open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zitidina

**Zitidina** zitosina base nitrogenatuak eta erribosa azukreak osatzen duten nukleosido bat da.

Zitosina desoxirribosa bati lotzen zaionean, desoxizitidina nukleosidoa sortzen da. Era berean, fosforilatzen denean nukleotido bat sortzen du zitidinak, CMP (zitidina monofosfatoa), RNAn dagoena (desoxizitidina monofosfatoa DNAn dagoen nukleotidoa izanik).

Bere pisu molekularra 243,22 daltonekoa da eta bere urtze-puntua 230&nbsp;°Ckoa.

Nukleosido hau disolbagarria da uretan, baina etanolean pixka bat besterik ez.

## Kanpo estekak
Leona Chalmers

**Leona W. Chalmers** (1900eko hamarkadaren hasieran jaioa) estatubatuar aktore, asmatzaile eta idazlea izan zen.

## Hilekoaren kopa asmatzailea 
Lehen kopa menstruala, "Katamenial hartzailea" ere deitua, sortzeagatik ezaguna egin zen 1937an Estatu Batuetan Leona. Honen antzeko produktuak lehendik bazeuden, baina Chalmers izan zen asmakizuna patentatzen eta merkaturatzen lehena.  Hilekoaren kopa emakumeentzako tanpoiaren edo konpresaren alternatiba bat zen. 1930eko hamarkadan kautxuzko kopen salmentek porrot egin eta Bigarren Mundu Gerrak eragindako material eskasiari aurre egin ondoren, Chalmersek eta bere taldeak bulkanizatutako kautxuzko bertsio bigunago bat sortu zuten.

## Antzezlanak 
Idazle gisa, Chalmers-ek "The Intimate Side of a Woman's Life" idatzi du, beste liburu batzuen artean.

## Omenaldia 
2015ean Intiminak omenaldia eskaini zion Emakumeen Nazioarteko egunean, beste emakume batzuen bizitza leuntzearen alde egindako lanagatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2003ko Eskoziako Legebiltzarrerako hauteskundeak

**2003ko Eskoziako Legebiltzarrerako hauteskundeak** urte bereko maiatzaren 1ean izan ziren, eta Eskoziako Legebiltzarraren II. legealdiko 129 legebiltzarkideak hautatu ziren, zeinetatik 73k hautesbarruti bana ordezkatzen zuten. Hauteskundeen ondoren aurreko legealdiko laboristen eta Liberal Demokraten koalizio gobernuak gehiengo osoa mantendu zuen, eta Jack McConnell Lehen Ministro gisa jarraitu zuen.

Hauteskundeetan alderdi txikiek emaitzak hobetu zituzten, hala nola Eskoziako Aldredi Berdeak eta Eskoziako Alderdi Sozialistak; eta bi alderdi nagusiek berriz sostengua galdu zuten (Eskoziako Alderdi Laborista eta Eskoziako Alderdi Nazionala). Bestalde, Kontserbadoreek eta Liberal Demokratek aurreko hauteskundeetako boto kopuru ia-ia berdina eskuratu zuten, eta bi alderdiek eserleku kopuru ber-bera lortu zuten.

## Hauteskunde legea 
Eskoziako Legebiltzarrerako hauteskundeetan ordezkaritza proportzional mistoa (MMP) da erabiltzen den hauteskunde sistema. Legebiltzarreko 129 legebiltzarkideetatik 73 hautesbarrutien bidez hautatzen dira, eta gainerako 56ak D'Hondt metodoa MMP sistemara aplikatuz.

Eskozia 73 hautesbarrutitan dago banatuta, eta hautesbarruti horiek 8 eskualde osatzen dituzte: Eskozia Erdialdea, Glasgow, Highland eta Uharteak, Lothian, Erdiko Eskozia eta Fife, Eskozia Ipar-ekialdea, Hego Eskozia, eta Eskozia Mendebaldea. Hautesleek bi boto eman behar dituzte: "barruti botoa", haien hautesbarrutiko ordezkaria hautatzeko; eta "zerrenda botoa" edo "eskualde botoa", haien eskualdeko 7 ordezkariak hautatzeko. Bi boto horiek ez dute zertan alderdi berarentzat izan, eta ondorioz alderdien barruti boto kopurua eta zerrenda boto kopurua normalean ez da berdina izaten.

## Emaitzak 

### Laburpena 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskoziako Legebiltzarra
* Eskoziar nazionalismo

## Kanpo estekak
Larrain (argipena)

**Larrain** terminoak hainbat adiera du:

* **Larraina**, garia eta laboreak jotzeko espazio lau bat nekazaritza tradizionalean.
* **Larrain dantza**, gizon-emakumezkoek biribilean dantzatzeko euskal dantza.
* **Larraina**, bizkaieraz, ataria.

Terminoarekin lotuta daude Euskal Herriko zenbait leku-izen:

* **Larrain**, hustutako herria Izarbeibar ibarrean.
* **Larraine**, Zuberoa.
* **Larraina** eta **Larraina parkea**, Iruñeko tokiak.
* **Larraineta**, mendia Nafarroan.
* **Larraingoa**, Erroibarko etxagunea.

Era berean:

* **Larrain (Leitza)**: hautagaitza politiko bat herrian eratu zena.

Deitura gisa:

* **Santiago Larrain**, 18. mendeko politikari nafarra.
* **Pablo Larraín**, zinegile txiletarra.
* **Larrain familia**, Txilen ezaguna.

Ikus, gainera:

* **Larraintzar (argipena)**
* **Larreineta**, Bilboko Trapagarango auzoa.
Eskoziako Alderdi Berdea

**Eskoziako Alderdi Berdea** (,  eta  edota *Scottish Greens*) Eskoziako alderdi politiko berde eta ekologista bat da. Eskoziako independentziaren alde dago ere, eta 2014ko erreferendumean baiezkoaren alde egin zuen kanpaina.

Alderdia 1990ean sortu zen, Erresuma Batuko Alderdi Berdea hiru alderdi independentetan banatu zenean: Eskoziako, Ipar Irlandako eta Ingalaterra eta Galesko Alderdi Berdeak. 1999an Eskoziako Legebiltzarrerako lehenengo hauteskundeetan legebiltzarkide bat lortu zuen, Erresuma Batuko historiako lehenengo parlamentari berdea eskuratuz.

## Buruzagiak 
2004tik aurrera Alderdi Berdeak bi buruzagi izan ditu.

## Hauteskunde emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Larrain (nekazaritza)

[thumb|[Labioko larraina (Aranguren, Nafarroa), belardi bihurtua.]]
thumb|Cástaras (Andaluzia) herriko larraina, begiratoki bihurtua.

**Larraina** nekazaritzako funtzio jakin baterako prestaturiko egitura ohikoan biribil eta lau bat da, batez ere garia eta zerealak jotzeko erabili izan dena tradizionalki.

## Ezaugarriak 
Lauzaz edo lur trinkotuaz laututako terreno bat izan ohi zen, eta bertan garia zabaldurik, behorrekin eta idiekin trailua igarotzen zen garia jotzeko; ondoren haizatzearekin banatzen ziren bertan aleak eta lastoa; lehenak irinetarako eta giza-elikadurarako erabiltzeko; lastoa abereentzako.

21. mendean ez da larrainik erabiltzen Euskal Herrian ez bada erakustaldietarako, baina herri askotan nabarmentzen da haien forma zaharra, batzuetan zelai bihurturik (jatorrian ez zuten lur edo belarrik izaten, noski, bere funtzioa betetzeko).

Larrain dantzaren jatorria egitura hauetan egon daiteke, izenagatik eta biribilean egiten den dantza denez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando zirkuan

***Fernando zirkuan*** (), Henri de Toulouse-Lautrec frantziar margolariak 1887-1888 tartean egin zuen lana da. Margolana Estatu Batuetako Chicagoko Arte Institutuan erakusten da. Luze-zabala hau da: 98x161 zm. Oihal gaineko olio-margolaritza teknika erabili zuen.

## Ezaugarriak 
Zirkuaren munduak beti liluratu zuen Toulouse-Lautrec. 1880ko hamarkadan zirkuaren inguruko lanak egin zituen eta, hurrengo hamarkadan, itzuli zen gai horretara. XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako Edgar Degas, Pablo Picasso edo Georges Pierre Seurat bezalako margolariek inspirazio iturri garrantzitsu bat aurkitu zuten zirkuko eszenetan. Zirkuko babeslekua zen, arazoei ihes egiteko bidea, soziologikoki gai piktoriko bat izatera iritsi zen, hainbat lan bikainetan islatua.

Egileak, amazonak bere zaldiarekin salto egingo duen unea berea irudikatzen du, Toulouse-Lautrecek nahita moztua, gelditua. Inpresionistengan, argazkigintzaren teknika hasiberriaren eraginez, oso ohikoa ziren horrelako eszena geldiaraziak. Margolariak, modelo bezala, bere maitalea zen Suzanne Valadon eta Monsieur Loyal erabili zituen, azken hau zeremonia-maisua edo animalien hezle gisa.

Margolanak "Moulin Rouge" kabareta apaindu zuen hau ireki zenean, 1889an.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* :Chicagoko Art Museoaren webgunean.
María del Mar García Puig

**María del Mar García Puig** (Bartzelona, 1977ko abuztuaren 28a) Kataluniako politikaria, filologoa eta idazlea da.  XIV. legealdiko Madrilgo Diputatuen Kongresuko diputatu zein berdintasun-batzordeko lehen lehendakariordea izan zen.

## Biografia 
Filologia ingelesean lizentziatua eta hizkuntza eta kognizio-zientzietan masterra eginda, Dublineko zein Stanfordeko Unibertsitatean egin zuen bere graduondoa, literatura- eta edizio-graduondo bat egiten. Literatura

## Ibilbidea 
### Politikari 
Podemos alderdiaren Zirkulu Feministetan barneratzen da Podemosen sorrera-momentutik, bai eta, Podemosen barruan, Bartzelonako Herritarren Hiri-Kontseiluaren parte da. 2015eko Espainiako Hauteskunde Munizipaletan Barcelona en Comú alderdiarekin elkarrekin lan egin zuen. 2015eko Espainiako Hauteskunde Orokorretan En Comú Podem alderdiaren diputatutzat hautatua izan zen, Bartzelonako zerrenda pean. 2016ko, 2019ko apirileko eta 2019ko azaroko hauteskundeetan berrautatua izan zen.

### Idazle 
2023. urtean *La historia de los vertebrados* izenburuko liburua argitaratu zuen. Gure aurreko emakumeen antsietateari eta sendatzeko ahalmenari buruzko eleberria da. Zauri pertsonalen eta borroka unibertsalen bidaia, artearen eta literaturaren bidez.

## Argitaratutako lanak 
* *La historia de los vertebrados* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcela de San Félix

**Marcela del Carpio** (Toledo, 1605eko maiatzaren 8a - Madril, 1688ko urtarrilaren 9a), **Marcela de San Félix** ahizpa izenaz ere ezaguna, Trinitateko moja, antzerkigilea eta poeta espainiarra izan zen, Lope de Vega eta Micaela de Lujánen alaba.

## Biografia 
Gurasoak Lope de Vegaren eta Micaela de Luján aktorea izan ziren. Aitak Camila Lucinda, Lucinda edo Luscinda deitzen zion bertsotan. Lope Félix anaia bezala, Marcela neskame batek zaindu zuen Juana de Guardo amaordea hil zen arte (1613). 1621eko otsailaren 2an, 16 urte zituela, Madrilgo Trinitaria Oinutsen komentuan sartu zen, Marcela de San Félix ahizpa izenarekin.

Marcela komentuko *ia* lan guztiak bete zituen: hiru aldiz ama nagusia izan zen, nobizien irakaslea, hornitzailea, errefektorioaren arduraduna eta oiloen ardura zuena.

Aitarekin harreman oso ona zuen eta literatura-ohituretan imitatu zuen bai bertsoak bai eta gai erlijiosoetako komediak konposatzen zituenean. Gainera, lan guztietan egiten zuen aktore lana.

Bost idazki liburuki eta idatzitako autobiografia espirituala utzi zituen, lau liburukirekin batera erre zena, bere konfesore pertsonalak aholkatuta. Ondorioz, iritsi zaizkigunak hogeita bi erromantze, bi segidilla, bilantziko bat, hamarreko bat, endetxa bat, zortzi laudorio, lira bat eta sei antzezlan (*Coloquios espirituales* 'Elkarrizketa espiritualak' izenekoak). Bere lanean aparteko zirikatze satirikoa eta metrika eta hizkuntzaren erabilera berezia nabarmendu behar dira. Lanen artean: *Las virtudes* ('Bertuteak'), *Muerte del apetito o La estimación de la religión*('Apetituaren heriotza edo Erlijioaren estimazioa') eta zenbait laudorio, horietako asko ladiskideen moja sartzeagatik eskainita, baita *Breve festejo* ('Ospakizun laburra ere'), 1653ko Errege gauean antzeztutako lan alegorikoa.

## Lanak 
* Marcela de Félix (1988): *Obra completa*. (Electa Arenal eta Georgina Sabat-Rivers editoreak). Bartzelona: PPU, 1988.

## Kanpo estekak 
* Marcela de San Félixen lan guztiak
* Georgina Sabat de Rivers-ek egindako Marcela San Félixen biografia
San Vicente uhartea (A Coruña)

**San Vicente uhartea**, Espainiako A Coruñako probintziako Ortigueirako itsasadarran dagoen uharte bat da, Galiziako Ortigueira udalerriko Luama parrokian. 1,3 hektareako azalera du.

## Kanpo estekak
Blackfriars (Londres)

**Blackfriars**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen auzo bat da, Londres Hiria barrutian.

## Ondarea 
* Blackfriars zubia
Belgravia

**Belgravia** ( ahoskatua) Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen auzo bat da, Westminster Hiria eta Kensington eta Chelsea barrutien artean.

## Ondarea 
* Belgrave Square

## Kanpo estekak
PlayStation Vita

, **PS Vita** edo **Vita** ere deitua, Sony Computer Entertainment konpainiaren PlayStation modeloko bideokontsola eramangarria da. Kontsola hau 8. belaunaldikoa da, eta Nintendo 3DSarekin lehiatzen zuen.

Mark Cernyk Sonyrako asmaturiko lehen bideokontsola izan zen eta 2011ko abenduaren 17an Japonian eta 2012an munduan zehar atera zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duke Nukem (bideo-jokoa)

**Duke Nukem** 1991ko Apogee Software estatubatuar bideo-joko konpainiaren plataforma-bideo-joko bat da.

## Sinopsia 
Jokoa 1997an girotuta dago (jokoa abian jarri zen garairako "etorkizun hurbila" izango litzatekeena). Proton doktorea zientzialari ero bat da, Techbotsez osaturiko bere armadarekin mundua konkistatzeko erabakia duena. Duke Nukem, heroia, CIAk kontratatzen du atxilotzeko

## Kanpo estekak
Bubble Bobble

**Bubble Bobble** 1986ko Taito Corporation japoniar bideo-joko konpainiaren plataforma-bideo-joko bat da.

## Sinopsia 
Bub eta Bob euren etsaien aurka 100 mailatan zehar borrokatu behar duten bi dragoi txiki dira, Super Drunk bilau beldurgarriak bahitutako euren neska-lagun maiteak erreskatatzeko.

Euren helburua lortzeko, Bub eta Bob burbuilak jaurtitzeko abileziarekin eta gaitasunarekin bakarrik armatuta daude, non euren etsaiak denbora batez harrapatuta geratzen diren, eta Bub edo Bobek jotzen dituztenean, hauek, barruan harrapatutako etsaiekin lehertzen dira.

## Kanpo estekak
Castlevania (bideo-jokoa)

1986ko Konami japoniar bideo-joko konpainiaren plataforma-bideo-joko bat da.

## Sinopsia 
1691. urtea da. Christopher Belmonten ahaleginari esker, Transilvania ehun urte baino gehiagoz egon da bakean. Nekazari eta baserritarrak jada ahaztu dituzte beren lurrak kaos eta itzalek menderatu zituzten garaietako oroitzapenak, hil gabeak lurrean zebiltzan garaiak. Hala ere, gutxi batzuek ehun urtean behin Drakula kondeak Lurra izurritera itzultzen dela gogoratzen dute.

## Kanpo estekak
Lemmings

**Lemmings** 1991ko DMA Design eskoziar bideo-joko konpainiaren plataforma-bideo-joko bat da.

Jolasa lemingak arrisku egoeretan masiboki suizidatzen direlako sinesmen herrikoian oinarritzen da. Jokoaren helburua maila bakoitzean leming kopuru jakin bat salbatzea da; horretarako, zortzi trebetasun daude, eta horiek leming bakoitzaren arabera bana daitezke, fase bakoitzaren amaiera lortzeko.

Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

## Kanpo estekak
Balkan brass

thumb|250px|Fanfara Transilvania.
**Balkan brass**, Serbian jatorria duen eta *Tuba* (serbieraz Труба, "Tronpeta") deritzon musika genero bat da. Ezaugarri bereziak dituen musika estiloa da, Balkanetako folk eta militar musiken elkarketatik sortua. Maiz musika estilo hau zingaro ijitoen musikarekin ere identifikatzen da.
Euskal Herrian genero hau jorratu duen musika taldea Karidadeko Benta da.

Usadiozko estiloan Balkanetan oso entzuna da, nagusiki Serbia, Ipar Mazedonia, Bulgaria, Moldavia eta Errumanian. Europan techno-synth musikarekin elkartu ohi da eta Anglosaxoi musikan pop musikarekin.

Emir Kusturica serbiar zinema zuzendariak balkan brass musika *Black Cat, White Cat* (1998) filmean munduan barna ezagutarazi zuen. *Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan* (2006) filmean ere musika estilo hau agertzen da.

## Musikari eta talde nabarmenak 
* Boban Marković
* Goran Bregović
* Kočani Orkestar
* Fanfare Ciocărlia
* Emir Kusturica & The No Smoking Orchestra
* Taraf de Haïdouks
* Fejat Sejdić
* Slavic Soul Party!
* Raya Brass Band
* Džambo Aguševi Orkestar
* Fanfara Transilvania
* Karidadeko Benta

## Jaialdiak 
* Gučako Tronpeta Jaialdia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Isabel Barreno

**Maria Isabel Barreno de Faria Martins** ( Lisboa, 1939ko uztailaren 10a - *ib.*, 2016ko irailaren 3a) portugaldar feminista, historialaria, filosofoa eta idazlea izan zen .

## Biografia 
Lisboako Unibertsitateko Letren Fakultatean ikasi zuen, Zientzia Historiko eta Filosofikoetan lizentziatu zen. Feminismoaren kausan murgildu zen, Portugalgo *Movimento de Libertação das Mulheres* izeneko Mugimendu Feministan parte hartu zuen, Maria Teresa Horta eta Maria Velho da Costa idazleekin batera. Hirurek idatzi zuten "Novas cartas portuguesas" "(Portugaldar gutun berriak)" 1972an , debekatua izan zena.

## Lanak 
* *Adaptação do Trabalhador de Origem Rural ao Meio Industrial Urbano* (1966)
* *A Condição da Mulher Portuguesa* (1968) (colaboración)
* *De Noite as Árvores São Negras* (1968)
* *Os Outros Legítimos Superiores* (1970)
* *Novas Cartas Portuguesas* (1971) (coautora, junto con Maria Teresa Horta y Maria Velho da Costa)
* *A Morte da Mãe* (1972)
* *A Imagem da Mulher na Imprensa* (1976)
* *Inventário de Ana* (1982)
* *Contos Analógicos* (1983)
* *Sinos do Universo* (1984)
* *Contos* (1985)
* *Célia e Celina* (1985)
* *O Outro Desbotado* (1986)
* *O Falso Neutro* (1989)
* *O Direito ao Presente* (1990)
* *Crónica do Tempo* (1991) - Premio Fernando Namora
* *O Enviado* (1991)
* *O Chão Salgado* (1992)
* *Os Sensos Incomuns* (1993) - Premio P.E.N. Club Portugués de Ficción
* *O Senhor das Ilhas* (1994)
* *As Vésperas Esquecidas* (1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia
Politika berde

[thumb|250x250px|[Lurra espaziotik ateratako argazkia.]]
**Politika berdea** edo **ekopolitika** ideologia bat da, ekologiaren aldetik iraunkorra den gizartea sustatu nahi du. Normalki, ekologismoan, indarkeriarik ezan, justizia sozialean eta oinarrizko demokrazian oinarrituta. 1970eko hamarkadan hasi zen forma hartzen mendebaldeko munduan; harrezkero, mundu osoko herrialde askotan garatu eta ezarri dira alderdi berdeak, eta nolabaiteko arrakasta lortu dute hauteskundeetan.

Hasiera batean, termino politiko berdea die Grünenekin (alemanez, "berdeak") lotuta erabili zen, 1970eko hamarkadaren amaieran eratu zen alderdi berdearekin. Ekologia politiko terminoa, batzuetan, esparru akademikoetan erabiltzen da, baina diziplina arteko azterketa-eremua izatera iritsi da; izan ere, diziplina akademikoak azterketa zabalak eskaintzen ditu, gizarte-zientzia ekologikoak ekonomia politikoarekin integratzen dituztenak hainbat gairen inguruan, hala nola degradazioa eta marjinazioa, ingurumen-gatazka, kontserbazioa eta kontrola eta ingurumen-identitateak eta gizarte-mugimenduak.

Politika berdearen aldekoek ideia asko partekatzen dituzte mugimendu kontserbazionista, ekologista, feminista eta bakezaleekin. Demokraziaz eta arazo ekologikoez gain, politika berdea askatasun zibilez, justizia sozialaz, indarkeriarik ezaz arduratzen da, batzuetan lokalismoaren aldaerez, eta gizarte-progresismoari laguntzen dio. Alderdi berdeen plataformak, neurri handi batean, ezkerrekotzat hartzen dira espektro politikoan. Ideologia berdeak lotura du beste ideologia politiko ekozentriko batzuekin, hala nola ekofeminismoarekin, ekosozialismoarekin eta anarkismo berdearekin, baina zenbateraino har daitezke politika berdeko modutzat eztabaida kontua da. Ezkerreko filosofia politiko berdea garatu ahala, kontrako mugimenduak ere sortu ziren eskuinaldean, eko-kapitalismoa eta kontserbadorismo berdea bezalako osagai ekologikoak dituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Teresa Horta

**Maria Teresa Mascarenhas Horta** (Lisboa, 1937ko maiatzaren 20a – *ibidem*, 2025eko otsailaren 4a) portugaldar idazlea, kazetaria eta feminista izan zen.

## Biografia 
Lisboako Unibertsitateko Letren Fakultatean lizentziatu zen eta kazetaritzan jardun zuen. Portugalgo *Movimento de Libertação das Mulheres* izeneko Mugimendu Feministan parte hartu zuen Maria Isabel Barreno eta Maria Velho da Costarekin (hiru *Marias* deituak). Hirurek idatzi zuten "Novas cartas portuguesas" "(Portugaldar gutun berriak)" 1972an , debekatua izan zena.

Poesia 61 taldeko partaide ere izan da.

Hainbat testu argitaratu ditu egunkarietan, hala nola *Diário de Lisboa*, *A Capital*, *República*, *O Século*, *Diário de Notícias* edo *Jornal de Letras e Artes*, eta *Mulheres* aldizkariko editorea izan da.

## Lanak 
### Poesia 
* *Espelho Inicial* (1960)
* *Tatuagem* (1961)
* *Cidadelas Submersas* (1961)
* *Verão Coincidente* (1962)
* *Amor Habitado* (1963)
* *Candelabro* (1964)
* *Jardim de Inverno* (1966)
* *Cronista Não é Recado* (1967)
* *Minha Senhora de Mim* (1971)
* *Educação Sentimental* (1975)
* *As Mulheres de Abril* (1976)
* *Poesia Completa I e II (1960-1982)* (1982)
* *Os Anjos* (1983)
* *Minha Mãe, Meu Amor* (1984)
* *Rosa Sangrenta* (1987)
* *Antologia Poética* (1994)
* *Destino* (1998)
* *Só de Amor* (1999)
* *Antologia Pessoal - 100 Poemas* (2003)
* *Inquietude* (2006)
* *Les Sorcières - Feiticeiras*, edición bilingüe (2006)
* *Cem Poemas + 21 Inéditos* (2007)
* *Palavras Secretas* (Antología) (2007)
* *Poemas do Brasil* (2009)
* *Poesia Reunida (1960-2006)* (2009)
* *As Palavras do Corpo* (Antología de poesía erótica) (2012)
* *Poemas para Leonor* (2012)
* *Poesis* (2017)
* *Estranhezas* (2018)

### Prosa 
* *Ambas as Mãos sobre o Corpo* (1970)
* *Novas Cartas Portuguesas*, con Maria Velho da Costa y Maria Isabel Barreno (1971)
* *Ana* (1974)
* *O Transfer* (1984)
* *Ema* (1984)
* *A Paixão Segundo Constança H.* (1994)
* *A Mãe na Literatura Portuguesa* (1999)
* *As Luzes de Leonor* (2011)
* *A Dama e O Unicórnio* (2013)
* *Meninas* (2014)
* *Quotidiano Instável. Crónicas (1968-1972)* (2019)

## Aitorpenak 
 AELG galegoz idazten duten idazleen elkartearen "2019ko Idazle Galego Unibertsala" izendapena jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Divers centre

**Zentro anitza** (*divers centre*, *DVC*), Frantziako politikan, alderdi politiko nagusi baten kideak ez diren zentro politikoko hautagaiak bere barnean hartzen dituen deitura da. Terminoak zentroko alderdi txikien hautagaiak, alderdi handien disidenteak eta zentroko independenteak biltzen ditu. DVC deitura Frantziako barne-ministerioak 2020ko Frantziako udal hauteskundeetarako sortu zuen.
Sinclair ZX81

**Sinclair ZX81**, **ZX81** edo **ZX-81**, 1981n Sinclair Research britainiar konpainiak merkaturatutako ordenagailu bat da. 1981-1984 artean Eskoziako Dundee hirian Timex Group USA estatubatuar konpainiak ekoitzi zuen. Garai hartako merkatuko ordenagailurik merkeena zen, 49,95 libra muntatzeke zegoen kit bertsioan eta 69,95 libra jada muntatua bazen.

Sinclair ZX80 (1980-1981) aurrekaria eta Sinclair ZX Spectrum (1982-1992) jarraipen arrakastatsua izan zituen.
Bexley (Londresko auzoa)

**Bexley**, batzutzan **Old Bexley** edo **Bexley Village** deitua, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen auzo bat da, Bexley barrutian.
Gregoria Francisca de Santa Teresa

**Gregoria de la Parra y Queinogue**, Sor **Gregoria Francisca de Santa Teresa** bezala ezaguna (Sevilla, 1653ko martxoaren 9a - 1736ko apirilaren 27a), erlijio bokazio goiztiarra izan zuen eta hamabost urterekin sartu zen Karmeldar Oinutsen komentuan. Ikasketa akademikorik gabe, poesia idazten zuen. Bere izena Santa Teresarengandik hartu zuen, erlijio ordena haren sortzailea.

## Familia 
Familia oneko alaba zen. Gurasoak Diego García de la Parra, zuzenbide lizentziatua eta Sevillan jaioa, eta Francisca Antonia de Queinogue, guraso flamenkoen alaba, izan ziren. Hamar seme-alaba izan zituzten, eta horietatik Gregoria bere lehen alaba zen.

## Biografia 
Gregoria Franciscari buruz biografia eta obraren zati bat iritsi zaizkigu, Diego de Torres Villarroel Salamancako matematika irakasle ospetsuak, 1738an, bi liburukitan idatzitako "*Vida ejemplar de la venerable madre Gregoria Francisca de Santa Teresa*" ('Gregoria Francisca de Santa Teresa dohatsuaren ereduzko bizitza') delako lanaren bidez. Diego de Torre Villarroelek idatzitako informazioaren iturria, Gregoria Francisca berak idatzitako dokumentazio biografikoa izan zen, antza. Dokumentazio biografiko hori, Gregoriak, bere aitorle zen Fray Julián de San Joaquínek bultzatuta idatzi zuena eta aitorleak berak eman zion ondoren Diegori.

Diego de Torres Villarroel-en lanaren arabera, ereduzko bizitza izan zuen Gregoria Francisca de Santa Teresa-k eta hainbat mirari egin zituen.

Liburu horren hasierako helburua komentua zen, baina publiko orokorrera iritsi zen, Gregoria Francisca Jesusen Santa Teresa beraren dizipulutzat jo baitzen.

## Lana 
Diego Torres de Villarroelek bere lanean, biografiaz gain, Gregoria Francisca de Santa Teresaren poesia jasotzen du (pieza lirikoak nahiz beste lanak).

Horrez gain, XVIII. mendeko eskuizkribu bat dago Francisca Gregoriaren poesia lan batzuekin (BNE 10924, hain zuzen ere).

1865ean, Antoine de Latour frantziar hispanistak liburu bat argitaratu zuen Francisca Gregoriaren poemekin, ohar biografiko labur bat zeukana aurretik.

## Erreferentziak
Cui prodest?

***Cui prodest?*** latinezko esamoldea da, euskaraz “Nori egiten dio mesede?”. Zentzu berarekin erabiltzen da lehenagokoa den ***Cui bono?***; figura erretoriko gisa erabiltzen diren galdera erretorikoak dira, ea nor den ekintza edo gertaera baten onuraduna galdetzeko.

Esamoldea, zuzenbidean, kriminologian, kazetaritzan, erabiltzen da. Delitu edo krimen baten aurrean, ikerlariek, kazetariek, ezinbestean egin beharreko galdera: delitu horrek, gertakizun horrek, *Cui prodest?*, nori egiten dio mesede?

## Esanahia 
Erromatar zuzenbidearen printzipio honek esaten digu askotan oso lagungarria dela, ekintza baten autoretza ezagutzeko, ekintza horren ondorioak nori egiten dion mesede galdetzea.

Oro har, esamoldea erabiltzen da adierazteko krimen bat egiteko gai diren pertsonak irabazteko zerbait duten pertsonen artean aurki daitezkeela, batez ere diru irabaziari begira. Hala ere, onura jasotzen duten alderdiak ez dira beti bistakoak izaten. Esaldia testuinguru politikoetara ere zabaldu da,  beti funtzio erretorikoarekin, eta, oso sarri, era berean, hizkera arruntera.

## Jatorria 
Marko Tulio Zizeron hizlari erromatar eta estatistak, ***Pro Roscio Amerino (***3, 84) hitzaldian, *cui bono* adierazpena jarri zuen Luzio Kasio Longino Ravila kontsul erromatarraren ahotan:

Zizeronek berriro erabiltzen du *Cui bono fuerit?* Milonen defentsarako hitzaldian, Pro Milon hitzaldian, Kasio berriro aipatuz: «Hemen ondo dator bi subjektu horiei Kasioren esaera ospetsua aplikatzea.»

Senekak, berriz, Medea tragedian (lehen ekitaldia, lehen eszena, 500-501 bertsolerroak) erabili zuen: «cui prodest scelus, is fecit», euskaraz «Krimena probetxuzkoa gertatu zaion hark egin du».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grand Theft Auto: Vice City

**Grand Theft Auto: Vice City** 2002ko Rockstar North eskoziar bideo-joko konpainiaren akziozko bideo-joko bat da.

Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

## Sinopsia 
1986an Liberty Cityko Marco's Bistróko bilera batean, Forelli familia kriminaleko kideari, Sonnyri, bere negozioak hegoaldera hedatzeko ideia bururatzen zaionean hasten da istorioa; izan ere, Mexikoko eta Kolonbiako trafikatzaileak, baita Kubako errefuxiatuak ere, etekinak nola eramaten ari diren ikusten ari da, eta berak ere bere zatia nahi du.

## Kanpo estekak
GMM Grammy

**GMM Grammy Public Company Limited** ( edo '''G"MM' Grammy''') Thailandiako entretenimendu konpainiarik handiena da. Thailandiako aisialdiaren industriaren %70eko kuota duela aldarrikatzen du. Grammy artisten artean Thongchai McIntyre, Silly Fools eta Loso daude. Musika negozioaz gain, konpainiak kontzertuen produkzioan, artisten zuzendaritzan, zinema eta telebista ekoizpenean eta argitalpenetan parte hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quot homines tot sententiae

**Quot homines tot sententiae** latinezko esamoldea da eta, hitzez hitz, "Zenbat lagun, hainbat iritzi".

## Esanahia 
Esamoldeak adierazi nahi du guztiok elkarren artean oso diferenteak garela.

## Baliokideak 
Euskarazko baliokidea “Zenbat buru, hainbat aburu” edo ingelesez “So many men, so many minds”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grand Theft Auto V

**Grand Theft Auto V** 2013ko Rockstar North eskoziar bideo-joko konpainiaren akziozko bideo-joko bat da.

Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

## Sinopsia 
Jokoa Los Santos fikziozko hirian girotuta dago, baita inguruko zonaldeetan ere, Los Angeles hirian eta hegoaldeko Kalifornian oinarrituta. Lehen aldiz, jokoak, bakar baten ordez, hiru pertsonaia izan zituen: Michael, Trevor eta Franklin.

## Kanpo estekak
Füssen

**Füssen**, Alemaniako Ostallgäu barrutian dagoen udalerri bat da, Bavaria estatuan eta Austriako mugatik kilometro batera. 2018an 15.608 biztanle zituen.

Udalerria nagusiki biolin ekoizpena eta Neuschwanstein eta Hohenschwangau gazteluetatik hurbil egoteagatik ezaguna da.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Sigmaringen

**Sigmaringen**, Alemaniako Baden-Württemberg estatuan dagoen udalerri bat da. 2018an 17.278 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Sigmaringengo gaztelua
Bavariar Alpeak

**Bavariar Alpeak**, , Ekialdeko Alpeetako zati bat da, Alemaniako Bavaria estatua eta Austriako Vorarlberg eta Tirol estatuen artean.

Mendi multzo honetako gailurrik garaiena Großer Krottenkopf da (2.656 m).
Großer Krottenkopf

**Großer Krottenkopf**, Bavariar Alpeetako mendi bat da. 2.656 metroko garaiera du eta Austriako Tirol estatuan dago.
Creaden lurmuturra

**Creaden lurmuturra**,  eta , Irlandako Waterford konderrian dagoen lurmutur bat da. Waterfordeko badiaren mendebaldean dago, Dunmore East udalerritik 3 milia ingurura.
Eskailera kiribil

[thumb|250px|Eskailera kiribila. Kordobako [Baena|Baenan dagoen Torrepadroneseko parke arkeologikoa . "Castillo de Castro el Viejo". Eskailera mota hau eraiki da dorrera igotzeko.]]
**Eskailera kiribila** edo ** birako eskailera**, pilare bertikal fisiko edo imajinario baten inguruan eraikitako eskailera bat da, pilare horrek eskaileraren mailek helize itxuraz gorantz egin dezaten ardatz izateko balio du.

## Kanpo estekak
Helize (geometria)

thumb|Helize baten animazioa.
**Helizea**, geometrian, bere tangenteek espazioan norabide finko bat jarraituz angelu konstante bat (α) osatzen duen kurba orok jasotzen duen izendapena da.
Sinclair Research

**Sinclair Research**, Erresuma Batuko elektronika arloko konpainia bat da. 1973an Clive Sinclair asmatzaileak Cambridge udalerrian sortu zuen.

1980ko hamarkadan informatika eta ordenagailu ekoizpenari dagokionez bere urrezko aroa bizitu zuen, batez ere ZX80, ZX81 eta ZX Spectrum etxerako ordenagailuen salmenta kopuru handiaren ondorioz lortutako arrakastarekin. Gainera, Commodore International eta Amstrad konpainiekin lehia bizia izan zuen.

Gaur egun oraindik existitzen da, baina jada asmakuntzen arloan lan egiten du.
Wii Sports

2006ko Nintendoren akziozko bideo-joko bat da, Wii bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

Jokoa bost kiroleko simulatzaile bat da, Wiiren aginteak jokalari berriei dituen haririk gabeko eta zentzumenezko gaitasunak erakusteko diseinatua. Tenisa, beisbola, boloak, golfa eta boxeoa dira bost kirolak. Jokalariek kontsolaren agintea erabiltzen dute kirol horietan bizitza errealean egindako mugimenduak imitatzeko

## Kanpo estekak
Wii Fit

2007ko Nintendoren ariketa egiteko bideo-joko bat da, Wii bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

Wii Balance Board periferikoa erabiltzeko sortu zuten eta zenbait joko txiki biltzen ditu.

## Kanpo estekak
Possunt quia posse videntur

***Possunt quia posse videntur*** latinezko esamoldea da, hitzez hitz, “Ahal dute, ahal dutela uste dutelako”.

## Jatorria 
Jatorria Virgilioren Eneidan (V, 231) du esamoldeak. Batzuek mitologia grekoarekin lotzen dute esaldi hau. Argonautek beren itsasontziko brankako irudian grabatua omen zuten.

## Esanahia 
Helburu bat lortzeko borondatea jartzen badugu, lortu ahal izango dugula adierazteko erabiltzen den esamoldea da. Esaera honek xede bat erdiesteko borondatearen, autoestimuaren, ahaleginaren eta jarraikitasunaren garrantzia azpimarratzen du.

## Erreferentziak
Mario Kart 8

2014ko Nintendoren lasterketa bideo-joko bat da, Wii U bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

Joko honetan, Mario eta bere lagunak Txanpiñoi Erresumako lasterketa zoro, dibertigarri eta jendetsuetan lehiatzen dira.

## Kanpo estekak
The Legend of Zelda: Breath of the Wild

-  2017ko Martxoaren 3-an Nintendok Wii U eta Nintendo Switch bideokontsolentzat ekoiztutako *The Legend of Zelda*ren bildumako hamazortzigarren bideo-jokoa da.

Mundu ireki batean oinarrituta, oroimena galdu duen eta santutegi misteriotsu batean esnatzen den Link izeneko pertsonaia batekin hasten da jolasa, hor nola eta zergatik amaitu duen jakin gabe. Bere iraganari buruzko arrasto bakarra Sheikah harria izeneko mugikorraren antzeko gailu bitxi bat hartzea iradokitzen dion ahots batek emango dio, horrez gero Linkek iraganaren misterioak eta Hyruleko erreinua salbatu beharko du, joko hau, bildumako beste bideo-jokoetatik desberdintzen da mundu ireki batean gertatzen delako eta helburuak bide ez-linearran lortu ahal direlako.

Bideojoko hau erantzun positiboa eragin zuen kritikan eta 3 "Game awards" irabazi zuen: Urteko jokoa, joko zuzendaritza onena eta diseinu onena.

Helburuak modu ez-linealean osatzeko askatasunak eta  tituluak eskaintzen duen interaktibitateak serieko jokorik osatuena eta garai guztietako bideo-joko onenetako gisa kalifikatzera eraman zuten.

## Sinopsia 
10.000 urte jokoaren hasiera baino lehen Hyrule erreinu aurreratu bat zen, eta 4 pizti mekanikoak eta 10.000 zaindari mekaniko eraiki zuten Ganon deabruarengandik babesteko, Link (pertsonai nagusia) eta beste 4 txapeldun erabaki ziren erreinua babesteko, baina Ganon bide bat aurkitu zuen irabazteko eta 4 txapeldunak hil zituen, Link, oso zaurituta, sartzen dute santuario magiko batean eta 100 urte gero, Link esnatzen da bere sendatutako zauriekin, eta ahots bat gidatzen dio erreinua salbatzeko. 

## Kanpo estekak
Super Mario Bros.

1985eko Nintendoren plataforma bideo-joko bat da, Nintendo Entertainment System bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

Super Mario Bros. Mario pertsonaia ezagun egin zuen jokoa izan zen, Nintendoren ikono nagusi eta bideo-jokoetako pertsonaiarik ezagunenetako bat bihurtuz, baita bere anaia txikia den Luigi ere. Gainera, Peach printzesa, Toad eta Bowser aurkeztu zituen lehen aldiz, besteak beste.

## Kanpo estekak
New Super Mario Bros.

2006ko Nintendoren plataforma bideo-joko bat da, Nintendo DS bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

## Sinopsia 
Mario eta Peach printzesa Txanpiñoi Erresuman zehar paseatzen ari dira hodei bitxi batek gaztelua erasotzen duenean. Mario ikerketara hurbiltzen da eta Bowser Jr. aukera aprobetxatuko du Peach bahitzeko. Mariok munduan zehar ibili beharko du Peach printzesa erreskatatzeko.

## Kanpo estekak
Ferraren teoria

thumb|Ferraren teoriaren arabera, eskuin muturra eta ezker muturra eurek uste dutena baino gertuago daude.
Zientzia politikoan, **ferraren teoria** deritzonak eskuin muturrak eta ezker muturrak, egiazki, bata bestearen antza dutela baieztatzen du (zenbait alderditan), ferra baten muturren oso antzera. Teoria, beraz, eskuinaren eta ezkerraren arteko espektro politikoaren irudikapen lineal tradizionalaren aurka dago.

Teoria hau Jean-Pierre Faye idazle frantsesari agozten zaio. Bere teorian ezkerraren eta eskuinaren arteko kontzepzio lineal tradizionala ukatzen du, baita espektro politikoa zehaztasun handiagoz edo txikiagoz definitzen saiatzen diren dimentsio anitzeko sistema batzuk ere.

Teoria honen defendatzaileek, bi muturren artean dauden antzekotasunetara jotzen dute (hauek, batzuetan, ia elkar ukitzen dutelarik), eta, bereziki, hauek bereizten dituen elementu autoritarioa edo, zehazkiago, totalitarioa nabarmentzen dute. Ezker muturreko erregimen politikoetan, hala nola komunismo sobietarrean (eta gaur egungo Txinan ez bezala), gobernuak baliabide ekonomiko edo produkzio baliabide guztien kontrola hartzen du (Estatu kapitalismoaren muturreko aldaera bat sortuz). Hala ere, eskuin muturreko sistema politikoetan (hala nola faxismoa eta nazismoa XX. mendearen lehen erdian), gobernuak bere gain hartzen du bizitza ekonomikoaren kontrola, nahiz eta ez duen zertan enpresa pribatuak estatizatu edo formalki nazionalizatu. Beraz, erregimen mota horietan, gero eta zentralki planifikatuagoa dagoen ekonomia bat sortzen da. Horri dagokionez, esan daiteke ultraeskuinak izaera kontserbadorea duen totalitarismoa ordezkatzen duen bitartean, eltraezkerrak erradikal batekiko egiten duela.

Teoria honen arabera, bi alde politiko horien artean, boterea duen talde hautatua hauteskunde orokor garbi eta gardenak egitearen, adierazpen- eta prentsa-askatasun egiazkoaren (bigarrena lehenengoaren azpiespeziea izanik) eta erdigune politikoaren ezaugarri diren antzeko erakunde demokratikoen aurka dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
New Super Mario Bros. Wii

2009ko Nintendoren plataforma bideo-joko bat da, Wii bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

## Sinopsia 
Peach printzesaren urtebetetzea bere gazteluan ospatzen ari denean hasten da istorioa, eta pastel bitxi bat atean jasotzen dute. Peachengana iristean, Bowser Jr. eta zazpi koopaling pasteletik irten eta Txanpiñoi Erresumako printzesa harrapatzen dute. Mario, Luigi, Yellow Toad eta Blue Toad hauen atzetik irtengo dira.

## Kanpo estekak
Super Mario Bros. 3

1988ko Nintendoren plataforma bideo-joko bat da, Nintendo Entertainment System bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

Shigeru Miyamotok sortua, Mariok eta Luigik berriro Peach printzesa Koopa erregearen atzaparretatik salbatu behar izango dute.

## Kanpo estekak
Super Mario Land

1989ko Nintendoren plataforma bideo-joko bat da, Game Boy bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

Shigeru Miyamotok sortua, Mario eta Luigi Sarasaland Erresuman daude eta Daisy printzesa Tatanga estralurtarren atzaparretatik salbatu behar izango dute.

## Kanpo estekak
Brain Age: Train Your Brain in Minutes a Day!

, normalean ***Brain Age*** soilik deitua, 2005eko Nintendoren logika bideo-joko bat da, Nintendo DS bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

Ryuta Kawashimaren neurozientzialariaren lanetan oinarrituta, Jokoan zehar, jokalariak doktorearen aurpegia aurkitzen du, jokoaren ariketetan aholkulari bezala aritzen dena, aholkuak emanez eta bakoitzaren funtzioa eta garapena azalduz.

## Kanpo estekak
Grand Theft Auto: San Andreas

**Grand Theft Auto: San Andreas** 2004ko Rockstar North eskoziar bideo-joko konpainiaren akziozko bideo-joko bat da.

Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

## Sinopsia 
Jokoa San Andreas hirian gertatzen da, hiru hiri metropolitar hartzen dituen fikziozko estatua: Los Santos, San Fierro eta Las Venturas, sagako maparik zabalena delarik. 1992an girotuta, Carl Johnson "CJ"-ren istorioa kontatzen du, Liberty Cityn bost urtez egon ondoren Los Santosera itzultzea erabakitzen duena.

## Kanpo estekak
Da 5 Bloods

***Da 5 Bloods*** 2020ko Spike Lee estatubatuar zinema zuzendariaren gerra film bat da. Delroy Lindo, Jonathan Majors, Clarke Peters, Johnny Trí Nguyễn, Norm Lewis, Isiah Whitlock Jr., Mélanie Thierry, Paul Walter Hauser, Jasper Pääkkönen, Jean Reno, Veronica Ngo eta Chadwick Boseman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lau soldadu afro-amerikar Vietnamera itzultzen dira haien taldeko buruzagiaren gorpuzkiak bilatzeko asmotan.

## Aktoreak 
* Delroy Lindo: Paul
* Jonathan Majors: David
* Clarke Peters: Otis
* Norm Lewis: Eddie
* Isiah Whitlock Jr.: Melvin
* Chadwick Boseman: Norman Earl "Stormin' Norman" Holloway
* Johnny Trí Nguyễn: Vinh
* Mélanie Thierry: Hedy Bouvier
* Paul Walter Hauser: Simon
* Jasper Pääkkönen: Seppo Havelin
* Jean Reno: Desroche
* Veronica Ngo: Hanoi Hannah
* Lê Y Lan: Tiên
* Nguyễn Ngọc Lâm: Quân
* Sandy Hương Phạm: Michon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Barkillo (argipena)

**Barkillo** terminoak hainbat adiera du:

* **Barkilloa**, gozogintzako ore bat.
* **Barkilloa**, zilarrezko katilu mota bat, Nafarroako tradizio batzuetakoa.
Getari Etxegarai

**Getari Etxegarai Turrillas** (Gasteiz, Araba, 1981eko otsailaren 26a) euskal aktore eta antzerki zuzendaria da.

Oso txikia zela Donostiara joan zen bizitzera, baina gaur egun Bilboko Alde Zaharrean bizi da.

Antzerkigintzan ibilbide luzea du, antzezle zein zuzendari lanetan aritu da eta antzerki irakaslea ere bada. Telebistan ere hainbat telesailetan parte hartu du. 2020an ETB 1en estreinatutako Barre librea umore-saioko aktoreetako bat da.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Sinvergüenzas /Lotsagabe (Vaivén producciones)*
* *Nacidos culpables/ Errudun jaioak (Tanttaka teatroa)*
* *Historias terraterrestres (Tentazioa)*
* *Ritos ( F.T.I Fabrica de teatro imaginarioa)*
* *Las inalámbricas (Vaivén producciones)*
* *Tres tristes tigras (Pabellon6)*
* *Amor breve en un acto vandálico (Pabellon6)*
* *Planteamiento, nudo y desenlace (Pabellon6) (Patxo Telleria)*
* *Un pequeño paso para el hombre (Pabellon6)*
* *Mami Lebrun (Xake produkzioak) (Kepa Errasti)*
* *Buñuel (Pabellon 6) (Ramon Barea)*
* *Mi último baile (Pabellon 6)*
* *Lur (Xake produkzioak) (Kepa Errasti)*
* *Lyceum Club (Bilbao 700 fundazioa)*
* *Erlauntza (Vaiven producciones) (Kepa Errasti)*
* *Erbeste (Pabellon6)*
* *Simplicissimus (Tartean teatroa) (Patxo Telleria eta Jokin Oregi)*
* *Erlauntza/ Enjambre* (Vaivén producciones) (Kepa Errasti)
* *Fadoak entzuten zituen gizona* (Xake produkzioak) (Kepa Errasti)
* *El baile de las moscas* (La cuerda teatro)
* *Mira hadi. Eulalia Abaitua andre-begietan*

### Telebista 
### Zinema 
*2009 *Mugaldekoak*
*2020 *Erlauntza/Enjambre*

## "Barre librea"ko plagioaren polemika 
2020ko urriaren 8an Getari Etxegaraik emakumeei buruzko bakarrizketa egin zuen Barre librea saioan. Emakumeek egiten dutena egiten dutela, beti kritikatuak izaten direla azaldu zuen. Bakarrizketa hark harrera ona izan zuen ikusleen artean, interneten ikustaldi asko lortu zituen eta sare sozialetan goraipatua izan zen.

Handik egun batzuetara, ordea, zenbait ikuslek plagioa salatu zuten twitteren. Getarik berea izango balitz bezala interpretatu zuen testu hura, Henar Álvarez gidoilari eta umoregile madrildarrarena zen. Euskal aktoreak madrildarraren testua hartu, euskarara itzuli eta kopiatu egin zuen. Getarik txio horiek ezabatzeko ahalegina egin bazuen ere, sare sozialetan segituan zabaldu zen eta Henar berari ere iritsi zitzaion plagioaren albistea. Henarrek bere twitter kontutik programari erantzun zion: *"Kaixo! Zuen helbide elektronikoa pasatuko didazue testuaren faktura bidaltzeko? Eskerrik asko".*

Honen ondoren polemika hasi zen eta ikusleek Getariren jarrera salatu zuten baina Getarik berehala konpondu zituen konpondu beharrekoak Henar berarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Kart Wii

2008ko Nintendoren lasterketa bideo-joko bat da, Wii bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.

Joko honetan, Mario eta bere lagunak Txanpiñoi Erresumako lasterketa zoro, dibertigarri eta jendetsuetan lehiatzen dira, Nintendo DS kontsolarako Mario Kart DSaren antzeko gameplay batekin.

## Kanpo estekak
Tomb Raider

**Tomb Raider** izan daiteke:

* *Tomb Raider*, saila.
* *Tomb Raider* (1996), bideo-jokoa.
* *Tomb Raider* (2013), bideo-jokoa.
* *Lara Croft: Tomb Raider* (2001), filma.
* *Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life* (2003), filma.
* *Tomb Raider* (2018), filma.
Barkillero

thumb| Madrilgo barkillero tipikoa.
[thumb|Barkilleroaren potoa eta erruleta, [Nafarroako Erresumako Museo Etnografikoan.]]
**Barkilleroa** barkilloak egiten dituen gozogilea da, edo haiek saltzen dituen pertsona, eta baita saltzaileak tradizionalki barkilloak eramateko garraiatu izan duen ontzia, poto gorri apaindu bat ohikoan. Barkilleroak oso ezagunak izan ziren XIX. mendean eta XX.aren hasieran.

Espainiarekin eta bereziki Madril hiriko ohiturekin lotu izan da barkilleroaren tradizioa, baina Euskal Herrian ipar zein hegoaldean ezagutu izan dira barkilleroak. Vladimir Nabokovek *First Love* ipuinean (Biarrizko bere haurtzaroko oroitzapenetan oinarritua) deskribatzen du barkilleroaren lana eta erruleta jolasa, 20. mendearen hasierako pasartea.

## Erruleta jolasa 
Barkilloak gordetzeko potoak, barkilleroak kale salmentarako erabiltzen zuenak, erruleta bat izaten zuen tapan, larruzko xingola batekin. Salmenta tradizional honetan, beraz, barkilloak ez zuen prezio finkorik, eta zoriaren arabera erabakitzen zen zenbat hartu jokalariak. Zenbakiak izaten ziren biribilean erruletan, eta normalean, hark adierazten zuen zenbat barkillo eramango zituen erosle edo jokalariak. Izaten omen ziren, gainera, posizio batzuk non batere barkillorik gabe gelditzea zenuen.
[erdian|thumb|380x380px|[Barkillero|Barkillo eta zigarroeta saltzaileak (Donostiako Plaza berria, 1922)]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Operazio Urdina

**Operazio Urdina**, , literalki "Kasu Urdina", Bigarren Mundu Gerran zehar eta Ekialdeko Frontearen testuinguruan, 1942ko udan Alemaniako Indar Armatuek Sobiertar Batasuneko hegoaldea erasotzeko operazio militarra izan zen. 1942ko ekainaren 28tik azaroaren 24ra luzatu zen.

Aurreko Bizargorri Operazioaren jarraipena izan zen, Hirugarren Reichak Sobietar Batasunaren gain erabateko garaipena lortzeko helburuz.

Oparazioa bi ataletan banatu zen: lehena nazien armadaren eskuineko hegala Edelweiss Operazioaren bidez Kaukaso mendikatea zeharkatu eta Bakuko petrolio-putzuak bereganatzea saiatu zen, eta bigarrena ezkerreko hegala Volga ibaian zehar Stalingrad hirira zuzendu zen, azken aurrerakada honek Stalingradeko gudu ospetsuan amaitu zuen.
Commodore International

**Commodore Internartional**, AEBetako ordenagailu eta elektronika gailuen konpainia ekoizle bat izan zen. 1954an Jack Tramiel poloniar-estatubatuar enpresaburuak Kanadako Toronto hirian sortu eta 1970eko hamarkadan egoitzak Pennsylvania estatuko West Chester hirira lekualdatu zuen.

1970eko hamarkadaren amaiera eta 1980ko hamarkadan bere ordenagailuek sekulako arrakasta eta salmentak izan zituzten, batez ere Commodore 64, Commodore Amiga eta bereziki Amiga 500 modeloak, garaiko lehiakideen etxeko ordenagailu modeloen prezio beretxuan grafiko eta soinu hobeagoak baizituzten, horrek diseinu-marrazketa programetan jardu edo bideojokoetan jokatzeko oso egoki bilakatzen zituen.

1980ko hamarkadan Amstrad eta Sinclair ordenagailu ekoizleekin lehia bizia izan zuen.

Baina 1990eko hamarkadaren hasieraldera arrakasta hori gaizki kudeatu, Amiga linearen berragerpen hobeagotuen saiakerek hutsegin eta 1994an porrot egin zuen.
Alexandra Elbakian

**Alexandra Asanovna Elbakian** —— (Almaty, Kazakhstan, 1988ko azaroaren 6a) programatzaile informatikoa da, milioika ikerketa artikulu eta liburu dohainik eta egile eskubideei men egin gabe guztien eskura jartzen dituen *Sci-Hub* gunearen sortzailea. *Zientzietako Pirata Erregina* deitu dute. *Nature* aldizkariak, 2016. urtean, urte hartako zientzietako hamar pertsona garrantzitsuenen zerrendan sartu zuen; *Ars Technica* aldizkariak Aaron Swartzekin alderatu du; eta *New York Times* egunkariak Edward Snowdenekin konparatu du.

## Lanak 
* 
* 
* 
*  (Autobiografia.)

thumb | erdian | Alexandra Elbakian, 2020ko urtarrilean, Mosku hirian.

## Ikus, gainera 
* Peter Sunde
* Open access
* ICanHazPDF

## Erreferentziak 
## Gaian sakontzeko 
* 

## Kanpo estekak 
* *Engineuring*, Elbakianen bloga
Arte eszeniko

[thumb|[Dantza arte eszeniko mota bat da, mundu osoan egina.]]
**Arte eszenikoa** agertoki batean ikus-entzuleen aurrean garatzen den arte mota da. Arte eszenikoak dira, besteak beste, zuzeneko musika emankizunak, musikalak, opera, balleta, gaur egungo dantza, antzerkia eta kabareta. Arte eszenikoetan lanbidezko musikari, dantzari, antzezle edo komedianteek jarduten dute, sarri zuzendari batek bideratuta, baina baita amateurrek ere.

*Arte eszeniko* izenak nabarmentzen du arte molde hau *sormenezkoagoak* diren beste arte moldeen (idazketa eta antzerkigintza, musikagintza eta koreografia) *mendekotzat* ikusiak direla, nahiz eta hainbat artistek arte molde biok nahasten dituzten. Sentimenduen adierazpena arte eszenikoen erdigunea izan ohi da. Arte eszenikoen tresna nagusiak agertokiaren, janzkeraren eta argiztapenaren sorkuntza eta soinu teknika dira.

## Kanpo-estekak