Chus Lago

**María Jesús Lago Rey** (Vigo, Pontevedra, 1964ko abenduaren 25a), Chus Lago izenez ezaguna, alpinista, esploratzaile, idazle eta politikari espainiarra da. Kirolari gisa dituen mugarri aipagarrienen artean, 1999an oxigeno artifizialik gabeko Everesteko gailurrera iristea nabarmentzen da, Espainiako lehen emakumea eta munduko hirugarrena bihurtuz. 2004an, alpinismo nazionalean "Elurretako Lehoinabarra" saria lortu zuen lehen emakumea izan zen. 2009an, Antartikan zehar Hego Polora bakarrik iritsi zen lehen espainiarra izan zen. Azken espedizioak poloetako hainbat eskualdetan egin zituen, "Lurrarekiko konpromisoa" proiektuaren buru. 2007tik 2019ra Ingurumen zinegotzia izan zen Vigon (PSdeG-PSOE) 12 urtez.

## Biografia 
Chus Lagok aitaren eskutik aurkitu zuen mendia. Hamaika urterekin Vixiadorren estreinatu zen (Vigotik gertu dagoen muino batean). Galiziako tontorrak ezagutzen joan zen, eta, ondoren, Europakoak, Pirinioetako mendikatekoak eta Alpeetakoak. Geroago, Perura, Boliviara, Afrikako kontinentera (Kenya), Erdialdeko Asiara eta Himalaiara bidaiatu zuen. Mendikate hori 22 urterekin aurkitu zuen, 1991n, Annapurnaren oinetan, eta han hasi zuen gailur handiak lortzeko ibilbidea.

2007ko udal hauteskundeetan, Vigoko Udalerako PSdeG-PSOEren zerrendetatik aurkeztu zen Abel Caballero buru zuen hautagaitza baten bigarren postuan. Ingurumen eta bizitza osasungarriko zinegotzia izan zen udal horretan 2019ko udal hauteskundeak arte, jaioterria utzi eta familiarekin Houstonera (AEB) bizitzera joan zenean.

## Espedizioak 
### Andeetako mendikatea eta Afrikako kontinentea 
* 1987an, Peruko Mendikate Zurirako espedizioa: Pisco, Tocllaraju, Ranrapalca, South Ishinca mendebaldeko ibilbide berria, Chopicalqui.

* 1989an, Kenyako espedizioa: Point Lenana, Kenya mendia («Ice WINDOW» izotz-korridorea), igoerak Lukenya, Embarribal, Kitchambo, Ndeiya eta HellsGate eskalada-eremuetan.

* 1990ean, Ande Boliviarrak espedizioa: Nevado Illimani, Gran Condoriri, Huayna Potosí.

### Himalaia 
1991n, Chus Lagok Himalaiako bi tontor, Annapurna eta Everest, eskalatzeko espedizio batean parte hartu zuen. Gailurrik egin ez bazuten ere, alpinistak Himalaiako gailurra zapaldu zuen lehen aldia izan zen. 1992an, Everesterako galiziar espedizio batekin itzuli zen Nepalera, baina talde barruan zeuden arazoek Chus gailurrera iristea eragotzi zuten, gailurretik 1048 metrora geratuz. 1995 eta 1997 urteetan Himalaiara itzuli zen Cho Oyu eskalatzera. Lehenengo espedizioan 100 metrora geratu zen eta bigarrenean gailurra egitea lortu zuen, bere lehen zortzimilakoa. 1998an Everestera itzuli zen mendia ipar aldetik eskalatzeko, Tibeteko mugan. Chus Lagok bakarrik parte hartu zuen espedizio horretan, eguraldi txarrak gailurra egitea eragotzi zion, eta 600 metrora geratu zen.

1999an igoera errepikatu zuen eta oraingoan, maiatzaren 26an, Everesteko gailurrera iritsi zen oxigeno bonbonarik erabili gabe. Espainiar nazionalitatea zuen lehen emakumea izan zen eta munduko hirugarrena, Alison Hargreaves alpinista britainiarraren eta Francys Arsentiev estatubatuarraren ondoren. Espedizio horretan, bakarrik, eskalatzaile tibetar baten laguntza baino ez zuen izan. Hala ere, jaitsieran botilaratutako oxigenoa bi ordu eta erdiz erabiltzeagatik, Everesten duen arrakasta ez da oxigenorik gabeko igoera gisa agertzen.

Everest mendia eskalatzen duen bigarren emakume espainiarra da, Araceli Segarraren atzetik.

### Elurretako leopardoa 
2004ko abuztuaren 13an alpinismo nazionaleko lehen emakumea izan zen Elurretako Leopardo titulua lortzen, hau da, Sobietar Errepublika ohien bost tontorrik altuenak Pamir eta Tien Shanse mendilerroetan. 1993an gailurra egin zuen Pico Leninen; 2001 Khan Tengrin; 2003 Pobeda; 2004 Korjenevskaïa eta Samani-antiguo Comunismo gailurrean.

Pobeda ibaiaren jaitsieran izozteak eta edema hasiera jasan zituen. Bere espediziokideak, Merab Khabazie georgiarrak, bizia salbatu zion kanpamentu nagusira jaitsi zenean, eta haren bila itzuli zen, fisikoki erabat leher eginda geratu zen ertz batean. Espainian, esku bateko eraztun-hatzeko falange erdia eta oin bateko hatz lodiko ermamia moztu zizkioten.

### Eskualde polarrak 
* "Merab Khabazi espedizioa". 2006an zazpiehun kilometroko zeharkaldia hasi zuen Groenlandian eskien gainean, Juan Martinez vigoarrak lagunduta. Groenlandia zeharkatzen duten espedizio gehienek ekialdetik mendebaldera egiten dute, eta kometa itzelak dituzte haizea alde aprobetxatzeko, baina Chus Lago eta Juan Martínez kontrako noranzkoan joan ziren, kometarik gabe eta haizea kontra zutela. Hala ere, ezin izan zuen Merab Khabazi espedizioa bete, 2005ean Ushban hildako lagunaren omenez. Erradiobalizaren egoera txarra Chus eta bere laguna inkomunikatuta uzteko zorian egon zen. Egun batzuk lehenago, satelite bidezko telefonoaren bateriak agortu ziren, horiek kargatzeaz arduratzen zen eguzki-panela matxuratu zenean.
* "Caixanova espedizioa Hego Polora". 2009ko urtarrilean, Antartikan zehar Hego Polora bakarrik iritsi zen lehen espainiarra izan zen (genero bereizketarik gabe), 59 eguneko zeharkaldiaren ondoren. Zeharkaldia egiteko -hasteko unean pisua bikoizten zuen lera bat arrastatuz-, egunero 13 edo 14 orduz oinez ibiltzeko ohitura markatu zen, egunero 25 kilometro egiteko. Esperientzia, alpinistak berak kamera batekin grabatua, blog batean kontatu zen egunez egun. Canal+ek *Chus Lago: Sola ante el hielo* izeneko dokumentala egin zuen. 2009ko apirilean estreinatu zen eta 2010ean Goya sarietarako bost izendapen izan zituen.

### Lurrarekiko konpromisoa 
Chus Lago "Lurrarekiko konpromisoa" proiektuaren ideologo eta kapitaina izan zen. Kirol-erronka hori izotza urtzearen inguruan kontzientziatzeko eta poloetako eskualdeen hauskortasuna erakusteko da, eta izotz gaineko 1.500 kilometroko zeharkaldia hainbat fasetan egiteko asmoa du. Emakumeek bakarrik osatzen dute taldea, eta emakumeak kirolean duen paperaz gizartea kontzientziatzeko erronka hartu zuen bere gain, lider femeninoaren garrantzia erakutsiz.

* 2016an, Chus Lagok, Veronica Romerok, Estela Estevezek eta Silvia Reyk osatutako lehen espedizioak 200 kilometroko zeharkaldi batera eraman zituen kirolariak, Laponia, Inari eta Torneträsk aintziretatik. 2017an, Chus Lago, Veronica Romero eta Rocio Garcíak osatutako bigarren espedizioa Baffin uharteko (Kanada) Barnes kasko polarrera joan zen, 200 kilometroko ibilbidearekin. Espedizio hau munduko bigarren espedizioa bihurtu zen, lehenengoa emakumeena, Barnesen kasko polarra zeharkatu zuena.  2019an, Chus Lago, Verónica Romero eta Rocio Garcíak osatutako hirugarren espedizioak Baikal aintziran egin zuen ibilbidea, planetako ur gezaren erreserba handienean. Severobaikalskera iritsi zirenean, aintziraren iparraldeko muturrean, 640 km egin zituzten izotz gainean 24 egunetan. 
2020ko azaroan, semearen jaiotzak erretiroa planteatzera eraman zuen: "Zaila izango da amatasuna alpinismoarekin uztartzea, maila horretan behintzat. Espedizio batera zoazenean, gutxienez hilabete kanpoan zaude, bateriarik gabe, estaldurarik gabe, hamar ordu edo gehiagoko aldearekin... Agian hamar egunean behin konektatu dezakezu, baina zure familia ikusi gabe. Hori ez dakit nik amatasunaren ondoren noraino eraman nezakeen".

## Sariak eta aitorpenak 
Jasotako sarien artean, honako hauek daude:

* 1998 urteko kirolaririk onena (Vigoko Udala)
* 1999 Urteko Bidaia Saria SGE (Espainiako Elkarte Geografikoa)
* 1998 Kirol ibilbide onena (Pontevedrako Diputazioa)  
* 2000 Castelao domina (Galiziako Xunta)
*2000 Viguesa Sari Goretsia (Vigoko Udala) 
*2000 Kirol Meritua (Galiziako Goi Mendiko Federazioa) 
*2000 Vigoko Urteko Ahotsa. (La Voz de Galicia eta Onda Cero)
*2000 Galiziar Sari Goretsia  2000 Kirol Merezimenduaren Errege Ordena. Brontzezko domina (Kirol Kontseilu Gorena)

* 2003 Gainditze Saria 2003 (Galiziako Junta) 
* 2004 Radio Galega saria. Kirolari onena 2004  
* 2004 Vigoko Udala Saria - Faro de Vigo - Caixanova. 
* 2004ko emakumezko kirolari onenaren saria  
* 2004 "Galicia Deporte" Emakumezko kirolari onenaren saria (Galiziako Batzordea)  
* 2004 "Galicia en femenino" saria (Galiziako Junta) 
* 2004 Urteko emakumea (Puebla de Triveseko "Arandeira" Elkartea)  
* 2005 Herri Nortasunaren Saria (Sociedad Española del Dolor-SAD)

## Argitalpenak 
* *Everest, Lurretik kanpo* (2000). Laverde Ruiz Ediciones. Everest oxigenoaren laguntzarik gabe koroatzeko balentria deskribatzen du.  
* *Emakume bat gailurrean* (2004). Plaza eta Janes. Bidaien kontakizuna. ISBN 9788401305269

* *Fata y Pengba en el Machapuchare (2010).* Desnivel. Haurrentzako ipuina, Victor Ribasek ilustratua. Pengba, Machapuchare mendiaren azpian dagoen herrixka batean bizi den haurraren istorioa kontatzen du. ISBN 9788498292077

* *Luzaketak Chus Lagorekin* (2012). Desnivel. José Nolasco eta Susana Garcíarekin batera idatzi zuen. Luzaketen eskuliburu bisuala eta praktikoa. ISBN 9788498292411

* *Erraldoien aztarnei buruz* (2016). Aguilar. Antartikan zehar egin zuen zeharkaldia kontatzen du, bai eta bera baino lehen espedizio bera egin zuten esploratzaileen historia ere. Familiarteko eta abenturako bizipenak gogoratzen ditu Merab hildako kidearekin batera. ISBN 9788403514911

* *Izotzezko ispilua* (2020). Desnivel. Desnivel de literatura saria 2020. Esploratzaile eta alpinistaren une intimoetatik abiatuta eraikitako kontakizuna. ISBN 9788498295344

## Bibliografia 
* "Lago Rey, María Jesús". Galiziako hiztegi biografikoa 2.Ir Indo edicions, 2010-2011.p. 2013
* "Lago Rey, María Jesús". Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada (DVD). El Progreso, 2005. ISBN 84-87804-88-8

## Kanpo-loturak 
* Caixanova espedizioa Hego Polora. Web orri ofiziala
* Chus Lagoren blog pertsonala
* "Fata y Pengba" aurkezpena - Chus Lago, YouTube. Canal Desnivel, 2010
* Horrela prestatzen dute YouTube "Lurrarekiko konpromisoa" espedizioa Aloian. Vigoko Faro kanala, 2016
* Chus Lagori elkarrizketa Barnes (Baffin) kasko polarrera (YouTube) egindako espedizioari buruz. Desnivel kanala, 2017
* Chus Lago, Verónica Romero eta Rocío García, Lurraren aldeko konpromisoa (YouTube) espedizioan. Desnivel kanala, 2019
* Chus Lago En Vivo Hego poloa Bakarrik izotzaren aurrean, YouTube. Mao_Soler kanala, 2020

## Erreferentziak