Jean Bartik

**Betty Jean Jennings Bartik** (Gentry, 1924ko abenduaren 27a - Poughkeepsie 2011ko martxoaren 23a) ENIAC six izeneko sei emakume programatzaileen taldean parte hartu zuen. Talde honek ENIAC *(Electronic Numerical Integrator And Computer)* izeneko erabilera zabaleko lehen konputagailu digitalaren jatorrizko programazioa egin zuen.

## Biografia 
Betty Jean Jennings 1924an jaio zen Gentry konderrian. *Missouriko Ipar-Mendebaldeko Estatu Eskola Normalean* zientzietako batxiler gradua lortu zuen. *Pensylvaniako Unibertsitateko* ingeles master berezia eta *Missouri*  *Iparmendebaldeko Estatuko Unibertsitateko* zientzietako Honoris Causa doktoretza ere baditu. 

1945ean, Pensilvaniako Unibertsitateak kontratatu zuen armadaren agindupean Aberdeeneko proba-eremuan lan egiteko. Ibilbide balistikoak kalkulatzeko ENIAC diseinatu zenean, Jean bere lehen programatzaile taldeko partaide izateko hautatua izan zen. Ondoren, ENIAC ordenagailu digitala, programa metatua duen ordenagailu bilakatzeko ardura zuen taldearekin bat egin zuen.  *BINAC eta UNIVAC I*  konputagailuetan ere lan egin zuen.Hirurogei urte baino gehiagoz, Katleen Antonelliren lagun pertsonala izan zuen, hau ere  lehen ordenagailu digitala programatu zuten sei emakumek osatu zuten ENIAC six taldeko kide izan zen.

## Ibilbide profesionala 
1945ean armada estatubatuarra matematikariak erreklutatzen ari zen gerraren hainbat arlotan laguntzeko. Matematikako irakasle gisa lanean hasteko asmoa izan arren, Jeanek kalkulatzaile izatea erabaki zuen. Bere irakasle batek IBMn analizatzaile diferentzialeko lanpostu batera aurkeztea aholkatu zion, baina bere eskaera atzera bota zuten eta unibertsitatean 20 urte besterik ez zituela hasi zen lanean ibilbide balistikoak eskuz kalkulatzen. Han ezagutu zuen *William Bartik*, Pentagonoko ingeniaria, eta harekin ezkondu zen 1946ko abenduan.

Ibilbide balistikoak kalkulatzeko ENIAC ordenagailu digitala sortu zenean, Bartik, beste bost emakumerekin batera (Kathleen Antonelli, Betty Holberton, Ruth Lichterman, Frances Spen, Marlyn Wescoff Meltzerce), lehen programatzaileen taldea osatu zuten. Emakume horiek ez zutenez makinari buruzko inolako prestakuntzarik jaso, eskema eta diagramak beraien kabuz aztertuz eta hura eraiki zuten ingeniariak elkarrizketatuz ikasi behar izan zuten. Hasieran lantoki bat ere ez zitzaienez esleitu, gela abandonatuak eta anai-arreben etxeak erabili behar izan zituzten. ENIAC ordenagailuaren emakume programatzaileen taldeak teknika oso aurreratuak garatu zituen, sistema digitalen programazioaren sortzaile gisa hartzen dituzte.

1948an Bartik buru zuen programazio talde batek ENIAC memoria elektroniko batean gordetako argibideak zituen konputagailu bihurtzea lortu zuen. BINAC eta UNIVAC I ordenagailuak garatzen lagundu zuen, azken hau txartel zulatuen ordez, datuak gordetzeko zinta magnetikoa erabili zuen lehen ordenagailua izan zen. Gainera, Betty Holberton programatzailearekin batera, konputagailu bat erabiliz sortutako aplikazio informatikoaren lehen adibideetako bat izan zen  SORT/MERGE programatu zuen UNIVACerako. 

2010ean *Top Secret Rosies: The Female «Computers» of WWII* dokumentala estreinatu zen. Sei emakume programatzaileetako hiruri egindako elkarrizketa sakonetan oinarritzen zen filma, Bigarren Mundu Gerran egin zituzten kontribuzio patriotiko goraipagarriak ardatz hartuta. ENIAC arduratu zen gerrako balistikoen ibilbideak kalkulatzeaz.

ENIAC ordenagailua programatu zuen taldea 2013ko *The Computers* film labur dokumentalaren gaia ere bada. Kathy Kleimanek eta ENIACen Programatzaileen Proiektuak sortutako dokumental honek, 40ko hamarkadako irudi errealak eta lantaldeko emakumeei egindako elkarrizketak uztartzen ditu. Dokumental hau *Great Unsung Women of Computing* izeneko hiru ataleko serie bateko lehena da, The Coders da bigarrena, eta The Future Makers hirugarrena.

2011n hil baino lehentxeago, Bartik-ek bere autobiografia idatzi zuen, *Pioneer Programmer: Jean Jennings Bartik and the Computer that Changed the World*, bere kide izandako Jon T. Rickman eta Kim D. Todd-en laguntzaz. Autobiografia 2013an argitaratu zuen Truman State Press-ek, kritika positiboekin.

Bartikek jaso zuen aholku onenetako bat hauxe izan zen: *Inoiz ez utzi inori esaten ezin duzula ezer egin, ezin duzula pentsatzen duelako. Edozer gauza egin dezakezu, zernahi lortu, ahal duzula uste baduzu eta zure burua arrakasta izateko hezten baduzu.*  Neskatoak eta emakumeak haien ametsak jarraitzera animatuz, esan zuen: “Nire bizitzak zerbait erakutsi badu, hauxe da: emakumeek (eta neskek) ez dute arriskatzeko eta gauza berriak probatzeko beldurrik izan behar”.

Drupal edukien kudeaketa-esparruaren gai lehenetsiari Bartik deitu zitzaion hamarkada batean baino gehiagoan. Izen hori hartu zuen bere omenez.

## Ikus gainera 
* Emakumeak informatikan
* ENIAC
* ENIAC six

## Kanpo estekak 
* *Atzoko eta gaurko emakume informatikariak* Edurne Larrazak *www.sarean.eus* gunean argitaratutako artikulua.
* E-makume batzuk: Edurne Larrazaren artikulu *www.elinberri.eus* atarian

*

## Erreferentziak