open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alicia Ortiz

**Alicia Ortiz** **Oderigo** (Buenos Aires, Argentina, 1909 – 1984) argentinar idazlea, saiakeragilea, kazetaria eta feminista izan zen.

## Bizitza 
Gainbeheran etorritako familia argentinar ospetsu batetik zetorren. Sei haurride izan ziren, tartean Nestor Ortiz Oderigo idazle eta musikologoa.  

Letrak ikasi zituen Buenos Airesko Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultatean eta Goi Mailako Ikasketen Institutu Librean. 

Alderdi Komunistako militantea izan zen, baina 1947an hartu zuen urruntzeko erabakia.

1953an, Boliviara joan zen, 1952ko iraultza boliviarrari buruzko erreportaje bat egitera, editorea zen senarrak halaxe eskatuta, eta horrek *Amanecer en Bolivia* liburua ekarri zuen. Senarra Hernán Siles Zuazoren aholkulari gisa Bolivian lanean ari zen bitartean, hitzaldi sorta bat eman zuen unibertsitatean, eta horren ondorioz sortu zen *Dos siglo de literatura europea* eskuizkribu sorta.

## Lanak 
* *La mujer en la novela rusa.*
* *Stefan Zweig, un hombre de ayer.*
* *Sinclair Lewis, un espíritu libre frente a la sociedad norteamericana.*
* *Una visita a Europa.*
* *Por las calles de Italia.*
* *Amanecer en Bolivia* (1953).
* *Dos siglos de literatura europea*.
* *Sobre la literatura y el arte*, 1946 (*itzultzailea*).

## Bizitza pribatua 
Carlos Dujovne editorearekin ezkondu zen eta Alderdi Komunistan militatu zuen. Bikoteak bi alaba izan zituen, horietako bat Alicia Dujovne Ortiz idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alicia Ortizen lanak WorldCat-en.
Stella Corvalán

**Stella Corvalán Vega** (Talca, Txile, 1913ko azaroaren 25a – Santiago, Txile, 1994) Txileko idazlea izan zen, eta poesia landu zuen batez ere, surrealismotik hurbil zegoen jarrera estetiko bati atxikita. Besteak beste, María Elvira Piwonka, Mila Oyarzún eta Homero Arceren ondoan sartu zuten 38ko Belaunalditik gertuko idazle taldean. 1951 eta 1953 artean Madrileko "Versos con Faldas" emakume poeten tertuliako kideetako bat izan zen.

## Bizitza 
Talcako La Merced auzoan hazi zen, bigarren hezkuntza Talcako Lizeo Fiskalean (gero Nesken Lizeoa) bukatu zuen eta goikoa Santiagon, Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan.

### Idazle ibilbidea 
Urte asko eman zituen atzerrian bizitzen; Latinoamerikako eta Europako hainbat herrialdetan argitaratu eta aintzatetsi zuten, ospe handiko intelektualek prologatua, hala nola Francis de Miomandre, Pio Baroja eta Giovanni Papini, Agnes van den Brandeler neerlanderrak ilustratua (*Sinfonía del viento*, *Sinfomía de la angustia*, *La luna rota)* eta Juana de Ibarbourou uruguaitarra bezalako idazleek omendu zuten *A Stella Corvalán* izenburuko poeman. 

1951 eta 1953 artean Madrilen izandako Versos con faldas emakumezkoen literatur tertulian noizbait parte hartu zuen poeta taldean sartzen da. Talcako Udalak, 2004tik aurrera, Stella Corvalán saria ematen du urtero —ipuina eta poesia tartekatuz—.

2022ko irailaren 26an, argitaratu gabeko hainbat idazki, marrazki eta argazki aurkitu zituzten lurperatuta La Floridako komunako eskola baten lurretan, Txileko Santiagon. Talcako Unibertsitateko Ondarea Dokumentatzeko Zentroak aztertu eta kontserbatzeko ardura hartu zuen.

## Poema-bildumak 
* *Sombra en el aire*, Ateneo, Buenos Aires, 1940
* *Palabras*, Imp. Universitaria, Santiago, 1943
* *Rostros del mar*, Imp. Gaceta Comercial, Montevideo, 1947
* *Alma*, Imo. Diana, Valencia, 1948
* *Geografía azul*, Escuela Nacional de Artes Gráficas, Santiago, 1948
* *Amphion*, Imp. Gaceta Comercial, Montevideo 1949
* *Responso de mi sangre*, Artes Gráficas, Santiago, 1950
* *Sinfonía del viento*, Pío Baroja hitzaurrearekin eta Agnes van den Brandelerren ilustrazioekin (50 lamina; ed. Ínsula, Madril, 1951
* *Carnet de horizontes*, Madril 1953
* *Memoria vegetal*, Madril 1954
* *Sinfonía de la angustia*, con ilustraciones de Agnes van den BrandelerrenAgnes van den Brandelerren ilustrazioekin; Imprenta Talleres Gráfico Minerva, Madrid, 1955
* *La luna rota. Memorias de mi infancia*, Agnes van den Brandelerren ilustrazioekin; Imprenta Talleres Gráfico Minerva, Madrid, 1957
* *Humanidad*, Madrid 1957
* *10 obras*, Gráficas Sánchez, 1958. Poema bilduma hauEXek OSatzen dute: *Sombra en el aire*; *Palabras*; *Rostros del mar*; *Alma*; *Geografía azul*; *Amphion*; *Responso de mi sangre*; *Carnet de horizontes*; *Memoria vegetal*; *Humanidad*
* *Nocuentos*, ed. Librería Huemul, Buenos Aires, 1967

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2004an Talcako Udalak bere izeneko Stella Corvalán saria ematen du hasi zen urtero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodolphe Rubattel

**Rodolphe Rubattel** (Villarzel, 1896ko irailaren 4a – Pully, 1961ko urriaren 18a) suitzar kazetari eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1954an.

Zuzenbidea ikasi zuen Lausanako Unibertsitatean eta doktorego tesia egin zuen 1922an Suitzako nekazaritza lanaren erregulazioari buruz. *Helvetia* ikasleen elkarteko presidentea izan zen hainbat aldiz.

Kazetari lanetan aritu zen eta 1932an *La Revue de Lausanne* aldizkariko zuzendari izendatu zuten. Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta 1933tik 1939ra Lausanako kantonamenduko parlamentuko kide izan zen. 1944an Suitzako Estatu Kontseiluko kide hautatu zuten, eta 1948tik 1954ra Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen. Ekonomia departamentua zuzendu zuen gerra ekonomiatik irtetea lortzeko.

1954an Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen.
Mila Oyarzún

**Emilia Pintxeira Oyarzun,** ezagunagoa **Mila Oyarzún** izenez (Concepción, Txile, 1912 - Santiago, Txile, 1982ko urriaren 9a) txiletar idazlea, poeta eta giza eskubideen aldeko ekintzailea izan zen, batez ere poesia eta eleberri generoak landu zituena.1955ean sortu zen Fuego de Poesía Taldeko kide izan zen eta bertan zuzendaritza-kargu bat bete zuen hainbat idazlerekin batera, besteak beste, José Miguel Vicuña, María Silva Ossa, Carlos René Correa, Eliana Navarro, Francisca Ossandón eta Chela Reyes.

## Ibilbidea 
Hainbat alditan Idazleen Elkarteko, PEN Clubeko eta Txileko Idazleen Elkarteko zuzendari eta idazkaria izan zen, azken hau hiru alditan jarraian,gainera. “Grupo Fuego” taldeko idazkari nagusia izan zen (1957). Hitzaldiak eta errezitaldiak eman zituen Argentinako Idazleen Elkartean, Buenos Airesko Enbaxadaren eta Argentinako eta Txileko Kultur Institutuaren babesarekin. Nascimento argitaletxearen bidez (1941), Santiagoko Udalaren Poesia Saria jaso zuena. 1950eko hamarkada amaierako Txileko «poesia berria» deitutakoaren barruan kokatzen da María Monvel, Chela Reyes, Sylvia Moore, Gladys Thein, María Elvira Piwonka eta Irma Astorgarekin batera.

Txileko giza eskubideen defentsaren esparruan, 1978an Giza Eskubideen Txileko Batzordearen sortzaileetako bat izan zen, Clotario Blest sindikalistarekin eta Maximo Pacheco eta Jaime Castillo Velasco abokatuekin batera.

## Lanak 
* *Esquinas del viento* (Santiago: Nascimento, 1941).
* *Estancias de soledad* (Santiago: Ed. Tegualda, 1946).
* *Cartas a una sombra* (novela, Santiago: 1944).
* *Pausado cielo* (Santiago: Acanto, 1954).
* *Mediodía* (Santiago: Ed. Universitaria, 1958).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Elvira Piwonka

**Maria Elvira Piwonka Moreno** (Santiago, Txile, 1913ko uztailaren 10a – ibidem, 2006ko abuztuaren 5a) txiletar idazlea eta poeta izan zen. Besteak beste, Stella Corvalán, Mila Oyarzún eta Homero Arce, batera, 38ko Belaunalditik hurbil dauden idazleen talde batean sartu zuten; 1950eko hamarkadako «poesia berria» deitutakoaren barruan agertu zen María Monvel, Chela Reyes, Sylvia Moore, Gladys Thein, Mila Oyarzún eta Irma Astorgarekin batera.

## Idazle ibilbidea 
1946. urtean argitaratu zuen lehen literatur lanetako bat *Íntima* poema-liburua izan zen, Tegualda argitaletxearen bidez.

1949an Santiagoko Poesiaren Udal Saria jaso zuen, bigarren argitalpenarekin: *Llamarlo amor.*

1985ean, Norman Ilic kantautoreak musikatutako *Intima* liburuko "*La pequeña suplica*" poemak lehen saria irabazi zuen TVko Canal 13ko "*Esquinazo*" saio nagusian, "poemen musikalizazioa" izeneko lehiaketa batean.

## Lanak 
* *Íntima* (Santiago, Tegualda, 1946).
* *Llamarlo amor* (Santiago, 1949).
* *Lazo de arena* (Santiago, Grupo Fuego, 1957).
* *Selected poems* , Clark Millsek itzulia (Nueva York, Osmar, 1967).

; Antologietako agerpenak

* *Guía de la poesía erótica en Chile*.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1949an, berriz, Santiagoko Poesiaren Udal Saria jaso zuen, bigarren argitalpenarekin: *Llamarlo amor.*

* 1985ean, Norman Ilic kantautoreak musikatutako "*La pequeña suplica*" poemak lehen saria irabazi zuen TVko Canal 13ko "*Esquinazo*" saio nagusian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apaturopsis cleochares

***Apaturopsis cleochares***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Afrikan du bere jatorria.

Larbak, ziurrenik, *Obetia Tenax*ez elikatzen dira. Bere habitata baso trinkoak dira.

## Banaketa 
Ginea, Sierra Leona, Boli Kosta, Ghana, Nigeria, Kamerun, Gabon, Angola, Afrika Erdiko Errepublika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Sudan, Uganda, Kenya, Tanzania, Malawi, Zimbabwe eta Mozambike. 

## Azpiespezieak 
**Apaturopsis cleochares cleochares* (Ginea, Sierra Leona, Boli Kosta, Ghana, Nigeria, Kamerun, Gabon, Angola, Afrika Erdiko Errepublika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Sudan, Uganda, Kenyako mendebaldea, Tantzania)
**Apaturopsis cleochares schultzei* Schmidt, 1921 (Kenya, Malawi, Zimbabwe, Mozambike, Tanzania: Usambara mendiak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euripus (intsektua)

***Euripus***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia hegoaldean eta hegoekialdean du bere jatorria.

## Espezieak 
* *Euripus consimilis*
* *Euripus nyctelius*
* *Euripus robustus*

## Bibliografia 
* Hanafusa, H. 1993: "A list of butterflies from Mentawai Islands, Indonesia" (3). *Futao* 14: 8-25.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sephisa chandra

***Sephisa chandra***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Indian du bere jatorria, Sikkimen eta Assamen.

## Iruditegia 

Fitxategi:SephisaChandra199 1a.jpg
Fitxategi:SephisaChandra199 1b.jpg
Fitxategi:SephisaChandra199 1.jpg

## Bibliografia 
* Miyata, T. & H. Hanafusa, 1993: A new subspecies of *Sephisa chandra* (Moore) from Hainan Island, China (Lepidoptera: Nymphalidae). *Futao* **11**: 18-19.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kyi Aye

**Kyi Kyi Tin-Myint** (Yangon, 1929ko abenduaren 13a – New York, 2016ko abenduaren 28a), ***Kyi Aye*** () izengoitiaz ezagunagoa, birmaniar-estatubatuar idazle, itzultzaile eta medikua izan zen.

## Bizitza 
Kyi Kyi 1929ko abenduaren 13an jaio zen Yangonen, Britainiar Birmanian. U Han eta Daw Ngwai Yonen seme-alabetatik hirugarrena zen. 1948an, Birmaniak independentzia berreskuratu zuenean, Yangongo Unibertsitatean ikasten hasi zen. Hasieran medikuntza ikasi zuen, baina hirugarren ikasturtean ikasgaia aldatu zuen eta artean lizentziatu zen, ingelesezko literaturan espezializatuta. 1953an, Tin Myint bankuko langilearekin ezkondu zen. Ezkondu ondoren, Yangon Unibertsitateko Ingeles Sailean irakatsi zuen eta eten zituen mediku ikasketak jarraitu zituen.

Oso gaztetan hasi zen poemak eta ipuinak idazten. Lehen ipuina Dagon Tayak 1947an sortutako *Taya Magazine* aldizkarian argitaratu zuen. Ertain-goi klaseko pertsonaiei buruzko istorio sinesgarriak idatzi zituen. Bere estiloa zorrotza eta indartsua zen, eta argumentuak argiak eta ezagunak. Pertsonaien sentimenduei buruz idazten zuen mugarik gabe.

1971ko abenduan Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuen senarrarekin eta seme-alabekin, eta han mediku-lizentzia lortu zuen. Psikiatra egin zen, haur eta nerabeen psikiatrian espezializatuta. Estatu Batuetako eta Erresuma Batuko hainbat ospitale eta erakundetan lan egin zuen eta 2002an erretiratu zen. 2016ko abenduaren 28an hil zen leuzemia mieloide akutuaren ondorioz.

## Lanak 
### Birmanierazkoak 
### Ingelesezkoak 
* *Working Elephants (Essay), Back to Mandalay: Burmese Life, Past and Present* (1996)

### Itzulpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lun Htar Htar

**Lun Htar Htar** (; Yangon, 1971ko ekainaren 8a) myanmartar idazle eta medikua da, 300 eleberri baino gehiago idatzi dituena.

## Bizitza 
Soe Thway eta Mya Yiren alaba, Lun Htar Htar Yangonen jaio zen 1971ko ekainaren 8an.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reino Ragnar Lehto

**Reino Ragnar Lehto** (Turku, 1898ko maiatzaren 2a – Helsinki, 1966ko uztailaren 13a) finlandiar abokatu eta politikaria izan zen. Finlandiako jarduneko lehen ministroa izan zen 1963ko abenduaren 18tik 1964ko irailaren 12ra.

1901era arte bere abizena Lagerlund izan zen. 1963ko abenduan ([Ahti Karjalainen]]ek dimisioa eman ondoren jarduneko lehen ministro bihurtu zen. 1964ko irailean Johannes Virolaineni eman zion kargua. Ondoren, Uusimaa probintziako gobernadore izan zen hil zen arte.
Jenny Åkerström

**Johanna Antonia (Jenny) Åkerström-Söderström** (Lohärad, 1867ko ekainaren 7a – Stockholm, 1957ko urriaren 28a) suediar sukaldaritzako liburuen egilea eta etxeko ekonomiako irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Anton eta Maria Åkerströmen alaba, Jenny Åkerström Lohäraden jaio zen 1867ko ekainaren 7an.

Sukaldaritzaren inguruko artikuluak idatzi zituen *Bonniers veckotidning*, *Vecko-Journalen* eta *Bonniers månadstidning* aldizkarietarako. Etxeko ekonomiako eskola ospetsu bat zuzendu zuen Stockholmen, Jenny Åkerströms Husmodersskola. Eskolak ospea lortu zuen, Margarita, Marta eta Astrid printzesek han ikasi baitzuten.

1911n, Bengt Söderström (1880-1934) farmazialariarekin ezkondu zen Djursholmen. 1957ko urriaren 28an hil zen, eta Solnako Norra begravningsplatsen hilerrian lurperatu zuten.

## Lanak 
* *Recept på maizenarätter* (1910)
* *Prinsessornas kokbok : Husmanskost och helgdagsmat* (1929)
* *Mazetti kokbok : Förfriskningar, efterrätter, bakverk etc.* (1930)
* *Maizena : Recept å soppor, såser, efterrätter, bakverk etc.* (1931)
* ''Swedish smörgåsbord : 100 recipes for the famous swedish hors d'oeuvres* (1933)
* *39 utvalda recept på god mat* (1933)
* *Billig sommarmat : praktisk handbok* (1934)
* *Mera god mat : en fortsättning på Prinsessornas kokbok* (1939)
* *Prinsessornas nya kokbok'' (1948)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agnes van den Brandeler

**Agnes van den Brandeler** (Delft, Hego Holanda, Herbehereak, 1918ko urriaren 18a – Hengelo, Overijssel probintzia, Herbehereak, 2003ko martxoaren 15a) herbeheretar margolaria eta ilustratzailea izan zen.

## Bizitza 
Vrije Studion (Haga), Arte Ederren Errege Akademian (Haga), Arte Ederren Eskolan (Paris) eta Bartzelonako Arte Grafikoen Eskolan ikasi zuen. Irakasle izan zituen: Han van Dam, Demetrios Galanis, Henk Meijer eta Willem Rozendaal. Hagan, Bartzelonan, Madrilen, Grezian eta Hengelon, hil zen herrian, lan egin zuen. 

### Margolari ibilbidea 
Erretratuak eta natura hilak margotu zituen. Ilustratzailea ere izan zen, bereziki Leonard Roggeveenen lanetan, eta liburuen azalen diseinatzailea.

Pulchri Estudioko (Haga) kidea izan zen, Hagako Akuarelisten sortzaileetako eta idazkaritzako kidea, Marrazketako Artisten Herbeherear Zirkuluko kidea (Amsterdameko Stedelijk Museoan erakutsi zuen harekin, 1964an), De Zeester kolektiboko kidea eta Artista Bisualen Komunitateko kidea.

2003an hil zen 84 urte zituela. 2005eko otsailean, bere ondarearen zati bat enkantean jarri zuten Christie's izeneko enkante etxe ospetsuan, Amsterdamen. 2009an Alied Ottevangerrek eta Ileen Montijnek biografia bat eskaini zioten artistari.

## Agnes van den Brandeler saria 
Agnes van den Brandeler Fundazioak izen bereko Agnes van den Brandeler saria urtero ematen dio Herbehereetako museo bati, banakako erakusketa baterako plana aurkez dezan. 2018an sortu zen, artista gazteak sustatzeko.

## Argitalpenak 
* *Dibujos*. Madrid, (1952).
* *Exposición del grabado español contemporáneo*. Madril, (1958).
* 'Herinneringen aan Rossum. Souvenirs de Rossum', in: *De woonstede door de eeuwen heen* (1982) 53, or.&nbsp;26-41.
* (con A.H.G. Schaars) '"Het Hof", en: *Jaarboek Achterhoek en Liemers* 11 (1988), or.&nbsp;79-85.

## Aintzatespenak 
* 2018an hasi zen Agnes van den Brandeler saria ematen Herbehereetako museo bati, banakako erakusketa bat

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Stella Corvalán

## Bibliografia 
* *Charlotteren bildumak Prybram-Gladona eta beste jabetza noble eta pribatu batzuk ditu*.  Christie's Amsterdam, 2005.
* Alied Ottevanger Ileen Montijn, *Altijd heimwee* filmean. Agnes van den Brandeler, een aristocrate in de kunst. Amsterdam, 2009.

## Kanpo estekak
Alicia Dujovne Ortiz

**Alicia Dujovne Ortiz** (Buenos Aires, Argentina, 1940ko urtarrilaren 4a) argentinar kazetaria eta idazlea da.

## Bizitza 
Gurasoak Alicia Ortiz idazlea eta Carlos Dujovne editorea izan zituen. Leon Dujovne intelektualaren iloba da.

### Lan ibilbidea 
1978an Parisera joan zen *La Opinión* egunkariaren Europako berriemaile lanetan, eta horrela Parisen (Frantzia) errotu zen. 1976an eta 1977an, *Todo es Historia* aldizkarirako idatzi zuen, eta hantxe ezagutu zuen Emilio Perina, Felix Lunarekin batera bere editorea zena.

1986an John Simon Guggenheim Memorial Fundazioaren beka bat jaso zuen. 2004ko Merezimendu Diploma eta 2014ko Platinozko Connection saria jaso zituen.

Kazetari lanetan jardun zuen egunkari hauetan:

* *La Opinión* (Buenos Aires) 1978ra arte.

*Andanzas*.*Trilogia autobiográfica* lana *El agujero de la gitana, Las perlas rojas* eta *Aguardiente* liburuek osatu zuten.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexen egilea da:
; Poesia

* 1967: *Orejas invisibles para el rumor de nuestros pasos*. Buenos Aires: Omeba argitaletxe bibliografikoa.
* 1969: *Mapa del olvidado tesoro*. Buenos Aires: Kraft argitaletxea
* 1973: *Recetas, florecillas y otros contentos*. Buenos Aires: Rayuela argitaletxea

; Eleberria

* 1977: *El buzón de la esquina*. Buenos Aires: Calicanto.
* 1980: *El agujero en la tierra*. Caracas: Monte Ávila.
* 1997: *El árbol de la gitana*. Buenos Aires: Alfaguara.
* 1998: *Mireya*. Buenos Aires: Alfaguara.   
* 2003: *Anita cubierta de arena*. Buenos Aires: Aguilar.
* 2005: *Las perlas rojas*. Buenos Aires: Aguilar.
* 2009: *La muñeca rusa*. Buenos Aires: Alfaguara.
* 2011: *Un corazón tan recio*. Buenos Aires: Alfaguara.
* 2014: *La Madama*. Buenos Aires: Emecé   
* 2015: *La más agraciada*. Buenos Aires: Emecé
* 2023: *Andanzas.* *Trilogía autobiográfica*: Equidistancias.

; Biografia

* 1979: *María Elena Walsh*. Madril: Júcar.
* 1993: *Maradona soy yo*. Buenos Aires: Emecé.
* 1995: *Eva Perón.* *La biografía*. Buenos Aires: Aguilar.
* 2007: *El camarada Carlos*. Buenos Aires: Aguilar.
* 2013: *Dora Maar, prisionera de la mirada*. Mexiko/Madril: Vaso Roto argitaletxea.

; Saiakera

* 2003: *Al que se va*. Buenos Aires: Libros del Zorzal.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2004: Konex Saria, diploma merituari
* 2014: Platinozko Connection Saria

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Nora Glickman: *Oinez* Alicia Dujovne Ortizen bideak egiten dira.  Revista iberoamericana, Nr. 191 (2000), S. 381-392.
* Carolina Rocha: A partir del exilio. *Identitatearen esplorazioa Alicia Dujovne Ortizen narratiban*. *Paseko hegaztiak. Egile latinoamerikarrak erbestearen eta transkulturazioaren artean 1970-2002*. Vervuert Verlag, Frankfurt / M. 2005, ISBN 3-86527-186-3.
* Erna Pfeiffer: "Elkarrizketa Alicia Dujovne Ortizekin", in: *Hispamérica – Revista de Literatura* (Gaithersburg, MD), año XLIII, no. 128/2014, orr. 35-53. ISSN 0363-0471

## Kanpo estekak 
* Biografia Literatura.org
* "Mireya" ren kritika La Nación egunkarian
* Elkarrizketa Página *12* egunkarian
* Biografia Jakinaren Fundazioaren webgunean
Dulce (abeslaria)

**Bertha Elisa Noeggerath Cárdenas** (Matamoros, 1955eko uztailaren 29a – Mexiko Hiria, 2024ko abenduaren 25a), ***Dulce*** izengoitiaz ezagunagoa, mexikar abeslari eta aktorea izan zen.

## Bizitza 
Gaztea zela, Monterreyra (Nuevo León) joan zen psikologia ikastera. Han hasi zuen bere musika ibilbidea *Toby y sus amigos* taldearekin 1974ko irailaren 15ean. Gero, José José abeslariaren laguntzarekin, bakarkako abeslari gisa hasi zen Mexiko Hirian. Abesti berarekin, Tokioko Yamaha jaialdian interpretatzaile onenaren saria irabazi zuen.

1986an Luis Mircoli musika ekoizlearekin ezkondu zen, 1987an Romina Mircoli alaba izan zuen eta 1995ean dibortziatu zen. 

Birikako minbiziaren konplikazioengatik hil zen Mexiko Hirian, 2024ko abenduaren 25ean, 69 urte zituela.

## Diskografia 
### Diskoak 
* *La voz con alma* (1976)
* *Aquella edad* (1977)
* *Triunfadora de Mallorca* (1978)
* *Dulce* (1979)
* *Heridas* (1982)
* *Tu muñeca* (1984)
* *Lobo* (1985)
* *Salvaje* (1987)
* *Invitación al amor* (1988)
* *Castillos de cristal* (1988)
* *Ay, amor…* (1990)
* *Cosas prohibidas* (1991)
* *Testigo de una noche* (1993)
* *Homenaje a Camilo Sesto* (2006)
* *Las mujeres de Manzanero* (2008)
* *GranDiosas en Vivo* (Rocío Banquells, Karina eta María Conchita Alonsorekin batera, 2015)
* *GranDiosas en Vivo Vol. 2* (Rocío Banquells eta Manoella Torresekin batera, 2018)

### Singleak 
* *Amor en silencio* (1988)
* *Te amo* (1994)
* *Amor de leyenda* (2012)

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chela Reyes

**Maria Zulema Reyes Valledor**, ezagunagoa **Chela Reyes** izenez (Santiago, Txile, 1904 - 1988) txiletar idazlea eta poeta izan zen. 

## Idazle ibilbidea 
8 urterekin hasi zen lehen bertsoak idazten. 22 urte zituela argitaratu zuen bere lehen lana, *Inquietud* poema-liburua.

Txileko PEN Clubeko sortzaileetako bat izan zen. Luis Melendez Ortíz idazlearekin ezkondu zen.

## Lanak 
thumb|303x303px|«Otoño» *Atenea* aldizkariaren 108. zenbakian (1934) argitaratu zen.

### Poesia 
* *Inquietud* (1926)
* *Poesías* (1928)
* *Época del alma* (1937)
* *Ola nocturna* (1945)
* *Elegías* (1962)

### Ipuinak 
* *Bosque sonoro* (1952)
* *La extranjera* (1953)
* *Las cadencias secretas* (1974)

### Eleberria 
* *Puertas verdes y caminos blancos* (1939)
* *Tía Eulalia* (1951).

### Antzerkia 
* *La llama inmóvil* (1926)
* *Andacollo* (1930)

### Haur literatura 
* *Historia de una negrita blanca* (1950)
* *La pequeña historia de un pececito rojo* (1970)
* *La paloma paseadora* (1974)
* *A la ronda, ronda, del agua redonda* (1977).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1939an Concepciongo Unibertsitateko Atenea saria, *Puertas verdes y caminos blancos* eleberriagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "SOMBRAS Y ENTRESOMBRAS DE LA POESÍA CHILENA - La intuición de CHELA REYES" Pepita Taurinaren saiakera.
* Ivette Malverde Disselkoen idazleak bere eleberrien biografia eta azterketa egin du Editorial Cuartoko "Escritoras chilenas" liburuan
Fernando Díaz Alberdi

**Fernando Diaz Alberdi** (Buenos Aires, 1972ko uztailaren 2a) petrolio-ingeniaria, entrenatzailea eta Argentinako errugbi-jokalari ohia da. Nazioartekoa izan zen Pumekin, 1997tik 2000ra.

## Karrera 
Club Universitario de Buenos Airesen egin zuen debuta 18 urterekin, 1990ean. Club Pucararen aurka jokatu zuen URBA 2000 Torneoko jardunaldi batean eta lesio larria izan zuen lepaornoetan. Ohatilan atera behar izan zuen eta 2001ean erretiratu egin zen beste lesio bat izan ondoren.

## Selekzio nazionala 
Alex Wyllie zeelandaberritarrak 1997ko irailean deitu zion Pumekin Teroen aurka jokatzeko, eta bere try bakarra ezarri zien.

2000ko ekainean jokatu zuen azken partida Wallabiesen aurka. Guztira 5 partida jokatu zituen eta try bat (5 puntu) sartu zuen.

### Munduko txapelketan parte hartzea 
1999ko Galesko munduko txapelketa historikoan parte hartu zuen, eta argentinarrak txapelketako azken fasean sartu ziren lehen aldiz. Diaz Alberdik ez zuen jokatu, Roberto Grau, Omar Hasan, Mauricio Reggiardo eta Martin Scelzoren ordezko bezala eraman zutelako.

## Palmaresa 
* 1997ko Hego Amerikako Txapelketako txapelduna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andoni Gartzia

**Andoni Gartzia Urtaza** (Oñati, Gipuzkoa, 1962ko apirilaren 29an) enpresaria eta enpresa-aholkularia, eta Oñatiko alkatea 2003tik 2006ra.

## Bizitza 
Gaztetan "Milagrosa" ikastetxean aritu ondoren, Arantzazuko seminariora joan zen eta handik Foruara, batxilergoa bukatu arte. Ondoren Mondragon Unibertsitateko Oñatiko ETEO-Enpresagintza Fakultatean diplomatu zen Ekonomia eta Enpresa Zientzietan, gero Bilboko EHUko Sarriko Fakultatean lizentziatuz 1986an, udatan Cegasa enpresako tailerrean lan egiten zuela. Ondoren Bartzelonako TACTIO enpresa-estrategiaren aholkularitzako Euskal Herriko delegatu bezala aritu zen lau urtez, eta azkenik DYDES enpresa-zuzendaritza eta –kudeaketan area manager.

Mª Asun Isasi arrasatearrarekin ezkonduta, bi seme dituzte, Ander eta Iosu. Zaletasunen artean, txirrindularitza, mendia, eta Aloña Mendi Elkarteko duatloi eta triatloi taldeetan dabil. Herrigintzan bestalde, jaietako danborrada nagusiaren antolatzaile taldeko bat da.

## Politika 
Lau legegintzaldi ezberdinetan izan zen zinegotzi, eta liberatu gabeko alkate bezala hiru urte eman zituen, arrazoi profesionalengatik utzi arte, beti ere Euzko Alderdi Jeltzalean. Garai horretan landu zen “UTH - Unibertsitate eta Teknologi Hiria” proiektua, Enpresagintza Fakultatea eraikin berri batera pasatuz, eta eremu horretan ULMA taldeko ikerketa zentro bat eta bulego nagusiak eraikiz. Alkatetzan zegoela Gipuzko Buru Batzarreko partaide ere izan zen, eta bere ordezkaria Euskadi Buru Batzarreko industria sailean.

## Erreferentziak   
## Ikus Gainera 
* Oñatiko alkateak, 1447tik honakoak

## Kanpo estekak 
* Oñatiko Udala
Ennisko abadia

**Ennisko abadia** edo **Ennisko monasterioa**,  eta  edo *Ennis Friary*, Irlandako Ennis udalerrian zegoen frantziskotar ordenaren abadia baten hindakinak dira, Clare konderrian.

XIII. mendearen erdialdera, O'Brien klanaren agintaldian, eraiki zen.
Adji

**Adjaratou Sanon** (Bobo-Dioulasso, 1980 – *ibidem*, 2024ko abenduaren 24a), ***Adji*** mononimoz ezagunagoa, burkinafasoar abeslaria izan zen.

## Bizitza 
Adji Bobo-Dioulasson jaio zen 1980an. Black So Man artistaren bikotekidea izan zen eta seme bat izan zuen harekin. Black So Man 2002an hil ostean, Adji publikoaren aurrean abesten hasi zen.

2021ean, bularreko minbizia zuela iragarri zuen. Hainbat aldiz ospitalera sartu zen eta Marokora eta Tunisiara joan zen artatzera. 2022an, emakume musikarien elkarteak 12 milioi franko biltzeko kanpaina jarri zuen martxan Adjiri laguntzeko asmoz. 2023an, bularreko minbiziaz sendatu zela iragarri zuen, baina mediastinoko tumorea diagnostikatu zioten. 

2024ko urtarrilean bere azken diskoa kaleratu zuen, *Sous l’aile de la foi* izenburua zuena.

## Diskografia 
* 2004: *Burkina Mousso*
* 2005: *Fuodi*
* 2013: *Grâce à vous*
* 2018: *Il a payé cash*
* 2024: ''Sous l'aile de la foi''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilis

**Kilis** Turkiako hegoekialdean dagoen hiria da, Kilis probintzian. 93.266 biztanle zituen 2015ean. 

## Geografia 
Siriako muga 5 km hegoaldera dago eta Gaziantep hiria 60 km iparraldera. 1996ra arte, Gaziantep probintziako barruti bat izan zen, 1995eko hauteskundeen ondoren Tansu Çillerrek probintzia bihurtu zuen arte.

### Garapen demografikoa 
* 1927 = 20000
* 1970 = 45000
* 1980 = 60000
* 1990 = 84077
* 2000 = 70670
* 2007 = 77706
* 2009 = 84590
* 2015 = 93266

## Ezaugarriak 
Kilis landa-giroa duen hiri txiki bat da. Trafikoa, batez ere, motorrean dabilen jende gaztea da. Mugatik gertu dagoenez, kontrabandoak eta droga-trafikoak denbora luzez ezagunak izan dira Kilisen. Gaur egun egoera hori asko murriztu da, baina tabakoa, edari alkoholdunak eta etxetresna elektrikoak prezio merkean eros daitezke oraindik.

## Gastronomia 
thumb|250px|left|Lebeniye zopa.
Bertako gastronomia plater turkiarren eta arabiarren nahasketa da; ezaguna da bertako kebab, ogiak, baklava eta barazki beteak.

## Ondarea 
Hiriko leku nagusiak otomandar garaiko meskitak eta patioak dira, baita zurezko altzariak dituzten harrizko etxeak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Baguley

**John Baguley** (Fremantle, 1940ko ekainaren 30a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jim Bailey

**Jim Bailey** (Sydney, 1929ko uztailaren 21a - Bellingham, 2020ko martxoaren 31) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don Baird

**Don Baird** (1951ko maiatzaren 29a – Kalifornia, 2026ko otsaila) atleta izan zen. Australia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camber (Ekialdeko Sussex)

**Camber**, Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen herri bat da, Ekialdeko Sussex konderrian.

2011n 1.265 biztanle zituen.
Bishopstone (Ekialdeko Sussex)

**Bisjopstone**, Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen herri bat da, Ekialdeko Sussex konderrian.

Lewes barrutian dago.
East Dean and Friston

'''''', Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen parrokia zibil bat da, Ekialdeko Sussex konderrian. East Dean eta Friston herriek osatzen dute.

2011n 1.675 biztanle zituen.
Normans Bay

'''''', Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen arrantzale herrixka bat da, Ekialdeko Sussex konderrian.

Bexhill-on-Sea udalerriaren mendebaldean dago.
Winchelsea Beach

'''''', Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen herri bat da, Ekialdeko Sussex konderrian. Winchelsea udalerritik 2 kilometro hego-ekialdera dago.

2020ean 1.015 biztanle zituen.
Halima Ibragimova

**Halima Ibragimova** (Taxkent, 1979ko urriaren 27a – 2024ko abenduaren 7a) uzbekistandar aktore eta umorista izan zen.

## Bizitza 
Halima Ibragimova Taxkenten jaio zen 1979ko urriaren 27an. Aita Ubaydulla Ibragimov ingeniaria zuen, eta ama Munira Ibragimova etxekoandrea. Haien lau alabetako hirugarrena zen. Aktore ibilbidea hasi baino lehen, legelari izateko asmoa zuen. 16 urte zituela, aita hil zitzaion, bihotzekoak jota, eta Halimak Farhod merkatuan lan egin behar izan zuen zazpi urtez.

2019an, Oʻzbekkonsert erakundeak Ibragimovaren lizentzia kendu zuen «sare sozialetan iruzkin lizunak egiteagatik eta lizentzia-baldintzak urratzeagatik». Barkamena eskatu zuen, eta urte berean lizentzia berreskuratu zuen.

2007an, 28 urte zituela, 21 urteko Jalol Mirzayevekin ezkondu zen. Seme bat eta alaba bat izan zituzten.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ovingdean

'''''', Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen herri bat da, Ekialdeko Sussex konderrian. Brighton hiritik 3 kilometro ekialdera dago.

2011n 1.200 biztanle inguru zituen.
María Monvel

**Ercilia (Tilda) Brito Letelier**, literaturan **Maria Monvel** izenez ezaguna (Iquique,Tarapacá, Txile, 1899 – Santiago, Txile, 1936ko irailaren 25a), txiletar idazlea, poeta eta itzultzailea izan zen, XX. mendearen hasieran Latinoamerikako literatura talentuetako bat.

## Idazle ibilbidea 
Bere lehen poemak probintziako aldizkarietan eta folletinetan agertu ziren. 1917an bere benetako izenarekin Selva Lírica txiletar poesia bilduma ospetsuan antologatu zen. Santiagon, nerabezaroaren ostean etxez aldatu zen lekuan, *Para todos* izeneko aldizkaria zuzendu zuen, Zig-Zag argitaletxeak argitaratua. Armando Donoso literatur kritikari eta kazetariarekin ezkondu zen. Bikoteak izen bereko semea izan zuen. 

Johann Wolfgang von Goethe eta William Shakespeareren sonetoak itzuli zituen: horietako 16 *Últimos poemas* (1937) lanean sartu ziren. Hil ondoren bere senarrak argitaratutako liburu horri buruz honako hau idatzi zuen Eduardo Barriosek: "Gaixorik zegoen poetisa bertso hauek idatzi zituenean, ziurrenik. Guztietan dago bere buruari begiratu eta berrikuste bat […] Gero, gauza guztietan baieztatzen da arimaren ilunabarra, alde egiteko prest. Formetan, klasikotasunerako itzulera bat dago, soiltasunean eta esanahiaren melodian irauteko desira xumea. Poetisa gizon iraunkor handiei ere eman zitzaien, Shakespeare eta Goetheri: betiereko lerroan itzuli ditu, orain gauza guztiak interesatzen zaizkio".Gabriela Mistralek, berataz eta bere obraz ari zela, zera esan zuen: "Txileko poetisarik onena, baina hori baino gehiago: Amerikako poeta handienetako bat, Alfonsina Storniren izaeraren aberastasunetik eta Joana Ibarbourouren berezkotasunetik hurbil dagoena".Europan eta Amerikan ibili zen. 37 urte zituela hil zen, gaixotasun luze baten ostean.

## Lanak 
* *Remansos del ensueño*, Imprenta Universitaria, 1918.
* *Fue sí*, Nascimento, Santiago, 1922.
* *El marido gringo*, Sociedad Boletín Comercial Salas & Cia., Santiago, 1926.
* *Poetisas de América*, Nascimento, Santiago, 1929.
* *Sus mejores poemas*, autoreak berak presttautako antologia, Nascimento, Santiago, 1934.
* *Últimos poemas*, Nascimento, Santiago, 1937.

## Iruditegia 

Fitxategi:Monvel, Maria 01.jpg|María Monvel, 1918
Fitxategi:Escritores chilenos de pequeñines.jpg|Txiletar idazleak txikitan, María Monvel 9 urterekin (goian, eskuinean), 1927 
Fitxategi: Maria Monvel, 9 urte (cropped).jpg|María Monvel 9 urterekin
Fitxategi:María Monvel - fue así.jpg|María Monvelen *Fue así* liburua, 1922
Fitxategi:Maria Monvel-El marido gringo (1926).jpg|*El marido Gringo* liburuaren azala, 1926
Fitxategi:María Monvel Sus mejores poemas (1934).jpg|María Monvelen *Sus mejores poemas* liburua, 1934

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maria Monvelen poemak
* Txileko poetak: María Monvel video de Biblioteca Regional Gabriela Mistral.
* Maria Monvelek Miguel de Unamunori idatzitako gutuna.
* Gabriela Mistralen gutuna Maria Monvel eta Armando Donosorentzat.
Adelino da Palma Carlos

**Adelino da Palma Carlos** (Faro, 1905eko martxoaren 3a – Lisboa, 1992ko urriaren 25a) portugaldar abokatu eta politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1974ko maiatzetik uztailera.

Gaztetatik Estado Novo estatu faxistaren aurkaria izan zen. 1951tik 1956ra Portugalgo abokatuen presidentea izan zen eta ideologia liberala zuen. António de Spínola presidenteak lehen ministro izendatu zuen Krabelinen Iraultzaren garaipenaren ondoren.

1974ko maiatzetik uztailera bitarteko behin-behineko gobernua zuzendu zuen, hainbat ideologiatako ministroz osatua. Zentro-ezkerreko politikariak, sozialistak, komunistak eta Indar Armatuen Mugimenduko ofizialak zeuden. Desadostasun ideologikoak eta hauteskundeak aurreratzeak gobernuaren erorketa eragin zuten.
Plagionotus arcuatus

***Plagionotus arcuatus*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian, Ekialde Hurbilean eta Afrika iparraldean zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Batesiar mimetismoaren adibide garbia da, kakalardoa den arren liztorraren antza hartzen baitu, eta harrapariengandik ihes egiteko denbora izaten du. *Plagionotus detritus* espeziearen antzekoa da, baina hark elitroen amaieran banda hori zabalagoak ditu. 

Tamaina ertaineko kakalardoa da, 8-20 mm artean neurtzen du. Kolore beltza du eta elitroetan lerro hori finak ditu, bai eta pronoto eta buruan ere. Hankak eta antenak horiak dira.
  
## Bizi zikloa 
Helduk maiatza eta uztaila artean ikusten dira loreetan pausaturik. Emeak haritza enborreko azalaren azpian jartzen ditu arrautzak. Handik jaiotzen diren beldarrek enborrean galeriak egiten dituzte eta aurrera joan ahala zerrautsez betetzen dituzte zuloak. Udaberrian kako itxurako zuloa egiten dute eta pupa eratzen dute bertan. Helduak jaiotzen denean kanporanzko zuloa egin beharra dauka.

## Iruditegia 

Irudi:Plagionotus arcuatus MDj3.jpg
Irudi:Plagionotus arcuatus side.JPG
Irudi:Plagionotus arcuatus2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Silva Ossa

**María Luisa Silva Ossa** (San Fernando, Txile, 1918ko abuztuaren 15a – Santiago, Txile, 2009ko irailaren 28a) txiletar idazle eta poeta izan zen, batez ere poesiaren eta ipuinaren literatura-generoak landu zituena.

## Bizitza 
Familiakoak ditu aitona Jose Santos Ossa izan zen, meatzaria, esploratzailea eta enpresaburu arrakastatsua, eta Txileko gatz industriako bankaria, zeinari antofagasta herrixka sortzea egozten dioten; neba Coré (Mario Silva Ossa) marrazkilari eta ilustratzailea eta *Peneca* astekariaren editorea izan zen izeba Elvira Santa Cruz Ossa idazlea. Haurtzaroa San Bernardon bizi izan zuen, eta hantxe sortu zituen bere lehen idazkiak. 

### Idazle ibilbidea 
Carlos René Correa idazlearekin ezkondu zen eta 1941ean *Cuento y canción* izeneko lehen literatur lana argitaratu zuen bikoteak. Hurrengo urtean bere lehen bakarkako lana kaleratu zuen, *De la tierra y el aire* izenburuarekin. 1965ean Gazte Libururako Nazioarteko Erakundearen Txileko sailak saritu zuen *El hombre cabeza de nieve* argitaratu zuen.

1955ean sortua zen Fuego de Poesía taldeko kidea izan zen, beste idazle batzuekin batera, hala nola, José Miguel Vicuña, Mila Oyarzún, Carlos René Correa, Eliana Navarro, Francisca Ossandón eta Chela Reyes. Jose Vargas Badilla idazlearen iritziz, María Silva Ossa «lirismo araztuko, hizkuntzaren garbitasuneko eta sentsibilitate handiko poeta» izan zen.

## Lanak 
* *Cuento y canción,* Carlos René Correarekin (1941).
* *De la tierra y el aire* (1942).
* *En la posada del sueño* (Santiago: Club de Lectores, 1948).
* *El hombre cabeza de nieve* (1965).
* *Las aventuras de tres pelos* (Santiago: Lord Cochrane argitaletxea, 1975).
* *La ciudad y los signos* (Santiago: Grupo Fuego de la Poesía, 1978).
* *Perejil Piedra* (Santiago: Cochrane, 1974, 1987).
* *Cuatro voces* (poemak, Santiago: Los Autores, 1988).
* *Las calzas del brujo* (Santiago: Universitaria, 1993, 1997, 2007).
* *Del origen* (Santiago: Eds. Zona Azul, 1995, 1996).
* *Cuatro duendes, un genio y otras historias* (Santiago, Andrés Bello argitaletxea, 2005, 2008).
* *Cuentos de hadas y hechiceros* (Santiago, Andrés Bello argitaletxea, 1999, 2001, 2003, 2005, 2010).
* *El Perro virtual y otros cuentos* (Santiago: Zig-Zag, 2007, 2011).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1965ean Gazte Libururako Nazioarteko Erakundearen Txileko sailak saritu zuen *El hombre cabeza de nieve* argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mimathyma ambica

***Mimathyma ambica***  lepidoptera genero bat da, Nymphalidae familiakoa. Asia ekialdean du bere jatorria.

## Hedapena 
Asia ekialdeko herrialde desberdinetan aurkitzen da: India, Pakistan, Bhutan, Myanmar, Thailandia, Vietnam eta Sumatra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carex hostiana

***Carex hostiana*** ihiaren antzeko belar landarea da, *Carex* generoan dagoena. Europako eta Kanadako larreetan eta mendialdeko hezegunetan aukitzen da, baita Euskal Herrian ere.

## Taxonomia 
Augustin Candolle suitzar botanikariak deskribatu zuen zentziarako

Ez da ezagutzen *Carex* generoaren izenaren jatorria. Espeziearen *hostiana*  izenak Nicolaus Thomas Host (1761–1834) botanikari austriarrari egiten dio omenaldia.

*Carex hornschuchiana* Hoppe sinonimoa da.

## Deskribapena 
230px|thumb|Ilustrazio botanikoa.
Landare soroplitsua da, errizoma duena, korapiloen arteko luzera desberdinekin. 20-50 cm altuerako zurtoin lisoak ateratzen ditu, trigonoak direnak.

Hosto estuak eta luzeak ditu. 2-5 mm-ko zabalera dute eta zurtoinak baino laburragoak dira. Lauak izan ohi dira edota batzuetan gila leun bat dute, eta puntadunak dira. Kolore berde bizikoak dira.. Buru emeak bikoteka edo hirukoteka agertzen dire eta borobiltsuagoak dira, 8-20x4-6 mm

## Ugalketa eta bizi zikloa 
Maiatzean eta ekainean izaten du loraldia. Haziak ez dira asko aldentzen landarea dagoen tokitik.

## Mehatxuak 
Europan nahiko zabaldurik badago ere Iberiar penintsulan oso urria da, iparraldean soilik azaltzen da; Lugon, Ourensen, Kantabrian, Burgosen, Sorian eta Euskal Herriari dagokionez Nafarroan (lau hezegune zehatzetan, Jauregiaroztegi, Belate, Arxuri eta Eito). Populazio isolatuak eta txikiak izateagatik sailkatu da "kaltebera" gisa Nafarroan bezala EAEn.

## Iruditegia 

Irudi:Carex hostiana kz04.jpg|Infloreszentzia arra.
Irudi:Carex hostiana inflorescens (4).jpg|Infloreszentzia emea
Irudi:Carex hostiana sl18.jpg|Zurtoina.
Irudi:Carex hostiana sl27.jpg|Errizoma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erik II.a Norvegiakoa

**Erik Magnusson** (1268 — Bergen, 1299ko uztailaren 15a) Norvegiako erregea izan zen 1280tik hil zen arte.

Magnus VI.a erregearen eta Ingeborg Eriksdatterren semea izan zen. 1280an koroatu zuten errege, aita hil zenean. Bere egoitza nagusia Bergenen kokatu zen. Haakon VI.a anaiak menpeko agintea izan zuen Norvegiako hego-mendebaldean.

Erik Margarita Eskoziakoarekin ezkondu zen. Magarita erditu ondoren hil zen erregina. Heriotza honek Eskoziako Independentzia Gerren hasiera eragin zuen. Geroago, Roberto I.aren arreba Isabel Brucerekin ezkondu zen.

1289 eta 1295 artean Danimarkaren aurkako gerra bat borrokatu zuen bere amaren herentzia erreklamatzean. Danimarkako baroi talde batekin aliatu zen eta Elsinor erre eta Kopenhage mehatxatu zuen.

Semerik gabe hil zen eta Haakon anaia izan zuen oinordeko.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Vila Nova de São Pedroko kastroa

**Vila Nova de São Pedroko kastroa** () Portugalgo Azambuja udalerrian dagoen Kalkolitoko arkeologia aztarnategia da. 1971n monumentu izendatua, izen bereko kultura arkeologikoari izena eman zion.

100 metro inguruko altitudeko ordoki batean dago, ikuspen bikainarekin, eta defentsa natural bat eratzen du, han ezarri ziren populazioentzat erakargarrietako bat izango litzatekeena.

Almoster ibaiaren ibilbidetik gertu dago (Maior ibaiaren adarra eta Tajoren ibaiadar hau), herriko biztanleen komunikabide nagusia izango zena.

## Periodizazioa 
Bi aldi bereizten dira:

* Vila Nova I: etapa honetan guztian eta hurrengoaren hasieran Los Millaresko kulturari oso lotuta agertzen da. Iparraldeko Afrikarekiko merkataritza edo trukea (bolia, ostruka-arrautza oskolak), duela mende batzuetatik existitzen dena, garai honetan jarraitu zuen.
* Vila Nova II: kanpai-formako ontzia du ezaugarri. Aldiaren amaieran, Espainiako hego-ekialdean kultura argarikoak Los Millaresko taldeak ordezten zituzten bitartean, Tajoko herrixkak gainbehera motel batean sartu ziren. Haiek brontzearen teknika erabili zuten bitartean, hauek Kalkolitoan geldirik egon ziren Brontze Atlantikoan integratutako zeramika leunduaren kulturan desegin ziren arte.

Hala ere, hiru aukera kronologiko ere bereizi dira:
* Hasierakoa edo maluta kanelatuena, K.a. 2700-2300 artekoa.
* Dekorazio hostokara duen zeramikazkoa edo ertaina, K.a. 2300-2000 bitartean.
* Amaiera edo kanpai-formakoa, K.a. 1500 arte

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agnès Ntamabyaliro Rutagwera

**Agnès Ntamabyaliro Rutagwera** (Kibuye, 1937) ruandar politikari ohia da. Nahiz eta tutsi-hutu jatorri mistokoa izan, Ruandako genozidioaren eragileetako bat izan zen. Genozidioari aurre egin zion Jean-Baptiste Habyalimana politikari tutsiaren hilketa antolatu izana leporatu zioten.

## Bizitza 
Ntamabyariro 1937an jaio zen aita hutu eta ama tutsiarengandik. 1994an, Ruandako behin-behineko gobernuko Justizia ministroa izan zen. Geroago Kigaliko espetxe batean aurkitu zuten. Hamarkada bat itxaron behar izan zuen epaitua izan aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizaphan Ntakirutimana

**Elizaphan Ntakirutimana** (Kibuye, Ruanda, 1924 – Arusha, Tanzania, 2007ko urtarrilaren 22a) Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentistako artzain ruandarra izan zen, Ruandako genozidioan parte hartu izanagatik kondenatu zuten lehen elizgizona.

1996ko irailaren 29an atxilotu zuten lehen aldiz Texasen. Ondoren, aske utzi eta berriro atxilotu eta Arushako espetxera eraman zuten 2000ko martxoaren 24an.

2003ko otsailean, Ruandarako Nazioarteko Zigor Auzitegiak erruduntzat jo zituen Ntakirutimana eta bere seme Gérard, Ruandara itzuli aurretik AEBetan graduondoko ikasketak egin zituen medikua, 1994ko Ruandako genozidioan parte hartzeagatik eta gizadiaren aurkako krimenengatik. Auzitegiak frogatutzat jo zuen erasotzaile armatuak Mugonero konplexura eraman zituztela eta han ehunka tutsi errefuxiatu hil zituztela. 10 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten Ntakirutimanari. Lekukoen kontakizunen arabera epaitu zuten. Hainbat epai baliogabetu zituzten, baina zigorra ez zen aldatu. 2006ko abenduaren 6an aske utzi zuten, 10 urte espetxean eman ostean, eta hurrengo hilabetean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henriette Morvan

**Enriqueta Petitpas Cotton** —**Henriette Morvan** edo **Damita Duende** izenez ezagunagoa (Santiago, Txile, 1900 – ibidem, 1999ko ekainaren 11) txiletar kazetari, idazle eta editorea izan zen, haur eta gazte literaturaren generoari atxikia, eta genero horrekin lotutako kontakizunak idatzi eta bildu zituen.

## Literatur ibilbidea 
1930eko hamarkadatik aurrera, Txileko haur-literaturak garrantzia hartu zuen literaturaren esparruan; testuinguru horretan, Damita Duente (Henriette Morvan) haur-literaturaren aitzindari nagusietako bat izan zen, *Doce cuentos de príncipes y reyes* eta *Doce cuentos de hadas* argitalpenekin, biak 1938koak. 1930eko hamarkadaren amaieran, zenbait kolaborazio egiten hasi zen Zig-Zag aldizkarian, *Damita Duente* —hortik zetorkion ezizena— izeneko bilduma baten barruan, non kondaira eta alegia bilduma bat sartu baitzituen.

Hainbat aldizkari argitaratu zituen, besteak beste, *Campeón* (1937) eta *El Cabrito* (1945); gainera, hainbat argitalpenetan kolaboratu zuen Ameriketako Estatu Batuetan, Mexikon eta Kuban.

## Lanak 
* *Manual de cocina* (1938).
* *Sume:* (Leyenda brasileña) *(1939).*
* *El héroe de Lepanto* (1948, ensayo).
* *Boomerang* (1957, nobela).
* *La Cenicienta: cuento de Grimm* (Bertsio propioa,  Zig-Zag argitaletxea, 1943).
* *Cuentos para ti, Nena* (Zig-Zag argitaletxea, 1941).
* *El mago de Oz: versión autorizada y basada en la película de la Metro -Goldwyn- Mayer* (Zig-Zag argitaletxea, 1940).
* *El libro de las doce leyendas* (Zig-Zag argitaletxea, 1940).
* *Cuentos infantiles en verso* (Zig-Zag argitaletxea, 1939).
* *Los doce milagros* (Zig-Zag argitaletxea, 1939).
* *El milagro de los ojos* ( Zig-Zag argitaletxea, 1938).
* *Blanca nieves y los siete enanitos* (versión cinesca; Zig-Zag argitaletxea, 1938).
* *El libro de las doce leyendas* (Zig-Zag argitaletxea, 1937).

; Seriea Hamabi ipuin

* *Doce cuentos de príncipes y reyes/ Printze eta erregeen hamabi ipuin* (Zig-Zag argitaletxea, 1938).
* *Doce cuentos de hadas/ Maitagarrien hamabi ipuin* (1938).
* *Doce Cuentos de Gigantes y enano/ Erraldoi eta ipotxen Hamabi Ipuin* (Zig-Zag argitaletxea, 1939).
* *Doce cuentos de Navidad/ Gabonetako hamabi ipuin* (Zig-Zag argitaletxea, 1939).
* *Doce Cuentos de encantamiento/* Sorginkeriazko *hamabi* ipuin (Zig-Zag argitaletxea, 1939).
* *Doce Cuentos de la abuela/ Amonaren hamabi ipuin* (Zig-Zag argitaletxea, 1938).
* *Doce cuentos de oro y plata/ Urrezko eta zilarrezko hamabi ipuin* (Zig-Zag argitaletxea, 1938).
* *Doce Cuentos del mar/ Itsasoko hamabi ipuin* (Zig-Zag argitaletxea, 1938).
* *Doce Cuentos de animales/ Hamabi Animalien ipuinak* (Zig-Zag argitaletxea, 1940).
* *Doce Cuentos de juguetes/* Jostailuen *hamabi* ipuin (Zig-Zag argitaletxea, 1943).
* *Doce Cuentos de juguetes/ Doce cuentos de recreo y deportes/* Hamabi *jolas eta* kirol ipuin (Zig-Zag argitaletxea, 1944).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak