open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plazandreok

**Plazandreok** 1995ean Donostian estreinako aldiz hauteskundeetara aurkeztu zen alderdi politikoa da. Bere burua "*emakumezko plataforma politikotzat*" du eta, alderdi politikoaz gain, elkarte feminista ere bada. Donostian burutzen den Feministaldiaren antolatzailea da. Donostiako Emakumeen Etxea sustatzen aritu dira, eta hiriko puntu beltzen maparen osaketan ere bai.

## Izenaren zergatia 
1992an asmaturiko izena izan zen "plazagizon" parekoaren bila eta emakumeek plaza zein espazio publikoak hartzearen beharra aldarrikatzeko.

## Emaitzak Udal hauteskundetan 
thumb|250 px|1995ko sakeleko egutegia
1995, 1999, 2003 eta 2007ko Donostiako Udal Hauteskundeetan ez ezik 1999ko Bizkaia eta Gipuzkoako Foru Hauteskundeetan eta 2003 eta 2007an Gipuzkoako Foru Hauteskundeetan ere hartu du parte. Inoiz ez du zinegotzi zein batzarkiderik izan:
* 1995eko Donostiako Udal Hauteskundeetan hartu zuen parte lehendabizikoz, Juana Aranguren Rica zerrendaburua izanik.
* 1999ko Foru eta Udal Hauteskundeetan, Plazandreokek Donostian 667 boto (%0,68a) lortu zituen, berriro Juana Aranguren zerrendaburua izanik. Bilbon 270 boto (%0,14a) eta Bizkaian 923 (%0,15a) lortu zituen.
* 2003ko Foru eta Udal Hauteskundeetan, Plazandreokek Asun Urbieta izan zuen alkategaia Donostian, 611 boto lortuz. Gipuzkoako Foru Batzarrerako zerrendaburua, berriz, Arantza Campos izan zen, 973 boto (%0,29a) lortu zituena.
* 2007ko Foru eta Udal Hauteskundeetan, Plazandreokek berriro Asun Urbieta izan zuen alkategaia Donostian, 611 boto (%0,59a) lortuz. Gipuzkoako Foru Batzarrerako zerrendaburua, berriz, Arantxa Olañeta izan zen, 1.533 boto (%0,58a) lortu zituena. Lehendabizikoz gizonak izan zituen bere zerrendetan Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Legea betetzen.
* 2011ko Gipuzkoako diputatu nagusi izateko hautagaia Asun Urbieta izan zen eta Udalerako Juana Aranguren. Zerrenda osatu zutenak: Josebe Iturrioz López, Miren Agur­tzane Zubero Aguirregomezcorta, Ana Txu­rruka Etxe­zarreta, Santiago Eraso Beloqui (Independientea), Manuel Eduardo Prada Laya (Independientea),María Asunción Urbieta García, Miguel Ángel Martín Conde (Independientea), Danele Sarriugarte Mochales, Diego Mesa Ruiz (Independientea), Juana Aranguren Rica, Jokin Azpiazu Carballo (Independientea), María Mercedes Fernández Boga, José Ramón Araolaza Pagalday (Independientea), ­Itziar Elizondo Iriarte, Mikel Otxo­torena Fernández (Independientea), Kattalin Miner Pérez, Luzio Egiguren Ganboa (Independientea), Miren Amaia González Bergareche, Ignacio Ormazabal Galarza (Independientea), Nagore Iturrioz López, Ongi Etorri Jiménez Sandua (Independientea), María Dolores Blanca Roldán Fernández, Jesús González Esteban (Independientea), Miren Aran­tza Elizondo Lopetegui, Nicolás Celedonio Bermejo González (Independientea), María Africa Jiménez Varela, Alberto De Arquer Vidarte (Independientea).
* 2019ko Hauteskundeetan hautagairik faltan egonik, ez aurkeztea erabaki dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Plazandreoken webgunea
* Plazandreoken bloga
*
Alderdi Animalista Ingurumenarekin

**Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia** (ATTKA) (gaztelaniaz *Partido Animalista Con el Medio Ambiente* (PACMA)), Espainiako alderdi politikoa da. 2003ko otsailaren 24an Bilbon sortua, animalien eskubideak eta gizonen bizitzari errespetua aldarrikatzen ditu. Egoitza Bartzelonan du, eta Espainia du jarduera eremu.

Bere burua *animalistatzat* du, hau da, animalien eskubideak aldarrikatzea eta defenditzea du helburu nagusia. Zezenketen aurkako mugimenduan jaiotako alderdia da.

2003an sortua, 2011n orduan "Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdi Antitaurinoa" izena zuen alderdiaren biltzarrak izenaz aldatzea erabaki eta "Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia" hautatu zuen izen.

## Emaitzak 
### Udal hauteskundetan 
2003ko maiatzean lehendabizikoz aritu zuen hauteskundetan, emaitza onik izan gabe.

2007an 12 udaletxerako zerrendak prestatu zituen (Amposta, Barcelona, Camarles, Guadalajara, León, Madril, Malaga, Sevilla, Tordesillas, Valladolid, Gasteiz eta Zaragoza), eta 10.601 boto izan zituzten, baina zinegotzirik ez.

### Autonomia hauteskundeak 
2005eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan, Berdeak alderdiarekin batera aritu zuen, 4.049 boto (%0,33a) lortuz.

2006 Kataluniako Parlamenturako hauteskundetan 13.730 boto (%0,46a) lortu zituen.

2007ko Madril eta Kantabriako hauteskundeetan 7.089 boto lortu zituen guztira.

2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan, Bizkaian 1.466 boto (%0,26a) lortu zituen. Araban eta Gipuzkoan Berdeak alderdiak, ZAAAAren laguntza zuena, 1229 boto (%0,82a) eta 1646 boto (%0,55a) lortu zituen hurrenez hurren.

Urte bereko Galiziako Parlamenturako hauteskundetan, Os Verdes-Grupo Verde, ZAAAAren laguntza zuena, Coruñan 2.867 boto (%0,45a) eta Pontevedran 2.694 boto (%0,50a) lortu zituen

### Hauteskunde Orokorretan 
2004an Espainiako Senaturako 64.947 boto lortu zituen, eserlekurik izan ez zuen bigarrena izanda.

2008an Espainiako Kongresurako 44.795 boto izan zituen, hau da, Los Verdes, Chunta Aragonesista, Partido Aragonés edo Aralar baino gehiago. Espainiako Senaturako 132.077 boto izan zituen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ragnarsdrapa

[eskuinera|thumb|250px|[Ragnar Lodbroken ezkutuko apainduretako batek, beharbada, Thor jainkoa Jörmundgander sugea arrantzatzen erakusten zuen. Eskena horren marrazki hau, XVIII. mendeko eskuizkribu islandiar batetakoa da.]]
**Ragnarsdrapa**, Ragnar Lodbrok eskandinaviar heroiaren omenez idatzitako olerki eskaldiko bat da. Ezagutzen den eskaldorik antzinakoenari ematen zaio bere egiletza, Bragi Boddasoni, alegia, IX. mendean bizi izan zena, eta Björn en Haugi errege suediarrarentzat idatzi zuen. Bragik, irudiak, ustez, Ragnarrek berak eman zion apaindutako ezkutu batean deskribatzen ditu. Irudien artean, honako hauek zeuden:

* Hamdir eta Sorli Jörmunrekkr erregea erasotzen
* Hedin eta Högniren arteko betiereko gudua.
* Thor jainkoa Jörmundgander sugea arrantzatzen.
* Gefjun Sjaelland goldatzen Suediako lurretik

Existititzen diren Ragnarsdraparen txatalak, Snorri Sturlusonen Edda prosaikoan mantendu ziren. Hamdir eta Sorliren eta Hedin eta Högniren pasarteak, argi eta garbi ematen zaizkio Ragnarsdrapari, beste batzuk, adituek diotenez, olerkikoak bertakoak diren bitartean.

Lan hau, batzuetan, Husdrapa eta Haustlöngekin alderatzen da, hauek ere, eskena mitologikoak irudikatzen dituzten marrazkiak deskribatzen dituztelarik.

## Kanpo estekak 
* Ragnarsdrapa ingelesez
Husdrapa

[eskuinera|thumb|200px|Thor jainkoa Jörmundgander sugea arrantzatzen erakusten duen [XVIII. mendea|XVIII. mendeko eskuizkribu islandiar batetako irudia.]]
**Husdrapa** (antzinako eskandinabieraz "etxeko drapa") Snorri Sturlusonen Edda prosaikoan partzialki mantendutako olerki eskaldiko bat da, non bere ahapaldietako batzuk aipatzen diren. Ulfr Ugasson eskaldoari ematen zaizkio. Olerkiak, sukalde paneletan zizelkaturiko eskena mitologikoak deskribatzen ditu. Egundaino iritsi diren ahapaldietan, hiru eskena deskribatzen dira:

* Thor jainkoa Jörmundgander sugea arrantzatzen
* Baldurren hileta
* Snorri Sturlusonen arabera, Lokik eta Heimdalek, Brisingamengatik duten lehia bat kontatzen duen mito ilun bat.

* Husdrapa, batzuetan, Haustlöng eta Ragnarsdraparekin alderatzen da, hauek ere, eskena mitologikoak irudikatzen dituzten marrazkiak deskribatzen baitituzte.

Olerkia, Laxdœla sagan aipatzen da.

## Kanpo estekak
Ar-Adûnakhôr

**Ar-Adûnakhôr**, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Idazlearen hil ondorengo lana den Silmarillionen agertzen da. Dunadan bat izan zen, Numenorreko hogeigarren erregea, eta Eguzkiaren Bigarren Aroko 2709an jaio zen. Bere gurasoak bezala, Valarren aurka agertu zen, bere izen ofiziala adunaikoz hartzeraino, quenyazko ohiko era erabili beharrean, Tar-Herunumen izango zena (hartzen lehena izan ez zen arren, agerian erakutsi zuen lehena izan zen).

Bere izena, batzuk, biraotzat eta harroegitzat hartu zuten, bi hizkuntzetan, "Mendebaldeko Jauna" esan nahi baitzuen, Manwë Valarrarentzat gordetako titulua, Valarren buruzagia zena. Eztabaida dago Ar-Adûnakhôr, bere aita Ar-Abbatâriken edo bere aitona Tar-Kalmazilen oinordekoa izan ote zen dioena, baina gobernarien zenbaketak, Tar-Ardamin hartzen du kontuan. Zehazki, Ar-Abbatârik ez da agertzen Eraztunen Jaunaren eranskinetan, baina bai Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak laneko "Elrosen leinua" atalean. Eguzkiaren Bigarren Aroko 2962an hil zen, eta, bere oinordekoa, bere seme Ar-Zimrathôn izan zen.

## Kanpo estekak
Valakar

Tolkienen legendariumean, **Valakar**, Gondorreko hogeigarren erregea da. Romendazil II.aren semea da eta Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1194an jaio zen. Bere izena, quenyazkoa da eta "Vala Erregea" bezala itzul daiteke.

Ekialdeko Gizakiek suposatzen zuten arriskuaren ondorioz, Gondorren bake eta segurtasunerako, bere aitaren Iparraldeko Gizakiekin aliantza sendotzeko politika kontutan hartuz, Valakar bidali zuen enbaxadore bezala Rhovanioneko Erresumara. Honek, bere aitak eskatutakoa baino gehiago egin zuen, Iparraldeko Gizakien ohiturak hartu baitzituen, eurekin militarki prestatu zen, eta Vidugaviaren alaba zen Vidumavirekin ezkondu zen. Elkarrekin, Eldakar izeneko seme bat izan zuten.

Honek, susmoak piztu zituen Gondor hegoaldeko nobleen artean, *euren artean zeuden Iparraldeko Gizakiak, mesfidantzaz ikusten baitzituzten, eta, ordurarte, sekula gertatu ez zen kontua izan zen koroaren oinordekoa edo Erregearen edozein seme-alaba, arraza baxuagoko eta atzerritar batekin ezkontzea* (Eraztunen Jauna, A eranskina).

Horregatik, Valakarrek, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1366an tronua hartu zuenean, Gondorreko Noble Altuek, euren desadostasuna erakutsi zuten. Bere erregealdiaren azken urteetan, Gondor hegoaldeko nobleak matxinatu egin ziren, Senideen Arteko Borroka deritzona hasiz.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1432an hil zen, 66 urteko erregealdi baten ondoren, eta, bere oinordekoa, bere seme Eldakar izan zen, 5 urte beranduago, Kastamir "Usurpatzailea"k tronutik kenduko zuena, Gerra Zibilaren barnean.
Salomon itsasoa

**Salomon itsasoa** Ozeano Bareko hego-mendebaleko itsaso irekia da, Ginea Berria, Britainia Berria eta Salomon Uharteen artean dagoena. 720.000 kilometro koadroko eremua hartzen du. Itsaso sakona da, bereziki iparraldeko Britainia Berriko itsas hobia (9.140 metroko sakonera), erdialdeko Salomon uharteetako beheragunea eta hego-ekialdeko San Kristobal itsas hobia. Itsaso honen ertzeko hiririk garrantzitsuena Honiara da, Salomon uharteen hiriburua, Guadalcanal uhartean.

Bigarren Mundu Gerran, Salomon itsasoan izan ziren Ameriketako Estatu Batuen eta Japoniaren arteko itsas borrokarik handienak, horien artean, Guadalcanalgo Kanpainaren guduak.  

## Geografia 
Salomon Uharteak ditu ekialdean, Bismarck uhartedia iparraldean (Britainia Berria eta Irlanda Berria), Ginea Berria mendebaldean eta Koral itsasoa hegoaldean. Salomon itsasoko plakak itsasoaren azaleraren zati bat hartzen du.

## Etimologia 
Salomon uhartediak ematen dio izena itsasoari. 1568an iritsi zen lehen europarra, Alvaro Mendaña de Neira espainiar esploratzailea. Uhartediak Salomon uharteak izena jarri zioten Ofir izeko lurralde biblikoaren kondairatik, bertan Salomon erregearen aberastasun-iturria aurkituko zutelakoan. Uharteek izen hori jaso zuten Mendañaren lehen bidaiaren ondorengo beste espedizio bat hauek kartografiatzera joan zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thengel

**Thengel**, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Bere istorioa, Eraztunen Jaunaren eranskinetan kontatzen da. Rohirrim bat da, Rohaneko hamaseigarren erregea. Fengelen seme bakarra izan zen, eta Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2905ean jaio zen.

## Historia 
Gondorrera bizitzen joan zen bere ama eta familiarekin, eta han ezagutu zuen Morwen Lossarnachekoa, honekin ezkonduko zelarik 38 urte zituenean. Rohango errege bihurtu zen bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2953an hil ondoren. Morwenekin, seme bat, Theoden, eta lau alaba izan zituen, hauen artean, Eomer eta Eowynen ama zen Theodwyn zegoelarik.

Thengelek, sindarina ikasi zuen Gondorren bizi izan zen bitartean, eta, oestronarekin batera, bere etxeko hizkuntza zen. Sekula ez zuen rohanera hitz egin. Bere erregealdian, Sarumanek, bere burua, Isengardeko jaun izendatu zuen. Bere oinordekoa, bere seme Theoden izan zen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2980an.
Priestess

**Priestess** Mikey Heppnerek, Mike Dyballek, Vince Nudok eta Dan Watchornek 2003. urtean Montrealen (Quebec) sortutako hard rock musika talde kanadarra da.

## Taldekideak 
* Mikey Heppner: abeslari nagusia, gitarra nagusia
* Mike Dyball: gitarra erritmikoa, koroak
* Vince Nudo: baxua
* Dan Watchorn: bateria, perkusioa eta koroak

## Diskografia 
### Diskoak 
* *Hello Master* (2006)

### Singleak 
* "Run Home" (2006)
* "Lay Down" (2006)
* "Talk To Her" (2006)
* "Blood" (2007)
* "I Am The Night, Colour Me Black" (2007)

## Kanpo estekak 
*  Priestessen webgune ofiziala
Dún Aonghasa

**Dún Aonghasa** (irlanderazko izena; ingelesera '''' izenarekin moldatua) historiaurreko gotorleku bat da, Aran Uharteetan kokatua, Irlandako Errepublikako Galwayko konderrian. Inis Mór (irlanderaz, "Uharte Handia") uhartean dago, Ozeano Atlantikoarekin aurrez aurre, 100 metroko garaiera duten itsaslabarren gailurrean.

## Iruditegia 

Irudi:Dún Aonghusa 19 Aibreán 2009.JPG|Inis Mór uhartearen ikuspegia, Dún Aonghasa gotorlekuetako harresietatik ikusita.
Irudi:Inishmore-Dún Aengus.jpg|Dún Aonghasa gotorlekuaren irudia, itsaslabarrean zintzilik.
Irudi:Dún Aonghusa 3.JPG|Dún Aonghasako sarrerako seinalea.
Irudi:Dunaengus.jpg|Gotorlekuaren barnealdea.

## Ikus, gainera
* Irlandako monumentu megalitikoak

## Kanpo estekak 
* Dun Aonghasaren irudiak
Zazpi etxe Frantzian

***Zazpi etxe Frantzian*** Bernardo Atxagak idatzitako eleberria da, 2009an argitaratutakoa Pamiela argitaletxearekin. Istorioa Europa eta Afrika artean girotuta dago, XX. mendeko hasieran, orduko Kongo Belgikarraren garaian.

Aldi berean euskaraz, gazteleraz, katalanaz eta galizieraz argitaratu zen.

## Kanpo estekak 
*  Liburuaren aipamena "Pamiela"ren webgunean
Riad

**Riad** (arabieraz **الرياض**, *ar-Riyāḍ*) Saudi Arabiako hiriburu politikoa eta herrialdeko hiririk handiena da. Riad probintziako hiriburua ere bada, eta Nejd eta Al-Yamama eskualde historikoen parte izan da. Arabiar penintsularen erdian dago kokaturik, ordoki handi batean, eta 21. mendearen lehen laurdenean 10 milioi lagunen megalopolis bat bihurtu da,

Hiria hamabost barrutitan banaturik dago:

## Klima 

## Historia 
eskuinera|thumb|260px|King Fahd bidearen ikuspegia.

Riad Najd izeneko herrialdeko hiri nagusia izan zen luzaroan, hango oasiaren oparotasunagatik famatua beti.

1824-1881 urteetan Saud-en dinastiaren hiriburua izan zen, eta handik bideratu zuen Ibn Saudek Arabiako konkista.

1932an estatu berriko hiriburu egin zuten saudiarrek, eta handik aurrera gorpuztu zen gaur egungo hiri modernoa. Lehen urratsa transformazioan izan 1940ko hamarkadaren amaieran, hiriaren harresi zaharra txikitzea eta Riad jatorrizkoa, kalexka estuko eta patioak zituzten etxeez osatua, funtsean suntsitzea. Haren ordez, 5 km2-ko 83.000 laguneko hiri bat eraiki zuten plangintza bidez.

1960ko hamarkadaren amairean, Frantziako eta Greziako plangintzagileen laguntzarekim Doxaidis urbanismo plana zeritzona egin zuten: hiri linear baten garapena, ardatz zentral batek gorpuztua ipar-hego norabidean. Garapen kontrolatuko sistema hori gainditu du ekonomiaren hazkundeak, eta hiria ekialderantz eta mendebalderantz ere garatu da. 

## Biztanleria 
XX. mende erdialdera arte najdarrak baizik ez ziren bizi Riyaden, baina arabiar etorki guztietako jendea bizi da han gaur egun.

Hona hemen biztanleriaren bilakaera:

## Ekonomia 
Hiri modernoa da gaurko egunean, kale zabal asfaltodunak, eraikin luzeak, eritegiak, hotelak eta nazioarteko aireportua dituena. Saudi Arabiako merkataritza, hezkuntza eta politika hiri nagusia da, hara jotzen dute estatu horretako errepide nagusiek eta handik abiatzen da burdinbide bakarra, Riyad-Damman. Industria asko zabaldu da azkenaldi honetan (petrolio findegiak).

21. mendearen hasieran, Kingdom Centre izeneko etxeorratza ireki zen, bulegoz betea. 2002an amaitu zuten eta Ekialde Hurbileko eraikinik garaienen artean dago. 302 metro eta 41 solairu dauzka, eta eraikineko elementurik adierazgarriena, goiko solairuetako "zuloa" da. Riadeko etxeorratzen Al Olaia barruti gero eta garatuagoan kokatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Riad hiriaren webgune ofiziala
Bragi Boddason

Bere Edda prosaikoan, Snorri Sturlusonek, **Bragi Boddason** zaharrari (Bragi Boddason in Gamli) ematen zaizkion ahapaldi ugari aipatzen ditu, IX. mendearen lehen erdian errege izan ziren Ragnar Lodbrok, Östen Beli eta Björn en Hauge bezalako suediar erregeak zerbitzatu zituena. Bragi, lehen olerkari eskaldotzat hartzen da, eta, bere izena eta lana ezagutzen direnen artean antzinakoena da.

Snorrik, bereziki, Bragiren Ragnarsdrapako gertakariak aipatzen ditu, ustez, Ragnar Lodbrok bikingo legendario ospetsuaren omenez idatzitako olerki bat, Ragnarrek Bragiri emango zion apaindutako ezkutu baten irudiak deskribatzen dituena. Irudien artean, Thor jainkoa agertzen zen, Jörmundgander sugea arrantzatzen, Gefjund Sjaelland goldatzen Suediako lurretik, Hamdir eta Sorlik Jörmunrekken aurka eginiko erasoa eta Hedin eta Högniren arteko amaigabeko gudua.

Landnamaboken, Bragi, Lopthœnarekin, Erpr Lutandiren alabarekin, Eysteinn Beli suediar erregea zerbitzatu zuen beste eskaldo baten alabarekin ezkondu zela aipatzen da. Biak zeuden Gunnlaugr Ormstunga eskaldoaren arbasoen artean.
Cashel (Tipperary konderria)

**Cashel** (irlanderaz, Caiseal Mumhan, esanahia *Munsterreko Harrizko Gotorlekua*), Irlandako Tipperaryko konderrian dagoen antzinako hiri historikoa da. Biztanleria, 4.051 pertsona, erdia inguru herrian bertan. Ondasunik ikusgarriena Cashelgo haitza (*Rock of Cashel*) ospetsua da.

## Historia 
Urrezko harana izena duen lautada oparoaren erdian kareharrizko harkaitz handia altxatzen da. Beronen gainean hainbat eraikinen aztarnak daude. V mendean Eóganachta leinuak hiriburua harkaitzaren ingurua eratu zuen eta hurrengo mendeetan Munsterreko hainbat erregek bertatik agindu zuten. 977an Dál gCais leinuak harkaitza eskuratu eta Brian Boru errege handia bertan koroatua izan zen. Honek harkaitza gotortu egin zuen berehala. 1101ean Brian Boruren biloba zen Muircheartach Ua Briain erregeak Limerickeko apezpikuari eman zion.

Henrike II.a Ingalaterrakoak 1172an sinodo bat antolatu zuen bertan Irlandako eliza Erromatar legeari estuago lot zekion aitzakiaz, benetako helburua irlandar kleroa kontrolatzea baitzen benetan.

1647an ingelesek herria erasotu eta sarraski handia egin zuten, 1000 soldadu katoliko eta zibil erailez, tartean apaizak ere bai.

Cashel eta Emlyko apezpikutza katolikoaren egoitza izan zen mendeetan zehar James Butler II (1774–91) apezpikuak Thurlesen egotea erabaki zuen arte. Bere ondorengoek ere han jarraitu zuten.

## Ondasun nabarmenak 
* Cashelgo haitza (*Rock of Cashel*)
* Hore abade-etxea: XIII mendeko eraikinaren aztarnak, Cashelgo haitzaren azpian.
* Dominikarren monasterioa: XIII mendekoa, hau ere haitzaren azpian.

## Iruditegia 

Irudi:Rock of Cashel Uebersicht.jpg|Cashelgo haitza
Irudi:Rock of Cashel, Tipperary.jpg|Cashelgo haitza
Irudi:Hore Abbey 4.jpg|Hore abade-etxea
Irudi:CashelDominicanFriary.JPG|Dominikarren monasterioa
Rock of Cashel WSW2012.jpg

## Kanpo estekak
Van't Hoffen ilea

'''''Van't Hoffen ilea''''' Unai Elorriaga idazle algortarrak idatzitako bigarren eleberria izan zen, 2003an argitaratutakoa, 2001eko Igartza Sariak emandako bekari esker.

## Kanpo estekak 
*  Liburuaren kritikak
Vredaman

***Vredaman*** Unai Elorriaga idazle algortarrak idatzitako hirugarren eleberria da, 2005ean argitaratutakoa Elkar-en bidez.

Lau kontakizunez osaturik dago liburua.  Kontakizun hauetako bat haur eta gazteei egokitu zien Unaik *Matxinsaltoen belarriak* haur liburua argitaratuz 2006ean.

Euskarazko jatorrizko bertsioarekin batera, gaztelaniaz, ingelesez, galizieraz, italieraz eta katalanez ere argitaratuta dago. Amaia Gabantxok egin zuen ingelesezko itzulpena ("Plants Don't Drink Coffee") 2009an plazaratu zuen Archipelago Books argitaletxeak New Yorken.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
# *SPrako tranbia*
# ''Van't Hoffen ilea*
# *Iazko hezurrak''

## Kanpo estekak 
* Liburuaren aipamena Elkar-en webgunean
*  Liburuaren kritikak
Armagh

**Armagh** (gaeleraz *Ard Mhacha*, "Machako mendilepoa") Ipar Irlandako hiria da eta bertako bost hiri zaharrenetakoen artean dago, Ulsterreko eskualdean, Armaghe konderrian. Ipar Irlandako erlijio hiriburua da, artzapezpikutegi katolikoa eta protestantea baititu.

## Historia 
Hiria IV. mendean sortu zuten. San Patriziok han antolatutako apezpikutegiari esker (445), Irlandako erlijio hiriburua (monasterio eskola famatua) eta politikoa bihurtu zen. Monasterio horretan zegoen *Armagheko liburua* egun Dublingo Trinity Collegen gordeta dago.

IX. mendean eskandinaviarrek konkistatu zuten. Diotenez, Irlandako uharteko errege mitiko Brian Boru San Patrizio katedralean hilobiraturik dago: horrek erakusten du X. mendearen inguruan Armaghek zuen garrantzia. 1189an John de Courcy zaldun normandiarrak Ulsterreko konkistaren bidean Armagh harpilatu zuen.

XVII. mendetik aurrera, Armagh "santuen eta ikasleen hiria" ezizenaz ezagutu zen, izan ere Erret Eskola sortu baitzen 1608an eta Armagheko Obserbatorioa 1790an.

## Ondasun nabariak 
* **San Patrizio katedral protestantea, Irlandako elizarena:** K.o. 445ean eraiki zen baina historian zehar 17 aldiz suntsitu da. Egungo katedrala 1834 eta 1840 artean berreraikitakoa da.
* **San Patrizio katedral katolikoa:** 1840 eta 1904 artean eraikia, estilo neogotikoan.
* **Armagheko Obserbatorioa** (1790) eta **Planetarioa** (1968).
* **Liburutegi Publikoa**, 1771n eraikia.

## Herritar ezagunak 
* Ian Paisley (1926-2014), politikari unionista.

## Iruditegia 

Irudi:St Patrick's CoI Cathedral, Armagh.jpg|San Patrizio katedral protestantea, Irlandako elizarena
Irudi:StPatsRCCathedralArmagh.jpg|San Patrizio katedral katolikoa
Irudi:Armagh Planetarium - geograph.org.uk - 535048.jpg|Armagheko Planetarioa
Irudi:Armagh Public Library (01), November 2009.JPG|Armagheko Liburutegi Publikoa

## Hiri senidetuak 
Armagh ondorengo hiriarekin senidetuta dago:
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fürth

**Fürth** hiri alemaniarra da, Bavariako eskualdekoa. Nurenberg mendebaldean kokatua dago, Frankonia Erdikoan eta bi hiri hauek, Erlangenekin batera, merkataritza eta industri gune garrantzitsua osatzen dute.

## Historia 
Henrike II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak 1007an Bambergeko obispoari Fürth eman ziola dioen dokumentua da hiriaren lehenengo aipamena. *Fürth* izena alemanez "ibia" edo "ibaiaren pasabidea" da, eta ziurra da data horren dezente aurretik izango zela asentamendua. 10 kilometro eskasera dagoen Nurenberg hasieratik garrantzitsuagoa izan bazen ere, 1062tik aurrera Fürthek merkatua egiteko eskubidea izan zuen.

thumb|ezkerrera|200px| Fürtheko udaletxea
Bigarren Mundu Gerran aliatuen bonbaketek hirian kalte larriak eragin ondoren 1990 arte Ameriketako Estatu Batuetako Armada bertan izan da Txekiar Errepublikako muga zaintzen.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Udaletxea (*Rathaus*):** 1840 eta 1850 artean eraikizen Florentziako Palazzo Vecchioren irudira.
* **San Migel eliza (*Michaeliskirche*):** 1100an eraikitako eraikina izanik, eliza protestante hau Fürtheko eraikinik zaharrena da. Dorreak 45 metrotako altuera du eta gotiko estilokoa da.
* **Antzokia (*Stadttheater Fürth*):*' Fellner eta Helmer arkitekto vienarrek eraiki zuten italiar pizkundeko estilora.

## Kirolak 
Hiriko futbol taldea SpVgg Greuther Fürth da. Gaur egun bigarren mailan ari bada ere XX mendearen hasieran hiru aldiz irabazi zuen Alemaniako txapelketa.

## Hiri senidetuak 
Fürth ondorengo hiriekin senidetua dago:

* 
* 
* 
* 

## Demografia 
## Kanpo estekak
Fleissen kappa

**Fleiss-en kappa**, κ kappa hizki grekoaz irudikatzen dena, balorazio metodo edo epaile ezberdinen arteko adostasun mailarako neurria da, balorazioak era kualitatiboan zein kuantitatibo diskretuan izan daitezkeelarik. Cohenen kappa ez bezala, 2 epaile edo balorazio metodo baino gehiagotarako, erabil daiteke. Adibidez, epaile batzuek lanpostu baterako hautagai bati ezaugarri ezberdinei buruz baloratzen badute 1etik 5erako puntuazioak emanez, Fleissen kappak epaileen arteko adostasun maila neurtzen du. Neurketa gailu baten zehaztasuna neurtzeko ere erabil daiteke, une ezberdinetan elementu edo banako bati egindako neurketen arteko adostasuna aztertuz.

Fleissen kappa adierazleak zoriz itxaron daitekeen adostasun maila baztertuz neurtzen du adostasun maila. Honela kalkulatzen da:

(1)
:\kappa = \frac{\bar{P} - \bar{P_e}}{1 - \bar{P_e}}

Zatitzailean zoriz itxaron daitekeen adostasun maila ezabatu da. Zatikizunean berriz, balorazio ezberdinetarako adostasun maila azaltzen da, betiere zoriz itxaron daitekeen adostasun maila bazterturik.

## Kalkulua 
i=1,2,\ldots,N baloratutako banako edo elementuak dira. j=1,2,\ldots,k baloratu beharreko alderdiak edo aldagaiak dira. *n* epaile edo balorazio metodo kopurua da. n_{ij} *i*-garren elementua *j*-garren balorazio edo kategoriarako jasotako boto edo neurketa kopurua da.

Definitu behar dira p_j, *j*-garren kategoriara bildutako elementuen proportzioa,

:p_{j} = \frac{1}{N n} \sum_{i=1}^N n_{i j},

eta P_i adierazpena, i-garren elementurako balorazio metodoek edo epaileek zenbateraino datozen bat ematen duena:

(3)
:P_{i} = \frac{1}{n(n - 1)} \sum_{j=1}^k n_{i j} (n_{i j} - 1)

::      = \frac{1}{n(n - 1)} \sum_{j=1}^k (n_{i j}^2 - n_{i j}) 

::      = \frac{1}{n(n - 1)} [(\sum_{j=1}^k n_{i j}^2) - (n)] 

Azken adierazpen honen garapena egiteko, identitate hau erabili da: 1 = \frac{1}{n} \sum_{j=1}^k n_{i j} .

Aurreko bi adierazpenek ematen dituzten balioetan oinarrituz, hauek kalkulatu behar dira:

(4)
:\bar{P} = \frac{1}{N} \sum_{i=1}^N P_{i}

::       = \frac{1}{N n (n - 1)} (\sum_{i=1}^N \sum_{j=1}^k n_{i j}^2 - N n) 

(5)
:\bar{P_e} = \sum_{j=1}^k p_{j} ^2

## Adibidea 
10 hautagai baloratu behar dituzte 14 epailek, 1etik 5erako eskala batean. Emaitzak ondoko taulan azaltzen dira.

::

Adibidez, bigarren zutaberako,

:p_1 = \frac{ 0+0+0+0+2+7+3+2+6+0 }{140} = 0.143

Eta bigarren errenkadarako,

:P_2 = \frac{1}{14(14 - 1)} \left(0^2 + 2^2 + 6^2 + 4^2 + 2^2 - 14\right) = 0.253

Taulan bertan azaltzen diren balio hauetan oinarrituz:

::\bar{P}= \frac{1.000 + 0.253 + \cdots + 0.286 + 0.286}{10} = 0.378

:\bar{P}_{e} = 0.143^2 + 0.200^2 + 0.279^2 + 0.150^2 + 0.229^2 = 0.210

Eta azkenik, hau izango da Fleiss-en kappa:

:\kappa = \frac{0.378 - 0.211}{1 - 0.211} = 0.211

## Interpretazioa 
Kategoria eta banako kopuruak kapparen emaitzan eragin nabarmena izan dezaketen arren (esaterako, kategoria kopuru txiki batek kapparen balioa igotzeko joera du), jarraian Fleissen kapparen emaitzaren interpretaziorako gida bat ematen da, oso subjektiboa dena:

## Kanpo estekak
Kakaura Ibi

**Kakaura Ibi**, Egiptoko VIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.

*Ordena Zaharra* hondoratu ondoren, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran, Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeen gaineko nagusitasuna ezarri zuten.

Gobernari hau, zailtasun politiko edo ekonomikoko garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa izan liteke.

Bere izena, Abidoseko Errege Zerrendan eta Turineko Errege Kanonaren txataletan dago.

erdian|thumb|500px|Abidoseko Errege Zerrenda. 53. kartutxoa.
Tralee

**Tralee** (irlanderaz *Trá Lí*), Kerry Konderriko hiriburua da, Irlandan, uhartearen hego-mendebaldean kokatzen da. 23.693 biztanle ditu (2011).

## Etimologia 
Irlanderazko *Trá Lí* izenak "Lee ibaiaren ertzeko hondartza" esan nahi du.

## Historia 
Tralee badiako paduretan hainbat erreka elkartzen diren puntuan kokaturik dago Tralee. Antzinako bidegurutzea da eta XIII mendean anglo-normandiarrek sortu zuten herria. Desmondeko kondeen gotorlekuetako bat izan zen. Desmondarrak Elisabet I.a Ingalaterrakoaren aurka altxatu ziren eta 1580an borrokatan Tralee erre egin zen. 1587an erreginak Edward Dennyri eman zizkion inguruko lurrak eta 1613an herri agiria jaso zuen Traleek.

Gaur egungo Traleeren egitura XIX mendekoa da. 1826an Denny Street georgiar estiloko kale nagusia eraiki zen eta 1835ean epaitegia. Gurutze Santuaren eliza dominikarra ere mende hortakoa da.

Irlandar Independentzia Gerran eta ondoren etorri zen Gerra Zibilean istilu larriak izan ziren Traleen.

## Ondasun nabarmenak 
* **Kerry County Museum:** Kerryko konderriaren historia kontatzen duen museoa da. 1992an ireki zuten.
* **Blennerville haize errota:** 1800an altxatu zen baina 1846an erre egin zen. 1981ean berriztu zuten.
* **Kerry Camino:** Donejakue bidearen antzera eginiko bideak Tralee eta Dingle elkartzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Denny Street, Tralee, Co. Kerry, Ireland - geograph.org.uk - 343237.jpg|Denny Street kalea.
Irudi:The Mall, Tralee, Co. Kerry, Ireland - geograph.org.uk - 343234.jpg|The Mall kalea.
Irudi:TraleePriory.jpg|Eliza.
Irudi:Tralee courthouse.jpg|Epaitegia.
Irudi:Tralee railway station - geograph.org.uk - 257003.jpg|Tren geltokia.
Irudi:Blennerville windmill.jpg|Blennerville haize errota.

## Herritar ezagunak 
* Austin Stack (1879-1929), irlandar errepublikarra.

## Kanpo estekak 
* Tralee hiriko udal webgunea
Venera 15 eta 16

**Venera 15 eta 16**, Venera Programaren barnean zeuden bi espazio zunda sobietar izan ziren, biak berdin-berdinak, Artizar planetaren lurrazala radar uhinen bidez kartografiatzeko. Venera 15a, 1983ko ekainak 2an jaurti zen, eta, Venera 16a, bost egun beranduago, ekainak 7an.

Bi espazio-ontziak, orbitan jarri ziren egun bateko tartearekin, batak bestearekiko 4º inguruko angelu orbitala zuelarik. Honek, gune bat birmapatzea ahalbidetuko zuen, horretarako beharrik balego, lehenik zunda bat, eta ondoren beste igaroko baitziren.

## Kanpo estekak
Haustlöng

[thumb|250px|[Loki (mitologia)|Lokik Þjazi jotzen du haga batekin, XVIII. mendeko eskuizkribu islandiar batetako marrazki honetan.]]
**Haustlöng**, Snorri Sturluson islandiar idazlearen Edda prosaikoa lanean mantendu zen olerki eskaldiko bat da, non bi ahapaldi multzo aipatzen diren. Þjóðólfur úr Hvini eskaldo norvegiarrari ematen zaio egiletza. Olerkiak, olerkariari eman zioten ezkutu batean margotutako eskandinaviar mitologiako eskenak deskribatzen ditu. Egundaino iritsi diren ahapaldietan, bi eskena deskribatzen dira:

* Iðunnen bahiketa eta erreskatea
* Hrungnirren heriotza Thor jainkoaren esku.

Haustlöng, sarri, Husdrapa eta Ragnarsdraparekin alderatzen da, hauek ere, eskena mitologikoak irudikatzen dituzten marrazkiak deskribatzen baitituzte.

## Kanpo estekak
Hrungnir

**Hrungnir** (izenaren aldaerak: Rungnir eta Rǫgnir, Sigrdrifumal, 17. bertsoa), Jotun edo erraldoi bat zen eskandinaviar mitologian, Thor jainkoak, bere mailu Mjolnirrekin hil zuena. Istorioa, Skaldskaparmalen dokumentatua dago, Snorri Sturlusonen Edda prosaikoa lanaren bigarren zatia.

Hil aurretik, Hrungnirrek apustu bat bota zion Odini, non, jainko honek, bere burua jokatzen zuen, bere zaldia zen Sleipnir eta Hrungnirren zaldia zen Gullfaxiren arteko lasterketa batean. Sleipnir, Gullbaxi baino azkarragoa izanda, izan zen lasterketako garaile. Lasterketaren ondoren, Hrungnir Valhallara gonbidatu zuten, baina mozkortu eta bortizki jokatzen hasi zen. Jainkoek, Thor deitu zuten, Hrungnirren aurka borrokatu eta hau garai zezan.

Bere bihotzak, forma berezi bat zuen, hiruki formakoa baitzen, eta, horren ondorioz, valknuta eta triketra, "Hrungnirren bihotza" deituak izan dira.

## Kanpo estekak
Gullfaxi

**Gullfaxi**, eskandinaviar mitologian, zaldi magiko bat zen, eta, bere izenak, "urrezko zurdak" esan nahi du.

Bere jabea, Hrungnir erraldoi edo Jotuna zen, eta zaldia, lurrean, airean eta uretan bezain azkarra zen. Egun batean, Odini erronka bota zion, honen zaldia zen Sleipnirrek Gullfaxiren aurka lasterketa bat egiteko. Odinek irabazi egin zion, tarte handia ateraz, honen ondorioz, erraldoia haserretu eta jainkoak desafiatu zituelarik.

Ondoren, animalia, Thorren seme Móðirentzat izan zen, erraldoiaren gorpuaren azpitik irteten laguntzeagatik sari gisa, Thor, erraldoia garaitu zuenean, honen azpian geratu baitzen.

## Kanpo estekak
Venera Programa

thumb|Venera lurreratuen kokapena

***Venera*** **espazio programa** (errusieraz Венера, mendebaldean, batzuetan, ***Venus*** edo ***Venusik*** deitua, *Sputnik* hitzaren kaltetzearen ondorioz), Sobietar Batasunak Artizar planetara bidalitako espazio zunda batzuk osatzen zuten. 3.etik 6.erarteko Venera zundek, Artizarraren atmosferaren neurriak hartzeko betebeharra zuten, eta ez zuten lurreratze sistema berezirik, eta, beraz, soilik, planetaren lurraren aurka talka egin zuten, euren erorketan zehar, Artizarraren atmosferaren bidez informazioa bidali ondoren. Venera 7a, lurreratzeko eta planetaren azalera aztertzeko diseinatu zen, eta modu kontrolatuan lurreratu zen Artizar planetaren lurrean 1970ean.

Venera zundak, beste planeta batetako atmosferan sartu ziren, beste planeta batean modu kontrolatuan lurreratzen, planetaren lurrazaletik irudiak bidaltzen eta Artizarraren radar mapak egiten lehenak izan ziren.

Sputnik, Kosmos eta Korabl saileko zunda asko, Venera Programarentzako frogak izan ziren, baina, huts egin zutenez, ez ziren ofizialki programaren barnean sartu.

## Kanpo estekak
Killarney

**Killarney** (irlanderaz: *Cill Airne*, bere esanahia "basaranen eliza" da), Kerryko konderrian dagoen hiria da, Irlandaren hego-mendebaldean. 14.219 biztanle ditu (2011).

Udalerri honen alboan Killarneyko aintzirak, Macgillicuddy's Reeks mendiak eta Killarney Parke Nazionala kokatzen dira, bestalde Ring of Kerry turismo ibilbidearen ohiko abiapuntu eta helmuga ere bada.

## Historia 
Killarneyren ondoan dagoen Aghadoe herrixka erlijio paganoarentzako toki garrantzitsua zen VI mendean. Honen aurrean St. Finianek Leane aintziran dagoen Innisfallen uhartean 640 urtean abade-etxea sortu zuen.

1169an anglo-normandiarren inbasioak gertatu ziren eta Aghadoen Parkavonear gaztelua eraiki zuten Killarney harana eta beratko aintzirak kontrolatzeko. Ross gaztelua XV mendekoa da, O'Donoghues (Ross) familiak eraikia baina 1580ko irlandar matxinadaren ondoren Mac Carty familiak eskuratu zuena.

XVIII mendean turismoa iritsi zen Killarneyra. Data esanguratsuak dira 1747, Lord Kenmare etorri eta turistak erakartzen hasi zen urtea, eta 1861, Viktoria Erresuma Batukoaren bisitak nazioartean famatu egin baitzuen.

Irlandar Independentzia Gerran Killarney zeresan handia izan zuen. Ingurunea oso errepublikanoa izanik britainiar tropei sarritan eraso egin zitzaien hauek beren basetik bidali eta tren geltokia babesteko.

## Turismoa 
Kerryko konderria ezagutzeko abiapuntu egokia da. Inguruko herri handiena da eta ostatu, hotel eta jatetxe ugari ditu. Ring of Kerry turismo ibilbidea bertan hasi eta bukatzen da, Iveragh penintsulako itsas eta mendi paisaia ederrez gozatzeko aukera bikaina da. Gau giro aparta ere badu eta udan Killarney SummerFest jaialdia izaten da, irlanda zein nazioarteko kantarien kontzertu ugari izaten delarik.

Ibilbideak:
* Ring of Kerry: Iveragh penintsula osoa inguratuz.

Eraikin aipagarriak:
* Santa Maria katedrala
* Ross gaztelua
* Muckross etxea
* Muckross abade-etxea

Natur baliabideak:
* Killarney Parke Nazionala
** Killarneyko aintzirak
** The Black Valley (Haran Beltza)

## Killarneytar ezagunak 
* Niamh Ní Charra (1974-), biolin-jolea.
* Michael Fassbender (1977-), Alemanian jaio eta Killarney hazita aktore irlandar-alemaniarra.

## Hiri senidetuak 
Killarney ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Iruditegia 

Irudi:Main Street, Killarney - geograph.org.uk - 524512.jpg|Main Street edo Kale Nagusia.
Irudi:New Street, Killarney - geograph.org.uk - 524491.jpg|New Street kalea.
Irudi:Killarney Transport - geograph.org.uk - 188823.jpg|Ohiko zaldi gurdiak.
Irudi:Ross Castle, Killarney - geograph.org.uk - 250511.jpg|Ross gaztelua.
Irudi:Muckross House (3).jpg|Muckross etxea.

## Kanpo estekak 
* Killarneyko Udal webgunea
Ermanariko

[eskuinera|250px|thumb|Kolore berdeduna, godoen jatorrizko lurraldea da, [Suedian, arrosa, Gotland uhartea da, gorria, Ermanarikoren inperioak, III. mendean zuen hedadura, eta, laranja, sarmaziarren lurraldea (Oium IV. mendean). More kolorekoa, Erromatar Inperioa da.]]
**Ermanariko**, 350 eta 375 bitartean, godo guztien (ostrogodo eta bisigodo) erregea eta Achiulforen oinordekoa izan zen. Errege bezala, egungo Ukrainan kokatutako inperio zabal bat gobernatu zuen, hiriburu bezala, Kiev zuena. Ipar-ekialdean, finlandiarren herria hartzen zuen, Oka eta Volga ibaien lautadetan bizi izan zena. Ipar-mendebaldean, eslaviarren lurraldea, Dniester, Vistula eta Daugava ibaien iturriraino. Don ibaiaren ekialdean, bizilagun bezala, alanoak zituen, eta, Dniesterren mendebaldean, bisigodoak. Edonola ere, Ermanarikoren erresuma, zabala zen arren, ezin zen Erromatar Inperioarekin alderatu, ez baitzuen hiririk, ezta benetan zentralizatutako gobernurik ere.

Biztanleria, pixkana-pixkana Achiulfok eta Ermanarikok ekarria, nagusiki sarmaziar, eszita edo gepidoa zen, ostrogodoen mende indarraren bidez geratuz. Baina ostrogodoak sekula ez ziren nahastu tokiko eslaviar biztanleriarekin, ezta konkistatutako herriekin ere. Esklabo bezala erabiltzen zituzten. Aristokrazia ostrogodo txiki batek biztanleria osoa gobernatzen zuen. Biztanleriak, zergaren batzuk ordaindu eta soldadutza egin behar zuten erregearentzat, eta, trukean, gobernu postu altuak eta judikatura postuak jasotzen zituzten.

370 inguruan, ostrogodoen mugetan, lehen huno zaldizko basatiak agertu ziren. Ostrogodoek, antzerako moduan borrokatzen zuten, baina, azkenean, gudu guztietatik galtzaile irteten ziren. Ordutik eta 375 arte, berebiziko sarraskia eragin zuten herrialdean, ia erabat suntsitua izan zena. Jada aguretuta, zauritua eta bere inperioa desagertu zelako erabat desesperatua, Ermanarikok bere buruaz beste egitea erabaki zuen. Vitimiro izan zen bere oinordekoa, bere familiako kide bat. Bera hil ondoren, ostrogodoak eta bisigodoak behin betirako banandu ziren.

Ermanarikok, bere emazte Sunilda exekutatzea agindu zuen, bakoitzak norantza batean tiratuz, zatitu egin zuten lau zalditara lotuz, erregearen semea zen Randverrekin adulterioa egiteagatik salatua.
Vitimiro

**Vitimiro** edo Withimer, Ermanarikoren familiako kide bat zen, eta, 375ean, ostrogodoen errege aukeratua izan zen (375-376), Ermanarikok bere buruaz beste egin eta gero.

## Biografia 
Vitimiro, errege bezala aukeratua izan zen, ostrogodoak oso egoera larria bizitzen ari ziren garai batean, eta hunoen aurka zenbait porrot jasan behar izan zituen. 376an, ostrogodoek, berebiziko porrot bat jasan zuten, non Vitimiro bera hil zen. Vitimiroren seme zen Videriko oraindik ume bat baino ez zenez, esperientzia asko zuten bi jeneralek hartu zuten erregerodetza Viderikok 21 urte bete arte: Alateo eta Safrax izan ziren jeneral horiek. Hunoen aurka jasandako porrot honen ondoren, Alateok eta Safraxek zuzendutako ostrogodoak, bisigodoekin batera, Dniester ibairantz joan ziren, eta, aurrerago, Danubio ibairantz eta Erromatar Inperiorantz, beste talde garrantzitsu bat, hunoen mende geratu zen bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alateo

**Alateo** (387an hila), ostrogodoen buruzagi eta jeneral bat izan zen. Bisigodoekin batera, hunoen aurka borrokatu zuen 376an, eta Erromatar Inperioaren mendebaldeko zatirako zenbait eraso gidatu zituen 376 eta 387 bitartean, erromatar armada bat garaituz Salizeseko guduan (Danubio barrena) 377an, Fritigerno eta Alavio noble bisigodoekin aliatuz. Ezaguna da, baita ere, bisigodoekin, 378an, erromatarren aurkako Hadrianopolisko guduan parte hartzeagatik, gudu honetan, barbaroen zalditeria gehiena zuzendu zuelarik, Safraxekin batera, Alateorekin batera, ostrogodoen elkargobernaria izan zena Vitimiro hil ondoren, hunoen aurka borrokatzen hil zena 376an. Zalditeriaren papera, nagusiki, hunoei zerbitzatzera uko egin zien errefuxiatu ostrogodoek osatua zegoena, erabakigarria izan zen, guduan, erromatarren zalditeriaren ezkerraldeko alboa suntsitzerako orduan, eta Trajano eta Viktor jeneralen infanteria astuna inguratzerakoan, barbaroei garaipena eman ziena.

Hadrianopolisko guduaren ondoren, Trazia eta Grezia iparraldeko zenbait hiri arpilatu zituen, Promotus erromatar jeneralak garaitu zuen arte, Teodosio I.a Handia enperadorearen agindupean. Porrotaren ondoren, Danubio ibaiaren itsasoratzean ezarri zen bere gizonekin batera, berriz 387an Promotusi aurre egitea erabaki zuen arte, hau, bere azken gudua izan zelarik, erromatar tropen aurkako borrokan hil baitzen.
Gefjun

**Gefjun** ("emalea"; Gefjon, Gefyon eta Gefn ere bai), eskandinaviar mitologian, jainkosa eta igarle bat zen, Vanir zein Æsirretako partaidea. Birjina hiltzen ziren emakume guztiak, bere geletara bidaliak ziren, eta, honegatik, bertutearen jainkosa bezala irudikatzen zen, baina ugalkortasunaren jainkosatzat ere hartzen zen.

Gainera, Gefn, Freyjaren beste izenetako bat ere bada, ugaltzearen jainkosa eskandinaviarra. Zentzuzkoa da Gefjun, Freyjaren alde soil bat baino ez dela pentsatzea, zeltar mitologian, Morriganek alde ugari dituen bezala.

Goldea, birjinekin eta zorte onarekin lotua zegoen. Birjina hiltzen ziren neskak, beste bizitzan bere zerbitzari bihurtzen ziren.

Bere senarra, Skjöld erregea zen, Odinen seme bat. Elezaharretako daniar errege askok, Gefjunen ondorengo zirela argudiatzen zuten.

Gylfi suediar erregeak, gau batean goldatu ahal zuen haina lur agindu zion, eta berak, bere lau semeak idi bihurtu zituen, eta Sjælland daniar uhartea sortzeko haina lur hartu zuen, Mälaren suediar lakua utziz. Elezahar hau, Anders Bundgaardek 1908an zizelkaturiko Kopenhageko brontzezko Gefjun Iturriak ospatzen du.

## Kanpo estekak
Escó

**Escó** edo **Esco** () Zaragozako Zigoze udalerrian dagoen herria da, Jazetania eskualdean eta Esako urtegitik gertu kokatuta.

2022an 3 biztanle zituen.

## Historia 
1209 inguru, Antso VII.a Nafarroakoak bertako gaztelua, Peña eta Petillakoekin batera lortu zuen.

1960ko hamarkadan udal-barruti gehiena (Arrosta eta Tiermaskoekin batera) desjabetu zuten Esako urtegia eraikitzeko.

## Errepideak 
Herria N-240 errepideak zeharkatua da, Huescako Berdún eta Nafarroako Ledea lotzen duena.

## Kanpo estekak 
* Asociación pro Reconstruccíon de Esco
Izabako oroipenaren etxea

**Izabako oroipenaren etxea** (gaztelaniaz: *"Casa de la memoria"*; frantsesez: *"La maison de la mémoire"*) herri nafar hartako museo etnografikoaren izena da, 2008ko urtarrilean zabaldutakoa.

Erronkari eta Barétouseko ibarrek (Bearno) abian ipinitako "Pax Avant" egitasmoaren barruan dago, Eretako *"Maison de la mémoire/Ostau dera memòria"* museoarekin batera, Piriniotako alde bietako elkarlana sustatuz.

## Museoaren edukia 
Oroipenaren Etxea hiru solairutan banatuta dago: Beheko solairuan edo lehendabizikoan harreragunea eta "Ibarraren izpiritua" eta "Sukunearen epelean" izeneko gelak topa daitezke. Lehenengo gelan sarrerako informazio orokorra ematen dute, eta bigarrenean erronkariar etxeen sukaldearen funtzioa azpimarratzen duten bitartean.

Bigarren solairuan, "Joandako garai baten oroitzapena" izeneko atalean Erronkariko berezko egitura administratiboa gogorarazten du. "Izaera librea" atalean, berriz, *ibaxaren* historia, jantziak eta artzaintza jarduera ikusgai eta irakurgai daude. "Ezkako zaldikoak" atalean, bertzela, almadiazainen nondik-norakoak azaltzen dituzte.

Goiko solairuan (*sabaiaoan*), "Hizkuntzaren xendak" atalean erronkarierazko grabazioak entzungai daude, *Erronkariko Uskara* delakoaren informazioarekin batera. Bertzela, ezpartinak egitera Maulera joandako erronkariar neskak gogorarazten dituzte, eta "Eskolatik ateratzean" atalean eskola zaharrak eta antzinako jolasak erakusten dituzte. Azkenik, musika eta dantzen aipamena egiten dute.

## Kanpo estekak 
* "Pax Avant" egitasmoaren webgunea
* "Oroipenaren Etxea"
Trasmoz

**Trasmoz** Zaragozako probintziako udalerri espainiarra da, Aragoiko autonomia-erkidegokoa. Tarazona eta Moncayoko eskualdean dago eta 83 biztanle ditu (INE 2024).

Herriak sorgin eta akelarreei buruzko kondairak sortu ditu, horietako batzuk Gustavo Adolfo Bécquer-ek birsortu zituen.Eliza katolikoak ofizialki madarikatu izendatu eta eskumikatutako espainiar herri bakarra da; eskumiku hori ez da oraindik ezeztatu. Uztailean sorginkeriaren eta sendabelarren azoka egiten da.

## Demografia 
## Gaztelua 
Herriak	XII. mendeko gaztelua du, 1212an Antso VII.a Nafarroakoak okupatu eta 1234an Jaume I.a Aragoikoak berreskuratu zuena.

## Sorginak 
Eskualdean sortutako sorginei buruzko kondairak Gustavo Adolfo Bécquerrek aipatuak izan ziren. 

## Kanpo estekak
Gallur

**Gallur** Zaragozako probintziako udalerria da.

## Alkateak 
Espainiako Bigarren Errepublikan María Domínguez izan zen alkatea. Espainiako lehenengo emakume alkatea izan zen. Espainiako Gerra Zibilean fusilatu zuten eta bere arrastoak 2021ean aurkitu ziren.

## Demografia 

ImageSize = width:650 height:300
PlotArea = width:450 height:230 left:180 bottom:35
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:3100
TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:300 start:0

BarData=
  bar:1910 text:"1910" 
  bar:1920 text:"1920"
  bar:1930 text:"1930"
  bar:1940 text:"1940"
  bar:1950 text:"1950"
  bar:1960 text:"1960"
  bar:1971 text:"1971"
  bar:1981 text:"1981"
  bar:1991 text:"1991"
  bar:1995 text:"1995"
  bar:1996 text:"1996"
  bar:2001 text:"2001"
  bar:2003 text:"2003"
  bar:2005 text:"2005"
  bar:2006 text:"2006"

PlotData=
  width:15
  bar:1910 color:brightblue from:0 till:0
  bar:1920 color:brightblue from:0 till:0
  bar:1930 color:brightblue from:0 till:0
  bar:1940 color:brightblue from:0 till:0
  bar:1950 color:brightblue from:0 till:0
  bar:1960 color:brightblue from:0 till:0
  bar:1971 color:brightblue from:0 till:0
  bar:1981 color:brightblue from:0 till:0
  bar:1991 color:brightblue from:0 till:3066
  bar:1995 color:brightblue from:0 till:3009
  bar:1996 color:brightblue from:0 till:0
  bar:2001 color:brightblue from:0 till:2945
  bar:2003 color:brightblue from:0 till:2960
  bar:2005 color:brightblue from:0 till:2921
  bar:2006 color:brightblue from:0 till:2899

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea.
Svipdagsmál

thumb|250px|Svipdag bere maitearekin dago. John Bauerren marrazkia.

 (euskaraz: "Svipdagen kantua"), Edda poetikoaren zati den antzinako eskandinavieraz idatzitako olerki bat da. Bi olerkik osatzen dute: Grogaldr edo Groaren sorginkeriak eta Fjölsvinnsmal edo Fjölsvinnrren esaerak. Bi lanak, elkartuak daude, narratzaile bera baitute, Svipdag. Gainera, dirudienez, amankomuneko jatorri bat dute, oso antzekoak baitira lengoaiaren erabilera, egitura, estilo eta ljóðaháttr metrikari dagokionez.

## Grogaldr 
Lehen olerkian, Svipdag gaztearen amaorde krudelak, Menglöð erraldoiarekin ezkontzeko betebeharra ematen dio. Svipdagek, bere ama Groaren itzala deitzen du nekromantziaren bidez, völva bat, bere betebeharra betetzen laguntzeko. Bere amak, bederatzi sorginkeri egiten ditu laguntzeko.

## Fjölsvinnsmal 
Bigarren olerkian, Svipdag, bidaia gogorretik onik irten ondoren, Fjölsvinnr izeneko erraldoi zaindari batekin topatzen da. Fjösvinnr, Odinen izen ugarietako bat da. Honek, bere izena galdetu eta joateko esaten dio. Svipdagek, azti, bere izena ezkutatzen du. Honen ondoren, galdera eta erantzun sorta bat dator, non Svipdagek, Menglöð gazteluan bizi dela jakiten duen, eta bertan, Svipdag bera izan ezik, ez dela beste inor sartuko. Une honetan, Svipdagek, bere benetako izena esaten du eta gazteluko ateak irekitzen dira.

## Kanpo estekak
Achiulfo

**Achiulfo**, bere aurreko erregea izan zen Athanerikek, egungo Ukrainako lurraldean sortu berri zuen godoen erresumako errege bat izan zen (ostrogodoak eta bisigodoak, oraindik elkarrekin zeuden). Bere agintaldian, ostrogodoek, Volga ibaia inguratzen duten lurrak hartu zituzten, eta sarmaziarrak, gepidoak eta eszitak menderatu zituzten. Achiulforen oinordekoa, Hermanariko izan zen.
Athanerik

**Athanerik**, lehen errege godotzat hartzen da. 300. urte inguruan, tribu guztiak (bisigodo eta ostrogodoak), agintari bakar baten aginduetara bateratu zituen, eta lehen godotar erresuma sortu zuen egungo Ukraina eta Errusia hegomendebaldean. Bere oinordekoa, Achiulfo izan zen.

## Kanpo estekak