open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Donets

**Donets** (; ) Ekialdeko Europako ordokiko ibaia da, Don ibaiaren adar nagusia, hego-mendebaldeko Errusia eta ekialdeko Ukraina zeharkatzen dituena. 1.053&nbsp;km luze da.

## Geografia 
Errusiako erdialdeko goi-ordokian du iturria. Gune horretan, drainatutako eremuak 80.900&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;82a. Emari handiena martxo-apirilean izaten da eta txikiena abuztu-irailean. Abendu hasieratik martxo amaiera arte izozturik egoten da.

 
**Donetsen batez besteko emariak (m³/s) Belaia-Kalitvan (Errusia) neurtuak****Datuak: 1933 eta 1985 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:600
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 101 
  bar:Fév from:0 till: 161 
  bar:Mar from:0 till: 308 
  bar:Avr from:0 till: 577 
  bar:Mai from:0 till: 192 
  bar:Jun from:0 till: 79.1 
  bar:Jul from:0 till: 58.1 
  bar:Aoû from:0 till: 49.0 
  bar:Sep from:0 till: 46.5 
  bar:Oct from:0 till: 57.6 
  bar:Nov from:0 till: 86.3 
  bar:Déc from:0 till: 93.8

PlotData=
  bar:Jan at: 101 fontsize:S text: 101 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 161 fontsize:S text: 161 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 308 fontsize:S text: 308 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 577 fontsize:S text: 577 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 192 fontsize:S text: 192 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 79.1 fontsize:S text: 79,1 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 58.1 fontsize:S text: 58,1 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 49.0 fontsize:S text: 49,0 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 46.5 fontsize:S text: 46,5 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 57.6 fontsize:S text: 57,6 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 86.3 fontsize:S text: 86,3 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 93.8 fontsize:S text: 93,8 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brassicaceae

**Brassicaceae**, lehen **Kruziferoak** deituak, landare loredunen familia bat da.

## Ezaugarriak 
Landare belarkara urteroko edo bizikorrez dira. Hauen ezaugarri nagusia loreek lau petalo, lau sepalo eta sei estamine (hauetako bi beste lauak baino txikiagoak) edukitzea da. Hostoak txandakatuak eta estipuladunak dira eta fruitua silikua-motakoa da. Bere baitan arbia, aza, etab.

## Brassicaceae barazkiak 
Hautespen artifizial hedatuak barazki kultibar ugari sortu ditu, batez ere *Brassica* generoan.

## Generoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Brassicaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/
* Brassicaceae at www.botany.hawaii.edu
Solanaceae

**Solanazeo** (**Solanaceae**) landare loredunen familia bat da. 2.300 espezie dira.

## Ezaugarriak 
Landare belarkara eta zuhaixkaz dira. Hosto txandakatu eta sarritan osoak, bost lobulu dituzten lore tubular aktinomorfikoak eta baia edo kapsula-motako fruituak dituzte. Bere baitan piperra, tomatea, tabako-belarra, urriloa, etab daude.

Aditu batzuek polemonialeen ordenan sartzen dituzte. Mota gehienak belar landareak dira; gutxik dute zuhaitz egitura eta are gutxiagok zuhaixkarena. Hostoa handia edo txikia, osoa edo gingilduna izan dezakete, baina ez estipuladuna; mota gehienek txandaka antolatuak izaten dituzte. Lorea sexu bikoa izaten dute; 5 sepalo eta 5 hosto oinean elkarri erantsitakoz osatua izaten da. Fruitua baia edo kusku itxurakoa dute, hazi askokoa. Oso eskualde hotzetan eta Saharako erdian izan ezik, mundu guztian hazten dira.

## Generoak 
*Acnistus*
*Atropa*
*Browallia*
*Brugmansia*
*Calibrachoa*
*Capsicum* (Piperrak)
*Cestrum*
*Chamaesaracha*
*Combera*
*Crenidium*
*Cuatresia*
*Cyphanthera*
*Cyphomandra*
*Datura*
*Hyoscyamus*
*Iochroma*
*Juanulloa*
*Lycium*
*Mandragora*
*Nicandra*
*Nicotiana* (tabako)
*Nierembergia*
*Nolana*
*Petunia*
*Physalis*
*Scopolia*
*Solandra*
*Solanum* (tomate, patata, alberjinia)
*Streptosolen*
*Withania*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  SOL Genomics Network
* Solanaceae Network - pictures of plants
* Solanaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/
*  Solanace in USDA Plants Database.
Camille de Faucompret

**Camille de Faucompret** (Beskoitze, Lapurdi, 1985eko abenduaren 12a -) euskal snowboardlaria da.

2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Camille Faucompretek azken urteetako txapelketetan lortutako emaitzak biltzen dituen webgunea.
The Mighty Clansmen

**The Mighty Clansmen** (euskaraz *Klangizon Ahaltsuak*) antzinako irlandar eta Eskoziako reel edo doinu herrikoia da. Bere bertsiorik ezagunena Ipar Irlandako Déanta taldeak moldatu eta jotakoa da.

## Kanpo estekak 
* Déanta taldearen "The Mighty Clansmen" doinuaren bertsioa hemen sakatu ezkero entzungai dago.
82. Oscar Sariak

**82. Oscar Sarien ekitaldia** 2010eko martxoaren 7an Hollywoodeko Kodak Antzokian egin zuten 2009. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Alec Baldwin eta Steve Martin izan ziren eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertuko dira.

## Sari aurkezleak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Migel eliza (Aldaba)

**San Migel eliza** Gipuzkoako Tolosa udalerriko Aldaba auzoan dagoen eliza da. Haren ezaugarria bat da paisaiak erretaularen funtzioa betetzen duela.

## Kokapena 
Berez eta nahiz eta Tolosako lursailean egon, Tolosako erdigunetik 12 kilometrotara dago. Bertaratzeko Alegia eta Ikaztegieta arteko bidean trenbide azpiko tuneletik desbideratzen den herri bidea hartu eta mendian gorantz abiatu behar da, Aldaba auzora ailegatu arte.

## Historia 
Hasiera batean baseliza izan zen, baina 1881ean eliza bihurtu zuten. Urte askotan batere aldatu gabe egon ondoren.

## Eraikina 
1962. urtean aldare nagusiaren atzean, Aralar mendilerroa eta batez ere Txindoki mendia ikusteko aukera eskaintzen duten leiate handi bat jarri zuten. Aldarearen gainaldean honako esaldi hau irakur daiteke: "Zeru luŕak zure dirdaiez beterik daude". Kanpoaldean berriz bere hormetako batean esaldi hau du: "Nor Jainkoa aiña".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nodar Kumaritashvili

**Nodar Kumaritashvili** (georgieraz: ნოდარ ქუმარიტაშვილი), (Borjomi, Georgia, 1988ko azaroaren 25a - Whistler, Kanada, 2010eko otsailaren 12a), luge kirolari georgiarra izan zen.

260px|eskuinera|thumb|Ezbeharra gertatu zen Whistlerreko luge pista.

2010eko otsailaren 12an hil zen, Vancouverren ospatu behar ziren 2010eko Neguko Olinpiar Jokoen aurretiko entrenamenduan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2010eko Neguko Olinpiar Jokoak

## Kanpo estekak 
*  Bere profila Vancouverreko joko olinpikoen webgunean.
Alliaceae

**Alliaceaea** edo **Liliazeoa** landare loredunen familia bat da.
## Ezugarriak 
Gehienetan belarkarak dira eta sarritan erraboila, errizoma edo sustrai tuberkuludunak dituzte. Hostoak osoak eta bertizilatu edo txandakatuak dira, eta loreak aktinomorfikoak dira eta 6 estamine, 3 karpelo eta estilo 1 edo 3 dituzte. Fruitua baia- edo kapsula-motakoa da. Bere baitan tipula, porrua, baratxuria, etab.
## Generoak
Dokumentu

thumb|Paperezko **dokumentu** bat.

Informazioaren zientzian, **dokumentua** edo **agiria** informazioa agertzen duen unitate bat da, gorde eta ondoren komunikaziorako berreskuratu egin daitekeena. Hainbat euskarri motatan ager daiteke (papera, euskarri digitala, ...) eta idatzizko edo bestelako informazio sinbolikoa zein ikus-entzunezkoa azal ditzake. Dokumentuak dira, besteak beste, aldizkarietako artikuluak, liburuak, arte-lanak eta argazkiak. Informazioaren kudeaketarako oinarrizko unitate bilakatu da, askotan informazio-bilaketa baten emaitza dokumentu-mailan bukatzen baita. Liburutegi, artxibo eta bestelako dokumentazio-zentroetan ere dokumentu zerrendaz daude osaturik euren katalogoak.

## Dokumentu motak 
Dokumentuak irizpide jakin batzuei jarraituz sailka daitezke. Euskarriari buruz, paperean eta euskarri digitalean (DVD, disko gogor,internet zerbitzari, ...) bereizten dira, historian zehar bestelako euskarriak izan badira ere (harria, egurra, pergaminoa, ...).

Dokumentuko informazioaren kode-motari buruz honela sailka daitezke: dokumentu idatziak, grafikoak (mapak, planoak, diagramak), ikonografikoak (argazkiak), audioa, ikus-entzunezkoak, plastikoak (eskulturak, margolanak), informatikoak, multimedia (aurreko kode-mota zenbait batera biltzen dutenean).

Zabalkundeari buruz, dokumentu argitaratuak eta argitaratu gabeak izan daitezke. Dokumentu erreserbatuak, kopuru mugatuan zabaldutakoak alegia, ere bereizten dira.

Jatorriari buruz, iturriak (jatorrizko dokumentuak) edo dokumentu bibliografikoak izan daitezke (jatorriko dokumentuetatik eratorriak).

Dokumentuak jaso dituen aldaketei buruz, lehen mailako dokumentuak izan daitezke (liburua, artikulua) eta bigarren mailakoak (katalogoak, laburpenak, kritikak).

Maiztasunari buruz, monografikoa (une jakin batekoa) edo aldizkakoa izan daiteke (aldiro agertzen dena).

Gaiaren arabera, SHU (Sailkapen Hamartar Unibertsala) erabiliz sailka daitezke. Helburuari begiratuta, dibulgaziozkoak, zientifikoak edo teknikoak izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Agiri Komunista
* Akta
* Eskuizkribua
* Euskararen Gaitasun Agiria
* Nortasun agiri

## Kanpo estekak
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Arraioz)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Arraiozko eliza da, Nafarroa Garaiko Baztan udalerrian dagoena.

## Kokalekua 
Herrigunearen goialdean dago, Urrutia kalean, eta Bikuña jauregitik oso hurbil.

thumb|300px|erdian|Elizaren ikuspegia.

## Eraikina 
Eraikin barrokoa da. Barnealdean, erretaula neoklasikoa du, eta hilobi-harlauzak atari arkupetuan. Lorategian elementu bitxiak ikus daitezke: disko-formako hilarriak. Aldamenean laxoa pilota jokoan jokatu ohi den pilotalekua dago.

## Kanpo estekak 
* Arraiozko argibidea Baztango webgunean
Castilla-La Mancha TV

**Castilla-La Mancha Televisión** edo **CMT** Gaztela-Mantxago Radio Televisión de Castilla y León korporazio publikoaren telebista kate nagusia da. Katea 2001eko abenduan sortu zen, errege dekretu baten bidez.

Bere lehen emisioa Gaztela-Mantxari buruzko dokumental bat izan zen eta ondoren *CMT Noticias* kateko lehen albistea eman zuten. Hasierako emisioetan ikuslegoa %57koa izan zen. Laister FORTAko kide egin zen.

## Ikus, gainera 
* FORTA

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Castilla-La Mancha TV 2

**Castilla-La Mancha Televisión 2** edo **CMT 2** Gaztela-Mantxako Radiotelevisión de Castilla-La Mancha korporazio publikoaren bigarren telebista katea da. Katea 2009ko otsailean sortu zen, kate nahiko berria dugu.

Kate hau gehienbat umeentzako eta gazteentzako programak emititzen ditu, baita ere kirolak. Horien artean ACB Ligako partiduak eta futboleko bigarren mailakoak.

2011ko abenduaren 2an Gaztela-Mantxako Juntak katea ezabatzea erabaki zuen, 1.3 milioi euro aurrezteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Castilla-La Mancha TV

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
The Chieftains 1

***The Chieftains 1*** 1963an izen bereko Irlandako The Chieftains folk talde ospetsuak gauzatutako lehenbiziko diskoa izan zen. Bere izenburu ofiziala *The Chieftains* zen, ordurarte ez baitzuten beste diskorik grabatu ahal izan, gerora eta disko ugari grabatzearen ondorioz diskoei zenbakiak gehitu zitzaizkien, honek oraingo *The Chieftains 1* izendapena jaso zuelarik.

## Abestiak 
Disko hau osatzen duten abesti guztiak herrikoiak dira:
# "Se Fath Mo Bhuartha / The Lark on the Strand / An Fhallaingin Mhuimhneach / Trim The Velvet"
# "An Combra Donn / Murphy's"
# "Cailin Na Grunigne Doinne" (The Brown-Haired Girl)
# "Comb Your Hair and Curl It / The Boys of Ballisodare"
# "The Musical Priest / The Queen of May"
# "The Walls of Liscarroll"
# "A Dhruimfhionn Donn Dilis"
# "Connemara Stockings / The Limestone Rock / Dan Breen's"
# "Casadh An Tsugain"
# "The Boy In The Gap"
# "Saint Mary's / Church Street / Garrett Barry's / The Battering Ram / Kitty Goes A-Milking / Rakish Paddy"

## Musikariak 
* Paddy Moloney – uilleann pipe, tin whistle
* Martin Fay – biolina
* Seán Potts – tin whistle
* Dave Fallon – bodhran
* Michael Tubridy – txirula, kontzertina, tin whistle

## Kanpo estekak 
*  "The Chieftains 1" diskoari buruzko argibidea eta bere abestiak entzuteko aukera
Boil the breakfast early

**Boil the Breakfast Early** (euskaraz *Irakin Gosaria Goizean-Goiz*) antzinako irlandar abesti herrikoia da. The Chieftains talde ezagunak 1979an argitaratutako The Chieftains 9 diskoaren barnean kaleratu zuen.

## Kanpo estekak 
* The Chieftains taldearen "Boil the Breakfast Early" abestiaren bertsioa entzungai
The Ragle Tagle Gypsy

**The Ragle Tagle Gipsy** (), beste aldaera batzuetan **The Gypsy Laddie** ("Andere Ijitua"), **The Raggle Taggle Gypsies** ("Ijitu Arlote Zarpailak") edota **Black Jack Davy** bezala ere ezaguna da, antzinako irlandar abesti herrikoia da. Bertsio kontaezin asko ditu eta talde askok bere bertsio ugari moldatu dituzte, Irlandatik kanpo ere mundu anglosaxoi guztian hedatu da.

Abestiaren gaia emaztea ijito arlote batekin ihes egiten dion senar baten galdeketa eta kexua da.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* The Chieftains taldearen "The Ragle Tagle Gypsy" abestiaren bertsioa entzungai
* Mad Dog McCrea taldearen "The Ragle Tagle Gypsy" abestiaren bertsioa entzungai
* The Waterboys taldearen "The Ragle Tagle Gypsy" abestiaren bertsioa entzungai
The dog among the bushes

**The Dogs Among The Bushes** (euskaraz *Zakurra Sastraka artean*) antzinako irlandar reel edo doinua da. The Chieftains talde ezagunak bere 1978ko The Chieftains 8 diskoaren barnean kaleratu zuen. Bere ezaugarria nagusia gaita doinu geldoaz hasi eta apika-apika biolina eta bodrham danborra sartuaz batera amaieran erritmo azkarrean bikatzean datza.

## Kanpo estekak 
* The Chieftains taldearen "The Dogs Among The Bushes" abestiaren bertsioa entzungai
Irish Travellers

**Irish Travellers** edo **Pavees** () izendapenaz usadioz irlandar jatorria duten jende talde nomada bati deritzo, hauek nagusiki Irlanda, Britainia Handia eta Ameriketako Estatu Batuetan bizi dira. Eurak euren buruei *Pavees* deitzen diete. Irlandan oso ohikoa da herri honetako kideak hiri nahiz udalerrietako kale edo bide bazterretan kanpaleku, roulotte edo gurdietan ikustea.

Sarritan euretakoak ez diren gainontzeko biztanleek gutxietsi edo mespretxatu asmoz ezizen edo izendapen ugariz deitu izan dituzte: 'tinkers', 'pikeys', 'knackers', 'gypsys' eta 'gypos'. Betidanik irlanderaz, Pavees edo Travellers jendea *Lucht Siúil* (literalki, "jende ibiltaria") izendapenaz deitu izan da. Travellers taldekoa ez den jende askok euretaz mintzatzeko ingeleraz 'Itinerants' ("Ibiltariak") hitza "lekuz leku doan jendea" esanahiarekin edota 'tinkers' ("letoilariak") izendapena erabiltzen dituzte, azken izendapen horren jatorria "tinsmiths" hitza delarik; edonola ere, gerora izendapen hori mespretxagarritzat jo zen.

Maiz Irish Travellers talde hau era okerrean *Irish Gypsies* bezala izendatua da ("Irlandar Ijitoak") Europa eta mundu osoan zehar hedatuak dauden ijitoekin nahastu izan dira, bi herri hauek antzeko bizimodu nomada eta askea baitute, baina nahiz eta Travellers taldeak ijitoen bizimoduarekin antza handia eduki, etnikoki edo itxura fisikoz ez dira bizi modu arrunta edo ez-ibiltaria daramaten gainontzeko irlandarrengandik ezberdintzen.

## Hizkuntza eta ohiturak 
[thumb|250px|eskuinera|Irish Travellers edo Pavees herriko ama eta bere haurra [1946an.]]
Irish Travellers herria edo taldeak euren berezko hizkuntza du, hau Shelta zeltiar hizkuntza da, eta bi dialektoetan banatuta dago: Gammon (edo Gamin) eta Cant. XVIII. menderako bazelako testigantzak eta erregistroak badaude, baina ziurrenik antzinakotasun handiagoa izan lezake.

Traveller edo Pavee herriak txakur hezitzaileen ospe bikaina du, batez ere ingeles erbi-txakur eta lurcher arrazako txakurrak heztean. lurchers. Horretaz gain aspalditik zaldi salerosketan edo tratularitzan jarduteko joera handia dute, zaldiak dauden edozein merkatu edo azoketan ikus daitezke, adibidez urtero Irlandako Ballinasloe udalerriko azokan edota Erresuma Batuko Appleby udalerriko azokan ere bai.

Pavee herriak duen beste joera bat betidanik boxeo kirolean borrokalari ugariren sehaska izatea da. Horren adibide adierazgarriak 1990eko Jim Sheridan irlandar zinema zuzendariaren *The Field* eta 2000ko Guy Ritchie ingeles zinema zuzendariaren *Snatch* filmetan ikus daitezke. Zoritxarrez, antzina eta gaur egun ere liskarzale, buru arin eta jende arazotsuen ospea ere badute.

## Ikus gainera 
* Shelta

## Bideoak 
* Pavee edo Irish Travellers taldeari buruzko irudi edo argazki erakusketa
* bi Pavee familien arteko liskar baten bideoa. 1go Zatia
* bi Pavee familien arteko liskar baten bideoa. 2go Zatia

## Kanpo estekak 
* Travellerheritage.ie, Paveei buruzko webgunea 
* Irish Traveller Movement webgunea 
* Pavee Point Travellers Center webgunea 
* The National Association of Travellers' Centres webgunea
Isolinea

[thumb|250px|eskuinera|Arktikoan uztaileko batez besteko tenperaturaren 10&nbsp;°C-eko [isoterma.]]
**Isolinea** edo **isopleta** aldagai baterako balio bera duten puntuak lotzen dituen linea geografikoa da. Mapetan irudikatzen diren isolineak zuzenak edo bihurgunetsuak izan daitezke. Azalera erreal edo hipotetiko baten eta plano horizontal baten edo askoren arteko ebaketa adierazteko erabiltzen dira. Linea hauen konfigurazioak aldagaiaren gradiente erlatiboa ezagutzea eta puntu jakin batean aldagaiak duen balioa ondorioztatzea ahalbidetzen du.

Funtzioaren gradientea isolinearekiko elkartzuta da. Lineak oso hurbil daudenean gradientearen aldakuntzaren balioa handiagoa da.

Isolineak kartografian eta meteorologian erabiltzen dira gehien, baina mapa baten gainean erakuts daitekeen edozein aldagaitarako erabil daiteke. Isolineen bidez irudikatzen den aldagaiaren arabera, izena ezberdina da. Hona hemen adibide batzuk:
* garaiera: sestra-kurba
* presioa: isobara
* tenperatura: isoterma
* prezipitazioa: isohieta
* hizkuntzalaritza: isoglosa

## Kanpo estekak
Informazio-konpetentzia

**Informazio-konpetentzia** edo **informazio-alfabetatzea** informazioa noiz eta zertarako behar den, non aurkitu eta modu egokian nola erabili behar den jakiteko konpetentzia da 
. Funtsean, informazioa bi motako dokumentuetan aurki daiteke: erreferentzia-lanak eta dokumentu berezituak.

## Informazio bilaketan eman beharreko urratsak 
* Galdera argi planteatu / formulatu
* Argi zehaztu zein gairi dagokion galdera
* Zehaztu zein informazio mota behar den
* Eskuragai diren iturriak ezagutu
* Galderari hobekien erantzungo dion iturria hautatu
* Datuak informazio-iturrian atzeman

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reel

***Reel*** delakoa dantza doinu batez lagundurik doan dantza da. Irlanda eta Eskoziako musika herrokoiaren oinarrietako bat da, eta bapateko musika saio edo emanaldietan zehar (sessions) joenetako da, honez gain eta jada distantzia handira gigak, hornpipe, polka eta hainen maiz jotzen ez diren musika egiturak jarraitzen diote.

Reelak erritmo bizia dute eta abiadura arinean jo ohi dira. Lautar egitura eta orokorrean laueko konpasa dute, eta A eta B zatiez osatuta daude, bakoitzak zortzina konpas dituztelarik. Bi zati hauek reel bikoitzetan (AABB) errepikatu edota (ABAB) arruntetan beste abesti ezberdinez jarraiturik jo ohi dira. Konpasaren zati pare ahulak azentuatu edo nabarmenduarazi egiten dira, bere ezaugarri bilakatzen duen *swing* bat sortzen delarik. Eskualde edota musikarien araberako moldaketa eta jotzeko era ugari daude, apaindura gutxi edo askorekin, noten arteko lotura handiago edo txikiagoekin, *swing* delakoaren nabarmentze handiagoarekin, etab.

## Kanpo estekak 
* The Chieftains taldea Reels" doinua jotzen ikusgai.
The Chieftains 3

***The Chieftains 3*** 1971an The Chieftains irlandar taldeak kaleratutako diskoa da, lehenbizikoa 1963ko The Chieftains 1 izan zen, bigarrena berriz 1969ko *The Chieftains 2*.

## Abestiak 
# "Strike The Gay Harp/Tiarna Maigheó (Lord Mayo)/The Lady on the Island/The Sailor on the Rock"
# "Sonny's Mazurka/Tommy Hunt's Jig"
# "Eibhli Gheal Chiúin Ni Chearbhaill (Bright Quiet Eily O'Carroll)/Delahunty's Hornpipe"
# "The Hunter's Purse"
# "March of the King of Laois or Ruairí Óg Ó Mordha"
# "Carolan's Concerto or Mrs Poer"
# "Tom Billy's Reel/The Road to Lisdoonvarna/The Merry Sisters"
# "An Ghaoth Aneas (The South Wind)"
# "Tiarna Isne Chaoin (Lord Inchiquin)"
# "The Trip to Sligo"
# "An Raibh Tú ag an gCarraig? (Were You At The Rock?)"
# "John Kelly's Slide/Merrily kiss the Quaker/Denis Murphy's Slide"

## Musikariak 
* Paddy Moloney – uilleann pipe, tin whistle
* Michael Tubridy – txirula, kontzertina, tin whistle
* Seán Potts – tin whistle
* Martin Fay – biolina
* Seán Keane - biolina
* Peadar Mercier -bodhran, hezurrak
* Pat Kilduff ("The Hunter's Purse" eta "Merrily Kiss The Quaker" abestietan parte hartuz) (musikari gonbidatua)

## Kanpo estekak 
*  "The Chieftains 3" diskoko argibidea eta abestiak entzungai
Maitasunaren zuzen

**Maitasunaren zuzena** (gaztelaniaz: *Recta del amor*), Bizkaiko Trapagaran udalerriko industrialdeetako gune bat izendatzeko erabilitako izena da. Euskal Herrian putetxe gehien toki txikienean biltzen dituen gunea da.

Gunearen izena hainbeste putetxe biltzeagatik jarri zioten.

## Ikus, gainera 
* Prostituzio
* Trapagaran

## Kanpo estekak 
* Gunea Google Street View-n.
La Vall de Boíko eliza erromanikoak

**La Vall de Boíko eliza erromanikoak** udalerriak biltzen duen eliza erromaniko multzo famatua da eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen 2000. urtean. Taüll udalerriaren lursailetan daude.

## Elizak 
* **Barruera**: Sant Feliu eliza eta Sant Salvador baseliza erromanikoa.
* **Durro**: Santa Maria Durrokoa eliza erromanikoa eta San Kirtze Durrokoa baseliza.
* **Erill-La-Vall**: Santa Eulalia eraikin erromaniko azpimarragarria.
* **Taüll**: Santa Maria eta Sant Climent eliza erromaniko ezagunak.
* **Boí**: Sant Joan eliza udalerriko zaharrena dugu.
* **Coll**: l'Assumpció eliza erromanikoa.
* **Sarais**: Sant Llorenç eliza.
* **Cardet**: Santa Maria eliza.

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Katalunian

## Kanpo estekak 
*  Elizei buruzko informazio gehiago.
The Chieftains 2

***The Chieftains 2*** 1969an The Chieftains musika talde irlandarrak kaleratutako bigarren diskoa da, lehenbizikoa 1963ko *The Chieftains 1* izan zelarik.

## Oharra 
Seán Ó Riada musikariak 1969an Ceoltoiri Chualann taldea banandu zuenean, talde honetako musikari batzuk garai hartan aitzindari zen soinuarekin jarraitzeko asmoa agertu zuten. Ondorioz "The Chieftains" taldea osatu zuten. Aurretik elkarrekin "The Foxhunt" ("Azari Ehiza") gaita doinua joa zuten, baina disko honetan funtsezko talde oso baten gisa martxan jartzen dira, horren ondorioz grabaketa hau burutzen dutelarik.

## Abestiak 
# "Banish Misfortune / Gillian's Apples"
# "Seóirse Brabston"
# "Bean An Fhir Rua (O'Carolan)" (The Red-Haied Man's Wife)
# "An Phis Fhliuch / O'Farrell's Welcome To Limerick" (The Wet Quirn)
# "An Pástín Fionn / Mrs Crotty's/ The Mountain Top" (The Fair-Haired Child)
# "The Foxhunt"
# "An Mhaighdean Mhara /Tie The bonnet / O'Rourke's Reel" (The Sea Maiden)
# "Callaghan's Hornpipe / Byrne's Hornpipe"
# "Pigtown / Tie The Ribbons / The Bag of Potatoes"
# "The Humours of Whiskey / Hardiman The Fiddler"
# "Dónall Óg"
# "Brian Boru's March"
# "Sweeney's Polka / Denis Murphy's Polka / The Scartaglen Polka"

## Musikariak 
* Paddy Moloney – uilleann pipe, tin whistle
* Martin Fay – biolina
* Seán Potts – tin whistle
* Seán Keane – biolina
* Peadar Mercier – bodhran
* Michael Tubridy – txirula, kontzertina, tin whistle

## Kanpo estekak 
*  "The Chieftains 2" diskoaren argibidea eta abestiak entzungai
Erreferentzia-lan

thumb|Atlasak erreferntzia-lanak izaten dira.
**Erreferentzia-lanak** kontsultarako soilik eginda dauden dokumentuak dira, hasieratik amaierara irakurtzeko eginda ez daudenak alegia. Gai eta informazio-mota berezituak eman ditzakete (atlasak, esaterako, informazio geografikoa ematen du). Esparru geografiko eta euskarri ezberdinak ere izan ditzakete. Zehatzago, ezaugarri hauek dituzte:
* Informazio bilaketa zehatzei erantzutea dute xede.
* Aurkezpen zehatza erakusten dute: laburra eta diseinu funtzionalekoa.
* Kontsulta erraz eta bizkor egiteko prestatuta daude.

Erreferentzia-lan mota bi daude: lehen mailako erreferentziak eta bigarren mailako erreferentziak ematen dituzten lanak. Lehen mailako erreferentziak ematen dituzten lanetan, bilatzen den informazioa zuzenean jasotzen da (entziklopediak). Bigarren mailakoetan, berriz, informazioa zein dokumentutan aurki daitekeen zehazten da (liburu-katalogoak, adibidez).

## Lehen mailako erreferentzia-lanak 
Hiztegiek terminoen esanahia eta definizioa zehazten dute. Zuzentasun ortografikoa egiaztatzeko erabil daitezke eta etimologia sinonimo eta antonimoak eta beste hizkuntza batzuetako baliokideak ere ematen dituzte.

Entziklopediak jakintzaren hainbat esparrutako ezagutza kopuru handia biltzen dute kontzeptuak azaltzeko asmoz, gaika edo alfabetikoki antolaturik.

Gida eta direktorioek pertsona zein era guztietako erakundeen izen, zeregin, helbide eta bestelako oinarrizko informazioak ematen dituzte.

Bilduma biografikoek pertsonaia ezagunei buruzko datu biografikoak biltzen dituzte.

Atlasek datu geografikoak ematen dituzte. Informazio historikoa ematen duten atlas historikoak ere badaude. Estatistika-erakunde ofizialek (EUSTAT, EUROSTAT, ...) argitaratutako urtekari estatistiko edo antzekoetan urteko datu garrantzitsuenak biltzen dira.

Kronologiek eta urtekariek jazotako gertaerarik nabarmenenak jasotzen dituzte, normalean ordena kronologikoari jarraiki.

Lege-bildumak zuzenbide arloko legeak eta sententziak biltzen dituzte.

## Bigarren mailako erreferentzia-lanak 
Informaziorako lotura soilik eskaintzen duten lan hauetan bibliografia ofizialak, lurralde bateko produkzio bibliografikoaren erreferentzia guztiak biltzen dituztenak, daude. Adibidez:

* Bibliografía nacional española
*  Bibliographie nationale française
*  British national Bibliography

Euskal Herrian, lege-gordailuaren erregistroa kontsulta daiteke edo Joan Mari Torrealdai edo Jon Bilbaoren *Eusko bibliographia*.

ISBN bildumak ere munduan argitaratzen diren liburu gehienen zerrenda ematen du.

Bibliografia komertzialak ere badaude, Amazon adibidez.

Jakintza-arlo ezberdinetarako artikuluak eta euren laburpenak ematen dituzten katalogoak ere badaude.

## Kanpo estekak
Walter Frederick Morrison

**Walter Fredrick "Fred" Morrison** (Richfield, Utah, 1920ko urtarrilaren 23 – Monroe, Utah, 2010eko otsailaren 9a) asmatzaile estatubatuarra zen, frisbeearen asmatzailea izateagatik ezaguna zena.

Morrisonek zioen disko hegalariaren ideia 1937. urtean bururatu zitzaiola, bere neskalaguna Lurekin krispeta ontzi baten estalkia airera bota zuenean. Estalkia berehala mailatu zen eta horren ondorioz tarta-moldeek hobeto hegan egiten dutela ikusi zuen. Morrison eta Lu Kaliforniako Santa Monica hiriko hondartzetan "Tarta-molde Hegalariak" saltzeari ekin zioten.

Bigarren Mundu Gerran zehar, Morrisonek aeronautikari buruzko kontzeptu batzuk ikasi zituen. Fredek P-47 Thunderbolt hegazkina gidatu zuen Italian. Bere hegazkina lurrera bota zuten eta 48 egunez egon zen preso.

1946an Whirlo-Way izeneko munduko lehen disko hegalariaren diseinuaren zirriborroa egin zuen. 1948an, Warren Franscioni inbestitzaileak diseinua plastikoz egin ahal izateko inbestitu zuen eta Platertxo Hegalari izena jarri zioten. 1954an Fredek platertxo gehiago erosi zituen herriko azoketan saltzeko, baina platertxoak merkeagoak ekoizteko beste modu merkeago bat aurkitu zuen. 1955ean Luk eta biek Pluton Platerra, gaur egungo disko hegalarien arketipoa diseinatu zuten. 1957ko urtarrilaren 23an Pluton Platerren eskubideak Wham-O jostailu konpainiari saldu zizkioten. Hasiera batean Wham-O konpainiak Pluton Platerrak ("Pluto Platter") izenarekin merkaturatu zituen baina 1958an, "Frisbee" izena jarri zioten, Frisbie Tarta Konpainiaren izena moldatuz.

Morrisonek eta bere emazteak, Lu Nay Morrisonek, hiru seme-alaba eduki zituzten, Lu 1987an hil zen. Fred Morrison 2010eko otsailaren 9an hil zen bere etxean.

## Kaleratutako lanak 
* *Flat Flip Flies Straight* Phil Kennedyrekin (Wormhole Publishers, 2006)
Cochinos badiako inbasioa

**Cochinos badiako inbasio**a (Kuban **Giróngo gudu**a izenaz ezaguna; ) Kuba inbaditzeko arrakastarik gabeko saioa izan zen, 1961eko apirilean, Fidel Castroren gobernua erorarazteko. Inbaditzaileak CIAk entrenaturiko erbesteratu kubatarrek osatzen zituzten, AEBetako armada lagun. Kubako armadak inbaditzaileak hiru egunean garaitu zituen.

## Aurrekariak 
1959an boterea hartu ondoren, kubatar iraultzaileek azalera handiko lur-jabetzak bereganatzeari ekin zioten, batik bat kanpoko jabeenak. Halaber, Sobiet Batasunarekin lerrokatu zen Castroren gobernua, AEBen kontrako Gerra Hotzean bete-betean sartuta. 1960an AEBek sal-erosketen blokeoa ezarri zuen Kubarekin, eta 1961eko urtarrilean Dwight Eisenhowerren gobernuak harreman diplomatikoa eten egin zuen.

1961eko apirilaren 15ean, hegazkin estatubatuarrek Kubako aireportuak bonbardatu zituzten. Horren ondorioz, kubatar hegazkin ugari, zibilak zein militarrak, suntsitu zituzten, baina ez denak, uhartean zehar sakabanatuta baitzeuden. CIAren asmoa zen 1.400 mertzenarioko armada, berak errekrutatua eta entrenatua, lehorreratzea.

## Lehorreratzea 
1961eko apirilaren 15an, Kuban Playa Giróngo inbasio saiakera egin zuten Castroren aurka AEBetako CIA agentziak antolatuta. 

Apirilaren 17an, goizeko 1:15 inguruan, 2506 brigada *Playa Larga* eta *Playa Girón* hondartzetan lehorreratu zen, Cochinos badiako ekialdean, Habanatik 202 kilometrora.

Hasiera batean erresistentzia handirik topatu ez bazuten ere, aurreko eguneko bonbardaketatik suntsitu ez ziren kubatarren bederatzi hegazkinek *Houston* eta *Río Escondido* itsasontziak baliogabetu zituzten, eta horrela, inbaditzaileek lehorreko indarrendako arma hornidura galdu zuten.

Emeki-emeki, Kubako tropa erregularrak, zenbait miliziekin batera, bertaratu ziren, erasoari buru egiteko. Apirilaren 18an inbaditzaileek atzera egin behar izan zuten, eta biharamunean, errenditu. Munizio eskasiak eta kubatarren nagusitasunak airean markatu zuten inbasioaren patua.

Uharte txiki batek munduko inperio militarrik handienari irabazi zion. 1.500 inguru kubatar emigrante Kubako Iraultza deuseztatzen saiatu ziren. Ehun bat inbasore hil ziren eta ia 1.200 atzeman zituzten. Beren presoen truk, medikamentuz beteriko itsasontzia bidali behar izan zuten AEBek.

## Ondorioak 
Garaipenak Fidel Castroren eta iraultza sozialistaren irudia goratu zituen. AEBentzat, ordea, porrota beheramendu lotsagarria izan zen. Inbasioaren nondik norakoa aztertu ondoren, Kennedy presidenteak Robert F. Kennedy anaia jarri zuen *Mangosta* Operazioaren buru. Asmoa zen sabotaiak eta terrorismoa egitea, irlaren barrenetik altxamendua sor zedin. Bigarren inbasioa beharrezkoa izanez gero, AEBek ez zuten zuzenean parte hartu behar.

Inbasioaren ostean, Kuba areago hurbildu zen SESBera. Horren ondorioz, uhartean misil nuklearrak paratzen hasi ziren 1962an. AEBak ohartutakoan, Misilen Krisia deritzon kinka larria sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Gudua hamar minututan azalduta.
Fruitu lehor

:*Agian Fruitu lehortu bilatzen ari zinen.*

thumb|Pinaziak
thumb|Hurrak
thumb|Arbendolak
**Fruitu lehorra** perikarpo mamigabea, lehorra eta gogorra dituen fruitua da. Haien ur-kantitatea %&nbsp;50 baino txikiagoa da. Elikagai hauek koipe, proteina eta oligoelementu asko daukate.

## Fruitu lehor batzuk 
* Arbendolak
* Anakardoak
* Ekilore haziak.
* Gaztainak
* Intxaurrak
* Kakahueteeak
* Kuia haziak
* Macadamia intxaurrak
* Pinaziak
* Hurrak

## Fruitu lehorrak eta osasuna 
Fruitu lehorrak dieta mediterranearraren osagai garrantzitsuak dira. Hainbat substantzia osasungarri dituzte, esaterako fitoesterolak eta substantzia antioxidatzaileak, eta gaixotasun koronarioaren prebentzioan eragin babeslea dutela erakusten duten datu epidemiologikoak badira. Intxaurrek adibidez, azido a-linoleniko kopuru bereziki handia dutenez, eragin antiaterogenikoa omen dute.

## Kanpo estekak
Euskararen Interpretazio Zentroa

thumb|Euskararen Etxea 2011 001

**Euskararen Interpretazio Zentroa** Bilboko San Inazio auzoan dagoen Euskararen Etxean dago. Euskararen Interpretazio Zentroarem asmoa, modu atsegin eta zuzenean euskarari buruzko oinarri batzuk publikoari erakustea da.

Azkue Fundazioak kudeatzen du Euskararen Etxearen eraikina. Euskararen Etxea Bizkaiko Foru Aldundiaren, Bilboko Udalaren eta Eusko Jaurlaritzaren arteko lankidetzari esker sortu zen. Euskarari buruzko gune espezializatu bat izatea da Euskararen Etxearen helburua.

Bestalde, Euskararen Interpretazio Zentroa, euskararen historian eta euskal hizkuntzan interesa duen ororentzako da aproposa. Bisitak lau hizkuntzetan egiteko aukera dago: euskara, gaztelania, ingelesa eta frantsesa, hain zuzen. Euskararen Interpretazio Zentroak etxe horretako bi solairu ditu hartuak. Lehenengoan, *Euskararen Bidaia* erakusketa elkarreragilea dago. Gune horretan euskarak denboran zehar egin duen bidaia islatu da, euskararen historia eta bilakaera azalduz. Bigarren solairuan, berriz, Euskara Mediategia eta Euskarazko Unibertsitate Liburuen Gordailua daude. Mediategian euskaraz ekoitzi diren multimedia produktuak daude ikusgai, hainbat formatutan.

## Zentroaren helburuak 
thumb|Euskalkien jokoa
Euskararen Interpretazio Zentroaren proiektuan bi ikuspegi batzen dira:
* Ikuspegi ludiko eta turistikoa alde batetik.
* Hezigarria eta erreferentziazkoa bestetik.

Gainera, zenbait balio sustatu eta transmititu nahi dira:
* Euskararen balio integratzailea
* Hizkuntzaren historiako gertaera nagusiak
* Euskalkien aberastasuna
* Sormena eta literatur bizitasuna
* Ahozko tradizioaren interesa

Hori dela eta, euskararen bidaia denboran zehar islatu nahi izan da hizkuntzaren historia eta bilakaera azalduz. Horretarako, teknologia berriak oso presente daude esperientzia honetan.

## Euskararen bidaia erakusketa 
thumb|Euskararen Bidaia
Erakusketak hiru gune nagusi ditu:
# '*Harrera gunea: *Euskararen Misterioa*** dokumentalarekin ongi etorria ematen zaie bisitariei. Euskararen jatorri ezezaguna edota hizkuntzaren bilakaera zenbait pertsonaia ezagun eta ezezagunek emandako sarrera propioekin dira edukietako batzuk.
# **Tren-geltokia: *Euskara, bat eta asko* eta *Euskara, atzo eta gaur*:** Tren geltoki baten antzera girotuta dagoen gune honetan dauden bi trenen izenak dira. Tren bakoitzak gai nagusi bat jorratzen du. Lehenengoa euskal hizkuntza eta euskalkiei buruz dihardu eta bigarrena euskararen historiaz, antzinatetik gaurdaino.
# **Euskara munduan:*' euskara hizkuntza bidaiaria izan da. Horren froga bizia dira munduan zehar topa daitezkeen euskararen testigantzak: mundu osoko eusko etxeak, eta euskara edo euskal kultura irakasgai dituzten unibertsitateak.

## Kanpo estekak 
* Euskararen Interpretazio Zentroaren web orria, Bilboko Udalaren webgunean.
* Euskararen Interpretazio Zentroaren web orria, Euskararen Etxearen webgunean.
* Euskararen Interpretazio Zentroaren web orria, Azkue Fundazioaren webgunean.
Joan Baez

**Joan Chandos Báez** (Staten Island, New York, 1941eko urtarrilaren 9a), **Joan Baez** izenaz ezaguna, Ameriketako Estatu Batuetako folk abeslaria da.

Protesta-kantaren erregina deitua izan da. Bere ama literatura irakaslea zen eta aita, Albert Baez, mexikar-estatubatuarra, fisikari ezaguna.

Newporteko jaialdian parte hartu zuen 1959an. Woodstock-eko jaialdi famatuan ere kantatu zuen 1969an.

Bakearen aldeko ekintzaile nekaezina izan da. Estatu batuek Vietnamgo gerran izan zuten parte hartzearen kontra agertu zen. Era berean, Chileko diktaduraren kontra kantatu zuen.

Bob Dylanen laguna; berarekin kantatu zuen hainbat aldiz. Biak folk musikaren idoloak izan ziren 1960 eta 1970eko hamarkadetan.
thumb|200px|Joan Baez, 2003.

## Diskoak 
# *Joan Baez*, Vanguard (11/1960)
# *Joan Baez, Vol. 2*, Vanguard (10/1961)
# *Joan Baez in Concert*, Vanguard (09/1962)
# *Joan Baez in Concert, Part 2*, Vanguard (11/1963)
# *Joan Baez/5*, Vanguard (11/1964)
# *Farewell, Angelina*, Vanguard (11/1965)
# *Noël*, Vanguard (12/1966)
# *Joan*, Vanguard (08/1967)
# *Baptism: A Journey Through Our Time*, Vanguard (06/1968)
# *Any Day Now* (Songs of Bob Dylan), Vanguard (12/1968)
# ''David's Album*, Vanguard (05/1969)
# *One Day at a Time*, Vanguard (01/1970)
# *Carry It On (Soundtrack Album)*, Vanguard (1971)
# *Blessed Are...*, Vanguard (1971)
# *Come from the Shadows*, A&M (04/1972)
# *Where Are You Now, My Son?*, A&M (03/1973)
# *Gracias a la vida*, A&M (07/1974)
# *Diamonds & Rust*, A&M (April 1975)
# *From Every Stage*, A&M (02/1976)
# *Gulf Winds*, A&M (11/1976)
# *Blowin' Away*, CBS (07/1977)
# *Honest Lullaby*, CBS (04/1979)
# *Live -Europe '83*, Gamma (01/1984)
# *Recently*, Gold Castle (07/1987)
# *Diamonds & Rust in the Bullring*, Gold Castle (12/1988)
# *Speaking of Dreams*, Gold Castle (11/1989)
# *Play Me Backwards*, Virgin (10/ 1992)
# *Ring Them Bells*, Guardian (08/1995)
# *Gone from Danger*, Guardian (09/1997)
# *Dark Chords on a Big Guitar*, Koch (10/2003)
# *Bowery Songs*, Proper Records (09/2005)
# *Ring Them Bells* (reissue double-disc with bonus tracks), Proper Records (02/2007)
# *Day After Tomorrow'', Proper Records (09/2008)

## Kanpo estekak 
* Website
Baba

**Baba** (*Vicia faba*) Fabaceae familiako landare belarkara jangarria da.

## Deskribapena 
Baba-landarea 30–120&nbsp;cm arteko altueraraino hazten da eta belarkara eta urterokoa da., haziak luma-formako hosto dauzka zurtoinaren albo bietan. Haziak babarrunaren antzekoak, baina handiagoak eta zapalak ditu. Lore zuri baina orban beltz bat dute. Klima epeletan hazten da ondoen, 600&nbsp;mm baino gehiagoko prezipitazioak dituzten eskualdeetan.
 
## Barietate batzuk 
* Vicia fava var "major" : 40–120&nbsp;cm arteko altueraraino hazten da. Giza elikadurarako.
** Mutxamiel
** Aguadulce
** Menorcako
* Vicia fava var "minor" edo zaldi baba: 30–50&nbsp;cm arteko altueraraino hazten da. (pentsua)

## Laborantza 
* Ereiteko garaia: Irailetik azarora edo otsailean.
* Uzta: Apiriletik (zorro berdeak) uztaileraino (hazi lehorra)

## Sukaldean 
Adibidez, baba eta leken salteatua.

## Kanpo estekak
Rufus Wainwright

**Rufus Wainwright** (Rhinebeck, New York, 1973eko uztailaren 22a) Ameriketako Estatu Batuetako abeslaria da.
## Diskak 
* *Rufus Wainwright* (1998, DreamWorks)
* *Poses* (2001, DreamWorks)
* *Want One* (2003, DreamWorks)
* *Waiting for a Want* (EP; 2004, DreamWorks)
* *Want Two* (2004, DreamWorks/Geffen)
* *Alright Already* (2005, DreamWorks/Geffen)
* *Release the Stars* (2007, Geffen)
* *Rufus Does Judy at Carnegie Hall (2007)
* *All Days Are Nights: Songs for Lulu* (2010)
* *Out of the Game* (2012)

## Filmografia 
* *L'Âge des ténèbres* (2007)
* *I'm your man* (2005)
* *The Aviator* (2004)
* *Heights* (2004)
* *Tommy Tricker and the Stamp Traveller'' (1988)
## Sariak 
* 1989- Genie Awards, Best Original Song, "I'm A Runnin'"
* 1999- Juno Award, Best Alternative Album, *Rufus Wainwright*
* 1999- Oustanding Music Album, GLAAD Media Awards
* 1999- Debut Album of the Year, Gay/Lesbian American Music Awards
* 2002- Juno Award, Best Alternative Album, *Poses*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Rufus Wainwright's official website
PGL

**Petrolio gas likidotua** (PGL) hidrokarburo gasen nahasketa da, egoera likidoan gordea, gehienbat ibilgailu eta berogailuen erregaitzat erabilia. Petrolioaren fintzetik eratorria da %40an eta gas naturalaren tratamendu prozesutik %60an. Ofizialki PGL osatzen duten hidrokarburoak propanoa eta butanoa dira, baina nahasketak %0,5 arte beste hidrokarburo arin izan ditzake, hala nola, butadienoa. PGL erregaia, ibilgailuen erregaia, butano (C4H10) eta propano (C3H8) 50-50 nahasketa da.

Lehen, PGL petrolioaren hondakintzat hartzen zen, eta su-dorre tontorretan erretzen zen. Egun destilazioz berreskuratzen da.

Jariakin hau, giro tenperaturan lurruntzen da eta ondorioz eztanda motorrerako egokitze bat behar du eta era honetan errendimendu handia eta isurketa maila txiki bat aurkeztuko duelarik. PGL zenbait europar herrialdetan erabiltzen hasi da ibilgailu publikoetan eta gero eta hornidura puntu gehiago sortzen ari dira erregai honentzako, gasolindegietan alegia.

## Abantailak 
* Erregaiaren kalitatea kontrolatzen da.
* Beste aukera klasikoen aurrean ingurugiroarekiko abantaila ikaragarriak aurkezten ditu isurpenen arloan.
* Fidakortasun teknikoa eta prestakuntza oso onak garraioentzat (dieselen parekoak).
* Erregaiaren hornikuntza sare erreza (gordeketa eta beteketa geltokiak) eta horniketa denbora txikiak.
* Segurtasun alderdiak konponduak eta justifikatuak izan dira burututako esperientzien bidez.
* Garraio enpresentzako kostuak jasangarriak dira.

### Ingurumena 
* Dagokion arautegiarengatik erregulaturiko isurketa kutsakorrak, Euro III deiturikoa: CO (karbono monoxidoa), Nox (nitrogeno oxidoak), HC (hidrokarburoak) eta partikulak.
Honen barnean, PGL autobusak, erabiltzen duten teknologiaren arabera (errekuntza, injekzioa etab.) isurketa hauek %90 batean murriztu ditzakete diesel aukerarekin alderatuz. Gainera diferentzia hau etorkizunean zehar ere mantenduko da EURO V arautegia ere betetzen dutelako PGL autobusek.

* Oraindik erregulaturik ez dauden zenbait konposaturen isurketen aurrean ere jarrera ona aurkezte du, dena den, hauek etorkizun laburrean europar arautegietan aurkeztuak izango dira: CO2 (karbono dioxidoa), aldehidoak, konposatu aromatikoak, smog fotokimikoa etab.

* PGLaren konposaketa kimikoa dela eta CO2-aren isurketak diesel ibilgailuenak baino %10 txikiagoak dira.

* Konposatu aldehido eta aromatikoen jariaketen murrizpena (hidrokarburo poliaromatikoak, PAH edo bentzeno, tolueno eta xilenoak, genetikoki GTX deiturikoak), minbizia sortzen duten elementuak kontsideratzen direnak, nabarmenki txikiagoak dira diesel ibilgailuek jariatutakoekin.

* Zarata maila %50 batean murrizten da ere.

* Eta bukatzeko, PGLaren erabilerak ez du SO2-ren jariaketarik suposatzen (sufre dioxidoa), hau, euriaren NOx-ekin batera euri azidoaren sortzailea delarik. Baina diesel motorretan, usainak eta azelerazioen keak ezabatzen ditu eta motorraren bibrazioak ere murrizten ditu.

## Ikus, gainera 
* Gas natural likidotua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Münsterreko matxinada

thumb|200px|Matxinadako buruen kaiolak, San Lanberto elizan.

**Münsterreko matxinada** 1534 eta 1535. urteetan izen bereko hiri alemaniarrean anabaptista erradikalek teokrazia komunal bat ezartzeko saiakera izan zen. Hiria, esku anabaptistetan egon zen 18 hilabetez, 1534ko otsailean udaletxea hartu eta Bernhard Knipperdolling alkate izendatu zenetik, 1535. urtean setio-indarrak hirian sartu ziren arte.

## Matxinada 
thumb|200px|Matxinadako buruen exekuzioaren irudi historikoa. Atzean, kaiolak badaude jada prest elizan

Alemaniar nekazarien gerraren (1524-25) ostean, teokrazia bat ezartzeko bigarren ahalegin sendoagoa egin zuten anabaptistek Münsterren. Hirian indar handia lortu zuten, Bernhard Rothmann, apaiz luteranoa atxiki baitzen kausa anabaptistara, zenbait hiritar garrantzitsurekin eta buruek, Jan Matthys Haarlemeko okin batek eta Jan Bockelsonek, Leidengo jostuna ez zuten zailtasun handiegirik izan hiria hartzen. Matthys, Melchior Hoffmann-en jarratzailea izan zen eta, Estrasburgon jazotako azken honen espetxeratzearekin, sona handia eta jarraitzaile irabazi zuen Holandan, tartean Bockelson. Bockelson eta Gerard Boekbinderrek Münster aurretik bisitatu zuten eta Bernhard Rothman antzeko dotrinak irakasten ari zela zioen txosten batekin bueltatu ziren.

Matthys-ek Münster *Jerusalem Berria* bezala identifikatu zuen eta 1534ko urtarrilaren 5ean, bere jarraitzaile batzuk hirian sartu eta helduak bataiatzen hasi ziren. Rothmann-ek bir-bataioak onartu zituen eta laster 1000 ziren bataiaturiko helduak. Prestaketa sutsuak egin ziren, ez bakarrik irabazitakoari eusteko, baizik eta Münsterretik inguruko lurren konkistan abiatzeko. Hiria Franz von Waldeck gotzain-printzearen indarrek setiatzen zuten, zeina matxinadaren ostean hiritik bota zuten. 1534ko Pazko Igandean, Matthys, zeinak Jainkoaren justizia egun horretan etorriko zela uste baitzuen, irteera egin zuen 30 gizonekin bakarrik. Erahila izan zen, bere burua masta batean jarri zuten, hiritik ondo ikusteko eta bere genitalak hiriko ateetara iltzatu zituzten. Matthys buruaren heriotzaren ostean, Bockelson, ezagunagoa Leidengo Jan izenaz, Münsterreko errege bihurtu zen.

Dabiden ondorengoa zela aldarrikatuz, *Sion berrian* ohore errealak eta botere absolutua aldarrikatu zituen. Bere ekintzak, zerutik jasotako bisioen autoritatean justifikatzen zituen. Poligamia legalizatu zuen eta berak hamasei emazte hartu zituen, gainera, ezkongabe zegoen emakume orori ezkontza eskaintza egiten zion lehen gizonaren ezkontza-proposamena onartzera behartu zuen. Ondasunen jabego komunala ere ezarri zuen. Erresistentzia sutsuaren ostean, setio-indarrek hiria 1535eko ekainaren 24ean hartu zuten eta 1536ko urtarrilean, Bockelson eta bere jarraitzaile hurbilenak merkatu plazan exekutatu zituzten, torturatu ostean. Euren gorpuak kaioletan egon ziren ikusgai, San Lanberto elizako hormatik zintzilik; kaiolak oraindik daude bertan, nahiz eta hezurrak beranduago kendu zituzten bertatik.

## Kanpo estekak
Berlingo Blokeoa

thumb|250px|Berlindarrak C-54 bati begira.
thumb|1945 Alemaniaren lehen banaketa II. Mundu Gerra amaitu ondoren.
**Berlingo Blokeoa** (1948ko ekainaren 24tik 1949ko maiatzaren 12ra) Gerra Hotzaren hasierako nazioarteko krisia izan zen, heriotzak eragin zituen lehendabizikoa. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Alemania herrialde anitzek okupatua zegoela, Sobiet Batasunak mendebaldeko herrialdeen trenen joan-etorria Berlineraino eten zuen. Xedea zen Berlin osoa, mendebaldekoek kontralatzen zutena ere, sobietar eremutik janariz eta erregaiez hornitzea, eta, horrela, hiri osoaren gaineko kontrola bereganatzea.

1948an Berlin hiria oraindik hondatuta zegoen. Bigarren Mundu Gerran aliatuek egindako bonbardaketa hilgarriak ageri-agerian zeuden oraindik auzo gehienetan eta handik zebiltzan hiria lau ataletan zatitu zuten potentzien, Estatu Batuen, Erresuma Batuaren, Frantziaren eta Sobiet Batasunaren auto militarrek.

Ekainaren 24an Stalinek mendebaldarren esku zeuden Berlineko zatiak lurrez blokeatzea agindu zuen Mendebaldeko Alemaniarekin lotzen zituen errepideak moztuta.

Horren aurrean, mendebaldeko herrialdeak hornidurak eramaten hasi ziren Mendebaldeko Berlinera. AEBetako, Erresuma Batuko eta Commonwealtheko beste nazio batzuetako hegazkineriek 200.000 hegaldi baino gehiago egin zituzten ia urtebete iraun zuen operazioan, batez beste 13,000 tona hornigai egunean eramaten. 1949ko udaberrirako ikusi zen hegaldiek arrakasta zutela, eta apirilerako trenez baino hornigai gehiago iristen zen airez 1949ko maiatzera arte.

Hegaldien arrakastak apaldu zituen sobietarrak, behin eta berriro aldarrikatu baitzuten ez zela ongi aterako. Haren funtzionamendu ona argi geratu zenean, blokeoa altxatu zen. Ondorioz, Mendebaldeko Berlinean hiru aireportu geratu ziren, hurrengo urteetan hiriko sarbideak izaten jarraitu zutenak.

Berlineko krisia amaitua zen, baina bloke bien arteko borroka larritu egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak