Cheddarko Gizona

**Cheddarko Gizona** Gough haitzuloan, Cheddarko arroilan, Somerseten, Ingalaterran, aurkitutako gizaki fosil bat da. Eskeletoa K.a. 9. milurtekoaren erdialdean datatu zen, garai Mesolitikoan, eta badirudi bortizki hil zela. Krater baten antzeko lesio bat garezurraren eskuineko orbitaren gainean adierazten du gizakia ere hezur-infekzio baten eraginpean egon zitekeela.

1903an egin zuten indusketa. Cheddar Man Britainia Handiko giza eskeleto ia-oso zaharrena da. Londresko Historia Naturaleko Museoak gordetzen du, Giza Eboluzioa galerian.

Haren DNA nuklearraren azterketak adierazten du une horretan Mendebaldeko Europako populazioaren ohiko kidea zela, eta, seguruenik, begi urdin-berdeak, ile marroi ilun edo beltza eta azal ilun edo beltza zela bere fenotipoa, eta ehiztari-biltzailea izanda, laktosarekiko intolerantzia zuela.

## Testuinguru arkeologikoa 
Eskeleto ia osoa, 20 urte ingururekin hil zen gizon heldua, langileek aurkitu zuten 1903an drainatze-zanga batean. Ez da lotu ehorzketa batean egon litekeen inongo objekturekin. Litekeena da Cheddarko Gizona kobazulora eraman izana hil ondoren, hileta mesolitiko bat izan zitekeenaren zati gisa, nahiz eta balitekeen ere *in situ* hiltzea.

## Morfologia 
eskuinera|thumb|Cheddarko Gizonaren gorputzaren goiko aldea
Cheddarko Gizona nahiko txikia zen Europako gaur egungo biztanleekin alderatuta; 1,66 metro inguruko altuera zuen eta 66 kilo inguruko pisua. Proportzionalki, alderdi gehienetan Europako gizaki modernoen antzekoa zen, hotzera egokitua, baina indize krural handia du (izterraren luzeraren eta hankaren luzeraren arteko erlazioa), Europako batez besteko modernoa baino askoz handiagoa, baita Saharaz hegoaldeko batez bestekoa baino handiagoa ere, eta enborraren altueraren eta altueraren arteko proportzio handia, Afrikako gizaki modernoen antzekoa.

## Genetika 
### Fenotipoa 
DNA nuklearra loki-hezurraren zati petrosotik atera zuen Historia Naturaleko Museoko talde batek 2018an. Cheddarko Gizonaren genomako markatzaile genetiko garrantzitsuek sekuentziazio-estaldura txikia dute, iragarpenen zehaztasuna mugatuz; aldiz, iradokitzen dute (beren elkarteetan oinarrituta, fenotipo ezagunak dituzten populazio modernoetan) litekeena dela begi-kolore urdin-berdea izatea, ile iluna edo beltz kizkurra, eta azal iluna edo beltza. Era berean, ez zuen laktasaren persistentziarik. Ezaugarri horiek garai hartako Mendebaldeko Europako biztanlerian ohikoak dira; gaur egun Mendebaldeko Ehiztari-Biltzaileak deitzen zaie. Beste adibide bat Luxenburgon aurkitutako Loschbourko Gizona da. Populazio horrek, batez beste, gaur egun Britainia Handian bizi diren eta berriki migratu ez dutenen arbasoen %10 inguru osatzen du.

### Jatorria 
Jatorriaren %85 inguru duela 14.000 eta 7.000 urte arteko Villabrunako kluster genetikotik datorrela modela daiteke, eta Goyet Q2 haitzuloko kumuluaren %15 baino ez, haren geneak Madeleine aldiko Goi Paleolitoko kulturarekin lotuta baitaude. Ez dago estu-estu lotuta kobazulo berean aurkitutako aurreko Madeleineko indibiduoekin, haien jatorria Goyet klusterrean baitago. Orain arte Cheddarko Gizakia izan ezik, Britainia Handiko Mesolitiko fosil guztien genomak Villabrunarekin (WHG) lotuta leudeke, Goyeteko nahasketarik gabe.

### Gurasoen haplotaldeak 
Cheddarreko Y-DNA I2-L38 modernoaren ahizpa izandako adar batena zen (I2a2).

## Herri-kulturan 
Eskeletoa aurkitu eta gutxira, Cheddarko Gizona 'lehen ingeles' gisa aurkeztu zuten, hasieran 40.000-80,000 urteko adinarekin, eta nazionalismo britainiarraren (edo ingelesaren) eta kultura-ondarearen diskurtsoaren zati bihurtu zen.

Cheddarko Gizonaren DNA mitokondrialaren azterketa Bryan Sykesek egin zuen 1996an, eta Erresuma Batuko *Once Upon a Time in the West* telebista saioan zabaldu zen. Programak Cheddarko Gizonaren eta tokiko eskola bateko historia-maisu baten arteko lotura azpimarratu zuen. Biak DNA mitokondrialaren U5 haplotaldekoak, baina horrek ezin du frogatu Cheddarko Gizonaren eta gizabanako horren arteko zuzeneko lotura dagoenik, DNAmt haplotalde bereko pertsona asko egongo liratekeelako inguru berberean. Telebista-saioak zabalpen nahiko izan zuen, baita nazioartean ere, nabarmenduz bi pertsona horien arteko harremana, baina azaldu gabe DNAmt soilik emakumeek transmititzen zutela eta pertsona baten genomaren proportzio txiki bat baino ez dela.

2018an argitaratu zen Brace *et al*-en azterketa genetikoa. eta, ondoren, Cheddar azal iluneko gizon baten aurpegiko berreraikuntzak komunikabideen arreta deitu zuen berriro ere, eta Cheddarko gizona "lehenengo britainiarra" izengoitiarekin aurkeztu zen berriro. Bere azal iluna zela eta, immigrazioari, nortasun nazionalari, arrazari eta Brexitari lotutako eztabaidan txertatu zen. Emaitzak immigrazioaren aurkako argudioen kontrako erantzun gisa eta propaganda ezkertiar akademiko gisa interpretatu zen. Cheddarko Giznaren azalaren kolore iluna ikerketaren egileen profesionaltasuna ezbaian egon da sare-sozialetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak