Axera

**Axera** ({; ; ; qatabanieraz:  '**); pl. **Astarot'*)  antzinako erlijio semitako jainkosa izan zen. Hititar idazkunetan *Ašerdu(s)* edo *Ašertu(s)'' (), eta Ugariten **Athirat** zioten. Aditu batzuen arabera, Yahweh eta Axera antzinako Israel eta Judeako jainko-bikote nagusia izan zen, besteek kontrakoa izanda ere.

## Izena eta epitetoak 
Axera jainkosari "jainko guztien ama" deitu zioten. Babiloniarren artean Ixtar bezala ezagutzen zuten, jatorrian Athirat (edo Afdirad) deitua. Ugalkortasunaren jainkosa semita handia izan zen. Antzinako egiptoarrentzat Sopdet zen. Biblian Astoret izena hartzen du, jatorrizko 'Astart-en ahoskera desitxuratua, errabinoen ohituraren arabera, jainko paganoei izen ona kentzeko hebreerazko *boset* (lotsa) hitzaren bokalak sartuz. Emankortasunaren feniziar jainkosatzat ere hartzen da.

*The Early History of God* liburuaren arabera, Brontze Aroko Astarte, Burdin Aroko Axera jainkosari zegokion izendapena izango litzateke (k.a. 1200. urtea baino lehen). Astarte izena, greziar forma da, greziarrek idatzitako testuen bidez iritsi ziaguna. Astarte "sidoniarren jainkosatzat" hartzen zen ().

Amarnako tauletan Ashirtu eta Ashratu izaten zen.

Ugaritar testuek Axera (‘atrt = atirat) El jainkoaren emazte-jainkosarekin identifikatzen dute; «itsasoko Axera andrea» eta «jainkoen ama» deitzen diote (beraz, Baalen ama izango litzateke). Hala ere, jainkosa honen funtzioak askotarikoak izan behar zuten, baalismoaren hiru jainkosekin- Anath, Axera, Astoret- antzekotasunak erakutsiz (; ; izenak pluralean agertzeak herri bakoitzak bere Baal eta Axera zituela adieraz dezake).

## Ikonografia 
Landare-emankortasunaren jainkosa gisa, tenpluen patioan sartutako hesola edo zuhaitz-enbor bat zen haren irudikapena, Mari hirian k.a. XVIII. mendean jada aipatzen direnak. Beraz, Axera hitzak hesola sakratu horiek izendatzeko ere balio du.

## Gurtza 
El eta Axeraren gurtza antzinakoenetako bat zen Mesopotamian, eta hiksoek Antzinako Egiptora zabaldu zuten.

Kanaanen, Astoreten gurtza, kanaandarren (israeldarren bizilagunak) artean oso ohikoa zen, ezen israeldar askoren artean ere aurkituko bailitzateke (; ; ). Bibliak kultu horren xehetasun zehatzak ematen ditu: Astoret «zeruetako erregina» izenarekin gurtzen zuten (). Haurrek egurra biltzen zuten kaleetan zehar eta gurasoek sua pizten zuten harekin; emakumeek opil sakramentalak egiten zituzten beren irudiarekin; eskaintzak egiteko, intsentsua erretzen zuten, eta libazioak egiten zituzten aldekoa izan zedin, uste baitzen horrela gauzak hobeto joango zirela. Horrela, familia osoak idolatrian parte hartzen zuen, praktika hori herri osora zabaldu zen, eta, ondorioz, Israelgo Jainkoa sutan piztu zen eta herrimina bota zuen herriaren aurka higuin horiengatik ().

Jahvismoarekin batera, israeldar buruzagiek eta herriak hainbat praktika komertzial eta erlijioso izan zituzten. El jainkoaren eta Axera emaztearen gurtzak luzaroan iraun zuen bertan. Bibliaren arabera, Yahwehk Salomoni bere semearen belaunaldian, Israeli buruzko zorigaitzak ekarriko zituen atzerriko ohituren adopzioagatik erresumaz gabetua izango zela ohartarazi zion (, ). Geroago, Josiahen erreformarekin, Astoret eta beste jainko batzuekin zerikusia zuen guztia gurtza jahvista formaletik erauzi zen, nortasun propio bat eratzeko lehen urrats gisa, Israelgo nazioaren funtsezko puntu batean hasiko zena: tenpluan ().

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Astarte  (Astarot, Astaret?)
* Atargatis ('''Attar-'Atté* , ‘*Atar‘atah)*
* Anat/Anath
* Ixtar/Inanna

## Bibliografia gehigarria 
*  Cornelius, Izak (2008) *The Many Faces of the Goddess:* *The Iconography of the Syro-Palestinian Goddesses Anat, Asherah, Astarte and Qedeshet c. 1500-1000 BCE.* Orbis Biblicus et Orientalis 204. Second Enlarged Edition. Fribourg: Academic Press. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.

## Kanpo estekak 
* Gómez Segura, Eugenio  (2020-05-10) 014. Asherah (2). *El blog de Antonio Piñero''