open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alejandra Hannoverkoa

**Alejandra Hannoverkoa**, izen osoa **Alejandra Carlota Ulrica Maryam Virginia**, (; Vöcklabruck,, Austria Garaia, 1999ko uztailaren 20a) aristokrata da. Ernesto Augusto V.a Hannoverkoaren eta haren bigarren emaztearen (Karolina Monakoko printzesa) alaba bakarra da. Hannoverko printzesaren noblezia-titulua du, Monakon erabilia eta mundu osoan adeitasunez erabilia.

## Biografia 
### Jaiotza 
Alejandra 1999ko uztailaren 20an jaio zen Vöcklabruck-en, Austriako Goi Austrian. Gurasoak Ernesto Augusto V.a Haboverkoa eta Karolina Monakoko printzesa. Aitaren bidez, Jurgi III.a Erresuma Batuko erregearen eta Gilen II.a Alemaniako enperadorearen ondorengoa da;  amaren bidez, ostera, Raniero III.a Monakoko eta Gracia Patricia (Grace Kelly) printzeen biloba.

### Bataioa 
Bataio amabitxi-aitabitxi hauexek izan zituen: aitaren izeba, Leiningenen Alejandra printzesa (Hannoverko Alejandra printzesa jaioa), amaren aldetik zuen ahizpa, Carlota Casiraghi, Ulrike Ulmschneider, Maryam Sachs, Virginia Gallico, George Condo eta Eric Maier. Amabitxien izena hartu zuen. Sakramentua 1999ko irailaren 19an hartu zuen.

Heldu gisa katoliko bihurtu zen, bere aitabitxia Luc Frigant koronela zela.

### Tituluak 
Izenburu osoa hauxe du: Hannoverko Alejandra Carlota Ulrica María Virginia, Brunswickeko eta Luneburgo ko Dukesa, Britainia Handiko eta Irlandako printzesa; baina Alemania eta Irlanda errepublikak dira, eta Erresuma Batuak ez du aurreko titulua onartzen. Hannoverko Alejandra printzesari zegokion 'Errege Gorentasuna**' delako tratamendua Monakon baino ez da erabiltzen ofizialki, edo munduko beste leku batzuetan kortesiaz. Gurasoak ezkondu eta sei hilabetera jaio zen.

Monakoko tronuaren ondorengo lerroan dago, gaur egun erlijio katolikoa baitu. Britainia Handiko tronuaren ondorengotzaren lerroan zegoen, 411. postuan, erlijio luteranoa zuen bitartean.

### Neba-ahizpak 
Aitaren aldeko bi neba erdi ditu:

* Ernesto Augusto Hannoverkoa
* Kristian Hannoverkoa 

Amaren aldeko hiru neba-ahizpa erdi ditu:

* Andrea Casiraghi.
* Carlota Casiraghi.
* Pierre Casiraghi.

### Ekitaldi ofizialak 
2011n, Alejandrak bi familia-gertaera garrantzitsu izan zituen: Antonieta Monakoko printzesa zen amonaren hileta, martxoaren 24an, eta osabaren ezkontza, Alberto II.a Monakoko printze eta Charlene Monakokoarena (ezkongabetan, Charlene Wittstock), uztailaren 1ean eta 2an.

Alejandra Monakon egiten den La Rosako dantzaldira ere joaten da, amak antolatzen baitu.

### Zaletasunak 
Kiroletan, izotz gaineko patinajean nabarmentzen da printzesa.'

## Ahaideak 
## Tituluak 
1999ko uztailaren 20tik Alejandra printzesaren titulu ofiziala Alejandra Carlota Ulrica Hannoverko María Virginia printzesa, Brunswick-eko eta Luneburgodukesa , Britainia Handiko eta Irlandako printzesa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Juan de Berbío eliza

**San Juan de Berbío** eliza Santianes herrian, Infieston dago, Piloña udalerrian, Espainiako Asturiasen. Sortu zen urtea ez da ezagutzen baina 1005 inguruan izan zitekeen. Elementu erromanikoak erakusten ditu. 1936ko gerran ia suntsituta gelditu zen.

## Historia 
Ziurrenik, abside karratu zuen erromaniko aurreko eraikin baten gainean eraiki zen; azken zaharberritzean egindako indusketa arkeologikoan ikusi zen hau. XI. mendean, Alfontso V.a Leongoaren arreba Urraca infantak Leongo San Pedro de Eslonza monasterioari dohaintzan eman zion, 1099. urtean. Patronatu horrek XIX. mendera arte iraun zuen.

Antzinako eliza erromanikotik aztarna batzuk baino ez dira geratzen, XVIII. mendean erreforma handia jasan zuelako eta 1936an Gerra Zibilean ia erabat suntsitu zelako. Azken urte horretan, zituen XVIII. mendeko erretaulak ere desagertu ziren. Utzita egon zen 1993. urtera arte, eta une horretan egin zen berreraikuntza, gaur egungo itxura eman diona. Jatorrizko elizatik harrizko erlikien arasa, oinplanoaren konfigurazioa, arkibolta bikoitzeko mendebaldeko portada eta ezer gutxi gehiago kontserbatzen dira.

Infiestoko parrokia-eliza izan zen XX. mendearen hasiera arte, non hiribildua parrokia independente gisa eratu zen. 1993an, monumentu kategoriako kultura-intereseko ondasun deklaratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Uria Etxebarria

**Javier Uria Echevarria** 1961eko urriaren 5ean jaio zen Lartzenan, Zeberion. Zornotzan, Larreako apaiztegian egin zituen ikasketak 17 urte bete zituen arte, eta geroago, unibertsitatetik pasatu gabe osatu zuen bere prestakuntza. Bere ibilbidearen hasieran familiaren negozioa eraman zuen aurrera, eta ondoren Grupo Urazcaren presidentziara iritsi zen, postu honek sektore berrietan lan egiteko aukera eman zion. Politika izan zen sektore hauetako bat eta EAJko militante ezaguna bilakatu zen, Deia egunkariko sailburu, Merkataritza Ganberako presidenteorde eta Zeberioko alkate karguak lortuz. 

2001eko ekainaren 1ean Athelticeko presidentea bilakatu zen. 

Azkenik, 2003ko Ekainaren 8an hil zen, eztarriko minbizia batek jota.
Jose Felix Gallastegi

**Jose Felix Gallastegi Bilbao** (Abadiño, Bizkaia, 1966ko uztailaren 7a) Euskalo Herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. Erdilari lanetan aritzen zen.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
* Abadiño
* Lemoa (1987-1989)
* Eibar (1989-1990)
* Sestao Sport (1990-1994)
* Murcia (1994-1995)
* Amorebieta (1997-2002)

### Entrenatzaile 
* Amorebieta (Harrobia) (2002-2006)
* Arratia (2006-2009)
* Ermua (2010-2013)
* Amorebieta (Harrobia) (2013-2015)
* Amorebieta (2015)

## Kanpo estekak
Errementari Museoa

**Errementari Museoa**, Zeberion (Bizkaia) kokatzen den museoa da, apartamentu turistikoen eraikinaren azpialdean; garai batean Ermitabarriko eskolak hartzen ziren eraikinean. Ateak 2018an ireki zituen.

## Historia 
1799an lau burdinola zeuden Zeberion, eta 163 tona produzitzen zituzten; 1802an, 172,5 tonara heldu ziren. Baina XIX. mendean, industria astuna metropolian batzen hasi zen, eta Zeberio, apurka-apurka, burdinolak galtzen joan zen. Gelditu ziren azken arrastoetako batzuk Jose Añibarro Aiesta ("Paisa") Iturriondoko errementariak erabiltzen zuen materialarenak izan ziren. 

## Ezaugarriak 
120 m²ko espazioa da. Honen bitartez, Zeberioko Udalak bere iraganaren zati bat gorde eta industria metalikoarekin zerikusia duen ondare etnografikoa etorkizuneko belaunaldientzat erakustea nahi izan du.

Errementariaren lanbidea ezagutzen den zaharrenetakoa da. Bere lan teknikak aldaketa handirik gabe mantendu ziren mendetan zehar. Erremintariaren eginkizun nagusia produkzioa zen; haien lana garrantzitsa zen nekazaritzarako, eraikuntzarako, etxeko lanetarako eta etxeko beharretarako, hainbat tresna, ekipamendu edo zapata konpontzeko. Beraz, oso garrantzitsua zen landa-biztanleriaren eguneroko bizitzarako eta lanerako. Errementariak Arkulanda, Sautuola, Iturrondo, Zubibarria, Ermitabari, Egia, Zubialde, Aresanaga eta Olatxuko komunitateetan zabaldu ziren XIX. eta XX. mendeetan. 

MuseoaJose Añibarro Aiesta Pasaiari eskainia dago. Añibarro Zeberioko azken errementaria izan zen, haren lanari gorputz eta ariman eskainitako familia bateko hirugarren belaunaldikoa; Zeanuriko aitona Lucasekin hasi katea eta, ondoren, bere aita Doroteorekin jarraitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Museoaren bideoa Youtuben.
Chapel Royal

**Chapel Royal-a** Britainia Handiko errege-kapera da, britainiar erregeen erlijio-ekintzetan musika-zerbitzua egiten duten musikari-talde bat (abeslari eta instrumentistak). Gaur egun dauden bi kapera britainiarrak *Chapel Royal* (euskaraz: Errege Kapera) eta ''Queen's Chapel* (euskaraz: Erreginaren Kapera) dira. "Errege kapera" terminoak musikarien taldeari eta eraikinari egiten dio erreferentzia.

## Historia 
*Chapel Royalaren* agerpen datak XIII. mendearen amaierakoak dira. Garai hartan apaizak eta musikarien gorputza erregearekin joaten zen edonora joaten ziren. XVII. mendean kaperak bere espazio propioa zuen Whitehall-en eraikia, 1698an sute batek suntsitu zuena. 1702az geroztik, Londresko Buckingham jauregitik ez oso urruti, *St. James'' jauregian dago.

XVI eta XVII. mendeetan gorputza Ingalaterrako onena izatearen ospea zuen. Karlos II.ak musika-tresnak gustuko zituen eta, beraz, biolinak, lauteak eta biolak gehitzen zitzaizkion gorputzari.

Konpositore oso ospetsu batzuk Chapel Royal-eko organo-jotzaileak ziren. Hala, William Byrd (c. 1572-c. 1618) eta Thomas Tallis (c. 1545-1585) organo-jotzaileak izan ziren Isabel I.aren erregealdian. Aipagarriak dira, halaber, John Bull (1591-1613), Orlando Gibbons (1605-1625), John Blow (k. 1673-1708), Henry Purcell (1682-1695), Jeremiah Clarke (1704-1707), William Croft (1708-1727 ), eta Georg Friedrich Händel (1723-1759). Händelen garaian, alemaniarra zenez, ez zioten utzi kaperaren kide izan. Horren ordez, izenburu berezi bat jarri zioten: "Composer of Musick of His Majesty's Chappel Royal" (Maiestatearen Errege Kaperaren musika-konpositorea).

## Kanpo estekak 
*  Chapels Royal, Britainiar Monarkiaren webgune ofizialean.
Ana Maria Uribeondo

**Ana Maria Uribeondo** (Bilbo 1620 - Kantabria 1702) XVI. mendeko emakumezko bizkaitar bat izan zen, ezaguna Filipe IV.a Espainiakoaren maitale ugarietako bat izateagatik.

Madrilen bizi zela Filipe erregearen sasiko seme batez erditu zen, nerabe zelarik, 1638an: Fernando Valdés izenekoa, zeinak gero karrera egin ahal izan zuen, eta Novarako gobernari izan zen eta Milango estatuko artilleriaren burua, Espainiako erresumak Italian zituen jabetzetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius arcuatorum

***Cortinarius arcuatorum*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Cortinarius fulvoincarnatus f. arcuatorum*, *Phlegmacium arcuatorum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, arku baten forman, ponpatua, gero ganbila, gorrixka-lehoi kolorekoa; likatsua eguraldi hezean, distiratsua lehorrean. Ertz biribildua, gaztetan gortina morearen hondarrekin.

**Orriak:** Luzeak, nahikoa estu, gaztetan lila kolorekoak, gero herdoil kolorekoak.

**Hanka:** Zilindrikoa, betea, goian urdin-more kolorea, buztin kolorea oinarrian. Erraboila alboan, lila koloreko zerrenda estu batekin ertzean.

**Haragia:** Lodia, zuria, oinaren goialdean lilaz zikindua. Frutaren usain arinarekin, zapore mikatza. Erreakzio gorria oinarri sendoekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Lila koloreko orriak dituzten beste *Cortinarius* batzuekin nahas daiteke, hala nola, *Cortinarius dibaphus* eta *Cortinarius fulvoincarnatus*, hauetan ere oinarri sendoak erreakzio positiboa ematen dute.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hostozabalen basoetan, pagoetan eta haritzetan.

### Banaketa eremua 
Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Ariztimuño González

**Iñigo Ariztimuño González** (Irun, Gipuzkoa, 2001eko abenduaren 17a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Eskuin atzelari moduan aritzen da. Bere jaioterriko Real Unionen harrobian hezia, lehen talde txuribeltzarekin egin zuen debuta 2020/21 denboraldian. 2022ko udan Barakaldok fitxatu zuen, eta talde horibeltzarekin Bigarren Federaziorako igoera lortu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Zourdine Thior

**Zourdine Mouhemmed Thior** (Pikine, Senegal, 1997ko uztailaren 9a) Orion hazitako futbolari afrikarra da, Errealaren harrobian hezia. Aurrelari lantean aritzen da.

## Kirol Ibilbidea 
Thior bere abiaduragatik da ezaguna, bere ibilbidea Espainiako La Ligako Real Sociedad taldean hasi zuen. Gaztetan Senegaldik Oriora (Euskal Herria) joan zen bizitzera.Bere aita arrantzalea da eta hiru anai-harreba ditu: Maite, Thiakala eta Ndeya.

*2022ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa www.realsociedad.eus
Ioannis Sarmas

**Ioannis Sarmas** (, Kos, 1957ko martxoaren 21a) greziar epaile eta politikaria da. Greziako lehen ministroa da 2023ko maiatzaren 25etik ekainaren 26ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Atenasen eta Parisen doktoratu zen. Greziako Estatu Kontseiluko eta Kontuen Auzitegiko epailea izan zen, eta 2002tik 2013ra Kontuen Europako Auzitegiko atal bateko buru izan zen.

2023ko maiatzeko hauteskundeen ondoren, Grezian trantsizioko gobernu bateko lehen ministro izendatu zuten, ekainean hauteskundeak egin arte.
Banku komunal

**Banku komunala** kreditu-metodologia bat da. Irabazi-asmorik gabeko erakunde batek pertsona talde bati maileguak ematen dizkio. Hauek emandako baliabideez eta erabileraz arduratzen dira.

Banku komunalek  ideia berritzaileak dituzten baina kreditua eskuratzeko aukerarik ez duten emakume ekintzaileei batez ere maileguak ematen dizkiete,  banku-erakundeek eskatzen dituzten baldintza guztiak ezin dituztelako bete.

## Kontzeptuaren jatorria eta definizioa 
Banku komunal kontzeptua 1984an planteatu zuen lehen aldiz Bolivian John Hatch ekonomialariak, geroago FINCA International banku komunala sortu zuenak.

Ezrra Israel Orozco Paredes artikuluan, *"Banku komunalak mikroenpresen jabe diren enpresarien garapenerako finantzaketa-alternatiba gisa",* Guatemalako banku komunalak definitzen ditu: "Banku komunal bat emakumeek osatutako elkarte bat da (nahiz eta bitartekari batzuetan gizonek ere parte hartzen duten), 20 pertsona inguru osatuta. Bakoitzak diru-sarrerak sortzen dituen jardueraren batean lan egiten du, eta jarduera horrek ez du zertan berdina izan behar. Banku Komunalaren bidez, kideek mikrokredituak eskura ditzakete beren kreditu-jarduerak finantzatzeko. 

Taldeak Zuzendaritza Batzorde bat eratzen du, taldearen zereginak administra ditzan, hala nola aurrezkiak eta interesak biltzea, interesen ordainketak egitea, kontrolak eramatea, erabakiak behar denean hartzea eta abar. Bazkideek egiten dituzten jarduera berritzaile eta sortzaile adina destino izan ditzakete emandako mikrokredituek. Hasierako zenbatekoak txikiak dira, arriskuak minimizatu eta ordainketaren kultura sortzeko, biztanleriaren sektore batzuetan existitzen ez dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FINCA International

**FINCA International** irabazi asmorik gabeko mikrofinantza erakunde bat da, John Hatch-ek 1984an sortua. FINCA mikrokredituetan banka komunitarioaren metodologiaren berritzailea da eta mikrofinantza modernoen aitzindarietako bat bezala hartzen da. 

Egoitza Washingtonen duena, FINCA munduko mikrofinantza-erakunde garrantzitsuenetakotzat hartzen da. FINCA izena Nazioarteko Laguntza Komunitariorako Fundazioaren akronimoa da.

## FINCA International-ek lan egiten duen herrialdeak 
* Latinoamerika eta Karibea: Ekuador (1994an sortua), Guatemala (1998an sortua), Haiti (1989an sortua), Honduras (1989an sortua), Nikaragua (1992an sortua)

* Eurasia: Armenia (1999an sortua), Azerbaijan (1998an sortua), Georgia (1998an sortua), Kosovo (2000. urtean sortua), Kirgizistan (1995ean sortua), Tayikistan (2003an sortua)

* Afrika: Kongo Errepublika Demokratikoa (2003an sortua), Malawi (1994an sortua), Tanzania (1998an sortua), Uganda (1992an sortua), Zambia (2001ean sortua), Nigeria (2014an sortua)

* Ekialde Ertaina eta Hego Asia: Afganistan (2003an sortua), Jordania (2007an sortua), Pakistan (2013an sortua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius aleuriosmus

***Cortinarius aleuriosmus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, susmagarria edo ezezaguna.

Sinonimoa: *Phlegmacium aleuriosmum *.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero lau-ganbila, ertz mehea, biribildua. Azal zaila, likatsua eguraldi hezean, zuria, laster okre argi kolorekoa bihurtzen da.

**Orriak:** Estu, tartekatutako orritxoekin, libreak, hasieran more kolorekoak, gero herdoil kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, erraboil baztertu batean amaitua, irmoa, zuria, ondoren okre antzeko kolorekoa; gortina zuri iheskor batekin.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, gogorra, zuria; irin usaina du eta zapore mikatza.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius* hau, *Scauri* taldeko garbienetako bat da orri moreekin. *Cortinarius rapaceus* delakoarekin nahas daiteke, baina honen haragiak ezti usaina du, ez irinarena, orriak krema zurbil kolorekoak edo krema-more zurbil kolorekoak. *Cortinarius rickenianus* espeziearekin ere bai, honek kapela zuria du, erraboila lila kolorekoa eta haragiak ez du irin usainik.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casilda Manrique de Luiando

**Casilda Manrique de Luiando Hurtado de Mendoza** (Urduña, 1597 &ndash; Madril, 1670eko abuztuaren 26a) Espainiako nobleziarekin harremana izan zuen dama bizkaitar bat izan zen, Madrilgo Austriatarren gortean karguak izan zituena, lehenbizi Elisabet erreginaren dama gisa, eta Mariana Austriakoa erreginarena, biak ala biak Felipe IV.a erregearen emazteak. Hain zuzen ere berak seme ez-legitimoa izan zuen Filipe IV.a erregearekin: Karlos Fernando Austriakoa (Madril 1639 – Guadix 1696).

## Biografia 
Bizkaiko 16. mendeko noblezia boteretsuan zituen arbasoak Casildak. Aitaren aldetiko aitona Otsoa Luiandokoa izan zuen, karguak izan zituena Karlos V.aren eta Filipe II.aren gortean, eta Mendoza familiako Casilda Hurtado de Mendozarekin ezkondu zena.

Nerabe zelarik ezkondu zen, 13 urterekin Juan Ortiz de Luiando alargunarekin. Hiru haur izan zituen Juanekin, Diego, Frantziska eta Josef; baina Juan senarra 1623an hil zen. 26 urterekin hiru seme horien eta Alfontso semeordearekin geratu zen alargun, eta 1633 bitartean Urduña eta Gasteiz artean bizi izan zen. 

1634an Madrilera bizitzera joan zen, gortera,  Madrilgo Errege-Alkazarrean bizi izan zen, Filipe IV.ak Elisabet erreginaren Zaindari eta Ohorezko Andere izendatu zuelarik, eta bere alaba Frantziska *dama menina* tituluaz hornitu zuten. Alfontso semeordea eta Diego semea ere Elisabeten *menino* izendatu zituzten. 1639an Casilda ume batez erditu zen eta ez zen dudarik izan Filipe IV.a zuela aita. Haurra, Karlos Fernando, urrutira bidali zuten haz zezaten, Flandriara. Baina 1641ean gortera itzuli zen eta mendean zehar karrera egin zuen gorteko noblezian.

1642 eta 1649 urteen artean Casilda eta Frantziska alaba gortearen bidaliak izan ziren Austrian, non Filipe erregearen arreba Maria Ana enperatriza zen. Enperatriza hil zelarik haren alaba Mariana Austriakoaren zaindari bilakatu zen. Hau Baltasar Karlos Espainiako oinordekoarekin ezkontzekotan zegoela ematen zuen, baina Baltasar gazterik hil zen, eta aldiz, Mariana Austriakoari beste ezkontza bat antolatu zioten: bere osaba Filipe IV.arekin, Baltasarren aitarekin. Vienatiko bidaia handi bat antolatu zen Madrilera 1648-1649, eta hartan Marianaren zaindari gisa joan zen Casilda. Mariana erregina bihurturik, bere dama nagusi gisako karguaz jarraitu zuen Madrilen Casildak. Urte gutxiren buruan, 1653an, hil zen Casilda gaixotasunez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jack Pithey

**Jack William Pithey** (Potchefstroom, Transvaal, 1903ko abenduaren 30a - 1984ko azaroaren 20a) rhodesiar politikaria izan zen. Rhodesiako bitarteko presidentea izan zen 1978ko azaroaren 1etk 1979ko martxoaren 5era.

1923an iritsi zen Rhodesiara. 1958 eta 1961 artean, Rhodesia eta Nyassaland federazioetako Justizia eta Barne Arazoetako idazkaria izan zen, eta 1962 eta 1963 artean, Rhodesiako Justizia idazkaria. 1964tik 1970era diputatu izan zen, eta Rhodesiak aldebakarreko independentzia aldarrikatu ondoren, 1970etik 1978ra senatuko presidente izan zen. Herrialdeko presidentea izan zen bitarteko gisa 1978tik 1979ra.
Zirin

**Zirina** hegaztiek botatzen duten gorotz edo kaka forma berezia da. Hegaztiek ez dituzte bi zulo ugaztunen eran gernua batetik eta gorotza bestetik kanporatzeko, eta kloaka izeneko zulotik askatzen dute barruan nahasten den gaia. Dena delakoa azido urikoaren bidez osatzen den gorotz arin bat da, zirina hain zuzen.

Hegazti espezie batzuen txitoek, habian direnean, ez dute zirina bere egoera likidoan askatzen, baizik eta zirin-zaku batean, zeina txori gurasoek errazago ken dezaketen habiatik.

## Erabilpenak 
Gizakiak eman dio erabilpenik zirin mota batzuei. 

Oiloaren zirina, simaurretan ongarri natural onena kontsideratzen da euskal nekazaritzaren kontestuan, arkorotza baino hobvea, kaltzio, nitrogeno, fosforo eta potasioan honako proportzioak dituelarik: (%24; %16; %15 eta %8,5).

Guano delakoa, Hego Amerikako kostaldeko inguru batzuetan pilatzen den zirin eta beste gorotz batzuen pilaketaren emaitza da. Ongarri natural preziatua da guanoa.

Japonian *Horornis diphone* edo *uguisu* txoriaren zirina erabiltzen da *uguisu no fun* izeneko makillaje mota sortzeko, geishen aurpegian apaintzeko (baina ez horretarako bakarrik) erabilia adibidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Austro-Hungariako hilerria Veronan

**Veronako Austro-Hungariako hilerria** 1851n sortu zen, Lonbardia-Venetiako Erresumako administrazioak bere zerbitzura zeuden militar zein zibilentzako ehorzketa-lekua sortzea erabaki zuenean Veronako probintzian. Garai hartan kuartelak 20.000 unitate baino gehiago zituen, 60.000 biztanle inguru zituen hirian, eta Erresumako hiriburu militarra bihurtzen ari zen egitura militar berrien eta Kuadrilateroko gotorlekuen sorrerarekin. Orduan leku bat identifikatu zen landa zabalean, harresien zirkulutik urrun eta kanpoko gotorlekuetako batetik hurbil, San Prokolo gotorlekutik, garai hartako Chievo udalerriaren lurraldean (gero Verona udalerriarekin bat egin zuen 1923an). )  .

Lehenengo urteetan, Veronan hildako militarren eta estatuko langileen gorpuaz gain, haien senideenak ere bildu zituen: hil zituzten ofizialen emazte gazteen hilarriak daude, garai hartan normala zenez, tuberkulosiagatik. Gero gerran hil zirenenak lurperatu zituzten, ez bakarrik Habsburgokoak, Piemontekoak baita, 1859 eta 1866 bitarteko kanpainetan eroritakoak, batez ere zaurituak izan zirenak eta Veronako ospitale militarretan hil zirenak. 1867an, Veneto Italiara igaro eta berehala, hilerria abandonatu eta azkar kendu zituzten ateak, gurutzeak eta apaingarri guztiak. 1881ean, 2 estatuen arteko harremanak hobetzearekin batera (1882an Austro-Hungariar Inperioarekin Aliantza Hirukoitza iritsiko da), Vienaren kontura zaharberritu eta etxetxo bat eraiki zen zaintzailearentzako. Lehen Mundu Gerran eta ondoren preso austro-hungariarrak lurperatu zituzten bertan eta hilobi kopurua 5.684ra iritsi zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nork (argipena)

**Nork** hitzak honakoa adieraz dezake:
* **Nork**, euskarazko ergatibo kasua izendatzeko modua.
* *Nork*, *Bertsolari* aldizkariak bere ehungarren zenbakia ospatzeko plazaratu zuen eleberri grafikoa.
* **Nork (Erevan)**, Armeniako hiriburuko auzoa.
Robert Golob

**Robert Golob** (Šempeter pri Gorici, 1967ko urtarrilaren 23a) esloveniar politikaria da. Esloveniako lehen ministroa da 2022ko ekainaren 1etik.

Ljubljanako Unibertsitatean ingeniaritza elektrikoan lizentziatua, Estatu Batuetan doktorego ondoko ikasketak egin zituen. Energia enpresa batean lan egin ondoren, estatu idazkaria izan zen Janez Drnovšeken gobernuan 1999tik 2000ra. Hainbat alderdi politikotan egon zen eta 2022an hauteskundeak irabazi zituen Askatasun Mugimendua zuzenduz.
Nór

**Nór** edo **Nori**,  saga zaharren arabera, Norvegia sortu zuen lehen errege mitikoa izan zen. Raum Zaharraren aita zen eta, beraz, Norvegiako erresuma vikingoetako agintarien arbaso zuzena.

## *Hversu Noregr byggdist* 
*Hversu Noregr byggdist* kontakizunean (*Nola populatu zen Norvegia*) *Nór* Górren eta Gói printzesaren anaia zen, guztiak Thorriren semeak, Götaland, Kvenland eta Finlandiako erregea, eta Snær errege legendarioaren biloba. 

## *Chronicon Lethrense* 
*Chronicon Lethrense*aren arabera Upsalako Ypper erregeak hiru seme zituen, Dan, Danimarkako agintaria izan zena, *Nór* (*Nori*), Norvegiako agintari izango zena eta Østen, Suediako agintaria izango zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serra do Pilarreko monasterioa

**Serra do Pilar** monasterioa Vila Nova de Gaian (Portugal) dagoen monasterio zaharra da, Portotik ikusita, Duero ibaiaren beste aldean dagoena. Monasterioa azaleratze batean dago, Dom Luís I zubira eta Portoko erdigune historikora begira. Leku horiekin izendatzearekin batera, UNESCOren Gizateriaren Ondare izendatu zuten monasterioa 1996an. Monasterioa nabarmena da bere eliza eta klaustroagatik, biak zirkularrak baitira.

