María Luisa Bemberg

[thumb|260px|[María Luisa Bemberg, 1984]]
**María Luisa Bemberg** (Buenos Aires, Argentina, 1922ko apirilaren 14a - ib., 1995eko maiatzaren 7a) argentinar zinema-zuzendaria eta gidoilaria izan zen, eta emantzipazioari eta emakumearen aldarrikapenari buruzko filmen sortzaile gisa nabarmendu zen. *Camila* filma atzerriko film onenaren Óscar sarirako aukeratu zuten, Argentinako zinemaren historian hautagaitza izan zen zazpi filmetako bat. Feminismoaren ekintzaile sutsua izan zen, baita Argentinako Batasun Feministaren sortzaileetako bat ere, eta horrek emakumearen arazoari lotutako artea egitera eraman zuen.

## Biografia 
Otto Eduardo Bemberg eta Sofía Elena Bengolearen alaba, María Luisa Bemberg Argentinako Bemberg familia boteretsuaren laugarren belaunaldikoa izan zen. Familia hori *Quilmes* garagardotegiaren jabea zen, 1888an jatorri alemaneko Otto Bemberg patriarkak sortutakoa. Bemberg izan zen Carlos Moori Koenig teniente koronelaren obsesioa ikusi zuenetako bat, Juan Domingo Peron suntsitu zuten militarretako bat. Koenigek Eva Peronen gorpu baltsamatua bahitu zuen, bere bulegoan jarri eta bisitariei erakusten zien. 

### Lan ibilbidea 
#### Hasiera 
Hirurogeiko hamarkadak eta Ingmar Bergmanen zineak, Nouvelle vague frantsesak eta italiarrak eta Julio Cortazarren lanak (bereziki *Rayuela* eleberriak) eraginda, 1959an hasi zen antzerki-ikuskizunen enpresaburu gisa, eta Catalina Wolffekin batera Teatro del Globo porteño sortu zuen. Lee Strasberg-ekin eskolak hartu zituen New Yorken eta, Argentinan, Beatriz Matar-ekin.

*La margarita es una flor* antzezlana idatzi zuen, eta ondoren *Crónica de una señora* (1970) gidoia idatzi zuen. Gidoi hori Raúl de la Torreren izen bereko filmerako hartu zen, Graciela Borgesekin Donostiako Zinemaldian saritutako Argentinako goi-klaseari buruzko filmerako. Gero Fernando Ayalaren *Triangulo de cuatro* (1975) gidoia idatzi zuen. Geroago, bere ekoizpen zinematografikoko enpresa (GEA Cinematografía) sortu zuen Lita Stantic produkzio-etxearekin, eta berrogeita hemezortzi urterekin, 1981ean, *Momentos* izeneko lehen film luzea zuzendu zuen. Argentinako azken diktadura zibiko-militarrean (1976-1983) zentsura nagusi batek gogor astindu zituen filma eta haren zuzendaria.

#### Emakumeen aldarrikapena 
Bere proiektuek emakumeen problematikan interes nagusia erakutsi zuten (eta egoera eta Argentinako gizarte patriarkalari aurre egitea), eta *hori* nabaria izan zen bere filmetan: *Señora de nadie* (1981), *Miss Mary* (Julie Christie, 1986) eta *De eso no se habla* (1993, Marcello Mastroianni). Nazioartean oihartzun handia izan zuen, halaber, Argentinako eta Espainiako historiako bi emakume famatuenetako biren bizitzari buruzko bi filmekin: *Camila*, Camila O'Gormani buruzkoa; Susú Pecoraro eta Imanol Arias, 1985ean Óscar sarirako izendatu zutena; eta *Yo, la peor de todas* Juana Ines de la Cruz mojari buruzkoa Assumpta Serna eta Dominique Sandarekin (1990).

Buenos Airesen hil zen 1995eko maiatzaren 7an, hirurogeita hamahiru urte zituela, minbizia baitzuen. *El impostor* filmerako gidoian lan egiten ari zela, amagandik arteko zuen Silvina Ocampo (Victoria Ocamporen ahizpa eta Adolfo Bioy Casaresen emaztea) bere senidearen ipuin batean oinarrituta. Filma Alejandro Maci kolaboratzaileak egin zuen eta 1997an estreinatu zen.

## Bizitza pertsonala 
Carlos María Miguens arkitektoarekin ezkonduta 1945eko urriaren 17an, Espainian eta Frantzian bizi izan zen 1954ra arte, eta lau seme-alaba izan zituen. Hamar urte geroago dibortziatu zen —berak zehaztu bezala— "*La señora de Miguens, para ser la señora de nadie*" (gerora, filmetako baten titulua).

## Bere lanean errepikatzen ziren gaiak 
Familia patriarkalaren barruan hezi zuten, eta gero bere arte-gaietan eragina izan zuen. Familia horretan, Argentinako aristokraziaren bizipen eta ezagutza asko islatu zituen. María Luisa Bemberg-ek bere filmetan erretratatutako emakumeak ausardiaz eta sarkasmoz behatutako arketipo errebeldeak dira; film bakoitzean errebeldiaren objektua desberdina da: adulterioa, eliza, gizarte-klasea, matxismoa, kontsumismoa, ezgaitasuna eta abar. Azken batean, emakumeena ez den ustezko mundu bat salatzen dute.

Bere lehen film luzearen estreinaldia zela eta, Bembergek hauxe idatzi zuen: ''«Banekien nire filma gaizki ateratzen bazen ez zutela esango '¡qué bestia, la Bemberg!' baizik eta 'Ez dute ikusten emakumeek ez dutela balio zinema egiteko? ', eta hor erortzen ziren milioika emakume errugabe".*

[thumb|200px|[María Luisa Bemberg kalea jaioterrian (Buenos Aires)]]
## Omenaldia 
Bere jaiotzaren mendeurrena zela eta, Buenos Aireseko Zinemaren Museoan bere lanaren atzera begirakoa eta *Bemberg, ideiak bizi egin behar dira* izeneko erakusketa antolatu ziren.

## Filmografia 
### Zuzendari 
#### Film luzeak 
* *Momentos* (Argentina, 1980). 89 min.
* *Señora de nadie* (Argentina, 1982). 98 min.
* *Camila* (Argentina-España, 1984). 88 min.
* *Miss Mary* (Argentina, 1986). 100 min.
* *Yo, la peor de todas* (Argentina, 1990). 105 min.
* *De eso no se habla* (Argentina-Italia, 1993). 105 min.

#### Film laburrak 
* *El mundo de la mujer* (Argentina, 1972). 17 minutu. Gidoilaria, ekoizlea eta zuzendaria.
* *Juguetes* (Argentina, 1978). 12 minuu. Gidoilaria, ekoizlea eta zuzendaria.

### Gidoilari 
* *Crónica de una señora* (1971)
* *Triángulo de cuatro*, ekoizlea Héctor Olivera; zuzendaria Fernando Ayala (1975)
* *Momentos*, Marcelo Pichón Rivièrerekin lankidetzan (1981)
* *Señora de nadie* (1982)
* *Camila*, Beda Docampo Feijoó eta Juan Bautista Stagnarorekin lankidetza (1983)
* *Yo, la peor de todas*, Sor Juana Inés de la Cruz mojari buruz, Octavio Paz;  *Las trampas de la fe* lanean oinarrituta,  Antonio Larretarenkin lankidetzan (1990)
* *De eso no se habla*, Jorge Goldenberg-ekin (1992)
* *El impostor*, Jorge Goldenberg y Alejandro Macirekin lankidetzan (1997)

## Biografiak eta saiakerak 
* King, John, Whitaker, Sheila. *An Argentine Passion: Maria Luisa Bemberg and her film*s, Editorial Verso, Londres, 2000.
* King, John, Torrents, Nissa. The Garden of Forking Paths: *Argentine Cinema*, Londres, 1988.
* Fontana, Clara. *María Luisa Bemberg*, Latinoamerikako Zentro Editorea, Buenos Aires, 1993.
* Bach, Caleb. *María Luisa Bemberg tells the untold*. *Americas/ Maria Luisa Bemberg-ek eman du hitza*. *Americas* 46, 1994.
* Marra, Antonella. *Il cinema della Bemberg*.
* Weller, Gabriela. *Desobediencias y rebeldías en el cine de María Luisa Bemberg/ Desobedientziak eta asaldurak María Luisa Bembergen zineman*, 1981.
* Vázquez, Lourdes. *De identidades: María Luisa Bemberg*,/ *Nortasunak: María Luisa Bemberg*, filmografia eta bibliografia. Latin American Infoseries, 2006.
* Kratje, Julia eta Visconti, Marcela (konpiladoreak). *El asombro y la audacia. El cine de María Luisa Bemberg*/ *Harridura eta ausardia. Maria Luisa Bembergen zinema, *2020an

## Sariak 
; Veneziako Nazioarteko Zinemaldia

* “Argentores” saria, gidoi onenari, Sociedad Argentina de Escritores erakundeak emandakoa, Triangulo de cuatro, 1975.
* Cartagenako Zinemaldiko Opera Prima saria, 1981ean.
* Emakumezkoen Gidoi eta Interpretazio onenaren saria Huelvako eta Chicagoko jaialdietan, 1981ean.
* Film onenaren Club Colpuertosko lehen saria 21. urtean.Cartagena de Indiaseko Zinemaldia, Kolonbia, 1981ean.
* Gidoi onenaren saria, Argentinako idazleen elkarteak emana, Señora de Nadie etxeak, 1982.
* Bilatzen Saria - Diploma Argentinako Safen Fundazioaren merezimenduari, gidoilari gisa, 1984.
* Oscar sarirako hautagai izan zen Arte eta Zinema Zientzien Akademiako atzerriko film onenaren kategorian, *Camila* 1985ean.
* Film onenaren, aktore onenaren eta eszenografia onenaren “Koral” saria eman zion Habanako Zinemaldiaren zortzigarren edizioan, *Miss Maryk* (1986).
* Veneziako 43. Zinemaldian emandako film onenaren saria, *Miss Mary*, 1986.
* OTA saria 47. Habanako jaialdia, *Yo, la peor de todas*, 1990.
* Ekoizpen Onenaren Saria, Chicagoko Zinemaldian emandakoa, *Yo, la peor de todas,* 1990.
* La Habanako Zinemaldian emandako Epaimahaiaren Sari Berezia, *Yo, la peor de todas*, 1990.
* Habanako Zinemaldiko gidoi onenaren saria, *De eso no se hablar*, 1990.
* Publikoaren saria eta Andaluziako Idazle Zinematografikoen Elkartearen saria, Huelvako Zinema Iberoamerikarreko Zinemaldiarena, *Yo, la peor de todas*, 1990.
* Cartagenako Zinemaldian emandako Film Onenaren Saria, *Yo, la peor de todas*, 1991.
* Bilatzen Saria - Diploma, Argentinako Hiru.com Fundazioaren merezimenduari, Zinemako zuzendari gisa, 1991.
* *Argentinako kulturaren emeritua* izendatua, Nazioaren Kultura Idazkaritza, 1995.
* *Louis Lumiere zinemaren* mendeurreneko saria, Arteen Funts Nazionala, Argentina, 1995.
* Ohorezko Gogobetetasuna Saria, 2001.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Luisa Bemberg Zinema Nazionalean
* 
* Biografia eta biografia
* Bere lanaren monografia kritikoa
* Film Reference File ()
* La Passionaria, María Luisa Bemberg ()
* Lourdes Vázquezen monografia, Georgiako Unibertsitateko Liburutegiak argitaratua
* *Miss'' Maryren eszena, YouTuben
* Camilaren eszena, YouTuben