open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Server Message Block

**SMB/CIFS** (**S**erver **M**essage **B**lock) konputagailu-sareko nodoen artean inprimagailuak eta fitxategiak konpartitzea ahalbidetzen duen sare protokoloa da. Microsoft Windows sistema eragileetan erabiltzen da gehien bat.

## Historia 
IBM-ek sortu zeun **SMB** baina egun (2006) Microsoftek egin du azken aldaketa. Gainera **SMB** **Common Internet File System** (CIFS) bezala berrizendatu zuen 1988. urtean. Software- eta hardware-esteka (hard links) eta fitxategi tamaina handien ezaugarriak gehitu dizkio ere Microsoftek.
**SMB** protokolo originalaren parte ez diren ezaugarriak erantsi dizkiote Microsoften hedapenenetan.

## Samba 
Samba, Microsoften hedapenekin **SMB** protokoloaren inplementazio librea da. GNU/Linux eta beste UNIX sistema eragileetan egikaritzen da.

## Ikus,gainera 
* NFS
* NetBEUI
* NetBIOS

## Kanpo estekak 
*  http://www.samba.org(http://www.samba.org)
Sequenced packet exchange

** SPX** (** S**equenced ** P**acket ** E**xchange) Novell konputagailu-sareko aspaldiko sare protokoloa da. Novell zerbitzariak bere bezeroekin komunikatzea ahalbidetzen zuen sare lokalen (LAN) edota eremu zabaleko sareen (WAN) bidez. Novell-en sare geruzako IPX protokoloarekin batera lan egiten du.

Sare lokaletan aldameneko estazioak erraz aurkitzearen ezaugarriak desabantaila da WAN sareentzako, honela TCP/IP protokolo familia erabiliena bilakatu da WAN zein LAN sareetako. Egun (2007) IPsare protokolorik erabiliena dela.

## Ikus,Gainera 
* TCP
* UDP
* IPX
* IP

## Kanpo estekak
Gigabyte segundoko

**GB/s** edo **Gigabyte segundoko** segundo batean 1.000 Megabyte edo 109 byte adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Informatikan erabiltzen da gehien bat.
## Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera 
Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.

Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz **Kibibyte** ( 1 KiB=1024 byte ). Egun (2007) unitate honen erabilera ez da zabaldu.

Multzo berdineko unitateak:
:* Mebibyte (1 MiB = 220, megabyte-ren parekoa: 106 edo milioi)
:* Gibibyte (1 GiB = 230, gigabyte-ren parekoa: 109)
:* Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

## GB eta Gb ez dira berdinak 
Gb-k gigabit (10 9 **bit**) adierazten du aldiz GB-k megabyte (10 9 **byte**). Halaber, ez da nahastu behar Gb/s edo Gigabit segundoko, GB/s edo Gigabyte segundokorekin.

Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.

## Datu transferentzia adibideak 
- Konputagailuko interfazeak (MB/s-tan):

:* PATA 33 – 133 MB/s
:* SATA 150 – 300 MB/s
:* PCI 133 – 533 MB/s

-Konputagailuko osagaien artean (MB/s-tan):

:* Disko gogorretik – RAM memoriara: 30 Mebibyte segundoko (abiadura orientatzailea)
:* RAM memoriatik – PUZera: 800 Mebibyte segundoko (abiadura orientatzailea)

- Konputagailutik kanpoko datu transferentzien adibideak (Mb/s-tan eta Kb/s-tan):

:* ADLStik – ADSLra: Megabit 1 segundoko (1 Mb/s = 119 Kibibyte segundoko)
:* Modemtik – modemera: 56 Kbit segundoko (7 Kibibyte segundoko)
:* Sare-txarteletik – sare-txartelera: 100 Mbit segundoko (11,9 Mebibyte segundoko)
:* Wifi sare-txarteletik – beste wifi sare-txartelera: 54 Mbit segundoko (edo 6,4 Mebibyte segundoko)
:* Firewire b-tik disko gogorrera : 800 Mbit segundoko
:* USB 2.0-tik disko gogorrera: 480 Mbit segundoko
:* USB 1.1-tik disko gogorrera: 12 Mbit segundoko

## Ikus, gainera 
* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte
Torakozentesi

**Torakozentesia** pleuren arteko barrunbetik likidoa edo haizea ateratzeko egiten den proba osagarria da, beti ere pleurako isuria dagoenean.

Prozedura hau 1852n lehen aldiz deskribatu zuten.

## Diagnostikoak 
Pleurako likidoaren azterketa hiru arlotan egiten da: Biokimika, Mikrobiologia eta Anatomia patologikoa.

Honek guztiak arnas gaixotasun batzuen diagnostikoa ahalbidetu dezake, hala nola:
* Bihotz-gutxiegitasuna.
* Tuberkulosia.
* Minbizia: Biriketakoa edo pleurakoa.
* Neumoniak.
* Neumotorax (Haizea pleura artean).
* Hemotorax (Odola pleura artean).

## Teknika 
Torakozentesia saihetsen arteko espazioan ziztada egitean datza, toraxen. Horren bidez pleurako likidoa ateratzea da xedea, bi helbururekin: Azterketa egitea (diagnostikoa) edota toraxa likidoz hustu (tratamendua).

Neumotoraxen kasuan, haizea kanporatzea da helburua.

## Azterketa biokimikoa 
Proteinak eta LDH bai pleurako likidoan (Prot-p eta LDH-p) bai odolean (Prot-s eta LDH-s) aztertzean bi aukera topa dezakegu: Exudatua edo transudatua.

### Exudatua 
Hiru irizpide hauetatik bat gutxienez bete behar du:
** LDH-p >200.
** Prot-p/prot-s >0.5.
** LDH-p/LDH-s >0.6.

Tuberkulosia, Minbizia eta Neumonia dagoenean agertzen da.

### Transudatua 
Aurreko irizpideak betetzen ez dituenean. Bihotz-gutxiegitasunean ikusten da.

## Azterketa mikrobiologikoa 
Gaixotasun infekziosoak diagnostikatu ditzakegu honen bidez, bereziki tuberkulosia.

## Azterketa anatomo-patologikoa 
Minbiziaren bila gabiltzanean oso baliagarria da.

## Tratamendua 
Torakozentesia bera izan daiteke sendabidea kasu batzuetan, baina beti ere jatorrizko gaixotasuna tratatu egin behar da, diagnostikoaren arabera.

## Kanpo estekak
Aho

**Ahoa** digestio-aparatuaren sarreran dagoen organoa da, aurpegian kokatutakoa sudurraren azpian eta kokotsaren gainean gizakiengan.

Barrualdea mihiak, listu guruinek eta hortzek osatzen dute, kanpoaldean ezpainak dauden bitartean.

Odontologia alde batetik eta dermatologia eta kirurgia plastikoa espezialitate medikoak bestetik ahoaren gaixotasunez arduratzen dira.

## Fisiologia 
Ahoak funtzio garrantzitsuak betetzen ditu gizakiarengan:
* Giza elikadura.
* Dastamena.
* Hizkuntza: ahotsaren bidez.

## Anatomia 
Gizaki helduek 32 hortz dituzte ahoan.

## Lotutako gaixotasunak 
* Estomatitis.
* Glositis.
* Txantxarra edo karies.

## Kanpo estekak
FC Viikingit

**FC Viikingit** (*Vuossasriko bikingoak*) Vuossari, Helsinkiko auzo bateko futbol taldea da. Taldea 1965. urtean sortu zen baino futbol-taldea talde orokorretik banandu zen 1998. urtean eta FC Viikingit izenarekin jarraitu zuen. Taldeak **Vuosaaren Urheilukenttä** futbol-zelaian jokatzen du Heteniitty eta Monttu ere deitua.

## Historia 
2002-2006. denboraldi bitartean, taldeak bigarrengo mailan jokatu zuen. Lehenengo urtean bigarren mailan geratzeko ahalegin handiak egin behar izan zituen baina azkenengo urteetan igoera postuetatik gertu ibili zen 2006. denboraldian lehenengo gelditu eta lehenengo mailara igotzea lortu zuen arte.

## 2007 denboraldiko taldea 
### **Atezainak** 
* 20px **Mikko Rahkamaa**
* 20px **Harri Kairavuo**

### **Atzelariak** 
* 20px **Osmo Kleemola**
* 20px **Panu Kuusela**
* 20px **Jussi Heikelä**
* 20px **Kim Raimi**
* 20px **Petri Jalava**
* 20px **Ilkka Jäntti**
* 20px **Kalle Sorja**
* 20px **Jarno Kallijärvi**
 
### **Erdilariak** 
* 20px **Jukka Hirvonen**
* 20px **Pasi Solehmainen**
* 20px **Max Lundberg**
* 20px **Lassi Luoto**
* 20px **Jan Demidovitš**
* 20px **Kristian Kunnas**
* 20px **Lasse Lind**

### **Aurrelariak** 
* 20px **Risto Ojanen**
* 20px **Vjatšeslav Malakejev**
* 20px **Christoffer Nyberg**
* 20px **Pekka Clewer**
* 20px **Joonas Sarelius**
* 20px **Kalle Vasse**
* 20px **Janne Mollberg**
* 20px **Jussi Peteri**

## Jokalari onenak 
* 20px **Alexei Eremenko Jr.**
* 20px **Markus Heikkinen**

## Ikus, gainera 
* Veikkausliiga

## Kanpo estekak
Noticias de Gipuzkoa

**Noticias de Gipuzkoa** Gipuzkoako egunkaria da, *"Gipuzkoar guztion egunkaria"*. Egunkari elebiduna izan arren, gehienbat gaztelaniaz argitaratzen da. Diario de Noticias Iruñeko kazetaren taldea osatzen du, Noticias de Alava eta Deiarekin batera. Onda Vasca irrati katea ere talde berekoa da. 2005ean lehen alea kaleratu zuten. Donostiako Antiguo auzoan dauka egoitza nagusia. Paperekoa edizioaz gain, edizio digitala ere badu. Noticias de Gipuzkoa 2005ean sortutako eta Gipuzkoa osoan esklusiboki argitaratzen den egunkaria da. Egunkari honek Euskal Herria naziotzat dauka. .

## Euskarriak 
Egunero argitaratzen da Noticias de Gipuzkoa, bi euskarri ezberdinetan. Lehendabizikoa paperezko euskarria da, egunaren arabera prezio ezberdina duena, 1,5 euro balio du astelehenetik ostiralera baina larunbat eta igandeetan salneurri hori igotzen da, 1,8 euroko prezioa du larunbatetan eta igandeetan berriz 2,5 eurokoa (2019). Euskarri digitalean, ordea, prezioa egunero berdina da, 0,89 eurokoa.

Informazioa orotarikoa da, arlo guztiak lantzen ditu (politika, kirola, gizartea, ekonomia, kultura etab). Sekzio bakoitzaren inguruan albiste ugari publikatzen dira egunero. Gipuzkoa eta Euskadiko gertaerek izaten dute lehentasuna, normala den zerbait, Gipuzkoan bakarrik argitaratzen den egunkaria baita. Kirol arloan, adibidez, Reala futbol taldeak izaten du lehentasuna beste taldeekiko, talde horrentzako bakarrik sekzio bat dagoelako egunkarian.

## Ibilbidea eta hedapena 
Noticias de Gipuzkoak bere ibilbidea 2005ean hasi zuen, Grupo Noticiasen barruan (Deia, Noticias de Álava eta Diario de Noticias taldeekin batera). 2005eko azaroaren 24an argitaratu zen lehen alea, Gipuzkoa osoan. Hedabidearen lehen zuzendaria Pablo Muñoz izan zen. 2013an, Adolfo Roldán-ek ordezkatu zuen. Bost urtez izan zen zuzendari Roldán eta, 2018tik, Eduardo Iribarren da zuzendaria.

CIESen arabera, egunean batez beste 21.000 irakurle izan zituen 2017an. Webguneko bisitei dagokienez, hedabidearen irakurle kopuruak gora egin du azken urte honetan, hilean milioi bat bisita baino handiagoa izatea lortu baitute, OJDren datuen arabera. Duela hiru urte, 2016ko apirilean webgunearen hilabeteko bisita kopurua larri iristen zen 500.000ra baina hiru urteren buruan kantitate hori bikoiztu baino gehiago egin da.

## Enpresa 
Noticias Taldearen barruan dago Noticias de Gipuzkoa. Urgull 2004 SA da Gipuzkoako egunkariaren enpresa argitaratzailea eta Zeroa Multimedia SA, aldiz, taldearen enpresa nagusia. Jon Iñaki Alzaga da Noticias Taldeko presidentea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Diario de Noticias
* Noticias Taldea

## Kanpo estekak 
*  Noticias de Gipuzkoa egunkariaren webgunea
Network News Transport Protocol

**NNTP** edo **N**etwork **N**ews **T**ransport **P**rotocol''', Usenet-ek erabiltzen duen sare protokoloa da.

7 bit-eko ASCII kodeko TCP kanalen gainean testu kateak garraiatzen duen sare protokoloan oinarritzen da. Zerbitzarien artean artikuluak transferitzeko erabiltzen da.

## Ikus,Gainera 
* InterNetNews

## Kanpo estekak 
*  RFC977: Protokoloaren definizioa
*  RFC1036: Mezuaren formatu definizioa.
*  NNTP zerbitzari publikoen zerrenda
ASN.1

**ASN.1** (**A**bstract **S**yntax **N**otation 1) datuak adierazteko araua da. SNMP protokoloak. SNMP sare protokoloak bere objektuak irudikatzeko **ASN.1** erabiltzen du.

**ASN.1**-en lau datu mota aintzat hartzen du:
:* Unibertsala: Boolean, Integer eta Real.
:* Testuinguruenekoa : Mota hauek erabiltzen diren testuinguru lokalerako definituak.
:* Aplikazio: Aplikazio jankin baterako definituak.
:* Pribatu: Erabiltzaileak definituak.

Aurreko mota bakoitzak zera da:

:* Primitiboa: Zenbaki oso bakarra.
:* Eraikia: Karaktere katea.
## Estandarrak 
:* ASN.1 notazioa deskribatzen dituzten estandarrak:
::** ITU-T Rec. X.680 | ISO/IEC 8824-1
::** ITU-T Rec. X.681 | ISO/IEC 8824-2
::** ITU-T Rec. X.682 | ISO/IEC 8824-3
::** ITU-T Rec. X.683 | ISO/IEC 8824-4
:* ASN.1 kodeketa arauak deskribatzen dituzten estandarrak:
::** ITU-T Rec. X.690 | ISO/IEC 8825-1 (BER, CER y DER)
::** ITU-T Rec. X.691 | ISO/IEC 8825-2 (PER)
::** ITU-T Rec. X.693 | ISO/IEC 8825-4 (XER)
::** ITU-T Rec. X.694 | ISO/IEC 8825-5 (XSD mapeatua)
::** RFC 3641 (GSER)
## Ikus,Gainera 
* ASCII

## Kanpo estekak
Multipurpose Internet Mail Extensions

**MIME** (**M**ultipurpose **I**nternet **M**ail **E**xtensions), Internet-en bidez edozein motako fitxategiak (soinu, testu, bideo eta abar) erabiltzailearentzako modu gardenean trukatzeko arau multzoa da.
Zenbait alfabetoen eta hizkuntzen transferentziaren ezaugarriak hobetzeko balio du.

1991. urtean IETF-ek hasi zen arau hau garatzen eta (RFC 2045-2049) dokumentuan dago zehaztuta.

Posta elektroniko aplikazio bat edo nabigatzaile bat ez da osoa MIME ez badu onartzen.
## Ikus,Gainera 
* ASCII

## Kanpo estekak 
*  MIME mota zerrenda
*  MIME mota zerrenda IANAk erregistratuta
AppleTalk

**Appletalk** Apple-k asmatutako sare protokolo multzoa da. Macintosh-en sartu zen 1984. urtean eta egun (2007) erabilpenik ez du TCP/IP protokoloen mesedetan.

Appletalk helbide batek 4 bytez osatuta dago. Bi byte sarea identifikatzeko, byte bat nodorako eta gainerako bytea socket-erako.

## Ikus,Gainera 
* OSI

## Erreferentziak 
*  Inside AppleTalk: Appletalk protokoloaren jatorrizko espezifikazioak

## Kanpo estekak
Mikrouhin-sare

**Mikrouhin sarea** mikrouhinak erabiltzen duen haririk gabeko konputagailu-sarea da.

Bere sare protokolorik erabiliena IEEE 802.11b da. 2,4 GHz-tan igortzen ditu seinaleak eta 11 Mb/s-ko (megabit segundoko) abiadurara heltzen dela.
IEEE 802.11a protokolorako beste maiztasunak heinak 5,4 eta 5,7 dira.

## Kanpo estekak 
* http://www.weca.net/(http://www.weca.net/)
* https://web.archive.org/web/20091007005125/http://www.wi-fi.org/wifi-protected-setup(https://web.archive.org/web/20091007005125/http://www.wi-fi.org/wifi-protected-setup)

## Ikus, gainera 
* WI-FI
* Infragorri sare
* Haririk gabeko sare
Secure Shell

**SSH** (**S**ecure **SH**ell) konputagailu-sarearen bidez urruneko gailuei sarbide izateko programa eta sare protokoloa da.

Kontsola aginduen bidez konputagailua erabat maneiatzea eta baldin eta X zerbitzaria baldin badugu X ingurune grafikoa exekutatzea ahalbidetzen du.

Beste lan estazioei konektatzeaz aparte, **SSH**k datuak modu seguruan kopiatzearen, RSAren bidez gakoak kudeatzearen eta beste aplikazioren datuak kanal seguruaren (tunelling) bitartez igortzearen gaitasunak ditu.

**SSH**k telneten funtzio bera betetzen du baina seguruagoa da informazioa enkriptatzen duelako.

## SSHren erabilera 
(GNU/Linux Debian 3.1-ean egindako adibidea)

* **Gakoa sortu**:
::* iker>**ssh-keygen -t dsa**. Honek fitxategi bi sortzen ditu: .ssh/id_rsa eta .ssh/id_rsa_pub erabiltzailearen “home” karpetan. Lehenengoa gako pribatua eta beste gako publikoa direla. Pribatu pasahitz baten bitartez babestuta dago.
* **Gako pribatua partekatu**: Konektatu nahi den konputagailuari ~/.ssh/authorized_keys karpetan gako pribatua gehitu:
::* iker>**scp ~/.ssh/id_dsa.pub Jonen IPa:/home/jon/id_dsa_iker.pub** ; Jonen konputagailuan ikerren gako pribatua

::* iker>**ssh -l iker jonen IP**
::* jon>**cat id_dsa_iker.pub >> ~/.ssh/authorized_keys**

::Iker Jonen makinara konektatzen denean ez du Ikerren makinaren pasahitza sartu behar, baizik eta gako pribatuaren pasahitza.
* **Urruneko konexioa burutu**:
::* > **ssh -l jonen IP**
lehenengo bider gako pribatuaren gakoa eskatzen du baina geroagokoetan ez.

## Ikus,Gainera 
* IPSec

## Kanpo estekak 
*  http://www.openssh.org(http://www.openssh.org)
*  SSH a través de HTTP
Haririk gabeko sare

**Haririk gabeko sarea** irrati uhinen edo izpi infragorri uhinen bidez eratzen den haririk gabeko komunikazio da. IrDAren eta konputagailu-sareen bidez gauzatzen diren sareak dira ohikoenak.

Irismen gutxiko irrati uhinak dira, ez dute behar lizentziarik eskuarki, aldiz irismen handiko transmisioek administrazioaren baimena behar dute.

## Abantailak 
:* Gailuak aske mugitzea
:* Estazioak erraz birkoka daitezke, kableatuaren arazoa ekidinez.
:* Kostu gutxiago
:* Instalazio arina

Haririk gabeko sareetan infragorri sareak, mikrouhin sareak, laser sareak eta irrati sareak daude.
Haririk gabeko estandar batzuk daude, baina hedatuena IEEE 802.11 da.
Teknologiaren mundua aurreratzen doan heinean estandar hau ere gaurkotu da eta honen bilakaerak 802.11a, 802.11b, 802.11g estandarrak sortu dira.

Huen abiadurak dira:
:* 802.11 = 1Mb/s
:* 802.11a = 54 Mb/s (5 GHzren maiztasunean lan egiten du)
:* 802.11b = 11Mb/s (2,4 GHzren maiztasunean lan egiten du)
:* 802.11g = 54 Mb/s ((2,4 GHzren maiztasunean lan egiten du. Fabrikatzaile bereko gailuekin eta egoera ezin hobekoetan 108 Mb/s-ko abiadura har ditzake.

## Ikus, gainera 
* WIFI
* WiMAX
* Infragorri sare

## Kanpo estekak
PKI

**Gako publikoaren azpiegitura** (edo ingelesez, **PKI**, **p**ublic **k**ey **i**nfrastructure), kriptografia arloan, sinadura digitala, zifratua, edo transakzio elektronikoak ez ukatzea bezalako kriptografia eragiketak bermeaz burutzea ahalbidetzen duen hardwareak, softwareak eta segurtasun prozeduren eta politikek osatzen duten elkarteka da.
PKI terminoa ziurtatze autoritateari dagokio zein gainerako osagaiei, modu zabalean beste terminoei nahasketa sortuz, hala nola gako publikoko algoritmoei. Baina esanahi hau ez da zuzena zeren eta ez da behar PKI prozedurak gako publikoko algoritmoak erabiltzeko.

## Funtzionaltasuna 
PKI teknologia beste erabiltzaileen aurrean kautotzeko balio du eta baita erabiltzaileen identitate ziurtagirien informazioa erabiliz mezuak zifratzeko eta deszifratzeko, informaziori sinadura digitala ezartzeko, transakzio bat ez ukatzeko eta bestelakoentzako ere.
PKI erabiltzen duen eragiketa kriptografiakoak gutxienez honako parte hartzaileak ditu:
:* Eragiketaren erabiltzaile abiarazlea.
:* Ziurtagirien baliotasuna bermatzen duten zerbitzarien multzoa: ziurtatze autoritateak, erregistro autoritatea eta denbora zigilatzea.
:* Datu zifratuen/sinatuen hartzailea (erabiltzaile abiarazle izan daiteke)
## PKIren erabilpenak 
:* Erabiltzaileen eta sistemen kautotzea (login)
:* Hizketakidearen identifikazioa
:* Datu digitalak zifratu
:* Datuen sinatze digitala (dokumentuak,software eta abar)
:* Komunikazioei segurtasuna erantsi
:* Ez onartzearen bermea, hau da transakzioa gertatu dela ukatzea

## Ikus, gainera 
* Kriptografia simetrikoa
* Kriptografia asimetrikoa
* Kriptoanalisia
* Zifratze algoritmo
* Kriptograma
* Esteganografia
* PGP
* SSL

## Kanpo estekak 
*  Kriptopolis Webgunea
Infragorri sare

**Infragorri sareak** edo **infragorri bidezko sareak** infragorri izpiko led-ak erabiliz nodoen komunikazioa ahalbidetzen du. Led-ak infragorrien igorgailuak eta hargailuak dira baina komunikatzeko gailu bakoitzak bestea ikusi behar du. Hau dela eta teknologia honen zabalkundea eskasa da. Hau da bere desabantailarik handiena haririk gabeko beste transmisio-bideekin alderatuz (Bluetooth, Wi-Fi, eta abar).

## Erabilpenak 
Gailu mugigarrietan datu truke txikiak egiteko erabiltzen da gehien bat, PDAak eta telefono mugikorrak esaterako. Datuen kopurua eta abiadura txikia baita.

## Ikus, gainera 
* WIFI
* Mikrouhin sare

## Kanpo estekak
Itun Zaharra

[thumb|250px|Itun Zaharra [Johannes Gutenberg|Gutenbergen Biblian.]]
**Itun Zaharra** kristauen Bibliako lehen azpiatala da (bestea Itun Berria da). Nazareteko Jesus jaio aurretik idatzitako liburu sakratuak biltzen ditu. Lau sail nagusitan banatzen da: Pentateukoa edo Moisesen legea, liburu historikoak, olerki eta jakintza liburuak eta profeten liburuak.

Juduen liburu sakratuak, Hebrear Biblia edo Tanakh izenez ezagunak, hebreeraz idatzi ziren, eta kristauek horiexek hartu zituzten oinarri. Hala ere, grezierara itzuli zen bertsioan (*Septuaginta*) beste liburu batzuk gehitu ziren. Eliza Katolikoak azken bertsio hori sakratutzat hartzen du, latinez idatzitako *Vulgata*, alegia. Protestanteek nagusiki juduek onartzen dituzten liburuak soilik hartzen dituzte sakratutzat. Protestanteek ez baina katolikoek onartzen dituzten liburuei *deuterokanoniko* deritze (horrek "bigarren kanonekoak" esan nahi du).

## Literatur generoak 
Itun Zaharrean literatur genero ugari nahasten dira, eta horrek, sarritan, zaildu egiten dio ulermen egokia. Genero ohikoenak nagusiki hauek dira:

1- Historikoa: Kontakizunak biltzen dira bertan. Egintza historikoekin batera esanahi metaforikoa duten historiak biltzen dira, eta gehienbat Israelen historia kontatzen dute Munduaren hasieratik Nazareteko Jesus jaio arte.

2- Legea: Gizartea eta erlijioa antolatzeko arauak biltzen dira.

3- Profezia: Jainkoak bidalitako mezulari batek (profeta) esandako mezuak eta igarkizunak.

4- Lirikoa: Poesia eran jarritako otoitzak, maitasun kantuak eta negar kantuak, besteak beste.

5- Jakituriazkoa: Aholku praktikoak, esaera zaharrak...

## Itun Zaharreko liburuak 
Pentateukoa

* *Hasiera*
* *Irteera*
* *Lebitarrena*
* *Zenbakiak*
* *Deuteronomioa*

Liburu historikoak

* Josue
* Epaileak
* Rut
* Samuelen liburuak (2)
** Samuelen I. Liburua
** Samuelen II. Liburua
* Erregeen liburuak (2)
** Erregeen I. Liburua
** Erregeen II. Liburua
* Kroniketako liburuak (2)
** I Kronikak
** II Kronikak
* Esdras
* Nehemias
* Tobias
* Judit
* Ester
* Makabearren liburuak (2)
** Makabearren I. Liburua
** Makabearren II. Liburua

Profeten idazkiak

* Isaias
* Jeremias
* Negar Kantak
* Baruk
* Ezekiel
* Daniel
* Oseas
* Joel
* Amos
* Abdias
* Jonas
* Mikeas
* Nahun
* Habakuk
* Sofonias
* Ageo
* Zakarias
* Malakias

Olerki eta Jakituriazko liburuak

* Job
* Salmoak
* Esaera Zaharrak
* Kohelet
* Abestirik Ederrena
* Jakinduria
* Ben Sirak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Itun Berria
* Biblia
* Kristautasun

## Kanpo estekak 
*  Biblia osoa euskara batuan, Elizen Arteko Bibliatik jasoa
Nikolai Rimski-Korsakov

**Nikolai Andreievitx Rimski-Korsakov** (Tikhvin, Errusiar Inperioa, 1844ko martxoaren 18agreg./martxoaren 6ajul. – Liubensk, Errusiar Inperioa, 1908ko ekainaren 21agreg./ekainaren 8ajul.) errusiar musikagile, orkestra-zuzendari eta pedagogoa izan zen, *Bostak* musikagile taldekoa.

Oso egile emankorra izan zen. Orkestrarako musika landu zuen bereziki eta maisuki (*"Capriccio Espagnol"* eta *"Scheherazade"*).

## Bizitza eta obra 
1856. urtean San Petersburgoko itsasoko armadaren eskolan sartu zen.

1861. urtean Balakirev musikagilea ezagutu zuen eta musika ikasketak osatu zituen harekin. Urte berean Bosten Taldean sartu zen.

1871. urtean San Petersburgoko kontserbatorioko konposizio eta orkestrazio irakasle izendatu zuten. 1873. urtetik aurrera karrera militarra utzi eta musikari emana bizi izan zen; aldi berean Musorgskiren eta Borodinen lanak orkestrarako moldatu eta osatu zituen.

1886-1900. urteetan orkestra zuzendari gisa aritu zen, batik bat Parisen.

Rimski-Korsakovek ikasle ugari izan zituen, besteak beste: Liadov, Stravinski, Ippolitov-Ivanov, Miskovski, Prokofiev, Respighi eta Glazunov.

1883. urtean enperadorearen kaperako musika zuzendari izendatu zuten.

Rimski-Korsakoven obrak mendebaleko teknikak eta errusiar sena elkartzen ditu; musika tresnen laguntza, bestetik, aberastasun handiz erabiltzen du.

Rimski-Korsakoven lan nagusiak dira: operak: *Ivan Izugarria* (1868-1872); *Maiatzeko gaua* (1878); *Elurrezko emaztegaia* (1880-1881); *Mlada* (1889-1890); *Sadko* (1894-1896); *Mozart eta Salieri* (1897); *Kitezen hiri ikustezinaren elezaharra* (1903-1904); *Urrezko oilarra* (1907); orkestrarako, *Sadko* (1867); *Espainiar kapritxoa*&nbsp;(1887); *Scheherezade *(1888); ahotserako lan asko, pianorako kontzertuak, ganbera musika, 100 bat doinu eta 150 bat errusiar herri kantuen moldaketa.

Harmonia eta orkestrarako musikagintzari buruzko liburuak idatzi zituen.

## Lan hautatuen zerrenda 
[thumb|200px|Rimski-Korsakoven erretratua ([Ilya Repin, 1893).]]

### Opera 
* *"Kastxei hilezkorra"*
* *"Tsar Saltanen kondaira"*.
* *"Tsarraren emaztegaia"*.
* *"Maiatzeko gaua"*.
* *"Elurraren Dontzeila"*.
* *"Mlada"*.
* *"Sadko"*.
* *"Kitezh hiri ikusezinaren eta Fevronija dontzeilaren Elezaharra"*.

### Orkestrarako 
* *"Capriccio Espagnol"*, Op. 34 (1887).
* *"Errusiako Pazkoko Obertura"*, Op.36 (1887-1888).
* *"Scheherazade"* suite sinfonikoa, Op. 35 (1888).

## Ikus, gainera 
* Musika klasikoa

## Erreferentziak
Esekibar Guyana

[thumb|200px|eskuinera|Britainiako Guyana kolonia zenaren ingelesezko mapa ([1896). Bertan, muga-proposamen desberdinak azaltzen dira; tartean, Britainia Handiaren aspirazioak eta Venezuelak bere mugatzat hartzen duen Esequibo ibaia.]]

**Esekibar Guyana** (gaztelaniaz *Guayana esequiba*) Guyanako Errepublika Kooperatiboaren parte den eta Venezuelak aldarrikatzen duen lurraldea da. **Esekibar Lurraldea** eta, Venezuelan, **Erreklamazio Aldea** izenak ere hartzen ditu.

Cuyuni eta Esequibo ibaien arten kokaturiko 159.500 km²-ko lurraldeak osatzen du Esekibar Guyana; hau da, Guyanako lurraldearen %62. Venezuelak 1966ko Genevako Akordioaren bidez, lurralde hau nazioarte mailan aldarrikatu zuen.

Guyanako 1980ko Konstituzioaren arabera, Esekibar Guyana Guyanako estatuaren parte da:

Konstituzioaren aipatzen diren "beste zonalde" horiek Britainiako Guyanaren lurraldea osatzen zutenak dira. 1938an Britainia Handiak bere koloniaren mendebaldeko mugatzat Esequibo ibaia hartu zuen.

Venezuelak, bere aldetik, 1999ko Konstituzioko 10. artikuluan ondokoa dio:

200px|thumb|Venezuelak Guyanaren 1, 2, 5, 7, 8, eta 10 erregioak aldarrikatzen ditu.
Esekibar Guyanaren barnean ondoko eskualdeak daude: Barima-Waini, Cuyuni-Mazaruni, Pomeroon-Supenaam, Potaro-Siparuni, Takutu Garaia-Esequibo Garaia eta Esekibar Uharteak-Mendebaldeko Demerara eskualdearen mendebaldeko aldea. Hauek guztiak Guyanako estatuaren banaketa administratiboko lurraldeak dira, eta Venezuelak ez ditu aintzat hartzen.

## Kanpo estekak 
*  Aferari buruzko Venezuelako Kanpo Harremanetarako Ministerioaren orria
*  Guyanaren posizioaren azalpena
Sergei Prokofiev

**Sergei Sergeyevich Prokofiev** (Sontsovka, Donetskeko oblasta, Errusiar Inperioa, 1891ko apirilaren 23agreg./apirilaren 11jul. - Mosku, Sobietar Batasuna, 1953ko martxoaren 5a) errusiar musikagilea, orkestra zuzendaria eta pianista izan zen. SESBeko erregimen komunistaren garaian lan egin izan zuen.

## Bizitza 
Ama piano jotzailea eta aita ingeniari agronomoa zituen. Seme bakarra zen. Prokofievek umetatik erakutsi zituen musikarako gaitasun nabarmenak, eta 1902rako idatzita zituen pieza batzuk.

1904. urtean San Petersburgoko kontserbatorioan sartu zen, eta harmonia eta kontrapuntua ikasi zituen Lyadovekin, eta orkestratzea Rimski-Korsakovekin. Geroago piano ikasketak egin zituen Anna Essipovarekin eta zuzendaritza Tcherepninekin. Hamar urtez ikasketak egin ondoren, Anton Rubinstein saria jaso zuen bere lehen lan nagusiarekin (*1. Piano Kontzertua)*. Glinka, Borodin, Musorgski eta Rimski-Korsakov errusiar musikagileek erakarri zuten, eta mendebalekoei dagokienez, Beethoven, Schumann, Brahms eta Maurice Ravelek.

1917. urtean lehen sinfonia idatzi zuen, *Klasikoa* izenekoa. 1918tik 1932ra bitartean, Errusiatik kanpo bizi izan zen. 1921ean, *Hiru laranjen amodioa* opera aurkeztu zuen Chicagon; eta Parisen, Diaghilevek balletak aurkeztu zizkion: *Chout* (1921), *Altzairuzko pasabidea* (1928) eta *Seme galdua* (1929). Herriminez, 1932. urtean Errusiara itzuli zen eta berehala bihurtu zen sobietar kulturaren eragile. Aldi hartan idatzi zituen lanik ezagunenak: *Pello eta otsoa* (1936), umeek orkestrako musika tresnak ezagutzeko idatzitako ipuina; *Alexander Nevsky* (1938-1939) kantata, izen bera zuen Einsesteinen filmerako idatzia; *Romeo eta Julieta* (1935-1936) balleta; *Gerra eta bakea* (1941-1952) opera; eta *5, 6 eta 7. Sinfoniak* (1944, 1945-47, 1951-52).

Hil ondoren, 1957. urtean, Lenin saria eman zioten.

Prokofieven musika disonantea eta perkusiozkoa izan zen hasieran, baina, gerora, lirismo handiagoz eta ohiko moldeetako harmoniak erabiliz jardun zuen. Musika lan horiez gainera, musika tresnetarako kontzertuak, korurako lanak, sonatak, pianorako piezak eta film eta antzerkirako musika idatzi zituen. Ia musika mota guztiak landu zituen, eta XX. mendeko lehen erdiko musikagilerik bikainenetako bat izan zen.

## Lan hautatuak 
### Opera 
* *Lotinant Kije* (1933).
* *Romeo eta Julieta* (1935-1936).
* *Gerra eta bakea* (1945).

### Sinfoniak 
* *Bosgarren Sinfonia*, opus 100 (1944).

### Haurrentzako musika 
* *Peru eta otsoa* edo *Pello eta otsoa* (1936).

## Ikus, gainera 
* Musika klasikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Prokofiev Fundazioa
Kasper Hämäläinen

**Kasper Hämäläinen** 1986. urteko abuztuaren 8an jaio zen Turkun, Finlandiako Veikkausliigan. Etorkizunean itxaropen handieneko Finlandiako futbolaria da. TPS taldean jokatzen du 2003. urtetik eta Finlandiako kategoria txikiko futbol selekzioan jokatzen du, erdilari gisa.

1,87 m neurtzen ditu eta 74 kg-ko pisua dauka. 14. zenbakia eraman ohi du.
Ejea de los Caballeros

**Ejea de los Caballeros** (; euskaraz —testu berezi, historia lan edo eleberrietan— **Exea** ere erabil daiteke) Aragoiko bosgarren udalerririk jendetsuena da, hiru probintzia hiriburuen eta Calatayuden ondoren. Zaragozako probintzian dago, eta Cinco Villas eskualdeko herri nagusia da. 16.785 biztanle zituen 2006an.

## Historia 
Ptolomeok eta Pliniok aipatu zuten *Segia* edo *Setia*, egungo Ejea, hiri baskoia zen. Aragoiko eta Nafarroako errege Alfontso I.a Borrokalariak hartu zien Ejea arabiarrei 1106. urtean. 1467. urtean, Nafarroako erregina Leonorrek eta Joana Enrikezek (Fernando Katolikoaren ama) hitzarmena sinatu zuten Ejea de los Caballerosen. Haren arabera, Leonorri aitortu zitzaion Nafarroako koroa eta Fernandori Aragoikoa. Hitzarmena hutsean geratu zen, ordea, eta errege etxeko oinordekoen arteko tirabirek gori-gori iraun zuten, harik eta Aragoiko eta Nafarroako koroek bat egin ondoren Nafarroa konkistatu zuten arte (1512).

## Demografia 
## Ejeatar ezagunak 
* San Gaudioso (482- 541), Tarazonako apezpikua.
* Vicente Berdusán (1634-1697), margolaria.
* Juliana Larena (1790-1835), Zaragozako setioen heroia.
* Mamés Esperabé (1830-1906), Salamancako Unibertsitateko errektorea.
* Antonio Posa González (1933-), borrokalaria.
* Miguel Peropadre, «Cinco Villas» (1946-1983), toreatzailea.
* Alberto Zapater (1985), futbolaria.

## Hiri senidetuak 
Ejea de los Caballeros ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 

## Ikus, gainera 
* Zaragozako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udal webgunea
*  Webgune ez ofiziala
Monzón

**Monzón** Aragoiko seigarren eta Huescako probintziako bigarren udalerririk populatuena da. Probintziaren ekialdean dago kokatuta, Cinca Erdialdea izeneko eskualdean.

17.115 biztanle zituen 2010ean.

## Historia 
Musulmanen garaian, Monzón konkistatzeko Banu Sabrit dinastiak Huescatik eta Banu Qasi-tarrek Lleidatik borroka egin zuten. XI. mendean Banu Hud-tarren eskuetan zegoen, eta El Cidek bereganatu omen zuen 1083an. Kristauek hiria konkistatu nahi zuten Zaragoza eta Lleida arteko taifak isolatzeko.
 
Antso V.ak erregeak bertako erresuma sortu zuen bere semearentzat, Petri I.a izango zena. 1143an tenplarioen eskuetara igaro zen.

## Kultura 
### Ondarea 
Hirian bi monumentu daude interes historikoa dutenak: Alde batetik gaztelua (IX. mendeko dorre nagusiarekin) eta bestetik Santa María del Romeral katedral erromanikoa.

### Hizkuntzak eta Liburu Azoka 
Udalerrian aragoierazko hiztunak bizi dira, eta "O Branquil" izeneko aldizkaria argitaratzen dute. Gaztelera hizkuntza nagusia da bestela.

1995etik, "Feria d’o Libro Aragonés" izeneko azokan Aragoiko hiru hizkuntzetan argitaratutako liburuak erakusten dituzte, aragoiera, gaztelera eta katalana alegia. Bertako hizkuntza gutxituaren elkarteen topagunea da halaber. Azukre lantegi zaharrean antolatzen du "Institución Ferial de Monzón" erakundeak, Marisa Mur buru delarik (Jesús Planas ordezkatu zuena).

## Pertsonaia ezagunak 
* Ramiro Antso Iruñekoa (1070-1116)
* Ignacio de Luzán (1702-1754)
* Joaquín Costa y Martínez (1846-1911)
* Javier Moracho (1957)
* Conchita Martínez (1972)
* Eliseo Martín (1973)

## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 

## Argazkien galeria 

File:Monzon - Catedral - Absides & torre.jpg|Monzón-go katedrala.
File:Monzon - Catedral - Vista02.jpg|Katedrala eta alde zaharra.
File:Castillo de Monzon (15530066601).jpg|Gaztelua.
File:Monzon - Castillo - Torre del homenaje.jpg|Gazteluko dorre nagusia.

## Ikus, gainera 
* Huescako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udal webgunea
*  Liburu Azokaren XX. edizioaz.
Alcañiz

**Alcañiz** (katalanez *Alcanyís*) Aragoiko zortzigarren udalerririk populatuena da, eta Teruelgo probintziako bigarren populatuena, 16.392 biztanle baitzituen 2009ko urtarrilaren 1eko erroldan. Aragoi Beherea eskualdean dago, eta eskualde horretako herri nagusia da.

Hizkuntzari dagokionez Sartaldeko Zerrendaren barruan kokatuta dago.

## Alkateen zerrenda 
## Ikus, gainera 
* MotorLand Aragón

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alcañizko Udalaren webgunea
Utebo

**Utebo** Aragoiko bederatzigarren udalerririk populatuena da Zaragozako probintziaren laugarrena. Zaragozako eskualdean kokaturik dago, hiriburutik 14 kilometrora.

14.037 biztanle zituen 2005ean.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Zaragozako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udal webgunea
Cinco Villas (Aragoi)

eskuinera|thumb|400px

**Cinco Villas** () Zaragozako probintziaren mendebaldean dagoen eskualdea da. Aragoiko zonalderik zabalena da, 3.062,5 km2 dituela. 2005ean 32.669 biztanle zituen (10.66 biz./km2).

Mugakide hauexek ditu: Iparraldean Jazetania eskualdea (Huesca), mendebaldean Nafarroako Erribera, ekialdean Hoya de Huesca eta hegoaldean Ribera Alta del Ebro, Zaragoza (eskualdea) eta Campo de Borja.

## Bost herriak 
## Ikus, gainera 
* Bortziri

## Kanpo estekak 
*  Eskualdeko webgune ofiziala
Deustia

**Deustia** (aragoieraz: *Taust*; gaztelaniaz eta ofizialki: *Tauste*) Zaragozako probintziaren zazpigarren populatuen dagoen udalerria da. Cinco Villas eskualdearen hegoaldean dago eta bertako bigarren herririk populatuena dena Ejea de los Caballeros ondoren.

## Biztanleria 
## Jai-egunak 
* Apirilaren 20-24: Sancho Abarcaren Ama Birjina.
* Irailaren 20-24.

## Hiri senidetuak 
*  Espalion, Frantzia

## Ikus, gainera 
* Zaragozako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Sádaba

thumb|250px|eskuinera|Sadabako gazteluaren ikuspegia.

**Sádaba** (*Sadaba* aragoieraz) Zaragozako probintziaren udalerria da, Cinco Villas izeneko eskualdean kokatutakoa.

1.820 biztanle zituen 2005ean.

## Mugakideak 
Ipar-mendebaldean Zarrakaztelu (Nafarroa) dauka, hego-ekialdean Ejea de los Caballeros eta ipar-ekialdean Uncastillo.

## Alkateak 
*

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Uncastiello

**Uncastiello** (aragoieraz: *Uncastiello*; gaztelaniaz: *Uncastillo*) Aragoiko Cinco Villas eskualdeko bost udalerrietako bat da, Zaragozako probintziaren mendebaldean kokatua.

Eskualdeko herririk txikienetan bigarrena da (Sause da txikiena).

## Mugakideak 
Zangoza eta Kaseda ipar-ekialdean eta Zarrakaztelu ekialdean (Nafarroa Garaia) ditu. Hego-mendebaldean, Sádaba.

## Historia 
### Uncastilloko ituna 
1363. urtean, Karlos II.a Nafarroakoaren eta Petri IV.a Aragoikoaren artean itun bat sinatu zuten. Itunaren arabera, Joana, Karlos II.aren arreba, Joanekin (Aragoiko koroaren ondorengoarekin) ezkonduko zen. Hitzarmenaren arabera, elkarri lagundu behar zioten Nafarroako Erresuma eta Aragoikoak, eta gerrara hots egin behar zieten Gaztelari lehenik eta Frantziari, ondoren. Gaztela konkistatuz gero, lurralde hura banatzeko akordioa ere sinatu zuten. Gaztelako erregeak ezer suma ez zezan, Nafarroako eta Aragoiko erregeen arteko itxurazko gerrari eman zioten hasiera.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udal webgunea
Ordezkapenik Gabeko Nazio eta Herrien Erakundea

**UNPO** (*Unrepresented Nations and Peoples Organization*, hau da, *Ordezkapenik Gabeko Nazio eta Herrien Erakundea*) estaturik gabeko nazioak eta herriak ordezkatzen dituen nazioarteko erakundea da. 1991an sortu zen Hagan, herrien eskubide politiko eta kulturalak defendatzeko asmoz. Eskubideok ondoko bost printzipioen inguruan biltzen ditu:

* Autodeterminazio eskubidea
* Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalean bildutako eskubideei atxikimendua
* Pluralismo demokratikoaren printzipioekin bat egitea eta totalitarismoaren eta intolerantzia erlijiosoaren aurka egitea
* Indarkeria-ezaren bultzada eta helburu politikoak lortzeko terrorismoa erabiltzea arbuiatzea
* Ingurugiroaren babesa

## Kideak 
## Ikus, gainera 
* Estaturik gabeko nazioak
* Nazionalismoa

## Kanpo estekak 
*  UNPOren webgunea
B (argipena)

**B** latindar alfabetoko 2. letra da. Horrez gain, beste esanahi batzuk izan ditzake:
* **B** Boroaren ikur kimikoa da.
* **B** programazio lengoaia bat da.

Ikus halaber:

* **Be (argipena)**
Hil-mezu

eskuinera|thumb|300px
**Hil-mezua** edo **eskela** hedabide edo jendaurreko gune baten argitaratzen den oharra da, pertsona baten heriotzaz jakinarazten duena. Mezu hauek familiakoek, lagunek, lankideek edo beste hainbat gertuko pertsonek ipinitakoa izan daiteke.

## Ikus, gainera 
* Hilberri

## Kanpo-estekak
Katxi

eskuinera|thumb|250px|Hainbat katxi
**Katxi** deritzo normalean 750 ml-ko edukiera duen plastikozko edalontziari. Bere izenaren jatorria gaztelaniazko *casi un litro* adierazpenean oinarritzen da, izan ere edalontzi hauek ia litro bateko edukiera izaten baitute. Euskal Herriaz gain, Espainiako iparraldeko hainbat gunetan ere erabiltzen da izen hau.

## Ikus gainera 
* Zurito
* Kalimotxo

## Kanpo estekak
Orkestra

thumb|300px|Jaliscoko Orkestra Filarmonikoa

**Orkestra** instrumentuen eta instrumentu-jotzaileen talde bat da, nahiko handia izan ohi dena, eta hari, perkusio, haize eta metal atalak dituena. Haize familia, hari familia eta perkusio familiak daude orkestra batean.

Orkestra sinfonikoek eta filarmonikoek 80-100 bat pertsona biltzen dituzte. Bien arteko diferentziarik ez dago instrumentuei dagokienez, baina bi izenak erabiltzen dira leku bakar bateko bi taldeak desberdintzeko. Adibidez, Londresko Orkestra Sinfonikoa eta Londresko Orkestra Filarmonikoa.

Ludwig van Beethovenek eragin handia eduki zuen gaur egun ezagutzen ditugun moduan izateko. «Orkestra» hitza latinezko termino batetik eratortzen da, korurako agertokiaren aurreko aldea izendatzeko erabiltzen zena, eta «dantzatzeko lekua» esan nahi du.

## Musika-tresnak 
* *Haize-zurezkoak*:
** Piccolo.
** 2 flauta.
** 2 oboe.
** Ingeles korno.
** 2 klarinete.
** Klarinete baxua.
** 2 fagot.
** Kontrafagota.
  
* *Metalak*:
** 2-6 tronpa (edo adar).
** 2-5 tronpeta.
** 2 -3 tenor tronboi.
** Baxu tronboi 1-2.
** Tuba.

* *Perkusioa*:
** Tinbala
** Danborrak.
** Txindatak.
** Triangelua

* *Harizkoak*:
** Harpak.
** 16-30 biolin.
** 8-12 biola.
** 8-12 txelo.
** 5-8 kontrabaxu.
** Pianoa eta abar.

## Orkestra motak 
Orkestra mota desberdinak daude:
* Orkestra sinfonikoa (edo filarmonikoa)
* Ganbera orkestra, talde txiki batek osatutako orkestra.
* Gazte orkestra: kideak kontserbatorioko edo akademia bateko ikasleak izaten dira. Askotan, orkestra hauek orkestra sinfoniko profesional baterako ikasleen ibilbidetzat balio dute.
* Instrumentu familia batez osatutako orkestra: hari instrumentuen orkestra, haize instrumentuen orkestra, perkusio instrumentuen orkestra.
* Instrumentu familia bat baino gehiagoz osatutako orkestra: haize eta perkusio instrumentuen orkestra (edo musika banda); haize, perkusio eta hari instrumentu batzuk dituen orkestra (edo banda sinfonikoa).

«Orkestra» terminoa musika popularra, dantza musika, jazza... jotzen duten instrumentu taldeak izendatzeko ere erabiltzen da, betiere taldekide kopurua nahiko handia bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morelos

**Morelos** Mexiko erdialdeko estatu federala da. Iparraldean Barruti Federalarekin du muga, ipar-ekialde eta ipar-mendebaldean Mexikoko estatuarekin, hegoaldean Guerrerorekin eta ekialdean Pueblarekin. 4.893 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.777.227 biztanle zituen 2010ean. Hiriburua Cuernavaca da.

## Historia 
Antzina lurralde honetan tlahuikak bizi ziren. Mexikoko Iraultzaren garaian Emiliano Zapataren egoitza nagusia izan zen. Izena José María Morelos apaiz matxinoaren omenez eman zioten, Mexikoren independentziaren alde borrokatu zutenetako bat. Haren omenez, jaioterria zuen Valladolid hiriari Morelia izena eman zioten.

## Pertsona ezagunak 
* Emiliano Zapata (1879-1919), iraultzailea.

## Ikus, gainera 
* Popocatépetl magaleko monasterioak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hizkuntza eraiki

**Hizkuntza eraiki**a () edo **hizkuntza artifizial**a () artifizialki sortutako hizkuntza da. Hiru multzo handitan bana ditzakegu, funtzioaren arabera: 

* hizkuntza lagungarriak (ingelesez: *auxiliary languages* edo *auxlangs*), nazioarteko komunikazioa erraztera bideratuak,
* hizkuntza proiektatuak (*engineered languages* edo *engelangs*), helburu esperimental, filosofiko edo logikazkoei lotuak, eta 
* hizkuntza artistikoak (*artistic languages* edo *artlangs*), zio estetikoekin abiatuak.

Kontzeptualki horrela izanda ere, kontuan hartu behar dugu sorreran hizkuntza guztiak direla artifizialak, eta urteen joan-etorrian erabiltzaileek hizkuntza natural bihurtzen dituztela.

Euskara batuaren eta hebreera modernoaren kasuak dira, nolabait: XX. mendean osagarri zaharretatik sortutako hizkuntzak dira, denborak aurrera egin ahala hizkuntza natural bihurtuak.

Gaur egun, gehien hitz egiten den hizkuntza artifiziala esperantoa da.

## Hizkuntza lagungarriak 
[thumb|left|100x100px|[Interlinguaren bandera.]]
[thumb|100x100px|[Esperantoaren bandera.]]
[thumb|100x100px|[Volapükaren bandera.]]
[thumb|100x100px|left|[Kotavaren bandera.]]
[thumb|100x100px|[Idoaren bandera.]]

Hizkuntza lagungarriak nazioarteko komunikazioa ahalbidetzeko sortzen dira, maiz lingua franca izateko borondatez. Nazioarteko hizkuntza lagungarriak (ingelesez: *international auxiliary language* edo *IAL*) izena ere hartzen dute. Adibide ezagunenak dira esperantoa, volapüka, idoa eta interlingua. Laurek dituzte hainbat urteko esperientzia, hiztun kopuru zabala munduan zehar, eta baliabide ugari. Halaber, kotava sortu zen esperanto eta ido hizkuntzak eraikitzerakoan egindako akatsak zuzentzeko asmoz.

Romanica ere hizkuntza lagungarria da. Erromantze hizkuntzak batuta sortua, latin modernotzat erabiltzen da.

XX. mendearen hondarrean, gestunoa edo nazioarteko keinu hizkuntza eraiki zuten, gor eta mutuek mundu osoan elkar ulertzeko kodetzat.

## Hizkuntza proiektatuak 
Hizkuntza logikoak edo esperimentalak dira. Loglan da horien adibide.

## Hizkuntza artistikoak 
[thumb|290px|Quenyaren, hizkuntza artistiko eraiki baten, [idazketa berezia]]

Helburu estetikoekin eginak dira. J. R. R. Tolkien idazleak sortutako quenya hizkuntza adibide argia da. Halaber, solresol hizkuntza dugu, musikaren notekin egina. Klingon hizkuntza ere badago, Klingon Inperioko zibilizazio alienigenoaren ama hizkuntza *Star Trek* zientzia fikziozko frankizian. Simlish, The Sims bideojokoetan erabilitako hizkuntza ere eraikia da.

Azkenik, aipatzekoak dira hurrengo hizkuntza eraikiak:

* miresua hizkuntza, euskara hartu duelako osagarri, finlandierarekin nahasita; elkarren arteko mintzaira urrunak izanda, kode berri bitxia edo exotikoa sortu dute horrela, helburu komunikatiborik bilatu gabe;
* eta krutxiera, euskarazko hitzak dituen beste hizkuntza eraiki bat.

## Kanpo estekak 
*  Conlang posta zerrenda
Romanica

**Romanica** edo *lingua romanica commun unificata* Erromantze hizkuntzen osagarrietatik sortutako hizkuntza eraikia da. Latin moderno bat dela esan daiteke, kontuan hartuta antzina latinetik eratorritako hizkuntzetatik abiatzen dela alderantzizko prozesua eginez: batzekoa, alegia.

2001ean abiatu zuen romanica Josu Lavin getxoztarrak.

## Kanpo estekak 
* Romanicaren webgune nagusia
Frantziako Alderdi Komunista

**Frantziako Alderdi Komunista** () Frantziako alderdi ezkertiar komunista da. Europako Ezkerraren Alderdiko kidea da. Marie-George Buffet da gaur egun alderdiburua.

1920an sortu zuten III. Internazionalaren aldekoek, hau da, Errusiar Iraultzaren alde zeudenek, II. Internazionalaren aldekoetatik aldenduz. Gaur egun PCF Frantziako oposizioko alderdia da. Frantziako Legebiltzarrerako hauteskundeetan aspalditik ez du bozen %10 erdietsi. Seine-Saint-Denis eta Val-de-Marne departamentu frantsesetan gobernatzen dute, beste ezkerreko alderdien laguntzarekin, gehiengo absoluturik ez baitute.

## Historia 
thumb|250px|Manifestazioa Parisen
Tourseko biltzarrean sortu zen (1920), gehiengoa Cachin eta Frossard-en alde jarri zirenean; III. Internazionalean sartu zen taldea, eta PCF alderdia sortu zuen. Gutxiengoa, Blumi jarraituz, alderdi sozialistan geratu zen. PCF, italiar komunistak ez bezala, Moskuko politikaren aldeko izan zen hasieratik.

1930ean idazkari orokor izendatu zutena, M. Thorez, Komitern-en ideologiaren jarraitzaile leiala izan zen. Moskura egin zuen bidaia baten ondoren ordea (1934) Herri Frontea antolatu zuen, eta sozialistekin elkartu zen; hala, ezkerrak lortu zuen aginpidea 1936an, Blum sozialista zela lehendakari; gobernu haren aldeko izan zen PCF, baina gobernuan parte hartu gabe. 1939ko germaniarren eta errusiarren arteko elkarri ez erasotzeko akordioa zela eta, komunisten kontrako jarrera zabaldu zen, eta alderdiak indar asko galdu zuen. Armistizioaren (1940) ondoren ordea, eta naziek Errusia inbaditu zutenean (1941), lan handia egin zuten komunistek erresistentzian.

Liberazioaren ondoren Charles de Gaulle jeneralaren lehen gobernuetan parte hartu zuen alderdiak; Frantziako alderdi nagusietako bat bihurtu zen, eta arrakasta handia izan zuen 1945eko hauteskundeetan. Gerra hotzaren garaian ordea, eta komunistak NATO eta Marshall planaren kontra zeudela, Ramadier-ek ministro komunistak egotzi zituen gobernutik (1947). Oposizioan izanik ere, nahiko boto kopuru egonkorra izan zuen alderdi komunistak (gerra ondoren, botoen % 20 gutxi gorabehera). Baina, alde batetik, komunisten kontrako propaganda handia izan zen, eta bestetik alderdia Sobietar Batasunaren alde agertu zen Hungariako eta Txekoslovakiako inbasioetan (1956, 1968); horrez gainera, 68ko maiatzeko gertaeren ondorioz, ezkerreko talde batzuek alderdia utzi zuten. Hala gertakizun horiengatik kide asko galdu zituen. W. Rochet-ek hartu zuen Thorez-en lekua 1964an, eta harena, eritasun bat zela eta, G. Marchais-ek 1972an. Urte hartan sozialistekin elkartu ziren eta François Mitterranden lehendakaritzara bultzatu zuten; batasun hori ordea 1978an hautsi zen.

1980tik aurrera beherakada handia izan du bozketetan (1986an, % 9,78; 1988an % 6,76); hala ere P. Mauroy-ren gobernuan lau ministro komunistek parte hartu zuten (1981-1984). Marchais alderdiaren idazkari orokorra izan da 1994 arte; haren lekua R. Hue-k hartu zuen 28. biltzarrean. Marie-George Buffet da gaur egun alderdiburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo Loturak 
* PCFren webgunea

## Kanpo estekak
Miresua

**Miresua** finlandiera eta euskaratik sortutako hizkuntza eraikia da, aurreko biek elkarrekin zerikusirik ez duten arren.

Mariska izeneko Coloradoko (AEB) emakume batek sortu zuen 2006an.

## Kanpo estekak 
* Miresuaren bloga
IKA

thumb|IKAren ikurra
**IKA** (*Ikas eta Ari*) helduak euskalduntzeko euskaltegi sare bat da, Nafarroan eta Araban aritzen dena.

1989an sortu zen, AEK euskaltegi sareko zenbait partaideren desadostasuna zela medio. Euskaltegi autonomoen sarea da, baliabide teknikoak, material didaktikoa eta metodologiak konpartitzen dituena.

## IKAren euskaltegiak 
* **Araban**
** Gasteizko IKA, Araban ikasle gehien dituen euskaltegia. Gaur egun hiru euskaltegi eta bi gelategi dituena:
*** Aratz euskaltegia eta Pitti gelategia (Lovaina auzoan)
*** Gasteiz euskaltegia (Zaramaga auzoan)
*** Amaritu euskaltegia (Pilar auzoan) eta Zaldiaran gelategia (Koroatze auzoan)
** Errioxako IKA euskaltegia (Oionen eta Guardian)

* **Nafarroan**
** Arturo Campion euskaltegia, Iruñeko alde zaharrean
** Sahats euskaltegia, Barañainen
** IKA Atarrabia
** IKA Bortziriak, Lesakako Matxinbeltzenea etxean
** IKA Leitza
** IKA Malerreka, Donezteben

## Ikus, gainera 
* AEK.
* HABE.

## Kanpo estekak 
*  IKAren webgunea
IEEE 802.16

**IEEE 802.16** banda zabaleko (ez mugikorrak) haririk gabeko metropoli-sareak (MAN) definitzeko estandarra da. IEEE 802ren azpibatzordearen edo lan taldearen izena da. Funtsean WiMAX faktuko estandarra jasotzen du.

## Ikus, gainera 
* WIFI

## Kanpo estekak 
*  Zientzia.net WiMAX artikulua
*  Zientzia.net Wi-Fi artikulua
*  WiMAX forum
*  IEEE 802.16 Working Group