open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brimin Kipruto

**Brimin Kipruto** (1985eko uztailaren 31) atleta kenyar ezaguna da, 3.000 metroko hesi-lasterketan espezialista.

2008ko Olinpiadan urrezko domina eta 2004koan zilarrezkoa lortu zituen.

## Kanpo estekak 
* Atletaren profila
Butrint

**Butrint** (, , ) Antzinako Greziako hiria izan zen. Gaur egun arkeologia gunea da Albaniako Vlorë konderrian, Sarandë hiritik 14&nbsp;km-ra hegoaldean. eko zati da.

Historiaurreko garaietatik biztanleak izan ditu Butrintek, eta greziar kolonia, erromatar hiria eta apezpikutza-hiria izan da. Bizantziar administraziopeko oparotasun aldi baten eta veneziarren okupazio labur baten ondoren, hiria Erdi Aroaren amaieran abandonatua izan zen, hiria zegoen eremua malariaren ondorioz zingiratsu eta osasungaitz bihurtu ondoren. Egungo aztarnategi arkeologikoak aldi historiko luze hori guztia hartzen duten aurriak biltzen ditu. 1928an aurkitu zutenetik, hiriaren bosten bat induskatu eta lurpetik atera da.

Toki horretan lan handia egin arren, Butrint Albaniako monumentu- eta arkeologia-multzo garrantzitsuenetako bat da, eta herrialdeko erakargarri turistiko garrantzitsuenetako bat da. Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1992an.

Aztarnategi arkeologikoaren inguruko eremua Parke Nazional izendatuta dago, bere aberastasun ekologiko eta kulturalagatik. 1999an, parkearen lurraldea Gizateriaren Ondare gisa ere sartu zen, jatorrizko gunearen hedadura gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugène Terre'Blanche

'''Eugène Terre'Blanche''' (Ventersdorp, 1941eko urtarrilaren 31 &ndash; 2010eko apirilaren 3a), Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB) alderdi politikoa sortu zuen boer afrikaner bat zen. Bere heriotzera arte, Terre'Blanche alderdiko buru izaten jarraitu zuen, eta Hegoafrikatik banandutako Afrikaner estatu independentea aldarrikatzen zuen.

Apartheidaren aldeko mugimendua zuzendu zuen urte askotan eta beltzek eta zuriek eskubide berdinak eskuratzean, politikatik aldendu zen.

## Hilketa 
2010eko apirilaren 3an matxetez erail zuten Ventersdorpeko bere etxean. Poliziaren ikerketek frogatu zutenez, soldata ordaindu ez zien bere bi langile izan ziren hilketaren egileak.

## Kanpo estekak 
*  Elkarrizketa Hegoafrikako egunkari batean.
Afrikaner Weerstandsbeweging

**Afrikaner Weerstandsbeweging** (AWB) () Hegoafrikako eskuin muturreko alderdi politiko baten izena da. Alderdia 1973an sortu zen Hegoafrikako Transvaal eskualdean, eta sortzaileetako bat Eugène Terre'Blanche izan zen.

Alderdi politiko honek Boer errepublika independentearen sorrera aldarrikatzen du  deritzona. Horrez gain, arraza zuriaren nagusigoa aldarrikatzen dute. Urte askotan zehar milizia paramilitar moduan antolaturiko elkartea izan zen.

## Ikus, gainera 
* Eugène Terre'Blanche

## Kanpo estekak 
*  Alderdiaren webgune ofiziala.
Samuel Wanjiru

**Samuel Kamau Wanjiru** (Nyahururu, Rift Harana, 1986ko azaroaren 10a - *Ib.*, 2011ko maiatzaren 15a) atleta kenyar ezaguna izan zen, maratoian espezialista.

2008ko Olinpiadan urrezko domina lortu zuen, 2:06:32 denborarekin. Halaber Londongo eta Chicagoko maratoiak ere irabazi zituen 2009an.

## Kanpo estekak 
* Atletaren profila
Monozito

**Monozitoa** leukozito mota bat da, agranulozitoen taldean sailkatzen dena. Leukozito handienak dira (7-15 μm) eta fagozitosi egiteko ahalmena dute (fagozitoak baitira). Haien nukleoak giltzurrun-itxura du.

Monozitoak, odoleko gainontzeko zelulen antzera (leukozito guztiak, eritrozitoak eta plaketak) hezur-muinean sortzen dira. Batzuek aske irauten dute odolean, baina beste batzuk ehunetara pasatzen dira, eta bertan makrofago bihurtzen dira.

Odoleko leukozitoen %3 eta %9aren arteko portzentaia osatzen dute.

## Kanpo estekak
Kapok

**Kapoka** (*Ceiba pentandra*) Malvaceae (subfamilia Bombacaceae) familiako zuhaitza da, jatorriz Erdialdeko Amerikakoa. 60-70 metroko altuera izatera irits daiteke. Zuntza egiteko landatzen da klima tropikaletako eskualdeetan. Landare hau oso garrantzitsua da Maien kulturan. Landare honek ematen duen ilezko zuntzari ere *kapok* edo *Javako kotoia* esaten zaio.
ezkerrera|thumb|200px|Kapokaren fruituak.
Zuhaitzak gainalde zabala du, enborra oso handia, eta palmondoaren antzeko hostoak. Zuntz distiratsua du, horixka eta arina, eta ligninaz eta zelulosaz dago osatua. Zuhaitz helduak ehunka leka ematen ditu (15 cm luze dira), zuntzezko haziz beteak. Lekak bildu eta mailuz zabaltzen dira, eta ondoren leka barruan dagoen haziak aske uzten du zuntza.

Asian eta Indonesian hazten da, eta Javako merkataritza gai nagusia da.

## Zuntzaren ezaugarriak 
Zuntza hauskorra da, ez elastikoa. Jantzietako betegarrietarako, burukoetarako, lastairetarako eta ebakuntzetan kotoiaren ordezko gisa erabiltzen da. Plastikozko zuntzak eta goma harrotua erabiltzen hasi denetik, behera egin du kapokaren erabilerak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kebratxo

**Kebratxoa** (*Aspidosperma quebracho-blanco*) Apocynaceae familiako zuhaitz da. Bere azala sendabelarra da (antipiretiko, antimalaria, antiseptiko eta abar). Hego Amerikar jatorria du.
Morenilla

**Morenilla** Guadalajarako udalerria da, Señorio de Molina-Alto Tajo eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 48 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Alphonse Beau de Rochas

**Alphonse Eugène Beau de Rochas** (Digne-les-Bains, 1815eko apirilaren 9a - Vincennes, 1893ko martxoaren 27a) lau denborako motorra asmatu zuen frantziar ingeniaria izan zen. Gai horri buruzko emaitzak 1861an argitaratu zituen; handik urtebetera, Christian Reithmannek asmakuntza horren patentea lortu zuen; eta hamasei urte geroago, Nikolaus Otto alemaniar ingeniariak ere patentea lortu eta lau denborako lehendabiziko motorra gauzatu ahal izan zuen.
Kenaf

**Kenafa** (*Hibiscus cannabinus*) Malvaceae familiako landare belarkara da. Zuntza egiteko kultibatzen da. Bere zurtoina 3'5 m izatera irits daiteke. Asiar jatorria du eta bereziki Bangladeshen kultibatzen da.

## Kanpo estekak
Okra

**Okra**, **okra-belarra** edo **gonbo** (*Abelmoschus esculentus*) Malvaceae familiako landare belarkara da, barazki mota. Klima tropikaletan eta azpitropikaletan landatzen da eta Etiopiar jatorria du. 2 m garai izatera irits daiteke.
 
## Sukaldean 
Okra, Asiako eta Afrikako sukaldaritzan erabiltzen da. Prestatuta jan ahal da, frijitua eta gordinik ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piretro

thumb|*Tanacetum cinerariifolium *
**Piretroa** (*Chrysanthemum cinerariaefolium*) Asteraceae familiako landare belarkara da. Insektizida naturala egiteko hazten da, piretrina du izena.
Dalmaziar jatorria du. Tradizionalki Kenyan eta Kolonbian lantzen zen. Gaur egun Australia produzitzaile nagusia da.

## Deskribapena 
Landare bizikor bat da bitxilore baten antzeko. Altueraren 40cm-ren zurtoin bakar bat du. Loreak kapitulu baten barruan daude.Bakarrik altitudearen 1600m-tatik aurrera frankoki loratzen da. Haren lore lehorrekin intsektizida naturala egiten du.
Sisal

**Sisala** (*Agave sisalana*) Agavaceae familiako landare belarkara da. Bere zuntzagatik landatzen da, bereziki klima tropikaletan. Erdialdeko Amerikan du jatorria. Gaur egun Asian eta Afrikan ere landatzen da.

## Deskribapena 
Landarek hosto haragitsuen errosetan dute. 2 metro izatera irits daiteke.

## Erreferentziak 
* G. W. Lock, *Sisal* (Longmans Green & Co., 1969)
* Howard Scott Gentry, *Agaves of Continental North America* (University of Arizona Press, 1982) pp. 628-631
Boehmeria nivea

***Boehmeria nivea*** Urticaceae familiako landare belarkara iraunkorra da. Hostoak ez dira erresumingarriak. Zuntza egiteko kultibatzen da. 2,5 m izatera irits daiteke. Ekialdeko asiar jatorria du. Txinan lantzen da eta zuntzezko laborantzen artean zaharrenetako bat da (gutxienez duela 6.000 urtetik aurrera lantzen dute). Antzinako Egipton momietan erabili zuten.

## Zuntza 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mikroskopioan 
* LoveToKnow Ramiaren artikulua
* Nebraska,Nebraskan 
* Australian
Tung

**Tunga** (*Vernicia fordii*) Euphorbiaceae familiako zuhaitz bat da. Hosto erorkorrak ditu eta bere fruituetatik olioa eskuratzeko hazten da. Txina du jatorri baina egun Argentinan, Paraguai eta Estatu Batuetan ere lantzen da.

## Deskribapena 
10 metroko luzera izatera irits daiteke.

## Erabilera 
Tradizionalki olioa lanparentzat erabiltzen zen. Gaur egun bernizatzeko eta pinturentzat erabiltzen da. Haren zurarekin altzariak ere egin daitezke.
Die Nibelungen

*** Die Nibelungen*** izenburuak Fritz Langek 1924an sorturiko *Die Nibelungen: Siegfried* eta *Die Nibelungen: Kriemhilds Rache* lanak biltzen ditu. XIII. mendeko kontakizunak hartu zituzten oinarri Langek berak eta garai hartan emazte zuen Thea von Harbouk gidoia atontzeko.

## Argumentua 
* *Die Nibelungen: Siegfried*. Siegfried errege Guntherren gaztelurantz abiatu da, honen arreba den Kriemhild andereñoarekin ezkondu nahi du-eta. Bidean Fafnir herensugearekin izango du borroka, eta behin azpiratuta haren odoletan hartzen du bainua, garaiezin bihurtuko delakoan. Siegfrieden bizkarrean baina ezki-hosto batek ez dio uzten odolari gorputza erabat bustitzen, eta, horrela, sorginkeriak ez du erabateko eraginik izango. Kriemhildekin ezkonduko bada, Guntherri lagundu beharko dio Brunhild limurtzen. Eta horretan saiatuko da Siegfried: kapa magikoa erabiliz ikusezintasuna baliatuko du Brunhildi hainbat proba fisikotan irabazteko, eta itxura aldatuta, erregearen irudia hartuta, emakumea liluratuko du. Brunhild, erabat haserre eta minduta, Siegfried hiltzeko eskatuko dio Guntherri, eta honek Hagen von Tronje borreroari horrela egiteko aginduko dio: Siegfriedek herensugearen odolez babestuta ez zuen bizkar zatian lantzaren erasoa jasoko du eta hil egingo da. Gertatutakoaz jakitun, Brunhildek bere burua hilko du. Kriemhild nebarengandik lekutuko da, eta mendekua baino ez du gogoan.

* *Die Nibelungen: Kriemhilds Rache*. Atilak (Etzelek), hunoen erregeak, Kriemhildekin ezkondu nahi du, eta asmo hori azaltzen dio Guntherri. Neskak baietz dio, prest dagoela, eta badoa Atilaren erresumara. Heldu, ezkondu eta umea dute handik gutxira. Kriemhildek, orduan, familiakoak eta nibelungoak deitzen ditu berarekin elkartzeko, eta hara ailegatutakoan denak hil ditzaten agindua ematen du. Hagen von Tronjek, Siegfried hil zuen hark, Atila eta Kriemhilden ume jaioberria hilko du orain. Kriemhildek borreroa akatuko du. Artean nibelungo guztiak hilak dira.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
*  *Die Nibelungen: Siegfried* filma **IMDB** atarian
*  *Die Nibelungen: Kriemhilds Rache* filma **IMDB** atarian
Tenerifeko tranbia

thumb|250px|eskuinera|Tranbia sarearen mapa.

**Tenerifeko tranbia** Santa Cruz Tenerifekoa hiria eta inguruko herriak elkartzen dituen garraiobide publikoa da. 2007ko ekainaren 2an zabaldu zen eta gaur egun 50.000 pertsonek erabiltzen dute egunero (13 milioi bidaiari urtero).

## Lineak 
thumb|250px|eskuinera|Lehen lineako Fundación geltokia.
thumb|250px|eskuinera|Bi tranbia La Laguna udalerriko Gracia geltokian.
thumb|250px|eskuinera|Bigarren lineako Tíncer geltokia.
### Lehen linea 
2007ko ekainaren 2an zabaldu zen eta honako geltokiek osatzen dute:

* Intercambiador
* Fundación
* Teatro Guimerá
* Weyler
* La Paz
* Puente Zurita
* Cruz del Señor
* Conservatorio
* Chimisay
* Príncipes de España
* Hospital La Candelaria
* Taco
* El Cordonal (20px)
* Hospital Universitario (20px)
* Las Mantecas
* Campus Guajara
* Gracia
* Museo de la Ciencia
* Cruz de Piedra
* Padre Anchieta
* Trinidad

### Bigarren linea 
2009ko maiatzaren 30ean zabaldu zen eta gaur egun honako geltokiek osatzen dute:

* La Cuesta
* Ingenieros
* Hospital Universitario (20px)
* El Cordonal (20px)
* San Jerónimo
* Tíncer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tenerifeko tranbiaren webgune ofiziala.
Quer

**Quer** Guadalajarako udalerria da, Campiña del Henares eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 638 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Iturri-belar

**Iturri-belarra**, **ur-krexua** (Ipar.) edo **ur-berroa** (Heg.) (*Nasturtium officinale*) Brassicaceae familiako landare belarkara da. Barazki eta sendabelar bat da. Eurasiar jatorria du.

Basa landarea ugari hazten da sakonera gutxiko errekasto, iturri eta urmaeletan. Gizakia jaten hasitako lehen landareetako bat dela uste da. Beste kontinente batzuetara hedatu da, eta gaur egun Ipar Amerikan eta Hego Amerikan aurkitu ahal da. XIX. mendean baratzeetan lantzen hasi zen eta entsaladan jateko ohitura oso zabaldua dago, onura eta propietate asko dituelakoan. 

## Deskribapena 
Landare iraunkorra da eta hidrofitoa da. 60 cm izatera irits daiteke.

### Osaketa kimikoa 
## Irudiak 

Fitxategi:Watercress_(2).JPG|Aspektu orokorra
Fitxategi:Rorippa nasturtium-aquaticum.jpg|Loreak
Fitxategi:Rorippa nasturtium-aquaticum01.jpg|Landare basatiak
Fitxategi:Cresson des fontaines au printemps.jpg|Baratzean
Fitxategi:Nasturtium_lvs.jpg|Aspektu orokorra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* GRIN 25072
Linfokina

**Linfokinak** zitokina mota bat dira, T linfozitoek jariatutakoak, makrofagoak suspertu eta aktibatzen dituztenak. Zitokina guztien antzera, linfokinek egitura proteikoa dute.

Linfokinak opsonizazioa eragiten dute, opsonina moduan jardunez.

Linfokinen artean interleukina batzuk aipatu behar dira (IL-2, IL-4, IL-5, besteak beste) eta baita gamma interferoia ere.

## Kanpo estekak
Elxeko palmadia

**Elxeko palmadia** (valentzieraz ''Palmerar d'Elx*) Alacanteko probintziako Elxeko (Elche) hirigunean dagoen palmadi handia da. Europako palmadirik handiena da eta munduan arabiar palmadi batzuek besterik ez dute gainditzen. Bertako palmerarik arruntena *Phoenix dactylifera'' da eta musulmanek ekarri zuten Iberiar penintsula okupatu zutenean.

200ko azaroaren 30ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Elxeko palmadi osoa.

250px|ezkerrera|thumb|Palmadiaren planoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elx

## Kanpo estekak 
* Palmadiari buruzko informazioa Elxeko turismo webgunean
* 360º-ko panoramika
Jaéngo tranbia

**Jaéngo tranbia** Andaluziako izen bereko hiria iparraldetik hegoaldera zeharkatuko duen garraiobide publikoa da. Eraikuntza lanak 2009ko apirilean hasi ziren, eta aurrikuspenak betetzen badira, 20 hilabetez luzatuko dira, 2011. urtearen hasieran tranbia martxan jarriz. Ibilbide guztia lurgainekoa izango da eta hiriaren erdigunea, kanpoaldeko auzo batzuk eta inguruko industrialde batzuk elkartuko ditu.

Tranbiaren eraikuntzaren lehen faseak 4,7 kilometro eta hamar geltoki izango ditu, eta urtero hiru milioi bidaiari izatea espero da. Eraikuntza lanek 74,8 milioi euroko aurrekontua dute.

Zerbitzua Andaluziako Ferrocarriles Andaluces enpresa publikoak kudeatuko du.

## Geltokiak 
* Paseo de la Estación
* Las Batallas
* Museo
* Intermodal
* Donantes de Sangre
* Justicia
* Las Lagunillas
* Ciudad Sanitaria
* Los Olivares
* Vaciacostales

## Trenak 
Tranbiak erabiliko dituen trenak Alstom enpresa frantziarrak eraikiko ditu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jaengo tranbiari buruzko webgunea.
Aranjuezko errege jauregia

**Aranjuezko errege jauregia** Espainiako Errege Etxearen egoitzetako bat da Aranjuezko hirian dagoena (Madrilgo Erkidegoa). Patrimonio Nacional erakundearen ardura da jauregiaren kudeaketa eta mantenua. Jauregia Tajo ibaiaren ertzean dago. 2001ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen jauregia eta bere ingurunea.

Filipe II.a Espainiakoak eman zuen jauregia eraikitzeko agindua. Beranduago, Fernando VI.a Espainiakoak eta Karlos III.a Espainiakoak hainbat handitze-lan burutu zituzten jauregian.

## Iruditegia 

Fitxategi:Palacio Real de Aranjuez.jpg|Errege Jauregia
Fitxategi:Palacio Aranjuez LaRia.jpg|*La Ría*
Fitxategi:Aranjuez JardinPrincipe CasaLabrador ParteTrasera.jpg|*Casa del Labrador*-en atzealdea

## Kanpo estekak 
* Patrimonio Nacional | Aranjuezko Errege Jauregia
* Jauregiaren irudiak
Trillo (Espainia)

**Trillo** Guadalajarako udalerri bat da, La Alcarria eskualdean dagoena. 2011ko urtarrilaren 1eko erroldan 1.483 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Santiuste

**Santiuste** hainbat tokiren izena izan daiteke:

* Santiuste: Guadalajarako probintziako udalerria.
* Santiuste de Pedraza: Segoviako probintziako udalerria.
* Santiuste de San Juan Bautista: Segoviako probintziako udalerria.
Ipurtxuntxur

[thumb|*[Dendroica coronata*k ipurtxuntxur horia du.]]
**Ipurtxuntxur**ra, hegaztien anatomian, buztanaren eta bizkarraren arteko zona da. Eremu horretako lumajea koloreztatzea oso ezaugarri baliagarria da espezieen artean edo espezie bereko sexuen artean bereizteko. Hegalak tolestuta, eremu hori ezkutuan geratzen da.

Eboluzioaren aldetik, ipurtxuntxurraren agerpena pigostiloarekin eta lema-lumekin lotuta dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  nasdap
*  Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa
Txapela (argipena)

**Txapela** adierak honako artikuluetara eraman zaitzake:

* **Txapel**: burua estaltzeko bonetak ez du -a itsatsirik.
** **Uniformeko txapel**: uniforme baten parte den txapela.
** **Euskal txapel**: txapel edo boneta mota, tipikoa Euskal Herrian.
*** **Txapeldunaren txapel**: Euskal Herriko lehiaketa eta txapelketetan ematen den euskal txapel berezi bat.
* '*Euxebio Eizmendi, *Txapel***, gipuzkoar bertsolaria.
* **Mikel Goikoetxea, *Txapela**', GALek 1984an hil zuen ETAko kidea izan zen.
Albayzín

**Albayzín** edo **Albaicín** Espainiako Granada hiriko barruti bat da. Al Andalusen garaiko auzoa da, arabiarrek eraiki zutena. 1984 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen auzoa Alhambra eta Generalifekin batera.

## Ikus, gainera 
* Alhambra
* Hispano-arabiar artea

## Kanpo estekak 
* Albayzínen ataria
* Aljibes del Albaicín (Albaicín-Granada Fundazioa)
* Webcam Albayzín - Granada/Alhambra
Utande

**Utande** Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 50 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Kotov sindromea

**Kotov sindromea**, xakean, Alexander Kotovek *Think Like a Grandmaster* (1971) liburuan lehenengo aldiz deskribatu zuen fenomenoa da. Fenomeno hau jokalari batek egoera zail batean denbora gehiegi pentsatzen duenean eta konponbide argirik aurkitzen ez duenean ematen da. Orduan, jokalaria denbora gutxi falta zaiola ohartzen da eta mugimendu bat egiten du, orokorrean, jokalariak aztertu ez duen mugimendu oker bat eta horrek partida galtzea ekartzen duena. Fenomenoa deskribatu ondoren, hainbat jokalarik onartu zuten prozesu hau oso ohikoa zela.

Rise Against punk rock talde estatubatuarraren abesti batek "Kotov Syndrome" izenburua darama, "Appeal to Reason" diskoan (2008ko urria).

## Kanpo estekak
Siziliako Erresuma

**Siziliako Erresuma** (; ; ; ) hegoaldeko Italiako erresuma izan zen, Roger II.ak 1130ean sortua eta 1816 arte iraun zuena.

## Historia 
Siziliako Erresumak Siziliako Konderria, 1071n normandiarrek Italiako hegoaldea konkistatu zutenean sorturikoa, ordeztu zuen. Erresuma ez zegoen Siziliak berak bakarrik osatuta, Mezzogiorno eskualdea osoa baizik. Uhartea hiru eskualdetan banatu zituen: Val di Mazara, Val Demone eta Val di Noto.

1282 arte  moduan ezaguna izan zen (hau da, Apulia eta Siziliako erresuma). Urte hartan angestarren boterearen aurkako matxinada bortitz baten ondorioz, siziliar bezperak edo  izenekoa, Karlos Anjoukoa erregea Sizilia uhartetik bota zuten eta ordutik aurrera Siziliako uhartea Aragoiko Koroaren menpeko lurralde bat bihurtu zen. Hala ere, angestarrek erresumako zati batzuen kontrola mantendu zuten Italiako penintsulan eta gehienbat Napoliko erresuma moduan ezaguna da Napoli izan zelako bere hiriburua. 1302an Trinacria erresuma (euskaraz: *Triangeluaren erresuma*) izenaz ezagutzen zen. 1816an Napoliko Erresumarekin bat egin zuen eta Bi Sizilietako Erresuma sortu. 1861ean, Italiako erresumako zati bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ajofrín

**Ajofrín** Toledoko udalerria da, Montes de Toledo eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.290 biztanle zituen.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:610 height:350
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:122 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:1996 text:1996
  bar:2001 text:2001
  bar:2006 text:2006
  bar:2011 text:2011

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar:1900 from:0 till: 2208
  bar:1910 from:0 till: 2199
  bar:1920 from:0 till: 2206
  bar:1930 from:0 till: 2278
  bar:1940 from:0 till: 2012
  bar:1950 from:0 till: 2131
  bar:1960 from:0 till: 2088
  bar:1970 from:0 till: 2002
  bar:1981 from:0 till: 1871
  bar:1991 from:0 till: 2171
  bar:1996 from:0 till: 2162
  bar:2001 from:0 till: 2185
  bar:2006 from:0 till: 2279
  bar:2011 from:0 till: 2309
PlotData=

  bar:1900 at: 2208 fontsize:S text: 2.208 shift:(0,5)
  bar:1910 at: 2199 fontsize:S text: 2.199 shift:(0,5)
  bar:1920 at: 2206 fontsize:S text: 2.206 shift:(0,5)
  bar:1930 at: 2278 fontsize:S text: 2.278 shift:(0,5)
  bar:1940 at: 2012 fontsize:S text: 2.012 shift:(0,5)
  bar:1950 at: 2131 fontsize:S text: 2.131 shift:(0,5)
  bar:1960 at: 2088 fontsize:S text: 2.088 shift:(0,5)
  bar:1970 at: 2002 fontsize:S text: 2.002 shift:(0,5)
  bar:1981 at: 1871 fontsize:S text: 1.871 shift:(0,5)
  bar:1991 at: 2171 fontsize:S text: 2.171 shift:(0,5)
  bar:1996 at: 2162 fontsize:S text: 2.162 shift:(0,5)
  bar:2001 at: 2185 fontsize:S text: 2.185 shift:(0,5)
  bar:2006 at: 2279 fontsize:S text: 2.279 shift:(0,5)
  bar:2011 at: 2309 fontsize:S text: 2.309 shift:(0,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria Instituto Nacional de Estadística de España

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Bi Sizilietako Erresuma

**Bi Sizilietako Erresuma** (napolieraz *Regno d’’e Doje Sicilie*; italieraz: *Regno delle Due Sicilie*), **Bi Siziliak** izenaz ezagunagoa, Italiaren batasuna baino lehenagoko estaturik handiena izan zen. 1860an Piamonteko erresumarekin (ofizialki Sardiniako Erresuma zena) bat egin eta Italiako erresuma sortu zuten. Hiriburua Napoli hirian zuen.

Erresuma Italiako hegoaldetik eta Siziliatik zabaldu zen, antzinako Napoli eta Siziliako erresumak batuz.

## Banaketa administratiboa 
Erresumak hamahiru probintzia zituen. Siziliako uharteak *status* berezia zuen, hiriburua Palermo izanik.

|width="30"|&nbsp;
|valign="top"|

|}

 Benevento hiria Aita Santuen Lurraldeak okupatua izan zen, herrialde hartako enklabe bilakatuz.

## Erregeen zerrenda 

|width="10"|&nbsp;
|valign="top"|

|width="10"|&nbsp;
|valign="top"|

|width="10"|&nbsp;
|valign="top"|

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arradoi

**Arradoi** Izpuran (Nafarroa Beherea) kokaturiko mendia da. Gaztainondo eta haritzez osaturiko basoak ditu, eta bere magalean, Irulegiko ardoa ekoizteko erabiltzen diren mahastiak daude.

Bere lepoan, Garaziko hainbat mendi eta kokaleku identifikatzeko baliagarria den mahaia du, piknikgune batekin batera. Donibane Garazi ondoan kokaturik egonik, Garazi eskualdeko begiratoki onenetarikoa da mendi hau.

## Abiapuntuak 
Izpuratik (1h 30m) hasten da mendira igotzeko ibilbiderik ohikoena, Mendiondoa baserriaren ondotik.

## Jakingarriak 
Piarres Narbaitz idazle azkaratearrak *Pierre Arradoy* goitizena erabili zuen.

## Ikus, gainera 
* Piarres Narbaitz

## Kanpo estekak
Aldeanueva de Barbarroya

**Aldeanueva de Barbarroya** Toledoko udalerria da, La Jara eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 663 biztanle zituen.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:610 height:350
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:122 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:1996 text:1996
  bar:1998 text:1998
  bar:1999 text:1999
  bar:2000 text:2000
  bar:2001 text:2001
  bar:2002 text:2002
  bar:2003 text:2003
  bar:2004 text:2004
  bar:2005 text:2005
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar:1900 from:0 till: 1715
  bar:1910 from:0 till: 1878
  bar:1920 from:0 till: 2126
  bar:1930 from:0 till: 2531
  bar:1940 from:0 till: 2616
  bar:1950 from:0 till: 2943
  bar:1960 from:0 till: 2752
  bar:1970 from:0 till: 1540
  bar:1981 from:0 till: 1024
  bar:1991 from:0 till: 893
  bar:1996 from:0 till: 872
  bar:1998 from:0 till: 837
  bar:1999 from:0 till: 835
  bar:2000 from:0 till: 819
  bar:2001 from:0 till: 804
  bar:2002 from:0 till: 792
  bar:2003 from:0 till: 754
  bar:2004 from:0 till: 743
  bar:2005 from:0 till: 726
  bar:2006 from:0 till: 703
PlotData=

  bar:1900 at: 1715 fontsize:S text: 1715 shift:(0,5)
  bar:1910 at: 1878 fontsize:S text: 1878 shift:(0,5)
  bar:1920 at: 2126 fontsize:S text: 2126 shift:(0,5)
  bar:1930 at: 2531 fontsize:S text: 2531 shift:(0,5)
  bar:1940 at: 2616 fontsize:S text: 2616 shift:(0,5)
  bar:1950 at: 2943 fontsize:S text: 2943 shift:(0,5)
  bar:1960 at: 2752 fontsize:S text: 2752 shift:(0,5)
  bar:1970 at: 1540 fontsize:S text: 1540 shift:(0,5)
  bar:1981 at: 1024 fontsize:S text: 1024 shift:(0,5)
  bar:1991 at: 893 fontsize:S text: 893 shift:(0,5)
  bar:1996 at: 872 fontsize:S text: 872 shift:(0,5)
  bar:1998 at: 837 fontsize:S text: 837 shift:(0,5)
  bar:1999 at: 835 fontsize:S text: 835 shift:(0,5)
  bar:2000 at: 819 fontsize:S text: 819 shift:(0,5)
  bar:2001 at: 804 fontsize:S text: 804 shift:(0,5)
  bar:2002 at: 792 fontsize:S text: 792 shift:(0,5)
  bar:2003 at: 754 fontsize:S text: 754 shift:(0,5)
  bar:2004 at: 743 fontsize:S text: 743 shift:(0,5)
  bar:2005 at: 726 fontsize:S text: 726 shift:(0,5)
  bar:2006 at: 703 fontsize:S text: 703 shift:(0,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria Instituto Nacional de Estadística de España

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Iñaki López

**Iñaki López Roldán** (Portugalete, 1973ko abuztuaren 4a) euskal kazetari eta telebista aurkezlea da, batez ere Espainiako telebista kate nagusietan egindako lanagatik ezaguna. Euskal Herriko Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentziatu zen 1996an, eta bere ibilbide profesionala 1990eko hamarkadaren hasieran hasi zuen, tokiko hedabideetan, hala nola TeleBilbao eta Radio Nervión. Ondoren, ETB2 katean ezagun egin zen, non Adela González-ekin batera ***Pásalo*** magazina aurkeztu zuen, eta saio honek audientzia handia lortu zuen Euskadin, López telebista aurkezle gisa finkatuz.

2010ean Madrilera joan zen eta Espainiako komunikazio-esparruan jauzi egin zuen, Cuatro eta batez ere La Sexta kateetan arituz. Bertan, aktualitateko eta eztabaidako saioetan nabarmendu da, tartean *La Sexta Noche* (2013–2021) eta 2021etik aurrera *Más Vale Tarde*, berriz ere Adela González-ekin aurkeztua, gaurkotasuneko gaiak jorratuz. Bere ibilbideak kazetaritzako eta telebistako esperientzia zabala eta ikusleekin duen eragina azpimarratzen du.

## Lanak 
### Telebista 
* *LaSexta Noche* (La Sexta, 2013tik)
* *Justo a tiempo* (Cuatro, 2010)
* *El Conquis: La Aventura* (ETB2, 2010)
* *Pásalo* (ETB2, 2004-2010)
* *Algo pasa con López * (ETB2, 2003-2004)
* *La gran evasión* (ETB2, 2003)
* *Lo que faltaba* (ETB2, 2000-2004)
* *Kapital VIP* (TeleBilbao)
* *Radio a la vista* (TeleBilbao)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Argia*n
*
Mezzogiorno

**Mezzogiorno** (euskaraz, hitzez hitz *eguerdia*, "hegoaldea" esan nahi duena) Italiako hegoaldean dagoen makroeskualdea da. Italiar penintsulan Mezzogiornok duen iparraldeko muga Tirreniar itsasoaren ertzean dagoen Anzio eta Itsaso Adriatikoaren ertzean dagoen Ancona artean dago, hau da, Lazio eta Markak eskualdeen hegoaldeak ez ezik Abruzzo, Molise, Campania, Apulia, Basilicata, Calabria, Sardinia eta Sizilia eskualde osoak ere ditu barnean. Guztira 123.053 km² azalera eta 2006an 20.536.904 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sigüenza

**Sigüenza** Guadalajarako hiria da, Gaztela-Mantxa autonomia erkidegoan. La Serranía eskualdean dago eta bertako udalerri nagusia da. Hiri monumentala da.

2022ko erroldaren arabera 4.359 biztanle zituen.

## Pedaniak 
Hauek dira udalerriko pedaniak: Alboreca, Alcuneza, El Atance, Barbatona, La Barbolla, Bujalcayado, Bujarrabal, La Cabrera, Carabias, Cercadillo, Cubillas del Pinar, Guijosa, Horna, Imón, Matas, Mojares, Moratilla de Henares, Olmedillas, Querencia, Palazuelos, Pelegrina, Pozancos, Riba de Santiuste, Riosalido, Torrevaldealmendras, Ures, Valdealmendras, Villacorza.
 
## Naturguneak 
* Barranco del Río Dulce parke naturala
* Salado ibaiko harana eta gatzagak
* Salado ibaiko Saladarren mikrorreserba.

## Ondarea 
Hauek dira monumentu garrantzitsuenak:
* Santa María katedrala
* Sigüenzako gaztelua
* Plaza Nagusia
* Pontzelaren etxea
* Pontzelaren hilobia
* San Vicente eliza
* Santiago Apostol eliza
* San Juan elizaren erorkinak
* Santa María eliza
* San Pedro Apostolen kapera
* Nuestra Señora de los Huertos monastegia
* Ursulinas monastegia
* Humilladero baseliza
* San Antonio de Porta Coeliren unibertsitatea

## Hiri senidetuak 
* Sainte-Livrade-sur-Lot (Frantzia)
* Vila Viçosa (Portugal)

## Iruditegia 

Image:
Catedral_de_Sigüenza_(39665192371).jpg|Santa María katedrala
Sigüenza_Castle.jpg|Sigüenzako gaztelua
Inauguración de la iluminación de la Plaza Mayor de Sigüenza (51248587640).jpg|Plaza Nagusia gauez.
Sigüenza_-_Sepulcro_de_Martín_Vázquez_de_Arce.jpg|Pontzelaren hilobia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Guadalajarako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* :Udalaren webgunea.
* :Turismo webgunea.
* :Hiria Gaztela-Mantxako turismo webgunean.
* :Sigüenza inguruko bideo turistikoa.
Tapioka

**Tapioka** (,  ahoskatua) maniokaren sustraietatik ateratzen den gaia da, jateko ona. Landarea Brasilgo iparraldean jatorria izan arren, kontinente osotik hedatu zen eta egun kosmopolita da. Lodigarri moduan erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cazalegas

**Cazalegas** Toledoko udalerria da, Sierra de San Vicente eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.759 biztanle zituen.

Herriko kirol taldea Club Deportivo Cazalegas da.

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
El Puente del Arzobispo

**El Puente del Arzobispo** Toledoko udalerria da, Campana de Oropesa eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.458 biztanle zituen.

Azalerari dagokionez, Espainiako udalerririk txikiena da.

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Cebolla

**Benacazón** Toledoko udalerria da, Torrijos eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.768 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Los Yébenes

**Los Yébenes** Toledoko udalerria da, Montes de Toledo eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 6.479 biztanle zituen.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:610 height:350
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2011 text:2011

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar:1900 from:0 till: 4828
  bar:1910 from:0 till: 4824
  bar:1920 from:0 till: 5069
  bar:1930 from:0 till: 6253
  bar:1940 from:0 till: 5909
  bar:1950 from:0 till: 6342
  bar:1960 from:0 till: 6830
  bar:1970 from:0 till: 6265
  bar:1981 from:0 till: 5891
  bar:1991 from:0 till: 6720
  bar:2001 from:0 till: 6154
  bar:2011 from:0 till: 6405
PlotData=

  bar:1900 at: 4828 fontsize:S text: 4828 shift:(0,5)
  bar:1910 at: 4824 fontsize:S text: 4824 shift:(0,5)
  bar:1920 at: 5069 fontsize:S text: 5069 shift:(0,5)
  bar:1930 at: 6253 fontsize:S text: 6253 shift:(0,5)
  bar:1940 at: 5909 fontsize:S text: 5909 shift:(0,5)
  bar:1950 at: 6342 fontsize:S text: 6342 shift:(0,5)
  bar:1960 at: 6830 fontsize:S text: 6830 shift:(0,5)
  bar:1970 at: 6265 fontsize:S text: 6265 shift:(0,5)
  bar:1981 at: 5891 fontsize:S text: 5891 shift:(0,5)
  bar:1991 at: 6720 fontsize:S text: 6720 shift:(0,5)
  bar:2001 at: 6154 fontsize:S text: 6154 shift:(0,5)
  bar:2011 at: 6405 fontsize:S text: 6405 shift:(0,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria Instituto Nacional de Estadística de España

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Optimizazio (argipena)

**Optimizazio**, **hobereneratze** edo **hoberenerapen** hitzek erabilera zenbait dituzte:

* matematikan, optimizazio-ebazkizunak helburuko funtzio bat maximotu edo minimotzeko ebazkizunak aztertu eta ebazteko tekniken multzoa da;
* programaren optimizazioa, programa informatiko baten ezaugarriak (burutzeko denbora eta bestelako eskakizunak) hobetzeko teknikak;
* prozesuaren optimizazioa, ekoizpen-prozesuen eraginkortasuna hobetzeko tekniken multzoa da.
Méridako arkeologia multzoa

**Méridako arkeologia multzoa** Espainiako arkeologia multzo nagusia eta handienetarikoa da, antzinako Emerita Augustarena. 1993 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Extremadurako Mérida hirian dago.

Bertako eraikinik garrantzitsuena Méridako erromatar antzokia da, K.a. 15 eta 16 urte bitartean Marko Agripa kontsularen aginduz eraiki zena.

## Eraikin esanguratsuak 
* Méridako antzoki erromatarra
* Méridako anfiteatroa
* Méridako zirku erromatarra
* Guadiana ibaiaren gaineko zubia
* Los Milagros akueduktua
* Rabo de Buey-San Lázaro akueduktua
* Dianaren tenplua
* Trajanoren arkua
* Foroa
* Mitreoren etxea
* Méridako alkazaba
* Santa Eulalia baseliza
* Méridako konkatedrala

## Iruditegia 
## Ikus, gainera 
* Mérida

## Kanpo estekak 
* Méridako Udalaren webgune ofiziala
Las Médulas

**Las Médulas** Antzinaroko urre meatze-gunea da, Bierzo eskualdean dagoena, Espainiako Gaztela eta Leon autonomia erkidegoan. Erromatar Inperioko aire zabaleko urre meategirik handiena izan zen. UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen 1997an.

I. mendean, Erromatar Inperioko agintariak eskualde honetako urre-hobiak ustiatzen hasi ziren, energia hidraulikoan oinarritutako teknikak erabiliz. Bi mendez urrea erauzten jardun ostean, paisaia birrindurik geratu zen. Gerora industria-jarduerarik izan ez zenez gero, nonahi ageri dira antzinako lan ikaragarri haien arrastoak, hala nola mendi-hegal larrutuetan eta gaur egun nekazaritzarako erabiltzen diren meatze-hondakindegietan. 

Erromatarrek ruina montium izeneko teknika erabili zuten urrea erauzteko. Lehenik, ura biltegi handitara ekartzen zuten inguruko mendietatik, kanal-sare zabal baten bidez. Ur hura bat-batean sarrarazten zuten lurrean egindako galerietan, eta mendia, material bigunekoa izaki, lehertu egiten zen, uraren eta galerian harrapatutako airearen presioak eraginda. Hala askatutako lurra urarekin garbitu, eta urrea eskuratzen zuten.

Meategietan 10.000-20.000 lagun aritzen ziren lanean, esklaboak hasieran eta libertoak geroago, oso baldintza gogorretan. Antonio García Bellido ikertzaileak egindako kalkuluen arabera, ustiapenak iraun zuen 250 urteetan 500 milioi metro kubo arroka mugitu zituzten, eta 1.635 tona urre eskuratu.

## Arkeologia eremua 
Las Médulasko eremu arkeologikoak 2.000 hektarea baino hartzen ditu. Meategiak berak hartzen ditu bere baitan, eta baita erauzte prozesuan sortutako hondakinen mukuru handiak ere. Presa batzuk daude, meatze-jardueretan behar zen ur kopuru izugarria biltzen zutenak, eta ura meategietara zeramaten ubide luze eta bihurriak ere bai. Pedreirasko domusa, berriz, administrari inperialen bizilekua zen. Erromatar galtzada handi baten arrastoa gorde da, eta meatze-bide txiki askorena ere.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Las Medulas: urrearen indarra*, aldizkaria.elhuyar.eus
*  Las Médulas, whc.unesco.org
Illescas

**Illescas** Toledoko udalerria da, La Sagra eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 21.264 biztanle zituen.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:610 height:350
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:25000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:4000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2000 text:2000
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar:1900 from:0 till: 1728
  bar:1910 from:0 till: 1758
  bar:1920 from:0 till: 1853
  bar:1930 from:0 till: 2091
  bar:1940 from:0 till: 2168
  bar:1950 from:0 till: 2129
  bar:1960 from:0 till: 2560
  bar:1970 from:0 till: 4246
  bar:1981 from:0 till: 6054
  bar:1991 from:0 till: 7942
  bar:2000 from:0 till: 10347
  bar:2010 from:0 till: 22482
  
PlotData=

  bar:1900 at: 1728 fontsize:S text: 1728 shift:(0,5)
  bar:1910 at: 1758 fontsize:S text: 1758 shift:(0,5)
  bar:1920 at: 1853 fontsize:S text: 1853 shift:(0,5)
  bar:1930 at: 2091 fontsize:S text: 2091 shift:(0,5)
  bar:1940 at: 2168 fontsize:S text: 2168 shift:(0,5)
  bar:1950 at: 2129 fontsize:S text: 2129 shift:(0,5)
  bar:1960 at: 2560 fontsize:S text: 2560 shift:(0,5)
  bar:1970 at: 4246 fontsize:S text: 4246 shift:(0,5)
  bar:1981 at: 6054 fontsize:S text: 6054 shift:(0,5)
  bar:1991 at: 7942 fontsize:S text: 7942 shift:(0,5)
  bar:2000 at: 10347 fontsize:S text: 10347 shift:(0,5)
  bar:2010 at: 21264 fontsize:S text: 22482 shift:(0,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria Instituto Nacional de Estadística de España

## Ondarea 
* Karitateko Andra Mariaren Santutegia. Eliza horretan Grekoren margolanak ikus daitezke.
* Ugenako arkua.
* Jaungoikoaren Amaren Sorkundearen komentua.
* Karitateko Andra Mariaren ospitalea.
* Parrokiako eliza eta mudejar dorrea.
* Cerrón aztarnategia.

## Karitateko Andra Maria 
Karitatekoa Illescasko zaindaria da. Birjinaren irudia 1955ko urriaren 12an koroatua izan zen.

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Blackout (Xabier Montoia)

**Blackout** izenburupean adierazten dena "Elektrika etena" da. 2004 urteko martxoan argitaratu zen Susa argitaletxean. *Hilen bizimoldea* trilogiaren erdiko nobela da *Hezur gabeko hilak* lehenaren ostean eta *Elektrika* nobelarekin batera.

## Istorioa 
Jean Etxegoien, nobelako protagonistari nahiko ondo doakio naziak okupaturiko Parisen. Boxealari lagun batekin-eta, ondo aprobetxatzen ditu negozio aukera batzuk eta "Paris la nuit" gozatuko du. Django Reinhardt musikaria zuzenean entzungo du eta behar dituenak erosteko boterea izango du. Etika galga handirik ez zaio antzemango.

## Ikus, gainera 
* Xabier Montoia

## Kanpo estekak
Euskal Hiria sutan

***Euskal Hiria sutan*** Xabier Montoiak 2006 urtean argitaraturiko liburua da, Bernardo Atxagak sortu zuen "Euskal Hiria" kontzeptuarekin eta alfabetoari loturiko izenburu labur-laburrez jositako hogeita hamar bat ipuinekin osatuta. "Dardara", "Maitatu", "Xera" bezalako hitz bakarreko izenburuak erabili zituen Atik Zraino eta bukatzeko beste bi istorio labur eta ohar bat gehitu zuen. 2006. urtean argitaratu eta 2007. urteko Euskadi Literatura Saria jaso zuen. Ipuinotan sarkasmoa, kritika ideologikoa eta errealitatearen ikuspuntu gordina dira nagusi.

## Kanpo estekak 
* SUSA. *Kritiken hemeroteka*. (Liburu honi egindako kritikak eta Xabier Montoiaren lanei egindako kritikak ikusteko webgunea).
Frantziako Lehen Errepublika

**Frantziako Lehen Errepublika** (frantsesez: *Première République française*) Frantziako erregimen politikoa izan zen, 1792ko irailaren 22an hasi zena, Konbentzio Nazionala sorberriak errepublika aldarrikatu zuenean, eta 1804an amaitu zena, Napoleon Bonapartek Frantziako Lehen Inperioa ezarri zuenean. Monarkia ezeztatzea, Konbentzio Nazionala ezartzea eta Izu Garaia, Direktorioa eratzea eta Berolisko erreakzioa, eta, azkenekoz, Kontsulatua sortzea eta Napoleon Bonaparte agintera iristea izan ziren Frantziako historiaren garai horretako une nagusiak.

Hiru aldi bereizi ohi dira:
* Konbentzio Nazionala (1792–1795)
* Direktorioa (1795–1799)
* Kontsulatua (1799–1804)

Hau lehenengoa bazen ere, beste lau errepublika izan dira Frantzian.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Frantziako Iraultza

## Kanpo estekak
Navalmoralejo

**Navalmoralejo** Toledoko udalerria da, Campana de Oropesa eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 74 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda
* Ciudad de Vascos aztarnategi arkeologikoa.

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Ocaña

**Ocaña** Toledoko udalerria da, Mesa de Ocaña eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 9.468 biztanle zituen.

## Monumentuak 
Eliza eta komentu ugariekin batera, hauek aipa daitezke:
* Ocañako Plaza Nagusia
* Pikota
* Iturri Handia
* Cárdenas jauregia
* San Martin elizaren dorrea
* Lope de Vega antzokia
* Iturri Zaharra

## Espetxeak 
Ocañak espetxe munduan tradizio luzea izan du. Egun bi espetxe daude:
* Ocaña I, estatuko zaharrenetariko bat.
* Ocaña II

## Ocañatar ospetsuak 
* Rodrigo Manrique, Jorge Manrique poetaren aita, aitorensemea, Ocañan 1476an hilda.
* Gabriel Quiroga de San Antonio, domingotarra, orientalista eta historialaria.
* Gonzalo Chacón, politikari eta historialari espainiarra.
* Cristóbal Castro, teologoa.
* Alonso de Frías y Zúñiga, idazlea, 'De sacramentis novae legis in genere* liburuaren egilea.
* Alonso de Ercilla, idazlea, *La Araucana'' liburuaren egilea.
* Juan José de Austria, Felipe IV.a Espainiakoaren sasiko semea.
* José María Prada, aktorea.

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda
* Ocañako espetxea
* Ocaña II espetxea

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Oropesa

**Oropesa** Toledoko udalerria da, Campana de Oropesa eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.937 biztanle zituen.

## Ondare historiko-artistikoa 
* Oropesako gaztelua
* Jasokundearen Andra Mariaren eliza
* Jesuiten ikastetxea
* Jauregi Berria
* Peñitas baseliza
* Nafartarraren plaza

## Oropesar ospetsuak 
* San Alonso de Orozco (1500-1591).

## Ikus, gainera 
* Toledoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Emanuel Lasker

**Emanuel Lasker** (Berlinchen, 1868ko abenduaren 24a - New York, 1941ko urtarrilaren 11a) xake jokalari, matematikari eta filosofo alemaniarra izan zen, eta, 1894tik 1921era, munduko xake txapelduna.

Bere garaikideen artean xakean taktika psikologikoak aplikatzen aitzindaria izan zen, arerioen ahultasunak aztertu eta haietaz baliatuz. Adibidez, bere arerioak partida batean nagusitasuna erraz lortu eta partidei amaiera emateko urduri jartzen zirela jakinez gero, Laskerrek nahitan gaizki jokatzen zuen, honela arerioa urdurituarazi eta garaitzeko.

Berlinchen udalerrian jaio zen, Prusia, Alemania (gaur egun Barlinek izenarekin Polonian dago), han bere aitak sinagoga batean lan egiten zuen, bere sendia judu jatorrikoa baitzen. Hamaika urterekin Berthold bere anai nagusia zena bisitatzera Berlinera joan zen, bertan honek xakean jokatzen irakatsi zion, eta ordutik aurrera joko honek liluratuta eduki zuen.

[thumb|300px|erdian|[José Raúl Capablanca|Capablanca eta Lasker xakelarien arteko norgehiagoka, Mosku, 1925.]]

## Kanpo estekak 
* Emannuel Lasker Elkartea  
* Laskerren xake jokalari profila ikusgai
Monknewton

**Monkewton** () Irlandako Meatheko konderriko Slane herritik 3 km-ra dagoen herrixka da.

Brú na Bóinne monumento megalitikoen multzoaren iparraldean dago, Newgrangeko gune ezaguna barne hartzen duena. Neolitikoaren garaiko urmael bat dago bertan

## Bibliografia 
Lewis-Williams, D and Pearce, D, *Inside the Neolithic Mind*, Thames and Hudson, Londres, 2005, 

## Kanpo estekak
Newgrange cursus

**Newgrange cursus** Irlandako Meatheko konderrian dagoen Brú na Bóinne monumentu megalitikoen multzoa osatzen duten monumentuetako bat da.

*Cursus* delakoa, gaur egun ikus daiteke, baina garai batean 100 m-ko luzera zuen. *Cursus* harrizko lerro paraleloak dira. Cursusak 20 m-ko zabalera zuen.

## Bibliografia 
Lewis-Williams, D and Pearce, D, *Inside the Neolithic Mind*, Thames and Hudson, Londres, 2005, 

## Kanpo estekak 
* Newgrange cursus-en argazkiak
The Police

**The Police** Ingalaterrako rock talde bat da, reggae eta jazz generoen eraginpeko musika egiten duena. 1977an osatu zen eta ofizialki 1984ko martxoa arte jo zuen, nahiz eta euren banaketaren berri ematen zuen iragarpen mezurik kaleratu ez izan. 2007an berriz elkartu eta gaur egun martxan segitzen dute.

## Iruditegia 

Irudi:The Police 2008.jpg|Hiru taldekideak
Irudi:Stingcropped.jpg|Sting
Irudi:Andy Summers Marseille 2008.png|Andy Summers
Irudi:Stewart Copeland 2007.jpg|Stewart Copeland

## Kanpo estekak 
* The Police taldearen webgune ofiziala 
* The Police taldearen fitxategia
Nikolaus Otto

**Nikolaus August Otto** (Holzhausen an der Haide, 1832ko ekainaren 10a - Kolonia, 1891ko urtarrilaren 26a) alemaniar ingeniaria izan zen, barne-errekuntzako motorraren sortzaileetako bat ere bada.

[thumb|erdian||thumbtime=13|320px|Bideo honetan, Otto motor baten funtzionamendua ikus daiteke. Western Minnesota Steam Threshers Reunion topaketan grabatu zuten, [Minnesota estatuko Rollag komunitatean. (Bideoa: 2&nbsp;min 16&nbsp;seg, 320x240, 340&nbsp;kbit/sg)]]