open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pizgailu zuriaren madarikazioa

thumb|300px|Hiri kondaira baten arabera pizgailu zuriek zorte txarra ekartzen dute.
**Txiskero zuriaren madarikazioa** ("Txiskero zuriaren mitoa" ere deitua) 27koen klubearekin lotutako hiri-kondaira bat da. Mitoaren arabera, 27 urterekin hil ziren musikari batzuek pizgailu zuri bat zuten hiltzeko unean. Horren ondorioz, pizgailu zuriak zorte txarrarekin lotu ziren. Mitoa Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison eta Kurt Cobainen heriotzekin lotzen da batez ere. Mitoa, bestetik, kalamuaren kulturan integratu da.

## Mitoaren aurka 
2017an, Snopes.com-ek teoria ezeztatzen zuen artikulu bat argitaratu zuen, non azaldu zen Bic lantegiak ez zuela pizgailu zurien ekoizpenarekin hasi 27ko klubeko kide batzuen (Hendrix, Joplin eta Morrison barne) hil baino urte batzuk geroago arte; beste konpainia batzuek, aldiz, egindako erabili eta botatzeko pizgailuak ez zeudela oso eskuragarri garai hartan, hau da, arraro xamar zirela. Beraz, kondairak oinarririk ez du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*:"Pizgailu zuriaren mitoa", Lauren Martinen artikulua.
Musikariaren etxea

**Musikariaren etxea** Iruñeko katedralari atxikita dagoen etxe txikia da. Bere garaian, katedraleko musikariaren etxea zen, eta gaur egun Iruñeko eraikin zibilik zaharrena dela uste da, Erdi Aroan eraiki baitzen, XV. mende inguruan. San Jose plazatxoan dago, Zaldi Zuria ostatutik gertu. Eraikina Nafarroako Gobernuak babestua da eta UNESCOk Donejakue bidearen babespean ere jarri zuen.

## Eraikina 
Etxea Erdi Aroan Nabarreriako burguan eraikitzen zen etxebizitzaren itxura du. Lehen pisuan tailerra, ganadua edo nekazariaren gauzak gordetzeko lekua izaten zuen, baita denda, hala behar izanez gero. Goiko pisuan etxebizitza bera zegoen. Mota honetako etxeak izango ziren garai horretan Iruñean eraikitakoak, askok baratze txikia zuten atzeko aldean.

Etxe honen kasuan, beheko solairua sarrerako ateak okupatzen du. Arku zorrotz bat du, bozela intradosean eta kristoren anagrama giltzarrian; goiko gorputzean, berriz, leihate laukizuzen bat dago, egurrezko teilatu-hegalera ematen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antigone (2019ko filma)

**Antigone** () 2019ko Sophie Deraspe quebectar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa da, Sofloklesen izen bereko tragedian oinarrituta.

## Argumentua 
Antigone familiarekin Quebecen errefuxiatuta bizi den gazte aljeriarra da. Pelikula hasterako, gurasoak ihesean galdu dituzte jada, eta Étéocle, Ismène eta Polynice anai-arrebek, hauen amonarekin, Montrealen lortu dute asilo politikoa. Drama hasia dago jada; Polynice anaia trafikatzailea atxilotzerako orduan, Étéocle erailko du Poliziak. Eztanda horren erdian, familiaren ezbeharren zerrenda luzatzen joango da. Antigonek, bere buruari ilea moztuta, anaia ordezkatzen du espetxean hark ihes egin dezan; deportazioa heriotza bera dela argi utzita, suizidioaren marka darama ekintzak. Gizarteak, familiagatiko sakrifizioa egiten duen heroitzat hartuta, bere aldeko kanpaina erraldoia abiatuko du sare sozialetan eta herri mugimenduetan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hemmesdynge parrokia

**Hemmesdynge parrokia** Suediako herrigune bat da. Eskaniako Vemmenhög-eko barrutiaren zati zen, eta 1967ra arte Trelleborg hirian zegoen; 1971tik aurrera Trelleborg udalerrian dago eta 2016tik Hemmesdynge barrutiaren baitan.

## Izena 
1283an eliza ingurua *Hämminxdyngä* bezala dokumentatua dago. Izena gorotzarekin (*dynga*), altuerarekin (*hög*) edo lurpeko espazioarekin (*möjligen*) erlazionatua egon daiteke. Bestalde, *Hemming*  pertsona izena da.
## Geografia 
Hemmesdynge parrokia Trelleborg ekialdean dago Baltikoko kostaldean lur zerrenda txiki batekin. Hemmesdynge Söderslätt izeneko nekazal-lautadaren parte da. 

Parrokiaren azalera 8,71 kilometro koadrokoa da, horietatik 8,68 lur eremuak direlarik.  2000. urtean 195 biztanle zituen.  Parrokiak Stora Isie herria ere barruan hartzen du.

## Antzinako aztarnak 
Harri Aroko hamar bat asentamendu dokumentatu dira, trikuharri eta aurkikuntza solteekin.    

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Samuel Colt

**Samuel Colt** (Hartford, Connecticut, 1814ko uztailaren 19a- *ibidem*, 1862ko urtarrilaren 10a) estatubatuar asmatzaile eta enpresaburua izan zen. Colt's Patent Fire-Arms Manufacturing Company enpresa sortu zuen eta errebolberra masan ekoiztea bideragarri egin zuen.

Gaztetatik piztu zitzaion armei eta asmakizunei buruzko interesa. Bere aitak ontziratzeko agindu zion eta itsasontzi batean errebolberraren ideia bururatu zitzaion. Aitak finantzatuta, 1835ean patentatu zuen lehen errebolberra. 1847an Texas Rangersek mila errebolber enkargatu zizkioten. Bere negozioak hobera egin zuen eta muntaketa-kate bidez ekoiztu ahal izan zuen. Ondoren, arma horiek Mendebalde Urrunaren istorioko protagonista izan ziren. Colt 1862an hil zen Estatu Batuetako gizonik aberatsenetakoa zela.
Bolboraren errota (Iruñea)

**Bolboraren errota** Iruñean Aro Modernoan egon zen bolbora ekoizteko errota bat izan zen, Arga ibaiaren gainean, Errotxapea auzoan. 1590ko hamarkadan eraiki zen, eta Nafarroa Garaiak behar zuen bolbora sortzeko betebeharra zuen. Hainbat istripuren ostean, 1753an Iruñeak instalazioak erosi zituen eta papera egiteko errota bat egokitu zen bertan, Nafarroako lehenengoa. Iberiar penintsulako gerran suntsitua, presa eta orubea aprobetxatu ziren 1816an loza fabrika arrunt bat ezartzeko, lehenago ere noizbehinka funtzionatu zuena; ondoren, okindegi bat izan zen. Gaur egun, horma batzuk baino ezin dira ikusi, El Vergel izeneko zubi modernoaren ondoan.

## Historia 
### Bolbora fabrika 
thumb|Errotako kanalaren amaiera, Arga ibaian.
Arga ibaiak duen indarra aspaldi erabili da errotak eraikitzeko. Iruñean Erdi Aroan errota bat eraiki zen bertan, Done Petriren presa txikiarekin elikatzen zena, Arga ibaian, bere garaian Juslarrocha izeneko gunean, gaur egungo Errotxapea. Filipe II.a Espainiakoaren aginduz, 1593 eta 1597 artean bolbora ekoizteko moldatu zen.. Hala ere, badaude 1546ko aipamenak bolbora errota bati buruz. 1603an Alfonso de Alfaro y Narváez agertzen da dokumentazioan kudeatzaile gisa, Eugiko arma fabrikarekin batera. 1675an ekoizpena handia zen, egunero 14 kintal ekoizten baitzituen. Paper fabrika hori 6.000 resma ekoizten zituen urtero. Lehenengo paper partidak 1755an atera ziren, eta hainbat pertsona esanguratsuri opari gisa bidali ziren. Ur-marka edo filigrana lehoi bat zen, *Hospital General de Pamplona* letrekin. 1755ko azaroaren 30ean Nafarroan paper-fabrika bakarra izateko eskubidea eskatu zuten, eta onura hori eskaini zioten. Hala ere, 1773an Agoitzen beste bat ireki zen. 1755an ere beira egiteko labe bat jarri zen eraikinari lotua, baina emaitza txarra zela eta, ez zen erabili. 1761an artilea garbitzeko egoitza bat jartzea aurreikusi zen, baina mojak kexatu ziren, eurek bat zutelako eta kaltetuta sentitzen zirelako.  1787ko urriaren 7an uholde batek kalte handiak eragin zituen, baina konponketekin fabrika ere hedatzeko baliatu zen.

### Ondorengo erabilera 
Iberiar Penintsulako gerran suntsitu zenean, presa eta kanala probestu ziren loza enpresa bat bertan sortzeko. Jada 1786an egiten ziren bertan portzelanak, errotaren alderen batean, baina gerraren ostean honetarako erabiltzeko eskatu zen, *Talavera de Pamplona* izenarekin. XIX. mendearen erdialdean Alzugaray familiak erosi zuen eta irin-errotan bilakatu zuten.

## Ondarea 
Gaur egun pareta pare bat oraindik zutik daude, bertan dagoen umearen parkearen inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Massachusettsko Unibertsitatea Amhersten

**Massachusettsko Unibertsitatea Amhersten** (, *UMass Amherst* ere deitua) Massachusettsko hiri horretako unibertsitate publikoa da. 1863an sortua, Massachusettsko Unibertsitatea-sistemako campus nagusia da.

Etxepare Euskal Institutuarekin batera, William A. Douglass Katedra kudeatzen du.

## Kanpo estekak 
*  Unibertsitatearen webgunea
Francesco Saverio Nitti

**Francesco Saverio Nitti** (Melfi, 1868ko uztailaren 19a - Erroma, 1953ko otsailaren 20a) italiar ekonomialari eta politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1919tik 1920ra.

Zuzenbide ikasketak egin zituen Napolin eta kazetari lanetan aritu zen. *Gazzetta Piemontese* egunkariko berriemailea eta *Corriere di Napoliko* editoreetako bat izan zen. 1891n *Il socialismo cattolico* idatzi zuen eta 1893an Napoliko Unibertsitateko finantza irakaslea izan zen.

Alderdi Erradikaleko kidea, 1904an diputatu hautatu zuten. 1911tik 1914ra Nekazaritza, Industria eta Merkataritza ministroa izan zen Giovanni Giolittiren gobernuan eta 1917tik 1919ra finantza ministro Vittorio Emanuele Orlandoren gobernuan.

1919ko ekainaren 23an Lehen Ministro eta Barne ministro bihurtu zen, eta urtebete geroago Kolonietako ministro. Versaillesko Itunak nahigabea eta Gabriele d'Annunzioren asaldura Fiumen eragin zioten. 1920ko ekainean dimititu zuen.

Faxismoaren botere aurre egin eta Mussoliniri aurre egin zion. Liburu batean faxismoa komunismoarekin alderatu zuen. 

1924an emigratzea erabaki zuen eta bere herrialdera itzuli zen Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Alderdi Liberalaren zerrendetan senatari aukeratu zuten, eta gero Ezker Independentearen zerrendetan. Antiklerikala izan zen eta Demokrazia kristaua, NATO eta diktadura faxista eta komunisten aurka agertu zen.

## Lan nabarmenak 
**Population and the Social System* (1894)
**Catholic Socialism* (1895)
**Eroi e briganti* (1899) - , 9788881674695) 
*''L'Italia all'alba del secolo XX* (1901)
* *Principi di scienza delle finanzie* (1903, 1904; 5th ed., 1922). Frantsesezko itzulpena: *Principes de science des finances*, (1904) 
**Peaceless Europe* (1922) 
**The Decadence of Europe* (1922)
**The Wreck of Europe* (1923)
**Bolshevism, Fascism and Democracy'' (1927)
* Online egindako beste obra batzuk hemen (archive.org)

## Kanpo estekak
Blas de Lezo (F-103)

***Blas de Lezo (F-103)*** Espainiako Itsas Armadaren fragata da, Álvaro de Bazán klasekoa. Blas Lezo pasaiatar itsasgizonaren omenez deitua, Ferrolgo IZAR ontziolan eraiki zuten. Aegis eraso-sistema aurreratua duen europar itsasontzi gutxienetariko bat da.

## Diseinua 
«Alvaro de Bazán» klaseko gainerako F-100 fragatak bezala, Aegis eraso-sistema (jatorri estatubatuarrekoa) eta 500 km-ko erradioan aireontziak detektatzeko gai den radar bat duten Europako lehen gerraontziak dira, baina detektatzeko tartea murriztu egingo da helburuaren tamainaren eta altueraren arabera. 90 zuri mugikor detektatzeko eta jarraitzeko gaitasuna du, bai eta airetik eta azaletik jaurtitako jaurtigaiak zuzentzeko ere.

Erresistentzia handiko altzairuzko krosko balistikoa duten Espainiako lehen itsasontziak dira. Babesteko, pieza elastikoen gainean muntatutako motorrak erabiltzen dira, kroskoari zaratarik eragiten ez diotenak, eta, beraz, itsaspekoek nekez detekta ditzakete. Garapen-fasean, arreta berezia jarri zen itsasontziaren formen diseinuan, radarraren "oihartzuna" minimizatzeko. F-100ak Indra *Rigel* kontraneurriekin eta gerra elektronikoarekin (Espainiako diseinua eta fabrikazioa) hornituta daude, baita AN/SLQ-25A Nixie torpedoen aurkako sistema akustikoarekin ere.

Bi jaurtitzaile laukoitz ditu, AGM-84 Harpoon itsasontzien aurkako misilekoak; Mk-46 torpedoen bi jaurtitzaile bikoitz; bost hazbeteko Mk-45 motako kanoi bat, minutuko 20 jaurtigailu eta 23 kilometroko irismena duena; eta Mk-41 jaurtitzaile bertikal bat, 48 gelaxkarekin; lau lanzachaff, etsaien misilak nahasteko keinuak ematen dituztenak, eta SH-60B Seahawk helikoptero bat, borroka antisubmarina eta antisufizierako prestatua.

Fragataren gaitasunak TACTAS atoian eramandako sonar bat instalatuz eta ASROC suziri gidatuak VLS Mk41 koheteetan integratuz beteko lirateke, ASW gaitasunak osatzeko. Horretarako, fragatak dagokion pisu- eta espazio-erreserba du, eta instalatzeko funtsak izatea espero da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elio Di Rupo

**Elio Di Rupo** (Morlanwelz, 1951ko uztailaren 18a) belgikar politikari sozialista da. Belgikako lehen ministroa izan zen 2011tik 2014ra. Gaur egun Valoniako ministro-presidente da.

Gurasoak italiarrak ziren. Eliok kimika ikasi zuen Monseko Unibertsitatean. 1982an Monseko Udaleko zinegotzi eta 2000. urtean hiriko alkate hautatu zuten. Belgikako diputatu eta senatari eta Europako Parlamentuko diputatu ere izan zen. Alderdi Sozialistako burua izan zen 1999tik 2011ra eta 2014tik 2019ra.

2011ko abenduan lehen ministro izendatu zuten, lehen frankofonoa 1979tik eta lehen sozialista 1974tik. 2014an Charles Michelek ordezkatu zuen. 2019tik Valonia eskualdeko ministro-presidentea da.

## Kanpo estekak
Done Petriren presa txikia

**Done Petriren presa txikia** Iruñeko Arantzadi inguruan dagoen presa txiki bat da, Arga ibaiaren gainean eta Done Petri zubia baino pixka bat gorago.

## Historia 
Erdi Aroan eraiki zen, egurrez, eta 100 metroko zabalera eta 2 metroko altuera inguru zituen. Presa honekin errota bat elikatzen zen, ondoren Bolboraren errota izan zena, paper fabrika, portzelana fabrika eta okindegia.

Presak sortzen duen kanalak uharte txikia eratzen zuen. Kanaleko ura arropa garbitzeko baliatu ohi zen.

## Irudiak 

Fitxategi:Argako errotako kanala Runa parkean.jpg|Errotako kanalaren amaiera, Arga ibaian.
Fitxategi:141 1 6 EPSG25830 E5000 1927 34 - Ortofoto 1927 (cropped).jpg|Done Petriren presa txikia, 1927an.

## Babesa 
Gaur egun Iruñeko Ibai Parkearen parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinta magnetiko

**Zinta magnetikoa** informazioa biltzeko bitarteko edo euskarri mota bat da. Poliesterrezko edo beste edozein material malguzko zinta izaten da, magnetizazioarekiko sentikorra den geruza batez  (gehienetan burdin oxidoa edo kromatoren bat) estalita dagoena eta soinua, irudia, bideoa, datuak eta abar erregistratzeko balio duena.

Hainbat zinta mota daude, bai neurri fisikoen arabera, bai eraketa kimikoaren arabera, bai grabazio-formatuaren arabera, bai grabatu nahi den informazio mota espezializatuaren arabera. 

Zinta magnetikoko datuak masiboki biltegiratzeko gailu informatikoak segurtasun-kopietarako eta informazio-prozesu sekuentzialerako erabiltzen dira nagusiki, hala nola erakunde publiko eta pribatu handien nominak egiteko. 

Musika (audio-kasetea bezala) eta bideoa (VHS zintak bezala) analogikoki gordetzeko ere erabili da.

Erreproduzitzen/grabatzen duen ekipoaren arabera, audioko zinta magnetikoak izen desberdinak ditu: 
thumb|280x280px|Zinta magnetikoak. Mota desberdinak
* **Soinu-bobina** edo **bobina-zinta irekia**, magnetofonoa bada. Zinta magnetikoa bobina baten biribilka daiteken plastikozko euskarri magnetizagarria da. Gailu honen unitatea armairu bateko itxura du. Honen barruan bobina bi daude, bat igorlea, irakurtzeko eta idazteko eta bestea hartzailea, irakurtzeko eta idazteko burutik igaro eta gero zinta bertan biltzen dena. Ezaugarriak:
*:* Zinta euskarri jarraitua edo sekuentziala, beraz ez da helbideragarria
*:* Euskarria berrerabilgarria da
*:* Biltegiratze ahalmena bit-hazbetekotan neurtzen da (bpi bits per inch).
* **Kasetea**, kasete edo *walkman* erreproduzigailu batean formatu trinkoan erabiltzen denean.
* **Soinu-kartutxoa**, *kartutxoek* erabiltzen dutenean. Aurrean aipatutako zinta magnetiko da baina agerian dagoen bobina baten agertu beharrean, zintaren bobinak kartutxo batez babestuta daude, normalki plastikozkoa. Askoz txikiagoak dira. Bideo-zintak bezala baina txikiagoak.
* **Bideo-zinta**, bideo-grabagailu eta bideo-erreproduzigailuetan erabiltzen denean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Babes digitala
* Biltegiratze periferiko

## Kanpo estekak 
* Peter Z. Adelstein. La permanència de la informació numèrica / Zenbakizko informazioaren iraunkortasuna Revista Catalana de Archivística. Paper-sorta 18/2001.PDF
* IBMk eta Fujifilm-ek 35TB gordetzeko aukera ematen duen zinta magnetikoa garatu dute
Resma

thumb|15 paper resma.
**Resma** paperezko orriak zenbatzeko ohiko neurri-unitatea da. Hogei paperezko esku dira; era berean, paperezko esku bat bost koadernotxoren baliokidea da, eta koadernotxo bat bost paper-pleguren baliokidea da. Beraz, resma bat paperezko 500 orri dira. Horregatik, **bostehuneko** izena ere eman izan zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George McGovern

**George Stanley McGovern** (Avon, Hego Dakota, 1922ko uztailaren 19a - Sioux Falls, Hego Dakota, 2012ko urriaren 21a) estatubatuar historialari eta politikaria izan zen.

Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen eta bonbaketarien pilotua izan zen. Dakota Wesleyan Universitatean eta Northwestern Universitean lizentziatu zen eta historiako irakaslea izan zen.

Kongresista eta senataria izan zen, eta 1972an Alderdi Demokrataren hautagaia izan zen presidentetzarako hauteskundeetan.  Hauteskundeak Richard Nixon Errepublikanoak irabazi zituen.

Gerra garaitik nekazaritzari, elikadurari eta goseari buruzko interesa piztu zitzaion. Enbaxadorea izan zen FAOn.

## Lanak 
* McGovern, George S. ''War Against Want: America's Food for Peace Program*, Walker & Co., 1964.
* McGovern, George (ed.) *Agricultural Thought in the Twentieth Century*, Bobbs-Merrill, 1966.
* McGovern, George. *A Time of War! A Time of Peace*, Vintage Books, 1968. .
* McGovern, George S. and Leonard F. Guttridge. *The Great Coalfield War*, Houghton Mifflin, 1972.
* McGovern, George. *Grassroots: The Autobiography of George McGovern*, Random House, 1977. .
* McGovern, George. *Terry: My Daughter's Life-And-Death Struggle With Alcoholism*, New York: Villard, 1996. , .
* McGovern, George. *The Third Freedom: Ending Hunger in Our Time*, Simon & Schuster, 2001. .
* McGovern, George. *The Essential America: Our Founders and the Liberal Tradition*, Simon & Schuster, 2004. .
* McGovern, George. *Social Security and the Golden Age: An Essay on the New American Demographic'', Speaker's Corner Books, 2005. .
* McGovern, George, Bob Dole and Donald E. Messer. *Ending Hunger Now: A Challenge to Persons of Faith*, Augsburg Fortress, 2005. .
* McGovern, George and William R. Polk. *Out of Iraq: A Practical Plan for Withdrawal Now*, Simon & Schuster, 2006. .
* McGovern, George S., Donald C. Simmons, Jr. and Daniel Gaken (eds.) *Leadership and Service: An Introduction*, Kendall Hunt Publishing, 2008. .
* McGovern, George S. *Abraham Lincoln*, Times Books, 2008. , .
* McGovern, George with Linda Kulman. *What It Means to Be a Democrat*, Blue Rider Press, 2011. .

## Kanpo estekak
Habia (musika taldea)

**Habia** Ipar Euskal Herriko kideak dituen folk musika taldea da, 2020. urtean sortu zena.

## Ibilbidea 
2019. urtean LagunArte konpainiak eta Bastidako Clarenza elkarteak *Animalia* ikusgarri koreografikoa egiteko elkartu zituen gerora taldea osatuko zuten kideak. Soka tresnak eta ahotsak uztartuz herri kantak jorratzen dituzte; Mariak biolina jotzen du, Elenak biola eta Amaiak biolontxeloa. Kristof Hiriartek artistikoki zuzentzen ditu, testuak inguratuz eta trenetarako moldaketak eginez.

2021. urtean aurreneko diskoa plazaratu dute.

## Diskografia 
* *Animalia naiz eta* (2021, LagunArte)
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aung San

**Bogyoke Aung San** (; Natmauk, 1915eko otsailaren 13a - Rangun, 1947ko uztailaren 19a) birmaniar buruzagi iraultzailea izan zen. Myanmarko armadaren sortzailea izan zen eta Nazioaren Aitatzat hartzen da.

Britainiar botere kolonialarekin amaitzeko eta Birmaniaren independentzia lortzeko borrokatu zuen. Antiinperialista izan zen eta gaztetan sozialismoa eta komunismoa ikasi zituen. Ondoren, japoniar panasianismoaren alde egin zuen eta bere armadarekin bat egin zuen. 1938an Thakin Elkartearekin bat egin zuen eta Birmaniako Alderdi Komunista eta Birmaniako Alderdi Sozialista sortu zituen.

Bigarren Mundu Gerran japoniarren alde egin zuen eta Birmaniako gobernu txotxongiloan Gerra ministro izan zen. Gerraren azken etapan Aung San-ek bandoa aldatu eta japoniarren aurka borrokatu zuen.

Birmaniako independentzia negoziatu zuen Clement Attleerekin eta gobernu kolonialeko lehen ministro izan zen 1946tik 1946ra. 1947ko hauteskundeak irabazi zituen eta bere kabinetearekin batera hil zuten Independentzia eguna baino lehentxeago.

Aung San Suu Kyi bere alaba da.

## Kanpo estekak
Tanxugueiras

**Tanxugueiras** Galizian 2016. urtean sorturiko folk musika taldea da. Galiziako herri musika jorratzeaz gain emakumearen ahalduntzea ere helburu du taldeak. 

Hiru pandeireteirak osatzen dute eta *Tanxugueiras* izena Fumaces parrokiako (Riós udalerrian) finka batzuen izena da, Ourenseko probintzian.

## Ibilbidea 
2016an hasi ziren elkarrekin jotzen eta Galizierazko talde onenaren MIN saria jaso zuten. 2019an Martín Códax da Música saria jaso zuten, Galiziako musika tradizionalaren atalean.

2019ko azaroan bigarren diskoa lazaratu zuten, *Contrapunto* izena duena. 2021ean "Midas" izeneko singlea atera dute, galiziar musika tradizionala traparekin eta musika elektronikoarekin uztartuz.

## Diskografia 
* *Tanxugueiras* (2018)
* *Contrapunto* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Crotalaria cunninghamii

***Crotalaria cunninghamii*** edo ***Kolibri lore berdea***, jatorriz Australiakoa den landare lekaduna da.  XIX. mendeko Allan Cunningham botanikariaren izena darama. Australia barnealdean iparraldeko duna hareatsuak kolonizatzen ditu eta erle handiek eta hegazti eztijaleek polinizatzen dute.

## Deskribapena 
1 eta 3 metro arteko altuera hartzen duen zuhaixka da. Adarrak iletsuak dira eta hostoak berdeak dira, 30 mm inguruko luzera dutenak. Landarearen ezaugarri aipagarriena lore berde-horixka bereziak dira, hostoak baino handiagoak. Marra beltz finez apaindurik daude eta kolibri baten itxura hartzen dute. Lorearen pezioloak kolibriaren mokoa iradokitzen du. Hazien bidez ugaltzen da, baita aldaxka bidez ere.

Australiako aborigenek beste hainbat erabilera ere eman izan dizkiote landareari. Alde batetik sendabelar gisa erabiltzen zute; izerdi landuarekin begietako infekzioak tratatzen zituzten. Bestalde landarearen zuntz gogorrak sokak, arrantzarako sareak, sandaliak eta mihiseak egiteko erabiltzen zituzten. 

Azkenik, landare lekaduna izanik sinbiosi harremanak eratzen ditu bakterioekin eta nekazaritzan erabili izan da lurzoruak nitrogenatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesus Owono

**Jesús Lázaro Owono Ngua Akeng** (Bata, Ekuatore Ginea, 2001eko martxoaren 1a-) Afrikar futbolaria da, Donostian hazia. Egun, Alaves taldekoa. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. 2025eko udan talde babazorroak bere kontratua berritu zuen 4 denboraldirako ete Bigarren mailarako igoera lortu berri zuen Andorrara lagatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
National Book Award

**National Book Award** edo **Liburuaren Sari Nazionala** Ameriketako Estatu Batuetan ematen diren literatura sari garrantzitsuenetako bat da. 1950ean hasi zen eta ordutik aurreko urtean idazle estatubatuarrek argitara emandako literatur lanak saritzen ditu zenbait kategoriatan: fikzioa, ez-fikzioa, poesia eta haur literatura.

Gainera, atzerriko hizkuntza batean idatzitako eta ingelesera itzulitako literatur lanak ere saritzen ditu.

1960tik 1980ra bitartean gaur egun kontuan hartzen ez diren beste hainbat kategoria saritu ziren, besteak beste, Zientzia, Filosofia eta Erlijioa, Historia eta Biografia, Arteak eta Letrak...

Horiez gain, beste bi sari ematen dira. Batetik, *Medal of Distinguished Contribution to American Letters* dominaren bidez idazleen ibilbide osoa ere saritzen da, eta bestetik, *Literarian Award for Outstanding Service* delakoa literaturaren kultura zabaltzen lagundu dutenei zuzendua.  
 
## Gaur egungo kategoriak eta irabazleak 
### Fikzioa 
### Ez-fikzioa 
### Poesia 
### Haur literatura 
### Ingelesera itzulitako literatura 
## Medal of Distinguished Contribution to American Letters (Domina ibilbide osoari) 
Sari honen bitartez idazleen ibilbide osoa saritzen da.

*1988: Jason Epstein
*1989: Daniel Boorstin
*1990: Saul Bellow
*1991: Eudora Welty
*1992: James Laughlin
*1993: Clifton Fadiman
*1994: Gwendolyn Brooks
*1995: David McCullough
*1996: Toni Morrison
*1997: Studs Terkel
*1998: John Updike
*1999: Oprah Winfrey
*2000: Ray Bradbury
*2001: Arthur Miller
*2002: Philip Roth
*2003: Stephen King
*2004: Judy Blume
*2005: Norman Mailer
*2006: Adrienne Rich
*2007: Joan Didion
*2008: Maxine Hong Kingston
*2009: Gore Vidal
*2010: Tom Wolfe
*2011: John Ashbery
*2012: Elmore Leonard
*2013: E. L. Doctorow
*2014: Ursula K. Le Guin
*2015: Don DeLillo
*2016: Robert Caro
*2017: E. Annie Proulx
*2018: Isabel Allende
*2019: Edmund White
*2020: Walter Mosley
*2021: Karin Tei Yamashita
*2022: Art Spiegelman
*2023: Rita Dove
*2024: Barbara Kingsolver

## Literarian Award for Outstanding Service 
Sari hau literaturaren kultura zabaltzen lagundu dutenei zuzenduta dago.

*2005: Lawrence Ferlinghetti
*2006: Robert B. Silvers etaBarbara Epstein
*2007: Terry Gross
*2008: Barney Rosset
*2009: Dave Eggers
*2010: Joan Ganz Cooney
*2011: Mitchell Kaplan
*2012: Arthur Sulzberger Jr.
*2014: Kyle Zimmer
*2015: James Patterson
*2016: Cave Canem
*2017: Richard Robinson
*2018: Doron Weber
*2019: Oren J. Teicher
*2020: Carolyn Reidy
*2021: Nancy Pearl
*2022: Tracie D. Hall
*2023: Paul Yamazaki

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gune ofiziala
Ospel (argipena)

**Ospela** izenak bi adiera ditu:
* Ospela edo azkordina: hotzak eraginda gertatzen den handitu mingarria, bereziki esku eta oinetakoa.
* Ospela edo laiotza: eguzki-erradiazio txikiena jasotzen duen mendialdea. Egutera da kontrakoa, erradiazio handiena jasotzen duena.
El Barco de Ávilako gaztelua

thumb|300px|Gaztelua ibaitik ikusita.
**El Barco de Ávilaren gaztelua** edo **Valdecornejaren gaztelua** XII. mendeko gotorlekua da. Dagoen garaieratik Tormes ibaia eta bertako zubia kontolatzen du. Avilako probintzian (Espainian) dago eta gaur egun jabego pribatuaren eskuetan dago.

## Historia 
Erromatarrek suntsitu zuten betoi herriko kastro baten gainean eraikia, XII. mendean eraiki eta XIV. mendean berreraiki zen. Bere oinplanoa karratua da eta bere azalera 1700 m2-tan kalkula daiteke, desagertutako gelak kontuan hartu gabe, lubaki eta kontrafosoa, arrastelua, usategia, zalditegiak...

Behin baino gehiagotan berreraikia izan da baina bere jatorrizko perimetroa babestu da. XIX. mendearen erdialdean herriko hilerri gisa erabili zen eta horrek kalte ugari eragin zizkion. Gaur egun jauregia Alba Etxearen jabegoa da. Zolua eta omenaldi dorrea konpondu dira eta herriko kultur areto gisa erabiltzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deikundearen eliza (Xabier)

**Deikundearen eliza** Nafarroa Garaiko Xabier udalerrian XVII. mendeko kristiau eliza bat da. Xabierko abadia edo Kristo Jesusen Misiolarien komentua ere eraikin beraren parte dira.  

Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Historia 
Abadia edo parrokia-eliza aipatzen den lehen aldia 1252an izan zen, Nafarroako Tibalt II.ak.ak Aznarez de Sada familiari *betiko* eman zion dohaintzaren parte. Orduan, Deikundearen Santa Maria izena zuen. 

Abadiaren jatorrizko eraikina XV. mendean eraiki zuten Joan Jasok eta Maria Azpilikuetak, Frantzisko Xabierkoaren gurasoek, bertako apaizen bizileku gisa, Xabierko parrokiari zerbitzatzen ziotenak. 

Gaur egungo tenplua 1702an eraiki zen eta estilo barrokokoa da. Jesusen Bihotzari eta Andre Mariari eskainitako alboko erretaulak ditu, 1674koak. Maria  Azpilikuetaren ahizpa zen Violant Azpilikuetaren hilobiaren gainean gurutziltzatu bat dago, XVII. mendekoa.

1754. urtearen ingurukoa da erretaula nagusia. Francisco Román edo José Coralek eraikia, Juan Antonio Logroñoren polikromiarekin apaindua. Rokoko estilokoa da, eta zenbait mihise margotu ditu, erakusten dutenak: Deikundea, Loiolako San Inazio, San Frantzisko Xabierkoa eta behekaldean, Gurutziltzaketa.

Tenpluaren oinaldean XV. mendeko bataiarri bat dago. Bertan bataiatua da Frantzisko Xabierkoa. Ponte-harria oktogonala da, gotiko berantiarrekoa, armarriz eta zirkuluz apaindua. 

Moja batzuk, Kristo Abadearen Oblatak, bizi izan dira han lau hamarkadatan (1971-2011). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laiotz

[thumb|Egutera eta ospela: Arana bailara, [Alkiza|Alkizan.

Eguteran elurrik ez dago, urtu du aspaldi eguzkiak; baina ospelean elurrik geratzen da oraindik ]]
**Laiotza**, halaber **ospela**, **ainubea** edo **uspela**, eguzki-erradiazio txikiena jasotzen duen mendialdea da. Ipar hemisferioan mendi baten ipar isurialdea da, eta hegoaldekoa baino hotzago eta ilunagoa izaten da; hego hemisferioan, berriz, hego isurialdea izaten da. Kontrakoa denari —eguzki gehien jotzen duen isurialdeari— egutera deritzo.

Iparraldeko orientazioak itzal handiagoa du, hezetasuna hobeto kontserbatzen da, eta hotzagoa izaten da.

## Sinonimoak 
*Ainubea* Bizkaian eta *uspela* Ipar Euskal Herrian erabiltzen da. Lehen forma *Zaindu maite duzun hori* Ruper Ordorikaren kantuaren hitzetan agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
René Bazin

**René François Nicolas Marie Bazin** (Angers, 1853ko abenduaren 26a - Paris, 1932ko uztailaren 20a) frantziar eleberrigilea izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Parisen eta Angersera itzuli zen unibertsitate katolikoan irakasle izateko. Parisko egunkarietan idatzi zuen probintziako bizitzari eta bidaia-kronikei buruz. 1888an Akademiaren saria jaso zuen ''Une Tache d'encre* eleberriagatik. Hainbat lan idatzi zituen: eleberriak, biografiak, ipuinak, saiakerak, bidaia-kronikak eta 14-18ko gerrako kontakizunak. Kristau sozial eta sutsu katoliko bat izan zen, eta bizitza osoa eman zuen bere sinesmen erlijiosoen alde. Frantses Akademiako kide izan zen.

## Lanak 
* *Stéphanette* (1884)
* *Ma Tante Giron* (1885)
* *Une tache d’encre* (1888) Mode Image en ligne
* *Les Noellet* (1890)
* *Le Guide de l'Empereur* (1890)
* *À l’aventure (croquis italiens*) (1891) Mode Image en ligne
* *Contes en vers* (1891) 
* *La Sarcelle bleue* (1892)
* *La Légende de sainte Béga* (1892)
* *Madame Corentine* (1893)
* *Sicile : croquis italiens* (1893) Mode Image en ligne
* *Les Italiens d'aujourd'hui* (1894) Mode Image en ligne
* *Humble Amour* (1895) Mode Image en ligne
* *Terre d'Espagne* (1895) Texte en ligne
* *En province* (1896)
* *Contes de bonne Perrette* (1897)
* *De toute son âme* (1897)
* *Histoire de vingt-quatre sonnettes* (1898)
* *La Terre qui meurt* (1899) Texte en ligne Mode Image en ligne
* *Les Personnages de roman* (1899)
* *Croquis de France et d'Orient* (1899)
* *Le Guide de l'Empereur : histoire de pauvres gens* (1901)
* *Les Oberlé* (1901)
* *L'Enseigne de vaisseau Paul Henry, défenseur de la mission de Pékin* (1902)
* *Donatienne* (1903) Texte en ligne
* *Récits de la plaine et de la montagne* (1904)
* *Le Duc de Nemours* (1905)
* *L'Isolée* (1905) Texte en ligne
* *Questions littéraires et sociales* (1906)
* *Le Blé qui lève* (1907) Texte en ligne Mode Image en ligne
* *Mémoires d'une vieille fille* (1908)
* *Le Mariage de mademoiselle Gimel, dactylographe* (1909)
* *La Barrière* (1910) Texte mutiformat Texte en ligne
* *La Douce France* (1911)
* *Davidée Birot* (1912) Texte en ligne
* *Nord-Sud, Amérique, Angleterre, Corse, Spitzberg, notes de voyage* (1913)
* *Gingolph l'abandonné* (1914)
* *Pages religieuses, temps de paix, temps de guerre* (1915)
* *Aujourd'hui et demain, pensées du temps de la guerre* (1916)
* *La Campagne française et la guerre* (1917)
* *Notes d'un amateur de couleur* (1917)
* *La Closerie de Champdolent* (1917)
* *Les Nouveaux Oberlé* (1919)
* *Charles de Foucauld, explorateur du Maroc, ermite au Sahara* (1921) Texte en ligne
* *Il était quatre petits enfants : histoire d'une famille française* (1922) ; trad. en anglais par Margery Williams (*Juniper Farm*, 1928)
* *Contes et Paysages (en province)* (1923)
* *Le Conte du triolet* (1924) Mode Image en ligne
* *Baltus le Lorrain* (1926) Texte en ligne
* *Paysages et pays d'Anjou* (1926)
* *Fils de l'Église* (1927)
* *Les Trois Peines d'un rossignol* (préf. Abel Bonnard, 1927)
* *Pie X* (1928) 
* *Le Roi des archers* (1929)
* *Magnificat* (1931)
* *Champdolent* (1931)
* *La Faneuse endormie et autres nouvelles'' (1949)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Down Under Tour

**Down Under Tourra**, Australiako hegoaldean, Adelaide inguruan, jokatzen den txirrindularitzako etapakako lasterketa profesional bat da. Urtarrileko hirugarren astean jokatzen da eta UCI WorldTour egutegiaren barruan dago, lasterketa profesionaletako mailarik gorena. 2008tik UCI ProTourreko zati da, eta, gaur egun, UCI World Tourreko egutegia irekitzen duen proba da.

## Lasterketaren historia 
1999an sortua, **Down Under Tourra** urtarrileko bigarren erdian ospatzen da, Europako talde askori parte hartzeko aukera ematen diena, hilabete beranduago hasiko den Europako denboraldiari begira ondo prestatzeko. Australiako txirrindularientzat aukera ezin hobea da euren herrialdean lehiatzeko. Simon Gerransek du lasterketa honetako errekorra, lau garaipenekin.
2005 eta 2007 artean Down Under Tourra “UCI Oceania Tour”raren zati izan zen 2.HC mailan 2008an Down Under Tourra Europatik kanpo zegoen lehen UCI ProTour lasterketa izan zen.

## Palmaresa 
[thumb|[Patrick Jonker 2004ko garaipena ospatzen.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cobra Kai

***Cobra Kai*** estatubatuar zinema zuzendarien karate komedia-drama telesaila da. 1984ko *The Karate Kid* filmeko bi protagonista jarraitzen ditu hogeita hamalau urte geroago. 

YouTube Premium plataforman estreinatu zen 2018an, eta bertan eman zen bigarren denboraldia ere (2019). Gero Netflixek eskuratu zituen telesailaren eskubideak, eta bertan estreinatu zen hirugarren denboraldia (2021).

## Aktore nagusiak 
thumb
* Ralph Macchio: Daniel LaRusso
* William Zabka: Johnny Lawrence
* Courtney Henggeler: Amanda LaRusso
* Xolo Maridueña: Miguel Diaz
* Tanner Buchanan: Robby Keene
* Mary Mouser: Samantha LaRusso

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ukipen leiar

thumb|300px|Ukipen leiar pare bat.
thumb|300px|Ukipen leiar jartzeko unea.
**Ukipen leiar** edo **Lentillak** begietan jartzen diren lente zuzentzaileak edo kosmetikoak dira, zehazki kornea zaindu eta lubrifikatzen duen malko-geruzaren gainean. Lente horiek osasun-produktuak dira, eta lente horien osasun baldintza guztiak bete behar dituzte. Hau da Euskaltzaindiaren definizioa: "Plastikozko edo beirazko leiarra, alde batetik konkaboa eta bestetik konbexua dena, ikusmen akatsak zuzentzeko, kornearen gainean ezartzen dena".

## Historia 
Leonardo da Vincik, burua, kristalezko ontzi urdun batean hondoratuz, ikusmena aldatzen zela ikusi zuen. Esperimentu honen eta antzeko beste batzuen helburua begi-erosotasuna esploratzea zen, eta ez ikusmena zuzentzea, eta horrela jasota geratu da 1508an datatutako izeneko testuan. Nahiz eta Leonardo da Vincik ez zuen lentilla antzeko ezer diseinatu, oinarriaren eta kontzeptuaren ideia, egotz dakioke.

René Descartesek, aldiz, 1636an, ikusmena zuzentzeko gailu bat asmatu zuen. Beirazko hodi bat zen, likidoz betea eta lente batez estalia. Hala ere, gailua ezin zen erabili, gailua kornearekin kontaktuan jarri behar zelako eta, beraz, begiak kliskatzea ezinezkoa izango zelako.

1801ean, Descartesen ereduan oinarrituak, Thomas Youngek oinarrizko lente pare bat egin zituen. Argizaria erabili zuen bere begietan urez betetako betaurrekoak jartzeko, horrela bere ahalmen errefraktiboa neutralizatuz, beste leiar pare batekin zuzendu zuena.

Louis J. Girardek 1887an esklerozko lente bat asmatu zuen arren, Adolf Gaston Eugen Fick oftalmologo alemaniarra izan zen 1888an eskleral afokaleko lehen lentea fabrikatu zuena. Urte bete beranduago, 1888an, Kieleko (Alemania) August Müllerrek bere miopia larria zuzendu zuen bere fabrikazioan komenigarriena zen beirazko lente eskleral batekin. Bi lentillak esklerotikaren gainean zeuden, eta denbora gutxi iraun zezaketen: Adolf Gaston Eugen Fick bi orduz, eta August Müller ordu erdiz.

Ikusmen akatsak zuzentzeko metakrilatozko lehen lente kornealak Norman Bierrek egin zituen, 1948an. Otto Wichterlek eta Dreifusek 1950ean egin zituzten lehen ukipen-lente bigunak.

## Erabilera 
Erabilera segurua da arau egokiak betetzen badira. Garrantzitsuenetako batzuk hauek dira: 
* eskuak garbitzea, 
* lentea soluzioan lubrifikatzea eta garbitzea, eta 
* denbora egokian erabiltzea, oro har, egunean 8 eta 9 ordu bitartean. 

Koloretako lentillak ohiko moda bihurtu dira eguneroko bizitzan; arazoak zuzentzeko erabiltzeaz gain, nahi den kolorea aukera daiteke.

Lentillak miopia larrietan erabiltzea gomendatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lentillak jartzeko lehen pausoak.
* :La historia de las lentes de contacto 
* :Ukipen leiarrak nola jartzen diren erakusteko bideoa.
Maximiliano Aberastury

**Maximiliano Aberastury** (1866 - 1931ko urriaren 6a) Argentinako medikua zen, amatasun eta haurtzaroko arazoetan espezializatua.

Concepción del Uruguayen, Entre Ríos probintzian jaioa, Buenos Airesen kokatu zen eta *Buenos Aireseko Haurtzaroaren Hilkortasuna* tesiarekin lortu zuen doktoretza.

Geroago larruazaleko gaixotasunetan espezializatu zen eta Medikuntza Fakultateko irakasle titularra izan zen. Bere ospea sendotu zuten beste lanen artean honako hauek zeuden: *Haurren Babesa, Industria Higienea*, besteak beste.

"Argentinako Dermatologia Elkartearen" sortzailea izan zen, eta hainbat aldiz izan zuen lehendakaritza. Argentinako Medikuen Elkarteko presidentea ere izan zen.

Bere iloba Arminda Aberastury haurren psikoanalista zen.

## Kanpo estekak 
* egilearen irudia
Kataluniako Generalitateko Lehendakaritza-Kontseilaritza

**Kataluniako Generalitateko Lehendakaritza-Kontseilaritza** 2021-2025 arteko Kataluniako Gobernuaren kontseilaritzetako bat da, 1980. urtean sorturikoa (*Conselleria adjunta a la Presidència* modura –euskaraz, Lehendakaritzari atxikitutako Kontseilaritza–) eta, egun, Laura Vilagrà i Pons politikariaren esku dagoena. Legegintzaldi ezberdinetan, kontseilaritza honen funtzio ezberdinak Kataluniako Generlitateko lehendakariak edo Lehen Kontseilariak (*Conseller Primer*) hartu izan ditu.

## Funtzioak 
21/2021 Dekretuaren arabera, hurrengoak dira Lehendakaritza-Kontseilaritzaren funtzioak:

# Kataluniako Generalitateko lehendakariari laguntza eta asistentzia ematea, bai eta Gobernu-Idazkaritzaren funtzio oro zein Gobernuaren eta Generalitatearen Administrazioaren zein Administrazio honen menpekoak diren organismo guztiek asesoramendu, errepresentazio eta defentsa juridikoaren bermatzea;
# Publikazio ofizialen gestioa;
# Kontseilu Teknikoaren koordinazio eta jarraitzea, Gobernuaren Lehendakaritzaordeari datxekien eskumenen aurka ez doazen heinean, bai eta kontseilaritza-arteko koordinazioa eta estrategia bateratuen sorrera;
# Gobernuaren komunikazio-estrategia eta informazio-politikaren buru izatea, bai eta Lehendakariaren zein Gobernu-Bozeramailaren aktibitatearen difusioaren buru izatea zein komunikabideekin erlazionatzea eta Generalitatearen zein Katalunia osoko ikus-entzunezko zerbitzuen zein komunikabideen kontrola edukitzea;
# Kataluniako Parlamentuarekin eta instituzio-erlazioen buru da, bai eta autogobernu-garatze eta Kataluniako Administrazio lokalaren kooperazio buru ere;
# Administrazio publikoarekin erlazionaturiko eskumen oro; beraz, kontseilaritza honen eskumenak dira sektore zein administrazio publikoaren ebaluzioa eta estrategien bultzatzea bermatzea, bai eta hauek estruktura eta dimentsionamendua, organizazioa, funtzionamendua, koordinazioa eta digitalizazioa bermatzea, bai eta administrazio elektronikoaren garapena, administrazio publikoaren langile-formazioa eta iritzi publikoa ere;
# Kataluniako Generalitatearen kirol-politiken erabakitzaile izatea.

Era berean, kontseilaritza honetara hainbat erakunde geratzen dira atxikiturik: Montserrateko Mendiko Patronatua, Perpinyàko Generalitatearen Etxea, Publikazio- eta Agintaritza Egunkariaren Entitate Autonomoa (EADOP, katalanez), Autogobernu-Azterketarako Instititua eta Kataluniako Administrazio Publikoaren Eskola (EAPC).

## Kontseilari-zerrenda 
## Lehendakaritza-Kontseilaritzaren Administrazio-Agiritegi Nagusia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arturo Armando Molina

**Arturo Armando Molina** (San Salvador, 1927ko abuztuaren 6a - Kalifornia, 2021eko uztailaren 19a) El Salvadorko militar eta politikaria izan zen. 1972tik 1977ra herrialdeko presidentea izan zen.

1945 eta 1949 artean Akademia Militarrean ikasi zuen. Adiskidetze Nazionalerako Alderdiaren hautagaia izan zen 1972ko hauteskundeetan. Garailea izan zen, hauteskunde iruzurra leporatu zioten arren, eta presidente kargua hartu zuen 1972ko uztailaren 1ean. Azpiegitura-lanak egin zituen eta nekazaritza eraberritzen saiatu zen, baina ez zuen arrakastarik izan. Talde ezkertiarren aurka borrokatu zen eta El Salvadorko Unibertsitatea militarki okupatzeko agindu zuen. 1975eko uztailean ikasleen sarraski bat gertatu zen manifestazio batean.

## Kanpo estekak
Gilen Prusiakoa

**Gilen, Alemaniako printze oinordekoa, Prusiako printze oinordekoa**  (Friedrich Wilhelm Victor August Ernst; Potsdam, 1882ko maiatzaren 6a - Hechingen, Württemberg-Hohenzollern, 1951ko uztailaren 20a) Gilen II.a Alemaniakoaren seme zaharrena eta oinordekoa izan zen. Azken Alemaniar Inperioko eta Prusiako Erresumako printze oinordekoa izan zen. Lehen Mundu Gerran Bostgarren Armada zuzendu zuen. 1941eko ekainaren 4an aita hil ondoren, Hohenzollern etxeko buru bihurtu zen.

1905ean Zezilia Mecklenburg-Schweringoarekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituzten:
* Gilen Prusiakoa (1906-1940)
* Luis Fernando, Prusiako printzea (1907-1994)
* Huberto Prusiakoa (1909-1950)
* Frederiko Prusiakoa (1911-1966)
* Alexandrina Prusiakoa (1915-1980)
* Zezilia Prusiakoa (1917-1975)
Aintzira urdina (Kroazia)

**Aintzira urdina** ( edo *Plavo jezero*) Kroazia hegoaldeko Imotski herriaren ondoan kokaturik dagoen aintzira da, Split-Dalmazia eskualdean. Sakonera handia duelako da ezaguna.

## Historia 
Gertu dagoen aintzira gorriaren antzera, leizezulo erraldoi baten sabaia kolapsatzean sortuko zela pentsatzen da. Putzuak 220 metrotako sakonera du eta urtesasoiaren arabera uraren maila aldatu egiten da. Neguko elurrak urtzen direnean 90 metro hartzen ditu urak, baina 1914an 107 metrotara iritsi zen eta hegoaldeko ertzetik gainezka egin zuen. Urte batzuetan uda aldera erabat lehortzera ere iritsi da eta egun horietan futbolean jolasten dute putzuaren hondoan. 

1907an bide bat egin zuten aintzirara jeisteko eta 1942an lurrikara batek luiziak eragin zituen eta putzuaren sakonera txikitu egin zen.

## Deskribapena 
Aintzirak berak giltzurrun itxura du, 800 metrotako luzera eta 250-400metrotako zabalera, betiere uraren mailaren arabera. Gaur egun mendizaleentzako turismogune bihurtu da eta uretako kirolak ere egiten dira.

## Iruditegia 

Irudi:Modro jezero.jpg
Irudi:Modre jezero2 - hluboke az 60 m.jpg
Irudi:Modro jezero, IM 1724219 n.jpg
Irudi:Plavo jezero Imotski 3.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastiandarren jauregia

**Sebastiandarren jauregia** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XV. mendeko jauregi bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Historia 
Zangozako Karrika Nagusian kokatua, Sebastiandarren familia noblearena izan zen. Zangozako merkatari aberatsak ziren, eta Nafarroako errege-erreginen mailegu-emaileak.

Bi portale berdin ditu, apuntatuak, eta haien gakoekiko armarriak. Eraikin horretan Henrike Labritekoa jaio zen, geroago Nafarroako Henrike II.a izango zena, eta azkenengo Vianako printzea.

Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Alde Zaharra
* Zangoza

## Kanpo estekak
Josefina Ayerza

**Josefina Ayerza** (Buenos Aires, 1950) idazle, arte kritikari eta psikoanalista argentinarra da, New Yorken bizi eta lan egiten duena.

1970eko hamarkadan Parisera joan zen bizitzera, eta gero New Yorken kokatu zen, eta bertan praktika pribatuan finkatu zen. J. Ayerza WAP - Mundu Psikoanalisiaren Elkarteko kidea da.

1990ean, bere aldizkaria sortu zuen, *Lacanian Ink* izenekoa, eta filosofiari garrantzi berezia ematen dio artearekin elkarrizketan, biak egungo garaiko ezaugarriek markatuta. *Bere artikuluak Artforum*, *Flash Art*, *Lacanian Ink*, ''L'Ane eta Du* aldizkarietan argitaratu dira.

1997an, Josefina Ayerzak Lacan dot com gunea sortu zuen. Bere artxiboetan Jacques Lacan, Slavoj Žižek, Alain Badiou, Jacques-Alain Miller-en lan akademikoak eta bideoak daude, baita artista garaikide bizien bibliografia zabala ere.

1999an, nazioarteko filosofoekin batera, New Yorken kultura ekitaldi ugari hasi zituen: The Drawing Center, The New Museum of Contemporary Art, Deitch Gallery eta Tilton Gallery.

## Argitalpen batzuk 
* . 2011. *Lacanian Ink 37*. Argitaletxea: Wooster Press, The, 

* ,  . 2004. *Rosemarie Trockel* . Argitaletxea: Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki

* . 2002an . *Voyeurism''. Lacanian ink-en 20. liburukia. Lacanian Ink Argitaletxea, 123 orr. 

## Kanpo estekak
Ricardo Horacio Etchegoyen

**Ricardo Horacio Etchegoyen** (1919ko urtarrilaren 13a &ndash; 2016ko uztailaren 2a) Buenos Airesko Elkarte Psikoanalitikoa eta IPA (Nazioarteko Elkarte Psikoanalitikoa) elkarteetako presidentea, irakasle eta psikoanalista argentinarra izan zen.

## Biografia 
La Platako Unibertsitate Nazionaleko Kolegio Nazionalean ikasi zuen. Medikuntzako unibertsitate ikasketetan, 1940ko hamarkadan, Unibertsitate Erreformako mugimendu batean aritu zen. Heinrich Racker-ek aztertu du, Donald Meltzer-ek gero eta Argentinan hasi zuen bere formakuntza Enrique Pichon-Rivière, Marie Langer, León Grinberg eta José Bleger-ekin. Mendozako psikiatra entzutetsu bihurtu zen 50eko hamarkadan, bere herrialdea utzi eta Ingalaterrara joan zen eta bertan Londresko Tavistock klinikan ikasi zuen Kleinian School-ekin, non Donald Meltzer-ekin egindako azterketez gain, Herbert Rosenfeld-ekin eta Hanna Sega-rekin batera lan egin zuen.

Otto Fenichelek eta *Neurosien Teoria Psikoanalitikoa* liburuak ere eragin handia izan du.

70. hamarkadan Argentinara itzulita, geroago presidente izango den Buenos Airesko Elkarte Psikoanalitikoa sortzen laguntzen du. 1991an IPAko (Nazioarteko Elkarte Psikoanalitikoa) lehen presidente latinoamerikarra izan zen.

Bere liburua, Amorrortu argitaletxeko *Fundamentos de la técnica psicoanalítica*, hiru edizioetan argitaratu zen eta ingelesera (Karnac Books), italiera (Astrolabioa), frantsesera (Herrmann Editeurs), portugesera (Artmed), errumaniera eta alemanera itzuli zen.

## Sariak 
Urteko Acadetius Saria eta 1996ko Konex Saria Psikoanalisian jaso zituen. UBAko Ohorezko Irakaslea eta Mendozako Elkarte Psikoanalitikoaren Ohorezko kidea da.

## Bibliografia 
* *Psikoanalisiaren zereginak* . Polemos, 2003. 
* *Teknika psikoanalitikoaren oinarriak* . Amorrortu, 2010 (3. edizioa). 
* *Interpretazio psikoanalitikoari buruzko saiakera* . Polemos Editori. 

## Kanpo estekak 
* Ricardo Horacio Etchegoyen Bilduma Mariano Moreno Liburutegi Nazionaleko Artxibo Sailean gordetzen da.

* Horacio R. Etchegoyen
* Ricardo Horacio Etchegoyeni egindako elkarrizketa
Pölla

**Pölla** Marktgemeinde estatusa duen Austriako udalerri bat da. Austria Beherea estatuko Zwettl barrutian kokatuta, 909 biztanle zituen 2021ean.

## Geografia 
Waldviertel izeneko eskualdearen erdialdean dago. Udalerriaren azaleraren ia % 46 basoa da.

## Azpibanaketa 
Hurrengo biztanleguneek osatzen dute Pölla udalerria:

* Altpölla 
* Döllersheim
* Felsenberg 
* Franzen 
* Kienberg 
* Kleinenzersdorf 
* Kleinraabs 
* Krug 
* Neupölla (herriburua) 
* Nondorf 
* Ramsau 
* Reichhalms 
* Riegers 
* Schmerbach am Kamp 
* Thaures 
* Waldreichs 
* Wegscheid am Kamp 
* Wetzlas

## Biztanleria 
## Kanpo estekak