Umm Kulthum

**Umm Kulthum** ( *ʾUmm Kulṯūm*; jaiotze-izena  *Fātimah ʾIbrāhīm as-Sayyid al-Biltāǧī*) (Tamay Ez-Zahayra, El Senbellawein, Dakahlia, 1898ko abenduaren 30a edo 1904ko maiatzaren 4a - Kairo, 1975eko otsailaren 3a) egiptoar abeslari ospetsua izan zen, *Ekialdeko Izarra* (Kawkab al-Sharq ​كوكب الشرق) *Arabiar Kantaren Andrea* (سيدة الغناء العربي, Sayyīdat al-Ginā' al-Arabi) *Egiptoko Ahotsa*, *Egiptoko laugarren piramidea* edo *Niloko Urretxindorra* gaitzizenez ere ezaguna. Ahots aparta batez, arrakasta zabala izan zuen arabiar herrialdeetan, baita Mendebaldean ere, bereziki 1940ko eta 1950eko hamarkadetan. Nasserrekin batera, egiptoar nazionalismoaren eta panarabismoaren ikur bilakatu zen. Bere abestietan, arabiar tradizioa eta estilo modernoa uztartu zituen, denetariko gaiak jorratuz, amodiotik erlijiora. Egiptoko ikono nazionaltzat hartzen da, eta kantu arabiarreko «handietako» bat, Mohammad Abdel Wahab, Abdel Halim Hafez eta Farid al-Atrashekin batera. Bere albumak munduan salduenen artean daude, guztira 80 milioi ale inguru, eta horrek arabiar munduko kantari ezagunenetako bat bihurtu zuen.
1975 urtean Kairon hil zenean, milioika lagun bildu ziren bere hiletetan.

Haren izena hainbat eratan transkribatu izan da Europako hizkuntzetan: Oum Kalsoum, Om Kalsoum, Om Kolthoum, Om Kolthum edo Oum Kalthoum.

## Biografia
### Lehen urteak
thumb|izquierda|Umm Kalzum bere aitarekin.
Umm Kalzum Tamay az-Zahayran jaio zen (Dacaliako Gobernazioa, Egipto), aurrekari erlijiosoak zituen familia batean. Bere aita, Ibrahim El-Sayyid El-Beltagi, Egiptoko landa-eremuko imama zen, eta ama, Fatnaut El-Maleegi, etxekoandrea zen. Jaioteguna ezin izan da baieztatu, garai hartan jaiotza-erregistroa Egiptoko herri batzuetan bakarrik erabiltzen baitzen. Zenbait iturrik diote 1898ko abenduaren 31n jaio zela, beste batzuek, berriz, 1904ko abenduaren 31n, eta 1904ko maiatzaren 4an beste batzuek.​ Mutilez janzten zen beduino erara, eta, hala, aitak ez zuen agertokian neskatila bat zuela onartu behar, eta, harrezkero, hileko lehen ostegunean, kontzertu batean arituko zen berrogei urtez. Geroago, Nasserrek bere hitzaldiak programatuko zituen Umm Kalzumen irrati-emanaldietan eraginik izan ez zezaten.

Batzuek diote Umm Kalzumek Nasserren agenda politikoari lagundu ziola. Adibidez, Nasserren diskurtsoak eta gobernuaren beste mezu batzuk, maiz, hileko irrati-kontzertuen ondoren transmititzen ziren. Abesti asko kantatu zituen Nasserri laguntzeko, eta harekin adiskidetasun estua izan zuen. Nasserrekin batzen den abestietako bat, *Wallāhi Zamān, Yā Silāḥī* (Denbora asko igaro da, o nire arma), 1960tik 1979ra bitartean Egiptoko ereserki nazional gisa hartu zuten; gero, Anwar el-Sadat presidenteak, Israelekin egindako bake-negoziazioengatik, baliogabetu egin zuen, eta hain militantea ez zen *Biladi, Biladi, Biladi*-arengatik aldatu zuen, zeina, 2024ean, Egiptoko ereserkia izaten jarraitzen duen.​ Hileko kontzertu horiek ospetsuak ziren munduko hiri jendetsuenetako batzuetako kaleak jendez husteko zuten gaitasunagatik, jendea etxera joaten baitzen haiek sintonizatzeko.​​​ Bere ibilbidean, beste bost filmetan ere parte hartu zuen, eta, horietatik, lau Ahmed Badrakhan-ek zuzenduko zitueneta *Fatnaut *izango ziren txalotuenak.

### Urrezko garaia
thumb|Umm Kalzum, 1965 ondoren.
Umm Kalzumek 1940ko hamarkadan eta 1950eko hamarkadaren hasieran izan zituen musika-norabideek eta haren interpretazio-estilo helduak, garai horri «urrezko garaia» deitzera eraman zuten. Jendearen gustu aldakorraren arabera, baita bere joera artistikoak ere, 1940ko hamarkadaren hasieran, abestiak eskatu zizkien Zakariyya Ahmad konpositoreari eta Mahmud Bayram el-Tunsi poeta lagunartekoari, Egiptoko indigenatzat hartutako estiloetan. Horrek 1930eko hamarkadako kantu erromantiko modernisten desbideraketa dramatikoa ekarri zuen, batez ere Mohammad El-Qasabgi buru zela. Umm Kalzumek ez zuen Qasabgiren musika abestu nahi izan 1940ko hamarkadaren hasieratik. 1941ean, abesti eszeniko batean egindako azken lankidetza *Raq el Habib* (Maitalearen bihotza biguntzen da) izan zen, bere kanta ezagunenetako, korapilotsuenetako eta ausartenetako bat.

Banantzearen arrazoia ez dago argi. Hori, neurri batean, *Aida *filmaren porrota herrikoiaren ondorioz gertatu zela espekulatzen da, izan ere, Umm Kalzumek Qasabgiren konposizioak kantatzen baitzituen, operaren lehen zatia barne. Qasabgi musika arabiarrarekin esperimentatzen ari zen, Europako musika klasikoaren eraginpean, eta asko ari zen konposatzen Asmahan-entzat. Asmahan Siriatik Egiptora joan zen abeslaria, eta Umm Kalzumen lehiakide serio bakarra zen, 1944an Asmahan auto-istripu batean hil aurretik.

Aldi berean, Umm Kalzum, neurri handi batean, konpositore gazteago baten mende jartzen hasi zen, urte batzuk lehenago bere talde artistikoarekin bat egin zuena: Riad Al Sunbati. Nahiz eta Qasabgiren eragina izan lehen urte horietan, konposatutako lerro melodikoak lirikoagoak eta onargarriagoak ziren abeslariaren entzuleriarentzat. Rami/Sonbati eta al-Tunisi/Ahmadekiko lankidetzen emaitza errepertorio populista eta herrikoia izan zen, Egiptoko entzuleentzat erakargarritasun iraunkorra izan zuena.

1946an, Kalzumek aukera guztiei egin zien aurre poema erlijioso bat arabiar klasikoan aurkeztu zuenean. *Salou Qalbi* (Galdetu nire bihotzari) Ahmad Shawqik idatzia eta Riad Al Sunbatik konposatua.​​​​​ Frédéric Lagrangek, ordea, (Parisko Sorbonako Unibertsitateko irakaslea eta musika arabiarrean aditua) dio: «gutxi informatutako pertsonek zabaldutako hiri-legenda bat da, eta ondo legoke horiek argitaratu baino lehen haien informazioen errealitatea egiaztatuko balute».​ Beste iturri batek gerra-kanta baten sorrera aipatzen du.​ Laura Lohmanek denboraldi horretan beretzat sortutako beste gerra-kanta batzuk identifikatu ditu. 1969an beste batek jarraitu zion, ''Asbaha al-Ana 'indi Bunduqiyyah* (orain errifle bat daukat).

Bere abestiek kalitate sakonagoa lortu zuten 1967an, Sei Eguneko Gerran Egiptok porrot egin ondoren. *Hadeeth el Rouh* (Arimaren sermoia), Mohammad Iqbal poetaren *Shikwa''ren itzulpen dena, oso tonu gogoetatsua ezarri zuen. Diotenez, entzuleen artean zeuden jeneral gehienak negarrez geratu ziren. 1971n Arabiar Emirerri Batuak eratu ondoren, hainbat kontzertu antolatu zituen, Zayed bin Sultan Al Nahyan lehen presidenteak gonbidatuta, ekitaldia ospatzeko.

Umm Kalzumek Mohammed Al Mougui, Sayed Mekawy eta Baligh Hamdi konpositoreentzat ere kantatu zuen.

## Heriotza
thumb|Umm Kalzumen hileta.
1960aren amaieran, Nefritis kasu larria diagnostikatu zioten. 1972an, Nilo jauregian azken kontzertua eman ondoren, azterketa medikoek adierazi zioten gaixotasuna sendaezina zela. Estatu Batuetara joan zen, eta, han, teknologia mediko aurreratuaz baliatu zen denbora batez, baina, 1975ean, bere herrialdera itzuli zen; krisi larria izan, eta ospitaleratu egin zuten. Egipto osoa bere bilakaeraren zain egon zen, eta, jaioterrian, biztanleria osoak Korana errezitatu zuen egun osoan. Umm Kalzum Kairoko ospitalean hil zen urte horretako otsailaren 3an, 76 urterekin, giltzurruneko gutxiegitasuna zuela eta. Haren hileta ekitaldi nazional bihurtu zen, eta 4 milioi egiptoar atsekabetu baino gehiago bertaratu omen zen. Kontralto abeslari gutxi daude, emakumezkoen ahotsaren tesiturarik baxuena. Umm Kalzum ezaguna zen inprobisatzeko zuen trebetasunagatik, eta esaten da inoiz ez zuela pieza bat bi aldiz berdin abesten.​ Abu al-Ila Muhammad-en ikasle izan zen Kairora heldu zenetik hil zen arte, 1927an. Ahotsa, estetika arabiar tradizionalari jarraituz, esanahira eta melodiara egokitzen irakatsi zion.

### Hautatutako diskografia
## Irudi galeria 

Fitxategi:Umm Kulthum 02.jpg
Fitxategi:Umm Kulthum and Mahmoud Zulfikar.jpg
Fitxategi:Um Kulthum5.jpg
Fitxategi:Umm-Kulthum-Bint-Imam-Ali-AS.jpg
Fitxategi:Umm Kulthum funeral.jpg
Fitxategi:CairoRodaUmmKulthumMonument.jpg
Fitxategi:جدارية أم كلثوم (cropped).jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografía 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* [Bideoa] Umm Kulthum ( أم كلثوم ) live; "Enta Omri" (English subtitles)
* [Bideoa] Enta Oumry (Concert) - Umm Kulthum انت عمرى (حفلة) - ام كلثوم