open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manchesterreko martiriak

[thumb|300x300px|*Manchesterreko martirien* irudikapena, [Irlandako ikur nazionalekin batera, hots, hirusta eta harparekin: Michael O'Brien, William Philip Allen eta Michael Larkin.]]
**Manchesterreko martiriak**, , 1867an Ingalaterrako Manchester hirian Irlandar Anaitasun Errepublikarrak egindako eraso batean parte hartu zuten kideak izan ziren: William Philip Allen, Michael Larkin eta Michael O'Brien. Hirukotea 30-40 kide inguruz osatutako fenian talde batzeko buruzagia zen.

1867an Manchesterreko Istiluak (*Manchester Outrages*) deituriko istiluetan zehar fenian taldeak Thomas J. Kelly eta Timothy Deasy fenian kideak preso Belle Vue Gaol espetxera garraiatzen zituen polizia-zalgurdiari eraso egin eta Charles Brett sarjentua –barnean zalgurdiko giltzak zeramatzan– tiroz hil zuten; ondoren, zalgurdiaren ateko giltzarrapoa apurtzen saiatu ziren. Zalgurdian zihoan beste preso batek Bretten gorputik giltzak jaso eta bentilazio-zulotik kanpoko fenian kideei jaurti zizkien, horrela Kelly eta Deasy askatzea lortu zuten. Bi iheslari horiek ez zituzten inoiz atzeman.

Aldiz, Thomas Maguire eta Edward O'Meagher Condon fenianak atxilotu eta Brett sarjentuaren hiltzaileak izatea egotzi zitzaien, baina haren aurkako heriotza zigorrak ez ziren gauzatu. O'Meagher estatubatuar hiritarra zenez, AEBetako Gobernuak haren alde egin zuen eta Maguireren aurkako frogak ez ziren aski sendotzat jo.

1867ko azaroaren 23an, Allen, Larkin eta O'Brien 8.000-10.000 pertsonaren aurrean Salford espetxean urkatuak izan ziren.

## Kanpo estekak
Pazko arrautza

thumb|250px|Pazko arrautzak.
**Pazko arrautza**, Pazko Eguneko usadio gastronomiko bat da. Honetan, jendeak elkarren artean arrautzak trukatzen dituzte, gaur egun nagusiki txokolatezko arrautzak. Kolore deigarri eta marrazki atseginez apaindutako estalkiez bilduak izaten dira.

Berez, paganismoan jatorria duen usadioa dela uste da, ondoren kristautasunak bereganatua. Zenbait teorien arabera, Historiaurrean, eta zehazkiago Izozte Handiaren garaian jatorria izango luke, negu gorri eta latzaren ondoren, jada aurrez pilatutako jana agortzear zegoela, udaberriaren hasierarekin hegoaldetik hegaztiak hegaz zetozen unekoa, gizakiek beren arrautzak urtean lehenbizikoz jatzen baizituzten. Arrautz jate hau erritual bilakatu eta neguaren amaiera eta udaberriaren hasiera adieraztera igaro zen.

Gaur egun, Europa eta Amerikako herrialde askotan burutzen den ospakizuna da, tartean Erresuma Batua, Irlanda, Frantzia, Alemania, Eskandinavia, Italia, Txekiar Errepublika, Eslovakia, Bulgaria, Polonia, Grezia, Serbia, Ukrania, Lituania, Errusia, AEB, Argentina, Txile eta Uruguai, bai eta Asiako Txipre eta Libanon ere.

## Kanpo estekak
Amiga 500

**Amiga 5000**, **Commodore Amiga 500** edota **A500**, Commodore International estatubatuar konpainiaren 16/32 biteko ordenagailu pertsonal bat izan zen. 1987-1991 artean merkaturatua izan zen. Amiga 1000 modeloaren ondorengoa izan zen, era berean, 1991an Amiga 500 Plus modeloak ordezkatu zuen. Amiga 2000 modeloarekin batera merkaturatu zen, baina hura maila apalagoko erabiltzaileentzeei zuzendua zegoen artean, Amiga 500 modeloa merkatu profesionala eta erabiltzaile aurreratuei zuzendua zegoen.

Arrakasta itzela izan zuen modeloa da, izan ere, Amiga saileko modelo salduena izan zen, bereziki Europan, ordenagailuentzako bideo-jokoen merkatuan nagusitza izan baitzuen, Sega Mega Drive eta Super Nintendo kontsola ospetsuei lehia eginez.

## Kanpo estekak
Maia García

**Maia García Vergniory** (Getxo, Bizkaia, 1978a) bizkaitar fisikari eta ikerlaria da. Euskal Herriko Unibertsitatean Fisika Aplikatua II irakasgaiko irakasle da. Horrez gain, Donostia International Physics Centerren egiten du lan ikerlari.

2007an *Gorputz anitzen eta banda-egituraren efektuak egoera elektroniko kitzikatuen zein ioi higikorren eta gainazal solidoen arteko elkarrekintzaren ondorioz* izenburuko doktore-tesia defendatu zuen.

Propietate topologikoak dituzten materialak aurkitzeko metodoak ikertzen dihardu.

2017ko azaroaren 22an *L’Oréal-UNESCO For Women in Science* ikerkuntza sarietako bat eman zioten.

## Lanak 
### Doktore-tesia 
## Erreferentziak
Weissfluh

**Weissfluh** (2.843,3 m) Plessurko Alpeetako mendia da, Davoseko iparraldean kokatua, Grisonia kantonamenduan. Eski-eremuaren zati bat da eta gailurrera teleferiko bidezko zerbitzua dago Weissfluhjochetik.

## Kanpo estekak 
* Weissfluh Hikr.org webgunean
San Martín de Elinesko kolegiata

**San Martín de Elinesko kolegiata** () Kantabriako Valderrediblenen San Martín de Elines herrian (Espainian) dagoen Erdi Aroko eliza garrantzitsua da.

## Historia 
Erdi Aroan Valderredible haranaren monasterio garrantzitsuena izan zen. Gaur egun, 1931tik, Espainiako Kultura Ondarea izendapena du Hala ere, bere garrantzitsua ezaguna izanik, kasik ez dira elizaren inguruko dokumentazioa gorde. Antza, XI. mendean garrantzia bazuen zere eta hilerrian ferra arkuak eta baita ere klaustroaren iparraldeko orman estilo bereko leiho batzuk ikus daitezke. Dirudienez, arte mozarabiarreko egitura 1102an erabat hondatu zen; ziur aski data horretan hasi gaurko eliza erromanikoaren eraikuntza, Kantabriako lehenetariko bat. Dena dela, klaustroa XVI. mendekoa ematen du.
 
## Elementu garrantzitsuenak 
Aipatutako ferra arku eta leiho mozarabiarrekin batera, klaustroan oso ornitutako sarkofagoen bilduma gordetzen da. Horietako batek, XIII. mendekoa, erliebe gotikoak erakusten ditu; ezpata luze batez, 1231 urtea jasotzen da bertan. Sarkofago berean Donejakue bideko sinboloa den maskorra ageri da eta hortik Santio bidean hil zen noble bat izango zela pentsa dezakegu.

Kanpoan abside bat eta erlaitzean ikusten diren hagaburuak ikusgarriak dira. Abside horren eskuineko horman bi apostoluen margolan erromanikoa ikus daiteke, Kantabriako bakarra.

