open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karrikiri elkartea

**Karrikiri elkartea** edo Karrikiri Euskaldunon Topagunea euskara elkarte bat da, Iruñean sortua 1997an. 

1995. urtean hasi zen euskaltzale talde bat biltzen Iruñean, euskara elkarte bat sortzeko asmoz, eta 2 urteren buruan ireki zuten elkartea. 

## Helburuak 
Bere helburu nagusiak dira Iruñean euskal kulturaren eta euskararen erabilera bizitzaren eguneroko alderdi guztietan bultzatzea, indartzea eta sustatzea da, hots, Iruñeko komunitate euskaldun trinkotua, egituratua eta orekatua, euskaldun guztiendako ateak zabalik dituena, erdiesteko bidean.

Honako xedeak ditu Karrikiri elkarteak:
* Euskaldunon hizkuntza komunitatea egituratzea, euskaldunon arteko harremanak indartuz.
* Euskaraz aritu ahal izateko guneak ezagutzera ematea eta zabaltzea.
* Komunikaziorako gune berriak sortzea.
* Euskararen erabilera egunerokotasunean sustatzea
* Euskararen aldeko sentsibilizazioa piztea
* Euskararen irakaskuntza sustatzea eta motibatzea

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Gari Mujika

**Garikoitz Mujika Iriondo** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1982) euskal kazetari eta politikaria da. 2017tik aurrera EH Bilduko zuzendari nagusia da. Sortuko kidea da.

## Ibilbidea 
Ikus-entzunezko komunikazioa ikasi zuen Nafarroako Unibertsitatean (2000-2002) eta Euskal Herriko Unibertsitatean (2002-2004). Gerora, 2018-2019 ikasturtean, irudi aholkularitzan eta aholkularitza politikoan masterra gauzatu zuen Camilo Jose Cela Unibertsitatean.

2001eko udan *Euskaldunon Egunkaria*n aritu zen praktiketan. 2002ko uztaila eta 2011ko ekaina bitartean *Gara* egunkariko kazetaria izan zen. Azken bi urteetan, 2009tik 2011ra, egunkari horretako politika ataleko burua izan zen. 2011ko uztailean Donostiako Udaleko Prentsaburu izendatu zuen Juan Karlos Izagirre alkateak. Handik urtebetera, 2012ko uztailean, alkatetzako idazkari postura igaro zen.

2015eko udal hauteskundeen ondoren EH Bilduk alkatetza galdu zuen, eta 2015eko uztailetik aurrera Mujika EH Bilduren udal bozeramailearen (Juan Karlos Izagirre aurrena, Reyes Carrere 2019ko hauteskundeen ondoren) aholkularia izan zen Donostiako Udalean, 2021era arte. EH Bilduren koordinatzaile instituzional gisa ere aritu zen 2015etik 2017ra. 2017ko ekainean EH Bilduko zuzendari nagusi izendatu zuten koalizioaren lehen kongresuan. 2021ean kargu horretan jarraitzeko proposatua izan zen bigarren kongresurako.

2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan EH Bilduren zerrendan 10. postuan aurkeztu zen. Ez zen hautatua izan, baina 2021eko apirilean legebiltzarkide izango zela iragarri zen, Ander Rodriguez kideak kargua utzi baitzuen.

## Hauteskundeak 

## Erreferentziak
Johannes Fibiger

**Johannes Andreas Grib Fibiger** (Silkeborg, 1867ko apirilaren 23a - Kopenhage, 1928ko urtarrilaren 30a) daniar sendagile eta irakaslea izan zen. 1926ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen.

Zoologia, botanika eta medikuntza ikasi zituen Kopenhageko Unibertsitatean. Sendagile lanetan aritu zen hainbat ospitaletan eta ikasketak zabaldu zituen Berlinen Robert Koch eta Emil Adolf von Behringekin. 1894tik 1897ra Danimarkako armadaren mediku-kidegoan egon zen, eta difteriari buruzko ikerketak hasi zituen. 1897tik Kopenhageko Unibertsitateko irakasle izan zen.

Nobel saria jaso zuen *Spiroptera carcinoma* harrak arratoi eta saguetan urdaileko minbizia eragin zezakeela frogatzeagatik. Ondoren frogatu zen bere esperimentuen ondorioak okerrak zirela. Egia esan, A bitaminaren eskasia zen arrazoia.
Celia Sánchez-Ramos

**Celia Sánchez-Ramos Roda**(Zaragoza, 1959ko ekainaren 24a) espainiar farmazialari eta ikertzailea da, ikusmenaren babesaren eta prebentzioaren arloan espezialista. Farmazian lizentziatua eta Optikan diplomatua da. Madrilgo Konplutense unibertsitatean irakaslea izan zen eta Madrilgo Konplutense unibertsitatean Neuro-Konputazio eta Neuro-Robotikako Laborategi eta Ikerketa Taldearen sortzailea izan zen.

## Ikasketak 
Madrilgo Konplutense unibertsitatean eta Ikuspegiaren Zientzietan doktorea Europako unibertsitatena . Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean eta Europako unibertsiatean ikasirik farmazentika eta optika areetan espezializatua da. Irakaslana 1986az geroztik egin du, honako ikasketa hauetan: diplomaturan, graduan , masterrean eta doktorego-programetan .

## Esperimentuak 
Egilea da, bera espezializatutako arloan (optika eta farmazentika) liburu, beste egile batzuen liburu-etako atalak eta artikuluak idatzi ditu. 1990az geroztik, mundu osoko kongresu, sinposio, topaketa zientifiko eta hitzaldietan parte hartu du.

## Sariak 
2010eko Genevako Sari Nagusiko urrezko domina lortu zuen. Ondoren, 2009ean, Inbentora onenaren saria eman zioten.

Baita ere, urrezko domina eman zioten, Osasun Arloko asmakizun onena egin zuleako. Bukatzeko, Patente espainiar onenaren saria eman zioten Marken Espainiako Bulegoak.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Trikini

**Trikinia** emakumeentzako hiru piezako edozein bainujantziri deritzo. Hori dela eta, hainbat aldaera ditu.

Aldaeretako bat bikiniaren eta bainujantzi arruntaren arteko nahasketatik sortua da. Hau da, bikiniaren bularretakoa eta kuleroa oihalezko zerrenda batez lotuak dituena. Beste aldaera bat, bi titiburutakoz eta kulero batez osatuta dagoena da.

2020ko hamarkadan, COVID-19aren pandemiarekin batera, musuko, bularretako eta kulero banaz osatutako trikinia agertu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bikini
* Monokini
* Bainujantzi

## Kanpo, estekak
Justicia Acuña

**Justicia Espada Acuña** (Santiago, Txile, 1893ko urtarrilaren 14 - *ib.*, 1980) ingeniari zibila izan zen.

Justicia Espada Acuñaren gurasoak Jose Acuña Latorre eta Mercedes Mena Villalón ziren. Bere gurasoek hezi zuten bere lau anaia eta 3 ahizpekin batera, lankidetza eta  mutil eta nesken artean desberdintasunik egin gabe, horri esker hazi eta hautsi egin zituen garai hartako gizarte-eskemak. 1922an Alfredo Garargorekin ezkondu zen, eta 7 ume izan zituen.

Batxilergoa amaitu ondoren pedagogia eta matematika ikasi zituen Instituto Pegagógico de Santiago-n. 1913an, Txileko Unibertsitateko Fisika eta Matematika Zientzien Fakultatean ikasi zuen ingeniaritza-karreran, eta emakume bakarra izan zen. 1920an, Estatuko Trenbideen Enpresan lan egiten zen zubi-kalkulatzaile gisa, eta han egin zuen lan bizitza osoan.

## Kanpo estekak
Abraham Gotthelf Kästner

**Abraham Gotthelf Kästner** (Leipzig, 1719ko irailaren 27a - Göttingen, 1800eko ekainaren 20a) alemaniar matematikaria izan zen.

## Biografia 
Abraham Kästner zuzenbide irakaslearen semea zen. Kontratu baten ondoren, Ana Rosina Baumann 12 urteko neskarekin ezkondu zen 1757an, eta hurrengo urteko martxoaren 4an hil zen biriketako gaixotasun baten ondorioz. Azkenean, Kästnerrek alaba bat izan zuen Catharine-rekin, garbiketa andrearekin.

Zuzenbidea, filosofia, fisika, matematika eta metafisika ikasi zituen bere jaioterrian 1731tik aurrera. Leipzigeko Unibertsitatean graduatu zen 1739an; filosofia, zuzenbidea, logika eta matematikari buruzko hitzaldiak eman zituen. Entziklopediak eta matematika liburuak editatzen eta osatzen lanagatik aitortu zuten bere ikerketa pertsonalagatik baino.

*Oinarrizko* arrazoibide matematikoak *(Mathematische Anfangsgründe*) entziklopedia sortu zuen, 1758 eta 1769 artean Göttingen hirian idatzi zituen 4 liburukiz osatua eta geroago beste bi liburukirekin handitu zuena 1800ean. 1796 eta 1800 artean argitaratu zuen *Matematikaren historia* (*Geschichte der Mathematik*), 4 liburukitan ere. Lan hori oso interesgarria izan zen gramatikaren ikuspegitik, istorioak eta eguneroko arazoak, eta konponbide argiak zituen; baina matematikako azalpenak eta frogak falta ditu.

Bere ikasle ospetsuenen artean Georg Christoph Lichtenberg dago, Kästner-en miresle handia ere bazena. Bere beste ikasle bat Johann Pfaff izan zen, gero Carl Friedrich Gaussen matematika aholkularia izan zena.

1746an Leipzig-eko Unibertsitateko irakasle laguntzaile gisa hasi zen lanean, eta 1756an filosofia katedra hartu zuen, irakasle titular gisa, eta beste katedra garrantzitsu batzuk, hala nola geometria eta natur zientziak Göttingen-en. 1763tik aurrera behatokiko zuzendaria ere izan zen. Lichtenberg-en eta Erxleben-en irakasle eta lankide izan zen. Göttingenen hil zen 1800ean.

Matematikaria izateaz gain, sarkastiko kutsuko epigramen eta beste idazlan batzuen sortzaile ohikoa zen. Bere olerkiak ere aitortu zitzaizkion, bere baimenik gabe agertu zirenak 1781eko inprimaturen batean eta nabarmenak izan ziren umore sarkorra eta ironia zorrotza izateagatik bere garaiko hainbat pertsonalitatekiko. 1783an *Askotariko idatziak I eta II* ( *Vermischten Schriften 1 und 2* ) argitaratu zituen Altenburg-en . Geroago, hil eta 41 urtera, *Lan poetiko eta prosaiko zientifikoki eder baten bildumako* 4 liburuki argitaratu ziren Berlinen.

## Eponimia 
* Kästner ilargiko kraterrak izen hori darama bere memorian.

## kanpoko estekak
Julieta Fierro

**Julieta Norma Fierro Gossman** (Mexiko Hiria, 1948ko otsailaren 24a – 2025eko irailaren 19a) mexikar fisikari, astronomo eta dibulgatzailea izan zen.
 
Mexikoko unibertsitate nazionalean ikasi zuen. 40 liburu argitaratu zituen eta horietatik 23 zientzia hobeto ulertzeko dira. Bere azken lana eguzki sistemari buruzkoa da. Bere liburuetako bat maien hizkuntzan argitaratu zuen.

## Kanpo estekak
Rupert Brooke

**Rupert Chawner Brooke** (Rugby, Warwickshire, 1887ko abuztuaren 3a - Skiros, Grezia, 1915eko apirilaren 23a) ingeles olerkaria izan zen.

Rugby eskolan eta Cambridgeko Unibertsitatean ikasi zuen, eta Cambridgeko Apostoluen kide izan zen. Bloomsburyko taldeko kideen laguna izan zen. Georgiar Olerkarien eta Dymocken Olerkarien taldeetako ere izan zen. 1912an, krisi emozional bat izan zuen, bere nahasmen sexualak eraginda. Sendatzeko Alemaniara, Kanadara eta Estatu Batuetara bidaiatu zuen.

Lehen Mundu Gerran borrokatzeko izena eman zuen. 1915ean, septizemiaz hil zen Greziako Skios uhartean, Gallipoliko gudura bidean.

Bere lanik nabarmenena gerrako soneto idealistak dira, bereziki *The Soldier*.
Drugstore Cowboy

***Drugstore Cowboy***, 1989ko Gus Van Sant estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. James Fogle idazlearen autobiografia eleberrian oinarritua dago. Matt Dillon, Kelly Lynch, James Remar, James LeGros eta Heather Graham aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1971. urtea, Oregon, AEB, Bob Hughes 26 urteko mutil gaztea drogazale talde baten buru da, gainontzeko taldekideak Diane (Kelly Lynch) emaztea eta Rick (James LeGros) eta Nadine (Heather Graham) bikotea dira. Herrialdean barna botiketan lapurtuz bidaiatzen dute, beren drogazaletasuna asekaitza arintzeko helburu bakarraz. Gertakizun tragiko baten ondoren, Bobek bere egoera berplanteatu eta drogazaletasunetik sendatu eta bizimodu berri bati ekitea erabakiko du. Baina halere, gauzak ez dira espero bezain errazak izango...

## Aktoreak 
* Matt Dillon: Robert "Bob" Hughes
* Kelly Lynch: Dianne Hughes
* James LeGros: Rick
* Heather Graham: Nadine
* Max Perlich: David
* James Remar: Gentry
* Grace Zabriskie: Hughes andrea
* William S. Burroughs: Aita Tom Murphy

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Montjuïceko Igoera

**Montjuïceko Igoera** (“Escalada a Montjuic” edo “Subida a Montjuic” bezala ezaguna), urrian Katalunian jokatzen zen txirrindularitza lehiaketa bat zen, txirrindularitza profesionalaren denboraldiari amaiera ematen ziona.

Lasterketa hau, ''l'Esport Ciclista Barcelona'' elkarteak antolatuta, 1965etik 2007ra ospatu zen. Proba Montjuïc mendiko zirkuitu batean jokatzen zen. Hainbat mailatan banandurik: beteranoak, emakumezkoak, 23 urtez azpiko elitea, kadeteak, juniorrak eta profesionalak, baita itsuentzako tandemeko proba bat ere. Nazioarteko proba profesionala bi sektoretan jokatzen zen, bata lineako lasterketa eta bestea erlojupekoa.

Ospe handiko proba izan arren, nazioarteko karrera profesionala, urte gehienetan, ez zen ofiziala izan. 1996 arte, 1.4 mailan sartu zelarik. 1999an egun bakarreko etapakako lasterketetarako kategoria berezi batera pasatu zen: 1.S.
2005ean, UCIk zirkuitu Kontinentalak sortu zituenetik, UCIko Europe Tourreko barnean zegoen, 1.2 kategorian (profesionalen azken kategoria). Hori zela eta, UCI ProTeam mailako taldeek honako kategoriako lasterketetan parte hartzerik ez dutenez, eta lasterketak bi urtez jarraian araua bete ez zuenez, UCIren lasterketen egutegitik baztertua izan zen, 2007ko azken edizioan lasterketa ez ofiziala izatera pasatuz.

Eddy Merckx da garaipen gehien lortu zituen txirrindularia (6 aldiz), bigaren postuan Marino Lejarreta dago, bost garaipenekin.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín Suárez

**Joaquín Luis Miguel Suárez de Rondelo y Fernández** ( Canelones, Río de la Platako Erregeorderria , 1781eko abuztuaren 18a - Montevideo, 1868ko abenduaren 26a ) Uruguaiko politikaria, independentziaren heroia eta Uruguaiko presidentea izan zen.

## Kanpo estekak
Alferkeriarako eskubidea

***Alferkeriarako eskubidea*** () Paul Lafargue idazle franko-espainiarraren saiakera utopiko bat da, bere lehen lan teorikoa, Ingalaterran 1880an idatzia ''L'Egalité'' egunkarian lehen aldiz argitaratzeko eta, ondoren, 1883 liburuxka bezala.

Obran, Lafarguek kapitalismotik jaiotako sistema ekonomikoaren kritika marxista egiten du, eta horren garapenak, azkenean, superprodukzio krisi bat ekarriko luke, langabezia eta langileen artean miseria sortuz. Lafarguek proposatzen du, makinen erabilera orokortuz eta lanaldia murriztuz, ongizate-eskubideen estadioa lortzea, gizarte-iraultzaren amaiera ekarriko lukeena, eta haren gizarteak zientziei, arteari eta oinarrizko giza premiei eman diezaieke bere denbora. Aisialdia goraipatuz, Lafarguek iraultza soziala proposatzen du eta gure denbora pertsonala zientzietara, artera eta behar espiritualak asetzera bideratzen du. Ez da nahastu behar kausa hau Ongizatearen Estatua deiturikoarekin ("Welfare State" eta "Warfare State"; cfr. Otto von Bismarck), ezta estatu sozialarekin, merkatuaren ekonomia sozialarekin edo zuzenbide estatu sozial eta estatu demokratikoarekin ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisca Beretervide

**Francisca Beretervide Torterolo** (Flores, 1886ko ekainaren 6a - 1976ko urriaren 31) Uruguaiko kimikari, irakasle, idazle eta ekintzaile feminista izan zen.

Emakumeen aldeko botoaren eta emakumeen eskubideen aitzindaria izan zen Uruguain, garai hartako beste ekintzaile batzuekin batera, hala nola Paulina Luisi eta Isabel Pinto de Vidal.

## Kanpo estekak
Hugo Dibarboure Icasuriaga

**Hugo Dibarboure Icasuriaga** (Florida, 1929ko urriaren 1a - Montevideo, 2015eko uztailaren 7a ) Uruguaiko landa medikua izan zen, barne medikuntzan eta osasun publikoan aditua. Medikuntza orokorraren, familiarraren eta komunitarioaren Uruguaiko erreferentea.

## Biografia 
Floridan jaio zen, Uruguain, 1929ko urriaren 1ean. Familia ugarian hazi zen, ama maistra zuen eta aita botikaria.

## Kanpo estekak
Maktab

**Maktab** () edo **Maktabeh** (: ) edo **Maktabkhaneh** (:) (beste transkripzioak *makteb, mekteb, mektep, meqteb, maqtab*), Kuttab bezala ere ezaguna (: **Kottāb**), “eskola”, arabierazko hitza da, oinarrizko lehen hezkuntzako eskolak izendatzeko erabilia. Maktabetan haurrek irakurtzen eta idazten ikasteaz gain, gramatika eta islamari buruzko ikasketak ere egiten zituzten, batez ere Qira'at (Korana buruz ikasi errepikapenaren bidez); eta sarritan beste zenbait gai praktiko zein teorikotan ere trebatzen ziren. XX. mendera arte, *maktabak* herriko jendea eskolatzeko bide bakarra izan dira Islamaren munduan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wenceslaus Karsten

**Wenceslaus Johann Gustav Karsten** XVIII. mendeko matematikari alemaniarra izan zen.

## Biografia 
Karsten Neubrandenburgeko botikari baten semea zen; lau urte zituela, gurasoek sute batean galdu zituzten ondasun guztiak eta handik gutxira beren semea Güstrow-era bidaltzea erabaki zuten, non bere aitona Gustav Thiel-ek hezi zuen.  Gurasoak ere hiri horretara joan ziren bizitzera 1741ean, eta han aitak notario gisa lan egiten zuen eta baserri txiki bat zuzentzen zuen. 1743. urtetik aurrera *Fürstliche Domschule-*n (katedraleko eskola) ikasi zuen, nahiz eta ez zuen matematika prestakuntza zehatzik jaso.

1750etik 1752ra Rostockeko Unibertsitatean ikasi zuen, Franz Aepinusen ikasle izan zen eta 1752tik 1755era Jenako Unibertsitatean. 

1755etik aurrera Rostockeko Unibertsitateko logika irakaslea izan zen,  1758an bere departamentua Bützow-era aldatu zuten.  Garai horretan korrespondentzia aktiboa mantendu zuen Eulerrekin.  Unibertsitateko errektore ere izan zen 1764 eta 1768-69 urteetan.

1778an Matematikako irakasle izendatu zuten Halleko Unibertsitatean, non Johann Andreas Segner zena ordezkatzera joan zen.  Kargu hori bete zuen hil zen arte.

## Lana 
Bereziki matematikoa den aldizkari zientifiko bat sortzeko lehen saiakeren egilea izateaz gain, Kastner, batez ere, *Von den Logarithmen vermeinter Grosso* izeneko 1768ko bere artikulu bategatik da ezaguna, non zenbaki negatibo eta irudikarien logaritmoak argitzen dituen, zenbaki konplexuen logaritmoen interpretazio geometriko bat emanez sektore hiperboliko bezala.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Carrier, Martin. «Kant's Theory of Matter and his Views on Chemistry». A: Eric Watkins (ed.). Kant and the Sciences (ingelesez). Oxford University Press, 2007, p. 205-230. . 
* Schmidt, Werner Helmut «Wenceslaus Johann Gustav Karsten (1732–1787). Von Neubrandenburg nach Halle – Bewerbungen, Beziehungen, Berufungen» (alemanez). Reports on Didactics and History of Mathematics. Martin Luther Universität, Report 02, 2004.
* Sehlke, Stephan. Pädagogen - Pastoren - Patrioten (ingelesez). Norderstedt: Herstellung und Verlag, 2009. . 

## Kanpo estekak 
* O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. «Wenceslaus Karsten» (ingelesez). MacTutor History of Mathematics archive. School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland.
Alfred Teinitzer

**Alfred Teinitzer** (Viena, 1929ko uztailaren 29a - 2021eko apirilaren 20a) austriar futbolaria izan zen.

SK Rapid Wien eta LASK Linz taldeetan jokatu zuen. 1954ko Munduko Futbol Txapelketan brontzezko domina lortu zuen Austriako futbol selekzio nazionalarekin.

## Palmaresa 
### Austria 
* Brontzezko domina: 1954ko Munduko Futbol Txapelketa

### Rapid Wien 
* Austriako Futbol liga: 1951, 1952
* Mitropa Kopa: 1951
Estai subalpetar

**Estai subalpetarra**, biogeografian, eskualde eurosiberiarreko landaredi estaietako bat da, estai menditarraren eta estai alpetarraren artean dagoena.

## Estai subalpetarra Euskal Herrian 
[thumb|260px|[Mendi-pinuen pinudia nagusi da Nafarroako Pirinioko estai subalpetarrean.]]
Euskal Herrian 1.600-1.700 eta 2.300 metroen artean hedatzen da eta, beraz, Orhitik ekialdera baizik ez dugu aurkituko. Mendiko klimari aurre egiteko gai den mendi-pinuaren baso da landaredi potentziala. Pinudi horiek itxiagoak dira lurzoru sakoneko laiotz hezeetan, eta ainar arrunta, ahabia eta errododendroa agertzen dira bertan. Gailur eta eguteretan, berriz, zuhaitzak sakabanatuago daude eta oihanpean ipar-ipurua (*Juniperus communis alpina*), sabina arrunta, azeri-mahatsa eta ainar burusoila dituzte lagun. Komunitate horiekin batera, hedadura urriagoko beste hainbat ere garatzen da, hala nola kareharrizko labar eta harkaiztegikoak, harritza mugikorretakoak, leku hidromorfokoak... eta horietan guztietan espezie bakanak, askotan endemikoak, hazten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge de Lima

**Jorge Mateus de Lima** (União dos Palmares, Alagoas, 1893ko apirilaren 23a- Río de Janeiro, 1953ko azaroaren 15a) idazle, itzultzaile, margolari, politikari eta mediku brasildar ospetsua izan zen. Bere lan ezagunena poema bat da, *Invenção de Orfeu* (Orfeoren asmakuntza), Brasilgo lirikaren benetako gailurra.

## Biografia 
Merkatari baten semea, 1902an Maceión finkatu zen. 1909an Salvador da Bahiara joan zen eta bertan medikuntza ikasketei ekin zien. Rio de Janeirora aldatu zen 1914an. Urte horretan bertan bere lehen liburua argitaratu zuen, *XIV Alexandrinos*. 1915ean Maceióra itzuli zen eta bertan medikuntza, literatura eta politika landu zituen. 1930ean Alagoasetik Rio de Janeirora joan zen bizitzera eta mediku bulegoa ireki zuen Cinelândian, margolaritza eta eskultura tailerra ere bihurtu zuena; bulegoa Murilo Mendes, Graciliano Ramos eta José Lins do Regoren mailako intelektualen topaleku bihurtu zen. 1926an estatuko diputatu aukeratu zuten eta zinegotzi 1946an. 1930eko iraultzaren ondoren Rio de Janeiron finkatzea erabaki zuen. 1937 eta 1945 artean Brasilgo Letren Akademiarako hautagaitza sei aldiz baztertu zuten. Ivan Junqueira literatur kritikariak oso gogor kritikatu zuen Akademiak egileari egin zion "barkaezina den injustizia". 1940an Grande Prêmio de Poesia da Academia Brasileira de Letras saria eman zioten. 1952an, hil baino urtebete lehenago, *Invenção de Orfeu* poema epikoa argitaratu zuen, Brasilgo literaturako lanik garrantzitsuenetariko bat.

Ádila izeneko emakumekin ezkonduta, bi seme-alaba izan zituen.
## Obra 

### Poesia 
* *XIV Alexandrinos* (1914)
* *O Mundo do menino impossível* (1925)
* *Poemas* (1927)
* *Novos poemas* (1929)
* *O acendedor de lampiões* (1932)
* *Tempo y eternidade* (1935)
* *A túnica inconsútil* (1938)
* *Anunciação y encontro de Mira-Celi* (1943)
* *Poemas negros* (1947)
* *Livro de sonetos* (1949)
* *Obra poética* (1950)
* *Invenção de Orfeu* (1952)

### Eleberria 
* *Salomão e as mulheres* (1927)
* *O anjo* (1934)
* *Calunga* (1935)
* *A mulher obscura* (1939)
* *Guerra dentro do beco* (1950)

### Saiakera 
* *A comédia dos erros* (1923)
* *Dois ensaios: Proust e Todos cantam sua Terra* (1929)
* *Anchieta* (1934)
* *História da Terra e da Humanidade* (1937)
* *Vida de São Francisco de Assis* (1942)
* *D. Vital* (1945)
* *Vida de Santo Antonio* (1947)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografia eta poemak.
* :Jorge de Lima Ecured webgunean.
Georg Simon Klügel

**Georg Simon Klügel** XVIII. mendeko matematikari alemaniarra izan zen .

## Bizitza 
Klügel Hanburgoko merkatari baten semea zen. Hiri horretako Johanneum eta Gymnasium Academicum-en ikasi zuen, matematika prestakuntza ona jaso zuen eta irakasleek matematikako ikasketak jarraitzera bultzatu zuten. Hala ere, 1760an Göttingengo Unibertsitatean sartu zen teologia ikasteko asmoarekin. Unibertsitatean Kästner irakaslea ezagutu zuen, bere talentuak aurkitu eta ikasketak aldatzea eragin ziona.

1763an bere doktorego tesia irakurri zuen Euklidesen bosgarren postulatuari buruz,  Lambert  eta ziurrenik Gauss bera eragin zuen lana.

Göttingenen egon zen 1765. urtera arte Hannoverrera joan zenean *Intelligenzblatt* aldizkariko zuzendaria izateko. 1767an Helmstedt-eko (Saxonia Beherea) unibertsitateko irakasle aukeratu zuten.

1769an Hanburgon ezkondu zen, eta zortzi seme-alaba izan zituen.

Azkenean, 1788an, fisikako eta matematikako irakasle izendatu zuten Halleko Unibertsitatean, Karsten zenduaren ordez,  eta bertan egon zen hil arte, nahiz eta 1808tik aurrera eta gaixotasun larria zela eta, ia irakaskuntza eta ikerketa lan guztiak bertan behera utzi zituen.

## Lana 
*Analytische Trigonometrie* (Brunswick, 1770) argitaratzeak funtzio trigonometrikoaren ikuskera modernoa sartzea esan nahi zuen eta bertan funtzio desberdinen arteko erlazioak frogatu zituen. 

Ez da hain interesgarria bi liburukiko *Analytische Dioptrik* (Leipzig, 1778) liburua.

Era berean, interesgarria da *Über die Lehre von den entgegengesetzten Grössen* (1795ean argitaratutako aurkako neurrien teoria) artikulua, zenbaki negatiboen defentsa gogorra egiten duena eta, zalantzarik gabe, Kanten obran eragina izan zuena.

Baina bere lanik garrantzitsuena, eta baita monumentalena ere, *Mathematisches Wörterbuch oder Erklärung der Begriffe, Lehrsätze, Aufgaben und Methoden der Mathematik* matematikako hiztegia da, eta horretatik hiru liburuki argitaratu zituen 1803 eta 1808 artean Leipzigen. Lana Karl Brandan Mollweide eta Johann August Grunert ondorengoek jarraituko zuten, 1823 eta 1836 artean beste hiru liburuki argitaratuko zituztenak. Lanak, matematika kontzeptuak eta haien frogapenak argitzeaz gain, behaketa historiko zabalak egiten ditu matematika puruan zein aplikatuan. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bardi, Jason Socrates. The Fifth Postulate: How Unraveling A Two Thousand Year Old Myster Unraveled the Universe (ingelesez). Hoboken (NJ): John Wilet & sons, 2009. . 
* Ernst, Thomas. A Comprehensive Treatment of q-Calculus (ingelesez). Basilea: Springer, 2012. . 
* Folkerts, Menso; Scriba, Christoph J.; Wussing, Hans. «Germany». A: Joseph W. Dauben, Christoph J Scriba (eds). Writing the History of Mathematics - Its Historical Development (ingelesez). Birkäuser, 2002, or. 109 i ss.. . 
* Schubring, Gert. Conflicts Between Generalization, Rigor, and Intuition (ingelesez). Springer, 2005. . 
* 

## Kanpo estekak 
* O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. «Georg Simon Klügel» (en anglès). MacTutor History of Mathematics archive. School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland. 
*
Kantu errepikatzaile

thumb| *The Twelve Days of Christmas* kantu errepikatzailearen irudikapena
**Kantu errepikatzailea** egitura berezia duen abesti mota bat da, elementuen gehiketa edo errepikapena baliatuz hitz edo kontzeptu zerrenda bat ikasteko balio duena.

## Egitura 
Kantu errepikatzaileen artean egitura desberdinak aurki daitezke:

* Bertsoaren lehen zatiak elementu berri bat sartzen duena, bigarren zati batean, aurreko bertso guztien elementuak bilduz (adibidez: Akerra ikusi dugu).
* Bertsoen egitura errepikatuan, bertso bakoitzean elementu desberdin bat aipatzen duena (adibidez: Oi Pello Pello).

## Ahozko kulturan 
Kantu errepikatzaileak munduko kultura askotan aurki ditzakegu, ahozko kulturari lotutako tradizioan zein gaur egunean. Haurrei gauzak irakasteko oso erabiliak dira, oro har taldean abesteko jolas-kantuen bidez (ikasgelan, autobusean...).

## Adibideak 
* *Akerra ikusi dugu*
* *Behin joan nintzen azokara*
* *Ezpatarien kantea liño gietako aldietan (Gorularien kanta)*, Peru Abarka liburuan.
* *Ikusi nuenean*
* *Irungo Maio*
* *Oi Pello Pello*
* *Paradisuko atean*
* *Paristik natorren*
* *San Martinen kantua*
* *Xoxua*

## Beste kultura batzuetan 
Adibideak ezin konta ahalakoak dira. Hona batzuk:

Ingelesa:
* *And the Green Grass Grew All Around*
* *The Barley Mow*
* *Children, Go Where I Send Thee*
* *Green Grow the Rushes, O*
* *Old MacDonald Had a Farm*
* ''The Rattlin' Bog*
* *There Was an Old Lady Who Swallowed a Fly*
* *This Is the House That Jack Built*
* *The Twelve Days of Christmas*
Sardiniera:

* *Eh, Cumpari!*

Frantsesa:
* *Alouette*
* *Quand Biron voulut danser*
* *Derrière chez moi*
* *Jean petit qui danse*
* *Pieds de cochon*
* *La Boum dans le bar-tabac d'en bas*
* *La Ferme de Maturin*
* *Le Poussin Piou*
* *L'Arbre est dans ses feuilles*
* *À la foire de l'est*
* *Un pied mariton*
* *Pourquoi la Fatma*
* *Ah tu sortiras Biquette, Biquette*
Iberiar hizkuntza erromantzeak:

* *A mi burro le duele la cabeza*
* *Cantan los Pollitos (El Pollito Pío).*
**El buen viejo*.
Hebreera:
* *Echad mi yodeia*
* *Had gadya*
Islandiera:
* *Minkurinn í hænsnakofanum*, bata bestearen atzetik doazen baserriko animaliei buruz.
Italiera:
* *Il pulcino pio*
* *Alla Fiera dell'Est*
Yiddisha:
* ?װאָס װעט זײַן אַז משיח װעט קומען ("Zer izango da Kristoren etorrera?")
* מה אספּרה ("Zer esan dut")
Alemaniera:

* *Du Hast'': industria giroko tradiziozko kantu batean oinarritua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diputazioaren jauregia eta Hotel Handiaren multzo historikoa

**Diputazioaren jauregia eta Hotel handiaren multzo historikoa** () Logroñoko erdigunean dagoen jauregien multzoa da. Hasieran hiru eraikin baziren ere gaur egun bik diraute. Espolón pasealekuaren ertzean daudenez "Palacetes del Espolón" ezizenaz ezagutzen dira.

UNESCOk 1993. urtean Gizateriaren ondare izendatu zuen Donejakue bidea eta multzo berean Logroñoko hainbat eraikin historiko sartu zituen, tartean aipaturiko eraikin biak.

## Historia 
XVIII. mendean Espolón pasealekua Logroñoko harresietatik kanpora eraikitzen hasi zen baina XIX. menderako dagoeneko hiriaren erdigunea bihurtu zen. Espolónen inguruan etxe gero eta garaiagoak eraikiz joan ziren baina ekialdeko ertzean hiru jauregi ezarri ziren, beste aldeetan ez bezala Espolón pasealekuaren lasaitasuna eta gizarte maila mantendu nahian. Jauregi horiek 1860 eta 1880 artean altxatu ziren, denetan garrantzitsuena erdiko eraikina izan zen, gaur egun Errioxako Gobernuaren egoitza dena.

1970. urtean jauregietako bat eraitsi egin zuten eta gainerako biak babesteko 1977ko urtarrilaren 7an Kultur Ondasun izendatu zituzten.

## Jauregiak 
### Diputazioaren jauregia 
1864 eta 1867 urteen artean eraiki zuen Andrés Isidro Bretón (1822-1868) merkatalgizon errioxarrak. Ingalaterran urte luzez bizi izan zen, familiak Errioxako ardoa esportatzen baitzuen hara. "La Casa del Inglés" ezizena hartu zuen jauregian, eta garaiko ingeles estiloan eraiki zen. Ez da ezagutzen arkitektuaren izena, baina Bretónek Ingalaterratik ekarri zuela jakina da. Leihoak gillotina itxurakoak dira, Londresko jauregien antzera, bost tximinia ditu eta zanga batek inguratzen zuen eraikina, garai hartan Espainian ohikoa ez zena. Barnealdea hornitzeko Britainia Handitik artelan eta altzari ingelesak ekarri zituzten. Goyaren hainbat margolan ere izan zituen hormetan, gaur egun New York hirko MoMA museoan aurkitzen direnak.

1932an Errioxako Diputazioak erosi zien Bretónen ondorengoei 639.629,40 pezeta ordainduta. Gaur egun eraikin pribatu bat da.

Elementu aipagarria da Hotelaren ondoan dagoen Txinako glizina (*Wisteria sinensis*). Lorategien birmoldaketan errespetatu egin zuten eta gaur egun oraindik loraldi ikusgarriak izaten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erich Raeder

**Erich Johannes Albert Raeder** (Hanburgo, 1876ko apirilaren 24a - Kiel, 1960ko azaroaren 6a) alemaniar almirantea izan zen.

Raeder 1894an sartu zen Alemaniar Inperioko itsas armadan. Errusieraz hitz egiten zuen eta begirale gisa bidali zuten Errusia-Japonia Gerrara. 1905etik Alfred von Tirpitzekin lan egin zuen bere itsas politikaren defentsan eta propagandan. Lehen Mundu Gerran Hippen almirantearen estatu nagusian egon zen eta itsas gudu batzuetan parte hartu zuen, Jutlandekoan kasu.

1920an Kappen Putschan parte hartu zuen. 1928an almirante mailara igo zen eta 1935ean itsas armadako buru. 1937an nazi alderdian sartu zen.

Alemaniar itsas armada zuzendu zuen Bigarren Mundu Gerraren lehen urteetan, baina 1943an Karl Dönitzek ordezkatu zuen Barentseko Itsasoko Guduan porrot egin ondoren.

Biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten Nurenbergeko epaiketetan, baina osasun arrazoiengatik askatu zuten 1955ean.

## Kanpo estekak
Juan Francisco Giró Zufriategui

**Juan Francisco José Giró Zufriategui** (Montevideo, 1791ko ekainaren 3a - Ib., 1863ko maiatzak 8) Uruguaiko politikaria izan zen . Errepublikako presidentea 1852 eta 1853 artean.

## Biografia 
Montevideon jaio zen 1791ko ekainaren 3an, Jose Giró etorkinaren eta Maria Zufriategi uruguaitarraren semea. Amaren aldeko aiton-amonak euskaldunak zituen. Buenos Airesen eta Rio de Janeiron egin zituen ikasketak, baita Espainian eta Estatu Batuetan ere, non 1812 eta 1815 artean bizi izan zen.

## Kanpo estekak
Venancio Flores

**Venancio Flores Barrios** (Trinidad, 1808ko maiatzaren 18a - Montevideo, 1868ko otsailaren 19a) Uruguaiko militar eta politikari bat izan zen, Errepublikako presidentea 1853-1855 eta 1865-1868 bitartean.

## Kanpo estekak
Emilio Jáuregui

**Emilio Jáuregui** (1940?, 1969ko ekainaren 27a) kazetari eta sindikalista marxista-leninista maoista argentinarra izan zen, Vanguardia Komunistako militantea, 29 urte zituela eraila, Cordobazo-rekin hasitako herri mugimenduaren ondorengo errepresioaren testuinguruan, Argentinako Iraultza izeneko diktaduraren amaieraren hasiera ekarriko zuena. 1960ko uztaila eta 1962ko abendua bitartean La Nación egunkarian kronista gisa lan egin zuen, Prentsa Sindikatuan afiliatu zen eta idazkari nagusi aukeratu zuten. 1966an Onganía sindikatua interbenitu zuen.

## Hasierako urteak 
AIta, Emilio Mariano Jáuregui ingeniaria, profesional ospetsua, 1956an izendatu zuten Frantziako Ekonomia kontseilari. Familia Parisera joan zen eta Emilio, garai hartan nerabe urduri, alai eta grinatsua zena, Zientzia Politikoak ikasi zituen Sorbonan. Sartre eta Camusek liluratu egin zuten. Buenos Airesera itzuli zen hilabete batzuez, amaren aldeko amonaren etxean bizitzen jarriz, Federico Pinedoren arreba zena, eta Eduardo Mallea Artiria eta Manuel Mujica Lainez bezalako pertsona ezberdinak elkartzen ziren bertan.

Une horretan, pentsamendu-gizona zen, filosofoak ulertzen saiatzen zen intelektual sutsua. Ez zuen inoiz onartu bere ingurunearen pentsamoldea, ezta gehiengoaren arazo sozial larrien aurreko axolagabekeria ere. Bere betiko lagunentzat aberasgarria zen Jauregirenean bazkaltzea, han gertatzen baitziren gurasoen eta bere arteko ahozko eta ideologiazko dueluak, eta gonbidatuek bertan parte hartzen zuten.

## Hilketa 
thumb
1969ko ekainaren 27an, Nelson Rockefeller New Yorkeko estatuko gobernadoreak, Richard Nixonen ordezkari gisa, bira latinoamerikar batean, Buenos Airesera egindako bisita gaitzesteko manifestazioaren buru izan zen Emilio. Manifestazioa alderdi politiko guztiek babestu zuten; erradikalismoak, peronismoak, ezkerreko alderdiek. Kontzentraziorik handiena Once plazan izan zen eta, handik, Emiliok, talde batekin batera, Uztailaren 9ko etorbidera jaistea erabaki zuen.

Polizia erreprimitzen ari zen eta manifestariak korrika zihoazen; patruilari bat Emilioren atzetik joan zen eta autoa gurutzatu zuten Tucumán eta Anchorenan, tiro egin eta bertan erail zuten. Hildako bakarra izan zen, eta garai hartako bi hedabidek armatuta zegoela zioen bertsio ofizialaren aurka egin zuten: La Prensa egunkaria eta Primera Plana aldizkaria.

## Erreferentziak 
* Tur, Francisco (2 de julio de 1999). «Jáuregui, treinta años después». *Página/12*. Consultado el 5 de junio de 2011.
Bernardo Prudencio Berro Larrañaga

**Bernardo Prudencio Berro Larrañaga** (Montevideo, 1803ko apirilaren 28a - 1868ko otsailaren 19a) Uruguaiko politikari eta idazlea izan zen, Alderdi Nazionaleko kidea eta Errepublikako presidentea 1860 eta 1864 artean.

## Biografia 
Bere aita, Pedro Francisco Berro Etchebarne, Uztarrozekoa, Montevideoko Batzordeko eta Batzar Konstituziogileko kide izan zen 1828tik 1829ra. Bere ama Juana María Josefa Larrañaga Piriz zen.

## Kanpo estekak
Gerhard Domagk

**Gerhard Johannes Paul Domagk** (Lagow, Brandenburg, 1895eko urriaren 30a - Burgberg, 1964ko apirilaren 24a) alemaniar patologo eta bakteriologoa izan zen. 1939ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen, Prontosil antibiotikoaren aurkikuntzagatik.

Domagkek medikuntza ikasi zuen Kieleko Unibertsitatean. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen eta 1914ko abenduan zauritu zuten. Gainerako gerra osasun zerbitzu gisa erabili zen. Ikasketak amaitu ondoren, Greifswald Unibertsitatean lan egin zuen, eta bakterioek eragindako infekzioak ikertu zituen.

1925ean Münsterreko Unibertsitateak kontratatu zuen eta Wuppertaleko Bayer laborategietan ere hasi zen lanean. Prontosil antibiotikoa aurkitu zuen, *streptococcus*-en aurka eraginkorra eta horregatik Nobel Saria jaso zuen. Erregimen naziak saria ukatzera behartu zuen eta Gestapok astebetez atxilotu zuen. Azkenean, 1947an jaso ahal izan zuen saria.

Tuberkulosiari eta minbiziaren aurkako kimioterapiari buruzko ikerketa berriak abiarazi zituen. Apendizitisak jota hil zen 1964an.
Pyramiden (ipuin bilduma)

***Pyramiden*** (*piramidea* euskaraz) Henning Mankellen bost ipuinen bilduma da, 1999an Suedian argitaratutakoa. Bertan, bere pertsonaiarik ezagunena, Kurt Wallander polizia inspektorea agertzen da.
Bilduma horretako kontakizunak 1969 eta 1990 bitartean jazotzen dira eta Wallander gaztearen berri ematen digute.

2007an, Suediako Sveriges Television telebista publikoak Tre Vänner Produktion ekoiztetxearekin elkartuta, 90 minutuko zuzeneko bideora egokitu zuen Mankellen lan hau. Rolf Lassgård aktoreak Wallander zaharrarena egiten zuen, eta Gustaf Skarsgård gaztearena.

## Kanpo estekak
Güstrow

**Güstrow** ( alemanez ahoskatua, /  /; latinez, *Gustrovium)* Mecklenburg-Aurrepomeraniako hiria da, Alemaniako ipar-ekialdean, Rostock barrutiko hiriburua (Rostock bera barrutirik gabeko hiria da).

2012an 28.600 biztanle zituen, Mecklenburg-Aurrepomeraniako zazpigarren hiri handiena bihurtuz. 2006tik Güstrow-ek *Barlachstadt* atzizki ofiziala du.

Hiria Güstroweko jauregi errenazentistagatik eta Baltikoko katedral gotikoagatik (edo adreiluzkoa), Ernst Barlach-en *Aingeru Flotatzailearen* eskultura batekin, ezaguna da.

## Geografia 
Güstrow hiria 45 km-ra dago Rostocketik hegoaldera, Nabel ibaiaren (Warnow ibaiaren adarra) ondoan. Bützow-Güstrow ubidea (alemanez *Bützow-Güstrow-Kanal)* Warnow-rekin lotura nabigagarria da ibaiko turistek ere erabiltzen dutena.

Udalerriak 5 aintzira (*Inselsee, Sumpfsee, Parumer See, Grundloser See* eta *Gliner See*) eta inguruko hainbat baso ditu.

## Etimologia 
Güstrow izena polaberazko *Guščerov* hitzetik dator eta "musker lekua" esan nahi du. 

## Jende ospetsua 
* Joachim Daniel von Jauch (1688-1754), jeneral nagusia eta arkitekto barrokoa.
* Harry Lehmann (1924-1998), fisikako Max Planck domina.
* Ulrich Neckel (1898-1928), Pour le Mérite domina Lehen Mundu Gerran pilotu gisa.
* Erwin Rostin (1907-1942), U-Boot-eko komandantea.
* Ernst Barlach (1870-1938), eskultore eta idazle espresionista.

## Hiri senidetuak 
* Ribe, Danimarka
* Valkeala, Finlandia
* Kronshagen, Alemania
* Gryfice (Greifenberg), Polonia
* Neuwied, Alemania

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak
Nekazarien Borrokaren Nazioarteko Eguna

**Nekazarien Borrokaren Nazioarteko Eguna** urtero apirilaren 17an ospatzen da. Egun horretan Brasilen 17 nekazari hildakoak gogorarazten dira.

## Gertaerak 
1996ko apirilaren 17an, Via Campesina erakundeak deituta, Brasilen Lurrik Gabeko Landa Langileen MST mugimenduko hemeretzi kide hil eta 70 zauritu zituen poliziak. 16an, hau da, bezperan, lurrik gabeko 1.100 lagun Belém hirira abiatu ziren, Eldorado do Caraajás herrian karretera okupatuz. Gobernadoreak polizia operazioa agindu zuen. Forenseen txostenaren arabera hildakoetatik hamar oso gertutik egindako tiroen ondorioz hiz zituzten. Beste zazpi arma zuriz egindako zauriengatik. Geroztik, 1996tik, egun hori, Nekazarien Borrokaren Nazioarteko Eguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Egunaren inguruko informazioa.
* :Bideoa Youtuben.
* :Via Campesinaren webguneko informazioa.
* :Egunaren inguruko informazioa.
Ezer Weizman

**Ezer Weizman** (; Tel Aviv, 1924ko ekainaren 15a - Caesarea, 2005eko apirilaren 24) israeldar militar eta politikaria izan zen. Israelgo 7. presidentea izan zen 1993tik 2000ra.

Chaim Weizmann Israelgo lehen presidentearen iloba zen. Bigarren Mundu Gerran Royal Air Forceko borroka-pilotua izan zen. 1944 eta 1946 artean Irgun talde armatu sionistako kide izan zen. Haganahko borroka-hegazkinak ere gidatu zituen 1948ko Arabiar-israeldar Gerran. Israelgo aire armadako burua izan zen 1958 eta 1966 artean. 1967an, Sei Eguneko Gerran egiptoar hegazkinak suntsitu zituzten aireko erasoak zuzendu zituen. 1969an armadatik erretiratu zen.

Eskuineko Gahal alderdiko kidea izan zen, eta Levi Eshkolek Garraio ministro izendatu zuen. 1977tik 1980ra Defentsa ministro izan zen Menahem Begin-en gobernuan. 1984an Yahad alderdia sortu zuen eta Gai arabiarretako eta Zientzia eta teknologiako ministro izan zen.

1993an Legebiltzarrak Israelgo presidente aukeratu zuen eta 1998an berrautatu zuten. 2000. urtean dimititu zuen, ustelkeriagatik akusatuta.

## Kanpo estekak
Neuwied

**Neuwied** Alemaniako Renania-Palatinatu estatu federaleko hiria da. 64.591 biztanle ditu. Izen bereko landa barrutiko (*Landkreis) hiriburua da.*

## Historia 
Gaur egungo hiritik gertu 260. urtera arte aktibo egon zen Erromatar Inperioaren castrum bat zegoen.

Hiri modernoa Frederic Wiedeko kondeak eraiki zuen 1653an, Langendorf hartu zutenean. 1797ko apirilean Hoche jeneral frantsesak Neuwied hartu zuen, Frantzia iraultzailearen lehen arrakastan. Gilen Wiedekoa (Albaniako printzea) Neuwieden jaio zen eta 1914an Albaniako errege izan zen laburki.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Harritza

[thumb|eskuinera|220px|Harritza [Mount John Laurieren oinean, Alberta, Kanada]]
**Harritza** edo **hartxingadia** harri-koskorrek osatutako aldapa formako pila handia da, bereziki meteorizazioaren ekintzaz, harkaitzen, mendi-labarren, arroilen edo sumendien oinean bildua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enol

**Enol** edo **alkenol** esaten zaio konposatu-mota bati, zeinean lotura bikoitz baten bi karbonoetako batean hidroxilo taldea agertzen baita.
thumb|Enol baten formula orokorra
 
## Enolizazioa 
Karbonilo talde baten aldameneko karbono-atomoari hidrogeno bat lotzen zaien kasuan aldehido, ester eta zetona organikoek enolak eratzeko joera izaten dute maiz. Erreakzioan zehar hidrogeno-atomo batek migratzen du karbonotik oxigenora.

RC(=O)CHR2  RC(OH)=CR2 

Zetonen kasuan prozesuari zeto-enol tautomeria esaten zaio.

Normalean enol formaren proportzioa oso txikia izaten da, alegia, erreakzioaren oreka karbonilo formarantz lerratuta dago. Hala ere, bi karbonilo-talde dituzten konposatuetan enol forma nagusi bilaka daiteke: 2,4-pentadionan esaterako.

Fenola eta bere tankerako konposatu aromatikoak enoltzat jo daitezke. Beren erreakzio batzuetan zeto tautomeroak paper garrantzitsua du. Erresortzinolaren anitz erreakzio zeto tautomeroaren bidez garatzen dira. Naftalaeno-1,4-diolaren kasuan oreka agerikoa dago terahidronaftaleno-1,4-diona bere tautomeroarekin.

338x338px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estudioko musikari

[thumb|250px|[Hal Blaine bateriajolea 1995ean. Lan askotan hartu du parte.]]
**Estudioko musikari** edo **Saioko musikaria** aktuazio bat edo zuzenean jotzeko kontratatua izan den musikaria da. Diskoak grabatazeko kontratatua izan daiteke, grabatzen ari den taldeko berezko partaidea izan gabe. Kontzeptua oso ohikoa da gaur egungo musikan (rock, jazz, country edo pop) baina musika klasikoan ere erabiltzen dira. Badira ere **Estudioko banda**k.

## Egungo estudioko musikariak 
Musikari profesionalak izaten dira eta, zenbait kasutan, grabazio-estudio zehatz batekin lan egiten dute. Oso musikari malguak izaten dira eta lan taldean moldatzeko gai izan behar dira: askotan elkar ezagutzen ez diren musikariekin lan egin behar baitute. Kontratuak, ordea, oso desberdinak izaten dira: ordu batzuetatik hilabetetara.

Musikari hauek oso egoera desberdinetan aritzen dira:
* Talde batean baxa bat dagoenean
* Iragarkien musika egiteko
* Filmen soinu bandetan lan egiteko
* Talde batean normalean ez dauden soinuak sartzeko
* Antzerki taldeetan

## Estudioko musikariak 
Asko dira. Hona hemen adibide batzuk:
* Steve Gadd (1.392 album)
* Bernard Purdie (855 album)
* Larry Carlton (1.104 album)
* Anthony Jackson (901 album) ​
* Leland Sklar (833 album)
* Harvey Mason (1.430 album) ​
* David Hungate (892 album)

## Estudioko bandak 
Asko dira, batzuk oso ezagunak. Hona hemen talde batzuk:
* The Nashville A-Team (Nashville, 1950–1960 hamarkadetan)
* The Wrecking Crew (Los Angeles, 1960–1970 hamarkadetan)
* The Funk Brothers (Detroit, 1960–1970 hamarkadetan)
* MFSB (Filadelfia, 1970. hamarkadan)
* The Hillside Singers (1970. hamarkadan)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vasili Zhukovski

**Vasili Andreievitx Zhukovski** (); Mixenskoe, 1783ko otsailaren 9Greg./urtarrilaren 29aJul. - Baden-Baden, 1852ko apirilaren 24aGreg./apirilaren 12aJul.) errusiar olerkaria izan zen.

Landa-jabe baten eta bere giltzain turkiarraren seme ilegitimoa izan zen, eta familiako lagun batzuek adoptatu zuten. Moskuko Unibertsitatean ikasi zuen. Masoneriaren, sentimentalismo ingelesaren eta Sturm und Drang germanikoaren eraginak jaso zituen. 1802an Thomas Grayren *Elegy Written in a Country Churchyard* poemaren itzulpena argitaratu zuen. 1808an Nikolai Karamzinek *Europako heraldoko* () argitaletxeko editore izendatu zuen. Bertan, obra erromantikoen itzulpenak argitaratu zituen.

1812ko Napoleonen inbasioa gertatu ondoren, Nikolaik Borodinoko guduan borrokatu zuen. Alexandra Feodorovnak, Nikolas I.a Errusiakoaren emazteak, bere errusiar tutore izatera gonbidatu zuen. Arzamas literatur elkartea sortu zuen, eta Puxkinek elkarte horren zati bat sinatu zuen. Alexander II.a Errusiakoa tsarraren tutorea ere izan zen, eta hezkuntza liberala eman zion. Zentsuratik erreskatatu zuen Puxkinen lana eta Nikolai Gogolen ibilbidea babestu zuen.

Europan zehar bidaiatu zuen eta Alemaniako intelektualekin harremanak izan zituen. Baden-Badenen hil zen eta San Petersburgon lurperatu zuten.

## Kanpo estekak
Hiruak Bat

**Autocars Hiruak Bat**, normalean **Hiruak Bat** bere markaz deitua, Donapaleun egoitza duen garraio-enpresa da. 1937an sortua, autobusak alokatzeko enpresa bat da. Gainera, Txik Txaken Car Express sareko linea batzuk ere baditu, , eta lineak, hain zuzen ere.

## Kanpo estekak
Carlos Anaya

**Carlos Anaya López Camelo** (San Pedro, Buenos Airesko probintzia, 1777ko azaroaren 4a - Montevideo, 1862ko ekainaren 18a ), jatorri bonaeretarreko militar, historialari eta politikari uruguaitarra. Errepublikako presidentea (bitartekoa) 1834 eta 1835 artean, Senatuko presidente gisa.

## Biografia 
1797an Ekialdeko Bandan kokatu zen. 1811n hasitako Ekialdeko Iraultzari atxikia, San Joseko guduan eta Las Piedras guduan parte hartu zuen ofizial gisa. Montevideoko setioan sartu zen eta Cerritoko guduan parte hartu zuen.

Hiru Gurutzetako Kongresuko diputatuetako bat izan zen, eta José Artigasekin identifikatzen zen, Río de la Platako Probintzia Batuetako federalismoaren sortzailearekin. XIII. Urteko Asanbladarako ekialdeko diputatuei emandako argibideen egileetako bat izan zen, Direktorioarekiko haustura eragin zutenak.

Artigaseko armadaren nagisiak agertu ziren eta Ekialdeko Probintziaren administrazioan ere parte hartu zuten (1815 - 1817). Portugalgo inbasioan preso, laster askatu zuten. 1820. urtearen hasieran, Tacuarembó-ko guduaren porrotaren ondoren, Entre Ríos probintziara pasa zen. Artigastik bananduta, Buenos Airesera itzuli zen, eta han merkataritza-jardueretan aritu zen.

1825ean, Juan Antonio Lavallejak zuzendutako Ekialdeko Hogeita Hamahiru Gurutzada Askatzailea babestu zuen Brasilgo Inperioaren aurka. Floridako Asanbladako diputatuetako bat izan zen eta Rio de la Platako Probintzia Batuak Ekialdeko Probintziarekin lotzen zituen legearen egilea izan zen, 1825eko abuztuaren 25ean Brasiletik independizatuz. Lavalleja gobernadoreak bere ogasun ministro izendatu zuen.

Senataria izan zen 1832tik 1838ra, eta Senatuko presidente gisa, Botere Exekutiboa izan zuen Fructuoso Riveraren aldia amaitu eta 1834ko urriaren 24an, eta Manuel Oribe 1835eko martxoaren 1ean aukeratu zutenetik. Azken honi babesa eman zion bere lehendakaritzan eta Buenos Airesen erbesteratu zen 1838an. Ia zazpi urtez bizi izan zen hiri hartan. 1845ean itzuli zen Uruguaira, eta Cerritoren Gobernuaren Apelazio Ganberako presidente izan zen Montevideoko setioan.

1851n, behin betiko erretiratu zen jarduera publiko orotatik, eta *Memoria biografiko* bat eta *Ekialdeko Iraultzari buruzko Ohar historiko* batzuk idatzita utzi zituen.

### Gobernu kabinetea 
## Bibliografia 
* Yaben, Jacinto R., *Biografías argentinas y sudamericanas*, Bs. As., 1939.
* Cutolo, Vicente, *Nuevo diccionario biográfico argentino*, 7 volúmenes, Ed. Elche, Bs. As., 1968-1985.

* Walter Rela, *Cronología Histórica*, Montevideo, Ed. Banda Oriental.

## Kanpo estekak 
* Carlos Anayaren genealogia