open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Felipe del Río

**Felipe del Río Crespo** (Nueva Montaña, Santander, 1912ko irailaren 9a - Lamiako, Bizkaia, 1937ko apirilaren 22a) hegazkinlaria izan zen, "Euskal eskuadrila" izeneko taldearen buruzagia eta Iparraldeko fronteko hegazkinlari bikainenetakoa Gerra Zibil garaian,  .

## Biografia 
Kantabrian jaio arren, haurtzarotik bizi zen Bilbon. Hegazkinlari bilakatu eta soldadutza egiterakoan,  Aireko Armadan () sartu eta Cuatro Vientosera bidali zuten. 1933aren amaierarako hegazkinlari militarra zen.

1936ko estatu-kolpea gertatu zenean, Del Río Bilbon zegoen eta Errepublikaren alde egin zuen. Gerraren hasieran Breguet 19 zaharrak erabili zituen, baina gero Errepublikak «Chato» ezizena zuten sobietar Polikarpov I-15 batzuk lortu zituen. Orduan, iparraldeko frontea defendatu behar zuen "Euskal eskuadrila"  sortu zuten. Talde haren kide izan zen Del Río, Zarauza edo Comasekin batera. 1937ko apirilaren 15ean, Bilbo gainean, izugarrizko garaipena lortu zuen: bere abiaduragatik menderaezina zen alemaniar Dornier Do 17 bonbaketari bat eraitsi zuen. Azken ikerketen arabera, ostera, apirilaren 22an hil zen, Lamiakoko aerodromoaren gainean Kondor Legioak  botata.

Del Ríok guztira 7 garaipen izan zituen. Azkenekoan, Bilbo bonbardatzen ari zen Junkers Ju 86 bat bota zuen. 24 urte besterik ez zituen eta kapitaina zen hil zenean. Errepublikanoen artean heroitzat hartua, bere omenezko kale bat dago Leioako Lamiako auzoan, hil zuten tokian.

## Erreferentziak
Kasilinioko gudua (K.a. 214)

**Kasilinoko gudua** K.a. 214an Kartagoren eta erromatar errepublikaren artean jazo zen gudu bat izan zen, Bigarren Gerra Punikoan zehar.

## Aurrekariak 
Cannaeko hondamenditik bi urtera, Erromak armada berria lortu zuen eta Kartagoren mende zeuden italiar penintsulako hiriak konkistatzen hasi zen berriro, aurreko urteetan Hannibalek hartu zituenak. Garai hartan Marko Klaudio Marzelo eta Fabio Maximo ziren Erromako kontsulak. Erromak sei legio berri erreklutatu zituen jadanik martxan zeuden indarrei laguntzeko, eta horrela bost armada ezarri zituen Italiako hegoaldean.

Kasilinio hiria Volturno ibaiaren bi aldeetan zegoen eta K.a. 215etik Kartagoarren menpe zen. Bertan 2.000 kanpaniar eta 700 kartagoar ziren hiria defendatzeko asmoz.

Martzelo Nolan zegoen bere armada kontsularrarekin, K.a. 214an Hanibal garaitu eta hau Campaniatik Sarentinorantz alde egitera behartu zuen. Bitartean, Fabio Maximo Campanian zegoen, Lazio eta Samniotik hurbil.

## Kasilinoko setioa 
Hanibal Campanian ez zegoenez, Fabiok Kasilinio hiria erasotzea erabaki zuen bere armada kontsularrarekin. Hiria inguruatu eta setioa ezarri zuen. Hala ere, hiriak oso defentsa ona zuenez eta Capuatik laguntza jaso zezakeenez, Fabiok Marzelori dei egin zion berarekin elkartzeko esanez, baina Nolan guarnizio handi bat utziz.

Behin eta berriz erasotu zuten hiria, arrakastarik lortu gabe. Fabiok setioa alde batera uztea proposatu zuen, baina Marzelok jarraitzera bultzatu zuen. Azkenik Fabiok hiriko agintariekin itun bat adostu zuen, zeinaren arabera agintariek hiria errenditu eta bizirik alde egin ahalko zuten. Agintari haiek hiritik irtetean, ordea, Martzelok haiei erasotzeko agindu zuen, sarraski itzela eraginez. Fabiorengana heltzea lortu zuten 50 lagun soilik atera ziren bizirik. Bizirik iraun zuten haiek Capuara joan ahal izan zuten, gainontzekoak atxilotuak edo erailak izan ziren.

## Guduaren ondotik 
Hiria kontrolpean hartu ondoren, Fabiok kanpaina arrakastatsu bat burutu zuen Samnioan eta Apulian zehar. Marzelok Sirakusara jo zuen, irla hartako kartagoarren kontra aritzera. Tiberio Sempronio Grako prokonsulak, bitartean, Hannibalen mugimenduak moztu zituen italiar penintsulan.

## Bibliografia 
* Titus Livius, Ab Urbe Condita, XXIV, 14 eta 19 Ed. Gredos

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2017ko Arabako Bertsolari Txapelketa

**2017ko Arabako Bertsolari Txapelketa** urte honetako otsailaren 5a eta apirilaren 1a bitartean jokatu zen. Arabako Bertsolari Txapelketa honetan, 18 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 4 kanporaketa, 6 finalaurreko eta finala ospatu ziren. Finala Gasteizko Principal antzokian jokatu zen eta Oihane Pereak irabazi zuen.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (18) 
2015eko finalean aritu ziren bertsolaritatik bostek eman zuten izena 2017korako eta hauei hamairu bertsolari gehitu zitzaizkien. Hamairu hauek aukeratzeko irailean lau kanporaketa izan ziren eta 21 bertsolarik hartu zuten parte. Horrela beraz, honako hauek aritu ziren txapelketan:

* 2015eko finalistak:
** Manex Agirre (2015eko txapelduna)
** Iñaki Viñaspre
** Oihane Perea
** Zigor Enbeita
** Xabi Igoa

* Kanporaketatan sailkatuak:
** Asier Otamendi
** Andere Arriolabengoa
** Rikardo Gonzalez de Durana
** Paula Amilburu
** Serapio Lopez
** Peru Abarrategi
** Izar Mendiguren
** Jagoba Apaolaza
** Felipe Zelaieta
** Iker Agirre
** Ander Solozabal
** Asier Rubio
** Jon Ruiz de Pinedo

* Ordezkoa:
** Oier Arbina
### Gai jartzaileak (9) 
* Aintzane Irazusta
* Beñat Garaio
* Lierni Altuna
* Marta Ugarte
* Nieves del Alamo
* Oier Suarez
* Uxue Diaz de Cerio

### Epaileak (7) 
* Ainhoa Aizpurua
* Aitor Jimenez
* Ekaitz Elorriaga
* Hodei Lopez de Arkaute
* Iker Elexpuru
* Mikel Fernandez de Arroiabe
* Patxi Aizpurua

## Kanporaketako saioak 
Honako bertsolari hauek sailkatu ziren kanporaketa bakoitzean:
* Maeztun: Asier Otamendi eta Felipe Zelaieta.
* Lantziegon: Andere Arriolabengoa, Paula Amilburu, Serapio Lopez, Asier Rubio eta Jon Ruiz de Pinedo.
* Izarran: Iker Agirre eta Ander Solozabal.
* Araian: Rikardo Gonzalez de Durana, Peru Abarrategi, Izar Mendiguren, Jagoba Apaolaza eta Oier Arbina (ordezkoa).

## Finalaurreko saioak 
Finalaurrekoetan bi itzuli izan ziren eta bertsolari bakoitzak saio bietan lorturiko puntuak batuz osatu zen sailkapena. Sei onenek finala jokatzeko txartela eskuratu zuten.

### Langraiz Oka 
Otsailaren 5ean jokatu zen Langraiz Okako Kultur Etxean.

### Zigoitia 
Otsailaren 12ean jokatu zen Zigoitiako Kultur Etxean.

### Dulantzi 
Otsailaren 19an jokatu zen Dulantziko Kultur Etxean.

### Legutio 
Martxoaren 4an jokatu zen Legutioko Kultur Etxean.

### Laudio 
Martxoaren 11an jokatu zen Laudion, LHUIko zine-aretoan.

### Aramaio 
Martxoaren 18an jokatuko zen Aramaioko Kultur Etxean.

### Finalaurrekoetako sailkapen orokorra 
## Finala 
Finala Gasteizko Principal Antzokian jokatu zen, 2017ko apirilaren 1eko 17:30etan. Zazpirehun bertsozale bildu ziren bertan. Oihane Perea eta Asier Otamendik jokatu zuten buruz-burukoa eta Oihane nagusitu zen puntu bakarraren aldeaz, inoiz izan den finalik estuenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus, Arabako txapelketa.
Karbetiiak

eskuinera|frame|Karbetiien lurraldeak
**Karbetiiak** () hiri zelta bat zen Britainiako ipar-ekialdean zeudenak. Gaur egungo Cumbria eta Iparraldeko Lancashiren kokatuak, brigantiarrekin muga bat zuten.

## Historia 
Karbetiiak ez dira agertzen Ptolomeoren *Geografia*n, ezta beste testu klasikoetan ere. Old Penritheko eta Sowerbyko inskripzioengatik ezagutzen ditugu bakarrik.

Haien hiriburua Luguvalium (Carlisle) izan zen, bere eskualdeko hiri bakarra izan zena. Ziurrenik I. mendean brigantiarrekin elkartu ziren, eta autonomia pixka bat lortu zuten erromatar inbasioari esker.

Adituen ustez, Venutius gerlaria, Kartimandua brigantiarren azken erreginaren senarra eta erromatarren aurkaria, herri honetakoa izan zen.

Bere lurraldea Britania Secundako probintzian sartu zen. V. mendean erromatarrak alde egin eta gero Karbetiien lurraldeak Yr Hen Ogledden barruan geratu zen

Erresuma saiatu zen ordena mantentzen baina ez zuen iraun inbasioetara.
File:02-Britania-54DC.png|Britania, k. a. 54, Zesarren inbasioa
File:03-Britania.png|Britania, bigarren erromatar inbasioa

File:04-Britania-79DC.png|Britania, k. o. 79
File:05-Britania-90DC.png|Britania, II. mendean
File:06-Britania-Siglo IV DC.png|Britania, Konstantzioren berrantolaketa

## Erreferentziak 
### Oharrak 
### Bibliografia 
* The Carvetii. By N. Higham, G.D.B. Jones. Peoples of Roman Britain. Alan Sutton Publishing, Gloucester, 1985, 

## Kanpo estekak 
* Carvetii 
* Britannia History 
* Kronologia
* Britaniako tribuak
Sarraski

[thumb|[Espainiako Gerra Zibilaren hasieran —1936ko irailean— frankistek sarraski batean eraildako hogeita hamasei errepublikarren gorpuen hondakinak. Hobi komun hau Estépar udalerrian dago (Burgosko probintzia, Gaztela eta Leon). Indusketak 2014ko uztail-abuztu artean egin ziren.]]

**Sarraskia** gizaki askori bizia kentzea da. Gerra garaian, estatu terrorismoko —edo "gerra zikin"eko— eta terrorismoko erasoaldietan, multzo horiek pertsona ugarik osatuta egon litezke. Sarraskien biktimak maiz errepresaliatuak izaten dira, beren pentsamolde politikoak, erlijiozko sinesmenak, etnia edota arraza direla eta.

Sarraski baten definizioa lausoa den arren, orokor har biktimen eta eraileen arteko botere desoreka dagoen egoeretan erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Badajozko sarraskia

**Badajozko sarraskia** 1936ko abuztuaren 14ko gaua eta abuztuaren 15eko egunsentiaren artean, Espainiako Gerra Zibilaren hasieran eta Badajozko guduaren ondorengo egunetan, frankista kolpistek hiria bereganatu ostean zibil eta milita errepublikarren aurka burutu zuten sarraskia izan zen.

Sarraski honetan eraildako pertsonen kopurua 2.000-4.000 artekoa izan zela uste da, alegia, garai hartan Badajoz hiriak 40.000 biztanle inguru izanik, biztanleriaren %10a suposatu zuen.

### Errepresioa Badajozen 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* **S.B.H.A.C.**: Badajozko sarraskiak. 
* **YouTube**: Badajozko sarraskia
Balboa

**Balboa** (gaztelaniaz: *Balboa*), Panamako Errepublikan zirkulazioan dauden bi dibisen arteko bat da, bestea estatubatuar dolarra izanda. Bere ISO 4217 kodea **PAB** da eta bere sinboloa B/. edo ฿. Beste diru batzuekin gertatzen ez den bezala, balboa banako baten ehunena ez da zentimo edo zentabo deitzen. Balboa bakoitza 100 zentesimoz. Horrela, Ameriketan bere ekonomia dolarizatzen zuen bigarren herrialdea Panama izan zen.

Akordio hau, 1904ko Panamako Konstituzioa baina aurrekoa da imprimatuak izan ziren. Gehienez 305.000 balboa zirkulazioan jarri zirela suposatzen da eta erraustegitik soilik 7.000 inguru biziraun zutela uste da.

2009ko azaroaren 11ko 73garren Legearen arabera, oroitzapenezko moneten txanpongintza baimendu zen, 2010 eta 2019 urteen bitartean Panama Zaharreko monumentoen multzo historikoaren 500 urteurrenari buruz agertuko den seriea hasiz, estatubatuar dolar bateko billetearen kaltetan. 40 milioi unitate fabrikatu ziren. Hala ere, moneta honen harrera kalean ez zen hona izan hasiera batean, bai panamar gizarteak orokorrean, bai Panamako pertsonai ezagun batzuek bere erabilera bortzatua zela salatu zutelako. Panamako Ekonomia eta Ogasun Ministerioaren Erosketen eta Kontratazioen Buruak, txanpona transakzio guztietan onartua izan behar zela esaten zuen bitartean, Panamako Banku Nazionala bere erabilera behartua ez zegoela eta bere zirkulazioa askea zela aditzera ematen zuen, Panamak sortu dituen beste moneta guztiekin gertatzen den bezala. Hasiera batean bi eta bost balboako txanponak ere egitea pentsatuta zegoen arren, azkenean gobernuaren erabaki batengatik proposamen hau ez zen inoiz indarrean jarri.

## Zirkulazioan dauden txanponak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Panamako Banku Nazionalaren webgunea.
Garage punk

**Garage punk** delakoa, garage rock eta punk rock azpigeneroen nahasketatik sorturiko musika estilo bat da. 1980ko hamarkadaren hasieran AEBetan sortu zen, baina bere sustraiak punk mugimenduan errotuak daude. Bere gai nagusiak umore eskatologikoa, sexua, drogak, festa eta rock and rolla dira, gizarteak ezarritako arauetatik askatzearen ikuspuntutik ikusitako kutsu antisozial bat ere badu.

## Talde nabarmenak 
* Black Lips
* BullyBones
* The Cramps
* Dope Sweater
* Les Draags
* Dwarves
* GG Allin
* The Gories
* Green River
* FIDLAR
* The Hives
* Hot Snakes
* The Humpers
* Dead Moon
* The Dirtbombs
* The Makers
* Mudhoney
* The Mummies
* Nashville Pussy
* New Bomb Turks
* Oblivians
* The Orwells
* The White Stripes
* Ty Segall

## Kanpo estekak
Luigi Platé

**Luigi "Gigi" Platé** (1894ko irailaren 3a-1975eko abenduaren 16a) auto gidari italiarra zen. 

## Ibilbide profesionala 
Platék Sari Nagusi batean debuta egin zuen 1925eko Italiako Sari Nagusian, voiturette motako Chiribiri 12/16 bat gidatzen. Arazo mekanikoak medio, 13.itzulian lasterketatik kanpo geratu zen. 1920 eta 1930eko hamarkadetan beste txapelketaz kanpoko lasterketa ez ofizial batzuetan ere parte hartu zuen.

Platé 1 Formulara jauzia egiten ere saiatu zen. 1950eko Italiako Sari Nagusian izan zen, Talbot 700 baten gainean. Ezin izan zen lasterketarako sailkatu. 1 Formulako Sari Nagusi batean parte hartu duen historiako bigarren gidari zaharrena da (53 urte eta 0 egun). Louis Chiron du bakarrik aurretik (58 urte eta 288 egun, 1958eko Monacoko Sari Nagusian).

Luigi Platé eta Enrico Platék (lehengusu gazteago bat) auto bilduma interesgarria daukate, urteetan zehar gordeak. Gainera auto lasterketa taldea ere badute Scuderia Platé.

## Emaitzak 1 Formulan 
(gakoa) (**Lodiz** daudenak polea adierazi nahi dute; *etzanez,* bira azkarrena)

## Erreferentziak
Garage rock

**Garage rock** delakoa, rock musika modu arrunt eta gordinagoan jotzeko estilo mota bat da. 1950eko hamarkadaren amaieran AEBetan eta Kanadan sortu zen, 1960ko hamarkadan Britainiar Inbasioaren The Kinks edo The Who taldeak bezalakoen eragin handia izan zuen.

## Talde nabarmenak 
* The Sonics
* The Music Machine
* 13th Floor Elevators
* Anboy Dukes
* The Barbarians
* Blues Cheer
* The Blues Magoos
* The Chocolate Watchband
* The Count Five
* Dick Dale
* The Eazy Beats
* The Electric Prunes
* The Kingsmen
* The Knickerbockers
* MC5
* Iggy Pop
* ? and the Mysterians
* The Seeds
* The Shadows of Knight
* The Standels
* The Stooges
* The Strangeloves
* Strauberry Alarm Clock
* The Sorrows
* The Chesterfield Kings
* The Fuzztones
* The Fleshtones
* The Creeps
* Yeah Yeah Yeahs
* Kings of Leon
* Jet
* Black Rebel Motorcycle Club
* The White Stripes
* The Vines
* The Hives
* The Strokes

## Kanpo estekak
Giltzadi (argipena)

**Giltzadi** hitzak adiera zenbait ditu:
* Informatikan, giltzadia, klabierra edo teklatua, aginduak sartzeko periferikoa.
* Musikan, Giltzadi (musika tresna), musika jotzeko instrumentu mota bat.
Ibernaloko Andre Mariaren baseliza

**Ibernaloko Andre Mariaren baseliza**, lehen parrokia izana, Arabako Santikurutze Kanpezu herrian dago, Kodesko mendilerroaren hegalean. Jerónimo Aznarrek, Calahorrako apezpikuak idatzitako gutun batean, 1257. urtean, **Ibernal** bezala agertzen da.

## Historia 
Baselizan harri zizelkatu bat aurkitu zuten, gaur egun Gasteizko Arkeologia Museoan, kristautasunaren aurrekoa izan daitekeena; horren arabera kristautasunaren aurreko tenplua egon zitekeela inguru horretan. XVI. mendean oraindik parrokia zen. 1930ean zaharberritu zuten, baina oraindik aurrealdean antzinako baselizaren kanpai-horma erromanikoa erakusten du. Santutegiaren barruan, erretaula nagusiaren erdian, Ibernaloko birjinaren irudia semearekin dago, XIII. edo XIV. mendeko irudia. Alboetan beste bi erretaula neoklasikoak daude, San Kristobali eta San Isidrori eskainita hurrenez hurren. Gaur egun, baselizaren ondoan, eraikin berean, landa-turismoko etxea dago.

thumb|ezkerrera|Baselizaren sarreran dagoen plaka.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Portilla Vitoria, Micaela eta Eguia López de Sabando, José: *Catálogo monumental de la diócesis de Vitoria*. II. liburuki. Gasteiz. Apezpikua eta Gasteizko Kutxa, 1968.

## Kanpo estekak 
* :[www.biodiversidadvirtual.org](https://web.archive.org/web/20161113113930/http://www.biodiversidadvirtual.org/etno/Ermita-de-Nuestra-Senora-de-Ibernalo-(Santa-Cruz-de-Campezo)-img20242.html)
* : landa-etxearen inguruko informazioa.
* : Auñamendi Entziklopedian.
Aurora Purificación Mañanós Jauffret

**Aurora Purificación Mañanos Jauffret**, artistikoki **"La Goya"** bezala ezagututa (Bilbo, 1891 &ndash; Madril, 1950eko ekainaren 4a), Bilbon jaiotako kupletista ospetsua izan zen.

## Biografia 
Aita Burgoskoa eta ama bilbotarra zituen "La Goya"k. Garairako formakuntza intelektual handia zuen: hiru hizkuntza zekizkien (ingelesa, frantsesa eta italiera) eta, Madrilen, solfeo eta pianoren ikasketak egin zituen. Haren ama Mikel Zabarte pilotariarekin ezkondu zenean, bolada batean, Mexikon eman zuen; han oso ezaguna zen María Conesarekin ikasi zuen. Bilbora itzuli zen eta espektakulu munduan aritzea saiatu zen; horretarako Ignacio Tabuyo baritono donostiarraren laguntza izan zuen. Izen artistikoa, bestetik, hau da "La Goya" izena, Álvaro Retanak jarri zion. Kantariaren debuta, oraindik Aurora Jauffret bezala, Madrilgo Trianón Palacen egin zen, 1911n, eta arrakasta berehalakoa izan zen, garaiko katxe handienetariko bat irabazi arte. Debut horretan "Ven, ven" kanta propioa aurkeztu zuen, *El último cuplé*n filmean (1957) Sara Montielek ospetsua egin zuena. Euskal Herrian bere emanaldietan azaltzen zen erotismoa zela eta, elizaren eta sektore tradizionalen kritika gogorrak jaso zituen. "La Goya"ren kantak estilo desberdinekoak ziren: kupleak, habanerak, tonadillak; geroago baita tango eta jazz. Aipatu behar da bere espektakuluen jantziak ere berak egiten zituela. 1912an Teatro Laran abestu zuen eta kuple-diskoak grabatu zituen; urte bereko abenduaren 10ean Bartzelonako El Liceun abestu zuen. Hortik aurrera haren emanaldiak Espainian eta Amerikan izan ziren. Aurora Mañanosen aktibitateak ez ziren arlo artistikoan mugatu: bilera, batzar eta ekintza kultural ugarietan hartu zuen parte; aldi berean haren etxean egiten zen tertulia ezaguna egin zen. Tomás Borrás idazle eta kazetariarekin ezkondu zen. Madrilen 1950eko ekainaren 4ean hil zen.

## "La Goya" ardo-marka 
Abeslariak Delgado Zuleta familiarekin lotura berezia izan zuen eta, ondorioz, haren bizitzaren bolada luzeetan Sanlúcar de Barramedan (Cadiz), Monteagudo kondeen etxean igaro zuen. 1914an, José Delgao Zuluetak haren izen artistikoa manzanilla bati jartzea eskaini zion eta bilbotarrak onartu zuen. La Goya manzanilla inguruko ezagunenetarikoa da gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
2012ko 1 Formulako denboraldia

**2012ko 1 Formulako denboraldia** txapelketaren 63. denboraldia izan zen. Sebastian Vettel alemaniarrak irabazi zuen.

## Taldeak eta gidariak 
## Emaitzak 
### Sari nagusietako emaitzak 

### Puntuaketa 
### Gidarien Txapelketa 
|}

### Gidarien Txapelketaren Estadistikak 
### Taldekako Txapelketa 
|}

### Taldekako Txapelketaren Estadistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Motrailu

[250px|thumb|[Piperbeltza xehakatzeko portzelanazko Motrailua]]
**Motrailua** edo **zaparria** material gogorrez (zurez, metalez, marmolez, etab.) egindako ontzia da, aleak, drogak, etab. xehakatuz osagaiak xehatzeko, birrintzeko edo saltsa batzuk egiteko erabiltzen den tresna.

## Kanpo estekak
Manuel Zarauza

**Manuel Zarauza Clavero** (Santoña, 1917ko azaroaren 3a - Baku, 1942ko urriaren 12a) kantabriar hegazkinlaria izan zen, Gerra Zibil garaian aparteko hegazkinlari izandakoa. Iparraldeko frontearen hegazkinlari nabarmenetariko bat izan zen, "Euskal eskuadrila" izeneko taldearen kidea izanda.

## Biografia 
1934an orduko Aireko Armadan ( izena zuena) sartu eta 1936ko estatu-kolpea piztu zenean, Errepublikaren alde egin zuen. Santiago de la Riberan (San Javier) ikasi ondoren, «Chato» ezizena zuten sobietar Polikarpov I-15 bat eman zioten. Orduan iparraldeko frontea defendatu zuen "Euskal eskuadrila" izeneko taldea sortu zuten, Del Río, Zarauza edo Comas bere kideak izanik. 1937ko abenduan 4. eskuadrilaren buru izendatu eta Teruelgo eta Ebroko guduetan parte hartu zuen. Gerraren amaieran, hegazkina hartu eta Frantziara ihes egin zuen. Argelès-sur-Merreko kontzentrazio-esparruan sartu zuten. Gerran zehar, 10 garaipen izan zituen.

Handik Sobietar Batasunera joan zen, non Aire-Armadan sartu eta koronel izendatu zuten. Bigarren Mundu Gerran atzeguardian utzi zuten baina Bakun akrobaziak egiten ari zela istripu batean hil zen.

## Erreferentziak
Jose Luis Aresti

**Jose Luis Aresti Agirre** (Bilbo, 1917ko martxoaren 17a - Madril, 2003ko azaroaren 18a) bizkaitar hegazkinlaria izan zen.

## Biografia 
Espainiako Aireko Armadan sartu eta Gerra Zibilaren ondoren, aire-akrobaziei ekin zion. Hainbat hegazkinlarien irakaslea izan zen. Aresti kodea sortu zuen, akrobaziak puntuatzeko erabiltzen dena.

## Erreferentziak
Benito Loigorri

**Benito Loigorri Pimentel** (Biarritz, 1885eko irailaren 4a - Madril, 1976ko otsailaren 1a) gipuzkoar ingeniari eta hegazkinlaria izan zen, euskal hegazkinlaritzaren aitzindarietako bat izan zena.

18 urte zituela, Wright anaiak Pauen eta Le Mansen hegan egiten ikusi ondoren, hegazkinlari izateari ekin zion. 1910eko abuztuaren 30ean FAIren baimena lortu zuen. Mourmelon-le-Grandeko Voisins eskolan lortu zuen, Henri Farmanek eraikitako biplano bat (Gnome 50HP motorra zuena) erabiliz. Horrela espainiar herritartasuna zuen lehenengo hegazkinlari bilakatu zen.

1910eko urriaren 1ean Donostian erakustaldia egiten ari zela, istripu bat izan eta hegazkina Ondarretan erori zen.
1911n Cuatro Vientos aireportua inauguratu zuen erakustaldia egin zuen. Horretarako Emilio Herrerarekin batera, Farman hagazkin bat erabili zuen.

Farman enpresaren ordezkaria, Espainiako Armadari lehenengo hegazkinak saldu zizkion. 1914an Mexikora joan eta hegazkinlari eskola bat sortu zuen. 1910eko hamarkadaren amaieran istripu bat izan zuen Bridgeporten. Istripuaren ondorioz, hegazkinlaritza utzi eta ingeniaritzari ekin zion. General Motorsen lan egin zuen eta
1932 eta 1949 artean General Motors Iberia (Espainia eta Portugal) zuzendu zuen.

## Erreferentziak
Melfi gaztelua

**Melfi gaztelua** Italiako Basilicata eskualdeko Melfi hirian dagoen gaztelu bat da. Gaur egun Italiako Estatuaren jabetzakoa da, eta Erdi Aroko Hegoaldeko Italiako gaztelu garrantzitsuenetako bat da.

XI. mendean eraiki zen, Goi Erdi Aroan, eta Normandiar Aroan, ordutik eraldaketa sakonak jasan izan ditu, bereziki Angevinar eta Aragoitarren garaietan.

## Iruditegia 

File:Castello Melfi.jpg|
File:Castello Melfi2.jpg|
File:Castello di Melfi3.jpg|
File:Castello di Melfi4.jpg|
File:Museo Melfi.jpg|Museoko erakusketa.

## Kanpo estekak 
* Melfiko gaztelua, Melfiko Udal webgunean
Herritarren Segurtasunerako Legea (2015)

**4/2015 Lege Organikoa, martxoaren 30ekoa, Herritarren segurtasuna babestekoa**, herri mailan **Mozal Legea** deitua, 2015eko uztailaren 1ean Espainiar Estatuan ordura arte indarrean zegoen Corcuera Legea ordezkatu zuen lege organiko polemiko bat da. Alderdi Popularrak zuen gehiengo absolutuaz baliatuz onartu zen.

The New York Times egunkariaren arabera, "lege honek Francoren erregimenaren egunik txarrenak oroitarazten ditu eta ez dator bat nazio demokratiko batekin". Amnesty International eta Human Rights Watch nazioarteko giza eskubideen erakundeek lege honek "Espainian askatasun adierazpena eta elkarretaratze baketsuen aurkako zuzeneko mehatxua" suposatzen zuela salatu zuten.

1995eko Espainiako Zigor Kodearen erreformatik Espainiar Zigor Justiziak izan duen eraldaketa sakonena izan da. Jada, indarrean sartu aurretik Espainiako nahiz Hego Euskal Herriko gizarteetan sekulako eztabaida, polemika eta protesta biziak piztuarazi zituen lege aldaketa izan zen, nagusiki Alderdi Popularraren babesa bakarrik zuen eta Espainiako Zigor Kodean aldaketa handiak sartzen zituen legea baitzen. Herritarren Segurtasunerako Legearen ondorio astunenetako bat zigor ekonomikoak izan dira: 2015etik 2022ra, Legea aplikatzearen ondorioz, bi milioi zigor ezarri ziren, eta estatuak 1.100 milioi euroren baliokidea bildu zuen horietan.

## Polemika eta kritikak 
Lege hau kritikatzen zuten alderdi, gizarte kolektibo eta mugimenduen artean aipatu ziren kritiken artean honakoak daude:

* Herritarren askatasunak murriztu eta herritarren eta gizartearen protestak kriminalizatzen zituela.
* Lehen zigortzen ez ziren ekintzak isun ekonomiko zigor handiekin zigortzen zirela.
* Demokraziaren murrizketa suposatzen zuela.
* Hiritar ororen kontrol mugagabeari ateak irekitzen zizkiola.
* Disidentzia eta protestak ezeztatzeko espresuki sortutako legea zela.

## Hego Euskal Herrian 
Hego Euskal Herrian 2016 eta 2017ko tarteko urte eta erdian 11.000 prozedura zabaldu dituzte mozal legea erabilita, eta horietatik 4.000 inguruk zerikusi zuzena dute eskubide zibil eta politikoen arloarekin —manifestazioak, protestak, afixak jartzea eta beste—.

## Ikus gainera 
* Zentsura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Salas

**Ángel Salas Larrazabal** (Urduña, 1906ko urriaren 1a - Madril, 1994ko uztailaren 19a) bizkaitar hegazkinlaria izan zen, Espainiako Gerra Zibil garaian aparteko hegazkinlari izandakoa. Bera izan zen 1937ko Otxandioren bonbardaketaren arduradunetako bat.

## Biografia 
Espainiako Aireko Armadan sartu eta 1936ko otsailean kapitain izendatu zuten. 1936ko estatu-kolpea piztu zenean, Getafen zegoen, eta matxinoen aldera pasa zen. Uztailaren 22an, Otxandio bonbardatu zuen, herria suntsitu, eta 61 pertsonaren sarraskia eragin. Gerra horretan, 17 garaipen izan zituen.

1941ean, Bigarren Mundu Gerran, Bizargorri Operazioan parte hartu zuen, eta Luftwafferen ondoan beste zazpi garaipen izan zituen. Gerra ondoren, agregatu militarra izan zen Berlinen eta Lisboan. 

## Oroimena 
1991n, Felipe Gonzalezen gobernuak Aireko Armadako jeneralaren ohorezko izendapenarekin saritu zuen, «aparteko merituak» egiteagatik. 2024ko uztailaren 22an, EH Bilduk mozio bat aurkeztu zuen Espainiako Senatuan, Angel Salas Larrazabali kondekorazio guztiak kentzeko eskatuz, Otxandioko (Bizkaia) bonbardaketaren 88. urteurrenaren harira.

## Erreferentziak
Fuel olio

thumb|200px|Fuel olio hondakina duen edukiontzia.

**Fuel olioa** (ingelesez *fuel oil*) petroliotik destilazio frakzionaturen bidez hondakin gisa lortzen frakzioa da, hortik sustantzia honen %30-50 artean lortzen da. Presio atmosferikoan destilatu daitekeen erregai astunena da. Karbonozko 20 atomodun molekulez osatua dago, eta kolore beltza du. Fuel olioa energia elektriko-plantak, galdara eta labeentzako erregai gisa erabiltzen da.

Bestalde, presio gutxigoko prozesuetan ere erabiltzen da, berau destilatu eta honela petrolioaren frakzio astunenak lortzeko helburuz, tartean olio lubrikatzaileak eta asfaltoa.

## Kanpo estekak
William Petersen

**William Louis Petersen** (1953ko otsailaren 21a, Evanston, Illinois) estatubatuar zinema, telebista eta antzerkiko aktore eta ekoizle bat da. Nagusiki *CSI: Crime Scene Investigation* (2000-2009) telesail ospetsuko protagonista den Gilbert "Gil" Grissom doktorea eta *To Live and Die in L.A.* (1985) filma antzezteagatik ezaguna da. Antzeztutako beste film nabarmenen artean honakoak daude: *To Live and Die in L.A.* (1985), *Manhunter* (1986), *Young Guns II* (1990), *Fear* (1996) eta *Seeking a Friend for the End of the World* (2012).

## Euskal Herrian 
Behin, Idaho estatuko Boise hiriko Bishop Kelly High School institutuan graduatu ondoren sorterria utzi zuen. 1974an, Joanne Brady emaztearekin batera Euskal Herrian bizitzen jarri eta bertan aktore ikastaroak jaso zituen. Oñatiko Unibertsitatean ikasten egon eta euskara eta Euskal Herriko kulturari buruzko jakinmina piztu zitzaizkien, ondorioz, 1975ean Gipuzkoako Arrasate udalerrian bere alaba jaio eta gurasoek *Maite Nerea* euskal izena ipini zioten.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
[thumb|200px|eskuinera|[2007an.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* William Petersen aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Programazio-lengoaien arteko konparazioa

## Konparazio orokorra 
Programazio-lengoaia ezagunenen arteko konparazio bat da hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 99-bottles-of-beer.net — one program in over a thousand variations and multiple languages.
* The speed, size and dependability of programming languages — charts and narrative based on The Computer Language Benchmarks Game data.
* Which programs are fast? The Computer Language Benchmarks Game website language comparisons
* Comparison of syntaxes with sample codes.
* Syntax Across Languages
* Rosetta Code — a programming language comparison wiki
* A Large Scale Study of Programming Languages and Code Quality in Github (2014)
Singapurgo Sari Nagusia

**Singapurgo Sari Nagusia** Singapureko Marina Bay zirkuitoan ospatzen den 1 Formulako lasterketa da.

## Emaitzak 
((gakoa)Gorriz daudenak 1 Formulatik kanpo jokatutako Sari Nagusiak dira).

## Kanpo estekak
Hego Koreako Sari Nagusia

**Hego Koreako Sari Nagusia** Hego Koreako Korea International Circuiten ospatzen zen 1 Formulako lasterketa zen. 2010ean izan zen estreinaldia eta 2013an azkena.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
2012ko Xilaba Bertsulari Xapelketa

**2012ko Xilaba Bertsulari Xapelketa** Xilaba Bertsulari Xapelketaren hirugarren edizioa izan zen eta *XAPELKETA , XAPEL META* leloa izan zuen. Urriaren 6 eta azaroaren 10 bitartean ospatu zen. 16 bertsolarik hartu zuten parte eta bi kanporaketa, bi finalaurreko eta finala ospatu ziren. Finala Baionako Lauga aretoan ospatu zen azaroaren 10ean eta Amets Arzallusek bere hirugarren txapela jantzi zuen. Emile Larrek jantzi zion txapela.

## Parte-hartzaileak 
## Saioak 
### Kanporaketak 
#### Altzürükü 
#### Kanbo 
### Finalaurrekoak 
#### Hendaia 
#### Donibane Garazi 
## Finala 
### Baiona 
Finala Baionako Lauga aretoan ospatuko zen azaroaren 10eko 17:30etan. 2.000 ikusletik gora bildu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  2012ko Xilaba Bersulari Xapelketa, Eke.eus
Juana Larando

**Juana Larando** (Donostia, XVII. mendea) kortsario jarduneko emakumea izan zen. Alarguna zen eta ostatu baten jabe izateaz gain, beste sozio batzuekin Koroaren ontzi etsaiak harrapatu eta sakeatzen ibili zen patatxe bat ere bazuen. Berak, inoiz ontziratu ez bazen ere, beti jaso zituen harrapaketetatik zegozkion mozkinaren parteak. Euskal Herrian ez da emakumezko piraten berririk izan, baina bai kortsario jarduneko emakume honena.

1630ean, hemezortzi bat abenturazale bizi omen ziren **Juana Larandoren** ostatuan, harrapakinen baten truke dirua irabazi arte ezer kobratzen ez zielarik, Tolosako Korrejimentuaren Agiritegian agertzen denez. Beste bi bazkiderekin batera "San Juan" izeneko patatx edo ontzi txiki bat erosi zuen, bata oriotarra zen eta bestea donostiarra. Patatxaren jarduera-eremua Frantziako kostaldea eta "Ingalaterrako kanala" izan zen. Bertako kapitaina Juan de Etxaniz izan zen.

Patatxaren irteeretako batean hamabi mila dukat lortu zituzten. Itzuleran, ontzian matxinada bat izan zen; "San Juan"a baliogabetuta geratu zen eta utzi egin behar izan zuten, ondorioz, beste ontzi hobe bat harrapatu zuten, Herbehereetako "San Pedro". Zumaiara joan ziren, eta han saldu zuten hamaika mila ehun eta berrogeita hamabost errealetan.

Erreal horien banaketak sekulako iskanbila eragin zuen; Orioko parrokoari ere bere zatia zegokion –"San Juan"aren garaipenaren aldeko mezak eman zitzan eskatu baitzioten- bai eta banaketaren ondorioz egin zen epaiketako interpreteari, gero, preso hartutako flandestarrei emandako janaria ere ordaindu behar izan zen –ontzirik gabe bidali baino lehen- bai eta haien herrira itzultzeko txaluparen ordaina ere. Banaketaren emaitza, beraz, ondorengoa izan zen: **Juana de Larando** alargunari hiru mila seiehun eta bederatzi erreal eman zizkioten; Etxaniz kapitainari seiehun eta hirurogeita hamazazpi; interpreteari ehun erreal, eta kortsario bakoitzari laurogeita sei erreal bakarrik egokitu zitzaien. Portzentaje hau eskasa izan zen harrapakina halako handia izanik. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kortsario#Euskal kortsarioak Euskal Kortsarioak
* Pirateria
* Euskal piratak
M immunoglobulina

thumb|Ig M-ren egitura. Kate astunak urdinez, eta arinak horiz. Ikusten denez, pentamero bat da, bost monomeroz osatua

**M immunoglobulina** (**IG M**) odolean eta linfan dagoen immunoglobulina da, immunoglobulina guztien artean handiena (pisu molekularra: 950.000 Dalton).

Pentamero bat da, bost monomeroz osatua. Bere balentzia (antigenoentzat dituen lotura-guneak) 10 da, antigorputz guztien handiena.

Odolean dauden antigorputzen %5-%10 inguru M immunoglobulinak dira. Immunoglobulina hau da odolean agertzen den lehena infekzio baten aurrean.

Konplementu sistema aktibatzen du eta ez du plazenta-hesia zeharkatzen.

Odol-plasman 1,5 mg/ml kontzentrazioan dago eta B zelulen azalean ere aurkitzen dira .

Barea da M immunoglobulinak sortzen dituen organo nagusia .

Antigorputz hauek odol-transfusio desegoki batean gertatzen den eritrozitoen aglutinazioaren eragileak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz von Bayros

thumb|250px|Franz von Bayrosen marrazki erotikoa.
**Franz von Bayros**, baita ere *Bayrosko Markesa* bezala ezaguna (Zagreb, 1866ko maiatzaren 28a - Viena, 1924ko apirilaren 3a) ilustratzaile eta marrazkilari austriarra. Bere lanetan erotismoa landu zuen eta horregatik arazo handiak izan zituen. Dekadentismo mugimenduko partaidea izan zen.

## Biografia 
Noble espainiar baten semea, Zagreb jaioa, hamazazpi urtez Vienako akademian sartu zen. Vienako nobleziarekin erlazionatzen zen, besteak beste, Johann Strauss (semea); haren alabaorde Aliciarekin 1896an ezkondu zen. 1890an Eugen Felix (1836-1906) erretratistarekin ikasi zuen et, ondoren, Gottfried Seelos (1829-1900) paisaien margolaria. 1897an Munichera joan zen bizitzera; 1904an hiri horretan bere lehenengo erakusketa irekiko zuen eta arrakasta handia lortu zuen. 1904tik 1908 arte von Bayros ikasten Frantzian eta Italian egon zen. 1911an, bere lanen erotismoa zela eta, Alemaniatik alde egin behar izan zuen. 1924ean garun odoljario baten ondorioz hil egin zen.
 
## Obra 
Haren lan ezagunena eta polemikoa *Erzählungen vom Toilettentische* (euskaraz "Apaingelako ipuinak"). Han agertzen ziren marrazkiak garairako oso probokatzaileak ziren: harreman sexualak, lesbianismoaren eszenak, zoofiliakoak, masturbazioak, sadomasokismoa, pederastia, e.a.  Von Bayrosek bi mila margolan inguru egin zituen. Haren estiloa morbosoa eta probokatzailea zen baina, aldi berean, fina.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Arte erotikoa.
Svalbard aireportua

**Svalbard Longyear aireportua** (NAGE: LYR, NAZE: ENSB; norvegieraz *Svalbard lufthavn, Longyear*), Svalbard uhartediko (Norvegia) aireportu nagusia da. Longyearbyenetik 3 kilometrotara dago, ipar mendebalderantz, eta programaturiko hegaldi publikoak dituen iparralderen dagoen aireportua da munduan. Longyearbyen inguruko lehen aireportua Bigarren Mundu Gerran eraiki zen arren, gaur egungo aireportua 1973an hasi zen eraikitzen eta 1975 eko irailaren 2an ireki zen. Avinor norvegiar enpresa publikoa da aireportuaren jabea.

## Kanpo estekak
2014ko Xilaba Bertsulari Xapelketa

**2014ko Xilaba Bertsulari Xapelketa** Xilaba Bertsulari Xapelketaren laugarren edizioa izan da. Urriaren 4 eta azaroaren 11 bitartean ospatu zen. 15 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 3 kanporaketa 2 finalaurreko eta finala ospatu ziren. Finala Baionako Lauga aretoan ospatu zen azaroaren 11an eta Sustrai Colinak bere lehenengo txapela jantzi zuen.

Edizio honetan aurreko edizio guztiak irabaziak zituen Amets Arzallusek ez zuen parte hartu. Txomin Ezpondak, iparraldeko bertsolariratzen transmisioaren aktore ezinbestekoa izan denak jantzi zion txapela Sustrai Colinari.

## Parte-hartzaileak 
## Saioak 
### Kanporaketak 
|valign="top"|
#### Senpere 
|valign="top"|
#### Aiherra 
|}
### Finalaurrekoak 
Hamabi bertsolari sailkatu ziren eta bi finalaurreko jokatu zituzten.

|valign="top"|

#### Aiziritze 
|}

## Finala 
### Baiona 
Finala Baionako Lauga aretoan ospatuko zen azaroaren 11ko 17:00etan. 1.450 ikusle bildu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  2014ko Xilaba Bersulari Xapelketa, Bertsozale.eus
Leon Russell

**Leon Russell**, jaiotze izenez **Claude Russell Bridges** (1942ko apirilaren 2a, Lawton, Oklahoma &ndash; 2016ko azaroaren 13a, Nashville, Tennessee) estatubatuar musikari, pianojole, gitarrajole eta kantautore bat izan zen.

## Diskografia hautatua 
[thumb|[1970ean.]]
[thumb|200px|eskuinera|[1973an.]]
[thumb|[2016an.]]
* *Leon Russell*, 1970
* *Leon Russell and the Shelter People*, 1971
* *Carney*, 1972
* *Leon Live*, 1973
* ''Hank Wilson's Back*, 1973
* *Looking Back*, 1973
* *Stop All That Jazz*, 1974
* *Will O' the Wisp*, 1975
* *Americana*, 1978
* *Life and Love*, 1979
* *One for the Road*, 1979 (Willie Nelsonekin batera)
* *The Live Album*, 1981 (New Grass Revival taldearekin batera)
* *Hank Wilson, Vol. 2*, 1984
* *Solid State*, 1984
* *Anything Can Happen*, 1992
* *Crazy Love*, 1992
* *Hank Wilson, Vol. 3: Legend in My Time*, 1998
* *Face in the Crowd*, 1999
* *Blues: Same Old Song*, 1999
* *Live at Gilley's*, 2000
* *Guitar Blues*, 2001
* *Signature Songs*, 2001
* *Rhythm & Bluegrass: Hank Wilson, Vol. 4*, 2001 (New Grass Revival taldearekin batera)
* *Moonlight & Love Songs*, 2002 (Nashville Symphony Orchestra taldearekin batera)
* *In Your Dreams*, 2003
* *Bad Country*, 2003
* *Almost Piano*, 2003
* *A Mighty Flood*, 2006
* *Angel in Disguise*, 2006
* *The Union*, 2010, Elton Johnekin batera

**Midnight String Quartet taldearekin batera**
* *Rhapsodies for Young Lovers*, 1966

**Marc Bennorekin batera (Asylum Choir)**
* *Look Inside the Asylum Choir*, 1968
* *Asylum Choir II*, 1971

**Joe Cockerrekin batera**
* *Mad Dogs & Englishmen*, 1970

**Mary Russellekin batera**
* *Wedding Album*, 1976
* *Make Love to the Music'', 1977

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1967ko Gibraltarko burujabetzari buruzko galdeketa

**Gibraltarko burujabetzari buruzko galdeketa** 1967ko irailaren 10ean itsasoaz haraindiko britainiar lurraldea den Gibraltarren ospatu zen autodeterminazio erreferendum bat izan zen. Honetan, gibraltarrei Espainiara Britainiar Hiritartasuna mantenduz eta estatus berezi baten pean egonez igaro ala beren Burujabetza eta Gobernu Erakundeak mantenduz Britainiar Lurraldea izaten jarraitzearen artean hautatzeko aukera eskaini zitzaien.

Gibraltar Britainiar Lurraldea izatearen aukerak gehiengo absolutuz eta bozken ia %&nbsp;100 lortuz irabazi zuen.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
2002ko Gibraltarko burujabetzari buruzko galdeketa

**Gibraltarko burujabetzari buruzko galdeketa** 2002ko azaroaren 7an itsasoaz haraindiko britainiar lurraldea den Gibraltarren ospatu zen autodeterminazio erreferendum bat izan zen. Bozka hartan, Gibraltarko herritarrei galdetu zieten ea Erresuma Batuak eta Espainiak partekatutako burujabetza bat nahi zuten. Ezezkoak irabazi zuen, bozen ia %&nbsp;98,48rekin.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Vielhako tunela

**Vielhako tunela** (araneraz *Tunèl de Vielha*, katalan eta ) Kataluniako ipar-ekialdean dagoen errepide tunel bat da. Berez, bi tunel paralelok osatzen dute. Aran haraneko Vielha udalerria eta Alta Ribagorça eskualdea N-230 errepidearen bidez elkarlotzen ditu. Pirinioetan dago, 1593 metroko garaieran. Lehen tunela 1948an ireki zen eta 5240 metroko luzera du, bigarrena aldiz 2007an ireki zen eta 5230 metro luze ditu.

## Kanpo estekak
Gabriel Benito Orbegozo

**Gabriel Benito Orbegozo Goioaga** (Bilbo, Bizkaia, 1770eko urtarrilaren 12a – 1830) arkitektoa eta politikaria izan zen, Ambrosio Orbegozo politikari eta Bilboko alkatearen aita. [1785-1891 artean arkitektura ikasketak egin zituen Bilboko Marrazketa Eskolan. 1785etik 1991ra bitartean, zazpi urtez jarraian, Arkitekturako hainbat sari jaso zituela ageri da Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen aktetan. Bilbon bertan, neoklasiko estiloko Atxuriko ospitalea proiektatu zuen (gaur egungo Emilio Campuzano institutua), eta haren lehenbiziko harria 1818an ipini zuen. Bilboko Kontsulatuaren ordezkari izan zen 1808ko Baionako Batzarrean. Batzar hartara 150 diputatu deitu zituzten; 91 joan ziren, eta horietatik 20 euskaldunak ziren. Miguel José Azantza nafarra izan zen batzarraren buru, eta Urkixoz gain, honako hauek ere bertan izan ziren, besteak beste: Juan José Maria Jandiola, Bizkaiko ordezkaria, Ignacio Muzkitz, Manuel Lardizabal, José Joaquín Colón de Larreátegui eta Gabriel Benito Orbegozo bera, merkatari eta arkitektoa, geroago Bilboko alkatea izango zena, 1823an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilio Campuzano

**Emilio Campuzano y Abad de Caula** (Santiago de Compostela, Galizia, 1850eko abuztuaren 16a – Bilbo, Bizkaia, 1938) bizkaitar ingeniari bat izan zen.

1900. urtetik aurrera, Bilboko Arte eta Lanbideen Eskolan Geometriako, Estereometriako eta Marrazketako irakaslea izan zen; ikastetxe horretako zuzendari ere aritu zen. Bilboko lehenbiziko telefono instalakuntza lanak zuzendu zituen, eta hiri horretako Meatze Kapatazen Eskolako zuzendaria ere izan zen.

Gaur egun, Bilbon, Campuzano plazak eta Emilio Campuzano institutuak haren omenez dute izena.

## Kanpo estekak 
*  «Emilio Campuzano», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Diego Basterra

**Diego Basterra Berastegi** (Bilbo, Bizkaia, 1883ko urriaren 20a – *ib.*, 1959ko maiatzaren 5a) arkitektoa izan zen, Manuel Basterra arkitektoaren anaia.

Madrilen egin zituen Arkitektura ikasketak, eta 1911n jaso zuen titulua. 1918an Bizkaiko Foru Aldundiko arkitekto bilakatu zen, eta auzuneetako hainbat eskola eraiki zituen. Modu pribatuan ere lan egin zuen. 1930eko hamarkadan ezaguna egin zen eskola arrazionalistako arkitektotzat, eta haren eraikin nabarmenenen artean dago Deustuko Elejabeitia etxea.

Espainiako Gerra Zibilaren ostean, anaiaren antzera, frankistek jazarri eta espetxeratu zuten.

## Ikus, gainera 
* Hiru Probintzien Pabiloia, Sevillako 1929ko Erakusketa Iberoamerikarrean.

## Kanpo estekak 
* «Diego Basterra Berastegui», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Esteka

: *Wikipediako estekei buruz berri izateko, ikus Laguntza:Estekak*

thumb|250px|Hiperesteka baten adibidea, gainean saguaren kurtsorea duena.
**Esteka** (edo **lotura**) deitua— erreferentzia bat da, hipertestu bidezko dokumentu batek beste dokumentu edo baliabide batera bideratzen duena. Datu-sare bat eta protokolo batekin bateratuz, erreferentziatutako baliabidea eskura daiteke. Baliabide horrek gorde, bistaratu edo erreferentziatzen duen dokumentuaren atal gisa erakustea ahalbidetzen du.

Estekak Tim Berners-Leek sortutako World Wide Web fundazioak sortu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Petit Théâtre de Pain

**Petit Théâtre de Pain** Lapurdiko antzerki taldea da. 1994an sortu zen eta 12 kide inguru ditu. Zuzeneko antzerkia eta antzerkia eta alboko beste diziplinak nahasteko asmoarekin sortu zen.

Egoitza nagusia Luhuson dago eta Hamekaren zuzendaritza artistikoaz ere arduratzen da. Ekoizpenak euskaraz zein frantsesez egiten dituzte. Lankidetza eta sorkuntza kolektiboa ditu ardatz. 2008az geroz, ikusgarri anitz sortzen ditu, izan aretoetan ala eremu publikoan, tokiko, eskualdeko eta estatuko publiko zabal batendako. Autoreekin elkarlanean arituz, antzerki zorrotza eta herrikoia defendatzen du, gaur egungo kezketan eta bizi istorioetan oinarrituz. Bere ibilmoldearen ezaugarri nagusienetarik bat publikoarekiko engaiamendu handia da, agertokitik haratago joaten baita trukaketak bultzatzeko.

## Antzezlanak 
* ''1,2,3, Soleil ou l'éclipse* (1994)
* *Tranchées de vie* (1996)
* *Et ils passèrent des menottes aux fleurs* (1998)
* *Mesclagne* (1999)
* *Ambrouille* (2001)
* *Le pic du bossu* (2004)
* *Embedded* (2007)
* *Tartean* (2008)
* *Juglarea, puta eta eroa* (2008)
* *Aulki hutsa* (2008)
* *Traces* (2009)
* *Errautsak* (2010)
* *Zavrachtane* (2011)
* *Le Siphon* (2011)
* *Gens de Montagne* (2013)
* *9* (2014)
* *Cabaret* (2015)
* *Le Regard de l’homme sombre* (2015)
* *Francoren bilobari gutuna* (2016)
* *Non* (2016)
* *Le Regard de L'Homme Sombre* (2017)
* *Zazpi senideko* (2018)
* *Boxon (s)'' (2018)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgunea
Neon Sirakusakoa

**Neon** (antzinako grezieraz: Νέων) Timoleon Siziliako espedizioari lagundu zuen korintoar buruzagia zen. K.a. 343 urtean, Dionisio II.a errenditzean gotorlekua utzi zuen. Orduan, Dionisiok agindu zion Neoni Sirakusako zitadela (Ortigia) defendatzea. Ardura horrekin, Neonek Hizetasen eta Magon kartagotarraren konbinatutako armadari aurre egiteaz gain, Akradina gotorlekua konkistatu ere etsaiak Cataniaren kontra abiatu zirenean. Neon ustekabeko irteera batean hiriaren parte handi batez jabetu zen. Timoleonek kontraeraso bat eginez, lehenengo hiria, eta geroago gotorlekua berreskuratu zituen.

eskuinera|200px|thumb|Magna Graecia
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sirakusako tiranoak
* Sirakusako tiranoen familia zuhaitza

## Kanpo estekak
Orient-Expresseko Hilketa

***Orient-Expresseko hilketa*** (*Murder on the Orient Express*, ingelesez) Agatha Christiek idatzitako eleberria da. 1934an argitaratu zen Erresuma Batuan.

## Argumentua 
Orient-Expresseko bagoi batean, trena elur bisutsak Jugoslavian geldiarazita dagoela, gizon amerikar baten gorpua agertzen da, hamabi sastadaz hila. Ezinezkoa da hiltzailea kanpotik etorri izana. Bagoi berean bidaiatzen dutenak dira susmagarriak.

## Pertsonaiak 
### *Hildakoa* 
* **Samuel Ratchett edo Cassetti**: aberats amerikarra; mehatxuak jaso ditu eta Poirot kontratatu nahi du bera babesteko. Daisy Armstrongen hiltzailea izana zen.

### *Armstrong kasukoak* 
* **Daisy Armstrong**: Hiru urteko neskatxa, Cassetik bahitu eta hil zuena.
* **Sonia Armstrong**: Daisyren ama; haurdun zegoen eta, traumagatik, umekia galdu zuen eta hil zen.
* **John Armstrong koronela**: Daisyren aita eta Soniaren senarra; bere burua hil zuen.
* **Sussanne**: Daisyren haurtzaina; hilketaren susmagarritzat hartu zuten eta, nahiz eta errugabea izan, bere burua hil zuen.

### *Ikertzaileak* 
* **Hercule Poirot**: trenean bidaiatzen duen detektibe belgikarra.
* **Bouc jauna**: trenaren jabea den *Compagnie Internationale des Wagons-Lits* enpresaren zuzendaria eta Poiroten laguna; trenean bidaiatzen du.
* **Constantine doktorea**: trenean bidaiatzen duen mediku greziarra; berak aztertuko du Cassettiren gorpua.

### *Susmagarriak* 
* **Hector Willard MacQueen**: Cassettiren idazkaria; Armstrong kasua ikertu zuen fiskalaren semea; Sonia Armstrong maite izan zuen.
* **Edward Henry Masterman**: Cassettiren gelazaina; Armstrong koronelaren ordenantza izan zen gerra-garaian eta gero haren etxeko zerbitzaria.
* **John Arbuthnot koronela**: Armstrong koronelaren lagunik onena.
* **Caroline Martha Hubbard**: atso amerikarra; egiatan, Linda Arden antzezle famatua eta Sonia Armstrongen ama.
* **Helena Andrenyi kondesa**: Andrenyi kondearen emaztea eta Sonia Armstrongen ahizpa.
* **Ruldoph Andrenyi kondea**: Helena Andrenyiren senarra.
* **Natalia Dragomiroff printzesa**: Sonia Armstrongen amabitxia eta Linda Ardenen laguna.
* **Mary Debenham**: irakasle ingelesa; Sonia Armstrongen idazkaria eta Soniaren ahizparen irakaslea.
* **Hildegarde Schmidt**: Dragomiroff printzesaren gelari alemana eta Armstrong familiaren sukaldaria.
* **Antonio Foscarelli**: italo-amerikar saltzailea eta Armstrong familiaren auto-gidaria.
* **Greta Ohlsson**: misiolari suediarra eta Daisy Armstrongen beste haurtzaina.
* **Cyrus Hardman**: detektibe amerikarra; Sussanne haurtzainaren maitalea.
* **Pierre Michel**: bagoiaren antolatzailea; Sussanne haurtzainaren aita.

## Zinema 
* *Orient-Expresseko Hilketa* (1974, Sidney Lumet)
* *Orient-Expresseko Hilketa* (2017, Kenneth Branagh)

## Kanpo estekak
Donostiako Goi Ingeniaritza Eskola

**Donostiako Goi Ingeniaritza Eskola** edo **Tecnun** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen Nafarroako Unibertsitateko Campus Teknologikoaren ingeniaritzako ikastetxea da.

## Kokalekua 
thumb|250px|ezkerrera|Ibaetako kanpusa,
Eskolak bi egoitza ditu: bata Ibaetako campusan, eta bestea Miramongo parkean.
Hasiera batean, 1961 urtean Koldo Mitxelena Kulturunea izango zenaren eraikin berean sortu zen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tecnunen webgunea (ez du euskarazko bertsiorik)  
* CEITen webgunea
Pedro Uharte-Mendikoa

**Pedro Uharte-Mendikoa Larraga** (Iruñea, 1905eko apirilaren 27a - Teruel, 1991ko irailaren 1a) nafar hegazkinlari eta ingeniaria izan zen, Gerra Zibil garaian matxinoen alde egin zuena.

## Biografia 
Espainiako Lehor Armadan sartu eta 1927an, teniente zela, Aireko Armadara pasa eta hegazkinlari bilakatu zen.

Gerra Zibila piztu zenean, matxinoen alde egin eta Madrilen atxilotu zuten. Gerra ondoren komandantea izan zen eta Huarte Mendicoa HM-1 izeneko monoplano sortu zuen. 1968an jeneral izendatu zuten.

## Erreferentziak