open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iker Mintegi

**Iker Mintegi Claver** (Altsasu, 2002ko azaroaren 15a), txirrindulari nafarra da.

## Kirol ibilbidea
Gaztetan Burunda Txirrindulari Elkartean hasi zen txirrindularitzan eta afizionatuetan bi urtez egon da Laboral Kutxa-Fundación Euskadi taldean.
2024ko denboraldirako Euskaltel-Euskadi talde profesionalarekin, bi urteko kontratua sinatu du.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak
* Laboral Kutxa - (2022-2023)
* Euskaltel-Euskadi - (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Iker Mintegi - *Firstcycling*
Flavio Biondo

**Flavio Biondo** (Forlì, 1392, Erroma, 1463ko ekainaren 4a) italiar Puzkundeko humanista, arkeologo eta historialaria izan zen.

## Bizitza 
Historia hiru alditan (Antzinakoa, Erdi Arokoa eta Modernoa) banatu zuen lehen historialarietako bat izan zen, baita lehen arkeologoetako bat ere. Milango egonaldi labur batean, *Brutus*, Zizeronen eskuizkribu ezagun bakarra, aurkitu eta transkribatu zuen. 1433an iritsi zen Erromara eta 1444an Eugenio IV.aren kantzelaritzako idazkari izendatu zuten. Aita Santuarekin batera erbestera joan zen Ferrara eta Florentzian, eta, ondoren, Nikolas V.a, Kalisto III.a eta Pio II.a Aita Santuek enplegatu zuten.

## Arkeologia-lanak 
Antzinako Erromako hondakinen eta topografiaren hiru gida entziklopediko, sistematiko eta dokumentatu argitaratu zituen.
Lehenengo lana *De Roma instaurata* (3 liburuki, 1444–1448) izan zen.
Bigarren lana *De Roma triumphante* (1479) izan zen. Garai hartako erreforma militar eta gobernuetarako eredutzat aurkeztu zuen Erroma paganoa. Aita Santua Erromatar Inperioaren jarraipen gisa ere definitu zuen.
thumb|left|Flavio Biondoren hilobia, Santa Maria in Aracoeli eliza, Erroma

## Historia-lanak
*Italia illustrata* (1474) egilearen bidaietan oinarritutako geografia da, eta Italiako hamalau eskualderen historia. Estrabon eredu zela, Italiaren kontzeptua penintsularen osotasun gisa berpiztu zuen. Topologiaren bidez, antzinaroa bere garaiarekin lotu zuen, Errepublika eta Erromatar Inperiotik, barbaroen inbasioetaraino, Karlomagnoraino eta germaniar erromatar enperadoreetaraino.

Beste lan garrantzitsu bat *Historiarum ab inclinatione Romanorum imperii decades* izan zen, 1483an argitaratua.

Bere lan nagusia *Historiarum ab Inclinatione Romanorum Imperii* (Venezia, 1483) izan zen, Europaren historia 32 liburukitan, 410ean bisigodoek Erroma arpilatu zutenetik Italia garaikideraino (1442). 

Bertan, hiru aldien kontzeptua erabili zuen, Italiak Biondoren garaian biziz eta lehen bi etapetako askatzaileak.

## Kanpo estekak
Gnieznoko artxidiozesia

**Gnieznoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar artxidiozesia da. 1000. urtean ezarri zen, 1821eko uztailaren 16an Poznańgo elizbarrutiarekin batu zen eta 1948ko azaroaren 12an berriro banandu zen azken honetatik. Artzapezpikuaren egoitza Gnieznon dago. Egun artzapezpikua Wojciech Polak da.

## Ordinarioak 
### Gnieznoko artzapezpikuak (1000tik 1821era) 
### Gniezno eta Poznańgo artzapezpikuak 
* Tymoteusz Paweł Gorzeński (1821-1825)
* Teofil Cyprian Wolicki (1828-1829)
* Marcin Dunin (1831-1842)
* Leon Przyłuski (1845-1865)
* Mieczysław Halka-Ledóchowski (1866-1896)
* Juliusz Józef Dinder (1886-1890)
* Florian Stablewski (1891-1906)
* Edward Likowski (1914-1915)
* Edmund Dalbor (1915-1926)
* August Hlond (1926-1948)

### Gnieznoko artzapezpikuak (1948tik gaur egunera arte) 
* Stefan Wyszyński (1948-1981)
* Józef Glemp (1981-1992)
* Henryk Muszyński (1992-2010)
* Józef Kowalczyk (2010-2014)
* Wojciech Polak (2014-)

## Artzapezpiku lagunkideak 
* Jan Łaski (1508-1510)
* Jan Przerębski (1558-1559)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elida Carlés

ezkerrera|thumb|Susana Ferrari Billinghurst eta Elida Carlés hegazkinlari argentinarrak 1943ko urtarrilaren 29ko El Gráfico aldizkariaren tapan.
**Elida Carlés** (Buenos Aires, 1912ko uztailaren 1a &ndash; 1970eko otsailaren 21a) Argentinako hegazkinlari, aktore eta kazetaria izan zen, Argentinako abiazio zibilaren aitzindaritzat hartua. 29 urte zituela, merkataritza-hegazkinak gidatzeko baimena ahalbidetzen zion gidabaimena jaso zuen. Handik gutxira, Montevideora Buenos Airesetik zeharkatzea lortu zuen, Susana Ferrari Billinghurst eta Julia Pérez Cattoni hegazkinlari argentinarrekin batera. Arte Dramatikoaren Eskolan eta Institutu Grafoteknikoan ikasi zuen.  

*Aerolineas Argentinas Buenos Aires a la vista* aldizkariko zuzendaria izan zen. El Mundo irratian jardun zuen, eta, geroago, ekoizle gisa Canal 7n.   
thumb|1944-09-05ean Santa Feko "El Costa" egunkarian argitaratutako kazetaritza-oharra, Elida Carlés hegazkinlariak probintzia horretatik pasatzeari buruzkoa.
1943an, Cordoban fabrikatutako Focke Wulf biplano baten hegaldia egin zuen Argentinako hemezortzi hiritan zehar.   

## Bibliografia 
* Newtonen soda, Lily. (1986).*Diccionario biográfico de mujeres argentinas (Argentinako emakumeen hiztegi biografikoa)*. Buenos Aires: Plus Ultra. argitaletxea ISBN 950-21-0774-8.

## Kanpo estekak
Kapote (tauromakia)

thumb|140px|Toreatzailea toreatzeko kapotearekin.
Tauromakian, **toreatzeko kapotea** () toreatzeko ekipamendu bat da, astuna eta oihal zurrunekoa, kapa formakoa, bai zezen suharra finkatzeko eta hiltzeko, bai zezenketa baten lehen bi herenetan artelan artistikoak egiteko erabiltzen dena. Tamaina 113 eta 123 cm artekoa da, eta pisua 4 eta 6 kg artekoa. Muleta txikiago eta arinagotik bereizi behar da, gorri kolorekoa eta zezenketaren azken herenean erabilia.

Bere jatorria tauromakiaren lehen garaietan aurkitzen da, burtzikatzera irteten ziren zaldunak eta haien oinezko laguntzaileak kapaz janzten zirenean eta zezenarekin egiten zuten lanean haietaz baliatzen zirenean. Kapa horretatik kapotea sortu zen, kolore gorrikoa eta artile arinekoa (*lamparilla* zeritzona). Gaur egun fuksia kolorekoa da, eta buelta horiak, berdeak, urdinak edo moreak ditu, toreatzailearen lehentasunaren arabera. Oihala ere aldatu egin da eta material sintetikoz (nylon) edo zetaz egiten dute, zezenaren adarra lotu ez dadin. Kapotea produktu kimikoekin tratatzen da, animaliaren odola sar ez dadin eta pisua eta zurruntasuna emateko.

Goikaldean esklabina dago. Batzuetan, eta toreatzaileak nahi bezala, brodatutako elementuren bat eraman dezake, kapoteari nortasuna ematen diona. Kapotearen bueltetan, toreatzailearen izena serigrafiatuta ageri da.

## Aurkezpen-kapotea 
Toreatzeko kapotea ez da aurkezpen-kapotearekin () nahastu behar. Azken hau apaingarrietarako bakarrik erabiltzen da, aurkezpen-paseoan ezpata-jantzian bilduta. Toreatzeko kapotearen forma bera du, baina luxuzkoagoa, arinagoa eta txikiagoa da. Zetazkoa izaten da, urrez eta lentejuelaz brodatua, galoiez apaindua eta batzuetan irudi erlijiosoekin. Paseoa bukatzean, ohitura da konfiantzazko norbaiti ematea, zezenketan toreatzaileari gorde diezaion. Ohikoa izaten da aurkezpen-kapotea hesian dagoen pertsona bati ematea, gainean bermatuta luzitu ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gliwiceko elizbarrutia

**Gliwiceko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutia da. 1992ko martxoaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gliwicen dago. Egun apezpikua Sławomir Oder da.

## Ordinarioak 
* Jan Wieczorek (1992-2011)
* Jan Kopiec (2011-2023)
* Sławomir Oder (2023-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Gerard Alfons Kusz (1992-2014)
* Andrzej Iwanecki (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Opoleko elizbarrutia

**Opoleko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutia da. 1972ko ekainaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Opolen dago. Egun apezpikua Andrzej Czaja da.

## Ordinarioak 
* Franciszek Jop (1972-1976)
* Alfons Nossol (1977-2009)
* Andrzej Czaja (2009-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Antoni Adamiuk (1970-1989)
* Wacław Wycisk (1972-1984)
* Jan Wieczorek (1981-1992)
* Gerard Alfons Kusz (1985-1992)
* Jan Bagiński (1985-2009)
* Jan Kopiec (1992-2011)
* Paweł Stobrawa (2003-2022)
* Rudolf Pierskała (2013-)
* Waldemar Musioł (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muleta (tauromakia)

275px|thumb|Manuel Díaz “El Cordobés” muleta erabiliz.
Tauromakian, **muleta** () toreatzeko ekipamendu bat da. Zapi edo oihal gorri bat da, eta zezen-hiltzaileak zezenaren oldarraldia tenkatu eta bideratzen du zezenketaren azken herenean. Pago-zurezko zotz baten gainean dago, ziriztatzaile () deitua, forma eman eta eusten diona. Antzinako tauromakian erabiltzen zen mihise edo izara zuriaren oinordekoa da. Tamaina alda daiteke toreatzailearen tamaina eta gustuen arabera, baita pisua eta sendotasuna ere, zirkunstantzien arabera. Normalena da, ezpatarekin armaturik, lurrean arrastaka ibiltzea.

Egun bereziki haizetsuetan ohikoa izaten da forro bikoitzeko muletak erabiltzea, pisua handitzeak haizearekiko erresistentzia areagotu dezan.

Larrosa koloreko toreatzeko kapoteetik bereizi behar da, zezenketaren lehen bi herenetan erabiltzen baita. Muleta kapote baino txikiagoa eta arinagoa da, eta horrek muleta-zezenketaren luzimendu artistikoa eta doitua ahalbidetzen du.

Kapoteak dimentsio handiagoak ditu eta erabiltzeko zailagoa da bi eskuak behar direnean. Hala ere, trebetasun handia lortuz gero, luzimendua muletaren berdina edo handiagoa izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ajla Del Ponte

**Ajla Del Ponte** (Locarno, 1996ko uztailaren 15a) suitzar atleta da, abiadurazko lasterketatan espezializaturik dagoena. Suitzako 60 metrotako eta 100 metrotako errekorra dauka.

## Ibilbidea 
Heptatloia egiten hasi zen baina gazte mailan abiadurazko lasterketatan zentratu zen. 

2016ko Europako Txapelketan Suitzako taldearekin 4x100 metrotako lasterketan hartu zuen parte eta laugarren egin zuten. Ondoren Rioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte baina ez zen finalerako sailkatu taldea. 2017an Europako 23 urtez azpiko txapelketan brontzezko domina lortu zuten eta Taipein Universiadan txapeldunak izan ziren.

2019ko Universiada Napolin jokatu zen eta 4x100 metrotan irabazle izan zen taldea eta Ajla Del Pontek zilarrezko domina lortu zuen 100 mtrotako finalean. 2020an Diamantezko ligan bi lasterketa irabazi zituen 100 metrotan, Fontvieillen (Monako) eta Stockholmen.

2021ean Europako Pista estaliko txapelduna izan zen 60 metrotako lasterketan, 7,03 segunduko denboraz, Suitzako errekorra hain zuzen ere. Tokioko Olinpiar Jokoetan ez zuen dominarik eskuratu, bosgarren egin zuen 100 metrotako lasterketan eta laugarren 4x100 metrotan. Zurichen jokaturiko Diamantezko Ligaren jardunaldian 100 metrotan hirugarren egin zuen eta Suitzako errekorra ezarri zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
* 60 m (indoor): 7.03 segundu (Toruń, 2021)
* 100 m: 10.93 segundu (Zurich, 2021)
* 200 m: 22.38 segundu (La Chaux-de-Fonds, 2021)
* 4x100 m: 42.05 segundu (Tokio, 2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ajla Del Ponteren webgune ofiziala
*  Ajla Del Ponteren fitxa World Athletics webgunean
Ganba-pasta

**Ganba-pasta** edo **ganba-saltsa**  Asiako hego-ekialdeko eta Txinako hegoaldeko sukaldaritzaren osagai arrunta da. Terasi ere esaten zaio (*trassi* edo *terasie* ere ahoskatua) indonesieraz, *kapi (กะปิ)*, thailandieraz, *belacan* (*belachan*, *blachang*), malaysieraz, *mam tom* vietnameraz eta *bagoong alamang/aramang* tagaloz.

Orea ganbaren hartzidurarekin egiten da. Mendebaldar askori ez zaie kondimentu hori ezaguna, usaina oso indartsua izan daiteke (batez ere asafetidarekin alderatzen bada), baina funtsezko osagaia da curry eta saltsa askotan. Caridae familiako izkirekin egin ohi den pasta jaki askoren gozagarri izan daiteke Thailandiako sukaldaritzan, Malaysiako sukaldaritzan, Indonesiako sukaldaritzan eta Filipinetako sukaldaritzan, sarritan, arrainak edo barazkiak bustitzeko saltsen osagai gisa.

## Kanpo estekak
Burtzi

275px|thumb|Burtziketa-korrida.
Tauromakian, **burtzia** () zaldiz toreatzeko tresna bat da, 1 eta 1,5 metro arteko luzera duen egurrezko makila bat da, eta burtzikariak erabiltzen duen altzairuzko xafla batez errematatzen da puntan, bai zezena banderilatzeko, bai hura hiltzeko.

Makilaren materiala eta luzera eta burdinazko puntaren forma eta egoera aldatu egin dira denboran zehar, eta tauromakiako eskuliburuek xehetasunez tratatu dituzte.

Zezenketan, burtzikariak hainbat burtzi jartzen ditu, ehunezko apaingarriekin zezenaren atzealdean, bere larruan ainguratuta. Gaur egun burtzikatzea ez da berez, antzinako zezenketan bezala, baizik eta berez korrida bat da (burtziketa-korrida deitua), oinezko toreatzaileen zezenketen egitura berarekin, non lehenik banderillatzen den eta gero zezena hiltzen den heriotza-burtzikadaren bidez (burtzikatze gisa egindako ezpata luze bat).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Traje distiratsu

**Traje distiratsua** () toreatzaileek zezenketan janzten duten janzkera da. Bere izena, berau estaltzen duten lentejuelek sortzen dituzten islei erantzuten die. Zetaz eginda dago, eta brodatu batez estalita. Brodatu hori urre, zilar edo atxabitxizko hariz egin ohi da, eta, noizean behin, beste material batzuekin, hala nola kristalarekin.

Tradiziozko janzkera da, XVIII. mendearen amaierako *majo*en jantzitik datorrena, eta, azkenean, zezenketen erritualean aritzeko arropa esklusibo bihurtu zena. Ondoren, hainbat apaingarri gehitu zizkioten, hala nola, montera, brodatuak eta  botoi-zuloak.

Dolores Sánchez, La Fragosa deitua, izan zen traje distiratsua jantzi zuen lehen emakumea, gizonezkoek egiten zuten bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kordobar kapela

**Kordobar kapela** () Espainiako hiri horretan egindako kapela tradizional bat da, tradizioz Andaluziako zati handi batean erabilia.

Ez dago neurri finkorik Kordobako kapelarentzat, orkoiak eta hegala aldatuz. Orkoia 10 eta 12 cm bitartekoa izan daiteke; hegala, berriz, 8 eta 12 cm artekoa. Koloreei dagokienez, mota asko daude: marroia, perla grisa, itsas berdea, itsas urdina, etab.

Bere jatorria ez dago argi, izan ere, XVII. mendeko grabatu batzuetan janzten duten jornalari batzuk ikus daitezkeen arren, XIX. mendera eta XX. mendearen hasierara arte ez zen bere erabilera orokortu.

Juanito Valderrama flamenko kantariak, Antonio Cañero burtzikariak eta Manolete toreatzaileak erabili zuten. Julio Romero de Torresen margolanetan agertzen da. Beatlesek Espainiara egindako bisitan ere erabili zuten herrialdearen ikur gisa. Finidi George Real Betiseko jokalariak erabili zuen, ospakizun bakoitzean gola sartu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artilezko xal

**Artilezko xala**, **lepokoa** edo **tokilla** () emakumezko jantzi triangeluarra da, zapiaren, xalaren eta mantelinaren alternatiba gisa erabiltzen dena, lepoa, sorbaldak edota burua geruza txiki bat bezala janzteko. Mota ohikoena puntuzko jantzia da (artilezkoa edo kakorratzezkoa), eta bularreko haurren elikadura-aldian ama edo ugazaben osagarri tradizionaletako bat izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiza Mafira

**Tiza Mafira** (Jakarta, Indonesia, 1984ko urtarrilaren 21a) Indonesiako ingurumen-aktibista da. Indonesia osoko supermerkatuetan ezarritako plastikozko poltsa ordainduen politika hasi zuen, eta baita ere Indonesiako plastikozko poltsak murrizteko mugimendua hainbat erakunderekin, erabili eta botatzeko plastikozko poltsen kalteei buruzko kontzientzia sortzeko. 2018an Nazio Batuen Ingurumen Programako *Ocean Heroes Award* saria jaso zuen.

## Ibilbidea 
Mafira zuzenbidean lizentziatu zen Indonesiako Unibertsitatean, eta nazioarteko zuzenbidean espezializatu zen. Ondoren, Zuzenbideko masterra egin zuen Harvardeko Unibertsitatean, Sozietateen Zuzenbidean, Klima Aldaketan eta Karbonoaren Merkataritzan espezializatuta. 

Abokatu gisa aritu zen sei urtez Makarim & Taira S. abokatu-bulegoan, baliabide naturaletan eta basogintza-zuzenbidean, ingurumen-politikara jo aurretik. Klima-politikako ekimenarekin bat egin zuen 2014an, Indonesian egoitza duen zuzendari elkartu gisa. Indonesiako Plastikozko Poltsako Dieta Kanpainaren zuzendari exekutiboa ere bada.

### Kanpainak 
Plastikoaren erabilera gero eta handiagoa dela eta kezkatuta, Mafirak "Indonesia Plastic Bag Diet" kanpaina hasi zuen 2010eko urrian. Kanpaina horren bidez, jendea gonbidatzen zen plastikozko poltsen erabilera murrizten hastera, erosketa-poltsak ekarriz edo plastikozko poltsak berrerabiliz. Kanpaina merkataritza batekin lankidetzan sei hiri nagusitan egin zen. Azken batean, 8.233.930 plastikozko poltsa gutxiago erabil zitezkeen, eta kontsumitzaileek 117 milioi rupia inguru eman zitzaketen Bogor, Yogyakarta, Surabaya eta Baliko  hiri-garbiketako jardueretarako. Mafiraren ustez, plastikozko poltsen erabilerari dagokionez, bizi-estiloa eskala handian aldatzeko politikak behar dira.

2016ko otsailaren 21ean jarri zen indarrean plastikozko poltsa ordainduen politikaren froga Indonesiako 23 hiritan. Ondorioz, ehuneko 80 murriztu zen plastikozko poltsen erabilera. Hala ere, probak ez zuen luze iraun, alde asko ez baitzeuden ados politika ezartzearekin. Txikizkako langile batzuk kezkatuta agertu ziren bezeroak joan egingo zirelako doako poltsak ematen ez baziren.

Mafiraren iritziz birziklatutako produktuen eskariak ekonomia babesten lagun dezake tokiko artisautzaren bidez. Nahiz eta asko ez dauden ados legeria horrekin, Indonesiako gobernuak plastikozko poltsen erabilerari buruzko politika babesten du. Horrez gain, "Plastikozko poltsen lapurreta" kanpainaren buru da. Bertan, boluntario antolatuak pertsonengana hurbiltzen dira kalean, eta plastikozko poltsak beste birziklatu batzuekin aldatzeko aukera eskaintzen dute. Elkarrekintzak kontzientzia sortzeko eta jendea hezteko aukera ematen du.

## Aintzatespenak 
Mafira bost herrialdetako (Indonesia, India, Erresuma Batua, Thailandia eta Estatu Batuak) ingurumen-ekintzaileen bost pertsonetako bat izan zen 2018ko ekainaren 8an Nazio Batuen Ingurumen Programako *Ocean Heroes* saria jaso zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Katowiceko artxidiozesia

**Katowiceko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar artxidiozesia da. 1922ko abenduaren 17an ezarri zen Goi Silesiako administrazio apostoliko gisa, 1925eko urriaren 28an Katowiceko elizbarruti egin zen eta 1992ko martxoaren 25ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Katowicen dago. Egun artzapezpikua Andrzej Przybylski da.

## Ordinarioak 
### Goi Silesiako administratzaile apostolikoa 
* August Hlond (1922-1925)

### Katowiceko apezpikuak 
* August Hlond (1925-1926)
* Arkadiusz Lisiecki (1926-1930)
* Stanislaw Adamski (1930-1967)
* Herbert Bednorz (1967-1985)
* Damian Zimoń (1985-1992)

### Katowiceko artzapezpikuak 
* Damian Zimoń (1992-2011)
* Wiktor Paweł Skworc (2011-2023)
* Adrian Józef Galbas (2023-2024)
* Andrzej Przybylski (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Herbert Bednorz (1950-1967)
* Adrian Józef Galbas (2021-2023)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Teofil Bromboszcz (1934-1937)
* Juliusz Bieniek (1937-1978)
* Józef Benedykt Kurpas (1962-1991)
* Czesław Domin (1970-1992)
* Janusz Edmund Zimniak (1980-1992)
* Gerard Bernacki (1988-2012)
* Piotr Libera (1996-2007)
* Stefan Cichy (1998-2005)
* Józef Piotr Kupny (2005-2013)
* Marek Szkudło (2014-)
* Adam Wodarczyk (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramekin

thumb|Ramekin bat.
**Ramekin** bat ertz altu eta zuzeneko ontzi txiki bat da, hainbat errezetaren banakako anoak laberatzeko erabiltzen da. Errezetak gozoak edo gaziak izan daitezke, baita postreak ere, hala nola crème brûlée klasikoa edo txokolate-moussea, eta plater gaziak, moimoi eta suflea, esaterako.

Ramekinak mahaira eraman eta zuzenean jaten dira, edukia plater batera bota beharrik gabe. Jatorri frantseseko terminoa da, eta, aldi berean, nederlanderatik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Włocławekeko elizbarrutia

**Włocławekeko elizbarrutia** (, ) edo, XX. mendera arte, **Kujawyko elizbarrutia** (), Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutia da. 996an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Włocławeken dago. Egun apezpikua Krzysztof Wętkowski da.

## Ordinarioak 
## Apezpiku lagunkideak 
* Antoni Kazimierz Ostrowski (1758-1763)
* Józef Ignacy Rybiński (1774-1777)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Arechavaleta

**Pilar Arechavaleta Iturrioz** (Bilbo, 1880ko azaroaren 7a &ndash; Madril, 1973ko uztailaren 29a) moja sartu zen Aingeru Zaindarien kongregazioan eta ondoren, Maria Ianua Coeli moja misioilarien kongregazioa sortu zuen 1940an. 

## Biografia 
Bilboko Barrenkale-barrena kalean jaioa, Torre eta Pilota kaleen izkinan. Emilio Arechavaleta Balpalda eta Concepción Iturrioz Casero bikotearen alaba nagusia izan zen. Bere etxearen parean Rafaela Ybarrak neskato eta gazte pobreei bideratutako zentroa atondu zuen Aingeru Zaindarien (Ángeles Custodios) lehenengo ikastetxea hain zuzen, Santa Maria kalean, Pilotaren izkinan. Rafaela hil eta denbora gutxira sartu zen Arechavaleta Aingeru Zaindarien Institutuan lan egitera, hamazazpi edo hemeretzi urte zituen. Bertako idazkari nagusia eta kontseilaria izan zen urte askotan eta beste hainbat etxe sortu zituen: hiru Madrilen, bi Malagan eta Bartzelonan. Santander eta Donostian ama nagusi aritu izan zen.

Gobernazio Ministerioak bere Ongintzako Errege Aginduarekin lagundu zion 1942ko maiatzean, eta handik gutxira auzibidean jasotako salbuespenak eman zizkioten.

### Madrilen 
1940ko uztailaren 20an kongregazioaren lehen etxea ireki zuen Tudescos kaleko pisuan, hilabete geroago, Huertas kaleko 16. zenbakian. 1942an, hipoteka bidezko etxe bat erosi zuen Velázquez kaleko 97an eta 1959an, Velázquezen etxean bost solairuko egoitza bat sortu zuen, egun Residencia Virgen del Pilar. Villalban, barnetegiaz gain, Nobiziatua eta Komunitatearentzako prestakuntza-etxea ezarri ziren. 1953an lurrak bere esku hartu eta 1964an bost solairuko pabiloi handi bat egin zen Villalban, Coruñako errepidearen eta Gaztelaren artean (Aravacatik gertu), 200 gazterentzako egoitza, egun Colegio Virgen de la Almudena du izena. Villalban pabiloiak handitu eta Aspirantado Ikastetxea eraiki zen neskato txiroentzat.

### Bilbon 
Artagan Gotorlekuaren Mendia, Bilboko etxearen ondoan, 1956an erosi zuten eta hamaika urte geroago hasi zituzten etxe handi bat eraikitzeko lanak. 1971n Artagan Egoitza inauguratu zen, lanean edo ikasten ari ziren 200 neska gazterentzat. Egoitza Arabella, Zurbaranbarri, Santutxu, Otxarkoaga eta Txurdínaga auzoetan bizi ziren familia pobreen seme-alabei bideratua egon zen, egun, Santa Maria Artagan eskola.

## Sariak eta Aitortzak 
* 1972ko abuztuan, Bizkaiko Gobernu Zibilak Ongintzako Gurutze Handia eman zion, bere gizarte eta kristau lan bikainagatik.

## Bibliografia 
Pilar Iglesias Aparicio (2021). *Violación de los Derechos Humanos de las mujeres en las lavanderías de la Magdalena de Irlanda y los centros del Patronato de Protección a la Mujer de España*. TSN, 11, (231-244)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://mariaianuacoeli.com/
* https://web.archive.org/web/20230613175947/https://colegioartagan.net/nuestro-centro/sobre-nosotros/historia/
* https://colegiovirgenalmudena.com/historia/
Ezkutaleku (tauromakia)

240px|thumb|Toreatzailea ezkutalekuan babestuta
Tauromakian, **ezkutalekua** () toreatzaileak eta haien koadrilak babesten diren lekua da, plaza mugatzen duten hesien atzean, erasoaldien eraginpean ez egoteko. Taula muntatu batzuek osatzen dute, eta toreatzailea erraz irten eta hondarrera sar daitekeen espazio bat uzten dute. Hala ere, estuegia da zezenak zezentokitik ihes egiteko erabil dezan. XX. mendeko lehen urteetan, zezenketetan erabili ohi ziren, baina, oro har, toreatzaileek oholen gainetik salto egin behar izaten zuten zezentokitik ateratzeko arriskua izanez gero. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lukrezia (Artemisia Gentileschi)

***Lukrezia*** (***Lucretia*** pertsonaiaren latinezko lehen izenaren arabera edo ***Lucrezia*** italieraz ) Artemisia Gentileschiren margolan baten izenburua da, 1625 eta 1625 artean egindakoa. Mihise gaineko olio-pintura bat da, Milango Gerolamo Etroren bilduman pribatuan gordetzen dena  .

