Maritxu Kajoi

thumb|250px|Errosarioko Ama Birjina, Maritxu Kajoi jaietako zaindaria
**Maritxu Kajoi** Arrasaten urriko lehen egubakoitzean (ostiralean) ospatzen den txikiteroen jaia da 1977tik. Errosarioko Ama Birjina da txikiteroen zaindaria eta bere irudia San Joan Bataiatzailea parrokiaren atzealdean dago. Zurezko kutxa edo *kajoi* batean dagoenez, hortik *Maritxu Kajoi* izena.

Egun horretan ohitura da dotore jantzita irtetea eta lepotik zintzilik urtero prestatzen duten eskapularioa eramatea. Eskapularioa urtero ezberdina izaten da eta mezu bat izaten du atzealdean.

## Historia 
Txikiteroen ohitura herrian sustraituta zegoen 70.hamarkadaren hasieran. Urte haietan, lantegietatik eta ikastetxeetatik irten eta gero, kuadrilla ugari eta handiak ibiltzen ziren txikiteoan, tabernaz taberna txikitoak edaten. Denetik ibiltzen zen, 16 urtekoak, helduak eta agure nagusiak, eta haien guztien erdian Pepe Txantxote zegoen, Arrasateko gizon alai eta saltseroa. Muletekin ibili ohi zen txikiteoan, eta kuadrilla batzuek bera ikusten zuten bakoitzean trago batera gonbidatzen zuten. Basoak altxatu eta “¡por Maritxu!” esaten zuten. 

Behin, kuadrilla horietako gazte talde batek, Maritxu haren emaztea zelakoan, adarra jotzen hasi zitzaizkion. Zalantzak argitzeko, San Joan Bataiatzailea parrokiaren ate nagusira begiratu eta esan zuen “No tenéis ni idea, Maritxu es esa, Maritxu Kajoi, patrona de los txikiteros!”. Orduan ezagutu zuten kuadrillek Maritxu Kajoi, eta txikiteroen zaindaritzat hartzeko eta gorazarre egiteko jai bat antolatzeaz hasi ziren pentsatzen. Horretarako, garai hartan kultura ekintzak antolatzen zebiltzan kuadrilletako hainbat partaide bilerak egiten hasi ziren Maritxu Kajoi festa antolatzeko, eta Maritxu Kajoi komisiñue sortu zuten. Lehenengo proposamena 1975ean egitekoa izan zen, baina orduan bizi izandako gertakari batzuek atzera bota zuten proposamena. Horren aurrean, bigarrenez hurrengo urtean egitea proposatu zuten, baina berriz ere huts egin zuen.  

Azkenean, iritsi zen festa eguna, eta  1977ko urriaren 5ean, ostirala, Maritxu Kajoi festa ospatu zen, Errosarioko Ama Birjinaren egunean hain zuzen ere, eta harrezkero, urriko lehenengo ostiralean ospatzen da jai herrikoi eta laiko hau. Hasieran parte-hartzea eskasa izan zen arren, urteak pasa ahala jende gero eta gehiago hasi zen parte-hartzen. Gaur egunean, egun osoko festa bihurtu da, lehen afaria eta orain bazkaria egiten delako, eta kanpoko jende asko ere etortzen da txikiteroen eguna ospatzera.

Halaber, jaiaren barruan 1987. urteaz geroztik, jaiaren atarian, aurreko asteko egubakoitzean, nobenaixue antolatzen du Komisiñuek, elizak duen hizkuntza liturgikoa erabiliz, jaia ospatzeko atzerako kontaketa hasten dela iragartzeko. Hor, Maritxu azpian, komisiñukoek herritarrei gazta, ogia eta ardoa ematen dizkiete doan. 
* 2020an, 1977tik lehenengo aldiz ez zen Maritxu Kajoi ospatu koronabirusaren ondorioz.
* 2021ean Komisiñuak jairik antolatu ez zuen eta txosna elkarteak txosnarik jarri ez zuen arren, arrasatearrak txikiteroen patroiaren omenez dotore jantzi eta kalera irten ziren ospatzera, nahiz eta ez zen miraririk egon.
* 2022an, eraso matxistarik gabeko jai askeak aldarrikatu zituen gure patroiak, eta "Bartolo jaixak eta gabak guriak dira" pankarta plazaratu zuten feministek. 
* 2023an ostadarraren koloreekin koloreztatu zen irudi ospetsua LGTB kolektiboa minorizatua dela aldarrikatzeko, eta horretarako ordura arte herritarren artean hain polemikoa izandako "zuntz optikoa" jarri zuen Maritxuk Alde Zaharrean.
* 2024an Nicolas Maduroren eskutik, Gabonak ekarri zituen Arrasatera, mezu argi batekin: *Eguberri on*. 

## Kanta 
Maitxu Kajoi ez litzateke ezer izango musikarik gabe, hau da, kantarik gabe. Asko izan dira egun hontan kantatu izan diren abestiak, bertsoak eta koplak. Aipatzeko bezalakoak dira, alde batetik, lehenengo programan Joserra Gartziak Maritxuri egindako bertsoak. Bestetik, ezinbestekoa dugu "Maritxu nora zoaz" kantu herrikoia, urtero egun honetan adin guztietako kuadrillek batera berari abesten diotena.

#### MARITXU NORA ZOAZ 
Maritxu, nora zoaz, eder galant hori?

Iturrira Bartolo nahi badezu etorri

Iturrian zer dago? Ardotxo txuria

Biok edango degu nahi degun guztia

Maritxu zuregana biltzen naizenian 

poza nabaitutzen det  nere barrenian.

Bartolo, nik ere det atsegin hartutzen,

ur-bila nuanean banazu laguntzen.

Maritxu, baldin asmo badezu ezkontzia

lehendabiziko nitaz oroitu zaitia.

Zure mende jartzen naiz denbora guziko,

Bartolorekin gaizki ez zera biziko. 

## Kanpo estekak 
* Maritxu Kajoi komisiñuan webgunea
* Jaizkibel Konpainia
* Salba