open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sebastian Fernandez de Lezeta

**Sebastian Fernandez de Lezeta** (Uribarri Harana, Araba, 1770 – Iturmendi, Nafarroa Garaia, 1822), izengoitiz *Dos Pelos* —hau da, *Ile Bi*—, gerrillaria izan zen. Napoleondar Gerretako borroketan Hego Euskal Herrian eta Aragoin frantsesen aurka jardun zuen.

Francisco Espoz Ilundainen konfiantza osoa izan zuen Napoleonen aurkako gerran, eta Arabako borondatezko soldaduen lehen ostea eratu zuen. 1809 eta 1814. urteen artean jardun zuen gerrila borrokan, batez ere. Buruzagi izan zen 1811ko Arlabango guduan, zeinean bere gerrillariek 1.600 frantses soldaduko talde bat garaitu zuten.

Gerra amaitzean Espainiako armada erregularrean koronel kargua lortu zuen. Armadan zela, beste militar batzuen etsaigoa erakarri zuen: joera liberalekoa zen Dos Pelos, eta errestaurazio borbonikoa absolutista zenez, Fernando VII.aren aldeko erregezaleak etsai bilakatu zitzaizkion. Halako erregezale batzuek, Urbasako mendialdetik gertu, Iturmendi herriko paraje batean (Ibarbeltz izenekoa), hil zuten bere bere gizonekin batera, 1822. urtean. Inguruko toponimian bada *Dospelos erreka* esaten dioten errekastoa, eta baliteke gertaera haiekin zerikusia izatea horrek.

Gasteizen bada Sebastian Fernandez de Lezeta izena duen kale bat, gerrillari haren omenez. Uribarri Haranan, 2017an, eskultura eraiki zitzaion herriko plazan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Napoleondar Gerrak Euskal Herrian
Loidi-Saletxe

**Antonio Maria Eizmendi Goenaga**, ezizenez **Loidi-Saletxe** edo **Loidisaletxe** (Errezil, Gipuzkoa, 1913ko urtarrilaren 28a - 1991eko apirilaren 1a) Gipuzkoako bertsolaria izan zen.

## Bizitza 
Nekazaria zen bizibidez. Eskola zaharreko bertsolari etorri handikoa, gairik gabeko saioetan ohitua. 1981ean Bertsolari Elkarteak omenaldia eskaini zion Paulo Zubiarrain "Paulo Txikia"-rekin batera.

## Erreferentziak
Ramon Belaustegigoitia

**Ramon Belaustegigoitia Landaluze**, izengoitiz ***Rabel*** (Laudio, Araba, 1891ko urriaren 27a - Madril, Espainia, 1981eko urtarrilaren 1a) arabar idazle eta futbolaria izan zen.

## Biografia 
Zuzenbidea ikasi zuen Salamancan, eta Bilbon bere bulegoa zuen. Euskal Herriko hiri- eta nekazari-jabegoez eta lurraren arazoez arduratu zen. Bereak dira, besteak beste, *La cuestión de la tierra en el País Vasco* (1918), *Las bases de un gobierno nacional vasco* (1918) eta *Trueba. Su significación en la moderna literatura vasca* (1914) lanak. 1938an, bestetik, Mexikon, *Euzkadi en llamas* eleberria plazaratu zuen, bere testigantzan oinarritutako sormenaren lana, Errepublikaren aldekoen ikuspuntutik Espainiako Gerra Zibilean gaztelaniaz argitaratu zen euskal eleberri garrantzitsuena.

Lanaz gain, futbolean ere jardun zuen Bilboko Athletic Klubean, eta Espainiako Kopa ere irabazi zuen 1914an eta 1915ean. Anaiak zituen Federiko, idazlea eta Jose Maria, Athleticeko jokalaria, Francisco, Santiago eta Benigno futbolariak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila Athletic-en webgunean
Bonifazio Etxeberria

**Bonifazio Etxeberria Orbea** (Eibar, Gipuzkoa, 1859ko ekainaren 5a - 1951ko urtarrilaren 8a) industria gizona izan zen.

## Bizitza 
Armagile familia batean jaioa, Julian anaia Eibarko Armeria Eskolako zuzendari izan zen eta Polonia arreba eskola-maistra; biak dituzte jaioterrian euren omenezko kale bana. Ikasketak Madrilen eginda, atzera Eibarra itzuli zen, eta 1905ean Bonifacio Echeverría arma-fabrika sortu zuen bertan. «Izarra» izeneko pistola automatikoak eginez hasi zen, gero «STAR» deitu zirenak. Bizitzako alor asko jorratu zituen Eibarren; besteak beste, kantuan ere jarduten zuen, tenor-ahotsa zuenelako.

## Erreferentziak
Diego Kolon

**Diego Kolon**, baita **Giacomo Colombo** ere, ( Genoa?, 1465 &ndash; Sevilla, 1515) espainiar konkistatzailea izan zen, Kristobal Kolonen anaia. Hispaniola uharteko gobernaria izan zen denbora labur batez, baina nortasun ahulekoa zenez, bere anaia Bartolomeren esku utzi behar izan zuen kargua. Espainiara itzuli ondoren, apaiz egin zen 1.500. urtean.

Kristobal Kolonen anaia gazteena zela uste zen, 2024. urtean, azterketa genetiko baten ostean, bosgarren mailako senidea zela jakin zen arte. Diego Kolon  Errege-erregina Katolikoen zerbitzura aritu zen, Kristobal Kolonekin batera, egindako bidaia eta aurkikuntzetan

## Erreferentziak
Logras

**Logras** XVI. mendean Garazin bizi zen familiaren izena da. Nafarroako erresumako administrazio lanetan jardun zuten eta, Zaro eta Eiheralarren lur asko eskuratu ondoren, markes titulua jaso zuten Luis XIV.a Frantziakoa erregearengandik. Frantziako Iraultzaren bezperan, foruzale sutsu agertu zen Lograsko markesa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritz Lopategi

**Aritz Lopategi Urrutia** (Gernika, Bizkaia, 1969ko irailaren 9a) bertsolari bizkaitarra da. Kimikan lizentziatua da, eta langintza horretan dihardu.

1993ko eta 1997ko Txapelketa Nagusietan finalista izan da eta 1994, 1996 eta 2000n Araba-Bizkaiko txapeldunordea. Araba-Bizkaiko eskolarteko txapeldun ere izana da birritan, 1984 eta 1987an. Bere bertsokera segurua eta erregularra da, eta irudimen egokia eta bitxia du bertsotarako.

## Palmaresa 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Finalista (2): 1993 (8.a), 1997 (6.a)
* Araba-Bizkaiko Txapelketa:
** Txapeldun ordea (3): 1994, 1996, 2000
* Eskolartekoak:
** Araba-Bizkaiko Eskolartekoa
*** Txapelduna (2): 1984, 1987

## Erreferentziak
Joseph Otxoa de Arin

**Joseph Otxoa de Arin** (Ordizia, XVIII. mendea) gipuzkoar idazlea izan zen. Donostian, 1713. urtean, *Doctrina Christianaren Explicacioa Villa Franca Guipuzcoaco onetan euscaraz itz eguiten dan moduan* katixima eman zuen argitara. Hitzaurre bi ditu, bata gaztelaniaz ("Prologo al lector") eta bestea euskaraz ("Pueblo onetako jenteari"); liburuaren zenbait zati latinez daude, bestalde, orduan ohi bezala. Koldo Mitxelenak esan zuen bezala, "Tiene, por su misma fidelidad a la letra y su ausencia de preocupaciones literarias, un valor inapreciable como documento lingüístico." 

Luis Villasanteren ustez erdal lexikoaren mende agertzen da, baina baditu, aldiz, beste balore batzuk:  “Ochoa de Arín, al exponer la doctrina, echa constantemente mano de voces y vocablos castellanos hasta límites inverosímiles, y ésta es la única razón del veredicto condenatorio que hemos transcrito. (…) Pero una vez reconocido esto, también debemos decir que este libro, como en general todos los antiguos, tienen mucho que enseñarnos como maestros de lengua, sobre todo en el dominio de la gramática, conjugación, etc. El que para exponer el catecismo echen mano del argot o léxico románico usual en los libros castellanos, no obsta para que por otro lado manifiesten a cada momento el dominio y posesión perfecta que tenían de la lengua vasca, en que vivían inmersos sus autores” (1979, 121. or.).

Edward Spencer Dodgson euskalari ingelesak argitaratu zuen berriro Otxoa de Arinen obra 1910. urtean.

## Erreferentziak
Javier Arozena

**Javier Arozena Etxeberria** (Donostia, Gipuzkoa, 1935eko martxoaren 6a - 2016ko uztailaren 5a) gipuzkoar margolaria izan zen.

## Biografia 
Bakarkako lehenengo erakusketa 1955ean egin zuen Donostian. Harrezkero, Bilbon, Iruñean, Eibarren, Gasteizen, Zaragozan eta Pauen ere egin ditu erakusketak. Bere pintura tinkoa eta humanista da. 1965. urtean Carlos Bizcarrondorekin, Alejandro Tapiarekin eta Jose Grazenearekin UR margolaritza-taldea sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Javier Arozenari elkarrizketa euskonews.com webgunean
Molossus pretiosus

***Molossus pretiosus*** Molossus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Molossus pretiosus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Semeno Azkarra

**Semeno Azkarra** —— VIII. mendeko baskoien buruzagia izan zen. Deierri eta alboko lurraldeetako, hau da, Nafarroa zaharreko, buruzagia eta baskoien arteko buruzagi nagusietako bat izan zen. Abd ar-Rahman I.a Kordobako emir musulmanak menderatu zuen 781. urtean.

Batzuk Semeno leinuko erregeen lehen aitzindari bezala hartu badute ere, agian Semeno Iruñekoarekin nahasiz, gaur egun ez dago honen frogarik.
## Erreferentziak
Javier Eseverri

**Javier Eseverri Barace** (Iruñea, ) areto futbol-jokalaria nafarra da. MRA Navarra futbol-taldeko jokalaria. Espainiako Ligako jokalari onenetako bat da, eta Espainiako Areto Futboleko Selekzioan jokatu duen lehen nafarra. 2006an Nafar Kirolari Onenaren saria jaso zuen, Carlota Ziganda golf-jokalariarekin batera.

## Erreferentziak
Vitim

**Vitim** (buriateraz eta , , *Viitim*; evenkeraz: Витым, *Witym*) ekialdeko Siberiako ibaia da, Errusiako Buriatia, Zabaikalski kraia eta Irkutsk oblasta zeharkatzen dituena. Lenaren ibaiadar nagusietako bat da. 1.978 km luze da, eta 227.000 km2ko ibai-arroa hartzen du.

## Geografia 
Ikat mendien ekialdeko hegalean du iturburua, Buriatiako Bagdarin herritik hurbil. Vitimeko ordokia zeharkatu ondoren, Jablonovy eta Stanovoi mendiguneak inguratzen ditu. Vitim hirian Lena ibaiarekin bat egiten du, delta bat eratuz. Gune horretan, drainatutako eremuak 186.000 km² ditu, arro osoaren %&nbsp;83. Urteko batez besteko emaria 1.562 m³/s da; emari handiena ekainean du (5.017 m³/s) eta txikiena martxoan (82 m³/s).

 
**Vitim ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Bodaibon neurtuak**Datuak: 1936 eta 1990 artean****

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 123 
  bar:Fév from:0 till: 95.5 
  bar:Mar from:0 till: 82.4 
  bar:Avr from:0 till: 102 
  bar:Mai from:0 till: 1469 
  bar:Jun from:0 till: 5017 
  bar:Jul from:0 till: 4195 
  bar:Aoû from:0 till: 3399 
  bar:Sep from:0 till: 2939 
  bar:Oct from:0 till: 1000 
  bar:Nov from:0 till: 246 
  bar:Déc from:0 till: 174 
  

PlotData=
  bar:Jan at: 123 fontsize:S text: 123 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 95.5 fontsize:S text: 95,5 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 82.4 fontsize:S text: 82,4 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 102 fontsize:S text: 102 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 1469 fontsize:S text: 1.469 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 5017 fontsize:S text: 5.017 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 4195 fontsize:S text: 4.195 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 3399 fontsize:S text: 3.399 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 2939 fontsize:S text: 2.939 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 1000 fontsize:S text: 1.000 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 246 fontsize:S text: 246 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 174 fontsize:S text: 174 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Etxague

**Miguel Etxague** aitoren seme nafarra izan zen. XIII. mendean, beste aitoren seme batzuekin hitzarturik, erregeari Nafarroako foruak eta usadioak onarrarazi nahi izan zizkion. 1237ko Lizarrako Gorteetan auzia eztabaidatu, eta Aita Santuaren epaia eskatu zuten. Hark buldak bidali zituen, elkartea desegiteko aginduz.

## Erreferentziak
Ricardo Izagirre

**Ricardo Izagirre Epalza**, izengoitiz **Tristán de Izaro** (Donostia, Gipuzkoa, 1902 - *ib.*, 1971ko martxoaren 30a) gipuzkoar idazle eta kazetaria izan zen.

## Biografia 
*El Pueblo Vasco* egunkarian, *Euskalerriaren Alde*, *RIEV* eta Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen buletinean eman zituen argitara artikulu gehienak. Donostiako historia jorratu zuen batez ere.

## Erreferentziak
Eustasio Amilibia

**Eustasio Amilibia Egaña ** (Tolosa, 1801eko martxoaren 29a - Donostia, 1864ko abuztuaren 12a) gipuzkoar politikaria izan zen. Gipuzkoako diputatu nagusia eta Donostiako alkatea ere izan zen. Halaber, korrejidore, buruzagi politiko, gobernadore zibila eta Gorteetako Diputatua izan zen. Lehen gerra karlistan, Eugenio de Aviraneta konspiratzaileak eraturiko zerbitzu sekretuan lan egin zuen.

Pedro Egaña politikari arabarraren lehengusua izan zen.

## Erreferentziak
Iñaki Goikoetxea

**Iñaki Goikoetxea** (Gernika, ?) bizkaitar politikaria da. Euzko Alderdi Jeltzaleko kidea da. Zuzenbidean eta Ekonomian lizentziaduna da. Eusko Jaurlaritzako Kanpo Ekintzako idazkari nagusia izan zen, eta Sabino Arana Fundazioko arduradunetako bat da. 2007. urteaz geroztik, Euzkadi Buru Batzarreko kidea da.

## Erreferentziak
Andoni Ortuzar

**Andoni Mirena Ortuzar Arruabarrena** (Abanto-Zierbena, 1962ko uztailaren 13a) bizkaitar politikari jeltzalea eta Euzko Alderdi Jeltzaleko lehendakaria da. Informazio Zientzietako lizentziaduna Euskal Herriko Unibertsitatean. EAJko Bizkai Buru Batzarreko kidea da eta Euskadi Buru Batzarreko lehendakaria da. EITBko zuzendari nagusia izan zen 1999-2008 bitartean.

Eusko legebiltzarkidea izan da IX. eta X. legegintzaldietan.

2013ko urtarrilaren 12an Euskadi Buru Batzarreko presidentea aukeratua izan zen, Iñigo Urkullu lehendakaria ordezkatu zuen.

## Erreferentziak
Joaquin Francisco Barroeta Aldamar

**Joaquin Francisco Baldomero Barroeta Aldamar Hurtado de Mendoza** (Getaria, Gipuzkoa, 1796ko otsailaren 27a - Madril, Espainia, 1866ko urriaren 30a) gipuzkoar foruzalea izan zen. Joaquín María Barroetaren semea zen.

## Biografia 
1815ean Getariako alkate, 1816an Batzar Nagusietako kide, 1828an, Gipuzkoako diputatu, eta 1844an senatari izendatu zuten. 1864an, Madrilgo Senatuan euskal foruen defentsa sutsua egin ondoren, Gipuzkoako Diputatu Nagusi izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian
* Eustasio Amilibia
* Fermin Lasala Urbieta
* Francisco Javier Castaños
Luis Urteaga

**Luis Urteaga Iturriotz** (Ordizia, Gipuzkoa, 1882ko abendua &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 1960ko apirilaren 11) gipuzkoar musikagilea eta organo-jotzailea izan zen.

## Biografia 
1919. urtetik hil arte Donostiako San Bizente elizako organo-jotzailea izan zen. Donostiako kontserbatorioko irakasle izan zen. Eliz-musika idatzi zuen batez ere; aipagarria da *Cantos para la Santa Misa *lana.

thumb

## Erreferentziak
Mops brachypterus

***Mops brachypterus*** Mops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Mops brachypterus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Pedro Malon Etxaide

**Pedro Malon Etxaide** (Cascante, Nafarroa Garaia, 1530 inguruan - Bartzelona, Katalunia, 1589ko irailaren 1a) agustindar elizgizon mistikoa eta humanista izan zen.

## Bizitza 
Salamancan frai Luis Leongoaren eta aita Gebararen ikasle izan zen. Geroago Burgosen (1569-1572) Zaragozan eta Bartzelonan irakasle aritu zen. Huescako unibertsitatean teologiako doktoretza lortu zuen. Haren obra nagusia: *La conversión de la Magdalena.* Garrantzi handia izan zuen gaztelaniazko literaturan eta teologian.

## Idazlanak 
* *La conversión de la Magdalena*, (Bartzelona, 1588). Gaztelaniaren erabilpen teologiko eta pastorala defendatzen du, garai horetan jarrera aurrerakoia zena, prestigio mailan latinaren parean jartzen zuelako.
* *Tratado de San Pedro y de San Juan* (galdua)
* *Libro de todos los santos* (galdua).

## Bibliografia 
*Azurmendi, Joxe (2020): *Pentsamenduaren historia Euskal Herrian*, Leioa/Andoain, EHU/Jakin. 
*Jimenez, Jon (2024): “Euskal Herriko pentsamenduaren historiaz” in Haritz Azurmendi, Alba Garmendia eta Jon Mentxakatorre (argtz.):  *Euskal pentsamenduaren garabideak*, Bilbo, UEU. 
*  Gullón, Ricardo: *Diccionario de literatura española e hispanoamericana*. Madrid, Alianza Editorial, 1993. 
*  Valbuena Prat, Ángel: *Historia de la literatura española*, Bartzelona, Gustavo Gili, 1937

## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Joseba Intxausti, *Gaztelaniaren aldeko manifestua (Malon Etxaide, 1588)*, Bat, 77. zkia.
Javier Olaeta

**Javier Olaeta Torrezuri** (Gernika, 1923ko irailaren 16a - *ib.*, 2016ko apirilaren 6a) bizkaitar dantzaria eta abeslaria izan zen, Segundo Olaetaren semea.

Ingeniari kimikoa zen, eta aseguruetan ere diplomatu zen. *Elai-Alai* dantza-taldeko kidea izan zelarik, taldearekin Europan, Estatu Batuetan eta Kanadan ibili zen. *Elai-Alai* dantza-taldearen zuzendaria izan zen 1991. urtean Gernikan jende aurrera berriro agertu zirenean. 2009. urtean *Olaeta balletak: amets baten koreografia* erakusketa aurkeztu zuten Bizkaiko Foru Agiritegian Olaeta Torrezuri neba-arrebek 2008an Bizkaiko Foru Aldundiari dohaintzan eman zioten ondare-funtsa ospatzeko; 2010eko martxora arte egon zen ikusgai.

## Erreferentziak
Jose Begiristain

**Jose Begiristain Gorriti** (Donostia, Gipuzkoa, 1879ko urtarrilaren 22a - 1952ko irailaren 26a) gipuzkoar medikua izan zen.

## Biografia 
Valladoliden ikasketak egin ondoren, Parisa jo zuen Hospital Saint-Louis erietxean ikasketak jarraitzera. Gipuzkoan X izpiak erabili zituen lehen sendagilea izan zen. Digestio-aparatua, nerbioena eta larruko gaitzak aztertu zituen, batik bat.

## Erreferentziak
Fuensanta Figueroa

**Fuensanta Figueroa Figueroa** (Barakaldo, 1973 - ) bizkaitar musikagilea da.

Barakaldoko eta Bilboko Kontserbatorioetan egin zituen Musika ikasketak. Psikodidaktikako doktoretza lortu zuen. Gaur egun, Barakaldoko Kontserbatorioan, pianista-laguntzaile modura aritzen da hainbat ikasgaitan, eta bigarren tronpeta da bertako txistu-, tronpeta- eta perkusio-orkestran.

## Erreferentziak
Lantziegoko ermandadea

**Lantziegoko ermandadea** Biasteriko taldeko anaiartea da. Kripan, Bilar, Lantziego (Asa, Lantziego, Biasteri), Moreta, Oion (Gorrebusto, Labraza, Oion) eta Ekorako udalerriek osatzen dute anaiartea. Udalerri horiek Biasteriko anaiartearen mende egon ziren, XIX. mendean aparteko anaiartea osatu zuten arte.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Juaristi

**Manuel Juaristi Azpiazu**, izengoitiak: *Aldako*, *Azkoiti*, *Izarraitz*, *Dundunzar* (Azkoitia, Gipuzkoa, 1923ko otsailaren 2a - Gasteiz, Araba, 2011ko irailaren 30a) gipuzkoar idazlea izan zen.

## Biografia 
Karmeldarra izan zen. Hitz lauzko obrak eta olerkiak eman zituen argitara *Karmen´go Amaren Egutegia*, *Karmel*, *Arantzazu*, *Zeruko Argia* eta *Olerti* agerkarietan. Harena da *Jakintsuentzat honoria* antzezlana.
## Erreferentziak
Domenico Veneziano

**Domenico Veneziano**, jaiotza-izenez **Domenico di Bartolomeo** (Venezia,  - Florentzia, 1461eko maiatzaren 15a) italiar pintorea izan zen.

## Biografia 
1439 inguruan Florentziara aldatu zen, Pedro Medicirentzat lan egitera, eta garrantzi handiko maisua izan zen. Hasieran nazioarteko gotikoko ezaugarriak beretu zituen, eta Europa iparraldeko artisten obra ezagutu zuen, baina Lehen Pizkundeko artearen joerari jarraitu zion orokorrean. Kolorearen erabilera berria bultzatu zuen, arina eta garbia. Piero della Francesca pintorearen maisua izan zen bestalde. Obra nagusiak: *Aztien gurtza *(1434), *Santa Lucia dei Magnoli* (1445) eta *Madonna* (1460).

Veneziako lehen lanetan nazioarteko gotikoko maisuen kutsua antzematen zaio, esan bezala, baina Florentziara aldatu zenez gero Filippo Lippi eta Fra Angelico hartu zituen eredu, nahiz eta ez zituen haien ezaugarri asko bere egin, eta arretaz aztertu zuen Masaccioren obra. Venezianok argiaren bidez arrazionaltasun plastiko handiko mundu bat irudikatu zuen, eta espazioa argiaren bidez zehazten zuen, geometriaren bidez baino; Lippi eta Fra Angelicoren koadroetan argiak irudiak modelatu eta ingurunetik urruntzen zituen bezala, Venezianorenetan argiak eratzen du espazioa eta batzen ditu irudiak.

Florentziako lehen obratik (*Carnesecchi* eta Toskanako freskoak) "Ama Birjina eta Haurra tronuan" eta bi santuren buruak bakarrik gorde dira. Perspektiba oso landua dute, eta irudiak eskulturalak dira, Masacciorenak bezala. Bigarren lana Santa Lucia dei Magnoli elizako aldarerako egin zuen, 1445 inguruan. Erdiko atalean agertzen da bere obra nagusietako bat, "Ama Birjina eta Haurra santuekin" (Uffizien galeria, Florentzia), erretaulen alorrean XV. mendetik aurrera ospe handia izan zuen estilo baten aitzindaria (*Sacra Conversazione* edo "Elkarrizketa sakratua"). "Ama Birjina eta Haurra" koadroan Masaccioren antzeko hainbat ezaugarri agertzen dira: hark Ama Birjinari emandako tankera bera eman zion Venezianok San Joani; antzeko perspektiba erabili zuen, baina Venezianoren proportzioak lirainagoak dira eta arkitektura osagaiek ez dute hain nabarmena Brunelleschiren ukitua; pertsonaiek oreka eta duintasun handia dute, baina ez dute Masaccioren irudien pisua eta bolumena, santuen gorputzak meheak dira, gihartsuak, aurpegiak adierazkorrak eta ezaugarri indibidualizatuak dituzte. Kolorearen erabilera, ordea, Masacciorenaren eta, oro har, Florentziako eskolako margolarienen oso bestelakoa zuen; obraren osagai integrala da, eta argiak definitzen du espazioa.

*Aztien gurtza* ere azpimarratzekoa da, hondoko paisaia zabal bikainagatik batez ere. Kolore biziak eta errealismo zaindua elkartu zituen.

Venezianorena da, orobat, Florentziako San Egidio ospitaleko elizako koruko margoa, Ama Birjinaren bizitza; baina Piero della Francesca, gerora Quattrocentoko maisu handi izan zena, lan horretan laguntzaile izan zuelako da bereziki ospetsua.

## Erreferentziak
Antonio Sorarrain

**Antonio Sorarrain Amunarriz** (izengoitiak: *A. Andoni*, *Fray Antonio)* (Alkiza, 1928ko urtarrilaren 2a - Sondika, 2011ko irailaren 17a) gipuzkoar elizgizona, idazlea eta irakaslea izan zen.

Alkizako Perurena baserrian jaio zen. Antonioren familia, 1922an, Zizurkilgo Iriartetik etorri zen Perurena baserrira. Gurasoak Krispin Sorarrain eta Maria Hermerejilda Amunarriz Anoetan ezkondu ziren; aita asteasuarra eta ama Anoetakoa zituen. Krispin Sorrarain Argia aldizkariko Alkizako kronista eta Bigarren Errepublikako lehen alkatea izan zen.

Alkizako San Martin eskolan ikasi ondoren Arantzazura joan zen fraile-ikasketak egitera frantziskotarrekin. 1953ko apirilaren 6an meza berria eman zuen Alkiza jaioterrian.

Gazte-gaztetatik hasi zen idazten eta artean Arantzazun ikasle zela bere lehen obra publikatu zuen 'Santa Maria Goretti, bere bizitza' (1950). Pello Joxe Aranburuk dioen bezala gipuzkera xamurrez idatzita dago. Publikatu eta 6 hilabetera agortu zen edizioa. Segidan bizkaierazko bertsioa ere egin zuen.

Idatzi zuen hurrengo lana Arturo Kanpionen *El bardo de Itzaltzu* ipuinaren euskarazko bertsioa izan zen: ''Itzaltzu'ko koblaria* (1951). Euzko-Gogoa aldizkarian publikatu zioten 1954an.

1955a oso oparoa izan zuen idazle moduan. Zarauzko Itxaropena argitaletxearen Kuliska-Sortako 7-8 alean, *Elezarrak* izenburukoa, *Irarrazabal'go orma tartean* ipuina argitaratu zuen. Urte berean Ama Maria Teresalinaren bizitza ere idatzi zuen: *Lili txuria odoletan*.

Bere gainerako lanak frantziskotarren agerkarietan, *Anaitasuna* aldizkarian eta bere jaioterriko *Oilategitik* aldizkarian publikatu zituen.

Pello Joxe Aranburu alkizarrak 2001ean idatzitako eta publikatutako *Alkiza auzo eta hiribilduaren azterketa historikoa* lanean *Garai bateko Alkiza kronika'' kapitulua idatzi zuen.

1957an 'Elduen Euskal Eskola' sortu zuen Zarautzen non gauez euskarazko eskolak ematen zituen.

1961 eta 1968 bitartean Zarauzko Lanbide Eskolako zuzendaria izan zen. 1968an fraidetza utzi eta Belen Lasagarekin ezkondu zen. Sondikan jarri zen bizitzen.

## Erreferentziak
Francisco Fuentes Paskual

**Francisco Fuentes Paskual** Nafar historialaria izan zen (Tutera, 1893ko urriaren 5a - *ib.*, 1959ko abenduaren 28a). Tuterako Santa Ana apaiztegian ikasketak egin ondoren Filosofia eta Letretan lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean. Tuterako artxibozaina izan zen. Garrantzizko lanak egin ditu Tuterako historiari, artxiboari eta arteari buruz.

## Erreferentziak
Narkis Balentziaga

**Narciso "Narkis" Balentziaga Altuna** (Arroa, Zestoa, 1905eko urria &ndash; Mexiko, 1935eko azaroaren 26a) gipuzkoar margolaria izan zen.

## Bizitza 
Narkis Balentziaga Arronan jaio zen 1905eko urrian. Umetatik hezurretako gaixotasun bat pairatzen zuen, eta ospitalean zegoelarik, marraztera animatu zuten. Ondoren, lagunek bultzatu zuten horretara, eta horien artean Ignacio Zuloagak.

1935eko azaroaren 26an hil zen Mexikon, 30 urte zituela.

## Sariak 
* 1928: Donostiako Pintore Hasiberrien Erakusketako bigarren saria
* 1931: Donostiako Pintore Hasiberrien Erakusketako lehen saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Barkaiztegi

**Martin Barkaiztegi**, izengoitiz **Martintxo** (Oiartzun, Gipuzkoa, XVII. mendea - Deba?, 1800eko otsailaren 13a) ospe handiko zezenketari euskalduna izan zen. Ausarta eta ikusgarria zen; zangoak burdinetan loturik eta aulkian eserita hil ohi zituen zezenak.

Batzuk diote Francisco Goya margolaria bere adiskidea zeala eta *La Tauromaquia* izeneko bilduman agertu zuela (*El torero Martincho*). Beste batzuen ustez, Martincho hori beste bat da.

## Erreferentziak
Molossops temminckii

***Molossops temminckii*** Molossops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Molossops temminckii'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jean Pierre Garat

**Jean Pierre Garat** (Hazparne, Lapurdi, 1773ko uztailaren 7a - 1846ko abenduaren 6a) Lapurdiko apaiza eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Hogeita hamalau urte zituela egin zen apaiz eta, Uztaritzen egon ondoren, *Bihotz Sainduaren Apezen* elkartea sortu zuen Hazparnen, 1812an. *Ceruko gakhoa* izeneko liburuxka idatzi zuen euskaraz, Etxeberri apaizarekin batera.

## Erreferentziak
Maurizio Elizalde

**Maurizio Elizalde Etxeberria** (Amaiur, 1915eko irailaren 21a - Arizkun, 1992ko apirilaren 18a) baztandar txistularia eta folklore biltzailea izan zen. Euskal Herriko txistulari handienetakoa, Isidro Ansorena, Boni Fernandez eta Jose Luis Garaiekin batera. Baztango folklorea, musika eta dantzak partituretan jarri eta ezagutzera eman zituen . Berrogei urte baino gehiagoz aritu zen txistua jotzen eta gazteei irakasten. 

## Bizitza 
Maurizio Elizalde Etxeberria Amaiurko Lizundegiko mendia baserrian jaio zen, 1915eko irailaren 21ean. Geroago, Arizkungo Martintoneko bordara joan zen bizitzera Elizalde familia, eta herri horretan eman zuen Mauriziok bere bizitzaren zatirik handiena. Silbestra Elizalde lehengusinarekin ezkondu eta sei seme-alaba izan zituzten, lau mutil eta bi neska.

Aita, Antonio Elizalde, txistularia zuen, eta hark irakatsita hasi zen txistua jotzen.. Musika-ikasketak (solfeoa eta klarinetea) sakontzeko hainbat irakasle izan zituen; lehenik eta behin Benito Irura Arizkuneko organo-jolea, ondoren Jesus Jimenez tokiko eskoletako maisua eta Emiliano Apecechea Erratzuko organo-jolearekin ere aritu zen.

Antonio Elizaldek, Erratzuko Jose Telletxearekin batera, lan handia egina zuen Baztan aldeko mutildantzak eta beste doinu batzuk biltzen eta ezagutzera ematen. 1943an, melodia horiek pentagraman idazten hasi zen Maurizio; partitura guztiak Baztango udaletxean gorde ziren, Aita Donostiak zuzendu eta gero.

1950ean aita jubilatu zenetik, urte anitz eman zituen jotzen Felix Iriarte atabalaria lagun zuela. Aurretik beste lagun batzuk izan zituen, hala nola, Xidro, Manuel eta Tomas Jaurena, baina denbora gehiena Felixen ondoan eman zuen. 

Arizkungo txistulari ofiziala izan zen berrogei urtez, eta baita Elizondokoa ere. Elizondoko plaza batek Maurizio eta Felixen izena dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Viguria, Jaime, Maurizio Elizalde eta Felix Iriarteren omenezko bideoa
* Aranburu Urtasun, Mikel, Sánchez Ekiza, Karlos, Maurizio Elizalde Auñamendi Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus
* Maurizio eta Felix ta bertze ttunttuneroak, baztangohaizegoa.wordpress.com
* Sarriegi, Patxi, Maurizio Elizalde: "Jotzerakoan barrutik egin behar da, bestela alferrik aritzea da", Argia, 1991/09/29, w390w.gipuzkoa.net
* Elizalde, Baztando folklorearen lekuko, Euskaldunon Egunkaria, 1992/04/21
Belen Greaves

**Belen Greaves Badillo** (Bilbo, Bizkaia, 1956ko urriaren 31) politikaria da, Eusko Alderdi Jeltzaleko kidea. Zuzenbidean lizentziaduna da. Eusko Jaurlaritzako Merkataritza, Kontsumo eta Turismo sailburua eta Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura diputatua izan da. 2007. urteaz geroztik Euzkadi Buru Batzarreko idazkaria da. 2013ko urtarrilean, Eusko Jaurlaritzako Kontsumobide kontsumorako gobernu-agentziako zuzendaria izendatua izan zen, baina 2013ko ekainean dimititu egin zuen, Eusko Legebiltzarrean talde politiko guztien aldetik, EAJ ezik, bere jardunaren gaitzespena jaso eta gero, Eroski eta Fagor enpresen mendeko ekarpenen auzian enpresen alde azaltzeagatik. Zehazki, hurrengoa esan zuen: *"Eroskik eta Fagorrek ongi egin zuten, eta hori ezin du inork ukatu"*.

## Erreferentziak
Julio Jose Duler

**Julio Jose Duler** (Baiona, Lapurdi, 1737ko ekainaren 8a - ?) itsasgizona izan zen. Antillak aztertu eta uharteetako kostaldeen plano bat egin zuen 1765. urtean. 1769an Amazonas ibaian gora ibili zen *Mosquito* belaontzian. Cayenako portuko buruzagi izendatu zuten eta Rocheforteko portuko komandante nagusi 1773. urtean.

## Erreferentziak
Miguel Intxaurrondo

**Miguel Intxaurrondo Arriaran** (Arribe, Nafarroa, 1879 &ndash; Humacoa, Puerto Rico, 1979ko maiatzaren 28a) euskal idazle eta apaiza izan zen.

## Biografia 
Euskara irakatsi zuen Iruñeko apaizgaitegian. Harenak dira: *La iglesia y el euskera* (1926), *Método práctico del euskera* (1928). Olerkiak ere egin zituen. Cartagenan eta Puerto Ricon bizi izan zen atzerriratua.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* Método práctico del euskera. Euskal memoria digitala weborrian.
Domingo Irigoien Larrañaga

**Domingo Irigoien Larrañaga** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1910 &ndash; Zumarraga, Gipuzkoa, 1983) gipuzkoar idazlea izan zen.

## Biografia 
Eliza-ikasketak Gasteizen egin ondoren Zumarragako erretore izan zen. 1939. urtean *Elerti euskaldunaren zuzenbidea* plazaratu zuen *Euskal Esnalea* agerkarian. 1951. urtean M. M. Aramiren obra bat euskaratu zuen *Bizi!* izenburupean.

## Erreferentziak
Bizarra Lepoan Euskara Elkartea

**Bizarra Lepoan Euskara Elkartea** Getxoko (Bizkaia) euskara-elkartea. 1995eko apirilean sortu zen, eta Getxon euskara bultzatzea, erabilera sustatzea eta euskara normalizatzea ditu helburutzat. Mintzataldeak sortzea eta mantentzea da, besteak beste, Bizarra Lepoan Elkarteak garatzen duen ekimenetako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pil-pilean Kultur Elkartea

**Pil-pilean Kultur Elkartea** Soraluzeko (Gipuzkoa) euskara-elkartea da. 1995ean sortu zen, Soraluzen euskara bultzatzeko helburuarekin. Pil-pilean elkartearen asmoa euskara esparru guztietara zabaltzea da, eta, horretarako, *Pil-pilean* aldizkaria argitaratzen du, eta beste hainbat kultura-ekitaldi ere antolatzen ditu.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estanislao Arantzadi

**Estanislao Arantzadi Izkue** (1841ko maiatzaren 7a, Lizarra &ndash; 1918ko irailaren 16a, Oñati) nafar politikaria izan zen. Legegizona, Iruñeko Abokatu Elkargoko dekanoa eta *Nafarroako Euskal Elkargoa* delakoaren sortzaile eta lehendakaria izan zen.

Foruzale eta euskaltzalea, Nafarroa euskaldun eta askearen alde borrokatu zen bizitza osoan. Bere semea Manuel Arantzadi politikaria eta abokatua izan zen. Estanislao Arantzadi 1918ko irailaren 16an Oñatin hil zen, Eusko Ikaskuntzako Lehenbiziko Biltzarrera bertaratu zenean.

## Ikus gainera 
* Manuel Arantzadi

## Erreferentziak
Jules Balasque

**Jules Balasque** Historialari lapurtarra izan zen (Baiona, 1815 &ndash; 1871ko martxoaren 24a). Legegizon liberala izan zen, Lapurdiko eta bereziki Baionako historiaz arduratu zen. Dulaurensekin batean *Études historiques de la ville de Bayonne* izenburuko lana egin zuen. Hiru liburuetan argitaratu zen, 1875ean, Balasque hil ondoren.

## Erreferentziak
Mops midas

***Mops midas*** Mops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Mops midas'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Patxi Noblia

**Patxi Noblia** (Angelu, Lapurdi, 1944 &ndash; 2023ko abenduaren 15a) enpresaburua izan zen. Sokoa enpresaren sortzailea izan zen 1971. urtean, eta Ipar Euskal Herriko ekonomia sustatzea helburu duen Herrikoa arrisku kapitaleko sozietatearen sortzaileetakoa 1990ean. Enbatako kide izan zen 1962-1967 urteetan. 1979an Izan taldea sortu zuen. Hendaiako Gure Ikastola ikastolaren sortzaileetariko bat izan zen, bai eta Seaskako arduraduna ere 1975-1982 urteetan. Herrikoa sozietatearen Administrazio Kontseiluko kide izan zen bere azken urteetan.

Euskadi Ta Askatasuneko sortzailetako bat da, hauen burura izanez, armatua bihurtu baino lehen. Armatua hasi zenean, Patxik talde hau uztea erabaki zuen biolentziaren kontrakoa zelako esanez, hau 80. hamarkadan izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bideoa: Patxi Noblia, Herrikoa arrisku kapitaleko sozietateari buruz mintzatzen
Elorriagako Zaldunen Batzarra

**Elorriagako Zaldunen Batzarra** Araba Gaztelaren mende geratu zenean (1332), Gasteiz aldeko herrietako aitoren semeek Arriagako Kofradiaren ordez osatu zuten batzarra da. Elorriagan zuten etxea eta bertan egiten zituzten batzarrak. Gasteizko Udaleko bi zinegotzi-kargu lortu zuten Elorriagako Zaldunek.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Mendizabal

**Juan Mendizabal** (Bilbo, 1965) bizkaitar pintorea da.

## Biografia 
1990ean Arte Ederretan lizentzia eskuratu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta 1998tik aurrera Euskal Herrian hainbat erakusketatan parte hartu badu ere, Parisen bizi da azken urteotan. 2000. urtean Gure Artea erakusketarako hautatu zuten.

## Erreferentziak
Joseba Erkizia

**Joseba Erkizia Itoiz** (Andoain, Gipuzkoa, 1958 -) Euskal Herriko idazle eta itzultzailea da.

## Biografia 
Gipuzkoako Foru Aldundian egiten zuen lan itzultzaile modura. IVAPek argitara ematen duen *Administrazioa Euskaraz* izeneko aldizkarian hainbat artikulu idatzi ditu. Euskal Itzultzaileen Elkarteko (EIZIE) lehendakari izendatu zuten 1996an. HABE erakundearen zuzendari izendatu zuen Eusko Jaurlaritzak 2005. urtean.

Administrazio- eta lege-esparruko terminologiaren alorrean lan ugari egina da biltzar, mintegi eta abarretan. Horrez gain, Euskararen Aholku Batzordearen lanetan partaide izan da, Terminologia Batzordean hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Royo Etxezarreta

**Iñigo Royo Etxezarreta** (Tolosa, Gipuzkoa, ) artista da. Zehazkiago esanda, argazkilaria, bideo-errealizadorea
eta zinema-zuzendaria da. Psikologian lizentziaduna da.

Bere argazkietan pentsaezinak diren tokiak islatzen ditu. Zinemagintzari dagokionez, Oscar Currasekin batera *Requiem* (1998) eta *Inventario* (2000) izeneko film laburrak estreinatu zituen, eta beste lan batzuk ere eginda ditu. Bakarkako eta taldeko erakusketak ere egin ditu. Centre d'Estudis Cinematogràfics de Catalunyako irakaslea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Iñigo Royoren lanak
Migel Kortes Nabarro

**Migel Kortes Nabarro** (Valtierra, 1868 &ndash; Bilbo, 1936ko maiatzaren 1a) nafar idazlea izan zen. 1911. urtean *Itxasondo* opereta argitaratu zuen. *Gipuzkoarra*, *El Fuerista* eta *Euzkadi* agerkarietan argitaratu zituen lan garrantzitsuenak. Bi antzerki-lanen egilea izan zen: *Idekuak alkarrekin* eta *Estropadeak*.

## Erreferentziak
Aristides Artiñano

**Aristides Artiñano Zurikaldai** (Bilbo, Bizkaia, 1840ko abuztuaren 13a - *ib.*, 1911ko abenduaren 12a) Euskal Herriko historialaria eta kazetaria izan zen.

## Biografia 
Foruzalea, *Euskalduna* astekarian jarduten zuen. Idazlanak: *El Señorío de Bizcaya histórico y foral, Jaungoicoa eta foruac: la causa bascongada ante la revolución española, El alzamiento del Señorío de Vizcaya en 1872 y el convenio de Amorevieta*, etab.

## Erreferentziak
Ignacio Etxandi

**Ignacio Etxandi** (Donostia, 1912ko martxoaren 2a - *ib.*, 1953) Gipuzkoako margolaria izan zen. Donostia (1942 eta 1947) eta Madrilgo (1951) erakusketetan jarri zituen bere koadroak ikusgai. Gipuzkoako artistei zuzenduriko 1942. urteko lehiaketan sari nagusia eskuratu zuen. Obra nagusiak: *Mayo* eta *Muchacha leyendo*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urkulu (erreka)

**Urkulu erreka** (goialdean **Arbe erreka** eta urtegia pasa ondoren **Txaeta erreka**) Gipuzkoako hegoaldeko ibaia, Oñati ibaiaren adarra. 

## Ibilbidea 
Elgeako mendilerroan du iturburua, Arbe mendiaren barrenean, hortik datorkio goialdean Arbe erreka izena. Ondoren Aretxabaletako Goroeta auzoko lurretan behera doa malda handiarekin Urkuluko uharkaraino. Urtegitik behera Txaeta erreka izena hartzen du eta Oñati ibaiarekin bat egiten du, Oñatiko Zubillaga auzoan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karkara Kultur Elkartea

**Karkara Kultur Elkartea** Orioko (Gipuzkoa) euskara-elkartea da, 1991ko azaroaren 12an sortua. Helburu hauek ditu: Orion euskararen erabilera sendotzea, euskarazko kultura-ekitaldiak bultzatzea, eta herriko arlo guztietan euskararen erabilera sendotzea. *Karkara *aldizkaria argitaratzen du, eta 350 laguntzaile inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mops niangarae

***Mops niangarae*** Mops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Mops niangarae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Bierrik Elkartea

**Bierrik Elkartea** Urdiaingo (Nafarroa) euskara-elkartea da, 1999ko udan sortua.

Haren helburuak euskal komunikabideak sortu eta sustatzea, Sakanako euskaldunen topagune izatea eta euskal kultura bultzatzea dira. Bierrik elkartearen ekimenez sortuak dira *Guaixe*, hilabetero kaleratzen den aldizkaria, Beleixe izeneko irratia, eta 2001eko udazkenaz geroztik astero kaleratzen den *Oixe* kazeta.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Harriet

**Martin Harriet** (Lapurdi, 1714 — ?) lapurtar euskaltzalea eta Larresoroko errege-notarioa izan zen. Frantsesa ikasteko metodo bat idatzi zuen: *Gramatica escuaraz eta francesez, composatua frances hitzcunça ikhasi nahi dutenen faboretan* (Baiona, 1741).

Gramatika horretan dioenaren arabera, beste lau obra egin zituen edo egin nahi zituen: (1) beste gramatika bat, euskaratik abiatuta gaztelania ikasteko; (2) Lapurdiko kostuma edo foruaren euskarazko itzulpena; (3) frantsesa irakurtzen ikasteko abeze bat; eta (4) euskara hobetzeko asmoz ondutako lan arauemaile bat . Ez da haien arrastorik ere gorde. Maurice Harriet euskal hiztegigilearen aitona zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal hiztegien zerrenda
Arnaut Logras

**Arnaut Logras** Nafarroa Behereko olerkaria izan zen (XVI. m.). Utziateko priorea eta Amikuze-Oztibarreko bikario izan zen. Idazlanei dagokienez, olerkiak idatzi zituen. Etxeparek bezala, 15 silabako bertso-lerroak idatzi omen zituen. Gaur egun, ez da ezagutzen haren idazlanik. Oihenarten *L´art poétique*n bakarrik dago hari buruzko aipamena.

## Erreferentziak
Serafin Basterra

**Serafin Basterra Egiluz** (Bilbo, Bizkaia,  - *ib.*, ) eskultorea izan zen. Higinio Basterraren aita. Mundu guztian eta, batez ere, Espainian dauden hainbat eskulturaren egilea da. Aipagarriak dira, horien guztien artean, Bilboko katedraleko dorre nagusia, harrizko ate nagusia eta hiru aldareak.

## Erreferentziak
Antton Merikaetxebarria

**Antton Merikaetxebarria Zuinaga** (Bilbo, 1944ko apirilaren 20a) bizkaitar zinemagilea da. 1972. urtean egin zuen lehen film laburra: *Oldarren zurrumurruak*. Haren ondotik *Barrio Rekalde Betolaza* (1974), *Arrantzale* (1975), *Euskal Santutegi sakona* (1976), *3. Ikuska* (1979) eta *Bizkaiko Lege Zarra *(1980) film laburrak egin ditu.

## Erreferentziak
Eixu! Zaldibarko Euskara Taldea

**Eixu! Zaldibarko Euskara Taldea** Zaldibarko (Bizkaia) euskara-elkartea da.

1996an sortu zen, euskara eta euskal kultura bultzatzeko helburuarekin. Euskal giroa sortzeko euskaldunen topagune izango diren hamaika ekitaldi antolatzen ditu: kontzertuak, bazkariak, jaiak eta abar.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxauribar

**Etxauribar** Nafarroa erdialdeko ibarra da, Beraskoain, Ziritza, Etxarri, Etxauri, Bidaurreta, Ubani, Zabaltza, Arraiza udalerriek osatua; 46,8&nbsp;km2 eta 869 biztanle. Arga ibaiak zeharkatzen du ibarra ipar-ekialdetik hego-mendebaldera. Hizkuntza, gaztelania. XIX. mendearen hasieran galdu zen bertako berezko euskara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domingo Iturrate

**Domingo Iturrate Zubero** (Dima, 1901eko maiatzaren 11 &ndash; Belmonteko monasterioa, 1927ko apirilaren 7a), erlijio-izena **Fray Domingo del Santísimo Sacramento**, bizkaitar apaiz trinitarioa izan zen. Erroman egin zituen apaiz-ikasketak. 1925. urtean apaiztu eta handik gutxira, 1927an, hil zen, tuberkulosiak jota. Dohatsu egin zuen Joan Paulo II.a aita santuak 1983. urtean.

Bere erlikiak Erlijioso Trinitarioen Erredentore elizan gurtzen dira, (Algorta, Getxo).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Ignacio Mokoroa

**Ignacio Mokoroa Danborena** (Tolosa, 1902 - Tolosa, 1979) gipuzkoar organista eta musikagilea izan zen.

21 urte zituela, Madrilgo San Jose elizako eta Real Cinemako organo-jole izendatu zuten. 1953an Tolosako Santa Maria elizako organo-jole plaza lortu zuen. Musika erlijioso eta profanoaren konpositorea da. Bere lana oparoa izan da eta piano, organo eta abesbatzetarako konposizio garrantzitsuak eman ditu. Ezagunak dira musika-komunikabideetan, besteak beste, *Erri meza*, *Miserere*, *Tu es sacerdos* eta abar. eta beste batzuk, hala nola *Errotazaia* eta *Nere Maitena*, ia beti euskal koralen errepertorioan agertzen direnak.

Mokoroak sari asko lortu zituen. Tolosako Masa Koralen Nazioarteko Lehiaketak ere omenaldia egin dio Ignacio Mokoroari; izan ere, koru-ekitaldi famatu horren hainbat ediziok Mokoroak sortutako piezak izan dituzte nahitaezko lan.

Oso ezaguna den Ilunabarra abestia harmonizatu omen zuen. Berez  Suitzako doinua omen da, gero harmonizazio bat baino gehiago egin dira, egileen artean aipatu ohi dira hauek: Eduardo Mokoroa,Santesteban Ignazio Mokoroa eta P. Arrue.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mops petersoni

***Mops petersoni*** Mops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Mops petersoni'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Ignacio Belaustegi

**Ignacio Belaustegi Iturbe** (Urretxu, 1873ko uztailaren 30a - Gasteiz, 1952) Gipuzkoako idazlea izan zen. *Euskal-Erria* aldizkariko lankide izan zen. Bereak dira *Zumaya´ko erri eta bere seme gogoangarrien kondaira* (*Euskal Esnalea, *1900), *Noticia histórica de la villa de Zumarraga* eta *Al bardo éuskaro Iparraguirre* lanak.

## Erreferentziak
Bernard Suheskun

**Bernard Suheskun** (Nafarroa Beherea, ? - 1563) aitoren semea izan zen. Datu gutxi ezagutzen da haren bizitzari buruz. Kalbindarra zen, eta aholkulari izan zen Nafarroako erresumako Kantzileritzan. 1563an hil zuten katolikoek, eta hilketa haren ondorioz hasi zen erlijio gerra Nafarroa Beherean.

## Erreferentziak
Zigoitiko ermandadea

**Zigoitiko ermandadea** Mendozako taldeko ermandade ohia izan zen (Gorbeialdea, Araba). Herri hauek osatzen zuten Zigoitiko ermandadea: Akosta, Apodaka, Berrikao, Buruaga, Zestafe, Etxaguen, Etxebarri-Biña, Erbie, Gopegi, Larrinoa, Letona, Maurga, Mendarozketa, Murua, Olano, Ondategi eta Zaitegi.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izkoko mendiak

**Izkoko mendiak** Nafarroako mendebaldeko mendialdea dira, Irunberriren hegoaldean, Ezporogi eta Orbako ibarren artean. Aragoi eta Zidakos ibaien banalerroa osatzen dute Izkoko mendiek. Lantxurda da bertako mendi gorena; 1.037 m. Brontze Aroko aizkora landuak aurkitu dira Izkoko mendietan.

Mendilerroan dagoen Izko mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Aguilar

**Aguilar** Nafarroa Garaiko ibarra da, Lizarrako merindadearen erdialdean kokatua, Arabako mugan. Honako udalerriek osatzen dute: Aguilar Kodes, Azuelo, Cabredo, Desoio, Esprontzeda, Genevilla, Lapoblación, Torralba del Río eta Marañón. Nekazaritza eta abeltzaintza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Pierre Curutchet

**Jean Pierre Curutchet** (Heleta, Nafarroa Beherea, 1937ko otsailaren 19a -) Nafarroa Behereko idazlea da.

## Biografia 
Beloken egin zituen Nekazaritza ikasketak. Euskaltzain urgazlea da. *Gazte* kazetan hasi zen artikuluak idazten, baina *Herria* agerkarian eta *Othoizlari* Belokeko beneditarren aldizkarian eman ditu argitara bere idazlan gehienak.

## Erreferentziak
Frantses Beaumont

**Frantses Beaumont** Joan Beaumontekoaren semea eta Luis Leringo II. kondearen lehengusua. Albako Dukeari lagundu zion Nafarroako konkistan (1512). 1521. urtean Henrike erregearen osteei aurre egin zien Noainen; garaipena lortu zuen gudu hartan. Nafarroako mariskala izan zen harrezkero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florencio Constantino

**Florencio Constantino** (Ortuella, Bizkaia, 1869ko apirilaren 9a - Mexiko, 1919ko azaroaren 19a) tenorra izan zen. Soldaduska bukatu eta Argentinara jo zuen. Bertan egin zituen kantu-ikasketak. Mundu guztian zehar eman zituen kontzertuak, baina erotu egin zen eta Mexikoko osasun etxe batean igaro zituen bere bizitzako azken urteak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pietro Lorenzetti

**Pietro Lorenzetti** (Siena, 1280 aldean - Siena, 1348), batzuetan **Pietro Laurati** deitua, italiar margolaria izan zen, Sienako eskolakoa, Lorenzetti anaietan zaharrena. Arezzo, Florentzia eta Asisen aritu zen lanean.

## Biografia 
Duccio eta Giotto izan ziren Pietro Lorenzettiren pinturan eragin handiena izan zuten artistak. Ez da ahaztu behar, Sienako semea zenez, Duccioren eskolan eta hegopean hezi zela Pietro; Giottoren pintura, berriz, Asisen ezagutu zuen, hiri hartako San Frantziskoren beheko basilikan margotu baitzuen *Ama Birjina eta Haurra Frantzisko eta Joan Bataiatzailearen artean* izenburuko freskoa. Lehen garai horretakoa da, orobat, Arezzoko Santa Maria della Pieve elizarako egin zuen *Tarlati politiptikoa*. 1320ko obra hori har liteke Duccioren eraginaren goren puntutzat.

Dokumentazio gabeko aldi baten ondoren, estilo aldaketa handia nabaritzen zaio, Florentziako Giottoren obra ezagutu izanaren ondorioz. 1326tik aurrera, anaia Ambrogiorekin batera, Sienako San Frantzisko komentuko freskoak pintatu zituen. 1329an, *Ama Birjina tronuan, aingeruak eta ordenako santuak* eta *Karmeldarren bizitzako pasarteak* margotu zituen (gaur Sienako Pinakotekan). Obra horietan nabaritzen den -eta hain Giottorena den- espazio batasun berbera antzematen da Florentziako egonaldian egin zituen lanetan: *Santa Luzia* ohol gaineko margolana (Florentziako Santa Luzia elizan), eta *Santa Umiltàren politiptikoa* (Uffizi Galerian).

Gero, Siena eta Asis artean ibili zen txandaka, eta azken hiri horretan margotu zituen 1335-1340 bitartean San Frantziskoren beheko basilikan dauden *Nekaldiko pasarteak* izenburuko freskoak. Pietro Lorenzettiren azken lanen artean, aipatzekoak dira *Madonna in trono col Bambino tra otto angeli* (1340, Florentzia, Uffizi), eta *Ama Birjinaren jaiotza* (1342, Museo dell'Opera del Duomo, Siena).

Ziur aski, 1348ko izurritean hil zen.

## Iruditegia 

Irudi:Pietro lorenzetti, ultima cena, assisi basilica inferiore, 1310-1320.jpg|*Azken afaria*, 1310-1320, San Frantziskoren beheko basilika, Asis
Irudi:Tarlati-polyptych-Pietro_Lorenzetti_Pieve_di_santa_Maria_Arezzo.jpg|*Tarlati politiptikoa*, 1320, Arezzo
Irudi:Lorenzetti_Pietro_Beata_Umilta.jpg| *Santa Umiltàren politiptikoa*-aren xehetasuna, 1341 aldean, Uffizi Galeria, Florentzia.
Irudi:Pietro_Lorenzetti_-_The_Birth_of_Mary_-_WGA13553.jpg|*Ama Birjinaren jaiotza*, 1342, Museo dell'Opera del Duomo, Siena

## Erreferentziak
Juan Mari Arzallus Egiguren

**Juan Mari Arzallus Egiguren** (Goiatz, Gipuzkoa, 1946) gipuzkoar itzultzailea da.

## Biografia 
Filosofia eta Maisu ikasketak egin zituen. *Lur Hiztegi Entziklopedikoan* aritu da lanean hainbat urtez, eta itzultzaile-lanetan dihardu gaur egun. Berak itzuli ditu, besteak beste, Ismail Kadare albaniar idazlearen bi eleberri.

## Erreferentziak
Miguel Espinal

**Miguel Espinal** Nafarroa Garaiko XVI. mendeko eskultore bat izan zen. 1553-1590. urteen artean egin zituen bere lanak. Aipagarrienak, Otsagabiko erretaula nagusia eta Iruñeko Santiago Monasterioko Andre Maria Arrosariokoa dira. Lantzen bizi zen eta inguruko herrietako elizetan egin zuen lan.

## Erreferentziak