open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orbita geosinkrono

thumb|Lurraren inguruko orbitan satelite geoegonkorrak erakusten dituen animazioa.
**Orbita geosinkrono** bat Lurraren inguruko orbita mota bat da, zeinak biraketa-periodoa Lurraren errotazio-periodoaren berdina duen, hots, egun sideral bat (24 ordu). Ezaugarri horren ondorioz, sateliteak Lurraren gainazalarekiko duen posizio erlatiboa 24 orduz behin errepikatzen da, eguneko beste unetan meridiano berean mugitzen da gora-behera. Hori horrela da, sateliteak bere orbita-mugimenduaren abiapuntura itzultzeko behar duen denbora Lurrak bere baitan bira bat emateko behar duen denbora bera baita.

Egunetik egunera, satelitea meridiano jakin baten gainean dago finko, nahiz eta ostertzarekiko altuera aldatuz joan. Orbitaren planoa Lurraren plano ekuatoriala bera baldin bada, ordea, orduan orbita eta satelitea geoegonkorrak direla esaten da, eta satelitea ordu berean ez ezik, ostertzarekiko altuera berean iragango da; hartara, zeruan finko dagoela ematen du.
[thumb|[Arthur C. Clarke idazleak zabaldu zuen orbita geosinkronoaren kontzeptua, horregatik *Clarke Orbita* izena ere erabili ohi da. *2001: espazioko odisea*  filmaren gidoia berea zen.]]
24 orduko biraketa-periodoa orbitaren ardatzerdi nagusia 42.164 km-ra ezarriz lortzen da, hau da, orbita zirkularretarako itsas-mailatik 35.786 km-ra. Lurraren gainazaletik, orbita geoegonkorrean dagoen objektu batek zerurako analema bat deskribatzen duela dirudi, latitude maximo batetik gutxienekora bitartekoa. Hala ere, orbita geoegonkorrean dauden satelite gehienak orbita geoestazionarioan daude, zero inklinazioa duen orbita geoegonkorrean, eta, horri esker, objektu bat beti egongo da Lurraren gainazalaren puntu berean.

Fitxategi:Geostat.gif|Satelite geoestazionarioa beti geratzen da ekuatoreko puntu beraren gainean (marroia).
Fitxategi:Qzss-45-0.09.jpg|Geoestazionarioa ez den **orbita geosinkrono** baten desplazamendua (quasi-zenith satelitea).

Badira geosinkronoarekin lotutako zenbait orbita mota:

* **Orbita geoestazionarioa**: zero inklinazioko orbita geosinkronoa.
* **Deriba-orbitak**: sateliteen pozizioa aldatzeko erabili ohi dira
** **Orbita supersinkronoa**: geosinkronoaren erradioaren gaineko orbita, non sateliteak poliki mendebalderantz mugitzen baitira.
** **Orbita subsinkronoa**: geosinkronoaren erradioaren azpiko orbita, non sateliteak ekialderantz poliki mugitzen baitira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lurra

## Kanpo estekak
Entrama (musika taldea)

**Entrama** Txileko musika talde bat da, 1997an sortu zenetik musika instrumentala garatu duena nagusiki, jatorri folklorikoa duen Latinoamerikako musika (edo Latinoamerikako fusioa) bezalako estiloak jazzarekin eta musika kultuarekin bateratuz, batez ere azken honetatik eratorritako teknika batzuk erabiliz. World music bezala ere sailkatu da beren estiloa. Kritikariek eman dieten definizioetako bat da musika herrikoia egiten dutela, baina entzule fin eta zorrotzentzat balekoa.

1997ko urrian, Txileko Unibertsitateko Antzokian eman zuten bere lehen kontzertua. Orduan, Mundo Vivo zigiluak lehen diskoa grabatzea proposatu zuen, 1998ko martxoan gauzatu zen proiektua eta bertan parte hartu zuten hedabide nazionaletako musikari garrantzitsuek, hala nola Horacio Durán (Inti Illimani), Antonio Restucci, Joe Vasconcellos eta Claudio Araya.

## Eraginak 
Taldeak izan dituen eragin musikalen artean aipatu izan dira Egberto Gismonti, Hermeto Pascoal, Astor Piazzolla, Flairck, Ralph Towner, Pat Metheny, Paco de Lucía, Dino Saluzzi, Gurrufío, Editus, Latinomúsicaviva, Horacio Salinas, Tilo González, Roberto Márquez, Antonio Restucci, Luis Advis, Heitor Villalobos, Leo Brouwer, Bach, Satie, Ravel, Stravinsky, The Beatles, Violeta Parra, Víctor Jara, Chico Buarque, Caetano Veloso, Sting, Jacques Morelembaum...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lola Martínez (esataria)

**Lola Martínez**, jaiotzaz **María Dolores Martínez Lorente** (Murtzia, XX. mendea) murtziar irrati eta telebistako esataria da.

## Biografia 
Murtzian jaioa, Madrilera joan zen bizitzera, neska zela. Gorputz Hezkuntzako irakaslea da. Farmazian doktoretza egitekotan egon zen. Prêt-à-porter eredua izan zen. Oso gaztea zela ezkondu zen. 1974az geroztik harreman sentimentala izan zuen Juan Manuel Golfekin, Luciana Wolf abeslariaren senarra izan zenarekin.

## Lan ibilbidea 
Irratian hasi zuen bere ibilbidea, baina laster egin zuen jauzi Televisión españolara, eta "jarraipeneko esatari" deiturikoen plantillako kide izan zen. Esatari horiek ikusleei egunean zehar emango zen programazioa iragartzen zieten.

1977tik aurrera ospe handiagoa lortu zuen. Urte horretan Benidormeko Jaialdia aurkeztu zuen Mónica Randallekin batera eta Urte Amaierako Gala, Valerio Lazaroven zuzendaritzapean. 1977an *La bolsa de los refranes* lehiaketa ere aurkeztu zuen, Joaquín Calvo Sotelok zuzendua, *eta* barietate-magazinak, Mario Antolínen zuzendaritzapean: *Etcétera* eta *Los escritores*. Agerpen horiek guztiek urteko jende ezagunenarentzako saria eman zion *Diario Pueblo* egunkariak.

Hurrengo urteetan, TVEren ohiko aurpegi bihurtu zen, eta une hartako programa oso ezagun batzuetan parte hartu zuen, hala nola *Cosas* eta haren jarraipena *Otras cosas* (1981-1982) edo *300 mililones* (1982), edo Ingalaterrako Karlos eta Diana Galeskoaren arteko ezkontza, Eduardo Sanchorekin batera.

Urte haietan, kameren aurreko lana eta Radio 80n irrati-kolaborazioak egin zituen, 1983ko urtarrilera arte. Batera ezintasunen erregimena aplikatuta, irratia utzi egin zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Diario Pueblo* egunkariak emandako Urteko jende ezagunenarentzako saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neoantrodia serialis

***Neoantrodia serialis*** *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Antrodia serialis*.

## Deskribapena 
Hainbat zuhaitz espezieen tamaina handiko hondar egurtsuetan usteldura marroia eragiten duen poliporazeo interesgarria da. Hondar egurtsuetan hedadura handia hartu ohi duen beix koloreko poliporazeo bat bezala aurkituko dugu mendian. Hazkunde nahiko zabala hartzen duen arren, genero bereko beste espezieekin bereiztea nahiko zaila da, eta ebaketa mikroskopikoak beharrezkoak dira bere identifikazio egokirako.

**Fruitu gorputza:** Erresupinatua, nodularra edo efuso-erreflexua. Ertza tomentuduna edo apur bat zonatua izan daiteke, arre-marroi kolorekoa.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Antrodia spp.* delakoak antzeko espezieak dira. Beren artean bereiztea nahiko lan zaila da. Horregatik, prestakin mikroskopikoekin eta bibliografia espezializatuarekin burutu beharreko lana da.

## Sasoia eta lekua 
Hainbat zuhaitz espezieen tamaina handiko hondar egurtsuetan: *Picea abies*, *Abies alba*, *Juniperus phoenicea*, *Juniperus oxycedrus*, *Castanea sativa*, *Fagus sylvatica*...

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Puerto Rico, Guatemala, Nikaragua, Svalbard, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Australia, Zeelanda Berri, Mongolia, Uzbekistan, Malaysia, Indonesia, Hego Korea, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lichenomphalia umbellifera

***Lichenomphalia umbellifera*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukalderako balio, Ez du haragirik. Autoreen arabera, *Arrhenia sphagnicola* eta *Lichenomphalia umbellifera* sinomimak dira, baina bi genero ezberdinak dituzte. *Arrhenia sphagnicola*, enborrak dituen onddo bat da, eta inola ere ez dagoen umezurtzaren lorez estaltzen da. Hau da, *sphagnum* eremuetan aurkitzen da, eta hau da Arrhenia sphagnicola izenaren jatorria. Bestalde, Lichenomphalia umbellifera, baita, enborrak dituen onddo bat da, baina ez da *sphagnum* eremuetan bakarrik aurkitzen. *Lichenomphalia umbellifera*, zuhaitz-parteetan, landare-zuloetan eta beste toki batzuetan ere aurki daiteke.

Sinonimoak: *Omphalina umbellifera*, *Arrhenia sphagnicola*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,5 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa. Lehenik ganbila, gero hondoratua edo inbutu forman, gardentasunagatik ildaskatua, koloreztatua (gris-horixka edo arre argia), higrofanoa: eguraldi hezearekin tolestatua, ia lisoa lehorrarekin.

**Orriak:** Ia triangeluarrak, dekurrenteak, horixkak; zabal.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 2 cm-ko garaierakoa eta 0,1 cm-ko lodierakoa. Oso mehea, kurbatua, betea, gero barnehutsa, arre argi kolorekoa, iletsua eta zurixka oinarrian.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Umbellifera* epitetoa latinetik dator, itzalkin, esan nahi duen "umbella" hitzetik eta daramat, esan nahi duen "fero" hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Ez du sukalderako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Lichenomphalia velutina* eta *Lichenomphalia meridionalis* dekakoekin.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Goroldio artean, txilardi  eta zohikaztegietako lurretan; bereziki mendian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Groenlandia, Islandia, Europa, Svalbard, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Mongolia, Txina, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Antartika, Hegoaldeko Georgiak.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Lichenomphalia umbellifera* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shock zirkulatorio

thumb|Shock bat jasan duen pertsona artatzen ari dira medikuak
**Shock zirkulatorioa** zirkulazio-sistemarekin izandako arazoen ondorioz, gorputzeko ehunetara behar beste odol iristen ez den egoera da. Shockaren hasierako sintomak honakoak izan ditzakete: ahultasuna, bihotz-maiztasun azkarra, arnasketa azkarra, izerdia, antsietatea eta egarria areagotzea.

Diagnostikoa sintomen, miaketa fisikoaren eta laborategiko proben konbinazioan oinarritzen da.

Shockaren tratamendua berau sor dezakeen kausan oinarritzen da. Estatu Batuetan, 1,2 milioi pertsona inguru joaten dira urtero larrialdietara shockarekin, eta hiltzeko arriskua %20 eta %50 bitartekoa da. Nahiz eta shock-mota guztietarako zeinu orokorrak arteria-presio baxua, gernu-ekoizpena murriztea eta nahastea izan, baliteke sintoma hauek beti ez agertzea. Erreakzio alergiko larri batek eragindako schokari anafilaktiko deritzo, deshidratazio larriak edo odol-galerak eragindako shockari hipobolemiko, sepsiak eragindako shock septiko, eta abar. Shocka, berez, hilgarria izan daitekeen egora bat da, gorputz-zirkulazioa arriskuan jartzen delako. Shocka sortzen duen kausan oinarritut lau mota nagusitan bana daiteke: hipobolemikoa, distributiboa, kardiogenikoa eta buxatzailea. Zelulei dagokienez, shocka oxigeno eskaera oxigeno eskaintza baino handiagoa bihurtzen den prozesua da. Hori dela eta, presio hidrostatikoa handitu egingo da, eta, histamina askatzearekin batera, inguruko ehunetan likidoa eta proteinak isuriko dira.  Likido hori galdu ahala, odol-kontzentrazioa eta biskositatea handitu egiten dira, eta mikrozirkulazioa moteldu. Basokonstrikzio jarraituak ere arriskuan jarriko ditu bizi-organoak perfusioa murriztearen ondorioz. 

Shockaren lehenengo sintoma da bihotz-gastua handitzea da, eta, horren ondoren, oxigenoaren zain-asetasun mistoa (SmvO2) gutxitzea, birika-arterian kateter baten bidez neurtuta. Erdiko lerro baten bidez neurtutako zain-asetasun zentrala (ScvO2) ondo korrelazionatzen da SmvO2-arekin, eta errazago neurtzen da. Shockak aurrera egiten badu, metabolismo anaerobikoa gertatzen hasiko da, odoleko azido laktikoa handituz. Normalean laborategiko proba asko egiten diren arren, ez dago inolako probarik erabakigarria denik edo diagnostikoa baztertzen duenik. Toraxeko erradiografia bat edo larrialdietako ekografia bat baliagarriak izan daitezke bolumenaren egoera zehazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albrecht von Hagen

**Albrecht von Hagen** (Langen, Pomerania (egungo Łęgi) 1904ko martxoaren 11-1944ko abuztuaren 8a) legelari alemaniarra eta erresistentziaren borrokalaria izan zen Hirugarren Reicharen garaian. Von Hagen Hitler hiltzeko atentatu huts egin eta berehala atxilotu eta hilarazi zuten.

## Biografia 
Von Hagen Langenen jaio zen, Pomeranian, Brandeburgo Oriental-Pomeraniako familia noble baten etxean. Heidelbergen eta Königsbergen zuzenbidea ikasi ondoren, non bere ikastun lanak egin zituen, *Osthilferen*tzat lan egin zuen (Weimarko Errepublikako programa bat Alemania ekialdeko nekazaritza ekonomia garatzeko) eta banku pribatu batean. 1935ean, bere borondatez, Wehrmachteko ofizialentzako ikastaroetan parte hartu zuen, eta, Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, armadan sartu zen erreserbako teniente gisa. Afrikako kanpainan, Claus von Stauffenberg ezagutu zuen, eta haren eraginpean nazien aurkako erresistentziaren mugimenduarekin bat egin zuen. Konspiratzaileek von Hagenentzako postu bat lortu zuten *Oberkommando der Wehrmacht-*en, non Berlingo postu militarren eta Hitlerren Otsoaren Gordelekua (Wolfsschanze), hau da, kuartel militar nagusiaren arteko posta zerbitzuaren arduraduna zen. 1944ko maiatzean, Hagenek, [Joachim Kuhnekin batera, Hitlerren aurkako [1944ko uztailaren 20ko atentatuan erabili behar ziren lehergailuak antolatu zituen. Hellmuth Stieffen bidez Claus von Stauffenbergi eman zioten, honek Otsoaren Gordelekuko erasoan erabili zuelarik 1944ko uztailaren 20an.

Atentatuaren ondoren atxilotu zuten Von Hagen. Egun batzuk geroago, bere familia ere atxilotu zuten. 1944ko abuztuaren 8an, Volksgerichtshofek hiltzera kondenatu zuen, eta von Hagen egun berean Berlingo Plötzensee espetxean urkatu zuten.

## Bibliografía 
* Dagmar Albrecht, *Mit meinem Schicksal kann ich nicht hadern. Sippenhaft in der Familie Albrecht von Hagen*; Berlin (Dietz) 2001 ()

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ganoderma resinaceum

***Ganoderma resinaceum*** *Ganodermataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, bilbe erretxinatsua eta gogorra.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Zirkuluerdikoa, tamaina handikoa, 40 cm izatera irits daiteke. Arre-laranja kolorekoa hasieran, eta berehala arre ilun kolorekoa, gainazal izur zentrokideekin, eta sugar baten beroarekin urtzen den zarakar erretxinatsu batek estaltzen du; loditasun oso biguna du fresko dagoenean, hatzaren presioari suharki amore ematen dio, gero gogorra. Kortxo koloreko bilbea.

**Tutuak:** 8 eta 10 mm bitartekoak.

**Poroak:** Txikiak, 3 mm bakoitzeko, hasieran zurixkak. Arre kolorez zikintzen dira.

**Etimologia:** *Ganoderma* terminoa antzinako grekozko "ganos" hitzetik dator, distira esan nahi duena eta azala esan nahi duen "derma" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Ganoderma pfeifferi* delakoarekin, hau ere zarakar erretxinatsu batez estalita dago, baina honek bilbea marroi-gorrizka bizi kolorekoa du eta pagoetan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, normalean haritz enborretan hazten da. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan, batez ere klima epel eta tropikaleko eremuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Senioritis

***Senioritis*** lagunarteko erregistroko nazioarteko hitza da (*Senior* + -*itis*; *Senior =* zaharra, heldua + -gaixotasunak izendatzeko erabiltzen den -*itis* atzizkia). Nolabaiteko gaitz edo 'gaixotasun' hau bigarren hezkuntzako, unibertsitateko eta gradu ondoko ikasketak amaitzetik hurbil dauden hainbat ikaslek sufritzen omen dute.  Zenbait ikaslek ikasketetarako motibazioa galtzen dute azken txanpan, edo, oro har, ikasturtearen amaiera aldera. Kontu hori nabariagoa da maila aurreratuko ikasleengan gertatzen denean. *Senioritis* ez da profesionalki onartutako gaixotasun edo nahasdura, lagunarteko termino bat baizik (Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan), *senior* hitza ohikoa da mundu akademikoan eta *-itis* atzizkia ohikoa da medikuntzan hantura patologikoa adierazteko. Nazioartean hedatua dago -*itis* atzizkia, lagunarteko erregistroan, gaixotasun orokor bati, agian asmatutako bati, erreferentzia egiteko.  

## Ondorioak 
Kasu larria batzetan, ikasleek beren kalifikazioak nabarmen murrizten baitituzte, edo azken txanpan huts egiten badute, unibertsitateek bertan behera utz ditzakete agirien esleitzeak edo onarpen-eskaintzak. Hala ere, ikastetxe gehienek oso gutxitan deuseztatzen dute, eta eliteko eskolek ere oso ikasle gutxi botatzen dituzte atzera. 

## Proposatutako irtenbideak 
James Coleman, Gazte Paneleko idazle eta presidenteak, bigarren hezkuntzako ikasketa-planean aldaketak egiteko eskatu zuen *senioritis* arazoari aurre egiteko. Kezka horien ondorioz, Goi Mailako Seihilekoa ezarri zen herrialde osoko bigarren hezkuntzako eskola askotan, eta horrek aukera eman zien ikasketak amaitzetik gertu zeuden ikasleei eskolatik kanpo denbora pasatzeko edo beren interes espezifikoetan mintegietara joateko.

Unibertsitateko Batzordeak, Gazteriaren Lidergoko Kontseilu Nazionalak-eta gazteei zerbitzua ematen dieten beste erakunde batzuek iradokitzen dute eskolek modu askotan lagun diezaieketela gazteei goi-mailako azken urtea edo edozein ikasturteko azken txanpa ahalik eta gehien aprobetxatzen, graduazioa ziurtatu ondoren erraz egiteko tentazioari men egin beharrean. Gazteei aukera ematea beren lan akademikoa esanguratsuagoa izan dadin, ikaskuntza-zerbitzuaren bidez edo esperientzia-hezkuntzako beste modu batzuen bidez, ikasleen asmo akademikoak areagotu egin ditzake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The College Board: Zer egin adineko pertsonekin
Toshiko Yuasa

**Toshiko Yuasa** (japonieraz:湯浅年子, Ueno, Tokio,1909ko abenduaren 11 &ndash; Rouen, Frantzia, 1980ko otsailaren 1a) Frantzian lan egin zuen fisikari nuklear japoniar bat izan zen. Lehen emakume japoniar fisikaria izan zen, eta Japoniako emakume zientzialarientzako eredu izan zen Marie Curie-k Frantzian jokatu zuenaren antzera .
## Hezkuntza eta lehen urteak 
Yuasa Tokioko Taitō Warden jaio zen 1909an. Aita Japoniako patenteen bulegoan lan egiten zuen ingeniari bat zen, eta ama familia literario tradizional batekoa zen. Toshiko zazpi anai-arreben arteko bigarren alaba gazteena zen. Tokioko Emakumeen Goi Eskola Normaleko (gaur egun Ochanomizu Unibertsitatea) Zientzia Dibisioan ikasi zuen 1927tik 1931n graduatu zen arte. Geroago, Tokioko Bunrika Unibertsitateko Fisika Departamentuan matrikulatu zen (gaur egun Tsukubako Unibertsitatea), eta Japonian fisikan graduatutako lehen emakumea izan zen. 1934an graduatu zen.

## Karrera 
Yuasa Tokioko Bunrika Unibertsitatean hasi zen irakasten, lanaldi partzialean, 1934an graduatu ondoren. Han hasi zen espektroskopia molekularrean ikertzen. 1935ean, irakasle laguntzaile bihurtu zen Tokioko Emakumeen Unibertsitate kristauan, eta 1937ra arte egon zen bertan. Hurrengo urtean, irakasle laguntzaile gisa kontratatu zuten Tokioko Emakumeen Goi Eskola Normalean.

Yuasa Irène eta Frédéric Joliot-Curiek Pariseko Curie Institutuan egin zuten erradioaktibitate artifizialaren  aurkikuntzan oinarritzen zen. Tokioko baldintza zailen ondorioz, Yuasa Parisera aldatu zen 1940an, Bigarren Mundu Gerra Europan hasi berria zela kontuan hartuta ere. Frédéric Joliot-Curieren begiradapean lan egin zuen Frantziako Collège-n, non nukleo erradioaktibo artifizialek igorritako alfa eta beta partikulak eta beta partikulen energia-espektroa ikertu zituen. Tesiaren izenburua "Gorputz erradioaktibo artifizialek igorritako beta- erradiazioen espektro jarraitua aztertzeko ekarpena" izan zelarik, 1943an zientzia-doktoretza lortu zuen.

1944ko abuztuan, Yuasak Paris utzi eta Berlinera joan behar izan zuen. Berlingo Unibertsitateko laborategi batean jarraitu zituen ikerketak eta beta izpien espektrometro propioa garatu zuen. 1945ean, ofizial sobietarrek Japoniara itzultzeko agindua eman zioten. Espektrometroa bizkarrean zuela bidaiatu zuen. Tokiora itzuli zenean, Tokioko Emakumeen Goi Eskola Normalera itzuli zen irakasle gisa. Ezin izan zuen aurreko ikerketarekin jarraitu, Estatu Batuetako Okupazio Indarrek ikerketa nuklearra debekatu baitzuten Japonian. 1946tik 1949ra, RIKEN azeleragailuetan oinarritutako Zientziarako Nishina Zentroan lan egin zuen, eta Kyotoko Unibertsitatean irakatsi zuen 1948 eta 1949 bitartean. Urte berean, bere izena Franco-Japoniar LIA (International Associated Laboratory) FJ-PPLri esleitu zitzaion. Ekitaldi baliokide bat egin zen Ochanomizuko emakumeen unibertsitatean eta haren omenezko bi zigilu eman ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Chalmel

**André Chalmel**, (Saint-Malo, 1949ko urriaren 10a) Frantziako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1975**
* Luxemburgoko Tourreko etapa bat
**1977**
* Plumelec-Morbihango Sari Nagusia
* 3. Bordele-Parisen
* 3. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 3. Fourmiesko Sari Nagusian
**1979**'
* Bordele-Paris
**1980**
* Limousingo Tourreko etapa bat
**1981**
* Isberguesko Sari Nagusia 
* Paris-Nizako etapa bat (taldekako erlojupekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kim Andersen

**Kim Andersen** (Malling, 1958ko otsailaren 10a), Danimarkako txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1981**
* Espainiako Vueltako etapa bat
* Cannes Sari Nagusia
**1982**
* Dunkerqueko Lau Egunetako etapa bat 
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat
**1983**
* Eskalatzaileen garaikurra
* Frantziako Tourreko etapa bat
**1984**
* Danimarkako Itzulia eta bi etapa
* Limousingo Tourreko etapa bat
* 3. Eskalatzaileen garaikurran
**1985**
* Danimarkako Itzuliko etapa bat
**1986**
* Paris-Camembert
* 3. Étoile de Bessègesen
* 3. Irlandako Itzulian eta etapa bat
**1987**
* 20px 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Danimarkako Itzulia 
* Paris-Bourges eta bi etapa
* Limousingo Tourreko etapa bat
**1990**
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* Vaucluse Tourreko etapa bat
**1991**
* Rennesko Sari Nagusia
* 3. Isberguesko Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz von Lenbach

**Franz Seraph Lenbach**, 1882tik **Ritter von Lenbach** (Schrobenhausen, 1836ko abenduaren 13a - Munich, 1904ko maiatzaren 6a) alemaniar margolaria izan zen.

Municheko Arte Ederren Akademian ikasi zuen eta Hermann Anschtzek ikasgai pribatuak eman zizkion. Karl von Pilotyren ikaslea ere izan zen. Ikasketak Erroman, Parisen eta Brusrlasen amaitu ondoren, erretratuak margotzeko enkarguak jasotzen hasi zen.

Noblezia, arte eta industriako pertsona ospetsuen erretratuengatik nabarmendu zen, eta "Malerfürst" (Printze margolaria) deitu zioten. Bi urtez eman zituen eskolak Weimarko Arte Eskolan, baina Italiara joatea erabaki zuen ikasketak zabaltzera. Espainiara eta Egiptora ere bidaiatu zuen.

## Iruditegia 

LenbachPortraitSchack.jpg|200px|*Adolf von Schack* (1875)
LenbachLeoXIII.jpg|*Leon XIII.a* (c.&nbsp;1885)
LoloVonLenbach.jpg|thumb|Charlotte, bigarren emaztea (1897)
LenbachTitusbogen.jpg|*Titoren garaipen-arkua, Erroma*, 1860
Begoña Roman

**Begoña Román Maestre** (Petrer, Alacant, 1965) filosofoa da, unibertsitateko irakaslea eta Espainiako ikertzailea.

## Biografia 
Begoña Román Alacanteko Petrer herrian jaio zen. Filosofian doktoratu zen Bartzelonako Unibertsitatean, 1993an, *La Comunidad humana en la filosofía práctica de I. Kant* izeneko tesiarekin. Artur Juncosa Carbonellen zuzendaritzapean, gaur egun (2021) irakaslea den unibertsitatea. Lehenago Ramon Llull Unibertsitateko irakasle eta Unibertsitateko Etika Katedrako zuzendari izan zen (1996-2007). «Aporia: Filosofia garaikidea, Etika eta Politika» ikerketa-talde sendotuko kidea da. Bere espezializazio-esparrua lanbide- eta antolaketa-inguruneei aplikatutako etika da, eta esparru horietan unibertsitate-irakaskuntza eta erakundeetan prestakuntza ematen ditu.

Kataluniako Gizarte Zerbitzuen Etika Batzordeko buru da eta Kataluniako Bioetika Batzordeko kidea da . Aldizkari espezializatuetako berrogeita hamar artikuluz gain, hamazazpi doktorego tesi zuzendu ditu  eta bere azken argitalpenen artean aipatzekoa da *Ética en los servicios sociales* (Herder, 2016) eta, Francisco Estebanekin batera, *Quo vadis, Universidad?* ( UOC, 2016). *Gizarte arduratsurantz: gogoetak etika aplikatutik*, (Prohom Edicions, 2006), *Etika ekologikorako* (Prohom Edicions, 2005) eta *Irakaskuntzarako etikarako* (Prohom Edicions, 2003)  koordinatu ditu eta koeditorea izan da. Josep Maria Esquirol -ekin *Confidentiality in mental health in the digital age* (2017) eta *Diagnosis in mental health: an ethical approach* (2016). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yvon Bertin

**Yvon Bertin** (Nantes, 1953ko apirilaren 9a), Frantziako txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ty (raperoa)

**Benedict Chijioke** (1972ko abuztuaren 17a - 2020ko maiatzaren 7a), **Ty** bere izen artistikoarekin ezagunagoa, britainiar raperoa izan zen. *Awkward* (2001), *Upwards* (2004), *Closer* (2006), *Special Kind of Fool* (2010) eta *A Work of Heart* (2018) diskoak kaleratu zituen. Ty Londresen zuen egoitza.

2020ko apirilean, Ty Londresen ospitaleratu zuten COVID-19gatik. 2020ko maiatzaren 7an hil zen infekzioak eragindako pneumoniak jota, 47 urte zituela  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sven-Åke Nilsson

**Sven-Åke Nilsson** (Malmö, 1951ko irailaren 13a), Suediako txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1972**
* 20px Suediako errepideko txirrindularitza txapelketa
**1974**
* Milk Raceko etapa bat
* 20px  Taldekako Munduko Erlojupeko Txapelketa (Tord Filipsson, Lennart Fagerlund eta Bernt Johanssonekin)
**1975**
* Aljeriako Tourra
**1976**
* Etorkizuneko Tourra eta etapa bat
* 3. Milk Racen
**1977**
* 3. Isberguesko Sari Nagusian
**1978**
* 2. Cannesko Sari Nagusian
* 5. Dauphiné Libérén
**1979**
* Étoile des Espoirs eta etapa bat 
* 2. Paris-Nizan eta etapa bat
* 3. Nazioarteko Kriteriumean
* 3. Amstel Gold Racen
* 5. Romandiako Tourrean
**1980**
* Nazioarteko Kriteriumeko etapa bat
* 2. Flèche Wallonnen
* 6. Dauphiné Libérén
* 6. Kataluniako Voltan
* 7. Frantziako  Tourrean
* 9. Munduko errepideko txapelketan
**1981**
* Setmana Catalana
* 8. Frantziako Tourrean
**1982**
* Isberguesko Sari Nagusia 
* 3. Espainiako Vueltan eta etapa bat
* 6. Dauphiné Libérén
**1983**
* 2. Romagnako Giroan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Black the Ripper

**Dean West** (1986ko abenduaren 28a - 2020ko apirilaren 6a), **Black the Ripper** izen artistikoarekin ezagunagoa, britainiar Grime abeslaria, raperoa, enpresaburua eta kanabisaren aktibista izan zen. Bere diskoetxe propioa zuzentzen zuen, Dank of England (lehen Black Magic Entertainment izenez ezagutzen zena). Laster arropa eta marihuana osagarrien konpainia bihurtu zen.

Leku publikoetan kanabisa erretzeari buruzko akats biralengatik ere ezaguna zen, eta Erresuma Batuan kanabisa legeztatzen lagunduko zuela espero zuen 

## Heriotza 
Black the Ripper 2020ko apirilaren 6an hil zen Montserraten bere bigarren etxean ostatu hartuta, 32 urte zituela. Haren heriotzaren kausa bihotzekoa izan zen. 

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* 2018: *Money Grows on Trees*

### Antzezlan hedatuak 
* 2015: *Excuse Me Whilst I Kiss Sky*
* 2017: *Dank We Trust* 
* 2017: *Doe or Die: 1. liburukia*
* 2019: *Doe or Die: 2. liburukia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Goon Show

***The Goon Show*** ingelesez egindako umorezko irratsaioa izan zen, BBC Home Servicek 1951 eta 1960 artean igorri zuena.

Programaren sortzaile nagusia eta idazle nagusia Spike Milligan izan zen. Gidoiek trama barregarriak nahasten zituzten umore surrealistarekin, hitz jokoekin, esaldiekin eta soinu efektu arraroekin. Azken ataletako batzuek BBC Radiophonic Workshop hasiberriak asmatutako efektu elektronikoak zituzten, eta horietako asko beste programa batzuek berrerabili zituzten hamarkadetan zehar. Programako elementu askok Britainia Handiko bizitza garaikidea satirizatzen zuten, ikuskizunaren, merkataritzaren, industriaren, artearen, politikaren, diplomaziaren, poliziaren, armadaren, hezkuntzaren, klase-egituraren, literaturaren eta zinemaren hainbat alde parodiatuz.

Programa BBC Transcription Services (TS) bidez merkaturatu zuten nazioartean, 1950eko hamarkadatik Australian, Hegoafrikan, Zeelanda Berrian, Indian eta Kanadan, nahiz eta TS bertsio hauek maiz argitaratu ziren gai eztabaidagarriak saihesteko. NBC 1950eko hamarkadaren erdialdetik hasi zen programa bere irrati-sarean transmititzen.

Programak eragin handia izan zuen komedia eta kultura herrikoi britainiar eta estatubatuarraren garapenean. The Beatlesek eta The Firesign Theatre komedia talde estatubatuarrak eragin garrantzitsutzat jo zuten, baita Monty Python taldeak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grime

**Grime** musika elektronikoko genero bat da, Londres ekialdean sortu zena, Ingalaterran, 2000ko hamarkadaren hasieran, UK Garagetik eratorritako estilo bat bezala, dancehall eta hip hoparen elementu garrantzitsuak hartzen zituena.

## Musika ezaugarriak 
Grime-a 2-stepeko eredu erritmiko konplexu batean eraikitzen da, normalean 140 bpms-ko abiaduran. Estilistikoki, generoa UK Garage-ren oinordeko zuzena da, bai musikalki eta baita bere eszenari dagokionez ere. Gainera, dancehall-eko eta hip hop-eko elementuak hartzen ditu. Soinua iluna izan ohi da, baxu-lerroak astunak eta eztarrikoak dira, abestiak askotan instrumental esklusiboki konposatuak dira eta letrak dituztenean gai futurista bat hartzen dute.

## Jatorria eta garapena 
Grime Londresko hainbat auzotan sortu zen, besteak beste, Barking & Dagenham, Tower Hamlets, London Borough of Newham, Barnet, Waltham Forest eta Hackney, Londres ekialdean. Bere jatorria irratsaio piratekin oso lotuta dago, Rinse FM eta MajorFM kasu, hasieran zorrozki underground zen genero bati euskarria eta espazioa eman zioten lehenak. Bere hasierako garaietan, generoa beste izen batzuekin ere ezaguna zen, hala nola, "sublow" ("sub baxu" gisa itzulia) bere baxu-maiztasun oso baxuengatik, askotan 40 Hz ingurukoak, eta baita "eskibeat" ere, hasieran erabiltzen zen terminoa, Wiley eta bere kolaboratzaileen estiloa.  Grime bezala etiketatu zituzten lehen abestiak Wiley-ren 'Eskimo' eta Musical Mob-en 'Pulse X' izan ziren.

Generoa ezaguna egiten hasi zen Dizzee Rascal eta Wiley bezalako musikarien lanari esker, biak Roll Deep taldeko kideak. 2003an kaleratutako *Boy in da Corner* eta ''Treddin' on Thin Ice'' diskoekin, hurrenez hurren, estiloa korronte nagusian sartu zen. Dizzee Rascal-ek maila mediatikoa lortu zuen, hedabideetan hainbat agerraldirekin.

Esposizio mediatiko honen aurrean, grime-k bere underground izaera mantendu du urteetan zehar. Artista gehienek diskoetxe independente txikietan argitaratzen dute, eszena bizirik mantentzen da MCen arteko borrokei esker eta hauetako asko auzoko dendetan saltzen diren mixtapeen bidez ezagutzera ematen dira.

Dubsteparen aitzindari zuzena izateagatik ere ezaguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BBC News: Is the UK on the verge of a Brithop boom?
Oklokrazia

[thumb|ezkerrera|Jendetza, [Joseph Foullon de Doué erasotan.]]
**Oklokrazia** (, ) edo **jendetzaren gobernua** demokraziaren endekapen-moduetako bat da, monarkia tirania edo aristokrazia [oligarkia bihur daitekeen bezala. Batzuetan gehiengoaren tiraniarekin nahasten da, bi terminoak estuki lotuta baitaude.

[Polibio greziar historialariak, *Historiak* (6.3.5etik 6.4.10era) bere lanean sortu zuen terminoa, k.a. 200. urtearen inguruan. Polibiok anaziklosiaren teoria propioa garatu zuen, hiru gobernu forma aristotelikoetan eta dagozkien forma lizunetan oinarrituta, demagogiaren ordez, demokraziaren forma endekatu gisa, oklokraziaren kontzeptu berria erabiliz.

Demokrazia, etimologikoki, «herriaren gobernua» da, bere borondate orokorrarekin estatuaren boterea legitimatzen duena; oklokrazia, berriz, «jendetzaren gobernua» da, hau da, «jendetza, masa edo jendetza ekoizpen biopolitikoko eragile bat da, eta gai politikoei heltzeko orduan, borondate akastuna du, ebikziorako joera duena, nahastua eta irrazionala, eta, beraz, ez du autogobernurako gaitasunik, eta, beraz, ez ditu gordetzen herritzat hartzeko beharrezko baldintzak».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grand Ole Opry

***Grand Ole Opry*** ingelesez egindako musika-irratsaioa da, country musikaren zaharrena dena.

Astero ematen dute zuzenean Opryland izeneko antzoki batetik (Nashville, Tennessee). Bere historian zehar country musikako izar handiek desfilatu zuten, Porter Wagoner desagertutik Dolly Partonera.

1925eko azaroaren 28an sortu zuen George D. Hay jaunak WSMn ordubeteko irratiko "bihitegi-dantza" gisa. Gaur egun, Opry Entertainment-ek (Ryman Hospitality Properties, Inc. dibisioa) igortzen du, eta AEBetako historian luzeena izan den irrati-transmisioa da. Country musika eta bere historia ohoratzen ditu. Opry-k country musika, bluegrass, folk musika eta gospela jotzen duten abeslari ospetsuen eta artista garaikideen nahasketa bat aurkezten du, baita emanaldi komiko eta parodiak ere. Mundu osoko ehunka mila bisitari eta milioika irrati eta Internet entzule erakartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MF Doom

**Daniel Dumile** (1971ko uztailaren 13a  - 2020ko urriaren 31) britainiar-amerikar raperoa, musikagilea eta disko ekoizlea izan zen. Londresen jaio zen. Bere ibilbidea 1988an hasi zen. Madlibekin lan egin zuen eta biek Madvillain izenez ezagutzen den bikotea egin zuten. Beraien *Madvillainy* diskoa ezaguna da.

Dumile 2020ko urriaren 31n hil zen, 49 urte zituela.  Bere heriotza bi hilabete geroago, abenduaren 31n jakinarazi zuen emazteak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Berty

**Charles Berry** (Saint-Laurent-du-Pont, 1911ko irailaren 8a - Mauthausen, 1944ko apirilaren 18a) Frantziako txirrindularia izan zen. 1938ko azaroaren 18an, Milaneko belodromoan, zenbait Frantziako eta Munduko errekor ezarri zituen. Bigarren Mundu Gerran Mauthausen kanpamendura bidali zuten eta han hil egin zen. Bere herriko kale bat bere izena darama.

## Palmaresa 
### Pista 
### 1938 
100 km frantziako errekorra 

90 km Munduko errekorra 

80 km Munduko errekorra 

70 km Munduko errekorra 

50 milla Munduko errekorra 

40 milla Munduko errekorra 

2 orduko Munduko errekorra

### Errepidea 
### 1939 
2. Paris-Camembert-ean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rocío Orsi

**Rocío Orsi Portalo** (Madril, 1976ko otsailaren 3a &ndash; Madril, 2014ko azaroaren 29a) filosofo, saiakeragile, irakasle eta itzultzailea izan zen. Bere belaunaldiko gaztelaniazko pentsalari garrantzitsuenetakoa.

## Biografia 
Rocío Orsik ideien historia, filosofia politiko eta morala, epistemologia, genero-azterketak eta ekonomia politikoa landu zituen. Hasierako gai interesgarriak filosofiaren eta literaturaren arteko harremanak eta arazo epistemologiko eta moralen artekoak izan ziren. Geroago, historiako filosofia-kontuez arduratu zen, eta, garaiz aurreko heriotzaren aurreko garaian, eszeptizismo zaharrari eta haren harrera modernoari buruzko azterketa sistematikoa proiektatu zuen.

Batxilergoa Covadonga institutuan eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoko filosofiako lizentziatura ikasi zituen, eta Karlos III.a Unibertsitatean doktoratu zen 2006ko martxoan, Antonio Valdecantosek zuzendutako tesi batekin, Sofoklesen pentsamendu eta ekintzari buruzkoa, eta *El saber del error* liburua idatzi zuen. 1999tik aurrera, ikerketa-bekaduna izan zen Karlos III.a Unibertsitatean, eta irakaslea 2004az geroztik. Ikasketa- eta lan-egonaldiak egin zituen Parisen, Cambridgen, New Yorken (Columbia) eta Bolognan (Italia), eta ikerketa-proiektu askotan parte hartu zuen. *Kóre de Estudios de Género* taldea sortzen eta antolatzen lagundu zuen.

Carlos III.a Unibertsitateko Humanitate, Komunikazio eta Dokumentazio Fakultateko dekanorde albokoa izan zen, eta Filosofiako Elkarte Akademikoko eta Espainiako Etika eta Filosofia Politikoko Elkarteko zuzendaritza-batzordeetako kidea, baita *Isegoría* aldizkariko erredakzio-kontseiluko kidea ere. Gizarte zibilean ere aktiboki parte hartu zuen. *Libres e iguales* adierazpenean lehen sinatzaileetako bat izan zen eta Kaleko Unibertsitateko kide izan zen.

2016. urtetik, Carlos III.a Unibertsitateak Rocío Orsi saria eman dio Humanitate, Komunikazio eta Dokumentazio Fakultateko master-amaierako lanik onenari.

## Lanak 
### Liburuak 
* *El saber del error. Filosofía y tragedia en Sófocles*, Plaza y Valdés, Madril, 2007.
* *Butterfield y la razón histórica*, Plaza y Valdés, Madril, 2013.
* *La economía a la intemperie* (Andrés Gonzálezekin), Deusto, Madril, 2015.

### Liburu kolektiboak 
* *El desencanto como promesa. Fundamentación, alcance y límites de la razón práctica*, Rocío Orsi, ed., Biblioteca Nueva, Madril, 2006, aurkezpena Carlos Thiebaut-ek, hitzaurrea Javier Muguerzak.
* *Ritmos contemporáneos. Género, política y sociedad en los siglos XIX y XX*, Rocío Orsi eta Laura Branciforte, eds., Dykinson, Madril, 2012.
* *La guillotina del poder*, Rocío Orsi etaLaura Branciforte, eds., Plaza y Valdés, Madril, 2015.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Rocío Orsi
* Rocío Orsi: Filosofia mugen artean
* Rocío Orsi omenaldia
* Rocío Orsi: oroitzapen maitagarria
Supersimetria

**Supersimetria** (ingelesez ***SUSY***) bosoiak fermioi bihurtzen dituen simetria da, eta alderantziz. Teoria supersimetrikoetan, oinarrizko fermioi bakoitzak lagun supersimetriko  (**superpartner** edo **spartikula**)bosoniko bat du, eta oinarrizko bosoi bakoitzak spartikula fermioniko bat.

**Supersimetria** 1973an proposatu zuten lehen aldiz Julius Wessek  eta Bruno Zuminok. Lehenago, 60ko hamarkadaren amaieran, Gol'fand eta Likhtman teoriko sobietarrek proposatu zuten aljebra supersimètrikoa, baina haiek ez zieten zuzenean aplikatu partikulen fisikako problemei.

Howard Georgik eta  Savas Dimopoulosek proposatu zuten eredu estandarraren lehen bertsio supersimetriko errealista 1981ean, eta eredu estandar supersimetriko minimo deritzo (ingelesezko *MSSM* siglek adierazten dute). Eredu estandarrak duen gauge-hierarkiaren problema ebazteko proposatu zuten, energia-eskala handiak dituen esparru teoriko batean txertatzen denean. Eredu estandar supersimetriko minimoak 100 GeV eta 1 TeV arteko energiak dituzten spartikulak aurreikusten ditu, eta GUT eskalako konstante elektromagnetikoak, ahulak eta indartsuak bateratzea (10¹⁶ GeV). Teoriaren beste alderdi interesgarri bat da partikula astun egonkor  berriak ematen dituela (WIMP, neutralia bezala), materia iluna azaltzeko espero diren ezaugarrien antzekoak dituztenak.

Orain arte, ez dago **supersimetria** naturaren simetria bat dela frogatzen duen proba esperimentalik. SUSY seinaleen egungo ikerketa zuzena CERNren LHC azeleragailuari dagokio, inoiz lortu ez diren energia duten protoien arteko talketan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Partikula supersimetrikoen zerrenda

## Erreferentziak
Pierre Le Don

**Pierre Le Don** (Paris, 1932ko azaroaren 30a) frantziar txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa  
**1957**
* Eslovakiako Itzulia
**1958**
* Loireko Tourra
* 2. Paris-Camemberten
**1959**
* Espainiako Vueltako etapa bat ( taldekako erlojupekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernand Delort

**Fernand Delort** (Andernos-les-Bains, 1936ko urtarrilaren 29a - Ares, 2002ko abuztuaren 25a), Frantziako txirrindularia zen. Anaia André eta semea Dominique txirrindulariak izan ziren baita ere.

## Palmaresa 
**1960**
* Guayana
**1961**
* Bordele-Saintes
* 6. Eibarko Bizikletan eta etapa bat
**1962**
* Akitaniako Zirkuitua eta etapa bat
* 2. Bordele-Saintesen
**1963**
* Bordele-Saintes
* Akitaniako Zirkuituko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mylène Flicka

**Marie-Madeleine Fifamè Akrota**, **Mylène Flicka** (Benin, 1996ko uztailaren 22a), Irawo hedabidearen idazle eta blogari benindarra, feminista eta sortzailea da.

## Biografia 
Marie-Madeleine Fifamè Akrota Beninen jaio zen 1996an. 14 urterekin, Mylène Flicka goitizena aukeratu du (Mary O'Hararen lana gogoratuz, *Nire lagun Flicka*), Facebook-eko kontu bat sortzeko. Literatur batxilergoa 15 urterekin lortu zuen. 17 urte zituela, bere lehen bloga sortu zuen, Beninen bizitza sozioekonomiko eta kulturalarekin zerikusia duten funtsen eztabaidetan parte hartzeko, eta ezaguna izatera iritsi zen. Bereziki emakumeen eskubideei buruz hitz egiten du, edo, adibidez, administrazioaren funtzionamenduari buruz.

Gero, diplomazia eta nazioarteko harremanak ikasi zituen Beningo Administrazio Eskola Nazionalean eta magistraturan, baina ministerio batean izandako lehen esperientzia etsigarria izan zen, eta Interneten hackaktibista izaten jarraitzea erabaki zuen.18 urterekin, Afrikako talentuen istorioak kontatzeko —bereziki, herrialde frankofonoetako gazteak—, Irawo komunikabide panafrikarra sortu zuen (*izarra* esan nahi du). Komunikabide horren eduki digitala web gune batean, telebistako web gune batean eta sare sozialetan argitaratu zen, eta munduko milioi bat pertsona baino gehiagoko komunitatea da.

2018an MBA bat hasi zuen Parisen.

Zenbait kanpainatan parte hartzen du eta koordinatu ere egiten ditu. 2016. urtean, #Give MeMyCredit (Emaidazu kreditua) artistek beren eskubideak beren obretan gorde ditzaten eta erabiltzen direnean dagokien kreditua jasotzea ahalidetzeko. 2017an, #FreeMyBoobs (Askatu nire bularrak) kanpainak emakumeek tituzorrorik ez erabiltzea onargarria izatea sustatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asiako Kontseilu Olinpikoa

**Asiako Kontseilu Olinpikoa** (ingelesez, *Olympic Council of Asia*, OCA) gobernuz kanpoko nazioarteko kirol-erakundea da. Asiako herrialdeetako batzorde olinpiko nazionalek osatzen dute, eta Nazioarteko Batzorde Olinpikoak (COI) ofizialki onartzen ditu. Bere helburu nagusia printzipio olinpikoak Asian zabaltzea da. Gainera, Asiako gazteen artean kirola garatu nahi du, eta kirolaren bidez nazioarteko errespetua, borondate ona, adiskidetasuna eta bakea sustatu.

Batzorde Olinpiko Nazionalen Elkarteko bost erakunde kontinentaletako bat da. Hawallin (Kuwait) du egoitza, eta 46 batzorde olinpiko nazionalen afiliazioa du. Jarduneko lehendakaria, 1991tik, Kuwaiteko Ahmed Al-Fahad Al-Sabah jekea da.

## Ekitaldiak 
Hauek dira AKOk erregularki antolatzen dituen kirol anitzeko ekitaldiak:

* **Asiako Jokoak** (AG). Joko Olinpikoen bertsio murriztua, lau urtean behin egiten dena eta *Asiako Kontseilu Olinpikoko* kide diren Asiako herrialde guztietako kirolariek parte hartzen dutena.
* **Asiako Neguko Jokoak** (**AWG**). Neguko Joko Olinpikoak lau urtean behin izaten dira, eta elurretan jokatzen diren neguko kirol olinpikoek osatzen dute.
* **Asiako hondartza-jokoak** (**ABG**). Bi urtean behin egiten den ekitaldia. Kirol modernoek osatzen dute, hondartzan jokatzeko kirol tradizionalen aldaerekin.
* **Gazteriaren Asiako Jokoak** (AYG). Kirol anitzeko ekitaldi bat da, eta lau urtean behin egiten da, 2009an, Singapurren. 14 eta 17 urte bitarteko atletek hartzen dute parte.
* Borroka-arteetako eta Barne Arteetako Asiako Jokoak (**AIMAG**).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atika Locke

**Attica Locke** (Houston, 1974) estatubatuar idazlea da, polizia-eleberriak eta misterioazkoak idatzi dituena. Gidoilari eta ekoizle ezaguna ere bada, batez ere telebistan.

## Biografia 
Gurasoak, abokatu bat eta exekutibo bat, dibortziatu egin ziren, eta Locke oso gaztea zela. Northwestern Unibertsitatean graduatu zen eta Sundanceko Zinemaldiko Filmmakers Lab-eko kide izan zen 1999an, non  gidoilaritza eta zuzendaritza ikasi zituen.

Gidoilari eta ekoizle gisa, Disney, Paramount, 20th Century Fox, HBO edo Netflixekin lan egin du.

## Lanak 
* *Black Water Rising*. 2009.
* *The Cutting Season*.' 2012.
* *Pleasantville*. 2015.
* *Bluebird, Bluebird*. 2017. *Darren Matthews* du protagonista.

:: Gaztelaniazko edizioa: *Texas Blues*.  Alianza de Novelas.

* Heaven, My Home. 2019

## Filmografia 
* *Aurreko edizioa*. 1999. *Early Edition*. TV seriea, gidoilaria.
* *Biratu*. 2015 - 17. Telebistako seriea, gidoilaria eta ekoizlea.
* *Horrela ikusten gaituzte*. 2019. *When They See Us*. Telebistako miniseriea, gidoilaria.'
* *Litle Fires Everywhere*. 2020. Telebistako miniseriea, gidoilaria eta ekoizlea.

## Sariak 
* Ernest J. Gaines Award 2013, *The Cutting* Season-en eskutik.
* Harper Lee Fikzio Legaleko saria, 2016, Pleasantvilletik.
* Edgar Award, *Bluebird*, Bluebird-en eskutik.
* Anthony Award, *Bluebird* eta Bluebird-en eskutik.
* CWA Ian Fleming Steel Dagger 2018, Bluebird-en (Bluebird).
* Staunch Book Prize 2020. Egilea: Heaven, My Home.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Ramas

**Clara Ramas San Miguel** (Madril, 1986ko maiatzaren 8a) espainiar filosofo eta politikaria da, Madrileko Asanbladaren . legegintzaldiko diputatua, Más Madrideko talde parlamentarioan.

## Biografia 
Madrilen jaio zen eta bertako  Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean (UCM) doktore europarra  izatera heldu zen zen, non Karl Marxen lana aztertu zuen; doktoratu ondoko ikertzailea ere izan da UCMn [2][3][4] eta Valentziako Unibertsitate Katolikoan. Bere burua honela deskribatzen du:  heterodoxa, antiliberala eta ortodoxoa».  José Luis Villacañas andaluziar filosofoaren *errejonismoko* eta dizipuluko erreferentziako intelektuala, 2019ko martxoan Iñigo Errejónen zerrendan aurkeztu zen Más Madrideko primarioetarako, 2019ko Madrilgo Batzarrerako hauteskundeetarako. [6] *CTXT* ingurune digitalean lagundu du.  Maiatzaren 26ko hauteskunde autonomikoetarako Más Madriden zerrendako 18. zenbakian hautagai gisa sartu zen, eta parlamentu autonomikoaren xi. legegintzaldiko diputatu hautatu zuten.

## Lanak 
* — (2018). Fetiche y mistificación capitalistas: La crítica de la economía política de Marx. Madrid: Siglo XXI. ''''

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Joye Hummel

**Joye Hummel**, **Joye Hummel Murchison Kelly** izenez ere ezaguna (1924ko apirilaren 4a-Winter Haven, 2021eko apirilaren 5a), komiki-gidoilari estatubatuarra izan zen, eta *Wonder Womanen* hainbat atal idatzi zituen 1940an. Idazle mamu gisa hasi zenean hemeretzi urte zituen.

## Biografia 
1943an Psikologia ikasi zuen Katherine Gibbs eskolan. *Wonder Woman* sortu zuen William Moulton Marston izan zuen irakasle. Marstonek *Wonder Womanen* istoriotxoaren idazketaren erritmoari jarraitzeko arazoak zituenez, Joye Hummeli laguntza eskatu zion. Onartu egin zuen, baina bere lana ezkutuan gorde zuen. 1946an, Marstonek, minbiziak jota zegoenez, ezin izan zuen gidoi gehiago idatzi.

Lehen istorioak 1945eko udaberrian agertu ziren, *Wonder Womanen* 12. zenbakian. Gidoilari izatetik hiru urtera, pertsonaiak arrakasta handia izan zuen. Hummel izan zen *Wonder Womanentzat* istorioak idazten lehena.  Une horretan, ez zuen inolako aitorpenik jaso, telesaileko gidoilari bakarra izan arren. Marston hil ondoren, Hummelek gidoi batzuk idazten jarraitu zuen, baina 29. zenbakitik aurrera, DC Comics-eko zuzendariek atzera egin zuten, Marstonen alargunak gidoien ardura hartu baitzuen, eta Hummelen ordez Robert Kanigher jarri zuten. 

## Bizitza pertsonala 
Joye Hummel David W. Murchisonekin ezkondu zen geroago dibortziatu egin zen eta Jack Kellyrekin ezkondu.

2014. urtean bere artxibo pertsonala Smithsoniano Institutuari eman zion.

Winter Havenen hil zen, 2021eko apirilaren 5ean, laurogeita hamazazpi urte zituela.

## Sariak 
* 2018: San Diegoko Komikien Nazioarteko Konbentzioaren Bill Finger saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Gutiérrez

**Diego Gutiérrez** (Ciego de Ávila, 1974ko irailaren 25a) kantautore kubatarra da. Bere obran New Trova, pop latinoa, bere herrialdeko genero eta erritmo autoktonoak, folk, World Music eta rocka nahasten dira. *Palante el Mambo* albumagatik! (2018) Grammy Latino 2018 sarien 19. edizioan izendatu zuten, Fusio Tropikaleko Albuma kategorian.

## Diskografia 
### Ikasketa-albumak 
* 2006: *De cero*
* 2018: *Palante el Mambo*!.
* 2019: *Piloto automático*.
* 2021: *Viaje al Centro de la Tierra*.

### Albuma zuzenean 
* 2008:Demasiado  *Diego* .  Pablo de la Torriente Brau zentroan (Habana) zuzenean grabatua.

### Disko kolektiboak eta antologiak 
* 2001: *Trov@nónima.cu*
* 2003: *Acabo de soñar*. José Martiren olerkiak, trobadore kubatar gazteek musikalizatuak.
* 2005: *A guitarra limpia*. *Antologia 4* (Obra kolektiboa)
* 2006: *Te doy una canción*. 1. liburukia. Silvio
* 2007: *Décimas del gato Simón*. Josefina de Diegoren hamarren musikalizatuak.
* 2009: *Del verso a la canción*. Hainbat artista.
* 2018: *La Trovuntivitis*.
* 2022: *La Nueva Trova y más. 50 años*. *9. liburukia*

## Kanpo estekak 
* EcuRed: Lankidetza Entziklopedia
* Diego Gutiérrezen YouTubeko kanala
* Diego Gutiérrezen diskografia Discogsen