Interpol

[thumb|300px|**Interpolen** egoitza nagusia [Lyonen.]]
**Interpol**, berez **International Police** izenaren laburdura dena eta izen osoz euskaraz **Polizia Kriminalaren Nazioarteko Erakundea - INTERPOL** nazioartean estatuetako polizien arteko koordinazioa erraztea helburu duen erakundea da. **ICPO** akronimoa ere erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
1923an **International Criminal Police Commission** izenaren pean sortua, 1956an eman zitzaizkion orain dituen izen oso eta laburtuak.

194 estatu dira erakunde honetako kideak eta guztien artean 59 bat milioi dolarreko aurrekontua eskaintzen diote. Bere egoitza nagusia Lyonen (Frantzia) dago; lehenago Saint-Clouden (Senako Gainak) egon ziren. Nazio Batuen Erakundearen atzetik bigarren nazioarteko erakunderik handiena da.

2010ean bere idazkari orokorra lehenago Ameriketako Estatu Batuetako Ogasun Sailan ardurak izan zituen Ronald Noble da. Bere aurretik hamabost urtez (1985-2000) kargu hori okupatu zuen Raymond Kendall askoren harridurarako 2010eko martxoan Euskal Herriko egoerari buruzko Bruselako Adierazpena sinatu zutenen artean dago.
Presidentziari dagokionez Jackie Selebik, Hegoafrikako Polizia Zerbitzuko arduradun gorenak 2004an kargua hartu zuen baina 2008ko urtarrilaren 13an utzi egin zuen; geroago bere herrian kondenatu zuten, ustelkeria kasuekin lotura izan eta droga trafikatzaile batengandik dirua jasotzeagatik. Arturo Herrera Verdugo txiletarrak ordezkatu zuen 2008ko urrian erakundeak egin zuen batzarra arte; harrezkero Khoo Boon Hui singapurtarrak okupatzen du kargua.

Printzipioz politikoki neutrala izan behar duen bere lana mantentzeko, erakundearen konstituzioak ez du baimentzen zenbait estatu kidetan eraginik ez duten delituetan esku hartzea ezta politika, armada, erlijioa edo arrazakeriarekin zerikusia dutenetan ere Bere lana batez ere izen hauek ematen zaizkien eremu hauetan kokatzen da: segurtasun publikoa, terrorismoa, antolatutako krimena, gizateriaren aurkako krimena, ingurumenaren kontrakoa, genozidioa, gerra krimena, pirateria, droga ilegalen ekoizpena, droga-trafikoa, armen trafikoa, gizakien trafikoa, diru-zuritzea, haurren pornografia, finantza krimena, krimen informatikoa, jabetza intelektualaren kontrako krimena eta ustelkeria politikoa.

2008an **Interpoleko** idazkaritza orokorrak 84 estatutako 588 langile zituen. Interpolen webgune publikoak hilabetero batez besteko 2.2 milioi bisita izan zituen. Urte berean erakundearen "ohar gorriek" 718 lagunen atxiloketa ekarri zuten.

## Historia 
Erakundea sortzeko bidean eman zen lehen urrats aipagarria 1914ko Lehen Nazioarteko Polizia kriminalaren Kongresua izan zen; hamalau estatutako polizia eta abokatuak Monakon bildu ziren. Hala ere Lehen Mundu Gerrak ekimen hau atzeratu zuen.

Erakundearen aitzindaria 1923an sortu zen Austrian, "Nazioarteko Polizia kriminala" (*International Criminal Police*, ICP) izenaren pean. 1938ko Anschlussaren ostean erakundea Hirugarren Reicharen menpean jausi zen eta batzordearen egoitza Berlinera lekualdatu zen 1942an; bere artxiboak nazien eskuetan egoteak zein eragin izan zuen ez dago argi. Edozein kasutan 1938 eta 1945 arte **Interpoleko** presidenteen artean Otto Steinhäusl, Reinhard Heydrich ("Azken Konponbidea" bultzatu zuen Wannsee Bileran garrantzi handia izan zuena), Arthur Nebe (Einsatzgruppen taldeetako liderra) eta Ernst Kaltenbrunner (Nurenbergeko epaiketen ostean exekutatutako SSko gradurik gorena) SSetako general alemaniarrak egon ziren.

1945ean Bigarren Mundu Gerra amaitu eta gero, Europako aliatuek erakundea *International Criminal Police Organization* izenarekin bersortu zuten; Belgika, Frantzia, Eskandinavia eta Erresuma Batuak esku hartu zuten. Bere egoitza berria Parisko aldirietan dagoen Saint-Clouden ezarri zen eta bertan egon zen 1989 arte; urte horretan egun Lyonen duen egoitzara lekualdatu zen.

## Kideak 
Bere 188 estatu kideak NBEn onartutako gehien-gehienak dira. Kide ez direnak batez ere Ozeaniako estatu batzuk (Kiribati, Mikronesiako Estatu Federatuak, Palau, Salomon Uharteak, Tuvalu, Vanuatu) dira, eta horiez gain Ipar Korea.

NBEko kideak izan gabe **Interpolen** dauden beste herrialde batzuk:
* Onarpen osorik gabeko estatua: Kosovo.
* Autonomia zabala dutenak: Aruba, Holandarren Antillak.
* Erresuma Batuaren menpekoak: Angila, Bermuda, Birjina uharte britainiarrak, Gibraltar, Kaiman uharteak, Montserrat, Turks eta Caicos uharteak.
* AEBen menpekoak: Puerto Rico, Amerikar Samoa.
* Txinaren menpekoak: Hong Kong, Macau.

## Arduradun gorenak 
Bi goi-kargu daude erakundean:
### Idazkari nagusiak 
 Oskar Dressler 	1923-1946
 Louis Ducloux 	1946-1951
 Marcel Sicot 	1951-1963
 Jean Népote 	1963-1978
 André Bossard 	1978-1985
 Raymond Kendall 	1985-2000
 Ronald Noble 	2000–gaurdaino

### Presidenteak 
 Johann Schober 	1923-1932
 Franz Brandl 	1932-1934
 Eugen Seydel 	1934-1935
 Michael Skubl 	1935-1938
20px Otto Steinhäusl 	1938-1940
20px Reinhard Heydrich 	1940-1942
20px Arthur Nebe 	1942-1943
20px Ernst Kaltenbrunner 	1943-1945
 Florent Louwage 	1945-1956
 Agostinho Lourenço 	1956-1960
 Richard Jackson 	1960-1963
 Fjalar Jarva 	1963-1964
 Firmin Franssen 	1964-1968
20px Paul Dickopf 	1968-1972
 William Leonard Higgitt 	1972-1976
 Carl Persson 	1976-1980
 Jolly Bugarin 	1980-1984
 John Simpson 	1984-1988
 Ivan Barbot 	1988-1992
 Norman Inkster 	1992-1994
 Björn Eriksson 	1994-1996
 Toshinori Kanemoto 	1996-2000
 Jesús Espigares Mira 	2000-2004
 Jackie Selebi 	2004-2008
 Arturo Herrera Verdugo 	2008ko urria arteko behin-behinekoa
 Khoo Boon Hui 	2008–gaurdaino

## Europolekiko lehia 
Europaren eraikuntzaren ikuspegitik **Interpolek** izan duen bilakaera aztertzea interesgarria da. 1999 europar hutsa den egitura bat sortu zen, Europol. Erakunde horrek 1976an sortu zen TREVI taldearen erreleboa hartu zuen.

Europol ez da Interpolen adar bat, erabat aparteko erakundea baino; Europar Batasunaren estatu kideen borondatez sorturikoa da. Hala ere beste faktore batzuek ere zerikusia izan dute Europolen sorreran; Europako estatuek batzuetan AEBek mundu mailako erakundean mantentzen duten jarrerarekin ez dute beti bat egiten. Edozein kasutan bi taldeek kolaborazio estua dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europol

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
*  Deflem, Mathieu. 2000. *Bureaucratization and Social Control: Historical Foundations of International Policing* artikulua, *Law & Society Review* aldizkaria, 34(3) zkia., 601–640.or.
*  Deflem, Mathieu. 2002. *The Logic of Nazification: The Case of the International Criminal Police Commission (Interpol)* artikulua, *International Journal of Comparative Sociology* aldizkaria, 43(1) zkia., 21–44.or. Pdf bertsioa.