Andregai-eraztun

[thumb|309x309px|[Margarita Windsor|Margareth printzesaren andregai-eraztuna]]

**Andregai-eraztuna**, mendebaldeko ohituren arabera, ezkon-hitza adierazteko erabiltzen den eraztuna da. Eraztuna bikotekideari opartitzen zaio, ezkontzeko eskaera onartzean.

Eraztuna hatz nagian eramaten da (tradizioaren arabera, amoris zaina duena); herrialdearen arabera ezkerrean edo eskuinean eramaten da. Baina ehunka urtetik hona esan izan da amoris zain delakoa ezkerreko hatz nagitik igarotzen dela, eta zain hura bihotzari artez lotuta dagoela (zinez ez dago halako zainik). Tradizionalki, gizonak bere neskalagunari opari eskaintzen dio, berak ezkontzeko proposamena onartzen duen bitartean. Etorkizuneko ezkontzaren onarpen formala adierazten du.

## Historia 
### Antzinako garaiak 
Andregai-eraztunen inbentzioa egiptoarrei eskuarki egiaztatua den arren, eta greziarrek tradizioa hartu zutela esaten den arren, andregai-eraztunen historia, soilik antzinako Erromaraino aurki daiteke.

Herrialde askotan, andregai-eraztunak ezkerreko eskuko behatz batean daude. Une batean, hatz honek, bihotzera iristen zen zain bat zuela uste zen. Ideia hau Henry Swinburnek egin zuen ezagun *a treatise of Spousals, or Matrimonial Contracts* (1686) lanean. Historia, dirudienez, Aulus Gelliusen *Noches Áticas* liburu erromatar zaharrean sortu zuen, non Apionen liburua aipatzen duen, Aegyotiacorum, non ustezko ildoa, jatorrian, nerbio bat zen..

Andregai-eraztun bat, jatorrian, emaztegaiaren prezioaren zati bat zelako sinesmena, emaztegaiaren erosketa eta jabetza irudikatzen zuena, baina zalantzan jarri dute ikerketa garaikideek.

### Erdi Aroa 
VII. mendearen erdialdeko bisigodoen kodeak zera eskatzen zuen: 'Ezkontza-ospakizuna egin eta eraztuna jantzi gisa eman edo onartu denean, idatziz ezer konprometitu ez bada ere, promesa, inola ere ez da hautsiko'.

860an Nikolas Aita Santuak Bulgariako Boris I.ari gutun bat idatzi zion praktika katolikoen eta ekialdeko ortodoxoen arteko desberdintasunei buruzko galderei erantzunez. Nikolas Aita Santuak, mendebaldeko elizan, gizonak, bere emaztegaiari, andregai-eraztun bat ematen diola deskribatzen du. 1215eko Laterango IV. Kontzilioan, Inozentzio III.a Aita Santuak deitua, ezkontzaren debekua ezarri zen, ezkutuko ezkontzak debekatzen dituena eta ezkontzak aldez aurretik publiko egitea eskatzen duena. Lege-aditu batzuek horretan paraleloa ikusi dute Nikolas I. Aita Santuak deskribatutako andregai-eraztunaren tradizioarekin.

### Errenazimentu 
Ezkon-hitza adierazteko diamantezko eraztun baten lehen erabilera ondo dokumentatua, Austriako Maximiliano Artxidukea izan zen Vienako Gorte Inperialean 1477an, Maria Borgoinakoarekin zuen ezkon-hitzaren ondoren. Honek, ondoren, klase sozial altueneko eta aberastasun handiko jendearengan eragina izan zuen, euren maiteei diamantezko eraztunak oparitu ziezazkieten.

### Erreformazioa 
Erreforma Protestantean, ezkontza-eraztunak andregai-eraztuna ezkontzarekin lotutako eraztun nagusi bezala ordezkatu zuen. Herrialde katolikoetan, trantsizioa beranduago gertatu zen.

### Ilustrazioa 
Ilustrazioaren Aroan, bai eraztun gimmalak bai eraztun ramilleteak herrikoiak ziren, azken hau, ezkon-hitz formal bat adierazteko baino gehiago, sentimendu adierazpen bezala sarriago erabiltzen zen arren.

### Viktoriar era 
Hegoafrikan, diamanteak lehen aldiz 1866an aurkitu ziren, 1867ra arte hala identifikatu ez ziren arren. 1872an, diamante meatzeen ekoizpena milioi bat kilate baino gehiagokoa izan zen urteko. Ekoizpenak gora egin ahala, baliabide gutxiago zituztenek bat egin zuten mugimendu horrekin. Hala ere, diamanteen andregai-eraztunak noblezia eta aristokraziaren domeinua kontsideratu ziren luzaroan, eta tradizioak sarritan andregai-banda sinpleagoei laguntzen zien.

### XX. mendea 
Estatu Batuetan, diamanteen andregai-eraztunen ospea gutxitu egin zen Lehen Mundu Gerraren ondoren, are gehiago Depresio Handia hasi ondoren.

1938an, De Beers diamantezko kartelak andregai-eraztunetan eragin handia izango zuen marketin kanpaina bati ekin zion. 1930eko hamarkadako Depresio Handian, diamanteen prezioak behera egin zuen. Aldi berean, merkatuko ikerketak andregai-eraztunak belaunaldi gazteenarekin modaz pasatzen ari zirela adierazi zuen. Bigarren Mundu Gerraren aurretik, Estatu Batuetako andregai-eraztunen % 10ek baino ez zuen diamante bat. Marketin kanpainaren lehen fasea merkatu ikerketa bat izan bazen ere, publizitate fasea 1939an hasi zen. Kanpaina honen lehen elementuetako bat mozketa, kilateak, kolorea eta argitasunaren inguruan publikoa heztea izan zen. 1947an "diamante bat betiko da" leloa sartu zen. Azken batean, De Beersen kanpainak kontsumitzailea konbentzitu nahi zuen andregai-eraztun bat ezinbestekoa dela eta diamante bat andregai-eraztun baterako harri onargarri bakarra dela. Estatu Batuetako diamanteen salmentak 23 milioi dolarretik 2,1 mila milioira igo ziren 1939 eta 1979 artean.

Margart F. Brining zuzenbideko irakasleak 1945etik aurrera Estatu Batuetan izandako andregai-eraztunen gorakada "promesa ez betetzearen" abolizioarekin lotzen du; izan ere, ezkongaiak kalte-galerengatik auzitara eramateko ezkon-hitza hautsi zuen emakume bati baimena eman zion. Zuzenbide estatu hori bereziki garrantzitsua zen senargaiarekin sexu intimitatea izan zuten emakume askorentzat, baina gizartean espero zen birjinak izatea beste ezkontza batean, eta, beraz, "Merkatu balioa" galdu zuten. Estatu guztietan ekintza legal hori mailaz maila indargabetu ondoren, andregai-eraztun garestia, hausturaren kasuan, berme finantzario berri bezala ospetsu egin zen, emakumeak eraztunarekin geratzea ohitura baitzen (neurri batean, eraztuna, bere errua bezala ikusi ez izanaren baldintzarekin bakarrik).

### XXI. mendea 
XXI. mendearen hasieran, bitxigintzaren industria gizonentzako andregai-eraztunak merkaturatzen hasi ziren, "andregai-eraztunak" izenarekin.

## Industria 
XX. mendean, zilegi bazion, mendebaldeko mutil-lagun tipikoak andregai-eraztun bat aukeratu eta erosten zuen pribatuan, gero ezkontza proposatu zionean nahi zuen neskalagunari aurkezten ziona. Bi bazkideek andregai-eraztunak erabiltzen dituzten herrialdeetan, jokoan dauden eraztunak elkarrekin aukeratu eta eros daitezke. Estatu Batuetan eta Kanadan, non emakumeek soilik erabili ohi dituzten andregai-eraztunak, emakumeek ere noizbehinka ezkongai-opari bat aurkezten diete bikotekideei.

Bitxi guztiak bezala, andregai-eraztun baten prezioa asko aldatzen da erabilitako materialen arabera: eraztunaren diseinua, harribitxi bat badu, edozein harribitxiaren balioa eta saltzailea. Eraztunean dauden harribitxien prezioa harribitxiaren motaren eta kalitatearen araberakoa da. Diamanteek deskribapen estandarizatu bat dute, kilateetan duten pisuaren, kolorearen, argitasunaren eta mozketaren arabera baloratzen dituena. Beste harribitxi batzuek, hala nola zafiroak, errubiak eta esmeraldak, sistema ezberdinak dituzte. Bitxiak, tradizio bat ohoratzeko, familia-erlikiak erabiltzeko, sozialki garrantzitsu diren ezaugarriak izateko, gizabanakoaren estilo-lehentasunetara egokitzeko edo kostuak administratzeko, balio dute.

Harri sintetikoak eta diamantearen ordezkoak ere, zirkonia kubikoak eta moissanitak kasu, aukera herrikoiak dira, sozialki arduratsuak direnak eta kostuak murrizten dituztenak, nahi den itxura mantenduz.

XX. mendearen erdialdean, De Beersek diamanteen salmenta handitzeko egin zuen ahaleginean, gizon batek bere urteko diru-sarreren zati handi bat andregai-eraztun batean gastatu behar zuelako ideia sortu zen. 1930eko hamarkadan, gizon batek andregai-eraztunean hilabete bateko diru-sarreren baliokidea gastatu beharko lukeela iradoki zuten. 1980ko hamarkadan, bertan bi hilabeteko diru-sarrerak gastatu behar zituela iradoki zuten (Japonian hiru hilabete). Erresuma Batuan, andregai-eraztun baten batez besteko kostuaren kalkuluak 1200 eta 2000 artean daude. Ikerketa akademikoaren arabera, andregai-eraztun garestiak dibortzio goiztiarrekin lotuta daude, ziur asko, andregai-eraztun batean US $2,000 baino gehiago gastatzea oso lotuta dagoelako zorrekin lotutako estresarekin. andregai-eraztunetan eta ezkontza-zeremonian diru gutxiago gastatzen duten bikoteek ezkontza luzeagoak eta dibortzio-arrisku txikiagoa izateko joera dute.

### Estiloak 
Andregai-eraztunak, beste edozein bitxi-denda mota bezala, estilo desberdinetan datoz.

Urrea (urre horiz, urre zuriz eta urre arrosaz eskuragarri dagoena) eta platinoa dira andregai-eraztunentzat gustukoenak, baina titanioa, zilarra eta altzairu herdoilgaitza bezalako metal arruntak andregai-eraztunentzat ere erabiltzen dira. Horri esker, neska-lagunak bere bakarkako estiloa erabiltzen du eraztunean, modu errazean.

Estatu Batuetan, non emakumeek andregai-eraztunak erabiltzen dituzten, diamanteak zabal agertu dira andregai-eraztunetan XX. mendearen erdialdetik. Bakarkako eraztunek diamante bat dute. andregai-eraztunentzako kokatzerik ohikoena engaste bakartia da, 1886an Tiffany & Co.k ospetsu egin zuena, eta bere sei atzaparreko kokatze-diseinua "Tiffany ezarpena" marka erregistratuaren pean saltzen da. andregai-eraztun batentzat, ebaketa moderno gogokoena ebaketa distiratsua da, harri preziatuari distira kopuru handiena ematen diona. andregai-eraztun tradizionalek punta eta banden konfigurazio desberdinak izan ditzakete. Beste kategoria garrantzitsu bat alboko harriekin konprometitutako eraztunak dira. Erdian diamante handiagoa eta saihetsean diamante txikiagoak dituzten eraztunak kategoria honetan sartzen dira. Hiru harritako diamanteen andregai-eraztunak, batzuetan trilogiako eraztun edo trilogiako eraztun deituak, hiru diamante jokoan dituzten eraztunak dira, horizontalki erdian harririk handiena jarrita duen ilara batean jarriak. Esan ohi da eraztunaren hiru diamanteek bikotearen iragana, oraina eta etorkizuna irudikatzen dituztela, baina beste pertsona batzuek erlijio-esanahia ematen diote konponketari.

Eskandinaviar herrialdeetan, bai gizonek bai emakumeek andregai-eraztunak erabiltzen dituzte. Tradizionalki, urrezko banda lauak dira, diseinurik apainduenak eta beste material batzuk ospea hartzen ari diren arren. andregai-eraztunek Estatu Batuetan saltzen diren ezkontza-aliantzen antza dute; emakumeen ezkontza-eraztunek, berriz, AEBko andregai-eraztunen antza izan dezakete.

