open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Annie Chidzira Muluzi

**Annie Chidzira Muluzi** (1952ko martxoaren 18a – Nairobi, 2021eko abenduaren 28a) Malawiko lehen dama izan zen 1994tik 1999ra, Bakili Muluzi senarra presidente izan baitzen. 

## Bizitza 
Annie Chidzira Muluzi Bakili Muluzi Malawiko presidentearekin ezkonduta zegoen. Ezkontza hori poligamoa zen, Malawiko musulmanoek praktikatzen duten modukoa, eta 1989an Muluzi Patricia Shanil Muluzirekin ere ezkondu zen. Bi seme-alaba izan zituzten, Esmie Atweni Muluzi Malisita (1969-2016) eta Atupele Muluzi (j.1978).

1999ko martxoaren 15ean, Muluzik ofizialki jakinarazi zuen lehen emaztearengandik banandu zela 30 urteko ezkontzaren ondoren. Ondoren, Patricia Shanil Muluzirekin berriro ezkondu zen zeremonia formal batean, lehen dama ofiziala izan dadin. 1999ko martxoan banandu ziren arte, Muluzi Annierekin bizi izan zen Blantyreko egoitzan. Muluziren bigarren emaztea, Patricia Muluzi, beste egoitza ofizial batean bizi zen Zomba hiriburu ohian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu Zabala Erasun

**Josu Zabala Erasun** (Irun, 1952, Hondarribia, 1976ko irailaren 8a) Hondarribian egindako manifestazio batean, bi tirok haren gorpua zeharkatu eta San Pedro kalean hil zuten. Hil zuen guardia zibila 1977an zigortu eta amnistiatu zuten. Ez zuen inoiz kartzela zapaldu. Urtero, irailaren 8an, hilketa gertatu zen lekuan hildako gaztea omentzen da.

## Gertakizunak 
Zabalaren heriotza arratsaldeko alardearen ondoren gertatu zen, Eduardo Moreno Bergaretxe «Pertur» ETAko kidearen desagerpena salatzeko Hondarribian egin zen manifestazioan. Guardia Zibilak gomazko pilotekin eta balekin desegin zuen manifestazioa, eta suzko armaz bi pertsona zauritu zituen. Honela gogoratzen du Juanjo Larrartek: «Ni izkina batean erori nintzen, eta berak espaloi batekin jo zuen, eta erori ere egin zen. Bi etxeren arteko kale batetik ihes egiten saiatu ginen. Oso soinu gogorra entzun nuen. Tiro bat zela sumatu nuen, eta hala izan zen».

Mercedes Iridoi Olaskoaga, orduko alkatea hunkitu egin zen 40 urte geroago. «Garai hartan jai guztietan zerbait gertatzen zen, eta gobernadoreari eskatu nion ez etortzeko, eta Guardia Zibila ere ez bidaltzeko, inor ez. Hala izango zela agindu zidan. Bizitza osoa aurretik zuen mutila zen», deitoratu du.

Gorpua Donostiara eraman zuten, baina medikuei autopsia egitea galarazi zieten; militarrek egin zuten, eta ondorioztatu zuten «bizkarrezurreko haustura baten ondorioz» hil zela. Bularra zeharkatu zioten balen arrastorik ez zegoen.

Hilketak erantzun zabala eragin zuen Gipuzkoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solomon Mutswairo

**Solomon Mangwiro Mutswairo/Mutsvairo** (Zawu, 1924ko apirilaren 26a – 2005eko azaroa) zezuru etniako zimbabwetar idazlea izan zen, shoneran idatzitako lehen eleberriaren (*Feso*, 1957) eta Zimbabweko ereserki nazionalaren letraren egilea.

## Biografia 
Denbora luzea eman zuen Zambian eta Hegoafrikako Fort Hareko Unibertsitatean ikasi zuen. Gero, irakasle eta eskolako zuzendari izan zen.

Fulbright beka bati esker, Howard Unibertsitatean ikasi zuen, eta bertan doktoratu zen 1978an, *Oral Literature in Zimbabwe: An Analytico-Interpretive Approach* tesiarekin.

## Lanak
* *Feso*, (eleberria), 1957.
* *Zimbabwe: Prose and Poetry* (editorea eta egilea), 1974.
* *Mapondera, Soldier Of Zimbabwe*, 1978.
* *Tagutapadare: Poems for children*, 1982.
* *Chaminuka, Prophet Of Zimbabwe*, 1983.
* *Nduri DzeZimbabwe*, (antologia), 1983.
* *Mweya waNehanda*,  (antzerkilana), 1988 .
* *Hamandishe*, (eleberria), 1988
* *Introduction to Shona Culture*, 1996.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Luis katedrala (New Orleans)

**San Luis, Frantziako erregea, katedral-basilika**,  eta , AEBetako New Orleans hirian dagoen katedral katoliko bat da, Louisiana estatuan. Kaliforniako Monterey udalerriko San Karlos Borromeo katedralarekin batera, AEBetan jarraian erabilitako bi katedral zaharrenak dira.

1794an eraiki zen, lurraldea Espainiar Louisiana zenean.
San Karlos Borromeo (Monterey, Kalifornia)

**San Karlos Borromeo ** edo **Errege Presondegi Kapera**,  eta *Royal Presidio Chapel*, AEBetako Monterey udalerrian dagoen katedral katoliko bat da, Kalifornia estatuan. AEBetan jarraian erabilitako katedral zaharrena da eta Kalifornian harriz eraikitako eraikin antzinakoena.

1791-1794 artean eraiki zen.
Filadelfiako udaletxea

**Filadelfiako udaletxea**, , AEBetako Filadelfia hiriko udaletxea eta udalaren egoitza da, Pennsylvania estatuan. Eraikina bera eta gainaldeko antena kontuan hartuz 167 metroko garaiera du.

1877-1901 artean John McArthur Jr. eta
Thomas U. Walter arkitektoek diseinatu eta eraikiarazi zuten, garaiko Filadelfiako Udaletxe Zaharra ordezkatuz. 1894-1908 artean mundu osoko eraikin altuena izan zen, New York hiriko Singer Building etxe orratza zenak gainditu zuen arte.
Maria Josep Udina i Abelló

**Maria Josep Udina i Abelló** (Bartzelona, 1940ko ekainaren 29a – Castelldefels, 2024ko ekainaren 10a) kataluniar pedagogo, politikari, idazle eta esperantista izan zen.

## Bizitza 
Bartzelonan jaioa, 1970ean Castelldefelsera joan zen bizitzera, eta bertan udalerriko bizitza politiko eta sozialean parte hartzen hasi zen. 1983tik 1987ra Castelldefelseko kultur zinegotzia izan zen. Movem Castelldefels mugimendu politikoko kide ere izan zen eta eta Kataluniako Esperanto Elkarteak antolatutako 39. Kataluniako Esperanto Kongresuaren Antolakuntza Batzordeko presidente izan zen. Pep Solérekin batera, Coral Margalló eta Castelldefelseko Musika Elkartea sortu zituen.

Hainbat liburu idatzi zituen, askotan beste egile batzuekin elkarlanean. Bere idazlanen artean fikziozko liburuak, saiakerak eta biografiak daude: *Àvia*, ''L'escola nova*, *L'olla del rei* (Pep Solérekin batera), *Pirates a Castelldefels* (Pep Solérekin batera), *Salut Companys! Ramón Fernández Jurado* (Pep Solé eta Ignacio Gamenekin batera), *Pensem en la nova educació* (Marta Matarekin batera). *Himne de les Ciutats Educadores'' ere idatzi zuen. Marta Mata pedagogoarekin lankidetza estua izan zuen. Harekin 37 urtez aritu zen Associació de Mestres Rosa Sensat elkartean.

2017an, Maria Josep Udinak eta Pep Solék Castelldefels Hiriaren Saria irabazi zuten, hiriaren garapen sozial eta kulturalean egindako ekarpenagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yuji Hamano

**Yuji Hamano** (1980ko irailaren 6a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nami Hayakawa

**Nami Hayakawa** (Jeonju, 1984ko urriaren 6a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ren Hayakawa

**Ren Hayakawa** (1987ko abuztuaren 24a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yukiko Ikeda

**Yukiko Ikeda** arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mercedes Iridoi Olaskoaga

**Mercedes Iridoi Olaskoaga** () (Hondarribia, 1924ko ekainaren 7a - Ibidem; 2022ko maiatzaren 24a) euskal politikaria, Hondarribiako alkatea izan zen 1973tik 1977 arte. Kargu hori hartu zuen lehen emakumea izan zen. 2016. urtean Hiriko Urrezko Intsignia jaso zuen Txomin Sagarzazu alkatearen eskutik. 1976an jarrera ausarta izan zuen Guardia Zibilek Josu Zabala Erasun Alardean hil zutenean. 2016. urtean Hiriko Urrezko Intsignia jaso zuen Txomin Sagarzazu alkatearen eskutik.

## Biografia 
1973 eta 1977 urteen bitartean Hondarribiko Alkate izan zen Mercedes Iridoi. Erronka handiei egin behar izan zien aurre, garai politiko nahasia zelako, eta Hondarribiko Udalaren egoera ekonomikoa larria zelako. Oztopoak-oztopo, herriaren hazkundea sustatu zuen. Proiektu esanguratsuak aurrera eraman ahal izan zituen, Pedro Aguinagalde eskola (egun Bordari Ikastetxea), edo Itsas Etxea anbulategia, besteak beste.

## Josu Zabalaren erailketa 
1976.urteko irailaren 8an, Guardia Zibilak tiro batez hil zuen Josu Zabala Erasun irundarra. Iridoik horren berri Antonio Tejerorekin afari ofizial batean zegoela izan zuen, eta alkate ohiaren hitzetan, festak zirela eta, Tejerok zin egin zion guardia zibilak ez zirela herrian sartuko; gertatutakoaz ohartzean, dimisioa eman zuen Iridoik, eta herriko udalbatza bertan behera geratu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simona Calleja Aguado

**Simona Calleja Aguado** (Cabanillas, Nafarroa Garaia, 1918 - Valtierra, Nafarroa Garaia, 1936ko abuztuaren 18a) etxekoandrea eta Espainiako Alderdi Komunistako kidea izan zen. 1936ko Gerra Zibilean fusilatu zuten.

## Bizitza 
Simona Cabanillasen bizi zen bere guraso eta neba-ahizpekin. Aita Alfonso Calleja zen, ama berriz, Felisa Aguado Sainz. 

1936ko Gerra Zibila piztu zenean errepresioa jasan zuen. Cabanillasko kartzelan egon zen preso, kaskamotz utzi zuten eta sexu erasoak jaso zituen; behin eta berriz bortxatu zuten, auzokideek Simonaren oihu ikaragarriak entzuteraino.

Simona neska oso ederra omen zen. Cortesko bi eta Cabanillaskoak zeuden bortxatzaileen artean. Oihuka, aurrez aurre bizi zen Don Carlos parrokoaren laguntza eskatzen omen zuen. Gau osoa oihuka eta txilioka eman omen zuen, "ez iedazue gehiago egin, ez iedazue gehiago egin" errepikatzen omen zuen. Azkenean, erail egin zuten, agian bortxatzaileen izenik eman ez zezan. 18 urte zituen.

## Heriotza 
Bere ama Felisa, 26 urteko neba Procesorekin eta Fustiñanako beste batzuekin batera, kamioian sartu eta Valtierra eta Cadreitaren arteko bidean fusilatu zuten, 1936ko abuztuaren 12an. Simonaren osaba Pedro Luis Aguado egun batzuk lehenago fusilatu zuten; 46 urte zituen, ezkonduta zegoen eta sei seme-alabaren aita zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clavulina amethystina

***Clavulina amethystina*** *Clavariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik, haragi urtsua.

Sinonimoak: *Clavaria violacea*, *Clavaria amethystea*, *Clavaria brachycera*, *Clavaria amethystina*, *Clavaria coralloides*, *Ramaria amethystea*, *Clavaria amethystea var. brachycera*, *Merisma amethystinum*, *Cladaria amethystina*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Ez oso handia, 5 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, hauskorra, zuri-gris kolorekoa gaztetan, gero lila kolore eder batekoa, bizia, zahartzean arrexka eta gris-horia lehortzean, enbor oso txikiarekin, batere gabe ere bai, adar oso hauskorrekin, sekzio biribilarekin, leuna, ez oso adarkatuak bukaera moztuekin.

**Haragia:** Urtsua, hauskorra, purpuratik arrosara doan kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Clavaria* terminoa latinetik dator, “clavarius”  hitzetik, eta borra, iltze, esan nahi du. Bere itxuragatik. *Amethystina*  epitetoa, karpoforoak ametista kolorea duelako du

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Clavaria zollingeri*, antzeko espezie amerikarra da. *Clavulina cinerea*-k okre kolorea du (tindu lilekin gaztetan eta gero gris-lilatik more-grisaxkarakoekin) haragi biguna baina zaila. *Clavulina amethystoides* lila-more kolorekoa (purpura kolore gutxiago). *Clavulinopsis corniculata* arrosa kolorekoa (ez morea).

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Baso mistoetako egur gogorreko lurzoru belartsuetan. Basoko soilguneetan. Erreka ertzetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Kolonbia, Brasil, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clavaria zollingeri

***Clavaria zollingeri*** *Clavariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Clavaria lilacina*, *Clavaria arborescens*, *Clavaria nymaniana*, *Clavaria lavendula*, *Clavaria rosolana*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Fruitu adarkatuz osaturikoa, askotan oinarritik, batzuk sinpleak eta beste batzuk berriz adarkatuak edo urkilatuak. 7 edo 8 cm-tik gorako altuerara iristen da, eta zabaleran beste hainbeste izaten du. Amatista edo more deigarri bateko kolorekoa da, izpilikuaren lorearen antzekoa, alea gaztea eta hidratatuta dagoenean, zahartzen doanean ez da hain deigarria, lila zurbil kolorekoa eta baita haragi koloreko tonuekin ere. Adarren puntak urkilatu daitezkeen arren orokorrean moztuta agertzen dira.

**Himenioa:** Karpoforoaren pileipellis-etan murgilduta.

**Hanka:** Gehienetan hanka gabe, dagoenean gainerako karpoforoa baino zurbilagoa da, grisaxka ere bai.

**Haragia:** Lila kolorekoa eta sendotasun gutxikoa, zurrun zamarra baina nolabaiteko erraztasunarekin zartatzen da. Usain eta zapore nabarmenik gabe.

**Etimologia:** *Clavaria* terminoa latinetik dator, “clavarius” hitzetik, eta borra. iltze, esan nahi du. Bere itxuragatik

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Hiru espeziekin nahas daiteke, batez ere antzeko koloreak dituztelako: *Ramaria fumigata*, *Alloclavaria purpurea* eta *Clavulina amethystina*.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Nahasmena dago espezie honen habitatari dagokionez, beste espezie batzuekin nahasita dagoelako. Gure ustez leku belartsuetan, batez ere larreetan hazten da, baina parke nitrogenatuetan ere aurki daitekeena. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dominica Azparren Gil

**Dominica Azparren Gil** (Oibar, Nafarroa Garaia, 1884ko ekainaren 5a **-** Nardoze Alduate**,** Urraulbeiti**,** Nafarroa Garaia, 1936ko irailaren 26a**)** etxekoandrea eta sindikalista izan zen, UGTko kidea. 1936ko Gerra Zibilean fusilatu egin zuten.

## Biografia 
Dominica Azparren Oibarren jaiotako 52 urteko etxekoandrea zen, Juana Gil Castillo eta Toribio Azparren Retaren alaba. Espainiako Gerra Zibila piztu zenean, UGTko kidea eta "Casa del Pueblo" edo "Herriko Etxea" bera etxean zuen eta horregatik fusilatu zuten goizaldeko 4:00etan.Hori gutxi balitz, Nafarroako Erantzukizun Politikoen Eskualde Auzitegiak «espedientea ireki zion, fusilatua izan ondoren» eta 40.000 pezetako isuna ezarri.Dominicarena deigarriena izan zen agian, baina ez zen bakarra izan 1.086 pertsonaren aurka zuzendu espedienteak ireki ziren, zeinetatik 867 kondenatuak izan ziren. Horietatik 74 emakumeak ziren, eta subsidiarioki zigortu zituzten, gizonezko bikotekideakt fusilatu zituztelako edo kartzelan zeudelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilboko Labe Garaiak

:*Labe garaien artikulurako, ikus *Bizkaiko Labe Garaiak*.*

***Bilboko Labe Garaiak*** Dario de Regoyos margolari espainiarraren lan ezaguna da. 1908aren inguruan egin zuen. Gaur egun Banco Santander Fundazioaren ondarean dago.

## Historia 
1908an Regoyos Bilbon egon zen, Espartero kaleko 22. zenbakiko 3. solairuan biziz. Garai horretan eskualdean hainbat obra egin zituen, besteak beste, *Bilboko Labe Garaiak*. Arrats batean faktura azkarra eta kolorea nagusi dira irudi horretan, ziur aski haren ibilbideetan aurkitutakoa.

## Ezaugarriak 
Altuera: 260 mm; zabalera: 350 mm. Beraz, margolan txikia da. Bertan, ibaiertzeko pasealekuaren lasaitasuna, beste ertzean kokatutako industrien jarduera frenetikoa kontrajartzen dira. Tximinia guztiak kea darie kontrastea handitzeko. Kontraste hori gehiago nabarmentzeko, bi pertsona elkarrizketan jarri zituen, haien bakardadea azpimarratuz. Regoyosek margolari gisa zuen heldutasuna eta argia atzemateko zuen sentiberatasuna erakutsi zituen lan honetan. Paisaiaren eta giza irudiaren arteko konbinazio hori ohikoa da bere lanetan. Beheko ezkerreko aldean sinatuta dago: «Regoyos».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantza Garbaio

**Arantza Garbaio Ruiz** (Otxarkoaga, Bilbo) Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren kidea da.

Manuel Fraga hiltzen saiatu izana egotzita 45 urteko kartzela zigorra ezarri zion 1998an Espainiako Auzitegi Nazionalak. Kartzela-zigorra 30 urtetik hogeira jaitsi zion gero Espainiako Auzitegi Gorenak 2013an. Kartzelan, Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren zuzendaritzan parte hartu zuen. 2013ko uztailan libre utzi zuten, Algecirasko kartzelan. Geroago EPPKko bitartekari moduan ere parte hartu du.

1999an, oraindik kartzelan zegoela, Bilboko Aste Nagusiko Txupinera izateko aukeratu zuen Pa...Ya konpartsak. Txupinera egon behar zen ekitaldi guztietan kartoizko irudi bat egon zen bere ordez Marijaiarekin eta jaietako pregoilariarekin.  

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pa... Ya
* Itsasne Nuñez

## Kanpo estekak 
*
Saulos Chilima

**Saulos Klaus Chilima** (Blantyre, 1973ko otsailaren 12a - Mzuzu, 2024ko ekainaren 10a) Malawiko ekonomialari eta politikari bat izan zen, 2014tik 2019ra eta 2020tik 2024an hil zen arte, Malawiko presidenteorde izan zena.

2024ko ekainaren 10ean, Chilima eta Patricia Shanil Muluzi lehen dama ohia Chikangawa basoan desagertu zen hegazkinean zeuden. Hurrengo egunean hegazkina erorita aurkitu zuten, eta bertan zihoazen guztien heriotza baieztatu zuten.

## Erreferentziak
C. J. Hobgood

**Clifton James Hobgood** (Melbourne, Florida, 1979ko uztailaren 6a) estatubatuar surflaria da.

Hamar urterekin lehen surf txapelketa jokatu zuen eta haurren finalera iritsi zen. Hurrengo urtean txapeldunorde izan zen Estatu mailan. 1999an Munduko surf txapelketan lehiatzen hasi zen eta 2001ean txapeldun izendatu zen. Anaia biki bat dauka, Damien izenekoa, surfean ere lehiatzen dena. C. J. Hobgood surflari kristauen mugimenduko kidea da.

## Kanpo estekak
Seiji Hibino

**Seiji Hibino** (1952ko irailaren 27a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Encoelia

thumb|250px|*Encoelia furfuracea*.

**Encoelia** *Sclerotiniacea* familiaren onddoen generoa da.

## Espezieak 

* *Encoelia aterrima*
* *Encoelia carpini*
* *Encoelia cubensis*
* *Encoelia dalongshanica*
* *Encoelia deightonii*
* *Encoelia eliassonii*
* *Encoelia fascicularis*
* *Encoelia fimbriata*
* *Encoelia fissa*
* *Encoelia fuckelii*
* *Encoelia furfuracea*
* *Encoelia fuscobrunnea*
* *Encoelia glaberrima*
* *Encoelia glauca*
* *Encoelia helvola*
* *Encoelia heteromera*
* *Encoelia himalayensis*
* *Encoelia impudicella*
* *Encoelia inculcata*
* *Encoelia indica*
* *Encoelia kirschsteiniana*
* *Encoelia lobata*
* *Encoelia mollisioides*
* *Encoelia montana*
* *Encoelia nebulosa*
* *Encoelia neocaledonica*
* *Encoelia nitida*
* *Encoelia papuana*
* *Encoelia petrakii*
* *Encoelia pruinosa*
* *Encoelia reichenbachii*
* *Encoelia rubiginosa*
* *Encoelia russa*
* *Encoelia salicella*
* *Encoelia singaporensis*
* *Encoelia siparia*
* *Encoelia sitchensis*
* *Encoelia striatula*
* *Encoelia tegularis*
* *Encoelia tiliacea*
* *Encoelia tristis*
* *Encoelia ulmi*
* *Encoelia urceolata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Violet Neilson

**Violet Neilson** (Somerton, 1931ko uztailaren 16a – 2024ko ekainaren 11) jamaikar politikari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Violet Neilson 1931ko uztailaren 16an jaio zen Somertonen (St. James, Jamaika). Haren gurasoak Caswell Neilson eta Ellen Stewart ziren. Kingstoneko Mico Teachers' College-n ikasi zuen eta jaioterrira itzuli zen irakasle izateko. 

Hemeretzi urtez aritu zen lan horretan. Geroago eskualdeko parlamentuko idazkari gisa lan egin zuen, 1989tik 1997ra St. James eskualdeko ekialdea eta erdialdea ordezkatu zituen Jamaikako parlamentuan. 1997tik 2003ra, Ordezkarien Ganberako lehen emakume bozeramailea izan zen. Jamaikako Nekazaritza Elkarteko lehen emakume presidentea ere izan zen.

Politikatik erretiratu ondoren, elizako boluntario aktibo bihurtu zen. 2024ko ekainaren 11n hil zen, 92 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacques Canetti

**Jacques Canetti** (Ruse, Bulgaria, 1909ko maiatzaren 30a - Suresnes, Frantzia, 1997ko ekainaren 7a) frantziar antzerki-zuzendaria eta musika-ekoizlea izan zen.

Hainbat artista eman zituen ezagutzera, besteak beste, Georges Brassens, Jacques Brel, Guy Béart, Félix Leclerc, Francis Lemarque, Serge Gainsbourg, Henri Salvador, Boris Vian, Raymond Devos, Fernand Raynaud, Anne Sylvestre, Pierre Dac eta Francis Blanche, Juliette Gréco, Catherine Sauvage, Claude Nougaro eta beste hainbat artista frankofono.

Parisen *Les 3 Baudets* kabareta sortu zuen eta Philips Polydor diskoetxeko zuzendaria izan zen 1962ra arte. Gero bere zigilu propioa sortu zuen: Les Productions Jacques Canetti.

Jacques Canetti idazle eta Nobel saridun Elias Canettiren anaia zen.

Jacques Canetti HEC Pariseko lizentziaduna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert-Ernest Carrier-Belleuse

**Albert-Ernest Carrier-Belleuse** (Anizy-le-Château, 1824ko ekainaren 12a – Sèvres, 1887ko ekainaren 3a) frantziar eskultorea izan zen.

Urregintza ikasten hasi zen eta Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen. Bere lanak oso moldakorrak dira eta askotan atzerrian lan egin zuen, Ingalaterran 1850etik 1855era, eta Bruselan 1871n. Auguste Rodin izan zuen laguntzaile 1864tik 1870era, eta biak elkarrekin joan ziren Bruselara 1871n.

Terrakota asko egin zituen eta brontzean ere lan egin zuen. 1862an Arte Ederren Elkarte Nazionalaren sortzaileetako bat izan zen eta 1876an Sèvresko Fabrika Nazionaleko zuzendari artistiko izendatu zuten.

## Iruditegia 

Rodin Carrie-Belleuse p1070142.jpg|Carrier-Belleuseren bustoa, Auguste Rodinek egina
Mihai Viteazul statue.jpg|Mihai Viteazulen zaldizko estatua, Bukarest
Marie Carrier-Belleuse.jpg|*Marie Carrier-Belleuse*, 1859
Albert carrier-belleuse, busto di donna con diadema, 1860-70 ca.JPG|*Diadema bat duen emakume baten bustoa*, c. 1860–1870
Harmonie, Albert-Ernest Carrier-Belleuse, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Gent, 1965-J.jpg|*Harmonia*
Hebe Endormie (1869) (2178243996).jpg|*Hebe lotan* c. 1869
Léda et le cygne par Carrier-Belleuse.jpg|*Leda eta beltxarga*, c. 1870
Longchamp205a Carrier Psyché.jpg|*Psike*, 1872
Sea nymph Carrier-Belleuse.jpg|*Itsas ninfa*, Paris, 1874 
BACCHANTE by Albert-Ernest Carrier-Belleuse (1860) - (5217558781) (2).jpg|*Bakante bat*, 1863
Statue massena nice.jpg|André Masséna, Niza, 1869

## Kanpo estekak
Saturraran (opera)

***Saturraran*** da Juan Carlos Pérez musikariak burutu duen opera-lana. "Libreak izaten irakatsi zigun belaunaldi galduari egindako omenaldia" lemapean, Kirmen Uriberen libretoarekin opera ondu zuen hiru urte t'erditan. Aurkezpena Bilboko Arriaga antzokian egin zen, 2024ko ekainaren 20an egin zen. 

## Argumentua 
Argumentua elkar maitatu ezin diren bi emakumeren kontakizuna da *Saturraran*. 80ko hamarkadan, Ane, alturako arrantzale baten alaba, eta Luna, furgoneta batean heldutako andaluziarra, elkarrekin maiteminduko dira. Heroinaren zurrunbiloak harrapatuko ditu eta, herritarren gaitzespena dela eta, Saturrarango kartzelaren hondakinetan hartuko dute babesa. Jose, Aneren aita alarguna, haiek laguntzen ahaleginduko da. Desberdina onartzearen zailtasuna, heroina eta HIESaren oldarraldia, arrantzaren munduaren gainbehera. Libreak izaten irakatsi zigun belaunaldi galduari egindako omenaldia da Saturraran.

## Estrenaldian parte-hartzaileak 
* Zuzendari musikala: Jon Malaxetxebarria
* Zuzendari eszenikoa: Lucía Astigarraga
* Interpreteak: 
** Elias Arranz, 
** Andrea Jiménez, 
** Marife Nogales, 
** José Manuel Díaz, 
** Botond Ódor, 
** Aitor Garitano,
** Itxaro Mentxaka eta 
** Iñigo Fernández
** Bilboko Korala
** Bilboko Orkestra Sinfonikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.bilbao.eus/cs/Satellite?anioId=1279231574993&c=BIO_Publicacion_FP&cid=1279234915381&language=es&pageid=3000018331&pagename=Bilbaonet%2FBIO_Publicacion_FP%2FBIO_GrupoPublicacion Ane López: "Itoizen lehenengo diskoko gauzak ikusi daitezke ‘Saturraran’ operan", *Bilbao* aldizkaria. 2024/06, 31. or.
* https://www.berria.eus/kultura/saturraran-euskarazko-opera-estreinatuko-dute-etzi-arriaga-antzokian_2126820_102.html Iñigo Astiz: «'Saturraran' euskarazko opera estreinatuko dute etzi Arriaga antzokian», *Berria*, 2024/06/19.
Saturraran (argipena)

**Saturraran** hurrengo gauzen izenak izan daitezke:

## Geografia 
* **Saturraran**: Gipuzkoako hondartza, Mutriku udalerrian.

## Musika 
* *Saturraran*: Kirmen Uriberen libreto batekin Juan Carlos Pérezek idatzitako opera. 

## Kultura 
* Saturraran argitaletxea, Jose Angel Ascuncek sortutako lantegia.

## Historia 
* Saturrarango Emakumeen Kartzela 1938tik 1944ra frankistek ezarritako espetxea.
Roter Himmel

***Roter Himmel*** () 2023ko Christian Petzold alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Leon eta Felix lagunak dira, eta Alemaniako kosta baltikotik gertu dagoen basoa zeharkatzen ari dira. Autoa hautsi eta oinez jarraituko dute. Zuhaitz artean dagoen etxe batera iritsiko dira, Felixen amarenera. Izan ere, lanera etorri dira bi gizonak: Felixek argazkiak prestatu behar ditu proiektu baterako, eta Leonek bere bigarren eleberria idazten bukatu beharra dauka. Etxea ez dago hutsik, ordea. Nadja izeneko emakume bat eta, zenbait gautan, haren maitale Devid soroslea daude bertan. Leonek idazteko zailtasunak ditu, bere azken lanaren kalitateari buruz bueltaka dabil, eta etxean dituen distrakzioak aitzakia ona dira idazten ez hasteko. Lanerako dituen zailtasunei harremantzeko duen era traketsa gehituko zaie, oraindik ere bizi ez dituen egoera guztiak argitara atereaz. Era berean, inguruko suteei buruzko albisteak gero eta kezkagarriagoak izango dira, eta, altuera baxuan hegan egiten duten ur-ponpak jaurtitzen dituzten hegazkinen soinua ohikoagoa bihurtzen den heinean, zerbait gertatuko den susmoa piztuko da gazteengan.

## Aktoreak 
* Thomas Schubert: Leon
* Paula Beer: Nadja
* Langston Uibel: Felix
* Enno Trebs: Devid
* Matthias Brandt: Helmut
* Esther Ash: König andrea, hoteleko nagusia
* Jennipher Antoni : Roland andrea
* Jonas Dassler 
* Marieke Zwart: suhiltzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anetta Sidorova

**Anetta Petrovna Sidorova**, jaiotzez **Ponomariova**, (; Tylovai, 1939ko azaroaren 20a – 2024ko ekainaren 10a) errusiar-sobietar kazetari eta politikaria izan zen. 1984tik 1995era, Udmurtiako Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoko eta Udmurtiako Errepublikako kultura sailburu izan zen.

## Bizitza 
Anetta Sidorova Udmurtiako Tylovai herri txikian jaio zen. Haren aitak Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen, eta gerra amaitu eta hiru urtera hil zen. Ama paramedikua zen, eta alargundu ondoren bakarrik hazi zituen bi alaba. Umetan Anettak irakasle izateko gogoa zuen, baina 1956an eskolan graduatu eta gero lanean hastea erabaki zuen amari laguntzeko.

18 urte zituela, Mikhail Sidorov gidariarekin ezkondu zen. Ikasten jarraitu nahi zuen, baina senarra eta amaginarreba ideia horren aurka agertu ziren. Telefono operadore gisa lan egin zuen Nizhniaia Pykhta herriko komunikazio sailean, eta 1958az geroztik Debiosyko barrutiko nekazaritza saileko idazkari mekanografiatzaile. 1965ean Permeko Estatu Unibertsitateko geografia fakultatean lizentziatu zen.

1962tik 1968ra, Kezko barrutiko *Zvezda* egunkariko zuzentzaile, literatura-langile eta erredakzioko gutunen saileko buru izan zen. Handik gutxira, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako eskualde-batzordeak Sverdlovskeko Goi Alderdi Eskolara ikastera bidali zuen. Bi urte geroago Udmurtiara itzuli zen, eta barrutiko batzordeko propaganda eta asaldura saileko buru izendatu zuten.

1970eko hamarkadaren hasieran, Izhevskera gonbidatu zuten abeltzainen lanari buruz telebistan kontatzeko. Handik gutxira, errepublikako kultura sailburuorde kargua hutsik geratu zenean, elkarrizketa baterako gonbidapena egin zioten. 12 urtez geratu zen kargu horretan, eta 1984an sailburu izendatu zuten. 1993an kultur erakundeen kudeaketa praktikak egin zituen Alemanian.

1995etik 2000ra, Udmurtiako Errepublikako Kontseiluko batzorde iraunkorreko erreferente izan zen. 2000tik 2003ra, Udmurtiako Estatuko Opera eta Ballet Antzokiko zuzendaria izan zen.

2024ko ekainaren 10ean hil zen, 84 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eureka (2023ko filma)

***Eureka*** 2023ko Lisandro Alonso argentinar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Alaina nekatuta dago Pine Ridgeko erreserban polizia ofiziala izateaz, eta bere irratiari erantzuteari uztea erabakiko du. Sadie ilobak gau luzea emango du haren zain, eta, zaurituta, bere aitonaren laguntzarekin bidaiatzea erabakiko du: denboran eta espazioan zehar Hego Amerikaraino hegan egingo du, eta zuri-beltzeko western zaharrak ikusteari utziko dio.

## Aktoreak 
* Viggo Mortensen: Murphy
* José María Yazpik
* Chiara Mastroianni
* Viilbjørk Malling Agger
* Luísa Cruz: moja
* Rafi Pitts: Randall
* Santiago Fumagalli: hoteleko atezaina
* Natalia Ruiz: prostituta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lost Country

***Lost Country*** 2023ko Vladimir Perišić serbiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Serbia, 1996. urtea. Miloševićen erregimenaren aurkako ikasle manifestazioetan, 15 urteko Stefanek iraultzarik gogorrena bizi beharko du. Bere amari aurre egin beharko dio, gobernu ustelaren bozeramaile eta konplizeari.

## Aktoreak 
* Jovan Ginic : Stefan
* Jasna Đuričić : Marklena
* Miodrag Jovanović : Prijatelju
* Lazar Ković : Prijatelju
* Pavle Cemerikic : Brat
* Boris Isakovic : irakaslea
* Dusko Valentic : Dida
* Helena Buljan : Baka
* Marija Škaričić

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tous les garçons et les filles

**«Tous les garçons et les filles»** () Roger Gustave Samynek moldatu eta Françoise Hardyk idatzi eta abestu zuen kanta da, *chanson* generoaren ikur bilakatu zena. Abestiak neska gazte baten sentimenduak kontatzen ditu, inguruan dituen bikoteekiko maitasuna eta inbidia inoiz ezagutu ez dituenak. Hardyren singlea, nazioartean kaleratua, arrakasta handia izan zuen Frantzian, non 1962ko urriaren amaieratik 1963ko apirilaren erdialdera lehenengo zenbakian (lau edizio desberdin) 15 aste igaro baitzituen jarraian.

Hardyk ziztuan lortu zuen arrakasta: telebistan. Ordurako, kontratu bat sinatua zuen Vogue diskoetxearekin, baina 1962ko Frantziako hauteskundeen kanpainan albistegi saio bateko etenean eginiko emanaldi batek bultzatu zuen haren ibilbidea. Hain zuzen ere, Tous les garçons y les filles de mon age kantatu zuen hartan. Urteetara, artistak aitortu du orduan apenas zekiela partiturak irakurtzen ere, eta musika idazten ere ez zekiela.

EPko 700.000 ale saldu zituen Frantzian. Gainera, Hardyk abestia ingelesez (*Find Me A Boy*, *Françoise Hardy Sings in English*, 1963), italieraz (*Quelli Della Mia Età*, *Françoise Hardy canta per voi in italiano*, 1963) eta alemanez (*Peter Und Lou*, *Françoise in Deutschland*, 1965) grabatu zuen. Frantzian, Ingalaterran, Italian eta Alemanian, guztira, hiru milioi kopia baino gehiago saldu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tony Lo Bianco

**Anthony LoBianco** (New York, 1936ko urriaren 19a – Poolesville, Maryland, 2024ko ekainaren 11) estatubatuar aktorea izan zen.

Brooklynen jaio zen, etorkin italiarren semea. Antzerkian hasi zen lanean eta boxeolari afizionatua izan zen. 1960ko hamarkadan Broadwayko hainbat lanetan lan egin zuen, eta 1970eko hamarkadan zinemara aldatu zen, polizia-filmetan parte hartuz. Telebistarako ere lan egin zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Francisca Ravestein

**Francisca Ravestein** (Leiden, 1952ko urriaren 26a – Pijnacker-Nootdorp, 2024ko urtarrilaren 7a) herbeheretar politikaria izan zen.

## Bizitza 
Francisca Ravestein Johannes Ravestein arkitektoaren eta Geertruida Hoogendoornen alaba zen. Fisioterapia ikasi zuen Rotterdamgo Fisioterapia Akademian (gaur egun Rotterdamgo Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea), eta 1978tik 1992ra fisioterapeuta lanetan aritu zen Rotterdamen. 1984tik 1987ra Rotterdamgo erdialdeko kontseiluko kide, D66 taldeko buru eta egunkariko editore izan zen. 1987an, Demokratak 66 alderdiko ofizial politiko bihurtu zen Herbehereetako Ordezkarien Ganberan. 1988tik 1998ra Rotterdamgo zinegotzi eta Demokratak 66 alderdiko buru izan zen.

1998an, Ravestein Ordezkarien Ganberarako hautatu zuten. Batez ere lurralde-antolamenduan eta monumentuen mantentze-lanetan aritu zen. Eraikuntza iruzurra ikertzen zuen legebiltzarreko batzordeko kide ere izan zen. 2002an ez zen berriro hautatua izan. 2007tik 2008ra Beverwijkeko jarduneko alkate izan zen, eta 2008ko urtarrilaren 9an Opsterlandeko alkate izendatu zuten.

2014ko ekainaren 25ean, Pijnacker-Nootdorpeko alkate izendatu zuten. 2022ko urtarrilean kargu hori utzi zuen.

Pijnackerren hil zen 2024ko urtarrilaren 7an, 71 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kosereva

**Kosereva** () Paraguaiko sukaldaritzako azkenburuko tipiko bat da. Paraguaiko Jabetza Intelektualeko Zuzendaritza Nazionalak (DINAPI) kosereva paraguaitar ondare gastronomiko izendatu zuen 2018an.

Kosereva izena gaztelaniazko *conserva* (euskaraz: kontserba) eratorria da guaranierara. Berez, laranja mingotsaren azalak () eta azukrea melaza beltzean egosiz prestatzen den kontserba bat da. Beraz, osagaiak direla eta, azkenburuko gazi-gozo eta garratza da.

## Osagaiak 
Kosereva prestatzeko laranja mingots helduak, azukrea, melaza beltza eta ur ugari erabiltzen da.

## Prestaketa 
Lehenik eta behin laranja mingotsen azalak ahalik eta leunen zuritzen dira. Bigarrenik, frutak erdibitzen dira, patsa kentzen zaie eta uretan garbitzen dira.

Ondoren, frutak ur hotzean jartzen dira 24 orduz, baina ura bizpahiru orduero aldatuz. Gero, eltze batean sartzen dira azukredun ur hotzean. Eltzea estali eta sutan jarri behar da irakiten hasi arte. Irakiten hasi bezain laster, frutak kendu behar dira.

Jarraian frutak berriro garbitu behar dira ur hotzean eta banan-banan leunki estutzen dira mingostasuna gal dezaten. 

Azkenik, laranja mingotsak ur hotza eta melaza beltza duen eltze batean sartzen dira. Eltzea estaliz, frutak egosi behar dira. Minutu batez gogorki irakiten utzi eta gero, eltzea sutik kendu behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafaela Baigorri Ibáñez

**Rafaela Baigorri Ibáñez** (Mañeru, Nafarroa Garaia, 1895eko urriaren 24a – Madril, 1943ko abuztuaren 22a) latsaria izan zen ogibidez, PCEko kidea, Ventasko emakumeen kartzelan hil zen, 43 urte zituen, alarguna zen. Medikuaren ziurtagiriaren arabera, kolitis kroniko akutuaren ondorioz gertatu zen heriotza.

## Bizitza 
Bibiano eta Blasaren alaba zen Rafaela. Madrilgo Ventasko emakumeen kartzelan egon zen preso bi aldiz. Lehenengoz 1939ko ekainaren 7an, Madrilgo auzitegi militarrak prozesatuamatxinadarekin bat egiteaz akusatua eta 30 urteko espetxealdira kondenatua. 1942ko otsailaren 2an aske utzi zuten eta bi egun geroago bigarren aldiz espetxeratu zuten preso arriskutsu gisa matxinada leporatuta eta 12 urte eta egun bateko espetxe zigorra ezarri zioten.

1943ko abuztuaren 20an, epaileak gaixotasunagatik aske uzteko agindua eman zuen, espetxeko arduradunei adieraziz ospitalera eraman zezatela, baina ez zuten ospitalera eraman eta handik bi egunetara espetxean hil zen.Halaber, Madrilen frankismoaren errepresioren biktima izan ziren nafarren zerrendan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argentina Rubiera

**Argentina Rubiera Solares**, (Llangréu, 1914ko otsailaren 11a-Gijón, 2007ko apirilaren 30a) Espainiako gerra zibila baino lehen eta, gero, klandestinitatean Gazteria Sozialista Bateratuak eta Espainiako Langile Alderdi Sozialista erakundeen militantea izan zen Asturiasen. María José Ramos Rubiera politikariaren ama zen. 

## Biografia 
Saman (Langreo) Gazte Sozialistetan afiliatuta zegoen, eta herri horretako Emakumeen Taldeko presidentea izan zen Espainiako Bigarren Errepublikan. Gazteria Sozialista Bateratuen (JSU) idazkari izendatu zuten 1936an. 
1937ko urrian Asturias erori zenean atxilotu egin zuten, Oviedoko Modelo kartzelan sartu zuten azaroaren 11n, eta 1937ko abenduaren 18an 30 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Saturraran eta Palma de Mallorcako (Balear Uharteak) kartzeletatik ere igaro zen, eta handik baldintzapeko askatasunean atera zen 1941eko uztailaren 5ean; Aquilino Ramos Fernández senarrarekin batera Almagron bete zuen kondena erbesteratze-zigorrarekin. 1943ko urrian, Samara itzuli zen, eta janari-denda txiki bat jarri zuen; halaber, ezkutuko erakunde sozialistarekin harremanetan jarraitu zuen.

Sama herrian parke batek bere izena du. Urtero ematen den literatura sari batek ere bere izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siriki

**Sirikia** Paraguaira joandako Sebastian Sasiain gatzagar nekazariak sortu zuen koktel alkoholduna da. Sasiainek, batiburrillo izeneko platera ere sortu zuenak, batiburrilloaren janaurreko edari gisa prestatu zuen.

Bai batiburrilloa, bai sirikia Paraguaiko Misionesko departamenduko plater eta edari tipiko bihurtu ziren hurrenez hurren. Izan ere San Juan Bautistako udalak eta Batiburrilloaren Batzordeak *Batiburrilloaren, Sirikiaren eta Sanjoandar Txorizoaren Nazioarteko Jaialdia* antolatzen dute urtero 2001az geroztik. Gainera, Paraguaiko Turismo Idazkaritza Nazionalak interes turistiko nazionaleko jaialdi izendatu zuen 2019an, 1408/2019 zenbakidun ebazpenean.

Azukrea hautazkoa da. Nahiz eta batzuek jarri, jatorrizko errezetak ez du azukrerik.

## Etimologia 
Siriki hitza guaranieraz trago esan nahi duen *syryky* hitzetik dator.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Batiburrillo
* Sebastian Sasiain

## Kanpo estekak
Osasuna B 2024/2025

Entrenatzailea:  Santi Castillejo (2018-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Subitza taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Gehienez 18 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Osasuna Promesas 2023/2024
* Osasuna Promesas 2025/2026

## Kanpo estekak
Cecilia Idirin Garabieta

**Cecilia Idirin Garabieta** (Lezama, Bizkaia, 1913 - Bilbo, Bizkaia, 1937ko abenduaren 13a) etxekoandrea zen. Francisco Francok 1937ko abenduaren 4an eman zuen jakitera ezarritako heriotz zigorra, eta abenduaren 13ko goizaldean Derion fusilatu eta Bilboko udal hilerrian lurperatu zuten.

## Bizitza 
Cecilia Idirin Garabieta lezamarra zen, Juan Jose Idirin eta Nicolasa Garabietaren alaba. Neba bat behintzat bazuen, Marcos. 1937an 24 urte zituen eta ezkongabe zegoen. Basauriko elizatean bizi zen, zehazki Dos Caminos auzoan, Ariz kaleko 6. zenbakian, eta etxekoandre gisa lan egiten zuen. Tropa frankistek Basauri konkistatu ondoren, Ceciliak elizatetik ihes egin zuen.

1937ko irailaren 5ean Larrinagako espetxera eraman zuten. Hil horren 16an, beste galdeketa bat egin zioten, aurreko deklarazioa berretsiz eta bere jokabidearen aldeko abala eman zezaketen bi pertsona izendatuz. Astebete geroago, Basauriko Udalak Ceciliari buruzko informazioa eman zuen, eta honako hau salatu zuen: "Armada Nazional Loriatsuari eta eskuineko pertsonei irain egin die, eta batzuetan emakume bati eraso egin dio". Basauriko Guardia Zibilak urriaren 4an jakinarazi zuenez, "jokabide txarrekoa da, moralari huts egin zion behin baino gehiagotan, ingurua beldurtzen zuen bere mihi gaiztoengatik, eta oso begiko zuen ezker muturra".

## Aintzatespenak 
* Basauriko kale batek Cecilia Idirin izena darama. 2010eko martxoan, Udalak erabaki zuen emakume horren omenez kale bat jartzea Basozelaiko etxebizitza babestuen urbanizazio estreinatu berrian, garai batean Basconiako futbol-zelaia zegoen lekuan. Horrela, ahanzturatik berreskuratu zen Cecilia Idirin, Basauriko bizilaguna.
* 2022ko azaroaren 25ean Frankismo garaian hiriko kartzeletan errepresaliatutako emakumeak omendu ziituen Bilbok, lore eskaintza batekin eta Santutxuko Orue txaleta oroitzeko plaka baten inaugurazioarekin. Cecilia Idirin omenduen zerrendan azaltzen zen.
* 2023ko azaroaren 25ean Baskale, Akelarre, PCE-EPK, Eusko Lurra Fundazioa, CNT eta Santutxuko Familia Elkarteak omenaldia egin zieten Orueko txaleteko Emakumeen kartzelan, frankismoak emakumeen aurka aplikatu zuen indarkeria sistematikoagatik preso egon ziren emakumeei, haien artean Cecilia Idirini. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiroko Ishizu

**Hiroko Ishizu** (1956ko azaroaren 8a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yu Ishizu

**Yu Ishizu** (1987ko apirilaren 8a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ugaitz Amundarain

**Ugaitz Amundarain Garro** (Hernialde, Gipuzkoa, 2004ko abuztuaren 5a) aktorea, idazlea eta antzezlea da.

EITB1en *Irabazi Arte* fikziozko telesaieko Kepa gorpuzten du. Artedraman *ADEL 23* parte hartu zuen (Aulestin). Antzerki bat ere idazten ari dela komentatu zuen elkarrizketa batean.   

## Lanak 
### Telebista 
* *Irabazi Arte* (2024-*gaur egun*)
* *Innato* (2025)

### Antzerkia 
* TAE-ko 1.mailako lehenengo muestra (2023)
* TAE-ko 1.mailako bigarren muestra (2023)
* TAE-ko 2.mailako lehenengo muestra (2024)
* TAE-ko 2.mailako bigarren muestra (2024)

### Laburmetraiak 
* *Sor* (2023)
* *Kawasaki* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miki Kanie

**Miki Kanie** (Gifu, 1988ko abenduaren 4a) arkularia da. Japonia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Polvorín

**El Polvorín** Karrantzan, Kantabriako mugatik gertu, dagoen leizea da. 1943an Ferrerrek **Ventalaperra D** izenarekin izendatu zuen, eta hego-ekialdera begira Miron mendiaren magalean izen berarekin irekitzen diren haitzulo multzoaren parte da.

El Polvorín, Pico Mirongo kaltzitazkoa horma berean daduen beste kobazulo aztarnadunetatik gertu dago: Ventalaperra E, Ventalaperra eta El Rincón (Ventalaperra A).

Bertan, gutxienez, duela 150.000 urte inguruko 18 giza fosil topatu zituzten arkeologoek, eta, adituen ustez, litekeena da guztiak gizaki bakarrarenak izatea. Emakumezko batenak, seguruenik. «Andere» deitu zuten. Hauek Euskal Herriko giza aztarnarik zaharrenak izan zitekeen. Jose Miguel Barandiaranek egin zituen lehen indusketak kobazuloan, 1931n, eta maiz jo zuten bertara ikerlariek eta espeleologoek geroztik. «Andere»n lehen arrastoak, hain zuzen ere, 1983an egindako bilketan batu zituzten, eta 2000. urtean bildutakoak dira beste arrasto batzuk.  2020an hasi zen Asier Gómez Olivencia geologoak gidatutako ikerlari taldea El Polvorineko aztarnategian bildutako faunaren fosilak aztertzen, eta orduan egin zuten aurkikuntza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaroslav Zaborovsky

**Jaroslav Juriovytx Zaborovsky** (; Lviv, Polonia, 1939ko abuztuaren 8a - Ivano-Frankivsk, Ukraina, 2021eko urtarrilaren 26a) historialari ukrainarra izan zen, Erromako historian eta Eliza kristauaren historian aditua antzinatean eta Erdi Aroan. Ivano-Frankivskeko Vasyl Stefanyk Karpato Unibertsitateko Historia Fakultateko Antzinako Munduaren eta Erdi Aroko Historia Saileko buru izan zen (1992-1999). Ivanofrankivsk Josaphat Priest Martyr Theological Seminary-ko hezkuntza jardueretarako errektoreordea ere izan zen 1990etik 1991ra.

## Biografia 
1939ko abuztuaren 8an jaio zen Lviven, Polonian (gaur egun Ukraina). Bere aita Juri Vasyliovytx Zaborovsky eta bere ama Anna Teodorivna Soliariv zen. Bataioan Marjan-Yaroslav izen bikoitza jaso zuen. 1944an, erbestetik itzuli ondoren, bere aita Yuri tragikoki hil zen. Artxiboetatik lortutako oroitzapen eta informazioen arabera, "Historiaren arrastoetan" (2003) liburuan argitaratua, bere aita eraman zuten sukaldari gisa ustiatu eta gero basoan hil zuten jarraitzaileek. Bandera. Hilabete batzuk beranduago, 1945eko Gabon gauean, bere ama zaharra (historiatzailearen amona) putzura bota zuten (ondo) bere seme maitearen hiltzaileak madarikatzeko bakarrik. 1956an amaitu zuen eskola, azken azterketa guztiak 5eko kalifikazioarekin ("ona") gaindituz. Urte horretan bertan Ivan Franko Unibertsitate Nazionaleko Historia Fakultatean sartu zen. Bere ikerketa aholkularia I.I. Veitskovsky, eta bere tesia "Erromatar Errepublikaren Historia" izenburua zuen. 1961ean amaitu zituen ikasketak eta Lviv eskualdeko Bitlya herriko landa-eskola arrunt batean irakasle lanetan aritu zen.

1967an, A. A. Zhdanov-en izena duen Leningradoko Unibertsitatean, bere hautagaitza-tesia defendatu zuen "K.a II. mendearen amaierako nekazaritza krisia konpontzeko saiakerak Erromatar Errepublikan" gaiari buruz. Haren ikerketa aholkularia María Yefímovna Sergeenko izan zen. 1964tik 1967ra, historiako irakasle gisa aritu zen Drohobych Unibertsitatean. 1967an, A. A. Ustenko errektoreak gonbidatuta, Ivano-Frankivsk Unibertsitate Pedagogikora joan zen, non irakasle elkartua izan zuen. 1990etik, irakaslea izan zen eta Historia Fakultateko dekanordea ere izan zen 1976-1977 eta 1979-1981 aldietan. Aktiboki parte hartu zuen Ukrainako Eliza Greko Katolikoaren (УГКЦ) trantsizioan lurpetik, Ivano-Frankivsk Teologia Seminarioko irakaskuntzako lehen errektoreorde bihurtuz San Josafat-en omenez.

## Sariak 
'Lan beteranoaren domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clavariadelphus ligula

***Clavariadelphus ligula*** *Clavariadelphaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat hartzen. Purgatzailea izan daiteke.

Sinonimoak: *Clavaria cespitosa*, *Clavaria luteola*, *Clavariella ligula*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,7 cm bitarteko diametrokoa, sinplea, gregarioa, biguna, haragitsu-harroa, borra luzanga itxuran, baina mutura moztua, konprimitua edo baita erdibitua ere; oro har, ertz kamutsarekin eta oinarri mehetuarekin, zuria, bilotsua, gainerakoan glabroa eta pixka bat zimurtsua; gazteetan horixka adinarekin okre antzeko-lehoi kolorekoa.

**Haragia:** Oso zuria, hausturan pixka bat arrosa, usaingabea, zaporea gozotik pixka bat garratzera.

**Etimologia:** *Clavaria* terminoa latinetik dator, “clavarius” hitzetik, eta borra, iltze, esan nahi du. Ligula epitetoa ere latinetik dator, mihi, mihi txiki esan nahi duen “lingua” hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria da, baina  txikia da eta ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Clavariadelphus pistillaris* handiagoa da (8-25) eta hostozabaletan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Mendiko koniferoen basoetan, lurrean goroldiotan eta landare hondakinetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clavulina cristata var. bicolor

***Clavulina cristata var. bicolor*** *Clavariaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa izan gabe, hesteetako nahasteak sor ditzake.

Sinonimoak: *Clavulina coralloides var. bicolor*, *Clavulina cristata var. incarnata*.

## Deskribapena 
Gandor itxuran amaitzen den koral formakoa.

**Karpoforoa:** 2 eta 5 cm bitartekoa, zabalera aldakorrekoa. Enbor motza, lodia eta mamitsua. Adar zilindriko zapalduak. Mutur hauskorrak hortz zorrotzen formako puntekin osatzen dituzte gandor txikiak. Zuria, adarren beheko aldea izan ezik, arrosa-arre kolorekoa dena, hortik aldaeraren izena.

**Haragia:** Hauskorra, zuria, urria, zapore mingotsekoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Bicolor* epitetoa latinetik dator, kolore biko esan nahi duen, “bicolor” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Taxoi nominalak kolore zuria du adar guztietan. *Clavulina cinerea*-k kolore grisa du eta puntak gandor itxura gutxikoak. *Clavulina rugosa*, deformatua, adar gutxikoa, gris-okre kolorekoa. *Clavulina cristata var. subcinerea* aldaera beix-horixka kolorekoa da mutur beltzekin.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan. Koniferoen eta hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Frantzia, Danimarka‎, Norvegia‎.

## Erreferentziak
Jacques Morel

**Jacques Morel** (Paris, 1922ko maiatzaren 29a - Paris, 2008ko apirilaren 9a) frantziar zinema-aktorea izan zen.

Asterix marrazki bizidunen animaziozko egokitzapenean Obelix marrazki bizidunetako pertsonaiaren frantses hizkuntzako ahots gisa ezaguna zen agian.

Jacques Morel Parisen (Frantzia) hil zen 2008ko apirilaren 9an, 85 urte zituela.

Jacques Morel HEC Parisen ikasi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak