open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lyndon B. Johnson Espazio Zentroa

**Johnson Espazio Zentroa** (ofizialki ***Lyndon B. Johnson Space Center*** edo **JSC** ;  euskaraz: Lyndon B. Johnson Espazio Zentroa) NASAko espazio tripulatutako jardueretarako NASAko instalazio bat da, Houston hego-ekialdean kokatua, Texasen, Ameriketako Estatu Batuetan. Rice Unibertsitateak emandako lurretan eraiki zen.

JSCk misioen kontrol zentroa (MCC-H) eta Estatu Batuetako tripulatutako hegaldi guztiak koordinatzen eta gainbegiratzen dituen NASAren kontrol zentroa ditu. MCC-H-k anezka-misio eta jarduera guztiak zuzendu zituen, eta gaur egun Nazioarteko Espazio Estazioa gainbegiratzen du. Halaber, Mexiko Berriko White Sands Missile Rangeren arduraduna da, zeinak larrialdietarako lurreratzeko gune gisa balio zuen espazio anezkarako, eta baita 2010ean hasita hura ordezkatuko zuen ibilgailuaren koordinazio instalazioa ere, Constellation proiektua izenekoa.

NASAko astronauten praktikak JSCn egiten dira, Sonny Carter entrenamendu eremuan, flotagarritasun neutroko laborategia barne hartzen duena, ia 23,4 milioi litro ur dituen igerileku handi bat, non astronautak lan osagarriak egiteko entrenatzen dituena, hala nola ibilgailuak grabitaterik ezako baldintza simulatuetan gidatzea.

JSCk 3.000 langile inguru ditu, 110 astronauta barne. Langileen taldea 15.000 langile eta kontratistak osatuta dago gutxi gorabehera. JSCn lan egiten duten 15 enpresetatik handiena *United Space Alliance* da, JSCko langileen ehuneko 40 inguru biltzen dituena. 2018ko maiatzetik 2021eko maiatzera arte, zentroko zuzendaria Mark S. Geyer izan zen, minbizia diagnostikatu ostean erretiroa hartu zuena, ordura arteko zuzendariorde Vanessa E. Wyche, kargua aldi baterako bere gain hartuz.    Geyer JSCko hamabigarren zuzendaria izan zen, lehena Robert Gilruth izan zen.

Johnson Espazio Zentroan erakusten diren espazio-artefaktuetako bat Saturno V kohetea da, guztiz osatua, S-IC eta S-II etapen arteko eraztuna, eta S-II eta S-IVB etapen arteko kapotajea izan ezik. Saturno hau benetako aztarnekin eraikia dago. Benetako Apollo ibilgailu bat ere erakusten da, bertan behera utzitako Apollo 19 misioan hegan egin behar zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Orri ofiziala
Foča

**Foča** Bosnia eta Herzegovinako hego-ekialdeko hiria eta udalerria da, Drina ibaiaren ondoan, Srpska Errepublikako Foča eskualdean. 1992an, serbiar paramilitarren kontrolpean geratu zen hiria, eta bosniar guztiak kanporatu zituzten. 2704 pertsona desagertu direla salatu da, gehienak bosniarrak; emakumeek serbobosniar armadaren bortxaketa masiboak jasan zituzten.

## Kokalekuak 
* Anđelije
* Bastasi
* Bavčići
* Beleni
* Bešlići
* Biokovo
* Birotići
* Bogavići
* Borje
* Borovinići
* Brajići
* Brajkovići, Foča
* Brod
* Brusna
* Budanj
* Bujakovina
* Bunčići
* Bunovi
* Cerova Ravan
* Crnetići
* Cvilin
* Čelebići
* Čelikovo Polje
* Ćurevo
* Daničići
* Derolovi
* Donje Žešće
* Drače
* Dragočava
* Dragojevići
* Đeđevo
* Fališi
* Filipovići
* Glušca
* Godijeno
* Gostičaj
* Govza
* Gradac
* Grandići
* Grdijevići
* Hum
* Huseinovići
* Igoče
* Izbišno
* Jasenovo
* Ječmišta
* Jeleč
* Jošanica
* Kolakovići
* Kolun
* Kosman
* Kozarevina
* Kozja Luka
* Kratine
* Krna Jela
* Kruševo
* Kunduci
* Kunovo
* Kuta
* Lokve
* Ljubina
* Marevo
* Mazlina
* Mazoče
* Meštrevac
* Miljevina
* Mirjanovići
* Mješaji
* Mravljača
* Njuhe
* Orahovo
* Papratno
* Patkovina
* Paunci
* Petojevići
* Podgrađe
* Poljice
* Popov Most
* Potpeće
* Previla
* Prevrać
* Prijeđel
* Prisoje
* Puriši
* Račići
* Radojevići
* Rijeka
* Rodijelj
* Slatina
* Slavičići
* Stojkovići
* Sorlaci
* Susješno
* Škobalji
* Štović
* Šuljci
* Tečići
* Tjentište
* Tođevac
* Toholji
* Trbušće
* Trtoševo
* Tvrdaci
* Ustikolina
* Velenići
* Vikoč
* Vitine
* Vojnovići
* Vranjevići
* Vrbnica
* Vučevo
* Vukušići
* Zabor
* Zakmur
* Zavait
* Zebina Šuma
* Zubovići
* Željevo

## Kultura 
Antzinako Herzegovinako museoa eta hiriko antzokia Fočan daude.

## Herrian jaiotako ospetsuak 
* Zehra Deović, folk abeslaria 
* Rade Krunić, futbolaria
* Aida Hadžialić, Suediako politikaria
* Maksim Vasiljević

## Iruditegia 

Image:
Foca_Sveta_Sava_IMG_0701.JPG|Katedrala.
Aladža_džamija--.jpg|Berreraiki beharreko Aladža meskita. Hiriko meskita guztiak kaltetuak izan ziren gerran.
Foca_Sveta_Sava_IMG_0708.JPG|San Sava eliza ortodoxoa.
Muzej_Stare_Hercegovine_Foča_01.jpg|Herzergovinako museoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :Fočari buruzko webgunea.
* :Medikuntza Fakultatea Fočan. 
*: SDA: Fočari buruzko webgunea.
Misioa kontrolatzeko zentroa

**Misioa kontrolatzeko zentroa** edo **misioaren kontrol-zentroa** espazio-hegaldiak kudeatzen dituen instalazio bat da, normalean abiarazte-puntutik lurreratzea edo espazio-misioaren amaierara arte, eta eragiketen lurreko segmentuaren parte da. Hegaldi-kontrolatzaileen talde batek eta beste laguntza-langile batzuek misioaren alderdi guztiak kontrolatzen dituzte lurreko estazioen bidez telemetria eta urrutiko kontrola erabiliz. Misioaren kontrol-zentro batetik misioa laguntzen duten langileek astronautikari lotutako diziplina ezberdinetako ordezkariak izan ditzakete. Misio hauetarako prestakuntza hegaldi-kontrolatzaileen ardurapean egon ohi da, normalean misioaren kontrol-zentroan entsegu zabalak barne hartzen dituena.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2004ko Arabako Bertsolari Txapelketa

**2004ko Arabako Bertsolari Txapelketa** Arabako Bertsolari Txapelketaren laugarren ekitaldia izan zen, Asier Otamendik irabazi zuena.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (21) 
* Alberto Martinez "Beitto"
* Amaia Altube
* Andere Arriolabengoa
* Asier Otamendi
* Hodei Lopez de Arkaute
* Iker Agirre
* Iker Ibarrola
* Iñaki Viñaspre
* Irati Anda
* Irati Mendiguren
* Izar Mendiguren
* Josu Ormaetxea
* Juan Mari Juaristi
* Lander Meaza
* Manex Agirre
* Markel Becares "Bino"
* Oihane Perea
* Orlando Arreitunandia
* Rikardo Gonzalez de Durana
* Ruben Santxez
* Serapio Lopez
### Gai jartzaileaketa aurkezleak (5) 
* Alfredo Ramirez
* Irati Lotina
* Lierni Altuna
* Naroa Sasieta
* Olatz Perea
### Epaileak (4) 
* Felix Irazustabarrena
* Mirari Azula
* Patxi Aizpurua
* Xabier Ormaetxea "Txerren"

## Kanporaketak 
* Eskuernaga: Martxoaren 6a.
* Agurain: Martxoaren 13a.

## Finalaurrekoak 
* Aramaio: Martxoaren 27a.
* Laudio: Apirilaren 3a.

## Finala 
Finala Gasteizen, Principal antzokian, eta apirilaren 25ean izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus webguneko informazioa
Zulfiya

**Zulfiya Isroilova**, zirilikoz '''''***, ezaguna **Zulfiya*' ezizenez (Taxkent, Errusiar Inperioa, 1915eko martxoaren 1a - ibidem, Uzbekistan, 1996ko abuztuaren 1a) uzbekiztandar idazlea izan zen.  

## Biografia 
Zulfiya Mahalla Dergez hiri-barrutiko Isroilovan jaio zen, Taxkentetik gertu, Uzbekistango hiriburutik -orduan Inperio Errusiarraren zatia-, artisau-familia batean. Gurasoek interes handia zuten kulturan eta literaturan. Bere amak kantak kantatzen zizkion eta ipuinak kontatzen zizkion.

Zulfiya persiar hitza da, eta haren esanahia honako hau da: "ile kizkur bat", eta adiera mistikoan, "debotoaren gozamena osatzen duten misterio jainkotiarrak".

Bigarren hezkuntza amaitzean, Institutu Pedagogikoan matrikulatu zen, graduatu ondoko bat ikasi zuen eta ondoren hainbat argitaletxetan lan egin zuen.

Hamid Olimjon poeta uzbekistandarrarekin ezkondu zen. Hura auto-istripu batean hil zen 1944ko uztailaren 3an, Taxkenten, 34 urte zituela.

Hurrengo hamarkadetan, lan patriotikoak, propaganda, bakezale-lanak eta naturari eta emakumeei buruzko gaiei buruzko lanak idatzi zituen. 

1938tik aurrera, Zulfiya hainbat argitaletxerentzat aritu zen lanean, eta hainbat erakunde nazional eta errepublikanoren kide izan zen. Behin baino gehiagotan, hainbat komunikabideren buru izan zen. Hamid Olimjon senarra 1944an hil ondoren, hainbat lan eskaini zizkion.

1953an Alderdi Komunistarekin bat egin zuen eta *Saodat* aldizkariaren editorea ere izan zen. 1956an, idazle sobietarren ordezkaritza batean parte hartu zuen, Konstantin Simonov-ek zuzendua, Delhi herriko Idazle Asiarren Konferentzian. Hurrengo urtean, 1957an, Afrikako Asiako Elkartasun Konferentzian parte hartu zuen Kairon. 

Zulfiya 1996ko abuztuaren 23an, 81 urterekin zituela, jaioterrian hil zen. 2008ko martxoaren 1ean, estatua bat eraiki zuten beren oroimenean, Taxkent jaioterrian.

Herri osoak babesten ditu literatura nazionala garatzeko, letra-maistrak irakurri eta errespetatzeko kultura handitzeko, idazleen memoria ohoratzeko ekimenak. Urtero, kultur ekitaldi bat egiten da Taxkenteko monumentutik hurbil.

## Lanak (hautaketa) 
Sulfiyaren obra 3 sasoitan sailkatu da.

### Lehen sasoia (1930-1940) 
''Life Sheetak, Poemak, Girls' Song collections*

### Bigarren sasoia (1941-1970) 
*Partingday, Hulkar, I sing themorning, My heart, Myflowers, My eyes*

### Hirugarren sasoia (1971-1995) 
*Appointment, Years, Years, Sundays with Dawn.*

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1965ean Uzbekistango RSSko poeta nazionala.
* 1984an Lan sozialistaren heroia (SESB).
* 1984an Leninen ordena.
* 1976an SESBeko Estatu Saria Literatura eta Artean
* 1999an, Uzbekistango Zulfiya Sari Nazionala sortu zen.
* 2008an estatua bat  jaioterrian.
* Urtero, kultur ekitaldi bat egiten da Taxkenteko monumentutik hurbil.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Akbarov A. Zulfia. *Publikishing house of Literature and Art named after Gafur Gulo''. Tashkent, 1983. 
* Kayumov L. Shoira Zulfiya (Poet Zulfia). Tashkent, Uzadabiynashr, 1965 

## Kanpo estekak 
* Biografia (errusiera)
* Zulfiyaren poesia, Khurshid Davronek irakurria
Berta Blangykoa

**Santa Berta**, **Berta Blangykoa** edo **Berta Artoiskoa** (Artois, VII. mendearen erdialdea – Blangy-sur-Ternoise, 725eko uztailaren 4a) moja kristaua izan zen.

## Bizitza 
Santa Berta Rigobert kondearen alaba zen. Haren ama Ursana Kenteko erregearen alaba zen.

Hogei urte zituela, Berta Siegfriedekin ezkondu zen, erregearen senidea zena. Geroago, Deotilak ordezkatu zuen abadesa gisa, eta Berta eremutar bihurtu zen, otoitzera soilik dedikatua. 

Erromatar Eliza Katolikoan santutzat hartzen da, baita Gertrudis eta Deotila ere. Erlikia gehienak Blagnyn gordetzen dira.

Artean, alabetako batekin aldarearen aurrean belaunikaturik irudikatzen da.

## Hagiografia 
Kondaira baten arabera, Bertak eraikitako bi eraikin erori ziren, baina aingeruak beste leku batera gidatu zuen, han zailtasun askoren ondoren komentu bat eraiki zuen, eta bertan sartu zen bi alabekin.

Geroagoko kondaira baten arabera, noble handi batek, Roger izenekoak, Gertrudisekin indarrez ezkondu nahi zuen. Amaren ausardiak eta Jainkoarengan konfiantzak salbatu zuten.

Biografoek adosten dutenez, Santa Bertaren istorioa oso berantiarra da, baina ez da guztiz mitikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jokin Arman

**Jokin Arman Martin** (Béjar (Espainia), 1943ko ekainaren 6a) Trini Mikelarena bere emaztearekin Nafarroa Garaiko Beran bizi den delineatzaile, margolari eta eskultorea da. Herrian Armi arte galeria ireki du. Jorge Oteizarekin eta Nestor Basterretxearekin lan egindakoa da, besteak beste, naturaren babesaren inguruko kezka islatu du bere eskultura eta margolanetan. Inpresionismo estiloa erabiltzen du.

## Biografia 
Béjarren jaioa, Salamancan, hamahiru urterekin Irunen zegoen. Trini Mikelarenarekin ezkonduta dago, institutuko irakasle izan den beste artista batekin. Salestarretan ikasi zuen, baita delineazioa, maisutza eta aparejadore ikastaro bat ere Donostian. Bere ikasketa artistikoa bi urterekin hasi zen Salamancako Arte Eskolan; Bidasoako ingurunean jada, Basterretxea, Nestor eta Ander anaiekin, garai hartan Frantzia Etorbidea deitzen zitzaion lokalean lan egin zuen. Arratsaldeetan, Donostiako Arte Ederren eskolan osatu zuen bere prestakuntza. Ezkontzean pintatzeari utzi zion, eraikuntzan lan egiteko. 50 urte zituela, akuarela lantzen hasi zen Rodríguez Catalánekin, Donostian, eta uretako olioaren teknikan hasi zen. Ondoren, eskulturan lanean hasi zen ere bai.

## Liburuak 
* *Historia del Arte Resumida*
* *Resumen de la Historia Mundial*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itsaso Jauregik egindako elkarrizketa *Berria*n, 2023/12/03.
* :Artistaren webgune ofiziala.
Lurreko segmentu

thumb|400x400px| Espazio-ontzien sistema baten eskema sinplifikatua. Gezi laranja marradunek irrati-loturak adierazten dituzte. Gezi beltz sendoek lurreko sareen loturak adierazten dituzte. (Erabiltzaileen terminalek, oro har, adierazitako bideetako bakarrean oinarritzen dira espazio-segmentuko baliabideetara sartzeko.)
**Lurreko segmentua** edo **Lur-segmentua** operadoreek eta laguntza-langileek erabiltzen duten espazio ontzien sistema baten lurreko elementu guztiek osatzen dute, espazio-segmentuaren eta erabiltzaile-segmentuaren aldean.  Lurreko segmentuak espazio-ontzi baten kudeaketa eta karga erabilgarria eta telemetria datuak lurreko eragileen artean banatzeko aukera ematen du. Lur-segmentu baten elementu nagusiak hauek dira:

* Lurreko estazioak, espazio-ontziekin irrati-interfazeak eskaintzen dituztenak. 
* Misioak kontrolatzeko zentroak, non espazio-ontziak kudeatzen diren. 
* Lurreko sareak, beste lurreko elementuak elkarren artean lotzen dituztenak. 
* Urruneko terminalak, laguntza-langileek erabiltzen dituztenak.
* Espazio-ontziak integratzeko eta probatzeko instalazioak.
* Jaurtiguneak. 

Elementu horiek espazio-misio ia guztietan daude, komertzialak, militarrak edo zientifikoak izan. Elkarrekin edo geografikoki bereizita egon daitezke, eta alderdi ezberdinek operatu ditzakete.  Elementu batzuek hainbat espazio-ontzi onartzen dituzte aldi berean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marko Radulovićen gobernua

**Marko Radulovićen gobernua** 1906ko azaroaren 11tik 1907ko urtarrilaren 19ra arte egon zen (egutegi zaharraren arabera).

## Historia 
Alderdi Popularreko lehen agintaldiko titularrak estatuko administrazioan funtzionario gisa lan egiten zuten gazteagoekin osatu zuen gobernua.

## Gobernuaren kideak 
## Kanpo estekak
Coalición Popular

**Coalicion Popular** (**CP**; ) Espainiako eskuineko hainbat alderdi politiko nazionalen eta erregionalen hauteskunde-koalizioa izan zen, 1983 eta 1987 artean hainbat hauteskunde orokor, autonomiko eta munizipaletan elkarrekin aurkezteko.

## Historia 
Koalizioaren lehen aurrekariak 1982koak dira, artean "Coalición Popular" izena ofizialduta ez zegoenean, eta AP-PDP deitzen zioten soilik, osatzen zuten alderdien siglak erabiliz: Aliantza Popularra (AP) eta Alderdi Demokrata Popularra (PDP). Alderdi horiek hautagaitza bateratua aurkeztu zuten 1982ko hauteskunde orokorretarako, eta 1982ko irailaren 13an koalizio-akordioa sinatu zuten Nafar Herriaren Batasuna (UPN), Partido Aragones Regionalista (PAR), Convergencia Navarra (CN) eta Batasun Valentziarra (UV) alderdiekin batera.

"Coalición Popular" izena 1983ko lehen hilabeteetan sortu zen lehen aldiz, urte bereko maiatzaren 8ko udal eta autonomia hauteskundeetarako kanpainan. Orduan koalizioko kideak AP eta PDP ziren, Batasun Liberalaz (UL) gain, urte horretako martxoaren 2an alderdien batzorde koordinatzailea osatu zutenak.

Koalizioa osatzen zuten:
* Aliantza Popularra (AP),
* Alderdi Demokrata Popularra (PDP) eta
* Alderdi Liberala (PL), 1984ko amaieran hurrengoak bilduz sortu zena:
** Pedro Schwartz-en Batasun Liberala (UL)
** Alderdi Liberala (PL), Enrique Larroque eta Bernardo Rabassa buru zituena.

Alderdi erregionalistak ere bertan sartu ziren
* Batasun Valentziarra (UV),
* Nafar Herriaren Batasuna (UPN),
* Partido Aragones Regionalista (PAR) eta
* Galiziako Zentristak (CG).

1986ko hauteskunde orokorretan Manuel Fraga aurkeztu zuen presidentegai, eta, azkenean, 5.247.677 boto ( % 25,97) eta 105 diputatu (69 APk, 21 PDPk, 12 PLk, 2 UPNk eta 1 CDk) lortu zituen.

Hauteskunde hauen ostean, APren eta PDPren arteko ituna 1986ko uztailaren 21ean desegin zuten formalki, nahiz eta akordio programatikoak mantendu zituzten Kantabria, Galizia eta Balearretako gobernuetan. 1987ko urtarrilaren 19an, Alderdi Liberaleko diputatuak Talde Parlamentario Popularretik Talde Mistora igaro ziren, eta horrela amaitu zen Coalición Popular.

Alderdi Demokrata Popularrak koalizioa utzi eta 1987ko hauteskunde autonomiko eta lokaletan parte hartu zuen, 1986ko uztailaren 15ean Diputatuen Kongresuko Talde Mistoan diputatu hautetsiak izena emanda. Ondoren, Demokrazia Kristaua izena hartu zuen eta, Javier Rupérez buru zela, 1989an Alderdi Popularrean sartu zen, Aliantza Popularra, Alderdi Liberal eta Galiziako Zentristak bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foča eskualdea

thumb|250px|Foča eskualdearen kokapena.

**Foča eskualdea ** (serbierazko alfabeto ziriliko: Фочанска регија) (1992tik 2004ra arte **Srbinje eskualdea** izenarekin ezagututa) Bosniako Serbiar Errepublika zazpi eskualdetako bat da. Bosnia-Herzegovinako bi entitate ditu: Bosniako Serbiar Errepublika bata, Bosniako Serbiar Errepublika bestea. 

Eskualdearen hiriburu administratiboa Foča da. Eskualdeak 3124.95 km² eta 24 000 biztanle ditu.

## Udalerrien zerrenda 
# Čajniče
# Foča (lehen *Srbinje*)
# Kalinovik
# Novo Goražde (lehen Goražde Serbiarra)
# Rudo
# Trnovo
# Višegrad

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emma Calderón y de Gálvez

**Emma Calderón eta Gálvez** (San Fernando, Cádiz, XIX. mendea &ndash; XX.mendea)  kazetaria, maistra eta idazlea izan zen.

## Ibilbidea 
Marinel baten alaba zen Calderón, eta Ferrolen bizi izan zen aitaren lanbidearen ondorioz. Gero, Cádizera itzuli zen bizitzera, 1913an bertan bizi baitzen. Maistra zen, eta poemak eta artikuluak argitaratu zituen prentsan, Emilia Pardo Bazán Espainiako Errege Akademian sartzea defendatzen zuen testua barne.

Adiskidetasun handia izan zuen Nicomedes Ferrari hil ondoren, *El Anunciador* egunkaria zuzendu zuen Gibraltarren. Ferrari izan zen egunkariaren jabea. *Ilustración Gallega*, *Diario de Cádiz*, *Diana*, *Arco Iris*, *El Último*, *Cádiz Gráfica*, La *Alhambra*, *La Isla*, *El* *Heraldo*, *El Éxito,* *Alma Latina* eta *Bromas y Veras* ere argitaratu zituen.

Calderón Cádizko Latinoamerikako Akademiako kidea izan zen, eta 1911n Cadizko Prentsa Elkarteko ohorezko kide hautatu zuten. Besteak beste, Xesús Rodríguez López galiziar mediku eta idazlearekin gutunak trukatu zituen.

Carmen Ramírez Gómezen arabera (2000), Calderónek Narciso del Prado ezizena erabili zuen, iturri gehienek beste idazle garaikide bati ematen dioten izena: Paulina Ibarra Blascori.

## Lanak 
* 1913 – *¡Por su moreniya!* (ipuina)
* 1914 – *Poesía y prosa*. Madrid. (ipuinak)
* 1920 – *Sobre las cumbres.*
* 19?? – *Entre gavilanes*. (folletoi)
* 19?? – *Lucha.* (folletín)
* 19?? – *Manjar de Dios*. (folletoi)
* 19?? – *Solera*. (folletoi)

## Bibliografia 
* Cejador y Fallca, Julio (1920). Gaztelaniaren eta literaturaren historia: Epoco Contemporanea: 1908-1920. 13. Tip. Berrik. BilaketaBibl. eta museoak. 83. or.
* García Tejera, M.K., arg. (1999). Ahanzturen Almazia: Cádizko poesiaren antologia partziala, XIX. eta XX. mendeak. UCA. or. 89-79. ISBN 84-7786-000-0.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Cerrada

**Cristina Cerrada** (Madril, 1970eko martxoaren 28a) madrildar idazlea eta sorkuntza-idazketako irakaslea da. Bere ibilbide literarioan aintzatespenak jaso ditu hasiera-hasieratik: *Tránsito/ Iragaitea* ipuinak 2001eko XIII. Pedro Atarrabia kontakizuneko saria lortu zuen, eta 2003an *Ordenes TrascendEntales*ipuinak NH saria irabazi zuen, «Independenteki aurkeztutako ipuin onena» izeneko atalean (epaimahaiko Espido Freire, José María Guelbenzu eta Gustavo Martín Garzo zirela). 

## Biografia 
Soziologia ikasi zuen Madrilgo Unibertsitate Komplutentsean eta Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED). feminista aitzindariaren omenezko saioetan eta *Wollstonecraft.* *Hijas del horizonte* izeneko liburuan.  beste idazle garrantzitsu batzuekin:Espido Freire, Paloma Pedrero, Nuria Varela, Cristina Fallarás, Eva Díaz Riobello, María Zaragoza, Raquel Lanseros eta Vanessa Montfort.

## Argitaratutako liburuak 
Izenburua, argitaletxea eta kontakizun mota, hurrenez hurren:

* *Noctámbulos*. Lengua de Trapo (2003). Kontakizunen liburua.
* *Compañía*. Lengua de Trapo (2004). Kontakizunen liburua.
* *Calor de hogar, S.A*. Algaida (2005). Eleberria.
* *Alianzas duraderas.* Lengua de Trapo(2007). Eleberria.
* Emakumea ixilik. Lengua de Trapo (2008). Eleberria.
* *Caíngo anatomia*. Arg. Baladí (2010). Eleberria.
* *Errauskine Pensilvanian*. DVD Edizioak (2010). Eleberri laburra.
* *Kosmorama*. Tropo argitaletxea(2015). Eleberria.
* *Europa*. Lumen (2017). Eleberria.
* *Hindenburg* Seix Barral (2020). Eleberria.

### Liburu kolektiboak 
* *666*. Carmen Jiménezen edizioa. Egileak: Elia Barceló, Cristina Cerrada, Marta Sanz, Pilar Adón, Esther García Llovet eta Susana Vallejo. Sub Urbano, 2014.

## Sariak eta aintzetespenak 
* 2001ean XIII. Pedro de Atarrabia kontakizun-saria.
* 2003an VII. NH Kontakizun Saria.
* 2003an Casa de América narratibaren IV. saria. 
* 2003an II. Cajamadrid Narratiba Saria.
* 2005ean Sevillako X. Ateneo Joven eleberri-saria. 
* 2008an Lengua de Trapo eleberriaren XIV. saria.
* 2010ean Barbastro Hiria eleberri laburraren Nazioarteko XLI. Saria. 
* 2015ean duen Ribera del Duero narratiba laburraren IV. sariko finalista *Adversidad* lanarekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cristina Cerrada blog pertsonala.
* Kristina Itxiaren zutabea kultura-eremuan
* Lengua de Trapo argitaletxea

### Cristina Cerradaren kontakizunak 
* Suficiente.
* Neumonia.

### Elkarrizketak egileari 
* Alberto Olmosen elkarrizketa Teína aldizkarian.
* Amelia Castillaren elkarrizketa El País egunkarian.
* David G-ren elkarrizketa. Dorreak hegazkin-deposituan.
* Angel Vivasen elkarrizketa Muface-n.
María del Mar Terrones Villanueva

**María del Mar Terrones Villanueva** (Orce, Granada, 1892 – Vigo, Galizia, 1980ko urriaren 31) maistra izan zen, Medikuntzan doktore eta kazetaritzan aitzindaria izan zen.

## Ibilbidea 
Orcen jaio zen, Granadako probintzian, 1892an. 1911n, Jérez de la Fronteran (Cádiz), eskolarteko irakasle izendatu zuten. Urte horretan bertan, 19 urte zituela, Cadizko Prentsaren Elkartean (APC) sartu zen, eta ohorezko bazkide izendatu zuten Patrocinio de Biedma eta Emma Calderón y de Gálvezen Babesletzarekin batera, garai hartan Espainiako kazetaritzan ere gailentzen ziren emakumeak. Elkarte hori izan zen emakumeak onartu zituen lehena Espainian.

Maria del Mar-ek Diario de Cádizekin kolaboratu zuen, eta Rosario de Acuña idazlearen aurka idatzitako testuarekin ospetsu egin zen. Acuñak ikasle atzerritar batzuk Madrilen gizon batzuek iraindu zituztela Parisen argitaratzean polemika sortu zuenean.. Iritzi-testuak eta, batez ere, literatura-testuak argitaratu zituen Rosa Martínez de Lacosta, Krause, De Biedma, Calderón eta Carolina de Soto eta Corrorekin batera.

*Diana* aldizkari ilustratuaren azala izan zen 1911n, eta honela deskribatzen zuen: lehen hezkuntzako maistra, Cadizko Medikuntza Fakultateko ikasle ofiziala eta Cadizko Ikastetxeko ohorezko bazkidea. Medikuntza ikasi zuen Cadizen, eta ikasketak Madrilen amaitu zituen, baina Cadizera itzuli zen eta han Teresiar Akademiako zuzendari izendatu zuten.

Hurrengo urtean, 1912an, Cádizko Prentsa Elkarteak Emilia Pardo Bazán, De Biedma eta Calderónekin batera antolatutako Espainiako Kazetaritza Biltzarrean parte hartu zuen. Urte horretan bertan, Deportes hamabostaldiko aldizkarian aipatzen da argitalpen honen laguntzaile gisa. 1915ean, *El* *Heraldo* egunkariak "Emakumeen kultura" izeneko azala eskaini zion, eta bertan, emakumeentzako garai berrien ikonotzat hartu zen.

Terronesek 1926an Espainiako Emakumezkoen Lyceum Club elkartea sortu zuen. Victoria Kent politikarekin adiskidetu zen eta María de Maeztu pedagogo eta humanistari buruzko artikuluak idatzi zituen.

1941ean hil zen senarra, eta 1956an erreferentzia bat dago prentsan alabaren ezkontzagatik. Vigon hil zen 1980ko urriaren 31n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cystolepiota sistrata

***Cystolepiota sistrata*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Lepiota sistrata*, *Fusipora sistrata*, *Lepiota seminuda*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 25 mm arteko diametrokoa, hasieran hemisferikotik konikora, gero lau-ganbila edo zabaldua, askotan titi txiki bat mantenduz; ertza zorrotza, soberakin pixka batekin, errezel orokorraren hondar zuri zabalez estalita; kapelaren azala hasieran flokonoso-garatxoduna, gero pikortsua  edo pruinadun-irineztatua, zuria, krema zurixka kolorekoa, diskoan krema-arrosa kolorekoa.

**Orriak:** Estu, estuak, libreetatik azpi-libreetara, ertza osoa, lehenbizi zuriak, helduaroan krema-horixka kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 60 mm arteko garaierakoa eta 4 mm arteko diametrokoa, zilindrikoa, pixka bat lodiagoa oinarrirantz, gainazala fin pubeszentea goialdean, pruina zuriz azpitik, zahartzean  goialdean glabroa, zurixkatik krema-zurixkara, azpitik eta oinarrirantz, batez ere sakatzean, arrosa-ardo kolorekoa, baita purpura-gorrixka kolorekoa ere.

**Haragia:** Hauskorra, mehea, krema-zurixka kolorekoa kapelan; arrosa-ardo kolorekoa oinean; usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Cystolepiota* terminoa grezieratik dator, maskuria esan nahi duen "cystis" hitzetik eta *Lepiota*-tik; kapela pikordun *Lepiota* baten antzera. *Sistrata* epitetoa ere grezieratik, ferodeen formakoa, esan nahi duen "sistro" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoi eta lekua 
Udan eta udazkenean. Taldekoia, humusean eta nutrienteetan aberatsak diren lurzoruetan, hostozabalen eta koniferoen azpian. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Australia, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Skybridge (Chicago)

**Skybridge** Chicagok West Loop dagoen etxe orratza da, Ameriketako Estatu Batuetan. Luxuzko apartamenduak dira gehien batean. 2003an amaitu zen eta urte berean, Emporis Skyscraper Award lehiaketan hirugarren postua lortu zuen.

## Ezaugarriak 
Eraikinaren oinarrian Whole Foods katearen establezimendu bat dago. Eraikinak 38 solairu ditu eta azken solairuan teilatu propioa dute apartamentuek. 36. solairuan work-out eta lorategi bat daude. Eraikina Perkins and Willek diseinatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saletxe

[thumb|[Shetland poni batentzat egindako saletxea, Glasnakillen (Skye uhartea, Eskozia).]]

**Saletxea**, **korralea**, **kortxila** edo **saroia** —edo, soilik ardientzat denean, **artegia** edo **arditegia**— abeltzainak ganadua itxita eta bilduta edukitzeko eta eguraldi txarretik eta harraparietatik babesteko erabiltzen den estalpea da. Askotariko egitura izaten da. Antzina zurez, harriz edo buztinez egina izaten zen; gaur egun, ordea, altzairua, hormigoia eta plastikoa ere erabiltzen dira. Adibidez, gaur egungo zenbait saletxetan, hormak hormigoiz eginak dira; estalkiari eusteko egitura, altzairuz; eta estalkia, PVCz.

## Kanpo estekak
Dieudonné de Gozon

**Dieudonné de Gozon** (Les Costes-Gozon, Rouergue, ? - Rodas, 1353ko abenduaren 7a) Jerusalemgo San Joanen Ordenako 27. maisu handia izan zen 1346tik hil zen arte.

Aveyrongo familia noble bateko kidea eta ospitaleko zalduna, Hélion de Villeneuverekin batera joan zen Rodasera 1332an. Kondairaren arabera, Gozonek uhartean izua eragiten zuen herensuge bat hil zuen 1342an, eta "Herensugearen hiltzaile" izena jaso zuen.

Ordenaren Komandante Handia izan ondoren, 1346ko maiatzaren 8an maisu handia izendatu zuten Villeneuve hil ondoren. Turkiarren aurkako borrokan jarraitu zuen Egeon eta Egiptoko sultanak mehatxatutako Konstantino V.a Armeniakoari laguntza bidali zion.

## Iruditegia 

Blason Dieudonné de Gozon.svg|Gozonen armarria
CoA lintel Ippoton Rhodes.jpg|Gozonen armarria Rodasen
DieudonneDeGozonTombstone.jpg|Gozonen hilobia

## Kanpo estekak
Jerusalemgo setioa (k.a. 597)

**Jerusalemgo setioa**, k.a. 597 inguruan gertaturiko Neobabiloniar Inperioaren kanpaina militarra izan zen. K.a. 605ean, Nabukodonosor II.ak Nekao II.a faraoia garaitu zuen Karkemisheko guduan eta, ondoren, Judeako Erresuma inbaditu zuen. Nabukodonosorren Kronikaren arabera, Judeako Joakim erregea babiloniar domeinuaren aurka matxinatu zen, baina Nabukodonosorrek hiria hartu eta Sedekias ezarri zuen gobernari.

## Setioa 
Jerusalemen suntsipena saihesteko, Joakim Judakoa erregeak, bere erreginaldiaren hirugarren urtean, Egiptotik Babiloniarako leialtasuna aldatu zuen. Jerusalemgo altxortegitik zergak ordaindu zituen, Tenpluko zenbait tramankulu eta errege-familiako zenbait kide eta noblezia bahitu gisa ere utziz. K.a. 601ean, bere erregealdiko laugarren urtean, Nabukodonosor arrakastarik gabe saiatu zen Egipto inbaditzen, eta galera handiak izan ondoren, atzera egin zuen. Porrotak, Babiloniari leialtasuna zor zioten Sortaldeko estatuen matxinada ugari eragin zituen, Judea barne. Joakimek, Nabukodonosorri zerga ordaintzeari utzi eta egiptoarren aldeko jarrera hartu zuen.

Nabukodonosorrek laster egin zien aurre matxinada horiei. Nabukodonosorren kronikaren arabera, Jerusalem setiatu zuen, azkenean K.a. 597an Adarreko 2an  (martxoaren 16an) erori zena. Kronikak honela dio:

Joakim setioan hil zen, ziurrenik k.a. 598ko marcheshvanen 22an (abenduaren 10ean) edo Kislev edo Tevet hilabeteetan. Nabukodonosorrek hiria eta tenplua arpilatu zituen, eta Joiakin errege berria (zortzi edo hemezortzi urte zituena), haren gortea, beste hiritar eta artisau ospetsu batzuk eta Judako juduen zati handi bat erbesteratu zituen, hamar mila pertsona inguru. Erbesteratzea k.a. 597ko Nisan baino lehen gertatu zen, izan ere, Ezekielen Liburuan datak gertaera horretatik aurrera zenbatzen dira. Gertakizunak Tanakheko (Hebrear Biblia edo Itun Zaharra) Neviim eta Ketuvim sailetan deskribatzen dira (). Lehenengo deportazioa erbestearen eta diaspora juduaren hasiera izan zen. Bibliako testuak () honako hau adierazten du:

Nabukodonosorrek Joiakinen osaba Sedekias Judearen errege txotxongilo gisa ezarri eta Joiakinek Babilonian jarraitu behar izan zuen. Sedekiasen erregealdiaren hasiera hainbat modutara datatu da k.a. 597ko Nisanen hasiera baino aste gutxi batzuk lehenago edo geroago.

## Kronologia
Donald Wisemanek 1956an argitaratu zituen Babiloniako Kroniken arabera, Nabukodonosorrek k.a. 597ko Adarreko 2an (martxoak 16) harrapatu zuen lehen aldiz Jerusalem. Wiseman argitaratu aurretik, E. R. Thielek, testu biblikoetatik abiatuta, Nabukodonosorrek Jerusalemen hasierako harrapaketa k.a. 597ko udaberrian gertatu zela adierazi zuen, baina beste aditu batzuek, William F. Albright barne, k.a. 598an datatu zuten gertaera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cystolepiota seminuda

***Cystolepiota seminuda*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Susmagarria izateaz gain, ez du sukalderako adina haragirik.

Sinonimoak: *Cystolepiota sistrata*, *Cystolepiota sororia*, *Lepiota seminuda*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Hauskorra eta oso txikia, 0,3 cm eta cm 1 bitarteko diametrokoa, konikotik ganbilera eta titi pixka batekin, ertzetan errezelaren hondar triangeluarrekin, flokosoak eta zurixkak. Kapelaren azala lehorra, fin-fin pikortsu-irintsua, zuri-krema kolorekoa, erdigunea arrexka kolorekoa.

**Orriak:** Eskotatuak, estu, lamelulekin, zuri-krema kolorekoak.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Oso mehea, liraina, okertua, zilindrikoa, erraboil gabea, pruinaduna, zuria goian, arre-ardo kolorekoa lila tonuekin erdigunean eta behean ilunagoa, oinarritik zenbat eta hurbilago orduan eta ilunagoa.

**Haragia:** Hutsala, zurixka, usain ahulekoa, pixka bat frutarena.

**Etimologia:** *Cystoderma* terminoak azala anpuluekin edo garatxoekin dituela esan nahi du. 

## Jangarritasuna 
Zalantzazkoa. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Lepiota* txiki batzuekin ez da komeni nahastea, oso toxikoak baitira.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Bakarrik edo taldean. Oharkabean pasatzen da. Lur heze, buztintsu edo karedunetako zuhaitzen azpian, humusean aberatsak direnetan. Sarritan goroldiotan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Guyana Frantsesa, Brasil, Kanariak, Moroko, Europa, Errusia, Kazakhstan, Himalaiako eremua, Japonia, Taiwan, Australia, Hegoafrika, Kenya.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eloísa Mafalda

**Mafalda Theotto**, ***Eloísa Mafalda*** izengoitiaz ezagunagoa, (Jundiaí, 1924ko irailaren 18a – Petrópolis, 2018ko maiatzaren 16a) brasildar aktorea izan zen.

## Bizitza 
thumb|left|Eloísa Mafalda 1960an

Jundiaín jaio zen 1924an eta italiarren biloba zen. 1940an, haren gurasoak dibortziatu ziren. Amari etxea mantentzen laguntzeko, Mafaldaren neba, Oliveira Neto, São Pauloko Tupi eta Difusora irratietako esatari bihurtu zen, eta Mafalda jostun lanetan hasi zen. Handik denbora batera, lan bat lortu zuen Emissoras Associadasen bulegoan. Han Alice Waldvoguel alemaniarra ezagutu zuen, zeinak arte eszenikoak eta antzezpena irakatsi zizkion.

Mafaldaren ibilbide artistikoaren hasiera kasualitatez gertatu zen. Oliveira Neto *Tupi-Tamoio*ra joan zen, Rio de Janeirora. Arreba konbentzitu zuen irrati-antzerki proba bat egiteko. Onartua izan zen eta Eloísa Mafalda izen artistikoa hartu zuen. Rádio Nacionaleko irratsaioetan hasi zen lanean. Gero TV Paulistara joan zen, eta bertan egon zen, katea TV Globori saldu zioten arte. Globon, paper nabarmenak izan zituen, hala nola, Nenê andrea *A Grande Família*n, Maria Machadão *Gabriela*n, Mariana andrea *Paraíso*n, Gioconda Pontes *Pedra sobre Pedra*n, Manuela *Mulheres de Areia*n eta Pombinha Abelha andrea *Roque Santeiro*n.

1950ean zineman egin zuen debuta *Somos Dois* filmean, eta 1965ean antzerkian, *Wuthering Heights* (*O Morro dos Ventos Uivantes*)*-*en egokitzapenean.

Urte askotan Alzheimerren gaixotasunarekin.

2018ko maiatzaren 16an hil zen Petrópolis hirian, non bizi zen alabarekin, eta Jundiaín lurperatu zuten.

### Bizitza pertsonala 
1958 eta 1961 artean, Miguel Teixeirarekin ezkonduta zegoen, eta harekin bi seme-alaba izan zituen, Míriam eta Marcos. Dibortzioaren ostean ez zen berriro ezkondu. Bi biloba eta bi birbiloba izan zituen.

## Lanak 
thumb|Eloísa Mafalda *Pigmalião 70* telenobelan (1970)

### Telebista 
### Zinema 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia (programazio-lengoaia)

**Julia** konputazio teknikorako programazio-lengoaia bat da, goi-mailakoa, kode irekikoa, plataforma anitzekoa eta errendimendu handikoa. 2009an sortu eta 2012an plazaratu zuten MIT ospetsuan.
ezkerrera|thumb|Logotipoa
Juliarekin C eta FORTRAN bezalako lengoaien pareko errendimendua lor daiteke LLVMn oinarritutako JIT konpiladoreari esker baina behe-mailako lengoaien zailtasunik gabe.

Julia script-lengoaien (interpretatuen) antzera modu interaktiboan exekuta daiteke baina baita ere, Julia programaren exekutagarria konpilatuz sor daiteke. 

Julia datu-mota dinamikoak darabiltzan lengoaia da, funtzio edo metodoaren inplementazioa exekuzio-denboran bidaltzeko aukera eskaintzen du eta konputazio paralelorako diseinatuta dago. 

Juliak pakete-kudeatzaile bat dauka.

## Alderaketa beste lengoaia batzuekin 
Julia lengoaia, Python bezain erraza, C bezain azkarra dela esaten da.

Honako benchmark hau nukleo bakarreko Intel(R) Xeon(R) CPU E7-8850 2.00GHz CPU 1TB eta 1067MHz DDR3 RAM duen mikroprozesadore batean lortu da, Linuxen gainean martxan jarrita: 

C lengoaian konpilatutako kodeari dagozkion emaitzak (faktorea=1). Zenbat eta txikiagoa izan zifra, orduan eta hobea da abiadura.

## Programa adibideak 
### Kaixo mundua 
Kaixo mundua adibidea:
```julia
print ("Kaixo mundua!")
```
edo besterik gabe beste hau
```julia
"Kaixo mundua!"
```

### Quicksort 
Hau da Julia programa bat zenbaki asko Quicksort algoritmoa erabiliz ordenatzen dituena:
```julia
using BenchmarkTools

# quicksort ordenazio-algoritmoaren bertsioa ilara-errekurtsioa erabiliz: https://stackoverflow.com/questions/19094283/quicksort-and-tail-recursive-optimization
function qsort!(a,lo,hi)
    i, j = lo, hi
    @inbounds while i >>1]
        while i  pivot; j -= 1; end
            if i <= j
                a[i], a[j] = a[j], a[i]
                i, j = i+1, j-1
            end
        end
        if lo < j; qsort!(a,lo,j); end
        lo, j = i, hi
    end
    return a
end
```

## Erreferentziak 
* Julia: A Fast Dynamic Language for Technical Computing (pdf)
* Julia: A Fresh Approach to Numerical Computing (pdf)

## Bibliografia 
* Tobin A Driscoll and Richard J. Braun (Aug, 2022). "Fundamentals of Numerical Computation: Julia Edition". SIAM. ISBN&nbsp;978-1-611977-00-4,
* C. T. Kelley (2022). "Solving Nonlinear Equations with Iterative Methods: Solvers and Examples in Julia". SIAM. ISBN&nbsp;978-1-611977-26-4.
* 
* Clemens Heitzinger (2022): "Algorithms with Julia". Springer. ISBN 978-3-031-16559-7.

## Ikus, gainera 
* Python (informatika)
* Helburu orokorreko programazio-lengoaia

* Programazio-lengoaia

* Zerrenda:Programazio-lengoaiak
* Programazio-lengoaien arteko konparazioa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* The Fast Track to Julia. A quick and dirty overview of Julia
Deanna Durbin

**Edna Mae Durbin** (Winnipeg, 1921eko abenduaren 4a - Paris, 2013ko apirilaren 17a) kanadar-estatubatuar aktore eta abeslaria izan zen.

1939ko hamarkadan neska aktorea izan zen. 1936an *Every Sunday* filmean lan egin zuen Judy Garlandekin. Musikaletan parte hartu zuen soprano liriko baten ahotsarekin. 1940ko hamarkadan ez zen pozik egon eskaintzen zizkioten rol motekin, eta bizitza publikotik erretiratu zen.

1937an Ohorezko Oscar Saria jado zuen.

## Filmography
## Kanpo estekak
Batian-bikoa

**Batian-bikoa** soka-jokoa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Tolosan, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak 
Jolas honetan neskak edo mutilak sokari eragiten zion goitik, bakarka; sokak indarra hartzen zuen neurrian, salto bakoitzean bi bider hankazpitik eta beste bitan buru gainetik pasatzen zuen. Tolosan, saltatzean, hau kantatzen zen: "Txantxibiri kamino / ez dauka dirurik / hiru alaba dauzka / ezkondu gaberik. / Eta seme txiki bat / kapote zaharrakin / konejua dirudi / bere bizarrakin". Joan zen mendean izena aldatu eta txantxibiris deitu izan zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hilda Rebello

**Hilda de Medeiros Rebello** (Rio de Janeiro, 1924ko irailaren 30a – *ibidem*, 2019ko abenduaren 29a) brasildar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Rio de Janeiron jaio zen 1924an. Jorge Fernando aktore eta zinema zuzendariaren ama zen. 64 urterekin hasi zuen ibilbide artistikoa eta hirurogeita hamar urte zituela, aktore profesional bihurtu zen, semearen laguntzarekin, eta 1994an, Errekorren Guinness Liburuan sartu zen.

2006ko maiatzean, Bennett Mulher saria irabazi zuen, emakume brasildarrak jarduera-esparru guztietan omentzen dituena.

2019ko abenduaren 29an (semea hil eta bi hilabetera) hil zen Rio de Janeiroko ospitalean, arnas-gutxiegitasunarekin 22 egunez ospitaleratu ostean.

## Lanak 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sophia Frances Anne Caulfeild

**Sophia Frances Anne Caulfeild** (Teignmouth, 1824ko urtarrilaren 19a – Kensington, 1911ko azaroaren 20a) ingeles brodatzaile eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Teignmouthen jaio zen Frances Sally Irwin eta Edwin-Toby Caulfeilden familian. Aita familia noble bateko adar txiki batekoa zen. Birraitona William Caulfeild zen, Charlemonteko 2. bizkondea. Amaren aldeko aitona Eyles Irwin irlandar poeta zen. Louisa Lavinia izeneko ahizpa eta Henry Cope Caulfeild izeneko neba zituen.

Caulfeild Londresera joan zen bizitzera. Ez zen inoiz ezkondu.

1882an *Dictionary of Needlework* liburua argitaratu zuen Blanche Catherine Sawardekin batera.

Kensingtonen hil zen 1911n.

## Lanak 
* *Desmond, and Other Poems* (1870)
* *The dictionary of needlework : an encyclopaedia of artistic, plain, and fancy needlework dealing fully with the details of all the stitches employed, the method of working, the materials used, the meaning of technical terms, and, where necessary, tracing the origin and history of the various works described* (1882, Blanche Catherine Sawardekin batera)
* *Encyclopedia of Victorian Needlework* (1882, bi liburukitan)
* *The Lives of the Apostles, their contemporaries and successors* (1886)
* ''A Directory of Girls' Societies, Clubs and Unions Conducted on Unprofessional Principles* (1886).
* *True Philosophy : a Reply to Certain Statements made in "Scientific Religion"* (1888)
* *The dawn of Christianity in Continental Europe and the planting of the Order of Knights of the Hospital of St. John of Jerusalem in England*
* *House Mottoes and Inscriptions: Old and New* (1902)
* *The Home Nurse, A Handbook For Sickness and Emergencies, Formerly Known As 'Sick Nursing At Home'* (1903)
* *The Voice of the Fathers: Their Erudition and Unanimity'' (1905)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espartin-joko

**Espartin-joko** batez ere neguan jokatzen zen. Korroan jokatzen zen eta erdian gelditzen zenak besteen zigorra pairatu behar zuen.

## Arauak 
Hasteko taldean kartak banatzen ziren "bateko urrea" nori egokitzatzen zaion jakiteko. Ondoren jolaskideak korroan jartzen ziren eta erdian, belaunikatuta, bateko urrea atera zuena. Korroa osatzen zutenek espartina pasatzen zuten belaunpetik, eta erdi koak gutxien uste zuenean, oinetakoaz jotzen zuten buruan edo bizkarrean. Kolpea gehienetan atzealdetik etortzen zitzaion erdikoari, ustekabean, eta espartina harrapatzen ahalegindu behar zuen. Eskuratzen bazuen korrora pasatzen zen eta galtzailea erdira.

## Non jasoa 
Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Gorritin, Nafarroa Garaian, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Abarketa sorta

## Kanpo estekak
Edna Murphy

**Elizabeth Edna Murphy** (New York, 1899ko azaroaren 17a – Santa Monica, 1974ko abuztuaren 3a) estatubatuar zinema mutuko aktorea izan zen.

1918 eta 1933 artean, 80 filmetan agertu zen.

Ibilbidearen zati batean, Monte Bluek parte hartu zuen filmetako emakumezko aktore nagusia izan zen.

Mervyn LeRoy zuzendariarekin ezkondu zen 1927ko abenduaren 18an. 1932ko ekainaren 30ean dibortziatu ziren.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Anna Wiecka

**Marta Anna Wiecka** (Nowy Wiec, 1874ko urtarrilaren 12a – Sniatyn, 1904ko maiatzaren 30a) San Bizente Paulen Karitateko Alaben elkarteko ahizpa poloniarra izan zen, ***Maria*** erlijio-izena zuena. Bizitzan zehar erizain gisa lan egin zuen Poloniako eta Ukrainako hainbat ospitaletan.

## Bizitza 
Marta Anna Wiecka 1874ko urtarrilaren 12an jaio zen. Marceli Wiecka eta Paulina Kamrowskaren hamahiru seme-alabatik hirugarrena zen. Haren nebetako bat, Jan, apaiz egin zen.

1886ko urriaren 3an lehenengo jaunartzea egin zuen.

Hamasei urte zituela, San Bizente Paulen Karitateko Alaben elkartean sartzea erabaki zen eta Chelmoko komentura idatzi zuen, baina ez zuela sartzeko adina erantzun zioten. 18 urterekin saiatu zen berriro, eta Krakoviara joan zen.

1892ko apirilaren 26an Krakoviako komentuan sartu zen Maria erlijio-izenarekin. 1893ko apirilaren 12an abitua jantzi zuen. Nobiziotza ondoren, Lviveko ospitale batera erizain gisa lan egitera bidali zuten. 1894ko azaroaren 15ean Pidhaitsira bidali zuten eta 1899an Bochniara. 1897ko abuztuaren 15ean, Andre Mariaren Jasokundearen egunean, lehen botoak egin zituen.

1899an Jesukristo gurutziltzatuaren ikusmena izan zuen. Laster, ospitaletik irtendako gaixo bat zurrumurrutan hasi zen, parrokoaren ilobarekin harreman baten ostean ahizpa Maria haurdun geratu zela esanez. Wiecka Bochnian geratu zen bere errugabetasuna frogatu arte.

1904an sukar handia hartu zuen ospitalean eta ahul sentitzen zela jakinarazi zuen maiatzaren 23an. Maiatzaren 30eko arratsaldean hil zen sukar tifoideak jota.

2008ko maiatzaren 24an dohatsu bilakatu zen Lviven. Marta Anna Wiecka dohatsuaren eguna maiatzaren 30an ospatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antton Kurutxarri

**Antton Kurutxarri** (Antton Curutcharry) (Baigorri, Nafarroa Beherea, 1978) nafar irakasle, historian aditu eta politikaria da. 2023ko abenduaren 23an Baigorriko auzapez izendatu zuten, Jean Michel Koskaratek osasun arazoengatik kargua utzi ondotik.

Ipar Euskal Herrian eramaten den hizkuntza politikaren ardura du. Gaur egun, Euskal Hirigune Elkargoko hizkuntza politikarako lehendakariordea, eta Kultura sailaren ardura ere badu. 2020tik 2023ra EEP Euskararen Erakunde Publikoko lehendakaria izan da.      

Haren ondotik, Maider Behotegi dago lehendakari postuan 2023ko urriaz geroztik. Lehenago Beñat Arrabit, Mathieu Berge, Frantxoa Maitia eta Max Brisson izan dira EEPko lehendakari. Ipar Euskal Herrian euskara ofiziala ez denez, hizkuntza politika bat obratzea «neke» dela adierazi izan du Kurutxarri. 

Historia irakaslea ere bada Kurutxarri. Baionako Villa Pia lizeoan irakasten du. 

2012ko uztailean Nafarroako konkistaren 50. urteurrena betetzen zela-eta, Antton Kurutxarrik *La conquête de la Navarre* (Elkar) liburuxka kaleratu zuen, frantsesez. 50 bat orrialdetan, konkistak iraun zituen hamar urteetan izandako gertakarien berri ematen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko Arabako Binakako Bertso Txapelketa

**2021eko Arabako Binakako Bertsolari Txapelketa** urte honetako apirilaren 17a eta maiatzaren 22a bitartean jokatu zen, txapelketa izan zen.

Arabako Bertsolari Txapelketarako kanporaketak jokatu ziren 2020ko udazkenean, baina COVID-19 pandemiak eragindako murrizketen ondorioz sailkaturiko bertsolariak bikotea multzokatu eta Binakako Txapelketa alternatiboa antolatu zen. Manex Agirre eta Martin Abarrategi aramaioarrak izan ziren irabazleak Legution jokaturiko finalean.

## Parte hartzaileak 
### Bertsolariak (27) 
* Martin Abarrategi
* Peru Abarrategi
* Manex Agirre
* Irati Anda
* Unai Anda
* Xabier Antia
* Ander Aranburu
* Oier Arbina
* Andere Arriolabengoa
* Aroa Arrizubieta
* Manu Bendala
* Unai Bengoetxea
* Beñat Garaio
* Unai Gomez
* Rikardo Gonzalez de Durana
* Danel Herrarte
* Xabi Igoa
* Xabi Lasa
* Mikel Martin
* Unai Mendibil
* Aitor Najera
* Oihane Perea
* Jon Ruiz de Pinedo
* Aitor Ugarte
* Iñaki Viñaspre
* Eli Zaldua
* Felipe Zelaieta
### Gai jartzaileak (9) 
* Aintzane Irazusta
* Aitana Iradier
* Arantxa Sobrino
* Eli Plazaola
* Kristina Arteaga
* Lierni Altuna
* Nieves del Alamo
* Oier Azkarraga
* Uxue Diaz de Cerio

### Epaileak (9) 
* Ainhoa Aizpurua
* Aitor Jimenez
* Egoitz Iradier
* Ekaitz Elorriaga
* Fernando Sopelana
* Iker Elexpuru
* Manex Garaio
* Mikel Fernandez de Arroiabe
* Patxi Aizpurua

## Aurrekanporaketak 
2020ko udazkenean jokatu ziren, eta hamabi bertsolarik lortu zuten sailkapena:
* Legutio: Urriaren 23a
* Dulantzi: Urriaren 24a
* Zigoitia: Urriaren 25a
* Kanpezu: Urriaren 31

## Final laurdeneko saioak 
### Zigoitia 
Martxoaren 27an prentsaurrekoa egin zen Zigoitian txapelketaren formatua aurkezteko. Bikoteak osatzeko 2019ko finalisten sailkapena eta kanporaketetako sailkapena erabili zen. Lehenengoa 18.arekin, bigarrena 17.arekin eta horrela osatu ziren bikoteak.

### Izarra 
Apirilaren 17an jokatu zen Izarrako Kultur etxean.

### Araia 
Apirilaren 18an jokatu zen Araiako Andra Mari aretoan.

### Oion 
Apirilaren 24an jokatu zen Oiongo Zinema aretoan.

## Final aurreko saioak 
### Amurrio 
Maiatzaren 8an jokatu zen Amurrioko antzokian.

### Gasteiz 
Maiatzaren 9an jokatu zen Gasteizko Felix Petite antzokian.

### Finala 
Maiatzaren 22an jokatu zen Legutioko kiroldegian. 200 lagun inguru elkartu ziren, COVID-19 protokoloak zehatz mehatz beteta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.eus, Arabako Binakako txapelketa.
Mukanas txa-txa

**Mukanas txa-txa** korroko jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Muskildin, Zuberoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak 
Neska-mutilek korroa osatzen zuten bat kanpoan utzita. Hark eskuan zapia hartu eta "mukanas txa-txa" esaten zuen bitartean lagunen inguruan biraka hasten zen. Halako batean, korroko norbaiten atzean zapia uzten zuen oharkabean. Beste itzulia osatzerako zapia atzean zeukana ez bazen ohartzen, korroaren erdira pasatzen zen beste norbaitek bere lekua hartu arte. Zapia atzean zeukana konturatzen bazen, hura utzi zuenaren atzetik abiatzen zen harrapatzeko asmoz. Itzuli osoa egin aurretik ukitzen bazuen, harrapatutakoak korroaren erdira pasatu behar izaten zuen. Erdian zegoenak korroan hartzen zuen tokia eta zapia eskuratu zuenak ordu artekoa bera errepikatzen zuen, lagunen atzean lasterka, norbaiten atzean zapia utzi arte. Lehen itzuli hori egin aurretik harrapatzen ez bazuten, zapia utzitakoa korroan jartzen zen eta jaiki berriari zegokion jokoari jarraitzea. Urte osoko jokoa zen, airepean zein aterpean egiteko modukoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak