open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charles David Ganao

**Charles David Ganao** (Djambala, 1926ko uztailaren 20a – Paris, 2012ko uztailaren 6a) Kongoko Errepublikako lehen ministroa izan zen 1996tik 1997ra.

Ganao teke etniako familia batean jaio zen, eta diplomaziari ekin aurretik hasi zuen irakasle eta lehen hezkuntzako zuzendari ibilbidea. Ameriketako Estatu Batuetan eta Nazio Batuetan izan zuen lehen enbaxadorea izan zen, Kongok 1960an independentzia lortu ondoren. Ondoren, Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1963tik 1968ra eta 1973tik 1975era.

Geroago, Vienako Nazio Batuetan lan egin zuen, eta 1991n, Lanaren Alderdi Kongoarraren gobernua ezabatu eta Kongoko bandera eta ereserkia aldatu zituen konferentzian parte hartu zuen. Indar Demokratikoen Batasuna alderdia ere sortu zuen.

Pascal Lissouba presidenteak 1996an izendatu zuen Ganao lehen ministro. 1997an Kongoko Errepublikako gerra zibila hasi zen, Lissouba kargutik kendu zuten eta Ganaok Gabonera ihes egin zuen irailean.

Ganao 2005ean itzuli zen Kongora eta politikatik urrun geratu zen.
Marie Helene Aarestrup

**Marie Helene Aarestrup** (Flekkefjord, Norvegia, 1826ko maiatzaren 27a – Paris, Frantzia, 1919ko ekainaren 9a) margolari eta ilustratzailea izan zen.

## Bizitza 
Marie Heleneren gurasoak Peter Nicolai Aarestrup magistratu norvegiarra eta Sara Haasted izan ziren. Lehen prestakuntza artistikoa 1843. urtean lortu zuen, Hans L. Reusch pintorearekin Bergenen, eta 1843. urtetik 1844. urtera Kopenhagen jarraitu zuen. 

### Lan ibilbidea 
1846. urtean aita hil ostean, 1848. urtetik 1851. urtera Kopenhagen bizi izan zen, eta irakasle-eskola batean jardun zuen. Gero, 1854. urtera arte irakasle partikular lan egin zuen Danimarkan eta Suedian. 1859. urtean, Jean-Baptiste-Ange Tissier (1814-1876) frantsesarekin ikasi zuen Parisen. 1863. urtean, Christianian egin zuen lehen erakusketa: "*An Italian Shepherd Boy*". Estatu mailako beka bat irabazi zuen, eta Düsseldorfen ikasi zuen urte erdi Benjamin Vautier margolari suitzarrarekin. 1865. urtetik 1871. urtera, Bergenen bizi izan zen. Geroago, Parisen lan egin zuen berriro, Tissierrekin lehenik, eta Charles Joshua Chaplin margolari frantziarraren estudio femenino bakarrean gero. Bere lana erretratuak eta genero margoak izan ziren nagusiki. Christina Nilsson opera abeslari suediarraren erretratu bikaina 1865. urteean erakutsi zuen Parisko Aretoan eta 1866. urtean Stockholmeko eskandinaviar erakusketan.

Aarestrupek, margolari ez ezik, beste alor batzuetan ere egin zuen lan, askotan atzerrian lan eginda. 1871. urtetik 1888. urtera, ingelesa irakatsi zuen. 1883. urtean, lanak Londresko Arrantza Erakusketan aurkeztu ziren, eta 1886. urtean, Bergeneko Arte Nazionaleko Erakusketan. 1872. urtean, Poloniara bidaiatu ostean, zaldien antzezpena etorkizuneko lanaren gune garrantzitsua izan zen. Lan horien aitortza gisa, 1904. urtean, Parisen egindako erakusketa batean, zilarrezko domina bat irabaziz. 

### Heriotza 
Bere urterik berantiarrenetan, Frantziako hiriburuan bizi izan zen batez ere, bertan hil zelarik 1919an, 93 urte zituela.

## Lan nabarmenak 
* Jolasean ari den haurra" eta "Artzain mutikoa" Art Union Christiania, 1863
* "Kristina Nilsson abeslariaren erretratua", 1865
* "Bihotza Cluny Hotelean" eta "Lore-neska", Göteborg, Kunstmuseum

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Clement, Clara Erskine (1904). Mujeres en las bellas artes (Nachdruck edición). Cambridge, Massachusetts. 
*  Thomsen, J. Reed (1983). «Aarestrup, Marie Helene». Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (AKL) 1 (Leipzig: Seemann). p. 17. ISBN 3598227418. 

## Kanpo estekak
Anne Monson

**Lady Anne Monson**, sortzez **Anne Vane** (1726–1776) XVIII. mendeko ingeles botanikaria eta landare eta intsektuen bildumagilea izan zen. 

## Bizitza 
Anne, Henry Vane, Darlingtongo I. kondearen eta bere emazte Lady Grace Fitzroyren alaba zen; Karlos II.aren birbiloba. Bere izeba, Anne Vane, Federico Luis Galeskoaren irakaslea izan zen.

1746an, Charles Hope-Vere de Craigiehall-ekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen 1757an Parlamentuko Akta batek ezkontza desegin aurretik, haur ez-legitimo baten jaiotza zela eta. Ez da haurraren aitaren xehetasunik ezagutzen.

Beranduago, 1757an, George Monson Lincolnshireko koronelarekin ezkondu zen. Bere senarrak Indiako armadan karrera egin zuenez, une horretatik aurrera denbora gehiena Kalkutan eman zuen, non anglo-indiar gizarteko pertsona gailena izatera pasa zen.

Kalkutan hil zen 1776ko otsailaren 18an.

## Botanika 
Indiara iritsi baino lehenagokoa zen Lady Annek historia naturalarekiko zuen interesa. 1760an, komunitate botanikoak "andre botaniko bikaina" zela esan zuen.

J. E. Smith garaikidearen arabera, Lady Annek Linneoren *Philosophia* Botanica-ren itzulpenean lagundu zion James Leeri, irakurle ingelesei Linneoren sailkapena azaltzeko lehen lana. Leek 1760an argitaratu zuen liburua bere izenpean, eta hitzaurrean eskerrak eman zizkion Lady Anneri anonimoki. Urte batzuk geroago, Annek Johan Christian Fabricius entomologo daniarra ezagutu zuen, Linneoko ikasleetako bat. Geroago, James Leek Anne aipatu zuen Linneori idatzitako gutunetan.

1774an, Calcutarako bidean, Annek Esperantza Oneko Lurmuturra bisitatu zuen, eta bertan Linneoko beste ikasle bat ezagutu zuen, Carl Peter Thunberg, Hego Afrikako landareen bildumagile aditua. Thunbergek Lurmutur Hiriaren inguruko hainbat espediziotan lagundu zion, eta hark eraztun bat oparitu zion oroigarri gisa. 1774an, Kew-ko Errege Lorategi Botanikora Monsoniako espezimenak bidali zituzten, lorezko zuhaixka bat.

## Legatua 
Lady Annek jasotako landare hegoafrikarretako bati Monsonia deitu zion Linneok.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Timber

**Euskal Timber** Euskal Herriko aizkolarien artean jokatzen den txapelketa berria da, nazioarteko aizkolari txapelketen erara jokatzen dena.

## Historia 
1985. utean antolatu zen lehen Timber lehiaketa. Amerikako Estatu Batuetan ian zen eta Stihl motozerra enpresak eta ESPN telebista kateak antolatu zuten. 2000. urtean izan zuen lehenengo ekitaldia Europan. Gaur egun lau kontinentetan antolatzen da.

*Timber* modalitatearen lehen Euskal Herriko Txapelketa antolatu zen Zarauzko Aritzbatalde kiroldegian 2025eko abenduaren 21ean. Aurrez kanporaketa bat jokatu zen Astigarragan azaroaren 15ean. Guztira 23 azkolarik eman zuten izena eta finalerako 16 sailkatu ziren.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salvador Jorge Blanco

**José Salvador Omar Jorge Blanco** (Santiago de los Caballeros, 1926ko uztailaren 5a – Santo Domingo, 2010eko abenduaren 26a) dominikar politikari, abokatu eta idazlea izan zen. Dominikar Errepublikako presidentea izan zen 1982tik 1986ra.

Salvador Jorgek Zuzenbidea ikasi zuen Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoan, eta Nazioarteko Zuzenbidean doktoratu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean 1951n.

1961ean abokatu-bulego bat ireki zuen Rafael Trujilloren diktadura amaitu ondoren, eta Gizalegezko Batasun Nazional alderdiarekin bat egin zuen. Juan Boschen aurkako 1963ko estatu-kolpearen ondoren, Jorge konstituzionalismora itzultzeko mugimenduarekin bat egin zuen eta 1964an Dominikar Alderdi Iraultzailean afiliatu zen.

1982 eta 1986 artean presidente izan zen, krisi ekonomikoak jota herrialdean, eta 1984an istiluak sortu ziren prezioen igoeraren ondorioz.

Salvador Jorgeri ustelkeria leporatu zioten agintaldia amaitu ondoren. Venezuelako enbaxadan babestu zen eta gero Ameriketako Estatu Batuetara joan ahal izan zen tratamendu medikoa jasotzera. 1988an zigortu zuten lehen auzialdian, baina 2001ean absolbitu egin zuen Auzitegi Gorenak.
Hidantoina

**Hidantoina** konposatu organikoa da C3H4N2O2 formula duena imidazolidinaren deribatu oxidatutzat jo daitekeena. Solido kolorgea da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta dietil eterretan.

Hidantoina produktu naturala da eta landare eta animaliengan aurki daiteke, adibidez, ugaztunen semenean eta erremolatxan. Adibidez, ⍺-aminoazidoak zianatoekin edo isoziantaatoekin erreakzionaraziz

442x442px|AA+RNCO

## Erabilera 
Industriaren ikuspegitik hidantoinaren deribatuak dira interesgarriak. Izan ere, hidandoinaren egitura intereseko botika batzuetan (nirbanola eta dantrolenoa, adibidez) eta pestizidatan agertzen da (iprodiona, esaterako). Hidantoinaren deribatuak antihipertsentibo, urin gastrikoen erregulatzaile legez, bronkozabaltzaile moduak usatu izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ogi mehe

thumb|200x200px|Ogi-meheak.
**Ogi mehea** jatorri italiarreko ogi (*grissini*) mota da, kurruskaria, mehea eta luzanga. Uruguain eta Argentinan, ohikoa da jatetxeetan otordu baten aurretik zerbitzatzea. Gaur egun, zapore ezberdinetan (gazta, tipula, oreganoa, etab.) egiten dira. Espainian eta Txilen, *colines* deitzen zaie; Venezuelan, *señoritas*; Kuban, *palitroques*; eta Paraguain, *palitos*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Picada (Río de la Platako gastronomia)

[thumb|300x300px|[Córdoba probintzia (Argentina)|Córdobako erara egindako picada.]]
**Picada** Argentinako, Paraguaiko eta Uruguaiko sukaldaritzako hasierako plater tipikoa da, kantitate txikietan zerbitzatzen diren hainbat jakiz osatua. Espainiako tapak eta Italiako antipastoa uztartzetik dator, XIX. eta XX. mendeetan Río de la Plata eskualdera masiboki iritsi ziren etorkinek sartua.  

Pikadaren osagai desberdinak plater bereizietan edo hainbat konpartimentu dituen egurrezko edo metalezko erretilu berezi batean antolatzen dira. Ez da plater indibidual bat; aitzitik, mahaikide guztiek picadaren partekatzen dute, eta otorduen artean jan daiteke aperitibo gisa edo plater nagusi gisa, handia denean.

Tradizionalki, picadek kaloria-eduki handiko haragi-produktuen proportzio handia izan dute, nahiz eta gaur egun picada dietetikoak eta obolaktobegetarianoak eta baita begano hutsak ere egiten diren.

## Osagaiak 
Picada baten osagaien kantitatea eta aniztasuna oinarrizko osagai batzuetatik hasi eta hainbat mahaikiderentzako *picada handi eta berezi* bateraino joan daiteke, erdiko erretilu bat, hainbat plater edo kazola janari beroekin, gazta-taula bat eta ogi mota desberdinak konbinatzen dituena.

Ohiko picada batek normalean hainbat hesteki lehor, fianbre, gazta, olibak, ogiak eta snackak izaten ditu, kuboetan, xerratan edo zati txikitan, hala nola: salamia (dela picado lodia, dela picado fina, Milango salamia, salaminak, eta abar), mortadela, udaberriko saltxitxoia, lukainka, hainbat snack, hala nola kakahuete gazituak, patata frijituak eta *opil mehe gazituak*, baita gazta erdigogorra, olibak, galleta gaziak, opil meheak eta baguetteak ere.

## Erreferentziak
Invaders from Mars (1986ko filma)

***Invaders from Mars***, , 1986ko Tobe Hooper estatubatuarrak zientzia fikzio eta beldurrezko film bat da. ng Hunter Carson, Karen Black, Timothy Bottoms, Laraine Newman, James Karen, Bud Cort eta Louise Fletcher aktoreek antzeztu zuten.

''1953ko izenburu berdineko filmaren berregokitzapena da.

## Argumentua 
Ekaitz gau batez, David Gardner (Hunter Carson) mutikoak, logelan lo dagoela esnatu, bere etxe inguruko Copper Hill muinoan estralurtar espaziontzi batek nola lurrartzen duen ikusiko du, baina ezagunei hori kontatzean inork ez dio sinistuko. Hortik aurrera, muinora doan gizaki oro bekokian kozkor misteriotsua duela eta jokaera arraroaz itzuliko da.

Daviden gurasoak, George aita (Timothy Bottoms) eta Ellen amak (Laraine Newman), lehenbiziko biktimak izango dira, baina herriko beste hainbat bizilagunek ere efektu berdinak jasango dituzte.

Orduan Davidek Linda Magnusson (Karen Black) erizainaren laguntzaz Copper Hill muinoa ikertzera joatea erabakiko dute. Bertan egia beldurgarriaz jabetuko dira: Marte planetatik datozen izaki izugarri batzuk, egitasmo ilun bat jarraikiz, gizakiak "errobotizatzen" ari direla.

## Aktoreak 
* Karen Black: Linda Magnuson
* Hunter Carson: David Gardner
* Timothy Bottoms: George Gardner
* Laraine Newman: Ellen Gardner
* James Karen: Climet Wilson jenerala
* Bud Cort: Mark Weinstein doktorea
* Louise Fletcher: McKeltch andrea
* Eric Pierpoint: Rinaldi sarjentu maiorra
* Christopher Allport: Curtis kapitaina
* Donald Hotton: NASAko zientzialari zaharrena
* Kenneth Kimmins: Kenney ofiziala
* Charlie Dell: Cross jauna
* Jimmy Hunt: Polizia burua
* Virginia Keehne: Heather
* Chris Hebert: Kevin
* Mason Nupuf: Doug
* William Frankfather: Ed
* Eric Norris: M.P.
* Debra Berger: Walker kaporala
* Edward Donno: Hollis
* Dale Dye: Eskoadra burua
* Scott Leva: Marine ofiziala
* Debbie Lee Carrington, Tony Cox eta Phil Fondacaro: Dron martzianoak

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa orakurgai
Miguel Fernández Lores memoriala

**Miguel Fernández Lores memoriala** Galiziako aurredenboraldiko estropada da, O Groven jokatzen dena. 

Miguel Fernández Lores "Lágar" Club de Remo Mecos taldean hazitako arraunlaria zen eta 26 urte zituela auto istripu batean hil zen. Astilleron ari zen orduan arraunean eta handik bueltan zetorrela, 2007ko abenduaren 20an hil zen. 2013tik aurrera abenduan estropada jokatzen da haren omenez.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
*¹ 2013an Astilleroren izenean Astilleroko eta Urdaibaiko arraunlariak aritu ziren.
*² 2019ko abenduan ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren ondorioz.
*³ 2023an bi ekitaldi izan ziren, lehenenegoa urtarrilaren 19an eta bigarrena abenduren 10ean.

### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
### Palmaresa 
*¹ 2019ko abenduan ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren ondorioz.
*² 2023an bi ekitaldi izan ziren, lehenenegoa urtarrilaren 19an eta bigarrena abenduren 10ean.

### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Cerro Steffen

**Cerro Steffen**, Txileko Andeetako mendi bat da, Capitán Prat probintzian. 3.056 metroko garaiera du.

Hego Patagoniako izotz-zelaiko mendirik garaiena da, eta O'Higgins/San Martín aintziraren mendebaldean dago.

1965ean Pedro eta Jorge Skvarca mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.
Telebista-meteorologo

thumb|Eguraldi aurkezle bat
**Telebista-meteorologo** egunero irrati, telebista edo internet bidezko albistegietan eguraldi iragarpena aurkezten duen pertsona da.

Proiekziozko eguraldi mapak bezalako tresnak erabiliz, ikusleei egungo eta etorkizuneko eguraldi baldintzen berri ematen diete, azpian dauden arrazoiak azaltzen dituzte eta beren eskualderako, herrialderako edo eremu zabalagoetarako emandako eguraldi arriskuak eta abisuak helarazten dituzte.

Eguraldi aurkezlea ez da nahitaez meteorologo gisa gaitua. Eguraldi aurkezle izateko prestaketa herrialdearen eta komunikabidearen arabera aldatzen da. Telebistako aurkezle batentzako meteorologia sarreratik hasi eta unibertsitate aitortu bateko meteorologia diplomara artekoa izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo asteak
Maestà di Santa Trinita (Cimabue)

***Maestà di Santa Trinita*** edo ***Ama Birjina Maiestatean***, Cimabueren margolan bat da. Madonna bat erdigunean Jesus haurrarekin irudikatzen du, aingeruak eta profetak inguruak dituela.

Taula margotua da, tenplean egina 1280ko hamarkadan. Garai batean Florentziako Santa Trinitá elizan egon zen, eta hortik du izen ezagunena. 21. mendean Uffizi Galerian dago erakusgai, 14. mendeko Cimabue beraren, Duccioren eta Giottoren beste lan batzuekin.

Louvreko *Maestà* margolana, hura ere Cimabuerena, honen eredu hobetutzat hartzen da.

## Deskribapena 
Irudikapenaren aldetik, *hodegetria* mota bat da, Jesus haurra salbaziorako bide bezala seinalatzen du Mariak. Erdian dago irudi nabarmen hori. Oinarrian lau profeta ageri dira: Jeremias, Abraham, David eta Isaias harridura keinuarekin bezala. Ama Birjinaren tronuaren alde banatan, aingeruak agertzen dira plano gainjarrietan. 

Bizantziar eragina irudien hieratismoan nabarmentzen da, batez ere goiko aldean, baita hondo urreztatuaren erabileran eta arropen kolorean ere. Hodegetria izatea bera, Bizantzioko eta ekialdeko ortodoxiako irudi ikonikoa da, baina Italian zabaldu zen asko baita ere. Hala ere, margolanak sakontasuna lortzen du tronuaren formari eta aingeruen posizioari esker. Era berean, profeten aurpegiak adierazkorrak eta errealistak dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Cimabue, maestà di s. trinita, 1286-90 ca. 02.jpg|Hodegetria.
Fitxategi:Cimabue, maestà di s. trinita, 1286-90 ca. 08.jpg|Aingeruak.
Fitxategi:Cimabue, Santa Trinità Maestà, 1283–91, detail Isaiah, Uffizi.jpg|Isaias profeta.
Fitxategi:Uffizi, Sala A4 'Giotto Cimabue' a ottobre 2024 -FG7.jpg|Uffiziko gelan, 2.a ezkerretik.
Fitxategi:Cimabue - Virgin Enthroned with Angels - WGA04938.jpg|Louvreko Maestà, konparaziorako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Rey

**Jorge Rey Ladra** (Burgos, 2006ko urriaren 12a) meteorologo espainiar gaztea da, sare sozialetan eta komunikabideetan eguraldi iragarpenetan cabañuelas erabiltzeagatik ezaguna.

## Bizitza 
Jatorriz Monasterio de Rodillakoa, Jorgek ospea lortu zuen 2021eko urtarrilean Filomena ekaitzaren iragarpenarekin, kabañuelak erabiliz.

Ordutik, etengabeko presentzia izan du sare sozialetan, komunikabideekin kolaboratuz eta elkarrizketetan eta hitzaldietan parte hartuz.

2021eko abenduan, Jorge Rey Antena 3 Noticiasen agertu zen Roberto Braserorekin batera.

2023ko ekainean, Iker Jiménezek elkarrizketatu zuen Jorge Horizonten, eguraldia iragartzeko dituen metodoei buruz hitz egiteko.

## Iritziak 
Jorge kritikatu dute zientzia-erakundeek, hala nola Meteorologiako Estatu Agentziak, egiaztatu gabeko edo zientifikoak ez diren metodoetan oinarritutako iragarpenak zalantzan jarri baitute. Rubén del Campok, Meteorologiako Estatu Agentziaren bozeramaileak, txio batekin erantzun zion Jorge Reyk larunbateko *laSexta Xplica* programan eman zuen elkarrizketari, esanez "Hori ez da meteorologoekiko errespetua...".

Marc Redondo *Aruser@s*eko meteorologoak esan zuen "daukagun zientzia guztiarekin, hobe dela zientzian oinarritutako eguraldi iragarpen batean konfiantza izatea" 2021eko azaroan. Programa berean, 2024ko irailean, Alfonso Arús aurkezleak kritikatu zuen.

2023an, El Paísek ingurumen-iruzurrei buruzko albiste bat argitaratu zuen, Jorge Rey kritikatuz inurriek lehortearen amaiera iragar dezaketela ukatzeagatik, Jorgeren kabañuelak (eguraldiaren iragarpen metodoa) kritikatuz, esanez "metodo honek ikusgarritasun handia lortu duela komunikabide askok Jorge Reyri ematen dioten espazioari esker, meteorologo gisa aurkezten den 16 urteko gazte bati, noski, hala izan gabe".

2024an Zaragozako Unibertsitatean egindako ikerketa batek Jorge Reyren kasuan "aditu iturri ofizialei kontra eginez mezu faltsu bat transmititzeko erraztasuna, eta horrek nola sortzen duen arazo bat gauzak gertatzearen benetako kausa eta arrazoien hedapenerako" ikertu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itxaso Compañon Arrieta

**Itxaso Compañon Arrieta** (Lantziego, 1984) Arabako ardandegi-zain eta mahastizaina da, eta Arabako Errioxan ehun urtetik gorako mahastiak berreskuratzen egindako lanagatik da ezaguna. Gainera, Arabako Errioxako Upategien Elkarteko (ABRA) presidentea da.

## Biografia 
Lantziegon jaio zen. Lurdes Arrieta Azpiazu eta Felix Compañonen alaba, hasiera batean zinematografian trebatu zen Bartzelonan, baina bere familiak mahastizaintzan utzitako ondareari heldu zion berriro, aita 2010ean hil ondoren. Bere anaia Unairekin batera, familia-upategia ustiategi ekologiko bihurtu zuten.

### Mahastizaintzako eta ardogintzako ibilbidea 
Gorka Mauleon bikotekidearekin batera, *Compañon* *Arrieta* edo *El Mozo Wines* izenez ezagutzen den upategia zuzentzen du, Lantziegon (Arabako Errioxa). Proiektuak familia-ustiapen tradizional bat gaztetu zuen, eta bere marka propiopean botilaratzera bideratu zuen 2010etik aurrera.

Hainbat lursailetan banatutako 9 hektareatan landatzen du, 30-50 urtetik gorako *bush pruned* («edalontzia») mahastiekin, ekologikoan ziurtatuta. 2010era arte etxe handietarako ontziratu gabekoen salmentan aritzen zen (*CVNE*, *El Coto, Marqués de Riscal*); ordutik aurrera, *Herrigoia*, *Malaspiedras*, *El Cosmonauta* eta beste ardo batzuk botilaratzen dituzte.

Arabako Errioxan mahasti zaharrak, praktika ekologikoak eta artisau-elaborazioa berreskuratzen dituzten mahastizainen belaunaldi berri baten parte da. Koba ardotegia inauguratu du Lantziegon, antzinako sakonera bat zaharberrituz eta  Lantziegoko eta eskualdeko ardoak, olioak eta km0 produktuak dastatzeko gune bat sortuz.

### Ibilbide instituzionala 
Nekazaritzara aldatzea erabaki zuenetik sektorearen defentsari lotuta egon da, Arabako Nekazaritza eta Abeltzaintza Batasunaren (UAGA) parte izanik. Ardura handiko karguak bete ditu, hala nola Arabako Errioxako Upeltegien Elkartearen (ABRA) presidenteordetza eta lehendakaritza 2021etik. 

Nekazaritza-ekoizpen txikien eta familia-upategien interesak defendatzeko, Errioxako DOCaren Kontseilu Arautzailean parte hartzen du. Arabako berezitasunaren bultzatzaileetako bat izan da, izen propio batekin, eta Arabako mahastiak sortzen lagundu du.

Arabako Errioxako ardoaren krisiari aurre egiteko bozeramaile aktiboa izan da, eta prezio justuak mantentzeko, mahatsa biltzeko eta eskualdea nazio mailan sustatzeko beharra defendatu du.

## Sariak eta aitorpenak 
* 2025 *Euskadiko Landa Eremuko Emakumeen Begirada*, Euskadiko Landa Garapenerako Elkarteen Federazioak, Menekok, egindako dossierra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itxaso Compañón: "La Fuerza Detrás de El Mozo Wines" | Who is Who AMPEA, 2025.01.09
Helen Megaw

**Helen Dick Megaw** (Dublin, 1907ko ekainaren 1a - Ballycastle, 2002ko otsailaren 26a) irlandar kristalografoa izan zen, X izpien bidezko kristalografiaren garapenean lagundu zuena.Teknika hau izotz kristalak aztertzeko eta perovskitaren egitura zehazteko erabili zuen. Ferroelektrizitateari buruzko *Ferroelectricity in Crystals* liburua izan zen gai horri buruzko erreferentziako lan nagusia denbora askoan. Megaw Dublinen eta Brightonen izan zen eskolan. Belfasteko Erreginaren Unibertsitatean ikasi zuen urtebetez eta 1926an Girton Collegera (Cambridge) joan zen Natur Zientziak ikastera. 1930ean graduatu zen eta kristalografian ikerketa ikaslea izan zen J. D. Bernalen gidaritzapean.

## Lanak 
Hainbat artikulu zientifiko eta liburu argitaratu zituen, besteak beste,

* Megaw, Helen D (1957). *Ferroelectricity in crystals*. London: Methuen. OCLC 2226235
* Megaw, Helen D. (1965). *Crystallographic Book List*. Boston, MA. ISBN 978-1-4613-4620-3. OCLC 913812505
* Megaw, Helen D. (1973). *Crystal structures: a working approach*. Philadelphia: Saunders. ISBN 0-7216-6260-9. OCLC 707007
* *Historical atlas of crystallography*. J. Lima-de-Faria, Martin J. Buerger, Jenny P. Glusker, Helen D. Megaw, Paul B. Moore, Marjorie Senechal, William A. Wooster. Kristalografiaren Nazioarteko Batasunerako argitaratua Kluwer Academic Publishers-ek. 1990.  OCLC 20933210

Aztertzen ari zen kristal-egituren zenbait diagrama eman zizkion Industria Diseinuko Kontseiluari, eta hark hainbat objektu diseinatzeko erabili zituen, besteak beste, 1951ko Britainia Handiko Jaialdian erakutsitako te-joko bat.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Erresuma Batuko Antarctic Place-names Batzordeak (UK-APC) bere omenez Megaw uhartea izendatu zuen, Antartikako Bennet Uharteetako zati bat, izotzezko kristalen inguruan egindako ikerketagatik.
* 1976an, Megawek Britainia Handiko Jaialdiko oihal-laginen bilduma bat eman zion Londresko Zientzia Museoari.
* Megaw izan zen Amerikako Elkarte Mineralogikoaren *Roebling Domina* jaso zuen lehen emakumea.
* Bi *honoris causa doktoretza* lortu zituen Cambridgeko Unibertsitatean eta Belfasteko Erreginaren Unibertsitatean, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epifanio Azpilikueta Garcia

**Epifanio Azpilikueta Garcia** (Lekunberri, 1918ko apirilaren 7a - Iruñea, 1988ko martxoaren 24a), Epi bezala ezaguna, nafar langile bat izan zen, ideologia karlistakoa, 1936ko gerran matxinatu faxisten armadan soldadu soil gisa aritu zena.

## Bizitza 
Andres Azpilikueta Goñi eta Niceta Garcia El Busto estellerritarren zortzi seme-alabetako laugarrena izan zen. Aita kamineroa zuen eta ama, etxekoandrea. Aita 1928an hil zen auto istripu batean, Azpirotzen, eta Nafarroako Diputazioak kamineroen etxetik kanporatu zituen alarguna eta umezurtzak. Lekunberritik Iruñera joan ziren, Ayestaran hotelekoek antolatu zuten diru bilketan lortutako diruarekin.

Bere izena lehen aldiz egunkari batean buruko kolpe batengatik ospitalera joan zelako agertu zen 1934an, 16 urte zituela. Eta hurrengo urtean bitan agertu zen Nafarroako ziklismo txapelketako parte-hartzaile bezala.

Maria Ramos Sola Martinekin ezkondu zen, gutxi gorabehera 1942an, eta lau seme-alaba izan zituzten: Luis Mari, Tere, Guillermo eta Miguel Angel.

Epi euskalduna zen, baina nerabezarotik aurrera ez zuen euskara ia erabili.
[thumb|302x302px|Epifanio Azpilikueta (eskuinekoa) [Espainia erdialdeko mendiren batean, 1936ko udan edo 1937ko udaberri-udan.]]

## Parte-hartzea 1936ko gerran 
thumb|Epifanio Azpilikuetak Somosierrako batailan parte hartu zuen. Irudian, soldadu frankista batzuk ikus daitezke Somosierran miliziano errepublikarrak atxilotuta eramaten.
Epi Azpilikueta errekete boluntarioa izan zen 1936ko altxamendu nazional-katoliko-faxistan, uztailaren 19tik. Hau da, litekeena da gerra zibila hasi baino lehen ibili izana gerrarako prestatzen. Berehala Espainia erdialdera bidali zuten, karlisten Erregearen Tertzioarekin. Somosierra (Madril), Navafria (Segovia) eta Siguënza (Guadalajara) hartzen lagundu zuen. 1937ko abuztuan Legioan sartu zen eta urte hartako urriaren 13an hanka batean zauritu zuten metrailarekin, Huescako frontean (Aragoi). Orduan bukatu ziren bere gerrako ibilerak.

## Lana 
thumb|Epifanio Azpilikueta zenbait urtez Unzue etxeko La Cafetera gozokiak saltzen aritu zen.
1936ko gerra baino lehen bulegaria izan zen eta ondoren Nafarroan barna ibili zen gauzak saltzen; adibidez, La Cafetera markako gozokiak eta Baines patxaranak. Frantziatik kafea eta txokolatea ekartzen zituen, kontrabandoan. Gainera, ehiztaria eta arrantzalea ere izan zen, eta perretxiko biltzailea, eta mendian hartzen zituen produktuak Iruñeko jatetxeei saltzen zizkien. Azkenik, bere bizitza laboralaren azken urteetan, Imenasa enpresan lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
azpilikueta.eus/
Nirbanol

**Nirbanola** konposatu organikoa da, C11H12N2O2 formula duena, hidantoinaren deribatua. Solidoa da. Narritagarria da.

Nirbanola ezaugarri antiepilektikoak ditu eta korea tratatzeko erabili izan da.

## Sintesia 
Nirbanola sintetizatzeko uretan disolbatutako propiofenona eta amonio karbonatozko nahaste bat potasio zianuroarekin tratatzen da etanoletan errefluxuan. Erreakzioaren emaitza izotzetan hoztuz gero nirbanola % 66ko etekinarekin lortzen da hauspeakin gisa.

C6H5C(O)CH2CH3 + NH4CO3 + KCN ->[CH3CH2OH] C11H12N2O2

## Erreferentziak
Fekomagnetismo

**Fekomagnetismoa**, fekomagnetismo mediko edo fekomagnetoterapia ere deitua, esperimentu sozial baten parte gisa sortutako sasiterapia bat da. Zientzia biologikoetako bi ikasle ohik, Mariano Collantes Alegrek eta Fernando Cervera Rodriguezek, gauzatu dute, eta besteak beste, Fernando Cerverak idatzitako liburu batean xehetua dago.

Collantesek eta Cerverak urteetan zehar terapia baten sustatzaileen itxura egin zuten beren burua, edozein gaitz gorozki eta imanekin sendatu zezakeela esanez. Alternatiboaren mundua sustatzen duten azoka handietan parte hartzera iritsi ziren, hala nola Atotxako azoka esoteriko eta alternatiboan. Gainera, eskaintzak izan zituzten haien gorotzak Espainiatik kanpo ere saltzeko.

Sortzaileek liburuan kontatzen dutenez, haier helburua zen terapia alternatiboen munduan horrelako pseudoterapiak sortzeko iragazkirik ba ote dagoen argitzea. Esperimentuak nazioarteko oihartzuna lortu zuen alor eszeptikoan.
Dantroleno

**Dantrolenoa** konposatu organikoa da, C14H10N4O5 formula duena, hidantoinaren deribatua. Solido kristalinoa da. Uretan disolgaitza da. Narritagarria da.

Dantronola muskulu-errelaxatzailea eta sindrome neuroleptiko gaiztoa eta hipertermia gaiztoa tratatzeko usatzen da. Espainian *Agilus* markarekin merkaturatzen da. Frantzian *Dantrium* eta *Agilus* markarekin saltzen da. Injektatuz aplikatzen da.

## Sintesia 
Dantrolenoaren sintesia para-nitroanilinatik abiatzen da beheko eskemaren arabera.

500x500px|Dantrolene synthesis

## Albo-ondorioak 
Dantrolenoaren albo-ondorio ohikoenak logura, zorabioak, ahultasuna, ondoeza orokorra, nekea eta beherakoa dira.

## Erreferentziak
Larrede

**Larrede**, , Espainiako Samianigo udalerrian dagoen herri bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

2016an 21 biztanle zituen.

## Toki interesgarriak 
* San Pedro Larrede eliza
* Larredeko dorrea
Ernesto Figueiredo

**Ernesto de Figueiredo Cordeiro** (Tomar, 1937ko uztailaren 6a – Alcobaça, 2025eko abenduaren 13a) portugaldar futbolaria izan zen, aurrelari postuan aritzen zena.

Figueiredok 1960an hasi zuen bere ibilbidea futbol profesionalean, Sporting Clube de Portugal taldean, eta bertan jokatu zuen 1968ra arte. 1970ean erretiratu zen Vitória de Setúbal taldean bi denboraldi jokatu ondoren.

Portugalgo futbol selekzio nazionalarekin sei partida jokatu zituen 1966 eta 1969 artean. Portugalgo taldean aritu zen 1966ko Munduko Futbol Txapelketan, baina ez zuen partidarik jokatu.

## Palmaresa 
**Sporting CP**
* Portugalgo futbol liga: 1961–62, 1965–66
* Portugalgo futbol kopal: 1962–63
* Europako Futbol Errekopa: 1963–64

**Portugal**
* Munduko Futbol Txapelketa, brontzeko domina: 1966
Oliván (Huesca)

**Oliván**,  edo *Olibán*, Espainiako Biescas udalerrian dagoen herri bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

2024an 29 biztanle zituen.
Iprodiona

**Iprodiona** konposatu organikoa da, C13H13Cl2N3O3 formula duena, hidantoinaren deribatua. Solido kristalino kolorgea da. Disolbagarria ohiko disolbatzaile organikoetan. Kartzingenoa da.

## Sintesia 
Iprodiona sintesiak 3,5-dikoroanilina usatzen du lehengai gisa eta hainbat urratsetako prozedura da.

## Erabilera 
Iprodiona fungizida eta nematizida gisa usatzen da. Fungizida gisa *Botrytis cinerea*ren eta *Monilinia fructicola*ren erasoa tratatzeko baliatzen da besteak beste.

Europar Batasunean, iprodiona 2004tik aurrera baimendu zen landare-babeseko produktu gisa. Hala ere, baimena 2017ko azaroan kendu zen, Europako Elikagaien Segurtasun Agintaritzak (EFSA) substantzia aktiboaren ebaluazio berri baten ondoren.  2021ean, Produktu Kimikoen Berrikuspen Batzordeak iprodiona Rotterdamgo Hitzarmenean sartzea gomendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin Olivángo eliza

**San Martin Olivángo eliza**, , Espainiako Biescas udalerriko Oliván herrian dagoen eliza bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

1060 urte inguruan erromaniko estiloaz eraiki zen.
Herminia de Alcain

**María Manuela Herminia** edo **Herminie de Alcain Senez** (Bordele, Lapurdi, 1826ko uztailaren 11 – Paris, Frantzia, 1887ko apirilaren 19a) Jacques Offenbach konpositore alemaniarraren emazte frankoespainiarra izan zen.

## Bizitza 
### Familia 
Ama Jeanne Anaïs Celeste Senez frantziarra izan zen eta aita José María Xabier Alcain Garro merkataria, 1803. urtean Donostian jaioa. Umezurtz geratu zen 1828an Bordelen, aitak hortxe ordezkari jarduten zuen familiako enpresaren negozioan. Orduan, amarekin Parisera joan zen, eta han berriro ezkondu zen 1835. urtean Michael George Mitchell (1795-1880) armadore eta errentista ingelesarekin. 

### Ezkontza eta ondorengoak 
Herminia Parisen ezkondu zen Jacques Offenbach musikagile askenazi frantziarrarekin 1844. urteko abuztuaren 13an, baina honek erlijio mosaikoa utzi behar izan zuen eta katolikoa hartu. Bost haur izan zituzten: Marianne Celeste Berthe Offenbach (1845), Sophie Minna Blanche Offenbach (1850), Marie Léocadie Benita Joséphine Offenbach (1855), Albertine Sophie Jacqueline Offenbach (1858) eta Charles Ignace Augacques Fenbach (1862). Ez da egia Herminia jeneral karlista baten alaba zenik; aitzitik, familia liberalekoa zen, eta aipatutako karlista beste adar bat zen. Offenbach familia sarritan joaten zen Donostiara negozio kontuak zirela eta, baita Madrilera ere Frantzia-Prusia gerra zela eta (1870-1871). Bere amaren bigarren ezkontzatik hiru nebaorde izan zituen, horietako bat Robert Mitchell diplomatikoa, zeinarekin Offenbach senar-emazteek oso harreman estua izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aminal

Kimika organikoan, **aminala** edo **aminoazetala**  talde funtzional bat edo konposatu organiko mota bat da, eta bi amino talde ditu karbono-atomo berari lotuta: -C(NR2)(NR2)- non R hidrogenoa edo alkilo taldea izan daitekeen. 

Aminal ziklikoen artean imidazolidinak aipa daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hemiaminal

## Kanpo estekak
Imidazolina

Kimika organikoan, **imidazolina** bi lotura bikoitzetako bat hidrogenatzearen ondorioz imidazoletik eratorritako koposatu heteroziklikoa da. Hiru isomero ezagutzen dira, 2-imidazolina, 3-imidazolina eta 4-imidazolina. 2- eta 3-imidazolinek imina-zentro bat dute, eta 4-imidazolinak, berriz, alkeno-talde bat. Hainbat botikatan agertzen da 2-imidazolina taldea. 
none|thumb|Imidazolinaren hiru isomeroak

## Erreferentziak
Galleta gatzdun

**Galleta gatzduna** edo **galleta gazia** (ingelesez cracker) labean egindako galleta lau eta lehorra da, irinarekin egin ohi dena. Lurrintzaileak edo ongailuak, hala nola gatza, belarrak, haziak edo gazta, oreari gehitu edo gainean hautseztatu daitezke labean sartu aurretik edo ondoren. Galleta gatzdunak maiz sustatzen dira oinarrizko elikagai edo zerealak kontsumitzeko modu nutritibo eta egoki gisa.

Galleta gaziak bere kabuz jan daitezke, baina beste elikagai batzuekin ere lagun daitezke, hala nola gazta edo haragi xerrekin, fruituekin, saltsekin edo marmelada, gurina, kakahuete-gurina edo mousse bezalako krema bigunekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egin zure galleta gatzdunak
Imidazolidina

**Imidazolidina** konposatu organiko heteroziklikoa da C3H8N2 formula duena, aminalen klasekoa. Kontsidera daiteke lotura bikoitzak guztiz hidrogenatuak dituen imidazolaren deribatua dela.

Imidazolidina gutxi aztertu da, baina nitrogeno batean edo bietan ordezkatutako deribatuak ohikoagoak dira. Oro har, konposatu kolorgeak, polarrak eta basikoak dira.
none|thumb|137x137px|Imidazolidinaren ordezkatzaileen zenbaketa

## Sintesia 
Imidazolidina ordezkatuak tradizionalki 1,2-diaminen eta aldehidoen kondentsazio-erreakzio bidez prestatzen dira. Ohikoena da nitrogeno bat edo biak alkilo edo bentzilo (Bn) talde batekin ordezkatzea.

450x450px|Imidazolidine formation

## Erreferentziak
Alfonso Carriazo

**Alfonso Carriazo Rubio** (Huelva, 1972) espainiar matematikaria da, gaur egun Sevillako Unibertsitateko Matematika Fakultateko dekanoa 2018tik.

## Biografia 
Juan Carriazo Ramírezen, dermatologoaren, eta Maria Carmen Rubio Oliverren, Filosofia eta Letretan lizentziadunaren (Historia atala), semea da, eta anaia bat eta arreba bat ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Héctor Luis Mancini

**Héctor Luis Mancini Maza** (Buenos Aires, 1945 - Iruñea, 2025eko ekainaren 18a) Nafarroako Unibertsitateko matematikaria izan zen.

## Biografia 
Elektronika Teknikari gisa graduatu zen 1968n eta ondoren Elektronika Ingeniaritzako titulua lortu zuen Buenos Airesko Unibertsitatean 1978n. 1992an, Telekomunikazio Ingeniaritzako masterra lortu zuen (Espainian baliozkotzearekin). Bi urte geroago, Zientzia Fisikoetako doktoregoa lortu zuen Nafarroako Unibertsitatean. Bere ibilbide profesionala Nafarroako Unibertsitatean hasi aurretik, Argentinako Indar Armatuen Ikerketa Zientifiko eta Teknikoen Institutuan lan egin zuen (1969-1990); Argentinako Unibertsitate Teknologiko Nazionaleko irakasle atxikia (1982-1986) eta Ikerketa Zientifiko eta Teknikoen Kontseilu Nazionaleko ikertzailea izan zen. 1991n, Nafarroako Unibertsitateko Zientzien Fakultateko Carlos Pérez García irakaslea ezagutu zuen, eta hark animatu zuen Iruñera etortzera Fisika eta Matematika Aplikatuaren Saila sortzera, eta bertan irakasle, zuzendariorde eta zuzendari gisa aritu zen 1993tik 2006ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gleninagh

**Gleninagh** edo **Glaninagh**, , Irlandako mendebaldeko parrokia zibil bat da, Galway konderrian. The Burren eskualdearen ipar-mendebaldean dago, Galway badiaren hegoaldeko kostaldean.

Ballyvaughan eta Fanore herrien artea dago.

## Dorretxea 
Bertan XVI. mendean eraikitako Gleninagh gaztelua dago, L oinplanoko dorretxea.
Jacqueline Thévoz

**Jacqueline Thévoz** (Estavayer-le-Lac, 1926ko apirilaren 29a – 2021eko urtarrilaren 29a) suitzar idazle, poeta eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Thévozek zientzia politikoak ikasi zituen Lausanako Unibertsitatean, eta 1949an Follope saria irabazi zuen. Aldi berean musika eta koreografia ikasi zituen Lausana-Parisko Kontserbatorioan. Kazetari gisa hasi zuen bere ibilbidea. Koreografo eta musikagile gisa ere aritu zen. Hainbat eleberri, antzezlan, poema eta saiakera bilduma argitaratu zituen, eta hainbat idazle elkartetan parte hartu zuen, besteak beste, Vaud Kantonamenduko Idazleen Elkartean eta Société des gens de lettresen. Bere azken urteetan Frantzian bizi izan zen, Évian-les-Bains ondoko Larringes udalerrian, Suitzako mugatik gertu.

Jacqueline Thévoz 2021eko urtarrilaren 29an hil zen, 94 urte zituela.

## Lanak 
### Beste egileekin elkarlanean idatziak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro Larrede eliza (Larrede)

**San Pedro eliza**, Espainiako Samianigo udalerriko Larrede herrian dagoen eliza bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

1050 urte aldera erromaniko estiloaz eraikia izan zen.
Azido hidantoiniko

**Azido hidantoinikoa** konposatu organikoa da, C3H6N2O3 formula duena. Solidoa da. Narritagarria da.

Azido hidantoinikoa produktu naturala da eta metabolito gisa agertzen da.

## Sintesia 
Azido hidantoinikoa sintetizatzeko urea eta glizina erreakzionarazten dira alkali baten presentzian.

NN2CONH2 + NH2CH2COOH ->[NaOH]NH2CONHCH2COOH

Beste sintesibide bat glizina potasio zianatoarekin erreakzionaraztea da.

## Erabilera 
Azido hidantoinikoa tarteko produktu gisa baliatzen da sintesi organikoan.

## Erreferentziak
Matematikarien hirukoteak

**Matematikari hirukoteak** 2025etik aurrerako egoerari egiten dio erreferentzia, non Espainiako hiru matematika erakunde garrantzitsuenen presidenteak Galiziakoak diren.

Hau da, Espainiako Matematikako Errege Elkartea, Matematika Ikasleen Elkarte Nazionala eta Matematika Irakasleen Elkarteen Espainiako Federazioa, Victoria Oterok (2025eko urtarriletik), Javier Polok (2025eko uztailetik) eta Julio Rodríguez Taboadak (2022ko uztailetik) zuzenduta, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Airik-Priuhka

**Silvia Airik-Priuhka** (Tallinn, 1926ko urtarrilaren 25a – Stockholm, 2014ko otsailaren 11) estoniar itzultzaile eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Silvia Airik Tallinnen jaio zen, Oskar eta Olga Airiken familian. 1944an, Elfriede Lender nesken eskola pribatuan graduatu zen. Urte bereko udazkenean, Estoniatik Suediara ihes egin zuen. 1949an Arnold Priuhka ingeniariarekin ezkondu zen, eta harekin alaba bat izan zuen, Marika. Kontu-hartzaile gisa lan egin zuen eta ingeles eta alemaneko klaseak eman zituen. Suediako Idazle eta Itzultzaileen Batasuneko, Estoniako Idazleen Batasuneko, erakunde horretako Stockholmgo sukurtsaleko eta PEN Klubeko kide izan zen. 2004an Izar Zuriaren Ordena jaso zuen, eta 2007an Suediako Akademiaren Itzulpen Saria.

## Ibilbide profesionala 
Airik-Priuhkak itzultzaile gisa hasi zuen bere ibilbide literarioa, estonierazko poesia suedierara itzuliz. Bere lehen itzulpena, Marie Underren *Himlafjärd* poesia bilduma, 1963an argitaratu zen. 1988an, bigarren liburua eman zuen argitara, *Under Eftersken*. 1983an *Våra sånger fick vi med oss* bilduma argitaratu zuen, besteak beste, Lydia Koidula, Anna Haava, Marie Under, Marie Heiberg eta Betti Alverren poemen itzulpenak biltzen zituena. 1987an, Marie Under eta Artur Adson fundazioaren dirulaguntza jaso zuen. Suedierazko poesia ere itzuli zuen estonierara. Hainbat liburu autobiografiko idatzi zituen, non Suediako (*Est! Est! Est!*, 1980) eta Tallinngo oroitzapenak deskribatu zituen. 1983an haurrentzako liburu bat argitaratu zuen estonieraz, *Hammarbyhöjdeni Seppe* izenburupean.

## Lan hautatuak 

;Prosa
* *Est! Est! Est!* (1980)
* *Vanaisa hingeke* (1992)
* *Ilma nõela pistmata* (1997)
* *Toonela väraval* (2004)
;Poesia
* *Ma lillesideme võtsin* (1998)
;Haur literatura
* *Hammarbyhöjdeni Seppe* (1983)
;Itzulpenak
* Marie Under. *Himlafjärd* (1963)
* *Våra sånger fick vi med oss* (1983)
* Marie Under. *Eftersken* (1988)
* *Külakost* (1994)
* *Laulan oma Rootsi laulu* (2006)
* Marie Under. *En stjärna föll* (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2027ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak

**2027ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak** 2027ko ekainaren 27an, igandean, egingo dira, beranduenez, Nafarroako Foru Komunitateko 12. Parlamentua aukeratzeko. Parlamentuko 50 eserleku guztiak hautagai izango dira. Ohiko praktikak mantentzen badira, hauteskundeak 2027ko maiatzaren 23an, igandean, egingo dira, gutxienez beste zazpi autonomia erkidegotako hauteskunde foralekin eta Espainiako tokiko hauteskundeekin batera.

## Alderdiak eta hautagaiak 
Hauteskunde legeak Barne Ministerioan erregistratutako alderdi eta federazioei, hautesleen koalizioei eta taldeei hautagaien zerrendak aurkezteko aukera ematen die. Hauteskundeen aurretik koalizio bat osatzeko asmoa duten alderdi eta federazioek hauteskunde deialdiaren ondorengo hamar eguneko epean jakinarazi behar diote dagokion Hauteskunde Batzordeari, eta hautesleen taldeek, berriz, Nafarroako hautesleen % 1aren sinadura lortu behar dute, eta hautesleek ezin dute hautagai zerrenda bat baino gehiago sinatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txorien Uhartea (Gironda)

**Txorien Uhartea**, , Frantziako mendebaldeko kostaldeko Arcachongo badiaren erdian dagoen uharte bat da, Gironda departamenduan. La Teste-de-Buch udalerrian dago.

Uhartearen azalera itsasaldien arabera aldakorra da, itsasgorarekin 300 hektarea izatetik itsasbeherarekin 3.000 hektarea izatera igaroz.

## Ikus gainera 
* Arcachongo badia
James Ransone

**James Finley Ransone III** (1979ko ekainaren 2a, Baltimore, Maryland - 2025eko abenduaren 19a, Los Angeles, Kalifornia) estatubatuar telebista eta zinemako aktore bat izan zen.

Telesail hauetan antzeztu zuen, *The Wire* (2. denboraldia, Ziggy Sobotka) eta *Generation Kill* (2008, Josh Ray Person kaporala), bai eta film nabarmen hauetan ere *Sinister* (2012), *Sinister 2* (2015), *Tangerine* (2015), *It Chapter Two* (2019) eta *The Black Phone* (2021).

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Manex Lozano

**Manex Lozano Carmona** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 2007ko otsailaren 23a) Euskal Herriko futbolaria da, aurrelaria. Racing de Santander taldean jokatzen du Athleticek lagatuta.

## Biografia 
Oberenaratik 2023ko udan Athleticen harrobira batu zen. 2024/25 denboraldian 23 gol sartu zituen 33 partidutan ohorezko mailan. 2025ean Athleticekin berritu zuen bere kontratua 2029rarte 20 milioi euroko klausularekin. 

2025/26 denboraldian, baskoniarekin Bigarren Federazioan egin zuen debuta  non 14 partidutan gol bat sartu zuen. Urte honetan ere UEFA Youth League jokatu zuen Athleticekin, non 6 gol sartu zituen 6 partidutan eta Premier league international cup, non gol bat sartu zuen jokatutako partidan 

2026ko urtarrilean Racing Santanderrera joan zen lagatu gisa. Eztabaida egon zen ea salto handia zen bigarren maila berarentzat, baina hurrengo egunean Bigarren mailan egin zuen debuta talde kantabriarrarekin El Sardinero estadioan, gola sartuz ere. Hurrengo partidua kopan jokatu zuen Bartzelonaren aurka. Izan ere partidu ikaragarria egin zuen manexek pare bat gol sartuz, baina ez zuen zorterik izan eta jokoz kanpo izan ziren. Hala ere itzura ona utzi zuen eta hurrengo partiduan Las palmas aurka beste gol bat sartu zuen. Tamalez otsailaren 6an bere belauneko lotailu gurutzatua apurtu zuen eta agur esan zion denboraldiari.

## Kirol ibilbidea 
*2026ko urtarrilaren 20an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
San Joan eliza (Busa)

**San Joan Batailatzailea Busakoaren eliza**,  eta , Espainiako Biescas udalerrian dagoen eliza bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian. Larrede eta Oliván herrien arteko bidean dago, gaur egun hustua dagoen Erdi Aroko Busa parrokian, itsas mailatik 823 metroko garaieran.

1060-1070 artean Erramun Gillenek erromaniko eta mozarabe estiloaz eraikia izan zen.
Arguingo bankuaren natura erreserba

**Arguingo bankuaren natura erreserba**, , Frantziako mendebaldeko kostaldean eta Arcachongo badiaren sarbidean dagoen hondar-banku bat da, Akitania Berria eskualdeko Gironda departamenduan.

Banku honek 4.360 hektareak azalera du eta 1972az geroztik natura erreserba izendatua dago.

Pilat duna eta Ferret lurmuturraren artean hedatzen da.
Pyla-sur-Mer

**Pyla-sur-Mer**, Frantziako mendebaldeko kostaldeko Arcachongo badian dagoen bainuetxe-estazio bat da, Akitania Berria eskualdeko Gironda departamenduan.

Bizkaiko golkoan eta La Teste-de-Buch udalerrian dago, Arcachon udalerritik hurbil. Inguruan Pilat duna handia du.
Christina Nilsson

**Christina Nilsson**, sortzez **Kristina Jonasdotte**r (Vederslövs församling, Suedia, 1843ko abuztuaren 20a - Växjö, Suedia, 1921eko azaroaren 20a) soprano ospetsua izan zen. Musikako Errege Akademiako kidea, *bel cantoko* teknika bikaina zuen, bere sasoian Adelina Pattirekin lehian aritu zena.

## Bizitza 
Kristina Jonasdotter Smalanden jaioa, Jonas Nilsson eta Cajsa-Stina Månsdotter nekazarien alaba, bere ahots garapena ahalbidetu zuen aholkulari batek aurkitu zuen. 

### Lan ibilbidea 
1860. urtean Stockholmen eman zituen kontzertuak eta Parisen lau urtez ikasten egon ostean, debutean Violetta pertsonaia interpretatu zuen Giuseppe Verdiren *La traviata* lanean.

San Petersburgon, Londresko, Vienako eta New Yorkeko Covent Gardenen abestu zuen 1883an Metropolitan Opera ofizialki inauguratzeko, *Fausto* laneko Margarita pertsonaia. 1983. urtean antzerkiaren mendeurrena ospatzeko egin zen galan, Birgit Nilsson herrikideak ospakizunei amaiera eman zien, bere abesti kuttunenarekin omenduz.

Auguste Rouzaud bankari frantziarrarekin ezkondu zen, 1882an alargundu zen. Bigarren ezkontza Ángel Ramón María Vallejo Mirandarekin ezkondu zen, Casa Mirandako kondea, eta, hortaz, bere egunen amaieran "Condesa Casa Miranda" deitzen zioten.

## Herri kulturan 
Leon Tolstóiren *Ana Karenina* eleberrian eta Edith Whartonen *La edad de la inocencia* eleberrian aipatzen da bere izena. 

Gaston Lerouxen *El fantasma de la ópera* lanerako Christine Daaéren pertsonaia inspirazio iturri duela uste da.

Ez zuen grabaziorik utzi.

## Aintzatespenak 
**Christina Nilsson** ere (125293 erregistro-unitatea) deitzen zen 1885ean Aintzira Handietan hondoratu zen itsasontzia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gustaf Hilleström: *Kungl*. Musikaliska Akademien, Matrikel 1771-1971 (La Academia Real de Música 1771-1971)
* The Compelling: A Performance-Oriented Study of the Singer Christina Nilsson, Ingegerd Björklund, Gotemburgo, 2001
* *Die Goede Oude Tyd*, Anton Pieck eta Leonhard Huizinga, Zuid-Hollandsche Uitgeversmaatschappy, Amsterdam, 1980,
* Werelde van Anton Pieck-ena, Hans Vogelesang-en testua, La Rivière & Voorhoeve, Kampen, 1987
Txorien Uhartea (argipena)

**Txorien Uhartea** hau izan daiteke:

# **Txorien Uhartea**, Euskal Herriko Txingudiko badian dagoen uhartea.
# **Txorien Uhartea (Gironda)**, Frantziako Arcachongo badian dagoen uhartea.