Béla Tarr

**Béla Tarr** (Pécs, Hungaria, 1955eko uztailaren 21a – Budapest, 2026ko urtarrilaren 6a) hungariar film zuzendari, gidoigile eta aktorea izan zen.

## Bizitza 
Pécsen jaioa, Budapesten hazi zen langile familia batean. Haren amak hungariar telebista nazionalera (MTV) casting bat egitera eraman zuen hamar urte zituela eta telebistarako egokitutako *Ivan Ilytxen heriotza* (Leon Tolstoi) lanean aritu zen protagonistaren semearen paperean. 1886an Miklós Jancsóren *Szörnyek évadja* ("Munstroen denboraldia") filmean antzeztu ondoren, ez zen berriz aktore lanetan ibili.

## Lan-ibilbidea 
Zinemagintzan, hamasei urte zituela hasi zen amateur lanak egiten eta aurrerago Kultura- eta aisialdi-gunea zaintzen . Bere lehenengo lan horiek dokumentalak ziren, eta gehienetan hungariar langile edo txiroak erretratatzen zituen. Lan hauek, Béla Belázs estudioetara hurbildu zuen Tarr, eta 1977an *Családi tűzfészek* ("Familiaren subazterra") egin zuen bertan, 22 urterekin. Filmak ez zuen ez aurrekonturik ezta ere aktore profesionalik (egin zutenagatik ezer jaso ez zutenak) eta egiazko kokalekuak erabili zituen sei eguneko filmaketan. Filma Budapesteko eskolakoa zen, eta Béla Balázs estudioetako ildotik giza errealitatea erakusten zuen pantailan. Kritikoek John Cassavetesen eraginak ikusi zituzten bertan, nahiz eta Tarrek hori gezurtatu, izan ere, esan zuenaren arabera ez zituen Cassavetesen filmik ikusi filmaketaren osteraino baino.

## Harrera 
1984an *Őszi almanach* ("Udazkeneko almanakea") sortu ondoren, László Krasznahorkai nobelagilearekin lanean hasi zen (ordu arte berak idazten zituen filmak), eta 1988an *Kárhozat* ("Madarikazioa") aurkeztu zuten. Krasznahorkai beraren Satantango nobela epikoaren egokitze lana ere orduan hasi zuten, eta zazpi urte beranduago 1994ean harrera oso onarekin hartu zuten mundu osoko kritikoek 415 minutuko filma. 1995ean *Journey on the Plain* sortu eta gero, isilpean egon zen 2000. urtean *Werckmeister Harmóniák* ("Werckmeister harmoniak") aurkeztu zuen arte. Zirkuitu internazionalean txalo artean jaso zuten orokorrean. Amaierako filmotako irudi asko hamaika minututik gorako iraupena dute, eta hilabeteak eman zituzten hartze on bakarra lortzeko. Kamerarekin trebetasun handia erakusten dute haren filmek, eta pertsonaiak laguntzen dituzte leku ezberdinetatik, edo Hungariako herri lokaztuetatik, egun edo gauez.

Werkmeister eta gero Georges Simenonen *A londoni ferfi* ("Londresko gizona") nobelaren egokipena grabatzen hasi zen. 2005eko Cannesko zinema festibalean estreinatu behar zuen arren, Humbert Balsan ekoizleak bere buruaz beste egin ondoren, filmaren finantzamendu arazoak zirela eta 2007 arte ez zen estreinatu, eta Cannesko zinema festibalean aurkeztu zen. Japonian ezik, urte askotan ez da bere materialik egon DVD formatuan, baina orain gutxi *Werckmeister harmóniák* eta *Kárhozat*en kopiak atera dira. Satantangoren DVDa azkenean 2008an atera zuten eta bere hasierako zenbait lan ere eskuragarri daude Estatu Batuetan.

## Filmografia 
### Filmak 
* *Családi tűzfészek / Family Nest* (1977)
* *Szabadgyalog / The Outsider* (1981)
* *Panelkapcsolat / The Prefab People* (1982)
* *Őszi almanach / Autumn Almanac* (1985)
* *Kárhozat / Damnation* (1988)
* ''Sátántangó / Satan's Tango* (1994) 
* *Werckmeister harmóniák / Werckmeister Harmonies* (2000)
* *A londoni férfi / The Man from London* (2007)
* *A torinói ló / The Turin Horse* (2009)

### Telesailak 
* *Macbeth* (1982)

### Film laburrak 
* *Hotel Magnezit* (1978)
* *Utazás az alföldön / Journey on the Plain* (1995)
* *Visions of Europe* (2004) *Prologue* atala

### Film dokumentalak 
* *City Life* (1990) *Az utolsó hajó / The Last Boat'' atala

## Erreferentziak