## Miseria de Ome 
Nahiz eta eliza honen inguruan dokumentazio gutxi izan, bertan *Miseria de Ome* (Gizonaren Miseria) liburua idatzi zen. Hau da Cuaderna Vian idatzitako liburu gutxieneko bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
:Arteguías webgunea.
:Valderredible udaletxearen informazioa.
Angelica Balabanoff

**Angelica Balabanoff** (edo **Balabanov**, **Balabanova**;  – *Anzhelika Isaakovna Balabanova*; ukraineraz: Анжеліка Ісааківна Балабанова *Anzhelika Isaakivna Balabanova*) 1878ko abuztuaren 4a – 1965eko azaroaren 25a) ukrainar-italiar militante boltxebikea izan zen.

## Biografia 
Ukrainan jaioa, Bruselan ikasi zuen eta bertan ideia marxistez busti zen, geroago Erromara joan zen bizitzera; han, orduko teoriko marxista ospetsuenetakoa zen Antonio Labriolaren eskutik Italiako Alderdi Sozialistako kide egin zen. Oso goiz hasi zen baita feminismo sozialistan, Clara Zetkinen eskutik. 1912an, Italiar Alderdi Sozialistaren Komite Zentralaren kide aukeratu zuten.

### Suitzan 
Lehen Mundu Gerraren ondorioz, Suitzan ostatu hartu zuen, eta sutsuki egin zuen korronte internazionalistaren alde, Mussoliniren interbentzionisten kontra (Balabanoff izan zen Mussolini Italiako Alderdi Sozialistatik kanpo uztearen alde gehien egin zuenetako bat). Gerran zehar, Balabanoffek errusiar mugimendu sozialistarekin loturak berreskuratu zituen eta mentxebike (ohi) internazionalistek (Trotski, Martov, Kollontai, Uritski, Antonov-Ovseienko, etab.) eratutako *Naxe Slovo* (“Gure Hitza”) egunkarian kolaboratu zuen.

1915an, gerraren aurkako sozialistek antolatutako Zimmerwaldeko Konferentzian Italiar Alderdi Sozialistaren ordezkari bezala parte hartu zuen, eta bere hizkuntzekiko trebetasuna zela eta, kongresu horretako idazkari aukeratu zuten. 1917an, Errusiara joan zen bizitzera, eta han boltxebikeen kidetzan sartu zen.

### Errusian 
Urriko Iraultzaren ondoren, Alderdi Boltxebikearen zuzendarietako bat bilakatu zen, beste arlo batzuen artean, genero-askapenerako Zhenotdel erakunde boltxebikean. 1919an, Komintern edo Internazional Komunista sortzean, Balabanoff erakunde honen Komite Zentraleko kide eta idazkari bilakatu zen. Hala ere, proletarioen diktadura sendotzeko beharrezko ziren neurriekin gero eta kritikoago zen eta 1922an, Errusiar Errepublika Sobietarra utzi zuen (1924an, gainera, Alderdi Boltxebikeak alderditik kanporatu zuen “adierazpen antisobietarrak egitearren”).

### Italiara bueltan 
Italiara itzuli zenean, Italiako Alderdi Sozialista Maximalistaren buru bihurtu zen. Alderdi hau Alderdi Sozialistaren eta Alderdi Komunistaren arteko alderdi txiki bat zen. Hala “II. eta erdi-Internazionala”, hau da, Internazional Sozialistaren eta Internazional Komunistaren arteko internazional berri bat sortzeko ahaleginetan parte hartu zuen baina porrot egin zuen. Hala ere, gutxira, faxismoaren garaipena zela eta, Suitzan eta New Yorken erbesteratu behar izan zuen. Faxismoa uzkailia izan ostean Italiara itzuli zen eta alderdi txiki baten, Langileen Alderdi Sozialistaren, buru izan zen. 1965an, Erroman hil zen.

## Bitxikeriak 
Balabanoff izan zen gerora diktadore faxista izango zen Benito Mussolini sozialismoan eta marxismoan murgildu zuena.

## Erreferentziak
Walter Mosley

**Walter Ellis Mosley** (Los Angeles, 1952ko urtarrilaren 12a) estatutabuar idazlea da, fikziozko eleberriak idatzi izan dituena. Bere liburu sorta ezagunena Easy Rawlins detektibearen abenturen ingurukoa da. Rawlins ikertzaile pribatu afro-amerikarra da, Mosley bezala, eta Los Angeles hiriko 2. Mundu Gerraren ondorengo ingurunean kokatzen dira bere abenturak.

Bereziki famatua bilakatu zen 1990eko hamarkadan Bill Clinton AEBetako presidenteak bere idazle gogokoenen artean aipatu zuenean.

## Idazlanak 
## Erreferentziak
Xabier Gutiérrez

**Xabier Gutiérrez** (Donostia, 1960) euskal sulkaldaria, psikologoa eta idazlea da. Arzak jatetxeko berrikuntza departamentuko zuzendaria da 1990az geroztik, eta horrekin batera, elikadura sektoreko enpresekin aholkulari lanetan ere ari da. Jatetxeak kudeatzeko masterrean klaseak ematen ditu Basque Culinary Centerren.

## Lanak 
Sukaldaritzako hamabi liburu idatzi ditu eta sukaldaritzako estetikari buruzko bost saiakera. Gastronomia Sari Nazionala eta Best World Cookbook Award sariak irabazi ditu. Eleberrigintzari dagokionez, genero beltza lantzen dut batik bat, beti ere sukaldaritzaren munduarekin lotuta.

### Eleberriak 
* *El aroma del crimen* (2015)
* *El bouquet del miedo* (2016)
* *Sabor crítico* (2017)
* *De entre el humo* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Xabier Gutiérrezen webgune ofiziala.
Liu Cixin

**Liu Cixin** —,  ahoskatua— (Yangquan, Shanxi, Txina, ) idazlea da. Nagusiki zientzia-fikzioa idazten du. Txinako zientzia-fikziozko sari nagusia, Galaxia Saria delakoa, bederatzi aldiz irabazi du, eta nazioarteko Hugo Saria, berriz, behin.

## Lan nabarmenak 
Eleberriak eta narrazio laburrak idatzi izan ditu Liuk eta horietan ezagunena, trilogia bat da, ''Remembrance of Earth's Past* izenaz argitaratua ingelesez. Trilogia horren funtsa da Lurrak kontaktu egiten duela Alpha Centauri izarraren inguruan garatutako zibilizazio estralurtar batekin. Trilogiaren lehen aleak *Hiru gorputzen problema* du izenburua eta horretan oinarriturik *3 Body Problem'' telesaila garatu eta estreinatu zen 2024an.

## Erreferentziak
Joxemari Carrere

**Joxemari Carrere Zabala** (Pasai Donibane, 1963) ipuin kontalaria, aktorea eta kazetaria da. Bere jardun nagusiena ipuin kontalariarena da eta Euskal Herrian ez ez ezik, Iberiar penintsula osoan zein Latinoamerikan ere aurkeztu ditu bere lanak. Kazetaritzan antzerki kritikari aritu izan da.

## Ipuin kontalaritza 
[thumb|261x261px|Nola hasi zinen ipuin kontalaritzan? ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Antzerki munduan 16 urtetik hasi zen eta 1992an hasi zen ipuin kontalari moduan. Nagusiki gazte eta helduentzat kontatzen du. Euskal Herriko zein munduko kultura ezberdinetako ipuinak dira nagusiki bere lanaren oinarria, baina baita ere ipuin propioak. Kontalaritza egungo garaietara egokitzea eta ahozkotasunaren bide ezberdinak arakatzea da bere kezketako bat. Mikelazulo Kultur Elkarteko kidea da eta bertako ipuin eskolako arduraduna izan da. 2017an, *The best of Joxemari Carrere. 25 urte kontari* ikuskizuna eskaini zuen Errenterian. 

## Antzerkigintza 
Antzerkian Oiartzungo Intxixu antzerki taldean hasi zen 16 urterekin. Geroagoa MAskarada antzerki taldean eta beste batzuekin aritu izan da aktore lanetan. ANTZERTI anzterki eskolan ikasle izan zen. Hainbat antzerki lanetan aktore lana egin du, azkena *Su Txikian. Galder Perez idatzitako eta GLU GLU konpainian ekoiztua. Bertan bake elkarrizketak oinarri hartzen dira, nolabaiteko antzerki dokumentoa osatuz. Jesus Egiguren politikariaren papera bete zuen*. Antzerki irakasle moduan aritu izan zen UEU-ko udako ikastaroetan. Horrez gain ZAPATAK bakarrizketa idatzi du, gerraren kontrako idatzia, Ainhoa Aierdi aktorea eta Jurdana Otxoa musikariak plazaratua Ainara Gurrutxaga zuzendaritzapean. Euskal Idazleen Elakrteak ekoiztua, eta Literaktun literatur jardunaldien barruan, Victor Hugoren gaineko ibilaldi antzeztua osatu zuen Pasai Donibanen, Maider Galartza akotre eta kontalariarekin batera. Ekitaldiaren gidoia eta zuzendaritza egiteaz gain, Victor Hugok idatzitako Kondenatu baten azken eguna-ren bakarrizketaren zati bat antzeztu zuen.

## Kazetaritza 
Kazetaritzan antzerki kritikari aritu izan da Euskaldunon Egunkarian. Hika aldizkarian antzerki zutabea idazten zuen hilero, hogei urtez, aldizkaria desagertu arte (1991-2011) . Gara egunkariaren *Mugalari* literatur gehigarrian ibili zen kolaboratzaile, eta egun kontagintzaren gaineko zutabea idazten du hamabostean behin. Bestelako agerkarietan tartekako kolaborazioak ere egiten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Joxemari Carrereren webgunea.
Karlos Zurutuza

**Karlos Zurutuza** (Donostia, Gipuzkoa, 1971) euskal kazetari independentea da eta *freelance* modura egiten du lan.

Euskal Herriko zein atzerriko zenbait hedabiderentzat egiten du lan, eta bereziki, gatazkan dauden herrialdeetan barrena mugitzen da. *Gara*, *Al Jazeera*, *Vicenews*, *Middle East Eye* eta *Deutsche Welle* hedabideen ohiko kolaboratzailea da, baina beste hainbatentzat ere lan egiten du, besteak beste: *The Guardian*, *The Diplomat Magazine*, *El Mundo*, *5W*...

Gatazkak eta giza eskubideak dira bere kazetari-lanaren oinarri, eta munduan barrena kazetari gisa lanean diharduenetik, munduan aitorpenik ez duten herrietan jarri du begirada. Besteak beste, Sirian, Iraken, Afganistanen eta Libian izan da, bertako errealitateak ezagutuz eta horren inguruko informazioa zabalduz

Kazetari ibilbide oparoa osatu du urteotan eta sari eta aitorpen asko jaso: Nawab Bugti Reporting Award saria jaso zuen Londresen 2009an Iran nahiz Pakistango Balutxistanen egindako lanagatik; 2012an Argia Saria eta Rikardo Arregi Saria eman zizkioten iraultza arabiarren inguruan landutako informazioagatik, eta 2016an Photographic Social Vision Ikerketa Kazetaritzako Beka eskuratu zuen. 2019an, Prix Plumes Livres sariaren finalista izan zen.

## Liburuak 
* Tripoli-Kabul (Gaumin, 2012)
* Ekialde Hurbila, muinak eta ertzak (Elkar, 2017) (Mikel Ayestaran eta Ane Irazabalekin)
* Tierra Adentro (Libros del K.O. 2018)
* "Respirando Fuego" (Península, 2019) (David Mesegerrekin)
* "Una trinchera en Marte. Historias de Baluchistán" (Libros del K.O., 2024)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Ekialde Hurbila, muinak eta ertzak* liburuaren inguruko solasaldia Literaktum Jaialdian (2017-11-15).
* Al Jazeeran profila: 
* IPSn profila:
Sara Mesa

**Sara Mesa** (Madril, 1976) espainiar idazlea eta poeta da.

## Bizitza 
Jaiotzez madrildarra izanagatik, umetatik Sevillan bizi da. Poesia idazten zuen hastapenetan, baina bere lan narratiboek izan dute ospe handien.

Poesian, kontakizunetan zein nobelan sariak eskuratu ditu: 2007an, Miguel Hernández Poesia Sari Nazionala eskuratu zuen *Este jilguero agenda* poema liburuagatik; 2011-n, *Un incendio invisible* lanarekin Malaga Nobela Saria eman zioten; eta 2015ean, aldiz, Narratiba alorreko El Ojo Crítico saria jaso zuen *Cicatriz* eleberriagatik.

## Lanak 
### Narrazioak 
* *La sobriedad del galápago* (2008)
* *No es fácil ser verde* (2009, Everest)
* *El trepanador de cerebros* (2010, Tropo Editores)
* *Un incendio invisible* (2011, Fundación José Manual Lara; 2017an Editorial Anagramak berrargitaratua)
* *Cuatro por cuatro* (2012, Editorial Anagrama)
* *Cicatriz* (2015, Editorial Anagrama)
* *Cara de pan* (2018, Editorial Anagrama)
* *Un amor* (2020, Editorial Anagrama)
* La familia (2022ko iraila, Anagrama)

### Poemak 
* *Este jilguero agenda* (2007, Devenir)

### Saiakera 
* *Silencio administrativo* (Anagrama, 2019)
* *Perder el miedo. Un manual para la vida* (Providence/Books, 2020)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Dena oso argi ez izatearen deserosotasunaz idazten dut* Berria, 2023.01.22
Santiago Alba Rico

**Santiago Alba Rico** (Madril, 1960), idazle, entsegu-idazle eta filosofo espainiarra da. Formazioz marxista eta ezkerrekoa, diziplina ezberdinei buruzko entsegu liburuak argitaratu ditu, hala nola: filosofia, antropologia eta politika. Horretaz gain, erredaktore gisa aldizkari eta komunikabide ezberdinetan aritu da: *Gara*, *Público*, *Archipiélago: Cuadernos de crítica de la cultura edo Rebelión* esaterako. Komunikabide alternatibo ezberdinetan modu aktiboan parte hartzen du. *La Bola de Cristal* programa ezagunaren gidoigilea izan zen. Mundu arabiarra oso ondo ezagutzen du, bertan bizi baita 1988az geroztik . Gaur egun Tunisian bizi da .

## Liburuak 
* *Las reglas del caos. Apuntes para una antropología del mercado* (1995), Editorial Anagrama. .
* *El mundo incompleto. Un cuento sobre la creación y los autores* (1999), Madrid: Grupo Anaya. .
* 'Interpasividad*, Juan Luis Morazarekin batera. Gipuzkoako Foru Aldundia, 2000
* *¡Viva el mal! ¡Viva el capital!* (2001), Madrid: Virus Editorial. .
* *La Ciudad intangible (ensayo sobre el fin del neolítico)* (2001), Hondarribia: Hiru. .
* *Iraq, un cuento para niños* (2002), e-book
* *¡Viva la CIA! ¡Viva la economía!* (2003), Barcelona: Virus Editorial. 
* *Torres más altas* (2003), Valencia: Numa Ediciones, .
* (et al.) *Galería de gente victoriosa: relatos y artículos sobre Irak", Barcelona, Virus, 2003.
* *Vendrá la realidad y nos encontrará dormidos. Partes de guerra y prosas de resistencia* (2006), Hondarribia: Hiru. .
* *Leer con niños* (2007), Madrid: Caballo de Troya. .
* *Capitalismo y nihilismo* (2007), Madrid: Akal. .
* *Las Noches Bárbaras: tercera fiesta de músicos en la calle*, Madrid, Círculo de Bellas Artes, 2008
* *El ratoncito Roquefort*, Barcelona, Takatuka, 2009
* *Noticias* (2010), Madrid: Caballo de Troya. 
* *B-52*, Gipuzkoa, Hiru Argitaletxea, 2012
* ''Islamofobia: nosotros, los otros, el miedo, Bartzelona, Icaria, 2015

## Erreferentziak
À bras ouverts

***À bras ouverts*** 2017ko Philippe de Chauveron frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Pobreak norbere etxean hartzea proposatu die aberatsei Jean-Etienne Fougerole intelektual humanistak azken liburuan. Emakume aberats batekin dago ezkonduta idazlea. Zurikeria egotziko diote telebistako eztabaida batean, eta predikatzen duena egitea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Christian Clavier : Jean-Étienne Fougerole
* Ary Abittan : Babik
* Elsa Zylberstein : Daphné Fougerole
* Cyril Lecomte : Erwan Berruto
* Nanou Garcia : Isabelle Cheroy
* Oscar Berthe : Lionel Fougerole
* Marc Arnaud : Clément Barzach
* Sofiia Manousha : Fidélia Martinez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deikundearen eliza (Santander)

**Deikundearen eliza** () Santanderreko eliza pizkundetarra da. Juan de Natesek diseinatu eta eraikitze lanak 1607an hasi ziren. 2004an Kultura Intereseko Ondarea izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Lurrean etzanda

***Lurrean etzanda*** Ruper Ordorikaren hamazortzigarren diskoa da, 2014an Elkar diskoetxeak kaleratua.

## Abestiak 
1. Giltz gordea

2. Bizitza eder denean

3. Atako bandan

4. Zerutik gertu ez da ondo egoten

5. Liluraren ondotik

6. *Euria ater gabe*

7. Ordu txiki hoietan

8. Orain barre, orain negar

9. Egia da

10. Itzala

11. Isidrorena

## Kanpo estekak
Madame (2017ko filma)

***Madame*** 2017ko Amanda Sthers frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Anne eta Bob Ameriketako Estatu Batuetako bikote aberats bat dira. Parisera joan berri dira bizitzera, eta, Frantziako, Ingalaterrako eta AEBetako etxekoneko jendea ezagutzeko, afari handi bat antolatu dute.

## Aktoreak 
* Toni Collette : Anne Fredericks
* Harvey Keitel : Bob Fredericks
* Rossy de Palma : Maria
* Michael Smiley : David Reville
* Tom Hugues : Steven Fredericks
* Stanislas Merhar : Antoine Bernard
* Sue Cann : Mandy
* Ariane Séguillon : Josiane
* Beatrice Ecaterina Mujdei : Rose
* Brendan Patricks : Toby
* Tim Fillingham : Michael
* Joséphine de La Baume : Fanny
* Sonia Rolland : Marinette
* Ginnie Watson : Jane Millerton
* Noah Labastie : Gilles
* Eric Zorgniotti : Fedor
* Alex Vizorek : Jacques
* Jay Benedict : Schwiman doktorea
* Salomé Partouche : Gabriella
* Violaine Gilibert : Hélène Bernard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Mariaren eliza (Retortillo)

thumb|eskuinera|250px|Hegoaldeko fatxadaren zehaztasuna.
**Andre Mariaren eliza**, gaztelaniaz **iglesia de Santa María**, estilo erromanikoko eliza kristaua da. Espainiako Retortillo herrian dago, Campoo de Enmedio udalean, Kantabrian. Reinosatik 12 kilometrotara dago. Tenpluaren azpian Juliobriga herri erromatarraren aztarnak daude; antza haren foroaren gainean eraiki zen. Eliza, nahiko ondo gordeta, XII. mendean eraiki zen. Elizaren inguruan, bestetik, Erdi Aroko nekropolia dago.

## Deskribapena 
Absidea hiru gorputz bertikalak ditu, zutabeez bananduta, hormabular eskalonatuekin eutsita. Hiru leiho abozinatuak nabariak dira; erdikoak zutabetxoak eta kapitelak erakusten ditu. Pinoian kanpok eskailerekin igotzeko kanpai-horma dago.

Eliza honetan eskulturak garrantzi berezia du. Bi maisu bereizi dira hango lanetan: hagaburuetan eta leihoen kapiteletan artista herrikoi baten eskua ikusi egin da; arkuetan, bestetik, artsita finago baten zizelkatzea ikus daiteke. Azken artista horren lanak Kantabriako arkitektura erromanikoaren onenetarikoak dira; besteak Piascako Andre Mariaren elizakoa eta Santillana del Marreko kolegiatarena izango lirateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Arteguías webgunearen informazioa.
Miyamoto Musashi

**Miyamoto Musashi** (宮本 武蔵, c. 1584 &ndash; 1645eko ekainaren 13a), **Shinmen Takezō** edota **Miyamoto Bennosuke** izenez ere ezaguna, izen budistaz **Niten Dōraku**, japoniar eskrima maisu eta rōnin bat izan zen. Musashi bi ahodun ezpatarekin borrokatzen maisu zen, 66 dueluetan irabazi izanagatik ospea bereganatu zuen eta berari buruzko kontakizun ugari daude. Niten Ichi Ryu esgrima estiloaren sortzailea izan zen, eta bere bizitzako azken urteetan *Bost Eraztunen Liburua* (五輪の書 Go Rin no Sho) idatzi zuen, gaur egun oraindik ere ikasi ohi den estrategia, taktika eta filosofia liburua.
Eskrima maisu

thumb|250px|Guardiako jarrera espata bi eskuez helduta, 1452ko *Fechtbuch*, 44 A 8 kodea, idazlanean irudikatua.
**Eskrima maisua**, Erdi Aro eta Aro Modernoan, ezpata eta antzeko arma zurien erabilera irakasten zuen ezpatari profesionala zen. Oraintxuko garaietan eskrima maisua borroka arteetako maisu eta kirol entrenatzaileen artean sailkatzen dira.

Eskrima maisuen jatorria, Antzinako Erromako gladiadoreen entrenatzailea ziren lanistetan legoke, hain zuzen ere, Erdi Aroko esgrima maisuen aurrekaria.

## Kanpo estekak
Bost Eraztunen Liburua

kenjutsu eta orokorrean borroka-arteei buruzko idazlan bat da. 1643an Miyamoto Musashi eskrima maisu eta rōninak idazten hasi zen, jada bere zahartzaroan Reigandō leizean ermitau gisa erretiroa hartuta, eta 1645eko maiatzaren 19an amaitu zuen, bere heriotza jazo aurretik aste gutxira. Liburua bere Terao Magonojo apopiloari eskainia dago.

Japoniako militar estrategiari buruzko tratatu klasikotzat jotzen da, Txinako Sun Tzu estrategaren *Gerraren artea* idazlanaren ildo berekoa.

Beste samurai edo rōninak ez bezala, Musashik Japonia osoan bereganatutako haren ospe eta prestigioaz baliatuz bere garaian kenjutsu eskola bat sortzeko ideia alboratu zuen (gerora Niten Ichi Ryu deitutako estiloan perfekzionatuko zuena), eta bere herrialdean barna etengabean harat-honata ibiliz ezpataren artearen perfekzionamenduan buru-belarri jarduteko bizimodu espartarra nahiago izan zuen.

## Ikus gainera 
* Miyamoto Musashi

## Kanpo estekak
Robert Erskine Childers

**Robert Erskine Childers**, ezagunagoa **Erskine Childers** izenaz (Mayfair, Londres, 1870eko ekainaren 25a - Dublin, 1922ko azaroaren 24a) irlandar errepublikar bat izan zen.

Bai jaiotzez nahiz bi gurasoak ingelesak izan eta erlijioz protestantea izan arren (aita Robert Caesar Childers ingeles orientalista izan zen), familia Irlandako Wicklow konderriko Annamoe udalerrian bizitzen jarritakoan, fenian bilakatu zen, alegia, Feniar Anaitasuna irlandar elkarte iraultzaileko kidea.

Erskine Hamilton Childers, Irlandako Errepublikako lehendakariaren aita izateaz gain, *The Riddle of the Sands* liburuaren idazlea izategatik ere ezaguna da.

Irlandako Gerra Zibilan Anglo-irlandar Itunaren aurkako aldean ipini eta horren ondorioz Irlandako Estatu Askeak atzeman eta exekutatua izan zen.

## Kanpo estekak
Sara Morante

**Sara Morante** (Torrelavega, 1976), ilustratzaile espainiarra da. Arte Aplikatuak ikasi zituen Espainia eta Irlandan eta Donostiako Artelekun litografiari buruzko lantegi zenbait burutu zituen Don Herbert-ekin. Kantabriako gobernuak eskutik *Premio Nacional de Arte Joven* saria jaso zuen 2008an ilustrazio alorrean, eta bere lanak erakusketa ezberdinetarako hautatuak izan dira, hala nola, Gasteizko Zuloa Espazioa, Inmersiones 09 edo IV Premio Nacional de Litografía Ciudad de Gijón 09 . Azken urteotan, argitaletxe independenteen artean erreferentziazko ilustratzaile bihurtu da, Contraseña, Impedimenta, Nórdica, Nevsky edo Páginas de Espuma argitaletxeekin lan eginez besteak beste . Gaur egun iparraldean bizi da.

## Erreferentziak
Black is Beltza

***Black is Beltza*** Harkaitz Cano, Fermin Muguruza eta Jorge Alderetek 2014an eginiko komiki bat da. 1965eko urrian New Yorken Iruñeko Erraldoiek desfilatzeko jasotako gonbidapenean erraldoi beltzari desfilatzea debekatu izana da komikiaren oinarria.

Komikiaz gain, musika eta historia nahasten dituen kontakizuna da. Afro-amerikarren eskubide zibilen aldeko mugimendua, Malcolm X eta Muhammad Ali aipatzen ditu, baita garai horretako Aljeriaren independentzia prozesua, Sei Eguneko Gerra, Vietnamgo Gerra, Quebeceko nazionalismoa, Pantera Beltza Alderdia eta Che Guevarak Bolivian garatutako mugimendua. Musikak ere leku garrantzitsua du, Jimi Hendrix, Janis Joplin edo Otis Reddingekin.

Komikiaren ideia Fermin Muguruzak garatu zuen, eta Harkaitz Canorekin batera idatzi zuen. Ilustrazioa Jorge Aldereterena da. Liburua bera multimedia izateko intentzioarekin jaio zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Black is Beltza. Webgune ofiziala.
Abdul Halim Kedahkoa

'''Al Mu'tassimu Billahi Muhibbuddin Sultan al-Haj Abdul Halim Mu'adzam Shah ibni Almarhum Sultan Badlishah''' (Alor Setar, 1927ko azaroaren 28a - Alor Setar, 2017ko irailaren 11) Kedahko sultana eta Malaysiako erregea izan zen. Badlishah Kedahkoaren semea eta ondorengoa izan zen. 1975ean aukeratu zuten lehen aldiz Malaysiako errege eta bigarren aldiz 2011n. Semerik ez zuenez, Kedahen bere oinordekoa bere anaia Sallehuddin izan zen.
Emmerson Mnangagwa

**Emmerson Mnangagwa** (Shabani, Hego Rhodesia, 1942ko irailaren 15a) Zimbabweko presidentea da 2017tik.
Jatorri shonako eta ZANU-PFko kidea da. 2017ko azaroan estatu-kolpe batez Robert Mugabe aurkitu zuen. 2018ko presidentearen hauteskundeak irabazi zituen.
Paula Arbide

**Paula Arbide** (Buenos Aires, Argentina, 1979a) eusko-argentinar argazkilaria da.

Bartzelonan urte batzuk bizitzen egon ondoren, Donostiara bizitzera joan zen. Bertan Euskal Argazkilaritza Erakundean argazkigintza profesionala ikasi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paula Arbideren webgunea
Beltz (pertsona)

[thumb|[XVII. mendeko ume beltz baten erretratua. Esklabu lepoko bat darama jarrita, izan ere, historian zehar, beltzen aurkako arrazismoa eta esklabutza instituzionala ohikoa izan da.]]
**Beltz** hainbat herrialdetan erabiltzen den arraza edo etnia izendapena da, askotan sailkapen gisa, beste populazio multzo batekin alderatuta azal kolore iluna dutela adierazteko. "Beltz" kontzeptuarekin izendatzen dena gizarteen artean aldatzen da, eta kontestuaren arabera aldakorra izan ohi da. Herri, komunitate eta pertsona batzuentzat "beltz" izendapena zaharkitua eta ez-ordezkatzailea da eta, beraz, albo batera utzi behar den zerbait eta, horregatik, herrialde, komunitate edo pertsona horiek ez dute terminoa inoiz erabiltzen. Arrazismoarekin lotutako terminoa ere izan da maiz, eta pentsaera ezberdinak egon dira terminoaren aldarrikapenaren inguruan.

Gizarte ezberdinetan irizpide ezberdinak erabiltzen dira "beltzak" nortzuk diren izendatzeko, eta gizarte eraikuntza hori ere denboran zehar aldatu izan da. Hainbat herrialdetan, gizarteko aldagaiek garrantzi handiagoa dute azalaren kolorea baino, eta "beltzatasun" irizpidea aldatzen da. Ipar Amerikan *pertsona beltzak* () erabiltzeak ez du, derrigor, larruazalaren kolorea edo jatorri etnikoa adierazten, baizik eta Afro-amerikar izatearekin harremana duen arrazan oinarritutako eraikuntza sozial bat. Eraikuntza horretan, esklabutza instituzionalizatuarekin harremana duten senideak izatea da kontuan hartu ohi dena. Erresuma Batuan, ordea, "beltzak" behinola erabiltzen zen hitza zen gaur egun "koloreko pertsona" () terminoa erabiltzeko, normalki jatorri ez Europarra duten hainbat herri izendatzeko. Hego Afrika eta Latinoamerikan arraza edo etnia nahasketa duten pertsonei ez zaie "beltz" izendatzen. Australasian "beltzak" deitzen zaie hainbat jatorri ezberdin duten pertsonak izendatzeko. Azken urteetan *Black Lives Matter* bezalako mugimenduek "beltzatasuna" eta Afro-amerikarren eskubide zibilen aldeko mugimendua berirro lotzeko balio izan dute.

Ikuspegi genetiko batetik, "beltzak" ez dira existitzen, izan ere Afrikan jatorri duten herrien artean bariazio genetiko gehiago dago Afrikatik kanpo bizi diren guztien artean baino. Larruazalaren kolorea melanina izeneko pigmentoarekin dago harremanduta eta melaninaren aktibazioan paper garrantzitsua du SLC24A5 izeneko geneak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fedwa Misk

**Fedwa Misk** marokoar kazetari eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea da. Otsailaren 20ko Mugimenduan parte hartu zuen eta Marokoko emakumeei buruzko eztabaida sustatzeko *Qanisha* online aldizkaria sortu zuen. Bere aldizkaria hackerren jomuga izan da bitan.
Beltz (argipena)

__NOTOC__
**Beltz**a kolorerik ilunena da. Izen honekin honakoak adierazten dira:

* Beltz, kolorea
* Beltz, beste batzuek baino kolore ilunagoa duten pertsonak, askotan arraza gisa

## Pertsonak 
* Jon Lopategi, *Baltza*
* Emilio Lopez, *Beltza*

## Musika 
* Beltz, denbora bateko iraupena duen soinu bat adierazteko erabiltzen den musika irudia.

## Literatura 
* *Black is Beltza*, nobela grafikoa

## Bestelakoak 
* Black Friday edo *ostiral beltza*
Dainako haitzuloa

**Dainako haitzuloa** (katalaneraz ''Cova d'en Daina'') granitoko trikuharri handia da, Gironako Romanyá de la Selva herritik gertu, Katalunian. Haren datazioa Kristo aurreko 2700-2200 urtea da. Izena basahuntza animaliatik datorkio. Inguruko trikuharri handiena eta espektakularrena da.

## Aztarnategiaren historia 
Aztarnategia lurren jabeek XX. mendearen hasieran aurkitu zuten. 1931n estatuak monumentu nazionala izendatu zuen. 1957an, Lluís Esteva Cruañas-ek aztarnategia ikertu zuen eta mota askotako objektuak aurkitu zituen: hezurrak, hortzak, gezi-puntak, aiztoen zatiak, zeramika zatiak...

## Egitura 
Inguru megalitikoa harrespil batez babestuta dago; harrespila 11 metroko eraztuna egiten du eta granitoko harri handiez egina dago. Trikuharriak 7,6 metroko luzera du, 1,70 zabalera eta 1,50 m. garaiera. Ehorzte kamera laukizuzena da. Kamera hau hiru harriez sarrerako galeriatik bereizita dago, ate funtzioa betez.

Irudi:Cova d'en Daina - 005.jpg|Haitzulo izena izan arren, trikuharria da.
Irudi:Cova_d%27en_Daina_(plano).svg|Trikuharriaren egitura. 2.Pasilua 3.Tumulua 4.Ehorzte kamera.

## Bibliografia 
* *"Els monuments megalítics"* en *"Quaderns de la Revista de Girona"* (1992) - Josep Tarrús.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Monumentuaren informazioa.
Sarah McBride

**Sarah McBride** (Wilmington, Delaware, Ameriketako Estatu Batuak, 1990eko abuztuaren 9a) estatubatuar LGBT kolektiboaren aldeko ekintzaile eta politikaria da. LGBT eskubideen aldeko Human Rights Campaign taldearen prentsa-idazkari nazionala da. McBride American University unibertsitateko ikasleriaren presidente izan zen. Bere agintaldia amaitu eta hurrengo egunean, Mc Bridek iritzi artikulua argitaratu zuen unibertsitateko egunkarian bere burua emakume transgenerotzat zuela esanez.

Enpleguan, etxebizitzan, aseguruan eta establezimendu publikoetan genero nortasunaren araberako bereizkeria debekatzen duen Delawareko legearen onespena neurri handi batean McBrideri aitortzen zaio. 2016ko uztailean Demokraten Konbentzio Nazionalean parte hartu zuen hizlari, Ameriketako Estatu Batuetako historian alderdi politiko nagusi baten konbentzio nazional batean jendeari zuzendu zitzaion lehen pertsona transgeneroa izan zen.

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskundeetan senatari hautatu zuten Delaware estatuan aurkeztuta. Horrenbestez, AEBtako lehen senatari transgeneroa bihurtu zen.

## Erreferentziak
Nikki Sinclaire

**Nikki Sinclaire**(Londres, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1968ko uztailaren 26a) britainiar politikaria da, *We Demand a Referendum Party* alderdiko buruzagi ohia. 2009tik 2014ra Europako Parlamentuko diputatua izan zen West Midlands hautesbarrutitik aurkeztuta.

2009ko ekainean Sinclaire, Erresuma Batuaren Independentziaren Alderdiarekin aurkeztuz, Europako Parlamentuaren diputatu hautatu zuten. Erresuma Batuaren Independentziaren Alderdia Askatasunaren eta Demokraziaren Europa taldean sartu zen, baina Sinclairek talde horretan esertzeari uko egin zion talde horretako kide batzuk homosexualen eta migratzaileen inguruan zituzten eskuin-muturreko ideiengatik. Ondorioz, Erresuma Batuaren Independentziaren Alderdiaren diputatu independente bezala eseri zen Europako Parlamentuan.

Sinclaire lehenengo britainiar parlamentari transgeneroa izan zen.
Monica Helms

**Monica F. Helms** (Sumter, Hego Carolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1951ko martxoaren 8a) transgeneroen eskubideen aldeko ekintzaile, idazle eta Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadaren beteranoa da. Trans harrotasunaren banderaren sortzailea da.
Gwendolyn Ann Smith

**Gwendolyn Ann Smith**(San Frantzisko, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1967ko uztailaren 22a) estatubatuar LGBT kolektiboaren aldeko ekintzailea eta idazlea da. 1999an Transgeneroen Oroimenaren Egunaren sortu zuen Rita Hesterren hilketa oroitzeko, ordutik hona urtero ospatzen dena transfobiaren biktima guztiak oroitzeko.
Sednoide

[thumb|[(90377) Sedna|Sedna, aurkitu zen lehen sednoidea. Bere izenetik dator  hitza. ]]
**Sednoidea**, 50 UA baino perihelio handiagoa eta 150 UA baino ardatzerdi handi handiagoa duen transneptunotar objektua da. Gaur egun, bi objektu baino ez dira sailkatzen sednoide gisa, Sedna eta 2012 VP113, biek ere 75 UA baino perihelio handiagoak dituzte. Hala ere, pentsatzen da, mota honetako askoz objektu gehiago daudela aurkitzeko. Objektu hauek ez duten inolako eraginik edo menpekotasunik Neptunorekiko. Banandutako objektuen barnean sailkatzen dira mota honetako objektuak. Hainbat astronomoek, horien artean Scott Sheppardek, diote objektu hauek barne Oorten hodeian edo Hillsen hodeian kokaturik daudela. Astronomoek hasiera batean esan zuten leku hau Eguzkitik 2000 UA ingurura zegoela, hau da, Sednaren afelioa hainbat aldietan biderkatuta lortzen den distantziara.

Gaur egun ez dakigu sednoideen orbita eliptikoak zerk eragin zituen, leku horretan sortu balira, hasiera batean, orbita zirkularra eduki beharko zuten, bestela, akrezioa ezingo zen gauzatu, objektu hauek dituzten abiadura azkarrengatik. Beraz, orbiten aldaketa azaltzeko hainbat hipotesi sortu izan dira:
* Gorputz hauen orbita oraindik ezezaguna den planeta urrun batek aldatu dituela esaten dute astronomo batzuek, teoria honek azken urteetan indarra hartu du.
* Eguzki-sistemaren sorreran hainbat izar mugikorrek edo Eguzkitik hurbil igaro ziren izarrek, astro hauen orbita aldatu zutela diote beste astronomo batzuek.
* Eguzkia jaio zen kumulu irekian zegoela, ondoko izarrek gorputz haueri eragina egin zietela babesten dute astronomo batzuek.
* Azkenik, beste astronomo batzuek diote gure Eguzki-sistemaren amaieran izar txiki bat egon daitekeela eta honek inguruko objektuen orbitak aldatzeaz gain, Lurreko iraungipen masiboak eragin dituela asteroideak gure planetara zuzenduz. Teoria honi Nemesis hipotesia deitzen zaio.
Jarraian dituzue lehen aipatutako sednoideen ezaugarriak:

Bi objektuek ere perihelio zein ardatzerdi handi handiak dituzte baina periastroaren argumentuari dagokionez, antzekoa dute 0°tik (338°±38°)ra. Esandakoak frogatzen du objektu hauek ez dutela inongo loturarik Neptunorekin, bestela, aipatutako planetak, periastroaren argumentua ezberdinduko zielako. Honek ere Eguzki-sistemaren barnean objektu handi eta masibo bat egotearen teoria indartzen du.

## Ikus, gainera 
* Transneptunotar objektu
* Bederatzigarren planeta
* Eguzki-sistema
* Sedna

## Kanpo estekak 
* Sednoideei buruzko informazio gehiago hainbat astronomo ospetsu batzuen webgunean.
Alexandra Grey

**Alexandra Elisha Grey** (Chicago, Illinois, 1991ko urtarrilaren 1a) estatubatuar aktore eta abeslaria da. *Transparent* telesailean Elizah Parks izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Bizitza 
Chicagon jaioa, harrera-familia batean hazi zen. Grey emakume transgeneroa da. Behin elkarrizketa batean esan zuen bazekiela 4 urte zituenetik emakumea izan nahi zuela, baina ez zekiela nola esan harrerako familiari, zeren eta haren hitzetan: "afro-amerikar komunitatean ezin zen horren inguruan hitz egin".

Unibertsitate eskolan graduatu eta gero, Greyk harrerako gurasoei homosexuala zela esan zien eta hauek haren sexualitatea onartzeko iheskor agertu ziren. Hala ere, transgeneroa zela esan zienean, harrerako gurasoek Grey etxetik kanporatu zuten. Chicagotik Los Angelesera joan zen bizitzera eta LGBT etxerik gabeko pertsonentzako aterpe batean bizi izan zen, bizilekua aurkitzeko nahikoa dirua aurreztu zuen arte. Northridgeko Kaliforniako Estatuko Unibertsitatean antzerkia ikasi zuen.

Los Angelesera joan zen bizitzera abeslari edo aktore bizimodua ateratzeko asmoz. 2016an, *Transparent* telesailaren 3. denboraldian Elizah Parks pertsonaiarena egin zuen. Telesailaren 3. denboraldiak komediazko telesail onenaren GLAAD Media Award saria irabazi zuen eta 2017ko Primetime Emmy sarietarako zazpi izendapen lortu zituen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak
Hanno Möttölä

**Hanno Möttölä** (Helsinki, 1976ko irailaren 9a) saskibaloi jokalari finlandiarra da. Gasteizko Saski Baskonia taldean aritu zen 2002 denboraldian.

## Kirol ibilbidea 
Finlandiako ligan hasi zen jokatzen, Helsinki NMKY taldean baina 1996an Estatu Batuetara joan zen bertako Unibertsitate Ligan jokatzera, Utah-ko unibertsitatearekin hain zuzen ere.

2000 urteko draft-ean hamalugarren postuan gelditu zen eta Atlanta Hawks taldeak hartu zuen. Bertan Lorenzen Wright-en ordezkoa izan zen eta lehen denborldian hiru partida baino ez zituen jokatu. Bigarren denboraldian ere gauzak ez zitzaizkion hobeto etorri eta berriz ere Europara itzultzeko erabakia hartu zuen.

Saski Baskoniak fitxatu zuen eta 9 partida jokatu zituen, baina abenduan bere kontratua bertan behera gelditu zen. Hurrengo urteetan ligaz liga aritu zen, 2003an Italian, 2005ean Errusian, 2006an Lituanian eta 2007an Grezian. Nazioarteko titulu bakarra 2005-06 denboraldian lortu zuen Dinamo Mosku taldearekin, ULEB Kopa hain zuzen ere.

2009an Finlandiako Torpan Pojat taldeak fitxatu zuen eta lau denboraldi egin zituen bertan, 2013an erretiratu zen arte.

## Palmaresa 
* ULEB Kopa (1): 2005-06

## Erreferentziak
Polientes

**Polientes** Kantabriako herria da, Valderredible udaleko hiriburua dena. 2012an 228 biztanle zituen. Santanderretik 112 kilometrotara dago.

## Paisaia 
Polientes Valderredibleko haranean dago, Ebro ibaiaren ezker aldean. Ibaiaren inguruan makalak dira nagusi. Orokorrean, erkametz zuhaixka eta birlandatutako pinuak dira ohikoenak. Aipatzekoa da La Lora eremua. Natura ondo kontserbatuta dago orokorrean. 1992tik herrian ikastetxeei zuzendutako Ingurugiro Heziketaren Zentro bat dago.

## Ondare arkitektonikoa 
* Valderredibleko udaletxea, 1906 urtekoa.
* José Casado jeneralaren etxea, 1856 urtekoa.
* San Cristobal eliza, XVIII. mendean eraikia.
* Herriko etxe tradizionalak.

## Museoa 
Herrian Museo Etnografikoa ikus daiteke. Bertan, aranaren historia bildu egin da, bestetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Polientes Valderredible udalaren webgunean.
* :Polientesen argazkiak eta mapak.
SLC24A5

**Sodio/potasio/kaltzio trukatzaile 5** (**NCKX5**) edo **24. soluzio eroale familiako 5. kidea** (; **SLC24A5**) proteina bat da, gizakiengan *SLC24A5* geneak kodetzen duena. Proteina honek eragin nabarmena du larruazalaren kolorean. NCKX5 proteina potasioaren menpeko sodio/kaltzio trukatzaile familiako kidea da. Sekuentzia aldaketa batek *SLC24A5* genean, bereziki 111. posizioan alaninaren ordez treonina ordezkatzen duen nukleotido bakarreko polimorfismoak, larruaren pigmentazioan eragina duela ikusi da.

Treonina duen SLC24A5 gene deribatuak (*Ala111Thr*) aleloak europarrek afrikarrekin alderatuz duten lurrazal argiagoa azaltzen laguntzen du, eta europarren eta Mendebaldeko Afrikakoen artean dagoen larruazal diferentziaren %25-40 artean azaltzen duela uste da. Europan orain gutxi izan du hautespen naturala, eta populazioan finko agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ceres–Negros F.C.

**Ceres–Negros F.C.** Filipinetako futbol taldea da, Bacolod hirian jokatzen duena. Kluba Negros Occidentalgo Federazioaren kidea da. Lehen **Ceres-La Salle Football Club** zuen izena.

## Palmaresa 
### Filipinak: 5 
* United Football League Division 1 (1): 2015.
* United Football League Division 2 (1): 2014.
* Filipinetako futbol txapelketa (2): 2012-13, 2013-14
* UFL FA League Cup (1): 2014.

## Kanpo estekak
Anatoli Solovianenko

**Anatoli Solovianenko** (; ; 1932ko irailaren 25a - 1999ko uztailaren 29a) sobietar tenorra izan zen. Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko Herriaren Artista izan zen.
Potasioaren menpeko sodio/kaltzio trukatzaile familia

**Potasioaren menpeko sodio/kaltzio trukatzaile familia** edo **24. soluzio eroale familia** (SLC24) funtzionatzeko potasioa behar duten sodio-kaltzio trukatzaile proteina familia bat da. Gizakiak sei kide ditu familia honetan:

* SLC24A1
* SLC24A2
* SLC24A3
* SLC24A4
* SLC24A5
* SLC24A6

## Kanpo estekak
Aleksis Kivi

**Aleksis Kivi** (Nurmijärvi, 1834ko urriaren 10a - Tuusula, 1872ko abenduaren 31) finlandiar idazlea izan zen, finlandierazko lehen eleberri esanguratsua idatzi zuena, *Seitsemän veljestä* ("zazpi anai").

## Biografia 
Ehungile familia batean jaio zen Aleksis Kivi 1834 urtean. 1846an Helsinkiko eskola utzi behar izan zuen 12 urte eskasekin baina 1959an Helsinkiko Unibertsitatean sartu zen literatura ikasteko asmoz, baina antzerkiak erakarri zuen bereziki. Bertan estreinatu zuen bere lehen antzezlana, *Kullervo*, Kalevala poema epikoan oinarritzen zena. Unibertsitatean Johan Vilhelm Snellman kazetaria ezagutu zuen, gerora bere aldeko sutsua izango zena.

1863tik aurrera antzerkiak idazteari ekin zion. *Seitsemän veljestä* ("zazpi anai") lan famatua idazteko ere 10 urte behar izan zituen. Hasiera batean kritikoek ez zuten begi onez ikusi, narratsa zela esanez, baina gerora finlandierazko lehen eleberri esanguratsua kontsideratua izan zen. 1865 urtean Finlandiako Saria irabazi zuen *Nummisuutarit* antzezlanarekin.

1872an hil zen bakarrik zoroetxe batean.

## Erreferentziak
God's Own Country (2017ko filma)

'''''God's Own Country''''' 2017ko Francis Lee britainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Johnny Saxby baserritarra da Ingalaterrako Yorkshiren. Sexua eta alkohola erabiltzen ditu arazoetatik ihes egiteko. Baina, udaberrian, Errumaniako etorkin bat helduko da herrira, artzain gisa lan egitera.

## Aktoreak 
* Josh O'Connor: Johnny Saxby
* Alec Secareanu: Gheorghe Ionescu
* Ian Hart: Martin Saxby
* Gemma Jones: Deidre Saxby

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trace Lysette

**Trace Lysette** (Ameriketako Estatu Batuak) estatubatuar emakumezko aktore transgeneroa da. *Transparent* telesailean Shea izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

## Bizitza 
Aktore bihurtu aurretik, Lysettek sexu-langile eta klub-dantzari egin du lan bizimodua ateratzeko eta antzezpen-klaseak ordaintzeko.

## Filmografia 
### Telebista 
## Erreferentziak
Zackary Drucker

**Zackary Drucker** (Syracuse, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1983a) estatubatuar emakumezko artista multimedia, aktore eta telebista-ekoizle transgeneroa da. *Transparent* telesailaren ekoizlea da.

## Bizitza 
Zackary Drucker 1983an jaio zen eta Syracusen hazi zen. 2005etik Arte Ederretan lizentziaduna da New Yorkeko Ikusizko Arteen Eskolatik eta 2007an Arte Ederretan masterduna Kalifornia Arteetako Institututik.

## Filmografia 
### Filmak eta arte-bideoak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Zackary Druckerren webgunea
Euskal Herriko Gazte Orkestra

**Euskal Herriko Gazte Orkestra** (**EGO**) musikari gazteen trebakuntza bultzatzen duen ekimena da, 1996an sortua. Euskal Aurrezki-Kutxek, Eusko Jaurlaritzarekin batera, bultzatzen dute Euskal Herriko Gazte Orkestra. Euskal Herrian bizi diren gazteek osatzen dute ia oso-osorik, eta bi alditan aritzen da lanean: udan eta Eguberrietan. Musika sinfonikoan eta ganberako aritzen diren irakasle entzutetsuekin jarduteko aukera dute kideek. Kontzertuak ere eskaintzen dituzte, Euskal Herrian eta baita Euskal Herritik kanpo ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo lotura 
*  Webgune ofiziala

## Kanpo estekak
Eusko Basque

**Eusko Basque** profesional mailako zesta-punta eta pala txapelketak kudeatzeko, 1990. urtean sortu zen euskal enpresa. Enpresa horrek Gernika, Markina, Durango eta Bilboko pilotalekuetan antolatzen ditu partidak. Horrez gainera, Euskal Herri osoko hainbat herritan pilota jaialdiak antolatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Audrey Mbugua

**Audrey Mbugua** (Kenya, 1984) kenyar transgeneroen eskubideen aldeko ekintzaile transgeneroa da. Kenyako Auzitegi Gorenean auzitan ibili da pertsona transgeneroen eskubideen aldeko borrokan

*Transgender Education and Advocacy* elkartearen buruzagia da. 2014an Herbehereetako Atzerri Gaietarako ministerioak ematen duen Giza Eskubideen Tulipa sarirako izendatua izan zen bere aktibismoagatik.

## Aktibismoa 
2014ko uztailean Kenyako Auzitegi Gorenak agindu zion Kenyako GKEen Kontseilu Nazionalari agindu zion Mbuguaren *Transgender Education and Advocacy* taldea erregistratzea eta prozesu-kostuak ordaintzea.

2014ko urrian Kenyako Auzitegi Gorenak agindu zion Kenyako Azterketa Kontseilu Nazionalari Mbuguaren izena aldatzea agiri akademiko guztietan, bertan Andrew gizonezko izenaz agertzen baitzen.

2016ko ekainean Mbuguak, *Transgender Education and Advocacy* taldearen kide gisa, oroitidazkia bidali zion Kenyako Senatuari pertsona transgeneroen lege-aintzatespena lortze aldera.

## Erreferentziak
Holly Woodlawn

**Holly Woodlawn** (Juana Díaz, Puerto Rico, Ameriketako Estatu Batuak, 1946ko urriaren 26a - Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 2015eko abenduaren 6a) puertorricar emakumezko aktore transgeneroa zen. Andy Warholen superizarretako bat izan zen, zeren eta Warholen *Trash* (1970) eta *Women in Revolt* (1972) filmetan agertu baitzen. Beharbada Lou Reeden *Walk on the Wild Side* abestian aipatzen den Holly izateagatik ezagunagoa da.

## Filmografia 
## Liburuak 
* Woodlawn, Holly eta Copeland, Jeff (1991): *The Holly Woodlawn Story: A Low Life in High Heels.*, St. Martin's Press argitaletxea. .

## Erreferentziak