Organización Revolucionaria de Trabajadores

**Organizacion Revolucionaria de Trabajadores** (**ORT**, ) jatorri kristauko alderdi marxista-leninista-maoista izan zen 1970eko hamarkadan Hego Euskal Herrian eragin handia izan zuena. Nafarroa Garaian, esate baterako, oposizio antifrankistako alderdirik garrantzitsuena eta dinamikoena izan zen, Iruñerrian, Leitzan eta Erriberako landa-guneetan errotzea lortu baitzuen. Halaber, Goierrin, Tolosaldean eta Bizkaian ere militante ugari izan zuen. 

## Sorrera: AST elkarte kristaua 
ORT alderdiaren sorrera Acción Sindical de Trabajadores (AST) sindikatu kristauari zor zaio. 1960 hamarkadatik, Vatikanoko II. kontzilioaren eraginez, zenbait elkarte kristau sortu ziren langile klasearen egoeraren inguruko kezka soziala zeukatena. Vanguardia Obrera Social (VOS) jesuitek bultzatutako elkartea zen horietako bat. Langile klasearen alde egiteko zerbait gehiago egin behar zela ohartuta, VOSeko zenbait kidek 1964an AST sindikatua sortu zuten Madrilen. Handik sindikatua Andaluziara, Nafarroara eta Kataluniara hedatu zen eta bere lehendabiziko urteetan CCOOren sorreran parte hartu zuen elkarteetako bat izan zen, PCErekin batera.

1969-1970 inguruan, lan gatazken dimentsio politikoaz konturatuta, militante kristau horiek sindikatua alderdi politiko bihurtzeko erabakia hartu zuten, eta modu hartara ORT eratu zen. Handik gutxira, 1971ean, ikasle talde bat sartu zen alderdian eta hauen ekimenez alderdiak marxismo-leninismoa, bere korronte maoistan, bereganatu zuen. Ikasle hauen artean, José Sanroma (ezizenez Camarada Intsausti) zuzendari historikoa zegoen. Prozesu honetan, zenbaitek ez zuten ideologia politiko hura onartu eta Kataluniako kide gehienek alderdia utzi zuten.

## Garapena 
Jatorri kristaua izanagatik, oso alderdi ortodoxoa izatearen fama izan zuen, planteamendu politikoetan zurrunegiak omen zirelako. Oso alderdi zentralizatua zen eta zuzendaritzaren erabakiek pisu handia zuten. PCErekin oso etsaituta zegoen, eta etengabeko kritikak egiten zizkioten, Carrilloren alderdia errebisionismoan eta erreformismoan erori zelakoan. ORTk Sindikatu Bertikalerako hauteskundeetan boikota eskatzen zuen, PCEk hauetan parte hartzea defendatzen zuen bitartean, carrillozaleek borrokarako zirrikitu legal guztiak aprobetxatu behar zirela uste baitzuen.
Alderdia oso goiz ezarri zen Nafarroan, eta ondorioz, langile mugimenduaren hegemonia izan zuen, oposizio antifrankistako buru izan zelarik. Alderdi erradikal honek probintzia hain kontserbadorean hainbesteko arrakasta izateak ezustekoa sortu zuen.

Frankismoaren bukaerako urteetan, Euskal Herriko Langile Komisioetan zatiketa bat izan zen: PCEk kontrolatzen zituen komisioek sortu zuten Comisión Obrera Nacional de Euskadi (CONE) eta ezker iraultzaileak (ORT, MCE eta LCR-ETA VI) kontrolatzen zituztenen artean Coordinadora de Euskadi de Comisiones Obreras (CECO). ORT CECOko kidea zen eta 1974ko abenduko Hego Euskal Herriko greba orokor arrakastatsuaren bultzatzaileetako bat izan zen. Plataforma de Convergencia Democrática (PCD, Plataforma) eta Coordinación Democrática (CD, Platajunta) oposizioko erakunde unitarioetan parte hartu zuen, nahiz eta ez zen sekula batere gustura sentitu eta biak utzi egin zituen. 

Unión de Juventudes Maoistas (UJM) zen alderdiaren gazte sekzioaren izena. PTEk bezalaxe, 1976ko Bartzelonako asanblada gatazkatsuaren ondorioz, CCOO utzi eta Sindicato Unitario (SU) sindikatua eratu zuten, orokorrean arrakasta gutxi izan zuena (Nafarroan izan ezik). Lehendabiziko hauteskundeetan Agrupación Electoral de Trabajadores (AET) izenpean aurkeztu zen.

## Bukaera eta desagerpena 
Frankismoaren bukaera adostua gaitzetsi zuen arren eta hausturaren alde egin zuen arren, Konstituzioaren baiezko bozka kritikoa eskatu zuen 1978ko erreferendumean. PTEk bezalaxe hauteskundeetan konfiantza handia jarririk zuten, baina kanpaina ordaintzeko alderdikide asko pertsonalki zorpetu ziren arren, emaitzak ez ziren espero zirenak izan. Atsekabe hark, arestian aipaturiko PTE eta ORTren arteko fusioa behartu zuen.

Alderdia disolbatzerakoan, ORTko kide asko PSOEn integratu eta kargu garrantzitsuak eskuratu zituzten, baina beste askok militantzia politikoa utzi zuten.

## Bibliografia 
* Arenzana, T. (2024). *Testimonio de una época. Religión, sexo y compromiso revolucionario.1950-1980.* Autoedizioa.
* De Miguel Sáenz, J. (1992). «La ORT en Navarra. Orígenes y desarrollo». *Príncipe de Viana* (Anejo 16): 739-755. [* Laiz Castro, C. (2023). *La lucha final: los partidos de la izquierda radical durante la transición española*. Catarata.
* Pérez Ochoa, Í., & Satrustegi Andres, I. (2020). «UNAI: Auge y fracaso de la izquierda revolucionaria en Navarra». *Príncipe de Viana* (277): 669-695. https://revistas.navarra.es/index.php/PV/article/view/1610
* Satrustegi Andres, I. (2022a). «Dazibaos en la Estafeta: el maoísmo en Navarra en los años 1970». *Gerónimo de Uztariz* (36): 47-68. DOI:  .
* Satrustegi Andres, I. (2022b). «"Hicimos lo que había que hacer": la transición en Navarra desde abajo». En R. J. Aranguren (Ed.), La LORAFNA 40 años después (pp. 103-124). Aranzadi. [https://www.researchgate.net/publication/366394874_Hicimos_lo_que_habia_que_hacer_la_transicion_en_Navarra_desde_abajo
* Satrustegi Andres, I. (2022c). *Beste mundu bat nahi genuen: Nafarroako ezker iraultzailea, 1970-1979.* Gobierno de Navarra.
* Satrustegi Andres, I. (2022d). «Unitary unionism in the transition: a general approach from Navarre». *Labor History* 63 (6): 686-704. DOI: [https://doi.org/10.1080/0023656X.2022.2156990 10.1080/0023656X.2022.2156990
* Satrustegi Andres, I. (2025). *Atreverse a luchar. La izquierda revolucionaria y la Transición en Navarra*. Txalaparta.
* Treglia, E. (2013a). «Apuntes sobre la ORT: De las Comisiones Obreras al Sindicato Unitario». En M. Aroca & R. Vega (Eds.), *Análisis históricos del sindicalismo en España* (pp. 248-270). Fundación Francisco Largo Caballero.
* Treglia, E. (2013b). «Izquierda comunista y cambio político: El caso de la ORT». *Ayer 92* (4): 47-71. [https://www.revistasmarcialpons.es/revistaayer/article/view/Treglia-Izquierda_comunista_y_cambio_politico
* Wilhelmi Casanova, G. (2016). *Romper el consenso: La izquierda radical en la Transición (1975-1982)*. Siglo XXI.

## Kanpo estekak