May Sarton

**Eleanore Marie Sarton** (Wondelgem, 1912ko maiatzaren 3a - York, 1995eko uztailaren 16a) estatubatuar poeta, eleberrigile eta memorialista izan zen. Jatorri belgikarreko estatubatuarra, AEBetako literaturan giltzarri den figura garaikidea, baita 'poeten poeta' ere; gainera, literatur kritikari eta feministek miresten dute, genero, sexualitate eta unibertsaltasun gaiak jorratzen dituzten lanengatik.

## Biografia 
Sarton Wondelgemen jaio zen, Belgikan (gaur egun Gante hiriaren zati bat da), eta Mabel Eleanor Elwes artista ingelesaren eta George Sarton zientziaren historialariaren alaba bakarra zen. 1914an haren familiak Ipswichera (Ingalaterra) ihes egin zuen, Francisco Fernando Austriakoa artxidukea erail ondoren Alemaniako tropek Belgika inbaditu zutenean; izan ere, Sartonen amaren aldeko amona hantxe bizi zen. 

Handik urtebetera, Bostonera joan ziren bizitzera, eta han aita Harvardeko Unibertsitatean hasi zen lanean. Nerabezaroaren amaieran hasi zen Sarton antzerki eskolak jasotzen, eta nerabezaroan jarraitu zuen poesia idazten. Cambridge-ko unibertsitatera joan zen, eta Cambridge High and Latin School-en graduatu zen 1929an. Sartonek beka bat irabazi zuen Vassar Collegera joateko, baina antzerkiak erakarri zuen Eva Le Gallienne aktorea *The Cradle Song* antzezlanean ikusi ondoren. New Yorkeko Le Gallienne-ko Civic Repertory Theatre-ra batu behar zuela sentitu zuen, eta urtebete eman zuen aprendiz lanetan. Hala ere, poesia idazten jarraitu zuen. Hamazazpi urte zituenean, soneto sorta bat argitaratu zuen 1930eko abenduan, eta horietako batzuk *Encounter in* *April* (1937) izenburuko bere lehen liburukian agertu ziren.

Hemeretzi urte zituenean, Sartonek Europara bidaiatu zuen 1931n, eta Parisen bizi izan zen urtebetez. Garai hartan, literatura eta kultura munduko hainbat pertsona ospetsu ezagutu zituen, hala nola Virginia Woolf, Elizabeth Bowen, Julian Huxley eta Juliette Huxley, Lugné-Pöe, Théâtre de l'Oeuvre, Basil de Sélincourt eta SS Koteliurt. Sartonek harremanak izan zituen Huxleytarrekin. Inguru eta testuinguru horretan argitaratu zuen bere lehen eleberria, *The* *Second Hound* (1938).

1945ean Santa Fe-n, Mexiko Berrian, Judith "Judy" Matlack ezagutu zuen (1898ko irailaren 9tik 1982ko abenduaren 22ra), hurrengo hamahiru urteetan bere kide bihurtu zena. 1956an banandu ziren, Sartonen aita hil eta Sarton Nelsonera (New Hampshire) bizitzera joan zenean. *Honey in the Hive* (1988) bien arteko harremanari buruzkoa da. *At Seventy* memoria liburuan, Sartonek hausnartzen zuen Judyk bere bizitzan zuen garrantziaz, eta haren formazioak unitarismo unibersalistan nolako eragina izan zuen beregan. Arte eta Zientzien Estatu Batuetako Akademiako kide hautatu zuten 1958an.

Geroago, Sarton Yorkera bizitzera joan zen, Mainen. 1990ean, garun-isuria izan zuen, eta horrek aldi baterako ahuldu zion idazteko gaitasuna. Idaztea zaila zenez, grabagailu bat erabiltzen hasi zen, eta hortik sortu zen bere eguneroa *Endgame: A Journal of the Seventy-Ninth Year* (1992), kasete batetik grabatu eta transkribatu zena. Zailtasun fisikoak izan arren, berak beti mantendu zuen bere independentzia sena. *Endgame-*ren ondoren *Encore: A Journal of the Eightieth Year* argitaratu zuen (1993). *Encore* Sartonen bizitzaren ospakizuna da, zahartzaroaren mugekin edo gabe. Levinson Poesia Saria irabazi zuen 1993an. Sartonen azken liburuak, *Coming Into Eighty* (1995), bere heriotzaren ondoren argitaratua, 1993ko uztailetik 1994ko abuztura arteko urtea hartzen du. Zahartzarora iristeko esperientziarekin borrokan ari zen bitartean, Sartonek bizitzeagatik eskerrona erakutsi zuen *Coming Into Eighty-n*, eta baita *Encore*-n ere. Bularreko minbiziak jota hil zen 1995eko uztailaren 16an eta New Hampshireko Nelson hilerrian lurperatuta dago.

## Lanak eta gaiak 
Hil zenean, May Sartonek 53 liburu zituen idatziak, tartean 19 eleberri, 17 poesia liburu, 15 ez-fikziozko lan, haurrentzako 2 liburu, antzezlan bat eta hainbat gidoi. *The Poetry Foundationen* arabera, kritikariek definitu bezala Sartonen estiloa "lasaia, kultua eta urbanoa" da. Bere lan gehienetan, Sartonek lente kontziente bat mantentzen du ikuspuntu politikotik, baina May Sartonen lan onena eta ahaztezinena bere eguneroko eta memorietan datza, bereziki *Plant Dreaming Deep* (Nelsonen bizitako hasierako urteetakoa, ca. 1958-68), *Journal of a Solitude* (1972-1973, sarritan hoberentzat jotzen dena), *The House by the Sea* (1974-1976), *Recovering* (1978-1979) eta *At Seventy* (1982-1983). Bizitza bakartiaren kontakizun hauskor, zatigarri eta zintzo hauetan, hainbat gai jorratzen ditu, hala nola zahartzea, isolamendua, bakardadea, adiskidetasuna, maitasuna eta harremanak, lesbianismoa, zalantza, arrakasta eta porrota, inbidia, bizitzako plazer sinpleengatiko esker ona, naturarenganako maitasuna (loreena, batez ere), urtaro aldakorrenak, espiritualtasunarenak, eta, are garrantzitsuagoa dena, sormenari lotutako bizitza baten etengabeko borrokenak. Sartonen azken argitalpenak ez dira kalitate berekoak; izan ere, diktaketaren bidez idazten jarraitu nahi izan zuen, osasun-arazoak izan arren. 

Bere lehen lanetako askok, *Encounter in* *April* izenekoak adibidez, emakumeen irudi erotiko biziak dituzten arren, May Sartonek egunerokoetan sarri azpimarratu zuen ez zuela bere burua idazle lesbiana gisa ikusten "Nire lanetako bizitzaren ikuspegia ez da gizateriaren segmentu batera mugatzen... eta ez du zerikusi handirik joera sexualarekin ". Aitzitik, maitasunaren adierazpen zabal bat jorratu nahi zuen. *Mrs*. *Stevens hears the Mermaids Singing* 1965ean argitaratu zuenean, beldur zen lesbianismoari buruz modu irekian idazteak bere lanek aldez aurretik onartutako balioa gutxitzea ekarriko zuela. "Homosexualitatearekiko beldurra hain da handia, ezen oso ausarta izan baitzen *Mrs*. *Stevens hears the Mermaids Singing* idaztea ", idatzi zuen *Journal of a Solitude* -n ", maniako sexuala, mozkorra, drogazalea edo edozein modutan higuingarria ez den emakume homosexual bati buruzko eleberri bat idazteko, deitoragarria eta desatsegina ez den homosexual bat erretratatzeko, sentimentalismorik gabea. Liburua argitaratu ondoren, Sartonen lan asko unibertsitateetako emakume ikasketetako klaseetan ikasten hasi ziren, feministek zein lesbianek berdin hartu zituztelarik. Hala ere, Sartonen lana ez da soilik 'literatura lesbiko' gisa sailkatu behar, bere lanek gizakiarekin zerikusia duten arazo asko garatzen baitituzte, hala nola, maitasuna, bakardadea, zahartzea, natura, zalantzak, etab., gizon zein emakumeentzat ohikoak direnak. 

Margot Peters-en (1998) biografia polemikoak May Sarton pertsona konplexua zela erakustera eman zuen, eta askotan sufritu egiten zuela bere harremanetan. Susan Sharman-ek Sarton-en gutunen edizio hautatua argitaratu zuen 1997an eta Sarton-en dokumentu asko New Yorkeko Liburutegi Publikoan daude.

## Bibliografia 
### Poesia 
* *Encounter in* April (1937)
* *Inner Landscape* (1939)
* *The Lion and the Rose* (1948)
* *The Land of Silence* (1953)
* *In Time Like Air* (1958)
* Cloud, Stone, Sun, Vine (1961)
* *A Private Mythology* (1966)
* *As Does New Hampshire* (1967)
* *A Grain of Mustard Seed* (1971)
* A *Durable* Fire (1972)
* Collected Poems, 1930-1973 (1974)
* *Selected Poems of May Sarton* (Serena Sue Hilsinger and Lois Brynesek argitaratua) (1978)
* *Halfway to Silence* (1980)
* *Letters from* Maine (1984)
* Collected Poems, 1930-1993 (1993)
* *Coming Into Eighty* (1994) Winner of the Levinson Prize
* From May Sarton's Well: Writings of May Sarton (edited by Edith Royce Schade) (1999)

### Ez-fikzioa 
* I Knew a Phoenix: Sketches for an Autobiography (1959)
* *Plant Dreaming Deep* (1968)
* *Journal of a Solitude* (1973)
* *A World of Light* (1976)
* *The House by the Sea* (1977)
* Recovering: A Journal (1980)
* *Writings on* Writing (1980)
* May Sarton: A Self-Portrait (1982)
* At Seventy: A Journal (1984)
* *After the Stroke* (1988)
* Endgame: A Journal of the Seventy-Ninth Year (1992)
* Encore: A Journal of the Eightieth Year (1993)
* *At* Eighty Two (1996 

### Eleberriak 
* *The Single Hound* (1938)
* *The Bridge of Years* (1946)
* *The Return of Corporal Greene* (1946)
* *Shadow of a Man* (1950)
* *A Shower of Summer Days* (1952)
* *Faithful are the Wounds* (1955)
* *The Birth of a Grandfather* (1957)
* *The Fur Person* (1957)
* *The Small Room* (1961)
* *Joanna and Ulysses* (1963)
* *Mrs. Stevens Hears the Mermaids Singing* (1965)
* *Miss Pickthorn and Mr. Hare* (1966)
* *The Poet and the Donkey* (1969)
* *Kinds of Love* (1970)
* *As We Are Now* (1973)
* *Crucial Conversations* (1975)
* *A Reckoning* (1978)
* *Anger* (1982)
* *The Magnificent Spinster* (1985)
* *The Education of Harriet Hatfield* (1989)

### Haur literatura 
* ''Punch's Secret* (1974)
* *A Walk Through the Woods* (1976)

### Antzerkia 
* *The Music Box Bird* (1993)

### Gutunak 
* *May Sarton: Selected Letters* (1997)
* *Dear Juliette: Letters of May Sarton to Juliette Huxley'' (1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mary Sarton, bakardadean loratzea Berria, 2025.03.16