open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mikhail Frunze

**Mikhail Vassilievitx Frunze**, errusieraz Михаи́л Васи́льевич Фру́нзе (Bishkek, Turkestan, 1885eko otsailaren 2agreg./urtarrilaren 21ajul. - Mosku, SESB, 1925eko urriaren 31) Armada Gorriko komandantea izan zen.

## Biografia 
Siberian erbesteraturik zegoen lekutik Errusiako Iraultzan parte hartzeko ihes egin, eta Gudaroste Gorriko buruzagi izan zen, lehendabizi Kolchak jeneralaren kontra (1919-20) eta, gero, Wrangel jeneralaren kontra (1920). Gudarosteko Estatu Nagusiko buru eta Moskuko Akademia Militarreko zuzendari izan zen.

## Erreferentziak
Guercino

**Guercino** edo **Il Guercino**, benetako izenaz **Giovanni Francesco Barbieri** (Cento, Bolonia ondoan, Italia, 1591ko otsailaren 8a - Bolonia, Italia, 1666ko abenduaren 22a), italiar margolaria izan zen.

## Biografia 
Boloniako Eskolakoa zen, eta Carracciren ikasle izan zen. Hasierako lanetan, oso era berezian erabili zuen argia. Erroman, Gregorio XV.ak deituta lan egin zuen (1621). Han, obra klasikoagoak egin zituen. Centora itzuli zen 1626an, eta azkenik Bolonian hartu zuen bizitokia (1630).

## Irudi galeria 

File:Guercino Abramo ripudia Agar.jpg|*Abraham, Hagar eta Ismael arbuiatzen*, II Guercino
File:Guercino - The Persian Sibyl - Google Art Project.jpg|*Persiako sibila*, II Guercino
File:Et-in-Arcadia-ego.jpg|*Et in Arcadia ego*, II Guercino

## Erreferentziak
Lonchophylla dekeyseri

***Lonchophylla dekeyseri*** Lonchophylla generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Lonchophylla dekeyseri'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Hipparion

***Hipparion*** (poni grezieraz) ekidoen familiako ugaztun artiodaktiloa izan zen, Miozenoaren erdialdetik Pleistozenora bitartean bizi izan zena. 1,4 m inguru altu izaten zen, eta Ipar Amerika guztian, Europan, Asian eta Afrikan bizi zen. Gaur egungo zaldiaren antzekoa zen. Orain dela bi milioi urte arte bizi izan zen Afrikan. Hiru apatz zituen hanka bakoitzean, baina birekin ez zuen lurrik ukitzen.

## Taxonomia 
Generoak honako espezieak izan zituen:
* *H. concudense*
* *H. crassum*
* *H. dietrichi*
* *H. fissurae*
* *H. forcei*
* *H. gromovae*
* *H. laromae*
* *H. longipes*
* *H. macedonicum*
* *H. matthewi*
* *H. mediterraneum*
* *H. molayanense*
* *H. periafricanum*
* *H. rocinantis*
* *H. sellardsi*
* *H. shirleyae*
* *H. tehonense*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Nathans

**Daniel Nathans** (Wilmington, Delaware, AEB, 1928ko urriaren 30a - Baltimore, AEB, 1999ko azaroaren 16a) Estatu Batuetako mikrobiologo eta sendagilea izan zen.

## Biografia 
Genetika molekularreko ikerketan aritu zen Werner Arberrekin eta Hamilton Smithekin batera. DNA-molekula erraldoiak aldarazten dituzten entzimak aurkitu zituzten, eta DNAk gordetzen duen informazio genetikoa aztertzeko baliatu zuten aurkikuntza hura. Hiru zientzialarioi Medikuntzako Nobel saria eman zieten 1978an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexander Roslin

**Alexander Roslin** (Malmö, Suedia, 1718ko uztailaren 15a - Paris, Frantzia, 1793ko uztailaren 5a) suediar pintorea izan zen.

## Biografia 
Italian izan ondoren (1747), Parisen jarri zen bizitzen, eta Pinturako Akademiako kide izendatu zuten (1753). 1791ra arte, Parisen egin ziren erakustaldietan parte hartu zuen, eta erretratugile ospetsu bihurtu zen. Obra nagusiak: *Fr. Boucher*, *C. Nicolas Cochin*, *Marignyko markesa*, *Linneoko markesa*, *Terrayko abadea*, *Etienne Jeaurat* eta *Dandré-Bardon*.

## Irudi galeria 

File:Alexander Roslin - The Lady with the Veil (the Artist's Wife) - Google Art Project.jpg
 
File:Roslin1756.jpg|*Neubourg-Cromièreko baroisaren erretratua*, Alexander Roslin
Image:Betskoy Ivan Ivanovich.jpg|Ivan Betskoy, 1777
Image:Roslin_Boucher.jpg‎|François Boucher, 1760

## Erreferentziak
Sadismo

**Sadismoa** plazera lortzeko bestearen sufrimendua ezinbestekoa duenaren sexu-joera da. Richard von Krafft-Ebingek proposatu zuen hitz hau (*Psychopatia sexualis*, 1889), Sadeko markesa frantses idazlearen idazlanetan oinarriturik. Freudek adiera zabalago bat eman zion hitzari, sexu-joeren mugetatik gaindi. Psikoanalisiaren ikuspegitik, loturik doaz sadismoa eta haren alderantzizkoa den masokismoa: sadomasokismoa.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Frantzisko Erauskin

**Jose Frantzisko Erauskin Garmendia** (Izengoitiak: *Patxi Errota*, *Erauskin Errotari*; Zaldibia, 1874ko apirilaren 10a - 1945eko abenduaren 22a) gipuzkoar bertsolaria izan zen. Kubako gerran parte hartu zuen, 1896-1898 urteetan. Handik etorritakoan, Beasaingo CAF lantegian hasi zen lanean, eta berehala bertsolaritzan. *Zeruko Argia* aldizkarian argitaratu zituen bertsoak. Bere bertsorik gehienak Antonio Zavalak jaso zituen eta Auspoa bilduman eman zituen argitara.
, *Txapel*, *Txirrita*, *Zepai* eta *Basarri*. Atzeko ilaran, **Erauskin**, Mintegi, Sarasola, Nekezabal, Tellaetxipi eta Abarategi]]

## Erreferentziak
Serbal

**Serbal** edo **serbal katu** (*Leptailurus serval*) felidoen familiako animalia basatia da, katuaren itxurakoa, metro bete luze eta 50 cm garai egin daitekeena. Katua baino hankaluzeagoa da. Ilea hori-gorrixka du, zerrenda eta orban beltzekikoa. Saharako hegoaldeko mugetatik beherako ia eskualde guztietan bizi da. Baso-ertzetan eta zuhaitzik ez den lekuetan ibiltzen da batez ere. Hegaztiak eta karraskariak jaten ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Felidae

## Kanpo estekak 
* 'Leptailurus serval' espezieari buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
William Thompson

**William Thompson** (Baronie East-Carbery, 1775eko ekainaren 30a - Clounksen, Corkshire, 1833ko martxoaren 28a) irlandar ekonomialaria izan zen.

Robert Owen ekonomialariaren ikasle izan zen, eta gainbalioaren ideia zehaztu zuen. Ekonomia-arau berriak ezartzea ekarri behar zuen gainbalioak, bestela kapitalistak jabetuko baitziren neurri batean langileek sortutako irabaziez. Hori dela eta, Owenek deskribatzen zituen kooperatiba-motak bultzatzearen alde agertu zen Thompson.

## Erreferentziak
Elizabeth Bowen

**Elizabeth Bowen** (Dublin, Irlanda, 1899ko ekainaren 7a - Londres, Ingalaterra, 1973ko otsailaren 22a) ingelesezko eleberrigilea izan zen. Haren liburuetako protagonistak arazo psikologikoak dituzten emakumezkoak dira: *The house in Paris* (1935, *Parisko etxea*), *The death of the heart* (1938, *Bihotzaren heriotza*), *Look at all those roses* (1941, *Begira arrosa guzti horiei*), *The demon lover* (1947, *Deabru maitalea*), *The heat of the day* (1949, *Eguneko beroa*) eta *Eva Trout* (1969).

## Erreferentziak
Ataman

[thumb|[Krasnoschekov atamana (Alexei Antropov, 1761)]]

**Ataman** kosakoen buruzagien izena da. *Otaman*, *wataman*, *vataman*; hitzak erabili izan dira aldaera gisa (errusieraz *атаман*, ukrainieraz, *отаман*).

## Etimologia 
Hitzaren jatorria eztabaidatua da. Batzuen ustez alemanierako *haupmann* ("kapitain", literalki "gizonen burua") hitzetik dator, eta txekieratik edo polonieratik hartu zuten kosakoek. Beste batzuen ustez, turkiar jatorria du.

## Historia 
XVI. mendetik, biltzar batean biltzen ziren urtero Don inguruko kosakoak. Urteroko biltzar horietan, buruzagi izango zen ataman bat aukeratzen zuten. Nahi izanez gero, buruzagi horri aginpidea kentzeko aukera zuen biltzarrak. Gerra sortzen bazen, buruzagi berezia hautatzen zuten armada gidatzeko.

Bohdan Khmelnitski kosakoak zuzenduta, 17. mendearen erdialdean kosakoek estatu independente bat osatu zuten gaurko Ukrainan, eta atamanerria izena ematen zaio hari, bere agintari gorenak atamanak baitziren.

XVIII. mendetik aurrera, Errusiako gobernuak izendatu zituen atamanak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Driss Chraïbi

**Driss Chraïbi** (; El Jadida,  - Crest, ) Marokoko eleberrigilea izan zen.

1950. eta 1960. hamarkadan Ipar Afrikako langileak Frantziara joaten zirenean izaten zituzten zailtasunak eta musulmanen izaera zituzten gaitzat *Le Passé simple *(1955), *L´âne *(1958) eta *Les Boucs * liburuek. Hark idatzitako beste eleberri batzuk: *Succession ouverte* (1962), *La Civilisation, ma Mère!* (1972).

## Erreferentziak
Gastrektomia

**Gastrektomia** urdailaren zati bat edo urdail osoa erauzteko egiten den ebakuntza. Erabatekoa edo parte batena izan daiteke. Erabatekoan, urdaila oso-osorik kentzen da, eta hestegorria duodenoarekin edo heste txikiarekin lotzen da; minbizia denean egiten da. Zatikakoan, urdailaren goiko partea duodenoarekin edo heste meharrarekin lotzen da (*gastroenterostomia*); ultzera larriak direnean egiten da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahum

**Nahum** () profeta judua, Testamentu Zaharreko hamabi profeta txikietako bat (zazpigarrena). Bibliako liburu bat idatzi zuen: *Nahumen liburua* (3 kapitulu eta 47 atal). Bertan Ninive suntsituko zela iragarri zuen profetak. Liburua K.a. 633. urtetik (Tebas suntsitu zen urtea) K.a. 612. urtera bitartean idatzi zen, eta bukatu zen urtean bertan suntsitu zen Ninive.
## Erreferentziak
Sergio Renán

**Sergio Renán** (San Salvador Entre Ríos, 1933ko urtarrilaren 30a - Buenos Aires, 2015eko ekainaren 13a) argentinar aktore eta zinemagilea izan zen.

## Biografia 
1950etik 1970era aktorea izan zen. 1974an zuzendu zuen bere lehen film luzea, *La tregua *(1974, "Menia"), Mario Benedettiren eleberri batean oinarritua eta bere film biribilena. 1976an, *Crecer de golpe* egin zuen, Heraldo Contiren kontakizun batean oinarriturik. 1992an, Adolfo Bioy Casaresen *El sueño de los héroes* egokitu zuen zinemarako.

## Erreferentziak
Lonchophylla hesperia

***Lonchophylla hesperia*** Lonchophylla generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Lonchophylla hesperia'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Boris Romanov

**Boris Romanov** (San Petersburgo, 1891ko martxoaren 22a - New York, 1957ko urtarrilaren 30a) errusiar dantzaria eta koreografoa. 1910-1914. urteetan, Sergei Diaghileven ballet-taldean parte hartu zuen.

Koreografo gisa lan egin zuen Milango Scalan, Buenos Airesen, New Yorken eta Erroman. Koreografia aipagarriak: *Salomeren tragedia* (1912) eta *Erresinula* (1913). Bigarren Mundu Gerra ondoren, munduko ballet-talde nagusietan lan egin zuen.

## Erreferentziak
Hans Tausen

thumb|alt=Portrait of the Danish reformator Hans Tausen as a young man. Portræt af reformatoren Hans Tausen som ung. Fra Asmild Kirke|Hans Tausen

**Hans Tausen** daniar erreformatzailea izan zen (Birkende, 1494 - Ribe, 1561eko azaroaren 11). Martin Lutherren ikaslea izan zen Wittenbergen, eta haren doktrina zabaldu zuen Viborgen. Erreforma sartu zuen Danimarkan. 1530ean, *Confessio Hafniensis* Danimarkako Erreformari buruzko 43 artikuluren erredakzio-lanak zuzendu zituen. Ribeko apezpiku izan zen (1542), eta teologiako idazki ugari utzi zuen. *Luther daniarra* deitzen zioten.

## Erreferentziak
Henrik Wergeland

**Henrik Arnold Thaulow Wergeland** (Kristiansand, Norvegia, 1808ko ekainaren 17a - Oslo, Norvegia, 1845eko uztailaren 12a) norvegiar olerkaria izan zen.

## Biografia 
Norvegiako literaturaren berpizkunde-garaiko idazlerik garrantzitsuenetakoa izan zen. Norvegia herrialde moderno gisa sortu zen denboran bizi izan zen. Ideietan arrazionalista zen, eta estiloz erromantikoa. Haren obra nagusiak: *Poemak, lehen aldia* (1829), *Jan van Huysunen loreak* (1840), *Judua* (1842), *Gidari ingelesa* (1844) eta *Gizona *(1845).

## Erreferentziak
Jean Dubuffet

**Jean Philippe Arthur Dubuffet** (Le Havre, Frantzia, 1901eko uztailaren 31 &ndash; Paris, Frantzia, 1985eko maiatzaren 12a) frantses margolaria, marrazkigilea eta idazlea izan zen.

1945. urtean egin zuen lehen erakusketa eta handik hiru urtera «Sociêté de L´art brut» elkartea sortu zuen. Molde eta bide berriak urratu zituen, eta gai bereziak (alkaterna, ikatza eta harea) erabili zituen bere lanetan. Liburu ugari ilustratu zuen eta pinturari buruzko idazki teorikoak eman zituen argitara.

## Biografia 
[thumb|ezkerrera|Jean Dubuffeten lorategia, Kröller Müller museoan ([Otterlo, Herbehereak).]]

Ikasketak Le Havreko lizeoan egin zituen, eta 1916an hiri horretako arte ederretako eskolan sartu zen. 1918an Parisa joan zen eta sei hilabetez Julian Akademian aritu zen ikasten. Ikasketa haiek amaitu zituenean, bere kabuz lanean hastea erabaki zuen. Dena dela, 1925. urtetik aurrera merkataritzan aritu zen lanean, eta ez zen pinturara itzuli 1933. urtera arte. Handik bi urtera txotxongiloak zizelkatzen eta mozorroak egiten hasi zen. Baina 1937an, bigarren aldiz utzi zuen pintura, eta ez zen berriz itzuli 1942. urtera arte.

Lehenengo erakusketa 1944an egin zuen (Drouin galeria). Eguneroko bizitzako ikuskizunari egiten zion begirada zen haren lanen oinarria (*Mirobolus Macadam et Cie* / *Hautes Pâtes*). Parisko metroaren ikuspegiek (*La Métromanie ou les dessous de la capitale*), erretratuek (1947) eta biluziek (*Corps de Dames*, 1950) eskandalua eta kontrako iritziak sortu zituzten zuten haren elokuentzia suntsitzaileagatik. Lan-mota horiek, bestalde, berrikuntzak eskatzen zituzten teknikaren aldetik, eta ezohiko materialak erabiltzen hasi zen artista. Egitura naturalek asko erakartzen zuten Dubuffet (horma zaharrek, herdoilak, eta abarrek) eta metalezko paisaia monokromo trinkoak osatu zituen (*Pâtes Battues*, 1953; *Petites statues de la vie précaire*, 1954).

Litografiaren inguruan hainbat ikerketa egin ondoren (*Les Phénomenes*, 1958), *Bizartzek* saila osatu zuen (*Fleur de barbe*, 1960).

Erakusketek (lehenengoa 1949an izan zen Parisen) joeraren beraren iturriak erakutsi baino, Dubuffetek hartu zuen bidea azaltzen zuten: haur-marrazkiak, graffitiak hormetan, zirriborroak komunetan... 1962. urtetik aurrera Dubuffetek *l’Hourloupe* saila erakutsi zuen hainbat erakusketaren bidez. Sail horretan oso irudi konplexuak biltzen zituen, kolore askotako puzzle moduan bilduak; puzzle horietan eskailerak, bizikletak eta beste hainbat objektu jartzen zituen elkarren gainka. Dubuffeten azken hamar urteetako sail nagusiak hauek izan ziren:* Théâtres de Mémoire* (1975-1978), ordu arteko lanak hainbat zatitan puskatu eta zatiak elkarren ondoan jarrita agertzen ziren; *Psycho-Sites* (1981- 1982), pertsonaiak bakarturik uzten ditu espazio margotuan; *Mires* (1984), lerro urdin eta gorriak hondo zuri edo horian ; *Non-Lieux*; atzealde beltzeko lanak.

## Kanpo estekak 
*  Dubuffet Fundazioaren webgunea

## Erreferentziak
Glaukoma

**Oinarria**

Glaukoma ikusmen-nerbioa (nerbio optikoa) pixkanaka kaltetzen joatea eragiten duten hainbat begiko gaixotasunen multzoa da. Mundu mailan itsutasun atzeraezinaren kausa nagusienetariko bat da. Nerbio optikoak ikusmen bidez jasotzen den informazioa begitik garunera eramaten du, beraz hau kaltetzean ikusmena pixkanaka galtzen joaten da. 

Orokorrean glaukoma begi barneko presioaren igoerarekin dago lotuta. Presioa begiaren barnean dagoen umore urtsua izeneko likido batek eragiten du, behar bezala drainatzen ez denean begiari presioa eragin eta nerbio optikoa kaltetzen baitu. . 

* **Presioa:** lehen aipatu bezala, begi barneko presioa handitzean nerbio optikoa mekanikoki zapalduta gelditzen da, eta zapalkuntza horrek nerbioa osatzen duten zuntzetan kaltea eragiten du. Honen ondorioz ikusmen bidez jasotzen den informazioa ez da garunera behar bezala iritsiko, hau da, itsutasuna emango da. 

Begiaren azterketa espezializatuen bidez burutzen da, hainbat proba konbinatuz. Ohikoenak hurrengoak dira: 

* **Tonometria:** begi barneko presioa neurtzeko.
* '*OCT (*optical coherence tomography*):** erretinako nerbio-zuntzak aztertzen ditu, diagnostiko goiztiarra burutzeko premiaz. 
* **Perimetriak:** ikuseremua aztertzen du, bertako galerak antzemateko. 
* **Gonioskopiak:** iris eta korneak osatzen duten angelua aztertzen du. 

**Tratamendua**

Tratamenduak gaixotasun honek nerbio optikoari eragiten dion kaltea gelditu edo motelaraztea bilatzen du, begi barneko presioa murrizten saiatuz. 

* **Tratamendu farmakologikoa:*' glaukomaren aurrean erabiltzen den tratamendu ohikoena begi-tantak (kolirioa) dira. Farmako nagusiak hurrengoak dira: prostaglandinen analogoak, beta-blokeatzaileak, alfa-agonistak eta anhidrasa karbonikoaren inhibitzaileak.
Paul Guilsou

**Paul Guilsou** (Senpere, 1920ko urtarrilaren 24a - Paris, 1993ko abuztuaren 25a) euskal idazle eta itzultzailea izan zen.

Uztaritzeko apaizgaitegian eta gero Baionan ikasketak egin ondoan, 25 urterekin apeztu zen eta Mugerrera joan zen. Bereak dira *Gazte: seme galdua* (1950), *Koropillo azeri zaharra* (1952) eta *Gizona* (1953) antzerki-lanak, guztiak *Gure Herria* aldizkarian argitaratuak. Molièreren *Le médecin malgré lui* (*Pettan Mihiku*, 1951) eta Manuel Sotaren obra bat (*Bihotz apala*) euskaratu ditu. Beste obra batzuk: *Bi semeak*, *Bazko goizean*, *Idek atea*, *Sendagin kaskonia* eta *Nesken adi*.

## Kanpo estekak 
*  Paul Guilsouren biografia

## Erreferentziak
José Félix Guerrero

**José Félix Guerrero López** (Portugalete, Bizkaia, ) bizkaitar futbolari ohia da. Julen Guerreroren anaia gaztea, eta Athleticen harrobiko jokalaria bera ere. 1996-1997 denboraldian, bigarren mailako taldean ziharduela (Bilbao Athletic), Eibarrera joan zen, eta talde horrekin denboraldi bat egin ondoren, Santanderko Real Racing Club de Santander taldera aldatu zen. Hurrengo denboraldian Real Sociedadek hartu zuen, baina 2000. urtean Realak taldetik kanpo utzi zuen. 2005. urtean, futbolari utzita, TeleBilbaoko esatari hasi zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 31an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Kauri

**Kauri**a (*Zonaria pyrum*) zipreidoen familiako itsas moluskua da, barakuiluaren itxurakoa, oso oskol distiratsua duena. Oskolaren burualdeko aurreneko kiribila beste guztiak batera bezain handia izaten du. Mediterraneoko itsasertzetan bizi da. Oso aintzat hartua da, apaingarri gisa edukitzeko, batez ere. Asiako eta Afrikako ekialdeko zenbait herrialdetan trukeko txanpontzat ere erabili da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lüderitz

**Lüderitz** (alemanez: *Lüderitzbucht*; portugesezko antzinako izena: *Angra Pequena*) Namibiako hegoaldeko hiria eta portua da, Ozeano Atlantikoaren ertzean. Ekonomia-jarduera nagusiak arrantza (otarrainak, sardinak) eta industria (janari-industria) dira.

## Klima 

## Historia 
Adolf Lüderitz alemaniar negozio-gizonak portugaldarrei erosi zien *Angra Pequena* portua 1883an. Hurrengo urtean alemaniarren mendeko kolonia bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Mendizabal

**Mikel Mendizabal Garmendia** (Itsasondo, Gipuzkoa, 1956ko martxoaren 31) bertsolaria da. Lizardi Saria bi aldiz irabazi du, Artxanberri Saria behin, eta Durangoko Lauaxeta Saria beste behin. 1989ko Txapelketa Nagusian finalista izan zen. 1997an berriz izan zen finalista eta bosgarren egin zuen.

Neurri, doinu eta beste zenbait alderdi formaletan aurrerakoia eta berritzailea izan zen. Bertsolaritza lantzen eta sustatzen dihardu ikastoletan, eta Gipuzkoako Ikastolen Elkartean liberatua da horretarako.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** bosgarrena (1): 1997
** finalista (2): 1997, 1989
** parte hartzeak (5): 1982, 1986, 1989, 1993, 1997
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** laugarrena (1): 1995
** finalista (2): 1991, 1995
## Sariak 
* Lizardi saria (2): 1977, 1978
* Osinalde saria (1): 1976

[erdian|thumb|400x400px|Euskal umoreari buruzko mahai-inguru batean [Zizurkilen 1995ean, Joxin Azkue, Kike Amonarriz, eta Antton Olariagarekin. (Arg.: Aiurri)]]

## Erreferentziak
Lonchophylla robusta

***Lonchophylla robusta*** Lonchophylla generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Lonchophylla robusta'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Mudra

[thumb|200px|[Sarasvati jainkoa, *abhaya mudra* keinua egiten duela.]]
**Mudra**, sanskritoz मुद्रा ("zigilu", "marka", edo "keinu"), Indiako errituetan, ikonografian eta dantzan erabiltzen diren keinu sinbolikoak dira.

Artean gehien azaltzen direnak *abhaya mudra* ("beldurrik eza"), *dharmacakra mudra* (legeari buruzko hitzaldia) eta *dhyana mudra* ("meditazioa") dira. Hinduismoa eta budismoa Indiatik kanpoko beste herrialdetara zabaltzearekin batera hedatu zen mudraren erabilpena, Asia hego-ekialdean eta Tibeten batik bat.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfred Pellan

**Alfred Pellan** (Quebec Hiria,  - Montreal, ) Kanadako margolaria, marrazkigilea eta dekoratzailea izan zen. Kanadako artistarik garrantzitsuenetako bat izan zen. Parisen bizi izan zen 1926-1940 bitartean, eta ondoren Montrealen hartu zuen bizilekua. Pellanen margolanetan oso nabaria da errealismotik kubismora eta surrealismora izandako bilakaera. *Les Carnivores *(1966) da Pellanen obra ezagunenetako bat.

## Erreferentziak
Alexander Selkirk

**Alexander Selkirk** (Largo, Fife, Eskozia, 1676 &ndash; itsasoa, 1721eko abenduaren 13a) itsasgizona izan zen. 1703an, William Dampierren espedizioan parte hartu zuen, baina Stradling kapitainarekin haserretu, eta Juan Fernandez uhartediko uharte batean (egungo Robinson Crusoen) utzi zuten. Han bizi izan zen, bakardadean, 1709 arte. Daniel Defoe idazlea Selkirken istorioan oinarritu zen *Robinson Crusoe* eleberria idazteko.

## Erreferentziak
Surabaya

**Surabaya** Indonesiako hiria eta portu nagusia da, eta Ekialdeko Java probintziako hiriburua. Java uhartearen iparraldeko kostaldean dago. 350,5 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 2.765.487 biztanle zituen.

## Klima 

## Ekonomia 
Indonesiako garrantzi handiko portua da. Bertatik ateratzen dira Javako esportazio-produktu gehienak (nekazaritzako gaiak eta petrolioa batez ere). Merkataritza eta industria (kimika, burdinbide-gaiak, beira, elikagaiak) dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Evandro

**Evandro** ( antzinako erromatarren artean, Lazioko lehen printzea izan zen. Hermesen eta Carmenta edo Tiburtis izena zuen Arkadiako ninfaren semea zen. Aita hil ondoren, Arkadia utzi eta *Pallantium* izeneko hiria sortu zuen Lazion. Musika, idazketa eta laborantza-lan berezi batzuk erakutsi zizken laziotarrei. Virgilioren *Eneida* poeman Eneasen aliatu gisa ageri da, latinoen aurkako gerran.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pireo

**Pireo** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Greziako hiria da. Pireoko portua, berez, Atenasko portua da, Greziako porturik handiena, Atenasko hiriaren hego-mendebalean, Atikako *nomo* edo departamentuan. 196.389 biztanle (476.304 biztanle ditu hirialdeak). Portuko jardueran eta industrian (ontziolak, metalurgia, janari-industria, ehungintza, eraikuntzarako gaiak, industria kimikoa, mekanikoa, petrolio-findegiak) oinarritzen da ekonomia-jarduera nagusia.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* , (1982)
* 
* , (1984)
* 
* 
* 
* , (1965)
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baal

**Baal** (Bibliako hebreeraz: בעל,  ahoskatua, ekialdeko hizkuntza semitikoetan, «jauna») kanaandar, feniziar  eta arameoen artean tokiko jainkoek hartu ohi zuten izena izan zen. Hiri eta eskualdeetako Baal jainkoek emankortasun edo ekaitzaren jainkoak ziren. Baalen ohorezko ospakizunetan opariak eskaintzen zitzaizkien, giza opariak batzuetan. Biblian, epaile eta igarleak Baalen gurtzaren aurka ageri dira behin eta berriro.

## Ikus, gainera 
* Baal Hammon

* Bel
* Beltzebu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan de Espinosa Medrano

**Juan de Espinosa Medrano** —izengoitia: ***Lunarejo***— (Calcauso, Peru, 1632 &ndash; Cusco, Peru, 1688) kitxuazko eta gaztelaniazko amerindiar poeta eta apaiz katolikoa izan zen. Hego Amerikako literatura barrokoko idazlerik handienetako bat izan zen.

Obrak: *Apologético en favor de don Luis de Góngora* (1662), *Seme hondatzailea* (kitxuaz idatzia) eta *La novena maravilla*.

## Erreferentziak
William Cranch Bond

**William Cranch Bond** (Falmouth, Maine, AEB, 1789ko irailaren 9a - Cambridge, Massachusetts, 1859ko urtarrilaren 29a) Estatu Batuetako astronomoa izan zen.

## Biografia 
1850ean, Vega izarraren argazkia egin zuen, eta horixe izan zen izar baten lehenengo argazkia. Handik urtebetera, Ilargiari egin zion argazki batek arrakasta handia izan zuen Londresko erakusketa batean. Saturnoren bi sateliteren artean eraztun ilun bat zegoela ikusi zuen. 1857an, izar bikoitz baten lehenengo argazkia atera zuen.

## Erreferentziak
Miguel Castells

**Miguel Castells Artetxe** (Busturia, Bizkaia, 1931ko abuztuaren 26a) abokatua eta politikaria da. Burgosko Auzian (1970) eta FRAPeko kideen aurkako epaiketan (1975) hartu zuen parte, epaituen abokatu gisa. 1979an Espainiako senatari izendatu zuten Gipuzkoan, Herri Batasunaren aldetik. Hainbat alditan auziperatu dute. GALen aurkako salaketa-lanen koordinatzailea izan zen. Artikulu eta liburu ugari idatzi ditu politikaren inguruan.

## Erreferentziak
Fedon Eliskoa

**Fedon Eliskoa** (; Elis, Antzinako Grezia, K.a. 400 inguruan) filosofoa izan zen. Sokratesen ikasle leialetako bat izan zen. Elisen eta Espartaren arteko gerran gatibu egin zuten, eta Atenasen esklabo saldu. Askatasuna lortu ondoren Sokratesen ikasle egin zen, eta hiltzen lagundu zion. Geroago, Elisa itzuli eta filosofia-eskola bat antolatu zuen hiri hartan. Haren idazkiak, ordea, galdu egin dira.

## Erreferentziak
Ossip Gabrilovitx

thumb|alt=Russian-born American composer, pianist, and conductor Ossip Gabrilowitsch (1878-1936) with his wife Clara Clemens (1874-1962), daughter of Samuel Clemens (Mark Twain)|Ossip Gabrilovitx eta haren emazte Clara Clemens

**Ossip Gabrilovitx** (San Petersburgo, 1878ko otsailaren 7agreg./urtarrilaren 26ajul. - Detroit, 1936ko irailaren 14a) errusian jaiotako pianista eta orkestra-zuzendaria izan zen.

San Petersburgon eta Vienan egin zituen ikasketak. Berlinen jo zuen lehen aldiz 1896an, eta gazte zela hasi zen atzerrian kontzertuak ematen (Austrian, Ingalaterran, Alemanian, Estatu Batuetan). Municheko eta Vienako orkestren zuzendaria izan zen, eta baita Detroiteko orkestra sinfonikoarena ere.

## Erreferentziak
Platalina genovensium

***Platalina genovensium*** Platalina generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Platalina genovensium'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Henri Labrouste

**Henri Labrouste** (Paris, 1801eko maiatzaren 11 &ndash; Fontainebleau, 1875eko ekainaren 24a) frantses arkitektoa izan zen.

Metalezko egitura erabili zuen lehen arkitektoa izan zen (1843-1850, Sainte-Geneviève liburutegia). Estilo klasikoa gorde zuen, ordea, obra horren kanpoaldean. 1862-1866. urteetan, *Bibliothèque Nationale* liburutegiko irakurketa gela eraiki zuen, burdinazko egiturak erabiliz. Arkitektura funtzionalaren aitzindaritzat jo izan da.

thumb|300 px|alt=HBibliothèque St Geneviève Paris.jpg|Sainte-Geneviève liburutegia (Paris)

## Erreferentziak
Dominique Pire

**Dominique Pire**, jaiotzez **Georges Charles Clement Ghislain Pire** (Dinant, Valonia, Belgika, 1910eko otsailaren 10a - Lovaina, Belgika, 1969ko urtarrilaren 30a) belgikar elizgizona izan zen.

## Biografia 
Domingotarra zen. Bihotzeko Europa izeneko kanpaina bultzatu zuen 1949an, eta nazioarteko erakunde bat osatu zuen erbestean bizi zirenei laguntzeko. Hiri europarrak sortu zituen Belgika, Austria eta Alemanian. Mahatma Gandhi Nazioarteko Bake Gunea eraiki zuen 1960an. 1958an, Bakearen Nobel saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
César Milstein

**César Milstein** (Bahia Blanca, Argentina, 1927ko urriaren 8a - Cambridge, Ingalaterra, 2002ko martxoaren 24a) Argentinan jaiotako Erresuma Batuko biokimikaria izan zen.

## Biografia 
Cambridgeko unibertsitateko biologia molekularreko laborategian lan egin zuen. 1975ean, Georges J. F. Köhlerrekin batera, antigorputzen zelula lerroak lortzeko sistema aurkitu zuen. 1984an, Medikuntzako Nobel saria eman zioten, Niels Kaj Jerne eta Georges Köhlerrekin batera, immunologiaren alorrean egindako lanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Huckle Weller

**Thomas Huckle Weller** (Ann Arbor, 1915eko ekainaren 15a - Needham, Massachusetts, 2008ko abuztuaren 23a) estatubatuar medikua izan zen.

Infekzio-eritasunei aurrea hartzeko sailaren zuzendari izan zen erietxe batean. Enders eta Robbinsekin batera poliomielitisaren birusa aztertu zuen giza enbrioietatik ateratako gihar- eta azal-ehunen nahastura batean. Eta hala, eritasun horren aurkako lehen txertoa lortu zuten. 1954an, Fisiologia eta Medikuntzako Nobel Saria jaso zuten hirurek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gelada

**Gelada** (*Theropithecus gelada*) zerkopitezidoen familiako primate tximinoa da.

## Ezaugarriak 
Arra, isatsaren 80 cm-ak barne, 1,5 m luze izaten da; emea, txikixeagoa. Gorputz sendoa, buru handia eta mutur luzea ditu. Kolorez arre iluna da; ile sarria du, bular-sabeletan izan ezik, horiek ilerik gabeak eta azal gorrikoak baititu.

Intsektuak eta belarra jaten ditu.

## Habitata 
Etiopian, eskualde menditsuetan bakarrik bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jahangir

**Jahangir** (Fatehpur Sikri, India, 1569ko abuztuaren 31 &ndash; Kaxmir, 1627ko azaroaren 8a) Indiako mogol enperadorea izan zen 1605-1627 urteetan. Akbarren semea zen, eta harengandik hartu zuen enperadoretza. Rajputak menderatu zituen, eta Kangrako gotorlekua hartu zuen; Persiako Abbas I. sharen kontra borrokatu zen eta Kandahar galdu zuen. Britainiarrekin eta portugaldarrekin harreman onak izan zituen, eta kristauak onartu zituen.

## Erreferentziak
Ana Izura

**Ana Izura Egiguren** (Tafalla, Nafarroa, 1943ko irailaren 1a) nafar pintorea da.

## Biografia 
Irunen bizi izan da gaztetatik. Bertako Marraketa-Eskolako irakaslea zen Gaspar Montes Iturrioz pintorearekin egin zituen lehenengo urratsak marrasketan. Madrilen eta Bruselan egin zituen Margolaritzako ikasketak. 1973. urtean Gipuzkoako Pintoreak Saria jaso zuen Madrilen eginiko erakusketan. Erakusketa ugari egin du han eta hemen Europako hiri askotan: Praga (1978), Paris (1979), Wiesbaden (1979), Bartzelona (1979), Donostia (1980), Iruñea (1981), Bilbo (1983), Madril (1984).

Ana Izura gerraondoko emakume-belaunaldi berezi batean kokatzen da: Esther Ferrer, Isabel Baquedano, Marta Cárdenas, Mari Puri Herrero, Clara Gangutia edo Cristina Iglesias. Emakume horiek adore berezia izan zuten arte ederretan bizitza profesional bat bideratzeko.

Atzerrian hainbat urte eman eta gero, itzulitakoan harreman estua izan zuen Irunen bizi ziren Jorge Oteiza eta Nestor Basterretxearekin, Baita Hondarribian bizi zen Remigio Mendibururekin ere. Lan pedagogiko itzela egin du bere etxe eta estudiotik pasa diren ehunka ikasleekin,

## Erreferentziak
Boris Kaufman

**Boris Abelevitx Kaufman** (; Białystok,  - New York, ) jatorri errusiarreko kameralaria izan zen. Mikhail anaiak eta Denisek, Dziga Vertov ezizenez ezagunak, irakatsi zioten zinemagintza. Parisen bizilekua harturik, Jean Vigo zinemagilearen lanak filmatu zituen. Ameriketara joan, eta Elia Kazanen *On the Waterfront* (1954, *Kaian*) eta *Splendor in the Grass* (1961, *Belarraren Distira*) egin zituen, besteak beste.

## Filmografia 
* 1927: *Les Halles centrales*
* 1928: *Champs-Élysées*
* 1928: *La marche des machines*
* 1928: *24 heures en 30 minutes*
* 1929: *À propos de Nice*
* 1929: *Les Halles*
* 1931: ''Taris, roi de l'eau*
* 1931: *La vie d'un fleuve: La Seine*
* 1932: *Le mile de Jules Ladoumègue*
* 1932: *Travaux du tunnel sous l'Escaut*
* 1933: *Zéro de conduite*
* 1933: *Le chemin du bonheur*
* 1933: *L'Atalante*
* 1934: *Le Père Lampion*
* 1934: *Zouzou*
* 1935: *Lucrèce Borgia*
* 1935: *Les berceaux*
* 1935: *Jeune fille au jardin*
* 1935: *Quand minuit sonnera*
* 1936: *Klokslag twaalf*
* 1936: *L'homme sans coeur*
* 1936: *Oeil-de-Lynx, détective*
* 1936: *On ne roule pas Antoinette*
* 1937: *De man zonder hart*
* 1937: *Cinderella*
* 1937: *Êtes-vous jalouse?*
* 1937: *Les hommes sans nom*
* 1938: *Fort Dolorès*
* 1938: *Les gaietés de l'exposition*
* 1938: *A l'ombre d'une femme*
* 1938: *The Fatted Calf*
* 1939: *Sérénade*/*Schubert's Serenade*
* 1944: *Hymn of the Nations*
* 1944: *A Better Tomorrow*
* 1945: *Capital Story*
* 1945: *The Southwest*/*Land of Enchantment. Southwest U.S.A.*
* 1946: *Journey Into Medicine*
* 1947: *The Lambertville Story*
* 1948: *Terribly Talented*
* 1948: *Osmosis*
* 1950: *Preface to a Life*
* 1950: *The Tanglewood Story*/*Tanglewood, Music School and Music Festival*
* 1951: *The Gentleman in Room 6*
* 1952: *Leonardo da Vinci*
* 1952: *And the Earth Shall Give Back Life*
* 1953: *On the Waterfront*
* 1954: *Garden of Eden*
* 1954: *Within Man's Power*
* 1954: *Amazing What Color Can Do*
* 1955: *Singing in the Dark*
* 1955: *A Family Affair*
* 1955: *Patterns*/*Patterns of Power*
* 1955: *Baby Doll*
* 1956: *Crowded Paradise*
* 1956: *12 Angry Men*
* 1958: *Home Again*
* 1959: *That Kind of Woman*
* 1959: *The Fugitive Kind*
* 1960: *Splendor in the Grass*
* 1962: *Long Day's Journey Into Night*
* 1963: *Gone Are the Days!*/*Purlie Victorious*/*The Man from C.O.T.T.O.N.*
* 1963: *All the Way Home*
* 1963: *The World of Henry Orient*
* 1963: *The Pawnbroker*
* 1965: *Film*
* 1965: *The Group*
* 1967: *Bye Bye Braverman*
* 1968: *The Brotherhood*
* 1968: *Up Tight!*
* 1969: *Tell Me That You Love Me, Junie Moon''

## Erreferentziak
Plakodermo

**Plakodermoak** (*Placodermi*, antzinako grezieraz: πλάξ, *xafla* eta δέρμα, *azala*) iraungitako klase bateko arrainak dira. Lehenbiziko gnatostomatuak, hots, lehenbiziko ornodun barailadunak izan ziren. Devoniarrean bizi izan ziren, orain 395-345 miloi urte. Klase honetako bi arrain-espeziek bakarrik iraun zuten Karboniferora arte. Burua hezurrezko xafla sendoz babestua zuten. Gorputzaren gainerako aldeetan ezkatarik ere ez zuten. 3,5 m luze baziren arren, neurri txikikoak, 6-40 cm bitartekoak ziren gehienak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mikel IRASTORZA OLACIREGUI: *Historiako ama zaharrena topatu da* Euskalnatura.net
Glyphonycteris behnii

***Glyphonycteris behnii*** Glyphonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Glyphonycteris behnii'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Pekari

**Pekari** *Tayassuidae* familiako ugaztunen izen arrunta da. Artiodaktiloen Suina subordenaren kideak dira, txerriekin (Suidae) eta agian hipopotamoekin (Hippopotamidae) batera.

Itxuraz basurdearen antzekoak dira, baina ebakortz- eta aurreko hagin-pare bana gutxiago dituzte, eta goiko letaginak ere ez dituzte hark bezala gora okertuak. Ugatz-pare bakarra dute. Orojaleak dira.

Mexikon, Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikan bizi dira. Pekaria da familia horretako animaliarik ezagunena.

## Sailkapena 
*Mammal Species of the World]]* bildumaren arabera, Tayassuidae familiak hiru genero monofiletiko ditu. 2000. urtean proposaturiko *Pecari maximus* laugarren espeziea zalantzazkoa da.

Hona hemen egungo generoak:
* *Catagonus* generoa
** *Catagonus wagneri*
* *Pecari* generoa
** *Pecari tajacu*
** *Pecari maximus*
* *Tayassu* generoa
** *Tayassu pecari*

Eta ezagutzen ditugun genero iraungiak:
* *Platygonus*
* *Skinnerhyus*
* *Sylvochoerus*
* *Waldochoerus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Bradley

**James Bradley** (Sherborne, 1693ko martxoa - Chalford, 1762ko uztailaren 13a) astronomo ingelesa izan zen. Behaketa ugari egin ondoren, konturatu zen izarrak mugitu egiten zirela urtean zehar baina mugimendu hori ezin zitekeela bateratu Lurraren mugimenduarekin. Argiaren abiadura zehazteko modu berri bat asmatu zuen, lehenago Roemerrek emandakoa baino zehatzagoa. 1733an, Jupiterren diametroa neurtu zuen, eta izarren mapa bat egin zuen.

## Erreferentziak
Brindisi

**Brindisi** Italiako hego-ekialdeko hiri eta portua (Itsaso Adriatikoa) eta izen bereko probintziako hiriburua. 79.784 biztanle. Artzapezpiku-egoitza. Nekazaritza-, merkataritza- eta industria-gunea. Sartu-irten handiko portua. Probintzia, nagusiki nekazaritza-eskualdea da (barazkiak, laboreak eta mahastiak).

## Pertsona ezagunak
* Matteo Spagnolo (2003-), saskibaloi jokalaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Brindisiko udalaren webgunea.
Hamani Diori

thumb|350px|Hamani Diori.
**Hamani Diori** (Soundoure, Niger, Mendebaldeko Afrika Frantsesa, 1916ko ekainaren 6a - Rabat, Maroko, 1989ko apirilaren 23a) nigertar politikaria izan zen.

## Biografia 
Frantziako Legebiltzarreko diputatu izan zen, eta Biltzar Nazionaleko lehendakariorde. 1960an, Nigerko Errepublikako lehendakari izendatu zuten, lehen ministro eta Kanpo Arazoetako ministro. Nigerko Alderdi Progresistako buruzagi izan zen, eta Afrikako Batasun Demokratikoko kide. 1974an, militarrek indarrez kendu zuten kargutik.
## Erreferentziak
Verney Lovett Cameron

**Verney Lovett Cameron** (Radipole, Dorset, 1844ko uztailaren 1a - Leighton Buzzard, Bedford, 1894ko maiatzaren 24a) ingeles bidaiaria izan zen. Londresko Geografia Elkarteak eskatuta, Livingstoneren bila joan zen 1873an. Zanzibartik abiatu eta Afrika erdialdea igaro zuen, Tanganyika aintziratik barrena Afrika mendebaleko kostalderaino (Benguela, Angola). *Across Afrika* izeneko liburuan eman zituen ezagutzera bere bidaietako gorabeherak.

thumb|260px|alt=Verney Lovett Cameron|Verney Lovett Cameron eta haren jarraitzaileak, ''Leslie's monthly magazine''

## Erreferentziak
John Dollond

**John Dollond** (Londres, Ingalaterra, 1706ko ekainaren 21agreg./ekainaren 10ajul. - 1761eko azaroaren 30a) zientzialaria izan zen. Optika- eta astronomia-tresnak egin zituen. Teleskopio akromatiko (kolore aberraziorik gabea) erregaitz bat asmatu zuen. Lenteen aberrazioa ezin dela zuzendu zioen Newtonen teoria ezeztatu zuen teleskopio horri esker. Heliometro bat ere egin zuen, Eguzkiaren diametroa eta zeruko argizagien arteko angeluak neurtzeko balio zuena.

[thumb|John Dollonden [teleskopioa.]]

## Erreferentziak
Juha Kankkunen

[thumb|Juha Kankkunen eta [Juha Repo.]]

**Juha Matti Pellervo Kankkunen** (Laukaas, Finlandia, 1959ko apirilaren 2a -) finlandiar auto gidaria da.

## Biografia 
1985ean hasi zen rallyetan profesional bezala parte hartzen. Lancia etxearen babespean lehiatu du 1987. urtetik aurrera. Ehun eta hiru rallytan hartu du parte, eta hogeita batean izan da garaile. Beste zenbait saritan garaipena lortzeaz gainera, munduko txapelduna izan da lau aldiz (1986, 1987, 1991 eta 1993an), eta txapeldunorde behin (1992an).

## Erreferentziak
Dogger bankua

**Dogger bankua** () Ipar Itsasoko hondargune zabala da (300 km luze, 100 km zabal eta 13-20 m bitarteko sakonera), Ingalaterrako, Danimarkako eta Holandako itsasertzak hartzen dituena. Arrantza-gune garrantzitsua: bakailaoa eta sardina. Historia: bertan egin zuten borroka Ingalaterrako eta Holandako gerraontziak 1781ean, eta Ingalaterrakoak eta Alemaniakoak 1915ean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriel Jauregi

**Gabriel Jauregi Uribarren** (Aramaio, 1895eko maiatzaren 27a - Zornotza, 1945) arabar idazlea izan zen. Karmeldar Oinutsen ordenan sartu zen. Ordenak Gasteizen zuen egoitzan fisika eta kimikako irakasle izan zen. *Karmengo Argia* aldizkarian eman zituen argitara bere lanik garrantzitsuenak. Obra nagusiak: *Pisia* (1935) eta *Kimia* (1936). Izadiari buruzko lan bat ere idatzi zuen, baina Espainiako Gerra Zibila zela eta, ez zen argitaratua izan.

## Erreferentziak
Rex Harrison

'*Sir Reginald Carey *"Rex"* Harrison*' (Huyton, Lancashire, 1908ko martxoaren 5a - New York, 1990eko ekainaren 2a) ingeles zinema eta antzerki aktore bat izan zen. Antzezle onenaren Oscar saria eman zioten 1964an *My Fair Lady* filmean egin zuen lanagatik. Egin zituen beste film askoren artean, aipatzekoak dira: *St. Martin´s Lane* (1939), *The Citadel* (1943), *Blithe spirit*, *Anna and the King of Siam* (1947), *The Foxes of Harrow*, *King Richard and the Crusaders* (1954), *Midnight Lace*, *Cleopatra* (1963), *The Agony and the Ecstasy* (1965) eta *Doctor Dolittle* (1967).

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

[thumb|ezkerrera|350 px|Rex Harrison Zesar gisa *[Cleopatra (1963ko filma)|Cleopatra* filmean]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rex Harrison aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Kateter

thumb|300px|**Kateter** bat.

**Kateterra** hodi baten formako tresna da, zurruna nahiz malgua, eta hainbat luzera izan ditzakeena, ebakuntza mediko batzuetan, gorputzeko barrunbe bat aztertzeko, likidoak aterarazteko edo sartzeko, eta itxitako hodiak ireki ahal izateko erabiltzen dena. Zistotomian, uretran zehar maskuriraino sartzen den zunda artekaduna da, bisturia maskuriaren leporaino gidatzen duena.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Priamo

**Priamo** (grezieraz: Πρίαμος, *Priamos*) greziar mitologiako pertsonaia da, Troiako azken erregea eta Laomedonteren seme eta ondorengoa. Troia berriro eraiki zuen eta frigiarrekin bat eginik, amazonen aurka borrokatu zen. Elezaharrak dioenez, 50 seme eta alaba asko izan zituen, hemeretzi bigarren emazte Hekubarekin (Hektor, Paris, Heleno, Deifobo, Kasandra, Kreusa eta Polixena, haien artean). Pirrosek hil zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Ramond de Carbonnières

**Louis Ramond de Carbonnières** (Estrasburgo, 1755eko urtarrilaren 4a - Paris, 1827ko maiatzaren 14a) frantses politikaria eta geologoa izan zen. Rohango kardinalaren kontseilaria zen, eta diputatu hautatu zuten alderdi erregezalearen eskutik legebiltzar konstituziogilerako. Luis XVIII.aren estatu-kontseilaria izan zen, bestalde. Pirinio mendiei buruzko lanak ere argitaratu zituen: *Observations sur les Hautes-Pyrénées* (1789) eta *Voyage au Mont Perdu* (1801).

## Erreferentziak
Eduardo Urkiola

**Eduardo Urkiola Agirre** (Algorta, Getxo, Bizkaia, 1865eko apirilaren 2a - Madril, Espainia, 1932) bizkaitar pintorea izan zen.

## Biografia 
Madrilgo San Fernandoko Arte Ederretako eskolan egin zituen Pinturako ikasketak, eta ospe handiko erretratugile izan zen. 1887-1930 bitartean, nazioarteko eta nazioko arte ederretako erakusketa askotan hartu zuen parte, baita sari ugari jaso ere. Titulu nagusiak: *Coqueta*, *Grupo de retratos*, *Esperando la sopa* eta *Las presidentas*.

## Erreferentziak
Victoriano Fernández Askartza

**Victoriano Fernández Askartza** (Marañón, 1870 &ndash; Cercedilla, Madril, 1934ko abuztuaren 9a) nafar astronomoa. Fisika eta Matematikako Zientzietan eta Zuzenbidean doktorea eta Madrilgo Behatoki Astronomikoko astronomoa izan zen. *El Magisterio español* eta *La Agricultura de España* aldizkarien zuzendaria izan zen. Oso hitzaldi famatuak eman zituen Europan egin ziren astronomiari buruzko nazioarteko biltzarretan.

## Erreferentziak
Antinoo

**Antinoo** (, *Antinoös*; Bitinia, c. 111ko azaroaren 27a – Nilo ibaia, 130eko urriaren 30 baino lehen) greziar gaztea, edertasun handikoa, Hadriano enperadorearen kutuna eta, agian, maitalea. Nilo ibaian ito zen 130. urtean, diotenez enperadorearen bizitza luzatzearren. Enperadoreak jainkotu egin zuen, eta tenplu bat eraiki zion, Antinopolis edo Antinoe izeneko hiria haren oroimenean sortuz. Estatua askoren inspirazio iturria izan da eta harri grabatu eta dominetan ere ageri da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glyphonycteris sylvestris

***Glyphonycteris sylvestris*** Glyphonycteris generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Phyllostominae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Glyphonycteris sylvestris'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Augure

thumb|alt=An augur holding a lituus, the curved wand often used as a symbol of augury on Roman coins |Augure bat, eskuan *lituusa* duela (augure izatearen ikurtzat erabiltzen den makilatxoa)

**Augurea** Antzinako Erromako apaiz igarlea zen; hegaztien kantua, hegaldiak, jateko era, barrenkiak, eta abar erabiltzen zituen horretarako. Augureek garrantzi handiko taldea osatzen zuten Erroman, besteek ez bezalako eskubideak zituzten, ohore handia, eta ez zen ezer egiten haien iritzia kontuan hartu gabe; Zizeron bera ere augure izan zen. IV. mendearen bukaera aldera ezkutarazi zituen Teodosiok.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilina

[thumb|*Dobrinia Nikitx-ek Zabava Putiatitxna erreskatatzen du Gorinitx dragoiarengandik* ([Ivan Bilibin).]]

**Bilina** Errusiako epika-kontakizuna da, Erdi Aroaz geroztik ahoz aho gure egunetaraino heldu dena.

Kieveko bilinetan Vladimir printzearen laguntzaile izan ziren gudari bulartsuen ekintzak kantatzen dira bertan. Novgorodekoetan, berriz, protagonistak aberastu eta ahaltsu izatera iristen dira. Kontakizun horiek gorteetan ondu ziren.

Doinu soil batez abestu ohi ziren, musika-tresnarik gabe.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexis Clairaut

**Alexis Claude de Clairaut** edo **Clairault** (Paris, Frantzia, 1713ko maiatzaren 13a - Paris, Frantzia, 1765eko maiatzaren 17a) frantses matematikaria izan zen.

## Biografia 
Hemezortzi urte besterik ez zuela onartu zuten Frantziako Zientzia Akademian *Recherches sur les courbes à double courbure* idazlanari esker. Matematika-analisiak astronomian erabiltzen hasi zen.

Haren obrarik garrantzitsuena "Halley kometaren itzuleraren iragarpena 1782a" izenekoa da, eta Halley kometa periheliotik noiz igaroko zen zehaztu zuen obra horretan.
## Erreferentziak
Enrique Fernández Arbós

**Enrique Fernández Arbós** (Madril,  - Donostia, ) espainiar biolin-jotzaile, orkestra-gidari eta musikaria izan zen. Bruselan eta Alemanian sakondu zituen ikasketak. Madrilgo eta Londresko kontserbatorioetako irakasle izan zen, eta Madrilgo orkestra sinfonikoko zuzendari. Erromantzak, trioak eta *El Centro de la Tierra* zartzuela idatzi zituen, eta Isaac Albénizen *Iberia *obrako zenbait zati egokitu zituen orkestrarako.

## Lan nagusiak 
* *Tres piezas originales al estilo español*
* *Tango*
* *Seis rimas de Gustavo Adolfo Bécquer*
* *Cuatro canciones para la marquesa de Bolaños*
* *Pieza de concurso*
* *Pequeña suite española*
* *Tres piezas*
* *El centro de la tierra*

## Erreferentziak
Kolitis

**Kolitis** heste lodiaren (kolonaren) hantura, muki-mintzena bereziki. Diarrea eta sabelaldeko mina dira kolitisaren ezaugarri nagusiak; kolitis larrietan, gorotzarekin batera, odola eta mukia isuri ohi dira. Bi kolitis-mota nagusi bereizten dira: bakterioek eta protozooek sortua; eta digestiorako zailtasunen, nerbioen eta beste eritasun edo gorabehera batzuen ondorioz sortua.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Papaina

260px|thumb|Papaina

**Papaina** papaia-landaretik lortzen den entzima proteolitikoa da.

## Ezaugarriak 
Ezagutzen den entzimarik termoegonkorrena da. Uretan eta glizerinan neurri batean urtzen den hauts zuri eran agertzen da; ez da urtzen disolbatzaile organiko ohikoetan.

## Erabilera 
Animalien proteinetan dauden loturak hidrolizatzeko duen gaitasunagatik, haragia biguntzeko, larruak ontzeko, botiken eta lurrinen prestaketan, digestioa errazteko eta abarretarako erabiltzen da. Landare zeluletako proteinak ere hidrolizatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Płock

**Płock** Poloniako erdialdeko hiria eta ibai-portua da, izen bereko voivoderriko hiriburua, Vistula ibaiaren ertzean, Varsoviako hiriaren hegoaldean. Apezpiku-egoitza da, eta industria (petrolio-findegiak, industria petrokimikoa, janari-industria, metalurgia, nekazaritzako makineria) da ekonomia-jarduera nagusia. Monumentu historiko ugari eta museoak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angel Telleria

**Angel Telleria** (Gipuzkoa, XIX. mendea &ndash; XX. mendea) euskal antzerkigilea izan zen. 1922an, Donostiako Udalak *Joxe Gergorio ta Mai Piliparen ezkontza erabakia* izeneko komedia eta *Ezkontzeko gogoa... bañan alperrik* bakarrizketa saritu zizkion. *Euskal Esnalea* eta *Euskalerriaren alde* agerkarietan idatzi zuen, gehienbat. Telleriarenak dira, halaber: *Xardiña, xardiña...!* (1925) eta *Notas históricas de Ondarribia* (1927-30).

## Erreferentziak
Xymkent

thumb|
**Xymkent** (lehen **Tximkent** deitua) Kazakhstango hegoaldeko hiria eta izen bereko eskualdeko (116.300 km2 eta 1.673.000 biztanle) hiriburua, Sayram ibaiaren haranean. 393.000 biztanle. Burdinbide-gune garrantzitsua. Kazakhstango hirugarren hiria da jende kopuruari dagokionez, eta industria (petrolio-findegiak, automobilgintzarako gaiak, kimika-industria, burdinbiderako gaiak, janari-industria) eta kultura gune nagusia.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak