Juana Belén Gutiérrez de Mendoza

**Juana Belén Gutiérrez de Mendoza** (San Juan del Río, Durango, Mexiko, 1875eko urtarrilaren 27a – Mexiko Hiria, Mexiko, 1942ko uztailaren 13a) mexikar maistra, kazetaria, anarkista, feminista, sufragista eta ekintzailea izan zen magonismoan, zapatismoan eta emakumeen eskubideen aldeko mugimenduan. *Vesper* (1901) eta *El Desmonte* (1919) egunkariak argitaratu eta zuzendu zituen. Kolaborazioak egin zituen *Diario del Hogar*, *El hijo del Ahuizote* eta *El Excélsior* egunkarietan. 1936an, Concha Michelekin batera, *La República Femenina* idatzi eta argitaratu zuen. Bertan, gizonezkoen jarduerak imitatu gabe, emakumeek beren sormen-gaitasun propioak garatzeko beharrari buruz zituzten jarrerak defendatu zituzten.

## Biografia 
1875eko urtarrilaren 27an jaio zen, Durangoko San Juan del Rion, oso familia pobre batean. Aita peoia eta ama oso elizkoia eta zorrotza zen. Txikitatik garatu zuen antiklerikalismo handia, amaren aldetik zetorren fanatismo erlijiosoaren eraginez. Animazio horren ondorioz, jarrera muturrekoagoak hartu zituen bere pentsamenduaren etapa goiztiarrean; esate baterako, emakumeek ez zutela boto-eskubidea bermatu behar, erlijioaren eraginpean egongo zirelako beti. Autodidakta, Bakunin eta Kropotkinen irakurketak korronte anarkosindikalistarantz bideratu zuen. Era berean, erakunde anarkistek eta sozialistek funtsezko zeregina izan zuten beren propaganda- eta kazetaritza-trebetasunak hobetzeko, baita beren gizarte-sareak nekazarien eta langileen mobilizazioan erabiltzeko ere.

Cirilo Mendoza izeneko meatzari analfabetoarekin ezkondu zen eta 12 urterekin irakatsi zion irakurtzen eta idazten. *Diario del Hogar* eta *El hijo del Ahuizote* egunkarietan kolaboratzen hasi zen 22 urterekin. 1897an, *La Esmeralda*-ko (Chihuahua estatua) meatzarien lan-eskubideak defendatzeagatik, Minas Nuevas espetxean espetxeratu zuten. Askatu zutenean, *Benito Juárez Klub Liberala* sortu zuen 1899an, eta *Vesper* astekaria 1901ean. Bere orrialdeetatik Porfirio Díazen gobernuari, Elizari eta Estatuari eraso egin zien. Argitalpen libertario horrekin, oposizioko kazetari gisa eratu zen, eta, beraz, atxilotu egin zuten. Jazarrita, Mexiko Hirira joan zen, eta 1902an berriz ekin zion *Vesper* egunkariaren argitalpenari. *Ponciano Arriaga Klub Liberalean* afiliatu zen, 1903an lehen bokal postuan. Poliziak espetxeratu zuen Camilo Arriagarekin, Ricardo eta Enrique Flores Magón anaiekin eta Juan Sarabiarekin batera, Belengo kartzelan, eta gero Laredora, Texasera, erbesteratu zuten.

Elisa Acuña eta Sara Estela Ramírezekin batera *Vesper* argitaratzen jarraitu zuen, eta Acuñarekin sozialista joerako *Fiat Lux* egunkarian idatzi zuen. 1905ean Mexikora itzuli zen eta *Socialismo Mexicano* sortu zuen, langile-taldeek osatutako erakundea, eta *Anáhuac* egunkaria argitaratu zuen, taldea hedatzeko organoa. Aldi berean, *Excélsior*-en lagundu zuen.

*Las hijas de Anáhuac* sortu zuen. 1907an 300 emakume libertariok osatutako taldea zen, eta greben bidez emakumeentzako lan-baldintza hobeak eskatzen zituzten. Porfirio Díazek Ameriketako Estatu Batuetara erbesteratzeko agindu zuen. Mexikoko feminismoaren aitzindarietako bat bezala,«Francisco I. Maderoren gobernuari emakumeen botoa eta langileentzako lan-aldarrikapenak eskatu zizkion lehenengo ahotsetako bat izan zen». Gainera, 1909an *Amigas del Pueblo* izeneko emakumezkoen klub politikoa sortu zuen. Bertan Maria Dolores Arana, Manuela eta Delfina Peláez, Manuela Gutiérrez, Dolores Jiménez Muro, María Trejo eta Rosa G. de Maciel, Laura Mendoza, María Dolores Medina eta Jacoba González aritu ziren. *Círculo Ponciano Arriaga* taldeak babestutako matxinada-saiakera huts baten ondoren, hiru urtez kartzelaratu zuten Uluako San Juan kartzelan, Dolores Jiménez, María Dolores Malvaes eta Elisa Acuñarekin batera.

Mexikoko Iraultzan modu aktiboan parte hartu zuen, eta 1911n Ayalako Plana egin zuen taldeko kidea izan zen. Emiliano Zapataren alde agertu zenean, kartzelaratu egin zuten. Askatu zutenean, Emiliano Zapatak koronel gradua eman zion eta Victoria erregimentua antolatzeaz arduratu zen. 1914an *La Reforma* egunkaria zuzendu zuen Chilpancingon, Guerrero estatuan. 1916an Carrantzaren gobernuak hamar hilabetez atxilotu zuen, zapatista izateagatik. 1919an, *El Desmonte* sortu zuen, bizitza politiko eta sindikalari eskainia; 1921ean, nekazaritza-kolonia esperimental bat sortu zuen Morelos estatuan, eta 1922an, *¡Alto!* argitaratu zuen. 

Bere herrialdean erakunde feminista batzuk sortu zituzten emakume eta intelektualen taldeko kidea izan zen, besteak beste, 1919ko urrian Emakumeentzako Kontseilu Nazionala, Elena Torres Cuéllar, Evelyn T. Roy, Thoberg de Haberman, María del Refugio García eta Estela Carrasco izan zituen buru erakunde horretan. Gainera, Emakumearen Eskubideen aldeko Fronte Bakarrean parte hartu zuen, eta haren ekintzaile garrantzitsuenetakotzat nabarmendu zen.

Zacatecasko Ospitaleko zuzendaria izan zen, eta 1925 eta 1930 artean eskola federalen ikuskatzailea izan zen Querétaron eta Zacatecasen. 1930ean *Alma Mexicana* egunkaria argitaratu zuen, eta 1932an *Vesper* bere laugarren eta azken garaian sartu zen. Era berean, hogeita hamarreko hamarkadan, Juana Belenek beste emakume batzuekin parte hartu zuen Langileen eta Nekazarien Biltzarretan, eta Emakumearen Eskubideen Aldeko Fronte Bakarrean (FUPDM) sartu zen. Fronte horrek, hasieran, langileen eskariak feminismoaren programa politikoan sartzea zuen helburu, faxismoaren eta atzerritarren esku-hartzearen aurkako iritzia ematearekin batera.

Concha Michelekin batera, *La República Femenina* opuskulua idatzi eta argitaratu zuten 1936an, emakumeen askapena emakumeen izaeran oinarritu behar zela proposatu zen, hau da, *emakumeen* sortze-gaitasunean, eta ez gizonen jardueren imitazioan. Liburuxka hau feminismoaren planteamenduen aitzindaritzat hartzen da, XX. mendeko 70eko hamarkadan garatutako diferentziaren feminismoaren aitzindaritzat.

1940an, *La República Femenina* taldea sortu zuen, esanez gizarte-desoreka patriarkatuak matriarkatuaren gainean lortutako garaipenetik zetorrela. 

Azken urteak Michoacánen eman zituen, eta emakumeentzako hezkuntza-proiektu indigenista bat garatu zuen.

Hainbat egunkaritan kolaboratzen jarraitu zuen hil zen arte. 1942ko uztailaren 13an hil zen Mexiko Hirian. Azken argitalpenaren izenburua *Por la tierra y por la raza!* izan zen. Lehen edizioa 1924an egin zen, eta berehala agortu zen. 1967an, Laura Mendoza Gutierrez alabak, Susana Mendoza bilobaren laguntzarekin, liburu horren bigarren edizioa egin zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Alicia Villaneda, *Juana Belén Gutiérrez de Mendoza* (1994).
* *Mexikoko entziklopedia CD ROMean, DatacosS.A. de C.V., 1999, 1. diskoa*
* *Emakumeak Mexikoko Iraultzan, 1884-1920, 2.a. arg. Mexiko, Mexikoko Iraultzari buruzko Azterlan Historikoen Institutu Nazionala, 1999. 130 orrialde ... ez.*

## Ikus, gainera 
* Ricardo Flores Magon
* Enrique Flores Magon
* Elisa Acuña
* Mexikoko iraultza

## Kanpo estekak 
* Ana Lau Jaiven, *La participación de las mujeres en la revolución mexicana: Juana Belén Gutiérrez de Mendoza (1875-1942)*, UAM-Xochimilco
* Ana María Portugal, *Ni Dios, Ni Patrón, Ni Marido*
* Amalia Rivera, *Juana Belén Gutiérrez de Mendoza*
* Texto La República Femenina, 1936an Ana Lauk erreskatatua familia-liburutegian