Keiko Fukuda

**Keiko Fukuda** ( japonieraz: 福田 敬子, Tokio, Japonia 1913ko apirilaren 12a - San Frantsizko, Kalifornia, 2013ko otsailaren 9a) japoniar-estatubatuar judoka izan zen. Historiako judoka mailarik altuena lortu zuen, Kodokaneko (2006) Judoko bederatzigarren *dan* maila eta USA Judoko (2011ko uztaila) eta Estatu Batuetako Judo Federazioko (USJF) hamargarren *dan* maila (2011ko iraila), eta Jigorjo Kanō-ren, judoaren sortzailearen, azken ikasle biziraulea izan zen. Emakumezkoen judoaren aitzindari ezaguna izan zen, bere senpai Masako Noritomirekin batera (1913-1982). 2006an, Kodokanak Fukuda bederatzigarren *dan*era igo zuen. Era berean, judoaren artean hamargarren *dan*era bultzatu zuten lehen emakumea eta, orain arte, bakarra izan da. Japonian hezkuntza formala osatu ondoren, Fukudak Amerikako Estatu Batuak bisitatu zituen 1950 eta 1960ko hamarkadetan judoa irakasteko, eta azkenean bertan finkatu zen. San Frantziskon bere artea irakasten jarraitu zuen 2013an hil zen arte.

## Lehen urteak 
Fukuda 1913ko apirilaren 12an jaio zen, Tokion. Aita oso gaztea zela hil zitzaion. Gazte zela, Shodo edo kaligrafia, Ikebana edo lore apainketa eta *Tearen Japoniar zeremonia* ikasi zituen, garai hartan Japonian emakume batentzat ohikoak ziren arteak. Ohiko heziketa jaso arren, Fukuda judotik hurbil sentitzen zen aitonaren oroitzapenen bitartez, eta egun batean amarekin joan zen judo entrenamendu bat ikustera. Hilabete batzuk geroago, entrenatzen hastea erabaki zuen. Amak eta nebak erabaki hori babestu zuten, baina osaba aurka zegoen. Bere amak eta nebak Fukuda azkenean judo jokalari batekin ezkonduko zela pentsatzen zuten, baina bera ez zen inoiz ezkondu. Aldiz, judoan aditua bilakatu zen.

Fukudaren aitona, Fukuda Hachinosuke, samurai eta Tenjin Shinyō-ryu jujutsu maisua izan zen, eta arte hori Jigorjo Kanō-ri erakutsi zion, judoaren sortzaile eta Kodokaneko buruari Kanok jujutsuko hiru maisuren menpe ikasi zuen judoa sortu aurretik, eta Fukudaren aitona izan zen lehena. Kanok 1893an hasi zen irakasten emakumeei (Sueko Ashiya), eta formalki ireki zuen Kodokaneko joshi-bua (emakumeen saila) 1926an. Berak gonbidatu zuen Fukuda gaztea judoa ikastera, garai hartarako ezohiko keinu bat, aitonarekiko begirune adierazpen gisa. Fukuda 1935ean hasi zen judo entrenatzen, Kodokanen entrenatzen zuten beste 24 emakumerekin batera. Judoaren sortzailearekin izan zuen formakuntzaz gain, Fukudak Kyuzo Mifunerekin ere ikasi zuen.

## Ibilbidea 
Fukudak 150 cm-ko altuera zuen eta baino gutxiago pisatzen zuen. 1937an judo irakasle egin zen. Emakumeentzako Showa unibertsitateko japoniar literaturako gradu bat ere ikasi zuen. 1953an, 5. *dan* judo mailara igo zuten. Urte hartan bertan Amerikako Estatu Batuetara bidaiatu zuen, Oakland-eko (Kalifornia) judo klub baten gonbidapenarekin, eta bertan geratu zen bi urtez Japoniara itzuli barik. 1966an, Fukudak berriro bidaiatu zuen AEBetara, Kalifornian mintegiak ematera. Garai hartan, judoko mundialetan lehiatzen ziren lau emakumeetako bat zen 5. mailako *dan* zutenak, eta Kodokan delakoan irakasten zuten bi irakasleetako bat (bestea Masako Noritomi zen, 5. mailako *dan*-a ere bai). 1966an, bere artea erakutsi zuen Molinoseko Unibertsitatean, eta erakundeak berehala irakaskuntza postua eskaini zion; 1967tik 1978ra, bertan irakatsi zuen.

Denbora horretan, Fukuda bere ikasleetako baten etxean bizi izan zen, Shelley Fernandezen etxean, eta han, unibertsitatean ez ezik, judoa ere irakasten zuen. Bere klaseetan ikasleen koporuak gora egin zuenean, San Frantzisko auzo japoniarreko Sokoji Zen tenplu budistan irakasten hasi zen. Bere eskola Soko Joshi Judo kluba izendatu zuen. San Frantziskoko badian finkatuta, Fukudak AEBetako hiritartasuna lortu zuen.

Emakumeei 5. *dan* urtetik aurrera egitea debekatzen zien arauaren aurkako kanpaina baten ondoren, Fukuda (bere senpai Masako Noritomirekin batera) 6. mailara pasatzeko Kodokanak sustatutako lehen emakumea izan zen. Fukudaren arabera, "Kodokan antigoalekoa eta sexista zen gerriko eta mailen gaian". 1973an, argitaratu zuen *Born for the Mat: A Kodokan kata textbook for women* liburua, Kodokanen katei (formei) buruzko emakumeentzako liburua. 1974an, Joshi Judo urteko kanpamendua ezarri zuen, judoa praktikatzen zuten emakumeei elkarrekin entrenatzeko aukera emateko.

1990ean, Fukudari Altxor Sakratuaren Ordena eman zioten, 4. klasea (4. klasea, Urrezko Izpiak Eskarapelarekin), eta honako estatubatuar saria, *United States Judo Incorporated (USJI) Henry Stone Lifetime Contribution* (USJI). 2004an, Ju-No-*Kata*: *A Kodokan textbook, revised and expanded from Born for the Mat* argitaratu zuen, Ju-no-katari buruzko gida. Fukuda Judoko Emakume Amerikarren aholkulari teknikoa eta USJIko epaileen azpibatzordeko aholkularia izan zen.

Epaile nazionala izan zen, eta Instruktore Nazionalen Institutuko kidea, Sustapen Batzordeko kidea eta USJFko eta Emakumezkoen Azpibatzordeko kidea izan zen.

Fukudari 9. *dan* maila eman zioten, judoan bigarren handiena, bi erakundetan, eta 2011ko uztailean 10. *dan* maila jaso zuen hirugarren erakunde batean. 1994an, Kodokan gerriko gorri bitxia (garai batean 8. *dan* zen) eman zioten lehen emakumea izan zen. 2001ean, USJF-k 9. dan (gerriko gorria) ematea proposatu zuen, judoari egindako ekarpenagatik. 2006ko urtarrilaren 8an, urteroko *Kagami Biraki* ospakizunean, Kodokanek Fukuda 9. mailara bultzatu zuten, eta lehen aldiz eman zion maila hori emakume bati. 2011ko uztailaren 28an, USA Judok 10. dan maila eman zion Fukudari.

## Azken urteak 
Fukudak astean hirutan judoa irakasten jarraitu zuen, urteroko Fukuda Invitational Kata Txapelketaren anfitrioi gisa, eta Joshi Judo Kanpamentua egiten 99 urterekin hil zen arte, San Frantziskon (Kalifornia). Judoko Keiko Fukuda Beka ezarri zuen, emakumeek judoan prestakuntza formala edukitzen jarrai zezaten animatzeko eta ahalbidetzeko. Gainera, AEBetan irakasteaz aparte, Australian, Kanadan, Frantzian, Norvegian eta Filipinetan ere erakutsi zuen. Bere *motto* pertsonala honakoa zen: "Tsuyoku, Yasashiku, Utsukushiku" ("Indartsua izan, jatorra izan, ederra izan, buruan, gorputzean, eta espirituan").

## Heriotza 
Fukuda bere etxean hil zen San Frantziskon, 2013ko otsailaren 9an, pneumoniak jota.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Judoa

## Kanpo estekak 
* Soko Joshi Judo Club
*  Fukudari buruzko dokumentala (2009).
* 
* Keiko Fukudaren paperak, 2004-2009 (barne), Schlesinger Biblioteca
* http://www.fukudajudocamp.org