Cyd Charisse

**Cyd Charisse** (jaiotza-izena: **Tula Ellice Finklea**) (Amarillo, Texas, 1922ko martxoaren 8a - Los Angeles, Kalifornia, 2008ko ekainaren 17a) estatubatuar dantzaria eta aktorea izan zen. 1950eko hamarkadako zinema musikalean. ospea irabazi zuen akatsik gabeko teknikagatik eta bere begirada xarmant eta sentsualagatik.

## Biografia 
Betidanik deitu izan zioten *Cyd* ezizenez, *Sister* (ahizpa) hitzetik sortua. Hala ere, antzezpean karrera egiteko gaztetan Hollywoodera joan zenean, erabili zuen lehen izena Lily Norwood izan zen.  Felia Sidorova izenez ere jardun zuen dantza munduan. Charisse deitura, lehen senarrarengandik jaso zuen, eta harrezkero horrela ezaguna izan zen, baita dibortziatu ondoren berriz ezkondutakoan ere. 

### Hastapenak balletean eta zinean 
Dantza Nico Charisse koreografoaren zuzendaritzapean ikasi zuen. 1939an harekin ezkondu zen. 1947an dibortziatu eta urtebete geroago, Tony Martin abeslariarekin ezkondu zen eta 60 urte egon ziren elkarrekin. Hamalau urte zituela Montecarloko Errusiar Balleteko dantzaria izan zen. Charisse kasualitatez iritsi zen dantzaren eta ikuskizunaren mundura.

Zinean debutatu zuen *Something to shout abou*t (1943) filmarekin, Gregory Ratoffek zuzendua. Hain zuzen ere Ratoffek ezagutu zuen David Lichine koreografoaren bidez ezagutu zuen. II. Mundu Gerra zen, eta Sergei Diagilevekin dantza-ikuskizunetan zebilen urte haietan soldaduen arteko birak egiten (propaganda eta sustapen ekintza gisa), handik ezagutu zuen Lichinek, eta berarengandik Ratoffengana iritsi zen.

Ondoren etorri ziren *Mission to Moscow (*1943) eta *The Harvey Girls* (1946), 2. eta 3. filmak. 

Dantzarako gaitasun hori aseguru etxe batek ere babestu zuen, estudioarentzako 5 milioi dolarreko asegurua eginez 1952an (konparaziorako Ginger Rogersen asegurua milioi bakarrekoa zen). Kellyk obsesiboa dantza eszenen alde fisikoan, eta Cyd Charisse entsegu eta eszenetatik ubelduekin irteten zen sarri. Lana Turner eta Esther Williams bezalako izarrek ere baieztatu zuten Kellyren lan egiteko era abusatzaile hori.

### Aktore dramatikoa 
1950eko hamarkadaren amaieran Hollywoodeko musikalen moda pasatu ondoren, Charissek dantza utzi zuen, baina zinema eta telebistako rol batzuk antzeztu zituen 1960 eta 1990 artean.  Horien artean bereziki gogoratzen da *Something’s Gotta Give*, non Marilyn Monroe eta Dean Martin izan zituen ondoan.

Zinema beltzaren parametroetan ere bikain jardun zuen, esate baterako "*Party Girl*" (1958) filmean, Robert Taylor heldu batekin batera eta Vincente Minnellik zuzendua "*Two Weeks in Another Town*" (1962) filmean.

Geroago, ondoriorik gabeko film sorta batean parte hartu ondoren, bere karrera utzi zuen ziur berea bezalako figura batek lekurik ez zuela panorama zinematografiko eraldatuan, non musikalen magia xaloa desagertua zela zirudien.

1989an Broadwayn egin zuen debuta Grand Hotel-en bertsio musikalean Elizaveta Grushinskaya dantzari beteranparen rolean.

## Bizitza pertsonala 
Neska gaixo bat zen, eta sei urterekin dantza eskolak hartzen hasi zen poliomielitis baten ostean indarrak sendotzeko. 12 urterekin Los Angelesen balleta ikasi zuen Adolph Bolm eta Bronislava Nijinskarekin. 14 urterekin, Ballet Russe de Monte-Carlo konpainiarekin audizio bat egin eta bi rol lortu ziten "Felia Siderova" lehenik eta gero " Maria Istomina". 

Europako bira batean, Nico Charisserekin elkartu zen berriro, Los Angelesen denbora batez elkarrekin dantzari jardun zuen gazte bat Nico. 1939an Parisen ezkondu ziren eta seme bat izan zuten, Nicky. Gaztaroko ezkontza batek eman zion Charisse deitura, eta dibortzioa 1947an egin zuten arren, izen horri eutsi zion, Metro Goldwyn Meyerrekin lehen kontratua horrela sinatu zuenetik. Dibortziatu ondoren Howard Hughes aberatsarekin afera izan zuela zabaldu zen. 

1990ean, Debbie Reynolds eta Angela Lansbury MGM-ko lankideek egindako antzeko mugimenduak jarraituz, Charissek gimnasiako ariketa-bideoa ekoitzi zuen, *Easy Energy Shape Up* izenekoa eta adineko pertsona aktiboei zuzenduta. 

2006. urtean, AEBetako Arteen Domina Nazionala eman zioten Etxe Zurian, domina zibil inportanteenetakoa herrialde hartan. George W. Bush presidenteak ezarri zion.
[erdian|thumb|350x350px|[Laura Bush|Laura Bush, Cyd Charisse eta Bush presidentea Charisseri domina eman ziotenean, 2006an.]]

## Heriotza 
Bihotzeko infartu batek jota hil zen.

Charisse kristau protestante metodista praktikantea zen, baina senarraren erlijio judua zela eta Hillside Memorial Park Cemetery hilerri juduan lurperatu zuten, Culver Cityn (Kalifornia), hileta metodista baten ondoren.

## Euskal Herrian 
* 1990ean Zinemaldian egon zen lehen aldiz.
* 1994an Zinemaldiak Urrezko Maskorra eman zion bere ibilbidearen errekonozimendu gisa.

Oinarri on bat izatea garrantzitsua da edozertarako, eta baletak oinarri oso osoa ematen dio dantzariari. Beraz, niretzat oso erraza izan zen beste dantza estilo batzuetara pasatzea. (Cyd Charisse)

## Filmografia 
* 1941.- *Rhumba Serenade Poeme*; *I Knew It Would Be This Way*; *Did Anyone Call?* (rol laburrak)
* 1942.- *Magic of Magnolias*; *This Love of Mine* (rol laburrak)
* 1943.- *Something to Shout About*; *Mission to Moscow*; *Thousands Cheer*
* 1944.- *Ziegfeld Follies*; *The Harvey Girls*; *Three Wise Fools*; *In Our Time*
* 1947.- *Fiesta*; *The Unfinished Dance*
* 1948.- *On an Island with You*; *The Kissing Bandit*; *Words and Music*
* 1949.- *Tension*; *East side, West side*
* 1951.- *Mark of the Renegade*
* 1952.- ''Singin' in the Rain*; *The Wild North*
* 1953.- *Sombrero*; *The Band Wagon*; *Easy to Love*
* 1954.- *Brigadoon*; *Deep in My Heart*
* 1955.- *It's Always Fair Weather*; *Meet me in Las Vegas*
* 1957.- *Silk stockings*
* 1958.- *Twilight for the Gods*; *Party girl*
* 1960.- *Les Collants noirs*
* 1961.- *Five Golden Hours*
* 1962.- *Something's Got to Give*; *Two Weeks in Another Town*
* 1965.- *Assassino Made in Italy*
* 1966.- *The Silencers*
* 1967.- *Maroc 7*
* 1976.- *Won Ton Ton: The Dog Who Saved Hollywood*
* 1978.- *Warlords in Atlantis*
* 1989.- *Private Screening*
* 2003.- *Satin and Silk*

## Irudi galeria 

Fitxategi:Cyd Charisse Silk Stockings 1957.jpg|*Silk Stockings* 1957ko filmean dantzan.
Fitxategi:Cyd Charisse c. 1950.jpg
Fitxategi:Cyd Charisse Tony Martin Hollywood Palace 1964.JPG|Tony Martin senarrarekin.
Fitxategi:Cyd Charisse and James Mitchell in Deep In My Heart (2).png|*Deep In My Heart* filmean James Mitchell-ekin.
Fitxategi:The Band Wagon (1953) trailer 1.jpg|*The Band Wagon'' filmeko trailerrean.
Fitxategi:Cyd Charisse Allan Warren.jpg
Fitxategi:CYD CHARISSE (5112514299).jpg
Fitxategi:The Band Wagon (1953 poster).jpg|The Band Wagon, posterra.
Fitxategi:Yes, Cyd Charisse uses Lustre-Creme Shampoo, 1955.jpg|Xanpu iragarki batean.
Fitxategi:Twilight for the Gods (1958, Movie Poster).jpg|Twilight for the Gods (1958), posterra.
Fitxategi:7000 emakume.pdf

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Bideoa] Dancing in the Dark por Cyd Charisse y Fred Astaire
* [Bideoa] CYD CHARISSE, the best dancer in Hollywood history