open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baxoa

[thumb|Baxoa euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko [Manifestazio|elkarretaratzea, 2016.]]
**Baxo**a (frantsesez *baccalauréat*, hizkuntza kolokialean *bac* eta lehenago *bachot*) Frantzian Goi Mailako ikasketak egin ahal izateko ezinbestean eskuratu behar den titulua da.

Titulu bateratua da, Frantziako Errepublika osoan proba berberak egiten dira egun jakin batean, gero erkaketak-eta egin ahal izateko.

## Ezaugarriak 
Haren bertsio modernoan, Napoleon Bonapartek 1808ko martxoaren 17ko dekretu baten bidez sortu zuen; Europako azterketarik zaharrenetakoa da.

Lizeoetan prestatzen den batxilergoa amaitu ostean egiten da eta ikasketei balio ofiziala ematen dienez, unibertsitateetako ateak zabaltzen dizkie ikasleei, batzuek bestelako berezko probak ere eginarazten badizkie ere. Selektibitatean ez bezala, nota azterketa horren arabera kontatzen da eta ez da lizeoan lortutakoa kontuan hartzen. Lizeoko bigarren urtea amaitzen denean ikasgai batzuen azterketa egiten dute eta gainontzekoak, *Terminala* bukatutakoan. Gehienezko nota 20 da; 8 baino gutxiagorekin hurrengo urtean ikasleak azterketa errepikatu behar du, 8 eta 10 artean bigarren aukera du (idatziz aprobatutako bi gai ahoz eginez), hortik gora gainditu egiten da hiru, noten arabera: "Nahiko ondo" (12-13), "Ondo" (14-15), "Oso ondo" (16 edo gehiago). Azterketak ekainaren amaieran egiten dira.

Iparraldean, euskaraz irakasten duen Seaskaren Bernat Etxepare Lizeoko ikasleek ere azterketa hori frantsesez egin behar dute, bizpahiru gai bakarrik euskaraz egin ditzaketenean. Baxoa erabat euskaraz egiteko eskubidea errebindikatzen du "Baxoa Euskaraz!" elkarteak.

## Motak 
Hiru mota daude:
* Orokorra: haren baitan Ekonomiko eta Soziala, Literarioa eta Zientifikoa daude.
* Teknologikoa: Kudeaketaren Zientziak eta Teknologiak, Zientzia eta Teknologia Industrialak, Laborategiko Zientzia eta Teknologiak, Osasun eta Gizarte Zientzia eta Teknologiak, Bizitza eta Agronomiaren Zientzia eta Teknologiak, Musika eta Dantzaren Teknikak eta azkenik Ostalaritza daude.
* Profesionala: 80 bat adar daude: Aeronautika, Modaren alorrekoak, Argazkilaritza, Idazkaritza...

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Brebeta.
* Batxilergoa, hitz bera erabili arren Espainian Bigarren Hezkuntzako amaierako zikloa da. Frantzian, aldiz, **Baxoa** Goi Mailako ikasketak egiteko aprobatu behar den azterketa da.
* Selektibitatea, espainiar estatuan, eta beraz Hego Euskal Herrian, baxoaren parekoa den azterketa.
* Azterketak Euskaraz

## Kanpo estekak 
* *Hautaprobak: Baxoa eta Selektibitatea*, Hik Hasi aldizkaria. 149. alea, 2010eko ekaina.
* *Selektibitatea eta Baxoa. Unibertsitaterako sarbide irizpideak ezbaian*, Larrun, 154. zkia.
The Stooges

**The Stooges** estatubatuar rock musika talde bat da, jatorriz Michigan estatuko Ann Arbor hirikoak. Iggy Pop, Scott Asheton, Steve Mackay, James Williamson eta Mike Watt musikariek osatzen dute. Garage rock musikaren aintzindaritzat jo izan dira.

## Iruditegia 

Irudi:Iggy Pop @ South by Southwest 2007 shot by Kris Krug.jpg|Iggy Pop
Irudi:The Stooges & Iggy Pop, Poland, Katowice Off Festval 2012-08-04.JPG|The Stooges & Iggy Pop, Polonia, Katowice Off Festval 2012-08-04

## Kanpo estekak 
* The Stooge musika taldearen webgunea
Balio-kate

Enpresan, **balio-katea** enpresak burutzen dituen jardueren multzoa da, ekoizten duen produktuari edo eskaintzen duen zerbitzuari balio erantsia eransten diotenak. Kontzeptua Michael Porter kudeaketa adituak sortu zuen 1985 urtean eta geroztik horren analisia funtsezko tresna bilakatu da enpresaren abantaila konpetitiboak hautemateko eta garatzeko.

Hezkuntza mundura hedatu egin da enpresa mundutik datorren ikuspegia eta hezkuntzan ohikoak diren ebaluazio prozesuetan balio-kate eta balio erantsi kontzeptuak erabiltzen dira gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hornikuntza (enpresa)

Enpresan, **hornikuntza** edo **hornikuntza-katea** fluxu fisiko (lehengaiak, produktuak, salmentak, ...) nahiz horiei buruzko informazioaren kudeaketa eta antolakuntza burutzen dituen enpresaren funtzioa da, bereziki bezeroaren eskaerak eta beharrak asebetetzearren. Erosketen kudeaketa, ekoizpen-prozesuaren kudeaketa, marketin eta logistika arloak barnehartzen ditu, besteak beste. Hornikuntza-katearen kudeaketak katearen mailen arteko koordinazioa eta integrazioa nabarmentzen ditu, ikuspuntu estrategiko batetik eta abantaila konpetitiboa eskuratzearren. Horretarako, besteak beste, just-in-time eta ekoizpen malgurako beste sistema eta tresnak baliatzen ditu, kateko kostuak murrizteko, eta epe luzerako harremanak osatuz hornitzaileekiko, konfiantza eta konpromisoan oinarrituta, sariak eta pizgarriak sortuz, kalitatea hobetzeko.

Hornikuntza katea ez dute hornitzaileek eta fabrikatzaileek soilik osatzen, baita garraiolariek, biltegiaz arduratzen direnek, saltzaileek edota bezeroek ere. Antolaketako arlo bakoitzaren barnean, bezeroen eskaera osatu arte egin beharreko funtzio guztiak bere gain hartzen ditu hornikuntza kateak. Funtzio hauek modu anitzekoak izan daitezke, hala nola produktuen garapenera, marketinera, banaketara, finantza arlora, bezeroetara eta beste hainbat adarretara bideratu daitezke.
Frantzisko Frantziakoa (1555-1584)

**Frantzisko Frantziakoa** (*Hercule François*; Fontainebleauko jauregia, 1555eko martxoaren 18a - Château-Thierry, 1584ko ekainaren 10a) Alençon, Château-Thierry, Anjou, Berry eta Touraineko dukea izan zen.

## Biografia 
Henrike II.a Frantziakoaren eta Katalina Mediciren laugarren eta azken semea izan zen. Haurtzaroan harrapatu zuen baztangaz aurpegia desitxuratua eta gorputza maker zituen. 1570eko hamarkadaren hasieran Katalina Medici Elisabet I.a Ingalaterrakoarekin ezkontzen saiatu zen. Hasiera batean, adin alde handia eta erlijio ezberdintasuna zirela eta, Elisabetek ezezkoa eman zion arren, Frantzisko hil zen arte negoziatzen jarraitu zuten.

Bizitza osoan anaia Henrikeren (1574tik aurrera Henrike III.a, Frantziako erregea) lehiakidea izan zen. San Bartolome gaueko sarraskiaren ondoren Arroxelako setioan (1573) parte hartu zuen. Han bere koinatu Henrike Nafarroakoaren adiskide bihurtu zen. Harekin batera erregeren politikaren aurka zeuden aristokrata katoliko eta higanotek eratutako Deskontenten alderdiko (frantsesez *Parti des Malcontents*) buruzagia izan zen. Karlos IX.a Frantziakoa aspalditik eri handi zegoenez gero, haren ondorengoa Alençongoa izan zedin konspiratu zuten. Baina konplotak huts egin zuen eta bi buruak espetxeratuak izan ziren.
 
1575eko irailean Alençongo dukeak, Henrike Nafarroakoarekin batera, ihes egitea lortu zuen. Frantziako 5. Erlijio Gerran Henrike III.a Frantziakoaren errege armadaren aurka borrokatu ziren. Gerrari amaiera eman zion Beaulieuko ediktua (1576) oso mesedegarria izan zen bai higanotentzat nola Frantziskorentzat. Hau erregerekin adiskidetu eta bere handinahia Flandesen asetzen saiatu zen. 1579an Gilen Orangekoak Herbehereetako errege izateko proposatu zuen. Ondoko urtean Probintzia Batuek *Herbehereetako askatasunaren babesle* izendatu zuten eta 1582an Brabanteko duke. Bere aginpideari jartzen zitzaizkion mugak onartzen ez zituenez, 1583ko urtarrilean Anberes armaz hartzen saiatu zen, baina porrot egin zuen.

1584ko ekainaren 10ean hil zen, tuberkulosiak eta bere bizimoduaren gehiegikerien ondorioek joa. Heriotz honek Henrike Nafarroakoa Frantziako koroaren oinordeko bilakatu zuen.

## Erreferentziak
Dick Turpin

**Richard "Dick" Turpin** (1706ko irailaren 21a, Hempstead, Essex &ndash; 1739ko apirilaren 7a, Knavesmire, York) XVIII. mendeko ingeles bidelapur bat izan zen. Lanbidez nekazaria eta ostalaria izan zelarik.

Behin Turpinek harakin lanbidea ikasi ondoren, 1728an, Elizabeth Millington neskarekin ezkondu zen. Halere, bizimodu arrunta eraman ordez, legez kanpoko jardueretan aritu zen, bere harakindegirako ganadua ohostuz. Atzeman zutenean, ihes egitea lortu eta bidelapur bilakatu zen. Denboraldi batez Errping basoan jardun ohi zuen talde ospetsuko kide izan zen, baina gerora kide bakar batez lagundurik, bidaiari gurdiak lapurtzen hasi eta lasterrera kondairazko pertsonaia bihurtu zen. Zenbatu ezinezko lapurretak eta zenbait hilketa ere burutu zituen.

Ondoren ekintza eremua Lincolnshire eta Yorkshire konderrietara hedatu zuen, hauetan zaldi eta ganadu lapurretan aritu zelarik. Hala eta guztiz, justiziak harrapatu, York hirian zaldi lapurretarengatik epaitua izan eta heriotza-zigorrera kondenatua izan zen. 1739ko apirilaren 7an York hirian urkatua izan zen.

## Literatura 
1834an William Harrison Ainsworth ingeles eleberrigileak *Rookwood* eleberriarekin idazle erromantiko gisa ospe handia bereganatu zuen, honetako pertsonaia nagusia Dick Turpin izan zen.

## Telebista 
Era berean, Dick Turpin bidelapurra 1979-1982 bitartean Ingalaterrako telesaila bateko pertsonaia nagusia ere izan zen, bertan Nick Smith ("Swiftnick") adiskidearekin batera behartsuen aldeko bere borrokarako trebeziak erakutsi ohi zituen. Telesailak hainbat denboraldietan zehar zuzendari ezberdinak izan zituen, Dick Turpinen pertsonaia Richard O´Sullivan aktoreak eta Swiftnicken pertsonaia Michael Deeks aktoreek antzeztu zituztelarik.
Peio Etxeberri-Aintxart

[thumb|260x260px|[Peio Etxeberri-Aintxart Koldo Mitxelena kulturunean emandako "Aberri txiki, Aberri handi" hitzaldia (2011)]]
**Peio Etxeberri-Aintxart** (Baiona, 1973ko abenduaren 11 -) Euskal Herriko historialari, idazle eta politikaria da. Batez ere Historia Garaikidea ikertzen du. Gaur egun, Donibane Lohizunen bizi da.

## Biografia 
Historia ikasketak Paue eta Bordelen egin zituen.

Arlo politiko-sozialean Demoak mugimenduko kide eta bozeramaileetakoa izan zen. Ezkerreko abertzalea, Donibane Lohizuneko zerrenda abertzalearekin zinegotzia da eta Abertzaleen Batasuna alderdiko eleduna da.

Egun Elkar kultura arloko enpresan ari da lanean, argitalpenen zuzendari.

## Lanak 
Euskalduna izan arren, bere orain arteko lan argitaratu gehienak frantsesez izan dira; badira euskaraz eta frantsesez direnak.
* ''Euskal rock'n' rolla. Histoire du rock basque*, Atlantica, 2001; Colette Larrabururekin batera.
* *Dictionnaire thématique de culture et civilisation basques*, Pimientos, 2004.
* *Le Mouvement culturel basque II*, Elkar; beste batzuekin batera.
* *Habiter son pays. Question immobilière et foncière en Pays basque Nord*, Gatuzain, Larresoro; Maite Goihenetxe eta Pierre Visslerrekin batera.
* *Euskal Herria: Historia kondatzen duten 40 tokiak / Les 40 lieux qui font l’histoire*, Ondarea, 2009; Peio Etxeberrirekin batera.
* *Louis XIV et le Pays Basque*, Elkar, 2010.
* *Initiation à l'histoire du Pays Basque, des origines à nos jours*, Elkar, 2011.
* *Le mouvement Enbata, Jon Etxeberri-Aintxartekin batera,* Elkar, 2013.
* *Pourquoi est- on indépendantiste à Hernani et pas à Bayonne*, Elkar, 2016
* *Pourquoi nous sommes abertzale - 55 clés pour comprendre le mouvement basque*, Arteaz, 2017

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Demoak
* Abertzaleen Batasuna

## Kanpo estekak 
* *Aberri txiki, aberri handi'' hitzaldia.
* Historialaria ARIHPB elkartearen webgunean.
Atletismoa 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 2012ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 3tik abuztuaren 12ra jokatu zen Londresko Estadioa Olinpikoan.

## Dominak 
47 modalitate ezberdin daude kirol honetan. Dominak ikusteko egin ikusi atletismoko txantiloia gorago.

### Domina taula 
### Gizonak 
### Emakumeak 
## Kanpo estekak
Gilen I.a Orange-Nassaukoa

**Gilen I.a Orange-Nassaukoa** (Dillenburg, 1533ko apirilaren 24a - Delft, 1584ko uztailaren 10a), **Gilen Isila** () eta **Gilen Orangekoa** () ere deitua, Orangeko printzea eta Nassauko kondea, Espainiar Inperioaren aurka Herbeheretan piztu zen matxinadaren buru nagusia izan zen. Errebolta horrek Probintzia Batuen independentzia ekarri zuen (1648) eta Laurogei Urteko Gerrari hasiera eman zion.

Noble aberatsa zen. Hasieran Habsburgo etxea zerbitzatu zuen eta Margarita Parmakoa, Espainiar Herbehereetako gobernadorearen gorteko kidea izan zen. Baina botere politikoaren zentralizazioak eta espainiarren aldetik herbeheretar protestanteek jasaten zuten jazarpenak nahigabetu zuten eta Espainiar Inperioaren aurkako erreboltarekin bat egin zuen. 1580an Filipe II.ak legetik kanpokotzat jo zuen eta lau urte geroago Balthazar Gérardek hil zuen Delften.

## Kanpo estekak 
*  Gilen Orange-Nassaukoa Euskadi.net
Dillenburg

**Dillenburg** Alemaniako Hessen estatuan dagoen hiri bat da. Aspaldiko denboretan Dillkreis barrutiko hiriburua izan zen eta gaur egun Gießen eskualdeko Lahn-Dill-Kreis barrutian dago. Orange-Nassau etxeari lotutako eskualde eta hiriak zeharkatzen dituen *Orange ibilbidea*n dago.

83.88&nbsp;km²-ko azalera dauka eta 2010ean 23.608 biztanle zituen.

## Geografia 
Dillenburg Westerwald mendizerraren ekialdean kokaturik dago, izena ematen dion Dill ibaiak eraturiko ibar estuan. Hiria bera hainbat herritan banaturik dago, honako hauetan hain zuzen ere; Donsbach, Eibach, Frohnhausen, Manderbach, Nanzenbach, Niederscheld eta Oberscheld.

## Historia 
Lehenengo aipamena 1254koa da. Nasau etxearen Orange atalaren egoitza zen. XIII mendean gaztelua zuen baina egurrezkoa izanik Dernbacher gatazkan erautsia izan zen eta ez da ezta irudirik ere gelditu.

XIX mendean trenbidea iristeareik batera hiria industrializatu egin zen. Lahn, Dill eta Sieg ibarretan burdin meategiak eta fundizioak ireki ziren. Jarduera hau zela eta, Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izan zen hiria. 1968an itxi ziren azken meategi eta fundizioak.

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak
Bahitua (Robert Louis Stevenson)

***Bahitua*** (jatorrizko izenburua ingelesez *Kidnapped*) Robert Louis Stevenson eskoziar idazlearen historia eta abenturazko eleberri bat da. Lehenbiziko aldiz 1886ko maiatza eta uztailaren artean *Young Folks* aldizkarian argitaratu zen. 1893an *Catriona* izeneko jarraipen eleberria argitaratu zen.

## Argumentua 
Eskozian, 1752. urtean dago girotua, 1745eko Matxinada jakobita eta gero. Protagonista David Balfour izeneko hemezortzi urteko mutil bat da eta eleberria benetako gertaera historiko batean oinarritzen da: Britainiar Gobernuko ordezkari zen Colin Campbell *Azeri Gorria*ren hilketa eta haren ondorioak.

Zenbait pertsonai historiko agertzen dira eleberrian zehar, garrantzitsuenak: Colin Campbell, Allan Breck Stewart, James Stewart, Cluny MacPherson eta Rob Roy entzutetsuaren seme zen Robin Oig MacGregor.

Aipatzekoa da Stevensonek Eskoziako Lur Garaietako biztanleekiko eta kultura gaelikoarekiko orohar azaltzen duen sentiberatasuna eta begirunea.

Bitxikeri gisa, Duncan Dhu musika taldearen izena eleberri honetan agertzen den Duncan Dhu Maclaren pertsonaitik dator.

## Zinema eta telebista 
* Kidnapped (1978ko telesaila)
* Kidnapped (1995eko filma)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbra Streisand (abestia)

**Barbra Streisand** Duck Sauce house musika taldearen abesti bat da. Izenburuak Barbra Streisand estatubatuar aktoreari lotua dago, abestian bertan parte hartzen duelarik.

Abestia 2010eko irailaren 10ean kaleratu zen eta berehala Belgika, Herbehereak, Finlandia eta Austria lehenengo postuan jarri zen, aldiz Australia, Frantzia, Alemania, Irlanda, Italia, Suitza eta Erresuma Batuan top-ten delako zerrendaren barnean sartu zen, alegia, lehenbiziko abesti entzunenen zerrendaren barnean.

## Kanpo estekak 
* *Barbra Streisand* abestia entzungai
Freerunning

thumb|200px|Bi gazte *freerunning* praktikatzen eraikin batean.
**Freerunning** edo **free running** () hirian edo beste edozein ingurunetan akrobaziak lasterka egiteko modua da. Jarduera hau egiten duten lagunek hiriaren edo naturaren egiturak erabiltzen dituzte euskarri gisa haien mugimenduak egiteko.

## Ikus, gainera 
* Parkour

## Kanpo estekak
Espainiar Berrikuntza

**Espainiar Berrikuntza** (, **RE**) Espainiako alderdi erregezalea izan zen.

1933n sortua, maurismoaren jarraitzailetzat izan zuen bere burua. Hurrengo urtean José Calvo Sotelo bere buruzagi bilakatu zen. Espainiako Gerra Zibilaren hasieran, FE de las JONSen barnean desegin zen.

## Kanpo-estekak
Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioa

***Confederación Española de Derechas Autónomas*** edo laburtuta *CEDA*, euskaraz **Eskuin Autonomoen Espainiar Konfederakundea** espainiar eskuineko alderdi katolikoen koalizioa izan zen.

Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian, 1933ko otsaileko Biltzarrean sortua, Acción Católica mugimenduaren barnean jaio zen. *El Debate* egunkariaren zuzendaria zen Ángel Herrera Oria kardinalak bultzatu zuen eskuinaldeko zenbait alderdi txiki uztartuz.

Muina "erlijioa, jabegoa eta familia" babesteko 1931n sortutako *Acción Popular* ("*Acción Nacionalista*" 1932ra arte) delako alderdia izan zen. Horri Espainiako estatuko probintzietan sorturiko hautagai zerrenda eskuindarrak batu zitzaizkion.

Gil-Robles buru, CEDAk 1933ko azaroaren 19ko hauteskundeak irabazi zituen, tradizionalistek eta, zenbait tokitan, Lerrouxen jarraitzaile erradikalek lagunduta. Gobernu atzerakoia izan zen; langileriaren aurkako neurriak hartu eta diktadura garaiko agintarientzat amnistia eman zuen, eta militarrei eskua libre uzten zien. 1934an, gobernu eskuindarrak eta militarrek Asturiasko iraultza-saioa zapaldu eta aurre egin behar izan zioten Kataluniako Generalitateari. Errepublikaren aurkako asmoak gero eta ageriago uzten ari zelarik CEDA, eskuineko eta ezkerreko errepublikazaleak aurka jarri zitzaizkion.

Errepublikaren azken bi urteetan, eskuin muturreko jarrerak nagusituz joan ziren alderdian arian-arian; Frente Popularrak 1936ko otsaileko hauteskundeak irabazi ondoren, zerikusi handia izan zuen CEDAk Franco jeneralaren matxinadaren prestakuntzan. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, matxinoekin bat egin eta 1937an CEDA alderdia desegin, eta buruzagi asko Falange Españolaren (*F.E.T. y de las J.O.N.S.*) sailetara igaro ziren. CEDAk ez zuen indar handirik izan Euskal Herrian.

## CEDAren programa 
Horra pasarte esanguratsu bat:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1848ko Irlandako matxinada

thumb|250px|McCormicken baserria.

**1848ko Irlandako matxinada** edo **Gazte Irlandarren Iraultza** (irlanderaz *Éirí Amach na nÉireannach Óga* eta ingelesez *Young Irelander Rebellion*, *Famine Rebellion* edo *Battle of Ballingarry* deitua, literalki *Irlandar Gaztediaren matxinada*, Gosetearen matxinada* edo *Ballingarryko gudua*) 1848an Irlandako Gaztedia taldeak antolatu eta burututako matxinada bta izan zen.

Garai hartan Irlandako Gosete Handiaren unerik latzena zenez, sarritan *Famine Rebellion'' izenaz ere ezagutzen da. 

## Gertaera 
1848ko uztailaren 29an Tipperaryko konderrian dagoen Ballingarry udalerrian jazo zen. Protesta eta liskarrez beteriko hiru egun iragan ondoren, matxinatuek Royal Irish Constabulary poliziaren unitate bati jarraitu eta jazarri egin zitzaion. Polizia hauen unitateak McCormick-en baserrian (2004an monumentu izendatua) babes hartu zuten eta tiroketa egun batzuen ondoren, polizia indar gehiago inguratu zirenerako matxinatuek ihez egin zuten.

Matxinada hartan parte hartu zuten arduradun eta antolatzaile gehienak Australiara atzerriratu zituzten. Baina matxinada txiki honek Irlandan jazo ziren hurrengo matxinadetan eragin handia izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* McCormicken baserriaren webgunea. Ballingarry.
Royal Irish Constabulary

thumb|250px|eskuinera|Royal Irish Constabulary poliziaren ikurra.

**Royal Irish Constabulary** edo **RIC** (irlanderaz *Constáblacht Ríoga na hÉireann* eta euskaraz *Irlandar Errege Polizia*) 1822 eta 1922 bitartean Irlanda osoan jardun zuen polizia indar bat da. Erakunde honen barneko sail bereziek Dublin eta Belfast hirian jardun ohi zuten.

1848ko Irlandako matxinada, 1916ko Pazko matxinada nahiz Anglo-Irlandar gerran (1919-1922) zehar britainiar interesen alde matxinatu eta irlandar nazionalisten aurka gogor ekin zion.

1922an desagertu zen. Bere ordez, Irlandako Estatu Askean Garda Síochána polizia eta Ipar Irlandan Royal Ulster Constabulary polizia ezarri ziren.

## Kanpo estekak
Unión Navarra

**Unión Navarra** (*UN*) nafar alderdi eskuindarra izan zen.

1933n sortua, Rafael Aizpun izan zuen buruzagia. 1936an Confederación Española de Derechas Autónomasren barnean desegin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Partido Republicano Radical

**Partido Republicano Radical** (*PRR*) espainiar alderdi errepublikarra izan zen.

Unión Republicanatik banandua, Alejandro Lerrouxek 1908an sortu zuen. Donostiako Itunean parte hartu ondoren, 1933an emaitzarik onena lortu zuen, 104 serleku eskuratuz. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren desegin zuten.

## Kanpo estekak
Partido Republicano Radical Socialista

**Partido Republicano Radical Socialista** (*PRR*) espainiar alderdi errepublikarra izan zen.

Partido Republicano Radicaletik banandua, Marcelino Domingok 1929an sortu zuen. Bere buruzagi naqgusiak Marcelino Domingo, Alvaro de Albornoz eta Felix Gordon Ordas izan ziren.

Donostiako Itunean parte hartu ondoren, 1931ean emaitzarik onena lortu zuen. 1933an, berriz, porrota jaso eta Unión Republicana sortzeko lagundu zuen.

## Kanpo estekak
Acción Republicana

**Acción Republicana** (*AR*) espainiar alderdi errepublikarra izan zen.

Manuel Azañak 1925ean Acción Política izeneko elkartea sortu, zuen, 1930ean alderdia sortuko zuena. Donostiako itunean parte hartu ondoren, 1931n 30 eserleku lortu zituen. Ez ziren asko baina ezinbesteko bilakatu zen Parlamentuan. 1934an Izquierda Republicana sortzeko desegin zuten.

## Kanpo estekak
Ezker Errepublikanoa (Espainia)

**Izquierda Republicana** (*IR*) Espainiako alderdi errepublikazale bat izan zen, 1934an sortua. Espainiako II. Errepublikaren garaian, 1936ko otsaileko hauteskundeetarako eratutako Fronte Popularrean parte hartu zuen. Euskal Herriko ezkerrean, eragin handia izan zuen, baita Donostiako alkatetza ere.

## Historia 
1934an Manuel Azañaren Acción Republicana, Partido Republicano Radical Socialistaren zati bat (Marcelino Domingo eta Álvaro de Albornozen Partido Republicano Radical Socialista Independiente) eta Santiago Casares Quirogaren Organización Republicana Gallega Autónoma uztartuz jaio zen. Fronte Popularraren barnean, 87 eserleku lortu zituen. Erbestean desegin zen Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, Acción Republicana Democrática Española sortzeko.

Espainiako Gerra Zibilak gogor astindu zituen Euskal Herrian (1936-1937), eskuindar matxinoek estu hartu baitzituzten. Ramon Bengarai presidentea fusilatu egin zuten, baita Tutera eta Oibarko alkateak ere, besteak beste. Beste askok preso edo munduan barrena erbesteratuta amaitu zuten.

## Ideologia 
Jose Mari Espartzak kontatzen du demokratizazioa defendatzen zuen alderdia zela, Espainiako estatu federal baten aldekoa, baita beste euskal lurraldeekin elkartutako Nafarroaren aldekoa. Industrialari eta intelektual ezagunak bertako kideak ziren, eta ez langile klasekoak, ezta beste ezkerreko mugimendu batzuek egindako kale-ekintza eztabaidagarrienetan arituak ere. Asko kristau sinestunak ziren ere.

## Alderdikideak 
* Fernando Sasiain
* Mariano Ansó
* David Jaime

## Kanpo estekak
Partido Republicano Radical Socialista Independiente

**Partido Republicano Radical Socialista Independiente** (*PRRSI*) espainiar alderdi errepublikarra izan zen.

Partido Republicano Radical Socialistatik banandua, Marcelino Domingok 1933an sortu zuen. 1934an Manuel Azañaren Acción Republicana, Partido Republicano Radical Socialista Independiente eta Santiago Casares Quirogaren Organización Republicana Gallega Autónoma uztartuz Izquierda Republicana jaio zen.

## Kanpo estekak
Unión Republicana

**Unión Republicana** (*UR*) espainiar alderdi errepublikarra izan zen.

1934ko irailean Diego Martínez Barrioren Partido Radical Demócrata, Juan Botella Asensiren Izquierda Radical-Socialista eta Félix Gordón Ordásek zuzenduriko erradikal-sozialisten eskuindar aldeak alderdia sortu zuten.

1958an Izquierda Republicanarekin batera desegin zen Acción Republicana Democrática Española (ARDE) sortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Basterretxea

**Francisco Basterretxea Zaldibar** (Bermeo, 1886ko uztailaren 18a - Madril, 1975eko abenduaren 9a) euskal herritar politikari eta abokatua izan zen.

## Biografia 
Valladoliden eta Granadan zuzenbidea ikasi ondoren, abokatu eta Banco de Vizcayaren sukurtsal baten zuzendari moduan lan egin zuen.

Autonomia Biltzarraren kide, Euskal Herriarentzako Sortaraua sortzeko lan egin zuen. 1931 eta 1933 artean diputatu eta, gero, Auzitegi Konstituzionalaren kidea izan zen.

Itsas-gaietan aditua, 1929an Bermeoko portua babesten duen olatu-horma eraikitzeko lan egin zuen; 1932an Eusko Tostarteko Bazkuna sindikatuaren sortzaileetako bat izan zen; 1922 eta 1936 arten Eusko Ikaskuntzaren itsas-biltzarrean parte hartu zuen.

Gerra Zibilean hasieran Frantziara, gero casablancara eta 1942an Buenos Airesera erbesteratu zen. Galeuzca eta Alderdi aldizkarietan kazetari moduan lan egiten ari zela, 1946 eta 1952 artean bertoko euskal delegazioa zuzendu zuen. 1952an itzuli zen. Fernanda Artzadun ezkondu eta bere semeetako bat Nestor Basterretxea eskultorea izan zen.

## Lanak 
* *Dictamen y contribución al anteproyecto del Congreso de Pesca Marítima Vasca* (1923)
* *El problema del arrastre. Soluciones posibles* (1925)
* *Función de las cofradías y su relación necesaria* (1928)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : [Xabier Irujo(https://eu.wikipedia.org/wiki/Xabier_Irujo)ren komentarioa.]
Antonio Pildain

**Antonio Pildain Zapiain** (Lezo, 1890eko urtarrilaren 17a - Las Palmas Kanaria Handikoa, 1973ko maiatzaren 7a) euskal apaiza izan zen. 1936 eta 1966 artean Kanarietako apezpikua ere izan zen. Gotzaina (1890-1973). "Universidad Pontificia Gregoriana de Roma" delakoan teologia doktore 1911n. Euskara, frantsesa, latina, grekera, hebraeera, gaztelera eta italiera ezagutzen zituen.

1913an apaiztu ondoren, Gasteizko Elizbarrutiko Apaiztegian irakasle izan zen, hebraeera, teologia dogmatikoa eta filosofiaren historiako katedrak bereak zituelarik.

1913an apaiz bilakatua, 1931n Gorteetako Gipuzkoako diputatu bilakatu zen, katoliko-fuerista koalizioan. Gerra ostean, frankismotik aldenduta, Kanarietako pertsonaiarik nagusienetariko bat izan zen.

1918an Gasteizko katedraleko "Canonigo lectoral" izendatua izan zen eta apaiztegian beste bi katedra eskuratu zituen: historia bibliarra eta idatzi sakratuak. Bigarren Errepublikan, 1931-1933 legealdian, Gorteetarako diputatu izan Gipuzkoatik eta euskal gutxiengoa deiturikoaren partaide izan zen ganbaran. Hizlari bikainaren sona lortu zuen legebiltzarrean. Kanarietako gotzai titularra izan zen 1937tik 1966ra. Urte horretan adin eta osasun arrazoiak zirela medio kargua utzi zuen. Francoren erregimena garbiki kritikatu zuen gotzain bakarretarikoa izan zen.

Dotrina mailan atzerakoi eta burugogor xamarra bazen ere, gizarte mailan aski aurreratua zen. Las Palmas de Gran Canarian hil zen.

## Lana 
* *En defensa de la Iglesia y de la libertad de enseñanza*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)

**Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)** Lady Gaga abeslari estatubatuarraren abesti bat da. Lady Gaga eta RedOne sortua, 2008. urtearen urtarrilaren argitaratu zen munduan zehar, The Fame albumeko hirugarren eta azken abesti bezala.

## Kanpo estekak 
* Eh, Eh (Nothing Else I Can Say) (Official Video) Youtube
Steve Miller Band

**Steve Miller Band** estatubatuar rock musika talde bat da. 1967an Kalifornia estatuko San Frantzisko hirian sortu zen. Taldeko buru, abeslari, gitarrajole, ekoizle eta kiderik ezagunena Steve Miller musikaria da.

Musika talde honek mundu mailan oso arrakastatsu eta ospetsuak izan diren abestiak konposatu eta jo izan ditu, esate batetarako, *The Joker*, *Serenade*, *Fly Like An Eagle*, *Give It Up* edota *Abracadabra*.

## Diskografia 
* Children Of The Future. Capitol (1968ko maiatza) - POP #134
* Sailor. Capitol (1968ko urria) - POP #24
* Brave New World. Capitol (1969ko ekaina) - POP #22
* Your Saving Grace. Capitol (1969ko azaroa) - POP #38
* Number 5. Capitol (1970ko azaroa) - POP #23
* Rock Love. Capitol (1971ko iraila) - POP #82
* Recall The Beginning... A Journey From Eden. Capitol (1972ko martxoa) - POP #109
* Anthology (bilduma). Capitol (1972ko urria) - POP #56 (RIAA: Gold)
* The Joker. Capitol (1973ko iraila) - POP #2 (RIAA: Platinum; BPI: Gold)
* Living In The U.S.A. (bilduma). CEMA (1973) - (RIAA: Gold)
* Fly Like An Eagle. Capitol (1976ko maiatza) - POP #3; UK #11 (RIAA: 4xPlatinum; BPI: Gold)
* Book Of Dreams. Capitol (1977ko maiatza) - POP #2; UK #12 (RIAA: 3xPlatinum; BPI: Silver)
* Greatest Hits 1974-1978 (bilduma). Capitol (1978ko azaroa) - POP #18 (RIAA: 13xPlatinum)
* Circle Of Love. Capitol (1981ko iraila) - POP #26 (RIAA: Gold)
* Abracadabra. Capitol (1982ko ekaina) - POP #3; UK #10 (RIAA: Platinum; BPI: Gold)
* Steve Miller Band Live! (zuzenean). Capitol (1983ko apirila) - POP #125
* Italian X Rays. Capitol (1984ko urria) - POP #101
* Living In The 20th Century. Capitol (1986ko urria) - POP #65
* Born 2B Blue. Capitol (1988ko iraila) - POP #108
* The Best of 1968-1973 (bilduma). Capitol (1990ko iraila) - UK #34 (RIAA: Gold)
* Wide River. Capitol (1993ko ekaina) - POP #85
* Steve Miller Band (3xcd bilduma). Capitol (1994ko uztaila)
* King Biscuit Flour Hour Presents The Steve Miller Band (zuzenean, 2xcd bilduma). King Biscuit (2002ko uztaila)
* Young Hearts - Complete Greatest Hits (bilduma). Capitol (2003ko iraila) - POP #37 (RIAA: Gold)
* Bingo!. Roadrunner (2010eko ekaina)
* Let Your Hair Down. Roadrunner/Warner (2011)

## Single edo abestiak 
## Kanpo estekak 
* Steve Miller Band taldearen webgunea
Abracadabra (abestia)

**Abracadabra** Steve Miller Band estatubatuar rock musika taldearen abesti bat da. 1982an izen bereko Abracadabra diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Abracadabra* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Rabi' al-thani

**Rabī’ al-Thānī** (arabieraz ربيع الثاني) edo **Rabī` al-Ākhir** (ربيع الآخر) islamiar egutegiaren laugarren hilabetea da. Izenak euskaraz "bigarren udaberria" esan nahi du.

Islamiar egutegia ilargiaren araberakoa denez, urtea eguzkiaren araberakoa den gregoriotar egutegia baino 15 egun laburragoa da. Horrexegatik rabi' al-thania ez da urtero gregoriotar egutegiko egun berean hasten. Azken urteetako rabi' al-thania data hauetan da:

## Kanpo estekak
Born This Way (abestia)

**Born This Way** Lady Gaga abeslari estatubatuarraren abesti bat da. Lady Gaga, Jeppe Laursen sortua, 2011. urtearen otsailaren argitaratu zen munduan zehar, Born This Way albumeko lehen eta azken abesti bezala.

## Kanpo estekak 
* Born This Way (Official Video) Youtube
Caprice Basque

''''''''* (frantses izenburu horren euskaratzea: *Euskal Herriko kapritxoa'') Pablo Sarasate biolinjole eta konpositorearen musika klasikoko pieza bat da, kapritxo erakoa. 1880. urtean egina, berez, zortziko bat da.

## Kanpo estekak 
* [imslp.org](http://imslp.org/wiki/Caprice_Basque,_Op.24_(Sarasate,_Pablo_de))
*
Joaquín Beuntza

**Joaquín Beuntza Redin** (Iruñea, 1872ko abuztuaren 4a - Hondarribia, 1936ko irailaren 4a) euskal abokatua eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Familia xume batean jaioa, beka bati esker 1895ean Salamancako Unibertsitatean zuzenbidean lizentziatura lortu zuen. Doktoretza Madrilen eta Parisen egin zuen.

Iruñean abokatu bilakatu eta foru zuzenbidean nabarmendu zen. Karlista sutsua, Comunión Tradicionalistaren Iruñeko zinegotzia izan zen 1901 eta 1906 artean. Gero 1909 eta 1917 artean ahaldun izan zen.

Euskal Herriarentzako Sortaraua bultzatu zuen. Erlijioarekiko bere jarrera zela eta, Espainiako Bigarren Errepublika borrokatu zuen. Hala ere, diputatu hautatu zuten eta euskal gutxiengoaren presidentea izan zen.

Alderdikideek ez zuten matxinadari buruz jakinaren gainean jarri eta altxamenduak Zestoako bainuetxean harrapatu zuen. 1936ko uztailaren 23an milizianoek atxilotu zuten eta Guadalupeko gotorlekura eraman zuten. Nahiz eta Manuel Irujok bere alde egin, erreketeak Irun hartzekotan zeudela, fusilatu egin zuten.

## Ikus, gainera 
* Ignacio Baleztena
* Víctor Pradera
* Nabarrismo
Miguel Gortari

**Miguel Gortari Errea** (?, 1887 &ndash; ?, 1968) euskal herritar ingeniaria eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Nafarroako Foru Aldundian lan egiten ari zela, 1920an Eusko Ikaskuntzaren biltzarrean parte hartu zuen.

Euskal Herriarentzako Sortaraua bultzatu zuen eta baita Alejandro Lerrouxen gobernuan parte hartu ere.

Gerra Zibilaren ondoren, Iruñeko alkate eta Nafarroako Foru Aldundiaren presidente izendatu zuten.
Pedro Ziga Maio

**Pedro Regalado Valentin Ziga Maio** (1867ko maiatzaren 13a, Iruñea &ndash; 1949ko abenduaren 26a, Iruñea) nafar naturzale bat izan zen. 1898an Dorotea Fernandez emaztearekin batera Bertizko Jaurerria erosi eta gerora Bertizko lorategi botanikoa sortzearen arduradun nagusia izan zen.

## Ikus gainera 
* Bertizarana
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak
Candida

**Candida** onddo zelulabakarren (legamia) taldean sailkaturiko generoetako bat da. Onddo mikroskopiko honek hainbat patologia eragiten ditu, kandidiasi izen generikoarekin ezagutzen direnak.

Legamia hau oso ohikoa da larruazalean, digestio-aparatuan eta emakumezkoen baginan ere, komentsal ez kaltegarri moduan. Defentsa organikoak gutxituta daudenean, aldiz, mikrobioa patogeno bihurtzen da, eta kandidiasiak sortzen ditu. Mikrobio oportunista da, beraz.

Mikroskopioan ikusita, Candidak bi itxura har ditzake, dimorfikoa da: zelulabakarra eta haritsua. *Candida albicans*, talde honetako patogeno nagusia, fase haritsuan dago ia beti patologiak sortzen dituenean. Laborategiko hazkuntza-inguruan hazten denean (Sabouraud agarrean, esaterako), aldiz, zelula isolatuetan agertu ohi da.

C. albicans-ez gain, gizakiaren beste patogeno batzuk hauek dira: C. guilliermondi, C. krusei, C. tropicalis eta C. parapsilopsis.

Esan bezala, pertsona osasuntsu batean Candidak ez du inongo patologiarik sortzen. Patogeno bihurtzen da immunitate-sistema ahulduta dagoenean edo pertsona baten oreka mikrobiarrak aldatzen duenean (antibiotikoak luzaro hartzean, esaterako). Bere infekzioa errazten duten faktore nagusiak honako hauek izanik:

* adina (kandidiasiak ugariagoak dira zaharrengan)
* minbiziaren aurkako tratamendua jasotzea edo HIESa edukitzea
* terapia antibiotikoa jaso izatea
* diabetesa
* leukopenia eta neutropenia
* immunogutxitua izatea
Adidas

**Adidas** Alemaniako kirol material enpresa ekoizle bat da. Bavariako Herzogenaurach udalerrian kokatuta dago.

Adidas 1949ko urtarrilean jaiotako enpresaren izenaren jatorria Dassler familiari esker dauka: "Gebrüder Dassler Schuhfabrik" deituriko fabrika, sortu zuen Adolf "Adi" Dassler-ek Alemanian 1920ko hamarkadaren hasieran, Rudolf Dassler bere anaiarekin batera. Egiten zituzten zapatilak markarik ez zuten, Adi artista zen eta Rudi zen harreman publikoen arduraduna. Biek bere produktuak atletismoko Alemaniako taldeko ekipamenduan jartzea lortu zuten, baina, kolpe izugarria Jesse Owens fitxatzea izan zen, 1936an, zeinek Berlinen Joko Olinpiadetan parte hartu zuena eta jendea liluratu zuen. “Adidas” izena, Adolf “Adi” eta “Das” abizenaren lehen letrak dira (Dassler), eta letra hauek elkartzean, Adidas izena osatu zuten.

### Guda bitartean 
Bigarren Mundu Gerran zehar, kirol materialeko fabrika, beste enpresa askoa bezala, eraldatu zen Wehrmachten hornitzailea izatera pasatuz. Bota militarrak izan ezik, Panzerschreck ospetsua asmatu zuten, baita Alemaniako granada-jaurtigailua ere ekoiztu zuten. Rudi mobilizatu zen, Adidas, berriz, Alemanian geratu zen. Okupazio estatubatuarrean zehar negozioak, berriro ere aurrera egin zuen.

Orduan izan zen, Adiri deitu ziotenean azaltzeko bere konexio naziekin eta SS Waffenekin, bere anaiak salatu zuela esanez.

### Zatiketa 
Rudolf Dassler-ek bere fabrika sortu zuen, Puma SE enpresa, 1948an. Ondorio bezala, Adi Dasslerrek enpresaren kontrola hartu zuen eta erabaki zuen "Adidas" deitzera bueltatzea, zeinen legalki 1949ko abuztuaren 18an, AG Adidasen izenaren azpian, sinatu egin zen.

Une horretatik aurrera, Adolf Dasslerrek bere enpresa lehena izan zedila nahi zuen lehentasun bezala, produktu hobeak garatzea. Aldi berean lehen aitzindaria izan zen bere produktuak jakitera emateko kiroletako pertsona famatuak erabiltzen. Horst deitzen zen bere semea, eta bere semearen ondoan bere momenturik hoberenera heldu zen 1980ko hamarkadan. Izugarrizko inperioa lortu zuten.

## Ikus gainera 
* Puma SE

## Kanpo estekak 
* Adidas enpresaren webgunea
Emilio Azarola

**Emilio Azarola Gresillón** (Tafalla, 1872 &ndash; ?, 1950) euskal ingeniari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
1931ko Udal hauteskundetan, erradikal-sozialista zerrendan, Doneztebeko alkate izendatu zuten. Gero Partido Republicano Radical Socialistaren Nafarroako diputatu ere hautatu zuten, non Euskal Herriarentzako Sortarauaren aurka borrokatu zen.

Bere anaia Antonio kontralmirante eta Itsas-Armadaren ministroa izan zen. Alaba Ameliak Julio Ruiz de Alda hegazkinlari falangista ezkondu zuen.
Antonio Azarola

**Antonio Azarola Gresillón** (Tafalla, 1874ko azaroaren 18a - Ferrol, 1936ko abuztuaren 4a) nafar itsasgizon, militar eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Espainiako Itsas-Armadan karrera egin ondoren, Espainiako Bigarren Errepublikan ministro izendatu zuten. Manuel Portela presidentea zela, Itsas-Armadaz arduratu zen (1935eko abenduaren 30a - 1936ko otsailaren 19a).

Matxinoek estatu-kolpe hasi zutenean, bere manukoek Ferrolgo basean atxilotu zuten. Prozesu sumarisimo baten ondoren, fusilatu zuten.

Emilio anai nagusia politikaria ere izan zen, Antonio Azarola Fernández de Celis semea berriz militarra.

## Kanpo estekak
Julio Ruiz de Alda

**Julio Ruiz de Alda Mikeleitz** (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1897ko urriaren 7a - Madril, Espainia, 1936ko abuztuaren 23a) hegazkinlaria, militarra eta Espainiako Falangeren sortzaileetako bat izan zen.

## Biografia 
Silvio Ruiz de Alda eta Francisca Mikeleitz gurasoak zituen eta Lizarrako Zapatería kalean jaio zen. 15 urte besterik ez zituela, Espainiako Armadan sartu eta Segoviara, Gasteiza eta Tetuana destinatua izan zen.

Getafeko Aire Eskolan hegazkinlari bilakatu zen. Kapitaina zen pilotu titulua jaso zuenean. Horri esker hartu zuen parte, hegoaldeko ibilbidetik, Ozeano Atlantikoa airez zeharkatzeko hegaldian, *Plus Ultra* izeneko ur-hegazkinean, 1926. urtean, Ramón Francorekin, Juan Manuel Duránekin eta Pablo Rada mekanikariarekin batera. Palos de la Fronteratik irten ziren 1926. urteko urtarrilaren 22an, eta otsailaren 10ean iritsi ziren Buenos Airesa bere hiru lagunekin batera, 10.000 kilometroko bidea eginda. Bidaiaren gorabeherak *De Palos al Plata* liburuan jaso zituen Julio Ruiz de Aldak (1926).

1933. urtean politikan hasi zen, eta Falange Española alderdiaren aitzindaria izan zen José Antonio Primo de Riverarekin eta Antonio García Valdecasasekin batera.

### Heriotza 
Madrilen zen Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, eta, atxilotu ondoren, fusilatu egin zuten indar errepublikarrek 1936ko abuztuaren 23an.

Gerra amaitzean, lurperatuta zegoen hobitik atera zuten indar frankistek, eta Nafarroan omenaldia egin zitzaion. *Navarra* izeneko Junkers hegazkin batean ekarri zuten, Iruñean hileta-omenaldi handia egin zitzaion, eta ondoren Lizarrara eraman zuren gorpua han hilobiratzeko.
erdian|thumb|380x380px|Ruiz de Aldari omenaldia, Iruñean, 1939ko ekainaren 18an.

Julio Ruiz de Alda kalea haren omenez izendatu zuten, Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago.

## Argazkiak 
Julio Ruiz de Aldak hegazkinez argazkiak egiteko ia Nafarroa Garaia osoa eta Arabako parte bat zeharkatu zuen 1927 eta 1934 artean, ortoargazkiak egiteko. Argazki sorta hori ikus eta erabil daitezke , jabari publikoan baitaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aquiles Cuadra

**Aquiles Cuadra de Miguel** (Tutera, 1896ko azaroaren 7a - Iruñea, 1939ko urriaren 19a) euskal abokatu eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Partido Republicano Radical Socialistaren kidea, diputatu hautatua izan zen. Gerra Zibila hasi zenean, Tuterako zinegotzia izan zen eta gerra ondoren fusilatu zuten.Hiru urte lehenago, 1936ko uztailaren 19an herriko Foruen plazan falangista talde batek herritarrekin izandako enfrentamenduen erantzukizuna leporatu zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariano Sáez

**Mariano Sáez Morilla** (Albacete, 1897 &ndash; Erripa, 1937ko otsailaren 10a) espainiar abokatu eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Nafarroan bizi zen eta 1931ko hauteskundetan Iruñeko zinegotzi hautatua zuten. Gerra Zibila hasi zenean, Nafarroan zegoen eta gerra ondoren fusilatu zuten.

## Erreferentziak
Tiburcio Otsakar

**Tiburcio Otsakar Etxaleku** (Iruñea, 1869ko apirilak 14 &ndash; Ibero, 1936ko abuztuak 6) euskal argitaratzaile eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Lanbidez tipografoa izan zen. Bere ibilbide politikoa Zaragozan hasi zen, non *El Ideal de Aragón* egunkariarentzat lan egin zuen. 1920ko hamarkadan Partido Republicano Radicalen kidea izan zen baina gero PSOEra pasa eta jaioterrira itzuli zen. Bertan *El Thun Thun*, *El aurresku* eta UGTren *¡¡Trabajadores!!* aldizkariak zuzendu zituen. 1931n hauteskundeetara aurkeztu arren, ez zuten hautatu.

Gerra Zibila hasi zenean, atxilotu eta fusilatu zuten.

## Erreferentziak
Javier Martínez de Morentin

**Francisco Javier Martínez de Morentín López** (Los Arcos, 1887ko azaroaren 23a - Soria, 1949ko urtarrilaren 27a) euskal ugazaba eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Nafarroako Nekazal-Sozial Federakundearen presidentea, Comunión Tradicionalista alderdi karlistari esker diputatua izan zen Espainiako Bigarren Errepublikan. Gerra Zibilean matxinoen alde egin zuen eta Rodeznoko kondea ordezkatu zuen Ahaldun Nagusia eta Vianako Printzearen Erakundeko presidente moduan. Kotxe istripu batean hil zen.

## Erreferentziak
Antonio Iturmendi

**Antonio Iturmendi Bañales** (Barakaldo, 1903ko abenduaren 15a - Madril, 1976ko martxoaren 4a) euskal herritar politikari karlista izan zen.

## Biografia 
Politikari eskuindar bizkaitar bat izan zen. Politikari tradizionalista zen eta Francoren erregimenean kargu garrantzitsuak izan zituen: Bilboko alkateordea (1938), Tarragona eta Zaragozako gobernadore zibila (1939) eta gobernazioko idazkariordea (1941-1942). Gobernazio ministerioan idazkari izan ondoren, 1951n Justizia Ministro izendatu zuten. Karguan 1965era arte iraun zuen eta gero, Erret kontseiluko eta Gorteetako lehendakaria bilakatu zen.
Esteban Bilbao

**Esteban Bilbao Egia** (Bilbo, 1879ko urtarrilaren 11 &ndash; Durango, 1970eko irailaren 23a) euskal herritar politikari karlista eskuindarra izan zen. Francoren gobernuaren politikari nagusietako bat izan zen. Berak jarri zituen indarrean frankismoaren garaiko lege asko eta asko.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean ikasi ondoren, gazte-gaztea hasi zen politikan. 25 urte besterik ez zituela, jadanik Bilboko zinegotzia izan zen Alderdi Tradizionalistarekin. 1916an jaimisten laguntzari esker Gipuzkoako diputatu bilakatu zen Madrilgo gorteetan. Senataria (Bizkaia, 1919), eta berriz ere diputatua (Lizarra, 1921) izan zen.

Primo de Riveraren laguntzailerik garrantzitsuenetakoa izan zen, diktaduraren garaian (1923-1930). 1926tik 1930era arte, Bizkaiko Foru Aldundiko diputatu nagusi izan zen. Espainiako II. Errepublikaren garaian Gorteetako diputatu izan zen (Nafarroa, 1933), eta eskuindarren altxamendu eta prestakuntza guztietan hartu zuen parte, isilean pasa bazen ere. Comunión Tradicionalistaren buruzagi bilakatu zen, eta, Sanjurjada eta gero, Lugora erbesteratu zuten.

Gerra Zibilaren hasieran Bilbon zegoen. Errepublikaren aldekoek atxilotu eta *Altuna Mendi* itsasontzi-espetxera eraman zuten. 1936ko irailaren 25ean, Gurutze Gorriari esker, Francok preso zeukan Bilboko alkate Ernesto Erkorekarekin trukatu zuten. Francok gerra irabazi ondoren, eta lehen gobernua osatu zutelarik, 1939ko abuztuaren 9an Justiziako ministro izendatu zuten.

1943an kargua utzi eta 1965 bitartean Espainiako Gorteetako presidentea izan zen, Antonio Iturmendik ordezkatua izan arte. 1948an Erreinuko Kontseiluko buru egin zuten.

## Idazlea 
Hainbat egunkaritarako idatzi zuen: *Diario de Navarra*, *El Fuerista*, *El Diario Vasco*, *El Pueblo Vasco*, *El Correo Español*, *La Gaceta del Norte*, *El Pensamiento Navarro* eta *El Día*.

## Erreferentziak
Raimundo García García

**Raimundo García García**, ***Garcilaso*** ezizenaz ezaguna (León, 1884ko martxoaren 15a - Iruñea, 1962ko urriaren 16a) espainiar kazetari eta politikaria izan zen. Pertsona erabakigarria izan zen XX. mendearen erdialdean Nafarroa Garaiko kazetaritzan, *El Diario de Navarra* egunkariaren zuzendari lanetan, eta bizitza politikoan, euskal abertzaletasunaren kontra eta 1936ko estatu kolpea Nafarroan antolatzen.

## Jaiotza eta gaztaroa 
Raimundo Madrilen hazi zen. Hala ere, gurasoak ez zituen bertakoak: Rafael García leondarra zen, eta Irene García galiziarra. Aita gerlari karlista aritu zen 1872-1876ko gerran. Ondorioz, aita Frantziara erbesteratu zen urte batzuetan. 

Raimundo Madrilgo San Isidro de León Institutuan egin zituen ikasketak. Aitak frantsesa irakatsi zion, eta itzulpen lanetan hasi zen, ordainduta. Zuzenbidea ikasten jarraitu nahi izan bazuen ere, aita hil egin zen, eta planak aldatu zituen. Orduan, Antonio de Balbuena kazetaria aritu zen Raimundoren tutore lanetan. Balbuenak ideologia karlista zuen, Raimundoren aitak bezala. Oso hasiera ona izan bide zuen kazetaritzan. Izan ere, luze gabe indarra hartzen ari zen egunkari horren zuzendari bilakatu zen: 1912an.

## Espainiar autoritarismoaren gizona 
 egoitza izandakoa, Iruñeko Alde Zaharrean]] 

### Euskaltzaletasunetik espainiar autoritarismora 
EAJ lehen aldiz Nafarroa Garaian sortu zenean, García Iruñeko lehen batzokiaren inauguraziora bertaratu zen, 1910ean. Hamarkada bat baino lehen, ordea, bere posizio politikoa aldatzen joan zen. Parlamentarismoa kritikatu zuen, eta diktaduraren aldeko posizio argia hartu, 1917ko iraultzaren ondoren. eta Gernika *gorriek* bonbardatu zutela zabaldu zuen. Estatu kolpea babestu arren, Espainiako Gerra Zibilak aurrera egin ahala, bere kazetaritza ez zen nahi bezala egokitu Francoren erregimenak espero zuenarekin. Geroztik, jada etxeko etsaiak parean ez zituela, nazioarteko gaiei erreparatu zien, antikomunismo suhar batez.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
* Víctor Pradera
* Lizarrako Estatutua
* La Voz de Navarra
* Nabarrismo
Ricardo Zabaltza

**Ricardo Zabaltza Elorga** (Erratzu, 1898ko urtarrilaren 29a - Madril, 1940ko otsailaren 24a) euskal sindikalista eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Erratzuarra jaiotzez, sindikalista eta politikari sozialista izan zen. Irakasle-ikasketak egin ondoren, Argentinara emigratu zen. 1930ean Nafarroara itzuli eta PSOEn eta UGTn sartu zen. 
1934an Lur Langileen Espainiako Federazioko idazkari nagusi izendatu zuten, eta nekazarien greba antolatu zuen urte hartako ekainean. 1934ko Iraultza bultzatzeagatik atxilotu zuten. Nafarroan Alderdi Sozialista zabaltzeko lan handia egin zuen, eta Fronte Popularrarekin Espainiako Kongresuko diputatu izendatu zuten 1936an Badajozetik. Gerra Zibilean ezin zuen ihes egin eta 1939an atxilotu zuten italiarrek Alacanten. Heriotzara kondenatuta, 1940an Madrilen fusilatu zuten. Hil aurretik hainbat gutun idatzi zituen senide eta lagunentzat, eta lekukotza horiek gaur egun arte iritsi dira.

## Bibliografia 
* Emilio Majuelo, *La generación del sacrificio. Ricardo Zabalza, 1898-1940*, Tafalla: Txalaparta, 2008, 350 or. ISBN 978-84-8136-516-0.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ricardo Zabaltza Auñamendi Entziklopedian.
Gregorio Angulo

**Gregorio Angulo Martinena** (Tafalla, 1868 &ndash; Ibero, 1937ko ekainaren 2a) nafar sindikalista eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Familia katoliko batean jaioa, lanbidez hargina izan zen. Nafarroan PSOE eta UGTren sortzaileetako bat izan zen.Izan ere, 1902ko abuztuaren 28an, Iruñeko Elkarte Sozialistaren hamabi langile sortzaileetako bat- eta baita idazkaria ere- izan zen. *Unión Productora* (1903-1904), *La Verdad* (1911-1914) eta *La Protesta* (1918) aldizkariak zuzendu zituen.

Gerra Zibila hasi zenean Iruñeko zinegotzia izan zen baina ez zuen Frantziara ihes egin. Ponferradan ezkutatuta zegoela atxilotu, Iberora eraman eta bertan fusilatu eta lurperatu zuten.

2015ekoko abenduan atera zituzten hobitik haren arrastoak, beste sei lagunen aztarnekin batera. Horietako bi identifikatu zituzten aurrena DNA proben bidez: Jose Roa García eta Victor Martirena Alegria.

## Erreferentziak