Paulo III.a

**Paulo III.a** (latinez *Paulus II*), jaiotzez **Alessandro Farnese** (Canino Aita Santuen Lurraldea, 1468ko otsailak 29 - Erroma, 1549ko azaroak 10) Eliza Katolikoko 220. aita santua izan zen 1534 eta 1549 bitartean.
thumb

## Jatorria eta prestakuntza 
Jaiotza izenez *Alessandro Farnese*, italiar nobleziako Farnese familia boteretsukoa zen, lur handiak zituena Bolsenako lakuaren inguruan. Alessandroren aitona, Ranuccio Farnese, aita santuaren armadaren komandante buruzagia izan zen Eugenio IV.a aita santua zenean. Bere gurasoak, Pier Luigi Farnese eta Giovanella Gaetani izan ziren.

Lehenik Erroman hezi zen, Pomponio Letorekin, eta, ondoren, Florentzian, Lorentzo Mediciren jauregian, non, beranduago Leon X.a aita santua izango zena ezagutu zuen. Latin klasikoa eta italiera hitz egiten zituen.

## Elizako karrera 
Elizako karrera oso bizkorra izan zuen, eta apaiz izan gabe hasi zuen, 1519 arte, urte horretan ordenatu zenean. 1493ko irailaren 20an kardinal izendatu zuen Borgia familiako Alexandro VI.a aita santuak (Pauloren arreba Julia Farnesioren maitalea zen) San Cosme eta San Damian tituluarekin. Zenbait promoziotatik pasa zen, Kolegio Kardenalizioko Errektore izatera iritsi arte.

Klemente VII.aren aitasantualdian, Ostiako apezpikua izan zen, Parmako apezpikua ere izan zen eta, garai horretan zehar, erromatar neska noble batekin lau seme-alaba izan zituen: Paolo, Constanza, Ranuccio eta Pier Luigi Farnesio, ondoren, Julio II.a aita santuak legitimatu zituenak.

## Aitasantualdia 
Bi alditan, aita santu bihurtzetik oso gertu egon zen, baina ez zuten 1534 arte aukeratu, Klemente VII.a ordezkatzeko konklabean. Erromako herria horretaz poztu zen, erromatar hiritarra izan zen aurreko aita santua Martin V.a izan baitzen, 103 urte lehenago. Urte horretako azaroaren 3an, aita santu koroatua izan zen.

Bere Erromatar gortean, luxuzko bizitza eraman zuen eta nepotismoa praktikatuta, bere familia handitu zuen. Aita santu gisa egin zuen bere lehen ekintzetako bat bere bilobetako bi kardinal izendatzea izan zen, Guido Ascanio Sforza, hamasei urte zituena, eta Alexandro Farnese, hamalau urte baino ez zituena. Horrek kritikak eta protestak ekarri zituen zen, baina Reginald Pole, Gasparo Contarini, Sadoleto eta Gian Pietro Caraffa bezalako gizonak Kolegio Kardenalizioan sartu bezain pronto, aurrekoa ahaztua izan zen.

Paulo III.a aita santuaren gortea indartzeari lotu zitzaion. Edonolako gehiegikeriak eragozteko batzordeak izendatu zituen: Ganbera Apostolikoa, Rotako Epaitegia, Presondegia eta Kantzileria.
[thumb|250px|ezkerrera|Paulo III.a Alexandro eta Oktabio Farneserekin. [Tizianoren margolana]]

Bere asmoetako bat aita santuen lurraldea ziurtatzea zen, baita bere familia nobletzea ere. Piacenza eta Parma elkartuz bere seme Pier Luigirentzat dukerri bat ezarriz, gatazka bat sortu zuen Milango gobernariarekin, ondoren, Pier Luigiren erailketarekin eta Piacenza Aita Santuen Lurraldetik urruntze iraunkorrarekin amaitu zena. Bere seme Pier Luigi eraila izan ondoren, aita santua, Piacenza eta Parma Aita Santuen Lurraldean mantentzen saiatu zen, Pier Luigiren semea eta Karlos V.a enperadorearen suhia zen Octavio, dukerri horiek gabe utziz.

Paulo III.ak Santiago de Guatemalari hiri titulua eman zion autoritate apostolikoagatik —1534ko urtarrilaren 15eko bere buldan dago—, soilik Guatemalari emandako pribilegio berezi-berezia, eta, horren ondorioz, izaera ofiziala eman ziona herriaren kategoriaren izendapenari.

Mundu Berriaren ebanjelizazioa zela eta, 1537ko ekainaren 2an, "Sublimis Deus" buldarekin, Paulo III.ak, indigenen arrazionaltasuna defendatu zuen, indiarrak gizakiak diren aldetik, euren askatasunerako eskubidea, euren jabetzak erabiltzekoa, eta kristau bihurtzekoaa zutela esan zuen, modu baketsuan predikatu behar zitzaiena, krudelkeria oro eragotziz.

1540an, Jesusen Konpainia eta beste ordena erlijioso batzuen fundazioa onartu zuen, Kaputxinoak, Teatinoak, Barnabitak eta Ursularrak. 1542an, Inkisizioa ezarri zuen azken helegite ganberatzat herejia kasuetan. Horrela, Erromatar Inkisizioa abiarazi zuen (Gian Pietro Caraffak, geroago Paulo IV.a izan zenak, konbentzitu zuen epaitegi hori ezar zezan). Elizak debekatutako liburuen lehen indexa abiarazi zuen (1559an argitaratu zen). Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren eskakizunen aurka egon izanak Aulki Santuaren eta Ingalaterrako Elizaren arteko hausturara eraman zuen: hori Ingalaterrako koroaren aginduetara geratu zen.

## Trentoko kontzilioa eta Kontrarreforma 
1536ko ekainaren 2an, Paulo III.ak kontzilio bat deitu zuen Mantuan hurrengo urteko maiatzerako, baina printze protestanteen ezadostasunak eta Mantuako dukeak ordena mantentzeko ardura hartzeari uko egiteak proiektua zapuztu zuten. Beraz, bulda berri bat argitaratu zuen, beste kontzilio bat deituz Vicenzan, 1538ko maiatzaren 1ean, baina hori ere ezin izan zen egin.

Neutraltasun zorrotz bat mantendu zuen Frantzisko I.a Frantziakoa eta Karlos I.a Espainiakoaren arteko etengabeko lehietan, Karlosek, behin eta berriz, Inperioaren alde egiteko esaten zion arren, Frantzisko, Elizaren gaitzespenaren mende jarriz. Aita santuak Nizan konferentzia bat izatera bultzatu zituen, hamar urteko su eten batean amaitu zena eta Nizako su etena izenaz ezaguna. Borondate on adierazpen gisa, Pauloren biloba bat printze frantziar batekin ezkondu zen, eta enperadoreak alaba Margarita Austria eta Parmakoa Oktavio Farneserekin ezkonarazi zuen.

1544ko irailaren 18an Crépyko bakeak Karlos eta Frantziskoren arteko gerrak amaitu zituenean, Paulok kontzilio bat deitzeko bere proiektua berriz hartu zuen. Protestanteek aita santuak presiditutako kontzilio bat arbuiatzen zutenez, Karlosek erabaki zuen printzeak armen bidez obeditzera behartzea. Paulok hirurehun mila dukatrekin eta infanteriako hogei mila soldadurekin lagunduko ziola agindu zion, baldintza hauekin: batetik, Karlosek protestanteekin banandutako akordiorik ez egitea, eta bestetik, Fedearen edo Aulki Santuaren eskubideen aurka ere ez.

Azkenean, 1545eko abenduaren 13an, Trentoko kontzilioak bere lehen ekitaldia ospatu zuen. Zazpi ekitalditan, azkena 1547ko martxoaren 3an, fedea eta diziplinari buruzko konturik garrantzitsuenak eztabaidatu zituzten. Protestanteen mehatxu eta argudioak entzun gabe. Idazteunei, jatorrizko bekatuari, justifikazioari eta Sakramentuei buruzko doktrina formulatu zuten. Kontzilioa amaitzen ari zenean, Trenton izurri bat gertatzearen beldurraren ondorioz, kontzilioaren egoitza Boloniara aldatu zen. Karlosek, kontseilua, alemaniar lurraldera itzultzeko eskatu zuen, baina kontzilioaren eztabaidek Bolonian jarraitu zuten, aita santuak, zisma bat eragozteko, kontzilioa modu iraunkorrean luzatu zuen arte apirilaren 21ean.

## Heriotza 
thumb|200px|eskuinera|Paulo III.aren armarria duen txanpona.
Paulo III.aren heriotza, bapatekoa izan zen. Sukar bortitz baten biktima izan zen, Quirinaleko jauregian hil zelarik, 81 urterekin. Bere hondarrak, San Petri basilikan daude, Michelangelok diseinatu eta Guglielmo della Portak eraikitako hilobian.

San Malakiasen profeziek *Hyacinthus medicorum* ("Medikuen jazintoa") erreferentzia egiten diote, Trentoko kontzilioan Eliza "sendatu" baitzuen; jalaber, bere armarrian bi zitori hori urdin (*jazinto* ere esaten zaie) ageri direlako, eta San Cosme eta San Damianen kardinala mediku martiriak ere bai.

## Erreferentziak