Nazionalsozialismo

[frame|[Svastika, nazien ikurtzat erabilia, Alemania naziko banderaren barruan.]]

**Nazionalsozialismoa** edo **nazismoa** Alemanian 1933tik (eta Austrian 1938tik) 1945era boterean egon zen erregimenaren ideologia da, Adolf Hitler Alemaniako Langileen Alderdi Nazional Sozialistaren (NSDAP) buruzagiak boterera igotzean ezarritakoa. Hitlerrek diktadura bat ezarri zuen, Hirugarren Reich autoproklamatua. Reichak Austria *Anschluss*-etik bereganatu zuen, baita Sudeteak, Memel eta Danzig ere. Bigarren Mundu Gerran, naziek Polonia, Frantzia, Txekoslovakia, Hungaria, Herbehereak, Danimarka eta Norvegiako lurrak okupatu zituzten. Garai horretako Alemaniari *Alemania nazia* esaten zaio.

## Sorrera 
Alderdi naziaren sorreraren buruzagia Hitler izan zen. Adolf Hitler Braunau izeneko herrian, Austrian, jaio zen 1889.urtean. Lehen Mundu Gerran boluntario aritu zen, nahiz eta ezgai zela esan zioten. Aro horrek asko markatu zuen. Versallesko itunarekin ados ez zegoenez, sozialistei, komunistei eta juduei gorroto itzela hartu zien eta, horren ondorioz, guda deklaratu zien. Haien kontra joateko, laster harremanetan Alemaniar Langileen Alderdiarekin —abertzaleak ziren— jarri zen. 1920an, Langileen Alderdiaren 25 puntuak idatzi zituen: nazismoaren oinarriak izan ziren eta urte bat geroago, beste alderdi batzuekin batu eta Alderdi Nazional Sozialista sortu zuen.

## Hedapena 
thumb|Armadaren antolaketa eredua zen nazionalsozialistentzat.
1923an, Munichen estatu kolpe bat egiten saiatu zen “Garagardotegiko estatu kolpea” izenaz ezagutzen den hartan, baina porrot egin eta Hitler preso sartu zuten. Kartzelan zela, *Mein Kampf* (euskaraz "Nire borroka") liburuaren lehen zatia idatzi zuen; kartzelatik irtendakoan, SSak sortu zituen, Alderdi Naziaren segurtasuna antolatzeko. 1929ko krakaren ondorioz, Alemania krisi egoera larri batean murgildu zen eta egoeraz baliatuz, Hitlerren mezua indartu eta zabaldu zen. Urte bat geroago, alderdi naziak hiru miloi militante zituen.

Alderdi Nazional Sozialistaren *sozialista* hitza apaindura hutsa zen, langileak erakartzekoa soilik, baina batik bat klase ertainak eta kapitala erakarri zituen. *Mein Kampf*en ideologia naziaren oinarriak zeuden: sistematizazioa falta zen bakarrik. Hitlerrek ez zion programa zehatz bati jarraitzen, ideia sinpleen bitartez giza multzoak bereganatzen zituen, behin eta berriz eta oso ozenki errepikatuz. Gizartearen bihotzean sartzeko helburua zuen eta behin hor egonda, horren instintu primarioak agerraraztekoa. Hartarako, hedabideak, irrati eta mikrofonoak maisuki erabiltzen zituen bere diskurtsoa adierazteko.

## Ideologia 
Hitlerrek arraza zuria hobesten zuen eta, zurien artean, arraza arioa indartsuena dela argudiatzen zuen. Horrela, Alemanian, juduen aurkako gorrotoa zabaldu zen eta beste europar herrien mespretxua ere bai. Gobineau idazle eta pentsalari frantsesak idatzitako *Arrazen desberdintasunak* liburuan oinarritu zen bere ideologia arrazista argudiatzeko. Bestalde, alemanek atzerritarrekin ezkontzea debekatu zen; hau da, bakarrik nahastu gabekoa alemaniarra izango da. Alemania naziaren ustez, juduak ahulagoak ziren eta Hitlerren ustez, Lehen Mundu Gerrako porrota haien errua izan zen eta hainbat arau ipini zituen haien kontra: baztertuta mantendu behar ziren, alemaniar arraza ez zikintzeko eta Daviden izarraz markatuta irten behar ziren kalera. Azkenik, 1993an, juduak kontzentrazio esparruetara bidaltzea erabaki zuen. 

*Nazi* hitza Joseph Goebbels Propagandako Ministro naziak plazaratu zuen mitin batean, Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistako (*Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei*) kideak izendatzeko. Ideologia politikoa Alemanian agertu zen lehen aldiz 1930eko hamarkadan, herritarrak Lehen Mundu Gerra galdu izanaren ondorioak eta 1929ko kraka pairatzen ari zirela. Era berean, Adolf Hitlerri eta haren lanari hertsiki loturik dago.

Nazismoaren ezaugarri nagusiak ondokoak dira:

* Estatu indartsuaren zentralitatea eta garrantzia
* Gizabanakoen arteko desberdintasunaren aldarrikapena: arraza arioaren gorespena
* Gidari edo *Führer*rarekiko (Hitler bera) mirespena
* Inperialismoaren defentsa: Alemaniak bere lurraldeak handitzeko eskubidea zuen (*Espazio Bitalaren Teoria*)
* Militarismoa eta bortizkerian oinarritutako praktika
* Arau demokratikoak ez jarraitzea
* Hegemonismo sutsua

Bigarren Mundu Gerra osteko nazi-ideologiakoei neonazi esaten zaie.

### Nazien matematikako ariketa bat 
## Gazteen hezkuntza 
[thumb|160px|[Propaganda naziak hedatutako irudia. Ume eredugarrien irudia, nazien idearioan.]]

## Alemaniar Langileen Alderdi Nazional Sozialistaren programa 
## Ondorioak 
Nazismoak eta Alemaniako Nazi estatuaren ekintzek herrialde, komunitate eta herri askotan eragin handia izan zuten, Bigarren Mundu Gerra aurretik eta ondoren. Nazien ideologiak bultzatu zuen nazio batzuen suntsipena *azpigizakiak* zirela argudiatzen; Britainia Handia, Sobietar Batasuna eta Ameriketako Estatu Batuetako ahalegin amankomunak geldiarazi zuena Bigarren Mundu Gerra irabaztean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hirugarren Reicha
* Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista
* Arrosa zuria
* Faxismoa
* Arrazismoa

## Kanpo estekak 
* (ca) Reflexions sobre els orígens del hitlerisme (Simone Weil)