open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Labor Day

**Labor Day**, lanaren eguna, AEBetan iraileko lehen astelehenean ospatzen den jaiegun federal bat da. Bere jatorria Lanaren Zaldunen Ordena Nobleak (Knights of Labor) New Yorken 1882ko irailak 5ean antolatu eta ospatu zuen desfile batean du. Kanadako Toronto hirian urtero ospatzen zen ospakizun batean inspiratu ziren. 1884an beste desfile bat egin zen, eta Knights of Laborrek urtero egitea erabaki zuten.

Beste erakunde batzuk, nagusiki Lehen Internazionalera afiliatutakoek, nahiago zuten maiatzak 1a, 1886an zortzi orduko lanegunaren aldarrikapen greba baten hasiera oroitarazten duen data, eta hiru egun beranduago, maiatzak 4an Chicagoko Haymarketeko matxinadara eraman zuena. Grover Cleveland presidenteak maiatzak 1eko jaia desordenentzako aukera bat izango zela pentsatu zuen. Beraz, mugimendu sozialista indartuko zuenaren beldur, azkar 1887an Knights of Labor taldearen posturari eta hauek eskatzen zuten Lanaren Egunaren datari bere babesa eman zien.

Ordutik, herrialde gehienetan ez bezala, AEBek lanaren eguna data ezberdin baten ospatzen dute.

## Ikus, gainera 
* Langileen Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak
Orereta (argipena)

**Orereta** izenak zenbait esanahi ditu:

* **Orereta** edo **Errenteria**, Gipuzkoako herria.
* **Orereta ikastola**, Errenteriako ikastola bat.
* **Orereta Rugby Taldea**, Errrenteriako kluba.
1530 Rantaseppä

**1530 Rantaseppä** asteroide gerrikoan aurkitutako 1530. asteroidearen izena da. 1938ko irailak 16an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 SG** zen.

## Kanpo estekak
1531 Hartmut

**1531 Hartmut** asteroide gerrikoan aurkitutako 1531. asteroidearen izena da. 1938ko irailak 17an aurkitu zuen Alfred Bohrmannek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 SH** zen.

## Kanpo estekak
1990eko Paris-Roubaix

**1990eko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 88. edizioa izan zen. 1990eko apirilak 8an ospatu zen eta Eddy Planckaert belgiarrak irabazi zuen, esprintean beste hiru txirrindularirekin. Probak 265 kilometroko ibilbidea izan zuen, buruan zeuden laurek 7 ordu 37 minutu eta 2 segundoko denbora egin zutelarik.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
Edwig Van Hooydonck

**Edwig Van Hooydonck** (Ekeren, Belgika, 1966ko abuztuak 4) txirrindulari ohi belgikar bat da, 1986 eta 1996 artean profesionala. Klasikomano ona zen. Zenbait klasikoa garrantzitsu irabazi zituen, bi aldiz Flandriako Tourra eta lau aldiz Flèche Brabançonne.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan
### Klasikoak eta Txapelketak
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
1529 Oterma

**1529 Oterma** asteroide gerrikoan aurkitutako 1529. asteroidearen izena da. 1938ko urtarrilak 26an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 BC** zen. Bere izena Liisi Otermagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Gotorleku Gorria

**Gotorleku Gorria** edo **Lal Qila** (; ) Indiako Delhi hirian dagoen gotorleku ikusgarria da, UNESCOk 2007an Gizateriaren Ondare izendatu zuena.

## Historia 
Shah Jahan enperadore mogolak 1638an eraiki zuen sortu berri zuen *Shahjahanabad* hiria defendatzeko. Ondoren bere aurrean Jama Masjid meskita eraikiko zuen. 1857ko Indiako matxinadaren ondoren britainiar armadak okupatu zuen gotorlekua eta hainbat eraikin eta lorategi deuseztu zituen. 1903an berriztatzen programa bat hasi zuen Delhik.

## Egitura 
Jamuna ibaiaren ertzean kokaturik dago eta 6'5 metroko altuera duten harresi gorrietan bi ate daude, Delhikoa eta Lahorekoa, bigarrena sarrera nagusia delarik. Barnean hainbat eraikin aipagarri daude:

**Naqqar Khana** (Danborren etxea)

Sarrera nagusian dago. Horrela deitzen zaio atean dituen musikarien irudiengatik.

**Eraikin inperialak**

Gotorlekuaren ekialdean, Jamuna ibaiari begira dauden etxe zuriak dira eta ur kanalek konektatzen dituzte. Eraikin ugari dira:

* Shah Burj: Shah Jahan enperadorearen bulego pribatuak zeuden hiru solairutako eraikin oktogonala da. Koranak deskribatzen duen paradisuaren antzekoa egin zuten. Planuak musulmanak badira ere hinduen eta mogolen arkitekturaren zantzuak nabarmenak dira dekorazioan.
* Mumtaz Majal eta Rang Majal: Emakumeen egoitzak dira. hegoaldean kokaturik daude.
* Khas Majal: Erregearen bizilekua zen.
* Diwan-i-Khas: Bisitak hartzen ziren eraikina zen. Bertan zegoen *paumaren tronua*.
* Moti Masjid: Perlazko meskita deitua, Gotorlekuko meskita da. 1659an eraikia izan zen.
* Hamman: Bainuen etxea.

Eraikin hauen inguruan lorategi ugari daude.

## Kanpo estekak
Andaluziako Itzulia

**Andaluziako Itzulia**, **Eguzkiaren Ibilbidea** bezala ere ezaguna (ofizialki ***Vuelta a Andalucía-Ruta Ciclista del Sol***) Espainiako Andaluzia erkidegoan urtero otsailean ospatzen den etapatan banatutako txirrindularitza lasterketa bat da, europar egutegiko lehen lasterketetako bat delarik.

## Historia 
1925ean sortua garai hartan Espainiako Belozipedo Elkarteko idazkaria zen Miguel Artemánek, bere lehen edizioaren ondoren ez zen berriz ospatuko 30 urte beranduago arte, 1955ean, antolaketaren lekukoa Malagako Txirrindularitza Taldeak hartu zuenean.

Proba ospatzeari utzi zitzaion 1978an, honen ondoren, 1979 eta 1986 artean **Eguzkiaren Txirrindularitza Ibilbidea** deitzera pasa zelarik. 1987an bere jatorrizko izena jaso zuen berriz, 1993an Vuelta a Andalucía-Ruta Ciclista del Sol deitzera pasa zenean, gaur egungo izena dena.

2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourren barnean dago, 2.1 mailan.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
39P/Oterma

**39P/Oterma** gure eguzki-sistemako aldikako kometa bat da, 1943ko apirilak 8an Liisi Oterma astronomo finlandiarrak Turkutik aurkitu zuena. Quasi hilda kometa familiako kometetako bat da.

## Kanpo estekak
Interfaze fisiko

** Interfaze fisiko**-tzat hau ezagutzen dugu: ordenagailu bat sareko garraiobidearekin konektatzeko baliabideak. Hau modem bat izan ahal da, sare-txartel bat, serie portu bat, infragorri bidezko lotura bat, haririk gabeko konexio bat, eta abar.
Adierazpen hau erabiltzen da sarera konektatzeko modu orokorrean erabiltzen den dispositiboa aipatzeko, ez euskarri edo konexio mota zehatzik.

## Kanpo estekak
1988ko Andaluziako Itzulia

**1988ko Andaluziako Itzulia** Andaluziako Itzuliaren 34. edizioa izan zen.. 1988ko otsailak 2 eta 7 artean ospatu zen, 836,70 kilometroko ibilbidea eginez prologo bat eta 5 etapatan banatuta, lasterketa Cadizen hasi eta Granadan amaitu zelarik.

Garaileak, Edwig Van Hooydonck belgiarra, proba batez beste 36,670 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Puntukako sailkapena Benny Van Brabant belgiarrak irabazi zuen, mendikoa Renato Piccolo italiarrak eta tarteko helmugetakoa Miguel Ángel Iglesias espainiarrak. Taldekakoa, berriz, Superconfex taldeak irabazi zuen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
1934ko Italiako Giroa

**1934ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 22. edizioa izan zen. 1934ko maiatzak 19 eta ekainak 10 artean ospatu zen, 3706 kilometroko ibilbidea eginez 17 etapatan banatuta, irabazleak, batez beste, 30,548 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

105 txirrindularik hasi zuten proba eta 52k amaitu zuten.

Learco Guerrak, hamar etapa irabazi zituena, bere Italiako Giro bakarra irabazi zuen urte honetan. Etapa garaipen ugari horiek gora-behera, Guerrak zailtasun handiak izan zituen Giroa irabazteko, batez ere 8.a eta 13.a bezalako mendiko etapetan, non maglia arrosa galdu zuen. Azkenik, Francesco Camusso garaitu zuen minutu bat baino gutxiagoko tarte txikiagatik. Giovanni Cazzulani izan zen hirugarrena. Remo Bertonirentzat izan zen mendiko sailkapena.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
1528 Conrada

**1528 Conrada** asteroide gerrikoan aurkitutako 1528. asteroidearen izena da. 1940ko otsailak 10ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1940 CA** zen.

## Kanpo estekak
1932ko Belgikako Itzulia

**1932ko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 21. edizioa izan zen. 1932ko maiatzak 25 eta 29 artean ospatu zen, 1.035 kilometro eginez 4 etapatan banatuta.

## Etapak 
* 1.a (maiatzak 25): Brusela-Lieja (247 kilometro)
* 2.a: Lieja-Luxenburgo (250 kilometro)
* 3.a: Luxenburgo-Charleroi (266 kilometro)
* 4.a: Charleroi-Brusela (265 kilometro)

## Etapa sailkapenak 
### 1. etapa 
* 1. Léon Louyet () 7o11'13"
* 2. Georges Dewitte ()
* 3. Jozef Horemans ()

### 2. etapa 
* 1. Marcel Houyoux () 8o17'12"
* 2. Nicolas Frantz ()
* 3. Pé Verhaegen ()

### 3. etapa 
* 1. Odile Van Eenoghe () 7o16'42"
* 2. Gerard Desmet ()
* 3. Georges Dewitte ()

### 4. etapa 
* 1. Léon Louyet () 8o37'52"
* 2. Gustave Van Slembroeck ()
* 3. Emile Joly ()

## Sailkapena 
* 1. Léon Louyet () 31o29'37
* 2. Jozef Horemans "Flander" () d.b.
* 3. Eugène Gijbels () d.b.
* 4. Pé Verhaegen () d.b.
* 5. Nicolas Frantz () d.b.
* 6. Constant Van Impe () d.b.
* 7. August Van Tricht () d.b.
* 8. Georges Lemaire () d.b.
* 9. François Gardier () + 25"
* 10. Leopold Roosemont () + 2'53"
* 11. Auguste Verdijck () + 4'45"
* 12. Evrard Bourguignon () + 8'11"
* 13. Maurice Oplinus () + 10'16"
* 14. Marcel Houyoux () + 13'11"
* 15. Odile Van Eenoghe () + 14'01"
* 16. Gerard Desmet () + 14'37"
* 17. Emile Joly () + 16'59"
* 18. Gustave Van Slembroeck () + 18'10"
* 19. Georges Dewitte () + 27'17"
* 20. Jean Pierre Muller () + 28'41"
* 21. Elias Carrein () + 40'31"
* 22. Remy Wijnant () + 41'53"
* 23. Maurice Decorte () + 43'16"
* 24. François Audenaert () + 44'36"
* 25. Désiré Louesse () + 47'15"
* 26. Robert Wattiez () + 47'24"
* 27. Constant Dijzers () + 1o05'29"
* 28. Jos Matthijssens () + 1o11'17"
* 29. Cyprien Hollay () + 1o11'41"
* 30. Michel Van Vlockhoven () + 1o14'46"
* 31. Alfred Sira () + 1o17'19"
* 32. Symphorien Delriviere () + 1o23'36"
* 33. Edmond Roba () + 1o33'16"
* 34. Willy Kutzbach () + 1o50'39"
* 35. Marcel Georges () + 2o46'31"
* 36. Alphonse Kindt () + 2o55'30"

*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Nano beltz

**Nano beltzak** nano zuri baten energia termiko guztia agortu ondoren sortuko litzatekeen balizko astro bat da. Gorputz hotz bat izango litzateke, eta ikusezina espazioan. Uste denez, unibertsoak ez du halako gorputz bat izateko haina adin, ber adina 13700 milioi urtekoa baita. Mota honetako izar bat aurkitzea oso zaila da, ez baitu argirik igortzen, eta bere energia igorpena detektaezina da. Modu bat, bere grabitate eremua detektatzea izango litzateke.

Nano zuri bat masa txiki edo ertaineko izar baten hondakina da, behin bere hidrogeno guztia agortua edo kanporatua izan denean. Hondakin hau materia endekatuzko gorputz dentso bat da, oso poliki hozten eta kristalizatzen dena bero erradiazio igorpenaren bidez, azkenik nano beltz bihurtuko litzatekeena.

Nano zurien eboluzioa kontu fisikoen araberakoa denez, materia ilunaren izaera eta protoi lurrunketaaren aukera bezala, sekula behatu ez dena eta fenomeno honen izaera ulertzen ez delarik, ez dago xehetasunez zehazterik nano zuri batek nano beltz bihurtzeko beharko lukeen denbora. Barrow eta Tiplerrek nano zuri batek 5 Kelvineko tenperaturaraino hozteko 1000 bilioi urte beharko lituzkeela estimatzen dute; alabaina, elkarreragin ahuleko partikula masiboak (WIMP bezala ezagutzen direnak) existituko balira, litekeena da elkarreragin horiek nano zuriak beroago mantentzea ahalbidetzea, gutxi gorabehera 10 koatrilioi urtetan zehar. Protoia egonkorra ez bada, nano zuriak bero askoz denbora gehiagoan mantenduko lirateke protoien lurrunketak sortutako energiagatik, ustez 10 sextilioi urtetan zehar. Adams eta Laughlinek protoi lurrunketak nano zuriaren azaleko tenperatura 0,06 kelvinetan gehituko zuela kalkulatu zuten. Hotza den arren, hondoko mikrouhin erradiazioak denbora hori barru izango duen tenperatura baino beroagoa da.

Nano beltz izena hidrogenoaren fusio nuklearra mantentzeko behar den adina masa (gutxi gorabehera 0,08 eguzki masa) ez duten izar-azpiko objektuei ere eman zaie. Objektu hauek nano marroi deituak dira, 1970ean sartutako izen bat. Nano beltzak ez dira zulo beltzekin edo neutroi-izarrekin nahastu behar.

## Kanpo estekak
X bosoi

Partikulen fisikan, **X bosoia** W eta Z bosoien pareko funtsezko partikula hipotetikoa da, indar mota berri bati dagokiona, Bateratze Handiaren Teoriak iragarritako indarrak bezala.

X bosoi hauen ondorioz gertatzen diren elkarrekintzak protoi desintegrazio hipotetikoa bezalako fenomeno berri baten arduradun dira. X bosoiek 4/3eko funtsezko karga elektrikoa eta kolore karga neto bat dute.

X bosoi batek honako desintegrazio moduak izango lituzke:

* X \rightarrow \bar q + \bar l
* X \rightarrow q + q

non q quark bat eta l leptoi bat den. Erreakzio hauetan, zenbaki leptonikoa eta zenbaki barionikoa ez dira mantentzen, baina B-La bai. X bosoia eta bere antipartikula (kasu honetan k mesoia)ren arteko erramifikazio koziente ezberdinek bariogenesia azal dezakete.

## Kanpo estekak
Erretreta (argipena)

**Erretreta** hitzak adiera zenbait ditu:
* **erretreta** edo erretiroa, pertsona batek adin arrazoiengatik lan egiteari uzten dioneko egoera;
* **erretreta** edo erretira, indar militarrek atzera egiteko ekintza eta horren ondorioa.
The Fields of Athenry

**The Fields of Athenry** (euskaraz: *Athenryko zelaiak*) Irlandako folk balada da, 1970eko hamarkadan Pete St. John irlandar musikariak ondu zuena. Galwayko konderriko Athenry udalerrian jatorria duen Michael izeneko gizon baten historia kontatzen du abestiak; Irlandako Gosete Handian (1845-1950) familia elikatzeko jana lapurtzeagatik Australiako Botany Bay badiara erbesteratua izatera zigortua izan zen Michael.

Mixel Etxeberrik euskarazko bertsio bat sortu zuen.

## Hitzak 
## Historia 
Pete St John musikari irlandarrak idatzi zuen 1979an. 1996an salatu zen 1880ko hamarkadan argitaratutako liburuxka batek antzeko hitzak zituela; hala ere, John Moulden folklorista eta ikerlariak ez zuen inolako oinarririk aurkitu salaketa horretarako, eta hitzak eta musika ere Pete St. Johnek idatzi dituela adierazi zuen.

1979an, Danny Doyle-k grabatu zuen, eta Irlandako Singles Chart zerrendako hamar onenen artean kokatu zen. [2] Abestia 1982an berriro grabatu zuen Barleycorn-en, Irlandako entzunenen artean zazpigarrena izatera iritsi zen. Harrezkero beste bi bertsio iritsi dira Irlandako hamar onenenetara: Cox Crew-ek 1999an bostgarren postua lortu zuen, Dance to Tipperary-k, berriz, 2001ean sei.

Letrak dio kondenatuaren delitua "Trevelyanen artoa lapurtzea" zela; hura Charles Edward Trevelyan zen, britainiar goi karguko funtzionarioa zena, Irlandako agintaritzak Dublineko gazteluan zuen administratzailea, XIX. mendeko erdialdean Irlandan egon zen gosete ikaragarrian artoaren prezioa kontrolatzen aritu zen agintaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Dubliners taldearen *The Fields of Athenry* abestiaren bertsioa entzungai 
* Paddy Really abeslariaren taldearen *The Fields of Athenry* abestiaren bertsioa entzungai 
* Brian Kennedy abeslariaren taldearen *The Fields of Athenry* abestiaren bertsioa entzungai 
* Athenryko zelaiak. Baionan kantuz. Youtube
Athenry

**Athenry** (irlanderaz *Baile Átha an Rí*, euskaraz *Erregearen Gotorlekua* esan nahi du) Irlandako Galwayko konderrian dagoen udalerri bat da. Udalerri hau Galway hiritik 25 kilometro ekialderantz dago.

## Musika 
* The Fields of Athenry ("Athenryko zelaiak"): abesti honek udalerri honi Irlanda osoan nolabaiteko ospea eman dio.

## Iruditegia 

Irudi:Athenry castle.jpg|Athenry gaztelua.
Irudi:Athenry St Mary's Parish Church East 2009 09 13.jpg|St Mary's eliza.
Irudi:Athenry Priory NE 2009 09 13.jpg|Dominikar apaiztegiaren hondakinak.
Irudi:Athenry Market Cross and Base Rear 2009 09 17.jpg|Market Cross.

## Herri senidetuak 
* Quimperlé, 

## Kanpo estekak 
* Athenryko Merkataritza Ganberaren webgunea 
* Athenry.net
Rare Old Mountain Dew

**Rare Old Mountain Dew** (euskaraz *Mendi Zahar Arraroaren Ihintza*) Irlandako abesti herrikoi bat da. 1882. urtean sortu omen zuten, Edward Harrigan musikariak idatzia eta Dave Braham musikariak musikatua. 1916an "Irish street Ballads" ("Irlandar Kale Abestiak") liburuxkan argitaratua izan zen.

Abestiaren gaia, Poitín irlandar pattarraren ezaugarri eta onurak dira (orain dela gutxi arte ezkutuan eta ilegalki destilatzen zen), hortik izenburuaren *Ihintza* hitzaren bigarren esanahia.

Abesti honen bertsio ezberdinak abeslari eta musikari ugarik burutu izan dituzte, horien artean ezagunenak: The Clancy Brothers, The Dubliners edota The Pogues.

## Hitzak 
Let grasses grow and waters flow

In a free and easy way

But give me enough of the rare old stuff

That's made near Galway Bay

Come gougers all from Donegal,

Sligo and Leitrim too

We'll give them the slip and we'll take a sip

Of the real old mountain dew.

There's a neat little still at the foot of the hill

Where the smoke curls up to the sky

By a whiff of the smell you can plainly tell

That there's poteen boys close by.

For it fills the air with a perfume rare

And betwixt both me and you

As home we roll, we can drink a bowl

Or a bucketful of mountain dew.

Now learned men as use the pen

Have writ' the praises high

Of the sweet poteen from Ireland green

That's made from wheat and rye

Away with your pills, it'll cure all ills

Be ye pagan, Christian, or Jew

So take off your coat and grease your throat

With a bucket of the mountain dew.

## Kanpo estekak 
* The Clancy Brtohers taldearen *Rare Old Mountain Dew* abestiaren bertsioa entzungai 
* The Dubliners taldearen *Rare Old Mountain Dew* abestiaren bertsioa entzungai 
* The Dubliners eta the Pogues taldeek batera zuzenean eta telebistan abestutako *Rare Old Mountain Dew* abestiaren bertsioa entzungai
Azil aldi

**Aziliar kultura**, **Azil aldi**ko mendebaldeko Europan izandako Epipaleolitoko kultura arkeologikoa izan zen, orain dela 12.000 eta 9.500 urte artean garatu zena, Epipaleotitoan, hau da, Paleolito Berantiarrean eta Mesolito Goiztiarrean, bereziki Frantzian eta Espainian. Bere lanabesengatik identifikatzen da batez ere. Édouard Piettek Ariègeko Mas-d'Azil haitzuloan identifikatu zuen aurrenekoz kultura hau 1889an, Madeleine aldiko eta Neolitoko mailen arteko geruzan agertzen zen industria ikertzean.

Madeleine aldiko kulturarik konplexuenari jarraitu zion eta Tardenoisiar, Maglemoisiar, Ertebolle kultura eta Asutiernsea kulturaren garaikidea izan zen. Harri koskorrez egindako marrazki geometrikoak, hezurrezko edo adarkadazko helduleku batean ahokatzeko egindako harrizko erreminta oso txikiak, atzealdea okertuta duten jaurtigai-puntak, karrakagailu-puntak, hezurrezko puntzoiak, arpoi lauak eta "hagak" ditu bereizgarri, eta ez dakigu horien helburua zein izan zen..

Harrizko tresnen lantzean aurreko aldiekiko atzerakada nabarmena gertatu zen.

## Klima aldaketa 
Aziliar kultura Azken Izotz Aroaren amaierari eta holozenoaren hasierari loturik dago. Klima epeldu zen eta itsasoaren maila igo. Landarediari dagokionez zuhaitz hosto erorkorrek (hurritza eta haritza) azalera handiak kolonizatu zituzten. Pleistozenoko animalia batzuk (mamuta, leize-hartza) desagertu ziren eta beste batzuek (elur-oreina, ipar-azeria) Europako iparralderantz emigratu zuten. Ugaritu ziren animalien artean, basurdea eta orkatza ditugu.

## Euskal Herriko aztarnategiak 
Euskal Herrian, besteak beste, Santimamiñe, Arenaza, Lumentza, Ekain, Berroberria, Zatoia eta Izturitzeko leizeetan aurkitu dira Azil aldiko aztarnak.

## Irudiak 

Irudi:France - Ariège - Grotte du Mas d'azil4.JPG|Mas-d'Azil haitzuloko iparraldeko sarrera
Irudi:Harpon 2010.0.3.5. Global.JPG|Arpoi zapalak – Mas-d'Azil – Tolosa Okzitaniako museoa
Irudi:Pointe 228.2 La Tourasse (3).jpg|Punta aziliarrak - Saint-Martoryko haitzuloa – Tolosa Okzitaniako museoa
Irudi:Galet peint MHNT.PRE.2006.0.93.jpg| - Mas-d'Azil – Tolosa Okzitaniako museoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Galeano, Rafael. 2014-04-01. "Epipaleolítico y Mesolítico: El Arte Aziliense". *Comentarios de Historia del Arte*.
1532 Inari

**1532 Inari** asteroide gerrikoan aurkitutako 1532. asteroidearen izena da. [1938]]ko irailak 16an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 SM** zen. Bere izena Inari lakuagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1533 Saimaa

**1533 Saimaa** asteroide gerrikoan aurkitutako 1533. asteroidearen izena da. 1939ko urtarrilak 19an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1939 BD** zen. Bere izena Saimaa hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1535 Päijänne

**1535 Päijänne** asteroide gerrikoan aurkitutako 1535. asteroidearen izena da. 1939ko irailak 9an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1939 RC** zen.

## Kanpo estekak
40P/Väisälä

**40P/Väisälä** gure eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. 1939ko otsailak 8an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Kometaren nukleoak 4,2 kilometroko diametroa du.

## Kanpo estekak
Ergel

[thumb|200px|[Jerry Lewis estatubatuar aktoreak bere filmetan pertsonaia **ergelak** interpretatuz lortu zuen ospea.]]

**Ergela** edo **lerdoa** zentzu eta arrazoimen eskasa duen pertsona da. Adimen urrikoa izateaz haraindi, gizarteko harremanetan jokabide nabarmen eta barregarria duen pertsona ere bada. Hori dela eta, pertsonaia ergelak maiz erabili dira literaturan eta zineman, bereziki komedia izeneko generoan.

## Kanpo estekak
Botany Bay

thumb|250px|Botany Bay badiaren aireko ikuspegi orokorra.

**Botany Bay** Australiako Hegoaldeko Gales Berria estatuan dagoen Sydney hirian kokatzen den badia bat da. Bertan Cooks ibaia eta Georges ibaia itsasoratzen dira.

1770eko apirilaren 29an James Cook esploratzailea eta HMS Endeavour ontziko eskifaian hemen lehorreratu ziren. Beranduago leku honetan britainiarrek espetxe kolonial bat eraiki zuten, gainera bertan dagoen Sydney Cove badian Australiako lehenbiziko europar kokalekua ezarri zen.

Gaur egun Botany Bay badiako kostaldea Sydney hiriko aldiri eta auzoez inguraturik dago.

## Kanpo estekak
1935eko Italiako Giroa

**1935eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 23. edizioa izan zen. 1935eko maiatzak 18 eta ekainak 9 artean ospatu zen, 3577 kilometroko ibilbidea eginez 18 etapatan banatuta, horietako bi bikoitzak, garaileak batez beste 31,363 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

102 txirrindularik hasi zuten proba eta 62k amaitu zuten.

Vasco Bergamaschi, hamar etapa irabazi zituena, izan zen Giro hau irabazi zuena, Giuseppe Martano eta Giuseppe Olmoren aurretik. Gino Bartalik, 21 urterekin lehen aldiz Italiako Giroan parte hartu zuena eta Martanoren laguntzaile bezala aritu zena, etapa garaipen bat eta mendiko sailkapena lortu zituen.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1991ko Paris-Roubaix

**1991ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 89. edizioa izan zen. 1991ko apirilak 14an ospatu zen eta Marc Madiot frantziarrak irabazi zuen bakarrean. Probak 266 kilometro izan zituen, garaileak 7 ordu, 8 minutu eta 19 segundoko denbora egin zuelarik.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
1993ko Euskal Herriko Itzulia

**1993ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 33. edizioa izan zen. 1993ko apirilak 5 eta 9 artean egin zuten, 881,5 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan banatuta. Garailea Tony Rominger suitzarra izan zen.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
|}

## Kanpo estekak 
* 1993ko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1993ko Euskal Herriko Itzulia
Protoi lurrunketa

[thumb|[Isoespin ahul, hiperkarga ahul eta kolore-karga eskema bat Georgi-Glashow ereduan.]]
Partikulen fisikan, **protoi degradazioa** erradioaktibitatearen forma hipotetiko bat da, non protoia partikula subatomiko arinagoetan desintegratzen de, ohi pioi neutro batean eta positroi batean. Protoi lurrunketa sekula ez da behatua izan.

Partikulen fisikako eredu estandarrean, protoiak, barioi mota bat direnak, teorikoki egonkorrak dira, zenbaki barionikoa gutxi gora-behera mantendu egiten baita. Honek, beste partikula batzuetan ez duela euren kabuz eragingo esan nahi du, barioirik arinenak baitira (eta, beraz, energia gutxien dutenak).

Bateratze Handiaren Teorietakoren batzuk argi eta garbi hausten dute zenbaki barionikoaren simetriarekin protoiei X bosoi berrien bidez lurruntzea ahalbidetuz. Protoi lurrunketa, Bateratze Handiaren Teoriek proposatutako eraginen artean gutxien behatutakoetako bat da. Egundaino, efektu hauek behatzeko saiakera guztiek huts egin dute.

## Kanpo estekak
Tirreno-Adriatiko

**Tirreno-Adriatiko** etapatan banatutako txirrindularitza lasterketa italiar bat da. 1966an sortu zen eta Tirreniar itsasoaren kostaldetik Adriatiko itsasoaren kostalderanzko ibilbide bat egiten du, zehazki San Benedetto del Trontoranzkoa. *Bi Itsasoen Lasterketa* bezala ezagutzen da.

2005 eta 2007 artean, UCI ProTour egutegiaren zati izan zen, ondoren, Europako zirkuitu kontinentalean egon zen 2008an, eta 2009an UCI World Calendarren (ondoren UCI World Tour) egutegian sartu zen.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1992ko Euskal Herriko Itzulia

**1992ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 32. edizioa izan zen. 1992ko apirilak 6 eta 10 artean egin zuten, 803,8 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan banatuta.

Edizio honetan 11 txirrindulari talde profesionalek (Banesto, ONCE, CLAS-Cajastur, Amaya Seguros, SEUR, Lotus, Tulip, Puertas Mavisa, Artiach, Wigarma eta Kelme Ibexpress) eta 12 talde atzerritarrek (Lotto, Z, Telekom, TVM, Subaru-Montgomery, GB-MG, Carrera, RMO, Motorola, PDM, Buckler eta Gatorade Chateau d'Ax) parte hartu zuten.

Garailea Tony Rominger suitzarra izan zen, bere garaipena azken erlojupekoan oinarrituz.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
|}

|}

## Kanpo estekak 
* 1992ko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1992ko Euskal Herriko Itzulia
Mac OS X v10.6

**Mac OS X v10.6 Snow Leopard** Applen Mac OS X sistema eragilearen zazpigarren bertsioa da. Publikoki 2009ko abuztuak 28an merkaturatu zen. Bere hasierako prezioak 29 €koak izan ziren Leoparden erabileentzat eta 169 €koak Mac Box Seta (Mac OS X Snow Leopard, iLife '09 eta iWork '09 aurreko Mac OS X bat (Tiger) eta Intel prozesagailudun ordenagailu bat zutenentzat. 10.5 Leopard bertsioa baino azkarragoa da eta Apple Storen eskuragarri dago, baita Apple banatzaile baimenduetan ere. Ia ez du aldaketarik eskaintzen diseinu grafikoan.

Bertsio honetan ikus daitezkeen hobekuntzak honakoak dira:

* Dockean integratutako exposé berria
* Berrikuntza karaktere txinatarretan, horiek sartzeko touchpada erabil daitekeelarik.
* Ordu eremuaren aldaketa automatikoa.
* Hobekuntzak PDFan dauden testuen aukeraketan.
* Agenda (Address Book), Posta elektroniko eta iCal aplikazioetan Microsoft Exchange 2007 zerbitzarietara konektatzeko soporteak.
* Instalazio denbora txikiagoak eta disko gogorreko espazioaren erabilera txikiagoa.
* 64 biteko nukleoen teknologien garapen handiagoaren bidez RAMeko 16 terabite teorikotarako soportea.
* Grand Central Dispatch: prozesagailu nukleoanitzen abantailak erabiltzea eta Mac OS Xeko aplikazioen exekuzioa optimizatzea ahalbidetzen duen programazio teknologia paralelo bat.
* QuickTime X, egungo codecsetarako soporte optimizatua izango duena.
* OpenCL (Open Computing Language): garatzaileei programazio grafikoko unitatea erabilera ez grafikoentzat erabiltzen duten aplikazioak programatzea ahalbidetuko diena.
* 64 biteko nukleo bat, aplikazioentzat 64 biteko giro oso bat emango duena, 32 biteko soporte batekin batera Macik antzinakoenentzat. Honek, RAM memoriako 16 terabyterainoko gehiengo teoriko bat ahalbidetuko du.

## Kanpo estekak
ICal

**ICal** Applek eginiko egutegi pertsonaleko aplikazio bat da, Mac OS X sistema eragilean exekutatzen dena. ICalek iCalendarri ere egin diezaioke erreferentzia, iCal egutegi aplikazioak erabilitako egutegi estandar formatua.

## Ezaugarriak 
* Gertakari eta hitzorduen jarraipena biltzen du, egutegi ikuspegi anitz ahalbidetzen du ("etxeko", "bulegoko" eta "umeentzako" egutegiak kasu) berehalako batean ordutegi eta aisialdi gatazkak identifikatzeko.
* MobileMerekin integratua dago, eta, ondorioz, egutegiak Internet bidez konpartitu daitezke. Egutegiak WebDAV protokoloaren bidez ere konpartitu daitezke.
* Beste egutegi batzuetarako "izena eman" daiteke, lagunekin kontaktua mantentzeko eta beste gauza batzuk, kirol lehiaketen eta telebistako saioen ordutegiak kasu.
* Hurrengo gertakarien oharrak pantailan, posta elektroniko bidez, SMS bidez edo pertsonabilatzaile bidez hartzea ahalbidetzen du.

## Kanpo estekak
Sigma Draconis

**Sigma Draconis** Draco konstelazioan, zeruko ipar polotik gertu dagoen sekuentzia nagusiko izar laranja bat da.

## Terrestrial Planet Finder 
Sigma Draconis NASAk 2010ean funtzionatzen jartzea pentsatu zuen orbitako behatoki bat den Terrestrial Planet Finderren izar zerrendako 100 helburuetako bat da.

## Kanpo estekak
1933ko Belgikako Itzulia

**1933ko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 22. edizioa izan zen. 1933ko maiatzak 17 eta 21 artean ospatu zen, 1.132 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan banatuta.

## Etapak 
* 1. etapa (maiatzak 17): Brusela-Lieja (220 kilometro)
* 2. etapa (maiatzak 18): Lieja-Luxenburgo (227 kilometro)
* 3. etapa (maiatzak 19): Luxenburgo-Namur (218 kilometro)
* 4. etapa:(maiatzak 20): Namur-Kortrijk (212 kilometro)
* 5. etapa (maiatzak 21): Kortrijk-Brusela (255 kilometro)

## Etapa sailkapenak 
### 1. etapa 
* 1. Georges Ronsse () 6o22'30"
* 2. Louis Muller ()
* 3. Eugéne Gybels ()

### 2. etapa 
* 1. Jean Aerts () 6o49'00"
* 2. Louis Hardiquest ()
* 3. François Adam ()

### 3. etapa 
* 1. Jean Aerts () 6o33'26"
* 2. Georges Ronsse ()
* 3. Hector Van Rossem ()

### 4. etapa 
* 1. Georges Ronsse () 6o15'58"
* 2. Joseph Lambet ()
* 3. Jean Aerts ()

### 5. etapa 
* 1. Jean Aerts () 8o12'32"
* 2. Michel Van Vlockhoven ()
* 3. Marcel Parmentier ()

## Sailkapena 
* 1. Jean Aerts () 34o12'07"
* 2. Alfons Deloor () + 7'07"
* 3. Georges Ronsse () + 8'01"
* 4. Jean Wauters () + 9'00"
* 5. Georges Mathys () + 9'24"
* 6. Joseph Vanderhaegen () + 9'40"
* 7. Alfons Verniers () + 9'42"
* 8. Jef Moerenhout () + 11'10"
* 9. Cyprien Hollay () + 14'04"
* 10. François Gardier () + 14'17"
* 11. Robert Van Grotenbruel () + 14'36"
* 12. Gérard Desmet () + 17'26"
* 13. Michel Van Vlockhoven () + 19'02"
* 14. Gaston Rebry () + 22'50"
* 15. Roger De Wolf () + 24'42"
* 16. François Adam () + 26'20"
* 17. Eugène Gijbels () + 27'10"
* 18. Edgard De Putter () + 28'30"
* 19. Constant Van Impe () + 38'47"
* 20. Alphonse Kindt () + 39'39"
* 21. Constant Struyen () + 55'27"
* 22. Marcel Houyoux () + 1o00'05"
* 23. Richard Noterman () + 1o04'37"
* 24. Louis Willems () + 1o08'56"
* 25. Ernest Mottart () + 1o09'10"
* 26. Léopold Roosemont () + 1o14'25"
* 27. Charles Van Keer () + 1o15'43"
* 28. Joseph Lambet () + 1o18'17"
* 29. Odiel Van Eenoghe () + 1o33'39"
* 30. Marcel Parmentier () + 1o34'35"
* 31. Symphorien Deltiviere () + 2o23'54"
* 32. Edmond Roba () + 2o28'08"
* 33. Alfred Sira () + 3o00'29"
* 34. Maurice Van Hyfte () + 3o51'15"
Kanporatuak:
* Joseph Somville, 35. postuan 6o05'09"ra (ibilbidetik desbideratu izanagatik bide laburragoa egiteko.)
* Evrard Caymant, 36. postuan 7o09'16"ra, (auto batek eramanarazteagatik)
* René Ducastaing, 37. postuan 8o06'15"ra, (auto batek eramanarazteagatik)

*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Humayunen hilobia

**Humayunen hilobia** edo **Humayun ka Maqbara** (; ) Indiako Delhi hirian dagoen hilobi famatua da, UNESCOk 1993an Gizateriaren Ondare izendatu zuena.

Mogolen arkitekturaz eginiko lehenengotako eraikina da eta Indian hobekien mantendu denetako bat ere bai. Bertan hilobiratu zuten bigarren errege mogola izan zen Humayun. 1999 eta 2003 artean eraikin guztia berriztatu zuten.

## Egitura 
Hareharri gorriz eginiko mausoleoa da, eta marmol zuria eta beltza erabili ziren eraikina dekoratzeko. Erdiko gela nagusia oktogonala da eta alboetako lau gelak ere oktogonalak dira. Aurpegi guztiak simetrikoak dira, bai eta eraikin osoa ere. Lorategi handiek inguratzen dute hilobia. Taj Mahalen aintzindaria den monumentua kontsideratzen da Humayunen hilobia.

Hilobiaren inguruan beste hainbat eraikin ere badaude:
* **Bizargilearen hilobia**: Hilobi nagusiaren hego-ekialdean dago. Ez da ezagutzen bertan ehortzia dagoena nor den, baina horrela deitu izan zaio betidanik. Eraikin hau ere oktogonala da. 1625ean jaso omen zuten.
* **Isa Khanen hilobia**: Humayunen menpeko agintariren bat izan behar zuen hemen hobiratu zenak. Hau ere oktogonala da eta minarete bat dauka.
* **Nili Chhatri**: Akbarren zerbitzari baten hilobia omen da.

## Historia 
1556ko urtarrilaren 20an Humayun hil zenean Delhiko bere jauregian ehortzi zuten. Khanjar Beg-ek Punjaben dagoen Sirhind herrira eraman zuen 1558an. Humayun erregearen alarguna zen Hamida Begumek bere senarraren gorpuak Delhin egon behar zuela argudiatuta Mausoleo eder bat eraikitzeko agindua eman zuen 1565ean hasi eta 1572an bukatu zena. Humayunen seme Akbarrek ekarri zuen gorpua delhira eta bertan hilobiratu.

Hilobiaren diseinua *Mirak Mirza Ghiyas* arkitekto afganiarrak egin zuen, baina obra bukatu aurretik hil zen eta bere seme *Sayyed Muhammad ibn Mirak Ghiyathuddin*ek bukatu zuen lana. Eraikina oso garestia izan zen, garaiko milioi eta erdi errupia gastatu baitziren.

Hilobian Humayunez gain bere alargun nagusia eta emazterik gazteena ere badaude hilobiratuak, bai eta hainbat ministro mogol ere. Gaur egun ezin da jakin nor den nor.

## Kanpo estekak
Luz Ardiden

**Luz Ardiden** Pirinioetako neguko kirol estazio bat da, Luz-Saint-Sauveur udalerrian dagoena, Hautes Pyrénées departamenduan, Midi-Pyrénées eskualdean, Frantzian.

## Kokapena 
Hiriko erdigunetik 14 kilometrora, Luz Ardiden (1700-2500 metro) 100 hektarea inguruan hedatzen da, maila guztietako pista balizatuzko 60 kilometro dituelarik, eta ekipamendurik modernoenarekin hornitua dago, hasiberrientzako 135 metroko pista bat barne.

## Historia 
Estazio honek bere izena gertu dagoen Ardiden tontorrari zor dio, 2988 metroko altuera duena. 1966an proiektatu zuten Luz-Saint-Sauveur, Grust, Sazos, Sassis eta Viscos udalerrietako udalek. Lanak Grustetik hasten zen ibilbidea 1970an ireki ondoren hasi ziren. 1975eko urtarrilak 16an inauguratu zen, Bédéret sektorean bi teleski funtzionatzen jarriz. Hurrenngo urtean Aulianeko sektorea ireki zen.

1987ko martxoak 1ean estazioan istripu larri bat gertatu zen, teleaulki baten zati bat erori ondoren, 6 hildako eta 25 zauritu larri eragin zituena.

## Luz Ardiden Frantziako Tourrean 
Luz Ardidenentzat promoziorik handienetako bat Frantziako Tourraren zenbait ediziotan etapa amaiera izana da, 1985etik zazpi aldiz igo dena.

Estazioa Luz-Saint-Sauveur herritik banatzen duten 14,7 kilometroetan, herria dagoen 710 metroko altueratik helmuga dagoen 1700 metroko altueraraino igotzen dute, batez beste %6,9ko maldarekin eta zatiren batzuetan %10eko gehienezkoarekin.

Iritsiera hauen datu nagusiak honakoak dira:

(1): *Mailaz kanpo*.

## Altimetria 
Estaziorako igoera errepidearen altimetria honakoa da:

600px|erdian

## Kanpo estekak 
* Luz-Ardidenen webgune ofiziala.
* Igoeraren profila eta ezaugarriak.
Nitrogenasa

**Nitrogenasa** nitrogenoaren finkapenean parte hartzen duen funtsezko entzima da, soilik hainbat bakterio eta zianobakteriotan dagoena. Entzima honek katalizatzen duen erreakzioa hau da:

:N2 + 6 H + energia → 2 NH3

Nitrogenasari esker, beraz, hainbat prokariotok nitrogeno atmosferikoa (N2) nitrogeno organiko (NH3, NO3) bihurtzen dute. Lehenengo fase batean N2-a erreduzitu egiten da (amonioa sortuz), eta gero amonio hori forma organikora pasatzen da.

Nitrogeno atmosferikoaren molekulak (N≡N) lotura kobalente hirukoitza du. Molekula hori oso egonkorra da, eta bera puskatzeko aktibazio energia handia behar da. ATP molekulak energia hori ematen du, eta nitrogenasak (entzima guztien antzera) katalizatzaile gisa jarduterakoan aktibazio-energia hori jaisten du.

Nitrogenasak bi osagai ditu: *dinitrogenasa* eta *dinitrogenasa erreduktasa*. Dinitrogenasak burdina eta molibdenoa du, eta dinitrogenasa erreduktasak burdina besterik ez. Biek ala biek egitura proteikoa dute eta elkarrekin jarduten dute nitrogenoa erreduzitzeko.

Entzima hau oso sentikorra da oxigenoarekiko. Izan ere, oxigenoak nitrogenasaren jarduera inhibitzen du. Hori dela eta, nitrogenoaren finkapena egiten duten prokariotoek oxigenoaren sarrera galarazten duten egitura bereziak dituzte, nitrogenasa babesteko. Arestian aurkitutako bakterio batean (Streptomyces thermoautotrophicus) egiaztatu da arau horrekiko salbuespena, bere nitrogenasak oxigenoaren aurrean ere lan egiten baitu.

## Katalizatzen dituen beste erreakzio batzuk 
N≡N → 2 NH3 erreakzioa katalizatzeaz gain, nitrogenasak ere honako erreakzio hauek kataliza ditzake:

:HC≡CH → H2C=CH2
:N≡N–O → N2 + H2O
:N≡N–N- → N2 + NH3
:C≡N- → CH4, NH3, H3C–CH3, H2C=CH2 (CH3NH2)
:N≡C–R → RCH3 + NH3
:C≡N–R → CH4, H3C–CH3, H2C=CH2, C3H8, C3H6, RNH2
:C=O=S → CO + H2S
:O=C=O → CO + H2O
:S=C=N- → H2S + HCN
:S=C=O → H2S + CO
:O=C=N- → H2O + HCN, CO + NH3

Ikusten denez, lotura hirukoitza eta bikoitza duten beste konposatu batzuk ere erreduzi ditzake nitrogenasak

## Kanpo estekak
Jama Masjid

**Masjid-i Jahān-Numā** (*Mundua islatzen duen meskita*) edo ohikoago **Jama Masjid** (; ) da Indiako meskitarik handiena. Delhi hirian kokaturik dago, Gotorleku Gorriaren aurrean.

## Historia 
Shah Jahan enperadore mogolak eraiki zuen 1644 eta 1658 artean. Ostad Khalil izan zen arkitektoa eta 500 artisau baino gehiagok hartu zuten parte lanetan. Agrako Moti Masjid meskitaren antzekoa izatea nahi zuen enperadoreak eta azkenean mogol eta hindu estiloen nahasketa antzeman daiteke eraikinean. Garaiko milioi bat errupia xahutu ziren meskita eraikitzeko.

## Egitura 
Muino baten gainean eraikia dago garai hartako Delhiko puntu guztietatik ikus zedin. 389 maila dituen eskailera luze bat igo behar da sarrerara heltzeko.

Meskita bera oso handia da, 19 metro luze eta 27'5 metro zabal baita, eta 25.000 pertsona sartzen dira bertan. Hareharri gorriz egina dago eta marmol zuriz eta beltzez dekoratua. Hiru kupula handi ditu, hauek ere marmol zurizko eta beltzezko marrak dituztela eta gainean urrezko orratzak dituztela. 40 metrotako altuera duten bi minarete ere badaude. Errezurako erabiltzen den patio nagusia oso handia da (61 m x 27'5 m) eta bertan beste 60.000 pertsona sartzen dira. Patio guztia harresi gorri batek inguratzen du.

## Erlikiak 
Mahomaren hainbat erlikia daude meskitan gorderik, hala nola, ile bat, sandalia bat eta oinatz bat.

## Iruditegia 

Image:JMasjid_01.jpg|Sarrera nagusia
File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Burdinazko atea
Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|Erdiko kupula
Image:Jama Masjid, Domes and minarets, Old Delhi, India.jpg|Minaretea
Image:JMasjid_04.jpg|Barneko arkuak
File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Barnealdea
File:Jama Masjid, Prayer area and interior arches, Delhi, India.jpg|Otoitz gunea
Image:JMasjid_08.jpg|Gotorleku Gorria meskitatik ikusia
Jama Masjid, Gates, Delhi, India.jpg

## Kanpo estekak
Euskal Itsas Museoa

**Euskal Itsas Museoa** Donostiako portuan dagoen museoa da, Euskal Herriko itsas ondarea eta historia zaintzeko, aztertzeko eta hedatzeko asmoz 1991n sortua. Eta helburu horiek lortzeko, hainbat arlo jorratzen ditu museoak, hala nola hezkuntza ekintzak, ikerketa, argitalpenak, erakusketen ekoizpena zein itsas ondarea babeste eta berreskuratzea.

## Eraikina 
Museoaren egoitza, Kontsulatuaren dorretxea, XVIII. mendeko eraikina da. Kaiko Tenientearen etxe eta biltegi gisa erabili zen urte askoan, eta kartzela txiki bat zuen. Itsas salbamenduko zentroa eta itsas eskola ere izana da. XX. mendean Estatuaren eskuetara pasa zen, eta azkenik, 1980ko hamarkadan Gipuzkoako Foru Aldundiaren jabetza bihurtu zen, eta hor Euskal Itsas Museoa kokatzea erabaki zuten (zenbait urtez **Untzi Museoa** izena izan zuen).

Museoaren funtsak 7000 piezatik gora dira eta tipologia oso zabala dute, besteak beste, grabatuak, margoak, argazkiak, kartelak, postalak, itsas mapak, planoak, itsasontziak, etnografia eta industri ondareko objektuak.

Eraikinak hiru solairu ditu, lehenengoan eta bigarrenean erakusketak egin ohi dira eta hirugarrenean itsas gaietan espezializatutako liburutegia eta artxiboa daude.

## Ordutegia 
* Asteartetik larunbatera: 10:00 – 14:00 eta 16:00 – 19:00.
* Igande eta jaiegunetan: 11:00 – 14:00

Astelehenetan, itxita.

## Argitalpenak 
Museoak ikerketa bultzatzen du eta  Itsas Memoria izeneko aldizkaria argitaratzen du bi urtean behingo maiztasunarekin. Lehenengo zenbakia 1996an kaleratu zen. Bestalde, erakusketa bakoitzarekin batera monografiak argitaratu izan dira baina arazo ekonomikoen ondorioz, azken urteetan argitalpenak euskarri digitalean egiten dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Museoak Euskadi Museos. Kultura Saileko Museo Zerbitzua, 1995

## Kanpo estekak 
* Euskal Itsas Museoaren webgunea
* Itsas Memoria. Euskal herriko itsas gaiei buruzko aldizkaria
* Argitalpen digitalak
Xabier Agirre (argipena)

**Xabier Agirre** hainbat euskal herritarren izen-deiturak dira:

* Xabier Agirre Bilbao, EAJko politikaria
* Xabier Agirre Lopetegi, aktorea eta ekoizlea
* Xabier Agirre Lopez, 2007tik 2011 arte Arabako ahaldun nagusia, EAJko politikaria
* Xabier Agirre Urteaga, euskal idazlea

## Ikus, gainera 
* Agirre
Mas-d'Azil (leizea)

'''Mas-d'Azilgo leizea'* (okzitanieraz: *Cauna del Mas d'Asilh*, frantsesez: *Grotte du Mas d’Azil'') Plantaurel mendiguneko (Ariègeko Pirinioak) haitzuloa da, Arize ibaiak zeharkatua eta Le Mas-d'Azil udalerrian dagoena. Historiaurreko eta historiako zenbait garaitan gizakiak okupatu du leize hau. Historiaurreko kultura bati izena eman dio: aziliarrari.

420 m x 50 mko tunel natural bati esker, D-119 errepidea haitzuloan barrena igarotzen da (kasu bakarra Europan Asturiasko La Cuevonarekin batera).

## Aurkikuntza 
Lehen aztarnak 1860 inguruan aurkitu ziren, kobazulotik zehar errepidea egiten hasi zirenean: sutegien arrastoak, silexa, metalezko objektuak, gizakien eta animalien hezurrak, haietako asko tresnak egiteko landuak (arpoiak, eta abar). Tamalez, garai haietan arkeologiari ez zitzaion gaurko garrantzia ematen, eta Obra Publikoetako autoritateek ez zuten inolako neurririk hartu; are, objektu hauek galtzada egiteko betegarri gisa erabili ziren. Jean-Jacques Pouech apaiz eta geologoa izan zen zerbait egin zuen bakarra: bere kontura tunelean sartu eta, hondamendiaren erdian, aztarnategiari buruzko oharrak hartu zituen, hainbat lagin geologiko, paleontologiko eta antropologiko ere jasoz. Espezialistek 1860eko bilduma hau aztertu zutenean, aztarnategiaren balioa eta han egindako triskantzaren neurria agerian geratu zen; lehen indusketak 1888an egin ziren. 

## Historiaurrea 
Barruko galerietan mamut, leize-hartz eta errinozero iletsuen hezurdurak daude. Hezurrak Magdalen aldiko okupazioa baino lehenagokoak dira eta haiekin batera ez da giza aztarnik agertzen.

Aztarnategian Aurignaciar eta Solutrear mailak nahiko urriak dira. Hiru okupazio aldi nagusiak Magdaleniarra, Aziliarra eta Neolitikoa dira. Oso aberatsa da Magdalen aldiko (duela 13.000-14.000 urteko) arte higikorrean. Pieza ezagunenetako batzuk ditugu elur-orein adar batean landutako zaldiaren aurrealdea, irrintzika dagoen zaldi baten burua eta *Faon aux oiseaux* (*"Txorien oreinkumea"*), 1936an Saint-Just Péquartek aurkitutako bultzagailu ederra. Arte higikorraz gain, zenbait galeriatan Labar artea ere dago. Breuil galerian, esate baterako, animalien irudikapen (bisonteak, zaldiak) eta ikur geometriko ugari dago.

Haitzulo honek izena ematen dio Aziliarrari, Magdaleniarraren eta Mesolitikoaren artean (duela 12.000-9.500 urte) garatu zen Epipaleolitoko kulturari. Mikrolitoak, arpoi zapalak eta errekarri margotuak dira Édouard Piettek definitu zuen kultura honen bereizgarriak.
 

Irudi:Mas-d'Azil-grotte 02.JPG|Haitzuloko sarrera
Irudi:Paleolithic horse3.JPG|Zaldia irrintzika, Erdi Magdalen aldikoa – Musée d'archéologie nationale, Saint-Germain-en-Laye
Irudi:Harpon 2010.0.3.5 .jpg|Aziliar kulturako arpoia – Tolosa Okzitaniako museoa
Irudi:Galet peint MHNT.PRE.2006.0.93.jpg| – Tolosa Okzitaniako museoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Sydney Cove

[thumb|250px|eskuinera|Sydney Cove badia [2007an.]]

**Sydney Cove** (bertako cadigal jendearen hizkuntzan **Warrane**, euskaraz *Sydneyko badia*) Australiako Hegoaldeko Gales Berria estatuan dagoen Port Jackson portu naturalean kokatzen den badia txiki bat da.

1788ko urtarrilaren 26an Arthur Phillip kapitainak kokaleku lehenbiziko europar bizilekua ezartzeko hautatu zuen, baita eta gaur egun hiria den eta antzina espetxe kolonial izan zen Sydneyren sorlekua ere bada.

Gaur egun leku hau guztiz populatua eta eraikinez beteta dago. Bere ezkerraldean itsasadarra zegoen, gaur egun Sydneyko erdigunea eta finantza auzoa dago. Erdialdean berriz, Circular Quay transbordadore edo ferryaren terminala dago. Azkenik, eskuinaldean Sydney Opera House eraikin ospetsua dagoelarik.

## Kanpo estekak
Sydney Harbour Bridge

**Sydney Harbour Bridge** (euskaraz *Sydney Portuko Zubia*) Australiako Hegoaldeko Gales Berrian dagoen Sydney Harbour badia zeharkatzen duen altzairuzko zubi bat da. Sydney Opera House eraikinarekin batera Sydney hiriko ikur ezagunenetako bat da.

## Kanpo estekak
Málagako katedrala

**Málagako Gizakundearen Eliza Santu Katedral Basilika** () Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoan dagoen Málaga hiriko katedral bat da.

Gaur egun desagertutako arabiar harresien mugen barnean kokatzen da, Málagako Alcazaba eta Gibralfaroko gazteluarekin batera arkitektura multzo bat osatzen du. 1528-1782 bitartean Diego de Siloé arkitektoaren planoen arabera eraiki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Málaga Catedral 06.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Malaga4.JPG|Barnealdea.
Irudi:Malaga5.JPG|Organoa.
Irudi:Spain Andalusia Malaga BW 2015-10-24 14-14-52.jpg|Kanpoaldea.

## Kanpo estekak 
* Málagako katedrala Andaluziako Juntaren webgunean 
* Bisita birtuala Málagako katedralan. Málaga birtuala.
Villa Beltza

**Villa Beltza** Lapurdiko Biarritz hirian dagoen jauregi bat da. 1880-1895 bitartean eraiki zen eta itsaslabarraren alboan kokatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Villa Belza 3.JPG|Villa Beltza, Galesko printzearen etorbidetik ikusita.
Irudi:Villa belza.jpg|Villa Beltza.

## Kanpo estekak
1536 Pielinen

**1536 Pielinen** asteroide gerrikoan aurkitutako 1536. asteroidearen izena da. 1939ko irailak 18an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1939 SE** zen. Bere izena Pielinen hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1537 Transylvania

**1537 Transylvania** asteroide gerrikoan aurkitutako 1537. asteroidearen izena da. 1940ko abuztuak 27an aurkitu zuen G. Strommerrek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1940 QA** zen. Bere izena Errumaniako Transilvania eskualdeagatik jasotzen du. Galdutako asteroide bat izan zen Aarhuseko Unibertsitateko Leif Kahl Kristensenek 1981ean 452 Hamiltonia asteroidearekin eta beste objektu txiki ugarirekin batera berraurkitu zuen arte.

## Kanpo estekak
1538 Detre

**1538 Detre** asteroide gerrikoan aurkitutako 1538. asteroidearen izena da. 1940ko irailak 8an aurkitu zuen György Kulinek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1940 RF** zen.

## Kanpo estekak
Mafia (musika taldea)

**Mafia** 2008an Berrizen sortutako rock taldea da.

## Historia 
T. Barzini (bateria), G. Clemenza (ahotsa) eta A. Scarface (gitarra) hasi ziren kantuak egiten eta, ondoren, E. Corleone (baxua) elkartu zitzaien. Kontzertu batzuk ematen hasi ziren eta tartean Aldapa maketa lehiaketan bigarren sailkatu ziren, Volcom Band jousteko finalean ere bigarren postua lortu zuten Madrilen eta Villa Bilbao lehiaketako finalean ere aritu ziren. Rock doinu gogor eta biziak jorratzen dituzte eta 2010 urte amaieran kaleratu zuten beraien lehen lana, *Omertá* izenekoa.

## Taldekideak 
* G. Clemenza (Gabriel de la Rosa)- Ahotsa
* T. Barzini (Eneko Urzelai)- Bateria eta koroak
* E. Corleone (Inaki Etxezarraga)- Baxua eta koroak
* A. Scarface (Inaki Elortza)- Gitarra eta koroak

## Diskografia 
* *Omertá* (2010, Estoldetan)

## Kanpo estekak
28P/Neujmin

**28P/Neujmin**, **Neujmin 1** bezala ere ezaguna, gure eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. 1913ko irailak 3an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere nukleoak 21,4 kilometroko diametroa du, eta 0,025eko albedo txikia. Bere perihelioa eguzkitik 1,5 unitate astronomikora du.

## Kanpo estekak