Ipar Amerikan eta Erresuma Batuan, ezkerreko eskuko hatz baliogabetuan erabili ohi da. Antzeko tradizioak, ustez, garai klasikokoak dira, ustez, ezker eskuko laugarren hatzari erreferentzia egiten zion erabilera goiztiar baten garaikoa, amoris edo "maitasunaren zain" zainari eusteagatik. Ohitura honek, bere jatorria, antzinako Egiptoar mito batean izan dezake, hatzak, zuzenean bihotzera zeraman zain bat zuela, edo, soilik, bihotza, gorputzaren ezker aldera arinki egotearen ondorio izan daiteke. Alemanian, eraztuna ezkerreko eskuan erabiltzen da konprometituta dagoen bitartean, baina eskuinean mugitzen da ezkonduta dagoenean. Polonian eta Turkian, andregai-eraztuna eta aliantza, tradizionalki, eskuinean eramaten dira, baina praktika modernoa nabarmen aldatzen da.

## Kultura desberdinak 
Herrialde batzuetan ohikoa da gizonek zein emakumeek andregai-eraztunak erabiltzea. Eraztunek metal preziatu bateko banda lau baten forma izaten dute. Batzuetan, andregai-eraztuna ezkontza-eraztun gisa erabiltzen da gizakiarentzat. Brasilen, adibidez, senargaiak eta etorkizuneko neska-lagunak aliantza sinple bat eraman ohi dute eskuineko eskuan bere konpromisoan zehar. Ezkondu ondoren, banda ezkerreko eskuan mugitzen da. Argentinan ere ezaguna da senargaiak eta etorkizuneko neska-lagunak ezkerreko eskuan zilar koloreko banda bat erabiltzea konprometituta dauden bitartean. Gero, ezkontzaren ondoren, zilarrezko eraztuna ezkontzako eraztunarekin ordezkatzen da, edo eskuineko eskuarekin mugitzen da.

Tradizionalki, Britainiar Uharteetako emakumeek, gizonei ezkontza proposa diezaiekete bisurte batez. Azken urteotan, emakumeak ohikoagoak bihurtu dira ezkontzeko proposamena egiteko, eta bitxigintzako enpresa batzuk gizonentzako andregai-eraztunak egiten hasi dira. Gizakien eraztun tipikoen antza dute, askotan erdiko diamantezko pieza batekin. Bi sexuek betidanik andregai-eraztunak erabili dituzten herrialdeetan, eraztunak banda sinpleagoak izateko joera dute, eta ez dago benetako alderik gizonentzako eta emakumeentzako andregai-eraztunen diseinuen artean.

### Herrialde desberdinetan 
Gaur egun, Amerikako Estatu Batuetan gero eta ohikoagoa da (baina oraindik ez oso zabaldua) emakume batek bere bikotekideari andregai-eraztun bat erostea eskaera egiten duen unean.

Suedian, Norvegian, Danimarkan, Finlandian, Herbehereetan eta Alemanian andregai-eraztunak daramatzate biek. Hala ere, herrialde hauetan, senargaiaren eraztuna, batzuetan, ezkontza eraztun bezala erabiltzen da, gizon batzuek, bi eraztun daramatzaten arren, hau ez baita ohikoa.

Txile, Espainia eta Mexikoko eskualde batzuetan, senargaiak ezkongai-erloju bat jaso ohi du andregai-eraztunari erantzuteko.

Tradizionalki, Espainian, emakumeari bitxi bat eskaintzen zitzaion esku-eskean (eskumuturrekoa izaten zena), eta, duela gutxi bakarrik, eraztuna zabaltzen ari da lehentasun bezala.

Mexikon tradizioak dio eraztunaren prezioa mutil-lagunaren soldata librearen 3 hilabeteren baliokidea izan behar dela. Soldata hori bikoteak ezkontzen hasi zen egunean jasotako zenbatekoarekin hartzen da kontuan.

andregai-eraztun baten salmenta-kanalek bilakaera izan dute denborekin. Tradizioz, pieza horiek tokiko dendetan erosten dira, baina gaur egun Internet bidez ere eros daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ezkontza-eraztun

## Kanpo estekak