## Gaia 
Musikan zein pinturan oso irudikatua da gaia: Sexto Tarkiniok Lukrezia nola bortxatu ostean eta ondoren biktimaren suizidioa. Antzinako Erromako fikziozko pasarte honek, Livio edo Ovidio bezalako egile latindarrek kontatu zuten, eta historiako pasarte bat ere azaltzeko ere erabili zuten: Erromako monarkiaren amaiera eta erromatar errepublikaren hasiera.  .

Artista, 1611n bortxaketa baten biktima izan zenez, zalantzarik gabe oso sentikorra zen gai honekin.

## Beste lan batzuk 
Gaia gogoko zuen Gentileschik nonbait, beste hiru margolan ere egin baitzituen ondoren, lehenbiziko hau amaitua.

Bigarrena ( 1630 - 1635 ), 21. mendean identifikatua       , 96,50 × 75 cm-ko mihise gaineko olio-pintura, Lyongo bilduma pribatu batean gordea zegoena. Orduko jabeak Cannesen erosi zuen 1980ko hamarkadan. Identifikazio berriaren ondoren Artcurial enkante etxeak saldu zuen 2019ko azaroaren 13an 4,78 milioi eurotan, Artemisia Gentileschiren lan batek ordura arte jasotako preziorik altuena , Europako bildumagile pribatu batek ordaindua  .

Hirugarrena ( 1630 - 1635 Nicola Spinosaren arabera edo 1640 - 1645 Riccardo Lattuadaren arabera ), 133 × 106 cm-ko olio-pintura da, jendaurrean inoiz erakutsi ez dena , 1,88 milioi eurotan salsd zuen 2018ko urriaren 23a Vienako Dorotheum enkante etxeak, eta Australiako bilduma  batera joan zen.

Lehenengo hiru lau hauenen izenburua, Lukrezia da soilik eta bertan erakusten zaigu pertsonaia buruaz beste egin baino lehen. Laugarrena esplizituagoa da, *Lukretiaren bortxaketa* izenburuz, eta Sexto Tarkinio bortxatzailea agertzen zaigu. Olio-pinturako mihise hau Alemaniako Potsdameko Jauregi Berrian dago ikusgai  .

## Iruditegia 

Fitxategi:Artemisia_Gentileschi_-_Lucretia_artcurial.jpg|Artcurial-eko enkantean saldua.
Fitxategi:'Lucretia' by Artemisia Gentileschi.jpg|Dorotheum-eko enkantean saldua.
Fitxategi:Gentileschi-Lucrezia-Potsdam.jpg|*Lukreziaren bortxaketa*, Potsdam.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etruskologia

thumb|250px|Emakumearen busto etruskoa, K. a. IV. mendean egina.
thumb|250px|Massimo Pallottinoren *Etruscologia* liburuaren 4. edizioaren azala.
**Etruskologia** arte eta kultura klasikoak aztertzeko esparruan kokatutako azpi-diziplina akademiko bat da etruskoak aztertzen dituena. Zibilizazio hori Erromatar Errepublikak bereganatu zuen. Profesional askok Etrurian eragin handia izan zutelako, Antzinako Erroma eta Antzinako Greziako historia, kultura eta arkeologia ere aztertzen dituzte. 

## Jakintzagaiaren historia 
XV. mendean,  Giovanni Annio monjeari esker, Etruriarren mundua berraurkitzen hasi zen. Etruskoei bereziki eskainitako lehen ikertzaileetako bat Thomas Dempster (1570-1625) historialari eskoziarra izan zen; latinez *De Etruria Regali Libri Septem* saiakera idatzi zuen. XVIII. mendean, L. Lanziren izaera zientifikoa hartzen hasi ziren ikerketak nabarmentzen dira. Ordura arte, Antzinatea historialarientzako Grezia eta Erroma esan nahi zuen, besterik ez. Etruskoenganako zaletasuna XIX. mendean areagotu zen, Stendhal, Jules Michelet eta Goethe bezalako idazle ospetsuei esker. Garai horretan etruskoak erromatar ikuspegiaren arabera irudikatzen zituzten: krudelak, nagiak, oso erlijiosoak, orgiastikoak eta heriotzarekin eta etorkizunarekin obsesionatuak. Estereotipo horrek XX. mendearen hasierara arte iraun zuen. XX. mendean zehar, ikerketa berriei esker, ideia horiek apurtzen joan ziren.

1930ean *Formes* aldizkari frantsesak arte etruskoa laudatu eta deskribatu zuen, erromatarretik behin betiko bereiziz. Etruskoetan espezializatutako lehen aldizkaria *Studi Etruschi* izan zen baina izan dira gehiago. Aldizkari garaikidearen adibide bat 1994an argitaratzen hasi zen *Etruscan Studies: Journal of the Etruscan Foundation* estatubatuarra da. Beste ikerketa batzuk, ingelesez ere, ez hain teknikoak, *Etruscan News* eta *Etruscan News Online* agerkarietan jaso egin dira.

Hauek dira diziplina horretan ikerlari garrantzitsu batzuk: Massimo Pallottino, Larissa Bonfante, Giovanni Colonna, Carlo M. Lerici eta M. Cristofani.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karl Wilhelm von Nägeli

**Karl Wilhelm von Nägeli** (Kilchberg, 1817ko martxoaren 27a &ndash; Munich, 1891ko maiatzaren 11) ikertzaile botaniko suitzarra izan zen, kromosomak aurkitu zituen XIX. mendean.

## Biografia 
Nägeli Zürich ondoan Kilchbergen jaio zen, eta bertan medikuntza ikasi zuen Zuricheko Unibertsitatean. 1839tik aurrera, Genevan A. P. de Candolle-ren eskutik botanika ikasi zuen, eta 1840an botanikako tesi batekin graduatu zen Zurichen. Matthias Jakob Schleidenek, orduan Jenako botanika irakaslea zenak, landareen azterketa mikroskopikora zuzendu zuen bere arreta., eta batez ere ikerketaren adar horretan aritu zen. "Ehun meristematiko" terminoa ere asmatu zuen 1858an.

## Ekarpenak 
*Zeitschrift fur wissenschaftliche Botanik-en* (1844 1846) argitalpen sorta; *Die neueren Algensysteme* (1847); *Gattungen einzelliger Algen* (1849); *Pflanzenphysiologische Untersuchungen* (1855 1858), Carl Eduard Cramerrekin; *Beiträge zur wissenschaftlichen Botanik* (1858-1868); "Bavariako Errege Zientzien Akademiari" egindako ekarpenak, *Botanische Mitteilungen* (1861-1881) hiru liburukirekin; eta azkenik bere liburukia, *Mechanisch-physiologische Theorie der Abstammungslehre*, 1884an argitaratua. Hala ere, Nägeli 1866tik 1873ra Gregor Mendelekin *Pisum sativum* lan ospetsuari buruz egin zuen korrespondentzia ez zientifikoagatik da agian ezagunena.

## Erreferentziak 
*  Varios autores (1910-1911). «Naegeli, Karl Wilhelm von».  En Chisholm, Hugh, ed. Encyclopædia Britannica. A Dictionary of Arts, Sciences, Literature, and General information (en inglés) (11.ª edición). Encyclopædia Britannica, Inc.; actualmente en dominio público. 
* «Karl Wilhelm von Nägeli». Landare Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kew Errege Lorategi Botanikoa, Harvard Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario Nazionala (eds.). 

## Kanpo estekak 
* Biografia eta lana, alemanez
* biografia eta bibliografia, "Max Planck Institute for the History of Science"-ko Laborategi Birtualean
Ballinalacken gaztelua

**Ballinalacken gaztelua**,  eta , Irlandako mendebaldeko Killiliagh herrian dagoen dorretxe bat da, Clare konderrian. The Burren eskualdean dago, Lisdoonvarnatik Fanore eta Doolin udalerrien arteko bidean.

Eraiki zen data zehatza ezezaguna da, baina ziur aski XV. mendearen amaiera edo XVI. mendearen hasieran uzan zen.
Hersilia (Antzinako Erroma)

**Hersilia** jatorri sabinarreko erromatar mitologiako emakume heroia da.
[thumb|**Hersilia, erromatarren eta sabinarren artean, bakea eskatzen.** [Jacques-Louis Daviden *Sabinar emakumeen bahiketa*ren margolanaren zehaztasuna.]]

## Historia 
Erromako fundazio-elezaharrei lotutako pertsonaia da, eta iturrietan lehen *matrona* erromatarra bezala irudikatzen da. Tito Tazio errege sabinarraren alaba zen. 

Tito Livioren eta Plutarkoren idazlanetan, erromatarrek bahitutako sabinar emakumeetako bat da, Romulorekin ezkontzen dena, Erromako lehen errege eta sortzailearekin.

Tito Liviok erromatarren eta sabinarren arteko bakearen aldeko bere esku-hartzea aipatzen du.

Plutarkok kontatzen duen beste tradizio baten arabera, Hostilio izeneko Romuloren garaiko erromatar txapeldun baten emaztea da, erromatarren eta sabinarren arteko gerran hila. Bertsio honen arabera, Tulo Hostilioren aitona izango zen, Numa Ponpilioren ondoren Erromako errege izan zena.

Autore klasikoek hainbat motibazio aipatzen dituzte sabinar emakumeen bahiketarako, hala nola itun politikoak ezartzeko beharra edo komunitatea handitzeko betebehar zibikoa. Bahiketa burutzeko jai erlijioso bat ospatzea da aitzakia. Iturriek ekitaldiaren indarkeria minimizatu zuten, bahiketekiko errespetua eta haien egoera berria onartu zutela aipatuz.

Hersilia akatsik-gabeko moraleko emakume bat bezala agertzen da, gainerako kideek lider bezala aukeratzen dutena. Elezaharrak gudu-zelaian esku hartzea egozten dio, sabinarren eta erromatarren arteko bake irrikatua lortuz, batzuk eta besteak lotzen dituen familia-pietak aipatuz, haiekin eta haien seme-alaba jaioberriekin duten harremanaren bidez. Horrela, Hersiliak autore klasikoei emagin erromatarraren eredu ideala ezartzeko balio izan zien, baita ezkontza-erakundea ezartzeko ere, ondoren, Erromako ama fundazionaltzat hartuz. Familia- eta estatu-balioak defendatzeari esker, herritarren aintzatespena eta miresmena lortu zuen, eta Juno Luzina jainkosaren omenezko kultua, erromatar emaginen jaiegun nagusia, bere jarduerarekin lotu zuen.

## Ondarea 
Sabinar emakumeen bahiketa Jacques-Louis Daviden "Sabinar emakumeak erromatarren eta sabindarren arteko borroka geldiarazten" izeneko margolanaren gaia da.

Hersilia Metastasioren *Romulo eta Hersilia* (*Romolo ed Ersilia*) operaren protagonista da. Goethek ere bere izena ematen dio maitasunean zalantzakor den heroinari, eta  Wilhelm Meisterren seme Felixek abandonatua, *Wilhelm Meisterren Erromesaldiaren urteak* liburuan.

Hersilia Judy Chicagoren *The Dinner Party* lan garaikidean agertzen diren 1.038 emakumeetako bat da, gaur egun Brooklyn Museumen ikusgai dagoena. Obra hau 39 mahaikideko (13 alde bakoitzeko) mahai triangeluar baten itxuran aurkezten da. Mahaikide bakoitza emakume bat da, irudi historiko edo mitiko bat. Beste 999 emakumeen izenak agertzen dira lanaren oinarrian. Hersiliaren izena zokoan agertzen da, eta Sofiarekin lotzen da,  I. hegaleko seigarren mahaikidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikaela Loach

**Mikaela Loach** (Jamaika, 1998) Justizia klimatiko jamaikarraren aldeko aktibista bat da, Edinburgon (Eskozia) du egoitza, eta *Global Citizen Prize*: ''UK's Hero Award* sarirako izendatu dute.

Medikuntzako ikaslea da Edinburgoko Unibertsitatean, eta 100.000 jarraitzaile baino gehiagoko Instagrameko plataforma erabiltzen du klima-mugimendua inklusiboagoa izan dadin lan egiteko, klima-krisiaren eta sistema zapaltzaileen arteko elkarguneetan zentratuta, hala nola zurien nagusitasunean eta migrazio-bidegabekerietan.

Jo Beckerrekin batera, *YIKES podcast*-eko koproduktore, idazle eta aurkezlea da, klima aldaketa, giza eskubideak eta justizia soziala aztertzen dituena.

## Biografia 
Loach Jamaikan jaio zen eta Surreyn (Erresuma Batua) hazi zen. Loach Edinburgora joan zen bertako unibertsitatean medikuntzako ikasketak egiteko.

### Kanpaina egiten 
thumb|Extinction Rebellionen manifestazioa Londresen, 2018an.
Nerabe zenean, Loach ingurumen-justiziaren eta arraza-justiziaren arteko elkarguneaz jabetzen hasi zen. Bere esperientzien egunerokoa eraman zuen. 2019ko XRren protestan, *Loach Extinction Rebellion Scotlandeko* eszenatoki batean giltzapetu zen, poliziak protesta hustu ez zezan. Zortzi bat orduz egon zen bertan, bera eta gainerako manifestariak beren borondatez askatu arte. Loachek Climate Camp Scotlandekin ere egiten du kanpaina.

BBCrekin hizketan, Loach-ek bere motibazioari buruz esan zuen:*"Denbora luzez aldatu ditut gauzak nire bizimoduan, ekologikoagoa izaten saiatzeko, baina duela hilabete batzuk konturatu nintzen ez duela axola beganoa naizen edo ezer alferrik galtzen ez dudan gobernuak ezer egiten ez badu. Beharrezkoa da egiturazko aldaketa handiak egotea."* Hainbat podcastetan ere gonbidatu dute, tartean Andrea Foxen *Age of Plastic* podcast-ean eta Layla Saaden *Good Ancestor* podcast-ean. Loach hizlaria izan zen Zuricheko Karbonoaren Aurkako Gazteen Konferentzian. 2020an, Loachek *YIKES* podcasta sortu zuen Jo Beckerrekin.

## Argitalpenak 
* *It's Not That Radical: Climate Action to Transform Our World*. Londres: DK, 2023. .

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2020: *Global Citizen Prize*: *UK's Hero Award'' sarirako izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patrick Troughton

**Patrick George Troughton** (Londres, 1920ko martxoaren 25a - 1987ko martxoaren 28a) Ingalaterrako aktore bat izan zen, *Doctor Who* telesailean bigarren doktorea izateagatik ezaguna zena. 

## Biografia 
### Hastapenak 
Patrick Troughton Londresen jaio zen eta *Embassy School of Acting* eskolan ikasi ondoren New Yorkeko *John Drew Memorial Theatre* eskolan ikasketak jarraitzeko beka bat eskuratu zuen. Bigarren Mundu Gerra hasterakoan Erresuma Batura itzuli zen itsasontzi belgikar batean. Itsasontziak uretako mina bat jo zuen eta kostaldetik hurbil hondoretu zen. Troughtonek bizia salbatu zuen.

Garra amaitu zenean antzerki mundura itzuli zen eta 1947an telebistan egin zuen debuta eta 1948an zineman, *Hamlet* lanaren bertsio batean. Telebista asko gustatu zitzaion eta ordutik lan gehiena telebistan egin zuen. 1953an Robin Hooden papera telebistan egin zuen lehen aktorea bihurtu zen.

### Doctor Who 
1963an zientzia fikziozko programa bat ekoizten hasi zen BBC katea, *Doctor Who* izena zuena. William Hartnell izan zen protagonista lehen lau denboralditan baina arteriosklerosiak jota zegoen eta Hartnell berak proposatu zuen Troughton bigarren doktorea izan zedin. Gaur egun Troughtonek egindako atal ugari galduta daude. Erritmo handian lan egiten zuten, 40-44 atal denboraldiko, eta 1969an telesaila uztea erabaki zuen. Jon Pertwee bihurtu zen hirugarren doktorea.

Hurrengo urte batzuetan berriz interpretatu zuen bigarren doktorearen papera, 1973an *The Three Doctors* atalean, 1983an *The Five Doctors* atalean eta 1985ean *The Two Doctors* atalean.

### Azken urteak 
Telebistan lan ugari egiten jarraitu zuen. Estresaren ondorioz 1978an eta 1984an bihotzekoak izan zituen eta medikuek erretiratu zedin aholkatu bazioten ere Troughtonek lan eta lan jarraitu zuen. 1987an hirugarren bihotzekoak jota hil zen.

## Bizitza pertsonala 
Hiru aldiz ezkonddu zen eta bi alaba eta lau seme izan zituen. David Troughton semeak antzerkiaren bidea jarraitu du eta Shakespeareren hainbat antzezlan egiteagatik da ezaguna.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Isabel Morant Deusa

**Isabel Morant Deusa** (Almoines, Valentzia, 1947) valentziar  historialaria, idazlea, feminista eta Espainiako unibertsitate-katedraduna da.

## Biografia 
Irakasle-ikasketak egin zituen lehenik, eta gero, Historia, Valentziako Unibertsitatean (UV). Han, Geografia eta Historian doktoratu zen.

## Lan ibilbidea 
Ikasi zuen Unibertsitate berean, Valentziako Unibertsitatean, Historiako irakaslea eta errektoreordea izan zen (1984-1990). Gero (2016) Historia Modernoaren katedra bete zuen Institut Universitari d'Estudis de la Donako kide den unibertsitate berean.

Feminismoari lotua eta frankismoaren aurkako oposizioan aktiboa, hainbat libururen egilea da, eta emakumeen historia eta genero-gaiak jorratzen ditu. eta 2007an, lehen "Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (FECYT) saria eman zioten "*Promoción de la Igualdad en el Conocimient*o" lanarengatik, «ikasketa feministen aldeko lan akademiko zabalarengatik, zeinak pentsamendu feministaren oinarri zientifikoak ezartzen lagundu duen, eta nazioarteko panoraman erreferentzia egiten duen».

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2007an, lehen "Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (FECYT) saria eman zioten "*Promoción de la Igualdad en el Conocimiento*" lanarengatik, «ikasketa feministen aldeko lan akademiko zabalarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mujeres y hombres; el conflicto ede las relaciones
Eileen Power

**Eileen Edna LePoer Power**, ezagunagoa **Eileen Power izenez** (Altrincham, Erresuma Batua, 1889ko urtarrilaren 9a &ndash; Londres, Erresuma Batua, 1940ko abuztuaren 8a) Erdi Aroko historialari garrantzitsua izan zen, idazle eta irakasle britainiarra. 1931n, London School of Economics (LSE) eskolako Historia Ekonomikoko katedradun bihurtu zen.  Erdi Aroko emakumeen informazio batzaile handia izan zen. 

## Biografia 
Eileen Power burtsako artekari baten alaba zaharrena zen eta Altrinchamen jaio zen 1889an. Rhoda Power umeentzako esatari eta idazlearen ahizpa zen. Oxford High School for Girlsen (Girton College) eta Sorbonan hezi zen.

* 1924, *Erdi Aroko jendea*
* 1994, *artilearen merkataritza Erdi Aroko Historia Ingelesean*
* *Erdi Aroko mojen komentuak* (*Erdi Aroko Nunneries*)
* *Parisko gizon ona* (The Miracles Godman of Paris)
* *Ama Birjinaren mirariak* (*The Miracles of the Blessed Virgin Mary*)
* *Mujeres medievales.* Encuentro. 1991. ISBN 9788474900262. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jane Chance, ed. (2005). Women Medievalists and the Academy. Univ of Wisconsin Press. pp. 311-338. ISBN 9780299207502.

## Kanpo estekak
Adardun (onddo)

***Adarduna*** (*Clavulinopsis corniculata*) *Clavariaceae* familiako onddo espezie bat da. Jan liteke, baina haragia mikatza du, kalitate txikikoa.

Sinonimoak: *Clavaria corniculata*, *Clavaria muscoides*, *Ramaria echinata*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, zaila, hori-arrautza kolorekoa, urre kolorekoa edo laranja kolorekoa, enbor mehekoa eta lirainekoa, urkilatutako adartxoekin. Nahiko likatsua, adar formako gorputz-adar batzuekin. Fruktifikazioak zuhaixka forma dute, muturretan zenbait adarkatze izaten dituzte, oreinen adarren antza izaten dute.

**Haragia:** Horixka, elastikoa, zaila, irinaren usainarekin eta zapore mingots samarrarekin.

**Etimologia:** Clavulinopsis terminoa, "clava"-ren txikigarritik dator, garrote txikia, esan nahi duen "clavulina" hitzetik eta itxura, antzekoa, esan nahi duen grekozko "ópsis" hitzetik. “Clavulina” baten antzekoa. *Corniculata* epitetoa "cornus" adarraren txikigarritik dator "corniculus" hitzetik. Adar txikiak, adar formakoak, punten formagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzan balio gutxi duen jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Biskositatea kontuan hartuz gero  eta gainera lurrean hazten dela, ez dugu nahastuko koniferoen motzondo usteletan hasten den *Calocera viscosa*-rekin.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean, zuhaitzak dituzten zelaietan, belarretan eta goroldiotan. Espezie hau ez da oso arrunta eta nahiago ditu lur buztintsuak.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kuba, Panama, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Brasil, Kenya, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clavulinopsis helvola

***Clavulinopsis helvola*** *Clavariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoak: *Clavaria flammans*, *Clavaria similis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Filiformea edo borra mehe formakoa, betea, sarritan izurtua, 10 eta 60 mm bitarteko garaietakoa eta 1,5 eta 4 mm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, biribildu samarra, gainazal leuna edo pixka bat desberdina, hori-arrautza kolorekoa. Gorputz adarrak gutxi-asko punta biribilean amaitzen dira.  Oro har, ale bakanak, adarkatu gabeak edo, gehienez ere, urkila gisakoak hazten dira. Himenioa karpoforora zabaltzen da batez ere, oinaren eremu garbi samar batean izan ezik.

**Haragia:** Haritsua eta irmoa, hori zurbil kolorekoa eta usain nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Clavulinopsis* terminoa. "clava"-ren txikigarritik dator, garrote txikia, esan nahi duen "clavulina" hitzetik eta itxura, antzekoa, esan nahi duen grekozko "ópsis" hitzetik. “Clavulina” baten antzekoa..

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Geoglossoides* aldaerarekin nahas daiteke, pixka bat zapalduagoa eta luzetarako ildaskekin. *Clavaria asterospora* delakoarekin ere bai, antzerako forma du, baina zuria da. *Clavulinopsis laeticolor* espeziea ere horia da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Basoetako eta larreetako zelai goroldiotsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Japonia, Australia, Brasil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metodo sismikoa

thumb|Uhin sismikoa
**Metodo sismikoa**  geosfera aztertzeko metodo guztietatik datu gehien eskaintzen dituena da. Uhin sismikoek lurraren barruan hedatzean izaten duten jokaeraren azterketan oinarritzen da metodo hau.thumb|Uhin sismikoa

## Uhin sismikoak 
Uhin sismikoak  lurraren barnean lurrikarak gertatzean edo leherketa kontrolatuak egitean sortzen diren uhinak dira. Askatzen duten energia hori P, S eta L/R uhin gisa hedatu ahal dira.
## Uhin sismiko motak 
Harrien ezaugarriak nolakoak diren adierazten dituzte uhin hauen edaketek.

Hiru mota daude:

## Ezaugarriak 
* Hedapen-abiadura ingurunearen zurruntasunarekin zuzenean proportzionala da; gero eta zurrunagoa  materiala uhina gero eta abiadura handiagoan doa.
* Uhinen hedapen-abiadura ez denean aldatzen materiala homogeneoa da.
* Gero eta dentsitate handiagoa gero eta abiadura txikiagoa.
* Material motaz aldatzean bapateko hedapen-abiadura aldaketa gertatzen da(Etenunea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Rendall

**Paul Anthony George Rendall**, *The Judge* (Londres, 1954ko otsailaren 18a - 2023ko ekainaren 13a) ingeles hamabosteko errugbilaria izan zen, harroin postuan aritzen zena.

Wasps RFC taldeko jokalaria izan zen. Ingalaterrako errugbi selekzioan 28 partida jokatu zituen. Bost Nazioetako sei txapelketatan parte hartu zuen, 1984, 1986, 1987, 1988, 1989 eta 1990 urteetan. 1987ko Munduko Errugbi Txapelketan eta 1991ko Munduko Errugbi Txapelketan ere jokatu zuen.

69 urterekin hil zen, alboko esklerosi amiotrofikoaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artibai futbol taldea

[thumb|273x273px|**Izen ofiziala**   Artibai **Mota**   Futbol-taldea[Fitxategi:Flag_of_the_Basque_Country.svg|eskuinera|frameless|24x24px**Herrialdea** Euska Herria**Liga**   Bizkaiko federazioko lurraldeko lehengo maila**Futbol zelaia** Barroeta: Markina Xemein**Lehendakaria** Jon Etxaburu**Entrenatzailea** Mikel Arrate**Koloreak**  Beltza eta zuria(2) Gorria]]

**Artibai futbol taldea**  1983an sortu zen Markina Xemeingo futbol taldea da.

Historian zehar Bizkaiko federazioko lurraldeko lehengo mailako taldea izan da baina baita Bizkaiko federazioko lurraldeko bigarren mailakoa ere.

Euskal Herri osoan oso famatua da bere 30 kopengatik eta bere  harrobiarengatik. Bere harrobia oso famatua da zeren eta ume eta gazte asko Euskal futbol talde famatuetara joaten dira. Joaten diren taldeak hauek dira: Athletic eta Eibar dira baina baita Errealera ere.
Ninjababy

***Ninjababy*** film norvegiarra da, Yngvild Sve Flikkek zuzendua, Johan Fastingen gidoiarekin. Inga H Sætre komikilari norvegiarraren *Fallteknikk* eleberri grafikoan oinarritua dago. Kristine Thorp, Arthur Berning eta Nader Khademi dira filmeko aktore nagusiak.
## Argumentua 
Rakel komiki marrazkilaria haurdun geratu da, eta abortatu nahi lukeen arren, berandu da sei hilabeteko dagoelako jada. Aita zein den ere ez daki oso ondo, eta gainera bere komiki eta marrazkietan pertsonaia berri bat agertzen zaio, ustekabean eta borondate propioa balu bezala, Ninjababy delakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sun Television

1968. urtean sortu zen Japoniako telebista da. 1969ko maiatzaren 1a hasi zen emititzen.

## Kanpo estekak 
*  Sun Television-ren webgune ofiziala
Kielceko elizbarrutia

**Kielceko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutietako bat da. 1882ko abenduaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kielcen dago. Egun apezpikua Jan Piotrowski da.

## Ordinarioak 
* Tomasz Teofil Kuliński (1883-1907)
* Augustyn Łosiński (1910-1937)
* Czesław Kaczmarek (1938-1963)
* Jan Jaroszewicz (1967-1980)
* Stanisław Szymecki (1981-1993)
* Kazimierz Ryczan (1993-2014)
* Jan Piotrowski (2014-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Tomasz Teofil Kuliński (1882-1883)
* Franciszek Sonik (1935-1957)
* Szczepan Sobalkowski (1957-1958)
* Jan Jaroszewicz (1957-1967)
* Edward Jan Muszyński (1960-1968)
* Edward Henryk Materski (1968-1981)
* Jan Gurda (1972-1993)
* Mieczyslaw Jaworski (1982-2001)
* Piotr Skucha (1986-1992)
* Marian Florczyk (1998-)
* Kazimierz Gurda (2004-2014)
* Andrzej Kaleta (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak