open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fatalismo

thumb|280px|Fenomeno naturalen mugimendu gupidagabea patuaren eredutzat hartzen da batzuetan.
**Fatalismoa** gertakizun guztiak halabeharraren mende daudela dioen doktrina da. Fatalismo terminoa latinezko  hitzetik sortzen da, "patua" esan nahi duena. Beraz, «fatalistak» askatasuna ukatuz gizakiari ezinbestean gailenduko litzaiokeen beharrean sinesten du. Zentzu arruntean, fatalismoa gertaeren determinismoan sinesteari dagokio, giza nahimenetik kanpoko kausek gidaturik, dela jainkoak bezalako naturaz gaindiko indarretatik, lege naturaletatik, ingurutik edo iraganean lortutako esperientzietatik datorren determinismo hori.

Fatalismoaren nozio horrek konnotazio negatiboa dakar, bai hizkuntza arruntean, bai filosofikoan. Aitzitik, determinismoaren jarrera nagusitu da, zeinak gertaeren kateatzea kausalitatearen printzipio logikoaren arabera postulatzen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coop57

**Coop57 SCCL** edo Coop57, finantza-zerbitzuen kooperatiba bat da, bazkide diren erakunde eta kooperatibei mailegu-eragiketak egiteko erabiltzen dena. Eragiketa horiek banku etiko edo ekonomia sozial izenekoan sartzen dira.

Kooperatiba Bartzelonan sortu zen 1995ean, eta gaur egun hainbat lekutan dago: Aragoi (2005etik), Madril (2006tik), Galizia (2007tik), Andaluzia (2008tik), Asturias eta Euskal Herria (2015etik). 2020. urteko abenduaren 31an, Bartzelonako Premià kaleko 15ean zuen egoitza, 1001 zerbitzu bazkide zituen, eta 4686 bazkide laguntzaile. Urtero Batzar Orokorra egiten da eta bertan elkartekideentzat interesgarriak diren gaiak erabakitzen dira.

Coop57ren finantza-funtsak bere bazkideetatik datoz, eta beren izaeragatik honela sailka daitezke:

* Pertsona juridikoak: gizarte ekonomiako entitate, fundazio, elkarte, eta kooperatibak.
* Pertsona fisikoak.

Bildutako dirua pertsona juridikoei mailegu mota desberdinak egiteko erabiltzen da. Kreditu-kooperatibek ez bezala, pertsona fisikoek ezin dituzte maileguak jaso, eta beren aurrezkiak bakarrik utz ditzakete.

## Antolaketa molde banatua 
Coop57k antolaketa modu banatua du, eta horren arabera lurralde ezberdinetan antolatzen da, lurralde sekzio deiturikoetan. Zazpi lurralde sekzio ditu kooperatibak eta horietako bat Euskal herrikoa da, Koop57 Euskal Herria izenekoa.

thumb|300px|Koop57ren muntaia

Lurralde antolaketaz gain, Coop57 Fundazioa sortu zuten 2014ean, jendartean eta ekonomia sozial eraldatzailearen sareetan sortutako behar berriei erantzuteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekonomia Sozial Eraldatzaile

## Kanpo estekak 
* Coop57 - webgune ofiziala
Canciones Folclóricas de América

***Canciones folclóricas de América*** (euskaraz Amerikako Abesti Folklorikoak) Víctor Jarak eta Quilapayún taldeak batera plazaratu zuten albuma izan zen. Batentzat zein bestentzat argitaratutako bigarren lana izan zen. 1967an plazaratu zuten EMI konpainiarekin. Víctor Jara zuzendari artistikoa izan zen.

## Abestiak 
### A aldea 
* «Hush-a-bye»
* «Bailecito»
* «Paloma del palomar»
* «Duerme negrita»
* «El llanto de mi madre»
* «El carrero» 
* «Mare Mare»
 
### B aldea 
* «Noche de rosas»
* «Tres bailecitos»
* «Gira, gira, girasol»
* «Peoncito del Mandiocal»
* «El tururururú» 
* «El conejí»

## Parte-hartzaileak 
* Víctor Jara: zuzendari artistikoa
;Quilapayún
* Eduardo Carrasco
* Julio Carrasco
* Patricio Castillo
* Carlos Quezada
* Willy Oddó

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Albuma Youtuben.
Jean Lassalle

**Jean Lassalle** ( ahoskatua; ; Lourdios-Ichère, 1955eko maiatzaren 3a - ) frantziar politikaria da. 1977 eta 2017 artean jaioterriko alkatea, 2007ra arte Frantziako Demokraziaren Aldeko Batasunaren kidea izan zen. 2002tik aurrera, Pirinio Atlantikoetako departamentuko 4. hauteslerriko ordezkaria izan da Nazio Biltzarrean. Mugimendu Demokrata (MoDem) alderdiko kide ohia, Lassalle Résistons! (RES) alderdien burua da 2016an MoDem utzi zuenetik. 2022ko hauteskundeetan 1,3 milioi boto jaso zituen, guztien %3a baino gehiago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Résistons!

## Kanpo estekak 
* Lassalleri buruz Ekhi Erremundegi Belokik idatzitako iritzi artikulua.
Mexikoko erdialdeko eskualdeko koroa

thumb|400x400px| Kokapena Mexikoko mapan.
**Mexikoko erdialdeko eskualdeko koroa, Mexikoko** **megalopolia** ere deitua, herrialdearen hego-erdialdeko eta ekialdeko eskualdeetan kokatutako hamar metropoli-eremuz osatutako megalopolia da. Termino hau lehen aldiz erabili zen 1996an.

Mexiko Erdialdeko Eskualde Koroa Mexiko Hiriak eta 5 estatuk osatzen dute: Tlaxcala, Hidalgo, Morelos, Puebla eta Mexikoko Estatua ; Horrez gain, 16 lurralde mugaketa eta 225 udalerri ditu. 

2015ean bere biztanleria hogeita hamahiru milioi biztanlekoa zen  eta 2020an 34.905.667 biztanle zituen (nazioko biztanleriaren % 27,77), eta horrek Mexikoko eta Latinoamerikako biztanle gehien biltzen duen eremua bihurtzen du. bbbb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biztanleriaren Kontseilu Nazionala.
* Estatistika eta Geografia Institutu Nazionala.
* Megalopoliak Mexikon.
M21 Magazine

***M21 Magazine*** edo ***Eme21mag*** izeneko hilabetekaria Madrilgo Udalak 2017ko otsailetik argitaratzen duen aldizkari kultural ilustratua da.  

## Historia 
2016an ilustratzaile talde independente batek aldizkari berri bat hasi nahi izan zuen Madrilgo kultura modu grafikoan dokumentatzeko. Talde honen burua Enrique Flores ilustratzailea izan zen. Manuela Carmenaren gobernuari bere proiektua eskaini zion eta *Madrid Destino Cultura Turismo y Negocio S.A* udal-enpresarekin elkartu zen. Aldizkaria 2017ko otsailean publikatu zen, *M21 Radio* irratiarekin batera. Irratia gerora desagertu egin zen. Aldizkariak irratiaren beraren izena hartu zuen eta Madrilgo hiri osoan zabaldu zen.

Lehenengo bi urteetan, aldizkariak era guztietako albisteak, artikuluak, ilustrazioak, komikiak eta irratiaren programazioa argitaratu zituen. 22. aletik aurrera, aldizkaria zertxobait independenteagoa bihurtu zen, irratiarekiko harremana desagertu egin baitzen eta aurrekontu horretatik kanpo geratu baitzen. Izena ere aldatu egin zen, eta  “*Revista cultural ilustrada de Madrid. Segunda época*" izena hartu zuen.  

2019ko Madrilgo Udalaren gobernu-aldaketaren ondorioz, Enrique Flores eta Jacobo Merino aldizkariko koodinatzaile eta zuzendaria kaleratu zituen, eta, handik aurrera, egile asko kolaboratzaileak baino ez izatera pasatzen dira.   

33. aletik aurrera *Eme21mag* deitzera pasatu zen. 

## Edukiak 
Aldizkariak kultur gaiak jorratzen ditu gehienbat, eta haien artean “*Así era Madrid*”, “ *La radio por dentro*” edo “*En los fogones*” sailak ditu. *Eme21mag* izena hartu eta gutxira, sail batzuen aldaketak egon ziren, eta arkitektura, mapa, gizarte, kirola, musika eta sukaldaritzaz gain, artea, eszena eta modari buruzko edukiak gehitu ziren.
## Egitura 
*M21 Magazine* edo *Eme21mag* aldizkariaren enpresa argitaratzailea *Madrid Destino Cultura Turismo y Negocio* SA da, eta Madrilgo Udalak zuzentzen du. Horren azpitik dauen sail bakoitzeko zuzendariak administrazio kontseiluan aukeratzen dira. Momentu honetan (2022) Andrea Levy Soler da Zuzendari nagusia, eta Kontseiluko ordezkari nagusia Angel Martin Vizcaino.

## Hedapena 
Hileko eta doako argitalpenak 400 banaketa-puntu baino gehiago ditu Madrilgo 21 auzoetan. Hilero 20.000 ale banatzen dira eta udaletxe, liburutegi, kultura etxe edo unibertsitateak bezalako lekuetan aurki daiteke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
**Eme21mag aldizkariaren orrialdea*
*Madrid Destino enpresaren orrialdea
Amaya Arzuaga

eskuinera|thumb|260px|Arzuaga Upeldegia

**Amaya Arzuaga Navarro** (Burgos, 1970) moda-diseinatzailea eta enpresaburua da.

## Biografia 
Amaya Arzuaga josturen artean hazi zen, amak Lerman ehungintza-lantegi bat baitzuen, beraz, moda mundua hurbil izan zuen.
* Kultura Ministerioak emandako Moda Sari Nazionala

## Lankidetzak 
* Mercedes Benz
* Disney
* Solán de Cabras
* Sofia Erregina Museoa
* Coca-Cola

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelberde ilun

thumb|Gibelberde iluna.

**Gibelberde iluna** (*Russula parazurea*) *Russulaceae* familiako zapore oneko onddo jangarria da, baina oso hauskorra. Ohikoa da Euskal Herrian. *Russula grisea*-aren taldekoa da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 7 cm arteko diametrokoa, lehenik ganbila, gero lau-unbilikatua, ertza luzaro makurtuta. Kolore askotakoak: urdin-berdexka iluna, marroiz zikindutako gris-oliba kolorekoa, baina erdigunean gris-lilatik arre-arrosara. Azal bereizgarria, mehea, lehorra eta matea. Ertza ildaskatua ale zaharretan.

**Orriak:** Nahiko estu, berdinak, erdi-libreak, hauskorrak, lehenengo zurixkak, gero kremak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zuria, leuna, zilindriko samarra, aurrena betea eta gero barnehutsa.

**Haragia:** Sendoa, trinkoa, hauskorra, zurixka, baita azalaren azpian ere. Zapore leuna, pixka bat mina orrietan, usain ahula. Sulfato ferrosorekin, nahiko azkar erreakzio arrosa-marroia ematen du; motela eta ahula “gayac”- arekin.

**Etimologia:** Latinetik dator *russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako *russula* generoko espezie askok. *Parazurea* epitetoa berriz grekotik dator, “hurbiletik”, azureus-en hurbilekoa.

## Jangarritasuna 
Jangarria

### Nahasketa arriskua 
*Russula anatina* espeziarekin, hostozabaletan ateratzen da eta kapela gris-berde-oliba kolorekoa du. *Russula grisea* perretxikoarekin ere bai, urdin-altzairu koloretik gris-urdinkarara doana.

## Sasoia eta lekua 
Udazkeneko espeziea da, eta hostozabaletan eta koniferetan ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Europa, Ameriketako Estatu Batuak, Kanada eta Turkia. 

## Galeria 

Fitxategi:Russula parazurea 1.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 2.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 3.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 4.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 5.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 6.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 7.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 8.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 9.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 10.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 11.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 12.jpg
Fitxategi:Russula parazurea 13.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelita Domingo

**Adela Domingo Carmona** (Sevilla, 1930ko apirilaren 21a- Ibídem, 2012ko uztailaren 30a) piano-jotzailea eta kantari zein dantzarien maistra izan zen, Adelita Domingo izenez ezaguna.

## Biografia 
Adela Domingo Carmona Sevillan jaio zen, hiri horretako San Fernando antzoki zaharrean. Han, aitak etxezain gisa egiten zuen lan. Han hazi eta egin zen artista, nahiz eta inoiz ez zuen jardun edo dantzatu jendaurrean, bigarren mailan geratu baitzen, talentu gazteei irakasten zien bitartean. Hamazazpi urterekin egin zituen piano-ikasketak Sevillako Kontserbatorioan. Bere etxea eta akademia Herkules Zumardia izeneko kalean zituen, eta bertatik, besteak beste, Rocío Jurado, Isabel Pantoja, Encarnita Polo edo Lolita Arispon kopla-kantariak eta Cristina Hoyos, Merche Esmeralda eta Milagros Mengíbar dantzariak igaro ziren.

## Aintzatespenak 
* Musikaren irakaskuntzan emakume gisa zituen merezimenduengatik, hainbat goraipamen eta aintzatespen eman zitzaizkion:
* 2007an Sevillan jaso zuen domina, Alfredo Sánchez Monteseirín alkatearen eskutik
* 2009an  Andaluziako Domina eman zitzaion. 2001eko Sevillako Emakumearen Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Canal Sur-en Adelita Domingori egindako elkarrizketa 
* Copla telebista saioan Marife de Trianak Adelita Domingori egindakoelkarrizketa
Sandra Xinico Batz

**Sandra Xinico Batz** (Guatemala, 1986) emakume kaktxikela da. Antropologoa, idazlea eta herri indigenen eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Biografia 
Patzún-en jaioa, Chimaltenango departamenduan, txikitatik jantzi maia erabiltzen bazuen ere Guatemalako Hirira mugitzean eramateari utzi zuen arrazakeria dela eta. Antropologia ikasi zuen eta horrek lagundu zuen berriz ere jantzi tradizionala erabiltzera. *Movimiento Nacional de Tejedoras-*eko kidea da, eta bertatik turismoari begira egiten den herri indigenen esplotazioa salatzen du*.* Hainbat iritzi artikulu idatzi ditu Guatemalako egunkarietan, besteak beste LaHora.gt edota Ruda.gt aldizkari feminista. Bere komunitatearen alde egiten duen lanagatik jazarpena jasan du.

## Argitalpenak 
### Iritzi artikuluak 
* ¿Es la Usac la madre que nutre de conocimiento a los pueblos? (Ruda, 2020)
* La insistencia de la resistencia por la justicia de las mujeres Achí en Guatemala (Ruda, 2020)
* ¿Es la Universidad de San Carlos de Guatemala (racista y no laica) la madre que nutre de conocimiento a los pueblos? (Laicismo.org, 2018)
* Guatemala lo sigue (Rebelión, 2018)
* Desnudando a la capital centroamericana de la fe (Barrancópolis, 2018)
* Un ritual sincréticamente racista (Barrancópolis, 2017)
* Derechos de autor y propiedad colectiva: una batalla por la identidad (Barrancópolis, 2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sandra Xinico arrazakeria zer den azaltzen (2017)
Serra da Chela

**Serra da Chela mendikatea** Angolako erdi-hegoaldean dago. Mendiek 2306 metro dituzte eta herrialdeko altuenen artean daude. 

Eskarpa Handiaren zati bat da, Huíla ordokia Namib ibaiaren beheko kostaldeko basamortuaren barnealdetik banatzen duena. Malkarraren aurpegia aldapatsua da, eta milaka metroko altuera du. Mendebaldean, badira inselberg batzuk, garai bateko ordoki baten hondarrak, eremu zabalago bat zen garai batekoak, hain zuzen. Leku igarogaitz askotan, itsaslabarra, Capangombetik hasita, ordokian dagoen Humpatara doan errepidetik iristen da.

Mendilerroa duela 200 milioi urte sortu zen, Pangaea superkontinentea desegin zenean. Orain Serra da Chela mendilerroa, Afrika Hego Amerikarekin lotzen zuten plaka tektonikoetako baten ertzean zegoen, eta astiro igotzen zen, Ozeano Atlantikoa plaka banatzaileen artean eratzen zen heinean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matilde Coral

**Matilde Coral**, jaiotzez, **Matilde Corrales González** (Sevilla, 1935eko ekainaren 22a) flamenko-dantzaria da.

1992an *Sevillanas* filmeko koreografo eta protagonista izan zen, Carlos Sauraren eskutik, eta 1995ean zuzendariak berak aukeratu zuen  *Flamenco* filmeko protagonista izateko. 1995ean, ikastaro bat eman zuen Japonian Arte Flamenkoaren Elkarte japoniarrean.
* Eduardo Serranori emandako "El Güito" saria, Antonio Mairena jaialdiak direla eta.
* 1999an bere figurari omenaldia Flandesko Ikasketen XIV. Astean, Jaengo Peña Flamenkoaren XXVIII. urteurrena ospatuz.
* 2021ean, Sevillako Hiriko Neskalaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Matilde Coral dantzan hainbat bideotan
* Matilde korala Sevillanos Ilustres wikian
Milagros Mengíbar

**Milagros Mengíbar de la Cruz** (Sevilla, 1952ko maiatzaren 30a) flamenko-dantzaria da.

## Biografia 
Sevillako Triana auzoan jaio zen, eta Adelita Domingoren akademian hasi zen dantzan, eta Matilde Coral-ekin jarraitu zuen. Abeslari gisa hasi zen, baina laster dantzari ekitea erabaki zuen, eta, zehazkiago, 'bata de cola' dantza mota. Andaluziako Patioan lan egin zuen eta 1974an Kordobako Arte Flamenkoko Lehiaketa Nazionaleko lehen saria eta 1995ean Kritikaren Saria irabazi zituen. Sevillako Dantza Eskolari atxikita, adierazkortasun handiko dantzalaritzat hartzen da, eta honako hauek nabarmentzen zaizkio:''«besoen eta eskuen mugimenduak zaintzea, haien koreografia-sorkuntzen txukuntasuna eta 'bata de cola' deritzona menderatzea».

2005ean Compás del Cante saria jaso zuen, Cruz Campo Fundazioak emana.

2015ean *Cristina Heeren* Fundazioan irakasle hasi zen, irakaskuntza noizbehinkako dantza-ikuskizunekin uztartuz.

## Sariak 
* 1974an Kordobako Arte Flamenkoko Lehiaketa Nazionaleko lehen saria 
* 1995ean Kritikaren Saria 
* 2005ean Compás del Cante saria, Cruz Campo Fundazioak emana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Milagros Mengíbar dantzan hainbat bideotan
* -kontrola: Nazioarteko Agintaritza Birtualen Fitxategirako (FAVI/VIAF) 2874323 lotura iraunkorra
Carlos Kenig

**Carlos Eduardo Kenig** (Buenos Aires, 1953ko azaroaren 25a) argentinar-estatubatuar matematikaria da eta Louis Block zerbitzuko irakaslea Chicagoko Unibertsitateko Matematika Departamentuan. Analisi harmonikoan eta ekuazio diferentzial partzialetan  egiten duen lanagatik da ezaguna. Nazioarteko Matematika Batasuneko lehendakaria zen 2021ean.

## Ibilbide profesionala 
**Kenigek** 1978an lortu zuen doktoretza Chicagoko Unibertsitatean, Alberto Calderónen zuzendaritzapean. Ordutik, Princetongo Unibertsitatean eta Minnesotako Unibertsitatean aritu zen karguan 1985ean Chicagoko Unibertsitatera itzuli aurretik. Ekuazio diferentzial partzial eliptiko eta sakabanatuetan lan handia egin du. AEBetako Zientzien Akademiako kidea da 2014az geroztik. Ikasle hauek izan ditu: Zhongwei Shen, Kin Ming Hui, Gigliola Staffilani eta Panagiota Daskalopoulos.

## Sariak eta ohoreak 
* Salem Saria, 1984.
* Matematikarien Nazioarteko Biltzarrera gonbidatutako hizlaria, 1986 eta 2002.
* AEBetako Arte eta Zientzien Akademia kide hautatua, 2002.
* Bôcher saria, 2008.
* 2010eko Matematikarien Nazioarteko Biltzarreko osoko hizlaria.
* AEBetako Zientzien Akademia Nazionaleko kide hautatua, 2014.
* Nazioarteko Matematika Batasuneko lehendakaria, 2018ko uztailean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonia Livingstone

**Sonia Livingstone** (1960ko apirilaren 30a) Gizarte Psikologiako irakaslea da eta London School of Economics and Political Science-ko Komunikabide eta Komunikazioetako Departamentuko zuzendaria.

## Ibilbidea 
Sonia Livingstone Psikologian graduatu zen University College London-en eta Psikologian doktore Oxfordeko Unibertsitatean. Bere doktorego-tesia Ekonomia eta Gizarte Ikerketarako Kontseiluak finantzatu zuen eta "ezagutza soziala eta programa-egitura telebista pertsonaien irudikapenetan" landu zuen. 1990ean, Sonia Livingstone Psikologia Sozialeko Departamentuko London School of Economics (LSE) eskolan sartu zen irakasle laguntzaile gisa. 2003az geroztik, LSEko Komunikazio eta Komunikazio Departamentuko irakaslea da.

Irakasle bisitaria izan da Bergen, Kopenhage, Harvard, Illinois, Milan, Paris II eta Stockholmeko unibertsitateetan. Bere ikerketa-esparruetan erreferentzia diren zenbait aldizkaritako argitalpen-kontseiluetan parte hartzen du. 2007tik 2008ra, International Communication Association (ICA) elkarteko lehendakaria izan zen.

Haurtzaroa, komunikabideak eta Internet izan dira ikerketa-eremu nagusiak. Livingstonek zuzentzen du EU Kids Online nazioarteko ikerketa-sarea. Europako haurren aukerak, arriskuak eta lineako segurtasuna hobeto ezagutzea du helburu. Hainbat metodo erabiltzen ditu haurren eta haien familien Interneteko esperientzia mapatzeko, Espainiako eta Europako eragile politikoekin elkarrizketan.

## Obrak 
Hogei bat liburu eta ehun artikulu zientifiko eta kapitulu akademiko baino gehiago idatzi ditu. Bere liburu ezagunenetako batzuk hauek dira: "Making Sense of Television, Young People and New Media", "Children and their Changing Media Environment" edo "The Class: Living and Learning in the Digital Age".

## Sariak eta aintzatespenak 
* Harvardeko Unibertsitateko Berkman Klein Gizarte eta Internetarako Zentroan parte hartu zuen (2013-2014).
* Sonia Livingstonek Britainiar Inperioko (OBE) ofizial titulua jaso zuen 2014an, Interneten haurtzaroari eta haurren segurtasunari eskaintzen dizkien zerbitzuengatik.

* Honoris Causa doktorea, Euskal Herriko Unibertsitatean, 2017an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kane Tanaka

**Ota** jaioa; Fukuoka, Japonia, 1903ko urtarrilaren 3a - *ibidem*, 2022ko apirilaren 19a) bizitza luzeena izan duela egiaztatu den gizakia da. Izan ere, japoniar emakume hau 119 urte eta 107 egun zituela hil zen. *Errekorren Guinness Liburua*k munduan bizitza luzeena izan duen gizabanakotzat aitortua du.

Meiji aroan jaio zen, eta Japoniako beste lau arotan bizi izan zen. 1922an, bere lehengusu Hideo Tanakarekin ezkondu zen, eta bi seme eta bi alaba izan zituzten. Senarrarekin denda baten jabe izan zen, eta 1993an alargundu zen. 2018ko uztailaren 22an, bizirik zegoen planetako pertsonarik zaharrena bihurtu zen, eta halaxe izan zen harik eta 2022ko apirilaren 19an hil zen arte.

## Kanpo estekak
Seconds (1966ko filma)

***Seconds*** (euskaraz *Segunduak*), 1966ko John Frankenheimer estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. David Ely idazlearen 1963ko izebnburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Rock Hudson, Salome Jens, Will Geer eta John Randolph aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Jerry Goldsmithek konposatu zuen.

## Argumentua 
AEB, Kalifornia, Arthur Hamilton (John Randolph) newyorkar bankaria bere familiarekin batera bizimodu tristea bizitzen ari da, hiltzat jotzen zuen Charlie Evans adiskideak Konpainia deritzon elkarte sekretu bat bisitatzera bultzarazten duenean. Bertan, elkartekideek Arthurri bere itxura fisikoa erabat aldatuz eta iraganeko bizimodua atzean utziz bizitza berregingo duela aipatuko diote. Hamiltonek kirurgia estetiko ebakuntza konplexu bat izango du, Antiochus "Tony" Wilson (Rock Hudson) bilakatuz, baina, aldaketa honek etorkizun zoriontsu bat ziurtatuko ote diezaioke? 

## Aktoreak 
* Rock Hudson: Antiochus "Tony" Wilson
** John Randolph: Arthur Hamilton
* Salome Jens: Nora Marcus
* Will Geer: Agurea
* Jeff Corey: Ruby jauna
* Richard Anderson: Innes doktorea
* Murray Hamilton: Charlie Evans
* Karl Swenson: Morris doktorea
* Khigh Dhiegh: Davalo
* Frances Reid: Emily Hamilton
* Wesley Addy: John
* John Lawrence: Texastarra
* Elisabeth Fraser: Emakume lodi ileoria
* Dody Heath: Sue Bushman 
* Robert Brubaker: Mayberry
* Barbara Werle: Idazkaria
* Tina Scala: Festaren eszenan mahatsak zanpatzen dituen neska gaztea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ray Loriga

**Jorge Loriga Torrenova**, ezizenez **Ray Loriga** (1967ko martxoaren 5a, Madril, Espainia), espainiar idazle, gidoigile eta zinema zuzendari bat da.

1989-2006 artean Christina Rosenvinge daniar-espainiar kantautorearekin ezkondua egon zen.

## Idazlanak 
### Eleberriak
**Lo peor de todo* (1992) 
**Héroes* (1993)
**Caídos del Cielo - La pistola de mi hermano* (1995)
**Tokio ya no nos quiere* (2003)
**Trífero* (2000)
**El hombre que inventó Manhattan*(2004) 
**Yo solo hablo de amor* (2008)
**Za Za, emperador de Ibiza* (2014)
**Rendición*  (*Surrender*) (2017)
**Sábado, domingo* (2018) 

### Kontakizun laburren bildumak
**Días extraños*(1994)
**Días aún más extraños* (2007) 
**Los oficiales* (2009)
**El destino de Cordelia* (2009)

## Filmografia
## Kanpo estekak
Santa Maria in Vallicella

**Santa Maria in Vallicella** eliza, **Chiesa Nuova** («Eliza berria») izenarekin ere ezagutzen dena, Erromako (Italia) eliza bat da, Corso Vittorio Emanuele II kalearen parean dagoena.

## Historia 
Gregorio I. aita santuak leku horretan eraiki zuen lehen eliza bat, XII. mendean dokumentatua, *Santa Maria in Vallicella* (Haran Txikiko Ama) bihurtu zena.

XVI. mendean, San Filipe Nerik, Pierdonato Cesi kardinalak eta Gregorio XIII.a aita santuak lagunduta, eliza berreraiki zuen. Pierdonato hil zenean, haren anaia Angelo Cesi Todiko gotzainak familiaren mezenasgoarekin jarraitu zuen. Printzipioz, Martino Longhi Zaharra izan zen arkitektoa, baina geroago Matteo da Castellok ordezkatu zuen. Nabea 1577an amaitu zen, eta eliza 1599an sagaratu zen. Fausto Rughesik diseinatutako fatxada 1605ean edo 1606an bukatu zen. Cesi ezkutua nabaria da oraindik elizan.

## Barrualdea 
Oinplanoak oso urruti ez dagoen Il Gesu eliza barrokoaren eredua islatzen du; gurutze formakoa, aldarera daraman nabe nagusi batekin. 1620-1690 urteetan mezenasek bete zuten Chiesa Nuovaren barnealdea, eta hamarkada horietako maisu erromatarren obren bilduma bat du. Nabarmendu daitezke Federico Baroccik margotutako aldareak, Pietro da Cortonak freskoz margotu zuen sabaia eta Peter Paul Rubensek aldarearen inguruan egindako pinturak, arbelez eta kobrez eginak. 

Nabearen eta transeptuaren hormek, baita presbiterioaren sabaiak ere, Irun Zaharreko eta Itun Berriko kapituluak dituzte, Lazzaro Baldi, Giuseppe Ghezzi, Daniele Seiter, Giuseppe Passeri eta Domenico Parodik eginak. Sabaiko freskoak nabean eta kupulan, Gurutzearen Garaipena adierazten dute (1647-1651), Pietro da Cortonak margotu zituen, eta haientzako estuko dekorazioko diseinuak, berriz, Cosimo Fancellik eta Ercole Ferratak egin zituzten (1662-1665). Kupulako enjutetan ere (1657-1660) profeten freskoak ere pintatu zituen Cortonak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Rome_Chiesa_Nuova_10-01-2011_10-43-25.JPG|Barrualdeko dekorazio guztiz barrokoa.
Fitxategi:Rome, Chiesa di Santa Maria in Vallicella 054 - Frescoed Vault.JPG|Gurutzearen Garaipena, Cortonaren sabaiko freskoa.
Fitxategi:Rubens vallicella.jpg|Rubensen madonna bat, elizan ikusgai.
Fitxategi:Ceiling - Chapel of Saint Philip Neri - Chiesa Nuova - Rome 2015.jpg|San Filipe Neriren kapera.
Fitxategi:Santa Maria in Vallicella 5.jpg|Zoruko marmolak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilton G.S. Sankawulo

**Wilton Gbakolo Sengbe Sankawulo, Sr.** (Haindii, Bong, Liberia, 1937ko uztailaren 26a - Monrovia, 2009ko otsailaren 21a) liberiar idazle eta politikaria izan zen. Liberiako estatuburua izan zen 1995etik 1996ra.

Misio luterotarren eskoletan ikasi zuen. Gero mintegi batean egon zen Kalifornian. Liberiara itzuli zen eta Gobernuaren Prentsa Bulegoan lan egin zuen eta irakasle Liberiako Unibertsitatean. 1970eko hamarkadan idazle ospea lortu zuen eta ipuin eta eleberri liburuak argitaratu zituen. Samuel Doeren irakaslea izan zen eta graduazio azterketa gainditzen lagundu zion.

1995eko irailaren 1etik 1996ko irailaren 1era Estatu Kontseiluko edo Liberiako presidentetza kolektiboko burua izan zen.

## Lanak 
* *Tolbert of Liberia*
* *The Marriage of Wisdom, and Other Tales* (1974)
* *Why Nobody Knows When He Will*
* * The Rain and the Night* (1979)
*  *Sundown at Dawn: A Liberian Odyssey*
* *More Modern African African Stories*
* *Birds Are Singing* (2010)

## Kanpo estekak
Sua Enparantza

**Sua Enparantza Alustiza** (Donostia, 2003) dantzari eta aktore euskalduna da. Antzerkian lehen urrats batzuk eman ondoren, *Irabazi Arte* telesailean izan zuen izena eta ezaguera eman zion lehen lana.

## Biografia 
Euskal aktore eta dantzaria da, hala ere, bere nagusitasuna dantzari esker izan da. 2022an Kukai Dantza taldeak bere parte izateko aukera luzatu zion, bertatik aurrera konpainiarekin hainbat proiektutan egon da, azken biak Tenerifen eta Tokion (Japonia). 

2021ean *Irabazi Arte* telesalian hasi zen, telesailaren buru izaten. Geroztik bost denboralditan jarraitu du, Euskal Herrian beharrezko ospea emanez.  «Gure telesailarekin, herrian emakumezkoen futbol-taldeak sortzera animatu dira.»                    Sua Enparantza Nahia Sillerorekin batera Podcast batean parte hartzen du, euskal kirolari eta kirolarekin harremana duten emakumeak elkarrizketatzen dituzte. Urte bera honetan TAE Donostian hasi zen, baina ez zuen jarraitu lana zela eta. 

2024an Euskal Telebistak egindako Gure Zirkua saioan ere parte hartu zuen.

## Egindako lanak 
* *Irabazi arte* (2021-*gaur egun*)
* *Gure Zirkua* (2024, telebistarako dokumentala)

## Sariak 
* 2022an Cima Saria irabazi zuten FesTVal Sarietan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sua Enparantzarekin elkarrizketa: «*Con nuestra serie hemos animado a crear equipos de fútbol femenino en pueblos*» | El Diario Vasco 2024.02.12
The Wicker Tree

***The Wicker Tree*** (euskaraz *Zumitzezko Zuhaitza*), 2011ko Robin Hardy ingelesak zuzendutako beldurrezko film bat da. Christopher Lee, Graham McTavish, Jacqueline Leonard, Henry Garrett, Honeysuckle Weeks, Clive Russell eta Brittania Nicol aktoreek antzeztu zuten.

Robin Hardyk idatzitako *Cowboys for Christ* (2006, *Kristoren Cowboyak*) eleberrian oinarritua dago, eta Christopher Lee aktoreak antzeztutako *The Wicker Man* (1973) kultuzko filmari aipamen egiteaz gain harekin zenbait pararelismo ere baditu.

## Argumentua 
Beth Boothby (Brittania Nicol) eta Steve Thompsom (Henry Garrett) estatubatuar pop-ebangeliko abeslariak Texasko "Kristoren Cowboyak" deritzon eta AEBetatik kanpo proselitismoa burutzen duen talde ebangelikoko kideakdira. Glasgow hirian daudela, talde kristau puritano horretako Apostulutzak Eskoziako Behe Lurretako Tressock herrixkara zenbait bertako arima salbatzeko itxaropenez bidaliko ditu. Jada herrixkan daudela, herritarrek ospakizun batetara gonbidatuko dituzte, bikoteak gonbitea onartuko du, ospakizuna erritual paganoetan oinarritua dagoela jakin gabe.

## Aktoreak 
* Graham McTavish: Sir Lachlan Morrison
* Jacqueline Leonard: Delia Morrison
* Brittania Nicol: Beth Boothby
* Henry Garrett: Steve Thompson
* Honeysuckle Weeks: Lolly 
* Clive Russell: Beame
* Prue Clarke: Mary Miller
* Lesley Mackie: Daisy
* David Plimmer: Jack
* Keith Warwick: Donald Dee
* Christopher Lee: Jaun Adindua
* Mark Williams: Paul
* Lorna Campbell: Arabella

## Ikus gainera 
* *The Wicker Man* (1973)

## Kanpo estekak
* IMDBko fitxa irakurgai
Thrash metalaren lau handiak

**Thrash metalaren lau handiak**, ingelesez **The Big Four of Thrash Metal**, 1980ko hamarkadako heavy metal musikaren thrash metal azpigeneroan mundu mailan lau talde nagusi bezala jotzen zirenek osatutako multzoa deitzeko izendapena da. Lau talde hauek Metallica, Megadeth, Slayer eta Anthrax dira.

Fitxategi:Metallica at The O2 Arena London 2008.jpg|Metallica
Fitxategi:Metalmania 2008 Megadeth 001.jpg|Megadeth
Fitxategi:Slayer at The Fields of Rock festival.jpg|Slayer
Fitxategi:AnthraxSonisphere2010.jpg|Anthrax

## Kanpo estekak
Burg Kreuzenstein

**Burg Kreuzenstein** edo **Kreuzenstein gaztelua**, Austriako Austria Beherea estatuan dagoen gaztelu bat da, Leobendorf udalerritik hurbil.

265 metroko garaiera duen muino batean dago eta bertan jada XII. mendean eraiki zen.
Hochosterwitz gaztelua

**Hochosterwitz gaztelua**, alemanez *Burg Hochosterwitz* eta eslovenieraz * Grad Ostrovica*, Austriako Karintia estatuan dagoen gaztelu bat da, Sankt Georgen am Längsee udalerritik hurbil.

664 metroko garaiera duen muino batean dago eta bertan jada 864ean gotorleku baten izatea aipatzen da.
Liechtenstein gaztelua

**Liechtenstein gaztelua**, alemanez *Burg Liechtenstein*, Austriako Austria Beherea estatuan dagoen gaztelu bat da, Maria Enzersdor udalerritik hurbil.

Jatorrizko eraikina XII. mendean eraiki zen.
Merche Esmeralda

**Merche** **Esmeralda**, jaiotzez, **Mercedes Rodríguez Gamero** (Sevilla, 1947) flamenko-dantzaria da.

## Biografia 
Txikitatik bizi izan du flamenkoa 

2008an, Madrilgo Zinemaldiak Calle de *Alcalá* saria eman zion, eta 2011n Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina eman zion.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1968an Dantza Sari Nazionala Kordobako Arte Flamenkoko Lehiaketa Nazionalean 
* 1970ean *Pueblo* egunkariak emandako Ospearen Saria
* Jerez de la Fronterako Flamenkologia Katedra
* *Jonda* Ordenako dama 
* 2007an Cruz Campo Fundazioak emandako *Compás del Cante* saria
* 2008an, Madrilgo Zinemaldiak Calle de *Alcalá* saria
* 2011n Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina

## Filmografia aktore gisa 
* Carlos Sauraren *sevillanak* (1992).
* Carlos Sauraren *flamenkoa* (1995).
* Chus Gutiérrezen ijito-arima (1996)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franzensburg

**Franzensburg**, Austriako Austria Beherea estatuko Laxenburg udalerrian dagoen gaztelu bat da.

1801-1836 artean eraiki zen.
Jutta Leerdam

**Jutta Monica Leerdam** ('s-Gravenzande, Herbehereak,  1998ko abenduaren 30a) izotz gaineko abiadura patinajean lehiatzen den atleta herbeheretarra da.

2017-18 denboraldian ISU Junior Mundu Kopan lehiaketa irabazi zuen 1.000 m eta 1.500 m probetan. Herbehereetako esprinteko txapeldun juniorra ere izan zen.

2018an, profesional egin zen, eta Team IKOko kide egin zen.

Gainera, hiru domina irabazi zituen Banakako Distantziako Abiadura-patinajeko Europa-Txapelketan, 2020 eta 2022 urteetan, eta urrezko domina bat irabazi zuen 2021eko Izotz Gaineko Distantzia Laburreko Abiadura-patinajeko Europa-Txapelketan.

2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen 1000 metroko proban zilarrezko domina lortuz. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan 1000 metroko proban urrea irabazi zuen eta 500 metroko proban zilarra.

## Bizitza pertsonala
Leerdamek Koen Verweij patinatzaile herbeheretarrarekin harremana du.

## Nazioarteko lorpenak 
## Errekor pertsonalak
### Munduko errekorra
## Txapelketaren ikuspegi orokorra
Iturria:
* Munduko Txapelketako Junior Osoko ekitaldiak: 500 m, 1.500 m, 1.000 m, 3.000 m
* Esprint txapelketetarako ekitaldiak: 500 m, 1.000 m, 500 m, 1.000 m
## Munduko Kopa Ikuspegi Orokorra
Iturria>:

:* ― Ez zuen parte hartu*
:* DNS Ez zuen irteera hartu*

## Domina errekorrak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*Jutta Leerdam International Skating Union-en
*Jutta Leerdam SpeedSkatingBase.eu-n
*Jutta Leerdam SpeedSkatingNews.info-n
*Jutta Leerdam SpeedSkatingStats.com-en
*Jutta Leerdam Olympedia-n
Ambras gaztelua

**Ambras gaztelua**, alemanez *Schloss Ambras Innsbruck*, Austriako Innsbruck hiriaren gaineko muino batean dagoen jauregi eta  gaztelu bat da.

1563an eraiki zen.
Comayaguako Mendiko Parke Nazionala

**Comayaguako Mendi Parke Nazionala** Honduras-ko parke nazionala da. 1987ko urtarrilaren 1ean ezarri zen eta 184,8 kilometro karratuko azalera du. Parkea, tokian-tokian, PANACOMA akronimoarekin ere ezagutzen da.

Parkea Comayaguakara iparraldetik sartu daitezke La Libertad errepidetik. San Jeronimo hirian eskuinera biratzen da lurrezko bide batean. 

Desbideratzea zeinu batez markatuta dago. Bidea da bere osotasunean errei bakarrekoa, eta hormigoizko zubi gutxi batzuk ditu. Trakzio bikoitzeko ibilgailu bat beharrezkoa da bidean ondo ibiltzeko.

Parkea ur-jauzi askoren etxea da. Gabilango Ibaiak 50 metroko ur-jauzia du, Ametsen Ur-jauzia izenekoa, eta 14 ° 32 '57 .65 "N 87 ° 32' 36 .17" W koordenatu geografikoetan dago, ibilaldi luzeko ordu bat hartzen duen ondo eraikitako bidezidor batetik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sant'Eustachio basilika (Erroma)

'''Sant'Eustachio basilika''' Sant'Eustachio *rione* edo Erromako auzoan kokatutako eliza da, basilika kategoriakoa, Santa Maria in Monterone kalean kokatua. Auzoari izena eman zion Eustakio Erromakoa martiriari eskainia dago.

## Historia 
Elizaren jatorria VIII . mendean dokumentatua dago: 795ean Leon III.aren pontifikatuaren pean egindako aipamen batean. Orduan ''Sant'Eustachio in platana* esaten zitzaion da Eustakio Erromako martiriaren etxeko patioan dagoen platanondoari erreferentzia eginez.

Zelestino III.a aita santuak eraikina guztiz berreraiki zuen 1195 inguruan, eta kanpandorrea geratzen da ordukoa. XV amaieran mendean, basilika izan zen Pan Filipe Neriren otoitz-leku gogokoena.

XVII. mendetik XVIII.era, elizaren Erdi Aroko egitura guztiak suntsitu eta berreraiki zituen Cesare Corvara arkitektoak, 1701etik 1703ra, eta alboko kaperak eta arkupea egin zituzten Giovanni Battista Contini eta Antonio Canevarik, eta absidea eta gurutzadura Niccolò Salvi eta Giovanni Domenico Navonek. Mendeetan zehar hainbat zaharberritze egingo dira, batez ere Tiberren uholdeengatik.

## Arkitektura eta apaindurak 
Fatxada, Cesare Corvararen lana, bi mailatan dago. Beheko atalak lau pilastra eta bi zutabe ditu ( ordena jonikoko kapitekz eta orbe-buruz apainduak) eta Contini elizpe batera irekitzen dira. Goiko atala, behekotik atzera eginda, lau pilastrak eusten dute erdiko leiho handi batekin, maskor formako bi albo-hobiekin eta erlaitz batekin. Frontoi triangelurraren goiko aldea orein buru batekin apainduta dago, Paolo Morelliren eskultura, Eustakio santuak ehizan ari zela izan zuen ikuskaria oroituz, horretan kristautasunera bihurtzearen jatorria izan baitzen gurutze bat agertun zitzaiola. Alboko kanpandorrean, erromaniko estilokoa, 1090. urte inguruan altxatu zen bere beheko aldean eta hurrengo mendearen amaieran goiko aldean.

Basilikaren barnealdea gurutze latindar klasikoko oinplanokoa da, nabe bakarrekoa, eta albo bakoitzean hiru kapera bereizten dituzten marmolezko zutabeak daude. Ezkerraldean *San Julian Ospitalegileari*, *San Migel Goiaingeruari* eskainitakoak ( Alessandro Speroni -ren lana). 1716tik 1719ra), eta *Mariaren Bihotz Garbiaren* kaperak daude, eta eskuinaldean *Familia Sakratua*, *Deikundea* eta *Jesusen Bihotz Sakratua* ( Corrado Mezzanaren lana). Gurutzaduraren eskuineko besoan Giacomo Zoboliren bi margolan daude, *Bisitazioa* (1737) eta *San Jeronimo* .

1739ko brontzezko eta marmolezko polikromiazko erretaula nagusia Niccolò Salvirena da eta 1749an Ferdinando Fugak baldakin bat gehitu zion. Bertan, Giovanni Bigatti, Francesco Ferdinandi ( *San Eustazioren Martirioa'' ), Pietro Gagliardi, Ottavio Leoni, Étienne de La Vallée-Poussin, Tommaso Conca eta Biagio Pucciniren margolanak daude.

## Iruditegia 

Fitxategi:Sant'Eustachio (Rome) outside.jpg|Sant'Eustachio rione-ko kaleetan, elizako sarrera.
Fitxategi:Roma Sant'Eustachio 01.JPG|Kanpandorrea 11. mendekoa da.
Fitxategi:Sant'Eustachio (Erromako eliza).jpg|Aldarera begira, eta sabaia.
Fitxategi:San Eustachio 007.JPG|Baldakina aldarearen gainean.
Fitxategi:Basilica di Sant'Eustachio 13.jpg|Pulpitua eta albo kaperetako bat.

## Kanpo estekak
Henk Lubberding

**Henk Lubberding** (Voorst, 1953ko abuztuaren 4a) Herbehreetako txirrindulari profesional ohia da, 1977tik 1992ra profesionala izan zena.

Afizionatu mailan, hirugarren amaitu zuen 1976ko Etorkizuneko Tourrean. Hurrengo urtean profesional bilakatu zen Peter Posten TI-Raleigh talde holandar famatuan. Izan ere, Lubberdingek, Postek zuzendutako taldeetan eman zuen bere kirol ibilbide osoa. 1978an, Lubberding Herbehereetako txapelduna izan zen, eta etapa bat irabazi zuen 1978ko Frantziako Tourrean, non Gazte onenaren saria eskuratu zuen eta sailkapen orokorrean 8. postuan amaitu zen.

Gorputzeko garaia eta Holandako lur beherekoa bazen ere, mendateko probetan oso ongi moldatzen zen.

Hennie Kuiper taldeko liderrak taldetik alde egin ondoren, Lubberding eta Paul Wellens izan ziren taldeburu eta Lubberding ongi aritu zen 1979ko denboraldian zehar, postu onak lortuz, sona handiko Amstel Gold Race, Gante-Wevelgem, Romandiako Tourra, Rund um den Henninger-Turm eta Dauphine Libere bezalako lasterketetan. Herbehereetako errepideko txapelketa irabazi zuen berriro ere, eta 18. amaitu zen 1979ko Frantziako Tourrean. Bere taldeburu paper hori, 1979an amaitu zen eta laguntzaile lanetan aritzeari ekin zion.

Lubberdingek Jan Raasi lagundu zion 1979ko munduko txapelketa irabazten. Halaber, Joop Zoetemelki laguntza handia eman zion 1980ko Frantziako Tourra eskuratzeko. Hurrengo Tourretan beste bi etapa irabazi zituen eta 1988an elastiko horia egun batez janzteko aukera izan zuen.

Lubberdingek beti baserrian lan egin izan du, baita txirrindulari profesionala zen garaian ere.

1992ko amaieran erretiratu zen, 58 garaipenekin, horien artean aipagarriena Gante-Wevelgem izan zelarik.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Hippolyte Arnoux

**Hippolyte Arnoux** (aktiboa 1860tik 1890ra arte) argazkilari eta argitaratzaile frantsesa izan zen. 1860ko hamarkadan, Suezko kanalaren indusketa dokumentatu zuen, eta argazkiak *Album du Canal de Suez* liburuan argitaratu zituen. Garai berean, Port Saideko Zangaki anaien argazki-estudioan lan egin zuen noizbehinka. 1860ko hamarkadan, Antonio Beatoren bazkide izan zen.

## Biografia 
Bere jaiotze data eta lekua ez dira ezagutzen. 1860tik aurrera Egipton, eta bereziki Port Saiden, Suezko kanalaren eraikuntzaren harira argazkilari gisa lan egin zuen. Bere estudioa, Ferdinand-de-Lesseps plazan kokatua, Canal Photography ere deitzen zaion. 

Aldi berean, Port Saiden Zangaki anaien argazki estudioarekin kolaboratu zuen, eta horren froga da gehienetan sultana faltsuak irudikatzen dituzten argazkietan Europako apaingarri faltsu berdinak erabiltzea. Baina 1874an, Arnouxek auzitara eraman zituen Georges Zangaki eta Antippa Spiridion jakin bat, bere lan batzuk erreproduzitu eta saldu zituelako. 1876ko uztailaren 17an, «Egipton indarrean dagoen lege berezirik ez izan arren», auzipetuak auzi-jartzaileari zortziehun franko ordaintzera kondenatu zituen Ismailiako auzitegiak. 1877ko martxoaren 1ean, bestetik, Alexandriako auzitegiak atzera bota zuen haien helegitea.

Arnoux Antonio Beato argazkilari italiarrarekin ere kolaboratu zuen, baita Pascal Sébah argazkilari turkiarrarekin ere. Port Saiden argazkilari gisa aipatzen zitzaion oraindik 1891n argitaratutako *Oriental Trade Directory*ren 10. edizioan, Zangaki anaiak bezala.

## Iruditegia 
Egipton bizi ziren argazkilari askoren antzera, Antonio Beato, Ermé Désiré edo Émile Béchard kasu, Arnouxek antzinako Egiptoko monumentuen, hirietako kaleen eta bertako biztanleen argazkiak egiten zituen; halaber, estudioko erretratuak egiten zituen. Bere lanaren zati handi bat, bestetik, Suezko kanalari eskaini zion. . Argazki hauek *Album du Canal de Suez* liburuan argitaratu zituen.

Image:
COLLECTIE TROPENMUSEUM Studioportret van twee gesluierde vrouwen TMnr 60039423.jpg|Emakume estaliak.
COLLECTIE TROPENMUSEUM Havengezicht met H.M.S. 'Invincible' bij Bur Taufiq aan de monding van het Suezkanaal TMnr 60022534.jpg|*Invincible* itsasontzi Port Taufigen, Suezko kanalaren bokalean.
COLLECTIE TROPENMUSEUM Drinkplaats met kamelen bij de piramides van Gizeh TMnr 60022556.jpg|Gameluak beren egarria asetzen piramideen ondoan.
COLLECTIE TROPENMUSEUM Gezicht over de haven van Port Said bij de monding van het Suezkanaal TMnr 60019635.jpg|Port Said eta Suezko kanalaren ikuspegia.
Musique égyptienne, Zangaki et H. Arnoux, 1892.jpg|Musikari egipziarrak.
COLLECTIE_TROPENMUSEUM_De_piramides_van_Gizeh_TMnr_60022554.jpg|Gizako nekropolia.

## Bibliografia 
* ''Hippolyte Arnoux : photographe de l'union des mers. Catalogue d'exposition''. Paris, Centre historique des archives nationales, 1996.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Suezko kanala

## Kanpo estekak
Ez dakit zertaz ari zaren

***Ez dakit zertaz ari zaren*** Ana Malagonek 2021an argitaratu zuen ipuin bilduma da. 

## Edukia 
Liburuak helduentzat 15 ipuin jaso zituen:

* "Gorrotoa eta irudimena"
* "Hemen geldituko gara"
* "17347"
* "Axola behar zaio baina bere neurrian"
* "Babes kopia"
* "Gertuko familia"
* "Ezaguna egiten zait, baino ez dut ezagutzen"
* "Beste guztiak"
* "Gaueko txanda"
* "Mina"
* "Protesiak"
* "Infernuan infernua ez dena"
* "Bizilaguna"
* "Larrialdi zerbitzua"
* "Klaustroa"

## Kanpo estekak 
* Liburuaren informazioa *Berria*n, 2021/05/27
* *Ez dakit zertaz ari zaren* liburuaren kritikak *Kritiken hemeroteka*n, 2021/11/27
Banbuzko oihala

thumb|300px|Banbuzko oihala 1959an.
**Banbuzko oihala** kontzeptu geopolitikoa da, eta XX. mendearen bigarren erdian Asiako herrialde komunistak, Txinako Herri Errepublika batik bat, mendebaldeko mundutik eta Asiako herrialde komunistetik banatzen zuen hesi fisiko eta ideologikoari erreferentzia egiten dio. Churchillek definititutako Altzairuzko oihalaren baliokidea izango litzateke Asiarako.

Txinako gobernuak ofizialki arbuiatu zuen terminoa. Izan ere, 1955eko Bandungeko Konferentzian, Txinako lehen ministroak, Zhou Enlaik, ukatu egin zuen haren existentzia.

Edonola ere, Pilar Toboso Sánchez bezalako historialariek adierazi dute terminoa erabili izan zela XX. mendeko hirurogeita hamarreko hamarkadara arte, Estatu Batuek Txinako esportazioen enbargoa amaitutzat eman eta Richard Nixon bisita ofizialean agertu zenean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Gerra Hotza
*Altzairuzko oihala

## Kanpo estekak
Gabriel Larraín Valdivieso

**Gabriel Larraín Valdivieso** (1925eko urtarrilaren 26a - 2008ko abenduaren 20a) Txileko apezpikua izan zen Eliza Katolikokoa. Larraín Valdivieso euskal jatorrikoa zen. 

## Biografia 
1950ean, Larraín Valdivieso apaiztu zen 25 urte zituela. 1966ko irailaren 12an Txileko Santiagoko apezpiku izendatu zuten. Theudaliseko apezpiku titular gisa ere izendatu zuten. Txileko Santiagoko gotzain izateari utzi zion 1968an. 1975ean Apezpiku Titular izateari utzi zion, eta Guillermo Leadenek ordezkatu zuen, Erromatar Eliza Katolikoko apezpiku zaharrenetako bat.

2008ko abenduaren 20an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hierarki katolikoa - Gabriel Larraín Valdivieso
Gliese 710

thumb|243x243px|Serpens konstelazioaren mapa.
**Gliese 710** (**HIP 89825** izenaz ere ezagututa), Serpens konstelazioko izar bat da, laranja koloreduna eta 0,6 M☉-ko masaduna. Izarra hemendik 1,29 milioi urtetara Eguzki Sistematik oso gertu igaroko dela aurreikusi da, Eguzkitik 0,1663 argi-urteko distantzia minimoraino hurbilduz, hain zuzen ere. Gaur egun, Eguzkitik gertuen dagoen izarra Proxima Centauri da, 4,3 argi-urtetara kokaturik. Hau da, Gliese 710 izarra Proxima Centauri baino 25 aldiz gertuago igaroko da. Izarra horren gertu egoteak, izarra Lurretik Eguzki Sistemako planeta batzuk bezain disdiratsu ikusi ahal izatea eragingo du.

Gaur egun, Gliese 710 Lurretik 62,3 argi-urtetara kokaturik dago, Serpens konstelazioan. Izarrak 9,69-ko itxurazko magnitudea dauka, begi-bistaz ikusi ahal izateko nahikoa ez dena. Gliese 710 Eguzkia baino txikiagoa da, bai masan (Eguzkiaren masaren %60 inguru), baita tamainan ere (Eguzkiaren erradioaren %67 inguru). Izarrak 9,65 eta 9,69 arteko itxurazko magnitude aldakorra duela uste da, eta ez da planetarik aurkitu izarra orbitatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Collegio del Cambioko Peruginoren freskoak

thumb|Epaimahaiaren bankura begira ikusten dena.
thumb|Kontrako alderanzko ikuspegia.
thumb|Ganga eta sabaia.
thumb|Peruginoren  autorretratua, koadro faltsuan sartua.
**Collegio del Cambioko freskoak**, Pietro Peruginok bere jaioterrian, Perugian, osatutako margolan multzo ikusgarri bat da, ***Sala*** ***delle Udienze del Collegio del Cambio*** delako gela apaintzen duena. Trukearen Kolegioa edo Collegio del Cambio delakoa, hiriko moneta-trukatzaileen korporazioa zen, eta bertako gela honetan egiten zituen *udienze* edo bilkurak. *Quattrocentoko* eta Umbriako eskolako azken urteetako pintura italiarraren gailurretako bat lortu zuen Peruginok.  

## Historia 
1496an, Collegioak bere pintura-dekorazioa Peruginori enkargatzea erabaki zuen. Perugino bere ibilbideko gailurrean zegoen eta 1498 eta 1500 bitartean egin zuen lan fresko horietan. 1507ko ekainaren 11n urrezko 350 dukat ordaindu zizkioten. 

Lanean ari zela, Andrea d'Assisi eta Rafael Sanzio bezalako ikasleek lagundu zioten, azken honi Indarraren alegoria eta Salomonen aurpegia egozten zaizkiolarik.

## Programa ikonografikoa 
Programa ikonografikoa homogeneoa da eta gainerako dekorazioarekin integratuta dago, groteskoen lehen adibideetako bat barne. Gaia Francesco Maturanzio humanistak erabaki zuen: jakintza paganoaren eta jakintza kristauaren arteko komunztadura, bertuteen bidez. Antzinateko bertute kardinalen, jakintsuen eta heroien azpian; dohain teologalen azpian, Aita Betierekoa aingeru artean, inguruan dituelarik profetak, Sibilak (itxaropenaren adierazgarri), Transfigurazioa (fedea) eta Natibitatea (karitatea). Gangan, jainko paganoen bidez irudikatutako planetak. Pilare batean, Katonen irudia jakinduriaren sinbolo gisa. Inspirazio gisa, Florentziako *Palazzo Vecchioko*  *Dei Gigli aretoko* "gizon ospetsuak" hartu ziren, Domenico Ghirlandaio-ren (1481-1485) eta Folignoko *Palazzo Trinciko* freskoak.

## Freskoen eszenak eta xehetasunak 

Fitxategi:Pietro Perugino - Cato - WGA17247.jpg|*Katon*.
Fitxategi:Pietro Perugino - Nativity - WGA17249.jpg|*Jaiotza*.
Fitxategi:Pietro Perugino - The Transfiguration of Christ - WGA17248.jpg|*Transfigurazioa*.

Fitxategi:Perugino, The Almighty with Prophets and Sybils.jpg|Jainko Aita aingeruz inguratua, Profeta eta Sibilen gainean.
Fitxategi:Perugino, Fortitude and Temperance with Six Antique Heroes 00.jpg|Heroi zaharrak eta haien gainean, Indarra eta Neurritasuna.
Fitxategi:Perugino, prudenza e giustizia 02.jpg|Zuhurtzia eta Justizia jakintsu zaharren gainean.

Perugino, Giove.JPG|*Jupiter*.
Perugino, apollo.jpg|Eguzkia/Apolo.
Perugino, Luna-Diana.png|Ilargia/Diana.

Pietro Perugino 023.jpg|Buru baten xehetasuna (heroi zaharrak).
Pietro Perugino 022.jpg|Buru baten xehetasuna (heroi zaharrak).
Fitxategi:Pietro Perugino 025.jpg|Buru baten xehetasuna (profetak).
Fitxategi:Pietro Perugino - Prophets and Sibyls (detail) - WGA17245.jpg|Xehetasuna (profeta eta sibilak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak