open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sintesi kimiko

**Sintesi** kimikoa da konposatu bakunetatik edo aitzindari kimikoetatik konposatu kimikoak ekoitzitzeko prozesua. Bere adarrik handiena sintesi organikoa da. Izaki bizidunek ere egiten dute beren metabolismoan, hala nola proteinek. Adibidez, azetaminofenoaren laborategiko sintesiak hiru zati sekuentzial izan ditzake. Kaskadako erreakzioetarako, eraldaketa kimiko anitz gertatzen dira erreaktibo bakar baten barruan; osagai anitzeko erreakzioetarako, gehienez, 11 erreaktibo ezberdinek osatzen dute erreakzio-produktu bakarra, eta «sintesi teleskopikorako» erreaktibo batek eraldaketa anitz jasaten ditu bitartekoak isolatu gabe.

## Sintesi organikoa 
Sintesi organikoa konposatu organikoen sintesia lantzen duen sintesi kimiko mota berezi bat da. Produktu konplexu baten sintesia osoa egiteko, prozedura asko behar dira sekuentzian interesa den produktua sintetizatzeko, denbora asko behar baitute. Sintesi organikorako trebetasuna, noski, oso estimatua da kimikarien artean, eta aparteko balioa edo zailen konposatuen sintesiak Robert Burns Woodward bezalako kimikariei Kimikako Nobel Saria eman die. Sintesi kimiko bat laborategiko oinarrizko konposatuetatik abiatzen bada, prozesu sintetiko hustzat hartzen da. Landare edo animalietatik isolatutako produktu batetik abiatzen bazara eta gero konposatu berrietara jarraitzen baduzu, sintesia prozesu erdi-sintetiko gisa deskribatzen da.

## Sintesi ez-organikoa 
Sintesi ez-organikoa eta sintesi organometalikoa eduki ez-organiko garrantzitsua duten konposatuak prestatzeko aplikatzen dira. Adibide adierazgarri bat potasio tetrakloroplatinatotik minbiziaren cisplatino sendagaia prestatzea da
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Cisplatin_synthesis.svg/600px-Cisplatin_synthesis.svg.png|erdian|600x600px

## Sintesi industrialak 
Sintesi kimikoko erreakzio garrantzitsuenak hasierako material bat ekoizteko (adibidez: Haber-Bosch prozesua amoniakoaren sintesirako; metilklorosilanoen ekoizpena silikona ekoizteko bitarteko gisa), edo osagai aktibo bat ekoizteko erabiltzen dira (adibidez, azido azetilsalizilikoaren sintesia fenoletik). Hiru dimentsioko egitura uniformea duten substantzia kiralen sintesia (botikak, pestizidak, etab.) sintesi enantioselektiboa edo katalisi enantioselektiboaren bidez egin daiteke. Sintesiei, aurkitzaileen omenez jarri ohi zaie izena, adibidez, Reppe sintesia, Fischer-Tropsch sintesia edo Asinger sintesia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
RR Lyrae

**RR Lyrae** Lira konstelazioko izar aldakorra da, RR Lyrae izar aldakor klaseari izena ematen diona. 13 bat orduko aldagarritasuna du, eta 7 eta 8 arteko itxurazko magnitudea du. Haren izaera aldakorra Williamina Flemingek aurkitu zuen 1901ean, Harvardeko behatokitik. RR Lyrae motako izarrak kandela estandar gisa erabiltzen dira; beraz, RR Lyraerekiko distantzia ezagutzea funtsezkoa da haien argitasuna zehazteko, eta, beraz, haien klaseko izar aldakorrenak zehazteko.

1997 arte ez zen zehaztasun handiko paralaxiarik lortu RR Lyrae distantzia zehazteko. *Hipparcos* sateliteak lortu zuen, eta 4,38 ± 0,59ko paralajearekin 230 parsec edo 700 argi-urte inguruko distantzia adierazten zuen. Berrikiago, *Hubble* teleskopio espazialarekin duen paralaxiari buruzko behaketak egin dira, eta horien bidez zehaztasun handiagoz lortu da haren distantzia eta, beraz, magnitude absolutua. Lortutako paralaxia 3,82 ± 0,2 arku-milisegundokoa da; beraz, 260 pc edo 850 argi-urte inguruko distantzia lortzen da. Distantzia horrekin, RR Lyrae magnitude absolutua 0,61-0,11+0,10 dela kalkulatzen da, hau da, Eguzkiaren argitasuna halako 50.

## Erreferentziak 
## Kanpo estelak
Martín Arzuaga

**Martín Arzuaga** (Becerril, Cesar, Kolonbia, 1981eko uztailaren 23a) futbolari profesional ohia da. Aurrelari jokatzen zuen. Junior taldean debutatu zuen profesional gisa, 2000. urtean. Arzuagaren klubak Argentinako Rosario Central, Mexikoko CD Veracruz eta Argentinako Godoy Cruz izan ziren. Bere penalti jaurtiketei esker, 2004ko Kolonbiako Ligako titulua irabazi zuen Juniorrekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argentine Primera statistics
Jhonny Arteaga

**Jhonny Alexandre Arteaga** (Cali, 1986ko azaroaren 24a) kolonbiar futbolari ohia eta egungo futbol entrenatzailea da.

## Karrera 
### Gaztaroa eta Unibertsitatea 
Arteaga Stamford-en (Connecticut) hazi zen, eta Westhill High School-en ikasi zuen Dominican College-n (New York) unibertsitateko futbolean jokatu aurretik. 2005, 2006 eta 2007an, Arteagak CACC Ohore Guztiak jaso zituen, eta NSCAA Eskualde Ohore Guztiak 2006 eta 2007an. Bere Senior Urtean, Arteagak puntutan (38) eta Goletan (16) CACCa lideratu zuen. Bere Senior Urtearen ostean, Arteagak Urteko CACC Jokalari Saritua izan zen, Daktronic-en 1. Taldea Eskualde Guztietan eta 1. Taldea Amerikako Guztia. 

Unibertsitateko urteetan, Arteagak Albany BWP Highlanders taldearekin ere jokatu zuen USL Premier Development League-n. 

### Profesionala 
Arteaga 2008an profesional bihurtu zen Western Mass Pioneers taldearekin USL Bigarren Mailan jokatuz,  eta 2008ko apirilaren 19an egin zuen debuta profesionalean Pioneers-ek Richmond Kickersen aurka jokatutako 3-0 hasierako jardunaldian.  Kluba utzi zuen denboraldi erdian, eta PDL-n jokatu zuen laburki Westchester Flames taldean, Europara joan aurretik kontratu profesional bat lortzen saiatzeko.

Arteaga Poloniako Ekstraklasako Lechia Gdańsk taldearekin probatu zuen 2010 hasieran,  Łomżarekin sinatu aurretik.  2010ean 14 partida jokatu zituen Łomżarekin eta 8 gol sartu zituen, denboraldi amaieran Estatu Batuetara itzuli aurretik.

Arteagak FC New Yorkekin sinatu zuen USL Profesional Mailan 2011n. 2011ko maiatzaren 30ean sartu zuen bere lehen gola New Yorken, Rochester Rhinosen aurka 2-1 irabazita.  2011ko ekainaren 15ean bere lehen txapel profesionala grabatu zuen Western Mass Pioneers klub ohiaren aurka 3-0 irabazi zuen New Yorken 2011ko US Open Cup -en debutean.  Arteagak 2011n amaitu zuen denboraldia New Yorken ligako 21 partida jokatuz, eta ligako goleatzaile onena izan zen 13 golekin denboraldi bakarreko errekorra ezarriz (16 lehiaketa guztietan). 

2012ko martxoaren 5ean Arteagak Major League Soccereko New York Red Bulls-ekin baldintzak adostu zituela jakinarazi zuten.  2012ko azaroaren 19an, Red Bullsek 6 jokalari gehiagoren aukerak baztertu zituela iragarri zuen, astebete lehenago 4 kaleratu baitzituen, Arteaga nahasketan sartuta.

2013ko otsailaren 22an, Arteagak 2 urteko kontratua sinatu zuela jakinarazi zuten Pittsburgh Riverhounds-ekin. 

### Entrenatzailea 
2016ko uztailaren 5ean Arteaga NCAA I. Mailan lehiatzen den Iona Gaels Gizonezkoen Futbol programako entrenatzaile laguntzaile izendatu zuten. 

Jhonny Arteaga 2011n sortu zuen JA Elite Soccer Academy LLCren jabea eta entrenatzailea da. JA Elite Soccer Academy Stamford-en (CT) egoitza duen gazteen futbol-prestakuntza enpresa da. 

## Ohoreak 
* USL Pro Urrezko Bota: 2011
* USL Pro Puntuazio Txapelduna: 2011
* USL Pro All-League Lehen taldea: 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Azido taniko

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Tannic acid.svg/220px-Tannic acid.svg|thumb| Azido taniko
**Azido tanikoa** glukosaz eta azido fenolikoz osatutako azido bat da, eta bere formula zehatza C76H52O46 da. Artifizialki ekoitzi daitekeen konposatu hori lehen naturatik ateratzen zen; fruitu eta landareen azalean eta sustraietan metatzen zen, eta haien hostoetan ere antzeman daiteke, proportzio txikiagoan bada ere.

## Elikagaiak 
Gehienbat ardo beltzean, kafean, tean, espinaketan, mahaspasa beltzetan eta guaiabatan aurki daiteke.

## Propietateak 
Propietate antioxidatzaileak eta astringenteak egozten zaizkio. Aitzitik, gehiegi kontsumitzeak burdina eta proteina xurgatzea oztopa dezake. Gehiegizko kantitatetan, larruazaleko zelulak suntsitzen ditu; gibeleko gutxiegitasuna eragiten du, eta heriotza ere eragin dezake. Behin irentsita, berehala sortzen du beherakoa, oka eta larruazaleko narritadura.

Gainera, azido tanikoak kimioterapiako botiken ekintza zitotoxikoa hobetzen du giza kolangio-kartzinometan isurketa garraiatzeko proteinen adierazpena modulatzen duelako, hala nola PGP, MRP1 edo MRP2 bezalakoetan, minbizi-zelulak babesten dituztenak sendagaia haietatik zelularen kanpoaldera kanporatuz.

## Erabilera 
Batez ere, larruak ontzeko erabiltzen da; kantitate handietan azaleko zelulak kortxoaren oso antzeko material batean bihurtzen ditu. Ehungintzan, beste erabilera bat da zuntzen koloreak finkatzeko mordant gisa. Gainera, beherakoetan, astringente aktibo gisa erabiltzen da barrutik. Hesteetako astringente gisa, sendagai tanikoak edo tanino-eratorriak hobetsi dira, poliki-poliki apurtzen baitira eta digestio-hodi osoan eragin dezaketelako. Koleran, tuberkulosi gaixoen gaueko izerdietan, giltzurruneko erreuma akutuetan, amigdalitisaren ondoriozko infekzio septiko orokorretan, maskuriko katarro kronikoetan eta giltzurrun eta umetokiko hemorragietan ere erabiltzen da. Dermatologian, astringente eta antiinflamatorio gisa erabiltzen da; larruazaleko prozesuetan, hala nola ultzerak jariatzaileak, oheratzeak, azaleko pitzadurak, etab., eta erredurak tratatzeko. Supositorio moduan hemorroideen tratamenduan erabili izan da.

Alkaloideen eta gatz metaliko batzuen aurkako antidoto aparta da.

Kanporako egurraren tratamenduan ere erabiltzen da, hotz, bero eta euritik babesteko. Azido tanikoa duen egurra, denboraren poderioz, erori eta azpiko zorua koloreztatu dezake. Azido tanikodun zoladura laminatua ez da inoiz jarri behar orbanak jasan ditzakeen gainazal batean.

Laborategiko tindaketa tekniketan, prokariotoen flageloak tindatzerakoan erabiltzen da rosanilinarekin tindaketa bera egin aurretik eta flageloaren hauskortasunagatik formaldehidoarekin finkatu ondoren.

Haurdunaldian, azido tanikoa ez da erabili behar hemorroideei aurre egiteko, uzkia inguruan xurgatzeak fetuaren toxikotasuna eragin baitezake.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Taninoa

## Kanpo estekak
Botafogo de Futebol e Regatas

**Botafogo de Futebol e Regatas** Brasilgo kirol klub bat da, izen bereko auzoan kokatuta dagoena, Rio de Janeiron, gaur egun Brasilgo Serie A Txapelketan parte hartzen duena. Bere kirol loriarik handienak futbolean daude batez ere, baina arraunean, boleibolean, saskibaloian, ur-kiroletan eta beste batzuetan ere nabarmentzen da. 1894ko uztailaren 1ean *Club de Regatas Botafogo* izenarekin arraunean sortua, *Botafogo Futbol Klubarekin* bat egin zuen 1942ko abenduaren 8an (Klubeko patroiaren omenezko eguna, Nuestra Señora de la Concepción), elkarteko beste klub bat. auzo berekoa, ofizialki 1904ko abuztuaren 12an sortua. Bere koloreak zuri-beltzak dira eta bere jarraitzaileei *Botafoguenses* deitzen zaie. Botafogo talde ezaguna da, Brasilgo selekziorako deitutako jokalari gehien duelako: 97 dira orokorrean eta 47 Munduko Txapelketetan.

Brasilgo futbol-zelaian, "Hamabi Handiak" izeneko talde hautatuetakotzat hartzen dute Brasilgo hedabideek, Brasilgo futbol zale gehien dituzten 12 taldeak identifikatzeko erabiltzen den izena eta, aldi berean, Rio de Janeiroko Estatuko 4 handietakotzat hartzen da, bere estatuko arerio klasikoekin batera: Fluminense Futebol Clube, Clube de Regatas do Flamengo eta Clube de Regatas Vasco da Gama. Era berean, estatuen arteko duelu garrantzitsuak egiten ditu São Paulo estatuko Santos Futebol Clube edo Minas Gerais estatuko Atlético Mineiro taldeekin. Fluminenseren aurka jokatutako derbia *Clássico Vovô* (Aitona Klasikoa) izenez ezagutzen da eta Brasilgo futbolaren historiako derbirik zaharrentzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
San Martin eliza (Lakarra)

thumb|250px|left|Hilerria eraikin ondoan dago.
**San Martin eliza** Nafarroa Beherean dagoen parrokia da. XVIII. mendeko eraikina da. XIX. mendean zehar aldaketa handiak ezagutu zituen. Ipar Euskal Herrian ohikoa den moduan hilerria eliza ondoan dago.

## Historia 
Eliza antzinako fundaziokoa bada, XIX. mendearen bigarren erdian guztiz zaharberritu zuten eraikina, estilo neorromanikoan. Izan ere, iparraldeko kaperak, atearen gainean, honako inskripzio hau darama: "HENRY DE LAFUSUN BARON DE LACARRE 1874". Hegoaldeko kaperak 1880ko data darama. Mendebaldeko atarian bi beirate daude, eredu geometrikoekin; horietako bat, iparraldean, Dauriac beiragile maisuak sinatu zuen. XX. mendean zaharberritu zuten eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avenue B (Iggy Pop)

***Avenue B*** Iggy Pop musikari estatubatuarraren estudioko albuma da, 1999ko irailaren 14an Virgin Recordsek argitaratu zuen eta Don Was ekoizpenaz arduratu zen. «Corruption» abestirako bideo musikal bat grabatu zen. Karatularen irudia Jeff Wall argazkilari kanadarrak egin zuen.

## Abestien zerrenda 
Guztiak Iggy Popenak ziren, azaldutakoak izan ezik.

# «No Shit» – 1:21
# «Nazi Girlfriend» – 2:57
# «Avenue B» – 5:19
# «Miss Argentina» – 4:14
# «Afraid to Get Close» – 0:59
# «Shakin' All Over» (Johnny Kidd) – 4:35
# «Long Distance» – 4:56
# «Corruption» (Hal Cragin, Whitey Kirst, Pop) – 4:23
# «She Called Me Daddy» – 1:52
# «I Felt the Luxury» (William Martin, John Medeski, Pop, Chris Wood) – 6:30
# «Español» (Whitey Kirst, Pop) – 4:10
# «Motorcycle» – 2:42
# «Facade» – 5:28

## Artistak 
*Iggy Pop – ahotsa, gitarra, teklatuak
*Whitey Kirst – gitarra
*Pete "Damien" Marshall – gitarra
*Lenny Castro – perkusioa "Avenue B" and "Español" abestietan
*Hal Cragin – baxua
*David Mansfield – Biolin, biola
*John Medeski – Hammond organoa, Wurlitzer
*Larry Mullins – danborrak, tabla, bibrafonoa, treated 808
*Billy Martin – danborrak
*Andrew Scheps – begiztak, nahasketa "Shakin' All Over" abestian
*Chris Wood – baxua
*Michael Chaves – teklatuak "Nazi Girlfriend" abestian
*Don Was – gitarra "Long Distance" abestian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Stephen Thomas Erlewinek idatzitako albumaren inguruko komentarioa.
America Football Club

**America Football Club**, America do Rio edo America RJ izenez ezagunagoa, Brasilgo Rio de Janeiroko klub tradizionala da. XX. mendeko lehen hamarkadetan Brasilgo talde ezagunenetako bat izan zen eta gaur egun ere zale ugari ditu Rio de Janeiro hirian, batez ere adinekoen artean. "Carioca guztien bigarren kluba"tzat hartzen da Flamengo, Fluminense, Botafogo eta Vasco da Gama zale gehienen estimuari esker.  

Klubaren estatutuen arabera, *America Football Club* izena azentu gabe idazten da, ingelesez bezala, izen bereko beste talde batzuek ez bezala, RJren jatorrizkoak ez du azenturik.

Ia 4.000 partida jokatu dituzte euren historian.  Latinoamerikan inspirazio iturri izan zen Brasilen eta atzerrian America izena duten beste klub batzuk sortzeko.  Bere lorpen garrantzitsuenen artean 1982ko Torneio dos Campeões nabarmentzen da,  Brasilgo klub handienek parte hartu zuten CBFk antolatutako txapelketa ofiziala, Rio-São Pauloko bi Supertxapeldun tituluez gain 1917an eta 1936an  ;  Carioca rankingean, bosgarren postuan dago Estatuko 7 txapelketei eta estatuko 18 txapelketa ofizialei esker. 2012 eta 2015 artean *Serie B Cariocan* jokatu zuen, beraz, 2016ko denboraldian Rioko kategoria gorenera itzuliko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Americaren aldeko Erabakiak
* Americako jokalariak Brasilgo Futbol Taldean
Le Nouveau Jouet

***Le Nouveau Jouet*** () 2022ko James Huth frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da. 1976ko *Le Jouet* filmaren egokitzapena da.

## Sinopsia 
Sami saltoki handi batzuetako gaueko zaindaria da. Frantziako gizonik aberatsenak saltoki horiek eurentzat bakarrik irekitzen ditu semearen urtebetetzean, semeak nahi duen jostailua aukera dezan. Denen harridurarako, haurrak Sami aukeratuko du bere jostailua izateko.

## Aktoreak 
* Jamel Debbouze : Samy
* Daniel Auteuil : Philippe Étienne
* Alice Belaïdi : Alice
* Simon Faliu : Alexandre Étienne
* Salim Kissari : Jean-Louis
* Mostach Chari : Figurant wola
* Mahdi Alaoui : Az

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorka Garai

**Gorka Garai Asla** (Mungia, Bizkaia, ) Euskal herritar futbolaria da

## Biografia 
Erdilari gisa aritzen da. Athleticen harrobian hezia, Baskonian jokatu eta gero Leioak fitxatu zuen 2018an. 2019ko udan UD Las Palmasek fitxatu zuen bere bigarren taldean arizteko. Denborladi baten ondoren Leioara bueltatu zen. 2021eko udan Sestao Riverrek fitxatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Eo (filma)

***Eo*** () 2022ko Jerzy Skolimowski poloniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. 1966ko *Au hasard Balthazar* filmean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Mundua leku misteriotsua da, are gehiago animalia batentzat. Eo asto bat da, eta bere begietatik ikusten duena erakutsiko dio ikusleari. Sarritan jende zintzoarekin egingo du topo: laguntzeko prest egongo dira, alaiak izango dira… baina beste batzuetan une tristeak bizi izango ditu. Hala ere, Eok ez du inoiz bere esentzia eta zintzotasuna galduko.

Skolimowskik urte batzuk lehenago egindako *Essential Killing* filman hemengo eskema filmikoa berregin zuen film honetarako, baina orduko hartan ingurune biolento batean galduta zegoena gizaki bat izan zen, eta orain asto bat.

## Aktoreak 
* Sandra Drzymalska: Kasandra
* Lorenzo Zurzolo: Vito
* Mateusz Kościukiewicz: Mateo
* Isabelle Huppert: kondesa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cumdach

thumb|250px|*Stowe Missal* gorde zuen XI. mendeko cumdach.
thumb|250px|Molaiseko Ebanjelioentzako cumdacharen aurrealdea, XI. mendekoa.
**Cumdach** bat erlikia-kutxa edo kutxatila apaindu bat da. Goi Erdi Aroko Irlandan erabili zituzten santuen erlikiatzat hartzen ziren haiek erabilitako liburuak gordetzeko; erlikia-ontzi gisa erabiltzen zituzten, beraz. Behin cumdachean sartuta, gutxitan ateratzen zen liburu gisa erabiltzeko. 

## Datazioa 
Normalean, kutxak liburuak baino berriagoak izaten dira, askotan, mende askotako aldeagatik. Normalean liburua 800 baino lehenagoko irlandar monakatoaren garai loriatsutik dator, eta kontserbatzen diren cumdachak 1000. urtetik aurrera datatuta daude. 

## Itxura 
Horietako batzuk nabarmen aldatu ziren garai gotikoan. Ohiko forma alde nagusian gurutze batean oinarritutako diseinua da, harrizko kristalezko harribitxi handiak edo beste harri erdi preziatu batzuk erabiliz, eta espazioak gurutzearen besoen artean utziz dekorazio anitzagoa egiteko. Haietako batzuk kate edo lokarri batekin lotu zituzten, askotan lepoaren inguruan esekiak izateko, eta bihotzaren ondoan jartzean, onura espiritualak eta, agian, sendagarriak ekartzen zituztela uste baitzen (gauza bera egin zen larruzko poltsa batean San Cuthberten Ebanjelioarekin Erdi Aroko Durhamen). Kontratuak egiaztatzeko ere erabiltzen ziren. Monasterioekin lotura estuak sortu zituzten familia nagusien artean cumdach asko zaindari laikoek zainduak izan ziren. Gordetako kutxa gehienak Irlandako Museo Nazionalean daude.

## Gordetzen direnak 
Jatorrizko bost ale baino ez dira kontserbatzen, Dimma Liburukoak eta Dublingo Trinity Collegeko *Mulling liburukoak* barne, eta Irlandako Errege Akademiako *San Columbako Cathach* eta *Stoweren misala* (lehenengoaren cumdacha Irlandako Museo Nazionalean dago). San Laisrén mac Nad Frooceko Ebanjelioetako cumdachak bakarrik irauten du, eta liburua galdu egin zen, nahiz eta ohikoena kontrakoa izan. Beste liburu batzuk, hala nola *Kellseko liburua*, *Armaghen liburua* eta *Durrowren liburua*, ezagutzen dira cumdachak edo urregintzako koadernaketak izan dituztelako noizbait, edo biak, baina haien metal preziatu baliotsuak arpilatzaileen eta lapurren ohiko helburu ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Midnight Club

***The Midnight Club*** estatubatuar beldurrezko telesaila da, Mike Flanaganek eta Leah Fongek Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Institutu giroan abiatzen da istorioa, bizi osoa aurretik duten gazte kementsuak ardatz hartuta. Segundo gutxian, ordea, kolpetik desagertuko da gozotasuna. Neskato protagonistari minbizi terminala diagnostikatu diote, eta iragarpen horrek errotik aldatuko dio bizimodua. Orduan joko du zainketa aringarrien Brightcliffe ospitalera. Baina hori ez da edozein ospitale, bizitza propioa duen egoitza bat baizik. Susmo ilunak, ezusteko agerpenak, mirarizko sendatzeak… denetarik gerta liteke duela bi mendeko eraikin horretan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
That Dirty Black Bag

***That Dirty Black Bag*** italiar western telesaila da, Mauro Aragonik, Silvia Ebreulek eta Marcello Izzok AMC+erako sortua.

## Sinopsia 
Bi gizonen arteko: astebetez gaindiko aurrez aurrekoa da telesail honen ardatza. Arthur McCoy iragan gatazkatsuko sheriffa da; Red Bill, berriz, bere biktimen buruak moztu eta poltsa beltz, zikin batean sartzeagatik ezaguna den bidelapurra.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artai

**Artai**, Galiziako mitologiaren arabera, Brigoren seme zaharrena da, Galiziako lehen biztanlea. Kondairek diotenez, bera izan zen artabroen herriaren sortzailea, Betanceiras itsasotik Fisterra lurmuturrerantz abiatu ziren, eta Arteixo hiribilduari izena eman zion. Celt izeneko alaba izan zuen, zelta arrazaren ama.

## Historia 
Benito Vicettok, *Historia de Galicia* lanean, hauxe dio: «Artairen irudia da lehena, Brigorenaren atzetik, eguraldiaren lainoen artean aurkitu duguna. Antzinaroan ederra izan zen, agian gure mendietako arraza garbienaren, arraza artabroaren, erabateko pertsonifikazioa». Vicettoren arabera, «Artai bere gaztetasunetik ezaugarri garrantzitsuengatik nabarmendu zen. Umetan, ibaien sakonerak ikusten zituen, abiadura harrigarrian igerian. Gizonduta, itsasora botatzen zen itsasertzeko haitzetatik ausardia handienarekin, eta olatuen indarrari muzin egiten zion modu harrigarrian. Arrisku guztietan, gure itsasertzean gertatzen ziren zoritxar guztietan, olatu traidoreetan, Artai probidentzia moduko bat zen, guztia konpontzen zuena, salbu eta zuhurtziagabekeriaren edo ezjakintasunaren ondorioz kostako hareatzetan gehiegi aurreratzen zirenak. Txalo eta mirespen merezi duten gertaerak ozeanoaren ertzetan bilatu behar dira, egunak igerian edo arrantzan ematen baitzituen. Lehenengoan, inork ez zion aurrea hartzen, ezta hurrengoan ere; izan ere, Artai bezalako inork ez zuen zume-saskiak arrainik gozoenekin betetzeko traza hoberik ematen». Autore horrek dio, halaber, «gure inguruetako nabigazioaren lehen ideia Artain pertsonifikatuta dagoela», «Galiziako kostetan izan ziren lehen txalupen asmatzailea izan baitzen, larruz estalitako zumezko ontziena».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shantaram (telesaila)

***Shantaram*** estatubatuar telesail dramatikoa da, Eric Warren Singerrek eta Steve Lightfootek Apple TV+erako sortua.

## Sinopsia 
Lin Bombayn giroturiko istorio honetako protagonista da. Heroinaren menpeko gizon estatubatuar baten rola jokatu du, kartzelatik ihes egin eta bizi berri bat sortzen ahaleginduko den gizon batena. Iraganeko mamuak, nazioarteko krimena eta amodioa bat eginda daude literatur egokitzapen honetan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sagrada familia (seriea)

***Sagrada familia*** espainiar telesail dramatikoa da, Manolo Carok Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Madrilgo Fuente del Berro auzora heldu berri den familia bat da telesail honetako protagonista. Lau amak aparteko indarra hartuko dute auzoko gertakizunetan. Itxuraz perfektu, baina iragan misteriotsu eta ilun batetik ihesi: istorio honetan ezer ez da dirudiena.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La piel del tambor (filma)

***La piel del tambor*** 2022ko Sergio Dow kolonbiar zinema zuzendariaren thrillerra da. Arturo Pérez Reverteren izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Vatikano hirira mezu bat bidaltzen du hacker batek 1995. urtean, aita santuaren ordenagailu pertsonalera: Malkoen Andre Mariaren Elizak hilketak egiten ditu bere burua babesteko. aita santuak ikerketa bat jarriko du martxan, eta Quart izeneko apaizaren esku utziko du lan hori. Quartek esperientzia handia du horrelako gai ilunak konpontzen, eta dena argitzen saiatuko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin eliza (Lekunberri)

**San Martin eliza** Nafarroa Beherean dagoen parrokia da. XIX. mendeko eraikina da.

## Historia 
Donamartia gotorlekutik gertu zegoen San Martin eliza zaharra eta suntsitzeko mehatxupean zegoen. Eraikin berria 1867 eta 1874 artean altxatu zen. Kanpandorre irtenaren azpian, "1867 EGINA " inskripzioa irakur daiteke. Barruan, beiratetan agertzen diren pertsonaiak Miarritzeko eta Madrilgo Maumejean lantegitik datoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorado

**Dorado** () gaztelaniazko hitza, izan daiteke:
* Dorado, Hego Hemisferioko konstelazioa;
* Dorado, Puerto Ricoko udalerria;
* *Salminus* generoko arrainen izen arrunta.

## Iksu, gainera 
* El Dorado
Azpillagako dorrea

thumb|Bidea, Oriamuñoko baserria eta Azpillagako gaina, non dorrea zegoen, hegoaldetik
**Azpillagako dorrea** Erdi Aroko harrizko dorrea zen, Segurako hirigunetik hurbil, Azpillaga izeneko gainan kokatuta.

## Historia 
Dorrea harkaitz baten gainean zegoen, Oria ibaiaren haranaren hondotik Zegamara eta Nafarroara igotzen zen bidearen ertzean, galtzada Segurako hiribildutik pasatzera behartu baino lehen. Bidea abeltzaintzarako bidea ere izan zitekeen, udako eta neguko larreen arteko abelbidea hain zuzen ere.

Dorreak duen berri bakarra 1410eko bi dokumentu dira, Segurako Udal Agiritegian daudenak, dorreko harria, haitza bera eta inguruko lurrak Segurako Kontzejuari saltzeari buruzkoak.. Antza denez, hiribilduko harresia berritzeko egin zuen erosketa udalak.

Salmentako dokumentuetan dorrearen harriari erreferentzia egiteak esan nahi du eraikina aspaldi utzita zegoela, eta gauza bera azpimarratzen du jabe bat baino gehiago izateak. Bestalde, saltzaile bakar batek ere ez du Azpillaga deitura, eta, beraz, aukera ematen du erabiltzen ari zela dorrearen izena beste bat izatea, eta Azpillaga izan tokiko izena, besterik ez. Gotorlekua balizko gaztelutzat ikusi izan da  eta Nafarroako Erresumarekin lotu da.

Segurako Erraztiolatza museo etnografikoan dorrea irudikatzen duen maketa dago, Rafael Berasategik egina. Bestalde, dorrea zegoen gaina, Oriamuño baserritik gertu, XIX. mendera arte erabili izan da harrobi gisa, eta lekua oso eraldatuta dago, arriskutsua ere bada, baina ezin da baztertu oinarrien hondakinak egon zitezkeenik. Dorrearen izandako orubea eta inguruko lurrak esku pribatuetara itzuli ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joachim von Sandrart

**Joachim von Sandrart** (Frankfurt am Main, 1606ko maiatzaren 12a - Nurenberg, 1688ko urriaren 14a) alemaniar arte historialari eta margolaria izan zen.

Utrechten, Londresen eta Italian ikasi zuen margotzen. Amsterdamen kokatuta, erretratuak eta genero-margolarirz margotu zituen. Frantziarrek etxea erre ondoren, Alemaniara joan zen eta Maximiliano I.a Handia hauteslearentzat lan egin zuen.

*Teutsche Academie* izeneko liburua argitaratu zuen Alemaniako eta Herbehereetako artisten biografiekin.

## Iruditegia 

Joachim von Sandrart.jpg|Autoerretratua, 1641
Sandrart, Joachim von - February - 1642.jpg|*Otsaila*, 1642
Joachim von Sandrart 001.jpg|*Azaroa*
Joachim von Sandrart - Maximilian I, Elector of Bavaria.jpg|Maximiliano I.a Handia, 1643.
Joachim von Sandrart - Erzherzogin Maria Anna (1610-1665), Kurfürstin von Bayern.jpg|Maria Ana Habsburgokoa, 1643.

## Kanpo estekak
Robbie Coltrane

**Anthony Robert McMillan**, **Robie Coltrane** izen profesionala (Rutherglen, 1950eko martxoaren 30a - Larbert, 2022ko urriaren 14a) eskoziar aktorea izan zen.

Harry Potterren filmetan Rubeus Hagrid pertsonaiaren papera egiteagatik da ezaguna. James Bonden bi filmetan eta Kenneth Branaghen zenbait filmetan ere lan egin zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Alessandro Fortis

**Alessandro Fortis** (Forlì, 1841eko irailaren 16a - Erroma, 1909ko abenduaren 4a) italiar politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1905etik 1906ra.

Abokatua eta errepublikarra izan zen, Giuseppe Mazziniren jarraitzailea, eta 1866an Giuseppe Garibaldirekin bat egin zuen. Elkarrekin borrokatu zuten Trentinon, Mentanan eta Frantzian. 1880. urtean diputatu hautatu zuten eta Luigi Pellouxek Nekazaritza ministro izendatu zuen 1898-99an.

1899an dimisioa eman zuen eta Giovanni Giolittiren oposizio liberalera batu zen. Liberal moderatuak Pellouxen errepresio-neurrien aurka agertu ziren.

1905eko martxoan lehen ministro izendatu zuten. Trenbideak nazionalizatu zituen, langileei greba-eskubidea kentzeko. Irailean Italiako hegoaldea bisitatu zuen Calabriako lurrikarak eragindako kalteak egiaztatzeko eta eskualdeari laguntzeko lege bat onartu zuen. 1906ko otsailean dimititu zuen, parlamentuan hainbat porrot jaso ondoren. 

Fortis judua izan zen.
Naughty Little Doggie

***Naughty Little Doggie*** Iggy Pop musikari estatubatuarraren estudioko hamaikagarren albuma da. 1995ean grabatuta, 1996ko martxoaren 5ean Virgin Recordsek argitaratu zuen. "Look Away" abestia Iggy Popek Johnny Thunders eta Sable Starri egin zien eskaintza izan zen.

## Abestien zerrenda 
Guztiak Iggy Popenak ziren, azaldutakoak izan ezik.
# "I Wanna Live" (Whitey Kirst, Pop) - 4:31
# "Pussy Walk" (Pop, Eric Schermerhorn) - 3:47
# "Innocent World" - 3:28
# "Knucklehead" - 4:09
# "To Belong" - 4:11
# "Keep on Believing" (Pop, Schermerhorn) - 2:29
# "Outta My Head" - 5:36
# "Shoeshine Girl" (Pop, Schermerhorn) - 3:50
# "Heart Is Saved" - 3:02
# "Look Away" - 5:02

## Artistak 
*Iggy Pop – ahotsa, gitarra, teklatuak

**The Fuckups**
*Eric Mesmerize – gitarra
*Hal Wonderful (Hal Cragin) – baxua eta teklatuak "Shoeshine Girl" abestian
*Larry Contrary (Larry Mullins) – danborrak

**Beste artistak**
*The Mighty Whitey (Whitey Kirst) – gitarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albuma Discogs webgunean.
Super Ser

[thumb|[Luis Ocaña 1976ko Tourrean Super Ser markarekin soinean.]]
**Super Ser** etxetresna elektrikoen marka izan zen, Nafarroako enpresa batena, 20. mendearen 2. erdian lan egin zuena. Ignacio Orbaizetak sortu zuen, txirrindulari izan ondoren, anaiekin enpresagintzan hasi zuenean. Hozgailuak eta berogailuak izan ziren ezagunak batez ere marka honekin, eta izen bereko txirrindularitza taldea ere babestu zuen markak.

## Historia 
Ignacio Orbaizetak, txirrindularitza profesionala zela artean, negozio bat ireki zuen Iruñean 1940ko hamarkadan. Fermin anaiarekin: bizikleta denda eta lantegia izan zen, Karlos III.aren hiribidean Iruñean. Bizikletetatik 1950. hamarkadan motozikletak montatzera igaro ziren, Lanch eta Ser markekin saldu zituztenak, hileko 90 ale saltzen zituztelarik. Montaketa negozioa zen, motorrak Tolosan erosten zituzten, eta torlojuak Eibarren.

1950eko hamarkadan halaber Frantziako berogailu batzuk erosi ondoren, halako modelo bat sortzea erabaki zuten, eta salmentetan arrakasta handia lortu zuten. Urteko 400.000 berogailu saldurik, marka komertziala erabaki zuren, Ser motorretatik Super Ser etxetresnetara, SER irrati katearekin nahasketarik ez gertatzeko. 

Produkzio handiari aurre egiteko eta hozkailuetan ere jarduteko, Kordoban ezarri zen lantegi nagusia. 

Bitartean, enpresak zenbait izen izan zituen, Orbaiceta SA eta beste batzuk, eta hazkunde urteetan beste marka batzuk integratu zituen negoziora, hala nola Corcho sukaldeak, Crolls garbigailuak eta Agni berogailuak.

1980eko hamarkadan enpresa krisian sartu zen. Zenbaki handiak aipatuz elkarrizketak egiten zituen Ignacio Orbegozok 1981ean, baina 1982an Nafarroako Gobernuak erosi zuen enpresa. Safel izena hartu zuen jabetza publikoarekin enpresak, eta produkzioa Ezkirotzera aldatu zen 1984an, Super Ser markari eutsiz. Berriz pribatizatu zen ostera, eta Bosch BSH multinazionalak erosi zuen 1989an, marka desagertuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clube Atlético Itapemirim

**Clube Atlético Itapemirim** Brasilgo futbol talde bat da,  Itapemirim (Espírito Santo) hirikoa. 1965ean sortu zen eta Capixaba Txapelketa jokatzen du, estatuko lehen mailaren parekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Profila Soccerway.com-en
Anabel Sanz

**Anabel Sanz del Pozo** (Ermua, Bizkaia, 1963ko apirilaren 12a), feminista eta gizarte-ekintzailea da, besteak beste Euskal Herriko Mugimendu Feminista, Bizkaiko Emakumeen Asanblada, FeministAlde!,G7 Ez eta Ongi Etorri Errefuxiatuak taldeetako partaidea. 

## Biografia 
Ermuan jaioa, gaztetan hasi zen jaioterriko mugimendu sozial eta politikoetan eragiten eta orduko eskolakoa da bizitzan bidaia-lagun izan duen justizia sozialarekiko konpromisoa.

### Ikasketak 
Psikologia ikasi zuen Donostian eta lizentziatu ostean hainbat master eginda gai ezberdinetan trebatu zen: hala nola, Garapena eta Nazioarteko Lankidetzan, Emakume eta Gizonen Berdintasunean eta baita Sexologian ere. Ordutik esparru horietan eragiten saiatzen da. 

### Gizarte lana 
Bizkaiko Emakume Asanbladako, Euskal Herriko Mugimendu Feministako zein FeministAlde!-ko partaidea da eta sarri askotan berari egokitu zaio taldeon bozeramaile lanak egitea. Aborto eskubidearen aldeko Euskal Herriko plataformaren kidea eta Estatuko elkarte feministen koordinadorakoa ere da. 

Berdintasun eta Lankidetza gaietan aditua, bere iritzia eta esperientzia partekatu izan du prentsa, telebista eta irrati bidezko elkarrizketetan, han-hemenkako jardunaldietan eta gaiokin lotutako kongresuetan.

G7 Ez eta Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformetako kidea izateaz gain, taldeon izenean bozeramaile gisa aritu izan da, Europako Parlamentuan bertan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Radio Euskadiko Ganbara saioan elkarrizketa. 2018
Atlético Roraima

**Atlético Roraima Clube** Brasilgo futbol talde bat da, Boa Vistakoa, Brasilgo Roraima estatuko hiriburua. Taldea profesionalen aroan estatuko bigarren txapeldun handiena da 8 titulurekin. 

## Historia 
Kluba 1944ko urriaren 1ean jaio zen, Roraimako familia tradizionaletako jendearen amets baten fruitua, izan ere klubak *Clube dos Milionários* ezizena jaso zuen (euskaraz: *Milioidunen Kluba*), bere sortzaile gehienak Boa Vista hiriko nekazari eta merkatari ospetsuak izan baitziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Futeboldonorte.com-en profila
Clube Atlético Patrocinense

**Clube Atlético Patrocinense** Brasilgo futbol talde bat da, Mineiro Txapelketan jokatzen duena , Minas Gerais estatuko lehen mailan.

## Historia 
19 de mayo de 1954 sortu zen Minas Geraisko Patrocínio hirian,  nahiz eta bere lehen urteetan Mineiro Txapelketan agerraldi batzuk izan ez ziren oso nabarmenak izan 2005ean estatuko bigarren mailan jokatzen ari zela desagertu zen arte, denboraldian puntu bat gehitu ostean.

Kluba 2016an berriro fundatu zen, estatuko bigarren mailako titulua irabaztea lortuz eta horrela Mineiro Txapelketara igotzea lortuz.

2018an, Mineiro Txapelketako txapelketara pasatzea lortu zuten, eta estatuko titulurako nahikoa ez izan arren , Brasilgo D Serieko Txapelketarako sailkatzea lortu zuten, hau da, lehiaketa nazional batean euren lehen parte-hartzea. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Facebook
Moon sistema

thumb|223x223px|Moon alfabetoa
**Moon sistema** itsuentzat eginiko idazkera sistema da, itsuek irakurri eta idatzi ahal izan dezaten. Sistema honen aldekoek Braille baino errazago ulertzen dela diote. Moon sistema helduaroan ikusmena galdu duten eta dagoeneko letren forma ezagutzen duten pertsonen artean batez ere erabiltzen da.

## Historia 
Moon sistema William Moonek (1818-1894) garatu zuen. Escarlatina jota, 21 urterekin ikusmena galdu zuen eta ume itsuen irakasle bihurtu zen. Bere ikasleek lehendik zeuden idazketa-sistemak erabiliz irakurtzen ikasteko zailtasunak zituztela deskubritu eta bere sistema propioa asmatu zuen.

Moonek 1843an formulatu zituen bere ideiak lehen aldiz eta 1845ean argitaratu zuen eskema.

## Printzipioak 
[thumb|359x359px|[Gure Aita otoitza Moon sisteman idatzita]]
Braille letrak ez bezala, Moon letrak kurbek, angeluek eta lerroek osatzen dituzte. Alfabeto osoak bederatzi karaktere hainbat orientaziotan baino ez ditu. Zazpiehun karaktere inguru sartzen dira A4 orri batean.

Moon testuak prestatzea nahiko zaila denez, gaur egun ez da oso ezaguna. Orain laurehun bat lagunek erabiltzen dute, gehienak Erresuma Batuan bizi direnak. Herbehereetako eta Alemaniako zenbait hezkuntza-erakundetan ere irakasten da.

## Beste hizkuntzak 
Ningbon, misiolari ingeles kristauek Moon sistema erabiltzen zuten itsuei irakurtzen irakasteko. Ningboko dialektoan hitz egiten zuten misiolariek «Adineko behartsuentzako etxea» zuzentzen zuten, non jende gehienak itsuak ziren. 1874an, misiolari ingeles batek gazte itsu bati Moon sisteman idatzitako ningboko dialektoa erromanizatua irakurtzen irakatsi zion. Orduan, Ebanjelioa Lukasen arabera bi liburuki handitan Moon sistemara transkribatu zen. Ebanjelioa Markoren arabera Moon sistemara transkribatu zen mandarinera erromanizatua erabiliz, baina tonu-markarik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmençó

**Carmenço** mitologia katalaneko jenio bat da, mendiko belardietan ibiltzen dena, kedarra bezain beltza eta iletsua, oinetik burura. Artzainen txaboletara jartzen da haiek erabiltzen ez dituztenean, batez ere neguan, eror ez daitezen. Empordàko artzain zaharrek aldi berean beldurtzen eta errespetatzen duten izaki bat da, urte askotako zorigaitza baitakar. Hori dela eta, txaboletara igotzen direnean, habailarekin zazpi harri botatzen dituzte txabolatik botatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atlético Clube Juventus

**Atlético Clube Juventus** gaur egun inaktibo dagoen Brasilgo futbol talde bat da.

## Historia 
Acre estatuko Rio Branco hirian sortu zuten 1966ko martxoaren 1ean Elias Mansour Simão Filho, José Aníbal Tinôco, Aita Antônio Aneri, Dinah Gadelha Dias, Valter Félix de Souza eta Iolanda Souza e Silvaren eskutik.  Klubaren izena Antônio Anerik aitak proposatu zuen, italiarra baitzen eta **Juventus** izena Juventus FC-rekin lotuta pentsatu zuen, nahiz eta bere koloreak Torino Calcioren antza izan. Aneri aukeratu zuten klubeko lehen presidente.

Bere lehen urtean, Acreano Txapelketako titulua irabazi zuen, eta bere urterik onenak 1980ko hamarkadan izan ziren, non estatuko zortzi titulu eta eskualdeko bi Amazoniako Txapelketako titulu irabazi zituen, nahiz eta klubak 1996an profesionaltasuna utzi zuen arazo ekonomikoengatik.

2003an kluba jarduerara itzuli zen, eta 2009an estatuko titulua lortu zuen, guztira 14 guztira, Acean Txapelketako talde arrakastatsuenetako bat eta Acre estatuko bigarren garrantzitsuena bihurtuz.

### Lehiaketa nazionalak 
1990ean Brasilgo Kopan parte hartu zuen lehen aldiz, eta  Manauseko Rio Negrok kanporatu zuen penaltietan. 1996an berriro parte hartu zuen, oraingoan Belo Horizonteko Cruzeiro EC-i aurre egin eta 1-5eko emaitza globalarekin kanporatua izan zen.

2007an Kopa Nazionaleko txapelketara itzuli zen, non lehen itzulian kanporatu zuen Atlético Mineirok 0-7 globalarekin.

## Arerioak 
Arerio nagusia Rio Branco Futbol Club-a da, Acre estatuko klub garrantzitsuena, *Pai e Filho* izenez ezagutzen den partidan. Lehia hori dela eta, Atlético Acreano jaio zela esaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Atlético Clube Juventus Arquivo de Clubes-en
Baluroak

**Baluroak** edo **Valuroak** Terra Chán bizi ziren apaiz prekristauen komunitate edo leinu bat zen. Tradizioaren arabera, Veria hiritik zetozen, Cospeitoko aintziraren gainean ezarritako maldizio baten ondorioz mugiaraziak.

## Ezaugarriak 
Antonio Reigosaren arabera, sekta bat edo arraza zigortu bat ziren. Petrikiloak, belagileak, lukurari, igarle, eskale ibiltariak, predikariak eta santeroak ziren, artearen eta engainuaren saltzaileak, koplak adierazten duen bezala: *Baluro, por que vas preso? / Señor, por cousa ningunha: / porque roubei un ramal / e detrás viña unha mula.* Apaizekin lehiatzen ziren eta, batzuetan, ordezkatzen zituzten, eta horregatik Galiziako apezpiku batzuek eskumikatu zituzten eta euren arteak sekretuan egitera derrigortu zituzten.

Eskaleak izan ohi ziren, *hamaika mila birjinek eta hamaika mila abeslarik, gorputz erdia uretan eta erdia kanpoan dutela, gauez kantatzen dute eta egunez isiltzen dira Caqueko urmaelean*. Santiago de Compostelara iristeko eskubidea lortzen zuten, eta bertan gaixo zeudenen izenean eskatzen zuten. Askok markak zituzten gorputzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carolyn Davidson

**Carolyn Davidson** (Portland, Oregon, 1943) diseinatzaile grafiko estatubatuarra da, eta 1971n kirol-materiala egiten duen Nike enpresaren ikurra sortu zuen, zeinak harrezkero identifikatzen dituen enpresa horren produktuak eta kanpainak.

Logotipoa Niké jainkosa grekoak zituen hegoetako batean oinarritu zen. Lana egiteagatik Davdisonek 197an jaso zuen ordainsaria 35 dolarrekoak izan zen.

1983an diamante-eraztun bat jaso zuen enpresatik, Nikeren sinboloarekin, eta konpainiaren 500 akzio.

## Erreferentziak
Mausoleum (filma)

***Mausoleum*** (euskaraz *Mausoleoa*), 1983ko Michael Duganek zuzendutako beldurrezko film bat da. Bobbie Bresee, Marjoe Gortner eta Norman Burton aktoreek antzeztu zutrn.

## Argumentua 
Bere amaren heriotzaren ondoren, Susan Walker (Bobbie Bresee) emakume gaztea portaera arraroa izaten hasiko da eta Oliver (Marjoe Gortner) senarrak emazteak.izaera aldaketa izaten ari dela ohartuko da. Laister, Susan haten ama hil zuen deabruak bereganatu duela jabetuko da.  

## Aktoreak 
* Bobbie Bresee: Susan Walker Farrell
**Julie Christy Murray: Susan gaztea
* Marjoe Gortner: Oliver Farrell
* Norman Burton: Simon Andrews doktorea
* Maurice Sherbanee: Ben
* LaWanda Page: Elsie 
* Laura Hippe: Izena Cora Nomed
* Sheri Mann: Roni Logan doktorea
* Julie Christy Murray: Susan gaztea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hezkuntza zibiko

**Hezkuntza zibikoa** edo **gizarte-hezkuntza** harreman sozialetara zuzendutako hezkuntza mota da, pertsonen arteko bizikidetza sozialeko espazioak sendotzea bilatzen duena.

Hezkuntza zibikoa hiritargoaren alde teorikoak, politikoak eta praktikoak aztertzea da, baita haien eskubideak eta betebeharrak ere; herritarren elkarrekiko betebeharrak, gorputz politiko bateko kide diren aldetik eta gobernuarentzat.

Bere barnean zuzenbide zibilaren eta kode zibilaren azterketa hartzen du, baita gobernuaren azterketa ere, gobernuaren eragiketan eta gainbegiratzean herritarren zeregina kontuan hartuta – kanpoko faktoreen aurka –. Tradizio politiko edo etiko jakin baten barruan, gizarte-hezkuntza herritarren hezkuntzari buruzkoa izan daiteke. Gizalegezko hezkuntzaren historia Konfuziok antzinako Txinan eta Platonek antzinako Grezian egindako lehen gizalegezko teorietan oinarritzen da. Txinan, konfuzianismoarekin batera, legalismoaren tradizioa garatu zuten. Tradizio horiek, bai Ekialdean, bai Mendebaldean, modu ezberdinean garatu ziren, eta, beraz, iraganean herritarren eskubideen kontzeptu desberdinak sartu ziren eta justizia aplikatu zen, bizitza publikoan etika desberdinekin batera. Mendebaldeko tradizio legala txinerara itzuli aurretik, 1839an hasi zena, mendebaldeko tradizioaren eragina Txinara ekarri ondoren, lege txinatar tradizionalaren berrezarpenaren eta lege sobietarraren eraginaren garaiekin.

Gizarte demokratikoa bultzatzen duten bizitza politiko eta sozialean parte hartzeko jarreren eta jardueren multzoa da konpromiso zibila. Ekintza intelektual eta praktikoen bidez lotura sozial eta politikoak sortzean oinarritzen da, gizabanakoak prozesu demokratikoetan eta erabaki publikoetan parte hartzen duen komunitate arduratsu baten zati integral senti daitezen.

## Euskal Herrian 
Hego Euskal Herrian, Rodríguez Zapateroren gobernu sozialistak lehen hezkuntzako azken ziklorako eta bigarren hezkuntza osorako diseinatutako irakasgai bat sortu zuen, Herritartasunerako Hezkuntza izenekoa. Irakasgaiaren helburua balio demokratikoak eta konstituzionalak irakastea zen. Mariano Rajoy gobernu popularraren aginduz, ikasgaia 2016an erabat desagertu zen eta LOMCEk irakasgai transbertsal bilakatu zuen.

Ipar Euskal Herrian, 2001ean Hezkuntza Zibikoa, Juridikoa eta Soziala izeneko irakasgaia sortu zuten bigarren hezkuntzako (lizeoetan) azken ikasturteetako ikasleentzat. Bigarren hezkuntzako lehen mailetako ikasleentzat, gizarte-hezkuntza historiaren eta geografiaren curriculumean txertatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etiketa (araua)

[thumb|''[Gentlemen's club'' edo 'jaun-klub' baten kidea izatekoa gizalegez jokatu behar zuten. La pintura 'Gentlemen's club' Joseph Highmore, *ca.* 1730.]]

**Etiketa** hotsandiko ekitaldi eta zeremonietan bete beharreko arauen multzoa da. Zentsu zabalean, etiketa portaera-araua bat da, portaera sozialari buruzko itxaropenak betetzen dituena, eta gizarte, klase sozial edo talde baten barruko arau konbentzionalei men egiten diena.

 hitz frantsesa da, eta "errotulu" edo "etiketa" esan nahi du. 1750 inguruan erabili zuten lehendabizikoz zentzu moderno batean. XVI. mendetik XX. mendera haurrek etiketari buruz ikasten zuten eskolan. Etiketa aldatu eta eboluzionatu egin da urteetan zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Valley of Gwangi

***The Valley of Gwangi*** (euskaraz *Gwangi Harana*), 1969ko Jim O'Connolly ingelesak zuzendutako fantasiazko western film bat da  James Franciscus, Gila Golan, Richard Carlson, Laurence Naismith, Freda Jackson eta Gustavo Rojo aktoreek antzeztu zuten.

Efektu beteziak stop-motion bidez Ray Harryhausen ezagunak elkarlanean burutu zituen.

## Argumentua 
XX. mendearen hasiera, Mexiko, T.J. (Gila Golan) bere zirkua mynduko ikuskizun berri batekin nabarmenduarazi nahi duen enpresaburu bat da: 20 zentimetroko zaldi nanoaren aurkezpena. Historiaurrean aditua den Bromley doktorea (Laurence Naismith) eta Tuck (James Franciscus) abenturazalearekin batera ustez zaldi hori bizi den lekura bidaiatuko dute. Bidaia ongi doala dirudienean dinosaurio erraldoi bat topatuko dute.

## Aktoreak 
* James Franciscus: Tuck
* Gila Golan: T.J.
* Richard Carlson: Champ
* Laurence Naismith: Bromley irakaslea
* Freda Jackson: Izeba Zorina
* Gustavo Rojo: Carlos
* Dennis Kilbane: Rowdy
* Mario De Barros: Bean (edota Mario de Barros)
* Curtis Arden: Lope

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jingle

***Jinglea,*** publizitatean, marketinean eta ikus-entzunezko produktuen sustapenean, ohikoan kantatutako musika pieza bat da, edo publizitate helburuekin erabiltzen den abesti labur bat. 

## Ezaugarriak eta motak 
*Jinglea* melodikoa izan daiteke, edo beste edozein musika generotakoa, pertsonek marka erraz gogoratzeko modukoa den heinean. *Jinglea* eraginkorragoa izan dadin, markaren eslogan bat ere sartzen da batzuetan edo esaldi bat errepikatzen da, adibidez: «EVEren aholkuak bete eta aurreztu enegia», Energiaren Euskal Erakundeak 2005. urtearen inguruan kaleratu zituen iragarki batzuetan. 

Publizitate hutsaz gain, ikus-entzunezkoetan badaude beste jingle batzuk:

* Programa-jinglea. Programa jakin bat identifikatzeko erabiltzen da.
* *Jingle* ID. Nortasun-agiria da eta irrati-katea identifikatzeko balio du.

*Jingle* baten eraginkortasuna funtsezkoa da entzuten duenaren memorian inprimatu behar delako. Horregatik izan behar du argia, laburra eta erraz identifikatzeko modukoa, laster bereizteko.

Askotan, lehendik dauden abestiak erabiltzen dira jendea erakartzeko (adibidez: Bobby McFerrin-en ''Don't Worry Be Happy* kantua sarri erabili izan da). Beste batzuetan eslogan musikal bat baino ez da, esaldi labur bat unitate formal txiki batean.

*Jingleen'' sorkuntza profesionalen kontua da, eta musikarien lanaren zein merkatu-estrategien eta sormen desberdinen emaitza da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak