open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Venga Juan

***Venga Juan*** espainiar telesail satirikoa da, Diego San Josék HBO Maxerako sortua. *Vota Juan* eta *Vamos Juan* telesailen jarraipena da.

## Sinopsia 
Espainiako politikagintzaren satira horrek hirugarren denboraldia estreinatu du, Juan Carrasco protagonista bere ibilbidearen gailurrera helduta. Ate birakariei esker, bulego ikusgarri bat dauka, hamar kilo argaldu da, eta jada ez da burusoila. Bidean, ordea, bizkarra eman die emazteari, alabari eta lankide ohi bati, eta haren bizitza maldan behera amilduko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garam masala

[thumb|Garam masala baterako osagaiak
----[Kumino|Kuminoa, martorri haziak, kanela, piperbeltz beltza, intxaur muskatua, ereinotza, usain-iltzea, kardamomoa.]]
thumb|Ahoskera bengaleraz.
**Garam masala** (; ; ; ) espezia-nahasketa bat da, India, Bangladesh, Pakistan eta Nepalen oso erabilia. Bere osagaiak aldakorrak dira eskualde batetik bestera, baita familia batetik bestera, beraz ez da existitzen «jatorrizko errezetarik». Osagaien arabera, garam masala pixka bat pikantea izan daiteke. Osagaiak txigortzen dira, bere lurrin osoa aska dezaten, eta elkarrekin ehotzen dira.

Garam masala bakarrik edo beste gozagarri batzuekin erabil daiteke, adoboak, entsaladak, salteatuak, zopak eta postreetan, hala nola tartetan eta gailetetan usaina emateko.

Hindi hizkuntzan, *masalak* "espezia-nahastea" esan nahi du, eta *garam* hitzak "beroa", zeren eta, medikuntza ayurvedikoaren arabera, osagaiek gorputzeko tenperatura igotzea eragiten baitute.

## Osagaiak 
Oro har, hauek sartzen dira: 

* Kanela arrunta edo kassia-kanela
* Usain-iltzea
* Intxaur muskatua edo mazisa (intxaur muskatuaren estalkia)
* Piperbeltz beltza edo zuria
* Kardamomo berdearen haziak edo kardamomo beltzaren zorroak

Hauek ere sar daitezke:

* Mihilua
* Erramu-hostoa
* Kuminoa
* Martorri edo martorri haziak
* Txile hautsean
* Baratxuria
* Jengibrea
* Sesamoa
* Ziape-haziak,
* Kurkuma
* Azafraia
* Anis izartua
* Asafetida
* Cubeba
* Perla-likena

### Bertsioak 
Ondorengo erabileraren arabera, garam-errezeta batzuek lehorrean ehotzen dituzte espeziak; beste batzuek, berriz, uretan edo ozpinetan, pasta egiteko. Khada masala garam masala bat da, eho gabea, hau da, gozagarriak zartaginean osorik gehitzen dira olioari zaporea gehitzeko, eta, ondoren, erretiratu egiten dira jakia olio aromatizatuan frijitzeko.

Maurizio uhartean eta Réunion uhartean **massalé** izeneko bertsioa dago, Indiako immigranteek (malbarek) ekarria. Aldaera asko dituen arren, ohiko osagaiak dira: kalupilea, kuminoa, martorria, fenogrekoa, intxaur muskatua, kanela, ziape-haziak, iltzea eta kurkuma. Batzuetan, tamarindoarekin ehotzen da pasta egiteko. 

### Prestaketa 
Garam-masala komertziala (ehota), ondo kontserbatu ez badira edo ontziak egokiak ez badira, aroma osoa gal dezakete, eta nahasteak balio guztia galduko du. Merkatuan ehota erosten dena, erraz hondatu daiteke, edo hain usaintsuak ez diren espezia merkeekin nahastu bada.

Horregatik, beti da gomendagarria ehotzea etxean, errota edo mortero baten laguntzarekin. Espezia osoak erosi, pixka bat txigortu eta hauts bihurtu. Toki fresko, lehor eta hermetikoan gorde behar da.

Espezia osoek ehotuek baino balio-bizitza luzeagoa dute, usaina luzaroago gordetzen baitute. Beraz, kantitate txikitan ehotzea komeni da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamikaze (telesaila)

***Kamikaze*** daniar telesail dramatikoa da, Kaspar Munkek HBO Maxerako sortua.

## Sinopsia 
Juliek 18 urte ditu, eta bakarrik geratu da etxe huts erraldoian, bere anaia eta guraso aberatsak hegazkin istripu batean hil ostean. Ondasun material guztiak eskura zituen neskatoak, baina tragediak birpentsatzera bultzatuko du bizitzan garrantzitsua zer den.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamikaze (argipena)

izan daiteke:

* **Kamikaze**, Bigarren Mundu Gerrako japoniar pilotu suizida.
* **Kamikaze**, Kublai Janen Japoniako inbasioa saihestu zuen tifoia.
* **Kamikaze**, vodkaz egindako edaria.
* **Kamikaze**, espainiar filma.
* **Kamikaze**, daniar telesaila. 
* **Kamikaze**, Eminemen albuma.
Arrietako jauregia

**Arrietako oinetxe jauregia** Artzibarko Arrieta kontzejuan Erdi Aroko oinetxe jauregi bat da.

## Eraikina 
Jauregi hau armagintzako kabo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Urniza leinukoa zen. 1513. urtean, familia horretako bi zaldun, Fernando eta Gartzea Urniza, kuartelak ordaintzeko bidalitakoen artean daude, diruzainaren roldean. 1561ean, urteko 10 000 marabedi oheratzeko saria eman zitzaion Errodrigo Urniza Pedro Urnizaren semeari. 1592an Francisco Adrian Ziltza izendatu zuten, Margarita Urnizaren senar gisa. 1786an Esteban Ureta jauregiaren eskubideak auzitan jarri zituen, bere gurasoen oinordeko Vicente Ureta jauna eta Kattalin Elizondo andrea. 1799an Vicente Ureta Larunbe jaunak auzibide berriak izan zituen. Armagintza Liburuak Arietako jauregiko armarria erregistratzen du. Jauregia urrezko zerrenda bat zen gulen eremuan, hamabost askako orla bat, baina nolabaiteko nahastea dago Arrietako jauregi hauri, Garaziko Arrietakoari edo Esteribarreko Arletakoari egoztean.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Arrieta

## Kanpo estekak
Goaren deskolonizazioa (1961)

**Goaren deskolonizazioa**, baita ere **Goaren Inbasioa** eta **Goaren Askapena**, India estatuak Goa lurraldean aurrera eraman zuen Portugalen aurkako gerra laburra izan zen. 1961ko abenduaren 18tik 19ra, Indiako armadak Portugalek azpikontinentean zituen lurrak okupatu zituen. Eraso horrekin indiarren okupazioaren aurka burututako protesten historia luzea amaitu zen.

## Historia 
*Operation Vijay* izen klabearekin ( *Vijay*, lit. "Garaipena"), Indiako Indar Armatuek egindako kanpaina militarraren bitartez, Indostan penintsulan 451 urteko portugaldar subiranotasunarekin amaitu zen. Goaretik batera, portugaldarrak Daman eta Diu eta Angedivatik ere kanporatu zituzten.

Indiarako, berea zen lurralde bat askatzeko eta berreskuratzeko kanpaina bat izan zen. Indiarren arabera Portugalek 450 urte lehenago kendu zizkion. Hainbeste urtea luzatzeko Indiak argudiatu zuen 430 urtez kolonien menpe egon zelako ezin izan zuela lurraldea berreskuratu lehenago.

Portugalek, aldiz, inbasiotzat eta bere subiranotasunaren urraketatzat hartu zuen. Errefortzuak bidaltzen saiatu ziren, eta, horretarako, Erresuma Batuari ibilbidean kontrolatzen zituen aerodromoak erabiltzeko baimena eskatu zioten, baina britainiarrek ez zuten eskaera onartu. Manuel António Vassalo e Silva Goako gobernadore zenari erabateko erresistentzia egiteko agindua eman zion Portugaleko gobernuak. Vassalok ez zuen horrela egin eta, ondorioz, traidore gisa tratatu zitzaion. Portugalgo gobernuarentzat amaiera traumatikoa izan zen Gaorena. Hori zen Asian zuen jabetza preziatuena. Emaitza ez zuen onartu eta Indiarekin harreman diplomatikoak bertan behera utzi zituen.

Hogeita bi indiar eta hogeita hamar portugaldar hil ziren borrokan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artziko jauregia

**Artziko oinetxe jauregia** Artzibarko Artzi herri hustuan Erdi Aroko oinetxe jauregi bat da.

## Eraikina 
Nafarroako Erresumako nomina ofizialean armagintzako lurmutur gisa agertzen da, eta 1513an diruzainaren roldean kuarteletatik bidalitako orubeen artean. Antonio Artze Beaumont bere jabea 1602an 30 000 marabediko oheratze-saria jaso zuen, eta 1626an izen bereko semeak heredatu zuen. 1649an hil zenean, Antonio Gartzea Artze Agorreta bere seme eta oinordekoa izan zen jauregian. 1723ko Kontuen Ganberaren zerrendan Antonio Ozkaritz Artze agertzen da jauregi gisa. 1766an, Julian Antonio Artze, Gorte Nagusiko alkatea, lizentziaduna zen, eta Lerrutzen ogasun bat zuen erantsita. Armagintza Liburuaren arabera, XVI. mendean Artziko jaunaren armarria sinoplezkoa zen, triangelu nagusian jarritako zilarrezko hiru zainekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Artzi

## Kanpo estekak
Udayagiri

**Udayagiri**  (oriyaz: ଉଦୟଗିରି ଗୁମ୍ଫା, euskaraz "goiz argi") Odisha estatuan, Indian, dagoen eraikin budisten multzoa da. Multzoan estupa handiak eta monasterioak (viharas) aurkitu dira. Ratnagiri antzekoa zen eta Puspari Unibertsitatearen parte zen, Lalitgiri eta Ratnagiri bezala. Datatuak dauden aurkitutako elementuek, historikoki, "Madhavapura Mahavihara" izena zuela dakigu. 

## Indusketak 
ASI erakundeak 1958tik, lan ugari burutu ditu inguru horretan. Gaur egun jarraitzen dute. 1997tik 2000 arte egin zena bereziki handia izan zen eta, ondorioz, Udayagiri-2 aurkitu zen, eraikin gehiegorekin.  

## Iruditegia 
Irudietan Udayagiriren estupak eta aztarnak:

Fitxategi:Stupas of Udayagiri.jpg
Fitxategi:Udayagiri monastery site.jpg
Fitxategi:Buddhist remains from Udayagiri.jpg
Fitxategi:Main Buddha in Udayagiri monasteries complex.jpg
Fitxategi:Udayagiri_Buddha_Stupa.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Indusketen inguruko informazioa.
Valentina Bellè

**Valentina Bellè** (Verona, 1992ko apirilaren 16a) italiar aktorea eta modeloa da, *Medici: Masters of Florence* telesailean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zena.

## Filmografia 
### Zinema 
**La buca* (2014)
**La vita oscena* (2014)
**Maraviglioso Boccaccio* (2015)
**Il permesso - 48 ore fuori* (2017)
**Amori che non sanno stare al mondo* (2017)
**Una questione privata* (2017)
* *Dolceroma* (2019)
* ''L'uomo del labirinto* (2019)
* *Love Gets a Room* (2021)

### Telebista 
**La narcotici* (2015)
**Grand Hotel* (2015)
**Medici: Masters of Florence* (2016)
**Sirene* (2017)
**Fabrizio De André - Principe libero* (2018)
**Genius* (2018)
**Illuminate: Palma Bucarelli* (2018)
**Catch-22* (2019)
**Volevo fare la rockstar* TV (2019 - korsikeraz)
**Il Divin Codino'' (2021)

## Kanpo estekak
Hezuduraren zubia

**Hezuduraren zubia** —*Urrobiko zubia* ere deitua— Artzibar udalerriko Urrobi herri hustuan Erdi Aroko harrizko zubi erromaniko bat da.

Zubia 2013an askatu zen, nahiz eta zenbait hamarkada lehenago abandonatu zuten.

## Historia 
Gaur egungo errepidearen ondoan dago, eta Urrobi herri hustuaren hondar gutxi batzuk geratzen dira, aparkaleku gisa erabiltzen den zelai txiki baten ondoan. Ehun metro iparralderago, errepidea Urrobi ibaiaren gaineko egungo zubia igaro eta gutxira, erromatar zubiaren edo Esqueletoaren hondakinak daude, XXI. mendearen hasiera arte osorik zegoena. Ibarreko azken Erdi Aroko zubi handia zen, Artozkikoa desagertu eta Orotz-Betelukoa urteetan zehar obrak egin ondoren.

## Zubia 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urrobi (herri)
* Urrobi (ibaia)

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Azparren)

**San Martin eliza** Artzibarko Azparren kontzejuan (Nafarroa Garaia) dagoen XIII. mendeko eliza kristau bat da.

## Eraikina 
Eliza XIII. mendean eraiki zuten, baina aldaketa handia izan zuen XVI. mendean. Eta 1965ean, azken eraldaketa garrantzitsuak egin zizkioten. Oinplano angeluzuzena eta lau atal ditu, eta XVI. mendeko gurutze-gangak mantentzen ditu. Portada erdi-puntuko arkukoa da eta atari txiki bat du. Burdin sare zahar bat du, burualdetik korupera aldatu zena. Ez du antzinako irudirik. Bataiarria XIII. mendekoa da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Azparren
* Artzibar

## Kanpo estekak
Ziape-hazi

**Ziape-haziak** ziape-landare batzuen hazi txiki biribilak dira, 1 edo 2 mm-ko diametrokoak, normalean. Kolore hori zuritik beltzera doa, eta munduko sukaldaritza askotan espezia garrantzitsuak dira. Hiru landaretatik datoz: ziapea beltza (*Brassica nigra*), ziapea marroi indiarra (B. juncea) eta ziapea zuria (B. hirta/Sinapis alba).

## Historia 
Indiako ziapeari buruzko lehen aipamena Budak K.a. V. mendean kontatutako historian dago, ama baten (Kisa Gotami) eta ziape-pikorren gainean. Ama batek seme bakarra galdu du, eta Budarengana eraman du gorpua, erremedioa bilatzeko. Semeak, senarrak, aitak edo lagunak inoiz galdu ez duen familia bateko ziape-pikor batzuk ekartzeko eskatu dio. Ama bere herrian horrelako familia bat aurkitzeko gai ez denean, heriotza guztiona dela eta ezin dela norberekoia izan sentitzen du.

Frantsesek ziape-pikorrak erabili dituzte espezia gisa, IX. mendetik aurrera eta XV. mendeko espainiar esploratzaileek eramandako espezieetako bat izan ziren.

## Eskualdeko erabilera 
Kadugua, *aavakaaya* edo *sasive* ziape-oliotan ondutako mango, pipermin hautsetan eta *aavaa pindia* (ziape-pikor hautsak) dituen nahasketa bat da. Indiako hegoaldean da ezaguna, Andhra Pradeshetik etorrita.

Ziape-aleak espezia gisa erabiltzen dira Indiako iparraldean eta Nepalen, eta ohikoa da lehertu arte txigortzea. *Saag*-a (kimuak) lortzeko ere landatzen dira, salteatu egiten dira eta -en barazki gisa erabiltzen dira.

## Mundu mailako produkzioa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Maiztegui

**Laura Maiztegui**, *la Melli*, (j. 1978) Argentinako belar hockey jokalari ohia da, aurrelari gisa aritu zena eta Las Leonas izenez ezagutzen den Argentinako selekzioko kidea izan zen. 2000ko Sydneyko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen eta 2001eko Txapeldunen Trofeoan txapeldun izan zen.

Las Leonasekin batera, urrezko Olimpia saria irabazi zuen 2000. urtean Argentinako kirolari onena gisa. Maizteguik Errebelazio saria jaso zuen urte hartan. 

La Platako Santa Barbara klubean jokatu zuen. Bere ezizena *, la Melli*, ahizpa biki bat izateagatik datorkio, Verónica, Santa Barbaran hockey jokalaria ere.

## Biografia 
2000. urtean, senior selekziora deitu zuten urte horretako Txapeldunen Trofeoan lehiatzeko, non Argentina laugarren postuan amaitu zuen eta Maiztegui nabarmendu zen gol bat sartuz.

Bere jardunari esker, Sydneyko Olinpiar Jokoetako ordezkaritzako kide izateko hautatua izan zen, non zilarrezko domina irabazi zuen. Orduan, Las Leonas izena hartzea erabaki zuen taldeko kide izan zen. Urte hartan, Las Leonasekin batera, urrezko Olimpia saria jaso zuen, urteko kirolari argentinar onenak bezala.

2001ean, Herbehereetan jokatutako Champions Trophy irabazi zuen. 2003an, Txilen jokatutako Hego Amerikako txapelduna izan zen taldean sartu zen. 

Laura Maizteguik ere hockey irakaskuntzan eta haurren mailetan entrenatzen aritu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Laura Maiztegui", Kirol Erreferentzia.
* "Laura Maiztegui, 2000ko onena", El Día, 2000ko abenduaren 20a.
San Pedro eliza (Imizkotz)

**Done Petriren eliza** Artzibarko Imizkotz lekuan XIX. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Monumentuen katalogoak adierazten du XIX. mendeko eraikina izan behar duela, Erdi Aroko aztarnak aprobetxatuz. Nabe bakarrekoa da, eta hilerria du sarreran. Fatxadan, traza xalo eta ederreko erliebe txiki batek, haur bat duen Birjina bat marrazten du. Barrualdean, estalkia egurrez dintelduta dago. Koru txikia ere egurrezkoa da. Ate gainean nobleen armarri handi bat dago, baina oraindik ez dakigu nondik datorren. Bataiarria da, beharbada, elizaren Erdi Aroko aztarna bakarra. Lau irudi desberdin daude. Birjina eseria gotikoa da haur barroko batekin. Gero, Santa Ageda dago, XVI. mendekoa, eta San Pedro bat eta haur barrokoak dituen beste Ama Birjina bat, monumentu-katalogoak kalitate eskasekotzat jotzen dituenak.

Eliza alde bakarretik inmatrikulatu zuen Eliza Katolikoak 2003ko otsailaren 3an.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Imizkotz
* Artzibar

## Kanpo estekak
San Lorentzo eliza (Arrieta)

**San Lorentzo eliza** Artzibarko Arrieta kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
XIII. mendean datatua, mendeetan zehar oso eraldatua izan da, eta azken eraldaketa handia 1950eko hamarkadan egin zen. Lau ataleko oinplano angeluzuzena du, alboko bi kapera eta sakristia batekin. Kanoi-ganga luzitu baten azpian estalita geratu da, eta erdiko habeartea azpibanatzen duten erdi-puntuko arkuak irteten dira bertatik. Alboko kaperetan ganga barrokoak ikusten dira, XVI. mendekoak, izar formako nerbioekin. Kapera batean aldare txiki bat dago, bi irudi moderno eta XIX. mendeko Doloretako Ama Birjinaren erdiko bat dituena. Beste kaperan, burdin hesi moderno batez itxita, bataiarria dago, hau ere modernoa. Elizaren barnealdean hainbat beirate daude, Irunen eginak, 1950eko hamarkadako azken berrikuntzatik. Korua guztiz berrituta dago eta modernoa da. Bertatik kanpandorrera iristen da, laukizuzena da eta bi bao ditu kanpai banatarako.

Erdi-puntuko portada harrizkoa da eta ateburuan gurutze bat grabatuta dauka. Harrizko erdi-puntuko arkuetan bermatuta dagoen obra-atari handi baten azpian dago, eta elizara hiru maila erdizirkularretatik sartzen da. Lorategi txiki bat du sarreran. San Lorentzo titularraren irudia modernoa da eta XIV. mendekoa da, haur bat duen ama birjinaren irudia gordetzen du. Elizbarrutiko museoan parrokia honen hainbat irudi datatu gabe daude, bata Ama Birjinarena eta bestea San Juanena, biak kalbario batenak, eta bestea San Ramon Nonatuarena. Albo batean, bataiarri modernoa duen kapera dago. Beirate bat du buruan, eta sarrerako burdin hesi moderno bat. Jatorrizko pila iturri gisa erabiltzen da tenpluaren sarreran.

XVIII. mendeko erretaula baten berri dugu. Apezpikua edo bere ordezkariak herriz herri joaten ziren pastoraltzara parrokiako liburuak berrikustera, apaizen edo eliztarren ezagutzak egiaztatzera, edo elizen eta ermiten egoera ikustera. Juan Lorentzo Irigoien apezpikua ibarrean izan zen 1770ean. Uritzen Trinitatearen ordena orokorrak ospatu zituen eta Orreagan San Mateorena. Arrietara egindako bisitan, hainbat ikasketa egin zituen eta erretaula bat eraikitzea agindu zuen. Goñi Gaztanbide ikertzaileak dioenez, 1788an amaitu zuen Manuel Perez eskultore eta Zangozako bizilagunak. Ez dakigu erretaula hau galdu den.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Arrieta
* Artzibar

## Kanpo estekak
Anastasia Hille

**Anastasia Hille** (Lambeth, Londres, 1965) britainiar aktorea da, *The Cazalets* telesailean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zena.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
## Kanpo estekak
Firozabad

**Firozabad** ( ) Indiako iparraldeko hiria, Uttar Pradesh estatuko izen bereko barrutiko hiriburua dena. Ekonomia-jarduera nagusia beiragintza da eta 2011n 604.214 biztanle zituen. Firuz Shah Tughluq Delhiko sulatanak XIV. mendean eratu zuen.

## Klima 

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Gorraitz)

**Martin Deuna eliza** Artzibarko Gorraitz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
1970eko hamarkadan zaharberritu zuten. Oinplano angeluzuzena du eta lau atal ditu kanoi-erdiko gangaren gainean. Dorrea bi altuerako kanpai-horma da; lehenengoan bi irekidura ditu, erdi-puntuko leihoen tankerakoak, eta horietako batean kanpaia dago; bigarrenean, berriz, irekigune bakarra, barruan burdinazko gurutze bat duela. Birjinaren eta haurraren irudi barrokoa dute. Hilerria, bailarako hainbat elizatan bezala, elizaren sarreran dago. Eliza egoera txarrean dago, eta hobekuntza garrantzitsuak egin behar dira datozen urteetan ondarea gehiago gal ez dadin.

Eliza alde bakarretik inmatrikulatu zuen Eliza Katolikoak 2003ko martxoaren 3an.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Gorraitz
* Artzibar

## Kanpo estekak
San Esteban eliza (Lusarreta)

**Done Eztebe eliza** Artzibarko Lusarreta lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Kalkuluen arabera, 1200 inguruan eraiki zen, nahiz eta gerora hainbat berrikuntza izan, hala nola XVI. mendeko kapera bat edo XVII. mendeko sakristia. Habearte irregularrak hiru atal desberdin ditu, burualdea zuzena da eta sakristia du atzean. Alboetan bi kapera ditu, oinplanoari nolabaiteko gurutze forma ematen diotenak. Estalkia kanoi-gangazkoa da, eta parpain-arkuz sendotuta dago. Korua oso sinplea da, egurrezkoa. Bertan, solibak XVII. mende ingurukoak diren artisau-eskultura xaloak eta ederrak egiteko aprobetxatu dira. Pinturaren kolore pixka bat geratzen zaie oraindik. Erretaula nagusia XVII-XVIII. mendekoa da, eta albokoak XVII. mendeko manieristak ziren, baina desagertu egin dira. Nafarroako Entziklopediaren arabera, Pedro Arraydu mihiztatzaileari kontratatu zizkioten, eta haren alargunak Domingo Luna eskultoreari eman zizkion 1621ean.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Lusarreta
* Artzibar

## Kanpo estekak
San Roman eliza (Otsa)

**San Roman eliza** Artzibarko Otsa lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
1989an monumentu-katalogoa argitaratu zenerako, eliza erorita eta aterperik gabe zegoen, hormak baino ez ziren geratzen, kanpandorrea barne, eta antzeko zerbait gertatzen zen gainerako etxeetan eta jauregian. Eskema hori bera da inguruko Erdi Aroko beste eliza batzuena, nabe sinple batekin, dorrea oinean duela. Sakristia burualdeari atxikitako gela karratua da. Ekialdeko portada, suntsitua, erdi-puntuko soila zen. Kanpoaldean leiho bat eta gezileiho bat ikusten dira. Nafarroako Entziklopediak adierazten du elizan bazirela Nagoreko erretaulakoekin lotura izan zezaketen margotutako ohol batzuk. Eliz museoan Ama Birjinaren taila erromanikoa mantentzen da umearekin eserita.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Otsa
* Artzibar

## Kanpo estekak
San Bizente eliza (Uliberri)

**Done Bizente Martiri eliza** Artzibarko Uliberri lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
1980ko hamarkadan, herri hustuan zutik zegoen eraikin bakarra zen, eta azken urteotan berriro bizi izan da bertan. Oinplano angeluzuzeneko elizak zirkuluerdiko portada eta kanpandorreko dorre txikitua baino ez ditu nabarmentzen. Eleizbarrutiko museoan ama birjinaren irudi erromaniko ederra dago Uliko haurrarekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Uliberri
* Artzibar

## Kanpo estekak
San Andres eliza (Hiriberri Artzibar)

**San Andres eliza** Artzibarko Hiriberri kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Nabe angeluzuzeneko oinplano irregularra du, eta zirkuluerdiko burualdea. Kaperak ditu alboetan, eta barrualdean hiru atal desberdin daude. Estalkia arku fajoietan bermatuta dago, eta koruak, egurrezkoa, zeru satsua du. Azken urteetan, antzinako pinturaren aztarnak aurkitu dira hormetan, baina ez da gehiago ikertu, eta apur bat hondatuta daude. Elizak itoginak ditu eta egoera ertainean dago. Sarreraren parean gurutze barroko bat dago, oso berrmargotua izan den monumentu katalogoa adierazten duena. Bataiarriak Erdi Aroko jatorrizko pilareari eusten dio, baina basamentua pulpitu zahar batetik birziklatutako harria da.

XIX. mendearen erdialdean, Iruñeko San Frantzisko komentuko desamortizazioaren ondorioz, kalitateko egurrezko erliebeak ekarri ziren alboko kaperetan jarritako erretaula batetik. XVII. mendeko lehen hereneko buruz buruko berantiarreko estiloan egindako Ambrosio Bengoetxearen erretaula nagusi bat zen. Tailla bat San Frantziskoren bizitzari buruzkoa da, eta bestea, originalagoa, suzko gurdi baten gainean dagoen santu batena, ustez San Elias dena .

Erretaula nagusia XVII. mendeko lehen erdialdekoa da, erromanista berantiar estilokoa. Mendeetan zehar hainbat lanek aldatu dute, eta jatorrizko egituratik gutxi geratzen da. Beheko aldean lau santu agertzen dira koadro txikietan margotuta: San Saturnino, San Sebastian, Santo Domingo eta San Fermin. Erdiko gorputzean kalitate oneko hiru tailu agertzen dira, Ama Birjina eta haurra erretaularen buru direla, eta Alcalako San Diegorena eta San Buenaventurarena. Burualdearen alboetan, San Andres eta Santa Barbararen bi eskultura barrokok osatzen dute elizaren eskultura.

Eliza alde bakarretik inmatrikulatu zuen Eliza Katolikoak 2003ko otsailaren 3an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hiriberri
* Artzibar

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Urdirotz)

**San Martin eliza** Artzibarko Urdirotz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Herritik pixka bat aldenduta dago hilerriaren ondoko gain batean. Duela urte gutxi gertatutako sute baten ondorioz hondatuta dago. Erdi Arokoa zen, eraldaketa ezberdinekin. Oinplano angeluzuzenekoa, burualdearen beste aldean hilerria du, eta alde batean sakristia. Ataria egurrez jarraitua zen, xumea eta ederra. Portada erdi-puntukoa zen, baina gehienak desagertu egin dira. Titularraren irudia Auritzeko elizan duela urte gutxi jarri zen erretaulan dago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urdirotz
* Artzibar

## Kanpo estekak
Done Saturdi eliza (Uritz)

**Done Saturdi eliza** Artzibarko Uritz kontzejuan XII. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Herriaren goikaldean, XII. mendekoa da, geroagoko eraldaketekin, bereziki XVI. mendekoak. Oinplano angeluzuzena, bi atal desberdin eta burualde laua ditu. D emadera korua kanoi-gangaz estalita dago, eta gainerakoa gurutzeria sinplez. Oinaldean, Erdi Aroko dorrea altxatzen da, agian bailarako handiena. Birjinaren eta haurraren XIII. mendeko tailu gotikoa du. San Blasen XVII. mendeko zur polikromatuzko erlikia-ontzi bat dago

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Uritz
* Artzibar

## Kanpo estekak
Milareparen leizea

thumb|250px|Milarepa leizetik gertu dagoen eraikina.
thumb|250px|Milarepari eskainitako aldarea.
**Milareparen leizea** edo **Namkading leizea** Tibeteko Nyalam hiritik 11 kilometro iparraldera dagoen kobazuloa da. Bertan Milarepa aszeta budista handiak XI. mendean hogeita lau urte eman zituen. Egun santutegi gisa gordetzen da.

## Kondaira 
Kondairak dioenez, Milarepak luxuari uko egin zion eta leize batean sartu zen urteetan zehar austeritatea, kontzentrazioa eta meditazioa praktikatzeko. Bere dizipuluek ekartzen zizkioten inguruko belarrak besterik ez zuen jaten. Dirudienez, urte batzuen buruan Milareparen azalak bere janarien tonu berdexka hartu zuen. Urte horietan Mahamudra metodoaren irakaspen nagusiak transmititu zituen, hau da, gogamenaren eta kanpoko elementuen hutsaltasunaren pertzepzioa. Ahalegin handirik egin gabe, Budaren egoerara iritsi zen. Baita ere Naroparen sei jogak ere lortu zituen, bereziki “bero psikikoren” tummoa landuz; horri esker elurraren gainean bizi ahal izan zen kotoizko tunika mehe bat bakarrik jantziz. Meditazioa hobetu zuen eta lortu zuen kontzientzia-mailari esker, mirarizko ekintzak egiteko aukera izan zuen, esaterako, bere eskuekin bizi zen leizearen sapaia eta Tara mendia bera altxatu zuen. Arroketan, bestetik, bere bi oin grabaturik utzi zituen. Hil zenean ezohikoa den fenomenoa sortu zuen: ortzadarra.

## Egungo egoera 
Kobazuloa santutegi gisa mantentzen dute bi monjek. Milarepako estatua kristalezko hautestontzi baten barruan gordeta ikus daiteke. Leizearen eta monasterioaren barruko zaharberritze-lanak Nepalgo artistek eta artisauek egin zituzten, eta Txinako gobernuak finantzatu zuen 1970eko hamarkadan.

## Beste leize 
Milareparekin lotutako beste leize bat ere badago Nepalen, Annapurnan, Manangen kanpoaldean, 4.000 metrora gutxi gorabehera. Nepalgo hau bere egoitza izan zela inguru horietan egon zen bitartean uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Joan Bataiatzailearen eliza (Zaragueta)

**San Joan Bataiatzailearen eliza** Artzibarko Zaragueta kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Herriaren erdian, Erdi Aroko jatorria du, baina eraberrituta dago. Nabe angeluzuzena hiru atalekoa da, ertz-ganga baten gainean. Zurezko koruak zeru satsua du. Portada XVI. mendekoa da. Erdi-puntuko arkuarekin. Oinaldean, kanpaientzako baoak dituen dorrea altxatzen da. Bataiarria Erdi Arokoa da eta diseinu xumea du. Erdi Aroko gurutziltzatu bat dago, XIV. mendekoa, monumentu-katalogoan zakartzat eta neurriz kanpokotzat jotzen dena. Sakristian, eserita dagoen ama birjina bat dago, haur barrokoa, XVII. mendekoa, eta antzinako ezaugarriak ditu. Esku bat falta zaio. San Juan Bautistari eskainitako erretaula nagusia neoklasikoa da, XIX. mendekoa, santuaren tailekin, San Frantzisko Xabierkoa, San Migelena, eta kalbario bat erretaularen atikoan. Erretaularen alboetan, pintura errenazentista txiki batzuk baliatu ziren, beharbada aurreko erretaulakoak, ebanjelioko eszenekin, bitxiak eta kalitatezkoak, erretaulako zutabeek apur bat estalita. Duela urte batzuk Satrustegik eta beste ikertzaile batzuek artista ezagun batenak izan zitezkeela pentsatu zuten, baina ez dago horren ziurtagiririk. Iruñeko eskola erromanistarekin ere lotu izan dira.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zaragueta
* Artzibar

## Kanpo estekak
Tandoori

**Tandoori** edo **tanur** buztinezko edo metalezko labe mota zilindriko bat da. Batez ere Asiako hegoaldean, erdialdean eta Kaukasoaren hegoaldean erabiltzen da. 

Tandoori tradizional batean egur ikatz edo zuzenean suaren bidez lortzen da beroa, labearen barnean erretzen dena eta, beraz, janaria zuzenean suaren eraginpean dago. Suak konbekzioz mugitzen duen aire beroak janaria prestatzen du eta kea sortzen da janariak askatzen duen koipearen ondorioz. Tandoori batean 480 ºC arteko tenperaturak lor daitezke eta ohikoa da denbora luzez mantentzea piztuta, tenperatura oso altuak lortzeko. Gaur egun tandooriak jatetxeetan erabiltzen dira, baina txikiagoak badaude, baita elektrikoak ere, etxean erabiltzeko modukoak.

## Kanpo estekak
Sortzez Garbiaren eliza (Artozki)

**Sortzez Garbiaren eliza** Artzibarko Artozki urpeko herrian Erdi Aroko kristiau eliza bat zen.

## Eraikina 
2003ko irailean Itoitzeko urtegia eraikitzeak eraitsi zuen, gainerako herria bezala. XIII. mendekoa zen. Oinplano karratukoa eta lau nabekoa, burualdean alboko bi kapera zituen. Kanoi-ganga luzitua zuen, eta bertatik nabea azpibanatzen zuten harrizko arkuak irteten ziren. Portada sinplea zen, erdi-puntuko arkuduna, estalitako atariaren azpian. Kanpandorre altu bat zen eraikinaren buru, kanpaientzako baoak zituena. Kaperetako batek Erdi Aroko burdin sarea zuen.

XVII. mendeko gurutziltzatutako Jesusen bi irudi zituzten, XVII. mendeko birjina bat, XVIII. mendeko Sortzez Garbia eta San Joseren eta Sta Luziaren irudiak, ustez berriz aprobetxatutako ama birjina, XVI. mendekoak. Gainera, monumentu-katalogoan XVIII. mendeko Jesus haur bat eta XIX. mendeko Doloretako haur bat aipatzen dira. J. Irigarairen informazioaren arabera, gurutze bat Iraizotzeko elizan dago, egunkari batean baieztatzen denez: Artozkin XVII. mendearen erdialdeko Gurutziltzatu bat gurtzen zen, eta orain, uretatik salbatuta, Ultzama ibarreko Iraitzoz kontzejuko San Martin Tourskoaren elizan dago.

Zilargintzan, trazu gotiko eta errenazentistak zituen zilarrezko kaliza bat eta 1796ko beste barroko bat nabarmentzen ziren. XVII. mendeko zilarrezko etsai bat eta San Joseren erlikia-ontzi bat eta XIX. mendeko portapaz gain. Azken urteetan, Elizbarrutiko museora eramandako Lakabeko prozesio-gurutzea gordetzen zuten. Eliza horretarako, harriz harri lekualdatzea proiektatu zen, Itoitzeko urtegia bete aurretik. Galdu behar zen ondare guztia zaintzeko proiektu bakarra izan zen, baina azkenean 2003an eraitsi zuten.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Artozki
* Artzibar

## Kanpo estekak
Santa Luzia eliza (Lakabe)

**Santa Luzia eliza** Artzibarko Lakabe kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Herria hainbat urtez utzia izan zen eta eliza hustua. Egoera onean dago eta gaur egun ez du funtzio erlijiosorik eta bere kanpandorrea etxebizitza gisa erabiltzen da. Antzinako eraikuntzaren aztarnak ditu, XIII. mendekoak. Oinplano angeluzuzenekoa da eta ez du tarte bereizirik, koruaren atala izan ezik, azken hori markoztatuta baitago. Portada, elizpeko teilapeak estaltzen du eta arku zorrotz gotiko bat du. Dorreak zirkuluerdiko baoak ditu kanpaiarentzat, batzuk itsututa eta beste batzuk leihoetan birziklatuta. Nabeak eta dorreak leiho berriak dituzte. Burualdean antzinako irekidura bat erantsi, gaur egun koloretako kristalez itxita dagoena.

XVI. mendeko pinturak dituen taula multzoa, kalitatezkoa dela jakinarazten dena, prozesio-gurutze bat eta zilarrezko kaliza bat daude elizbarrutiko museoan. Taulak 1950ean zaharberritu ziren. Ondoko hilerrian gurutze gehienak desagertu dira, baina disko-formako hilarri batzuk mantentzen dira. Elizaren kokapena nabarmendu behar da, herritik 200 bat metrora eta gain txiki batean baitago, ibarrean ohikoa dena, baina inguru horretan oso ohiz kanpokoa.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Lakabe
* Artzibar

## Kanpo estekak
Santa Zezilia eliza (Muniain)

**Santa Zezilia eliza** Artzibarko Muniain urpeko herrian Erdi Aroko kristiau eliza bat zen.

## Eraikina 
Erdi Aroko jatorria zuen, eta 2003an suntsitu aurretik XIII. mendeko portada eta bataiarria besterik ez zen geratzen, non dagoen ez dakiguna. Eliza sinplea da, oinplano angeluzuzenekoa, eta sakristia du ondoan. Dorre angeluzuzeneko kanpandorrea zuen, erdi-puntuko irekiduraren bat zuena. Badirudi 1989an, Monumentuen Katalogoa argitaratu zenean, ez zegoela irudirik, eta XVIII. mendeko erretaula barroko txiki baten egituraren aztarnak baino ez zirela geratu. Erdi-puntuko portada Nagoreko etxe baten sarreraren ondoan berrinstalatuta ikus daiteke oraindik, etxe hori leku horretako antzinako jabeena baita.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Muniain
* Artzibar

## Kanpo estekak
Pedro Ochoa

**Pedro Ochoa** (Argentina, 1900 &ndash; 1947) argentinar futbolaria izan zen. Racing Club taldean jokatu zuen, horietako jokalari historikoetako bat baita, eta Argentinako futbol selekzioan. 1920ko hamarkadako bigarren erdiko jokalari argentinar onenatzat hartua izan da .

## Biografia 
Hamabost urte zituela hasi zen Racingeko lehenengoan jokatzen. "Ochoíta" ezizena bere lagunak jarri zion, Carlos Gardel tango abeslariak, Racing zale ezagunak, bere jokoaren miresleak. Profesionaltasuneko lehen urtean (1931) erretiratu zuen, bost partida jokatu eta 2 gol sartu zituen txapelketan.

## Ibilbidea 
## Tituluak 
### Nazionalak 
### Nazioartekoak 
## Bitxikeriak 
* Hainbat tangok aipatzen dute, bereziki "Ochoíta", Osvaldo Fresedok 1928an grabatua. "Patadura"-n ere aipatzen da, José López Aresena eta Enrique Carrera Sotelorena («paseekin eta dribinekin defentsa gainditzea / eta izan Ochoíta bezala zaleen izarra»).
* Clarín egunkariak, Ochoaren esaldi bat sartu zuen "Argentinar futboleko 100 esaldi onenen" artean:

## Kanpo estekak
Abaurrea

**Abaurrea** hitzak adiera zenbait ditu:

* Abaurregaina, Aezkoako udalerria ("Abaurrea Goikoa").
* Abaurrepea, Aezkoako udalerria ("Abaurrea Beikoa").
* Abaurreko lautada, Aezkoa eta Zaraitzu ibarren arteko ordokia.
Ea (mitologia)

**Ea** ezagutzaren eta ur gezaren jainkoa da antzinako Babiloniako mitologian. Lotua dago lehenagoko Enki jainko sumeriarrarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Julian Ospitalegilea eliza

**San Julian Ospitalegilea eliza** Artzibarko Nagore kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Erromaniko garaiko eraikuntza hau XII. mendekoa da. Hiru ataleko habearte desberdina du, eta bi ataleko burualdea. Teilatutik, hari eusten zioten arku fajoiak geratzen dira. Korua obrakoa da. Burualdearen ondoan bi gela daude atxikita. Dorrea oinean dago, karratua da eta kanpaientzako baoak ditu.

Kanpoaldea ere irregularra da, arku luzeen gainean dagoen atari moderno batekin. Sarrerako atea erdi-puntuko arkuduna da, apaingarririk gabea. Korupean gurutze barroko bat dago, XVII. mendekoa, eta nabean beste gotiko bat, XIV. mendekoa. Jatorrizko polikromiari eusten dio. Burualdeak herriko elizgizonak elizetan banatzen zituen burdinazko burdin sare klasikoa mantentzen du. Kalitatezkoa da eta XVI. mendekoa. Eliza, XIII. mendekoa dela uste den eta haurra duen eseria birjina batek zuzentzen du.

Bataiarria Erdi Arokoa da, sinplea, eta inskripzio hau du: «Oficial de egui», euskaraz nahiko ohikoa den *Ofizialdegi* abizena duen egileari erreferentzia egiten diona. Erretaula zaharberritu egin zuten, XVI. mendean, ziur aski, aurreko beste erretaula batean zeuden taula edo koadro flandestarrak ateratzeko. Margotutako koadro edo taulak erretaula barroko bati lotuta zeuden, eta erretaula hori desmuntatu egin zen taulak berreskuratzeko. Kalitate handiko koadroak dira, antzinako erretaulan zeuden bezala jarri direnak. Taulek San Joan Bataiatzailea, Donostia, Santa Basilisa, Santa Katalina, Santa Luzia eta Santa Eulalia irudikatzen dituzte. San Julian elizako patroia eta beste taula bat ere badaude, hitz egiten duten pertsonekin. Estilo ezberdineko bi margolari izan zirela baloratzen da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Nagore
* Artzibar

## Kanpo estekak
Mariana Esnoz

**Mariana Esnoz** (Florida, Buenos Aires, Argentina, 1984ko otsailaren 25a) aktore argentinarra da.  

## Karrera 
*Champs 12* gazte telesailean Quela Mussoren paperagatik da ezaguna, eta horretan ere abestu zuen. 

2010ean bi telenobelen aktorea izan zen: *Caín y Abel* y *Ciega a citas*.   

Antzezlanetan ere parte hartu zuen, *Paris en America* Paula Castagnettirekin eta *La última cena*, aktore eta itzultzaile gisa.       

### Zinema 
* **2006** *Bienvenidos al horror*; zuzendaria: Mariano Cattaneo

### Telebista 
* **2018** : *Incorrect*, America TV.
* **2015** : *The lesser evil, Micaela, Telebista Publikoa.*
* **2012** : *Bakarrak* . Veronique, Hamahiru.
* **2010** : *Caín eta Abel*, Telefe.
* **2010** : *Guztiak Juanen aurka*, Rosstoc Prod.
* **2010** : *Itsuak* : Valeria, Rosstoc Prod.
* **2009** : *Champs 12* : Quela, Dorimedia.

### Antzerkia 
* **2011** *París en América*, protagonista.
* **2009** *La última cena*, Dan Rosenen eskutik. Protagonista, ekoizpena eta itzulpena. Lan irabazlea *Estrella de Mar 2009* Antzerki Off Onenaren Saria.

## Wikipedia 
thumb|Mariana Esnoz Wikimedia Argentinako bideo instituzionalean.
2012an, Wikipedia  eta Wikimedia zer diren aztertzeko hainbat bideo instituzionaletan parte hartu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ea (ibaia)

**Ea** Bizkaiko ibaia da, luzera laburrekoa, Ea herria zeharkatuz itsasadar forman itsasoratzen dena Bizkaiko Itsasoan. Ibaiko bokaleko eskuinaldean, Eako portua dago. Itsasgoran bakarrik erabili daiteke portu txiki hau, ur eskasia dela eta.

Ea herria ibaiaren alde bietan banatzen da. Alde bata Bedaroako elizatekoa zen XVI. mendera arte eta bestea berriz, Natxitukoa. XVI. mendean sortu zuten herria Bedaroa, Ereño eta Natxituako elizateetako arrantzaleek. 1883an elkartu ziren Natxitua eta Bedaroako herriak Ea ibaian eraikitako zubiei esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koalak taldea

**Koala taldea**, baita **Koala Anaiak** ere, Euskal Herrian, bereziki Bilbo inguruan, aktiboa den gazte talde gatazkatsua da. Hau zen Ertzaintzak 2021ean detektatu zituzten hogeita bi taldeetako bat. Koala taldearen kasuan beste gazteei eraso bortitzak egiten zituzten. Kasu ezagunena 2021eko uztailaren 21ean gertatu zen; gau horretan larriki gazte bat zauritu zuten, Zornotzako Jurebigarria parkean. 

## Zornotzako kasua 
Hogei bat gaztek osatutako talde batek "sekulako jipoia" eman zion biktimari. Modu antolatuan jokatuz, Lemoako Alexander izeneko gaztea inguratu egin zuten inolako babesik gabe utzita, eta gehiago zirela baliatuz. Denek hartu zuten parte erasoan, "modu aktiboan", Ertzaintzaren hitzetan. Erasotzaileek objektu sendoak erabili zituzten, hala nola makilak eta botilak, biktima konorterik gabe lurrean botata utzi arte. Nolanahi ere, taldeak kolpeka jarraitu zuen, eta azkenean harean ondasunak ostu eta ihes egin zuen. Ondorengo orduetan, erasotzaileek gertakaria grabatu zutela eta sare sozialen bidez erasoaren irudiak zabaltzen ari zirela jakin zen. era berean, Ertzaintzak baieztatu egin du erasoan parte hartu zuten pertsona berberek gau hartan beste eraso batzuetan parte hartu zutela. Gutxienez beste lau gaztek erasoak eta lapurretak jasan zituzten.  

Taldean inplikatutako gazte asko adin txikikoak dira. Ertzaintzak zortzi gazte atxilotu zituen eta haien adinak 15etatik 38 urte arte zihoazten.

## Gorlizko kasua 
2021eko maiatzean ere, Ertzaintzak beste talde bateko zortzi kide atxilotu zituen, Gorlizko Pinudian adingabe bati egindako antzeko eraso baten harira. Biktima ospitalean artatu behar izan zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gandhismoaren Aurkako Liga

**Gandhismoaren Aurkako Liga**, hasiera batean **Gandhi Boikoteatzeko Komitea** Kalkutako erakunde politiko bat zen, Indian, ilegala zen Indiako Alderdi Komunistak sortua jarduera militante anti-inperialistak egiteko. Taldearen izenak Mohandas Karamchand Gandhiren politika kritikatzen zuen. 1934an Gandhismoaren Aurkako Liga izena hartu zuen.

## Kanpo estekak
UDDA

**Aitor Armentia López de Ipiña** (Gasteiz, 2001) UDDA izen artistikoaz ezagunagoa, Euskal Herriko abeslaria eta musikagilea da. Bere musika generoa Pop estiloaren barruan sartzen da, nahiz eta bere abestietan beste adar batzuk; rock, indie,... jotzen dituen. 

## Ibilbidea 
2021an kaleratu zituen bere lehenengo kantak, *Florecer* eta *Time Flies*, eta ondoren, bere lehen diska kaleratu zuen, *En las Nubes*, Ihana Iriondok ekoiztutakoa. Diska honetako abesti guztiak UDDAk idatzi zituen, eta hainbat kolaborazio egon ziren bertan: Imanol G. Barrerira (gitarra elektrikoa), Alba Rodríguez (tronpeta), Lorazesugar (biolina) eta Erlantz Erezuma (baxua).

2021ko Gaztea Maketa Lehiaketan irabazi zuen , *Ura edo Sua* abestiarekin. Lehiaketaren finala Bilboko Kafe Antzokian ospatu zen, eta bertan jo zuen UDDAk Silitia, Mirua eta Sara Azurzarekin batera.

## Diskografia 
* *En las Nubes* (2021, autoekoizpena).
* ETXETIK PASA GABE (2025, autoekoizpena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akpatok uhartea

**Akpatok uhartea** (; ) Nunavuteko uhartea da, Kanadako Uhartedi Artikoko uharte hustuetako bat dena.

Uharteak Akpat () izena du, uhartea inguratzen duten kareharrizko labarretan bizi den hegazti mota bat. Hartz polarra, itsas txakurrak eta mortsa bertan ere bizi dira.

Akpatok uhartea 903 km²-ko azalerarekin (Kanadako 53.a eta Nunavuteko 37.a), kareharrizko uhartea da nagusiki, eta itsaslabar malkartsuz inguratuta dago, 150 metrotik 250 metrora itsas mailatik gora. Itsaslabarrak, leku askotan, sakan sakonez hautsita daude, 23 kilometro zabal eta 45 kilometro luze den goi-lautadara iristeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stephen Sondheim

**Stephen Joshua Sondheim** (New York, 1930eko martxoaren 22a - Roxbury, Connecticut, 2021eko azaroaren 26a) estatubatuar musikagilea izan zen.

XX. mendeko musikalaren egile garrantzitsuenetako bat izan zen. Lan askoren musika eta hitzak egin zituen eta bederatzi Tony sari, Oscar sari bat, zortzi Grammy sari, Pulitzer sari bat eta Laurence Olivier sari bat irabazi zituen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koksoak (ibaia)

**Koksoak** (; ) iparraldeko Quebeceko ibaia da, Nunavik eskualdeko luzeena dena. 100 kilometroko luzera besterik ez du, baina bere iturrietako bat, Caniapiscau ibaia, 874 kilometrotara iristen da; eta 133.000 km²-ko arro zabal bat drainatzen du.

Kuujjuaq, Koksoak ibaiaren ertzetan geratzen den inuit herriaren eta administrazio-zentroaren izena, «Ibai handi» gisa itzultzen dute, eta Koksoak inuiterazko hitz horren idazkera goiztiarragoa dela uste dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Errazquin

**Juan Errazquin Tomás** (1906ko ekainaren 22a - 1931ko urtarrilaren 13a) aurrelari gisa jokatu zuen euskal futbolaria izan zen.

## Klubaren ibilbidea 
Argentinako Leonesen jaio zen guraso euskaldunekin, Errazquin Irungo euskal udalerrira joan zen bizitzera txikitan. 1921ean, Errazquin debuta egin zuen Real Unión B taldean, 15 urterekin. 1923an, Real Uniónen lehen taldea izateko lanean hasi aurretik, Real Uniónen 1924ko Espainiako Errege Kopako finala irabazi zuen 17 urterekin. 

## Nazioarteko ibilbidea 
1925eko ekainaren 1ean, Errazquinek Espainiarekin debuta egin zuen Suitzaren aurka 3-0 irabazita, hiru golak sartuz.  18 urte eta 344 egun zituela, Errazquin Espainiako futbol selekzioaren historiako golegile gazteena bihurtu zen, harik eta Ansu Fati 2020ko irailaren 6an 17 urte eta 311 egun zituela Ukrainaren aurka egindako golak Errazquinen 95 urteko errekorra hautsi zuen arte. 

### Nazioarteko golak 
## Heriotza 
1931ko urtarrilaren 6an, Errazquin 24 urte zituela hil zen, *Mundo Deportivok* "gaixotasun ankerra" gisa deskribatu zuena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cook senadia

**Cook senadia** (; denaʼinaz: *tikahtnu*; alutiiqeraz: *Cungaaciq*) Ozeano Bareko itsas adarra da, Alaskako hegoaldean dagoena, kontinenteak eta Kenaiko penintsulak mugatuta. James Cook esploratzaile britainiarrak Denaʼina herriko lurralde hau 1778an bisitatu zuen. Alaskako hiririk jendetsuena, Anchorage, badia honen barnealdeko kostaldean dago. Senadiak 240 kilometro inguruko hedadura du eta 15 eta 130 kilometro arteko zabalera. Badiara Alaskako golkotik iristen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buzzards badia

**Buzzards badia** () Ozeano Atlantikoko itsas adarra da, Massachusettsen dagoena. 45 kilometro luze da eta 12 kilometroko zabalera du gehienez. Oso leku ezaguna da arrantzarako eta kirol-nabigaziorako.

1914tik Cod lurmuturreko badiara konektatuta dago Cod lurmuturreko kanaletik.

## Kanpo estekak
Ungavako badia

**Ungavako badia** (,  ahoskatua; ; ) Kanadako ipar-ekialdeko Atlantikoko kostaldeko itsas adarra, Nunavut eta Baffin banatzen dituena.

## Geografia 
Badiak karratu itxura du, eta erpinak biribilduta daude. 33.000 km²-ko azalera du gutxi gorabehera, 260 kilometroko bokalea eta 280 kilometroko luzera. Oro har, sakonera txikia du, nahiz eta Ozeano Atlantikoaren mugan 300 metroko sakonerara iritsi.

Badiaren ahoaren erdian Akpatok uhartea (903 km²) dago, eta, bere barnean, ibaiertzetik hurbil uharte txiki asko daude, handienak Nipper, Tiercel, Qikirtajuaq, Ivik eta, badiatik kanpo, ekialdeko mugaren parean, Killining uhartea direlarik. 60 ° N paraleloaren iparraldean dauden uharteak Nunavut lurraldearen zati dira, hegoaldeko uharte txikiak Quebecekoak diren bitartean.

Ungavako badia inuit herrixka ugariz inguratuta dago, Kuujjuaq handiena delarik, Koksoak ibaiaren bokalean kokatua.

### Itsasladiak 
Ungavako badiaren hego-mendebaldeko izkinak, Fundyko badiarekin batera, munduko itsasaldirik handiena edo altuena du. Iturri batzuen arabera, udaberriko itsasaldiak 17 metroko altuera du Leaf ibaiaren bokalean. Badiako itsasaldien energia aprobetxatzeko ahaleginak egin dituzte, baina zaila da klimaren gogortasunagatik eta badia izotzik gabe dagoelako urtearen zati txiki batean.

## Klima 
Nahiz eta Ozeano Atlantiko irekitik nahiko gertu egon (Hudson itsasarteak bakarrik bereizten ditu), Ungavako badia, normalean, Ozeano Artikoaren zatitzat hartzen da, inguratzen duen lurrak klima oso hotza duelako. Labradorko itsaslasterraren eraginez, udak hotzegiak dira zuhaitzak hazteko, eta badia inguratzen duen lur guztia tundra da. Normalean, udan, Kuujjuaqen, Koksoak ibaitik 20 km iparraldera, tenperaturak 7 °C ingurukoak izaten dira, eta neguko tenperaturak, berriz, -20 °C ingurukoak. Prezipitazioaren batez bestekoa 400-450 mm ingurukoa da urteko, gehienak udan behera egindakoak.

## Ekonomia 
Iraganean burdin minerala ustiatu izan da, baina nahiz eta mineral maila altua izan, XX. mendearen hasieran garraio merkearen ezintasunak meategi horien desagerpena ekarri zuen. Inuiten ohiko ehiza-praktikak nagusi dira oraindik eskualdeko jardueran, abentura-turismoarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Massachusettsko badia

**Massachusettsko badia** () Ozeano Atlantikoko itsas adarra da, izen bereko estatuan dagoena. Bere urak 105 kilometrotan zehar hedatzen dira Ozeano Atlantikoan. Bostongo portua, Dorchester badia, Quincy badia eta Hingham badia hartzen ditu. Maineko golkoaren zati bat da, Cod lurmuturretik Eskozia Berriraino hedatzen dena.

## Kanpo estekak
Juan Mignaburu

**Juan Mignaburu** (c. 1870-1930) Argentinako politikaria izan zen, 1919an Asociación Amateurs de Football elkarteko presidentea.  Club Atlético Independienteko zuzendaritzaz ere arduratu zen, bere presidentea izanik 1911-1912, 1917-1918 eta 1920-1921 urteetan. 

Mignaburu Independienteko entrenatzailea ere izan zen , 1912an Club Atlético Porteñoren aurkako finala zuzendu zuen. 

Argentinako Futbol Elkarteak bere izena daraman txapelketa bat ezarri zuen eta bost alditan jokatu zen Argentina eta Uruguairen artean, 1935 eta 1943 artean argentinarren bost garaipenekin 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.afa.com.ar
Bostongo portua

**Bostongo portua** () Massachusettsko portua da, estatubatuar ekialdeko kostaldeko handienetako bat. Historikoki, hiriko sehaska da eta eremuak egun Long Wharf du izena. Etorkin askoren sarrera ere izan zen.

## Kanpo estekak