Marta Pan

**Marta Pan**, jaiotzean **Marthe Sophie Anne Pan**, (Budapest (Hungaria), 1923ko ekainaren 12a - Fontenay-lès-Briise (Frantzia), 2008ko urriaren 12a) frantses eskultore bat izan zen.

## Biografia 
Budapesteko Arte Ederren Eskolan ikasi ondoren, Marta Pan Parisera joan zen 1947an eta Frantziako nazionalitatea lortu zuen 1952an. Han, Constantin Brâncuși eskultorea ezagutu zuen, Ronsin kale itsuko bere tailerrean.

Brâncușiz gain, Le Corbusier ere ezagutu zuen, eta baita bere kolaboratzailerik gertuena ere, André Wogenscky arkitektoa, aurrerago Panen senarra izango zena.

1952an, bakarka eginiko bere lehen erakusketan, Marta Panek hasiera eman zion *Charnières* (Gontzak) izeneko zikloari, zeinean eskulturen osagaiak estekatu egiten diren forma garbi eta malguak sortuz. Zura lantzen ikasi ondoren, 1954an *Ebène*, *Buis* eta *Phillipine* lanak aurkeztu zituen, eta, 1956an, *Teck*, bi zati birakaritan artikulatu zitekeen eskultura. *Teck* eskulturan —Charnières zikloaren gailurra— eskultorea saiatu zen irudikatzen beren zentzua osagarritasunean aurkitzen duten bi osagai idependenteren dualtasuna.

1957an, Panek *Balance en deux* obrarekin hasiera eman zion *Équilibres* serieari. Eskultura zurezko bi elementuz osatuta dago, bata bestearen gainean trebetasunez jarrita, horrela oreka hauskorra sortuz. Béjarten beste koreografia bat inspiratu zuen.

1959-1960. urteetan Sculpture flottante obra egin zuen  Otterloko (Herbehereak) Kröller-Müller Museoko parkean ezartzeko. Aldi berean, parkeko urmaelaren, lorategien, bidexken eta gainerako eskulturak jarriko ziren argiguneen planoa ere egin zuen. Otterlokoa da bere lehen lan monumentala. Mugimendua Marta Panen obraren oinarrizko osagaia da. 1973an beste eskultura flotagarri bat jarri zuten New Yorkeko Central Park-en.

1984an, Marta Panek ''Mur d'eau*  bat egin zuen Rennes-eko Martenot kalean, eskualdeko Batzarraren sarreran, eta, 1986an, ur gaineko ibilbide bat diseinatu zuen Bignan-eko Kerguéhennec gazteluaren inguruan.

1988an, Brest-eko Siam kalearen erdiko *Lacs* izeneko iturriak egin zituen. Obra horrek Place de la Liberté eta Siam kalea hartuko zituen ur ibilbide baten proiektu handiago baten hasiera izan behar zuen, baina Bresteko Udalaren gehiengo politikoa aldatu eta egitasmoa bertan behera gelditu zen.

## Gaiak 
ezkerrera|thumb|244x244px|La fontaine-labyrinthe (Paris, place des Fêtes)
Marta Panen obrak harreman handia du bere lan askotan agertzen den ur-elementuarekin, hala nola eskultura flotatzaileetan, ur-hormetan, etab.

Ur gaineko lehen eskultura egin ondoren, arkitekturan txertatutako eskultura monumental ugari egin ditu hiriko espazio publikoetan, hala nola  Guyancourt herriko *La Perspective,* Yvelines departamentuan, edo, Parisko 9. barrutiko Les Fêtes plazako *Fontaine-labyrinthe*.
* *Spirale I*, 1959, musée national des beaux-arts du Québec
* *Wall*, 1967, Beyrouth
* *Floating sculpture 3*, 1969, Hakone, Japon
* *Composition. Sculpture 18*, 1973, Lyongo  Arte Ederretako museoa
* *Sculpture and bridge*, 1991, Takarazuka
* *Fragment of landscape*, 1991, Tokyo city hall
* *Duna*, 5 disques de granit rose, 1992, Grenobleko museoaren parkean
* *La Perspective*, 1992, Saint-Quentin-en-Yvelines
* *Signe infini*, 1993, A46 et A6 autobideen elkargunean
* *Fragment of landscape 2*, 1994, Gifu, Japon
* *Fragment of landscape 3*, 1994, Kagoshima, Japon
* *Two pyramids*, 1994, Chiba, Japon
* *First pond and steps*, 1994-1997, Saint-Quentin-en-Yvelines
* *Les Arcs*, 1994-1997, Saint-Quentin-en-Yvelines
* *Third pond and bridge*, 1994-1997, Saint-Quentin-en-Yvelines
* *Stèles lamellées*, 1995, padouk zurezkoa, Brest-eko Arte Ederretako museoa
* *Trois îles*, 1999, Krichberg, Luxenburgo
* *Monument*, 2000, Atami, Japon
* *Square de Meeûs*, 2004, Brusela
* *Amphithéâtre*, 2007, Otterlo, Herbehereak

## Bibliografia eta filmografia 
### Bibliografia
*  (Liburuan, Etel Adnan, Geneviève Asse, Pierrette Bloch, Geneviève Claisse, Parvine Curie, Sheila Hicks, Shirley Jaffe, Vera Molnár, Aurélie Nemours, Marta Pan eta Judit Reigl-en obra aztertzen da).
* 
* 
* 
* 

### Filmografia 
* 1976 : Liliane Thorn-Petit, *Marta Pan, Portraits d'artistes*, 26 min, ekoizpena: RTL
* 1989 : Claude-Pierre Chavanon, *Marta Pan, le parcours d’un sculpteur*, 20 min, ekoizpena: DAP, Octogone
* 1999 : Claude Guibert, *Marta Pan*, 13 min, « Marta Pan» sur l*'Encyclopédie audiovisuelle de l'art contemporain*, ekoizpena: Imago
* 2008 : Marie-Julie Bourgeois, *Marta Pan*, 13 min, ekoizpena: Marta Pan, argazkiak eta bideoa : artistaren artxiboak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
**Arte Ederrei buruzko informazio-iturriak**

* AGORHA

* Art UK
* Artists of the World Online
* **
* *Delarge*
* 
* MNBAQ
* RKDartists
* Union List of Artist Names

**Espektakuluari buruzko informazio-iturriak**

* *Les Archives du spectacle*

**Orotariko entziklopediak**

* *Brockhaus* 
* *Deutsche Biographie* 
* *Dictionnaire universel des créatrices* 
* *Hrvatska Enciklopedija* 
* *Proleksis enciklopedija* 
* *Universalis* 
* *Who's Who in France'' 

**Bestelakoak**

* Fondation Marta Pan - André Wogenscky 
* Maurice Béjart - « La Teck », avec Michèle Seigneuret (1960)