Crocidura canariensis

***Crocidura canariensis*** Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae subfamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago. Kafariar Uharteetan bizi dira.

## Informazio taxonomikoa 
1984an, satitsu honen presentzia jakinarazi zen Kanariar Uharteetan, *Crocidura russula yebalensis* bezala aipatuz. Ipar Afrikako satitsu grisaren azpiespezie bat. 1987an kariologia, morfologia eta biologia ikerketan oinarritua, espezie berri gisa deskribatu zen, Kanariar uharteetako endemikoa. Beste autore batzuek, ordea, teknika multibariatuak erabiliz, uste dute  *C. canariensis* Siziliako uhartean dagoen *Crocidura sicula*-ren azpiespezie bat dela. Zaila da espezie honen presentzia bi uharte hain urrunetan azaltzea, nahiz eta Ipar Afrikako arbaso komun batetik erator litezkeen. Gaur egun teknika molekularrak aplikatzen ari dira Kanariar Uharteetako satitsuaren kokapen taxonomikoa argitu dezaketenak.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko crockdurino bat da. Burua gehi gorputzaren luzera: 54.0-74.0 mm; buztanaren luzera: 31.0-47.5 mm; atzeko oinaren luzera: 12.0-14.4 mm; pisua: 6.0-9.5 gramo, belarri luzeekin eta urte osoan zehar mantentzen den ile luze eta leunarekin. Bizkarraldeko ilea arre-grisaxka iluna da, eta sabeleko ilea, iluna hau ere, kolore zurixka edo beixa du ileen puntetan, eta horrek, oinarriaren gris ilunarekin batera itxura jaspeztatua ematen dio. Buztana, belarriak eta gorputz-adarrak kolore argiagokoak dira eta ile zurixka finekin estalita daude. Emeek hiru iztarteko ugatz pare dituzte. *C. russula*-rekin alderatuta, burezurra zertxobait biribilduagoa du, eta alde rostralak, maxilarrak eta interorbitalak lerdenagoak dira. Alboko ikuspegian, burezurra luzea da eta bizkarraldeko profil biribilduagoa du. Hortz-formula: 3.1.1,3/1.1.1.3. Goiko hiru unicuspideen tamaina *C.russula-*n baino handiagoa da. Gainera, laugarren premolarraren parakonoa txikia da eta metakonoari guztiz lotuta dago. Prozeso-condiliar-aren atzeko gainazala L formakoa da. Kromosoma kopurua (2n) = 36.

## Banaketa 
Kanariar Uharteetako endemikoa da. Fuerteventura eta Lanzaroteko uharteetan eta Lobos eta Montaña Clara uhartetxoetan aurkitzen da, guztiak artxipelagoaren ekialdean kokatuta. La Graciosa eta Alegranzan aurkitutako *(Tyto alba)* hontz zuri eurasiarraren egagropiletan espeziearen aztarnak egoteak *C. canariensis* bi uharteetan zegoela iradokitzen zuen. Orain arte ez da alerik harrapatu leku hauetan, beraz, ondoriozta daiteke aztarnak harrapariak beste uharte batetik eraman zituztela.

## Aldaketa geografikoa 
Montaña Clara irla txikiko ale gehienak kolore argiagoak eta itxura sendoagoak dituzte Fuerteventurako eta Lanzarotekoekin alderatuta, azken hauek kolore eta tamaina aldakortasun handiagoa baitute. Bestalde, Fuerteventuran aurkitutako *C. canariensis-*en Pleistozenoko fosilen aztarnak aztertzeak erakusten du espeziea gaur egun baino handiagoa zela garai batean.

## Habitata eta altuera-tartea 
Espezie hau landaredi gutxi edo batere gabeko lur hondatu eta laba-jarioetan bizi da. Harkaitz eta landaretzaz betetako hareazko eremuetan, harrizko amildegietan eta harrizko hormak dituzten utzitako labore-lurretan ere bizi da. Normalean, arroken azpian zulo txikiak egiten dituzte, eta landare-hondakin lehorrez  betetzen dituzte partzialki. Aurkitu diren altitude baxuena itsas mailatik 10 metrora da.

## Ugalketa 
Ez dago daturik landan ugaltzeari buruz. Fuerteventura, Lanzarote eta Montaña Clarako aleak gatibutasunean hazi dira. Kumaldi bakoitzeko kume kopurua bat eta hiru artekoa da, bi izanik ohikoena. Ernaldiak 32 egun inguru irauten du. Kumeak biluzik eta itsu jaiotzen dira, gramo bat inguru pisatzen dute. 10 eta 11 egun artean, belarriak irekitzen zaizkie eta ilea agertzen hasten zaie, eta 15 egun inguruan, begiak irekitzen zaizkie. Jaiotzetik arrastaka ibiltzeko gai dira, baina ez dira ibiltzen 11 edo 12 egun izan arte, eta orduan hasten dira karabanak osatzen habiatik kanpo lehen txangoak egiteko. 18 eta 23 egun artean ematen die bularra. Ez dago bere bizitzaren iraupenari buruzko daturik naturan. Landan harrapatutako eme bat bost urtez bizi izan zen gatibu.

## Elikadura ohiturak 
Ez dago bere dietari buruzko ikerketa zehatzik. Ia edozein ornogabe mota eta haren larbak jaten ikusi da. Uharte hauetan bizi den Atlantikoko musker txikia *(Gallota atlantica)* harrapatu eta jateko gai da gainera. Segur aski, sarraskia ere jango du.

## Antolaketa soziala eta portaera 
Ez dago daturik eskuragarri. Gatibutasunean, oso animalia lotsatia dela ikusi da eta denbora gehienean bere zuloan ezkutatuta egoten da, nahiz eta Montaña Clarako aleak jakin-min eta konfiantza handiagoa duten. Arra guraso-lanetan parte hartzen ikusi da, kumeak babesten, eramaten eta apaintzen.

## Harrapaketa 
Hontz zuri eurasiarrak *(Tyto alba)* eta belatz gorriak *(Falco tinnunculus)* harrapatzen dute. Etxeko katuek *(Felis catus)* ere harrapatzen dute, ehizatu eta noizean behin jaten baitute.

## Mehatxu faktoreak eta kudeaketa neurriak 
Mehatxu nagusia haien habitataren suntsipena da. Katu basatuak ere bai, batez ere Lobos uhartea bezalako eremu txikietan bizi diren populazioetan. Montaña Clarako irlatxo txikian  bertakoa ez den fauna sartzeak bertan bizi den populazioa arriskuan jar dezake, eremu txiki honen oreka hauskorra hautsiko bailuke. Katuen populazioa kontrolatzea gomendatzen da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Carrilo *et al.* (1994), Delgado (1993), Hutterer (1987), Hutterer *et al.* (1987,1992),

Martin *et al.* (1984), Michaus *et al.* (1991), Molina eta Hutterer (1989), Sará (1995, 1996)

## Ikus, gainera 
* Soricidae

## Kanpo estekak 
* 'Crocidura canariensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean