Joko garbia hirunaka plaza librean

**Joko garbia hirunaka plaza librean** joko garbiko jokamolde bat da. Euskal pilotako modalitate honetan, hiru hiruren aurka jokatzen da. Hirukote bakoitzak txandaka jaso-jaurti behar du pilota, baina hirukoteko pilotari bakoitzak ez du zertan errespetatu txanda hori. Hau da, hirukoteari pilota jaso-jaurtitzea dagokionean hirukoteko pilotari batek jaso-jaurti dezake nahi duen aldiz jarraian pilota. Beraz, ez da hirukotearen barnean txandarik errespetatu behar.[erdian|thumb|401x401px|Hiru hiruren aurka [plaza librean. ]]

## Pilotaren ezaugarriak eta pilotarekin erlazionatzeko moduak 
[thumb|165x165px|[Xistera eta pilota]]
Plaza librean jokatzen den joko garbian, pilota larruzkoa da. Pilotaren pisua 120-125 gramo ingurukoa da eta 60-65 cm-ko diametroa du. Jokalariak pilotarekiko duen erlazioa jaso-jaurti da, ezin da zesta puntan ohikoa den atxikitzea egin. Pilota jaso-jaurtitzeko xistera bat erabiltzen da, eskumuturrari lotuta jartzen dena.  
## Instalazioa: plaza librea 
[thumb|230x230px|Zubietako [Plaza libreko frontisa|ezkerrera]]Plaza librea estali gabeko espazioa izaten da, izenak dioen modura. Aurrealdeko pareta batez (frontisa) osatua. Frontisak 10 metroko zabalera eta 6-10 metroko altuera izan ohi du. Jokalekua mugatzen duen azalera edo lurzorua, kantxa deritzona, oso aldakorra izan daiteke, paretatik 35 eta 100 metro bitarteko distantziarekin. Plaza laburragoetan, trinketean edo frontoi motzean jokatzen diren espezialitateak baino ez dira lehiatzen, hala nola eskuz edo paletaz, eta kantxa luzeagoa behar da zesta punta, errebotea edo joko garbia bezalako espezialitateetarako. 

Kantxak inbutu baten marrazkia egin ohi du lurrean, botilaren lepoa hormatik gertu duela, eta urrutiratzen doan heinean, joko-kantxa zabalduz doa. Lurra zementuzkoa edo harrizkoa izan ohi da, nahiz eta badauden plaza batzuk non hormaren inguruan zementu edo harrizkoak diren eta hormatik urrundu ahala lur zanpatua den.
## Arauak 
### Sake-errestoa 
thumb|Gutxienez pasatu beharreko marra, sakearen ondoren pilotaren punpak.
[thumb|ezkerrera|[Pasa marra 50m-tan.]]Sakea librea da, nahi den lekutik egin daiteke     (frontisetik gertu, apur bat atzerago, atzetik, alde batetik, bestetik…). Baina hori bai, 22,5 metroko marra pasatu behar du, baina ezin du 50 metroko marra pasatu, pasa dagoelako. Beraz 22,5 eta 50 metro artera egin behar da sakea. Hori horrela izanik, sakeaz gain, jokoan zehar 50 metroetatik pasatuz gero falta da. Beraz, 2 sake egiteko aukera dago, beti ere, 50 metroko marra pasatuz gero.

### Kokapena 
6 pilotariek nahi duten tokian koka daitezke kantxan, hau da, ez dago inolako debekurik edo araurik jokalekuan zehar lekualdatzearen inguruan.

### Espazioaren erabilera eta tanto amaierak 
thumb|270x270px|Desbekatutako bi espazio lateralak: kontrakantxaJoko garbia jokamoldea, joko ez zuzena da. Hau da, pilotari batek pilota jaso-jaurtitzean derrigorrezkoa da frontisera bideratzea jokoak bizirik jarrai dezan. Baldintza nagusi hau kontuan izanda, pilotariek pilota joko eremura bideratzean espazio eraginkorretara edo debekatutakoetara bidera dezakete. Espazio eraginkorretara bideratzean tantoak bizirik jarraituko du. Frontisa eta kantxa (inbutu forma duenez, frontisarekin mugan dauden bi izkinetako eremu txiki horiek ez dira eraginkorrak, bertan punpa eginez gero txarra delako) dira kasu honetan espazio eraginkorrak.  

Pilota debekatutako espazioetara bideratuz gero, txarra edo falta izango da pilota jaso-jaurti duen taldearentzat. Berriz, pilotari batek pilota jaso-jaurti eta frontisean talka egin ondoren kantxan bi punpa ematen baditu, aurkariek tantoa galduko dute. Beraz, hori ez gertatzeko, bi punpa baino lehen (airez edo punpa bat egin ondoren) jaso-jaurti beharko dute pilota. Eta aurrez aipatu bezala, talde batek pilota frontisarekin mugan dauden alde bakoitzeko eremuan punpa egitean, tantoa galduko dute. 

### Postu espezifikoa 
Ez dago aurrelari zein atzelaririk, hau da, gehien kokatzen diren posturik. Jokoan zehar asko mugitzen dira, etengabe. Jokaldiaren arabera, aurkaria nolakoa denaren arabera, zer egiten dutenaren arabera, beti mugitzen dira aurkaria nolakoa denaren baitan. Ez dago kokapen finkorik. 

Joko espazioaren ezaugarriak kontuan hartuta, eta pilotarien jokatzeko modua aztertuta, hirukoteko pilotari bakoitzak kantxako eremu ezberdinetan jokatu ohi du. Hau da, batek frontisetik gertuago jokatzen du, besteak urrunago eta hirugarrenak atzerago. Postuaren arabera, distantzia edo joko eremu horretan jokatzen espezializatuko da. Hau da, kolpe motak, jokaldiak edo pilotaren norabideak, kokapenak edo lekualdatzeak frontisarekiko distantziak baldintzatuko ditu. 

Hirunakako partidetan, normalean, bi pilotariek aurrean (aurrelariak) eta besteak atzean (atzelari) jokatu ohi dute. Jokalariak nahieran jar daitezke eta edozein momentutan alda dezakete postuz. Aurrelariak frontisetik gertuago kokatzen dira, atzelaria, ordea, frontisetik urrunago. 

Postu bakoitzeko joko mota espezifikoa deskribatu daiteke. Adibidez: aurrelariek joko azkarragoa egiten dute, tantoak amaitzeko jokaldiak egin ohi dituzte, goitik eta erditik jaso-jaurtitzeko joera handiagoa dute eta, atzelariekin alderatuz gero, aireko jaso-jaurtiketa gehiago egin ohi dituzte. Atzelariek, ordea, urrunagotik jaso-jaurtitzen dute pilota, punpa ondorengo beheko jaso-jaurtiketak gehiago erabiliz, pilota ahalik eta gehien atzeratuz edo aurkako aurrelariari jokoan sartzen ez utziz. 

### Puntzuazio sistema 
Partidua puntuazio muga sistemaren bidez amaitzen da. Kasu honetan, hirukoteetako batek 50 puntu lortzen dituenean. Tanto bakoitza irabaztean puntu bat igoko da markagailura. 

### Sakalaria 
Pilotarien jokoa aztertu ondoren, ohikoena aurrelariak sakatzea izan ohi da. Baina esan beharra dago ez dela beti horrela, momenturen batean beste edonork sakatu baitezake, arrazoi desberdinengatik, esaterako, estrategiagatik, aurrelaria nekatuta dagoelako... 

### Sakean pilotaren kokapena 
Sakea egiten duenak, berak ohitura duen lekuan (frontisaren ondoan, atzerago, izkina batean…) kokatuko da. Gero, bigarren aurrelaria, ilaran, bere atzean jarriko da, kubritzeko. Eta atzelaria aldiz, apur bat atzerago. Aipatzekoa da ez dagoela kokapen finkorik inongo postuetan, bakoitzak bere ustez egokiena dena edo gustoen sentitzen den moduan kokatzen dela, beti ere estrategia kontuan izanda.
erdian|thumb|253x253px|Sakean pilotarien kokapena.

### Kolpe motak 
Kolpe mota ezberdinak daude. Gehien airez kolpatzen dute pilota, baita boleaz ere. Baina plaza librean airezko kolpea nagusitzen da, eta kolpe hori pilota atzera botatzeko erabiltzen dute gehienbat. Bolea ordea, jokaldiak egiteko erabiltzen da. Hori horrela izanik, ondorioztatu daiteke kolpe desberdinak egiten direla aurrelaria edo atzelariaren arabera. Aurrelariak gehien bat pilota atzera botatzeko jokatuko du, azpitik kolpatuz, baita goitik ere. Atzelariak aldiz, ia beti atzetik jaso-jaurtiko du pilota, urrunago baitaude, nahiz eta boleaz ere kolpatzen duten. 

## Jokaldi nagusiak 
Esan beharra dago joko garbian ez dagoela gehien egiten den jokaldi nagusirik. Normalki atzera jokatzen egoten dira, baina asko mugitzen direnez, indar gutxigorekin kolokatzeko aukera dute, izkin batera botatzeko, aurrean mozteko… Barietate asko dago, jokaldi mota asko. Horri lotuta beraz, aurrelari eta atzelariek jokaldi desberdinak egiten dituzte, haien jokatzeko moduak oso desberdinak direlako. 

## Erreferentziak