open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan I.a Josef Liechtensteingoa

**Joan I.a Josef Liechtensteingoa** (*Johann Baptist Josef Adam Johann Nepomuk Aloys Franz de Paula*; Viena, 1760ko ekainaren 26a - *ibidem*, 1836ko apirilaren 20a) Liechtensteingo printzea izan zen 1805etik 1836ra.

Franz Josef I.a Liechtensteingoaren eta Leopoldina von Sternbergen semea eta Luis I.a Liechtensteingoaren anaia izan zen. 22 urterekin sartu zen armadan, korazarien errejimendu batean, eta Austria-Turkia Gerran borrokatu zuen. Frantziako Iraultzeko Gerretan, Bigarren Koalizioko Gerran eta Napoleondar Gerretan ere parte hartu zuen. Austerlitzeko guduan zalditeriako zutabe bat zuzendu zuen eta, amaieraren ondoren, Napoleonekin negoziatu zuen Pressburgeko Bakea. Eckmühl, Aspern-Essling eta Wagramgo guduetan ere borrokatu zen, eta Schönbrunngo Ituna negoziatu eta sinatu zuen.

Printzerria modu absolutistan gobernatu zuen eta 1818an konstituzio bat eman zuen. 1815ean, Vienako Kongresuak printzerriaren subiranotasuna onartu zuen.

Josefa Fürstenbetg-Weitrakoarekin ezkondu zen eta hamalau seme-alaba izan zituzten. Luis II.a izan zen bere ondorengoa.

## Genealogia
Zeitgeist

( ahoskatua) «denboraren espiritua», «unean uneko espiritua» edo «garaiko espiritua» itzul daitekeen alemanezko hitza da. Aro jakin bateko klimari, giroari edo giro intelektual eta kulturalari egiten dio erreferentzia. 

Termino horrek ondorengo belaunaldi batean edo gehiagotan hedatzen diren pertsonen ezaugarri bereizgarriei egiten die erreferentzia, eta haien ikuspegi orokorra, adin-desberdintasunak eta ingurune sozioekonomikoa gorabehera, progresio soziokulturalaren aldi jakin horretarako gailentzen da. *Zeitgeist* kultura-giro nagusi baten esperientzia da, pertsona baten edo mundu osoaren progresio dialektikoan aro bat definitzen duena, bereziki hegeliar pentsamenduan.

*Zeitgeist* kontzeptua Hegelen historiaren filosofiarekin lotuta dago. 1769an, Christian Adolph Klotz filologoak idatzitako *Genius Seculi* lanaren kritika bat idatzi zuen, eta alemanez *Zeitgeist* hitza erabili zuen *Genius Seculi*-ren itzulpen gisa (latinez: genius - "espiritu zaindaria" eta "mendeko" saeculi).. Alemaniar erromantikoek, iragana bere esentziara murrizteko tentazioa izan ohi zutenek, *Zeitgeist* pertsonaia historiko gisa tratatu zuten, eskubide propioz, tresna kontzeptual gisa erabili beharrean.

Horrela norbanako baten egoera eta nazio baten espiritua alderatzen dituzte. Bere eratze-prozesuan, gizabanakoak hainbat aldaketa jasaten ditu bere nortasuna galdu gabe. Munduko historiaren zati bat bezala, nazio batek — bere *Volksgeist*ean adierazitako joera bat erakutsiz — munduko historiaren prozesu osoan du bere rola. Baina munduko historiari dagokion zatiarekin laguntzen dionean, jada ez du zereginik munduko historiaren prozesuan. Erabateko prozesuan murgiltzeak nazioen berpizkunde kulturala saihesten du, beren sormena agortu dutelako gidatzen dituen espirituaren hazkunde historikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Uriarte Artamendi

**Maria Uriarte Artamendi** (Elorrio, Bizkaia, 1966ko ekainaren 7a) bizkaitar irakaslea eta kontalaria da. Urteak egin ditu *Mar de Fueguitos*-ekin elkarlanean, programako kontakizun eta poema gehienei ahotsa eta bizitza jartzen. 2010ean hasi zen *Etxegiroan* proiektuarekin, euskarazko eta gaztelaniazko audio kontaketan egiten.  

Etxegiroan (etxegiroan.eus) soinu-teknikaria den Tomas lagunarekin etxean muntatu zuen audioliteratura-ekoiztetxea.  
*«Hitzak garrantzitsuak dira, baina baita nola josi den ere. Hitzak ehundu eta ideiak, istorioak, metaforak, soinuak eramaten dituzte. Hala ere, isiltasuna bezain gustuko ditut. Irakurtzerakoan, isiluneak, etenak ere garrantzitsuak dira. Badakizu zer gertatzen zaidan hitzekin? Erabilera txarrarekin agortzen dira, eta batzuetan aldatu egiten dira, usaina, esentzia eta magia ezagutu gabe. Errespetua, askatasuna… Isildu egiten dira, gezurrak justifikatzen dituzte. Ez dute zentzua galtzen, baizik eta nekatu egiten zaituzte, eta dagoeneko ez duzu ikusten arnasketaren bidez irits dakizukeen guztia»*.

2010ean hasi ziren Uriarte eta Tomas sasoi horretan berritzailea zen *Etxegiroan* proiektuarekin. Euskaraz eta gaztelaniaz audioliburuen enpresa txiki horren bidez euskarazko literaturako luma garrantzitsuenetako batzuen istorio laburrak kontatzen ditu Uriartek. 
* Haur Literatura euskaraz 
* Haur Literatura gaztelaniaz
* Literatura euskaraz 
* Literatura gaztelaniaz.
#### Emakumezko idazleak 
Ainara Elizondo, Alejandra Pizarnik, Alfonsina Storni, Ana Urkiza, Arantza Iturbe, Bakarne Atxukarro, Béatrice Urruspil, Charlotte Perkins-Gilman, Clarice Lispector, Eider Rodriguez, Elena O'Callaghan Duch, Elisabet Abeyà, Franca Rame, Gioconda Belli, Gloria Sánchez, Hilda Perera, Inma Errea, Itziar Madina, Ixiar Rozas, Izaskun Zubialde, Maialen Lujanbio, Mariasun Landa, Liz Arostegi, Meri Torras, Miren Agur Meabe,  Miren Amuriza, Sonia González, Natalia Ginzburg, Naroa Ogando, Teresa Duran, Toti Martinez de Lezea, Uxue Apaolaza, Ursula Wölfel.

#### Gizonezko idazleak 
Aingeru Epaltza, Aitor Uriarte, Amets Arzallus, Andoni Egaña, Anjel Lertxundi, Antton Irusta, Antton Kazabón, Aritz Mutiozabal, Arnaitz Iriondo, Arnold Lobel, Augusto Monterroso, Bernardo Atxaga, Daniel Landart, Eduardo Galeano,  Gerald Durrell, Gianni Rodari, Guido van Genechten, Grimm anaiak, Harkaitz Cano, Heinz Janisch, Iban Zaldua, Imanol Azkue, Iñaki Aldai, Manuel Lekuona, Jean Cocteau,Jesus Maria Olaizola "Txiliku",  Jon Maia, Jon Mirande, Jon Suarez, Joseba Sarrionandia, Joxantonio Ormazabal, Juan Luis Mugertza, Julen Gabiria, Julio Cortázar, Juan Kruz Igerabide, Luis Pimentel, Lutxo Egia, Manuel Rivas, Mario Benedetti, Oier Guillan, Patxi Zubizarreta, Pako Aristi, Pello Añorga, Rodrigo Muñoz, Ruben Ruiz, Sustrai Colina, Vicente Gutiérrez, Xabier Etxaniz Erle, Xabier Mendiguren Elizegi, Xabier Olaso. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Agirre Urteaga

thumb|Xabier Agirre Urteaga, 2016. urtean.

**Xabier Agirre Urteaga** (Eibar, Gipuzkoa, 1967ko abenduaren 8a) filosofia irakasle, saiakera egile eta idazlea da. 1990an filosofian lizentziatua eta 2006an doktoratua *John Rawls adostasun politikoaren bila. Erlijioa eta gizarte garaikideetako pluralismoaren kudeaketa* izenburuko tesiarekin. Bizilekua Nafarroa Garaian du, Girgillaon.

## Idazlanak 
Gaztetatik idatzi izan ditu ipuinak zein artikuluak. Horietako batzuk argia ere ikusi dute hainbat hedabidetan            (*Korrok*, *Uztaro*, *Eta kitto!*, *Jakin*, Berria...). 

Filosofia politikoa du ikerketa eremu. Agirreren saiakera sarituak argitaratu dira:  

* *Zertan dira askatasuna eta berdintasuna gaur egun?*, Bilbo: Euskaltzaindia-BBK, 2004 (Mikel Zarate Sariak 2004).
* *Tolerantziaren gaineko disertazioa*, Iruñea: Pamiela, 2006 (Juan Zelaia Saria 2006).
* *Rawls-en arrastoak*, Gasteiz: Arabako Foru Aldundia, 2010 (Becerro de Bengoa XXII Saria 2010).
* *Korapiloaren hasiera*, Gasteiz: Arabako Foru Aldundia, 2016 (Becerro de Bengoa XXVII Saria 2015)

Mikel Belasko Ortegak eta Koldo Colomo Castrok zuzendutako *Izarbeibarra eta Mañeruibarra: etxe izenak* liburuan parte hartu zuen, bere herriko atalean.

## Irratigintza 
Ohiko kolaboratzailea da Iruñerriko Euskalerria irratian, filosofia gaietan.

## Erreferentziak
Hebeloma cylindrosporum

***Hebeloma cylindrosporum*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie hau ez da kontsumitzen.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 cm arteko diametrokoa, ganbiletik lau-ganbilera, gaztetan titiduna. Azal leuna, distiratsua, eguraldi hezean likatsua, arre-gorrixka kolorekoa ertz argiagoarekin.

**Orriak:** Itsatsiak, zurixkatik okrera doazen kolorekoak, ertz argiagoarekin eta irregularrarekin.

**Hanka:** 10 cm arteko garaierakoa, zurixka, pruinaduna.

**Haragia:** Urria, zurixka, usain gabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Hebeloma* terminoa antzinako grekotik dator eta errezel gaztea esan nahi du, perretxiko heldugabeetan bakarrik ikusten delako errezela.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Hebeloma mesophaeum* delakoarekin nahas daiteke, espora desberdinak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, neguaren erdira arte, izozteen aurretik. Lurzoru hareatsuko pinuen basoetan, ibai arroetan eta lautadetan, mendietan ez.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Europa, Islandia, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Japonia, Australia, Saudi Arabia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hebeloma leucosarx

***Hebeloma leucosarx*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, zapore desatsegina du.

Sinonimoa: *Hebelomatix leucosarx*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta zabaldura, titi kamutsarekin eta ertz kurbatuarekin. Kapelaren azala belus fin batekin, itsaskorra hezetasuna badago, zurixka kolorekoa, beixa, krema kolorekoa edo horixka, ertzerantz argiagoa.

**Orriak:** Adnatuak, nahiko estuak, gaztetan tantatxo gardenak exudatzen dituzte, kolore zurixkakoak hasieran, zahartzean marroira biratzen dute.

**Hanka:** Pruina fin batekin, oinarrira lodixeagoa, zurixkatik okre argira doan kolorekoa. Eraztunik gabe.

**Haragia:** Zuria. Usain mikatz samarrekoa edo errefauarena. Espora-jalkina, marroi-horixka kolorekoa.

**Etimologia:** *Hebeloma* terminoa antzinako grekotik dator eta errezel gaztea esan nahi du, perretxiko heldugabeetan bakarrik ikusten delako errezela.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Hebeloma fragilipes* delakoarekin nahas daiteke, hau erraz hausten da. *Hebeloma lutense* espeziearekin ere bai, honek laranja kolorea du eta orriak zabalago. *Hebeloma crustuliniforme* ere antzekoa da, honek patataren edo errefauaren usaina du.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieratik udazken amaierara. Talde txikietan ateratzen da. Ez da oso ohikoa. Baso mistoetan. Urkia, sahatsa. Egur gogorretan, hezeguneetan, lurzoru lohitsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Islandia, Svalbard, Errusia, Kaukasia, Maroko, Txina, Turkmenistan, Iran, Andaman uharteak, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Hebeloma leucosarx 1.jpg
Fitxategi:Hebeloma leucosax 2.jpg
Fitxategi:Hebeloma leucosarx 3.jpg
Fitxategi:Hebeloma leucosarx 4.jpg
Fitxategi:Hebeloma leucoxsarx 5.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Borman

**Frank Frederick Borman II** (Gary, Indiana, 1928ko martxoaren 14a - Billings, Montana, 2023ko azaroaren 7a) estatubatuar militar, ingeniari aeronautiko, proba pilotu, astronauta eta negozio-gizona izan zen.

1950ean West Pointeko Akademian graduatu zen eta berehala Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadan sartu zen pilotu gisa. 1957an Kaliforniako Teknologia Institutuan graduatu zen eta termodinamikako eta fluidoen mekanikako irakaslea izan zen West Pointen. 1960an proba pilotu bihurtu zen eta 1962an NASAn sartzeko hautatu zuten.

1968an Apollo 8 misioko komandantea izan zen, Jim Lovell eta William Andersek ere parte hartu zutelarik, Ilargiraino iritsi zen lehen hegaldi tripulatua.

1970ean, NASAtik eta aireko armadatik erretiratu zen, eta negozioei ekin zien. 1998an abere arrantxo bat erosi zuen Montanan.
Gennadi Mikhailov

**Gennadi Mikhailov** (1978ko otsailaren 4a) errusiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1995**
* 3. Loir eta Cher Tourrean
**1996**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat
**2001**
* 6. Paris-Camembert
* 8. Munduko errepideko txapelketan
**2002**
* Luxenburgoko Tourreko etapa bat
* 10. Donostia Klasikoan
**2004**
* Espainiako Vueltako etapa bat (taldekako erlojupekoa)
**2007**
* 3. Trofeo Mallorcan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Alonso Etxebarria

**Javier Alonso Etxebarria** (Durango, Bizkaia, ) Euskal herritar futbolaria da.

## Biografia 
Atzelari edo erdilari gisa aritzen da. Athletic eta bere jaioterriko Cultural Durangon hezi zen. 2025ean Zamudiorekin 3.federaziorako igoera lortu zuen, bere kontratua berrituz.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Kutralla iturria (Ulia)

**Kutralla iturria** (azken urteotan yeismoaren eraginez *Kutraia* izena zabaldu bada ere, **Kutralla** du berezko izena iturriak eta ondoko errekak)   Uliako bederatzi iturrietako bat da. Gros auzotik gertu dago, eta 200 urtetik gora ditu, XVIII. mendearen amaierako idazki batzuetan dagoeneko aipatzen baita.

## Ezaugarriak 
Kutrallako iturria Uliako ezagunena da. Bidean kokatzen da, itsasertzera begira. Istorio misteriotsuak kontatzen dira haren inguruan. Bi tutu ditu, baina ura horietako batetik bakarrik sortzen da.

Bertan dagoen iturburu bateko ura jasotzeko eraiki zuten, inguruko baserrietako emakumeek arropa han garbitu zezaten. Kutralla zulo batean kokatuta dago, uraren hodiaren azpian garai batean erabiltzen zuten harraska baitago, Uliatik bertatik ateratako hareharrizko hormek inguratuta eta bi eskailerarekin.

Pixka bat beherago dagoen Argi Ura iturria Kutrallatik sortu zen, luizi batek uraren jarioa desbideratu baitzuen.

## Historia 
Baserrietako arropa ez ezik, latsariek Londres hoteleko arropa garbitzeko erabiltzen zuten harraska hori. Hiriko emakume langileak ziren hotel aristokratikoetako arropa, izarak eta bestelakoak garbitzen zituztenak. Uliakoaz gain, hiriko beste latsarri batzuk ere erabili zituzten horretarako, hala nola, Miramongo basoan berriki berreskuratu dutena. Haien ibilaldietan laguntza handia izan zen 1907an inauguratu zuten transbordadore berezia ere. Aristokratek ez ezik, latsariek ere erabiltzen zuten trena, arropaz kargatuta igo behar izaten baitziren.

## Egungo egoera 
Dagoeneko ez da arropa garbitzeko erabiltzen, baina paseatzaileak ura hartzeko balio du oraindik. Gainera, harraska urez beteta egoten denez, anfibioen bizitoki da. Horregatik, gunea zaintzeko arrazoi handia da animalia horiek toki guztietan desagertzen ari baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Beñat Parra: Uliako Kutraia: iturri, harraska eta hezegune", Hirutxuloko Hitza, 2379 zk., 2023/10/10.
Diego Ferrari

**Diego Ferrari** (Cremona, 1970eko azaroaren 17a) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1992**
* Circuit des mines
**1995**
* 7. Nafarroako Itzulian 
**1996**
* 3. Piccolo Lombardiako Giroan
**2000**
* 3. Europako Sari Nagusian
**2001**
* 2. Etnako Sarian
* 3. Laudioko Sari Nagusian
**2002**
* 5. Matteotti Sarian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brett Dennis

**Brett Dennis** (1971ko urriaren 23a) australiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1993**
* 4. DuPont Tourrean
**1995**
* 2. Nafarroako Itzulian eta etapa bat
**1996**
* 3. Langkawiko Tourrean
**1997**
* 9. Japoniako Tourrean eta etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Yves Elizalde

**Jean-Yves Elizalde** (Baiona, 1973ko martxoaren 13a - ) txirrindulari lapurtar ohia da. Anaia Thierry ere txirrindularia izan da.

## Palmaresa 
**1995**
* 6. Nafarroako Itzulian eta etapa bat

## Taldeak
* Banesto amateur - (1994-1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jean-Yves Elizalde - *Cyclingarchives.com*
Oleg Polovnikov

**Oleg Polovnikov** (1969ko ekainaren 27a) errusiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1988**
* 2. Olympia's Tourreko etapa batean
**1991**
* 5. Liberazione Sari Nagusian
**1994**
* 9. Nafarroako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Brosnan

**Paul Brosnan** (1973ko urriaren 23a) australiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1995**
* 9. Nafarroako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rikkie Matthyssens

**Rikkie Matthyssens** (Anberes, 1972ko ekainaren 17a-), Belgikako txirrindulari ohia da. Palmans taldearekin pasa zen profesionaletara.

## Palmaresa 
**1994**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat
**1996**
* 10. Omloop van de Vlaamse Scheldeboorden

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Sergei Xubenkov

**Sergei Vladimirovitx Xubenkov** (1990eko urriaren 4a) errusiar atleta da, 110 metro-hesietan lehiatzen dena. 2015eko Munduko Txapelketan garaipena lortu zuen, bi aldiz Europako txapelduna (2014, 2012) eta 2013an gizonezkoen 110 m hesien munduko 3.a brontzea lortuz.

## Bizitza pertsonala 
Natalia Xubenkovaren semea da Sergei. Xubenkova heptatleta sobietar ohia da, eta inoiz izan den onenetakoa. Xubenkovek 16 urterekin bere lanbidea kirola egitea erabaki zuen eta gogor entrenatzen hasi zen. Bere jarduera atletikoez gain, zuzenbideko titulua lere badu. Errusiako Indar Armatuetako kidea da.

## Lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Churandy Martina

**Churandy Thomas Martina** (1984ko uztailaren 3a) esprinter holandarra da. Hasiera batean, Beijing-eko 2008ko Olinpiar Jokoetan bigarren amaitu zuen 200 metroko lasterketan, baina gero deskalifikatu egin zuten lerroa zapaltzeagatik. Udako Joko Olinpikoetan eta Atletismoko Munduko Txapelketetan, hurrenez hurren, Martinak lau eta bi top bost lortu zituen. 2007ko 100 metroko Joko Panamerikarretako txapelduna izan zen Antilla Neerlandesen izenean, eta banakako hiru titulu lortu zituen Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoetan. Urrezko dominak irabazi zituen 2012 eta 2016ko Europako Atletismo Txapelketetan, 200 m eta 100 m probetan, hurrenez hurren.

Martina 60, 100, 200 eta 400 metroko erregistro nazionalaren errekordun neerlandarra da. 100 m-etan 9,91 segundoko errekorra Londresko 2012ko Joko Olinpikoetako finalaurrekoan ezarri zen, eta 200 m-ko 19,81 segundoko errekorra Diamanteen Ligako bileran lortu zen, Lausanan (Suitza, 2016). Herbehereetako 13 titulu nazional irabazi zituen. Martina Curaçaotik atera eta Antilla Neerlandesak ordezkatu zituen 2010ean desegin arte.

## Lorpenak 
[thumb|Martinak (L) Jerrel Fellerri (R) pasatu dio lekukoa 2012ko Europako Atletismo Txapelketan, [Helsinki|Helsinkin.]]
World Athletics profilaren informazio guztia, besterik adierazten ez bada.

### Marka pertsonalak 
### Nazioarteko lehiaketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coele-Syria (erromatar probintzia)

***Coele-Syria*** (grekoa: *Κοίλλν-a Συρία*, Koilé Syría), edo latinez ere bai, Coelē Syria, Coelēsyria edo**,** garai modernoetako hizkuntzetan oinarrituta, Zelesiria, erromatar probintzia, Septimio Severo enperadoreak K.o. 198an  sortu zuen probintzia erromatar bat izan zen, aurreko Siriako probintzia bitan zatituz. Coele-Syria iparraldeko zatia zen eta Antioquia hegoaldekoa. *Coele-Syria* izen zaharragoa da, eta probintzia berri horren barruan geratu zen Siriako eskualde bat izendatzeko erabili zuten greziar helenistek.

Septimio Severo enperadoreak Siria zatitu zuenean izen hori eman iparraldeko zatiari. Horrela, Coele-Syria probintzia eratu zuen, hiriburua Itsasoko Laodizean jarrita.
erdian|thumb|428x428px|Erromatar inperioko probintziak K.o. 210. urtean

## Historia 
Theodor Mommseni dagokionez,

Dioklezianoren garaian lurraldeen antolaketa berri eta sakona egon zen inperio osoan. Berrantolaketa hori 295. urtearen inguruan iritsi zen Ekialdera. Orduan, erromatar administrazioa honela geratu zen eskualdean. Zortzi probintzia, hiriburu banarekin: Arabia Petrarekin, Libanoko Augusta Bostra, Siria-Palestina Cesarearekin, Fenizia Tirorekin, Coele-Siria Antiokiarekin, Eufratesko Augusta  Cyrrhusekin, Osroene Edesa eta Mesopotamia Nisiberekin

## Erreferentziak 
## Oharrak
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Beitunia

**Beitunia** edo **Bitunya** () Ramallah eta al-Bireh probintziako hiri palestinarra da, Jerusalemetik 14 kilometro iparraldera. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 26.604 biztanle zituen 2017an.

## Demografia 
Hirian bizi diren familia hedatu (*hamule*) nagusiak Qart, Haddad, Dawlah, Harsh, Shahin eta Suheil dira. Urtero antolatzen dira liburu azokak.

## Erlijioa 
thumb|Salah an Din meskita
Bost meskita daude Beitunian:

* Beituniako Meskita Handia
* Al Omari meskita
* Al Atqiya meskita
* Salah ad Din meskita
* Saif Allah meskita
Gainera, eliza ortodoxo bat ere badago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrate Bergara Igartua

**Arrate Bergara** **Igartua** (Tutera, Nafarroa Garaia, 2000) pilotaria eta psikologoa da.

## Biografia 
Arrate 6 urte besterik ez zituela hasi zen Tuterako Eraso klubean jokatzen, mutilekin neurtuz, kiroldegian jokatuz eta gustuko zuen baina begiratzeko ispilurik ez zuen kirolarekin gozatzen, beste asmorik gabe. Gerora ikasi zuen garrantzitsua dela emakumezko erreferenteak egotea txikienentzat, funtsezkoa harrobia sortzeko. 

15 urterekin Bergarara joan zen, eta han Bergara Kirol Elkartean sartu zen, baina urtebetez palarekin jokatzeko izena eman behar izan zuen, ez baitzegoen pilota mistoarekin jokatzen zuen emakumerik (ohikoa baino bigunagoa baina hasiera batean jokatzen hasi zen goxua baino gogorragoa). Ondoren, Andoainera, eta Lea Ibarrera joan zen.

Arrate Bergara psikologian lizentziatua da eta master bat egiten dihardu. 18 urterekin hasi zen Psikologia ikasten eta kirolarekin uztartu behar izaten zuen*"Orain master bat egiten ari naiz karrera amaitu ondoren. Orain arte goizez ikasten nuen eta arratsaldez ia egunero edo gutxienez hiru egunez entrenatzen nuen astelehenetik ostiralera. Goizean pixka bat gehiago estresatzen nintzen eta arratsaldean pilotarekin distraitu egiten nintzen. Etorkizunean emakumeak horretan bakarrik aritzeko aukerarik izan gabe... Hau oso ondo uztartzea baina pilotan bakarrik aritzea gustatuko litzaidake, horrek maila igotzea eragingo luke, baina gaur egun ezinezkoa da ".*

* 2023an Hiru Hiriburuak binakako txapelketa irabazi zuen Arrate Bergarak, Amaia Aldairekin batera Leire Garai eta Irati Zabala 22-19 menderatu ostean. Bizkaia frontoiko harmailak beteta zeudela, faborito izatearen presioa ondo kudeatu arren, ondo sufrituta jantzi zuen txapela Bergarak.

## Aintzatespenak 
* 2017an urteko emakumezko kirolari onenaren saria eman zion Tuterako udalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arrate Bergara: "Familiari eta Tuterako klubari zor diet txapela" Goiena, 2023.10.20
Eileen Heckart

**Anna Eileen Heckart** (Columbus, Ohio, 1919ko martxoaren 29a - Norwalk, Connecticut, 2001eko urtarrilaren 31) estatubatuar aktorea izan zen.

Antzerkian, zineman eta telebistan lan egin zuen. Broadwayn hasi zuen bere ibilbide profesionala 1943an. Zineman Oscar Saria irabazi zuen *Butterflies Are Free* filmean egindako lanagatik.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Kurt Van Landeghem

**Kurt Van Landeghem** (Sint-Gillis-Waas, 1972ko maiatzaren 22a) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1994**
* Nafarroako Itzuliko etapa bat
**1999**
* 9. Druivenkoers Overijsen
**2000**
* 8. Zottegemeko Sari Nagusian 
**2002**
* 8. Nationale Sluitingsprijsean
**2003**
* 2. Gullegem Koersen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jamal Abdel Nasser kalea

**Jamal Abdel Nasser kalea** (), **Thalatheny kalea** izenez ere ezagutzen dena, Gaza Hiriko kale garrantzitsu bat da. Alde Zaharrean hasten da, Ni'im al-Din al-Arabi kaletik bananduta. Iparralderantz egiten du, Rimal auzoan, eta bertan lotzen da Ahmed Orabi kalearekin, kostaldeko errepide nagusiarekin. Omar Mukhtar kalearekin paralelo doa.

Kaleak Egiptoko presidente izandako Gamal Abdel Nasser lider panarabistaren izena du. Badu beste izen bat, ez-ofiziala, bertakoek oso erabilia: Thalatheny kalea, inguru horretan bizi izan den Thalatheny klanaren izenetik. 

Kale garrantzisua bertan dauden egoitzengatik: Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentzia (UNRWA), Al-Azhar Unibertsitatea eta Gazako Unibertsitate Islamikoa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicole Girard-Mangin

**Nicole Girard-Mangin** (Paris, 1878ko urriaren 11 &ndash; 1919ko ekainaren 6a) Frantziako armadan Lehen Mundu Gerran aritu zen emakume mediku bakarra da. Tuberkulosian aditua zen.

## Biografia 
Bere gurasoak Varennes-en-Argonnetik zetozen, Frantziako ipar-ekialdeko eskualdetik. Bere aita eskolako irakaslea zen. 1896an medikuntza ikasketak hasi zituen eta 1899an André Girardekin ezkondu ondoren utzi egin zituen. Bere abizena Girard-Mangin bezala hartu zuen, eta senarrari bere familiaren mahastiarekin lagundu zion Champagne eskualdean. Semea jaio ondoren, bikoteak dibortziatzea erabaki zuen. Girard-Manginek ikasketekin jarraitu zuen, eta 1909an tesia aurkeztu ahal izan zuen. 
thumb|ezkerrera|Nicole Mangin 1892an
Tuberkulosian eta gaixotasun kutsakorretan espezializatu zen. Geroago tuberkulosi-klinika bat ireki zuen eta minbiziari buruzko ikerketa hasi zuen Émile Roux medikuaren taldearekin batera Pasteur Institutuan. 1909an, *Les Poisons cancéreux* tesia defendatu zuen, tuberkulosiari eta minbiziari buruzko ikerketekin jarraituz. 1914an Beaujongo ospitaleko tuberkulosiaren aurkako dispentsarioa zuzendu zuen.

## Lehen Mundu Gerra 
thumb| Girard-Mangin Dun txakurrarekin jolasean
1914ko abuztuaren hasieran, frantziar armada herrialde osoan zehar mugitzen ari zen. Frantzia ahalik eta soldadu, erizain eta mediku gehien deitzen ari zen, edozein unetan has zitekeen gerrarako prestatzeko asmoz. Girard-Mangin, oraindik senar ohiaren abizena erabiltzen zuena, deitua izan zen.

Bere lehen destinoa Bourbonne-les-Bainseko bainuetxe zahar batean izan zen, non bere nagusiak ez zuen onartzen han emakume bat mediku izatea. Behin baino gehiagotan idatzi zuen kuartel nagusira, Girard-Mangin postutik bota zezaten eskatuz. Mediku laguntzaileren izendapena jaso zuen, baina soldata erizainen mailan mantendu zen.

Verdunen, sukar tifoidea zuten pazienteak tratatu zituen.
* 2019an, funtzio publikoko bi eskolek Nicole Girard-Mangin izena hautatu zuten promozio izen gisa: Metzeko Eskualdeko Administrazio Institutuaren 2018-2019 promozioa eta Osasun Publikoko Goi Ikasketen Eskolako (EHESP) ikasle publiko zuzendari eta erietxeetako zuzendarien 58. promozioa. Era berean, 2019ko urriaren 10ean, Armada Ministerioko Estatuko Administrazioko adskripzioen 2. promozioak bere izena hartu zuen.
* 2021eko uztailaren 3an, *Armaden Osasun Zerbitzuaren ohorezko domina* jaso zuen. Villey-le-Seceko gotorlekuan egindako ekitaldi batean eman zioten, bere biloba bat bertan zela.
* 2022ko azaroaren 11n, *Verdungo guduaren omenezko domina* jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nicole Girard-Mangin mediku eta sufragista 
* Nicole Girard-Mangin emakume mediku bat frontean
* La Midinette, Nicole Girard-Manginen istorioa
Börek

**Börek**, **boreka** edo **bureka** enpanada edo pastel mota bat da, Otomandar Inperioa osatu zuten herrialdeetako sukaldaritza gehienetan aurki daitekeena. *Yufka* izeneko masa berezi batekin egiten da, eta, eskuarki, *çökelek* (gazta zuri turkiar mota bat) edo *beyaz peynir* ("gazta zuria" turkieraz, fetaren antzekoa), haragi txikitua edo barazkiak (espinaka, adibidez) erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suzette Robichon

**Suzette Robichon** (Bressòls, Frantzia, 1947ko abuztuaren 18a) editore, saiakeragile, ekintzaile feminista eta lesbiana frantsesa da.
## Biografia 
Monaubanen eta Toulousen letra klasikoen ikasketak amaitu ondoren, Suzette Robichon Parisera joan zen 70eko hamarkadaren hasieran. 

Orduan, Parisko Lesbiana Taldearekin bat egin zuen, eta Frantzian argitaratutako *Quand les femmes s’aiment*, lehen egunkari lesbianan parte hartu zuen, 1978tik 1980ra. 

Ondoren, *Vlasta, revue des fictions et utopies amazoniennes* aldizkaria sortu zuen, Michèle Causserekin, eta Monique Wittigen *Le voyage sans fin* argitaratu zuen. Teoriagile horren idatziek apasionaturik, 2001ean, haren obrari buruzko mahai-inguru bat antolatu zuen Parisen, Sam Bourcierrekin. 

Urte berean, Paris lesbianaren gida historiko eta kultural bat idatzi zuen Traude Bührmannekin, *Lesbisches Paris* izenburupean. 

Lesbiennes d'intérêt général (ARI) dotazio feminista eta lesbianaren lehen funtsaren sortzaileetako bat ere bada, eta Centre audiovisuel Simone de Beauvoir zentroko idazkari ere bai.

## Argitalpenak 
* ''Parce que les lesbiennes ne sont pas des femmes : Autour de l'œuvre politique, théorique et littéraire de Monique Wittig*, Actes du colloque des 16-17 juin 2001, Columbia University, Paris, Éditions gaies et lesbiennes, 2002
* *Lesbisches Paris*, Berlin, Orlanda Frauenverlag, 2002
* *Rosa Bonheur. Ceci est mon testament...*, Paris, IX Editions, 2012
* *Natalie Clifford Barney, Liane de Pougy, Correspondance amoureuse'', Paris, Gallimard, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonia Pulido

**Sonia Pulido Flores** (Bartzelona, 1973) kataluniar ilustratzailea, komikigilea  eta grabatzailea da 

## Biografia 
Arte Ederretan lizentziaduna da, grabatu eta estanpazio espezialitatean, eta lehen saria lortu zuen 1996an bere unibertsitateak antolatutako ilustrazio lehiaketa batean.

Bere ibilbidea *El País Semanal*, Mujer 21, *Rockdelux*, *Stripburger* edo *Tretzevents* eta istoriotxo laburren ilustrazioak eginez hasi zuen, bere gidoiarekin, *Dos vez breve, NSLM* edo *Tos* filmeetarako. 

2002an Injuveko Ilustrazio Lehiaketan saria lortu zuen.

Bere lehen istorio luzea *Puede que esta vez* (Sinsentido) izan zen, non Xavi Doménech-en gidoi bat irudikatu zuen, Cabareten *Maybe this time* abestian inspiratuta.

2006ko uztailean bere blog propioa inauguratu zuen, *El diario visual de Sonia Pulido* izenburupean.

Bitartean, erakusketetan parte hartu zuen, besteak beste, *Sin nosotras* talde-erakusketan, Espazio Sins Entidon, Rachel Deville, Lola Lorente eta Catel Muller-ekin batera, 2008. urtearen hasieran, eta *Separar por colores* en el marco bakarkako erakusketan. 2009ko Sevillako Komikiaren eta Ilustrazioaren Topaketaren barruan.

2018ko La Mercè Jaietako kartelaren egilea izan zen. Superheroina-geruza duen Merced handi bat erakusten du, eta haren azpian pertsona ugari biltzen ditu jaia ospatzen.

## Sariak 
* 2020: Ilustrazioko Sari Nazionala 2020. https://www.abc.es/cultura/arte/abci-sonia-pulido-premio-nacional-ilustracion-2020-202010061406_noticia.html

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sonia Pulidoren egunkari bisuala, egilearen bloga
Lola Lorente

**Lola Lorente** (Bigastro,  Valentziako Erkidegoa, 1980) komikigilea da.

## Biografia 
Lola Lorentek Valentziako Arte Ederren Unibertsitatean ikasi zuen, eta komikiaren mundua ezagutu zuen azken urteetan. Lankide batzuekin "Fanzine gaixo" autoeditatu zen, eta zazpi entregak egin zituen.

2007an, Bartzelonako Komikiaren Nazioarteko Aretoan autore berri izendatu zuten.

Gero Ilustrazioa ikasi zuen Bartzelonako Massana Eskolan. 2008. urtearen hasieran, Sin nosotras izeneko erakusketan parte hartu zuen, Espacio Sins Entidon, beste historialari ezagun batzuekin batera, hala nola Rachel Deville, Catel Muller eta Sonia Pulido.

Urte eta erdian Angulemako Auteurs Maisonen izenako etxean bizi izan zen, AlhóndigaKomik bekari esker.

## Sariak 
2012an, azkenik, autore berriaren saria jaso zuen Bartzelonako Komikiaren Aretoan, *Sangre de mi sangre* (Astiberri) lanagatik.

## Lanak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lola Lorente, egilearen bloga. Oso interesgarria
Franz Halder

**Franz Halder** (1884ko ekainaren 30a - 1972ko apirilaren 2a) alemaniar jenerala eta 
Alemaniako Armadako Komando Goreneko komandantea izan zen 1938tik 1942ko irailera arte, Adolf Hitlerrekin hainbat desadostasunengatik kargugabetu zuten arte. 

## Biografia 
Bigarren Mundu Gerran Barbarossa operazioaren plangintza eta ezarpena zuzendu zuen, 1941ean Sobietar Batasunaren inbasioa. Halder Ekialdeko frontean gerraren erradikalizazioan funtsezkoa izan zen. Bere langileek Komisarioaren Agindua (1941eko ekainaren 6an emana) eta Barbarossa Dekretua (1941eko maiatzaren 13an sinatua) zirriborratu zituen soldadu alemaniarrek edozein arrazoirengatik sobietar herritarrak exekutatzeko aukera ematen zuten geroko prozesu baten beldurrik gabe, hainbat gerra krimen eraginez eta kanpainan zehar egindako basakeriak. Gerra ostean paper erabakigarria izan zuen Wehrmacht garbiaren mitoa garatzeko.

Halderrek 1914an hasi zuen soldadutza. 1937an Adolf Hitlerren aldekoa ezagutu eta leial bihurtu zen. Halderrek Poloniako alemaniar inbasioaren plangintza estrategikoan parte hartu zuen 1939an. Planek baimena ematen zioten SSri segurtasun lanak egiteko -armadaren izenean-, poloniarren atxiloketa edo exekuzioa barne. 1940ko uztailean, Sobietar Batasunaren Ardatzaren inbasioa planifikatzen hasi zen, Barbarossa Operazioa, 1941eko ekainaren 22an hasi zena. Uda hartan, Halder Hitlerrekin estrategiaren inguruan eztabaida luze eta zatitzaile batean sartu zen. Hitlerrek Halder agintetik kendu zuen 1942ko irailean. 1944ko uztailaren 20an Hitler hiltzeko planaren ostean, Halder atxilotu zuten aurreko konplot batean parte hartu zuela jakin zenean, eta horrek atxiloketa eragin zuen. OKHko estatu nagusiko buru gisa, ohar zabalak gorde zituen, gero *The Halder Diaries* gisa argitaratuak.

Bigarren Mundu Gerraren ostean, Halder AEBetako Armadako Dibisio Historikoko aholkulari nagusi gisa aritu zen. 700 ofizial nazi ohiek eginako 2.500 dokumentu historiko baino gehiagoren idazkera gainbegiratu zuen, eta Alemaniako indar armatuen irudiari kalte egiten zioten materialak kentzeko agindu zien. Halderrek bere eragina erabili zuen alemaniar-sobietar gatazkaren istorio faltsu bat sustatzeko, non Alemaniako armadak "gerra noble bat" egin zuen eta gerra krimenak ukatu zituena. AEBetako Armadak Halderren apologiari ez zion jaramonik egin, Halderren taldeak Gerra Hotzaren harira garrantzitsutzat jotzen zituen Sobietar Batasunaren inguruko ikuspegi militarrak ematen ari zelako. Halderrek funtsezko zeregina izan zuen *Wehrmacht* garbiaren mitoa sortzeko. Halderrek arrakasta izan zuen Alemaniako armada salbuesteko helburuan: lehenengo Estatu Batuetako armadarekin, gero politikarien zirkulu gero eta zabalagoen artean, eta, azkenik, Amerikako herri kulturan. 1961ean, Meritorious Civil Service Award saria jaso zuen, Hitlerrek zein estatubatuar presidente batek kondekoratu zuten alemaniar bakarra bihurtuz.       

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Franz Halder @ ISLAND FARM KANPAMENDU BEREZIA: BRIDGEND-EN EMATEKO XI POWS
Félix Ziem

**Félix Ziem** (Beaune, 1821eko otsailaren 26a - Paris, 1911ko azaroaren 10a) frantziar Barbizongo eskolako margolaria izan zen.

Dijongo Arte Ederren Eskolan ikasi zuen eta, hasiera batean, arkitekto gisa lan egin zuen. 1839an Marseillara joan zen eta Adolphe Monticellirekin ikasi zuen. 1841ean Veneziara bisita egin ondoren, margolaritzari ekin zion. Veneziako paisaiak, natura hilak eta erretratuak egin zituen. 1857-58an Otomandar Inperioa eta Egiptorako bidaia baten ondoren, gai margolan orientalistak egin zituen.

## Iruditegia 

Ziem - O Canal Grande em Veneza.jpg|Veneziako Kanal Handia (1890-1900)
File:Toulon visit Loubet to french italian squadrons.jpg|Émile Loubet Frantziako presidentea Frantziako eta Italiako eskuadroiak bisitatzen Toulonen (1901)  
Félix Ziem - View of Istanbul.jpg|Istanbulgo ikuspegia
Constantinople, Félix Ziem, v. 1850-1900, huile sur toile, MBA Dijon.jpg|*Konstantinopla*, v. 1850-1900,
Ziem_Félix-Autoportrait.jpg|*Autoerretratua*
Père-Lachaise - Division 93 - Ziem 01.jpg|Félix Ziemen hilobia, Père-Lachaise hilerria, Paris

## Kanpo estekak
Mea Shearim

thumb|250px|Haurrak Mea Shearimen.

**Mea Shearim** (hebraieraz: ( "Ehun ate"), baita '''Me'a She'arim**, (yidis hizkuntzaz: **Meye Shorim)''' ere, Jerusalemgo iparraldean dagoen auzoa da. Hiriko zaharrenetariko bat da. Oso ezaguna da judu ultraortodoxoak soilik bizi diren eremua delako. Hainbat idazkunek auzo horretan modu «lotsagabean» jantzita ez sartzeko gonbita egiten diete emakume bisitariei.

## Historia 
Auzoa XIX. mendean eraiki zen, Jerusalemgo alde historikoko bizimodua deserosoegia baitzen. Hamar bat lagunentzako bi logelako etxe txikiz osatua zegoen, bata bestearen ondoan eraikiak, harresi natural bat osatuz; eskolak alde zaharrean zeuden bitartean.

1948ko arabiar-israeldar gerrak Mea Shearim Israelen esku utzi zuen; hiriko alde zaharra jordaniarren mende geratu zen, ordea. Israelgo Estatua sortu zenean, Mea Shearim eta bere helburu partikularrak kontuan hartu ziren: edozein judu erlijiosok Israelera itzultzeko zuen eskubide nagusia, gizarte moderno eta zibilarekin nahastu beharrik gabe, errespetatu egin zen, «itzulerarako eskubidea» ortodoxoei zein laikoei aplikatzen baitzitzaien.

Soldadutza ez zitzaien inoiz inposatu, Israelgo armadak arrazoi erlijiosoak onartu zituenez, inor arma bat hartzera ez behartzeko. "Ordezko laguntzarako zerbitzu nazionala" delakoa ere ez zitzaien ezarri, haien bizimoduak yeshiva batean ikastera behartzen bazituen. Auzoan, yidisa da gehien hitz egiten den hizkuntza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otsaportilloko hagina

**Otsaportilloko hagina** Nafarroako Urbasa-Andia natura parkean  dagoen hagin erraldoi bat da, Taxus baccata L. espeziekoa (hagin arrunta). <

1991an Nafarroako Monumentu Naturala izendatua izan zen, hain zuzen ere, zerrendako 30. zuhaitza da.

## Kokalekua 
Urbasa mendilerroan dago, Urbasa eta Andia Parke Naturalean, Otsaportillon, izena ematen dion parajean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beheitikolandako haritza.
* Eraulgo artea.
* Monumentu naturalak.
* Otsaportilloko bideko leizea.
* Ubabako begiratokia.
* Urbasa-Andia natura parkea.
* Zuhaitz apartekoak.

## Kanpo estekak 
* «Gabonetarako Urbasatik Begoñara oinez etortzen ziren artzainak (1954-1958)»&#x20;*Uriola.eus*
Montenegroko itsas blokeoa

**Montenegroko itsas blokeoa** Nikolas I.ak agindutako Montenegroko Erresumaren aurka Potentzia Handiek ezarritako itsas blokeoa izan zen.

1913ko apirilean altxatu zuten Montenegroko errefortzuak eta hornikuntzak Albaniako kostaldera iristea eragozteko. Hasieran Montenegro-Albaniako kostaldean hedatu zen Antivaritik Drin bokalera arte, San Giovanni di Meduaren ondoan, eta apirilaren 23tik Durazzoraino. Blokeoak 1913ko maiatzaren 14ra arte iraun zuen.

## Historia 
Balkanetako Lehen Gerran, Potentzia Handiek erabaki zuten eztabaidatutako eskualdea Albaniako erresuma independente berriari eman behar zitzaiola, nazioarteko administraziopean herrialde neutral gisa sortua, eta erabaki hori indartzeko blokeoa egitea erabaki zuten. Montenegrok Scutariren setioa jarraitu zuenez, Potentzia Handiek blokeoa ezartzea erabaki zuten, 1913ko apirilaren 10ean deklaratu zena. Helburua Serbiar hornidura eta errefortzuak Albaniako kostaldera iristea eragoztea zen. Blokeoak, "nazio anitzeko itsas eskuadra" batek osatutakoa, 1913ko apirilaren 10etik maiatzaren 14ra arte iraun zuen.

Blokeoan parte hartu zuten ontzien artean, SMS *Aspern*, SMS *Erzherzog Franz Ferdinand*, SMS *Radetzky*, SMS *Salamander*, SMS *Zenta* eta SMS *Zrínyi* austro-hungariarrak, Britainiar HMS *Africa*, HMS *Britannia*, HMS *Commonwealth*, HMS *Dominion*, HMS *Hibernia*, HMS *Hindustan*, HMS *King Edward VII* eta HMS *Zealandia* (3. Battle Squadron), HMS *Dublin* eta HMS *Darmouth*, *Edgar Quinet* eta *Ernest Renan* frantziarrak, SMS *Breslau* alemaniarrak eta *Ammiraglio di Saint Bon* eta *Francesco Ferruccio* italiarrak.

Blokea hasieran Montenegro-Albaniako kostaldean zehar hedatzen zen Bar-etik (gaur egun Montenegron) Drin ibaiaren irteeraraino, Shëngjin-en inguruan, egungo Albanian. Apirilaren 23an, Burney-k blokea Albaniako Durrës arte luzatu zuen.

Nazioarteko blokeoak presionatuta, Serbiak bere armada erretiratu zuen Scutaritik, eta gero aliatuen lurreko indar bateratu batek okupatu zuen.

## Kanpo estekak
Aniela Wolberg

**Aniela Franciszka Wolberg** (Czestochowa, Polonia, 1907ko urriaren 14a &ndash; Varsovia, 1937ko urriaren 11) poloniar anarkista izan zen.

## Biografía 
Aniela Wolberg Czestochowan jaio zen, Polonian, 1907ko urriaren 14an, familia judu batean. Unibertsitatean ikasten ari zela, ideia anarkistak zituzten kideekin harremanetan jarri zen. Poloniar Federazio Anarkistako (*Federacja Anarchistyczna*) kide izan zen 1926az geroztik. Bere jaioterrian hasi zituen ikasketak, baina Frantzian, Parisen eta Montpellierren jarraitu zuen ikasten. Frantzian, talde anarkista poloniarrekin lankidetzan jarraitu zuen urrunetik, baina harremanak izan zituen Frantziako erakunde libertarioekin ere, hala nola CGTrekin (Lanaren Konfederazio Orokorra - Sindikalista Iraultzailea) edo erbesteko talde anarkista espainiarrekin. Behin baino gehiagotan kolaboratu zuen prentsa libertarioarekin *Proletariat*, Walka (borroka) edo *Walka* Klas (klase-borroka) bezalako mugimendu poloniarreko aldizkarietan 

Frantziatik Poloniara erbesteratu zuten 1932an egindako anarkista jardueren ondorioz. Urte horretan bertan, Polonian, Federazio Anarkistako idazkari izendatu zuten. 1934an kartzelan sartu zuten denboraldi labur baterako. Espainian ere egon zen 1936an, gerra zibilean. 1937ko urriaren 11n hil zen Varsovian, ebakuntza kirurgiko batean arazoak izan ondoren.

## Kanpo estekak 
* Ohar biografikoa (ingelesez)
* Durruti taldeak 1938ko urtarrilean idatzitako obituarioa (ingelesez)
Sergio García Antolín

**Sergio García Antolín** (Zornotza, Bizkaia, 1999ko urtarrilaren 12a) Euskal Herritar futbolaria da. Atezain lanetan aritzen da. Athleticen harrobian hezia da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Oberkommando des Heeres

thumb| Komandantearen bandera 1938ko otsailetik 1941eko abendura arte.
**Oberkommando des Heeres** edo **OKH** (Armadako Komando Gorena) Bigarren Mundu Gerran *Oberkommando der Wehrmacht* (OKW) egituraren parte izan zen. Teorian, Alemaniako armadaren kuartel nagusi gorena, gerraren azken urteetan bere eginkizun garrantzitsuena ekialdeko frontearen komando operatiboa izan bazen ere, OKW-ek mendebaldeko frontean zuzentzen zuen bitartean.

Alemaniako tradizio militarraren arabera, gerra-kanpainen plangintza Lehorreko Armadako Estatu Nagusiaren ardura zen, eta OKH-k funtzionamendu funtzionala hartzen zuen bitartean. Teorian, OKH OKW-ren menpe egon behar zen (horretan itsas armadak eta aire-indarrak ere parte hartu zuten), baina Lurreko Armadak (Heer) SESBren aurkako borrokan izan zuen garrantzia erabakigarriak esan nahi zuen OKW-k ekialdeko fronteko jardueren gaineko kontrol nominal hutsa gauzatu zuela, OKH-k 1941eko ekainetik aurrera ardura handiago hartuz, Luftwaffe edo Kriegsmarine-k plangintza iraingarrietan parte hartzeko oso aukera gutxi utziz.

1935etik 1938ra OKH Werner von Fritschek zuzendu zuen, 1938tik 1941eko abenduaren 19ra Walther von Brauchitsch mariskalak. Barbarrossa Operazioan Moskuren aurkako Alemaniako ofentsibak porrot egin zuenez, Hitler Brauchitsch kaleratzera eraman zuen OKHko buru gisa, Hitlerrek berak hartu baitzuen plangintza militarraren zuzendaritza (nahiz eta karrerako militarra ez izan). Haren aginduak, ordea, Alemaniako armadaren porrot negargarriak ekarri zituen ekialdeko frontean, eta laster mendebaldeko frontean. Hitlerrek OKHko buru egon zen 1945eko apirilaren 30era arte, bere heriotza data arte.

Ordurako, Alemaniako makineria militarra ia erorita zegoen, baina Hitlerrek oraindik bere testamentuan adierazi zuen egun honetatik aurrera OKHren buruzagitza Ferdinand Schörner mariskalaren esku geratu zela. Hala ere, ez zuen inoiz aginte eraginkorrik egin, eta Pragako kanpoaldean zuzentzen zituen tropez inguratuta geratu zen. Izan ere, ia suntsitutako Wehrmacht-aren buruzagitza ez-ofiziala ia Wilhelm Keitel jeneralak, OKWko buruak, eta Alfred Jodl jeneralak, OKWko Estatu Nagusiak, Hirugarren Reicharen baldintzarik gabeko errendizioa sinatu zuten 1945eko maiatzaren 8an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chiani

**Chiani** ( edo *Glanis*,  edo Γλάνις<) Toscana lurraldeko ibai italiarra da. 42 km.ko luzera du. Arezzoko Apeninoetan sortzen da, Chiusiko harana zeharkatzen du eta Paglia ibaian isurtzen da, Orvietotik gertu.

## Historia 
Erromatarren garaian, urak Tiber ibaira isurtzen ziren oso-osorik. Historikoki, sarritan, uholde handiak eragin ditu Chiusiko haranean, eta Erromaraino ere iritsi ziren.

Erdi Aroan, Arezzo eta Chiusi arteko haran osoa zingira eremua zen. XVIII. mendearen amaiera aldera, Conte Fossombroni ingeniariak gaiari heldu zion eta arroa 25 bat kilometro hegoalderago mugitu zuen, Chiusi haraneko ura parte batean Arnorantz eta beste batean Tiberrerantz joan zedin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hemimycena lactea

***Hemimycena lactea*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldean erabiltzeko adina haragi.

Sininimoak: *Hemimycena delicatella*, *Mycena lactea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Oso txikia, 0,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, ganbil edo kanpai-itxurakotik laura, zuria, ertza irregularra eta gardentasunez ildaskatua.

**Orriak:** Zuriak, itsatsiak edo zertxobait dekurrenteak, zabal, lamelulekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Oso fina, baina nahiko luzea (3,5 cm arte), pruinaduna (haustxoarekin), zuria.

**Haragia:** Hutsala. Usain eta zapore ez oso nabarmenak, baina desatsegin samarrak.

**Etimologia;** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Hemimycena rickenii* eta *Hemimycena pseudolactea* espezieak, ezberdintasun mikroskopikoak bakarrik dituzte.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Saprofitoa, mendiko koniferoen basoetako eroritako hostoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kuba, Europa, Islandia, Maroko, Aljeria, Tunisia, Israel, Iran, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hemimycena mairei

***Hemimycena mairei*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Delicatula mairei*, *Helotium mairei*, *Marasmiellus mairei*, *Mycena mairei*, *Omphalia mairei*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, zertxobait unbilikatua, zuria, erdia grisaxka.

**Orriak:** Zurixkak, dekurrente samarrak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 cm inguruko garaierakoa eta 0,2 cm inguruko lodierakoa, leuna, zuria.

**Haragia:** Usaingabea.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere udazkenean. Parkeetako belar motzetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susan Martin

**Susan Martin** Ipar Carolinako Ordezkarien Ganberako kide errepublikano ohia da. Zortzigarren barrutia ordezkatu zuen, Wilson eta Pitt konderrietako kideak barne.

## Ibilbidea 
Martin 2012ko azaroaren 6an aukeratu zuten. Botoen %57,19 jaso zuen, eta Mark Bibbs demokratak %42,81. 2017. urteko azaroan, Martinek iragarri zuen ez zuela postulatuko laugarren agintaldirako Estatu Ganberako barrutien birbanatzearen ondorioz. 2018an Estatu Ganberatik erretiratu ondoren, Martinek esan zuen Tennesseera joango zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galeradun konpresio

Informazioaren teknologian, **galeradun konpresioa** edo konpresio itzulezina datuak konprimatzeko metodo bat da. Bere ezaugarri nagusia da zehatzak ez diren hurbilketak erabiltzen dituela eta zenbait datu baztertzen dituela edukia irudikatzeko. Datuen tamaina murrizteko erabiltzen da, horrela edukiak biltegiratu, manipulatu eta transmititzeko bideak arintzeko. Galeradun konpresioan ez bezala, galerarik gabeko konpresioan datuak ez dira degradatzen eta, beraz, jatorrizko irudia eskuratu daiteke konpresioa kentzen zaionean. Datu kopurua askoz gehiago murriztu daiteke galeradun konpresioarekin.

## Kanpo estekak
Jules de Trooz

**Jules Henri Ghislain Marie, de Trooz baroia** (Lovaina, 1857ko otsailaren 21a - Brusela, 1907ko abenduaren 31) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1907ko maiatzetil abendura.

Filosofia ikasketak egin zituen Lovainako Unibertsitate Katolikoan, lizentziatu gabe. Ondoren, politikan aritu zen eta Lovainako Elkarte Katolikoko idazkaria izan zen. Brabanteko kontseilari probintziala eta Lovainako herri-kontseilaria izan zen politika nazionalera iritsi aurretik. 1889an diputatu aukeratua izan zen eta 1899an barne ministro izendatua izan zen. 1902an sufragio unibertsalaren aldeko manifestazioen errepresioa agindu zuen eta Alderdi Katolikoko kide bezala irakaskuntza librearen garapena bultzatu zuen.

1907ko maiatzaren 2an lehen ministro bihurtu zen eta 1907ko abenduaren 31n hil zen karguan.