Yoko Tani

**Yoko Tani** ( japonieraz 谷洋子, 1928ko abuztuaren 2a – 1999ko apirilaren 19a) jatorriz frantsesa zen Japoniako gaueko klubetako aktore eta artista izan zen , 1950eko eta 1960ko hamarkadetan Japoniako eta Europako zineman karrera bat izan zuena. 

## Lehen urteak 
Tani, sortzez  **Yōko Itani** (猪谷洋子)**,** 1928an jaio zen Parisen.  Zenichi Itani eta Taeko Egi bere gurasoak japoniarrak ziren. Aita ekonomialaria zuen, eta bere ama Oku Mumeoren kolaboratzailea zen. Bere amaren aldeko amama, Maseko, Kiyokata Kaburagiren margolan ospetsu baten eredu izan zen. Bere birraitona, Gakusui Egi, ospe handiko konfuziar jakintsua eta Fukuyamako domeinuko jaun feudala izan zen. 

Taniren gurasoak biak diplomazialariak ziren japoniar enbaxadan, Tani bera 1927an Japoniatik Europara itsasontzi batean egindako bidaian sortua, eta ondoren Parisen jaioa hurrengo urtean. Horregatik, *Yōko*    (洋子) izena jarri zitzaion , "ozeanoko haurra" esan nahi duena. Tanik geroago *Piccadilly Third Stop* (1960) filmean diplomatiko baten alaba interpretatu zuen. Batzuetan, 'euroasiatikotzat', 'erdi frantsestzat', 'erdi japoniartzat'  eta, are gehiago, iturri batean, 'japoniar italiartzat'  deskribatu izan da, eta guztiak okerrak dira.

Japoniako iturrien arabera, familia 1930ean itzuli zen Japoniara, Yoko oraindik haurra zela, eta 1950 arte ez zen Frantziara itzuli, eskolaldia amaitu arte. Bigarren Mundu Gerra amaitu eta berehala Japoniatik kanpo bidaiatzen zuten japoniarrei muga zorrotzak ezarri zitzaizkienez, gertaera ezohikoa izango zen; hala ere, jakina da Tani Tokioko neskatoentzako eliteko eskola batera joan zela (Tokyo Women’s Higher Normal School, gaur egun Ochanomizu University Senior High School), Tsudako Unibertsitatean graduatu zela eta ondoren Parisko Unibertsitatean (Sorbonne) estetika ikasteko beka katoliko bat lortu zuela Étienne Souriaurekin. 

## Ibilbidea 
### Frantziara itzulera (1950–1955) 
Behin Parisera itzulita, Tanik ez zuen interes handirik izan unibertsitatera joateko (nahiz eta, bere kontakizunaren arabera, bi urtez iraun zuen, nahiz eta esaten zena ia ez ulertu). Aldiz, kabaretean, gaueko klubean eta music-hallean erakarpen handiagoa garatu zuen, non, ekialdeko edertasun exotiko bat bezala agertuz, berehala ospe bat landu zen bere "geisha" dantza probokatzaileengatik, gehienetan kimonoa kenduz amaitzen zutenak.  Han aurkitu zuen Marcel Carnetek, eta bere lagun, zuzendari eta aktoreen taldean sartu zuen, horien artean Roland Lesaffre, geroago berarekin ezkonduko zelarik.

Horren ondorioz, filmetan paperak lortzen hasi zen -dantzari japoniar gisa hasi zen (agian aurresaneko), "*Le port du désir de Gréville"-n* (1953–1954, 1955ean estreinatua)- eta eszenatokian, *Lotus Bleu* "*la Petite Maison de Thé"* filmean (*The Teahouse of the August Moon*-en moldaketa frantsesa) Montparnasse antzokian, 1954-1955 denboraldian.

### Lesaffre eta Japonia (1956) 
thumb|Tani 1956an
Tanik berrogeita hamarreko hamarkadaren erdialdera arte zineman izan zuen parte-hartzea film frantsesetan ekialdetar estereotipatuak antzeztera mugatu zen.  1952an Estatu Batuek Japonia okupatu zutenean, ordea, gerraosteko zinema japoniarra bera agertu zen Frantziako eszenan, eta 1955 eta 1956. urteetan amaitu zen. Orduan, sei film japoniar aurkeztu ziren Cannesen, Akira Kurosawaren "*Ikimono no Kiroku"* (*"I Live in Fear"* 生きものの記録) barne. Cannesen jarri zen lehen aldiz harremanetan Tani Kurosawarekin eta Hisamatsu Seiji zuzendariarekin, eta harreman horiek eraman zuten 1956an Tani eta Lesaffrek Japoniara egin zuten bidaia batera, eta elkarrekin agertu ziren Toho "*Hadashi no seishun"* (裸足の青春 fr. *La jeunesse aux pieds nus*), Japoniako hegoaldeko Kyushu uharte urrunetako katolikoen bizimodu zailari buruzko filma. Tanik Tokiotik uharteetara itzuli den 'emakume galdua" baten rola jokatu zuen (stripper bihurtzeko ihes egin zuen), eta Lesaffrek bertako gotzainarena. Hasiera batean, Kurosawak berak zuzendu behar zuen filma, baina, azkenean, Tohoren lankidea izan zen, Taniguchi Senkichi. Tani eta Lesaffreren anbizioa filma Frantziara bueltan ekarri eta Frantziako merkatuan estreinatzea zen, baina helburu hori ez zen inoiz lortu.

Bidaia horretan bertan, eta baita Tohorentzat ere, Tanik bigarren mailako papera izan zuen Hisamatsu-ren *Joshū to tomo ni* (女囚と共に) filmean, "emakumeak espetxean" gaiaren aldaera bat, non Marie izeneko katoliko japoniar mendebaldartu bat interpretatu zuen. Filma hau ospetsua da Japoniako zinemaren bi mito handi izan zituelako protagonista: Hara Setsuko eta Tanaka Kinuyo.

### Nazioarteko aldia (1957–1962) 
1957. urtearen hasieran, Tani paper txiki batean agertu zen  ingelesezko bere lehen filmean: Graham Greeneren "*The Quiet American"* filmaren MGMren ekoizpena, Indotxina frantsesean girotutako drama politikoa. Nahiz eta ekoizpen estatubatuarra izan, pelikula Erroman filmatu zen osorik (Saigongo kokapen eszenak gehituta), Tani gaueko klub vietnamdar frankofono baten anfitrioia zelarik.

Baina Taniren benetako "haustura" ingelesezko zineman 1958ko "*The Wind Cannot Read*" ekoizpenarekin iritsi zen. Pelikula hau, gerra garaiko maitasun istorio bat, jatorriz Alexander Korda produktore britainiarraren proiektua izan zen, eta David Leanek zuzendu behar zuen, 1955ean Japoniara bidaiatu zuena Richard Mason egilea eta Keiko Kishi aktore japoniarra protagonista zituela. Indian lekuak miatu zituzten, eta Kishi andrea (orduan 22 urtekoa) Ingalaterrara bidali zuten papererako nahikoa ingeles ikasteko. Oso etapa aurreratuan, proiektua pikutara joan zen, eta hilabete batzuk geroago Korda hil egin zen. Azkenik, Rank Organisation erakundeak proiektuari heldu zion berriro, eta filma ekoiztea erabaki zen, gidoia eta Leanek ezarritako lokalizazioak erabiliz, Rankeko izar handietako bat, Dirk Bogarde, protagonista maskulinoa izanik, Ralph Thomas zuzendari gisa, eta Tani, Parisen aurkitu zutena, rol femeninoa interpretatzeko. Filma arrakasta komertziala izan zen, eta urte hartako britainiar film onenetarikoa.  Britainiar koprodukzioetan beste paper batzuk egiteko ateak ireki zizkion: "*Inuit Asiak"* "*The Savage Innocents"* ("*Les Dents du diable"*) film anglo-frantziar italiarrean (1959 – Cannesen Urrezko Palmarako izendatua 1960an), eta "*Seraphina"* inuzentea bezala *Piccadilly Third Stop*-en (1960).

*"The Quiet American"* filmaz gain, "*My Geisha"* (1962, Japonian filmatua) eta Dean Martin "''Who's Been Sleeping in My Bed?"* komedia izan ziren "Hollywood" eko beste paper bakarrak (1963, Paramount Studios Los Angeles).

Paper exotikoetan sartuta egon arren, Tanik ezohiko rol batzuk interpretatzeko aukera izan zuen,  Sumiko Ogimura japoniar doktore/zientzialariak 1959ko zinema-ekoizpenean egindako interpretazioak erakusten duen bezala, nahita internazionalista, "*Stanisaw Lem-en Astronauts"*, "*Der schweigende Stern"* (*First Spaceship on Venus*) eleberrikoa, eta Ishii Hanako, Richard Sorge agente bikoitz alemaniarraren emazte japoniarra "*Verrat an Deutschland"*  filmean.

Agian are ezohikoagoa izan zen (garai hartarako) Vancouverrera (Kanada, 1962) egin zuen bidaia, James Clavell-en "*The Sweet and the Bitter"* filmean Mary Otaren papera antzezteko, Kanadako japoniarrak gerran espetxeratzearen eta haien jabetza eta negozioen galeraren ondorioei buruzkoa. Ota neska gazte japoniarra Columbia Britainiarrera itzuliko da, hogei urtez kanpoan egon ondoren,  bere aitaren heriotza mendekatzeko, bere aitaren arrantza-ontziak lapurtu zituen gizonari zuzendutako gorroto batekin.  Postprodukzioa 1963an osatu zen, baina ez zen estreinaldirik izan Ipar Amerikan, lege- eta finantza-zailtasunak zirela eta. British Lionek, azkenean, filmaren proiekzio bat finantzatu zuen Londresen 1967an.

### Espioiak, ezpata eta sandalia (1963tik aurrera) 
1962/63 Taniren karreran aldaketa bat markatu zuen: Frantziara itzuli zen (beste behin ere) eta Lesaffrerekin ezkontzearen behin betiko amaiera. Une horretatik aurrera, Europan sakonago kontzentratuko zen, eta batez ere aurrekontu txikiko Italiako *péplum* zineman eta "*Danger Man"* eta "*Man in a Suitcase"* bezalako drama britainiarretan *femme fatale* roletan lan egingo zuen.

Zineman parte hartu zuen arren, Tanik ez zuen inoiz diskoteka eta kabaretarekiko zaletasuna alde batera utzi. Betty Box ekoiztetxe britainiarrak, "*The Wind Cannot Read* (*vide supra*)" filmeko protagonista femeninoaren bila zebilela, hau idatzi zuen:

Eta *Parisko Le Crazy Horse* gaueko klub ezagunaren 1960ko hamarkadako kontakizun batetik:

1977an, São Paulon aurkitu zuten, eta Juan Bajon zuzendari txinar-brasildarraren sexu-esplotazioko filmean rol txiki bat izan zuen lekuan, "*O Estripador de Mulheres"*:

Ho Ai Li, *'The Straits Times'''-eko Bizitza saileko editore (18/10/'15), Tani aipatzen du esanez, Singapurren zela "*Goldsnake"* filmatzeko

## Bizitza pertsonala 
Taniren eta Roland Lesaffreren arteko 1956ko ezkontzak ez zuen seme-alabarik izan, eta 1962an dibortzioan amaitu zen. Lesaffrek bere autobiografian "*Mataf"* (Reditions Pygmalion, 1991) esan zuen berea Bigarren Mundu Gerraren osteko lehen ezkontza frantziar-japoniarra izan zela –ziur aski egia, baina ia egiaztaezina–.

Geroago, Tani berriro ezkondu zen eta Roger Laforetekin ezkondu zen, Binic-ekoa, Côtes-d'Armor-ekoa (Bretainia). Industria-gizon aberatsa, Laforet Marcel Bich baroiaren bazkidea zen, kontsumo-produktuen BIC inperioaren sortzaileetako bat. Taniren azken urteak Paris eta Paimpoleko bere etxe artean igaro ziren, itsasora begira.

### Heriotza 
Tani Parisen hil zen, minbiziak jota, eta Binic-en lurperatuta dago Laforetekin batera. Laforet bera baino sei urte lehenago hil zen. Bere hilobiak, ''"Ganeoc'h Bepred"* inskripzio bretoia dauka ("Always With You" gutxi gorabehera). Bere ahizpa gazteenak, Eiko (英子), biziraun zion.

## Legatua 
Roger Leloupen "*Yoko Tsuno"* komiki pertsonaia belgikarra inspiratu zuen bere bataila izenak.

## Zinea 
* 1954 (Francia): *Le port du désir* zuzendaria:  Edmond T. Gréville - *bailarín anónimo*
* 1954 (Francia): *Les Clandestines* zuzendaria:  Raoul André - *niña china anónima*
* 1954 (Francia): *Ali Baba et les Quarante voleurs* zuzendaria:  Jacques Becker
* 1954 (Francia): *Mujeres sin esperanza,* zuzendaria:  Raoul André – *actriz euroasiática sin nombre*
* 1954 (Francia): *Los niños dictan las leyes,* zuzendaria:  Raoul André – *La flor de loto*
* 1954 (Alemania Occidental): *Verrat an Deutschland  [ de ]* zuzendaria:  Veit Harlan - *Hanako (esposa de hecho japonesa de Sorge)*
* 1955 (Francia): *El precio del amor,* zuzendaria:  Maurice de Canonge – *bailarina sin nombre.*
* 1955 (Francia): *Gueule d'ange* zuzendaria:  Marcel Blistène – *Flor de Bambú*
* 1955 (Francia): *Maid in Paris* , dirigida por Pierre Gaspard-Huit , estrenada en 1956 – *estudiante sin nombre.*
* 1955 (Francia): *À la manière de Sherlock Holmes* zuzendaria:  Henri Lepage
* 1956 (Japón): 裸足の青春 – *Hadashi no seishun / Barefoot Youth* zuzendaria: 谷口千吉/ Senkichi Taniguchi – *Okano Mariko (岡野マリ子)*
* 1956 (Japón): 女囚と共に – *Joshū to tomo ni / Mujeres en prisión* zuzendaria: 久松静児/ Seiji Hisamatsu – *Marie (マリー), una prisionera*
* 1956 (Francia): *Maniquíes de París* zuzendaria:  André Hunebelle – *Loto*
* 1957 (Francia): *El avestruz tiene dos huevos* zuzendaria:  Denys de La Patellière – *la condesa Yoko*
* 1957 (Francia): *La Fille de feu* zuzendaria:  Alfred Rode – *Zelie*
* 1958 (Italia): *El americano impasible* , zuzendaria:  Joseph L. Mankiewicz – *jefa de discoteca*
* 1958 (Reino Unido): *El viento no puede leer* . zuzendaria:  Ralph Thomas – *Aiko Suzuki (Sabby)*
* 1959 (Alemania del Este/Polonia): *Der schweigende Stern/Milcząca Gwiazda* – *La estrella silenciosa/Primera nave espacial en Venus* zuzendaria:  Kurt Maetzig y Hieronim Przybył – *Sumiko Ogimura MD*
* 1959 (Francia/Italia/Reino Unido): *Los inocentes salvajes,* zuzendaria:  Nicholas Ray – *Asiak*
* 1960 (Reino Unido): *Piccadilly Third Stop,* zuzendaria:  Wolf Rilla – *Seraphina Yokami*
* 1961 (Italia/Francia): *Ursus y la princesa tártara,* zuzendaria:  Remigio Del Grosso – *Princesa Ila*
* 1961 (Italia): *Sansón y los siete milagros del mundo* – *Sansón y los siete milagros del mundo,* zuzendaria:  Riccardo Freda – *Princesa Lei Ling*
* 1961 (Italia/Francia): *Marco Polo* dirs. Hugo Fregonese , Piero Pierotti – *Princesa Amurroy*
* 1962 (Estados Unidos/Japón): *Mi Geisha* zuzendaria:  Jack Cardiff – *Kazumi Ito*
* 1962 (Canadá): *Lo dulce y lo amargo* , zuzendaria:  James Clavell , estrenada en 1967 – *Mary Ota*
* 1963 (EE. UU.): *¿Quién ha estado durmiendo en mi cama?* zuzendaria:  Daniel Mann – *Isami Hiroti*
* 1964 (Italia): *Último avión a Baalbek* zuzendaria:  Hugo Fregonese y Giuliano Carnimeo – *Asia*
* 1964 (Alemania Occidental): *El secreto del Dr. Mabuse,* zuzendaria:  Hugo Fregonese – *Mercedès*
* 1964 (Italia): *Bianco, Rosso, Giallo, Rosa* – *La fábrica del amor* , zuzendaria:  Massimo Mida – *Yoko*
* 1965 (Italia/Francia): *OSS 77 – Operazione fior di loto* zuzendaria:  Bruno Paolinelli
* 1965 (Italia): *Agente Z-55, Misión desesperada* zuzendaria:  Roberto Bianchi Montero – *Su Ling*
* 1965 (Reino Unido): *Invasión,* zuzendaria:  Alan Bridges – *Jefe de los "Lystrians"*
* 1966 (Italia): *El espía que amaba las flores,* zuzendaria:  Umberto Lenzi – *Mei Lang*
* 1966 (España/Italia/Francia): *Goldsnake 'Anonima Killers'* zuzendaria:  Ferdinando Baldi – *Annie Wong*
* 1967 (Italia): *Le 7 cinesi d'oro* zuzendaria:  Vincenzo Cascino – *La giapponese*
* 1977 (Brasil): *O Estripador de Mulheres* zuzendaria:  Juan Bajón
* 1978 (Francia): *Ça fait inclina  [ fr ]* zuzendaria:  André Hunebelle – *Tú, tú*

## Telebista 
* 1960 (UK): "*Chasing the Dragon"* - BBC television (gidoilaria Colin Morris)
* 1961 (UK): "*Rashomon"* - BBC television adaptation zuzendaria:  Rudolph Cartier - *The Wife*
* 1961 (USA): "*Here's Hollywood"* - NBC Television; 1. denboraldia, 28. atala (emanaldia: 26 April 1961) - *herself*
* 1962 (USA): *Ben Casey* - 1. denboraldia, 27. atala, *"A Pleasant Thing for the Eyes*" - *Aiko Tanaka*
* 1963 (UK): "*Edgar Wallace Mysteries"* - episodio 31, "The Partner" (*A* *Million Dollar Story* (1926) pelikulan oinarrituta) Zuzendaria: Gerard Glaister - *Lin Siyan*
* 1964 (UK): "*Drama '64"* - ITV; "Miss Hanago" atala (Emanaldia: 1964ko azaroaren 22a) - *Miss Hanago*
* 1966 (UK): *Armchair Theatre* - Associated British Corp. - *"The Tilted Screen*" atala - *Michiko*
* 1967 (UK): *Danger Man* - ITV; 4. denboraldia, 1. atala, *"Koroshi"* - *Ako Nakamura*
* 1967 (UK): Danger Man - ITV; 4. denboraldia, 2. atala, "Shinda Shima" - *Miho*
* 1967 (UK): "*Man in a Suitcase"* - ITV; episodio 5, "Variation on a Million Bucks pt. 1" - *Taiko*
* 1967 (UK): *Man in a Suitcase* - ITV; 6. atala, "Variation on a Million Bucks pt. 2" - *Taiko*
* 1968 (Frantzia/Kanada): *Les Dossiers de l'agence O'' - episodio 10, "L'arrestation du musicien" - *Kikou - la stripteaseuse*
* 1971 (UK): ''Shirley's World* - ITV; obisode 12, "A Girl Like You" (UKn 1972ko ekainaren 23an eman zuten) - *Okiyo*
* 1972 (Frantzia/Quebec): *Le Fils du ciel* - ORTF/Télévision de Radio-Canada - *Gisèle Lelarge*
* 1991 (Frantzia): *Série rose* (*erotic anthology'') - FR3; Atala: "Le lotus d'or" . Zuzendaria: Walerian Borowczyk - Dame Lune

## Antzerkia 
* 1954 (Frantzia): Jacques Deval-en *Namouna* - *Théâtre de Paris* - *Sao-Ming*
* 1955 (Frantzia): "*La petite maison de thé"* adaptada por Albert Husson - Teatro Montparnasse - *Lotus Bleu*
* 1958 (Frantzia): *Chérie Noire* de François Campaux, *Théâtre Michel* - *Chérie*
* 1965 (UK): *The Professor* de Hal Porter, *Royal Court Theatre* - Fusehime Ishimoto (housemaid)
* 1967 (Frantzia): "*Une femme à louer"* de François Campaux, mise en scène Christian Alers, *Théâtre de la Potinière*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*