Joan Mitchell

**Joan Mitchell** (Chicago, Illinois, AEB, 1925eko otsailaren 12a –  Paris, Frantzia, 1992ko urriaren 30a) estatubatuar margolaria  izan zen, espresionismo abstraktuaren "bigarren belaunaldikoa". Bere ibilbidearen zati handi bat Frantzian egin zuen. Lee Krasner, Grace Hartigan, Helen Frankenthaler, Shirley Jaffe, Elaine de Kooning eta Sonia Gechtoffekin batera, bere garaian kritikak eta publikoak txalotutako margolarietako bat izan zen. Bere lana Estatu Batuetako eta Europako bilduma eta museo garrantzitsuenetan dago. 2014an, une horretara arte enkantean gehien kotizatu zen emakume margolaria izan zen, "Titulurik gabe" (1960) koadroa 11.9 milioi dolarretan saldu baitzuen 2014an.

## Bizitza 
Mitchell Illinois estatuko Chicago herrian jaio zen. Gurasoak James Herbert Mitchell dermatologoa eta Marion Strobel Mitchell poeta izan ziren. Igeriketako jauzia eta izotz gaineko patinajea gustuko zituen, eta bere artean atletismoarekiko interesa islatu zuen; arte ibiltari batek aipatu zuenez, Mitchell «ia kirol lehiakor gisa hurbildu zen pinturara». Mitchell sarritan joan zen Arte Institutuko larunbateko eskoletara, eta nerabezaroko udetan Chicagoko Arte Institutuko Eskolara joan zen. Chestnut Streeten bizi zen, Streeterville auzoan, eta Francis W. institutura joaten zen, Parker School Lincoln Parketik gertu. 

Mitchellek Massachusettseko Smith College-n eta Chicagoko Arte Institutuan ikasi zuen, non bere BFA lortu zuen 1947an eta MFA 1950ean. 1947an Manhattan utzi ondoren, Hans Hofmann eskolan ikasi nahi zuen, New Yorken, baina Jane Livingstonek 2002an argitaratutako saiakeran ("Joan Mitchellen margolanak") adierazi zuenez, Mitchell ikasgela bakar batera baino ez zen joan, eta esan zuen ezin zuela hitz bakar bat ere ulertu eta izututa utzi zuela. 2.000 dolarreko beka bati esker, Parisen eta Provencen ikasteko bidaia egin zuen 1948-49an, eta Espainiara eta Italiara ere joan zen.

## Ibilbidea 
Mitchell margolaritzaren figura handia da, eta Estatu Batuetako margolari espresionista abstraktuen bigarren belaunaldiko emakume artista bakanetako bat. 50eko hamarkadaren hasieran, New Yorkeko Eskolako artista garrantzitsutzat jo zuten. Margolari gisa egin zituen lehen urteetan, Paul Cézanne, Wassily Kandinsky, Claude Monet, Vincent van Gogh eragina izan zuen, eta geroago Jean-Paul Riopelle Franz Kline eta Willem de Kooningen lanarengatik, besteak beste.

Bere pinturak hedakorrak dira, askotan panel anitz estaltzen dituztelarik. Paisaiak izan zuen bere gaian eragin nagusia. Inprimatu gabeko mihise baten gainean margotu zuen, edo keinu zertzeladak zituen hondo zuriaren gainean, batzuetan zertzelada bortitzak. Mitchellek pintura bat deskribatzean, «espazioan bira egiten duen organismo bat» dela esan du.

Vincent an Goghen lanaren miresle, heriotzaren, suizidioaren, etsipenaren, depresioaren eta iluntasunaren sinbologia ikusi zuen bere azken margolanetako batean —Wheatfield with Crows (1890)—. Wheatfield with Crows suizidio oharra zela sentituz, *No Birds* izeneko koadro bat margotu zuen erantzun eta omenaldi gisa.

1959an Parisera joan ostean, Fremicourt kaleko estudio batean hasi zen margotzen, Parisko 15. barrutian. 1960 eta 1964 bitartean, aurreko konposizioetako estilo orokorretik eta kolore distiratsuetatik urrundu zen; horren ordez, tonu ilunak eta kolorezko erdiko masa trinkoak erabili zituen zerbait hasiberria eta funtsezkoa adierazteko. Lan horietan markak ezohikoak zirela esan zuten: «Pintura mihiseen kontra bota eta estutu egiten zen, haien azalen gainean isuri eta txinpartaka, eta artistaren hatzekin igurtzita». Artistak berak «oso bortitz eta haserre» gisa aipatu zuen 1960ko hamarkada hasierako aldi horretan sortutako lana, baina 1964an «indarkeriazko fase batetik atera eta beste zerbaitetan sartu nahian» zebilen.

Linda Nochlin arte-historialariaren esanetan, «esanahia eta intentsitate emozionala [Mitchell-en koadroenak] estrukturalki sortzen dira, nolabait esateko, hainbat aurkakotza direla medio: trazu trinkoak gardenen aurrean; egitura laukiduna eraikuntza kaotikoagoaren aurrean eta ad hoc; pisua mihisearen beheko aldean pisuaren aurrean; argia iluntasunaren aurrean; marra etenak jarraien aurrean; tonalitate harmoniatsuko eta gatazkatsuko justaposizioak; guztiak dira esanguraren eta sentimenduaren seinale indartsuak».

Mitchellek esan zuen bere margolanek «hilzorian dagoen ekilorearen sentsazioa transmititzea» nahi zuela, eta «haietako batzuk neska gazte itxuran ateratzen direla, oso lotsati ... oso gizatiarrak» direla.   

## Erakusketak 
1951n Mitchellen lana "Ninth Street Show" mugarrian erakutsi zen Jackson Pollock, Willem de Kooning eta Hans Hofmannekin batera. 1952an bakarkako lehen erakustaldia egin zuen New Galleryn.

1957ko urrian, bere lan-metodoaren lehen ezaugarri garrantzitsua ARTnews-en agertu zen.

1972an Mitchellek bere lehen erakusketa garrantzitsua egin zuen “*Nire bost urteak herrialdean*” izenekoa museo batean, New Yorkeko Sirakusako Everson Arte Museoan.

1988ko abenduan ikusi zuen Mitchellen atzera begirako lehen erakusketa, eta zuzeneko arte historia zela esan zuen. 1951tik 1987ra bitartean ekoitzitako 54 margolan aurkeztu zituen. Mitchellen bakarkako lehen erakusketa 1989ko urriaren 25etik azaroaren 25era egin zen Robert Miller galerian (bederatzi margolan).  1991ko martxoaren 26tik apirilaren 20ra antolatu zen Robert Miller Gallery-n bigarren bakarkakoa, eta oso ezaguna zela erakutsi zuen, eta John Russellek *The New York Times* egunkarian deskribatutako margolanak aurkeztu zituen: «Dena agerian utzi duen norbaiten autorretratuak. Berari dagozkion marka autonomoak». Geroko atzera begirako azterlanen artean, "*Joan Mitchell Pastels*", Whitney Museum of American Art, New York (1992); *"Joan Mitchellen margolanak*", Whitney Museum of Ame*rican* Art, New York (*2002); eta "The Paintings of Joan Mitchell*", Birminghameko Arte Museoan, Alabaman (2003), Fort Wortheko Arte Modernoko Museora (Texas) eta Phillips Bildumara (Washington Hiria) bidaiatu zuen 2004ra arte.

### Bildumak 
Mitchellen lana bilduma publiko askoren parte da, hala nola, New Yorkeko Arte Modernoko Museoa; New Yorkeko Whitney Arte Museo Estatubatuarra; Chicagoko Arte Institutua; Walker Arte Zentroa, Minneapolis; Albright–Knox Museoa, Bufalo; Vilshington Lorategiko Zubien Museo estatubatuarra; Hirhorn Arte Museoa. Smithsonian Arte Amerikarraren Museoa, Washington Hiria; Tate Galería, Londres; Cartier Fundazioa, Paris; Ulster Museoa, Belfast, Ipar Irlanda eta Arte Modernoko San Frantzisko Museoa.

### Joan Mitchell Fundazioa 
1993an sortu zen eta Joan Mitchell Fundazioaren sariek hainbat artistaren lanak ohoratu ditu: Nicole Eisenman (1994), Glenn Ligon (1996), Troy Brauntuch (1999), Karen Kilimnik (1999), Sarah Morris (2001), Nyame Brown (2003), Mark Dion (2005), Julie L. Green (2011), Amanda Ross-Ho (2013), Ann Purcell (2014), eta Michi Meko (2017). Fundazioa Manhattanen dago, NYn, 137 West 25th Streeten. Era berean, Joan Mitchell zentroan (New Orleans, Louisiana), Faubourg Tremé auzoan, 2275 Bayou Road-en, egoteko programa bat babesten du.

## Legatua 
### Arte merkatua 
Bere ibilbidean zehar, Mitchellek arrakasta komertzial handia lortu zuen. 1960 eta 1962 artean, Mitchellek 30.000 dolar inguru irabazi zituen arte salmentetan, eta datu hori bereziki nabarmena da garai hartako emakume margolari batentzat. 2007an Chicagoko Arte Institutuak *Ste. Hilaire* saldu zuen. 1957 Christie´s -en New Yorken, 3,8 milioi dolarren truke. 2012an 5,2 milioi euroko (7 milioi dolar) errekorra lortu zuen, orduan Christie´s Parisen enkantean zegoen emakume margolari batek lortutako bigarren preziorik altuena "*Titulurik gabea"* 1971 margolanagatik. Urte horretan Mitchellen oihalak izan ziren enkantean jarritako emakume artista batek lortutako bi lan garestienak, Artnet-en datu basearen arabera. Mitchellen lanek 239.8 milioi dolarreko salmentak izan zituzten 1985 eta 2013 artean, Bloombergen datuen arabera. Christie New Yorken, 2014an, Mitchellen "Titulurik gabea" pintura abstraktua 11,9 milioi dolar ordaindu zen, artistaren enkanteko errekorra hautsiz. Era berean, emakume artista bati ordaindutako enkantean koadrorik garestiena bihurtu zen, ordura arte Berthe Morisot margolariaren *Apres le dejeuner* (1881) lanaren errekorra gaindituz. Georgia O'Keeffe-ren 1932ko Jimson Weed/White Flower No1 koadroak 2014ko azaroaren 20an ordaindutako 44,4 milioi dolarrek gainditu zuten errekor hori. 2018ko ekainean, Mitchellen bederatzi margo saltzea espero zen, 70 milioi dolar baino gehiagoren truke, munduko arte modernoko azokarik handienean, Art Baselen.

## Bizitza pertsonala 
Mitchell Barney Rosset editore estatubatuarrarekin ezkondu zen 1949an, Parisen. Rosset Chicagon jaiotako negozio gizona zen, Grove Press argitaletxearen jabea eta bereziki Henry Millerren *Trópico de Cáncer* eleberriaren editore estatubatuarra. 1952an dibortziatu ziren. New Yorkeko 1950eko hamarkadako eszena artistiko arrakastatsuan aktibo egon zen arren, Mitchellek gero eta denbora gehiago eman zuen bidaiatzen eta Frantzian lanean. 1955ean Mitchell Frantziara joan zen Jean-Paul Riopelle margolari kanadiarrarekin bat egiteko, eta harreman luze, aberats eta zalapartatsua izan zuen harekin (1955etik 1979ra). Estudioak eta etxeak banatuta eduki zituzten, baina egunero elkarrekin afaldu eta edaten zuten. Parisen bizi izan ziren lehenik, eta gero mendebaldera joan ziren bizitzera, Vétheuil hirira, Givernytik gertu, Claude Moneten etxera. 1967an, Mitchellek Val-d'Oise departamenduko Vétheuilen bi akreetako finka bat erosteko adina diru jaso zuen.

### Azken urteak eta heriotza 
80ko hamarkadaren hasieratik, Mitchellen osasuna eskastu egin zitzionetik, 1992an hil zen arte, haren lana nabarmen aldatu zen. 1984an, ahoko minbizi aurreratua diagnostikatu zioten, eta masailezurra kentzeko aholkua eman zioten. Urrian, Jean-Pierre Bataini Curie Institutuan erradioterapia onkologikoan aitzindaria izan zenaren bigarren iritzi baten ostean, arrakastatsua izan zen bere terapiarekin tratatu zen, baina osteonekrosia izan zuen, antsietatearekin eta depresioarekin batera. Medikuaren agindupean erretzeari utzi zion, baina edaten jarraitu zuen.

Parisen, Mitchellek hainbat artistaren lagunen zirkulua izan zuen, horien artean, Gisèle Barreau konpositorea eta Kate Van Houten, Claude Bauret Allard, Michaële-Andréa Schatt, Monique Frydman, Mâkhi Xenakis, Shirley Jafowe, Zuka eta Katcrowe margolariak.

1984ko azaroan, Mitchellek psikoanalisi saioak hasi zituen Parisko Christiane Rousseaux-Mosettig medikuarekin, La Bastilla inguruan. Bertan, Sara Holt artista estatubatuarra eta Jean-Max Albert senarra ezagutu zituen eta haien lagun egin zen. Hauxe idatzi zuen: «Neska-mutilak ... benetan maite dut lan plurala, eta biak maite ditut. Asko gustatu zitzaidan lana eta artista, nahiko arraroa da aurkitu izana ... Oso pozik nago ...».:

1985aren ostean Mitchellen minbiziaren osteko pinturek egin zuen aldaketa psikologikoa islatzen dute: sei pintura, *Faded Air I, Faded Air II, the A Few Days cycle, the Before, Again cycle* eta *the Then, Last Time group of four*. Bere bizitzaren azken urteetan, Mitchell ekiloreen gaira itzuli zen foku berrituarekin. *Ekiloreak*, 1990–1991 lanean, loreak deskonposizio egoeran margotzea aukeratu zuen, lanak «hilzorian dagoen ekilore baten sentsazioa transmititzea» desiratuz.

Mitchellek artrosia garatu zuen displasia baten ondorioz. Aldaka ordezkatzeko kirurgia egin zioten Cochin ospitalean 1985eko abenduan, baina arrakasta txikiarekin. Louvecinennes-eko klinika batean errekuperatzen ari zela, akuarelarekin margotzen hasi zen. Ebakuntza osteko zailtasunek asto bat erabiltzea eta formatu txikiagoan lan egitea eskatzen zuten. Ibaiaren zikloa garai horretako enblematikoa da.

Mitchell Henri Matisseren miresle handia izan zen, bereziki bere kolorearen intentsitatearena eta bere lerroaren bizitasunarena, behin baieztatu zuen: «Matissek bezala margotu ahal izango banu, zeruan egongo nintzateke». Mitchellen  New Yorkeko Xavier Fourcade martxanteari hiesa diagnostikatu zioten eta 1986an Frantziara joan zen tratamendu bat jasotzera. Fourcade eta Mitchell abenduan izan ziren Lillen, Leningradeko Hermitage Museoko Matisseren lanen erakusketa bat ikusteko. Bidaia horren ondoren, 1987ko apirilaren 28an Xavier Fourcade hil ostean, *Akorde* margolanekin jarraitu zuen, *Lille* margolanen zikloan. *Ibaia*, *Lille* eta *Akorde* margolanak Parisko Jean Fournier Galerian erakutsi ziren 1987ko ekainaren 10etik uztailaren 13ra bitartean.

1992ko urrian Mitchell New Yorkera joan zen MoMA Arte Modernoko Museoan Matisseren erakusketa bat ikustera. Heldu zenean, biriketako minbizi aurreratua diagnostikatu zioten. Urriaren 22an itzuli zen Parisera, Vétheuilera, non John Cheim eta Joseph Strick adiskideek bisitatu zuten, Parisko Ospitalera eraman aurretik.

Joan Mitchell 1992ko urriaren 30ean hil zen, Parisko Ospitale amerikarrean.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1947: Chicagoko Arte Institutua, James Nelson Raymond Atzerriko Kamaraderia Ibiltaria
* 1961: Lissone Saria (Lissone Saria), Milan
* 1971: Miamiko Unibertsitatea (Oxford, Ohio), Honorary Doktoregoa
* 1973: Brandeis Unibertsitatea, Arte Sortzaileen Sariak; Pintar Hitzordua
* 1987: Chicagoko Arte Institutuko Eskola, Honorary Doktoretza
* 1989: Frantziako Kultura Ministerioa, Pintatzeko Saria
* 1991: Le Grand Prix des Arts (Peinture), Ville de Paris

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*Kronologikoa argitalpen-dataren arabera*

* Munro, Eleanor. *Originals: American Women Artists*. New York: Simon & Schuster, 1979.  233–247 or.  
* Seidner, David. ''Artists at Work: Inside the Studios of Today's Most Celebrated Artists.* New York: Rizzoli International Publications, 1999.  90–103 or.  
* Herskovic, Marika. New York School: *Abstract Expressionists: Artists Choice by Artists: a Complete Documentation of the New York Painting and Sculpture Annuals, 1951–1957.* New Jersey: New York School Press, 2000. 8, 16, 38, 254–257 or.  (2): 0-967-79940-7 OCLC: 
* Livingston, Jane, Yvette Y. Lee, and Linda Nochlin. *The Paintings of Joan Mitchell*. Berkeley: Los Angeles, 2002. Exhibitions: Whitney Museum of American Art, New York, ekainaren 20a – irailaren 29a, 2002; Birmingham Museum of Art, Alabama, ekainaren 27a – Abuztuaren 31, 2003; Modern Art Museum of Fort Worth, Texas, September 21, 2003 – Janulection 7, 2004;  espan0-520-23568-7 OCLC 
* Herskovic, Marika. *American Abstract Expressionism of the 1950s: An Illustrated Survey with Artists' Statements, Artwork and Biographies.''
* Franklin Lakes, NJ: New York School Press, 2003. . 226–229 or.  (2): 0-967-79941-4 OCLC: 
* Chadwick, Whitney. Women, Art, and Society. Londres: Thames & Hudson, 2007.  (2): 0-500-20393-4 OCLC: 
* Mitchell, Joan, and Helen Anne Molesworth. Joan Mitchell: Leaving America, New York to Paris, 1958–1964. Göttingen: Steidl, 2007. Londresko Hauser & Wirth Londoneko 24. pabiloiko erakusketa-aretoa – 2007ko uztailaren 21a.  espanyol3-865-21490-4 OCLC 
* Albers, Patricia. Joan Mitchell: Lady painter: A Life. New York: Alfred A. Knopf, 2011.  espan0-307-59598-0 OCC 
* Mitchell, Joan. Interview with Yves Michaud. Stiles, Kristine, and Peter Selz. Theories and Documents of Contemporary Art: A Sourcebook of Artists' Writings. Berkeley, CA: University of California Press, 2012.  32–34 or. ISBN-Sektore Publikoa (0-520-25374-2) OCLC 
* Hickey, Dave. *25 Women*: *Essays on* Their Art. Illinois: University of Chicago Press, January, 2016.  

## Kanpo estekak 
* Mitchell del Joanen fundazioa
* Joan Mitchell – [//en.wikipedia.org/wiki/Catalogue_Raisonn%C3%A9 Raisonné katalogoa]
* Joan Mitchell Artcyclopedian
* Joan Mitchell @– Kaliforniako Prentsa Unibertsitarioa
* Joan Mitchell film dokumentala
* Joan Mitchell Australiako Tyler del Kennethen bildumako galeria nazionalean
* Joan Mitchellen biografia
* Mitchell/Riopelle Erakusketa
* Heriotza 1992an
* Bederatzigarrena Calle del este LACMA
* Joan eta Cora Cohenekin elkarrizketa
* Joan Mitchell | MoMA