Anglo-Vasco-Navarro trenbidea

[thumb|220px|Anglo-Vasco-Navarroren bide berdea Arabako [Erentxun inguruan.]]
**Anglo-Vasco-Navarro trenbidea** —laburturik, **Vasco-Navarro trenbidea**, **Anglo-Vasco trenbidea** eta **Angloa** izenez ere ezaguna— Bergara (Gipuzkoa) eta Lizarra (Nafarroa), Gasteiztik zehar lotzen zituen trenbide estuko burdinbidea zen, The Anglo-Vasco-Navarro Railway Company Limited konpainiak 1887. urtean eraikitzen hasia. 143&nbsp;km-ko luzera zuen, eta Debagoiena Gipuzkoan, Lautada eta Mendialdea Araban eta Estellerria Nafarroan gurutzatzen zituen. 1889tik 1967ko abenduaren 31 arte jardun zuen. Bere osoan, ordea, 1927tik izan zen indarrean, orduan ireki baitzen Gasteiz eta Lizarra arteko ibiltartea.

## Bide berdeak 
Gaur egun, trenbideko hainbat zati bide berde dira:

* Gipuzkoan, Debarroko Soraluze-Bergara-Arrasate-Aretxabaleta-Eskoriatza ibilbidea.[12]  Soraluzetik Bergarako Mekolalde-Osintxura doan tarte txikia aspaldiko Debako trenarena zen (Maltzagatik Zumarragara zihoana), eta ez Anglo-Vasco-Navarrorena.
* Araban, Zadorrako Bide Berdea: Arlaban-Gasteiz. Araba eta Gipuzkoa arteko muga den Arlabaneko mendatetik, Gamarrako parkeko Eskalmendiko aparkalekuraino.
* Araban ere bai, Gasteiztik Dulantzira Laminarioko tuneleraino. Gasteiztik etorrita Laminarioko tunela bertatik pasatzeko egoera onean ez dagoenez, trenbideko hurrengo zatiari ekiteko aukera onena Maeztutik abiatzea da. Antzinako bide honek Arabako mendialdearen bihotz berdea zeharkatzen du Lizarrara bidean. Arabako zatia geografia malkartsudun paisaiatik doa eta interes naturalistiko handiko inguruak ditu, hala nola, Izkiko parke naturala, Entzia mendilerroa eta Ega-Berron ibaia. Ega-Berron ibai horretan sortu ziren herrietatik doa ibilbidea. Gero Nafarroan sartuta Zuñigatik Murietaraino kolore suabeak eta zereal-soroak ikusten dira nonahi mendien artean zulatutako bide horren inguruan. "Cangrejero" ere esaten zioten tren horri. Bidea ez dago ondo egokituta baina Lizarrako aspaldiko tren geltokiraino ere ailegatu daiteke.

## Mapak 

Fitxategi:Soraluze Eskoriatza bideberdea mapa.png|Soraluze-Eskoriatza
Fitxategi:Arlaban-Gasteiz-Alegria bideberdea mapa.png|Arlaban-Dulantzi
Fitxategi:Maeztu-ZuñigaAcedo-Murieta bideberdea mapa.png|Maeztu-Zuñiga-Acedo-Murieta
Fitxategi:Gipuzkoako foru bidegorriak.png|Gipuzkoako bidegorrien mapa

## Galeria 

Fitxategi:Álava - Vasco-Navarro - Subcentral de Rotalde 01.jpg|Vasco-Navarro trenbidea- Rotalde-ko azpizentrala
Fitxategi:Maestu - Ayuntamiento de Arraya-Maestu (antigua estación de tren del Ferrocarril Vasco-Navarro) 4.jpg|Maeztuko geltokia.
Fitxategi:Anglo-Vasco-Navarro trenaren Antoñanako geltokia.jpg|Antoñanako geltokia
Fitxategi:Anglo-Vasco-Navarro bide berdearen Antoñanako interpretazio zentroa eta geltokiaren ondoko eraikin osagarri bat.jpg|Antoñanako geltokiaren ondoko eraikin osagarria.
Fitxategi:Anglo-Vasco-Navarro trenaren Arkijaseko (Zuñiga) tunelaren ekialdeko sarrera.jpg|Arkijasko (Zuñiga) tunelaren ekialdeko sarrera
Fitxategi:Anglo-Vasco-Navarro trenaren Arkijaseko (Zuñiga) tunelaren barrualdea.jpg|Arkijasko (Zuñiga) tunelaren barrualdea
Fitxategi:Tren geltokia Eskoriatza.jpg|Eskoriatzako tren geltokia izan zena.
Fitxategi:Tren geltokia Landa.jpg|Landako tren geltokia izan zena.
Fitxategi:Andollu geltoki zaharra.jpg|Andolluko geltokia, Araban
Fitxategi:Aberasturi tren geltokia.jpg|Aberasturiko tren geltokia, Araban
Fitxategi:Otazuko geltoki zaharra.jpg|Otazuko geltokia (Araba)

## Geltokiak 
### Bergara-Gasteiz 
;Gipuzkoa
* Mekolalde, Osintxu, Bergara (Debako trenarekiko lotunea eta Durangora zein Zumarragara joateko aukera)
* Bergara
* Bergarako Labe Garaiak
* Elorregi
* Arrasate
* Aretxabaleta
* Eskoriatza
* Marin
* Leintz Gatzaga
;Araba
* Landa
* Legutio
* Urbina
* Erretana
* Dura
* Gamarra, Gasteiz
* Gasteiz
;Oñatirako adarra
* Elorregi
* Zubillaga (geralekua)
* Oñati

### Gasteiz-Lizarra 
;Araba
* Gasteiz
* Olarizu
* Otazu
* Andollu
;Estibalitzerako adarra
* Trokoniz
* Gauna
* Erentxun
* Uribarri Jauregi
* Laminoria
* Zekuiano
* Maeztu
* Atauri
* Antoñana (bertan dago Vasco-Navarroaren Bide Berdearen interpretazio-zentroa)
* Santikurutze Kanpezu
;Nafarroa
* Zuñiga
* Acedo
* Antzin
* Granada
* Murieta
* Zufia
* Zubielki
* Lizarra

## Babesa 
2023an Eusko Jaurlaritzak Vasco-Navarro trenbidearen Euskadiko tartea Babes Bereziko Kultura-Ondare izendatu zuen, Monumentu-multzoaren kategoriarekin.  trenbidearen trazadura, obra zibila (zubiak, gaineko eta azpiko pasabideak, tunelak…), arkitektura (geltokiak, biltegiak…), elementu osagarriak (geralekuak, lubakiak, erreken gaineko zubi txikiak eta ondare higigarriek (tren-makinek eta bagoiak) babesten ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anglo-Vasco
* Norteko burdinbidea
* Belle Epoque

## Kanpo estekak 
* «Vasco-Navarro Trena» (www.hiru.eus)..
* "Vasco-Navarro trena Arrasaten" dokumentala. 2019 (Primeran).
* Josemari VÉLEZ DE MENDIZABAL AZKARRAGA: «Vitoria-Gasteiz-Malzaga trenbidea», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* *Iparralderantz Anglo-Vasco-Navarro trenbidetik*, Gasteizko Udala.
* Margolanak tuneletan.