open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edmund Lawrence

**Edmund Wickham Lawrence** (Saint Kitts, 1932ko otsailaren 14a – *ibidem*, 2025eko irailaren 7a) Saint Kitts eta Nevisko 3. gobernadore nagusia izan zen 2013tik eta 2015era.

Londresko Unibertsitatean graduatu ondoren, Londresko Walbrook Collegen irakasle izan zen 1967tik 1969ra. Uhartera itzulita, St Kitts-Nevis-Anguilla National Bank sortu zuen. Beste banku, aseguru eta inbertsio konpainia batzuk ere sortu zituen.

2013 eta 2015 artean, Saint Kitts eta Nevisko hirugarren gobernadore nagusia izan zen.

## Kanpo estekak
San Antonen erretaula (Zumaia)

**San Antonen erretaula** Zumaiako San Pedro parrokiako ezker kaperan kokatzen den erretaula eta triptikoa da, XVI. mendearen hasierakoa.

## Historia 
1504. urtean elizak Zumaiako familia aberats biri esleitu zizkion bi kapera elizan.  Ezkerrekoa, San Antonen kapera, Sasiola familiak eskuratu zuen, eta Sasiolatarren kapera izenarekin ezagutzen da. Eskumako kapera Elorriaga armadorearen familiak eskuratu zuen, eta han, San Barnaberen kaperan, bada beste triptiko bat, baina Elorriagatarrena margolanez osatua da bakarrik, eta Sasiolatarrena margolanez eta eskulturaz.

Sasiola delako aberatsa Debakoa zen jatorriz eta Zumaiara ezkondu zen herriko emakume batekin. Beste zeregin batzuen artean, Portugal eta Ingalaterraren enbaxadore izan zen Gaztelako Erresuman. 

## Ezaugarriak 
Erretaula hau Gotikotik Pizkunderako pasabidearen paradigmatzat hartzen da, egitura nahiz kontzeptuari dagokienean, arlo bietan estilo batetik besterako iraganbidea argiro erakutsiz. Polikromia ere erretaularen garaikoa da eta altzari guztian nabari den forma-bikoiztasuna azaltzen du, ezaugarri gotikoak pizkundetarrak konbinatuz. Gainera Euskal Herri guztiko triptikoen artean tipologia osatuenetakoa dauka, era askotako pintura eta eskulturak bateratzen ditu, eta ateen barnekaldeko pinturetan du bere adierazgarririk baliotsuena. Erdiko kalean bi gorputz ditu eta hiru albokoetan; erretaularen ateetan, aurretik nahiz atzetik, pinturak ikus daitezke bi zerrendatan.

Erretaulak ezaugarri hispaniar-flandriarrak eta pizkundetarrak uztartzen ditu, bere mazoneriaren elementu gotikoetan garbi asko nabaritzen den moduan: adibidez, kutxak kokatzen dituzten pilareak eta buruan dituzten filigranazko errezeltxoak; eta kutsu pizkundetarrekoak, berriz, erdiko kalearen albo banatan dauden zutabeak, "candelieri" erara dekoratuak.

Programa ikonografikoa Kristoren Nekaldiarena da funtsean, santu titularraren irudiarekin erdiko kalearen barreneko gorputzean eta aurrealdeko oholean; alboko kaleetan beste debozio batzuen zenbait errepresentazio, Jesusen irudiari lotuak. Programa honek estilo aldetik gotiko kutsua ez ezik, Pizkundearen eragin garbia ere badauka, gehienetan joera espresionistarekin, beren kalitate aparterengatik ateen barruko aldetiko oholak nabarmentzen direlarik.
erdian|thumb|540x540px|Ateak itxiz gero, margo gehiago daude hegalen atzealdean.
Zizelkatutako zurezko erdiko altzariari dagokionez, erdiko kalean San Anton nabarmen bat dago, eta gainean Gurutziltzaketa ageri da. Ezkerreko kalean Pazkoko zikloko irudiak daude: Baratzeko Otoitza, Jesusen atxiloketa, eta Kaifasen aurreko agerpena. Eskumako kalean, Jesusen Nekaldiko eszenak: Arantzazko koroaren ezarpena (ez osoki gordea), Beronikarekin topaketa eta Zigorraldia.

Margolanetan, irekitako ezkerreko aldean, Piztuera eta Azken Afaria daude, eta eskumakoan, Jesus oinak garbitzen eta *Noli me tangere* eszena bat. Triptikoa itxiz gero, San Kristobal eta Done Jakueren bizitzako eszenak baetik, eta Jesus jaiotza eta Magoen gurtza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saioa Loizaga

**Saioa Loizaga Irigoien** (Markina-Xemein, Bizkaia, 1980) ingeniaria da. BATZ enpresa-taldearen zuzendaritzako kidea da.

Polimeroen Ingeniaritzako lizentzia lortu zuen Lea Artibai Ikastetxean. Gaur egun BATZ taldeko ingeniaria da, eta taldearen zuzendaritzako kidea ere, materialen garapenaren arduradun karguan.

Horrez gain, BATZ enpresa-taldearen Euskara Batzordeko kidea ere izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* BATZ

## Kanpo estekak
Adalbert Ndzana

**Adalbert Ndzana** (Zoatoubsi, 1939ko uztailaren 17a – Jaunde, 2025eko irailaren 7a) kamerundar elizgizon katolikoa izan zen. 1985etik 1987ra Mbalmayoko apezpiku lagunkidea izan zen eta 1987tik 2016ra elizbarruti bereko ordinarioa.

## Bizitza 
Adalbert Ndzana 1969ko abuztuaren 15ean apaiztu zen Efokeko Santa Ana elizan. 1984ko azaroaren 8an Joan Paulo II.a aita santuak Mbalmayoko apezpiku lagunkide izendatu zuen. Hurrengo urteko urtarrilaren 20an Donato Squicciarini Kamerungo pronuntzio apostolikoak apezpiku ordenatu zuen; beste kontsagratzaileak Jean Zoa Jaundeko artzapezpikua eta Paul Etoga Mbalmayoko apezpikua izan ziren. Paul Etoga 1987ko martxoaren 7an erretiratu zenean, Ndzanak ordezkatu zuen Mbalmayoko apezpiku gisa. 2016ko abenduaren 27an erretiroa hartu zuen eta 2025eko irailaren 7an hil zen Jaunden, 86 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonia Lambarri

**Sonia Lambarri Alcoceba** (Sodupe, Güeñes, Bizkaia, 1977) bizkaitar ingeniaria da. BATZ enpresa-taldearen zuzendaritza-kidea da.

Ingeniaritzan lizentziatura lortu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Gaur egun BATZ taldean ingeniaria da eta taldearen zuzendaritza-kidea ere, trokelgintzako kalitate kudeaketako arduradun karguan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* BATZ

## Kanpo estekak
Barruan (Degas)

***Barruan*** () 1868-1869 artean Edgar Degas frantziarrak margotutako olio-pintura bat da. Lana oso polemiko eta misteriotsua izan da. "Degaseko obra nagusien artean nahasgarriena" bezala deskribatua izan da. Lanpara baten argitan, gela batean, zutik dagoen gizon baten eta barruko arropan eserita dagoen emakume baten arteko konfrontazio tirabiratsu eta isil bat irudikatzen du margolanak. Tentsio dramatikoa eta anbiguotasun narratiboa dira pintura honen ezaugarriak.

Eszenaren antzerki-izaerak konposiziorako literatura-iturri bat bilatzera bideratu ditu artearen historialariak, baina proposamenetako batek ere ez du espezialisten onarpen orokorrik izan. 1976an, izan ere, Theodore Reff arte-historialariak bere iritzia argitaratu zuen: Barruan Émile Zolaren *Thérèse Raquin*en eleberriko eszena bat deskribatzen du. Ideia horrek onarpen nahiko handia lortu zuen.
Pinturaren izenburua bera ere zalantzazkoa da; artistaren ezagunek *Le viol* edo *Intérieur* gisa aipatu zuten, eta azken izenburu horrekin erakutsi zuen Degasek lehen aldiz 1905ean, Parisko Salonen. Gaur egun Filadelfiako Arte Museoan dago, AEBetan. 

## Historia 
Degasek *Barruan* margotu zuen, Errealismoarekin zuen gero eta konpromiso handiagoak aurreko kezka historikoetatik urrundu zuenean: *Semiramis Babilonia eraikitzen* (1860 – 1862), *Espartar gazteak ariketak egiten* (ca.1860), eta Saloian bere debuta markatu zuen lana, *Erdi Aroko gerra-eszena* (1865). 

## Deskribapena 
Tamainu handikoa da: 81,3 zentimetro × 114,3 zentimetro.

Elementuak osagarriak balira bezala jarrita daude, eta argiztapen dramatikoak, berriz, obra bat antzezten ari den irudipena areagotzen du. Kontrastatu egiten du zutik dagoen gizona, harro-harro, aurpegi gogorrez, atearen kontra jarrita, gelako gunerik ilunenean, emakumea barruko arropan eserita dagoela, ziurrenik negarrez, lanpara argitzen duen bizkarra emanez. Lanparak islak ateratzen ditu josteko kaxaren forruari eta mahaitxoaren gainean dagoen lepokoari.

Bi pertsonaien irudien artean, birjintasun zikindu baten sinboloa ikus daiteke: izokin-arrosa kolorez tapizatutako kutxa bat argiztatzen duen lanpararen argi sendoa; kutxa oihal zuriz betea agertzen da. Bernd Groweren arabera, "eszena honek ez du soilik emakumearen umiliazioa jasotzen; norbaiten menpe egotearen eta erasoaren arteko ezkutuko kontrasteak erakusten du, sexuen arteko tentsioan, biak ez direla gai irtenbiderik aurkitzeko".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* .Margolanaren fitxa Filadelfiako Arte Museoaren webgunean.
Angela Ro Ro

**Angela Maria Diniz Gonsalves** (Rio de Janeiro, 1949ko abenduaren 5a – *ibidem*, 2025eko irailaren 8a), ***Angela Ro Ro*** izen artistikoz ezagunagoa, brasildar egile abeslaria izan zen, Ella Fitzgerald, Maysa Matarazzo eta Jacques Brelen eragina jaso zuena. Bere lehen diskoa *Rolling Stone Brazil* aldizkariak Brasilgo disko onenetakotzat jo zuen. Ro Ro izan zen Brasilen lesbiana gisa armairutik irten zen lehenengo abeslarietako bat.

## Diskografia 
* *Angela Ro Ro* (1979)
* *Só Nos Resta Viver* (1980)
* *Escândalo!* (1981)
* *Simples Carinho* (1982)
* *A Vida é Mesmo Assim* (1984)
* *Eu Desatino* (1984)
* *Prova De Amor* (1988)
* *Ao Vivo* (1993)
* *Acertei No Milênio* (2000)
* *Compasso* (2006)
* *Ao Vivo* (2006)
* *Escândalo* (2009)
* *Feliz da Vida!* (2013)
* *Selvagem* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dromore gaztelua (Clare konderria)

**Dromore gaztelua**, , Irlandako Ruan udalerrian dagoen gaztelu bat da, Clare konderrian. Crusheen eta Corofin udalerrien artean dago, Dromore aintziraren iparraldeko penintsula batean.

Ziur aski XVI. mendean eraiki zen eta XVII. mendean O'Brien dinastiako Teige O'Brien buruzagiak zaharberritu zuen.
Chinameca sumendia

**Chinameca** (**El Pacayal** ere deitua) Erdialdeko Amerikako historian erupzio indartsuenetako bat izan duen geruza-sumendia da, El Salvadorren erdialde-ekialdean kokatua. San Miguel sumendiaren iparraldean dago, eta Chinameca hiriaren gainean altxatzen da, San Miguel departamenduan (El Salvador). Laguna Seca el Pacayal izeneko 2 kilometro zabaleko galdara bat gaina du sumendiak, eta mendebaldean, Cerro el Limbo kono parasitoa, duela 59,000 urte erupzio superbolkaniko baten kolpasoak sortutako galdararen ertza baino gorago dago. Fumarolak aurkitu daitezke iparraldean, eta esplorazio geotermikoko programa baten gunea izan da.  Duela 59.000 urte, Chinameca sumendiaren antzinako eraikinak 1.600 m-ko altuera zuen, baina erupzio superbolkaniko batek eragin zuen galdara horren kolapsoa; materialaren kanporatze osoa 132.000 tona pirokalsto izan zen, beraz, VEI–7,3 du, 77.000 tona magma erupzioan drainatu zirelarik. Azken erupzio lehergarria duela 50.000 urte izan zen Pacayal erupzioan erregistratu zen, sumendiak pliniat erupzioa izan zuenean, non errauts zutabeak 23 km-ko altuera lortu zuen, eta piroklastoren kanporatzea 3,1 km³-ko ingurukoa da, IEV–4.9 erupzio batek ezaugarritzen duelarik.  Sumendiaren azken aktibitatea 1951ko El Salvadorreko lurrikarekin lotuta dago: 5.9, 5.5 eta 6.2 magnitudeko hiru azaleko lurrikara indartsu gertatu ziren 1951ko maiatzaren 6an eta 7an, Jucuapa hiriaren ondoan, sumendiaren ipar-mendebaldeko oinarrian. Lurrikarek 400-1.000 biktima utzi zituzten, eta 25.000 etxerik gabe inguru. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lurrikararen estatistikak
* Chinameca sumendiari buruz
Drino

**Drino** edo **Drinos** (, ) hegoaldeko Albaniako ibaia da, Vjosëren ibaiadarra dena. 84,6 km luzera du eta haren arroa 1320 km² ditu. Greziako Ioanina eskualdeko ipar-mendebaldean du jatorria, Delvinaki herrixkatik gertu. Hasieran, bere ibilgua hego-mendebaldera doa, gero ipar-mendebaldera eta Albaniako muga zeharkatzen du Ktismatatik gertu. Ipar-mendebaldera jarraitzen du Gjirokastërretik eta Vjosëan amaitzen da, Tepelenëtik gertu.

## Hidronimoa 
Ibaiaren albanierazko izena Drino da, eta greziar izena, berriz, Drinos (Δρίνος). Hidronimoak, iliriar jatorrikotzat hartzen den *Drin-* sustraia du,  iparraldeko Albaniako Drin eta Bosnia-Herzegovina eta Serbia zeharkatzen dituen Drina ibaietan ere agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarafan

**Sarafan** (,  ahoskatua;  hitzetik ekarria, euskaraz "buru[tik] oinetara") errusiar emakumezko jantzi tradizionala da. Mahukarik gabeko soineko luze trapezoidala da, tiranteduna. Mahuka luzeko alkandora zuriarekin batera, XVIII. mendetik aurrera gerrira muga daiteke oihalezko gerriko batekin. Jantzi hori neskek eta emakumeek erabili zuten iparraldeko eta erdialdeko Errusiako landa-eremuetan eta Volgako eskualdeetan, XX. mendearen hasierara arte.

Ziur aski kaftandik eratorria, janzki mota hau aipatzen duten lehen kronikak 1376. urtekoak dira, eta ordutik XX. mendea ondo sartu arte erabili zuten emakume nekazariek, bereziki Errusiako erdialdeko eta iparraldeko emakumeek. Ordutik, errusiar folklore taldeek bakarrik erabiliko dute, kantu eta dantza herrikoiak antzeztuz. XVIII. mendearen hasieratik, goi-klaseek sarafana eta gainerako jantzi tradizionalak erabiltzeari utzi zioten, gorteko ereduen mesedetan, Frantziako eta Alemaniako gorteetan erabilitakoetan inspiratuta, eta, ordutik, mendebaldeko Europako moda hartu zuten, eta horrela jarraitu zuen landa-eremuko emakumeen artean bakarrik. Osagarri gisa, mantelinak eta xalak izan zitzakeen, edo ohiko kokoxnik burukoa ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vakak

**Vakak** (*Wakak* bezala ere idatzia) Afganistango Asiako herrialdeko hiriburua den Kabulen hego-ekialdean dagoen eremu bolkaniko txikia da. 18 sumendi dazitiko eta trakitiko ditu, laba-domoak barne, eta, agian, galdara zahar bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Conversation piece

[thumb|[Thomas Gainsboroughen *Elkarrizketa parkean*.]]

***Conversation piece*** («elkarrizketen erretratuak» edo «elkarrizketa pieza» ) taldeko erretratuetarako erabiltzen den terminoa da; normalean testuinguru informaletan aukezten dira. Batez ere XVIII. mendean Erresuma Batuan zabaldu ziren, 1720ko hamarkadatik aurrera. Itxuraz elkarrizketa batean edo beste jardueraren batean aritzen den talde baten irudikapena dute bereizgarri, askotan kanpoan.

Familia bereko kide talde bat izan ohi zen, baina lagunak ere sar zitezkeen. Batzuetan ere, lagun-taldeak dira, elkarte bateko kideak edo ehiztariak, edo beste talderen bateko kideak. Normalean, pinturak nahiko txikiak izaten dira.

Generoa XVII. mendeko Herbehereetako erretratutik garatu zen. Bertan, taldeko erretratu asko margotu ziren, bai familia-taldeenak, bai erakundeetako gobernadore edo erregenteenak, bai milizia zibikoetako ofizialenak.
Frans Halsek, Rembrandtek eta beste artista batzuek taldearen erretratua arintzeko hainbat pose eta teknika landu zituzten, adibidez *Gaueko erronda* ospetsuan.

## Kontzeptuaren garapena 
Jatorrizko *conversation piece*-k, batzuetan, talde batu bat irudikatzen zuten objektu baten inguruko elkarrizketan, eta objektu hori zientziarekin edo erudizioarekin lotutako zerbait izan ohi zen. *Conversation piece* esamoldeak beste esanahi bat hartu zuen geroago: haiei buruz hitz egiteko behar bezain interesgarritzat jotzen ziren objektuak adierazten zuen. Elkarrizketa bati ekiteko estimulua ematen dute.

## Egileak eta barietateak 
*Conversation piece* mota asko daude, ia egileen araberakoak:
* Elkarrekiko aktibitate inguruan, esaterako ehizaldian, oturuntza batean do aretoko kontzertu batean. Zaldiak eta txakurrak agertzea ere ohikoa da. Arthur Devis ospetsua izan zen. 
* Generoaren parodiak: hori egin zuen William Hogarth, esaterako *A Midnight Modern Conversation* irarlanean, gizonezkoen talde baten moskorraldiaren irudia.
* Conversatio piece konplexuak, esaterako Johann Zoffanyk egiten zituenak. George Stubbsen erretratuek ere horrelako konplexutasuna hartzen dute,
zaldiak eta zalgurdiak sartzen margolanean.
* Joshua Reynoldsek ohikoak ziren tamainu txikikoak egin zituen baina baita ere handiak. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Conversation Piece, or Lovers in a Park.jpg| *Conversation Piece, edo Maitaleak parkean* (1727), Philippe Mercierren lana.
Fitxategi:Gawen Hamilton - Group portrait, probably of the Raikes family - Google Art Project.jpg| *Taldeko erretratua* (1730-32 ingurukoa), Gawen Hamiltonen lana.
Fitxategi:A Midnight Modern Conversation.jpg|*Gauerdiko elkarrizketa modernoa* (1730 ingurukoa), William Hogarthen irarlana.
Fitxategi:Brooklyn Museum - A Conversation Piece - John Rubens Smith.jpg|*A Conversation Piece* (1794-1798 ingurukoa), John Rubens Smithen margolana, Brooklyn Museum.
Fitxategi:Drouais - Le marquis de Sourches et sa famille.jpg|*Sourches markesaren familia erretratua* (1756 ingurukoa), François-Hubert Drouaisen olio mihise gainean, Versaillesko jauregia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Usulutango sumendia

**Usulutango sumendia** Tecapa-Chinameca mendizerratik gertu dago, Usulutan departamenduan, El Salvadorren.

Izen bereko hiria dagoen kostako lautadaren zati da. Formazio arrokatsua da eta bi tontor ditu. Ez du kraterrik.

## Erreferentziak 
* "Usulutan". Global Volcanism Program. Smithsonian Institutua

## Kanpo estekak
Dacht-i-Navar

**Dacht-i-Navar** Afganistanen dagoen talde bolkanikoa da, Kabuleko hego-mendebaldean kokatua. Laba-domoak Dacht-i-Navar sumendi-taldearen hegoaldeko aldean daude.

Bere azken erupzioaren data ezezaguna da.

6 graduko lurrikara batek Dacht-i-Navar taldea kolpatu zuen 2008ko urriaren 6an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Satelite bidezko irudiak

## Kanpo estekak
Kusunose Yukihiko

Japoniako Armada Inperialaren hasierako jenerala izan zen.

## Biografia 
Kusunose Tosa domeinuko (gaur egungo Kōchi prefektura) samurai familia bateko seme zaharrena izan zen. 1880ko abenduan sartu zen Japoniako Armada Inperialean, artillerian zerbitzatuz, eta 1881etik 1885era Frantzian eta Prusian entrenamendurako atxiki militar gisa bidali zuten. Japoniara itzuli ondoren, Japoniako Guardia Inperialeko artilleria batailoi batean zerbitzatu zuen 1888an, eta ondoren, Japoniako Armada Inperialeko Estatu Nagusiko hainbat administrazio eta langile kargutan aritu zen. Kusunose San Petersburgoko (Errusia) Japoniako enbaxadako ofizial egoiliar gisa izendatu zuten 1891ko apiriletik 1893ko irailera, eta Europako gaietako aditu nagusitzat hartu zuten.

1894ko azarotik aurrera, Kusunose Seulgo (Korea) Japoniako kontsulaturako ofizial egoiliar gisa izendatu zuten. Harremanak oso tenkatuak ziren Japoniaren eta Joseon dinastiako Koreako gobernuaren artean, japoniarren aldeko eta japoniarren aurkako taldeen artean banatuta baitzegoen. Kusunose Seulen egon zen Min erreginaren hilketan, eta Japoniara itzuli zenean atxilotu egin zuten (Miura Gorō eta Japoniako kontsulatuko beste hainbat kide zibil eta militarrekin batera). Miurarekin batera, Kusunose askatu zuten IJA 5. Dibisioak epaimahai militar batek errugabetzat jo ondoren, "froga faltagatik".

