open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
TF1 Séries Films

**TF1 Séries Films** TF1 Taldeko doako telebista kate bat da, zinemari, film laburrei eta fikzioari eskainitakoa.  2012ko abenduaren 12an 13:00etan hasi zen emititzen HD1 izenarekin, eta 2018ko urtarrilaren 29an hartu zuen bere egungo izena.

Kanala eskuragarri dago TNTn, kablean, satelitean, xDSL bidezko telebistan eta Interneten bere webgunearen bidez.

## Katearen historia 
### TNT kate berri baten proiektua 
TF1 Taldea TNTren kanal berri baterako aukeratzeko, hobari-kanal bat hartu behar da oinordetzan, telebista analogikoaren geldialdiari esker, eta TV Breizh TBari dagokio, **tv-b** gisa ezagutzen dena. Hala ere, TNT iritsi aurretik lurreko telebistako aktore nagusiei esleitu behar zitzaizkien hobari-kanalak lagatzeko agindua eman du Europako Batzordeak, hau da, TF1 Taldeari, Canal+ Taldeari eta M6 Taldeari. Beraz, TV Breizh-en aukeraketa bertan behera geratuko da.

### 2012 - 2018: HD1 
2012ko martxoan, CSAk TF1 taldea ikuskatu zuen, TNTn bereizmen handiko sei kate nazional zabaltzeko deia egin ondoren. TF1 taldeak “narrazio guztien kate” gisa aurkezten du HD1. 2011ko martxoaren 27an, CSAk baieztatu zuen HD1 6 HD kate horietako bat izango dela (bereizmen handikoa). 2011ko uztailaren 6an hitzarmen bat sinatu zen.

2011ko urriaren 10ean, HD1 izena baieztatu zen TF1 Publicité enpresaren webgune ofizialean.

### 2018: TF1 Séries Films 
2017ko urriaren 18an, TF1ek iragarri zuen HD1ek izena aldatuko ziola TF1 Séries Films-i. 2018ko urtarrilaren 29an izan zen, 20:55ean, bere nortasuna indartu eta bere promesa editoriala sendoago adierazteko TF1 kate nagusiarekin dituzten familia-loturak baieztatuz.

## Logo marraztuak 

Fitxategi:Hd1_2012_promo.png|link=Fichier:Hd1_2012_promo.png|HD1 logotipo zaharraren prototipoa 2011n.
Fitxategi:Logo_HD1_2012.svg|link=Fichier:Logo_HD1_2012.svg|HD1 logotipoa 2012ko abenduaren 12tik 2018ko urtarrilaren 29ra arte.

### Off ahotsa 
* Iragarki banden off-eko ahotsa: Hervé Lacroix, 2013tik.

## Programak 
TF1 Series Films-ek fikzio polizialak, sitcom-ak, telesailak eta saga familiarrak eskaintzen ditu, bai eta programa laburrak eta zinemakoak ere (publiko orokorrarentzako filmetatik hasi, eta ondare-filmak, autoreak eta film laburrak barne).

Katea fikzioaren unibertsoari eskainita dago oso-osorik, urtean 250 film eta telebistako fikzioekin, tartean sorkuntza propioak, tartean 2013ko udaberritik aurrera zabaldutako programa laburrak.

### Audientzia orokorrak 
Kondaira :

: ** Gutxieneko eta maximo historikoak
: 
: 
:  

## Antolaketa 
### Agintariak 
**Mahaiburua:**

* Fabrice Mollier: 2012tik

**TF1 Series Films-eko zuzendari nagusia:**

* Céline Nallet: 2012tik

### Kapitala 
TF1 Series Films Groupe TF1 Taldearen % 100aren jabetzakoa da.

### Egoitza 
TF1 Séries Films-en egoitza  dago, 45.000 m2-ko eraikina, Bouygues Construction-ek eraikia Boulogne-Billancourt-eko (Hauts-de-Seine) Eguneko Puntuko kai batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* TF1 Séries Films telebista katearen webgunea
Josu Olazaran

**Jesus María Olazaran Sagardui** (?, Bizkaia, 1938 - Dima, Bizkaia, 2024ko martxoaren 13a), **Josu Olazaran** bezala ezagutua, bizkaitar enpresari eta politikaria zen.

Sestaoko Udaleko zinegotzia eta Bizkaiko Batzar Nagusietako batzarkidea izan zen. Horrez gain, EAJren Euzkadi Buru Batzarraren (EBB) kide eta idazkaria.

Politika utzi ondoren, Alfus garbiketa enpresa sortu zuen, Jabyer Fernándezekin batera. Ondoren Garbialdi, SA enpresaren zuzendari izendatu zuten.

Diman hil zen 2024ko martxoaren 13an Bere hiletan, Iñigo Urkulluk berak eman zuen homilia, lehendakari zelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/olazaran-josu/ar-116798/
Ruper Ormaza

**Ruperto Ormaza Larrozea** (Bermeo, Bizkaia, 1951), **Ruper Ormaza** bezala ezagutua, bizkaitar irakaslea da.

Asti Leku Ikastolako zuzendaria izan zen eta Asti Leku S. Coop. kooperatibaren zuzendari orokorra ere, Sabin Ipiña ordezkatuz. Ikastolen mugimenduaren kide eta ekintzailea.

Irakaskuntzaz gain, UNESCO Etxearen sortzaileetako bat izan zen eta ere UNESCO Etxearen lehendakaria.

Ruperto Ormaza García-Olano politikaria zuen aitona (Espainiako II. errepublikan zinegotzia) eta Antton Ormaza politikaria zuen aita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucio Bergara

**Lucio Bergara Matxikote** (Arantza, 1892ko uztailaren 6a – Legazpi, 1978ko abuztuaren 4a) ebanista eta argazkilari afizionatua izan zen.

## Bizitza 
Donostiako Arte eta Ofizioen Eskolan ikasi ondoren, jaioterrra itzuli zen aitaren aroztegi-tailerrean lan egiteko.

1926an, Lucio Bergara Arantzako zinegotzia izan zen, eta 1937an Legazpiko bake-epailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diphylleia

***Diphylleia*** landareen genero bat da hiru espezie dituena eta Berberidaceae familiakoa dena.

## Taxonomia 
André Michauxxk deskribatu zuen generoa eta *Flora Boreali-Americana* 1: 203, 19–20. laminetan argitaratu zuen 1803an. Espezie tipoa:  *Diphylleia cymosa* da.

## Espezieak 
*World Fora Online* orrian jasota daude:* Asia ekialdean hazi ohi da, Japonian eta Korean esate baterako, eta Ameriketako Estatu Batuetako ekialdeko Apalatxe mendietako basoetan.

* *Diphylleia sinensis''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shukria Asil

**Shukria Asil** (Afganistan, XX. mendea) afganistandar emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea da. 2009an, Hezkuntza Ministerioak argitaratutako informazio negatiboagatik kaleratuak izan ziren Baghlaneko hiru maistren kaleratzea ekiditea lortu zuen,  2010etik, Baghlaneko Probintzia Kontseiluko lau emakumeetako bat da, eta, 2012an Baghlaneko Kultura eta Informazio Probintzia Departamentuko buru izendatua. Emakumeen sareak sortu ditu, emakumeentzako autoak maneiatzeko eskolen aldeko borroka lideratu du, eta gazteentzako hezkuntza-aukerak zabaldu ditu.

Bahiketa saiakera eta heriotza mehatxu ugariri egin behar izan dio aurre bere lanagatik, eta gutxienez behin aldatu behar izan du bizilekua.

## Sariak 
2010. urtean Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anni Swan

**Anni Emilia Swan**, ezkondu ondorengo abizenez **Manninen**, (Helsinki, 1875eko urtarrilaren 4a – *ibidem*, 1958ko martxoaren 24a) finlandiar idazlea izan zen. Haur eta gazteentzako liburu ugari idatzi zituen, kazetari gisa kolaboratu zuen haurrentzako aldizkarietan eta hainbat itzulpen ere egin zituen. Finlandiako neskentzako literaturaren sortzailetzat hartzen da.

## Bizitza 
Svanen aita Carl Gustaf Swan izan zen, bere garaiko kulturaren figura ospetsua, Lappeenranta hiriko lehen egunkaria finantzatu zuena. Ama, Emilia Malin, literatura zalea zen eta bederatzi alaba guztiei irakurtzen irakatsi zien, maitagarri-ipuinak eta narrazioak erabiliz.

1884tik XX. mendearen hasierara arte, familia Lappeenrantan bizi izan zen. Swanek Mikkeliko nesken eskola batean ikasi zuen eta 1895ean Helsingin Suomalainen Yhteskoulun graduatu zen. 1900ean Jyväskylära joan zen irakasle eta 1901-1916 urteetan Helsinkin lan egin zuen. 1907an Otto Manninen idazlearekin ezkondu zen. Hiru seme izan zituzten, eta haietako gazteena Mauno Manninen antzerki zuzendaria izan zen. Liburu askotan, jende pobrea eta aberatsa edo jende ona eta txarra alderatu zituen. Protagonista askok erronkak izaten dituzte bat-batean gizarte klase altuagoko edo baxuagoko jendearekin elkartzean. Swanen liburuen protagonista ausartak eta trebetsuak pertsonaia askoren eredu izan ziren geroago gazteentzako fikzioan.

*Pääskynen* (1907-1918) eta *Nuorten toveri/Sirkka* (1919-1945) haurrentzako aldizkarietan kolaboratu zuen kazetari gisa.

## Lanak 

;Haur literatura
* *Satuja I–III* (1901-1905)
* *Pieniä satuja I–V* (1906)
* *Lasten-näytelmiä* (1910)
* *Tarinoita lapsille* (1912)
* *Satuja ja tarinoita* (1917)
* *Satuja* (1920)
* *Satuja VI* (1923)
* *Lastennäytelmiä II* (1923)
* *Kotavuoren satuja ja tarinoita* (1957)
;Gazte literatura
* *Tottisalmen perillinen* (1914)
* *Iiris rukka* (1916)
* *Kaarinan kesäloma* (1918)
* *Ollin oppivuodet* (1919)
* *Pikkupappilassa* (1922)
* *Ulla ja Mark* (1924)
* *Sara ja Sarri* (1927)
* *Sara ja Sarri matkustavat* (1930)
* *Me kolme ja Ritvan suojatit* (1937)
* *Pauli on koditon* (1946)
* *Arnellin perhe* (1949)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erretura

:*Ez nahastu Erredura hitzarekin*

**Erretura** lursailetan egiten den uzta-hondakin, belar eta kidekoen erreketa da.

Soroen erretura kontrolatua praktika tradizionala da kultura askotan, helburu ugari dituena: belar txarrak edo hildako landareak kentzeko, landareen gaixotasunak edo izurriteak ezabatzeko eta larreak berritzeko. Sarri, erein aurretik egiten da.

## Ondorioak
, India).]]

Erreturen arrisku handiena suaren kontrola galtzea eta ingurura hedatzea da. Erretura baso-suteen eragile ohikoenetako bat da zenbait eskualdetan. Hori dela eta, ohikoa da agintariek hilabete beroetan erreturak debekatzea, non baldintza klimatikoek sua hedatzen laguntzen duten. Nahiz eta baimenduta egon, materialaren arabera edo erretzen den urtearen arabera baimenak desberdinak izan daitezke, baina, oro har, baldintza hauek bete behar izaten dira: erre beharreko metaren edo azaleraren inguruan hainbat metroko perimetro garbia uztea, sua erabat itzalita dagoela ziurtatzea, edo eguraldi txarra dagoenean (lehortea, tenperatura handia, haize bortitza) erreturak ez egitea, besteak beste.

Adibidez, Gipuzkoan erabat debekatuta dago erreturak egitea haize handiko egunetan, bereziki hego haizea dabilenean, eta beti egun fresko eta baretuetan egin behar da. Erretura egitean, sua goiz partean piztuko da eguerdiko ordu bata bitartean, eta zaintzen jarraitu behar da, bertatik alde egin gabe eta sua erabat itzali arte, bermatuz erabat itzalita dagoela eguzkia sartu baino bi ordu lehenago. Landaretza dagoen aldean (zuhaitzak, sastrakak nahiz larreak izan) suebakiak ireki behar dira, landaretza guztia soilduz.

Erreturen beste ondorio bat airea kutsatzea da, inguruko biztanleentzat ondorio kaltegarriekin. Sortzen den kea gasez (karbono monoxidoa eta karbono dioxidoa, nitrogeno oxidoa, sufre oxidoak, dioxinak eta abar), kedarrez eta partikulez osatuta daude, eta horiek arnas-aparatuan eta sistema kardiobaskularrean eragin kaltegarriak dituzte. Dioxinak ere izan ditzakete, plagizida kloratuekin kontaktuan egon diren nekazaritza-hondakinak erretzen direlako.

Bestalde, arriskuez gain, uztondoa erretzeak zenbait ondorio kaltegarri ditu lurzoruarentzat (higadura, elikagaiak urritzea, hezetasuna eta organismo onuragarriak galtzea...), bai eta ingurumenarentzat eta ekonomiarentzat ere.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Uarakos

**Uarakos** () Vianako La Custodia aztarnategi arkeologikoan aurkitutako brontzezko txanponetan idatzitako izena da. Ikerlarien arabera, iturri klasikoek *Varia*, *Vareia* edo *Vereia* izenarekin jasotzen zuten herriaren berezko izena zen. Ziurrenik, txanpon etxea bertan egongo zen, edo gertu dagoen kastroan, Logroñon dagoen Ciudad de Cantabria izenekoa. Tamaina, pisu, material eta marrazkia ikusita, erromatar As baten balioa zuten. 

Beroien txanpon gehienak K.a. II. mende eta K.a. I. mendeen artean egin ziren, baina txanpon-etxe horren emisioak berantiarragoak dira, K.a. I. mendearen bigarren erdian egin baitziren, Erromatarrek jada beroiak domeinupean zituztenean, eta Sertoriar gerrak pasa eta gero, gutxienez K.a. 82. urtea pasata. I. mendean txanponak egiteari utzi zioten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayerlis Angarita

**Mayerlis Angarita Robles** (San Juan Nepomuceno, Kolonbia, 1980) kolonbiar giza eskubideen aldeko ekintzailea da. Kolonbiako gatazka zibilean bere ama desagertu ondoren, aita erbesteratu egin zen. Angaritak gatazkaren biktima diren emakumeen alde egin du lan eta *Narrar para Vivir* izeneko erakundea sortu zuen. NBE Emakumeak erakundekoekin lan egin du.

## Ibilbidea 
1980 inguruan jaio zen San Juan Nepomucenon,  Aitak idazkaria izatea nahi bazuen ere, zuzenbidean lan egin nahi zuela erabaki zuen. Hamabost urte zituenean osaba hil zuten eta ama, Gloria Robles Sanguino, "desagertu" egin zen. Aita etxez aldatu zen, baina horrek arazoak sortu zizkion, lekualdatuak izan zirenei errespetu gutxi ematen zitzaielako. *Emakumeen Sarea*. Erakundearen egoitza nagusia San Juan Nepomucenon (Bolivar) kokatu zen eta bere ekintza Mariaren Mendien azpieskualdeko 15 udalerrietara zabaldu zen, beren eskubideak aldarrikatzeko borrokan ari diren 800 emakume baino gehiagorekin batera. Ordutik, dozenaka aldiz eraso diete erakundeko emakumeei eta bera hiru aldiz erasotua izan zen 2018ra arte.

## Aintzatespenak 
2018an, Anne Klein Women's Award saria jaso zuen, Jineth Bedoya Lima kolonbiarrarekin batera. Emakumeek eta neskek gatazkan zehar bizi duten egoera zailaz biek duten kezkagatik.

2021eko Emakumeen Nazioarteko Egunean (martxoaren 8an), Mayerlis Angaritak Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria jaso zuen Antony Blinken Estatu Batuetako Estatu Idazkariaren eskutik. Jill Biden lehen damaren hitzaldia izan zen zeremonian. Sarituen artean Afganistanen hildako beste zazpi emakume zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clotka

**Clotka**, jaiotzez **Clotilde Szymanski** (Pikardia, 1981), ilustratzaile eta komikigile frantziarra da. Gazteentzako prentsan ere aritzen da.

## Biografia 
Clotkak (Clotilde Szymanski) literaturako batxilergoan arteetako aukera ikasi zuen, eta hurrengo urtean arte aplikatuak prestatzeko eskolan egon zen. Gero, Parisko EPSSAn (Arte Grafikoetako Goi Eskola Profesionalean) sartu zen. Garai horretan, beste ikaskide batzuekin batera, *Damned* bloga kaleratu zuen. Bayard, Bordas, Milan, Hachette eta Nathan etxeetako ume eta gazteentzako argitalpenetan aritu da ilustratzaile gisa., eta, 2009an, Loïc Dauvillier gidoilariarekin batera, *Les Équilibres instables* komikia (Les Enfants Rouges arg.), “giza harremanei buruzko bost istorioren” bilduma. 2015ean, Yoan Zaoui gidoilariak idatzitako *Perles et pirates : Une histoire de perles... et de pirates* (Casterman) marraztu zuen, non protagonistak emakumeak diren, 'piratesses', hain zuzen. Clotkak Susie Morgenstern  idazlearen ''La Famille trop d'filles* eleberri sailaren 27 liburuak ilustratu zituen. 2017tik aurrera, Élizabeth Barfety gidoilaria eta Clotka, marrazkilari gisa, seriea komikirako moldatzen hasi ziren  Jungle! argitatxean, eta 2020ra arte hiru album argitaratu zituzten. 2019an, Sandrine Mirzarekin batera, *Ma première histoire de France en BD* argitaratu zuen (Casterman). 2020an, gazteentzako beste komiki-sail bat marrazten hasi zen Galatée eta Pierre Oertel gidoilariekin batera: *Le zoo de Zazie* (Bayard).  2020tik 2022ra sail horretako lau liburuki argitaratu zituzten.

## Lanak 
### Komikiak 
* *Service après-vente, bonjour !* (Gidoia, marrazkiak eta koloreak), Danger public, « Miniblog » bilduma, 2007 
* *Les Équilibres instables* avec Loïc Dauvillier gidoilariarekin, Les Enfants Rouges, « Absinthe » bilduma, 2009 
* *Perles et pirates : Une histoire de perles... et de pirates* (marrazkiak), Yoan Zaoui-ren gidoia Casterman, 2015 
* *La famille trop d'filles*, amaitu gabeko komiki-saila (marrazkiak), Élizabeth Barfétyren gidoia, Susie Morgensternen eleberrietatik egokitua,  Junglenbsp;!, « Miss Jungle » bilduma

# *Anna*, 2016 ()
# Bella, 2017 ()
# Élisa, 2020 ()

* *Ma première histoire de France en BD*  (marrazkiak eta koloreak), Sandrine Mirzaren gidoia, Casterman, «Dena DBn» bilduma, 2019 ()
* *Le zoo de Zazie*, amaitu gabeko komiki-saila, (marrazkiak), Galatée eta Pierre Oertel-en gidoia, Bayard, «BD Kids» bilduma
* *Le Petit Livre pour dire stop au harcèlement à l’école'', Nadège Larcher eta Juliette Sausse-ren liburua, Bayard jeunesse, 2020

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (artxiboa)
* Amour, gloire et chocolate chips (Clotkaren bloga. 2006-2015)
* BD Gest
* Lambiek Comiclopedia
* Babelio
Haifa Beseisso

**Haifa Beseisso** (Dubai, 1990) kantari, ekintzaile eta sortzaile palestinar estatubatuarra da, arabiar munduan eta feminismoan garrantzi kulturala duten gaiez jarduten duena .

## Ibilbidea 
Haifa Beseisso Dubain jaio eta hazi zen, eta ahizpa bat du. 2021ean zinema eta hedabideetan graduatu zen Dubaiko American Universityn. Musulmana da.

Ekoizle bihurtu zen eta teknologiarekin eta bidaiekin lotutako programetan lan egin zuen. Errege-familiako Alyazia al Nahyan jequesarekin lankidetzan aritu zen, Komoreak Uharteetako pertsona sortzaileentzako errealizazio zinematografikoko tailer bat eskaintzeko.

YouTubeko bere kanalean, *Fly With Haifa*, vlog-arekin egin zen ezagun. Bere denbora librean filmatu zuen, irratian bidaia-edukietan lan egiten zuen bitartean. Beste herrialde batzuetako gonbidapenak jasotzen hasi zen, bidaietako influencer gisa bisita zitzan, eta horrek arreta handiagoa erakarri zion bere kanalari. Bere plataforman herri eta herrialde arabiarren estereotipoez hitz egiten hasi zen.

2016an, Bakearen Nobel Saridunaren kontzertuaren anfitrioia izan zen, YouTubek zuzenean emandako transmisioaren bidez, Sting eta Conan O'Brien bezalako pertsona ospetsuekin batera. 2017an, YouTubeko #MoreThanARefugee kanpainan parte hartu zuen.

2018an, bere "Married to Life" xumea kaleratu zuen Dubaiko gune turistiko nagusiak bisitatuz soineko zuri batekin. Gerora birala bihurtu zen bere bideoak ezkontza goiztiarraren eta neskatoen zapalkuntzaren auzia jorratzea zuen helburu. 2019ko irailean, lehen Nickelodeon Kids' Choice Awards Abu Dhabi sarietako anfitrioia izan zen Jason Derulorekin.

2021ean, emakumeen eskubideak sustatzeko ikuspegia aldatu egin zuen. 2021ean, Haifak "The 3aib Song" izeneko rap kanta bat atera zuen, kultura arabiarraren baitan "lotsa" eta genero aurreiritzien auzia jorratzen duena. Abestia sare sozialetako jarraitzaileekin izandako interakzioetan inspiratu zen, haiek partekatu zituzten lotsa esperientzietan hain zuen. Bideoklipa Arabiar Emirerri Batuetan filmatu zen, eta arabiar gizartean genero-desberdintasunari aurre egiteko beharra azpimarratzen du.

## Aintzatespenak 
2019an, Cosmopolitan Middle East-en Influencer Awards sarietan 'Bidaia-influencer onena' izendatu zuten. YouTube Creator for Change erakundeko enbaxadore ere hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gonbo Rangjon

**Gonbo Rangjon** edo **Gumbok Rangan** Indiako Ladakheko Zanskarren dagoen mendi bakarti bat da, Lungnak bailaratik gora altxatzen dena. Sakratutzat dute bertan eta Jainkoaren Mendia deitzen zaio Tibetar Budismoa erlijiotzat duten herritarren artean. Darcha eta Padum arteko bidean dago eta Nimmu–Padum–Darcha errepidea bertatik igarotzen da. Mendiak 5.520 metro ditu, eta behean dagoen bailara 4.500 metrora dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xixili Bengoetxea

**Xixili Bengoetxea Llona** (Otxandio, Bizkaia, 2000) historialaria eta dokumentalista da.

## Biografia 
Gasteizen, Euskal Herriko Unibertsitatean burutu zituen Historia ikasketak eta Bilboko Euskal Museoan praktikak. Herri desberdinetan bisita historikoak gidatzeko aukera izan du eta udako oporraldietan arkeologia-indusketetan parte hartzekoa.

2023an, Gerediaga Elkarteak sustatzen duen Durangaldeko Ikerlari Gazteen II. Sariketa irabazi zuen 19-35 urte bitartekoen kategorian. *“Garavilla fabrika Otxandion. Arrain kontserba industria eta emakume langileen lan prozedurak eta baldintzak”* izenburupean gauzatu zuen bere ikerketa-lana, 1957an bere jaioterrian jarritako antxoa-kontserba lantegiaren nondik norakoetan sakonduz. Bertan lan egindako emakumeen ahozko testigantzak ardatz izanda, haiei aitortza egin nahi izan die ikerketaren bidez. *Astola* urtekariak bere 17. zenbakian aipatutako ikerketaren laburpena eman zuen argitara.

Kastillo Bizirik koordinakundearen partaide da bere sorreratik, Otxandio, Ubide eta Legutioko lurretan jarri nahi den parke eolikoaren kontrako plataforma.

Xixili Bengoetxea Gerediaga Elkartean dihardu, artxibo lanak egiten eta dokumentalista gisa.

## Sariak 
* 2015ean, Iurretako Bibliotekak antolatutako Orri Markagailuen lehiaketa irabazi zuen
* 2015ean, Iurretako Bibliotekaren XII. Literatur Lehiaketaren DBHko 3. eta 4. mailen kategorian Accesita, Aipamena lortu zuen *Izarren hautsa* ipuinarekin
* 2015ean, Iurretako Bibliotekaren XII. Literatur Lehiaketan eta bere adin kategorian lehen saria lortu zuen *Soiltasuna* izenburuko bertso sortarekin
* 2023an Gerediaga Elkarteak antolatzen duen Durangaldeko Ikerlari Gazteen II. Bekaren irabazlea izan zen bere adinari zegokion kategorian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomasita Quiala

**Juana Tomasa  Quiala  Rojas** (Banes, Kuba, 1960ko abenduaren 29a - Habana, Kuba, 2025eko ekainaren 12a), **Tomasita** goitizenarekin ezaguna, gaztelaniazko bertsolaria izan zen (bere aberri Kuban, *repentista*). Bat-batean jendaurrean bertsoak sortzeaz gain, idatzizko testu batzuk ere argitara eman zituen. Artista afizionatuen mugimendu herrikoitik sortu zen, non goranzko ibilbide artistikoari eutsi zion lau hamarkadatan. Ipuinak, abestiak eta arte handiko poesia idatzi zituen.

Artista profesionalaren kategoria aspaldian lortu zuen, baina beti lan komunitarioei lotuta egon zen. Bere agertoki nagusiak guatekeak, serenatak eta nekazarien jaiak izan ziren: La Antonia, Pipián, Picadura eta El Mudo komunitateetan, besteak beste, ibili zen bere bat-bateko bertsoekin langileei alaitasuna eroaten. *Cucalambeanas* jardunaldietan figura nagusietako bat zen.

Oso gaztetatik Kubako hiriburura joan zen, itsuentzako Abel Santamaría eskola berezian ikastera, eta han lehen eta bigarren hezkuntza egin zituen. Bat-batean abestien hitzak inprobisatzen hasi zen behin jendaurrean, ustekabean, beste poeta-abeslari baten defentsan *canturía* batean parte hartu zuenean, inork espero ez zuela, eta berehalakoan publikoaren txalo zaparradak bereganatu zituen.

Profesional gisa, 1986an hasi zen lanean, Habanako Antonio María Romeu musika zentro probintzialean.

Euskal Herrian ere aritu zen kantuan, Bertsozale Elkarteak antolatutako nazioarteko inprobisazio jaialdietan hainbat saio egitera etorri baitzen. 2018an kantatu zuen azkenekoz Euskal Herrian, Donostian, Antzoki Zaharrean.

2025eko apirilean, Habana hiriburuko Hermanos Ameijeiras ospitaleko zainketa intentsiboetako unitate batean ospitaleratu zuten, infartu kardiobaskular bat izan ondoren. 2025eko ekainaren 12an hil zen, 64 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Fermín Isaza

**Fermin Isaza** (Envigado, 1809-Bogota, 1887) kolonbiar margolaria eta argazkilaria izan zen. 1848ko irailean Medellinen argazki-estudio bat ireki zuen lehen kolonbiarra izan zen.

## Biografia 
Pintura-ikasketak egin zituen, eta pinturak eta miniaturak egiten zituen. Arrakasta handia izan zuen, eta musikarako zaletasuna ere bazuen. Rudesinda Pizarrorekin izandako ezkontzatik lau seme-alaba izan zituen. Bogotan, Luis García Hevia ezagutu zuen 1846an sortu zuen Marrazki eta Pintura Akademian, eta Eviarengandik dagerrotipoaren teknika ikasi zuela uste da.

1848ko irailean, dagerrotipoak egiteko argazki-estudioa ireki zuen Medellinen, El *Antioqueño* Constitucionalen egunkarian agertzen denez. Modu lasaian bizitzeko baliabideak eman zizkion, baina gero Bogotara itzuli zen, eta han margolari jardun zuen hil arte.

Bere lan gutxi kontserbatzen dira, baina horien artean aipagarriak dira: Domingo Riaño gotzainaren 1864ko olio-pintura bat, Juan Crisostomo Uriberen 1866ko beste bat, Eulogio Ochoaren 1845eko miniatura bat eta Esteban Isaza Robledoren eta Lucrecia Guerrero Uriberen dagerrotipoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libbie Riley Baer

**Elizabeth Caroline (Libbie) Riley Baer** (Bethel, 1849ko azaroaren 18a – 1929ko otsailaren 27a) estatubatuar poeta izan zen, *In the Land of Fancy* eta beste hainbat idazlanen egilea.

## Bizitza 
thumb|Libbie Riley Baer 1890ean

Elizabeth Caroline Riley, Libbie izen hipokoristikoa erabili zuena, Ohioko Bethel herritik gertu jaio zen 1849ko azaroaren 18an. Aitaren aldeko arbasoak Riley eta Swing familiak zituenez, James Whitcomb Riley idazlearen eta David Swing filosofo eta predikariaren senidea zen. Amaren aldetik, Hegoaldeko Ohioko Blair familiaren ondorengoa zen. Lehen poema hamar urterekin idatzi zuen.

Woman's Relief Corps sortu zenean, Baerrek, Errepublikako Armada Handiarekin aliatu zenez, parte garrantzitsua hartu zuen erakunde horren lanean, eta hainbat ardura-kargu hartu zituen, denbora eta energia asko lan horri emanez. Konposizio poetikoan beti trebea izan arren, 1883 inguruan hasi zuen bere literatur ibilbidea.

1867ko azaroaren 14an, John Mason Baer kapitainarekin ezkondu zen eta harekin Wisconsingo Appleton hirira joan zen bizitzera.

Libbie Riley Baer 1929ko otsailaren 27an hil zen, eta Appletongo Riverside hilerrian lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José Salazar

**Juan José Salazar** (Bogota, 1985eko martxoaren 29a) musikaria, soinu-ingeniaria eta musika-ekoizlea da, eta ikus-entzunezko bitartekoetarako musikaren konposizioan eta ekoizpenean eta artisten ekoizpenean espezializatuta dago. Azken urteetan, Kolonbiako eta nazioarteko hainbat ekoiztetxe eta komunikabiderentzat egin ditu musika-edukiak, besteak beste, Amazon Prime Video, Discovery Networks, BBC, Telemundo eta Disney. 2016. urteaz geroztik, auzitegiko audio-lanak egiten hasi zen, eta, horretarako, zaharberritzeak, ziurtagiriak eta ahots-biometria egin zituen sektore publikorako eta pribaturako, irismen ertain eta handiko kasuetan.

Kanpainak, ikus-entzunezko edukiak eta ekitaldietarako musika-ekoizpena landu ditu, besteak beste: Ameriketako Batzorde Paralinpikoaren ereserkiaren musika egitea, Tía Alison (RCN), A Grito Herido (Amazon Video), Cochina Envidia (Amazon Video), Wella / Unicef : Making Waves, El Barón (Telemundo), Bogotako Antzerki Iberoamerikar Jaialdia, El Bronx (Caracol TV),  El Man es Germán 2, Discovery Channel : Arizona SB1070 (dokumentala) eta Protagonistas de Nuestra Tele, besteak beste.

Ekoizle musikal gisa, Hot Chip, Diana Ángel, César Mora, Compañía Ilimitada, Ricardo Prado, Cocó Nonó, Burning Caravan, Maia eta Natalia Durán artistekin lan egin du, besteak beste.

2011n, *John Leckie Award for Excellence in Music Production* saria jaso zuen, Westminsterreko Unibertsitateak (Londres) emandakoa, musika-ekoizpenaren bikaintasunari, erakunde horretan maisutasuna amaitu ondoren. Erakunde horretan parte hartu zuen 2010ean Colfuturo kreditu-bekaren onuradun izateagatik. 2021. urtean, musika konpositore gisa lan egin zuen ekoizpenetako bi, Frente al Espejo eta Fuerza Invisibles, Telebista publikoaren hainbat TAL sari eskuratu zituzten, konpositore gisa egindako lana aitortuz.

Gaur egun, konpositore eta musika-ekoizle gisa lan egiten du bere grabazio-estudioan, Bogota hirian, eta musika-produkzioko irakasle eta soinu-ingeniaritza gisa Hezkuntza Jarraituan Pontifize Universidad Javeriana, Bogota.Horrez gain, Juan Salazarrek ikastaro birtual aktibo bat du Domestika plataforman: Basics: Introducción a Logic Pro X..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juan Joséren biografia Salazar.com
Isotiazol

**Isotiazola** edo **1,2-tiazola** konposatu organikoa da, C3H3NS formula duena konposatu heteroziklikoen familiakoa eta azolen klasekoa. Tiazola edo 1,3-tiazola du isomero gisa. Konposatu aromatikoa da, nahiz eta aromatikotasun-maila txikia izan. Likido horixka da. 
ezkerrera|thumb|129x129px|Isotiazolaren egitura aromatikotasuna erakusten

Isotiazolaren eraztunaren egitura jarduera biologikoa duten konposatu handiagoetan sartuta dager, hala nola ziprazidona eta persopirona botikak.
ezkerrera|thumb|320x320px|Ziprasidonaren egitura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary D. R. Boyd

**Mary D. R. Boyd**, jaiotzez **McCorkle**, (Filadelfia, 1809ko irailaren 26a – 1899ko martxoaren 16a) estatubatuar haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
Mary D. R. McCorkle Filadelfian jaio zen 1809an. Aita William McCorkle eskoziar estatubatuarra zuen, Filadelfiako ''Freeman's Journal'' aldizkariko argitaratzailea, eta ama, berriz, Catherine (Snowden) McCorkle.

Haurtzarotik liburuak gustuko zituen, eta oso gaztetan aitaren liburutegiko idazle klasikoen lanak ezagutu zituen. Denbora batez Wilmingtoneko ikastetxe onenetan ikasi zuen, baina aitaren heriotzak abantaila hori kendu zion, eta irakasleen laguntzarik gabe ikasketak jarraitu behar izan zituen. Hala ere literatura eta hainbat hizkuntza klasiko eta moderno ondo ezagutu zituen. Oso gaztea zela hasi zen poesia idazten, eta poema batzuk hamabi urte besterik ez zituela kaleratu zituen. Bost seme-alaba izan zituzten: Catherine S., William Wallace, Mariana, Joseph C. eta James S..

1893an, Sadsburyn (Chester konderria, Pennsylvania) bizi izan zen. Istripu zerebrobaskular baten ondorioz hil zen 1899ko martxoaren 16an.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingvar Kamprad

**Feodor Ingvar Kamprad** (1926ko martxoaren 30a, Älmhult, Suedia - 2018ko urtarrilaren 27a, Älmhult, Suedia), suediar handiki eta enpresaburu bat izan zen, mundu osoan IKEA altzari enpresaren sortzailea eta jabea izateagatik ezaguna. 

1976-2014 artean Suitzan bizi izan zen. 2016an Bloomberg aldizkariaren arabera 44 mila milioi dolarren eta munduko 10. dirutza handienaren jabea zen.
Lermako Dukearen jauregia

**Lermako Dukearen jauregia** Burgos probintziako Lerma herrian dagoen (Gaztela eta León) XVII. mende hasierako eraikin monumentala da. Herriko Plaza Nagusiaren albo oso bat hertzen du. Eraikuntza Francisco Gómez de Sandoval y Rojas Lermako lehen dukeak agindu zuen. Jauregia 1617an amaitu zen eta haren boterearen adierazpena izan nahi zuen. Gaur egun turismo-paradorea da.

## Historia 
XVII. mendeko herreriar estiloko obra da, eta 1601ean hasi ziren eraikitzen, Francisco de Sandoval y Rojasek, Lermako I. dukeak, eskatuta. Bere arkitektoa Francisco de Mora izan zen, garaiko onenetako bat. 1615ean, obrak oso aurreratuta zeuden. Jauregia errege-gortearen atseden lekua izan zen, batez ere Gaztelako Gortea Valladoliden egon zen urtetan. 

Espainiako Gerra Zibilean eta gerraosteko lehen hilabeteetan (1939ko azarora arte) Gobernuak eraikina espetxe gisa erabili zuen. Garai hartan eta 1992ra arte, jauregia Asenjo familiarena izan zen, eta han garatzen zituzten merkataritza negozioak. 
2003ko apirilaren 10etik, guztiz zaharberritu eta eraberritu ondoren, turismoko paradore nazional gisa prestatuta dago.

## Iruditegia 

Image:
Fundación_Joaquín_Díaz_-_Palacio_Ducal._Lateral_-_Lerma_(Burgos).jpg|Jauregiaren irudi zaharra.
Parador_de_Lerma_5.jpg|Aire ikuspegia.
Palacio_Ducal,_Lerma._Patio.jpg|Jauregiaren patio berritua.
Palacio Ducal, Lerma. Patio 4.jpg|Patioko ikuspegia.
Lerma - Palacio Ducal 3.jpg|Sarrera nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puno

**Puno**, Peruko Altiplanoan eta Titikaka aintziaren bazterrean dagoen hiri bat da, bai eta Punoko probintziaren hiriburua ere. 3.819 metroko garaieran dago.

2017an 129.921 biztanle zituen.
Severn tunela

**Severn tunela**,  eta , Ingalaterrako Gloucestershire eta Galesko Monmouthshire elkarlotzen dituen eta Severn ibaia urpetik zeharkatzen duen tren tunel bat da.

1873-1886 artean eraiki zen, Jhn Hawkshaw arkitektoak diseinatu zuen, 7.008 metro luze ditu.
Anna Valuieva-Munt

**Anna Petrovna Valuieva-Munt** (; San Petersburgo, 1856ko abuztuaren 13agreg./abuztuaren 1ajul. – Jekaterinoslav, 1902ko urtarrilaren 30agreg./urtarrilaren 17ajul.) errusiar haur literaturako idazlea eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Anna Valuieva-Munt 1856an jaio zen legelari baten familian. Oso txikitatik umezurtz geratu zen eta bere aitonak, Fiodor Litke itsasgizonak hezi zuen. San Petri ikastetxean graduatu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matthew Clarke

**Matthew Clarke** (1995eko apirilaren 29a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liz Clay

**Liz Clay** (Wahroonga, 1995eko maiatzaren 9a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Derek Clayton

**Derek Clayton** (Barrow-in-Furness, 1942ko azaroaren 17a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Cleary

**Paul Cleary** (1976ko apirilaren 28a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ron Clarke

**Ron Clarke** (Melbourne, 1937ko otsailaren 21a - Gold Coast, 2015eko ekainaren 17a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pratibha Gai

**Pratibha Laxman Gai-Boyes** (India, 1948) Indiako zientzialari mikroskopista, fisikaria, irakaslea  eta asmatzailea da. Yorkeko Unibertsitatean Mikroskopia Elektronikoaren saileko katedraduna da eta York-eko JEOL Nanozentroko zuzendari ohia. Transmisiozko mikroskopio elektronikoan aditua da. 2009an erreakzio kimikoetan atomo mailan behatzeko gaitasuna ematen zuen lehen mikroskopio elektronikoa sortu zuen: ingurumen-transmisioko mikroskopio elektronikoa (ETEM, *Environment Transmission Electron Microscope*)  Emakumeak karrera zientifikoetan integratzeko sustatzaile sutsua da. 

## Bizitza 
Pratibha Indian jaio zen. Cambridgeko Unibertsitatean Fisikako doktoretza bat egin zuen, eta Indiako Zientzia Institutuan master bat egin zuen. Oxfordeko Unibertsitatean ere doktoretza egin zuen 1981etik 1988ra

### Lan ibilbidea 
Estatu Batuetako *DuPont* Corporation-en lan egin zuen eta Delawareko Unibertsitatean materia zientziako irakaslea izan zen. Erresuma Batuko York JEOL Nanocentreko zuzendaria da.

2009an, erreakzio kimikoak maila atomikoan behatzeko gai zen lehen mikroskopio elektronikoa sortu zuen. Bistaratze-metodo horri esker, katalizatzaileen gainazaleko atomoak beha daitezke lehen aldiz.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2010ean Royal Societyren Gabor saria eta domina,in situ egindako bereizmen atomikoko ingurumen-transmisioko mikroskopia elektronikoarentzat (ETEM)

* 2013an L'Oréal-UNESCO Saria Emakumeak Zientzian Laureate for Europe
* Fisika Institutuko kidea
* Royal Society of Chemistry-ko kidea
* 2014 Ingeniaritzako Errege Akademiako kidea
* 2016 Royal Societyko kidea (FRS)
* 2018 Zientzia eta Teknologiako Lorpen Nabarmenentzako Asiako Sariak.
* 2018 Dame Commander of the Order of the British Empire For services to Chemical Sciences and Technology
* 2018 Royal Microscopical Society-ko ohorezko kidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rigidoporus ulmarius

***Rigidoporus ulmarius*** *Meripilaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Polyporus ulmarius*, *Polyporus levis*, *Polyporus cytisinus*, *Polyporus actinobolus*, *Fomes ulmarius*, *Fomes cytisinus*, *Polyporus xylocreon*, *Polyporus geotropus*, *Fomes geotropus*, *Placodes ulmarius*, *Polystictus actinobolus*, *Fomes xylocreon*, *Terana levis*, *Scindalma geotropum*, *Scindalma ulmarium*, *Scindalma cytisinum*, *Scindalma xylocreon*, *Microporus actinobolus*, *Ungulina ulmaria*, *Coriolus actinobolus*, *Mensularia ulmaria*, *Ungulina cytisina*, *Fomitopsis ulmaria*, *Fomitopsis cytisina*, *Rigidoporus geotropus*, *Leucofomes ulmarius*, *Haploporus cytisinus*.

## Deskribapena 
**Basidioma:** Forma irregularrekoa, nahiz eta forma ungulatua izan edo irtergune aldakorrak izan; bere tamaina dimentsio handietara iritsi daiteke, 20/30 cm-ko diametroa. Ertza lodia. Goiko gainazala irregularra da, konkor ugarirekin, gaztetan kolore zurixka, geroago tonu okreetara bihurtuz, bizi samarra; oso heldua denean, normala da kolore berdez estalita agertzea algen inbasioaren ondorioz.

**Himenoforoa edo beheko aldea:** Hasieran poro biribilduekin, gero angeluarrak, arrosa kolore edo arrosa-laranja kolore bereizgarriarekin.

**Haragia:** Zuri-krema kolorekoa gaztetan, geroago okre antzeko kolorekoa, gogorra eta trinkoa.

**Etimologia:** *Ulmarius* epitetoa latinetik dator, zumarra esan nahi duen “ulmus” hitzetik. Zumar enborretan agertzen delako batez ere.

## Jangarritasuna 
Bere gogortasunagatik interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Espezie hau bere poroen kolore bereziagatik eta globo-itxurako esporengatik nabarmentzen da.

## Sasoia eta lekua 
Modu iraunkorrean urte osoan zehar agertzen da. Oso espezie arraroa da eta badirudi gainbeheran dagoela, gero eta gutxiago aurkitzen delako. Epiteto espezifikoak zumarrekin duen lotura adierazten badu ere, beste zuhaitz hostozabaletan ere ager daiteke, makaletan, gaztainondoetan, enbor bizien oinarrian.

### Banaketa eremua 
Amerika, Afrika, Madeira, Europa, Kaukasia, Turkia, Pakistan, Thailandia, Sri Lanka, Indonesia, Malaysia, Txina, Australia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Mariaren Natibitatearen eliza (Zestoa)

**Andre Mariaren Natibitatearen eliza** Zestoako parrokia eliza nagusia da, Foruen Plazan kokatua. 

## Ezaugarriak 
XVI. mendeko eraikina da, eraikuntza lanak 1562an hasi zirelarik, baina XVII. mendearen hasierara arte luzatu ziren. Eraikinak egurrezko hiribilduko eliza zaharrago bat ordezkatu zuena, zeina 1549ko sute batean suntsitu zen. Aurrekotik salbatu zen bakarra 1527an eraikitako Lilitarren kapera eta hilobia dira, egitura berrian iraun dutenak.

Eraikuntzan lehenbizi dorera eraiki zen, gero eliz ataria, eta gero zari horiek auirreko bataiotegi edo eliz buruarekin bat egin zuten.

Euskal Herrian XVI. mendean eraikitako parrokia eliza askoren eredua jarraitzen du, Pizkunde garaiko ideia berritzaileak eta aurreko garaietako kontzeptu gotikoak uztartuz. 

Barruko erretaula barrokoak XVII. mendekoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako Itsas Estazioa

**Melillako Itsas Estazioa** portu-azpiegitura garrantzitsua da, eta Melillako hiri autonomoan dago, Afrikako iparraldean. Bidaiariak, ibilgailuak eta merkantziak garraiatzeko funtsezko gunea da, eta Melilla eta Iberiar penintsularen arteko loturak errazten ditu.

### Historia 
Melillako itsas estazioak hainbat garapen-fase izan ditu urteetan zehar. 2008an, bidaiarientzako terminal berri eta moderno bat inauguratu zen, portuaren ahalmena eta eraginkortasuna nabarmen hobetu zituena. 14.000 m²-ko azalera du terminal berriak, eta ontziratze- eta lehorreratze-prozesuak optimizatzeko diseinatu zen, bidaiarien segurtasuna eta erosotasuna hobetzeko. Berrikuntza hori hiriko portu-azpiegitura modernizatzeko eta itsas garraioaren eskaera gero eta handiagoetara egokitzeko ahaleginaren zati bat izan zen.

### Deskribapena 
Bidaiarien terminal berriak portuko jardueraren zati handi bat biltzen du, eta bidaiarien esperientzia hobetzen du diseinu funtzional eta moderno baten bidez. Terminalak espazio zabalak eskaintzen ditu bidaiariak igarotzeko, eta segurtasun eta kontrol maila handitu du ontziratzeko eta lehorreratzeko prozeduretan.

Terminalaren ezaugarri nabarmenetako bat merkataritza-gunea da, aisialdirako hainbat zerbitzu eta aukera ematen baititu. Zentro horretan dendak, jatetxeak eta bestelako instalazioak daude, bidaiariek beren itxaronaldiaz eroso gozatzeko aukera izan dezaten.

### Konexioak 
Melillako portua Almeria, Motril eta Malagako portuekin lotuta dago, batez ere, iberiar penintsulan. Ibilbide horiek funtsezkoak dira pertsonak eta merkantziak garraiatzeko, eta Melillak Europaren eta Afrikaren arteko lotune gisa duen zeregina indartzen dute.

### Garrantzia 
Melillako Itsas Estazioak funtsezko zeregina du tokiko eta eskualdeko ekonomian, eta merkataritza, turismoa eta Europaren eta Afrikaren arteko mugikortasuna errazten ditu. 2008an terminal berria inauguratu izana mugarria izan zen portuaren modernizazioan, eta Melilla erreferentzia-puntu bihurtu zen bi kontinenteen arteko itsas konexioetan.

Gainera, funtsezko puntua da Itsasartea Pasatzeko Operazioan, eta aldi horretan bidaiarien eta ibilgailuen bolumen handia kudeatzeko behar diren instalazioak eskaintzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Melillako Itsas Estazioa
Bertrand de Thessy

**Bertrand de Thessy** (? – Akre, 1231) Ospitaleko Zaldunen 15. Maisu Handia izan zen 1228tik 1230era edo 1231ra.

Thessy Maisu Handi izendatu zuten 1228an Guérin de Montaigu hil ondoren. Handik gutxira, Frederko II.a enperadorea iritsi zen Lurralde Santura. Gregorio IX.a aita santuak eskomikatu zuen enperadorea, eta kristauek debekatuta zuten hura jasotzea. Thessyk, beraz, ez zuen Jerusalemgo errege gisa ezagutu, ezta Tenpluko Zaldunen Maisu Handiak ere. Zaldun Teutonikoen Maisu Handiak bai, onartu zuen, ordea.

1229an, Frederikok, itun baten bidez, Jerusalem, Belen eta Nazaretheko kristauei itzultzea lortu zuen. Jerusalemen koroatu zuten eta Siziliara itzuli zen.

Thessyk ez zuen ituna onartu, Antiokiako Printzerria eta Tripoliko Konderria baztertzen baitzituen. 1230ean, aita santuak Frederikoren eskumikua baliogabetu zuen Cepranoko itunan, eta ospitaleko zaldunek Sizilian konfiskatutako ondasunak berreskuratu zituzten.
Maragheh

**Maragheh** (); ; ) Irango iparraldeko hiria da, Safi Chay ibaiaren ertzean dagoena. Tabriz hiritik 130 kilometro hegoaldera dago, Ekialdeko Azerbaijan probintzian. 300 000 biztanle inguru ditu.

## Hiria 
Hiria inguratzen duen harresi garaia, zenbait tokitan, suntsituta dago eta sartzeko lau ate ditu. Harrizko bi zubi ditu, dirudienez Hulagu Kanen (1217-1265) erregealdian eraikitakoak, honek Maraghe Ilkhanerriko hiriburu bihurtu zuelarik. Handik gutxira, Ekialdeko Asiriar Elizaren patriarka zen Yahballaha III.aren egoitza bihurtu zen.

Ur asko dagoela eta, Maragheh hiria mahastiz, baratzez eta fruta-lursailez inguratuta dago. Gainera, gertu dagoen Dashkasan herrian sortzen den marmolagatik da ezaguna. Marmol hori arrosa, berdexka edo esne-zuria da, eta kolore gorri kobrezko zainak ditu. Mundu osoan esportatu eta saltzen da, «Azarshar horia, edo gorria» izenarekin.

## Behatoki astronomikoa 
Hiriaren mendebaldean dagoen muino baten gainean, Maraghehko behatoki astronomiko ospetsuaren hondakinak daude, "*Rasadjane*" izenez ezaguna, Hulagu Kanen agintaldian eraiki zena Nasir al-Din al-Tusi astronomoarentzat. Eraikinak, zalantzarik gabe zitadela ere izan zenak, 340 bider 135 metroko espazioa hartzen du, eta hormen zimenduek bi eta hamahiru metro arteko lodiera dute. Han egindako behaketa astronomikoen emaitzak Iljainien Tauletan bildu ziren eta Kopernikorengan eragina izan zuten.

Gaur egun, letoizko kupula handi batek babesten ditu behatoki zaharraren hondakinak eta bertan antzinako behatokian erabilitako gailu astronomiko batzuk erakusteko asmoa dago. Lau solairuko eta 28 metroko diametroa duen harri zirkularreko eraikin bat zen, izarren eta planeten posizioak behatzeko horma-koadrantea, bere meridianoarekin lerrokatuta zuena.

Behatokia 50 urte baino gehiago egon zen aktibo eta beste behatoki astronomiko batzuk eraikitzeko eredua izan zen, esaterako, Samarkandako Ulugh Beg sultanaren izenean eraikitakoa, Istanbuleko Taqi al-Din behatokia edo Jaipurreko Jai Singh behatokia.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maraghe Britannica enziklopedian
* Columbia Encyclopedia
Theresa Burroughs

**Theresa Burroughs** (Ameriketako Estatu Batuak, 1929 - 2019ko maiatzaren 22a) estatubatuar ekintzailea  izan zen, 1960ko hamarkadan eskubide zibilen aldeko mugimenduan parte hartu zuena.  

## Ibilbidea 
Komunitate beltzaren boto eskubidea ziurtatzeko lan egin zuen Alabaman eta AEBetako hegoaldeko gainerako herrialdeetan. 1965ean, Estatuko poliziek eta aguazilaren laguntzaileek eraso eta atxilotu egin zuten, eskubide zibilen aldeko beste manifestari batzuekin batera, Edmund Pettus zubia zeharkatzen saiatzen ari zirenean, Selman, Alabaman. 

Safe House Historia Beltzaren Museoaren sortzailea izan zen Greensboron, Alabaman, Martin Luther King Jr. 1968an Alabamara egindako bisitan  Ku Klux Klanetik.  ezkutatu zen tokia.  Coretta Scott Kingen txikitako laguna izan zen Theresa.

Bere gurasoak Mattie eta Napoleon Turner ziren. 2019ko maiatzaren 25ean hil zen, Greensboron, 89 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nannie Helen Burroughs

**Nannie Helen Burroughs** (Orange, Ameriketako Estatu Batuak, 1879ko maiatzaren 2 - 1961eko maiatzaren 20a) estatubatuar hezitzaile, buruzagi erlijioso eta eskubide zibilen aktibista izan zen.

## Ibilbidea 
"How the Sisters Are Hindered from Helping" ("Nola eragozten da ahizpen laguntza") hitzaldi ospetsua egin zuen 1900ean Virginian, Bataiatzaile Konbentzio Nazionalean, eta berehala lortu zuen ospea eta aitortza. 1909an Emakume eta Neskentzako Entrenamendu Eskola Nazionala sortu zuen Washington D. C. Bere helburuak arraza eta generoaren arteko tarteko puntuan zeuden. Arrazen eskubide berdintasunaren alde zein etxeko lan soiletatik harago emakumeentzako aukerak sustatzearen alde borrokatu zen. Helburu horietan lanean jarraitu zuen 1961ean hil zen arte. 1964an, eskolari Nannie Helen Burroughs Eskola izena eman zioten bere omenez, eta lehen mailako erakunde misto gisa funtzionatzen hasi zen. 1927an eraikia, bere lanbide-aretoak Mugarri Historiko Nazionalaren izendapena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samuel Tequi

**Simon Augène Anselme Tequi**, **Samuel Tequi** izenez ezaguna, (Saint-Juéry, 1898ko azaroaren 10a-Tolosa Okzitaniakoa, 1979ko azaroaren 8a, frantziar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
### 1922 
Correze Tourra

### 1924 
Correze Tourra

Hego-Mendebaldeko Tourra

5. Euskal Herriko Itzulian eta etapa bat

### 1925 
Hego-Mendebaldeko Tourra

### 1926 
Kataluniako Voltako 2 etapa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
American Primeval

***American Primeval*** estatatubatuar western generoko telesail dramatikoa da, Mark L. Smithek Netflixentzat egina.

## Sinopsia 
1857an Utah lurraldean (AEB), eta Mendebalde Urruneko ikuspegi gordin eta iluna eskaintzen du; kolonoen, mormoien, amerikar natiboen eta estatubatuar armadaren arteko tentsioak arakatzen ditu. 

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julien Delbecque

**Julien Delbecque** (Harelbeke, 1903ko irailaren 1a-Kortrijk, 1977ko urriaren 22a) flandriar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
### 1925 
Flandriako Tourra

### 1926 
Paris-Roubaix

Euskal Herriko Itzuliko etapa bat

2. Belgikako txapelketan

### 1927 
2. Belgikako txapelketan

## Kanpo estekak
Asier Zabala

**Asier Zabala**, txirrindulari bizkaitar ohia da. Baqué taldean aritu zen.

## Palmaresa 
**1993**
* 3. Bizkaiko txapelketan
**1995**
* 3. Baiona-Iruñean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurrera taberna (Donostia)

**Aurrera taberna** Donostiako edaritegi historikoa da, oraindik orain irekita. Gerra Zibila ondoren irekita, frankistekin eta poliziarekin arazo ugari izan zituen.

## Historia 
Espainiako 36ko gerra amaitu berritan, alargun geratu zen Isabel Barkaiztegi Sasiain, lau seme-alabekin. Tartean, ondoren taberna gidatuko zuen Juani Mendiola. Honela kontatzen du haren biloba Aizpea Goenaga aktore donostiarrak: «Emakumeen arteko taberna bat bihurtu zen: oso familiarra, emakume oso indartsuekin». Garaia ez zen xamurra: «Errepresioa izugarria zen, amonari, besteak beste, ilea moztu zioten frankistek, zigor gisa». Frankistek, gainera, tabernari izena aldatzeko agindua eman zuten, euskaraz zelako, eta hainbat hilabetez itxi egin behar izan zuten: Urbieta taberna izan zen urte askoan zehar.

Isabel Barkaiztegi oso fededuna zela eta egunero joaten zela mezetara. Ordea, frankistek jo-puntuan zutela eta, «segurtasuna bermatzeko» Gipuzkoako Alderdi Komunistako buruzagietako batek «eskolta lanak» egiten zizkiola, eta tabernatik elizara eta elizatik tabernara «besotik helduta» laguntzen ziola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Aurrera taberna: frankismo betean, arnasgunea", Xalba Ramirezen artikulua *Irutxuloko Hitza*n, 2025/01/17an.
Paul Egli

**Paul Egli** (Dürnten, 1911ko abuztuaren 18a - *ib.*, 1997ko urtarrilaren 23a) suitzar txirrindularia izan zen. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1932**
* 20px 15px Suitzako Ziklo-kroseko Txapelketak
**1934**
* Züricheko txapelketa
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* 3. Polymultipliéen
* 6. Munduko errepideko txapelketan
**1935**
* 20px 15px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Züricheko txapelketa
* Euskal Herriko Itzuliko lehen etapa eta lehen liderra
**1936**
* 20px 15px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* Frantziako Tourreko tapa bat
* 4. Munduko errepideko txapelketan
**1937**
* Suitzako Itzuliko etapa bat
* 3. 15px Munduko errepideko txapelketan
**1938**
* 2. 15px Munduko errepideko txapelketan
* 3. Züricheko txapelketan
**1941**
* Bernako Tourra
* 2. 15px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Züricheko txapelketan
**1942**
* Züricheko txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*