open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henry Mintzberg

**Henry Mintzberg** (Montreal, 1939ko irailaren 2 - ) kanadar irakasle bat da, ezaguna erakundeetako kudeaketa eta antolakuntza aztertu eta horien hobekuntzarako teoriak eta ereduak taxutzeagatik. Antolaketaren ikuspuntu hierarkikoa gainditu eta erakundeen eskema berria proposatu zuen, erakundeeetan sei atal bereiziz: gailur estrategikoa, lerro hierarkikoa, eragiketa-zentroa, teknoestruktura, logistika eta ideologia. Lanaren zatiketaz gainera, koordinazioa garrantzitsutzat jotzen du, horretarako sei arlo hauek bereiziz: koordinazio informala, ikuskatze zuzena, lan-prozesuen estandarizazioa, emaitzen estandarizazioa, arauen estandarizazio eta kualifikazio eta prestakuntzaren estandarizazioa.
Iparraldeko goi nafarrera

**Iparraldeko goi nafarrera** goi nafarreraren azpieuskalki bat da, Nafarroa Garaiko ipar-ekialdean egiten dena. Gipuzkoako ipar-mendebaldeko euskalkia ere bazen XX. menderaino, baina orduz geroztik inguru horretan euskal hiztun zaharrenen artean baizik ez da gordetzen: horko euskaldun gehienek —batez ere gazteek— gipuzkera egiten dute.

## Eremuak 
Iparraldeko goi-nafarrera mintzatzen den eremuak eskualde eta udalerri hauek barne hartzen ditu:

* Nafarroa Garaian Sakana, Leitzaldea, Malerreka, Bortziri, Ultzamaldea eta Anuen mintzatzen da. Baztan ere sartu ohi da, nahiz eta sailkapen batzuetan Nafar-lapurterak harengan duen eraginarengatik berezko azpieuskalki gisa sailkatu zen.
* Gipuzkoan, berriz, Lezo, Oiartzun, Irun eta Hondarribia aldeko hizkera gipuzkeraren eta iparraldeko goi-nafarreraren arteko trantsizio-aldaeratzat sailkatu ohi zen XX. mendearen azken hamarkadetaraino; baina XX. mendearen bukaeraldetik hasita eginiko ikerketek erakutsi dutenez, Gipuzkoako eremu horretako euskaldun zaharrenen artean iparraldeko goi-nafarreraren ezaugarri garbiak agerikoak diren arren, galduz doaz edo galdu egin dira gazteenen artean (gutxi batzuk ezaugarri horiek erabiltzen jarraitzen duten arren).

## Motak 
* Malerrekako hizkera

## Hiztegi erkatua 
Hona hemen hitz zerrenda labur bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ahotsak.com: Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea.
Jose Tomas Uruñuela

**Jose Tomas Uruñuela Fernandez de Larrea** (Gasteiz, Araba, 1891ko uztailaren 28a - Donostia, Gipuzkoa, 1963ko uztailaren 3a) musikagilea, musikologoa eta dantzako maisua izan zen.

1926an, haren konposizioak argitaratzen hasi ziren, euskarazko partiturekin (Zuberoako *Maitia, nun zira* kanta herrikoiari egin zion harmonizazioa, esaterako); eta, beste batzuk, melodia tradizionaletan oinarrituak (*Ahotserako eta pianorako arabar abestiak*). 1937an, matxinatu faxistek Bilbo hartu zutenean, Parisa ihes egin zuen. Espainiako Gerra Zibilak iraun zuen bitartean Eresoinka kultura enbaxadan parte hartu zuen. 1942an, Donostiara aldatu zen, eta han hil zen 1963an.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika klasikoa
* Gasteiztar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak
Lepatze

[thumb | Pago lepatuak, [Zeanuriko (Bizkaia) 
Otzarreta pagadian, Gorbeiako natura parkean.]]
[thumb | [Sahats lepatu bat (Salix viminalis).]]
[thumb | [Kuartangoko (Araba) Zuhatzu eta Urbina Eza herriek erkide duten Opaikua baso lurrean ugari diren erkametz lepatuetako bat. Oinean, eskuinean, euskal artzain txakur bat.]]
Zuhaitza **lepatzea** adaburua edo erdiko adarra moztea da, lepogainetik albo adarrak haz daitezen. Lepatzea egin zaien zuhaitzei **zuhaitz motz** edo **zuhaitz lepatu** deritze. Basoak ustiatzeko modu hau oso hedaturik egon zen Euskal Herrian eta Europa osoan; eta kaleetan egiten da gaur egun ere, baina ez zuhaitzak ustiatzeko, baizik eta zuhaitzei forma emateko.

Goi nafarrerako zenbait hizkeratan, ekintzari *mugarratzea* edo *mugarraketa* ere esaten zaio —lagunarteko ahoskeran, *moarratzea* edo *moarraketa*—; eta zuhaitz lepatuari, *zuhaitz mugarroa*, *zuhaitz mugarra* edo *zuhaitz mugarratua* ere.

## Helburuak 
Kaleetan, zuhaitzak lepatzen dira eraikuntzetako leihoetara hurbiltzea galaraztearren, zuhaitzen itzala areagotzearren, edo adarren biomasa arintzearren.

Basoan, gehienbat bi mozkin hauetako bat nahi izaten da zuhaitza lepatzean: aziendentzako bazka (esate baterako, lizar hostoa) edo zura. Lehenbiziko helburu horretarako, adar berriak 2-6 urtetik behin mozten ziren. Helburua zura zenean, berriz, 8-15 urtetik behin lepatzen ziren.

## Lepatutako espezieak 
[thumb | [Albo lepatuak, Tolosako (Gipuzkoa) kalean.]]

Euskal Herrian gehien lepatu izan den zuhaitza pagoa da, baina baita beste hainbat espezie ere, hala nola haritz kanduduna, haritz kandugabea, erkametza, artea, lizarra, makala, sahatsa, gaztainondoa, haltza. Gaur egun, kaleetan egiten zaie zuhaitzei lepatzea (bereziki, sasiakaziei eta alboei), zuhaitzak eraikuntzetako leihoetara hurbil ez daitezen, zuhaitzen itzala handiagoa izan dadin, edo adarren biomasa arinagoa izan dadin. Lepatzea egin zaien pago horiei *pago motzak* edo *lepatuak* deritze. Lepatu gabe badira, *pago tantai* edo *pagolizar* deritze. Pago motzean, adarrak aldamenetara irteten zaion zatia *pago-burua* da.

Pago motzak 2-3 metroko enbor lodia dute eta lepogainetik ateratzen diren zenbait adar luze. Adarrak 10-15 urtetik behin lepatzen ziren, ontzigintzan erabiltzeko edo egur ikatza egiteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Inausketa
* Motzondo
* Altsuma

## Kanpo estekak 
* Arbelaitz Ubegun, Estibaliz *Zaharrak berri*, *Elhuyar* aldizkaria, 219. zenbakia, 2006ko apirilak 1, aldizkaria.elhuyar.eus
Iñigo Chaurreau

**Iñigo Chaurreau Bernardez** (Pasaia, Gipuzkoa, 1973ko apirilaren 14a) euskal txirrindulari ohia da. Mikel Astarloza txirrindulari profesionalaren lehengusua da. Euskaltel-Euskadi taldea Frantziako Tourrera joan zen lehenengo urtean bera izan zen taldeko hoberena, hamabigarren amaituta.

## Palmaresa 
## Itzuli handiak eta Munduko txirrindularitza txapelketa 
Bere kirol ibilbidean zehar 13 itzuli handi (Frantziako Tour, Italiako Giro eta Espainiako Vuelta) eta Munduko Txirrindularitza Txapelketa bat korritu ditu eta ondorengo markak lortu zituen:

## Kirol ibilbidea
Hiri independente

**Hiri independente** bat bestelako udal gobernu entitate baten parte hartzen ez duen hiria da.

Hiri independenteak ez dira hiri-estatuekin nahastu behar (adibidez, Singapur). Hiri-estatuak subirauak dira.

## Erabilera AEBetan 
Ameriketako Estatu Batuetan hiri independente bat konderririk ez duen hiria da. AEBetako historian konderriak udal gobernuan garrantzi izugarria izan dute. Hiri independenteak ez dira hiri-konderriekin nahastu behar; Denver esaterako.

## Ikus, gainera 
* Hiri

## Kanpo estekak
Mendieder

**Mendieder** Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen mendia da. 1.071 metroko garaiera du eta Malerreka eta Bortziri eskualdeen artean kokatzen da.

Mendiederren inguruan Loitzate, Ekaitza eta Mendaur mendiak kokatzen dira, azken mendi hau eta Mendiederren artean Bustitzeko lepoa dagoelarik. Mendieder mendia igotzeko ohiko ibilbideak Arantza edo Iturengo Aurtitz auzotik abiatzen direnak dira, bi hauek Bustitzeko lepoan elkartzen direlarik.

## Ikus gainera 
* Mendaur
* Ekaitza
* Loitzate
* Mendaurko baseliza
* Mendaurko urtegia

## Kanpo estekak 
* Mendieder mendia Euskal Mendiak webgunean ikusgai
Homozigoto

Bizidun diploideetan, organismo bat **homozigotoa** da gene batekiko gene horren bi alelo berdinak dituenean. Hots, homozigotoak gene bereko bi alelo berdinak ditu.

Homozigotoari ere arraza purukoa deritzo.

* Genotipo homozigoto gainartzailea alelo-bikotea osatzen duten alelo berdinak gainartzaileak direnean agertzen da (adibidez, *AA*)

* Genotipo homozigoto azpirakorra alelo-bikotea osatzen duten alelo berdinak azpirakorrak direnean agertzen da (adibidez, *aa*)

Esaterako, ilarraren haziaren kolorea mugatzen duen geneak bi alelo ditu: batek hori kolorea eragiten du (A), eta besteak kolore berdea (a). Alelo gainartzailea A da (horrek esan nahi du heterozigoto guztiak -*Aa*- horia izango dutela fenotipoa).

*AA* organismoa homozigoto gainartzailea izanen da, eta *aa* homozigoto azpirakorra.

## Ikus, gainera 
* Heterozigoto

## Kanpo estekak
Heterozigoto

Bizidun diploideetan, organismo bat **heterozigotoa** da gene batekiko gene horren bi alelo desberdinak dituenean. Hots, heterozigotoak gene bereko bi alelo desberdinak ditu.

Heterozigotoari ere hibridoa deritzo.

Aleloak gainartzaileak ala azpirakorrak izan daitezke. Bi horietako zein den jakiteko, heterozigotoari so egin behar zaio: alelo gainartzailea da heterozigotoaren fenotipoan agertzen dena.

Esaterako, ilarraren haziaren kolorea mugatzen duen geneak bi alelo ditu: batek hori kolorea eragiten du (A), eta besteak kolore berdea (a). Alelo gainartzailea A da, heterozigoto guztiak (*Aa* genotipo dutenak) fenotipo horia dutelako.

## Ikus, gainera 
* Homozigoto

## Kanpo estekak
Yucatán penintsula

[thumb|[Cantarell petrolio eremu erraldoia Yucatán penintsularen mendebaldean dago, Campecheko badian.]]
**Yucatán penintsula**, Mexikoko hego-ekialdean, Karibe itsasoa eta Mexikoko golkoa banatzen dituen lur eremua da. Penintsula hau Tehuantepec istmoaren ipar-ekialdean dago, Erdialdeko Amerikaren eta Ipar Amerikaren arteko mugan.

Lur eremu honen barnean daude Mexikoko Yucatán, Campeche eta Quintana Roo estatuak, Belizeren iparraldea eta Guatemalako El Petén departamenduaren iparraldea.

## Geologia 
Penintsula 300 km luze eta 250 km zabal da gutxi gorabehera. Koralezko uharriek kostaldea babesten dute ekialdean, eta mangladi eta padurek ipar eta mendebaldean. Eskualdea kareharrizko ordoki zabalak eratzen du, 50 metroak nekez igaroz. Puntu garaienak *sierrita de Tical* da, hegoaldean, 200 metro baino ez dituena.

Kareharrizko ordoki honek ibaiak sortzea galarazi du, urak arroka hautsi eta maila freatikoraino azpiratzen baita. Horrela, urak leize eta pasabide ugari sortu ditu, eta *zenote* izeneko putzu egiturak.

Chicxulub kraterra, 180 kilometroko diametroa duena, 10 km zabal omen zen meteorito baten talkak sortu zuen orain dela 65 bat milioi urte (-65 Ma), 90.000 km/h-ko abiaduran eroria. Talka hau eta bere ondorioak dinosauroen desagertzearen arrazoietako bat izan daiteke, K-T mugarekin bat egiten dutenez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maiak
* Yucatán estatua

## Kanpo estekak
Eguzki (elkartea)

**Eguzki** Euskal Herriko elkarte ekologista bat da, 1987ko ekainaren 27an eta 28an sortua. Bere burua definitzeko, nortasun ezaugarri hauek nabarmentzen ditu: 
# Lehenengo eta behin, *mugimendua:* kezka berberak dituzten hainbat gizarte sektoreren bilgune, taldeen sigla eta interesen gainetik.
# *Ekologista:* gizartearen eta naturaren arteko erlazioaren mundu ikuskeratik, eta ekoizpen erlazioarenetik, «mundu osoan pentsatu, tokian-tokian jardun» goiburutik abiatuz, bere oinarrien eduki soziala azalera dezan.[thumb|200px|**Eguzki** elkarteak [Donostian jarritako murala.]]
# *Euskal herritarra,* Euskal Herria ekosistema kulturala dela aldarrikatuko duena, eta, herriak eta kulturak uniformizatzeko egungo prozesuan agertzen zaizkigun demei, erantzun desberdinak emateko gaitasuna duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itoizko Koordinakundea

**Itoizko Koordinakundea** Euskal Herriko elkarte ekologista bat da, 1985ean sortua. Izan ere, urte hartan Itoizko urtegiaren proiektua plazaratu zen, eta urtegiaren inguruko herritarrek proiektu horren kontra egiteko sortu zuten Koordinakundea.

Itoizko Koordinakundeak borroka luzea egin zuen epaitegietan, eta behin baino gehiagotan aldeko epaiak jaso zituen, baina urtegia egin zen. Itoizko Koordinakundea gutxi azaldu da azken urteetan; hala ere, Koordinakundeko kide Patxi Gorraizen hitzetan, adi daude: «Arriskuei buruzko datu berriak agertzen diren bakoitzean agertuko da Koordinakundea, egia ezkutatzen duten bakoitzean». Halaxe, Koordinakundeak 2008an salatu zuenez, Itoizko larrialdi planak ez du inor ebakuatzeko balio.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekologismo
* Itoizko urtegia

## Kanpo estekak 
*  Itoitzekiko Elkartasun Taldearen webgunea
*  Edurne Elizondo: *Itoitz: porlanezko gezurra*. Txalaparta, 2004. .
Munduko Natura Funtsa

**Munduko Natura Funtsa** edo **Naturarentzako Mundu Funtsa** ( edo *WWF*) nazioarteko gobernuz kanpoko erakunde bat da, ingurumenaren kontserbazioari, ikerlanei eta oneratzeari buruzko gaietan lanean diharduena. Lehen, **Basa Bizitzaren Mundu Funtsa** () zuen izena, eta horixe du oraindik ere izen ofiziala Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan. Munduko erakunde kontserbazionista beregain handiena da, bost milioi bazkide baino gehiago baititu mundu osoan. Munduko 90 estatutan lan egiten du, kontserbaziorako eta ingurumenerako 1300 bat proiektu aurrera eramateko.

Irabazteko asmorik gabeko erakundea izaki, bere diru sarreren %&nbsp;60 inguru lortzen ditu gizabanakoen dohaintzetatik. Diru sarreren %&nbsp;45 datozkio Ameriketako Estatu Batuetatik, Erresuma Batutik eta Herbehereetatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekologismo

## Kanpo estekak 
*  Panda.org, Naturaren Aldeko Mundu Funtsaren webgunea.
*  WWF Españaren webgunea.
*  WWF Franceren webgunea.
Corrib ibaia

**Corrib ibaia** (irlanderaz *Abhainn na Gaillimhe* edo *Gaillimh*) Irlandako mendebaldean kokatzen den ibaia da, Galwayko konderrian hain zuzen ere.

## Ibaia 
Ibai honetan Irlandako ia gehienetan bezala izokinaren arrantzan jardun liteke. Bere iturburua Corrib aintziran dago eta ahoa berrizGalway hiria zeharkatu ostean Galwayko badian, hortaz bere urak Ozeano Atlantikoan isurtzen ditu. Ibaiak aintzira eta itsasoaren artean 6 kilometro luzerako ibilbidea besterik ez du, hortaz Europa osoko ibairik laburrena dela esan liteke.

## Izena 
Bada ibaiaren izen zuzenena Galway ibaia dela defendatzen duenik (irlanderazko *Gaillimh* izenetik eratorria). Horregatik irlanderaz batzuetan An Ghaillimh ("Galway") deitzen da, baina baita *Abhainn na Coiribe* ere.

Kondairaren arabera ibai honen izenaren zergatia *Gailleamh* zenarengatik darama, hau ibai honetan bertan itotako buruzagi baten alaba omen zen. Uste denez, *Gaillimh* hitzak "Harritsu" esan nahi du, "ibai harritsuaren" zentzuan. Zuzena ez den beste kondaira baten arabera, Galway hiriak izena *Gallaibh* ("Atzerritarrak") hitzetik hartuko luke, hots, "atzerritarren hiria", halere egiazki *Gaillimh* izena lehenbizi ibaiari eta ondoren hiriari ezarri zitzaion. Galway hiriaren kokalekuak jatorriz *Dún Bhun na Gaillimhe* izena zuen, hau da, "Galwayren (ibaia) amaierako hiria". Ibaiak hiriari izena eman zion, eta 1570 urtetik aurrera Galwayko konderriari izena eman zion.

Lough Corrib jatorrizko irlanderazko *Loch Coirib* aintziraren ingelesera itzulitako izena da.

## Kanpo estekak 
* Corrib ibaiaren behealdeko zatiaren gida irakurgai
Claddagh

**Claddagh** (irlanderaz **An Cladach**, euskaraz "Hondartza Harritsua" esan nahi du), Irlandako Galway hiriaren erdigunetik hurbil kokatzen den gune bat da, bertan Corrib ibaiak bere urak Galway badian isurtzen ditu. Gune hau Galway hirian dagoen Espainiar Arkuarekin aurrez-aurre dago, bien artean Corrib ibaiak muga ezartzen duelarik.

Jatorriz, arrantzale herrixka bat zen, euren biztanleak nagusiki jarduera horren bidez bizia ateratzen zutelarik, eta XX. mendearen hasiera arte berezko nortasun sendoa zuen irlandera hiztunen kokalekua izan zen. XIX. mendean zehar Claddaghek bisitari eta idazle ugariren bisitak erakartzen zituen, halere 1930eko hamarkadan bertako usadiozko arrantzale etxolak erautsi eta gaur egungo etxebizitzak eraiki ziren. 1990eko hamarkadan Galway hiria dezente handitu eta zabaldu zenez, gaur egun Claddagh Galway hiriko auzo edo gunetzat hartu ohi da.

Claddagh munduan zehar eta batez ere Irlanda osoan ospetsua baldin bada, bere izena daraman Claddagh eraztunarengatik da.

## Kanpo estekak
Espainiar Arkua

**Espainiar Arkua** (ingelesez *Spanish Arch* eta irlanderaz *An Póirse Spáinneach*) Irlandako Galway hiria inguratzen zuen antzinako harresiaren zutik dirauen zatia da. Corrib ibaia Galwayko badian itsasoratzen den bokalearen ezkerraldean dago, hain zuzen ere, eskuineko ertzean dagoen Claddagh auzoaren parean.

## Zinema 
Bertan, 1957ko John Fordek zuzendutako *The Rising of the Moon* ("Ilargiaren Irteera") filmaren azkeneko eszena filmatu eta girotu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Spanish Arch.JPG|Espainiar Arkua hurbiletik ikusita

## Kanpo estekak 
* Espainiar Arkuaren argibidea Galway.net webgunean ikusgai
Corrib aintzira

**Corrib** (ingelesez *Lough Corrib* eta irlanderaz *Loch Coirib* edo soilik *An Choirib*) Irlandako mendebaldean dagoen Connacht probintziako aintzira bat da. Iturburuak Cregg ibaia, River ibaia eta Black ibaia ditu, eta hustubidea Corrib ibaia du. Azken horrek Galway hiriko Claddagh gunean bere urak Galway badiara usten ditu.

Loch Coirib izena jatorrizko Loch nOirbsean izenaren okerreko izendapena da, era berean izen hau Orbsen Mac Alloid itsasgizonaren (Manannán Mac Lir bezala ere ezaguna zen, "Itsasoaren Semea", honek Man Uharteari ere izena eman ziolarik) izenetik dator.

1867an Sir William Wilde jaunak, Oscar Wilden aita, aintzira honi buruzko liburu bat idatzi zuen.

## Irudia 

Irudi:Loughcorribsatmap.jpg|Corrib aintziraren mapa zehatza.
Irudi:Loughcorribmap.png|1846ko mapa.

## Ikus, gainera 
* Irlandako aintziren zerrenda

## Kanpo estekak 
* Corrib cruises: Bidaiak Corrib aintziran zehar ontziz
Killarneyko aintzirak

**Killarneyko aintzirak** (ingelesez *Lakes of Killarney*, irlanderaz *Loch Léin*) Irlandako hego-mendebaldean dagoen Kerryko konderrian dauden aintzira multzo bat dira. Killarney Parke Nazionalaren barnean kokatzen dira, Killarney udalerritik oso hurbil. Hiru aintzira dira guztira, Leane aintzira, Muckross aintzira eta Upper Lake aintzira. Ingurua menditsua da, eta bertan dago Irlandako mendirik garaiena den Carrauntoohil mendia (1.039m).

## Leane aintzira 
Hiruretan handiena da, 19&nbsp;km²-ko azalera dauka. Irlanderazko *Loch Léin* izenak "ikasbidearen aintzira" esan nahi du, ziurrenik Inisfallengo uhartean zegoen monasterioari egingo dio erreferentzia. Aintziratik Laune ibaia ateratzen da Dingle badiarantz.

Inguruan dituen eraikinen artean aipagarriena Ross gaztelua da. Bestalde, hiru aintziren artean beheren dagoena izanik Killarney herria ere bertan dauka.

Ibilbideak markaturik daude oinez edo bizikletaz ibilaldiak egiteko. Txalupak ere aloka daitezke.

## Muckross aintzira 
*Middle lake* ere esaten zaio, beste bi aintziren artean baitago. Muckross izena Muckross abade-etxeak ematen dio. Owengarriff ibaiak 18 metrotako saltoa egiten du aintziran sartu aurretik. Urjauziaren izena "Torc waterfall" da. Dinis uharteak banatzen du Lane aintziratik.

## Goiko aintzira 
Ingelesez *Upper lake*, izenak dioen bezala altuen dagoen aintzira da, hiruretan txikiena ere bai. Long Range ibaiak elkartzen du Muckross aintzirarekin.

## Iruditegia 

Irudi:Lakes of Killarney.JPG|Killarneyko aintzirak Ladies View behatokitik ikusita.
Irudi:Ladies view bij Killarney.jpg|Ladies View behatokitik harturiko beste ikuspegi bat.
Irudi:Mucross House lake, Killarney, County Kerry, Ireland.jpg|Muckross aintzira.
Irudi:Torc upper lake killarney.jpg|Goiko aintzira.
Irudi:Killarney lake.jpg|Uharteak lotzen dituen zubia.
Irudi:Killarney Lakes november.jpg|Aintzirak azaroan.

## Kanpo estekak
Unicaja

**Unicaja** (Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Ronda, Cádiz, Almería, Málaga, Antequera y Jaén), Andaluziako Málaga hirian egoitza duen aurrezki kutxa da. 1991ean sortu zen Andaluziako bost kutxek bat egitean.

## Historia 
[thumb|250px|eskuinera|Unicajaren [Rondako egoitza.]]
### 1991eko bat egitea 
1991eko martxoaren 18ko bat egitean ondoko aurrezki kutxak batu ziren:

* Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Ronda (1909).
* Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Cádiz (1884).
* Monte de Piedad y Caja de Ahorros de Almería (1900).
* Caja de Ahorros Provincial de Málaga (1949).
* Caja de Ahorros y Préstamos de Antequera (1904).

### 2010eko Caja Jaén-en erosketa 
2010eko urtarrilaren 1ean Caja Provincial de Ahorros de Jaen erosi zuen. 2011ko martxoan aurrezki kutxa malagarrak Caja Espiga (Gaztela-Leongo aurrezki kutxa nagusien elkartzearen ondorioz sortua), erosteko negoziazioak hasi zituen, Espainiako Bankuak hala gomendatuta. Elkartze honek Caja Espigak dituen kapital arazoak konpondu nahi ditu, horretarako egoera hobean dagoen aurrezki kutxa batekin batzera behartuz.

## Kanpo estekak 
*  Unicajaren webgune ofiziala.
Alelo

**Aleloak** gene baten aldaerak dira. Bizidun diploideetan, aleloak kromosoma homologoetako leku berean (locus) kokatzen dira, eta karaktere bakoitza alelo pare batek kontrolatzen du. Alelo bikote honetako bat aitarengandik dator, eta bestea amarengandik.

Esaterako, ilarraren haziaren kolorea kontrolatzen duen geneak bi alelo ditu: batek berde kolorea eragiten du, eta besteak kolore horia. Horrela, bi alelo horiekin (a1 eta a2) hiru konbinazio mota izan daitezke:

* Bi alelo a1 a1 (a1 aleloarekiko homozigotikoa)
* Bi alelo a2 a2 (a2 aleloarekiko homozigotikoa)
* Alelo bat a1 eta bestea a2 (heterozigotikoa: a1, a2)

Bestalde, fenotipoan agertzen den emaitzaren arabera honako sailkapen hau egin daiteke:

* **Alelo gainartzaileak** edo dominanteak: karaktere batentzat heterozigotoen fenotipoan, eta homozigotoenetan ere, agertzen direnak. Aurreko adibidea jarraituz, eta a1 ilarraren haziaren kolore horia eragiten duen aleloa bada (eta a2 kolore berdea sortzen duena), a1 a1 konbinazioak eta a1 a2-koak ere fenotipo horia izango dute (a1 alelo gainartzailea baita).
* **Alelo azpirakorrak** edo errezesiboak: heterozigotoen fenotipoan ezkutatuta geratzen direnak, homozigotoetan bakarrik agertuz (aurreko adibidean, a2 aleloa).

Alelo azpirakorra letra xehez (a, adibidez) idatzi ohi da, eta alelo gainartzailea, aldiz, letra larriz (A, esaterako).

Adibide bat jartzearren, ilarraren haziaren kolorea mugatzen duen geneak bi alelo ditu: batek hori kolorea eragiten du (A), eta besteak berdea (a). Kolore horia mugatzen duen aleloa (A) gainartzailea da, eta kolore berdea mugatzen duena (a) azpirakorra. Hortaz:

* Genotipo homozigoto gainartzailea (*AA*) duen ilarrak hori kolorekoa izango du hazia.
* Genotipo heterozigotoa duenak ere (*Aa*) hori kolorekoa izango du.
* Genotipo homozigoto azpirakorra duenak (*aa*), aldiz, hazi berdea izanen du.

## Kanpo estekak
Donostiako Musika Hamabostaldia

[thumb|350px|[Victoria Eugenia Antzokia|Victoria Eugenia antzokiaren barrualdea.]]

**Donostiako Musika Hamabostaldia** edo besterik gabe **Musika Hamabostaldia** 1939tik Donostian ospatzen den musika klasikoko jaialdia da. Euskal Herriko eta espainiar estatuko musika jaialdirik zaharrena da, bai eta Europa osoko zaharrenetarikoa ere. Urtero antolatzen dute abuztuan, eta egitarauak ehun kontzertu eta ikuskizun baino gehiago eskaini ohi du, Donostiako hainbat tokitan egindakoak. Donostiatik kanpo ere burutzen dituzte hainbat ekitaldi, "Hamabostaldi Ibiltaria" delakoan, orain arte Getaria, Hondarribia, Mutriku, Zumaia eta Errenterian besteak beste). Hamabostaldiaren buletina *La Quincena* izena dauka eta elebidun argitaratzen dute.

## Egoitzak 
Egoitzen artean Victoria Eugenia antzokia, Kursaal jauregia, Miramar jauregia, Chillida-Leku, Artzain Onaren katedrala, Santa Maria basilika, San Bizente eta Santa Teresa komentua daude.

## Zikloak 
Organo, Aintzinako Musika, Musika Garaikidea eta Interprete Gazteen zikloek egitaraua osatzen dute. Hauekin batera, Haurren Eguna, Hamabostaldi Ibiltaria edo Musika Aitzaki eta beste jarduera batzuk ere aipatzekoak dira.

## Orkestrak 
Besteak beste, Berlingo Orkestra Filarmonikoa, Londreskoa, Clevelandekoa, La Scalakoa, San Petersburgokoa, Bavierako Irratiarena, Txekiakoa, Frantziako Orkestra Nazionala, Espaniakoa eta Euskadikoak bertan parte hartu dute musikaldiaren historian zehar.

Halaber, Ataúlfo Argenta, Colin Davis, Münch, Neumann, Rafael Frühbeck de Burgos, Muti, Mehta edo Maazel zuzendariak aipatzekoak dira.

## Ballet 
New York City Ballet, Tokyo Ballet, London Festival Ballet, Lausanako Béjart Ballet edo La Scalakoa Hamabostaldian egon izan dira beste batzuen artean.

## Musikariak eta abeslariak 
Nicanor Zabaleta, Arthur Rubinstein, Henryk Szeryng, Alicia de Larrocha, Maria João Pires, Mstislav Rostropovitx edo Christian Zacharias musikariek eta Plácido Domingo, Alfredo Kraus, Luciano Pavarotti, Beniamino Gigli, Jessye Norman, Montserrat Caballé, Teresa Berganza edo Mirella Freni abeslariek parte hartu izan dute ere bai.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika klasikoa

## Kanpo estekak 
* Hamabostaldiaren webgune ofiziala
Donostiako Beldurrezko Astea

[thumb|300px|[Santiago Segura, Donostiako Beldurrezko Astearen irekiera-ekitaldian.]]

**Donostiako Beldurrezko Astea** (ofizialki, **Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren Astea**) Donostian urriaren amaiera eta azaroaren hasiera artean egiten den Fantasiazko eta Beldurrezko zinemari buruzko zinemaldia da. 1989an sortu zen eta astebete irauten du. Filmak proiektatzeaz gain, beldurrezko edo fantasiazko gaiekin zerikusia duten ekitaldiak eskaintzen dira.

Donostian ez ezik, Gipuzkoako hainbat herritako zinema aretoetan ere beldurrezko filmak proiektatzen dira, hala nola Arrasate, Tolosa eta Beasainen.

## Atalak 
Beldurrezko Astea atal hauetan banatuta dago:

* Film Luzeen Lehiaketaren Atala: 6.000 euro eskaintzen dituen Ikuslegoaren Sarirako lehiatuko diren genero honetako film luze nabarien hautaketa da. Sari hori zinemaldira dozean ikusleek bozketaren bidez erabakitzen dutr eta film hori Euskal Herrian banatzen duen etxe banatzaileari ematen zaio; halakorik ez baldin badago, ekoiztetxeari edota film hori izen emana daukan konpainiari ematen zaio.
* Film Laburren Lehiaketaren Atala. Film laburrek honako bi sari hauek irabaz ditzakete: Ikuslegoaren Saria eta Nazioarteko Epaimahaiaren Saria

* Espainiar Film Labur Onenaren Saria: Sari hori Beldurrezko Astean zehar hautatutako espainiar film labur onenari ematen zaio.
* Film labur Onenaren Urrezko Méliès Sarirako izendapena: Urteko Europako Fantasiazko Film Labur Onenaren Urrezko Méliès sarirako izendapen bat ematen da.

## Ikus gainera 
* Sitgeseko Zinemaldia
* Euskal Herriko zinemaldiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Beldurrezko Astearen webgunea ikusgai 
* Donostiako Beldurrezko Astearen webgune ez ofiziala 
* Donostiako Beldurrezko Astearen orrialdea Diario Vasco egunkariaren webgunean ikusgai
Jordi Hereu

**Jordi Hereu i Boher** (Bartzelona, 1965eko ekainaren 14a) politikari bartzelonarra da eta Bartzelonako alkatea 2006etik 2011ra arte. PSC alderdi sozialistako kide da.

Udal mailan hainbat kargu izan ditu: zinegotzi izan da hainbat aldiz eta alkate izan aurretik bosgarren alkateorde izan zen.

## Ikus, gainera 
* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Facebookeko profila
* Bartzelonako Alkatetzaren webgune ofiziala
La Orquesta Mondragón

**La Orquesta Mondragón** 1976an Donostian sorturiko musika taldea zen, burua eta kide ezagunena Javier Gurrutxaga zuena.

## Izena 
Izena Arrasate udalerriaren gaztelaniazko izenetik datorkio. Gipuzkoan gaztelaniaz eta herri hizkeran norbait *Arrasatera bidaltzea* (*"mandarte a Mondragón"*) automatikoki eroa edo txoratua dagoela esatea baita, udalerri honetan Santa Ageda bainutegia eta eroetxea baitago (1897an Canovas del Castillo espainiar politikaria hil zuten lekua).

## Ibilbidea 
Euskal Herrian fusio musika eta antzerkia nahastu zituen talde aitzindarietako bat da. Hastapenetan taldeko bi zutabe nagusiak Javier Gurrutxaga (abeslaria, dibertigarria eta eszentrikoa) eta Popotxo Aiestaran ziren (azken hori, bere mimikaren bitartez abesti bakoitza umorezko *gag* bilakatzen zuen komikaria).

## Diskografia 
* *Muñeca hinchable* (EMI, 1979)
* *Bon voyage* (EMI, 1980)
* *Bésame, tonta* (banda sonora, EMI, 1982)
* *Cumpleaños feliz* (EMI 1983)
* *¡Es la guerra!* (EMI 1984)
* *Rock & Roll Circus* (doble LP en directo, EMI, 1985)
* *Ellos las prefieren gordas* (1987)
* *Una sonrisa, por favor* (1989)
* *El huevo de Colón* (1992)
* *Memorias de una vaca* (directo, 1995)
* *Tómatelo con calma* (2000)
* *El maquinista de la general* (2010)
* *Liverpool Suite* (2013)
* *Anda suelto Satanás (duetos)* (2016)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Popotxo Aiestaran

## Kanpo estekak 
* La Orquesta Mondragón musika taldearen webgunea
Joan Clos

**Joan Clos i Matheu** (Parets del Vallès, 1949ko ekainaren 29a) politikari katalana da. Espainiako industria ministro eta Bartzelonako alkate izan da. PSC alderdi sozialistako kide da. Gaur egun, Espainiako enbaxadorea da Turkian eta Azerbaijanen.

## Kanpo estekak 
* Hainbat elkarrizketa *El País* egunkarian
Narcís Serra

**Narcís Serra i Serra** (Bartzelona, 1943ko maiatzaren 30a) politikari eta ekonomista katalana da. Bartzelonako alkatea, Espainiako defentsa ministroa eta Gobernuko presidenteordea izan da, bata bestearen segidan. PSC alderdi sozialistako kide da. Ekonomia zientzietan doktorea da.

## Biografia 
Lege eta hirigintza aholkularitzako bulego bat sortu zuen Miquel Roca i Junyentekin, eta katedra eskuratu zuen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. 1974. urtean hasi zuen karrera politikoa, Convergència Socialista de Catalunya alderdian sartu zenean (1976az gero Partit dels Socialistes de Catalunya). 1977an Kataluniako Generalitat edo gobernua berriro indarrean jarri zenean Lurralde Politikako eta Herrilanetako sailburu izendatu zuten eta handik bi urtera, 1979an, Bartzelonako alkate hautatu zuten.

Espainiako lehenengo agintaldi sozialistaren garaian Defentsa ministro izan zen (1982) eta 1991n gobernuko lehendakariorde kargua eskuratu zuen. 1995ean bertan behera utzi zuen kargu hura, CESID Espainiako inteligentzia zerbitzuek espainiar politikari zenbaiti egindako espioitzarekin ados ez zegoela eta.

Diputatu sozialista izan zen 1989, 1993, 1996 eta 2000 urteetako legealdietan.

## Ikus, gainera 
* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak
Iso Lohijärvi (Kittilä)

**Iso Lohijärvi** aintzira Kittilä udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da. Muonioko mugatik gertu dago, Kivijärvi aintziratik pare bat km-ra eta Pallas-Yllästunturi Parke Nazionalaren mugan, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen parke nazionalaren mugan, hain zuzen; hala nola, borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, mendebal-txori mokomeheak, laponiako berdantzak, elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak, zapelatz galtzadunak, larre-buztanikarak, mendi-txontak, negu-txirtak, papourdinak, txirritxo handiak, txoka gorriztak, urre txirri arruntak, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak bezalako hegaztiak aurki daitezke.

Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Bizilagunak Kivijärvi eta Pallasjärvi mendebaldean eta Tepasto herria ekialdean dira. Gutxi gorabehera, azarotik maiatzera izoztua egon ohi da aintzira.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
STAR Si35

**Si 35** subfusila, Bonifacio Echeverría S.A. etxeak STAR izenpean eginiko arma familia bateko lehen modeloa da. Produkzioa 1935 urtean hasi zen eta hiru arma klase egin ziren, RU 35 modeloak 300 tiro minutuko su abiada du, TN 35 modeloak 700 tiro minutukoa eta Si 35 modeloak bien artean aukeratzeko palanka bat du. 9 mm luze kalibreko kartutxoak erabiltzen dituzte.

Blowback bidezko sistema erabiltzen du zikloa osatzeko, palanka bidezko sistema konplikatu bat erabiltzen duelarik. Oso bukaera oneko armak dira bai burdinazko zatian, bai egurrezkoan.

Espainiako gerra zibilean erabilia izan zen bi aldetako tropengatik, ondoren Guardia Zibilak erabili zuelarik. Britainia handiko eta Estatu batuetako ejertzitorako probetan parte hartu zuen arren Atlantic bertsiopean, beste arma batzuk inposatu ziren produkzio erraztasunagatik.

## Ezaugarri Teknikoak 
## Kanpo estekak
Ganbera-musika

[thumb|350px|[XVIII. mendea|XVIII. mendeko eszena Prusiako Federiko Handiaren gortean.]]

**Ganbera-musika** musikari-talde txiki batek jotzeko konposatutako musika da (eskuarki, gehienez hamar kidez osatutako taldeentzat egindakoa hartu ohi da ganbera-musikatzat). Jatorriz, gela edo areto batean jotzeko konposatutako musika zen, eta, beraz, musika erlijiosoari eta antzerkirako musikari kontrajarria.. Jatorrizko motak *sonata da camera*, *sonata da chiesa* (elizarena) eta *trio sonata* izan ziren.

Johann Sebastian Bach izan zen lehenengo maisuetako bat arlo honetan, baina Joseph Haydnek urte batzuk geroago estilo moderna finkatu zuen, 83 hari kuarteto, 45 piano trio eta hainbat hari trioren egilea izan baitzen. Wolfgang Amadeus Mozartek ere ekarpen handia egin zuen garai hartan.

Urte batzuk geroago Ludwig van Beethovenek aldaketak ekarri zituen, eta XIX. mendean zehar Gaetano Donizetti, Franz Schubert, Felix Mendelssohn, Robert Schumann, Johannes Brahms, Frédéric Chopin eta Franz Liszt arlo honetan nabarmendu ziren, besteak beste.

Bestela, Antonín Dvořák, Piotr Ilitx Txaikovski eta Béla Bartókek uztartu zituzten ganbera-musika nazionalismo politikoarekin.

Gaur egun Kronos Quartet (AEB) edo Alos Quartet (EH) estilo honen adibideak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kronos Quarteten webgunea
* Alos Quarteten webgunea
Musika erlijioso

thumb|XIV. mendeko margolana.
**Eliz musika** edo **musika sakratua** orokorrean erlijio-erabilerarako edo Erlijioak eragindakoa da. Kristautasunean, nabarmentzekoa da musika klasikoan hainbat musikagile ezagunek utzitako aportazioa, Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart eta Georg Friedrich Händelena besteak beste.

Bestela, Kantu gregorianoa eta Gospel musika ere arlo honetako motak ditugu.

## Musika klasikoa 
Obra ezagunenen artean, Johann Sebastian Bachek egindako "San Mateoren pasioa" (1727?) eta "Magnificat" (1733), "Stabat Mater" (Pergolesi, 1731), "Mesias (Haendel)" (1741), "Requiem (Mozart)" (1791), "Missa Solemnis" (Beethoven, 1823) eta "Te Deum" (Berlioz, 1849) ditugu.

## Meditaziorako musika 
Meditazioa bideratzeko musika mota zehatz batzuk erabili izan dira erlijioetatik eta espiritualtasunetik oro har. Tradizio kristauan, Erdi Aroa baino lehangotik datorren kantu gregorianoa adibide ona da, melodia errepikakorrek eta ahotsarekin soilik egindakoek monasterioetan otoitza eta meditazioa ahalbidetzen dituztelako. Antzeko tonuan, mundu musulmanean nabarmendu daiteke sufi tradizioa, doinu leun eta zirkularrekin, dervitxeek dantzaren bidez lagundutakoa.

Azken hamarkada hauetan, New Age musika asko hedatu izan da esparru espiritual honetan.

## Gospel 
Ameriketako Estatu Batuetan, batez ere komunitate afro-amerikarrean eta eliza ebanjelikoetan, loratu zen bereziki 1930eko hamarkadan. Hala ere, hamarkada batzuk geroago nabarmendu ziren Aretha Franklin edo Johnny Cash moduko abeslariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Musiques Sacrées du Monde"
* "Gospel Music Association"
Dominantzia (genetika)

**Dominantzia**, genetikan, gene baten aleloen arteko erlazioa da, non alelo baten (alelo gainjartzailea) fenotipoaren eraginak locus bereko bigarren aleloaren (alelo azpirakorra) ekarpena maskaratzen duen.

Alelo gainartzailea fenotipoan beti agertzen dena da, organismoa homozigotoa izan ala heterozigotoa izan.

Alelo gainartzailea letra larriz (A, adibidez) idatzi ohi da, eta alelo azpirakorra letra xehez (a, esaterako).

Esate baterako, ilarraren haziaren kolorea kontrolatzen duen geneak bi alelo ditu: batek hori kolorea eragiten du (A), eta besteak berdea (a). Kolore horia eragiten duen aleloa (A) gainartzailea da. Horrek esan nahi du:

* Genotipo homozigoto gainartzailea (*AA*) duen ilarrak hori kolorekoa izango du hazia.
* Genotipo heterozigotoa duenak ere (*Aa*) hori kolorekoa izango du.

## Ikus, gainera 
* Alelo

## Kanpo estekak
Loitzate

**Loitzate** edo **Irain** Nafarroako Malerreka, Leitzaldea eta Bortziri eskualdeen artean kokatzen den mendia da. Igotzeko ohiko bideak Iturengo Aurtitz auzoa, Zubieta (2 ord. 45 min.), Arantza (3 ord.) dira.

Ekialdetik begiratuta ez da mendi nabarmena, Mendaurren hurbiltasunak itzaltzen baitu eta Ekaitza dago gero gainera tartean, izen gogoangarriagoarekin eta...
eta nekatu egiten dira oinak gainera Loitzatera heltzerako, nahiz eta bidea ederra izan.

Mendebaldetik begiratuz gero, ordea, itxura nabarmenagoa du, izan ere berea da Mendaurren hasi eta mendebaldera luzatzen den mendikateko 1000 metrotik gorako azken tontorra.
Badu aldamenean beste tontor apalago bat Nafarroako toponimia ofizialean Artikutza izenarekin azaltzen dena (1042 m.) eta, bien artean, Zubieta aldetik bizkarrean gora igotzen den bide zahar baten ataka, Elamako bailarara sarrera ematen duena.

Tontorrean erpin geodesikoa eta Baskonia Mendi Taldearen txarlontzi dotorea, aterpe bat irudikatzen duena.
Argazki zaharretan horren setatia ematen duen txarrantxazko hesia desagertua da, larrean han-hemenka sakabanatuta ageri dira orain orduko esola zuriak (2022).

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Loitzate *luberri.net* webgunean
* Loitzate / Irain, *http://www.euskal-herria.org/*.
Zuperrori

**Zuperrori**, **Zuparrobi** edo **Zuperri** Nafarroa Garaiko mendia da, Malerreka eta Leitzaldea eskualdeen artean kokatzen dena. Bertara igotzeko ohiko ibilbideak Usategieta (1 ord. 45 min.), Eratsun, Ezkurra, Igoa, Beruete eta Leitzatik abiatzen dira. Gailurrean parke eoliko bat dago.

## Kanpo estekak 
* Zuperrori, luberri.net
Palau Sant Jordi

**Palau Sant Jordi** edo **Sant Jordi jauregia** Bartzelonako Montjuïc mendian dagoen erabilera anitzeko pabiloia da, 1992ko Udako Olinpiar Jokoetarako eraiki zena. Lluís Companys Olinpiar Estadioaren ondoan kokatzen da, Bartzelonako instalazio olinpikoen gunean. Bertan hainbat kirol ekintza, kontzertu, antzerki, etab. ospatzen dira. Kirol partidetarako 16.670 eserleku ditu eta musika kontzertuetarako 24.000 pertsona inguru sartu daitezke.

## Kanpo estekak 
* Palau Sant Jordiren webgune ofiziala
Frantziar-kantabriar eskualdea

eskuinera|thumb|350px|Frantziar-kantabriar eskualdeko gune nagusien mapa
[thumb|300px|Eskualdeko biztanleek Paleolitiko horma-irudi nagusienetariko batzuk egin zituzten, [Lascaux leizeko zaldi honek erakusten duen moduan]]

**Frantziar-kantabriar eskualdea** iparraldeko Espainian dagoen Asturias eta hego-ekialdeko Frantzian dagoen Proventza arteko eskualdea izendatzeko arkeologian eta historian erabilitako terminoa da. Barnean egungo Euskal Herria ez ezik hegoaldeko Frantzia eta Bizkaiko Golkoaren ondoan dagoen iparraldeko Espainia ere badaude. Aditu batzuen arabera iparraldeko Katalunia ere eskualdeko zati bat izango litzateke.

Historiaurrean eskualdea homogeneotasun kultural handia izan zuen eta litekeena da Goi Paleolitoan zehar Europako eskualderik populatuena izatea.

## Arkeologia 
Eskualde honetan châtelperroniar, aurignaciar, gravettiar, solutrear, magdaleniar, aziliar eta aziliar ondoko kulturak izan ziren, bata bestearen ondotik. Bakoitzak bere adierazpen kulturalak izan zituen, nabarmenak horma-irudiak izanik. Solutrear, magdaleniar eta aziliar kulturak bertan sortu eta garatu ziren.

## Aterpea eta Azken Glaziazioko biztanle-hazkundea 
Duela 20.000 urte, Paleolitikoaren azken glaziazio aroaren une gorenean zehar eskualdea Europako aterperik nagusien bilakatu zen eta, aroa bukatu zenean, berriro kontinentea birpopulatzeko eginkizuna izan zuen.

Arkeologiaren ikuspegitik, Jean-Pierre Bocquet-Appelek adierazi zuen:

Berak egindako datu arkeologikoetan oinarritutako simulazio demografikoen arabera, Goi Paleolito osoan zehar alde handiz Europako eskualderik jendetsuena izan zen.

## Eskualdeko homogeneotasunaren haustura Neolitoan 
Neolitoan eskualdeak izandako homogeneotasun kulturala galdu zuen eta bi azpieskualdetan zatitu zen: Mediterraneoa eta Atlantikoa hain zuzen ere. Ekialdean zeramika kardialaren kultura tinko zabaldu zuen, mendebaldea, berriz, gutxi garatutako eskualde (azpineolitiko) bihurtu zen. Azpieskualde atlantikoko herrien artean, euskaldunak eta gaskoiak Mediterranear eta Erdialdeko Europatik zetozen kultura berrietara hurbilenak izan ziren adituen aburu.

## Gune nagusiak 
Eskualdean dozenaka gune arkeologiko badaude ere, hona hemen bere ezaugarriak direla eta nagusienak direnak:
* Altamira, Kantabria.
* Aurignac, Garona Garaia.
* Lascaux, Dordoina.
* La Madeleine, Dordoina.
* Santimamiñe, Bizkaia.
* Chauvet, Ardèche.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Willy van de Kerkhof

**Wilhelmus "Willy" Antonius van de Kerkhof** (Helmond, Ipar Brabante, 1951ko irailaren 16a-) jokalari ohi herbeheretarra da.

1974 eta 1978ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldunordea izan zen Herbehereetako futbol selekzio nazionalarekin, Johan Cruyff, Johan Neeskens eta René anai bikiarekin batera.

Haren herrialdean egin zuen ibilbide osoa, PSV Eindhoven taldean batik bat.

## Jokalariaren ibilbidea 
* 1970-1973 FC Twente 93 p (14 g)
* 1973–1988 PSV Eindhoven 418 p (57 g)

Guztira: 511 partida (71 gol)

## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Rob Rensenbrink

**Pieter Robert "Rob" Rensenbrink** (Amsterdam, 1947ko uztailaren 3a - Oostzaan, 2020ko urtarrilaren 24a) futbol jokalari herbeheretarra izan zen.

1974 eta 1978ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldunordea izan zen Herbehereetako futbol selekzio nazionalarekin, Johan Cruyff, Johan Neeskens eta Willy eta René van de Kerkhof anai bikiekin batera.

1978ko ekainaren 11ko Herbehereak eta Eskoziaren arteko partiduan Munduko Futbol Txapelketako 1000. gola sartu zuen.

Batez ere Belgikako futbol txapelketan nabarmendu zen, batik bat Anderlecht taldean.

## Ibilbidea 
* 1965-1969 Door Wilskracht Sterk 120 p (34 g)
* 1969–1971 Club Brugge KV 55 p (24 g)
* 1971-1980 RSC Anderlecht 260 p (143 g)
* 1980 Portland Timbers 18 p (6 g)
* 1981-1982 Toulouse FC 12 p (g 1)

Guztira: 327 partida (168 gol)

## Ikus, gainera 
* FIFA 100

## Kanpo estekak
Inausketa

[thumb|Adaburua inausi dioten [pago arrunt|pagoa: pago motza edo lepatua (Nafarroa)]]
**Inausketa** landare baten zati bat moztea da, gehienetan adarrak baina batzuetan ere kimuak edo sustraiak.

Helburua izan daiteke landareari nahi dugun itxura ematea (eraketako inausketa), fruitu gehiago ematea (ekoizpen inausketa) edo hostoen dentsitatea arintzea (hostaila murrizteko inausketa).

## Zergatikoak 
thumb|300px|Lepatzea.
Kontuz eta behar bezala eginda, inausketak fruitu errendimendua areagotu dezake. Hori dela-eta, nekazaritza-praktika arrunta da. Basogintzan enbor zuzenak eta adabegi gutxikoak lortzeko egiten da. Hiri-ingurunean, adarrak erortzeko arriskua prebenitzen da alde batetik, eta, bestetik, zuhaitzen tamaina kontrolatzen da, haien kokapenak erabat garatzen uzten ez duerman.

Maiz, lorezaintzan, inausketa erabiltzen da zuhaitzetan edo zuhaixketan forma artifizialak lortzeko. Maiztasun egokiarekin ondo gauzatuta eta errepikatuta, landareen apaingarri-balioa handitu daiteke. Honen inguruan sortutako arteari *topiaria* (edo *arte topiarioa*) deitzen zaio, batez ere Pizkundean garatu zena, eta oraindik bizirik dirauena heskaiak inaustean.

Hala ere, askotan modu desegokian egiten da (mutilazioak, adibidez ekoizpen helburu gabeko lepatze gehiegizkoak), zura usteltzeko arrisku areagotuz, zuhaitzen bizitza laburtzen dutenak eta adarrak hausteko arriskua areagotzen dutenak. Bestalde, zuhaitzaren mozketa erradikalegiak sarritan arriskuan jartzen du zuhaitzaren biziraupena bera.

## Inausketa motak 
thumb|250px|eskuinera|Kimatu ondoren garatu den hostaila trinkoa
thumb|250px|Adar handi bat mozteko urratsak, enborra zauri ez dadin.
Landareak mozteko teknika desberdinak daude, moztutako zatiaren edo helburuaren araberakoak:

* **Kimaketa**: kimuak edo adar muturrak kentzea. Adaxka puntetako begiak kentzean, hazkuntza eragozten da. Udako kimaketa. Bi kirten gurutzatu eta artikulatu dituzte, xafla moduan bukatuak, horietako bakarra edo biak ebakitzaileak modeloaren arabera. Esku bakar batekin erabiltzen dira, 1-3 cm lodi inguruko adarrak garbi-garbi mozteko.
* Bestelakoak: motozerra adibidez, adar handiak mozteko (nahiz eta inausketa baino, zuhaitz mozketa izan).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aldaxketa
* Belaunketa
* Txertaketa
* Arte topiarioa

## Kanpo estekak
Mölnlycke

**Mölnlycke** Suediako hego-mendebaldeko udalerria da, Västra Götaland konderrian dagoena, kostaldean.

## Hedadura eta biztanleria 
Udalerriak, guztira, 7.97 kilometro karratuko hedadura du, eta, 14.439 biztanle bizi dira
bertan.

## Hiriburuetarako distantzia 
Konderriko hiriburura, Göteborgera dagoen distantzia, 10 kilometrokoa da.

## Kanpo estekak 
* Härryda kommun
* Wendelsbergeko Unibertsitatea
Joaquin Atxukarro

**Joaquin Atxukarro Arisketa** (Bilbo, Bizkaia, 1932ko azaroaren 1a) piano jotzailea da. Sari asko jaso ditu, eta kontzertu ugari eskaini ditu munduan zehar, hala bakarka nola munduko orkestra garrantzitsuenekin batera, bakarlaritzat. Hainbat disko grabatu du. Emma Jiménez piano jotzailea du emazte. 1990az geroztik, eskolak ematen ditu Dallasko (Texas, Ameriketako Estatu Batuak) Hegoaldeko Metodista Unibertsitatean.

1959an Liverpoolgo nazioarteko lehiaketa irabazi zuen, Ingalaterran, eta horrek munduko ateak zabaldu zizkion. Orduz geroztik 50 herrialde baino gehiagotan eta 200 orkestra baino gehiagorekin jo izan du munduan zehar. Euskal Herrian ere saio ugari eskaini ditu, eta bera izan zuen lagun 2000. urtean Euskadiko Orkestra Sinfonikoak Hego Amerikako hainbat herritan zehar egin zuen aurreneko bira arrakastatsuan. Urte berean, Maurice Ravel konpositorearen lanak biltzen zituen disko bat grabatu zuen Euskadiko Orkestra Sinfonikoarekin batera.

## Sariak 
* 1959an, Liverpoolgo (Ingalaterra) nazioarteko lehiaketa irabazi zuen.
* 1992an, Espainiako Gobernuak Musikako Sari Nazionala eman zion
* 2000an, UNESCOk *bakearen aldeko musikari* izendatu zuen.
* 2005ean, Eusko Jaurlaritzak *euskal herritar unibertsal* izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika klasikoa
* Bilbotar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Atxukarroren webgunea
* «Lanbide honen zirrara, hari-harian bizitzearen arriskuak berak eragiten du», *Euskonews & Media*, 209. zenbakia, 2003-05-09
Lluís Companys Olinpiar Estadioa

**Lluís Companys Olinpiar Estadioa** (lehen **Montjuïceko Olinpiar Estadioa** izenaz ezaguna) Bartzelonako estadioa da. 1929 urteko Nazioarteko Erakusketarako eraiki zuten eta ondoren zaharberritua izan zen 1989an, Bartzelonako 1992ko Udako Olinpiar Jokoak ospatzeko. Bartzelonako Montjuïc mendian dago, instalazio olinpikoak dauden tokian.

Hasieran estadioak Montjuïc izena zuen, baina Lluís Companys Kataluniako Generalitateko presidente ohiaren izena jarri zitzaion bere omenez, Frankismoaren garaian exekutatua izen zelako Montjuïcen. Gaur egun, estadioaren jabea Bartzelonako Udala da.

## Kanpo estekak 
[500px|ezkerrera|thumb|Estadioa [2009 urteko futbol partida batean.]]
Vicens Etxea

**Vicens Etxea** Bartzelonako eraikin modernista da, Antoni Gaudíren lehen garrantzizko lana 1878 urtean arkitekto ikasketak amaitu ondoren. 1883 eta 1888 urteen artean eraiki zen. Eraikina *Carolines* kalek 24. zenbakian dago, Bartzelonako Gràcia auzoan.

## Sariak 
1927 urtean Bartzelonako Udalak "Eraikin Onenaren Saria" eman zion. Halaber, Vicens Etxea monumentu historiko-artistiko izendatuta dago BOEko 1969ko abuztuaren 20ko Dekretuaren arabera. 2005 urtean UNESCOk Vicens Etxea Gizateriaren Ondare izendatu zuen Gaudíren beste lanekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Antoni Gaudí

## Kanpo estekak 
* Vicens Etxeari buruzko informazioa Gaudíren webgunean
* *Casa Vicens*
* Casa Vicens webgune ofiziala
La Caixa

**La Caixa** edo '''Caixa d'Estalvis i Pensions de Barcelona''' (Bartzelonako Aurrezki eta Pentsio Kutxa), izen bereko probintziako aurrezki kutxarik garrantzitsuena da eta Espainiar estatuko handiena.

Gaur egun, CaixaBank bankua osatzen duten aurrezki kutxetako bat da.

## Kanpo estekak 
*  Aurrezki kutxaren webgunea.
Caixa Catalunya

**Caixa Catalunya** edo '''Caixa d'Estalvis de Catalunya''' (Kataluniako Aurrezki Kutxa), Bartzelonan egoitza nagusia duen aurrezki kutxa da.

2010ean, Caixa Tarragona eta Caixa Manresarekin bat egiteko akordioa sinatu zuten, CAIXACTM izeneko enpresa sortuz. Espainiako Bankuari 1.250 milioi euroko diru-laguntza eskatuko dio aurrezki kutxa berriak.

[thumb|250px|eskuinera|Caixa Catalunyaren egoitza nagusia [Bartzelonako Antoni Maura plazan.]]
## Kanpo estekak 
*  Aurrezki kutxaren webgunea.