open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adarraga pilotalekua

**Adarraga** Logroñoko (Errioxa) pilotalekua da. 1964ko irailaren 24ean ireki zuten San Mateo festetan.

Luis Bombín Fernández eta Rodolfo Bozas-Urrutiaren arabera, Adarraga pilotalekuak 1.900 pertsonentzako edukiera dauka, 1.700 eserita eta beste 200 zutik. Bestalde, Asegarcerentzat, 1.518 lagunentzako edukiera du.

Pilotalekuak Logroñon bizi izandako Javier Adarraga pilotari gipuzkoarraren izena darama, besteak beste Errioxako Pilota Federazioa sortu eta hainbat urtez presiditu zuena. Neurriei dagokienez, 35,68 m luze eta 11 m zabal ditu eta esku-pilota jokatzeko egina dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Asegarceko fitxa.
*  Frontoiari buruzko fitxa Euskomedia.org webgunean.
Medamud

thumb|220px|Ptolomeotar tenpluaren hondakinak.
eskuinera|thumb|220px|Planoa: Medamudeko tenplua.
thumb|220px|Tiberioren izena duen erliebea.

**Medamud** (arabieraz المدامود‎ *al-Madāmūd*) gaur egungo Luxorretik zortzi kilometro ipar-ekialdera zegoen antzinako hiri egiptoarra da.

Tokia, Fernand Bisson de la Roquek industu zuen 1925etik eta eraikuntza mordoa argitara eman zuen, horien artean, zezen burudun antzinako gerraren jainkoa zen Monturi eskeinitako adobezko tenplu bat, Sesostris III.aren garaian datatua dagoena. Tenplu honek, barnean gurtza kaperak zituzten pilono eta barruti ireki batez osatutako antzinako santutegi bat ordezkatu zuen. Uste denez, antzinako santutegi hau, Egiptoko Antzinako Inperioaren garaikoa da.

XII. dinastiako eraikina, Egiptoko Inperio Ertainetik mantentzen diren eraikuntza erlijiosoetako adibide bitxietako bat da, Abidoseko Sesostris III.aren tenplua, Medinet Madiko tenplua eta El Fayumeko Qasr el-Saghakoekin batera, Medamuden garai berekoak edo handik gutxirakoak direnak, eta, jakina, baita Mentuhotep II.aren hil tenplua ere, XI. dinastiakoa, Deir el-Baharin.

Tenplua, apaintzen jarraituko da XIII. dinastiaren garaian, Egiptoko bigarren tarteko aroan eta, bereziki, Sebekhotep III.aren erregealdian, errege honek, bere aurrekoen zenbait baxuerliebe usurpatuko dituelarik, bere arbaso ospetsua zen Sesostris III.arena kasu, Karnakeko aire libreko museoan ikus daitezkeenak, non erregea, Montu jainkoak hartua irudikatuta dagoen, baita Louvren ere, tenpluko kaperetako baten ateko atezangoak eta ateburua kontserbatzen dituena, non Sebekhotepek bere izena berridatziko duen, tenplua, beranduago, XVIII. dinastiako faraoiek aldatuko dute, Tutmosis III.a barne, harrizko santutegia berreraiki eta bere irudiaren estatuekin apaindu zuena.

Bere gaur egungo egoeran, tenplua, ptolomeotar dinastiakoa da, eta erromatar enperadoreen agintaldietan zabaltzen eta apaintzen jarraitu zen. Enperadore askoren kartutxoak ikus daitezke, bereziki, Tiberiorenak. Bazegoen kai bat, nora Karnaketik Monturen tenplura lotutako kanal batetatik heltzen zena, esfingezko dromos bat aurretik zuela, gaur egun hondakinetan dagoena. Oraindik aurki daitezke duela milaka urteko erromesen testigutzak, margo eran, demotikoz idatziak, eskeintzak eta baita zizelkatutako "oin arrastoak".

Geroago, IV. eta V. mendeetan, hiru nabeko eliza kopto bat eraiki zen.

## Kanpo estekak 
* Medamudeko atea, Lyongo Arte Ederren Museoan erakusgai (2. irudia)
Sebekhotep III.a

[thumb|260px|Faraoiaren izena, [Medamuden aurkitua. Louvre.]]

**Sejemra Seuadytauy Sebekhotep** edo **Sebekhotep III.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen. Bere erregealdia, K.a. 1708tik K.a. 1705arte hedatu zen, Frankeren arabera.

Turineko Errege Kanonean, VI,24 erregistroan agertzen da, hiru urte eta bi hilabeteko erregealdiarekin, baina hiru zeinua ia ez dago ulertzerik eta, agian, lau urte izan daitezke.

Bere tronu izena, Sejemra Seuadytauy, *Ra boteretsua da, Bi Lurrak lorarazten dituena* bezala itzultzen da. Inskripzio batean, bere senideen zerrenda bat agertzen da, eta, honegatik, errege familiakoa ez zela dakigu, ziuraski militar bat zen.

## Bere garaiko testigutzak 
Bere erregealdiaren garaiko monumentu hondakinak eta objektu asko aurkitu dira. Adibidez:

* Kapera tenplu nagusian, El Kaben (Eder)
* Aldarea Sehel uhartean (Habachi)
* Jnumen tenpluko harri blokeak, Elefantinan (Eder)
* Harri blokeak Medamuden, (Eder)
* Harri hondakinak El Lishten
* Hogeitamar errege eskarabeo
* Zigilu zilindrikoak Sehel uhartean
* Esfinge bat, Kairoko Egiptoar Museoan dagoena.

## Kanpo loturak
Sehel uhartea

thumb|240px|Sehelen aurkitutako inskripzioak
**Sehel**, Nilo ibaiko uharte bat da, Egipton dagoena, Asuanetik hegoaldera, hiri honetatik gertu, Elefantina uhartearen antzekoa, non ibaiaren *lehen urjauzia* zegoen, benetan, antzinako urlaster batzuk, arrokak, forma borobilduekin modelatu zituena.

Antzinatetik erabilia izan zen, granito harrobi bezala.

## Inskripzioak 
Harkaitzetan, zenbait garaitako inskripzioak daude, Egiptoko Inperio Berrikoak eta ptolomeotar dinastiaren garaikoak, bi harkaitz handitan banatuta, ekialdean Bibi Togug eta mendebaldean Hussein Togug.

Inskripziorik ezagunena *Gosearen hilarria* deritzona da, Djoser edo Zoser erregearen garaikoa. Aipaturiko estela honek, Niloren ur goraldi urrien garai baten ondoren, goseak herrialdea nola mehatxatzen zuen kontatzen du, eta eskualdeko hiru jainko nagusiak ziren Jnum, Satet eta Anuketi otoitz egin zieten, hauen gurtza gainbehera joan zelarik, eta honen, ibaiaren goraldia, hurrengo urtean jada normala izan zela. Uharteko biztanleek, Anuket jainkosa gurtzen zuten.

## Kanpo estekak
Carnegie Mellon Unibertsitatea

**Carnegie Mellon Unibertsitatea** () Pennsylvaniako Pittsburgh hirian dago, eta informatika eta robotika arloetan Estatu Batuetako ikerketa gunerik garrantzitsuenetakoa da.

Gaur egun unibertsitateak hainbat campus ditu Kalifornian, eta beste bat Qatarren.

## Kanpo estekak 
*  Carnegie Mellon Unibertsitatea
Anuket

**Anuket** (Anukis grezieraz), uraren jainkosa da, Niloren jainkosa, bereziki Aswango ur-jauziena, bereziki gurtua zen eskualdea, baita haragikeriaren jainkosa ere, egiptoar mitologian.

* Izen egiptoarra: **Anuket**. Izen greziarra: **Anukis**.

## Ikonografia 
Papirozko zetro bat eta ankha zeramatzan lumazko koroa zilindriko bat zeraman emakumea. Bere animalia sakratua, gazela izan zen.

## Mitologia 
Nubiar jatorrikoa, "Nubiako gobernaria" zen eta "Estua" ezizena zuen arren, Niloren zintzurren antzera, haragikeriaren jainkosa izan zen, zelaiak emankortzen zituena uholde garaian. Garairen batzuetan, "Erregearen Ama" deitua izan zen, ama itxurarekin, erregeari titia ematen erakusten baitzen.

Anuketek, bere guraso Khnum eta Satisekin (batzuetan Satisen ahizpa bezala), Elefantinako hirukoa osatzen zuen Egiptoko Inperio Ertainaren garaitik, lehenago, Ra eguzki jainkoaren alaba bezala gurtzen zen arren.

## Epitetoak 
"Nubiako Gobernaria", *Nebt Satet* "Seheleko Anderea" Elefantinan eta "Estua" deitua izan zen.

## Sinkretismoa 
Isisekin identifikatzen zen Denderan eta Filae uhartean. Beranduagoko garaietan, Neftisekin identifikatua izan zen.

## Gurtza 
Elefantina, File, Komir, Deir el-Medinan eta ia Nubia osoan gurtua izan zen. Gurtza gune garrantzitsu bat, Sehel uhartean zegoen bere tenplua da. Bere jaia, Thot hilabeteko zazpigarren egunean ospatzen zen, Niloren goraldian: jendeak, ibaira, urrea, bitxiak eta objektu preziatuak botatzen zituen, bizi sorrarazle zen uragatik esker on bezala. Egun horietan, arrain zehatz batzuk jateko debekua eraginik gabe uzten zen, errituaren zati bezala jaten ziren arrainak.

## Kanpo estekak
Konfederazio

**Konfederazio**a lege batzuk partekatzen dituzten estatu burujabeen batasuna da; estatu guztiei laguntza ematen dien gobernu zentrala osatzen dute. Interes berdin batzuengatik elkarturik, atzerriko ordezkapenak, atzerriko merkataritza eta diru bera erabiltzen dute. Termino politikoetan, konfederazioa atzerriko ordezkapen bakarra duten estatu subiranoen batasunari deritzo.

*Konfederazioa* eta *federazioaren* desberdintasun nabarienak honakoak dira: lehenak autonomia maila altua eta botere zentral mugatua du; aldiz, federazioetan, konpetentzia batzuei uko egiten zaie eta botere zentrala handiagoa da. Bestalde, konfederazioeatan estatu bakoitzak sezesio eskubidea dauka.

## Konfederazio historikoak 
* Aragoiko Koroa (1137-1716)
* Suitza (1291-1848)
* Irlandar konfederazioa (1641-1649)
* Ingalaterra Berriko konfederazioa (1641-1649)
* Ameriketako Estatu Batuak (1781-1789)
* Rhingo Konfederazioa (1806-1813)
* Germaniar Konfederazioa (1815-1866)
* Ameriketako Estatu Konfederatuak (1861-1865)
* Espainiako Estatu Karlistak (1872-1876) Hirugarren Gerra Karlistan Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa foru lurraldeek gobernu eta diru berak partekatu zituzten.
* Danimarka-Norvegia (1536-1814)
* Suedia-Norvegia (1814-1905)
* Errusia-Bielorrusia (1995)
* Serbia eta Montenegro (2003-2006)

## Kanpo estekak
Masaharta

**Masaharta** Amonen Apaiz Gorena izan zen Tebasen, K.a. 1054tik K.a. 1046 arte, XXI. dinastiaren garaian.

Pinediem I.a eta Isetemjeb II.aren lehen semea zen. Kargua, K.a. 1054an heredatu zuen, bere aita faraoi izendatua izan zenean.

Ez da Manetonen epitomeetan aipatua agertzen.

Bere agintaldian, Deir el-Baharira Egiptoko Inperio Berriko faraoien momiak eramaten jarraitu zuen, ordurarte Erregeen Haranean lurperatuta zeudenak, lapurreta eta profanazioak eragozteko.

Masaharta, bere aita baino lehenago hil zen. Bere momia, DB320 ezkutalekuan aurkitu zen, Deir el-Baharin.

Amonen Apaiz Goren bezala, bere oinordekoa, bere anaia Diedkhonsuefankh izan zen.

## Titulatura
Epitome

**Epitomea** (grezieraz ἐπιτομή *epitome*, "*gainetik moztu*") lan luze baten laburpena da, funtsezkoena deskribatzen duena. Epitomeen garrantzia gaur egungo historiografiarentzako, kasu askotan, galdutako lanen edukiaren zirriborro bat ezagutzea ahalbidetzean dago.

Erregistratuko lehen epitomea, K.a. IV. mendean egin zuen Teoponpo Kiosekoa historialariak, eta Herodotoren Historiak laburtzen zituen. Beste epitome ospetsu batzuen artean, Ponpeio Trogoren *Istorio Filipiko*ena dago, Juniano Justino historialari erromatarrarena, *Miriobilion* edo *Liburutegia* deitua, Foziorena, epitome bilduma.

Antzinako Egiptoren historiaren ezagutzarako, garrantzi handikoak izan ziren Manetonen *Aigyptiaka* izeneko galdutako laneko epitomeak, baina partzialki kopiatua Flavio Josefo, Julio Sexto Afrikano, Eusebio Zesareakoa eta Sinzelo fraidearen testuetan, faraoien historia dinastietan banatzearen jatorria. Mendeetan zehar, epitome hauek, Herodoto eta beste egile greziar batzuen istorioekin batera, egiptoar munduko informazio iturri bakarrak izan ziren. Jean-François Champollioni esker, hieroglifo idazkera berriz irakurri, eta papiro eta baxuerliebeetako jatorrizko testuetan, bere kultura distiratsuaren benetako historia deskubritu ahal izan zen.

## Kanpo estekak
Teoponpo

**Teoponpo**, grezieraz Θεόπομπος, *Theópompos*, (Kios, K.a. 380 &ndash; K.a. 323) historialari greziar bat izan zen, beharbada, K.a. IV. mendeko garrantzitsuena. Bere lanik garrantzitsuena *Filipicas* deritzona da, 58 liburuk osatutakoa, Alexandro Handiaren aita zen Filipo II.a Mazedoniakoaren historian oinarritua. Bere lanean, estilo moralista da nagusi, Filiporen bizitza pertsonalaren aurkako kritikengatik bereizten dena, agintariaren ekintza politikoen alde zegoen bitartean. Herodoto, Isokrates eta Antistenesen eragina izan zuen.

Bere lan guztia galdu da, baina beste egile batzuk berari buruz egiten dituzten aipamen luzeengatik ezagutzen da. Lehen aipaturiko *Filipicas* lanaz gain, *Helenicas* deritzon beste bat ere idatzi zuen, Tuzididesen lanaren jarraipena. *Helenicas*, dirudienez, garrantzi gutxiagokoak dira, ez baita asko aipatzen, egilearen hasiera garaikoa. Lan honi buruz, Arnaldo Momigliano historiografian adituak "Teoponpok, beraz, Tuzididesen lana jarraitzeko ahaleginean heldu egin behar izan zuen". Momiglianok, Teoponpogan, Tuzididesen ereduaren gainditzea nabarmentzen du. Filiporen sarrerak, baliorik gabe uzten du Esparta-Atenas eskema, eredu historikoak, errealitate politiko berrira egokitu behar izan zirelarik.
Specialized

**Specialized Bicycle Components** bizikleta eta hauentzako erabilgarriak diren tresnen fabrikatzaile amerikarra da.Fabrika Morgan Hillen dago,Kalifornian.

## Historia 
Specialized, 1974. urtean sortu zuen Mike Sinyardek eta, hasiera batean, bere produkzioa errepideko bizikletara bideratu zuen bere modelurik hoberena (Allez), eta zikloturismoetan, berriz, Sequoia. Beranduago, 1981. urtean, konpainiak lehenengo mendi bizikleta sortu zuen, Stumpjumper izenekoa.
## Produktuak 
Gaur egun, bizikletak egiteaz gainera Specializedek hainbat osagai ditu txirrindularientzako: Maillotak, kaskuak, antiajuak... Eta bizikletetan bere modelo oso ezagun bat, Hardrocketik Hotrock umeentzako bizikletetara bitartean aukera ugari du. Bere modelurik onena S-Works seriekoak dira, bai errepide eta baita mendi bizikletan ibiltzeko ere.

### S-Works 
thumb|250px|Specialized S-Works Enduro

*S-Works* Specialized enpresaren barnean dagoen bereizketa bat da, 1992. urtean sortua. Beraien helburua kalitate handiko bizikletak egitea zen. Izena Skunk Worksetik dator. Hau, ezaguna da hegazkin militar sekretuak egiteagatik.

Horregatik, S-Works irudia kalitate handiko produktuek bakarrik daramate. Adibidez, "Tarmac Pro" eta S-Works subdibisioak egindako "TarmacPro" kuadruen artean azkenengo honek karbono zuntzak erabiltzen duena da.

## Specialized zirkuitu profesionaletan 
Azkenengo urteetan txirrindulari askok Spezialiced markako bizikletak erabiltzen dituzte.*Team Gerolsteiner* eta *Quick Step-Innergeticek* *Tarmac* modeloa erabiltzen dute, ingeleses errepide esan nahi duena. *Gerolsteiner* taldeak, Shimano konponenteak erabiltzen ditu eta Quick Step-Innergeticek, bitartean, Campagnolo etxean du konfiantza.

## Kanpo estekak 
* Specialized etxearen web ofiziala
Tabularium

thumb|220px|*Tabularium*, gainean *Palazzo dei Senatori* eraikia duela.
thumb|220px|*Tabularium* (gorriz), Antzinako Erromako planoan.
***Tabularium*** K.a. 86an Kinto Lutazio Katulo kontsulak eraikitzea agindu zuen eraikin bat zen, artxibategi bezala erabiltzeko.

## Historia 
Lurraren mailan, 3 metro eta erdiko lodiera duten harresi handiekin eraiki zen, Kapitolinoko gorengo mailaraino igotzen doazen heinean kaltetzen doazenak. Agiri ofizialak gordetzeko korridore estudun harresi bikoitz antzeko bat zen. Erromatar Foroan dago, eta bere hondakinek, hondoko oihal bat eratzen dute toki honetan, fatxada solido eta monumental bat, harresiaren barnean sartutako zutabe dorikoekin apaindua.

## Senatorio jauregia 
Tabularium eraikinaren gainean Senatorio jauregia eraiki zen, gaur egun Erromako udaletxearen egoitza dena.

## Ikus, gainera 
* Erromako Foroa

## Kanpo estekak
Amaia Uribe

**Amaia Uribe Astorkia** (Forua, Bizkaia, 1985eko ekainaren 5a) bizkaitar bertsolaria eta euskal kazetaria da. EITBren New Yorkeko berriemailea izan zen bost urtez.

## Bizitza 
Amaia Uribe Astorkia Bizkaiko Forua udalerrian jaio zen 1985eko ekaibaren 5ean. Ikus-entzunezko ikasketak egin eta telebista munduan sartu zen. Kazetari erreferente ditu Olatz Simon, Mikel Reparaz, Almudena Ariza…

### Ibilbidea 
Euskal Telebistako albistegietan kazetari hasi zen eta 2008an. Asteburuetako lana zenez, ezinezkoa egin zitzaion bertsolaritzaz uztartzea. *Hitzetik Hortzera* bertsolaritza saio aurkeztu zuen ETB 1 katean. Radio Euskadiko "Boulevard" saioan ere aritu zen lanean. 2018an txikitatik zuen ametsa bete ahal zian zuen, New Yorkeko berriemailea izatea. 2018tik 2022ra  jardun ostean Bilboko erredakziora itzuli zen.

*Ttap* aldizkarian ere aritzen da kolaboratzaile lanetan, kazetaritza zabalago lantzeko aukera ematen dio, elkarrizketa luzeen bitartez.

Berriemeile lana dela eta, zera esan zuen: «Korrespontsala zarenean, une oro ari zara lanean, baina joan aurretik ere badakizu hori: ez dago txandarik, ez dago ordutegirik… Baina hori zen niri gustatzen zaidana, eta ez zitzaidan zail egiten».

#### New Yorken berriemaile izatearen aldea 
Bera bakarrik zegoen, eta Estatu Batuetako hedabideak ohituta daude jende asko mugitzera lan bera egiteko. Baliabide asko dituzte. Horretaz gainera, zuzenekoak edonon eginteko aukera zegoen. Deigarria zen Uriberentzat Euskal Herrian baimen ugari behar izaten direla leku jakin batzuetara sartzeko, eta han oso erraza dela edonora sartzea eta grabatzea, kazetarien lana asko errespetatzen dute eta. 

### Bertsolari txapelketak
* Bizkaiko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Bigarren (1): 2000 (txikien mailan)
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
** Finalaurrekoak (1): 2008
** Final-laurdenak (2): 2004 eta 2006

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideo-elkarrizketa: *Biba zuek* saioan  
* Amaia Uribe Bertsolaritzaren datu-basean
Brown Bears

|-
| **Maila**
| bgcolor=#EEEEEE| NCAAko I. Maila
|-
| **Azpimaila, amerikar futbolean**
| bgcolor=#EEEEEE| Football Championship Subdivision (FCS)
|-
| **Konferentzia**
| bgcolor=#EEEEEE| Ivy League eta ECAC Hockey
|-
| **Ezizena**
| bgcolor=#EEEEEE| *Bears*
|-
| **Maskota**
| bgcolor=#EEEEEE| *Bruno*
|-
| **Amerikar futboleko estadioa**
| bgcolor=#EEEEEE| Brown Stadium (20.000 ikusle)
|-
| **Saskibaloi pabiloia**
| bgcolor=#EEEEEE| Pizzitola Sports Center (2.800 ikusle)
|-
| **Izotz jauregia**
| bgcolor=#EEEEEE| Meehan Auditorium (3.100 ikusle)
|-
| colspan="2" bgcolor="white" align="center" | 300px
|}
[thumb|250px|Pizzitola Sports Center, [saskibaloi pabiloia]]
[thumb|250px|Meehan Auditorium, [izotz hockeyaren egoitza]]

**Brown Bears** (euskaraz *Brown Hartzak* edo *Hartz Arreak*) Brown Unibertsitateko kirol taldea da, Rhode Islandeko Providence hirian dagoen unibertsitatea. *Bears* taldeek NCAAk antolatutako lehiaketa unibertsitarioetan parte hartzen dute, eta Ivy League delakoaren partaide da kirol guztietan, gizonezko eta emakumezkoen izotz hockeyan izan ezik, non ECAC Hockeyren zati den. 37 kiroletan parte hartzen du.

## Kirol programa 
*Bears* taldeak, honako kirol hauetan parte hartzen du:

* **Gizonezkoak**
** Amerikar futbola
** Saskibaloia
** Beisbola
** Esgrima
** Golfa
** Atletismoa
** Tenisa
** Arraunketa
** Futbola
** Igeriketa eta Jauziak
** Borroka librea
** Squasha
** Lacrossea
** Izotz hockeya
** Ping-ponga
** Eskia
** Waterpoloa
** Ultimatea

* **Emakumezkoak**
** Saskibaloia
** Lacrossea
** Golfa
** Arraunketa
** Futbola
** Igeriketa eta Jauziak
** Tenisa
** Atletismoa
** Boleibola
** Belar hockeya
** Softballa
** Hipika
** Gimnasia
** Squasha
** Izotz hockeya
** Eskia
** Waterpoloa

## Ultimate 
Browneko kirol sekziorik nabarmenetako bat, ultimate delakoa da, frisbee batekin jokatzen den kirol bat, futbol edo errugbiaren antzekoa, kirol honetan, 2005ean txapeldun nazionalak izan direlarik.

## Saskibaloia 
Brown unibertsitateko 2 jokalari baino ez dira iritsi NBAn jokatzera, bien artean, 26 partidu baino jokatu ez zituzten arren, horietako azkena, 1957an.

## Kanpo estekak 
* Bears taldearen webgune ofiziala
Pelion

**Pelion** edo **Pilio** (grezieraz Πήλιο, *Pílio*; antzinako grezieraz: Πήλιον, *Pēlion*) Tesalian dagoen mendigune baten izena da, Egeo itsasoa eta Volosko golkoaren artean altxatzen dena, penintsula bat eratuz.

## Gaur egun 
Magnesia prefekturaren zati da, Grezia erdialdean.

## Greziar mitologia 
Greziar mitologiaren zati da, zentauroen bizitoki bezala, bereziki Kironena, nor bere tontorrean bizi zen eta bertan beste heroi batzuen artean, Jason hezi zuen.

Bere basoetatik hartu zen Argo itsasontzia eraikiteko zura, honekin, argonautek Kolkidarantz nabigatu zutelarik, urrezko ahari-larruaren bila.

## Kanpo estekak 
* Pelion Mouresi: official municipal website
Agios Nikolaos (Kreta)

**Agios Nikolaos** (, *"San Nikolas"*) Greziako Kreta uharteko kostaldeko hiria da.

Kreta uharteko hiriburua den Heraklionen ekialdean kokaturik dago eta 20.000 biztanle inguru du eta Lasiti prefekturaren hiriburua da. Turismo handiko hiria da eta berezitasun handienetariko bat hiri erdian ur gaziko laku bat duela da.

## Klima 
Klima mediterraneoa du baina uhartearen iparraldean egoetan hegoaldean baino hezeagoa da eguzki izpien intzidentzia txikiagoa duelako

## Pertsonaia ezagunak 
* Nikos Kunduros, zinema zuzendaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Agios Nikolaos udaletxeko webgunea
*  Agios Nikolaos marinaren webgunea
Kiron

[thumb|*Akilesen heziketa*, [Eugène Delacroixrena (Borboi Jauregiko freskoa, Paris.]]
**Kiron** edo **Keiron** (grezieraz Χείρων *Kheírôn*)*.*

## Mitologia klasikoan 
Greziar mitologian heroi, jainko eta izakien historia handiak daude. Denak liluragarriak. Batzuek mitologikoa gainditzen dute eta beste diziplina eta arte batzuen bidez mugitzen dira. Garrantzi hori ondoen pertsonifikatzen duen pertsonaietako bat, zalantzarik gabe, Kiron da. Bere izena halo indartsu eta enigmatiko batean bilduta dago.

Kiron medikuntzarekin eta ezaugarri positibo eta onberekin lotzen da, zentauro gehienak ez bezala, haien izaera basatia baitzen.

Erdi Aroko bestiarioan esaten da goiko aldea gizon batena bezalakoa dutela zentauroek eta bularretik beherantz zaldi baten forma. Izaki hibridoa denez, bi izaera ezberdin ditu: behekoa, piztiari lotua, eta goikoa, gizakiarekin identifikatzen dena.

Mitologia klasikoan, Kiron Filira ninfaren semea zen, eta titana, Kronos. Zentauro arruntek ez bezala, berak eta Folok genealogia desberdina dute. Ontasuna eta jakinduria bezalako bertuteak zituen. Kiron kobazulo batean bizi zen, Pelion mendian, Tesalian. Antzinako hainbat heroiren tutorea izan zen

## Geroagoko erreferentziak 
Kiron, egungo fantasiazko beste istorio batzuetan ere agertzen da, Michael Enderen Istorio Amaitezinean edo Javier Negreteren Olinpoko Jaunak eleberrietan kasu, Goetheren Faustoz gain.

## Kanpo estekak
Euskal Herriko Giza Eskubideen Behatokia

**Euskal Herriko Giza Eskubideen Behatokia** eskubide zibil eta politikoen babeserako eta bere urraketen salaketarako gobernuz kanpoko erakunde bat da. Euskal Herri mailan giza eskubideen esparruan lan egiten duten beste erakunde batzuk bultzatua sortu zen ekimena da, hala nola TAT (Torturaren Aurkako Taldea), *Etxerat* (euskal espetxeratuen senitartekoen erakundea), *Eskubideak* (euskal abokatuen erakundea) eta *Gurasoak* (errepresio poliziala jasan duten gazteen gurasoen elkartea), nazioarte mailan haien lana bideratzeko helburuarekin. Bi norabideko lana, beraz, Euskal Herrian sortzen diren salaketak nazioartera bideratu eta nazioarte mailan jasotako gomendioak eta salaketak Euskal Herrian hedatzen lagundu.

Behatokiaren helburua Nazioarteko Erakunde, Gobernuz Kanpoko Erakunde eta giza eskubideen arloan aritzen diren talde aditu eta espezializatuekin interlokuzio zentro bat eratzea izango da, eskubide zibil eta politikoen bortxaketa ezagutzera emateko modu orokor eta berezituan. Bestalde, Behatokiak nazioarteko instantzia eta auzitegien aurrean egingo du lan, oinarrizko eskubideen urraketa baten zantzuari erantzunez, eta Espainiako eta Frantziako instantziek horiek bermatu ez dituztenean.

Hau guztiarekin batera, oinarrizko eskubideen urraketa ematean horren inguruko informazioa kaleratzea eta ezagutaraztea izango da Behatokiaren lana; horrela, giza eskubideen babes, sustapen eta bermatzearen alde erabilgarria da bere helburu gorena.

## Kanpo estekak
Joaquín Caparrós

**Joaquín Jesús Caparrós Camino** (Utrera, 1955eko urriaren 13a) Espainiako futbolari ohi eta entrenatzailea da.

## Entrenatzailea
Jose Maria Amorrortu

**Jose Maria Amorrortu Prieto** (Deustu, 1953ko uztailaren 22a) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da.

## Entrenatzailea 
* Bilbao Athletic (1994 - 1995)
* Athletic Club (1994-1996)
* SD Eibar (2003 - 2004)
* Real Sociedad (2004 - 2005)
* Atlético de Madrid (harrobiaren zuzendaria) (2006)
Neronen termak

**Neronen termak** (*Thermae Alexandrinae*) Antzinako Erromako terma batzuk izan ziren. Neron enperadorearen erregealdian eraiki ziren 60ko hamarkadan, eskala handiagoan, Severotar leinuko azken enperadorea izan zen Alexandro Severoren garaian berreraikia izan zelarik, honen ondorioz, *Thermae Alexandrinae* bezala izendatuz. Neronen Termek, beste terma batzuetan errepikatuko diren egitura eta banaketa dute, Trajano enperadoreak eraikitakoetan kasu, Dioklezianok eraikitakoak, aipaturiko banaketa hori, ordurarte ikusi zen eskala handienean erabili zutenak izan zirelarik.

Aipaturiko terma hauek, 300x120 metroko azalera bat hartzen zuten, Agriparen Panteoitik 50 metro mendebaldera baino ez zeudelarik. Gaur egun, hondakin banaka batzuk baino ezin daitezke ikusi, baina jakina da zenbait jauregi eta elizek, Palazzo Madama eta San Luigi des Francescik kasu, terma hauetako erromatar harresiak erabili zituztela, eraikitzerako orduan. Mendeen igaroan ateratako zenbait zutabe, Agriparen Panteoia bezalako monumentuetan erabili izan dira. Azken urteetan, Via dei Staderatin, granitozko piloi handi bat instalatu da, ziuraski, termetako bainu berotik zetorrena.

## Beste terma ospetsu batzuk 
* Karakalaren termak
* Dioklezianoren termak
* Agriparen termak
* Trajanoren termak
* Titoren termak

## Kanpo estekak 
* Neronen Termen Planoa
Kos

**Kos** (; ; ; ) Greziako uhartea da, Egeo itsasoan. Joniako uharteetako bat da eta 290,3&nbsp;km² eta 33.388 biztanle ditu.

Mahastiak eta barazkiak. Eskulapioren tenplua (Asklepeion) eta Erdi Aroko monumentuak. Han sortu ziren Hipokrates eta Ptolomeo.

## Historia 
Hexapolis hiri multzokoa izan zen doriarrek hartu ondoren. Atenasko itsas konfederazioaren barnean egon zen eta K.a. II. mendetik aurrera erromatarren aliatu gisa jokatu zuen. Entzute handia izan zuten Greziako antzinatean Kos uharteko ardoek, eta ehun gardenek. Sendagile eskola ospetsu bat izan zen bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinediem II.a

**Pinediem II.a**, Amonen Apaiz Goren izan zen Tebasen K.a. 990etik K.a. 969 arte, Egiptoko XXI. dinastiaren garaian.

Manetonek ez du aipatzen.

Menjeperra eta Isetemjeb III.aren semea da, Amonen Apaiz Goren karguaren oinordekoa bere anaia nagusiaren ondoren. Bere arreba Isetemjeb IV.a (edo Isiemjeb IV.a)rekin ezkondua, eta ondoren, bere iloba Nesjonsekin. Hiru seme ditu: Psusenes II.a, XXI. dinastiako azken faraoia izango dena, Nesitanebashru eta Psusenes III.a, Amonen Apaiz Goren bezala bere oinordekoa izango dena, apaiz goren honen erreferentziak oso zalantzazkoak diren arren.

Usermaatra-Amenemopet (Amenemope), Ajeperra-Osorkon (Osokor) eta Necherjeperra-Siamon (Siamon)en garaikidea izan zen.

Bere momia, Deir el-Bahariko DB320 ezkutalekuan aurkitu zen.

## Titulatura
Set I.a

**Seth Aaqen** edo **Set I.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen. Bere erregealdia, K.a. 1709, K.a. 1740 edo K.a. 1749an izan zen. Turineko Errege Kanonaren arabera, dinastia honetako hamargarren faraoia izan zen.

Gobernari hau, Turineko Errege Kanonaren zati batean baino ez da aipatzen ib...Seth "Sethen...bihotza" bezala, VI 23 erregistroan. Bere izena, Medamudeko inskripzio batzuetan eta Abidoseko estela batean ere agertzen da.

Intef IV.ari emandako estatua baten oinarrian izena inskribatuta duen erregea izan daiteke, Intefen tituluen ondoren.

Jürgen von Beckerathen arabera, Set I.ak, izen bezala, Aaqen zuen "Animalia ausarta (Seth)", Menfiseko apaisen zerrenda batean grabatua dagoen bezala.

Interes handikoa da Seth jainkoaren izena faraoi honen titulaturan agertzea, Hiksoen nagusitasunaren garaian garrantzi handia izango duen jainkoa, nortzukin, ziuraski, Set I.a bizi izan zen.

## Bibliografia 
* Franke, Detlef Altägyptische Verwandtschaftsbezeichnungen im mittleren Reich 1983  Ed. Borg
* Ryholt, Kim The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period 1997  Ed. Museum Tusculanum Press
* von Beckerath, Jürgen Untersuchungen zur politischen Geschichte der zweiten Zwischenzeit in Ägypten, pp.&nbsp;53–54 1964  Ed. J.J. Augustin
* Schneider, Thomas Lexikon der Pharaonen 2002 Ed. Albatros}}
Amula

thumb|468x468px|Ababor-Istribor-Branka-Popa_Amulak eta Hegalak itsasontzi batean
**Amula** itsasontzi baten zabalera da, bere zortzirenean brankatik ikusia. Istriborrekoa eta ababorrekoa existitzen dira. Branka eratzeko estutzen hasten den itsasontziaren alboetako zatia da.

Fitxategi:Motor Tanker Fredericksburg (T5).jpg|Itsasontzia ababorreko bere amulatik ikusita.
Fitxategi:Tanker Stolt Emerald.jpg|Itsasontzia istriborreko bere amulatik ikusita.

## Kanpo estekak
La diferencia

***La diferencia*** Albert Plak 2008an El Volcán Música argilatxearekin ekoiztutako diskoa da. 5 urte abesti berriak dituen diskarik egin gabe (aurrekoa, *Vida y milagros* zuzeneko bilduma bat zen) eta 13 urte gazteleraz diskarik atera gabe eginiko diska da. 11 abesti ditu, horietako 10 gazteleraz eta bakarra katalanez. Berarekin Diego Cortés, Tino Di Geraldo, Pascal Comelade eta Judit Farrés bezalako musikariek parte hartu dute.

## Abestiak 
# *La diferencia*
# *Hongos*
# *Buscando*
# *Ciego*
# *Soñando*
# *Corazón*
# *Transparente*
# *Malos pensamientos*
# *Fantasma*
# *La colilla*
# *Bona nit*

## Kanpo estekak
Albert Pla

**Albert Pla**, (1966ko irailaren 22a, Sabadell, Katalunia) gaztelaniaz eta katalanez kantatzen duen kataluniar egile abeslaria da. Haren abestien letrak askotan polemikoak dira eta beste batzuetan ume abestien ukituak dituzte. Horrez gain, Manolo Kabezabolo, Roberto Iniesta (Extremoduro), Fermin Muguruza (Kortatu, Negu Gorriak), Joseba Tapia, Quimi Portet (El Último de la Fila), Kase.O (Doble V) eta Quico Pi de la Serra bezalako musikariekin lan egin du askotan.

Aktore gisa, *Airbag* (Juanma Bajo Ulloa), *A los que aman* (Isabel Coixet) eta *Honor de Caballería* (Albert Serra) filmetan agertu da. Antzerkian, *Caracuero* obrako aktore nagusi izan zen, 150 aurkezpen baino gehiagorekin. Pedro Almodóvarren *Carne trémula* filmean haren abesti bat ere badago soinu-bandan.

## Diskografia 
* *Ho sento molt* (PDI 1989)
* ''Aquí s'acaba el que es donava* (PDI 1990)
* *Una MM... lligada amb un cordill* (2 CD - PDI 1991)
* *No sólo de rumba vive el hombre* (BMG Ariola 1992)
* *Supone Fonollosa* (BMG Ariola 1995)
* *Veintegenarios en Alburquerque* (BMG Ariola 1997)
* *Anem al llit* (BMG Ariola 2002)
* *Cançons d'amor i droga* (2 CD - BMG Ariola 2003)
* *Vida y milagros* (CD + DVD zuzenean - BMG Ariola 2006)
* *La diferencia'' (El Volcán Música 2008)

## Kanpo estekak 
* Albert Plàren webgunea
Iñaki Sáez

**José Ignacio Sáez Ruiz** (Bilbo, 1943ko apirilaren 23a -) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. 1975. urtean Athletic taldeko gazte taldeak prestatuz hasi zuen bere prestatzaile jarduna. Ondoren, Athletic, Las Palmas eta Albacete taldeak zuzendu zituen, eta 1997. urtean Espainiako selekzioarekin hasi zen entrenatzaile lanetan. Espainiako selekzioarekin lortutako emaitza aipagarrienen artean nagusiak hauek dira: 1997. urteko Europako txapelketan, brontzezko domina; 2000. urteko sub-21 mailako Europako txapelketan brontzeko domina; bi urrezko domina 1998. urteko sub-21 Europako txapelketan eta sub-20 mailako mundu txapelketan. 2000. urteko Sydneyko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen Espainiako selekzioarekin.

## Entrenatzailea 
* 1975/1980 Athletic Club Gazteak.
* 1980/1981 Athletic Club.
* 1982/1986 Bilbao Athletic.
* 1985/1986 Athletic Club.
* 1991/1992 Athletic Club.
* 1992-1995 Las Palmas
* 1995-1996 Albacete
* 1996-2002 Espainia 21-azpikoak
* 2002-2004 Espainia
* 2004-egun Espainia 21-azpikoak

## Erreferentziak 
[thumb|300x300px|Zutik: [Jose Angel Iribar|Iribar, Zorriketa, Orue, Etxeberria, Aranguren; Behean: Agirre, Sáez, Argoitia,  Hormaza, Uriarte, eta Lavín (Atotxa, 1965).|ezkerrera]]
Lau ibaietako iturria

**Lau ibaietako iturria** () izeneko eskultura, Erromako Navona Enparantzan dago, eta Gian Lorenzo Bernini eskulturagile eta margolariak pentsatu eta zizelkatu zuen 1651n, garai horretan, aita santua Inozentzio X.a zelarik, barroko garaian, artista bikainaren garairik oparoenean.

## Deskribapena 
Iturria, igerileku eliptiko batek eratzen duen oinarri batez osatuta dago, erdian, haitzurdinezko morrosko batekin koroatua, honen gainean, erromatar garaiko obelisko bat altxatzen delarik, Domizianoren obeliskoa.

Iturria osatzen duten estatuak, benetakoak baino handiagoak dira, eta Lurreko lau ibai nagusien alegoriak dira (Nilo, Ganges, Danubio eta Rio de la Plata), horietako bakoitza, garai hartan ezagutzen zen kontinente bakoitzeko. Iturrian, ibai hauetako bakoitza, haitzurdinezko erraldoi batek ordezkatzen zuen.

Uretatik irten eta harri artean aurkitzen diren zuhaitz eta landareak ere, benetan baino eskala handiagoan daude. Animaliak eta landareak, natura on eta erabilgarri batetik sortuak, espezie handi eta indartsuei dagozkie (lehoia, zaldia, krokodiloa, sugea, herensugea kasu). Ikusleak, iturriaren inguruan biraka, lehen, ezkutatuta edo masa harritsuak estalita zeuden forma berriak ikusten ditu. Lan honekin, Berninik, miresmena piztu nahi du begiratzen duen pertsonagan, mugitzen ari den unibertso txiki bat sortuz, errealitate naturaleko espazioaren imitazio bezala.

### Bernini eta Borromini 
thumb|ezkerrera|Berniniren eskulturak eskua altxatua du, ikusi nahi ez balu bezala Borrominiren lana.
Iturriaren alde batean, Sant'Agnese in Agone eliza dago, zeina Berniniren etsai artistiko eta profesional sutsuak egin zuen, Borrominik. Iturriko eskultura batek eskua altxatzen du elizara begira, ikusi nahiko ez balu bezala. Eean ohi da Berninik nahita egin zuela keinu hori estatuaren bidez, eliza itsusi hura ikusi nahi ez balu bezala. Leienda urbanoa da, ordea, lehenago amaitu baitziren plazako iturri eta eskulturak eliza baino[1].

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sortzetiko hiperplasia adrenal

[thumb|250px|Hiperplasia adrenala duen jaioberriaren *post-morten* azterketa. Guruin adrenal handituak [geziekin ageri dira (giltzurrunak hauen azpian)]]
**Sortzetiko hiperplasia adrenala** esteroidogenesi adrenalaren akatsa eragiten duen gaixotasun autosomiko eta errezesiboa da.

Gaixotasuna bi mota orokorretan sailkatzen da, alde batetik mota klasikoa, jaio aurretikoa eta larria dena eta bestetik mota ez-klasikoa, ez-larria eta jaio ondorengoa. Mota klasikoa, bi azpi-motatan sailkatuko da: birilizazio sinplea eta gatz-galera.

Gaixotasun honen intzidentzia, 1/15000koa da mota klasikorako eta 1/1000koa mota ez-klasikorako, eramaile kopurua 1/60koa da gutxi gorabehera.

## Fenotipoa 
Mota desberdinek ezaugarri fenotipiko desberdinak erakutsiko dituzke. Mota klasikoan, birilizazio sinpleari dagokionean, ezaugarri nabariena emakumeen jaio aurretiko organo genitalen birilizazioa izango da. Gizonezkoen kasuan, zakila luzatu eta barrabilak txikituko dira beste ezaugarri batzuen artean. Bestalde, bi sexuetan pubertaro goiztiarra, hazkuntza azkarra eta helduaroko garaiera txikia emango dira. Gatz-galera kasuan gernuan Na+ galduko da, krisi adrenal progresiboa sortuz, heriotzaren eragilea izan daitekeena.

Mota ez-klasikoan, ezaugarriak arinagoak izango dira eta jaio ondorengo edozein adinetan emango dira.

## Biokimika 
Entzimopatia bat da eta zehazki kortisolaren sintesiko entzima batean dago akatsa: gehienetan 21-hidroxilasa entzimaren defizientzia. Honen ondorioz, glukokortikoideak (kortisola batez ere) ez dira sortuko eta 17-OHP prekurtsorea metatuko da. Honek kortisol bihurtu beharrean, androgenoen bidea hartuko du eta hormona hauen kontzentrazioa igoko du birilizazioa sortuz. Honez gain, mineralkortikoideen gutxiegitasuna ere emango da, gatz-galera sortuz eta baita adrenalina gabezia ere, arazo metabolikoak eraginez.

## Genotipoa 
Gaixotasun honetan soilik gene bat dago inplikatuta: CYP21A2 genea (6p21.3). Gene honek sortzen duen entzimaren aktibitatearen arabera sortuko da gaixotasun mota bat edo bestea. Genearen mutazio arruntena, pseudogene inaktiboarekiko errekonbinazio prozesuen ondorioz gertatzen da, gene osoaren delezioa emanez.

## Diagnostikoa 
Diagnostikorako teknika ezberdinak egongo dira, hala nola, 17-OHPren neurketa. Bestalde, genetika molekularreko probak ere egin daitezke, bai aurreikusitako mutazioen analisia, delezio/duplikazioa analisiak (southern blot, SNPs, MLPA…), PCR kuantitatiboa (detekzio azkarra) edo sekuentziazioa alelo arraroak detektatzeko.

## Tratamendua 
Tratamendu erabiliena glukokortikoideen berrezarpen terapia izango da. Hala ere beste tratamendu batzuk ere erabili daitezke.

### Jaioaurreko tratamendua 
Amari dexametasona emanez egiten da. Hau haurdunaldiaren hasieran hasi behar da eta gero kariotipoaren bidez sexua ezagutzean, gizonezkoa bada tratamendua etengo da. Fetu femeninoari, CYP21A2 genearen azterketa egingo zaio ondoren, gaixoa den ala ez ikusteko. Gaixoa bada soilik jarraituko da tratamendua haurdunaldi amaiera arte.

## Kanpo estekak
Hershey-Chase esperimentua

thumb|Esperimentuaren eskema orokorra
**Hershey-Chase esperimentuak** Alfred Hersheyk eta Martha Chasek DNA material genetikoa zela baieztatzeko 1952an egin zituzten saioen multzoa dira. Teoria hau 1944an frogatu zen lehen aldiz, Avery, Mc Leod eta Mc Cartyren esperimentuari esker. DNA 1869tik ezagutzen bada ere, zientzialari gehienek uste zuten proteinak zirela heredentzia-informazioa gordetzen zutenak.

Hersheyk eta Chasek T2 fago izeneko birusa erabili zuten esperimentuan. Fagoak egitura sinplea du, bi osagaiz osaturik baitago: material genetikoa eta hura babesten duen proteinazko geruza bat. Fagoak bakterioen kanpo-geruza erasotzen dute eta beren material genetikoa injektatzen dute; ondoren, bakterioaren makineria genetikoak birusaren ale berriak ekoizten ditu. Birusaren proteinazko geruza bakterioaren kanpoaldean itsatsita geratzen da.
thumb|T2 fagoaren egitura

Lehen esperimentuan, fagoaren DNA fosforo-32 erradioaktiboz markatu zuten. Proteinak osatzen dituzten 20 aminoazidoetan ez da fosfororik agertzen. Ondoren, fagoek E. coli infekta zitzaten eragin zuten, eta gero birusen proteinazko geruza ezabatu zuten infektatutako bakterioetatik zentrifugazio bidez. Erradioaktibitatea proteinazko geruzetan ez zela ageri, bakterioetan soilik zegoela ikusi zuten.

Bigarren esperimentuan, fagoak sufre-35 erradioaktiboz markatu zituzten. Sufrea ez da ageri DNAn, baina bai zisteina eta metionina aminoazidoetan. Bakterioak eta birusen proteinazko geruzak banatu ondoren, erradioaktibitatea geruzetan soilik ageri zela frogatu zuten. Honela, bakterioa infektatzen duena DNA dela ebatzi zuten.

Hersheyk 1969ko medikuntzako Nobel saria jaso zuen "birusen egitura genetikoan egindako aurkikuntzengatik".

## Bibliografia 
* Hershey, A.D. and Chase, M. (1952) *Independent functions of viral protein and nucleic acid in growth of bacteriophage*. J Gen Physiol. 36:39-56.

## Kanpo estekak
Lepanto suntsitzailea

**Lepanto suntsitzailea**, Espainiako Itsas Armadako itsasontzi suntsitzaile bat zen, Txurruka Klasekoa, Espainiako Gerra Zibilean alde errepublikarrean parte hartu zuena.

## Historiala 
Oso aktiboa gerran zehar, *Lepanto* suntsitzailea, Kantauri Itsasora joan zen gainontzeko ontzidiak iparraldearekin zuen egoera zailean laguntzera. Cherchellgo itsas guduan parte hartu zuen.

*Sanchez Barcaiztegui* eta *Almirante Antequerarekin* batera, *Baleares* torpedoz eraso zuen Palos lurmuturreko guduan, segur aski, *Baleares* hondoratu zuen torpedoa jaurti zuena izan zelarik, brankako munizio zapia eta zubia leherraraziz.

1939ko martxoak 5ean, Cartagenatik abiatu zen gainontzeko errepublikar armadarekin batera, Tunisko Bizertarantz, hona, martxoak 11n iritsi zelarik.

Hurrengo egunean, asilo politikoa eskatu zen, itsasontziak, itsasontzi bakoitzeko espainiar tripulatzaile gutxi batzuen zaintzapean barrenduak geratu zirelarik. Gainontzeko jendea, Meheri Zabbens herriko kontzentrazio esparru batera eraman zuten.

1939ko martxoak 31n, Bizertara, *Mallorca* eta *Marqués de Comillas* ontzietan, barrendutako ontziez arduratu behar zen jendea iritsi zen.

## Gerra Zibilaren ondoren 
Apirilaren 2an, Gerra Zibila ofizialki amaitutzat eman eta handik 24 ordura, Errepublikaren alde borrokatu zuten ontziak, Cadizerantz abiatu ziren, apirilak 5aren amaieran iritsi zirelarik.

*Lepanto* suntsitzailea, nahi gabe, 1946ko ekainak 27ko Espainiar urpeko armaren protagonista izan zen, bere ababorreko amulan eta, oso metro gutxira, erreakzionatzeko aukerarik gabe, *C4 itsaspekoa* agertu baitzen. *Lepantok*, bere bularrarekin jo zuen dorrea eta kanoiaren arteko tokian, une horretan, bere abiada, 14 korapilokoa zelarik. Itsaspekoa zeharka agertu zela kontutan hartuta, pitzadura bat egin baino gehiago, ia bitan zatitu behar izan zuen.

## Kanpo estekak
Xabiroi

**Xabiroi** euskarazko komiki aldizkaria da. Lehen alea 2005eko ekainean atera zuen, eta orduz geroztik Ikastolen Elkarteak argitaratu du. Hiru hiletik behin 30&nbsp;000 ale baino gehiago argitaratzen ditu.

## Idazle eta marrazkilariak 
*Asisko Urmeneta
* Dani Fano
* Iñaki G. Holgado
* Javier de Isusi
* Juan Luis Landa
* Julen Ribas
* Manu Ortega
* Marko
* Alex Sanvi
* Pako Aristi
* Eider Rodriguez
* Joxean Muñoz
* Harkaitz Cano
* Raquel Alzate
* Zaldieroa
* Unai Iturriaga
* Aritz Trueba

## Ikus, gainera 
* Getxoko Komiki Azoka

* *Basolatik berri onik ez*
* *Azken garaipena*
* *Basolatik berri onik ez*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Xabiroi" e-gorblogean
Oihana Bartra

**Oihana Bartra Arenas** (Santutxu, Bilbo, 1984ko urtarrilaren 6a) euskal filologoa, irakaslea, itzultzailea eta  bertsolaria da.

## Bizitza 
[thumb|[Onintza Enbeita bertsolariarekin Bilboko BIRA kultur elkartean]]
[thumb|Bertsotan Bilboko Aste Nagusian, [Miren Amuriza eta Alaia Martinekin.]]

Santutxuko Bertso Eskolan hasi zen bertsotan 15 urterekin. Euskal Filologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean.

2025ean Bilboko aratusteetako Farolin harroa eta Zaranbolas alaia izateko, hurrenez hurren, Josu Camara aktorea eta Oihana Bartra bertsolaria izan ziren aukeratuak eta epai eguna otsailaren 28a Plaza Berrian.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final laurdenak (4): 2009, 2013, 2017, 2022
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
** laugarren (1): 2014
** seigarren (1): 2023
** zazpigarren (1): 2025
** finalaurrekoak (9): 2002, 2004, 2006, 2008, 2010, 2012, 2016, 2018 eta 2021
* Eskolartekoa:
** Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
*** bigarrena (1): 2001
** Bizkaiko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
*** txapelduna (2): 2000 (txikitan), 2001 (handitan)

## Sariak 
* Osinalde saria (1): 2004
* Bilboaldeko Bertsolari Txapelketa (1): 2004
* Abra saria (1): 2005
* Hernandorena saria (1): 2005
* Bagare sariketa (1): 2005
* Plazatik Gaztetxera (1): 2005

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Oihana Bartrari elkarrizketa: Bellik agerian uzten du gerra garaietan ere maitatzen dela" Berria 2020.09.11
* Oihana Bartra. Bertsoa.eus. Bideoak 50etik gora bertsorekin.
Txui eskualdea

**Txui** (kirgizeraz: Чүй областы, errusieraz: Чуйская область) Kirgizistango iparraldeko eskualde edo oblasta da. Iparraldean Kazakhstan du mugakide, ekialdean Issyk-Kul oblasta, hegoaldean Naryn eta Jalal-Abad, eta mendebaldean Talas. 20.189 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2021ean 974.984 biztanle zituen. Hiriburua Bixkek da, baina 2003tik 2006ra Tokmok izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Lisht

thumb|280px|Amenemhat I.aren Piramidea El Lishten
thumb|280px|Sesostris I.aren Piramidea El Lishten
**El Lisht** (arabieraz اللثت), Kairotik hirurogeitamar kilometro hegoaldera dagoen herrixka baten egungo izena da. El Lisht inguruan, bi piramide handi eta nekropoli baten hondarrak daude, Egiptoko Inperio Ertainean datatuak daudenak.

Garaiko testuengatik, XII. dinastiako lehen faraoia izan zen Amenemhat I.ak, hiriburua, Amenemhat-ity-tauy izeneko hiri berri batetara eraman zuela ebazten da, "Amenemhat, Bi Lurren Jauna" esan nahi duena, edo Itytauy, eta, kokapen zehatza ezagutzen ez den arren, El Fayumeko errege nekropolitik gertu egongo litzatekeela uste da, El Lishten.

## Hondar arkeologikoak 
Oraindik mantentzen dira XII. dinastiako faraoiek eraikitako bi piramide multzoren hondarrak:

* Amenemhat I.a *Piramide garai eta ederra* (Aldea = 78,5m, altuera = 55m)
* Sesostris I.a *Bi herrialdeak domeinatzen dituen piramidea* (Aldea = 105m, altuera = 61m)

Sesostris I.aren piramidea eta piramide honen multzoa, Inperio Ertainekoetatik hoberen kontserbatuetako bat da.

Piramideen inguruan, XII. eta XIII. dinastiatan lurperatutako funtzionario eta errege familiako pertsonen ehundaka hilobi aurkitu ziren. Senebtisiren hilobia, inongo kalterik gabe aurkitu zen, eta oraindik, bitxi multzo interesgarri bat zuen.

## Oinplanoen planoak 
## Kanpo estekak
Gebel el-Silsila

**Gebel el-Silsila** (arabieraz جبل السلسلة) edo **Gebel Silsileh**, Asuanetik 65 kilometro iparraldera dagoen hiri bat da, Nilo ibaiaren ibarrak amildegi eran estutzen diren tokian. Antzinako egiptoeraz **Jeny** edo Kheny bezala ezagutua "arraun egiteko tokia" esan nahi duena.

Bere harri harrobiengatik ezaguna, bere kalitate bikainagatik, gutxienez, XVIII. dinastiatik grekoerromatar garairarte esplotatuak izan zirenak.

## Hondar arkeologikoak 
Mendebaldeko ibarrean, zenbait tenplu daude, harrian zulatuak, Horemheb, Seti I.a, Ramses II.a eta Merenptah faraoienak.

Akenaton faraoiak Tell el-Amarnan erabilitako blokeetako asko, toki honetatik atera ziren, eta, ondoren, Tebaseko eraikinetarako berrerabiliak.

Monumentu hauetako batzuk, Hatshepsut, Amenofis II.a, Ramses II.a, Merenptah eta Ramses III.aren inskripzioak daramatzate.

## Kanpo estekak
Uadyet

**Uadyet**ek, "Zeruko Anderea" Eguzkiaren bero erretzailea sinbolizatzen zuen, baita suaren garra ere. Beranduago, "Raren Begia". Hazkuntzaren indarra, lurraren eta uren emankortasuna sinbolizatzen zituen. Behe Egipto eta faraoiaren jainkosa babeslea zen egiptoar mitologian.

* Izen egiptoarra: **Uadyet**. Izen greziarra: **Uto** edo **Buto**. Jainkosa greziarra: Leto
## Ikonografia 
Emakumea, Behe Egiptoko koroa gorria eta uraeusarekin. Baita kobra bezala ere, saski batean, koroa gorriarekin. Beste batzuetan, eguzki diskoa eta uraeusa daramatzan lehoi eme bezala.

## Mitologia 
Anubisen alaba eta Hapi-Mehten emaztea. Horus umeari titia eman zion, Isisen semea zena, eta Sethengandik babestu zuen.

Faraoia eta Behe Egiptoren jainkosa babeslea. Errege tituluaren zati zen. "Bi Andereak" (Nebty izena), "Bi Lurren" gaineko erregetza sinbolizatzen zuena, Goi eta Behe Egipto, alegia.

## Epitetoak 
Bere izenak "kolore berdeko papiroa" esan nahi du, "berdea" ere deitzen zitzaion, lurraren emankortasuna irudikatzen baitzuen.

## Gurtza 
Buton jatorria duena eta bertako patroia, Behe Egipton, non orakulu ospetsu bat zuen. Tanisen ere gurtua izan zen. Bere jaia, Paini hilabeteko zazpigarren egunean ospatzen zen.

## Izen teoforoak 
Uadyet, Nekhbetekin batera, Nebty izenaren zati zen "Bi Andereak", Behe Egiptoko ordezkari bezala.

## Kanpo estekak
Zawyet el-Aryan

eskuinera|280px|thumb|Amaitu gabeko piramidea Zawyet el-Aryanen
**Zawyet el-Aryan**, Egiptoko herri bat da, Giza eta Abusirren artean dagoena.

Herritik mendebaldera, basamortu gunearen barnean, izen bera daroan nekropoli bat dago, bertan, bi piramide multzo daude, eta, salbuespen moduan, bi multzo hauek eta ez askoz gehiago.

Gaur egun, *piramide estratifikatua* eta *iparraldeko piramidea* deritze.

*Piramide estratifikatua*, Jaba faraoiarei ematen zaio, eta amaitu gabe geratu zen, faraoi honen erregealdi laburraren ondorioz, mailakatu motakoa, 83 metroko luzeraduna oinarrian eta 20 metroko garaieraduna. Piramidearen inguruan, 32 ganbera-biltegi txiki daude.

Bigarren multzoa, hondakinetan dagoen beste egitura bat, ez da sakon esploratu eta industu. *Iparraldeko piramidea*, Nebkara faraoiari ematen zaio, piramide honen oinarriak, 110 metroko zabalera eta 180 metroko luzera duelarik, Neferkara, Nebkara edo Nebkaren inskripzioak baititu zenbait bloketan. N. Swelimek, eraikin hau, III. dinastiaren amaieran datatzen du, Lauerrek piramide honentzat proposatutako kronologiari uko eginez, nork IV. dinastian datatzen duen.

## Kanpo estekak 
Zawyet el-Aryanen irudiak. Egiptomania
Napartheid (aldizkaria)

**Napartheid** Nafarroan sortutako euskarazko komiki aldizkaria izan zen. Lehen alea 1988ko neguan eman zuen argitara, euskararen legea eta honek hizkuntza foru-erkidegoan nola arautzen duen salatzeko. Euskararen lege horrek, euskaldunak diskriminatzen dituela salatzeko, Hegoafrikako Apartheidaren antzeko hitza erabili zuten, eta horrela, Nafarroako apartheida "Napartheid" da.

## Komikilariak 
Napartheid aldizkaritik hainbat komikilari ezagun pasa dira:

* Asisko Urmeneta
* Zaldieroa
* Pernan
* Mattin
* Peli
* Marko
* Koteto
* Eta beste hainbat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Napartheiden webgunea.