## Lekua 
Serra do Pilarreko monasterioa Santa Marinha eta São Pedro da Afurada parrokian dago kokatua, Gaiako Vila Nova gune historikoan. Monasterioa Douraren gainean dago, eta Jardim do Morro geltokitik sar daiteke, Oportoko metroko D lineatik, hain zuzen ere.

## Historia 
ezkerrera|thumb|250x250px|Oportoko monasterio zaharraren ikuspegia
Lehen monasterioa 1538an hasi zen eraikitzen, San Agustinen agintepean. 1527an hasi zen ekimen edo ideia, João iii.aren agindupean,  monjeentzako egoitza monastiko handiagoa izateko [pt; de], hondatuta baitzegoen. Jatorrizko monasterioa 1564an amaitu zen eta klaustroak 1583an bukatu ziren. Lehen monasterioa berehala zaharkitu zen, instalazioak txikiegiak baitziren egoitzako monje kopuruarentzat. 1597an, eliza berriaren eraketan hasi ziren lanean, eta monasterioa pixkanaka eguneratu zen hurrengo hamarkadetan. Eliza zirkular berria 1672ko uztailaren 17an inauguratu zen, eta monasterioaren azken faseak XVII. mendearen amaieran amaitu ziren. Monasterioa 1996ko UNESCOren Mundu Ondarearen izendapenean sartu zen.

## Arkitektura 
Serra do Pilarreko monasterioaren diseinuan elementu errenazentistak eta manieristak daude. Eliza eta klaustroa zirkularrak dira eta diametro berdinak dituzte. Mendebaldeko eliza eta ekialdeko klaustroa koru batek eta kapera angeluzuzenak bereizten dituzte. Monasterioaren iparraldeko hegalean kanpandorrea eta logelak daude, eta hegoaldeko hegalean sakristia eta jantokia.

36 m-ko altuerako eliza da monasterioaren egitura ikusgarriena. Duero ibaiaren hegoaldean nagusitzen da eta kanpandorrearen gainetik 20 m-ko altuera du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alizia Stürtze

**Alizia Stürtze Mendia** (Donostia, 1948ko urtarrilaren 8a) gipuzkoar historialaria da, Euskal Herriko historia garaikidean aditua. Bordeleko Talence Unibertsitatean ingelesa eta Deustuko Unibertsitatean historia ikasi zituen. Gara eta Egin egunkarietan zutabegilea, Gaiak argitaletxean lan egin du.

## Lan nabarmenak 
* *Erdi Aroa eta Aro Modernoa* (Gordailu, Donostia, 1983)
* *Foruen Aurkako Saioaldiak* (Gordailu, Donostia, 1985)
* *Euskal Hiztegi Historikoa* (Gordailu, Donostia, 1987)
* *Agotak, Juduak eta Ijitoak Euskal Herrian* (Txalaparta, Bilbo, 1988)
* *Independentzia, 1936ko aukera galdua* (Gaiak, Donostia, 1990)
* *Sorgiñak eta Errepresioa Euskal Herrian* (Gordailu, Donostia, 1994)
* *Heriotza Euskal Herrian* (Gaiak, Donostia, 1997)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Opium War (filma)

***The Opium War*** (euskaraz *Opioaren Gerra*), 1997ko Xie Jin txinatarrak zuzendutako epika eta gerra film bat da.  Bao Guo'an, Lin Liankun, Sihung Lung, Bob Peck, Simon Williams, Shao Hsin eta Su Min aktoreek antzeztu zuten.

XIX. mendean Qin dinastia eta Britainiar Inperioaren arteko Lehen Opioaren Gerran jazotako gertaerak eta guduak azaltzen dituen txinatar superekoizpen bat da..

## Argumentua 
1839, Txina, Qin dinastiaren agintaldia, Daoguang, Txinako enperadoreak (Su Min) opioak txinatar ugari drogazale bialaktu nahiz herrialde osoari kalte egiten dion opio trafikoa debekatu eta legezkanpo ezartzea erabakiko du, enperadorearen erabaki horrek Txinan droga hori sartzen duten Britainiar Inperioaren merkatariak suminduarazi eta bi herrialdeen arteko gatazka diplomatiko eta militarra sortuko du, Lehen Opioaren Gerrari hasiera emanaz.  

## Aktoreak 
* Bao Guo'an: Lin Zexu
* Lin Liankun: Qishan
* Sihung Lung: He Jingrong
* Shao Hsin: He Shanzi
* Bob Peck: Denton (Lancelot Denten oinarritua)
* Simon Williams: Charles Elliot
* Su Min: Daoguang, Txinako enperadorea
* Jiang Hua: Guan Tianpei
* Li Shilong: Han Zhaoqing
* Li Weixin: Deng Tingzhen
* Gao Yuan: Rong'er
* Emma Griffiths: Mary Denton
* Philip Jackson: White kapitaina
* Garrick Hagon: Sidon Laughton
* Robert Freeman: Hill
* Denis Lill: Lord Eversley
* Corin Redgrave: Lord Melbourne
* Debra Beaumont: Viktoria Erresuma Batukoa
* Benjamin Whitrow: Lord Palmerston
* Oliver Cotton: James Bremer
* Zhou Chuanyi: Yiliang
* Ko Hsiang-ting: Yishan
* Liu Zhongyuan: Lü Zifang
* Shi Yang: Lin Sheng
* Gu Lan: Ministro adindua
* Kong Xianzhu: He Rengui
* Chang Xueren: San
* Li Shaoxiong: Yao Huaixiang
* Yang Heping: Txinatar militar ofiziala
* Yang Zhaoquan: Musikari itsua
* Wang Fen: Qiuping
* Liang Yang: Baihe
* He Qingqing: Lanrui
* Zhang Wanwen: Putetxeko jabea
* James Innes-Smith: Alberto, Erresuma Batuko printzea
* Edward Petherbridge: Britainiar parlamentuko kidea
* Dominic Jephcott: Britainiar parlamentuko kidea
* Tony Rushforth: Britainiar parlamentuko kidea
* Jamie Wilson (krediturik gabe): Paul Artuard
* Nigel Davenport (krediturik gabe)

## Ikus, gainera 
* Lehen Opioaren Gerra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nork (eleberri grafikoa)

***Nork*** Bertsolari aldizkariak bere ehungarren zenbakia ospatzeko, 2015eko neguan plazaratu zuen eleberri grafikoa da. Xabi Payak gidoia prestatu zuen eta Patxi Gallegok irudiak egin zituen. Ikuspuntu komiko eta kritiko batetik, argumentua bertsolaritzaren munduan kokatu egiten da.

## Argumentua 
Eleberriak thriller komikoaren itxura du. 2013an Bertsolari Txapelketa Nagusia ospatzen ari dela, Andoni Egaña, justu txapeldunaren agurra bota behar duenean, elektrokutatuta hil egiten da. Hasieran istripu bat ematen du baina laster hilketa baten susmoak zabaltzen dira. Kasua argitzeko Segurtasun Sailak bere agente onenak lanean jarri ditu: Amezketako aguazila, Bertsocop, Jesika Fletxeberria eta Amaia Ezpeldoi. Halaber, Anjel Mari Peñagarikanoren etxean, seguritate sistema osoa gainditu ondoren, lapur bat sartu da eta 1991ko Bertsolaritzaren Gipuzkoako Txapela lapurtu du. Txapela hori ez dirudi gauza garrantzitsua denik baina barruan Bertsozaleak Kultur Elkartearen etorkizuna arriskuan jar daitekeen dokumentua ezkutatuta dago. Bi ekintza hauen atzean, antza, Euskal Idazleen Elkartearen partaide bat egon daiteke. Datu horiek eskuan, lau ikertzaileek haien lanari ekin diote.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*Nork*, Xabi Paya (gidoia) eta Patxi Gallego (irudiak). *Bertsolari* 100.zk., 2015eko negua. 142.or. ISBN: 9 771137 248610.

## Kanpo estekak 
* Eleberriari buruzko Txerra Rodriguezen komentarioa.
* Liburuaren aurkezpena Youtuben.
Louisiade uharteak

**Louisiade uharteak** edo **Louisiade uhartedia** Papua Ginea Berriko uhartedia da, Milne badia probintzian dagoena. Hamar uharte bolkaniko handiko katea da, koralezko arrezifez eta koralezko 90 uharte txikiagoz inguratua, Ginea Berriko uhartetik 200 kilometro hego-ekialdera dagoena. 160 km-tik gorako hedadura du, eta 26.000 km²-ko ozeanoaren eremu baten gainean hedatzen da, Salomon itsasoaren (iparraldean) eta Koral itsasoaren (hegoaldean) artean. Uharteen azalera osoa 1.790 km² ingurukoa da, eta Vanatinai uhartea da handiena.

Sideia eta Basilaki uharteak Ginea Berritik hurbilen daudenak dira, eta Misima, Vanatinai eta Rossel uharteak ekialderago daude.

Administratiboki, artxipelagoa Nekazal Louisiade (mendebaldeko zatia, Misimarekin) eta Yaleyamba (mendebaldeko zatia, Rossell eta Tagula uharteekin) tokiko gobernu-eremuetan banatuta dago. LLG eremuak Milne Bay probintziako Samarai-Murua barrutiaren zati dira. Nekazal Louisiade barrutiko hiriburua Bwagaoia da, Misima uhartean, artxipelagoko herri populatuena dena.

## Uharteak 
* Bonvouloir uharteak (East uharteak, Hastings eta Strathord);
* Calvados uharteak (Bagaman, Hemenahei, Kuwanak, Motorina, Panatinane, Panawina);
* Daloloia uharteak (Auriora, Conflict Group, Lunn uharteak);
* Deboyne uharteak (Panaeati eta Panapompom uharteak);
* Renard uharteak;
* Misima uharteak;
* Rossel uharteak;
* Vanatinai;
* Yeina uhartea;

## Historia 
Ziur asko, Luis Váez de Torresek uharteak behatu zituen 1606an, baina Malaysiako eta Txinako nabigatzaileek uharteak lehenago bisitatu ahal izan zituzten. Louis Antoine de Bougainvillek 1768an eman zien izena, Luis XV.a Frantziako erregearen omenez. Uharteak 1793an Bruni d'Entrecasteaux almirante frantsesak eta 1849an Owen Stanley kapitain ingelesak bisitatu zituzten.

1942an, Koral Itsasoko gudua bertatik gertu izan zen.

## Kanpo estekak
Sanjoan suak Skagen hondartzan

***Sanjoan suak Skagen hondartzan*** () 1906ko margolan bat da, P.S. Krøyerrek margotua. Lan handia da, hainbat urte behar izan zituen bukatzeko. Bertan, Skagengo margolariak agertzen dira, baita Skagengo hainbat kide ezagun. Donibane jaian ohikoa den suaren inguruan agertzen dira. Ikusgai dago Skagengo museoan.

## Kanpo estekak
Miguel Angel Lamata

**Miguel Angel Lamata Bravo** (Beasain, Gipuzkoa,  - ) gipuzkoar futbolaria izan zen, aurrelari lanetan aritzen zena. Bere anaia Jose Maria futbolaria izan zen ere.

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
Luciano Lizarraga

**Luciano Lizarraga Goenaga** (Hernani, Gipuzkoa,  - Vitória (Brasil) ) gipuzkoar futbolaria izan zen, erdilari lanetan aritzen zena. 

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
L'Infiestu

'''L'Infiestu''' () Asturiasko hiribildu eta Piloña udalerriko hiriburua da. San Antonio parrokiakoa da. Biztanleria 2021ean 2.380 pertsona ziren.

## Historia 
Piloñako kontzejuko hiribildu nagusia eta hiriburua, nahiz eta ez zen parrokia independente izan 1892ra arte, San Joan parrokiatik San Antonio parrokia osatzeko banandu zen arte. Hiribilduaren hazkundea merkataritza-ekonomiaren ondorio izan zen, eta Asturias erdialdearen eta Leonen arteko pasabide eta komunikazio-bide gisa, Los Beyos haitzartea eta Pontón mendatea zeharkatzen zituen ibilbidearen bidez. Gaur egun, merkataritza-gune izaten jarraitzen du, eta Asturiasko ekialdeko landa-inguruei zerbitzuak eskaintzen die.

## Ondarea 
Herrian etxetzar eta jauregi ugari ikus daiteke.

* Virgen de la Cuevaren santutegia, Infiestotik gertu dago.
* Udaletxea
* San Antonio eliza
* Cobián jauregia, XVIII. mendekoa
* La Potinga etxea, XIX. mendekoa

## Festa nagusia 
San Antonio Paduakoa da herriko zaindaria eta haren omenezko jaiak ekainaren 13an ospatzen dira.

## Iruditegia 

Image:
Iglesia de San Antonio de Padua, Infiesto 01.jpg|San Antonio eliza.
Santuario_Virgen_de_la_Cueva,_Infiesto_03.jpg|Virgen de la Cueva santutegia.
Infiesto_-_Casa_Cobián_(El_Prial)_2.jpg|Cobián jauregia.
Iglesia_de_San_Cipriano,_Infiesto_02.jpg|San Cipriano eliza.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Infiestoko gertaerak

## Kanpo estekak
Zurekin Nafarroa

**Contigo Navarra-Zurekin Nafarroa** (CN-ZN) Nafarroa Garaian Ahal Dugu, Nafarroako Ezker Batua eta Batzarre alderdi politikoek talde independentearekin batera osatutako koalizioa da.

## Historia 
Ahal Duguk, Ezker Batuak eta Batzarrek, 2021eko azaroaren 16an, 2023ko Nafarroa Garaiko hauteskunde autonomikoetarako hautagaitza bateratua aurkezteko asmoa berretsi zuten. Azkenean, koalizioa 2022ko uztailaren 2an sortu zen, “ezkerreko fronte zabal bat” bat bezala.

### 2023ko foru eta udal hauteskundeak 
Zurekin Nafarroa lehen aldiz aurkeztu zen koalizio gisa 2023ko foru eta udal hauteskundeetara..Ahal Duguk gidatu zuen zerrenda Nafarroako Parlamentuan, Ezker Batuak Tuterako Udalean eta Batzarrek Iruñekoan.

#### Hautagaiak 
* Foru Gobernuko presidentegaia Begoña Alfaro García izan zen, Ahal Duguren hauteskunde primarioetan izena eman zuten 544 lagunen babesa jasota.
* Iruñeko udalerako hautagaia Txema Mauleon izan zen. Hauteskundeak Batzarren egindako primarioen ondoren egin ziren. Hauteskunde horietan Mauleon izan zen hautagai bakarra, eta aho batez berretsi zuten.
* Eneko Larrarte Huguet, 2015etik 2019ra Tuterako alkate izandakoa Izquierda-Ezkerrarekin, hiriko alkategai izan zen berriz ere, oraingoan Contigo Navarra-Zurekin Nafarroa hautagaitzako zerrendaburua izanik.

#### Emaitzak 
Koalizioak seigarren indar bozkatuena izatea lortu zuen, botoen %6,08 eta Nafarroako Parlamentuari 3 aulki lortuta. Bestalde, zinegotzi bat lortu zuen Iruñeko Udalean, botoen %5,16rekin %5eko muga gainditu ondoren. Horrela, koalizioko alderdiek berriz ere ordezkaritza lortu zuten udalean, aurreko hauteskundeetan galdu ondoren. Azkenik, Zurekin Nafarroa Tuterako bigarren indar politikoa izatea lortu zuen, botoen %24,43 eta 6 zinegotzi eskuratuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victor de Rochas

**Victor Henri de Rochas** (La Couarde-sur-Mer,  - Paris, ) frantziar mediku eta antropologoa izan zen.

## Biografia 
Zirujauaren semea, 1852an itsas kirurgialari bihurtu zen, Victor de Rochas 1856ko uztailaren 24an abiatu zen *Styx* itsasontzian Ozeano Barera. Magallanes itsasartea igaro eta Gregory lurmuturrean patagoniar kanpamendu bat ikusi zuen Punta Arenasera iritsi aurretik. Uztailaren 29an berriz atera ziren San Nikolas badia bisitatzeko, eta bertan, europar jantziak, kafea eta tabakoa eskaini zizkieten indigena batzuei ontziratu zitezen. Hamahiru eguneko nabigazio zail baten ondoren, itsasartea utzi eta patagoniar kostaldeko kanalak arakatu zituen ontziak.

Ondoren, Rochasek Tuamotu eta Kaledonia Berria bisitatu eta bertoko herriak eta kanibalismoa aztertu zituen. Kaledonia Berrian ere niaouli arbola (*Melaleuca quinquenervia*) deskribatu zuen. *Styx* ontziak Rossel uharteko naufragoak salbatu zituen.

Gero, 1860an, mediku bihurtu zen Santiagon, Kuban, non 1864ko ekainaren 15ean ezkondu zen. Bikotea Pauen bizi zen. Bertan buhame edo ijito euskaldunak ikertu zituen.

Parisen hila, Bordelen ehortzi zuten bere emaztearekin.

## Lan nabarmenak 
* *Anthropologie des races noires océaniennes*, *Revue algérienne et coloniale*, 1859 (*Gazette médicale de Paris*, 1860)
* *Essai sur la topographie hygiénique et médicale de la Nouvelle-Calédonie*, Paris, Rignoux, 1860
* *Les Iles Loyalty*, *Bulletin de la Société de géographie*, T.XX, 1860, 5
* *Voyage à la Nouvelle-Calédonie*, *Le Tour du monde*, vol.3, 1861, 130-134
* ''Journal d'un voyage au détroit de Magellan*, *Le Tour du monde*, vol.3, 1861, 209-236
* *Naufrage et scènes d'anthropophagie à l'île Rossel (Louisiade)*, *Le Tour du monde*, vol.2, 1861, 81-94
* *La Nouvelle-Calédonie et ses habitants : productions, mœurs, cannibalisme*, Paris, F. Sartorius, 1862
* *Cuba sous la domination espagnole*, *Revue contemporaine*, 1869
* *L'Insurrection cubaine*, * Correspondant* 1870
* *Les Parias de France et d'Espagne (Cagots et Bohémiens)'', Librairie Hachette et Cie, 1876

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leliano

**Leliano** () Postumo Galietako Inperioko enperadorearen aurkako usurpatzaile bat izan zen. Matxinada 269ko otsailetik urte bereko ekainaren hasierara arte izan zen.

Bere burua enperadore izendatu zuen Mainzen 269ko otsailean, germaniar inbasio bati aurre egin ondoren. Germania Superiorren legadoa edo Legio XXII Primigeniaren komandantea izan zen. Bere matxinadak hiru hilabete inguru iraun zuen, eta bere soldaduek edo Postumoren tropek exekutatuta hil zen.

Bere izena Historia Augustako Hogeita Hamar Tiranoen artean agertzen da.
Kaufman legea

**1923ko Kaufman Elektrifikazio Legea**, edo laburtzeko **Kaufman legea**, New Yorkeko Estatuko Batzarrak onartutako legea izan zen, New Yorkeko trenbide guztien elektrifikazioa 1926ko urtarrilaren 1a baino lehen agintzen zuena. Victor R. Kaufman asanbladako kide errepublikano hautatu berriak babestu zuen lege-proiektua, eta Al Smith gobernadoreak sinatu zuen 1923ko ekainaren 2an.

Legeak ez zuen salbuespenik egiten eta New Yorkeko barruti guztietako trafiko nagusiari eta karga-guneei eragiten zien, Staten Islandeko trenbide-sistema isolatua barne. Legeak diesel tren-makina ugari ekarri zituen New Yorkeko trenbideetara, eta Estatu Batuetako trenbideetan diesela ugaritzea bizkortu zuen. Tren konpainiek aurka egin zuten, eskariak aurkeztu zituzten eta legea deuseztatzea lortu zuten, konstituzioaren aurkakoa izateagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zero Milia

**Zero Milia** () Washington D. C.n dagoen distantzien monumentu markatzailea da. Estatu Batuetako errepide-distantzia guztiak eraiki zirenean neurtu beharko liratekeen jatorritzat jotzen da. Gaur egun, Washington, D. C. aldeko errepideek bakarrik dituzte markagailu horretatik neurtutako distantziak. 1923ko ekainaren 4an eraiki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hauteskundeen humoreak

**Hauteskundeen humoreak** William Hogarthen olio-pinturen eta ondorengo grabatuen serie bat da. 1754an Oxfordshiren parlamentuko kide bat hautatu zuteneko prozesua erakusten dute. Margolanak 1755ean egin ziren. Lehenengo hiru koadroek, *Hauteskunde entretenimendua*, *Botoak eskatzen* eta *Hauteskundea* dira, eta ustelkeria endemikoa erakusten dute XVIII. mendeko hauteskunde parlamentarioetan, Erreforma Lege Handia baino lehen. Azken koadroan, *Hautetsia aulkian eramaten* izenekoan, garaile Toryaren eta haien aldekoen ospakizunak ageri dira.

Garai hartan, barruti bakoitzak bi diputatu aukeratzen zituen, eta boto-emaileek jabetza-baldintza bat zuten; beraz, gizonezkoen gutxiengo batek bakarrik zuen boto-eskubidea. Ez zegoen boto sekreturik, eta eroskeria eta larderia ugari zeuden. Hala ere, ikuspegi tradizional hori zalantzan jarri dute historialari berriek, garai honetan tokiko parte-hartze politiko bizia ikusi baitute.

Jatorrizkoak Londresko Sir John Soane Museoan gordetzen dira. Lanak grabatu batzuetan ere erreproduzitu ziren.

## Galeria 

William_Hogarth_028.jpg
William_Hogarth_032.jpg
An_Election_III,_The_Polling,_by_William_Hogarth.jpg
William_Hogarth_029.jpg

## Kanpo estekak
Mabel Philipson

**Mabel Philipson** (jaiotzaz, **Russell**; 1886ko urtarrilaren 2 – 1951ko urtarrilaren 9), **Mrs Hilton Philipson** izenez ezaguna aktore gisa jarduten ez zuenean, aktore eta politikari britainiarra zen. Londresen antzerki lan ugari egin zituen, besteak beste, Gaiety Girl gisa. Hilton Philipsonekin ezkondu eta gero antzezle lana utzi zuen, 1917an. Senarrak alderdi liberal nazionala defendatu zuen 1922ko hauteskunde orokorretan, eta, arrakasta izan zuen arren, eserlekurik gabe geratu zen. Mabel Philipson alderdi kontserbadorearekin aurkezten zen 1923ko hauteskundeetan, senarrak baino gehiengo zabalagoa lortuz. Horrela, Komunen Ganberan eserleku bat okupatu zuen hirugarren emakumea izan zen, 1918an emakumezkoak hautatzea legalizatu ostean. Berwick-upon-Tweedeko barrutiko parlamentaria izan zen.

Philipsonek ez zuen Parlamentuan hitz egitea gustuko, beraz bere indarrak batzordearen lanean eta bere barrutian zentratu zituen. Italiara 1924an Parlamentuak egindako ordezkaritza bateko kide izan zen, Benito Mussolinirekin bildu zen, "Russell ederra" izenez deitu zuena. 1927an Zahar Egoitzen Erregistroari buruzko Legea proposatu zuen, onartu zena. Philipsonek politikatik alde egin zuen 1929an, senarrak politika utzi zuenean bere negozioetan zentratzeko, esanez "aulkian egoteko arrazoia desagertu egin dela". Denbora tarte batez aktore lanetara itzuli zen.

## Kanpo estekak
Cortinarius balteatus

***Cortinarius balteatus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Sendoa era erakargarria izan arren, balio gutxi du sukaldaritzan.

Sinonimoak: *Cortinarius largus var. balteatus*, *Gomphos balteatus*, *Phlegmacium balteatum*, *Cortinarius variecolor var. balteatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, trinkoa, oso ganbila, titirik gabea, ertza uhindua eta denbora luzez biribildua. Azal likatsua, baina laster lehorra eta distiratsua. Hurraren kolorekoa, arre-buztin kolorekoa edo lehoi kolorekoa eta morea ertzean.

**Orriak:** Estu, itsatsiak, hasieran zurixkak eta batzuetan lila zurbilez zikinduta kapelaren ertzaren inguruan, gero lehoi kolorekoak  edo buztin kolorekoak.

**Hanka:** Zilindrikoa, lodia, batzuetan erraboilduna, zurixka okrez zikindua eta erreflexu moreren batekin, esporen hautsarekin estalitako errezel hondarrekin. Gortina zurixkarekin, oso arina eta iheskorra.

**Haragia:** Lodia, nahiko gogorra, zurixka, airearekin kontaktuan arrexka kolore pixka bat hartzen du. Usain ahulekoa, batzuetan lurraren usain pixka batekin. Erreakzio urdin-berdexka bizia, gayac erreaktiboarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Balteatus* epitetoa latinetik dator, ezpatari eusten dion gerria, esan nahi duen "balteum" hitzetik. Kapelaren ertzean duen zerrenda koloreztatuagatik 

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius balteatocumatilis var. laetus* delakoarekin nahas daiteke, baina hau askoz moreagoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera, koniferoen azpian, batez ere izeietan, eta hostozabalen azpian, batez ere pagoetan eta haritzetan. Silizedun lurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Montague

**George Montague** (1923ko ekainaren 5 &ndash; 2022ko martxoaren 18) gay eskubideen aktibista britainiarra zen, "Herriko Gayrik Zaharrena" ezizenez ezaguna.

## Bizitza eta ondarea 
Montague Hackneyn jaio zen, Londresen, 1923ko ekainaren 5ean, George Montagueren eta Nellie Newen seme gisa. Hitchamen hazi zen, Buckinghamshiren.

1974an, Montague kondenatu egin zuten gizon batekin egindako "indezentzia larriagatik", 2004an indargabetu zen zigorra. Hala ere,  gobernuari barkamena eskatzea exijitu zuen, eta irabazi egin zuen; azkenean, Barne Ministerioaren barkamena jaso zuen 2017an.

Hala ere, oso ezaguna izan zen Brighton Priden izan zituen agerraldi ikonikoengatik. Han, bere mugikortasun-scooterrean agertu ohi zen, ostadar banderarekin bilduta, eta 'I'm the oldest gay in the village' zioen kartel bati eusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1923ko Bulgariako estatu-kolpea

**1923ko Bulgariako estatu-kolpea**, edo **ekainaren 9ko Estatu-kolpea** (), indar armatuek Bulgarian egindako estatu-kolpea izan zen Ivan Valkov jeneralaren Batasun Militarraren agindupean. Bulgariako Boris. IIIa tsarraren dekretuak zilegiturik, Aleksandar Stamboliyskiren Bulgariako Nekazaritza Batasun Nazionalaren Gobernua eraitsi zuen eta Aleksandar Tsankoven gobernu batek ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Ugyen Wangchuck

**Ugyen Wangchuck** (; Bumthang, 1862ko ekainaren 11 -  Phodrang, 1926ko abuztuaren 26a) Bhutango dragoi-erregea (Druk Gyalpo) izan zen 1907tik hil zen arte.

Bere aita Jigme Namgyal gobernari sekularra edo "Druk Desi" izan zen Bhutango gobernu-sistema dualean. Nerabezarotik, bere aitarekin hainbat matxinadaren aurka borrokatu zen, eta 1881ean aita hil ondoren, bere eginkizunak bere gain hartu zituen. Gerra zibil batean garaile, bere boterea sendotu zuen eta 1907an monarkia budista sortu zuen herrialdean.

1907ko urtarrilaren 17an herriaren ordezkariek, ofizialek eta monje budistek aho batez errege aukeratu zuten. Harreman onak izan zituen britainiarrekin, monasterio budistak eraiki zituen eta hezkuntza sustatu zuen.

Bere laugarren emaztearekin, Tsundue Pema Lhamo, Jigme Wangchucken aita izan zen.
Osum

**Osum** Albania hegoaldeko ibaia da. 161 km luzera du eta haren arroa 2073 km² ditu. Ospetsua da haren arroila, Çorovodë herrian. 

## Ezaugarriak 
Albaniako hegoaldeko ibai bat da, Seman ibaia osatzen duena Devolirekin bat egitean. 161 km luze da eta 2073 km²-ko arroa du. Batez besteko emaria 32,5 m2/s.1 da. Korçë konderriaren hego-mendebaldean jaiotzen da, Vithkuq herritik gertu, 1050 metroko altitudean. Hasieran hegoalderantz egiten du, Kolonjë udalerriraino, eta han mendebalderantz egiten du, Çepanera iritsi arte. Han, ipar-mendebaldeko norabidea hartzen du; ondoren, Çorovodë, Poliçan, Berat eta Ura Vajgurore zeharkatzen ditu. Devolirekin bat egiten du Kuçovëtik gertu, eta elkarrekin ibai berri bat osatzen dute, Seman izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak