open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Rifles of the IRA

**The Rifles of the IRA** (*IRAren Errifleak*) Irlandar errebelde abestia da. Ziurrenik 1919-1922. urteen artean idatziko zen, abestian azaltzen diren gertakari historikoak Irlandako Independentzia Gerran gertatutakoak baidira. The Wolfe Tones taldeak *The Rifles of the IRA* abestia bere 1991ko bilduman grabatu zuen.

## Hitzak 
## Ikus gainera 
* Black and Tans

## Kanpo estekak 
* "The Rifles os the IRA" abestiaren The Wolfe Tones taldearen bertsioa entzuteko sakatu hemen
I'll Tell Me Ma

right|thumb|"I'll Tell Me Ma", Celtic Aire, United States Air Force Band, 2014
"'''I'll Tell Me Ma'*" (euskaraz *Nere Amari Esango Diot'', batzuetan "The Wind" edo "Haizea" ere deitzen zaio) umeentzako abesti ospetsua da. XIX. mendean Ingalaterrako zenbait eskualdetan abestu ohi zen eta XX. mendean berriz ere zenbait musika bildumetan agertu zen. Irlandan bisaren zatiak Belfast hiria agertzen da, halere beste hiri batzuk ere aipatzen dira, adibidez Dublin.

Hainbat eta hainbat musika talde eta abeslariek abestu izan ohi dute abesti hau, The Dublinersetik hasi eta Van Morrison arte.

* Orthodox Celts taldearen "I´ll Tell Me Ma" eta "Spanish Lady" abestiekin moldatutako bertsioa entzuteko sakatu hemen

## Hitzak 
**Irlandar bertsioa**

I'll tell me ma when I go home
The boys won't leave the girls alone
They pull my hair, they steal my comb
But that's all right till I get home

(chorus):She is handsome, she is pretty
She is the belle of Belfast city
She is courting one, two, three
Please, won't you tell me, who is she?
 
Albert Mooney says he loves her
All the boys are fighting for her
Knock at the door and ring the bell
Saying, oh my true love, are you well?
Out she comes, white as snow
Rings on her fingers and bells on her toes
Old Jenny Murphy says she'll die
If she doesn't get the fellow with the roving eye
 
(Chorus)

Let the wind and the rain and the hail go high
Snow come tumbling from the sky
She's as nice as apple pie
She'll get a fellow by and by
When she gets a lad of her own
She won't tell her ma when she gets home
Let them all come as they will
It's Albert Mooney she loves still

(Chorus)

**Gloucestershire Version**
(Collected from Miss Matthews, Forest of Dean, 19th century)

The wind, the wind, the wind blows high,
The rain comes pouring from the sky;
Miss So-and-So says she'd die
For the sake of the old man's eye.
She is handsome, she is pretty,
She is the lass of the golden city;
She goes courting one, two, three,
Please to tell me who they be.
A. B. says he loves her,
All the boys are fighting for her,
Let the boys say what they will
A. B. has got her still.

## Kanpo estekak
Biopirateria

**Biopirateria** esaten zaie garapen bidean dauden herrialdeetako bioaniztasuna erabiliz irabazi ekonomikoak lortzeko legez kanpoko ekintzei. Azken hamarkadetan izendaturiko pirateria mota berri bat da.

Biopirateria ez da bakarrik flora eta faunaren kontrabandoa, baita populazio tradizionalen ezagutza eta baliabide naturalak monopolizatzea ere, populazio batzuek euren baliabideen gaineko kontrola galtzen baitute enpresa pribatuen mesedetan. Biopirateriak, adibidez, Amazonia bezalako eremu naturalei egiten dio kalte honen fauna eta flora explotatzen baititu merkatuaren interesetan.

Biopirateria delitutzat jo daiteke askotan, izan ere, talde baten informazioa urteetan metatua izan dena ondasun kolektibotzat har daiteke eta beraz, ezin da merkaturatu daitekeen merkantzia moduan erabili. Hala ere, nazioarteko legedia askotan lausoak, garapen bidean dauden herrialdeek duten zaurgarritasunak, bioteknologiaren garapenak eta marka eta patenteen erregistrorako erreztasunak jarduera hau handitzea eragin dute.

## Kausak 
Bi kausa nagusi daude:
* Landare edo animalia bat era partzialean manipulatzen denean edo ezaugarri bereziren batzuk hartan deskubritzen badira biopirateria gertatzeko arrazoiak ager daitezke. Herri azpigaratuak, flora eta faunaren babesari dagokionez, egoera txarrean daude, eta honek erabilera okerrak errazten ditu. Enpresa askok tokiko produktuak explotazio bidez ekoitzi eta irabazi handiak lortzen dituzte herrialde garatuetan salduz. Adibidez, kinoa (elikaduraren ikuspuntutik zereal onuragarria berau), mexikoko babarrun horia, soja...
* Landare edo animalia baten organismoa guztiz aldatzen dutenean, aldaera transgeniko berriak sortuz. Aldaera horiek patentatu eta haiekiko kontrol ekonomikoa lortzen da, horien jatorria eta datorreneko gizataldeak kontuan hartu gabe.

## Kanpo estekak
Toka

thumb|400px|**Toka** euskal jokoa.

**Toka** Euskal Herriko doitasun-joko tradizional bat da, metalezko piezak eskuz jaurtiz metro batzuetara dagoen *toka* izeneko txapa bat jotzea helburu duena. Piezak disko itxurakoak dira, 250 gramoko pisua eta 6 cm-ko diametrokoak gutxi gorabehera eta 10-20 metroko distantziatik jaurtiki behar dira, distantzia aldakorra da lekuaren arabera. *Toka* egurrezko kutxa ireki batean iltzaturik dagoen gutxi gorabehera 3 cm-ko zabalera duen burdinazko txapa kurbatu bat da. Pieza batek toka edo txapa jotzen duenean kontatzen da tantoa (piezak txaparen aurka joaz eragindako soinuaz erraz frogatzen da hau), betiere piezak aurretik lurra jo ez badu. Kutxaren neurriak gutxi gorabehera 60×60×60 cm dira. Batzuetan toka lurrean bertan iltzaturik agertzen da, plaza batean edo etxe bateko pareta ondoan. Txanda bakoitzean jaurtikitako pieza kopurua aldakorra da tokiaren arabera (6-10) eta batzuetan piezak bi eskuak txandakatuz jaurtiki behar zirela eta txanpon arruntak jaurtikiz jokatzen zela ere jaso da.

XX. mendean zehar batez ere Gipuzkoan eta Nafarroako eta Bizkaiko herri batzuetan, hala nola Zaldibar eta Elorrio, jokatzen zen. Ohizko jokoa zen herriko jaietan. Hala ere, edozein egunetan maiz ikus zitekeen sagardotegietara inguratzen zen jendea tokan jokatzen ikustea. Gaur egun gehien bat herriko jaietara mugatzen da.

Gipuzkoako Federazioak 2018an zortzi herritan izan dira lehiaketak: Lasarte-Orian, Aian, Usurbilen, Gabirian, Zarautzen, Legazpin, Seguran eta Ereñotzun. Bola lehiaketak ere egiten dituzte herri horietan guztietan. Tokian-tokian eguneko sariak banatzeaz gain, Gipuzkoako Txapelketa jokatzen dute hogei lehenengoetan sailkatzen direnek.

Toka jokalari trebea Manuel Matxain Aieteko donostiarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  BENGOA ZUBIZARRETA, J. L., *Euskal jokoak - Juegos vascos*, Colección Temas Vizcaínos, 79-80. Bilbo: Caja de Ahorros Vizcaína, 1981, 70 orr.
*  "Toka", *Enciclopedia Auñamendi*, Bernardo Estornés Lasa (koord.), Donostia: Editorial Auñamendi, 1998. 46. bol., 440-441 orr.

## Ikus, gainera 
* Igel-toka

## Kanpo estekak
Órgiva

**Órgiva** Granadako probintziaren (Andaluzia, Espainia) hegoaldeko udalerri bat da. 2008an 5.640 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Órgivako Udalaren webgunea
*  Órgivako Udalaren webgune zaharra
San Agustin Kultur Gunea

**San Agustin Kultur Gunea** Durangoko (Bizkaia) erdialdean kokatutako kulturgunea da, Ezkurdi eta Pinondo enparantzen artean kokatutakoa eta komentu izandako eraikinean sortutakoa.

Herriko Udalak sustatutako ekimena da Eszena Arte profesionalak (antzerkia, musika eta dantza) hedatzeko asmotan.

### Eraikinaren historia 
Eraikina San Agustin Oinutsen Komentuak eliza eta egoitza izan zen eta XVII. mendean eraiki zuten. Instituzioak XIX. mendearen hasierako desamortizaziora arte iraun zuen, ondoren ospitalea eta zaharren egoitza jarri ziren bertan.

Eliza estilo errenazentistan eraikia dago eta bere ezaugarririk nabarmenena fatxada karratu bertikala da, erdi puntuko arkuak dituen arkupearekin. Leiho handiak ditu eta horma-hobi batean San Agustinen harrizko irudia dago.

Komentua, berriz, barrokoa da. Barrualdean patio bat dauka eta kanpoko aldean ateaz gain abade-balkoi handia da deigarriena. Burdinazko karela dauka eta goian armarria.

## Ikus, gainera 
* Plateruena Kafe Antzokia
* Sanagustin Kulturgunea (Azpeitia)

## Kanpo estekak 
* San Agustin Kultur Etxea
*
Star of the County Down

"**Star of the County Down**" (euskaraz *Down Konderriko Izarra*) Ipar Irlandan dagoen Down Konderriko Banbridge hirian kokatzen den irlandar abesti zaharra da. Bere hitzen egilea Cathal Garvey (1866-1927) da, Donegal Konderriko Ramelton udakerrian jaioa.

Abestia gizon gazte baten ikuspuntutik abesten da, honek Rose (edo Rosie) McCann deituriko neskatil xarmangarri bat topatzen du, hau da abestiaren izenburuko "Down Konderriko Izarra". Topaketa honetatik idazleak abestiaren gaia egituratzen joango da eta amaiera aldera neskatil horrekin ezkontzen dela imaginatuko du.

## Hitzak 
Near Banbridge town, in the County Down
One morning in July
Down a boreen green came a sweet colleen
And she smiled as she passed me by.
She looked so sweet from her two white feet
To the sheen of her nut-brown hair
Such a coaxing elf, I'd to shake myself
To make sure I was standing there.

Chorus
From Bantry Bay up to Derry Quay
And from Galway to Dublin town
No maid I've seen like the sweet colleen
That I met in the County Down.

As she onward sped I shook my head
And I gazed with a feeling rare
And I said, says I, to a passerby
"Who's the maid with the nut-brown hair?"
He smiled at me, and with pride says he,
"That's the gem of Ireland's crown.
She's young Rosie McCann from the banks of the Bann
She's the star of the County Down."

Chorus

I've travelled a bit, but never was hit
Since my roving career began
But fair and square I surrendered there
To the charms of young Rose McCann.
I'd a heart to let and no tenant yet
Did I meet with in shawl or gown
But in she went and I asked no rent
From the star of the County Down.

Chorus

At the crossroads fair I'll be surely there
And I'll dress in my Sunday clothes
And I'll try sheep's eyes, and deludhering lies
On the heart of the nut-brown rose.
No pipe I'll smoke, no horse I'll yoke
Though with rust my plow turns brown
Till a smiling bride by my own fireside
Sits the star of the County Down.

Chorus

## Bideoak 
* The Chieftains eta Van Morrison abeslariaren "Star of County Down" abestiaren bertsioaren bideoa ikusgai
* Orthodox Celts taldearen "Star of County Down" abestiaren bertsioaren bideoa ikusgai
* The Pogues taldearen "Star of County Down" abestiaren bertsioa
* The Irish Rover taldearen "Star of County Down" abestiaren bertsioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hautsi

**Hautsi** Hego Euskal Herriko gazte erakunde iraultzaile bat izan zen.

Hautsi 1991n sortu zen, Kemen (EMKren gertuko gazte erakundea) eta Iraultza Taldeak (LKIren gertukoa) bat egin ondoren, Zutik alderdiaren sortze prozesuarekin aldi berean. Erakundea Durangon, Oreretan, Iruñerrian, Tuteran, Gasteizen, Bilbon eta Debagoienan hedaturik zegoen batez ere.

1997an, drogen legeztapenaren aldeko *Tan legales como la cerveza* izeneko kanpaina abiatu zuen.

1990eko hamarkadan zehar militanteak galduz joan ostean, hamarkada bukaeran Hautsi desagertu egin zen. 2000ko hamarkadak aurrera egitearekin batera, halaber, Zutik-ek bere gazte adar propioa sortu zuen, *Zutik-gazteak* alegia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zutik

## Kanpo estekak
2009ko Europako Parlamenturako hauteskundeak

**2009ko Europar Legebiltzarrerako hauteskundeak** 2009ko ekainaren 7 inguruan ospatuko dira Europar Batasunean herrialde bakoitzaren hauteskundeetarako egunaren arabera. Europar Legebiltzarrerako 2009-2014 legealdirako eurodiputatuak aukeratu ziren.

Eurodiputatuak estatuka aukeratzen dira; herrialde bakoitzeko alderdi politikoek bere hautagaiak eta bere zerrendak aurkezten ditu. Hala ere, herrialde ezberdinetan dauden alderdi berdinek (adibidez, PSOE eta Frantziako Alderdi Sozialista) beraien artean aliantzak edo Europa mailako alderdiak sortzen dituzte.

## Eserleku kopurua 
Hauteskundeetarako Nizako Ituna erabiliko da. Itun horrek dioen bezala 732 eserleku banatu ziren estatu kideen arabera. Hala ere, Lisboako Ituna baieztatu zenean, 751 eserlekura igo zen kopurua.

## Hauteskunde datak 
## Emaitzak 
### Orokorrak 
### Euskal Herria 
Nahiz eta Euskal Herriak beste hauteskundeetan bezala herrialde bezala parte hartzen ez duen (Espainia eta Frantziaren barnean parte hartzen du), hauek izan dira hauteskunde hauetako emaitzak:

Hegoaldeko EAJ eta Iparraldeko PNB elkarrekin
Les Verts bezala aurkeztu zen
PSE-EE eta PSN elkartuta
Euskadiko PP eta Nafarroako PP elkartuta
Aurreko hauteskundeetan UDF bezala aurkeztu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noba

frame|eskuinera|Noba baten sorrera
**Noba** bere argitasunaren bat-bateko gehikuntza handia jasan duen izarra da. Gehikuntza hori ordu gutxitan gertatzen da eta batez beste 13 magnitudekoa izaten da, hau da, izarra 100 bat mila aldiz distiratsuagoa egiten da. Argitasun maximo lortu ondoren intentsitatea galduz joaten dira hasierako egoerara itzuli arte, nahiz eta prozesuan oszilazioak izan. Gertakaria iragan artean gas masa oso handiak jaurtikitzen dira, Eguzkiaren masaren 1/1000-era iritsi daitezke, oso abiadura handiarekin, 3000 km/s bestekoak.

Beste galaxia kiribil batzuetan behatu diren arren, nobak, eskuarki, Frantseses bidean gertatzen dira. Eskuarki noba bera agertzen den tokian zegoen izar batekin lotzen da, *prenoba* izenekoekin hain zuzen ere. Azken hauek gehienetan nanoak eta gainazaleko tenperatura oso handikoak izaten dira.

Noba baten sorrera prozesua: Izar hauetako baten lehenengo epealdiko erregai nuklearraren errekuntzaren erreakzio termonuklearraren bidez energiarik sortzeko gai ez den dentsitate handiko material pilo bat besterik ez da geratzen. Izar nano zuria sistema bitarra osatzen badago, materia kantitate handiak kenduko dizkio izar lagunari azken honek bere eboluzioaren bidean erraldoi gorri bihurtutakoan. Materia fluxu honek, nano zuria erortzean, leherketa handiak sortaraz ditzake.

## Ikus, gainera 
* Supernoba
* Hipernoba

## Kanpo estekak
Perla ibaiaren delta

**Perla ibaiaren delta** (), Txinako Herri Errepublikako hegoaldean dagoen gunea da. Perla ibaiaren itsasadarrak Hego Txinako itsasoarekin bat egiten du bertan.

Ekonomia 1970eko hamarkadan liberalizatu zenetik, Txinako gune ekonomikorik garrantzitsuenetakoa da, Shanghairekin batera. Txinako gobernuak Shenzhengo arrantza portua hiri ekonomiko berezi izendatu zuenetik, gunearen hazkundea izugarria izan da.

## Inguru naturala eta kokapena 
Perla ibaiaren delta Txina hegoaldeko gune metropolitar erraldoia da. Bederatzi prefektura ditu (Guangzhou, Shenzhen, Zhuhai, Dongguan, Zhongshan, Foshan, Huizhou, Jiangmen eta Zhaoqing), eta bi lurralde berezik osatzen dute (Macau eta Hong Kong).

## Demografia 
* Guangzhou: Guangdong probintziako hiriburua da, eta delta osatzen duten hirien artean jendetsuena.
* Shenzhen: Deng Xiaopingek "Gune Ekonomiko Berezia" izendatu zuen lehen hiria izan zen eta 1970eko hamarkadatik Txinan gehien hazi den hiria da.
* Hong Kong: 1997. urtera arte, Erresuma Batuaren kolonia, Asiako finantza gunerik garrantzitsuenetakoa da.
* Dongguan: Guangzhou hiriaren iparraldean dagoen hiria. Perla ibaiaren mendebaldean dago. Txinako merkatal-gunerik handiena dago bertan.
* Foshan: Antzinako ondarea ondo kontserbatzen duen hiria da: duela mende asko, bertan zeuden portzelana industriengatik ezaguna zen.
* Jiangmen: Guangdong probintziako bigarren porturik garrantzitsuena dago bertan. Gobernuak gune industrial erraldoia eraiki nahi du portuaren inguruetan.
* Zhongshan: Guangzhou eta Macau arteko hiria da. Txinan lanparak ekoizteagatik ezaguna.
* Zhuhai: Macaurekin batera, Txinako Gune Ekonomiko Berezietako bat da. Macauren ondoan dago.
* Macau: 1999. urtera arte Portugalen kolonia, Macau Txinako gune turistiko garrantzitsua da, eta jokoa legezkoa den hiri bakarra.

## Argazkiak 
Perla ibaiaren delta osatzen duten hirien argazkiak:

Fitxategi:Hong Kong Night Skyline.jpg|Hong Kong
Fitxategi:Dongguan Guanyinshan.jpg|Dongguan
Fitxategi:View of Koming, Kwangtung from Gaoming Port, May 2007.jpg|Foshan
Fitxategi:Jiangmen001.jpg|Jiangmen
Fitxategi:Zhongshan983KN.jpg|Zhongshan
Fitxategi:Zhuhai-seen-from-Yeli-0723.jpg|Zhuhai
Fitxategi:Macau-Taipa Bridge Mo707.JPG|Macau

## Ikus, gainera 
* Perla Ibaiaren Deltako Gune Ekonomikoa

## Kanpo estekak 
*  Deltaren satelite bidezko irudiak.

## Bibliografia 
* KOOLHAAS, REM. *Pearl River Delta*. Monacelli Press, 2000.
Estasi

[thumb|300px|[Maria Magdalena gogo-erauzian habearen ondoan.]]
**Estasia**, **gogo-bahitzea** edo **gogo-erauzia** pertsona batek erabateko betetasun, lilura, zorion edo alaitasuna sentitzen dueneko egoera da. Bereziki bizipen mistikoetan hel daitekeen bizipentzat hartzen bada ere, adiera arruntean bizipen sexualetako plazer gorena eta ertilan baten aurrean sentitzen den neurrigabeko mirespena adierazteko ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Adenosina trifosfato

**Adenosina trifosfatoa** edo **ATP** nukleotido bat da, adeninaz, erribosaz eta hiru fosfato taldez osatua, bizidun zelulei energia ematen diena. Esan liteke ATPa dela zelularen energia gordailu edo biltegia, energia behar den edozein erreakzio biokimikotan ATPa erabiltzen baita.

Fotosintesian eta arnasketa aerobioan sortutako molekula da. Bere formula osoa C10H16N5O13P3 da.

Molekula honek fosfatoen arteko lotura kobalenteetan pilaturik dauka energia. Lotura bakoitzak 7,7 kcal/mol askatzen du. Hots, adenosina trifosfatoaren hidrolisiak, adenosina difosfatoa sortzeko, 7,7 kcal/mol askatzen du. Beste hainbeste gertatzen da difosfatoa monofosfato bihurtzen denean.

center|500px

ATP → ADP + Pi + Energia (7,7 kcal/mol)

ADP → AMP + Pi + Energia (7,7 kcal/mol)

ATPak duen energia prozesu biologiko desberdinetan erabiltzen da. Esaterako:

* molekulen garraio aktiboan, kontzentrazio-gradientearen aurkako garraioan, alegia

* metabolismoaren bide anabolikoetan, hots, molekula sinpleetatik molekula organiko konplexuak eratzen dituzten bideetan

* animalien giharren mugimenduan

* hainbat zelula-higiduretan

* ugalketa zelularrean

Izaki bizidunek beren funtzioak mantentzeko ATParen behar handia dute. Adibidez, bakterio batek bere metabolismoan batez beste 2.500.000 ATP-molekula behar ditu segundoko.

## Kanpo estekak
Taoiseach

**Taoiseach**-a Irlandako Errepublikako gobernuburua da. Irlandako Presidenteak izendatzen du Taoiseach-a Dáil Éireann-ak (Irlandako Parlamentuko behe-ganbera) aukeratu ostean. Karguan mantentzeko, gobernuburuak Dáil-aren gehiengoaren konfiantza mantendu behar du.

Taoiseach gaelerazko hitza da zeinak "buruzagi" edo "lider" esan nahi du, eta ofizialki 1937ko Irlandako Konstituzioarekin batera erabiltzen hasi zen Irlandako Gobernuaren burutzat. Ingeleraz zein gaeleraz '*Taoiseach*' hitza erabiltzen da gobernuburua izendatzeko, eta gaeleraz, Irlandako gobernuburua dena izendatzeko soilik erabiltzen da.

Gaur egun, Micheál Martin, Fianna Fáil alderdiko buruzagia da Irlandako Taoiseach, 2025ko urtarrilaren 23tik, Fianna Fáil, Fine Gael eta Alderdi Berdearen arteko akordioaren ondorioz.

## *Taoisigh*en zerrenda 

 Zbk.
 Izena 
 Agintaldi hasiera
 Agintaldi amaiera
 Amaiera

1.Éamon de Valera 1937ko abenduaren 29a  1948ko otsailaren 18a Fianna Fáil

2.John A. Costello 1948ko otsailaren 18a  1951ko ekainaren 13a  Fine Gael

Éamon de Valera (*2. aldiz*) 1951ko ekainaren 13a  1954ko ekainaren 2a  Fianna Fáil

John A. Costello (*2. aldiz*) 1954ko ekainaren 2a  1957ko martxoaren 20a  Fine Gael

Éamon de Valera (*3. aldiz*) 1957ko martxoaren 20a  1959ko ekainaren 23a  Fianna Fáil

3.Seán Lemass 1959ko ekainaren 23a  1966ko azaroaren 20a  Fianna Fáil

4.Jack Lynch 1966 azaroaren 20a 1973ko martxoaren 14a  Fianna Fáil

5.Liam Cosgrave 1973ko martxoaren 14a  1977ko uztailaren 5a  Fine Gael

Jack Lynch (*2. aldiz*) 1977ko uztailaren 5a  1979ko abenduaren 11  Fianna Fáil

6.Charles J. Haughey 1979ko abenduaren 11  1981ko ekainaren 30a  Fianna Fáil

7.Garret FitzGerald 1981ko ekainaren 30a  1982ko martxoaren 9a  Fine Gael

Charles J. Haughey (*2. aldiz*)1982ko martxoaren 9a  1982ko abenduaren 14a  Fianna Fáil

Garret FitzGerald (*2. aldiz*)1982ko abenduaren 14a  1987ko martxoaren 10a  Fine Gael

Charles J. Haughey (*3. aldiz*)1987ko martxoaren 10a 1992ko otsailaren 20a  Fianna Fáil

8.Albert Reynolds 1992ko otsailaren 20a  1994ko abenduaren 15a  Fianna Fáil

9.John Bruton 1994ko abenduaren 15a  1997ko ekainaren 26a  Fine Gael

10.Bertie Ahern 1997ko ekainaren 26a 2008ko maiatzaren 7a  Fianna Fáil

11.Brian Cowen 2008ko maiatzaren 7a 
 2011ko martxoaren 9a  Fianna Fáil

12.Enda Kenny 2011ko martxoaren 9a 
 2017ko ekainaren 17a   Fine Gael

13.Leo Varadkar 2017ko ekainaren 17a 
 2020ko ekainaren 27a   Fine Gael

14.Micheál Martin 2020ko ekainaren 27a 
 2022ko abenduaren 17a   Fianna Fáil

Leo Varadkar (*2. aldiz*) 2022ko abenduaren 17a 
 2024ko apirila 8a   Fine Gael

15.Simon Harris 2024ko apirila 8a
 2025ko urtarrilaren 23a   Fine Gael

Micheál Martin (*2. aldiz*) 2025ko urtarrilaren 23a
 *karguan*  Fianna Fáil

### Bizirik dirauten *Taoisigh* ohiak 
* Simon Harris
* Leo Varadkar
* Enda Kenny
* Brian Cowen
* Bertie Ahern

## Ikus, gainera 
* Irlandako Presidentea
* Tánaiste

## Kanpo estekak
Oireachtas

***Oireachtas*** Irlandako Errepublikaren gaelerazko "Parlamentu Nazionalaren" izendapena da (halere ingelesez ere erabiltzen da). Irlandako Presidentea eta bi ganberaz osatuta dago: *Dáil Éireann* (Behe Ganbera) eta *Seanad Éireann* (Senatua).

Bi ganbera asimetriko ematen den kasua da, Dáil ganberak Senatuak baino ahalmen gehiago baititu. Bi ganbera hauen egoitza Dublinen erdigunean kokatzen den *Leinster House* eraikinean dago.

## Ikus gainera 
* Dáil Éireann
* Seanad Éireann

## Kanpo estekak 
* Tithe an Oireachtais - Houses of the Oireachtas - Oireachtasaren Etxeak
Robert Schumann

**Robert Schumann** (Zwickau, Saxonia, 1810eko ekainaren 8a - Endenich, Bonn, 1856eko uztailaren 29a) alemaniar musikagile erromantikoa izan zen. Pianorako obra poetiko eta lirikoak idatzi zituen 1829-1840 bitartean (*Vienako ihauteria*, 1835, Haur irudiak, 1838, Kreisleriana, 1838). Clara Wieck piano-interpretatzaile famatuarekin ezkondu ondoren, liedak konposatu zituen (*Emakume baten bizitza eta ezkontza*, 1840). Orkestrako musika eta ganbera-musika idatzi zuen, batik bat, 1841az gero. Konpositore sakona eta sentikorra izan zen, Erromantizismoko hoberenetakoa.

## Bizitza 
Zuzenbide ikasketak utzi zituen pianoa ondo ikasteko Friedrich Wieckekin. Hatzak arinago mugitzeko asmatu zuen tresna baten erruz, hatz baten mugimendua galdu zuen. Harrezkero musika eta kritika idazten hasi zen. *Neue Zeitschrift für Musik* («Musika Aldizkari Berria») sortu zuen eta musikaz zituen irizpideak argitaratu zituen, baita Brahms eta Mendelssohni zien mirespena adierazi ere. 1838an Clara Wieck, Friedrichen alaba eta pianista famatuarekin ezkondu zen.

1843. urtean Mendelssohnek irakasle postua eskaini zion Leipzigeko kontserbatorioan. Handik urtebetera postua utzi behar izan zuen, 1833. urtetik aurrera jaiotzetik zuen buru gaixotasunak eragiten zizkion nerbio krisialdiak zirela eta. 1844. urtean Dresden hartu zuen bizilekua piano irakasle gisa eta geroago, 1850. urtean, Düsseldorfeko musika zuzendari izendatu zuten. 1854an, krisialdi larriago batean, Rhin ibaira bota zuen bere burua, baina salbatu zuten. Eroetxe baten sartu zuten eta hantxe hil zen bi urte geroago.

## Lanak 
Erromantizismoko musikagilerik bikainetako bat izan zen Schumann. Aipagarriak dira, batez ere, pianorako musika, abestiak (Lieder) eta orkestrarako musika. Pianorako musika lan ezagunenak bere emaztearentzat idatzi zituen.

Lan aipagarriak dira, besteak beste, ahotserako liedak, *Emakume baten maitasun eta bizitza* (1840), *Poetaren maitaleak* (1840); *Erromantzak eta baladak* (1841-1847) bilduma; hirurogeita hamabi koru *a capella*; hamazazpi duo, hiru trio, hogeita hamaika kuarteto pianoarekin; oratorioak, *Paradisua eta Peria* (1841-1843); *Manfred* (1849); *Mignonentzako requiema* (1849); *Genoveva* (1847-1850) opera.

Pianorako lanen artean berriz, aipagarriak dira *Pinpilipauxak* (1829-1832); *Kapritxoak* (1833); 12 Estudio sinfoniko, (1834); *Inauteria* (1834-1835); *Haur eszenak* (1838); *Kreisleriana* (1838); *Albuma gazteriarentzat* (1848); *Basoko eszenak* (1848-1849).

Organorako Sei fuga Bachen izenaren inguruan (1845) idatzi zuen. Ganbera musika, lau sinfonia, oboe eta pianorako, eta biolontxelo eta pianorako lanak ere idatzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Robert Schumann: his life and famous works Guitarpress.com
*  Schumannen lan guztiak Classical.net
Dáil Éireann

***Dáil Éireann*** delakoa Irlandako Errepublikaren *Oireachtas* legebiltzarreko behe ganbera da. Bost urtero bozketa zuzenaren bidez hautatzen da, boto bakar transferigaitza izeneko ordezkaritza proportzionaleko sistema baten bidez (Single Transferable Vote, edo STV). Bere ahalmenak beste herrialdeetako bi ganberako legebiltzar sistemen behe ganberen antzekoak dira. Taoiseach edo gobernu burua izendatu edo aldatzeko gaitasuna du, bai eta legeak onartzekoa ere. 1922tik aurrera Dublingo Leinster Housen biltzartzen dira.

29. Dáila 166 legebiltzarkidez osaturik dago, hauek 21 urtez gainekoak izan behar dutelarik. Biltzarkide bakoitzak Teachta Dála edo TD (diputatu) izendapenaz ezagutzen da.

## 30. Dáileko Legebiltzarkideak (2007ko Maiatza) 
### 30. Irlandako Hauteskundeak - 2007ko Maiatzaren 24a 
## Ikus gainera 
* Oireachtas
* Seanad Éireann

## Kanpo estekak
Denise Bellon

**Denise Bellon**, **Denise Hulmann** jaioa, (Paris, 1902ko irailaren 20a - *ibidem*, 1999ko urriaren 31a) argazkilari frantziarra izan zen.

## Bizitza 
1938an lehenengo surrealismoaren erakusketa erretratu zuen: Salvador Dalí, Marcel Duchamp eta abar.

Egile honek ere, erreportari moduan lan egin zuen *Alliance-Photo* barruan, kamara higikor eta arinak agertzean.

Ipar Euskal Herrian bizi zen, non nere bi alabak Yannick Bellon (zinemagilea) eta Loleh Bellon (antzezlea) jaioak ziren.

## Omenaldia 
2001ean bere alaba Yannick Bellon-ek eta Chris Marker-ek omenaldia egin zioten film batean: *Etorkizuneko oroigarria* (''Le souvenir d'un avenir'').
Data

Egutegi batean, **data** egun zehatz bat adierazten duen erreferentzia bat da, 1997ko ekainaren 13 esaterako. Gertaera baten data finkatzeko, erabiltzen den egutegia eta ordu-zona zehaztu behar dira. Adibidez, Pearl Harbor-eko erasoa 1941eko abenduaren 7 gertatu zen Hawaiin, baina abenduaren 8an Japoniako orduaren arabera, gregoriotar egutegia erabiliz bietan.

## Datak euskaraz nola adierazi 
Euskaltzaindiaren gomendioak  hauek dira:

* Gutun eta antzekoetan bi forma hauek erabil daitezke:
** *Donostian, 1965eko ekainaren 13an*.
** *Donostia, 1965eko ekainaren 13a*.
* Era laburtuan hauek dira forma egokiak:
** *2007/04/10*
** *1982/III/07*
** *1994-04-06ko Euskaldunon Egunkaria-n*.
* Hilabetea eta eguna bakarrik adierazi behar direnean, berriz:
** kasu markarik ez bada, *urtarrilaren 10a* zein *urtarrilak 10* (*Urtarrilak 10 egun dituela* egituraren laburpena da azken hau); adibidez, *datorren ostiralean, urtarrilak 10, ospatuko da urtemuga*.
** kasu-markaren bat jarri behar bada, berriz, beti egitura hau erabiliko da:
*** *Hilaren 22an eta 29an*.
*** *Martxoaren 24tik 27 arte*.
*** *Datorren ekainaren 14an*.
* Gainera urtea ere jarri behar bada, era berean egin behar da:
** *1997ko martxoaren 18a egun tristea izan zen niretzat*.
** *Azterketak Donostian, 2004ko urtarrilaren 15etik 17ra izango dira*.
** *Bihar, 2009ko maiatzak 16, izango da ospakizuna*.
* Aposizioetan, honela eman daiteke asteko zein egun den:
** *Maiatzaren 17an, osteguna, etorriko da.*
** *Maiatzaren 17an, ostegunean, etorriko da.*
** *Maiatzaren 17an, ostegunarekin, etorriko da.*

## ISO 8601 
thumb
ISO 8601 arauak datak irudikatzeko nazioartean adostutako modu bat planteatzen du:

:::::::::**UUUU-HH-EE**.

Beraz nazioarteko arau honi jarraiki, esate baterako, 2024ko maiatzaren 17a, horrela idatziko litzateke: 
:::::::::**2024-05-17**.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txangurru (gastronomia)

thumb|200px|Txangurrua jateko prest.
**Txangurru** euskal sukaldaritzako *maja squinado* edo txangurruren mamian oinarritutako zenbait plater dira.

## Prestaketa 
Txangurruko errezeta nagusiak "Txangurrua Donostiako eran" edo "txangurruren terrinak" dira. Errezeta hauetan txangurruari ateratako mamia tipula, porru, tomate edo brandy bezalako osagaiekin nahasten dute

Askotan errezeta txangurruaren oskolean zerbitzatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Legatza saltsa berdean

**Legatza saltsa berdean** edo **koxkera moduan** legatzaz, zainzuriz, ilarrez, txirlaz, perrexilaz, eta arrautzez egindako euskal sukaldaritzaren jaki nagusietako bat da. Legatza ez ezik, beste arrain zuri asko ere prestatzen dira horrela.

Buztinezko lapiko zabalean egin ohi da, eta saltsa loditzeko komeni da lapikoa astintzea sutan dagoenean, pil-pil saltsarekin egiten den antzera. Prestatu eta berehala jatea komeni da, behin hoztuta berriz berotu beharko litzatekeelako eta arraina lehortuko litzateke.

Legatza medailoi moduan ebakita jartzen dira, azala kendu gabe, eta arrautzak zatitan. Almejak bizirik eta itxita daudela jartzen dira salda beroan, kazuelan bertan ireki daitezen. 

Ez da egiten erraza, arraina egina egon behar baita baina luzeegi berotzen usten bada lehortzeko arriskua dago, eta lehortzean, arrainak bere zaporea galtzen du. 

Igor Goikoetxea gastronomiaren dibulgatzaileak kontatzen du Plácida Larrea baztandarrak asmatu zuela Bilbon 1723. urtean. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Legatz

## Kanpo estekak 
* Legatza saltsa berdean.Sukaldean (Errezeta). 
* Legatza saltsa berdean. Sukaldean, gastronomiaz gozatzeko gunea. (Errezeta)
* Amonaren legatza saltsa berdean. Pagotxa RZ (Errezeta)
Mami

**Mami**a edo **gatzatu**a gatzatutako esnez egindako azkenburua da, Euskal Herrian ardi esnearekin egin ohi dena. Eskualde batzuetan **gaztanbera** ere esaten zaio, baina ez da gaztanbera orokorragoarekin nahastu behar.

## Prestakuntza 
thumb|Legarra edo gatzagia ateratzen, gatzatua egiteko.

Esnea gatzatzeko, epeldu egiten da, eta edoskitzen dabilen animalia baten sabeletik hartutako hartzigarri laktikoa edo kardu mota bat eransten zaio. Horrek esnearen gazta-aldea gazuretik banatzen du. Behin prestatuta, mamia hutsik edota gozagarriren bat gehituta (eztia, azukrea...) jan ohi da.

Euskal Herrian, ardi esnea zurezko kaiku bat jarrita, sutan berotutako harria sartzen zitzaion, berotzeko. Horrela, mamiak erre usaina (kiskal urrina, edo kixkel/kizkil urrina, eskualdearen arabera) eta erre zaporea hartzen zuen. Gaur egun, ardi esnea 200 cm3 inguruko buztinezko potoetan gatzatu eta zerbitzatzea da ohikoena.

## Mamiaren sasoia 
Euskal Herrian mamia egiteko ardi esnea erabili ohi da. Beraz, esne hori dagoen garaian egiten zen, ardiek arkumeak izaten dituztenean, neguan eta udaberrian. Urte sasoi horretan ardiak ukuiluan edo beheko larreetan izaten ziren (udan eta udazkenean, berriz, mendi gainetako larreetan). Gaur egun, hozteko tekniken garapenari esker urte osoan eros daiteke ardi-esnea, eta gatzagi edo legar kimikoa ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Prestatzeko errezeta, Leioako Ostalaritza Eskolan.
* Mamiaren nutrizio informazioa, Leioako Ostalaritza Eskolan.
* Prestatzeko errezeta, *Sukaldean.com*.
* «Gatzatu naturala egiteko behar den legez kanpoko materiala», *Sustatu*, 2009-04-15.
Urtebetetze

[thumb|[Haur bat bere **urtebetetzea** ospatzeko tartaren aurrean.]]

**Persona baten urtebetetzea** edo **urteak** pertsona horren jaiotegunaren urtemuga da. Data horretan pertsonak urteak egiten dituela edota bere **zorionak** direla ere esaten da.

## Urtebetetzeak Euskal Herrian 
Euskal Herrian guztiz zabaldurik dago gaur egun urtebetetzeen ospakizuna. Haurren urtebetetzeetan ohikoa da haurrek euren ikastegiko adiskideen artean goxokiak eta antzekoak banatzea. Urteak egiten dituenari belarritik urteak bete adina aldiz tiratu ere egin ohi diote lagun eta adiskideek. Aldi berean bere lagunak etxean edo etxetik kanpo egiten den askari batera gonbidatzeko ohitura zabaldu da. Horrelakoetan, betetzen diren urteak adina kandela txiki dituen tarta bat prestatu ohi da. Urteak egiten dituenak kandelak haize eginez itzaltzen dituen bitartean beste guztiek *Zorionak zuri* abesti ezaguna kantatzeko ohitura bada. *Zorionak zuri* abestiaren hitzak hauek izaten dira:

:*Zorionak zuri,
:*zorionak zuri
:*zorionak (urteak egiten dituenaren izena)
:*zorionak beti!*

Helduen artean ere ospatu ohi dira urtebetetzeak, baina gehienetan ospakizuna etxekoekin edo lagunminekin koadrilan bakarrik egin ohi da. Haurra zein heldua izan, opariak egiten zaizkio urteak betetzen dituen pertsonari.

Bestalde, ohikoak dira *Zorionak!*, *Urte askotarako!* (*Aunitz urtez!* Nafarroan), *Urte askoan, txapela kaskoan!* esapideak urteak egiten dituen pertsona bat zoriontzeko.

XX. mendearen bukaeran ezaguna egin zen Kaxiano soinujolearen *Zorionak* abestia. Jendeak maiz deitzen zuen hainbat irrati saiotara egun horretan bertan urteak egiten zituen etxeko edo lagunmin bat zuzenean zoriondu eta ondoren irratian Kaxianoren abestia jartzeko. Txirri, Mirri eta Txiribiton pailazoek ere urtebetetzeak ospatzeko *Zuri zorionak* abestia sortu zuten 2001. urtean, Takolo, Pirritx eta Porrotx pailazoek ere urtebetetzeak ospatzeko *Mila zorion'' abestiarekin gehien bat haurrei zuzendurikoa. Haur euskaldun artean arrakasta handia izan zuen EITBko Betizu Klubeko kide zirenei zorion gutuna eta oparia bidaltzen zitzaizkien urtebetetze egunean.

## Ikus, gainera 
* Egutegi
* Urtebetetzeen ebazkizuna
* Santu-egun

## Kanpo estekak
Brian Cowen

**Brian Cowen** (irlanderaz *Brian Ó Comhain* ; 1960ko urtarrilaren 10a), Irlandako Errepublikako Taoiseach edo Lehen ministro ohia da. Fianna Fáil alderdikoa da. Bere agintaritza Bertie Ahernen kargu-uztearen ondoren 2008ko maiatzaren 7an hasi zen.

Aurretik Lan Ministerioan (1992-1993), Energi Ministerioan (1993), Garraio, Energia eta Telekomunikazio Ministerioan (1993-1994), Osasun eta Haurtzaro Ministerioan (1997-2000), Kanpo Harremanetarako Ministerioan (2000-2004) eta Finantza Ministerioan (2004-2008) ministro ere aritu zen. 2007 eta 2008 urte bitartean *Tánaiste* (lehen ministrordea) ere izan zen.
John A. Costello

**John Aloysius Costello** (irlanderaz *Seán Alabhaois Mac Coisdealbha*; 1891ko ekainaren 20a – 1976ko urtarrilaren 5a), Fine Gael alderdiko irlandar abokatu eta politikaria izan zen. 1922an independentzia lortu ostean Irlandako Estatu Askearen gobernuko aurreneko lege aholkularietako bat izan zen. 1926tik 1932ra Irlandako Prokuradore Nagusia izan zen eta amaitzeko bi agintaldietan zehar 1948tik 1951ra eta 1954tik 1957ra Taoiseacha (gobernuko burua) izan zen.

Gobernuko buruen denbora-lerroa:
Four Courts

**Four Courts** eraikina (irlanderaz, *Na Ceithre Cúirteanna*; euskaraz *Lau Auzitegiak*) Dublin hirian kokatzen da eta Irlandako Auzitegi Gorena eta Auzitegi Zentral Kriminalaren egoitza da.

Hain zuzen ere, Liffey ibaiaren iparraldeko ertzean dago, Father Mathew zubia eta O'Donovan Rossa zubiaren artean.

## Eraikuntza 
Eraikina James Gandonek 1796 eta 1802 urteen artean eraiki zuen, arkitektu honek hiri berean dagoen Custom House jauregia ere eraiki zuelarik.

Eraikina Irlandako Gerra Zibila garaian suntsitua izan zen, irlandar gobernu berriak bertan babesten ziren errebeldeak bonbardatu baitzituen. Gertakari honek ia eraikin osoaren suntsiketa ekarri zuen, bai eta bertako erregistro zibilaren bulegoan gordetzen ziren agiri garrantzitsuen desagertzea ere, XII. mendetik aurregorako agiritegi legal eta historikoa barne zelarik.

Suntsiketa honen ondoren 1932an jatorrizko plano eta diseinuez baliatuz bere berreraikuntzari ekin zitzaion. Era honetan bere erdigunean sei zutabe korintiardun portikoa du, eraikinaren erdian kobrezko kupuladun linterna bat kokatzen delarik.

## Iruditegia 

Irudi:Four Courts Conflagration.jpg|Four Courts eraikina Irlandako Gerra Zibilan zehar sutan.
Irudi:The Four Courts Building - geograph.org.uk - 3668.jpg|Liffey ibaiaren hegoaldeko ertzetik ikusita.
Irudi:LiffeyFourCourtsWhitworthBridge Dublin1841 PrintWHBartlett.jpg|1841eko irudia.
Irudi:Ireland 256 bg 062202.jpg|Eraikina eta O'Donovan Rossa zubia.

## Kanpo estekak 
* Four Courts eraikinaren birako webgunea (*ingeleraz*)
* Irlandako Courts Zerbitzua (*ingeleraz*)
* The Bar Council (*ingeleraz*)
* Irlandako Artxibategi Nazionala (*ingeleraz*)
Bertie Ahern

**Patrick Bartholemew Ahern** (irlanderaz **Pádraig Parthalán Ó hEachtairn**) (1951ko irailaren 12an jaioa) irlandar ekonomista eta politikaria da. Fianna Fàil alderdi kontserbadorearen ezker hegaleko kidea da. 1997ko ekainaren 26tik 2008ko maiatzaren 7ra arte Irlandako Errepublikako Taoiseacha izan zen, ustelkeria kasu batengatik dimititu zuen eta Brian Cowenek ordezkatu zuen.

1977an aukeratu zuten lehen aldiz diputatu bere alderdiaren eskutik. 1980ko hamarkadan Dublingo alkate izan zen, 1987-1991 bitartean Lan ministro, eta 1993an Finantza ministro izendatu zuten A. Reynoldsen koalizio gobernuan. Asko hazi zen bere ospea kargu horretan, ekonomia arloan zuen gaitasuna erakusteko aukera izan baitzuen: 1993ko Europako Diru Sistemaren krisia zela-eta hartutako neurriak egokiak eta eraginkorrak izan zirenez, arrakasta handia izan zuen. Baina Ahernen karrera distiratsua bertan behera gelditu zen 1994ko azaroan, koalizioko gobernuak porrot egin baitzuen. Urte berean, bere alderdiaren buruzagi izendatu zuten, eta bera izan da 43 urterekin alderdi horrek inoiz izan duen buruzagi gazteena.

Oposizioan egon ondoren, 1997an hauteskundeak aurreratu zituzten, eta bere alderdia izan zen garaile. 1997ko ekainaren 26an bera izendatu zuten Irlandako Lehen ministro; berriro ere, bera izan zen inoiz kargu hori bete duen pertsonarik gazteena. Negoziaziorako eta elkarrizketarako gaitasun handia zuen. Bere gobernuak abertzaleen eta unionisten arteko hitzarmen politikoan oinarritutako Irlanda bakarraren alde egin zuen, baina erradikalak baztertuz, betiere. Hala ere, 2008an ustelkeria kasu batengatik dimititu zuen eta Brian Cowenek ordezkatu zuen.

## Euskal Herrian 
2011ko apirilaren 13an Gipuzkoako Foru Aldundian Ostiral Santuko Hitzarmenari buruzko hitzaldia eman zuen.
[thumb|2011ko Aieteko Bake-Konferentziako mahaia, ezkerretik eskuinera: [Jonathan Powell|Jonatan Powell, Pierre Joxe, Kofi Annan, Gro Harlem Brundtland, Bertie Ahern eta Gerry Adams|ezkerrera|285x285px]]
Bertie Ahernek 2011ko urriaren 17an parte hartu zuen Aieteko bake konferentzian, Donostian. Koffi Annan eta Europako beste 4 lider politikorekin presiditu zuen mahaia (Jonathan Powell, Gro Harlem Brundtland, Pierre Joxe eta Gerry Adams), eta bertan ETAri borroka armatuari bukatzeko eskatu zioten alde bakarreko eta Espainiako zein Frantziako gobernuekin negoziatu gabeko prozesu baten baitan. Handik hiru egunetara ETAk borroka armatuari amaiera ematea erabaki zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gatazkaren konponbidea sustatzeko nazioarteko konferentzia
* Brian Currin
* Harremanetarako Nazioarteko Taldea
* Demokrazia Euskal Herriarentzat
* Oroimenari eta Bizikidetzari buruzko biltzarra
* Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundea
* Lokarri (gizarte mugimendua)
* Bakearen artisauak

## Kanpo estekak 
* Bertie Ahernen webgune ofiziala
Custom House

**The Custom House**, euskaraz *Aduana Etxea* (irlanderaz: *Teach an Chustaim*), Dublin hiriko XVIII. mendeko eraikin neoklasikoa da, eta Liffey ibaiaren iparraldean dago, Matt Talbot zubitik hurbil hain zuzen ere.

James Gandonek Dublingo portuko aduana-etxe bezala diseinatu zuen (arkitektu honek hiriko beste hainbat eraikinen egilea ere bada, adibidez Four Courts). 1791an amaitu zen, eta guztira 200.000 £ kostatu zen.

Eraikinaren lau aurpegiak armarri eta eskulturez apainduta dago. Apaingarri horiek irlandar ibaiak irudikatzen dituzte, adibidez Edward Smythek Liffey ibaiaren buru alegorikoa landu zuen, eta hori bezalako beste hamairu eskultura edo irudi ere baditu. Eraikinaren alde nagusia Liffey ibaiaren paraleloan kokatuta dago, eta erdiko doriar ataria nabarmentzen da, alboetan Irlandako armarriekin koroeztatuta dauden pabilioiak dituelarik. Eraikinaren erdigunean brontzezko kupula bat dago, eta merkataritzara irudikatzen duen eskultura alegoriko bat du goialdean.

1800an Batasun Dekretuak Erresuma Batuko aduanetako gai guztiak Londresen zentralizatu zituen; hortaz, eraikin hau ez zen behin ere erabili. 1921an, Anglo-Irlandar Gerran, IRAk eraikinari su eman zion, Ingalaterrak irlandar uhartearen gainean zuen subirotasunaren ikur baitzen. Suteak bost egun iraun zuen, eta eraikinean kalte larriak eragin. 1926an berreraikitzeari ekin zioten, baino lanak ez zituzten 1991 arte amaitu.

## Kanpo estekak 
* Custom House — Irladako Gobernuaren webgunean
Daniel O'Connell

'''Daniel O'Connell'* (; 1776ko abuztuaren 6a, Derrynane House, Kerryko konderria &ndash; 1847ko maiatzaren 15a), *Askatzailea* (*The Liberator'') ere ezagutua izan zen, XIX. mendearen lehen erdialdeko Irlandako pertsonaia politiko garrantzitsuena izan zen.

## Ibilbidea 
Derrynane House etxean jaio zen, Kerry konderriko Derrynane herritik hurbil.
Bortizkeria erabiltzen zuten Irlandaren aldeko altxamenduekiko oso kritikoa izan zen, uhartearen askatasunak odol tanta bat bera ere balio ez zuela esateraino iritsi zelarik. Betiere aldaketa politikoa lortzeko asmoz metodo populista edo herrikoi eta parlamentarioak erabili zituen.

1828ko uztailean O’ Connellek gehiengo handi batekin Ingalaterrako gobernu hautagaia garaitu zuen, halere Test Act delako legeak amankomunen ganberarako sarrera galarazi zion. Nahiz eta matxinada eta istiluen beldur izan, tory gobernuak 1829an onartutako Test Act legearen aurkako proposamena har zezan behartuarazi zuen.

## Ikus, gainera 
* Derrynane House
Etxeko bixkotxa

**Etxeko bixkotxa** edo, soilki **bixkotxa** (frantsesez *gâteau basque*, gaztelaniaz *pastel vasco*, horregatik batzuetan euskaraz *euskal bixkotxa*, *euskal pastela* edo *euskal pastiza*) Lapurdiko gozopil tradizionala da, hasieran Itsasuko gerezi gorriez beteta egin bazuten ere, orain kremazkoa izan ohi da.

## Historia 
XVII. mendean Kanbon euskal gozopil honen lehendabiziko aipamenak agertu ziren, ziur asko fruituz betea (masustak, pikuak, gereziak...).

XIX. mendeko bukaeran kremazko gozopila agertu zen. Kanboar Marianne Hirigoien gozogilea izan zen lehenetarikoa bere etxeko bixkotxa Baionako merkatuan saltzen.

Hala ere, XX. mende amaiera arte, gozopil hau etxeari eta etxekoandreari hertsiki lotua izan da, eta horregatik gorde du *etxeko bixkotxa* izendapena..

Kanbon urtero, gozopilaren omenezko besta ospatzen da. Saran, hari buruzko museoa dago.

## Prestaketa 
[thumb|eskuinera|250px|Etxeko bixkotxa, [lauburua duela.]]
Gurin, irin, arbendol-hauts, azukre eta arrautza handi bat ditu osagaiak. Egun, normalean pastel-kremaz bete ohi da, nahiz eta fruituez beteak ere izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Errezeta: Euskal pastiza Sukaldean.com webgunean.
* Iñigo Esnaola, *Sukaldaritza liburua* (errezetak): "Euskal pastela".
Baracuda

**Baracuda** Alemaniako dance musika talde bat da. Axel Konrad eta Suprime Records diskoetxeko Ole Wierkek sortu zuten 2002ko neguan. Taldea Tobias Lammer (DJ Toby Sky) eta Suny abeslariak osatzen dute.

## Taldea 
* Axel Konrad (Ekoizlea)
* Ole Wierk (Ekoizlea)
* Tobias Lammer (DJ Toby Sky) (Discjockey-a)
* Suny (Abeslaria)

## Diskografia 
### Abestiak 
* 2002: "Damn! (Remember The Time)"
* 2003: "I Leave The World Today"
* 2005: "Ass Up"
* 2007: "La Di Da"
* 2008: "I Will Love Again"
* 2009: "Where Is The Love"

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala.
*  Baracuda Last.fm webgunean.
*  Ass Up abestiaren bideoklipa Youtuben.
Jaime Mayor Oreja

**Jaime Mayor Oreja** (Donostia, 1951ko uztailaren 12a) Alderdi Popularreko politikaria da. Espainiako Barne Ministroa izan zen 1996-2001 urte bitartean, baita EAEko lehendakarigai ere. PPren eurodiputatua da gaur egun.

## Bizitza 
Tradizio politiko handiko familian sortua. UCD alderdian hasi zen politikagintzan. 1980an Eusko Legebiltzarreko kide izendatu zuten alderdi horren izenean, baita Madrilgo Kongresuan Diputatu ere. 1982an, berriz, Madrilgo Gobernuak Euskal Herrirako Ordezkari izendatu zuen, bere osaba Marcelino Orejaren lekuan. 1989an Euskal Autonomia Erkidegoko Partido Popularra berrantolatzeaz arduratu zen, eta urte berean Madrilgo Kongresurako diputatu hautatu zuten berriz.

1990 eta 1994 urteetan, PPren lehendakarigai izan zen. 1995ean Donostiako Udaleko zinegotzi ere hautatu zuten, PPren alkategai izan ondoren, nahiz eta ez zuen zinegotzi kargurik hartu. 1996tik aurrera Madrilen garatu du erabat bere karrera politikoa. Urte hartan utzi egin zituen Eusko Legebiltzarreko eserlekua eta EAEko PPren presidentetza, nahiz eta orduz geroztik ohorezko presidente izan, eta 1996ko hauteskunde orokorretan Madrilgo Kongresurako diputatu hautatu zuten berriz ere. Hauteskunde haien ondorioz osatutako gobernuan Barne Arazoetarako ministro izendatu zuen José María Aznarrek. Lau urte geroago ere diputatu hautatu zuten Madrilgo Kongresurako 2000. urteko martxoan eginiko hauteskundeetan, eta bere ministro karguan berretsi zuen José María Aznarrek hauteskunde haien ondorioz osatutako gobernuan.

2001eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan PPren lehendakarigai izendatu zuten, eta izendapenaren ondoren ministro izateari utzi zion. 2004ko martxoko hauteskundeetan Kongresurako diputatu hautatu zuen berriro, baina uztailean eserlekua utzi zuen Europako Parlamentuko eurodiputatu izateko. Egun, Europako Parlamentuko Talde Popularraren lehendakariordea da. 2008ko martxoan Europako Talde Popularraren Dekalogoa aurkeztu zuen, taldearen ideiak kohesionatu eta nortasuna sendotzearren. 2009ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan Alderdi Popularraren zerrendaburu izendatu dute.

Politikari eskuindarra euskal abertzaletasun eta bereziki ezker abertzalearen kontrako bere jarrera gogorragatik nabarmendu izan da. 2017ko uztailean, Miguel Angel Blanco alderdikidearen bahiketaren urteurrenean adierazi zuenez, Nafarroako Gobernuaren zati bat "ETArena da"; Geroa Baik, berriz, etekin politikoa ateratzeko "terrorismoaren biktimen mina erabiltzea" leporatu zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
General Post Office (Dublin)

**General Post Office** edo **(GPO)**, euskaraz *Posta Bulego Nagusia* (irlanderaz *Ard-Oifig an Phoist*) Dublin hirian dago eta An Post edo Irlandar Posta Zerbitzuen egoitza nagusia da. Hiriko etorbide nagusia den O'Connell Street kalean kokatzen da eta Irlanda osoko eraikin ospetsuenetakoen artean dago, batez ere hemen eman baitziren 1916ko Bazko Altxamenduaren gertakari nagusienak.

## Arkitektura 
Dublinen jaso ziren azkenekotako eraikin georgiarretakoa da. Francis Johnstonek diseinaturiko eraikina 1814ean hasi zen altxatzen eta 1818ko urtarrilaren 6an inauguratu zen. Aurrekaldeak 67'1 metro luze da eta sei zutaberen gainean portiko joniar bat dauka. Ataria bera Portlandeko kareharriz eginda dago baina gainontzeko eraikina granitozkoa da. Hiru solairu dauzka eta beheko solairua errustikatua dago, Londresko India House eraikinaren antzera.

## Historia 
Pasarte historikorik garrantzitsuena 1916ko apirilaren 30ean gertatu zen, irlandarren Pazko matxinadaren erdigunea izan baitzen. Bertatik Patrick Pearse matxinoak Irlandako Errepublikaren Aldarrikapena irakurri zuen. Irlandar nazionalismoaren ikono nagusi bilakatu zen horrela. Hala ere, eraikina dagoen lurrak ingeles eta estatubatuar lurjabeena izaten jarraitzen du eta 80. hamarkadararte errenta ordaindu beharra izan zuen Irlandako Gobernuak.

Eraikinaren aurrean zegoen Nelson almirantearen zutabea IRAren bonba batek suntsitu zuen eta orain 120 metroko garaiera duen The Spire horratza edo konoa dago haren tokian.

## Irudiak 

Fitxategi:General Post Office (Dublin) - Project Gutenberg etext 12595.png|Posta Bulego Nagusia 1827ko irudi batean
Fitxategi:Tostal1954.jpg|*Garda Síochána*ko bolondres berriak Posta Bulego Nagusiaren aurretik martxan doazela. 1954. urtea.
Fitxategi:GPO Easter Rising Plaque.jpg|Bazko Altxamenduaren omenezko plaka bat Posta Bulego Nagusian, testua irlandera eta ingelesez dituelarik

## Ikus gainera 
* Pazko matxinada
* Irlandako Errepublikaren Aldarrikapena

## Kanpo estekak 
* Irlandar Arkitektura *on-line*: Posta Bulego Nagusiaren Historia eta Irudiak (ingeleraz)
* Project Gutenberg Article - Gutenberg Proiektuaren Artikulua (ingeleraz)
* *An Post* posta zerbitzuaren historia eta ibilbidea - Posta Bulego Nagusia (ingeleraz)
* 1916ko Bazko Altxamendua, Norman Teelingen arabera Irlandar Posta Zerbitzuek (An Post) eskuratutako margolan bilduma, Dublingo Posta Bulego Nagusian modu iraunkorrez erakusten da. (ingeleraz)