Ondoren, Kusunose Japoniako Taiwango Armadako Estatu Nagusiko burua izendatu zuten denbora labur batez, eta gero IJA 12. Dibisioko estatuburu izan zen 1900ean. 1901eko ekainean jeneral nagusi izendatu zuten. Ondoren, Tsushima gotorlekuaren eta Osakako Artilleria Arsenalaren komandante izan zen.

Errusia-Japonia Gerran, Kusunose Japoniako Bigarren Armadako artilleria astun japoniarraren komandantea izan zen. Gerran geroago, Japoniako Laugarren Armadako artilleria komandatu zuen, eta gero Mantxuriako armadakoa, Mukdeneko gudu erabakigarrian parte hartuz. Gerra ostean, Yura gotorlekua komandatu zuen, eta 1906tik aurrera, Karafutoko japoniar goarnizio indarrera bidali zuten.

Kusunose ere teniente jeneral izendatu zuten 1907an. 1913ko ekainean, Armada ministro bihurtu zen. Apirilean erreserban sartu zen. 1917. 1927ko martxoaren 20an hil zen, eta bere hilobia Tama hilerrian dago, Fuchūn, Tokion.

## Kargu politiko eta militarrak 
## Kanpo estekak
Ogi eta gatz

250px|thumb|Ogia eta gatza eskaintzen, agur tipikoa
**Ogia eta gatza** (, , , , , , , , , ) eskaintzea agur-zeremonia baterako eslaviar tradizioa da. Gonbidatu garrantzitsu bat etxera edo herrialde batera iristen denean, ogia eta gatza eskaintzen diote ruxnik batean (brodatu herrikoia duen oihala). Errusian harrera ofizialetan herri-soinekodun (sarafana eta kokoxnika, adibidez) emakume batek ogia eta gatza eskaintzea ohikoa da. Lituanian -*duona ir druska* deitua- eta Errumanian- *pâine şi sare* deitua- ere antzeko tradizioak daude.

## Eslaviar tradizioak 
Kultura askotan ogia eta gatza konbinatzeak zeregin sinboliko handia du: ogiak aberastasuna eta ongizatea irudikatzen ditu, eta gatzak etsaietatik eta magietatik babesten du.

Errusiar kulturan, janariaren hasieran eta amaieran, zorte onerako eta ongizaterako, gatz pittin bat zuen ogi zati bat jatea gomendatzen zuten. Ogia eta gatza gonbidatuari eskaintzeak gonbidatuaren eta etxeko nagusiaren arteko adiskidetasuna eta konfiantzazko harremana adierazten du; oparia ukatzea keinu iraingarritzat hartzen da. Tsarren Inperioko eskualde batzuetan etsaiari edateko eta gatzdun ogia jateko ematea tipikoa zen, etsaitasunaren ordez bakea eta adiskidetasuna egon zitezen. Gaur egun, etxeko nagusien ongietorri bero eta adiskidetsuari ere *jlebosolie* esaten zaio.

Antzina, *khleb da sol!* esaldiak esanahi magikoa zuen. Jakob Reitenfelsek idatzi zuen bezala, errusiarrek norbait jaten ikusten bazuten, orduan ''* () hitz sakratuak esango dizkiote, zeinen bidez, bere ustearen arabera, espiritu gaiztoak kanporatzen diren. Antonio Posevino jesuitaren arabera, *khleb da sol!'' hitzak ahoskatzen zituzten bazkariaren amaieran, amaitzeko.

1987ko otsailaren 8an Soiuz TM-2ko Juri Romarenko kosmonauta eta Aleksandr Laveikin, hegaldi-ingeniaria, lehen bidaia espaziala egin ondoren, Mirrera iritsi ziren. Estaziora sartzean, ogia eta gatza aurkitu zituzten, aurrekoek utzi zieten ongietorriaren ikurra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antofagastako artxidiozesia

**Antofagastako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar artxidiozesia da. 1881ean ezarri zen *sui iuris* misio gisa, 1887an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1928ko otsailaren 3an elizbarruti mailara eta 1967ko ekainaren 28an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Antofagastan dago. Egun artzapezpikua Ignacio Ducasse da.

## Ordinarioak 
### Antofagastako *sui iuris* misioko nagusiak 
* Raymundo Cisternas (1881-1882)
* Juan Luis Montes Solar (1882-?)
* Florencio Eduardo Fontecilla Sánchez (1883-1886)

### Antofagastako bikario apostolikoak 
* Luis Silva Lezaeta (1887-1896)
* Felipe Salas Errázuriz (1896-1905)
* Luis Silva Lezaeta (1904-1928)

### Antofagastako apezpikuak 
* Luis Silva Lezaeta (1928-1929)
* Alfredo Cifuentes Gómez (1933-1943)
* Hernán Frías Hurtado (1945-1957)
* Francisco de Borja Valenzuela (1957-1967)

### Antofagastako artzapezpikuak 
* Francisco de Borja Valenzuela (1967-1974)
* Carlos Oviedo Cavada (1974-1990)
* Patricio Infante Alfonso (1990-2004)
* Pablo Lizama Riquelme (2004-2017)
* Ignacio Ducasse (2017-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Pablo Lizama Riquelme (2004)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Arturo Mery Beckdorf (1941-1944)
* Juan Luis Ysern de Arce (1972-1974)
* Juan Bautista Herrada Armijo (1991-1997)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calamako San Joanes Bataiatzailearen elizbarrutia

**Calamako San Joanes Bataiatzailearen elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1965eko uztailaren 21ean ezarri zen Calamako lurralde prelatutza gisa eta 2010eko otsailaren 20an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Calaman dago. Egun apezpikua Tomás Abel Carrasco Cortés da.

## Ordinarioak 
### Calamako prelatuak 
* Orozimbo Fuenzalida (1968-1970)
* Juan Bautista Herrada Armijo (1982-1991)
* Cristián Contreras Molina (1992-2002)
* Guillermo Patricio Vera Soto (2003-2010)

### Calamako apezpikuak 
* Guillermo Patricio Vera Soto (2010-2014)
* Óscar Hernán Blanco Martínez (2016-2022)
* Tomás Abel Carrasco Cortés (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dromore aintzira (Clare konderria)

**Dromore aintzira**,  eta , Irlandako mendebaldeko ur gezako aintzira bat da, Clare konderrian.

Ennis udalerritik 10 kilometro iparraldera dago, Ruan herritik hurbil. Dromore gaztelua aintziraren ipar-ekialdean dago.
Aricako San Marko elizbarrutia

**Aricako San Marko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1959ko otsailaren 17an ezarri zen Aricako lurralde prelatutza gisa, 1986ko abuztuaren 29an elizbarruti mailara igo zen eta 2011ko urrilaren 12an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Arican dago. Egun apezpikua Moisés Carlos Atisha Contreras da.

## Ordinarioak 
### Aricako prelatua 
* Ramón Salas Valdés (1963-1986)

### Aricako apezpikuak 
* Ramón Salas Valdés (1986-1993)
* Renato Hasche Sánchez (1993-2003)
* Héctor Vargas Bastidas (2003-2013)
* Moisés Carlos Atisha Contreras (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argynnis pandora

***Argynnis pandora*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europa hegoaldean, Asian zehar Indiaraino eta Afrika iparraldean aurkitzen da, baita Kanariar uharteetan ere. Euskal Herrian ere ikusten da.

## Taxonomia 
Johann N. C. Michael Denis eta Ignaz Schiffermüller austriar entomologoek deskribatu zuten 1775. urtean. *Papilio pandora* izena eman zioten, Pandora mito greziarrari omenaldia eginez.

## Deskribapena 
Tamaina handiko tximeleta da, 58 eta 74 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak urre koloreko hegalak ditu, tonu berdexka dutenak. Hegal bietan puntu beltzezko lerroak ikusten dira. Azpialdean aurreko hegalak orban laranja-gorrixka berezi bat du, atzeko hegala berdexka da eta zilar koloreko lerroak ditu. Emea handiagoa da arra baino eta hegalen gainaldea berdeagoa du. Azpialdean atzeko hegaleko zilar koloreko lerroak markatuagoak ditu.

Beldarrak kolore iluna du, ia beltza, eta bizkarraldean puntu gorriak ditu, ez oso deigarriak. Multzoka kokaturiko arantza argi samarrak ditu.

## Bizi zikloa 
Maiatza eta iraila artean ikusten dira helduak. Belaunaldi bakarra ateratzen du urtean, bizialdi luzea baitute, eta urtearen arabera tximeleta ugaria edo urria izango da. Arrek lurraldekotasun handia izaten dute. Emeak arrautzak banan bana jartzen ditu, landareetan edo lurraren gainean. Handik ateratzen den beldarrak *Viola* generotako landaretaz elikatzen da eta negua iristean hibernatu egiten du. Udaberrian pupa eratzen du harri artean edo landare artean, beti ere lurrean.

## Habitata 
Zelai epel loretsuetan eta bide ertzetan ikusten da, itsas mailatik hasi eta 1.700 metrotako altuerararino.

## Iruditegia 

Irudi:Argynnis pandora 20140805.jpg|Arra.
Irudi:Argynnis pandora - Cardinal butterfly 02.jpg|Arraren azpialdea.
Irudi:Argynnis pandora (Pandora) - Flickr - S. Rae (2).jpg|Emea.
Irudi:Cardinal (Argynnis pandora) female underside Dobruja.jpg|Emearen azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iquiqueko elizbarrutia

**Iquiqueko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1880an ezarri zen Tarapacáko bikariotza apostoliko gisa eta 1929ko abenduaren 20an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Iquiquen dago. Egun apezpikua Isauro Ulises Covili Linfati da.

## Ordinarioak 
### Tarapacáko bikario apostolikoak 
* Camilo Ortúzar Montt (1882-1887)
* Plácido Labarca Olivares (1887-1890)
* Pedro María Vivanco Ortiz (1890-1892)
* Daniel Fuenzalida Santelices (1892-1895)
* Guillermo Juan Carter Gallo (1895-1906)
* Víctor Manuel Montero Carvallo (1906-1907)
* José María Caro Rodríguez (1911-1925)
* José Miguel Godoy Herrera (1925-1926)
* Carlos Labbé Márquez (1926-1929)

### Iquiqueko apezpikuak 
* Carlos Labbé Márquez (1929-1941)
* Pedro Aguilera Narbona (1941-1966)
* José del Carmen Valle Gallardo (1966-1986)
* Francisco Javier Prado Aránguiz (1984-1988)
* Enrique Troncoso Troncoso (1989-2000)
* Juan Barros Madrid (2000-2004)
* Marco Antonio Órdenes Fernández (2006-2012)
* Guillermo Patricio Vera Soto (2014-2021)
* Isauro Ilises Covili Linfati (2022-)

## Apezpiku laguntzailea 
* José del Carmen Valle Gallardo (1963-1966),

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moët & Chandon

1743an sortua eta Épernayn egoitza duena, **Moët & Chandon** munduko xanpain ekoizle eta xanpain etxe ospetsuena eta salduena da. Kolore hori argia du, tonu berdexka arin batekin.

Edateko tenperatura aproposa 7 °C ingurukoa da. Xanpain hau bi mende baino gehiago daramatza upategietan eta 1927tik du jatorrizko deitura.

Moët & Chandon LVMH luxuzko produktuen talde frantsesaren parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* moet.com, Moët & Chandonren webgune ofiziala
Jumana El Husseini

**Jumana El Husseini** (; Jerusalem, Palestinako Britainiar Mandatua, 1932ko apirilaren 2a – Paris, Frantzia, 2018ko apirilaren 11) palestinar margolaria eta eskultorea izan zen, Parisen bizi izan zen. Hainbat sari jaso zituen, eta nazioarte mailako erakusketen erregistro zabala izan zuen.

## Bizitza 
Pintura, eskultura eta zeramika ikasi zituen Beiruten eta Parisen 

### Estiloa 
Ezaguna izan zen emakume palestinarren pintura figuratiboak eta etxebizitzak modu geometrikoan egiteagatik Jerusalemen zein Jerikon. Bere estiloa forma errealista eta geometrikoak ziren eta, 1987. urtetik, abstraktua ere sartu zuen, arabiar kaligrafia gogorarazten duten lerro ondulatorioekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jumama El Husseini's-en webgune ofiziala
István Bittó

**István Bittó** (Sárosfa, 1822ko maiatzaren 3a – Budapest, 1903ko martxoaren 7a) hungariar politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1874tik 1875era.

Hungariako nobleziako familia batean jaio zen. Zuzenbidea ikasi zuen eta legezko zerbitzu zibilean lan egin zuen. 1848ko Hungariako Iraultzan parte hartu zuen eta Hungariako parlamentuko kide izan zen. Porrotaren ondoren, bi urte eman zituen erbesteratuta, eta 1851n itzuli zen herrialdera. 1861etik parlamentuko kide izan zen, Ferenc Déaken Alderdi Liberala ordezkatuz.

Austria-Hungaria Konpromisoaren ondoren, Bittó Justizia ministro izan zen 1871etik 1872ra Menyhért Lónyayren gobernuan eta Hungariako parlamentuko presidente 1872tik 1874ra. Hungariako lehen ministroa ere izan zen 1874tik 1875era. Kálmán Tiszaren gobernuan, Bittó oposizioko kide izan zen eta 1899tik hil zen arte Magnateen Ganberako kide izan zen.
Manchesterko udaletxea

**Manchesterko udaletxea**, , Ingalaterrako Manchester hiriko udaletxea eta Udalaren egoitza da. Albert Square plazan dago.

1868-1877 artean Alfred Waterhouse arkitektoak neogotiko estiloaz eraiki arazi zuen.
Jayne Wisener

**Jayne Wisener** (Ballymoney, Ipar Irlanda, 1987ko maiatzaren 19a) aktore eta abeslaria da. Ezaguna da, betez ere *Sweeney Todd* filmean Johanna pertsonaia antzezteagatik.

## Bizitza 
Wisener Ballymoneyn jaio zen eta Coleraine-n (Ipar Irlanda) hazi zen, non neskentzako Coleraine High School-era joan zen.

### Aktore ibilbidea 
2005. urtean, Antrim ordezkatu zuen Rose of Tralee lehiaketan. Wisener *Musical Theatre 4 Youth*-en parte ere izan zen, eta bertan Falling-en ekoizpen batean agertu zen.

Derry-ko Millennium Forum-eko *West Side* Story-ren produkzio batean ari zela, talentu 'ehiztari' batek Wisener ikusi zuen, eta *Sweeney Todd-*en paper baterako audientzia eskatu zion. Wisener, 19 urterekin, "zaharregia" zen 15 urteko Johanna Barkerren papera egiteko. Horixe esan ziotenean, Wisenerrek, "e-mail bat bidali zien, makillajerik gabeko [bere] argazki batzuekin. Oro har, gazte izateak ez dio inolako mesederik egiten [aktore bati], baina une hartan nahiko pozik zegoen".

Royal Scottish Academy of Music and Draman entrenatu zen urtebetez, baina utzi egin zuen Johannaren papera *Sweeney* *Todd*-en lortu ostean.

Wisenerrek Donmar Warehousen egin zuen debuta antzerkian, 2007. urtean. *Boogeyman* 3n agertu zen, Amy interpretatuz, eta 2008. urteko azaroan Sophieren paper bat sortu zen musikal berri batean, *The Lost Christmas*, Laurence Mark Wythe musikariaren eskutik, Londreseko Trafalgar Studiosen. 2009. urtean, *The Inbetweeners* telesaileko atal batean agertu zen. 2009. urteko bukaeran, 2010. urteko hasierara arte, Mary Lennox antzezten agertu zen West Yorkshire Playhouseko *The Secret Garden* antzerkian. 2010. urtean, Jaynek Jay interpretatu zuen Erresuma Batuko film batean, *Life Just Is* (posprodukzioa 2011). Paul Nichollsekin batera protagonista izan zen eta bien arteko harreman konplexua landu nahian bikote bat interpretatu zuten.

2011. urteko martxoan, Sally interpretatu zuen, emakume delitugileen zentro bateko emakume gaztea, *The Runawayn*, Martina Coleren nobelan oinarrituta.

### Hautatutako kredituak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Amilibia

**Aitor Amilibia Alarcia** (1962) Donostiako (Gipuzkoa) musikari euskalduna da. Donostiako Kontserbatorioan egin zituen musika ikasketak, Jose Ignacio Ansorenarekin, eta han amaitu zuen karrera, kalifikazio gorenekin.

Beste sari batzuen artean, 1980an lehen saria irabazi zuen Donostian ospatutako "José Ignacio Montes" bakarlari lehiaketan eta lehen saria 1984an Donostian ospatutako "Isidro Ansorena" txistu bandaren lehiaketan.

Kontzertista gisa, Jose Antonio Hontoria akordeoi jotzailearekin bikotea osatu du, Pedro Guallar organo jotzailearekin hirukotea, edota Juan Manuel Gomez de Edeta tronpa jotzailearekin, eta hainbat txistu bandarekin jo du. Hilario Extremiana, Carlos Ibarra eta Felix Ibarrondo konpositoreek hari eskainitako hainbat lan estreinatu ditu Aitor Amilibiak.

1981az geroztik, "Juan Crisóstomo de Arriaga" Bilboko Kontserbatorioko txistu irakaslea da eta 2002az geroztik Musikene, Euskal Herriko goi-mailako musika ikastegiko irakaslea da. Jesús Alonso kontserbatorioko akustika-irakaslearekin batera, txistuari buruzko ikerketa bat egin zuen, eta oinarrizko posizioetatik eratorritako bitarteen afinazioan doikuntza hobea lortzeko aukera aztertu zuen, baita erregistro akutuko harmonikoen ekoizpena hobetzeko aukera ere.

## Diskografia 
* *Hiru zuloei zirika* (2003, Berziztu)
* *Hauspo biri eragin eta...* (2007, Berziztu)
* *Arian arian* (2010, Silboberri)
* *Handik ta hemendik (Basque Impressions I)* (2016, Orpheus & Silboberri)
* *Iñeruntz (Basque Impressions II)* (2017, Orpheus & Silboberri)
* *Jalgi hadi mundura (Basque Impressions III)* (2019, Orpheus & Silboberri)
* *Larre zabalean (Basque Impressions IV)* (2022, Orpheus & Silboberri)

## Partaidetzak eta jaialdiak 
* Txistua XXI.mendean Silboberri
* Radiotelevisión Españolako Orkestraren denboraldia
* Arte Ederretako Zirkulua
* Donostiako Musika Hamabostaldia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auñamendi Eusko Entziklopedia
Eve Gordon

**Eve Gordon** edo **Eve Bennett-Gordon** (Pittsburgh, Pennsylvania, AEB, 1960ko ekainaren 25a) estatubatuar aktorea da. Ezaguna egin zen *Recounten* Mónica Klain, Ron Klainen emaztea (Kevin Spacey aktoreak interpretatua) antzezteagatik, *A Woman Named Jackie-n* Marilyn Monroe pertsonaia egiteagatik, Felicity-ren ama interpretatzeagatik, edo Norman Lear-ek ekoiztutako *The Powers That Be*-n lan egiteagatik. *Honey, We Shrunk Ourselves* (Rick Moranis) eta *Two and a Half Men* (Half Men) filmetan protagonista izan zen. 

## Bizitza 
Gordon Pittsburghen jaio zen, Pennsylvanian, Mary (ezkongabetan McDougall) historialariaren eta Richard Bennett Gordon historia irakasle eta abokatuaren alaba. 

### Aktore ibilbidea 
1982. urtean hasi zuen ibilbidea, Marge Tallworth pertsonaia interpretatu zuenean *The World According to Garp* filmean. Horren ostean, *ER* telesaila, *The Partridge Family Story*, *Avalon y Honey*, *We Shrunk Ourselves* (Diane Szalinski pertsonaia) eta *Almost Grown*  zein *The Good Life* telesailean protagonista izan zen Drew Carey-rekin batera.

2011. urtean, *American Horror Story* telesaileko atal batzuetan agertu zen.

## Bizitza pertsonala 
Eve Todd Waringekin ezkonduta dago eta bi alaba izan zituen, Tess (1993) eta Grace (1996).

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telebista 
### Zinea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Parish

**Sarah Parish** (Yeovil, Somerset, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1968ko ekainaren 7a) britainiar aktorea da. Ezaguna egin zen *Mistresses* telesailean Katie Roden pertsonaia antzeztu zuenean. 

## Bizitza 
Bere neba John Parish musikari eta musika ekoizlea da. Dervla Kirwan eta Amanda Holden aktoreen oso lagun ona da. Sarah eta Dervla "Aphra Productions" ekoizpen konpainiaren jabeak dira.

2005. urteko abenduaren 15ean James Murray aktorearekin ezkondu zen, bikoteak bere lehen alaba Ella-Jayne Murrayri ongietorria eman zion 2008ko maiatzean, sasoia baino lehen jaio eta 2009ko urtarrilaren erdialdean hil zen, zortzi hilabete besterik ez zituenean, Rubinstein-Taybi sindromea izenez ezagutzen den bihotzeko sortzetiko arazo baten ondorioz. Aurretik, bi aldiz operatu zuten akatsa konpontzeko, baina emaitza onik gabe.

Bikoteak Nell Murray bere bigarren alabari ongi etorria eman zion 2009. urteko azaroan.

## Ibilbidea 
1997. urtean, *Peak Practice* telesailean sartu zen, eta Dawn Rudge harreragilearen papera bete zuen 1999. urtera arte.

2002. urtean *Cutting It* telesailean sartu zen eta Allie Henshallen pertsonaiarena egin zuen 2005. urtean telesaila bukatu arte, Jason Merrells eta Amanda Holden aktoreekin batera.

2004. urtean, *Blackpool* telesailean agertu zen, eta Natalie Holden interpretatu zuen, Ripley Holden (David Morrisey) arkadaren jabearen emaztea, zeinak Peter Carlisle (David Tennant) polizia-ofizialarekin abentura bat zuen, eta senarraren hilketa ikertzen ari zen.

2008. urtean *Mistresses* britainiar telesailean sartu zen eta bertan Katie Roden psikiatraren papera egin zuen telesailaren bukaerara arte, 2010. urtean.Bere pertsonaia, Katie, oso emakume errespetatua zen lanean, eta, azkenean, bi urtez maitasun-harremana izan zuen bizitza amaieran zegoen paziente batekin.

2009. urtean Merlin zientzia-fikziozko telesailaren bi ataletan gonbidatua izan zen, non Lady Catrina noblea interpretatu zuen, Tregorren etxekoa.

2010. urteean Lady Regan Hamleigh interpretatu zuen *The Pillars of the Earth* telesailean, Ian McShane, Matthew Macfadyen eta Donald Sutherlandekin batera. Regan pertsonaia Lord Percyrekin ezkonduta dago eta ez du ezeren aurrean amore ematen bere familia eta William Hamleigh (David Oakes aktorea) semea gizarte mailarik gorenera iristeko.

2011. urtean, *Monroe* medikuen telesail dramatikoaren zerrendara batu zen, eta Jenny Bremner doktorearen rola betetzen hasi zen.

2016ko apirilean iragarri zen Sarah *Broadchurch* britainiar suspentse-telesailaren hirugarren eta azken denboraldiko zerrendako aktoreetako bat izan zen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telebistako serieak 
### Filmak 
### Irratia 
### Agerraldiak 
### Zuzendari eta narratzaile 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Digital Sp | Celebrity News | Sarah Parish
*
* Sarah Parish on TV.com   .
* BBC - Drama Faces - Sarah Parish
* Sarah Parish - Zimbio
Samantha Barks

**Samantha Barks** (Laxey, Man uhartea, 1990eko urriaren 2a) aktore eta abeslari britainiarra da. Ezguna egin zen, batez ere  fikziozko Éponine pertsonaiaren interpretazioa egitean.

## Bizitza 
Samantha Man uhartean dagoen Laxey herrixkan hazi zen. Lehen Hezkuntzako Lazey eta Ninian's High School-en ikasi zuen, Londresera  Chiswick-eko The Arts Educational Schools-en ikastera joan baino lehen. Balleta ikasten hasi zen 3 urterekin.

2008. urtean, ''I'd Do Anything* delakoan lehiatu zen Barks, eta finalista izan zen *Oliver!* musikalaren West Ende antzokiko *revival* batean Nancyren pertsonaia antzezteko. Finalera heldu zen, eta hirugarren bukatu zuen.

West End-eko zenbait ekoizpenetan jardun zuen, *Cabaret* eta *Les misérables'', esaterako, eta laudorio ugari jaso zituen. Geroago, Éponine pertsonaia errepikatzeko deitu zuten, baina ordukoan bertsioan . Filma oso goraipatua eta saritua izan zen eta bere jarduna ere bai.

David Gandy modeloarekin harremana izan zuen, baina bikoteak harremana bukatu zen, elkarrekin egoteko denborarik ez zuten proiektu askoren agenda beteta zuten eta.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

**Zinema**:

### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huey Long

**Huey Pierce Long Jr.** (Winnfield, Louisiana, 1893lo abuztuaren 30a – Baton Rouge, 1935eko irailaren 10a) estatubatuar politikaria izan zen. **Kingfisher** deitua, politikari populista ezkertiarra izan zen, Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratako kidea. Depresio Handian nabarmendu zen Franklin D. Roosevelt presidentearen New Deal politiken aurkako kritikengatik, Longek behar bezain erradikalak ez zirela uste baitzuen. Pertsonaia eztabaidagarria izan zen, alde batetik pobreen defendatzailetzat jotzen zen, eta bestetik demagogo faxistatzat.

Long Louisianako ipar pobretuan jaio zen, eta eskatzaile pobreen abokatu gisa lan egin ondoren, Louisianako Zerbitzu Publikoaren Batzordeko kide hautatu zuten. Kargu honetan Standard Oil bezalako enpresa handiak auzitara eraman zituen.

1928an Louisiana estatuko gobernadore izateko hauteskundeak irabazi zituen. Kargu horretatik, gizarte-programak bultzatu zituen eta herri-lanen proiektu handiak antolatu zituen. 1929an, estatuko senatuan epaiketa politikorako saio batek porrot egin zuen.

1930ean Ameriketako Estatu Batuetako senatari hautatu zuten, baina 1932ra arte ez zuen karguaren zina egin. Isolazionista bat izan zen enpresa handiek eta burtsak Estatu Batuen kanpo-politika zuzentzen zutela pentsatzean. 1932ko hauteskundeetan Roosevelt babestu zuen, baina 1933tik aurrera kritikatzen hasi zen. Ekonomia suspertzeko, Longek gastu federal masiboa proposatu zuen, aberastasunaren gaineko zerga eta aberastasunaren banaketa. Proposamen horiek milioika pertsonak babestu zituzten, eta, ondoren, Rooseveltek horietako batzuk aplikatu zituen.

Longek 1936ko hauteskundeetara aurkeztu zuen bere hautagaitza. 1935eko irailaren 8an, Carl Weissek Huey Long tirokatu zuen Louisiana estatuko Kapitolioan. Longen bizkartzainek berehala hil zuten Weiss, eta Long bi egun geroago hil zen.
Concepcióngo artxidiozesia

**Concepcióngo artxidiozesia** ( edo *Arquidiócesis de Concepción*, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar artxidiozesia da. 1563ko maiatzaren 22an ezarri zen La Imperialeko elizbarruti gisa, 1603ko otsailaren 7an Concepcióngo elizbarrutia izena hartu zuen eta 1939ko maiatzaren 20an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Concepciónen dago. Egun artzapezpikua Sergio Pérez de Arce da.

## Ordinarioak 
### La Imperialeko apezpikuak 
* Antonio Avendaño y Paz (1564-1588)
* Agustín de Cisneros Montesa (1589-1596)
* Reginaldo de Lizárraga (1598-1603)

### Concepcióngo apezpikuak 
### Concepcióngo artzapezpikuak 
* Alfredo Silva Santiago (1939-1963)
* Manuel Sánchez Beguiristáin (1963-1983)
* José Manuel Santos (1983-1988)
* Antonio Moreno Casamitjana (1989-2006)
* Ricardo Ezzati (2006-2010)
* Fernando Chomalí (2011-2023)
* Sergio Pérez de Arce (2024-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Arturo Mery Beckdorf (1955-1963)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Pedro Felipe de Azúa e Iturgoyen (1735-1742)
* Carlos Oviedo Cavada (1964-1974)
* Sergio Otoniel Contreras Navia (1974-1977)
* Alejandro Goić Karmelić (1979-1991)
* Pedro Felipe Bacarreza Rodríguez (1991-2006)
* Tomislav Koljatic (1997-2003)
* Pedro Ossandón (2008-2012)
* Bernardo Andrés Álvarez Tapia (2022-)
* Óscar Walter García Barreto (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Métèque (albuma)

**Le Métèque** Georges Moustakik 1969an argitaratutako album baten izena da, izen bereko kantua bertan biltzen duena.

## Kantuak 
 1.    Le Métèque.

2.    La mer m'a donné.

3.    Gaspard.

4.    Voyage.

5.    Le Facteur.

6.    Natalia.
  
B Aldea

7.    Ma solitude.

8.    Il est trop tard.

9.    La Carte du tendre.

10.    Le Temps de vivre.

11.    Joseph.

12.    Rue des Fossés-Saint-Jacques.

## Interpreteak 
* Georges Moustaki : ahotsa, gitarra
* Françoise Walch : ahotsa
* Raymond Gimenès : gitarra
* Sylvano : gitarra

## Grabazioa 
* Moldaketak eta zuzendaritza musikala: Alain Goraguer
* Zuzendaritza artistikoa: Jacques Bedos
* Ekoizpen zuzendaria: Henri Belolo
* Soinu-teknikaria: Jean-Pierre Dupuy

Albuma disko konpaktuan atera zen 1984an.

## Kanpo estekak
Chillángo San Bartolome elizbarrutia

**Chillángo San Bartolome elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1916an ezarri zen Chillángo elizbarruti gisa eta 2017ko azaroaren 1ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Chillánen dago. Egun apezpikua Andrés Gabriel Ferrada Moreira da.

## Ordinarioak 
* Reinaldo Muñoz Olave (1916-1920)
* Zacarías Muñoz Henríquez (1920-1921)
* Luis Felipe Contardo Palma (1921-1922)
* Arturo Álvarez Silva (1922)
* Luis Arsenio Venegas Henríquez (1922-1924)
* Martín Rucker Sotomayor (1925-1935)
* Jorge Larraín Cotapos (1937-1955)
* Eladio Vicuña Aránguiz (1955-1974)
* Francisco José Cox (1974-1981)
* Alberto Jara Franzoy (1982-2006)
* Carlos Eduardo Pellegrín Barrera (2006-2018)
* Sergio Pérez de Arce (2020-2024)
* Andrés Gabriel Ferrada Moreira (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Métèque (abestia)

**Le Métèque** () 1969an Georges Moustakik idatzi, konposatu eta sortutako abesti bat da. Izen bereko albumean eta single moduan agertu zen. Aurretik musikan ibilbide nabarmena egina bazuen ere, Moustakik abesti honekin lortu zuen arrakasta, 600.000 single baino gehiago salduta.

## Gaia 
Abestia partzialki autobiografikoa da, etorkin ameslari samar eta librea irudikatuz. Izan ere Moustaki (jaiotzez Youssef Mustacchi) Egipton jaioa zen, guraso greziarrengandik, eta abesti honetan frantsesez meteka hitzak duen kutsu despektiboarekin jokatu zuen, "judu alderraia, artzai grekoa, ileak lau haizetara dituen" atzerritar izaera aldarrikatuz.

## Hizkuntza-bertsioak 
Abestia hainbat hizkuntzatara itzuli da. Bertsioak egin dituzten zenbait artista: Bruno Lauzi,  Pia Colombo, Alpha Blondy, Alain Souchon, Garou, Patrick Timsit, Dimítris Christodoúlu, Yiorgos Dalaras, Melina Mercuri, Renaud...

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Los Ángelesko Santa Maria elizbarrutia

**Los Ángelesko Santa Maria elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1959ko ekainaren 20an ezarri zen Los Ángelesko elizbarruti gisa eta 2009ko otsailaren 21ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Los Ángelesen dago. Egun apezpikua Cristián Castro Toovey da.

## Ordinarioak 
* Manuel Sánchez Beguiristáin (1959-1963)
* Luis Yáñez Ruiz Tagle (1964-1965)
* Alejandro Durán Moreira (1966-1970)
* Orozimbo Fuenzalida (1970-1987)
* Adolfo Rodríguez Vidal (1988-1994)
* Miguel Caviedes (1994-2006)
* Felipe Bacarreza (2006-2024)
* Cristián Castro Toovey (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko protestak Nepalen

thumb|Protestak zenbait momentutan bortitzak bihurtu ziren.

**2025eko protestak Nepalen** irailaren 8an hasi ziren. Nepalen eskala handiko manifestazioak egin ziren, batez ere ikasleek eta gazteek antolatuak, Z belaunaldiko protestak bezala ezagutzen direnak. Agintariei ustelkeria egozten zieten manifestariek. Besteak beste, parlamentuaren egoitza hartu zuten.

Sare sozialetako herri-plataforma asko maila nazionalean debekatu ondoren hasi ziren protestak, baina herritarren frustrazioagatik sortu ziren, gobernuko funtzionarioen eta haien familien aldetik hautemandako ustelkeriagatik eta aberastasun-nabarmenkeriagatik, bai eta funts publikoen kudeaketa txarragatik ere. Mugimendua berehala hedatu zen gobernantzari, gardentasunari eta kontu politikoei buruzko gai zabalagoak jorratzeko. Protestak berehala bihurtu ziren bortitzak, eta bandalismoa sortu zen gobernu eta politika-eraikinen aurka herrialde osoan.

## Biktimak 
Gutxienez 22 pertsona hil dira gertakizunetan, eta 347 zaurituak. Lekukoek azpimarratu zuten polizia-agenteek tiro ere egin zietela manifestariei.

## Protesteen jatorria 
Gazteek deituta egin dituzte manifestazioak. Hain zuzen ere, sare sozialei ezarritako blokeoak piztu zuen protesten txinparta; besteak beste, Facebooki, Instagrami, X-ri, Youtuberi eta Whatsappi ezarri zizkioten blokeoak. Gobernuak plataformei eskatu zien zazpi eguneko epean erregistratzeko, Sare Sozialen Erabilera Arautzeko 2023ko Zuzentaraua jarraituz, eta, horretarako, enpresek lizentzia bat lortu behar zuten hiru hilabeteko epean, hiru urtez behin berritu, eta ordezkari bat izendatu Nepalen. Plataforma gehienak ez zirenez eskatutako epean erregistratu, gobernuak horietarako sarbidea blokeatu zuen irailaren 4an. Kontuan hartu behar da Nepalen Interneteko trafikoaren %80 sare sozialek bereganatzen dutela.  

## Lehen Ministroaren dimisioa 
Protestek aurrean eraman zuten Khadga Prasad Oli lehen ministroa. Prasad Olik, gobernuko beste ministro askorekin batera, dimisioa eman eta herrialdetik ihes egin zuen, protestei erantzunez. Beste ministro batzuenari bezala, Oliren etxeari ere su eman zioten manifestariek, eta horren ondoren plazaratu du erabakia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Temucoko elizbarrutia

**Temucoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txiletar elizbarrutia da. 1908an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Temucon dago. Egun apezpikua Jorge Concha Cayuqueo da.

## Ordinarioak 
* Ricardo Sepúlveda Hermosilla (1908-1919)
* Prudencio Contardo Ibarra (1920-1934)
* Alfredo Silva Santiago (1935-1939)
* Augusto Salinas Fuenzalida (1939-1941)
* Alejandro Menchaca Lira (1941-1960)
* Bernardino Piñera (1960-1977)
* Sergio Contreras Navia (1977-2001)
* Manuel Vial (2001-2013)
* Héctor Vargas Bastidas (2013-2022)
* Jorge Concha Cayuqueo (2023-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Jorge Hourton (1992-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak