Misia Sert

[eskuinera|thumb|[Pierre-Auguste Renoir, *Misia Serten erretratua*.]]
**Maria Zofia Olga Zenajda Godebska**, **Misia Sert** bezala ezaguna (San Petersburgo, 1872ko martxoaren 30a - Paris, 1950eko urriaren 15a) Parisen areto artistiko bat zuzendu zuen pianista bat izan zen. Bere ezizenak, Misiak, polonieraz "peluxezko hartz txikia" esan nahi du.

## Biografia 
[ezkerrera|thumb|[Henri de Toulouse-Lautrec, *Misia*, 1897.]]
Bere aita, Cyprian Godebski (1835-1909), eskultore poloniar ezaguna izan zen, San Petersburgoko Arteen Akademia Inperialeko irakaslea 1870. urtetik. Bere ama, Zofia Servais, Adrien-François Servais txelista belgikar bikain baten eta Sophia Feguine errusiarraren alaba zen. Aita San Petersburgon enkargu batean ari zen bitartean, amak jakin zuen bera desleial gertatzen ari zitzaiola haren izeba gazte batekin, Olga Feguinerekin. Zofia Servaisek Europan zehar bidaiatu zuen azalpen bat lortzeko, baina Misiaz erditu zenean hil zen. Handik gutxira, aita Matylda Natanson poloniarrarekin ezkondu zen berriro, eta harekin seme bat izan zuen, Cipa Godebski, Misiarentzat oso garrantzitsua izan zena.

Haurra amaren aldeko Servais aitona-amonekin bidali zuten Bruselara bizitzera, eta aitona arduratu zen haren musika-hezkuntzaz.

Txiki-txikitatik ezagutu zen Misiak piano-jotzaile gisa zuen talentua, Gabriel Faurerekin ikasi zuen eta 1892an eman zuen lehen kontzertu publikoa Parisko Théâtre d 'Application-en. Hogeita bat urte zituela ezkondu zen Tadeusz Natansonekin (Thadée Natanson bezala ezaguna), La Revue Blanche sortu zuen lehengusu urrun, politikari eta kazetari emigratu poloniarrarekin. Bikotea Parisko rue Saint-Florentin-en kokatu zen. Garai horretakoak dira Pierre Bonnardek Madrilgo Reina Sofia museoan margotutako erretratu bat. Haren beste erretratu bat, gorputz osokoa, Bonnardek 1908an margotua, Thyssen-Bornemisza Museoan dago zintzilik, eta hirugarren bat, busto formatukoa, Juan Abellok dauka.

1905ean, dibortzio mingarri baten ondoren, Misia prentsako handiki Alfred Edwardsekin ezkondu zen, eta garai horretan hasi zen bere areto artistiko-literario garrantzitsua antolatzen Parisen. Stéphane Mallarmé, Maurice Ravel, Claude Debussy, baita Pierre-Auguste Renoir, Édouard Vuillard, Félix Vallotton eta Bonnard margolariak ere ohiko gonbidatuen artean zeuden. Misia Pablo Picasso eta Jean Cocteauren isilmandataria izan zen, baita Sergei Diaghileven Errusiako Balleten zaindaria eta Coco Chanelen gertuko laguna ere.

Hirugarren aldiz 1920an ezkondu zen Josep Maria Sert (1876-1945) margolari katalaniarekin.

Misia, edertasun ezagunekoa, askotan margotu zuten, eta Toulouse-Lautrecen La Revue blanche posterrerako modeloetako bat izan zen 1895ean. Renoirren Misiaren erretratu bat Tate Galleryn dago gaur egun.

Ravelek Le Cygne (Zisnea) eskaini zion Histoires Naturelles eta La Valse (Valsa) filmetan.

## Bizitzaren amaiera zaila 
Gerra garaian, Sert Francok emandako estatus diplomatikoak babestu zuen. Bere eragina erabiltzen du Maurice Goudeket, Coletteren senarra, salbatzeko, zeinak bere lagun guztiei laguntza eske deitu dien. Misiak zorte gutxiago du bere lagun zaharra den Max Jacobekin, 1944an atxilotu eta deportatzeko zain dagoenarekin. Sert-ekin batera askatzea lortu zuen, baina beranduegi zen, Drancyn hil baitzen. Askapenaren aurretik, alemaniarrek bilatzen zuten Jean Prouvost ezkutatu zuen rue de Constantine kalean.

Gerra ostean, Mimi Rivoli kaleko apartamentura joan zen bizitzera eta Misiari lagun egin zion, José Maria galdu berri baitzuen. Garai hartan, Mimi Pierre Brissonen maitalea zen, eta hark Le *Figaron* kontratatu zuen. Baina auto istripu batean hil zen 1949an. Misia 1950eko urrian hil zen Rivoli kaleko bere etxean, Denise Mayer ohe ondoan zuela. Samoreaun lurperatuta dago, Mallarmétik gertu. Misia XX. mendeko pintura-, literatura- eta musika-lanen mezenas, musa eta inspiratzaileetako bat izan zen.

## Margolarien erretratuak 
thumb|Vuillard, *Misia et Vallotton à Villeneuve*.
Ez da emakumerik Misia bezainbeste margotu: ehun erretratu baino gehiago, bakarrik edo taldeka, bere munduan gertatzen diren eszenak kontuan hartu gabe, hala nola igeri egitea edo Sena ibaian Valvinsen txalupan ibiltzea. Lau margolarik hartu zuten modelo gisa hainbat alditan, denak maiteminduta gutxi gorabehera: Édouard Vuillard (lehenena), Pierre Bonnard , Auguste Renoir eta Toulouse-Lautrec . Félix Vallotton gehi diezaiekegu, 1890eko hamarkadan erreserbatuagoa baina oso hurbila. Eta hala ere, Misiak umorez adierazten du bere gorputzari buruz: "Niretzat egokia dena mota ona da". Vuillardek Natanson apartamentua 1895ean entregatutako bost panelekin apaintzen hasi zen, eta horietan Misia ile gorri-gorri bat aurkitzen dugu; hau Albuma bezala ezagutzen den seriea da. Margotu zituen erretratu askoren artean, aipa ditzakegu: *Misia pianoan*, 1896, Metropolitan Museum; *Misia eta Thadée Valvins-eko ganbaran,* 1896, bilduma. zati bat; *Misia eta Cipa Villeneuveko mahaian*, 1897, bilduma. zati bat.; *Cipa Misia pianoa jotzen Villeneuve-n entzuten*, 1897, Staatliche Kunsthalle Karlsruhe; *Misia pianoan rue Saint-Florentin*, 1899, bilduma. zati bat.; *Misia gorputz zuri eta gorri estanpatuarekin*, 1897-99, bilduma.; *Misia eta Vallotton in Villeneuve*, 1899, kol. zati bat.; *Tearen Ordua III* (Misia eta Bonnard Villeneuve-n), 1897-99, Metropolitan Museum; *Emakumea besaulki batean eserita* (Misia Villeneuveko lorategian), Claude Anet tenislariak enkargatua, 1898, bilduma. zati bat.; *Kopa Beltzak* (Misia eta bere iloba Mimi, Barbet-de-Jouy kalea), 1925, bilduma. zati bat.
ezkerrera|thumb|Bonnard, *Misia allongée*, Chrysler Museum of Art
thumb|Toulouse-Lautrec, *Misia*, musée Toulouse-Lautrec|236x236px
ezkerrera|thumb|Félix Vallotton - Misia at Her Dressing Table - Google Art Project.jpg|188x188px
Bonnard Misiaren bigarren lagunik leialena da, eta, Vuillard bezala, bere denbora Misiaren eta bere anaia Ciparen artean banatzen du, Parisen edo landa eremuan izan. 1906 inguruan Quai Voltaireko bere apartamentua apaintzeko ere kontratatu zuen. Oraingo honetan, Nabi estilo bereizgarri honetako panel erraldoiak eman zizkion (batzuk lau metro baino gehiagokoak). Orsayko erakusketan, Misia bereziki miretsi zuten 1914 baino lehenagoko Chrysler Arte Museoan (Norfolk, Virginia), lehen Barbet-de-Jouy kaleko saloian *zegoen sofa batean etzanda zegoen soineko more batekin*. Bere beste hamasei erretratuetatik  hauek gogora ditzakegu: *Misiaren gosaria*, 1896, bilduma. zati bat.; *Lanpararen azpian* (Rue Saint-Florentin), 1899, Bridgestone Arte Museoa, Tokio; *Misia eta Cipa*, 1902, Arte Ederren Museoa , Brusela; *Misia pianoan*, 1902, bilduma.  zatia; *Misia Godebska* (Quai Voltaire), 1908, Thyssen-Bornemisza Museoa, Madril.

*Renoirrek Misia ezagutzen du Revue Blanche-ren* hasieratik. Belaunaldi bat zaharragoa izan arren, parte-hartzaileei aholkuak eman zizkien. 1904tik aurrera Edwardsek eskatuta, modelo gisa erabili zuen, bere erreumatismoak saioak zaildu arren. 1905ean *Aimée* itsas bidaia egiteko gonbidapena jaso zuen. Misiak dioenez, zazpi edo zortzi erretratu egin zizkion. Jo Frémontierrek hiru bakarrik ezagutzen ditu: *Misia accoudée , 1904koa, 2012an* Londresko National Gallery-n erakusketan egon ondoren, Jean Godebskiren bilduman egon ondoren; *Misia Reading*, 1904koa ere bai, Tel Aviveko Arte Museoan; eta *Misia sofa batean*, 1907, Barnes Fundazioa, Filadelfia.

Toulouse-Lautrec *Revue Blancheko* taldeko kide ere izan zen. 1895ean, Thadée Natansonek aldizkariaren azaleko marrazki bat egiteko enkargua egin zion. Misia modelo gisa hartu zuen, belo eta mahuka zeraman patinatzaile bihurtu zuen (Toulouse-Lautrec Museoa, Albi, jatorrizkoarentzat), eta bere *enara deitu zion*. Natansonenganako zuen atxikimenduak asteburu oro, baita uda osoan ere, Valvins eta Villeneuveko etxeak bisitatzera eraman zuen. Marrazten ez dagoenean, etxeko lanekin ibiltzen da. Misiaren hiru erretratu margotu zituen Villeneuve-n: *Thadée Natanson jaun-andrearen mahaian*, Arte Ederren Museoa, Houston, *Misia lorategian*, bilduma. zatia, eta *Misia pianoan*, Arte Ederren Museoa, Berna; eta Parisen *Misia antzokian*, Met- en. Heriotzatik gertu eta desintoxikazio prozesuan zegoela, berriro ere Misia hartu zuen modelo gisa zirkuari buruzko marrazki sorta ospetsurako, *enarari eskainia*  (BNF eta beste museo batzuk).

Thadée Natanson-ek Vallotton aurkitu zuen 1892an bere xilografia erakusketa batean. Azken honek *Revue Blanche*-ra jarraitu zuen eta gero Relais-en ohikoa izan zen. Misia ospetsua zor diogu *bere ile-apaindegian*, Musée d'Orsay, Misiari eskainitako erakusketaren katalogoaren azalean, *Misia Natanson*, 1898, Municheko Pinacothek, eta *Les Intimités* xilografia sorta, Natanson bikoteari buruzkoa. 1899an Gabrielle Bernheimekin ezkondu ondoren, Misiarengandik urruntzeko joera izan zuen.

Misia erretratatu duten beste artisten artean daude Ker-Xavier Roussel, Jean Cocteau, Pierre Laprade eta Christian Bérard.

## Kanpo loturak 
* Misia Sert-en profila Time Magazine-n, ingelesez
* Ravelen eragina izan zuen jendearen biografia, ingelesez
* Areto ezagunei eskainitako orria, frantsesez
* HH Stuckenschmidt - "Maurice Ravel" Variationen über Person und Werk

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak