Nafar-lapurtera

thumb|330px|

**Nafar-lapurtera** edo **nafar-lapurtar euskara** Euskal Herriko ipar-ekialdeko euskalki bat da, Lapurdin, Nafarroa Beherean, Nafarroa Garaiko Luzaide ibarrean eta Zuberoako ipar-mendebaleko zenbait udalerritan (Domintxaine-Berroeta, Etxarri, Arüe-Ithorrotze-Olhaibi, Lohitzüne-Oihergi eta Pagola) hitz egiten dena. Baztanaldeko eta Aezkoako ibarretan (Nafarroa Garaia) tarteko hizkerak mintzatzen dira, nafarreraren eta nafar-lapurteraren artekoak.

## Azpieuskalkien sailkapena 
thumb|Nafar-lapurtar euskararen gaur egungo mapa (Koldo Zuazo, 2015)
330px|thumb|Euskalkien mapa, sailkapen zaharrean.

XX. mendean, lapurtera eta behenafarrera bereizirik sailkatu ziren; hala ere, Koldo Zuazoren arabera, egun euskalki bakar bat osatzen dute (nafar-lapurtera), bi azpieuskalki nagusi dituena:

### Lehenagoko aldaerak 
**Lapurtera klasikoa**: XVII. mendean Materrak, Joanes Etxeberri Ziburukoak eta Pedro Axularrek, beste askoren artean, erabili zuten euskara, Donibane eta Sara herrietako euskaran oinarritua, Joanes Leizarragak aurreko mendean erabili zuenetik arras ezberdina; euskara batuaren aitzindari eta oinarrietako bat da.

## Ezaugarriak 
[thumb|Miren Aire urepeldar laborari eta abeslaria, [Koldo Zuazorekin hizketan, Urepelen egiten den nafar-lapurtar euskararen erakusgarri.]]

Nafar-lapurtar euskarak ezaugarri nagusi hauek ditu:

# Euskalkiaren eremu gehienean arrotza da *i* bokalak eragindako bustidura; *il, in* eta *it* bere horretan esaten dira gehienetan, busti gabe: *edozoini* 'edozeini', *gainetik, etxezaina, etxeraino*... Gainera, erdaratik hartutako maileguetan ere palatalizazioa saihesteko joera egon da: *bainu, botoila* 'botila'. Dena dela, azken bilakaera hori ez da gaur egun emankorra.Bazter bietako hizkerek hausten dute euskalkiaren batasuna: Zuberoatik gertuko hizkeretan bada bustidurarako joera ahul bat eta Lapurdiko itsasbazterrean askoz indartsuagoa da.
# *tx-* hasieran duten hitzetan, horren ordez *x-* esaten da: *ximino, xingarra* 'urdaiazpikoa', *xirula, xoko, xori*... Salbuespenen bat gorabehera (*txar*), hitzen hasierako *tx-* arrotza da.
# *nehor* 'inor' egiturako izenordainak erabiltzen dira: *nehork* 'inork', *nehori* 'inori', *nehun* 'inon', *nehundik* 'inondik', *nehorat* 'inora'... Antzina, horrelakoak Nafarroako alderdi batzuetan ere bazeuden, baina jatorriz Ipar Euskal Herrikoak direla ematen du, ziurrenera, Lapurdin sortuak.
# Eremu gehienean erabiltzen den atzizki txikigarri ohikoena *-ño* da: *amaño* 'inude', *baño* 'bakarra', *haurño* 'haurtxo', *poxiño* 'apurtxo'…
# Euskalkiaren eremu gehienean erdarako *-on* amaiera *-oin* egiteko joera egon da: *arrazoina* 'arrazoia', *botoina* 'botoia', *kantoina* 'kantoia', *sasoina* 'sasoia'... baina egun, frantsesetik sartzen ari diren mailegu berrietan, *-ona* egiteko joera dago: *balona, marrona*...
# Mailegu zaharretan *-aia* amaiera ageri da: *bisaia* 'aurpegia', *lengoaia* 'hizkuntza', *kuraia* 'kemena', *salbaia* 'basatia', *usaia* 'ohitura'... Arau hori ez da gaur emankorra, mailegu berrietan *-adxa* egiten baita: *depanadxa* 'konponketa' (< *dépanage*), *rezikladxa* 'birziklatzea' (< *recyclage*)…

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Othoi çato etchera*

## Kanpo estekak 
* Lapurtera klasikoko aditz laguntzailea.
* Koldo Zuazo, «Euskalkien jatorriaz eta bilakaeraz», *Berria*, 2007-12-09.