Adibidez, lagunei bidaltzen zizkien zoriontze postalak berak pintatzen zituen.

Urteak eman zituen gustuko zuen horretan formakuntza jasotzen, eta horrez gain, ahal zuen guztietan praktikatzen zuen. Izan ere, beti eraman ohi zuen koaderno bat aldean, eta autoz zihoala, gustatzen zitzaion paisaia ikusten bazuen, autoa gelditu, eta margotzen hasten zen.

Ezkondu eta urte batzuk geroago banandu zen arren, Juan Antonio Ruiz Alberdi ingeniari industrialarekin ezkonduta egon zen. Senarra izan zenak margoztera animatzen zuen Maria Teresa Urien. Bikoteak hiru seme-alaba izan zituen; eta hiruretatik gazteena, Fuensanta Ruiz Urien, ere margolaria da.

## Lanak 
Koadro ugari pintatu zituen Maria Teresa Urienek, eta Euskal Herri osoan erakusketak egin ez ezik, Espainia osoan ere egin zituen. Bere lan asko Euskal Herriko nahiz kanpoko museo eta bilduma pribatuetan daude, esaterako:

* *Iglesia de Mallabia* (oleoa, 14x19 cm)
* *Gran Via de Bilbao* (oleoa, 24x19 cm)
* *Casas de Motrico* (oleoa, 93x65 cm)
* *Paisaje* izeneko hainbat obra (oleoak, 16x22 cm, 12x16 cm)
* *Zaldivia* (oleoa, 22x27 cm)
* *San Vicente de la Barquera* (oleoa, 16x22 cm)
* *Orozko* (oleoa, 16x22 cm)
* *San Juan de Gaztelugatxe* (oleoa, 18x24 cm)
* *Rio de Orozko* (oleoa, 12x16 cm)
* *Iglesia de Ceberio* (oleoa, 46x55 cm)
* *Casas de pescadores Motrico* (oleoa, 54x81 cm)
* *Paisaje navarro* (oleoa, 9 x 12 cm)
* *Paisaje alavés* izeneko hainbat lan (oleoak,  9 x 12 cm,  46x55 cm)
* *Jardines de Albia* (oleoa, 24x12 cm)
* *Portugalete* (oleoa, 27x22 cm)
* Antzineko Sondikako aireporturako murala; euskal industria irudikatzen duen paisaia.

## Aintzatespenak 
*La Gran Enciclopedia Vasca* etxeak 1980an argitara eman zuen "Biblioteca: Pintores y escultores de ayer, hoy y mañana" faszikuluan Maria Teresa Urien Burzakori buruz aritu ziren, eta bertan Luis de Castresana margolari, kazetari eta idazle trapagarandarrak haren lanaren gaineko aipu luzea egin zuen. Hona hemen zati bat:"(...) Maite Urien sigue al pie de la letra el amor al color, a la luz, a la intemperie, del impresionismo; y tiene al mismo tiempo algo de elegante encanto botticelliano en su pincelada, en su óptica pictórica, y un indudable parentesco con la matización atmosférica de sus paisajes por la escuela flamenca (...)".Era berean, Mario Angel Marrodan olerkari portugaletetarrak ere  idatzi zuen Maria Teresa Urieni buruz:"(...) El alma pictórica de Maite Urien cultiva de manera profunda y pletórica el flujo y reflujo vital de las pulsaciones de colores que nos las proyecta como señales luminosas en el paraje -fielmente reflejado- de los valores primarios alcanzando su máxima expresión en la imagen lírica".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmengo Amaren baseliza (Donostia)

thumb|200px|Elkanoren estatua Getariatik baseliza aurrean jartzeko eraman zuten. Franko hil ondoren getariarrek berriro ere herrira eraman zuten.

**Karmengo Amaren Baseliza** Donostia Pasealeku Berrian zegoen eraikin frankista zen. Baleares gurutzaontziaren hildakoei eskainita zegoen eta 1941ean burutu zen. Bertan frankistek ospakizun ugari egin zituzten. Toki horretan gaur egun Jorge Oteizaren *Eraikuntza Hutsa* eskultura dago.

## Historia 
1936ko gerra bete-betean hasi ziren frankistak Pasealeku Berrian euren iruditeria eta sinbolismoa txertatzen. Hain zuzen ere, 1937an, hiria menderatu eta hilabete gutxira, Falange Espainolaren sortzaile Jose Antonio Primo de Riveraren izena jarri zioten pasealekuari. Baseliza kokatu zen tokia, erregimenaren iruditerian, Pedro Barruso Bares historialariaren hitzetan  ‘erorien’ oroigarri eta ‘martirio’ gune gisa ezarri zuten. Aipaturiko ermitaz gain, Pasealeku Berrian «tradizioaren martirien» omenezko monumentu bat eraikitzeko proiektua ere egon zen mahai gainean 1938an.  Proiektu hori ez zen burutu. 

Frankismoarentzat sinbolismo handikoa izan zen Baleares gurutzaontziaren hondoratzea, eta horren omenez eraiki zuten, hain justu, ermita. Matxitxakon 1937an Errepublikaren Gipuzkoa eta Nabarra bouen aurka borrokatu zen itsasontzi frankista zen Baleares, Errepublikaren indarrek Palos lurmuturrean (Cartagena, Espainia) 1938ko martxoaren 6an hondoratu zutena. Barrusok jasotzen duenez, ontzian zihoazen 786 pertsona hil ziren hondoratzean, tartean hainbat gipuzkoar; beste 435 lagun bizirik atera ziren. Era berean, ermitaren aurrean zegoen gurutze handi bat eta Antonio Palaok 1861ean egindako Juan Sebastian Elkano itsasgizonaren estatua, Getariatik ekarri zutena; Franco hil ondoren, Getariarrek herrira eraman zuten aintzinean. 

Ermita 1980ko hamarkadaren hasierara arte egon zen zutik. Urte horietan teilatua puskatu zen, sarrera bota zuten eta zikinkeria zabaldu zen nonnahi. Urte horietan Gipuzkoako Aldundiak proposatu zuen ermitaren esanahia aldatzea, itsasoan hildako gipuzkoar guztiak oroitzeko gune bat izateko. Proiektua ez zen inoiz gauzatu, eta ermita utzita egon zen, bota zuten arte. Azkenik, 2002an, Oteizaren *Eraikuntza Hutsa* eskultura jarri zuen bertan udalak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beñat Parra: "Pasealeku Berriko ermita: frankistek eraikia eta Oteizaren obrak ordezkatua", *Irutxuloko Hitza*, 2446.zk., 2025/05/16.
Santa Maria Novellako botika

**Santa Maria Novellako botika**,  edo *Farmacia di Santa Maria Novella*, Italiako Florentzia hirian dagoen antzinako botika bat da, Toskana eskualdean.

## Kokalekua 
Santa Maria Novella basilikaren atal batean dago, Via della Scala kalearen 16. zenbakian.

## Historia 
1221ean Dominikar fraideek sortu zuten, beren ordena hirira ailegatu eta gutxira.

Fraideak sendabelarrak erein eta ukenduak egiteko zaletasuna zuten. 1621ean jendearen beren sendabelar eta ukendu eskaera handituz zihoala ikusirik, fraideek botika jendeari irekitzea erabaki zuten.

## Ikus, gainera 
* Santa Maria Novella basilika

## Kanpo estekak
Mayhem (albuma)

***Mayhem*** Lady Gaga estatubatuar abeslari eta kantagilearen estudioko zortzigarren albuma da, 2025eko martxoaren 7an kaleratuko dena Interscope Records zigiluarekin.

## Abesti zerrenda 
### Ohiko edizioa 
# "Disease" 3:49  
# "Abracadabra" 3:43  
# "Garden of Eden" 3:59  
# "Perfect Celebrity" 3:49  
# "Vanish into You" 4:04  
# "Killah" (ft. Gesaffelstein) 3:30  
# "Zombieboy" 3:33  
# "LoveDrug" 3:13  
# "How Bad Do U Want Me" 3:58  
# "Don't Call Tonight" 3:45  
# "Shadow of a Man" 3:19  
# "The Beast" 3:54  
# "Blade of Grass" 4:17  
# "Die with a Smile" (ft. Bruno Mars) 4:11

### Japoniar edizioa 
# "Can't Stop The High" 3:31  
### Target edizioa 
# "Kill for Love" 4:09

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matilde Urrutia

**Matilde Urrutia Cerda** (Chillán, Txile, 1912ko maiatzaren 5a - Santiago, 1985eko urtarrilaren 5a) txiletar abeslaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Chillanen jaio zen, Jose Angel Urrutia eta Maria del Tránsito Cerdaren alaba. 1924an, Santiagora iritsi zen, eta bertan lan egin eta ikasi zuen aldi berean. Kantu eta gitarrazalea, Musika Kontserbatorio Nazionalean ikasi zuen.
[thumb|250x250px|ezkerrera|La Chascona» etxea, [Santiago (Txile)|Santiago.]]
Santiagoko Baso Parkean ezagutu zuen Pablo Neruda, 1946an. Mexikon aurkitu ziren berriz 1949an, Neruda Txileko Alderdi Komunistako militantea izateagatik erbesteratuta zegoen bitartean.Urrutia izan zen inspirazio iturri *Cien sonetos de amor* lana burutzeko, eta Matilderi buruzko eskaintza bat ere badu.

Nerudak etxe bat eraiki zuen Santiagon, «La Chascona» izenekoa (Txileko argotean 'ilenahasia' esan nahi du), Urrutiaren omenez, biontzat amodiozko babesleku gisa balio izan zuena —Nerudak maitasun bat zuela zioen berria ez baitzuten ongi hartuko txiletarrek  —. Etxe honetan bazegoen margolan bat, Diego Rivera artista mexikarrak egina, Matilde bi aurpegirekin eta bere ile gorri famatu eta luzearekin agertzen zena. Esan ohi da pinturan aurpegietako batek denek ezagutzen zuten Urrutia abeslaria irudikatzen zuela, eta besteak, Nerudaren maitalea. Bere ilean Nerudaren silueta ezkutatzen zen, haien harreman sekretua irudikatuz.

Neruda hil ostean, Urrutiak Pabloren memoriak argitaratu zituen, *Confieso que he vivido*. Horrek eta beste jarduera batzuek Augusto Pinocheten diktadurarekin gatazkan sartzera eraman zuen, Neruda militante komunista, inkontziente kolektiboaren memoria ezabatzen saiatu zelakoan Matilde.

## Heriotza 
Minbiziak jota hil zen Txileko Santiagon, 1985eko urtarrilaren 5ean. Bere memoriak, *Mi vida junto a Pablo Neruda*, 1986an argitaratu ziren hil ostean.

## Filmografia 
* *La lunareja* (Bernardo Roca Rey, 1946)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorothy Bain

**Dorothy Ruth Bain** KC abokatu eskoziar bat da, 2021etik Parlamentuko lege-aholkulari nagusi (*Lord Advocate*) bezala aritu dena. Aurretik, Bain Depute abokatu nagusia izan zen 2009tik 2011ra, Eskozian kargu fiskala izan zuen lehen emakumea.

## Ibilbidea 
Edinburgon jaioa, Bain Aberdeengo Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan ikasi zen, LLB batekin eta Praktika Juridikoko Diplomarekin graduatu zen. 1994an abokatu bihurtu zen, eta 2007an erreginaren aholkulari izendatu zuten, gaur egun erregearen aholkulari.

Nicola Sturgeon lehen ministroak Bain izendatu zuen abokatu nagusi eta 2021eko ekainaren 22an karguaren zina egin zuen Ruth Charteris KC prokuradore nagusiarekin. Lehen aldia izan zen postu biak aldi berean betetzen zituztela emakumeek. 2022ko urrian, Eskoziako Gobernuak Erresuma Batuko Auzitegi Gorenean izandako arrakastarik gabeko kasua argudiatu zuen Eskoziako independentziari buruzko bigarren erreferendum baten legezkotasunari buruz.

## Gaztaroa 
Bost anai arreba familia batekoa, Bainen ama takigrafa zen eta aita postaria. Aberdeengo Unibertsitatera joan zen, non bere ahizpa nagusia, Helen, medikuntza ikasten ari zen eta ondoren, bertan ahizpa gazteenak, Elizabethek, psikologia ikasi zuen. Bere familiako lehen belaunaldia izan zen unibertsitatera joaten. LLB titulua eta Praktika Juridikoan diplomatura lortu zituen.

## Bizitza pertsonala 
Bain Alan Turnbull, Lord Turnbull, epaile eskoziarrarekin ezkonduta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
2025eko Euskal Herriko Emakumezkoen Itzulia

**2025eko Euskal Herriko Emakumezkoen Itzulia** lasterketa horren 4. edizioa izan zen. 2025eko maiatzaren 16tik 18ra jokatu zen.

Ibilbidea 377,4 kilometrokoa izan zen, hiru etapatan banandua. Irabazlea, hirugarrenez, Demi Vollering izan zen.

### 2. etapa 
Ibilbidea: Ugao eta Igorre artean, 116 km.
Lehen kilometroetatik makina bat mugimendu izan zen, eta hiru laguneko ihesaldia helmugara iristeko zorian izan zen. Ordea, soilik 150 metro falta zirela ezerezean geratu zen haien helburua, eta esprintean lehiatu dira txirrindulariak. Lehen etapan bezala, Bredewoldek altxatu zituen bi besoak helmugan. Bikain itxaron zion bere momentuari, eta une erabakigarria ailegatu zitzaionean ez zuen parekorik izan. Euskal ziklisten artean onena Usoa Ostolaza (Laboral Kutxa) izan da, seigarren amaitu baitu.

### 3. etapa 
Ibilbidea: Donostian hasi eta bukatu, 112,6 km.
Etaparen hasierako protagonistak Sara Martín (Moviestar) eta Celia le Mouel (CTC) izan ziren. Donostiarako helmugara lehen aldiz hurbiltzerakoan, lasterketa amaitzeko 40,8 kilometro falta zirela, minutu bat eta 43 segundo ateratzen zizkioten tropelari. Stina Kagevi 19 urteko suediar gazteak igaro zuen helmuga hirugarren, tropelari metro batzuk kenduta. Baina Añorga inguruan harrapatu zuten. Usurbilgo puntuan Martin igaro zen aurretik, eta, tropelean, Bredewold. Tropelak azkargailua sakatu zuen orduan, eta ihes egindakoen tartea murriztuz joan zen. Aginaga auzoan 41 segundokoa baino ez zen.

Mendizorrotz igotzeari ekin ziotenean amaitu zen Martin eta Le Moulen ihesaldia. Bredewold eta Demi Vollering jarri ziren tropelaren buru igoeran. Elkarri neurria hartuz hasi ziren, eta Vollering Bredewold atzean uzten hasi zen maldetan. Minutu bat eta 10 segundo aurretik jarri zen Vollering helmugarako hamar kilometro falta zirela. Antonia Niedermaier atzetik jarraika joan zitzaion.  Ziztu bizian hasi zen jaisten Vollering Igeldon, Donostiako helmugarantz. Ia minutu bateko tartearekin joan zen Bulebarrerantz, erabateko nagusitasunak eman zion lasaitasunarekin, eta heldu aurretik ere ospatu zuen garaipena. Donostiako podiumean Itzuliaren irabazleak agertu dira, beraz: Vollering, Bredewold bigarrena, eta, sailkapen nagusiko hirugarrena, Sarah van Damme (CTC).

## Sailkapenak
### Sailkapen orokorra
#### Puntukako sailkapena
#### Mendiko sailkapena
#### Gazteen sailkapena
#### Taldekako sailkapena
## Sailkapenen eboluzioa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Annette Laming-Emperaire

**Annette Laming-Emperaire** (Petrogrado, 1917ko urriaren 22a - Curitiba, Brasil, 1977ko maiatzaren 15a) arkeologo frantsesa izan zen.

## Bizitza 
Bere familiak Errusia utzi eta Frantzian kokatu zen. Filosofia ikasi zuen Parisen, II. Mundu Gerra hasi arte. Gerra hartan, Frantziako erresistentziako kide izan zen.

Gerra ostean, arkeologia ikasi zuen eta historiaurreko artearen eta Lascaux kobazuloaren horma- irudien azterketan espezializatu zen. André Leroi-Gourhan irakaslearen zuzendaritzapean,"*Paleolitoko labar-artearen esanahia*" doktore-tesia aurkeztu zuen 1957an. Lan hau 1962an argitaratu zen.

### Lan ibilbidea 
José Emperaire etnologoarekin ezkondu zen, Paul Riveten ikaslea, eta harekin Txilera  bidaiatu zuen1951n. Jose Emperairek ere uste zuen gizakiak Bering itsasartean zehar Ipar Amerikara migratu aurretik, hegoaldetik iritsi zirela Hego Amerikara. Biek parte hartu zuten Argentina, Brasil eta Txileko gune arkeologikoetan egindako indusketetan. Baina Jose 1958an hil zen Patagoniako indusketa bateko horma bat erori zelako.

1971n, Brasilgo Lagoa Santa eskualdean hainbat ikerketa arkeologiko egiten hasi zen. Annettek Peter Wilhelm Lund arkeologo daniarrak mende bat lehenago aurkitu zituen sei gune arkeologiko ikertu zituen bereziki. 1974tik 1975era bitartean egindako indusketetan, Lapa Vermelha  haitzeko aterpe batean, ordura arte Ameriketan aurkitutako giza fosil zaharrenak aurkitu zituen. Berak aurkitutako fosilen artean Luzia izenez ezagutzen dugun emakumearen hezurdura zegoen.

UNESCOk eta Uruguaiko gobernuak Salto Grande eskualdean salbamendu arkeologikorako proiektu bat zuzentzeko aukeratu zuten. Uruguai eta Lagoa Santa artean egin zuen oporretako bidaia batean hil zen. Annette lo egiten ari zela, gas ihes bat egon zen hotelean.

Danièle Lavalléeren ustez, Annette "Frantziako historiaurreko ikerlari emankorrenetako bat" izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Sadovska-Barilotti

**Maria Karpivna Sadovska-Barilotti**, jaiotzez **Tobilevytx** (; Kamiano-Kostuvate, 1855eko apirilaren 17a – Odesa, 1891ko martxoaren 27a), ukrainar abeslaria (sopranoa) eta antzerki aktorea izan zen.

## Bizitza 
1855eko apirilaren 17an (beste iturri batzuen arabera, apirilaren 9an) jaio zen Kamiano-Kostuvate herrian, Errusiako Inperioan. Mykola Sadovsky, Ivan Karpenko-Kary  eta Panas Saksahanskyren arreba izan zen.

1891ko martxoaren 27an hil zen Odesan, eta Jelysavetgraden (gaur egun Kropyvnytsky) lurperatuta dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:Садовська-Барілотті Марія.jpg|
Fitxategi:Sadovska-Barilotti Maria (Natalka Poltavka).jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Kapnist

**Maria Rostyslavivna Kapnist** (), jaiotzez **Marietta Rostyslavivna Kapnist-Sirko**, (; San Petersburgo, 1913ko martxoaren 22agreg./martxoaren 9ajul. – Kiev, 1993ko urriaren 25a) ukrainar aktorea izan zen, 1988an Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistako Meritu Oneko Artista izendatua. Ia berrogei urteko aktore-ibilbidean, 1956tik 1993ra, ehun paper baino gehiago antzeztu zituen.

## Bizitza 
Marietta Kapnist-Sirko 1913ko martxoaren 22an jaio zen San Petersburgon, ukrainar familia batean. Bere aita, Rostyslav Kapnist kondea, Zaporizhiako armadako Vasili Kapnist koronelaren ondorengo zuzena zen, eta ama, Anastasia Baidak, Ivan Sirko Zaporizhiako otamanaren birbiloba.

Lehen kantu-ikasgaiak Fiodor Xaliapin opera abeslariaren eskutik jaso zituen, eta berak Kapnisten talentua antzeman zuen etxeko emanaldi batean.

Kapnist familia San Petersburgon bizi izan zen, 1917an Krimeako Sudak hirira joan behar izan zen arte, iraultzatik ihes egiteko. 1921ean, Kapnisten aita Txekaren destakamendu batek fusilatu zuen. Handik gutxira, Sudakeko etxea suntsitu zuten, eta bizirik iraun zuten familiako kideak ezkutatu behar izan ziren.

1927an, Kapnist Kievera joan zen izebarekin bizitzera eta han graduatu zen lanbide eskola batean. Ondoren, Leningradera itzuli zen, non Juri Jurieven antzerki estudioan sartu zen eta 1934an graduatu zen.

1937an, Kapnist lehen aldiz atxilotu zuten, baina laster askatu zuten. 1941eko abuztuaren 27an. bigarren aldiz atxilotu zuten. Sobietar Batasunaren aurkako propaganda zabaltzea leporatu zioten 1949ko abuztuan, Kapnist Steplagetik askatu eta Krasnoiarsk kraiko Kazatxin herrira bidali zuten.

1950ean, Kazakhstango Steplageko espetxe-ospitalean, Radislava alaba izan zuen. Haurraren aita Jan Volkonski zen, Radislava jaio eta hiru urtera fusilatu zuten poloniar ingeniaria.

1951n, Kapnist berriro atxilotu zuten eta 10 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten, Sobietar Batasunaren aurkako agitazioa leporatuta. Kapnisten lagun bat Moskura joan zen, Anastas Mikoian sobietar politikariarekin hitzordua lortu zuen, eta Kapnisten legez kanpoko espetxeratzeaz kexatu zen. 1988an Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistako Meritu Oneko Artista izendatu zuten.

1993ko urriaren 25ean hil zen errepide istripu baten ondorioz. Velyka Obukhivka herrian lurperatuta dago.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esteve botika (Llívia)

**Esteve botika**, , Kataluniako Llívia udalerrian dagoen eta museo bilakatutako antzinako botika bat da, Gironako probintziako Cerdanya eskualdean.

Denbora luze Erdi Aroan ireki eta Europa osoko botikarik zaharrena zela uste izan da, baina 2024ko ikerketa batek Aro Modernokoa dela argitaratu zuen.

## Historia 
Ziur aski XV. mendean ireki zen, eta 1594az geroztik dokumentatua dago. 

Pizkunde aroko santu eta pertsonen erretratuen kaxa bilduma bat ikusgai du.
Aiako udaletxea

**Aiako udaletxea**, Beltranenea izenez ere ezaguna den etxea, Gipuzkoako Aiako herriguneko Gozategi enparantzan dago kokatua. 

1562an eraiki zen Juan Beltran de Iurrita zelarik jabea, eta haren oinordeko Juana Irureren jabetzapean 1583. urtean eraldatu zen. 1672. urtean ere eraldaketa handia izan zuen, eta 1852.ean beste bat, jada udaletxe bihurturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oich aintzira

**Oich aintzira**,  eta , Eskoziako Highland eskualdean dagoen aintzira bat da eta Kaledoniako ubidearen zati da.

6,5 luze, kilometro 1 zabal eta 47 metro sakon ditu. Mendebaldean Invergarry herria du.

Aintzira estu hau Ness aintzira eta Lochy aintziraren artean dago, Great Glen failan.
Lochy aintzira

**Lochy aintzira**,  eta , Eskoziako Highland eskualdean dagoen aintzira bat da eta Kaledoniako ubidearen zati da.

15 luze, bataz besteko kilometro 1 zabal eta 70 metro sakon ditu.

Aintzira estu hau Ness aintzira eta Oich aintziraren hego-mendebaldean dago, Great Glen failan.
Arkaig aintzira

**Arkaig aintzira**,  eta , Eskoziako Highland eskualdean dagoen aintzira bat, Great Glen failaren mendebaldean.

19 kilometro luze eta 91 metro sakon ditu.
Katrine aintzira

**Katrine aintzira**,  eta , Eskoziako Stirling eskualdean dagoen aintzira bat, Lomond aintziraren ekialdean.

13 kilometro luze eta kilometro 1 zabal ditu.
Ilunga Kafila

**Ilunga Kafila** (1972ko apirilaren 1a) atleta da. Kongoko Errepublika Demokratikoa ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mwana Bute Kasongo

**Mwana Bute Kasongo** (1964ko martxoaren 5a) atleta da. Kongoko Errepublika Demokratikoa ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glenarm gaztelua

**Glenarm gaztelua**, Ipar Irlandako Glenarm herrian dagoen gaztelu bat da, Antrim konderrian.

## Historia 
XIII. menditik bertan gaztelua izateaz gain Ipar Irlandako jauretxe antzinakoen etakoa da.

2011z geroztik gaztelua honen inguruan Dalriada Jaialdia egiten da.
Tagliatelle

**Tagliatelle** pasta luze eta zapalak dira, jatorriz Emilia-Romagna eta Markak eskualdeetakoak. *Fettuccine* pastaren oso antzekoak dira, irinez eta arrautzez eginak, eta bakoitza 6mm zabal da gutxi gorabehera. Tagliatelleak askotariko saltsakin jaten dira, baina ohikoena Boloniar saltsa da (*tagliatelle al ragù*). Euskaraz batzuetan *tallarin* esaten zaie, (italieraz *tagliarini*, piemonteraz *tajarin*) baina hauek zertxobait estuagoak dira.

Izena *tagliare* aditzetik dator, "ebaki", ekoiztean orea eskuz ebakitzen baita *tagliatella* bakoitza lortzeko.

## Prestaketa
Oinarrizko orerako osagaiak gari irina eta arrautza freskoak dira, giro-tenperaturan. Ohiko prestaketan, 100 g irineko arrautza bat erabiltzen da.

Erretilu itxurako gozogintza-ohol gainean jartzen da irina, eta ukabilarekin lekua egiten da erdian. Arrautzak zuloan hausten da eta irinarekin oratu, ondo nahastuz , ore leun eta elastikoa baina nahiko lehorra lortu arte.

Utzi orea zapi batekin estalita, gutxienez ordu erdiz, irina elkar pilatu dadin. Gero, arrabol batekin trebetasunez zabaltzen da, gutxi gorabehera 1 mm edo gutxiagoko xafla fin bat osatu arte.
Puntu horretan orea lehortzen utzi behar da minutu batzuetan. Lehortu ondoren, leunki bildu eta ebaki 6-8 milimetroko zabalerako xingolatan.

Azkenik, tagliatelleak gainazal irineztatu batean zabaltzen dira, "habia" bat eginez biribilkatzen dira eta ordu batzuetan lehortzen uzten dira sukaldatu aurretik.

## Platerak
Tagliatelleek testura porotsua eta zakarra dute eta horregatik ezin hobeak dira saltsa lodiekin egiteko, oro har, behi-, txahal- edo txerri-haragiarekin (Boloniar saltsarekin, adibidez) eta noizean behin untxikiarekin, baina baita beste aukera batzuekin ere, hala nola *briciole e noci* (ogi-apur eta intxaurrekin), *uovo e formaggio* (arrautza eta gaztarekin), edo besterik gabe *pomodoro e basilico* (tomate eta albakarekin).

File:Tagliatelle al tartufo.jpg|Taglitelle boilurrekin
File:Tagliatelle ragù bolognese 01.jpg|Tagliatelle boloniar saltsarekin

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Italiako gastronomia

## Kanpo estekak 
*Tagliatelleak kuiatxoekin, Amagoia Bilbao (Naiz.eus) 2023-06-19
Bonnie Cashin

**Bonnie Cashin** (Oakland, Kalifornia, AEB, 1915eko irailaren 28a – New York, AEB, 2000ko otsailaren 3a) estatubatuar moda diseinatzailea  izan zen, XX. mendeko bere herrialdeko onenetarikoa. 

## Bizitza 
Carl Cashin argazkilariaren eta Eunice Cashin jostunaren alaba zen. New Yorkeko Art Student's League-n ikasi zuen. Hiri horretan diseinatu zituen Roxy antzokiko dantza konpainiaren jantziak. 1937 urtean Adler & Adler enpresan hasi zen lanean, eta kirol arropa lerro bat diseinatu zuen. 1943 urtean Hollywooden finkatu zen, eta 20th Century Studios Fox-en hasi zen lanean. Hogeita hamar bat filmetarako jantziak diseinatu zituen. 1949 urtean New Yorkera itzuli zen, eta 1951 urtean negozio propioa zabaldu zuen, Bonnie Cashin Design Inc.

Diseinu sinple eta funtzionalengatik nabarmendu zen, arropa zabalak, normalean klimatologiaren arabera konbina zitezkeen hainbat piezaz osatuak. Zentzu handia zuen oihalen hautaketan, eta batez ere larrua, antea, lona, *tweed-a* eta popelina erabili zituen bere lanetan. Bere diseinurik ospetsuenen artean, txinatar estiloko jakak, artilezko tabardoak, antez jantzitako ebakinak, kimono motako berokiak, lonazko eta popelinezko gabardinak, puntuz jantzitako txanodunak eta tapizeriazko oihalezko esmokinak daude, baita ezagunenak ere, mohair plisatuzko gona luzeak eta pontxoak, kolonaurreko amerikar jatorria izan zuen antzinako janzkia.

Bere sorkuntzen artean, "Cashin Carry" poltsa ospetsua dago, 1960 urtean Coach markarako sortua. Horrela, larruzko "tote bag" delakoa sartu zuen modaren munduan.

## Filmografia partziala 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Fogg, Marnie (2016). Moda. Toda la historia. Barcelona: Blume.  
*  O'Hara, Georgina (1989). Enciclopedia de la moda. Barcelona: Destino.  
## Kanpo estekak
Hattie Carnegie

**Hattie Carnegie**, sortzez **Henriette Kanengeiser** (Viena, Austria-Hungariako Inperioa, 1889ko martxoaren 15a – New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1956ko otsailaren 22a) arropa eta bitxien diseinatzailea izan zen, 1930 eta 1950 urteen artean aktibo egon zena. Ezaguna da *Nacida para el mal* (1950), *Locura* (1950) eta *Lodo y armiño* (1933).

### Hattie Carnegie bildumak museoetan 
Hattie Carnegieren diseinuak New Yorkeko Metropolitan Museum of Art-en, Texasko Moda Bilduman eta Floridako Boynton Beacheko Bizimodu eta Modaren Historiako Museoan daude. Hattie Carnegie-ren boutiquean erakutsitako soinekoen erakusketa bat Fashion Institute of Technology-n muntatu zen 1996 urtean. Erakusketa, Hattie Carnegie: American Style Definition, Rose Simon irakasleak komisariatu zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1952 urtean, Medal of Freedom

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pascal Couchepin

**Pascal Couchepin** (Martigny, 1942ko apirilaren 5a) suitzar politikaria da, Suitzako Konfederazioko presidentea 2003an eta 2008an.

Zuzenbidea ikasi zuen Lausanako Unibertsitatean. Alderdi Erradikal Demokratikoan afiliatu zen eta Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen 1979tik 1998ra. 1984an Martignyko alkate izendatu zuten. 1998 eta 2009 artean Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen, eta Ekonomia eta Barne sailak zuzendu zituen. Suitzako gobernuak holokaustotik bizirik atera ziren juduei ordaina ordaintzearen aurka agertu zen.

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2003. eta 2008. urteetan.
Claire McCardell

**Claire McCardell** (Frederick, Maryland, AEB, 1905eko maiatzaren 24a – New York, AEB, 1958ko martxoaren 22a) estatubatuar moda diseinatzailea izan zen. 

## Bizitza 
New Yorkeko Hood Diseinu Eskolan ikasi zuen eta, geroago, hiri bereko Parsons Eskolan, baita azken eskola horren Parisko sukurtsalean ere. 

### Lan ibilbidea 
Jaioterrira itzuli ostean, arropa denda batean jardun zuen marrazkilari lanetan. 1929 urtean Richard Turkekin elkartu zen eta, 1931 urtean, biak Townley Frocks enpresak kontratatu zituen. 

#### Estiloa 
1938 urtean bere «jantzi monastikoa» aurkeztu zuen, jantzi solte, gerri bakoa eta biesera moztua, eta arrakasta handia izan zuen. Bi urtez lan egin zuen orduan Hattie Carnegierentzat, 1940 urtean Townley Frocks-era itzuli zen arte, non bere etiketa propioarekin lan egin zuen. Kirol-jantzietan jarri zuen arreta bereziki orduan, bere herrialdean aitzindaria izan baitzen arlo horretan: jantzi sinpleak, erosoak eta funtzionalak sortu zituen, baina xehetasun guztiak zaintzen zituen. Oihal sinpleak erabiltzen zituen, hala nola kotoia, denim, puntua, *ginga* edo koltxoi-forrua. Bere ezaugarri nagusien artean poltsiko «adabaki»- itxurakoak, alkandora mahukak, sisa baxuak, despunteak, bistako kortxeteak eta metalezko ertzak erabiltzen zituen. 

Bere diseinu nagusien artean *popover* soinekoa (1942) dago, armatu gabeko soineko biribildua, erdi-mailako emakumearentzat pentsatua, etxeko lanak egiten ziren bitartean arropa babesteko janzten zena; eta triangelu motako bainujantzi bat, “haurtxoentzako pixoihala” izenekoa (1943). 1944 urtean, balet-zapatiletan inspiratutako eskarpin batzuk diseinatu zituen Capeziorentzat. Era berean, Inperio estiloko soinekoak diseinatu zituen, gona *dirndl*-ak, udako soinekoak bizkar barik, bonbatxoekin jantziak eta tutu erako gorputz elastikoak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Fogg, Marnie (2016). Moda. Toda la historia. Barcelona: Blume.  
*  O'Hara, Georgina (1989). Enciclopedia de la moda. Barcelona: Destino. 

## Kanpo estekak
Morimus asper

***Morimus asper*** Cerambycidae familiako kakalardoa da. Europa hegoaldean zabaldurik dago, Mediterraneo ertz guztian. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

Espezie kaltebera kontsideraturik dago.

## Taxonomia 
Johann Heinrich Sulzer suitzar entomologoak deskribatu zuen Zientziarako 1776. urtean. Generoaren *Morimus* izena grezierazko "μόριμος" hitzetik dator eta "hiltzera doana" esan nahi du. Espeziearen *asper* izenak "latza" esan nahi du, elitroen azala latza baita.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko kakalardoa da, 15-40 mm izaen dituena. Sexu dimorfismo nabarmena du, emea handiagoa baita eta antena laburragoak baititu. Kolorez gris-urdinxa da eta elitroetan orbain ilunak agertzen ditu.

## Habitata 
Baso hostozabaletan aurkitzen da, pagadietan bereziki, 1.000 metro arteko altueran. Ez du hegan egiten eta jarduera handiena gauez du. Erasotua sentitzen denean soinu berezia egiten du harraparia uxatzeko. Protoraxa eta mesotoraxa igurtziz ateratzen du zarata.

## Bizi zikloa 
Martxoa eta urria artean ikusten dira helduak toki itzaltsuetan. Zuhaitzetako azalaz, hostoetaz eta zurtoin berrietaz elikatzen dira

## Iruditegia 

Irudi:Morimus asper (Périgné) 07042024 01.jpg
Irudi:Morimus asper 10.jpg
Irudi:Morimus asper.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orsodacne humeralis

***Orsodacne humeralis*** Orsodacnidae familiako kakalardoa da. Eurasian hedaturik dago. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Taxonomia 
Pierre André Latreille frantziar zoologoak deskribatu zuen Zientziarako 1804. urtean.
 
## Habitata 
Loreetako nektarraz eta polenaz elikatzen dira.

## Bizi zikloa 
Ez da ongi ezagutzen *Orsodacne humeralis*-en bizi zikloa. Pentsatzen da haritzen kimuen barnean ezkutaturik hibernatzen dutela beldarrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iberodorcadion circumcinctum

***Iberodorcadion circumcinctum*** Cerambycidae familiako kakalardoa da. Iberiar penintsularen ipar-ekialdean soilik aurkitzen da, Euskal Herrian, Kantabrian, Burgosen eta Errioxan.

## Taxonomia 
Louis Alexandre Auguste Chevrolat frantziar entomologoak deskribatu zuen Zientziarako 1862. urtean.

## Deskribapena 
Kolore iluneko gorputza du eta marra zuri batek zeharkatzen du erditik gorputz osoa bertikalean. Elitroen ertzetan ere lerro zuri fin bana dago. Ile finez estalita ditu elitroak.

Burua eta antenak beltzak dira. Antenak segmentatuak dira eta nahiko luzeak.

## Habitata 
Gramineoen artean bizi da, *Poa* eta *Festuca* generotaz elikatzen baitira. Mendialdeko zelaietan zein erreka ertzetan ikusten dira.. Hilabete bat edo bi irauten dute. Emeak arrautzak jartzen ditu gramineoen oinarrian eta beldarrak haien sustraietaz elikatzen dira. Beldarrak bi urtetan zehar garatzen dira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tramlink

**Tramlink**, Erresuma Batukoko Londres hiriburuaren hegoaldean dagoen Croydon barrutiari garraio publiko zerbitzua ematen dion tranbia sistema da.

2000eko maiatzaren 10ean inauguratu zen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Pierre Sophal Tonlop

**Pierre Sophal Tonlop** (; Phnom Penh, 1953) kanbodiar apaiz katolikoa da, Khmer Gorrien erregimenaren erorketaren ondoren apaiztu zen lehen khmer izateagatik ezaguna. 

1984tik 1990era Kanadan bizi izan zen eta Montrealgo Apaizgaitegi Nagusian ikasi zuen. 1994an, diakono bilakatu ondoren, Kanbodian misiolari izateko boluntario aurkeztu zen eta jaioterrira itzuli zen. 2012az geroztik, Battambangeko bikario ordezkaria da, herrialdeko vietnamdar komunitate katolikoez arduratzen da eta Elizako Arroz Bankua zuzentzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liverpool John Lennon aireportua

**Liverpool John Lennon aireportua**, IATA: LPL, ICAO: EGGP, Ingalaterrako Liverpool hiria eta Merseyside eskualdeari zerbitzua ematen dion nazioarteko aireportu bat da. Speke auzunean dago.

1933an inauguratu zen eta asfaltozko pista bakarra du.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Itsasoa etxe barruan

***Itsasoa etxe barruan***, Harkaitz Canok euskaraz idatzitako haurrentzako ipuina da, Mikel Valverderen ilustrazioak dituena. Harkaitz Canok haurrentzat idatzi duen lehen lana izan zen. Baigorrik  argitaratu zuen 2001ean eta Elkarrek 2003an. Euskarazko ipuin moderno ezagunenetako bat da, esate baterako, euskararako zaletasuna transmititzeko baliagarria den ipuin erreferente  gisa aipatua izan da. Euskal Herriko ikastoletako ikasleek 2004an aukeratu zituzten lau liburu kutunenetako bat izan zen.

## Argumentua 
Kontaketaren protagonista Jorge da, imajinazio handiko umea. Sinetsita dago bere etxeko sukaldea itsasoa dela. Sukaldeko horma zuria eta urdina da: urdina erdiraino eta zuria hortik sabairaino. Horregatik sartzen da beti Jorge sukaldera urpeko betaurrekoekin. Sukaldeko ozeano horretan ur gazi, irla bat eta itsasontzi piratak badira Jorgeren ustez. "Itsasora noa", esaten duenean etxeko denek dakite Jorge sukaldera doala.  Ez hori bakarrik, arrain ugari margotzen zituen bai hormetan eta baita zoruan ere, itsasoko uretan pozik asko ibil zitezen. Han pozik ez zegoen bakarra Jorgeren ama zen, ordea, semeak eginiko marrazkiak garbitu beharrarekin nazka-nazka baitzegoen. Makina bat aldiz esana zion marrazki gehiago ez egiteko, eta nola Jorgek berean jarraitzen zuen, sukaldea horiz margotzea erabaki zuen. Baina hori ez da arazo izango, baina, Jorgeren imajinazioarentzat.

## Itzulpenak 
Ingelesez: *The sea in my house.* Harkaitz Cano eta Mikel Valverde. Euskal Ipuinen Bilduma 3.Gara. ISBN: 978-84-95663-14-7

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Afon Elan

**Elan ibaia**,  eta , Gales erdialdeko ibai bat da, Wye ibaiaren adarra.

Elan haraneko urtegian jaio eta behin Elan haran eta Elenydd eremua igaro ondoren urak Wye ibaira isurtzen ditu.
Uliana Kravtxenko

**Julia Maria Schneider** (), ezkondu ondorengo abizenez **Niementowska** (Mykolaiv, 1860ko apirilaren 18a – Przemyśl, 1947ko martxoaren 31), ***Uliana Kravtxenko*** () izengoitiaz ezagunagoa, ukrainar irakasle eta idazlea izan zen. Poesia liburu bat argitaratu zuen lehen emakumea izan zen Mendebaldeko Ukrainan.

## Bizitza 
Mykolaiven jaioa, Julia Schneider Lviven hazi zen eta pedagogia eskola batean ikasi zuen. Aita Julius Schneider funtzionarioa zuen, eta ama Julia Lopuxanska, bizantziar errituko apaiz katoliko baten alaba.

Poesia idazteko lehen saiakerak polonieraz eta ukraineraz egin zituen Antonina Machczyńska irakaslearen zuzendaritzapean. Pedagogia eskolan graduatu ondoren, Bóbrka herrira joan zen irakasle.

1920an, Uliana Kravtxenko Przemyślera joan zen behin betiko irakasle erretiratu gisa. 1941ean, Sobietar Idazleen Batasunean sormen lanari ekin zion eta Przemyśleko zinegotzi bilakatu zen. Przemyślen hil zen, 86 urte zituela.

## Lan hautatuak 

;Helduentzako poesia
* *Prima vera* (1885)
* *Na novy xliakh* (1891)
* *V zhytti ie stxos* (1929)
* *Dlia nei – vse!* (1931)
* *Vybrani poezii* (1941)
;Haurrentzako poesia
* *Prolisky* (1921)
* *V dorohu* (1921)
* *Lebedyna pisnia* (1924)
* *Xelesty nam barvinotxku* (1932)
;Prosa bilduma
* *Moi tsvity* (1933)
;Oroitzapenak
* *Zamist avtobiohrafii* (1934)
* *Spohady utxytelky* (1935)
;Eleberri labur autobiografikoa
* *Khryzantemy* (1961, hil ostekoa)

## Iruditegia 

Fitxategi:Uliana Kravchenko.jpg|
Fitxategi:Uliana Kravchenko 1920.jpg|Uliana Kravtxenko familiarekin (1920ko hamarkada).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chanco (gazta)

**Chaco-a** Txileko gazta mota bat da, behi esne pasteurizatuarekin egina. Gazta ondu honek trinkotasun erdisamurra du, gorputz krematsu edo gantzatsu zuria, horixka. Begi ugari ditu, txikiak eta forma irregularrekoak, eta azal mehe eta lehorra. Heltze-denbora ez da 21 egun baino gehiagokoa.

Bere jatorria XVI. mendean dago, Txileko erdialdean. Izendapena Chanco hiritik dator, Cauquenes probintzian, Maule eskualdean, bertako landa inguruetan ekoizten baita gazta hori. Gaur egun, ordea, gazta horren ekoizpenaren zati handi bat modu industrialean egiten da, eta Txilen gehien merkaturatzen den gaztetako bat da, gouda motako gazten atzetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aintzaren Ataria

**Aintzaren Ataria** (galizieraz: *O Pórtico da Glória* [*da* *Catedral de Santiago de Compostela]*) arkitektura erromanikoko eliz ataria da,  Santiago de Compostelako  katedraleko nabearen sarreran dago, fatxada barrokoaren atzean. 1188ko inskripzio batek data eta bere egilea, "Mateo maisua", adierazten ditu.

## Deskribapena 
12. mendean hasi zen eraikitzen, eta 13. mendean amaitu, non itxitura batekin estali zen atari handia. Hiru arkuz osatutako ataria da, barruko katedraleko hiru nabeei sarbide ematen ditenak, eta erdikoa da apainduena: honen tinpanoak ematen dio aintzaren izena multzoari. Multzo osoak 200 eskultura baino gehiago ditu.

Mateo maisuak tinpano horretan deskribatuak Joan ebanjelariaren Apokalipsiaren liburuan du oinarria: Kristo azken judizioan epaile, paparra agerian bere zauriak erakusten, lau ebanjelariek, aingeruek eta intsentsu-ontziak daramatzaten figurez inguratua. Arkiboltetan 24 gizon nagusiren irudiak ageri diren, eta tinpanotik arkiboltetarako espazioetan herria, federa bihurtutako pertsonak. Epaiketaren irudiaz gain, Kristoren bigarren etorrera edo Parusia da atariaren mezu nagusia.

Alboetako zutabeetan ere eskulturak ugari dira atezangoetan, Itun zaharreko profetenak adibidez. Erdiko mainelean  Jakue apostoluaren irudia nabarmentzen da, ongi etorria ematen erromesei, 
Jeseren zuhaitza duelarik azpian, Kristoren giza genealogia azaltzen.

Eskuineko arkuak hautatuen eta kondenatuen bereizketaren irudiak ditu, eta ezkerrekoak Jesus Linbora jaisten deneko eszena.

## Iruditegia 

Fitxategi:Portico da Gloria 11-24.JPG|Arku nagusiko arkiboltak, tinpanoan Kristo agertzen delarik-
Fitxategi:Porticodelagloria.JPG|Arku nagusia; erdiko zutabe mainelean Done Jakue.
Fitxategi:Apóstoles del Pórtico de la Gloria.jpg|Apostolu batzuk atezangoetan.
Fitxategi:Mestre mateo.JPG|Mateo maisuak bere irudia ere sartu zuen eskulturen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Károly Grósz

**Károly Grósz** ( ahoskatua; Miskolc, 1930eko abuztuaren 1a – Gödöllő, 1996ko urtarrilaren 7a) hungariar politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1988tik 1989ra.

1945ean Hungariako Alderdi Komunistara batu zen 14 urterekin. Alderdian postu garrantzitsuak izan zituen bere jaioterrian. Propaganda saileko burua izan zen 1954tik eta 1956ko Hungariako Iraultzan.

1974an Hungariako Langileen Alderdi Sozialistaren propaganda-buru izendatu zuten eta 1984an Budapesteko alderdiko batzordeburu. 1985ean politburoko kide bihurtu zen eta 1987an lehen ministro. 1988an alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten, János Kádárren ordez. Erregimenaren erreforma politiko eta ekonomikoa egiten saiatu zen, sistema komunista alde batera utzi gabe, eta Imre Nagy birgaitzearen aurka agertu zen. 1989an Miklós Némethek ordezkatu zuen lehen ministro karguan. Nicolae Ceauceșcurekin bildu ondoren alderdiaren babesa galdu zuen eta 1989ko urrian alderdiko idazkari nagusi izateari utzi zion.

## Kanpo estekak
Perrott's Folly

'''Perrott's Folly''', , Ingalaterrako Birmingham hirian dagoen dorre bat da, Mendebaldeko Midlands konderrian. Edgbaston auzuneko Rotton parkean dago.

Hirian dagoen eraikin antzinakoenetakoa da, 1758an Belbroughton herrian bizi zen John Perrotek eraiki zuen.
San Paulo eliza (Birmingham)

**San Paulo eliza**, , Ingalaterrako Birmingham hirian dagoen eliza anglikano bat da, Mendebaldeko Midlands konderrian. San Paulo plazan dago.

1777-1779 artean eraiki Roger Eykyn arkitektoak eraiki arazi zuen.
San Barnabas eliza (Erdington)

**San Barnabas eliza**, , Ingalaterrako Birmingham hiriaren iparraldean dagoen eliza anglikano bat da, Mendebaldeko Midlands konderrian. Erdington auzunean dago.

1822-1823 artean Thomas Rickman arkitektoak eraiki arazi zuen.
Birminghameko udaletxea

**Birminghameko udaletxea**, , Ingalaterrako Birmingham hiriko Udalaren egoitza da, Mendebaldeko Midlands konderrian.

1874-1879 artean Yeoville Thomason arkitektoak eraiki arazi zuen.
The Bartons Arms

**The Bartons Arms**, Ingalaterrako Birmingham hirian dagoen pub da, Mendebaldeko Midlands konderrian. Newton auzuneko Aston eremuan dago, High Street kalean (A34 atalean).

1901n eraikina izan zen.

## Zinema 
Bertan, ''Felicia's Journey'' (1999) filma filmatu zen.
Octagon (Birmingham)

**Octagon**, Ingalaterrako Birmingham hirian dagoen etxe orratz da, Mendebaldeko Midlands konderrian.

2022-2025 artean eraikia izan zen eta 155 metro eta 49 solairuko garaiera du.
Beetham Tower

**Beetham Tower** edo **Hilton Tower**, Ingalaterrako Manchester hirian dagoen etxe orratz bat da, Manchester Handian.

2004-2006 artean eraiki zen eta 167 metro eta 69 solairuko garaiera du.
Belbroughton

**Belbroughton**, Ingalaterran dagoen herri bat da, Worcestershire konderrian.

2021eko erroldaren arabera 2.685 biztanle zituen.
Shintu Kibambe

**Shintu Kibambe** (1965eko maiatzaren 1a) atleta da. Kongoko Errepublika Demokratikoa ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gary Kikaya

**Gary Kikaya** (Lubumbashi, 1980ko otsailaren 4a) atleta da. Kongoko Errepublika Demokratikoa ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carron aintzira

**Carron aintzira**,  eta , Eskoziako Lur Garaietan dagoen itsas aintzira bat da, Ross eta Cromarty eremuaren mendebaldeko kostaldean eta Lochalsh eta Applecross penintsulak elkarbanatzen ditu.

Carron ibaia bertan itsasoratzen da.
Amber Le Bon

**Amber Rose Tamara Le Bon**, ezagunagoa **Amber Le Bon** izenez (Westminster, Londres, Erresuma Batua, 1989ko abuztuaren 25a) britainiar modeloa eta abeslaria da. Forever 21 markako irudia izateagatik da ezaguna.

Londresko *Newton Preparatory Schoolen* izan zen *Heathfield* Schoolera joan baino lehen, eta Musika, Artearen Historia eta Argazkilaritza ikasgaietan nabarmendu zen. Kantatu eta pianoa ere jotzen du. 

### Lan ibilbidea 
2009ko uztailean, Munduko Ospetsuen Alaba bozkatu zuten Zootoday.com-ko bisitariek. Besteak beste, Moschino eta River Island etxeetarako egin ditu modelo lanak. Myla Swimwear-en irudia izan zen eta Pantene xanpuaren kanpainen protagonista ere bai.

2010eko martxoan *Tatler UK* aldizkariiaren azalean agertu zen eta 2010eko urrian Playing *Fashion* aldizkariko azalean.  2011ko ekainean Vanidad aldizkariko azalean agertu zen. 2013an *Grazia* Italia aldizkariak jarri zuen azalean maiatzean, Serbiak abuztuan eta Espainiak urrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manchester Metrolink

**Manchester Mentrolink**, Ingalaterrako Manchester Handia hiriguneari garraio publiko zerbitzua ematen dion tranbia sistema da.

1992ko apirilaren 6an inauguratu zen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Multyfarnham monasterioa

**Multyfarnham monasterioa**,  eta , Irlandako Multyfarnham herrian dagoen frantziskotar monasterio bat da, Westmeath konderrian.

## Historia 
XV. mendean eraikia, XVII. mendean frantziskotar fraide adinduei nahiz Erreforma anglikanoaren jazarpenetik ihes egindako apai katolikoei aterpe eman zien.

XIX. mendearen hasierarako abandonatua eta hondakinetan zegoen, baina 1827an frantziskotarrak berrezarri eta berreraiki zuten.
Hans Christian Petersen

**Hans Christian Petersen** (Kristiansand, 1793ko abuztuaren 1a – Oslo, 1862ko irailaren 26a) norvegiar abokatu eta politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1858tik 1861era.

Zuzenbidean graduatu zen Kopenhageko Unibertsitatean 1814ko urtarrilaren 14an, Danimarka eta Norvegiaren batasunaren azken egunean. Norvegiara itzuli zen independentziaren alde borrokatzeko asmoz, baina Suedia zeharkatzean leialtasuna zin egin behar izan zion suediar erregeari.

Abokatu-lana hogei urtez. 1838an, gobernuan estatu-kontseilari eta Marina, Justizia, Barne eta Armada ministerioetako buru izendatu zuten. 1858an Oslon zegoen gobernuko lehen ministro izendatu zuten.

Oskar I.a Suediakoa erregearekin eragina izan zuen Norvegiari eskubide gehiago emateko Suediarekiko batasunaren barruan. Hala ere, ezin izan zuen 1859an tronura igo zen Karlos XV.a erregearekin kolaboratu. Erregea Petersenek batasunari buruzko batzorde batean izandako jokabideaz kexatu ondoren, honek 1861eko abenduan dimisioa aurkeztu eta gobernua utzi zuen.
Mosura fentoni

***Mosura fentoni*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Duela 506 milioi urte inguru bizi izan zen. 

## Aurkikuntza eta taxonomia 
*Mosura* generoko espezie bakarra da eta 1990 eta 2022 artean 60 ale bildu dira Kanadako Burgess Shale aztarnategian. 

2025. urtean deskribatu zuten Moysiuk eta Caron paleontologoek Zientziarako. *Mosura* izenak fikziozko *Mothra* munstroaren japonierazko izena da. Munstro hau sits erraldoi bat da eta bildutako fosiletan horren antza hartu zaio artropodo fosilari. Espeziearen *fenton* izena Royal Ontario Museumeko ornogaben paleontologiako tekikaria den Peter E. Fentonen omenez ezarri zitzaion.

## Deskribapena 
Radiodonta ordeneko kide txikienetakoa da, 1'5 eta 6,1 cm arteko luzera baino ez baitu. Hiru begi dituzituen, alboeakoak pedunkulu txiki baten muturrean eta erdikoa buruan txertatua. 

Gorputzean 26 segmentu ditu, radiodontoen artean kopuru handiena. Hiru ataletan antolatzen da gorputza; burua, lepoa (lau segmentu) eta enborra. Enborreko segmentu bakoitzetik hegal parea ateratzen da, aurrealdean handiagoak eta isats aldera txikiagoak. Enborreko lehenengo 16 segmentutan zakatzak ditu

## Bizimodua 
250px|eskuinera|thumb|*Mosura fentoni*.
Espezie nektonikoa zen, hau da, igerilaria eta bera besteko tamaina izan zezaketen animalien harraparia. Zakatzen tamaina handiak iradokitzen du oxigeno gutxiko uretan biziko zela, plataforma kontinentalean adibidez. 

Maniobragarritasun handia izango zuen igerian eta erdiko begiak orientazio funtzioa izango zuela pentsatzen da, gaur egungo odonatuen antzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lofoi ur-jauziak

**Lofoi ur-jauziak** Kongoko Errepublika Demokratikoan dagoen ur-jauzi batzuk dira, herrialdearen hegoaldeko Katanga probintzian daudenak, Kundelunguko parke nazionalean.

Afrikako ur-jauzi handienetakoa da, bai altuerari dagokionean eta baita ur bolumenean ere.

## Deskribapena 
Afrika erdialdeko ur-jauzi altuena da, 340 metrotako erorketa bat baitu, ur-jauziek guztira 384 metrotakoa. 

Lofoi ibaiaren jauzia da. Ur-jauziaren ondoren ibaiaren urak Lufira ibaira doaz. Lufira Kongo ibaiaren adar bat da. Sasoi lehorrean ur kopurua txikitu egiten den arren ur asko izaten du urtean zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jhor ur-jauzia

**Jhor ur-jauzia** () Nepalen dagoen ur-jauzi bat da. Katmandu hiriburuaren iparraldeko muinoetan kokaturik dago, Tokha herrian. 

Shivapuri parke nazionalaren barnean dago eta Ring Road errepidetik 11 kilometrotara aurkitzen da.

## Deskribapena 
Bishnumati ibaiak egiten duen 30 metrotako jauzia da.

## Turismoa 
Shivaren omenezko tenplu bat dago ur-jauziaren ondoan. Larunbatetan eta astelehenetan egoten da zabalik.. Urte sasoi horretan hainbeste ur izaten da ur-jauziaren alboan ur-jauzik txiki ugari ere agertzen direla. Horregatik turismogune bat eta azpiegiturak eraikitzen ari dira inguruan. Haurrentzako parke bat eraiki dute adibidez eta tirolina bat ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak