open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ailo

Muḥammad I-ren ohaidea zen Ailok, haren al-Munḏir semea izan zuen, zeina denbora-tarte motz batez emirra (886-888) izan zen. Ailo emakume kristaua zen, iparraldekoa; agian (gaur egungo logika geografikoaren arabera) Gaztela, Leoi edo Euskal Herrikoa. Muḥammadek behintzat emazte legitimo bat zeukan, Umm Salama, zeina bere lehentasunezko lehengusina zen, gainera. Umayyadeko gobernu-buruek, haien seme-alabak emakume esklaboekin izaten zituzten arren, emazte legitimoak ere izan zituzten. Sistema bikoitz hau ulertzeko, ezkontzak eta ugalketak helburu desberdinak dituztela aitortzea beharrezkoa da.

## Erreferentziak
Bongo

**Bongoa** () musika-tresna menbranofonoa da, zurezko bi danbor txikiz osatuta dago. Danbor horiek pixka bat konikoak dira, bata bestea baino txikiagoa, egurrezko pieza batekin elkartuta. Goiko ahoak —diametro handienekoak— larru solidoz estalita daude. Larru hori metalezko eraztun beltz batekin tenkatzen da bongoaren giltza metalikoen bidez. Bongoa jotzen duen musikariak bongolari du izena. Bongoa eskuekin kolpatzen da. Horretarako, belaunen artean jarri behar da, eserita, adabakirik akutuena (txikiena) ezkerrean, 45º-ko angeluan, soinua ateratzeko.

Bongoa, Fernando Ortizen esanetan —etnografoa eta historialari kubatarra—, «musika afrokubatarrak lortutako danbor bikien bilakaeraren sintesirik baliotsuena» da. Kubako ekialdean du jatorria, non, sonaren garapenarekin batera, Habanara 1905etik aurrera iritsi zenean lortu baitzuen behin betiko forma eta distira handiena.

Normalki, exekutatzaileak zintzarri kubatarrarekin txandakatzen du bere erabilera, soka bat erabiliz, eta exekutatzailearen hanka batetik zintzilik jartzen ditu eserita, danborrak haren bi aldeetan geratzen direla.

Kubako mendixkaren agerpenarekin eta ospearekin estu lotuta egon da haren bilakaera. Son-taldeen bidez, dantza-aretoetara iritsi ziren, eta handik orkestra handietara. Kubako eta Latinoamerikako erritmoak (salsero deritzenak) interpretatzen dituzte gaur egun. Jotzaile ezagunen artean aipa daitezke Roberto Roena puertoricarra edo Cheo Navarro Venezuelarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Gorolová

**Elena Gorolová** (Ostrava, Txekoslovakia, 1969ko urtarrilaren 2a) giza eskubideen aldeko ekintzailea da. Gizarte langile dihardu bere jaioterri Ostravan, eta ijito jatorrikoa da. Txekoslovakia zenean jaioa, Txekiako nazionalitatea du.

## Bizitza 
21 urte zituela, berak nahi ez zuela antzutu zuten ospitalean, bigarren semea erditu ostean. Beste ume bat izatea espero zuen, eta ez zuen prozedurarako adostasun informatua eman. Elena, 2005ean, nahitaez antzutuak izateaz kexatu ziren 87 txekiar emakumeetako bat izan zen.

Harrezkero, emakume ijitoen aurkako esterilizazioaren eta diskriminazioaren aurkako kanpaina egin du Txekian, eta behartutako esterilizazioei buruzko sentsibilizazioaren alde egin du. Derrigorrezko Esterilizazioak Kaltetutako Emakumeen Taldeko bozeramailea eta *Vzájemné soužití* (Bizitza Elkarrekin) Txekiar erakundeko kidea da.  

## Sariak eta Aitortzak 
2018ko azaroan, BBCk argitaratutako 2018rako mundu osoko 100 emakume inspiratzaile eta eragingarrietako bat izan zen.

## Ikus, gainera 
* Nahitaezko antzutzea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pentsaeraren Polizia

**Pentsaeraren Polizia** (jatorrizko izena ; neohizkeraz: *Thinkpol*) George Orwellen *1984* eleberrian agertzen den fikziozko polizia-erakunde bati buruzkoa da. Sobietar Batasuneko Iosif Stalinen garaiko NKVD delakoan inspiratuta dagoela jotzen dute.

Erakunde orwelliarraren ezaugarria da "herritarrak" atxilotzea, Alderdiaren kontsignen kalterako diren gauzetan "pentsatzen" dutelako. Pentsamendu-krimena ("krimental" edo "pentsakrimen"), logikoa denez, alderdiak zigortutako krimen guztien artean larriena da. Pentsaeraren Poliziak telebisten antzeko telepantailak erabiltzen ditu, mikrofono integratu batez hornituak. Makina horiei esker, Pentsaeraren Polizia-agenteek telepantailatik gertu dauden pertsonen arteko elkarrizketak entzun eta grabatu ditzakete.

Alderdiak herritarrak (batez ere sexu-bizitza aktibo etengabea zutenak edo Alderdi barruan karguak dituztenak, mailaz maila zenbat eta gorago igo, orduan eta kontrol handiagoa zutenak) beren etxeetan eta bulegoetan telepantailak edukitzera behartzen ditu, gizabanakoaren bizitzan pribatutasun-arrasto oro ezabatzera. Telepantailez gain, mikrofonoak masiboki erabiltzen zituzten kaleetan, baita zelaian ere. "Gaizki pentsatzeagatiko" zigorra bahitua eta torturatua izatea da, pentsamendu-krimenak aitortzeko, eta, azken buruan, subjektuak aurre egiten bazion, 101 gelara eramaten dituzte.

'*Prole*ak (proletargoa izendatzeko erabiltzen den terminoa) ia libre zeuden Pentsamenduaren Poliziak egiten zuen kontroletik. Delinkuentzia ohikoa eta oso hedatua zen prolen artean, baina horrek guztiak Alderdiari eragiten ez zionez, zilegia zen: Poliziaren kontrola telepantaila gutxi batzuetara mugatzen zen, eta bere inteligentzia garatzeagatik arriskutsuak izan zitezkeen elementuak ezabatzera. Eleberrian esaten denez, "Prolek askatasun intelektuala zuten, adimenik ez zutelako". Garrantzitsuena zen Anaia Nagusiaren grinak Alderdian irautea, honek bere buruarenganako konfiantza gal ez zezan eta boteretik ken zezaten. 1984ko filmean, Pentsaeraren Poliziako kideak beltzez, kasko modelo britainiarrez, borraz eta gerriko beltzez janzten dira, Alderdiaren intsigniak lepoan dituztela, Armadako infanteriaren antzera, baina motxilarik gabe, fusil bat eta gerriko bat sorbaldetan lotuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qalam

## Biografia 
Qalam izena, esklabo edo esklabo-ohi askoren kasuan bezala, beste esanahi bat zeukan hitz batetik dator, berez; konkretuki “idazluma” esan nahi du, zeina objektu eder baina bizi-gabekoen talde semantikoan koka dezakegun. Esklabo izateko ezaugarri baliotsu bat zeukan emakume honek: jakintza arlo fin desberdinetan mugitzen zen. Jatorri baskoidun emakume hau ez zen familia dirudun soil batera joan, jauregiko esklaboa izan zen, ˤAbd al-Raḥmān II.aren ohaide, konkretuki . ˤAbd al-Raḥmān II.aren alkazarreko apaingarri izatera igaro baino lehen, txikia zelarik, Medinara eraman zuten, bertan hezia eta trebatua izan zedin. Horretaz gain, azpimarragarria da ˤAbd al-Raḥmānek, haren esklaboen aukeraketan kontu handiz ibili ohi zenak, Ekialdean korrespontsal komertzialak zituela aipatzea. Era honetan, berriemaile hauek maila altuenak zituzten esklaboak lortzen zituzten ˤAbd al-Raḥmān II.arentzat; hauen artean, noski, Qalam.

Oso ohikoa izango zen, familia burujabeei dagokienean eta bereziki omeyatarraren kasuan, emakumeei haien arteko lehia eskatzea. Horrela, maila berdinean mugituko ziren jatorri noble, aske edo esklabodun andreak gizonaren kutunkeria lortzearren. Dena egongo zen bakoitzak zituen ezaugarrien, eta hauek senar edo jaunaren beharrak asetzeko era egokian erabiltzeko gaitasunaren eskuetan. Musika zein olerkigintzaren zale handia zen ‘Abd al-Rahman II.ak, zituen emakume guztien artean, Medinan hezitako hiru esklabo kantariak izango zituen gustokoen: Faḍl, Qalam eta ˤAlam. Ibn Ḥayyān historialariari esker, gainera, hauen artean Faḍl kutunena izango zela ikus dezakegu:

“*en esto Faḍl, la más principal de todas ellas (zaˤīmatu-hunna), alcanzó un nivel con el cual se convirtió en la favorita del emir. Cuando éste salía con estas esclavas cantoras medinesas a alguno de sus lugares de recreo, no las mezclaba con ninguna otra de sus mujeres en atención a ellas. Pero Faḍl siempre mantuvo el favor del emir entre sus compañeras*”.
Telebista (aparatua)

**Telebista** edo **telea** gailu elektroniko bat da, telebista-seinaleak jaso eta erreproduzitzeko erabiltzen dena. Normalean pantaila bat eta aginte edo kontrol bat izaten ditu.

Telebista telebista-sistemaren azken zatia da. Hasieran, jatorrizko irudiak eta soinuak jaso, eta hainbat bitartekoren bidez igortzen eta zabaltzen dituzte. Telebista ohiko etxetresna elektriko arrunt bihurtu da, mundu osoko etxeetan presentzia zabala duena. Lehen telebista komertziala 1926ko urtarrilaren 26an sortu zuen John Logie Baird eskoziarrak.

Izpi katodikodun lehen telebista guztiz elektronikoa (irudiaren sorkuntzarako elementu mekanikorik gabea) 1934an egin zuen Telefunkenek Alemanian, eta ondoren beste fabrikatzaile batzuk Frantzian (1936), Erresuma Batuan (1936) eta Estatu Batuetan (1938). Kalkuluen arabera, II. Mundu Gerra baino lehen 19.000 aparatu inguru fabrikatu zituzten Erresuma Batuan eta 1.600 inguru Alemanian.

XXI. mendean irudi-hodiaren ordez, plasma-teknologiako pantailak, LCD eta OLED eta LED bidez atzeraargiztatutako LCD agertu ziren, eta, aldi berean, transmisio-sistemak sistema digitaletara aldatu ziren, kable bidezko banaketaren, satelitearen edo LTD bidezko lurreko banaketaren bidez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Telebista.
* Telebista digital.
* Telebista adimendun.
* Telebistako dekodifikatzaile.
* TV box.

## Kanpo estekak
Víctor Hugo Aristizábal

**Víctor Hugo Aristizábal Posada** (Medellín, Antioquia, Kolonbia &ndash; 1971ko abenduaren 9a ) Kolonbiako futbolari ohia da, aurrelari gisa jokatu zuena. *"Aristigol"* goitizenarekin, Atlético Nacional-en egindako ibilbideagatik da batez ere ezaguna, baita Kolonbiako Selekzioko belaunaldi onenetako baten parte izateaz gain.  Futbol profesionaletik 2008ko uztailaren 12an erretiratu zen munduko futbolaren beste mito batzuen presentzia izan zuen agur-partidan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Victor Aristizabalen orrialde ofiziala
* Fitxategia FIFAn
* Aristizabalen lagunak
* Bere autobiografiaren oharra
* Víctor Aristizábalen 14 erregistroak (2006ko uztailaren 18ra eguneratuak; horietako hainbat aldatu ziren)
Anaia Nagusia

**Anaia Nagusia** () George Orwellen *1984* eleberriko pertsonaia bat da, eta, beraz, baita eleberri horretan oinarritutako izen bereko filmetakoa ere.

Ingsocen arabera Ozeania gobernatzen duen erakundea da. Inork ezagutzen ez badu ere, Anaia Nagusiaren presentzia etengabea da eleberri osoan zehar, eta telepantailen bidez etengabe agertzen da Ingsoc alderdi bakarraren propaganda sendoan eta Orwellek deskribatutako gizarteko txoko bakoitzean horma-irudi erraldoietan.

Anaia Nagusia nobelako pertsonaia garrantzitsua da, Winston Smith protagonistaren maila berekoa. Emmanuel Goldsteinekin —guztia kontrolatzen duen alderdiaren sortzailea— batera nonahikoa da. Haren existentzia enigmatikoa da, ez baita inoiz pertsonalki agertzen, ezta haren  benetako izena esaten ere, eta Alderdiak asmatutako zerbait besterik ez da, propagandarako arma gisa erabiltzeko eta herritarrei konfiantza nahiz beldurra emateko.

Pertsonaia hori sortzeko, Orwell lider totalitarioetan oinarritu zen, haien pertsonekiko beldurra eta erabateko erreberentzia eragiten zuten politiketan, eta herritarrak balio kolektibistetan oinarritutako gobernu-propaganda intentsibo baten bidez hezi zituen, banaka pentsatzea gizarteari egindako traizio gisa ikusteko. Komunismoaren eta faxismoaren gobernariak gogoratzen ditu bereziki, hala nola Stalin edo Hitler, eta bereziki Stalin da nobelako pertsonaiarekin antzekotasun gehien dituena, Orwellek pertsonaia hori kritikatzen baitu, Leon Trotskiren aldekoa baitzen, eta eleberrian Emmanuel Goldsteinek ordezkatzen du.

Eleberriaren ospea dela eta, pertsonaia horren izena maiz erabiltzen da gobernu autoritarioei edo herritarrak gehiegi zaintzen dituztenei erreferentzia egiteko, bai eta horiek erabiltzen duten informazioa kontrolatzeko ere. Intimitatearen gehiegizko edo arriskutsutzat edo inbaditzailetzat jotzen den zaintza egiten duten pertsonak edo erakundeak aipatzeko ere erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Darío Echandía

**Darío Echandía Olaya** (1897ko urriaren 13a – 1989ko maiatzaren 7a)  abokatua eta Kolonbiako politikaria izan zen, Kolonbiako Alderdi Liberaleko kidea. 1897ko urriaren 13an jaio zen Chaparral-en, Toliman, Vincente Enchandia eta Carlota Olaya de E-ren semea. Zazpi anaien zaharrena, Colegio Mayor de Nuestra Senora del Rosarion eta Colegio de Araujon (Bogota) ikasi zuen. Abokatua eta Zuzenbidean Doktorea, 1917an. Emilia Arciniegasekin ezkondu zen, 1936ko abuztuaren 2an. 1989ko maiatzaren 7an hil zen Ibaguén, Toliman .

Bizitzan zehar, Darío Echandía Tolimako diputatu, Tolimako senatari, Senatuko presidente, Justizia Auzitegi Goreneko magistratu eta Gobernu, Hezkuntza, Justizia eta Kanpo Harremanetako ministerioetan aritu zen. Kolonbiako enbaxadore ere izan zen Londresen eta Egoitza Santuan.

Darío Echandía Kolonbiako jarduneko presidente izendatu zuten lau alditan: 1943tik 1944ra Alfonso López Pumarejo aldi baterako ez zegoelako, 1944an Pumarejoren aurkako bahiketa saiakera baten ondorioz, 1960an laburki, eta 1967an laburki.

Ibaguéko Darío Echandía Liburutegia 1984an inauguratu zen bere omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ren Ziwei

**Ren Ziwei** () (Harbin, 1997ko ekainaren 3a), patinatzaile txinatarra da.  2022ko Olinpiar Jokoetan bi urrezko domina eskuratu zituen.

## Ibilbidea 
Zortzi urte zituela hasi zen izotz pistan distantzia laburretan patinatzen eta 2014ko Gazte mailako Munduko txapelketan urrezko domina eskuratu zuen 3.000 metrotako lasterketan. 1.500 metrotakoan brontzezkoa jaso zuen.

2017ko otsailean Asiako Neguko Jokotan 5.000 metrotako errelebo lasterketa irabazi zuen Wu Dajing, Han Tianyu eta Xu Hongzh taldekide zituela. 2017 urte bereko munduko txapelketan zilarrezkoa eskuratu zuten, baita 2019an ere. Tartean, 2018an 500 metrotako lasterketan berriz ere bigarren egin zuen, oraingoan banakako lasterketan.

Olinpiar Jokoei dagokionez 2018ko Pyeongchangeko Jokoetan 5.000 m errelebotan zilarrezko domina lortu zuten berriz. 2022ko Pekingo Jokoetan ordea urrezko bi domina eskuratu ditu, 1.000 metrotan banaka eta 2.000 m errelebo mixtoan. Bigarren proba honetan Qu Chunyu, Fan Kexin, Wu Dajing izan zituen taldekide.

## Txapelketak 
## Errekorrak 
Honako errekor hauek ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Echeverri

**Andrea Echeverri Arias** (1965eko irailaren 13a) kolonbiar rock/pop abeslari eta gitarrista da. Arte Ederretan lizentziatua Andeetako Unibertsitatean eta zeramikaria izan zen musikari izan aurretik. Aterciopelados taldeko abeslaria da eta bertan gitarra akustikoa ere jotzen du.  2005eko martxoan *Andrea Echeverri* bakarkako lehen diskoa kaleratu zuen Nacional Records diskoetxeak, latinoamerikar musika alternatibo onena ezagutzera bideratutako diskoetxea. NPRko Felix Contrerasen esanetan "Posible da latinoamerikar musika alternatiboaren garapena erakustea Andrea Echeverriren ibilbidea jarraituz". 

## Andrea Echeverri Euskal Herrian 
Echeverri Bilbon izan zen Aterciopelados talderarekin 2024ko azaroan "El Dorado En Vivo" biran, 'El Dorado' albumaren 28 urteak ospatzeko. Emanaldia Kafe Antzokian izan zen.
Fitxategi:1 Aterciopelados Bilbon (2024 2).jpg|Andrea Echeverri Bilbon Aterciopelados taldearen kontzertuan (2024ko azaroa)
Fitxategi:2 Aterciopelados Bilbon (2024).jpg|Andrea Echeverri Bilbon Aterciopelados taldearen kontzertuan (2024ko azaroa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andrea Echeverri – ofiziala
* El Arte en Colombia (Andrea ceramista)
* Andrea Echeverrik dio Ruiseñora "intimoa, konfrontatzailea eta sortzailea" dela
* Andrea eta People en Espanol-i elkarrizketa
* Artikulua/Elkarrizketa Andreari bakarkako diskoari buruz
Arianna Fontana

260px|thumb|Sotxiko 1.500 m podiuma, ezkerretik eskubira: Fontana (brontzea), Zhou (urrea) eta Shim (zilarra)
**Arianna Fontana** (Sondrio, 1990eko apirilaren 14a), patinatzaile italiarra da. Neguko Olinpiar Jokoetan hiru urrezko domina eskuratu ditu, 2018an, 2022an eta 2026an. Sei Olinpiar Jokotan 12 domina lortu ditu guztira.

## Ibilbidea 
Alessandro anai nagusiaren urratsak jarraituz lau urterekin hasi zen patinatzen, hasieran gurpildun patinekin eta ondoren izotz-pistan. Hamasei urte zituela Europako txapelketan zilarrezko domina lortu ondoren. Fontana eta bere errelebokideak Italiako Errepublikaren Merituaren Ordeneko Zaldun izendatu zituzten. 2006 eta 2009 artean Munduko txapelketa nagusiak eta gazte mailakoak, denak jokatu zituen. Urte haietan gazte mailako bost domina eskuratu zituen, urrezko bat, hiru zilarrezko eta brontzezko bat. 

2010. urtean Vancouverko Jokoetan brontzezko domina lortu zuen 500 metrotako proban, modalitate horretan italiar batek lortzen zuen aurreneko domina zen gainera. Hurrengo urtean Munduko txapelketa bikaina egin zuen Moskun, 1.500 m proba irabaziz eta sailkapen orokorrean bigarren eginez. 500 m proban txapeldun izatea lortu zuen eta horretaz gain zilarrezko domina bat eta brontzezko beste bat eraman zituen etxera.2022ko Pekingo Jokoetan 500 metrotan urrezko domina eta 2.000 m errelebotan zilarrezkoa kolkoratu zituen.

## Txapelketak 
## Errekorrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sione Molia

**Sione Molia** (Auckland, Zeelanda Berria, 1993ko irailaren 5a), Zelanda Berriko errugbi jokalaria da. Zeelanda Berriko Zazpiko taldean debutatu zuen 2016ko USA Sevens-en. 2016ko Canada Sevens-en, bi entsegu lortu zituen Zelanda Berrirako Australiaren aurkako finalerdietako partidan.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetarako, Zelanda Berriko zazpiko talderako erreserba gisa izendatu zuten. Sonny Bill Williamsek, Japoniaren aurkako lehen partidan lesio bat jasan ondoren, Moliak ordezkatu zuen. Matematika aplikatuko lizentziatura egiten ari daAucklandeko Unibertsitatean.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Zeelanda Berriko taldearekin, Fijiko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko  taldea: Kurt Baker, Dylan Collier, Scott Curry, Andrew Knewstubb, Ngarohi McGarvey-Black, Tim Mikkelson, Sione Molia, Etene Nanai-Seturo, Tone Ng Shiu, Amanaki Nicole, William Warbrick, Regan Ware eta Joe Webber-ek.
## Olinpiar Jokoetako Emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sione Molia Olympics at Sports-Reference.com (artxibatua)  
* Sione Molia All Blacks Sevens profila
Ordaina (ipuina)

***Ordaina*** () Philip K. Dickek idatzitako zientzia fikziozko ipuina da, 1953an *Imagination* aldizkarian argitaratua. 2003an John Wook zinemara eraman zuen.

2015ean Aritz Gorrotxategik Meettok argitaletxeentzat izen bereko ipuin-bildumaren barnean euskaratu zuen. Guztira, hamaika narrazio kronologikoki ordenatuta biltzen ditu 'Ordaina'k, Dicken estiloa eta bilakaera hurbilagotik eta zehaztasun handiagoz hautemateko.

## Sinopsia 
Michael Jennings, istorioaren protagonista, ingeniari elektroniko bat da, maila nazionalean ospe handia duena. Kontaketa Jennings konpainia ospetsu baten jabearen aurrean esnatzen denean hasten da, Rethrick jauna, Rethrickeko lehendakaria, aurreko bi urteetan gertatutakoaren inolako oroitzapenik gabe. Istorioaren arabera, Jenningsek konpainiarentzat lan egin zuen eta memoria ezabatu zioten bere proiektuaren sekretua gordetzeko. Bere lanagatik dagokion dirua erreklamatzera doanean, bere dirua zazpi objektu zituen gutun-azal batengatik aldatu zuela jakingo du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jitterbug

thumb|Jitterbugeko dantzariak 1938an.
**Jitterbug** 1930eko eta 1940ko hamarkadetan oso ezaguna izan zen swing-dantzaren modalitate guztiak biltzen dituen terminoa da, energia handiz dantzatua eta akrobaziak Big band-en erritmoan.

Lindy Hop eta Shag terminoaren barruan egon daitezkeen aldaerak dira. "East Coast Swing"-en sinonimo gisa ere erabiltzen da, Lindy Hop-etik eratorritako six-count urratsetarako. Cab Callowayk asmatu zuen terminoa, dantzariak azkar mugitzen ikustean.

Wham! taldea berriro egin zuen ospetsu, 1984ko "*Wake Me Up Before You Go Go*" abestiarekin.

## Kanpo estekak
Canción andaluza

***Canción andaluza*** Paco de Lucía gitarra-jotzaileak plazaratu zuen azken lana da; berez, bera hil ondoren atera zen: diskoa 2014ko apirilaren 29an atera zen eta artista urte bereko otsailaren 25ean hil zen. Diskoa Universal Music Spain S.L. zigiluak argitaratu zuen. Espezialisten artean benetako maisu-lan gisa katalogatuta dago. Lana koplari eskainitako omenaldia izan zen.

## Ezaugarri batzuk 
Lanean izen handiko artistak lagundu zioten, besteak beste, Oscar D'León, Estrella Morente eta Vicente de Castro "Parrita". ​Grabazioa Paco de Lucíak Mallorca (Espainian) zuen estudioan egin zen. Albuma prestatzeko prozesua Francisco Sánchez Varelak *La Búsqueda* dokumentalean jaso zuen.

## Grammy Saria 
2014an, Latin Grammy Sarietan lanak Urteko Albumaren saria eskuratu zuen. Hori izan zen musika flamenkoaren disko batek sari hori eskuratzen zuen lehen aldia. Grammy Sarietan ere Musika Flamenkoaren Album Onenaren Saria lortu zuen. Paco de Lucía sari hori hirugarren aldiz lortu zuen *Canción andaluza*rekin; aurretik *Cositas Buenas* (2004) eta *En Vivo Conciertos España 2010* (2012) lortua zuen.

## Abestiak 
* «Maria de la O». Egileak: Miguel Manuel López Quiroga, Rafael de León Arias de Saavedra, Salvador Federico Valverde. 3:56
* «Ojos Verdes». Egileak: M. López Quiroga, R. Arias de Saavedra, S. Federico Valverde.	4:46
* «Romance de Valentía». Egileak: Antonio Quintero, M. López Quiroga, R. Arias de Saavedra.	4:03
* «Te He de Querer Mientras Viva» (Estrella Morenterekin). Egileak:	M. Lopez Quiroga, R. Arias de Saavedra. 3:36
* «La Chiquita Piconera». Egileak: M. López Quiroga, Nicolás Callejón López, R. Arias de Saavedra.	3:22
* «Zambra Gitana» (Parritarekin). Egileak: A. Quintero, M. López Quiroga, R. Arias de Saavedra.	4:06
* «Quiroga por Bulerías». Egileak: A. Quintero, M. López Quiroga, R. Arias de Saavedra.	6:10
* «Señorita» (Oscar D'Leónekin). Egileak: Juan Solano Pedrero, R. Arias de Saavedra. 5:52

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Album osoa Daily Motion webgunean.
* :Albuma Discogs webgunean.
Tiedemann mendia

**Tiedemann mendia**, ingelesez **Mount Tiedemann**, Kanadako Britainiar Columbia probintzian dagoen mendi bat da, Kostaldeko mendikatean. 3.838 metroko garaiera du eta Waddington menditik 3 kilometro ipar-ekialdera.

Herman Otto Tiedemann arkitektoaren omenezko izena darama. 1939an Sterling Hendricks, Hans Fuhrer, ER Gibson eta Henry S. Hall mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.
Knight senadia

**Knight senadia**, ingelesez **Knight Inlet**, Kanadako Britainiar Columbia probintziaren kostaldean dagoen fiordo nagusienetako bat da. 105 kilometro l7ze ditu eta Britainiar Columbiako fiordo luzeenetako bat da.
Klinaklini ibaia

**Klinaklini ibaia**, kwak'wala hizkuntzaz **Tsawatti** edo **Tswawadwi**, ingelesez **Klinaklini River**, Kanadako Britainiar Columbia probintzian dagoen ibai bat da, Kostako mendikateko ibai nagusienetako bat. 210 kilometro luze da.

Panteoi mendikatean jaio eta urak Knight Inlet itsasadarran isuritzen ditu.
Liège (Parisko metroa)

**Liège** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 8. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 13. linea (Parisko metroa)
* Lieja

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Ngarohi McGarvey-Black

**Ngarohi McGarvey-Black** (Zeelanda Berria, 1996ko maiatzaren 20a), Zelanda Berriko errugbi jokalaria da.

McGarvey-Black-ek, Zeelanda Berriko gizonezkoen Zazpikoan, Las Vegasen egin zuen debuta, 2018an. 2020an, Zelanda Berriko Rugby Jokalarien Elkartearen (NZRPA) Urteko Jokalarien Jokalari izendatu zuten. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Zeelanda Berriko selekziorako izendatu zuten Zazpiko errugbirako.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Zeelanda Berriko taldearekin, Fijiko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko  taldea: Kurt Baker, Dylan Collier, Scott Curry, Andrew Knewstubb, Ngarohi McGarvey-Black, Tim Mikkelson, Sione Molia, Etene Nanai-Seturo, Tone Ng Shiu, Amanaki Nicole, William Warbrick, Regan Ware eta Joe Webber-ek.
## Olinpiar Jokoetako Emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gutxiengoaren txostena

***Gutxiengoaren txostena*** () Philip K. Dickek idatzitako zientzia fikziozko ipuina da, 1956an *Fantastic Universe* aldizkarian argitaratua. 2002an Steven Spielbergek zinemara eraman zuen.

2015ean Aritz Gorrotxategik Meettok argitaletxeentzat 'Ordaina' izeneko ipuin-bildumaren barnean euskaratu zuen. Guztira, hamaika narrazio kronologikoki ordenatuta biltzen ditu 'Ordaina'k, Dicken estiloa eta bilakaera hurbilagotik eta zehaztasun handiagoz hautemateko.

## Sinopsia 
Poliziak hiltzaileek euren hilketak gauzatu aurretik atxilotu eta epaitzeko helburuz teknologia psikikoa erabili ohi du. Etorkizuna aurreiragarri daiteke eta elitezko Precrime unitateak errudunek euren krimen edo delituak burutu aurretik atxilotu ohi ditu. Haiek atxilotzeko frogen oinarriak "precogs" direlakoetan daude, inoiz akatsik egin gabe hilketak aurreikusi ohi dituzten hiru izaki psikikoak direlarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolores Corella Piquer

**Dolores Corella Piquer** (Castellón de la Plana, Valentzia, 1966) valentziar zientzialaria eta ikertzailea da, Farmazian doktorea eta Valentziako Unibertsitateko Medikuntza Prebentiboko eta Osasun Publikoko katedraduna. Aitzindaria da nutrizio-genomikari buruzko ikerketan.  

## Biografia 
Dolores Corella Castelló de la Planan jaio zen, eta lehen eta bigarren mailako ikasketak Ondan egin zituen; gero, 1989an Valentziako Unibertsitatean farmazian lizentziatu zen, lizentziaturako sari bereziarekin, eta Doktoretzako sari bereziarekin ere bai. Gainera, Elikagaien Zientzia eta Teknologian lizentziaduna da. AmeriketakoEstatu Batuetan osatu zuen bere prestakuntza.

### Ibilbide profesionala 
Espainian aitzindaria izan da genomika ikerketa epidemiologikoan integratzen, eta 1998an Valentziako Unibertsitateko Epidemiologia Genetiko Molekularreko lehen Ikerketa Unitatea sortu zuen. Unitate horren zuzendaria da. 2006az geroztik, Obesitate eta Nutrizioaren CIBER Fisiopatologia taldearen zuzendaria da. 2009tik, Valentziako Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko katedraduna da.

1989an, ikertzaile biomedikoaren karrera egin zuen Valentziako Ikerketa Zitologikoen Institutuan, Santiago Grisolíak zuzenduta. Gaixotasun kardiometabolikoen prebentzioan aplikatutako genomika hartu zuen ardatz, eta gene-giro elkarreraginen azterketan espezializatu zen. 2011tik, Unibertsitate Osasungarrien Espainiako Sareko koordinatzailea da Valentziako Unibertsitatean.

Gero,exposomika, fenomika, genomika, epigenomika, transkriptomika, metabolomika, bioinformatika eta beste omika batzuk integratzen ditu, bai gaixotasun kardiometabolikoen ikerketan, bai zahartze osasungarrian.

## Sariak 
* 2017: Gregorio Marañón Oroimenezko Saria, Errege Gastronomia Akademiako elikadurako zientzialari onenari.
* 2017: Nazioarteko Hipokrates Saria.
* 2018: Jaime I.a saria, Ikerketa Medikoaren atalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Dolores Corellari, 2018ko Ikerketa Medikoko Rei Jaume I saria irabazi duenari.
David (argipena)

**David** honako hau izan daiteke:

## Jendea 
* **David**, izen hebreera;
* **David**, Israelgo erregea, Bibliaren arabera;
* **David I.a Eskoziakoa**, Eskoziako erregea, 1124tik 1153ra;
* **David II.a Eskoziakoa**, Eskoziako erregea 1329ra1371ra;

## Eskulturak 
* **David**, Berninirena
* **David**, Michelangelorena
* **David**, Donatellorena
* **David**, Verrocchiorena

## Lekuak 
* Camp David, AEBetako presidenteen egoitzetako bat, Marylanden
* David City (Nebraska), AEB
Gebara (argipena)

**Gebara** izenak hainbat adiera du:

* **Gebara** Arabako herria, Barrundia udalerrian.
* **Gebara**, euskal deitura, Guevara idatzi ohi dena gaztelaniaz, Gebara leinuaren izena.
Gebara leinuari lotutako eraikinak Euskal Herrian:
* Gebarako gaztelua, hondakinetan dena, Araban.
* Gebaratarren dorretxea, Gebara herrian.
* Gebara etxea, Segurako jauregi bat (Gipuzkoa)
* Gebara-Lazarraga jauregia, Oreitiako jauregi bat (Araba).
* Otalora-Gebara jauregia, Zurbao herrian (Araba).
* Gobeu-Gebara-San Joan jauregia, Gasteizen.
Atzerriko eraikinak, Guevara formarekin izendatuak:

* Guevara jauregia (Lorca), Espainia.
* Guevara di Bovino jauregia, Napoli, Italia.
* Guevara dorrea (Potenza), Italia
* Guevara dorrea (Ischia), Italia.

Gebara deitura duten pertsonen artean, Wikipedia honetan daude:

* Emilio Gebara, arabar politikaria.
* Juan Ramón Gebara, arabar politikaria.
* Maria Gebara, 17. mendeko noblea.
* Ander Gebara, arabar futbolaria.
Lazarraga (argipena)

**Lazarraga** izenak hainbat adiera du:

* **Lazarraga** euskal deitura da, Oñatin eta Araban indartsu izan zen Lazarraga leinuaren izena; eta izen honetako idazlea izan zen:
** **Joan Perez Lazarraga**, Lazarragaren eskuizkribua idatzi zuena. 
* Lazarragatarren jauregia, Zalduondo (Araba). 
* Lazarraga dorrea, Larrea (Araba) 
* Lazarraga dorrea eta jauregia (Oñati), Gipuzkoa. 
* Gebara-Lazarraga jauregia, Oreitia (Araba). 
* Zuazo Lazarraga etxea, Agurain (Araba).
Ortiz Zarate jauregia

**Ortiz Zarate jauregia** Oreitia herrian (Gasteizko udalerrian) dagoen dorretxe edo jauregi bat da, 17. mendekoa sortzez. Ondare babestu gisa sailkatua du Eusko Jaurlaritzak.

Dorretxe original eta nagusiari, geroago beste eraikin bat gehitu zitzaion hegoalderantz; eta hori egitean dorrea eraldatu egin zen. Hala ere, fatxada nagusian 16. mendeko armarri bat dago, dorre originalekoa izan daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ortiz de Zarate (argipena)

**Ortiz de Zarate** Arabako abizen konposatu bat da, eta hainbat orritara eraman gaitzake Wikipedia honetan:

* Ortiz Zarate jauregia, Oreitia (Araba).
* Ramon Ortiz de Zarate, arabar legelaria.
* Marisol Ortiz de Zarate, arabar idazlea, gaztelerazkoa.
* Diego Ortiz de Zarate, 16. mendeko arabar militar eta noblea.
* Juan Ortiz de Zarate, 16. mendeko arabar militar eta esploratzailea.
* Pedro Ortiz de Zarate, 15. mendean jaiotako legelari bizkaitarra.
* Joaquín Ortiz de Zárate, Espainiar militarra (20. mendea)
David (Bernini)

thumb

***David*** marmolezko eta tamaina errealeko eskultura da, Gian Lorenzo Berninik 1623tik 1624ra zazpi hilabetez egin zuena Scipione Borghese kardinalerako. Egun, Galleria Borghesen dago.

Bibliako David da obraren gaia, Goliat hilko duen harria jaurtitzeko prest dagoen unean. Gai bereko aurreko obren aldean (Michelangelok eta Donatellok, besteak beste, dute David bana), Berninik mugimendu gehiago eta intentsitate psikologiko handiagoa eman zion lan honi.

## Kanpo estekak
Laumière (Parisko metroa)

**Laumière** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 19. barrutian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 5. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
David (Verrocchio)

***David*** brontzezko eskultura bat da, Andrea del Verrocchiok ziur aski 1473tik 1475era bitarte egin zuena Medici familiarentzat. 1476an Palazzo Vecchion kokatu zuten, et egun, Bargello museoan dago, Florentzian.

David gazte bat agertzen da, Goliaten buru moztuaren gainean. Buru hori non kokatu gai eztabaidatua izan da arte historialarien artean. Bargello museoan, Daviden oinen artean dago, eta toki berean jarri zuten National Galleryn erakutsi zenean. Baina beste batzuek proposatu dute Verrocchioren asmoa zela Daviden eskuinaldean ipintzea, diagonal bat sortuz konjuntoan. Hala agertu zen Atlantako High Museumen, besteak beste.

## Kanpo estekak
No

**No** letrekin hainbat kontzeptu ezberdin adierazten dira:

* Nobelioaren sinboloa taula periodikoan: **No**.
* **NO**, kimikako anotazioan, Oxido nitrikoa.
* **No**, Norvegiaren ISO estatu-kodea.
* **.no**, Norvegiaren domeinu izena Interneten.
* **Nō**, antzerki forma japoniar tradizionala.
* ***No***, 2012ko Pablo Larrainen txiletar filma.
* Señor No, Donostiako musika taldea.
Mónica Ramos Toro

**Mónica Ramos Toro** (Madril, 1967) madrildar antropologo feminista da, zahartzaroan eta generoan espezializatua.

## Bizitza 
Mónica Ramos Madrilen jaio zen 1967an. Madrilgo Unibertsitate Autonomoan Gizarte Antropologia eta Gizarte Psikologia ikasi zituen, eta Parisko René Descartes de la Sorbona unibertsitatean arlo horretan ikasten jarraitzeko beka lortu zuen. "*Adineko emakumeak: euren beharren azterketa, gizarte-garapenari eta partaidetzari egindako ekarpenak"* tesiarekin doktoratu zen. Lan horrek Unibertsitateen 9. Taldeko (G 9) Genero Ikasketen Ikerketa Saria jaso zuen 2016. urtean, doktore-tesi onenaren kategorian.

### Lan ibilbidea 
Graduondoko ikasketak zabaldu zituen: Gerontologian, Gizarte Ikerketan, Komunikazioan eta Gizarte Trebetasunetan taldeekin esku hartzeko eta Genero Politika eta Azterlanetan graduondoko ikasketak. Ikasketekin batera, gizarte-ikerketako kabinete batean lan egin zuen, eta irakaskuntza Madrilgo Antonio de Nebrija Unibertsitatean.
ezkerrera|thumb|230px|Adinekoen etxea
1999an, bazkide batekin batera, Gerontologia eta Gizarte Zerbitzuetako Prestakuntza Institutua (INGESS) sortu zuen. Orduz geroztik, irakaskuntza ikerketarekin bateratzen du, zahartze aktiboa sustatuz, batez ere emakumeena.  Haren argitalpenak emakumeen zahartzeari, adineko pertsonen tratu txarrei eta genero-indarkeriari buruzkoak dira, ez baita gauza bera gizon edo emakume izanda zahartzea, Ramos Toro gerontologoak dioenez.

2011n, InSICCk (Kultura eta Sormen Industrien Goi Mailako Institutuko) zuzendaritza exekutiboa hartu zuen, eta 2019tik Madrilgo Complutense Unibertsitateko irakaslea da Gizarte Antropologia eta Gizarte Psikologia Sailean.

## Lanak 
* *Envejecer siendo mujer, dificultades, oportunidades y retos* (Emakumea izanda, zahartzea, zailtasunak, aukerak eta erronkak) argitaratu zuen, adinaren ideia soziokulturalki eraikitako kontzeptu gisa birdefinitzeko.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016 Genero Ikasketen Ikerketa Saria, Unibertsitateen 9. Taldekoa (G 9), Doktoretza Tesi Onenaren kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vitoria-Gasteizen, Emakumeen Nazioarteko 8. M. Eguna ospatzeko ekitaldien barruan, “T*oda una vida de sabiduría*” izeneko hitzaldia, landa-inguruneko emakume nagusiei buruzkoa.
* Mónica Ramos Toro, UNATEk (Unibertsitate iraunkorra) eta PEM fundazioak antolatutako Kantabriako Emakumea eta Zahartzea I. Jardunaldien hasieran.
Keely Hodgkinson

**Keely Nicole Hodgkinson** (2002ko martxoaren 3a) 800 metroetan espezializatutako atleta ingelesa da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen.

19 urte zituela, 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen, Kelly Holmesek 1995ean ezarritako britainiar errekorra hautsiz. Hodgkinsonen Tokioko emaitza eta bere pista estaliko junior marka, 36 urtez 20 urtez azpiko emakumezkoen munduko lehen errekorra izan zena, 20 urtez azpiko Europako errekorra dira, 800 metrotan 20 urtez azpiko emakumezko laugarren eta bigarren azkarrena bihurtuz. hurrenez hurren. 2021ean, Diamond Leagueko txapeldun izan zen, eta inoizko emakumezkoen 800 metroko Europako Pista Estaliko txapeldun gazteena eta baita Europako Atletismoko Indoor Txapelketako tituluaren bigarren britainiar gazteena ere.

10 urterekin, Hodgkinsonek 14 lasterketa jarraian irabazi gabeko bolada bat zuen jada. Bere klubeko 11 errekor ditu 60 metrotik milia bateko distantzietan, adin kategoria ezberdinetan. 2015ean pausatu behar izan zuen, 2017an Ingalaterrako Txapelketan lehen urrea lortu zuen, 17 urtez azpikoen kategorian 800 metrotan lehiatuz. 2018an, 16 urterekin  bere proban Europako U18ko txapeldun bihurtu zen eta Ingalaterrako U20ko titulua irabazi zuen. Urtebete beranduago, Hodgkinsonek brontzea lortu zuen 20 urteazpiko Europako Txapelketan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Estatistikak 
Munduko Atletismoko profiletik hartutako informazioa.

### Marka pertsonalak 
### Zirkuituko garaipenak eta tituluak 
* Diamante Ligako txapelduna (800m): 2021
** 2021 (1) (800 m): Zürich Weltklasse

### Progresioa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Agüero

**Silvia Agüero Fernández** (Madril, 1985eko abuztuaren 24a) Idazle ijito feminista da, ijito herriaren zapalkuntzaren memoria berreskuratzen duena. Radio Vallekas eta Pikara Magazine-rekin lan egiten du sarri.  *Pretendemos Gitanizar el Mundo* elkarte eta blogaren sortzailea. *Revolución de las Rosas Romaní (I Rromani Rozenqe Revolùcia)* kudeatzen du, indarkeria obstetrikoaren aurkako borroka. *Rosa Cortés Plataforma* koordinatzen du.

## Biografia 
"Vallekas"-en hazia, ijitoen kontrako ideologia zuen familia "payo" batean herri Ijitoaren parte izatearen kontzientzia hartu zuen. Bere erreferenteen artean, Paquera de Jerez flamenko abeslaria, Pastora Filigrana abokatua eta Rosa Cortés 1749ko ijitoen kontrako Sarekada Handia-ren protagonista aipatzen ditu.

2013tik *No soy tu gitana* izeneko antzerki-elkarrizketa antzezten du eta Nicolás Jimenezekin idatzitako *Resistencias Gitanas* (2020) liburuan herri ijitoaren historia ezabatu dela salatzen dute. Zenbait adibide agertzen dira bertan,  eskola kurrikulumean ijitoen kontrako errepresioa ez agertzea, emakume ijitoek Felipe II-aren legeei aurre egiten zuen erresitentzia eredua kontuan ez hartzea, edota ijitoen kontrako eredu kulturala zalantzan ez jartzea, adibidez Miguel de Cervantesen *La Gitanilla* liburuan agertzen den estereotipoa. Guzti horrek, egungo ijitoek bizi duten diskriminazioaren atzean dagoela adierazten dute, adibidetzat epaile batek indarkeria sexuala pairatutako haur ijito baten sufrimendua gutxiestu duela edo haur ijitoek hezkuntzan porrot egirearen erantzukizuna familia ijitoengan kokatzea. 

## Obra 
##### Beste batzuekin idatzitako liburuak: 
* Resistencias Gitanas (Libros.com, 2020)

##### Artikuluak: 
* Activista gitana feminista defiende a los machos gitanos (Pikara Magazine, 2021)
* El amor tóxico es el origen del tópico de tu gitana (Pikara Magazine, 2021)
* 101 mujeres gitanas pa’ construir tu feminismo (Pikara Magazine, 2021)
* Una tele de plasma en mi chabola (Pikara Magazine, 2021)
* Un poema de Hedina Sijerčić (Pikara Magazine, 2021)
* Prisión General de Gitanas: la Gran Redada de 1749 (Ara!nfo, 2020)
* Daniel Jiménez: otra muerte gitana sin aclarar (Ara!nfo, 2020)
* 8 de abril, Día Internacional del Pueblo Gitano: nada que celebrar, todo que luchar (Ara!nfo, 2020)
* Viaje a las entrañas (Ara!nfo, 2020)
* La prueba del pañuelo explicada para dummies (Pikara Magazine, 2019)
* La escuela del feminismo romanó (eldiario.es, 2018)
* Pues sí,el feminismo gitano/romaní existe (Pikara Magazine, 2017)

##### Beste batzuekin idatzitako artikuluak: 
* 75 años del samudaripen, el genocidio antigitano en Europa (Ara!nfo, 2019)

* La eugenesia es un viejo invento populista (Ara!nfo, 2019)
* 8M: Hagamos memoria feminista (eldiario.es, 2018)

## Sariak eta Aitortzak 
* 2019an argitaratutako Helena Bayonaren *ROMIPEN* dokumentalaren ahotsetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Silvia Agüerorekin (Hala Bedi, 2021)
* No soy tu gitana (Teatro del Barrio, 2022)
Gudaf Tsegay

**Gudaf Tsegay Desta** (1997ko urtarrilaren 23a) |distantzia ertaineko eta luzeko korrikalari etiopiarra da. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetako brontzezko domina lortu zuen 5.000 metroko proban, eta brontzezko bat irabazi zuen 1.500 metrotan 2019ko Munduko Txapelketan.

17 urte zituela 2014ko Junior Txapelketako 1500 metroko zilarrezko domina irabazi zuen. Bere herrialdea ordezkatu zuen 2014ko Munduko Indoor Txapelketan brontzea lortzeko 2016an. 2021eko otsailean, emakumezkoen pista estaliko 1500 metroko munduko errekorra hautsi zuen Liévin-en (Frantzia) meeting batean. Genzebe Dibaba bere herrikideak 2014an ezarritako 3:55,17ko marka jaitsi zuen Tsegayk 3:53,09ra.

## Nazioarteko emaitzak 
### Zirkuituak garaipenak 
* Diamante Liga
** 2018 1500 metro (1): Stockholm Bauhaus-galan (3:57,64   )

## Marka pertsonalak 
### **Outdoor** 
* 800 metro - 1:59,52 (Paris 2019)
* 1500 metro - 3:54.01 (Chorzów 2021)
* 5000 metro - 14:13,32 (Hengelo 2021)
* 10000 metro - 29.39.42 (Maia 2021)

### **Indoor** 
* 800 metro - 1:57,52 (Val-de-Reuil 2021) 
* 1500 metro – 3:53,09 (Liévin 2021) Munduko errekorra
* Mila bat - 4:24,98 (Stockholm 2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raevyn Rogers

**Raevyn Rogers** (1996ko irailaren 7a) distantzia ertaineko atleta estatubatuarra da. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen 800 metroetan, eta AEBetako historiako laugarren emakume azkarrena izan zen proban. 2019ko Munduko Txapelketan, Rogers zazpigarren postuan zegoen 100 metro falta zirela eta azkenean zilarra lortu zuen Ajeé Wilson AEBetako taldekidea hirugarren postuan utzita. Munduko indoor titulua lortu zuen 4x400m-ko erreleboaren kide gisa 2018ko Munduko Indoor Txapelketan urrea lortuz.

Rogers Oregon Ducks emakumeen atletismo taldean aritu zen 2017ra arte, eta orduan profesional bihurtu zen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maya Burhanpurkar

**Maya Burhanpurkar** (Orillia, Ontario; 1999ko otsailaren 14a) ikertzaile kanadarra da.

## Ibilbidea 
Burhanpurkar Orillian jaio zen eta Barrie North Collegiate Institute-n amaitu zuen bigarren hezkuntzako eskola 2016. urtean.

10 urte zituela, Burhanpurkarrek mikrobiologia-laborategi bat eraiki zuen bere etxeko sotoan, Indiako ospitale batean boluntario gisa lan egin ondoren, esperimentu zientifikoak egiteko. Bi urte geroago, antibiotiko adimendun bat garatu zuen, bakterio patogenoak selektiboki hiltzen dituena, hala nola escherichia coli, baina era berean, hesteetako mikrobiota zaintzen duena.

13 urte zituela, Platinum saria jaso zuen Kanadako Zientzia Azokan, Alzheimer gaixotasunerako bi sendagairen bihotz eta urdail-hesteetako segurtasunari buruzko lanagatik. Alzheimer gaixotasunagatik aitona hil ondoren, Burhanpurkarrek Alzheimer gaixotasunaren aurkako sendagaien segurtasuna aztertzeko inspirazioa lortu zuen.

14 urte zituela, Burhanpurkarrek funtsezko fisikari buruzko ikerketa bat egin zuen, eta Kanadako zientzia-azokan Platinum saria jaso zuen berriro. Absentismo kontzeptuaren lehen detekzio fisikoa egin zuen Steve Mann-en laborategian, Intel-eko Nazioarteko Ingeniaritza eta Zientzia Azokan parte hartu zuen, eta eskualdeko finalista hautatu zuten Google 2013ko Zientzia Azokarako.

2017an sartu zen Harvardeko Unibertsitatean. Urte horretan bertan, gurpil-aulki elektrikoetarako kostu txikiko autozuzenketa-teknologiari buruzko artikulua aurkeztu zuen IEEEren Zaharberritze Robotikari buruzko Nazioarteko Konferentzian.

## Aintzatespenak 
* 2013an, Burhanpurkar Kanadako 20 urtetik beherakoen top 20an sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalkidan Gezahegne

**Kalkidan Gezahegne** (1991ko maiatzaren 8a) Etiopian jaiotako eta Bahrein ordezkatzen duen distantzia ertaineko korrikalaria da, 1500 metroetan espezializatua. Etiopia ordezkatu zuen 2013an Bahraingo herritartasuna lortu aurretik. 2010ean, oraindik Etiopia ordezkatzen zuenean, Munduko Pista Estaliko Txapelketan urrea irabazi zuen Dohan, 1500m-ko proban. 2018an Asiako Jokoetan, Jakarta–Palembang-en (Indonesia), bi urrezko domin lortu zituen, bat 1500m-ko proban eta bestea 5000m-etan. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 10.000m-ko proban,

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Letesenbet Gidey

**Letesenbet Gidey** (tigriñeraz : ለተሰንበት ግደይ, 1998ko martxoaren 20a) distantzia luzeko korrikalari etiopiarra da. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetako 10.000 metroko brontzezko domina izan zen, eta zilarrezko domina irabazi zuen 2019ko Munduko Txapelketan. Letesenbetek 2020ko urrian eta 2021eko ekainean ezarri zituen 5.000 metroko eta 10.000 metroko egungo munduko errekorrak. Ingrid Kristiansenetik 1986-1993 bitartean biak aldi berean eduki zituen lehen emakumea da. 2021eko urrian, maratoi erdian munduko errekorra ezarri zuen, aurreko marka minutu bat baino gehiagoz hautsiz. 15km-ko munduko onena ere badu errepideko lasterketan.

17 urterekin, Letesenbetek junior mailako lasterketa irabazi zuen 2015eko Munduko Kros Txapelketan . 2017an titulu hori mantendu zuen 2019an senior lasterketan brontzezko domina lortu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Megan Tapper

**Megan Tapper** (1994ko martxoaren 18a) hesi lasterketetan lehiatzen den atleta jamaikarra da. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan bere herrialdea ordezkatu zuen finalerdietara iritsiz. Londresen 2017ko Munduko Atletismo Txapelketan ere bere herrialdea ordezkatu zuen eta bertan finalerdietara iritsi zen. 2018an, Commonwealtheko jokoetan lehiatu zen finalean 7. postua lortuz. 2019an, Japoniako Yokohamako jamaikako erreleboko kide izan zen eta Qatarko Dohako taldean 100 metroko hesietan finalera sailkatu zen munduko txapelketan.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Jamaika ordezkatzeko sailkatu zen. Bertan brontzezko domina lortu zuen 100m hesietan.

Bere marka pertsonala 100 metro hesietan 12,53 segundokoa da 2021ean Tokion ezarri zuena.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
5. linea (Parisko metroa)

**Parisko metroaren 5. linea** sarean aurreikustako hamasei lineetako bat da.

## Mapa 
450px

## Linea 
700px

## Geltokiak 
Lineak honako geltoki hauek ditu:

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* Île-de-Franceko tranbia
* Île-de-Franceko RER
* Transilien

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Elisabeth Guttenberger

**Elisabeth Guttenberger** (Alemania, 1926ko otsailaren 6a – 2024ko martxoaren 25a) Auschwitz-Birkenau-tik bizirik atera zen emakume ijitoa.

## Biografia 
Elisabeth Guttenberger Stuttgart-en hazi zen sinti familia batean. Bere aitak instrumentuak saltzen zituen eta 1936an Munich-era mugitu ziren. 1935koko Nurembergeko Lege arrazialek familiaren bizimodua hankaz gora jarri zuen, Elisabeth-i eskolara joatea galarazi zioten, ondoren bortxazko lana ezarri zioten arma fabrika batean.

1943an atxilotua eta Auschwitz-Birkenau-era eramana bere familiarekin. Han egon eta sei hilabetera atxilotuen kudeaketarako ofizinan jarri zuten lanean, non "liburu nagusia" eraman behar zuen, hau da, espetxeratutako gizon ijito guztien erregistroa.

Fráncforten egin ziren Auschwitz-eko epaiketetan testigantza eman zuen eta naziak kondenatzeko balio izan zuen, epaiketan ezinbestekoak izan ziren atxilotutako gizon sinti eta romani-en erregistro liburuak.

## Aitortzak 
Silvia Agüerok Resistencias Gitanas (2020) liburuan Elisabeth Guttenberger-en istorioa kontatzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Auschwitz
*Porraimos

## Kanpo estekak
Courtney Frerichs

**Courtney Frerichs** (1993ko urtarrilaren 18a) Nixa, Missouri, distantzia ertaineko lasterkari estatubatuarra da, eta oztopo lasterketetan espezializatua. Frerichs bigarren sailkatu zen Emma Coburnen atzetik eta Colleen Quigleyren aurretik 2016ko AEBetako Olinpiar Probetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan Estatu Batuak ordezkatzeko sailkatzeko. 2017ko Munduko Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen, probaren historiako zazpigarren emakume azkarrena bihurtuz (bi aste geroago #8ra lekuz aldatu zen). Emma Coburn-ek urrezko domina irabazi zuen ekitaldi berean, eta, horrela, Coburn eta Frerichs 1912ko Stockholmeko Jokoetatik 400 metro baino luzeagoko banakako Munduko Txapelketa edo Olinpiar Jokoetan urrezko eta zilarrezko domina irabazi zuten lehen emakume amerikarrak izan ziren.

2018ko uztailaren 20an, Monakoko Herculis topaketan, bigarren postuan amaitu zuen Beatrice Chepkoechen munduko errekorra 8:44.32 atzetik. Frerichsen 9:00.85eko denbora Coburn-en aurretik jarri zen Amerikako eta Ipar Amerikako (NACAC) errekorretan oztopo lasterketan eta denbora guztietako #6. marka ezarri zuen.

Frerichsek 2016ko NCAA Division I Outdoor Track and Field Txapelketan NCAA lasterketako txapela irabazi zuen Lobo-ko unibertsitatea ordezkatuz, 9:24.41eko errekorra lortuz.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hyvin Jepkemoi

**Hyvin Kiyeng Jepkemoi** (1992ko urtarrilaren 13a) keniako oztopo lasterketako korrikalaria da. Urrea irabazi zuen 2015eko Atletismoko Munduko Txapelketan eta 2011ko Afrika Osoko Jokoetan, eta brontzea 2017ko Munduko Txapelketan eta 2012ko Afrikako Atletismoko Txapelketan. Olinpiar Jokoetan zilarra irabazi zuen Rio de Janeiron eta brontzea Tokion. 2021-eko abuztuan, bere denborarik onena 9:00.01-ra jeitsi zuen eta 6. postuan kokatzen da munduko betiko zerrendan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kelsey-Lee Barber

**Kelsey-Lee Barber** (jaiotzez **Roberts**; 1991ko irailaren 20a) Australiako atleta bat da, xabalina jaurtiketan parte hartzen duena. 2019ko Munduko Txapelketan urrea irabazi zuen, eta 67,70 m-ko marka pertsonala lortu zuen 13. postura igota zerrenda orokorrean.

Barber Brisbaneko Queensland Academy of Sport-en du egoitza. Lehenago Canberrako Australiako Kirol Institutuan egon zen. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen xabalina jaurtiketan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak