Yeseriasko kartzela

**Yeseriasko kartzela zaharra** (gaur egun **Victoria Kent Gizarteratze Zentroa**) Arganzuela barrutian (Madril) dago. Zentroaren egungo izenak Victoria Kent legelari espainiarra ohoratzen du. Eraikina 1920ko hamarkadaren amaieran eraiki zuten eskekoen asilo gisa. Ez zen giltzaperatze zentro bihurtu 36ko gerraostera arte, agintari frankista berriek preso politikoak giltzaperatzeko zentro gisa gaitu zuten arte, Yeseriasko kartzela izenez ezaguna. 1991ra arte egon zen emakumeen espetxe gisa, eta urte hartan, erregimen irekian zeuden presoak gizarteratzeko zentro eraberritu zuten; batez beste, 280 presorentzako lekua zuen.

## Historia 
Ez dago noiz eraiki zen azaltzen duen dokumentazio zehatzik, baina badaude erreferentzia batzuk 1928. urtea aipatzen dutenak, adibidez, Madrilgo Udalak eskale-asilo gisa eraikitzeko sustatu zuen urtea. San Luis eta Santa Kristina Asiloa ordezkatzen zuen, Yeserias (Igeltsutegi) Pasealekuan zegoelako Yeserias Asiloa izena jarri zioten.

Toki berria Riegoko kalearen (gaur egun Juana Doña kalea tarte horretan) eta Juan de Veraren kalearen luzapenaren arteko izkinan eraiki zen. Ez zuen espetxe erabilerarik izan 36ko Gerran, baina amaitu zenean birmoldatu egin zuten, gizonezkoen espetxe gisa erabiltzeko, batez ere preso politikoak (giza esperimentazioaren zantzuak daude horien gainean), eta "Yeseriasko kartzela edo espetxea" deitu zioten. Melquesidez Rodriguez gerraondoan zegoen presoaren esanetan, garai hartan presoen erdiak baino gehiago heriotzaren korridorean zeuden, errepresio frankistak noiz exekutatuko zain. 1941ean kartzela zentralaren izaera eman zitzaion (kartzela zigorrak betetzera bakarrik bideratutakoak). 1943an espetxe ospitale bat ezarri zuten presondegian, Eduardo Aunós izenekoa. Ventasko espetxea itxi eta eraitsi ostean, Yeserias emakumezkoen espetxe gisa gaitu zuten. 1974tik Emakumeen Atxilotze Asistentzialerako Espetxe Zentro bihurtu zen eta, Madrilgo gainerako espetxeek bezala, pilaketa handiko etapa igaro zuen Trantsizioan eta 1980ko hamarkadan; beraz, 1987an jada, Soto de Realen eraikitzeko asmoa zegoen espetxearekin ordezkatzea erabaki zen. Azkenean, kartzelak 1991ko martxoaren 17ra arte iraun zuen zerbitzuan, artean zituen bostehun presoak Carabanchel eta Alcala Mecoko espetxeetara eraman zituztenean. Espetxe bezala itxi ondoren, gizarteratze zentro izatera pasa zen, hau da, erregimen irekiko kartzela bat, bai gizonezkoena bai emakumezkoena. Eraikina eraberritu egin zuten funtzio berrietarako.

## Ezaugarriak 
Estetikari eta tipologiari dagokienez, XX. mendearen lehen laurdeneko osasun- eta asistentzia-arloko eraikinen ezaugarriak izan zituen arkitektura neomudejarraren antzekoa. Hala ere, geroago Yeseriasko kartzela izango zenaren kasuan, ale berantiarra izango zen, Madrilgo Udaleko arkitektoek arrazionalismoaren alde egin baitzuten eraiki zenerako. Laukizuzen formako orube bat okupatzen du, non iparraldeko eta mendebaldeko aldeak, hurrenez hurren, Juan de Vera eta Bataila de Belchite kaleek mugatzen dituzten. Hegoaldea iparraldearekiko paraleloa da, baina Alejandro Ferrant kalearen luzapenak mugatu behar zuen arren, tarte horretan ez zen ireki, eta kartzela zaharraren hegoaldeak etxadi bereko beste orube batekin egiten du muga (gaur egun eraitsita dagoen industria-nabea okupatu zuena). Ekialdea, zuzena izan beharrean, puntan amaitzen da eta, multzo nagusia banatzen duen barruko kale batekin batera, triangelu-forma du. Hego-ekialdeko izkinak aurrealde bat du, puntu horretan hasten den Calle del Plomo/Berunaren kalearekin.

Madrilgo Arkitektura Eskolako katedradun Margarita de Luxán-ek 1981ean eraikina birgaitzeko proiektu bati ekin zion, baina ez zen gauzatu. Haren arabera, Yeseriasko espetxearen multzoa honela osatuta zegoen: «orbearen ardatz nagusian ortogonalki antolatutako pabiloiak, adreiluzko fatxadaz eginak, erretorika aldetik aberastasun handikoak, metalezko egitura torlojutua eta estalkia osatzen zuen metalezko zertxa, teila kurbatuko akaberarekin». [9]

## Kulturan 
Eraikinaren kanpoaldea zein barnealdea erabili dira hainbat filmetako plato gisa: Pedro Almodovarrek 1991n zuzendutako  *Tacones lejanos*/*Takoi Urrunak* izeneko lehen filmetako bat; *La buena estrellaIzar ona* (Ricardo Franco, 1997) drama; Azucena Rodriguez zuzendariak 1994an zuzendutako *Entre rojas* filma, frankismoaren amaieran girotua. 1982ko otsailaren 23an, José Luis Rodríguez Puértolasek zuzendutako *Vivir cada día* telebista-saioak *Reclusas* izeneko programa bat filmatu zuen, non emakume *presoen* *eguneroko bizitza* deskribatzen zen. *Cuéntame como pasó* telesailean, Inés Alcántara 8. denboraldian bertan atxilotu eta giltzaperatu dutenean agertzen da. Joaquin Sabinaren '''Yo me bajo en Atocha''' abestian aipatzen dute.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Berlinches Acín, Amparo, ed. (2003). «Cárcel de Yeserías». Arquitectura de Madrid: Ensanches 2. Fundación COAM. p. 263. ISBN 84-88496-71-0. 
*  Martínez Macías, Lola; Moreno Moreno, Fernando (2003). «El canal de los presos: estudio jurídico-penitenciario. Aproximación a una tipología penitenciaria de emergencia en situaciones postbélicas». Los Campos de Concentración y el mundo penitenciario en España durante la guerra civil y el franquismo. Barcelona: Crítica. pp. 750-772. ISBN 84-8432-440-0. Archivado desde el original el 21 de septiembre de 2013. Consultado el 20 de septiembre de 2013. 

## Kanpo estekak 
*