open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Equitativa (Donostia)

**«La Equitativa»** Donostiako eraikina da, Euskadi plaza, Ramon Maria Lili pasealekua eta Kolon pasealekuaren artean kokatuta eta «La Equitativa» aseguru-etxearen egoitza zena. Fernando Arzadun arkitektoak diseinatu zuen 1933an, estilo arrazionalistan.

Etxearen solairu bakoitzak bi etxebizitza ditu. Eskailera nagusi bat dago eta beste bat zerbitzukoa. Bi patio ditu barneko gelak argiztatzeko. Arzadunek eraikinaren konposizioan fatxadan jarri zuen indarra. Horretarako, bi mekanismo erabili zituen: batetik, linea horizontal eta bertikalen arteko kontrastea eta, bestetik, bolumenen sartu-irteeren arteko jokoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arkitektura arrazionalista
* Donostiako Klub Nautikoa
* La Equitativaren egoitza Bilbon
Geel

**Geel** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. 2015eko urtarrilaren 1ean 37.848 biztanle zituen.

## Hiri senidetuak 
* : Tydavnet, Monaghan konderria
* : Xanten
* : Lugo

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Kataluniako Generalitatearen Urrezko Domina

thumb|Kataluniako Urrezko Domina.
**Kataluniako Generalitatearen Urrezko Domina** (katalanez, "Medalla d'Or de la Generalitat de Catalunya") 1978tik, hau da, Josep Tarradellasen trantsizio gobernuaren garaietan, Diadarekin batera, ia urtero Kataluniako Generalitateak ematen duen sari ohoregarria da. Domina honekin Generalitatek esparru desberdinetako pertsonek edo instituzioek egindako lana eskertu nahi du. Esparruak orain arte oso zabalak izan dira: politika, kultura, ekonomia, gizarte ekintza, zientzia... Azken helburua Kataluniako ondare kulturala hobetzeko lanak eskertzea da. Sari hau, Kataluniako Nazioarteko Saria eta San Jorgeko Gurutzearen Sariarekin batera, Katalunian ematen den garrantzitsuena da. Ekonomikoki ez dauka dotaziorik. Saria jaso dutenak ekintza ofizialetan bizitza osoan «Excel·lentíssim/a Senyor/a» trataera jasotzeko eskubidea dute.

## Historia 
## Kanpo estekak 
* :Kataluniako Generalitatearen Urrezko Domeinaren webgune ofiziala.
True Crime (1999ko filma)

**True Crime** (euskaraz *Benetazko Krimena*) 1999ko Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendari, zinema ekoizle eta aktoreak zuzendu, ekoiztu eta antzeztutako suspensezko drama filma bat da. 1995eko Andrew Klavan idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Clint Eastwood, Isaiah Washington, Denis Leary, Lisa Gay Hamilton eta James Woods aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Oakland hiria, Kalifornia. Steve Everett (Clint Eastwood) kazetariak bere alkoholismo eta gonazalekiarn ondorioz emaztearekin (Lisa Gay Hamilton) arazoak dituen kazetaria da, gainera ia bere lankide guztien artean ere ospe txarra bereganatu du. Lan egiten duen egunkariko nagusiak (James Woods) berez bere emakumezko lankide batek (Mary McCormack) burutu behar zuen eta trafiko istripu batean hil berri delako egiteke utzi duen erreportaia bat egitera bidaliko du: ustez emakume zuri dendari bat hiltzeagatik heriotzera zigortu duten gazte beltz bat (Isaiah Washington) elkarrizketatu eta albisteaz berri ematea. Stevek gaztea espetxean elkarrizketatzean eta kasuaren nondik-norakoak eta xehetasunak arakatzean beharbada gaztea errugabea izan litekela jabetuko da. Denbora badoa, eta Stevek egun osoko segundu oro kasua azkar argitu eta benetazko hiltzailea nor den jakiteko ongi aprobetxatu beharra dauka, gauerdian gaztea txerto hilkorraz exekutatuko baidute.

## Aktoreak 
* Clint Eastwood: Steve Everett
* Isaiah Washington: Frank Louis Beechum
* Denis Leary: Bob Findley
* Lisa Gay Hamilton: Bonnie Beechum
* James Woods: Alan Mann
* Bernard Hill: Luther Plunkitt, espetxeko zuzendaria
* Diane Venora: Barbara Everett
* Francesca Eastwood: Kate Everett
* Michael McKean: Shillerman erreberendoa
* Mary McCormack: Michelle Ziegler
* Michael Jeter: Dale Porterhouse
* Hattie Winston: Angela Russel
* Penny Bae Bridges: Gail Beechum
* Frances Fisher: D.A. Cecilia Nussbaum
* Christine Ebersole: Bridget Rossiter
* Tom McGowan: Tom Donaldson
* Lucy Liu: Jostailu dendako neska

## Kanpo estekak 
* *True Crime* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *True Crime* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Kate Abdo

**Kate Giles**, ezkondu ondoren **Kate Abdo** bezala ezaguna, (Manchester, Ingalaterra, 1981eko irailaren 8an), britainiar aurkezle eta kazetaria da. Gaur egun Sky Sports News HQrako egiten du lan.

Manchesterren jaioa, Salfordeko Unibertsitatean graduatu zen Europar Hizkuntzetan. Espainian, Frantzian eta Alemanian bizi izan zen, Londresera bizitzera joan baino lehen. Ondorioz, Katek erraz egiten du gaztelaniaz, frantsesez eta alemanez.

Katek Alemaniako Deutsche Welle telebista-katean kirol-tartea aurkeztu zuen. 2009an CNN telebista katera joan zen, non elkarrizketatzaile-lanak egin zituen. 2011an Alemaniako Sky Deutschlanden egin zuen lan. 2013an Erresuma Batuko Sky Sports Newsera joan zen.

2015eko urtarrilean FIFA Urrezko Baloia zeremonia aurkeztu zuen.
Entziklika

[thumb|[Benedikto XIV.a hartzen da lehen entziklikaren egiletzat.]]
**Entziklika** ( ; , *enkyklios*, «zirkularra») aita santuak apezpiku guztiei bidalitako eskutitza da, dogma edo doktrinako puntu bati buruzkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alderdi Karlista

**Alderdi Karlista** izan daiteke:
* **Alderdi Karlista** (1833), ultrakontserbadore, Karlos Maria Isidro Borboikoa eta bere ondorengoen eskubideak aldarrikatzen zituena;
* **Alderdi Karlista** (1970), sozialista autogestionario, Karlos Xabier Borboi-Parmakoa buruzagia duena.
Otokichi

, beranduago **John Matthew Ottoson** bezala ezaguna (Mihama, Japonia, 1818 &ndash; Singapur, 1867ko urtarrilaren 1a) ontzi-mutila zen izan zen.

## Biografia 
### Itsasoan galtzea 
1832an, Otokichik 14 urte zituela, arroza eta portzelana garraiatzeko Nagoya eta Edo arteko itsasbidea egiten zuen hamabost metroko belaontzi batean. Ekaitz gogor batengatik, ontzia jitoan galdu zen Ozeano Barean. Arroz kargak jateko aukera eman zien denbora batean, baina eskorbutoz gaixotu ziren eta hilabete gutxian, Iwakichi, Kyukichi eta Otokichi bera ez beste guztiak hil ziren.

### Amerikara bidean 
Urtebete inguru galduta ibili ondoren, egungo AEB eta Kanada arteko mugara, Oregongo kostaldera, iritsi ziren. Makah tribukoek gatibu hartu zituzten eta gatibuen berri berehala izan zuen McLoughlin kapitain ingelesak. Kapitainak txinatartzat jo zituen hiru gatibuak. Ingalaterra Txinarekin merkataritza harremanetan hasia zen, eta militarrak pentsatu zuen hirukoteari etekina atera zekiokeela.

### Europarako bidaia 
Japoniarrak askatu eta Vancouverrera eraman zituen lehenik. Hango erretoreak ingelesa irakatsi zien eta 1834an prest zeuden metropolira joateko. Berriro ere Ozeano Barea zeharkatu zuten: Hawaiitik igaro, ia Antarktikaraino iritsi eta, zazpi hilabeteren buruan, Londresera iritsi ziren. Baina gobernuak beste lehentasun batzuk zituen, eta garai hartan munduko metropoli nagusia zenean turismo pixka bat egin ondoren, hiru marinelek berriro itsasoratu behar izan zuten.

### Macao eta Japoniara 
Ondoren, Macaora iritsi ziren. Otokichik txinera ikasi zuen han, eta 1937an *Morrison* ontzi estatubatuarrean sorterrira itzultzeko aukera sortu zitzaien. Baina Japoniako lege isolatzaileak indarrean zeuden oraindik eta ontzia kanoikadaz hartu zuten porturen batean aingurak botatzen ahalegindu ziren hainbat alditan. Iwakichi eta Kyukichiren bertan desagertu ziren, baina Otokichik bidaiatzen jarraitu zuen, merkataritza-ontzi ingelesetan itzultzaile lanak eginez.

### Japoniara itzulera 
1854ko urrian Ingalaterrak eta Japoniak adiskidetasun ituna sinatu zuten; negoziaketetan Otokichik jardun zuen itzultzaile. Japoniako Gobernuak ordurako pilatuta zeuzkan heriotza zigor guztiak barkatu zizkion eta uhartean geratzeko baimena eman zion. Baina John Matthew Ottosonek –izena ingelestua zeukan ordurako– eskaintza ukatu egin zuen.

1867an hil zen Singapurren, shogunerria ezeztatu zen urte berean.

## Erreferentziak
Iturrino (argipena)

**Iturrino** euskal abizena da. Abizen hori duten gizabanako hauek egin dira ospetsuː

* Francisco Iturrino (1864–1924), margolaria;
* Luciano Iturrino (1963–), futbolaria.
* Sebero Iturrino, Mutrikuko bertsolaria. (Ikus Markesaren alaba).
* Iturrino anaiak, Donostiako falangistak.

## Kanpo estekak
Islandiako futbol selekzio nazionala

thumb|300px|2011ko selekzioa.
**Islandiako futbol selekzio nazionala** herrialde haren futbol gizonezko talde nagusia da. Laugardalsvöllur zelaian jokatzen ditu etxeko partidak, Reykjavik hiriburuan.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* 2018rako sailkatu zen lehen aldiz.

### Europako Futbol Txapelketa 
* 2016rako sailkatu zen lehen aldiz eta final laurdenak jokatu zituen.

### Iparraldeko Futbol Txapelketa 
* Txapeldun ordea 2001ean.

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken txapelketak 
* (sailk) - Ez zen sailkatu

## Jokalari aipagarrienak 
2021eko ekainaren 8an eguneratua.

### Parte hartzeak 
### Goleatzaileak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Alderdi Karlista (1970)

**Alderdi Karlista** (, *PC*) bere burua karlismoaren erakunde historikoaren jarraitzaile aldarrikatzen duen espainiar alderdi politikoa da. 1970 eta 1972 artean, Xabier Borboi-Parmakoak «Comunión Tradicionalista» alderdiaren hiru batzar zuzendu zituen Arbonan eta alderdia berrantolatu zuen demokratiko, sozialista eta federal izateko. Barneko antolakuntza federala du eta Euskalherriko Karlista Alderdia, Partit Carlí de Catalunya, Partit Carlista del País Valencia, Partido Carlista de Aragón eta beste alderdiek osatuta dago.

## Idazkari Nagusiak 
* José María Zabala (1965-1979)
* Mariano Zufia (1979-1983)
* Enrique Cordero (1983-1987)
* Juan Francisco Martín de Aguilera (1987-2000)
* Evaristo Olcina (2000-2009)
* Jesús María Aragón (2009-egun)

## Ikus, gainera 
* Ekintza Talde Karlistak
* Jurramendiko hilketak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andorrako futbol selekzio nazionala

[thumb|300px|[Ildefons Lima da golegile nagusia.]]
**Andorrako futbol selekzio nazionala** herrialde haren futbol gizonezko talde nagusia da. Estadi Nacional zelaian jokatzen ditu etxeko partidak, Andorra la Vella hiriburuan.

## Palmaresa 
* Munduko Futbol Txapelketa eta Europako Futbol Txapelketarako ez da inoiz sailkatu.

## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2018ko ekainaren 3an eguneratua.

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
José Ángel Pérez-Nievas

**José Ángel Pérez-Nievas Abascal** (Tutera,  - ) nafar abokatu eta politikari karlista izan zen.

Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta lanbidez abokatua izan zen. Alderdi Karlistaren kidea, 2002ra arte Euskalherriko Karlista Alderdiaren idazkari nagusia izan zen. Jurrimendin eraildako Aniano Jiménez eta Ricardo García terrorismoaren biktima izendatzea lortu zuen. Bardeako tiro eremuaren aurkako borrokan ere aritu zen.

## Erreferentziak
Willy Kuijpers

**Willy Kuijpers** (Lovaina, 1937ko urtarrilaren 1a - *ibidem*, 2020ko azaroaren 17a) politikari flandiarra da, Flandriako Brabantekoa. Herent udalerriko alkatea, Volksunie alderdiko kide historikoa da, azken urteetan Nieuw-Vlaamse Alliantieren alde egin du. Francoren diktadura garaian Aberri Egunetan parte hartu zuen eta 1975ekoan, Guardia Zibilek ikurrina erakusteagatik atxilotu zuten Walter Luyten diputatuarekin batera. 

1984 eta 1989 artean Europako Parlamentuaren kidea izan zen.

Lotura estuak izan ditu aspalditik Euskal Herriarekin eta hainbat euskal politiko abertzalekin.

COVID-19k hil zuen 2020an.

## Erreferentziak
Louisiana (Espainia Berria)

**Louisiana** () Espainia Berriaren erregeordetzaren barruko administrazio barrutia izan zen, 1762tik 1802ra. Mississippi ibaiaren arroa eta New Orleans ziren lurralde honen mugak. Espainiak lurraldea Frantziatik eskuratu zuen. Hauek 1682an Luis XIV.a Frantziakoaren omenez izendatu zuten *La Louisiane* gisa. Batzuetan **Espainiar Louisiana** ere deitzen da. Lurraldea beranduago Frantziari itzuli zion Espainiak, San Ildefonsoko hirugarren itunarekin, 1800ean eta Aranjuezeko itunarekin 1801ean. Karlos IV.a Espainiakoak 1802ko urriaren 15ean sinatu zuen itzulera agiria.

Hala ere Espainiak jarraitu zuen kudeatzen ahalik eta Frantzia bertara iritsi eta 1803an formalki kudeatu arte. Zeremonia bat egin zen 1803ko azaroaren 30ean New Orleanseko El Cabildon. Handik hiru astera Louisianaren erosketa eman zen eta AEBren esku geratu zen lurraldea.

## Kanpo estekak
Txomin Arana

**Txomin Arana Kobeaga** (Ereño, 1985eko abenduaren 19a - ) bizkaitar motozikleta gidari profesionala da.

Gernika Off-Road taldearen babesari esker, 2014an debutatu zuen Dakar rallyan, 56.a amaituz. Arana txapelketa amaitzen lehen bizkaitarra izan zen.

## Dakar rallya 

## Erreferentziak
Europa Erdialdeko udako ordua

[340px|thumb|**Europako ordu eremuak**:

urdina 
[Europa Mendebaldeko ordua (UTC+0)
Europa Mendebaldeko udako ordua (UTC+1)
gorria 
Europa Erdialdeko ordua (UTC+1)
Europa Erdialdeko udako ordua (UTC+2)
horia
Europa Ekialdeko ordua (UTC+2)
Europa Ekialdeko udako ordua (UTC+3)
berdea 
Moskuko ordua (UTC+3)
Moskuko udako ordua (UTC+4)

]]
**Europa Erdialdeko udako ordua** —— Europar Batasuneko herrialde gehienek erabiltzen dute ordu-eremuaren udako ordua da, UTC+2. Izan ere, ordu hau aplikatzen zaie, udan, Europa Erdialdeko ordua (UTC+01:00) erabiltzen duten herrialdeei.

## Ikus, gainera 
* Europa Erdialdeko Ordua

## Kanpo estekak 
*  CET-CEST erabiltzen dute herrialdeen zerrenda
GR 228

**GR 228**, edo **Bilboko ibilbide luzea** Bilbo inguratzen duen ibilbide luze zirkularra da. 71,25 kilometrotako luzera du. 2013an homologatu zuten ibilbidea eta orduan bihurtu zen GR ofizial .

Ibilbideak hiri, baserri zein landa eremuak gurutzatzen ditu, eta zenbait atseden leku daude bidean, mahai, barbakoa eta aisialdirako beste hornidura batzuekin.

Mendi aipagarrien artean, Artxanda, Avril, Pastorekorta, Pagasarri, Ganeta, Arraitz eta Kobetatik igarotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bilboko Ibilbide Luzearen informazio-orria
Iñigo Artieta

**Iñigo Artieta** (Lekeitio, Bizkaia, XV. mendearen erdialdea – 1503-1511) marinela, armadorea, militarra, merkataria, prokuradorea eta kortsarioa izan zen.
Orbita-periodo

[thumb|A objektu txikiak B objektu handiagoaren inguruan orbitatzen du. Irudian [orbita eliptikoa. Elipse horren puntu bat abiapuntutzat joko bagenu, A objektuak buelta osoa emango luke B inguruan denbora jakin batean. Denbora horri **periodo**a esaten zaio.]]
**Orbita-periodoa** objektu batek beste batekiko orbita oso bat egiteko behar duen denbora da. Ez bada beste argibiderik ematen, astronomian orbitatzat hartzen da **orbita siderala**, izarrekiko kalkulatzen dena.

Hala ere badira Eguzkiaren inguruan (edo zeruko beste objektu baten inguruan) orbitak deskribatzeko beste aukera batzuk:

* **Periodo sideral**a izarrekiko erlatiboa den orbita oso bat emateko behar den denbora da. Hau periodo orbitala da erreferentzia esparrua ez denean inertziala.
* **Periodo sinodiko**a objektu batek beste bi objektuekiko posizio berdina izateko behar duen denbora da. Adibidez Ilargia Eguzkiarekiko erlatiboa Lurretik ikusita, argiztapen fase bera hartzen duenean. Periodo orbital sinodikoa periodo sideraletik ezberdintzen da Lurra Eguzkiaren inguruan orbita bat ere egiten duelako.
* **Periodo drakoniko**a objektu batek bere igoera nodotik bi aldiz pasatzeko behar duen denbora tartea da. Orbitak hego hemisferiotik ipar hemisferiorako ekliptika gurutzatzen duenean kontatzen da. Periodo hau ezberdina da periodo sideralarekiko, ekliptikaren planoa aldatzen delako izar finkoekiko prezesioa duelako.
* **Periodo anomalistiko**a periapsisetik bi aldiz igarotzeko behar den denbora tartea da. Planeten kasuan Eguzki Sisteman periapsisa perihelioa ren berdina da. Ez da periodo sideralaren berdina, elipsearen ardatzerdi handian objektua geldoago joaten baita.

## Kanpo estekak
Armeniako futbol selekzio nazionala

[thumb|250px|[Henrikh Mkhitaryan da golegile nagusia.]]
**Armeniako futbol selekzio nazionala** herrialde haren futbol gizonezko talde nagusia da. Vazgen Sargsyan Republican Stadium estadioan jokatzen ditu etxeko partidak, Erevan hiriburuan.

## Palmaresa 
* 1992 artean Sobietar Batasunaren parte izan zen. Ordutik ez da inoiz sailkatu Munduko Futbol Txapelketa edo Europako Futbol Txapelketarako.

## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2018ko ekainaren 4ean eguneratua.

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Balen

**Balen** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Balen bera eta Olmen. 2015eko urtarrilaren 1ean 21.570 biztanle zituen.

## Herritar ospetsuak 
* Tom Boonen, Txirrindularitza Munduko txapelduna 2005ean.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Swing

, ingelesezko hitza, izan daiteke:

## Musika 
* ***Swing***, jazzarekin lotutako dantza.
* ***Swing***, jazz joera.
* ***Swing*** edo *shuffle*, dantza-pausua.

## Kirola 
* ***Swing***, golf, tenis, beisbol edo criquetean pilota jotzeko egiten den mugimendua.
* ***Swing***, boxeo-kolpea.

## Bestak 
* **Swing**, Javak erabiltzen duen liburutegi grafikoa.
* ***Swing trading***, inbertitzeko metodoa.
Swing (jazz)

thumb|Benny Goodman, ospetsu bilakatu zen lehendabiziko swing *bandleader*retako bat.
**Swing musika**, baita **swing jazz** edo **swing** bakarrik ere deitua, 1930eko hamarraldian nagusitu zen jazz joera da, jazz banda handiek jotzen zutena. 1920ko hamarkadaren amaieran Estatu Batuetan sortua, tempo ertain eta arinak eta riff melodikoak erabiltzen ditu, baita bateria aske utzi ere. Big banden estilo kuttunena, estiloko musikari ospetsuenak Fletcher Henderson, Benny Goodman, Duke Ellington edota Count Basie izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riff

Musikan, a askotan errepikatzen den esaldia da, normalean sekzio lagungarriak egina. Rockaren *riff* ezagunetarikoa *Deep Purple*k «*Smoke on the Water*» kantaren hasierako gitarra da. Musika klasikoan duen baliokidea ostinatoa da, abididez  Ravelen *Bolero*an entzuten dena.

*Riff*aren kontrakoa soloa da: lehena kantan errepikatzen da eta bigarrena, behin bakarrik jotzen dute.

Hitza 1920ko hamarkadan sortu zuten estatubatuar musika jargoian eta rock, jazz eta antzeko estiloko musikariek erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ralph Macchio

**Ralph George Macchio, Jr.** (Huntington, New York estatua, 1961eko azaroaren 4a) estatubatuar aktore bat da. Mundu mailan nagusiki *The Karate Kid* filmeko protagonista izateagatik ezaguna da, beste honako film hauek ere antzeztu ditu: *The Outsiders*, *Crossroads* eta *My Cousin Vinny*.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Ralph Macchio aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
John-Antoine Nau

**John-Antoine Nau**, (benetako izena Eugène-Léon-Édouard-Joseph Torquet) (San Francisco, Ameriketako Estatu Batuak, 1860ko azaroaren 19 &ndash; Tréboul, Finistère, 1918ko martxoaren 17a) frantziar jatorria eta frantsesez idazten zuen estatubatuar idazlea izan zen. Sinbolismoaren jarraitzailea izan zen. 1903an, *Force ennemie* eleberriaz, Goncourt Saria jaso zuen lehen idazlea izan zen. Saria garai hartan ez zuen egungo garrantzia eta Nau ahaztua izan zen.

## Obra 
### Poesia 
* ''Au seuil de l'espoir* (1897)
* *Le Jardin des jacinthes. Fleur de mirage. Poèmes* (1901)
* *Hiers bleus* (1903) http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k548752.pdf
* *Vers la fée Viviane. Errances. Côte d'émeraude* (1905)
* *En suivant les goélands* (1914) http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k102918w.pdf
* *Poèmes triviaux et mystiques* (1924)
* *Poésies antillaises. Illustrées par Henri Matisse* (Fernand Mourlot 1972)

### Eleberriak eta narrazioak 
* *Force ennemie* (1903). Berrargitalpena: M. Milo, Paris, 2000, 2010. https://web.archive.org/web/20160303184318/http://www.bibebook.com/files/ebook/libre/V2/nau_john-antoine_-_force_ennemie.pdf
* *Le Prêteur d'amour* (1905)
* *La Gennia, roman spirite hétérodoxe* (1906). Berrargitapena: Austral, Paris, 1996.
* *Cristóbal le poète* (1912)
* *Thérèse Donati, mœurs corses* (1921). Berrargitapena: La Marge, Ajaccio, 2003.
* *Les Galanteries d'Anthime Budin* (1923)
* *Pilotins* (1923)
* *Les Trois amours de Benigno Reyes* (1923). Berrargitapena: Encre bleue, Villegly, 2002. http://beq.ebooksgratuits.com/vents/Nau_Les_trois_amours_de_Benigno_Reyes.pdf
* *Archipel caraïbe* (1929)

### Korrespondentzia 
* *Lettres exotiques* (1933)
* *Lettres de Corse et de Bretagne* (1949)
;Traduction
* Fedor Dostoievski : *Journal d'un écrivain, 1873, 1876 et 1877, traduit du russe par J.-W. Bienstock et John-Antoine Nau'' (1904) http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k99766v.pdf

## Kanpo loturak 
* John Antoine Nauri buruzko informazioa.
Aarhuseko udaletxea

**Aarhusko udaletxea** Aarhus hirian dagoen eraikina da, Danimarkan. 1941eko ekainaren 2an inauguratu zen eta Arne Jacobsen eta Erik Møller arkitektoek diseinatu zuten. Eraikina eraikitzeko erabakia 1937ko udaltzarrean hartu zen. Duen arkitektura berezia dela eta, 1994ko martxoan babestuta dauden Danimarkako udaletxe bakanetakoa bilakatu zen. Hastapeneko planetan, ez zegoen dorrea eraikitzeko asmorik baina presio publikoaren eraginez beranduago marraztu behar izan zuten.

## Kanpo estekak
Kansas City Chiefs

**Kansas City Chiefs** AEBtako Missouri estatuko Kansas City hirian egoitza duen amerikar futbol talde profesional bat da. NFL liga profesionalean jokatzen du. 1960an sortu zen eta etxeko partiduak Arrowhead Stadium estadioan jokatzen ditu.

## Palmaresa 
- **Super Bowl: 2**
* 1969 (IV), 2019 (LIV).

- **Liga Txapelketa: (2)†**

- **AFL Txapelketa 3:**
* 1962 (III), 1966 (VII), 1969 (X)

- **Konferentziako Txapeldunak: 0**
* 2019, 2020

- **Dibisioko Txapeldunak: 14**
* **AFL Mendebaldea:** 1962, 1966
* **AFC Mendebaldea:** 1971, 1993, 1995, 1997, 2003, 2010, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021

## Iruditegia 

Irudi:Chiefsgame.jpg|Arrowhead Stadium.
Irudi:Len Dawson.jpg|Len Dawson.
Irudi:Tony Gonzalez at 2005 Pro Bowl 050213-N-3019M-002.jpg|Tony Gonzalez.
Irudi:Dwayne bowe browns camp 2015.jpg|Dwayne Bowe.

## Kanpo estekak 
* Kansas City Chiefs taldearen webgune ofiziala
Las Vegas Raiders

**Las Vegas Raiders**, hasieran **Oakland Raiders**, AEBtako Nevada estatuko Las Vegas hirian egoitza duen amerikar futbol talde profesional bat da. NFL liga profesionalean jokatzen du. 1960an sortu zen eta etxeko partiduak O.co Coliseum estadioan jokatzen ditu.

## Palmaresa 
- **Super Bowl: 3**
* 1976 (XI), 1980 (XV), 1983 (XVIII)

- **Liga Txapelketa: (3)†**

- **Konferentziako Txapeldunak: 4**
* AFC: 1976, 1980, 1983, 2002

- **Dibisioko Txapeldunak: 15**
* **AFL Mendebaldea:** 1967, 1968, 1969
* **AFC Mendebaldea:** 1970, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1983, 1985, 1990, 2000, 2001, 2002

## Iruditegia 

Irudi:Oakland Coliseum field from Mt. Davis.JPG|O.co Coliseum.
Irudi:Tim_Brown.jpg|Tim Brown.
Irudi:Charles Woodson 2014 2.JPG|Charles Woodson.
Irudi:Khalil Mack.JPG|Khalil Mack.

## Kanpo estekak 
* Las vegas Raiders taldearen webgune ofiziala
Disfuntzio (argipena)

**Disfuntzio** hitzak zerbaiten funtzionamendu edo egoera desegokia adierazten du. Erabilera zenbait ditu:
* psikologian, familia-disfuntzioa;
* gaitz, sindrome eta sintomei aplikatzen zaien termino orokor bat izan daiteke;
** sexu disfuntzioa;
** zutitzearen disfuntzioa.
Enuresi

**Enuresi**a 5 urtetik gorako haurrek eta helduek nahi gabe zein nahita gainean pixa egiteko duten disfuntzio aldizkako eta iraunkorra da. Batzuetan, **gaueko enuresi** terminoa erabiltzen da, gauez lotan gertatzen delako maizenik; hala ere, esna egonda pixa gainean egiteko disfuntzioa izendatzeko, gernu-inkontinentzia terminoa hobesten da, **eguneko enuresi** terminoaren ordez. Emozio-estualdiekin loturik agertzen da gehienetan, eta 7 urteko haurren % 10ri eta helduen % 1i  edo 2ri erasaten die.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alanis Morissette

**Alanis Nadine Morissette** (1974ko ekainaren 1a, Ottawa, Ontario) kanadar-estatubatuar abeslari eta musikagile bat da. Bere ibilbide osoan, 60 milioi disko saldu ditu, horietatik 33 milioi *Jagged Little Pill* (1995) diskoarekin. Grammy Sarietara hamalau aldiz izendatu dute eta zazpi aldiz irabazi ditu.

## Diskografia 
* *Alanis* (1991)
* *Now Is the Time* (1992)
* *Jagged Little Pill* (1995)
* *Supposed Former Infatuation Junkie* (1998)
* *Under Rug Swept* (2002)
* *So-Called Chaos* (2004)
* *Flavors of Entanglement* (2008)
* *Havoc and Bright Lights* (2012)

## Bideografia 
* *Jagged Little Pill, Live* (1997)
* *Alanis Morissette: Live in the Navajo Nation* (2002)
* *Under Rug Swept* DVD Audio (2002)
* *Feast on Scraps* (2002)
* *VH1 Storytellers: Alanis Morissette* (2005)
* *Global Warming: The Signs and The Science* (2005)
* *The Collection CD/DVD Edition* (2005)
* *The Great Warming* (2006)

## Kanpo loturak 
* Alanis Morissette abeslariaren webgunea
Los Angeles Chargers

**Los Angeles Chargers** (2017a arte **San Diego Chargers**) AEBtako Kalifornia estatuko Carson hirian egoitza duen amerikar futbol talde profesional bat da. NFL liga profesionalean jokatzen du. 1959an sortu zen eta etxeko partiduak SoFi Stadium estadioan jokatzen ditu.

## Palmaresa 
- **Super Bowl: 3**
* 1976 (XI), 1980 (XV), 1983 (XVIII)

- **Liga Txapelketa: 1**
* **AFL Txapelketa:** 1963

- **Konferentziako Txapeldunak: 1**
* AFC: 1994

- **Dibisioko Txapeldunak: 15**
* **AFL Mendebaldea:** 1960, 1961, 1963, 1964, 1965
* **AFC Mendebaldea:** 1979, 1980, 1981, 1992, 1994, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009

## Iruditegia 

Irudi:Qualcomm_Jan_14_07.jpg|Qualcomm Stadium.
Irudi:Kellen Winslow Sr cropped.jpg|Kellen Winslow.
Irudi:LaDainian Tomlinson 2012.jpg|LaDainian Tomlinson.
Irudi:LA_Galaxy_vs_Houston_Dynamo-_Western_Conference_Finals_panorama.jpg|Dignity Health Sports Park.
Irudi:Philip Rivers 2016.JPG|Philip Rivers.

## Kanpo estekak 
* Los Angeles Chargers taldearen webgune ofiziala
C proteina erreaktiboa

**C proteina erreaktiboa** (**CPE**, edo **CRP** ingelesez) odolean dagoen proteina da, odol-analisi batean batzuetan aztertzen dena hainbat patologia antzemateko. Gibelak ekoizten du, eta hantura prozesuek bere kontzentrazioa igotzen dute .

Hanturek ez ezik, infekzioek ere C proteina erreaktiboaren odol-mailak handitzen dituzte. Esan daiteke hantura edo infekzio baten ondorioz gibelak C proteina erreaktiboa askatzen duela, eta proteina horren aparteko odol-mailak sukarra edo minaren aurretik agertu ohi direla (gaitzaren lehenengo zantzuetako bat izanik, beraz).

Hainbat gaitz autoimmune C proteina erreaktiboaren maila altuekin lotuta daude (batez ere fase akutuetan).

Maila fisiologikoan proteina horrek konplementu sistema bizkortzen du: izan ere, bakterioen eta organismoaren zelula hilen azalean dagoen fosfokolina molekulari atxikitzen zaio. Lotura honek konplementua eta makrofagoen jarduera indartzen du, zelula hilak edo bakterioak suntsitzeko. Antigorputzen antzera jarduten du.

William S. Tillett eta T. Francis ikerlariek aurkitu zuten 1930ean.

Bere sintesia kodetzen duen genea gizakiaren 1. kromosoman dago.

## Kanpo estekak 
 Haserrea, proteina eta arazo kardiobaskularrak

## Erreferentziak
Couserans

thumb|125px|Couseransko armarria
**Couserans** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Okzitaniako antzinako probintzia da, Pirinioetan kokaturik. Egun, Ariège departamenduko mendebaldean, Saint-Girons eta Saint-Lizier udalerrien inguruan, eta Garona Garaia hegoaldeko muturrean dago. Guztira, 1.162&nbsp;km²-ko azalera eta, 1999ko erroldaren arabera, 21.260 biztanle ditu, horietatik 9.484 Saint-Gironsen.

Erromatarren garaian, Akitaniako eta. geroago, Novempopulaniako Consoranni-en herriaren egoitza izan zen eta Erdi Aroan Gaskoniako Commingesko konderriaren barnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bosnia-Herzegovinako futbol selekzio nazionala

thumb|300px|2015eko selekzioa.
**Bosnia-Herzegovinako futbol selekzio nazionala** herrialde haren futbol gizonezko talde nagusia da. Bilino Polje Stadium zelaian jokatzen ditu etxeko partidak, Zenica hirian.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* 1994 arte Jugoslaviaren parte izan zen. 2014an Munduko txapelketara sailkatu zen baina ez zuen liga fasea gainditu.

### Europako Futbol Txapelketa 
* Ez da inoiz sailkatu.

## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2018an eguneratua.

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Faroeetako futbol selekzio nazionala

[thumb|300px|[Greziako futbol selekzio nazionala|Greziaren aurkako partidan gola ospatzen, 2015ean.]]
**Faroeetako futbol selekzio nazional**a herrialde hartako futbol gizonezko talde nagusia da. Tórsvøllur zelaian jokatzen ditu etxeko partidak, Tórshavn hiriburuan.

## Palmaresa 
* Ez da inoiz Munduko Futbol Txapelketarako edo Europako Futbol Txapelketarako sailkatu.

## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2017ko urriaren 10ean eguneratua. Partida ofizialak soilik.

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Georgiako futbol selekzio nazionala

thumb|280px|Georgiako selekzioa, 2016an.
**Georgiako futbol selekzio nazionala** herrialde haren futbol gizonezko talde nagusia da. Boris Paichadze National Stadium estadioan jokatzen ditu etxeko partidak, Tbilisi hiriburuan.

## Palmaresa 
* 1992 artean Sobietar Batasunaren parte izan zen. Ordutik ez da inoiz sailkatu Munduko Futbol Txapelketa edo Europako Futbol Txapelketarako.

## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2017ko azaroaren 13an eguneratua.

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Kanpo estekak 
* (georgieraz) Webgune ofiziala
Dekaedro

Geometrian, **Dekaedroa** hamar aurpegiko poliedroa da. 16 erpin, 10 aurpegi eta 24 ertz ditu.

Aurpegi erregularrekin:
* Prisma oktogonala
* Antiprisma karratua
* Kupula karratua
* Bipiramide pentagonala
* Prisma pentagonal gehitua

Aurpegi irregularrekin:
* Trapezoedro pentagonala
* Piramide eneagonala

## Kanpo estekak
Heptaedro

Geometrian, **Heptaedroa** zazpi aurpegiko poliedroa da. 10 erpin, 7 aurpegi eta 15 ertz ditu. Adibiderik ezagunenak piramide hexagonala eta prisma pentagonala dira.

## Kanpo estekak
Eneaedro

[thumb|Bederatzi aurpegiko [asoziaedro bat, eneadroaren adibide bat.]]
Geometrian, **eneaedroa** (edo **nonaedroa**) bederatzi aurpegiko poliedroa da. Guztira 2.606 eneaedro ganbil mota daude, bakoitza erpin, albo eta aurpegi konexio ezberdinekin. 2.606 horietatik bat ere ez da erregularra.

Eneadrorik ohikoenak piramide oktogonala eta prisma heptagonala dira.

## Kanpo estekak
Olen (Belgika)

**Olen** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Olen bera, Boekel eta St-Jozef-Olen. 2015eko urtarrilaren 1ean 11.923 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Barbara Lauwers

**Barbara Lauwers**, geroago Barbara Lauwers Podoski izenez ere ezaguna (Txekoslovakia, 1914ko apirilaren 22a - 2009ko abuztuaren 16a) Women’s Army Corpseko kidea izan zen.

## Biografia 
Božena Hauserova –hori zuen benetako izena– 1914an jaio zen Brnon, egungo Txekian. Parisko Unibertsitatean ikasi zuen eta zuzenbide gradua lortu zuen. 1938an, alemaniarren okupaziotik ihesi, lehenik Afrikara eta gero AEBetara joan zen. Armadako arduradunek berehala MO (Morals Operations edo Operazio Moralak) taldeko kide izateko aukeratu zuten, hainbat hizkuntza zekizkielako: txekiera, alemana, frantsesa, ingelesa....

1943ko ekainaren 1ean, Barbara Lauwers Women’s Army Corps AEBetako armadako emakume taldean sartu zen. Zegokion prestakuntza jasota, 1944. urtearen hasieran Italiara bidali zuten, etsaien lerroetan sartuta agente gisa lan egin zezan.

Soldadu alemaniarren morala hondatzea zen haren egitekoa eta horretarako, besteak beste, *Gerrako Emakume Bakartien Liga* (Verein Einsamer Kriegerfrauen) irudizkoa sortu zuen.

Testu hau alemanez idatzi zuen eta milaka kopia zabaldu zituen alemaniarrak ibili ohi ziren tokietan:

Gezurrezko elkartea hain eraginkorra izan zen, aliatuek ere sinetsi baitzuten. *Washington Post*ek zera argitaratu zuen 1944ko urriaren 10ean: “*Baimena duten Italiako fronteko soldadu alemaniarrek, papar hegalean bihotz bat jarri besterik ez dute neskalaguna topatzeko*”. Barbarak, orduan, txekierara eta eslovakierara itzuli zuen testua, alemaniarrekin ari ziren soldaduak biguntzeko; ondorengo hilabeteetan desertatu zuten txekoslovakiarretatik 600 inguruk esku-orria zeramaten patrikan.

## Erreferentziak
Sinderesi

Eskolastikan, **sinderesia** pertsona orok ongi jokatzeko duen jaiotzatiko joera da. Jeronimo Estridongoaren idazki batean agertzen da lehen aldiz, Ezekielen begitazioei buruzko azalpenetan.

## Kanpo estekak 
* Sinderesia, Gizapedian.
1848ko Berlingo Matxinada

**1848ko Berlingo Matxinada** ( edo *Barrikadenkämpfe*) herri altxamendu liberala izan zen, Herrien Udaberriaren baitakoa, Berlinen, Prusiako Erresumako hiriburuan, 1848ko martxoaren 18an hasi zena.

## Historia 
1848ko martxoaren 18an, berlindarrek bazuten Parisko Otsaileko Iraultzaren berri, eta bazekiten, Vienan gertatutako altxamenduarengatik, Metternichek, Austriako kantzilerrak, dimititu behar izan zuela. Hori zela eta, manifestatzaile talde bat Errege Jauregiraino joan zen eta erregearen anaiak, Gilen oinordekoak, jendearen kontra tiro egiteko agindu zuen. Arratsaldeko ordu bietan jazo zen hori; ondoren, jende taldeak batetik bestera ibili ziren, arineketan, izututa eta oihuka, Jauregi aurrean manifestatzaileak hiltzen ari zirela azaltzen.

Hiri osoa lehertu beharrean zegoen. Königstrasse kalean barrikada sendo handi bi altxatu zituzten, gurdiak, omnibusak, ohial fardelak, egurrak eta horrelakoak eroanda. Etxeetako teilatuetan, gizon-emakumeak, adreiluak eskuetan, soldaduak noiz etorriko zain zeuden. Ahal bezala armatu ziren denak, aizkora, lantza, pistola eta makilekin. Hamar ordu luzez, 4.000 matxinatu borroka egin zuten 14.000 soldaduren kontra. Borroketan 230 iraultzaile hil ziren.

Frederiko Gilen IV.a erregeak mezua igorri zien «berlindar maiteei, Prusiako herritar maiteei», odol jario hura eten zezaten. Baina deia alferrikakoa izan zen, eta iraultzaileek lortu zuten soldaduak kale batzuetatik kanporatzea. Martxoaren 19an, goizean, Erregeak armada erretiratu behar izan zuen. Barrikadetan hildakoak Errege Jauregiaren aurrera eroan zituztenean, erregea balkoira irten zen. Herritarrek gorpuen aurrean kapela eranzteko eskatu zioten, eta hala egin zuen berak, umiliaturik.

Barrikadetan ibilitako langileek ezer gutxi atera zuten gertaera hartatik. Burgesiako alde liberalenek nahikoa iritzi zioten gobernu berrian bi ministro liberal izateari, Ludolf Camphausen eta David Hansemann. Iraultzaileek hauteskunde orokor eta zuzenekoak galdatu zituztenean, liberal moderatuek, matxinatuen erradikalismoaren beldurrez, eskatu zioten erregeari armada itzul zedin, erreboltaren arriskua saihesteko. Tropak behar bezala prestaturik itzuli ziren.

Mugimendu iraultzailea zatitu zen, eta talde bakoitzak irtenbide ezberdina ikusten zion egoerari; beraz, ez zuten erantzuten jakin izan. Hala eta guztiz ere, udan muturreko talde bat hiriko armategiaz jabetzen ahalegindu zen, baina huts egin zuen. 1848ko iraultza zapalduta zegoen Berlinen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stent

[thumb|Stent baten kokapena [arteria koronarioetan]]
Medikuntzan, **stent**, gorputzeko hodien (usuki, zainak edo arteriak) itxiduren bat dagoenean hauek irekitzeko erabiltzen den tresna bat da. Mota askotako stent-ak daude: bihotzerako erabiltzen direnak eta zabaldu egiten direnak; zainetan eta behazun hodietan erabiltzen direnak, eta baita plastikozkoak ere, giltzurruna eta maskuriaren artean jartzen direnak.

## Kanpo estekak
New York Giants

**New York Giants** AEBtako New Jersey estatuko East Rutherford hirian egoitza duen amerikar futbol talde profesional bat da. NFL liga profesionalean jokatzen du. 1925an sortu zen eta etxeko partiduak MetLife Stadium estadioan jokatzen ditu.

## Palmaresa 
- **Liga Txapelketa: 8**
* **NFL txapelketa: 4**: 1927, 1934, 1938, 1956
* **Super Bowl: 4**: 1986 (XXI), 1990 (XXV), 2007 (XLII), 2011 (XLVI)

- **Konferentziako Txapeldunak: 15**
* **NFL Ekialdea:** 1933, 1934, 1935, 1938, 1939, 1941, 1944, 1946
* **NFC Ekialdea:** 1986, 1989, 1990, 1997, 2000, 2005, 2008

- **Dibisioko Txapeldunak: 17**
* **NFL Ekialdea:** 1956, 1958, 1959, 1961, 1962, 1963
* **NFC:** 1986, 1990, 2000, 2007

## Iruditegia 

Irudi:New_Meadowlands_Stadium_Mezz_Corner.jpg|MetLife Stadium.
Irudi:Bill Parcells and Mach 1 the Falcon.jpg|Bill Parcells.
Irudi:Tom Coughlin.jpg|Tom Coughlin.
Irudi:Eli Manning Giants QB.jpg|Eli Manning.

## Kanpo estekak 
* New York Giants taldearen webgune ofiziala
Diuresi

**Diuresia** gernua giltzurrunetan jariatu eta iraizteko prozesua da, hormonaz erregulatutakoa (hormona antidiuretikoa eta aldosterona). Gernuaren bolumena hartutako likidoen, organismoen beharren eta beste nolabait (izerdia, gorotzak) iraitzitako kopuruen araberakoa da. Pertsona heldu normal batek 1000-1500 ml gernu iraizten du egunero.

## Ikus, gainera 
* Diuretiko

## Kanpo estekak
Mol (Belgika)

**Mol** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. 2015eko urtarrilaren 1ean 34.827 biztanle zituen.

Mol oporretarako leku ezaguna da, basoz inguratutako hainbat aintzira dituena. Bi laku turistiko nagusi daude:

* Zilvermeer, 1959an Probintzia Parkea bezala zabaldu zena, eta hondar txurizko hondartza izateaz gain, aire libreko eta ur azpiko jarduerak egiteko aukerak ematen dituena.

* Zilverstrand: jatorrian, hondar txurizko hondartza zuen aintzira baino ez zen baina beranduago karabanentzako geraleku bat, eta 90. hamarkadan, igerileku estali bat eraiki zuten.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Tetradekaedro

thumb|240px|Tetradekaedroa
Geometrian, **tetradekaedroa** (edo **tetrakaidekaedroa**) 14 aurpegiko poliedroa da. Tetradekaedroaren topologia ezberdinak daude, eta asko poligono erregularreko aurpegiekin eraiki daitezke.

1.496.225.352 tetradekaedro ganbil daude, ispilu irudiak kenduta, eta gutxienez 9 erpin dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilen Champeauxkoa

**Gilen Champeauxkoa** (, edo ''''; Champeaux, gaur egungo Sena eta Marne, Frantzia  - Châlons-sur-Marne, ) teologo eta filosofo eskolastikoa izan zen, fedezko doktrina giza arrazoimenetik at dagoela defendatu zuena. Petri Abelardoren irakaslea izan zen eta harekin eztabaida bizia izan zuen unibertsalen inguruko eztabaidarengatik. Horretan bi jarrera izan zituen bere bizitzan zehar: esentzia materialaren errealismoa eta indiferentziaren errealismoa.

## Erreferentziak
Dragoien orroa

***Dragoien orroa*** Fernando Morilloren eleberri bat da. 9-12 urteko gaztetxoentzako literatura fantastikoa da.

## Sinopsia 
Bi hari ditu Dragoien orroak. Orain milaka urtetakoa bat: azken herensugea hiltzeko bildu dira basajaunak, jentilak, gizotsoa... Gogorra da borroka: garai mitiko zaharraren amaiera sumatzen da zeruertzean. Bigarren harian, gure egunetara etorrita, gaua mendian akanpatuta pasatzeko asmoa du Eskoriatzako gazte koadrila batek, egoera ezagutu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patrizio Zearrote

**Patrizio Zearrote** (Lerin, 1780 &ndash; Bilbo, 1850) medikua, Bilboko Udalaren titularra bezala kontratatua izan zen. Politikoki liberal moderatua izan zen. Bizkaian prestigio handia izan zuen. Medikuntza alorrean oso ideia aurrerakoiak zituen.

## Bibliografia 
* Patrizio Zearrote: *Investigaciones analíticas, y observaciones médicas sobre las aguas de Guesalda, comunmente llamadas de Cestona*, Bilbo: Felipe Morales y Cia, 1882.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Fitxategi:///C:/Users/Usuario/Downloads/pag38.pdf Juan Gondraren artikulua, *Bilbao* aldizkarian, 310. zk., 2016/01, 38.or.
* : Manuel de Zavala Acedori idatzitako gutunak.
Kevin McHale

**Kevin Edward McHale** (Hibbing, Minnesota, Ameriketako Estatu Batuak, 1957ko abenduaren 19a) saskibaloi jokalari ohia da.

## Biografia 
McHale 1,75 metro garai zen institutua hasi zenean, eta institutua amaitu zuenean 2,08 metro neurtzen zuen. Bere institutuko saskibaloiko entrenatzaileak, Gary Addingtonek, McHale gazteari lagundu zion orekarekin eta koordinazioarekin. Gero, buruz buruko ariketan hobetzen lagundu zion.

Minnesotako institutuan jokatu zuen Michael Thomsonekin. Senior kategorian zegoenean, bere lehenengo urtean, partida batean, 17 puntu, 8 errebote eta %&nbsp;57 asmatze estatistikak lortu zituen jaurtiketetan.

McHale profesional gisa Boston Celtics taldean hasi zen jolasten seigarren jokalari moduan. Hor lortu zuen 81. urteko eraztuna. Rookie moduan, 10 puntu, 4 errebote eta 2 txapel ipini zituen.

Bi urte eta gero, partida batean, 36 minutu jolastu zuen, eta denbora horretan 18 puntu, 7 errebote eta %56 asmatze-estatistika jaurtiketetan lortu zituen eta zenbaki horiekin All-Start Gamen atera zen. Denboraldi honetan, Celticsek beste eraztun bat irabazi zuen, Los Angeles Lakersen kontra

Baina, McHalen aurrerapena ez zen gelditu. Hobetzen jarraitu zuen. Hurrengo denboraldian, 1984-85 urtean, partida batean, 20 puntu eta 9 errebote lortu zituen, eta denboraldi hartan bere taldeak 63 garaipen lortu zituen. Hurrengo denboraldian, batez beste 26 puntu eta 10 errebote partidako lortu zuen.

Hurrengo denboraldian, lesionatzen hasi zen. 1987an Lakersen kontrako final bat jokatu zuen baina Kevin ezegonkor zegoen. Finala amaitu zenean, min handia zuen eta joko-aretotik ateratzeko muletak eta gurpil-aulkiak erabili behar izan zituen. Hala eta guztiz ere, egun hartan 40 minutu jokatu zituen. Gero ebakuntza egin zioten eta badirudi ez zela inoiz berriro %100 egon.

Hurrengo urteetan, lesioen aurka borratu egin zuen. Gero, halako batean, Larry Bird eta Kevin McHale batera lesionatu egin zirenean, Detroit Pistons eta Chicago Bulls izeneko bi taldeak NBAko garaileak bihurtu ziren.

1989-90 denboraldian berriro ere Kevinek gora egin zuen, batez beste 20 puntu eta All-Star Gamera igo zen berriz.

1992-93 denboraldian bere azken denboraldi izan zen; 35 urterekin erretiroa hartu zuen.

1994ko martxoaren 30ean, Celtics taldeak McHalen kamiseta baztertu zuten. Eta hor amaitu zen Kevin McHalen karrera.
Louis-Mathieu Molé

**Louis-Mathieu Molé** (Paris, 1781eko urtarrilaren 24a - Épinay-Champlâtreux, Seine-et-Oise, 1855eko azaroaren 23a) frantziar politikaria izan zen. Lehen ministroa izan zen 1836-1839 bitartean, Luis Filipe errege zela. Horrezaz gainera, Justizia ministroa izan zen Lehen Inperioaren garaian eta Itsas eta Kolonietako ministroa Berrezarkuntza garaian. 1848ko Otsaileko Iraultza gertatu zelarik, otsailaren 23ean Luis Filipek lehen ministro izendatu zuen, baina ezin izan zuen gobernua osatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanpaina Miresgarria

**Kanpaina Miresgarria** () Venezuelako Independentzia Gerrako kanpaina izan zen. Simón Bolívarrek zuzendu zuen eta Venezuelako mendebala askatzea lortu zen.

## Gertakariak 
1813ko maiatzaren 14an, Cúcutan (Kolonbia), Venezuelako Lehen Errepublikaren gainbeheraren ondoren, Simón Bolívarrek '*Kanpaina Miresgarria* esan zitzaion martxa abiatu zuen, Venezuela Espainiako koroatik askatzea xede. Abuztuaren 6an Bolivarren armada Caracasen sartu zenean herritarrek miresmenez, txaloz eta lorez hartu zuten garailea.

Kanpaina militarra abiatu aurretik, 1813ko urtarrilean, Antonio Nicolás Briceño buruzagi venezuelarrak, aldeko beste hainbat ofizialekin batera, Venezuela askatzeko plan zuzen eta gordina diseinatu zuten: Cartagenako Hitzarmena. Hona hemen dokumentuaren pasarte batzuk:

Aldarria dekretu bihurtu zuen Simón Bolívarrek 1813ko ekainaren 15ean, kanpaina hasi eta hilabetera eta berehala betearazi zuen. Kanpainaren bidean europar eta kanariar guztiak fusilatu zituzten, ia salbuespenik gabe. 1814ko otsailean, espainiarrek kapitulatu zutenetik hainbat hilabete igaro arren, Juan Bautista Arismendik Caracaseko 886 preso espainiar fusilarazi zituen, Bolivarren aginduz. Handik egun gutxira, La Guaira ospitaleko 500dik gora gaixo espainiar gora hil zituzten.

Espainiarrak garbitzeko dekretu haren gordintasunez jakitun, Bolivarrek berak espainiarren iraganeko basakeriak erabili zituen justifikaziotzat: Venezuelako lehen errepublikaren porrotean Domingo Monteverderen armadak egindako krimenak, 1810ean Quitoko independentzia ahalegina gogor zapaldu izana... Dekretua 1820ko azaroaren 26ra arte egon zen indarrean, Bolivarrek eta Pablo Morillo espainiarrak gerra arautu eta bi aldeen gehiegikeriak mugatzea negoziatu zuten arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Essen (Belgika)

**Essen** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Essen erdigunea, Heikant, Horendonk, Wildert, Statie eta Hoek. 2015eko urtarrilaren 1ean 18.075 biztanle zituen. Herria Herbehereetako mugaren ondoan dago.

Udalerri honetan, abenduan, Grand Prix Rouwmoer ziklokros lasterketa ospatzen da, BPost Bank Trophyren parte dena.

## Herri senidetuak 
*  Žilina, Eslovakia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Oktadekaedro

Geometrian, **oktadekaedroa** (edo **oktakaidekaedroa**) 18 aurpegiko poliedroa da.

### Adibideak 
Oktadekaedrorik ezagunenenak piramide heptadekagonala, prisma hexadekagonala, eta antiprisma oktogonala dira. Prisma hexadekagonala eta antiprisma oktogonala poliedro uniformeak dira, oinarritzat poligono erregularra eta albo-aurpegitzat karratuak edo Hiruki aldeberdinak dituztenak. Lau oktadekaedro gehiago Johnsonen solidoen artean: Girobikupula karratua, Ortobikupula karratua, Kupula karratu elongatua, eta Esfenomegakoroa. Lau Johnsonen solidok dualak oktodekaedroalak dituzte: ortobikupula triangeluar elongatua, Girobikupula triangeluar elongatua, Bikupula triangeluar giroelongatua, eta Hebesfenorrotonda triangeluarra.

Izar-poliedro uniforme batzuk ere oktadekaedroak dira:

## Kanpo estekak
Burdigala

**Burdigala** (gaur egungo Bordele hiria) Galia Akitania erromatar probintziako hiri bat izan zen. Toponimoa Bordigala, euskaraz Bordele, gaskoiz Bordèu eta, gero, frantsesez Bordeaux bilakatu zen.

K.a. III. mendean eratua, Publio Lizinio Krasok, Julio Zesarren ordezkaria zena, K.a. 56an konkistatu zuen. Erromatarren garaian, Galia osoko hiri nagusienetariko bat bilakatu zen eta lehenengo mahatsondoak landatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastián Mariner

**Sebastián Mariner Bigorra** (Vilaplana, Tarragona, 1923 &ndash; Madril, ), kataluniar hizkuntzalari eta latinista izan zen.

Irakaskuntza ertainean latinezko katedraduna, gero Granadako eta Madrilgo Complutense Unibertsitateetan aritu zen. Berrehun lan baino gehiago idatzi zituen, antzinako epigrafian (*Inscripciones hispanas en verso*, 1952, *Inscripciones Romanas de Barcelona*, 1973) eta hizkuntzalaritza orokorrean nabarmenduz.
Erromanizazio (argipena)

**Erromanizazio** izan daiteke:

* **Erromanizazio**, Antzinako Erromak mendean hartu zituen herrietan izandako akulturazio-prozesua;
* **Erromanizazio** edo **latinizazio**, alfabeto latinoz idazten ez diren hizkuntzen transliterazioa.
Basate

**Basate** () egungo Bazadaisen bizi ziren akitaniar herria izan zen. Julio Zesarrek *Vocates* eta Plinio Zaharrak *Vassei* edo *Basabocates* zieten. Aditu batzuen arabera, *Basabocates* edo *Basaboiates* hauek basate eta boiateen arteko tarteko herria izan zitekeen.

Burdin Aroan, *Cossium* bere hiriburua Tolosa Okzitaniakoa eta Bordele artean zegoen oppidum gotortua izan zen. Toponimoa akitanierazko **koiz* (gaskoizko *coç, cos* 'tumulu' eta euskarazko 'goi') hitzaren latinizazioa izan zen. Era berean, *basate* euskarazko 'baso' 'forêt' edo *uad hidronimoarekin lotura izan zitekeen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Novenpopulania

## Kanpo estekak
Albo-aurpegi (geometria)

Geometrian, **albo-aurpegia** poliedroetan, bereziki prisma eta piramideetan, oinarria ez den edozein aurpegi da.

## Kanpo estekak