Henipabirus

***Henipabirusa*** zentzu negatiboko base-paredun RNA birus genero bat da *Paramyxoviridae* familian, *Mononegavirales* ordena, bost espezie dituena. Henipabirusak, berez, azeri hegalarietan eta zenbait mikro-saguzar espezietan aurki daitezke. Henipabirusek genoma luzeak eta ostalari-sorta zabala dituzte ezaugarri. Berriki agertu da patogeno zoonotiko gisa, eta etxeko animalietan eta gizakietan gaixotasunak eta heriotzak eragin ditzake.

2009an, hiru birus berriren RNAren sekuentziak atzeman ziren, henipabirusekin duten erlazio filogenetikoari dagokionez. *Eidolon helvum* saguzarrean ezagutzen dira Ghanan. Henipabirus berri horiek Australiatik eta Asiatik kanpo aurkitzeak adierazten du henipabirusen endemikotasun-potentzialaren eskualdea mundukoa izan daitekeela. Afrikako henipabirus horien ezaugarriak pixkanaka aldatzen ari dira.

*Nipah* eta *Hendra* *henipabirusak* C kategoriako agente selektibotzat hartzen dira (USDA-HHS).

## Egitura 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Henipavirus_structure.svg/220px-Henipavirus_structure.svg.png|thumb|Henipabirusen egitura
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Henipavirus_genome.png/220px-Henipavirus_genome.png|thumb|Henipabirusaren genoma (3’-tik 5’-ra bitarteko orientazioa) eta P genearen produktuak
Heniphurrak pleomorfoak dira (forma aldakorrekoak), 40-600 nm-ko diametrokoak. Matrize biraleko proteina-geruza baten gainean mintz lipidiko bat dute. Nukleoan, RNA genomikoaren harizpi helikoidal bakarra dago, N (nukleokapsidoa) proteinari estuki lotua eta L (handia) eta P (fosfoproteina) proteinei lotua. Proteina horiek erreplikazioan RNA polimerasaren jarduera ematen dute.

Mintz lipidikoan txertatuta, F proteinen (fusioa) gailurrak eta G proteinen tetramadoreak (erantsia) daude. G proteinaren funtzioa (MojV-G proteinaren kasuan izan ezik) birusa zelula ostalariaren azalarekin elkartzea da, Ephrin B1, B2 edo B3 izeneko ugaztunen proteina-familiaren bidez. Lotura-glikoproteinaren egitura X izpien bidezko kristalografiaren bidez zehaztu da. F proteinak mintz birala ostalariaren mintz zelularrarekin urtzen du, eta zelulan birioi-edukia askatzen du. Era berean, infektatutako zelulak inguruko zelulekin fusionatzen dira, sintzio multinukleatu handiak eratzeko.

## Genoma 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Journal.pone.0199534.g001.A.png/220px-Journal.pone.0199534.g001.A.png|thumb|Nipah birusaren erreplikazio-zikloa (NiV)
Genoma mononegabiral guztiak bezala, Hendra birusa eta Nipah birusaren genomak ARN ez-segmentatuak dira, harilkatu gabeko RNA zentzu negatibokoak. Bi genomek 18.2 kb-ko luzera dute eta sei gene dituzte, sei egitura-proteinari dagozkienak.

*Paramyxoviridae* familiako beste kide batzuek bezala, henipabirusaren genomako nukleotido-kopurua seiren multiploa da, 'seiren erregela' deritzonaren modukoa. Seiko erregela mutazio bidez edo genomaren sintesi osatugabe bidez desbideratzeak erreplikazio biral ez-eraginkorra eragiten du, seguruenik RNAren eta N proteinaren arteko loturak ezarritako egitura-murrizketen ondorioz.

Henipabirusek RNAren edizioa izeneko ezohiko prozesua erabiltzen dute, gene bakar batetik abiatuta hainbat proteina sortzeko. Henipabirusetako prozesu espezifikoak berekin dakar guanosina-hondakinak P mRNA genean sartzea itzulpena egin aurretik. Gehitutako hondakinen kopuruak zehazten du P, V C edo W proteinak sintetizatzen diren. V eta W proteinen funtzioak ezezagunak dira, baina ostalariaren mekanismo antibiralen aldaketan nahasita egon daitezke.

## Agertzeko arrazoiak 
Henipabirusak agertzearekin batera, azken hamarkadetan beste birus zoonotiko batzuk agertu dira. SARSren koronabirusa, saguzar australiarraren lisabirusa, Menangle birusa, Marburg birusa eta, agian, ebolaren birusak saguzarrek ere erasotzen dituzte, eta beste espezie batzuk kutsatzeko gai dira. Birus horietako bakoitza agertzeak lotura izan du saguzarren eta gizakien arteko kontaktua handitzearekin, eta, batzuetan, beste ostalari bat ere tartean dela. Kontaktua areagotu egin da, bai saguzarren lurraldean giza inbasioaren ondorioz (Nipah-ren kasuan, bereziki lurralde horretako zerriak), bai saguzarrek giza populazioetarantz egindako mugimenduaren ondorioz, elikagaien banaketan izandako aldaketen eta habitataren galeraren ondorioz.

Frogatuta dago azeri hegalarien habitat-galerak, bai Asiako hegoaldean, bai Australian (batez ere ekialdeko kostaldean), giza etxebizitzen inbasioak eta nekazaritza gainerako habitatetan, gizakien eta azeri hegalarien banaketen gainjartze handiagoa eragiten ari direla.

## Taxonomia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak