open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Barbal

**Maria Barbal i Farré** (Tremp, 1949ko irailaren 17a) kataluniar idazlea da. 

Hispaniar Filologia ikasi zuen Bartzelonako Unibertsitate Zentralean eta Bigarren Hezkuntzan irakasle izan zen. 

Bartzelonan bizi den arren 1960ko hamarkadaz geroztik, egilearen lehen lan literarioen ardatza Pallars eskualde izan zen, bere haurtzaroaren eta nerabezaroaren landa ingurunea, nahiz, sarritan, ikuspegi kritiko batez begiratzen duen. Bere lehen eleberria, *Pedra de tartera* (*Harritzako harria*), ingurune horren erdigunean girotua dago, Pallars eskualdean, eta agertoki hori erreferente gisa hartzen duen eleberri zikloko lehena da, ondoren *Mel i Metzines*, *Càmfora* eta ''A l'amic escocès* lanek osatua. Irakurleen eta kritikaren harrera ezin hobea jaso zuen. Geroago egindako lanetan gehiago lerratu izan da hiri inguruneko gaietara. Ipuin laburrak, gazteentzako eleberriak eta antzezlanak ere idatzi ditu.

Bere lana alemanera, aranerara, asturiarrera, gaztelaniara, italierara, frantsesera eta portugesera itzuli izan dira, besteak beste. Bere literaturgintzak Creu de Sant Jordi saria merezi izan du.  Òmnium Cultural erakundeak ematen duen Katalanezko Letren Ohorezko Saria jaso zuen 2021ean.

Kataluniako Bibliotekan gordetzen dira Maria Barbalen eskuizkribuak, bere izena daraman funtsean.

## Lanak 
### Eleberriak 
* 1985 - *Pedra de tartera (Harritzako harria)*
* 1990 - *Mel i metzines* (*Eztia eta pozoia)*
* 1992 - *Càmfora (*Kanforra)
* 1996 - *Escrivia cartes al cel (Zerurako gutunak idazten zituen)*
* 1999 - *Carrer Bolívia* (*Bolivia kalea)*
* 2002 - *Cicle de Pallars (Pallarseko zikloa)*
* 2003 - *Bella edat* (*Aro ederra)*
* 2005 - *País íntim (Herrialde intimoa)*
* 2008 - *Emma*
* 2014 - *En la pell de l'altre (Besteren larruan)*
* 2019 - *A l'amic escocès* (*Adiskide eskoziarrari*; itzulpena: Jexuxmari Zalakain, 2024)
* 2021 - *Tàndem* (2021eko Josep Pla saria)

### Prosa 
* 2001 *Camins de quietud: Un recorregut literari per pobles abandonats del Pirineu (Bide* *geldoak: literatur ibilbide* *bat* *Pirinioetako herri abandonatuetan* *zehar)*

### Narrazio laburra 
* 1986 *La mort de Teresa (Teresaren heriotza)*
* 1994 *Ulleres de sol (Eguzkitako betaurrekoak)*
* 1998 *Bari*
* 2010 *La pressa del temps (Denboraren* *larria)*
* 2011 *Cada dia penso en tu (Egunero pentsatzen dut zurekin)*

### Haur eta gazteentzako narrazioa 
* 1991 *Pampallugues (Pindarrak)*
* 1992 *Des de la gàbia (Kaiolatik)*
* 1995 *Espaguetti Miu*

### Antzerkia 
* 2000 *L'helicòpter (Helikopteroa)*

## Euskaraz 
Jexuxmari Zalkain itzultzaileak *Adiskide eskoziarrari* (*A l'amic escocès'') eleberria euskaratu eta argitaratu zuen 2024an, Booktegi plataforma digital irekian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biblioteca de Catalunya, Maria Barbal funtsa
* «Maria Barbal» Visat
Zoolea lobipes

***Zoolea lobipes*** Mantidae familiako mantis espeziea da.

## Banaketa geografikoa 
Argentina, Brasil, Guyana Frantsesa, Kolonbia eta Venezuela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xoxua (abesti tradizionala)

**Xoxua** edo **Xoxuak galdu du burua** euskal abesti herrikoia da.

Kantutegi herrikoian arrakasta lortu duten beste abesti tradizional batzuen egitura errepikazailea du, non ahapaldi edo estrofa bakoitza aurrekoarekin lotzen baita. Egitura tipikoa da euskal kantutegian, agertzen da *Oi Pello Pello*, *Irungo Maio* edo *Aldapeko sagarraren adarraren puntan* abesti ezagunetan, edo *Alouette* kantu frantsesean ere.

## Hitzak 
*Xoxuak galdu du mokoa (bis)
mokoa, xoxua, gaixoak!
Nola kanta, nola xirula,
nola kanta xoxuak?*

*Xoxuak galdu du begia (bis)
begia, mokoa, xoxua, gaixoak!
Nola kanta...*

*Xoxuak galdu du burua (bis)
Burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak!
Nola kanta...*

*Xoxuak galdu du lepoa (bis)
Lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak!
Nola kanta...*

*Xoxuak galdu du bizkarra (bis)
Bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak!
Nola kanta...*

*Xoxuak galdu du hegoa (bis)
Hegoa, bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak!
Nola kanta...*

*Xoxuak galdu du iztarra (bis)
Iztarra, hegoa, bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak!
Nola kanta...*

*Xoxuak galdu du buztana (bis)
Buztana, iztarra, hegoa, bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa,xoxua, gaixoak!
Nola kanta...*

*Xoxuak galdu du isatsa (bis)
Isatsa, buztana, iztarra, hegoa, bizkarra, lepoa, burua, begia, mokoa, xoxua, gaixoak!
Nola kanta...*

## Argitalpenak 
Abesti-argitalpen hauetan azaldu da kantaren deskribapena:

* Gorka Knörr, «Nik nahi dudana» diskoan 
* Korrontzi Getxo diskoan, 2008
* Fernando Unsain, Nire aitaren etxea defendituko dut diskoan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zozoa txoria
* *Agur jaunak* abestia
* *Iruten ari nuzu* abestia
* *Alouette* abestia
* *Oi Pello Pello* abestia

## Kanpo estekak
Francisco Ciutat

**Francisco Ciutat de Miguel** (Madril,  - Habana, ), «Angelito» deitua, espainiar militarra izan zen, Espainiako Gerra Zibilean aritutakoa.

## Biografia 
Familia militar batetik etorria, Toledoko Infanteriako Akademian sartu zen 1925ean, non bi urte geroago alferez graduarekin lizentziatu zen. Hasiera batean, Bilboko "Garellano" 43. infanteria-erregimentura bidali zuten, eta, ondoren, Toledoko Tiro Eskola Nagusian prestakuntza-ikastaro bat egin zuen. Errepublika aldarrikatu ondoren, erregimen berriari atxikimendua agertu zion. Bigarren Errepublikaren garaian, framazonerian hasi zen, Bilboko "Goethe" 6. logiaren kide bihurtuz; "Algazel" framazon-izena hartu zuen.

Gerra Zibilaren hasierak Madrilen harrapatu zuen, Gerrako Goi Eskolan Estatu Nagusiko ikasketak egiten ari zela, Errepublikarekiko leial mantenduz. Garai honetan infanteriako lotinant-maila zuen. Gatazkaren lehen asteetan, Milizien Ikuskaritza Nagusiko buruzagi nagusia izan zen.

1936ko abuztuaren amaieran Santanderrera bidali zuten iparraldeko lurralde errepublikanoetako "indarren eta milizien agintea koordinatzeko" helburuarekin, baita Iparraldeko Armada bat antolatu eta zuzentzeko ere. Ondoren, Iparraldeko Armadako operazio buru izendatua izan zen, maiorrera igoa, Francisco Llano de la Encomienda jeneralaren agindupean geratuz. Kanpainan zehar, Jose Antonio Agirre euskal lehendakariarekin desadostasun handiak izan zituen, euskaldunaren ideia nazionalistagatik eta Ciutaten kidetza komunistagatik. Ciutatek Eusko Gudarostearen aurkako jarrera azaldu zuen. Santanderren eta Asturiasen borrokatu ondoren, lotinant koronel bihurtu zen. Iparraldeko frontea erori zenean, Teruelgo guduan parte hartu zuen eta gerra amaitzean erbesteratu zen.

Espainiako Alderdi Komunistaren kidea zenez, Sobietar Batasunean erbesteratu zen eta aholkulari moduan lan egin zuen. Cochinos badiako inbasioan Habanako defentsan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
*
The Adventures of Pluto Nash

***The Adventures of Pluto Nash*** (euskaraz *Pluto Nashen Abenturak*), 2002ko Ron Underwood estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko ekintza komedia film bat da. Eddie Murphy, Randy Quaid, Rosario Dawson, Joe Pantoliano, Jay Mohr, Luis Guzmán, James Rebhorn, Peter Boyle, Pam Grier eta John Cleese aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
2087an Pluto Nash (Eddie Murphy) Ilargian dagoen gau klub bateko jabeak ilargi-mafia bere negoziotik kanpo egon dadin borrokatuko da.

## Aktoreak 
* Eddie Murphy: Pluto Nash
* Randy Quaid: Bruno
* Rosario Dawson: Dina Lake
* Jay Mohr: Tony Francis
* Luis Guzmán: Felix Laranga
* James Rebhorn: Belcher
* Peter Boyle: Rowland
* Burt Young: Gino
* Miguel A. Núñez Jr.: Miguel
* John Cleese: James
* Victor Varnado: Kelp
* Illeana Douglas: Mona Zimmer doktorea
* Jacynthe René: Babette
* Pam Grier: Flura Nash

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alo

thumb|300px|Futuna eta Alofi uharteen mapa.
thumb|300px|Kostaldea.
**Alo**, Wallis eta Futuna uharteetako Frantziako atzerriaren kolektibitatea osatzen duten hiru erresuma tradizionaletako bat da. Lurralde hau Futuna uhartearen zati handi bat eta baita ere Alofi uhartea da. Wallis eta Futuna barruan hiru erresuma tradizionalak daude: Alo, Sigave eta Uvea. Hizkuntza ofiziala frantsesa da eta bertako hizkuntza futunera.

## Herriak 
## Demografia 
La population de Alo était de 2 892 habitants en 2003, de 2 482 en 200810, de 2 156 habitants en 201311 et de 1950 habitants en 2018.

Aloko populazioa 2003an 2.892 biztanle zen, 2.482, 2008an, 1.950, 2018an; beraz, populazioa galtzen ari da. 2018an egin zen zentsuaren arabera Ono (524 biztanle) eta Taoa (480 biztanle), Futuna uhartearen herri handienak dira. Herri nagusia, bestetik, Mala'e da eta 168 biztanle ditu.

Jatorriz biztanle gehienak polinesiarrak dira, %97,3. Badira ere jatorri europarra duten biztanle multzo bat. Populazioaren gehienak katolikoak dira.

## Ekonomia 
Funtsean nekazaritzaren ingurukoa da, biziraupenerako nekazaritzara bideratuta, bertako beharretarako egokituta. Ba da ere eskala txikiko arrantza.

## Historia 
Duela 5000 urte (K.a. 3000), Txinako Hegoaldeko kostaldeko biztanleak, mihiaren eta arrozaren hazleak, itsasartea gurutzatzen hasi ziren Taiwanen finkatzeko. K. a. 2000 inguruan, migrazioak Taiwanetik Filipinetara gerturatu ziren. Laster hasi ziren migrazio berriak Filipinetatik Sulawesi eta Timorrera eta, handik, Indonesiako artxipelagoko beste uharteetara. K. a. 1500 inguruan. Beste mugimendu batek Filipinatik Ginea Berrira eta harago, Ozeano Barera eraman zuen. Austronesiarrak, zalantzarik gabe, gizateriaren historiako lehen nabigatzaileak izan ziren.

Historiak aitortutako Futunaren lehen europar bisitariak Willem Schouten eta Jacob Le Maire izan ziren 1616ko maiatzaren 22an arraunean irlara hurbildu zirenak. Eendracht itsasontzia pilotu zuten, 350 tonako itsasontzia. Zortzi egun inguru egon ziren artxipelago txiki honetan Papua Ginea Berria aldera abiatu baino lehen.

Futunaren ekialdeko Alo erresumak protektoratu ituna sinatu zuen Frantziarekin, 1961ean, erreferenduma egin ondoren, Frantziako atzerriaren kolektibitatea bihurtu aurretik.

## Politika 
Uharteen burua edo erregea Tuiagaifo izena jasotzen du. Berarekin bost ministro daude baina hauen autoritatea mugatua da herrien buruen aurrean. Herrien buruak uhartearen familia nagusiek izendatzen dituzte. Aloren erregeak delegatu bat du herri bakoitzean. Seguritatea Frantziako Jendarmeriaren esku dago. Ohiturak eta tradizioak garrantzi handia dute uharteetan. Aloren lehen erregera Fakavelikele izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Itsasoz haraindiko Frantzia

## Kanpo estekak 
* :Aloren erregeari buruzko azterketa etnografikoa.
* :Argazkiak.
The Hot Chick

***The Hot Chick*** (euskaraz *Txita Beroa*), 2002ko Tom Brady estatubatuarrak zuzendutako nerabe komedia film bat da. Rob Schneider, Anna Faris , Matthew Lawrence, Eric Christian Olsen , Robert Davi eta Michael O'Keefe aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Egun batez, Jessica (Rachel McAdams) neska gazte ezagun, erakargarri baina gaiztoa Clive (Rob Schneider) izeneko gizonaren gorpuan esnatuko da. Zer gertatu den eta aurreko egoerara nola itzuli daitekeen jakiten saiatzen den bitartean, une horretaraino zein zitala eta gaiztoa izan den jabetuko da.

## Aktoreak 
* Rob Schneider: Clive / Jessica
* Rachel McAdams: Jessica/ Clive
* Anna Faris: April
* Matthew Lawrence: Billy
* Eric Christian Olsen: Jake
* Robert Davi: Stan
* Melora Hardin: Carol
* Alexandra Holden: Lulu
* Maritza Murray: Keecia
* Sam Doumit: Eden
* Megan Kuhlmann: Hildemburg
* Tia and Tamera Mowry: Venetia eta Sissy
* Matt Weimberg: Booger
* Angie Tone: Madame Mambuza

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Simone (2002ko filma)

***Simone*** edo ***S1m0ne***, 2002ko Andrew Niccol zeelandaberritarrak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Andrew Niccol. Al Pacino, Catherine Keener, Evan Rachel Wood, Rachel Roberts, Jay Mohr eta Winona Ryder aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Viktor Taransky (Al Pacino) gainbeheran dagoen zinema zuzendari bat da. Aukera berri bat aurkezten zaionean, Nicola Anders (Winona Ryder) aktore odolberoak dena popatik hartzera bidaliko du. Orduan Taranskyren emazte ohia den Elaine Christian (Catherine Keener) ekoiztetxetako zuzendariak Taransky senar ohia kaleratu egingo du. Egoera honetan, Hank Aleno (Elias Koteas) informatikaren genioak bere arazoak konponduko dizkion programa bat lagako dio, Simulation One: honela SIMONE (Rachel Roberts) jaioko da, zinemaren izar distiratsu eta ospetsuena, jendeak guztiz miresten duena. Eta haren sortzailea, Taranksy, gauetik egunera zuzendari arrakastatsu batean bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Al Pacino: Viktor Taransky
* Catherine Keener: Elaine Christian
* Evan Rachel Wood: Lainey Christian
* Rachel Roberts: Simone
* Winona Ryder: Nicola Anders
* Jay Mohr: Hal Sinclair
* Pruitt Taylor Vince: Max Sayer
* Jason Schwartzman: Milton
* Elias Koteas: Hank Aleno (krediturik gabe)
* Rebecca Romijn: Faith (krediturik gabe)
* Joel Heyman: Mutila
* Kelly Anna Cox: Simone neskatoa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bad Company (2002ko filma)

***Bad Company*** (euskaraz *Konpainia Txarra*), 2002ko Joel Schumacher estatubatuarrak zuzendutako ekintza komedia thriller film bat da. Anthony Hopkins, Chris Rock eta Gabriel Macht aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Jersey City, Oakes (Anthony Hopkins) CIAko agente beteranoak Jake Hayes (Chris Rock) kale-alproja espioi zuhur eta sofistikatu bat bilakatu eta eraila izan den bere anai bikia ordezkatu dezan hezitzeko misioaren ardura jaso du. Anai bat zuela ere ez zekien Oakesek bere lana burutzeko bederatzi egun bakarrik izango ditu, arma nuklearrei buruzko itun bat lortzeko negoziazio bat burutzera doan unean.

## Aktoreak 
* Anthony Hopkins: Oakes ofiziala
* Chris Rock: Jacob "Jake" Hayes / Kevin Pope / Michael Turner
* Peter Stormare: Adrik Vas
* Gabriel Macht: Seale ofiziala
* Kerry Washington: Julie Benson
* Adoni Maropis: Jarma / Draganen morroia
* Garcelle Beauvais: Nicole
* Matthew Marsh: Dragan Adjanic
* Dragan Mićanović: Michelle "Mailua" Petrov
* John Slattery: Roland Yates
* Brooke Smith: Swanson ofiziala
* Daniel Sunjata: Carew ofiziala
* DeVone Lawson Jr.: Parish ofiziala
* Wills Robbins: McCain ofiziala
* Marek Vašut: Andre
* Irma P. Hall: Banks andrea
* Dan Ziskie: Dempsey ofiziala
* John Aylward: Ferren ofiziala
* John Fink: Fink ofiziala
* Michael Ealy: G-Mo
* Shea Whigham: Wells agentea (krediturik gabe)
* Charlie Day: Stoner (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Eskolunbeko Andre Mariaren santutegia

**Eskolunbeko Andre Mariaren santutegia** Arabako mendebaldeko santutegi bat da, Kuartangokoa, Katadianotik kilometro bat ekialdera kokatua, errekasto baten ertzean. 1541. urtean bukatu zituzten santutegia eraikitzeko lanak. Eskolunbeko zelaietan, abuztuko azken igandean, erromeria jendetsua egiten da Kuartangoko zaindari den Eskolunbeko Andre Mariaren ohorez.

## Izena 
*Eskolunbe*, toki sakratu horren izena izateaz gain, emakume izena ere bada. Historian zehar, dokumentuetan *Eskorunbe*, *Axkorunbe* eta *Aiskolunbe* formekin ere agertu da (euskararen gaur egungo grafiara ekarriak daude hiru forma horiek). Lehenengo aipamena 937. urtekoa da.

## Ezaugarriak 
[thumb|ezkerrera|Eskolunbeko Andre Mariaren irudia, [XIV. mendekoa.]]

Bi sarbide dituen harrizko harresi batek inguratzen du. Iparraldeko sarbideak arku erdizirkularra du. Alboko eraikin bat du: ermitauaren bizilekua. Ermitaua arduratzen zen santutegia zaintzeaz eta herritarrek santutegirako emandako limosnak biltzeaz.

Korua 1544. urtekoa da. Erretaula nagusia, berriz, Arabako elementu plateresko garrantzitsuenetako bat da. 1565-1567 bitartean egin zuten Juan Aiala gasteiztar eskultoreak eta Jeronimo Nogueras urduñar eskultoreak. 1999. urtetik, kultura ondasun izendatuta dago, *monumentu* sailkapenarekin, eta geroztik berritu egin dute. Oraindik eusten dio XVI. mendeko polikromiaren zati handi bati, urre kolorea nagusi izanik. Andre Mariari eskainitako santutegia denez, irudi nagusiek haren bizitzako gertaerak islatzen dituzte: deikundea, ikustaldia, zeruratzea, lokartzea, Jesusen jaiotza eta agerkundea. Erdiko nitxoan, Andre Mariaren tailua dago, aingeruek koroatzen dutela. Apaingarri osagarriak ugariak eta preziosistak dira.

Alboetako erretaulak geroagokoak dira, XVIII. mendearen azken laurdenekoak. Zuriz margotuta daude, haitzurdinaren itxura emateko. Ezkerreko erretaulak Eskolunbeko Andre Mariaren irudia dauka, Erdi Arokoa (XIV. mendekoa), alboan gurasoak dituela: San Joakim eta Santa Ana.

Antzina, Eskolunbeko Andre Mariaren irudia erretaula nagusiaren erdigunean zegoen. Alboko erretaula horretara jaitsi zuten irudia jantziz eta bitxiz apaintzeko ohitura zegoen garaian, errazago jantzi eta edertu ahal izateko. Duela hamarkada batzuk arte, jantzita egoten zen; baina gaur egun jatorrizko tailua ikus daiteke.

## Iruditegia 

Eskolunbeko santutegiko korua.jpg | Eskolunbeko santutegiko korua.
Eskolunbeko santutegiko erretaula nagusia, korutik ikusita.jpg | Eskolunbeko santutegiko erretaula nagusia.
Eskolunbeko erromeriako giza gaztelua.webm | Eskolunbeko erromerian egin ohi den giza gaztelua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Zoolea guerinii

***Zoolea guerinii*** Mantidae familiako mantis espeziea da.

## Banaketa geografikoa 
Brasil, Guyana Frantsesa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexamenosen grafitoa

**Alexamenosen grafitoa** Antzinako Erroman aurkitutako grafito bat da. 1856an, pretoriar guardiak Erromako jauregi inperialen hondakinetan erabilitako geletako horma batean, inskripzio bat aurkitu zen. Bertan, asto bat eskegita duen gurutze bat agertzen da. Aurrean, gurutzeari begira dagoen gizon bat dago, besoak zabalik. Greziar idazkun batek dio  "Alexámenos sebete Theón", "Alexamenosek Jainkoa gurtzen du".

## Datazioa 
Uste denez, jauregiko grafitoa, Marko Aurelio enperadorearen egunetakoa da, 161-180 urte bitartekoa. Baina batzuk, Alexandro Severoren erregealdian datatu dute, 222-235 urte bitartean.

## Interpretazioa 
J. M. Blazquez irakasleak dioenez, "Gurutzearen presentziak kristauen aurkako iseka dela adierazten du. Hedatuta zegoen juduek asto baten burua denbora batez gurtu izanaren salaketa, Flavio Josefok ere kontatzen duenez".

Garai hartan kristautasunaren aurkako antzeko isekak zeudela ikusita, aditu gehienek uste izan dute grafito hori kristauen aurkako blasfemia izango zela. Tertuliano idazle kristauak, bere *Apologetika*n, hau idatzi zuen: "''Gure Jainkoaren irudikapen oso berri bat argitaratu da hiri honetan, piztia basatiak hondarrean baretzeko kontrataturiko gaizkile batek hasi zuena. Berak marrazki bat zabaldu zuen inskripzio honekin: 'Onokoites, kristauen jainkoa'. Irudiak asto baten belarriak zituen, oin bat hautsita zuen, toga batekin jantzita zegoen eta liburu bat zeraman soinean*". Era berean, Minuzio Felix abokatu eta apologista kristauak hau baieztatzen du Zezilio oposiziogile jentila aipatzean, kristauek asto buru bat gurtzen zutela salatzen zuena.

Interpretazio honen aldeko beste puntu bat, gurutzean Kristoren irudikapen zaharrenetako batzuk, denbora luzez, Kristo biluzia irudikatzea saihestu zutela da, eta tunika batekin jantzita aurkezten dute. Ohitura horrek IX. mendera arte jarraitu zuen. Alexamenosen grafitoak, hain zuzen ere, gurutziltzatutakoa soineko batekin erakusten du, biktimak biluzteko erromatar ohituraren aurkakoa. Gurutze kristau baten aipamena izango litzatekeenaren beste aipamen bat, batzuek, euren trazuetan gurutze *immissa* bat ikusi dutela da, erromatar gurutze tipikoez bestelako zerbait, baina tradizio kristauan dagoena.

Beste batzuek, Alexamenosen grafitoa, gurtzaile gnostiko baten aurkako iseka gisa interpretatu dute, eta hasiera batean garai horretakoa bezala datatutako hematita zigilu batean oinarritzen dira, epigrafia gnostikoarekin, Orfeo Baltikoa deitua. Hasieran, kristau irudi bezala sailkatua izan zen, eta, beraz, Kristoren lehen irudikapenetako bat izango zen gurutzean; 1920ko hamarkadaz geroztik, identifikazio hori zalantzan jarri zen, beste gurtza mistiko batzuk irudikatu zitzakeelakoan, hala nola, orfismoa, edo *flamen Divi Iulii''aren elementu sinbolikoak (Julio Zesarren gurtzari eskainitako apaiza, jainkotua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Just Married

***Just Married*** (euskaraz *Ezkonberriak*), 2003ko Shawn Levy estatubatuarrak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Ashton Kutcher, Brittany Murphy eta Christian Kane aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Nahiz eta maila sozial ezberdinetakoak izan, Tom Leezak (Ashton Kutcher) eta Sarah McNerneyk (Brittany Murphy) elkar maite dute: Tomek gaueko irratsaio batean lan egiten du eta langile klaseko kirolzalea da, eta Sarah portaera dotoreko idazlea da eta Beverly Hillseko familia dirudun bateko senidea. Sarahren familia aurka daukaten arren, ezkontzea erabakiko dute. Ezkontz-bidaian Veneziara joango dira, halere, berehala bidaia hondamendia bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Ashton Kutcher: Tom Leezak
* Brittany Murphy: Sarah McNerney
* Christian Kane: Peter Prentiss
* David Moscow: Kyle
* Monet Mazur: Lauren
* David Rasche: McNerney jauna
* Veronica Cartwright: McNerney andrea / Pussy
* Thad Luckinbill: Willie McNerney
* Taran Killam: Dickie McNerney
* Raymond J. Barry: Leezak jauna
* George Gaynes: Aita Robert
* Alex Thomas: Fred
* Valeria Andrews: Wendy

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Underworld (2003ko filma)

***Underworld*** (), 2003ko Len Wiseman estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko ekintza film bat da. Kate Beckinsale, Scott Speedman, Michael Sheen, Shane Brolly, Erwin Leder eta Bill Nighy aktoreek antzeztu zuten.

Honako jarraipenak dauzka: *Underworld: Evolution* (2006), *Underworld: Rise of the Lycans* (2009), *Underworld: Awakening* (2012) eta *Underworld: Blood Wars* (2016).

## Sinopsia 
Mendeetan zehar Lurpean eboluzionatu dute: Banpiro aristokratak eta Lycan otsogizon basatiak, beren izatea munduaren mito eta kondairak osatu ditu. Gaueko arraza hauek elkarren arteko etsai porrokatuak dira eta haietako batek bizirautea lortu arteko elkarren artean borrokatzera kondenatuak daude. Antzinako gatazka honen erdian, Selene (Kate Beckinsale) banpiro gerlariak, Michael (Scott Speedman) mediku gaztea bahitzeko Lycandarren konspirazioaz jabetuko da. Hiri guztian barna jarraitu ondoren, Selenek Michaelekin ezohiko harremana ezarriko du, eta Lycandarrek hura erasotzean, haien eta medikuen artean jarriko da. Michael salbatzen saiatzen ari den bitartean, Lycandarrek bi arrazen ahalmenak eta ahuleziak elkartuz izaki berriak sortzeko duten planaren berri izango du. Proiektu hau, egi bilakatuz gero, otsogizonen mesedetan izango litzateke.

## Aktoreak 
* Kate Beckinsale: Selene banpiro gerlaria
* Scott Speedman: Michael Corvin
* Bill Nighy: Viktor, banpiroen liderra
* Michael Sheen: Lucian, otsogizonen liderra
* Shane Brolly: Kraven banpiroa
* Erwin Leder: Singe zientzialari otsogizona
* Sophia Myles: Erika banpiroa
* Robbie Gee: Kahn banpiroa
* Kevin Grevioux: Raze, Lucianen morroia
* Zita Görög: Amelia banpiroa
* Scott McElroy: Soren]], Kravenen morroia
* Wentworth Miller: Adam Lockwood, Michaelen lankidea
* Dennis Kozeluh: Dmitri
* Hank Amos: Nathaniel
* Sandor Bolla: Rigel
* Todd Schneider: Trix
* Jázmin Dammak: Sonja

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cumberland haitzartea

***Cumberland haitzarte***, , Apalatxeetan, Cumberland mendiak zeharkatzen dituen haitzarte bat da, AEBetako Kentucky, Virginia eta Tennessee estatuen elkargunetik hurbil. Haitzartea hegoalderuntz zihoan antzinako erreka batek sortu zuen.

Jada, amerindiarrek igarotzen zuten pasabidea da, bai eta emigratzen zuten animaliek ere. XVIII. mendetik aurrera garrantzi handia izan zuen pasabidea da, Hamahiru Kolonien garaian Kentucky eta Tennessee kolonizazioa burutzeko ezinbesteko igarolekua baitzen. Izena William Augustus Cumberlandekoaren omenez darama, Jurgi II.a Erresuma Batukoaren semea zena, eta Cullodengo guduaren ondoren jaso zuen.

1790eko hamarkadatik aurrera basomutilek Daniel Boone esploratzailea buru zutela gurdiak igaro zitezen bidea zabaldu zuten.
Scary Movie 3

***Scary Movie 3*** (euskaraz *Beldurrezko Filma 3*), 2003ko David Zucker estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikzio fantasia eta beldurrezko komedia film bat da. Anna Faris, Anthony Anderson, Kevin Hart, Leslie Nielsen, Camryn Manheim, Simon Rex, George Carlin, Queen Latifah, Eddie Griffin, Denise Richards, Regina Hall eta Charlie Sheen aktoreek antzeztu zuten.

*The Ring*, *Signs*, *The Matrix Reloaded*, *8 Mile*, *Thr Others* eta beste hainbat filmeen paradia egiten da.

*Scary Movie* (2000) eta *Scary Movie 2* (2001) aurrekariak eta *Scary Movie 4* (2006) eta *Scary Movie 5* (2013) jarraipenak dauzka.

## Argumentua 
Bide zinta misteriotsu bat nerabeen artean eskutik eskura dabil, kondaiaren arabera hura ikusten duen orori zazpi egunetako bizi epea besterik ez omen zaio gelditzen. Cindy Campbell (Anna Faris) kazetariak zinta hori ikusi eta heriotza ekiditen saiatuko da. Baina hori ez da misterio bakarra izango, George (Simon Rex) eta Tom Loganen (Charlie Sheen) soroetan zirkulu bitxi batzuk agertu baidira. Izeba Shaneequaren (Queen Latifah) laguntzarekin, Cindyk bideo zintaren atzean estralurtarra egon daitezkela susmatu eta misterio argitzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Anna Faris: Cindy Campbell
* Regina Hall: Brenda Meeks
* Simon Rex: George Logan
* Charlie Sheen: Tom Logan
* Leslie Nielsen: Baxter Harris presidentea
* Queen Latifah: Izeba Shaneequa / Orakulua
* Anthony Anderson: Mahalik
* Kevin Hart: CJ
* Camryn Manheim: Champlin soldadua
* George Carlin: Arkitektoa
* Eddie Griffin: Orpheus
* Pamela Anderson: Becca Kotler
* Jenny McCarthy: Katie Embry
* Drew Mikuska: Cody
* Jianna Ballard: Sue Logan
* Denise Richards como Annie Logan
* D. L. Hughley: John Wilson
* Ja Rule: Thompson agentea
* Darrell Hammond: Aita Muldoon
* Jeremy Piven: Ross Giggins
* Simon Cowell: Bere burua antzeztuz
* Marny Eng: Tabitha
* Edward Moss: Michael Jackson estralurtarra
* Ajay Naidu: Sayaman

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Johnny English

***Johnny English***, 2003ko Peter Howitt ingelesak zuzendutako espioitza eta ekintza komedia film bat da. Rowan Atkinson, Natalie Imbruglia, Ben Miller eta John Malkovich aktoreek antzeztu zuten.

Espioitza filmeen parodia bat da, bereziki James Bondenak.

*Johnny English Reborn* (2011, Johnny English Bersortua*) eta *Johnny English Strikes Again (2019, *Johnny English Berriz Joka*) jarraipenak dauzka.

## Argumentua 
Erresuma Batua, Londres, Koroaren Harribitxien lapurretaren atzean Pascal Sauvage (John Malkovich) gaizkilea dago, gainera tronua bereganatzeko asmoa ere badu. Kasua ikertzeko ardura Johnny English (Rowan Atkinson) agenteak jaso du, langilea bezain eskarmentugabea den agentea. Une horretatik aurrera informazioa konfidentziala da, eta luxuzko autoak luxuzkoak eta teknologia sofistikatuena bere eguneroko errutina osatuko dute. Englishek kasua argitzeko duen asmoa Lorna Campbell (Natalie Imbruglia) agentea ezagutu eta hartaz maitemintzean oraindik eta indartsuagoa izango da.

## Aktoreak 
* Rowan Atkinson: Johnny English
* Natalie Imbruglia: Lorna Campbell
* John Malkovich: Pascal Sauvage
* Ben Miller: Angus Bough
* Tim Pigott-Smith: Pegasus
* Oliver Ford Davies: Canterburyko artzapezpikua
* Kevin McNally: Lehen Ministroa
* Douglas McFerran: Klaus Vendetta
* Steve Nicolson: Dieter Klein
* Greg Wise: Bat agentea
* Tasha de Vasconcellos: Alexandra kondesa
* Prunella Scales: Elisabet II.a Erresuma Batukoa
* Nina Young: Secretària de Pegasus
* Rowland Davies: Sir Anthony Chevenix
* Jenny Galloway: Kanpo Harremanetarako idazkaria
* Tim Berrington: Roger
* Chris Tarrant: Irrati esataria (ahotsa)
* Trevor McDonald: Albistegi esataria (ahotsa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Darkness Falls (2003ko filma)

***Darkness Falls***, 2003ko Jonathan Liebesman hegoafrikarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Chaney Kley eta Emma Caulfield aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Kyle Walsh (Chaney Kley) bere jaioterrira itzuli eta arazoz beteriko bere iraganari aurre egin beharko dio, bere haurtzaroko maitasuna zen Caitilin (Emma Caufield) eta Michael (Lee Cormie) anai txikia haurra zeneko amesgaizto eta aluzinazio beldurgarrietatik salbatzeko. Michaeli duela 150 urte Darkness Falls udalerriko jendetzak urkatutako pertsona errugabe baten mamuak jarraitzen dio, eta orain mendekatzera itzuli da.

## Aktoreak 
* Chaney Kley: Kyle Walsh
* Emma Caulfield: Caitlin Greene
* Lee Cormie: Michael Greene
* Grant Piro: Larry Fleishman
* John Stanton: Thomas Henry
* Sullivan Stapleton: Matt Henry
* Steve Mouzakis: Peter Murphy doktorea
* Peter Curtin: Travis doktorea
* Emily Browning: Caitlin Greene gaztea
* Antony Burrows: Matilda Dixon

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Banco Bilbao Vizcaya eraikina (Madril)

**Banco Bilbao Vizcaya eraikina**, Espainiako Madril hiriburuan dagoen Banco Bilbao Vizcaya finantza erakundearen eraikin bat da, Alcalá kalearen 16. zenbakian. 1920-1923 artean Ricardo Bastida euskal herritar arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.

*La comunidad* (2000, Alex de la Iglesia) filmaren amaierako pertsekuzio eszenak eraikin honetan filmatu ziren.
Arrain-saltzaile lehiaketa

[thumb|[Konstituzio plaza (Donostiako Plaza Berria)|Donostiako Plaza Berrian  emakumeak arrain-sailtzaile lehiaketan, 1931ean.]]
**Arrain-sailtzaile lehiaketa** 1930ko hamarkadan Donostian eta Bilbon egin ziren inprobisazio lehiaketak izan ziren. Protagonista guztiak emakumezko arrain-saltzaileak ziren, eta euren saltzeko gaitasuna, inprobisaziorako eta erantzuna emateko azkartasuna baloratzen zen. 1930ean egin zen lehenengoa Donostiako euskal jaietan eta laster Bilbok ideia kopiatu zuen eta udan errepikatu.

## Donostia 
Donostian 1930ean egin zen lehenengoa, Euskal Jaietan. Plaza Berrian egin zen, guztiz beteta eta parte hartu zuten arrain-saltzaileek balkoietan zeuden turista eta aberatsak konbentzitzen saiatu behar ziren. Kroniken arabera, honelako eztabaida entzun zitekeen:

Concurso de pregoneras de pescado en la plaza de la Constitución (1 de 6) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|1930eko parte-hartzaile guztiak
Concurso de pregoneras de pescado en la plaza de la Constitución (2 de 6) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|1930eko lehiaketako bakarkako lana
Concurso de pregoneras de pescado en la plaza de la Constitución (3 de 6) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|1930eko lehiaketako bakarkako lana
Concurso de pregoneras de pescado en la plaza de la Constitución (4 de 6) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|1930eko parte-hartzaileak

## Bizkaia 
[thumb|Bilbon 1930ean egindako arrain saltzaileen lehiketa, [Euzkadi (egunkaria)|Euzkadi egunkarian.]]
1930eko abuztuaren 18an Bilbok ere antzeko lehiaketa bat antolatu zuen, Aste Nagusiaren baitan. Euzkadi egunkariak ere azalean jarri zuen argazkia. Plaza Barrian egin zen lehiaketa, eta publiko asko egon zen bertan, berritasuna baitzen. Hamaika emakumek hartu zuten parte, horietatik sei Santurtzikoak, lau Bilbokoak eta azkena Algortakoa, euskaraz jardun zuena. Garaiko kroniken arabera, laneko janzkerarekin agertu ziren Bilbon eta garai hartan Plaza Barrian zegoen kioskotik ustezko erosle batek egiten zizkien galderei erantzun behar zioten. Publikoaren barreak laguntzen zuen epaia ematen. Maria Ordorika santurtziarrak irabazi zuen, ondoren Fermina Martínez eta, azkenik Encarnación Martínezek.

1933an ere antolatu zen lehiaketa bat Santurtziko jaietan.

Badirudi 1934an berriro ere egin zela lehiaketa Bilbon, baina ez dago dokumentu grafikorik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CONCURSOS DE PREGONERAS DE PESCADO EN LOS AÑOS 30 blog sarrera
John Kirwan

**John James Patrick Kirwan**  (Auckland, 1964lo abenduaren 16a) zeelandaberritar errugbilari ohia eta entrenatzailea da. Marist Brothers Old Boys RFC, Auckland Rugby Union eta Benetton Rugby Treviso taldeetan ibili zen, hegaleko postuan. 63 partida jokatu zituen Zeelanda Berriko errugbi selekzioan eta, besteak beste, 1987ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen, finalean entsegu bat lorturik. 1995ean, hamahiruko errugbira aldatu eta Auckland Warriorsen jokatu zuen. 

2002-2005 bitartean, Italiako hautatzailea izan zen, eta Japoniakoa 2007tik eta 2011ra; 2013-2015 bitartean Blues taldea entrenatu zuen.

## Jokalari palmaresa 
### Auckland Rugby Union 
* Ranfurly Shield 1985etik 1993ra atxikia
### Benetton Rugby Treviso 
* Italiako txapelketa
** irabazlea: 1989
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 1987
** hirugarrena: 1991

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agenda-Setting Teoria

Komunikabideek zabaltzen dituzten gaien zerrenda hierarkizatua da *Agenda-Setting.* Beraz, '''*Agenda-Setting* Teoria**k aztertzen duena da gaien zerrenda horrek nola eta zenbateraino zehazten duen publikoaren agenda; zergatik den interesgarriagoa publikoarentzako gai jakin batzuei buruzko informazioa eta ez beste batzuena.

## Teoria 
thumb|Maxwell McCombs
Honela azaldu zuen **Bernard Cohen'*ek *Agenda-Setting* Teoriaren muina: “Agian, hedabideek ez diote jendeari esaten zer pentsatu behar duen, baina bai zein gairi buruz pentsatu behar den”. Zeren, *Agenda-Setting* Teoriaren ikerketa objektu nagusia da hedabideek nola eragiten duten agenda publikoan (zuzenean zein zeharka); hau da, nola lortzen duten hedabideek beren hartzaileei helaraztea gaien zerrenda hierarkizatua. Komunikabideek, azken batean, gertaera batzuk hautatzen dituzte (***event***-ak) eta beste batzuk baztertu. Ondoren, hautatutakoak informazio-gai bihurtzen dituzte, erlazionatutako gertakarien serieak metatuz (***issue***-ak).

## Mailak 
Bi maila bereizi daitezke *agenda-setting''-aren barruan, bi ikerketa-etapa desberdinei dagozkienak.

### Lehenengo maila 
Gaietara mugatzen da. Ikerta-etapa honen hipotesi nagusia da komunikabideek zeri buruz pentsatu esaten digutela.
# Hedabideek gai bati buruz hautatzen duten alderdiak edo trataerak eragina du gai horri buruz jendeak duen pertzepzioan. Ondorioz, komunikabideek emandako datuetara mugatzen dituzte hartzaileek beren bilaketak.
# Gai bat nola kokatzen den zehazteak eragina izan dezake azken emaitzan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hedabide
* Komunikazio
* Komunikazio zientziak
* Egunkari
* Kazetaritza

## Kanpo estekak
Tuiagaifo

**Tuiagaifo** edo ''Tu'i Agaifo'' da Aloren errege tradizionala duen izena. Alo da Wallis eta Futuna Itsasoz haraindiko Frantziaren hiru erresuma tradizionaletako bat. Instituzioa sortu zenetik hogeita hamasei Tuiagaifo ezagutu dira, lehenena Fakavelikele izenekoa.

## Tuiagaifo guztiak 

* Fakavelikele
* Pili
* Mala'evaoa
* Nimo o le Tano'a
* Veliteki (1748-1756)
* Fonati (1784-1837)
* Fonati (1837-1839)
* Niuliki (1839-1841)
* Filipo Meitala (1844-1862)
* Alia Segi (1862-18..)
* Soane Malia Musulamu (1887?-1929?)
* Soane Moefana (1929-1932)
* Tuiseka
* Usanio Pipisega
* Paloto Aika
* Savelio Meitala
* Kamilo Katea
* Maleselino Maituku
* Kolio Maituku
* Papilio Talae
* Lelipo Pipisega
* Alesio Feta'u
* Petelo Savo Meitala
* Soane Va Pipisega
* Silisio Katea
* Petelo Talae
* Vito Tuiseka
* Petelo Maituku
* Setefano Tuikalepa
* Kamaliele Moefana (1960-1961)
* Pio Tagatamanogi (1961-1962)
* Mikaele Fanene (1962-196.)
* Seteone Pipisega (196.-1970)
* Mikaele Katea (1973-1974)
* Patita Savea (1974-1976)
* Kalepo Nau (1977-1978)
* Nopeleto Tuikalepa (1979-1984)
* Petelo Lemo (1984ko azaroaren 20-1990eko otsailaren 24)
* Lomano Musulamu (1990eko otsailaren 24-1995eko otsailaren
* Esipio Takasi (1995eko apirilaren 6-1997ko uztailaren 9)
* Sagato Alofi (1997ko uztailaren 10-2002ko urria)
* Soane Patita Maituku (2002ko azaroaren 21-2008ko otsailaren 19)
* Petelo Vikena (2008ko azaroaren 6-2010eko urtarrila)
* Petelo Sea (2014ko urtarrila-2016ko maiatzaren 14)
* Filipo Katoa (2016ko ekainaren 7-2018ko urriaren 3)
* Lino Leleivai (2018ko azaroaren 29

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Futuna

**Futuna** mendebaldeko Polinesian dagoen uhartea da. Futuna bi erresumetan zatituta dago: Alo hego-ekialdean, eta Sigave ipar-mendebaldean. 1961tik Itsasoz haraindiko Frantziaren Wallis eta Futuna lurraldeko partea da.

## Kokapena 
Ozeano Barean dago, Fiji uharte-estatuaren ipar ekialdean, Tongaren ipar-mendebaldean eta Samoa uharteakren mendebaldean. Alofi uhartearekin, artxipelagoaren hego-ekialdean, Hoorn uharteak izanik.

## Ezaugarriak 
[thumb|250px|Futuna iparraldean et [Alofi (Wallis eta Futuna)|Alofi hegoaldean.]]
Uhartea 46,28 km² ditu. Jatorri bolkanikoa du eta bere puntu garaienena 524 metro ditu, Puke mendia. Bi erresuma ditu:
Alo, ekialdean, eta Sigave, mendebaldean. Alofi eta Futuna, beste uharri batzuekin Hoorn uharteak dira.

## Historia 
Europearrek Futuna eta Alofi uharteak 1616ko maiatzean aurkitu zituzten. Jacob Le Maire eta Willem Schouten herbeheretarren espedizioa izan zen, *Eendracht* eta *Hoorn* itsasontziekin. Nabigatzaile horiek uhartetan egun batzuk eman zituzten eta bertakoekin harremanetan jarri ziren. Futuna, Alofirekin batera, 1888an Wallis eta Futunaren Protektoratuan egokitu ziren. Horrela egon ziren 1961 arte; urte horretatik Itsasoz haraindiko Frantziaren Wallis eta Futuna lurraldeko partea dira.

## Demografia 
Uhartean 2018an 3.225 biztanle zeuden. Herri nagusia Leava da, 322 biztanlekin, Sivage erresuman. Biztanle gehien duena, bestetik, Ono da, 524 biztalekin, Alo erresuman.

Bertakoek futuneraz hitz egiten dute, bertako hizkuntzaz alegia. Frantsesa hizkuntza ofiziala da. Futuniera hizkuntza polinesiarra da, samoanieratik gertu dagoena. Populazio multzo batek ere wallisienera ezagutzen du baita ere, azken buruan elkarrekin baitaude. Futunieran beste hizkuntz askoren eragina ikus daiteke: ingelesarena, frantsesarena, erromantzearena...

## Azpiegiturak 
Uhartean 20 kilometroko bideak daude. Ekiadelko muturrean aireportua dago; hegazkinez Wallis-Hihifo airoportuarekin lotuta dago. Sarritan, meteorologia egokia ez denean, ezinezkoa da hegazkina erabiltzea. Itsasontziz ailegatzea ere ez da erraza ere. Aukera bakarra Leavan dagoen lehorreratokia da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Futuna alofi.jpg|Futuna eta Alofiren mapak.
Fitxategi:Taoa (Futuna).jpg|Taoa hondartza.
Fitxategi:Wallis, Futuna, Niuas islands on a 1797 French map.jpg|Futuna zenbait mapetan oker jaso zen. Honetan, 1797koa, "l'Enfant Perdu" izenarekin agertu zen Bougainvillerekin nahastuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaso Larramendi

**Itsaso Larramendi Elexgaray** (Bilbo, Bizkaia, 1990eko uztailaren 30a) euskal arkitektoa eta kooperatibista da. [thumb|Aldiri, ([Argia (aldizkaria)|Argia, 2010)]]

## Biografia eta lanak 
2016 urtetik "*Aldiri. Arkitektura eta abar*" aldizkariko dinamizatzaileetako bat eta erredakzio kontseiluko kide izan zen.Hirigintzaren potentzial politikoa lantzen du, bertan bizi diren pertsonentzako hiri-inguruak hobetzearren, adibidez, artikulu hauetan:

* *Eskoletako jolastokiak eta genero-rolak: diseinuaren eragina genero-nortasunaren eraikuntzan* (*Aldiri*, 2016)
* *Zahartzaroaren errepresentazioak. Transmititutako balioak eta horien eragina arkitekturan. (Aldiri, 2016)* Ander Zangiturekin idatzia.

2016an kooperante aritu zen Luandan (Kenya) IOGI GKEarekin, euri-ura biltzeko tankeak eraikitzen eta BIOGIren bulegoak handitzeko eraikuntzan. Emakume nekazarien formazioan ere parte hartu zuen.

Ordutik TIPI kooperatiban ere ari da lanean eta bertan bazkide langilea da. