open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zikloi

[frame|eskuinera|Zikloi bat [radar|radar argazkian Ipar Hemisferioan.]]
**Zikloi**a atmosferako aireak behe-presioko gune baten inguruan egiten duen biraketa-mugimendua da; biraketa Hego Hemisferioan erloju-orratzen norabidean doa, eta Ipar Hemisferioan, kontra.

## Motak 
*Zikloi* hitza orokorra denez, meteorologoek ez dute erabiltzen, mota bakoitzeko zikloiak bere izena duelako:

* Zikloi polarra edo zikloi artikoa.
* Depresio polarra.
* Zikloi estratropikala.
* Zikloi azpitropikala.
* Zikloi tropikala (halaber, *beheraldi tropikala*, *ekaitz tropikala*, *urakana* edo *tifoia* izenak izan ditzake).
* Mesozikloia.
* Europako haize ekaitza.

## Zikloi estralurtarrak 
[thumb|Zikloi bat [Marten, Hubble Teleskopio Espazialetik ikusita.]]
Lurrean ez ezik, beste planetetan ere zikloiak daude. Adibidez, Neptunoko "Orban Txiki Iluna" edo Jupiterreko "Orban Gorri Handia" urakan handiak dira.

## Ikus, gainera 
* Antizikloia.
* Behe presio gunea.
* Zikloi ez tropikala
* Zikloi tropikala
* Meteorologia

## Erreferentziak
Segestes

**Segestes** printze keruskoa izan zen. K. a. I. mendearen bigarren erdialdean jaio zen. Augusto Erromatar Inperioko enperadore zela, bera eta bere klana Inperioaren bezero bihurtu ziren. Ez zegoen Arminioren askapen politikarekin batere ados, eta ez zuen bere alaba Thusnelda eta Arminioren arteko ezkontza sekula onartu, beste gizon bati agindua baitzion bere alaba.

## Thusnelda 
K.o. 15. urtean Germanikok berriz inbaditu zuen Rhin eta Elba ibaien artean zegoen Germania Magnaren zatia. Kaligula enperadorearen aitak Arminioren aurka izan zuen bigarren gudu honetan, erromatarrak Thusnelda bahitu zuen. Hurrengo urtean, Germania Magna konkistatzeko erromatarren azken ahaleginean, Germanikok berriz borrokatu behar izan zuen Arminioren aurka, honek, bere emaztea berreskuratzeko itxaropena zuelarik. Baina ez zuen halakorik lortu. Segestesek, 15. urtean bere alaba erromatarrek bahitua izan zenetik, ez zuen sekula gehiago ikusi. Bere biloba Tumeliko, Ravennan gladiadore bezala prestatu zen eta 30 urte bete aurretik hil zen, itxuraz, gladiadoreen arteko ohiko borroketako batean.

## Heriotza 
Bere heriotza, bere jaiotza bezala, ez dago batere argi zein urtetan gertatu zen zehazki, baina K.o. I. mendean izan zen edozein kasutan.

## Kanpo estekak
Hannoversch Münden

**Hannoversch Münden** Saxonia Beherea estatuan eta Göttingen barrutian dagoen udalerria da. **Hann. Münden** Alemaniako herri honen izen ofiziala. Herri ospetsua da, bertan, 600 urte inguru edo gehiagoko etxe oso zaharrak aurkitzen direlako.

## Geografia 
### Hidrografia 
Herri hontan, Werra eta Fulda ibaiek bat egiten dute, Weser ibaiari sorrera emanez.

### Hedadura eta biztanleria 
121.11 kilometro karratuko hedadura du herri honek, bertan, 28.000 biztanle bizi direlarik.

## Historia 
802. urtean Fuldako abadiari eginiko dohaintzan agertzen da bere izena lehenengo aldiz, *Gimundi* izenarekin. Hasierako izena Münden zuen. Hannoversch Mündenera aldatu zuen bere izena Hannoverreko erresumari afiliaturik zegoenean, Minden herritik bereizteko. Geroago, Hannoverrengandik bereizteko, Hann. Mündenera moztu zen izena.

Bertan bizi direnek, euren herriari, Münden bakarrik deitzen diote.

## Bitxikeriak 
Alexander von Humboldt naturalista eta esploratzaileak Hannoversch Münden munduko zazpi hiririk ederrenen zerrendan sartu zuen.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
General Electric

**General Electric Company**, edo **GE** AEBetako multinazional bat da. GE munduko bigarren enpresa da diru kapitalizazioari dagokionez, BrandZ rankingaren arabera.

## Historia 
1876an Thomas Alva Edisonek laborategi berria sortu zuen Menlo Parken, New Jerseyn (AEB). Bertan asmatu zuen ospe gehien emango zion asmakizuna, hari goridun bonbila. 1890ean, laborategi hartatik abiatuz, Edisonek Edison General Electric Company sortu zuen.

## Kanpo estekak 
*  General Electric-en webgunea.
Fulda

**Fulda** hiri alemaniarra da, Hessengo eskualdekoa. Fulda ibaiertzean dago.
195.530 biztanle zituen 2010eko Abenduaren 31an.

## Historia 
Fuldaren jatorria izen bereko ibaiaren ertzean 744 urtean eraikitako monasterio beneditarrean dago. Monasterioko misiolariak Karlomagnoren armadarekin batera joan ziren honek konkistaturiko Saxoniako lurretako biztanleak konbertitzera. Fundatzailea San Sturm izan zen, San Bonifazioren ikasle izana, eta frisioek San Bonifazio hiltzean honen erlikiak Fuldako monasteriora ekarri ziren. Erlikia hauek ondo gordeak izan zitezen Erromako San Petri basilika zaharrean inspiraturiko eliza bat eraiki zen monasterioaren ordez 790 eta 819 artean.

Basilikaren inguruan herria sortuz joan zen. Apezpikutza eskuratu zuen 1752an eta bultzada handia hartu zuen, hiri barrokoa bihurtu zelarik.

## Ondasun nabarmenak 
XVIII mendekoak ditu katedrala (1704–1712), printze-abadeen jauregia (1707–1712) eta San Blasius parrokia (1771–1785).

* '*Katedrala (*Fuldaer Dom*):** Fuldako monasterioaren gainean eraikitako basilika barrokoa da.
* **Hiriko jauregia (*Stadtschloss*):*' Printze-abadeen bizilekua. Jauregiaren lorategien beste aldean *Orangerie* dago, gaur egun hotela dena.Lorategien mendebaldean Michaelskirche kapera dago, hilerri beneditarra zaintzen duena.

## Iruditegia 

Irudi:Kathedrale Fulda-6385.jpg|Fuldako Katedrala
Irudi:Orangerie Fulda 029a.jpg|Orangerie
Irudi:Altes Rathaus Fulda 2.jpg|Udaletxe zaharra
Irudi:FULDA Alte Universitaet.JPG|Fuldako Unibertsitate zaharra

## Hiri senidetuak 
Fulda ondorengo hiriekin senidetua dago:

*  (1960)
*  (1964)
*  (1991)
*  (1997)
*  (2001)

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Werra

**Werra** Alemania erdialdeko ibai bat da, Hannoversch Mündenen Fulda ibaiarekin bat egin ondoren, Weser ibaia sortzen duena.

## Iturburua 
Ibai honen iturburua, Turingia estatuko hegoaldean dago, Bavaria estatuarekin duen mugatik gertu.

## Werra Harana 
Haran honek, Rhön mendien eta Turingiako oihanaren arteko muga naturala sortzen du.

## Arroa eta luzera 
Ibai honen arroak, 5.496 kilometro karratuko azalera hartzen du. Ibaiaren luzera, berriz, 293 kilometrokoa da, Weser ibaia sortzen duten bietatik luzeena da. Hannoversch Münden herrian Fulda ibaiarekin bat egiten du, Weser ibaia sortzeko.

## Ibilbidea 
Bere ibilbidearen zati gehiena, ipar-mendebalderanzko norantzan egiten du. Baina Tiefenort herrian, ipar-ekialderanzkoa hartzen du, Eisenach herriaren iparraldean berriz ere Hannoversch Mündeneraino, ipar-mendebalderanzko norantza hartzeko

## Ibilbideko herri garrantzitsuak 
* Hildburghausen,
* Meiningen,
* Bad Salzungen,
* Tiefenort,
* Philippsthal,
* Gerstungen,
* Eschwege,
* Witzenhausen,
* Hannoversch Münden

thumb|ezkerrera|Werra, Eschwege

## Kanpo estekak
Zunharreta

**Zunharreta** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1833an Altzabeheti eta Altzairekin batera Altzai-Altzabeheti-Zunharreta udalerria osatu zuen.

## Toponimia 
Frantsesez *Alçay* zuen izena. Altzai toponimoak honela idatzia izan da historian zehar:
* *Sunarte* (1337, Ohixen paperak),
* *Sunharrette* eta *Sunarrette* (1690).

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eisenach

**Eisenach** Alemaniako herria da, Turingiako estatuan, Werra ibaitik gertu, ibai horren arroaren barnean. Turingiako oihanaren iparraldeko muga da. Johann Sebastian Bach musikariaren jaioterria izateagatik ezaguna da.

## Historia 
Herriaren historia Wartburg gazteluari lotuta dago: elezaharraren arabera, 1067an eraiki zen. 1180an, herriaren izenaren lehen aipamen idatzia agertzen da. Martin Luterok, Erreforma Protestantearen sustatzaileak, bertan itzuli zuen Itun Berria alemanierara. 1572an Saxonia-Eisenach printzerri independente gisan sortu zen.

1869an herrian bertan Alemaniako Langileen Alderdi Sozialdemokrata (SDAP) sortu zen, gerora Alemaniako Langileen Elkarte Orokorrarekin (ADAV) batera, Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata (SPD) osatu zuten bi alderdietako bat. 1949tik aurrera, eta 1990eko birbateratzera arte, Turingiako estatua Ekialdeko Alemaniaren barnean egon zen.

## Hedadura eta biztanleria 
Herriak 42.750 biztanle zituen 2010ean eta 103,84 kilometro koadroko hedadura du.

## Ekonomia 
1990eko birbateratzearen ondoren, Eisenachen lurraldeko eskualdeek ez dute garapen ekonomiko bera bizi izan, baina egoerak, orokorrean, hobera egin du. Hala ere, herriak berak Alemaniako aberastasun mailarik baxuenetakoa du, gobernu federalaren eta Europar Batasunaren laguntzak jasotzen dituen arren.

## Ondasun nabariak 
* **Wartburg gaztelua:** 1067an eraiki zen eta UNESCOk 1999an Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
* '*Martin Luteroren etxea (*Lutherhaus*):*' Martin Lutero bertan bizi izan omen zen 1498-1501 artean, eskola garaian. Gaur egun garai hartako museoa da.

## Herritar ezagunak 
* Johann Sebastian Bach (1685-1750), barroko garaiko musikari eta konposatzailea
* Johannes Voigtmann (1992-), saskibaloi jokalaria.

## Hiri senidetuak 
Eisenach ndorengo hiriekin senidetua dago:
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Turingia

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Eisenachen webgunea
* Eisenachen Infotainment-Magazine "diggla"
Onizegaine

**Onizegaine** Zuberoako antzinako udalerria izan zen, 1859 arte iraun zuena.

## Toponimia 
Frantsesez *Abense-de-Haut* zuen izena. *Abense* toponimoak
*Abense prope Tardetz* (1385, Duchesne Bilduma CXIV Liburukia) itxura zuen.

Paul Raymondek.

## Historia 
Udalerriko lurraldeak bitan zatitu zituzten, udalerri berri bi sortuz:
* Aloze-Ziboze-Onizegaine, Onize auzoa Aloze-Ziboze herriarekin bat, 1843an sortua.
* Atharratze-Sorholüze, Atharratze, Sorholüze herriek eta Onizegaine herriaren beste zatiak sortua.

1859ko apirilaren 16ko legearen arabera, Onizegaine udalerria desagertu zen. Uhaitzandiaren eskumaldeko zatiak Atharratze eta Sorholüzerekin batera Atharratze-Sorholüze sortu zuen. Ezkerraldeko zatiak, berriz, Aloze-Ziboze herriarekin batera Aloze-Ziboze-Onizegaine.

Egun, Onizegaine Aloze-Ziboze-Onizegaineko auzoa besterik ez da.

## Alkateak 

## Biztanleriaren bilakaera 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bildoze-Onizepea
* Atharratze-Sorholüze
* Aloze-Ziboze-Onizegaine

## Kanpo estekak
Altzabeheti

**Altzabeheti** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1833an Altzai eta Zunharretarekin batera Altzai-Altzabeheti-Zunharreta udalerria osatu zuena.

## Toponimia 
Frantsesez *Alçabéhéty* zuen izena. Altzabeheti toponimoak honela idatzia izan da historian zehar:
* *Aucet Juson* (1337),
* *Auser-Juson* (1385, Duchesne bilduma CXIV. liburukua),
* *Auset Juson* eta *Auzat Juzon* (1385

## Euskara 
[thumb|Altzabehetiko Margarita Etxart ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako).]]
Altzabehetin Basabürüako euskara egiten da, zuberotarra. Zuberotarrek eurek hizkera mota bi bereizi izan dituzte: alderdi menditsukoa edo *Basabürü eskualdekoa*, eta ordokikoa edo *Pettarrekoa*. Beste alde batetik, berriz, Zuberoako ipar-mendebalean badira euskara zuberotarretik aldendu eta Nafarroa Beherera hurbiltzen diren zenbait herri: Domintxaine-Berroeta, Arüe-Ithorrotze-Olhaibi, Lohitzüne-Oihergi, Etxarri eta Pagola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nidia Arrobo

**Nidia Arrobo Rodas** (Loja, Ekuador, 1949) ekonomista eta Ekuadorko Indiar Herria Fundazioa-ren zuzendari exekutiboa da. Graduondokoak Pittsburghen eta Bartzelonan egin zituen. Katedraduna izan da, hurrenez hurren, Universidad Tecnica Particular de Loja-n, Pontificia Universidad Católica del Ecuador-en eta Universidad Estatal de Bolívar-en. Servicio Internacional Cristiano de Solidaridad con los pueblos de América Latina-SICSAL-en idazkaria izan zen.

Hiru urtez, 1985-1988 artean, Leonidas Proaño apezpikuarekin lan egin zuen Pastoraltza Indigenaren idazkari exekutibo gisa. Ekuadorko Indiar Herria Fundazioa 1988 urtetik herri indigenen eskubide eta duintasunaren alde lan egin duen taldea. Xede horrekin sortu zuen Leonidas Proaño apezpikuak, eliza katolikoaren korronte nagusiekin bat ez zetozen beste hainbat apaizek ere Latinoamerikako hainbat herritan egin duten moduan. Erronka hori Nidia Arrobok hartu zuen bere gain, beste lau kiderekin batera, eta urte hauetan guztietan hamaika proiektu gauzatzeaz gain, Ekuadorren bizi izan diren indigenen mugimendu politikoak lagundu dituzte.

2000 urtean Zenbat Gara elkarteak gonbidatuta hitzaldia eman zuen Bilboko Kafe Antzokian eta ondoren Zenbat Gara aldizkariak argitaratu zuen José María Sánchez Carriónen hitzaurrearekin.

## Kanpo estekak 
*  *En defensa del pluralismo y la igualdad: los derechos de los pueblos indios y el Estado* (1998)
*  *Autonomía indígena: frente al estado nación y a la globalización neoliberal* (2005)
*  Nelly Arrobo ahizpari elkarrizketa Argia aldizkarian (2008-02-10)
Abubaker Kaki Khamis

**Abubaker Kaki Khamis** (Muglad, Mendebaldeko Kurdufan, Sudan, 1989ko ekainaren 21a – Al-Fashir, 2025eko apirilaren 12a) 800 metrotan espezializatutako atleta sudandarra izan zen. 2008ko martxoaren 9an Valentzian ospatu zen Pista Estaliko Atletismoko Munduko Txapelketa irabazi zuen 800 metroko modalitatean 1'43"90 markarekin. Ondorioz, 18 urterekin, Pista Estaliko Atletismoko Munduko Txapelketa bat irabazten duen atletarik gazteena bihurtu zen.

Sudango Gerra Zibilean izandako bonbardaketa baten ondorioz hil zen.

## Palmaresa 
### Markarik onenak 
* 800 metro - 1'43"90 (2007) - Sudango errekor nazionala
* 1000 metro - 2'15"07 (2008) - Pista estalian, Munduko errekorra junior kategorian
* 1500 metro - 3'45"06 min (2005)
Lauhiraze (Biduze)

**Lauhiraze** edo **Lauhiraze Biduze** Nafarroa Behereko ibaia da. Arboti-Zohotan jaiotzen da eta Erango inguruan isurtzen da Biduzera. 19,2 kilometroko ibilbidea du.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Arboti-Zohota
* Arrueta-Sarrikota
* Burgue-Erreiti
* Erango
* Gabadi
* Ilharre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
G puntu

**Gräfenberg puntua**, edo **G puntua**, emakumearen baginako zona erogeno bat omen da, kitzikatuz gero eszitazio sexualera eta orgasmora eraman dezakeena. G puntua existitzen denik ez da frogatu.

## Izena 
*G puntu* izena ezarri zitzaion 1944an puntu horren existentzia iragarri zuen Ernst Gräfenberg alemaniar ginekologoaren omenez. Urtebete geroago, *The G Spot and Other Recent Discoveries About Human Sexuality by Ladas et. al.* argitalpenari esker, G puntuaren existentziaren berri zabaldu zen.

## Jendarteko ustea 
Kritika zientifiko eta profesionalaz gaindi, G puntuaren kontzeptua onartua izan da jendartean. Ikerketa baten arabera, emakumeen ehuneko 84k baginan «oso sentikorra den zonalde bat» dagoela uste du.

## Kokapena 
G puntua emakumeen ugaltze-aparatuaren gune txiki batean dago, pubis hezurraren atzealdean eta uretra inguruan zehazki. Skene-guruinak aurkitzen diren uretra arolaren berdina edo parte da.

*G puntua* izena erabiltzen da uzkia edo perineo presionatuz kitzikatu daitekeen gizonezkoen prostata adierazteko ere, kaleko hizkuntzan, analogiatzat.

## Kilikapena 
Gorantz okertutako zakilak baginako aurreko paretan presio handiagoa eragiteko gaitasun naturala dauka. Zakila gorantz okertzen ez bada, beste sexu posizio bat beharko da. Adibidez, zakila beherantz okertzen zaion gizonezkoak atzealdeko sarpena egokiagoa dela aurkitu dezake G puntua kitzikatzeko, kurbak aurreko pareta presionatuko baitu.

G puntuaren kilikapena behatz edo mingainaren erabilpen bitartez posible da, klitoria beherantz bultzatzen den bitartean mingaina edo behatza dei mugimendu bitartez lorturiko presio bateratuari esker. Behatza edo mingaina bagina barruko 2,5 eta 7,5 zentimetroen artean egon behar du. Hala ere, emakume bakoitzak kilikapen modu ezberdin bat behar lezake.

Hogeita hamar urte baino zaharragoak diren emakumeetan G puntuaren kilikapena biziagoa dela uste da, bagina barneko ehun egituraren aldaketen ondorioz G puntuarekiko sarbidea errazagoa izatea laguntzen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  G puntuari buruzko albistea ARGIA astekarian
Bremerhaven

**Bremerhaven** Alemaniako Bremen estatuko bi hirietako bat da. Estatu hau, bitan banaturik dago. Bata, Bremengoa, kostalderik gabekoa, eta bestea, Bremerhavenekoa, kostaldeduna. Bere izenak, Bremengo itsasportua esan nahi du.

## Geografia 
Itsasoaren mailatik 2 metroko garaierara dago Alemaniako Ipar Itsasoko kostaldeko itsasporturik garrantzitsuena duen herri hau. Alde guztietatik, iparraldetik ezik, Saxonia Beherea estatuak inguratzen du.

Weser ibaia itsasoratzen da herri honetako portuan, 452 kilometroko ibilaldia egin ondoren.

## Hedadura eta biztanleria 
Hiriaren hedadura 78,867 kilometro karratukoa da. Bere biztanleria, berriz, 120.000 biztanlekoa.

## Historia 
1827an sortu zen kale zuzen eta paraleloekin. Ertzak, angelu zuzen perfektuak dira eta, hasierako ideia, itsasontzi handientzako "Sarrerako Portua" izatea zen. Milioika alemaniar emigratzaileentzako, New Yorken aurreko azken hiria bihurtu zen. Bigarren Mundu Gerran, herria erabat suntsituta geratu zen, bonbardaketen ondorioz.

## Belaontziak 
Orain, bost urtetik behin, munduko belaontzi jaialdi garrantzitsuenetako bat hartzen du, Sail Bremerhaven izenekoa.

## Hiri senidetuak 
*  (1960)
*  (1963)
*  (1969)
*  (1979)
*  (1990)
*  (1992)

## Ikus, gainera 
* Bremen

## Kanpo estekak 
* www.bremerhaven.de
Neisseria

**Neisseria** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, koko itxura dutenak. Sarritan koko-bikoteak eratzen dituzte (diplokokoak).

Genero honetan sailkatzen diren espezie guztiak ostalari baten barruan bizi dira (gizakia ala animaliak); *Neisseria* batzuk patogenoak dira, baina gehienak arnas traktuko komentsal ez-kaltegarriak izaten dira.

Aerobioak dira, oxidasa eta katalasa positiboak eta ez- mugikorrak.

Patogenoen taldean bi espezie hauek sailkatzen dira:

* *Neisseria gonorrhoeae* (gonokokoa), gonokoziaren eragilea. Gaitz hau harreman sexualen bidez kutsatzen da, eta gaixotasun benereoen artean ohikoenetariko bat izaten da.

* *Neisseria meningitidis* (meningokokoa), meningitis bakteriarraren eragilea. Meningitis gaitza mikrobio askok sorzen badute ere (birusak, bakterioak eta onddoak), bakterioen artean meningitis kasu gehien eragiten duena meningokokoa da.

*Neisseria* patogenoek eskakizun nutritibo zorrotzak dituzte, laborategian kultibatu ahal izateko hazkuntza-inguru aberatsak eskatuz.
Aerobio

**Aerobio** izena bizitzeko oxigenoa behar duten izaki guztiei aplikatzen zaie, eta baita oxigenoa behar duten prozesu biokimiko guztiei ere.

Lur planetako jatorrizko atmosferak ez zuen oxigenorik, lehenengo izaki bizidunak anaerobioak izanik. Fotosintesia agertu zenean oxigenoa askatzen hasi zen, lehenengo bizidun aerobioak agertuz. Metabolismo aerobioa anaerobioa baino askoz eraginkorragoa da, glukosaren oxidazio aerobikoak askoz energia gehiago askatzen baitu anaerobikoak baino (ikus hartzidura). Ondorioz, bizidun aerobioak nagusitzen joan ziren Lur planetaren gainean.

Arnasketa aerobioa glukosa oxidatzeko bide metaboliko bat da, zeinean oxigeno molekularra da elektroien azken hartzailea.

## Kanpo estekak
Zurezko haize-instrumentu

[thumb|230px|«Txirula-jotzailea», [Hendrick Janszren oleoa.]]
**Zurezko haize instrumentuek**, beste musika tresna batzuen antzera, familia bat osatzen dute orkestra sinfonikoetan. Familia honen barruan, bost edo sei musika tresna desberdin daude orkestretan: zehar txirula, klarinetea, oboea, fagota, korno ingelesa eta zehar txirula txikia, italieraz *piccolo* ere deitzen dena. Zehar txirula handiaren kasua, berezia da. Zurezko haize instrumentuen familiaren barnean dagoen arren, hasieran zurarekin egiten baitziren, aspaldian metalikoak izaten dira. Orkestra sinfoniko batean, musika tresna guzti hauek kontutan hartuz gero, 18 instrumentu osatzen dute guztira. Zehar txirulak, ohi, zuzendariaren ezkerraldean daude. Beste guztiak, berriz, eskuinaldean.

Orkestran ohi agertzen ez diren zurezko beste haize instrumentu batzuk ere badaude. Adibidez, okarina, dultzaina, gaita eta saxofoia, ezagunenen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bukit Sawat

**Bukit Sawat** Bruneiko Belait barrutian dagoen mukim edo azpibarrutia da. Belait barrutiko ekialdean kokatuta dago, eta bere mugak hauek dira: Iparraldean, Telisai azpibarrutia, Tutong barrutikoa, ekialdean, Tutong barrutiko Rambai azpibarrutia, Ukong azpibarrutia, hau ere Tutong barrutikoa, iparrekialdean, Sukang azpibarrutia hegoaldean, Labi azpibarrutia mendebaldean, eta, azkenik, Liang azpibarrutia iparmendebaldean. Kostalderik ez duen mukim edo azpibarrutietako bat da. Bukit izenak, muinoa esan nahi du. Sawat hitza, berriz, itxura batean, fruitu landareren baten izena da.

## Kampong edo herriak 
Bukit Sawat azpibarrutia, 19 kampong edo herritan banatzen da. Honako hauek:

* Kampong Sungai Mau
* Kampong Bisut
* Kampong Sungai Ubar
* kampong Bukit Sawat
* Kampong Bukit Kandol
* Kampong Bukit-Serawong
* Kampong Ubok-Ubok
* Kampong Labi Lakang
* Kampong Kagu
* Kampong Singap
* Kampong Merangking Ulu
* Kampong Merangking Hilir
* Kampong Laong Arut
* Kampong Tarap
* Kampong Bang Pukul
* Kampong Bang Tajuk
* Kampong Pulu Apil
* Kampong Pengkalan Siong
* Kampong Pengkalan Sungai Mau

## Kanpo estekak
Oloroe-Donamariako barrutia

**Oloroe-Donamariako barrutia** Frantziar estatuko egitura administratiboa da. Berau Pirinio Atlantikoak departamentuan eta Akitana Berriko eskualdean kokatzen da. Euskal Herrian, Zuberoako udalerri gehienak barruti honetan daude kokaturik, Euskal Mendialdea kantonamenduaren baitan. Zuberoaz gain, Bearno hegoaldeko hainbat lur hartzen ditu. Barrutiaren azpi-prefektura edota hiriburua Oloroe-Donamaria da.

Guztira 73.117 biztanle ditu eta 2.884.088&nbsp;km²-ko azalera. 6 kantonamenduk eta 155 udalerrik osatzen dute barrutia.

## Kantonamenduak 
# Billère et Coteaux de Jurançon (partzialki)
# Biarnoko Erdialdea (partzialki)
# Euskal Mendialdea (partzialki)
# Oloroe-Donamaria-1
# Oloroe-Donamaria-2
# Orthez et Terres des Gaves et du Sel (partzialki)

## Udalerriak 
Oloroe-Donamariako barrutiko udalerriak eta beraien INSEE kodeak:

## Kanpo estekak
Carl Almenrader

**Carl Almenräder** (Ronsdorf, Wuppertal, 1786ko urriaren 3a - † Biebritx, Wiesbaden, 1846ko irailaren 14a ) irakasle, musika tresna diseinatzaile eta konpositore alemaniarra izan zen.

## Bere lana 
Schotten lantegian lan egin zuen denbora luzez. Horrek, bere musika tresnen diseinuak egiteko ahalbideak eman zizkion. 1.831. urtean, Schotten lantegia utzi ondoren, Johann Adam Heckelekin batera, bere lantegi propia sortu zuen. Azken honek, orain gehien erabiltzen diren fagoten sistemari izena eman zion. Elkarrekin lan egin zuten, Almenräder bera hil zen arte. Baina Heckelek, fagotak eraikitzen jarraitu zuen, baita bere ondorengoek ere, geroz eta hobekuntza gehiago eginez, oraingo fagoten eredu estandarra sortuz.

## Ikus, gainera 
* Musika klasikoa
Javier Ruiz de Larrinaga

**Javier Ruiz de Larrinaga Ibañez** (Ametzaga, Araba, 1979ko azaroaren 2a - ) errepideko txirrindulari ohia eta ziklo-kroslaria da. Bi urtez korritu zuen Kaiku txirrindularitza taldean.

## Taldeak 
### Errepideko txirrindularitzan 
* 2005-2006: Kaiku

### Ziklo-krosean 
* Spiuk-Bulletvan

## Errepideko palmaresa 
**2002**
*  Nafarroako Itzuliko 4. etapa.
**2003**
* 3.  Kantabriako Itzulian.
**2004**
* 2. Aste aragoiarran

## Ziklo-kroseko palmaresa
**2005-06**
* 3. Elorrioko ziklo-krosan
**2006-07**
* Ametzaga
* Aizarnazabal
* Ormaiztegi
* Zeberio
* Itsasondo
**2007-08**
* Karrantzako ziklo-krosa
* Elorrioko ziklo-krosa
* 3. 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketan
**2008-09**
* 20px 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketa
* Karrantzako ziklo-krosa
* Iraetako ziklo-krosa
* 2. Medina del Pomar ziklo-krosan
**2009-10**
* 20px 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketa
* 2. Villarcayo ziklo-krosan
* 2. Valentziako ziklo-krosan
**2010-11**
* 20px 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketa
* Valladolid ziklo-krosa
**2011-12**
* 2. Karrantzako ziklo-krosan
**2012-13**
* 2. Karrantzako ziklo-krosan
* 2. Valentziako ziklo-krosan
* 3. 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketan
**2013-14**
* 20px 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketa
* 2. Karrantzako ziklo-krosan
* 2. Igorreko ziklo-krosan
**2014-15**
* 2. 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketan
* 2. Karrantzako ziklo-krosan
**2015-16**
* 20px 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketa
* 2. Valentziako ziklo-krosan
**2016-17**
* Karrantzako ziklo-krosa
* 3. 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketan
**2017-18**
* 3. Igorreko ziklo-krosan
* 3. Elorrioko ziklo-krosan
**2018-19**
* 3. 16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketan

## Kanpo estekak 
* 
* Javier Ruiz de Larrinaga - *Cyclocross24*
Ramón Franco

**Ramon Franco Bahamonde** (Ferrol, 1896ko otsailaren 2 — 1938ko urriaren 28) politiko, militar eta pilotu espainiarra izan zen.

Nicolas Franco Salgado-Araujo eta Pilar Bahamonderen lau seme-alabetako bat izan zen, eta Francisco Franco diktadorearen anaia.

1926ko urtarrilaren 22an Plus Ultraren hegaldian esku hartu zuen, Espainiako hegazkintzaren lorpen handienetako bat izan zenean, Palos de la Fronteratik (Huelva) Buenos Aireseraino (Argentina) 51 ordutan joanez. Ez zen lehenengoa izan Ozeano Atlantikoa zeharkatzen, 1922an Gago Coutinho eta Sacadura Cabral portugaldarrak Lisboatik Rio de Janeirora joanak baitziren, baina bai hartu zion aurrea Charles Lindbergh estatubatuarrari, hurrengo urtean egingo baitzuen honek New York Paris hegaldia.

1928an munduari bira emateko egitasmoari ekin zion. Baina, orduan, *Numancia* (horrela deitu zitzaion egitasmoari) porrot handia izan zen. Egia esan, aldaketa sakonak izan ziren: munduari bira zena, ozeanoa zeharkatuko zuen joan-etorri batean bukatu zuen, eta desadostasunak ezin ziren itzali. Ezkutuko proba batean, Ramon Franco eta bere lagunak Atlantikoan galduta egon ziren 1929ko uztailaren 22tik 29ra. Erreskatatu zituztenean, jendetza izugarri baten txaloak jaso zituzten, eta Alfontso XIII.ak bere jauregira gonbidatu zituen. Hala ere, jendaurrean horrela bazen ere, errietak eta gaitzespenak ez ziren gutxi izan atzean, hegazkina arriskuan jarri zutelako.

1930ean monarkiaren aurka altxatu zen, baina Errege Jauregiaren gainean zebilenean bonbak bota nahian, damutu egin zen, zibilak zaurituko zituela-eta. Lisboara erbesteratu zen.

Espainiako Bigarren Errepublikak itzultzeko aukera eman zion, eta erantzukizun handiko karguak lortu zituen, baina kargutik kendu zuten Andaluziako anarkistekin elkartu zela-eta. Armada utzi eta politikan hasi zen, 1931ko ekainaren 28ko hauteskundeetan Esquerra Republicana de Catalunyako diputatu izanez.

1936an, bere anaia Francisco jaiki zenean, Washingtonen (AEB) zegoen eta, zalantza batzuen ondoren, frankisten aldera joan zen. Zenbaiten ustez, bere lagun bat (Julio Ruiz de Alda lizarratarra) hil zuten espetxean, eta horrek bideratu zuen aukera hori egitea. Bando honetan ere gora egin zuen berehala, lotinant koronel egin zutelarik eta Mallorcara bidali zuten.
 
1938an hil zen, bonbardaketa batean bere hegazkina Mediterraneora erori zenean. Heriotza hark zurrumurru ugari piztu zituen, bai errepublikazaleentzat eta bai frankistentzat ez baitzen gizon erosoa. Francisco Franco ez zen hiletan izan, Ebrorantz zihoalako.
Kampong Sungai Mau

**Sungai Mau** izeneko kampong edo herria, Bruneiko herri bat da, Belait barrutian eta Bukit Sawat azpibarrutian kokatua. Izen bereko atrakzio parkea, bertan dago, Sungai Liang-Labi errepidetik gertu. Herri hontan, Al-Mashhor izeneko meskita bat dago, baita osasun klinika bat ere.

## Kanpo estekak
Anna Abreu

**Anna Abreu** (Vantaa, Finlandia, 1990eko otsailaren 7a) abeslari finlandiarra da, gaur egun bertako abeslerik ospetsuenetakoa izanik. Bere izen osoa **Anna Eira Margarida Mourão de Melo e Abreu** da. Pop eta r&b musika motetan aritzen da, nahiz eta soul eta kanta latindarrak jorratzen badituen.

Bere *End Of Love* singlearekin, 2007ko abuztuan kaleratua, aste bakar batean platinozko diskoa lortu du Finlandia osoko salmentekin.

Aita portugaldarra du eta portugesa eta finlandiera hitz egiten ditu ama hizkuntza bezala. Gainera gaztelaniaz, suedieraz eta ingelesez ere hitz egiten du. Finnish Pop Idol telebista saioa dela eta eman zen ezagutzera.

Bere single arrakastatsuenak *End of love*, *Iwory Tower* eta *Are you ready* izan dira, Anna Abreu diskokoak.

## Diskografia 
* *Anna Abreu* (2007)
* *Now* (2008)
* *Just a Pretty Face?* (2009)
* *Rush* (2011)
* *V* (2014)
* *Sensuroimaton versio* (2016)
* *Teipillä tai rakkaudella* (2019)

## Kanpo estekak 
* Anna Abreuren MySpace orria
Svalbardeko Munduko Hazien Ganga

**Svalbardeko Munduko Hazien Ganga** (ingelesez *Svalbard Global Seed Vault*) munduko hazi-biltegirik handiena da.Norvegiako Svalbard uhartean kokatua dago. Batzuetan ***Hazien Arka*** edo **Hazien Bankua** izena ere hartzen du. 2007ko martxoan hasi ziren eraikitzen eta 2008ko otsailaren 26an inauguratu zuten. Mundu osoko 100 milioi hazi biltzen ditu. Hala ere, biltegiak 2.000 milioi hazientzako lekua du.

Hondamendi naturalen edo klima aldaketen aurrean haziak iraunarazteko sortua izan da. Hareharrizko mendi izoztu baten barnean kokatuta dago, 125 metroko sakoneran. Baldintza horietan, -18°C eta -20°C artean gorde daitezke haziok.

## Kanpo estekak 
*  Munduko Hazien Kripta (zientzia.net)
*  Svalbard Hazien Ganga (Berria)
*     Munduko Hazien Kriptaren webgunea
Leonidas Proaño

**Leonidas Eduardo Proaño Villalba** (San Antonio de Ibarra, Ekuador, 1910eko urtarrilaren 29a - Quito, 1988ko abuztuaren 31) apezpiku erromatar katolikoa izan zen. Haren pentsaera Askapenaren Teologiaren ildoan ezarri ohi da.

## Bizitza 
Ibarra hiriko San Diego Apaiztegi Txikian sartu zen. Hiriburuko San Jose Apaiztegi Handian sartu zen 1930 inguruan eta bertan ikasi zituen Filosofia eta Teologia. Apaiztu egin zen 1936an. Apezpiku egin ondotik egun gutxira, 1954 urtean, Riobambara heldu zen, elizbarrutiaren ardura hartzeko.

"Guadalupeko Ama Birjina" Etxe Indigena sortu zuen 1958 urtean. CELAM Latinoamerikar Apezpiku Batzordearen aurrean ordezkari lana bete zuen. Hain zuzen ere, CELAMen bitartez Latinoamerikako Institutu Pastoral Ibiltaria eratu zuen. Ekuadorko Herri Irrati Eskolak (ERPE) sortu zituen herri indigenen alfabetatze, heziketa eta ebanjelizazio programak burutzeko asmoarekin. Vatikanoko II. kontzilioan parte hartu zuen.

Hitzaldi ugari aurkeztu zituen, Ekuadorren bertan nahiz kanpoan, lan pastoralaz edo Latinoamerikako gizartearen, ekonomiaren eta kulturaren auziaz. Indigenek hala eskatuta, Joan Paulo II.a aita santuak "Indiarren Apezpiku" izendatu zuen.

1973 urtean gerrilaritzat salatu zuten eta Erromara agertu behar izan zuen, baina salaketa guztiak absolbitu zizkioten, nahiz eta 1976an preso egon Guillermo Rodríguez Lara jeneralaren diktadurapean. 1985an uko egin zion apezpikutzari eta Pastoral Indigenaren presidente izendatu zuten.

Hainbat *Honoris Causa* doktorego jaso zituen bai Ekuadorren eta bai atzerrian ere. Bakearen Aldeko Rothko Saria (Houston, AEB) jaso zuen 1986 urtean eta Giza Eskubideen aldeko Bruno Kreiski Saria (Austria), 1988an. Hil aurretik Ekuadorko Indiar Herria Fundazioa sortu zuen. Quiton zendu zen 1988ko abuztuaren 31an.

2008an Ekuadorko Biltzar Konstituziogileak Leonidas Proaño nazioaren ikur eta belaunaldi guztiendako eredu deklaratu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Leonidas Proañoaren biografia
*  Catholic Hierarchy web guneko fitxa
*  Ekuadorko Biltzar Konstituziogilearen ebazpena (2008)
*  Ekuadorko Kultur Ministerioaren hitzaldia (2010)
*  *Creo en el hombre y la comunidad* dokumentala YouTube web gunean
Anaerobio

**Anaerobio** izena oxigenorik gabe bizi eta gara daitezkeen izaki guztiei aplikatzen zaie, eta baita oxigeno barik garatzen diren prozesu biokimiko guztiei ere.

Bizidun anaerobio gehien-gehienak bakterio eta legamien artean besterik ez dira aurkitzen.

Anaerobioak izan ziren Lurrean agertu ziren lehenengo bizidunak, orain dela 3.000 milioi urte inguru. Lur planetako hasierako atmosferak ez zuen oxigenorik, eta giro hartan anaerobioak soilik bizi zitezkeen.

Bi anaerobio mota daude: anaerobio hertsiak eta anaerobio fakultatiboak. Lehenengoek intolerantzia osoa diote oxigenoari, oxigenoaren aurrean hiltzen baitira. Bigarrenak, berriz, gai dira oxigenoarekin ala oxigenorik gabe bizitzeko.

Bizidun anaerobioek bi metabolismo mota izan dezakete:

* hartzidura: oxigenorik gabeko prozesu honetan glukosaren oxidazioan agertzen den azken produktua molekula organikoa da.

* Arnasketa anaerobioa: glukosa oxidatzeko bide metaboliko honetan elektroien azken hartzailea ez da oxigenoa, molekula inorganiko bat baizik.

## Kanpo estekak
Nordenham

**Nordenham** Alemaniako herria da, Saxonia Beherea estatuan kokatua, Wesermarsch barrutian. Weser ibaia itsasoratzen den tokiaren mendebaldean dago, Bremerhaven, ekialdean dagoelarik. Bere portua, Alemaniako portu pribaturik handiena da.

## Geografia 
### Hidrografia 
Bremerhaveneko portuan itsasoratu aurretik, Weser ibaiak igarotzen duen azkeneko herria da Nordenham.

### Hedadura eta biztanleria 
87.2 kilometro karratuko hedadura du Alemaniako kostaldeko herri honek. Eta bere biztanleria, 2.010. urteko azken erroldaren arabera, 26.826 pertsonakoa da.

## Historia 
Wilhelm Müller izeneko merkatari bat izan zen herri honen sortzailea. Ingalaterrarekin tratuan ibili zen, behi eta ardien salerosketan, XIX. mendean. Oraingo herriaren alde zaharrenetako asko, Wurtendorfer edo Muinoetako herrixkak bezala ezagutzen dira, Blexen, Einswarden eta Atens. Hiru hauetako lehenengoan hil zen Willehad apezpikua, 789. urtean. Urte hau, herrixka horien sorrera urte bezala onartu izan da beti.

## Ekonomia 
Gobernuak 60 eta 70 hamarkadetan industrializazioa bultzatu zuen. Gaur egun Nordenhamen ekonomian garrantzi handiena duten enpresak *Esenshamm* Zentral nuklearra eta *Premium AEROTEC* hegazkinak egiten dituen lantegia dira.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Hiriaren webgune ofiziala
* Hiriaren webgunea
Acanthospermum

***Acanthospermum*** asteraceae familiako generoa, landare loredunak. *Starburrs* edo *Starburs* izena ere ematen diote.

## Espezieak 
* *Acanthospermum australe*
* *Acanthospermum hispidum*
## Kanpoko loturak
The Flaming Lips (musika taldea)

**The Flaming Lips** 1983an Oklahoman eratu zen rock musika taldea da. Konponketa landu eta psikodelikoek, letra arraro samarrek eta kantuei ezarritako izenburu bitxiek taldearen estiloa ezaugarritu dute. Bereziak oso ere emandako kontzertuak: mozorrotuta agertu ohi dira, bideo emankizunez osatuak dira eta antzerkiari bide ematen diote. 80ko hamarkadan eta 90ekoaren hasieran *Restless Records* diskoetxe txikiarekin jardun zuten, eta 1995ean **Clouds Taste Metallic** diskoak nolabaiteko arrakasta lortu zuen, tartean ''She Don't Use Jelly* kanta. Kritikaren erabateko onespena izan dute kaleratutako lanekiko. Harrera hobea izan dute Europan Ameriketako Estatuetan baino.
## Diskografia 
* **Hear It Is** (1986)
* **Oh My Gawd!!!** (1987)
* **Telepathic Surgery** (1989)
* **In a Priest Driven Ambulance** (1990)
* **Hit to Death in the Future Head** (1992)
* **Transmissions from the Satellite Heart** (1993) #108 US
* **Clouds Taste Metallic** (1995)
* **Zaireeka** (1997)
* **The Soft Bulletin** (1999) #39 UK
* **Yoshimi Battles the Pink Robots** (2002) #50 US, #13 UK
* **At War with the Mystics** (2006)
* **Embryonic** (2009)
* **The Flaming Lips and Stardeath and White Dwarfs with Henry Rollins and Peaches Doing The Dark Side of the Moon** (2009)
* **The Flaming Lips and Heady Fwends** (2012)
* **The Terror** (2013)
* **With a Little Help from My Fwends** (2014)
* **Oczy Mlody** (2017)
* *'King's Mouth'* (2019)

## Kanpo estekak 
*  *The Flaming Lips* taldearen ataria
*  *The Flaming Lips'' taldearen abestien letrak

thumb|200px|ezkerrera|Wayne Coyne, taldeko abeslaria San Diegon eskainitako kontzertu batean (2005eko uztaila).
Acamptopappus

***Acamptopappus***, Asteraceae familiako generoa, Iparamerikako hegomedebaldeko basamortuetako jatorrizkoa. Landare loredunak.

Acamptopappus espezieak elikagai dira lepidoptera espezie batzuen beldarrentzat, *Coleophora acamtopappi* barne. Horrek *A. sphaerocephalus* jaten du.

## Espezieak 
* *Acamptopappus shockleyi*
* *Acamptopappus sphaerocephalus*

## Erreferentzia 
* Lane, M. A. 1988. Generic relationships and taxonomy of Acamptopappus (Compositae: Astereae). *Madrono* 35. (3): 247-265 [taxonomic revision]

## Kanpoko loturak 
* UVSC Herbarium - Acamptopappus
Armando Manzanero

**Armando Manzanero Canché** (Merida, Mexiko, 1935eko abenduaren 7a - Mexiko Hiria, 2020ko abenduaren 28a) abeslari, musikagile eta aktore mexikarra izan zen.

## Biografia 
8 urterekin bere sorterriko Arte Ederretako eskolan musika ikasten hasi zen eta Mexiko Hiriaan bukatu zituen. 1950an bere lehenengo melodia konposatu zuen, *Nunca en el mundo* izenekoa. Ondorengo urtean piano-jole profesional bezala hasi zen eta sei urte geroago CBS Internacional diskoetxeko filialaren musika-zuzendari bezala lan egiten hasi zen. Pixkat geroago Pedro Vargas, Lucho Gatica eta Raphaelen piano-jolea bihurtu zen.

1962an Abestiaren Jaialdiko bosgarren postua lortu zuen Mexikon. 1965ean Abestiaren Jaialdia irabazi zuen Miamin *Cuando estoy contigo* abestiarekin. 1967an, RCA Victor diskoetxeko filialaren exekutibo batek animatuta, bere abestiekin konposatu zuen bere lehenengo diskoa grabatu zuen. 1970ean *Somos novios* abestia ingelesera itzulia izan zen. Estatu Batuetako gorte batek plagioaz akusatu zuen ''It's imposible* abestiarengatik eta abesti horrekin irabazitako diru guztia itzuli behar izan zuen. 1978an Mallorcako Jaialdiko lehenengo postua lortu zuen *Señor Amor* abestiarekin. 1982an, *Corazón amigo* abestiari ohoreak egin zizkioten Yamaha Jaialdian. 1993an Billboard aldizkariak bikaintasunari saria eman zion bere jarduera artistikoagatik.

Frank Sinatra, Tony Bennett, Elvis Presley, Frank Pourcel, Paul Mauriat, Ray Conniff, Manoella Torres, Marco Antonio Muñiz, Edith Márquez, Raphael, Moncho, José José, El Tri, Andrea Bocelli, Andrés Calamaro, Christina Aguilera, Pasión Vega eta Luis Miguel artistek, besteak beste, bere abestietako batzuk abestu dituzte.

Armando Manzanerok 400 abesti baino gehiago konposatu zituen. Horietatik 50 baino gehiagok nazioartean ezagunak izan dira. Gainera hainbat irratsaio eta telesaiotan parte hartu zuen, 30 disko baino gehiago grabatu zituen eta hainbat filmei musika jarri zien.

Bere abestirik ospetsuenak hauek dira: *Voy a apagar la luz*, *Contigo aprendí*, *Adoro*, *Esta tarde vi llover*, *Por debajo de la mesa*, *Somos novios* eta *Felicidad*.

## Diskografia 
* 1959: *Mi Primera Grabación*
* 1967: *A mi amor... Con mi amor*
* 1967: *Manzanero el Grande*
* 1968: *Somos Novios*
* 1968: *Armando Manzanero, su piano y su música*
* 1969: *Para mi siempre amor*
* Ez: *Que bonito viven los enamorados*
* 1976: *Lo mejor de Armando Manzanero*
* 1977: *Fanático de ti*
* 1977: *Corazón Salvaje*
* 1979: *Ternura y Romance*
* 1981: *Mi trato contigo*
* 1982: *Otra vez romántico*
* 1985: *Armando Manzanero*
* 1987: *Cariñosamente, Manzanero*
* 1988: *Mientras existas tú*
* 1992: *Las canciones que quise escribir*
* 1993: *Entre amigos*
* 1995: *El piano... Manzanero y sus amigos*
* 1996: *Nada Personal*
* 1998: *Manzanero y La Libertad*
* 2001: *Duetos*
* 2002: *Duetos 2*
* 2002: *Lo Mejor de lo Mejor*
* 2005: *Lo Esencial''

## Kanpo estekak 
*  Armando Manzanero: Webgune ofiziala
Acanthocephalus (landarea)

***Acanthocephalus*** Asteraceae familiako landare genero bat da.

## Espezie aukeratuak 
* *Acanthocephalus amplexifolius*
* *Acanthocephalus benthamianus*
## Kanpoko loturak 
* http://herbarium.uvsc.edu/Virtual/search.asp?s=form
Jessica Simpson

**Jessica Ann Simpson** (Abilene, Ameriketako Estatu Batuak, 1980ko uztailaren 10a - ) abeslari eta aktore estatubatuarra da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 1999: *Sweet Kisses*
* 2001: *Irresistible*
* 2002: *This Is The Remix*
* 2003: *In This Skin*
* 2004: *Rejoyce: The Christmas Album*
* 2006: *A Public Affair"*

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*  Jessica Simpsonen webgune ofiziala
*  Jessica Simpson (IMDb)
Abrotanella

***Abrotanella***, Asteraceae familiako generoa, ia 20 espezie.

Eskualde hauetan du jatorria: Ginea Berria, Australia, Zeelanda Berria eta Hegoamerikako eskualde epelak.

Landare gehienak txikiak dira, horietako zenbaitek milimetro gutxi batzuk baino ez dute zorutik gora; batzuetan mantxa berde zabalak eratzen dituzte, diametroa metro bat baino luzeago dutenak

## Espezieak 
Oharra: zerrenda honek sinonimoak ere ditu.
Iturria: **Index Kewensis** (en IPNI)
* *Abrotanella caespitosa*. Zeelanda Berria
* *Abrotanella christenseni*. Zealanda Berria
* *Abrotanella crassipes*. Juan Fernández uhartedia
* *Abrotanella diemii*. Argentina
* *Abrotanella emarginata*. Malvina irlak
* *Abrotanella fertilis*. Zeelanda Berria
* *Abrotanella filiformis*. Zeelanda Berria
* *Abrotanella forsteroides*. Zeelanda Berria eta Australia: Tasmanian mantxa handitan
* *Abrotanella inconspicua*. Zeelanda Berria
* *Abrotanella linearifolia*. Argentina eta Chile: Tierra del Fuego
* *Abrotanella linearis*. Zeelanda Berria
* *Abrotanella moseleyi*. Argentina
* *Abrotanella muscosa*. Zeelanda Berria
* *Abrotanella nivigena*. Australia
* *Abrotanella papuana*. Ginea Berria
* *Abrotanella patearoa*. Zeelanda Berria
* *Abrotanella purpurea*. Chile
* *Abrotanella pusilla*. Zeelanda Berria
* *Abrotanella rhynchocarpa*
* *Abrotanella rostrata*. Zeelanda Berria
* *Abrotanella rosulata*. Zeelanda Berria: Campbell uharteak
* *Abrotanella scapigera*. Australia: Tasmania
* *Abrotanella spathulata*. Zeelanda Berria, Auckland uharteak
* *Abrotanella submarginata*. Argentina eta Chile
* *Abrotanella trichoachaenia*. Chile
* *Abrotanella trilobata*. Argentina eta Chile

## Erreferentziak 
* Swenson U. 1995. *Abrotanella* sistematika, an amphi-Pacific genus of Asteraceae (Senecioneae). *Pl. Syst. Evol.* 197. (1-4): 149-193.
* Wagstaff, Steven J.; Breitwieser, Ilse & Swenson, Ulf 2006. Origin and relationships of the austral genus Abrotanella (Asteraceae) inferred from DNA sequences. *Taxon* 55(1):95-106.
Nekane Díez

**Nekane Díez Tapia** (Barakaldo, Bizkaia, 1991ko abuztuaren 13a - ) futbolaria da. Aurrelari postuan jokatzen du. UEFA Women's Cup txapelketan debutatu zuen Athleticekin eta gol bat ere sartu egin zuen KRKA Novo Mestoren aurka (KRKA 0-4 Athletic Club). 2023ko maiatzean 16 denboraldiren ondoren, futbolari agur esango diola iragarri zen. 

## Kirol ibilbidea 
* Mariño (2006-2007)
* Athletic Club (2007-)

## Errekorrak 
* Athletic Clubeko neska goleatzaile handienen listan dago:

# Erika Vázquez 261
# "Nekane" Díez 158
# Eli Ibarra 111
# "Irune" Murua 106
# "Gurutze" Fernandez 89
# Iraia Iturregi 64
# Yulema Corres 61
# Eba Ferreira 55
# Arrate "Orueta" 53
# "Tzibi" Juaristi 49

* Athleticeko neska-mutil goleatzaile handienen listan ere agertzen da Nekane:

# Zarra: 335 gol
# Erika Vazquez 261 gol
# Agustín Sauto ‘Bata’: 208 gol
# Dani: 199 gol
# Gorostiza: 196 gol
# Iraragorri: 179 gol
# Aduriz: 172 gol
# Arieta I: 170 gol
# Panizo: 169 gol
# Nekane: 158 gol
# Gaintza: 152 gol
* Athletic Clubekin partida gehien jokatu duten 10 nesken artean dago (2020-04-03)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nekane Diez-i elkarrizketa Berrian (2021.02.10) *Iraiak patxada eta konfiantza eman digu iritsi denetik*
*  Nekane Díez Tapia
Aitziber Juaristi

**Aitziber Juaristi Caballero** "*Tzibi*" (Bilbo, Bizkaia, 1976ko maiatzaren 28a - ) euskal futbolari ohia da. Atzelari moduan jokatzen zuen. Lau aldiz izan zen Superligako txapelduna Athletic Clubekin (2003, 2004, 2005 eta 2007).

## Ibilbide oparoa 
1990ean hasi zen futbolean Bizkerre talde aitzindarian. hiru denboraldi eta gero Sondika taldera pasa zen, han beste zazpi denboralditan jokatzeko, 2000ra arte. Eta handik pasa zen elitezko taldea zen Leioa taldera 2001-02 denboraldian. Eta Leioa EFTkoa talde bikaina zenez 2002ko irailean bertan Athletic Club bihurtu zen.

Horrela, Athleticen emakume taldea 2002-03 denboraldian sortu zen, Leioa Futbol Taldeagaz batu zenean. Leioa Taldea bi urte lehenago sortua zen, 2000 urtean, lehenago Sondikako taldean aritzen zen jokalari batzuek klub berria sortu zutenean. Azkenean Sondikako jokalari gehienak talde berrira pasa ziren, eta hori izan zan lehenengo Athletic haren oinarria, hainbat fitxaketa egin baziren ere.

# Erika Vázquez 261
# "Nekane" Díez 158
# Eli Ibarra 111
# "Irune" Murua 106
# "Gurutze" Fernandez 89
# Iraia Iturregi 64
# Yulema Corres 61
# Eba Ferreira 55
# Arrate "Orueta" 53
# "Tzibi" Juaristi 49

* Athletic Clubekin partida gehien jokatu duten 10 nesken artean dago (2020-04-03)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elixabete Capa
* Irantzu Castrillo
* Eba Ferreira Martínez
* Izaskun Gaztelu
* Julene Guarrotxena
* Itziar Gurrutxaga
* Elixabet Ibarra
* Iraia Iturregi
* Uguzne Mezo
* Nerea Onaindia
* Arrate Orueta
* Lorena Sanchez
* Leire Zabala

## Kanpo estekak 
* Aitziber Juaristi Caballero
* Elkarrizketa *Argia*n
* [https://www.youtube.com/watch?v=Ch-4yy4sCGM&t=420s ]. Youtube
Fernando Lugo

**Fernando Armindo Lugo Méndez** (San Solano, Paraguai, 1951ko maiatzaren 30-) paraguaiar apezpiku katoliko ohia eta politikaria da. 2008-2012 bitartean Paraguaiko presidentea izan zen.

## Biografia 
1977an apaiztu eta ondoren Ekuadorrera misiolari joan zen. Bere ibilbidean Askapenaren teologiaren planteamenduetatik gertu kokaturik egon zen. Erromako *Pontificia Universitas Gregorianan* soziologia ikasi zuen. 1987an Paraguaira itzuli zen. 1994an apezpiku izendatu eta San Pedroko elizbarrutira bidali zuten. Bertan, lurrik gabeko nekazariei laguntzen saiatu zen. Apezpikutza uzteko baimena eskatu zuen eta 2005eko urtarrilaren 11n Joan Paulo II.a aita santuak oniritzia eman zion haren ukoari.

2008ko apirilaren 20ko Paraguaiko hauteskunde presidentzialetan APC Aldaketarako Batasun Abertzalea ezkerreko eta zentro-ezkerreko koalizioaren hautagaia izan zen eta hauteskundeen irabazle atera zen. 2008ko abuztuaren 15ean presidente kargua hartu zuen.

2012ko maiatzean nekazari talde batek Curuguaty herriko *Campos Morombi* lur jabego handia okupatu zuen. Horren ondoren izandako liskarretan 11 nekazari eta 6 poliziakide hil ziren. Ekainaren 22an Paraguaiko Senatuak Lugo heriotza horien erantzule jo eta presidente kargutik kendu zuen, bere eginbeharrak ongi egin ez zituela iritzita.

## Erreferentziak
Abrotanella diemii

***Abrotanella diemii*** landare loredunen espezie botaniko bat da, *Abrotanella* generokoa eta Asteraceae familiakoa. Andes mendizerran bizi da, Argentinako Río Negro eta Neuquén probintzietan.http://200.123.138.210/fichas/flora.aspx?id=Abrotanella%20diemii&accion=lugares

## Kanpo estekak 
* http://zipcodezoo.com/Plants/A/Abrotanella_diemii.asp
* La sp. Nahuel Huapi Parkean]