Errotoskopia

thumb| Dave Fleischerren jatorrizko errotoskopioa
thumb| Errotoskopia erabiliz sortutako animazioa

Jatorrian **errotoskopia** animazio-teknika bat da, benetako mugimenduko irudi baten fotogramak kopiatzean datza, animazio bihurtzeko. Modu honetan, film baten ohikoak diren mugimenduen, adierazpenen, argi-itzalen eta proportzioen naturaltasuna transmititzen da. Izena *errotoskopio*-tik dator,  materiala berriro marrazteko aukera ematen zuen zeluloide gardenezko xafla bat zuen zinema proiekzio sistema tradizionala.

XXI. mendearen hasieratik, iraultza digitalarekin, errotoskopiaren teknika ia alde batera utzita dago, baina ez bere kontzeptua, programa informatikoen bitartez iraun du. Beste teknika batek ordezkatu zuen, zeinean jada ez ditugun zeluloidean filmazio tradizionalen bidez lortutako irudiak lantzen, baizik eta euskarri elektroniko digitalean zuzenean filmatu eta grabatutakoak: mugimendu-harrapaketa .

Bestetik, digitalizazioaren garaian, errotoskopia esaten zaio hautapen-maskarak erabiliz irudiaren zati batzuk isolatzeko teknikari. Hautapenen bidez pertsona edo objektu baten mugimendua parekatzean oinarritzen da, etengabe aldatzen den subjektuaren morfologia aldakorrari egokituz. Helburua objektu hori bere atzeko planotik bereiztea eta beste irudi edo animazio digital batzuetan gainjartzea da. Teknika honek mugitzen den atzeko planoan ezin hobeto nahasten diren irudiak sortzeko aukera ematen du.

## Historia 
Jatorrizko teknika Max Fleischer- ek asmatu zuen 1914an, bere anaia Dave Fleischer- ek lagunduta, pailazoz jantzita erreferentzia egiten zuena. 1917an errotoskopioa patentatu zuen, hau da, benetako irudia xafla garden batean proiektatzen zen makina bat, non bere ingerada marrazten zuen animatzaile batek behin eta berriz. Rotoskopiaren hasierako esperimentu hauek *Out of* *the Inkwell* serie laburrean bildu ziren, 1918tik 1927ra animaziozko filmak barne.

Hasiera batean animazio tradizionala baino metodo azkarrago gisa planteatu bazen ere, frogatu zen trazatuaren zehaztasunak denbora eta esfortzu gehiago eskatzen zuen prozesu bat behar zuela. Horregatik, Fleischer-ek teknika utzi zuen 1924an.

Errotoskopioa marrazki bizidun ugaritan erabili izan da, aipagarrienak *Cab Calloway* eta *Betty Boop* izan ziren 1930eko hamarkadaren hasieran. Walt Disney Pictures-ek 1937ko Edurnezuri eta Zazpi Ipotxak errotoskopioa erabili zuen Printzea eta Edurnezuri pertsonaien animaziorako. 1939an Paramount Pictures *Gulliverren bidaiak* animaziozko filmean errotoskopioa erabili zen. Geroago, Ralph Bakshi-k errotoskopioa erabili zuen *Eraztunen Jaunaren* bertsioan 1978an, baina aurrekontu faltagatik emaitza ez zen nahi zuena izan eta kritikak haserre zeuden berarekin.

Errotoskopia ere maiz erabiltzen zen zenbait filmen efektu bereziak egiteko tresna gisa. Esaterako, 1977an *Star Wars-*eko argi-sabetan (pelikula hauen fikzioan argi-sable bat metalezko ertza izan beharrean "energia hutseko" izpi bat igortzen duen heldulekua da). Filmeko saga honetako *Jedi* Zaldunek sableak erabiltzen zituzten eszenetarako, energia-xafla argia islatzen duen margoz estalitako makila baten bidez irudikatzen zen, distira arin bat igortzen zuten. Geroago, laborategian eta errotoskopioa erabiliz, fotograma bakoitzean efektu berezietako teknikariek argi-efektu askoz biziagoarekin margotu zituzten.

Musika-bideo batean errotoskopia erabili zen lehen aldia Klaatu Band " *A Routine Day* " bideoan izan zen. Teknika honen erabileraren adibide ona da A-ha talde norvegiarrak 1984an kaleratu zuen *Take On Me* abestiaren bideoklipa. Errotoskopia teknikara jo zuen ikasle baten artelanetan inspiratu zen. Zuzeneko eszenak (animazioak ez direnak) Kim's Cafén eta soinu estudio batean grabatu ziren, biak Londresen, Ingalaterran . Bideoklipak fantasiazko istorio bat kontatzen du, non neska batek (Bunty Bailey aktoreak antzeztua) ametsezko amodioa bizi duen bere marrazki bizidun gogokoeneko heroiarekin (Morten Harketek antzeztua).

Errotoskopiak teknika analogo bat du ordenagailuko animazioan: mugimendu-harrapaketa. Beraz, gaur egun errotoskopia terminoa modu orokortuan erabiltzen da film digitaleko irudiak birdiseinatzen diren prozesu digitaletarako. *The Lord of the Rings: The Two Towers* eta *The Lord of the Rings: The Return of the King* filmetarako, hurrenez hurren, 2002 eta 2003koak, ekoizleek Andy Serkis aktorearekin batera mugimendu-harrapaketaren teknika erabiltzera behartu zituzten ordenagailuko animatzaileak. Gollum fikziozko pertsonaiaren animazio guztietarako, ordenagailu bidezko animazio soilaren bidez lortutako emaitza osatu gabea zelako eta pertsonaia honek behar zuen errealismorik ez zuelako lortzen.

Gaur egun teknika hau Adobe Flash, Adobe After Effects edo Toon Boom Animation bezalako softwareekin ordezkatu da. Efektu berezien industrian, errotoskopia terminoak atzeko plano gisa funtzionatuko duen elementu baten geruza edo maskara mate bat sortzeko eskuzko teknikari egiten dio erreferentzia.

XXI. mendearen hasieran errotoskopiaren berpizkundea gertatu da zineman, Richard Linklaterrek *Waking Life* (2001) eta *A Scanner Darkly* (2006) filmekin izandako arrakastak bultzatuta, errotoskopia teknikekin erabat ekoitzitako lehen film luzetzat hartuta. Digitala 2019ko irailean, *BoJack Horseman* Raphael Bob-Waksberg eta Kate Purdy animaziozko seriearen egileek sortutako *Undone* seriea estreinatu zen, teknika honekin egindakoa.

## Errotoskopia animazio zineman 
Walt Disneyk 1923an sortu zuen munduko entretenimendu eta komunikabideen konpainiarik handiena. 1937an, bere lehen film luzea estreinatu zuen, *Snow White and the Seven Dwarfs*, milioi bat dolar baino gehiagoko ekoizpen aurrekontuarekin. Harrezkero, Disney-k animaziozko filmen klasiko bikainak ekoitzi ditu eta horietan antzekotasunak antzeman daitezke *Loti Ederra* eta *Ederra eta piztia*, *Edurnezuri eta zazpi ipotxak* eta *Robin Hood* bezalako filmetan edo beste titulu batzuetan agertzen diren pertsonaien mugimenduetan, besteak beste, *Oihaneko liburua*, *Aristokatuak*, *Bambi* eta *Alizia herrialde miresgarrian.*

Bere arrazoia errotoskopia erabiltzea da. Film hauetan, animazio-teknikak irudi errealen grabazioak erabiltzen ditu eta, ondoren, mugimenduen kalkuluaren bidez marrazkira pasatzen dira, horrela amaierako filmeko mugimenduei naturaltasun handiagoa emanez. Disneyk dagoeneko erabili zuen teknika hori *Edurnezuri eta zazpi ipotxak* ekoizteko.

XX. mendearen lehen erdian benetako aktoreekin eszena bat errodatzeak suposatzen zuen kostua ikusita, zeluloidezko kamerekin, Disneyk aukeratu zuen bere etorkizuneko filmetarako lehendik filmatutako grabazioak berrerabiltzea errotoskopia teknikaren bidez. Horrekin, filmen kostuak eta ekoizpen denbora nabarmen murriztu ziren.

## Mugimendu-harrapaketa 
Zinema munduan oso maiz erabiltzen da teknika hau, benetako mugimendua digitalki atzematean eta informazioa gero animazio batera transferitzeko (mugimenduaren digitalizazioa) erabiltzean datza.

Mugimendu errealak harrapatzea hiru urrats ditu:

- Ereduaren sinplifikazioa: normalean benetako mugimenduak (adibidez, edozein objekturen jaurtiketa) askoz konplexuagoak dira bere osotasunean jasotzeko. Horregatik, lehenik eta behin, mugimenduaren oinarrizko atalak (gako fotogramak) identifikatu behar dira.

- Erreferentzia puntuak identifikatzea eta markatzea: pertsonaien artikulazioak izan ohi dira, zirkuluz markatuta.

- Mugimendua eta datu bilketa gauzatzea: prozesu hau bideo-kamerak eta beste elementu teknologiko eta ikus-entzunezko batzuk erabiliz egiten da.
thumb| Errotoskopiaren adibidea.
Behin informazioa digitalizatuta, ordenagailuz sortutako ereduari aplikatzen zaio mugimendua kontrolatzeko asmoz. Teknika honi esker, mugimendu oso errealistak lortzen dira, hauek benetako ekintzetatik eratorritakoak baitira, hasieran formuletatik edo marrazki digitaletatik sortuak ez direnak. 

## Teknika 
Emaitza hori lortzeko, lehenik eta behin erreferentzia gisa erabiliko den bideoa lortu behar da, lortu nahi den emaitzara egokitutako grabazio aproposa sortuz. Atzeko plano lau baten aurrean filmatzeko aproposa da. Jatorrizko materiala eskuratu ondoren, lan egin nahi duzun softwarera inportatu behar da, eta, ondoren, fotogramaz fotograma pasa eta animazioa pasa besterik ez duzu behar. 

## Errotoskopia erabiltzen duten lanen zerrenda 
### Zinema 
* *Minnie the Moocher* (1932)
* *Edurnezuri eta zazpi ipotxak* (1937)
* *Gulliverren bidaiak* (1939)
* *Superman* (1940)
* *Bug Jauna  herrira doa* (1941)
* *Tie Shan Gongzhu* (1941), Txinako lehen animazio filma
* *Txoriak* (1963)
* Jatorrizko *Star Wars* trilogiak (1977-1983) teknika hau erabili zuen bere argi-sable ospetsuetarako.
* *The Lord of the Rings* (1978), baita Ralph Bakshi animatzailearen beste film batzuk ere: *Wizards* (1977), *American Pop* (1981) edo *Tygra, fire and ice* (1983).
* *Heavy Metal* (1981)
* *Tronua* (1982)
* *Sirenatxoa* (1989)
* *Peraustrinia 2004* (1990)
* *Ederra eta Piztia* (1991)
* *Aladino* (1992)
* *Pocahontas* (1995)
* *Anastasia* (1997)
* *The Secret of NIMH* (1982), John Bluth-ena, *Fievel and the New World* (1986) eta *Titan AE-* n ere teknika hori erabili zuena. (2000).
* *Waking Life* (2001) eta *A Scanner Darkly* (2006), Richard Linklater- en eskutik, teknika errotoskopiko digitalarekin erabat ekoitzitako lehen film luzetzat hartzen ziren.

### Animaziozko seriea 
* *Tinterotik kanpo* (1918-1929). Lehenengo lana, non Max Fleischer-ek teknika erabili zuen Koko, Pailazoa bizia emateko.
* *Betty Boop* (1930). Metodo hau erabiltzen duten pasarte gogoangarrienetako batzuk *Minnie the Moocher* (1932) edo *Snow White* (1933) dira, non Cab Calloway jazz musikariaren dantzak animatu ziren. 
* *Popeye* (1930)
* *Zer ikasi dugu, Charlie Brown?* (1983) eta ''It's Flashbeagle, Charlie Brown* (1984)
* *Delta Estatua*
* *Aku no Hana* (2013)
* *Kowabon*

### Musika bideoak 
* " Yellow Submarine " (1968), " Lucy in the Sky with Diamonds " abestiari dagokion sekuentzian.
* Tom Waitsen "The One That Got Away" abestia
* A-ha- ren "Take on Me", "The Sun Always Shines on TV" eta "Train of Thought" abestiak
* Kanye West -en "Heartless" abestia
* Queen -en "Save Me" abestia
* Dream Theater taldearen "Forsaken" abestia
* "Breaking the Habit" Linkin Park abestia
* "  " Joey Bada$$ -ren abestia
* Dire Straitsen "Brothers in Arms" abestia

### Bideojokoak 
* *Persiako printzea*
* *Beste mundua*
* *Blood komandantea*
* *Flashback: Identitatearen bila*
* *Azken Expressa*
* *Hotel Ilunabarra: 215. gela*
* *Azken leihoa: Mendebaldeko Lurmuturreko sekretua*
* *Mundua Zurekin Amaitzen Da*
* *Ghost Trick: Phantom Detective''

## Kanpo estekak