open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azol

Kimika organikoan **azolek** bost kabe-begiz osatutako konposatu heterozikliko nitrogenatuen klase bat osatzen dute. Ezinbestean eraztunaren egituran gutxienez nitrogeno-atomo bat dago. Nitrogenoaz eta karbonoaz aparte oxigenoa edo sufrea egon daitezke. Azolak konposatu aromatikoak dira.

## Azolen sailkapena. 
Katean dauden nitrogeno- kopuaruaren eta beste heteroatomoen izaeraren arabera sailkatzen dira azolak. Adibideetan ez dira aintzat hartuko azolen deribatu ordezkatuak.

### Azolak 
Nitrogeno-atomo bakarra dute eraztunean. Adibide bakarra: pirrola.

### Diazolak 
Bi nitrogeno-atomo: pirazola eta imidazola

### Triazolak 
Hiru nitrogeno-atomo.

### Tetrazolak 
Lau nitrogeno-atomo.

### Pentazolak 
Bost nitrogeno-atomo. Zehatza izateko pentazola konposatu ez-organikoen artean sailkatu behar da, karbono-atomorik ez baitauka.

### Oxazolak 
Nitrogeno- eta oxigeno-atomo bana: oxazola eta isoxazola

### Oxidazolak 
Bi nitrogeno-atomoeta oxigeno bat.

### Tiazolak 
Nitrogeno eta sufre-atomo bana: tiazola eta isotiazola.

### Tiadiazolak 
Bi nitrogeno eta sufre-atomo bat.

## Erreferentziak
Samuel Plouhinec

**Samuel Plouhinec** (Le Mans, 1976ko martxoaren 5a), txirrindulari frantziar ohia da. 

1998tik 2001era profesionala izan zenn Cofidis eta Jean Delatour taldeetan, baina amateur mailara bueltatu izan behar zuen. 2005tik 2007ra berriro ere profesioanletan aritu zen Bretagne-Jean Floc'h eta Agritubel taldeetan. Hortik aurrera afizionatu mailan izan zen erretiratu zen arte. Azken urte haietan Baiona-Iruñea lasterketa irabazi zuen gurean.

## Palmaresa 
**2005**
* 2. Villers-Cotteretseko Sari Nagusian
* 3. Aingo Tourrean eta etapa bat
* 3. Cours-La-Ville Sari Nagusian
**2008**
* Hendaia
* Trio Normand
* Essor Basque
**2009**
* Lapurdiko Tourra
* La Mancheko Tourra eta bi etapa
* 3. Boucles de la Soule
* Essor Basque
**2011**
* Baiona-Iruñea
* 2. Cours-La-Ville Sari Nagusian
**2012**
* 3. Essor Basque
**2013**
* Essor Basque
* Kanbo
* Donibane Garazi
* Manx Sari Nagusia
**2014**
* Jurako Tourreko etapa bat
**2015**
* 3. Dordogneko Tourrean
**2016**
* Donibane Garazi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Alessio Galletti

**Alessio Galletti** (Pisa, 1968ko martxoaren 26a - Oviedo, 2005eko ekainaren 15a) italiar txirrindularia izan zen, profesionala 1994tik 2005era. Lampre taldearekin pasa zen profesionaletara. 

2005eko Narancoko Igoeran parte hartzen ari zela hil egin zen, helmugatik 15 kilometrotara.

## Palmaresa 
**1996**
* 10. Camaioreko Sari Nagusian
* 10. Tre Valli Varesinen
**1998**
* 2. Aingo Tourrean eta etapa bat
* 2. Marokoko Tourrean
* 3.  Camaioreko Sari Nagusian
**2001**
* Tour Down Underko etapa bat
**2003**
* Fred Mengoni Sari Nagusia

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mercedes Jover

**Mercedes Jover Hernando** nafar historialaria eta Nafarroako Museoaren zuzendaria da. 1991n lortu zuen doktoretza Nafarroako Unibertsitatean, eta hango Artearen Historiako departamentuko irakasle elkartua da 1995etik. 1991n ere hasi zen Nafarroako Gobernuaren Kultura Departamentuko Ondare Historikoko Zerbitzuan lanean, goi teknikari bezala, eta 2000. urtetik aurrera departamentu bereko zenbait ataletako burua izan da; azken kargua du museoko zuzendaria izatearena (2011ko urtarriletik).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saltwood

**Saltwood**, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Kent konderrian. Hythe eta Folkestone udalerrien artean dago.

2011n 850 biztanle zituen.
Appleton (Oxfordshire)

**Appleton**, Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Oxfordshire konderrian.

2021ean 915 biztanle zituen.
George Gregan

**George Musarurwa Gregan** (Lusaka, Zambia, 1973ko apirilaren 19a) australiar errugbilari ohia da, uztartze-erdilari postuan aritzen zena. 139 aldiz jokatu zuen Australiako errugbi selekzioarekin eta, besteak beste, 1999ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen 

## Ibilbidea 
* Randwick DRUFC: 1994-2007
* Brumbies: 1996-2007
* RC Toulon: 2007-2008
* Suntory Sungoliath: 2008-2011

## Palmaresa 
### Randwick DRUFC 
* Shute Shield
** irabazlea: 1994, 1996, 2000, 2004
* Tooheys New Cup
** irabazlea: 2004
### Brumbies 
* Super 12
** irabazlea: 2001, 2004 
** finalista: 1997, 2000, 2002
### RC Toulon 
* Rugby Pro D2
** irabazlea: 2008
### Australiako selekzioa 
* 139 test-partida, 1994-2007 bitartean, horietako 59 kapitain
* 99 puntu (18 entsegu, 3 drop)
* Tri-nations
** irabazlea: 2000, 2001
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 1999
** finalista: 2003

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quinndy Akeju

**Quinndy Akeju** (Zaragoza, 2000) nigeriar jatorriko emakumeen eskubideen aldeko eta arrazakeriaren aurkako ikertzaile, erizain, dantzari eta aktibista bilbotarra da. Afro-kolektiboaren sortzaileetako bat eta koordinatzailea da, eta Afrikar Komunitate Beltzaren eta Afrikar ondorengoen kidea Euskadin. Bere gurasoen nigeriar nazionalitatearekin jaio zen eta nahiz eta betidanik Espainian bizi, urte luzez atzerritar Nortasun Zenbaki bat izan zuen, azkenean espainiar nazionalitatea jaso zuen arte, nigeriar nazionalitateari uko eginez.

## Lehen urteak 
Quinndy Akeju 2000. urtean jaio zen, Zaragozan, guraso nigeriarrengandik. Txiki-txikitatik erizaintzan aritzeko gogoa agertu zuen. Haurtzaroan, indarkeria arrazistaren biktima izan zen, azalaren koloreagatik eta jatorriagatik.

14 urterekin hasi zen aktibismo feministaz interesatzen, *El feminismo es para todo el mundo* irakurri ostean arrazakeriaren aurkako aktibismoan ere sartu zen.

## Ibilbidea 
2022ko ekainean, testu bat idatzi zuen *Pikara Magazine* aldizkari digitalerako, non salatzen baitzuen sare sozialen erabiltzaileek ematen zieten trataera eraso arrazisten bideo eta albisteei, eta gai horiek tratatzeko modua deshumanizatzailea suerta daitekeela erasandako pertsonentzat. Urte horretan bertan, Afrocolectiva sortu zuen, arrazakeriaren aurkako aktibismoa, afrofeminismoa eta panafrikanismoa ardatz dituen komunikabide digitala.

2023ko ekainean, Europar Batasuneko migrazio-politikei buruzko eztabaida batean parte hartu zuen kontu-hartzaile eta moderatzaile gisa, Melillaren  Justiziaren aldeko I. Martxaren eremuko mahai-inguru batean.

2024an, *8M*: Las mujeres facturan de Playz saio bereziko parte-hartzaileetako bat izan zen. Henar Álvarezek gidatu zuen, eta Emakumeen Eguna ospatzeko eman zen.

Afrodance dantzari eta koreografo gisa ere aritzen da.

## Filmografia 
### Telebista 
* *Itzulezinak* (2023)
* *8M*: Las mujeres facturan (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mait Carrasco i Pastor

**Mait Carrasco i Pastor** (Molins de Rey, 1943 - Bartzelona, 1997ko irailaren 9a) Kataluniaren independentziaren aldeko ekintzailea izan zen.

## Biografia 
Kimikan lizentziatu zen arren, hizkuntza-zuzenketan aritu zen, lehenengo Ediciones 62n, Edhasan eta ondoren Gran Enciclopedia Catalanan, erredakzio, zuzenketa eta muntaketa sailean eta ondoren lexikografian, non Diccionario manual de la lengua catalana-ren egilekidea izan zen.

Carrascok Behin-Behineko Askapen Nazionalerako Alderdi Sozialistan militatu zuen 1974tik eta, ondoren, Herrialde Katalanetako Independentistak alderdian. Bere konpromisoa zela eta, poliziaren errepresioa gertutik jasan zuen: 1981eko abenduan atxilotu zuten Bartzelona, Esplugas de Llobregat, Reus, Manresa eta Valentziako 23 militante independentistekin batera, zeinei «Lege Antiterrorista» aplikatu zitzaien. Carrasco eta gainerako atxilotuak zortzi egun geroago askatu zituzten, kargurik gabe (Pere Bascompte eta Jaume Llussà izan ezik, espetxean sartu baitzituzten). Terrorismoaren Aurkako Borrokaren Aginte Bakarrak justifikatu zituen atxiloketak, «ustez jarduera terroristetan inplikatuta» egoteagatik. Operazioa  Terra Lliure erakundearekin lotutako lehenengoetakoa izan zen. Ordura arte mugimendu independentistaren aurka egindako operazio handiena.

1982ko martxoan berriz atxilotu eta hilabete eta erdiz espetxeratu zuten Bartzelonako La Trinitat Vella auzoko espetxean, beste bost militanterekin batera, Eva eta Blanca Serra ahizpak, Carles Castellanos, Ramon Pelegrí eta Teresa Lecha, denak «matxinadaren apologia» leporatuta «independentzia» lelodun pankarta bat eramateagatik.

54 urterekin hil zen, minbiziak jota.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon Van Daele

**Leon Van Daele**, (Ruddervoorde, 1933ko otsailaren 24a -  Oostkamp, 2000ko apirilaren 30a) txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1952tik 1964ra.

1952an profesionaletara pasatu zen Bertin taldean. Bere lehen urteetan, Belgikako hainbat kriterium eta lasterketa irabazi zituen, hala nola Kuurne-Brusela-Kuurne edo Flandriako txapelketa.

1957an Paris-Brusela irabazi zuen eta Munduko txapelketan zazpigarren postuan sailkatu zen. Paris-Roubaixen hirugarrena izan zen, Rik Van Steenbergen esprintean garaitua, garailea Fred De Bruyne minutu bat baino gehiago lehenago helmugaratu zelarik.

Hurrengo urtean Paris-Roubaix irabazi zuen. Helmugatik 300 metrora erasoa jo zuen, Rik Van Steenbergen, Miguel Poblet eta Rik Van Looy faboritoak ustekabean harrapatuz. Honako hau izan zen bere ibilbideko garaipenik handiena.

1959an, Gante-Wevelgem irabazi zuen eta hirugarren sailkatu zen Milan-San Remon.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Klasikoak eta Txapelketak 
### Itzuli Handiak 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kneecap (musika taldea)

**Kneecap** hip hop hirukote irlandarra da, Belfast mendebaldekoa. Taldekideak Liam Óg Ó hAnnaidh, Naoise Ó Cairealláin eta J.J. Ó Dochartaigh dira, eta euren ezizenak Mo Chara, Móglaí Bap eta DJ Próvh dira, hurrenez hurren. Ingeles eta irlandar hizkuntzak nahasten ditu taldeak, eta bere letrek irlandar errepublikar gaiak dituzte askotan. Lehen singlea "C.E.A.R.T.A." deitzen zen ("eskubideak", irlanderaz) eta 2017an kaleratu zuten. Ondoren, 2018an, *3CAG* debuteko albuma kaleratu zuten. Bigarren diskoa, *Fine Art*, 2024an kaleratu zuten, eta urte berean kaleratu zuten taldeari buruzko film biografiko bat ere.
## Taldearen izena 
Kneecap Belfasteko (Irlanda) rap taldea da. Irlandako paramilitarrek zigor moduan belaunetan tiroak jaurtitzen zituzten, eta ekintza horri kneecappings deitzen zaio. Taldearen izena hitz horretatik dator.

## Estiloa eta pentsaera 
Taldearen arrakasta gaeleraz sortzen dituzten satirak baino haratago doa. Hizkuntza erresistentziarako tresna moduan erabiltzen du. Taldeak kritika soziala oinarri duten mezu indartsuak josten ditu. Mezu horietan beraien jaioterria, Irlandak, Britania handiarengandik pairatzen duen zapalkuntza islatuz.

Errebeldia beraien nortasunaren ezinbesteko partea da. Beraien solasaldiak politikaz blaituta daude. Besteak beste, Palestinaren defendatzaile sutsuak dira, eta beraien kontzertuetan Israel estatu sionistaren jokaera eta Palestinarren genozidioa salatzen dute.

## Partaideak 
Ipar Irlanda Irlandar errepublikarekin batzeko helburu errepublikanoa funtsezkoa da Mo Chara (Liam Óg Ó hAnnaidh), Móglaí Bap (Naoise Ó Cairealláin) y DJ Próvaí (J.J. Ó Dochartaigh) talde kideentzat. Taldekideek ez diote uko egiten ingeles hizkuntza erabiltzeari, helburua beraien mezuak ahalik eta gehien zabaltzeko eta gaur egungo zapalkuntzak salatzeko bada.

## Ibildibea 
Bi rapero hauek eta Dja 2017an bere bidea egiten hasi ziren, hasieran Ulsterreko pubetan aurkezpenak eginez eta gero mundu osoko eszenatokietan.

Azken urteetan zenbait herrialdetan taldea bere iritzi politikoengatik  zentsuratua izan da, batez ere Israeleko estatu sionistaren kontrako mezuengatik.

Bakarrik Irlandarren %10a  Gaeleraz jariotasunez hitz egiteko gai da, 2022ko erroldaren arabera. Kneecapek mundu osoko pertsonen arreta bereganatzea lortu du, eta batez ere 2024an beraien filma( “Kneecap” izenekoa) estreinatu zutenetik aurrera.

The Guardian egunkariaren arabera, Kneecapen “Fine Art” lana, historian zehar Gaelikoz grabatu diren diskoen artean zerrendetan altuen kokatu den diskoa da.

## Diskografia 
* 3cag (2018)
* Fine Art (2024)

### **Singelak** 
* *C.E.A.R.T.A* (2017)
* *Amach     Anocht* (2018)
* *H.O.O.D* (2018)
* *Gael-Gigolos* (2019)
* *Fenian     Cunts* (2019)
* *Get     Your Brits Out* (2019)
* *MAM* (2020)
* *Thart     agus Thart* (2021)
* Guilty     Conscience (2022)
* ''IT'S     BEEN AGES* (2023)
* *Better     Way to Live'' (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chaimaa Boukharsa

**Chaimaa Boukharsa** (Maroko, XX. mendea) marokoar filologo, komunikatzaile eta aktibista dekoloniala da, Arabiar eta Islamiar Ikasketetan lizentziatua, genero berdintasunean eta kultur aniztasunean espezializatua. Komunikabide afrokolektiboaren sortzaileetako bat ere izan zen.

## Ibilbidea 
Boukharsa Ikasketa Arabiar eta Islamikoetan lizentziatua da baita tesia Feminismo Islamikoetan, Granadako Unibertsitatean. Unibertsitate master bat ere egin zuen Kultur Aniztasunean. Taekwondoan lehiatu zen Sevillako Unibertsitateko taldearekin.

Espainian emakume afrikarren ondorengoei ikusgarritasuna emateko sortu zen Afrocolectivo kolektibo eta hedabidearen sortzaileetako bat izan zen. 2021ean sare sozialetan zabaltzen hasi zen, Eid al-Adha egunean Melillako meskita batean emakume izateagatik sartzen utzi ez ziotelako.

Arrazakeriaren aurkako Afroféminas aldizkari espainiarrean eta beste hedabide batzuetan *Maldita.es* edo El *Salto* egunkarian kolaboratu du arrazakeria, islamismoa eta migrazio arabiarrarekin lotutako gaiak jorratzeko. 2023an, Emakumearen Nazioarteko Egunaren ospakizunak zirela eta, Boukharsa eta Esther Mayoko Ortega izan ziren El Saltoko arrazakeriaren aurkako saio berezi bateko protagonistak. Feminismo musulmanean ahots aditua ere izan da hainbat podcastetan, hala nola Isaac Palomaresen *Punto de Encuentro*, *Yo también*, edo Ondas Sariaren irabazlea, *Salfremos Mejores* lanagatik.

2024an, Tarifa Tanger Afrikako Zinemaldiaren epaimahaikide izan zen, Pablo García Casado poeta eta Andaluziako Filmotekaren arduradunarekin eta Agus Jiménez ekoiztetxearekin batera. Lehiaketa horren barruan, Melaza aktibistarekin batera, *El árbol de la palabras* foroaren 12. edizioan parte hartu zuen, Garapenerako Nazioarteko Lankidetzaren Espainiako Agentziak babestuta.

## Aintzatespenak 
2018an, Espainiako Unibertsitate Txapelketetan, taekwondoan, brontzezko domina irabazi zuen. 2022an, hedabide berrietako sorkuntza onenaren ODA saria jaso zuen, Afrocolectivo argitalpenaren sortzaileetako bat izan baitzen, edizio horretako irabazle erdia.

2023ko martxoan, Errepublika & Demokrazia Institutuak bultzatutako Linces Moradas Sarien I. Edizioko *Premio Antirracista sin peros/* *Arrazakeriaren Aurkako* Perurik gabeko Sarirako izendatuta egon zen. 2024an, bere hedabide *afrokolektiboak* ElDiario.es sustatutako *Desalambre* Sariak jaso zituen.

## Argitalpenak 
* 2021: *Mujer racializada e inmigrante en España*. Publicación Tribuna Violeta. Comisión Obrera de Ceuta

## Ikus, gainera 
* Quinndy Akeju
* Safia El Aaddam

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adèle Daminois

**Angélique Adèle Huvey**, ezkondu ondorengo abizenez **Daminois**, (Clermont, 1785eko abenduaren 21a – Paris, 1876ko martxoaren 4a) frantziar eleberrigile eta antzerkigilea izan zen.

## Bizitza 
Jacques Maximilien Huvey erregearen kontseilari eta Clermonteko ur eta basoen arduradunaren eta bere emazte Marie Françoise Michèle Thomasen alaba, Angélique Adèle Huvey 1785eko abenduaren 21ean jaio zen Clermonten, Pikardian. Jaio eta bi egunera bataiatu zuten.

1804an Pierre François Daminoisekin ezkondu zen eta idazlanak sinatzeko senarraren abizena erabiltzen hasi zen.

Emakumeen emantzipazioaren aldeko eta emakumeek enplegu eta ohoreeak lortzearen aldeko artikulu ugarirengatik egin zen ezaguna, eta eta Arteen Ateneoan eman zituen hitzaldiengatik ere bai.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hunedoara

**Hunedoara** (errumanieraz  ahoskatua; ;   ahoskatua) Errumaniako hiri bat da, Hunedoara konderria eta Transilvania eskualdean. Hego-mendebaldeko Transilvanian dago eta bost herrixka- Boș (*Bós*), Groș (*Grós*), Hășdat (*Hosdát*; *Hochstätten*), Peștișu Mare (*Alpestes*) eta Răcăștia (*Rákosd*) - ditu bere barnean. 2021ean 50.457 biztanle zituen.

## Toki interesgarriak 
* Hunedoarako gaztelua

## Hiritar nabarmenak 
* Gheorghe *Gica* Craioveanu (1968-), Errealeko futbolari ohia.

## Kanpo estekak
Blanca Serra i Puig

**Blanca Serra i Puig** (Bartzelona, 1943) hizkuntzalaria da. Josep de Calassanç Serra i Ràfols historialariaren alaba,  Eva Serra i Puig historialariaren ahizpa eta Josep de Calassanç Serra i Puigen arreba. 

## Ibilbidea 
Filologia Klasikoan lizentziaduna da Bartzelonako Unibertsitatean, eta Front Nacional de Catalunyako militantea izan zen hirurogeiko hamarkadan, halere, 1969an utzi egin zuen PSANeko Batzorde Exekutiboko kide izatera pasatuz.. 

1973an PSAN-P alderdiaren zatiketaren protagonistetako bat izan zen, 1978an Independentistes dels Països Catalans bihurtu zena. 1992ko martxoan atxilotu zuten bere ahizpa Evarekin eta beste militante batzuekin, Terra Lliureko kide izatea leporatuta. Geroago irakaskuntzan aritu zen, STEC-Intersindical maisuen sindikatuko kide aktibo eta Eskubide eta Askatasun Nazionalen Aldeko Herrialde Katalanetako Erakunde Zibiko eta Kulturalen Sareko Idazkaritzako kide izanik. Hizkuntza irakaslea ere izan zen Bartzelonako Narcís Monturiol BHIn.

2012ko urriaren 13an CUP-Alternativa d'Esquerres alderdiaren zerrendako bederatzigarren hautatu zuen Bartzelonako probintziatik 2012ko Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetara.

## Argitalpen batzuk 
* . 2009. *Narracions i pedagogia: seminari de tardor organitzat per la Societat Catalana de Pedagogia amb la col·laboració de la Societat Catalana de Llengua i Literatura, Barcelona, 24 i 25 de novembre de 2006*. Editor Institut d'Estudis Catalans, 149 pp. , 

* . 2009. *Tractat dels Pirineus: visió catalana de la història*. Ilustró Jaume Gubianas. 27 pp.

* ------------------------, . 1993. *El jovent opina: llengua i ensenyament als Instituts Públics de Catalunya*. Oikos-Tau. 

* ------------------------. 1961. *Estudio sobre el texto de Tucídides*. Editor Universidad de Barcelona. Facultad de Filosofía y Letras. Filología Clásica. 70 pp.

## Aintzatespenak 
* 2008: Kataluniako Justizia Saria, Eduard Enrech eta Larrea Lleidako epaileen dekanoarekin batera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Aguilera y Egea

**Francisco Aguilera y Egea** (Ciudad Real, 1857ko abenduaren 21a –Madrid, 1931ko maiatzaren 19a) militar eta politikari espainiarra izan zen.

## Biografia 
1857ko abenduaren 21ean Ciudad Realen jaioa, Marokoko kanpainetan borrokatu zuen, 1911tik Tetuango plaza okupatuz. 1917ko apirilaren 19an Gerra ministro izendatu zuten Manuel García Prietoren gobernuan, eta urte bereko ekainera arte egon zen karguan. Ministerioan eman zuen denbora laburrean, "Defentsako Junta Militarrak" desegitea agindu zuen, diziplina militarraren aurka zihoalako.

Ondoren, 1918tik bizi arteko senataria izan zen, eta, liberal konbentzitu gisa, ospe handia zuen Armadan. Miguel Primo de Riveraren kolpea baino lehentxeago, bere izena aipatu zuten direktorio militar baten buru izateko. José Sánchez Guerra politikariarekin ika-mika desatsegina izan zuen armadaren defentsan, Annualeko Hondamenditik eratorritako espedientearen inguruan. Hondamendi horrek politikari kontserbadoreak Senatuko presidentetzaren bulegoan emandako zaplazteko batekin amaitu zuen, bere ospea zapuztu zuena.

Ondorengo Direktorio militarrean, Primo de Riveraren aurkako oposizio sutsua izan zuen, eta lider nagusietako bat izan zen, 1926ko Sanjuanadako Valeriano Weyler López Ochoa eta Domingo Batet jeneralekin eta 1929ko urtarrilean Ciudad Realen eta Valentzian artilleroen altxamenduarekin batera. Bigarren Errepublika aldarrikatu ondoren, Manuel Azaña behin-behineko gobernuko Gerra ministroak kapitain jeneral mailara igo zuen 1931n, gradu militar hori ezabatu aurretik eta hil baino egun batzuk lehenago.

Alfontso XII.a kaleko 12. zenbakiko bere etxean hil zen, 1931ko maiatzaren 19tik 20ra bitartean.

## Ohoreak 
* Meritu Militarraren Ordenaren Gurutze Handia (1907)

* San Hermenegildoren Ordenako Gurutze Handia (1909)

* Meritu Militarraren Ordenako Gurutze Handia (gorria) (1910)

* Karlos III .aren Errege Ordenako Gurutze Handia (1919)

## Kanpo estekak
Ignacia Bustamante

**Ignacia Bustamante** (Araucanía, 2006ko otsailaren 9a) Txileko zientzia-aktibista eta dibulgatzailea da. 2023an, Araucaniako 100 Emakume Liderren enbaxadorerik gazteena bihurtu zen "Kudeaketa Soziala eta Komunitarioa" kategorian, El Austral, Corparaucanía eta Araucaniako Emakume Lider Gehiago Korporazioaren eskutik.

## Ibilbidea 
Txiki-txikitatik arlo zientifikoetan eta oratorian interesa erakutsi zuen. Zientziaren demokratizazioari eman zion lehen bultzada 2021ean izan zen. Academia Atómicas x Tremendas ekimenaren lehen bertsioan lortu zuen graduazioa, ohoreekin. Ekimen horren helburua da Latinoamerikako eta Karibeko neskatoak eta neska gazteak STEMetara zientzialariekin eta adituekin hurbildu ahal izatea, eskola-curriculumetik harago sakonduz eta zientzietan genero-arrakala murrizteko ikuspegiarekin. 2022an, fundazio horretan sartu zen STEM arloan, boluntario gisa, eta zientzia biologikoen arloan akademiaren bigarren bertsioaren koordinazio-taldea osatu zuen.

2021. eta 2022. urteetan, Txileko "Jóvenes Embajadores" ordezkaritzaren parte izateko hautatu zuten. Programa hori Estatu Batuetako Estatu Departamentuak finantzatzen du, eta World Learning-ek antolatzen du. 

2023. urtean Tremendasen bozemaile rola hartu zuen STEM arloan. Klima Aldaketari buruzko Gazteen Konferentzia Nazionaleko (LCOY) aliantzen koordinatzaile ere hautatu zuten. Zientzia-komunikatzaile gisa duen eginkizunaren barruan, "Efecto Ciencia" irratsaioko panelista da, eta gizarte-berrikuntzako ekimen ugaritan eta zientzia-dibulgazioko jardunaldi askotan parte hartzen du, tailerista gisa. Bere lan-arloak bioinformatika, bioteknologia, IA eta bioerremediazioa dira.

Bioteknologia ikasi zuen Mugako Unibertsitatean.

## Aintzatespenak 
* *100 Mujeres Líderes Araucanía* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irena Bihariová

**Irena Bihariová** (Trnava, 1980ko irailaren 15a) eslovakiar erromani politikari, arrazakeriaren aurkako ekintzaile eta abokatua da, Eslovakia Progresistako presidentea eta Eslovakiako Errepublikako Kontseilu Nazionaleko kidea.

## Ibilbidea 
2009an Bratislavako Comenius Unibertsitatean Zuzenbidean maisutasuna eskuratu zuen. Abokatu lanetan aritu zen. 2009an, *Ľudia proti racismu* (Arrazakeriaren aurkako Jendea) erakundeko lehendakari izatera heldu zen. Erakunde horrek muturreko delituen biktimei laguntzen die, baita doako laguntza juridikoa eman ere. Barne Ministerioaren egituraren barruan jarduten duen arrazakeriaren eta estremismoaren aurkako batzordeko presidenteorde izendatu zuten. Bere lanari esker giza eskubideen saria jaso zuen. Eslovakian alderdi handi baten buru izan zen lehen ijitoa izan zen.

2022an, Michal Šimečkak ordezkatu zuen postu horretan. 2023an, Eslovakia Progresistak Eslovakiako Errepublikako Kontseilu Nazionaleko kide izendatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Zuzana Čaputová
* Radičová ibeta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ramos Izquierdo

**José Ramos Izquierdo y Castañeda** (San Fernando edo Cádiz, 1838ko abenduaren 10a-Madril, 1904) politikari, kontralmirante eta Itsas Armadako ministro espainiarra izan zen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Noblezia militarreko familia batekoa, aitak hogeita hemeretzi urtez eman zuen zerbitzua Itsas Armadan. Lehen mailako ikasketak amaitu ondoren, hamalau urte zituela, 1852an hasi zituen lehen militar ikasketak. Cadizeko Departamentuan zaindari plaza ezarri zuen, eta hainbat zerbitzu eman zituen penintsulan, Kuban eta Filipinetan. Ofizioko esperientzia itsasontzien matxinadako, materialaren eta salgaien garraioko edo ekintza militarretako gertaera ezberdinetan parte hartuz hartuko zuen, 1893an, Eskuadrako arduradun gisa, Melillaren defentsan parte hartu zuen arte. Hori funtsezkoa izan zen bere karrera profesionalean; izan ere, horretaz gain, hainbat igoera eta izendapen lortu zituen, hala nola Bilboko eta Valentziako portuetako komandante izatea eta Cadizeko kapitaintza orokorreko Estatu Nagusiko buru izatea.

### Itsas Armadaren karrera militarra eta Itsas Armadako ministro kargua hartu 
Maria Kristinaren erregeordetzaren azken urteetan, Itsas Armadako kontramirante izatera igo zen, eta, urte batzuk geroago, Instrukzioko Eskuadrako Estatu Nagusiko buru izan zen. 1898ko hondamendiaren ondoren, Marcelo Azcárraga Gobernuko presidenteak, aldi berean 1900eko urriaren 23tik 1900eko urriaren 31ra bitarteko itsas Armada ministroa zelarik, kartera hori betetzeko izendatu zuen, eta kargu hori 1901eko martxoaren 6ra arte bete zuen. 1900eko abenduaren 12an, Tenerifeko Santa Cruz hirian, Kanarietako Diputazio Probintzialeko presidente Santiago de la Rosa senatari hautatuak, Kanariar Uharteetako senatari izateko hautagaitza aurkeztu zuen, baina azkenean ez zuen zin egin. Hirurogeita zortzi urte zituela, Itsas Armadako ministro ohi zaharrena zela, 1906ko apirilaren 23an Estatuko kontseilari izendatu zuten, Pascual Cervera Topeteren bateraezintasunagatik.

## Kargua 
## Kanpo estekak
Jenga

**Jenga** (suahiliz «eraikitzea») trebetasun fisiko eta mentaleko joko bat da. Jokalariek dorre batetik txandaka kendu behar dute bloke bat eta tontorrean jarri, dorrea erori gabe, noski.ezkerrera|thumb|Jenga dorre baten kolapsoa
## Arauak 
Egurrezko 54 bloke txikirekin jokatzen da, hirunaka eta formazio gurutzatuan dauden solairuak osatuz. Jokalari bakoitzak, aldi berean, dorrearen beheko edozein mailatako bloke bat kendu behar du bi hatz bakarrik erabiliz, dorrea erori gabe, eta goiko aldean jarri behar du, goiko maila berriak osatuz. Dorrea erorarazi duenaren aurreko jokaldia egin duen jokalaria izango da irabazlea. Jokalbat bukatzean bost segundoz itxaron behar da, denbora hori igarota dorrea eroriz gero, azken blokea jarri duen jokalaria izango da irabazlea. Argentinan joko hau *yenga* edo *hacer caer* (erorarazi) izenarekin ere ezaguna da.

Aldaeren artean daude Jenga Veritat, Jenga Pink, Jenga Xtremo, Jenga Max, Jenga Blasto eta Jenga Poker. Bertsio ez-ofizialak ere badaude, 51 piezarekin.

## Dorrerik altuena 
Robert Greblerreren arabera berak 40 mailako dorre bat eraiki zuen, Jengaren dorrerik garaiena izan omen da hori. Greblerrek 1985ean eraiki zuen dorrea, Leslie Scottek 1980ko hamarkadaren hasieran ekoitzitako Jengaren jatorrizko piezekin jolasten ari zela.
## Jatorria 
Oxford Games Ltd- enpresaren sortzaileetako batek sortu zuen **Jenga** jokua, Leslie Scott-ek.1970ean bere etxean sortutako joko batzuetan oinarritu zen, familiak Takoradin (Ghana) erositako haur-joko bateko egurrezko blokeak erabiliz. Jokoa 1983an aurkeztu zuten Londresen, ***Jenga*** marka erregistratua erabiliz. Tu-Ka-Radio izeneko oso antzeko joko bat aurkeztu zuen Estatu Batuetan Maineko Parsons familiak 1978an, Jenga plazaratu baino bost urte lehenago. Parsons familiak ez zuen jokoa asmatu, lagun afrikar batek erakutsi baitzion.

## Bideojokoak 
[thumb|Jenga jokoa [Jokoenea|Jokoenean]]
Nintendo Wii eta DSrako *Jenga World Tour* bideojokoa 2007ko abenduaren 7an kaleratu zuen Atarik. Electronic Arts-en Nintendo Wii-rako Jenga jokoaren bertsio bat zegoen Hasbro enpresaren *Family Game Night* 2ren eskaintzaren barruan.

iOSen badago bertsio bat, NaturalMotion Games-ek 2010aren amaieran plazaratua. Android telefonoetarako eta Mac ordenagailuetarako bertsioak ere kaleratu ditu NaturalMotion-ek.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Mundu zabaleko jokoak, jokoen mundu zabala*
* Jokoenea
* Arabako Fournier Karta Museoa
* Karta-jokoen Frantziako Museoa
* Jostailu eta Automaten Museoa (Katalunia)

## Kanpo estekak 
* «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala (PDF)» Angulo Martin, Patxi.  (1997). *www.elhuyar.eus*, Liburua PDF fitxategian deskargatzeko aukera
Joaquín Ramos Marcos

**Joaquín Ramos Marcos** (Salamanca, Gaztela eta Leon, 1946ko martxoaren 23a - Madril, 2025eko urtarrilaren 19a) espainiar futbol arbitro bat izan zen.
Brendan Cole

**Brendan Cole** (Mackay, 1981eko maiatzaren 29a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chris Commons

**Chris Commons** (1950eko abenduaren 9a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tony Cook

**Tony Cook** (1936ko irailaren 18a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Corbett–Fitzsimmons Fight

***The Corbett–Fitzsimmons Fight*** Enoch J. Rector zinemagilearen film mutua da, 1897. urtekoa. James J. Corbett eta Bob Fitzsimmons boxeolariek Carson Cityn San Patrizio egunean egindako borroka grabatu zuten.

## Aktoreak 
* James J. Corbett
* Bob Fitzsimmons

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
The X-Rays

***The X-Rays*** George Albert Smith zinemagilearen film mutua da, 1897. urtekoa. Tom Green eta Laura Bayley aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Tom Green
* Laura Bayley

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Anna Stxetinina

**Anna Ivanovna Stxetinina** (; Okeanskaia, Errusia, 1908ko otsailaren 26a -  Vladivostok, 1999ko irailaren 25a) Sobietar Batasuneko marinel merkataria izan zen, eta itsasoan nabigatzen zuen itsasontzi batek kapitain gisa aritu zen munduko lehen emakumea izan zen.

Stxetinina, Okeanskaiako geltokian jaio zen, Vladivostoketik gertu, tren-kommutadore baten familia batean.

1938ko martxoaren 20an Stxetinina Vladivostokeko arrantza portuko lehen buru bihurtu zen. Urte berean, ordea, eskolara itzuli zen, orain Leningradeko Ontzien Garraio Institutuan.-

Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen, Baltikoan, non bere itsasontzia Tallin-eko jendea ebakuatzen ari zen eta etsaien bonbardaketapean gerra kargak garraiatzen. Geroago, gerran zehar, Askatasunaren ontzi bateko kapitaina izan zen, Lend-Lease-ren hornidurak garraiatzen zituena Ozeano Bare osoan zehar, AEBetatik  Ekialde Urruneko portu sobietarretaraino.

Gerra ostean, Stxhetinina MV *Askold*, *Baskunchak*, *Beloostrov*, *Dniester*, *Pskov* eta *Mendeleieve-n* kapitain gisa aritu zen, Garraio Baltikoko Konpainia Sobietarrean. 1949az geroztik, Leningradoko Itsas Ingeniaritzako Unibersitatean irakatsi zuen, eta, 1951n, irakasle senior bihurtu zen han, eta, gero, Institutuko Nabigazio Saileko dekanoa. 1956an irakasle titulua eman zioten.  1960an, irakasle lanpostua eman zuten (irakasle elkartua), Itsas Arte Sailean  Vladivostok-eko Itsas Ingeniaritza eta Nabigazio Eskolan.

Anna Ivanovna Stxetininari lan sozialistaren heroiaren domina eman zioten, SESBeko bi sari gorenetako bat izan zena. Merkataritza Nabigazioko Langile Goren gisa ere ohoratua izan zen, Vladivostok-eko ohorezko herritarra, Ekialde Urruneko Armadoreen Elkarteko eta Armadoreen Elkarteen Nazioarteko Federazioko (IFSMA) ohorezko kidea, eta beste hainbat sari jaso zituen, naziokoak zein nazioartekoak.

*On the Seas and Beyond the Seas* [Itxasoetan eta itxasoak baino urrunago] izeneko liburua argitaratu zuen eta Errusiar Idazleen Batasuneko kide bezala onartua izan zen.

Stxetininaren omenezko monumentu bat eraiki da Vladivostok-eko Itsas Hilerri zaharrean. 2006ko urriaren 20an, Stxetinina lurmuturra, Japoniako Itsasoko Amur badiaren ertzean, bere omenez izendatu zuten. 2017ko otsailaren 8an, aurretik Sakhalin Oblasten izendatu gabeko bost Kuril irletako bat Stxetinina irla izendatu zuten.

## Ikus, gainera 
* Mary Parker Converse

## Oharrak 
# Frhists: [Elkarte historikoa errealaren kidea] Dr. Jo Stanley (2014ko uztailaren 4a)  *Gender and the sea: Soviet women commanding ships [Generoa eta itxasoa: emakume sobietarrak itxasontziak agintzen]*
# Anna Ivanovna Stxetinina Jatorrizkotik artxibatuta 2019ko martxoaren 3an
# besteak errusieraz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekka 
* Anna Schetinina biografia - iturri nagusia 
* Argazkia: Anna Stxetinina kapitain sobietarra bere ontzian (garia) *Orsha*, Walsh Bay, Australia
Nintendo Switch

**Nintendo Switch**, Nintendo japoniar konpainiak garatutako bideokontsola bat da. 2017ko martxoaren 3an merkaturatu zen. Wii U kontsolaren ondorengoa da eta Microsofte Xbox One eta Sonyre PlayStation 4 modeloekin lehiatu zen.
Anne Consigny

**Anne Consigny** (Alençon, Frantzia, 1963ko maiatzaren 25a) frantziar aktorea eta film-zuzendaria da. Ezaguna da lan hauengatik: *Elle, Abuso y seducción* (2016), *Van Gogh en la puerta de la eternidad* (2018) eta *El llanto de la mariposa* (2007). Esperientzia eder horren ondoren, aktoreak ez zuen beste proposamenik jasotzen zineman. Antzerkian funtzio batzuk ditu, baina hogeita hamarretik gertu, bere ibilbidea bertan behera uzteko asmoa izan zuen zuzenbide ikasketekin jarraitzeko.

Anne Consignyren ospea 2000ko hamarkadaren hasieran hasi zen. Arnaud Desplechin-ek zuzenduta, *Léo en jouant dans la compagnie des hommes* (Léo, gizonen konpainian jolasean) (2003), Olivier Marchalen polizia-filmean. Emakume oinazetuak interpretatu ditu askotan, bai familia-giroan, bereziki *Rapt*-en (2010) bahitutako Yvan Attal baten emazte etsitu gisa, edo Simon Abkarian gangster batena antzinako erara, *Les Belle Mecs* (2011) seriean; Ikuspuntu profesionaletik, lege-emakume bat izan zen *Mesrine* (2008) eta *De force* (2011) filmetan.

2004an, *Je ne suis pas là pour être aimé* (Ez nago hemen maitatua izateko) filmaren arrakasta kritikoak sendotu egin zuen bere aktore-kalitate  ospea. Lan horrengatik Emakumezko Aktore Onenaren izendapena lortu zuen Cesar sarietan. Du jour au lendemain (Gauetik goizera) (2006) komedian Benoît Poelorde-ren emaztea izan zen. ''L'Etat de Grace* (Graceren egoera) (2006) pantaila txikirako telesailean Errepublikako presidentea izan zen. *Le Grand Alibi* (2008) eta *Le Dernier pour la route* (Bideko azkena) (id.), non alkoholak suntsitutako François Cluzet emakumea izan zen. Beste hainbat lan egin zituen gero *Les Herbes folles et Vous n'avez encore rien vu d'Alain Resnais*, *Largo Winch* produkzio handia zein herri komediak *La Première étoile et sa suite, Bambou, Abdel* et *la Comtesse*. 

Telebistako serietan ere parte hartu du, hala nola, *96 heures* (96 ordu) gangsterren lanean eta thrillerrean (*Elle*, Madre). 

2010eko hamarkadan *Les Revenants* (2012 - 2015) filmean bere alabetako baten heriotzak suntsitutako ama izan zen. 2010eko amaieran, 2020ko hasieran, Alençoneko natiboak pantaila txikia pribilegiatzen du. Pertsonaia erregularrak jolasten ikusten da Un vuelo sin ella, Hipócrates eta Gloria filmean. 

#### Zinema zuzendari 
2020an bere lehen filma egin zuen, *Je prends ta peine'' (Zure pena hartzen dut), dokumental intimista eta hunkigarria.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2006an Cesar saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milan-Mantua

**Milan-Mantua** (italieraz : *Milano-Mantova*) Italiako txirrindulari lasterketa klasiko bat izan zen. 1906an sortua, Lombardian jokatzen zen, Milan eta Mantua artean.

Lehenbiziko hiru ekitaldi, 1906 eta 1908 artean jokatu ziren. Etenaldi luze baten ondorioz, beset 21 ekitaldi antolatu ziren 1932 eta 1962 artean. *Moschini garaikurra* izenarekin ere ezagautu zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milan-Vignola

**Milan-Vignola** (italieraz : *Milano-Vignola*) Italiako txirrindulari lasterketa klasiko bat izan zen, Milan eta Vignola artean jokatutakoa. 

1952an sortua, 1997an Bruno Beghelli Sari Nagusiak ordezkatu zuen. 1974ko ekitaldia Italiako errepideko txapelketa izan zen.

## Ibilbidea 
50eko hamarkadatik 90eko hamarkadara, lasterketa hau Italiako egutegiko proba garrantzitsua izan zen. Emilia-Romagnan jokatzen zen, 240 kilometroko ibilbidea zeukala  Lombardia eta Vignola artean. Palmaresean esprinter handiak daude, hala nola Marino Basso, Rik Van Linden, Giuseppe Saronni, Adriano Baffi edo Mario Cipollini. 

Bere hastapenetan, udan jokatzen zen eta prestakuntza ona eskaintzen zuen sasoi bukaerako lasterketetarako. Gero, apirilera aldatu zen, 1967tik 1976ra, iparraldeko klasikoen ondotik, eta gero, udan, 1987an, berriz itzuli zen, berriro sasoiz aldatu baino lehen. 1980an, lasterketa Vignola inguruan egin zen. 1990eko hamarkadaren bukaeran 200 kilometroko ibilbidea zeukan eta irailean jokatzen zen. Azken edizioa 1996koa izan zen. 1997an, Bruno Beghelli Sari Nagusiak hartu zuen erreleboa.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Milan-Vignola - *Memoire-du-cyclisme.eu*
Said Ali Kemal

**Said Ali Kemal** (Moroni, 1938 – *ibidem*, 2020ko irailaren 13a) Komoreetako estatuburua izan zen 1995eko urriaren 2tik 5 era.

Saïd Ibrahim Ben Ali printzearen semea eta Said Ali bin Said Omar Komore Handiko sultanaren biloba izan zen. Koranika ikasketak egin zituen Komoreetan eta unibertsitate ikasketak Madagaskarren eta Frantzian. Itsasoz Haraindiko Frantziako Eskola Nazionalean eta Giza eta Gizarte Zientzien Institutuan graduatu zen. Ikasketak amaitu ondoren, Komoreetako Frantziar Telebista eta Irrati Bulegoan lan egin zuen 1969an. Réunion, Djibuti eta Frantzian ere kazetari aritu zen.

1978an Komoreetako enbaxadore Frantzian izendatu zuten, baina bi urte geroago dimisioa eman zuen. 1983an hirugarren geratu zen presidentetzarako hauteskundeetan. 1995ean herrialdeko armadak estatu-kolpea eman zuen eta Said Mohamed Djohar presidentea kargutik kendu zuen. Said Ali Kemal eta Mohamed Taki Abdoulkarim batera izendatu zituzten estatuburu urriaren 2an. Hiru egun geroago, Frantziako armadaren esku-hartze batean kargugabetu zituzten.

Harrezkero, herrialdearen barruko joera separatisten aurka agertu zen, eta konstituzioa aldatzearen aldekoa izan zen, uharteei autonomia handiagoa emateko. 2004an Batzar Nazionaleko kide hautatu zuten.
Russula alnetorum

***Russula alnetorum*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Russula pumila*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, hasieran lau-ganbila, laster zabaldua, oso deprimitua, inbutu formakoa, hauskorra. Ertza oso mehea, zeharrargia, inkurbatua, uhindua, ildaskatua. Kapelaren azala erraz bereizten dena, lubrifikatua eta distiratsua eguraldi hezean, eguraldi lehorrean matea, more-ardo kolorekoa, more-arrosakara argia, purpura-morexka eta purpura-gorrixka.

**Orriak:** Gazteenetan zabal eta oso zabal zaharrenetan, azpi-berdinak eta lamelula gutxirekin, zainekin gogor elkartuak, ertzean kamutsak, sabeldunak, meheak (7 mm-ra arte), itsatsi-mehetuak oinarekin txertatzean, zurixkak, nolabaiteko isla krema-okre antzeko kolorekoekin, ertzak osoak eta kolore berekoak.

**Hanka:** 2,3 eta 4,5 cm bitarteko garaierarekin eta 0,45 eta 1,15 cm bitarteko lodierarekin, dotorea, liraina, delikatua, klabiforme samarra, orrien azpian loditua, oso hauskorra, harroa, barnehutsa, izurtsu-ildoduna, zurixka, laster okre-horixkaz tindatua, zikina, oso gris bihur daitekeena uretan badago.

**Haragia:** Urria, oso hauskorra, horixka, gorrixka-karmin kolorekoa kapelaren azalaren azpian, usain aromatikoa du eta zaporea apur bat mingotsa.

**Erreakzio makrokimikoak:** Guayako erretxina: erreakzio azkarra eta indartsua intentsitate ertainean. Burdina sulfatoa (II) laster arre-laranja. Espora jalkina: zurixka.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Erdipurdikoa edo interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Haltzen *(Alnus glutinosus)* azpian hazten da, batez ere padura-zohikaztsuetako lurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ekuador, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carolina Martínez Pulido

**Carolina Martínez Pulido** (1950eko azaroaren 28a) kanariar biologo, irakasle eta zientziaren dibulgatzaile feminista da.

## Ibilbidea 
Biologian lizentziatu zen 1975-76 ikasturtean, eta "Formación de callos en cultivo in vitro de tejidos de *Pinus canariensis*" doktore-tesia defendatu zuen 1985eko apirilean, La Lagunako Unibertsitateko Biologia Fakultatean (ULL).

1990eko apiriletik erretiroa hartu zuen arte, irakasle titularra izan da Landare Biologia Sailean, Farmazia Fakultateko Landare Fisiologia Arloan.

Biologo gisa, Kanariar pinuaren in vitro birsorkuntzari buruzko ikerketan espezializatu da.

1988an, egonaldi bat egin zuen Calgaryko Unibertsitatean (Kanada), irakasle ikertzaile gonbidatu gisa. Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada erakundeak finantzatutako *Plant Physiology Research Group* proiektuan parte hartu zuen, Trevor A. Thorpe doktorearen zuzendaritzapean. Bere ikerketaren izenburua honako hau zen: *Cultivo in vitro de coníferos de interés para Canarias* (*Pinus canariensis* eta *Juniperus cedrus*).  *Fase I*. 1990ean bigarren egonaldia egin zuen unibertsitate berean, bere ikerketarekin jarraituz: *Cultivo in vitro de coníferas de interés para Canarias (Pinus canariensis y Juniperus cedrus). Fase II.* Proiektu horien ondorioz, *Pinus canariensis*-en in vitro erreprodukziorako protokoloa, espezialitate horretako aldizkari nabarmenetan baso bioteknologiari buruzko hainbat artikulu eta gaiari buruzko liburu bat argitaratu zituen.

La Lagunako Unibertsitateko Emakumearen Unibertsitate Institutuko kide izan da, baita unibertsitate horrek berak argitaratutako *Clepsydra* aldizkariaren Argitalpen Kontseiluko kide ere.

Madrilen egoitza duen Emakume Ikertzaile eta Teknologoen Elkarteko (AMIT) kide da, Sari hau Emakumearen Ikerketa Historikoen Elkarteak (AEHM) sortu zuen 1993an, eta 2016ko irailaren 26an Mujeres con Ciencia blogean argitaratutako "Insurgencias frente a viejos dogmas: las mujeres en la revolución de la cuerda" artikuluak eman dio.

* 2023ko ekainaren 8an, Tenerifeko Kabildoak "*Uharteko Alaba Kuttuna*" izendapena eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carolina Martínez Pulido Dialneten
* Carolina Martínez Pulidoren hitzaldia (ULL) giza eboluzioko azken aurkikuntzei buruz
* 8M 2019 Carolina Martínez Pulidori elkarrizketa
Yvette Guilbert

**Emma Laure Esther "Yvette" Guilbert** (Paris, 1865eko urtarrilaren 20a – Aix-en-Provence, 1944ko otsailaren 3a) frantziar kabaret abeslari, aktore eta idazlea izan zen.

Familia pobre batean jaio zen. Txikitan hasi zen abesten eta 16 urterekin modeloa zen *Printemps* saltegietan. Kantua eta dikzioa ikasi zituen eta 1886an antzerkian hasi zen. 1890ean Moulin Rougen debutatu zuen eta 1892an *Caffé des Ambassadeurs*-en. Oso ezaguna egin zen kantatzeko moduagatik, eta Toulouse-Lautrecek modelo gisa erabili zuen hainbat margolanetan.

1897an Max Schiller enpresariarekin ezkondu zen. Hurrengo urteetan birak egin zituen Ingalaterrara, Alemaniara eta Estatu Batuetara, eta aktore gisa parte hartu zuen filmetan. Belle Époquen girotutako eleberriak ere idatzi zituen.

## Filmografia 
* ''Let's Make a Dream* (1936), Une invitée
* *Iceland Fisherman* (1934), La Grand-Mère Moan
* *The Two Orphans* (1933), La Frochard
* *La Dame D'en Face* (1932)
* *Laissez faire le temps* (1932)
* *En zinc sec* (1931)
* *Bluff* (1929)
* *Le manque de mémoire* (1929)
* *L'Argent* (1928), La Méchain
* *Die lachende Grille* (1926), Die alte Fadette
* *Fausto* (1926), Marthe Schwerdtlein: Gretchens Tante
* *Los dos pilletes* (1924), Zéphyrine
* *An Honorable Cad'' (1919)

## Kanpo estekak
Gullegem Koerse

**Gullegem Koerse** egun bakarreko txirrindularitza lasterketa klasiko bat da. Mendebaldeko Flandriako Gullegemen jokatzen dena.

## Ibilbidea 
1942an sortua, denboraldiaren lasterketa garrantzitsuenetako bat da, Stadsprijs Geraardsbergen probaren parean, Belgikako txirrindulari nagusiak biltzen dituena. Ekaineko lehen asteartean jokatzen da. Hori dela eta, denboraldiko probarik preziatuenetako bat izan ohi da Belgikan, hurrengo denboraldirako kontratu bila dabiltzan txirrindularientzat batez ere.

2007ko ekitaldia azkarrenetako bat  eta partaidetza haundienetakoa izan zen, 247 txirrindulari irteeran zeudelarik. Besteak beste, Tom Boonen, Stijn Devolder, Niko Eeckhout, Nick Nuyens, Peter Van Petegem, Robbie McEwen edo Nico Mattan. 

2013ko ekitaldiak ere, Belgikako txirrindulari onenak erakarri zituen, Tom Boonen, Philippe Gilbert edo Sven Nys haien artean.

2014an, Tom Boonen, Philippe Gilbert, Sven Nys, Niki Terpstra, Fabian Cancellara eta Mark Cavendish zeuden irteeran.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Gullegem Koerse - *Siteducyclisme.com*
San Sebastianen martirioa (Grekoa, Palentzia)

***San Sebastianen martirioa*** Grekoak 1577 inguru margotutako margolan bat da, Palentziako katedralean ikus daitekeena. Ez da San Sebastian santuari buruz margolariak egindako lan bakarra, beste bat baitago lehenago Bukaresten gordetzen zena eta bi zatitan dagoen bat El Pradon gordetzen dena. Santuaren irudikapenetan ohikoa denez, biluztasuna eta gezien zauriak dira nagusi. 

## Deskribapena 
Margolaria Espainiara iritsi eta gutxira egindako mihise honek San Sebastian gazte bat erakusten du biluzik, zuhaitz bati lotuta, eta saihetsean gezi bat sartuta. Beste bi gezi agertzen dira zuhaitzaren enborrean. Ezkerreko hankak —arroka baten gainean tolestuta— eta eskuinekoak —lurrean tinko, belaunak harkaitza ukituta— contraposto bat osatzen dute, enborreko eta eskuineko besoko muskulatura nabarmenduta, bizkarrari lotuta. Beste besoa, mihisearen goiko eskuineko erpinerantz luzatuta, eskua erorita, areagotu egiten da martirioaren aurrean abandonatuta sentitzeko sentsazioa. Enborrak eta buruak, ezkerrerantz pixka bat okertuta, itxura manierista dute. Santuaren alderdi heroikoa, biluziarekiko interesa —ezohikoa garai hartako espainiar pinturan— eta jarrera ezegonkor eta behartua Michelangeloren antza izan daitezke, haren lanak Erroman ikusi baitzituen Grekoak.

Hondoan zeru urdin sakona ageri da, itxura metalikoko marra zuriz hornitua, tonalitate arre eta berdeko zuhaitzak dituen paisaia laburra, eta urruntasunean diluitutako pertsonaia batzuk, suplizioaren egileak, agian. Figura inguratzen duen giroa oso errealista da, santua lotuta dagoen pikondoaren irudikapen egiazkoarekin, eta bere aurpegiaren xehetasunekin. Ez dago naturaz gaindiko erreferentziarik, martiriak zerura begira duen begirada izan ezik. Artistak oso antzeko konposizioa erabili zuen obra berantiar batean: *San Jeronimo penitentea*, Washingtongo National Galleryn dagoena.

Irudia pintzelkada lodi eta enpastatuz osatuta dago; hondokoak, berriz, finagoak eta solteagoak dira. Gama kromatikoa Grekon ohikoa baino murritzagoa da. Argiari tratamendu interesgarria ematen bazaio ere, aipatzekoa da ez dagoela loriazko hausturarik, margolariaren antzeko lanetan ohikoa dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Álvaro Magaña

**Álvaro Alfredo Magaña Borja** (Ahuachapán, 1925eko urriaren 8a – San Salvador, 2001eko uztailaren 10a) El Salvadorko presidentea izan zen 1982tik 1984ra 

Ekonomian lizentziatu zen El Salvadorko Unibertsitatean, eta ekonomialari aritu zen El Salvadorko Erreserba Banku Zentralean, eta ekonomiako irakasle El Salvadorko Unibertsitatean. Chicagoko Unibertsitatean ekonomia masterra egin ondoren, El Salvadorko Hipoteka Bankuko presidente izan zen.

1982ko apirilaren 28an, Batzar Konstituziogileak El Salvadorko behin-behineko presidente hautatu zuen, Gobernu Batzorde Iraultzailea ordezkatzeko. Bere agintaldian, 1983ko El Salvadorko Konstituzioa idatzi zen eta 1984ko presidentetzarako hauteskundeak ospatu ziren.

## kanpo estekak