Xunzi

**Xunzi** (K. a. III. mendea) filosofo txinatarra izan zen, eta batzuen ustez, konfuzianismoaren baitan dagoen hirugarren pentsalari handienetarikoa (Konfuzioren eta Mengziren atzetik). Txinako historia inperialean zehar Mengziren ideiak baztertzeagatik erratutako konfuziartzat hartua izan ondoren, azken hamarkadatan Xunzi Txinako pentsalari eraginkorrenen eta garrantzitsuenen artean sartu ohi da.
## Biografia 
Xunzi izenak **“**Xun Maisua” esan nahi du, Xun Kuangi (荀況) buruz mintzatzeko erabili izan delarik. Xun Kuangen bizitza berreraikitzeko ikasketa moderno guztiak saiakera izaera dute; halabeharrez, hutsune, kontraesan eta zehaztasun falta handia dago berari buruzko informazioan. Eztabaidak eztabaida, badirudi k.a. 310. urtean jaio zela eta k.a. 238an hil (urte horretan bere nagusia zen Chunshen Printzea (春申君) hil zuten, bera oraindik bizi zela). Xunziren bizitzari buruzko ia informazio eskuragarri guztia, bi iturri ezberdinetatik eratorria da: alde batetik, bere lanen bildumako barne-erreferentzietatik (bera hil ondoren bildutako eta argitaratutako lanen bilduma, *Xunzi i*zena daramana), eta bestetik, Sima Qianek (司馬遷) Xunziri buruz idatziriko biografiatik, *Historia Bilduma* (*Shiji,*史記) deituriko lanetik. Sima Qianen arabera, Xunzik bere lan guztiak zuzendu eta txukundu zituen zahartzaroan, baina bera hil ostean denak desagertu ziren.

## Xunziren lanen bilduma: "Xunzi". Ezaugarri orokorrak 
thumb|Bere izkribuak
Existitzen diren *Xunzi*ren edizio guztiek Liu Xiangek (劉向)  (k.a. 79-8), jauregiko liburuzain batek, egindako bilduman dute jatorria. Liu Xiangek banbuzko estrabeetan idatziriko 322 fardel aurkitu zituen; Xunzik idatziak zirela egiaztatu eta haietatik 290 baztertu egin zituen, bikoiztuak zeudelako. Bikoizketen kopuru handi honek, Xunziren saiakerak bi mendetan zehar independenteki zabaldu zirela adieraz lezake (Sato 2003: 27-36). Gaur egungo adostasun orokorra ondoko hau da: *Xunzi,* nagusiki jatorrizkoak diren saiakeren bilduma da; haatik, ez dago Xun Kuang berak onartuko lukeen eran antolatua (Knoblock 1988-94: I, 105-108). Xunziren pentsamendua ulertu ahal izateko, kapituluen mugak gainditu behar dira: osotasunean, liburuak jarrera filosofiko bereizgarria transmititzen du, baina kapituluak isolatuta, desegokiak eta batzuetan koherentzia gabekoak ere suerta daitezke.

Hizkuntzaren ikerketa honetan aztertzen duen lehenengo puntua “izena” eta “gauzaren” arteko harremana da. Gauzak izendatzean, ezberdina eta berdina denaren arteko bereizpenak egiten dira. Hortaz, izendapenak gauzen sailkapenetan oinarritzen dira. Izenak, aldiz, aurretik dagoen errealitate bat definitzeko erabiltzen dira. Epistemologia deritzo ikerketa hauek egiten dituen filosofiaren atalari. Honela, idazlanaren gai nagusia izenak jartzea, izendapenak lantzea eta horien bitartez munduaren berantolamendu bat egitea da.

Xunziren izendapenen teorian, gauzei ezarritako izendapenen jatorri “artifiziala” (naturala edo berezkoa ez dena) aztertzen da; gizakien artean adostutako konbentzioz jartzen direnak. Behin konbentzio horretara ohitzen garela, izen horiek ez dira onargarritzat hartzen. Hala ere, Xunzik aitortzen du hori dela arrazoi bakarra izen batzuk onartuak izateko beste batzuen aurrean. Gainera, taldeak osatzen dituzten desberdintasun biologikoak daudela onartzen du; berak, ordea, jarrera edo ekintzak gida bezala funtzionatzen duten hizkuntzetan ipintzen du arreta.

Kontuan izan behar da, hierarkia elementu garrantzitsua dela kultura txinatarrean eta aldi berean, filosofia praktikoa dela idazleak lantzen duena. Ez da praktikatik at dagoen filosofiarik burutzen. Horrenbestez, hierarkia eta ordena defendatzen ditu Xunzik lan honetan. Ideia nagusia izendapenetan datza, errealitateko elementuak ordenatzen ari garela onartzean; ideia hauek aurretik zuten izaera kualitatiboa berrizte aldera. Lanak, beraz, gai etiko eta epistemologikoak nahasten ditu.

Xunzirentzat izendapenak garrantzitsuak dira, hizkuntza eta moralaren artean dagoen loturarengatik. Haren ustez, esaera txarrek *Bidetik* aldentzen ditu banakoak. Pentsalari honentzat, hizkuntzaren helburu nagusia erregearen tresna izatea da. Hizkuntzari esker, pertsona guztiek agintariaren esanak ulertu ahal izango dituzte, eta horrela, zuzen jokatzeko gai izango dira. Dena den, herrialdeak gidatzeko ezinbestekoa izango da denek ulertuko duten hizkuntza edukitzea. Erregeak bere aginduak ezarriko ditu ordena mantentzeko; horregatik, Mengzi pentsalariak ez bezala, Xunziren aburuz ezinbestekoa izango da izen hauei eustea, orden hierarkikoa mantendu ahal izateko.
### Bihotz-burua (XIN,心) 
*Xin* (心) hitzak bihotza esan nahi du txinatarrez. Xunzik prozesu mentalak atxikitzen dizkio kontzeptu honi. Kontuan izan behar da Txinako filosofia modernoaren aurretik gogamena ez zela buruan kokatzen. Horregatik, *Xin*, “bihotz-buru” edo “bihotz-pentsamendu” bezala itzul daiteke; honen bitartez izango da gizakia *Bidea* ezagutzeko gai. Bihotz-buruak hiru ezaugarri nagusi ditu: hutsunea (*Xu*,虛), unitatea (*Yi*,壹) eta lasaitasuna (*Jing*,靜).

* Hutsunea (*Xu*): *Xin*ak informazioa gordetzeko duen gaitasuna. Xunziren aburuz, gizakiek ez zuten daturik ezabatu behar informazio berriari lekua uzteko.
* Lehentasuna (*Yi*): *Xin*ak informazio ezberdina laburtu eta teoriak eraldatzeko duen gaitasuna. Hau da, informazio hori kudeatu eta garrantzitsuenari lehentasuna emateko gaitasuna.  
* Lasaitasuna (*Jing*): Fantastikoa eta arrazionala dena ezberdintzeko *Xin*ak duen ahalmena. Uraren metafora erabiltzen da egoera hau azaltzeko; ur putzu edo laku bat irudikatu. Hau bare dagoenean, erraz ikus daiteke norberaren islada bertan. Ur barearen pareko egoera lasaira heldu behar dira pertsonak Xunziren ustez, egoera horretan izango baitira arrazoia erabiltzeko gai. Lasaitasuna da arrazionaltasunaren ahalmena garatzeko lortu behar den egoera.

*Xin*a da, beraz, beste organo guztiak gidatzeko gai den bakarra. Gizakia gai izan beharko da inmoralak diren ekintza horiek identifikatu eta sahiesteko. Kontuan izan, aurreko atalean azaldu bezala, Xunzirentzat gizakiaren berezko natura (*Xing*, alegia) txarra dela, eta horren ondorioz, *Xin*ak egoera txarretara eraman ahal dituela gizakiak. Horregatik, ekintza txar bat aurreko erantzukizuna ez dago desio eta emozioen baitan; une horretan gure gogogamen-bihotzak (*Xin*) huts egin duela onartu behar baita. Bestalde, banakoaren ardurei buruz hitz egiten du, ardura hori lantzeko gizakia errituez baliatuko delarik.

Gizakiaren funtzionamendua azaltze aldera, Xunzik estatuaren analogia erabiltzen du. Edozein lurraldek baldintza edo ezaugarri jakin batzuk dauzka; handia edo txikia ala pobrea edo aberatsa izan daiteke. Haatik, elementu hauek ez dute lurralde horren etorkizuna determinatuko. Ezaugarri horiekin egiten dena izango da lurraldearen etorkizuna definituko duena; hau da, gobernariaren eta auzokideen erabakiek determinatuko dute etorkizuna. Hauek bi elementuren bidez gida daitezkeela azaltzen du Xunzik: metodo aproposa eta buruzagi aproposa, hain zuzen ere.

Lurraldearen adibidea *Xin*era eramanez gero, antzeko zerbait gertatzen da. Gizakia bi zatiz osaturik dago: alde batetik, *Xing*a, hasierako egoera txarra, eta bestetik *Wei*a edo jarrera kontzientea. Lurraldearen etorkizuna bezala, gizakia hasierako egoera kaskarrean egongo da jarrera kontzientearen bidez erabaki zuzenak egiten ez baditu. Honela, *Bidea* jarraitzen ez badu, errituak errespetatuz eta berezko naturari soilik erreparatuz (Mengzik proposatzen zuen moduan), ez du egoera on bat lortuko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak