open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xesús Alonso Montero

[thumb|[Ventoselako etxea.]]

**Xesús Alonso Montero** (Vigo, 1928ko azaroaren 28a - Ibidem, 2026ko otsailaren 12a) Galiziako saiakeragile, soziolinguista, olerkari eta hizlaria izan zen. Literatura galegoaren katedraduna zen eta erakunde desberdinen partaidea, besteak beste, Real Academia Galegan eta Consello da Cultura Galegan. Oso bibliografia zabala garatu zuen. Espainiako Alderdi Komunistaren militantea, errepresioa gertutik ezagutu zuen.

## Biografia 
Galiziako Vigo hirian jaio zen, Pontevedran, eta haurtzaroa eta nerabezaroa Ventoselan (Ribadavia) eman zituen, gurasoen lurraldean. Bere adinagatik, Espainiako gerra zibilaren ondoren bere kultur lanean hasi ziren idazleen belaunaldikoa dela esan daiteke.

Filosofia eta Letretan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitatean eta 1966an Salamancako Unibertsitatean doktoratu zen Curros Enriquezi buruzko tesi batekin. Espainiako Alderdi Komunistako militantea izan zen 1962tik, eta, horregatik, hainbat aldiz errepresaliatu zuten. Esaterako 1975ean frankistek Montillan deserriratu zuten. Klandestinitatean Espainiako Alderdi Komunistaren Radio España Independienten kolaboratu zuen.

1958an bere ikaskide ohi Emilia Pimentel Iglesiasekin ezkondu zen Madrilen. Pimentelekin hiru seme-alaba zituen: Emilio, Xesus eta Sara. 1984an, Alonsok eta Pimentelek dibortzioa amaitu zuten. 1997ko uztailaren 16an, Victoria Álvarez Ruiz de Ojeda ikertzaile eta ikasle ohiarekin ezkondu zen. Álvarez 2018ko irailaren 23an hil zen.

Espainiako Hizkuntza eta Literaturako katedraduna izan zen Irakasle Eskoletan, eta Palentzian, Lugon eta Madrilen jardun zuen. Erretreta hartu zuen arte, Santiagoko Unibertsitateko irakasle ere izan zen. 2013 eta 2017 artean Galiziako Akademiako presidente izan zen.

## Obra aukeratua 
* *Cen anos de literatura galega* (1964)
* *A batalla de Montevideo. Os agravios lingüísticos denunciados na UNESCO en 1954*
* *Pedro Petouto, Memorias e cavilaciós dun mestre subversivo (1974)*
* *As palabras no exilio. Biografía intelectual de Luís Seoane (1994)*
* *Beatus qui legit: artigos periodísticos (1998-1999)*
* *Curros Enríquez no franquismo (1936-1971)*
* *Decálogo da lingua galega*
* *Ensaios breves de literatura e política*
* *Escritores: desterrados, namorados, desacougantes, desacougados...*
* *Informe(s) sobre a lingua galega (presente e pasado)*
* *Intelectuais marxistas e militantes comunistas en Galicia (1926-2006)*
* *Luís Pimentel: biografía da súa poesía*
* *O que cómpre saber da lingua galega*
* *Páxinas sobre Rosalía de Castro (1954-2004)*
* *Pois era un barco pirata*
* *Versos republicanos e outros versos políticos*
* *Os escritores galegos ante a Guerra Civil Española (2007)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Alonso Monterori eginiko elkarrizketa, 2007/03/09.
* :"Me jubilaron cuando más sabía", elkarrizketa  *La Vanguardia* egukarian.
* :Franco, Fernando (30/4/2017) "Hay un sector del nacionalismo gallego que me ve como el anticristo españolista", *Faro de Vigo*.
Ganteko elizbarrutia

**Ganteko elizbarrutia** (, , , ) Erromatar Eliza Katolikoaren belgikar elizbarrutia da. 1559ko maiatzaren 12an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ganten dago.

## Ordinarioak 
* Cornelis Jansen (1565-1576)
* Wilhelmus Lindanus (1588)
* Pieter Damant (1590-1609)
* Karel Maes (1610-1612)
* Franciscus van der Burch (1612-1616)
* Jacobus Boonen (1616-1621)
* Anthonius Triest (1621-1657)
* Karel van den Bosch (1660-1665)
* Eugeen Albert d'Allamont (1666-1673)
* Frans van Horenbeke (1677-1679)
* Ignaas August Schetz van Grobbendonck (1679-1680)
* Albrecht van Horne (1681-1694)
* Philips Erard van der Noot (1694-1730)
* Jan Baptist de Smet (1731-1741)
* Maximiliaan Antoon van der Noot (1742-1770)
* Govaart Geeraard van Eersel (1772-1778)
* Ferdinand Marie de Lobkowicz (1779-1795)
* Étienne André François de Paule de Fallot de Beaumont de Beaupré (1802-1807)
* Maurice-Jean de Broglie (1807-1821)
* Jean-François van de Velde (1829-1838)
* Lodewijk Jozef Delebecque (1838-1864)
* Henricus Franciscus Bracq (1865-1888)
* Hendrik Karel Lambrecht (1888-1889)
* Antoon Stillemans (1889-1916)
* Emilius Seghers (1917-1927)
* Honoré Jozef Coppieters (1927-1947)
* Karel Justinus Calewaert (1948-1963)
* Leonce-Albert Van Peteghem (1964-1991)
* Arthur Luysterman (1991-2003)
* Lucas Van Looy (2003-2019)
* Lode Van Hecke (2019-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* François-René Boussen (1832-1834)
* Gustave De Battice (1877-1885)
* Hendrik Karel Lambrecht (1886-1888)
* Honoré Jozef Coppieters (1927)
* Arthur Luysterman (1990-1991)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Nicolas French (1668-1678)
* Eugène van Rechem (1914-1943)
* Oscar Joliet (1948-1969)
* Leo-Karel Jozef De Kesel (1960-1990)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abtenauer

**Abtenauer** Austriako bertako zaldi arraza bat da. Abtenau eskualdeko, Salzburgotik hego-ekialdean hedatzen den tamaina txikiko zaldi-arraza.

Bere tamaina zein gainontzeko ezugarriengatik, Abtenauer zaldi tamainako arrazen sailkapen taldean kokatzen da.

Noriker arrazaren barietate txikia da, bere jatorrizko haranean mendetan isolatuta bizi izan dena. Zaldi gogorra eta odol hotzekoa da, mendiko lanetarako erabiltzen ohi dena. 

Norikerrak abtenauer arraza ia erabat xurgatu du eta gaur egun haren parte dela uste da. Edozein moduan, abtenauer arrazakotzat hartzen diren abereen kopurua egun oso murritza da.

## Arrazaren historia 
Abere hauek euren izena Austriako Abtenau haranatik hartzen dute. Haran hau mendien artean oso isolatua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Skyr

**Skyr** esneki mota bat da, jatorriz Islandiakoa eta Europa iparraldekoa, eta Mediterraneo ekialdeko jogurt xukatuaren antza duena. Ardi edo behi-esnez egiten da, berau gatzatuz egiten da, baina ondoren gazura kentzen zaio; horregatik, nutrizioz eta teknikoki gazta freskoaren antz handiagoa du, nahiz eta jogurt gisa jan.

Skyr tradizionalaren zaporea apur bat garratza da, baina zertxobait gozoa uzten du ahoan. Hotza jan ohi da, askotan esnearekin eta azukrearekin. Gaur egun, banilla edo fruta zaporezko skyr barietateak merkaturatzen dira saltokietan.

## Historia
Eskandinaviar kolonoak duela 1100 urte inguru hasi ziren Islandiara iristen eta skyr-a egiteko teknika sartu zuten. Mendeetan zehar errezeta belaunaldiz belaunaldi transmititzen joan zen, eta azkenean dieta islandiarraren funtsezko elementu bihurtu zen. Islandiak ingurumen paregabea eta klima azpiartikoa ditu ezaugarri, non barazki freskoen ekoizpena, batzuetan, ezin zen urte osoan eman. Irtenbiderik onena esnekietan, arrainetan eta itsaskietan oinarritutako dieta bat zela aurkitu zuten.

Bikingoak finkatu zirenetik XX. mendera arte, Islandiako ekonomia abelzaintza zen gehienbat. Zehazki, esnearen eta haren eratorrien ekoizpenak herritarrek kontsumitzen zituzten elikagai ugari biltzen zituen. Herrialde osoko etxaldeetan, emakumeak arduratzen ziren lan horretaz, eta skyr islandiarraren errezeta eta jatorrizko laboreak transmititu zituzten, amagandik alabarengana. Esnekiak egiteko prozesuan, lehenik eta behin esnea lortzen zen eta ontzi batzuetara isurtzen zen, esne-gaina azaleratzen uzteko. Gero, esne-gain azala kendu eta berau irabiatu egiten zen gurin bihurtu arte. Gurina da esnea kontserbatzeko modurik onena, hainbat hamarkadatan gorde daitekeelako, eta garai hartan batzuetan alokairua ordaintzeko erabiltzen zen. Azpiproduktu gisa geratzen zen esne gaingabetuarekin hartzidura prozesu bat egiten zen, skyr freskoa lortzeko.

XIII. mendeko Egil Skallagrimsonen Saga eta XIV. mendeko Grettir saga bezalako islandiar sagen skyr honi buruzko erreferentziak aurki daitezke. Egilen Sagan, protagonistari, Egil Skallagrímson-i, afaltzeko skyr-a eskaintzen zaion eszena bat deskribatzen da, eta berak errespeturik gabeko keinutzat hartzen du, skyr-a eguneroko otordu arrunta zelako eta ez zuelako plater aski berezitzat jotzen bere mailako gonbidatu batentzat.

Islandiako Museo Nazionalean bikingoen garaiko skyr hondakinekin osatutako hiru poto ikus daitezke.

## Ezaugarriak 
Skyr-a proteina asko eta koipe gutxiko produktua da. Skyr naturalak % 13 inguru proteina du, % 4 karbohidrato eta % 0,2 koipe. Esneki guztiek bezala, kaltzio eduki handia du.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Pista laburreko abiadura-patinajea 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 500 metro

**Emakumezkoen 500 metroko lasterketa pista laburreko abiadura-patinajean** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 10ean eta otsailaren 12an ospatu zen Forum di Milanon, Milanen. Xandra Velzeboer herbeheretarrak irabazi zuen eta munduko errekor berria ezarri zuen finalean. Arianna Fontana italiarrak zilarra irabazi zuen eta Courtney Sarault kanadarrak brontzea. 

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Final laurdenak 
### Finalerdiak 
### Finalak 
#### B finala 
#### A finala 
## Kanpo estekak
Hedwig Kohn

**Hedwig Kohn** (Breslavia, 1887ko apirilaren 5a - Durham,  1964ko azaroaren 26a) alemaniar fisikari aitzindaria izan zen eta Bigarren Mundu Gerra baino lehen fisikan aritzeko gaikuntza (Alemaniako unibertsitate-irakaskuntzarako kualifikazioa) lortu zuten hiru emakume bakarretakoa (Lise Meitner eta Hertha Sponerrekin batera). Guztiak Alemaniatik ateratzera behartuak izan ziren nazismo garaian. Kohnek Estatu Batuetan jarraitu zuen bere ibilbide akademikoa, eta hantxe bizi izan zen bere bizitza osoan.

## Bizitza 
Kohn Breslavian jaio zen, Polonian (orain Breslavia, Polonia), Georg Kohnen (1850–1932) alaba, oihal finen handizkako merkataria, eta Helene Hancke (1859–1926), familia aberats bateko kidea. Bi gurasoak judu alemaniarrak ziren. 

Hedwig 1907an sartu zen Breslaviako Unibertsitatean, emakumeak matrikulatzeko aukera izan baino urtebete lehenago, Fisika sailean bigarren emakumea izanik. Otto Lummer-en babespean Fisikako doktoregoa lortu zuen 1913an, eta laster bihurtu zen Lummer-en laguntzaile. Kohnek sugar espektroskopiarako ikerketa laborategi bat sortu zuen unibertsitatean zegoela. Kohnek 1960ko hamarkadara arte erradiometria ikasleei irakasteko erabili zen testuliburu bat ere argitaratu zuen. Bere bi ikasle Alemanian irakasle bihurtu ziren.

## Argitaratutako lanak 
* *Müller-Pouillets Lehrbuch der Physik*. (II. Auflage), unter Mitwirkung zahlreicher Gelehrter herausgegeben von A. Eucken, O. Lummer (+), E. Wätzmann. In five volumes: I. *Mechanik und Akustik*; II. *Lehre von der strahlenden Energie (Optik)*; III. *Wärmelehre*; IV. *Elektizität und Magnetismus*; V. *Physik der Erde und des Kosmos (einschl. Relativitätstheorie)*. Braunschweig: 1925–1929. Band II, Zweite Hälfte, Erster Teil (Volume II, 2nd half, 1st part), volume editor Karl W. Meissner: 1929.
* Kohn, Hedwig (1929)*. "Photometrie". Band II (*alemanez)     *(22): 1104–1320.*
* Kohn, Hedwig (1929)*. "Temperaturbestimmung auf Grund von     Strahlungsmessungen". Band II* (alemanez) *(25): 1428–1469.*
* Kohn, Hedwig (1929)*. "Ziele und Grenzen der Lichttechnik". Band     II* (alemanez) *(26): 1470–1482.*
* Kohn, Hedwig (1932)*. Umkehrmessungen an Spektrallinien zur Bestimmung der     Gesamtabsorption und der Besetzungszahlen angeregter Atomzustände (*alemanez)*. Vol. 33. Phys. Zeitschrift. pp. 957–963.*

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019ko apirilaren 5eko Google Doodle batek Kohnen jaiotzaren 132. urteurrena gogoratu zuen.

##  Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Winnewisser, Brenda P. Hedwig Kohn – eine Physikerin des zwanzigsten Jahrhunderts. *Physik Journal*. (2003): November, 51–57.
* Winnewisser, Brenda P. The Emigration of Hedwig Kohn, Physicist, 1940. *Mitteilungen der Österreichischen Gesellschaft für Wissenschaftsgeschichte*. (1998): 41–58.
* Winnewisser, Brenda P. Hedwig Kohn, in *Jewish Women*. *A Comprehensive Historical Encyclopedia*. Shalvi Publishing Ltd. Jerusalem 2007.

## Kanpo estekak 
* Hedwig Kohn argazki bilduma
* Hedwig Kohn papers, 1884-1950 Hedwig Kohn-en dokumentuak
Giardino dell'Amore

'''''Giardino dell'Amore''''' (Maitasunaren Lorategia) Bernardino da Asolak egindako margolana da. 1535 eta 1550 artean egina, egun Londresko National Galleryn dago gordeta. Dimentsioak: 221 × 148.3 zm.

## Egiletza 
Aurretik, margolana Giorgioneren eskolari egozten zitzaion. Figuren jantziek 1540tik aurrerako data eta Bresciako giroa iradokitzen dute.

## Deskribapena 
Margolanaren gaia "maitasunaren lorategia"ren irudizko bat dela pentsatu da, aurreko planoan dagoen bikotearen ezaugarriak (loreak, musika tresnak eta uso pare bat) eta atzeko planoan besarkatzen ari den bikotea kontuan hartuta.

Bi bikote dotore jantzita musika jotzen aritu dira errekatxo baten ertzean. Aurrean dagoen gazteak biolina jotzeari utzi dio beste ertzean dagoen bikote maitemindua ikusteko. Emakumea bere maitalearen ondoan etzanda dago, eta laute bat eta musika-tresnak belar gainean abandonatuta daude. Musika eta instrumentuak jotzea maiz lotzen dira maitasun-harremanekin garai hartako artean eta idazketan. Aurrean dagoen bikotearen ondoan dauden uso bikoteak eta emakumeak eskuetan dituen arrosek –biak Venusen, maitasunaren jainkosaren, atributuak– maitale ere badirela iradokitzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :National Galleryren webguneko fitxa.
Bernardino da Asola

**Bernardino da Asola** (Asola, 1490 – Venezia, 1540) XVI. mendearen hasieran jardunean aritu zen italiar margolari bat izan zen. Giovanni da Asolaren semea, batez ere Venezian aritu zen lanean 1525 eta 1550 artean.

## Obra 
* *Sacra Famiglia* (1516-1518), Asola, San Andres elizan.
* *Assunzione e cacciata di Lucifero*, Venezia, Correr museoan.
* *Adorazione dei pastori*, Kansas City, Nelson-Atkins museoan.
* *Ultima cena*, Santa Barbara elizan (Venezia).
* *La Pietà*, Santa Barbara elizan (Venezia)
**Adorazione dei pastori*, National Galleryn, Londres.
*''Giardino dell'Amore*, National Galleryn, Londres.
**Morte di san Pietro Martire'', National Galleryn, Londres.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dinitrotolueno

Kimika organikoan, **dinitrotoluenoek** toluenotik eta dinitrobentzenoetatik eratorritako konposatu aromatikoen klase bat osatzen dute. Haien egitura bentzeno-eraztun batez osatuta dago, metilo talde batekin (–CH3) eta bi nitro talderekin (–NO2) ordezkatzaile gisa. Haien antolamendu desberdinengatik, C7H6N2O4 formula molekularra duten sei isomero eratzen dira, 2,4-dinitrotoluenoa izanik ezagunena. Denak toxikoak dira

## Errenferentziak 
## Kanpo estekak
Hasselteko elizbarrutia

**Hasselteko elizbarrutia** (, , , ) Erromatar Eliza Katolikoaren belgikar elizbarrutia da. 1967ko maiatzaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Hasselten dago. Egun apezpikua Patrick Hoogmartens da.

## Ordinarioak 
* Jozef Maria Heusschen (1967-1989)
* Paul Schruers (1989-2004)
* Patrick Hoogmartens (2004-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Paul Schruers (1972-1989)
* Patrick Hoogmartens (1997-2004)

## Apezpiku laguntzailea 
* Paul Schruers (1970-1972)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Renée Fleming

**Renée Lynn Fleming** (Indiana, Pennsylvania, 1959ko otsailaren 14a) estatubatuar sopranoa da.

New Yorkeko Crane School Music-en ikasi zuen eta 1961ean graduatu zen. Fullbright beka bat lortu eta Alemanian ikasi zuen. 1988an lortu zuen lehen arrakasta handia Houstongo Grand Operan. New Yorkeko Metropolitan Operan, San Frantziskoko Operan, Royal Opera House, La Sacalan eta Salzburgo, Baden Baden, Glyndebourne, Edinburgo eta Bayreuthen musikaldietn ere abestu du, eta opera garaikideen estreinaldian parte hartu du.

Musika garaikidea eta musikala ere abesten ditu eta bost Grammy sari irabazi ditu.
Erika Dos Santos

**Erika L. Dos Santos Ramos** (Madril, 1997), artistikoki **Erika Dos Santos** eta **Erika2Santos** bezala ezaguna, caboverdetar jatorriko raperoa eta aktibista da, Espainian emakumeen freestyle eta oilar-borroken aitzindaria.

## Ibilbidea 
Erika Dos Santos Madrilen jaio zen, 1997an, baina gurasoak Cabo Verdekoak ditu. Madrilgo San Cristobal auzoan hasi zen rapeatzen, han hazi baitzen. 2016an, Dos Santosek "Cosas que hacer antes de morir" hitzaldia eman zuen TEDxYouth Madrilen.

Lau aldiz parte hartu zuen Red Bullen oilar-borrokan. 2017an, lehiaketa hartan errondaz igarotzea lortu zuen lehen emakumea izan zen, eta une hartan 'El Último Hombre' (Azken gizona) zeritzon atalera iritsi zen. Horren ondorioz, probaren izena aldatzea erabaki zuten, eta 'La Última oportunidad (Azken aukera) izena jarri zioten. Ondorengo edizioetan ere izen horrekin jarraitu zuen.

Rapa esku-hartze sozialerako erabiltzen duten proiektu sozialak ere garatu izan ditu, eta 2018an, Sara Socasekin batera, gizarte-bazterketa jasateko arriskuko nerabeentzako tailerrak eman zituen Madrilgo Erkidegoko institutuetan, non berdintasuna, autogainditzea eta errespetua bezalako alderdiak lantzen zituzten.
thumb|**Erika Dos Santos** eta Sara Socas Madrilen.
2019an, Red Bullen oilar-borrokaren finalaurrekora igaro zen lehen bi emakumeetako bat bihurtu zen, Sara Socas rapzalearekin batera. 2018an, Factor X telebista-programaren Espainiako edizioan parte hartu zuen, eta lau "Síes" (Baiezkoak) lortu zituen bere saioagatik. Bertan, Trinidad eta Tobagoko Nicki Minaj rap-abeslariarekin konparatu zuten.

Rap, poesia eta freestyleren bidez tolerantzia sustatzeko *Cypher School* proiektua bultzatu zuen, La Parcería herrian. 2024an, Tindufeko errefuxiatuen kanpalekuetan ospatu zen I. Poesia eta Musika Jaialdian parte hartu zuen.

## Aitortzak 
2016an, Dos Santosek bigarren saria lortu zuen Sanse Urbano jaialdian, Alberto Robledo Bustos raperoaren atzetik. 2019an, Red Bullen oilar-borrokako finalerdietako partaideetako bat izan zen. Nazioarteko lehiaketa horretan, hizkuntzatzat espainola duten herrialde guztietako MC rap abeslariak lehiatzen dira.

2023an, M8aren kariaz, Dos Santos Efeminista hedabideak neskatoen eta emakumeen eskubideen alde egindako borrokagatik omendu zituen zortzi emakumeetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erika Dos Santosen Ted hitzaldia YouTuben.
* Erika Dos Santosi elkarrizketa PlayZ Espainiako Telebistako saioan.
* Erika Dos Santos RTVE Playn eskuragarri dagoen Objetivo Igualdad saioan
Lia Kali

**Julia Isern**, **Lia Kali** izenez ezagunagoa (1997ko uztailaren 25a, Bartzelona) abeslaria eta musikagilea da.

## Biografia 
#### Hastapenak musikan 
Lia Kali ingurune artistikoan hazi zen, eta txikitatik elikatu zuen musikarekiko bere grina. Familia artistiko batetik dator, aita bateria-jotzailea du, eta ama idazlea, eta horrek gaztetatik sustatu zuen bere sormena. Soul, reggae eta rap generoak uztartzen ditu bere musikak.

16 urterekin, Bertzelonako *jams*-etan ibiltzen hasi zen bizikletaz, bartzelonar eszenako musikariekin harremanetan jarri eta reggae, jazz, soul eta rap generoak arakatu zituen. Bere ahots-gaitasunak eta karismak Amy Winehouseren omenezko 'The Amy's Soul' bezalako proiektuetan parte hartzera eraman zuten, hala, eszenatokietan bere presentzia sendotuz.

2017an, Operación Triunfo *talent* show-eko castinetara aurkeztu zen, eta azken fasera iritsi.

2021ean, 'La Voz' telebista-programan parte hartu zuen, eta bere talentuak audientzia zabalago baten arreta erakarri zuen; horri esker, musikaren industrian ospea irabazi zuen.

#### Lehen albuma eta ospea 
2023an, *Contra todo pronóstico* bere lehen albuma kaleratu zuen, non esperientzia pertsonal eta emozionalak jorratzen dituen letra zintzo eta sakonekin. Disko horretan, Toni Anzis eta Acción Sánchez ekoizleekin eta Nanpa Básica eta SFDK artistekin aritu zen lankidetzan, eta besteak beste, nork bere mugak gainditzea, osasun mentala eta ahalduntze pertsonala jorratu zituen.

Espainiako musika-eszenako artista garrantzitsuekin lan egin du, besteak beste, Rels B, SFDK eta Duki argentinarrarekin. Azken horrekin, estiloak fusionatu eta nazioartera zabaldu zuen abesti batean kolaboratu zuen.

Gainera, 'El hormiguero' (Antena 3) edo 'La revuelta' (TVE) bezalako telebista-saioetara gonbidatu izan dute, non bere karisma erakutsi eta bere ibilbideaz hitz egin zuen, musika-arloan zein arlo horretatik kanpo figura nabarmen gisa finkatuz.

2024an, jaialdi ezagunetan parte hartu zuen, hala nola Cruïlla eta Primavera Sound jaialdietan, eta bere belaunaldiko artista itxaropentsuenetako bat bihurtu zen.

Bere erronka pertsonalak (zentro psikiatriko batean sartzea edo bere buruaz beste egiteko saiakerak, adibidez) jendaurrean eta modu irekian partekatu izan ditu. Esperientzia horiek eragin handia izan dute bere musikan eta publikoarekiko lotura sendotu dute.

2025eko martxoaren 21ean, bere bigarren estudioko albuma kaleratu zuen, *Kaelis* izenekoa, eta harekin bira bat egin zuen Espainiako hainbat hiritan, hala nola Madrilgo *Movistar Arena* bezalako eszenatoki enblematikoan.

## Diskografia 
* *Contra todo pronóstico* (2023)
* *Kaelis* (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorenzo Ros Costa

**Lorenzo Ros Costa** (Cartagena, 1890 – 1961) arkitekto espainiarra izan zen, batez ere Cartagenako udal arkitekto gisa egindako lanagatik eta XX. mendearen lehen herenean Espainian Art Déco estiloa zabaltzen egindako ekarpenagatik ezaguna.

## Biografia 
Cartagenan jaio zen 1890ean. 1907an Bartzelonara joan zen Arkitektura Eskolan ikasketak egitera, eta 1914an lortu zuen titulua. Prestakuntza amaitu ondoren, Figueresko udal-arkitekto kargua bete zuen 1915 eta 1916 artean.

1916an Cartagenara itzuli zen eta bertan udal arkitekto izendatu zuten. Jarrera horretatik, hiri-plangintzan parte hartu zuen, eta XX. mendearen lehen erdian hiriaren konfigurazio arkitektonikoan lagundu zuten eraikin publiko eta pribatu ugari proiektatu zituen.

### Obra 
Ros Costaren produkzio arkitektonikoak modernismo berantiarretik hasi eta eklektizismora eta Art Déco delakora arte hartzen du. Estilo hori, batez ere, kultura- eta aisialdi-erabilerako eraikinetan txertatu zuen.

Bere lanik aipagarrienen artean honako hauek daude:

**Cartagenan**:

* *Serrat etxea*, Kale Nagusian dagoen egoitzazko eraikina.
* *Ontzigintzako Espainiako Elkartearen Ikastunen Eskola*, gaur egungo Untzi Museoa.
* *Casa del Niño*, laguntzarako eraikina.
* *Gran Cine Central*, garai hartako hiri-garapena irudikatzen duen zinema-aretoa.

**Figueresen**:

* Teatre-Cinema El Jardí (1916), herriko udal arkitekto izan zen garaian eraikia.

**Melillan**:

* *Monumentala Cinema*, Art Déco estetikari lotutako arkitekturaren adibidea, Espainiako iparraldeko testuinguruan.

### Estiloa eta garrantzia 
Ros Costaren lanak XX. mende hasierako korronte modernistetatik Art Décori lotutako lengoaia geometriko eta landuagoetarako trantsizioa islatzen du. Udal-arkitekto gisa egindako jarduerak eragin handia izan zuen Cartagenako hiri-garapenean eta Espainiako hainbat hiritan arkitektura-joera berriak sartzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harritik hazia

***Harritik hazia*** herri-antzerkia Mikel Tabernak idatzitako antzezlana da, Ramon Albistur zuzendariarekin batera. Berako udalaren adostasunarekin, Oroit(h)arri antzerki-tailerra 2016ko udazkenean abiatu zen, eta urtebete lanean aritu ziren taldean. Urtebeteko sormen-prozesu aberatsaren ondorioz, 2017ko uztailaren 21, 22 eta 23an eskaini zuten Beran herri-antzerkia.

Urtebetez eta astean behin Beran elkartuz, harreman sendoetan oinarritutako talde trinko bat osatu zen: aktore eta aktore musikari lanetan, Axuri Zapiain, Aitziber Almandoz, Araitz Bizkai, Arantza Zubieta, Ekhiñe Zapiain, Eugenia Arriola, Kemen Ruiz, Jerardo Ros, Lizar Elexpuru, Maddi Irazoki, Manex Zapiain, Ainara Maia, Nagore Orbeltzu eta Oihane Zelaieta. 

Aktore-lanak egiteaz gain, alderdi poetikoaz Ainara Maia arduratu da, musika-sorkuntzaz Araitz Bizkai, koreografiaz Nagore Orbeltzu eta lan plastiko eta afixez Maddi Irazoki. 

Den-dena zuzenduz Ramon Albistur aritu da gidoia idatzi eta eszenaratzeko, Esther Carrizo laguntzaile zuela aldamenean adierazpen-lana ikuskatzen. 

Irudi eta bideo-lan guztiak *Katubi*ko Oier Fuentesek eta Monika Agirrek egin dituzte. 

## *Harritik hazia* herri-antzerkia 
*Harritik hazia* oroimen historikoan oinarritutako herri‑antzezlana da, Bortzirietan (Bera eta inguruan) sortua eta 1936ko gerrako gertakariak, bereziki emakumeen bizipenak eta isilpeko historia, oholtzara eramatea helburu duena. “Harritik hazia” proiektu kolektibo bat da, Berako Udalaren Oroimena egitasmoaren baitan sortua.Testua Mikel Taberna idazleak idatzi zuen, eta antzerkia Uhartean Antzerki Eskolarekin eta herriko talde zabal batekin landu zen.

## Ikuskizunak 
* Herri-antzerki osoa dago ikusgai Youtuben.
* Harritik hazia, oroimen historikoa Bortzirietako emakume ahotsez
* Harritik hazia antzezlana Arantzan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Hernanz Martínez

**Francisco Hernanz Martínez** (Madril, 1896ko uztailaren 6a - Madril, 1971ko azaroaren 6a) arkitekto espainiarra izan zen, 1920 eta 1950 urteen artean aktiboa. Bere karreraren zati garrantzitsu bat Marokoko Espainiar Protektoratuan garatu zuen, non eraikin publiko eta pribatuak proiektatu zituen, bereziki Melillan eta Tetuanen.

## Biografia 
1923an Madrilgo Arkitektura Goi Eskola Teknikoan arkitekto titulua lortu zuen. Primo de Riveraren diktaduran eta Bigarren Errepublikan bere jarduera profesionala hasi zuen arkitektoen belaunaldiko kide izan zen.

### Ibilbide profesionala 
#### Zamorako udal arkitektoa (1924–1929) 
Zamorako udal arkitektoa izan zen 1924 eta 1929 artean. Garai horretan, hirigintza-azterketa eta -proposamenetan parte hartu zuen, hiriaren zabalguneari lotutako lanak barne.

#### Espainiar Protektoratua Marokon (1929–1944) 
1929an Marokoko Espainiar Protektoratuaren Eraikuntza Zibilen Zerbitzuan sartu zen. Hasiera batean, Nadorren egoitza zuen Ekialdeko Eskualderako destinatua izan zen, eta ondoren Melillan eta Tetuanen garatu zuen bere lana.

1936tik 1944ra bitartean, zerbitzuan erantzukizuneko funtzioak bete zituen, eta administrazio-eraikinen, ekipamendu publikoen eta etxebizitzen proiektuetan parte hartu zuen.

Melillan 1929tik 1936ra bitartean egin zuen produkzioa, batez ere, eta bizitegi-proiektu eta erabilera mistoko proiektu ugari barne hartu zituen. Obra horietan, garai hartan Europan zabaldutako korronte arkitektonikoei lotutako lengoaiak hartu zituen, hala nola art déco eta gerrarteko arrazionalismoa.

#### Ekitaldi pribatua Madrilen (1944tik) 
1944an Madrilera itzuli zen, eta bertan arkitekto gisa aritu zen eremu pribatuan, erretiroa hartu zuen arte.

### Obra 
Francisco Hernanz Martinezen lana Protektoratuaren hiri-zabalkundearen eta Espainiako administrazioaren pean Afrikako iparraldean joera arkitektoniko modernoak sartzearen testuinguruan garatu zen.

Bere proiektu dokumentatuen artean daude:

* Melillako Avenida de la Democracia egoitzako eraikinak.
* Eraikina: O’Donnell Jeneralaren kalea, 41 (Melilla).
* Sidi Abdelkader kaleko 6. zenbakiko eraikina (Melilla).
* Esku-hartzeak Tetuango eraikin administratiboetan.
* Lautada Horiko Monumentuaren proiektuan parte hartzea (Ceuta).
* Tetuango Kultura Ordezkaritzarekin zerikusia duten lanak eta Tangerreko Jalifa Jauregiko emanaldiak.

Melillako bere eraikinek konposizio horizontalak, izkina eta fatxadetan marra kurbatuen erabilera, eta apaindura geometriko neurritsua, art déco aerodinamikoari lotutako ezaugarriak, izaten dituzte maiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2,4-dinitrotolueno

**2,4-Dinitrotoluenoa** konposatu organiko aromatikoa da C6H3CH3(NO2)2  formula duena, nitroderibatuen klasekoa. Solido kristalino horia da. Bost egitura-isomero dauzka. Uretan disolbagaitza da, baina disolbagarria etanoletan, dietil eterretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Toxikoa da.

## Sintesia 
2,4-Dinitrotoluenoa sintetizatzeko toluenoa azido sulfurikoz eta azido nitrikoz tratatzen da. Emaitza isomero-nahastea izaten da: 2,4-dinitrotoluenoa % 75, 2,6-dinitrotoluenoa % 19, 3,4-dinitrotoluenoa, % 2,5, 2,3-dinitrotoluenoa % 1 eta 2,5-dinitrotoluenoa % 0,5.

## Erabilera 
2,4-Dinitrotoluenoak erabilera zabala du sintesi organikoan: tinduak, lehergaiak, propultsatzaileak eta beste konposatu batzuk sintetizatzeko. Dena den, gehien bat tolueno diisozianatoa sintetizatze baliatzen da, zein lehengai gisa usatzen den poliuretanoen sintesian.

## Toxikotasuna 
Toxikoa da ukituz, irentsiz edo arnastuz. Kartzinogenoa da halaber.

## Erreferentziak
Jesús Manuel Romero Imbroda

**Jesus Manuel Romero Imbroda** (Melilla, XX. mendea) Alderdi Popularrari (PP) lotutako neurologo eta politikari espainiarra da. Melillako Asanbladako diputatua da 2023-2027 legealdirako eta jarduera profesionala mantentzen du neurologiaren arloan.

## Biografia 
Melillan jaio zen eta mediku gisa trebatu zen, neurologian espezializatuz. Bere prestakuntzaren zati bat Malagako *Carlos Haya Unibertsitate Ospitalean* eta *Cleveland* Clinic-en (Estatu Batuak) osatu zuen, eta Medikuntzako Doktoretza lortu zuen Granadako Unibertsitatean.

Neurologo gisa lan egin du hainbat ospitale publiko eta pribatutan, besteak beste, Malagako Unibertsitate Ospitale Erregionalean, Granadako Virgen de las Nieves Ospitalean eta Melillako Unibertsitate Ospitalean. Gaur egun, Neurologiako burua da Malagako eta Marbellako Quirónsalud ospitaleetan, eta Melillako *Medical Imbrain* klinika zuzentzen du.

*Andaluziako Neurologia Elkarteko* (SAN) presidente izan da 2021etik, eta Granadako Unibertsitateko irakasle elkartu gisa parte hartu du.

## Karrera politikoa 
### Diputatua eta Unibertsitateen ordezkaria 
2023ko uztailean, Jesús Manuel Romero Imbroda *Unibertsitate Gaietarako Diputatu Delegatu* izendatu zuten Melillan, eta kargu horretatik koordinatzen du hiriko unibertsitate-politika. Bere eginkizunen artean, Granadako Unibertsitateko *Datuen Zientziako eta Adimen Artifizialeko Gradua* sustatzea dago, Melillan, eta hori ezartzea defendatu zuen 2025ean kanpo-ebaluazio negatiboen aurrean. Era berean, hiriko unibertsitate-eskaeren gorakada kudeatu du –5.400 baino gehiago izan ziren 2025ean–, eta 2025-2026 ikasturterako libre dauden plazen handitzea gainbegiratu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Gavilán Aragón

**Ramon Gavilan Aragon** Melillako Hiri Autonomoko Gobernuko kide izan zen bi legegintzalditan jarraian, 2003 eta 2011 artean, Juan Jose Imbroda presidente zela. Garai horretan, *Ingurumen Sailburu* izan zen, eta hiriarentzako inbertsio- eta azpiegitura-proiektuak kudeatu zituen. 2011n Urteko Melillense izendatu zuten, kudeaketa publikoan egindako lana eta Melillaren garapenean egindako ekarpena aintzat hartuta.

Jarduera politikoaz gain, Gavilan oso ezaguna da hirian, Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalaren (UNED) Melillako zentroaren sortzaile eta zuzendari gisa egin duen hezkuntza-ibilbideagatik. Kargu hori 40 urtez bete zuen, 2014an erretiroa hartu zuen arte.

## Biografia 
Ramon Gavilan Granadako Baza herrian jaio zen 1940an. Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko ingeniari agronomoa da, eraikuntza eta elektrizitate ingeniaria eta osasun diplomaduna. Melillara joan aurretik, Madrilgo eta Granadako Unibertsitate Politeknikoan aritu zen irakasle.

### Karrera profesionala 
1976an Melillan finkatu zen, udal ingeniari izateko oposizioak gainditu ondoren, eta irakaskuntzan eta administrazioan karrera luzea hasi zuen, hiriarekin izango zuen harremana markatuko zuena. 

#### *UNED Melilla* 
Gavilan UNEDeko Zentro Elkartuaren sortzaileetako bat izan zen Melillan, eta ia lau hamarkada eman zituen kargu horretan, 2014an erretiroa hartu zuen arte. Bere zuzendaritzapean, Melillako UNED irakasle eta ikasle gutxirekin hazi zen hastapenetatik, eskaintza akademiko zabala zuen zentro finkatua izateraino.

#### *Melillako kudeaketa publikoa* 
Irakasle ibilbideaz gain, Melillako administrazio publikoan ere ardurak izan zituen Gavilanek. 2003tik aurrera, Hiri Autonomoko Ingurumen sailburua izan zen hainbat urtez, eta ingurumen-politikak eta azpiegitura-proiektuak bultzatu zituen, hala nola saneamendua, ur- eta garbiketa-sareak hobetzea eta espazio publikoak sortzea.

## Esker onak 
2011n Melillense del Año izendatu zuten, hiriko errekonozimendu instituzional handienetako bat, bere ibilbide profesional luzeagatik eta Melillako hezkuntzari eta garapenari egindako ekarpenagatik.

Geroago, UNED Melillako zentroari “Ramón Gavilán” Unibertsitate Zentro izena eman zitzaion, erakundearen sustatzaile eta zuzendari historiko gisa egindako lanaren omenez.

## Bizitza pertsonala 
Ezkonduta dago eta familia ugaria du; Melillarekiko lotura lan profesionaleko hamarkadatan sendotu zen, hezkuntza, teknika eta administrazio lana tokiko komunitatearen zerbitzura lotuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Miguel Belmonte Montalbán

**Fernando Miguel Belmonte Montalbán** (Melilla, 1957 – *ib.*, 2015eko abenduaren 6a) kazetari eta kultur kudeatzaile espainiarra izan zen, batez ere Melillako hiri autonomoari lotua. Bere jarduera profesionala tokiko komunikabideetan eta erakundeen kudeaketan garatu zuen, eta Melillako Ikus-entzunezkoen Artxibo Historikoaren sustatzailea izan zen, hiriko soinu- eta ikus-ondarearen kontserbazioan aritzen zena.

## Biografia 
Fernando Belmonte Montalbán Melillan jaio zen 1957an, eta kazetaritzaren eta kultura-kudeaketaren arloetan garatu zuen bere ibilbide profesionala. Helduaroan zehar, bere jarduera profesionala unibertsitateko ikasketekin bateratu zuen. Zientzia Politikoetan lizentziatu zen Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED), Antropologia ikasketak egin zituen eta master bat egin zuen Europar Batasunean.

### Ibilbide profesionala 
#### Kazetaritza idatzia 
1980ko hamarkadan hasi zuen bere kazetaritza ibilbidea, Melillan *Costa del Sol* eta *Malagako* Sur bezalako egunkarien ordezkaritzekin kolaboratuz. Ondoren, tokiko hedabideetan idatzi zuen, tartean *Melilla Hoy*, non iritzi artikuluak eta hiriko gaurkotasun sozial eta politikoari buruzko analisiak argitaratu zituen.

#### Telebista 
Melilla Telebistako (TVM) zuzendaria izan zen 1995 eta 1998 artean. Geroago, El Retrobiror programa aurkeztu eta zuzendu zuen, Melillarekin zerikusia duen ikus-entzunezko material historikoa zabaltzea ardatz duena.

#### Kultur kudeaketa 
*Melillako Kulturen Institutuko* zuzendari kudeatzaile izan zen, hirian kultura eta kulturen arteko elkarrizketa sustatzen dituen erakunde publikoa, eta kargu horretan aritu zen 2015era arte.

## Melillako Ikus-entzunezko Artxibo Historikoa 
2001etik aurrera *Melillako Ikus-entzunezko Artxibo* Historikoaren sorrera bultzatu zuen, hiriaren historiarekin lotutako ikus-entzunezko materiala bildu, kontserbatu eta digitalizatzeko helburuarekin. Artxiboan erakunde publikoetatik, bilduma pribatuetatik eta partikularren dohaintzetatik datozen funtsak biltzen dira, zinema eta telebista materiala eta etxeko grabazioak barne.

2016ko abenduan, Fernando Belmonte Montalbán *Ikus-entzunezko Artxibo Historiko Kazetaria* izena eman zioten ofizialki artxiboari, bere sorreran eta garapenean izan zuen zeregina aitortzeko.

## Argitaratutako lanak 
* 1985eko Atzerritarren Legea eta espazio publikoaren eraldaketa Melillako hirian (2010).
* Memoria garaitua. Komunista baten tribulazioak Melillan, Lorenzo Lechugarekin batera.

## Legatua 
Bere jarduera profesionala tokiko kazetaritzan eta Melillako ikus-entzunezko ondarearen kontserbazioan oinarritu zen. Bere izena daraman artxiboa hiriko ikerketa historiko eta kulturalerako fondo dokumental gisa erabiltzen jarraitzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iraupen-eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 10 kilometro klasiko

**Gizonezkoen 10 kilometro klasikoa** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 13an lehiatu zen Teseron. Johannes Høsflot Klæbo norvegiarrak irabazi zuen urrea, bere hirugarrena olinpiar joko horietan. Mathis Desloges frantziarrak zilarra eta Einar Hedegart norvegiarrak brontzea.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Simi Chocrón Chocrón

**Simi Chocrón Chocrón** Melillako Batzarrean Alderdi Popularreko diputatua izan zen 2003 eta 2017 artean, eta, batez ere, *Kultura eta* Festen Saileko burua izan zen hainbat legegintzalditan. 2017ko ekainean utzi zuen kargu politikoa, Melillako Itsasoko Gizarte Institutuaren (IGI) zuzendaritza probintziala hartzeko.

### Biografia 
Bere ibilbide instituzionalaren aurretik, Melillan aritu zen irakasle, eta matematika irakasle aritu zen hainbat ikastetxetan.

### Karrera politikoa 
#### *Melillako Kultura eta Jaietako kontseilaria* 
Simi Chocrón Melillako Hiri Autonomoko *Kultura eta Jaietako* Kontseilaria izan zen zenbait urtez, eta hamarkada batez, gutxi gorabehera, bertako gobernuan egon zen.

Kontseilari gisa kudeatu bitartean:

* Kulturako aurrekontua pixkanaka handitzea bultzatu zuen, eta baliabideak erabili zituen arte lehiaketetarako, kultur jardueretarako eta lehiaketetarako, hiriko kultur bizitza dinamizatzeko asmoz.
* Ikuspegi soziala zuen kultura-politika bultzatu zuen, tailerrak, mintegiak, nagusientzako jarduerak eta prestakuntza eta parte-hartze komunitarioa uztartzen zituzten beste ekitaldi batzuk antolatuz.
* Melillako Granadako Unibertsitateko Nazioarteko Udako Ikastaroen antolaketa eta finkapena sustatu zuen. Urte luzez hezkuntza eta kultura arloko erreferentzia izan ziren, nazio eta nazioarte mailako hizlariekin.
* Ondare- eta kultura-balioa zuten erakusketetan parte hartu zuen, hala nola Melillako kultura-aniztasunaren zabalkundean, Rifeko eta beste bilduma batzuetako erakusketen bidez.
* Udal Liburutegiak kudeatuta, erabiltzaile eta jarduera gehiago izan zituen, eta hainbat ekimen ezarri ziren, hala nola gauez bere instalazioak irekitzea.

#### *Itsasoko Gizarte Institutuko probintziako zuzendaria* 
2017an, Simi Chocrón Melillako Itsasoko Gizarte Institutuko probintzia-zuzendari izendatu zuten. Lan eta Gizarte Ekonomiako Ministerioaren mendeko erakundea da Melilla, eta itsasoko langileentzako gizarte-prestazio eta -zerbitzuekin lotuta dago. Kargu hartzean kudeaketa publikoan lanean jarraitzeko konpromisoa eta prestutasuna adierazi zuen.

### Filosofia eta ikuspuntua 
Bere ibilbidean zehar, Chocrónek kultura defendatu zuen gizarte-kohesiorako eta komunitate-garapenerako elementu gisa, Melilla bezalako hiri kulturaniztun batean kulturak duen garrantzia azpimarratuz eta herritarren parte-hartzea sustatuz hezkuntza- eta arte-jardueretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaselec Fundazioa

**Gaselec Fundazioa** *Gaselec* taldearen erakunde filantropikoa da, eta Melillan (Espainia) du egoitza. 2002an ezarri zen, eta kultura, ikerketa zientifikoa eta ondare historiko eta arkeologikoaren kontserbazioa sustatzea du helburu. Bere jardueren artean, Melillako tokiko historia babestea eta nazioarteko egiptologia-proiektuei laguntzea daude.

## Historia 
Gaselec Fundazioa 2002ko azaroan sortu zen ofizialki, Gaselec Taldearen kultura- eta filantropia-lana bideratzeko, eta, horretarako, hezkuntza, ikerketa zientifikoa eta gizarte-ekintza sustatu zituen. Bere lehen proiektuen artean, Melillako elektrizitatearen historiari eskainitako museo bat sortzea dago.

## Museo eta proiektu nabarmenenak 
Melillako Egiptoar Museoa (MEM)MEM da Gaselec Fundazioaren proiekturik adierazgarriena.

* Bilduma: 500 objektu baino gehiago gordetzen ditu, sarkofagoak, momiak eta fayenzako kutunak barne.
* Aitortza: Bilduma bere balio akademiko eta zientifikoagatik da ezaguna.
* Egoera: Bilduma lekuz aldatzea aurreikusita zegoen, baina museoa zabalik mantentzeko alternatibak aztertzen ari dira, lankidetza publiko-pribatuaren bidez.

Melillako Museo Elektrikoa

Aurretik, fundazioak museo bat sortu zuen, elektrizitatearen eta industria-arkeologiaren historiari eskainia.

* Bilduma: Makineria historikoa, kontagailuak, transformadoreak eta aginte-koadro zaharrak biltzen ditu.
* Helburua: Melillako elektrifikazioaren ondoriozko eraldaketa teknologiko eta soziala dokumentatzea.

## Ikerketa eta egiptologia 
* Babestutako proiektuak: Luxorreko C2 Proiektua (Complutense Unibertsitatea) eta Alcala Unibertsitateko Middle Kingdom Theban Project (Alcala Unibertsitatea) bezalako ekimenak barne hartzen ditu.
* Egiptologiari buruzko topaketak: aurkikuntza arkeologikoak zabaltzeko espezialistak biltzen dituen urteroko ekitaldia.
* Bekak: Antzinako Egiptoko kulturan interesa duten Melillako ikasleei laguntzeko programa, joan-etorrietako eta egonaldietako gastuak ordaintzen dituena.

## Zabalkunde historikoa eta argitalpenak 
* Argitalpen aipagarriak: "Melilla Barroca", "Cien Años de Historia a través de sus Documentos" eta *Akhenatón* aldizkari akademikoa.
* Gaia: Tokiko historia, ondare militarra, espainiar jabetzak Afrikan eta egiptologia.
* Denda eta katalogoa: Online liburudenda, zirkulu akademikoetatik kanpo sartzeko zailak diren titulu espezializatuekin.

## Gizarte- eta ingurumen-ekintza 
* Egutegi Solidarioa: 2026ko Edizioak Aspanies Plena Inclusion eta ULOG 24rekin kolaboratzen du.
* Estatutuak: Fauna, flora eta ingurugiroaren babesa eta mutualismo eta elkarlaguntzako obrak.

## Digitalizazioa eta online presentzia 
Pandemiaren ondoren, fundazioak bere hitzaldi eta txosten gehienak digitalizatu zituen YouTube eta sare sozialen bidez, eta haren eduki hezitzaile eta zientifikorako sarbidea zabaldu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gaselec Fundazioaren webgune ofiziala
Alysa Liu

**Alysa Liu** (Clovis, Kalifornia, AEB, 2005eko abuztuaren 8a) estatubatuar kirolaria da, izotz gaineko patinatzaile artistikoa banakako modalitatean. 2025eko munduko txapelduna eta 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan ere bai Italian..

## Kirol ibilbidea 
Bi domina irabazi zituen Izotz gaineko Munduko Patinaje Artistiko Txapelketan, 2022. urtean brontzezkoa eta 2025. urtean urrezkoa.

### Neguko Olinpiar Jokoak 
Bi Neguko Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, urrezko domina bat lortu zuen Italiako Milan-Cortina d'Ampezzo 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan, taldekako proban, eta zazpigarren postua Pekinen 2022an, banakako proban. [1]

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Ventura Rizo

**Daniel Ventura Rizo** (Melilla, 1965) psikologo, militar eta politikari espainiarra da, Alderdi Popularreko (PP) kidea. Gaur egun, Ingurumen eta Natura kontseilari eta Melillako Hiri Autonomoko Gobernuko hirugarren presidenteorde da. Erantzukizuneko hainbat kargu bete ditu tokiko gobernuan, besteak beste, *Herritarren Segurtasunerako kontseilaria* eta *Gizarte Ongizateko kontseilaria*.

## Biografia 
Melillan jaio zen 1965ean. Psikologian lizentziatu zen UNEDen eta espezializazio ikasketak burutu zituen Bartzelonako Psikologiako Goi Mailako Institutuan (ISEP).

Politikan erabat murgildu aurretik, bere karreraren zati bat arlo militarrean garatu zuen eta Melillako administrazio publikoan lan egin zuen, esku-hartze sozialeko eta osasun mentaleko proiektuetan nabarmendu zelarik. UNEDek Melillan duen Zentro Elkartuan irakasle tutore lanak ere egiten ditu, bere esperientzia akademikoa kudeaketa publikoarekin uztartuz.

## Ibilbide politikoa 
Ventura Gobernu Kontseiluko kide izan zen 2015-2019 legegintzaldian, Gizarte Ongizateko sailburu izendatu zutenean, eta kargu horretatik hainbat lankidetza-hitzarmen sinatu zituen hiriko gizarte-arretarako.

2023ko hauteskundeen ostean Gobernua eratzearekin batera, Juan Jose Imbroda Ortiz buru zuen exekutiboko hirugarren presidenteorde eta Herritarren Segurtasunerako kontseilari izendatu zuten. 2024ko apirilaren 8ra arte izan zuen ardura hori, orduan izendatu baitzuten Ingurumen eta Natura kontseilari, Melillako Hiri Autonomoko Aldizkari Ofizialean argitaratutako dekretu baten bidez.

Ingurumen Sailean sartu zenetik, Venturak Melillako ingurumen-politiken kudeaketan, sistema hidraulikoaren plangintzan eta jasangarritasunarekin eta azpiegitura ekologikoarekin lotutako proiektuetan parte hartu du.

### Kudeaketa eta eztabaidak 
Daniel Ventura Rizoren jarduera politikoak eztabaida sortu du herri mailan. Ingurumen eta Natura Saileko buru izan den bitartean, ingurumen-kontzientziazioko ekimenak bultzatu ditu, eta birziklapena eta hiri-jasangarritasuna sustatzera bideratutako hezkuntza-programa eta -elkarteekin hitzarmenak sustatu ditu.

2025eko martxoan, publikoki parte hartu zuen Ingurumen Saileko teknikarien lana defendatzeko, talde ekologistek Santiagoko kuartel zaharraren inguruko zuhaitzen kudeaketa eta kontserbazioari buruz egindako kritiken aurrean.

Bestalde, Melillako Asanbladako oposizio politikoak, bereziki Espainiako Langile Alderdi Sozialistak (PSOE), tokiko Gobernuaren ingurumen eta hiri kudeaketa zalantzan jarri du, uraren kalitatea, kale garbiketa eta auzoen mantenua bezalako esparruetan hutsuneak adieraziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profil instituzionala Melillako Batzarrean.
Josie Baff

**Josephine Louise Baff**, ezagunago **Josie Baff** izenez, (Cooma, Australia, 2003ko urtarrilaren 25a) snowboardean lehiatzen den kirolari australiarra da. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte Italian.

## Kirol ibilbidea 
Zilarrezko domina bat irabazi zuen 2023ko Munduko Snowboard Txapelketan, proba berean.

### Neguko Olinpiar Jokoak 
Bi Neguko Olinpiar Jokotan hartu zuen parte, Pekingo 2022 eta 2026 urteetan. Urrezko domina bat lortuz Milan-Cortina d'Ampezzo 2026an, zehar landa-proban.

## Nazioarteko domina 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolores Muñoz Ledo

**Dolores Muñoz Ledo** (Mexiko Hiria, 1918ko apirilaren 14a – *ibidem*, 2026ko otsailaren 13a) mexikar ahots-aktorea izan zen.

## Bizitza 
Muñoz Ledo Mexiko Hirian jaio zen 1918ko apirilaren 14an. 1944an, bere ahizpa Rosario Muñoz Ledorekin batera, Metro-Goldwyn-Mayerrek kontratatu zuen New Yorken.

Filmak eta telesailak bikoiztu zituen Latinoamerikako ikusleentzat, eta bere lan aipagarrienak hauek ziren: Chip ''Chip 'n' Dale: Rescue Rangers* marrazki bizidun telesailean eta Sorgina *He-Man and the Masters of the Universe* telesailean; horrez gain, *The Seventh Cross* (1944) eta *The House on 92nd Street'' filmak bikoiztu zituen.

Muñoz Ledo 2026ko otsailaren 13an hil zen, 107 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euzko Ikastolaren Manifestua

Euzko Ikastola Batza sortzeko manifestua 1932ko otsailaren 4an argitaratu zen Euzkadi egunkarian. 

Egun horretan Emakume Abertzale Batzaren plana azalduko zela iragartzen zuten honela:Emakume Abertzale-Batza - ESCUELAS VASCAS

E. A.-B. Euskal emakumearen erakunde patriotiko, kultural eta sozialak, egin beharreko plan zabala du aurrean. Abertzaletasunaren propaganda zabala, euskal anaitasunaren kristau karitatezko lanetan emankorra den gizarte jarduera, Luzkaden emaztearen formazio serioa egiten ari dira dagoeneko: Baina oraindik ere bere kultur plana gauzatzeko energia asko gordetzen du, garapen horren premia larria sentiarazten delarik.

Eta zein obra da funtsean kulturalagoa, sakonki herrikoiagoa, eta zein hobeto txertatzen da E.A.B.ren jardueretan? (bere izaera femeninoa miresgarria da umeei dagokienez) Euskal Eskolen lana?

Irakaskuntzari buruzko xedapen ofizialek sortutako oraingo inguruabarrak. euskal nazio-sentimenduaren goren uneak, berriki indar eta intentsitatez sentiarazten denak, E.A.B. bultzatzen du. gaur egungo eta etorkizuneko garrantzia duen obra kutun horri luzamendurik gabe heltzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Euzkadi egunkaria Bizkaiko Foru Diputazioaren hemeroteka digitalaren atarian: https://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/handle/20.500.11938/82188
*Escuelas Vascas kategorian aurkitzen diren irudi guztiak: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Escuelas_Vascas
Zuzana Maděrová

**Zuzana Madinová** (Liberec, Txekia, 2003ko irailaren 20a) snowboardean lehiatzen den kirolari txekiarra da. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte Italian eta **txapelduna** izan zen eslalom erraldoi paralelo modalitatean.

## Kirol ibilbidea 
Bi Neguko Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, Pekingo 2022 eta 2026 urteetan, urrezko domina bat lortu zuen Milan-Cortina d'Ampezzo 2026an, eslalon erraldoi paraleloko proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Choi Ga-on

**Choi Ga-On** (Hego Korea, 2008ko azaroaren 3a) snowboardean lehiatzen den kirolari hegokorearra da, *halfpipe* proban espezializatua. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta **txapeduna** izan zen Italian.

## Kirol ibilbidea 
2023ko Neguko X. Jokoetan urrezko domina lortu zuen. 

### Neguko Olinpiar Jokoak 
Milan-Cortina d'Ampezzo 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, *Halfpipe* proban eta urrezko domina lortu zuen. 

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak