open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melitaea deione

***Melitaea deione*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europa hego-mendebaldean eta Afrika iparraldean aurkitzen da, Euskal Herrian ere bai.

## Taxonomia 
Peter Carl Friedrich Geyer alemaniar entomologoak deskribatu zuen 1832. urtean. 

## Bizi zikloa 
Helduak maiatza eta iraila artean ikusten dira eta urtean bi belaunaldi ateratzen dituzte.  Emeak hostoen azpialdetan jartzen ditu arrautzak. Beldarrak gregarioak dira eta *Anthirrinum sempervirens*, *Anthirrinum hispanicum*, *Plantago*, *Chaenorrhinum*, *Linaria vulgaris* eta *Cymbalaria muralis* espezietaz elikatzen dira. Beldarrak hibernatzen du. 

## Habitata 
Larreetan, bide ertzetan eta malda loretsuetan ikusten dira mendialdeko azpiko eremuetan, itsas mailatik 200 eta 1.600 metro arteko altueran.

## Iruditegia 

Irudi:Melitaea deione (2) - Flickr - gailhampshire.jpg|Hegalen gainaldea.
Irudi:Melitaea deione MHNT CUT 2013 3 29 female Clermont le fort ventral.jpg|Hegalen azpialdea.
Irudi:JL14-01 Melitaea deione (3950225416).jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Amoztegui

**Enrique Amoztegui Hermoso de Mendoza** Nafarroako Gobernuko Osasun Mentaleko Departamentuko goi-karguduna da.

II. Navarra Osasun Planaren 2014-2020 kolaboratzaileetako bat izan zen.

2019an, Diario de Noticias aldizkarian argitaratu zen artikulu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Atanes

**Ricardo Atanes Martínez** (Burgos, 1969ko maiatzaren 21a) Nafarroako Gobernuko Osasun Mentaleko Departamentuko goi-karguduna da.

## Biografia 
2015ean, Ricardo ordezkatu zuen, Kultura Zuzendaritza Nagusiko Kultur Ekintza Zerbitzuari atxikitako Kultur Azpiegituren Bulegoko burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Chivite

**Sara Chivite Lasheras** nafar psikiatra da, 2023tik, Nafarroako Gobernuko Osasun Mentaleko arduraduna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menakako eskualdea

**Menakako eskualdea** (; ) Mali ekialdeko eskualdea da. 78.100 km²-ko azalera du.

## Demografia 
2018an 74.859  biztanle zituen. Eskualdeko etnia nagusia idoguiritan (idaksahak) herria da, Imghad, Chamanamas eta Ichadinharen tribuetako tuaregak ere izanda.

## Banaketa administratiboa 
Taoudeniteko eskualdea sei barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Ménaka, Tidermène, Inékar, Andéramboukane, Anouzagrène eta Inlamawane (Fanfi) 	

## Erreferentziak 
* Artikulu hau hasteko Frantsesezko Wikipediako Région de Ménaka artikuluko informazioa erabili zen.

## Kanpo estekak
Taoudeniteko eskualdea

**Taoudeniteko eskualdea** (; ; ; ) Mali iparraldeko eskualdea da. 323.326 km²-ko azalera du

## Demografia 
2009an 18.160 biztanle zituen. Saharako hegoaldean dagoen Tanezroufteko eskualde hau Azawadeko Mugimendu Arabiarra eta Islamiar Magrebeko Al Kaidaren eskuetan dago eta maliar agintariak Timbuktun izan behar dira..

## Banaketa administratiboa 
Taoudeniteko eskualdea sei barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Taoudénit, Achouratt, Araouane, Al-Ourche, Boû-Djébéha eta Foum-Elba.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau hasteko Frantsesezko Wikipediako Région de Taoudénit artikuluko informazioa erabili zen.

## Kanpo estekak
Nous aurons toute la mort pour dormir

***Nous aurons toute la mort pour dormir*** 1977ko Med Hondo franko-mauritaniar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Filma Mendebaldeko Saharako Gerra Fronte Polisarioaren ikuspuntutik erakusten du. Sahararrek, gizon zein emakume, ahotsa altxatzen dute, baita Marokoko eta Mauritaniako presoek ere. Haur eta helduei gerra-teknikekin eta laguntza ideologikoarekin aurre egiten irakasten zaie, Mendebaldeko Sahararen historia irakatsiz Polisarioaren eta nazionalismo sahararraren ikuspegitik.

## Offeko ahotsak 
* Jean-Baptiste Tiemélé
* Toto Bissainthe
* Marceline Alesse
* Ma Al Ainine

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heremakono

***Heremakono*** () 2002ko Abderrahmane Sissako mauritaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Abdallah, mutil gazte bat, ama berreskuratzen ari da Nuadhibun, Europarako bidaiaren zain. Hizkuntza ulertzen ez duen erbesteko leku horretan, inguratzen duen unibertsoa deszifratzen saiatzen da: Nana, bera limurtu nahi duen emakume gazte sentsual bat, berak bezala abiatzearekin amesten duen Makan, Maata, argiketari bihurtutako arrantzale zahar bat, Khatra bere ikasle gazte eta ernea, isolamendutik ateratzen lagunduko diona bertako dialektoa irakatsiz. Komunitate horiek gurutzatu eta banandu egiten dira, begirada horizontean finkaturik, zoriontasun hipotetiko baten zain...

## Pertsonaiak 
*Khatra Ould Abder Kader: Khatra
*Maata Ould Mohamed Abeid: Maata
*Mohamed Mahmoud Ould Mohamed: Abdallah
*Nana Diakité: Nana
*Fatimetou Mint Ahmeda: Soukeina, ama
*Makanfing Dabo: Makan
*Santha Leng: Tchu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarraounia (filma)

***Sarraounia*** 1986ko Med Hondo marokoar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Abdoulaye Mamaniren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Filma Nigerren eta Sahel inguruko eskualdean garatzen da. Azna herriaren erregina neska gazte bat koroatzen hasten da. Sarraounia erregina gaztea gerlari beldurgarri bihurtuko da, bere tribua edozein etsairengandik defendatuko duela zin egiten duena. Bitartean, Paul Voulet eta Julien Chanoine kolonizatzaileek frantziar inperioarentzat lur berriak konkistatzeko asmoa dute. Aurrera doazela, aurkitzen duten herrixka bakoitza suntsitzen dute, emakumeak bortxatuz eta dena sutan utziz.

## Pertsonaiak 
*Aï Keïta: Sarraounia
*Jean-Roger Milo: Paul Voulet
*Féodor Atkine: Julien Chanoine
*Didier Sauvegrain: Henric doktorea
*Roger Miremont: Joalland tenientea
*Luc-Antoine Diquéro: Pallier tenientea
*Jean-Pierre Castaldi: Boutel sarjentua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doris Leuthard

**Doris Leuthard** (Merenschwand, 1963ko apirilaren 10a) suitzar abokatu eta politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2010ean eta 2017an.

Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen 1999tik 2006ra, Argovia kantonamenduaren ordezkari gisa. Alderdi Demokrata Kristauko kidea da eta 2004tik 2006ra alderdiaren buru izan zen. 2006an Suitzako Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten, eta 2018ra arte egon zen bertan.

2006tik 2010era Ekonomia saila zuzendu zuen, eta 2010etik Ingurumen, Garraio, Energia eta Komunikazio saila. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2010 eta 2017 urteetan. 2019ko abendutik Kofi Annan Fundazioko kidea da.
Med Hondo

**Med Hondo** (**Mohamed Abid** jaioa; Ain Bni Mathar, Maroko,  - Paris, ) franko-mauritaniar aktore, zuzendari, gidoigile eta zinema ekoizlea izan zen. Zinemaren bidez kolonialismoa eta jarrera arrazistak salatu zituen Frantzian, ikuspegi afrikar batetik. Lan horiek Eddie Murphy aktore afro-estatubatuarren frantsesezko bikoizketen arrakastari esker finantzatu ahal izan zituen. *Beverly Hills Cop* filmeko Axel Foleyren rola edo Morgan Freemanen filmak, *The Lion King* filmeko Rafiki marrazki bizidunetako pertsonaia edo *Shrek* frankiziako Donkey bikoizketa-lanak oso ospetsuak izan ziren.

1970ean debutatu zuen zuzendari moduan. *Soleil Ô* bere filmak urte hartako Locarnoko Zinemaldiaren «Urrezko Lehoinabarra» bereganatu zuen.

## Filmografia 
### Aktorea 
#### Zinema 
* 1965 : *Masculin féminin*
* 1966 : *Un homme de trop*
* 1967 : *Tante Zita*
* 1969 : *A Walk with Love and Death*
* 1975 : ''Les Ambassadeurs'
* 1985 : *Profs* (kredituetan agertu barik)
* 1989 : *1871*
* 1996 : *La Divine poursuite*
* 2000 : *Antilles sur Seine*
* 2002 : *Astérix et Obélix : Mission Cléopâtre* (ahotsa)
* 2006 : *Incontrôlable* (ahotsa)
* 2013 : *Les Ratés dans la chaudière* (film laburra)

#### Telebista 
* 1964 : *Les Verts Pâturages*
* 1965 : *Seule à Paris*
** *Belphégor ou le Fantôme du Louvre*
** *Les Aventures de Bob Morane*
* 1966 : *Retour à Bacoli*
* 1974 : *Aux frontières du possible*
* 1975 : *Jo Gaillard*
* 1989 : *Commissaire Moulin*

### Zinema zuzendaria 
* 1967 : *Soleil Ô*
* 1967 : *Balade aux sources* (film laburra)
* 1969 : *Roi de Cordes* (film laburra)
* 1969 : *Partout ailleurs peut-être nulle part* (film laburra)
* 1973 : *Les Bicots-nègres, vos voisins*
* 1973 : *Mes Voisins* (film laburra)
* 1975 : *Sahel la faim pourquoi ?* (dokumentala)
* 1976 : *Nous aurons toute la mort pour dormir* (dokumentala)
* 1978 : *Polisario, un peuple en arme*
* 1979 : *West Indies ou les Nègres marrons de la liberté*
* 1986 : *Sarraounia* (ekoizlea eta gidoigilea)
* 1994 : *Lumière noire* (ekoizlea eta gidoigilea)
* 1998 : *Watani, un monde sans mal* (ekoizlea eta gidoigilea)
* 2004 : *Fatima, l’Algérienne de Dakar*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soleil Ô

***Soleil Ô*** ( ahoskatua; ) 1970eko Med Hondo franko-mauritaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Filmak 1970eko Locarnoko Zinemaldiaren «Urrezko Lehoinabarra» bereganatu zuen.

## Sinopsia 
Lau urtetan oso aurrekontu txikiarekin filmatuta, Parisera, "gure arbaso galiarren" (*nos ancêtres les Gaulois*) herrialdera, doan etorkin beltz baten istorioa kontatzen du. Manifestu honek esklabotza modu berri bat salatzen du: etorkinak lana bilatzen du etsi-etsian, bizitzeko leku bat, baina axolagabetasuna, arbuioa, umiliazioa... besterik ez du aurkitzen, matxinadaren azken oihua egin arte. “Soleil Ô” antillar kantu baten izenburua da, esklabo gisa Karibera eraman zituzten Dahomeyko beltzen mina kontatzen duena.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Vie sur terre

***La Vie sur terre*** () 1998ko Abderrahmane Sissako mauritaniar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sokolo herrixkan, Maliko basamortuaren erdian dagoen oasi batean galduta, biztanleek zaintzen dute milurteko berria. Oraingo honetan, Dramane herrira itzuliko da aitarengana joateko. Behin baino gehiagotan gurutzatzen da bizikletan zihoan neska batekin, Kourouma inguruko herrixkatik etorria, non hitz labur batzuk trukatzen baitituzte. Bitartean, herritarrak beren senideekin harremanetan jartzen ari dira, telefono bidezko lotura arazoak direla eta.

## Pertsonaiak 
* Abderrahmane Sissako : Dramane
* Nana Baby : neska
* Mohamed Sissako : aita
* Bourama Coulibaly
* Keita Bina Gaousso
* Mahamadou Dramé
* Moussa Fofana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Durangoko artxidiozesia

**Durangoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar artxidiozesia da. 1620ko irailaren 28an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1891ko ekainaren 23an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Durangon dago. Egun artzapezpikua Faustino Armendáriz Jiménez da.

## Ordinarioak 
### Durangoko apezpikuak 
### Durangoko artzapezpikuak 
* José Vicente Salinas e Infanzón (1891-1894)
* Santiago de Zubiría y Manzanera (1895-1909)
* Francisco de Paula Mendoza y Herrera (1909-1923)
* José María González y Valencia (1924-1959)
* Lucio Torreblanca y Tapia (1959-1961)
* Antonio López Aviña (1961-1993)
* José Trinidad Medel Pérez (1993-2002)
* Héctor González Martínez (2003-2014)
* José Antonio Fernández Hurtado (2014-2019)
* Faustino Armendáriz Jiménez (2019-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* José María González y Valencia (1922-1924)
* Francisco Ferreira Arreola (1957-1960)
* Rafael Barraza Sánchez (1979-1981)
* Manuel Mireles Vaquera (1982-1988)
* José Andrés Corral Arredondo (1989-1992)
* Juan de Dios Caballero Reyes (1993-2008)
* Enrique Sánchez Martínez (2008-2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sophia Kokosalaki

**Sophia Kokosalaki** (Atenas, Grezia, 1972ko azaroaren 3a - London, Ingalaterra 2019ko urriaren 13a)greziar moda-diseinatzailea izan zen, London-en finkatua.

## Biografia 
Kretar jatorriko Atenas-en jaioa, Kokosalaki-k greziar eta ingeles literatura ikasi zuen Atenas-ko Unibertsitatean [Atenasko Unibertsitate Nazionala eta Kapodistriana (NKUA)1837an sortu zenetik, etengabe ari da lanean, eta Greziako estatu modernoko goi-mailako hezkuntza-erakunderik zaharrena da, bai eta Balkanetako penintsulako eta Ekialdeko Mediterraneoko lehen unibertsitate garaikidea ere. Gaur egun, Europako unibertsitate handienetako bat da, 69.000 ikasle baino gehiago baititu erregistratuta.] , London-era joan aurretik, non Central Saint Martins College of Art and Design-en graduatu zen.

Karrera amaitu zuenean, Kokosalakik urtebete baino ez zuen behar izan, 1999an, bere lehen bilduma London-go Modaren Astean aurkezteko. Laster hasi zen bere heleniar diseinuekin txokoa egiten. Bere gaueko soinekoek Helen Mirren, Keira Knightley, Diane Kruger, Gwyneth Paltrow eta Anne Hathaway bezalako aurpegi ezagunak bereganatu zituzten, beste askoren artean.

## Ibilbidea 
Kokosalaki-k 1999an hasi zuen bere zigilu eponimoa London-en. *Elle* diseinatzaile saria eta *Art Foundation* moda saria jaso zituen 2002an [Arts Foundationek artista hasiberrientzako beka bat eskaintzen du, moda diseinatzaileak barne hartu dituena eta garai hartan Erresuma Batuan kokatua zegoena. Londresko moda-saririk ezagunena The Fashion Awards da, British Fashion Councilek ematen duena, urtero abenduan Royal Albert Hallen egiten dena.] eta belaunaldi berriko diseinatzaile saria 2004an, eta *Vogue*, ''Harper's Bazaar* eta *W'' aldizkarietako aldizkako editoriala izan zuen. [behar den zitazioa 

2004an, 2004ko Udako Olinpiar Jokoetako irekiera eta itxiera ekitaldietarako jantziak diseinatzeko enkargua jaso zuen, bere jaioterrian, Atenas-en, taularatu zirenak. Sei mila pertsonatik gora jantzi zituen Kokosalaki-k inaugurazio ekitaldirako, aipagarriena Björk abeslaria, "Ozeania" interpretatu zuena, plegu eta tolestura ugariz osatutako ozeanoetan inspiratutako soineko erraldoi batean.

## Bizitza pertsonala 
Kokosalaki, ezkonduta zegoena, alaba batekin, 2019ko urriaren 13an hil zen, minbiziarekin gaixotasun labur bat izan ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Sophia Kokosalaki-ren lanen irudiak, Getty Images
* Web orri ofiziala Sophia Kokosalaki Facebook-en
* Sophia Kokosalaki  FMD (Fashion Model Directory)-n
Mazatlángo elizbarrutia

**Mazatlángo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1958ko azaroaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mazatlánen dago. Egun apezpikua Mario Espinosa Contreras da.

## Ordinarioak 
* Miguel García Franco (1958-1981)
* Rafael Barraza Sánchez (1981-2005)
* Mario Espinosa Contreras (2005-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bamako (filma)

***Bamako*** 2006ko Abderrahmane Sissako mauritaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bamako hiriko auzo bateko patioan, auzitegi bat jarri dute. Afrikako gizarte zibileko ordezkariek nazioarteko finantza-erakundeen aurkako prozesu bati ekin diote: Munduko Bankua eta NDF, Afrikaren egoera lazgarriaren erantzuletzat jotzen baitituzte. Benetako prozesu horrek legelari profesionalak, gizarte zibileko ordezkariak eta aktoreak taularatzen ditu.

Patio honetan bizi diren biztanleen artean Melé dago, taberna bateko abeslaria, eta bere senarra, Chaka, lanik gabea.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torreóngo elizbarrutia

**Torreóngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1957ko ekainaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Torreónen dago. Egun apezpikua Luis Martín Barraza Beltrán da.

## Ordinarioak 
* Fernando Romo Gutiérrez (1958-1990)
* Luis Morales Reyes (1990-1999)
* José Guadalupe Galván Galindo (2000-2017)
* Luis Martín Barraza Beltrán (2017-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Luis Morales Reyes (1985-1990)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Candaz kastroa

**Candaz kastroa** erromatarren aurreko kastro baten eta ondoren Erdi Aroko gotorleku baten hondakinak dira. Lama ibaiaren eta Enviande ibaiaren bokaleen artean dago, Miño ibaian, Pedrafitako parrokian (Chantada, Lugo). Gaur egun Belesar urtegiko urek hartzen dute.

## Arkitektura 
Kastroa muino batean dago, eta urez inguratuta dago alde guztietan, mendebaldean izan ezik; hiru lautada ditu defentsa natural gisa. Erdiko patio handira arrapala batetik sartzen da, eta, haren ondoren, gaztelu zaharrera. Gazteluaren goiko aldean plataforma zirkular bat dago, horma zirkular zentrokidez inguratua, eta 2,10 m inguruko altuera du. Dorrearen zimenduak kontserbatzen dira, nahiz eta ekialdeko zenbait gela eraitsita egon. . mendearen hasieran, gaztelu zaharreko bi horma mantentzen ziren, 1,88 m zabal eta 5 m luze zen angelu zuzena osatuz.

Hormak, harresiak eta gelak eskistoekin eraikita daude, baina granitozko pieza batzuk berrerabiliak daude, leihoetako ateburuak edo ate-oinarriak, adibidez.

## Irudi Galeria 

Fitxategi:Castro_Candaz,_2014._PNOA_cedido_por_©_Instituto_Geográfico_Nacional.jpg|link=Archivo:Castro_Candaz,_2014._PNOA_cedido_por_©_Instituto_Geográfico_Nacional.jpg|2015eko airetiko bista.
Fitxategi:Castro_Candaz_10_2022.jpg|link=Archivo:Castro_Candaz_10_2022.jpg|Candaz kastroa 2022an
Fitxategi:Vista_aérea_de_2022.jpg|link=Archivo:Vista_aérea_de_2022.jpg|2022ko airetiko bista. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa   . Chantadako kontzejuaren web orrian.
* Fitxa en Patrimonio galego.
* "Castro Candaz: o corazón mergullado da historia mitolóxica de Galicia", Manuel Gago Mariñoren artigo no blog *0*, 26 de outubro de 2010.
* "Atención: abierto el paso para Castro Candaz", Manuel Gago Mariñoren artikulua Kapitulua *0*, 3 de junio de 2011 blogean.
Manuel de la Calva

**Manuel de la Calva Diego** (Bartzelona, ​​1937ko otsailaren 15a - Madril, 2025eko abuztuaren 26a) kataluniar abeslaria eta musikagile bat izan zen, Dúo Dinámico musika taldeko kide izateagatik ezaguna.

## Bizitza 
20 urte zituenean Elizalde automobilgintza-enpresan tornu-mekanikari gisa hasi zen lanean. Han Ramón Arcusa ezagutu zuen, berrogeita hamar bat urtez Dúo Dinámico taldean bere bikotekide artistikoa izan zena. 1958an euren buruak aurkeztu zituzten irratian, musikagintzan ibilbide luze zein arrakastatsu bati hasiera emanez.

Ramón eta biek 1968ko Eurovision Kantu Jaialdia irabazi zuen *La, la, la* abestia sortu zuten.

2014an bikote artistikoak Musika Bikaintasunaren Grammy Latinoa irabazi zuen.

2025eko abuztuaren 26an hil zen Madrilen biriketako fibrosiak jota, 88 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gómez Palacioko elizbarrutia

**Gómez Palacioko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 2008ko azaroaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gómez Palacion dago. Egun apezpikua Jorge Estrada Solórzano da.

## Ordinarioak 
* José Guadalupe Torres Campos (2008-2014)
* José Fortunato Álvarez Valdez (2015-2018)
* Jorge Estrada Solórzano (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sobredoko kastroa

**Sobredoko kastroa** Sobredo izeneko lekuan dagoen antzinako kastro bat da, Folgoso de Caurel udalerrian, Lugoko probintzian (Galizia). Sobredo iparraldean dago, Ferrería Vellarako bidean.

Kultura Intereseko Ondasun katalogatua da.

## Morfologia 
Kastroa Golada mendiaren magalean dago, hego-ekialdera begira, Lor ibaiaren haranera begira. Gotorlekua da, eta 16 etxebizitza ditu barruan, zapaldetan. Gotorlekuaren lubanarroa 120 metro luze da, 5-20 metro zabal eta 17 metro sakon.

Burualdean, ipar-mendebalderantz, dorre baten aztarnak daude. Dorre horrek ematen dio izena kastroari (**castro da Torre** edo **torre do Castro**).

## Arkeologia 
Kastroa Burdin Arokoa da eta kontserbazio egoera onean dago. Zonalde aldatuenak, kokatzen den mendiaren maldan izandako luizien ondorioz sortzen dira.

## Irudien galeria 

Fitxategi:Folgoso_do_Courel_castro_da_Torre_de_Sobredo_5.jpg
Fitxategi:Folgoso_do_Courel_castro_da_Torre_de_Sobredo_7.jpg
Fitxategi:Folgoso_do_Courel_castro_da_Torre_de_Sobredo_10.jpg
Fitxategi:Folgoso_do_Courel_castro_da_Torre_de_Sobredo_15.jpg
Fitxategi:Folgoso_do_Courel_castro_da_Torre_de_Sobredo_16.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nymphalis antiopa

***Nymphalis antiopa*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europan, Asian eta Ipar Amerikan aurkitzen da, Euskal Herrian ere bai.

## Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean, *Systema Naturae* liburuan. *Papilio antiopa* izena eman zion.

## Deskribapena 
Europan dauden tximeleten artean handienetakoa da, 62-70 mm arteko hegal-zabalera du. Emea handiagoa da arra baino. 

Helduen zuhaitzetako zuloetan edo arroka arteko arrakaletan hibernatzen dute. Toki fresko eta ilunak aukeratzen dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Nymphalis antiopa (9240184637).jpg
Irudi:Morio (Nymphalis antiopa), Le Collet-de-Dèze, Lozère, France (53369835449).jpg
Irudi:MOURNING CLOAK (Nymphalis antiopa) (3-13-11) patagonia lake, scc,az -02 (5523796755).jpg
Irudi:Nymphalis-antiopa-caterpillar.png|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peña Negra (Galizia-Leongo mendigunea)

**Peña Negra**, Espainiako ipar-mendebaldeko Galizia-Leongo mendigunean dagoen mendi bat da, Galiziako Ourenseko probintzia eta Gaztela eta Leongo Zamorako probintziaren artean. 2.121 metroko garaiera du.

A Veiga, Porto eta Carballeda de Valdeorras udalerrien artean dago, Sanabriako lakuaren Natura Parketik hurbil.
Pico del Infierno (Palentzia)

**Pico del Infierno** edo **Infernuko Tontorra**, Espainiako Kantauriar mendikatean dagoen mendi bat da, Palentziako probintzian. 2.537 metroko garaiera du.
Pico Tres Mares

**Pico Tres Mares**, Espainiako Kantauriar mendikatean dagoen mendi bat da, Kantabria eta Palentziako probintziaren artean. 2.171 metroko garaiera du.

Fuentes Carrionas mendilerroan dago.
Nymphalis polychloros

***Nymphalis polychloros*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europan, Asian zehar Himalaia mendikateraino eta Afrika iparraldean aurkitzen da, Euskal Herrian ere bai.

## Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean, *Systema Naturae* liburuan. *Papilio polychloros* izena eman zion.

## Deskribapena 
Tamaina handiko tximeleta da, 54-64 mm arteko hegal-zabalera du. Hegalen gainaldea laranja kolorekoa da eta orban beltz ugari ditu, batez ere aurreko hegaletan. Hegalen ertzak ere ilunak dira. Atzeko hegalen  amaieran ilargi erdi itxurako orban urdinen lerroa du. Hegalen azpialdea marroi iluna da, banda argiago batzuk dituen arren.

Asun-tximeletarekin nahastea ohikoa da, oso antzekoak baitira, baina *Nymphalis polychloros* handiagoa da.

Beldarra beltza da, puntu txiki zuri ugari dituena. Arantza zorrotz laranjak ditu.

## Bizi zikloa 
Helduak otsaila eta maiatza artean (hibernatu duten aleak) eta ekainetik urrira (urteko aleak) ikusten dira. Emeak arrautza mordoak ezartzen ditu zuhaitzen adarretan. Beldarrak taldekoiak dira eta jaio diren zuhaitza hosto gabe uzteko gaitasuna dute. Zumarrak, makalak, sahatsak, elorriak, madariondoak, sagarrondoak... dira beldarren bazka landare.

Helduak hibernatu egiten du zuhaitzen zuloetan, eraikinetan, egur-pilatan, leizetan edo antzeko toki fresko eta bakanetan.

## Habitata eta elikadura 
Basoen argiunetan eta uretatik hurbil dauden baso eremuetan agertzen da, itsasoaren mailatik 1.00 metrotako altuera arte. Zumarrarentzako izurria izan daiteke. Helduak usteltzen ari den fruitatan eta zuhaitzen izerditan ikusten dira elikatzen.

## Iruditegia 

Irudi:Nymphalidae - Nymphalis polychloros.JPG|Hegalen gainaldea.
Irudi:Nymphalidae - Nymphalis polychloros-001.JPG|Hegalen azpialdea.
Irudi:Nymphalis polychloros caterpillar.JPG|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardán (Marín)

**Santa María de Ardán**, Espainiako ipar-mendebaldeko Marín udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2024an 1.513 biztanle zituen.
Santa María do Porto (Marín)

**Santa María do Porto de Marín**, Espainiako ipar-mendebaldeko Marín udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2024an 15.660 biztanle zituen.
San Tomé de Piñeiro (Marín)

**San Tomé de Piñeiro**, Espainiako ipar-mendebaldeko Marín udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2023an 1.042 biztanle zituen.
Payuca Del Pueblo

**Payuca Del Pueblo**, ezagunagoa **Payuca** izenez, (Pergamino, Buenos Airesko probintzia) argentinar emakumezko aktore transgeneroa da. Netflixeko *En el barro* telesailean Coca Vidiri izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Bizitza 
Payuca Argentinako Buenos Airesko probintziako Pergamino hirian jaio eta hazi zen. Gaztetatik izan zuen artearekiko zaletasuna. 9 urterekin, zirku-akrobaziak ikasten hasi zen eta, gutxira, bere benetako bokazioa aurkitu zuen: antzerkia.

## Filmografia
### Telesailak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raquel Martínez (argipena)

**Raquel Martínez** pertsona hauen izena da:

* **Raquel Martínez Monreal** (Constitución, 1908 - Santiago, 1987), txiletar atleta.
* **Raquel Martínez Rabanal** (Palencia, 1979-), espainiar kazetaria eta telebista aurkezlea.
* **Raquel Becerra Martínez** (Sevilla, 1981-), mexikar herritartasuna duen espainiar aktorea.
Raquel Becerra Martínez

**Raquel Becerra Martínez**, ezagunagoa **Raquel Martínez** izenez, (Sevilla, Espainia, 1981eko abuztuaren 7a) mexikar nazionaletatea duen espainiar emakumezko aktore, modelo eta abeslari transgeneroa da. Netflixeko *Pecados inconfesables* telesailean Dora izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

Horrez gain, musikaren munduan ere aritu da. **Mami Ra** izen artistikoarekin *Pediste y llegó* singlea argitaratu zuen.

## Filmografia
### Filmak
### Telesailak
### Telebista saioak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martiño de Fóra (Bueu)

**San Martiño de Fóra de Bueu**, Espainiako ipar-mendebaldeko Bueu udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2023an 3.330 biztanle zituen.
Cela (Bueu)

**San María de Cela**, Espainiako ipar-mendebaldeko Bueu udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2023an 1.827 biztanle zituen.
Salcidos (A Guarda)

**San Lourenzo de Salcidos**, Espainiako ipar-mendebaldeko A Guarda udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2019an 2.843 biztanle zituen.
Henry Michaud

**Henry Michaud** frantziar ofizial militar bat izan zen. Aire Armadako jeneral nagusia, Frantziako Aire Armadako Estatu Nagusiko lehen burua izan zen 1930eko ekainetik 1931ko urtarrilera.

## Biografia 
### Formazioa 
Henry Michaud Saint-Cyr-eko École Spéciale Militaire-n ikasle izan zen 1893tik 1895era (Joana Arc-eko klasea).

### Karrera militarra 
Henry Michaud lehen aldiz 37. Infanteria Erregimentuan izendatu zuten 1895ean.

1911ko azaroaren 14an pilotu gisa graduatu ondoren, hurrengo urtean *Aéronautique Militaire*-n izendatu zuten, 1. Abiazio Taldearen barruan. 1918ko maiatzaren 2tik 1919ko irailaren 9ra, 172. Infanteria Erregimentua zuzendu zuen.

Lehen Mundu Gerraren hasieran zauritu zuten. Ondoren, Iparraldeko Armada Taldeko estatu nagusian sartu zen.

1920ko hamarkadan, bata bestearen atzetik 22. Bonbardaketa Abiazio Erregimentua, 11. Aire Brigada eta, azkenik, 11. Bonbardaketa Brigada zuzendu zituen. 1926-1927an Aurreratutako Ikasketa Militarren Zentroan praktikante gisa aritu zen, eta 1927ko martxoan Aireko Brigada Jeneral izendatu zuten.

1929ko otsailetik 1930eko ekainera, 1. Aire Dibisioa zuzendu zuen. Aireko Dibisio Jeneral izendatu zutenean, Henry Michaud Frantziako Aire Armadako Estatu Nagusiko lehen Buruzagia izan zen 1930eko ekainetik 1931ko urtarrilera, eta ondoren Aire Armadako Kontseilu Nagusian aritu zen 1933ra arte.

1933an Aire Armadako Jeneral izendatu zutenean, urte bereko apiriletik irailera Itsasoz haraindiko Aire Armadako Ikuskatzaile Nagusi gisa aritu zen.

Henry Michaud Ofiziale Jeneralen 2. Sekzioan onartu zuten 1937an.

### Erretiroa eta erresistentzia 
1943ko abenduan, Armadaren Erresistentzia Erakundean sartu zen, Iparraldeko Eskualdeko buru bihurtuz. 1944ko uztailaren 18an, Gestapok atxilotu eta erresistentzia ekintzengatik Buchenwald kontzentrazio-esparrura deportatu zuen, eta han hil zen 1945eko urtarrilaren 24an.

Frantziaren alde hil zela aitortuta, Gerra Gurutzea 1939-1945 eta Erresistentzia Domina jaso zituen hil ondoren.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Catoirako erromeria bikingoa

thumb|right|300px|Catoirako erromeria bikingoa.
**Catoirako erromeria bikingoa**, , Espainiako Catoira udalerrian urtero egiten den jai bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

1961ean sortu zen eta urtero abuztuaren lehen igandean egiten da, Castellum Honesti inguruan.

Jai honekin bikingoek Santiago de Compostelako altxorrak bereganatzeko ahaleginean burututako Galiziako inbasioak eta Catoirak lurralde hau haiengandik defendatzeko izan zuen paper garrantzitsua ospatzen da.
SNLE 3G

**SNLE 3G** (, euskaraz: *hirugarren belaunaldiko misil balistiko nuklearreko itsaspekoa*) Frantziako Itsas Armadaren disuasio nuklearrerako garatzen ari diren itsaspeko mota bat da, *Force de dissuasion*-en parte dena. Gaur egungo Le Triomphant klasearen ordezko gisa diseinatzen ari da, 2035 inguruan hasita, eta 2090era arte zerbitzuan jarrai dezake. Klaseko lehen ontzia 2024ko martxoan hasi zen eraikitzen. 

M51 misilaren hurrengo bertsioa eramango du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minerva janzten (Lavinia Fontana)

***Minerva janzten*** Lavinia Fontana italiar margolari manieristaren margolan mitologikoa da, 1613an egin zen. 21. mendean Erromako Borghese Galerian ikusgai dagoena.

Mugarri izan zen margolana artearen historian emakume batek egindako lehen biluzi femeninoa irudikatzen baitu. Era berean Lavinia Fontanak sortutako azken lana ere bada (1614an hil baitzen). Gai nolabait eskandalagarria izan arren, Scipione Borghese kardinalaren enkarguz egon zen, kultura klasikoan aditua eta artezalea baitzen buruzagi katolikoa.

## Deskribapena 
Minerva (Atenea greziarrentzat) jainko erromatarra dago eszenaren erdian zutik, eta erabat biluzik bata bat janztera doanean. Sorpresaz harrapatu dutela ditudi, baina biluztasuna ezkutatzen saiatzen den bitartean, jainkosaren aurpegia  ikuslearengana nahita zuzenduta dago, ikuslea limurtuz bezala. Emakume gaztearen orrazkera Antzinako Erroman bezala Lavinia Fontanaren garaian ere modan zegoen estilo batekoa da. Litekeena da Minerva, neurri batean, margolariaren autoerretratu bat izatea, ispiluaren aurrean egina.

XVII. mendeko artearen beste ezaugarri tipiko bat hondo iluna da, hemen erabat beltza, erretratatutako subjektuak ahalik eta gehien nabarmentzeko. Kasu honetan jainkosaren biribiltasunak nabarmentzen ditu, sedukzio-ekintza erotiko batean.

Kupido, berriz, hondo gorriaren kontra ia disimuluan ageri da: jainkozkoak baino gehiago gizatiarrak diren ezaugarriak emateko, hegoak ere ezkutuan ditu, eta kasko batekin jolasean irudikatua dago.

Jainkosak eskuetan delikatuki eusten duen soinekoa preziatua eta apaindura aberatsez agertzen da. Erromatar nobleziako emakumeetan ohikotzat jo liteke jantzia, eta eszenan dauden beste elementu batzuekin kontraste handia egiten du, kaskoa, lantza eta ezkutua kasu, Minervaren sinbolo hauek, gerlari birjina eta jakinduriaren jainkosa zelako.ç

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basozabal

**Basozabal** toponimoak adiera hauek ditu, besteak beste:

## Auzoak 
* Basozabal, Mungiako (Bizkaia) auzoa;
* Basozabal, Galdakaoko (Bizkaia) auzoa.

## Baserriak 
* Basozabal, Aritzetako (Bergara, Gipuzkoa) baserria;
* Basozabal, Bekeako (Galdakao, Bizkaia) baserria;
* Basozabal, Donostiako (Gipuzkoa) baserria;
* Basozabal, Elorriaga-Santa Anako (Kortezubi, Bizkaia) baserria;
* Basozabal, Elorriaga-Santa Anako (Kortezubi, Bizkaia) baserria [desagertua];
* Basozabal, Laudioko (Araba) baserria.

## Basoak 
* Basozabal, Larruskain-Amalloako (Markina-Xemein, Bizkaia) basoa;
* Basozabal, Zaldibiako (Gipuzkoa) basoa;
* Basozabala, Goiuriko (Iurreta, Bizkaia) basoa;
* Gaztañatzalde edo Basozabal, Santa Mañako (Iurreta, Bizkaia) basoa.

## Errekak 
* Basozabal, Beasaingo (Gipuzkoa) erreka;
* Basozabal, Markina-Xemeingo (Bizkaia) erreka.

## Bestelakoak 
* Basozabal, Donostiako (Gipuzkoa) bidea.
* Basozabal, Olaberriko (Gipuzkoa) industrialdea;
* Basozabal, Larrañako (Oñati, Gipuzkoa) gaina;
* Basozabal, Sondikako (Bizkaia) biztanle entitatea;
* Basozabaleko trokea, Bekeako (Galdakao, Bizkaia) erreka-zuloa, sakana.

## Erreferentziak
Igartza (argipena)

Igartza Beasaingo toponimoa: 

* Igartza jauregia
* Igartzako monumentu multzoa
* Igartza saria
* Igartza (erreka) 

Ataungo mendia

* Igartza mendia: Ataun-Burundako mendilerroan dagoen mendi gipuzkoarra da

Pasaiako Igartza bandera

* Igartza bandera
Paloma Fadón

**Paloma Fadón Salazar** (Bilbo, Bizkaia, 1959) margolaria, olerkaria eta idazlea da. Euskal Herrian jaioa, Granadan bizi da. Asiako artean doktorea eta aditua, marrazketako, pinturako eta txinatar nahiz japoniar kaligrafiako irakaslea izan da Espainiako eta beste atzerri batzuetako hainbat unibertsitatetan.

## Bizitza 
Bilbon jaioa, Madrilen lizentziatu zen Arte Ederretan. 1982an, Columbiako Unibertsitatean (New York) arte modernoan sakontzeko egindako egonaldi batean, Metropolitan Museum of Art museoan antzinako Asiako arteari buruzko erakusketa bat ikusi zuen. Txundituta geratu zen, eta horrek ikasketen norabidea aldatu zion. 1986tik 1989ra, Txinako Hanghzou hiriko unibertsitatean graduondoko ikasketak egin zituen, Espainiako Gobernuaren Kanpo Arazoetako Ministerioaren bekarekin. 1993an, Granadako Unibertsitatean doktoratu zen, *El tiempo en la caligrafía* tesiarekin.

Fadonen margolanak Txinako tradizioa eta trazuaren artea ditu oinarri, pintzelak eta tinta baliatuz, eta poesiarekin bat egitea bilatzen du, kaligrafia bizi adierazpeneko bidetzat erabilita.

Berrogei urtez baino gehiagoz ikerlari aritu da, eta irakasle izan da Pekingo Unibertsitatean eta atzerriko beste unibertsitate batzuetan.

2006an, Kamakurako (Japonia) fundazio baten beka jaso zuen, eta Kyotoko Japoniar Ikasketen Nazioarteko Ikerketa Zentroan ikertu zuen Heian aroko kaligrafia. Ikerketek bultzatuta, txinatar eta japoniar kaligrafiak egiteaz gainera, originaltasun eta adierazpen pertsonalak ere landu zituen, zenbait idazleren poesiak ekialdeko trazuaren teknikara egokitu eta transkribatu baitzituen, hala nola José Saramagorenak edo María Zambranorenak: haien hitzak zetazko biribilkien gainean margotu zituen, eta publikoak koadro bakoitzari dagokion testu zenbakituan irakur ditzake, edo besterik gabe ikusizko estetikaz gozatu.

1991tik gaur egun arte, hainbat lan argitaratu ditu, eta erakusketak egin ditu Parisen, Pekinen, Granadan, Madrilen, Tenerifen, Huelvan, Santanderren, Tangerren eta Heidelbergen.

Andaluziako Juntako Asiako Ikasketetako Batzordeko kidea da, Txinako Arteko irakaslea, eta Unibertsitatearen menpe dagoen Konfuzio Institutuko kolaboratzailea.

## Erreferentziak
Uribe Kosta eskualdeko txapelketa

**Uribe Kostako Bertsolari Txapelketa** Uribe Kosta eskualdean (Bizkaia, Euskal Herria) egiten den bertsolari txapelketa da. Helburua da eskualdeko bertsolari gazteei plaza ematea eta Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako sailkapen-fase modura jardutea.  

## Historia 
Bizkaian aspaldidanik izan dira herri mailako bertso saio eta txapelketak, baina Uribe Kostako eskualdeko fase propioa 2010ean antolatzen hasi zen modu egonkorrean. Ordutik aurrera, aldian behin ospatu izan da, Getxo, Sopela, Berango, Lemoiz, Plentzia edo Gorliz bezalako herrietako bertsolariekin.  

## Formatoa 
Txapelketak hainbat fase ditu:
* **Aurrelanak**: eskualdeko herri ezberdinetan.  
* **Finalaurrekoak**: puntu gehien lortu duten bertsolariekin.  
* **Finala**: bertan erabakitzen da irabazlea.  

Epaimahaiak hainbat alderdi baloratzen ditu: neurketa eta doinua, hizkuntza aberastasuna, musika eta entzuleekiko harremana.  

## Edizio eta irabazleak 
* 2010: Jone Uria Albizuri.https://hiruka.eus/komunitatea/Ukberri/1421260105131-bederatzi-uribekostar-izango-dira-aurten-bizkaiko-bertsolari-txapelketan
* 2016: Jone Uria Albizuri.
* 2018: Jone Uria Albizuri.https://www.albe.eus/uk-bertsolari-txapelketa/2018/uribe-kostako-txapleketa-2018/790-jone-uria-txapeldun-uribe-kostako-bertsolari-txapelketan  
* 2022: Jone Uria Albizuri. https://bdb.bertsozale.eus/web/aldizkakoa/view/3044-uribe-kostako-bertsolari-txapelketa-3-2022  
* 2024: Jone Uria Albizuri. https://www.albe.eus/berriak/1596-jone-uria-dugu-2024ko-uribe-kostako-txapelduna  

## Garrantzia 
Uribe Kostako txapelketa eskualdeko bertsolarien topagune garrantzitsua da. Gazteentzako plazaz gain, euskal kulturaren transmisioan eta belaunaldi arteko harremanetan ere badu eragina. Horrez gain, Bizkaiko txapelketara jauzi egiteko atea da bertsolari askorentzat.  

## Ikus, gainera 
* Bertsolaritza
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
* Bertsozale Elkartea

## Erreferentziak
Zoñango kastroa

**Zoñango kastroa** Mondoñedoko Os Remedios parrokian dagoen kastro bat da.

2002. urteaz geroztik ari dira indusketak egiten, eta hainbat etxebizitza eta kultura materialaren hondarrak berreskuratu dira. 2004an, bi interpretazio-mahai jarri ziren, bisita librea egiteko.

Okupazio-datak, aurkitutako kultura materialari jarraiki, K.o. II. eta IV. mendeen artean mugitzen dira, baina karbono-14 analisien emaitzen arabera, okupazioaren hasierak Kristo aurreko datetan kokatuko lirateke.

2007. urtean Mondoñedoko Udalerriak lehenengo hiru kanpainetako lanak eta ondorioak biltzen dituen liburua argitaratu zuen: 2002, 2003 eta 2004.
Izenburua: *O Castro de Zoñán (Mondoñedo, Lugo) Campañas 2002-2004*.

## Kanpo estekak
Ermelo (Bueu)

**Santiago de Ermelo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Bueu udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2023an 68 biztanle zituen.
Guadalajarako artxidiozesia

**Guadalajarako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar artxidiozesia da. 1548ko uztailaren 13an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1863ko urtarrilaren 26an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Guadalajaran dago. Egun artzapezpikua Francisco Robles Ortega kardinala da.

## Ordinarioak 
### Guadalajarako apezpikuak 
### Guadalajarako artzapezpikuak 
* Pedro Espinosa y Dávalos (1853-1866)
* Pedro José de Jesús Loza y Pardavé (1868-1898)
* Jacinto López y Romo (1899-1900)
* José de Jesús Ortíz y Rodríguez (1901-1912 )
* José Francisco Orozco y Jiménez (1912-1936)
* José Garibi y Rivera (1936-1969)
* José Salazar López (1970-1987)
* Juan Jesús Posadas Ocampo (1987-1993)
* Juan Sandoval Íñiguez (1994-2011)
* Francisco Robles Ortega (2011-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* José Garibi y Rivera (1934-1936)
* Francisco Javier Nuño y Guerrero (1954-1972)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abderrahmane Sissako

**Abderrahmane Sissako** (; Kiffa, ) mauritaniar jatorriko maliar zinea zuzendaria da. 

*Heremakono* bere filma Un Certain Regard sailean erakutsi zuten 2002ko Cannesko Zinemaldian, eta FIPRESCI Saria irabazi zuen. 2007ko *Bamako* film luzeak ere nazioarteko oihartzuna lortu zuen, baita 2014ko *Timbuktu* filmak ere, urte horretan Urrezko Palma irabazteko hautatua izan zenak. Gainera, ingelesez besteko film onenaren Oscar Sarietarako izendapena lortu zuen.

## Biografia 
Jaio eta gutxira, Sissako familia Malira emigratu zen, aitaren herrialdera, eta han lehen eta bigarren hezkuntzaren zati bat osatu zuen. Sissako 1980an itzuli zen Mauritaniara, amaren lurraldera. Ondoren, Moskura joan zen, eta Zinemako Institutu Federalean zinema ikasi zuen 1983tik 1989ra. Sissako Frantzian ezarri zen 1990eko hamarkadaren hasieran.

Zuzendari lanaz gain, kultur aholkulari ere aritzen da Mohamed Ould Abdel Aziz Mauritaniako estatuburuarentzat.

## Filmografia
* 1998 : *La Vie sur terre*
* 2002 : *En attendant le bonheur* (*Heremakono*)
* 2006 : *Bamako*
* 2014 : *Timbuktu*
* 2024 : *Black Tea*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aguascalientesko elizbarrutia

**Aguascalientesko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1899ko abuztuaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Aguascalientesen dago. Egun apezpikua Juan Espinoza Jiménez da.

## Ordinarioak 
* José María de Jesús Portugal y Serratos (1902-1912)
* Ignacio Valdespino y Díaz (1913-1928)
* José de Jesús López y González (1929-1950)
* Salvador Quezada Limón (1951-1984)
* Rafael Muñoz Núñez (1984-1998)
* Ramón Godínez Flores (1998-2007)
* José María de la Torre Martín (2008-2020)
* Juan Espinoza Jiménez (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Alfredo Torres Romero (1975-1976)

## Apezpiku laguntzaileak 
* José de Jesús López y González (1927-1929)
* Ricardo Guízar Díaz (1977-1984)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizantziar baliza sistema

IX. mendean, Arabo–Bizantziar gerren garaian, Bizantziar Inperioak baliza bidezko seinale-sistema erabili zuen, Abbastar Kalifa-herriaren mugatik Asia Txikiko probintzia osoan barrena mezuak transmititzeko, Konstantinoplaraino, inperioaren hiriburua.

Iturri bizantziarren arabera (Konstantino Porfirogeneto, Teofanes *Continuatus* eta Simeon Logoteta), balizen lerroa Loulongo gotorlekuan hasten zen, Ziliziar Ateen iparraldeko irteeran, eta jarraitzen zuen Argaios mendiarekin (gehienetan Hasan Dağiko Keçikalesı-rekin identifikatua, baina baita Zesareako Erciyes Dağı-rekin ere), Samos edo Isamos mendiarekin (identifikatu gabea, ziurrenik Tuz aintziraren iparraldean), Aigilon gotorlekuarekin (identifikatu gabea, seguruenik Dorylaionen hegoaldean), Mamas mendiarekin (identifikatu gabea; ordean Konstatino Porfirogenetok Misiako Olinpo mendia aipatzen du), Kyrizos mendiarekin (Ascania aintziraren eta Kioseko golkoaren artean, baliteke Katerlı Dağı izatea, W. M. Ramsayren arabera), Mokilos mendiarekin (Pylas gainean, Nikomediako golkoaren hegoaldean; Ramsayk Samanlı Dağırekin identifikatzen du), San Auxentzio mendiarekin (gaur egungo Kayış Dağı, Kalzedoniatik —gaur egungo Kadıköy— hego-ekialdera) eta, azkenik, Konstantinoplako Jauregi Handiko faroarekin (*Pharos*). Lerro nagusi hau bigarren mailako adar batzuek osatzen zuten, mezuak beste toki batzuetara eta mugako lerroan bertan transmititzeko.

Baliza nagusien lerroak 720 kilometro hartzen zituen. Asia Txikiaren eremu zabaletan, estazioak 97 km inguruko distantzian zeuden, eta Bitinian, lurralde malkartsuagoetan, tarteak 56 km ingurura murrizten ziren. Esperimentu modernoen arabera, mezu bat ordubetean bidali zitekeen lerro osoan zehar. Sistema hori, antza denez, Teofilo enperadorearen (829-842) agintaldian asmatu zuen Leon Tesalonikakoak, eta bi ur-erloju berdinen bidez funtzionatzen zuen: bata Loulonen, bestea faroan. Hamabi orduei mezu desberdinak esleitu zitzaizkien; horrela, lehenengo itsuargian ordu jakin batean sua pizteak gertaera zehatz bat adierazten zuen, eta seinalea Konstantinoplaraino transmititzen zen.

Bizantziar kronikari batzuen arabera, Mikel  III.ak (842-867) sistema desegin zuen, Teofiloren seme eta oinordekoak. Idatzitakoaren arabera, balizak piztuta ikusteak eta arabiar inbasioaren berriak herria asaldatu eta jendea Hipodromoko lasterketetan gurdi-gidari gisa zuen agerraldian arreta kentzea eragin zezakeen. Hala ere, kontakizun hori gaur egungo historialariek, oro har, baztertzen dute, X. mendeko iturri batzuek Mikel III.aren irudia txartzeko eta ondorengo dinastia makedoniarraren mesedetan egindako propaganda kanpainaren parte gisa. Egia-izpirik balego, baliteke sistemaren murrizketa edo moldaketa adieraztea, agian Mikel III.aren agintaldian arabiar arriskuaren atzerakadagatik. Hala ere, sistemaren hondar batzuk edo antzeko sistema berri bat Emanuel I.a Komnenosen (1143-1180) garaian berraktibatu zirela dirudi.

## Ikus, gainera 
* Heliografo
* Telegrafia optiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autlángo elizbarrutia

**Autlángo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1961eko urtarrilaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Autlán de Navarron dago. Egun apezpikua Eduardo Muñoz Ochoa da.

## Ordinarioak 
* Miguel González Ibarra (1961-1967)
* Everardo López Alcocer (1967-1968)
* José Maclovio Vásquez Silos (1969-1990)
* Lázaro Pérez Jiménez (1991-2003)
* Gonzalo Galván Castillo (2004-2015)
* Rafael Sandoval Sandoval (2015-2024)
* Eduardo Muñoz Ochoa (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menyhért Lónyay

**Menyhért Lónyay** (Nagylónya, 1822ko urtarrilaren 6a – Budapest, 1884ko azaroaren 3a) hungariar politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1871tik 1872ra.

Aristokrata protestanteen familia batean jaio zen. Zuzenbide ikasketak egin zituen Pesten, eta 1843an Hungariako parlamentuan sartu zen, non oposizioarekin lerrokatu zen. 1848ko Hungariako Iraultzatik sortutako gobernuan estatu-idazkariordea izan zen, eta 1849ko iraultzaren zapalketaren ondoren ihes egin zuen. 1850ean Hungariara itzuli zen amnistia jaso ondoren, eta ibai-nabigazioa eta uholdeen kontrola hobetzeko proiektuak egin zituen, baita nekazaritza- eta finantza-sektoreak ere. Eliza protestanteen autonomia babestu zuen.

1867an Finantza ministro izendatu zuten Gyula Andrássyren gobernuan eta 1871n kargu bererako izendatu zuten Austro-Hungariako gobernuan. 1871ko abuztuan konde titulua jaso zuen eta 1871ko azaroan Hungariako lehen ministro izendatu zuten, baina hurrengo urtean dimisioa eman zuen ustelkeriaz akusatua izan ondoren. 1875ean goi ganberako kide aukeratu zuten.
Ciudad Guzmángo elizbarrutia

**Ciudad Guzmángo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1972ko martxoaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ciudad Guzmánen dago. Egun apezpikua Herculano Medina Garfias da.

## Ordinarioak 
* Leonardo Viera Contreras (1972-1977)
* Serafín Vásquez Elizalde (1977-1999)
* Braulio Rafael León Villegas (1999-2017)
* Óscar Armando Campos Contreras (2017-2024)
* Herculano Medina Garfias (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fogo uhartea

**Fogo uhartea** () Ternua uhartearen ipar-mendebaldean dagoen uharte bat da, Kanadan. Change uhartediaren alboan dago, ekialdera. 2016ko erroldaren arabera 2.244 biztanle ditu uharteak.

## Geografia 
Itxura irregularra du, 25,3 km luzetara eta 16 km zabaletara, guztira 254 km²-ko azalera osatuz.

Fogo uhartearen batazbesteko altuera 7 metrotakoa da eta punturik altuenak 110 metro ditu.

## Historia 
Beothuk herria izan zen uharteko eta inguruko lurraldeetako jatorrizko biztanlea. Itsas txakurrak ehizatzen zituzten eta izokinak arrantzatzen zituzten, eta hegaztien arrautzak ere biltzen zituzten.

XVI. mendetik hasita euskal arrantzaleak iritsi izan ziren uharteraino eta frantsesen mapetan *Ile des Fougues* izenarekin ("suen uhartea") agertzen da eta portugesen mapetan *Ilha do Fogo*. Dirudienez europarrek Beothuk herriaren suak ikusten zituzten uhartera hurbiltzean. 1718. urtean ezarri zen lehen asentamendu iraunkorra uhartean, Fogo kaia, eta ondoren Tilting kaia.

Bestalde turismoa ere jarduera ekonomiko esanguratsua da.

## Banaketa administratiboa 
2011n Fogo, Joe Batt's Arm, Shoal Bay, Seldom, Little Seldom eta Fogo Island Region herriek bat egin zuten Town of Fogo Island hiriburua sortzeko.

## Azpiegiturak 
Fogo aerodromoa dago bertan eta *MV Veteran* ferryak elkartzen du Ternuarekin.

## Kultura 
1986tik aurrera urtero abuztuan *Brimstone Head Folk Festival* musika jaialdia ospatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Carlb-fogo-newfoundland-2002.jpg|Fogo herria.
Irudi:Carlb-fogo-newfoundland-fishery-2002.jpg|Arrantzale etxeak.
Irudi:Near Waterman's Brook Trail (40830881723).jpg|Mendialde elurtua.
Irudi:Iceberg (29983976421).jpg|Izozmendi bat kostaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibrahim ibn Yuhanna

**Ibrahim ibn Yuhanna** (arabieraz: **إبراهيم بن يوحنا**) Antakiar jatorriko burokrata, itzultzaile eta idazle bizantziarra izan zen, X. mendearen amaieran eta XI. mendearen hasieran bizi zena. *Protospatharios* titulua jaso zuen, eta sarritan titulu horrekin identifikatzen dute iturri arabiarretan. Bere bizitzari buruz gutxi dakigu ziurtasunez, baina *Kristofororen Bizitza* lanean kontatzen du Antakian haurra zela Patriarka Kristofororen garaia baino lehen eta bitartean, hau da, 950eko hamarkadaren amaieran eta 960ko hamarkadaren hasieran. Argi dago burokrazia inperialean bizantziarrek Antiokia konkistatu ondoren (969an) arrakasta izan zuela, *protospatharios* tituluak hala frogatzen du. *Kristofororen Bizitzak* Patriarka Nikola II.aren (1025 -1030) garaiko gertaerak azaltzen ditu, beraz, Ibrahim gutxienez 1020ko hamarkadaren amaierara arte bizi izan zen.

*Kristofororen Bizitza* Ibrahimek idatzitako obra bakarra gaur egun gorde dena da. Hasiera batean grezieraz eta arabieraz idatzi zen, baina arabierazko bertsioa soilik iritsi da gurera. Baliteke, gainera, Konstantinoplako liturgia siriakeratzeko ekimen inperialak kudeatzen parte hartu izana, Antakiako Eliza Ortodoxo Grekoan erabiltzeko, 1056ko siriako *Triodion* eskuizkribu batean (*British Library*, BL Or. 8607) “*Abraham erregearen idazkaria*” aipatzen baita. Hala ere, ez dago frogarik Ibrahimek berak inoiz testurik siriakeratu zuenik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak