open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emilio Duhart

**Emilio Duhart Harosteguy** (Temuco, 1917 &ndash; Ustaritz, 2006ko urtarrilaren 1a)  arkitekto txiletarra izan zen, arkitektura modernoaren ordezkaria, eta bere herrialdean XX. mende erdialdeko arkitekto eta hirigintza antolatzaile garrantzitsuenetakoa izan zen.  Bai haurtzaroa, bai lehen eta bigarren hezkuntza, Euskal Herrian bizi izan zituen.  1939an izandako lurrikarak eragindako Chillán hiriko landa etxebizitza proiektuetan lan egin zuen. 

### Txilen egindako lana 
1940ko hamarkadaren erdialdera itzuli zen Txilera, Sergio Larraín García-Moreno arkitektoarekin, Kolon Aurreko Artearen Txileko Museoaren sortzailearekin,  eta harekin hainbat proiektu garatu zituen etxebizitza, eraikin publiko eta industrialetarako, baita hirigintzakoak ere. 

## Lanak 
1980an, Eiffel dorrea zaharberritzeaz arduratu zen, mendeurrenaren harira. Frantzian ere Frantziako Kudeaketa Institutua diseinatu zuen.  Parisen finkatu ondoren, urruneko lanak egiten jarraitu zuen Txilen, hala nola Comodoro Arturo Merino Benítez nazioarteko aireportua, 1992an eraikia eta Txileko hiriburuko Pudahuel komunan dagoena. Aireportu hau garai horretako bere lanik garrantzitsuenetako bat izan zen. 

## Sariak 
Emilio Duhart-ek bizitzan sari ugari lortu zituen, eta Estatu Batuetan graduondoko ikasketak egin zituenetik hasi zen jasotzen, Europako eta Hego Amerikako herrialdeek emandako zenbaitetara zabalduz. Sari hauek honako hauek dira: 

* 1943 - AEBetako Bigarren Gerrako Etxebizitza Lehiaketako Bigarren Saria.
* 1945 - Prinz Eugen Diploma, Stockholmeko Arkitektura Kongresua, Suedia.
* 1962 - AIAko, AEBetako Arkitektoen Institutu Amerikarreko College of Fellows College-ko ohorezko kide izendatu zuten, Dallas, Estatu Batuak.
* 1963 - Officier de l'Odre des Arts et des Lettres izendatua, Frantziako Kultur Gaietarako Ministerioa.
* 1964 - Odre des Achitectes-eko kide izendatu zuten. Paris Frantzia
* 1970 - Brasilgo Arkitektoen Institutuko ohorezko kide izendatu zuten.
* 1977 - Txileko Arkitektura Sari Nazionala
* 1982 - Frantziako Meritu Ordena Nazionala
* 2008 - Obra 2008 Saria, Txileko 2010 Mendeurreneko Batzordeak emana, Txileko Concepción Unibertsitateko Campuseko Ardatz Zibikoa proiektuan parte hartzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
German Titov

**German Stepanovitx Titov** (; Verkhneye Zhilino, Altai kraia, 1935eko irailaren 11 &ndash; Mosku, 2000ko irailaren 20a) sobietar kosmonauta izan zen.

Lurra orbitatu zuen bigarren gizakia izan zen, Juri Gagarinen ondoren. 1961eko abuztuaren 6an egin zuen Vostok-2 espazio ontzian. Espaziora bidaiatu zuen laugarren pertsona izan zen.

Stalingradeko Hegazkingintzako Eskola Militarrean graduatu zen eta 1960an kosmonauten programarako hautatua izan zen. Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide izan zen.

Vostok-2 misioak 25.3 ordu iraun zuen eta 17 aldiz orbitatu zuen Lurra. Misioak frogatu zuen gizakia espazioan bizi eta lan egin dezakeela. Titov izan zen espazio ontzi bat gidatu zuen lehen pertsona, eta egun bat baino gehiago eman zuen espazioan. Orbitan lo egin zuen lehena eta espazioan botaka egin zuen lehena ere izan zen. Gainera, Lurra espaziotik filmatu eta argazkiak atera zituen lehena izan zen.

Titovek espazio programa sobietarrean jarraitu zuen eta Sobietar Aire Armadako koronel-jeneral mailara iritsi zen. Bere azken urteetan politikari komunista izan zen.
Antonina Ordina

**Antonina Gennadievna Ordina** (); Narian-Mar, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1962ko urtarrilaren 24a) sobietar eta suediar iraupen-eskiatzailea ohia da. 

1987ko Munduko Iraupen Eski Txapelketan urrezko domina irabazi zuen 4 × 5 km errelebo lasterketan Sobietar Batasuneko eski-taldean zegoela. 1994an suediar herritartasuna hartu eta Suediarekin lehiatzen hasi zen. 1995eko Munduko Iraupen Eski Txapelketan brontzezko bi domina lortu zituen, bar 30 kilometroko lasterketan eta bestea 4 × 5 km erreleboetan. Horrez gain, 1994ko eta 1998ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Animatronika

**Animatronika**, robotika edo elektronika gailuen bidez eta txontxongilo eta panpin mekanikoak erabiliz izaki bizidunen itxura eta portaera simulatzeko teknika da. Urrutitik prigramatuak eta kontrolatuak izateko sortuak daude, bai eta soinuak egin eta mugimendu soilak edo oso konplexuak burutzeko ere. Robot hauen sofistikazioa bete behar duten zerbitzuaren araberakoa da, adibidez, hartz baten soina bakarrik edo gorputz osoa errekreatu daiteke. 

## Kanpo estekak
Behatz-galtzerdi

**Behatz-galtzerdia**, **oinlarrua** edo **zangolarrua** behatzen formara egokitzen den galtzerdi mota bat da. Eskularruen moduan, oinlarruek behatzak banan-banan dagozkien lekuan sartzeko zorroak dituzte.

## Kanpo estekak
John Thomas zeinua

eskuinera|thumb|John Thomasen zeinu positiboa, ezkerrean haustura pertrokantereo bat izan zuen paziente batek erakutsia.
**John Thomasen zeinua**, **Throckmortonen zeinua** ere deitua, argot edo txiste gisa erabiltzen den terminologia da, erradiologiaren alorrean. Pelbiseko erradiografia bateko patologiarekiko zakilaren kokapenari egiten dio erreferentzia. Zakilak (erradiografian itzal gisa ikusten da) patologia dagoen alde berera begiratzen duenean, adibidez hautsitako hezur bati, "John Thomas positiboaren zeinutzat" hartzen da, eta itzalak beste aldera begiratzen badu, "John Thomas negatiboaren zeinua" da.

Azterlanek frogatu dute "zeinua" ez dela aldakako haustura baten kokapena identifikatzeko zortea bera baino hobea. John Thomasen zeinua positiboa den kasuetan, aldaka-haustura desplazatua duen pertsona bat zauritutako aldean etzaten saia daiteke, haustura geldiarazi eta mina murrizteko; orduan, zakila beheko alderantz okertzen da (apurtutako aldea).

Andy Murrayk, tenis profesional britainiarreko jokalariak, bere pelbiseko erradiografiaren argazki bat argitaratu zuen, 2019ko urtarrilaren 29an aldaka konpontzeko egin zuen kirurgiaren ondoren. John Thomas edo Throckmortonen zeinu negatiboaren adibide garbi bat erakutsi zuen, non zakila lesiotik urruntzen zen. Piers Morganek Good Morning Britain saioan eztabaidatu zuen X izpien irudian ikusten ziren genitalen inguruan, eta une horretan ikusten ari zen Murray programari mezu bat ematera animatu zuen, esanez: "Mesedez, utzi iezaiozu nire genitalei buruz telebista nazionalean hitz egiteari, oso medikatua bainengoen irudia argitaratzeko unean".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maulbronngo monasterioa

**Maulbronngo monasterioa** () Europan hobeto gorde diren Zistertar monasterioen artean dago. Maulbronn hiritik gertu dago, Alemaniako Baden-Württemberg estatuan. Hiritik kanpo dago, gotortua. Bretten eta Knittlingen beste hiri gertuenak dira. Monasterioa 1147an sortu zen, Aita Santuaren laguntzaz, Eugenio III.a. Eraikinean oso estilo desberdinak ikus daitezke, erromaniko eta gotiko bereziki zeren eta bi estilo horien arteko trantsizio garaian altxatu baitzen. Garrantzia handia du monasterioa urez hornitzeko egin zuten sistema, egun oraindik osoa dagoena. 1993an Unescok Gizateriaren Ondarea izendatu zuen.

## Historia 
Monasterioa 1147an sortu zen, Eugenio III.a Aita Santu zistertarraren babespean. Eliza nagusia, erromanikotik gotikora bitarteko estilo batean eraikia, 1178an sagaratu zuen Arnoldek, Espirako gotzainak. Erreforma protestantearen ondoren, Württembergeko dukeak monasterioa bereganatu zuen, 1504an, eta bertan eraiki zuen bere ehiza pabiloia. XVII. mendearen erdialdean, aurreko abadia, apaizgaitegi protestante bihurtu zen, gaur egun, Maulbronn eta Blaubberen Seminario Ebanjelikoa bezala ezagutzen dena. Elizgizon protestanteek eraikin monastikoak beren beharretarako egokitu zituzten.

## Iruditegia 

Image:
Courtyard facade - Maulbronn Monastery.jpg|Monasterioaren fatxada.
Cloister garden - Maulbronn Monastery - Maulbronn - Germany 2017.jpg|Lavatorium
Kirche_Kloster_Maulbronn.jpg|Korua.
Maulbronn-05.JPG|Klaustroa.
Kloster Maulbronn 2353.jpg|Abadiaren nabea.

thumb|850px|Patioaren panoramika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Monasterioaren gaineko bideoa Youtuben.
Wifredo Lam

**Wifredo Óscar de la Concepción Lam y Castilla** (; Sagua La Grande, 1902ko abenduaren 8a - Paris, 1982ko irailaren 11) kubatar margolari eta eskultorea izan zen.

Aita etorkin txinatarra zuen eta jatorriko afrikarra ama. Bere familiak katolizismoa Afrikako errito eta tradizioekin nahasten zuen.

1916an Habanara joan zen zuzenbidea ikastera eta 1918tik 1923ra margolaritza ikasi zuen Arte Ederretako Eskolan. 1923an Madrilera joan zen margolaritza ikasketak hobetzera. Han irakaskuntza kontserbadorea jaso zuen, baina Parisen surrealismoaren eta Henri Matisseren eragina jaso zuen.

Espainiako Gerra Zibilean alderdi errepublikarraren aldekoa izan zen, eta propaganda-posterrak egin zituen. Madrilen defentsan parte hartu zuen eta 1937an Bartzelonara bidali zuten. 1938an Parisera joan zen eta Pablo Picassoren laguntza jaso zuen. Garaiko artista nagusiak ezagutu zituen. 1941ean Kubara itzuli zen.

Kuban, afrokubatar tradizioetara itzuli zen. Gizaki, animalia eta landareen irudi hibridoak marraztu zituen eta kubismoa eta surrealismoa uztartu zituen Santeriako irudiekin. Afrikako ideien eta europar estiloaren konbinazioak Kuban gaitzespena eragin zuen. Abstrakzioa sinplifikatzen eta laburbiltzen jarraitu zuen, baina, aldi berean, modu figuratiboan margotu zuen.

1955ean Fulgencio Batistaren aurkako ikasleen protestak babestu zituen eta urte batzuk geroago Fidel Castrori babesa eman zion.

1960an Italiako ipar-mendebaldean kokatu zen. Azken etapan, zeramikak eta grabatuak ere egin zituen.

## Iruditegia 

Salón de Mayo, 1967. Wilfredo Lam. Radiocentro CMQ Sidewalk. Havana, Cuba.jpg|thumb|Salón de Mayo, 1967. Edificio Radiocentro CMQ

## Kanpo estekak
The Circle (2017ko filma)

***The Circle*** (), 2017ko James Ponsoldt estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko drama film bat da. Dave Eggers estatubatuar idazlearen *20q3ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Emma Watson and Tom Hanks, as well as John Boyega, Karen Gillan, Ellar Coltrane, Patton Oswalt, Glenne Headly eta Bill Paxton aktoreek antzeztu zuten.

Danny Effman musikagileak soinu banda konposatu zuen. Bill Paxton aktorearen azken antzezpena uzan zen, 2017ko otsailean zendu baitzen.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Emma Watson: Mae Holland
* Tom Hanks: Eamon Bailey
* John Boyega: Ty Lafitte
* Karen Gillan: Annie Allerton
* Ellar Coltrane: Mercer Regalado
* Patton Oswalt: Tom Stenton
* Bill Paxton: Vinnie Holland, Maeren aita
* Glenne Headly: Bonnie Holland, Maeren ama
* Nate Corddry: Dan
* Mamoudou Athie: Jared
* Jimmy Wong: Mitch
* Ellen Wong: Renata
* Smith Cho: Gina
* Poorna Jagannathan: Jessica Villalobos doktorea
* Judy Reyes: Olivia Santos kongresista
* Eve Gordon: Williamson senataria
* Beck: Bere burua antzeztuz
* Claudia O’Doherty: Zirkuluko kidea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1997ko Kataluniako Volta

**1997ko Kataluniako Volta**, itzuli honetako 77. edizioa izan zen. Itzulia Vic-eko erlojupekoa eta Pal mendateko helmuga zituen zailtasun gisa.

Ján Svorada esprinterrak lehenengo etapa irabazi zuen eta beraz lehenengo liderra izan zen. Bigarren etapan, Chris Boardman irabazi zuen erlojupekoa eta lider izan zen egun batzuk.Geroago, Platja d'Aron, Fernando Escartin irabazi zuen baina Boardmanek lidertzarekin jarraitu zuen. Hurrengo egunean, Pal mendateko etapa luzean (237km), Fernandok lidertza eskuratu zuen eta Angel Caserok 2 segundora geratu zen.

Bertan, ONCE taldeko bi txirrindulari bizkaitar nabarmendu ziren. Batetik, Alberto Leanizbarrutia, 8. egin zuen Bartzelonako helmugan eta 3. Vic-eko erlojupekoan. Bestaldetik, Mikel Zarrabeitia Pal mendateko helmugan hirugarren izan zen eta egun guztietako esfortzua eta gero, hirugarren bukatu zuen sailkapen nagusian, irabazlearengandik 26 segundora bakarrik.

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Bartolome eliza (Saigots)

**San Bartolome eliza** Esteribarko Saigots kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
San Bartolome parrokia, Erdi Aroko egiturari eusten dion arren, XVI. mendean aldatu zen. Barruan, Erdi Aroko bataiarri bat baino ez da kontserbatzen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Saigots

## Kanpo estekak
Aretxabaletako tomatea

280px|thumb|Aretxabaletako tomatea.
**Aretxabaletako tomatea** Gipuzkoako Aretxabaleta herrian mantendu den tomate arroxa mota bat da 2021ean Espainiar Estatuko tomate barietate onena izendatua izan zena, *Aretxabaletako moraua* eta *Monja tomatea. Horrela iritsi zen Aretxabaletara eta bertan baino ez zen mantendu. XXI. mendearen hasieran herriko nekazari txikiek barietatea bultzatu nahi izan zuten eta landareak banatzen hasi ziren. Koldo Zubizarreta aretxabaletarra eta Tomas Larrañaga antzuolarra izan dira tomatearen zabalkuntzan lan handia egin dutenak.

Aretxabaletako San Migel jaietan barazkien merkatua egiten da eta Aretxabaletako tomateak gero eta presentzia handiagoa zuela ikusita 2017. urtean "Aretxabaletako Tomatearen Astea" ospatzea erabaki zen iraila erdialdean. Asteak dirauen artean herriko tabernetan tomatearekin egindako pintxoak izaten dira eta beste ekitaldi batzuen artean erakusketako tomaterik itsusiena aukeratzen da. 2023an Euskal Herriko bertako tomatearen lehiaketa antolatu da.

2018an Marc Badal kataluniarrak "Aretxabaletako tomatea" liburua argitaratu zuen. Marta Barba Gassó ikerlaria izan zuen laguntzaile, hark tesia egina baitzuen tomate honen inguruan. Tokiko barietateen zabalkunde horizontalaren eredu gisa aipatzen da liburuan. Marc Badal Cristina Enea Fundazioko *Haziera'' hazi artxiboko zuzendaria da.

2021. urtean Torrelavegan (Kantabria) jokaturiko Espainiar Estatuko txapelketan tomate barietaterik onenaren saria eskuratu zuen. Egun batzuk lehenago Santa Cruz de Bezanan beste txapelketa bat irabazi zuen. 2022an bigarrenez irabazi zuen Santa Cruz de Bezanako txapelketa.

## Ezaugarriak 
Tomate arrosa da, batzutan kolore ilunagoa ere izaten du (hortik moraua edo mozkorra ezizenak). Azal fina du, hazi gutxi izaten du eta horren ondorioz garraztasun txikiagoa du eta amaieran zapore goxoa uzten du ahoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saigotseko zubia

**Saigotseko zubia** Esteribarko Saigots kontzejuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da.

## Zubia 
Zubiak bi arku beheratu ditu. Vianako Printzea Erakundeak zaharberritu zuen 2020an.
  
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Saigots
* Arga ibaia

## Kanpo estekak
Morkaiko

[thumb|300px|Morkaiko gailurra [Indalecio Ojangurenek egindako argazki batean.]]
**Morkaiko** Gipuzkoako Elgoibar herriko media da. 533 metro ditu eta Kalamua mendilerroan dago.

## Kokapena 
Elgoibarren iparraldeko hegian dago. Morkaiko San Migel auzo gainean dago. 

## Erdi Aroa 
XIV. mendean, ahaide nagusien borroka bat gertatu zen inguru hauetan: oinaztarren eta ganboatarren arteko batailetako bat.  

## Gurutzea 
Mendi honetan frankistek Carlos Borboi-Bi Siziliak eta Orleans Espainiako infantea omentzeko gurutzea altxatu zuten. Jaiotza bat ipini dute azken urteotan haren azpialdean. Inguru horretan hil zen Carlos Borboi-Bi Siziliak, Espainiako Gerra Zibilean. Carlos Borboi Juan Carlos I.a Espainiakoaren amaren anaia zen, beraz, Juan Carlosen osaba. Frankisten aldeko jarrera zuen eta Iruñeako Zulatzaileen Bigarren Konpainiaren komandantea izendatu zuten. Kalamua-Morkaiko inguruan tiro batek buruan jo zion 1936ko irailaren 27an, bertan hilik geldituz. Udalaren esanetan herrian ez dago monumentu horren jatorri frankistaren kontzientzia. Gurutzea Pedro Muguruza arkitekto frankistak altxatu zuen. Rlgoibarko Udalak 2014an, monumentua botatzearen aurka azaldu zuen herriak esanahi frankista ematen ez ziola esanez. 2025eko azaroaren 18an, azaroaren 20 baino bi egun lehenago, erorita agertu zen.

Mendi honetan, bestetik, gerra garaiko lubakiak ikus daitezke oraindik. Haietan, errepublikazaleek gogor egin zieten aurre espainol faxistei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teodoro Fernández Larrañaga

thumb|250x250px| Mapocho Geltokia Kultura Etxea.
**Teodoro Fernández Larrañaga** (Donostia, Euskal Herria, 1948ko apirilaren 11) arkitektoa eta paisajista da Txileko Unibertsitate Katolikoan, bereziki etxebizitza sozialen proiektuetara, unibertsitateko arkitekturara eta arkitektura zibilera zuzenduta. 2014an Arkitektura Sari Nazionala jaso zuen. 

## Biografia 
Teodoro Fernández Euskal Herrian jaio zen Donostian eta gero Txilera emigratu zuen oso gaztea zela gurasoekin eta anai-arrebekin. Eskolapioen ordena erlijiosoaren *Colegio Hispano Americano* ikastetxean ikasketak egin zituen.

Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean arkitektura ikastera sartu zen eta bertan graduatuko zen 1972an, eta gero Madrilera joan zen ikasketak jarraitzera. Irakasle aritu zen Desarrollo, Concepcióngo, Limako Ricardo Palma eta Argentinako La Plata unibertsitateetan. Gaur egun eskolak ematen ditu Txileko Unibertsitate Katolikoan irakasle titular gisa.

## Lanak 
thumb|300x300px| Jesusen Bihotzaren tenplua.
Txileko Santiagoko arkitektura lan batzuk bere egileak dira:

* Mapocho Geltokia Kultura Etxearen (Santiago) birmoldaketa
* Inés de Suárez parkea (Providencia)
* Bicentennial parkea (Vitacura)
* PUC Handitze Zentroko Patioa (Santiago)
* José Luis del Río Rondanelli PUC eraikina (Macul)
* Komunikazio Fakultatea PUC (Santiago)
* Jesusen Bihotzaren tenplua PUC (Macul)
* Scuola Italiana "Vittorio Montiglio" (Las Condes) besteak beste.
* Santísima Trinidad de la Recoletako hilerria.

Quinta Normal berriaren proiektuan ari da lanean

Santiagotik kanpo, Copiapó hiriko Kaukari parkea nabarmendu beharra dago, parke hau hiri horretako mugarri bihurtu da.

## Sariak 
* "Fermín Vivaceta" Saria (2002)
* Bikaintasun akademikoaren aitortza (2008)
* Mapocho Geltokia Kultura Zentroaren Ondarearen Reina Sofía Nazioarteko Saria (2008)
* AOA domina handia (2013)
* Arkitektura Sari Nazionala (2014)
* American Institute of Architects-eko ohorezko kidea (Hon. FAIA ), Estatu Batuak. (2016)

## Bibliografia 
* Rosas Vera, José. **"Teodoro Fernández Larrañaga"**, Iberoamerikako Arkitektoak Siglo XXI, DR Fomento Cultural BANAMEX, AC México, 2006.
* Palmer, Montserrat. **"Teodoro Fernández: Architecture in the landscape"**, ARQ Chile editoriala, Santiago de Chile, 2008

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Teodoro Fernández-en webgunea
San Esteban eliza (Zubiri)

**San Esteban eliza** Esteribarko Zubiri kontzejuan XIX. mendeko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
San Esteban Protomartir eliza XIX. mendean eraiki zen, borroka karlistaren ondoren zaharra oso gaizki tratatua geratu zenean. Erretaula nagusia Iruñeko San Agustin parrokiatik ekarri zen eta XVIII. mendearen erdialdeko estilo barrokoari dagokio.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zubiri

## Kanpo estekak
Metalezko zubia

**Metalezko zubia** Nafarroa Garaiko Esteribar udalerriko Zubiri kontzejuan kokatutako zubi bat da. N-135 errepideak zeharkatzen zuen, Arga ibaia zeharkatuz.

## Historia 
1892ko uztailaren 26ko kontratuaren arabera, *Construction et des Ateliers de Willebroeck* sozietate anonimoak Zubirin 21,160 metroko luzerako zubi metaliko bat eraikitzeko konpromisoa hartu zuen, 15 000 liberako kostuarekin. Urte bereko azaroan iritsi zen Pasaiara Goya ontzia, ia 27 000 kilo burdina zeramatzana.

Materiala Zubirira iritsi eta hurrengo bost asteetan muntatzen ari ziren, eta hurrengo 8 egunetan Nafarroako Foru Aldundiak zubiaren karga-proba egin zuen. Gehienez 24 mm-ko geziarekin eutsi beharko lioke zubiaren azalera osoaren eta 400 kg/m2-ko espaloien zamari. Ondoren, eta geziaren muga berberekin, bi ardatzeko eta 6.000 kg-ko orga-ilara bat igarotzeko aukera eman beharko luke. Zubia 2,30 metroko altuera eta 6 metroko tartea duten bi habez osatuta egongo litzateke. Habe bakoitzak 9 lauki ditu, muntaia bertikalekin eta San Andresen gurutzean txarrantxatuta.

Habeek, langetek eta xaflek lotzen dituzten bi habe nagusiek 4,50 m-ko zabalerako zoladura eta 0,75 m-ko bi espaloi eusten dituzte. Altzairu ijeztuak 32 kg/mm2-ko trakzioari eutsi behar zion % 6ko luzapenarekin.

Aipatutako zehaztapenen arabera eraikia, 1977ra arte egon zen martxan, NA-138 errepidearen elkargunea birmoldatzeak Arga gaineko zubi berri bat eraikitzera behartu zuen arte, metalikotik metro gutxira aurreatezatutako habeak izango zituena, eta egun horretatik aurrera zerbitzutik kanpo geratu zen.

## Erreferentziak 
* Zubiriko zubi metalikoa. Nafarroako Entziklopedia Handia.

## Ikus, gainera 
* Zubiri
* Arga ibaia

## Kanpo estekak
Roberto Goycoolea

**Roberto Goycoolea Infante** (Santiago de Chile, 1928ko abuztuaren 29a  - Concepción, Txile, 2018ko apirilaren 26a) arkitekto eta ingeniari zibil txiletarra izan zen .

Txileko Unibertsitate Katolikoan lizentziatu zen 1958an. 1995ean Arkitekturako Sari Nazionala eta Artearen Udal Saria jaso zituen. Bío-Bío Unibertsitateko (UBB) errektorea ere izan zen bi alditan, 1990 eta 1998 artean, eta Concepción udalerriko lehen hirigintza aholkularia. Hiri horretako lehen erregulazio planaren egilea eta UBBko Arkitektura, Eraikuntza eta Diseinu Fakultateko irakaslea eta unibertsitate horretako Arkitektura Eskolako sortzailea da.

## Lan aipagarriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Mikel eliza (Urdaitz)

**San Mikel eliza** Esteribarko Urdaitz kontzejuan XX. mendeko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
XX. mendeko eraikuntza modernokoa da, sute larri bat jasan zuen antzinako eliza ordezkatuz, honen arrastorik ia ez delarik geratzen malda nabarmeneko gain batean. Eliza berria San Mikel ermita zegoen tokian eraiki zen, baina ez da ezer kontserbatzen.

XVII. mendeko tipologia propioa du, gurutze latindar formako oinplanoa, hiru ataleko habeartea, gurutzadura eta burualde zuzena, bai eta bataio-kapera ere, habeartearen erdiko tartera irekia, Ebanjelioaren aldetik. Eliza luneto-gangaz estalita dago, gurutzaduran izan ezik, ertz-ganga baita eta fajoi oso lauak baititu. Korua habeartearen oinaldean dago, sarrerako arku eskartzanoa eta zeru satuzko estalkia ditu. Sakristia ertz-gangaz estalita dago eta burualdeari atxikita dago Epistolaren aldetik.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urdaitz

## Kanpo estekak
Urdaizko jauregia

**Urdaizko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Esteribarko Urdaitz kontzejuan Erdi Aroko jauregi bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Urdaizko jauregia armagintzako kabo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1535ean, auzitegiak salbuespen pribilegioa izan behar zuela ebatzi zuen, bere jabea Gillen Bizkarreta zelarik. 1723ko Kontuen Ganberaren zerrendan Luzia Olloki agertzen da jabe gisa. Kattalin Ilarregik, Diego Olagueren alargunak, 1744an kuarteletako liskarrengatik auzia eraman zuen. 1750 inguruan, Erresumaren jabetza izatera pasa zen, Nafarroako Foru Aldundiaren administraziopean, Juan Olague gordailuzainari kontuetan egin zitzaion nolabaiteko irismenagatik. Antzina Vinkuloren ondasunak deitzen ziren horretan integratua geratu zen. Armarriaren Liburuaren arabera, armarria zilarrezkoa zen, gurutze horzduna eta sablez flordelisatua, orlan zortzi otso sablez lagundua, txandaka, urrezko sotuer batekin kargatutako lau gulezko billeteekin, aldaera arinekin, 1275ean arma horiek zeramatzan Fortun Enekoitz Urdaitzekoak, Ausako gazteluko alkaideak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Inbuluzketa

## Kanpo estekak
Urdaizko zubia

**Urdaizko zubia** Esteribarko Urdaitz kontzejuan XX. mendeko harrizko zubi bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Zubia 
XX. mendearen lehen erdialdekoa da. Erdi-puntuko bi arku eta zubi-bular bat ditu, guztia hormigoiz eraikia. Litekeena da askoz zaharrago baten gainean altxatzea. Izan ere, 1550ean jada agertzen da Urdaitz zubian egurra igarotzeagatik kobratzen zela. Bada 1786an aipatutako kokapen zehaztugabeko Zubialde bat ere. Bi aipamen horiek zubi honetakoak edo Luskozubikoak izan daitezke.

## Erreferentziak 
* Santiago Sainz de los Terreros Goñi, (2010), *Puentes antiguos de Navarra: Zubiri, Yesa, Larrasoaña, Iroz, Burlada*.
* Imanol Goikoetxea, (1993), *Guía práctica para recorrer el camino de Santiago: a pie, en bicicleta, a caballo, en coche*, Donostia: Txertoa, 

## Ikus, gainera 
* Urdaitz
* Arga ibaia

## Kanpo estekak
Luskozubiko zubia

**Luskozubiko zubia** Esteribarko Urdaitz kontzejuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da.

## Zubia 
*Esku-zubi* edo *Eskusibil* bezala ere ezagutzen da. Ez du, berez, Arga ibaia salbatzen, baizik eta Inbuluzketako erreka, errepide zaharraren trazatuan, Arga ibaiaren ibilgutik oso gertu. Erdi Aroko jatorria du eta bao zorrotz bakarra du. Garai modernoetan, hormigoizko xafla handi bat jarri zen gainean. Bere arkupean, 1391n, Coleta de Bonilla erromesaren gorpua aurkitu zen.

## Erreferentziak 
* Santiago Sainz de los Terreros Goñi, (2010), *Puentes antiguos de Navarra: Zubiri, Yesa, Larrasoaña, Iroz, Burlada*.
* Imanol Goikoetxea, (1993), *Guía práctica para recorrer el camino de Santiago: a pie, en bicicleta, a caballo, en coche*, Donostia: Txertoa, 

## Ikus, gainera 
* Urdaitz

## Kanpo estekak
Nunilo eta Alodia eliza

**Nunilo eta Alodia eliza** Esteribarko Sarasibar kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Nunilo eta Alodia Santuen eliza, harriz egindako baserri izaerako eraikuntza da, zaharberritze eta eraberritze lanen ondorioz oso aldatua. Habearte bakarra, burualde zuzena eta kanpandorrea ditu oinaldean. Sarrera epistolaren aldeko horman dago, arkupeaz babestutako erdi-puntuko arkudun atean. Ebanjelioaren aldean kapera bat eta sakristia daude atxikita, burualdearen ondoan eta presbiteriotik du sarrera. Esparru osoa, berriki eraiki den ganga beheratu batez estalita dago. Altzarien artean, Ama Birjinaren egur gotikoko tailu bat nabarmentzen da, Haurra eserita duela (ca. 1300), ebanjelioaren alboko kaperan kokatua, eta sakristian gordetzen den zilarrezko parrokia-gurutzea.

Nafar urregintza pieza garrantzitsua da hau -Iruñeko tailer posiblea- 1600 inguruan, ezaugarri gotikoak eta joera manierista dituena. Gurutze latindarra da, bi aurrealdeetan apaingarri ugarirekin aberastua, tenplete poligonal formako euskarri korapiloarekin, erliebeekin apaindua. Bere edertasunagatik, bi gurutzaduren irudiak nabarmentzen dira, Kalbarioa aurrealdean, eta Nunilo eta Alodia santuak, parrokiaren titularrak, atzealdean. XIX. mendean zaharberritutako erretaula nagusiak, erliebe nagusia, titular santuekin mantentzen du, datorren erretaula batez berraprobetxatuta. XVI. mendeko hirugarren laurdeneko erromanista kutsuko obra da, Miguel Espinal (1553-1590) irudigileari egotz dakiokeena, Sarasibartik oso urrun ez dagoen Galdurotzeko erretaula nagusiko erliebeak bezala dokumentatutako bere obrekin antz handia duelako.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Sarasibar

## Kanpo estekak
Batuko iturria

**Batuko iturria** —*Batueko iturria* ere deitua— Esteribarko Zubiri kontzejuan iturri bat da. Iturria arrautza ustelen usainagatik bereizten da, bere urak duen hidrogeno sulfuroaren ondorioz.

## Iturria 
Joakina Nabarroren arabera, Koldo Artolak jasotako testigantzan: Donibane bezperan, Zubiriko kanpaiek 12: 00ak jotzen zituztenean, haran osoko jendeak larruazaleko hainbat gaitz tratatzeko erabiltzen zuen, ekzema edo aleak, esaterako. Gero ur horretatik edan behar zuten goizero bederatzi egunez. San Joan gau hartan ere su handiak egiten zituzten, "Sarna kanpora, Jende ona etxera" oihukatzen zuten bitartean.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zubiri

## Kanpo estekak
Errosarioko Ama Birjina eliza (Ilurdotz)

**Errosarioko Ama Birjina eliza** Esteribarko Ilurdotz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ilurdotz

## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Irotz)

**San Pedro eliza** Esteribarko Irotz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
San Pedro elizaren barruan erretaula nagusia nabarmentzen da. Ramon Ozkaritzen tailerraren lana da, eta maisuaren berezko beste obra batzuekin alderatuta, kalitatea jaitsi egin da, multzoari bizitasuna ematen dion aberastasun kromatikoak konpentsatuta. Lehen gorputzeko Pasioaren lau taulak, bigarrenean titularrari eskainitako beste lau taulekin osatzen dira, guztiak, teilatupe batean amaitzen diren plateresko arkitekturez markoztatuak. Iruñeko gotzain-jauregian tenplu bereko bost ohol daude, santuei eskainiak eta Joan Bustamanteri esleituak. Velazquez de Medranoren parrokia-gurutze bat ere izan zuen (XVI. mendearen amaiera).

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Inbuluzketa

## Kanpo estekak
San Esteban eliza (Zabaldika)

**San Esteban eliza** Esteribarko Zabaldika kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
XVI. mendean handitzeren bat izan zuen Erdi Aroko eraikina da. Oinplano angeluzuzena eta abside laua du. Atea epistolaren horman du, eta dorrea oinaldean, habeartearen gainean. Bertan, 1377ko data duen kanpai gotiko bat dago, Nafarroako zaharrena dela uste dena. Barruan, absidean, XVI. mende amaierako erretaula errenazentista bat dago. Egilea Pedro Arraidu dela dirudi, baina Juan Gazteluzarren balizko esku-hartzeari buruzko datuak ere badaude. Predela, bost kaletan banatutako hiru gorputz eta atikoa ditu. Sagrarioa ere garaikoa da, erliebeekin ornatutako bi gorputzekin. Erretaularen muturreko kaleek erliebeak dituzte; barrukoek, berriz, mukulu biribileko eskulturak dituzte, San Esteban titularrarenak eta Ama Birjinaren Jasokundekoa barne.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zabaldika

## Kanpo estekak
Urdaizko errota

**Urdaizko errota** Esteribarko Urdaitz kontzejuan errota bat da, Arga ibaiaren parean. Ubide, presa eta baratzez osatutako multzoa da.

## Historia 
Errota Argaren ezkerraldean ezarri zen, Urdaitz herritik 600 metro ibaian behera, harriz egindako presa batekin. Irin-ingenioa XIX. mendearen erdialdetik dago martxan. Aurretik, errotaren erreka bat agertzen da 1785eko notario-dokumentu batean. Multzo hidraulikoaren jatorria, gutxienez, XVI. mendearen erdialdera arte igo zitekeen, une horretan, egurretarako pasabideagatik kobratzen ziren bi harrapakinen berri baitakigu. Bata Zolinako bizkondearena zen eta bestea kontzejuarena. Ziur asko, instalazio desberdinak hartuko lituzkete. Hargunea –segundoko 1.250 litrokoa eta 3,80 m-ko jauzia– errota hori eta 0,5 ha-ko familia-ureztatze txiki baten jasotze-ponpa elikatzeko erabili zen antzina. Denborarekin, errota, zentral hidroelektriko bihurtu zen. 2003-2004 urteetan zehar zentralaren ubidea eta eraikina zaharberritu dira. Baita 1901. urteko *Pineral del Molino* y *Presagaña* ere. Errota zaharretik gertu, errepidearen beste aldean, eraikin bat eraiki zen, garai batean agian errotariaren etxebizitza izan zena eta okindegi bat ere izan zuena. Gaur egun, bi michelin izar dituen jatetxe ezagun bat da, non, garai hartako elementu batzuk kontserbatzen diren, mailuak, gurpilak eta transmisio uhalak kasu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urdaitz
* Arga ibaia

## Kanpo estekak
1997ko Urkiola Igoera

**1997ko Urkiolako Igoera**, bizkaitar lasterketa honen XXIII. edizioa izan zen. 160 km egin zituzten euripean, Urkiolako santutegian amaituz.

Ihesaldi bat ailegatu zen Urkiolako magaletara. Mercatone Uno taldeko Conti eta Zberg eta Banestoko José María Jiménez. Azkenengo honek aurrera joan zen, baina Txakurzuloko aldapan, eroriko bat izan zuen eta katea atera zitzaion. Bi iheskideak eta Odriozola. Zberg azkeneko 1500 metroak ziztu bizian egin zituen, garaipena lortzeko. Jimenez katea sartu eta Conti eta Odriozola pasa zituen bigarren izateko, helmugan.

## Sailkapen nagusia 
## Tarteko Helmugako Sailkapena 
# Igor Miner (Cafes Baque).

## Mendiko Sailkapena 
# Jose Maria Jimenez (Banesto)

## Taldekako sailkapena 
# Mercatone Uno

## Kanpo estekak
Sebastián Irarrázaval

**Sebastián Irarrázaval** (1967) arkitekto txiletarra da, hiriko plangintzako graduondoko ikasketak egin dituena Londresko Architectural Association-en. 1999an Arkitektura Bulegoen Elkarteak (AOA) arkitekto gazterik nabarmenena izendatu zuen.

Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalako Arkitektura Eskolako arkitektura-tailerreko irakaslea da 1994tik eta Venezuelako Unibertsitate Zentralean, Arizonako Unibertsitatean eta Bostoneko MIT-en irakasle bisitaria da.

2017an Royal Institute of British Architects (RIBA) erakundeak International Fellow izendatu zuen, britainiarrak ez diren arkitektoei diziplinari egindako ekarpenagatik ematen zaiena. 

## Lanak 
* Konstituzioko Liburutegi Publikoa 
* Casa Oruga
* Escuela de Diseño de la Pontificia Universidad Católica de Chile
* Hotel Índigo Patagonia
* Casa 2Y
* Casa en Beranda
* Casa en la Reserva
* Casa Ocho al Cubo
* Pabellón 120
* Txile pabiloia Hong Kong eta Shenzhen 2012ko Arkitektura eta Hirigintzako Bienalean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nere Gabantxo

**Nere Gabantxo** (Bermeo, Bizkaia, 1981) ilustratzailea eta diseinatzaile grafikoa da.

## Biografia 
Publizitate eta Harreman Publikoetan lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean eta Haurrentzako eta Gazteentzako Argitalpenetarako Ilustrazioa graduondoa gauzatu du EINAn (Centre Universitari de Disseny i Art de Barcelona). Geroztik, haurrentzako ipuin eta liburu ugari idatzi eta ilustratu ditu, euskaraz zein gaztelaniaz. Kolorez betetako ilustrazioak dira sortzen dituenak eta, bere irudietan, ohikoa da kawaii estiloarekin topo egitea.

## Lanak 
* *Ígor el forzudo* (Mr. Momo, 2020)
* *Panda bat esan nahi dot* (Booktegi, 2019)
* *Iparzuri* (Denonartean, 2013)

## Irudi galeria 

Fitxategi:Nere Gabantxo, Iparzuri.jpg|Nere Gabantxo, *Iparzuri* liburuko ilustrazioa, 2013
Fitxategi:Nere Gabantxo, Igor el forzudo.jpg|Nere Gabantxo, *Igor el forzudo* liburuko ilustrazioa, 2020
Fitxategi:Nere Gabantxo, Monstruoa hirian.jpg|Nere Gabantxoren ilustrazioa, Munstroa hirian
Fitxategi:Nere Gabantxo, Monday sun.jpg|Nere Gabantxoren ilustrazioa, Monday sun

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nere Gabantxoren webgunea
Txileko Itzulia

**Txileko Itzulia** Hegoamerikako herrialde honetan egiten den txirrindulari Itzulia zen. 10 etapa izaten zituen.

## Historia 
Itzuli hau, 50 hamarkadeko beste Itzuli baten ondorengotza zen. Itzuli hori, *Vuelta al centro de la Republica* zen. Lehenengo ekitaldia, 1976ko urriaren 23an hasi zen. Ekitaldi hura azaroaren 1ean amaitu zen. "El Mercurio" aldizkariak antolatu zuen lasterketa Puerto Montt-tik Santiagora. Bidean Portilloko kronoigoera zegoen. Etapa honetan Giovanni Fedrigo italiarrak alde galanta lortu zuen eta Itzulia irabazi zuen.

1977. urtean, mundu mailan famatua bilakatu zen. Horrela, bigarren ekitaldian 12 talde izan ziren irteeran. Aipatzeko ziren Kolonbiako taldeak. Antonio Londoño kolonbiarrak irabazi zuen ekitaldi hau eta beste bi herrikide podiumean izan ziren berarekin. Taldeka ere irabazi zuten.

Hurrengo urteetan Kolonbiako txirrindulariak gailendu ziren baita ere.

1990eko hamarkadako lehenengo urteetan errusiako zenbait txirrindularik gailendu ziren. Besteak beste, Pavel Tonkov errusiarra.

1993 eta 1994ko ekitaldiak ez ziren egin.

1998. urtean Jose Ramon Uriarte bizkaitarrak irabazi zuen.

XXI , mendean arazo politiko eta ekonomikoengatik edizio batzuk ez ziren egin; 2007-2010 eta 2013-2016, guztiak barne.

2017. urtekoa itzuli honetako azken ekitaldia izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Eulalia eliza (Gendulain Esteribar)

**Santa Eulalia eliza** Esteribarko Gendulain lekuan XX. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Eliza XX. mendeko eraikin bat da, hilerriaren ondoan zegoen eliza zahar bat ordezten duena, eta haren materialak berrian erabili ziren.

Kanpoaldean, etxebizitza baten antzeko itxura du, oinplano angeluzuzenekoa, tarte bereizirik gabea eta teilatu laudun estalkia duena. Sakristia burualdeari atxikita dago ebanjelioaren aldetik. Barruko hormak harlanduzko horma txiki baten gainean luzituta daude.

Bi isurkiko teilatu batez estalita dago. Atea, teilatu batez babestuta dagoen erdi-puntuko arku soil bat da.

Erretaula nagusia XVII. eta XVIII. mendeetako elementuekin berrosatu da, burualde lauarekin bat etorriz. Bere irudimen guztia modernoa da, XVI. mendearen bigarren hereneko Santa Eulaliaren tailua izan ezik, zorigaiztoko errepintearekin.

Iruñeko Elizbarrutiko Museoan Gendulainetik etorritako hainbat tailu daude.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Gendulain

## Kanpo estekak
Mitsubishi Sari Nagusia

**Mitsubishi Sari Nagusia** (ofizialki **GP Internacional MRCortez-Mitsubishi**), Lisboa aldean egiten zen txirrindularitza lasterketa bat izan zen. 1998tik 2004ra (biak barne) egin zen. Cacem hiria irteera edo helmuga izan ohi zen. Normalean lau etapa zituen, hauetako bat erlojupekoa izanik. Hala ere, lehenengo ekitaldian hiru etapa izan ziren. Mitsubishi empresak dirulaguntza asko eman zuenez deitu zen horrela.

Angel Edo birritan irabazi zuen txirrindulari bakarra izan zen. Hain zuzen ere, lehenengo eta azken ekitaldiak irabazi zituen. Gainera ekitaldi guztietan bi izan ezik podiumean egon zen.

Ez dira inoiz txirrindulari euskaldunik izan podiumean. Lehenengo ekitaldian, Iñaki Barrenetxea bizkaitarrak parte hartu zuen eta 20. sailkatu zen sailkapen nagusian.

## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://sitiodeciclismo.net/wedstrijdfiche.php?wedstrijdid=233
Charles Konan Banny

**Charles Konan Banny** (Divo, 1942ko azaroaren 11 &ndash; Neuilly-sur-Seine, 2021eko irailaren 10a) bolikostar bankari eta politikaria izan zen. Boli Kostako lehen ministroa izan zen 2005etik 2007ra.

1976an Mendebaldeko Afrikako Estatuen Banku Zentralean sartu zen. 1994tik 2000ra bitartean, Bankuko gobernadorea izan zen.

2005eko abendutik 2007ko apirilera, Boli Kostako trantsizio-gobernuko lehen ministro eta Ekonomia eta Finantza ministro izan zen.

2021eko irailean COVID-19tik gaixotu eta Frantziara eraman zuten, eta han hil zen.
Prandtl-Glauert singularitatea

thumb|Fenomenoaren eskema.
[thumb|[F/A-18 hegazkina fenomenoa egiaztatuz.]]
**Prandtl-Glauert singularitatea**, airearen presioaren bapateko jaitsiera gertatzen den puntua da eta orokorrean hegazkin baten soinu-langa igarotzean agertzen den kondentsazio hodeiaren eragiletzat jotzen da (oraindik bere kausen inguruko eztabaida egon arren). Aerodinamikan matematika singularitate baten adibidea da. 

Airearen hezetasuna nahikoa izanez gero, objektu batek soinuaren abiadurara ailegatzean presioaren aldaketa bariazio handia jazotzen da, honek airean dagoen ur lurrunaren kondentsazioa eragin dezake.
1999ko Getxoko Zirkuitua

**1999ko Getxoko Zirkuitua** lasterketa honen LIV. ekitaldia izan zen. 1999ko uztailaren 31n egin zen eta txirrindulariak goizeko 9:00etan atera ziren 188,4 km egiteko. 108 txirrindularik parte hartu zuten eta horietatik, 76k amaitu zuten.

Bederatzigarren biran zortzi laguneko ihesaldi bat sortu zen. Bertan, Gaizka Lejarreta eta Peter Luttenberger, ONCE taldekoak, Aitor Osa eta Francisco Mancebo (Banesto), Roger Hammond eta Hans de Clerq (Palmans), Michael Lafis (TVM) eta Jesper Skibby (Jack & Jones) zeuden. Lehenengo momentuan gogotik lan egin zuten guztiek batera, baina helmuga heltzear zegoela, ika mika hasi ziren. Orduan, Mancebo, Skibby eta Lafis aurrera egin zuten. Azken sprintean, Skibbyk bere 23. garaipena lortu zuen (urteko hirugarrena). 

## Sailkapena 
# Jesper Skibby (Jack & Jones) 4h 22min 52s.
# Michael Lafis (TVM) d.b.
# Francisco Mancebo (Banesto) d.b.
#Michael Blaudzun (Home Jack Jones) 7s-ra.
#Servais Knaven (TVM) d.b.

## Taldekako sailkapena 
#TVM 13h 8min 50s.
#Palmans Ideal 7s-ra.
#Once d.b.

## Kanpo estekak
Cristián Undurraga

**Cristián Undurraga Saavedra** (Txileko Santiago, 1954ko urriaren 13a) Txileko arkitektoa da.

## Biografia 
Undurragak arkitektura ikasi zuen Unibertsitate Katolikoan, eta 1977an ohorezko titulua lortu zuen; hurrengo urtean, Anita Devésekin batera, Undurraga Devés Arquitectos estudioa sortu zuen. Bulego horren lana Txileko Bienalaren hainbat bertsiotan aitortu da ordutik aurrera.

1991an Andrea Palladio Nazioarteko Arkitektura Saria jaso zuen La *Casa del Cerro* lanarekin (epaimahaia James Stirling, Rafael Moneo, Manfredo Tafuri eta Francesco Dal Co-k osatu zuten) eta 2004an Ekuadorreko Quito-ko Panamerikako Bienalean *Casa Mirador* lararekin. Urte berean Futuro Fundazioak saria eman zion Konstituzio eta Herritartasun plazen proiektuengatik La Moneda jauregiaren iparraldeko eta hegoaldeko fatxaden aurrean hedatzen dena, Santiago auzo zibikoan.  2005ean Urrezko Domina irabazi zuen Miamiko Nazioarteko Bienalean, Estatu Batuetan, *La Casa del Lago lanagatik* .

Undurraga bere *alma materreko* Arkitektura Eskolako irakaslea izan da (1980-2004); bere lana Amerikan, Europan eta Asian argitaratu eta erakutsi da. *Undurraga Devés* monografiak nabarmenduz. *Lana eta proiektua 1990-2000*, Ediciones Universidad Católica de Chile (2000), *Undurraga Devés Pro Architec*, Ediciones Archiworld, Hego Korea (2006) eta *Undurraga Devés*, Ediciones Somos Sur, Kolonbia (2008).

2009an American Institute of Architects erakundeko ohorezko kide izendatu zuten.

Undurragak Txileko Santiagon diseinatu ditu, lehen aipatutako plazez gain, Violeta Parra  eta Arte Plastikoen museoak, Las Condeseko udaletxea eta bestelako lanak diseinatu ditu. 

## Lanak 
Chapel_del_Retiro

## Sariak 
* 1991 - Andrea Palladio Nazioarteko Arkitektura Saria, Italian.
* 2004 - Quito-ko Panamerikako Arkitektura Bienala, Ekuador.
* 2005 - Urrezko Domina, Miamiko Bienala, Estatu Batuak.
* 2009 - Arkitektoen Institutu Amerikarreko Ohorezko Bazkidea.
* 2012 - Internazionale di Architettura Sacra saria
* 2015 - 2015eko Milan Expoko Pabiloi Onenaren Zilarrezko domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Blog de Cristián Undurraga
* Cristián Undurraga: Generador de encuentros
* Centro Cultural Palacio La Moneda - Plaza de la Ciudadanía / Undurraga Devés Arquitectos
* Nueva Capital para Corea: Arquitectos chilenos sacan aplausos
* Bienal de Arquitectura de Chile
* Casa El Mirador, revista estadounidense *ArchitectureWeek*, n.º289, 17.08.2005 
* Casa del Lago, revista estadounidense *ArchitectureWeek*, n.º289, 29.03.2006
* Exhibition of Winning Entries of the International Urban Ideas Competition for the New Multi-functional Administrative City
Oti italiar

**Oti italiarra** (*Calliptamus italicus*) Acrididae familiako ortopteroa da, jatorriz Erdialdeko Asiakoa baina Mediterraneo itsasertzetatik Europa Mendebalderaino iritsi dena. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Oti italiarrak sexu dimorfismo nabarmena dauka, arrek 14-26 milimetro arteko luzera hartzen dute eta emak handiagoak dira 21-40 milimetro artekoak. Kolore barietate handia ere azaltzen du, baina orokorrean gorputza grisa edo marroi gorrizta izaten da eta hegoak gorriak edo arrosak. Hanka jauzkarietan marra ilunak agertzen ditu.

## Elikadura 
250px|thumb|Oti italiarra beira gainean.
Espezie polifagoa da, basa landareez gain laboreak ere jaten dituena, lekadunak bereziki. Oti italiar gazteek argi-belarra atsegin dute.

## Bizi zikloa 
Urtebeteko zikloa osatzen dute. Abuztuaren amaieran jartzen ditu arrautzak hegoaldera begira dauden harkaitzetan. Emeak 25-55 arrautza inguru dituzten ootekak jartzen ditu. Maiatza eta ekaina artean jaiotzen dira beldarrak eta uztailean azaltzen dira aurreneko oti helduak.

## Gizakiarekin harremana 
### Izurriak 
Baldintza egokiak dituztenean talde handiak osatzen dituzte eta laborantzarako kaltegarriak izaten dira. Horren adibide dira Kazakhstanen 1998 eta 2001 artean izan ziren izurri ikaragarriak, Sobietar Batasuna desegitean bertan bera utzitako laborantza lurrek oti hauen kopurua izugarri handitzea ekarri baitzuten.

### Elikagaia 
Txinan oti italiarrak hazten dira elikagai izateko. Helduak zein larbak jaten dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krk-ko uharteko poni

**Krk-ko uharteko ponia**, (kroazieraz: *Krčki konj*), Kroaziako bertako zaldi arraza bat da. Bere jatorria eta hedapen eremua Krk  uhartean dago. Arraza 1923. urtean ezaugarritu zuten. Arraza honek gorputz trinko eta txikia dauka.

Krk-ko uharteko ponia Balkanetako zaldi arrazen sailkapen taldean kokatzen da. Bertan Bosniako ponia, Albaniako ponia, Arravani, Aénos, Peneiako ponia, Skyros ponia zein Pindoko ponia daude besteak beste.

Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik arraza hau ponien sailkapen taldean sartzen da.

FAOren arabera arraza galduta dago, nahiz eta hainbat adituek oraindik ez dute iraungitzat ematen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jara Navarlaz

**Jara Navarlaz** (Iruñea, 1995eko abenduaren 30a) artista plastikoa da.

## Biografia 
Arte Ederretako ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatearen Leioa-Erandioko kanpusean eta 2017an Ikerketa eta Sormena Artean masterra gauzatu zuen unibertsitate berean.

## Ekoizpen artistikoa 
Jara Navarlazen ekoizpen artistikoaren muinean abstrakziorantz jotzen duten pinturak, marrazkiak, bideoak eta argazki eta irudien inguruko esperimentazioak aurki daitezke. Lanetan elkarren arteko interferentziak sortzen dituzten konposizioak eratzen ditu zenbaitetan, forma, kolore, zeinu eta espazioei arreta berezia eskainiz. Beste batzuetan, aldiz, irudien ulermenaren eta komunikazio-akatsen inguruan egin izan du gogoeta. Sormen-prozesuaren bidez materiala antolatzea eta haren mugak ulertzea bilatzen du.

## Erakusketak 
### Bakarkakoak 
* *Maitaleak*, Aranguen Ibarreko Gazte Lekua, Mutiloa, 2020

### Kolektiboak 
* *Arte gaztearen topaketak*, Uharte Zentroa, Uharte, 2020
* *Zerbait gertatzeko derrigorrezko desbireatzea*, Artium museoa, Gasteiz, 2020
* *Arte por habichuelas*, *NoArte* aldizkari digitala, 2020
* *Dime Dame*, Aire galeria, Bilbo, 2019
* *Arte gaztearen topaketak*, Uharte Zentroa, Uharte, 2018
* *Ikerketa eta Sormena Artean masterreko erakusketa*, Zarauzko Udal Liburutegia, 2018
* *Ertibil Bizkaia* erakusketa ibiltaria, 2018
* *BeHOLD*, UPV/EHU, 2018
* *Kontenporanea*, CBA Kultur Gunea, Irun, 2017

## Bestelakoak 
### Egoitza artistikoak eta bekak 
* *Residencia de Producción*, La Escocesa, Bartzelona, 2021
* *Cesión de estudio*, Uharte Zentroa, Uharte, 2021
* *JAI- Jardun Artistikoentzako Institutua*, Tabakalera Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroa, Donostia, 2020

## Irudi galeria 

Fitxategi:Jara Navarlaz, “INNA ETA JARA“, 2021.jpg|Jara Navarlaz, “INNA ETA JARA“, 2021
Fitxategi:Jara Navarlaz, “Sin título I“, 2020.jpg|Jara Navarlaz, Izenbururik gabea I, 2020
Fitxategi:Jara Navarlaz, “Sin título II“, 2020.jpg|Jara Navarlaz, Izenbururik gabea II, 2020
Fitxategi:Jara Navarlaz, “ESPFR“, 2020.jpg|Jara Navarlaz, “ESPFR“, 2020
Fitxategi:Jara Navarlaz, “Ander y Dani“, 2019.jpg|Jara Navarlaz, “Ander y Dani“, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jara Navarlazen webgunea
* Jara Navarlaz La Escocesan egindako egoitza artistikoan
Abel Alonso Sopelana

**Abel Alonso Sopelana** (Bilbo, Euskal Herria, 1935eko urtarrilaren 1a – Santiago, 2024ko irailaren 1a) Txileko futboleko burua eta enpresaria izan zen. Txileko Futbol Federazioko eta Futbol Elkarte Profesional Nazionaleko (ANFP) presidentea izan zen bi agintalditan.  Euskal Herrian jaioa, Txilera emigratu zuen Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz. 

## Biografia 
Bilbon jaioa, bere aita preso egon zen zazpi urtez Francisco Francoren diktadurapean.  Kartzelatik atera ondoren, bere familia herrialdetik ihes egin zuen,  eta 1951an Txileko Santiagon kokatu ziren, oinetakoen fabrikazioari eskainiz, eta azkenean Txileko lantegi garrantzitsuenetako bat bihurtu zen. 

Aldi berean Club Deportivo Unión Españolan taldean sartu zen, klubeko presidente izatera helduz.  Bere zuzendaritzapean, inbertsio handia egin zen, eta horri esker, taldeak 1973, 1975, 1977ko txapelketak irabazi zituen, 1972an bigarren sailkatua eta 1975eko Libertadores Kopako bigarren postua irabaztea.   

Bi aldiz iritsi zen ANFPko presidentetzarako; 1979-1982 artean,  Txileko taldea Espainiako Munduko Txapelketarako sailkatu zenean, eta 1989-1993 artean.   ANFPko bigarren presidentetzan, 1991ko Amerika Kopa egin zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak