open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aihotz

**Aihotza** aizto handi bat da, ezpata baino laburragoa. Normaleran, ez da 60 cm-ra iristen eta aho bakarrekoa da. Belarra eta azukre kanabera mozteko, landareen inausketarako eta oihanean aurrera egin ahal izateko erabiltzen da.

Oro har, ahoa oso zorrotza da aiztoaren muturretik gertuen dagoen zatian. Punta armaren gainontzeko zati guztien gainetik dago eta aurrealdeak goitik beherako bihurgunea du.

Badago beste aihotz mota bat, aurrealdea zorrotza duena eta bi aldeetatik azken zatian zorrozten dena. Sastrakak eta belarra mozteko erabiltzen da bereziki.

## Aihotzaren aldaerak 
* **Fakoi**a: Argentinako Pampan jatorria duena.
* Filipinak uharteetako ***bolo***a oso antzeko tresna da, baina haren orria asko zabaltzen da puntara heltzean, mozten duen zatian astunagoa egiteko. Armatzat erabili zen espainiarren aurkako Filipinar Iraultzan, eta, geroago, Filipinar-estatubatuar Gudan, gerrilen arma esanguratsua izan zen.
* ***Golok***a Indonesiakoa da. Orria laburragoa eta sendoagoa du. Askoz eraginkorragoa da zuhaitzak dauden tokian.
* ***Kukri*** nepaldarra. Antzerako lanetarako erabiltzen den orri kurboa da.
* ***Panga*** (swahiliera), orri zabalagodun aldaera bat da, Ekialdeko Afrikan erabiltzen dena.
* ***Parang*** malasiarra, orri labur eta zabala duena, landaretza mozteko.
* ***Txarapoa*** Venezuelako Andeetan erabiltzen da. Orri zabala eta kurboa du. Edozein lanetarako erabiltzen da.
* ***Rula*** Venezuela eta, batez ere, Kolonbiako Andeetan erabiltzen da. Arinagoa eta malguagoa da.
* ***Kuma*** El Salvadorrekoa. Laburra, zurruna eta nahiko kurboa da. Lorezaintzan erabiltzen da.
* ***Guaparra*** mexikarra. Luzeagoa eta meharragoa da eta muturra erpin forman due. Apaingarri gisa erabiltzen da zaldi-zeletan.
* **Sable gorri** ekuadortarra. Haren ezaugarririk aipagarriena orriaren amaieran zabalagoa izatea da. Lan tresnatzat erabiltzen da batik bat.

## Kanpo estekak
Driade

**Driadeak,** Greziar mitologian**,** haritzetako lamiak dira bereziki, eta, oro har, zuhaitzetakoak . Antzinako grezieraz, haritza δρῦς (*drŷs*) izena zuen, eta hitz berak adieraz zezakeen agur edo zuhaitz.

"Hesperideen Zuhaitza" izeneko zuhaitz batetik jaio ziren. Horietako batzuk, Hesperideen lorategira zihoazen, bertan zeuden urre koloreko sagarrak babestera. Driadeak ez dira hilezkorrak, baina denbora luzez bizi daitezke. Ezagunenen artean, Euridize nabarmendu behar da, Orfeoren emaztea. Dafne ere driade bat zen. Apolok jazartu zuen eta driadeak jainkoei laguntza eskatu zienean, hauek ereinotz bihurtu zuten. Aegialeus-en emaztea, Erato, driadea zen ere.

Tradizio berantiarrak, Driade eta Hamadriadeen artean bereizten du. Azken horiek, zuhaitz zehatz bati lotuta daude tradizio horren arabera, lehenengoak, basoetatik aske ibiltzen ziren bitartean.

## Erreferentziak 
## Iturriak 
* Kalimako, IV-V. *ereserkiak* ,75
* Estazio, *Tebaida,* IV. 259
* Panopoliseko Nono *Dionisiakoak,* III. 61, XV. 370
* Opiano, *Zinegetikoak,* I. 77, IV. 265
* Ovidio, *Fastos,* IV. 75
* Ovidio, *Metamorfosiak,* III. 505, VI. 453, VIII. 738, XI. 47, XIV. 326 eta 513
* Pausanias, *Greziako deskribapena,* VIII. 4.2, X. 32.9
* Propertzio, *Elegiak,* I. 20
* Valerio Flaco *Argonautikak,* I. 105
## Kanpo estekak
Kromita

**Kromita** (Fe, Mg)Cr2O4 formula kimikoa duen mineral kromodun, burdinadun eta magnesioduna da. Magnesioa beti ageri da kantitate aldakorretan; aluminioa eta burdina kromoa ordezkatuz ageri daitezke. Espinelaren taldekoa da.

## Kanpo estekak
Estalagmita

thumb|Estalagmitak behean.

**Estalagmita** (grezieraz "Σταλαγμίτης", "stalagma", tanta) karbonato kaltziko eta beste mineral batzuk osatutako espeleotema da, leize baten lurretik altxatzen dena.

Goitik eroritako tantaz tanta sortzen dira, zentimetro bakoitzeko urteak hartuz.

Euskal Herrian, adibiderik hoberenetarikoak Pozalaguako leizean (Karrantza) ditugu.

[thumb|"Sorginaren atzamarra" izeneko estalagmita ederra Carlsbadeko leizeetan, [Mexiko Berrian.]]

## Ikus, gainera 
* Estalaktita

## Kanpo estekak
Julian Schnabel

**Julian Schnabel** (Brooklyn, New York, 1951ko urriaren 26a - ) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendari eta margolaria da.

*New Image* edo *Nazioarteko transabangoardia *delakoaren ordezkari nagusietako bat da. Margolari moduan *Bad Painting* izeneko mugimenduan kokatu dute Schnabel.

## Biografia 
1965ean familiarekin Brownsvillera (Texas) joan zen bizitzera. Houstoneko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta 1972an, New Yorkeko Whitney museoaren Azterketa Independenteen Programan parte hartu zuen. 1976an, Texasen, bere lehen erakusketa egin zuen, Houstoneko Gaur Egungo Artearen museoan. Aurrerago bi bidaia egin zituen Europara. Bartzelonan, Gaudiren mosaiko arkitektura interesatu zitzaion bereziki. 1979an New Yorkeko Mary Boone galerian egin zuen erakusketan *Plate Paintings* aurkeztu zuen, orez betetako oihalak eta orean plater hautsiak sartuak. Arrakasta handia lortu zuen eta oso artista ezaguna egin zen. 1981ean beste erakusketa bat egin zuen Mary Boone eta Leo Castelli galerietan. Hurrengo urtean neoespresionistatzat hartu zuten, europar margolariekin batera.
[thumb|ezkerrera|200px|[Rula Jebreal, Julian Schnabel eta Frieda Pinto zinema jaialdi batean.]]
1983an eskultura egiten hasi zen, brontzezko pieza handiak: *Tomb Panels* (1989), Joseph Beuysen omenezkoa. Margolari gisa, material berriek eskaintzen zizkioten aukerak aztertzen jarraitu zuen. 1986tik aurrera hitzak tartekatu zituen bere ikonografian, eta literatura eta erlijio erreferentziak erabili zituen *Recognitions* sailean (1978-1988). Schnabelen lanaren ezaugarri guztiak biltzen dituen obra nagusietako bat *King of the Wood* (1984) da; plater hautsien sailekoa da, eta gai mitiko eta erlijioso bat adierazten du. Bere koadroek arkeologia indusketak gogorazten dituzte, eta hildakoak oroitarazten dituzten ustel itxurako koloreez margotuta daude, 60ko hamarraldiko koadro koloretsuei kontrajarri nahiz bezala. Schnabelen lanean era askotako eraginak antzematen dira, Pollock eta Beuysena batez ere. Koadro handiak dira, eta tonua, oro har, erromantikoa da, bortxazkoa, niaren eta historiaren, eta bizitzaren eta heriotzaren arteko harreman pitzatuen halako adierazpen bat. Erabiltzen duen ikonografia greziar eta erromatar tradizioko, egungo kulturako eta judu eta kristau erlijioko sinboloez betea dago.

Bere bigarren emaztea Olatz Lopez Garmendia euskalduna da. Garmendia *Before Night Falls* eta *Le Scaphandre et le Papillon* filmetan agertutakoa da.

## Filmografia 
* *Basquiat* (1996)
* *Before Night Falls* (2000)
* *Le Scaphandre et le Papillon* (2007)
* ''Lou Reed's Berlin* (2008)
* *Miral* (2010)
* *At Eternity's Gate'' (2018)

## Erreferentziak
Bisonte

**Bisontea** animalia ugaztun eta hausnarkari handia da. Gaur egun, bi espeziek baino ez dute bizirik irauten, Amerikako bisontea (*Bison bison*), bi azpiespezierekin eta Europako bisontea (*Bison bonasus*). Bison bonasus montanus izeneko azpiespeziea Europako bisontearen eta antzinako Kaukasoko bisonte europarraren arteko nahasketa bat da.

Amerikako espeziea, nahiz eta bere kopurua asko murriztu den azken mendetan, desagertzeko arriskutik kanpo dago. Europako bisontea ordea galtzeko arriskuan dago, kaltebera egoeran.

Bisontearengatik gertuen dagoen generoa "Bos", da, eta harekin nahastu eta ugalkorrak diren hibridoak sortu daitezke, esate baterako beefaloa, hau da, bisonte eta behiaren arteko hibridoa, (Europan zubrona deitzen da). Yakaloa bere aldetik Yaka eta bisontearen arteko nahasketa dugu. Bisonte espezie eta azpiespezieak ere beraien artean arazorik gabe gurutzatu daitezke eta ondorioz animali orokorki ugalkorrak sortzen dira.

## Bisontearen espezie eta azpiespezieak 
### Europako bisontea: 
[thumb|Haitzuloko sabaian bisonte marraztuak [Altamirako leizea]]
Azpiespezieak:

* Bison bonasus bonasus edo Lituaniako bisontea. Egun irauten duen bakarra.
* † Kaukasoko bisontea, (Bison bonasus caucasicus).1930. urtean desagertuta
* † Hungariako bisontea, Karpatoak mendietako bisonte bezala ere ezaguna, (Bison bonasus hungarorum), 1790. urtean desagertuta.
* Bison bonasus montanus, Kaukasako bisonte hibridoak. Bere izendapena Europako bisontearen azpiespeziea bezala eztabaidan dago oraindik adituen artean.

### Amerikako bisontea: 
Azpiespezieak:
* Amerikako basoko bisontea, (Bison bison athabascae)
* Amerikako ordokietako bisontea, (Bison bison bison)

### Garai zaharretan desagertutako bisonte espezieak (Fosilak) 
* †Bison antiquus
* †Bison shoetensaki
* † Bison voigdtedtensis
* †Bison latifrons
* †Bison occidentalis
* †Bison priscus, bi azpiespezie izan ziren:
** †Bison priscus mediator
** †Bison priscus gigasen
* †Bison uriformis
* †Bison sivalensis

### Bisonte hibridoak 
* Beefaloa, behia eta Amerikako bisontearen arteko nahasketa. Hibrido mota hau "Cattalo" deitzen da baita ere.
* Yakaloa, Yaka eta Amerikako bisontearen arteko hibridoa. Kanadako zenbait abeltzainek hazten dituzte halako abereak.
* Zubron, Europako bisontearen eta behiaren arteko nahasketa bat da.
Thumb|340 px| 1887 urteko argazkiekin egindako Amerikako bisonte baten animazioa

## Bisonteak Euskal Herrian 
Euskal Herrian ere orain dela milaka urte bisonteak bizi ziren, eta honen lekukotasuna gizaki paleolitikoak utzi zuen labar-pinturetan, Altxerrin Santimamiñe, Venta Laperra edo Etxeberriko leizeetan esate baterako.

Labar-pintura hauetan agertzen ohi den bisonte espeziea Bison priscus da gehienetan, adar handiko bisontea. Hala ere Bison bonasus eta Bison uriformisen marrazkiak ere agertzen dira.

Bisonteari buruzko zenbait artikulutan, Euskal Herriko azken bisontea XII.en mendean Nafarroako Erresumako basoetan ehizatu zutela aipatzen da, baina informazio horren iturria zehaztu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rebecca (filma)

***Rebecca*** 1940an Alfred Hitchcockek zuzendutako filma da, Daphne du Maurierren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
Rebecca emaztea galdu eta berehala, Maxim De Winter (Laurence Olivier) aristokrata ingelesak neska xume bat (Joan Fontaine) ezagutzen du Monte-Carlon, andre estatubatuar baten neskamea. De Winter eta neska Manderley, De Winterren etxandira, ezkontzen dira. Baina emazte berriak ezin du bere senarraren burutik antzinako emaztea atera.

## Pertsonaiak 
* Laurence Olivier: Maxim de Winter
* Joan Fontaine: bigarren de Winter andrea
* George Sanders: Jack Favell
* Judith Anderson: Mrs. Danvers
* Nigel Bruce: Major Giles Lacy
* Reginald Denny: Frank Crawley
* C. Aubrey Smith: Julyan koronela
* Gladys Cooper: Beatrice Lacy
* Florence Bates: Mrs. Edythe Van Hopper
* Melville Cooper: Auzitegiko medikua
* Leo G. Carroll: Baker doktorea
* Leonard Carey: Ben
* Lumsden Hare: Tabbs
* Edward Fielding: Frith
* Forrester Harvey: Chalcroft
* Mary Williams: Neskame nagusia
* Keira Tate: Neskamea
* Rose Trace: Neskamea
* Sandra Phillip: Neskamea
* Kelly Sanderton: Neskamea
* Herietta Bodvon: Neskame nagusia

## Kanpo estekak 
* imdb.com
How Green Was My Valley

***How Green Was My Valley*** 1941ean John Fordek zuzendutako filma da, Richard Llewellynen izen bereko eleberrian oinarrituta. 10 Oscar Sarietarako izendapenak izan zituen, 5 lortuz.

## Argumentua 
Viktoriar Aroaren amaieraldera, Hegoaldeko Galesko Haranetako meatze-herri batean Morgandarrak bizi dira, denak meatzariak izateaz eta galestar ohiturak jarraitzeaz harro asko dagoen senide ugariz osatutako familia. Baina soldaten jaitsierak Norman aita eta bere semeak aurrez aurre jarriko ditu: semeek langileen batasuna ugazabei aurre egiteko bide bakarra dela uste duten bitartean, aitak ez du sozialismoaz edo sindikatuez hitzik ere entzun nahi izango.

## Pertsonaiak 
* Walter Pidgeon: Gruffydd jauna
* Maureen O'Hara: Angharad Morgan
* Anna Lee: Bronwyn, Ivorren emaztea
* Donald Crisp: Gwilym Morgan
* Roddy McDowall: Huw Morgan
* John Loder: Ianto Morgan
* Sara Allgood: Beth Morgan andrea
* Barry Fitzgerald: Cyfartha
* Patric Knowles: Ivor Morgan
* Morton Lowry: Jonas jauna
* Arthur Shields: Parry jauna
* Ann E. Todd: Ceinwen
* Frederick Worlock: Richards doktorea
* Richard Fraser: Davy Morgan
* Evan S. Evans: Gwilym Morgan
* James Monks: Owen Morgan
* Rhys Williams: Dai Bando
* Lionel Pape: Evans
* Ethel Griffies: Nicholas andrea
* Marten Lamont: Iestyn Evans

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Mutiny on the Bounty (1935eko filma)

***Mutiny on the Bounty*** 1935an Frank Lloydek zuzendutako filma da, Charles Nordhoff eta James Norman Hallen izen bereko eleberrian oinarrituta. 1962an *Mutiny on the Bounty* eta 1984an *The Bounty* izeneko berregokitzapenak izan ditu.

## Argumentua 
Filmak *HMS Bounty* itsasontzian benetan izandako mutinak azaltzen du, Fletcher Christian (Clark Gable) lehenengo ofizialak William Bligh kapitainaren (Charles Laughton) aurka eginikoa. Eleberrian bezala, Bligh kapitainaren jarrerak eskifaiarako Christian mutin egitera bultzatzen du.

## Pertsonaiak 
## Iruditegia 

Image:Charles_Laughton_in_Mutiny_on_the_Bounty_trailer.jpg
Image:Clark_gable_mutiny_bounty_9.jpg
Image:Franchot_tone_mutiny_bounty_2.jpg
Image:Movita_franchot_tone_mutiny_bounty_1.jpg
Image:Mutiny_bounty_5.jpg
Image:Mutiny bounty 8.jpg
Image:Mutiny bounty 10.jpg
Image:Mutiny bounty 11.jpg
Image:Mutiny bounty 15.jpg
Image:Mutiny bounty 21.jpg
Image:Mamo_clark_gable_mutiny_bounty.jpg
Image:Clark_gable_franchot_tone_mutiny_1.jpg

## Filmaren kokapenak 
[260px|thumb|[Clark Gable: *Fletcher Christian*]]
* Frantziar Polinesia
* Metro-Goldwyn-Mayerren estudioak - 10202 W. Washington Blvd., Culver City, AEB
* Montereyko badia, Monterey, AEB
* Montereyko kaia, Monterey, AEB
* *Sailing Ship* jatetxea, Pier 42, The Embarcadero, San Francisco, AEB
* San Miguel uhartea, Kalifornia, AEB
* Santa Barbararen ubidea, Ubidearen uharteak, Kalifornia, AEB
* Santa Catalina uhartea, Ubidearen uharteak, Kalifornia, AEB
* South Beach kaia, South Beach, San Francisco, AEB
* Hego Ozeano Barea
* Tahiti

## Ikus gainera 
* *Mutiny on the Bounty* (1962)
* *The Bounty* (1984)

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Mrs. Miniver

***Mrs. Miniver*** 1942an William Wylerrek zuzendutako filma da. Bere helburua Bigarren Mundu Gerran propaganda egitea zen.

## Argumentua 
Londresko uribarrenetan, Tamesis ibaiaren aldean, Starlings etxalekua dago, lorategi handia eta bere kaia eta guzti. Hantxe Mrs. Miniver (Greer Garson), bere estatubatuar-ahoskeradun senar arkitektoa (Walter Pidgeon), familia eta etxe-zerbitzua bizi dira, seme zaharrena (Christopher Severn) unibertsitatean dagoela.

Bigarren Mundu Gerraren hasieran, semea unibertsitatetik itzuli da eta Carol Beldon (Teresa Wright), Lady Beldonen (Dame May Whitty) iloba, ezagutu eta elkar maitemindu dira. Gerra aurrera joan ahala, semeari *Royal Air Force*n izateko grina sortuko zaio. Bitartean, senarrak bere ontzia erabiliko du Dunkerkeko ebakuazioan. Mrs. Miniverrek, etxean bakarrik dagoela, pilotu alemaniarra aurkituko du lorategian. Elikatu ondoren, polizia abisatuko du.

Herriaren bonbardaketan Carol hilik suertatzen da. Eliza suntsituaren aurrean, bertokoek bere konpromisoa mantenduko dute gudan garaipena lortzeko.

## Pertsonaiak 
* Greer Garson : Kay Miniver
* Walter Pidgeon : Clem Miniver
* Teresa Wright : Carol Meldon
* Dame May Whitty : Lady Meldon
* Henry Travers : Mr. Ballard
* Reginald Owen : Foley
* Henry Wilcoxon : Apaiza
* Richard Ney : Vin Miniver
* Christopher Severn : Toby Miniver
* Clare Sandars : Judy Miniver
* Brenda Forbes : Gladys
* Helmut Dantine : pilotu alemaniarra
* Rhys Williams : Horace

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Borau

**Borau** Huescako iparraldean dagoen udalerria da. Bertan aintzinako San Adrian Sasaukoa monasterioaren hondakinak ikus daitezke.

72 biztanle zituen 2007an.

## Demografia 
## Alkateak 
## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Borauri buruzko informazioa
Ilche

**Ilche** Huescako erdialdean dagoen udalerria da. 273 biztanle zituen 2007an.

Ilche herriaz gain, beste lau auzok osatzen dute udalerria: *Morilla*, *Forniellos*, *Monesma de San Chuan* eta *Permisán*.

## Demografia 
## Alkateak
Boltaña

**Boltaña** () Huescako iparraldean dagoen udalerria da. Ainsa herriarekin batera Sobrarbe eskualdeko hiriburua da.

977 biztanle zituen 2007an.

## Geografia 
Boltaña Ara ibaiaren ibarrean dago, 643 metroko altueran. Iparraldean Fanlo, ekialdean Aínsa, hegoaldean Aínsa eta Bierge eta mendebaldean Sabiñánigo eta Fiscal ditu.

Herri hauek ditu bere barnean: Moriello de Sampietro, Ascaso, Santa María, San Fertús, Seso, Silves Alto, Silves Bajo, Aguilar, Espierlo, Margudgued, Sieste, Campodarbe, San Martín, San Belián, Morcat, El Pueyo de Morcat, Matidero, Torrolluela del Obico, Torruéllola de la Plana, Bibán y Alastrué. Gainera udalerriaren zati batek Guarako Mendilerroa eta Arroilen Natura Parkea osatzen du.

## Alkateak 
## Ondareak 
* Boltañako gaztelua
* San Petriren eliza
* Karmengo Andre Mariaren monasterioa

## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Boltañako Udalaren webgunea
Amfriso

Greziar mitologian, **Amfriso**, ozeanida bat zen, eta, beraz, Ozeano eta Tetisen semea.

Tesaliako izen bereko ibaiaren jainkoa da. Ibai hau oso ospetsua zen Apolo jainkoaren tokirik gogokoenetako bat zelako. Han, jainkoak, Admetoren artaldeak gordetzen zituen, eta, ibai beraren ondoan, Marsias satiroa larrutu zuen, honi musika txapelketa batean irabazi ondoren. Gainera, Apolok berak, Ebadne eta Likoris erakartzeko aukeratu zuen toki intimoa ere bazen, eta, bertan, istripuz, Jazinto hil zuen, teila puskaren jokora jolasten zuten bitartean. Amfriso eta Apoloren arteko harreman berezi honegatik, Kumaseko sibilari *Amphrysia Vates* esaten zitzaion, jainkoak inspiratzen zuela uste baitzen.

Ovidioren arabera, Amfriso izan zen Peneo kontsolatzera joan zen ibai jainkoetako bat, azken honen alaba, Dafne, erramu zuhaitz bihurtua izan zenean.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
**Amfriso** izen bereko beste ibai batetako jainkoa ere bazen, Frigian zegoena. Ibai honetako urek, antzu uzten zituen bertan bainatzen ziren emakumeak.
Amfriso, Nemeako lehoiari ematen zitzaion izena ere bada, Amfrisa deitzen baitzen animalia hau gordetzen zen leizezuloa.

## Kanpo estekak
Hamadriade

Greziar mitologian, **Hamadriadeak** zuhaitzetako lamiak dira. Driadeen oso antzerakoak dira, baina Hamadriadeak zuhaitz zehatz batekin lotuta daude, eta hil egiten dira euren zuhaitza mozten bada. Arrazoi horregatik, jainkoek eta driadeek, zuhaitzak mozten zituzten gizakiak zigortzen zituzten.

"*Jakintsuen oturuntza*"n, Ateneok, zortzi hamadriade aipatzen ditu, Oxilo eta **Hamadria** izeneko dontzeila baten alabak.

* *Karya* (gaztainondoa)
* *Balanos* (artea)
* *Kraneia* (zuhandorra)
* *Morea (argipena)* (masustondoa)
* *Aigeiros* (Makala)
* *Ptelea* (zumarra)
* *Ampelos* (mahatsondoa)
* *Syke* (pikondoa)

## Iturriak 
* Antonio Liberal *Metamorfosiak* V. 30-32
* Rodaseko Apolonio Argonautikak II. 471
* Panopoliseko Nono Dionisiakoak II. 92, XIV. 1, XVI. 356, XVII. 310, XXII. 1 eta 82, XXIV. 123 eta 148, XXXII. 143, XXXVII. 10, XLIV. 12 eta 88, XLVII. 456, XLVIII. 188, 456 eta 514.
* Ovidio Metamorfosiak I. 689, XIV. 622, Fastos II. 155
* Properzio Elegiak I. 20, II. 32.

## Kanpo estekak 
*  Hamadriadeak theoi.com webgunean
Tartso

**Tartso** oinaren atzealdeko hezur multzoa da, hanka hezurraren eta metatartso hezurren artean kokaturik dagoena. Zapi hezurrek osatzen dute tartso hezur multzoa: kalkaneoak, astragaloak, eskafoideak, hiru hezur kubiformeek (edo ziri itxurakoek) eta aurrealdeko hezur kuneiformeak. Kalkaneo hezurra atzealdean dago eta orpoa osatzen du; astralago hezurra kalkaneoaren gainean dago eta goialdetik hankako bi hezurrekin loturik dago; eskafoidea astralagoaren aurrean dago; horren aurrean, oinaren barrualdetik, hiru hezur kubiformeak daude eta, kanpoaldetik, kubo itxurako hezurra. Tartso hezurrak elkarri loturik daude eta astralagoaren bidez hankako bi hezurrekin giltzatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuboide

**Kuboidea** (*Cuboideum*) oineko hezur bat da, bikoitia, laburra, kubo ez erregular formakoa, sei aurpegiduna: goikoa, behekoa, alboetakoak, aurrekoa eta atzekoa. Horietatik hiru, artikularrak dira.

Tartsoko bigarren ilararen kanpoaldean dago. Kalkaneoarekin, hirugarren kuneiformearekin eta 4. eta 5. metatartso-hezurrekin artikulatzen da.

## Kanpo estekak
Smithsonita

**Smithsonita** ZnCO3 formula kimikoa duen mineral zinkduna da. Historikoki, smithsonita eta hemimorfita mineral bera zirela uste izan da. Biak ala biak oso antzekoak dira itxuraz eta kalamina hitza erabili izan da biak izendatzeko. Lehen aldiz 1832an deskribatu zen eta izena James Smithson (1754-1829) mineralogian adituari zor dio.
thumb|ezkerrera|180px|Smithsonita
thumb|ezkerrera|180px|Smithsonita

## Kanpo estekak
Sai (arma)

200px|thumb|Bi sai
**Sai**a (釵) Okinawako uharte japoniarrean jatorria duen arma zuria da. Uste denez, hasieran, nekazaritzako tresna zen, aurrerago arma bihurtu zena. Era berean, esaten da lehenengokotik arma gisa garatu zela. Oinarrizko forma ahorik gabeko daga batena da, baina mutur zorrotzekoa, albo bakoitzean eskubabes zorrotzak dituena, eskutokiari lotuta. Oso forma ezberdinetan egiten dira: batzuek erdialdeko muturra biribila dute; beste batzuek, berriz, oktogono formakoa. Eskubabesa –japonieraz, *tsuba–* simetrikoa da, eta bi muturrak aurrerantz begira ditu. Hala ere, aldaera batzuk daude: Taira Shinkenek garatutako Manjiaren diseinuan, tsubaren mutur bat aurrerantz begira dago, baina bestea, atzerantz. Beste aldaera bat jittea da, Edo garaian, japoniar poliziak usu erabilia. Horrek tsuban mutur bakarra du, mutur nagusiaren norantza berean.

## Erabilera tradizionala 
Saiak armatzat erabilia izatea bere formaren ezaugarrien ondorio da. Tradizionalki, saiak gerrian eramaten ziren, hiruko taldetxoetan. Albo banatan bana, lehen erabilerako arma gisa eta, hirugarrena, atzean gordeta, norbera armarik gabe egonez gero. Defentsa zein erasorako  erabiltzen dira: kolpeak geldi daitezke, baita sastakatuz eraso egun ere, erdialdeko mutur zorrotzaz baliatuz. Azkenik, eskutokia edo erdiko muturraren alboak erabiliz, jo ere egin daiteke. Arma jaurtigarri gisa ere erabil daiteke. Haren eragin hilgarria 5 metro ingurukoa da.

Saiak oso modu eraginkorrean erabil daitezke katana baten aurka, ezpataren orria tsubaz helduz, baita bo izeneko makila luze baten aurka ere, aurreko moduan erabilita. Erabiltzaile trebeek arerio baten arma hel dezakete haiekin eta armarik gabe utzi, esku bihurriketa batekin. Arma jaurtigarri gisa erabiltzerakoan, burdinazko saia, edo altzairuzkoa gaur egun, nahiko astuna da, eta, nahiko indarrez jaurtiz gero, armajantzi bat zulatzeko gai da. Laburbilduz, hainbat modu daude saiak eskuetan erabiltzeko: horrek malgutasun handia ematen die, arma hilgarri edo ez hilgarritzat.

Saia Kobudoko eskolen ikasketa planen barnean dagoen arma tradizional bat da. Kobudo eskoletan, arma tradizionalak erabiltzen irakasten da arte martzial eskola batzuetan.

## Gaurkotasuna 
Saiak oso ezagunak dira herri kulturan. Baina, zoritxarrez, bideo-joko eta fulmetan adierazten den erabilerak ez du zerikusi handirik bere benetako erabilpen, historia eta tradizioarekin.

Saiaren adibide batzuk herri kulturan:

* Rafael, Ninja Dortoka taldeko dortoketako bat, oso ezaguna da arma horiek erabiltzen dituelako.
* Elektra Natchiosek, Marvel komikietako pertsonaia klasikoetako batek, saiak erabiltzen ditu.
* The Mummy 2 filmean, sai borrokaldiak ageri dira, testuingurutik at, Antzinako Egipton girotuta baitago.
* Mileena, Mortal Kombat bideo-jokoko pertsonaiak, saiak erabiltzen ditu lehen arma gisa.
* Gabriellek (Renée O'Connor), Xena: Printzesa gerlaria telesaileko pertsonaiak, telesailaren azken denboraldietan, bi sai ditu borrokarako.

## Kanpo estekak
Azkon

[thumb|300 px|Azkona jaurtikitzen [bultzagailuaren laguntzaz]]
**Azkona** arma jaurtigarria da, lantza txiki eta mehar baten antzekoa, jaurtitzen dena. Baita sastakatu dezakeen arma bat ere, eskuaz jaurtitzen dena eta hegaldi egonkor bat mantentzeko diseinatua dagoena. Xabalinetatik, buztanean lumak izateak bereizten ditu. Horiek egonkortasuna ematen diote. Ardatz fin eta malguago bat ere badute, eta ezin daitezke ohiko arku batekin jaurti.

## Azkon motak 
Hiru azkon mota ezberdin daitezke

* Xabalinak baino txikiagoak direnak, eta haietatik, isatsean lumak dituztelako, egonkortzaile gisa eta ardatz fin eta malguago bat ere izateak, ohiko arku batekin jaurti ezin direlako ezberdintzen direnak.

* Lantza txiki eta meharrak, burnizko mutur estua zutenak. Hauek, besoarekin jaurtitzen ziren eta Brontze Arotik Erdi Aroraino erabili izan ziren. Erabat metalezkoak zirenak ere bazeuden

* Harri Aroko arma bat ondo zorroztutako harri bat zuena, pertsonen organo garrantzitsuenetara sar daitekeena.

Egun, azkon hitzak, jaurtigailu ezberdin asko deskribatzen du: Zerbatana batetik jaurtitako orratz txikiak, lantza astunak, setio makinen arieteak eta erromatar skorpioaren jaurtigailu finak.

## Kanpo estekak
Eskafoide (tartsoa)

**Eskafoidea** (*Navicularis pedis*) ugaztun gehienen oinean dagoen hezur bat da, laburra, bikoitia, asimetrikoa. Bi aurpegi ditu, aurrekoa eta atzekoa, bi ertz, goikoa eta behekoa, eta bi mutur, kanpokoa eta barrukoa.

Tartsoko bigarren ilararen barrualdeko aurpegian dago. Atzealdetik, tortolos edo astragaloarekin artikulatzen da, hiru ziriekin aurretik eta, azkenik, kanpoaldetik, kuboide hezurrarekin.

## Garapena 
Osifikazioa ematen duen azken oineko hezurretako bat da, hiru urterekin nesken artean eta lau urtetik aurrera mutilen artean, nahiz eta barietate handia dagoen.

## Ikus, gainera 
* Eskafoide (karpoa)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anglesita

**Anglesita** PbSO4 formula kimikoa duen mineral berundun eta sulfatoduna da. Galenaren oxidazioaren produktu gisa sortzen da.
[ezkerrera|thumb|Anglesitaren diagrama, bere [kristal-forma ortorronbikoa erakusten duena]]

## Kanpo estekak
Bajo Nuevo

**Bajo Nuevo** uhartea (*Petrel uhartea* ere deitua), giza bizilagunik gabeko uharri bat da, Karibe Itsasoan dagoena. Egun Kolonbiaren administraziopean dagoen arren, Jamaikak, Nikaraguak eta Estatu Batuek bere jabetza aldarrikatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europako Alderdi Popularra

**Europako Alderdi Popularra (kristau demokratak) eta Europar demokratak** Europako Parlamentuko talde garrantzitsuena da. Joera kontserbadoreko eta kristau demokratako kideak biltzen ditu nagusiki, baita zenbait euro-eszeptiko ere (Britainia Handiko *Tory*ak adibidez).

2007ko Europar Legebiltzarreko hauteskundeen eta Bulgaria eta Errumania sartu ondoren Parlamentuko talderik handiena da (785 eserlekutik 276 ditu). Joseph Daul frantziarra da taldeko buru.

Taula honetan ikus daitezke EAPren presidente izan direnak:

## Legebiltzarkideak 
Herrialdez herrialde, hauek dira 2019-2024 aldian alderdi popularrek Europako Legebiltzarrean zituzten ordezkariak. Grisez dauden alderdiak **Europar Demokratak** izeneko talde euroeszeptikoko kideak dira.

## Kanpo estekak
Howland uhartea

**Howland uhartea** (,  ahoskatua) Ameriketako Estatu Batuen menpe dagoen uhartetxo bat da; administratiboki, Ameriketako Estatu Batuen lurralde gehitugabeetako bat da, Ameriketako Estatu Batuetako Gobernu Federalak zuzenean kudeatua, nahiz eta AEBko parte ez den. Honoluluren hegoaldean eta handik Australiarako erdibidean dago.

Howland uhartean inor ez zen bizi, Ameriketako Estatu Batuek 1857an eurentzat aldarrikatu zutenean, nahiz eta lehenagoko polinesiar asentamenduen froga arkeologikoak dauden. Estatubatuarrek eta britainiarrek XIX.mendearen amaierara arte ustiatu zituzten bertako guano gordailuak. Bigarren Mundu Gerran instalazio militarrak egon ziren, eta gatazkaren amaieran bertan behera utzi zituzten.

## Historia 
### Aurrekari historikoak 
Errepide batzuek eta beste artefaktu batzuek lehenagoko polinesiar presentzia adierazten duten arren, uhartean ez zen inor bizi, Estatu Batuek 1857ko Guanera Uharteen Legearen arabera aldarrikatu zutenean. 1935ean kolonizazio saiakera bat hasi zen, Hawaiiko lau biztanle gazterekin. Inguruko Baker uhartean eta Jarvis uhartean antzeko proiektuak hasi ziren, baina Bigarren Mundu Gerrak eten egin zituen eta uharteak abandonatu egin ziren.

Amelia Earhart pilotu estatubatuarrak 1937an munduari itzulia emateko asmoz egindako hegaldian erregaia hornitzeko geldialdietako bat izan behar zuen Howland uharteak. Ginea Berritik aireratu zen, baina ez zen iritsi helburura. Erregaia amaitu eta bere hegazkina itsasora erori zela uste da. Horregatik, uhartea "Amelia Earhart inoiz iritsi ez zen uhartea" bezala ere ezagutzen da.
thumb
Funts Publikoen zati bat pistak egiteko erabili zen, irlan asfaltatu gabeko pista batzuk ere eraiki ziren, makineriarako soilik erabiliko zirenak.

Bertan inor ez denez bizi, ez da ordu-eremurik ezarri Howlanden. Hala ere, Ordu-eremu Koordinatuaren (UTC) baino 12 ordura dagoen ordu-eremuan dago, Nazioarteko Data-lerroa deiturikoan. Izan ere, Howland eta inguruko Baker Island dira ordu-eremu horretan dauden bi lurralde bakarrak.

Ordu-eremu hori AoE (, «Lurreko edozein tokitan») akronimoaz ere ezagutzen da. Izen hori planetako edozein lekutan epe bat amaitzen dela adierazteko erabiltzen den konbentzioa da.

## Geografia 
Ozeano Barearen iparraldean dago. Klima ekuatoriala du, prezipitazio gutxirekin, etengabeko haizearekin eta eguzki beroarekin. Lurra baxua eta hareatsua da. Uharteak ez du edateko urik. Baliabide natural bakarra guanoa da.
thumb
Mendebaldeko kostaldeko hondartza erdian itsasontziak aparkatzeko eremu bat dago, baita egunez itsasargi bat ere. Uhartea 2 urtean behin bisitatzen du AEBko Arrain eta Fauna Zerbitzuak.

## Earhart itsasargia 
Kolonoek Earhart itsasargia eraiki zuten. Hareharri zuriz eraikia zegoen, marra beltzez margotuta. Itsasargia Bigarren Mundu Gerran suntsitu zuten Japoniako erasoek, baina 1960ko hamarkadaren hasieran berreraiki zuten.
thumb
2000. urtean, itsasargia eraisterako zerrendatua izan zen, hamarkadatan margotu gabe zegoelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jarvis uhartea

**Jarvis uhartea** (,  ahoskatua), baita ere *Bunker Uhartea* bezala ezaguna, Ozeano Barearen hegoaldean dagoen Estatu Batuetako irla bat da. AEB-etako Barne Sailaren menpe dago eta ez du bizidunik uhartean.

Hawaii eta Cook uharteen arteko ibilbidearen erdian kokaturik, Lerroko uharteak uhartedian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johnston atoloia

**Johnston atoloia** () Ozeano Barearen iparraldean dagoen estatubatuar atoloia da. Uhartearen erdian, hegazkinentzako lur-hartze pista bat dago asfaltatua. Uhartea hazten joan da azken urteotan.

Atoloiak lau uharte ditu:

## Kanpo estekak
Baker uhartea

**Baker uhartea** (,  ahoskatua) bizidun gabeko atoloi bat da, Ozeano Barearen iparraldean dagoena, ekuatorean gain-gainean alegia. Hawaii eta Australiako erdibidean dago, eta uharteak Estatu Batuen menpean dago.

Estatubatuarrek uhartea 1857an okupatu zuten.

## Geografia 
Atoloia Hawaii eta Australiaren arteko erdibidean dago, 2,1 km²-ko azalera du eta itsas mailatik 8 metroko altuera maximoa. Klima ekuatoriala du, prezipitazio gutxirekin, haize etengabearekin eta eguzki beroarekin. Uhartea koralezko uharri estu batek inguratzen du, eta hori arriskutsua da kostaldetik gertu nabigatzen duten ontzientzat.

Baker uharteak munduko erdigune geografikoko antipodatik hurbilen dagoen lurralde azaleratua da, hau da, ekuatoreko lerroaren eta 180 meridianoaren edo antimeridianoaren arteko elkargunea da. 

### Flora eta fauna 
Bakerrek ez du ur gezaren iturri naturalik. Ez du zuhaitzik, landaretza urria da eta lau belar mota ditu; igokari etzanak eta hazkunde txikiko zuhaixkak.https://web.archive.org/web/20120419040523/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/bhpage.htm  Uhartea habiak egiteko, atseden hartzeko eta elikatzeko habitata da, batez ere, itsas hegaztientzat, kostaldeko hegaztientzat eta itsasoko basa bizitzarentzat. 

Hondartzako hegaztien eta beste espezie batzuen mota batzuk bizi dira uhartean eta inguruko uretan, eta horietako batzuk desagertzeko arriskuan daude. Arearia Interpretes, orratz kolipinta, lixa eta Pazifikoko urrezko txirritxoa (Pluvialis fulva) dira kezka gutxien sortzen duten espezieak. Pazifikoko zarapitoa (Numenius tahitiensis) zaurgarritzat jotzen da kontserbaziorako lehentasunen plan nazionalean. Arrezifean zehar dortoka berdeak eta karey dortokak aurki daitezke, biak desagertzeko arrisku larrian daudenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kingman uharria

**Kingman uharria** (,  ahoskatua) ia urpean dagoen koralezko uharria da. Ez du bizidunik bertan eta landaredia oso gutxi dago. Hawaii eta Amerikar Samoa uharteen erdibidean dago, Ozeano Barean. Lerroko uharteak izeneko uhartediaren zati bat da, estatubatuarren kontrolpean dagoena.

## Kanpo estekak
Midway

**Midway** (,  ahoskatua; ) Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartedian dagoen eta hainbat uhartez osaturiko atoloi bat da. Biztanlerik ez badu ere, bertan bizpahiru hegazkinentzako pistak ditu.

Administratiboki, Estatu Batuetako menpe dago eta Hawaii uharteetan.

## Klima 
## Ikus, gainera 
* Midwayko gudua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kobagaine

**Kobagaine** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Gertu dagoen Arbelo izeneko menditik ez dago oso banandua. Mendi honetan, Kobagainen, alegia, aho biribildun leizezulo bat dago, eta hauxe izan da mendiari izena eman diona. Leizezulo hau Kuebakoa izeneko haranean dago, Kobagaine Urkutetik banatzen duena.

## Kanpo estekak
Mikel Aramendi

**Mikel Aramendi** bi pertsona izan daiteke:

* Mikel Aramendi (kazetaria) (Itsasondo, 1955 -), kazetaria eta nazioarteko politikan aditua.

* Jon Mikel Arano Aramendi (Itsasondo, 1961 -), idazlea (batzuetan *Mikel Aramendi* soilik sinatu duena).
Dorleta Urretabizkaia

**Dorleta Urretabizkaia** (Donostia, 1977ko maiatzaren 23a) gipuzkoar aktore eta eleberrigilea da.

2006. urtean Irun Hiriko Euskarazko Eleberri Saria irabazi zuen *Jaione* nobelarekin.

## Biografia 
### Aktore 
#### Zineman 
* *Mi hijo Arturo* (2001)
* *Narciso* (2015)
* *Hil kanpaiak* (2020)

#### Telebistan 
* *Goenkale* (1994-1996);(2007-2008)
* Policias (2001)
* *Martin* (2006)
* *Mi querido Klikowsky* (2007)
* *Alquilados* (2000)
* *Go!azen* (2018)
* *Irabazi arte* (2023-*gaur egun*)
* *Itxaso* (2023)
* *Cristobal Balenciaga* (2024)
* *Desagertuta* (2025)
* *Zeru ahoak* (2025)
* *Romi* (2025)

#### Antzerkian 
* LA BEUATÉ DE MARITÉ" (2019). Maria Casal. Microteatro
* EL AMOR DESPUÉS DEL AMOR/ MAITASUNAREN OSTEAN, MAITASUNA" (2014). GARBI LOSADA. Ados Teatroa.
* TERAPIAS/ TERAPIAK" (2013). RAFAELCALATAYUD. Vaivén Producciones La Pavana.
* EL CLUB DE LAS MUJERES INVISIBLES".FERNANDO BERNUÉS. Vaivén producciones.
* EL JEFE DE TODO ESTO (2008). GARBI LOSADA.
* BATEKMILA (2005). PASCALE DANIEL-LACOMBE. Compañía Théâtre du Rivage.

### Idazle 
* *Jaione* eleberria (Kutxa, 2006)
[erdian|thumb|500x500px|'[Sisiforen paperak antzezlanaren aktore batzuk agurtzen, 2020.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Héctor Alterio

**Héctor Benjamín Alterio Onorato** (Buenos Aires, 1929ko irailaren 21a - Madril, 2025eko abenduaren 13a) argentinar aktorea izan zen, hala zineman nola antzerkian aritu zena. Ernesto eta Malena Alterio aktoreen aita izan zen.

## Bizitza 
Héctor Alterio Buenos Airesen jaio zen 1929ko irailaren 21ean. 1960ko hamarkadan, *Nuevo Teatro* konpainia ipini zuen martxan, eta ondoren pelikulak egiten hasi zen. Espainian errefuxiatu zen Alianza Anticomunista Argentina izeneko taldeak berari egindako mehatxuak zirela-eta.

Pelikula ugaritan parte hartu izan zuen, eta hainbat sari lortu izan zituen bere ibilbide profesional luzean, besteak beste 1977ko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra Donostiako Zinemaldian.

## Filmografia hautatua 
* *Los siete locos* (1973).
* *Quebracho* (1974).
* *La Patagonia rebelde* (1974).
* *Pascual Duarte* (1976).
* *Asignatura pendiente* (1977).
* *El crimen de Cuenca* (1980).
* *Asesinato en el Comité Central* (1982).
* *La historia oficial* (1985).
* *Tango feroz: la leyenda de Tanguito* (1993).
* *La Regenta* (1995, telebistan).
* *Cenizas del paraíso* (1997)
* *Las huellas borradas* (1999).
* *El hijo de la novia* (2001).
* *Kamchatka* (2002).
* *Cleopatra* (2003).
* *Txokolate apur bat* (2008)

## Kanpo estekak
Ingrid Betancourt

**Ingrid Betancourt Pulecio** (Bogota, 1961eko abenduaren 25a) politikari kolonbiar-frantziarra da.

## Biografia 
Familia aristokratiko baten barruan jaioa, haurtzaroa Parisen igaro zuen, eta geroago bertan politika ikasi zuen.

Kolonbiara bueltan, *Partido Verde Oxígeno* izeneko alderdi ekologista sortu zuen 1994an. Lau urte geroago, 1998an, senatuan sartu zen, boto ugari jaso ondoren. Horrek ekarri zion heriotza-mehatxuak jasotzea, eta horren ondorioz seme-alabak Zeelanda Berrira bizitzera joan ziren, aitarekin.

Azkenik, 2002an herrialdeko presidentea izateko aurkeztu zuen bere burua, kanpainari ekiten. Orduan FARC talde armatuak bahitu zuen, urte hartako otsailean, beste pertsona batzuekin batera. Hor hasi zen 6 urte baino gehiagoko bahiketa luzea. Tartean, Álvaro Uribe eskuindarrak hauteskundeak irabazi zituen, eta FARCekin inolako negoziaziorik egitea hasieran baztertu izan zuen. 2003ko uztailean *Opération 14 juillet* delakoak huts egin zuen, Betancourt askatzeko xedearekin egindakoa, eta azkenean Frantziako gobernuan eskandalua eragin izan zuen. 2004an Uriberen gobernuak jarrera aldatu zuen eta FARCekin harremanetan hasi zen, baina emaitzarik ez zuen eman bahiketari zegokionez. 2007an publikoki argitaratu zuten Betancourt oraindik bizirik zegoela, oso ahulduta baina, eta haren amari igorritako gutuna publiko egin zuten.

2008an hainbat saiakera egin izan zuten Ingrid Betancourt askatzeko, besteak beste Hugo Chavez presidente venezuelarrak egindakoa (*Operación Emmanuelle*), baina azkenik Kolonbiako armadak burututako operazioa (*Operación Jaque*) izan zen arrakasta lortu zuena: uztailaren 2an Betancourt eta beste 14 pertsona askatu zituzten.

## Kanpo estekak
Nívar

**Nívar** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 785 biztanle zituen.
thumb|ezkerrera|250px|Nívarko eliza

## Kanpo estekak 
*  Nívarko Udala
Belar Hockeya 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Belar Hockeya 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 10etik abuztuaren 23ra arte jokatu zen Bejingo Olympic Green Hockey Zelaian. 2 modalitate ezberdin daude eta guztira 18 herrialde ezberdinetako hainbat kirolarik hartu zuten parte.

## Partehartzaileak 
### Gizonak 
#### A Taldea 
#### B Taldea 
#### Azken Fasea 
### Emakumeak 
#### A Taldea 
#### B Taldea 
#### Azken Fasea 
## Egutegia 
## Dominak 
### Gizonak 
* 
* 
* 
### Emakumeak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Norma Aleandro

**Norma Aleandro Robledo** (Buenos Aires, Argentina, 1936ko maiatzaren 2a) aktorea da. 1970eko hamarkadan Uruguaira erbesteratu zen, eta gero Espainiara. Argentinara itzuli zen demokrazia berrezarri zenean. Ibilbide luzean lortutako beste hainbat sariren artean, 1996an emakumezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra eskuratu zuen Donostiako Zinemaldian.

## Filmografia 
[thumb|*[Güemes, la tierra en armas*]]

 
## Ikus, gainera 
* Argentinako zinema
Ogíjares

**Ogíjares** (edo ***Los Ogíjares***) Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 12.145 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Ogíjaresko Udala

thumb|ezkerrera|300px|Ogíjares
Valeria Bertuccelli

**Valeria Sonia Bertuccelli** (San Nicolás de los Arroyos, Buenos Airesko probintzia, 1969ko azaroaren 30a -) argentinar aktorea da.

## Filmografia 
## Ikus, gainera 
* Argentinako zinema
Gastón Pauls

**Gastón Pauls** (Buenos Aires, 1972ko urtarrilaren 17a-) aktore argentinarra da.

## Filmografia hautatua 
# *Territorio Comanche* (1996).
# *Verdad Consecuencia* (1997).
# *Frontera Sur* (1997).
# *Nueces Para el Amor* (2000).
# *Nueve reinas* (2000).
# *Felicidades* (2000).
# *Iluminados por el Fuego* (2002).
# *El Último tren* (2002)
# *XXY* (2007).

## Ikus, gainera 
* Argentinako zinema
Juan Diego Botto

**Juan Diego Botto Rota** (Buenos Aires, 1975eko abuztuaren 29a-) aktore hispano-argentinara da.

Aita estatuko terrorismoaren 30.000 biktimen artean egon izanak (bahitu, torturatu eta eraila) eta amaren militantzia politikoak eragin zuten Botto amarekin Espainiara erbesteratu izana, lau urte besterik ez zituelarik.

Zinema arloan oso txikia izanik lehenengo pelikulan parte hartu izan zuen, eta ordutik ibilbide luzean film eta antzezlan ugaritan lan egin du, hainbat Goya Sari lortuz.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Antzerkia 
## Aktibismo politikoa 
Hainbat kausa sozialetan parte hartu izan du, eta horrez gain, manifestuetan ohiko sinatzaile bilakatu da. Adibide batzuk dira GALen krimenak argitzeko eskakizunak edota gerraren aurkako manifestazioak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Argentinako zinema

## Kanpo estekak 
*  Bottoren webgune ez ofiziala
Federico Luppi

**Federico Luppi** (Ramallo, Buenos Airesko probintzia, 1936ko otsailaren 23a – Buenos Aires, 2017ko urriaren 20a) aktore argentinar-espainiarra izan zen.

Argentinako antzezle nagusietakotzat hartzen da. Gaztetan La Platara joan zen pintura eta eskultura ikastera, baina nahiago izan zuen antzerkiaren munduan aritu. Era askotako lanak egin zituen antzerkigintzan saioak egiten zituen bitartean. Denboraldi batez gaueko tabernetan lan egin ondoren, antzerkian *Ha llegado un inspector* ("Ikuskatzaile bat etorri da") lanarekin egin zuen debuta. Lan hark zinema, irratia eta telebistarako ateak zabaldu zizkion.

Erregimen politikoaren kontra izan zuen jarreraren ondorioz, Espainiara ihes egin zuen. Espainian lan asko egin zituen, batez ere 1976-1981 urteen bitartean. Hala eta guztiz ere, *Romance de Aniceto y la Francisco* ("Aniceto eta Franciscoren maitasuna") lanak eman zion ospea nazioartean. Adolfo Aristarainekin *Un lugar en el mundo* ("Leku bat munduan") eta *La ley de la frontera* ("Mugako legea") filmak egin zituen.

1997an Zilarrezko Maskorra aktore onenari lortu zuen Donostiako Zinemaldian.

## Lan hautatuak 
### Antzerkigintza 
# *Korchac y los niños* ("Korchac eta umeak")
# *Soledad para cuatro* ("Bakardadea lau lagunentzat")
# *Nuestro fin de semana* ("Gure aste bukaera")
# *El canto del cisne* ("Beltxargaren kantua").
### Zinema 
# *La Patagonia rebelde* (1974).
# *Últimos días de la víctima* (1979).
# *Tiempo de revancha * (1981).
# *Plata dulce* (1982).
# *Un lugar en el mundo* (1992).
# *La invención de Cronos* (1992).
# *Sol de otoño* (1996).
# *Martín (Hache)* (1997).
# *El espinazo del diablo (2001)
# *El último tren* (2002).
# *Lugares comúnes* (2002).
# *El laberinto del fauno* (2006).
# *La habitación de Fermat'' (2007)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Argentinako zinema
Estopiñán del Castillo-Estopanyà

**Estopanyà** (gaztelaniaz eta ofizialki *Estopiñán del Castillo* eta aragoieraz *Estupiñán*, *Estopanyà* katalanez, izen ofiziala *Estopiñán del Castillo/Estopanyà*) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da. Estopiñan eta Caserras del Castillo herriek udal bat osatu zutenean sortu zen.

198 biztanle zituen 2007an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekoetxea Urdaibai

**Ekoetxea Urdaibai** Busturiko Axpe auzoan dagoen biodibertsitatea interpretatzeko gunea da; Euskadiko Biodibertsitatearen Zentroa, hain zuzen ere. 2008ko ekainean inauguratu zuten.

Madariagatarren leinuak eraikia, Madariaga dorretxea zaharberritu egin dute Euskadiko Biodibertsitatearen zentro izateko. Zentro honen helburua da kontserbazioa bultzatzea eta biodibertsitatearen erabilpen iraunkorra sustatu eta bere ezagutza zabaltzea.

## Ikusgai 
Bere gela eta ikusgarrien artean:
* Hegaztientzako behatokia
* Hitzaldiak egiteko gela
* Urdaibairen gaineko bideoak eta mapa birtuala
* Biodibertsitatea ulertzeko bideoak eta gelak
Honetaz aparte biodibertsitatea ikertzeko eta sustatzeko gunea du, erabaki politikoen aholkularitzarako, besteak beste.

## Argazki bilduma 

Fitxategi:Towards Madariaga Tower. Busturia. Biscay..JPG|Madaraga dorretxerantz
Irudi: madariaga dorretxea.jpg| Hitzaldi gela
Irudi: madariaga dorretxea1.jpg | Mikroekosistema ulertzeko gela
Irudi: madariaga dorretxea2.jpg | Erakusketa ibiltarirako gunea
Irudi: madariaga dorretxea3.jpg | Madariaga dorretxea
Irudi: madariaga dorretxea5.jpg | Animalien argazkiez beteriko gela
Fitxategi:Some girls inside Madariaga Tower Busturia Biscay..JPG|Ikasle batzuk Madariaga dorretxean
Fitxategi:Some pupils inside Madariaga Tower.JPG|Ikasle batzuk Madariaga dorretxean
Fitxategi:Urdaibai from Madariaga Tower. Busturia. Biscay..JPG|Urdaibai Madariaga dorretxetik ikusita
Fitxategi:Some girls at Madariaga Tower Busturia Biscay.JPG|Ikasle batzuk Madariaga dorretxean
Fitxategi:In front Madariaga Tower. Busturia. Biscay..JPG|Madaraga dorretxea

## Ikus, gainera 
* Urdaibai Bird Center

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Grañén

**Grañén** Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

1.992 biztanle zituen 2007an.

## Kanpo estekak 
*  Grañengo udalaren webgunea
Luis Puenzo

**Luis Adalberto Puenzo** (Buenos Aires, 1946ko otsailaren 19a-) zinema zuzendari, ekoizle eta antzerkigile argentinarra da.

Beste sari batzuen artean, 1985ean *La historia oficial* pelikula Ingelesez besteko film onena izendatu zuten Oscar Sarietan. AEBetan ere lan egin izan du.

## Filmografia 
# *Luces de mis zapatos* (1973)
# *Las sorpresas* (1975)
# *La historia oficial* (1985)
# *Old Gringo* (1989)
# *With Open Arms* (1990)
# *La Peste* (1992)
# *La puta y la ballena* (2004)

## Ikus, gainera 
* Argentinako zinema
Adolfo Aristarain

**Adolfo Aristarain** (Buenos Aires, Argentina, 1943ko urriaren 19a) zinema zuzendari eta gidoilaria da.

Beste sari batzuen artean, Donostiako Zinemaldian Urrezko Maskorra lortu zuen 1992an (*Un lugar en el mundo*) eta gidoi onenaren Epaimahaiaren Saria 2002an (*Lugares comunes*).

## Filmografia 
* *La parte del león* (1978)
* *La playa del amor* (1979)
* *La discoteca del amor* (1980)
* *Tiempo de revancha* (1981)
* *Últimos días de la víctima* (1982)
* *The Stranger* (1987)
* *Un lugar en el mundo* (1991)
* *La Ley de la frontera* (1995)
* *Martín (Hache)* (1997)
* *Lugares comunes* (2002)
* *Roma* (2004)

## Ikus, gainera 
* Argentinako zinema
An American in Paris

***An American in Paris*** Vincente Minnellik 1951an zuzendutako filma da.

## Argumentua 
Jerry Mulligan (Gene Kelly) margolaria izateko Parisera joandako estatubatuarra da. Adam (Oscar Levant) bere laguna pianojolea da eta abeslari frantziar batekin dabil lanean: Henri Baurel (Georges Guétary). Milo Roberts (Nina Foch) aristokrata bakartiak Jerry janzkiko du, bere lanean ez ezik Jerryengan ere interesatuta dagoelako. Jerryk, ostera, Lisez (Leslie Caron) maiteminduko da, jatetxe batean ezagutuko duen neska frantziar gazteaz.

## Pertsonaiak 
* Gene Kelly: *Jerry Mulligan*
* Leslie Caron: *Lise Bouvier*
* Oscar Levant: *Adam Cook*
* Georges Guétary: *Henri "Hank" Baurel*
* Nina Foch: *Milo Roberts*

## Abestiak 
* *"Our Love Is Here to Stay"
* *"By Strauss"
* ''"Tra-la-la (This Time It's Really Love)"
* *"I Got Rhythm"
* *"I'll Build a Stairway to Paradise"
* ''"'S Wonderful"
* *"Nice Work If You Can Get It"
* *"Embraceable You"
* *"An American in Paris Ballet"
* *"Strike Up the Band"
* *"Concerto in F for Piano and Orchestra"*

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Isábena

**Isábena** (gaztelaniaz eta ofizialki *Isábena*, ; ) Huescako udalerria da, Ribagorza eskualdean dagoena.

## Herriguneak 
Udalerriko biztanleria gune hauetan banaturik dago:

* Carrasquero
* Esdolomada
* La Colomina
* La Puebla de Roda (herriburua)
* La Roca
* Merli
* Mont de Roda
* Nocellas
* Roda de Isábena
* Rin de la Carrasca
* San Esteban del Mall
* Serraduy (El Barri, La Vileta, Riguala)

## Historia 
1964an la Puebla de Roda eta Roda de Isábena antzinako udalerriak batu eta Isábena sortu zuten. 1966an Merli, (Esdolomada, Merli eta Nocellas) antzinako udalerria gehitu zitzaien eta 1970ean San Esteban del Mall eta 1977an Serraduy.

## Demografia 
## Ondarea 
* Roda de Isábenako katedrala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Isabenako udalaren webgunea
*  Isabena posta kodea.