open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cairngorms Parke Nazionala

**Cairgorns Parke Nazionala** Eskoziako Cairngorms, Moray, Aberdeenshire, Highland, Angus eta Perth eta Kinross konderrien artean banatuta dagoen parke nazional bat da. 2003an sortu zen, Eskozian sortu zen bigarren parke nazionala izan zelarik, eta 4.528&nbsp;km²-ko azalera du. Bere barne Cairngorms mendilerroa eta inguruko muinoak hartzen ditu. Eremu honetako habitata tundra erakoa da.

## Fauna 
Bertan mota askotako abere basatiak topa daitezke: oreinak, basoilarrak, arrano arrantzaleak, orkatzak, basakatuak, igarabak, urtxintxaak... bai eta hegaztiak ere: arrano beltzak, hontzak, elur-hontzak, txirri ilunak, txoka mokohoriak, zozo paparzuriak, elur-berdantzak, eper zuriak, amilotx mottodunak eta abar.

## Iruditegia 

Irudi:Cairngorms 11.jpg|Paisaia.
Irudi:Cairngorms 09.jpg|Paisaia.
Irudi:Loch Avon and Beinn Mheadhoin from Feith Bhuide - geograph.org.uk - 262408.jpg|Loch Avon aintzira eta Beinn Mheadhoin mendia.
Irudi:Sgor Gaoith , Munro No 36 - geograph.org.uk - 268047.jpg|Sgor Gaoith mendiaren gailurran dagoen harri piloa.

## Ikus gainera 
* Cairngorms
* Loch Lomond eta The Trossachs Parke Nazionala

## Kanpo estekak 
* Cairgorns Parke Nazionalaren webgunea
XLiFF

**XLIFF** (**XML Localization Interchange File Format**) formatu bat da, XML-z oinarritua eta lokalizazioak estandarizatzeko sortua. OASIS-ek onartu zuen estandar hau 2002an. Gaur egungo zehaztapena v1.2 da (2008/01/22-tik).

Zehaztapenak lokalizazio-tresna diferenteen artean interoperabilitatea erraztea du helburu.

## Erreferentziak 
* OASIS zehaztapenak
* XML lengoaia lokalizazioan: erabil ezazu XLIFF dokumentuak itzultzeko
* Zer da XLIFF?
XLIFF
Bristolgo kanala

**Bristolgo kanala** (; , azken izen honek "Severn ibaiaren itsasoa" esan nahi du) Britainia Handiko itsasadarrik handiena da, Ingalaterrako Devon eta Somerset konderriak Galesko hegoaldetik banatzen dituelarik. Severn ibaiaren estuariotik Zelta itsasora hedatzen da. Britainia Handia uhartera itsasoz sartzeko sarbide garrantzitsua da, eta bere izena bere ertzean dagoen Bristol hiriarengatik daramaki.

Denera, Bristolgo kanalak 135 kilometro luze ditu, aldiz bere gune zabalenak 50 kilometroko zabalera du.

## Kanpo estekak
Severn ibaia

**Severn ibaia** (ingelesez *River Severn* eta galeseraz *Afon Hafren*) Britainia Handiko ibairik luzeena da, denera 354 kilometro luze dituelarik. Aldiz, Britainiar uharteetako bigarren ibairik luzeena da, Irlandako Shannon ibaiaren atzetik (386 kilometro).

Galesko Ceredigion konderriko Plynlimon udalerrian, hain zuzen ere Mendi Kanbrikoetan, 610 metroko garaieran jaio eta ondoren Ingalaterran sartu eta Shropshire, Worcestershire eta Gloucestershire konderriak nahiz Shrewsbury, Worcester eta Gloucester hiriak iragaten ditu. Azkenean Bristolgo kanalan itsasortazen delarik.

## Kanpo estekak
Pembrokeshire Kostaldeko Parke Nazionala

**Pembrokeshire Kostaldeko Parke Nazionala** (galeseraz *Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro* eta ingelesez *Pembrokeshire Coast National Park*) Galesko hego-mendebaldeko Pembrokeshire konderriko kostaldean kokatuta dagoen parke nazional bat da.

1952an sortu zen eta Erresuma Batuan bere kostalde ikusgarriengatik hautatua izan zen parke nazional bakarra da. Galesko hiru parke nazionaletako bat da: besteak Brecon Beacons (Bannau Brycheiniog) eta Snowdonia (Eryri) dira.

Parke nazional honetako kostaldeko lursailetan barna Pembrokeshire Coats Path edo Pembrokeshire Kostaldeko Ibilbidea igarotzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Green Bridge of Wales 1 - Pembrokeshire (2010).jpg|Itsaslabarra.
Irudi:Solfach - Harbour.jpg|Solfach badia.
Irudi:Burial chamber, St David's Head-by-Lis-Burke.jpg|Trikuharria.
Irudi:Stile on Pembrokeshire Coast Path - geograph.org.uk - 426747.jpg|Pembrokeshire Kostaldeko Ibilbidea.

## Kanpo estekak 
* Pembrokeshire Kostaldeko Parke Nazionalaren webgunea
Dartmoor

**Dartmoor Parke Nazionala** (ingelesez *Dartmoor National Park*) Ingalaterrako hego-mendebaldeko Devon konderrian dagoen parke nazional bat da. Dart ibaiaren iturburua bertan dago.

Erresuma Batuan moor izendapenez ezagutzen diren eremuetako bat da.

## Eremua 
1951an sortu zen eta 954&nbsp;km²-ko azalera du. Dartmoor karbonifero aroko granitozko goi-ordoki bat da, goi-ordoki hau lubeta natural batez inguraturik dagoelarik, hau tor izeneko granitozko muinoez betea dago, bertako punturik garaiena High Willhays (621 m.) muinoa delarik. Eremu hau aztarnategi arkeologikoz josia dago.

## Poniak 
Dartmoor poni izeneko zaldi arraza, Parke Naturalaren ikurra da. Parke Naturalean ehunka poni larretzen dira.

## Literatura 
Literatura munduan Dartmoor eremuan Sir Arthur Conan Doyle idazleak sortutako Sherlock Holmes pertsonairen *Baskervilletarren zakurra* eleberria bertan girotua dagoelako ospetsua da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Dartmoor.jpg|Dartmoor.
Fitxategi:DartmoorTors001.jpg|Dartmoorko Tor egitura bat.
Fitxategi:Fox Tor.jpg|Fox Tor.
Fitxategi:Aune head mire3.jpg|Avon ibaiaren iturburua.
Fitxategi:Dartmoor Ponies.jpg|Dartmoor poniak.

## Ikus gainera 
* Exmoor Parke Nazionala
* Dartmoor ponia

## Kanpo estekak 
* Dartmoor Parke Nazionaleko webgunea
Kaufbeuren

**Kaufbeuren** (bavarieraz *Kaufbeiren*) Alemaniako Bavaria estatu federaleko hiria da, Suabia eskualdeko hiri askea. Wertach ibaiaren ertzean dago.

## Historia 
Frankoek sorturiko gotorlekua izan zen arren *Kaufbeuren* izena 1126an azaltzen da lehenengo aldiz. Bertan dio Beurengo jauntxoa Bavariako guelfoen aldekoa zela. XII menearen bukaeran Hohenstaufen etxeak eskuratu zuen eta 1286an hiri askea bihurtu zen. Bavariarrek sarritan berenganatu nahi izan zuten hiria, 1377ko setioan kasu, baina ez zuten lortuko 1802 arte Kaufbeurenetaz jabetzea.

thumb|ezkerrera|250px| *Tänzelfest* jaialdia
Bigarren Mundu Gerran bere lantegiak armagintzan aritzeko moldatu zituzten naziek. Langileak Dachauko kontzentrazio-esparruko presoak ziren.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Kaufbeurengo konbentua (*Kloster Kaufbeuren*):** 1250an eraikitako konbentu frantziskotarra da.

## Kultura 
Urtero **Tänzelfest*' jaialdia antolatzen da. Bavariako antzinako jaia da. Hamabi egun irauten ditu eta Erdi Aroan giroturik dago. 1400 urtean Maximiliano I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa hirira etorri izana ospatzen da.

## Hiri senidetuak 
Kaufbeuren ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko udal webgunea
Greziako Independentzia Gerra

**Greziako Independentzia Gerra** edo **Greziako Iraultza** () 1821 eta 1832 greziar iraultzaileek Otomandar Inperioaren aurka borrokaturiko independentzia-gerra izan zen. Greziarrek Errusiar Inperioa, Erresuma Batua eta Frantziaren laguntza izan zuten, otomandarrek, berriz, bere basailuak ziren Egipto eta Tunisiarena.

1453an Bizantziar Inperioa erori zenetik, greziarrek hainbat aldiz matxinotu ziren otomandarren aurka. 1814an Filiki Eteria izeneko elkarte sekretua sortu zuten Grezia askatzeko. Hauek matxinadak prestatu zituzten Peloponeso, Danubioko printzerriak eta Konstantinopla askatzeko. 1821rako Theodoros Kolokotronisek zuzenduriko matxinoek Tripolitsa hartuta zuten eta handik Kreta, Mazedonia eta Erdialdeko Greziara pasa ziren.

Greziarren arteko tirabirek gerra zibila eragin zuten eta, hori aprobetxatuz, sultanak Mehmet Aliri bere laguntza eskatu zion. Honek Ibrahim Pasha bere semea bidali eta 1825erako Peloponesoko gehiena bereganatua zuen.

Orduan hiru potentzia nagusiek, Errusia, Erresuma Batua eta Frantzian, gerran sartzea erabaki eta bere itsas-armadak bidali zituzten Greziarantz. Hauek Navarinoko guduan otomandar–egiptiar itsas-armada suntsitu zuten. Greziarrek 1828an turkiarrak erdialdeko Greziatik bota eta 1832ko maiatzean bere independentzia aldarrikatzeko gai ziren.

Bere independentzia ospatzeko Greziak urtero maiatzaren 25ean jaieguna du.

## Greziaren independentzia-aldarrikapena 
"Guk, Heladeko jakintsuen eta herri nobleen ondorengook, Europako nazio argituen eta zibilizatuen garai berekoak garenok,(...) ezin dugu duela lau mende baino gehiago otomandar botereak ezarritako uztarri ankerra koldarkeriarik gabe eta gure burua gutxietsiz pairatzn. Esklabotasun luze horren ondoren, armak erabiltzea erabaki dugu, mendekua hartzeko eta gure aberria mendekatzeko eta gure aberriak mendekoa har dezan pairatutako tirania beldurgarriarengatik.

Turkoen aurkako gerraren helburua ez da greziar batzuek abantailak lortzea; gerra nazionala da, gerra santua, eta banakoaren askatasunarekin lotutako eskubideak, jabetzarenak eta ohorearenak berriro konkistatzea du helburu. Izan ere, Europako herri zibilizatuek, gure auzokoek, badituzte dagoeneko eskubide horiek."

Greziako Asanblea Nazionalaren aldarria, 1822ko urtarrilaren 27a.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hadrianopolisen Ituna

## Kanpo estekak
Kempten (Allgäu)

**Kempten** Alemaniako Bavaria estatu federaleko hiria da, Suabia eskualdeko hiri askea. Wertach ibaiaren ertzean dago.

## Historia 
### Erromatarren garaia 
Historia luzea duen hiria da izan ere K.a. 50 urtean Estrabonek jadanik aipatzen baitu zelten *Kambodunon* herrixka. Datu honek Alemaniako hiri zaharrena bihurtzen du. K.a. 15 urtean Druso eta Tiberio erromatarrek zelten herrixka suntsitu eta *Cambodunum* asentamentua eratu zuten, hurrerngo urteetan hiri erromatar baten itxura hartuz joan zena, bainetxe, foro eta tenploekin. Hasieran egurren egin zuten baina K.o. 69 urtean sute handia izan zen eta orduan harriz berreraiki zuten. Lehenengo mende hartan Retia probintziako hiriburua izan zen. 233 urtean alamaniarrek hiria erasotu eta deuseztu zuten. Erromatarrek 488 urtean alde egin zuten inguru guztia alamaniarren esku utziz.

### Erdi Aroa 
VII mendean Frankoak jabetu ziren Allgäu eskualde guztiaz. Hiritarrek matxinada bat antolatu zuten hauek aurka eta frankoek 683an beste behin suntsitu zuten Kempten. Garai hartako dokuentuetan *Cambidano* izenaz agertzen da. 747an Kemptengo Abatetxea fundatu zen, zeina Frankoen inperioko abatetxerik handienetakoa izatera iritsi zen. Hasierako urte haietan ordea hainbat eraso jasan zituen, hungariarren eta batez ere Augsburgeko apezpiku eta jauntxoen aldetik, eta 941ean sendoago berreraiki zuten abatetxea. 1213an Abatetxeko buruak Duke titulua eskuratu zuen eta 1525ean Kempten hiriarekiko independente bihurtu zen, bere hiri propioa eratuz. Kempten hiria 1289an bihurtu zen hiri aske.

### Aro modernoa 
Germaniako Erromatar Inperio Santuak protestantismoa hartu zuen arren Kemptenek katoliko izateari eutsi nahi izan zion, honek hiri aske izaten jarraitzear esan nahi baitzuen, hiria eskuratu nahi zuten Ausburgoatrren aurrean. Hogeita Hamar Urteko Gerran indar inperialek eta suediarren gudalosteek gogor erasotu zituzten Kempten hiria eta Abatetxea 1632 eta 1633 artean.

Napoleondar Gerren ondoren Bavariaren esku gelditu ziren hiria eta abatetxea eta 1819an hiri biek bat egin zuten.

## Ondasun nabarmenak 
* San Lorenzo basilika (*Stadtpfarrkirche St. Lorenz*)
* San Mang eliza (*St.-Mang-Kirche*)

## Hiri senidetuak 
Kempten ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko udal webgunea
Purga Handia

**Purga Handia** () 1936 eta 1938 artean Iosif Stalinek zuzenduriko errepresio politiko eta jazarpenaren kanpaina izan zen. Purgan Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren kideak, funtzionarioak, kulakak, Armada Gorriaren buruzagiak eta herritar xumeak erori ziren. Errusiako historiografian garai latzenak, 1937 eta 1938 artekoak, *Jezhovshtxina* (; euskaraz: *Jezhoven erregimena*) dute izena, Nikolai Jezhov orduko NKVD polizia sekretuaren agintari nagusia zelako.

Mendebaldean Robert Conquesten 1968ko *The Great Terror* saiakerak "Izu Handia" esamoldea ezagutarazi zuen, Frantziar Iraultzaren *la Terreur* garaiak gogoratuz.

"Garbiketen" une gorenak Moskuko prozesuak izan ziren. 1936. urtetik 1938.urtera egin ziren, eta aspaldiko lider komunistek (Zinoviev, Kamenev, Bujarin, Radek, etab.) mota guztietako delituak aitortu zituzten torturatuak izan ondoren.

SBAKeko batzorde zentraleko kideen ehuneko 70a eta alderdiko biltzarreko ehuneko 50a exekutatu egin zituzten edo kontzentrazio-esparruetan hil ziren. Armadan, 35.000 ofizial epaitu zituzten; besteak beste, 3 mariskal (5etik), 14 armadaburu (16tik), almirante guztiak (8) eta 60 gorputzburu (67tik).

## Biktima ezagun batzuk 
* Lev Kamenev

* Andrei Bubnov

* Grigori Zinoviev

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusiako frantziar inbasioa

**Errusiako frantziar inbasioa** (errusieraz: Отечественная война 1812 года edo 1812ko Gerra Abertzalea) 1812an egindako Errusia konkistatzeko saiakera izan zen. Napoleondar Gerrak zeharo aldatu zuen: frantziar eta bere aliatuen *Grande Armée* txikitzeaz gain Napoleon Bonaparteren jeneral garaiezinaren irudia ere amaitu zuen. Porrotaren ondorioz hasieran Prusiak eta gero Austriak Frantziarekin bere aliantza hautsi eta alderdiz aldatu zuten, Seigarren Koalizioaren Gerra hasiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Whitesnake

**Whitesnake** rock musika talde ingeles bat da, 1978an David Coverdale-k sortutakoa bere aurreko taldea Deep Purple utzi ondoren. Taldearen hasierako materiala Deep Purple-ekin konparatua izan da, baina 80. hamarkadako erdirako aldatuak ziren heavy metal komertzialago batetara. Taldearen 1987ko izen bereko albuma izan zen beraien arrakasta handiena, eta bertan daude kantu ezagunenetako bi, Here I Go Again eta Is This Love. 2005-ean, Whitesnake taldea historiako 85. rock gogorreko talde handiena izendau zuen VH1 telebista kateak. The Greatest - "100 Greatest Artists of Hard Rock" VH1

## Diskografia 
* *Trouble* (1978)
* *Lovehunter* (1979)
* ''Ready an' Willing* (1980)
* *Come an' Get It* (1981)
* *Saints & Sinners* (1982)
* *Slide It In* (1984)
* *Whitesnake* (1987)
* *Slip of the Tongue* (1989)
* *Restless Heart* (1997)
* *Good to Be Bad* (2008)
* *Forevermore* (2011)
* *The Purple Album* (2015)
* *Flesh & Blood'' (2019)

## Kanpo estekak 
* Whitesnake musika taldearen webgunea
Iñaki Egaña

**Iñaki Egaña Sevilla** (Donostia, 1958), Euskal Herriko historialaria eta idazlea da.

## Biografia 
Europako eta Amerikako hainbat argitalpenetan parte hartzen du. Urte askoan, ikerketa historikoetan murgilduta aritu da. Aranzadi Zientzia Elkartean, Gerra Zibilean hil eta desagertutakoen inguruan ikertzen ari da.

Euskal Diaspora Taldeko kidea izan zen.

Euskal Memoria elkarteko presidentea da.

## Lanak 
Euskal Herriko egoera politikoaren inguruan, artikulu eta saiakera anitz kaleratu du, hala nola *Los días de Argel*, *Ikurriña, 100 años* (1994), *Diario de Aguirre* (1998) eta *Mario Salegi: la pasión del siglo XX* (1999) lanak argitaratu ditu, baita *Diccionario histórico-político de Euskal Herria* ere. Hainbat liburukitan kaleratutako *1936. La Guerra Civil en Euskal Herria* (1998) lana egin zuen taldearen koordinatzailea izan zen.

Liburuetako asko Tafallako Txalaparta argitaletxeak argitaratu dizkio. Gehienak historia-liburuak dira, eta beste batzuk historian oinarritutako eleberriak. Helduei zuzendutako lan gehienak espainieraz daude; haur eta gazteentzat idatzitakoak, ordea, euskaraz.

### Saiakera historikoak 
* *Ogro Operazioa. Ekintza eta mitoaren eraikuntza*, 2023
* *Txikia. Ur handiak ereiten*, 2023
* *Los crímenes de Franco en Euskal Herria. 1936-1940*.
* *Mil nuevas noticias del país de los vascos*, , 2011.
* *Quién es quién en la historia del país de los vascos*, 2010.
* *Expediente vasco*.
* *Mil noticias insólitas del país de los vascos*.
* *Ikurriña. Cien años*.
* *Los días de Argel. Crónica de las conversaciones entre ETA y el Gobierno español*. Giovanni Giacopuzzi.
* *Vasconia: hechos, episodios y sucedidos*, Nabarralde.

### Eleberri historikoak 
* *Una vida aplazada*.
* *1936 Aquella soledad*.
* *Gallarta*, Ttartalo, 2002.

### Biografiak 
* *Mario Salegi. La pasión del siglo XX*. Txalaparta, 1999.

### Hiztegi eta entziklopediak 
* *Diccionario histórico-político de Euskal Herria*. Bi aletan.
* *Euskal Herria y la libertad*, ETAri buruzko zortzi liburukiz osatutako entziklopediaren egileetakoa.

### Gaztetxoentzat 
* *Txapela buruan, ibili munduan. Euskal diaspora*.
* *1936ko gerra haurrei kontatua*.
* *Euskal Herriaren historia*.

### Kazetaritza 
Ehunka artikuluren egilea da; arlo honetan ere gehienbat espainieraz idatzi ditu, *Gara* eta beste hedabide batzuetan. Euskarazkoak ere idatzi egin ditu; egun, igandero artikulu bat idazten du *Berria*n, *Kondairaren mugetan* izena duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beñat Parraren elkarrizketa *Irutxulo Hitza*n, 2319. zenbakian, 2022ko uztailaren 8an.
* [Bio-bibliografia Txalapartaren(https://eu.wikipedia.org/wiki/Txalaparta_%28argitaletxea%29) webgunean.]
* :Iñaki Egaña Ecured webgunean.
Irrati aske

thumb|mikro bat
**Irrati askea** eremu elektromagnetikoaren okupazio librea aldarrikatzen duten irratiak dira. Ez dira irrati piratekin nahastu behar, irrati piratak xede komertziala duten irrati ilegalak dira; hau da, emititzeko baimen administratiborik lortu ez duten irratiak.
 
