Joan Crawford

**Joan Crawford** (San Antonio, Texas, 1904ko martxoaren 23 &ndash; New York, 1977ko maiatzaren 10) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea izan zen. Zinema mutuko filmetan bigarren mailako aktore gisa agertzen hasi zen. Soinudun zinemara pasatuta, paper txikietatik, protagonista izatera iritsi eta ospetsu bilakatu zen. 1930eko hamarkadaren hasieran, MGMko Norma Shearerek eta Greta Garbok adinako fama zeukan Joan Crawfordek. *American Film Institute* erakundeak garai guztietako hamargarren emakumezko izarrik handientzat jotzen du. Crawford zinema mututik soinudunerako trantsizioa trebetasun handiz egin zuen aktoreetako bat izan zen. 1945ean Oscar saria irabazi zuen *Mildred Pierce* lanagatik, eta Johnny Guitar edo Gran Hotel bezalako filmengatik gogoratua da. 

## Biografia 
### Ibilbide pertsonala 
#### Haurtzaroa 
Ume zelarik, Lucille Fay zen. Gurasoak, Thomas Le Sueur eta Anna Bell Johnson, jatorri franko-kanadiarrekoa lehena, bigarrena suediarra. Biak ziren jatorri apalekoak. Aitak familia utzi zuen Lucillek hamar hilabete zituenean. Bera bakarrik geratu zen anaia zaharrarekin, Hal Le Sueur aktorea bera ere, eta Anna amarekin. Daisy, Hal eta Lucilleren ahizpa zaharrena, hiru urte bete baino lehen hil zen. Amak ez zuen irabazten bere familiarentzako pisu bat edukitzeko adina, eta dendaostean bizitzen hasi ziren. Umeak garbitegian lan egitera behartzen zituen.1909an, Crawforden ama Henry J. Cassinekin ezkondu zen. Umetan, Crawfordek ez zekien Cassin ez zela bere aita biologikoa; geroago, anaiak egia esan zion. Cassin, ustez, sexu-abusuak eragin zizkion 11 urte zituela, eta St. Agnes Akademiara bidali zuten arte jarraitu zuen. Ama eta aitaordea banandu zirenean, eskolan geratu zen ikasle langile gisa; askoz denbora gehiago eman zuen lanean, batez ere sukaldean eta garbiketan, ikasten baino. Geroago, Rockingham Akademiara joan zen, ikasle langile gisa ere bai. Han zegoela, bere lehen bikotekide harremana izan zuen, tronpeta-jotzaile batekin, Ray Sterlingekin, zeinak bere burua akademikoki desafiatzera bultzatu omen zuen. 1922an, Columbiako (Missouri) Stephens Collegen izena eman zuen, 1906ko jaiotze urtea emanez. Hilabete batzuetan zehar hara joan zen baina gero alde egin zuen unibertsitaterako prest ez zegoela konturatu zenean. Bere familiaren ezegonkortasunagatik, Crawforden eskolatzea ez zen inoiz oinarrizko hezkuntzatik harago joan.

#### Helduaroa 
Pobreziak markatutako iraganak, betirako oinazetu zuen. Bere izaeragatik, neurotiko edo bipolarra zela ondorioztatu izan da. Crawford-ek ama izan nahi zuen, baina zazpi abortu naturalek eragotzi zioten. Horregatik, lau ume adoptatzea erabaki zuen, Christina (1939), Christopher (1943) eta Cindy eta Cathy bikiak (1947). Lau aldiz ezkondu zen, hiru dibortzio eta azken senarra, Alfred Steele, Pepsi Colako presidentea galdu zuen 1959an haren ustekabeko heriotzaren ondorioz. Akzioak zituenez enpresan, eta postu bat zuzendaritza batzordean, denbora batez zinemaren industriatik urrundu zen. Hollywoodek etekin bikainak lortzeko ekoiztutako produktu nagusietako bat izan ondoren, Gran Hotel (1932) edo Johnny Guitar (1954) filmei esker, Crawforden karrerak gainbehera egin zuen, alkohol gehiegikerian murgildu zelarik. Emakume maitale ugari izan zituen: Barbara Stanwyck, Marilyn Monroe, Bette Davis, besteak beste. Azken horrekin etengabeko norgehiagoka izan zuen:"Bette Davisek segizio bat zeukan bere atzean. Eta zer da segizio bat, etxerik gabeko bihurri talde bat baino? Nik jarraitzaileak ditut. Alde handia dago". Joan Crawford. 

#### Heriotza 
1974an erretiratu zen gizarte-bizitzatik, zinema-izarraren profilari eusten ez zioten irudi batzuk argitaratu ondoren. Zientziologiaren Elizan sartu zen, eta bere azken urteak bakarrik eman zituen, New Yorkeko bere apartamentuan sartuta, bere txakurraren konpainia bakarrarekin eta bere miresleen eskutitzak jasotzeko pizgarriarekin. Crawfordek vodka edateari utzi zion pankreako minbizia zuela jakin zuenean. 1977ko maiatzaren 10ean hil zen bere etxean. Bertsio ofiziala izan zen bihotzekoak jota hil zela, baina kausak misterio bat izaten jarraitzen du. Hil baino astebete lehenago oparitu zuen txakurra.

#### Testamentua 
1976ko urriaren 28an sinatu zuen testamentuan, Crawfordek bere bi ume gazteenei, Cindy eta Cathyri, bi milioi dolarretatik 77.500 dolar utzi zizkien. Bi zaharrenak, Kristina eta Kristobal, argi eta garbi desheredatu zituen. Biek zalantzan jarri zuten testamentua eta 55.000 dolarreko kitapena jaso zuten.  Bere iloba Joan Loweri ere ez zion ezer utzi. Crawfordek diru gehiena utzi zien bere ongintza-erakunde gogokoenei: *New Yorkeko USO, Motion Picture & Television Country House and Hospital, American Cancer Society, Muscular Dystrophy Association, American Heart Association eta Wiltwyck School for Boys.* Liburua best-seller bihurtu zen, eta 1981ean film bihurtu, Faye Dunaway protagonista izan zelarik, Crawford interpretatuz. 1998ko uztailaren 20an, Joan Crawforden beste haur adoptatuetako batek, Cathy Crawford LaLondek, helegitea jarri zuen Christina Crawforden aurka "difamazioagatik".
### Ibilbide profesionala 
#### Dantzaria 
Txikitatik, bere anbizioa dantzaria izan nahi zuen. Behin batean, piano-eskoletatik ihes egiteko ahaleginean, etxeko ataritik jauzi egin eta hautsitako esne-botila baten ondorioz ebaki larriak egin zituen. Hiru ebakuntza egin zizkioten kalteak konpontzeko, eta 18 hilabetez ezin izan zuen oinarrizko eskolara joan, ezta dantza-eskolak ematen jarraitu ere.

1922an, Columbiako (Missouri) Stephens Collegen izena eman zuen, 1906an jaiotze urtea emanez. [28] Hilabete batzuetan Stephensera joan zen eta gero alde egin zuen unibertsitaterako prest ez zegoela konturatu zenean. [29] Bere familiaren ezegonkortasunagatik, Crawforden eskolatzeak ez zuen inoiz lehen maila gainditu [30].

1915ean, hotel batean zerbitzari aritu zen, eta St. Agnes Convent-en lehenengo, eta Stephen College-n ondoren, dantzatzen ikasi zuen; dantza izan zen bere lehen bokazioa, hanketan kaltetua izan zuen istripu bat izan zuen arren. 1921ean Katherine Emerine aldizkariaren koruan debutatu zuen, Kansas Cityn. 

#### Aktorea 
1925ean, 21 urte zituelarik, dantza- eta charleston lehiaketa bat irabazi zuen. Horrek lagundu zion zinemarako Metro-Goldwyn-Mayer estudioek kontratatu zezaten. Une hartan bere izena Lucille Cassin zen. Amaren senargaiaren abizena hartua zuen, antzerki munduko enpresaburu zena. 

#### Izarra eraikitzen 
Lehiaketa irekia antolatu zen aktore gazteari izen bat aukeratzeko. Joan Arden izan zen irabazlea, baina hori existitzen zenez, beste aktore bat zenez, Joan Crawford izena hartu zuen, bigarrena bozkatuenen artean.

Ez zuen edertasun konbentzionalik. Fakzio markatuek eta dantzari izateak gogor itxura ematen zioten. Originaltasun hori ustiatzen jakin zuen. MGMko jantzien arduradunak bere sorbaldei etekina ateratzen jakin zuen, akats izatetik aktorea definitzen zuen ezaugarri batera igarota. Festetara joaten zen, eta beti erakusten zuen pertsonaiarik modernoena zela, bai pantailaren barruan, bai kanpoan. Honek 20ko hamarkadako izar nagusia bihurtu zuen.

Askotan, maitasuna aurkitzen zuen emakume gazte, langile eta gogotsuaren papera egiten zuen Crawfordek. MGMren publizitateak irudi hori indartu egin zuen, halaber, emakume hura egun osoan filmetan aritzen zen langile nekaezina zela, ama eta anaia elikatu ahal izateko —1927an biak Hollywoodera joan ziren harekin bizitzera, eta han egongo ziren hogeita hamar urtez. Depresio garaiko ikusleek, emakumeek batik bat, biziki gustuko zituzten holako istorioak. Hamarkadaren amaierako, Hollywoodeko izarrik puntakoena zen, baita soldatarik onenetakoa irabazten zuen AEBetako emakumea ere.Hurrengo urteetan haren ibilbideko kritikarik hoberenetakoak jaso zituen.

### Gainbehera 
1960ko hamarkadan zineman jarraitu zuen, baina haren agerraldiak urritzen hasi ziren. Emakume helduaren paperak egiten hasi zen melodrametan, emakumezkoei zuzenduta. Crawfordek zinemagintzan jarraitu zuen, B serieko beldurrezko filmetan agertuz. 1970ean zinema utzi zuen.

Bere pertsonaiak une bakoitzeko Joanen isla izan ziren, Joanek bere pertsonaiekin eboluzionatu zuen gisara: “Antzezten dudan guztia, nire burutik ateratzen da” Joan Crawford.
* *Proud Flesh* (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... paper txikia
* *A Slave of Fashion* (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... mannequin
* *The Merry Widow* (1925) (MGM) (uncredited) ... extra
* *Pretty Ladies* (1925) (MGM) (Lucille LeSueur izenpean) ... Bobby, a showgirl
* *The Circle* (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... Lady Catherine gaztea
* *The Midshipman* (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... extra
* *Old Clothes* (1925) (MGM) (Lucille LeSueur izenpean) ... Mary Riley
* *The Only Thing* (1925) (MGM) (kredituetan agertu gabe) ... gonbidatu bat
* *Sally, Irene and Mary* (1925) (MGM) (Joan Crawford izenpean) ... Irene
* *Tramp, Tramp, Tramp* (1926) (First National) ... Betty Burton
* *Paris* (1926) (MGM) ... neska
* *The Boob* (1926) (MGM) ... Jane
* *Winners of the Wilderness* (1927) (MGM) ... Renée Contrecoeur
* *The Taxi Dancer* (1927) (MGM) ... Joslyn Poe
* *The Understanding Heart* (1927) (MGM) ... Monica Dale
* *The Unknown* (1927) (MGM) ... Estellita or Nanon, Zanzi's Daughter
* *Twelve Miles Out* (1927) (MGM) ... Jane
* *Spring Fever* (1927) (MGM) ... Allie Monte
* *Dream of Love* (1928) (MGM) ... Adrienne Lecouvreur
* *Our Dancing Daughters* (1928) (Cosmopolitan Production/MGM) ... Diana Medford
* *Four Walls* (1928) (MGM) ... Frieda
* *Across to Singapore* (1928) (MGM) ... Priscilla Crowninshield
* *Rose-Marie* (1928) (MGM) ... Rose-Marie
* *The Law of the Range* (1928) (MGM) ... Betty Dallas
* *West Point* (1928) (MGM) ... Betty Channing
* *Hollywood Snapshots* #11 (1929) (MGM) ... bere burua
* *The Hollywood Revue of 1929* (1929) (MGM) ...
* *Untamed* (1929) (MGM) ... Alice "Bingo" Dowling
* *Our Modern Maidens* (1929) (MGM) ... Billie Brown
* *The Duke Steps Out* (1929) (MGM) ... Susie
* *Paid* (1930) (MGM) ... Mary Turner
* *Our Blushing Brides* (1930) (MGM) ... Gerry Marsh
* *Montana Moon* (1930) (MGM) ... Joan "Montana" Prescott
* *Possessed* (1931) (MGM) ... Marian Martin
* *This Modern Age* (1931) (MGM) ... Valentine "Val" Winters
* *Laughing Sinners* (1931) (MGM) ... Ivy "Bunny" Stevens
* *The Slippery Pearls* (1931) ... bere burua
* *Dance, Fools, Dance* (1931) (MGM) ... Bonnie "Bon" Jordan
* *Letty Lynton* (1932) (MGM) ... Letty Lynton
* *Grand Hotel* (1932) (MGM) ... Flaemmchen
* *Rain* (1932) (United Artists) ... Sadie Thompson
* *Screen Snapshots* (1932) ... bere burua
* *Today We Live* (1933) (MGM) ... Diana "Ann" Boyce-Smith
* *Dancing Lady* (1933) (MGM) ... Janie "Duchess" Barlow
* *Sadie McKee* (1934) (MGM) ... Sadie McKee Brennan
* *Chained* (1934) (MGM) ... Diane Lovering
* *Forsaking All Others* (1934) (MGM) ... Mary Clay
* *No More Ladies* (1935) (MGM) ... Marcia Townsend
* *I Live My Life* (1935) (MGM) ... Kay Bentley
* *The Gorgeous Hussy* (1936) (MGM) ... Margaret O'Neal "Peggy" Eaton
* *Love on the Run* (1936) (MGM) ... Sally Parker
* *The Bride Wore Red* (1937) (MGM) ... Anni Pavlovitch
* *The Last of Mrs. Cheyney* (1937) (MGM) ... Fay Cheyney
* *Mannequin* (1937) (MGM) ... Jessica Cassidy
* *The Shining Hour* (1938) (MGM) ... Olivia Riley
* *Ice Follies of 1939* (1939) (MGM) ... Mary McKay
* *The Women* (1939) (MGM) ... Crystal Allen
* *Strange Cargo* (1940) (MGM) ... Julie
* *Susan and God* (1940) (MGM) ... Susan Trexel
* ''A Woman's Face* (1941) (MGM) ... Anna Holm
* *When Ladies Meet* (1941) (MGM) ... Mary Howard
* *They All Kissed the Bride* (1942) (Columbia) ... Margaret Drew
* *Reunion in France* (1942) (MGM) ... Michelle de la Becque
* *Above Suspicion* (1943) (MGM) ... Frances Myles
* *Hollywood Canteen* (1944) (Warmer Bros.) ... Herself
* *Mildred Pierce* (1945) (Warner Bros.) ... Mildred Pierce
* *Humoresque* (1946) (Warner Bros.) ... Helen Wright
* *Possessed* (1947) (Warner Bros.) ... Louise Howell Graham
* *Daisy Kenyon* (1947) (20th Century Fox) ... Daisy Kenyon
* *Flamingo Road* (1949) (Warner Bros.) ... Lane Bellamy
* *It's a Great Feeling* (1949) (Warner Bros.) ... bere burua
* *The Damned Don't Cry!* (1950) (Warner Bros.) ... Ethel Whitehead / Lorna Hansen Forbes
* *Harriet Craig* (1950) (Columbia) ... Harriet Craig
* *Goodbye, My Fancy* (1951) (Warner Bros.) ... Agatha Reed
* *This Woman Is Dangerous* (1952) (Warner Bros.) ... Beth Austin
* *Sudden Fear* (1952) (RKO) ... Myra Hudson
* *Torch Song* (1953) (MGM) ... Jenny Stewart
* *Johnny Guitar* (1954) (Republic) ... Vienna
* *Female on the Beach* (1955) (Universal) ... Lynn Markham
* *Queen Bee* (1955) (Columbia) ... Eva Phillips
* *Autumn Leaves* (1956) (William Goetz/Columbia) ... Millicent Wetherby
* *The Story of Esther Costello* (1957) (Valiant Films/Columbia) ... Margaret Landi
* *The Best of Everything* (1959) (20th Century Fox) ... Amanda Farrow
* *What Ever Happened to Baby Jane?* (1962) (Seven Arts/Warner Bros.) ... Blanche Hudson
* *The Caretakers* (1963) (United Artists) ... Lucretia Terry
* *Strait-Jacket* (1964) (Columbia) ... Lucy Harbin
* *I Saw What You Did* (1965) (Universal) ... Amy Nelson
* *Berserk!* (1968) (Columbia) ... Monica Rivers
* *Trog'' (1970) (Warner Bros.) ... Dr. Brockton

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 1970n Cecil B deMille saria. 
* 1963n BAFTA sarirako nominatua.
* 1952n Urrezko Globo Sarirako nominatua drama-emakume aktore onena kategorian.
* 1953n emakume aktore onena  Oscarrerako nominatua.
* 1948n emakume aktore onena Oscarrerako nominatua.
* 1946n emakume aktore onenari Oscar saria. 

## Irudi galeria 

Fitxategi:Joan Crawford in Humoresque, 1946.jpg|alt=
Fitxategi:Joan Crawford.jpg|alt=
Fitxategi:Joan Crawford from Stars of the Photoplay.jpg|alt=
Fitxategi:JoanCrawford-colour.jpg|alt=
Fitxategi:Joan Crawford in The Last of Mrs Cheyney trailer.jpg|alt=
Fitxategi:Joan Crawford Night Gallery 1969.JPG|alt=
Fitxategi:Joan Crawford in Whatever Happened to Baby Jane trailer2.jpg|alt=
Fitxategi:Chinese Theatre courtyard Joan Crawford.jpg|alt=
Fitxategi:Joan crawford finished (121685097).jpg|alt=

## Eragina 
* American Film Institutek XX. mendeko 50 aktore onenen zerrenda argitaratu zuenean, Crawfor 10. postuan kokatu zen, hil eta 20 urte baino gehiagora. 
* Ospearen Pasealekuan izar bat jaso zuen 1960ko otsailaren 8an, Vine Streeteko 1750ean.
* 1981ean Blue Öyster Cult musika taldeak izen bereko abesti bat eskaini zion Fire Of Unknown Origin diskoan. Margaret Keane margolari ezagunak koadro batean erretratatu zuen. 
* Sonic Youth musika taldeak 1990.ean Mildred Pierce bere film ospetsuenetako bat bezala deituriko abesti bat egin zuen eta, bideoklipean, bere irudiak agertzen dira Ospearen Pasealekuan.
* 2012an Mildred Pierce filmean egindako lanagatik irabazi zuen Oscarra enkantean jarri zuten, eta 427 000 dolar inguru ordaindu ziren.
* 2017an, Crawford hil eta 40 urtera, Feud telesailean Ryan Murphyk (Gleeren sortzailea) zuzendutako Feud telesailak haren bizitzako pasarte batzuk kontatzen ditu.  Susan Sarandonek eta Jessica Langek Bette Davis eta Joan Crawford antzeztu dituzte. Murphyk Davisekin izandako lehiaren kontakizuna kantu feminista eta zinemarekiko maitasun-gutun bihurtu du,
* "Elkarrekin lan egitean, Amerikako prentsa guztia desilusionatu genuen, eta ileetatik tira egitea espero zuten. Ez zen horrelakorik gertatu, eta oso harreman adiskidetsua izan genuen". Bette Davis.
* "Hollywooden ez dago nahikoa diru ni Joan Crawfordekin film bat egitera behartzeko. Eta dirua gustatzen zait". Sterling Hayden
* "Joan Crawford da, zalantzarik gabe, flapper-aren adibiderik onena, gaueko klub dotoreetan ikusten den neska, sofistikazioaren erpinera igota, dantzan zoragarri, barre asko eginez, begi ireki eta zaurituekin. Bizitzarako talentudun gazte aferak". F. Scott Fitzgerald

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Joan Crawforden fitxa IMDBn.
* :[Bideoa, EN] Joan Crawford Wins Best Actress For Mildred Pierce | 1946 
* :[Bideoa,ES] Documental: Joan Crawford biografía (Joan Crawford biography) 
* :[Bideoa,EN] FEUD: Bette and Joan | Season 1: Official Trailer | FX