open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ruth Sanger

**Ruth Ann Sanger** (Southport, Australia, 1918ko ekainaren 6a - Putney, Erresuma Batua, 2001eko ekainaren 4a) australiar hematologo eta serologoa izan zen. Gizakien globulu gorrien antigenoei buruzko lanagatik eta gizakien X kromosomaren mapaketa genetikoa egiteagatik da ezaguna. 1973tik 1983ra, Lister Medikuntza Prebentiboko Institutuko Ikerketa Medikoko Kontseiluko Odol Taldeen Unitateko zuzendaria izan zen.

Robert Russell Racerekin lan egin zuen 1940ko hamarkadatik eta 1956an ezkondu ziren. Artikulu zientifiko askoren egilekidea izan zen 1948tik aurrera, eta odol taldeetan liderra den *Blood Groups in Man* lanaren sei edizio idatzi zituen, 1950 eta 1975 artean argitaratu zirenak. Liburuak "Race and Sanger" izenburupean ezagutzen ziren, eta 1950 eta 1975 artean argitaratu ziren. Aita Armidale Schooleko zuzendaria zen Hegoaldeko Gales Berrian.  Abbotsleigh School-en ikasi zuen eta geroago Sidneyko Unibertsitatean, non 1938an graduatu zen. Ingalaterrara joan zen Racerekin lan egitera 1946an, eta Londresko Unibertsitatean doktoratu zen 1948an. 

Race 1984an hil zen eta Sanger Putneyn (Ingalaterra) 2001ean. Ez zuten seme-alabarik izan. 

## Argitalpenak 
* Sanger, Ruth A. (1946-10). "The Incomplete Antibody: a Quantitative Aspect". *Nature*. **158** (4014): 487–487. doi:10.1038/158487a0. ISSN 1476-4687.
* Race, R. R.; Mourant, A. E.; Lawler, Sylvia D.; Sanger, Ruth (1948-06-01). "THE Rh CHROMOSOME FREQUENCIES IN ENGLAND". *Blood*. **3** (6): 689–695. doi:10.1182/blood.V3.6.689.689. ISSN 0006-4971.
* Sanger, Ruth (1955-12). "An Association Between the P And Jay Systems of Blood Groups". *Nature*. **176** (4494): 1163–1164. doi:10.1038/1761163a0. ISSN 1476-4687.

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Karl Landsteiner Memorial Saria*, AEB (1957), R. R. Race-rekin batera.
* *Gairdner Fundazioaren Nazioarteko Saria* (1972, Kanada), R. R. Race-rekin batera.

Royal Society-rako bere izendapenak honako hau dio:

Immunogenetista eta Londresko Unibertsitateko Lister Medikuntza Prebentiboko Institutuko Ikerketa Medikoko Kontseiluko Odol Taldeen Unitateko Zientzialarien Taldeko kidea. Gizakien globulu gorrien antigenoei eta gizakien X kromosomaren mapaketa genetikoa egiteagatik nabarmendua.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ruth Sanger eta Robert Raceren dokumentuak
Donald Douglas

**Donald Douglas** (1933ko martxoaren 7a - 2026ko urtarrilaren 14a) eskoziar aktorea izan zen, film eta telebista saio ezagun askotan agertu zena.

## Hastapenak 
Donald MacLeod Douglas Falkirken jaio zen, Eskozian, 1933ko martxoaren 7an. Falkirk High School, Edinburgh College of Art eta RADAn ikasi zuen.

## Ibilbidea 
Bere lehen agerraldi profesionala Glasgowko Citizens Theatre-n izan zen. Ondoren, Ingalaterrako errepertorioko antzokietan eta West Endeko eszenatokietan agertu zen.

Zinemako agerraldien artean, A Bridge Too Far (1977), Highlander: Endgame (2000) eta Darcy almirantearen papera Bridget Jones zinema sailean egin zituen.

Telebistan, Alexandro I.a tsarra antzeztu zuen 1972an BBCko War and Peace telebistako egokitzapenean, Anthony Hopkinsekin batera. 1975/6an Poldark telesailean antzeztu zuen, Malcolm McNeil antzeztuz, armadako kapitaina maiz utzi zuen Demelza Poldarkekiko zaletasunak bere senarra atxilotzeko bilaketa oztopatzen zuena. Kultuzko telebistako zaleek ere gogoratzen dute Doctor Who, Blake's 7 eta The Avengers filmetan egindako paperengatik. Bere telebistako karrera 1990eko hamarkadan jarraitu zuen, Franklin Clarke antzeztuz 1992ko Agatha Christie's Poirot filmean The ABC Murders filmean. Gordon McKendrick doktorea ere antzeztu du Monarch of the Glen-en hainbat ataletan, eta EastEnders, Kavanagh QC eta Casualty-ren ataletan agertu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ennanga

**Ennanga** edo **Nnanga** Ugandan jotzen den harpa itxurako musika tresna bat da, kordofonoen taldekoa.

## Hedapen geografikoa 
Uganda hegoaldean bizi diren Baganda eta Acholi herriek erabiltzen dute. Victoria aintziraren iparraldean eta ipar-mendebaldean bizi dira. 

## Deskribapena 
Arku itxura duen harpa bat da. Soinu kutxa zurezko pieza bakarraz eginda dago eta gutxi gorabehera hemisferikoa da. Kutxaren goiko aldea antilope larruz egindako mintz erresonante luzatua da, kutxaren behealdean dagoen ezkutu zati bati lotua. Soinu-kutxak zulo txiki bat du.

Masta kurbatua kutxaren barrualdeari lotuta dago, mintzaren gaineko irekidura biribil txiki batetik irteten da, eta gorantz egiten du 60-70 cm inguru. Zazpi edo zortzi soka mastako iltzetatik kutxara loturik daude. Sokak tradizionalki landare zuntzez eginak daude.

## Teknika 
Ennanga jotzeko musikariak altzoan hartzen du kutxa eta masta aurrerantz zuzentzen da. Hariak bi eskuetako erpuru eta erakusleekin jotzen dira. Eskuineko eskuak (*okunaga*) oinarrizko erritmoa markatzen du eta ezkerrekoak (*okwawula*) kontrasteak sortzen ditu.

Ennanga jotzen duen musikariari *abalanga* esaten zaio. Ennanga jotzen duen bitartean abestu edo poesia errezitatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
John Plamenac

**John Petrov Plamenatz** (**Jovan Petrov Plamenac** izenez jaioa; serbieraz zirilikoz: *Јован Петров Пламенац*) montenegroar filosofo politikoa izan zen, bere bizitza akademikoaren zatirik handiena Oxfordeko Unibertsitatean eman zuena. Betebehar politikoaren analisiagatik eta demokraziaren teoriagatik da ezaguna.

## Biografia 
1916an Alemaniaren eta Austria-Hungariako okupazioaren ondoren Montenegrotik ihes egin behar izan zuen goi mailako familia batean jaioa, Plamenac mutiko zela Ingalaterrara etorri zen eta han hazi zen. Bere aita, Petar, Benetako Herriaren Alderdiko politikaria zen eta Montenegroko Atzerri ministro gisa aritu zen agintaldi batez, bere ama, berriz, jatorri aristokratikoa zuen. Peter Plamenatz Montenegrotik alde egitera behartu zuten 1917an, eta John Ingalaterrara bidali zuten.

Clayesmore School-en hezi zen, Alexander Devine zuzendari eta sortzailea Montenegroko kausaren aldeko ekintzailea izan zenean, eta Oxfordeko Oriel College- n, non historia ikasi zuen. Plamenatzen espezialitatea teoria politikoa zen, eta bere bizitza akademiko gehiena Oxfordeko Unibertsitatean irakasten eman zuen. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, airekoen aurkako bateria batean sartu zen, eta 1941ean naturalizatu zen. Gerra amaitutakoan, All Souls-era itzuli zen, eta bere bizitzaren gainerakoa Oxforden eman zuen. 1951tik 1967ra Nuffield College-ko ikerketa-kide izan zen, All Souls-era Chichele irakasle gisa itzuli aurretik. All Souls College- ko kide izan zen, 1936-51 bitartean, eta 1951tik 1967ra Nuffield College- ko kide. 1967an itzuli zen All Souls-era irakasle-kide gisa, Isaiah Berlinen ordez Gizarte eta Teoria Politikoko Chichele irakasle gisa.

Bigarren Mundu Gerran, Jugoslaviako Erresumako erbesteko gobernuko kide izan zen Londresen . Garai hartan idatzi zuen "Mihailovic jeneralaren kasua".

1943an Marjorie Hunterrekin ezkondu zen, bere ikasle batekin; ez zuten seme-alabarik izan. All Souls eta Scotland Mount-en bizi izan zen, Hook Norton-en, Banbury -n, Oxfordshire-n . Bere aisialdi nagusia oinez ibiltzea zen.

## Lanak 
* *Baimena, Askatasuna eta Betebehar Politikoa* (1938)
* *Zer da komunismoa?* (1947) Stephen King-Hallekin
* *The English Utilitarians, Mill-en Utilitarism (1949) liburuaren eta ondorengo edizioen berrargitalpenarekin*
* *Mugimendu Iraultzailea Frantziako 1815etik 1871ra* (1952)
* *Marxetik Stalinera* (1953)
* *Alemaniako marxismoa eta errusiar komunismoa* (1954)
* *Atzerritarren aginteari eta autogobernuari buruz* (1960)
* *Gizakia eta gizartea. Machiavellitik Marxerainoko gizarte eta politika teoria garrantzitsu batzuen azterketa kritikoa* (2 liburuki, 1963) eta ondorengo edizioak
* *Irakurketak Idazle Liberalengandik, Ingelesez eta Frantsesez* (1965) editorea
* *Leviathan*, John Plamenatzek editatua eta laburtua. Thomas Hobbes (Egilea). Argitaratzailea: Londres: Fontana (1969)
* *Ideologia* (1970)
* *Demokrazia eta Ilusioa: Teoria Demokratiko Modernoaren Zenbait Alderdiren Azterketa* (1973)
* *Karl Marxen Gizakiaren Filosofia* (1975)
* *Makiavelo, Hobbes eta Rousseau* (2012)

## Kanpo estekak 
*
Medina El-Kdima

**Medina El-Kdima** (**Medinet el-Kedima** ere idatzia) edo **Thelepte**, Tunisiako Kasserine gobernazioan aurkitzen den aztarnategi arkeologikoa da. Aztarnategia erromatar galtzada sare garrantzitsu baten erdigunea zegoen, Cilium (Kasserine) eta Theveste (Tebessa) koloniak lotuz iparraldean; Capsa (Gafsa) eta Tacapae (Gabes) hiriak hegoaldean.

## Erreferentziak
Paolo Galbiati

**Paolo Galbiati** (Vimercate, Lombardia, 1984ko otsailaren 20a-) saskibaloi entrenatzaile italiarra da.

## Kirol ibilbidea
Italiako saskibaloi kopa birritan irabazi du entrenatzaile moduan, 2018an Auxilium Torinorekin eta 2025ean Aquila Trentorekin.

2025ean Saski Baskonia entrenatzeari ekin zion.

## Kanpo loturak
Olissipo

**Olissipo**  ; , *Olissipóna*) gaur egungo Lisboako hiriak erromatarren garaian jasotzen zuen izena zen. Bocharten arabera, *Allis Ubbo* feniziarretik (Portu Segurua) dator, nahiz eta beste batzuek erromatarren aurreko ahots turdetano-tartesikoa dela dioten.

## Etimologia 
Latin arruntean, izena *Olissipona*n degeneratu zen, eta hortik eratortzen da *al-Lixbûnâ* izen arabiarra 719. urtetik aurrera, eta gaur egungo Lisboan amaitzen da, non *s* portugesez (alderantzizko silabaz) x arabiarra bezala entzuten den (hau da, sh ingeles bat bezala, gutxi gorabehera).

## Historia 
Olissipo hiria K.a. 205ean sartu zen erromatar orbitan, Bigarren Gerra Punikoaren ondoren, eta laster sartu zen penintsulako mendebaldeko zirkuitu komertzialetan. Tradizio mitikoaren arabera, Ulises heroi greziarrak sortu zuen hiria, Troiatik itzultzeko bidaian.

K.a. I. mendean, Julio Zesarrek kolonia, Felicitas Julia Olissipo izenaz, "Piopium" mailara igo zuen. Ordutik aurrera, hiriak administrazio- eta portu-gune izan zen Lusitaniako probintzian, eta Tajoko estuarioan zuen kokapen estrategikoari eta Atlantikoko kostaldeko itsas baliabideei etekina atera zien. Olissipo bere arrantza-industriagatik eta Inperio osora esportatutako *garum* arrain-saltsa ospetsua ekoizteagatik nabarmendu zen.

Hiria Lusitaniako garrantzitsuenetako bat zen nahiz eta hiriburua ez izan. Hiriburua Augusta Emerita hirian zegoen, egungo Meridako udalerri espainiarrean. Hiriko gobernuaren eta Erromaren artean sinatutako aliantza baten ondorioz, Erromatar herria izan zen: bertako biztanleak erromatar hiritarrak izanik, erromatar jatorrikoak ez izan arren.
 
Olissipo hainbat aldiz arpilatu zuten Erromatar Inperioa erori zen bitartean eta ondoren godoek, bandaloek eta alanoek (410), azkenean sueboek eta gero bisigodoek konkistatu zuten (419, behin betiko 585etik aurrera). Goi Erdi Aroan herrixka txiki bat baino ez zen.

## Iruditegia 

Image:
Galerias_Romanas.jpg|Erromatar galeriak, Rua da Pratan.
Cerca_Velha_-_Portas_do_Sol.JPG|Errotar harresien aztarnak.
PedraRomanaSe.JPG|Antzokiaren harria egun Lisboako katedralean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frozen River

***Frozen River***, , 2008ko Courtney Hunt estatubatuarrak zuzendutako krimen drama film bat da. Melissa Leo, Misty Upham, Charlie McDermott, Michael O'Keefe eta Mark Boone Junior aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York estatuaren iparraldea, Ray Eddy (Melissa Leo) bere ametsetako etxea erostear da, baina bapatean, apustuzalea den Ricky Eddie (James Reilly) senarra desagertu eta dirurik gabe eta bien umeekin bakar-bakarrik geldituko da. Senarra aurkitzen ahalegintzen den artean, Lila Littlewolf (Misty Upham) mohawk neska gaztea ezagutuko du, honek Rayri dirua irabazteko modua proposatuko dio. Betebehar arriskutsua izango da: Kanadatik AEBetara legezkanpoko etorkinak pasatu araztea, horretarako mugako poliziaren zaintzapean dauden San Laurendi ibaiaren ur izoztuak zeharkatuz. Larrialdi ekonomikoak sortutako etsipenaren ondorioz Rayk Lilaren eskeintza onartu egingo du.

## Aktoreak 
* Melissa Leo: Ray Eddy
* Misty Upham: Lila Littlewolf
* Charlie McDermott: Troy "T.J." Eddy Jr.
* Michael O'Keefe: Finnerty estatuaren soldadua
* Mark Boone Junior: Jacques Bruno
* James Reilly: Ricky Eddy
* Dylan Carusona: Jimmy
* Jay Klaitz: Guy Versailles
* Michael Sky: Billy Three Rivers
* John Canoe: Bernie Littlewolf

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Galley lurmuturreko itsasargia

**Galley lurmuturreko itsasargia**,  eta , Irlandako hegoaldeko kostaldeko Galley lurmuturran dagoen itsasargi bat da, Cork konderrian.

1868an eraiki zen eta 1978an automatizatu. 21 metroko garaiera du.
Lee Hae-chan

**Lee Hae-chan** (; Jangpyeong-myeon, Hego Chungcheong, 1952ko uztailaren 10a – 2026ko urtarrilaren 25a) hegokorear politikaria izan zen. Hego Koreako lehen ministroa izan zen 2004tik 2006ra.

Seulgo Unibertsitateko lizentziaduna eta Koreako Alderdi Demokratako kidea, diputatua (1988-1995, 1996-2008, 2012-2020) eta Hezkuntza ministroa (1998-1999) izan zen. Hezkuntza-erreforma polemikoak sartu zituen, hala nola irakasleen erretiro-adina jaistea.

2004tik 2006ra, lehen ministro izan zen Roh Moo-hyunen lehendakaritzan, eta dimisioa eman zuen trenbideko eta metroko langileen greba baten ondoren.
Cantabria Bisons

**Cantabria Bisons** Santanderreko (Kantabria, Espainia) futbol talde amerikar bat da, gaur egun Aragoiko futbol amerikar ligan lehiatzen dena, liga profesional 2an(LNFA2).

## Historia 
Club Deportivo Elemental Cantabria Bisons 2011ko martxoaren 11n sortu zen ofizialki Santanderren (Kantabria). **Cantabria Bisonsen** historiako lehen partida 2011ko martxoaren 12an jokatu zen Gijonen, Gijón Mariners taldearen aurka, flag football modalitatean. Tackle 7x7 modalitatean, lehenengo partida 2011ko azaroaren 26an izan zen, Venta de Baños White Sharks   taldearen aurka., Venta de Bañosen (Palentzia). 25-39ko emaitza izan zen, kantabriarren aldekoa.

2012ko martxoaren 24an, Bisonsek etxeko lehen partida jokatu zuten La Alberician (Santander), Oviedo Madbullsen aurka. Egun hartan, Cantabria Bisonsek partida handia jokatu zuen, eta 32-6 irabazi zuten ikuslez gainezka zegoen zelai batean, Kantabriako historiako futbol amerikarreko lehen norgehiagokan.

2013. denboraldian sartu ziren Futbol Amerikarreko Liga Nazionalean, eta 2015. urtera arte maila nazionaletan aritu ziren (B eta C serieak).

2015etik aurrera FEFAPAren Iparraldeko Ligan lehiatzen dira, eta lehen 3 postuetan amaitzen dute etenik gabe. 2016an txapelketa irabazi zuten perfect season bat egin ondoren eta 2019an azpitxapeldun izan ziren finalean Santurtzi Coyotesen aurka galdu ondoren. 2020ko denboraldian ere kanpaina ezin hobea egiten dute, Covid-19aren pandemiak eten arte, gaur egun arte irauten duen kirol-geldialdia.

2021-2022 denboraldian, FEFAren B Seriean parte hartu zuten, eta lehiaketa nazionalera itzuli ziren bost urte baino gehiago igaro ondoren. Aldi berean, Aragoiko Federazioak antolatutako ligan parte hartu zuten.

Bestalde, emakumezkoen atalak Emakumezkoen Iparraldeko Ligan parte hartu zuen 2016an, bigarren postuan amaituz.

## Kategoriak 
Cantabria Bisonsek futbol amerikarreko hainbat modalitatetako taldeak ditu: Gizonezko senior taldea tackle modalitatean (kontaktu bidezko futbola), eta talde mistoa flag football kategorian.

Historian zehar, Junior talde bat ere egon da, 15 eta 18 urte bitarteko gaztez osatua, eta Liga Nazionalean 3-3ko errekorrarekin parte hartu du.

Gainera, klubak football flag haur-eskolako programa bat garatzen ari da, maila baxuagoetara bideratua, jokalari berriak kirolean eta balioetan hezteko.

## Tituluak 
* Senior Iparraldeko Liga 1
* Senior Iparraldeko Ligako azpitxapeldun 1

## Kanpo estekak
Klaus Tschütscher

**Klaus Tschüscher** (Grabs, 1967ko uztailaren 8a) liechtensteindar politikaria da. Liechtensteingo lehen ministroa izan zen 2009tik 2013ra.

1987tik 1993ra Zuzenbidea ikasi zuen Sankt-Gallengo Unibertsitatean, eta bertan ikertzaile elkartua izan zen 1993 eta 1995 bitartean. Ondoren, herrialdeko zerbitzu legalen eta ekonomiaren administrazio-saila zuzendu zuen, Liechtensteingo Unibertsitateko irakaslea izan zen eta nazioarteko merkataritza-zuzenbideko masterra lortu zuen Züricheko Unibertsitatean.

2005eko hauteskundeen ondoren, lehen ministrorde eta Justizia, Ekonomia eta Kirol ministro izendatu zuten Otmar Haslerren gobernuan. 2009ko hauteskundeetan Batasun Patriotikoa alderdiak lortutako garaipenaren ondoren, lehen ministro bihurtu zen. Liechtenstein paradisu fiskalen zerrendatik ateratzeko lan egin zuen, sexu bereko bikoteak inskribatzeko lege bat onartu zuen eta Liechtenstein Schengen eremuan sartu zuen 2011n. 2013an ez zen berriro aurkeztu.
Mishima geltokiko gertaera

**Mishima geltokiko gertaera** (japonieraz: 三島駅事故, Mishima eki jiko) 1995eko abenduaren 27an gertatu zen Mishimako (Shizuoka, Japonia), 17 urteko gizonezko ikasle bat hil zenean, Shinkansen tren bateko auto batean harrapatuta geratu ondoren.

Tokaido Shinkansenen historiako bidaiarien heriotza-istripua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irurak Bat eraikinaren afera

**Irurak Bat** Getxoko Algorta auzoan, Bizkaian, zegoen jauregi babestua zen. Eraikina 1845an altxatu zen eta 1933an Rafael Garamendi arkitektoak zaharberritu zuen. 

## Gertakizunak 
Jauregiaren suntsiketak eskandalu politikoa eta epaitegikoa eragin zuen. Eraikinak hiru solairu zituen eta estilo neoklasikoan eraikita zegoen, itsasora begira. Kostaldeko herrian bizitzen hasten ziren familia dirudunek sustatutako zolarridun eraikin ugarietako bat zen. Bere historia luzea modu malkartsuan amaitu zen 2024ko abuztuan, Ereaga Atalaya kooperatibak eraitsi zuenean luxuzko sei etxebizitza egiteko. XIX. mendeko jauregia zen Irurak Bat, eta legez babestuta zegoen.  EAJk eta PSE-EEk agintzen dute Getxon.

## Eraisteko baimenik ez 
Ereaga Atalaya kooperatibak orube horetan luxuzko 12 etxebizitza eraikitzea aurreikusita zuen, sei jauregitxoan bertan, eraikina zaharberrituz eta horren fatxada historikoak mantenduz, eta beste sei eraikin berri batean. Jarduera hori kooperatibaren ardurapean zegoen, eta bertan Getxoko Udaleko EAJren bi zinegotzik parte hartzen zuten. Jauregia bota ondoren udal-teknikariek obrak geldiarazteko agindu zuten.

Proiektua zein ondorengo eraispenak eskandalua eragin zuen, jauregia babes berezikoa baitzen.

Lakuako Gobernuak jauregitxoa eraisteagatik kasua izapidetzen ari den epaileari bidalitako txosten baten arabera, jauregitxoa babestu beharreko ondasun gisa erregistratuta zegoen, eta, beraz, udal-zaintzapean agertzen zen udalerriko Hiri Antolamenduko Plan Orokorrean.

## Epailearen ikerketa 
Irregulartasunengatik epaitegietara iritsi zen auzia. Eraispen horren harira Ertzaintzak egindako ikerketak argitu nahi zuen obra horren baimenetan ustezko prebarikazio-delitu bat egin ote zen, eta horrek ekarriko luke funtzionarioek edo politikariek erabakiak hartu izana, legez kanpokoak zirela jakinda. Udaleko hiru teknikari ere inputatu zituen: udaleko Hirigintza Saileko bi goi kargudun eta arkitektoa.

Ikerketa bideratzen ari zen epaitegiak sumarioa sekretupean jartzea agindu zuen, eta urtarrilaren 15ean, inputatuetako bost deklaratzera deitu zituzten, besteak beste, arkitektoa, aparejadorea eta kooperatibako eraikitzailea, eta bi lekuko.

## Erreakzioak 
Iñigo Ansola Bizkai Buru Batzarreko presidenteak esan zuenez, ordura arteko informazioetan oinarrituta ez zuten ikusi «irregulartasunik eta etikarik gabeko jokabiderik» alderdiaren zinegotzietan. Kontrakoa: ziurtatu zuen prozedura administratiboek «berme guztiak» izan zituztela, legea bete zutela eta zinegotziek errugabetasun presuntzioa dutela. Egunak aurrera joan ahala azalpen horiek ezeztatu zituen, okertu zela esanez. 
 
EH Bilduk albistea jakin eta gero jakinarazi du «arreta handiz» erreparatuko diotela ikerketa judizialari.

Atalaya Ereaga etxebizitza-sustatzaileak onartu du Getxoko eraikin historiko bat "urgentziaz eraitsi" zuela, jatorrizko proiektuan eta udal-lizentzian aurreikusi gabe, baina "zentzuz" jokatu zuelako eta "langileei edo bizilagunei zorigaitz pertsonalak saihesteko betebeharra" zuelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akhal-Teke

**Akhal-Teke**, **Ajal-Teké**,  ( turkmeneraz: *turkmen at*, hau da,  "*turkmeniar zaldia*"; errusieraz: *Ахалтекинская лошадь*), Turkmenistango bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Akhal-Teke zaldi tamainako arrazen sailkapen taldean kokatzen da.

Arraza turkmeniar zaldiarekin lotuta dago eta Errusian zein Turkmenistanen hazten dute.

Abere hauek euren edertasunagatik famatzen dituzte, ilajearen metal koloreagatik bereziki.

Zabalpen urriko arraza bat da eta bere populazioa Mundu osoan 8.000 eta 10.000 abelburu artean dago. 

## Arrazaren historia 
Abere hauek, tradizioz, Teke herriak hazi ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
98. Oscar Sariak

**98. Oscar Sarien ekitaldia** 2026eko martxoaren 15ean Hollywoodeko Dolby Antzokian ospatu ziren 2025 urtean estreinatutako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Conan O'Brien izan zen, eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

Casting onenaren saria eman zen lehen aldiz.

## Sari eta izendapen laburpena 
*Sinners* filmak hamasei izendapen lortu zituen, historiako gehien. Sari gehien *One Battle After Another* filmak eskuratu zituen, sei.

## Sari eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Iliana Iotova

**Iliana Malinova Iotova** (;  Sofia, 1964ko urriaren 24a) bulgariar kazetari eta politikaria da. Bulgariako presidentea da 2026ko urtarrilaren 23tik.

Sofiako Lizeo Frantsesean ikasi zuen. Bulgarierazko Filologian eta Frantses Filologian masterra egin zuen Sofiako Unibertsitatean. Estrasburgoko École nationale d'administration-en eta Estrasburgoko Unibertsitateko Europako Ikasketen Zentroan ikasi zuen. 1990 eta 1997 artean albiste-aurkezle aritu zen Bulgariako telebistan, eta, ondoren, Bulgariako Alderdi Sozialistako prentsa-zuzendaria izan zen.

2005ean Bulgariako Parlamentuko diputatu hautatu zuten, eta 2007tik 2017ra Europako Parlamentuko diputatu izan zen. 2017 eta 2026 artean Bulgariako presidenteordea izan zen eta 2026ko urtarrilaren 33an herrialdeko presidente bihurtu zen Rumen Radeven dimisioaren ondoren.
Ortzi (musika taldea)

**Ortzi** euskal musika talde bat zen. 

1980ko hamarkadaren amaieran Nafarroan sortu zen musika taldea zen.  1992 urtean «Haizearekin Batera» izeneko diska argitarau zuen, folk edo herri-musikako doinuak biltzen dituena. 

## Taldekideak 
Ondorengoek osatzen zuten musika talde hau:

* Soinu - Handia: Asier Zubeldia eta Edor Zubeldia
* Kitarra Akustika: Aitziber Etxanobe eta Jose Angel Begiristain
* Baxua: Luis Kintana
* Danbolina: Jose Angel Begiristain
* Txirula: Hiart Leiza eta Jose Angel Begiristain
* Zearkako: Maider Jaka
* Kitarra Klasikoa: Aitziber Etxanobe, Jose Angel Begiristain eta Luis Kintana
* Panderoa: Hiart Leiza
* Bibolina: Erkuden Flores
* Abotsa: Asun Zelaia, Erkuden Flores, Hiart Leiza, Jasone Goikoetxea, Jose Angel Begiristain eta Juan Pablo Santano

## Argitalpenak 
* Haizearekin Batera. 1992. 

## Erreferentziak
Sendaviva auzia

**Sendaviva auzia** Nafarroako Gobernuaren kudeaketari lotutako ustezko ustelkeria eta irregulartasun administratiboen kasua da. Polemika 2022an Arguedasko parkeak jasandako sutearen ondoren hasi zen, berreraikitze lanetarako kontratuak esleitzeko prozesuan izandako ustezko itzalengatik. Nafar Herriaren Batasuna alderdiak salatu zuen María Chiviteren gobernuak kontratuak zatitu zituela lehiaketa publiko irekiak saihesteko.

## Aurrekariak 
2022ko ekainean, sute handi batek Sendaviva parkearen zati handi bat suntsitu zuen. Nafarroako Gobernuak, NICDO enpresa publikoaren bidez (Nafarroako Azpiegitura Kultural, Kirol eta Aisialdikoak), berreraikitze lanak premiaz hastea erabaki zuen parkea lehenbailehen ireki ahal izateko.

## Salaketaren muina 
UPN alderdiak Nafarroako Praktika Onen eta Ustelkeriaren aurkako Bulegoan (OANA) salaketa aurkeztu zuen. Salaketa horren arabera, Gobernuak lan handi bat lau kontratu txikiagotan zatitu zuen. 

Lau kontratu horiek enpresa berari eman zitzaizkion, Adentro Construimos SL izenekoari. Kontratu bakoitzaren zenbatekoa 200.000 eurotik oso gertu zegoen (biren kasuan 199.999 euro eta beste biren kasuan 199.800 euro inguru). Mugatze horren helburua, salaketaren arabera, prozedura ireki eta publikoa saihestea zen, 200.000 eurotik gorako lanek kontrol eta gardentasun handiagoa eskatzen baitute.

## Adentro Construimos SL enpresa 
Polemikaren beste puntu bat enpresa onuradunaren izaera da. UPNk nabarmendu du Adentro Construimos SL enpresak lehenago Nafarroako Alderdi Sozialistaren egoitzetan berritze lanak egin zituela. Honek interes-konfliktu baten susmoa piztu du oposizioko taldeen artean, esleipenak arrazoi politikoengatik egin zirela iradokiz.

## Ikerketa eta ondorioak 
Nafarroako Praktika Onen eta Ustelkeriaren aurkako Bulegoak indicio zantzuak aurkitu ditu eta auzia auzitegietara eraman da. OANAren txostenaren arabera:
* Kontratuek "unitate operatibo edo funtzionala" osatzen zuten, beraz, ez zegoen arrazoi teknikorik horiek zatitzeko.
* NICDOko gerenteak aldi berean balorazioa, proposamena eta esleipena egin zituen, legez onartzen ez den botere metaketa bat gertatuz.
* 68.000 euroko gainkostuak aurkitu dira, behar bezala justifikatu gabeko lanengatik.

## Erreakzio politikoak 
Gobernuak akusazio guztiak ukatu ditu. PSNren arabera, kudeaketa eraginkorra izan zen eta sutearen osteko urgentzia egoerak justifikatzen ditu prozedura azkarrak. UPNri "estrategia trumpista" erabiltzea leporatu diote.

Oposizioak dimisioak eskatu ditu eta Chiviteri "lagun-enpresei" mesede egitea egotzi dio.

Gaur egun, Iruñeko instrukzio epaitegi bat kasua ikertzen ari da delitu zantzuak dauden ala ez argitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel R. Wilhelmi

**Miguel Rodríguez Wilhelmi** (Iruñea, ?) nafar matematikaria eta matematikaren didaktikako ikertzailea da Nafarroako Unibertsitate Publikoan.

## Biografia 
1996an, Matematikan lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean, eta Matematikan Doktorea Nafarroako Unibertsitate Publikoan 2003an.

2006an aurrera, NUPeko Matematika Sailari atxiki zaio, eta bertan hainbat irakasle-postu betetzen ditu, betiere matematika-prestakuntzari eta Haur eta Lehen Hezkuntzako Irakasletzako didaktikari lotuta. Inés Gabari Gambartek 2020an hartu zuen.

2026ko urtarrilan, Nafarroako Estatistika, Informatika eta Matematika Sailako Matematikako Didaktikako Katedradun bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene Uchida

**Irene Ayako Uchida** (Vancouver, 1917ko apirilaren 8a - Toronto, 2013ko uztailaren 30a) Kanadako zientzialari eta Down sindromearen ikertzailea  izan zen.

## Bizitza 
Irene Uchida, japoniar etorkinen alaba, Vancouverren (Kanada) jaio zen. Bizartsua, alaia eta iritzi propio handikoa bezala deskribatu izan da. Jatorriz "Ayako" izena zuen arren, japonieraz "Bikaina" esan nahi du, Ireneren piano irakasleari zaila iruditu zitzaion ahoskatzea eta "Irene" izena eman zion. Irene musikari bikaina zen, pianoaz gain biolina eta organoa jotzen zituena. 

Vancouverren haurtzaroan, Irenek bere lagunik onenaren galera tragikoa jasan zuen trafiko istripu batean. Garai bertsuan, bere ahizpa Sachi ere galdu zuen, tuberkulosiak jota hil zena. Galera hauek jendeari laguntzeko gogoa piztu zioten Ireneri, eta bizitza osoan horretan lan egin zuen. Christina Lakeko (British Columbia) kontzentrazio-esparru batean espetxeratu baitzituzten. Egin zituen ikerketetan aztertutako kategoria bakoitzeko 972 haur hartu zituzten parte, eta ebidentzia sendoak aurkitu zituen sabeleko erradiografia esposizioak haurdunaldietan disjuntziorik eza eta jaiotzetiko akatsen arriskua eragiten zuela.

1970ean, Uchida doktoreak Zitogenetika Laborategia sortu zuen McMaster Unibertsitatean, Hamiltonen (Ontario). Genetikan zuen espezializazioak Amerikako Giza Genetika Elkarteko presidente izatera eraman zuen 1960an, Kanadako Zientzia Kontseiluko kide 1970etik 1973ra, Ontarioko Zerbitzu Genetikoen Aholku Batzordeko kide 1979an, Amerikako Medikuntza Genetika Batzordeko aholkulari 1980an eta Kanadako Medikuntza Genetisten Elkargoko kide 1980tik 1984ra, besteak beste.

Uchida doktorea Oshawa-ko (Ontario) Zitogenetika Laborategiko zuzendaria zen, eta anomaliak eta garapen-desgaitasunak zituzten pazienteen kromosoma-desberdintasunak diagnostikatzeaz arduratzen zen, baita fetuen kromosometan irregulartasunak diagnostikatzeaz ere. Hamar urte baino gehiagoz Alzheimer gaixotasuna jasan ondoren, Irene Torontoko zaharren egoitza batean hil zen 2013ko uztailaren 30ean, 96 urte zituela. Aurkikuntza zoragarri asko utzi zizkigun.

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Manitobako Mendeko Emakumea* 1867-1967.
* 1993an, *Kanadako Ordenako Ofizial* izendatu zuten, "erradiazioari eta giza kromosoma-anomaliei buruzko bere ikerketagatik, zientzia medikoan ekarpen nabarmena egin duena".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Irene Uchida: Seeing the Truly Wonderful" *The Bulletin*.
Maite Sarasola Isazelaia

**Maite Sarasola Isazelaia** (Deustu, Bilbo, Bizkaia, 2001) bertsolaria eta euskara irakaslea da.

## Bizitza 
Gaztetan auzoko bertso-eskolako kideak ikusten nituen bakoitzean inbidia ematen zioten, eta berak ere oholtza gainean egon nahi zuen. Deustuko Ikastolan, lehen hezkuntzako seigarren mailan hezkuntza arautuan larrabetzuar Etxahun Lekue bertsolariarekin urte osoa bertsolaritza lantzen eman ostean, erabaki zuen oso ekintza polita zela hizkuntzarekin jolastea. 

### Lan ibilbidea 
12 urterekin hasi zen bertsotan. Bere lehen plaza Eskolarteko kanporaketan izan zen, Deustun. Euskal Kulturaren Eragiletzan masterra ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean, eta helduen euskalduntzean lan egiten du.

### Bertsolaritza
* 2019an Bizkaiko eskolarteko txapelduna izan zen.
* 2023eko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan parte hartu zuen. 

* 2025eko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa - Maite Sarasola, Bizkaiko Eskolarteko txapelduna bertsolari.eus 2019.07.24
* Gazteok ezinbestekoak gara hizkuntza baten transmisioan Uriola.eus, 2020.11.11
* Gazteok ezinbestekoak gara hizkuntza baten transmisioan
Via Maris

thumb|Sortaldeko *Via Maris* more koloreaz markatuta dago.|309x309px**Via Maris** (latinezko esangura: «itsasoko bidea») antzinako Mediterraneo ekialdeko kostaldeko bide bat izan zen, Antzinateko lehenetariko hainbat zibilizazio lotu zituena.
## Historia eta ibilbide ahalgarriak 
thumb|Via Maris eta Via Regia (ca. K.a. 1300). Proposamena
[thumb|Kfar Nahum herrian aurkitutako [Miliarri|miliarria]]
Neolitoan dagoeneko erabili zenaren zantzuak daude, eta segurtasunez, Brontze Aro goiztiarrean datatua dago. Galtzadak Egipto iparraldeko Siria, Anatolia eta Mesopotamiako inperioekin lotzen zuen, Sortaldeko Mediterranear kostaldea jarraituz.

*Via Maris* erromatar izena da, baina lehenago, filistiarren lurreko bidea bezala ezagutzen zen, egiptoarrek "Horusen bidea" ere esaten zioten. Kristautasunarekin oso lotuta, Via Maris izenaz ezagutzen dugun lehen lana Isaiasen Bibliaren testua da, beti ere, latinezko itzulpenean (Isaias, 9:1). Vulgatan, Itun Berriaren latinezko itzulpenean ere avgertzen da Mateo, 4:15 lerroan:*Terra Zabulon et terra Nephthalim via maris trans Iordanen Galilaeae gentium*.Erromatar inperioaren erori ondoren, iturri literarioek bide hori izendatzeari utzi zioten, harik eta Erdi Aroan, gurutzadekin, autore batzuen idazkien parte izatera itzuli zen arte. Horiek amaitu eta Lur Santurako erromesaldiak hasi zirenean, Akreko portura galeran iritsi eta Via Maris zeharkatzea zen ibilbiderik erabilienetako bat.

### Intsentsuaren ibilbideak bat egiten zuen Via Marisekin 
Negev basamortua (egungo Israelen hegoaldean) eta portu-hiriak, ekialde-mendebalde lerraduran, lotzen zituzten komunikazio-bideek osatzen zituzten arabiar merkataritza-bideen mendebaldeko sekzioak, Arabiako penintsularen eta Mediterraneo itsasoaren artean. Negev basamortuan antzinako lau nabatear hiri zeuden (Avdat, Haluza, Mamshit Kurnub eta Shivta), baita intsentsua eta espeziak azken helmugara (Mediterraneoko arroa) iristeko ibilbideak mugatzen zituzten zenbait gotorleku ere. K.a. III. eta II. mendeen artean izan zuen hedapenik handiena. Olibanoa (erretxina aromatikoa) eta arabiar mirra, indiar espeziak, ebanoa, zeta, ehunak, artileak, lumak, animalien larruak eta Ekialdeko Afrikako urrea bezalako ondasunen merkataritzarako kanala izan zen.. Nazioarte mailan, ordea, izen hori Egipto eta Palestinako kostaldeko bide historikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bromofenol urdin

**Bromofenol urdina**  konposatu organiko aromatikoa da C19H10Br4O5S formula duena, sulfonen klasekoa, arilo-haluroen multzokoa eta fenolen taldekoa. Solido kristalinoa da. Disolbagarria da uretan, etanoletan, bentzenotan eta disoluzio alkalinoetan. Narritagarria da. 

## Sintesia 
Bromofenol urdina prestatzeko fenol gorriari bromoa eransten zaio azido azetiko glazialetan.

## Erabilera 
Bromofenol urdina tindu gisa usatzen da, Halaber, azido-base balorazioetan pH-adierazle gisa baliatzen da: pH 3,0 eta 4,6 artean bere kolorea horitik urdinera aldatzen da.

## Erreferentziak
Metil hori

**Metil horia** edo **4-(dimetilamino)azobentzenoa** konposatu organiko aromatikoa da C14H15N3 formula duena, azobentzenoen klasekoa, koloratzaile azoikoen multzokoa. Solido kristalino horia da. Disolbaezina da uretan, baina disolbagarria etanoletan, bentzenotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria eta toxikoa da.

## Sintesia 
Metil horia sintetiza daiteke anilina N,N-dimetilanilinarekin erreakzionaraziz sodio nitritoaren eta azido korhidrikoaren presentzian.

## Erabilera 
Metil horia tindu gisa usatzen da, Halaber, pH-adierazle gisa baliatzen da: pH 2.9 eta 4.0 artean bere kolorea gorritik horira aldatzen da.

## Toxikotasuna 
Larruazalean ukimen-dermatitisa eragin dezake eta susmoak daude kartzinogenoa izan daitekeela.

## Erreferentziak
Mizar

**Mizar** izarra Hartz Handia konstelazioko bigarren magnitudeko izar bikoitza zela pentsatzen zen. Metodologia modernoekin hobeto aztertuta izar sistema laukoitza zela ikusi zen. 
Bayer izena ζ *Ursae Majoris* du ( *Zeta Ursae Majoris*). Begi hutsez, izar bikoitz ezagun bat osatzen du Alcor izar-sistema ahulagoarekin (Alcor Aketa Alcor Bk osatzen duten sistema bitarrarekin), eta berez izar sistema laukoitz bat da. Mizar eta Alcor sistema laukoitza Eguzkitik 83 argi urtera dago, Hipparcos astrometria sateliteak neurtzen duen bezala,eta Hartz Handia Taldearen parte da.
Ivan Milutinović

**Ivan Milutinović** (**Milutin** ezizenaz; serbieraz zirililkoz: *Иван Милутиновић*) Jugoslaviako partisano jenerala eta Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen komandante militar ospetsua izan zen.

## Gerra baino lehen 
1940ko urrian, Jugoslaviako Alderdi Komunistaren Bosgarren Lurralde Konferentzian, Zagreben egin zenean, Milutinović Politburoko kide hautatu zuten. Konferentzia honetan, Titok CPYren ezkerreko estrategia formulatu zuen, herrialdean boterea iraultzaileki hartzean oinarrituta, Jugoslavian sobietar estiloko administrazio-erakunde bat antolatzeko.  Milovan Đilas eta Boris Kidričez gain, Milutinović Bigarren Mundu Gerran zehar jarraitutako ezkerreko akatsen politikaren defendatzaile nagusietako bat izango zen. 

## Bigarren Mundu Gerra 
1941eko ekainaren 27an, Milutinović Jugoslaviako Askapen Nazionaleko Alderdien Unitateen Estatu Nagusi Goreneko kide hautatu zuten. Montenegroko Matxinadan zehar, Bajo Stanišić txetnik komandanteak partisanoekin negoziatu nahi zuen, baina Ivan Milutinovićek, Montenegroko partisano indarren komandante gisa, uko egin zion Stanišićen proposamenari erantzuteari. Milutinovićek polemika nekagarri ugari izan zituen Terence Athertonekin, Draža Mihailović txetnik buruzagiari buruzko ikuspegi positiboa aldatzeko konbentzitzeko saiakera alferrikakoetan.

Ivan Milutinović 1944ko urriaren 23an hil zen, Belgradora eramaten ari zen ontzi txiki batek Danubio ibaian mina bat jo zuenean. Herriaren Heroiaren Ordenarekin kondekoratu zuten eta Albaniak Herriaren Heroi izendatu zuen 1947an.

Ivan Milutinović-en gorpuzkiak Belgradoko ( Serbia) Herri Heroien Hilobian lurperatu zituzten.

## Legatua 
1949tik 1992ra Berane Ivangrad izendatu zuten ( Serbian   ) Milutinović-en omenez. 2006ra arte , Podgoricako Errepublikaren Plaza Ivan Milutinović Plaza bezala ezagutzen zen. Jugoslavia ohian eta gaur egun Serbian dagoen ur-bideen enpresa nagusia PIM Ivan Milutinović da. SFRYko eskola askok Milutinović-en izena zeramaten. Serbia eta Montenegroko eskola batzuek oraindik ere hala egiten dute.

## Kanpo estekak
Maud Gonne

**Maud Gonne MacBride**, , jaiotze izenez **Edith Maud Gonne** (1866ko abenduaren 21a, Tongham, Surrey - 1953ko apirilaren 27a, Dublin, Irlanda), ingeles jatorriko irlandar iraultzaile, sufragista eta aktore bat izan zen.

John MacBride irlandar iraultzailearen emaztea izan zen eta biak Seán MacBride irlandar ekintzailearen gurasoak izan ziren.

## Biografia 
Aita, Thomas Gonne, 17. Lantzarien Errejimenduaren kapitaina, ingeles militarra zen eta 1867an jaio eta berehala familia Irlandan bizitzen jarri zen.

Bertan, 1880ko hamarkadan Maud gaztea irlandar nazionalismoarekin lerrokatu zen eta 1889an William Butler Yeats ezagutu eta poeta Maudez maitemindu zen. 

Hasiera batez, Home Rule britainiarren menpeko irlandar autogobernu proposamenaren alde egin zuen eta ondoren, 1916ko Irlandako Errepublikaren Aldarrikapenaren alde. Cumann na mBan irlandar emakume errepublikarren erakundeko kidea izan zen.
Santo Toribio de Liébanako Lignum crucisa

**Santo Toribio de Liébanako Lignum crucisa** Santo Toribio de Liébanako monasterioan gorde den Lignum crucis bat da, bertako tradizioaren arabera gorde izan den era honetako erlikiarik handiena tamainaz. 

## Historia eta ezaugarriak 
Tradizioak monasterioaren jatorriarekin lotzen du, baina sinesgarriena da Toribio Astorgakoa santuaren gorpuzkiekin batera ekarria izan zela, VIII. mendearen inguruan. 16. mendean ordena beneditarraren kronikari izan zen Prudencio Sandovalen arabera, erlikia hori Gurutze Santuaren zati gorde handiena zen. Egur zatian Kristoren eskua sartu zuten zuloa osorik ere han dela dio Sandovalek.

Zura altzifre batena da, beraz, urre-koloreko zilarrezko gurutze formako estauroteka baten barruan dago. Ertzetan lis loreak ditu landuta, itxura gotikokoak, eta Valladolideko tailer batean egin zuten, 1679an. 

Egur santuaren neurriak hauek dira: makila bertikala 635 mm-koa da, eta zeharrargia 393 mm-koa. Lodiera, berriz, 40 mm-koa. Hortaz, lignum crucis ezagunen artean, Kristoren gurutzetik kontserbatutako erlikiarik handiena da, San Petri basilikan gorde denaren aurretik. 

Zura altzifre batena da eta, ikertzaile kristauen arabera, antzinatasina handikoa. Altzifre aldaeren artean Palestinako eremu geografikoan hazten direnekin bateragarri ere balitzateke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hispaniako diozesia

**Hispaniako diozesia** ( edo *Dioecesis Hispaniae*) Erromatar Inperioko diozesi bat izan zen, "Behe Inperioa" izenez ezagutzen den garaiakoa. Dioklezianok sortu zuen Inperioa berrantolatu zuenean.

## Historia 
Diokleziano erromatar enperadorearen erregealdian sortu zen *Diocesis Hispaniarum* zelakoa, honek Erromatar Inperioko lurraldearen berrantolaketa administratibo handia egin zuenean, Inperio Garaiko probintziak beste txikiago batzuetan zatitu eta Tetrarkiaren gobernu-sistemako Zesar eta augusto ezberdinei esleituz.

Sei probintziak osatzen zuten:
* Betika
* Lusitania
* Carthaginensis
* Gallaecia
* Tarraconensis
* Mauretania Tingitana

Geroago, Konstantzio I.a eta Konstantino II.a enperadoreen garaian, probintzia berri bat gehitu zuten, Balearica.

Erromatar Behe Inperioko lurraldea elizbarrutian banatzeak Tetrarkiaz haratago iraun zuen, eta Konstantino I.ak Pretorioko prefektura berrietan zenbait elizbarruti bildu besterik ez zuen egin. Hispaniako diozesia Galietako prefekturari esleitu zioten, Galia eta Britaniako diozesiekin batera. Hala ere, 409an diozesia desagertu egin zen, bandaloak, sueboak eta alanoak Iberiar penintsulan sartu zirenean.

## Administrazio-antolaketa 
Hispaniako diozesia Zesar Augustorengandik jasotako antolaketa probintziala aldatuz eratu zen. *Hispania*, *Lusitania* eta *Baetica* probintziek mugak mantendu zituzten, baina *Tarraconensis* probintzia tamaina txikiagoko hiru probintziatan banatu zen: *Gallaecia*, *Carthaginensis* eta *Tarraconensis*. IV. mendearen erdialdean, azken horretatik *Balearica* bereizi zen.

Hispaniar probintzia hauetako *praeside*ak edo gobernadoreak, arrazoi logistikoengatik Mauretania Tingitana gehitu zitzaienak, *Dioecesis Hispaniarum*aren ardurapeko bikario inperial batek gainbegiratu zituen, hasiera batean Konstantzio Kloro zesarrek eragin-eremuan sartu zuena.

Diozesiko hiriburua Lusitania probintziako hiriburuan kokatu zen, Augusta Emerita kolonian, eta horrek erabateko aldaketa ekarri zuen politika inperialean; izan ere, Augustoren garaitik aurrera, Hispaniako probintziarik garrantzitsuena eta mailarik handienarekin *Tarraconensis* izan zen, Dioklezianoren agintaldian, *Lusitania* izatera igaroz.

*Vicarius Hispaniae*k *officium* bat zuen eskura, burokrata mota ezberdinez osatua, buruan *cornicularius* bat zuela, enperadorea zuzenean informatzen zuten agente sekretuekin, eta ofizial administratibo, kontulari eta laguntzaile mota ezberdinekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ochiren legenda

***Ochiren legenda*** (*The Legend of Ochi*, ingelesez jatorrizkoan) Isaiah Saxon-ek idatzi eta zuzenduriko fantasiazko eta abenturazko 2025eko film estatubatuar bat da. 2026ko urtarrilaren 23an Hego Euskal Herriko zinemetan euskaraz estreinatu zuten, Zineuskadiren eskutik.

## Sinopsia 
Carpatia uharteko herrixka urrun batean, Yuri, nekazari lotsatia, ochi izeneko animalia-espezie iheskor baten beldurrez bizi da. Baina Yurik ochi kume zauritu bat abandonatu dutela deskubritzerakoan, etxera ekartzeko misioari ekinen dio. Yuri oihanean barneratzen den heinean, erronka arriskutsuei aurre egiten die eta adoreari, adiskidetasunari eta natura babestearen garrantziari buruzko ikasgai baliotsuak ikasten ditu.

## Aktoreak 
* Helena Zengel, Yuri gisa. Otxi kumea aurkitzen duen neskato baserritarra.
* Willem Dafoe, Maxim gisa. Yuriren aita, ochiak ezhizatzen dituen baserritarra.
* Finn Wolfhard, Petro gisa. Yuriren anaiaorde nagusia.
* Emily Watson, Dasha gisa. Yuriren ama urrundua. Ezkerreko esku protesikoa du, Maximek eragindako liskar batean ochi batek hozk egin baitzion.

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Carme Molinero

**Carme Molinero i Ruiz** (Badalona, 1955) espainiar historialaria eta ikertzailea da, Kataluniako historia garaikidean espezializatua, frankismoaren eta trantsizioaren azterketan zehazkiago.

### Lan ibilbidea 
Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Historia Garaikideko katedraduna da, eta Garai Frankista eta Demokratikoei buruzko Ikasketa Zentroko (CEFID-UAB) ikertzailea

Bere lanik aipagarrienen artean "''L'oposició antifranquista a Catalunya, 1939-1950"* (1981), "*Patria, Justicia eta Pan daude. Nivell de vida i baldintzs de treball a Catalunya, 1939-1951"* (1985), "*Els industrials catalans durant el franquisme"* (1991), "*El règim franquista. Feixisme, modernització i consens"* (1992), "*Productores disciplinados y minorías subversivas. Clase obrera y conflictividad laboral en la España franquista"* ("*Ekoizle diziplinatuak eta gutxiengo subertsiboak*. *Langile-klasea eta lan-gatazkak Espainia frankistan")* (1998), "*Catalunya durant el franquisme"* (1999), "*La captación de las masas. Política social y propaganda en el régimen franquista" * ("*Masen erakarpena. Gizarte-politika eta propaganda erregimen frankistan*") (2005), *"La anatomía del franquismo. De la supervivencia a la agonía, 1945-1977"*  ("*Frankismoaren anatomia. Biziraupenetik agoniara, 1945-1977"*) (2008) eta "*Els anys del PSUC. El partit de l'antifranquisme (1954-1981)*" (2010). Liburu gehienak Pere Ysàs senarrarekin batera argitaratu ditu, hala nola "*La cuestión catalana. Cataluña en la transición española"''(2014). Pere Ysàs i Solanes espainiar historialaria da, Kataluniako historia garaikidean espezializatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afrikako diozesia

**Afrikako diozesia** () Erromatar Inperioko diozesi bat izan zen, "Behe Inperioa" izenez ezagutzen den garaikoa. Kartagon zuen hiriburua, eta Italiako prefektura pretoriarraren parte zen.

## Historia 
Diokleziano enperadoreak sortu zuen. Diozesiak sei probintzia biltzen zituen: izan ere, antzinako diozesiaren lurraldean estatu propioa ezarri zuten arte. Probintziak bandaloen esku ia mende batez atxikiak izan ziren, garaituak izan ziren arte eta Ekialdeko Erromatar Inperioak Bandaloen Gerran (534) Afrika birkonkistatu zuen arte. Handik aurrera berriro elkartu ziren, baina oraingoan pretoriar prefektura batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentzia Firebats

**Valentzia Firebats** Valentziako (Espainia) futbol amerikar talde profesional bat da LNFAko elitean jokatzen duena. American District Telegraph (ADT) enpresa da bere egungo babeslea, eta, beraz, ADT Valencia Firebats du izen komertziala.

## Historia 
1993ko apirilean sortu zen Valencia Bats izenarekin, eta lehen denboraldian (1993-94) desagertutako American Football League-n (AFL) parte hartu zuten.

## Kategoriak 
Gure futbol talde amerikarra zazpi taldek osatzen dute: 13 urtez azpikoak eta 15 urtez azpikoak, flag futbolekoak; 17 urtez azpikoak, bi modalitatetan parte hartzen dutenak: amerikar futbola eta flag futbola; 19 urtez azpikoak, amerikar futbolekoak; emakumezkoak (flag futbolekoak eta amerikar futbolekoak); openak (flag futbolekoak) eta gizonezko seniorrak, 2004 baino lehen jaiotakoak. Lehiaketa nazionaletan parte hartzen dugu, gizonezkoetan zein emakumezkoetan, eta lurraldeko liga eta kopetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web orria
Alex Pretti erailtzea

**Alex Jeffrey Pretti** 37 urteko Zainketa Intentsiboetako Unitateko estatubatuar erizain bat zen, Ameriketako Estatu Batuetako Mugazain Patruilak 2026ko urtarrilaren 24an **erail** zuena, Minnesotako Minneapolis hirian. Erailketa Metro Surge Operazioaren baitan gertatu zen, AEBko zerbitzu federalek immigrazioaren aurka martxan jarritako kanpaina, urtarrilaren 7an Renée Good erail eta gero. 

Gertaeraren bideo grabaketek Pretti bere telefonoarekin agenteak filmatzen eta trafikoa zuzentzen erakusten dute. Pretti agente baten eta horrek bultzatutako emakume baten artean jarri zen, emakumea besarkatuz. Ondoren, sei agente federalek piper-gasarekin busti, lurrera bota, tiro egin eta hil egin zuten. Oinezko batek grabatu eta *Reuters* eta *The Wall Street Journal* egunkariek egiaztatu zuten bideo batean, agente batek pistola bat atera zuela eta beste agente batek tiro egin baino segundo bat lehenago Prettirengandik urrundu zela ikus daiteke. *The Guardian* egunkariaren arabera, Prettik arma bat eramateko legezko baimena bazuen ere, ikusgai dauden bideoek ez dute erakusten berak armarik hartu zuenik. Bideo frogak berrikustean, *Reuters* eta *The New York Times* egunkariek ondorioztatu zutenez, eraitsia izan baino lehen sakelako telefono bati eusten zion, ez arma bati. Agenteek gutxienez hamar aldiz egin zioten tiro, lurrean zegoela.

Tiroketak AEBetako immigrazio indarren aurkako protesta zibilak bizkortu zituen, bai hirian, bai herrialdean. Renée Gooden kasuan bezala, gobernu federalak tiroketa gertatu zen lekura sartzea debekatu zien estatuko ikertzaileei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido naftioniko

**Azido naftionikoa** konposatu organiko aromatikoa da C10H9NO3S formula duena azido sulfonikoen klasekoa, amino funtzio-talde bat duena eta naftalenoaren deribatua. Solido zuri sukoia da. Narritagarria  da.
ezkerrera|thumb|190x190px|azido naftionikoa

## Sintesia 
Azido naftionikoa sintetiza daiteke 1-aminonaftalenoa azido sufurikoarekin erreakzionaraziz.

## Erabilera 
Koloratzaile azoikoak sintetizatzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak