open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramuntcho (1938ko filma)

***Ramuntcho*** 1938ko René Barberis frantziar zinema zuzendariaren amodiozko film dramatikoa da, Pierre Lotiren izen bereko eleberrian oinarrituta.

Ez da Pierre Lotiren eleberriari buruz egindako pelikula bakarra. Lehenago, 1919an, Jacques de Baroncellik eta, geroago, 1959an, Pierre Schoendoerfferrek, frantziar zinemagileek, izen eta gai bereko pelikulak ekoitzi zituzten. 1919koari buruz, hauxe esaten du Antxon Ezeizak *Euskal Herria Errealitate eta Egitasmo* obran, «*Euskal Zinearen historia»* artikuluan: «Bestalde, ez da ahaztu behar urte haietan (zinema mutuaren urteei erreferentzia eginez) frantziar zinemagileak Iparraldean filmatzen hasi zirela, hala nola Ramuntcho (Lotiren eleberriaren egokitzapen saileko lehena, alegia)  eta beste film batzuk egin zutenak».

## Sinopsia 
Ramuntcho mugalariak Gracieuse ezkondu nahi du, baina honen ama aurka du. Ramuntcho gipuzkoarra da, eta soldadutza Espainian zein Frantzian egin lezake; Gracieusek Frantzian egiteko eskatzen dio, eta halaxe erantzuten dio Ramuntchok: «Berdin zait espainiar zein frantziar soldadu izatea [...] euskalduna naiz zu bezala, beste guztiak bezala, gainerakoa ez zait axola». Indotxinan zerbitzu militarra egin ostean, jaioterrira itzuli, baina Gracieuse komentu batera sartu dela jakingo du.

## Aktoreak 
* Louis Jouvet : Itchoua
* Madeleine Ozeray : Gracieuse Detcharry
* Line Noro : Franchita
* Françoise Rosay : Dolorès Detcharry
* Odile Rameau : Pantchika
* Gabrielle Fontan : Pilar Doyamboru
* Blanche Denège : amaginarreba
* Raymone : auzokoa
* Suzanne Nivette : moja
* Paul Cambo : Ramuntcho
* Jacques Erwin : Arrochkoa Detcharry
* Jean Temerson : Salaberry
* René Génin : apaiza
* Nino Constantini : brigadierra
* Jean Brochard : Bourlinguet
* Georges Saillard : kapitaina
* Jean Heuzé : ofiziala
* Paul Dutourrier : mugalaria
* Allamon : Fiorentino
* Tony Murcie : Marco
* Michèle Alfa : moja
* Luis Mariano : abeslaria
* Marie Dena
* Luang Van-Yen
* N. Morgillo
* Pierre Simonet
* Francis Machnik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramuntcho

**Ramuntcho** izan daiteke:

## Literatura 
* 1897 : ***Ramuntcho***, Pierre Lotiren eleberria.

## Antzezlana 
* 1908 : ***Ramuntcho***, Parisko Odéon antzokian egindako antzezlana.

## Zinema 
* 1919 : ***Ramuntcho***, Jacques de Baroncellik zuzendutako filma.
* 1938 : ***Ramuntcho***, René Barberisek zuzendutako filma.
* 1947 : ***Le Mariage de Ramuntcho***, Max de Vaucorbeilek zuzendutako filma.
* 1959 : ***Ramuntcho***, Pierre Schoendoerfferrek zuzendutako filma.

## Musika 
* *Ramuntcho* (1944), André Dassaryren abestia.

## Biografia 
* Ramuntcho Matta, (1960), frantziar artista.
Amaya (filma)

***Amaya*** 1952. urtean Luis Marquinak eginiko filma da.

Francisco Navarro Villosladaren *Amaya o los vascos en el siglo VIII* eleberrian oinarrituriko filma da.

## Sinopsia 
Amaya Ranimiro printze godoaren alaba eta Aitor euskaldunen lehen gurasoaren ondorengoa. Euskaldunak eta godoen artean etengabeko istiluak daude.

## Aktoreak 
* José Bódalo: Teodosio
* Rafael Luis Calvo: Eudonio
* Susana Canales: Amaya
* Ramón Elías: Anaia Paconio
* Armando Moreno: Munio kapitaina
* Julio Peña: Iñigo García
* Pedro Porcel: Vladimiro
* Porfiria Sanchiz: Amagoya

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Roncal

**Pedro Guillermo Roncal Ciriaco**, **Pedro Roncal** bezala ezaguna, (Iruñea, 1962ko irailaren 23a – 2018ko abuztuaren 19a) kazetari eta irakasle nafarra izan zen. Espainiako hedabideetan postu grantzitsuak bete zituen, besteak beste, Radio Nacional de Españako musika klasikoaren Radio 5ean eta 24 Horas kanalean.

## Biografia 
Nafarroako Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentziaduna, bere ibilbidea Iruñeako Radiocadena Española irratian esatari bezala hasi zen. 1986an, oposizioak gainditu, eta Nafarroako Radio Nacional de España katean hasi zen, hasieran kirol informazioaren alorrean. Ondoren, Albiste programen eta Programen burua izendatu zuten. 1996an, Radio 5 Todo Noticias irratiaren burua izendatua, Madrilera joan zen. Hiru urte geroago Radio Nacional de Españako 24 Horas irratia zuzendu zuen. Halaber, 2000. urtetik, TVEko Zerbitzu Informatiboen Zuzendariaren Albokoa izan zen. 2004tik RTVEren Institutu Ofizialeko Telebistako Kazetaritzaren Masterrean irakasle izan zen.

Iruñean zegoela, bat-batean bihotzekoa emanda hil egin zen, 55 urte zituelarik, 2018ko udan. Pilar García Muñizekin ezkonduta zegoen.

## Erreferentziak
Costas Kondylis

**Constantine Kondylis**, ezagunagoa Costas Kondylis bezala, (Bujumbura (Burundi, gero Ruanda-Urundi), 1940ko apirilaren 17a – Southampton (New York) 2018ko abuztuaren 17a) greziar jatorriko arkitekto estatubatuar ezaguna izan zen.

## Biografia 
1967tik Estatu Batuetan bizi zen. New Yorkeko etxe-orratz asko eraiki zuen. Proiektu askotan Donald Trumpekin lan egin zuen. Bere estiloa postmodernismoan kokatzen zen.

1989an, Manhattanen, Costas Kondylis and Partners, LLP, arkitektura estudioa sortu zuen. Bere lanak arkitektura aldizkarietan sarritan azalean agertu dira, besteak beste, *Architectural Digest* eta *The New York Times* aldizkarietan. Larry Silverstein inmobiliaria-sustatzailearen hitzetan Constantine Kondylisen estiloa "erakargarriak, lauak eta funtzionalak" ziren.

## Proiektu ezagunenak 
* 1049 5th Avenue
* Riverside South (Trump Place bezala ezaguna)
* Barclay Tower
* The Caroline
* The Anthem
* The Strathmore
* Silver Towers (2009)
* Trump International Hotel and Tower
* Trump World Tower (2001)
* One Riverview (Newark)
thumb|Silver Towers, New Yorken.
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Kondylisek diseinatutako eraikinak.
* : Reputation Line / Shiko Ohanaren dokumentala.
María Isabel Chorobik de Mariani

**María Isabel Chorobik de Mariani** (San Rafael, 1923ko azaroaren 19a – 2018ko abuztuaren 20a), **Chicha Mariani** izenez ere ezaguna, giza eskubideen aldeko argentinar ekintzailea izan zen. Maiatzeko Plazako Amonak elkartearen sortzaileetako bat eta elkarteko bigarren lehendakaria izan zen, baina 1989an elkartea utzi zuen. 1996an *Asociación Anahí* elkartea sortu zuen Argentinako diktadura garaian militarrek, bere erraina erahil eta gero, desagerrarazi zioten Clara Anahí Mariani bilobaren omenez. 2007an Buenos Aires Hiriko Legebiltzarrak ohorezko diploma eman zion giza eskubideen alde egindako lana sarituz.
The Longest Yard (1974ko filma)

**The Longest Yard** (euskaraz *Yardarik Luzeena*) 1974ko Robert Aldrich estatubatuar zinema zuzendariak zuzendurako kirol komedia film bat da. Albert S. Ruddy idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Burt Reynolds, Eddie Albert, Ed Lauter eta Michael Conrad aktoreek antzeztu zuten.

Film honetan amerikar futboleko benetazko hainbat futbolarik antzeztu zuten, tartean Green Bay Packers taldeko Ray Nitschke futbolari mitikoa.

Film hau gutxienez hirutan berregokitzatua izan da: *Mean Machine* (2011), *2005eko izenburu berdineko filma* eta *Captain Masr* (2015).

## Argumentua 
Paul "Wrecking" Crewe (Burt Reynolds) amerikar futboleko jokalari profesionala da, behinola Floridako Palm Beach hirian bere autoa baimenik gabe gidatu eta poliziarengandik ihes egiteann, atxilotua izan eta Georgia estatuko Citrus Estatu Espetxean 18 hilabeteko espetxealdira zigortua izango da.

Espetxean dagoela, Rudolph Hazen (Eddie Albert) zaindariak Pauli presoez osatutako amerikar futbol taldea osatu eta zaindariez osatutako talde batekin partidu bat jokatzea proposatuko dio.

## Aktoreak 
* Burt Reynolds: Paul "Wrecking" Crewe
* Eddie Albert: Rudolph Hazen zaindaria
* Ed Lauter: Wilhelm Knauer kapitaina
* Michael Conrad: Nate Scarboro
* James Hampton: Caretaker
* Harry Caesar: "Granny" Granville
* John Steadman: Pop
* Charles Tyner: Unger
* Mike Henry: Rasmussen
* Jim Nicholson: Ice Man
* Bernadette Peters: Toot andrea
* Pepper Martin: Dendako zaindaria
* Robert Tessier: Connie Shokner
* Richard Kiel: Samson
* Anitra Ford: Melissa
* Ray Nitschke: Bogdanski
* George Jones: Big George
* Joe Kapp: Walking Boss
* Pervis Atkins: Mawabe
* Ernie Wheelwright: Spooner
* Sonny Shroyer: Tannen
* Ray Ogden: Schmidt
* Sonny Sixkiller: Indiarra
* Michael Fox: Iragarkilaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luis Advíncula

**Luis Jan Piers Advíncula Castrillón** (El Carmen barrutia, Chincha, Peru, 1990eko martxoaren 2a), **Luis Advíncula** moduan ezagunagoa, Espainiako Ligako Lehen Mailako Rayo Vallecano taldean jokatzen duen eskuin atzelari perutarra da. Peruko selekzio nazionalean ere jokatzen du

Transfermarkt, futboleko merkatuaren analisian espezializatutako orrialdearen arabera, 3 milioi euroko balioa du.

## Estatistikak 
## Kanpo estekak
Le Chant de l'exilé

'''''Le Chant de l'exilé''''' 1943ko André Hugon frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ramon euskal Don Juanek bi gizonekin liskar bat izan ostean, Aljeria aldera ihes egingo du.

## Aktoreak 
* Tino Rossi : Ramon Etcheverry
* Ginette Leclerc : Dolores
* Aimé Clariond : Riedgo
* Gaby Andreu : Maria
* Lucien Gallas : Jean Iragola
* Maurice Baquet : Gaspard Duval
* Romuald Joubé : Pedro Etcheverry
* Lilia Vetti : Paquita
* Jean Toulout : Renard komandantea
* Alexandre Mihalesco : Ali
* Georges Colin : Carlos Carnossa
* René Blancard : Itchoua
* Jean-Jacques Delbo : Riedgoren laguna
* Georges Paulais : medikua
* Albert Gercourt : Manoel
* Alexandre Fabry : apaiza
* Luis Mariano : gazte euskalduna

## Kanpo estekak
Kato Polemidia

**Kato Polemidia** (grezieraz: Κάτω Πολεμίδια; turkieraz: Aşağı Binatlı) Zipreko udalerri bat da, Limasolgo barrutian. 22.369 biztanle ditu 2011ko erroldaren arabera.

## Kanpo estekak
Juan de la Abadía Zaharra

**Juan de la Abadía Zaharra** (?-1498) XV. mendeko margolari aragoarra izan zen.

## Biografia 
**Juan de la Abadía Zaharra** XV. mendeko margolari aragoiarra Aragoiko lurretan oso aktiboa izan zen, batez ere Huescako probintzian, 1470tik 1498ra, hil zen urtera arte alegia. Lan batzuetan haren semearekin lan egin zuen, Juan de la Abadía Gaztea, batez ere erretaulak, 1490tik aurrera.

Estiloaren ikuspuntutik, Gotikoko margolaritzan kokatu daiteke, batez ere joera hispano-flandiarrean.

## Obra ezagunenak 
Haren izenarekin lotuta dokumentatu obra batzuk hauek dira:
* Santa Katalinaren erretaula, Magdalenaren elizan, Hueskan, 1490. Bere piezak sakabanatuta daude gaur egun.
* San Salbatzailearen erretaula, Brotoko baselizan, egun Zaragozako Museoan.
* Santo Domingo, Almudévar, Hueska. Urtetan, egilea Almudevarreko Maisua bezala ezagutu zen baina, azkenik, Ricardo del Arco y Garayk Abadiaren lana zela demostratu zuen.
 
## Juan de la Abadíaren margolanak 

Escenas de la vida de San Antonio Abad I.jpg|San Antonioren bizitza.
Escenas de la vida de San Antonio Abad II.jpg|San Antonioren bizitza.
Escenas de la vida de San Antonio Abad III.jpg|San Antonioren bizitza.
Juan_de_la_Abadia_-_Saint_Sebastian.jpg|San Sebastian.
Calvario,_de_Juan_de_la_Abadía_el_Viejo_(Museo_de_Zaragoza).jpg|Kalbarioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Biografia eta obra EcuRed webgunean.
Dino Valls

**Dino Valls** Zaragoza, Espainia, 1959) margolari figuratibo aragoarra.

## Biografia 
Haurtzarotik datorkio marrazteko zaletasuna. 1975an, era autodidakta batez, olioz margotzen hasten da. Zaragozako Unibertsitatean Medikuntza ikasketak bukatu zituen, 1982an. Geroztik profesionalki margolaritza munduan aritu da. Abangoardismoko arte figuratiboa landu du. Bere lanetan, ikuspuntu humanistiko batetik, giza-gorputzak presentzia handia du. Maisu klasikoen teknikak aztertu eta landu ditu, besteak beste, Quattrocento eta XVII. mendeko Herbehereetako urrezko aroaren margolaritzakoak; ikerketa hauek, arrautz-tenpera pintura eta olio-pinturarekin konbinatu ditu.
thumb|ezkerrera|thumb|ITER (Dino Valls, olioa egur gainean, 50 x 50 cm. 2024)
Vallsek Europako eta Ameriketako Estatu Batuetan erakusketak egin ditu.

 
## Ideiak 
Kontzeptualean, bere margolaritza giza-psikean zentratu da, horretarako teknika figuratiboak erabiliz. Bere lanak errealismotik urrundu egin da, sinbolismoan murgilduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Dino Vallsen webgune ofiziala.
* :Panace@ aldizkariaren komentarioa.
Koror (hiria)

**Koror** Palauko hiri handiena da. 2015ean 10.032 biztanle zituen, herrialde osoko biztanleriaren erdia. 2006 arte, Palauko hiriburua izan zen; urte horretan Melekeok estatura lekualdatu zuten hiriburua, Ngerulmud herrira zehazki.

## Klima 
Koror hiriak klima ekuatoriala du, *Af* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Herri eta hiri senidetuak 
Koror hiriak ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
*  Angeles, Filipinak
*  Davao, Filipinak
*  Gilroy, AEB
*  Manado, Indonesia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Killing of Sister George (filma)

**The Killing of Sister George** (euskaraz *Ahizpa Georgen Erailketa*) 1968ko Robert Aldrich estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama eta umore beltzezko film bat da. Frank Marcus britainiar idazlearen *1964ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Beryl Reid, Susannah York eta Coral Browne aktoreek antzeztu zuten.

Lesbianismoari buruzko irudi zehatzik eduki ez arren, gaia serioski jorratu zuen lehenbiziko filmetako bat izan zen.

## Argumentua 
Erresuma Batua. BBC kateko *Applehurst* telesail arrakastatsuan, June Buckridge (Beryl Reid) aktorea heldu eta alkoholikoak "Ahizpa George" izeneko erizain alaiaren pertsonaia antzezten du. Baina telesailaren arduradunek pertsonaia kentzea erabakitzean, aktorearen bizitza hondamendian amilduko da.

## Aktoreak 
* Beryl Reid: June "George" Buckridge
* Susannah York: Alice "Childie" McNaught
* Coral Browne: Mercy Croft
* Ronald Fraser: Leo Lockhart
* Patricia Medina: Betty Thaxter
* Byron Webster: Jack Adams
* Cyril Delevanti: Ted Baker
* Brendan Dillon: Bert Turner
* Hugh Paddick: Freddie
* Sivi Aberg: Diana
* Rosalie Williams: Mildred
* Elaine Church: Marlene
* Mike Freeman: Noel
* Meier Tzelniker: Emmanuel Katz jauna
* Cicely Walper: Margaret Coote andrea
* William Beckley: Solairuaren arduraduna
* Maggie Paige: Neskamea
* Jack Raine: Komisaria
* Dolly Taylor: Tea hartzean dagoen andrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ypsonas

**Ypsonas** (**Ipsonas** ere idatzita) Zipreko Errepublikako Limasolgo barrutiko udalerri bat da. Zipreko Limasol barrutiko herririk handienetako bat da, eta Limasol hiritik 7 kilometrora mendebaldean dago. Herriaren hegoaldea Akrotiri-Episkopi-ko base militar britainiarraren administrazio mugetan dago. 10.916 biztanle ditu 2011ko erroldaren arabera.

## Kanpo estekak
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Arnuero)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** () Kantabriako Arnuero udalerrian dagoen eliza bat da. XVI. mendearen hasieran eraikitzen hasi zuten tenplua gotiko berantiar estiloan. 1993an Kultura ondasun izendatua izan zen.

## Kanpo estekak
Xanet Arozena

**Xanet Arozena Muxika** (Oiartzun, 1972) euskal musikaria da. Gitarra jotzeagatik egin bada ere ezagun txistularia ere bada. Arozenatarren txistulari sendiko laugarren gizaldiko parte da, bere anaiekin eta zenbait lehengusurekin batera.

1996an, hainbat erromeria eta rock taldetan ibili ondoren Egan taldean aritu zen eta 1997an Akelarren hasi zen. Talde honekin ibili zen Euskal Herriko plazaz plaza taldeak agur esan zuen arte, 2004.ean.
Ordutik hainbat abeskari eta musikariren laguntzailea izan da, tartean Pier-Pol Berzaitz, Jexuxmai Lopetegi, Karlos Jimenez, Academica Palanca…
2022an Haitza izeneko taldea sortzen du, bere anaia Aitor Arozena, lehengusuak Anaitz eta Ander Arozena, eta Akelarre musika taldean kide izandako Xabi Zubeldia eta Juanpa Agirrerekin, Rock & Roll estiloko errepertorio berri eta indartsu bat sortuta.
Castillo Siete Villas

**Castillo Siete Villas** Arnueroko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 594 biztanle zituen.

1992an Espainiako Gobernuak Venero dorrea kultura ondasun izendatu zuen. Herriak futbol talde bat du, Asociación Deportiva Siete Villas izenekoa.

## Kanpo estekak
Isla (Kantabria)

**Isla** Arnueroko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 666 biztanle zituen.

Bizkaiko golkoaren ondoan kokaturik, turismorako gune ospetsua da. Herriak zazpi hondartza ditu eta horietako bik (El Sable eta La Arena) bandera urdin lortu dute.

1991n Espainiako Gobernuak Isla-Fernández kondeen jauregia, 1992an Cabrahigo dorrea eta 2002an San Julian eta Santa Basilisaren eliza kultura ondasun izendatu zituen.

## Kanpo estekak
Soano

**Soano** Arnueroko herria da, Kantabrian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2008an 69 biztanle zituen.

Bizkaiko golkoaren ondoan kokaturik, Trasmierako ekoparkeak hainbat eremua ditu bertan, tartean Santolaja izeneko itsas errota.

## Kanpo estekak
Bandera urdin

Bandera urdin bat 2007an|thumb|250px
**Bandera urdin** hondartzak edo portuak ingurumen-kalitate ona duela eta baliabide naturalak erabiltzeko orduan ingurumena zaintzen dela adierazten duen kolore urdineko bandera da. Ekoetiketa bat da. Urtero ematen da, irizpideak urtez urte betetzen direla ziurtatzeko. FEE (Ingurumen Hezkuntzarako Fundazioa) gobernuz kanpoko erakunde nazioartekoak antolatu eta kudeatzen du.

## 2015eko datuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albedo geometriko

Argizagi edo gorputz astronomiko baten **albedo geometrikoa**, gorputzaren benetako distira argiaren iturritik ikusten denean, disko egoki, erabat islatzaile eta lambertiar batekin (gurutzatutako zati berdinarekin) mantentzen duen arrazoia da. Jarraian ekuazioa:

 A =\left ( \frac{1329\times10^{-H/5}}{D} \right ) ^2

Bertan, albdeo geometrikoa A da, D diametroa kilometroetan eta *H* gorputzaren magnitude absolutua.

Islatze lausoak erradiazioa isotropoki islatzen dela adierazten digu, argi eragilearen iturriaren kokapenaren memoria existitu gabe.

Zero faseko angelu batek, kasu honetan, argia etortzen edo igortzen den lekura zuzenean begiratzea esan nahi du. Lurreko behatzaileei aukera hau behatu nahi duten gorputza oposizioan eta eliptikoan dagoenean agertzen zaie.

Albedo geometriko bisuala, albedo geometriko kopuruari dagokio, espektro ikusgaian dagoen erradiazio elektromagnetikoak bakarrik balio duenean.

## Definizio baliokideak 
Lurrazal zapal baten kasuan, albedo geometrikoa lurrazalaren albedoa da, argiaren iturria lurrazalerantz perpendikularki bidaiatzen duen erradiazio-sorta bat denean.

## Adibideak 
Albedo geometrikoa zenbaitetan Bond albedoa baino txikiagoa edo handiagoa izan daiteke, aztertzen ari garen gorputzaren lurrazalaren edo atmosferaren ezaugarrien arabera. Jarraian hainbat adibide:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Albedo
* Erradiazio elektromagnetikoa
* Astronomia
* Astronomiaren historia
* Anisotropia

## Kanpo estekak 
* JPLren webguneko glosarioa. (*Ingelesez*)
Arrokesko aintzira

**Arrokesko aintzira** Lapurdiko erdialdeko aintzira artifizial txiki bat da, Gixune udalerrian dagoena.

Arrokes antzinako harrobi sonatua, gaur egun aintzira bilakatu da, 38 metroko sakonera duena. Bere hondartzak bandera urdina du..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko urtegien zerrenda

## Kanpo estekak
Itsas zabal

300px|thumb|Urdin ilunez, ekonomia-eremu esklusibotik at dauden eremuak.
**Itsas zabala** itsasertzetik gertu ez dagoen eta itsasertzaren eragina nabari ez den itsas hedadura da. Ekosistema gisa, itsasertzeko ekosistemetatik (estuarioa, padura, arrezifea) bereizia da.

Zuzenbide arloan, **nazioarteko urak** dira, hau da, estatuen ekonomia-eremu esklusibotik at daudenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugene Biscailuz

**Eugene Warren Biscailuz** edo **Eugene W. Biscailuz** (1883 – 1969) Los Angeles hiriko euskal jatorriko polizia eta sheriff ezaguna izan zen. California Highway Patrol izeneko polizia gorputza sortu zuen, Los Angeles konderriko sheriff izan zen 26 urtez, 1958.

## Biografia 
Boyle Heights izeneko komunitatean jaio zen 1883an. Aita Martin Biscailuz baxenabartarra zuen, Kaliforniako euskal komunitateko aitzindarietako bat, abokatu gisa lan egin zuena. Ama, Ida Rose Warren, Kalifornia hegoaldeko misio espainoletako pionero baten ondorengoa zen. Amaren aldetiko aitona, tiroketa batean 1870an hil zen polizia bat izan zen, William Warren.

Eugene Biscailuzek zuzenbide ikasketak egin zituen, eta lehen lanak itsas-merkataritzako bulego batean egin zituen. Zuzenbideaz zekienak lagundu zion polizian karrera egiten.

Zenbait kasu ospetsutan parte hartu zuen. Clara Phillips hiltzaile kondenatuak ihes egin zuenean espetxetik, Hondurasen harrapatu zuten, eta hara joan zen Biscailuz bere emaztearekin (Willette Harrison), pertsonalki iheslaria Los Angelesera ekartzeko. Bidaia haren ondorioz Biscailuzen emaztea Willette gaixotu egin zen, eta bizitza osorako osasun ondorioak izan zituen harrezkero. Haurren bahitzaile eta hiltzaile William Edward Hickmanen kasuan eta atxiloketan ere parte hartu zuen.

1929an errepideetako polizia zaintza berrantolatzeko enkargua jaso zuen Kaliforniako gobenadorearengandik, eta California Highway Patrol (CHP) delakoa sortu zuen. 1932an, Los Angelesko konderriko sheriff hautatu zuten, eta ondoren sei urtez berrautatu ere bai, 1958. urtean erretiroa hartu zuen arte. Erretiroarekin, bizi osorako sheriff postu ohorezkoa eman zioten.

## Zinean 
2013ko *Gangster Squad* filmean, bigarren mailako pertsonaietako bat da Biscailuz sheriffa. Filmaren argumentuan Mickey Cohen mafioso gaizkileak erosita duen polizia da sheriffa. Biscailuz bera Cohenen lagun gisa ageri da eszena batzuetan, eta beste batzuetan bere nahiak ez betetzeagatik mesprezatzen duen panpin gisa ageri da. Eugene Biscailuzen biografian ez dago puntu honen egiazkotasunerako zantzurik. Sheriff karguan urte asko zeramatzen filma kokatua dagoen urterako (1949), eta ondoren ere ohorez zerbitzatu zuen. Aldiz, Los Angelesko 1920eko hamarkadako mafioso handienetako baten taldea desegin zuen Biscailuzek, Tony Corneroren taldea.

## Erreferentziak
Ekonomia-eremu esklusibo

300px|thumb|Urdin ilunez, ekonomia-eremu esklusiboko eremuak.
**Ekonomia-eremu esklusibo** (**EEE**) estatu batek jurisdikziopeko uretatik kanpora 200 miliataraino duen itsas eremua da. Jurisdikziopeko uren muga 12 miliatan dagoenez, 188 miliatako zabalera du eremu horrek, eta bertako baliabideak kudeatzeko eskubide esklusiboak ditu estatuak.

Nazio Batuen Itsas zuzenbideari buruzko Konbentzioak 56. artikuluan itsasertzeko estatuen eskubideak zehazten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jurisdikziopeko ur

thumb|412x412px|Nazioarteko Zuzenbidearen araberako itsas eremuak
**Jurisdikziopeko urak** estatu batek oinarri-lerrotik kanpora 12 miliataraino duen itsas eremua da. Ur hauetatik kanpora Ekonomia-eremu esklusiboa zabaltzen da 200 miliataraino.

Nazio Batuen Itsas zuzenbideari buruzko Konbentzioak 3. artikuluan itsasertzeko estatuen eskubideak zehazten ditu. Hala ere, badaude 12 miliatik at Jurisdikziopeko urak aldarrikatzen dituzten estatuak: Somalia, El Salvador, Estatu Batuak eta Peru herrialdeek 200 milia aldarrikatzen dituzte—; Togok 30 milia aldarrikatzen ditu eta Filipinek 12 milia baino handiagoa zen errektangulu batek aldarrikatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barruko urak

thumb|410x410px|Nazioarteko Zuzenbidearen araberako itsas eremuak
**Barruko urak** estatu batek jurisdikziopeko uren oinarri-lerroaren barruan duen itsas eremua da. Ur hauek itsas urak edo kontinentalak izan daitezke (barnean urtegiak, aintzirak eta ibaiak izanda).

Nazio Batuen Itsas zuzenbideari buruzko Konbentzioak 8. artikuluan itsasertzeko estatuen eskubideak zehazten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atika (periferia)

**Atika** () Greziako periferia edo lehen mailako unitate administratibo bat da, zortzi eskualde txikiagoz (bigarren mailako unitate administratiboak) osatuta dagoena: Iparraldeko Atenas, Mendebaldeko Atenas, Erdialdeko Atenas, Hegoaldeko Atenas, Ekialdeko Atenas, Pireo, Uharteak eta Mendebaldeko Atika. Antzina Atenas Erdialdeko Greziako periferiako hiriburua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Atikari buruzko testua eta eskualdearen deskribapena. 
* Atikari buruzko testua.
Makarios III.a

**Makarios III.a** (grekoz: Μακάριος Γ; turkieraz: III. Makaryos, 1913ko abuztuaren 13a - 1977ko abuztuaren 3a) greko-zipretar elizgizon eta politikaria izan zen, Zipreko Eliza Ortodoxoaren autozefaliako artzapezpiku eta primatu gisa (1950-1977) eta Zipreko lehenengo lehendakaria gisa (1960-1977). Hiru aginte aldietan, lau hilketa saiakera eta estatu-kolpe bat gainditu zituen. Greko-zipretarrek *Nazioaren Aitatzat* edo "*Etnarkatzat*" jotzen dute.

Makarios 1977ko abuztuaren 3an, Nicosian (Zipre), 63 urte zituela, bihotzekoak jota hil zen.
Fernando Pacheco Flores

**Fernando Pacheco Flores** (Puebla de Obando, Badajoz, 1992ko maiatzaren 18a) futbolaria da. Egun, Alaves taldekoa.

## Estatistikak 
*2015eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Llullaillacoko momiak

[thumb|250px|"Anderea". Izoztuak topatu zituzten hiru haurretako baten gorpua ([liofilizazio|liofilizatua).]]
**Llullaillacoko momiak**, **Llullaillacoko haurrak** edota **Sumendiko haurrak**, Inka Inperioaren garaiko bikain kontserbatutako hiru haurren gorpuek jasotako izendapenak dira. Llullaillaco sumendian 6.730 metroko garaieran topatu zituzten, Argentinako ipar-mendebaldeko Saltako probintziaren mendebaldean. Gaur egun Saltako Goi Mendiko Arkeologia Museoan ikusgai daude.

Hiru haurren momiek osatzen duten multzoa da: *Mutikoa* (7 urteko mutikoa), *Tximistaren neskatoa* (6 urteko neskatoa) eta *Anderea* (15 urteko neska).

1999aren martxoan, National Geographic Society elkarteak antolatu eta Johan Reinhard estatubatuar antropologoa eta Constanza Ceruti argentinar arkeologoaren zuzendaritzapeko argentinar eta peruar arkeologo eta mendizalez osatutako espedizio batek aurkitu zituen. Beren kontserbazio egoera hain bikaina zenez, aurkitzaileek gorpuak lotan zeudela ziruditela aipatu zuten. Haiekin batera 46 objektu ere topatu zituzten, tartean animalia eta gizakien itxurako miniatura, lanabesak eta elikagaiak.

## Kanpo estekak
Vicente Verdú

**Vicente Verdú Maciá** (Elx, 1942ko urriaren 23a – Madril, 2018ko abuztuaren 21a) kazetaria, idazlea, margolari eta poeta espainiarra izan zen.

## Biografia 
Parisko Unibertsitatearen Gizarte Zientzietan doktorea, urte askoan *El País* egunkariko Iritzi burua eta Kultura burua izan zen. Halaber, 1982tik, ohiko zutabegilea zen egunkari berean. Aurretik ere
*Cuadernos para el diálogo* eta *Gaceta Ilustrada* aldizkari espainiarretan idatzi zuen.Harvard Unibertsitatearen Nieman Kazetaritzarako Fundazioko kidea zen (*Nieman Foundation for Journalism*). bizitzaren azken urteetan poesia eta margolaritza bere aktibitate nagusiak izan ziren. Gaixotasun luze baten ondorioz hil zen 2018an. Bere emaztea, Alejandra Ferrandiz, 2003an hil zen, bestetik. Hiru seme-alabak izan zituzten.

## Obra 
* *Si usted no hace regalos le asesinarán* (1971)
* *Noviazgo y matrimonio en la burguesía española* (1974)
* *Las solteronas* (1978)
* *El fútbol: mitos, ritos y símbolos* (1981)
* *Sentimientos de la vida cotidiana* (1984)
* *Domicilios* (1987)
* *Días sin fumar* (1988), Anagrama Sariko finalista.
* *Héroes y vecinos* (1989)
* *Poleo menta* (1990)
* *El éxito y el fracaso*, Madril (1991)
* *Nuevos amores, nuevas familias* (1992)
* *El Planeta Americano* (1997), 24. Anagrama Saria.
* *Emociones* (1997)
* *China Superstar*, Madril, Aguilar, (1998)
* *Señoras y Señores: Impresiones desde los 50* (1998) (XV. Saiakera Espasa Saria)
* *Cuentos de matrimonios* (2000)
* *Guillermo Vázquez Consuegra: obras y proyectos, 1996-2001* (Javier García-Solerarekin batera), (2001)
* *Últimas páginas*, Murcia, Mastia Fundazioa, (2003)
* *El estilo del mundo: la vida en el capitalismo de ficción* (2003)
* *Alberto Schommer, el poeta de la visión* (2003)
* *Días sin fumar*, Bartzelona, Anagrama, (2004)
* *Noviazgo y matrimonio en la sociedad española: 1974-2004* (2004)
* *La construcción del universo: La Dama del Manzanares, de Manolo Valdés*, Madril, TF, (2005)
* *Yo y tú, objetos de lujo* (2005)
* *La ciudad inquieta: el urbanismo contemporáneo entre la realidad y el deseo* (2005)
* *No ficción* (2008)
* *Passé composé* (2008)
* *El capitalismo funeral * (2009)
* *La ausencia: el sentir melancólico en un mundo de perdidas*, Madril, La Esfera de los Libros, (2011)
* *La hoguera del capital: Abismo y utopía a la vuelta de la esquina* (2012)
* *Apocalipsis Now* (2012)

## Sariak 
Bere ibilbidean sari ugari jaso zuen. Hona hemen batzuk:
* Kazetaritzako González-Ruano Saria (1996).
* Kazetaritzako Miguel Delibes Sari Nazionala 1997ko urriaren 30ean *El País*en argitaratutako *La vista sorda* artikuluarekin.
* XV. Saiakera Espasa Saria (1998), *Señoras y Señores* eleberriarekin.
* XXIV. Anagrama Saria *El Planeta Americano* saiakerarekin (1997).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Egilearekin elkarrizketa.
* :Neoliberalismoari buruzko elkarrizketa.
* :Vicente Verdúren aforismoak.
Iktiosi

**Iktiosia** bizitzako lehen urteetan progresiboki azaltzen den malformazioa da; keratosi hedatsu eta barreiatu honek itxura berezia ematen dio larruazalari: lehorra, zimurtua, ezkataz estalia (arrain baten antzekoa). Hogei mota iktiosi baino gehiago daude, sintomatologia eta itxura ezberdinak dituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dermatitis atopiko

**Dermatitis atopikoa** edo **ekzema alergikoa** bularreko haurretan agertzen diren lesio eritematoso-besikulosoak da, oso pruriginosoak, batez ere aurpegian, larruazaleko tolesetan kokatuak (ukondoan, belaunatzean, garondoan, belarrien atzealdean) eta heda daitezkeenak. Umeen familian alergia-kasuak agertu ohi dira. Lesioak, broteka eboluzionatzen dutenak, berez gutxitu eta desagertzen dira edota tratamenduaren eraginez. Ekzema konstituzional hau askotan ekzema alergiko izendatzen da horregatik, baina etiologia ez dago batere argi oraindik. Azaleko gaixotasunik arruntenetariko bat da baina bere zergatiak oraindik ezezagunak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pixoihalen dermatitis

**Pixoihalen dermatitisa** iztondo eta ipur-masailetan, eta izterretan agertzen den larruazaleko hantura da; umeen pixoihaletan eutsitako gernua deskonposatzean sortzen den amoniakoak sorrarazia dela suposatzen da. 4 eta 15 hilabete arteko haurrentzat gertatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ritterren eritasun

**Ritterren eritasuna** edo **jaioberrien dermatitis esfoliatiboa** erupzio eritematosoa da, askotan pusla, erosio, abzesu eta erabateko ezkatatzeaz konplikatzen dena. Jaioberrietan (eta baita ume txikietan ere) agertzen den eritasun hau aho-inguruan hasten da normalean, eta sintoma orokorrak ere eman ditzake, zenbait kasutan heriotza ekartzeraino. *Staphylococcus aureus*-ak sortutako infekzioa bezala onartzen da gaur egun. Tratamendu ohikoa kloxazilina da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardien dermatitis pustular

**Ardien dermatitis pustularra** edo **ektima kutsakorra** ardi eta ahuntzei erasaten dien gaixotasun biriko kutsakorra da, Parapoxvirus generoko birus batek eragina. Azalean erupzio edo negelak azaltzen dira, eta ondoren zarakarrak, ezpain inguruetan batez ere, baina baita genitaletan, hanketan eta barrualdean ere. Zoonosia da gizakiarentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dermatitis seborreiko

**Dermatitis seborreikoa** edo **sebo-ekzema** seborrearekin zerikusia duten lesio eritematoso-ezkatatsu guztiak biltzen dituen terminoa da. Normalean itxura koipetsua duten lesio hauek bularraren erdialdean ikusten dira gehienetan, zilborrean, iztondo eta galtzarbeko tolesetan, buruko ile-larruan, belarrien atzealdean edo bekainetan, baina zenbait kasutan barreia daitezke. Itxura kliniko eta histologikoa oso aldakorra da, kasu batetik bestera. Kausa ezezaguna da baina litekeena da jatorri genetiko eta anbientala izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sakoneko arteria femoral

**Sakoneko arteria femorala** edo **izter-arteria sakona** izter-arteriaren enborretik jaiotako arteria lodia da, izterreko ia muskulu eta tegumentu guztiak garaztatzen dituena. Hainbat adar ematen ditu (koadrizepsaren arteria, izterreko arteria zirkunflexuak, albokoa eta mediala, eta izterreko arteria zeharkatzaileak, batzuk aipatzeko nagusienen artean).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteria femoral

**Arteria femorala** edo **izter-arteria** kanpoko arteria iliakoren ondoren sortu eta beheko gorputz-adarra odolez hornitzen duen arteria da.

File:Arteria et vena femoralis communis et subsartorialis.png|Segmentuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilates

**Pilates metodoa**, edo bakunki **pilates** Joseph Hubertus Pilatesek XX. gizaldian sortutako soin- eta gogo-trebaketa sistema da. Pilatesek metodoa soinketa, traumatologia eta yoga ezagutzetan oinarrituta sortu zuen, bizitasuna eta gihar-indarra gogoaren kontrolarekin, arnasketarekin eta erlaxamenduarekin uztartuz.

Hasiera batean, Pilatesek **kontrologia** izena eman zion, soina kontrolatzeko gogoa erabiltzea azpimarratzen baitu, bai eta elkarren arteko oreka eta batasuna bilatzea ere. Metodoa barne-giharrak garatzean ardaztuta dago, soinaren orekari eusteko eta bizkarrezurrari egonkortu eta irmotzeko. Hori dela-eta, pilates-metodoa birgaitze-terapietan oso erabilia da, esaterako, bizkarreko mina saihestu eta sendatzeko. Mundu osoan zehar egiten da, eta gero eta ospe handiagoa dauka, musika-, zinema-, dantza- edota kirol-arloetako pertsona ospetsu ugarik egiten dutelako.

## Kanpo-estekak
Arteria iliaka

**Arteria iliaka** gorputzaren behealdea eta atzeko gorputz-adarrak odolez hornitzen dituzten arterietariko bakoitza da. Hau da:

* **Arteria iliaka arrunta**, aortaren azken zatia.
* **Kanpoko arteria iliaka**.
* **Barneko arteria iliaka**

## Erreferentziak
Hortentsia hostohandi

**Hortentsia hostohandia** edo soilik **hortentsia** (*Hydrangea macrophylla*) *Hydrangea* generoko zuhaixka hostoerorkorra da, apaingarritzat oso erabilia lore anizkoitz eta oso handiak baititu. Jatorriz Japoniakoa, mundu osoko klima epeletan landatu ohi da, Euskal Herrian barne.

## Izena 
Nahiz eta jatorria Japonian izan, Europara 1760 aldera Philibert Commerson naturalistak Maskareina uharteetatik eraman zuen, seguraski bertara holandar nabigatzaileek eramana. Hasieran, *Peautia coelestina* izena eman zion, bere lagun Nicole-Reine Lepaute astronomoaren omenez. Baina laister konturatu zen *Peautia* izena hartua zegoela jada, eta *Hortensia* izendatu zuen, Lepaute andreak lagunekin erabiltzen zuen izena *Hortense* baitzen. Horregatik, frantsesez landare honi *hortensia* deritzo eta euskaraz *hortentsia*.

## Ezaugarriak 
[thumb|ezkerrera|Lore baten xehetasuna, koloredun [sepaloak bost petaloren inguruan.]]
*Macrophylla* terminoaren esanahia hostohandia da. Hostoak 15 cm izatera irits daitezke, eta arkakoak, bakunak, eliptikoak eta ertz zerradunak dira.

Hortentsiaren infloreszentzia korinbo bat da, lore guztiak plano edo erdi-esfera batean kokatuak. Bi lore mota ezberdintzen dira: erdiko lore ugalkor ez-apaingarriak eta ertzetako lore apaingarri "antzuak".

### Inausketa 
Loreak aurreko urtetako adarren begietatik irekitzen dira udaberrian. Baina inausten ez bada, urtez urte lore txikiagoak ematen ditu. Horrela, landareak gaztetzeko baina loreak urtero izateko, lau adarretik bat inausi behar da zutoin bakoitzaren oinarritik.

## Iruditegia 

Image:Hydrangea MacrophyllaTaube.JPG|*H. m.* 'Taube' lorea
Image:Nikko Petals 1.jpg|*H. m.* 'Nikko Blue' petaloak, aluminio sulfato soluzioaren emaitza "urdingarria" erakutsiz
Image:Gakuajisai6183.jpg|*H. m.* **Gakuajisai**, loreak
Image:Bigleaf Hydrangea Hydrangea macrophylla 'Tokyo Delight' Pink 3008px.jpg|*H. m.* 'Tokyo Delight' udako lore arrosak
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla - Red Ace.JPG|''H. m. 'Red Ace'
File:Hydrangea macrophylla - Pia.JPG|''H. m. 'Pia'
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla - Beauté Vendomoise.JPG|''H. m. 'Beauté Vendomoise'
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla 'Buntspecht', Villa Serra, Genova, Italy.jpg|''H. m. 'Bunspecht'
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla - Geoffrey Chadbund.JPG|''H. m.'Geoffrey Chadbund'
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla - Harlequin.JPG|''H. m. 'Harlequin'
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla - La Marne.JPG|''H. m. 'La Marne'
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla - Mariesii.JPG|''H. m. 'Mariesii'
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla - Merveille.JPG|''H. m. 'Merveille'
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla - Satinette.JPG|''H. m. 'Satinette'
File:Hydrangeaceae - Hydrangea macrophylla - Zaunkoenig.JPG|''H. m. 'Zaunkoenig'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikos Anastasiadis

**Nikos Anastasiadis** (, 1946ko irailaren 27an jaio zen), politikari zipretarra da. Elkarte Demokratiko (DISY) alderdi kontserbadoreko buruzagia eta bere herrialdeko presidentea (2013ko otsailaren 28tik 2023ko otsailaren 28ra) izan zen.
Tassos Papadopulos

**Tassos Nikolaou Papadopulos** (, 1934ko urtarrilaren 7a - 2008ko abenduaren 12a) Zipreko presidente izan zen 2003 eta 2008 artean.
Germasogeia

**Germasogeia** (grezieraz: Γερμασόγεια) Limasoleko ekialdeko hiri inguruko auzo bat da eta Zipreko Limasolgo barrutian dagoen udalerri bat da. 2011az geroztik, Germasogeiak 13.421 biztanle zituen. Gaur egungo alkatea Kyriakos Xidias da. 2016ko abenduaren 18an tokiko hauteskundeak irabazi zituen hautagai independente gisa. Hauteskundeetan zehar, Xidias nagusitu zen botoen % 26,73arekin, Andreas Gavrielides bi alditan titularraren % 23,01aren aurka.

Erdi Aroan, Tenpluko Ordenak herrixka gotortu zuen. Germasogeiako presa 1968an eraiki zuten.

## Kanpo estekak
Ramuntcho (1919ko filma)

***Ramuntcho*** 1919ko Jacques de Baroncelli frantziar zinema zuzendariaren amodiozko film dramatikoa da, Pierre Lotiren izen bereko eleberrian oinarrituta. 

Ez da Pierre Lotiren eleberriari buruz egindako pelikula bakarra. Geroago, 1938an René Barberisek eta 1959an Pierre Schoendoerfferrek, frantziar zinemagileek, izen eta gai bereko pelikulak ekoitzi zituzten. Antxon Ezeizak, *Euskal Herria Errealitate eta Egitasmo* obran, «*Euskal Zinearen historia»* artikuluan dio: «Bestalde, ez da ahaztu behar urte haietan (zinema mutuaren urteei erreferentzia eginez) frantziar zinemagileak Iparraldean filmatzen hasi zirela, hala nola Ramuntcho (Lotiren eleberriaren egokitzapen saileko lehena, alegia)  eta beste film batzuk egin zutenak».

## Sinopsia 
Ramuntcho mugalariak Gracieuse ezkondu nahi du, baina honen ama aurka du. Ramuntcho gipuzkoarra da, eta soldadutza Espainian zein Frantzian egin lezake; Gracieusek Frantzian egiteko eskatzen dio, eta halaxe erantzuten dio Ramuntchok: «Berdin zait espainiar zein frantziar soldadu izatea [...] euskalduna naiz zu bezala, beste guztiak bezala, gainerakoa ez zait axola». Indotxinan zerbitzu militarra egin ostean, jaioterrira itzuli, baina Gracieuse komentu batera sartu dela jakingo du.

## Aktoreak 
* René Lorsay : Ramuntcho
* Yvonne Anny : Gracieuse
* Jeanne Brindeau : Dolorès
* Jacques Roussel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesa Geitonia

**Mesa Geitonia** (Grezieraz: Μέσα Γειτονιά) Zipreko udalerri bat da, Limasolgo barrutian, Limasol hiriko erdigunetik 2 kilometrora iparraldean. Nahiz eta Zipreko udalerri txikiena den bere tamainari dagokionez, ez da inolaz ere garratzi gutzienekoa.

## Kanpo estekak
Dimitris Jristofias

**Dimitris Jristofias** (, Dhikomo, Kirenia, 1946ko abuztuaren 29a - Nikosia, 2019ko ekainaren 21a) ideologia komunistako politikari zipretarra izan zen. 2008tik 2013ra Zipreko presidente izan zen.
Janusz Korwin-Mikke

**Janusz Ryszard Korwin-Mikke** (Varsovia, Polonia, 1942ko urriaren 27a) poloniar politikaria eta idazlea da. *Askatasuna* () eskuin muturreko alderdi politiko libertario eta euroeszeptikoaren sortzailea da. 2014ko uztailaren 1a eta 2018ko martxoaren 1a bitartean parlamentari egon zen Europako Parlamentuan.
Matteo Salvini

**Matteo Salvini** (Milan, Lonbardia, 1973ko martxoaren 9a) italiar politikaria da. 2018ko ekainaren 1etik Italiako Errepublikako Ministroen Kontseiluko presidenteorde eta Barne ministro diharduena. Eskuin muturreko Ipar Liga alderdiko buruzagi nagusietako bat da.
Eskuin alternatibo

[thumb|Bere burua *alt-righ* kidetzat jotzen zuten gizon batzuk, manifestazio batean [Ameriketako Estatu Batuak|AEBetan.]]
**Eskuin alternatiboa** () eskuineko eta eskuin muturreko ideologiak uztartzen dituen talde heterogeneoari deritzo. Jatorriz Ameriketako Estatu Batuetan sortua, ideal aurrerakoi zein neokontserbadoreak bere egin dituzten politikari kontserbadoreak baztertzen ditu. Horrez gain zuzentasun politikoaren, kultura aniztasunaren, immigrazioaren, feminismoaren eta sexu aniztasunaren aurka agertu ohi da. Mugimendu honek Interneten jarduera handia duenez, honen kideei Interneteko trollarena egitea egozten zaie sarritan.

## Kanpo estekak
Antsa Oibarkoa

thumb|Antsa Aragoikoaren sarkofago honetan identifikatu dituzte bere amona Antsa Oibarkoaren gorpuzkiak.

**Antsa Oibarkoa** (Oibar, Nafarroako Erresuma, 995 - Aragoiko Erresuma, 1070) Antso III.a Gartzeitz iruindar erregearen maitalea izan zen, eta Aragoiko lehen agintari subirauaren ama, Ramiro I.arena. Aragoiko zenbait hilobitan egindako azterketen ondorioz, bere gorpuzkiak ADN bidez identifikatu ahal izan dira Jaka hiriko sarkofago batean, bere biloba Antsa Aragoikoaren hilobian.

## Biografia 
Agirien arabera, nerabe zela izan zuen Antso III.arekin semea, Ramiro. Seme hori ez zen izan sasiko ezagutu gabea, eta aldiz, Antsa Aibarkoak eta Ramirok berak Iruñeko Erresuman kargu inportanteak izan zituzten. Bereziki, Ramiro I.ak Aragoiko konderria jaso zuen, Aragoiko historia independentearen hastapena ezarriz. Antsak berak Santa Ziliaren monasterioa eta Miranda herria. Horregatik Antsa Mirandakoa ere esaten zaio.

## Ehorzketa eta identifikazioa 
2011. urtean, Zaragozako Unibertsitateak azterketa egin zuen Aragoiko errege-erreginen zenbait hilobiratze lekutan, eta honela zenbait gorpuzki identifikaturik, beraien arteko ahaidetza harreman genetikoak ere ikusi ahal izan zituzten ADN bidez. Horren ondorioz, ikusi ahal izan zuten Jakako Las Benitas monasterioan zegoen Antsa Aragoikoaren hilobian bederatzi pertsonaren gorpuzkiak zeudela, eta horietarik bi Antsaren ahizpak zirela, eta beste bat Antsa Aragoikoaren aitaren parteko amona izan behar zela, Antsa Oibarkoa alegia. Sarkofago hura Jakan baino lehenago Santa Maria de la Serosen egon zen, Aragoiko nobleziako emakumeekin lotutako monasterioan, eta hortaz han ehortzi zutela Antsa pentsa liteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barneko entzumen-arteria

**Barneko entzumen-arteria** nerbio akustikoa, nerbio faziala eta labirintoa baskularizatzen dituen arteria da. Barne belarrian dago. Bi adar ditu: koklearra eta bestibularra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sam Rockwell

**Sam Rockwell** (Daly City, 1968ko azaroaren 5) estatubatuar aktorea da. *Three Billboards Outside Ebbing, Missouri* filmean aritzeagatik, taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria lortu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Erretinako arteria zentral

**Erretinako arteria zentrala** begi-arterian sortzen den betzuloko arteria da, nerbio optikoarekin batera ikuspapilan sartu ondoren erretinako ora serrataraino hedatzen diren goranzko eta beheranzko bi adarretan banatzen dena. Arteria hori oftalmoskopioarekin ikus daiteke, eta bere buxadurak itsutasunak edo kanpimetria bidez detekta daitezkeen asalduak eragiten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteria esfenopalatino

**Arteria esfenopalatinoa** arteria maxilarrean sortzen eta sinu frontal, maxilar, esfenoidal eta etmoidaletan, sudur-barrunbearen kanpoko albo-paretan eta sudur-trenkadan barrena hedatzen den arteria da. Sudurreko odoljarioen arteria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alén Mendiko Parke Nazionala

**Alén Mendiko Parke Nazionala** ( Ekuatore Gineako Niefang mendikatean dagoen parke nazionala da. Bere hedadura 1.400 km²koa da. *Conraua goliath* anfibioa da bere espezie berezienetariko bat. Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundearen II. kategorian sailkatuta dago.

## Ezaugarriak 
Alén mendiko oihanean Afrikako baso trinkoaren fauna eta flora propia aurkitu daiteke, Gineako eta Atlantikoko espezie bereziak . Baso horiek aberastasun handia eskaintzen dute, tartean caesalpiniaceae familiako landareak.

Faunaren ikuspuntutik ugaztunen 105 espezie baino gehiago identifikatu dira, tartean 16 primate.

Babesteko eta erabilera proiektua 2009an idatzi zen. Lan hori ECOFAC programaren laguntzarekin egin zen. 201tik ANDEGE Gobernuz kanpoko erakunderen babesarekin.
thumb|Basoaren ikuspegia.
## Fauna 
[thumb|eskuinera|[American Museum of Natural Historyan ikus daitekeen *Conraua goliath*aren modelua.]]
Parkean 265 hegazti-espezieak ikus daitezke:
* *Coracina caesia*
* *Dryoscopus angolensis*
* *Phylloscopus herberti*
* *Phylloscopus budongoensis*
* *Picathartes oreas*
* *Melignomon zenkeri*
* *Muscicapa tessmanni*
* *Batis minima*
* agia ere *Apus sladeniae.*

Ugaztunen artean, parkeak 105 espezie daude, tartean 16 primatekoak.
* *Colobus satanas*,
* *Cercocebus torquatus,*
* *Mandrillus sphinx*) edo mandrilak, gorillas
* *Gorilla gorilla* edo gorilak
* *Pan troglodytes* edo txinpantzeak
* *Loxodonta africana* oihaneko elefantea
*Crocidura grassei*

Anfibioen artean goian aipatu dugun *Conraua goliath*arekin batera:
* *Petropedetes palmipes*
* *Leptodactylodon stevarti*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alén Mendiko Parke Nazionalaren mapa.
Sudurreko odoljario

**Sudurreko odoljarioa** edo **epistaxi** sudurreko geruza mukosoan gertatzen den odoljarioa da. Odola sudur-zuloetan barrena kanporatzen da, eta, kasurik gehienetan, minutu gutxiren buruan bere kasa eteten da jarioa.

Odol asko ikustea asaldagarria baden ere, arraroa da sudurreko odoljarioak hilgarriak izatea: 1999an AEBtan 2,4 milioi heriotzatik 4k baino ez zuten kausa hau. Gizakion %60ak jasango dute bere bizitzan zehar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sudur-zulo

**Sudur-zuloa** edo **aurreko narisa** sudur-hobietako aurrealdeko irekigunea da. Hegazti eta ugaztunek bere barnean sudur-maskorrak dituzte, arnas harturiko airea berotzea eta arnasturiko airea iraztea helburuak dituztenak. Arrainek ez dute sudurraren bidez arnas egiten baina sudurretan usaina aditzeko zuloak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matilda Kxesinskaia

**Mathilda-Marie Feliksovna Kxesinkaia** edo **Matila Kxesinskaia** (; San Petersburg, 1872ko abuztuaren 31greg./abuztuaren 19ajul. - Paris, 1971ko abenduaren 6a) Errusian jaiotako poloniar ballet-dantzaria izan zen, *prima ballerina* ospetsua, eta Nikolas II.a Errusiako tsarraren maitalea. 1917ko Errusiako Iraultzan, martxoko gertakarietan, boltxebikeek bere jauegia okupatu zuten, sinbolismo handikotzat jo zen ekintzan.

## Erreferentziak
Sudur-maskor

**Sudur-maskorra** edo **kornetea** sudur-hobien barnean dauden maskor-formako hezurrezko lamina txikietako bakoitza da. Arnas harturiko airea berotzea eta arnasturiko airea irazia helburuak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allison Janney

**Allison Brooks Janney** (Boston, 1959ko azaroaren 19) estatubatuar aktorea da. *I, Tonya* filmean aritzeagatik, taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria lortu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

#### Pertsonaiak 
### Telebista 
## Erreferentziak
Mirepech

**Mirepech uhartea** () Aturri ibaiaren bokaletik gertu dagoen ibai-uhartea da, Sainte-Marie-de-Gosse udalerrian dagoena.

Biduzek Aturrin duen bokalean kokaturik, mareabeherean baino ez da agertzen. Lapurdiko Gixune udalerria aurrean du.

## Kanpo estekak
Andre Mariaren eliza (Sainte-Marie-de-Gosse)

**Andre Mariaren eliza** () Sainte-Marie-de-Gosse herriko eliza gotortua da, XII. mendean beneditarrek estilo erromanikoan eraikia. XVI. mendean zaharberritu zuten estilo gotikoan. Napoleon III.ak emandako Natibitateari buruzko erretaula bat du.

1999an Frantziako gobernuak monumentu historiko izendatu zuen.

Fitxategi:Sainte-Marie-de-Gosse - église - 1.jpg|Atea
Fitxategi:Sainte-Marie-de-Gosse - église - 3.jpg|Ganga
Fitxategi:Sainte-Marie-de-Gosse - église - 6.jpg|Koroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Lorentzo eliza (Saint-Laurent-de-Gosse)

**San Lorentzo eliza** () Saint-Laurent-de-Gosse herriko parrokia-eliza da. Erdi Aroan eraikia, 1895ean Charles Relinger baionar arkitektoak zaharberritu zuen.

2008an Frantziako gobernuak monumentu historiko izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montpellier-sur-Adourreko jauregia

**Montpellier-sur-Adourreko jauregia** () Saint-Laurent-de-Gosse herriko château da. Roll-Montpellier baionar merkatari-familiak XVIII. mendean eraiki zuen.

1993an Frantziako gobernuak monumentu historiko izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak