Merkatuko ekonomia sozial

**Merkatu-ekonomia soziala** (MES), **Rhineko kapitalismoa edo kapitalismo soziala** bezala ere ezaguna, merkatu libreko sistema ekonomiko kapitalista, politika sozialak eta behar adinako erregulazioa uztartzen dituen eredu sozioekonomikoa da, lehia bidezko merkatua zein ongizate-estatu orokorra ezartzeko  . 

Bere jatorria hauteskundeetarako lelo bat izan zen, baina Ludwig Erhardek hasi zuen, aurrelan teoriko bat zegoena, eta eragin handiagoa izan zuen Errepublika  gaztearen politika ekonomiko eta sozialean. Esamoldea Alfred Müller-Armack-engan oinarritzen da. Eredu horretan, alemaniar liberalismoaren elementuak (batez ere, ordoliberalismoa, liberalismo soziologikoa) eta kristau ikuspegi soziala konbinatu zituen. Autore batzuek «hirugarren bidea» deitu zioten kapitalismoaren eta sozialismoaren artean, beste autore batzuek «hirugarren bidea» deritzonetik aldendu ziren esplizituki.

Merkatu-ekonomia soziala esamoldea Alemaniako Errepublika Federalaren eta Austriaren programazio ekonomikoaren adierazpen bihurtu da, eta ulermen anitzekoa eta iraunkorra dela frogatu da . Esamoldea gobernu-politikaren ideia bihurtu zen 1949-1966 eta 1982-1998 bitartean, nahiz eta Erhard-eko funtsezko elementuen orden ekonomiko eta politikoaren definizioanbabes osorik ez izan . Merkatuko gizarte-ekonomia Alemaniako Errepublika Federalaren eta Alemaniako Errepublika Demokratikoaren arteko moneta-, ekonomia- eta gizarte-politikarako programazio ekonomiko izendatu zuten 1990eko aldebiko kontratuan. 

## Terminoa 
### Terminoaren jatorria 
thumb|Alfred Müller-Armack (erdikoa) 1961
Alfred Müller-Armack izan zen lehena hitz-konbinazio hori erabiltzen, 1947an argitaratutako "*Liderazgo de Economía y Economía de Mercado*" . Müller-Armack-ek bere liburuan, "hirugarren forma" baten eskema teorikoa aurkeztu zuen, merkatu-ekonomia liberalaz eta ekonomia planifikatuaz gain. Bigarren Mundu Gerrak suntsitutako Alemaniaren etorkizuneko orden ekonomikoaren ideia gisa aukeratu zuen adierazpen hori, eta merkatua irizpide sozialek gidatutako merkatu-ekonomiaren bizkarrezurra zen. Merkatuko askatasunaren printzipioa gizarte-konpentsazio horrekin konbinatzeko saiakerari "Irena formula" esaten zitzaion, "Eirene" greziar jainkosa aipatuz, Zeusen alaba zena bakeari lotuta zegoena . Funtzionalki, merkatuko-ekonomia sozialaren ustez, bake soziala hainbat ikuspegi sektorialen transzendentziaren bidez lortutako produktua da, eta ekitate instituzionala *a priori* bermatuta dago herritarrentzat. Ludwig Erhardentzat esamoldea erredundantzia bat zen, berarentzat “merkatua bera” soziala zelako eta ez zuelako sozial bihurtu beharrik. Dena den, Erhardek merkatu-ekonomiaren ordena baten etiketa horren efektu limurtzailea erabili zuen, Bigarren Mundu Gerraren osteko ingurune politiko eztabaidagarri batean.   1949tik aurrera, Bundestageko lehen hauteskundeetarako CDUren (alderdi demokristaua) hauteskunde-programari esker, publiko zabalago batek ezagutu zuen esamoldea; Düsseldorfeko axiomak deiturikoak, non Ludwig Erharden ekonomia politikoaren izendapen moduan aurkeztu zen  CDUko talde sozialdemokratek, sindikatuek eta langile taldeek adierazpen hori kritikatu zuten, hitzen konbinazio eufemistikotzat eta propaganda kupikotzat joz. Enpresa -taldeak eta ekonomia liberalaren aldekoak beldur ziren gizarte ezaugarriarekin, Alemaniako aurrerapen ekonomikoaren edo nazioarteko lehiakortasunaren aurkako itxaropenak sortuko ote ziren beldur . Adierazpenaren askotariko kritikak ezin izan zuen bere arrakasta gelditu,  harekin hauteskunde-kanpainak egin eta irabazi ziren, batez ere, 1950eko hamarkadan.

### Esanahien espektroa 
Merkatuko gizarte-ekonomia terminoa etengabe erabiltzeak ez du esan nahi denak ados daudenik esan nahi duen horretan. Esanahien espektroa ordena itxiko politikaren kontzeptutik bere esanahirik gabeko formula huts gisa kontzepzio batera doa.. Horrela, ordoliberaletan inspiratutako zientzia ekonomikoen zati asko konbentzituta daude merkatuko ekonomia sozialak esanahi esplizitua zuela, baina gaur egun formula huts bihurtu dela eta, hori zabaltzen dute "oinarrizko printzipioen sustraiak gogoratuz" . 

Errepublika Federalaren 50. hamarkadan, ekonomiaren berrantolaketarako ikusmoldea, kogestio ekonomikoaren elementu nagusiarekin, eta merkatuko gizarte-ekonomiaren ikuspegi ordodi-liberala kontrako jarreretan zeuden.

### 1967-1982: Gidatze globala 
Ordoliberalismoaren fasearen ondoren, interbentzionismo-fasea hasi zen, gidatze global keynesiarraren zentzuan, merkatuko ekonomia soziala ongizate-estatu bihurtzearen zentzuan.

1967tik 1980. hamarkadaren hasiera arte, sozialismo liberalaren ikuspegiak ziren nagusi.

### 1983-1989: Ordenaren eta eskaintzaren orientazioaren politika 
Hurrengo faseak hauek dira: ordena politikaren berraurkikuntza (1980tik 1990era) eta bateratze-fasea (1990etik)  

### 1990etik: bateratze-fasea 
“Merkatuko ekonomia sozial” esapidea 1990eko maiatzaren 18ko *Moneta-, ekonomia- eta gizarte-batasunari buruzko Kontratua*n (estatu-kontratua) agertzen da, bi alderdi kontratatzaileen ekonomia-ordena komun gisa. Jabetza pribatuak zehazten du bereziki: eraginkortasuna, prezio askeak sortzea eta lanaren, kapitalaren, zerbitzuen eta ondasunen zirkulazio askea (1. artikulua, 3. paragrafoa). 

## Merkatuko ekonomia soziala Europar Batasunaren helburutzat 
thumb|Europar Batasunaren bandera
Europar Batasunarentzat (EB), merkatuko ekonomia soziala ere politika ekonomikoaren helburua da. Europar Batasunaren Tratatuaren 3. artikuluko 3. paragrafoan Europako barne-merkatuaren testuinguruan aipatzen denez, EBk “Europaren garapen iraunkorraren alde lan egingo du, hazkunde ekonomiko orekatuan eta prezioen egonkortasunean oinarrituta, enplegu betea eta gizarte-aurrerapena lortzera bideratutako lehia handiko merkatu-ekonomia sozialean, ingurumenaren kalitatearen babes- eta hobekuntza-maila handian”. Formulazio hori, lehenik eta behin, 2004an erabili zen EB Eratzeko Tratatuaren I-3 artikuluko 3. paragrafoan, eta honek huts egin ondoren, 2009an indarrean sartu zen Lisboako Tratatuan berrerabiliz. Honetaz gain, EBko sistema ekonomikoan behin eta berriz “merkatu-ekonomia irekiaren eta lehiaren askatasunaren printzipioa errespetatzen duena” bezala aipatzen da; adibidez, EBren Funtzionamenduari buruzko Tratatuaren 119. artikuluan, politika ekonomiko eta monetarioa printzipio horri lotuta dago. Esapide hau jada 1992ko Maastrichteko Itunean sartu zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak