open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
This Land is Mine (1943ko filma)

***This Land Is Mine*** Jean Renoirrek zuzendutako 1943ko filma da. Alemaniarrek okupaturiko Frantzia du jokaleku drama honek. 1944ko Soinu onenaren Oscar saria irabazi zuen. 72 antzokitan eman zuten lehen aldiz eta egun berean, 1943ko maiatzaren 7an hain zuzen ere.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra da. Alemaniarrek hartutako herri txiki bateko maisua da Albert Lory (Charles Laughton). Herri horretan bada okupatzaileari aurre egiten dionik, eta erresistentziako buruak harrapatzeko naziek edonola jokatuko dute, baita errugabeen bahiketa eta hilaraztea baliatuz ere. Hasiera batean koldar, istorioak aurrera egin ahala ordea, Loryk matxinatuen alde egingo du, nahiz eta horrek heriotzara eraman. Erdibidean maitasun istorioa gauzatuko da, Albert eta Louiseren artekoa (Maureen O'Hara), ikastetxe bereko andereñoa.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Tantō

sastakai baten antzeko ahoa duen arma labur bati ematen zaion izena da. Hasiera batean, katana txiki batekin nahas daiteke, baina bere diseinua hain da ezberdina, halakotzat jotzerik ez dagoela. Estetika berbera den arren, orria eta tsuka edo kirtenaren diseinuak askoz sinpleagoak dira.

Orohar, etiketa arrazoiengatik obi izeneko gerrikoan eramaten zen, erraztasun handiarekin ezkuta zitekeen arren. Bigarren arma wakizashia izan arren (katana baino bertsio laburragoa) edo kodachia (tachia baino laburragoa, samurai batzuk, nahiago zuten tantōa bere erabilgarritasun eta maneiagarritasunagatik, baita aurrez aurreko euren arte martzialen osagarri gisa ere.

Zeremonia objektu bezala, aro berrian zehar zabaldu zen, wakizashia edo kodachia, seppuku edo harakiri errituan ordezkatuz (samuraiak, desohoretze baten ondoren, bere ohorea berreskuratzeko egiten zuen zeremonia).

Modeloaren arabera, Tanto (guardiarekin), Hamadashi (guardia txikiarekin) eta Aikuchi (guardia gabe) ezberdin daiteke.

## Kanpo estekak
Fotosintesi oxigeniko

**Fotosintesi oxigenikoa** fotosintesi mota bat da. Bertan, ura da lehen elektroi emalea, eta, beraz, oxigenoa (O2) askatzen da azpiproduktu bezala. Fotosintesi ohikoena da.

Fotosintesi hau da landareek, algek eta zianobakterioek burutzen dutena.

Dagoen beste fotosintesi mota fotosintesi anoxigeniko deritzona da: hainbat bakteriok burutzen dute, eta fotosintesi oxigenikoaren aldean ez du oxigenorik sortzen.

## Ikus, gainera 
* Fotosintesi

## Kanpo estekak
Estrusio (fabrikazioa)

thumb|Aluminio estruditua, ildoek, haga bakoitza, konektore berezien bidez, beste batzuekin lotu ahal izatea ahalbidetzen du.
[thumb|[Play-Doh jostailuak, plastilina estruditzeko tresnak dakartza.]]

**Estrusioa** material bat forma jakin bateko zulo batetik irtenaraziz, profil jarraituak lortzeko sistema. Metal hotza, behar besteko presioa eginez gero, deformatu egiten da, eta orea izango balitz bezala jariatzen da. Erresistentzia handiko zilindro batean metalezko lingote bat sartu eta, prentsa bat erabiliz, presio handia egiten bada metalaren gainean, metala deformatu eta zilindroaren beste muturretik aterako da; han, nahi den profilaren forma duen zirrikitu edo arteka batetik pasaraziz, metalaren profil jarraitua lortuko da. Metala oso gogorra denean, estrusioa beroan egiten da, lingote goriak erabiliz. Plastikozko profilak eta hodiak fabrikatzeko ere erabiltzen da estrusioa.

Estrusioak beste fabrikazio-prozesu batzuen aldean dituen bi abantaila nagusi ditu: batetik zehar-ebaki oso konplexuak sortzeko gaitasuna eta, bestetik, hauskorrak diren materialak lantzeko, materialak konpresio-esfortzuak eta ebakidura-esfortzuak baino ez dituelako topatzen. Gainera, gainazaleko akabera bikaina sortzen du eta forma askatasun handia ematen du diseinu prozesuan estrusioa, produktuak lortu ahal izateko lehengaien jarraikako erabilpena da, metalurgikoak, plastikoak eta elikagaietakoak.  Lehengaiek, fusioa, presioa eta deformazioa jasan behar dute. Adibidez, beirazko botila baten fabrikazio prozesua, birziklapenerako beira eta koloratzaile mineralekin nahastutako aluminosilikatoen fusioan hasten da, tanta goriaren garraio eta hoztearekin jarraitzen du, matrize baten bidez deformatzen dena eta abiadura egoki batetara solidotzen da.

## Erreferentziak
Melia

Greziar mitologian, **Melia** lamia bat zen, Meliadeetako bat, Ozeanoren alabak zirenak. Bere neba Inakorekin, Io eta Foroneoren ama izan zen. Beste istorio batzuetan, Inakorekin, Egialeo, Mizene, Argos, Pelago eta Kasoren ama ere izan zen. Eta, beste batzuetan, Poseidonekin, Amikoren ama izan zen.

## Kanpo estekak
Ontzanburu

**Ontzanburu** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Iparraldean duen aurretontorra, mendizaleentzat garrantzi handirik ez duena, Muñotxikita deitzen da

Pardarri mendiaren ekialdean dago eta Igaratzako Arratea izeneko mendateak banatzen du Arbelo-Labeongo gailurretik, hemendik igotzeko bidea egonez, kontrako aldetik errazagoa den arren, Olamuñoko zelaietatik.

## Irispideak 
Guardetxetik, Errenagako babeslekuetaranzko ohiko bidea jarraitu behar da, eta iparralderantz jarraitu Igaratzako lautadetara heldu arte, mendilerroaren erdi-erdian. Ezkerretara, larreetan, kareharrizko estratu nabarmenak dituen muino bat dago, Ontzanburu mendiaren tontorra dena. Bertara, galbiderik gabe igo daiteke. Amezketatik, ibilbidea luzeagoa da, Aritzagako labardia Igaratzako Arrateraino zeharkatuz, eta, hemendik, tontorrera igoz.

## Kanpo estekak
Lingote

[thumb|250px|[Urrezko lingote baten ekoizpena.]]
thumb|250px|Berun lingotea.
**Lingotea** molde baten barruan urtutako materialezko masa bat da, bere maneiagarritasun erraza ahalbidetzen duena.

## Lingote motak 
### Metalikoa 
Metalezko lingoteak aleazioa bere urtze-puntutik gora berotuz eta metal likidoa horretarako propio prestatutako moldeetara irauliz egiten dira. Lehen metalezko lingoteak, gero, industrian erabiltzen dira beste atal metaliko batzuk ekoizteko, fundizio, estrusio edo beste teknologi modu batzuen bidez.

### Material erdieroalezkoa 
Industria elektronikoan, material erdieroalezko lingote monokristalinoak erabiltzen dira Czochralski metodoa edo Bridgeman metodoaren bidez eginak.

## Kristal egitura 
Lingoteak, orohar, paralelepipedo edo laukiluze oinarridun piramide moztu forma duten moldeekin egiten dira, euren estibaia errazteko. Hoztea gainazalean hasten denez, tenperatura gradiente bat sortzen da, non likidoaren erdialdea, bere ertzak baino beroago dagoen. Ondorioz, solidotzea gainazaletik hasi eta erdialdean amaitzen da, hiru geruzatako kristal egitura tipiko bat eratuz: zutabe kristalizazio bat gainazalean, dendritikoa hurrengo geruzan eta ekiaxiala erdialdean.

Solidotzen denean, metalak bere bolumena jeisten du, eta atmosferarekin kontaktuan dagoen lingotearen gainazalak, orohar, "uzkurtzekoa" izena hartzen duen konkabitate bat du. Fundizioa ez bada egokia izan, lingoteak pitzadurak izango ditu bere gainazalean eta poroak barnealdean.

Teknika mota ezberdinak daude, lingote baten kristal egitura hobetu eta berdintzeko, horien artean, solidotze abiaduraren kontrol zorrotza, moldeen zati batzuen isolatzea, zuzendutako solidotze bat eragiteko, eta flokulazio tekniken erabilera.

## Kanpo estekak
Pulpiko geoda

**Pulpiko geoda** bezala deitzen dena, Almeriako probintziako Pulpi herritik gertu aurkitutako geoda erraldoi bat da. 1999ko abenduan aurkitu zuen Madrileko Talde Mineralogistak.

Egundaino, datatu den geodarik handiena da. Mundu mailako fenomeno bihurtzen dute bere dimentsioek, baita bere barnean dituen igeltsu kristalen gardentasun eta akatsgabetasunak ere. Kristalek, bi metroko luzerara hel daitezke.

10.7 m³ko bolumen huts bat betetzen du (8 metroko luzera, 1,8ko zabalera eta 1,7ko garaiera) eta 50 metroko sakoneran dago, Pilar de Jaraviako berun meatzean, Agilongo mendilerroan, Pulpi udalerrian, itsasoaren mailan eta kostalde lerrotik 3 kilometrotara.

Onil forma du, zatirik estuenak, L forma duelarik.

## Kanpo estekak
Bismutinita

**Bismutinita** Bi2S3 formula kimikoa duen mineral sulfuroa da. Bismutoa eskuratzeko mea garrantzitsua da. Lustre metalikoa duten kristal gris zurixkak osatzen ditu. Azazkalarekin urra daiteke eta dentsitate handikoa da.

Bismutinitak segida bat osatzen du aikinitarekin (PbCuBiS3).

## Kanpo estekak
Arroka plutoniko

[thumb|350px|[Aiako harria, granitozko intrusio batez sorturiko mendia.]]
**Arroka plutonikoak** geologian, magma masa eta sakonera handian eta motel hoztu denean eratu diren arroka igneoei esaten zaie. Euren aztarnategiei plutoi esaten zaie.

## Ezaugarriak 
Euren eraketan zehar, hoztea oso motela da, kristal handien eta mineral puruen hazkuntza ahalbidetuz eta, emaitza bezala, testura heterogeneo, bikortsua emanez..

Kopuruari dagokionez, arroka plutonikoak dira garrantzitsuenak. Lurraren konposaketan berebiziko nagusitasuna dute, mantua erabat arroka monta hontaz osatuta dagoelarik. Gainontzeko arrokek, gainazaleko lurrazalean estalki bat baino ez dute sortzen.

Arroka plutonikoak, edo, orohar, magmatikoak edo igneoak, lehenengo sorturiko arrokak dira. Hauen materialetatik, gainontzekoak garatzen dira. Arrokazko planeten masa osatzen dute (Lurra, Merkurio, Artizarra, Marte...): planetak, euren akrezioan zehar osatuta dauden material silikatatuen fusioaren ondoren, haien hozte eta kristalizazioaren bidez eratutakoa. Jatorri eta mekanismo beraren ondorioz, planeta erraldoien erdigunean ere badaude, baita hauen satelite askotan eta solidoak diren asteroide handienetan ere.

## Adibideak 
* Granitoa: Arroka felsikoa da eta kuartzo, feldespato eta mikaz osaturik dago. Lurrazal kontinentaleko arroka ugariena da.
* Peridotita: Arroka ultramafikoa da. Lurrazalean nahiko urria da baina Mantuaren osagai nagusia da.
* Gabroa
* Sienita
* Diorita

Irudi:Biotite Granite.JPG|Granitoa.
Irudi:Garnet peridotite.jpg|Peridotita.
Irudi:GabbroRockCreek1.jpg|Gabroa.
Irudi:Syenite.jpg|Sienita.
Irudi:Diorite.jpg|Diorita.

## Ikus, gainera 
* Arroka igneoa
* Arroka bolkanikoa

## Kanpo estekak
Afrika iparraldeko espainiar subiranotasuneko lurrak

**Afrika iparraldeko espainiar subiranotasuneko lurrak** edo, gaztelaniaz, *plazas de soberanía*, Espainiak Ipar Afrikan dituen lurraldeak dira. Marokok lurraldeok aldarrikatzen ditu, Maroko Handia kontzeptuaren barnean.

## Lurrak 
Politikoki bi multzotan banatzen dira: *plazas mayores* (euskaraz: "gune nagusiak") eta *plazas menores* (euskaraz: "gune txikiak"). Gune nagusiak bi dira: Ceuta eta Melilla. Espainiak hiri biak izendatzeko jadanik ez du *plaza de soberanía* izena erabiltzen, 1995etik aurrera autonomia hiriak direlako.

Gune txikiak, berriz, hiru uhartetxo dira. Guztiak Espainiako Armadaren kanpamenduak dira, Espainiako Gobernuak berak zuzenki administratuak. Hona hemen hirurak:

Beste alde batetik, Perrexil uhartea, 2002an Espainiaren eta Marokoren arteko gatazka armatua izan zuen uhartetxoa, berriki espainiar subiranotasuneko lurtzat hartu da, baina historikoki ez da inoiz horrela deitu, eta juridikoki egun "ez-inoren lurra" da.

Azkenik, Alboran uhartea eta gertuko Nubes uhartea, Afrikan badaude ere, Marokok ez ditu inoiz aldarrikatu.

## Ikus, gainera 
* Maroko Handia

## Kanpo estekak
Indaba Miragarria

**Indaba Miragarria** (jatorrizko japonieraz 仙豆 edo *Senzu ?*) zauriak sendatu eta pertsona baten indar guztia berreskuratzen duen indaba alea da, nahiz eta gaixotasunik ezin duen sendatu. Karinek hazten ditu eta Gokuri esan zionez, indaba hauetako batek 10 egunetako janariak beste balio du.

## Kanpo estekak
Pentatloi

thumb|200px|Pentatloiko bost probetatik hiru erakusten dituen irudia: halterak, disko jaurtitzaile bat eta xabalina jaurtitzaile bat ikus daitezke. K.a. 490. urtetik datatua dagoen irudia
**Pentatloia** Antzinateko jatorrizko Olinpiar Jokoetan eta Panheleniar Jokoetan egiten zen lehiaketa atletiko bat zen, bost probaz osatua, Pentatloi modernoak ordeztu du. Honako bost proba hauek osatzen zuten antzinako pentatloia:

* Estadioa (*stadion*): 180 metro korrika egin beharreko lasterketa
* Borroka
* Luzera jauzia
* Xabalina jaurtiketa
* Disko jaurtiketa

Pentatloian parte hartzen zuten atletak besteen gainetik zeudela jotzen zen, eta euren entrenamendua soldadutzaren zati zen, bost proba horiek gerran oso erabilgarritzat jotzen baitziren.

*Stadion* probaren garailea lehiaketa osoaren garailetzat hartzen zen. Gauza bera gertatzen zen luzera jauzikoa, disko jaurtiketa eta xabalina jaurtiketa probetako garailea berbera bazen. Ez zegoen beste bi probak ospatzeko beharrik eta aurreko hiru probak irabazi zituena garailetzat jotzen zen. Borrokako proba horretarakotxe bakarrik prestaturiko hareazko hobi batean egiten zen. Zeusen tenplutik kanpo aurkezten zen, baina beste guztiak, estadioan.

Borroka eta disko jaurtiketako probek, oinarrian, egungo bertsioen arau berberak zituzten; hala ere, besteek, alde esanguratsuak zeuzkaten:

* Xabalina jaurtiketa proban, xabalinak *amentum* izeneko larruzko heldutoki bat behar zuen jaurti ahal izateko.
* *Stadion*aren distantzia oso ohiz kanpokoa da, beste proba batzuetan 180 metro korrika egitea ez ohikotzat jotzen baitzen.
* Luzera jauzilariak *halter* izeneko pisu bereziak erabiltzen zituen esku bakoitzean, bultzada hartzeko. Ikerketa batzuek argitu dituzten datu batzuengatik, jauzi hori egungo jauzi hirukoitzaren antzekoagoa bide da.

Antzinako Greziako gainontzeko olinpiar lehiaketa guztiak bezala, pentatloia biluzik egiten zen.

## Kanpo estekak
Jean Castaings

**Jean Castaings** (1938ko apirilaren 7a -) euskal herritar politikaria da, egungo Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko Presidentea.

Ahurtiko alkate ohia, Castaings UMPko Bastidako Kantonamenduko Kontseilari Orokorra da.

2008ko martxoko Kantonamendu-Hauteskundetan ezkerrak eta eskuinak Kontseilari berak lortu zituztenez, Jean Castaings adina dela eta hautatua zen.
Louis Intxauspe

:*Ez nahastu Hernaniko alkate eta Udalbiltzako lehendakari den Luis Intxausperekin*

**Louis Intxauspe** euskal herritar politikaria izan zen, 1960ko abuztuaren 10ean hila.

Semea Mixel Intxauspe zuen, Pirinio Atlantikoetako diputatua.

Agintaldiak:
* Donibane Garaziko Kantonamenduko Kontseilari Orokorra, 1922ko maiatzetik 1960ko abuztuaren 10era.
* Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko Presidentea 1949ko maiatzatik 1960ko abuztuaren 10era.
Mixel Intxauspe

**Mixel Intxauspe** (Donibane Garazi, 1925eko azaroaren 5a - *ib.*, 2011ko urriaren 26a) euskal herritar politikari eta bankaria izan zen.

## Biografia 
Aita Louis Intxauspe zuen, Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko Presidente ohia.

1970ean, BAMI (*Banque Michel Inchauspé*) bankua sortu zuen.

## Agintaldiak 
* Lehen Ministroaren Estatu Idazkaria, itsasoz haraindiko Lurraldeen arduraduna (1968ko uztailaren 10etik 1969ko ekainaren 16ra)
* RPRko Pirinio Atlantikoetako diputatua (1967-1968, 1973-1986, 1988-2002)
* Donibane Garaziko Kantonamenduko Kontseilari Orokorra (1960-2004)

## Bere omenez 
Mañex Etxamendi Ofizialdegik *Agur Michel Inchauspé, oi lagun maitea!* hasiera duen'' bertsoa egin zuen politikari garaztarraren omenez 1967an.

## Erreferentziak
Adolphe Daguenet

**Adolphe Daguenet** (Donibane Garazi, 1801eko uztailaren 9a - Baiona, 1886ko urriaren 16a) euskal herritar magistratu eta politikaria izan zen.

## Agintaldiak 
* Pirinio Atlantikoetako diputatua (1836 &ndash; 1848 eta 1871 &ndash; 1876)
* Pirinio Atlantikoetako senataria (1876 &ndash; 1882)
* Donapaleuko Kantonamenduko Kontseilari Orokorra (1851 &ndash; 1886)
* Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko Presidentea (1870 &ndash; 1883)

## Erreferentziak
Bultzada tektoniko bertikal

**Bultzada tektoniko bertikala**, **epirogenesi** bezala ere ezagutzen dena, maila kontinentalean gertatzen den lurrazalaren mugimendu bertikal bat da. Plaka kontinentalen barne area handiei eragiten die: plataforma eta kratoiei. Jarraitutako goranzko eta beheranzko mugimendu oso motelak dira (ez bapatekoak), ondorio bezala, egitura baten baskulazioa izan dezaketenak, Iberiar Penintsulan hirugarren aroan gertatu zena bezala, ondorio bezala, Atlantikoranzko barne lakuen drainatzea izan zuena. Baskulazioak egitura monoklinalak eratzen ditu (15º baino gutxiago buzamendukoak eta zentzu bakarrean).

Emaitza bezala, konkor handiak ere izan ditzakete, egitura aklinalak (tolestu gabeak) eratzen dituena. Konkorra goranzkoa edo positiboa baldin bada, antiklinal esaten zaio, beheranzkoa edo negatiboa baldin bada, berriz, sinklinal. Jakina, antiklinaletan, arroka plutonikoak dira ugarienak, higadura azalera bezala funtzionatzen baitu. Sinklinalek, berriz, metaketa arro gisa funtzionatzen dute, bertako arroka ugarienak sedimentarioak baitira. Egitura hauek erliebe aklinala eratzen dute.

Epirogenesia, orogenesitik ezberdintzen da, deformazioen kurbatura erradioagatik, askoz txikiagoa. Lehenengo kasuan, lurzoruaren altxamenduak 1 edo 2ºko goitiera duten maldak eratzen ditu. Bigarrenean, berriz 10 eta 70º artekoak. Orohar, mugimendu epirogenikoak, isostasia desoreka baten ondorio dira, eurek, ezabatzeko joera dutenak. Honela, adibidez, bankisak atzera egin zuenean, izotz masa handiak urtu ziren Ezkutu Eskandinabiarraren gainean, honela deskargaturik, pixkana-pixkana altxatzen doana. Badaude tokiak, non, hondartzak, hurbileko iragan batean itsas bazterrean zeudenak, orain, 200 metro gorago aurkitzen direnak.

## Kanpo estekak
Jean Espilondo

**Jean Espilondo** (Maule-Lextarre, 1948ko urtarrilaren 11 - ) euskal herritar politikaria da, Frantziako Alderdi Sozialistako kidea.

Alderdi horrek Ipar Euskal Herrian dituen kideen artean jarrera jakobinoenen alde eta euskalduntasunaren onarpenaren kontra gehien dagoen sektorean kokatu ohi da: adibidez euskararen ofizialtasunaren aurka dago erabat eta berezko departamendua ere ez du inola ere begi onez ikusten. Ildo horretan, bere burua hausnarketa-taldetzat jotzen duen *Cercle Lissagaray* delakoaren sortzaileetakoa izan zen; bertatik Frantziako estatu-nazioan oinarritutako errepublikazaletasuna bultzatu eta abertzaletasunaren kontrako mezu ideologikoak zabaldu nahi dituzte.

## Ibilbide politikoa 
Biltzarrerako 1997ko hauteskundeetan Nicole Péry diputatuaren ordezkoa, 1998ko maiatzaren 1ean Emakumeen Eskubideen eta Hezkuntza Profesionalaren Estatu Idazkari hautatu zuten Lionel Jospinen gobernuan.

Angelu Iparralde kantonamenduko Kontseilari Orokor 1998an eta 2004an.

2000n Robert Villenaveren aurka galdu eta gero, Angeluko auzapez aukeratua izan zen 2008ko martxoan Villenaveri berari irabazi eta gero. Auzapez-kargu hori izateagatik CABAB aglomerazioko presidente-ordea da.

## Kanpo estekak 
*  [Imanol Landa(https://eu.wikipedia.org/wiki/Imanol_Landa) Getxo-Angelu senidetzeaz.]
Henri Barbusse

**Henri Barbusse** (Asnières-sur-Seine, Frantzia, 1873ko maiatzaren 17a, - Mosku, 1935eko abuztuaren 30a) idazle eta kazetari frantziarra izan zen. Pentsamolde komunista defendatu zuen, baita esperanto hizkuntza erabili eta aldarrikatu ere.

## Biografia 
I. Mundu Gerra parte hartu zuen. Bertan hiru aldiz zauritu eta gero, 1915ean eta 17 hilabete gerran ibili eta gero, gerran jarraitzeko libratu zen bere zauriak zirela eta. Barbusse bakezalea eta antimilitarista bihurtu zen bere gerra esperientzien ondorioz.

1918an Frantziatik Moskura bizitzera joan zen. Bertan errusiar neska batekin ezkondu zen. Errusiar Iraultzak eragin handia izan zuen bere bizitzan eta bere idazlanetan. Frantziako Alderdi Komunistako partaide bihurtu zen 1923an. Hortik aurrera, batez ere Frantzian eta Sobietar Batasunean baina baita ere munduko hainbeste lekutan, adibidez Australian, komunismoaren aldeko hitzaldi eta ekintzak burutu zituen.

Idazle moduan ezaguna egin zen *Le Feu* (euskaraz *Sua*) liburua argitaratu zenean. Gaztelaniaz, bere garaian, best-seller bilakatu zen eta Julio Caro Barojaren aitak, Rafael Caro Raggio jaunak, editatu eta argitaratu zuen.

Hona hemen pasarte batzuk:

## Idazlanak 
* *Le Feu*, 1916
* *Esperantista Laboristo*, 1921
* *Le Couteau entre les dents*, 1923
* *Manifeste aux Intellectuals: Elevations*, 1930
* *Staline: Un mode nouveau vu a travers un homme*, 1936 (hil eta gero argitaratua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Henri Barbusseren lanak Guttenberg proiektuan
Jean-Baptiste Etxeberri (politikaria)

**Jean-Baptiste Etxeberri** (Baigorri, 1805eko azaroaren 4a - Paris, 1874ko martxoaren 4a) euskal herritar politikaria zen.

Aita Thomas Etxeberri eta anaia Jean-Baptiste-Amédée-Victor Etxeberri zituen. Pirinio Atlantikoetako Kontseilari Orokorra zen eta 1852ko otsailaren 29an diputatua, 23.984 alde eta 2.466 aurka Agosti Xaho irabaziz. Gobernuaren aldeko hautagaia, berriro 1857ko ekainaren 22an eta 1863ko ekainaren 1ean berrautatua zen.

1869an politika utzi zuen.

## Bibliografia 
* Adolphe Robert eta Gaston Cougny, *Dictionnaire des parlementaires français (1789-1889)*, Paris, Bourloton argitaletxea, 1891. II. Liburukia 575. orr. http://www.assemblee-nationale.fr/histoire/biographies/1789-1889/Tome_2/ESTAGNIOL_EYMAR.pdf
Nicole Péry

**Nicole Péry** (Baiona, 1943ko maiatzaren 15a - ) euskal herritar politikaria da, Frantziako Alderdi Sozialistako kidea.

## Agintaldiak 
* 1973/1978/1981/1988 : ordezko hautagaia.
* 1977 &ndash; 1983 : Ziburuko alkatearen laguntzailea.
* 1981 &ndash; 1997 : Europar Legebiltzarraren diputatua.
* 1983 eta gero : Baionako zinegotzia.
* 1984 &ndash; 1997 : Europar Legebiltzarraren presidente-ordea.
* 1986 &ndash; 1994 : Akitaniako Kontseilari Erregionala.
* 1997 : Pirinio Atlantikoetako diputatua.
* 1997ko urria - 1998ko apirila : Lehen Ministroaren Hizkuntza eta Kultura Erregionalen Misioaren arduraduna.
* 1998 &ndash; 2002 : Emakumeen Zuzenbideen eta Hezkuntza Profesionalaren Estatu Idazkaria.
Maurice Delay

**Maurice Delay**, (Saint-Julien-en-Jarez, 1876ko azaroaren 12a - Baiona, 1960ko uztailaren 30) euskal kirurgialari eta politikaria zen, Baionako alkate ohia. Anaia Jean Delay Marseillako apezpikua, semea Jean Delay medikua eta ilobak Claude Delay idazle eta Florence Delay idazle eta antzezle zituen.

XX. mendeko hasieratik Baionan klinika bat zuela, 1947ko Udal Hauteskundetan alkate hautatua zen eta, 1949an, Baionako Kantonamenduko Kontseilari Orokor ere bihurtu zen. 1953an alkate berrautatua bazen ere, 1958an dimititu zuen osasuna zela eta.
Akrezio

thumb|Sistema binario baten errekreazio artistikoa: akrezio diska zulo beltz baten inguruan.
**Akrezioa**, gorputz txikiagoen agregazio bidez, gorputz baten hazkuntza izendatzen duen hitza da. Geologian, oso hitz erabilia da.

## Astronomian 
Astronomia eta astrofisika arloetan erabiltzen da gehien bat, akrezio diskoak, izarringuruko diskoak eta planetesimalek hasitako planeta baten akrezioa azaltzeko. Planeta akrezioaren teoria Otto Schmidt geofisikari errusiarrak proposatu zuen. Teoriak dio planetak planetesimalen akrezio bidez eratu zirela eta, aldi berean, planetesimalak kondentsazio bidez eratutako partikulen akrezio bidez eratu zirela (zehazkiago, alderantzizko sublimazio bidez): 

Otto Schmidt errusiarraren teoria horren arabera:
* Eguzki-lainoa, izar laino guztiak bezala, gasek eta hauts kosmikoak osatuta egongo zen. Hasieran, astiro-astiro biratzen zen.
* Eguzki-lainoa uzkurtzen zenean, grabitatearen eraginez, azkarrago biratzen zen eta partikulen arteko talkek berotzen zuten.
* Eguzki-lainoak disko lautuaren forma hartu zuen, materia gehiena erdian kondentsatuta zuela (denborarekin erdigunea Eguzki bihurtu zen). Diskoko gainerako materialek biraka segitu zuten, eta, apurka-apurka, gorputz handiagotan, hots, planetesimaletan, bilduz joan ziren; planete-simalok elkarren kontra talka egin eta gero eta gorputz handiagoak eratzen zituzten.
* Duela 4600 milioa urte sortu ziren lehenengo planetak, Eguzkiaren inguruko euren orbitekin. Planetak eratzeko mekanismo horri akrezio deritzo. Hasierako Lurraren kontra jo zuten planetesimalen arteko talka ugariek izugarri berotu zuten, eta bat eragin zieten, materialak geruzatan bereiziz.

## Geologian 
Plaken tektonikan ere erabiltzen da terranoen gehiketa bidezko masa kontinetalen hazkuntzari erreferentzia egiteko (akrezio kontinentala).

## Zuzenbidean 
Zuzenbide Zibilean, onibar baten dimentsioen hazkuntza da, korronte batek, beste onibar batetako lurra daroalako. Lur hau ezagutzerik ez badago (alubioi) akrezioa jasan duen onibarraren zati bihurtuko da, baina ezagutzerik badago (abulsioi), jatorrizko jabeak bi urteko epe suspentsiboa du falta zaion lur zatia erreklamatzeko, eta beste bi hilabete, bertan egon zitezkeen zuhaitzak erreklamatzeko.

Zuzenbide Zibilean baita ere, zehazki Ondorengotza Eskubidean, akrezioa da pertsona batek heredentzia jaso behar duenean, dagokion zatia hartzeko ahalik edo nahirik ez badu, gainontzeko oinordekoetan igotzen den heredentzia zatia. Adibidez, ondorengotza gertatzen den unean, oinordekoetako bat hilda balego eta honek oinordekorik ez balu, honi legokiokeen zatia, beste oinordekoen zatietan akrezioa jasango luke, hau da, hauek elkarren artean banatuko lukete eta oinordetutako euren zatiak, proportzionalki dagozkien zatian igoko lirateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetrahedrita

**Tetrahedrita** (Cu,Fe)12Sb4S13 formula kimikoa duen mineral sulfuriko kobredun eta antimonioduna da. Disoluzio solidoen segida bat osatzen du artsenikoa duen tenantitarekin.

## Kanpo estekak
Paparreko

thumb|Paparrekoak
**Paparrekoa** edo, forma luzean, **paparreko orratza**, xede estetiko batekin arropan krokatzen den bitxi bat da. Emakumeek erabiltzen dute gehienbat.

Oro har, bi zatik osatzen dute: aurrean ikus daitekeen zati apaingarria eta atzean ezkutatuta geratzen den lotailua (batzuetan, segurantzazko buru-orratza) bitxiari, enkolatu edo soldadura bidez lotzen zaiona.

Paparrekoa, garrantzi, forma eta materia aldagarrietakoa da, lotze moduak (orohar metalezkoa), kateorratz baten antzekoa izaten jarraitzen duen arren.

Paparrekoaren arbasoa, *fibula* da eta, lehenengoak, Brontze Aroan egin ziren.

Paparrekoa, sarri, sortze lantegietan egiten den objektua da. Baina bitxigintzako objektua ere izan daiteke, eta metal preziatuez eginda eta harribitxi edo erdiharribitxiz apaindua egon.

## Kanpo estekak
Gabro

**Gabroa** plagioklasa eta mineral ferromagnesikoz osatutako arroka plutoniko bat da. Aluminio eta kaltzio silikatoak eta dialaga ditu osagai nagusitzat.

## Ezaugarriak 
Gabroak arroka astunak dira, bikortsuak eta pikardatuak, kolore ilunekoak, gris eta berde artekoak. Oinarrizko plagioklasak dituzte, baita piroxenoa, olibinoa, anfibolak eta kolorea ematen dioten beste mineral batzuk ere. Urazal ozeanikoan agertu ohi da, basaltoarekin batera. Aditu batzuek augitazko eta hiperstenazko gabroetan banatzen dituzte. Feldespato gabroak nefelina eta beste feldespato batzuk ditu.

## Gabro motak 
Plagioklasa eta piroxenoari elkarturiko mineralen arabera hainbat gabro mota bereizten dira:
* Gabroa (*sensu stricto*): Augita eta batzutan olibinoa izaten ditu.
* Hiperita: Augita eta hiperstena(ortopiroxeno barietatea) izaten ditu, batzutan olibinoa ere bai.
* Norita: Hiperstena eta batzutan olibinoa ditu.
* Evjita: Hornblenda dauka.
* Bojita: Hornblenda eta augita ditu.
* Troktolita: Olibidoa bakarrik dauka.

## Erabilerak 
Eraikuntzarako erabiltzen da *granito beltza* zenarekin. Batzutan banadio elementua agertzen da gabroari lotuta eta berau lortzeko bide nagusietako bat da.

## Ilargiko arrokak 
Ilargian Lurreko gabroen familiako harriak aurkitu dira. Hala ere, hauengandik, errefrakzio elementuetan duten aberastasunagatik (titanioa, zirkonioa eta itrioa) eta elementu lurrunkorretako (bismutoa, sodioa eta potasioa) euren pobreziagatik bereizten dira.

## Kanpo estekak
Botoi

thumb|250px|Tamaina, kolore forma eta material ezberdinetako botoiak
[thumb|250px|[Botoi-zulo|Botoizulo bat.]]

**Botoia** arropak lotzeko balio duen elementu txiki bat da, alkandorak eta jakak bereziki. Oro har, botoiak biribilak eta lauak izaten dira, baina forma eta tamaina ezberdinetakoak daude. Zurez, metalez, edo, berrikiago, plastikoz eginak dira. Botoia, arroparen mutur batean dagoen botoi-zulo batetik pasatzerakoan lotzen da.

## Ezaugarriak 
Bi edo lau zuloko botoiak dira arruntenak, baina badira atzealdean zulo bakar batetik lotzen direnak ere, beste batzuk ez bezala, aurrealderantz igarotzen ez dena.

Botoiak ez dira bakarrik biribilak edo lauak. Hainbat eratako diseinuak daude, testura eta amaitze ezberdinak dituztenak. Blusa eta berokietan erabilitako botoi asko, jatorrizko arroparen oihal berarekin forratuak izan dira.

Janzki askok, alkandora eta galtzak bezala, kalitate hoberenekotzat jotzen den arropak bereziki, botoi gehigarriak eramaten dituzte, janzkiaren zati ez nabarmen batean.

## Historia 
Lehen une batean, botoiak, janzkiei josten zitzaien disko apaingarri batzuk baino ez ziren, eta ez zuten janzkia lotzeko funtziorik. Lehen botoiak, orain ezagutzen diren bezala, soinberen oskolak izan ziren, tailatuak eta zulatuak. K.a. 2000. urtean datatuak daude eta Indus ibaiaren ibarrean aurkitu dira.

Greziarrek eta erromatarrek ere erabili zituzten botoi apaingarriak, zurez edo oskolez egindakoak. Europar aztarnategietan, bolizko botoiak eta urrez edo sartutako harribitxiz estalitako landutako hezurrak aurkitu dira. Kasu hauetako bakar baten ere ez ziren janzkiak lotzeko erabili.

* Amishek, euren konbentzimendu propioagatik, ez dute botoirik erabiltzen euren janzkietan
* Botoiak, bildumagintzako elementuak izan daitezke.

## Kanpo estekak
Amaltea

**Amaltea**, greziar mitologian Zeusen inude izan zen lamia da. Kretako leizezulo batean jainko honi bularra eman zion ahuntza bezala irudikatzen da batzuetan, eta, beste batzuetan, Hemonio, (Kureteetako bat)en alaba zen naiade bezala, nork, ahuntz baten esneaz hazi zuen Ida mendian.

Rea jainkosak, Kronosen emazteak, azken honen irentsi nahitik babestu nahi izan zuen Zeus, Kronosek, bere seme-alabak, jaio eta berehala jaten baitzituen, eta, horregatik, Kretako Ida mendian ezkutatu zuen, non lamia honek hartu zuen, erle eztia eta ahuntz esnearekin elikatuz.

Egun batean, ahuntzak bere adarretako bat hautsi zuen, Amalteak, Zeusi eraman aurretik, lore eta fruitekin bete zuena, ahuntzarekin batera izarren artera jaso zuena, hau, lehen adarbakarrean bihurtuz, eta, zeruan, Kaprikornus konstelazioa izan zen, edo, soilik Capella izarra (hau da, α Aurigae). Beste istorio baten arabera, Zeus bera izan zen adarra apurtu eta Amalteari eman ziona, nahi zuen guztia ugaritasunez emango ziola promes eginez. Amalteak Akeloori (bere ustezko nebari) aldatu zion, azken honen adarragatik Heraklesekin, Deianiragatik izan zuen borrokan hautsi zena. Mitologia klasikoaren arabera, adarraren jabeak asko eta ezberdinak izan ziren. Orohar, aberastasun amaiezinen eta ugaritasunaren ikurtzat hartzen zen, eta hainbat jainko eta jainkosen ezaugarri bihurtu zen (Hades, Gea, Demeter, Zibele, Hermes...), baita ibaiena ere (Nilo), lurraren ongarri bezala

Bertsio batzuetan, ahuntza hil ondoren, Zeusek, bere larrua hartuko zuen berarekin janzteko, Egidan bihurtuz.

"Amaltearen adarra" esaera, lurralde emankor bati esaten zaio eta Titus Pomponius Atticusen jabetzakoa zen lursail bat, *Amaltheum* deitua izan zen. Kretako txanponek Zeus ahuntzaren bularra hartzen irudikatzen zuten, beste greziar txanpon batzuek, ahuntzaren ugatzei helduta edo lamia baten besotan eramanda erakusten zuten.

## Iturriak 
* Apolodoro *Liburutegi mitologikoa* II. 7.5
* Diodoro Sikulo *Biblioteka Historikoa* V. 70.3
* Higinio *Fabulak* 139
* Panopoliseko Nono *Dionisiakoak* XXVII. 298
* Ovidio *Fastoak* V. 115 *Metamorfosiak* IX. 87

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Amaltea Theoi Projecten
Jean Errekart

**Jean Errekart** (Oragarre, 1909ko uztailaren 12a - Paris, 1971ko urtarrilaren 17a) euskal herritar politikaria zen. Donapaleuko lizeoak Errekarten izena du.

## Agintaldiak 
* Pirinio Atlantikoetako diputatua (1946ko ekaina - 1951ko ekaina eta 1955ko apirila - 1956ko urtarrila)
* Pirinio Atlantikoetako senataria (1959ko ekaina - 1971ko urtarrila)
* Donapaleuko Kantonamenduko Kontseilari Orokorra (1945eko iraila - 1971ko urtarrila)
Franz Duboscq

**Franz Duboscq** (Donibane Lohitzune, 1924ko maiatzaren 6a - *Ib.*, 2012ko abenduaren 7a) euskal herritar politikaria izan zen.

## Agintaldiak 
* 1968 &ndash; 1973: Pirinio Atlantikoetako diputatua.
* 1983 &ndash; 1992: Pirinio Atlantikoetako senataria.
* 1971 &ndash; 1994: Donapaleuko Kantonamenduko kontseilari orokorra
* 1976 &ndash; 1985: Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko Lehendakaria
Arroka bolkaniko

[thumb|300px|[Erraldoien Galtzadan (Irlanda) basaltozko zutabeak ikusten dira.]]
**Arroka magmatiko bolkanikoak** edo soilik **arroka bolkanikoak**, sumendietatik atera eta ur azpian edo lur gainazalean laba hozterakoan sortutako arroka igneoak dira.

## Ezaugarriak 
Arroka bolkanikoek, testura porfirikoa izaten dute, fenokristalak pikor oso fineko ore batez inguraturik, oro har, mikroskopikoa. Sarritan, ezaugarri bezala, beira (formarik gabeko materia) izaten dute, euren hoztea oso azkarra delako. Oso ohikoak dira fluido ehundurak eta gas ihesaren ondorioz sortutako burbuilak.

Arroka bolkanikoak, laba koladak eratuz kristalizatzen dira (laba-laster solidotuak) edo piroklastoak, arroka hauek, silize, gas eta beste fluido batzuen kopuru txikia duten magma basikoetatik datoz.

## Adibideak 
* Basaltoa: Arroka bolkaniko ugariena da. SiO2 kopuru oso baxua du eta beraz magnesio eta burdin ugari dauka. Kolore iluna dauka.
* Erriolita: Arroka bolkaniko honek SiO2 ugari du eta beraz magnesio eta burdin gutxi. Kolore argia izan ohi du horregatik.
* Andesitak eta Dazitak tarteko proportzioak dituzte.
* Pumita: Gas kopuru handia duen laba bapatean hozterakoan sortzen da. Aire burbuilak barnean harrapatuak gelditzen dira eta oso dentsitate baxuko arroka sortzen da.

Irudi:Basalt.JPG|Basaltoa.
Irudi:RhyoliteUSGOV.jpg|Erriolita.
Irudi:Andesite (15115877887).png|Andesita.
Irudi:Mineraly.sk - dacit.jpg|Dazita.
Irudi:Pumice stone444.jpg|Pumita.

## Ikus, gainera 
* Arroka igneoa
* Arroka plutonikoa

## Kanpo estekak
Koadriga

[300px|thumb|[Berlingo Brandeburgoko Atean koadriga apaingarria]]
**Koadriga** (latinetik *quadri*-, *"lau"*, eta *jungere*, "*uztartu*") (*quadriga*) Erromatar Inperioaren garaian lerroan jarritako lau zaldik tiratutako zalgurdia zen. Ibilgailu hau, erromatar jeneralek erabiltzen zuten, garaipen handi baten ondoren hirietan sartzen zirenean.

## Koadriga ikur gisa 
Egoera honek, "garaipen" izaera bat eman zion gurdi mota honi, eta, hortaz, mendebaldeko kulturan, ibilgailu hau irudikatzen duten monumentuek, garaipenak ospatzeko balio dute.

Mota honetako monumenturik ospetsuena, *Berlingo Koadriga* da (Alemania), Brandeburgoko Atearen tontorrean dagoena. Eskultura hau, Johann Gottfried Schadowk eginikoa, Berlinetik atera zuen Napoleonen armadak 1806an, Frantziara, garaikur bezala eraman zuena. Napoleonen erregimenaren erorketaren ondoren, eskultura hau Berlinera itzuli zuten, egun, bertan segitzen duelarik. Eskultura hau, Bigarren Mundu Gerran kaltetua izan zen, eta, hortaz, 1950ean berriz urtu behar izan zen eskultura, jatorrizko moldeak erabiliz.

2003tik "Werkstatt Deutschland" (Alemania Lantegia) elkarteak, urriaren 3an, alemaniar batasunaren data, "Quadriga" saria ematen die pertsona nabarmenei, hauen ikuspegi zabalkuntza, sinesgarritasuna, konpromisoa eta pragmatismoagatik.

Beste koadriga ospetsu bat, Parisen, Louvre ondoan dagoen Carrousel Garaipen Arkua apaintzen duena da.

## Ikus, gainera 
* San Markoren zaldiak, Venezian, Antzinako Erroman eta Konstantinopolisen zegoen koadriga baten zatikiak.

* Koadriga
* Gurdi
* Gurdi lasterketak
* Guerra gurdia
* Karroza
* Biga
* Zalgurdi

## Kanpo estekak
Belabarze

**Belabarze** Nafarroa Garaiko ibar txiki bat da, Belabarze ibaiaren bideari jarraituz.

Ibarra Erronkaribar ibaxaren ekialdeak osatzen dute.

## Deskribapena 
Luzetara, Izabako ipar-ekialdean dago. Erronkaribarreko burualdea Oskako probintziako Berari ibarrekin komunikatzen du. Hegoaldeko muga Ezkaurre (2047 m) kareharri eozenikoen antiklinala da, eta iparraldekoa flysch eozenikoan modelatutako erliebe sorta bat; horien artean, Murua (1243 m), Igardakua (1507 m) eta Iturriburua (1595 m) haitzak nabarmentzen dira. Bi litologien artean, Belabarze ibaiak ibarraren hondoa estaltzen duten kretazikoko margetaraino induskatu du.

## Klima 
Klima aldatu egiten da mendialdeko azpimediterraneoaren eta azpiatlantikoaren artean, esposizioen arabera, eta prezipitazio handiak eta neguko innibazioa ditu ezaugarri, baita erregimen termiko zorrotza ere neguan eta leuna udan. Bere isurialdeetan baso trinkoak daude, pinu basatiak (egutera) eta izeiak dituzten pagadiak (laiotza). Nekazaritza-aprobetxamendua ibarraren hondora mugatzen da; bertan, sega-belardiak eta patata landatzeko zenbait zelai daude.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Belabarze ibaia

## Kanpo estekak
Braulio Iriarte

**Braulio Iriarte Goienetxe** (Elizondo, Baztan, 1860 &ndash; Mexiko Hiria, 1932ko ekainaren 25a) nafar enpresaburua izan zen, Coronita garagardo markaren sortzailea.

## Bizitza 
Braulio Iriarte Goienetxe 1860an jaio zen, Elizondoko Txokotoko laborari familia batean. 1877an, 17 urte zituela eta inolako hezkuntza akademikorik, lanbiderik eta ondasunik gabe, Mexikora abiatu zen. Okindegi batean lanean hasi eta, mende laurden geroago, XX. mendean sartuta, 80 okindegiren jabe zen. Ondoren, irinaren negozioan sartu zen: Fermin Etxandi eta Juan Oteiza nafarrekin batera *Euskaro* errota ipini zuen martxan, eta Agustin Jauregi eta Jose Larregi ilobekin, *Beti-Ona* errota.

1913an, Mexikoko Iraultzaren garaian, Iriartek ogiarekin zerikusia zuen hirugarren negozio bide bat ireki zuen, legamiarena. *Levadura Comprimida Leviatan* elkartea sortu zuen, beste nafar batzuek lagunduta. Tankera horretako Mexikoko lehen enpresa izan zen, ordura arte ogia egiteko legamia ez baitzen herrialde osoan egiten eta Iraultza bitartean, Estatu Batuetatik ekarri behar izaten zuten produktu hori..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irazustabarrena uranga, Nagore, *Coronita euskalduna*, argia.eus
* *Txokotoko Braulio Iriarte*, baztangohaizegoa.wordpress.com
Trofeo

[thumb|300px|[Tenislari batek irabazi berri duen txapelketako trofeoa altxatzen, garaipen-keinu moduan.]]

**Trofeoa**, halaber **garaikurra**, lan zehatz bat egiteagatik jasotzen den objektua da, eta, ohi, ondoren, lan horren froga gisa balio du. Trofeoak, gehienbat, kirol arloan ematen dira. Trofeoekin batera, urrezko, zilarrezko eta brontzezko dominak ere ematen dira.

## Kirol arloko garaikur ezagunak 
* Futboleko Txapeldunen Ligako Kopa
* Futboleko Eurokopa
* Roland Garroseko Musketarien Kopa
* Olinpiar Jokoetako urrezko, zilarrezko eta brontzezko dominak.

## Kanpo estekak
Didier Borotra

**Didier Borotra** (Nantes, Frantzia, 1937ko abuztuaren 30a - Baiona, 2024ko abuztuaren 21a) euskal herritar politikaria izan zen. Franck Borotra politikaria anaia zuen, Claire Borotra antzezlea arreba eta Jean Borotra politikari eta tenislaria osaba. Union Démocratique Française (UDF) alderdikoa izan zen.

Hainbat agintaldi egin zituen Biarritzeko alkate bezala, eta 1992tik 2011ra Frantziako Senatuan senatari ere bazen. Behin baino gehiagotan azaldu zuen bera ez dagoela erabat euskal departamenduaren alde, baina aldi berean Pariseko gobernuak hala erabakiko balu onartzeko prest legokeela ere adierazi zuen. Sektore kontserbadoreen kritikak ere jasan izan zituen inoiz, esate baterako Jakes Abeberri politikari abertzalea Biarritzeko alkateorde izendatu zuenean.

## Agintaldiak 
* Pirinio Atlantikoetako senataria (hasieran UDFkoa eta gero MoDemkoa) (1992tik 2011ra).
* Biarritzeko alkatea (1991tik 2014).
* Biarritz Ekialdeko kontseilari orokorra (1973tik aurrera).
* Arbonako alkatea (1971 &ndash; 1977)
* Baiona-Angelu-Biarritz gune-metropolitarraren presidentea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Frantziar Senatuaren Webgunea
Bend It Like Beckham

***Bend It Like Beckham*** 2002ko britainiar filma da, komedia erromantiko generokoa, Gurinder Chadha zinemagileak zuzendutakoa.

## Sinopsia 
Jesminder "Jess" Bhamra (Parminder Nagra) Londresko aldirietan bizi den neska sikh da. Gurasoak Indiatik etorritako lehen belaunaldiko etorkinak dira. Jess ikastuna denez, Unibertsitatera joatea eta abokatu bilakatzea nahi dute. Baina neskak futbola gogoko du eta David Beckham bezalako jokalaria izan nahi du.

## Aktoreak 
* Parminder Nagra - Jesminder 'Jess' Kaur Bhamra
* Keira Knightley - Juliette 'Jules' Paxton
* Jonathan Rhys-Meyers - Joe
* Anupam Kher - Sr. Bhamra
* Archie Panjabi - Pinky Bhamra
* Shaznay Lewis - Mel
* Frank Harper - Mike Paxton
* Juliet Stevenson - Paula Paxton
* Ameet Chana - Tony
* Pooja Shah - Meena
* Preeya Kalidas - Monica
* Trey Farley - Taz

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sergi Romero

**Sergi Romero** (Bergara, Gipuzkoa, ) euskal aktorea da.

## Lanak 
### Filmak 
* *El pastel de Amsterdam*
* *No se preocupe*

### Telebista 
* *Goenkale* (ETB1) - Sagu
* *Vaya Semanita* (ETB2)
Gurutze Eizmendi

**Gurutze Eizmendi** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1968) euskal aktorea da, antzerkian eta telebistan ibilitakoa.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Zintzilik*
* *Garalderen rekiena*
* *Zereko zera zertzen delako, zerako zerarekin*
* *Greban gaude*
* *Eman bira*

### Telebista 
* *Goenkale* (ETB1) - Belen (2008)

### Zinema 
* *Korosagasti* (2020)

## Kanpo estekak 
*  Gurutze Eizmendiri elkarrizketa Uztarrian
Narodnaia Volia

**Narodnaia Volia** (errusieraz Народная воля, *Herriaren Gogoa*) autokraziaren aurka jardun zuen mugimendu politikoa izan zen, 1880 aldean Errusian sortua. Ondo antolatutako egitura zuen eta Errusiako 50 hiritan baino gehiagotan zituen jarraitzaileak. Hauek langileak, ikasleak eta militarrak ziren. Ukrainan eta Volgako eskualdean ondo sustraituta egon zen. 500 kide baino gehiago izan ez baziren ere, milaka jarraitzaile izan zituen. Zuzendaritza batzordeko kide izan ziren, besteak beste: Aleksandr Mikhailov, Aleksandr Kviatkovski, Andrei Zheliabov, Sofia Perovskaia, Vera Figner, Nikolai Morozov, Mikhail Frolenko, Lev Tikhomirov, Aleksandr Baranikov, Ana Jakimova eta Maria Oxanina.

## *Narodnaia Volia* alderdiaren programa 
Hauek dira proposatzen zituzten puntu nagusiak:
* konstituzioa egingo duen Asanblada biltzea
* boto emateko denontzako eskubidea
* errepresentatua izateko eskubidea eta asanbladak eratzekoa
* adierazpen eta prentsa askatasuna
* autogestiorako aukera
* armada boluntarioek osatua izatea
* herriari lurren jabetza ematea
* ezarian-ezarian lantegiak beharginen eskumenean jartzea
* Errusiar Inperioko herriek autodeterminaziorako eskubidea izatea

Narodnaia Voliakoek uste zuten bazela aukera iraultza politikoa eta gizartearena aldi berean gertatzeko, hau da, erakundeen eraldatzea ez zela aldez aurretiko premisa edo baldintza.
Alderdiaren barruko fronte batek borroka armatuaren alde egin zuen. Pervomartovtsi deiturikoak dira. Errusiako Alexandro II.aren aurko 7 atentatu saio prestatu zituzten, eta azkenean hiltzea ere lortu zuten. Alexandro III.arekin saiatu baziren ere, ezin; Vladimir Leninen anaia Aleksandr Uljanov tsarraren kontrako saio bat prestatzeagatik atxilotu zuten eta heriotzara kondenatu. Hasiera batean gobernuak tentuz hartu bazuen ere fronte honen dinamika, eta sasoiko hainbat kontzesio politiko horren trukean eman izana esatea badago ere, errepresioaren bideari ekin zion: 1879-1883 tartean 70 epaiketatik gora izan ziren eta 2000 pertsona baino gehiago akusatuak izan ziren. Narodnaiarenak egin zuen.

## Kanpo estekak 
*
Jean Borotra

**Jean Laurent Robert Borotra** (Biarritz, Lapurdi, 1898ko abuztuaren 13a – Arbona, Lapurdi, 1994ko uztailaren 17a), ezizenez *Euskal Herritar Jauzilaria* () tenislari profesionala izan zen. 1920ko hamarkadaren bukaeran eta 1930eko hamarkadaren hasieran gizonezkoen tenisean nagusi izan ziren Lau Mosketarietako bat.

Grand Slameko bakarkako bost titulu irabazi zituen: bitan Roland Garros, behin Australiako Irekia eta bitan Wimbledon. Hau da, Grand Slameko lau txapelketetatik hiru; AEBko Irekia izan zen irabazterik lortu ez zuen bakarra. 1921ean jokatu zuen aurrenekoz Davis Kopan, Frantziako taldearekin. Txapela jantzita jokatu ohi zuen.

François de la Rocqueren *Parti social français* (PSF) eskuineko alderdiaren kidea, 1940tik 1942ra Vichyko gobernuarentzat lan egin zuen, azken urte horretako azaroan Gestapok atxilotu zuen arte. Gero hiru urte eman zituen Alemania naziko kontzentrazio-esparru batean.

1976an, tenisaren *Hall of Fame* delakoan sartu zuten.

## Grand Slameko tituluak 
* Australiako Irekia
** Bakarka: 1928
** Gizonezko binaka: 1928
** Misto binaka: 1928
* Roland Garros
** Bakarka: 1924, 1931
** Gizonezko binaka: 1925, 1928, 1929, 1934, 1936
** Misto binaka: 1927, 1934
* Wimbledongo txapelketa
** Bakarkan: 1924, 1926
** Gizonezko binaka: 1925, 1932, 1933
** Misto binaka: 1925
* AEBetako Irekia
** Bakarka finalista: 1926
** Misto binaka: 1926

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irazustabarrena Uranga, Nagore «Roland Garroseko euskal txapelduna», *Argia*, 2010-06-08.
*  «Jean Borotra», *Tennisfame.com*.
Auður Jónsdóttir

**Auður Jónsdóttir** (Reykjavik, Islandia, 1973) idazle islandiarra da. Halldór Laxness 1955ko Literaturako Nobel Saridunaren iloba da.

Auðurren istorioak hainbat antologia eta egunkarietan argitaratuak izan dira. *Stjórnlaus lukka* (1998) eleberria Islandiako Literatura Sarirako hautagaia izan zen. Handik aurrera, haurrentzako eta gazteentzako liburuak idazteaz gain, beste eleberri gehiago idatzi zituen, hala nola *Skrýtnastur er maður sjalfur* (2002), bere aitona Halldór Laxnessi buruzkoa.

*Folkið í kjallaranum* liburuak 2004ko Islandiako Literatura Saria jaso zuen eta 2006an Ipar-Kontseiluko Literatura Sarirako hautagaia izan zen.

Gaur egun Bartzelonan bizi da bertan ikasten duelako. Bere senarra Thorarinn Leifsson, ilustratzailea eta idazlea da.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Annað líf*
* *Fólkið í kjallaranum*
* *Stjórnlaus lukka*
* *Tryggðapantur*

### Haur eta gazteentzako literatura 
* *Algjört frelsi*
* *Gagga og Ari*
* *Skrýtnastur er maður sjálfur*

### Istorio laburrak 
* *Gifting*
* *Litli lögfræðingurinn*
* *Sögurnar*

## Kanpo loturak 
*    Auður Jónsdóttirren webgunea
Aitzur

thumb|Laboraria aitzurrarekin baratzean.
**Aitzurra** nekazaritzan erabiltzen den tresna bat da, xafla metaliko moztaile batez eta zurezko kirten batez osatua. Luberria aitzurtzeko erabiltzen da, baita hondarra edo zementua mugitzeko ere, beste erabilera batzuen artean. Pala, ohi, metalikoa izaten da, zurezkoak ere egon daitezkeen arren.

Haren neurriak erabilera eta tokiaren arabera aldatzen dira. Palarik ohikoenek 20 eta 25 cm bitarteko luzera dute eta kirtenak 60tik 80 cm-rakoak izatean dira. Azalatzeko aitzurrak luzeak dira, eta jorratzekoek belar kaltegarriak mozteko ertz moztaileak dituzte

Jethro Trull ingelesak XVII. mendean zaldi batek tiratutako aitzurtzeko aitzur bat asmatu zuen. Hoberena Garrett sistemakoa da. Horrekin, egun bakar batean, laborez, erremolatxaz eta osatutako lau edo bost hektarea jorra daitezke.

## Esaerak 
Euskaraz, pertsona bat mozkortuta dagoenean, *A ze aitzurra harrapatu dudan!* (edo *duen*) sarri esaten da.

## Kanpo estekak
Pagota

**Pagota** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Errenagako babeslekuen lurraldean dagoena, Igaratzako larren hegoaldean. Mendi hau, **Pelotalekuko gañe** bezala ere ezagutzen da, artzaiek, garai batean, mendi honen inguruan, pilotan jolasten zutelako.

## Irispideak 
Guardetxetik Errenagako babeslekuetara doan bidea nahiko ezaguna da. Lurzoru irmodun bide on batetik igarotzen da Kolosobarnea izeneko pasabide harritsua igarotzen duena, eta Eulatz inguratzen du, Intzazelai edo Pagomariko lautadetara iristeko. Ondoren, Mandarrateko pasabiderantz eta Saltamuñoko atakarantz jarraitzen du, bertatik, babeslekuetara igoz. Errenagako muinotik, Pagotatik banatzen gaituen leporantz jarraitzen da, muino labur bat.

## Kanpo estekak
Redonda

**Redonda** Antigua eta Barbudaren menpeko uharte bat da, Karibe itsasoan dagoena. 1493an Kristobal Kolonek aurkitu zuen baina, 1860an, uhartea Britainia Handira igaro zen.

## Kanpo estekak
Babesleku

[thumb|300px|[Balmhornhütte Suitzako mendi babeslekua.]]
**Mendi babeslekua** edo **mendi-aterpea**, mendizale eta bidezidor kirolzaleei ostatua eman eta horren ezean haiek eguraldien aldaketetatik babesteko eraikuntza bat da. Mendi edo landaguneetan izaten dira, hiri, heri eta komunikabideetatik urrun.

## Ezaugarriak 
Mendi babesleku tradizionalek oinarrizko zerbitzuak baino ez dituzte: komunak, sukalde komunitarioa, ostatua eta gela, gainontzeko mendizaleekin batera erabiltzeko. Babesleku berriek, ordea, hotelen zerbitzuak eskaintzeko joera dute, otorduak eskainiz besteak beste.

Mendi talde baten jabegokoak izaten dira; taldeko bazkideek erraztasun handiagoak izaten dituzte erabiltzeko. Kudeaketaz guardiak arduratzen dira, mendi taldeak berak izendatuak.

## Kanpo estekak