Alde Zaharra (Gasteiz)

[thumb|Harategi kantoia, ilunabarrean. Atzealdean, [Otxanda Andrearen dorrea ageri da.]][thumb|Pintore kaleko bi etxebizitza [arkitektura gotikoa|gotiko, aneka eran.]]
**Gasteizko Alde Zaharra** Gasteizko (Araba) auzoa da. 2020ko erroldaren arabera, auzoak 8.910 biztanle dauzka, 4.508 emakume eta 4.402 gizonezko. Hegoaldean Gasteizko Zabalgunearekin egiten du muga, mendebaldean Koroatzea eta Lovainako auzoekin, eta iparraldean Zaramagarekin. Erdi Aroko Gasteiz osatzen zuten kaleak biltzen ditu, eta auzoak almendra itxura dauka.

Gasteizko Alde Zaharra muino batean dago, eta honen inguruko maldetan. Hiria Alde Zaharraren inguruan hazi da, "olio orbana" izeneko moduan, hau da, alde guztietarantz. Auzoak balio historiko handiko eraikinak biltzen ditu, eta hainbat eraikin kultural. Horrez gain, urteetako utzikeria dela eta, Alde Zaharreko gune batzuk degradazio maila altua daukate gaur egun.

## Alde Zaharraren berriztapena 
Gasteizko udalak, Alde Zaharrerako plangintza bat eratu du, Barne-eraberrikuntzako Plan Berezia, alegia. Plangintza horren arabera, Alde Zaharreko bizilagunen irisgarritasuna hobetzea premiazkoa da. Horretarako, arrapal mekanikoak jarri dira auzoko kale batean. Horrez gain, eraikinen zahar-berritzea sustatzen ari da, eta prozesu horren barnean Alde Zaharreko gaztetxea behera bota nahi du udalak.

Alde Zaharraren berriztapenarekin batera, arropa eta bestelako denda berriak zabaltzea nahi du udalak. Denda gehienak hiriaren zabalgunean kokatzen dira gaur egun.

2010eko apirilean *Europa Nostra* izeneko saria jaso zuen Gasteizko Udalak harresiaren eraberritzeagatik.

## Demografia 

## Kaleak 
Alde Zaharreko kale gehienek ipar-hego norabidea dute. Jatorrizko hiru kaleak Santa Maria, erdian, eta Frai Zacarias Martinez eta Eskola, alboetan, izan ziren.

* Aihotz plaza
* Aiztogile kalea
* Antepara kalea
* Arkupea
** Arkupeko eskailerak
** San Bartolomeko eskailerak
** San Migeleko eskailerak
* Arrieta kalea
* Barrenkale berria - Judutegia
* Barrenkalea
* Aska kalea
* Errementari kalea
* Eskola kalea
* Euskal Herriaren Adiskideen Elkartearen kalea
* Frai Zacarias Martinez kalea
* Gasteiz kalea
* Hedegile kalea
* Jauregi kalea
* Kanpokale berria
* Pedro Egaña kalea
* Pintore kalea
* San Bizente aldapa
* San Bizente Paulekoaren kalea
* San Ildefontso kalea
* San Frantzisko aldapa
* San Pedroko pasabidea
* San Prudentzio Ikastetxeko kalea
* Santa Maria kalea
* Santo Domingo kalea
* Tornu kalea
* Txikita kalea
* Zapatari kalea

### Kantoiak 
Kale nagusiak lotzen dituzte, ekialde-mendebalde norabidea dute.

* Anorbin kantoia
* Apaizgaitegiko kantoia
* Bakardade kantoia
* Harategi kantoia
* San Frantzisko Xabierkoaren kantoia
* San Markos kantoia
* San Roke kantoia
* Santa Ana kantoia
* Santa Maria kantoia

### Plazak 
* Ahate Iturri plazatxoa
* Andre Maria Zuriaren plaza
* Buruileria plaza
* Euskaldunberri plaza
* Santa Maria plaza

## Ondasun nabarmenak 
[thumb|[Portalea (Gasteiz)|Portalea, Santa Maria katedraletik ikusia.]]

### Eraikin erlijiosoak 
* Gasteizko Santa Maria katedrala eta Santa Maria eliza.
* San Bizente eliza
* San Migel eliza
* San Pedro eliza
* Gurutze Santuaren komentua
* San Ildefontsoren kapera

### Eraikin zibilak 
* Gasteizko harresia
* Otxanda Andrearen dorrea, Arabako Natura Zientzien museoaren egoitza.
* Hurtado de Andatarren dorrea
* Erdi Aroko harresiak, Eskoriatza-Eskibel jauregiaren parean bisitagarriak direnak.
* Karten Heraclio Fournier museoa, Aiztogile kaleko Bendaña jauregian egoitza duena.
* Arabako Arkeologia museoa, Patxi Mangado arkitekto nafarrak gauzatutakoa.
* Sokaren Etxea, barnean XIII. mendeko dorrea gordetzen duena.
* Portalea, XV. mendean postetxe gisa eraikitako etxea. Erdi Aroko hirigunearen iparraldean dago. 1950eko hamarkada arte, haritz zuraz egindako atetzar handia (hortik datorkio etxeari izena) zabalik izaten zuen, salerosleek gurdiak sar zitzaten; horrela, salgaiak lapurtzea edo hondatzea saihesten zuten. 1950eko hamarkada hartan eraikinari egindako zaharberritzeaz geroztik, El Portalón jatetxearen egoitza da.
* Montehermoso jauregia XV. mendean eraiki eta XIX. mendean eraberritutako jauregia. Egun, Montehermoso Kulturgunea eta Euskararen Etxea daude bertan.
* Alaba Belasko jauregia, XVII. mendearen amaieral.
* Alaba Eskibel jauregia XV. mendean eraikitakoa.
* Alamedako markesaren jauregia XVIII. mendean eraikitako jauregia.
* Gobeu-Gebara-San Joan jauregia XVI. mendean eraikitako jauregia.
* Goiuri jauregia XVI. mendean eraikitako jauregia.
* Frai Zacarias Martinez eraikina

### Bestelako ekipamenduak 
"Sunna" eta "Altakua" meskitak ere auzoan kokatuta daude, bertan bizi diren musulmanen kopuru esanguratsuaren erakusgarria.

Gasteizko gaztetxea ere Alde Zaharrean dago.

## Argazki galeria 

Irudi:Vitoria-Gasteiz - Vieille Cathédrale.jpg|Gasteizko Santa Maria katedrala
Irudi:Vitoria - San Miguel 16.jpg|San Migel eliza
Irudi:Vitoria casco viejo1.jpg|San Bizente eliza
Irudi:Muralla medieval de Vitoria.JPG|Gasteizko harresia
Irudi:Vitoria - Museo Ciencias Naturales21.JPG|Otxanda Andrearen dorrea
Irudi:E4422-Vitoria-cathedral.jpg|Hurtado de Andatarren dorrea
Irudi:Palacio de Villasuso.JPG|Montehermoso jauregia
Irudi:Vitoria - Palacio Eskoriaza-Eskibel 5.JPG|Eskoriatza-Eskibel jauregia
Irudi:Vitoria - Calle Herreria 2a.jpg|Alamedako markesaren jauregia
Irudi:Gaztetxe Gasteiz.JPG|Gasteizko gaztetxea
Irudi:Plaza del Machete.jpg|Aihotz plaza eta Goiuri jauregia
Irudi:Vitoria - Los Arquillos 3.jpg|Arkupea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gasteizko Alde Zaharra *euskadi.net* webgunean