open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txopet taldea

**Txopet** Bilboko Santutxu auzoan (Bizkaia) sortutako musika taldea da. Bestelako musika estilo bat esperimentatzeko asmoz elkartu ziren 2021ean. 

## Taldekideak 
* Jon Fernandez, gitarra jotzaile eta abeslaria (Bilbo, 1995)
* Andoni Barinaga-Rementeria, bateria jotzailea (Bilbo, 1996) eta 
* Iñigo Gueñes baxu jotzailea (Bilbo, 1994).

## Ibilbidea 
2022an Bilboko Udalaren VillaSound jaialdia eta Gaztea maketa lehiaketa irabazi zituzten urte berean, eta horri esker, uztailean, BBK Live jaialdian jo zuten.

Lehendabiziko diskoa 2023an kaleratu zuen Txopet taldeak: *Nahiz eta jausi*. Indie melodiak, pop doinuak oinarri hartuta, rocka, post-punka eta autotunea nahasi dituzte zortzi kantatan. «Askatasun handiz eta mugarik gabe aritzen gara», dio Andoni Barinaga-Rementeria taldekideak. Zortzi kantak osatzen dute diskoa: pop melodiak oinarri hartuta ondu dituzte, baxua, gitarra eta bateria modu orekatuan uztartuta eta oso bestelako emaitza bat sortuta. Berezko estiloa bilatu dute: «Pop musikatik zerbait gogorragoa edo zikinagoa sortu dugu». Beldurrik gabe aritzea eta esperimentazioa dira Txopeten marka, eta autotunea gupidarik gabe erabiltzea da horren adibide. 

Zenbait musika estilo eta joerak dute eragina Txopet taldeko kideengan, eta, Euskal Herriko musika taldeei dagokienez, batez ere Belako taldeak Zarama musika taldea gogorarazten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Ttap* aldizkari digitalean.
* "Aiztoa erakutsi" kantaren bideo ofiziala.
Jonathan Ohayon

**Jonathan Ohayon** (Toronto, 1972ko urtarrilaren 10a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georcy-Stéphanie Picard

**Georcy-Stéphanie Picard** (Montreal, 1991ko otsailaren 8a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wayne Pullen

**Wayne Pullen** (Vancouver, 1945eko otsailaren 27a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeannot Robitaille

**Jeannot Robitaille** (Dupuy (Quebec), 1953ko apirilaren 19a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rob Rusnov

**Rob Rusnov** (Toronto, 1973ko abenduaren 9a) arkularia da. Kanada ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marjory Saunders

**Marjory Saunders** (1913ko martxoaren 10a - 2010eko azaroaren 26a) arkularia zen. Kanada ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henriette Youanga

**Henriette Youanga** (1958ko urtarrilaren 1a) arkularia da. Afrika Erdiko Errepublika ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahiz eta jausi

**Nahiz eta jausi** Txopet musika taldearen lehenengo diskoa da, 2023an plazaratuta. Autoedizioan atera zuen taldeak. Digitalki eta binilo formatuan saldu zen.

## Deskribapena 
Horrela aurkeztu zen Durango Azokaren DA! gunean:

Nahiz eta jauzi* berezko estilo baten bilaketa naturala da, identifikatuta sentitzeko moduko proiektu bat defendatu ahal izateko. Abestiak estudioko bi saio ezberdinetan grabatu dira, lau hilabeteetan zehar; denbora hori funtsezkoa da gure zuzeneko musika garatzeko eta hiruren musika-estilo desberdinen arteko oreka bilatzeko. Emaitza hainbat genero eta musika ulertzeko eta sentitzeko modu desberdinen nahasketa izan da, doinu poperoetatik hasi eta post hardcore edo post punk doinuetaraino. Grabazioen arteko prozesu honen erakusle, albumaren hasiera bera da, Denbora Urtuta, Txopeten lehenengo kantuetako batekin hasita, eta ondoren Aiztoa Erakutsi, diskorako konposatutako azken abestia. Urtzi Iza arduratu da proiektua ekoizteaz eta forma ematen laguntzeaz, zuzenekoan teknikari gisa laguntzeaz eta prozesu osoaren karga emozionala partekatzeaz. Kantu guztiak Eten Espazio Sonoro-n ekoitzi dira, eta leku horretan grabatu ez ezik, konposatu eta garatu ere egin dira. Gainera, taldeari forma emateko orduan funtsezkoak diren hitzaldi- eta hausnarketa-ordu kontaezinak eman dira.

Urtzi Iza arduratu da proiektua ekoizteaz eta forma ematen laguntzeaz. Zuzenekoetan teknikari gisa ere ibili da. Diskoa Eten Espazio Sonoron ekoitzi dute: kantak han grabatzeaz gain, konposatu eta garatu ere egin dituzte. Soinu propioaren bilaketan ezinbestekoa izan da estudioa. Durangoko Azokan aurkeztu zuen talde bilbotarrak lehen aldiz diskoa, eta ordutik etengabe ari da zuzenekoak ematen. Aurten Azkena Rock jaialdian joko dute, ekainean: «Gu bezalako talde txiki batentzat esperientzia handia da». 

## Taldea 
# Andoni Barinaga-Rementeria, bateria
# Iñigo Guemes Wemes, baxua
# Jon Fernandez, gitarra eta ahotsa
#  Teknikaria: Urtzi Iza

## Kantuen zerrenda 
Hauek dira:
# "Joan beharra, nora?"
# "Denbora urtuta"
# "Aiztoa erakutsi"
# "Dorrean gora"
# "Hasieratik amaiera"
# "Hotzikara"
# "Urrunean"
# "Nire hitzen gezurretatik"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Nahiz eta jauzi'' albuma Youtuben.
Maria Aro

**Maria Rosalina Aro** (Helsinki, 1942ko apirilaren 8a – Tampere, 2024ko apirilaren 9a) finlandiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Matti Aro eta Impi Aro zuzendarien alaba, Helsinkin jaio zen. Lau urterekin jada antzezten zuen. 1963an Finlandiako Antzerki Eskolan graduatu zen. Raivoisat Ruusut taldearen ekoizpen askotan parte hartu zuen. 1963tik 1967ra eta 1980tik 2007ra Tampereko Työväen antzokian lan egin zuen. Horrez gain, Finlandiako Antzoki Nazionalean (1961-1963), Irrati Antzokian (1967-1969), Kotkako antzokian (1969-1971), Poriko antzokian (1971-1977) eta Turkuko antzokian (1977-1980) aritu zen. Telesailetan eta filmetan ere parte hartu zuen.

Azken urteetan minbizia eta Alzheimerren gaixotasuna izan zituen. 2024ko apirilaren 9an hil zen Tamperen, 82 urte bete eta egun bat geroago.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siziliako Giroa

**Siziliako Giroa** (ofizialki ), etapakako txirrindularitza lasterketa da, Siziliako eskualdean jokatzen dena.

1907an sortua, historian zehar hainbat etenaldi izan du. 1958an bi ekitaldi jokatu ziren, bata etapakako formatuan, non Carlo Azzini gailendu zen eta bestea egun bakarreko formatuan, non Diego Ronchini atera zen garaile. 1973ko eta 1974ko lasterketak, egun bakarrekoak izan ziren, gainerako guztiak etapakako formatuan jokatu dira.

2019an, 42 urteko etenaldi luzearen ostean, proba berpiztu zen, Siziliako eskualdearen eta RCS Sporten arteko akordioa zela eta, UCI Europe Tourrean 2.1. mailan

## Palmaresa
**Oharra:** 1958ko egun bakarreko proban, Diego Ronchini gailendu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webegune ofiziala
* 
* 
* 
* Siziliako Giroa – etapakako ekitaldiak - *MemoireduCyclisme.eu*
* Siziliako Giroa – egun bakarreko ekitaldiak - *MemoireduCyclisme.eu*
Katalin Bársony

**Katalin Bársony** (; Budapest, 1982ko abenduaren 31) erromani jatorriko hungariar soziologo eta zinema zuzendaria da.

## Bizitza 
Ágnes Daróczi giza eskubideen aldeko ekintzaile erromaniaren alaba, Budapesten jaio zen 1982an. Corvinus unibertsitatean lortu zuen doktoretza. Ondoren, telebistan lan egin zuen eta *Mundi Romani* sortu zuen, Hungariako telebistako erromani komunitateei buruzko lehen telesail dokumentala. Romedia Fundazioko zuzendari exekutiboa da, erromani komunitateei buruzko filmak ekoizten dituena. RomArchiverako 35 filmen aukeraketa bat komisariotzeko izendatu zuten.

2019an *How Far the Stars* dokumentala zuzendu zuen eta Sarajevoko Zinemaldira eta Eastern Neighbours zinemaldira eraman zuen.

## Lan hautatuak 
* 2007-2011: *Mundi Romani – The World through Roma Eyes* (telesail dokumentala)
* 2019: *How Far the Stars* (film dokumentala)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evelyn Labanda

**Evelyn Labanda Morán** (Guayaquil, 1995eko uztailaren 30a) ekuadortar kazetaria da, Downen sindromea duen Ekuadorko lehen telebista aurkezle izateagatik ezaguna.

Nota onenekin graduatu zen batxilergoan, baina hala ere, diru-laguntza eskaerari uko egin zioten, beraz, unibertsitatean ohiko programa batean ikasi behar izan zuen. Publizitate teknologia ikasi zuen. COVID-19 pandemian, Ekuadorko persona ospetsuei elkarrizketatzen hasi zen Instagram sare sozialean. Gaur egun *De casa en casa* goizeko telebista programaren atal bat aurkezten du TC Televisión katean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Prosper Jolyot de Crébillon

**Claude Prosper Jolyot de Crébillon** (Paris, 1707ko otsailaren 13a – *ibidem*,  1777ko apirilaren 12a) frantziar idazlea izan zen.

Prosper Jolyot de Crébillon tragedia-egilearen semea izan zen. Eliteko heziketa jaso zuen jesuitek zuzendutako Louis-le-Grand lizeoan. Bere lehen lanak Parisko Antzerki Italiarrerako antzezlanak izan ziren. 1734an *Tanzaque et Néadarné, histoire japonaise* argitaratu zuen, non Aita Santuaren Unigenitus bulda eta Rohango kardinala kritikatzen zituen. Horren ondorioz, denbora labur bat eman zuen Vincennesko espetxean. 1742an *Le Sopha, comte moral* satira politiko erotiko bat argitaratu zuen, eta handik Parisera erbesteratu behar izan zuen zenbait hilabetez. 1748an Lady Henrietta Maria Stafford jakobita baten alabarekin ezkondu zen. Gero finantza-arazoak izan zituen eta bere liburutegia saldu behar izan zuen. 1762an errege zentsore lana aurkitu zuen.

## Lanak 
* *Le Sylphe ou Songe de Madame de R***. Écrit par elle-même à Madame de S**** (1730)
* *Lettres de la marquise de M*** au comte de R**** (1732)
* *Tanzaï et Néadarné* (1734)
* ''Les Égarements du cœur et de l'esprit ou Mémoires de M. de Meilcour* (1736–1738)
* *Le Sopha, conte moral* (1742)
* *Le dialogue des morts* (1745)
* *Les amours de Zéokinisul, roi des Kofirans* (1746)
* *Ah quel conte ! Conte politique et astronomique* (1754)
* *Les Heureux Orphelins, histoire imitée de l'anglais* (1754)
* *La Nuit et le moment ou les matines de Cythère : dialogue* (1755)
* *Le Hasard du coin du feu. Dialogue moral* (1763)
* *Lettres de la Duchesse de *** au duc de **** (1768)
* *Lettres athéniennes. Extraites du porte-feuille d'Alcibiade'' (1771)

## Kanpo estekak
Javier Gurrutxaga Rivero

**Javier Gurrutxaga Rivero** (Elgoibar, Gipuzkoa, ) gipuzkoar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena. Elgoibar taldeko harrobian hazi zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa
Estitxu Arregi

thumb|Arregi abesbatza bat zuzentzen (1989).
Estitxu Arregi (Bilbo, 1943ko urriaren 5a) abesbatza-zuzendaria eta musika-konposatzaile bizkaitarra da. 

Bilboko San Anton abesbatzako kidea izan zen hainbat urtetan eta gero Euskeria abesbatzaren lehen zuzendaria izan zen,  abesbatza hori sortu zenean.

Orkresta-zuzendari ikasketak egin zituen zituen Bartzelonan 80eko hamarkadan.

Abeslaria eta musika konposatzailea ere bada, eta Arregirenak dira, esaterako, *Zelaietakua* eta *Herri zahar maitea* abestiak.

Oso gutxi dira abesbatzarako obrak sortu dituzten euskal emakume musika-konposatzaileak. Horien artean sartzen dira Junkal Guerrero, Sara Vara, Idoia Azurmendi, Eva Ugalde, Enriketa Hortalá eta Estitxu Arregi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Anton Abesbatza
* Euskeria Abesbatza
* Santutxu

## Kanpo estekak 
*
Gagarinen Ordena

**Gagarinen Ordena** (, *Orden Gagarina*), Juri Gagarin kosmonautaren omenez hala izendatua, Errusiako Federazioak ematen duen saria da. 2023ko maiatzaren 27ko Errusiako Federazioko presidentearen 385. zenbakidun dekretuz sortu zen errusiar zein atzerritar hiritarrek astronautikaren alorrean egindako merezimenduak saritzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maryna Vasileuskaia

**Maryna Vitaleuna Vasileuskaia** —  — edo **Marina Vitalievna Vasilevskaia** —  — (Minsk, Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialista, SESB, 1990eko irailaren 14a) bielorrusiar kosmonauta eta Belavia airelineako hegazkineko laguntzailea da. Bielorrusiako lehen emakume kosmonauta izan zen.

## Bizitza 
2022ko abenduan sei kosmonautagaietako bat hautatu zuten Bielorrusiako Zientzien Akademia Nazionalak antolatutako *bielorrusiar emakume bat orbitan* izeneko ekimenean, hiru mila emakume astronautagai baino gehiagoren artean hautatua. 2023ko maiatzean Bielorrusiako Espazio Agentziak sei hautagaietatatik espaziora bidaiatzeko gai izendatu zuen Maryna Vasilevskaia eta Anastasia Lenkova haren ordezkotzat.

2023ko uztailaren 24an Errusiako Izarren hiriko Juri Gagarin Kosmonauten Entrenamendu Zentroan espazio-hegaldirako prestakuntza teorikoa eta praktikoa hasi zuen.

2024ko martxoaren 23an Nazioarteko Espazio Estaziora hegan egin zuen Tracy Caldwell Dysonekin eta Oleg Novitskirekin Soiuz MS-25 espazio-hegaldian. Espazio estazioan 13 egun igaro ondoren, Lurrera itzuli zen Soiuz MS-24 hegaldian. Horrenbestez, Bielorrusiako lehen emakume kosmonauta bihurtu zen.

2024ko apirilaren 11n Aliaksandr Lukaxenka Bielorrusiako presidenteak Bielorrusiako heroi titulua eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galder Izaola

**Galder Izaola Azkona** (Sopela, Bizkaia, ) bizkaitar futbolari ohi eta entrenatzaliea da, erdilari edo atzelari moduan aritzen zena.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Marlyse Hourtou

**Marlyse Hourtou** (1996ko uztailaren 29a) arkularia da. Txad ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrés Aguilar

**Andrés Aguilar** (Santiago, 1996ko abenduaren 7a) arkularia da. Txile ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Soto

**Ricardo Soto** (Concepción, 1999ko urriaren 20a) arkularia da. Txile ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hezkuntza Ministerioa (Montenegro)

## Historia 
Hezkuntza arloko lanpostuak: eskolak, lanak eta programak ezartzea denbora luzez egon ziren, baita 1860ra arte, Senatuaren eskumenekoak. Ikastetxeen kopurua handituz gero, gai hauek zehatz-mehatz landuko dituen organo independente bat osatzea beharrezkoa izan zen.

* 1860an, Hezkuntza Nazionalaren Zuzendaritza sortu zen, eskolak irekitzeaz arduratzeko helburuarekin. Todor Ilić, Triesteko irakaslea, printzerriko gizon nagusi izendatu zuten.

* 1862 - Eskolako arduraduna Nićifor Dučić arkimandrita moduan.

* 1868an - Herri Hezkuntza Saila, Hilarion gobernuaren gidaritzapean.

* 1869 - Eskolako arduradun nagusia, hezkuntza-profesional administratibo titulu gisa, Milan Kostić-en esku utzi zen.

* 1874an, Senatuaren lana berrantolatzearekin batera, hezkuntzaren gaiak Printzearen bulegoaren esku geratu ziren. 1875ean, administrazio bereziak ezarri ziren bulego horren barruan. Hezkuntza Kanpo Harremanetarako eta Hezkuntzarako Administrazioarena zen, eta bere baitan Ikastetxeko Arduradun Nagusia dago, irakasleen agintaritza handiena eta bakarra baita.

* 1879an, Senatua desegin eta Estatu Kontseilua sortu zen, bost sail zituen Ministerioa. Hezkuntza Ogasun ministroarena zen.

* 1882an, Hezkuntza eta Eliza Gaietarako Ministerioa eratu zen, Visarion Ljubiša metropolitarraren buru.

* 1905ean, Eskola Nagusiko Ikuskaritza ezabatu eta eskualdeko eskola ikuskaritzak ezarri ziren: Ekialdeko Eskola Ikuskaritza, Mendebaldeko Eskola Ikuskaritza eta Iparraldeko Eskola Ikuskaritza.

* 1913an, askatu berri diren eskualdeetako Eskola Superintendentzia sortu zen.

## Ministroen zerrenda 
### Monarkia montenegroarra 
### Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministroa (1879-1929) 
#### Montenegroko Printzerria 
#### Montenegroko Erresuma 
#### Gobernu montenegroarra erbestean 
### Montenegro independientea 
### Hezkuntza ministroa 
#### Montenegro 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ba Yongshan

**Ba Yongshan** (1961eko abuztuaren 6a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cao Hui

**Cao Hui** (1991ko irailaren 7a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheng Ming

**Cheng Ming** (Jilin Hiria, 1986ko otsailaren 11) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duoji Qiuyun

**Duoji Qiuyun** (1962ko abenduaren 15a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fu Shengjun

**Fu Shengjun** (1972ko abenduaren 28a) arkularia da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denisse van Lamoen

**Denisse van Lamoen** (Arica, 1979ko irailaren 12a) arkularia da. Txile ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Lanner

**Joseph Lanner** (Viena, 1801eko apirilaren 12a – *ibidem*, 1843ko apirilaren 14a) austriar dantza-musikako musikagile eta orkestra-zuzendaria izan zen. Bals eraberritu zuen lehenengoetako bat izan zen, eta nekazari-dantza hutsetik goi-gizarteak goza zezakeen dantza batera eraldatu zuen.

Biolinean autodidakta, hari-instrumentuen orkestra txiki batean sartu zen. Arrakasta handiaren ondorioz, orkestra handitu eta Johann Strauss I.a kontratatu zuen. 1825ean, biak banandu eta aurkari bihurtu ziren. Ondoren, noizbait elkarrekin lan egin zuten eta ongintzazko kontzerturen bat eman zuten. 1836an Vienako ohorezko hiritar izendatu zituzten. Lanner Hofburg jauregi inperialeko musika-zuzendari izendatu zuten, nobleziaren omenezko kontzertuak zuzentzeko eta orkestrarako obrak konposatzeko enkarguarekin.

## Lanak 
* "Neue Wiener", Ländler, Op. 1
* "Trennungs-Walzer", bals, Op. 19
* "Amoretten", bals, Op. 53
* "Die Humoristiker", bals, Op. 92
* "Pesther-Walzer", Op. 93
* "Abschied von Pest", bals, Op. 95
* "Die Werber", Op. 103
* "Marien-Walzer", Op. 143
* "Malapou", galop, Op. 148
* "Hofballtänze", bals, Op.161
* "Steyrische Tänze", Op. 165
* "Die Romantiker", bals, Op.167
* "Hans-Jörgel", polka, Op. 194
* "Die Mozartisten", bals, Op. 196
* "Die Schönbrunner", bals, Op. 200

## Kanpo estekak
William Strang

**William Strang** (Dumbarton, 1859ko otsailaren 13a – Bournemouth, 1921ko apirilaren 12a) eskoziar margolari,  grabatzaile, idazle eta ilustratzailea izan zen.

Hamasei urterekin Londresera joan zen eta Alphonse Legrosen ikaslea izan zen. Sei urtez grabatua ikasi zuen. Arrakasta handia izan zuen lanbide horretan, eta Margolsri-Grabatzaileen Errege Elkartearen sortzaileetako bat izan zen.

Hainbat grabatu teknika erabili zituen (akuaforte, punta lehorra, kedarrezko grabatu, buril, litografia, xilografia). Literatura-lanen ilustratzaile gisa nabarmendu zen, bereziki John Bunyan, Samuel Taylor Coleridge eta Rudyard Kipling egileena.

Erretratuen, paisaietan biluzik zeuden irudien eta nekazari familien margolaria ere izan zen. 1894an argitaratutako "Death and the Ploughman 's Wife" balada ilustratua ere idatzi zuen.

## Iruditegia 

William Strang, Cause of the Poor.jpeg|*The Cause of the Poor*, 1890
Potato Lifting (from "The Portfolio") MET DP861958 (cropped).jpg|*Potato Lifting*, 1892
William Strang etching, Henry Austin Dobson, 1895.jpg|Henry Austin Dobson, 1895
William Strang The author Rudyard Kipling.jpg|*Rudyard Kipling*, 1901
David Strang by William Strang, c.1915.jpg|His son David Strang, c. 1915
The cover of Death and the Ploughman's Wife by William Strang.jpg|The cover of ''Death and the Ploughman's Wife*
William Strang - 1901 - The Doings of Death - 05 - Death the Judge.jpg|*Death the Judge*, from the twelve-image portfolio *The Doings of Death* (1901)
William Strang (1859 - 1921) - Old Walls And Roman Viaduct, Segovia - ABDAG007070 - Aberdeen City Council (Archives, Gallery and Museums Collection).jpg|alt=etching of houses, with viaduct in background on the right|*Old Walls And Roman Viaduct, Segovia*
Strang, Self portrait.jpg|Autoerretratua
The Artist’s Wife - Agnes Rogerson Strang (c.1860-1933) by William Strang.jpg|*The Artist's Wife*, Agnes Strang, 1904
Vita sackville-west.jpg|*Lady with a Red Hat* (Vita Sackville-West) (1918; Kelvingrove Museum and Art Gallery, Glasgow)
William Strang - The Temptation - Google Art Project.jpg|*The Temptation'' (1899; Tate Gallery)

## Kanpo estekak
Marion Ross

[thumb|260px|[Marion Ross, 1961]]
**Marion Ellen Ross**, izen erreala **Marian Ellen Ross** (Watertown, Minnesota, 1928ko urriaren 25a) estatubatuar aktorea eta ahots- aktorea da.

## Ibilbidea 
Haren paper ezagunena Marion Cunningham pertsonaia da, ABC telebistako *Happy Days* telesailean. 1974tik 1984ra bitartean jardun zuen, eta Primetime Emmy sarirako bi izendapen jaso zituen. *Happy Days*-en arrakasta izan aurretik, Ross hainbat filmetan agertu zen: *The* *Glenn Miller Story* (1954), *Sabrina* (1954), *Lust for Life* (1956), ''Teacher's Pet* (1958), *Some Came Running* (1958), *Operation Petticoat* (1959) eta *Honky* (1971), baita telebistako zenbait paper txiki ere, horietako bat *The Lone Ranger*-en (1954). Rossek *The Evening Star-*en ere parte hartu zuen (1996), eta, haren bidez, Aktore Onenaren Urrezko Globorako izendatu zuten.

1990eko hamarkadaz geroztik, Ross ezaguna izan da *King of the Hill* eta *SpongeBob SquarePants* bezalako telesail animatuetan egindako bikoizketa-lanarengatik, baita paper errepikariak ere *The Drew Carey Show*, *That '70s Show*, *Gilmore Girls* eta *Brothers'' & Sisters-en.

## Filmografia 
### Telebista 
### Video jokoak 
## Aintzatespena 
* Izarra du Hollywoodeko Ospearen Pasealekuan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monkey Man (filma)

***Monkey Man*** 2024ko Dev Patel ingeles zinema zuzendariaren akziozko filma da.

## Sinopsia 
Yatana hiriko (Indian kokaturiko fikziozko hiria) *underground* borroka zirkuituan dabilen gaztea da Kid, diruaren truk borroka guztiak nahita galtzen dituena. Tximu maskara bat buruan jarria duela egiten du borroka, Hanuman jainko hinduaren omenez. Gaztearen amak Hanumani buruzko istorioak kontatzen zizkion txikitan, Poliziak herria erre eta Kiden lagun eta ama hil zituen arte. Mendekua nahi du orain Kidek. Hiriko elitea biltzen den klub batean lortuko du lana, ama erail zuen poliziarengandik gertu. Zoritxarreko lehen borroka baten ondoren, Kid hijra komunitate batean (garai bateko hirugarren generoko pertsonak, egun marjinatuta bizi direnak) babestuko da, entrenatu eta hurrengo borrokarako prestatzeko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fallout (telesaila)

***Fallout*** () estatubatuar akziozko telesaila da, Graham Wagnerrek eta Geneva Robertson-Dworetek Amazon Prime Videorako sortua. Interplay Entertainmentek sorturiko izen bereko bideo-joko frankizian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Apokalipsia gertatu eta berrehun urte geroago, lur azpiko haien babesleku idilikoak halabeharrez utzi behar dituzten bizilagunak dira istorioaren ardatz nagusia. Lurtarrek emakume protagonistaren aita bahitu ostean, neska gaztea hura bilatzeko bidaia pertsonalean murgilduko da hondamendi nuklearrak suntsituriko Los Angeles hirian barrena.

## Aktoreak 
* Ella Purnell: Lucy MacLean
* Aaron Moten: Maximus
* Kyle MacLachlan: Hank MacLean
* Moisés Arias: Norm MacLean
* Xelia Mendes-Jones: Dane
* Walton Goggins: Cooper Howard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
HLM Pussy

***HLM Pussy*** 2024ko Nora El Hourch frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Jatorri sozial desberdinak dituzten arren, Amina, Djeneba eta Zineb nerabeak lagun minak dira, txiki-txikitatik. Zinebek anaiaren lagunik onenaren jazarpena jasaten duenean, Aminak sare sozialetan bideo konprometitu bat argitaratzea erabakiko du, jazarpena amaitzeko itxaropenarekin. Baina bideo horrek, bere segurtasuna arriskuan jartzeaz gain, bere adiskidetasuna ere kolokan jarriko du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Love Lies Bleeding (2024ko filma)

***Love Lies Bleeding*** 2024ko Rose Glass ingeles zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Jackiek kulturista gisa arrakasta lortu nahi du, eta Las Vegasera joango da lehiaketa batean parte hartzera. Bidean, Mexiko Berriko herri txiki batetik igaroko da, eta Lou ezagutuko du, bertako gimnasioko kudeatzaile bakartia. Louren aita arma trafikatzailea da. Jackie eta Lou maitemindu egingo dira, baina haien harremanak indarkeria eragiten du, eta bikotea Louren familiaren azpikerietan murgilduko da.

## Aktoreak 
* Kristen Stewart: Lou
* Katy O'Brian: Jackie
* Ed Harris: Lou Sr.
* Jena Malone: Beth
* Anna Baryšnikov: Daisy
* Dave Franco: J.J.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Cavalli

**Roberto Cavalli** (Florentzia, 1940ko azaroaren 15a – *ibidem*, 2024ko apirilaren 12a) italiar moda-diseinatzaile eta asmatzailea izan zen.

Aitona Giuseppe Rossi Macchiaioli taldeko kidea izan zen eta aita 1944an hil zen nazien Cravigliako sarraskian.

Robertok Florentziako Arte Institutuan ikasi zuen, ehungintzako estanpatuetan espezializatuz. Estanpatu exotikoak asmatu eta patentatu zituen, eta Hermès eta Pierre Cardinen enkarguak jasotzen hasi zen, besteak beste. 32 urterekin bilduma propioa aurkeztu zuen eta 1972an denda bat ireki zuen Saint-Tropezen. Hurrengo urteetan 50 herrialdetan ireki zituen dendak. 1980an Austriako Eva Dürringer modeloarekin ezkondu zen. 1994an sand-blasted jean-ak aurkeztu zituen.
Amanita curtipes

***Amanita curtipes*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina *Amanita ponderosa* perretxikoak baino kalitate gastronomiko baxuagoa du.

Sinonimoak: *Amidella curtipes*, *Amanita baccata* , *Amanita baccata f. minor*. 

## Deskribapena 
**Kapela:** Gehienez 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa ale garatuetan, hasieran erdiesferikoa, hazkuntzaren zati handi batean ganbila, gero zabaldu egiten da eta ale batzuk apur bat deprimitu daitezke. Bere gainazala zuria edo krema-arrosa kolorekoa da, nahiz eta zahartzean tonu okre antzekoak har ditzakeen, leuna, eta sarritan errezelaren aztarnak izaten ditu, kolore bereko plaka irregularrak. Ertza, oro har, soberakinekin eta nahikoa erregularra, leuna edo pixka bat ildaskatua.

**Orriak:** Libreak, estu samar, zuriak edo pixka bat krema kolorekoak zahartzean, eta zenbait aletan arrosa koloreko ñabardurak izan ditzake, zabalak, oro har, tartekatutako orritxorik ez du.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Gehienetan motza, nahiz eta substratuaren arabera alda daitekeen. Gaztetan zuria, baina okre antzekoa zahartzaroan, zilindrikoa eta leuna edo apur bat fibrilosoa. Eraztuna oso iragankorra da eta ale gazteetan bakarrik ikus daiteke; normalean eraztuna ez da ikusten biltzean. Mintzezko bolba eta zabalik, zaku forma izan gabe, zuria, nahiz eta lurra itsatsita duelako okrea dirudien arren, batzuetan puntan amaitzen da.

**Haragia:** Lodia eta trinkoa, zuria, ebakitzean tonu arrosa-haragi  kolorekoak hartzen ditu, eta denborarekin ilunagoa edo zikin kolorekoa bihurtzen da. Usain fungiko leuna eta zapore atsegina du.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Curtipes* epitetoa latinetik dator, laburra esan nahi duen “curtus” hitzetik eta hanka esan nahi duen “pes” hitzetik. Normalean hanka laburra izaten duelako.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina gutxi biltzen da.

### Nahasketa arriskua 
*Amanita ponderosa* delakoak antz nabarmena du, hau handiagoa eta gastronomikoki estimatuagoa da, lur usain nabarmenagoa du. Arriskutsuagoa da *Amanita verna* hilgarriarekin nahastea, honek aldatzen ez den haragi zuria du, ia usain gabea eta bolba zaku forman du. *Amanita valens* beste espezie bat bezala jotzen dute batzuk, baina hanka luzeagoa duen aldaera bat izan daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean agertzen da eta zenbait gunetan udaberrira arte iraun dezake eguraldi baldintzen arabera. Pinudi hareatsuetan, artadietan eta estrepadun artelatzen azpian. Nahiko lokalizatua eta oso hedatua ez dagoen espeziea da, hala ere hazten den lekuetan ugaria da.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Espainia, Grezia, Ameriketako Estatu Batuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El salto (filma)

***El salto*** 2024ko Benito Zambrano andaluziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ibrahim Ginea Konakrytik iritsi zen Espainiara, eta, orain, haren bizitza eta familia Madrilen daude. Poliziak, atxilotu, eta sorterrira deportatuko du, bizileku baimenik ez izateagatik. Ibrahimen helburu bakarra Espainiara itzultzea izango da. Afrika zeharkatu ondoren, Afrika eta Europa arteko errefuxiatu gune batean geldituko da. Han, Aminata ezagutuko du, hesitik salto egin eta Espainian sartzeko erabakia hartu duen neska.

## Aktoreak 
* Moussa Sylla: Ibrahim
* Edith Martínez-Val: Aminata
* Eric Nantchouang: Ousman
* Nansi Nsue: Mariama
* Mariola Fuentes: Carmela
* Vicenta Ndongo: Elena Jiménez
* Vicky Peña: Ahizpa Marisa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trojan Records

***Trojan Records*** 1968an sortutako diskoetxe britainiarra da, bereziki ska, skinhead reggaea, reggaea eta dub musikan diharduena. *Sanctuary Records* taldearen barruan dago. *Trojan* izena Jamaikan Duke Reiden musika-ekipoa garraiatzeko erabilitako kamioitik dator: alboetan ikur bat zeraman, *Duke Reid - The Trojan King of Sounds* zioena, eta Reidek kamioi horretan jartzen zuen musika *Trojan Sound* izenaz ezagutzera iritsi zen. 1974an Planet Music International Jamaikako diskoetxe multinazionalarekin lotu zen.

## Historia 
*Trojan Records* Lee Gopthalek 1968an sortu zuen. Aurretik Gopthalek *Musicland* izeneko musika denda eraman zuen eta postaz egiten diren salmentetan *Island Records*eko Chris Blackwellekin kolaboratu zuen. 1970ean izen handiko musikarien lanak argitaratu zituen: Lee Perry, Bob & Marcia, *The Cimarons*, Desmond Dekker, Bruce Ruffin, Nicky Thomas eta Dave and Ansell Collins. *Trojan*en zeregin nagusia ez zen artista berriak zabaltzea, *Island Records* zigiluarekin kolaboratzea baizik. Arrakasta ekonomikoa Jamaikako musikarekin heldu zitzaion, bereziki musika bilduma batzuekin: *Tighten Up*, *Club Reggae* eta *Reggae Chartbusters*. Musika hori Erresuma Batuko gazteen artean ongi zabaldu zen, zenbait azpikulturatan bereziki (mod, skinhead eta suedeheaden artean).

1972an *Island Records*ek bertan behera utzi zuen *Trojan Records*ekin zuen akordioa. Garai berean, gazte ingelesek Jamaikako musikarekiko zuten interesa jaitsi eta beste genero batzuez interesatzen hasi ziren, bereziki rastafari letrak eta tempo motelagoak zituztenak. 1974tik 1975era bitartean, *Saga* enpresak LP merkeak saltzen zituen zigiluak *Trojan* erosi zuen. 1980ko hamarkadaren amaieran, *Trojan* ska, rocksteady eta reggae ekoizpenak gogorarazten ateratzen eta biltzen hasi zen. 2001ean, *Sanctuary Records* taldeak *Trojan Records* erosi zuen eta 2007ko ekainean, *Universal Music*ek, *Sanctuary Records*.

## Azpizigiluak 

* *Amalgamated*
* *Attack*
* *Big*
* *Big Shot*
* *Blue Cat*
* *Bread*
* *Clandisc*
* *Down Town*
* *Duke*
* *Dynamic*
* *Explosion*
* *Gayfeet*
* *GG*
* *Green Door*
* *Harry J*
* *High Note*
* *Horse*
* *Hot Rod*
* *Jackpot*
* *Joe*
* *Kangrejoz*
* *Moodisc*
* *Pressure Beat*
* ''Randy's*
* *Smash*
* *Song Bird*
* *Summit*
* *Techniques*
* *Treasure Isle''

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
* Trojan Records Acid Jazz Hispano webgunean.
Amanita gilbertii

***Amanita gilbertii*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Susmagarria. Jangarritasuna aztertzen.

Sinonimoak: *Amidella gilberti*, *Amanita gilbertii var. subverna*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta laura, ertza leuna, inkurbatua, zintzilik errezelaren aztarna zuriak. Kapelaren azala leuna, distiratsu samarra, irintsua, zuria gaztetan, zahartzean zuri zikin  kolorekoa eta okre-hori kolorekoa bihurtzen da.

**Orriak:** Adnatuak, estu, sabeldunak, lamelulekin, krema-zuri kolorekoak (zahartzean arrosa kolorekoak bihurtzen dira)

**Hanka:** Luzea, 8 eta 20 cm bitarteko garaierakoa, zuzena edo okertua, sendoa, zilindrikoa, zuria, pruinadun-ildaskatua eraztunetik gora eta ezkatatsua azpitik. Mintzezko goiko eraztuna. Bolba 2-6 zabal, zaku formakoa, oboide-puntaduna, oso hauskorra, zuria (baina lurrez zikindua), lurperatuta.

**Haragia:** Zuria eta kolorez aldatzen ez dena. Lurraren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Gilbertii* epitetoa pertsona izenetik dator. Gilbert mikologo frantsesaren omenez.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
Ez da nahastu behar *Amanita verna* hilgarriarekin (batez ere *Amanita gilbertii f. subverna* aldaerarekin).

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian (*Amanita ponderosa* delakoaren inguruan). Udazkenean ere agertu daiteke. Urria.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Espainia, Grezia, Ameriketako Estatu Batuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jonchereyko gudua

**Jonchereyko gudua** Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Frontean emandako lehen ekintza militarra izan zen. Belforteko barrutian eman zen, garaiko Frantzia-Alemania mugan. Borroka gerra "ofizialki" deklaratu baino egun bat lehenago eman zen, 1914ko abuztuaren 2an.

## Borroka 
1914ko abuztuaren 2ko goizeko 6:00ak aldera Albert Mayer lotinant alemaniarrak, bere zalditeriako patruila txikiarekin batera, Frantziako muga legez kanpo zeharkatu zuen. Patruilak ez zuen erresistentziarik aurkitu, frantsesek mugatik 10 km-ra mugitu baitzituzten beren tropak borrokak sahiesteko helburuarekin. Goizeko 9: 50etan, Mayerrek zentinela frantses bati sableaz eraso zion (baina ez zuen zauririk egin), Jonchereyko sarreran begirale lanak egiten ari zelarik. Herrian, Jules-André Peugeot kaboa, beste lau soldaduekin batera Joncherey-n akantonatuta zeuden, Louis Ducourt izeneko baten etxean. Gosaria jaten ari ziren bitartean Ducourten alaba, Adrienne, korrika iritsi zen, ohiuka: "Prusiarrak! Badatoz prusiarrak!"
thumb|Jules-Andre Peugeoten omenezko monumentua, Joncherey-n
Goizeko 10:00ak aldera Peugeot eta bere taldeak alemaniarrak atxilotzera abiatu ziren. Elkarrekin topatu zirenean Mayerrek Peugeoten aurka hiru tiro egin zituen. Hiruretako batek Peugeoten sorbalda jo zuen, eta erortzen ari zela Peugeotek tiroka hasi zen baita. Peugeoten patruilakoek pistolekin tiroka hasi ziren, eta Mayer bi tiroz hil zuten; lehena besoan eta bigarrena buruan. Jules-André Peugeot 10:37etan Ducourten etxean hil zen. Beste hiru alemaniar zauritu izan ziren; batek inguruko basoetara ihes egin zuen, non denbora batez ezkutatu zen frantziarrek atxilotu baino lehen, beste batek guztiz desagertu zen. Beste bik ihes egitea lortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon Harris

**Simon Harris** (Greystones, 1986ko urriaren 17a) irlandar politikaria da. Irlandako Taoiseacha izan zen 2024ko apirilaren 9tik 2025eko urtarrilaren 23ra.

Oso gazterik sartu zen politikan, eta 2009an Wicklow kondertikoko kontseiluko kide hautatu zuten, eta bi urte geroago Dáil Éireann-eko kide hautatu zuten 24 urterekin. 2016an Osasun ministro izendatu zuten, eta 2020an Hezkuntza, Ikerketa, Berrikuntza eta Zientzia ministro.

2024an Leo Varadkar ordezkatu zuen Irlandako Fine Gael alderdiko buru eta Taoiseach karguetan.

2024ko azaroko hauteskundeen ondoren dimititu zuen eta 2025eko urtarrilean Micheál Martin lehen ministro berria bihurtu zen. Harris Tánaiste, Kanpo Arazoetako ministro eta Defentsa ministro izendatu zuten orduan,
Zainap Gaxaieva

**Zainap Gaxaieva** (; Kazakhstango Sobietar Errepublika Sozialista, 1953) txetxeniar kazetari eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da, batez ere Txetxeniako Gerretan egindako krimenak dokumentatzeagatik ezaguna.

## Bizitza 
1953an jaio zen Kazakhstanen, deportatutako txetxeniarren familian. 12 urte zituenean, aita hil zitzaion, eta handik gutxira, familia Groznyra itzuli zen. Bertan Gaxaieva ekonomian lizentziatu zen, ezkondu eta lau seme-alaba izan zituen.

Zainapen esanetan, umea zela, gurasoek ez zioten inoiz kontatu zergatik joan ziren Kazakhstanera sentitzen zuten beldurragatik. Behin bakarrik entzun zituen gurasoak NKVDko ofizialek Khaibakh herriko biztanleak erretzeaz hitz egiten.

1994an, Lehen Txetxeniako Gerra hasi zela jakin zuenez, Txetxeniara itzultzea erabaki zuen Moskutik, non bizi zen garai hartan. Txetxenian egindako gerra krimenen argazki eta bideo dokumentazioan aritu zen. Zainap Gaxaievak bildutako materialak Txetxeniako Gerrei eskainitako erakusketetan erakutsi ziren behin eta berriz. Ipar Kaukasoko Emakumeen Erakundeko ekintzaileetako bat izan zen. 1995ean Bakearen Martxaren antolatzaileetako bat izan zen, zeinen parte hartzaileak Moskutik Txetxeniara joan ziren oinez. 1997an, Gerraren Oihartzuna erakundea sortu zuen desagertutako pertsonak bilatzeko eta gerrako umezurtzei laguntzeko. Errusiako agintariek terroristekin harremanak izatea leporatu zioten. Ruth-Gaby Vermot-Mangold Txetxeniar Artxiboaren zuzendariaren arabera, material horiek oraindik zigorrik gabe jarraitzen duten gerra krimenak ikertzen lagunduko dute.

## Sariak 
* 2002: Suitzako Askatasunaren eta Giza Eskubideen Fundazioaren saria
* 2005: Lev Kopelev saria
* 2011: Ida Somazzi saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafaela Rimbau

**Rafaela Rimbau Sáez** (Espainia, 1819 – Valentzia, 1896ko martxoaren 26a) aktore espainiarra izan zen.

## Biografia 
Rafaela Rimbau aktore  jardun zuen 1835ean Madrilgo Printzearen Antzokian. Rosita andrearen papera egin zuen komedian, Manuel Bretón de los Herrerosek frantsesetik libreki itzulitako *La familia del boticario* izeneko ekitaldian.

Juan Gaspar aktore madrildarrarekin ezkondu zen. Senar-emazteek hainbat seme-alaba izan zituzten, besteak beste, Enrique Gaspar eta Rimbau idazlea.

1848an Enriquerekin Valentziara joan zen, 1848tik 1858ra Antzoki Nagusian lan eginez; Enrique Gasparren lehen komediaren protagonista izan zen, 15 urte zituenean egina.

1864an, berriz ezkondu zen, Sebastián Monleón Estellés arkitektoarekin. Harekin bi alaba izan zituen, eta Teresa Monleón Rimbau (Amelia Cuñat Monleónen ama) baino ez zen heldu helduarora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Anthelme Fournier

**Joseph Anthelme Fournier** (Peyrieu, 1854ko martxoaren 15a - Paris, 1928ko ekainaren 23a) frantziar jenerala izan zen, Lehen Mundu Gerran borrokatu zuena. 1914ko abuztu-irailean Maubeugeko Setioan frantziar defentsa zuzendu zuen. 

## Biografia 
Joseph Fournier 1854ko martxoaren 15ean jaio zen Peyrieu-n, Ainen. Frantziako Eskola Politeknikoan, eta aurrerago Artileria eta Ingeniaritza Aplikazio Eskolan ikasi zuen, azken honetan 1876tik aurrera. 

Lehen Ingeniari Erregimenduaren parte, 1910ra arte erregimendua eta Estatu Nagusiaren artean lanbideak aldatzen ditu hainbat alditan. 1910eko azaroak 8an Bizertara bidaltzen dute, brigadjeneral mailan. 1914ra arte postuan mantenduko da. 

### Maubeugeko setioa 
1914ko otsailaren 9an Fournier jenerala Maubeugeko agintari militarra (*gobernadore)* izendatu zuten, eta martxoaren 27an hartu zuen kargua. Maubeuge hiriak gotortutako hainbat esparru zituen, 1870tik aurrera eraikitakoak. Hauek Frantzia-Prusia gerraren ondoren eraiki ziren, eta beste hainbat hiri garrantzitsuetan osatu ziren, hala nola Hirson, Lille and Dunkerque. Hala ere, 1914rako hauek egoera oso traketsean mantenduta zeuden, eta Fournierrek Estatu Nagusia Maubeugeren defentsaren ezintasunaz abisatu zuen. Berreraikitze saiakerak ez ziren uztailaren amaierara arte hasi, alemaniarekin gerra sahiestezina zirudienean.

Bere txosten alarmistekin haserre, Gerra ministroak kargutik apartatu zuen 1914ko abuztuaren 8an, eta Paul Pau eta Georges Raymond Desaleux jeneralak bidali zituen gotorlekua ikuskatzera. Bi jeneral hauen testigantzaren ondorioz Fournierrek bere postua berriz lortu zuen baino herritarren eta gobernadorearen konfiantza hautsita dago; Maubeugeko herriak laguntzarik gabe borrokatu beharko zuen.  

Armada franko-britainiarrak abuztuaren 24an Maubeuge hegoaldera iritsi ziiren, iparraldean hainbat porrota jasan eta gero. Hans von Zwehlen aginpean, alemaniar 7. Armada-Gorputzak hiria 29an setiatzen du. Kalibre handiko artileria bonbardaketak egunero ematen dira, eta hiria bera hartzeko saiakerak denbora batez porrotean amaitzen dira. Hala ere, hiriaren gotorlekuaren defentsa zaharkituek ezin zuten denbora luzez borroka mantendu, eta irailaren 8an errenditu zen. Joseph Anthelme Fournier gerra-preso hartu zuten, 1918ra arte. 

Gerra-kontseilu batera eraman zuten, errenditutako gobernadure guztiekin egin zen bezala. 1920ko maiatzak 18an errugabe deklaratu zuten.

1928ko ekainak 23an hil zen, Parisen. Batignollesko hilerrian lurperatuta dago. 

### Familia loturak 
Fournier 1889an Louise Chartronekin ezkondu zen. Hiru seme izan zituen, Henri, Jeanne eta Pierre. Pierre Frantziar Bankuaren agintaria izan zen, 1937-1940 artean.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georg Kolbe

**Georg Kolbe** (Waldheim, 1877ko apirilaren 15a – Berlin, 1947ko azaroaren 20a) alemaniar eskultorea izan zen.

Hasiera batean, margolaritza ikasi zuen Dresden, Munich eta Parisen. Mende aldaketan hasi zen Italian zizelkatzen, Louis Tuaillonen laguntzarekin. 1905ean Berliner Sezession-era batu zen eta 1913an Freie Sezession-era. 1929an Lilly Reich eta Mies van der Roherekin lan egin zuen Bartzelona pabiloiko eskulturan. Grabatuak ere egin zituen eta 1928ko Udako Joko Olinpikoetako eskultura lehiaketan parte hartu zuen.

Nazien hierarkek enkargu ugari egin zizkioten, baina Hitlerren busto bat egiteari uko egin zion. Francisco Franco diktadorearen busto bat egin zuen, eta arduradunek Hitlerri oparitu zioten.

Bere belaunaldiko eskultore figuratibo alemaniar garrantzitsuena izan zen, Aristide Maillolen antzeko estilo indartsu eta klasikoarekin.

Bere eskultura asko desagertu egin ziren konfiskazioaren, bonbardaketen edo gerran materiala erabiltzeko galdaketaren bidez.

## Iruditegia 

Beethoven-Denkmal, Frankfurt.jpg|Ludwig van Beethoven, Frankfurt
Fliegender Genius 2 Ludwigshafen.jpg| *Fliegender Genius*, Ludwigshafen
Museumsgarten.jpg|Statues in the garden of the Kolbe-Museum, Berlin
Image:Georg Kolbe Der Morgen.jpg|*Der Morgen*, Berlin-Schöneberg 
2006-03-xx Kolbe-Plastik (Marinemuseum Dänholm).jpg|*1914-1918*, Stralsund (1935)
Colpach-Bas jardin château 01.jpg|Sculpture: Jeune Somali, Luxembourg
Der Morgen Georg Kolbe.jpg|Der Morgen, Bartzelona pabiloia
Crouching Japanese Woman by Georg Kolbe (1911), Albertinum, Dresden.jpg|Crouching Japanese Woman (1911) Albertinum, Dresden

## Kanpo estekak
Jorge Iván Ospina

**Jorge Iván Ospina Gómez** (1965eko urriaren 1a) Kolonbiako senatari ohia eta Santiago de Caliko alkate ohia da. Santiago de Cali Kolonbiako hirugarren hiri handiena da eta Kolonbiako hego-mendebaldeko gune ekonomikoa.  Ospina, Valleko Unibertsitateko ospitalean lan egin duen medikua ere bada, Evaristo Garcia Hospital Universitario del Valle bezala ezagutzen dena.  Ospinaren aita, Ivan Marino Ospina, gerrillaria eta Apirilaren 19ko Mugimendu (M-19) talde iraultzailearen sortzailekidea izan zen. Ospinak 2019ko urtarrilaren 1ean hartu zuen alkate kargua eta 2023ko abenduaren 31ra arte egon zen karguan.

## Hauteskundeak 
Ospinak Francisco Lloreda garaitu zuen Kolonbiako hauteskundeetan, 2007ko urriaren 28an. Ospinak irabazi zuen botoen %44rekin, Lloreda %39rekin geratu zen, eta gainerako %17a beste 6 hautagaien artean banatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amelia Cuñat Monleon

**Amelia Cuñat Monleón** (Valentzia, Valentziako probintzia, 1878ko martxoaren 10a - *Ibidem*, 1946ko ekainaren 8a) valentziar marrazkilaria, zeramikaria eta bildumazalea  izan zen.

## Biografia 
[ezkerrera|thumb|[Amelia Cuñat Monleon|Amelia Cuñat Monleónen 1905eko erretratua, Fernando Viscaí Albertek egina.|380x380px]]
Amelia Cuñat eta Monleón 1878ko martxoaren 10ean jaio zen Valentzian, Teresa Monleónen Rimbauren alaba. Rafaela Rimbau Saez aktorearen eta Sebastian Monleón Estellés arkitekto eta azuleju-fabrikatzailearen biloba zen, baita Rafael Monleón Torres paisajistaren eta Enrique Gaspar eta Rimbau idazlearen iloba ere. Familia burges batean hazi zen, artearen munduarekin zerikusi handia zuena, eta Manuel González Martí senarraren (1877-1972) harremanen esparruan zeregin erabakigarria izan zuen. Harekin ezkondu zen Babesgabetuen Ama Birjinaren Basilikan, 1904ko maiatzaren 30ean.

## Ibilbidea 
Marrazkilaria eta zeramikaria izan zen, eta zeramikaren historiarekiko grina nabaria zuen. Gainera, azuleju-bilduma izugarria bildu zuen. Manisesko Zeramika Eskolari lagundu zion, 1916an sortua eta 1923tik 1947ra bitartean senarrak zuzendua. 

## Zeramika bilduma 
González Martíren senarraren esanetan, Amelia Cuñat-ek 'kutsatu' zion zeramikaren munduarekiko maitasuna, oso zalea baitzen eta kultura eta ezagutza handiak baitzituen. Valentziako lehen zeramika-museoa beraiek etxean zutena izan zen, azuleju- eta zeramika-bilduma handia baitzuten. Senarrarekin batera, 1944 eta 1952 artean, hiru liburukiko monografia egin zuten, "*Cerámica del Levante español*" izenekoa, eta zeramikaren munduko ikerlari guztientzako liburu nagusia izaten jarraitzen du. Monografiaren marrazkietako asko Amelia Cuñaten eskutik sortutakoak izan ziren. Abaniko-bilduma ona ere bazuen, gaur egun museoan.

Amelia Cuñat hil zenean, haren senarrak 1947an dohaintzan eman zuen bilduma osoa, azkenean González Martí izena izan zuen Zeramika Museoa sortzeko. Dohaintzaren nahia senar-emazteena zen, baina Amelia Cuñatek ezin izan zuen bere nahia bete, hilabete batzuk lehenago hil zen eta.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 

* 

* 

*
Klimaseniorinnen Schweiz elkarteak Suitzaren aurkako afera

thumb|KlimaSeniorinnen taldekide batzuk 2023ko apirilan.
thumb|Elkarteko partaideak manifestazio batean, 2019an.

**Klimaseniorinnen Schweiz elkarteak eta beste batzuk Suitzaren aurkako afera.** 2024ko apirilaren 9an Suitzako Adineko Emakumeak Klima Babestearen Alde elkarteak (Verein KlimaSeniorinnen Schweiz) aurkeztutako eskaera baten ondoren Giza Eskubideen Europako Auzitegiak hartu zuen erabakia izan zen. Erabakia Suitzaren aurka izan zen, gobernua ez zela behar beste egiten ari klima larrialdiaren aurkako neurriak hartzeko orduan. Une berean beste bi kasu (Duarte Agostinho eta beste batzuk Portugalen aurka eta Carême eta beste batzuk Frantziaren aurka) ezetsi egin zituen Auzitegiak, arazo formalengatik.

## Epaia 
Epaian zera esaten zen: Suitzako gobernua ez zela behar beste egiten ari klima larrialdiaren aurkako neurriak hartzeko orduan, nahiz eta, Giza Eskubideen Konbentzioak jasotakoa kontuan hartuta, hori egiteko «obligazioa» izan ebatsi zuen. Estrasburgoren epaiak, horrenbestez, estu hartu zuen Suitza, eta Europako beste herrialdeek auzi horretan hartutako politikei ere eragin diezaieke, auzitegiak jurisprudentzia ezartzen baitu.

Ia aho batez hartu zuen erabakia auzitegiak, hamazazpi magistratuetatik hamaseik Suitzari kritika egitearen alde egin baizuten. Iruditzen zaie Giza Eskubideen Konbentzioaren 8. artikulua urratzen zuela Suitzak. «Konbentzioko 8. artikuluak hau du jasoa: estatu agintariek modu eraginkor batean babestea klima aldaketak bizitzan, osasunean, ongizatean eta bizi kalitatean dakartzan ondorio larri kaltegarrietatik». Auzitegiak uste du Suitzak ez zituela bere «betebeharrak» bete, eta «hutsune larriak» zeudela auziari dagokion legedia ezartzeko prozesuan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aritz Intxusta: "La condena a Suiza por «inacción climática» cita diez veces la sentencia sobre Itoitz", Naiz.eus agerkari digitala, 2024/04/13.
Joseph Conombo

**Joseph Issoufou Conombo** (Kombissiri, 1917ko otsailaren 9a – Uagadugu, 2008ko abenduaren 20a) Volta Garaiko lehen ministroa izan zen 1978tik 1980ra.

Dakarreko eskola medikoan ikasi zuen eta Frantziako armadarekin borrokatu zuen Bigarren Mundu Gerran. 1951n Feantziako Nazio Biltzarreko diputatu hautatu zuten eta Pierre Mendès-Franceren gobernuan estatu-idazkariorde izan zen.

Volta Garaiaren independentziaren ondoren, Uagaduguko alkate (1961-1965), Osasun publikoko zuzendari nagusi (2966-1968) eta Kanpo Arazoetako ministro (1971-1973) izan zen. 1978tik 1980ra lehen ministroa izan zen. 1980ko Saye Zerboren estatu-kolpearen ondoren espetxeratu eta 1985ean askatu zuten.

## Lanak 
* *Mon idée – projet de société pour la Haute Volta* (1976)
* *Souvenirs de guerre d’un « tirailleur Sénégalais »* (1989)
* *Mba Tinga ou les traditions Mossé dans l’Empire du Moogho-Naba* (1989)
* *Acteur de mon Temps : un Voltaïque dans le XXè siècle* (2003)
* *Une autre conquête de l’Afrique par l’Amour et la Charité* (2003)