Zainketa aringarrietako glosarioa

**Zainketa aringarrietako terminologia** alfabetikoki ordenatuta azaltzen da jarraian:

## A 
* **Alboko Esklerosi Amiotrofiko** [*Esclerosis Lateral Amiotrófica, ELA* (es), *Amyotrophic Lateral Sclerosis, ALS* (en), *Sclérose Latérale Amyotrophique, SLA* (fr)]
:
Gaixotasun endekatzailea da, ahultasun progresiboa, gihar-atrofia, faszikulazioak eta espastizitatea, disartria, disfagia eta arnasestua dakartzana.

* **Arnasestu**a [*Disnea* (es), *Dyspnea* (en), *Dyspnée* (fr)]: Arnas falta edo itomen sentsazioa da. Sintoma nagusietakoa da arlo honetan.

* **Arnas-gutxiegitasun** [*Insuficiencia respiratoria* (es), *Respiratory failure* (en), *Insuffisance respiratoire* (fr)]:
Oxigeno maila baxuegia agertzen den egoera klinikoa da, arnasestua eragiten duena eta irizpide analitikoek definitzen dutena.

* **Aurretiazko Borondateen Dokumentua** edo Bizi-testamentua [*Documento de voluntades anticipadas* (es), *Advance health care directive* (en), *Directive anticipée* (fr)]:
Pertsona batek ze nolako osasun laguntza hartu nahi duen bere borondatea aditzera emateko gauza ez den unean adierazteko idatzi dezakeen dokumentua da.

## B 
* **Basakeria terapeutikoa** edo ankerkeria terap. [*Encarnizamiento terapéutico* (es), *Futile medical care* (en), *Acharnement thérapeutique* (fr)]:
Paziente bati etengabean tratamendu medikoa ematea, zentzuzko moduan sendatzeko edo onurarik emateko itxaropenik ez dagoenean.

* **Berreritze** [*Recidiva* (es), *Relapse* (en), *Récidive* (fr)]:
Desagertuta edo kontrolpean zegoen gaixotasun bat berriro agertzea, aurretik zegoen tokian edo beste batean, leku bakar batean edo gehiagotan. Sarritan minbiziarekin erabiltzen den hitza.

* **Bihotz-gutxiegitasun** [*Insuficiencia cardiaca* (es), *Heart failure* (en), *Insuffisance cardiaque* (fr)]:
Betetze bolumen normal batetik abiatuz behar tisularrei erantzuteko bihotzaren ezintasuna da. Kasu aurreratuetan organo trasplantea bideratu ezean, egoera terminalean sartzen da gaixoa.

* **Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa** edo BGBK [*Enfermedad Pulmonar Obstructiva Crónica, EPOC* (es), *Chronic Obstructive Pulmonary Disease, COPD* (en), *Broncho-Pneumopathie Chronique Obstructive, BPCO* (fr)]:
Eragozpen iraunkorra eta motelki aurrera egiten duen arnas eritasun kronikoa da, arnas bideetako fluxuaren murrizketak eraginda.

## C-D 
* **Counseling** [*Counseling* (es, en, fr)]:
Bizitzaren krisialdiekin lotutako liskarrak artatzeko eta prebenitzeko psikologia-tekniken multzoa da.

* **Delirium** [eu, es, en, fr]: Sintoma nagusietakoa da arlo honetan. Buruko nahasmendu akutua eta iragankorra da.

* **Distanasia**:
Heriotza agertzeko era txarra oro har.

* **Dolu** [*Duelo* (es), *grief* (en), *deuil* (fr)]:
Ezaugarri askotako erantzuna da galera baten aurrean, lotura zuten pertsonen artean gertatutakoa bereziki.

* **Dolumin** [*Condolencia* (es), *condoléances* (en), *condolences* (fr)]:
Heriotza batek eragindako mina duen pertsona bati egindako enpatia edo sinpatia adierazpena da.

## E 
* **Enpatia** [*Empatía* (es), *Empathy*(en), *Empathie*(fr)]:
Beste pertsona baten egoera edo sufrimendua ulertzeko gaitasuna. "Bestearen larruan ipintzea".

* **Erresilientzia** [*Resiliencia* (es), *Resilience*(en), *Résilience*(fr)]:
Pertsonen gaitasuna da min emozionala edo aurkako egoerak gainditzeko eta aurrera segitzeko.

* **Erruki** [*Compasión* (es), *Compassion*(en), *Compassion*(fr)]:
Besteek pairatutako nahigabeekin jasotako lastima edo pena sentimendua.

* **Eskela**(Hg.) edo Hil-mezu (Ip.) [*Esquela* (es), *obituary* (en), *nécrologie* (fr)]:
Pertsona baten heriotzaren berri publikoa ematen duen oharra, kalean edo hedabideetan argitaratutakoa.

* **Esklerosi Anizkoitza** [*Esclerosis Múltiple* (es), *Multiple Sclerosis* (en), *Sclérose en Plaques* (fr)]:
Nerbio sistemako gaixotasun kronikoa da, sendabiderik gabekoa, mielinaren galerak eragindakoa.

* **Espiritualtasun**a [*Espiritualidad* (es), *Spirituality* (en), *Spiritualité* (fr)]: Pertsonen barne munduan dagoen esparrua da, existentzialismoarekin lotutakoa. Erlijioen bidez adierazi daiteke ala modu laikoan.

* **Eutanasia** [*Eutanasia* (es), *Euthanasia* (en), *Euthanasie* fr)]:
"Heriotza ona" etimologikoki, muturreko sufrimendu egoeretan heriotza eragitean datza.

## G 
* **Gaixotasun terminal** [*Enfermedad terminal* (es), *Terminal illness* (en), *Maladie terminale* (fr)]:
Sendatzerik edo modu egokian tratatzerik ez daukan eritasuna, denbora tarte labur batean pazientearen heriotza ekarriko duena.

* **Gibel-gutxiegitasuna** [*Insuficiencia hepática* (es), *Liver failure* (en), *Insuffisance hépatocellulaire* (fr)]: Gibelak egiten duen funtzioa gutxitu edo galtzea, hainbat sustantzien metabolismoa eragotziz. Kasu aurreratuetan organo trasplantea bideratu ezean, egoera terminalean sartzen da gaixoa.

* **Giltzurrun-gutxiegitasun** [*Insuficiencia renal* (es), *Renal failure* (en), *Insuffisance rénale* (fr)]:
Giltzurrunak egiten duen funtzioa gutxitu edo galtzea odola filtratu eta garbitu ahal izateko. Kasu aurreratuetan organo trasplantea bideratu ezean, egoera terminalean sartzen da gaixoa.

## H 
* **Hilzori** edo Hiltamu [*Agonía* (es), *Agony* (en), *Agonie* (fr)]:
Heriotzaren aurreko tarte laburra da edo bizitzaren azken egunak dira, sufrimenduarekin batera edo hura gabe etor daitekeena.

* **Hilzorian egon** edo Hil-hurren egon [*Estar moribundo, -a* (es), *To be dying* (en), *Être mourant* (fr)]:
Ikus, "hilzori".

* **Hospizio** [*Hospicio* (es), *Hospice* (en), *Hospice* (fr)]:
Zainketa aringarriekin bat egiten duen filosofia edo baliabide multzoa, gaur egun bereziki herrialde anglofonoetan zabalduta dagoena. Halaber, zainketa hauek egiteko tokiari edo eraikin fisikoari aplikatzen zaio.

## L 
* **Larruazalpeko bidea** [*Vía subcutánea* (es), *Subcutaneous route* (en), *Voie sous-cutanée* (fr)]:
Tratamenduak ipintzeko modu erraza, larruazalaren azpian ipintzen diren gailu txikien bitartez.

## M 
* **Metastasia** [*Metástasis* (es), *Metastasis* (en), *Métastase* (fr)]:
Minbiziak gorputzean zehar egindako hedadura edo aurreratzea da, beti ere jatorrizko lekutik beste organo batzuetara.

* **Min**a [*Dolor* (es), *Pain* (en), *Douleur* (fr)]: Sintoma nagusietakoa da arlo honetan, sentipen fisiko eta psikiko desatsegina dena, gorputzeko atal batean kokatua ala orokorragoa. 

* **Minbizi**, kantzer, mingaizto edo minjale [*Cáncer* (es), *Cancer* (en, fr)]:
Kontrolik gabe eta modu autonomoan sortzen diren zelula multzo batek eragindako gaixotasun larria da, tratamendu egokia eman ezean hilgarria dena.

* **Mindfulness** (eu, es, en, fr):
Orainaldian ditugun sentipenak, pentsamenduak eta emozioak bizitzeko eta horietan kontzentratzeko teknikak, meditazioa barne.

## O
* **Opiofobia** [*Opiofobia* (es), *Opiophobia* (en), *Opiophobie* (fr)]: Morfina eta deribatuak erabiltzeko beldurra, albo-ondorioak direla eta.

## S 
* **Sedazio paliatibo** [*Sedación paliativa* (es), *Palliative sedation* (en), *Sédation palliative* (fr)]:
Hilzoria sufrimenduarekin batera datorrenean ematen den tratamendu mota bat da, beste modu batean kendu ezin diren sintomak arintzeko eta heriotza eragitea helburu ez duena.

## Z 
* **Zainketa aringarriak** [*Cuidados paliativos* (es), *Palliative care* (en), *Soin(s) palliatif(s)* (fr)]:
Gaixotasunak sendatzen baino sintomak eta sufrimendua murrizten edo kentzen ahalegintzen duen edozein bidea da.

## Kanpo estekak 
* Pallipedia