open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gazteluko arroila

**Gazteluko arroila** Nafarroa Garaiko Pirinioaurrea eskualdean kokatutako arroila bat da, Irati ibaiak zeharkatutakoa. Usotz eta Ezkai herrien artean dago, 1,90 kilometroko luzerarekin eta 1,20 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 301 metroko aldea dago ibaiaren mailaren (gaur egun Itoizko urtegiaren pean) eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Eskisun eta ezkerraldeko Gaztelu mendiak.

Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.

## Ezaugarriak 
Lurraldea babesteko eta erabiltzeko eskualdeetako hirigintza-arauei buruzko apirilaren 10eko 6/1987 Foru Legeak erreserba natural izendatu zuen. Bere perimetroaren barruan kareharrizko labar ugari daude, sai arre kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.

Haitzartea ez da benetako arroila izatera iristen, Irati ibaiak osatzen du. Pirinioaurreko mendilerro bat zeharkatzean, Usotzeko presatik Uloziko errekaren bokaleraino hedatzen da. Mendi-mazelak landaretza trinkoz estalita daude, eta, bertan, karraskilak dira nagusi; besteak beste, astigarrak (arruntak eta frantsesa), hostoerorkorrak (hostazuri eta otsalizar), ezpelak (ezpel arrunt) eta mendiko karraskalaren beste espezie bereizgarri batzuk tartekatzen dira. Landarediaren artean, amildegiak eta tontor harritsuak nabarmentzen dira, Sai-kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.

## Erreferentziak 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Irati ibaia

## Kanpo estekak
Angordoiko hondartza

**Angordoiko hondartza** Nafarroa Garaiko Artzibar udalerriko Nagore kontzejuan hondartza bat da, Itoizko urtegiaren gainean. Urtegi honen gaineko bi hondartzetako bat da; bertza Artzikoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nagore
* Itoizko urtegia

## Kanpo estekak
École nationale supérieure des mines de Nancy

**École nationale supérieure des mines de Nancy** Frantziako unibertsitatea da, grande école, 1919an sortua. *Conférence des Grandes Ecoles*-eko kidea da. Diziplinarteko curriculumarekin, hiru urtean ingeniariak prestatzen ditu, gero enpresa munduan lan egiten dutenak nagusiki: Hezkuntzaren helburua Master *Ingénieur Mines Nancy* deritzona da.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Jean-Claude Trichet, frantziar goi-funtzionarioa da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tim Allen

**Timothy Alan Dick** (Denver, Colorado, 1953ko ekainaren 13a), **Tim Allen** deitua, estatubatuar aktore eta umorista da. *Home Improvement* telesailean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Kanpo estekak
Home Improvement

***Home Improvement*** estatubatuar sitcoma da, 1991 eta 1999 artean American Broadcasting Companyk eman zuena. 

## Sinopsia 
Tim "Tool" Taylor, "erreminta-gizona" bezala ere ezaguna, "Tool Time" brikolajeari buruzko telebista-programa aurkezten du. Lanak nolabaiteko kalitatez amaitzeko gaitasunik ez duenez, egoera barregarriak eragiten ditu, eta, batzuetan, Al Borland lagunaren laguntza behar izaten du, nahiz eta ospea Taylorrek eraman. Platotik kanpo, Taylorrek hiru seme-alaba eta bere emaztea borrokatu behar ditu, Wilson jauna, ondoko etxean bizi den gizona, bere bizilagunaz gain.

## Aktoreak 
*Tim Allen: Tim Taylor
*Patricia Richardson: Jill Taylor
*Zachery Ty Bryan: Bradley "Brad" Michael Taylor
*Taran Noah Smith: Mark Taylor
*Richard Karn: Al Borland
*Jonathan Taylor Thomas: Randy William Taylor
*Debbe Dunning: Heidi Keppert
*Earl Hindman: Wilson Wilson
*Pamela Anderson: Lisa
*William O'Leary: Martin "Marty" Taylor
*Sherry Hursey: Ilene Markham

## Kanpo estekak
Brikolaje

[thumb |300px |Brikolajerako materiala duen *[hackerspace* bat.]]
**Brikolaje** edo **xitxuketa** pertsona batek zale gisa egiten duen eskuzko jarduera da, profesional baten zerbitzuetara jo gabe, igeltserotza, zurgintza, elektrizitatea, iturgintza, etab. bezalako espezialitateetan. Mugimendu hori Ingalaterran sortu zen 1950eko hamarkadan, eta berehala zabaldu zen Europa osoan, eta handik beste leku batzuetara eta beste kultura batzuetara.

Brikolajea lehendik zegoena berrerabiltzen duen sormen-jarduera bat da, askotariko baliabideak erabiliz; pertsona askorentzat jarduera sinplea da, entretenigarria, zirraragarria, motibagarria, eta etxerako edo familiarako erabilgarria, baita osasunerako onuragarria ere (azken horrek sormenezko eta askotariko jarduerak egiteko aukera ematen dio pertsona bati, arlo fisikoari, mentalari edo intelektualari dagokienez, eta, aldi luze batean, aldi aspergarri batean).

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Ameriketako Estatu Batuetako Eliza Episkopalianoa

**Ameriketako Estatu Batuetako Eliza Episkopalianoa** anglikanismoarekin komunioan dagoen eliza nazionala da. 113 elizbarruti ditu Estatu Batuetan, Birjina Uharte Estatubatuetan, Haitin, Taiwanen, Kolonbian, Dominikar Errepublikan, Ekuadorren, Hondurasen, Nikaraguan, Puerto Ricon eta Venezuelan.

Eliza Episkopalianoaren eliza nagusia Washingtongo Katedral Nazionala da. Katedral horrek, gainera, bilgune nazional gisa funtzionatzen du eta 1883ko urtarrilaren 6an onartutako Kongresuaren lege baten bidez gobernuari afiliatuta dago.

## Kanpo estekak
Adrian Fabryka Rajstop

**Adrian Fabryka Rajstop** emakumezkoen eta gizonezkoen pantiak ekoizten eta saltzen dituen Poloniako enpresa bat da. Egoitza nagusia Zgierzen du, Łódźeko voivoderrian.

## Historia 
Małgorzata Rosołowska-Pomorska da enpresaren sortzailea eta jabea. Małgorzata 1979an iritsi zen Łódźera Poznańdik Łódźeko Unibertsitatean ekonomia ikastera. Egoera ekonomiko zailak bultzatuta, pantiak josten hasi zen etxeko josteko makina batekin dirua irabazteko. Orduan, enpresa bat sortzea bururatu zitzaion, baina horretarako lanbide heziketa ikastaro bat egin behar zuen. Horrela, Hanka Sawickaren omenezko Gerrako Baliaezinen Kooperatiban () josteko ikastaro batean izena eman zuen. Urteko ikastaroa bukatu ondoren, 1984an Adrian panti-fabrika sortu zuen.

Hasieran josteko gaiak aurkitzeko eta makinak erosteko zailtasunak izan zituen. Garai hartan *Feniks* galtzerdi-enpresak arazo ekonomikoek behartuta makinak saltzen ari zenez, Małgorzatak aukera baliatu zuen bere fabrikarako erosiz. Enpresaren lehen jarduera urtean bi langile zituen eta bosgarren urteurrenean, berriz, 20.

2002an Frantziako *Intermarché* supermerkatuetan pantiak saltzeko kontratua sinatu zuen.

2007an Europar Batasuneko diru-funtsaren laguntzaz bere instalazioak modernizatu zituen. Horrez gain, marka iragartzeko era aldatu eta minimalista bihurtu zuen, marka nazioarteko merkatuetan ezagutarazteko lagungarria izan zena, Frantziako eta Japoniako merkatuetan, besteak beste. Horrekin batera, Junko Koshino japoniar moda-diseinatzailea enpresarekin elkarlanean aritzea lortu zuen.

Horrez gain, Adrian enpresa gizonezkoen pantiak eta megginak (gizonezkoen legginak) diseinatzen hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Washingtongo katedral nazionala

**San Petri eta San Pauloren katedrala** (), normalean **Washingtongo katedral nazionala** () deitua, Washington Hiriko katedral neogotikoa da. Ameriketako Estatu Batuetako Eliza Episkopalianoaren egoitza eta eliza nagusia, Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago. Bertan egiten dituzte erlijio-ospakizun ofizialak, tartean estatu-hileta ospakizunak.

## Kanpo estekak
Atia

**Atia** edo **Atia Balba** (K.a. 85 - 43) Gaio Oktavioren, Augusto enperadorearen, ama izan zen. Atia Gaio Julio Zesarren iloba ere bazen, Atiaren ama Julia Minor, Zesarren arreba baitzen. Aita berriz, Marko Atio Balbo Erromako pretorea izan zen. Segur aski bazuen izen bereko ahizpa zaharrago bat, zenbaitetan *Atia Secunda* izenaz ageri baita.

Atia Gaius Oktaviorekin ezkondu eta izen bereko haurraz erditu zen, gerora Augusto enperadorea izango zena. Haurrak lau urte zituelarik hil zitzaion senarra Atiari, eta Luzio Marko Filipo kontsularekin ezkondu zen handik hiru urtera (K.a. 56an).
Txintxurrumearko arroila

**Txintxurrumear** Nafarroa Garaiko Pirinioaurreko arroila da, Urrobi ibaiak zeharkatutakoa, Nagore eta Orbaitz herrien artean dagoena. 1,50 kilometroko luzera eta 0,60 kilometro koadroko azalera ditu. Zatirik sakonenetan, 287 metroko aldea dago ibaiaren mailaren (gaur egun Itoizko urtegiaren pean) eta gailurrik altuenen artean; azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Zaziain eta ezkerraldeko Txintxurrenea mendiak.

Natura 2000 sarearen barnean dago, natura erreserba gisa.

## Ezaugarriak 
Mendi-zintzur txiki bat da, Urrobi ibaiak osatua, Pirinio aurreko mendilerro bat zeharkatzean, eta agerian uzten du antiklinal baten egitura. Erreserbaren kanpoko mugak amildegi harritsuen kanpoko ertzek markatzen dituzte, eta haien erlaitzetan eta arrakaletan hegazti espezie harkaiztar batzuek egiten dute habia, hala nola, sai zuriak, belatz handiak, arrano beltzak, sai arreak eta belatxinga mokogorriak.

Arroilaren barnean artadia (*Spiraeo-Quercetum rotundifoliae* subas. *arbutetosum unedi*) da baso nagusia. Lurzorua hezeagoa den tokietan astigar arrunta eta eihar italiarra agertzen dira, eta zintzurraren hegaletan, han eta hemen, pagoak (*Fagus sylvatica*), erkametzak (*Quercus faginea*) eta pinu gorriak (*Pinus sylvestris*). Zuhaixketan ezpela (*Buxus sempevirens*), gurbitza (*Arbutus unedo*), gogortxua (*Viburnum tinus*), iparraldeko elorri zuria (*Crataegus monogyna*) eta zuhandorra (*Cornus sanguinea*) dira ugarienak.

Lurraldea babesteko eta erabiltzeko eskualdeetako hirigintza-arauei buruzko apirilaren 10eko 6/1987 Foru Legeak erreserba natural izendatu zuen. Artxugako mendilerroa, Zarikieta eta Aretako mendiak izeneko Kontserbazio bereziko eremuaren barnean dago 2017tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastián Garay

**Juan Sebastián Garay** (j. Guaymallén, Mendoza, 1983ko ekainaren 1a) Argentinako folklorearen abeslari, musikari, musikagile eta interpretatzailea da.  

## Biografia 
Juan Sebastián Garay Guaymallén departamenduko Bermejo herrian jaio eta hazi zen, Mendozako hiritik zortzi kilometrora. Lau urterekin tangoak abesten eta errezitatzen hasi zen aitaren aldetik. Hamabost urte zituela, gitarra ikasketak autodidakta gisa hasi zituen eta bere lau anaia txikiekin batera *Sol Soberano* folklore taldea sortu zuten. Bere eraginen artean Kantutegi Berriko bertako artistak daude, hala nola: Armando Tejada Gómez, Tito Francia, Mercedes Sosa, etab. Musika ikasi zuen Cuyoko Unibertsitate Nazionalean.

## Karrera 
thumb|250x250px| Sebastián Garay *Folclor o no folclor* aurkezten 2015eko urrian.
Argentina ordezkatu zuen, 2005ean, OTIk Concepción hirian (Txile) antolatutako *Nazioarteko Folklore Jaialdian* parte hartuz, hainbat herrialdetako artistak bilduz, hala nola Mexiko, Brasil eta Pazko Uharteko ordezkariak.

2008an, bere debut diskografikoa egin zuen eta *Piel y Barro* izenekoa kaleratu zuen, non "Flor de la frontera", "Estrella", "He visto a la intemperie" eta "Piel y barro" (diskoari izenburua ematen dion abestia) bezalako konposizioak biltzen dituena. Abesti guzti horien egilea bera da, Pocho Sosa, Franco Luciani, Teresa Parodi, Abel Pintos eta Mercedes Sosaren tamainako artistek lagunduta. Disko hori *DDF* disketxe berriak ekoitzi zuen, Argentinako talentu berriak grabatzen ari dena. 

2015eko abuztuan, bere bigarren diskoa kaleratu zuen *Folclor o no Folclor* izenarekin, hamar abesti biltzen dituena eta modu independentean argitaratua. Material horretatik abesti hauek nabarmentzen dira: "Los Hermanos del Sol", "Una década más", "Cae la noche" eta Charly Garcíaren "Inconsciente colectivo-ren" bertsio bat.   Diskoa urte bereko urriaren 16an aurkeztu zuten ofizialki, Independencia Antzokian. 

Gaur egun bere hirugarren diskoa ekoizten ari da, *Animalidad* izenburua izango duena.

## Diskografia 
* *Piel y barro* (2008)
* *Folclor o no Folclor* (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorgailu betavoltaiko

**Sorgailu betavoltaikoa** (*pila betavoltaikoa* edo *bateria betavoltaikoa*) bateria nuklear bat da zeinak korronte elektrikoa sortzen duen iturri erradioaktibo batek emititzen dituen beta partikulen (elektroien) bidez lotune erdieroaleak usatuz. Tritioa hidrogenoaren isotopo erradioaktiboa da iturririk ohikoena.

Energia nuklearreko iturri gehienek ez bezala, sorgailu betavoltaikoek ez dute erradiazioa baliatzen beroa sortu eta horren bidez energia elektrikoa ekoizteko. Bihurketa-prozesu ez-termala baliatzen dute, beta partikulek erdieroale bat zeharkatzen dutenean sortzen diren elektroi-zuloen bikoteak erabiliz.

Sorgailu betavoltaikoak oso egokiak dira potentzia txikiko tresna elektrikoak hornitzeko hala nola  gorputzean inplantatzen diren gailu medikuak edo satelite espazial eta antzekoak.

## Historia 
Sorgailu betavoltaikoak 1970eko hamarkadan asmatu ziren. Adibidez, hamarkada horretan erabilitako taupada-markagailuetako batzuk prometioan oinarritutako sorgailu betavoltaikoak zuten energia-iturria, baina bertan behera utzi ziren litiozko bateriak garatu zirenean merkeagoak baitziren.

## Erabilera 
Sorgailu betavoltaikoen erabilera nagusia espazioan gertatzen ari da teledetekzioan egiten duten sateliteetan. Izan ere, horrelakoek hamarkada baterako edo birako energia elektrikoa behar izaten dute.

Berriki proposatu izan da diamantezko bateriak egiteko baliatzea. Izan ere, erreaktore nuklearretan erreakzio-abiadura kontrolatzeko baliatzen diren grafito-barretako karbono 12-a erradiaktiboa den karbono-14 isotopo bihurtzen da. Barrak erreaktoretik ateratzen direnean ahitu direlako, hondakin nuklear moduan gordetzen dira egun. Hori egin ordez grafitoari diamanteren egitura eman dakioke eta sorgailu betavoltaikoetan beta partikulen iturri moduan usatu.

## Segurtasuna 
Sorgailu betavoltaikoek energia ekoizteko material erradioaktiboak baliatzen badituzte ere, beta partikulek energia txikia dute eta milimetro gutxi batzuen lodierako paretek geldiarazten dituzte. Hortaz, sorgailua ongi egina badago, ez du zertan erradiazio arriskutsurik emititu behar. Isuririk pasatuko balitz, arriskuak beste bateria-mota batzuetan (litiozko baterian etsenplurako) gerta litezkeen parekoak dira ingurumen- eta osasun-ondorioei dagokielarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txipua

**Txipua** Artzibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Kokalekua eta despopulazio-data ezezagunak dira.

## Historia 
Artozkibarreko erreferentzia aipatuetan, « Val d'Artozqui » 1268ko herrien artean aipatzen da, hots, *“Artozqui, Arizcuren, Huli, Yriverri, **Chipua,** Sarrassu, Horay, Azpparren, Orotz, Oçotz, Munyain, y Hurdaci”*. *Oçotz *Usotz izanik, badirudi *Chipua *bizileku bat dela. Espero dugu hori berresten duten dokumentu gehiago aurkitu ahal izatea, eta, agian, baita kokatu ere.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artzibar
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Artzibarko Udalako webgune ofiziala
Urdazi

**Urdazi** Artzibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Kokalekua eta despopulazio-data ezezagunak dira.

## Historia 
Artzibarreko herria edo baserria da datu gutxien dituena. Jakina da Azparren eta Artozkiren artean zegoela, Orai baino urrunago, Ekizarako bidean segur aski. Gaur egun Azparrenen *Urdaziko bidea* izeneko toponimoa baino ez dugu ezagutzen, *Urdazbidea *izeneko dokumentu batzuetan agertzen den bezala. Urrutiago dagoen beste toponimo bat, Artzi herrixka hutsean dugu, *Urdazkain *agertzen den lekuan. Dokumentu zaharretan *Urdazbidea *(1892) agertzen da, edo Artzokin *Urdacaldea* (1914), eta badirudi grafia logikoa *Urdaçaldea* dela. Orotz-Betelun *Urdabide *eta *Urdarrizde *agertzen dira 1914an. Idoatek (1967) gaineratu zuen Orotz-Beteluetik gertu *Urdarain *izeneko termino bat dagoela.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artzibar
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Artzibarko Udalako webgune ofiziala
Olozi

**Olozi** (artzibarreraz: *Ulozi*) Artzibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

[1960]]n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Uligoiti eta Artozki kontzejuetara pasa ziren.

Bertako biztanleak *oloztarrak* (artzibarreraz: *uloztarrak*) ziren.

## Izena 
*Olozi* edo *Ulozi* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Olloçi* (1366)
* *Loti* (1534)
* *Loiti* (1534)
* *Olozi* (1800)
* *Uloci* (1802)
* *Oloci* (1975)
* *Olozi* (1996)

## Geografia 
Olozi Artzibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan.

### Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

#### Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Ez zuen biztanle askorik izan, baina eliza ere izan zuen. Noble baten jabetza izateak maizterrak etengabe joatea eta etortzea eragin zuen, ez dirudi oso errentagarria denik hemen bizitzea, eta, beraz, dokumentazio historikoan jenderik gabe eta etenik gabe agertzen da, baina historiako une askotan.

XIII. eta XIV. mendeetako liburuetan, eliza-zergei eta errege-zergei buruzkoetan, aldizka agertzen da. 1259-1266koetan ez da agertzen, eta bai, lehen aldiz 1268an, elizari ordaindu behar ziotena adieraziz.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artzibar
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Artzibarko Udalako webgune ofiziala

Olozi
Estitxu Robles kolegioa

**Estitxu Robles ikastetxea** edo **Estitxu Robles kolegioa** Baionan (Lapurdi) dagoen ikastola da, Seaskaren barnean sortua, lehen maila ondorengo eta lizeo aurreko kolegio (*collège)* mailako ikasketak eskaintzen dituena.

1969. urtean sortu zen Seaska, hasieran bakarrik ume txikientzako lehen hizkuntza eskaintzen zen, baina urtez urte eskaintza hori zabaltzen joan zen eta horrela 187 ikasle ziren **Estitxu Robles kolegioan**  2020-21 urterako, bigarren hezkuntzan.

2020ean, Ipar Euskal Herri osoan ikasketetan eta harremanetan euskara erabiltzen zuten kolegioak lau hauek besterik ez ziren: Kanboko Xalbador, Larzabaleko Manex Erdozaintzi, Ziburuko Piarres Larzabal eta Baionako Estitxu Robles kolegioak.

## Historia 
1983an sortu zen iparraldean bigarren mailako lehen kolegioa, Kanbon.

2016an Iparraldeko ikastoletan ikasleen emendaketak segitzen duen bitartean Kanboko Xalbador kolegioan (5 urte lehenago berritua eta handitua) 353 ikasle tinkatzen ari ziren eta Baionan eta BABen oraino euskal kolegiorik ez zegoen. Egoerari aurre egiteko Seaskak, Xalbador kolegioko irakasle multzo batek eta BABeko guraso batzuk lanari lotu ziren eta 2017ko irailean Bernat Etxepare kolegioak ateak irekitzen zizkien 63 ikasle eta 10 langileei.

Lehen ikasturte horren bukaeran, ikasgaien arteko proiektu bat bultzatu eta (ikasle eta irakasle guziek proposamenak landuz eta gurasoek bi bozkaldiz aukeratuz) ESTITXU ROBLES izena aukeratu zuten. Lau urteren buruan bere euskal kolegio sendoa zeukan Baionako eskualdeak.

## Helburuak 
Euskaraz ikastea da lehen helburua. Eta ikasleak euskaldun herritar arduratsu eta parte-hartzaileak bihurtzea.

## Antolaketa 
Urtez urte ikasle kopurua handituz joan zen eta 2021eko sartzean ia 200 ikasle ziren, 23 langilek lagundurik eta 16 ikasgelatan.

2020-2021 ikasturteko datuak:

* 187 ikasle; 22 irakasle, 16 ikasgela eta 165 familia.

## Irakaskuntza 
Kolegioko irakaskuntza-proiektuak mundu anizkunean euskal kulturan errotuta dagoen pedagogia berritzaile eta abegikorra landu nahi du. Helburu hori lau gogoeta-ardatzetan garatzen dituzte: Euskara (emozioak trukatzeko, handitzen ikasteko, sorkuntzan ibiltzeko), pedagogia (heldu euskaraduna, autonomoa eta herritarra bilakatzeko), elkartasuna (gurasoen, ikasleen eta langileen artean esku hartzea eta elkartasuna bilatzeko), eta zurkaitza (informazioa, segipena eta sustengua oinarriak izateko)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikastola
* Seaska
* Xalbador kolegioa - Kanbo
* Bernat Etxepare Lizeoa - Baiona
* Piarres Larzabal kolegioa - Ziburu
* Manex Erdozaintzi kolegioa - Larzabale

## Kanpo estekak 
* Estitxu Robles ikastetxearen webgunea
* Seaska
* Ikastolen Elkartea
* Xalbador kolegioa Euskaldun egunkariaren hemerotekako 16 albiste (1990-2003)
Manex Erdozaintzi kolegioa

**Manex Erdozaintzi ikastetxea** edo **Manex Erdozaintzi kolegioa** edo **MEE kolegioa** Larzabalen (Nafarroa Beherea) dagoen ikastola da, Seaskaren barnean sortua, lehen maila ondorengo eta lizeo aurreko kolegio (*collège)* mailako ikasketak eskaintzen dituena. Nafarroa Beherean kolegio mailan euskarazko ikasketak ematen duen bakarra da.

1969. urtean sortu zen Seaska, hasieran bakarrik ume txikientzako lehen hizkuntza eskaintzen zen, baina urtez urte eskaintza hori zabaltzen joan zen eta horrela 231 ikasle ziren **Manex Erdozaintzi kolegioan**  2020-21 urterako, bigarren hezkuntzan.

2020ean, Ipar Euskal Herri osoan ikasketetan eta harremanetan euskara erabiltzen zuten kolegioak lau hauek besterik ez ziren: Kanboko Xalbador, Larzabaleko Manex Erdozaintzi,  Ziburuko Piarres Larzabal eta Baionako Estitxu Robles kolegioak.

## Historia 
1983an sortu zen iparraldean bigarren mailako lehen kolegioa, Kanbon.

1999an sortu zen Manex Erdozaintzi kolegioa. Oztibarren finkatua, inguruetako ikastolako haurrak errezebitzen ditu: Xiberotik, Alozetik, Amikuzetik, Garazitik, Baigorritik, Ortzaizetik eta Oztibarretik.

## Helburuak 
Euskaraz ikastea da lehen helburua. Eta ikasleak euskaldun herritar arduratsu eta parte-hartzaileak bihurtzea.

## Antolaketa 
2020-2021 ikasturteko datuak:

* 231 ikasle; 3 gela 3.ean (59 ikasle), 2 gela 4.ean (54 ikasle),3 gela 5.ean (70 ikasle) eta 2 gela 6.ean (47 ikasle).
* Sohüta, Aloze, Amikuze, Garazi, Baigorri, Ortzaize eta Oztibarreko ikastoletatik 47 seigarreneko ikasle berriek sartzea egin zuten.

## Irakaskuntza 
Astean bi aldiz, azken orenean, maila desberdinetako 12 ikasle beren urkaitzerarekin biltzen dira lan lagunduan parte hartzeko. Ikasleen arteko ezagutza azkartzea eta elgar laguntzea dira helburu nagusiak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikastola
* Seaska
* Xalbador kolegioa - Kanbo 
* Bernat Etxepare Lizeoa - Baiona
* Piarres Larzabal kolegioa - Ziburu
* Estitxu Robles kolegioa - Baiona

## Kanpo estekak 
* Manex Erdozaintzi ikastetxearen webgunea
* Seaska
* Ikastolen Elkartea
* Xalbador kolegioa Euskaldun egunkariaren hemerotekako 16 albiste (1990-2003)
Itaia

**Itaia**, Emakumeon Antolakunde Sozialista, Euskal Herriko ezkerreko erakunde sozialista da. Mugimendu Sozialista deritzon taldearen parte da, eta bere helburua da "jendarte komunistaren eraikuntzaren eta beraz, zapalkuntzarik gabeko gizartearen eraikuntzaren bidean, emakume langileon askapena gorpuztea".

2018an sortu zen Emakume Sozialiston Sarea izenarekin, eta 2020tik tokian tokiko antolakuntza hedatzen hasi zen, izen berria jakinaraztearekin batera.

Itaiak feminismoa arbuiatzen du, kapitalismoaren eta liberalismoaren barruan aritzen den mugimendu gisa, eta emakumeen zapalkuntza amaitzeko sozialismoa proposatzen du.

## Erreferentziak
Porte de Choisy (Parisko metroa)

**Porte de Choisy** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 13. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Hanky Panky (1982ko filma)

***Hanky Panky*** (euskaraz *Nahas-Mahasa*), 1982ko Sidney Poitier bahamar-estatubatuarrak zuzendutako komedia thriller film bat da. Gene Wilder, Gilda Radner, Kathleen Quinlan, Richard Widmark eta Johnny Brown aktoreek antzeztu zuten.

Gene Wilder eta Gilda Radner aktoreak film honetan elkar ezagutu eta 1984an ezkondu egin ziren. Berez, Gene Wilder eta Richard Pryor aktoreek antzeztutako *Stir Crazy* (1980) filmaren arrakasta baliatuz garatu zen, baina Richard Pryorrek ez partehartzea erabaki zuenez, Gilda Radnerrek ordezkatu zuen.

## Argumentua 
Michael Jordon (Gene Wilder) arkitektoak taxi batean emakume arraro bat ezagutuko du, baina handik gutxira emakumea hilik agertuko da, froga faltsu batzuen ondorioz Michael hilketaren susmagarri nagusia bilakatuz. Kate Hellman bere anaiaren hiltzaileen bila dabil, biak elkartu eta AEBetan barna New York hiritik Arroila Handira eramango dituen bidai batean intriga, suspense eta hilketez beteriko nahas-mahasa batean barneratuko dira. 

## Aktoreak 
* Gene Wilder: Michael Jordon
* Gilda Radner: Kate Hellman
* Kathleen Quinlan: Janet Dunn
* Richard Widmark: Ransom
* Robert Prosky: Hiram Calder
* Josef Sommer: Adrian Pruitt
* Johnny Sekka: Lacey
* Jay O. Sanders: Katz
* Jonathan Winters: Pilotua (krediturik gane)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Laura Pigossi

**Laura Pigossi Herrmann de Andrade** (1994ko abuztuaren 2a) brasildar tenislaria da.

Pigossik bakarkako zazpi eta binakako 41 titulu irabazi ditu ITF Zirkuituan . 2021eko azaroaren 8an, munduko 218. postua lortu zuen bakarkako sailkapenean. 2020ko otsailaren 3an, 125. postura iritsi zen WTA binakako sailkapenean.

2013az geroztik Brasileko selekzioarekin Fed Cup txapelketan hartu du parte.

Pigossik 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina olinpikoa lortu zuen binakako proban,Luisa Stefani bikotearekin Veronika Kudermetova eta Elena Vesnina urrezko domina defendatzen zuenari irabaziz. Pigossi eta Stefani tenisean domina olinpikoa lortu zuten lehen brasildarrak izan ziren, 1996an 4. postua lortu zuen Fernando Meligeniren kanpaina gaindituz. Domina lortzea ezustekoa izan zen: brasildarrek postu olinpiko bat lortu zuten azken unean, Jokoak hasi baino astebete lehenago baieztatuta, Stefani 23. postuan sailkatu zen binakako sailkapenean eta Pigossi 190.ean. Bikote brasildarrak aurretik elkarrekin jokatutako partida bakarrean galdu egin zuten.

## Olinpiar Jokoak 
eskuinera|thumb| Luisa Stefani eta Pigossi Tokio 2020an

### Binaka: 1 (brontzezko domina 1) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melungtse

**Melungtse**, tibeteraz *Jobo Garu*, txineraz: 乔格茹峰, Himalaiako mendi bat da, Tibeten. Rolwaling Himal mendilerroko gailurrik garaiena da. 7.181 metroko garaiera du.

1992an Marko Prezelj eta Andrej Stremfelj esloveniar alpinistek lehenbizikoa igo zuten.
Gauri Sankar

**Gauri Sankar** edo **Gauri Shankar**, tibeteraz गौरीशंकर eta xerperaz *Jomo Tseringma*, Himalaiako mendi bat da, Nepal eta Tibeteko mugan. Rolwaling Himal mendilerroko bigarren gailurrik garaiena da. 7.134 metroko garaiera du.

1979an John Roskelley estatubatuar alpinistak eta Dorje Sherpak lehenbizikoz igo zuten.
Dead & Buried

***Dead & Buried*** (euskaraz *Hilda eta Lurperatuak*), 1981eko Gary Sherman estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. James Farentino, Melody Anderson, Jack Albertson, Dennis Redfield, Nancy Locke eta Robert Englund aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Potters Bluff herri txiki eta lasaiean heriotz bitxiak gertatzen ari dira. Hildakoak kanpotarrak dira, eta denek bortizkeria zantzuak dituzte. Dan Gillis sheriffak (James Farentino) gertaera hauek kasik bakarka ikertuko ditu, William Dobbs (Jack Albertson) kasua argitu dezaketen pistak lortzeko ikertzen egon beharrean gorpuak berrosatzen lanpetuagoa baitago. 

## Aktoreak 
* James Farentino: Dan Gillis sheriffa
* Melody Anderson: Janet Gillis
* Jack Albertson: William G. Dobbs
* Dennis Redfield: Ron
* Nancy Locke: Linda
* Lisa Blount: Lisa
* Robert Englund: Harry
* Bill Quinn: Ernie
* Michael Currie: Herman
* Christopher Allport: George LeMoyne / Freddie
* Joseph G. Medalis: Doktorea
* Macon McCalman: Ben
* Lisa Marie: Autoestopista
* Estelle Omens: Betty
* Barry Corbin: Phil
* Michael Pataki: Sam
* Glenn Morshower: Jimmy

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Helmántico estadioa

**Helmántico estadioa**, Espainiako Salamanca hirian dagoen futbol estadio bat da, Gaztela eta Leon autonomia erkidegoan. Salamanca CF UDS taldearen jokalekua da. 1920an inauguratu eta 17.341 ikuslentzako edukiera du.

1970-2013 artean Unión Deportiva Salamanca taldearen jokalekua izan zen.
Henry Wilson

**Henry Wilson**, **Jeremiah Jones Colbath** jaioa (Farmington, New Hampshire, 1812ko otsailaren 16 &ndash; Washington, 1875eko azaroaren 22a) estatubatuar politikaria izan zen. AEBetako 18. presidenteordea izan zen 1873tik hil zen arte.

21 urterekin, legez aldatu zuen jaiotza-izena. 1848an Lurzoru Librearen Alderdia sortu zuen. Esklabotzaren aurkako borrokalari sutsua izan zen, eta esklabutzaren aurkako alderdien koalizio bat osatzeko borrokatu zuen. 1850eko hamarkadan Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoa sortzen lagundu zuen, bere alderdia desegin ondoren.

Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilean senatari, milizia bateko jenerala eta Batasuneko armadako erregimentu baten buru izan zen.

Gerraren ondoren, errepublikano erradikalen berreraikitze programa babestu zuen. 1872an Estatu Batuetako presidenteorde hautatu zuten Ulysses S. Grant presidentearen hautagaitzan. Bi urte geroago hil zen, agintaldia amaitu ezinik.

Garai hartan ezagunak ez ziren kausen banderaduna izan zen, hala nola esklabotzaren abolizioa eta zurien eta beltzen lan-eskubideen berdintasuna.
Your Highness

***Your Highness*** (euskaraz *Zure Gorantasuna*), 2011ko David Gordon Green estatubatuarrak zuzendutako abentura eta fantasiazko komedia film bat da. Danny McBride, James Franco, Natalie Portman, Zooey Deschanel, Justin Theroux, Toby Jones eta Damian Lewis aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Erdi Aroa, Mourneko Erresuma, Thadeous (Danny McBride) bizi osoa Fabious (James Franco) anai nagusiak bere balentria harrigarriengatik herriaren esker ona nola jasotzen duen ikusis igaro du, Thadeousek hura berdindu ezin dezakela jakinik bizio txarretan eta parrandan ibili den bitartean. Baina Leezar aztiak (Justin Theroux) Fabiousen emaztegaia den Belladona (Zooey Deschanel) bahitzen duenean, bi anaien aita den Tallious erregeak (Charles Dance) bere seme gazteenari ultimatum bat emango dio: Belladona erreskatzea lortzen ez badu, bere bizimodu parrandazale eta libertinoarekin ezin izango du. Honela bere anaia Fabious eta Isabel (Natalie Portman) emakume gerlariarekin Belladona askatzeko helburuz bidai arriskutsu ekingo diote. Thadeousek barnean daraman heroia ateratzea lortuko balu, bere anaiari erresumaren suntsiketa eragozten lagundu ahalko lioke. Baina horrela ez bada, ez dute soilik koldartzat hartuko, Ilunpearen Aroaren egunsentiaren lekuko ere izango da.

## Aktoreak 
* Danny McBride: Thadeous printzea
* James Franco: Prince Fabious printzea
* Natalie Portman: Isabel
* Zooey Deschanel: Belladonna
* Justin Theroux: Leezar
* Toby Jones: Julie
* Damian Lewis: Boremont
* Rasmus Hardiker: Courtney
* Caroline Grace-Cassidy: Neskamea
* Simon Farnaby: Manious Ausarta
* Deobia Oparei: Thundariarra
* Charles Dance: Tallious erregea
* John Fricker: Marteetee
* Matyelok Gibbs, Angela Pleasence eta Anna Barry: Helinda, Sariah eta Marlyne, Leezarren hiru amak
* Charles Shaughnessy: Narratzailea / Labirintoko Arima
* Rhian Sugden, Amii Grove eta Madison Welch: Basoko Emakumeak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Maurice Bourgès-Maunoury

**Maurice Jean Marie Bourgès-Maunoury** (Luisant, 1914ko abuztuaren 19a - Paris, 1993ko otsailaren 10a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1957ko ekainetik azarora.

Frantziako Erresistentziako kide izan zen Bigarren Mundu Gerran, eta 1944an zauritu zuten. Alderdi Erradikaleko kide eta politikari nabarmena Frantziako Laugarren Errepublikan izan zen.

1950eko hamarkadan Finantza, Merkataritza eta Industria, Herri Lan, Armamentu, Armada, Defentsa eta Barne ministro izan zen. Aljeriako gerran eta Suezko Krisialdian inplikatuta egon zen.

1957ko ekainetik azarora lehen ministro izan zen. Bere agintaldian parlamentuak Erromako Ituna onartu zuen.
Clint Warwick

**Clint Warwick**, **Albert Eccles** jaioa (Birmingham, 1940ko ekainaren 25a - *ibidem*, 2004ko maiatzaren 15a) ingeles musikaria izan zen, *The Moody Blues* taldeko baxu-jotzailea.

1950eko hamarkadan Birminghameko pubetan musika jotzen hasi zen. Ray Thomas, Mike Pinder, Denny Laine eta Graeme Edge-rekin batera *The Moody Blues* taldea sortu zuen. Estresak jota, 1966an musika utzi eta zurgintzan eta familian aritu zen.
Pain & Gain

***Pain & Gain*** (euskaraz *Mina eta Irabazia*), 2013ko Michael Bay estatubatuarrak zuzendutako ekintza komedia film bat da. 

Mark Wahlberg, Dwayne Johnson, Anthony Mackie, Tony Shalhoub eta Ed Harris aktoreek antzeztu zuten. 1999an Pete Collins kazetariak Miami New Times egunkarian argitaratutako artikulu sailean eta horien *Pain & Gain: This Is a True Story* (2013, *Mina eta Irabazia: Hau Da Benetakoa Istorioa*) bilduma-liburuan oinarritua dago, hauetan Sun gimnasioko taldeak bahiketa estorsio, tortura eta hilketak kontatzen dira. Bestalde, filmaren izenburuak fitness kirolean ohikoa den *No pain, no gain* (*Minik gabe, ez dago irabazirik*) esaldian oinarritua dago.

## Argumentua 
1990eko hamarkada, Miami, Daniel Lugo (Mark Wahlberg) eta Adrian Doorbal (Anthony Mackie) gimnasioan egunero gogor entrenatzen dira. Kulturismoa lanbidea dutenez, bere gorputzari ahalegin mentala behar duen beste edozerri baino denbora gehiago eskeintzen diote. Danielek fitness egitea eta irakastea maite du, baina diru askorik ematen ez duen lanbidea da, eta bizi osoa horretan jardungo duela pentsatzeak nazkatu egiten du, hortaz ekintzara pasatu eta kolpe handi bat ematera erabaki du. Biek, Paul (Dwayne Johnson) preso ohi eta kristauarekin batera, enpresaburu aberatsak bahitu eta estorsionatzeko talde bat osatuko dute. Egitasmoak emaitzak ematen ari dela dirudi, halere, beren garaipenaz gozatzen ari direnean, arazoak hasiko dira. 

## Aktoreak 
* Mark Wahlberg: Daniel Lugo
* Dwayne Johnson: Paul Doyle 
* Anthony Mackie: Adrian 'Noel' Doorbal
* Tony Shalhoub: Victor Kershaw 
* Ed Harris: Detektibea
* Rob Corddry: John Mese
* Rebel Wilson: Robin Peck 
* Ken Jeong: Jonny Wu 
* Bar Paly: Sorina Luminita 
* Michael Rispoli: Frank Griga
* Tony Plana: Lopez kapitaina
* Emily Rutherfurd: Carolyn 'Cissy' DuBois
* Yolanthe Sneijder-Cabau: Analee Calvera
* Larry Hankin: Randy Artzaina
* Peter Stormare: Bjornson doktorea
* Brian Stepanek: Brad MacCalister
* Kurt Angle: Benjamin Rowe, espetxeko presoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luisa Stefani

**Luisa Veras Stefani** (1997ko abuztuaren 9a) Brasilgo tenislari profesionala da. WTAren Top 10-a gainditu zuen lehen emakume brasildarra da. 2021eko azaroaren 1ean lortu zuen binakako munduko 9. postua lortuz, 2 postu igo zituenean. 2019ko maiatzaren 20an, munduko 431. postua lortu zuen bakarkako sailkapenean.

Stefanik 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetako emakumezkoen binakako brontzezko domina lortu zuen. Brasilen ordezkari gisa, Laura Pigossirekin lortu zuen Veronika Kudermetova eta Elena Vesnina urrezko domina defendatzen zuenari irabaziz. Stefani eta Pigossi 2020ko Jokoak hasi baino astebete lehenago jakin zuten Olinpiar Jokoetarako sailkatuta zeudela, Stefani munduko 23. postuan zegoen binakako sailkapenean eta Pigossi 190.ean, eta ordura arte elkarrekin jokatu zuten partida bakarrean galdu egin zuten, 2020ko Fed Cup-ean. Tenisean domina lortu zuten lehen brasildarrak izan ziren, 1996an gizonezkoetan 4. postua lortu zuen Fernando Meligenik.

Stefani Sanjay Singh-ek entrenatzen du, eta Saddlebrook Academies-en entrenatzn dute.

## Estatistikak 
### Binaka 
*2021eko AEBetako Irekiaren ostean.*

## Final esanguratsuak 
### Olinpiar Jokoak 
#### Binaka: 1 (brontzezko domina 1) 
### WTA 1000 txapelketak 
#### Binaka: 3 (titulu 1, 2 txapeldunorde) 
## WTA-ko beste tituluak 
### Binakakoak: 2 
|

|}

## WTA 125K 
### Binaka: 3 (2 titulu, txapeldunorde 1) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tour Triangle

**Tour Triangle** (euskaraz: "Triangle dorrea"), *Projet Triangle* edo, besterik gabe, *Triangle* izenez ere ezaguna, Parisko (Frantzia) Pariseko Erakusketa Zentroan eraikiko den etxe orratz bat da. Suitzako Herzog & de Meuron agentziak diseinatua, 180 metroko altuera duen kristalezko piramide baten forma izango du, alde batetik zabala eta bestetik estua den gorputz trapezoidala duena. Paris erdialdeko lehen etxe orratza izango da 1973ko Tour Montparnassetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tour Triangle
Itai (argipena)

**Itai** terminoak hainbat adiera du:

* **Itaí**, Brasilgo hiria.
***Itai**, **igitaia** esateko modu dialektal bat euskaraz, eta honekin lotua:
****Itaia**, euskal erakunde feminista eta sozialista.
***Itai** edo **Etai**, euskal abestietako lelo tradizional batzuetako formulazioa.
***Itai (izena)**, hebraierazko gizonezko izena, ohikoa Israelen.
Txinatar pabiloia (Potsdam)

**Txinatar pabiloia** () Alemaniako Potsdamgo Sanssouci parkearen lorategietan dagoen eraikina da.  1755 eta 1764 artean eraiki zen, Johann Gottfried Büring arkitektoaren zuzendaritzapean. Urte haietan Txineragintza modan zegoen, rokoko eta ekialdeko eraginen nahasketa exotikoa.

## Historia 
Eraikina altxatzea Frederiko II.a Handiak agindu zuen. Helburua loretagiak apaintzea zen eta horretarako elementu exotiko hau erabili zuen. Inspirazioa Frantziako Lunévillen 1738an eraiki zen Maison du Trefle pabiloian aurkitu zuen; Maison hau Emmanuel Héré de Corny arkitektoak egin zuen Lorenako Dukearentzako zeina Poloniako erregea izan zen (Stanisław Leszczyński). Enperadore prusiarrak pabiloi horren grabatu bat zuen. 

Potsdamngo pabiloia gizarte gertakizunak antolatzeko erabili izan zen. Frederikok Sukalde txinatar bat egitea agindu zuen, *Chinesische Küche*, pabiloitik oso gertu. Sukaldeak elementu txikiekin adierazten du bere ekialdeko eragina, esaterako leihoetan.

## Iruditegia 

Image:
Ehemalige_Chinesische_Küche.jpg|Sukalde txinarra.
Kuppel_Chinesisches_Teehaus.JPG|Kupula gainean mandarin bat dago.
Innenansicht_Chinesisches_Teehaus_2019-1.jpg|Barruko ikuspegia.
Räuchergefäß_Sanssouci.jpg|Intsentsu ontzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Unescoren informazioa.
Misiolari

[thumb|right|upright=1.35|Misiolari [katolikoak Papua Ginea Berrian]]
**Misiolaria** misioetara joaten den pertsona da. Misio mota hori, berez, «ad gentes» bezala ezagutzen da, hau da, jentilak edo kristauak ez direnak, eta ebanjelioa behar bezala iragarri edo hartu ez den lekuetan garatzen da, edo mugez haraindiko giro erregogorretan, non predika eta mezuaren onarpena zaila den.

Kristautasunaren historian, misioaren ideia kolektibitateei zein gizabanakoei aplikatzen zaie, eta bokazio-modu bat dakar berekin, Mateo eta Markosen Ebanjelioetan Jesus Nazaretekoaren ahotan jarritako azken aginduaren arabera:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paradoxografia

**Paradoxografia** literatura helenistiko greziarreko genero bat da,  natura- edo giza munduko fenomeno anormalak edo ulertezinak kontatzen dituena. Alexandro Handiaren konkisten ostean, mundu berri horietan aurkitutako bitxikeriak kontatzeko sortu zen. 

Genero honetako idazleen artean daude Palefato, Antigono Karistokoa, Arato, Apolonio Paradoxografoa, Sasi-Aristotelesen lan bat, Flegon Traleskoa, Heraklito Paradoxografoa eta Klaudio Eliano, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Dimas

**Luis Dimas Misle Troncoso**    (Valparaíso, 1942ko abenduaren 11 -  Santiago, 2021eko azaroaren 17a)  bere herrialdean «twisteko erregea» ezizenez izendatutako Nueva olako abeslari txiletarra izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etai

**Etai** edo **Itai** zentzu zehatzik gabeko hitz edo formula bat da, abestien leloetan betegarri agertzen dena euskaraz.

Euskarazko idatzizko testigantza zaharrenetarikoetan agertzen da. Bernart Etxepareren Linguae Vasconum Primitiae-n: *Etai lelori bai lelo, pota franko, berzia bego*. Eta Lazarragaren eskuizkribuan, *itai* forman: *Itai lelo, ibai lelo, / etxean arai leloa*.

[thumb|500px|center|Etxepareren [Sautrela (abestia)|Sautrela abesti eta olerkian.]]

## Erreferentziak
Cecilia Gauna

**Cecilia Gabriela Gauna** Buenos Airesen (Argentina) jaiotako abeslari lirikoa eta herrikoia, musikagilea eta kantu irakaslea da.

Argentinako Abesbatza Polifoniko Nazionaleko, Buenos Aireseko Hiri Autonomoko Colón Antzokiko Koru Egonkorreko, eta 'Música Ficta' antzinako musika taldeko kide izan zen, eta Argentinako Konex Fundazioak antolatutako opera zikloetan parte hartu zuen. Argentinako musika herrikoiaren interpretatzaile ospetsuekin batera aritu zen, besteak beste, Mercedes Sosa, Jairo, Valeria Lynch, María Martha Serra Lima, Luis Aguilé, Néstor Marconi, Leo Sujatovich eta Oscar Cardozo Ocampo. Nazioarteko birak egin zituen Meza Kreolea taularatuz José Carreras, Ariel Ramírez eta Zamba Quipildorrekin .

Argentinako Musikarien Batasuneko Musika Eskola Herrikoiaren irakasle eta kantu saileko arduraduna ere izan zen.

## Kanpo estekak
Kapuziner uhartea

thumb|250px|Uharteak inguru bakartia eskaintzen du.
**Kapuziner uharte** (, euskaraz "Kaputxinoen uhartea"; Austriako hegoaldean dagoen aintzira-uharte txiki bat da.

## Ezaugarriak 
Oso uharte txikia da: 1,2 hektarearen eremua, 150 metroko luzera eta 100 metroko zabalerakoa. Administratiboki Karintia estatu federatuan dago. Geografikoki Wörthersee aintziran dago, *Schlangeninsel uharte*tik gertu ("Sugeen uhartea"); azken honi izena aldatu diote eta orain *Blumeninsel* izena du ("Loreen uhartea").

## Komunikazioa 
Bakarrik txalupaz joan daiteke bertara. Zentzu horretan turista asko dira bertara joaten direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saiaz Gizarte Zerbitzu Mankomunitatea

Herritarren ongizatea eta bizi kalitateak hobetzea du helburu Saiaz Mankomunitateak. Horrela, Albiztur, Beizama, Bidania-Goiatz eta Errezilgo 1600 herritarrei Gizarte Zerbitzuen inguruko informazioa, orientazioa eta aholkularitza ematen die.

Lau herrietako pertsonekin, taldeekin eta komunitatearekin egiten du lan, hainbat programa eta prestazio emanez.

## Sorrera 
1992 eta 1993. urteetan hasi zen guztia. Gipuzkoako Foru Aldundiak Gizarte Zerbitzuetako oinarrizko sarea zabaltzeko sortutako hitzarmenaren ondorioz eta Gizarte Langilearen beharraz jabetuz, ordura arte zegoen modeloa aztertu eta lau udalerrien artean Gizarte Laguntzailearen lanpostu bat ateratzera erabaki zuten.

Orduan zeuden udal hautetsiak eta langileek egindako lanari esker, Albiztur, Beizama, Bidania-Goiatz eta Errezilek SAIAZ Mankomunitatea sortu zuten 1993ko udazkenean. Eta 1994ko martxoan, gizarte langilea kontratatu eta martxan jarri zuten Mankomunitatea.

## Prestazio eta programak 
* Adineko pertsonak
* Mendekotasun egoerak
* Elbarriei zuzendutako zerbitzuak
* Gizarte bazterketak dauden pertsonak
* Indarkeria matxista
* Berdintasuna
* Atzerritarrak
* Enpregua
* Familia

## Proiektu bereziak 
###### Saiaz, 25 urte herritarrekin 
25 urte, hori ospatu zuen 2019an Saiaz Gizarte Zerbitzuen Mankomunitateak. Mende laurdenak askorako ematen du, bidean herritarren ongizatean garrantzi handia izan duten proiektu asko eta onak egin dira eta urtebetetze hori baliatuz, guztia gogoratzeko bideo bat egin zuten:

###### Iraganari hautsa kenduz 
2015ean, Bidania-Goiazko hamalau adinekoekin ikus-entzunezko bat egin zen. Dokumentalaren helburu nagusia adineko protagonista horien bizipenak zuzenean jasotzea izan zen, herriko historia, pasadizoak, euskara eta beraiek erabiltzen dituzten espresioak jasoz.

Oso proiektu aberatsa izan zen, jasotako bizipenez gain, adinekoen ilusio eta norbait sentitzearen garrantziaren jabe izan zirelako asko.

###### Bizitzaz blai 
2016. urtean Errezilen prebentzioan oinarritzen den proiektu bat jarri zen martxan. Hezkidetzan kokatzen zena, eta generoan oinarritutako estereotipoak landu ziren: maskulinitatean eragina dutenak, mutil gazte izate hori ausardiarekin eta abiadurarekin lotzen dutenak…

Guzti horrek dituen ondorioak saihestu eta gutxitzea zen helburua.

###### Herri txiki beso ugari 
Gipuzkoako Foru Aldundiko Etorkizuna Eraikiz programan adinekoen parte hartzea sustatu nahian bolondres sareak osatu dira ekintzetan adinekoen bide lagun izateko.

###### Iragana eta oraina 
2011n egin zen eta landa eremuko adinekoen egunerokotasunaren berri ematen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.saiaz.eus
Ekieta

**Ekieta** (artzibarreraz: *Egieta*) Artzibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1366an jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Artzibarko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *ekietarrak* (artzibarreraz: *egietarrak*) ziren.

## Izena 
*Ekieta* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Equieta* (1340)
* *Equieta* (1366)
* *Eguieta* (1534)
* *Equieta* (1591)
* *Equita* (1800)
* *Equieta* (1969)
* *Ekieta* (1996)

## Geografia 
Ekieta Artzibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan. 

### Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

#### Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
1366ko erroldarako hutsik zegoen jada. Zazpeko bizilagunek alokatu ohi zuten, baita Nagorekoek ere, eta XX. mendeko egurrezko enkanteetan Itoitz gertuko ontziaren jabeak ikusten dira, Longida ibarrekoa, gaur egun urtegiko uren azpian desagertua. Ekieta lursailaren erdian dagoen borda baserriaren antzinako kokalekua izan daiteke, 655 metroko altueran dagoena. Bere lurraldea Erdi Aroko barruti biribil baten antzekoa da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artzibar
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Artzibarko Udalako webgune ofiziala