open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egulbati

thumb|Egulbati 21-2-21
thumb|Egulbati 21-2-21
**Egulbati** Eguesibarreko etxagunea da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herria hutsik dago.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Eguesibar

## Kanpo estekak 
*   Egulbati herriari buruzko argibidea - Eguesibarko webgunea.
* Egulbatiko eraikinen argazkia Google Street View-n.
*  Hustutako herriei buruz Navarreria webgunean.
Base Attack

**Base Attack** edo Andrzej Holubowicz (bere benetako izena) poloniako Gliwice herrian jaiotako trance musika DJa da.

## Biografia 
1995ean hasi zen musikagintza Sensor izenarekin. Ondoren DJ Base Attack izena hartu zuen. Askotan Brainiac izenarekin ere egin ditu abestiak.

## Abestiak 
* **Let The Beat Control Your Body** (Goblin Records/My Music) (2006)
* **Techno Rocker** (Flash-Music) (2005)
* **Nobody Listens To Techno** (EMI Music Germany GMBH&Co); (Patriott Hardbeat Holland); (Radikal Records U.S.A.) (2003)
* **Everybody** (2003)
* **Acid** LP (Accord) (2001)
* **Madness** (Sneake’s Music) (1995) (Sensor izenarekin kaleratua)

## Kanpo estekak 
*  Techno Rocker abestia youtube.com webgunean.
*  Base Attack DJaren webgunea myspace.com-en
Koral suge

thumb|Koral sube bat.
**Koral sugeak** Elapidae familiako suge pozoitsuen talde bat dira, toki tropikaletan bizi direnak. Koral sugea ez da izen taxonomiko bat, baizik eta hainbat espezierentzako izen arrunta. Euren kolore biziengatik bereizten dira, horien artean horia, gorria eta beltza nabarmentzen direlarik. Aipatu behar da "koral faltsu" izeneko antzeko suge talde bat ere badagoela, pozoitsuak ez direnak eta kolore zuri, gorri eta beltza dutenak.

Lau koral suge genero daude:
* *Leptomicrurus*, bi espezie dituena eta Hegoamerika iparraldean bizi direnak
* *Micrurus*, 70 espezie ingururekin eta Hegoamerikan eta Ipar Amerika hegoaldean bizi direnak.
* *Micruroides*, espezie bakarra duena eta Ameriketako Estatu Batuetan eta Mexikon bizi dena
* *Sinomicrurus*, bost espezie dituena eta Asiako eremu tropikalean bizi direnak.

## Koral faltsuak 
Badaude koral sugeekin mimetizatzen diren pozoirik gabeko suge espezie batzuk, koral faltsu edo errege suge deitzen direnak. Horietakoren batzuk benetako koralak eta beste suge batzuk jan ditzakete.
Yamamoto Kansuke

XVI. mendeko samurai japoniar bat eta Takeda Shingenen hogeita lau jeneraletako bat izan zen, Takeda Shingenen erabateko konfiantza zutenak.

Kansuke Haruyuki (晴幸) bezala ere ezagutua zen. Estratega dizdiratsu bat izan zen eta Takeda klana Kawanakajimako laugarren gudua Uesugi Kenshinen armadaren aurka irabaztera eraman zuen planagatik errekonozitua da.

## Biografia 
Kansukeren jatorria ez dago batere argi. Bertsiorik ezagunenek Ushikubokoa zela diote, Mikawa probintziako herriska bat, Imagawa klanak gobernatzen zuena. 1543an Kaira iritsi zenean Takeda Shingen zerbitzatzen hasi zen, ashigaru motako infanteria talde baten komandantzia betez. Elezaharren batzuk Kansuke begi batetik itsu eta ezkerreko oinetik herren zegoela diote, baina hori ez zen erabakigarria izan borrokatzerako orduan. Margolan eta marrazki batzuetan orokorrean bere oinarentzako bastoi bezala naginata bat eusten irudikatua da.

Kansukek "pintza" mugimenduaren buru izan zen Kawanakajimako laugarren guduan, baina estrategia honek huts egin zuela uste izan zuenez, etsaien basea eraso zuen eta guduan hila izan zen bere zerbitzarietako birekin batera, Osaragi Shozaemon eta Isahaya Sagoro.

Kansuke Yamamoto Yaekoren asaba izan zen, bakumatsu gerlaria izan zen emakume bat.

Heiho Ogishoa (兵法奥義書) Kansukeri ematen zaion gerra taktika eta estrategia tratatu bat, Takeda klanaren kroniken barnean dago Kōyō Gunkan bezala.
Pekingo metroaren luzapenaren kronologia

thumb|250px|Metroak 2015. urtean izango duen itxura.
**Beijingo metroa** 1969ko urriaren 1ean zabaldu zen, eta ordutik etengabe handitu da, linea berrien eraikuntzarekin. 2009ko irailaren 30ean 228 kilometro luze zen metro sarea, eta 2015. urtearen amaieran, aurrikusitako tarte guztiak zabaltzean, munduko metrorik luzeenatakoa izango da, Shanghaiko metroak bakarrik gaindituta.

## Kronologia 
### 1969 
* **1. linea**: Urriaren 1ean, Beijingzhan tren geltokiaren eta Pingguoyuanen arteko tartea zabaldu zen, 23,6 kilometro eta 17 geltoki zituen lurpeko lehen linea.

### 1984 
* **1. linea**: Irailaren 20an, Beijingzhan eta Fuxingmen bitarteko tartea zabaldu zen, 16,1 kilometro eta 12 geltoki, guztiak lurpekoak.

### 1987 
* **1. linea**: Abenduaren 28an, Fuxingmen eta Pingguoyan arteko tartea zabaldu zen.

### 1992 
* **1. linea**: Abenduaren 12an, Fuxingmen eta Xidan arteko 1,5 tartea zabaldu zen.

### 2000 
* **1. linea**: Ekainaren 24an, Xidan eta Sihuidong arteko tartea zabaldu zen.

### 2002 
* **2. linea**: Linea biribila zabaldu zen Fuxingmen eta Jianguomenen lehen lineara aldatzeko beharrarekin.
* **3. linea**: Irailaren 28an, hirugarren linea inauguratu zen Xizhimen eta Huoying arteko tartea zabalduz.

### 2003 
* **3. linea**: Urtarrilaren 28an, hirugarren linearen, Huoying eta Dongzhimen arteko tartea zabaldu zen.
* **Badong linea**: Abenduaren 27an, Badong linea zabaldu zen Sihui eta Tuqiao artean. Lineak momentu hartan 19 kilometro eta 13 geltoki zituen.

### 2007 
* **5. linea**: Urriaren 7an, Tiantongyuan Iparralde eta Songjiazhuang bitarteko bosgarren linea inauguratu zen. Momentu hartan lineak 27,6 kilometro eta 23 geltoki zituen.

### 2008 
* **10. linea**: Uztailaren 19an, joko olinpikoen aurretik, hamargarren linea zabaldu zen Bagou eta Jinsong artean. 25 kilometro.
* **8. linea**: Uztailaren 19an, Beitucheng eta Basoko hegoaldeko atearen arteko 8. linea zabaldu zen. Momentu hartan lineak 4,5 kilometro luze zen.

### 2009 
* **4. linea**: Irailaren 28an, 28 kilometroko laugarren linea inauguratu zen Anheqiao Iparralde eta Gongyixiqiao bitartean.

## Etorkizuneko luzapenak 
* 6. linea
* 8. linearen bigarren fasea
* 9. linea
* 10. linearen bigarren fasea
* Daxing eta Yizhuangerako linea

Eta beste sei linea gehiagoren proiektua prestatzen ari dira:

* 7. linea
* 14. linea
* 15. linea
* Fangshan, Changping eta Mendebaldeko ingurabide linea

2015. urtean Beijingo metro-sareak 561 kilometro izango ditu eta munduko luzeenetakoa izango da Shanghaiko metroarekin batera.

## Ikus, gainera 
* Beijingo metroa
* Shanghaiko metroaren luzapenaren kronologia

## Kanpo estekak 
*  Beijingo metroaren webgune ofiziala.
*  Beijingo metroari buruzko informazioa Urbanrail.net webgunean.
Kaley Cuoco

**Kaley Christine Cuoco** ( ahoskatua; Camarillo, 1985eko azaroaren 30a - ) Estatu Batuetako aktorea da. Lanik ezagunenak telebistan egin ditu *Charmed* eta *The Big Bang Theory* telesailetan.

## Filmografia hautatua 
## Kanpo estekak 
*  Kaley Cuoco Central
Honda Tadakatsu

,  ere deitua, japoniar jeneral bat eta ondoren Sengoku aroaren amaieran eta Edo aroaren hasieran Tokugawa Ieyasuren agindupeko daimyō bat izan zen.

## Biografia 
Japoniako Mikawa probintzian jatorria zuena, Tokugawa Ieyasuren zerbitzaria izan zen, 100.000 kokuko balioa zuen hana zen Ōtakiko daimyo izatetik 150.000 koku balioa zuen Kuwanako hanekoa izatera pasatzera bultzatu zuena bere zerbitzuengatik sari bezala. Gainera, bere seme Honda Tadamoto Otakiko daimyo bihurtu zen. 1609an, jada erretiratua, bere beste seme Honda Tadamasa Kuwanaren kargu geratu zen. Bere biloba Honda Tadatoki Ieyasuren biloba zen Senshimerekin ezkondu zen. Urte mordoa leialki zerbitzatzen eman arren, Tadakatsu Tokugawa shogunerriko edozein postu publikotatik banandua izan zen instituzio militarretik zibil baketsurako bere eboluzioan, bere garaiko beste hainbat gerlarik jasan behar izan zuten gauza bera, Japoniak nahiko baketsua izan zen Tokugawa Shogunerrian jasan zituen aldaketa sozial berrietara egokitzen asmatu ez zutenak.

Tadakatsu ospe handia zuen gerlari bikain bat bezala errekonozitua izan zen. Oda Nobunagak "Samuraia samuraien artean" deitzen zuen, Toyotomi Hideyoshik samurairik hoberenak "Honda Tadakatsu ekialdean eta Tachibana Muneshige mendebaldean" zirela zioen, Takeda Shingenek ere esan zuen Tadakatsu "Tokugawa Ieyasurentzako luxu bat" zela.

## Jeneral bezala 
Honda Tadakatsu orokorrean Tokugawa Ieyasuren jeneralik hoberenetakotzat hartua da eta bere maisuaren ia gudu garrantzitsu guztietan borrokatu zuen. Errekonozimendu handia lortu zuen 1570ean gertatu zen Anegawako guduan, non Azai klana eta Asakura klanaren agindupeko armada garaitu zuen Tokugawaren aliatua zen Oda Nobunagarekin batera. Tadakatsuk Tokugawaren porrotik handiena izan zen 1572ko Mikatagaharako guduan ere parte hartu zuen, eta orduan garaituak izan ziren arren, Tadakatsu Takeda klanaren aurkako mendekuan agertu zen 1575eko Nagashinoko guduan. Tadakatsuk arkabuzari tropa bat zuzendu zuen Oda-Tokugawa aliantzak aurkeztu zuen guduan Takeda Katsuyorik zuzendutako Takedatarren zalditeria garaituz.

Honda Tadakatsuk 1600eko Sekigaharako guduan ere parte hartu zuen non Tokugawa Ieyasuren ekialdeko armadak Ishida Mitsunarik zuzendutako mendebaldeko aliantzarena garaitu zuen, Tokugawak herrialdearen kontrola hartzea ahalbidetu zuena.

Tadakatsuren inguruan zenbait elezahar sortu dira. Borrokatu zuen gudu guztietan zauririk sekula ez zuela jaso esaten da. Orein adarrez apaindutako bere kasko ospetsuak gudu zelaian erraz identifikatua izatea ahalbidetzen zuen. Bere zaldia *Mikuniguro* bezala ezagutzen zen. Gudu zelaian egiten zituen balentriak hain ziren handiak, bere armarik gogokoena, Tonbo-Giri deituriko lantza bat (edo "Burruntzi Moztailea", bere orria hain baitzen zorrotza bertan burruntzi bat pausatuz gero erdibitu egingo zela uste zela), Japoniako Hiru Lantza Handietakotzat hartu zela.
The Big Bang Theory

***The Big Bang Theory*** Chuck Lorre eta Bill Pradyk sortutako komediazko telesail estatubatuarra da. Lehendabizikoz, CBS telebistan eman zuten 2007ko irailaren 24an.

## Argumentua 
Pasadenan kokatuta, Caltech Teknologia Institutuan gazte prodijio bik, bata fisiko esperimentala (Leonard) eta bestea teorikoa (Sheldon), etxebizitza partekatzen dute. Etxekoneko berria (Penny) jatetxe batean zerbitzari lan egiten duen neska ilehori bat da eta, bere sen onaz eta gaitasun sozialen bidez, Leonard eta Sheldonen izaera *geek* eta intelektualari aurre egin behar die. Howard eta Rajesh izeneko Leonard eta Sheldonen lankideek haien zaletasun berdinak dituzte.

## Pertsonaiak 
* Johnny Galecki (Leonard Hofstadter)
* Jim Parsons (Sheldon Cooper)
* Kaley Cuoco (Penny)
* Simon Helberg (Howard Wolowitz)
* Kunal Nayyar (Rajesh Koothrappali)
* Leslie Winkle (Sara Gilbert)
* Melissa Rauch (Bernadette Rostenkowski)
* Mayim Bialik (Amy Farrah Fowler)
* Kevin Sussman (Stuart Bloom)
* Laura Spencer (Emily Sweeney)

## Atalak 
### Lehendabiziko denboraldia 
### Bigarren denboraldia 
### Hirugarren denboraldia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  IMDB: The Big Bang Theory
*  CBS.com: The Big Bang Theory
Chongqi zubia

**Chongqi zubia** (), maiz "Chongqi igarotzeko proiektua" ere deitua. Hushan autobidearen zati da Shanghai eta Xi'an bitartean. Eraikuntza lanak 2008an hasi eta zubia 2011n inauguratu zuten.

## Ibilbidea 
Zubia Chenjia herrian hasi eta Chongming eta Shanghai zeharkatu ostean Shanghai Yangtze zubiraino ailegatzen da. Autobide honen tarteak 52 kilometro ditu, eta horietatik zazpi zubia bera izango da.

Zubiak sei errei izango ditu, hiru norabide bakoitzeko.

## Kanpo estekak
SimCity

**Sim City** hiri bat eraiki eta garatzeko aukera ematen duen bideo-joko bat da. Will Wrightek diseinatu zuen, eta lehen bertsioa 1989an kaleratu zen. Sim City, Maxis enpresaren bideo-joko nagusia da eta ordutik beste hainbat bertsio egin dituzte.

2000. urtean *The Sims* bideo-jokoa argitaratu arte, Sim City Maxisen salmenta oneneko bideo-jokoa zen.

## Bertsioak 
* *Sim City* (1989)
* *Sim City 2000* (1993)
* *Sim City 3000* (1999)
* *Sim City 4* (2003)
* *Sim City Societies* (2007)

## Ikus, gainera 
* *The Sims*

## Kanpo estekak 
*  Bideo-jokoaren webgune ofiziala.
Tianzhu aireportua

**Anqing Aireportua** (txineraz: 天柱山机场; pinyineraz: Anqing Jīchǎng), (NAGE: AQG, NAZE: ZSAQ), Txinako Herri Errepublikako Anhui probintziako Anqing hirian dago.

Aireportua hirigunetik bederatzi kilometrora dago eta 2007an 3.800 bidaiarik baino ez zuten erabili.

## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako aireportuen zerrenda

## Kanpo estekak
Kirkwooden hutsuneak

thumb|500px|Kirkwooden hutsuneak: Asteroideen banaketaren historiograma Eguzkiaganako distantziarekin
**Kirkwooden hutsuneak** Jupiter eta Marte planeten artean dagoen asteroide gerrikoko gune batzuk dira, non asteroide dentsitatea gerrikoaren batez besteko dentsitatearekiko nabarmenki murriztua den. Euren parametroek (bere erdiardatz nagusia edo modu baliokidean bere orbita periodoa) Jupiter planetaren orbitarekin arrazoi xume bat duten orbitekin bat egiten dute. Esaten denez hutsune hauek Jupiterrekin duten orbita erresonantziekin bat egiten dute. Honela, adibidez, Eguzkitik 2,82 unitate astronomikora dauden asteroideak 5:2ko erresonantzian daude Jupiterrekin, hau da, Jupiterrek Eguzkiaren inguruan bi bira ematen dituen bitartean asteroide horiek bost ematen dituztela. Jupiterren periodoa 11,856525 urtekoa da x 2 = 23,71305 urte. 2,82 unitate astronomikoko distantziari 4,735585286 urte x 5 = 23,67793 urteko periodoa dagokio. Diferentzia 0,035 urtekoa baino ez dela ikus daiteke. Orbita horretan bost biratik behin dihoan balizko asteroide bat Jupiterrenganako gehienezko hurbiltze batekin bat letorke, orbita horretatik botatzea eragingo lukeen erakarpen erresonante bat eragingo liokeena.

Beste orbita erresonantzia batzuk Jupiterren orbita periodoarekin zatiki oso sinpleak eratzen dituzten orbita periodoekin bat datoz. Erresonantziarik ahulenek soilik asteroide huste bat eragiten dute, beste erresonantzia indartsuago batzuk kontrakoa eragiten duten bitartean, hau da, asteroide familia baten presentzia. Ospetsuena 1:1 erresonantzia da, L4 eta L5 Lagrangeren puntuetan, Jupiterren aurrekaldetik eta atzekaldetik 60ºra asteroide troiarren presentzia eragiten duena.

Hutsune hauek Daniel Kirkwood astronomo estatubatuarrak behatu zituen 1857an, Jupiterren orbita erresonantzietan zuten jatorria zuzen azaltzen ere lehena izan zena.

Berrikiago, asteroide kopuru nahiko txiki bat aurkitu da Kirkwooden hutsuneen barnean geratzen diren eta eszentrikotasun altua duten orbitetan. Adibide batzuk Alinda familia eta Griqua familia dira. Orbita hauek euren eszentrikotasuna poliki handitzen dute hamarnaka milioika urteko eskala batean, eta etorkizunean erresonantziatik ihes egingo dute planeta handiago batekin gertuko topaketa baten ondorioz.

Kirkwooden hutsuneak honako orbita erradio hauetan kokatuak daude:

* 1,9 unitate astronomiko (2:9 erresonantzia)
* 2,06 unitate astronomiko (1:4 erresonantzia)
* 2,25 unitate astronomiko (2:7 erresonantzia)
* 2,5 unitate astronomiko (1:3 erresonantzia) Alinda asteroide familia
* 2,706 unitate astronomiko (3:8 erresonantzia)
* 2,82 unitate astronomiko (2:5 erresonantzia)
* 2,95 unitate astronomiko (3:7 erresonantzia)
* 3,27 unitate astronomiko (1:2 erresonantzia) Griqua asteroide familia
* 3,7 unitate astronomiko (3:5 erresonantzia)

Hutsunerik esanguratsuenak 1:3, 2:5, 3:7 eta 1:2 erresonantzietan daude.

## Kanpo estekak 
* Kirkwooden hutsuneen artikulua Scienceworlden
Klamidiasi

**Klamidiasi**a *Chlamydia trachomatis* bakterioak eragindako gaixotasun infekziosoa da, harreman sexualen bidez transmititzen dena, eta traktu urogenitalari erasotzen diona.

Munduko herrialde garatuetan, klamidiasia sexu bidez transmititzen diren gaitzen artean ohikoena da, eta jende gehiagori erasaten diona, sifili, gonokozia, HIESa edo herpes genitalaren aurretik.

*Chlamydia trachomatis* bakterioak serotipo asko ditu. Serotipo batzuek trakoma izeneko gaitza sortzen dute, itsueria eragin dezakeen begien infekzio larria. Bakterio horren D eta K-ren arteko serotipoek, aldiz, klamidiasi izenaz ezagutzen diren infekzio genitalak eragiten dituzte. Beste serotipo batzuek, azkenik, linfogranuloma benereo izeneko gaitza sortzen dute, sexu bidez ere transmititzen dena, baina klamidiasien taldetik at sailkatzen dena.

## Sintoma klinikoak 
Gaitzaren inkubazio epea aste bat eta hiru aste bitartekoa da.

Klamidiasiak ez du beti sintomak sortzen, infekzio asko sintomarik gabekoak baitira. Sintomak agertzen direnean, gizonezkoen artean uretritisarenak eta epididimitisarenak ohikoenak dira (uretritisak erremina sortzen du txiza egitean eta gernu-maiztasuna areagotzen du; epididimitisak mina eragiten du barrabiletan). Emakumezkoen artean uretritisarenak, zerbizitisarenak eta baginitisarenak (baginaren odol-jarioak, erremina txiza egiterakoan eta gernu-frekuentziaren handitzea). Gaixotasun inflamatorio pelbikoa ere ager daiteke emakumeengan. Bai gizonengan bai emakumeengan ohikoa da muki-jarioa agertzea, uretratik edo baginatik datorrena.

Infektatuta dauden emakume haurdunek ume jaioberria sarri kutsatzen dute erditzerakoan: umeak begien infekzioa (konjuntibitisa) edo pneumonia izan ditzake jaiotzean, erditze-kanalean dauden mikrobioez kutsatzen baita.

## Diagnostikoa 
Sintoma klinikoek bakarrik ezin dute diagnostikoa ziurtatu. Bakterio eragilearen kultiboa zaila denez (klamidiak ez baitira hazten ohiko hazkuntza-inguruetan, kultibo zelularrak behar baitituzte), proba serologikoaren bidez diagnostikatzen da gaitza (ELISAren bitartez, adibidez). Azido nukleikoen hibridazioaren proba eta PCR-a ere erabiltzen dira sarritan.

## Tratamendua 
Diagnostikoa baieztatutakoan, tratamendu antibiotikoa ezartzen da: azitromizina eta doxiziklina dira gehien erabiltzen diren antibiotikoak, eritromizinaz gain.

## Kanpo estekak
Txinerazko Wikipedia

thumb|Txinerazko Wikipediaren logoa.

**Txinerazko Wikipedia** (txineraz: 中文維基百科 edo 中文维基百科; pinyineraz: wéijī bǎikē), Wikipediaren txinera hizkuntzaz idatzitako edizioa da. 2002ko urrian jarri zen abian eta 2012ko irailean 400.000 artikulu inguru zituen. 87 administratzaile ditu, horietatik 29 Txinako Herri Errepublikakoak, 18 Txinako Errepublikakoak eta beste 15 Hong Kongdarrak.

## Ezaugarriak 
Txinerazko Wikipedia hizkuntza horretan idatzitako hirugarren entziklopedia da interneten, Hudong eta Baidu Baike entziklopedien atzetik.

## Ikus, gainera 
* Hudong
* Baidu Baike

## Kanpo estekak 
*  Txinerazko Wikipedia.
Pekin Express

**Pekin Express** Europako hainbat herrialdeetako telebista kateetan emandako reality showa da. Bertan parte hartzen dutenek, milaka kilometro egin behar dituzte, Txinan edo inguruetako herrialdetan, Beijingera ailegatzeko. Frantziako telebista saioan, azken denboraldiak Hego Amerikan grabatu dira, nahiz eta saioaren izena mantendu den.

## Pekin Express herrialdeka 
* Belgikan: VT4 kateak emititu zuen.
* Danimarkan: Kanal 5 kateak egin zuen.
* Espainian: Cuatro telebista kateak emititzen du.
* Frantzian: M6 kateak ematen du.
* Herbehereetan: Net 5 katean emititzen da.
* Norvegian: TVNorge telebista kateak emititzen du.

## Ikus, gainera 
* Reality show

## Kanpo estekak 
*  Herbehereetako Pekin Express
*  Espainiako Pekin Express
Chonghai zubia

**Chonghai zubia** (), Txinako Herri Errepublikako Shanghai udal-probintziaraikiko den zubia da.

## Ezaugarriak 
Zubiak Yangtze ibaia zeharkatuko du eta Chongming eta Haimen batuko ditu. Eraikuntza lanak 2008an hasi ziren eta 2010ean zabaltzea espero zen (baina ez zuten lortu).

## Kanpo estekak
Lisboako Ituna

**Lisboako Ituna** edo **Erreforma Ituna** nazioarteko itun bat izan zen, Europar Batasuneko 27 estatu kideek 2007ko abenduaren 13an Lisboan izenpetu zutena.
1992ko Maastrichteko Ituna eta 1957ko Erromako Ituna erreformatu zituen, Europar Batasunaren funtzionamendua egokitzeko, eta 27 herrialdeen arteko batasun politiko eta ekonomikoa dinamizatzeko.

Lisboako Ituna 2009ko abenduaren 1ean sartu zen indarrean. Izan ere, horretarako estatu kide guztiek berretsi behar izan zuten. Irlandako Errepublikaren kasuan bi erreferendum behar izan ziren, 2008koan ezezkoa nagusitu baitzen. 2009ko urriaren 2koan, aldiz, baiezkoak tarte zabalez irabazi zuen. Polonian eta Txekiar Errepublikan bertako parlamentuek onartu arren, presidenteek sinadura atzeratu zuten Irlandaren baiezkoa onartu arte.

## Itunaren edukia 
Lisboako Itunak aldaketa garrantzitsuak eragin zituen Batasunaren baitan. Besteak beste, Europar Batasuneko Kontseiluan erabaki gehiago hartu ahal izatea Gehiengo Kualifikatuzko Bozketaren bidez, erabateko adostasunez beharrean. Bete beharreko bi irizpide ezarri zituen Gehiengo Kualifikatuzko Bozketaren sistemak: estatu kideen %&nbsp;55ak gutxienez alde bozkatzea, eta aldekoek EBko biztanleria osoaren %&nbsp;65a izatea.

Europako Parlamentuak botere gehiago lortu zuen ituna indarrean sartzean; besteak beste, nekazaritza eta aurrekontuen inguruan Kontseiluarekin batera erabakiak hartzeko aukera izan zuen ordutik aurrera. Kontseiluan bi urte eta erdirako presidentzia ezarri zen (ordura arteko 6 hilabeteko txandakako presidentziaren ordez) eta Atzerri Gaietako Ordezkari Gorena izeneko figura sortu zen, lehenagoko Atzerri eta Segurtasun Politika Bateratuko Ordezkari Gorenaren eta Europar Batzordeko Kanpo Arazoetako komisarioaren eskuduntzak elkartuta.

Giza Eskubideen alorrean, Oinarrizko Eskubideen Gutunak balio legala lortu zuen lehen aldiz.

Itunaren aldekoen arabera, testu horrek Amsterdameko Itunarekin eta Nizako Itunarekin hasitako bideari jarraitu nahi zion, EBren eraginkortasuna eta zilegitasun demokratikoa handituz. Hala ere, aurkakoek azken puntu horretan ikusten zuten hutsunerik handiena: haien ustez, Lisboako Itunak EBren zentralizazioa indartu eta erabaki guneak estatuetako hautesleengandik urrunaraziko zituen.

Lisboako Itunaren arabera, gero eta europarlamentari gehiago ditu gero eta pertsona gehiago bizi den Estatu batek. Gutxienez 6 europarlamentari ditu Estatu bakoitzak eta asko jota, Alemaniaren kasua den bezala, 96. Gehienez, 751 europarlamentari daude, hala eta guztiz, horietako bat lehendakaria denez, berak ezin du bozkatu eta ondorioz, 750 boto egon ahal dira bozketa bakoitzean.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maitemin

[200px|thumb|[Romeo eta Julieta elkarrenganako **maitemina** bizi zuten alegiazko bikote bat dira.]]

**Maitemina** pertsona batek beste pertsona batengana sentitzen duen zirrarazko sentimendu multzo bat da. Sentimendu hauen mendean dagoenean, pertsona **maitemindurik** dagoela esaten da. Maiteminak maitasuna, atxikimendua, miresmena eta sexu erakarpena bildu behar ditu, neurri ezberdinetan eta denboran zehar era aldakor batez izan daitekeen arren. Historian zehar eta kultura ezberdinetan, ezaugarri ezberdinak dituen kontzeptua da. Horrela, adibidez, matrimonio barneko senar-emazteen arteko lotura iraunkorra, alde batetik, eta bikote batek egun batzuetan zehar bizi dezakeen harreman laburra, bestetik, maiteminezko bizipenak ote diren aurkako iritziak daude.

## Ikus, gainera 
* Maitasuna
* Neskatan-mutiletan

## Bibliografia 
*  Singer, Irving: *La naturaleza del amor*, Siglo XXI editores, 4. argitalpena: 2006.

## Kanpo estekak
Danijay

**Danijay** (bere benetako izena Daniele Zaffiri da) (Genoa, Italia 1977ko apirilaren 19a - ) italodance motako musika elektronikoa egiten duen DJa da. 1977an jaio zen Italiako Genoa hirian eta 1994an hasi zen DJ moduan lan egiten.

Bere lehen abestia "Il Gioco dell'Amore" (Amodioaren jolasa) 2003an kaleratu zuen eta arrakasta handia lortu zuen Europako hainbat herrialdetan.

## Diskografia 
### Singleak 
* Il Gioco dell'Amore (2003)
* I Fiori di Lillà (2003)
* Luna Nera (2004)
* Say Me / Condition (2005)
* L'Impazienza
* Encanto (2006)
* Time 4 Xmas (2007)

### Diskak 
* Dance and Breakfast (2006)
* Plug & Play (2008)

### Bestelakoak 
* Dance Passion First Act (2006) Luca Zetarekin
* Dance Passion Act 2 (2007) Luca Zetarekin
* Dance Passion Act 3 (2008) Luca Zetarekin

### Remixak 
* PROVENZANO + DANIJAY - Ride The Way (90's fever mix)
* LA COMPAGNIA DEL MASTELLO feat STB - You're my Destiny (DANIJAY ext mix)
* PROVENZANO DJ - Right or Wrong (DANIJAY rmx)
* PROVENZANO + DANIJAY - Catch Me
* PROVENZANO + DANIJAY - Catch Me (DANIJAY jump rmx)
* LUCA ZETA - Don't forget it (DANIJAY ext rmx)
* DEE BEE - Every Time (DANIJAY rmx)
* PROVENZANO DJ - Vibe (DANIJAY rmx)
* LUCA ZETA - My Angel (DANIJAY rmx)
* STEFY NRG - I Need My Music (DANIJAY rmx)
* SUPERNOVA - Cataclisma (DANIJAY rmx)
* DANIJAY vs LoveForce - Revolution

## Ikus, gainera 
* Europako musika elektroniko taldeak herrialdearen arabera

## Kanpo loturak 
*  L'Impazienza abestia yuotube.com webgunean.
*  Danijayren webgune ofiziala.
Eiffel 65

**Eiffel 65** italiako musika elektronikoa egiten zuen hiru partaidez osaturiko taldea zen. 1990eko hamarkadaren amaieran sortu zen eta arrakasta handia lortu zuen Europan eta Ameriketako Estatu Batuetan "Blue (Da Ba Dee)" abestiarekin.

Kaleratutako abesti arrakastatsuen artean, aipaturiko "Blue" abestiaz gain "Too Much of Heaven", eta "Move Your Body" daude. Taldea 2005ean desegin zen, eta partaideetako bat Gabry Pontek arrakasta lortu zuen ondoren bakarka kaleratutako hainbat abestirekin.

## Diskografia 
### Diskak 
* *Europop* (1999)
* *Contact!* (2001)
* *Eiffel 65* (2003)

### Abestiak 
* "Blue (Da Ba Dee)" (1999)
* "Move Your Body" (2000)
* "Too Much of Heaven" (2000)
* "My Console" (Espainian eta Portugalen bakarrik) (2000)
* "One Goal" (2001)
* "Back In Time" (2001)
* "Lucky (In My Life)" (2001)
* "80's Stars" (2002)
* "Losing You" (Kanadan bakarrik) (2002)
* "Cosa Resterà (In a Song)" (2002)
* "Quelli Che Non Hanno Età" (2003)
* "Viaggia Insieme a Me" (2003)
* "Viaggia Insieme a Me RMX" (2003)
* "Una Notte E Forse Mai Più" (2003)
* "Voglia Di Dance All Night" (2004)

## Ikus, gainera 
* Europako musika elektroniko taldeak herrialdearen arabera

## Kanpo estekak 
*  Bloom 06 webgunea.
Qingzang trenbidea

eskuinera|280px|thumb|Trenbidearen ibilbidea erakusten duen mapa.
[280px|thumb|Permafrostaren gainean eraikitako plataforma erakusten duen argazkia ([2007).]]

**Qingzang trenbidea** edo **Qinghai-Xizang trenbidea** (txinera sinplifikatuz: 青藏铁路; txinera tradizionalez: 青藏鐵路; pinyineraz: Qīngzàng Tiělù; tibeteraz: mtsho bod lcags lam མཚོ་བོད་ལྕགས་ལམ།), Qinghai probintziako Xining hiria eta Tibeteko eskualde autonomoan dagoen Lhasa hiria batzen dituen trenbidea da. Ibilbideak 1.956 kilometro ditu guztira.

## Ezaugarriak 
Ibilbidearen lehen zatia, Xining eta Golmud hirien arteko lehen 815 kilometroak, 1984 amaitu zen. Bigarren zatia, Golmud eta Lhasa artekoa 2006ko uztailaren 1ean inauguratu zuen Txinako Herri Errepublikako presidente Hu Jintaok. Trenbide hau, Txina behealdeko gunea Tibeteko goi-ordokiarekin batzen duen lehen trenbidea da.

Gaur egun, Lhasara heltzen diren Beijing, Chengdu, Chongqing, Guangzhou, Shanghai, Xining eta Lanzhouko trenak daude.

### Punturik garaiena 
Trenbidearen punturik garaiena Tanggulako igarobidea da, itsasoaren mailatik 5.072 metrora, munduan inoiz eraikitako altuera handieneko trenbidea.

Bestalde, 4.905 metroko altueran dagoen 1.338 metroko luzera duen Fenghuoshan tunela, garaiera handienean eraikitako tunela da.

## Garaierak eragindako arazoak 
Trenbidearen bigarren zatiaren %80a, itsasoaren mailatik 4.000 metro baino gehiagora dago batez beste. Hori dela, eta ibilbidearen zati handi bat, lurraren gainean eraikitako plataforma baten gainean eraiki behar izan zuten, Goi-ordoki tibetarraren zorua urte osoan zehar izoztuta dagoelako.

Horrela, ibilbidearen 550 kilometro, urte osoan zehar izoztuta dagoen permafrostaren gainean eraikia dago. Horrez gain, 675 zubi eraiki behar izan zituzten (159,88 kilometro guztira).

## Eragin ekologikoa 
Trenbideren eraikuntzak hainbat arazo ekologiko ekarri du ere. Haien artean Tibeteko goi-ordokiak ebakitzea, lanen hondakinen pilaketak eta bertako faunaren gaineko eragin ezkorrak.

Yangtze ibaiko iturriak ukituta geratu dira trena eraikitzeko lanaren ondorioz.

Trenbideak basa animalien populazioak banatu eta haien sasoiko migrazioen bideak moztu ditu. Trenbide berriarekin bereziki Tibeteko antilopeak eta jak basatiak kaltetuta suertatu dira.

## Geltokiak 
Golmud eta Lhasa arteko ibilbidean, 45 geltoki daude, eta horietatik 38, ez dute inolako langilerik bidaitxartelak ateratzeko. Horretaz, Xiningo kontrol bulegoa arduratzen da.

Eraikitako 45 geltokiez gain, etorkizunean beste hamairu eraikitzea espero da.

### Tanggula tren geltokia 
Tanggula tren geltokia trenbidearen ibilbidean garaiera handienean dagoen geltokia da, itsasoaren mailatik 5.068. Munduan inoiz altuera handienean eraikitako tren geltokia da gainera.

## Kanpo estekak 
*  Txinako trenbideen mapa.
*  Trenbidearen eraikuntzari buruzko webgunea.
*  CCTV telebistaren erreportajea.
Jauregi

[thumb|250px|eskuinera|[Abadia jauregia|Abbadia jauregia, Hendaia.]]

**Jauregia** estatu buru edota maila goreneko pertsonaia baten bizilekua da. Jauregi asko beste betebehar batzuetarako ere erabili izan ohi dira; adibidez, legebiltzar edo museoen egoitza bezala. Hitza edo izendapen hau pertsonaia publikoen bizileku ez diren luxuzko eraikinak deskribatzeko ere erabiltzen da.

## Historia 
Lehen jauregiak antzinaroan sortu ziren, ekintza politiko, ekonomiko, eta sozial antolatzeko gune bezala. Euskarazko jauregi hitza jaun hitzari -egi atzizkia jarriz sortzen da, beraz, jatorriz jauna dagoen lekua esan nahi du.

Europako antzinako erregimenan errege-erreginen, nobleen eta goi-kleroaren bizitokiak ziren, baita burges dirudunenak ere. Gustu artistiko zorrotzenaren eta luxu handienaren irizpideekin eraiki, altzariz hornitu eta apaintzen ziren, garai bakoitzeko estilo artistikoak finkatzen lagunduz.

Aro garaikidean jauregi asko parlamentu, museo edo beste erabileraren bat izateko moldatu ziren. Gaur egun jauregi hitza luxuzko eraikuntza proiektutaz hitz egiteko ere erabiltzen da. Honen adibidea moskuko metroko hainbat pasabide dira, hauek errusiako tsar-en garaiko jauregietan inspiartuta daude eta.

## Zibilizazio ezberdinen jauregiak 
### Antzinaroko jauregiak 
#### Antzinako ekialde hurbila 
Zibilizazioa sortu zenetik, jauregia eta tenplua agertu ziren boterearen dualtasunaren (botere politikoa eta botere erlijiosoa) adierazpen arkitektoniko gisa. Bi kasuetan, historiarekin batera sortzen dira, hau da, idazkerarekin. Artxibo batean gutunak eta era guztietako dokumentuak kudeatzea eta kontserbatzea jauregien funtzioetako bat da hasieratik. Era guztietako biltegiak ere izan zen (elikagaiena, eraikuntzarako eta artisautzarako lehengaiena, kanpo-merkataritzarako salgaiena edo bertatik etorritakoena, armena, eta bereziki altxorrarena). Kantzelaritza eta altxortegiek sortzen zuten burokrazia gero eta konplexuagoari (Egipton, eskribau izenarekin), erregearen etxeko zerbitzurako izendatutako langileak gehitzen zitzaizkion, azkenean goi funtzionario nobleen gorte bihurtu zena.

#### Antzinako Grezia 
[thumb|219x219px|[Knossosko jauregia|Knossoseko jauregi  minoikoa]]
Grezia klasikoaren aurretik existitu zen zibilizazio Kretar edo Minoikoan jauregiak oso eraikin garrantzitsuak izan zirela pentsatzen da, aztarnategietan gehien aurkitu den eraikuntza mota da eta. Grezia kontinentalean, *megarona* hiri harresituen bizitza sozial, ekonomiko eta politikoaren erdigunea izango zen eta bere estilo arkitektonikoa tenplu greziarraren aurrekaria izango zen.

## Erreferentziak 
## Iruditegia 

Irudi:Irurita Euskal Herria.JPG|Goienetxe jauregia, Irurita
Irudi:Narros.JPG|Narros jauregia, Zarautz
Irudi:San Sebastian Palacio Miramar edited.jpg|Miramar jauregia, Donostia
Irudi:Bilboko Ibaigane jauregia.jpg|Ibaigane jauregia, Bilbo

## Kanpo estekak 
*  "Dorrea jauregi bihurtzea: landa eta hiri aldeko leinuek bat egitearen ikurra" izeneko artikulua Bertan bilduman
Shanghai Maglev trena

**Shanghaiko Maglev trena** edo **Shanghai Transrapid** (), jendaurreko abiadura handiko lehen Maglev tren linea da.

## Historia 
2002. urtean mugitzeko lebitazio magnetikoa erabiltzen duen munduko lehen trena zabaldu zen Shanghai Pudong Nazioarteko Aireportua eta Longyang kalean dagoen tren geltokiaren artean. 30 kilometroko ibilbidea 7 minutu eta 21 segundotan egiten du trenak, eta 431 kilometro orduko abiadura lortzen du.

## Gehiengo abiadura 
2003eko azaroaren 12an, abiadura froga bat egiten zeudela, tren batek 501 kilometro orduko abiadura lortu zuen. Orain arte Txinan tren batek lorturiko lastertasun gorena.

## Bidaiak 
## Ikus, gainera 
* Maglev trena

## Kanpo estekak 
*  Shanghaiko Maglev trenaren webgune ofiziala.
648 Pippa

**648 Pippa** asteroide gerrikoan aurkitutako 648. asteroidearen izena da. 1907ko irailak 11n aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1907 AE** zen.

## Kanpo estekak
652 Jubilatrix

**652 Jubilatrix** asteroide gerrikoan aurkitutako 652. asteroidearen izena da. 1907ko azaroak 4an aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1907 AU** zen.

## Kanpo estekak
653 Berenice

**653 Berenice** asteroide gerrikoan aurkitutako 653. asteroidearen izena da. 1907ko azaroak 27an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo eta apaiz estatubatuarrak herrialde honetako Massachusetts estatuko Taunton izeneko herriko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1907 BK** zen.

Bere izena Zirenaikako Magas erregearen alaba eta Egiptoko Ptolomeo III.a faraoiaren emaztea zen Berenizegatik jasotzen du. Honek bere ilea eskaini zuen Afroditaren tenpluan Ptolomeo Siriaren aurkako gerratik itzuli ondoren. Bere ilea zerura igoa eta Coma Berenices konstelazioan bihurtua izan zen.

Izena, dirudienez, bere behin-behineko izendapen zientifikoaren bi hizkien ondorioz sortu zen.

## Kanpo estekak
Menkaura erregearen eta bere erreginaren estatua

250px|thumb|Menkaura eta bere emazte Khamerernebtyren estatua. Bostongo Arte Ederren Museoa
250px|thumb|Bostongo Arte Ederren Museoaren fatxadaren irudia
**Menkaura erregearen eta bere erreginaren estatua** 1910eko urtarrilak 10ean aurkitu zen Harvard Unibertsitateko kideek Mizerinoren piramidean egin zituzten indusketa batzuetan, Giza hiritik gertu, eta Menkaura (izen egiptoarra) edo Mizerino (izen greziarra) irudikatzen du, Khafra edo Kefrenen semea eta Khufu edo Keopsen biloba zena, Egiptoko IV. dinastiako faraoi bat, Egiptoko Antzinako Inperioaren garaian, K.a. 2514 eta K.a. 2486 bitartean gobernatu zuela uste dena, bere emazte eta erregina Khamerernebtyrekin batera.

## Kontserbazioa 
* Irudia modu iraunkorrean erakusten da Bostongo Arte Ederren Museoan, Egiptoko gobernuak 1911ko martxoak 2an eman ondoren.

## Ezaugarriak 
* Estiloa: egiptoarra
* Materiala: Graubaka (granitoaren deskonposaketaren ondorio diren mineralen sendotzeak eratutako harkaitz detritikoa).
* Neurriak: 142,2 x 57,1 x 55,2 zentimetro
* Pisua: 676,8 kilo

## Kanpo estekak
Graubaka

eskuinera|thumb|250px|Graubaka
**Graubaka** (, "greyzko harkaitza") granitoaren deskonposaketaren ondorio diren mineralen sendotzetik sortutako harkaitz detritiko bat da.

Graubakak mikaz, feldespatoz eta granitoaren beste osagai batzuez osatuak daude, kuartzoa barne (askoz tamaina txikiagoan baina). Elementu guzti horiek, hau ere detritikoa den zementu batez elkartuak daude. Bere testura hareatsua da eta bere kolorea grisaxka. Heldu gabeko harkaitz sedimentariotzat hartzen da. Bere bikorrik handienek harea eta hartxintxarren bitarteko tamaina dute.

Ugaria da Galesen, hegoaldeko Eskozian, Irlandan eta Iparraldeko Ingalaterran.

## Kanpo estekak
Anshun zubia

**Anshun zubia** (), Txinako Herri Errepublikako Sichuan probintziako Chengdu hirian dagoen zubia da.

## Ezaugarriak 
Zubiak Jin ibaia zeharkatzen du eta hiriaren erdigunetik gertu dago. Zubiaren erdian, hirian famatu den jatetxe bat dago.

Gaur egungo zubia 2003an eraikia da, antzinako zubia zegoen toki berdinean. Jatorrizko zubia 1980ko hamarkadan desegin zen, ibaian egondako uholde baten ondorioz.

## Kanpo estekak
Dongjin zubia

**Dongjin zubia** () Txinako Herri Errepublikako Jiangxi probintziako Ganzhou hirian dagoen pontoi zubia da.

## Ezaugarriak 
Zhang eta Gong ibaien gainean eraiki zen Song dinastia garaian (960-1279). Txinan mota horretatik geratzen den azken zubietako bat da.

Zubiak 400 metroko luzera dauka eta egurrezko xaflez egina dago.

## Ikus, gainera 
* Ganzhou

## Kanpo estekak
Forlane

**Forlane** edo **Forlan** izenekoa (italieraz Furlana, frantsesetik Forlane bezala etorria) erritmo biziko dantza tradizional bat da, jatorria Friulin duena. Frantzian XVII. mendearen amaieran sartua izan zen eta laster bihurtu zen dantza gortetar bat. Hortik barrokoko suite frantziar eta alemaniarretan mugimendu bezala sartua izatera pasa zen, eta ondoren erromantizismoko suitetan.

Bere erabilerei dagokionez, Johann Sebastian Bachek bere lehen suite orkestralean forlane bat sartu zuela nabarmendu behar da, Maurice Ravel konposatzaile ziburutarrak dantza honen barrokoko erabilera gogorarazi zuen Le Tombeau de Couperin izeneko pianoarentzako bere suitean, honen denbora neurritu egin zuen arren. Ernest Chaussonen Quelques Danses izeneko pianoarentzako suitean ere forlane bat interpretatzen da, baina erritmo oso biziko 3/6an.

Denis Labord Lapurdiko etnologoak beste dantza barroko arin batzuekin lotzen zituen, Irlandako Giga-rekin eta Baztango zortzikoarekin duen antzekotasunaz idatzi zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zortziko
* Giga (dantza)

## Kanpo estekak
Dongting aintzirako zubia

**Dongting aintzirako zubia** () Txinako Herri Errepublikako Hunan probintziaren ipar-ekialdean dagoen Dongting aintziran eraikitako zubia da.

## Ezaugarriak 
Zubia 2002an zabaldu zen, 920 milioi dolar gastatu eta gero. Zubiak, bi errei ditu norabide bakoitzean eta eraikuntzan azken urteetan Txinan erabilitako teknikarik aurreratuenetakoa erabili da.

## Ikus, gainera 
* Dongting

## Kanpo estekak
Sarlacc

**Sarlacc** Star Wars film sagako pertsonaia bat da. Lehen aldiz Star Wars VI. Atala: Jediaren itzulera filmean agertzen da.

## Deskribapena 
Sarlacc delakoa zenbait planetatan bizi den landare mota bat da. Sarlaccik ezagunena Tatooine planetako dunen haranean bizi dena da. Izaki honek norbait jaten badu Jabba Huttaren arabera minaren eta sufrimenduaren definizio berri bat ezagutzen da. Askok pentsatzen dutenaren ordez Sarlacca ez da animalia, baizik eta espora bidez ugaltzen den landare bat. Sarlacc ugaltzeko prest dagoenean esporak jaurtitzen ditu atmosferara eta hauek beste toki batzuetara iritsiz barreiatzen dira.

## Elikadura 
Askori oilo ipurdia jartzen zaie Sarlacc batekin topo egin dezaketela jakiten dutenean. *Star Wars VI. Atala: Jediaren itzulera* filmean Jabba maltzurrak Luke Skywalkerri, Han Solori eta Chewbaccari munstro hau elikatzea agintzen die. Luken ekintza bati esker errebeldeek salbatzea lortzen dute. Beste askok ez zuten hain zorte ona izan. Jawa eta Stormtrooper ugari landare beldurgarri honen atzaparretan erori dira. Sarlacc batek bere harrapakina eusten badu ziurra da harrapakin horrek ezingo duela ihesik egin, landareak bere garroekin eusten eta pixkanaka bere ahora eramaten baitu. Jada barruan dagoenean hortz zorrotzezko ilara batek eta izaki honen gihar uzkurdurek, bere harrapakinak ihes egitea ezinezko egiten dute. Ondoren urdail azidoen isurketa eta mila urte irauten duen liseriketa datoz. "Jandako" ospetsu bat Boba Fett ordainsari bilatzailea izan zen. Askok hil zela uste izan zuten, baina ez zen hala izan, bere armajantziari esker salbatzea eta Sarlaccaren barrutik bizirik irtetea lortu zuen.

## Kanpo estekak
Wookiee

**Wookieeak** Star Wars film sagako arraza bat dira, bere lehen agerpena THX 1138 filmean aipamen bezala den arren.

Wookieerik ezagunena Chewbacca da, Han Soloren kidea. Beste wookiee ezagun batzuk Lowbacca, Tyvokka, Zaalbar, Chuundar, Attichitcuk, Tarfful, Mallatobuck, Lumpawarrump, Chalmun, Snoova eta Hanharr dira.

## Ezaugarriak 
Wookieek bi metro baino gehiagoko altuera eta euren gorputza osorik estaltzen duen ilaje sendoa dute. Espezie xalo bat da, baina teknologiari buruzko ezagutzak dituztena. Gerlari eta mekanikari abilak, nahiago dute euren familiarekin bizitza sinple bat izan, honek ondoko sistemekin harreman arin bat izatea eta foro diplomatiko ezberdinetan parte hartzea eragozten ez dien arren.

Kashyyyk planetakoak, Senatu Galaktikoan Yarua senatariak ordezkatzen ditu.

## Testuingurua 
Klon Gerretan Kashyyykeko gudua gertatu zen, non wookiee soldadu ugari eta biztanleriaren zati bat euren lurraldea eta baso sakratuak defendatzen hil ziren.

Sistema Independenteen Konfederakuntzaren gudu droideen aurka borrokatu zuen wookiee soldadu bakoitza, ohoratua eta gurtua izan zen.

Inperio Galaktikoaren iritsierarekin lege martziala abiarazi zen bere munduan eta esklabu bihurtuak izan ziren.

## Kanpo estekak
645 Agrippina

**645 Agrippina** asteroide gerrikoan aurkitutako 645. asteroidearen izena da. 1907ko irailak 13an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo estatubatuarrak herrialde honetako Massachusetts estatuko Taunton izeneko herriko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1907 AG** zen.

## Kanpo estekak
Guangzi zubia

**Guangzi zubia** (), askotan **Siangze zubia** ere deitua () Txinako Herri Errepublikako Guangdong probintziako Chaozhou hirian dagoen zubia da.

## Ezaugarriak 
Zubiak Hang ibaia zeharkatzen du eta antzinako zubia duela 800 urte baino gehiago eraiki zen Song dinastiaren garaietan. Askotan esaten da, munduan irekitzen den lehen zubia izan zela.

Gaur egun, zubia gobernuak babestuta dago, Luoyang, Zhaozhou eta Lugou zubiekin batera.

## Ikus, gainera 
* Chaozhou

## Kanpo estekak 
*  Zubiaren irudiak Panoramio.com webgunean.
Huangpu zubia

**Huangpu zubia** () Txinako Herri Errepublikako Guangdong probintziako Guangzhou hirian dagoen zubia da.

## Ezaugarriak 
Zubiak 7.016 metroko luzera dauka eta 2008ko abenduan zabaldu zen bi urteko eraikuntza lanen ondoren.

Gauez gorri eta urdinez argiztatzen dute egitura osoa.

## Kanpo estekak 
*  Zubiaren argazkia Flickr.com webgunean.
*  Egituraren fitxa structurae.de webgunean.
Jianying Jinian zubia

thumb|300px|Jianying Jinian zubiaren gaueko ikuspegia.

**Jianying Jinian zubia** (txineraz: 剑英纪念大桥; pinyineraz: Jiànyīng Jìniàn Dàqiáo), Txinako Herri Errepublikako Guangdong probintziako Meizhou hirian dagoen zubia da.

## Ikus, gainera 
* Meizhou
* Txinako zubien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Zubiaren argazkia Flickr.com webgunean.
Jinan Ibai Horiko zubia

**Jinan Ibai Horiko zubia** (txineraz: 济南黄河大桥; pinyineraz: Jǐnán Huánghé Dà Qiáo), askotan "Jinan Ibai Horiko autobideko zubi" ere deitua (txineraz: 济南黄河公路桥; pinyineraz: Jǐnán Huánghé Gōnglù Qiáo), Txinako Herri Errepublikako Shandong probintziako Jinan hirian dagoen zubia da. 488 metroko luzera dauka.

## Ezaugarriak 
Zubi berria eraikitzekoe gitasmoa 1977ko abenduaren 10ean onartu zen eta hilabete beranduago 1978ko otsailean, LI Shou eta Wan Shanshan ingeniariak proiektuaren plangintza prestatzen hasi ziren. Urte bereko irailean, behin-behineko diseinua onartu zen eta eraikuntza lanak 1978ko abenduaren 15ean hasi ziren ofizialki.

Zubia 1982ko ekainaren 30ean amaitu zen eta egun batzuk beranduago uztailaren 14an trafikora zabaldu zuten. Zubia eraikitzeko 35 milioi yuan gastatu ziren.

1990eko hamarkadan zubitik igarotzen zen kotxe kopurua etengabe hazi zen (14.100 kotxe egunero).

## Ikus, gainera 
* Jinan
* Txinako zubien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Zubiaren argazkia Ingelesezko Wikipedian.
*  Egituraren fitxa structurae.de webgunean.
Lota jauregia

**Lota jauregia** (frantsez *Château Lota*) Lapurdiko Uztaritze herrian dago. Bernard Duhart eta Dominique-Rosalie Ainciondo senar-emazteek eraikiarazi zuten, 1873tik 1879ra. Uztaritzeko herriko etxearen jabetzan da 1979az geroztik.
ezkerrera|thumb|Lota jauregiaren mendebaldeko aitzindegia, erdian dorrea nabarmentzen dela.

## Jatorria eta eraikuntza 
Lota jauregia 1873tik 1879ra bitarte izan zen eraikia, Uztaritzeko herriaren gunean. Bernard (Baptiste ere deitua) Duhart eta Dominique-Rosalie Ainciondo senar-emazteek eraikiarazi zuten. Sortzez uztariztarra izanik, Bernard Duhartek janari eta edari alkoholdunen esportazioko enpresa bat ezarri zuen, 1860an, Lotan (Txile), Pierre eta Charles bi anaiekin batera, Casa Duhart Hermanos. Eraikinaren arkitektoa nor izan zen ez da ezaguna. Bernard Duhart ez zen luzaroan bizi izan jauregian, 1879ko urtarrilaren 14an hil baitzen.

Frantziako monumentu historikoen zerrendan sartu zuten 2013an.

## Erabilera 
Jauregia Duhart familiaren jabetzapean egon zen, 1936an saldua izan zen arte. 1954an, haurren babes elkarte batek erosi eta 25 bat urtez erabili zuen xede horrekin, herriko etxeak bere ondarean sartu zuen arte, 1979an. du egoitza Lota jauregian. Baita ere, bertan izan zuen egoitza, 2012ra bitarte, Ikas euskal pedagogia zerbitzuak.

## Bibliografia 
* Esteban, Mendi (2012) *Histoire du Château Lota*. Uztaritzeko herriko etxearen aginduz landutako txostena, 2012ko urtarrilean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Kultur Erakundea.
* Ikas.

## Kanpo estekak 
* Bideo elkarrizketa Michel Duhart uztariztar historialariarekin, Lota jauregiaz. 
* Euskal Kultur Erakundearen webgunea
Gulibar

thumb|Gulibarko armarria
**Gulibar** Nafarroako ibar bat da, 1934 arte udalerria ere izan zena. Urte horretan Itzako Zendearekin fusionatu zuten eta harrezkero Itza izena darama bien arteko batuketak.

Euskaraz Gulibar ibar osoa izendatzeko erabiltzen dugu eta "Gulia" udalerriaren burua zen kontzejua; aldiz, gaztelaniaz ibarra eta kontzejua homonimoak dira: biak *Gulina*.

## Gulibarreko kontzejuak 
Hauexek dira Gulibar osatzen duten herriak; biztanleria 2007ko erroldaren arabera:

* Aginaga: 19 biztanle.
* Gulia: 49 biztanle. Udalerriko burua zen eta ibarrari izena eman diona.
* Larunbe: 59 biztanle.
* Saratsate: 36 biztanle.
* Zia: 30 biztanle.

## Kokapena 
Iruñerriko Ipar-mendebaldean dago baina Itzako Zendea zaharra ez bezala, Gulibar zeharkatzen duten errekek (Uberka, Bordalde...) Atondoko igarobidea baino lehen isurtzen dute beren ura Arakil ibaian. Beraz, Bizkai eta beste mendi batzuek argiro banatzen dituzte geografikoki Gulibar eta Itzako Zendea zirenak eta horren ondorioz Gulibarrek Irurtzunekiko gertutasuna askoz ere gehiago bizi du, Itzako Zendea erabat Iruñearen gerizpean dagoelarik.

## Euskara 
## Jakingarriak 
Ibarreko punturik altuena Erga mendia da (1088 m). Bertan Imotz eta Arakil udalerriekin bat egiten du baina Trinitate baseliz entzutetsua Gulibarren dago.

## Kanpo estekak
Luding zubia

**Luding zubia** (txineraz: 泸定桥; pinyineraz: Lúdìng Qiáo), Txinako Herri Errepublikako Sichuan probintziako Garzê Tibetar Prefektura autonomoan dagoen zubia da.

## Ezaugarriak 
Zubia Ya'an hiritik 80 kilometro mendebaldera dago eta Qing dinastia garaian eraiki zen. 1935ean Ibilaldi Luzean ejerzito gorriko partaideek zubiaz bereganatu ziren bertatik igarotzea segurtatuz.

## Ikus, gainera 
* Meizhou
* Txinako zubien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Luding zubiaren igarotzeari buruzko webgunean.
Elizabeth Blackburn

**Elizabeth Helen Blackburn** (Hobart, Tasmania, Australia, 1948ko azaroaren 26a) estatubatuar hiritartasuna duen biokimikari australiarra da. 2009. urtean Carol Greider, Jack W. Szostak eta hirurek Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuten telomeroak sortzen dituzten telomerasa entzimak aurkitzeagatik.

## Biografia 
Hobarten jaioa, Tasmania uharteko hiriburuan, medikuen alaba da. Melbourneko Unibertsitatean Biokimika ikasi zuen eta Biologia Molekularrean doktoratu zen 1975. urtean Cambridgeko Unibertsitatean. Bertan, bere senarra den John Sedat biologo molekularra ezagutu zuen.

1975ean telomeroak ikertzen hasi zen Yale Unibertsitatean eta Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatera pasatu zen. 1984an, Carol Greider eta biek telomerasa entzima aurkitu zuten, eta urte bat geroago, isolatzea lortu zuten. Ordutik, telomero artifizialak sortzeari ekin zioten banaketa zelularra ikertzeko eta modu horretan kontrolatu ahal izateko. 1986. urtean laborategiko zuzendaria izendatu zuten. 1993an Mikrobiologia eta Immunologia saileko zuzendaria izendatu zuten.

2001. urtean Elizabeth Blackburn Ameriketako Estatu Batuetako Bioetika Batzordean sartu zen, baina 2004an utzi zuen kargua George W. Bushen administrazioak zelulen ikerketetan jarritako murrizketekin ez zegoelako ados.

## Kanpo estekak
Lupu zubia

**Lupu zubia** (), Txinako Herri Errepublikako Shanghai udaltasunean dagoen arkudun zubia da. Gaur egun, munduko arkudun zubirik luzeena da 3.900 metro luze delarik.

## Ezaugarriak 
Zubia eraikitzeko 302 milioi dolar erabili zituzten eta ofizialki 2003ko ekainaren 28an zabaldu zen. Huangpu ibaiaren gainean eraikitako zubi hau 2003ra arte munduko arkudun zubirik luzeena zen Mendebaldeko Virginiako Fayettevilleko zubia baino 32 metro luzeagoa da.

## Ikus, gainera 
* Txinako zubien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Zubiaren eraikuntzari buruzko webgunea.