open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grand Paris Express

**Grand Paris Express** ("Paris Expres Handia"), besteak beste, eta lineak petite couronne bezala ezagutzen denerantz luzatzea eta beste lau metro linea sortzea aurreikusten duen proiektua da. Bereziki, Paris inguratzen duten hiriei zerbitzua emateko diseinatuta daude, eta ez hiriburuari berari.

## Lineak 
## Mapa 
center|thumb|720px|Mapa

## Geltokiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak

## Kanpo estekak 
* Grand Paris Expressko web gunea
Carrow Road

**Carrow Road**, Ingalaterrako Norwich hirian dagoen futbol zelai bat da, Norfolk konderrian. Norwich City Football Club taldearen egoitza eta jokalekua da.

1935ean eraiki zen eta 43.984 ikusleentzako edukiera du.
Molineux Stadium

**Molineux Stadium**, Ingalaterrako Wolverhampton hirian dagoen futbol zelai bat da, Mendebaldeko Midlands konderrian. Wolverhampton Wanderers Football Club futbol taldearen egoitza eta jokalekua da.

1889an inauguratu zen eta 32.050 ikusleentzako edukiera du.
Green Lantern

**Green Lantern**, euskaraz **Linterna Berdea**, DC Comics komiki argitaletxearen hainbat superheroien izena da. Lehenbizikoa, Alan Scott, Bill Finger eta Martin Nodellek sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *All-American Comics* komiki liburuaren 16. zenbakian agertu zen (1940ko maiatzaren 17a). Ondoren beste hainbat pertsonek Green Latern superheroia izan dira, Hal Jordan, Guy Gardner, John Stewart, Kyle Rayner, Simon Baz, Jessica Cruz eta John Diggle.

Bere ahalmenak honakoak dira: Boterearen eraztuna eta pentsamenduaren bidez argi berde solidozko manifestazioak sortzea; hegan egitea.

## Zinema 
Zineman Ryan Reynolds aktoreak antzeztu du.
* *Green Lantern* (2007)
Wonder Woman

**Wonder Woman**, euskaraz **Emakume Harrigarria**, DC Comics komiki argitaletxearen superheroien izena da. William Moulton Marston eta H. G. Peterrek sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *All Star Comics* komiki aldizkariaren 8. zenbakian agertu zen (1941eko abendua).

Bere ahalmenak honakoak dira: hegan egitea; superindarra; superabiadura; hilezkortasuna; sendatze faktorea; gizakiazgaindiko erreflexuak; gizakiazgaindiko erresistentzia; borrokarako trebezia oso garatua; animaliekin komunikatu eta topatzen duen edozeinen hizkuntzatan mintzatzeko gai izatea.

## Zinema 
Zineman eta telesailetan Cathy Lee Crosby (1974), Lynda Carter (1975-1979) eta Gal Gadot aktoreek antzeztu dute.
* *Batman v Superman: Dawn of Justice* (2016)
* *Justice League* (2017)
* *Wonder Woman* (2017)
* *Wonder Woman 1984* (2021)
Human Torch

**Human Torch**, euskaraz **Giza Zuzia**, jaiotze izenaz **Jonathan "Johnny" Storm**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta Lau Izugarriak superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten. Carl Burgos komikigilearen *1939ko izen berdineko androidean* oinarritua, eta lehenbiziko aldiz *Fantastic Four* komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1961eko azaroa). Invisible Womanen anaia, Mister Fantasticen koinata eta Thing superheroiaren lagunmina.

Bere ahalmenak onakoak dira: Pirokinesia; bere gorputza suz estali, sua jaurti eta tenperatura izugarri handiak jasan ditzake; hegan egitea.

## Zinema 
Zineman Chris Evans eta Michael B. Jordan aktoreek antzeztu dute.
* *Fantastic Four* (2005)
* *Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer* (2007)
* *Fantastic Four* (2015)
Amaia Telleria

**Amaia Telleria Mujika** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1993) gipuzkoar idazlea eta irakaslea da. 

Bergarako Idazle Eskolan gradu-ondokoa egin zuen, eta ipuinak argitaratu ditu zenbait aldizkaritan. 2020ko ekainean bere lehen liburua argitaratu zuen, *Haize-lekuak* izenburuko eleberria.

## Liburuak 
### Haur-literatura 
* *Zuhara. Itsasoaren deia* (2021, Alberdania)
* *Zuhara. Clionaren kanpaiak* (2022, Alberdania)
* *Zuhara. Buru-hezurren itsasoan* (2023, Alberdania)
* *Kankailu kontakatiluren izenondo liburua* (2025, Denonartean)

### Gazte-literatura 
* *Pitzatuta gaude denok!* (2021, Alberdania)
* *Aurpegiak* (2025, Alberdania)

### Helduen literatura 
* *Haize-lekuak* (2020, Alberdania)
* *Elur gorrituaren egunak* (2023, Denonartean)

## Sariak 
Narrazio laburrak saritu dizkiote Koldo Eleizalde, Gordexola Harana eta Errenteria Hiria lehiaketetan, besteak beste.

2021ean Gipuzkoako liburu saltzaileek urtero ematen duten *Zilarrezko Euskadi saria* jaso zuen *Haize-lekuak* eleberriagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Aurpegiak liburuaren gai nagusia gizartean dagoen 'edertasunaren diktadura' da Goierriko Hitza
Flash (DC Comics)

**Flash** edo **The Flash**, euskaraz **Dirdai**, DC Comics komiki argitaletxearen hainbat superheroien izena da, eta Justiziaren Ligako kideetako bat. Gardner Fox eta Harry Lampertek sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Flash Comics* komiki aldizkariaren 1. zenbakian agertu zen (1940ko urtarrila). Superheroi hau honako pertsonak hauek izan dira, Jay Garrick, Barry Allen, Wally West eta Bart Allen. Bere ikurra tximista da, jazkera gorria eta buruan bi hegal txiki ditu.

Bere ahalmenak superabiaduran oinarritzen dira: argiaren abiadura baina azkarrago korrika egiteko gaitasuna; osatze faktorea; gizakiazgaindiko erreflexuak, edozein erasoari oso modu eraginkor eta azkarrean erantzun diezaioke; dardar egin eta materia zeharkatu dezake; argiaren abiadura hartuz denboran bidaiatu dezake; bere eskuekin energia jaurti dezake; "Flash Denboran" sar daiteke, bere inguruko guztia kasik geldituaraziz, hori larrialdietan azkar mintzatu edo pentsatzeko erabiltzen du.

## Zinema 
Zineman Ezra Miller aktoreak antzeztu du.
* *Batman v Superman: Dawn of Justice* (2016)
Tedros Adhanom

**Tedros Adhanom Ghebreyesus** (ge'ezez: ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ; Asmara, 1965eko martxoaren 3a) etiopiar Osasun Publikoko ikertzaile eta funtzionarioa da, 2017. urteaz geroztik Munduko Osasun Erakundeko zuzendari nagusia dena. Tedros ez da medikua eta, bere postuan, lehen afrikarra da. Aurretik goi mailako bi kargu izan zituen Etiopiako gobernuan: Osasun ministroa 2005etik 2012ra eta Kanpo Arazoetako ministroa 2012tik 2016ra.
Rickshaw

[thumb|Eskuz tiratutako rickshaw bat [Kalkutan.]]

**Rickshaw** bat bi edo hiru gurpileko bidaiarientzako ibilgailu bat da, normalean pertsona batek tiratzen duena, gurditxo edo eskorga baten eran. Terminoaren lehen erabilera 1879. urtean izan zen, eta japonieran du jatorria: *jinrikisha* (:  *jin* = gizaki,  *riki* = indar,  *sha* = ibilgailu), hau da, giza indarrezko ibilgailua,

Asiako hirietan egin ziren arruntak XIX. mendean. Denborarekin, XXI. mendean, mundu osoan hedatuta daude nolabait ziklotaxi eran eta antzeko zerbitzuetan. Hala ere, Asian oso ohikoak dira oraindik ere, gizakiek oinez tiratuak, zein bizikleta edo motorrarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fintias

**Fintias **antzinako greziar hiri bat zen, Siziliako hegoaldeko kostaldean zegoena, egungo Licata lurraldean, Agrigentoko probintzian.

## Historia 
### Greziar garaia 
Fintias Akragaseko tiranoak K.a. 282an sortu zuen. Siziliaren azken fundazio greziarra zen. Bere eraikuntzari buruz, Diodoro Sikulok lekukotza eman zuen:

Tiranoak, beraz, Gela suntsitu ondoren, bere izena daraman hiri berri honetara biztanleak erbesteratu zituen.

### Erromatar garaia 
Zizeronek hiria aipatzen du *actio Secunda à Verrem* idatzian

eskuinera|thumb|212x212px| Licatako akropoliaren oinplanoa

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
### Lehen mailako iturriak 
* Diodoro Sikulo: Biblioteka Historikoa
* Marco Tullio Zizeron, in Verrem

### Bigarren mailako iturriak 
* Gioacchino Francesco La Torre: Finziade. La dernière fondation grecque de Sicile. Guide des fouilles Monte Sant'Angelo de Licata, Palerme, Sicile, 2008 .
* Gioacchino Francesco La Torre, Fabrizio Mollo (ed) Finziade I. Excavations sur Monte Sant'Angelo Licata (2003-2005), « Archaeologica 172 », Giorgio Bretschneider Editore, Rome 2013 .

## Kanpo estekak 
* http://www.regione.sicilia.it/beniculturali/dirbenicult/info/pubblicazioni/FinziadeME/Finziade.html
* https://www.youtube.com/watch?v=aa3giOm0Ju0
* https://web.archive.org/web/20200704032553/https://boowiki.info/images/a540_22/220px-Mappa_di_uno_degli_ambienti_dell-27acropoli_di_Licata.jpg
Gentzane Aldai

**Gentzane Aldai Calonge** (Orozko, Bizkaia, 1993ko urriaren 16a) bizkaitar pilotaria eta telebista aurkezlea da. Futbolean ere aritu da.

2020an *Emakume Master Cup* txapelketako binakako pilota misto modalitateko txapeldunordea izan zen Olatz Arrizabalaga bikotekide zuela.

## Lanak 
### Telebista saioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa "Perfiles de Mujer" 2019
Nathanael West

**Nathanael West**, **Nathan Weinstein** jaioa (New York, 1903ko urriaren 17a - El Centro, Kalifornia, 1940ko abenduaren 22a) estatubatuar idazle eta gidoilaria izan zen. *Miss Lonelyhearts* eta *The Day of the Locust* eleberriengatik da ezaguna, lehena kazetaritzan girotua eta bigarrena Hollywoodeko zinemagintzan girotua. Beste lanbide batzuen artean, gidoilari gisa lan egin zuen Hollywooden. Auto-istripu batean hil zen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *The Dream Life of Balso Snell* (1931)
* *Miss Lonelyhearts* (1933)
* *A Cool Million* (1934)
* *The Day of the Locust* (1939)

### Antzezlanak 
* *Even Stephen* (1934, S. J. Perelmanekin)
* *Good Hunting* (1938, Joseph Schrank-ekin)

### Ipuinak 
* "Western Union Boy"
* "The Imposter"

### Hil osteko bildumak 
* Bercovitch, Sacvan, ed. *Nathanael West, Novels and Other Writings* (Library of America, 1997)
Emmanuel Rakotovahiny

**Emmanuel Rakotovahiny** (Madagaskar, 1938, abuztuaren 16a - 2020ko uztailaren 1a) Madagaskargo lehen ministroa izan zen. Lanbidez albaitaria, Albert Zafy presidentearen aliatua izan zen. Zafyk 1995eko urriaren 30an izendatu zuen lehen ministro baina parlamentuak 1996ko maiatzaren 26an kendu zuen kargutik. Lau hilabete geroago, parlamentuak Zafy ere kargutik kendu zuen.
Iceman (Marvel Comics)

**Iceman**, euskaraz **Izotzgizon**, jaiotzez izenez **Robert Louis Drake**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *X-Men* komiki aldizkariaren 1. zenbakian agertu zen (1963ko iraila). Lanbidez margolari, ikasle eta nekazaria da.

Bere ahalmenak honakoak dira: hotza eta izotzaren manipulazioa; bere gorputza izotz bilakatzeko gaitasuna; ikusmen termikoa; izotzezko edozein forma fisiko egiteko gaitasuna.

## Zinema 
Zineman Shawn Ashmore aktoreak antzeztu du.
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men: First Class* (2011)
* *X-Men: Days of Future Past* (2014)
Gambit (Marvel Comics)

**Iceman**, euskaraz **Ganbito**, jaiotzez izenez **Remy Etienne LeBeau**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Chris Claremont eta Jim Leek sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *X-Men* komiki aldizkariaren 14. zenbakian agertu zen (1990ko uztaila). New Orleans hirian jaiotako cajun superheroia da, hortik bere frantses izena.

Bere ahalmenak honakoak dira: objektu bizigabeak energia zenetiko lehergarriaz kargatzeko gaitasuna; objektuen energia potentziala energia zinetikoan bilaka dezake, beren molekulak azeleratuz ondorio lehergarriak lortuz; xarma hipnotikoa; gizakiazgaindiko arintasuna; aurrez-aurreko borrokan eta estretegian trebea; lapur aditua; gainera bera babesten duen indar eremu ikustezin txiki batek inguratzen du eta zaurietatik osatzen laguntzen dio. Lanbidez lapurra da.

## Zinema 
Zineman Taylor Kitsch aktoreak antzeztu du.
* *X-Men Origins: Wolverine* (2009)
Les Temps modernes

***Les Temps modernes*** Frantziako aldizkari politiko, literario eta filosofiko ospetsua da. 1945an sortua, sortzaileak Jean-Paul Sartre eta Simone de Beauvoir izan ziren. Beste argitaletxe artean Gallimardek plazaratu zuen gehien bat.

## Historia 
Jean-Paul Sartrek eta Simone de Beauvoirrek sortua, 1940-1950 urteetan, aldizkaria ez zen Frantziako Alderdi Komunistatik oso urrun egon; jarrera "kortesiazko kritiketatik laguntasunera" ibiltzen zen. 1955etik aurrera, aldizkariak Aljeriako gerraren aurkako jarrera hartu zuen eta torturaren erabilera salatu zuen. Ondorioz, gobernuak bost aldiz bahituko zuen. Claude Lanzmann aldizkariaren hirugarren zuzendaria izan zen eta hil zenean, 2018ko uztailaren 5ean, abenduan, 700. zenbakia plazaratu zen eta Antoine Gallimardek aldizkariaren amaiera iragarri zuen. zen. Aldizkariaren erredaktore batzordeak ez zuen berria ondo hartu eta erabakiak polemika handi bat eragin zuen.

## Zuzendariak 
* 1945tik 1986ra: Simone de Beauvoir
* 1945tik 1980ra: Jean-Paul Sartre
* 1986tik 2018ra: Claude Lanzmann

## Erredakzioa 
Jatorrizko zuzendaritza batzordean intelektual hauek zeuden: Raymond Aron, Simone de Beauvoir, Michel Leiris, Maurice Merleau-Ponty, Albert Ollivier, Jean Paulhan eta Jean-Paul Sartre.

1962an, zuzendaritza batzordean izen hauek zeuden: Simone de Beauvoir, de Sartre, Jacques-Laurent Bost, André Gorz, Francis Jeanson, Claude Lanzmann, Bernard Pingaud, Jean-Bertrand Pontalis, Jean Pouillon.

1995ean, batzordean honako hauek ziren: Jean Bourgault, Joseph Cohen, Bernard Cuau, Michel Deguy, Jasmine Getz, Liliane Kandel, Jean Khalfa, Claude Lanzmann, Patrice Maniglier, Jean Pouillon, Robert Redeker, Marc Sagnol, Juliette Simont, Gérard Wormser, Raphael Zagury-Orly.

## Argitaletxeak 
Aldizkariaren historian argitaletxea ez da bera izan:
* Gallimard argitaletxea: 1945eko urriatik 1948ko abendua arte
* Julliard argitaletxea 1949ko urtarrilatik 1965eko iraila arte
* Presses d'aujourd'hui 1965eko urriatik 1985eko martxoa arte
* Gallimard argitaletxea 1985etik aurrea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Existentzialismo

## Kanpo estekak 
* :Aldizkaria Gallimard argitaletxearen webgunean.
* :Plazaratutako zenbakiak.
Itziar Sistiaga

**Itziar Sistiaga Solana** (Irun, 1980) gipuzkoar eleberrigilea da. 2012an *El veto* bere lehen eleberria argitaratu zuen. Bost urte beranduago, 2017an *Lejos en mí* izeneko obra berria.
Gorka Otaegi Uriya

**Gorka Otaegi Uriya** (Tolosa, Gipuzkoa, 1988ko martxoaren 10a) komunikatzailea eta irrati esataria da. Txolarre Irratian hasi zuen bere ibilbidea, eta Gaztea irratian egin zuen lan ondoren. Gaur egun Euskadi Irratiko *Amarauna* irratsaioan dabil lanean.

## Ibilbidea 
Tolosako Laskorain ikastolan ikasi zuen. Gaztetatik zuen irratiarekiko zaletasuna, eta DBH garaietan asteroko irratsaio bat egiten zuen ikastolan, beste ikaskide batzuekin batera. 16 urterekin Txolarre Iratian hasi zen lanean. *38 gradu* erreportaje saioa aurkezten hasi zen, eta ondoren *Hitzak hegan* magazina aurkeztu zuen urtebetez. Irratia lanbide gisa gustatzen zitzaiola jabetuta, Gaztea irratiko casting batera aurkeztu eta hautatu egin zuten.

Hiru urtez egin zuen lan Gaztean. Magisteritza (Lehen Hezkuntza) ikasi zuen Donostian, eta ondoren, kazetaritzan lizentziatu zen. Gazteako lanaren ondoren prentsa idatzian ere aritu zen, *Bilbao Udal Aldizkaria*n bi urtez. Garai hartan, *Galtzaundi* aldizkarian eta *Tolosaldeko Hitza*n ere aritu zen kolaborazioak egiten. Gerora Gazteara itzuli zen, eta *Irrati formula* saioa aurkeztu zuen. Gazteako beste zenbait saiotan ere kolaboratzaile aritu da, besteak beste *Dida*n eta *Gaztea Box*en.

Gaur egun Euskadi Irratiko langilea da. Kultura zein kirol ekitaldietako esatari aritu da *Amarauna* saioan nahiz ETB 1en, eta *Faktoria* irratsaioan esatari lanak egiten ditu. Halaber, uda denboraldietako *Udako Faktoria* magazina gidatu du azken urteetan, Manu Etxezortu ordezkatuz.

2022ko irailetik *Amarauna* irratsaioko gidaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Baptiste Etxeberri (apaiza)

**Jean-Baptiste Etxeberri** edo **Jean-Baptiste Etcheberry** (Donaixti-Ibarre, Nafarroa Beherea, 1806ko abenduaren 2a - 1898), apeza, idazlea eta *Escualdun laborarien adiskidea* almanakaren sortzailea izan zen.

## Biografia 
Ibarre-Ordokian sortu zen 1806an, eta Mixel Garikoitz lehen kusia (lehengusua) zuen. Lau urtetan Ibarlako ahaide batzuek, haurrik ez izanez, hartu zuten semetzat. Hamabi urte arte artzain izan zen. Baionan egin zituen teologiako ikasketak eta 1833an apez egin zuten. Uztaritzeko serora beltxen komentuaren omonier sartu zen 1843an eta 55 urtez egon zen.

1848tik 1891ra (hil zen arte), urte guziez, *Escualdun laborarien adiskidea* izeneko almanaka argitaratu zuen.

## Lanak 
Almanaka:
* *Escualdun laborarien adiskidea eta conseilaria, presuna suerte gucientzat on dena. Egunaria edo almanaca. : eliça-oficioetaco aurki-bidea* (1849-1911)

Beste obrak:
* *Testament zaharreco eta berrico istorioa, Frances liburu aphezpicuec onhetsia den baten gainean hescuaraz eguina* (1875)
* *Maiatceco hilabethe chumea eta laburra. Eguin ditake escolan haurrekin. Eguin ditake familian. Eguin dezake norc berac andredena mariaren imaya baten aitcinean. Hastean erran ditake arrosarioa, gucia edo pharte bat. Akhabantzan erran ditake Orhoit zaite, etc... edo Zure arartecotasunerat, etc..., edo Pater eta Ave Maria*. (1877)
* *Guiristinoa induljencien gainean argitua* (1889)
* *Miguel Garicoitz aphezaren bicitcea laburzki. Haren cusi Etcheberry aphezac* (1892)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Félix Larrieu

**Jean-Félix Larrieu** edo **Félix Larrieu** (Maule, Zuberoa, 1863ko maiatzaren 19a - Montfort-l'Amaury, Yvelines, 1941eko urtarrilaren 8a) mediku, historialari eta euskaltzalea zen.

1890 eta 1914 urteen artean, Monfort-l'Amaury herrian sendagile zegoela, *Ziberoko Egünaria* almanakaren argitalpen zuzendari izan zen.

Edward Spencer Dogson euskalari ingelesaren aholkularietako bat izan zen.

## Bibliografia 
### Medikuntzari buruzko obrak 
* *Histoire de la médecine. Gui Patin, doyen de la Faculté de Médecine de Paris : sa vie, son oeuvre, sa thérapeuthique (1601-1672)*. A. Picard, 1889
* *Guérison radicale de la syphilis*. Bourges : impr. de Tardy-Pigelet , 1894
* *Traitement efficace et pratique de la tuberculose pulmonaire*. Vigot frères, 1914
* ''Notes sur l'étiologie et la prophylaxie du typhus exanthématique.* Vigot frères, 1915

### Zuberoari edo zubererari buruzko obrak 
* *Cahiers des griefs rédigés par les communautés de Soule en 1789*. L. Ribaut, 1894
* *Un Essai de calendrier républicain en langue basque*. (s.d.)
* *Kantika espiritualak : 10 cantiques basques anciens (en dialecte souletin)*. Mélodies recueillies et notées au cours de sa mission par CH. Bordes. Textes basques révisés par le Dr.J.-F. Larrieu. Schola Cantorum, [1897]
* *Mauléon et le pays de Soule*. Picard, 1899
* *Paradoxes archéologiques sur l'évolution de l'architecture religieuse du Moyen-Âge au XVIIIè siècle*. Picard, 1938
* *Douze noëls populaires basques en dialecte souletin'', recueillis et notés, au cours de sa mission, par Charles Bordes, Textes basques révisés et traduits en français par le Dr J.-F. Larrieu. Paris : bureau des "Archives de la tradition basque", (s. d.)

## Erreferentziak
Maite Berrogain

**Maite Berrogain Ithurbide** (Urdiñarbe, 1952) zuberoar idazle eta itzultzailea da.

## Bibliografia 
Maite Berrogain Ithurbide laborari familia euskaldun batean sortu zen, 1952an, Urdiñarben. Maulen eskolaratua izan zen eta berantago Pauera joan zen idazkari ikasketak egitera. Maulera itzuli eta zapata fabrika batean lan egin zuen.

Baionako Eusko Ikaskuntzako permanentea izan da. 

## Obra 
Idazle gisa:

Katalina de Erauso pastorala. 2005ean, Florance Delayren *Catalina: enquête* liburua irakurri eta Berrogainek pastorala bat idaztea erabaki zuen. “Bere historia beltz eta gordeak biziki hunki ninduen. Ez naiz idazlea, baina ikusiz pastoral idazleek ez dutela hori idatzi nahi, nihaur hasi naiz, desafio bat bezala” Lehen emanaldia Baionan iragan zen 2016ko ekainaren 5ean, 3000 ikusle aitzinean. Berrogainek Katalina de Erauso pertsonaiari eta pastorala idazteari buruz dio: **Katalina Erausoren historiak pastoralerako osagai guztiak dituela diozu. Erausoren zein aurpegi erakutsi nahi izan duzu?**

Lehenik emaztearen gauza. Askatasun gose hori. Emazteak ez dira behar izan komentuan edo ezkondu, bazuten beste asmorik ere, denbora horretako beste emazte batzuek ere. Zeren eta geroztik irakurria dut Kristobal Kolonekin joaten zirenak denak gizonak zirela, eta Pizarro eta Cortesekin emazteak ere joaten ziren konkistarat. Beraz, ez zen hain harrigarria emazteak ikustea, nahiz eta Katalina gizonez emana zen. Hala ere, momentu batzuetan emazte agertu da. Eman dezagun, bere osabaren itsasontzia hartu duelarik bere osabak bazekien emaztea zela.Bigarren pastorala bidean du, Marga Andurainen bizia aipatuko duena.

Itzultzaile gisa:

François Sureau-ren *Le chemin des morts* liburuaren euskaratu 2017an, *Zurrunbidea* izendatu zuena.

## Erreferentziak
Nekrassov

***Nekrassov*** Jean-Paul Sartre idazle frantziarrak idatzitako antzezlana da. Zortzi koadrotan antolatuta, lehen aldiz Parisko Théâtre Antoine taularatu zen, Simone Berriau zuzendaritzapean eta Jean Meyer eszena jartzean, 1955eko ekainaren 8an. Lana Frantziako prentsaren antikomunismoaren kritika gogorra da. 1985ean Xabier Olarrak euskaratu zuen.

## Gaia 
Nekrassov, izan ere prentsa burgesaren kontrako satira da. Gerra Hotz delakoaren gorabeherak jartzen dizkigu begien aurrean eta nolanahi ere den, eskuineko kazetaritzari pasada polita ematen zaio bertan. Eta egileak berak «erdizka lorrindutako» satiratzat bazeukan ere komedia gisa badu meriturik.

## Argumentua 
Georges de Valera gaizkileak, poliziek atzemandakoa eta bere bizitza amaitzeko zorian dagoena, bihurketa meteorikoa lortzen du Sobietar Barne ministro gisa "askatasunaren bila" eta Altzairuzko oihala zeharkatu duela esanez. Heroi berria komunismoaren aurkako lanari eskainitako gobernuaren egunkari ospetsuan "infiltratzen" da. Sartrek obra umoretsu bat sortu zuen, "gizarte burges" frantsesaren ohiturak eta bizitzak deskribatuz. Halaber, antzezlana prentsa horiaren kritika da, bereziki Pierre Lazareff France-Soirreko zuzendariaren aurka. Azken hedabide horrek egunero milioi ale baino gehiago zabaltzen zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Nekrassov* antzezlana euskaratuta.
Jubilee (Marvel Comics)

**Jubilation "Jubilee" Lee**, euskaraz **Jubileu**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Chris Claremont eta Marc Silvestrik sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *The X-Men* komiki liburuaren 244. zenbakian agertu zen (1989ko maiatza). Lanbidez kale artista, lapurra eta aktorea da.

Bere ahalmenak onakoak dira: gaur egun batere ahalmenik ez du; iraganean, argi itsukorra eta talka indartsua sorrarazten duen plasma energiazko su-artifizialak proiektatzea; telepatia kaltegarria atzemateko gaitasuna; objektua maila azpiatomikoan kehertarazteko gaitasuna.

## Zinema 
Zineman Katrina Florece, Kea Wong eta Lana Condor aktoreek antzeztu dute.
* *X-Men* (2000)
* *X2* (2003)
* *X-Men: The Last Stand* (2006)
* *X-Men: Apocalypse* (2016)
Maktorion

**Maktorion** edo **Mactorium** () Siziliako antzinako hiri bat zen, Gela inguruan zegoena, Herodotoren ustez, Gelonaren arbasoa zen Telines buru zuten Gelako hiritar talde batek okupatu zuela. Bere kokapenaren adierazpen bakarra Herodotok ematen du, Gelatik gertu eta Siziliaren barruan.

Maktorion izena, Esteban Bizantziokoaren lanetan ere aipatzen da, nork Filistoren informazioetatik hartzen duen, baina ez da ondorengo garaietan aipatzen. Philipp Clüverk Buterako setioan egon zitekeela pentsatu zuen, Gelatik 13 kilometrora dagoen muino batean. *Barrington Atlas du monde grec et romain* liburuaren editoreek uste izan dute Maktorion Monte Bubonia hondakin arkeologikoen kokalekua Mazzarino udalerrian (Caltanissettako probintzian) zegoen tokietan zegoela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Richard Talbert, Barrington Atlas of the Greek and Roman World, (), Map 47 & notes.

## Kanpo estekak
Aokigahara

,  ere deitua, Fuji mendiaren ipar-mendebaldean dagoen 35&nbsp;km²-ko baso bat da, Japoniako Yamanashi eta Shizuoka prefekturen artean. Basoak japoniar mitologiako deabruekin lotura historiko bat du, eta badaude madarikatua dagoela adierazten duten 1.000 urteko olerkiak. Turismoa zaindutako eremuetara soilik mugatu dute, eta basoan sartzea debekatuta ez dagoen arren, ohartarazpen seinale ugari jarri dituzte hainbat hizkuntzatan, bertara suizidatzera joaten diren pertsonek senideen laguntza bila dezaten laguntzeko.

## Galeria 

Fitxategi:Aokigahara forest 01.jpg
Fitxategi:Aokigahara forest 04.jpg
Fitxategi:Aokigahara forest 03.jpg
Fitxategi:Aokigahara 05.jpg
Fitxategi:Aokigahara forest 02.jpg
Fitxategi:Lake Sai and Aokigahara from Koyodai.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alpha Flight

**Alpha Flight**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi talde bat da. Kanadako superheroiez osatutako taldea da, AEBetako Avengers superheroi talde nafusiaren nolabaiteko parekidea. John Byrnek sortu eta lehenbiziko aldiz *The Uncanny X-Men* komiki liburuaren 120. zenbakian agertu zen (1979ko apirila), Wolverine kanadar jatorriko superheroiaren iraganeko zati bezala. *Alpha Flight* (1983-1994) komiki liburu bilduma ere izan zuen.

Taldea honako superheroiek osatzen zuten: Aurora, Guardian, Marrina, Northstar, Puck, Sasquatch, Shaman, Snowbird, Talisman eta Vindicator.

## Kanpo estekak 
* Alpha Flight, Marvel Comics unibertsoa
EM Strasbourg Business School

**EM Strasbourg Business School** Estrasburgoen campusak dituen Europako enpresa eskola da. 1919an sorturik. 2019an Financial Times egunkari britainiarrak EM Strasbourg, Europako 85 enpresa eskola hoberenen artean sailkatu zuen. Horrez gain, EM Strasbourg doktoretza programa bat eskaintzen du, baita marketin, finantza eta negoziogintza bezalako master programa bereziak ere. Bere programek nazioarteko hiru akreditazio dituzte: AMBA, EPAS eta AACSB. 22.000 ikasle ohi enpresa munduan eta politikagintzan aritzen dira, hala nola Jean-Marc Zulesi (Frantziako politikaria).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kami

[thumb|eskuinera|[Amaterasu, xintoismoaren kami nagusienetariko bat da]]
 hitza japonieraz xintoismoan gurtzen diren entitateak adierazteko erabiltzen dute.

Hitzak, batzuetan, "jainko" edo "jainkotasun" bezala itzultzen den arren, Xintoren adituek, itzulpen honek, terminoaren oker larri bat eragin dezakeela diote. Hala ere, Japoniako enperadorea edo beste agintari nagusiak kami bilakatu daitezke.

Japonierak, orokorrean, izen baten numero gramatikala (singularra edo plurala) bereizten ez duenez, ez dago argi Kami, entitate bakar bati edo hauen multzo bati erreferentzia egiten dionean. Pluralean idaztea erabat beharrezkoa denean,  hitza erabil daiteke. Emakumezko kamiak,  deituak izan daitezke zenbait egoeratan.  existitzen direla ere esan ohi da, hau da, hitzez hitz "8 milioi kami", bere zenbakia kontaezina dela adierazteko, izan ere, Japonian, 8 zenbakiak, sarri, zenbaki infinitu bat adierazi nahi baitu.

## *Kami* nabarmenak 
Hona hemen *kami* ezagunenetako batzuk:
* Amaterasu Ōmikami, eguzkiaren jainkosa.
* Ebisu, zoriaren zazpi jainkoetako bat.
* Fūjin, haizearen jainkoa.
* Hachiman, gerraren jainkoa.
* Inari Ōkami, arrozaren eta nekazaritzaren jainkoa.
* Izanagi-no-Mikoto, lehen gizona.
* Izanami-no-Mikoto, lehen emakumea.
* Kotoamatsukami, kami hirukoiztasun primarioa.
* Omoikane, jakinduriaren jainkoa.
* Raijin, tximisten, trumoien eta ekaitzen jainkoa.
* Ryūjin, itsasoaren eta ekaitzen jainko dragoi japoniarra.
* Sarutahiko Ōkami, lurreko kami.
* Susanoo-no-mikoto, itsasoaren eta ekaitzaren jainkoa.
* Ta-no-Kami, arrozadien babesle den izaera falikoko jainkoa.
* Tenjin, poesiaren jainkoa.
* Tsukuyomi, ilargiaren jainkoa.
* Shinigami, heriotzaren jainkosa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flash Gordon

***Flash Gordon***, King Features Syndicate komiki argitaletxearen komiki-banda bat da. Alex Raymondek sortu zuen eta lehenbiziko aldiz 1934ko urtarrilaren 7an agertu zen. Aurrez jada bazen Buck Rogers pertsonaian arinki oinarritua dago. *Flash Gordon*en komikiak mundu osoko hizkuntza askotara itzuliak izan dira, gainera telebistako marrazki bizidun telesailak eta zineman filmak ere izan ditu.

Flash Gordon berez Lurreko amerikar futbolari ospetsu bat da, Dale Arden neska-laguna eta Hans Zarkov irakaslearekin Mongo planetara bidaiatuko dute, bertan Lurra konkistatu eta Dalekin ezkontzeko asmoz duen Ming Gupidagabea pertsonaia makurrari aurre egin beharko diote.

## Zinema 
* *Flash Gordon* (1980)

## Kanpo estekak
Onsen

[thumb|275px|*Roten-buro* kanpoko *onsen*a Nakanoshiman ([Nachikatsuura (Wakayama)|Nachikatsuura)]]
 Japonian dauden sumendi jatorriko ur termalak dira. Japoniar bainugela tradizionalak dira, aktibitate bolkaniko handiaren ondorioz sortutako ur hauen bero naturala aprobetxatzen dutenak. Gehien erabiltzen direnak ur termaleko etxeak dira; bainatzeko orduan erosoak ez direnez, jendeak ez baititu erabiltzen naturan daudenak.

Onsenak desberdinak dira. Batzuek *ofuro* (bainuontzia/igerilekua) handi bat baino ez dute, beste batzuek bi dituzte, bata barnekoa eta bestea kanpokoa; Orokorrean, onsenek hainbat ofuro dituzte, tenperatura edo ezaugarri desberdinekin, sauna ere badute (honek telebista izan ohi du), jacuzzia, lo egiteko guneak, eta abar.

## Kanpo estekak
Diodata Saluzzo Roero

**Diodata Saluzzo Roero**, ***Sibilla Alpina*** eta ***Glaucilla Eurotea*** izengoitiekin ere ezaguna (Turin, 1774ko uztailaren 31-Saluzzo, 1840ko urtarrilaren 24) italiar idazlea izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Jeronima Cassotti di Casalgrasso eta Giuseppe Angelo Saluzzo di Monesiglio ziren: Aita zientzialari ospetsua izan zen. Hamabi urte zituela poesia idazten hasi zen. 1795ean Arcadiako Akademian onartua izan zen lehen emakumea izan zen. 1799an, Massimiliano Roero di Revello kondearekin ezkondu zen; baina senarra hil eta familiarekin itzuli zen.

Diodataren lanak Italiako beste idazleen laudorioak jaso zituen, tartean, Giuseppe Parini eta Alessandro Manzoninenak. Madame Staël idazleak bere biografian inspiratu zen Corinne pertsonaia sortzeko.

## Lanak 
* *Al vescovo eletto di Casale monsignor Carlo Ferrero della Marmora*, 1796.
* ''In morte dell'eminentissimo cardinale Vittorio Baldassarre Costa d'Arignano arcivescovo di Torino*, 1796.
* *Versi di Diodata Saluzzo fra gli Arcadi Glaucilla Erotea*, 1796.
* *L'armonia canzone di Diodata Saluzzo Rovero Revello fra gli Arcadi Glaucilla Eurotea*, 1801.
* *Melpomene. Elegia di Diodata Saluzzo Roero in morte di Vittorio Alfieri*, 1804.
* *Circe e Pico. Cantata per musica di Diodata Saluzzo-Roero*, 1808.
* *Di Diodata Saluzzo Roero di Revello. Elegia. In morte del padre*, 1813.
* *A Genova. Canzone di Diodata Saluzzo Roero contessa di Revello*, 1815.
* *Due tragedie inedite (Erminia, e Tullia) di Diodata Saluzzo Roero*, 1817.
* *La corona di quercia nella Grotta di Sant'Andrea presso Nizza. Ode della signora contessa Diodata Saluzzo Roero di Revello...*, 1821.
* *Aimone ed Agila Canto di Diodata Saluzzo*, 1823.
* *Il castello di Binasco. Novella inedita di cui li principali avvenimenti ed i personaggi sono tratti dalla storia del 1360 dalla contessa Diodata Saluzzo*, 1823.
* *Ipazia ovvero delle filosofie. Poema di Diodata Saluzzo Roero*, 2 vol., 1827.
* *Novelle di Diodata Saluzzo Roero', 1830.
* *La Sibilla. Ode di Diodata Saluzzo Roero*, 1833.
* ''Poesie postume di Diodata Saluzzo aggiunte alcune lettere d'illustri scrittori a lei dirette'', 1843.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olaia Urtiaga

**Olaia Urtiaga Etxeberria** (Donostia, 1983) gipuzkoar kazetaria, irrati esataria eta telebista aurkezlea da.

Teledonostin lan egindakoa, gaur egun Euskal Irrati Telebistan egiten du lan. 2020az geroztik *Baipasa* izeneko magazin motako irratsaioa aurkezten du Euskadi Irratian.

## Erreferentziak
Eva Perez-Pons

**Eva Perez-Pons Andrade** (Lemoa, Bizkaia, 1996ko ekainaren 16a) bizkaitar poeta eta ingeniaria da.

## Biografia 
Elektronika eta Automatika Ingeniaritzan graduduna, Ikasketa Feministak eta Generokoak masterra ikasten dihardu.

Klitto atari digitalean kolaboratzaile aritu izan da.

2020an argitaratu zuen bere lehen liburua, Zaharkitze programatua. Bertan gai "deserosoak" jorratzen ditu, hala nola gutizia edo mendekotasunak eragindako indarkeria pasiboa.

## Liburuak 
### Poesia 
* *Zaharkitze programatua* (2020, Erein)

### Saiakera 
* *Erresistentziarako gorputzak: bollerak.* (2023, Lisipe)

## Sariak ete errekonozimenduak 
* 2019an Bilboko Blas Otero Poesia Lehiaketaren XII. edizioko saria.
* 2017an Lemoako Narrazio Lehiaketako 1. saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Argian.(2020.04.24) Erabat kontzienteki idatzi dut gorputzaren inguruan eta gorputzetik
* Elkarrizketa Berrian (2020.07.21) Zaurgarri egiten duen poesia
Richard Wilbur

**Richard Purdy Wilbur** (New York, 1921eko martxoaren 1a - Belmont, Massachusetts, 2017ko urriaren 14a) estatubatuar olerkari eta itzultzailea izan zen. Bere lanean forma tradizionalak erabili zituen eta dotorezia du ezaugarri. Robert Frost eta W. H. Audenen tradizioa jarraitu zuen eta eguneroko esperientzietan inspiratu zen. Bi aldiz irabazi zuen Pulitzer Saria, 1957an eta 1989an. "Olerkari Ereinozduna" izan zen 1987an. Itzultzaile gisa XVII. mende frantsesan espezializatu zen.

## Lanak 
### Olerkia-bildumak 
* 1947: *The Beautiful Changes, and Other Poems*
* 1950: *Ceremony, and Other Poems*
* 1955: *A Bestiary*
* 1956: *Things of This World* Pulitzer saria eta National Book Award, 1957an
* 1961: *Advice to a Prophet, and Other Poems*
* 1969: *Walking to Sleep: New Poems and Translations*
* 1976: *The Mind-Reader: New Poems*
* 1988: *New and Collected Poems* Pulitzer saria 1989an
* 2000: *Mayflies: New Poems and Translations*
* 2004: *Collected Poems, 1943–2004*
* 2010: *Anterooms*

### Prosazko bildumak 
* 1976: *Responses: Prose Pieces, 1953–1976*
* 1997: ''The Catbird's Song: Prose Pieces, 1963–1995''

## Kanpo estekak
Johns Hopkins Ospitalea

**Johns Hopkins Ospitalea** () Baltimoreko unibertsitate-ospitalea da. 1889an Johns Hopkins filantropoak inauguratu zuen.

*U.S. News & World Report* aldizkariak urtero zabaltzen duen "herrialdeko ospitale onenei" buruzko inkesta dela eta, ospitalea behin eta berriz izendatu dute lehena Estatu Batuetan.

Bere historian zehar, Hopkins aurrerapen kliniko eta zientifiko askoren sortzailea izan da. Adibidez, Hopkinseko medikuak aitzindariak dira bularreko (1889) eta bihotzeko (1944) minbiziaren kirurgian eta bihotz-biriketako bizkortzean (1958).

Era berean, Hopkinseko zientzialariek asmakizun ugari egin dituzte, besteak beste, berriz kargatzeko taupada-markagailua eta intsulina-ponpa ezargarria.

## Kanpo estekak
Mount Sinai Ospitalea

**Mount Sinai Ospitalea** () New Yorkeko unibertsitate-ospitalea da. 1852an inauguratu zuten, bertoko juduak zerbitzatzeko.

Ospitaleak, gaur egun, Upper East Side eta Harlemgo biztanleei ematen die zerbitzua, uharteko auzorik oparoenetako bat eta deprimituenetako bat, hurrenez hurren. Horrek ospitalearen ezaugarri den nahasketa soziala eragiten du; izan ere, ospitalea munduko garestienetako eta aurreratuenetako bat da, baina, aldi berean, baliabiderik gabeko pertsonentzako ohe ugari ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayo Klinika

**Mayo Klinika** () irabazi asmorik gabeko erakunde bat da, praktika klinikoa, hezkuntza eta ikerketa jorratzen dituena. Bere egoitza nagusia, Mayo Medical School, eta ikerketarako bere egoitzak, Minnesotako Rochester hirian daude. Gainera, ospitale eta klinikak ditu Jacksonvillen (Florida) eta Scottsdalen eta Phoenixen (Arizona). Minnesota, Iowa eta Wisconsingo ospitale eta klinika txikiekin eta Mayo Health System erakundearekin elkartuta dago.

Urtero, mundu osotik etorritako milaka gaixok Arizonako, Floridako eta Minnesotako Mayo Klinikara bidaiatzen dute. Mayo Klinikaren sisteman 3.700 mediku eta zientzialari baino gehiagok lan egiten dute, 50.000 laguneko laguntzaz gain. Mayoko medikuek espediente elektroniko bateratu baten bidez partekatzen dute pazientearen informazioa, eta, normalean, lankideen laguntzaz aprobetxatzen dira.

## Kanpo estekak
Texas Medical Center

**Texas Medical Center** () Houston hiriko osasun-barrutia da. Munduko osasun-zentrorik handiena da, eta instalazio klinikoen dentsitate handienetako bat du pazienteari arreta emateko, oinarrizko zientziarako eta ikerketa traslazionalerako. Medikuntzarekin lotutako 47 erakunde, 13 ospitale eta bi erakunde espezializatu, bi medikuntza-eskola, erizaintzako lau eskola eta odontologia, osasun publikoa, farmazia, osasuna eta praktikekin lotutako beste batzuk ditu. Texas Medical Centerrak bost milioi bisita baino gehiago jasotzen ditu urtean, nazioarteko hamar mila paziente barne. 2006an, zentroak 75.000 langile baino gehiago zituen, horien artean 4.000 mediku eta 11.000 erizain.

## Kanpo estekak
St. Mary's Ospitalea

'''St. Mary's Ospitalea''' () Londresko Paddington auzoko unibertsitate-ospitalea da. 1845ean inauguratu zuten eta 1988tik aurrera Imperial College Londonen zati bat da.

C.R. Alder Wrightek 1874an bertan sintetizatu zuen lehen aldiz diamorfina. Clarence Memorial Wing-en, Alexander Flemingek penizilina aurkitu zuen 1928an.

## Kanpo estekak
Medicaid

**Medicaid** Ameriketako Estatu Batuetako osasun aseguruen programa bat da. Lyndon B. Johnson presidenteak Medicaid ezarri zuen, Gizarte Segurantzaren Legearen babespean. Medicaid eta Children's Health Insurance Program (CHIP) programek 31 milioi haur baino gehiago zerbitzatzen dituzte.

Estatu bakoitzak Medicaid programa bat du, eta horrek estaldura medikoa ematen die diru-sarrera gutxiko pertsonei, familiei eta haurrei, adinekoei eta desgaitasuna duten pertsonei. Estatu gehienek diru-sarrera baxuko haurrak dituzten helduei ematen diete estaldura. Gainera, 2014tik aurrera, urtean 15.000 dolar arteko diru-sarrerak dituzten 65 urtetik beherako heldu gehienak Medicaid sistemarako hautagai izango dira estatu guztietan.

## Kanpo estekak
Imperial College London

**Imperial College of Science, Technology and Medicine** 1907an Londresen sortutako unibertsitate britainiarra da, South Kensington auzoan egoitza duena. Zientzia, ingeniaritza, medikuntza eta enpresa zientzietan espezializatua dago. Imperial Collegek mundu osoko ikasleak erakartzen ditu (2016an 125 nazionalitate baino gehiago zeuden ordezkatuta). 15 Nobel saridun, 3 Fields dominadun eta 70 Royal Societyko kide baino gehiago ditu. Unibertsitateak gizarteari egindako ekarpenen artean penizilinaren aurkikuntza, holografiaren garapena eta zuntz optikoaren garapena daude. Inperial College nazioarteko sailkapenetan munduko hamar unibertsitate ospetsuenen artean dago etengabe.

Inperial College, hasiera batean, Londresko Unibertsitateko kide bat izan zen, baina 2007an bere mendeurrena zela eta, erakunde independente bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Bethlem Errege-Ospitalea

**Bethlem Errege-Ospitalea** () edo **Bedlam** Londresko Bromley barrutiko ospitale psikiatrikoa da. 1247an sortua, eta jada bere jatorrizko kokalekuan ez dagoen arren, gaixotasun mentaletan espezializatutako lehen erakunde eta antzinakoentzat hartzen dute. Ospitalea gaur egun giza tratamendu psikiatrikoaren abangoardian dago, bere historiaren zati bat krudeltasun eta tratu ankerragatik ezaguna den arren.

## Kanpo estekak
Lleidako harresiak

**Lleidako harresiak** Kataluniako Lleida hirian dagoen gune harresitu bat da, interes kulturaleko ondasun gisa izendatua.

## Deskribapena 
Harresiek kota ezberdinak dituzte Lleidako Alde Zaharreko mendiaren inguruan, ondo definitutako guneak sortuz. Bere barruan daude Lleidako La Seu Vella katedrala, La Suda gaztelua eta hiriaren ur-hornidurarako elementuak.

## Kanpo estekak
Medicare

**Medicare** gizarte-segurantzako estaldura-programa bat da, Estatu Batuetako gobernuak administratzen duena. Osasun-arazo larriak direla-eta (minbizia, dialisia behar duten giltzurrun-gutxiegitasuna, etab.) desgaitasunen bat duten 65 urtetik gorako pertsona edo gazte guztiei ematen die arreta medikoa. Medicare pertsona-asegurua da.

Gizarte Segurantzaren 1965eko Legea Kongresuak adostu zuen 1965eko udaberriaren amaieran, eta Lyndon B. Johnson presidenteak lege gisa ezarriu zuen 1965eko uztailaren 30ean.

## Kanpo estekak
Jodie Whittaker

**Jodie Auckland Whittaker** (Skelmanthorpe, Mendebaldeko Yorkshire, 1982ko ekainaren 17a) Ingalaterrako aktorea da, 2006an *Venus* filmean debuta egitean ezagun egin zena eta 2017 eta 22 artean 13. doktorearen papera bete zuena *Doctor Who* telesailean, aurreneko emakumezko doktorea hain zuzen ere.

## Biografia 
Skelmanthorpe herrian jaio eta Guildhall School of Music and Drama ikastetxean urrezko dominaz graduatu zen. 2005ean Londresko Shakespeare's Globe antzokian egin zuen debuta *The Storm* antzezlanean.

2013an *Broadchurch* telesaileko ohiko aktorea izateko aukeratua izan zen. Beth Latimer-en papera betez 24 ataletan agertu zen eta Doctor Who izana zen David Tennant aktorearekin egin zuen telesail honetan. 2017an *Broadchurch* amaitu zenean Jodie Whittaker bera aukeratu zuten *Doctor Who* telesaileko 13. doktorea izateko. Aurreneko emakumezko doktorea da gainera.

## Bizitza pertsonala 
Christian Contreras idazle estatubatuarrarekin ezkondu zen 2008an Arizonan eta 2015ean alaba izan zuten.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telesailak 
## Antzerkia 
## Irratia 
## Bideo-jokoak 
## Musika 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Konstantinos Tsatsos

**Konstantinos Tsatsos** (; Atenas, 1899ko uztailaren 1a - *ib.*, 1987ko urriaren 8a) Greziako presidentea izan zen 1975etik 1980ra. Zuzenbidea irakaslea eta diplomazialari izan zen. Bigarren Mundu Gerran Greziar Erresistentziako kide izan zen eta ondoren Ekialde Ertainera ihes egin zuen 1945ean Greziara itzuli zen eta ministro izendatu zuten. Konstantinos Karamanlisen aliatu eta bere gobernuetako ministroa izan zen. 1975ean parlamentuak errepublikako presidente aukeratu zuen.
Jean Castex

**Jean Castex** ( ahoskatua; Vic-Fezensac, 1965eko ekainaren 25a - ) Frantziako funtzionario eta estatu-gizona da. 2020ko uztailaren 3an Emmanuel Macronek Frantziako Lehen Ministro izendatu zuen.

Prada de Conflenteko alkate izan zen 2008an eta 2020an lehen ministro izendatu zuten arte. Era berean, Xavier Bertrand ministro zela, haren esanetara aritu zen, Osasun Ministerioan lehenik eta Lan Ministerioan jarraian. 2011ko otsailean Eliseoko idazkari laguntzaile izendatu zuten, Nicolas Sarkozy agintean zela. Gainera, 2012 eta 2015 artean Languedoc-Roussillon Eskualde Kontseiluko kide eta 2015etik aurrera Ekialdeko Pirinioetako Kontseilu Nagusiko kide izan zen.

2020ko apirilaren 2tik, COVID-19 pandemiaren testuinguruan Frantzian ezarritako konfinamenduaren irteera graduala koordinatzearen arduraduna izan zen.

2022ko maiatzaren 16an Élisabeth Bornek ordezkatu zuen lehen ministro karguan.

## Erreferentziak
Frantziaren Independentziaren aldeko Batasuna

**Frantziaren Independentzia eta Burujabetasunaren aldeko Batasuna** (, **RIF**) Alain Bournazel buru zuen alderdi politiko soberanista izan zen, 2003an sortua eta 2014an deuseztatua. Mugimendu hau TEAM elkarte euroeszeptikoaren parte da. Paul-Marie Coûteaux alderdikidea, Europako diputatu hautatu zuten Île-de-France eskualdean, Philippe de Villiersen MPF zerrendan.

## Kanpo estekak
Loki (Marvel Comics)

**Loki**, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau eta Asgard erresumako jainkoetako bat da. Stan Lee, Larry Lieber eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz *Journey into Mystery* komiki liburuaren 85. zenbakian agertu zen (1962ko urria). Eskandinaviar mitologiako Loki jainkoan oinarritua dago. Thor superheroi-jainkoaren anaia eta Odin jainkoaren semeordea.

Bere ahalmenak honakoak dira: Gizakizgaindiko adimena, indarra, iraunkortasuna; proiekzio astralak eta energia deskargez osatutako magia; hegan egitea; dimentsioen arteko telegarraioa eta telepatia; ilusionista eta trukoegile bikaina, engainuaren maisua; bere itxura fisikoaren nahiera alda dezake.

## Zinema 
Zineman Tom Hiddleston aktoreak antzeztu du:
* *Thor* (2011)
* *The Avengers* (2012)
* *Thor: The Dark World* (2013)
* *Thor: Ragnarok* (2017)
* *Avengers: Infinity War* (2018)
* *Avengers: Endgame* (2019)
Saint-Mandé (Parisko metroa)

**Saint-Mandé** (*Maudez Santua* edo *Maudet Santua*, euskaraz) Parisko metroaren geltokia da, Saint-Mandé udalerrian kokatuta dagoena, *place du Général-Leclerc* eta *rue du Parc* artean hain zuzen.

Geltokia 1934ko martxoaren 24an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Sarbideak 
*  Avenue Joffre
*  Avenue du Général-de-Gaulle
*  Avenue Foch
*  Rue du Parc
*  Place de la Prévoyance

## Historia 
*Tourelle* Geltokia 1934ko martxoaren 24an ireki zen, linea Vincenneseraino zabaltzearekin.

Berehala, urte bereko apirilaren 26tik aurrera, patronimikoa aldatzen du Saint-Mandéren mesedetan, dorretxea, Saint-Mandé udalerriaren lurraldean kokaturik dagoela azpimarratzeko. Seigarren lineako *Saint-Mandé* geltoki paristarrarekin inolako nahasterik ez izateko (hala deitzen da Saint-Mandé hiribidearekiko hurbiltasunagatik), gaur egun *Picpus* izena hartu du lineako geltokia inauguratu baino hiru aste lehenago.

1960ko hamarkadatik aurrera, piezei metalezko karrozeria bat ematen zaie, eta karrozeria horizontal horiak eta publizitate-marko argiztatuak ditu, gerora "motte" estiloko eserleku zuriekin osatuko dena.

1990eko hamarkadaren amaieratik, estazioaren izendapena *Saint-Mandé* -tan laburtzen da.

RATPko "Metroaren berriztapena" programaren barruan, geltokiko korridoreak 2000ko uztailaren 26an berritu ziren, eta, ondoren, nasen txanda izan zen 2010ean, linearen automatizazioa zela eta, karrozaren depositua 2008ra ekarriz. 2008ko maiatzaren 17-18ko asteburuan jaso zituzten ateak, eta 2010eko maiatzean jarri zituzten.

## Konexioak 
## Irudiak 

Metro Saint-Mandé.jpg|Geltokiko sarrera
St-Mandé (métro Paris) avant décarrossage (1) par Cramos.JPG|Geltokia, 2006n
St-Mandé (métro Paris) avant décarrossage (2) par Cramos.JPG|Geltokia, 2007n
St-Mandé (métro Paris) pendant décarrossage par Cramos.JPG|Geltokia, 2008n
St-Mandé (métro Paris) en cours de rénovation par Cramos.JPG|Geltokia lanetan, 2009n

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 1. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Château de Vincennes (Parisko metroa)

**Château de Vincennes** (*Vincennesko gaztelua*, euskaraz) Parisko metroaren geltokia da, Vincennes udalerrian kokatuta dagoena, *avenue de Paris* eta *avenue du Château* artean hain zuzen.

Geltokia 1934ko martxoaren 24an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Sarbideak 
*  Avenue de Paris
*  Avenue du Château
*  Maréchaux
*  Fort Neuf
*  Marigny
*  Bois de Vincennes

## Historia 
Geltokia 1934ko martxoaren 24an ireki zen, linea Vincenneseraino zabaltzearekin.

linearen automatizazioaren barruan, 2008ko abuztuaren 25ean, 26an, irailaren 1ean eta 2an, eta irailaren 24an (22:00) eta igandean, 2009ko irailaren 27an, geltokia erabat itxita zegoen lanetarako, Bérault geltokia linearen behin-behineko amaiera bihurtu zen.

## Konexioak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 1. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Conan (Marvel Comics)

**Conan**, Marvel Comics argitaletxearen komiki bilduma eta fikziozko pertsonaia bat da, Robert E. Howard idazlearen Conan Barbaroaren abentura eta kontakizunetan oinarritua. Jatorrizko kontakizunetatik gutxi gorabehera modu leialean egokituak izan ziren, lehenbiziko Roy Thomasek istorioak idatzi eta Barry Windsor-Smithek marraztua, ondoren John Buscemak marraztu eta Thomasek idazten jarraituz.

## Bilduma 
## Ikus, gainera 
* Conan Barbaroa