## Euskal Herriko irrati libreen zerrenda 
* Antxeta Irratia (Bidasoaldea, Oarsoaldea, Donostialdea)
* Arraio Irratia (Zarautz)
* Eguzki Irratia (Iruñea)
* Gure Irratia (Lapurdi)
* Hala Bedi (Gasteiz)
* Irati Irratia (Aezkoa, Erroibar, Luzaide, Orreaga, Agoitz)
* Irola Irratia (Irala, Bilbo)
* Irulegi Irratia (Nafarroa Beherea)
* KKinZona Irratia (Urretxu-Zumarraga)
* Kontrako Eztarrixe (Azkoitia)
*Laixiar Irratia (Iurreta)
* Molotoff Irratia (Hernani)
* Oiartzun Irratia (Oiartzun)
* Radixu irratia (Ondarroa)
* Ttan Ttakun irratia (Egia, Donostia)
* Txapa Irratia (Bergara)
* Xiberoko Botza (Xiberoa)
* Xorroxin Irratia (Baztan, Bortziriak, Malerreka)
* Zintzilik Irratia (Orereta)

### Desagertuak 
* Bost Axola (Algorta)
* Iluna (Santutxu)
* Karibe
* Koska irratia (Algorta)
* Osina
* Tas-Tas Irratia (Bilbo)
* Txantxangorri
* Txomin Barullo (Bilbo)
* Uhinak irratia (Aiaraldea)
* Matrallako (Eibar)

## Arrosa sarea 
Euskal Herriko irrati libre eta irrati txiki askok **Arrosa sarea** izeneko bilgunea osatzen dute. Bilgune honek programazioaren aldetik aberastasun handia ekarri du, elkarren artean irratsaioak partekatzeko aukera eman baitu.

Jardunaldi ugari ere antolatu ditu Arrosa sareak 2012 urtetik aurrera, denak ere irratigintzaren ingurukoak izan direnak.

## Kanpo estekak
121 krew

**121 krew** Barakaldoko Hip hop taldea da. Endika Lahaine (MC), Lamá (MC), Hawa (beatmaker), Rufoh (beatboxer, MC), Maisha (MC, beatmaker), David Nanclares (gitarrajolea, beatmaker) eta Unai González (soinu teknikaria).

## Ibilbidea 
121 Krew rap taldea Barakaldo eta Bilbo artean sortu zen 2000. urtean. Hasieran graffiti talde bezala hasi zena gutxira musika arloarekin hasi eta horretara bideratu zuten indar eta lan gehiena.

Lehenengo urte hauetan Lahaine (Mc) eta Doble R (Dj) ziren taldearen adierazle musikalak, denborarekin ostera, gero eta partaide gehiago bildu ziren ekimenaren parte izatera. Lehenik beste bi Mc; Lamá eta Abu+e (azken honek orain dela urte pare bat utzi duelarik) eta beste denboraldi bat pasata, Hawa (Produktorea, Dj eta Mc-a), Rufoh (Beatbox eta Mc) eta Maisha (Beatmakerra eta Mc-a).

2005. urtean lagunen artean gelditu zen proiektu musikal kontzeptuala grabatu zuten "La mansión de los 1000 versos (etxe handi ilun honetan)" deitutakoa
* *Mahatsen denbora / Azken afaria* (2016, Taupaka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Myspaceko lotura
Koska irratia

Koska Irratia Algortan sortutako irrati askea da.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak 
Koska Irratiaren webgunea
Arnasketa anaerobio

**Arnasketa anaerobioa** hainbat bakteriok soilik burutzen duten arnasketa mota bat da, elektroien azken hartzailea oxigenoa ez den beste substantzia inorganikoa duena. Nahiz eta oxigenoa ez erabili, prozesuan elektroien garraio katea badago. Elektroien garraio kateak funtzionatzeko kanpoko elektroi-hartzailea beharrezkoa da. Horiek elektroiak harrapatuko dituzte. Arnasketa aerobioan azken hartzailea oxigenoa da. Oxigenoa oso konposatu oxidatzailea da (oso konposatu elektronegatiboa da), eta beraz hartzaile oso ona da. Anaerobioetan erabil daitezkeen konposatuak ez dira hain oxidatzaile (ez dira hain elektronegatibo), eta ondorioz, arnasketa anaerobikoaren etekina baxuagoa izango da. Konposatu horien artean sulfatoa (SO42-), nitratoa (NO3-),sufrea (S) edo karbono dioxidoa (CO2) daude, besteak beste.

Arnasketa anaerobioa hartziduratik bereizi behar da. Biak ala biak prozesu anaerobioak dira, hots, oxigenorik gabekoak, baina hartziduretan ez dago elektroien garraio katerik, eta elektroien azken hartzailea molekula organikoa da beti.

Orokorrean substratu bat (gluzido, lipido edo proteina bat) oxidatzeko hiru bide metaboliko hauek daude:

* arnasketa aerobioa: elektroien azken hartzailea oxigenoa da
* arnasketa anaerobioa: elektroien azken hartzailea oxigenoa ez den beste konposatu inorganikoa (SO42-, NO3-, CO2...) da
* hartzidura: oxigenorik gabe burutzen bada ere, elektroien azken hartzailea molekula organiko bat da (azetaldehidoa, azido pirubikoa...)

## Ikus, gainera 
* Arnasketa aerobio

## Kanpo estekak
FIRST

***FIRST*** ('''*F*or *I*nspiration and *R*ecognition of *S*cience and *T*echnology''') 1989an, Dean Kamenek sortu zuen erakundea da, beti ere ingeniaritzako eta teknologiako ikasleak suspertzeko asmoarekin.

Erakunde honek abiatutako lehiaketak:
* FIRST Robotics Competition
* FIRST LEGO League
* Junior FIRST LEGO League
* FIRST Tech Challenge

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
First Lego League

**First Lego League** 1998tik aurrera mundu mailan egiten den errobotika, zientzi eta teknologia lehiaketa da. FIRST Lego Leaguen parte hartzen duten gazte taldeek (10 eta 16 urte bitarteako neska mutilak) proiektu zientifiko bat eta errobotaren inguruko proiektu tekniko bat garatu beharra dauzkate eta bi horiek epaimahaiaren aurrean defendatu.

2009an ospatu zen Bartzelonan lehen aldiz Estatu espainiar mailako FLL jaialdia. Lehen edizio horretatik aurrera Euskadikoa eta Nafarroakoa taldeek parte hartu dute. Gainera, 2010ean Estatu mailako txapelketa Bilbon izan zen eta 2011an Iruñea ondoko Noainen.

2018an Euskadiko First Lego Leagueko egoitza aldatu egin zen eta Euskaltelen egoitzatik Europa batzar zentrora (Gasteizen) mugitu zen .

## Ikus, gainera 
* Mindstorms-ei buruz ala FLL jaialdiari buruz gehiago jakin nahi izanez gero:
* Lego Mindstorms

## Kanpo estekak 
* First Lego League Euskadi
* First Lego League España
Bitelogenina

**Bitelogenina** izaki obiparoen arrautzetan agertzen den erreserbazko proteina energetikoa da. Fosfoglikolipoproteina konplexua da, kaltzioa lotzeko gaitasuna duena. Emeetan sortzen da estrogenoen kontrolpean. Hazten ari den oozitoetan barneratua da eta enbrioiaren elikapenerako ezinbesteko molekula izango da.

Arren kasuan, estrogenoen maila baxuak direla, ez da sortzen baina estrogeno jarduera duten konposatuek bitelogeninaren sintesia sortarazi dezakete. Gaur egun inguruneko konposatu estrogenikoen presentzia detektatzeko biomarkatzaile gisa proposatu izan da, organismo ar eta heldugabeetan.

## Kanpo estekak
Nubia

**Nubia** Nilo ibaiaren arroan dagoen eskualdea da, iparraldeko Sudan eta hegoaldeko Egiptoaren artean dagoena.

K.a. IV. milurtekoan egiptoarrak Asuanen egokitu ziren; handik Nubia kolonizatu eta tenplu egiptoar ugari eraiki zuten (Abu Sinbel, Philae). K.a. VIII. mendean kushitak nagusitu ziren, baina asiriarrek egotzi zituzten handik

Erdi Aroan hainbat nubiar erresuma izan ziren, azkena 1504an Nubia Egipto eta Sennarreko sultanerriaren artean zatitu zutenean. Otomandar Inperioak XIX. mendean berriro Nubia bateratu zuen eta Anglo-Egiptoar Sudanek 1899 eta 1956 artean.

Antzinaroan, Nubiak **Kush** zuen izena eta Grezia klasikoan Etiopiaren barnean (*Aithiopia*) kokatzen zuten. Egungo *Nubia* hitza Noba herritik dator, IV. mendean Meroë erresuma desegin zenean bertan kokatu zen herri nomada. Noba herriak nilotar-saharar hizkuntza bat hitz egiten zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazte Martxa

thumb|300px|Gazte ekitaldia Gazte Martxa bukaeran

**Gazte Martxa** bi urtez behin Aberri Egunaren inguruan Euskal Herrian egiten den gazte ezkertiar eta abertzaleen martxa bat da. Bertan ibilaldi, hitzaldi, lantegi eta kontzertuak egiten dira. Aurrekaria 1999an bi astez Euskal Herria zeharkatu zuen Gazte Abialdia kontsidera daiteke. 2015an Lekunberri-Berriozarren izan zen azken edizio nazionala 2022an berriro ekin zioten arte. Hala ere, herrialde zein eskualde gazte martxak ere egin izan dira.  Besteak beste, 2016an Zarautzen egin zuten Gazte Martxa bat. Tarteko urteetan Gazte Topagunea ospatzen zen.

## Edizioak 
* 2007 - apirilaren 6etik 8ra, Untza-Laudio. Leloa: Gure izarra independentzia!
* 2009 - apirilaren 10etik 12ra, Amaiur-Donibane Garazi. Leloa: Lotu Independentziara!
* 2012 - apirilaren 6etik 7ra, Sara-Lesaka. Leloa: Jalgi hadi garaipenera!
* 2015 - apirilaren 3etik 5ra, Lekunberri-Berriozar. Leloa: Herria Mugarri, Gazteok Martxan!
* 2020-2021 urteetan Covid-19agatik ez zen Gazte Martxarik egin, baina "EH, ez gaude inoren zain!" lelopean hainbat kontzertu antolatu zituzten.
* 2022 - apirilaren 14tik 17ra, Zugarramurdi-Elizondo. Leloa: BostEHun eta zutik!

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gazte Topagunea
* Gazte Mugi!

## Kanpo estekak 
*  indymedia.org Gazte Martxa 07
*  gara.net Gazte Martxa 07
*  Gazte Martxa 09 ekitaldia
*  Gazte Martxa 2012
Arazotza

**Arazotza** Zornotzako (Bizkaia) ipar-mendebaldean dagoen auzoa da. Zornotza erdialdetik 2 kilometrotara, Bizkargi mendiko bidean, Larratik joanda.

## Kanpo estekak
Iñaki Soto

**Iñaki Soto Nolasko** (Iruñea, 1975) *Gara* egunkariko zuzendaria da 2011ko urtarrilaren 30etik. Ordura arte, egunkari bereko iritzi saileko arduraduna izan zen. Ikasketaz, filosofian lizentziaduna da, eta ildo horretan lan batzuk idatzi ditu, Miguel Unamunoren biografia bat, esaterako.

## Liburuak 
* (Mikel Sotorekin batera): *Miguel Unamunokoa*. Elkar, 2006.

## Kanpo estekak 
* «Kazetaritza guztia politikoa da», Argian egindako elkarrizketa (2011-07-17)
Larrea (Larra)

**Larrea** Zornotzako (Bizkaia) ipar-mendebaldean dagoen auzoa da. Zornotza erdialdetik kilometro batera.
## Kanpo estekak 
* Udaleko informazioa Larreari buruz
## Ikus, gainera 
* Durangaldea
Zisma

thumb|360px|Kristau-zisma esanguratsuenen eta dagozkien Kontzilioen grafikoa

**Zisma** edo **targo**, erlijioaren historian, erlijio-dotrina bati jarraitzen dioten talde eta erakundeen zatiketa da, dotrinaren interpretazioari eta praktika erlijiosoari buruzko desadostasunen ondoriozkoa. Alegia, bestelako agintariak ezagutzen dituztelako, erlijio baten jarraitzaileen bereizketa. Bereizketari jarraitzen dioten lagunak **zismatikoak** edo **targozaleak** direla esaten da.

Elizaren lehen garaietan, oinarrizko doktrinaz beste punturen bati buruzko desadostasunetatik sortua izaten zen zisma; hala, talde zismatikoa ez zen nahitaez heretikoa izaten. Denborarekin ordea zismaren eta heresiaren arteko aldeak desagertu egin ziren, eta haustura oro hartu zen zismatzat.

## Historia 
Erdi Aroko zisma eraginkorrena Eliza Ortodoxoa (Sortaldea) eta Eliza Erromatar Katolikoa (Sartaldea) bereizi zituena izan zen. 1054an gauzatu zen etena; ia hamar mende geroago, 1965. urtean, Paulo VI.a Aita Santuak eta Atenagoras I.ak, aitagoi ekumenikoak, ezabatu zituzten eskumikuak.

Erdi Aroko beste zisma garrantzizkoa, Sartaldean, Avignongo aita santuena izan zen, Erromakoen kontra; uneren batean, hiru Aita Santu ere izan ziren.

Kristau-zisma handiena, nolanahi ere, erreforma protestanteak ekarri zuen XVI. mendean, Erromako aginpidea baztertuta.

XX. mendean mugimendu ekumenikoak elizen elkartzea bultzatzeko saioak egin ditu, eta Vatikanoko (1962-65) Bigarren Kontzilioaren ondorengo lankidetzak zismaren inguruko elizen jokabideak malgutu ditu.

## Ikus, gainera 
* Heresia
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
South West Coast Path

[thumb|250px|eskuinera|Ingalaterra Hego Mendebaldeko Kostaldeko Ibilbidearen hasiera [Somerset konderriko Minehead udalerrian.]]

**South West Coast Path** (euskaraz *Hego-Mendebaldeko Kostaldeko Ibilbidea*) Ingalaterrako hego-mendebaldea zeharkatzen duen ibilbide luze bat da, hain zuzen ere Somerset konderriko Minehead udalerrian hasi eta Devon eta Kornuallesko kostaldeak inguratu ondoren Dorset konderriko Poole Harbour udalerrian amaitzen da, denera 1.014 kilometro luze dituelarik. Itsasadar eta muino ugari zeharkatzen dituenez gora-behera handiko ibilbidea da, hau ibiltarientzat erronka bat delarik.

Ibilbideak Ingalaterrako hego-mendebaldeko kostaldeko paisai ikusgarriez gozatzeko aukera bikaina eskeitzen du, gainera pare bat parke nazional ere iragaten ditu (Exmoor Parke Nazionala eta Dartmoor Parke Nazionala), 2001ean Devon eta Kornuallesko kostaldeetako zenbait eremu Gizateriaren Ondare izendatuak daudelarik: Kornualles eta Devon Mendebaldeko Meatze Paisaia.

## Kanpo estekak 
* Ingalaterrako Hego-Mendebaldeko Ibilbidearen webgunea
Rosenheim

**Rosenheim** (bavarieraz *Rousnam*) Alemaniako Bavaria estatu federaleko hiria da, Bavaria Garaia eskualdeko hirugarren hiri askea.

## Etimologia 
Ez dago batere argi zein izan bide zen izenaren jatorria eta hainta teoria azaldu dira. Lehenengo teoriaren arabera Wasserburg am Inn hiriko jaunak Rosenheimeko gaztelua eraiki zuen eta bere armarrian arrosa bat zegoen. Bigarren teoriaren arabera hitza Inn ibaiko untziak tiratzen zituzten zaldietan (alemanez *Rössern*) izan zezakeen jatorria.

## Geografia 
Munich hiriburutik 52 kilometro hego-ekialdera dago, Alpeen iparraldeko muinoetan, eta Austriarekiko mugatik 25 kilometro eskasera. Inn ibaiak zeharkatzen du hiria eta hainbat laku ditu inguruan, hala nola, Chiemsee (denetan handiena), Simsee, Langbürgner See, eta beste hainbat.

## Historia 
Antzinatik bidegurutzea izan da Rosenheim, bai Munich eta Salzburgo arteko bidean eta baita Munich eta Innsbrucken artekoan ere.

Druso eta Tiberiok aginduta erromatarrak K.a. 15 urtean iritsi ziren bertara. Inn ibaiak Noricum eta Retia probintziak banatzen zituen eta erromatarrek **Pons Aeni** (Inneko zubia) gotorlekua sortu zuten gaur egun Rosenheim dagoen tokian. Gotorlekuaren inguruan eratuz joan zen herria erromatar-zelta.

1234ean Rosenheimgo gaztelua eraiki zen eta hori da Rosenheim izena agertzen den lehenengo aldia. Gaztelua ibaitik ehundaka metrotara jaso zen, ibaiertzean lokaztia baino ez baitzegoen, baina argi dago Inn ibaiaren gaineko zubia kontrolatzeko eraiki zela. berehala hazi zen herria eta 1328an merkatua egiteko eskubidea lortu zuen, zeina Bavaria guztiko merkatu garrantzitsuenetakoa bihurtuz joan zen. Hala ere ez zuen hiri aske titulua eskuratu 1864 arte. XIX mendean gatzaren industriak garrantzia handia hartu zuen, hainbat meategi eta errota eraiki zirelarik.

XX mendeko 20 eta 30. hamarkadan Rosenheimgo populazioak juduak babestu bazituen ere nazien presioak eraginda askok beren dendak utzi eta Munichera egin zuten alde. Bigarren Mundu Gerran bonbaketak jasan zituen 1942 eta 1945 artean.

## Ondasun nabarmenak 
* '*San Nikolas eliza (*St. Nikolaus Kirche*):*' Hiriko eliza nagusia da, kipula itxurako dorre barrokoa duena.

## Rosenheimdar ezagunak 
* Hermann Göring (1893-1946), politikari eta militar alemaniarra, Hitlerren ordezkaria eta Luftwafferen komandante gorena izandakoa.
* Bastian Schweinsteiger (1984- ), futbolari alemaniarra. FC Bayern Müncheneko eta Alemaniako Selekzioko erdilaria.

## Hiri senidetuak 
Rosenheim ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko udal webgunea
Klandestinitate

**Klandestinitatea** agintean dagoen sistema politikoa ez onartzeagatik legez kanpoko jarduerak ezkutuan eta sekretupean burutzen dituzten pertsona eta taldeen egoera da. Klandestinitatean dauden pertsona eta taldeei **klandestino** deritze. Hedaduraz, legez kanpo egoteagatik ezkutuan dauden pertsona eta jarduerei aplikatzen zaien terminoa ere bada.

## Kanpo estekak
Solva

**Solva**, , Galesko hego-mendebaldeko Pembrokeshire konderrian dagoen kostaldeko komunitate eta udalerri bat da. Lower Solva eta Upper Solva herriak barne hartzen ditu.

2011ko erroldaren arabera 865 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Beach at Solva - geograph.org.uk - 621870.jpg|Hondartza.

## Kanpo estekak 
* Solva udalerriko webgunea
Karmele Artetxe

**Karmele Artetxe Sanchez** (Zamudio, 1976ko azaroaren 12a) Historian doktorea, ikertzailea eta EHUko irakaslea da, Udako Euskal Unibertsitatearen zuzendaria izan zen 2010eko urritik 2014ko martxora arte.

Esparru akademikoan euskarak duen presentzia neurtu eta historian zehar izan duen bilakaera aztertu du. Horixe zen 2010ean bere doktorego tesian landu zuen gaia. Azterketaren ondorioz argi ikusten du euskara jasoak ibilbidea egin baldin badu, izan dela hizkuntzaren gaineko atxikimendu bereziki handia izan zuten pertsonek egin zutelako. Euskarak unibertsitate mailan egoera azpi-instituzionala duela erakutsi du geroago ere.
[thumb|270x270px|[Xabier Isasi eta Karmele Artetxe Inguma datu-basearen bigarren bertsioa aurkezten (Egunkaria, 2003-01-24)]]
Azterketa hori egiteko oinarria Inguma datu-basearen informazioa izan zen. Artetxe bera izan zen datu-base hori osatzen aritu izan zen lehen langilea, 2000. urtean hasita. Euskara batuaren garaian unibertsitate mailan euskaraz zer egin den eta nork egin duen kontsultatu daiteke Inguman (argitalpenak, hitzaldiak, ikastaroak, tesiak eta irakasgaiak).
thumb|300x300px|Inguma datu-basearen egile nausietako bat izan da Karmele Artetxe.
Udako Euskal Unibertsitateak (UEU) 2000. urtean sortutako web aplikazio honetan unibertsitate mailako jakintza-alor bakoitzean euskaraz ahoz eta idatziz ekoitzi denari buruzko oinarrizko informazioa eskaintzen da. Euskara batuaren arauak finkatzen hasi zirenetik gaurdainoko produkzio zientifiko-intelektual osoa jasotzea da bere helburua. Nahiz eta 40.000 dokumentu baino gehiago dauzkan oraindik ez du helburu hori bete osotasunean. 2018an guztira 194 erakunderen lana katalogatuta zegoen. 40.680 erreferentziatik gora (2.504 liburu) eta 10.731 egileen lana eskaintzen zituen.

## Lanak 
* *Einstein Euzkadin. Gerraurreko Zientzia Eta Goi Mailako Kultura Euskaraz*, Utruisque Vasconiae, 2013
* Euskara unibertsitatera bidean: eragileak eta proiektuak (1939-1990) liburua, UEU, 2011
* Ikerketa berriak Euskal Herriko historian: metodologia aitzindariak eta berrikuntza historiografikoak liburua, UEU, 2002
* Historia eta fikzioa: Karlomagno Euskal Herrian VIII-IX. mendeetan liburua, UEU, 2001
 
**Karmele Artetxe**k hainbat artikulu argitaratu eta hitzaldi/ikastaro eman ditu. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako lanak 30 baino gehiago dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Karmele Artetxe Sanchez / Historiadora Mikel Asurmendi (Euskonews aldizkaria)
* Inguma datu-basea.
Josu Erkoreka

**Josu Iñaki Erkoreka Gervasio** (Bermeo, Bizkaia, 1960ko uztailaren 3a) Eusko Alderdi Jeltzaleko politikaria da, Espainiako Diputatuen Kongresuan ordezkaria 2000 eta 2012 urteen artean eta bertako eleduna 2004tik 2012ra.

2012an, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk Justizia eta Herri Administrazio sailburu eta Jaurlaritzaren bozeramaile izendatu zuen. 2016an, berriz, bozeramaileaz gain Gobernantza Publikoa eta Autogobernuko sailburu izendatu zuten.

## Lehen urteak 
Pilar eta Juan gurasoen etxean jaio zen, Bermeon. Aita taxi gidaria zen, eta amak denda bat zuen Juan de Nardiz kalean. Gaztetan dendan laguntzen ibiltzen zen, bi anaiekin batera.

## Heziketa 
Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidea ikasketak eginik, 1982an lizentzia lortu zuen, eta doktoretza 1990ean. Zuzenbide administratiboko irakaslea da ikastetxe hartan.

## Idazlanak 
Iñaki Anasagastirekin batera *Dos familias vascas: Areilza y Aznar* liburua idatzi zuen, Manuel Aznar, José María Aznarren aitona izan zenaren bizitzaz.

Bere zuzendaritzapean 1996an *Eleria* aldizkaria sortu zuen Eusko Ikaskuntzak. Aldizkariko lehengo zuzendaria izan zen. Zuzenbidearen atal guztiak euskaraz lantzea zuen eginbide. Euskaraz egiten den Zuzenbidea sustatzea eta euskara juridikoaren normalizaziorako tresna baliagarria izatea ziren, hala unibertsitatearen alorrean nola praktikaren eremuan, argitalpenaren helburuak. 1996tik 2003ra bitartean 24 zenbaki eta 266 artikulu argitaratu zituen aldizkariak. Lau artikulu hauek idatzi zituen berak:

* *Euskararen erabilera Administrazio Publikoaren barne harremanetan* (2000).
* *Administrazio eta Prozeduraren 30/1992, azaroaren 26ko Legearen Aldaketa eta euskararen ofizialkidetasuna. Harridurak, zalantzak, noraezak eta, batez ere, galderak* (1999)
* *Itsastarren lan-segurtasuna Euskal Herriko arrantza-komunitate tradizionaletan* (1998)
* *Euskara Euskal Administrazioetan; erabilera arautzeari aurpegi emateko bideak* (1996)

Bestalde. urte batzuk lehenago, RVAP. Herri-Arduralaritzazko Euskal Aldizkarian beste bi artikulu hauek ere idatzi zituen

* *Autonomi-elkarteen eskuduntza esklusibo desitxuratu bat; kirolarena* (1993)
* *Euskararen erabilpena arauzkotzeko* (1992)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Josu Erkorekaren bloga
Lake District Parke Nazionala

**Lake District Parke Nazionala** (euskaraz *Lake District National Park*) Ingalaterra ipar-mendebaldeko Cumbria konderrian dagoen parke nazional bat da, hain zuzen ere Lake District eremuan dago. 1951an sortu zuten eta 2.292&nbsp;km²-ko azalera du. Eremu hau aintzira eta mendi ugariz osatua dago, mendi guzti horien artean garaiena Scafell Pike (98 m.) mendia delarik.

thumb|erdian|700px|Lake District eremuko ikuspegia.

## Iruditegia 

Irudi:Catbells Northern Ascent, Lake District - June 2009.jpg|Catbells mendia.
Irudi:A591 road, Lake District - June 2009 Edit 1.jpg|Errepidea eta paisaia.
Irudi:Rainbow over patterdale.jpg|Ostadarra.
Irudi:Scafell Pike.JPG|Scafell Pike mendia.

## Kanpo estekak 
* Lake District Parke Nazionalaren webgunea
Gloucestergo katedrala

**Gloucestergo katedrala** edota **San Pedro eta Trinitate Santu eta Banatuezinaren katedrala** (ingelesez *Gloucester Cathedral* edo *Cathedral Church of St Peter and the Holy and Indivisible Trinity*) Ingalaterra mendebaldeko Gloucestershire konderriko Gloucester hirian dagoen katedral bat da. San Pedroren omenez sagaratua dago.

## Historia 
Leku honetan gutxienez 1300 urtez kultua edo gurtzea burutu izan da. 679an Mercia erresumako Osric printzeak fundatu zuen. 1089an Gilen Konkistatzailea erregeak gaur egungo eraikinaren eraikuntza lanei ekiteko agindua eman zuen. 1541an Henrike VIII.a Ingalaterrakoak bertako abadetxea desegin eta Gloucestergo elizbarruti anglikar berria sortarazi zuen.

## Zinema 
Bitxikeri gisara, Harry Potter pertsonaiari buruzko filma ugariren eszenak bertan filmatu izan dira, eraikin honen barnealdeak Hogwarts ikastetxea islatzeko balio izan zuelarik.

## Irudiak 

Irudi:Gloucester Cathedral courtyard.JPG|Klaustroaren lorategia.
Irudi:Cathedral Flowers Gloucester.jpg|Beiratea.

## Kanpo estekak 
* Gloucestergo katedralaren webgunea
Meroe

**Meroe** (meroera: *Medewi* edo *Bedewi*;  *Meruwah* eta مروى *Meruwi*) Nilo ibaiaren ekialdeko ertzean zegoen antzinako hiria izan zen, Sudango Shenditik 6&nbsp;kilometrotara dagoena, Nubian.

K.a. VIII. mendean sortua izan zela uste da. Nubiako hiri garrantzizkoena bihurtu zen sortu eta denbora gutxira, eta zenbait mendez Kuxeko Erresumako hiriburu izan zen gero. K.o. IV. mendean suntsiturik geratu zen. Meroe egon zen tokian, gaur egungo Sudango iparraldean, tenpluen, jauregien, nekropolien, eta abarren aztarnak aurkitu izan dira.

Aztarnategi arkeologikotik gertu *Bagrawiyah* izeneko herrixka multzo talde bat dago.

## Ikus, gainera 
* Gebel Barkal
* Napata

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angela's Ashes (filma)

'''''Angela's Ashes'''* () 1999. urteko Alan Parker ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Berez, filma hau izen bereko Frank McCourt idazleak bere familiari buruzko *Angela's Ashes* eleberriaren zinemarako egokitzapena da.

Gaia eta istorioari dagokionez 2000an Stephen Frearsek zuzendutako *Liam filmarekin antzekotasun handia du.

## Argumentua 
1935. urtea Limerick hiria. McCourt familia aurretik Estatu Batuetan bizitu eta orain Irlandara itzuli den irlandar familia bat da, ohitura legez burutu ohi den emigrazio bidaia atzekoz aurrera eginez. Malachy McCourt (Robert Carlyle) aita alkoholikoa da, gainera jaiotzez Ipar Irlandakoa denez, maiz bere *iparraldeko* ahoskera Limerickeko jendearentzat oso barregarria da, aldiz bere emaztea den Angela (Emily Watson), jaiotzez Limerick hirikoa, emakume langilea eta beti bere semeen eta familiaren arduraren pisua darama. Zoritxarrez familia Limerick hirira itzuli eta zazpi astetara Angela haurdun zegoelarik esperoan zegoen alaba hil berri zaio.
McCourt familiak, garai hartako Irlandako familia asko bezala estualdi ekonomiko larrian bizi da, urez beteriko etxe alokatu batean, aitak lana aurkitu ezinik, eta aurkitzean bere mozkorraldien ondorioz segituan galduaz, bere zaletasun handiena tabernatara joan eta irabazitako diru eskasa edanean xahutzea da, halere berez bihotz oneko gizona da, ez da bere semeekin aita txarra, bere semeei antzinako irlandar mitologia eta Ulstergo Cúchulainn heroiari buruzko kondairak azaldu eta irlandar abesti abertzaleak abestuz gozatu ohi du. Aldiz, Angela emaztea hankak lurrean dituen emakumea da, bere neke guztia familiak aurrera nola edo hala egitean datza, sarritan senarrarek agertzen duen ameskeri eta alferkeriak nazkatu eta berarekin sarri eztabaidatu ohi du. Familiako kideak nondik edo handik aurrera jarraitzen saiatzen dira. Hau da McCourt familia eta Limerick hiriko eguneroko bizimodu latza.

Frank eta Malachy semeak giro honetako lekukoak izango dira. Filman sarritan jende helduak Frank begirada *bitxia* duen haurra dela diote, bere aitaren antzeko aurpegia duela, aldiz Malachy ilegorria haur *moñoñoa* dela eta Hollywoodeko aktorea dirudiela diote.

## Aktoreak 
* Emily Watson, Angela McCourt ama
* Robert Carlyle, Malachy McCourt aita
* Devon Murray, Malachy semea
* Joe Breen, Frank semea (haurra denean)
* Ciaran Owens, Frank semea (nerabea denean)
* Michael Legge, Frank semea (heldua denean)
* Kerry Condon, Theresa Carmondy
* Ronnie Masterson, Sheehan amona
* Pauline McLynn, Aggie izeba
* Liam Carney, Pa Keating osaba
* Eanna MacLiam, Pat osaba
* Susan Fitzgerald, Rita aizpa
* Eamonn Owens, *Kuasimodo*, Frank eta Malachyren haurtzaroko laguna
* Martin Benson, anai kristaua
* Andrew Bennett, narratzailea (ahotsa)
* Alan Parker (*kameoa*), Campbell doktorea

## Ikus gainera 
* Angela's Ashes: Frank McCourt idazlearen eleberria.
* Limerick
* *Liam* (2000)

## Kanpo estekak 
* ''Angela's Ashes* filmaren IMDBko fitxa ikusgai 
* *Angela's Ashes'' filmaren trailerra edo aurreiragarkia ikusgai
Kuxeko Erresuma

**Kuxeko Erresuma** edo **Kux** Nubiako antzinako herrialdea izan zen, egungo Sudanen Nilo Urdina, Nilo Zuria eta Atbara ibaien lotunean zegoena.

Egiptoko Inperio Berria desegin zenean sortua, hasieran Napata zuen gune nagusia. Kuxeko Kashta erregeak K.a. VIII. mendean antzinako Egipto konkistatu zuenean bertoko erregeek XXV. dinastia ezarri zuten, mende bat iraun zuena.

Erresuma honetan hainbat erregina nabarmendu ziren, besteak beste, Nahirqo, Amanirenas, Abar,Amanishajeto eta Shanakdakhete.
 
Antzinaroan nubiar hiriburua Meroe izan zen. Greziarrek eskualdeari *Aethiopia* zioten. Meroeko nubiar erresumak IV. mendera arte iraun zuen, Axumeko Erresumak konkistatu zuen arte hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erotismo

[thumb|300px|[Pin-up emakumeak irudi **erotiko** moduan sortu ziren.]]
**Erotismoa** (antzinako grezieratik ἔρως: *érōs*) libido edo sexu-gogoa piztu eta sexu-kitzikapena sorrarazten duten esperientzia, irudikapen eta jokabideen multzoa da. Erotismoaren baitan dagoen zerbaiti **erotiko** deritzo. Erotikoak izan daitezke gorputz biluziak, usain bat, abesti bat nahiz esaldi bat, baldin eta sexu-kitzikapena sortzen badute. Erotismoa eta pornografia ezberdintasun nabarmenak dituzte: pornografiak sexu-harremanak modu esplizituan azaltzen ditu, erotikoak ere izan daitezkeenak, pertsona eta egoera zein diren; pornografiarik gabeko erotismoa ere posible da, sexu-kitzikapena eragiten duen begirada baten kasuan, adibidez. Egun, erotismoa pertsonen arreta erakartzeko publizitate-baliabide arrunta da, lentzeriaren kasuan adibidez. Historian zehar ere arte erotikoa eta literatura erotikoa genero artistiko garrantzitsuak izan dira kultura askotan.

## Erotismo literaturan 
[thumb|350px|eskuinera|[Agostino Carracci: *Angelica e Medoro*]]
Erdi Aroko literatura herrikoia oso satirikoa eta lotsagabea zen. Lan horiek denborarekin antologietan eta kanteategietan. Lan haietan erotismoa azaltzen zen naturaltasunez, herri-kulturaren ezaugarria izanik. Pizkudearekin batera sortzaileek zentzu bereko lanak egin zituzten baina orduan beste motatako publiko bati begira, nobleak eta gorteetako pertsonak. Joera hau Kontrarreformarekin hautsi zen; horrelako lanek elizarekin talka egin zuten eta elizak haien aurka jarri zen, horrelako literatura debekatuz.

Ondoren, horrelako lanen eta, anonimoak ez direnean, egileen zerrenda biltzen dugu.
* Francisco Delicado: *La lozana andaluza* (1528)
* Pietro Aretino: *Ragionammenti*
* Li Yü: *Jou pu tuan* (*Haragizko zerri txiki*) (1634)
* Nicolás Chorier: *Aloisiae Sigeae toletanae satyra sotadica de arcanis Amoris et Veneris, Aloisia hispanice scripsit, latinitate donavit Joannes Meursius, V. C.* (1660)
* Saikaku Ihara: *Kooshoku ichidai otoko* (*Bizizale baten maitasunak*) (1682)
* John Cleland: *Memories of a woman of pleasure (Fanny Hill)* (1748)
* Nicolás Fernández de Moratín: *Arte de las putas* (XVIII. mendean)
* Andréa de Nerciat: *Le diable au corps*; *Les Aphrodites* (XVIII. mendean).
* Honoré Gabriel Riquetti, Conde de Mirabeau: *Ma conversión*; *Hic et haec*; *Le rideau levé* (siglo XVIII. mendean).
* Pierre Louÿs: ''Manuel de civilité pour les petites filles à l'usage des maisons d'éducation*; *Trois filles de leur mère*; *Les chansons de Bilitis*; *Pybrac* (XX. mendean).
* Vladimir Nabokov: *Lolita* (1955)
* Emmanuelle Arsan: *Emmanuelle* (1959)
* Henry Miller: *Kantzerreko tropikoa *,*Kaprikornioko tropikoa*, *Kruzifixio Arrosa*
* D. H. Lawrence: *Lady Chatterley's Lover*.
* Marguerite Duras: *Maitalea*, *Les Yeux bleus cheveux noirs''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irrati pirata

**Irrati pirata** legala izan gabe, enpresa moduan ari den irrati-emisora orori esaten zaio. Hau da, irrati piratak —Teresa Santos irakasleak irrati libre komertzialak deitzen dituenak—komertzialak dira; hots, helburu ekonomikoa dute, eta horregatik baimena bilatzen
dute, baita uhinetan puntu zehatza izatea ere. Maiztasunen banaketa onartzen duten arren, oraindik bat lortu ez dutelako libreki emititzen dute.

## Kanpo estekak