open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Malvinetako itsaslasterra

**Malvinetako itsaslasterra** edo **Falklandetako itsaslasterra** Antartikaren inguruetako ur hotza garraiatzen duen itsaslaster bat da. Hegoaldetik iparralderantz higitzen da, eta Malvina uharteak inguratzen ditu. Horregatik du izen hori.

Malvinetako itsaslasterraren batez besteko abiadura, gutxi gorabehera, 2&nbsp;km/h da. Nolanahi ere, kontinente-plataformaren gainean doanean, abiadura txikiagoa izaten du, sakonera ere txikiagoa baita.
Zenbat eta handiagoa sakonera, hainbat txikiagoak dira hala gazitasuna nola tenperatura; kostara hurbiltzean, dena den, itsaslasterraren tenperatura igo egiten da, eta gazitasuna, berriz, murriztu, ibaien ur-ekarpenagatik.

Malvinetako itsaslasterra Drake pasaian sortzen da, gutxi gorabehera 55° S latitudean, han bereizten baita Itsaslaster Zirkunpolar Antartikotik, eta, kontinente-ezpondan barrena, Antartikako ura garraiatzen du iparralderantz, 39° S eta 36° S bitarteko latituderaino. Itsaslasterraren ur-masa nagusia 150 m eta 600 m arteko sakoneran dago; 4&nbsp;°C eta 5&nbsp;°C arteko tenperatura du, eta ‰ 34,1 eta ‰ 34,2 bitarteko gazitasuna.

Malvinetako itsaslasterraren kontrako noranzkoan higitzen da Brasilgo itsaslasterra; ‰ 35,0 baino gehiagoko gazitasuneko eta 16&nbsp;°C-tik gorako tenperaturako ur subtropikalak garraiatzen ditu hegoalderantz. 36° S eta 38° S bitarteko latitudera iristean, Malvinetako itsaslasterrarekin bat egiten du, Rio de la Plata estuariotik gertu. Orduan, bi itsaslasterrak, bat eginik, aldendu egiten dira kontinente-ertzetik, eta hego-ekialderantz egiten dute, Hego Atlantikoko zirkulazio-zikloa osatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madagaskarko itsaslasterra

**Madagaskarko itsaslasterra** Madagaskarko mendebaldeko kostaldetik gertu iparralderantz igarotzen den itsaslaster bat da. Ez da nahastu behar Madagaskarko ekialdeko itsaslasterrarekin.

Garai batean marinelei Afrikako hegoaldetik Indiara joateko aukera ematen zien itsaslaster bakarra zen. Hala ere, haren kontrako noranzkoa duen Agulhasko itsaslasterra baino estuagoa eta ahulagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lomonosov itsaslasterra

**Lomonosov itsaslasterra** Ozeano Atlantikoko itsaslaster sakon bat da.

Itsaslasterra 1959an aurkitu zen, Mikhail Lomonosov ozeanografia-ikerketetarako itsasontzian lanean ari zen Ukrainako Zientzia Akademiako ikertzaile talde batek buietan erregistratutako datuak aztertu zituenean. Itsaslasterraren izena Mikhail Lomonosov itsasontziaren izenetik dator.

Lomonosov itsaslasterra 200 km zabal da, eta 150 m lodi, eta ekialderantz higitzen da. Brasilgo kostatik gertu sortzen da, 5° N latitudearen inguruan; ekuatorea zeharkatzen du, eta gutxi gorabehera 5° S latitudean amaitzen da Gineako golkoan. Segundoko 60 eta 130 cm arteko abiadura du, eta abiadurarik handiena 50 m eta 125 m bitarteko sakoneran lortzendu. 22,5-28,3 milioi litro kubiko garraiatzen ditu segundoko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mindanaoko itsaslasterra

**Mindanaoko itsaslasterra** Filipinetako hegoaldeko uharteetako ekialdeko kostetatik gertu igarotzen den itsaslaster bat da.

Itsaslasterra estua da, eta hegoalderantz higitzen da. Gutxi gorabehera 14° N latitudean sortzen da. Sorgunean 13 milioi metro kubiko garraiatzen ditu segundoko, baina haren indarra handituz joaten da hegoalderantz egin ahala, eta 5,5° N latitudean segundoko 13 milioi metro kubikoraino iristen da.

Mindanaoko hego-ekialdeko kostara iritsi baino lehen, itsaslasterra erdibitu egiten da. Parte bat Celebesko itsasorantz abiatzen da, eta, gero, Iparraldeko Kontralaster Ekuatoriala elikatzen du. Beste partea, berriz, zuzenean elikatzen du Iparraldeko Kontralaster Ekuatoriala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mozambikeko itsaslasterra

**Mozambikeko itsaslasterra** Indiako ozeanoko itsaslaster bat da, Afrikako ekialdeko kostaren ingurukoa, Mozambikeko kanalean barrena (Mozambikeren eta Madagaskar uhartearen artean), hegoalderantz higitzen diren ur azal epelek osatua.

Hasieran itsaslaster konstante eta indartsutzat jo bazen ere, gerora satelite bidez, itsasontzi bidez eta bestelako neurketa batzuen bidez lortutako datuek adierazten dute ez dela benetako itsaslaster konstante bat, aldi labur batzuetan ager badaiteke ere. Itsaslaster klasikoa ez bada ere, egiaztatuta dago zurrunbilo handi, epel eta antiziklonikoak Mozambikeko kanalean barrena hedatzen direla hegoalderantz. 300 km-rainoko diametroa izan dezakete, eta gehienezko biratze-abiadura ia 1 m/s izan daiteke. Iparraldean zazpi bat zurrunbilo agertzen dira urtean, eta lau bat hegoaldean. Mozambikeko kanaletik irtendakoan, zurrunbiloek aldaketak eragiten dituzte Agulhasko itsaslasterrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Atlantikoko itsaslasterra

**Ipar Atlantikoko itsaslasterra** Ozeano Atlantikoaren iparraldeko itsaslaster indartsu bat da, Golkoko itsaslasterraren jarraipen gisa ipar-mendebalderantz higitzen dena.

Irlandatik mendebalderantz, bi adarretan erdibitzen da; haietako bat hego-ekialderantz abiatzen da, eta, aurrerago, Kanarietako itsaslasterra sortzen du, Afrikako ipar-mendebaldetik igaro ondoren hego-mendebalderantz egiten duena. Beste adarrak iparralderantz jarraitzen du Europako ipar-mendebaldeko kostarekiko paraleloan. Adar horrek eragin nabarmena du kosta horretako tenperaturan eta kliman.
Haren bi adar dira Norvegiako itsaslasterra eta Irminger itsaslasterra.

Golkoko itsaslasterraren jarraipentzat hartzen bada ere, badira aldeak. Golkoko itsaslasterra ozeanoaren barneko benetako ibaitzat har daiteke, inguratzen duen ozeanoko uretatik ondo definitua eta Mexikoko golkotik jotzen duten haizeek eta Mexikko golkoko tenperaturaren eta Atlantikoko tenperaturaren arteko aldeak eraginda. Ipar Atlantikoko itsaslasterra, berriz, ozeanoaren azalaren lekualdatze bat da, ur hotz eta gaziek Artikoan murgiltzean eragindako xurgapenaren ondorioz sortua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iparraldeko itsaslaster ekuatoriala

**Iparraldeko itsaslaster ekuatoriala** Ozeano Bareko eta Ozeano Atlantikoko itsaslaster epel garrantzitsu bat da. Ekialdetik mendebaldera higitzen da 10º N eta 20º N paraleloen artean. Erloju-orratzen noranzko bereko bira subtropikal baten hegoaldea eratzen du.

Itsaslasterraren izendapenak «ekuatorial» adjektiboa badu ere, Iparraldeko itsaslaster ekuatoriala ez dago lotuta ekuatorearekin. Bi ozeanoetan, Kontralaster Ekuatorialak (ekialderantz higitzen da) bereizten du ekuatoreko zirkulaziotik. Ekuatorean bi ozeanoetan dagoen mendebalderanzko fluxuak Hegoaldeko itsaslaster ekuatorialaren parte da.

Iparraldeko itsaslaster ekuatorialak Amerikako herrialde asko elikatzen ditu. Cabo Verdeko uharteen inguruan sortzen da, eta mendebalderantz egiten du alisioek bultzaturik. Antilletaraino iristen da. 300 kilometro zabal da, eta 600 metroko sakonera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontralaster Ekuatoriala

**Kontralaster Ekuatoriala** (edo **Iparraldeko Kontralaster Ekuatoriala**) Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean mendebaldetik ekialderantz 5º N inguruko latitudean higitzen den azaleko itsaslaster garrantzitsu bat da.

Ozeano Atlantikoan eta Ozeano Barean, Kontralaster Ekuatoriala Iparraldeko Itsaslaster Ekuatorialaren eta Hegoaldeko Itsaslaster Ekuatorialaren artean higitzen da. Indiako ozeanoan, zirkulazioa montzoien eraginpean dago.

El Niño fenomenoa gertatzen den urteetan, Kontralaster Ekuatoriala indartu egiten da Ozeano Barean.

## Kanpo estekak
Portugalgo itsaslasterra

**Portugalgo itsaslasterra** Portugalgo kostarekiko paralelo hego-ekialderantz higitzen den itsaslaster epel bat da. Aski ahula da.

Ipar Atlantikoko itsaslasterraren eraginez, ura ekialderantz higitzen da, eta hala sortzen da Portugalgo itsaslasterra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Pazifikoko itsaslasterra

[thumb|300px|[Kuroshio itsaslasterra|Kuroshio eta Oyashio itsaslasterren elkar jotzearen ondorioz sortzen da Ipar Pazifikoko itsaslasterra]]

**Ipar Pazifikoko itsaslasterra** edo **Ipar Bareko itsaslasterra** (batzuetan, **Ipar Pazifikoko jitoa** ere baderitzo), Ozeano Barean mendebaldetik ekialderantz higitzen den itsaslaster bat da. 40º N eta 50º N latitudeen artean higitzen da, eta aski motela eta epela da.

Ipar Pazifikoko itsaslasterra Ipar Pazifikoko bira subpolarraren parte da, eta, halaber, Ipar Pazifikoko bira suptropikalaren iparraldea eratzen du.

Ipar Pazifikoko itsaslasterra bi itsaslasterrek aurrez aurre topo egiten dutenean sortzen da: Kuroshio itsaslasterra, Japoniako ekialdeko kostan zehar iparralderantz egiten duena; eta Oyashio itsaslasterra, hegoalderantz higitzen den eta erloju-orratzen noranzkoaren aurka zirkulatzen duen itsaslaster subartiko hotza.
Ipar Pazifikoko ekialdean, Columbia Britainiarretik gertu, bitan banatzen da: hegoalderantz, Kaliforniako itsaslasterra abiatzen da, eta iparralderantz, Alaskako itsaslasterra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norvegiako itsaslasterra

thumb|300px|Norvegiako itsaslasterra Golkoko itsaslasterraren ipar-ekialdeko luzapena da

**Norvegiako itsaslasterra** Norvegiako kosta atlantikoarekiko paralelo ipar-ekialderantz higitzen den itsaslaster bat da. 50 m eta 100 m bitarteko sakoneran kokatuta dago.

Ipar Atlantikoko itsaslasterraren aldean, hotzagoa da eta gazitasun txikiagoa du, hura elikatzen duen ur gehiena Baltikoko ur gazikara eta Norvegiako ibai eta fiordoetakoa baita. Hala ere, Ozeano Artikoko ura baino nabarmen epelagoa eta gaziagoa da. Norvegiako itsaslasterreko uraren neguko tenperatura 2&nbsp;°C eta 5&nbsp;°C bitartekoa da; Atlantikoko uraren tenperatura, berriz, 6&nbsp;°C-tik gorakoa da.

**Norvegiako itsaslasterrak** Eskoziako iparraldean du jatorria; Norvegiako kosta inguratzen du, eta Barents itsasoan amaitzen da.

Konposizioari dagokionez, nagusiki Baltikotik ateratzen den ura da (itsaso horretako uraren % 50, jatorrian, ur geza da); ur hori, Skagerrak itsasartea zeharkatuta, Ipar itsasoan sartzen da, Golkoko itsaslasterraren beso bati lotuta. Gainerakoa Norvegiako ibaietatik eta fiordoetatik itsasoratzen den ura da.

Itsaslasterraren abiadurak gorabehera handiak ditu: 20 cm/s eta 100 cm/s bitarteko abiadurak neurtu dira, baina batez besteko abiadura 30 cm/s da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Groenlandiako mendebaldeko itsaslasterra

thumb|Groenlandiako mendebaldeko itsaslasterra

**Groenlandiako mendebaldeko itsaslasterra** Groenlandiako mendebaldeko kostarekiko paralelo higitzen den itsaslaster hotz bat da. Farewell lurmuturretik Baffin badiaraino iristen da, eta aski ahula da. Groenlandiako ekialdeko itsaslasterraren jarraipena da. 0,9 km/h eta 1,9 km/h bitarteko abiadura du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maelstrom itsaslasterra

thumb|Maelstrom itsaslasterraren kokalekua.
thumb|Maelstrom itsaslasterra
**Maelstrom itsaslasterra** Norvegiako Lofoten artxipelagoaren hegoaldeko kostaldeko ur-zurrunbilo handi bat da.
Lofoten uharteetako Sorland eta Væroy uharteen artean dago,  latitudean. Bi uharte horien arteko itsaslasterra (*Moskenstraumen*) zeharkatzen duten itsaslaster indartsuen eta marea handien eraginez sortzen da. Itsaslaster eta kontralaster multzo bat da, olatu handiekikoa, 18 bat km-ko luzera duena.

Antzina, oso arriskutsua zen nabigaziorako. Edgar Allan Poek eta Jules Vernek ozeanoaren hondoraino iristen zen zurrunbilo erraldoi gisa deskribatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoaldeko itsaslaster ekuatoriala

**Hegoaldeko itsaslaster ekuatoriala** Ozeano Bareko, Ozeano Atlantikoko eta Indiako ozeanoko itsaslaster garrantzitsu bat da. Ekialdetik mendebalderantz higitzen da 20° H paraleloaren inguruan. Ozeano Barean eta eta Ozeano Atlantikoan, ekuatorea zeharkatzen du, eta 5° I paraleloaren inguruetaraino iristen da.

Hego hemisferioan, Hegoaldeko itsaslaster ekuatoriala bira suptropikal handien mendebalderanzko adar bat da. Bira horiek tropikoetako alisioen eta 30° H paraleloaren inguruko mendebaldeko haizeen konbinazioaren eraginez sortzen dira. Ekuatorean, Hegoaldeko itsaslaster ekuatoriala zuzenean higiarazten dute alisioek, ekialdetik mendebalderantz jotzen baitute.

Indiako ozeanoan, Hegoaldeko itsaslaster ekuatoriala mendebalderantz higitzen da, baina ekuatoretik hegoaldera bakarrik dago ondo garatua. Ekuatorean bertan, berriz, haizeek, montzoien eraginez, noranzkoa aldatzen dute urtean bitan, eta, ondorioz, azaleko itsaslasterrak ekialderantz edo mendebalderantz egin dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ross bira

thumb|Ross biraren kokalekua
**Ross bira** Antartikako ozeanoan gertatzen diren bi biretako bat da. Ross itsasoan kokatuta dago, eta erloju-orratzen noranzkoan biratzen da. Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoaren eta Antartikako kontinente-plataformaren arteko interakzioaren ondorioz sortzen da. Biraren erdialdean itsasoko izotzak irauteko joera duela ikusi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spitsbergengo mendebaldeko itsaslasterra

thumb|Spitsbergengo mendebaldeko itsaslasterrak ur epel eta gazia eramaten du Ozeano Artikora
**Spitsbergengo mendebaldeko itsaslasterra** Ozeano Artikoan Spitsbergen uhartetik mendebaldera iparralderantz higitzen den itsaslaster epel eta gazi bat da. Ipar Atlantikoko itsaslasterraren parterik iparraldekoena da, eta itsaslasterretan iparralderen dagoena. Hari esker, Ipar Atlantikotik Spitsbergenerako bidea izotzetatik libre egoten da urteko parterik handienean.

Garrantzitsua da, ur epel eta gazia eramaten baitu Artikoaren barnealdera. Spitsbergengo mendebaldeko itsaslasterraren tenperatura oso aldakorra da, atmosferaren egoeraren mende baitago. Dena den, Svalbard inguruan 2,75&nbsp;°C izaten da; Frantzisko Josefen Lurraldearen inguruan, berriz, 2,25&nbsp;°C; eta Siberia Berriko uharteetatik iparraldera, 1&nbsp;°C.

Itsaslasterraren ur-garraioari dagokionez, nabarmen aldatzen da urtaro batetik bestera. 78,83° N latitudean egindako neurketek erakutsi dute bolumen maximoa otsailean gertatzen dela (~20.000.000 m3/s), eta minimoa abuztuan (~5.000.000 m3/s).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaragozako kuartel-etxearen aurkako atentatua

**Zaragozako kuartel-etxearen aurkako atentatua** ETA erakundeak 1987ko abenduaren 11n Zaragoza hirian Guardia Zibilaren kuartel-etxe baten aurka bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz kuartel-etxea erabat birrindu eta han bizi ziren 11 pertsona hil ziren, horietarik 5 neskato. Etakideek bonba-autoa kuartel-etxearen inguruetan utzi, handi ihes egin eta bonba-autoa berehala leherrarazi zuten.

## Kanpo estekak
Atentatu

[thumb|220px|[John Fitzgerald Kennedy|Kennedy presidentea eraila izan baino minutu batzuk aurrerago, 1963ko azaroaren 22an.]]
**Atentatua** pertsona eta ondasunen aurkako eraso bat da, gehienetan aldez aurretik prestatua eta bereziki terrorismoarekin eta biolentzia politikoarekin lotua.

## Kanpo estekak
Esker Ematearen eguna

eskuinera|320px|thumb|*The First Thanksgiving at Plymouth*, Jennie A. Brownscombe (1914).

**Esker Ematearen eguna** (; ) Estatu Batuetako eta Kanadako jaiegun tradizionala da. Ameriketako Estatu Batuetako Esker Ematearen eguna azaroaren laugarren ostegunean ospatzen dute; eta Kanadakoa, azaroaren bigarren astelehenean. Ohikoa da eguna ospatzeko familiakoekin eta adiskideekin afaria egitea. Jatorri erlijiosoa duen arren, egun jaiegun sekulartzat hartzen dute.

Ipar Amerikan ospaturiko lehenengo Esker Ematearen egunak europar eta amerindiar ohituretan oinarritutako Uzta Jaialdiak zituzten aitzindariak.

## Natiboen dolu eguna 
1970ko azaroaren 26an, AEBetan Thanksgiving edo Esker Ematearen Eguna baliatu zuten 200 ekintzaile natibo amerikarrek Natibo Amerikarren Dolu Egun Nazionala izendatzeko. Egun horretan, Amerikako jatorrizko herrien sufrimenduaren hasiera ospatzen dutela iritzita, euren dolua adierazi nahi izaten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Independentziaren eguna (AEB)

[eskuinera|thumb|Su artifizialak 1986ko ekitaldian, [Washington monumentua.]]

**Independentziaren eguna** (ingelesez *Independence Day* edo *Fourth of July*) urtero uztailaren 4an Estatu Batuetan ospatzen duten jaieguna da. Egun hartan 1776an Ameriketako Estatu Batuetako Independentziaren Deklarazioa sinatu zuten eta, urteurrena ospatzeko, aire-librean ekitaldiak egiten dituzte, hala nola, desfileak, beisbol-partidak edo su artifizialak.

## Kanpo estekak
Euskadiren Eguna

**Euskadiko Eguna** (izen ofiziala) edo, zehazkiago, **Euskadiren Eguna** Euskal Autonomia Erkidegoaren jaieguna izan zen, 2011ko eta 2012ko urriaren 25ean ospatua, 1979an erreferendumean onetsiriko Euskadiko Autonomia Estatutuaren urteurrenean.

Eusko Legebiltzarrean 2010eko apirilaren 22an onartu zuten jaieguna, PSE, PP eta UPyDk alde eta EAJ, Aralar, EA eta EB kontra bozkatuta. Ordu arte, ez zegoen autonomia erkidego horren jai ofizialik, Aberri Eguna abertzaleek bakarrik ospatzen zutelako. Onartzearekin batera piztu zen eztabaida, eta bi urte baizik ez zuen iraun.

2013ko azaroaren 14an, EAJ eta EH Bilduren aldeko bozekin eta PSE, PP eta UPyDren aurkako bozekin, Euskadiren Eguna egutegitik kendu zen. EH Bilduk proposatu zuen egun horren ordez Euskararen Nazioarteko Eguna (abenduak 3, San Frantzisko Xabierkoaren eta Nafarroako Foru Erkidegoaren Eguna) jaiegun izendatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oton II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Oton II.a Erromatar Inperio Santuko enperadorea**, '*Oto II.a *Gorria''''' izenaz ere ezaguna (955 inguruan - Erroma, 983ko abenduaren 7a) Alemaniako eta Italiako errege (961-983) eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore (967-983) izan zen.

Oton II.a bere aita Oton I.arekin batera erregeorde izendatu zuten, eta enperadorekide egin zen 967an. Aita 973an hil zenean, enperadore eta errege izaten segitu zuen beste hautaketa eta koroatzerik izan gabe.

Oton II.ak bere aitaren politika segitu zuen: Alemanian inperioaren boterea indartzea, eta Italiarantz hedatzea. Henrike II.a Bavariakoa 974an matxinatu zen, eta 978ra arte ezin izan zuten menderatu. Hurrengo urtean, Bohemia eta Polonia bere mende jartzea lortu zuen.

977an, Lotariok, Frantziako erregeak, Lorena inbaditu zuen 20.000 gizonez osatutako armada batekin, eta Akisgran hiriburua hartu zuen bost egunez. Oton II.a Koloniara lehenik, eta Saxoniara gero, erretiratu zen. Hurrengo urtean, Otonek, errepresalia gisa, Paris setiatu zuen, baina setioa altxatu egin behar izan zuen, eta atzera egitean atzeguardia suntsituta geratu zen. 980an, Margut-sur-Chiers-ko bakea sinatu zen Frantziarekin; hitzarmen horren arabera, Lotariok uko egingo zion Lorenari, eta Oton II.ak haren seme Luis V.aren eskubideak aitortuko zituen.

Alemania finkatuta zuela, Italia inbaditu zuen, baina 982an handik bota egin zuten. Hurrengo udan, dieta bat deitu zuen Veronan, bere seme Oton III.a Alemaniako errege izango zela baieztatzeko.

981ean, Calabriaren hego-kostaldean kokatuta zeuden sarrazenoen aurkako espedizio indartsu bati ekin zion. 98aan, Stiloko guduan, Colonna lurmuturraren ondoan, musulmanen aurka izandako porrota ikaragarria izan zen. Horren ondorioak berehala nabaritu ziren Germanian. Oton I.a aitak izandako eragina eta garatutako kristautze-lana, parte batean behintzat, suntsituta geratu zen.

Oton II.a Erroman hil zen, malariaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Otondar pizkundea
Guy Fawkes Gaua

[Guy Fawkes Gaueko ohiko [su artifizialak.|thumb|eskuinera|250px]]
**Guy Fawkes Gaua**, **Bonfire Gaua** edo **Su Artifizial Gaua**, (}), nagusiki Erresuma Batuan, urtero azaroaren 5ean ospatzen den jaieguna da. Jaiegunak 1605eko azaroaren 5ean jatorria du, Guy Fawkes buruzagiaren gidaritzapeko katoliko talde batek burututako bolboraren konspirazioak hutsegin zuela ospatzen baita. Konspirazio honetan Ingalaterrako Parlamentuaren egoitza zen Westminster jauregia suntsitzen saiatu ziren.

Jaiegun honetako gauean udalerri eta herri ugarietan su artifizialak jaurtitzen dira.

## Kanpo estekak
Alaskako itsaslasterra

**Alaskako itsaslasterra** Ozeano Bareko ipar-ekialdeko itsaslaster bat da. Alaskako hego-ekialdeko kostaldean zehar eta Kanadako Columbia Britainiarrean zehar doan ur epeleko itsaslaster bat da. Itsaslasterraren jatorria Ipar Pazifikoko itsaslasterrean dago, azken horren parte batek iparralderantz egiten baitu Ipar Amerikako kontinentearen mendebaldeko kostaldera iristean. Alaskako golkoan dagoen erloju-orratzen noranzkoaren aurkako biraren parte bat da. Ozeano Bareko ur azpiartikoak ez bezala, Alaskako itsaslasterreko uraren tenperatura 4&nbsp;°C-tik gorakoa da.

Alaskako itsaslasterrak zurrunbilo handiak eragiten ditu erloju-orratzen noranzkoarekin bi tokitan: Karlota Erreginaren uharteetatik mendebaldera, eta Sitkatik mendebaldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2002ko Europako uholdeak

**2002ko Europako uholdeak** uraldi hondagarri batzuk izan ziren, 2002ko abuztuan gertatutakoak, erdialdeko Europako zenbait herrialde kaltetu zituztenak. Ez-ohiko euriteen ondorio izan ziren, eta 110 hildako eta 15.000 milioi euroko kalte materialak eragin zituzten Txekian, Austrian, Alemanian, Eslovakian, Polonian, Hungarian, Errumanian eta Kroazian.

## Historia 
2002ko abuztuan, Mediterraneoko haize epel eta hezea eraman zuten behe-presioko bi sistemek ez-ohiko euriteak eragin zituzten erdialdeko Europan. Horren ondorioz, Moldava, Elba eta Danubio ibaiek maila historikoak gainditu zituzten (500 urteko errepikatze-denbora).

Txekian Moldava ibaiaren ur emaria segundoko 5.300 metro kubikokoa izatera iritsi zen abuztuaren 14an, %&nbsp;20 handiagoa 1845eko uraldian baino. Hiriko metroa azkarki hondatua izan zen.

Alemaniak izan zituen kalterik handienak, Saxonia estatuak batez ere. Dresdenen Elba ibaia 9,4 metroko altuerara iritsi zen abuztuaren 17an, inoiz erregistratutako mailarik gorenera, eta hiriko 480.000 herritarren laurdenak atera behar izan zituzten beren etxeetatik. Ibaian beherago dagoen Bitterfeld hiria erabat hustu behar izan zuten, hondar zorroz eraikitako hesia urek lehertu ondoren, eta Magdeburgen 20.000 lagun atera zituzten.

Danubio ibaiak ere igoera historikoa izan zuen arren, Bratislavak eta Vienak kalte txikiagoak izan zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somaliako itsaslasterra

**Somaliako itsaslasterra** Indiako ozeanoko mendebaldeko itsaslaster bat da. Somaliako eta Omango kostarekiko paralelo higitzen da, eta montzoien eraginpean dago.

Somaliako itsaslasterraren noranzkoa urtaroen arabera aldatzen da hego-mendebaldeko eta ipar-mendebaldeko montzoien eraginez. Ekainetik irailera, hego-mendebaldeko montzoi beroak ipar-ekialderantz bultzatzen du ura, eta, ondorioz, sakoneko ura azaleratzen da kostan. Azaleratutako ura itsasoaren barnealdera bultzatua da Ekmanen garraioa deritzon fenomenoaren bidez, eta batu egiten da itsaso zabalean sakonetik azaleratzen den urarekin.

Ipar-mendebaldeko montzoia abenduan hasten da, eta otsaila arte irauten du. Haren eraginez, aldatu egiten da Somaliako itsaslasterraren noranzkoa: kostaldeko urak hego-mendebalderantz higitzen dira orduan. Airea freskoagoa da, eta hoztu egiten du azaleko ura. Ondorioz, hondoko urarekin nahasten da, eta mantenugai ugari igotzen dira uraren azalera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehendakaritza

**Lehendakaritza** Eusko Jaurlaritzako agintea edo gobernua, hots, Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta sailburuak beregain hartzen dituen barne erakundea da. Lehendakaritzaren egoitza edo eraikina Arabako Gasteiz hiriburuaren hegoaldean dago, Mendizorrotza auzoko Nafarroa kaleko 2. zenbakian, Nieves Cano pasealekuarekin bat egiten duen gunean.

1990eko hamarkadaren hasieran eraiki zuen Javier Egaña arkitektoaren taldeak eta hor biltzen dira Lehendakaritzako unitate administratiboak: Jaurlaritzako Lehendakaritzaren Idazkaritza Nagusia, Kanpo Harremanetarako Idazkaritza Nagusia eta Komunikaziorako Idazkaritza Nagusia; baita lehendakariak lanerako dituen bulegoak, Kontseilu Gela eta komunikabideen aurrean agertzeko aretoa ere. Zenbait artelan aipagarri ere badaude barruan, hala artisau tradiziozkoak nola egungo euskal arteari buruzkoak.

## Lehendakaritzaren eginkizunak 
Lehendakaritza eginkizuna Eusko Jaurlaritzaren jarduna koordinatzeaz gain, zeregin hauetaz arduratzen delarik:

* Harreman sozialak eta instituzionalak eta Euskadi atzerrian ordezkatzea.
* Garapenerako lankidetzaren eta genero-berdintasunaren arloko politikak.
* Hedabideei informazioa ematea, teknologia berrien garapena eta multimedia ekoizpena.

## Ikus gainera 
* Ajuria Enea
* Eusko Jaurlaritzaren egoitza
* Eusko Legebiltzarra

## Kanpo estekak 
* Lehendakaritzaren webguna
Eusko Jaurlaritzaren egoitza

**Eusko Jaurlaritzaren egoitza** Gasteiz (Araba) hiriburuan dagoen Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusia da. Hiri honetako Arriaga-Lakua auzoko Lakuabizkarra gunean kokatzen da, Gipuzkoa kalea, Euskal Herria bulebarra, Gabriel Zelaia kalea eta Wellington Dukearen kaleen artean, hain justu ere, Euskaltzaindia plazaren aurrean.

## Kokapena eta historia 
Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusia Lakua auzoan dagoenez, maiz *Lakuako Gobernua* ezizenaz ere izendatu ohi da, eta egoitzaren konplexua osatzen duten eraikinek Lakua I, Lakua II eta Lakua 0 izena daukate hain zuzen.

1980an Eusko Jaurlaritzaren egoitza Gasteiz hirian jarri zen, hau Euskadiko erakundeen egoitza izendatua zenean. Hiriak zituen espazio eta baliabideak hiri aukeraketan eragina izan zuten. Hain zuzen ere, Lakuan zegoen amaitu gabeko ospitale geriatrikoaren eraikina zen espazio horietako bat, eta hori bihurtu zen Jaurlaritzaren lehen egoitza. 

1991. urtean, Jose Antoni Ardanza lehendakari zela, zabalkunde bat erabaki zen eta horrela eraiki zen bigarren bulego eraikina, aurrekoaren ekialderantz kokatua. Bukatutakoan, Lakua II izendatu zen eraikin berria, eta originala Lakua I.

2005ean tarteko beste bulego eraikin bat gehitu zen, Lakua 0 (Lakua zero) deitzen dena. 

Hiru bulegoen baturan, 5.000 lagun inguruk lan egin ohi dute harrezkero.

Eusko Jaurlaritzako sail eta zerbitzu nagusiek Lakuako eraikinetan dute egoitza, baina ez guztiek. Esate baterako, lehendakaritzak beste eraikin bat dauka, Ajuriaenea etxeaz apartekoa.

## Iruditegia 

Irudi:Gobierno Vasco 2.JPG|Lakua I, egoitza originala.
Irudi:Gobierno Vasco 3.JPG|Lakua II.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Eusko Jaurlaritza
* Eusko Legebiltzarraren egoitza
* Eusko Legebiltzarra
* Ajuria Enea
Lehendakaritza

Lurralde ordezkaritzak:
* Eusko Jaurlaritzaren Arabako ordezkaritza
* Eusko Jaurlaritzaren Bizkaiko ordezkaritza
* Eusko Jaurlaritzaren Gipuzkoako ordezkaritza

## Kanpo estekak 
* Eusko Jaurlaritzaren webgune ofiziala
Hego Atlantikoko itsaslasterra

**Hego Atlantikoko itsaslasterra** ekialderanzko itsaslaster bat da, Brasilgo itsaslasterrak elikatua. Haren parte bat Afrikako kostaraino iristen da, eta, han, Benguelako itsaslasterra elikatzen du. Beste parte batek Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoaren iparraldeko ertzarekin batera jarraitzen du.

Hego Atlantikoko itsaslasterraren eremuan, nabigazioa errazagoa eta seguruagoa da Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoaren eremuan baino, baina motelagoa ere bai.

## Ikus, gainera 
* Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoa
* Itsaslasterrak
## Kanpo estekak 
* http://oceancurrents.rsmas.miami.edu/atlantic/south-atlantic.html|

## Erreferentziak
Nafarroako Foru Erkidegoaren Eguna

**Nafarroako Foru Erkidegoaren Eguna** edo (ofizialki) **Nafarroaren Eguna** Nafarroako Foru Erkidegoko jaieguna da. 1984tik aurrera urtero abenduaren 3ean ospatzen dituzte Frantzisko Xabierkoaren heriotzaren urteurrenean. Egun hori Euskararen Nazioarteko Eguna ere bada.

Nafarroako Parlamentuak 18/1985 Foru Legearen bitartez ofizial bilakatu zuen aintzinetik ospatzen zen jaieguna. Jada 1622an Nafarroako Erresumako Aldundiak Frantzisko Xabierkoa Nafarroako zaindari izendatu zuen, 1624an Nafarroako Gorteek berretsia. 1984tik aurrera Nafarroako Urrezko Domina egun horretan ematen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoa

**Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoa** Antartikaren inguruan mendebaldetik ekialdera dabilen itsaslaster bat da.

Duela 23.000.000 urte inguru sortu zen, Antartikaren eta Hego Amerikaren arteko bereizketa gauzatu zenean Drake pasaia zabaltzean. Garrantzi handia du munduko itsaslasterren zirkulazioan.

## Egitura 
thumb|220 px|Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoa ozeanoetako itsaslaster-sistemarik handiena da.

Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoak 135 milioi metro kubiko garraiatzen ditu segundoko, hau da, munduko ibai guztien emaria baino 135 aldiz gehiago. Ozeano Atlantikoa, Pazifikoa eta Indiakoa lotzen ditu, eta haien arteko garraiobide nagusia da. Lur-masek eta batimetriak nabarmen mugatzen dute itsaslasterra. Hego Amerikan hasita, lasterrak Drake pasaia zeharkatzen du, eta gero erdibitu egiten da. Beso bat, azalekoa eta epela, ekialderantz eta iparralderantz abiatzen da Malvinetako itsaslasterrean, eta beste beso bat, sakonagoa, ekialderago iristen da iparralderantz egin baino lehen. Indiako ozeanora iritsita, Kerguelen uharteetan erdibitu egiten da berriro, baina fluxu gehiena iparraldetik pasatzen da. Zeelanda Berritik hegoaldera jarraitzen du, eta deflexio bat jasaten du Pazifikoko hego-ekialdeko bizkarretik igarotzean.

## Garrantzia 
Lurraren errotazio-noranzko bera du, eta bera da Hego hemisferioko itsaslaster bakarra tropikoen arteko zonako itsaslasterren ekialdetik mendebalderako higidura konpentsatzen duena.

Ipar hemisferioan antzekoa da egoera, baina Europa eta Ipar Amerika kontinenteek oztopatu egiten dute itsaslaster horren ibilbidea. Haiengatik ez balitz, itsaslaster hori ere zirkunpolarra litzateke. Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoaren baliokidea, Ipar hemisferioan, Golkoko itsaslasterra (Atlantikoan) eta Kuroshio itsaslasterra (Pazifikoan) lirateke itsaslaster epel gisa eta, haien kontrako itsaslaster hotz gisa, Groenlandiako ekialdeko itsaslasterra, Labradorkoa eta Oyashio itsaslasterra, zeinek oso ur hotza eramaten baitute hegoalderantz. Desberdintasun horien eraginez, Europako Ipar lurmuturra ur epelez inguratuta egoten da beti, baina, aipatutako laster hotzen eraginez, Groenlandiatik datozen icebergek oso hegoaldera iristen dira (Ingalaterra Berriaren latituderaino, *Titanic* hondoratu zen tokiraino, hain zuzen).

Beraz, Itsaslaster Zirkunpolar Antartikoak ur epelak Antartikara iristea eragozten du, batetik, eta, horri esker, Antartikak bere inlandsis edo izotz-geruza gordetzen du; bestetik, Antartikatik datozen icebergak Ipar hemisferioan bezain latitude txikietara iristea eragozten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2002ko Baliko atentatuak

**2002ko Baliko atentatuak** Indonesiako Bali uharteko Kuta barrutian 2002ko urriaren 12an egindako atentatuak izan ziren. Erasoak uharteko gune turistikoak izan zituen helburu, horretarako turistez betetako diskoteketan lehergailuak jarriz. Guztira 202 pertsona hil ziren, tartean 88 australiar, 38 indonesiar eta bost suediar.

Atentatua Jemaah Islamiyah muturreko talde islamiar terroristak burutu zuen eta guztira hiru leherketa izan ziren, atentatu suizida eta auto bonba bat turista guneetan eta lehergailu bat Ameriketako Estatu Batuetako Denpasarreko kontsulatuaren aurrean.

2008ko azaroaren 9an, Imam Samudra, Amrozi Nurhasyim eta Huda bin Abdul Haq hilarazi zituzten atentatuan parte hartzeagatik.

## Hildakoak 
Guztira 21 herrialdeetako 202 pertsona hil ziren atentatuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hildakoak gogoratzen dituen webgunea, indo.com
Matias Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Matias Habsburgokoa** (Viena, 1557ko otsailaren 24a - 1619ko martxoaren 20a) Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea izan zen 1612-1619 bitartean, Austriako artxidukea (1608-1619), Hungaria eta Kroaziako erregea (**Matias II.a** izenarekin, 1608-1618), eta Bohemiako erregea (1611-1617). Habsburgoko etxeko kidea zen.

Bere garaian, Matias Habsburgokoaren eta Matias Corvino Hungariakoaren (1458-1490) irudien arteko paralelismoa egiten saiatu ziren. Izan ere, biek otomandarren aurka borroka egin zuten, eta bien erregealdietan Hungariako Koroa Santua, denboraldi batez erresumatik kanpo izan ondoren, Hungariara itzuli zen.

## Bizitza 
Maximiliano II.a Habsburgokoa enperadorearen eta Maria Austriakoaren semea zen. 1611n, Ana Tirolekoa artxidukesa, Matiasen osaba Fernando I.a Habsburgokoaren alabarekin ezkondu zen. Seme-alabak izan zituzten, baina bakar bat ere ezin izan zuten bizirik atera.

1593an, Austriako gobernadore izendatu zuen bere anaia Rodolfo II.a enperadoreak. 1605ean, Matiasek Hungariako protestante matxinatuekin tratatzea eskatu zion enperadoreari. Horren emaitza 1606ko Vienako Ituna izan zen. Honen arabera, Hungariak erlijio-askatasuna izango zuen, eta transilvaniarrek etorkizunean beren printze independentea aukeratzeko eskubidea izango zuten. Urte horretan bertan, Matias Habsburgo etxearen buru eta —Rodolforen gaixotasuna zela medio— Inperio Santuko enperadore izateko onartua izan zen. Hungaria, Austria eta Moraviarekin aliatu ondoren, lurralde hauetan zuen agintea emateko eskatu zion anaiari 1608an; geroxeago, 1611an, Bohemia ere laga zion Matiasi.

1612an Inperio Santuko enperadore koroatua izan ostean, Melchior Klesl, Vienako apezpikua izan zuen aholkulari. Kleslek katoliko eta protestanteen arteko elkar ulermena nahi zuen, Inperio Santua indartzeko. Baina, habsburgo etxeko katoliko intrantsigenteenak, batez ere, Matiasen anaia Maximiliano III.a, Austriako artxidukea, haren adiskidetze-politikaren aurka agertu ziren. Maximilianok ondorengotza Fernando Estiriakoarentzat (aurrerago Fernando II.a enperadorea izango zena) segurtatu nahi zuen. 1617an Fernando Bohemiako errege aukeratu bazuten ere, ondoko urtean herrialde horretako protestanteak matxinatu ziren. Matxinada hau Hogeita Hamar Urteko Gerraren hasiera izan zen. Matias, Klesl kardinalaren eraginez, protestanteekin negoziatzen saiatu zen arren, Fernando Estiriakoaren aldekoek agintetik kendu zuten. Handik laster, 1619ko martxoaren 20an, Vienan hil zen. Fernando izan zen Inperio Santuko ondorengo enperadorea.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Kontzeju

[thumb|280px|[Gorrebustoko kontzeju-etxea, Araba]]

**Kontzejua**, Araban eta Nafarroa Garaian, toki-entitate mota bat da, udalerria baino lurralde-eremu txikiagokoa. Nortasun juridikoa eta jarduteko gaitasuna ditu, eta bere interesak kudeatzeko autonomia. Araban, 335 kontzeju daude: 16 kontzeju itxi eta 319 kontzeju ireki. Nafarroa Garaian, 345 kontzeju zeuden 2023an.

## Administrazioa 
Administrazioa kontzeju irekian edo itxian egin daiteke.
* Kontzeju irekia da, baldin gobernatzeko eta administratzeko organotzat auzo-alkatea eta hautesle guztien artean osatutako auzo-batzarra baditu. Zuzeneko demokraziaz funtzionatzen du, beraz. Arabako kontzejuetan, gobernu- eta administrazio-organo dira auzo-batzarra, administrazio-batzarra, eta errejidore-batzarburua. Nafarroako kontzejuetan, berriz, auzo-batzarrak eta lehendakaria.
* Kontzeju itxia da, baldin auzotarrek aukeratutako administrazio batzar batek gobernatzen eta administratzen badu. Kontzejuaren administrazio batzarrak osaera hau izaten du: kontzejuburua (kontzejuko lehendakaria edo presidentea ere deitzen zaio), idazkaria, diruzaina eta batzordekide soilak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2011ko Kontxako Bandera

260px|thumb|Zaleak jai-giroaz gozatzen (2011)
**2011ko Kontxako Bandera** (gizonezkoentzat Banderaren 116. ekitaldia eta emakumezkoentzat Banderaren laugarrena) urte honetako irailaren 4an eta 11n jokatu zen, irabazleak gizonezkoetan Urdaibai Arraun Elkartea (Bermeo), bigarren aldiz jarraian, eta emakumezkoetan Sociedad Deportiva Rias Baixas (Galizia), laugarren aldiz jarraian, izan zirelarik. Talde irabazleetako patroiak Gorka Aranberri (Urdaibai) eta Laura Hermo (Rias Baixas) izan ziren.

## Gizonezkoak 
Eguraldiak erabat baldintzatu zuen lehenengo jardunaldia eta hainbat traineru aukerarik gabe gelditu ziren.

Polemika ere izan zen, Astillero deskalifikatu egin baitzuten. Araudiak dio arraunlari batek ezin duela hiru trainerutan arraun egin denboraldi berean eta Astilleroko tostetan zihoan arraunlari bat 2011ean Castron, Castreñan eta Astilleron arraunean aritua zen.

Sailkapen estropada Astillerok berak irabazi zuten hirugarren aldiz, baina lehia benetan estuan izan ere Kaikuri 20 ehuneneko eta Tiráni 38 atera baitzizkien. Guztira 24 traineruk hartu zuten parte, 8 gipuzkoarrek, 7 bizkaitarrek, 5 kantabriarrek eta 4 galiziarrek. 20 urtetan jarraian sailkatu ondoren aurtengoan Oriok ez zuen Kontxako Banderan sartzerik lortu.

### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Urdaibai Arraun Elkartea
** Entrenatzailea: José Manuel Francisco
** Patroia: Gorka Aranberri
** Arraunlariak: Sergio Montenegro, Antonio Miguel Montenegro, Fernando Rúa, Jon Elortegi, Mikel Portularrume, Oscar Viúdez, Luis Pazos, Alain Colunga, Javier Polo, Iker Zabala, Miguel Angel Millares, Bersaitz Azkue eta Xabier Zulaika

### Sailkapen estropada 
## Emakumezkoak 
Aurreneko aldiz bi jardunaldi izan zituen Emakumezkoen Banderak. Lehenengo jardunaldian Zumaia nagusitu bazen ere Galizia izan zen azkenean Bandera eskuratu zuena.

### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Sociedad Deportiva Rias Baixas
** Entrenatzailea: Benigno Silva
** Patroia: Laura Hermo
** Arraunlariak: Sonia Boubeta, Lucia Filgueira, Ana Lopez, Luz Maria Lopez, Victoria Piñeiro, Sandra Sanchez, Amalia Solla, Fátima Torrado, Silvia Ubeda, Barbara Gonzalez, Emily Jane Marin, Andrea Oubiña, Sandra Lojo, Soledad Filgueira, Eva Val eta Anxela Caamaño.

### Sailkapen estropada 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera
* Emakumezkoen Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Frantzisko Xabierkoa saria

**Frantzisko Xabierkoa saria** Nafarroako Gobernuak ematen duen saria da, abenduaren 14ko 89/2009 Foru Dekretuaren bitartez arautua.

Dirurik ematen ez duen sari honen helburua Foru Erkidegotik kanpora lana egiten duten pertsonak, entitateak eta erakundeak saritzeko, Espainiako eta nazioarteko gizartearen aurrerapena, ongizatea eta hobekuntza bultzatzen duen gizarte gisa Nafarroako irudia erakusten dutenak. Horretarako Frantzisko Xabierkoa Nafarroako zaindariaren izena hautatu zuten.

## Saridunen zerrenda 
* 2009: Pablo Hermoso de Mendoza
* 2010: Pedro Ábrego Velasco
* 2011: Ignacio Zoco eta María Ostiz
* 2012: Salvador Estébanez Eraso
* 2013: Javier Urra Portillo
* 2014: Manuel Hidalgo
* 2015: Montxo Armendáriz
* 2016: Juan Miguel Sola

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin de Azpilicueta saria

**Martin de Azpilicueta saria** Nafarroako Gobernuaren Nafarroako Administrazio Publikoaren Institutuak ematen duen saria da.

Sari nagusia, administrazio publikoen jarduerari, Nafarroako sektore publikoari eta foru zuzenbide zibilari buruzko ikerketak eta azterlanak sustatzeko sortu zen.

## Saridunen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Salinas

**Francisco Salinas Quijada** (Tutera, 1915eko urriaren 25a - Iruñea, 2006ko abenduaren 25a), nafar legelaria izan zen.

Foru zuzenbidean aditua, Espainiako Historia eta Lege eta Jurisprudentziaren Errege Akademien eta Eusko Ikaskuntzaren kidea izan zen. Abokatua, Nafarroako Foru Aldundiaren aholkularia, Nafarroako Auzitegi Ekonomiko-Administratibo Foralaren kidea eta irakaslea izan zen. San Raimundo Peñafortekoaren Gurutze Handia, Karlos III.a Noblearen Gurutzea edo Manuel Lekuona Saria lortu zituen.

## Lan hautatuak 
* *Derecho Civil de Navarra*
* *Elementos de Derecho Civil de Navarra*
* *La abogacía foral*
* *Estudio comparativo del derecho ayalés y navarro*
* *Estudios de historia del derecho foral de Navarra*
* *Juan Huarte de San Juan*
* *Navarros universales: Sancho el Fuerte, Bartolomé de Carranza, Martín de Azpilcueta y Francisco de Javier, Jerónimo de Arbolancha*

## Kanpo estekak
Maria Angeles Mezkiritz

**Maria Angeles Mezkiritz Irujo de Catalan** (Faltzes, Nafarroa, 1929ko otsailaren 1a) nafar arkeologo eta museologoa da, Nafarroako antzinako arkeologian espezializatua. Ezkondu ondoren, ohikoak dira María Ángeles Mezquíriz de Catalán izenarekin dituen argitalpenak.

## Biografia 
María Ángeles Mezquíriz Irujo Faltzesen (Nafarroa) jaio zen 1929an. Espainiako Gerra Zibila amaitu ondoren, Iruñera joan zen Maria Sortzez Garbiaren Ikastetxean batxilergoa egitera. Familian unibertsitateko ikasketekin lotutako hainbat lagunekin batera, Zaragozan Filosofia eta Letrak ikastea erabaki zuen, eta Santa Marina Ikastetxe Nagusira joan zen.

Zaragozako Unibertsitatean 1951n lizentziatu, eta bertan 1957an Filosofia eta Letretako doktoratu zen. Antonio Beltrán Martínez katedradunaren jarraitzailea izan zen.

## Canfranc eta Jacako ikastaroa 
Abuztuaren 6tik 1951ko irailaren 5era bitartean, une horretan Numismoko Katedrako irakasle laguntzailea zelarik, Canfrancan parte hartu zuen Antonio Beltránek antolatutako Teknika Arkeologikoaren Ikastaro Praktiko batean. Espainiako zeramika prerromanikoari buruzko ikastaro hirretan, besteak beste, Nino Lamboglia irakaslea zegoen.​ Bertan Italiara joateko bi ikasketa-beketako bat lortu zuen eta  Glòria Trías Rubiés izan zuen lagun.​ Arkeologia erromatarrean espezializatu zen Italiako Bordigherako Ligures Nazioarteko Institutuan. Aukera izan zuen, gainera, indusketetan parte hartzeko Albintimilium hiri erromatarrean (Ventimigintzan), Bigarren Mundu Gerraren ondoren oso kaltetua izan zen hirian, baita Tindaris eta Sizilian ere. 1955etik, hamahiru indusketa zuzendu ditu, gehienak Nafarroan, eta horietako batzuk hainbat urtetan zehar, I. mendetik IV. mendera bitarteko mailak eta zeramika ugari lortuz. 2000 bitartean, Andelos hiri erromatarra (Mendigorria) argitara atera zituen indusketak zuzendu zituen.

1950etik 1958ra Nafarroako Unibertsitateko Arkeologiako irakasle laguna izan zen. Nafarroako Museoan kontserbadore hasi zen lanean 1953an, eta bertako zuzendaria izan zen 1957tik

Horrez gain, Santiago Catalán-ekin ezkonduta dago, eta sei seme-alabaren ama da.
*1999tik 2003ra Nafarroako Kulturaren Kontseiluko Arkeologia Batzordeko buru izan zen.
*2001 – Francisco Jordá Arkeologia Saria Oviedon.
*2005 – Iruñeko Napardi Elkartearen 2005eko Urrezko Sari Nagusia.
*2010 – Karlos III.aren Gurutzea, Noblea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Maria Ángeles Mezkiritz Irujo- Gobierno de Navarra
*Maria Ángeles Mezkiritz Irujo (Retratos Afilados)
2010eko Kontxako Bandera

**2010eko Kontxako Bandera** (gizonezkoentzat Banderaren 115. ekitaldia eta emakumezkoentzat Banderaren hirugarrena) urte honetako irailaren 5 eta 12an jokatu zen, irabazleak gizonezkoetan Urdaibai Arraun Elkartea (Bermeo), bere historian lehen aldiz, eta emakumezkoetan Sociedad Deportiva Rias Baixas (Galizia), hirugarren aldiz jarraian, izan zirelarik. Talde irabazleetako patroiak Asier Arego (Urdaibai) eta Laura Hermo (Rias Baixas) izan ziren.

## Gizonezkoak 
Ohorezko txandan Orio nagusitu bazen ere Urdaibaik jaso zuen Bandera.

Sailkapen estropada sanjuandarrek irabazi zuten laugarren aldiz Oriori 16 segundo aterata. Guztira 24 traineruk hartu zuten parte, 9 gipuzkoarrek, 6 bizkaitarrek, 4 kantabriarrek, 4 galiziarrek eta asturiar batek.

### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Urdaibai Arraun Elkartea
** Entrenatzailea: José Manuel Francisco
** Patroia: Asier Arego
** Arraunlariak: Fernando Rúa, Antonio Miguel Montenegro, Mikel Portularrume, Bersaitz Azkue, Luis Pazos, Oscar Viúdez, Carlos Mañas, Alain Colunga, Javier Polo, Iker Zabala, Miguel Angel Millares, Mikel Ojeda eta Xabier Zulaika

### Sailkapen estropada 
## Emakumezkoak 
[300px|thumb|[Getaria-Tolosa eta Zumaiaren arteko lehia.]]
### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Sociedad Deportiva Rias Baixas
** Entrenatzailea: Luis Curra
** Patroia: Laura Hermo
** Arraunlariak: Sandra Sánchez, Noelia Martínez, Silvia Ubeda, Andrea Oubiña, Marta Cochón, Verónica Lago, Ana López, María José Estébez, Eva Val, Fátima Torrado, Lorena Fernández, Iria Riveiro eta Victoria Piñeiro

### Sailkapen estropada 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera
* Emakumezkoen Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
María Ostiz

**María Dolores Ostiz Espila** (Avilés, Asturias, 1944ko ekainaren 8a) nafar abeslaria da.

## Biografia 
Lau urte besterik ez zituela, Nafarroara joan zen familiarekin. Bertan kantu eta Filosofia eta Letrak Nafarroako Unibertsitatean ikasi zituen.

1960ko hamarkadan ospea lortu zuen ''N'a veiriña do mar* edo *Miña Rianxeira* bezalako abestiak bertsionatzean edo bereak ziren *No sabes cómo sufrí* edo *Un pueblo es* kantatzean. 1976an OTI Jaialdia irabazi zuen, *Canta cigarra* abestiari esker.

Ignacio Zoco nafar futbolariarekin ezkondu eta gero musika utzi zuen.

## Diskografia 
* *Buscando amor* (1965) (EP).
* *María Ostiz* (1967).
* *María Ostiz* (1968).
* *María Ostiz* (1970).
* *Lo mejor de María Ostiz* (1973).
* *Pinceladas* (1975).
* *Canta cigarra* (1976).
* *María Ostiz* (1977).
* *Lo mejor de María Ostiz vol. II* (1983).
* *Las alegrías se van* (1985).
* *Mujer* (1987).
* *María Ostiz: Éxitos de dos en dos (1967-1978)'' (1998).
2009ko Kontxako Bandera

**2009ko Kontxako Bandera** (gizonezkoentzat Banderaren 114. ekitaldia eta emakumezkoentzat Banderaren bigarrena) urte honetako irailaren 6 eta 13an jokatu zen, irabazleak gizonezkoetan Kaiku Arraunaren Kirol Elkartea (Sestao) eta emakumezkoetan Sociedad Deportiva Rias Baixas (Galizia) izan zirelarik. Talde irabazleetako patroiak Asier Zurinaga (Kaiku) eta Laura Hermo (Rias Baixas) izan ziren.

## Gizonezkoak 
27 urteren ondoren Kaiku bere bosgarren Kontxako Bandera irabazi zuen.

Polemika ere izan zen epaileek Urdaibai kaleratu zutenean. Arraunlari batek lehen 20 segundoen barruan lunbalgia bat pairatu zuen baina arauek estropada gelditzeko arrazoia istripu bat izan behar dela diote.

Sailkapen estropada ere Kaikuk irabazi zuen laugarren aldiz, aurrekoa irabazi eta 26 urtetara. Nagusitasun osoz irabazi zuen gainera, bigarren egin zuen Urdaibari 16 segundo aterata. Guztira 24 traineruk hartu zuten parte, 8 gipuzkoarrek, 7 bizkaitarrek, 4 kantabriarrek, 4 galiziarrek eta asturiar batek.

### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Kaiku Arraunaren Kirol Elkartea
** Entrenatzailea: Jose Luis Korta
** Patroia: Asier Zurinaga
** Arraunlariak: Miguel Angel Ruíz, Benito San Martín, Javier Pérez, Oscar Medina, Federico Steindl, Aitor Arrizabalaga, Luciano Prego, Iñaki Errasti, Leandro Salvagno, Gentza Zubiri, Angel María Rodríguez, Iker Pascual eta Oscar Gómez

600px|thumb|2019ko gizonezkoen ohorezko txandako traineruak.

### Sailkapen estropada 
## Emakumezkoak 
Emakumezkoen bigarren Bandera jokatu zen eta berriz ere galiziarrak nagusitu ziren. Hala ere estropada estua izan zen lau traineruetatik hiru hiru segundoren barruan sartu baitziren. Aurreko urteko denbora hobetuz errekorra ezarri zuen 10:48:20 denborarekin.

### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
* (R) Errekor berria.

### Tripulazio irabazlea 
* Sociedad Deportiva Rias Baixas
** Entrenatzaileak: Benigno Silva eta Marco Castelao
** Patroia: Laura Hermo
** Arraunlariak: Marina Domínguez, Verónica Montes, Marta Cochón, Andrea Oubiña, Antia Dominguez, Verónica Lago, Esmeralda Santos, Fátima Torrado, Lucía Filgueira, Noelia Rodríguez, María González, Eva Val eta Sandra Sánchez.

### Sailkapen estropada 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera
* Emakumezkoen Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Eugenio Asensio

**Eugenio Asensio Barbarin** (Murieta, 1902ko ekainaren 2a - Iruñea, 1996ko iraila) nafar hizkuntzalari eta literatura-kritikaria izan zen.

Madrilgo Unibertsitatean Filosofia eta Letrak ikasi ondoren, doktoretza lortu zuen. Berlinen antzinako greziera ikasi zuen. Gainera, ingeles, aleman, errusiera eta greziera hitz egiten zituen. Institutuaren katedraduna, berandu hasi zen literaturari buruzko artikuluak egiten. Azken urteak, Portugalen eman zituen.

## Lan hautatuak 
* *El erasmismo y las corrientes espirituales afines (conversos, franciscanos, italianizantes* (1952)
* *Poética y realidad en el cancionero peninsular de la Edad Media* (1970)
* *Itinerario del entremés desde Lope de Rueda a Quiñones de Benavente. Con cinco entremeses inéditos de D. Francisco de Quevedo* (1971)
* *La España imaginada de Américo Castro* (1976)
* *Paraenesis ad litteras. Juan Maldonado y el humanismo español en tiempos de Carlos V* (1980), Juan Alcinarekin batera.
* *Cancionero musical luso-español del siglo XVI antiguo e inédito* (1989)
* *De Fray Luis de León a Quevedo y otros estudios sobre retórica, poética y humanismo* (2005)

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala