open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martina Barroso García

**Martina Barroso García** (1917ko urtarrilaren 30a, Gilbuena, Ávila- 1939ko abuztuaren 5a, Madril) 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan modista zen eta 22 urte besterik ez zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da. 

## Biografia 
Gilbuena, Ávilan jaio zen 1917ko urtarrilaren 30ean, eta Salustiano eta Maria zituen gurasoak. Ondoren Madrilgo Chamartín de la Rosa auzora lekualdatu zen.

1937ko martxotik JSUren militante izan zen eta gerra bitartean bere Unión de Muchachas taldekoekin tailer batean josi zuen, gizon soldaduentzat gerrarako arropa eginez.

1939ko ekainaren 6an atxilotu zuten Ventasko kartzelan eta urte bereko abuztuaren 5ean fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren hilarrietan.

## Memoria 
ezkerrera|thumb|250px|Murala. Gandian
Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskeinitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak.
ezkerretara|thumb|250px|Madrilgo herriak eta Trece Rosas fundazioak LAS TRECES ROSASen memorian
2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historialriari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

## Erreferentziak
The Westerner (1940ko filma)

***The Westerner*** () western filma da, William Wyler alemaniar-suitzar zinemagileak 1940an zuzendu zuena. Gary Cooper, Walter Brennan, Fred Stone eta Doris Davenport izan ziren aktore nagusiak. Euskal Herrian 1940ko hamarkadan estreinatu zen, *El Forastero* eta *Le Cavalier du Desert* izenburuekin..

Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar saria (Walter Brennan) irabazi zuen, eta zuzendaritza artistiko onenaren (James Basevi) eta argumentu onenaren (Stuart N. Lake) izendapenak jaso.

## Sinopsia 
1882, Vinegaroon, Texas, Mendebalde Urruna. Estatu Batuen zabalkundea mendebalderantz, bi motatako kolonoen bitartez egiten ari da: ganaduzaleak, eta nekazariak. Talde bakoitzak bere interes ekonomikoak ditu eta, nonbait, Pecos ibaitik mendebaldera, ganaduzaleak dira nagusi, indarkeriaz kontrolatzen baitute bertako agintea. Testuinguru horretan agertzen da bazter horietara kanpotar edo *Mendebaldetarra*, Cole Harden (Gary Cooper) cowboy zintzoa: Roy Bean (Walter Brennan) ezohiko eta moralitate berezikoaren epailearekin hala moduzko adiskidetasuna eraikiko du.

## Aktoreak 
* Gary Cooper: Cole Harden
* Walter Brennan: Roy Bean epailea
* Doris Davenport: Jane Ellen Mathews
* Fred Stone: Caliphet Mathews
* Forrest Tucker: Wade Harper
* Paul Hurst: Oilaskoin C
* Chill Wills: Hego-ekialde
* Lilian Bond: Lillie Langtry
* Dana Andrews: Hod Johnson
* Charles Halton: Mort Borrow
* Trevor Bardette: Shad Wilkins
* Tom Tyler: Errege Evans
* Lucien Littlefield: Arrotza
* Hank Bell: Udaltzaina (krediturik gabe)
* Charles Coleman: Lily Langtryren managerra (krediturik gabe)
* Heinie Conklin: Sarrera lehiatilako saltzailea (krediturik gabe)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarazko azpidatziak.
*
Rupert Bunny

**Rupert Charles Wulsten Bunny** (Melbourne, 1864ko irailaren 29a - *ib.*, 1947ko maiatzaren 25a) australiar margolari bat izan zen. Parisen "mende amaieran" atzerriratu gisa ezagutu zuen arrakasta.

## Iruditegia 

Irudi:Bunny pastorale.jpg|*Pastorale* (1893)
Irudi:Rupert Bunny, 1902 - Jeanne.jpg|thumb|*Jeanne* (1902)
Irudi:Rupert Bunny - Endormies - Google Art Project.jpg|*Endormies* (circa 1904)
Irudi:Rupert Bunny, Summer Time, c. 1907. Art Gallery of New South Wales.jpg|*Summer Time* (1907)
Irudi:Rupert Bunny - Who comes? - Google Art Project.jpg|*Who comes?* (circa 1908)
Irudi:Rupert Bunny - The Nymph of Salmacis (1919).jpg|*The Nymph of Salmacis* (1919)
Irudi:Rupert bunny - annunciation.jpg|*Annunciation* (circa 1920s)
Irudi:Rupert Bunny - Jeanne reading.jpg|*Jeanne Reading* (circa 1902)
Irudi:Rupert Bunny, 1902 - Étaples.jpg|*Étaples* (1902)
Irudi:Rupert Bunny, 1909 - In the Luxembourg gardens.jpg|*In the Luxembourg Gardens* (1909)
Irudi:Rupert Bunny - The Rape of Persephone, 1913.jpg|thumb|*The Rape of Persephone* (circa 1913)
Irudi:Rupert Bunny, 1921 - Fresque.jpg|thumb|*Fresque* (1921)
Irudi:Rupert Bunny, 1920 - self-portrait.jpg|thumb|*Self Portrait* (1920)

## Kanpo estekak
57. Oscar Sariak

**57. Oscar Sarien ekitaldia** 1985eko martxoaren 25an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1984. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Jack Lemmon izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
* (*) Lorpen bereziaren Oscar Saria eskuratu zuen

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **James Stewart**
* **National Endowment for the Arts**

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **David L. Wolper**

### Lorpen bereziaren Oscar Saria 
* **Kay Rose**, ***The River*** filmaren soinu efektuen edizioagatik

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kiltxano

**Kiltxano** Arabako herri hustu bat da. Argomaiz eta Etxabarri Urtupiña herrien artean kokatuta, gaur egun Burgu udalerriaren zati da.

Herri honetatik zutik dirauen eraikin bakarra Done Petriren omenezko baseliza da, XIII. mendean estilo protogotikoan eraikia.

## Historia 
Herriari buruz ezagutzen den lehen aipamena 1257. urtekoa da. Jerónimo Aznar Calahorrako eta La Calzadako gotzainak ***Guilçiano*** izeneko herria aipatzen du Egilatzeko artzapez-barrutian.

## Kokapena 
GeoEuskadiko kartografoek Argomaiz eta Etxabarri Urtupiña artean kokatzen dute.

Done Petri/San Pedro baseliza Argomaiz eta Etxabarri Urtupiña lotzen duen errepidearen ondo-ondoan dago, bi herrien arteko erdibidean.

## Ondarea 
ezkerrera|thumb|Done Petri Kiltxanoko ermita
* *Kiltxanoko Done Petri baseliza*
Ikus: Kiltxanoko Done Petri ermitako irudiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* San Pedro ermita - Bisita birtuala
Abraham Lincoln Batailoia

[thumb|250px|Batailoiaren soldadu multzo bat [Jaraman, 1937an.]]
[thumb|250px|Batailoiaren beterano talde bat [Vietnamgo gerraren aurkako manifestazio batean, 60. hamarkadan.]]

**Abraham Lincoln Batailoia** 1937ko urtarrilaren 6an, Espainiako Bigarren Errepublikaren defentsan faxismoaren aurka Nazioarteko Brigaden barruan Estatu Batuetako boluntarioekin armada gorputza sortu zen. Batailoiaren izena XV. Nazioarteko Brigadan Estatu Batuetatik etorritako indar guztiei zabaldu zitzaien. Batailoiaren partaide gehienak alderdi eta sindikatu aurrerakoien militanteak ziren, batez ere Estatu Batuetako Alderdi Komunistakoak eta sindikatu sozialistakoak.

