Lizar

***Fraxinus*** edo, izen arruntez **Lizar**, Oleaceae familiako zuhaitz generoa da. Latinetik dator *Fraxinus* hitza eta xabalina edo gezia esan nahi du (lizarraren zuraren antzinako erabilerari egiten dio erreferentzia).

## Banaketa geografikoa 
45 espezie deskribatu dira genero honen barruan. Gehienak, ipar-hemisferioko gune epel eta subtropikaletan banatzen dira. Ipar Amerika (20 espezie) eta Asia (20 espezie) dira banaketa handiena erakusten duten lurraldeak. Europa, Asia mendebaldean (5 espezie) eta Afrika Ipar mendebaldean (2 espezie) generoaren errepresentazioa txikiagoa da.

Euskal Herrian lau espezie nagusi aurki ditzakegu; *Fraxinus ornus* L., *Fraxinus pennsylvanica* Marshall espezie aloktonoak eta *Fraxinus excelsior* L. eta *Fraxinus angustifolia* Vahl. espezie autokotonoak; azken biak dira, halaber, gure lurraldean banaketa geografikorik zabalena dutenak. 

Enborraren azala leuna izaten dute. Zuhaitz gazteenek lentizela eliptiko ugari aurkezten dituzte eta helduenek aldiz gainazal arrakalatuagoa eta grisakara. Zurtoinak borobilduak, trinkoak eta adar ugarirekin agertzen dira. Adarrak, grisakarak hauek ere, iletsuak edo soilak izan daitezke espeziaren arabera. Ernamuinen kolorea ere espeziearen ezaugarri espezifikoa da; oro har marroiak edo beltzak izaten dira.

Fitxategi:EurAshSeeds.jpg|Lizar arruntaren samarak.
Fitxategi:Treelets on fallen Ash tree.JPG

## *Fraxinus ornus* L. 
Lore ikusgarriko zuhaitza da eta beraz, apaingarri gisa erabilia. Lore hauek 4 petalo zuri luze eta estu izaten dituzte, eta gainera oso usaintsuak dira. Muturreko edo galtzarbeko panikula handietan bilduak daude. ===
Lau azpiespezietan (aditu batzuen arabera espezie ezberdinak direnak) sailkatzen da.

* *Fraxinus angustifolia* subsp. *angustifolia*, mendebaldeko Europa eta ipar-mendebaldeko Afrikakoa.
* *Fraxinus angustifolia* subsp. *oxycarpa* (M. Bieb. ex Willd.) Franco & Rocha Afonso (syn. *F. oxycarpa* M. Bieb. ex Willd.), ekialdeko Europa eta hego-mendebaldeko Asiakoa.
* *Fraxinus angustifolia* subsp. *syriaca*, Ekialde Hurbila eta mendebaldekoa Asiakoa.
* *Fraxinus angustifolia* subsp. *danubialis*, erdialdeko Europakoa.

### Deskribapena 
thumb|217x217px|*Fraxinus angustifolia* Parisko lorategian
Tamaina ertaineko zuhaitza da, baina, baldintzak egokiak badira, 25 metro arteko garaiera eta 1.5 metroko diametroko enborra izan dezake. Hostoak aurkako eran ezarrita ditu, pinatuak dira, 15-25 cm artekoak eta 5-13 foliolotan banatuak; eseriak edo ia. Hostoak oinean osoak izan arren gainontzeko ertzetan morfologia krenatu-serrulatua (koska edo hortz biribilduekin, ez oso sakonak) erakusten dute. Kasu askotan alboko nerbioak adina hortz izaten dituzte, edo bestela batzuk gutxiago.

### Erabilerak 
Egur iraunkor eta malgua duenez, lantzeko erraza da eta gurdingintzan zein lanabes kirtenak egiteko erabiltzen da. Lizar hostotxikiaren zurak kolpe jarraiak oso ondo jasaten ditu, eta beraz, zenbait kirol tresna egiteko oso aproposa da. Ebanisterian ere asko erabili da, garatzen dituen zainak ederrak baitira eta apaingarri gisa molda baitaitezke. Gainera, zuhaitzaren egurra zein bere ikatza erregai bikainak dira; ganaduak ere bazkarako gustokoa du.

Fitoterapian ere erabiltzen da, ikusi baita hostoek ezaugarri diuretikoak eta erreuma aurkakoak azaltzen dituztela.

Ohikoa da lorategietan lizar hosto txiki barietate bat landatzea. Hauek foliolo bakarrera murriztutako hostoak izaten dituzte.

## Lizarraren balio sinbolikoa 
## Erreferentziak