Tiroko setioa (K.a. 332)

**Tiroko setioa** aipatutako hiriaren setioa izan zen — Mediterraneo itsasoan modu estrategikoan kokatutako kostako basea —, Alexandro Handiak k.a. 332 urtean  antolatu zuena persiarren aurkako kanpainan. Mazedoniako armadak ezin izan zuen hiria metodo konbentzionalekin harrapatu, uharte batean zegoelako eta harresiak itsasoraino iristen zirelako. Alexandrok, beraz, Tiroren blokeoa eta setioa ezarri zuen zazpi hilabetez, eta plan hori arrakastaz amaitu zen, konkistatzaileak Asian egindako kanpainaren kapitulu garrantzitsuenetako bat bihurtuz.

Alexandro Handiak bere ingeniariei agindu zien kontinentean abandonatutako hiriari zegozkion hondakinak galtzada garai bat eraikitzeko erabil zitzatela, eta, behin harresietatik hurbil, bere setio-makinak erabiliko zituela, bai galtzadatik, bai itsasontzietatik, eta, horrela, gotorlekuak eraitsi. Esaten da Mazedoniako erregea hain haserre zegoela Tiriar defentsarekin eta bere gizonen galerarekin, non hiri erdia suntsitu zuela.

## Tiro 
Garai hartan, Tiro feniziar hiri-estatu garrantzitsuena zen, 40.000 biztanle inguru zituena, eta bi zatitan banatuta zegoen: hiri Berria edo Tiroko uhartea, kostaldetik 800 metrora dagoen uhartetxo batean kokatua, eta Hiri Zaharra edo Tiro kontinentala, itsasertzaren ertzean kokatua.

Tiroko uhartea 46 metroko altuerara iristen ziren harresi ikaragarri batzuez inguratuta zegoen, kostaldearen parean. Gainera, 2 portu zituen, Sidongo portua (iparraldean) eta Egiptoko portua (hegoaldean) izenekoak, eta Melkart uharte txikiarekin lotuta zegoen, Melkart tenplua, Tiroko jainkorik garrantzitsuena, zegoen lekuan.

## Aurrekariak 
Tiroko lehen setio handia Nabukodonosor II.a erregearen babiloniar tropek egin zuten, eta hauek 13 urte itxaron behar izan zuten k.a. 574an hiriarekin bakea sinatzeko. Garai hartan, Tiro kontinentaletik bizirik atera zirenek ihes egin zuten uhartea populatu baino ez zuten egin, antzinako hiria suntsituta zegoelako. Irla gero eta gehiago gotortu zen, ia menderaezin bihurtu arte.

Alexandro Handiak bazekien helburu hori beharrezkoa zela Mediterraneoko kostaldea menderatu nahi bazuen, eta horrek ekialderantz joatea ahalbidetuko zion, persiarrek gerra Greziara eramango zuten beldurrik gabe. Antzinako Grezian uhartearen aurkako setioak 7 hilabete inguru iraun zuen (K.a. 332ko urtarriletik abuztura).
thumb|362x362px| Tiroko setioan itsas ekintza, Andre Castaigneren eskutik.

## Setioaren hasiera 
Tirok itsasoa kontrolatzen zuen bere ontzidiarekin, eta irlara hurbiltzeko modu bakarra itsasoa zeharkatzea zen, Alexandro Handiak egin ezin zuena, bere armada oso urrun baitzegoen. Horrela, bada, bere ingeniariak bildu zituen, zeinen buru Pelako Diades bikaina baitzegoen, eta erabaki zuen Tiro erasotzeko modurik onena lurrezko eta harrizko kai-mutur bat eraikitzea zela, irla lehorrarekin lotzeko.

Alexandro Handia subirano landu eta adimentsua izan zen, antzinako historialarien eskuizkribuak irakurtzen zituena beti, haiengandik ikasteko eta bere ezagutzak bere gerra-bizitzaren aurrean agertzen ziren erronketan aplikatzeko. Asiako enpresa hastean, Xenofonteren testuak arretaz aztertu zituen, eta, Tiroren aurrean zegoela, ondo baino hobeto baliatu zituen Filisto siziliarrak Dionisio I.a Sirakusakoaren kanpaina militarrei buruz egindako ohar historikoak, kartagotarren aurkako gerran Tiroren oso antzeko hiri batekin topo egin baitzuen. Motia zen, uharte txiki batean kokaturiko gune bat, ehunka laguntzailek eraiki zuten lurrezko bide handi baten bidez Siziliarekin bat eginez hartu zuena.

Alexandro Handiak milaka laguntzaile zibil lortu zituen, eta eraikitze-lanak hasi ziren; horretarako, Tiroko Hiri Zaharra erabat eraitsi zuten, hondakinak itsasora botaz. Ingeniariek zurezko hesola altuak sartu zituzten sakonera txikiko itsas ohean, eta oholez lotu zituzten, kontinentea uhartearekin lotuko zuen kai-muturraren ertzak mugatuz. Hasieran, tiroarrek eszeptizismoz begiratu zieten ingeniaritza-lanei, babiloniar setioari 13 urtez eutsi baitzioten, baina babiloniar erregea ez zen Alexandro Handia, uhartea kosta ahala kosta hartzeko prest zegoena.

Lurrezko bidea aurrera egiten hasi zen, eta tiroarrek aurre egiteko lehen maniobrak egin zituzten. Lehenik, igerilari adituak bidali zituzten, ontzi txikiak arraunean hesolak lotzen zituztenak, itsasorantz arrastaka eramanez. Era berean, beren ontziekin irteerak egiten zituzten eta geziz  josi langileak. Alexandro Handiak langileak larruzko eta zurezko manparekin babesteko agindu zuen, eta orduan Tiroko biztanleek katapultak eta balistak muntatu zituzten harresien adarbean, eta era guztietako jaurtigaiak jaurtitzen hasi ziren obren aurka; beraz, Mazedoniako erregeak berriro erantzun zuen, dikearen aurrealdean bi setio-dorre eraikiz. Tiroko hiritarrak, ordea, zuzenezinak bezain saiatuak ziren, zaldiak garraiatzeko ontzi bat kargatu zuten, itsasontzi handi bat, sufrea, brea, arrain sukoia, aurkitu zuten guztia, eta txopaz zauritu zuten, branka uretatik irten zedin. Bi trirremekin atoian eraman eta kai-muturraren puntaren kontra bota zuten. Branka goratua dike gainera igo zen, eta, orduan, hiriko harresietatik jaurtitako gezi suzko hodei batek su eman zion ontzi sukoiari, suak bi dorreak eta kai-muturraren alboak mugatzen zituzten hesolen zati handi bat irentsiz. Biharamunean, ekaitz handi batek ingeniaritza lanetatik geratzen zena suntsitu zuen. Tiriarren alaitasuna handia zen, hiria garaitezina zen oraindik, inork ezingo zuen hartu armen indarrez.

Alexandro Handia, errebeldeak menperatzen zegoena, Tirora itzuli zen eta kai-muturraren suntsipenari erreparatu zion atsekabeturik. Kai-mutur berri bat eraikiko zuen; oraingoan, are zabalagoa, eta itsasoaren kontrola hartuko zuen. Eraikuntza berria zaharraren iparraldean hasi zen bitartean, hegoaldeko haizeetatik babestuta, Alexandro Handia Zipreko, Sidongo, Bibloseko eta Aradoseko ontzidien zerbitzua eskatzera abiatu zen, eta beste hiri batzuetako trirremeak gehitu zitzaizkien, baita Mazedoniako itsasontzak, 200 itsasontziko armada sortuzetaTiroraino joan zirenak. Tiroren ontzidiak mazedoniar armadaren aurkako borroka txiki bati ekin zion, baina ontzi batzuk galdu ondoren, portuetan babestu zen. Alexandrok Tiro blokeatzea lortu zuen, eta, beraz, ezin izango zen itsasoz hornidurarik iritsi. 

Itsas egoera berriarekin, tiriarrak Kartagoren laguntzaren menpe zeuden, eta laguntza eskatu zioten halako egoera bat aurreikusiz, baina ez zekiten laguntza hori kartagotar itsasontziak zeruertzean agertu arte iritsiko ote zen.

Mazedoniarrek dorreak jarri zituzten kai-mutur berrian zehar eta alboak manpara finkoz babestu zituzten, baina uhartetarren asmamena ez zen eten, kai-muturra babesten zuten ontziak itsas hondoan ainguratuta zeuden eta arraunlaririk ez zuten, borrokarako tripulazioak baino ez zituzten, tirotarrek beren ontzietako batzuk blindatu zituzten eta itsasertzeko ontzien kontra jaurti zituzten. Buruzagi heleniarrak bere ontziak blindatu eta dikea babesten  erabili zituen. Bazirudien Tiroko biztanleek aurrea hartzen zietela mazedoniarraren mugimendu guztiei, defentsiban aritu behar baitzuen etengabe.

Uhartetarrek ulertu zuten laster hilko zirela egarriz eta gosez biztanle guztiak hirian geratuz gero, eta milaka pertsona kargatu zituzten beren ontzietan, eta, portuak blokeatzen zituen ontzidiaren deskuidu bat aprobetxatuz, Kartagora eraman zituzten, gerraontzi asko ere kenduz.
[thumb| [Tiro|Tiroko setioaren eskema . Dikea gero tonbolo bihurtu zen eta uhartea istmo.]]
Mazedoniako ingeniariek setio-dorre handiak eraiki zituzten itsasoan ainguratutako itsasontzietan, eta haietatik eragiten zieten katapultei harresien kontra. Horri erantzuteko, asmakizun berri bat atera zen tiriar harresietatik, oraingoan dorreen kontra enbor handiak jaurtitzen zituzten makinak ziren, ezegonkortzeko eta kalte handiak egiteko. Mehatxu horren aurrean, Alexandro Handiak agindu zuen dorreek hurbilagotik jo zitzatela harresiak, makinen tiro parabolikotik babesteko, eta Tirokoek erantzun zieten harri handiak jaurtiz itsasora, dorreei hurbiltzea galarazten zietenak. Orduan, Mazedoniako armadak soka lodiz lotu zituen harriak, eta kostatik urrun eraman zituen arraunen indarrez. Erantzun gisa, tiriar urpekariek sokak sastakaiekin moztu zituzten, eta mazedoniarrek soken ordez kateak jarri zituzten. Horrela, makinek harresiak hurbiletik gainditu ahal izan zituzten, baina defendatzaileek algaz betetako zaku handiak zintzilikatu zituzten jaurtigaien eragina arintzeko.

Alexandro Handiak kemenez defendatzen ziren Tiroko biztanleak miretsi egiten zituen eta, aldi berean, sekulako frustrazioa sentitzen zuen uharte txiki hark eragiten zion atzerapen izugarriagatik.

Azkenean, dikearen eraikuntza amaitu zen, lurrun pilatuz estali zen eta gero zolatu egin zen. Diadesek eta bere ingeniariek eraikitako setio-makina erraldoiak zoladuratik mugitu zituen eta harresiak kolpatzen hasi ziren. Diades ingeniari trebea zen setio-makinen diseinuan eta eraikuntzan, Alexandro Handiaren aitaren ingeniaria eta Perinto menderaezineko harresiak hauts bihurtu zituzten makinen arduraduna izandakoa. Arieteak gehiago babestu ziren, eta harresiak amore ematen hasi ziren.

Egoera etsigarria zen tiriarrentzat. Beren asmamen guztia defentsarako erabili zuten, adibidez hondartzako harea brontzezko armarri erraldoietan berotu zuten, eta arieteen eta soldaduen zerbitzarien gainera isurtzen hasi ziren, harea armadura eta jantzien artean sartzeko moduan, mazedoniarren azala kiskaliz. Aldi berean, harresien altuera zurezko xaflekin igo zuten.

Arieteek eta setio-dorre flotagarriek harresien zati bat suntsitu zuten, eta Alexandro Handiak lehen erasoa agindu zuen kai-muturrean. Setio dorreek beren ateak erortzen utzi zituzten. Tiroarrek lastak zituzten arrantza-sare handiak jaurti zituzten, mazedoniarrak dorreen gainetik harrapatzen eta amiltzen zituztenak. Beste eraso batek ere porrot egin zuen harresiaren sektore batean, ur gaineko dorreek kalte handiak eragin baitzizkioten. Mazedoniako erregeak agindu zuen ontziek eraitsitako sektorea indar bereziz borrokatzeko, eta handik gutxira berak gidatu zuen hirugarren eraso bat. Baina oraingoan kontu handiagoz jokatuz. Bi portuak aldi berean erasotzeko agindu zuen, eta diketik beste eraso bat egiten saiatzeko. Defendatzaileak  sakabanatzea lortuko zuen. Berriro eraso zuten, erregea buru zutela. Oraingoan harresian finkatzea lortu zuten. Hipaspistaz eta pezhetairoiz betetako bi ontzi lehorreratu ziren berarekin, eta tiriarrak menderatu zituzten. Flotak berehala eraso zien Tiroko bi portuak, eta hegoaldeko portuan soldadu gehiago lehorreratu ziren.
thumb| Alexander Tiro setiatzen. John Williams-en grabatua (1902).
Hiria mazedoniarren menpe zegoen. Mazedoniar heraldoak kaleetan zehar hasi ziren iragartzen tenpluetan babesten zirenen bizitza errespetatua izango zela, baina tirotar gutxik erabaki zuten kasu egitea. Hiriko kale, kantoi, plaza eta bazter guztietan eutsi zioten, eta tropa heleniar adituek sarraskitu egin zituzten. Azken defendatzaileak Agenoriumean hil ziren, hiriaren fundatzaile mitikoari eskainitako tenpluan. Bizirik atera ziren gehienak, kartagotar enbaxada bat eta erromes ugari tartean, Melkart Tenpluan babestu ziren, eta haien bizitzak errespetatuak izan ziren.

## Sarraskia 
Tiroren setioa oso odoltsua izan zen: Arrianoren arabera, laurehun mazedoniar baino ez ziren hil, hiriaren defentsan hil ziren zortzi mila tiriarren aldean. Bi mila tiriar gurutziltzatu zituzten hondartzatik kilometro batzuetara, eta hogeita hamar mila hiritar eta atzerritar esklabo bihurtu zituzten. Hala ere, milaka tiriar bildu eta ezkutatu zituen inguruko Sidon hiriko armadak.

Garrasiak eta ohiuak hirian ito zirenean, Alexandro Handia Melkart Tenplura joan zen jainkoari sakrifizioa ematera. Setiatzeko makina eskaini omen zion, mazedoniarrak sartu ziren harresia eraitsi zuena.

Alexandro Handia zazpi hilabete baino gehiago atzeratu zen Egiptorako bidean, uharte txikia hartzeko.

## Bibliografia 
* Warry, John (2011). *Alexandro Handiaren konkistak* . Madril: Arrano arrantzalea. Isabel Galera Ibáñezen ingelesa-gaztelania itzulpena.  .

## Kanpo estekak 
* Análisis detallado del asedio de Tiro.
* La Naturaleza ayudó a Alejandro Magno a conquistar la isla de Tiro
* Découverte du tombolo d'Alexandre le Grand à Tyr (en francés)
* Alexander The Great "Siege of Tyre " 1 of 6. Vídeo de Youtube (en inglés)