Kopuru zehatzaren inguruan eztabaida badago ere, kalkulatzen da 2.800 eta 3.200 pertsona artean izan zirela ozeanoa gurutzatu zuten estatubatuarrak, gehienak Alderdi Komunistako zein sindikatuetako kideak. Guztira 1.000 eta 1.500 kide artean hil zirela kalkulatzen da, eta AEBetan oihartzun zabala izan zuen. Dena den, batez ere Bigarren Mundu Gerra amaitzean, marxismoaren sustatzaile zirelakoan sorgin ehiza gogorra pairatu behar izan zuten.

## Historia 
Nazioarteko Brigada gehienak Albaceteko egoitzan antolatu ziren bitartean, estatubatuarrak 1936tik Figueresen, Gironan konzetratu ziren. Ondoren, Albaceten, beste herrialdetatik joandako beste brigadistekin entrenamendua jaso zuten. Tarazona de la Manchan eta Villanueva de la Jaran kuartelaratu ziren. Hasieran entrenamenduak eta prestakuntza ez zen oso ona izan; Robert Hale Merriman eta Oliver Law, bestetik, ez ziren oso lider egokiak. Steve Nelsonek unitatearen agintea hartu zuenean, aldiz, gauzak aldatu ziren.

Dibisioaren su-batailoa 1937ko otsailean jaso zuten. Une hartan 450 soldadu zituen. 1937 eta 1938 urtetan, 2500 estatubatuar batailoia indartu zuten. Unitateak uneoro 400 eta 600 soldadu arteko izan zituen. Baxa handiak izan zituen.

Gerra bitartean batailoiak guda askotan hartu zuen parte: Jaramako guduan Valentzia eta Madril arteko komunikazioak babestu zituzten. Batailoiak ere Bruneten, Belchiten eta Teruelgo guduan borrokatu zuen. Lincoln Batailoiak heroismo ospe handia lortu zuen. Estatu Batuetan faxismoaren aurkako benetako ikur erromantikoa izan zen. Bigarren Mundu Gerran sartzeko garaian, Lincoln Brigadak sartzearen aldeko kanpaina egin zuen.

Dena dela, Mundu Gerra bukatu zenean, gauzak asko aldatu ziren zeren eta Sobietar Batasunaren aldeko jarrera egotzi baitzitzaien eta McCarthyismo garaian errepresioa ezagutu zuten: Estatu Batuen Gobernuak estatuarentzako arriskutsutzat jotzen zituen.

Denboran Batailoiak nolabaiteko antolaketa mantendu zuen: noizbehinka bilerak antolatzen zituzten eta urtemugak gogorarazten zituzten.

## Brigadaren boluntario ezagunak 
* Edward Carter: Bigarren Mundu Gerran borrokan jarraitu zuen Estatubatuar Armadarekin. Ohorezko Domina jaso zuen.
* Oliver Law
* Steve Nelson
* Carmelo Delgado Delgado
* Harry Fisher
* Steve Nelson
* Bill Susman

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Brigadak

## Kanpo estekak
Iturgaitzeko zubia

**Iturgaitzeko zubia** Nafarroako Esteribar udalerriko Irotz herria zubi bat da.

XII. mendean eraiki zen eta birritan zaharberritu, 1940an eta 2020an.

Erromaniko estiloko hiru arku ditu.

## Historia 
Zubia XII. mendean eraiki zen Donejakue bidea egiten duten erromesek Iruñeraino eta Zabaldikaraino jarraitu ahal izateko.

Gainera, lehen Montserrateko Ama Birjinaren ermita zegoen, gaur egun desagertuta dagoena.

1940an, zubia zaharberritua izan zen bere antzinatasunagatik. Horretarako, hormigoizko sendogarri batzuk gehitu zitzaizkion abiatze-hormetan, baita zoladura bat eta hormigoizko eta metalezko baranda misto bat ere. Horri esker, ondoko Irotz herrira autoz sartu ahal izan zen, baina ordura arte ezinezkoa zen, hori baitzen, eta oraindik ere, herrira sartzeko bide bakarra.

2020an erreformatu zen. Bi fasetan gertatu zen: lehena, 2020ko maiatzaren 27an amaitu zena, ibaira sartzeko beharrik izan ez zuena, eta bigarrena, udan egin zena, sarbide hori behar izan zuena. Lehenengo fasean, ibaira sartzea eskatzen ez duten obrei ekin zaie: zanga irekitzea, hodiak eta konexioak jartzea eta goiko xaflaren hormigoia botatzea. Hormigoizko petrila ere kendu da, eta alboetako hormatxoak handitu dira baranda berriaren euste-kota berdintzeko. Horrek ibilgailuen eta oinezkoen zirkulazioa errazten du, ibiltzeko moduko zabalera maximizatuz (3,6 m). Ondoren, zubiaren taula zolatu da, asfaltozko errodadura-geruza berri batekin. Lanen barruan sartu dira altxaeretako eremu txikietan landareak eta sustraiak kentzea, inguruan zuhaixkak eta zuhaitzak garbitzea, bereziki iparraldeko aldean eta argiak zubiaren eskuinalderaino zabaltzea.

Bigarren fasean, zeina 2020ko udan egin baitzen, ibaitik sartzeko, gainezkabide-begiaren gainean gainjarritako horma konpondu zen, goiko ganga finkatuz. Eremu horretako garbiketa, juntura-berritzea eta harlangaitzezko betelana ere barne hartu zituen. Halaber, landareak eta sustraiak kendu ziren altxaeretan kaltetutako eremuetan.

## Deskribapena 
Zubia Arga ibaiaren gainean dago, Irotz herrian, Esteribarren. Bere interes arkitektoniko eta kulturalaz gain, Donejakue bidea bertatik igarotzen baita, Irotz herrira sartzeko bide bakarra da. Gainera, Iruñerriko Ibai Parkearen abiapuntua da Arga ibaia, Aratzuriraino iristen dena. Zubiak arku handi beheratua eta alboetan peraltatu samarrak dituzten hiru arku txikiago ditu. Guztiak zirkuluerdikoak dira eta harlangaitzezko harri soltekoak, kolore zurixka bereizgarria dutenak.

## Iruditegia 

|2011ko maiatzako Zubiko ikuspegia
Irudi:Merendero_junto_al_río_pasando_Irotz_-_panoramio.jpg|Irotzeko hondartza, atzealdean zubia duela
Irudi:Zabaldika06.jpg|2018ko urriko Zubiko ikuspegia
Irudi:Iturgaitz 01.jpg|Irotzeko hondartza

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iruñerriko Ibai Parkea
* Donejakue bidea
* Irotz
* Arga ibaia

## Kanpo estekak 
* Iruñerriko Mankomunitateko web orriko Iturgaitzeko zubiari buruzko artikulua
Tinixara Guanche

**Tinixara Guanche Suárez** (Santa Cruz Tenerifekoa, 1982ko martxoaren 11) bizkaitar politikaria da.

## Ibilbidea 
24 urte zituela Bilbora joan zen bizi izatera. CEAR GKEan lan egin zuen gizarte langile bezala.

Ahal Dugu alderdiko kidea da, non 2016tik Herritarren Kontseilu Autonomoko gizarte zibilaren ataleko arduradun kargua bete duen.

2016tik Eusko Legebiltzarrean legebiltzarkidea da Elkarrekin Podemos taldearen ordezkaritzan.

## Erreferentziak
Maria Jesus Intxausti

**Maria Jesus "Mariaje" Intxausti Onda** (Lazkao, Gipuzkoa, 1956) euskal baserritarra eta sindikalista da, Lazkaomendiko Iztueta-Azpilarietako baserriko nagusia. Baserriko emakumeen rola defendatzen du, "habe eta euskarri" gisa.

## Ibilbidea 
Lazkaon jaio zen 1956an eta Iztueta-Azpilarietako baserrian bizi da beti, bost urteko kanpoko ikasketak kenduta. Aitaren heriotza ostean ama eta anaiekin nagusitasuna hartu zuen, baserria iraunkortasunez kudeatuz. Bost seme-alaba ditu.

1740 inguruan Insaustitarrek eraiki zuten baserria eta zazpi belaunaldi baino gehiago darama martxan. Alaba Ainitzek jarraitzen du esne salmentarekin. Esne ekoizpena da oinarria, behi esnearekin jogurta, izozkia eta esne freskoaaren zuzeneko salmenta egiten dutelarik.

Gipuzkoako EHNEko lehendakaria izan zen 1997tik 2003ra.

2015ean Iztueta esneki enpresa sortu zuen. 2018an Emakume enpresari onenaren saria eman zion Aspegi elkarteak (Gipuzkoako Emakume Profesional eta Enpresarien Elkartea)  .

## Emakumeen rola eta ikuspegia 
Emakumea baserriaren muina dela azpimarratzen du: salmenta zuzena eta kontsumitzaile harremana emakumeek bultzatzen dute. Nagusiaren zeregina koordinatzea da, ez aginduak ematea. Telebistan agertu da baserri kultura zabaltzeko.

## Erreferentziak
Maite Sarasua

**Maite Sarasua Letemendia** (Zarautz, Gipuzkoa, 1959ko uztailaren 18a) politikari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Aralar alderdiko kidea izan zen, eta alderdiaren Gipuzkoako eta Hegoaldeko exekutibetatako kidea.

2011 urtean Espainiako Senaturako hauteskundeetan, Amaiur koalizioko hautagai izan zen.

2013tik Gipuzkoako Batzar Nagusietan Aralar alderdiko batzarkide izan zen, Rebeka Ubera ordezkatuz.

2015ean Espainiako parlamenturako hauteskundeetan hautagaia izan zen EH Bilduren Gipuzkoako zerrendan hirugarren postua betez.

## Erreferentziak
Jack Swigert

**John Leonard Swigert Jr.** (Denver, 1931ko abuztuaren 30a - Washington, 1982ko abenduaren 27a) estatubatuar astronauta eta militarra izan zen. Hamasei urterekin ikasi zuen hegan egiten. Ingeniaritza mekanikoa eta ingeniaritza aeroespaziala ikasi zituen. Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadan sartu zen 1953an eta Koreako Gerran parte hartu zuen. NASAk 1966an astronauta bezala aukeratu zuen. Apollo 13 huts egindako ilargira misioan parte hartu zuen. Swigert izan zen esaldi ospetsua eman zuena: "Houston, arazo bat daukagu". 1982an Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Etxeako kide hautatu zuten, baina kargua hartu aurretik hil zen.
Asier de la Iglesia

**Asier de la Iglesia** (Zumarraga, 1983ko urtarrilaren 5a - ) gipuzkoar saskibaloi jokalaria da. Hegal-pibota postuan jokatzen du Gipuzkoa Basket Club taldean.
Kontxi Gabantxo

**Kontxi Gabantxo Laka,** (Bermeo, Bizkaia, 19--) politikari bizkaitarra da.

## Ibilbidea 
Lanbidez irakaslea da. Eusko Alkatasunako kidea da, eta Bermeoko zinegotzi izan zen. Hainbat kargu bete ditu erakunde ezberdinetan, eta Eusko Jaurlaritzako Drogomenpekotasun ataleko idazkaria eta Lan eta Gizarte Segurantza Saileko aholkularia izan zen.

2007an Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko lehendakari izateko aukeratua izan zen.

EAko beste goikargudun batzuekin batera EHBildu koalizioa babesteko ekitaldietan parte hartu izan du.

## Erreferentziak
Txelui Moreno

**Txelui Moreno Sagues**, ofizialki José Luis Moreno Sagues, (Burlata, Nafarroa Garaia, 1958ko urriarren 29a) politikari nafarra da.

## Ibilbidea 
Lanbidez ospitaleko langilea da, eta LAB sindikatuko ordezkaria izan zen.

Ezker Abertzaleko kidea da. Hiru legealditan Burlatako Herri Batasunako zinegotzi izan zen. 2009tik ezker abertzaleko bozeramale lanetan aritu zen, eta urte horretan atxilotua izan zen Batasunako Mahai Nazionaleko kide izategatik, Bateragune proiektuaren aurka Baltasar Garzon epailearen aginduz egindako polizia operazioan.

2013 urtean Sortu alderdiaren Nafarroako borroka ideologikorako arduradun aukeratua izan zen, eta alderdi honen bozeramale gisa aritu zen.

2016an 'Tortura' y 'Aztnugal' zioen margoketa egiteagatik beste pertsona batzuekin batera atxilotua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heartbrand

**Heartbrand** (literalki **Bihotzaren Marka**) elikagai-industriako enpresa bat da, Unilever taldearena. Bere jarduera nagusia izozkiak egitea da. Herrialde bakoitzean marka ezberdina erabiltzen du, hala nola Frigo Espainian, Miko Frantzian, Algida Europako hainbat herrialdetan, Bresler Hego Amerikan, Eskimo Austrian edo Walls Erresuma Batuan eta Irlandan.

Bere izozkirik ezagunenak Magnum eta Cornetto dira.

## Kanpo estekak
Ángel Martínez Sanjuán

**Ángel Martínez Sanjuán** (Donostia,  - ) errioxar ekonomialari eta politikaria da.

Ekonomia Zientzietan lizentziaduna, Bizkaiko enpresa batean lan egin zuen exekutibo gisa, eta Errioxara joan zen enpresaren egoitza Logroñon ezarri zenean. 1970etik Espainiako Langile Alderdi Sozialistako (PSOE) eta Langileen Batasun Orokorreko (UGT) kidea izan zen, eta Logroñoko Udaleko zinegotzia izan zen 1979tik 1982ra. 1982ko hauteskunde orokorretan, Diputatuen Kongresurako hautagai izan zen Errioxako barrutian, eserlekua lortu eta agintaldia berritu zuen sei hauteskunde-deialditan: 1986, 1989, 1993, 1996, 2000 eta 2004.
Xabier Añoveros

**Xabier Añoveros Trías de Bes** (Iruñea,  - Tui, 2024ko irailaren 4a) abokatu, historialari eta idazle nafarra izan zen, Bartzelonako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko merkataritza zuzenbideko irakasle titularra, Camilo José Cela Unibertsitateko Ekonomia doktorea eta Kataluniako Nazioarteko Unibertsitateko Giza Zientzietako doktorea, besteak beste, Frantzisko Xabierkoaren bibliografia, bizitza eta obran aditua. *Retablo de escritos javieranos* saiakeraren egilea izan zen.
Paulino Garagorri

**Paulino Garagorri Hernanz** (Donostia,  - Madril, ) gipuzkoar filosofo eta kritikaria izan zen, José Ortega y Gasset Madrilgo Complutense Unibertsitateko Filosofia eta Pentsamendu Politikoaren Historiako irakaslearen inguruan sortutako lantaldeekin lotua.

Saiakera filosofikoak egin zituen, kritika literarioa idatzi zuen eta hispanismoa ikertu zuen.

Bere pentsamenduan, Garagorrik bizitza errealitate erradikal gisa aztertu zuen. Garagorriren arabera, bizitza egoki batek elkarbizitza eta soziabilitatea, arrazoimen abstraktuaren praktikarekin batera, amalgamatzea eskatzen du. Bere ustez, bizitza, intentzionalitatea eta giza kontzientzia kontuan hartuz bakarrik uler daiteke. Garagorriren arabera, gizakiak ezin izango du inoiz errealitatea erabat ezagutu, horrela arrazoimen abstraktuaren balio absoluturako aspirazioa ukatuz, horrela gizakia bere esentzia paradoxikoan nabarmentzen delarik.

## Lanak 
* *La paradoja del filósofo*
* *Ortega, una reforma de la filosofía*, 1958
* *Unamuno, Ortega, Zubiri en la filosofía española*, 1968
* *Introducción a Ortega*, 1970
* *Introducción a Miguel de Unamuno*, 1986
* *La revista de Occidente* (idazkaria, editore 1963tik aurrera)
Iñigo Manterola

**Iñigo Manterola Ondarra** (Orio, 1973 - ) gipuzkoar margolari eta eskultorea da. EHUko Arte Ederretako Fakultatean egin zituen ikasketak, 1993 eta 1998 artean. 2019an, bere estudio berria inauguratu zuen Zarautzen.
Tabarreko museoa

**Tabarreko museoa** izen bereko herrian dago, Nafarroan. Museoa Jauregizar Fundazioaren eskutik sortu zen. Museoan Jaurgizar markesen familiak mendetan bildutako materialak jasotzen dira, bereziki karlismoarekin eta erreketekin lotura dutenak. Museoaren sortzailea Iñigo Pérez de Rada, Jauregizarreko VIII. markesa, izan da. 1999an Henry Ford Fundazioaren diploma eskuratu zuen. Sarrera irekia da.

## Eraikina 
Museoaren egoitza XVII. mendeko etxea zaharberritua da.

## Erakusketa iraunkorrak 
Erakusketa iraunkorra sei aretoetan dago antolatuta:
* I. aretoa: Margolaritza XVI mentetik XIXra. Margolan asko Nafarroako historiarekin lotura dute. Besteak beste, egile hauen lanak ikus daitezke: Alonso Cano, Lucas Jordan, Francisco Bayeu, Mariano Salvador Maella, Eugenio Lucas eta Jose Casado del Alisal.
* II. aretoa: XVII. mendeko kapare baten gelaren erreprodukzioa.
* III. aretoa: Arma historikoak.
* IV. aretoa: Arkeologia.
* V. aretoa: Espainiako Gerra Zibilaren objektuak, batez ere banderak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Museoaren inguruko informazioa.
* :Museoa requetes.com webgunean.
Felisa Martín

**Felisa Martín Bravo** (Donostia,  - Madril, ) gipuzkoar fisikari eta meteorologoa izan zen. Estatu mailan, Fisikako doktoregoa lortu zuen lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
Donostian batxilergoa egin zuen, eta Madrilgo Unibertsitate Zentralean goi mailako ikasketak egin zituen, non zientzia fisikoetan lizentziatu zen, 1922an. Saileko emakume bakar gisa, Julio Palacios fisikari aragoiarraren ikerketa-taldearekin bat egin zuen, zeinaren JAEko Ikerketa Fisikoen Laborategian nikel eta kobalto oxidoen eta berun sulfuroaren egitura kristalinoa ezarri baitzuen, Bragg eta Debye-Scherrer metodoak aplikatuz, X izpien bidez. 1932an, beka bati esker, Cambridgera joan eta Ernest Rutherforden klaseetara joan zen eta zientzia atmosferikoetan zituen ezagutzak zabaldu zituen C. T. R. Wilson irakaslearekin. 1933tik aurrera Felisa Martín Bravoren etorkizun zientifiko bikaina poliki-poliki eta pixkanaka gainbeheran hasi zen. Cambridgetik itzuli zenean, 1933an, Madrilgo Meteorologia Zerbitzu Nazionalaren koadroan integratuta geratu zen, bertan onartu zuten lehen emakumea izanik. Espainiako Gerra Zibila piztu ondoren, Madrildik alde egiteari uko egin izanak bere postua uztea ekarri zion. Zirkunstantzia hori erabakigarria izan zitekeen 1939an, gatazka amaitu zenean, matxinatuen koadro zientifikoen beharrak, 'erantzukizunen espedientea' jasan arren, Felisa Martín meteorologoen gorputzean sartzea eragin zuen.

## Aitorpenak 
* 2017an Donostiako kale bati *Felisa Martin* izena jarri zioten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Felisa Martinen biografiaEgilea: Uxune Martinez
* Felisa Martín. Auñamendi. Eusko Ikaskuntza
Juan Ibáñez Lugea

**Juan Ibáñez Lugea** (Auritz,  - 1969) nafar militarra izan zen.

## Biografia 
Auritzen jaio zen 1905eko martxoaren 10ean. Militar profesionala, infanteria armakoa zen. Afrikan egon zen 1927 eta 1931 artean, ondoren penintsulara itzuliz. 1936ko uztailean Bilbon zegoen, eta bertan harrapatu zuen Gerra Zibilak. Errepublikari leial, Legutioko guduan, zutabe baten aurrean joan zen Otxandiorantz, non larriki zauritu zuten. Ondoren, Bilboko Herri Gerra-Eskolako zuzendari izan zen, baita XIV. Gorputzeko buru moduan ere.

Iparraldeko frontea erori zenean, hegoaldera joan eta 1938ko apirilean, Extremaduran VIII. Gorputza zuzendu zuen.

Gerraren amaieran, *Stanbrook* itsasontzian erbesteratu zen, 1939ko martxoaren 28an Alacanteko portutik irten zena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
*
Phia Ménard

**Phia Ménard** (Nantes, 1971ko otsailaren 11) antzezle, koreografo eta antzerki zuzendari feminista da. Gaur egungo dantza, mimoa eta aktore-jokoa lantzen ditu. Gorputzak, identitateak eta performantziaren gaiak jorratzen ditu.

## Biografia 
Phia Ménard **Philippe Ménard** izan zen 2008ra arte. Bere ekarpen artistikoetan gorputzari, identitateari eta generoari buruzko galderetan sakontzen du. sistema patriarkalak emakumeengan bideratu bortizkeria eta kontrola ikertuz. 

Jérôme Thomasen “*Extraballe*” ikuskizuna aurkitu zuenean (1991), Ménard-engan piztu zen arteetan eta, bereziki, malabarerian prestatzeko nahia. Esku jokoan, dantzan, antzerkigintzan eta mimoan formatu zen eta Thomasen konpainian sartu zen 1995ean, *Hic Hoc* ikusgarriarekin emanez bere lehen urratsak. 1998an sortu zuen Non Nova konpania. Orduz geroztik segitzen du konpainia zuzentzen. 2008an abiatutako identitate trantsizioa izan zuen ardatz  urte berean taularatutako P.P.P obran. Paul B. Preciadorekin gdari da *In the Mood* obran Bruselako CIFAS eskolan, generoa eta aldarteak gaiak landuz.  *Saison Sèche* obran emakumeon gorputzek espazioan duten tokia islatu eta gizon-emakume harremanena dagoen tentsioa aurkeztzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manifestly Phia (Bideoa, 2014, FR/EN)
Julia Juániz

**Julia Juániz Martínez** (Arellano, Nafarroa Garaia,  - ) muntatzaile eta bideoartista nafarra da. 2017an Zinemira Saria jaso zuen euskal zinemari egindako lanagatik. Goya sarietarako bi izendapen ere jaso ditu eta 2005. urtean Espainiako Zinematografia Kritikoen Zirkuluko saria lortu zuen *El cielo gira* lanagatik.

## Ibilbidea 
### Zinema 
Zaragozako Unibertsitatean utzi zituen medikuntza ikasketak zineman aritzeko, eta argazki-ikastaroak egin zituen Zaragozana Spectrum galerian.

Film-ekoizpenaren hainbat arlotan merezimendu-aldi bat egin ondoren, 1990az geroztik, muntatzailea da, eta 60 film baino gehiagotan lan egin du, besteak beste, Basilio Martín Patino, Victor Erize, Carlos Saura, Daniel Calparsoro edota Alberto Morais, zuzendariekin. Film laburrak zuzendu eta idatzi ditu, eta gidoiak muntatzeko eta aztertzeko irakaslea da zinema-eskoletan.

Espainiako Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiako eta Europako Zinema Akademiako kidea da.

### Artea 
Juánizek ibilbide propioa eraiki du bideoartista eta argazkilari gisa. Eskuz margotutako zeluloidea, argazki manipulatuak, collageak eta, bereziki, haren bideokreazioak, hala nola *El grito de Guernica* eta *El discurso de Chaplin*, 2014an Madrilen *Ver con los ojos y el alma* izeneko erakusketa egin zuen La Neomudéjar Vanguardia-arte Zentroan. Haren lan osoa edo hautatutako piezak Espainiako hainbat museotan eta arte-zentrotan erakutsi dira, eta Atzerrian laginak hartzeko ere hautatu da.

### Sariak 
Literatura-lanen Idazle Zirkuluaren Dominak:

* Ricardo Franco saria (2021), Zinema-Akademiak eta Malagako Jaialdiak emana.
* Zinemira saria (2017) bere ibilbideagatik eta euskal zinemari egindako ekarpenagatik.

## Errefentziak 
## Kanpo estekak
Joseba Zorrilla

**Joseba Mirena Zorrilla Ibáñez** (Balmaseda,  - ) bizkaitar politikaria da. Familia abertzalekoa izanik, EAJn eta EGIn gazte zela afiliatu zen.

Zuzenbidean lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean, eta, ondoren, lan-munduan sartu zen, Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Administrazioko funtzionario gisa. 1995ean jaioterriko zinegotzi hautatu zuten eta, harrezkero, politika munduan aritu da.
Brigitte Varangot

**Brigitte Varangot** (Biarritz,  - Baiona, ) lapurtar golf-jokalari amateurra izan zen.

## Garaipen nagusiak 
* 1957: Girls Amateur Championship
* 1959, 1960, 1961: Trophée Esmond
* 1963, 1965, 1968: British Ladies Amateur
* 1961, 1962, 1964, 1965, 1966, 1973: Frantziako Emakumezko Txapelketa
* 1959, 1961, 1963, 1970: Frantziako Txapelketa Nazionala
* 1970: Italian International Ladies
Henri Vuillemin Batailoia

**Henri Vuillemin Batailoia** edo **Vuillemin Batailoia** Espainiako Gerra Zibilan Nazioarteko Brigaden unitatea izan zen. Espainiako Bigarren Errepublikaren defentsan faxismoaren aurka Nazioarteko Brigaden barruan batez ere Frantziako eta Belgikako boluntarioekin sortu zen armada gorputza izan zen.

## Izena 
Batailoiaren izenak Henri Vuillemin iraultzaile frantsesa oroitu nahi zuen.

## Historia 
Batailoia 1936ko abenduaren 12an sortu zen. Denborarekin beste batailoietatik bizirik atera ziren boluntarioak bildu zituen ere bai, batez ere Louis Michel Batailoiarenak. Hasiera batean XIII. Nazioarteko Brigadaren parte izan zen. 1937ko abuztuaren 5ean XIV. Nazioarteko Brigadara pasa zen. 1938ko apirilaren 23an desegin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Space Force (telesaila)

***Space Force*** 2020ko estatubatuar telesaila da, Steve Carellek eta Greg Danielsek sortua.

## Sinopsia 
2019. urte amaieran gehitu zuen administrazio estatubatuarrak Espazioko Armada herrialdeko indar armatuen multzora, eta, fikziozko telesail honetan, Carellek izendapen hori lortzeko bidea egin zuen jeneral buruaren rola bete du.

Donald Trumpen antzera, harrokeria handiko liderra da Carellen pertsonaia ere. Oldarkorra da, ahoberoa sare sozialetan eta hitzaldi publikoetan, hizkera zakarra erabili ohi du maiz, baita Txina mespretxatu ere, eta kaleratze arbitrarioak gauzatzen ditu, aholkularien gomendioei jaramonik egin gabe.

## Aktoreak 
* Steve Carell: Mark R. Naird jenerala
* John Malkovich: Dr. Adrian Mallory
* Ben Schwartz: F. Tony Scarapiducci
* Diana Silvers: Erin Naird
* Tawny Newsome: Angela Ali kapitaina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas seinaleen nazioarteko kodea

thumb|320px|Bi belaontzi seinale bandera guztiekin apaindua.
**Itsas seinaleen nazioarteko kodea** itsasontziekin komunikatzeko erabiltzen diren banderak dira. Banderen eta horiei lotutako kodeen sistema nagusia **Seinaleen Nazioarteko Kodea** (**SNK**) da. Marinel batzuek bandera-sistemak dituzte bandera eta kode gehigarriekin, eta beste bandera batzuk erabilera berezietan erabiltzen dira edo garrantzi historikoa dute.

Banderak seinale gisa erabiltzeko hainbat metodo daude:
* Bandera sail batek mezu bat letreiatu dezakete, bandera bakoitzak letra bat irudikatuz.
* Banakako banderek esanahi espezifikoak eta estandarrak dituzte. Adibidez, urpekaritza-laguntzako ontziek *A* bandera goratzen dute, beraien kokapenetik mugitzeko gai ez direla adierazten duena, urpean urpekari bat dutelako, eta beste ontzi batzuk urrun egon daitezen ohartarazteko, helizeekin urpekaria arriskuan jar ez dezaten.
* Laketontzi lasterketetan eta ontzi arinetan, banderek beste esanahi batzuk dituzte. Adibidez, *P* bandera "prestaketa" bandera gisa erabiltzen da berehalako hasiera adierazteko, eta *S* banderak "ikastaro laburtua" esan nahi du.

## Seinaleak 
1969 baino lehen, kodea askoz ere zabalagoa zen, mezu sorta ugariagoarekin, bost letrako kode zerrenda barne, munduko itsas kokapen nagusientzako. 1969tik, murriztu egin da, nabigazioan eta segurtasunean arreta jartzeko, atal mediko bat barne. Seinaleak hiru taldetan sailka daitezke:
* Letra batekoak: oso premiazkoak, garrantzitsuak edo arruntak diren letra-seinaleak.
* Bi letrakoak: beste mezu batzuetarako, batzuetan "osagarri" numerikoa dutenak, mezua osatzeko edo aldatzeko.
* Hiru letrakoak, *M* letraz hasten direnak: Seinale Medikoaren Kodea.

### Letrak 
Seinaleen Nazioarteko Kodearen helburua da funtsean nabigazioaren eta pertsonen segurtasunarekin zerikusia duten egoeretan komunikatzeko moduak eta bitartekoak ematea, bereziki hizkuntza-zailtasunak sortzen direnean. Lehenik eta behin, alfabeto estandarizatu bat ezarri du (*A* letratik *Z* letrara), letra bakoitzarentzat izen berezi batekin (antzeko soinua duten letrak ez nahasteko, hala nola *B*, *P* eta *V*), eta alfabeto hori bandera estandarizatuekin lotu du.

### Zenbakiak 
### Ordezkoak 
Ordezko edo errepika banderek aukera ematen dute bikoiztutako karaktereak dituzten mezuak seinaleztatzeko, bandera-multzo ugariren beharrik gabe.

Hauek dira NATOren ordezko lau banderak:

Seinaleen Nazioarteko Kodeak ordezko horietako lehen hirurak baino ez ditu barne hartzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bexilologia

## Kanpo estekak
Oier Lazkano

**Oier Lazkano López** (Gasteiz,  - ) arabar txirrindularia da. 2019tik aurrera profesionala, lehenbizi Caja Rural–Seguros RGA, geroago Movistarren eta 2025etik aurrera Bora-Hansgrohe taldean ibiltzen da.

## Palmaresa afizionatuetan 
**2017**
* Gipuzkoako Itzulia
* 2. Aitor Bugallo Memorialan
* 3. Bizkaiko Itzulian
**2018**
* San Roman Saria
**2019**
* Dorletako Ama Saria
* San Isidro Sari Nagusia
* Iturmendi Saria
* 3. Urrakiko Igoeran
* 3. Antzuola Sarian

## Palmaresa profesionaletan 
**2020**
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
**2022**
* Valoniako Tourreko etapa 1
* 2. 15px Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
**2023**
* Boucles de la Mayenne eta etapa 1
* 20px 15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Burgosko Itzuliko etapa 1
* 2. Flandrian Zeharrean
* 2. 15px Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 4. Ordiziako Klasikan
**2024**
* Jaén Paraiso Interior Klasikoa
* 2. 15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 3. Kuurne-Brusela-Kuurnen
* 4. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 9. Dauphiné Libérén

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
## Taldeak 
*  Caja Rural-Seguros RGA *stagiaire* (08.2019-12.2019)
*  Caja Rural-Seguros RGA (2020-2021)
*  Movistar Team (2022-2024)
*  Red Bull–Bora–Hansgrohe (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Oier Lazkano - *FirstCycling.com*
Little Fires Everywhere (telesaila)

***Little Fires Everywhere*** 2020ko estatubatuar telesaila da, Celeste Ngren izen bereko eleberrian oinarrituta.

Mundua oso modu ezberdinean ulertzen duten bi emakumeren arteko talka kontatzen du. Witherspoon eta Washington aktore protagonistei esker lortu du ikusgarritasuna

## Aktoreak 
* Reese Witherspoon: Elena Richardson
* Kerry Washington: Mia Warren
* Joshua Jackson: Bill Richardson
* Rosemarie DeWitt: Linda McCullough
* Jade Pettyjohn: Lexie Richardson
* Lexi Underwood: Pearl Warren
* Megan Stott: Izzy Richardson
* Gavin Lewis: Moody Richardson
* Jordan Elsass: Trip Richardson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rakosi Batailoia

**Rakosi Batailoia** Espainiako Bigarren Errepublikaren defentsan faxismoaren aurka Nazioarteko Brigaden barruan Hungariako boluntarioekin sortu zen armada gorputza izan zen.

## Izena 
Batailoiaren izenak Mátyás Rákosi komunista hungariarraren omenez hartu zuen. Garai hartan, Miklós Horthy gobernupean, Rákosi espetxeratuta zegoen.

## Historia 
XIII. Naziaorteko Brigadetan eta 150.enean integratu zen. Unitatean batez ere boluntario hungariarrak ziren. Kalkulatu da 524​ eta 1.500 boluntario izan zirela. Gerrako guda batzutan parte hartu zuen batailoiak, 1938ko udazkean desegin zen arte. Dena dela, batzuk, Hungariara joan ezinik, Katalunian gelditu ziren harrapatuta.
 
## Brigadaren boluntario ezagunak 
* László Rajk: Bataloiko komisario politikoa. Ministroa izan zen baina 1949an, espioiaren akusaziopean, fusilatu zuten.
* Ferenc Münnich: Komisario politikoa ere, ondoren, XI. Nazioarteko Brigada agindu zuen, *Otto Flatter* izengoitiaz. Bost urte geroago Hungariako Barne-ministroa izan zen, 1958tik 1961 arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Brigadak

## Kanpo estekak
Katu bat Parisen

***Katu bat Parisen*** () Alain Gagnolek eta Jean-Loup Feliciolik zuzendutako 2010eko marrazki biziduneko filma da. Liburutegi publikoetako eFilm plataformarako euskaratu zuten.

## Sinopsia 
Dino katuak bi bizimodu oso desberdin ditu; egunez senar onaren planta egiten du, eta gauez Nico lagunarekin teilatuz teilatu abiatzen da, lapurretara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vivarium (filma)

***Vivarium*** 2019ko zientzia-fikziozko filma da.

## Sinopsia 
Gazte askoren moduan, Gemma eta Tomek etxe bat erostea dute amets. Horren bila ari direnean, etxe agentzia bitxi batean sartuko da bikotea. Bertan, amestutako etxea aginduko diete, eta hori ikustera abiatuko dira.

## Aktoreak 
* Imogen Poots: Gemma
* Jesse Eisenberg: Tom
* Jonathan Aris: Martin
* Danielle Ryan: Mom
* Molly McCann: Young Girl
* Senan Jennings: The Boy (gaztea)
* Eanna Hardwicke: The Boy (zaharra)
* Côme Thiry: The Boy (umea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsasotik gertu

***Itsasotik gertu*** (tahitieraz *Fatata te Miti*) Paul Gauguinek 1892an Tahitin egindako margolan bat da. Washington D.C.ko National Gallery of Arten dago.

Lehen planoan, hosto batzuk dituen harea arrosa agertzen da. Zuhaitz batek, ezkerrean dagoen koadroa gurutzatzen du. Adarretatik lore zuri batzuk irteten dira. Zuhaitzaren atzean, emakume tahitiar bat bere pareoa ateratzen ari da, igeri egiteko itsasoan murgiltzen ari den beste emakume batekin elkartzeko. Eskuinean olatuak hausten dira eta atzealdean gizon bat arrantzan ari da.

Kolore bizi eta tropikalek Hego Itsasoetako eszena lasai baten sentsualitatea transmititzen dute. Emakumeen urre-kolorea itsaso ilunean nabarmentzen da.

## Kanpo estekak
56. Oscar Sariak

**56. Oscar Sarien ekitaldia** 1984ko apirilaren 9an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1983. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Johnny Carson izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
* (*) Lorpen bereziaren Oscar Saria eskuratu zuen

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Hal Roach**

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **M. J. Frankovich**

### Lorpen bereziaren Oscar Saria 
* **Richard Edlund, Dennis Muren, Ken Ralston eta Phil Tippett**, ***Return of the Jedi*** filmaren efektu bereziengatik.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Zr. Lehendakari

***Zr. Lehendakari*** 2020ko euskal websail satiriko eta distopikoa da, Aiert Goenagak sortua.

## Sinopsia 
Iñigo Urkullu lehendakaria da stop motion teknika erabiliz euskaraz osaturiko lehen telesaileko protagonista. Satira politikoa eta distopia uztartu dituzte sortzaileek kontakizun honetan, eta, horretarako, prentsaurrekoak baliatuko dituzte. Bertan, Jaurlaritzako robot tankerako agintariek hartutako erabakien berri emango diete Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleei

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hulu

**Hulu** harpidetza bidezko telebista,bideo edo streaming zerbitzu bat da, The Walt Disney Company eta NBCUniversal ikus-entzunezko enpresek 2007an sortua. 2010ean, Huluk harpidetza zerbitzu bat abiarazi zuen, hasiera batean Hulu Plus izenarekin, konpainien eta beste bazkide batzuen programen denboraldi osoak barne hartzen zituena, eta atzerapenik gabe atal berrietarako sarbidea. 2019ko lehen hiruhilekotik aurrera, Huluk 28 milioi harpidedun zituen.

## Erreferentziak
María Salvo Iborra

**María Salvo Iborra** (Sabadell, Katalunia, 1920ko maiatzaren 27a - Bartzelona, 2020ko azaroaren 16a) frankismo garaiko errepresioaren biktima izan zen ekintzaile antifrankista.

Mariaren aita lan mugimenduetan parte hartu zuen zurgina izan zen, baina ez zuen inongo alderdi politiko edo sindikatuetan parte hartu. Bere ama etxekoandrea zen, katoliko praktikantea eta analfabetoa. Zazpi urte zituenean, familia Bartzelonako Les Corts auzora joan zen bizitzera. Hamahiru urterekin eskola amaitutzat utzi eta zaintzaile lanetan aritu zen bizi ziren eraikinean. Geroago jostun eta lizatzaile jardun zuen. 1935ean Esquerra Republicanako kultur etxeetara joaten hasi zen, baina bere anaia nagusiaren neska-lagunaren eraginez, azkenean Kataluniako Gazte Sozialista Bateratuetan sartu zen (JSUC). 

1936ko uztailean Gerra Zibilaren hasieran Langileen Batasun Nagusian (UGT) sartu zen eta CNTk eta UGTk kolektibizatutako jantzi tailer batean lan egin zuen. 1938an Kataluniako Gazte Sozialista Bateratuen Bartzelonako batzordeko Propagandako idazkaritzaren ardura hartu zuen. 1939ko urtarrilaren 26an, erbestera joan behar izan zuen. Frantzian, Le Pouliguen eta Moisdon-la-Rivière kontzentrazio esparruetan sartu zuten. Frantziako agintariek Espainiara itzultzera behartu zituzten espainiarren artean aurkitu zen. 

Madrilen atxilotu zuten 1941ean, eta espetxean sartu zuten ( Bartzelonako probintziako espetxean). Hiru urte geroago, epaiketa izan zuen Alcala de Henaresen, auzitegi militar baten aurrean, eta hogeita hamar urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, Estatuaren barne segurtasunaren aurkako konspirazioa egotzita. Espainiako hainbat kartzeletako bidaia bat hasi zuen; Torrero ( Zaragoza) ), Ventas espetxea (Madril) eta Segoviako probintziako espetxea, besteak beste. 16 urtez kartzelaz kartzela igaro ondoren aske utzi zuten, Bartzelonatik erbesteratu eta Santanderrera joateko zigorrarekin, Kataluniako Alderdi Sozialista Bateratuaren (PSUC) klandestinitateko kide, Bartzelonara itzultzea lortu zuen, erbesteari iseka eginez. Askatasunak berreskuratu zirenetik Associació Catalana d 'Expresos Polítics elkartearen buru izan zen eta 36ko Les Dones elkartea sortu zuen.

Bere bizitzari buruz, Ricard Vinyes historialariak *El daño y la memoria. Las prisiones de María Salvo* liburua idatzi zuen (  ).

## Sariak eta aitorpenak 
* Bartzelonako Ohorezko Domina (2003)
* Honoris causa doktorea Bartzelonako Unibertsitate Politeknikoan (2004)
* Sant Jordi Gurutzea (2005)
* Bartzelonado unibertsitatearen omenaldia jaso zuen (2016)
* Bartzelonako udalaren omenaldia 100 urte bete zituen egunean (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Testimonios de su estancia en prisión
* Entrevista revista Pueblos
Lionsgate

**Lions Gate Entertainment Corp.**, normalean **Lionsgate** deitua, kanado-estatubatuar filma eta telebista saioak ekoizten dituen zinema estudio bat da, 1997an sortua. Egoitza Vancouver hirian du. Ipar Amerikan arrakasta gehien duen zinema eta telebista konpainia independentea da. Gazteek gehien ezagutzen dituzten literaturan oinarritutako bi sailen ekoizlea da: *The Twilight Saga* eta *Gose Jokoak*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Endemol

**Endemol** herbeheretar enpresa izan zen, telebista saioak ekoizten zituena. 1994an sortua, egoitza Amsterdam hirian zuen. Mediaset, Goldman Sachs eta John de Mol artean sortua, 2015ean Endemol Shine Group eta harrezkero marka bat besterik ez da. *Big Brother*, *Deal or No Deal* eta beste hainbat saioen sortzailea izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
XI. Nazioarteko Brigada

thumb|250px|Brigaden boluntarioak Guadalajaran desfilatzen.
XI. Nazioarteko Brigada —baita ere Thälmann edo Thaelmann Brigada gisa ezagututa— Nazioarteko Brigadenenetariko bat izan zen. Boluntario horiek Espainiako Bigarren Errepublikaren defentsan faxismoaren aurka aritu ziren Espainiako Gerra Zibilan. Izena Ernst Thälmann Alemaniako Alderdi Komunistaren burua izan zen liderraren omenez jarri zitzaion. Brigadaren boluntario gehienak alemanak eta austriarrak izan ziren. Brigada hau gerraren gudu garrantzitsuetan egon zen baina, zalantzarik gabe, ospetsuenak Madrilgo Hiri Unibertsitarioaren defentsan eta Guadalajaran, 1937an. 1938ko irailaren 22an Juan Negrín agintari kanpotarrak kentzeko agindua eman zuen eta brigada berrantolatu zen, Brigada Mista Espainiarra gisa. Hala ere, haren soldaduen artean, gerra bukatu arte, atzerritar asko gelditu ziren.

## Egitura eta antolaketa 
### Agintariak 
Komandanteak:

Estatu Nagusiaren Buruak:
* Jean-Marie François (1936ko azaroaren 1-azaroaren 25)
* Ludwig Renn (1936ko azaroaren 27-1937ko ekaina) (1938ko apirila-1939ko otsailaren 9)
* Gustav Szinda (1937ko uztaila-iraila)
* Heinrich Rau (1937ko urritik-abenduaren 31 arte)—Ondoren brigadaren agindua hartu zuen.

### Batailoien zerrenda 
Brigadatik batailoi asko pasa ziren, batzutan beste brigadetatik joandakoak edo berriro berrantolatuak:

* Parisko Komuna Batailoia (frantziarrak)
* Edgar André Batailoia (alemanak, espainiarrak)
* Garibaldi Batailoia (italiarrak eta suitzarrak)
* Dombrowski Batailoia (poloniarrak, ukrainiarrak eta espainiarrak)
* Asturias-Heredia Batailoia (espainiarrak)
* Thälmann Bataloia (alemanak, eskandinaviarrak, espainiarrak)
* Six Févrierko Batailoia (*Otsailaren 6*) (frantziar-belgikarrak)
* Otsailaren 12ko Batailoia (austriarrak eta espainiarrak)
* Dimitrov Batailoia (Balkandarrak)
* Abraham Lincoln Batailoia (estatubatuarrak eta kanadiarrak)
* Hans Beimler Batailoia (alemanak, herbeheretarrak, espainiarrak)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Brigadak

## Kanpo estekak
Claire Goll

**Claire Goll** ( Nuremberg, Alemania, 1890eko urriaren 29a - Paris, Frantzia, 1977ko maiatzaren 30a ) jaiotze izena Klara Liliane Aischmann, alemaniar-frantziar kazetaria eta idazlea izan zen, Europako abangoardiako munduaren ordezkaria. 1921ean Yvan Goll poetarekin ezkondu zen Isaac Lang ezizena zuenarekin.

## Biografia 
Claireren familia judua zen, ama Auschwitzen kontzentrazio eremuan hil zen. 1911an Heinrich Studer (1889 - 1961) editorearekin ezkondu zen eta berarekin bizi izan zen Leipzigen, non Dorothea Elisabeth alaba bakarra jaio zen 1912ko maiatzean. 1916an Suitzara emigratu zuen Lehen Mundu Gerran, (1914 - 1918) protestan. Herrialde horretan Genevako Unibertsitatean ikasi zuen eta kazetari gisa aritu zen mugimendu bakezalearen barruan, Gerra Handiaren aurka. 1917an Heinrich Studer-engandik dibortziatu eta Yvan Goll poeta ezagutu zuen, 1950ean hil arte bere bikotekidea izan zena.1918 amaieran Rainer Maria Rilke poeta austriarrarekin abentura bat izan zuen eta berarekin harreman epistolar bat 1926an hil zen arte. 1919an Parisera joan zen Yvan Gollekin. 1921ean ezkondu ziren. Judu jatorriko bikotea New Yorkenera erbesteratu zen 1939an Bigarren Mundu Gerraren hasieran, baina 1947an Europara itzuli ziren. 1950ean senarra hil ondoren, haren lana balioan jartzen dedikatu zen. Gainera, Paul Celani Yvanen poemak plagiatzea egotzi zion. Bere azken urteetan nolabaiteko ospe mediatikoa lortu zuen hirurogeita hamasei urte zituela bere lehen orgasmora iritsi zela aitortu zuenean, hogei urteko gazte batekin, nahiz eta istorio horren egiazkotasuna zalantzan jarri den.

## Lana 
1918an debutatu zuen idazle gisa, *Mitwelt* poema bildumarekin eta *Die Frauen erwachen* eleberriarekin. Bere ipuinak, olerkiak eta eleberriak alemanez eta frantsesez argitaratu zien, eta horien artean *Poèmes d’amour* (1925) eta *Poèmes de la jalousie* (1926) poema bildumak nabarmentzen dira, senarrarekin *Poèmes de la vie et de* *la mort* (1927) idatzi zituen eta "shared song of love" ("maitasun abesti partekatua") 1950ean senarra hil ondoren, Clairek *Der gesthlene Himmel* (1962) eta *Traumtänzerin* (1971) eleberri autobiografikoak idatzi zituen, nahiz eta lan horiek ez zituen publikoak ongi jaso. Heriotza baino urtebete lehenago, 1976an, bere azken lana argitaratu zuen, frantsesez eta alemanez, *La poursuite du vent* edo *Ich verzeihe keinem,* 2003an *A la caza del viento* gaztelaniara itzulita argitaratu zen, non Europako abangoardiaren aldeko gizon bikainen miseriak salatu zituen: Celán, Joyce, Jung, Dalí, Breton...

### Euskarari ekarriak 
* *Irrikaz neure heriotzaren zain*. itzul.: Eduardo Gil Bera. Ezabatuak, 1995. Pamiela.

* *Garaikidegoa*. itzul.: Eduardo Gil Bera. Ezabatuak, 1995. Pamiela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goi-klase

[thumb|Londresko [Harrods saltokia, 1909]]
Gizarte modernoetan, **goi-klasea** edo **goi-mailako klasea** estatus sozial altuena duten pertsonek osatzen duten klase soziala da; oro har, gizarteko kiderik aberatsenak dira eta botere politiko handiena dute. Ikuspegi honen arabera, goi-klasea, oro har, belaunaldiz belaunaldi transmititzen den aberastasun ikaragarriagatik bereizten da. XX. mendea baino lehen, aristokrazian zegoen enfasia, oinordetzan hartutako estatus nobleko belaunaldiak nabarmentzen zituena, ez bakarrik oraintsuko aberastasuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El polizón del Ulises

***El polizón del Ulises*** 1987ko Javier Aguirre donostiar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Hiru ahizpa ezkongabe etxetzar batean isolatuta bizi dira, egun batean ume bat misteriotsuki agertzen den arte. Berarekin geratzea erabakitzen dute, eta, urteen buruan, Juju, haurtxoa, izeba bakoitzaren izaera bereziko heziketa hirukoitza jaso duen haur bat bihurtu da: langilea, sentibera eta fantasiatsua.

## Pertsonaiak 
* Imperio Argentina
* Patxi Barko
* Aurora Bautista
* Eugenio Luis Berdonces
* Mikel Garmendia
* Aizpea Goenaga
* Rogelio Ibáñez
* Ana Mariscal
* Rafael Mendizábal
* Teresa Pro
* María Reyes
* Paco Sagarzazu
* Daniel Trepiana

## Kanpo estekak
Carne apaleada

***Carne apaleada*** 1978ko Javier Aguirre donostiar zinema zuzendariaren filma da, Inés Palouren izen bereko autobiografian oinarrituta.

## Sinopsia 
Berta, beste behin, kartzelara joan da, iruzurra leporatuta. Kanoi-bazka da eta hainbat kartzelatatik igaroko da, era guztietako umiliazioak eta irainak jasanez. Baina Xentaren maitasuna ere aurkituko du, jasaten lagunduko diona.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
De profesión sus labores

***De profesión sus labores*** 1970eko Javier Aguirre donostiar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Anak eta Juanek bikote zoriontsua osatzen dute eta zortzi urtez ezkonduta egon ondoren pozik dauden bitartean, Maria Josek eta Federikok, euren lagunik onenek, ez dute nahi zuten oreka lortu euren ezkontzan. Anaren eta Juanen zorionak urduritu egiten ditu lagunak.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak