open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Josephine Orji

**Josephine Orji** (Nigeria, 1979ko apirilaren 8a) nigeriar atleta paralinpiarra da, eta potentzia egokituko pisu-jasotzen lehiatzen den kirolaria . 2016ko Rio de Janeiroko Udako Paralinpiar Jokoetan urrezko domina bat irabazi zuen +86kg kategorian.

## Kirol ibilbidea 
Josephinek powerlift-arekiko pasioa garatu zuen 2001ean, Owerriko gimnasio bat bisitatu eta kirola lehen aldiz probatu ondoren. Gero, ziberkafe batean informatikan aditu lana egiteari uko egin zion, eta kirolean indartzaile karrera bat garatzeko prestakuntzari ekin zion.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krisma

[thumb|180x180px|Hiru olio santu motak: krisma santua, bataioetakoa eta [Gaixoen oliadura|gaixoen kontsolamendukoa.]]
**Krisma** da Eliza katoliko erromatarrean nahiz ortodoxoan eta ekialdeko elizetan zeremonia jakin batzuetan erabiltzen den olio santu bat, izatez olio eta baltsamo nahasketa, zenbait sakramentutan erabiltzen dena.

Krisma olio ezberdinak erabili ohi dira errito katolikoetan. *Gaixoen olioa,* gaixotasunen bat dutenei, lasaitasuna eta kontsolamendua emateko erabiltzen dute apaizek. *Kristaugaien olioa*; bataioan ematen da, kristau berriak jasoko duen babes zeinu bezala. Eta *Krisma Santua* esaten dutena sendotzan, apaiz bilakatzeko zeremonietan, eta aldare eta elizak kontsakratzeko erabiltzen da.

Krisma gordetzen da krisma-ontzi izeneko ontzi liturgiko batzuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igitaiaren miraria

**Igitaiaren miraria** 11. mendeko elezaharra edo miraria da, Domingo de la Calzada santuari egozten zaio, eta Errioxako Santo Domingo de la Calzada hiriaren sorrerarekin lotua dago.

## Kondaira 
Domingo elizgizona Oja ibaiaren inguru batean (egun Errioxa, baina 11. mendearen hasieran, Domingo jaio zenean, Naiara eta Iruñeko Erresumaren lurrak) Donejakue bideko erromesentzako zenbait azpiegitura eta ostatu sortzen nabarmendu zen 11. mendean. Egindako lanen artean, ospitale bat eraikitzen ari zela egurrez eskas zebilela ikusi zuen Domingok, eta gertuko Ayuela izeneko herrixka bateko bizilagunei eskatu zien uzteko bertako harizti eta artadi bateko zuhaitzak mozten, egurra lortzeko. Ayuelakoek ez zuten gogorik baso haiek desagerrarazteko, eta proposamena egin zuen orduan Domingok, igitai sinple batekin moztu zitzakeen enborrak hartuko zituela. Ezinezkoa zirudienez egitekoak, utzi zioten santuari ahalegina egiten, eta biharamunerako, hara, basoa desagertuta, enbor guztiak egurretarako bilduta. Ayuelakoek mendeku hartu nahi izan zuten Domingo hilez, baina tratua zintzoki egina zela gogoraratu zieten eta konformatu behar izan ziren.
ezkerrera|thumb|Santo Domingo hiriko armarri tradizionala, igitaiarekin erdian.
Igitai hura Santo Domingo hiriko katedralean gordea dago, erlikia gisa.

Hiriko armarriaren parte da igitaia halaber, Santo Domingoren beste mirari ezagunaren protagonistekin batera (oiloa eta oilarra).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Morlock

**Maximilian Morlock** (Nurenberg, 1925eko maiatzaren 11 – *ibidem*, 1994ko irailaren 10a) alemaniar futbolaria izan zen.

1940tik 1. FC Nürnberg taldean jokatu zuen eta 1964an amaitu zuen bere ibilbidea. 1948an eta 1961ean Bundesligako txapeldun izan zen eta 1962an Alemaniako Futbol Kopa irabazi zuen. 1950 eta 1958 artean 26 partida jokatu zituen Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin. 1954ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen eta Hungariaren aurkako finaleko lehen gol alemaniarra sartu zuen.
Tubaria minutalis

***Tubaria minutalis*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Tubaria minima*, *Naucoria minutalis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,2 eta 1 cm bitarteko diametrokoa, oso txikia, arre-gorrixka kolorekoa edo okrea, eguraldi hezean argiagoa, gardentasunagatik ildaskatua, ganbila, gero zabaldua erdian depresio batekin.

**Orriak:** Dekurrenteak, zabal, kapelaren kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Oso txikia, nahiko luzea, kapelaren kolorekoa, baina zuria oinarrian.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Tubaria* terminoa, tronpeta, esan nahi duen “tuba” hitzetik dator. Karpoforoaren formagatik. *Minutalis* epitetoa oso txikia delako du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikotik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Oso onddo txikia da baina ez da zaila identifikatzea, batez ere bere orri dekurrenteengatik.

## Sasoia eta lekua 
Leku hezeetako lurzoruan eta hostozabalen azpian, oihanpe hostotsuengatik.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, batez ere Europa. Errusia eta Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholoma subsejunctum

***Tricholoma subsejunctum*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. *Tricholoma subsejuntum* noizbehinka hazten da udazkenean, bakarrik edo zohikatzean, baso hezeetan, Ipar Amerikako iparraldeko izei zuriarekin, tsugarekin eta haritz gorriarekin batera. 

*Tricholoma viridilutescens* espezie europarra *Tricholoma subsejuntum*-en sinonimoa izan liteke, ezaugarrien zehaztapena bat baitator.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, koniko kamutsa, ia ganbila, gero zabaldua  erdian titi handi batekin eta ertza ere batzuetan altxatua, mehea, gainazala fibrilekin nabarmen apaindua, sorta beltzez. Hasieran oliba antzeko ilun kolorekoa da, erdian biziagoa, ertzean tonalitate horixkak izan ditzake. Onddo helduan arrexka kolorea ere har dezake apaingarri beltzengatik.

**Orriak:** Ertza koska nabari tipikoekin, zabal samar eta lodia, orritxoekin, oso mehetuak eta koska batez dekurrenteak, baina oinaren ondoan hondoratze nabari bat du, ezaugarria. Hasieran zuria, gero horiz zikintzen da, hau ere bizia.

**Hanka:** Zilindrikoa edo pixka bat loditua goian eta behean, mehetua oinarrian, ia leuna, zuria bero horixka; luzetarako arrexka koloreko fibrila  batzuekin.

**Haragia:** Funtsean zuria, baina horixka eta oliba antzeko koloreko zatiekin ertzerantz. Irinaren usainarekin baina ez oso handiarekin eta zaporea ere antzekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Subsejunctum* epitetoa, *Tricholoma sejunctum* delakoaren antzekoa delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Dudarik gabe *Tricholoma sejunctum*-aren taldekoa da eta kapelaren kolore ilunagoa  eta berdeagoagatik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen basoetan, baina baita hostozabalen basoetan ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgianna Offutt

**Georgianna K. Offutt** (1868ko abuztuaren 21a – 1949ko urriaren 7a) estatubatuar podologoa, emakume klub kidea eta sufragista izan zen baita Alameda konderriko Koloreko Emakume Boto-emaileen Ligako lehen presidente ordea ere.

Los Angelese-ko eremuan 25 urtez ibilitako podologoa zen Offutt. Bera Sojourner Truth Club-eko presidentea zen, eta Emma Lou Sayers eta Dr. Vada J. Somerville-kin batera boto-emaile beltzak hezteko programa bat sortzen lagundu zuen.

## Bizitza pertsonala 
Offutt St. Louis-en, Missouri-n jaio zen. Lincoln Unibertsitatean izan zen Jefferson City-n, eta gero maistra lanetan aritu zen. Roddum Kenner-ekin ezkondu zen 1890ean, eta seme bat izan zuen harekin: Byron. 1893an Kenner hil ondoren, Kalifornia-ra joan zen bizitzera. Kalifornian zegoen bitartean, San Frantzisko-ko (Kalifornia) Chiropody Unibersitatean izan zen, eta 1922an doktoretza bat jaso zuen Ortopedia eta Kiropodia Kirurgikoan.

Offut, 1949ko urriaren 7an, Los Angeles-en hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hidrofluorokarburo

[thumb|166x166px|[Fluorometano|Fluorometanoa HFC sinpleena da]]

Kimika organikoan **hidrofluorokarburoak** (**HFC**) fluor-, hidrogeno- eta karbono-atomoz osatutako konposatuak dira. Kloro-atomorik ez dutenez, ozono-geruzari ez diote kalterik egiten, baina berotegi-efektu handikoak dira. Konposatu sintetikoak dira naturan berez sortzen ez direnak.

Hidrofluorokarburoak konposatu organofluoratuen artean motarik arruntena. Gehienak gasak dira giro-tenperaturan eta presioan. Maiz erabiltzen dira aire egokituko ekipoetan eta hozgarri gisa. Adibidez, R-134 kodekoa (1,1,1,2-tetrafluoroetanoa) HFC hozgarri erabilienetako bat da. Estratosferako ozono-geruza berreskuratzen laguntzeko, HFC hartu zen klorofluorokarburoak  (CFC) eta hidroklorofluorokarburoak (HCFC) ordeztek erabiltzen dira. HFCak apar isolatzaileetan, aerosolen propultsatzaileetan, disolbatzaile gisa eta suteen aurkako babeserako ere usatzen dira.

## Ingurugiro-eragina 
HFCak berotegi-efektuko gasak izanik eta klima-aldaketa borrokatzeko neurrien artean, 2016ko urriaren 15ean, produktu kimiko horiek, Nazio Batuen Ingurumen Programaren goi-bilera batean Kigalin bildutako 197 nazioetako negoziatzaileek akordio lotesle bat lortu zuten (Kigaliko zuzenketa) hidrofluorokarburoak (HFC) pixkanaka murrizten joateko Montrealgo Protokoloari egindako zuzenketa baten bidez.

Montrelago protokoloa laurogeiko hamarkadan sortu zenez eta herrialdeen egoera ekonomikoa aldatu denez, Kigaliko zuzenketak hiru estatu-talde sortu zituen zuzenketa inplementatzeko.

Lehen taldeak, herrialde industrializatu "zaharrak" barne hartzen dituenak, HFCen erabilera 2024rako % 45 eta 2036rako % 85 murrizteko konpromisoa du, 2011 eta 2013 urteen arteko erabilerarekin alderatuta. Bigarren talde batek, Txina eta Brasil barne, 2045erako kontsumoa % 80 murrizteko konpromisoa hartu zuen. Azkenik, epe hori 2047ra luzatzen da gainerako estatuentzat, India eta Ekialde Ertaineko hainbat herrialde barne, aire girotuaren kontsumitzaile handiak baitira.

## Erreferentziak
Krisma-ontzi

**Krisma-ontzia** da elizan krisma olioak gordetzeko erabiltzen den ontzi liturgikoa.  Eliza katoliko erromatarrean nahiz ortodoxoan eta ekialdeko elizetan zeremonia jakin batzuetan erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Massey Overton

**Sarah Massey Overton** (1850ko inguruan – 1914ko abuztuaren 24a) estatubatuar sufragista izan zen, emakumeen eskubideen aldeko aktibista eta eskubide afroamerikarren aldeko aktibista. 1880ko hamarkadan, Kalifornia-ko haur afroamerikarrak eskola publikora joan ahal izateko borrokan lider bihurtu zen. 1906an, ''San Jose's Garden City*  Emakumeen Kluba sortu zuen, eta emakume arraza arteko koalizioen aldeko presioa egin zuen emakumeen sufragiorako.

## Biografia 
1850ean jaio zen Lennox-en, Massachusetts-en. Familia Gilroy-ra (Kalifornia) joan zen bizitzera 1880ko hamarkadan, eta, denborarekin, San Jose-n (Kalifornia) jarri ziren bizitzen. San Jose-ko (Kalifornia) Fenixonio Institutuan izan zen, Aita Peter William Cassey agurgarria buru zuela.. *Phoenixonian Institute'', bigarren hezkuntzako egoitza-eskola ume beltzentzako zen eta Kaliforniako lehenengo beltz bigarren hezkuntza eskola. 

1869an, Jacob Overton-ekin ezkondu zen, Kentucky-koa jatorriz eta Aita Cassey-k ofiziatu zuen. Catering negozio bat zuzendu zuen senarrarekin.

1870ko hamarkadan, Kaliforniako haur afroamerikarrak eskola publikora joan ahal izateko borrokan lider bihurtu zen. Overton-ek Kalifornia eta Nevada zeharkatuz biadatu zuen, afro-amerikarren artean solidarizazioa eragiten Phoenixonian Institute-rako eta arrakastatzua izan zen. 1874arte Kaliforniaren Konstituzioak debekatzen zuen ikasle beltzak eskola publikoetara joatea.1875erako hainbat eskola-eremu Kaliforniar integratu egin ziren eta  Phoenixonian Institute-k izateari utzi zion.

1906an, San Jose's Garden City  Emakumeen Kluba sortu zuen, eta, bertako kide gisa, emakumeen sufragiorako emakume arraza arteko kluben koalizioen alde egin zuen presioa.. 

Kaliforniako 1911ko Estatuko hauteskundeetan emakumeen sufragioaren alde presio egin zuen, eta San Jose-ko Arraza Arteko Sufragioaren Zuzenketa Ligako presidente ordea izan zen. Kalifornian emakumeen sufragioa babesten zuten gizonen boto-emaileen erregistroa ere egin zuen, hori San Jose-ko Berdintasun Politikorako Klub-aren bitartez eginez.  

Overton focused much of her time on activities to uplift black women and create spaces for their political expression.Victoria Earle Matthews (*Mothers -* Amaren) klubeko presidentea izan zen, eta sexu-abusuak jasan zituzten edo horrekin mehatxatu zituzten neskato eta emakumeei lagundu zien.

Overton-ek bi seme-alaba zituen, Harriet izeneko alaba bat eta Charles izeneko seme bat. Overton 1914ko abuztuaren 24an hil zen, San Jose-n, Kalifornian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lenie van der Hoorn

**Lenie van der Hoorn-Langelaan** (Pijnacker, 1948ko martxoaren 30a) Herbehereetako distantzia luzeko abiadura-patinatzailea da eta Elfstedentocht txapelketa irabazi zuen lehen emakumea.

## Biografia 
Lenie Langelaanek 1970eko urtarrilaren 7an lortu zuen bere lehen arrakasta Ronde van Loosdrechten, bigarren bukatu zuelarik. 1972an Jan van der Hoornekin ezkondu eta bere abizena hartu eta gero, Ter Aar herrira joan zen bizitzera, eta Rotterdameko patinatzaileen elkartean hasi zen entrenatzen. Han lortu zuen lehen arrakasta 1976an, Oldambtrit lasterketan. 1979an Ankeveeneko Hiru Egunak, Westlandeko Maratoia (1981ean ere bai) eta Rottemerentocht irabazi zituen. Azken hori ere 1982an eta 1991n irabazi zuen, eta horietatik 1982koak eman zion sari handiena dirutan: 200 florin. Veluwemeertocht lasterketa ere irabazi zuen 1980an eta 1987an, eta 1978ko otsailaren 26an munduko erresistentzia errekorra hautsi zuen Amsterdameko Jaap Edenbaanen, 31.212,59 metrorekin. Loosdrechtse Plassenen izotz naturalaren gaineko NKren lehen maratoi ofizialean, Van der Hoorn ere izan zen. 1985eko otsailaren 21ean, Evert van Benthem baino 47 minutu beranduago eta Betty Westerveld eta Ineke Kooimanen aurretik, Elfstedentochtean hamahirugarren edizioan parte hartu zuen lehen emakumea izan zen, 37 urterekin, Van der Hoorn Elfochenteko lehen emakume irabazle ez-ofiziala bihurtu zuena. Urte bat geroago, Hamaika Hirietako Hamalaugarren Itzulian hirugarren emakumea izan zen.

2008an, Haarlemeko maratoi batzordeak antolatutako Haarlemeko patinaje pista txapelketan lehiatu zen oraindik Van der Hoorn. IJsclub Haarlemeko kidea da. Nieuwkoop udalerrian bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Marchal

**Alex Marchal García** (Antsoain, Nafarroa Garaia, 2007ko irailaren 17a) futbolari nafarra da, 

## Biografia 
Ezker hegalean edo puntaerdi lanetan aritzen da. Irurzun futbolari ohiaren semea da. Txantrearen harrobian hezia, Errealeko harrobira batu zen 2022an. 2025eko ekainean Bigarren mailarako igoera lortu zuen Sanserekin.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Maria Luisa Hesse-Kasselgoa

**Maria Luisa Hesse-Kasselgoa** (Kassel, Germaniako Erromatar Inperio Sakratua, 1688ko otsailaren 7a - 1765eko apirilaren 9a, Leeuwarden, Herbehereak), Orangeko printzesa ezkontidea izan zen 1709 eta 1711 artean, Joan Gilen Friso printzearen emazte gisa. Herbehereetako erregeordea izan zen bi alditan: 1711tik 1730era, bere seme Gilen IV.aren erregealdian, eta 1759tik 1765era, bere biloba Gilen V.aren erregealdian. Hesse-Kasselgo Karlos I.a landgravearen eta Maria Amalia Kurlandiakoaren alaba zen. XXI. mendean Europan dauden monarkia guztien arbasoa da.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Maria Amalia Kurlandiakoa

**Maria Ana Amalia Kurlandiakoa** (; Mitau, 1653ko ekainaren 12a - Weilmünster, 1711ko ekainaren 16a) Kurlandiako printzesa bat izan zen, Kettler familiakoa jaiotzez, eta Hesse-Kasselgo landgravina, 1673ko maiatzaren 21ean Karlos I.a Hessel-Kasselgoa lehengusuarekin ezkondu zenean.

Amalia Jakue Kettler Kurlandiakoa dukearen alaba zen, Luisa Karlota Brandenburgokoarekin ezkondua, Jurgi Gilen I.a Brandenburgokoa printze-hauteslearen alaba. Nerabea zela Karlosen anaia nagusiarekin ezkontzea adostu zuten, Gilen VII.a Hessen-Kasselgoarekin. Printzea, hala ere, 19 urterekin hil zen Grand Tourra egiten ari zela. 

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Mikel Rodríguez

**Mikel Rodríguez Ulazia** (Getaria, Gipuzkoa, 2002ko apirilaren 3a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari moduan jokatzen du. Antiguokon hezia, Errealaren gazte taldera batu zen 2020an. Pasaian lagaturik egon ondoren, Berion jokatu zuen Bigarren Federazioan. 2025erarte Errealarekin sinatu zuen. 2024ko urtarrilean beste bi denboraldirako berritu zuen. 2025eko ekainean Bigarren mailarako igoera lortu zuen Sanserekin.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Karolina Orange-Nassaukoa

**Karolina Orange-Nassau-Dietzekoa** (Leeuwarden, 1743ko otsailaren 28a - Kirchheimbolanden, 1787ko maiatzaren 6a) Gilen IV.a Orange-Nassaukoa printzearen eta Ana Hannoverkoa printzesaren (Britainia Handiko printzesa) alaba nagusia izan zen. Bere amaren aldeko aiton-amonak Jurgi II.a Erresuma Batukoa erregea eta Karolina Ansbachekoa erregina ziren. Herbehereetako erregeordea izan zen, bere anaia adinez txikikoa izan zen bitartean.

## Biografia 
1747an, emakumeek estatuburu kargua heredatu zezaketela adierazi zuten, eta, horrela, Karolina printzesa gaztea aitaren ustezko oinordeko bihurtu zen. Hala ere, 1748an gizonezko oinordeko bat jaio zen, Gilen, eta horrela bere oinordetza galdu eta bigarren postuan jarri zen.

Abesten eta pianoa jotzen zuen emakume adimentsu eta distiratsu gisa deskribatu zuten. 1765ean, bere erregealdi laburrean, Mozart gazteak Hagan berarentzat jo zuen eta pianorako sei sonata (KV 26–31) eskaini zizkion. Mozartek berriro bisitatu zuen urtebete geroago, eta 1778an, astebete eman zuen kontzertu bira batean Nassau-Weilburg familialren Kirchheimbolanden egoitzan.

Karolina printzesaren aita 1751n hil zen, berak zortzi urte zituenean, eta haren anaia Gilenek, oinordekoa izan behar zuenak, hiru baino ez zituen. Orduan, bere amak hartu zuen erregeordetza, baina 1759an hil zen; hala, aitaren aldeko amona izendatu zuten erregeorde, Maria Luisa Hesse-Kasselgoa landgravina —1765ean hil zen—. Karolinaren anaiak, Gilen V.ak, hamazazpi urte zituenez, baina oraindik gobernatzeko adinik ez zuenez, 1766ra arte printzesa erregeorde izendatua izan zen, Gilen printzeak hemezortzi urte bete eta tronuan sartu zen arte.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Joussaye

**Marie Joussaye**, jaiotzez **Marie Josie**, (Belleville, 1864 – Vancouver, 1949ko martxoaren 24a) kanadar poeta eta kazetaria izan zen, herrialde horretako langile klaseko lehen emakume poeta izateagatik ezaguna.

## Bizitza 
Marie Josie Kanadako mendebaldeko Belleville hirian jaio eta hazi zen. Torontoko egunkari batean jardun zuen kazetari gisa, eta garai hartan Joussaye abizena erabiltzen hasi zen. Geroago Yukongo Dawson City herrira joan zen bizitzera. 1903ko azaroan, David Heatherington Fotheringham Kanadako Zaldizko Poliziako kidearekin ezkondu zen. Senar-emazteek zailtasun ekonomikoak izan zituzten. 1924an, Joussaye Yukongo Mayo herrixkara joan zen, eta 1929an Vancouverrera. Han hil zen 1949ko martxoaren 24an, apopilo-etxe batean. 

## Lanak 
* *The Songs that Quinte Sang* (1895)
* *Selections from Anglo-Saxon Songs* (1918)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilemina Luisa Nassau-Weilburgekoa

**Gilemina Luisa Nassau-Weilburgekoa** (; Haga, 1765eko irailaren 28a - Greiz, 1837ko urriaren 10a) Karlos Kristian Nassau-Weilburg printzearen eta Karolina Orange-Nassaukoaren laugarren umea eta bigarren alaba ian zen. Ama Gilen IV.a Orange-Nassaukoaren eta Ana Hannoverkoaren alaba zen.

Henrike XIII.a Reuss-Greizekoarekin ezkondu zen. Senarra printzea izan zen aita 1800ean hil eta gero.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Iñaki Juanikorena

**Iñaki Juanikorena**, (Donostia) Euskal herriko txirrindulari ohia da. 

Erretiratu ostean, 2006an, Atom taldeko zuzendaria izan zen, eta gero, Caja rural taldeko zuzendaria izan zen 2010 urtera arte.

## Palmaresa 
**1973**
* Altsasuko Saria
**1978**
* 2. Altsasuko Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koldo Lekunberri

**Koldo Lekunberri Arrubla**, Euskal Herriko txirrindulari ohia da. 2001. urtean, Caja Rural taldean izan zen.

## Palmaresa 
**2000**
* Altsasuko Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkaitz Mariezkurrena

**Arkaitz Mariezkurrena Etxezarreta** (Astigarraga, Gipuzkoa, 2005eko apirilaren 5-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan jokatzen du. Errealaren lehen taldearekin Rico Pérez zelaian egin zuen debuta 2024ko azaroaren 21ean Jove Españolen aurkako Errege Kopako neurketan. Lehen mailan egin zuen debuta 26.jardunaldian.  2025eko ekainean Bigarren mailarako igoera lortu zuen Sanserekin.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
José Luis Elorriaga

**José Luis Elorriaga Atela** (Fruiz, 1944ko abuztuaren 11a - 1997ko martxoaren 7a), txirrindulari bizkaitarra izan zen, profesionala 1968tik 1970era.

1960ko hamarkadan izan zen txirrindularia, non birritan irabazi zuen Altsasuko Saria. Horren ondoren txirrindulari profesional bilakatu zen Ferrys taldean eta Levanteko Itzuliko etapa bat irabazi zuen.

## Palmaresa 
**1966**
* Altsasuko Saria
**1967**
* Altsasuko Saria
**1968**
* 2. Altsasuko Sarian
* 3. Levanteko Itzuliko etapa batean
**1969**
* Levanteko Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Enrique Agirre

**Enrique Aguirre**, Euskal Herriko txirrindulari profesionala izan zen.

## Palmaresa 
### 1925 
Altsasuko Saria

### 1926 
5. Kantabriako Itzulian

### 1927 
9. Euskal Herriko Itzuliko etapa batean

### 1929 
Ordiziako Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urbano Goikoetxea

**Urbano Goikoetxea**, Euskal Herriko txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 1926 
Altsasuko Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcelo Azcárraga Palmeroren bigarren gobernua

**Marcelo Azcárraga Palmeroren bigarren gobernua** 1900eko urritik 1901eko martxora arte trantsizio eta egonkortasun garaia izan zen. Azcárragak 1900eko urriaren 23an hartu zuen Ministroen Kontseiluko presidentetza, Francisco Silvelaren lekua hartuz. Bere agintaldian, egonkortasun politikoari eustean eta Estatuko gaiak ikuspegi kontserbadorearekin kudeatzean oinarritu zen.

Haren gobernuan, Francisco Javier Ugarte Pagés izan zen Agintaritzan eta Ventura García Sancho Ibarrondo Estatuan. Bere agintaldia nahiko laburra izan zen arren, jarraipen administratiboa mantentzea eta bere oinordeko Práxedes Mateo Sagastarentzat lurra prestatzea lortu zuen, 1901eko martxoaren 6an kargua hartu zuena.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Tomás Ariño

**Tomás Ariño** (Zalla, 1938ko martxoaren 7a-), txirrindulari bizkaitar ohia da.

## Palmaresa 
**1962**
* 8. Errioxako Itzulian
**1963**
* 5. Arrateko Igoeran
**1964**
* Altsasuko Saria
* 4. Udaberriko Klasikan
* 6. Urkiolako Igoeran
* 8. Arrateko Igoeran
* 8. Errioxako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ekain Orobengoa

**Ekain Orobengoa Arbelaitz** (Oiartzun, Gipuzkoa, 2004ko ekainaren 17-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan jokatzen du. 2016an Errealera isitsi zen Kostkas talde Donostiarretik. Berion jokatu zuen Bigarren Federazioan hiru denborladiz. 2025eko ekainean Bigarren mailarako igoera lortu zuen Sanserekin. Zilarrezko mailako 8.jardunaldian belauneko lesio larria sufritu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Óscar Aranguren

**Óscar Aranguren Armiño**, (Berriz, 1970eko otsailaren 1a - 1997ko abuztuaren 12a) txirrindulari bizkaitarra izan zen, 1995ean eta 1996an profesionala izandakoa.

1997an hil zen motor istripu batean, 27 urte besterik ez zituelarik

## Palmaresa 
**1993**
* Altsasuko Saria
* Iberdrola Saria
**1996**
* 5. DuPont Tourreko etapa batean eta 6. beste etapa batean
* 5. Burgosko Itzuliko etapa batean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Pastel magikoa

***Pastel magikoa*** (jatorrizko izenburua: *The Magic Pudding*) 2000. urteko Australiako animaziozko filma da, Karl Zwickyk zuzendua, eta Energee Entertainment-ek ekoitzi zuen. Norman Lindsay idazlearen 1918ko izen bereko liburuan oinarritutako moldaketa solte bat da. Ingelesezko jatorrizko ahots-aktoreak Sam Neill, Geoffrey Rush, Hugo Weaving, Jack Thompson, Toni Collette eta John Cleese-k osatzen dute. Energee Entertainment laster itxi zuten 2002an "*Pastel magikoa*"ren diru-galeren ondorioz.

Espainian, filma 2002ko ekainaren 28an estreinatu zen zinema aretoetan, Filmax-en (Barton Films euskarazko bertsiorako), eta lau hizkuntzatara bikoiztu zuten (gaztelania, katalana, galegoa eta euskara). Lau bikoizketa hauek DVDan ere kaleratu ziren 2000ko hamarkadan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Binter Mediterraneo

**Binter Mediterraneo** Espainiako airelinea bat izan zen, Malagako Aireportuan egoitza zuena. Airelinea 1989an sortu zen, Binter Canarias Iberia LAEren filialaren antzera. Binter Mediterraneo ontziak Madrilen zuen basea, eta sei CASA CN-235 hegazkinez osatutako flotak jarduten zuen.

## Historia 
80ko hamarkadaren amaieran, Iberia eskualdeko filial batzuk sortzen saiatu zen, besteak beste, etxeko hegaldien sarean pilatzen zituen galerak arintzeko. Lehen pausoa, mota honetako ibilbideetarako eta trafikorako egokiagoak ziren hegazkinak erabiltzea zen, eta hasieran CN-235 hegazkin espainiarra erabili zen, bidaiarien artean oso ezaguna izan ez zena. mendearen amaieran, Binter Mediterraneok Melilla hiria Malagarekin, Almeriarekin, Granadarekin, Valentziarekin (Malagatik) eta, azken urtean, Madrilekin baino ez zituen lotzen.

2001eko abuztuaren 29an, Melilla-Malaga bidea egiten ari zela, hegazkin batek istripua izan zuen Malagako aireportuaren inguruan, eta Binterrek bertan behera utzi zituen bere operazioak. Iberiak 2001eko ekainean saldu zion Air Nostrum-i, urte horretan bertan bere operazioak xurgatu zituena, eta gainerako CN-235 ETXEAREN ordez ATR 72 jarri zuena.

## Antzinako helmugak 
## Flota historikoa 
Binter Mediterraneok aireontzi hauek operatu zituen:

2001eko abuztuaren 29an, Binter Mediterraneoko 8261 hegaldiak istripua izan zuen N-340 errepidearen ondoan, Malagako aireportuko 32 pistatik 200 bat metrora. Pilotuak Malagako Aireko Trafikoaren Kontrolari jakinarazi zionez, azken hurbilketa egiten ari zela, hegazkinaren ezkerreko motorrak huts egin zuen eta larrialdiko lurreratzea egin beharko zuen. Hegazkina jaitsi egin zen, lehen argi ertzekin talka eginez eta N-340 errepidearen ondoan geldituz. Istripuaren ondorengo ikerketak jakinarazi zuenez, motorraren hasierako akatsa gertatu eta gutxira, lehen ofizialak oharkabean itzali zituen hegazkinaren bi motorrak, eta, ondorioz, potentzia erabat galdu zuen. Ontzian zihoazen 44 pertsonetatik lau hil egin ziren, pilotua barne, Fernandez Ruano kapitaina. Hegazkina desegin egin zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Binter Canarias

## Kanpo estekak
Vancouverreko nazioarteko aireportua

**Vancouverreko Nazioarteko Aireportua** (*Vancouver International Airport* ) (IATA-kodea: **YVR**, OACI: **CYVR** ) Richmonden (Columbia Britainiarra) kokatutako nazioarteko aireportua da. Vancouverreko hiriari eta metropoli-eremuari (*Metro Vancouver*) ematen die zerbitzua. Batez ere, Vancouverreko erdigunetik 12 kilometrora dago. 2007an Kanadako bigarren aireportu okupatuena izan zen aire-operazioei (326,026) eta bidaiariei (17.5 milioi) dagokienez, Toronto Pearson Nazioarteko Aireportuaren atzetik. Asia, Europa, Ozeania, AEB, Mexiko, Karibe eta Kanadako beste aireportu batzuetara hegaldiak proposatzen ditu. Aireportu honek sari garrantzitsuak irabazi ditu aireportu onena izateagatik. Adibidez, 2007an Skytrax saria "Ipar Amerikako Aireportu Onena" izateagatik jaso zuen. **YVR**-k Air Canada-ren hub bat da. WestJet eta Air Transat-en operazio-gune garrazitsua bezala funzionatzen du.

### Nazioarteko helmugak 
erdian|thumb|850x850px|Vancouverreko nazioarteko helmugak.

## Gertuko aireportuak 
Hauek dira gertuen dauden aireportuak:

* Miners Bay aireportua (39km)
* Montagne Harbor aireportua (44km)
* Ganges Harbor (47km)
* Bedwell Harbor aireportua (51km)
* Eastsound aireportua (58km)

## Erreferentziak 
## Ikusi ere 
* Vancouver Handia
* SkyTrain (Vancouver)
Aulkien Banaketa Europako Parlamentuan

Europar Batasuneko itunek ezartzen dute Europako Parlamentuko aulkiak nola banatuko zaizkien Europar Batasuneko estatu kide bakoitzari. Testu hauen arabera, eserlekuen banaketa estatu kideetako biztanleekiko "beheranzko proportzionala" da. Hala ere, estatu kideen arteko negoziazioek eta akordioek garrantzi handia dute. Beraz, aulkien esleipena ez da Estatu bateko biztanleriaren tamainari zorrozki proportzionala, eta ez du formula matematiko finkoa jarraitzen.

Prozesua Espainiako Kongresuaren diputatuak aukeratzeko sistemarekin konpara dezakegu. Espainiako probintzia bakoizari hainbat aulki eskaintzen zaizkio, honen biztanleria kontuan hartuz. Proporzionalki alabaina probintzia txikienak diputatu gehiegi eskuratzen dituzte handienekin konparatuz.

Europako Parlamentuan Alemaniak diputatu gehienak (96) ditu eta Maltak gutxienak (6).

2020an Erresuma Batua EBtik erretiratu ondoren, Europako Parlamenturako diputatu kopurua, presidentea barne, 705era jaitsi zen baina 2024ko hauteskundeetan 720ra igo zen. Lisboako Itunak gehienez 751 baimendu ditu.

## Lisboako Sistema (2009tik – gaur egun arte) 
Lisboako Itunaren arabera (2014ko Europako Parlamenturako hauteskundeei lehen aldiz aplikatu zitzaien), aulki kopuruaren gehienezko muga 750 da: estatu bakoitzak gehienez 96 aulki eta gutxienez 6 eskuratzen ditu. EBko estatu kideetako biztanleriarekiko "geroz eta txikiagoko proportzio" araua bete behar dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Özlem Becerikli

**Özlem Becerikli** (Balikesir, Turkia, 1980ko martxoaren 21a) turkiar atleta paralinpiarra da, PO klaseko potentzia pisu altxatze egokituan aritzen den kirolaria. 2012ko Londresko Udako Paralinpiar JokoetanBrontzezko domina bat irabazi zuen –56 kg-ko kategorian. Kocaeli Büyüküehir Belediyesi Kaimingatik taldeko kidea izan da, eta bertan Üule Üahbazek entrenatu du.

## Kirol ibilbidea 
Beceriklik 2010eko Munduko Powerlift Txapelketan brontzezko domina lortu zuen -52 kg-ko mailan, Kuala Lumpurren (Malaysia) egindako KPIaren barruan. Özlemek brontzezko beste domina bat irabazi zuen 2010ean Arabiar Emirerri Batuetako Fazzako Nazioarteko Powerlift Txapelketan, Dubain. 2011n, brontzezko domina lortu zuen Arafura Jokoetan, Darwinen (Australia).

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fonseca (argipena)

**Fonseca** hainbat pertsonaren deitura da. Hona hemen euskarazko Wikipedian artikulua dutenen zerrenda:

* Antonio de Fonseca (?-1557), gaztelar elizgizona.
* María de Mendoza y Fonseca (1516-1580), espainiar noble eta arte-bildumagilea.
* Manuel Pinto da Fonseca (1681-1773), Maltako Ordenako Printze eta Maisu Handia.
* Deodoro da Fonseca (1827-1892), brasildar militar eta politikaria.
* Adélia Fonseca (1827-1920), brasildar poeta.
* Ferdinand Joseph Fonseca (1925-2015), indiar apezpiku katolikoa.
* Rubem Fonseca (1925-2020), brasildar kronikari eta eleberrigilea.
* Carlos Fonseca (1936-1976), nikaraguar irakasle, politikari eta iraultzailea.
* Jorge Carlos Fonseca (1950-), caboverdetar politikari, abokatu eta irakaslea.
* Inés Fonseca (1960-), espainiar abeslari, musikagile eta poeta.
* Edivaldo Martins Fonseca (1962-1993), brasildar futbolaria.
* Graça Fonseca (1971-), portugaldar soziologo eta politikaria.
* Juan Fernando Fonseca (1979-), kolonbiar abeslari eta ekoizlea.
* Wilson Rodrigues Fonseca (1985-), brasildar futbolaria.
* Lyndsy Fonseca (1987-), estatubatuar aktorea.
* Armindo Fonseca (1989-), frantziar txirrindularia.
* Jorge Fonseca (1992-), portugaldar judo borrokalaria.
* Victoria Fonseca González, espainiar fisikaria.
Vancouver Handia

**Vancouver Handia** (*ingelesez*: Greater Vancouver)**,** **Metro Vancouver** bezala ere ezaguna, Vancouver hiria erdigune nagusia duen metropoli-eremua da. Kolunbia britaniarran, Kanadaren hegomendebaldean kokatuta dago. 

## Demografia 
2021eko erroldaren arabera, 2 642 825 biztanle zituen Vancouver Handiak.

Dentsitatea 916,79 bizt./km² zen.

## Eskualde Barrutia 
Metro Vancouver, eskualde barrrutiaren izen ofiziala da ere, Vancouverren metropoli-eremuarekin bat egiten duena. Batzuetan ere **Vancouver Handiaren Eskualde Barrutia** (*ingelesez*: **Greater Vancouver Regional District** edo **Metro Vancouver Regional District)**) deitzen zaio.

## Metro Vancouverren kideak 
Metro Vancouver Eskualde Barrutia 23 lurraldek osatzen dute: 21 udalerri, hauteskunde-barruti bat eta Lehen Nazio eskualde bat.
thumb|450x450px|Metro Vancouverren dentsitatea

thumb|Vancouver *SkyTrain* metro eta *SeaBus* ferry-en planoa
thumb|Translink prezio-eremuak

## Garraio Publikoa 
Vancouver Handiaren garraio publikoak *TransLink* enpresak kudeatzen du. Autobus, ferry, *WestCoastExpress* tren eta *SkyTrain* metro sistemez osatuta dago.

*SkyTrain* metroak 3 lineak diru (*Millenium Line*, *Expo Line* eta *Canada Line*), 7 hiri lotzen dituenak: Vancouver (20 geltoki), Richmond (5 geltoki hirian eta 3 aireportuaren eremuan), Burnaby (11 geltoki), New Westminster (5 geltoki), Surrey (4 geltoki), Port Moody (2 geltoki) eta Coquitlam (4 geltoki).eskuinera|thumb| Vancouverreko metropoli-eremua 2018an

## Erreferentziak 
## Ikusi ere 
* SkyTrain (metro)
* SeaBus (ferry)
* Waterfront geltokia
* Vancouverreko nazioarteko aireportua
* Vancouvereko Liburutegi Publikoa

## Kanpo estekak 
* Metro Vancouver webgunea
* TransLink (Metro Vancouverren garraio publikoa)
Bertrand de Comps

**Bertrand de Comps** (Comps-sur-Artuby?, ? – Lur Santua, 1239 edo 1240)
Ospitaleko Zaldunen 17. Maisu Handia izan zen 1236tik hil zen arte.

Ordenako artxiboen arabera, 1216an jada Lur Santuan zegoen. 1231tik 1234ra Saint-Gilleseko priorea izan zen. 1236ko maiatza eta iraila bitartean aukeratu zuten Maisu Handi, eta 1239ko apirilean aipatzen da azken aldiz.

Gutxienez bi aldiz saiatu zen gurutzatuen etsaiekin negoziatzen Lur Santuan. Gregorio IX.a Aita Santuak Bohemundo V.a Antiokiakoaren aurka asasinoekin akordio bat lortzen saiatzea leporatu zion, eta zergak ordaintzea egotzi zion, babesaren truke.

1236ko apirilaren 29an, Aiata Santuak Ospitaleko Zaldunak eta Tenplarioak eskumikatzeko mehatxua egin zuen. 1238ko martxoaren 13an, bizitza eskandalagarria izatea eta Joan III.a Dukas Vatatzesi Konstantinoplako enperadoreen aurka laguntzea leporatu zien.

Henrike I.a Ziprekoa erregeak lurralde handiak eman zizkion Ordenari Zipren.
La Dama

**Dámaris Abad Anselmo** (Tomares, Sevilla, 1986ko uztailaren 25a) sevillar abeslaria da eta latinoamerikar musikan espezializatuta dago.

## Musika ibilbidea 
Damaris neskatoa zela hasi zen abeslari ofizioan. Musikarekin bizi izan da jaio zenetik, aita musikaria baita. Damarisek musikaren munduan egin zituen lehen urratsak neba Rasel Abadekin (Hip-hopean ibilitako artista) batera eman zituen, eta Sevillako hainbat lokaletan jardun zuten biek, baina denbora gutxi behar izan zuten bide ezberdinetatik jarraitzeko, abeslariak estilo rokeroan jarraitzeko.

Abeslari sevillarrak farandula maite du eta mundu hori gaztetatik bizi izan duenez, eskarmentu profesional handia du. Sentsualitatea eta perfekzionismoa menperatzen du agertokian.

## Musika ibilbidea 
### 2008: *Sube que te llevo* 
2008an kaleratu zuen *Sube que te llevo* lehen diskoa, Blue Donkey Music konpainiak ekoitzia. Pop eta flamenko generoko 10 kantu rumbarekin nahastuta.

### 2014: Eurovisionerako hautagaia 
2014an, Kopenhageko (Danimarka) Eurovisión Abesti Lehiaketan Espainia ordezkatzeko bost finalistetako bat izan zen Brequette, Ruth Lorenzo, Raul eta Jorge Gonzalezekin batera. RTVEren inkesta batean, boto-emaileen %40k Dama babesten zuten jaialdian Espainiaren ordezkari izateko; beste batean, berriz, %32k haren «*Estrella fugaz*» (Melendik idatzia) gaia babesten zuten, non dantza pista hautsi eta tenperatura igotzen zuen, energia eta erritmo latindarren injekzio batean. Horrela, bigarren geratu zen bi inkestetan, Ruth Lorenzoren atzetik («*Dancing in the Rain*») eta Brequetteren atzetik («Más (Run)»), hurrenez hurren. Azkenean, azken postua lortu zuen, Ruth Lorenzok irabazita.

'''La Clave''' kantu super itsaskorrarekin izan zuen arrakastaren ostean, erritmoaren eta letraren arteko oreka bilatu zuen.

Gero, bachata zaleen gustuko single berria kaleratu zuen: *Duele*, desamodioari buruz hitz egiten duen abestia; bachata bat da, sentimenduak nahasten dituena, bai bere letrarengatik, Sevillako artistak osorik konposatua, bai entzuten den lehen unetik harrapatzen duen doinuarengatik. Sorgindu, liluratu, maitemindu...

### 2015: Pequeños gigantes-en amabitxi 
2015ean, Telecincoko *Pequeños gigantes* talentu show-aren amabitxietako bat izan zen, eta bere taldekoa azkenean, lehiaketako bigarren geratu zen.

## Bizitza pertsonala 
Melendi kantautore asturiarraren bikotekide ohia da. Zortzi urtren ondoren, 2014ko uztailean amaitu zuten harremana. Seme Marco Melendi Abad dute.

Damaris Abadek aldizkari ezagun bati egindako adierazpenen arabera, adiskidetasun sendo eta polit batean geratu da kantari asturiarraren eta haren arteko harremana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dama hemen RTVE.es
* Twitter Ofiziala
Eat Me, Drink Me

**Eat Me, Drink Me** (Jan nazazu, edan nazazu) Marilyn Manson abeslari estatubatuarra 2007an plazaratu zuen seigarren estudioko albuma da. *Eat Me, Drink Me* Kaliforniako hainbat estudiotan grabatu zuten Marilyn Manson abeslariak eta Tim Skold gitarra-jotzaile, baxu-jotzaile eta teklatu jotzaileak. Aurretik, albuma 2007ko maiatzaren 1ean filtratu zen sarean. *Eat Me, Drink Me* albumak 4.000 kopia baino gehiago saldu ditu mundu osoan orain arte. Ofizialki ekainaren 7an plazaratu zen.
[erdian|thumb|300x300px|[Marilyn Manson (taldea)|Marilyn Manson taldea  (Mosku, 2012)]]

Mansonen album ilunetariko bat da.

## Albumaren abestiak 
# «If Was Your Vampire»	5:56
#  «Putting Holes in Happiness»	4:31
#  «The Red Carpet Grave»	4:05
#  «They Said That Hell's Not Hot»	4:17
#  «Just a Car Crash Away»	4:55
#  «Heart-Shaped Glasses (When the Heart Guides the Hand)»	5:05
#  «Evidence»	5:19
#  «Are You The Rabbit?»	4.14
#  «Mutilation Is The Most Sincere From Flattery»	3:53
#  «You and Me and the Devil Makes 3»	4:24
#  «EAT ME, DRINK ME»	5:41

Iraupen osoa: 52:22 minutu.	

### Bonus Track 
* Heart-Shaped Glasses (When the Heart Guides the Hand) Inhuman Remix By Jade E Puget.
* Putting Holes In Happines (Bertsio akustikoa)

## Musika bideoak 
* *Heart-Shaped Glasses (When the Heart Guides the Hand)*
* *Putting Holes in Happiness*

## Partehartzaileak 
* Marilyn Manson : ahots, perkusio, hitzak, argazkiak eta ekoizpena.
* Tim Skold : gitarra-jotzaile, teklista, baxua, musika eta ekoizpena.

Zuzenekoetan:
* Chris Vrenna : teklista. 
* Ginger Fish : bateria-jotzailea. 
* Rob Holliday : baxua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albuma Youtuben.
* :Albumari buruzko komentarioa.
* :Albumari buruzko komentarioa.
Guerrita garaikurra

**Guerrita garaikurra** (ofizialki gazteleraz *Trofeo Guerrita- Memorial Juan Romero y Diego Sánchez*) amateurrentzako txirrindularitza lasterketa da, Murtziako Alcantarillaren inguruan jokatzen dena. 1990ean sortua, Espainiako txirrindularitza Koparen barnean dago. 

Proba honek 170 kilometroko luzera izaten ohi du eta ibilbidean zenbait mendate igotzen dira Sierra Espuñan.

2021eko ekitaldia atzeratua izan zen COVID-19 pandemia zela eta.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Guerrita garaikurra – *Siteducyclisme.net*
Kigaliko zuzenketa

Montrealgo Protokoloaren **Kigaliko zuzenketa** nazioarteko akordio bat da, hidrofluorokarburoen (HFC) kontsumoa eta ekoizpena pixkanaka murrizteko. Juridikoki loteslea den akordioa da, nazioarteko zuzenbidean eskubideak eta betebeharrak sortzeko diseinatua.
thumb|331x331px|Kigaliko zuzenketa berretsi duten estatuak
Hasiera batean, Montrealgo Protokoloa ozono-geruza zaintzeko eta leheneratzeko sortu zen. Herrialde parte-hartzaileek klorofluorokarburoak (CFC) pixkanaka desagerraraztea adostu zuten. Gas horiek atmosferako ozonoaren kontzentrazioa eragin zuten. HFCek ez dute klororik, eta, beraz, ez diote ozonoari eragiten eta, ondorioz, CFCak ordezteko usatu dira.  Hala ere, HFCak klima-aldaketa eragiten duten berotegi efektuko gas indartsuak dira, horregatik zuzenketa honek HFC gehitzen dio herrialdeek pixkanaka murriztea agintzen duten produktu kimikoen zerrendari.

2024ko urriaren 31ra bitartean, 160 Estatuk eta Europar Batasunak berretsi dute Kigalkoi Zuzenketa.

Produktu industrial askok, tartean hozgarriak eta aire girotuko ekipoek, HFCak usatzen dituzte.

## Zuzenketaren xehetasunak 
Montrealgo Protokoloaren 5. artikuluak arau propioak sortu zituen garapen bidean dauden herrialdeentzat eta herrilade garatuentzat. Garapen bidean edo garapen bidean ez dagoen herrialde baten kategorizazioa baldintza ekonomiko partikularren araberakoa izan zen. Protokoloa mila bederatziehun eta laurogeiko hamarkadan sortu zenez eta herrialdeen egoera ekonomikoa aldatu denez, Kigaliko zuzenketak hiru estatu-talde sortu zituen zuzenketa inplementatzeko.

Lehen taldeak, herrialde industrializatu "zaharrak" barne hartzen dituenak, HFCen erabilera 2024rako % 45 eta 2036rako % 85 murrizteko konpromisoa du, 2011 eta 2013 urteen arteko erabilerarekin alderatuta. Bigarren talde batek, Txina eta Brasil barne, 2045erako kontsumoa % 80 murrizteko konpromisoa hartu zuen. Azkenik, epe hori 2047ra luzatzen da gainerako estatuentzat, India eta Ekialde Ertaineko hainbat herrialde barne, aire girotuaren kontsumitzaile handiak baitira.

## Erreferentziak
Said Mohamed Jaffar

**Said Mohamed Jaffar** (Mutsamudu, 1918ko apirilaren 14a – 1993ko urriaren 22a) Komoreetako 2. presidentea izan zen 1975etik 1976ra.

Komoreetako Gobernuko ministro nagusia izan zen 1972ko uztailetik abendura, garai kolonialean. Frantzian erbesteratuta egon zen eta 1973an Frantziako senatuko kide aukeratu zuten.

1975eko abuztuaren 3an, Fronte Nazional Batua izeneko sei alderdik osatutako koalizio batek Ahmed Abdallah presidentea kargutik kendu zuen, Bob Denardek zuzendutako mertzenarioen laguntzarekin. Jaffar izendatu zuten presidente, eta Frantziarekin eta Mayotte aferarekin adiskidetzeko jarrera izan zuen. 1975eko azaroan hitzaldi bat eman zuen Nazio Batuetan, Komoreetako Estatuko (État comorien) kide gisa onartu ondoren. 1976ko urtarrilean boterea eman zion Ali Soilih ezkertiar erradikalari.
300px|thumb|"Komoreetako estatuko" bandera Said Mohamed Jaffarren agintarian 1975an.

Jaffar Said Atthoumaniren osaba zen, herrialdearen behin-behineko presidentea.
Pedro Maria Ugarte

**Pedro Maria Ugarte Garaizar** (Plentzia, Bizkaia, 1943ko martxoaren 26a) txirrindulari profesional ohia da. Karpy txirrindularitza taldean aritu zen.

## Kirol lorpenak 
;1968
* 2. Bizkaiko Sari Nagusia

;1969
* 3. Santikutz Klasikan

;1970
* 9. Nafarroako Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toril (argipena)

**Toril** terminoak hainbat adiera du:

* **Toril** euskarazko hitza, **zezendegia**, zezenak edukitzeko ukuilua. Era honetako egituren artean, ondare babestu gisa katalogatua dago Euskal Herrian:
** **Torilak** esaten zaion eraikina, Zestoan.

* **Toril**, Cáceresko herria Espainian.
* **Toril y Masegoso**, Aragoiko herria.
Vicente Pérez Nestar

**Vicente "Quico" Pérez Nestar** (Arconada, Espainia, 1928ko urtarrilaren 22a - Donostia, Gipuzkoa, 2002ko abuztuaren 23a) futbolari profesionala izan zen. Palentziako herri txiki batean jaioa, Euskal Herrian eman zuen bere bizitzaren zatirik handiena.

## Bizitza 
Fabriciano Pérez Revilla eta Ricarda Nestar Frechillaren bost seme-alabetatik txikiena zen. Palentziako probintziakoa jaiotzez, Ordizian (Gipuzkoa) hazi zen, non bertako taldean sartuko zen, Ordizia Kirol Elkartean (garai hartan, *Villafranca UC*, orduko Ordiziaren izen ofiziala *Villafranca de Ordicia* baitzen). Geroago, Burgos Club de Fútbolera joan zen. 1953an Caracasko Deportivo Vascok fitxatu zuen, non Andrés Prietorekin bat egin zuen. Ondoren, biak fitxatu zituen Bartzelonako Espanyolek, non hiru denboraldiz aritu zen. Alacanteko Hércules futbol klubean amaitu zuen karrera.

Lore-denda bat ireki zuen denbora batez Ordizian, geltokiko kioskoaren ondoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baka (argipena)

**Baka** terminoak hainbat adiera du:

* **Baka** euskarazko hitza, **zezendegia**, zezenak edukitzeko ukuilua .
* **Baka (pigmeoak)**, Afrikako talde etniko bat.
* **Baka**, **Bakara** edo **Baefra**, faraoi baten izena.
* **Baka**, Eslovakiako herria.
Brett Papworth

**Brett Papworth** (Sydney, 1963ko azaroaren 5a) australiar hamabosteko errugbi eta hamahiruko errugbiko jokalari ohia da, erdiko postuan aritzen zena.

Lehen hezkuntzan Epping Rugby taldean hasi zen errugbian jokatzen. Eastwood Rugby Club taldean ere jokatu zuen Hegoaldeko Gales Berriko ligan. 1985 eta 1987 artean hamabost partida jokatu zituen Australiako errugbi selekzioarekin eta 1987ko Munduko Errugbi Kopan parte hartu zuen.

1988an hamahiru errugbian jokatzen hasi zen Eastern Suburbs taldean. Hala ere, sorbaldetan, belaunetan eta masailezurrean izandako lesioen ondorioz, zazpi partida besterik ezin izan zituen jokatu eta 1991n erretiratu zen 27 urterekin.

Ondoren, kirol komentarista izan zen telebistan hogei urtez.

## Kanpo estekak 
*Brett Papworth scoring statistics
*Australian Schoolboys who have become Wallabies
Fluorometano

**Fluorometanoa** edo **metil fluoruroa** konposatu organikoa da, CH3F formula duena, konposatu organofluoratuen familikoa eta hidrofluorokarburoen klasekoa. Gas sukoia da giro-tenperaturan. Dietil eterraren antzeko usaina du. Narkotikoa da kontzentrazio handian.

Hozgarrieetan eta aerosolen propultsatzaileetan CFCak ordezkatzeko usatu izan da ozono-geruzari kalte egiten ez diolako, baina berotegi-efektuko gasa da ordea. Hori dela eta, Montrealgo protokoloaren Kigaliko zuzenketak bere produkzioa eta erabilera murrizteko bidean jarri du.

## Erreferentziak
1,1,1,2-tetrafluoroetano

**1,1,1,2-tetrafluoroetanoa** edo **R-134a** edo **HFC-134a** konposatu organikoa da, CF3CH2F formula duena, konposatu organofluoratuen familikoa eta hidrofluorokarburoen klasekoa. Gas ez-sukoia da giro-tenperaturan. Ez da toxikoa.

Hozgarrien eta aerosolen propultsatzaileetan CFCak ordezkatzeko usatu izan da ozono-geruzari kalterik egiten ez diolako, baina berotegi-efektuko gasa da ordea.14 urte irauten ditu atmosferan. Hori dela eta, Montrealgo protokoloaren Kigaliko zuzenketak bere produkzioa eta erabilera murrizteko bidean jarri du. Europar Batasunaren 2006ko zuzentarau batek ezarri zuen R-134aren erabiltzeari utzi behar zitzaiola aire girotuko ekipoetan 2010eko hamarkadan zehar.

## Sintesia 
1,1,1,2-tetrafluoroetanoa sintetizatzen da trikloroetilenoa hidrogeno fluoruroarekin erreakzionaraziz.

    CHCl=CCl2 + 4 HF -> CF3CH2F + 3 HCl

## Erreferentziak