open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Polyommatus albicans

***Polyommatus albicans*** edo ***Lysandra albicans*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Iberiar penintsulan eta Marokon aurkitzen da, Euskal Herrian ere bai.

## Taxonomia 
Paul Bernhard Gerhard alemaniar entomologoak deskribatu zuen 1851n *Polyommatus albicans* izenarekin eta G. A. W. Herrich-Schäffer lemaniarrak 1852. urtean *Lysandra albicans* izenarekin. Gaur egun izen biak sinonimotzat hartzen dira.

Espeziearen *albicans* izenak zurixka esan nahi dut, horrelakoak baitira tximeleten hegalak.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta da, 30-36 mm arteko hegal-zabalera duena. Sexu dimosrfismo nabarmena azaltzen du koloreei dagokionean, emea kanela kolorekoa da orohar eta arra zuriagoa.

Arraren hegalak gainaldean grisak dira, ia zuriak, oinarrian distira urdina dutenak eta hegalen ertzetan ilunagoak. Hegalen azpialdeak ere gris argiak dira, atzeko hegalak arre aldera, eta *Polyommatus* generoan ohikoak diren puntuak azaltzen dituzte. Emeen kasuan hegalak marroiak dira gainaldean eta ilargi erdi laranjak dituzte, hegalden azpialdeak gris-arreak.

## Bizi zikloa 
Helduak ekaina amaiera eta iraila artean ikusten dira eta belaunaldi bakarra ateratzen dute urtean. Emeak hostoen peziolotan jartzen ditu arrautzak eta arrautza egoeran hibernatzen du. Apirilean jaiotzen diren beldarrak berdeak dira, lerro hori horizontalak dituztenak. Gauez elikatzen dira *Coronilla*, *Astragalus* eta *Hippocrespis*  generoko landareetaz, egunez hostoen azpian gordeta egoten dira. 

Beldarrak inurriek zaintzen dituzte beste intsektuengandik babestuz eta beldarrek izerditzen duten sustantzia gozoaz elikatzen dira ordainetan. 16 mm-ko tamaina hartzen duenean pupa eratzen du inurritegian edo lurzoruaren gainean eta tximeleta jaio artean inurriek zaintzen dute.

## Habitata 
Zelai lehor eta eremu harkaiztsuak atsegin ditu, normalean kareharrizko lurzorua dutenak. Itsas mailarekiko 500 eta 2.000 metro arteko altueran aurkitzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Lysandra albicans M 2.jpg
Irudi:Polyommatus albicans (7735580082).jpg
Irudi:Niña andaluza * Polyommatus albicans (7735581246).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plebejus idas

***Plebejus idas*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan, Asian eta Ipar Amerikan aurkitzen da. Europari dagokionez Mediterraneo ertzean ez da aurkitzen, Iberiar penintsulan soilik iparraldean. Euskal Herrian ere ikusten da.

## Taxonomia 
Lineo naturalista suediarrak deskribatu zuen 1761. urtean, *Systema Naturae* liburuaren.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta da, 26-34 mm arteko hegal-zabalera du. Koloreei dagokionez sexu dimorfismo nabarmena du. Arraren hegalen gainaldea urdin-more kolorekoa da eta ertz beltz finak ditu. Atzeko hegalaren azpialdean banda zuria eta laranja ditu eta untu berde-urdin distiratsuak ertzean. Emearen hegalen gainaldea marroi iluna da eta batzuetan distira urdina du. Hegalen azpialdearen oinarrizko kolorea marroia da. Arrak sarritan lurzoru hezetan biltzen dira kopuru handitan.

## Iruditegia 

Irudi:20220521 Plebejus idas 01.jpg|Arra.
Irudi:20190816Südliche Fröttmaninger Heide 05.jpg|Emea.
Irudi:20190816Südliche Fröttmaninger Heide 16.jpg|Bikotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clarissimus puer

***Clarissimus puer***, batzuetan (*c.p.*) siglekin laburtua, latinezko lokuzio bat da, "ume oso azkarra", "ume oso argia" edo "ume jakintsua" adierazten du. Esate baterako Valerius Romulusek, Maxentius enperadorearen semeak, c.p. titulua eraman zuen gaztetan, (gero *nobilissimus vir*).

## Kanpo estekak
Scolitantides orion

***Scolitantides orion*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europa guztian aurkitzen da eta Errusian barrena Japoniaraino iristen da. Euskal Herrian ere ikusten da.

## Taxonomia 
Peter Simon Pallas alemaniar zoologoak deskribatu zuen 1771. urtean. *Papilio orion* izena ezarri zion hark.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko tximeleta da, 22-29 mm arteko hegal-zabalera baitu. Azitrai-urdinaren  (*Pseudophilotes baton*) antza du baina hau handiagoa eta ilunagoa da.

Hegalaren gainaldea urdin iluna edo morea da eta ertz beltza du arren kasuan eta marroiagoa da emearen kasuan. Hegalen azpialdeak zuriak dira eta puntu lerro handiz osaturiko hainbat lerro dituzte. Atzeko hegaletan banda laranja nabarmen bat agertzen da.

## Bizi zikloa 
Helduak martxoa amaieratik ekainera ikusten dira eta belaunaldi bakarra ateratzen du. Emeak arrautzak jartzen ditu beldarra elikatuko den landareen hostoen oinarrian. Beldarrak hosto horietaz elikatzen dira. Espezie mirmekofilo fakultatiboa da, hau da, batzuetan *Camponotus*, *Lasius* edo *Tapinoma* generoetako inurri espezieek zaintzen dute beldarra. Pupa egoeran hibernatzen du.

## Habitata eta elikadura 
Sastrakadi, larre eta baso-soilguneetako harrizko eremuetan ikusten da, ingurune lehor eta beroetan. Itsas mailatik hasi eta 1.400 metro arteko altueran bizi da.

Beldarrak Sedum generoko hainbat espezietaz elikatzen da, *S. album*, *S. telephium*, *S. hispanicum*, *S. maximum* eta *S. sediforme*.

## Iruditegia 

Irudi:Chequered Blue (27311668520).jpg
Irudi:Scolitantides orion 02.JPG
Irudi:Chequered Blue (27515763111).jpg
Irudi:Scolitantides orion Avisio 02.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tehuantepeceko elizbarrutia

**Tehuantepeceko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1891ko ekainaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santo Domingo Tehuantepecen dago. Egun apezpikua Crispín Ojeda Márquez da.

## Ordinarioak 
* José Mora y del Rio (1893-1901)
* Carlos de Jesús Mejía y Laguna (1902-1907)
* Ignacio Placencia y Moreira (1907-1922)
* Jenaro Méndez y del Río (1923-1933)
* Jesús Villareal y Fierro (1933-1959)
* José de Jesús Clemens Alba Palacios (1959-1970)
* Arturo Lona Reyes (1971-2000)
* Felipe Padilla Cardona (2000-2009)
* Óscar Armando Campos Contreras (2010-2017)
* Crispin Ojeda Márquez (2018-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Felipe Padilla Cardona (1996-2000)

## Apezpiku laguntzailea 
* José Refugio Mercado Díaz (2003-2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuxtepeceko elizbarrutia

**Tuxtepeceko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1979ko urtarrilaren 8an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Juan Bautista Tuxtepecen dago.

## Ordinarioak 
* José de Jesús Castillo Rentería (1979-2005)
* José Antonio Fernández Hurtado (2005-2014)
* José Alberto González Juárez (2015-2026)
** Aulki hutsa (2026-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sula Miranda

**Suely Brito de Miranda**, ezagunagoa **Sula Miranda** izenez, (São Paulo, 1963ko azaroaren 12a) brasildar abeslaria eta telebista aurkezlea da.

As Melindrosas musika taldeko abeslari nagusi gisa hasi ondoren, 1986an bakarkako ibilbideari ekin zion sertanejo musika abesten.

Gretchen abeslariaren ahizpa eta Thammy Miranda politikariaren izeba da.

## Diskografia
### Estudioko diskoak
### Zuzeneko diskoak
## Filmografia
### Telebista
### Zinema
## Irratia
## Kanpo estekak
Chihuahuako artxidiozesia

**Chihuahuako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar artxidiozesia da. 1891ko ekainaren 23an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1958ko azaroaren 22an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Chihuahuan dago. Egun artzapezpikua Constancio Miranda Weckmann da.

## Ordinarioak 
### Chihuahuako apezpikuak 
* José de Jesús Ortiz y Rodríguez (1893-1901)
* Nicolás Pérez Gavilán y Echeverría (1902-1919)
* Antonio Guízar y Valencia (1920-1958)

### Chihuahuako artzapezpikuak 
* Antonio Guízar y Valencia (1958-1969)
* Adalberto Almeida y Merino (1969-1991)
* José Fernández Arteaga (1991-2009)
* Constancio Miranda Weckmann (2009-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Luis Mena Arroyo (1964-1969)
* José Fernández Arteaga (1988-1991)

## Apezpiku laguntzailea 
* Francisco Espino Porras (1943-1961)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarà perché ti amo

***Sarà perché ti amo*** ( ahoskatua; ) Ricchi e Poveri italiar musika taldearen abestia da, *E penso a te* albumaren single nagusia izan zena. Taldeko abestirik ospetsuenetariko bat izan zen.

## Historia 
1981eko Sanremoko kantu jaialdian aurkeztu eta bostgarren lekua amaitu ziren. Abestia Claude Millerren ''L'Effrontée* (1985) filmaren soinu bandan sartu zen, eta Italian ** izenarekin estreinatu zuten. Abestia zinemako hainbat soinu-bandatan erabili dute, besteak beste, 2003ko *Haute Tension* frantziar beldurrezko filmean eta *Tigrar* suediar filmean, 94. Oscar Sarietara aurkeztu zutena. Taldeak gaztelaniaz ere grabatu zuten abestia, *Será porque te amo* izenburuarekin.

AC Milan italiar futbol taldearen partidetan, bere jarraitzaileek *Sarà perché ti amo'' abestiaren bertsio bat abesten dute, letra aldatuta, Juventus FC bere aurkari klasikoetako bat eskainia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baión (Vilanova de Arousa)

**San Xoán de Baión**, Espainiako ipar-mendebaldeko Vilanova de Arousa udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2019an 1.274 biztanle zituen.
Grażyna Trela

**Grażyna Trela-Stawska** (Leńcze, 1958ko maiatzaren 13a) poloniar gidoilaria, zinema zuzendaria, idazlea, antzerki eta zinema aktorea, abeslaria eta kazetaria da. **Graża T** ezizenez ere ezaguna da.

## Filmografia 
* 1982: *Wielki Szu* – Dorota, Jareken emaztea
* 1983: *Seksmisja* – meategiko zaindaria
* 1983: *To tylko rock* – Sylwia Błaszkowska, Krzyk musika taldeko abeslaria
* 1983: *Przeznaczenie* – Maria Zając, Kazimierz Tetmajeren semearen ama
* 1985: *C.K. Dezerterzy* – Ilegorria
* 1986: *Blisko, coraz bliżej* – Henrykekin dantzatzen duen neska (12. atalean)
* 1986: *Bohater roku* – Sabina, Majkaren adiskidea
* 1987: *Trójkąt bermudzki* – Barbara, Ludwiken emaztea
* 1987: *Łuk Erosa* – Maryśka Miechowska
* 1990: *Powrót wilczycy* – Krystyna, Orzelskiren emaztea
* 1990: *Pożegnanie jesieni* – Bi rol: Zofia Osłabędzka (Bazakbalen andregaia) eta Gina (komunista erromantikoa)
* 1990: *Śmierć dziecioroba* – Wiśka, geltokiburua
* 1990: *Zakład* – Magda kazetaria
* 1992: *Zwolnieni z życia* – Kumpelen emaztea
* 1993: *Tajemnica trzynastego wagonu* – Natalia
* 1993: *Dwa księżyce* – Mena margolarla
* 1995: *Nic śmiesznego* – Adamen filmeko aktorea
* 1997: *Sława i chwała* – Halina Wyczerówna aktorea
* 2001: *Eros-ex* (dokumentala) – zuzendaria, gidoilaria
* 2009: *Moja krew* – gidoilaria
* 2010: *Chrzest* – gidoilaria
* 2011: *Klajmax* – zuzendaria, gidoilaria
* 2018: *Masterclass –* zuzendaria, gidoilaria

## Kanpo estekak
L'Effrontée

'''''L'Effrontée'''* 1985eko Claude Miller frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da, Carson McCullersen *The Member of the Wedding* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Filmak Charlotteren, hamahiru urteko nerabe baldar eta misteriotsuaren, bihotzaren gorabeherak, ilusioak, ametsen etsipenak eta lehen desilusioak ditu hizpide. Bere adineko neska bat ezagutuko du, Clara Bauman pianista gaztearen, Mendelssohnen *Pianorako 2. kontzertua'' jendaurrean jo behar duena, adiskidetasuna lortzen saiatuko dena.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vilanova de Arousa (Vilanova de Arousa)

**San Cibrán de Vilanova de Arousa**, Espainiako ipar-mendebaldeko Vilanova de Arousa udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2022an 3.151 biztanle zituen.
Haute Tension (2003ko filma)

***Haute Tension*** 2003ko Alexandre Aja frantziar zinema zuzendariaren slasherra da.

## Sinopsia 
Filma ospitale psikiatriko bateko ohatilan mantal batekin eserita dagoen emakume bat erakutsiz hasten da. Bere buruarentzat honakoa ari da xuxurlatzen: "ez diot berriro inori utziko gure artean sartzen". Emakumearen bizkarra orbainez estalita dago. Ondoren, baso batetik ihes egiten ari den emakume bera agertzen da, urdailean zauri larri bat duela errepide baterantz. Handik igarotzen ari zen ibilgailu bat gelditu egin zen emakumea errepidearen erdian gurutzatzen ikusi zuenean. Ondoren, gidariaren leihoa kolpatzen agertu zen, izututa, eta "Lagundu" oihukatuz, eszena horiek Marie izeneko neska gazte baten ametsa izan ziren. Alex bere lagunak landako gurasoen etxera gonbidatu zuen gaztea, lasai ikasi ahal izateko.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tigrar (filma)

***Tigrar*** 2020ko Ronnie Sandahl suediar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Martin Bengtssonen *I skuggan av San Siro* autobiografian oinarrituta. Suediar akademiak 94. Oscar Sarietara aurkeztu zuen baina ez zuten hautatu.

## Sinopsia 
Filmak Martin Bengtsson 16 urteko futbolaria Italiako Inter Milano klub profesionalean bizi izan zuen benetako istorioa kontatzen du.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castrelo (Cambados)

**Santa Cruz de Castrelo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cambados udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2023an 1.943 biztanle zituen.
Georges Leyguesen gobernua

Georges Leygues frantziar politikaria izan zen, eta Frantziako lehen ministro gisa laburki aritu zen 1920ko irailaren 24tik 1921eko urtarrilaren 16ra, Frantziako Hirugarren Errepublikaren garaian. Bere agintaldia laburra izan bazen ere, Lehen Mundu Gerraren ondorengo testuinguru politiko eta ekonomiko konplexu batean gertatu zen.

## Testuinguru orokorra 
* Gerraostea: Frantziak Lehen Mundu Gerraren ondorioak jasaten ari zen oraindik. Herrialdeak berreraiki behar zuen, zorrak ordaindu eta Versaillesko Itunak (1919) Alemaniari ezarritako gerrako kalte-ordainak kudeatu.

* Ezegonkortasun politikoa: Hirugarren Errepublika bere parlamentu zatikatzeagatik eta gobernu aldaketa maizengatik zen ezaguna. Leygues konpromisoaren figura izan zen.

Barne politika

* Koalizio moderatua: Leyguesek zentro-eskuineko gobernu bat zuzendu zuen "Batasun Nazionalaren" laguntzarekin, errepublikano moderatuak eta kontserbadoreak barne hartzen zituena.

* Berreraikuntza nazionala: Bere gobernuak gerrak suntsitutako Frantzia iparraldeko berreraikuntza jarraitu zuen.

* Erreforma mugatuak: Ez zen egiturazko erreforma handirik egin bere agintaldian, iraupen laburra izan baitzen.

Kanpo politika

* Gerrako kalte-ordainak: Bere gobernuak jarrera irmoa mantendu zuen Alemaniaren aurka, Versaillesko Itunean ezarritako kalte-ordainak ordaintzea eskatuz.

* Aliatuekin harremanak: Frantziak Erresuma Batuak eta Estatu Batuek Europako segurtasunarekiko duten konpromisoa mantentzea nahi zuen, baina desadostasun diplomatikoak sortzen hasi ziren jada.

Armadan izandako zeregina

* Lehen ministro gisa agintaldiaren aurretik eta ondoren, Georges Leyguesek zeregin garrantzitsua izan zuen Itsas Armada ministro gisa. Frantziako flota modernizatu eta itsas hedapena sustatu zuen.

* Izan ere, bere ondarearen zati handi bat defentsan egindako lanarekin lotuta dago gobernuan egon zen denbora laburrarekin baino.

## Bere agintaldiaren amaiera 
* Bere gobernua erori zen Alemaniaren okupazio politikaren eta gerra kalte-ordainen inguruko desadostasunengatik, batez ere bere Gerra ministroarekin, André Maginot-ekin.

* Aristide Briand izan zen haren ondorengoa, diplomazia eta adiskidetzera gehiago jotzen zuen pertsonaia.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Macarena (abestia)

***Macarena*** Los del Río espainiar musika bikotearen abestia da, *A mí me gusta* albumaren single nagusia izan zena. 1990eko hamarkadako herri-musika dantzagarriaren abesti enblematikoenetakotzat jotzen da, eta 2002an VH1 estatubatuar musika-telebista-kateak garai guztietako lehen postuan sailkatu zuen.

Abestia garai guztietako Billboard Hot 100eko 8. postuan kokatu zen. Billboard aldizkari estatubatuarraren *Latin Songs* kategoriaren garai guztietako 1. postuan ere kokatu zen. Billboard zerrendako dance abesti bat ere bada, eta 1955ean rockaren aro modernoa hasi zenetik lehen postua lortu zuen ingelesez besteko sei abestietako bat.

## Historia 
Los del Río taldekoek promozio-bira bat egin zuten Hego Amerikan 1992ko martxoan, eta Venezuelara egindako bisitan, Gustavo Cisneros enpresari venezuelarraren festa pribatu batera gonbidatu zituzten. Cisnerosek flamenkoko tokiko irakasle bati, Diana Patricia Cubillán Herrera, gonbidatuentzako ikuskizun txiki bat egiteko eskatu zion, eta Los del Río oso pozik geratu zen Diana Patriciak dantzarako zuen trebetasunarekin. Modu espontaneoan, Antonio Romero Mongek, interpretazioaren erdian, Diana Patriciari abestu zion ''"¡Diana, dale a tu cuerpo alegría y cosas buenas!'"'' koroa, bera baitzen kantuaren musa. Geroago, «La Macarena del Mundo» ezizena hartu zuen.

Abesti honen interpretaziorik ezagunenak neska bat, Macarena izenekoa, desleiala zaiola mutil-lagunari bere bi lagunekin (berak bandera zin egiten duen bitartean) dio. Gero Macarenak senargai berri bati lotzea amesten duela esaten da.

1993an, Alaskak eta Fangoria bere taldeak bi bertsio egin zituzten, eta horietako batek, "River Remix"ek, techno erritmoa hartu zuen bere baitan. Urte honetan bertan, ingelesez abesten zuen emakumezko ahotsa gehitu zioten, eta azkenean "Bayside Boys Remix" izenarekin ezagutzen den bertsioa sortu zuen.

Macarena Super Bowleko finalean entzun zen (1996) eta musika gisa erabili zen Alderdi Demokrataren hauteskunde kanpainan, Bill Clinton Estatu Batuetako presidente berrautatu zutenean. Abestiaren anekdota bisuala AEBetako presidente koreografia dantzatzen ikustea izan zen. 1996ko Atlantako Joko Olinpikoetan gimnastikaren galan, Estatu Batuetako emakumezkoen selekzioak bere emanaldia ixteko erabili zuen, Bielorrusiako taldekoekin batera abestia dantzatuz.

Kantuaren arrakasta hain izan da handia, hamar urte geroago ere 60 milioi euro baino gehiagoko irabaziak ematen jarraitzen zuela (Sevillako tokiko prentsan argitaratutakoaren arabera). Media Trafficen arabera, singleak 14 milioi kopia baino gehiago saldu zituen, horietatik 4 milioi Estatu Batuetan; horrela, mundu mailan musikaren historian hirugarren singlea eta gehien saldu den gaztelaniazko lehen abestia bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis XIV.aren gobernu absolutua

Luis XIV.a Frantziakoaren, Eguzki Erregea bezala ezagutzen zenaren, 1691tik 1715era arteko erregealdi absolutua izan zen bere erregealdi luzearen (1643–1715) gailurra, absolutismo monarkikoak, boterearen zentralizazioak eta frantziar estatuaren indartzeak ezaugarritu zutena, baina baita zailtasun ekonomiko gero eta handiagoak, gatazka armatuak eta errege-boterearen higadurak ere.

## Absolutismoaren sendotzea 
Luis XIV.ak jainkozko zuzenbideko monarkia absolutua ordezkatzen zuen: uste zuen bere boterea zuzenean Jainkoagandik zetorrela. Bere esaldi ospetsuak:

“*L’État, c’est moi*” (“Estatua ni naiz”) laburbiltzen du ideia hau.

* Nobleen boterea ezabatu zuen: noblezia Versaillesen mantendu zuen, bere begiradapean, errege-botere politikotik kenduz.

* Gobernuaren kontrol absolutua: ez zituen Estatu Nagusiak bildu, eta bere ministroek obedientzia osoa zor zioten.

* Zentralizazio administratiboa: intendente izeneko funtzionarioak erabili zituen probintziak bere izenean gobernatzeko.

## Gerrak eta kanpo politika 
Garai hau bi gerra nagusik markatu zuten:

Bederatzi Urteko Gerra (1688–1697)

1691 baino lehen hasi bazen ere, garai honetan garatu zen:

* Frantziak Europako koalizio handi baten aurka borrokatu zuen (Augsburgoko Liga).

* Gatazkak erreinua finantzarioki agortu zuen.

Espainiako Ondorengotza Gerra (1701–1714)

* Karlos II.a Espainiakoa hil ondoren hasi zen, Luis XIV.aren biloba, Filipe Anjoukoa, oinordeko gisa utzi zuena.

* Aurkariek beldur ziren Frantzia eta Espainia monarka bakar baten pean batu egingo zirela.

* Frantziak Ingalaterra, Austria eta Herbehereek zuzendutako koalizio handi bati aurre egin behar izan zion.

* Emaitza: Filipe V.a Espainiako errege gisa onartu zuten, baina Frantziako tronurako eskubideak uko egin zizkion. Frantziak bere helburua lortu zuen, baina herrialdea agortuta eta pobretuta geratu zen.

Krisi ekonomikoa eta fiskala

* Gerra luzeek finantza krisi kroniko bat ekarri zuten.

* Estatua izugarri zorpetu zen, eta herriaren gaineko zerga-zama handitu egin zen.

* Zerga-sistema ez-eraginkorra eta desberdina zen: noblezia eta kleroa salbuetsita zeuden, eta herri xeheak, berriz, zerga gehien jasaten zuen.

Kultura eta propaganda

* Luis XIV.ak artea eta kultura botere-tresna gisa erabili zituen.

* Versailles absolutismoaren eta errege-boterearen ikur bihurtu zen.

* Arteak, literatura eta zientzia sustatu zituen, baina beti estatuaren kontrolpean.

## Azken urteak eta ondarea 
* Bere azken urteetan, Luis XIV.ak tragedia pertsonal asko jasan zituen (bere semearen, biloben eta birbiloben heriotza).

* 1715ean hil zen, 72 urteko erregealdiaren ondoren, eta bere birbiloba Luis XV.a oinordeko gisa utzi zuen.

* Frantzia potentzia errespetatu gisa utzi zuen, baina pobretuta eta tentsio sozialek jota, azkenean Frantziako Iraultzara eramango zutenak.

## Kabinetea
Sijilmasa

**Sijilmasa** (; ; ) Erdi Aroko marokoar hiria izan zen, Sahararen iparraldeko ertzean zegoena. Hiriaren hondakinak bost miliatan hedatzen dira Ziz ibaian zehar, Rissani hiritik gertuko Tafilalt oasian. Bereber tribuen etengabeko inbasioek markatu zuten hiriaren historia. XIV. mendera arte, Saharaz haraindiko mendebaldeko merkataritza-ibilbidearen iparraldeko terminoa izanik, Magrebeko merkataritza-gune garrantzitsuenetako bat izan zen Erdi Aroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angela Mortimer

**Florence Angela Margaret Mortimer Barrett** (Plymouth, 1932ko apirilaren 21a – 2025eko abuztuaren 25a) britainiar tenislaria izan zen.

Teniseko grand slameko hiru final irabazi zituen, 1955ean Roland Garros txapelketa, 1958an Australiako Irekia eta 1961ean Wimbledongo txapelketa. Wimbledongo txapelketa ere irabazi zuen binakako kategorian Anne Shilcockekin batera. 1961ean, jokalarien sailkapeneko lehen postuan kokatu zen.

## Grand Slameko finalak 
### Banakakoak: 5 (3 txapelketa, 2 final)
### Emakumeen binakakoak: 2 (txapelketa bat, final bat)
### Bikoitz mistoak: 1 (final bat)
Adina (Sanxenxo)

**Santa María de Adina**, Espainiako ipar-mendebaldeko Sanxenxo udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2016an 4.783 biztanle zituen.
Chenachène

**Chenachène** Tindufeko wilaiako herrixka da.

## Klima
Chenachènek basamortuko klima bero hiperidorra du (Köppen *BWh*). Munduko lekurik lehorrenetako bat da eta beroena udan. Uztaileko bataz besteko tenperatura  da, hau da Furnace Creekena (Heriotzaren harana, AEB) baino 0,9 °C gehiago, Taoudennirena (Mali) baino 0,4 °C gehiago eta gertuko Taghazarena (Mali) baino 0,1 °C gehiago.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarahumarako elizbarrutia

**Tarahumarako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1950eko maiatzaren 6an ezarri zen *sui iuris* misio gisa, 1958ko ekainaren 23an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1993ko abenduaren 20an elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Guachochin dago. Egun apezpikua Juan Manuel González Sandoval da.

## Ordinarioak 
### Tarahumarako bikario apostolikoak 
* Salvador Martínez Aguirre (1958-1973)
* José Alberto Llaguno Farías (1975-1992)

### Tarahumarako apezpikuak 
* José Luis Dibildox Martínez (1993-2003)
* Rafael Sandoval Sandoval (2005-2015)
* Juan Manuel González Sandoval (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciudad Juárezko elizbarrutia

**Ciudad Juárezko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1957ko apirilaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ciudad Juárezen dago. Egun apezpikua José Guadalupe Torres Campos da.

## Ordinarioak 
* Manuel Talamás Camandari (1957-1992)
* Juan Sandoval Íñiguez (1992-1994)
* Renato Ascencio León (1994-2014)
* José Guadalupe Torres Campos (2014-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Juan Sandoval Íñiguez (1988-1992)

## Apezpiku laguntzailea 
* José Guadalupe Torres Campos (2005-2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuevo Casas Grandesko elizbarrutia

**Nuevo Casas Grandesko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1977ko apirilaren 13an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 2000ko ekainaren 3an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Nuevo Casas Grandesen dago. Egun apezpikua Víctor Melchor Quintana Quezada da.

## Ordinarioak 
### Nuevo Casas Grandesko lurralde-prelatua 
* Hilario Chávez Joya (1977-2000)

### Nuevo Casas Grandesko apezpikuak 
* Hilario Chávez Joya (2000-2004)
* Gerardo de Jesús Rojas López (2004-2010)
* Jesús José Herrera Quiñonez (2011-2023)
* Víctor Melchor Quintana Quezada (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cuauhtémoc-Maderako elizbarrutia

**Cuauhtémoc-Maderako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1966ko apirilaren 25ean ezarri zen Maderako lurralde prelatutza gisa eta 1995eko azaroaren 17an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Cuauhtémocen dago. Egun apezpikua Jesús Omar Alemán Chávez da.

## Ordinarioak 
### Maderako lurralde-prelatuak 
* Justo Goizueta Gridilla (1970-1988)
* Renato Ascencio León (1988-1994)

### Cuauhtémoc-Maderako apezpikuak 
* Juan Guillermo López Soto (1995-2021)
* Jesús Omar Alemán Chávez (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taghaza

**Taghaza** () edo **Teghaza** abandonatutako gatzaren meatze-zentro zaharra da. Mali iparraldeko basamortu aldeko aintzira gazi ohi baten gainean dago. Mendebaldeko Afrika osorako gatz mineral iturri garrantzitsua izan zen XVI. mendearen amaiera arte, noiz hustu eta Taoudennik ordezkatu zuen. Meatzetako gatza Saharaz haraindiko distantzia luzeko merkataritza-bideen produktuetako bat zen. Taghaza Sijilmasatik (Maroko) 857 km hegoaldera dago, Timbuktutik (Malin) 787 km ipar-mendebaldera eta Oualatatik (Mauritania) 731 km ipar-ekialdera.

## Hondakinak 
Taghazan bi kokaleku ezberdinen hondakinak daude, aintzira gazi (edo *sabkha*) zaharraren alde banatan bana. 3 kilometroko distantziaz banatuta daude. Kokaleku handienak eta mendebaldekoenak 400 metro luze eta 200 metro zabal inguruko eremua hartzen du. Eraikin guztiak, meskita izan ezik, ipar-mendebaldetik hego-ekialderantz lerrokatzen ziren, ohiko haizearekiko perpendikularrean. Ekialdeko kokalekuko eraikinak era berean lerrokatzen ziren, eta 200 metroko luze eta 180 metroko zabaleko eremua hartzen zuten. Kokagune dual bat izatearen arrazoia ez da ezagutzen, baina Taghaza gatz-meategi gisa Saharaz haraindiko merkataritza-bide garrantzitsu baten geraleku gisa erabiltzearekin lotuta egon daiteke.

## Klima
Taghazak basamortuko klima bero hiperidorra du (Köppen *BWh*). Munduko lekurik lehorrenetako bat da eta bigarren beroena udan, Chenachène lehena izanda. Uztaileko bataz besteko tenperatura  da, hau da Furnace Creekena, Heriotzaren harana, baino 0,8 °C gehiago, Taoudenniren baino 0,3 °C gehiago eta, soilik Chenachèneren baino 0,1 °C gutxiago.  

## Erreferentziak 
## Bibliografia
*
*
*
*
*
*
*
*

## Kanpo estekak
Parraleko elizbarrutia

**Parraleko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1992ko maiatzaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Parralen dago. Egun apezpikua Mauricio Urrea Carrillo da.

## Ordinarioak 
* José Andrés Corral Arredondo (1992-2011)
* Eduardo Cirilo Carmona Ortega (2012-2019)
* Mauricio Urrea Carrillo (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taoudenni

**Taoudenni** (; ) edo **Taoudeni** gatzaren meatze-zentro zaharra da. Mali iparraldeko basamortu aldeko aintzira gazi ohi baten gainean dago. Mendebaldeko Afrika osorako gatz mineral iturri garrantzitsua izan zen XVI. mendetik aurrera, noiz Taghaza hustu eta Taoudennik ordezkatu zuen. Meatzetako gatza Saharaz haraindiko distantzia luzeko merkataritza-bideen produktuetako bat zen, izan ere, Timbuktutik 664 kilometro mendebaldera dago.

## Historia 
Taoudenniren lehen aipamen historikoa Al-Sadiren *Tarikh al-Sudan* lanean agertu zen. Hark idatzi zuenez, 1586an, marokoar saadiek Taghazako gatz-meatzeen zentroa eraso zutenean (Taoudennitik 150 kilometro ipar-mendebaldera), meatzarietako batzuk *Tawdani*ra joan ziren. 1906an, Édouard Cortier soldadu frantziarrak Taoudenni bisitatu zuen gamelu gainean zeuden gorputzen unitate batekin () eta meategien lehen deskribapena argitaratu zuen. Garai hartan, eraikin bakarra Smidako ksarra zen. Ksar horrek horma bat zuen inguruan, eta sarrera txiki bakarra mendebaldean. Ksarraren hondakinak espetxearen eraikinetik 600 metro iparraldera daude

Taoudenniko gamelu karabanak (azalai) dira Saharan martxan geratzen diren azkenak. 1960ko hamarkadaren amaieran, Moussa Traoréren erregimenean, kartzela bat eraiki zuten leku horretan, eta presoak meategietan lan egitera behartzen zituzten. Kartzela 1988an itxi zuten.

## Klima
Taoudennik basamortuko klima bero hiperidorra du (Köppen *BWh*). Tanezrouft eskualdean izanda, munduko lekurik lehorrenetako bat da eta beroenetako bat udan, Chenachène lehena izanda. Uztaileko bataz besteko tenperatura  da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldán (Cangas)

**San Cibrán de Aldán**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cangas udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2023an 2.396 biztanle zituen.
Teresa Aço

**Teresa Aço Taveira** (Silves, 1852ko maiatzaren 18a – Lisboa, 1892ko maiatzaren 13a) portugaldar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Teresa Aço Taveira 1852ko maiatzaren 18an jaio zen Silvesen, Portugalgo Algarbe eskualdean. Gaztetan umezurtz geratu zen, hiru ahizpa gazteago zaindu behar izan zituen, eta haietako bat, Dores Aço, aktore bihurtu zen baita ere. Bizibidea ateratzeko, jostun gisa lan egin zuen. Lagosko Gil Vicente andtzokian debutatu zuen, baina gero Faroko Teatro Lethesera joan zen, non paper garrantzitsuagoak antzeztu zituen.

Faron antzezten ari zela, bi aktore portugaldar ospetsu ezagutu zituen, Isidoro Sabino Ferreira eta Francisco Alves da Silva Taborda, eta hauek Lisboako antzoki batean zortea probatzeko aholkatu zioten. Polla aktorea eta zuzendariak Lisboara eraman nahi izan zuen, baina Açok ezezkoa eman zuen. Bere bikotekide Afonso Taveira ezagutu ondoren bakarrik Lisboara joatea erabaki zuen, senarrarekin batera (1880ko abenduaren 24an ezkondu ziren Silvesen).

Hizketa-akats txiki batzuk zuzendu ondoren, 1881ean Lisboako Dona Maria II Antzoki Nazionalean hasi zen lanean. Urtebete geroago, Portora joan zen senarrarekin, eta han geratu zen 1885era arte. Teatro Baqueten eta beste antzoki batzuetan paper garrantzitsuak egin zituen eta ospe ona lortu zuen, Émile Zola, Alexander Dumas eta Alexandre Dumas semearen antzezlanetan parte hartuz, besteak beste. Portotik alde egin zutenean, Aço eta bere senarra Azoreetara bira bat egin zuten. Portora itzulita, senar-emazteek Teatro do Príncipe Realen (gaur egun Sá da Bandeira antzokia) lan egin zuten. Aço 1885 inguruan erretiratu zen eta 1892ko maiatzaren 13an hil zen ooforektomiaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cursos Europeos de Verano

**Europako Udako Ikastaroak** urtero Europari buruzko ekitaldi bat dira, Diario de Navarra Fundazioak eta Equipo Europak Iruñean 2019tik antolatzen dutena.

Haien helburua Europar Batasunerako interesgarriak diren gaur egungo gaiak eztabaidatzea da, politikariak, gazteak, gizarte zibila eta komunikabideak inplikatuz.

Ikastaro hauek politika, adimen artifiziala eta EBren handitzea bezalako gaietan oinarritzen dira, eta parte-hartzaileei saio guztietan parte hartu ondoren diploma bat lortzeko aukera ematen diete.

Sortu zirenetik, Pablo Zalbak zuzendu ditu ikastaroak.

## Historia 
Ikastaroak 2019an hasi ziren. María Chivite, Nafarroako Gobernuko lehendakari, Europako Inbertsio Bankuko presidenteordea, Emma Navarro, hartu zuen bere bulegoan, Bundesbankeko zuzendari nagusia, Burkhard Balz, ere bertan izan zen bilera batean. Harrera Iruñean egon zirelako izan zen, NavarraCapital.es-ek eta Diario de Navarrak antolatutako lehen Europako Udako Ikastaroen inaugurazio egunean hizlari gisa parte hartzeko, sarrera doakoa izanik CaixaBank-en babesletzari esker.

Bigarren edizioa NavarraCapital.es-ek eta Diario de Navarrak antolatu zuten eta 2020ko abuztuaren 25ean, 26an eta 27an egin zen. Jaume Duchek, Josep Piquék eta Elma Saizek parte hartu zuten edizio honetan. Gonbidatu herrialdea Alemania izan zen. Gonbidatu herrialdea Europar Batasuneko Kontseiluaren Lehendakaritzarekin bat dator.

Hirugarren edizioa abuztuaren 24an, 25ean eta 26an egin zen, Eslovenia gonbidatu herrialde gisa izanik. María Chivitek amaiera ekitaldian parte hartu zuen.

Laugarren edizioa Equipo Europak antolatu zuen lehen aldiz. Abuztuaren 24an, 25ean eta 26an egin ziren Iruñeko Medikuen Elkargoan. Cuca Gamarra ikastaro hauetan parte hartu zuen.

Bosgarren edizioa 2023ko abuztuaren 23an, 24an eta 25ean egin zen. Cristina Ibarrolak, orduko Iruñeko alkateak, inaugurazioan parte hartu zuen.

2024an, Luis Colinak, Diario de Navarra Fundazioko presidenteak, Madrilen ikastaroen aurkezpenean Europari buruzko eztabaida eta topaketa espazioak sortzearen garrantziaz hitz egin zuen.

Seigarren edizioa 2024ko abuztuaren 27an, 28an eta 29an egin zen. Gonbidatu herrialdea Ukraina izan zen. Josep Borrellek parte hartu zuen ikastaroetan.

Zazpigarren edizioa 2025eko abuztuaren 27an, 28an eta 29an egingo da.

## Nafarroako Nazioarteko Puerta de Europa Saria 
Nafarroako Nazioarteko Puerta de Europa Saria Europar Batasunaren eraikuntzan eta garapenean nabarmen lagundu duten pertsona, enpresa edo erakundeei ematen zaie. Saria 2023an hasiko diren Iruñean egingo diren Europako Udako Ikastaroen barruan emango da.

Irabazleak hauek dira:

* 2023: Josep Piqué
* 2024: Josep Borrell
* 2025: Luis de Guindos

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viladongako kastroa

**Viladongako kastroa** Castro de Reiko udalerrian (Galizia, Espainia) dagoen kastro galaiko-erromatarra da. Itsas mailatik 535 metroko mendixka batean dago, eta handik ikusten da Lugoko Terra Chá eskualdearen zati handi bat. 2009ko abenduaren 11n Kultura Intereseko Ondasun izendatu zuen Galiziako Xuntak.

Kastroko arkeologia-lanak 1971n hasi ziren. Galiziako kastro ezagunenetako eta hobekien kontserbatutakoetako bat da, neurri handi batean 1983tik museo monografiko bat duelako *in situ*.

## Kronologia 
Barrutia XX. mendearen hasierako bibliografian aipatzen da. Manuel Amor Meilán-ek 1918ko *Historia de la Provincia de Lugo* lanean aipatzen du. Harresi barruko 4 hektarea hartzen ditu, gutxi gorabehera, eta horietatik 10.000 m² kroari dagozkio (kastroaren zatirik altuena), lau angeluko forma irregularrekoa eta angelu biribilduak dituena. Harresi nagusia eskistozko harlangaitzezkoa da, eta 12 eta 14 metro arteko altuera du, lubanarroari begira. Erromatar garai aurreratuko edo erromatar berantiarreko materialak dira nagusi.

## Indusketa arkeologikoak 
Ramón Falcón Rodríguezen ekimenari esker, arkeologia-lanak egin ziren 1971tik 1978ra. 1972tik 1975era bitartean Manuel Chamoso Lamasen esku egon ziren indusketak. Lau kanpainetan, kroaren eraikin gehienak atera ziren lurpetik, tipologia aldetik oso desberdinak, eta aztarnategiko beste puntu batzuetan zundaketak egin ziren (kroaurreetan eta defentsa-sistemetan).

* 1983ko kanpainan, Felipe Arias Vilasek honako helburu hauek ezarri zituen:
* Indusketak egitea eta aurreko indusketetan utzitako lur-lekuko hormak kentzea.
* Kroaren egitura-hondarren estratigrafia egiaztatzea.
* Harresi barruko lurra garbitzea.
* Lan museologikoen jarraipena.
* Jasotze topografikoa eta planoak egitea.

## Galeria 

Fitxategi:Castro_de_Viladonga_-_conjunto_central.JPG|link=Archivo:Castro_de_Viladonga_-_conjunto_central.JPG|Etxebizitzen multzo zentrala.
Fitxategi:Castro_de_Viladonga_-_zona_norte.JPG|link=Archivo:Castro_de_Viladonga_-_zona_norte.JPG|Kroa eta kastroko hormak.
Fitxategi:Habitacion_con_lareira_Castro_de_Viladonga1_1.JPG|link=Archivo:Habitacion_con_lareira_Castro_de_Viladonga1_1.JPG|Zirkulu-formako etxebizitza baten xehetasuna.
Fitxategi:Vista_xeral_da_croa_Castro_de_Viladonga.JPG|link=Archivo:Vista_xeral_da_croa_Castro_de_Viladonga.JPG|Kastroko kroaren bista orokorra.
Fitxategi:Castro_de_Viladdonga_Maqueta.jpg|link=Archivo:Castro_de_Viladdonga_Maqueta.jpg|Kastroaren maketa, hipotetikoki berreraikia.
Fitxategi:Brocados_Castro_de_Viladonga.jpg|link=Archivo:Brocados_Castro_de_Viladonga.jpg|Indusketetan aurkitutako objektuak, gaur egun kastroko museoan bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Viladongako Castroko Museoaren webgunea
* Viladongako Castroren Lagunen Elkartea
* Kastroren aurkezpena eta historia Youtuben
Cangas (Cangas)

**Santiago e Salvador de Cangas**, Espainiako ipar-mendebaldeko Cangas udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2023an 6.823 biztanle zituen.
Isabel Pisano

**Isabel Pisano** (Montevideo, 1944 - Madril, 2025eko abuztuaren 25a) uruguaitar idazlea, kazetaria eta aktore bat izan zen.

Espainiako destape zinema-korronteko aktore nabarmenetako bat izan ondoren, kazetari egin zuen lan ikerketa kazetaritzan gailenduz.

## Liburuak 
* 2009, *El papiro de Sept*, Ediciones B. (ISBN 978-84-666-4167-8)
* 2006, *Yasir Arafat: La pasión de un líder*, Ediciones B. (ISBN 84-666-2510-0)
* 2004, *Yo terrorista*, Plaza & Janés (ISBN 84-01-37882-6)
* 2003, *La Sospecha: El Complot Que Amenaza La Sociedad Actual*, Belacqva (ISBN 84-95894-53-X)
* 2002, *El Amado Fantasma*, Plaza & Janés, (ISBN 84-01-37790-0) (donde documenta su vida junto a Waldo de los Ríos)
* 2001, *Yo puta - Hablan las prostitutas*, Plaza & Janés (ISBN 84-9759-297-2)
* 1995, *Trilogía de perversos*, Huerga & Fierro (ISBN 84-7683-420-9)
* 1985,* Los diabólicos de Blois*, Altalena Editores, S. A. (ISBN 84-7475-168-3)

## Filmografia 
*1966, *Pampa salvaje* 
*1974, *Boquitas pintadas* 
*1974, *Casanova* 
*1978, *Bilbao* 
*1978, *Violación fatal* 
*1979, *Una sombra en la oscuridad* 
*1982, *Corridas de alegría* 
*2004,  *Yo, puta* (gidoilaria)

## Kanpo estekak
Ooidonk gaztelua

**Ooidonk gaztelua**, , Belgikako Deinze udalerrian dagoen gaztelu bat da, Ekialdeko Flandrian. 

1230ean "Nicolas, Hodunceko txarbelaina" delakoan aipatua da.
Theodoros Diligiannis

**Theodoros Diligiannis** (; Kalavryta, 1820ko urtarrilaren 2a edo 1824ko maiatzaren 18a – Atenas, 1905eko maiatzaren 31) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1885etik 1886ra, 1890etik 1892ra, 1895etik 1897ra eta 1902tik 1903ra eta 1904tik 1905era.

Atenasen Zuzenbidea ikasi zuen eta 1843an Barne Ministerioan sartu zen eta 1859an bertako idazkari iraunkor bihurtu zen. 1862an Oto erregea kargutik kendu ondoren eratutako behin-behineko gobernuko Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten eta 1867an Greziaren enbaxadore Parisen izendatu zuten.

Greziara itzultzean, hainbat gobernutan parte hartu zuen, eta Alderdi Nazionaleko buru bihurtu zen. Orduan, Charilaos Trikoupisekin lehia politikoa hasi zen bi alderdiko sistema batean. 1877an Diligiannisek Turkiaren aurkako gerraren alde bozkatu zuen eta 1878ko Berlingo Biltzarran ordezkari greziarra izan zen.

1885ean lehen ministro izendatu zuten, baina kanpo politikan porrot egin zuen eta Europako potentziek Pireoa blokeatu ondoren dimisioa eman zuen. 1890ean kargura itzuli zen, baina erregeak kargutik kendu zuen Diligiannisek finantza krisia konpontzeko gaitasunik ez zuelako.

1895ean boterera itzuli zen eta 1897an Kretako matxinada eta Turkiaren aurkako zorigaiztoko gerra gertatu ziren. Hori dela eta, erregeak kargutik kendu zuen. 1902an eta 1904an berriro lehen ministro, 1905ean jokalari batek hil zuen apustu etxeen aurkako politika murriztailearen ondorioz.
Xiabre mendia

**Xiabre mendia**, , Espainiako ipar mendebaldean dagoen mendi bat da, Galiziako Pontevedrako probintzian. 641 metroko garaiera du.

Caldas de Reis, Catoira eta Vilagarcía de Arousa udalerrien artean dago.
Neme mendia

**Neme mendia**, , Espainiako ipar mendebaldean dagoen mendi bat da, Galiziako Coruñako probintzian. 387 metroko garaiera du.

Carballo eta Malpica de Bergantiños udalerrien artean dago.
Curavacas

**Curavacas**, Espainiako Kantauriar mendikatean dagoen mendi bat fa, Gaztela eta Leon erkidegoko Palentziako probintzian. 2.524 metroko garaiera du.

Fuentes Carrionas mendigunean dago.
Arethusana arethusa

360px|thumb|Tximeleta arraren gainaldea eta azpialdea.
***Arethusana arethusa*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europan, Ekialde Hurbilean, Asian Txinaraino eta Afrika iparraldean zehar hedatzen da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Taxonomia 
Denis eta Schiffermüller zoologoek deskribatu zuten 1775. urtean.

## Deskribapena 
Tamaina handiko tximeleta da, 40-48 mm arteko hegal-zabalera du. Arraren hegalen gainaldeak marroi lunak dira eta orban laranjaz osaturiko bi lerro ditu. Aurreko hegaletan ozelo beltz handiak ditu. Hegalen azpialdeari dagokionez aurreko hegalak laranjak dira eta bi ozelo dituzte, atzeko hegalak marroi argiagoak dira eta lerro zuri-gris bana dute. Emearen kasuan hegalen gainaldea argiagoa da, banda laranja zabalagoa baita. Normalean hegalak itxita izaten dituzte.

## Bizi zikloa 
Helduak uztailean eta abuztuan ikusten dira. Emeak arrautz hegan dabilela askatzen ditu banan bana, landaretzan erori daitezen. Beldarra marroi argia da eta luzetarako lerro ilun eta argiak ditu. Gauez jarduten du eta gramineotaz elikatzen da. Beldarrak hibernatzen du. Udaberriaren amaieran pupa gorrika eratzen du lurrean pixka bat sartuta.

## Habitata 
Zohikaztegietako txilardietan aurkitzen da, itasoaren mailatik 1.500 metro arteko altueran.

## Iruditegia 

Irudi:Arethusana arethusa MHNT CUT 2013 3 32 Villegailhenc male dorsal.jpg|Hegalen gainaldea.
Irudi:Arethusana arethusa-1.jpg|Hegalen azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Axeitosko trikuharria

**Axeitosko trikuharria**, , Espainiako ipar mendebaldeko Ribeira udalerriaren Oleiros dagoen trikuharri bat da, Galiziako Pontevedrako probintzian.

K.a. 4.000-3.600 artean datatua dago.
Artegi (erreka)

**Artegi**  Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa. Beasaingo Garin auzoko Mallutz eta Zormendi arteko sakanean sortzen da eta Bazterregi errekan isurtzen ditu bere urak. Bere ibilbidearen luzera 600 metro ingurukoa da. 

Garin auzora jaisten den Mallutz eta Zormendi mendien mendebaldean eratutako Bazterregi izeneko hegal zabal eta eguterakoan, hiru sakan daude eta bakoitzak bere errekatxoa du. Lehenengoa Artegi erreka da. Boldokiko egutera deituriko leku batean eratzen diren hezeguneetan sortzen da. 

Garin auzotik behera datorren errepidearen lehenengo bihurgune itxia baino metro batzuk geroago  Bazterregiko errekari elkartzen zaio eskuinaldetik. Biak elkartzean Antso izena hartuko du errekak, honek  Argoien erreka izango denari uzten dizkio bere urak Arriarango urtegian urak isuriz.

Orain dela mende-bete beren ibilguaren ertzetan, Garingo liho-ehuleak, ur korrontedun  putzuak zituzten eginak,  liho-putzuan zituzten liho-balei izerdia kendu eta garbi zitzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zabalondo

**Zabalondo erreka**, Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa. Zabalondo erreka, Beasaingo Asti mendiaren mendebaldeko  hegalean dagoen sakanean sortzen da Arriaran auzoaren alderdi garaienean, eta Arriaran ibaian isurtzen ditu bere urak. Bere ibilguaren luzera 1.400 m ingurukoa da.

Landasoro izeneko iturburu garrantzitsu batean sortzen da eta hasieratik Zabalondo erreka izena hartzen du, izan ere, jaio eta berehala, Zabalondo baserriaren albotik igarotzen baita.

Ibarraren beheko aldera iritsi ondoren, Mugartegi eta Lekuberri baserrien alboan pasatzen da Arriaran errekan urak isuriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quattro Fontane

**Quattro Fontane** (italieraz, Lau Iturriak) Erromako estilo pizkundetar berantiarreko lau iturriko talde bat da. Multzoa Via delle Quattro Fontane eta Via del Quirinale kaleen bidegurutzean dago, ertz bakoitzean bat. Lau iturrietatik gertu, San Carlo alle Quattro Fontane eliza dago, 1638 eta 1641 artean eraikia, barroko estilokoa eta Francesco Borrominik proiektatua.

## Deskribapena 
Proiektua Sixto V aita santuaren enkargu bat izan zen, hiriaren zabalkunde urbanistikoaren proiektuaren barruan. Muzio Matteik finantzatu zuen eta 1588 eta 1593 bitartean egin zen. 

Bidegurutzea osatzen duten lau eraikinen ertzetan eratutako tamaina desberdineko bao angeluzuzenetan daude iturriak. Eskulturetako bik gizon bizardunen irudiak irudikatzen dituzte, Tiber eta Arno ibaien alegoriak, Erroma eta Florentzia sinbolizatzen dituztelarik; eta beste biek Diana eta Junon jainkosak dira, leialtasuna eta indarra sinbolizatzen. Tiber, Arno eta Junonen iturrien diseinua, agian, Domenico Fontanarena da. Dianaren figura Pietro da Cortonari egozten zaio.

## Iruditegia 
thumb|510x510px|Lau iturriak (ezkerretik eskuinera eta goitik behera): Arno ibaia, Tiber ibaia, Juno eta Diana.|erdian

thumb|510x510px|Dianarena, gauez.|erdian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sustatxo

**Sustaxo erreka**, Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdekoa. Bere ibilbide guztia Beasaingo udal-barrutian egiten du eta 800 m inguruko luzera du.

Sustatxo erreka, Atxabal mendiaren iparraldeko mazelan dagoen sakaneko hezegune zabal batean sortzen da, Endriokorta baserria baino beherago.

Pinudien artean sakanera jaisten da eta Itaun izenez ezagutzen den lekura iristen da Ibaieder errekaren eskuinaldeko ertzetik sartuz.

Ur gardenak ditu, baina ez da erraza arrain-fauna handirik izatea, izan ere, urte osoan zehar ez baitu ur-emari handirik izaten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Tatiegi

**Aitor Tatiegi Loidi** (Oñati, Gipuzkoa, 2001) bertsolaria da. 

## Bizitza
Aitor Tatiegi Loidi 2005ean jaio zen Oñatin (Gipuzkoa), Euskal Herrian. 2010ean hasi zen bertso eskolara joaten Oñatiko Txinparta bertsoeskolan.Gero, Filología Vasca ikasten hasi zen Gasteizen eta han bertso eskolatan ere parte hartu zuen, bertsolaritza garatzeko aukera izan zuelarik. Plaza askotan aritu izan da, bere bertsoen bidez Euskal Herriko hainbat tokitan ezaguna bihurtuz.

## Txapelketak 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** Bigarren Fasea(1): 2024
* Eskolartekoa:
** Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
*** txapelduna (1): 2019 

## Sariak 
* Lizardi Saria: (1): 2024 
* Osinalde saria:(1): 2025 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Aitor Tatiegi», *Bertsozale.com*.
Lobeira mendia

**Lobeira mendia**, , Espainiako ipar mendebaldeko Vilanova de Arousa udalerriko András parrokian dagoen mendi bat da, Galiziako Pontevedrako probintzian. 289 metroko garaiera du.

2006an Galiziako eremu asko kiskaldu zituzteen suteen kaltea jasan zuen.
Melitaea athalia

360px|thumb|Tximeleta emearen gainaldea eta azpialdea.
***Melitaea athalia*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europan eta Asian zehar hedatzen da, Japoniaraino. Iberiar penintsulari dagokionez iparraldean aurkitzen da, Euskal Herrian ere bai.

## Taxonomia 
S. A. von Rottemburg alemaniar entomologoak deskribatu zuen 1775. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta handia da, 39-47 mm arteko hegal zabalera du. Hegalen gainaldea marroi iluna da eta zain ilunek gelaxka laranjatako lerroak mugatzen dituzte, amaraunaren antzeko itxura hartuz. Hegalen ertzak zuriak dira. Hegalen azpialdeari dagokionez aurreko hegalak laranjak dira eta atzekoetn lerro laranjak tartekatzen dira oinarri zurian. Hauek ere amaraunaren patroia mantentzen dute.

## Bizi zikloa 
Altuera handiko eremuetan belaunaldi bakarra ateratzen du eta altuera baxuagoetan bi belaunaldi. Emeak arrautzak multzoka ezartzen ditu beldarra bazkatuko den landareen hostoen azpietan. Bizpaiu astetara beldarra jaiotzen da, beltza eta arantza lodi laranjak dituena. Beldarrak hibernatzen du neguan eta udaberrian berriz aktibatzen da. Maiatzean pua eratzen da, lurrean edo hosto hilen azpian.

## Habitata 
Mota askotako habitatak populatzen ditu, belardiak lore asko edo gutxirekin, lehorrak zein hezeak, normalean sasi arteak edo basoetako argiuneak. Itsas mailatik 2.600 metro arteko altueran ikusten da. 

## Iruditegia 

Irudi:Butterfly Melitaea athalia.jpg|Hegalen gainaldea.
Irudi:Melitaea athalia 11.JPG|Hegalen azpialdea.
Irudi:Group of Melitaea athalia near Warka, Poland.PNG|Tximeleta taldea.
Irudi:Heath Fritillary caterpillar.jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak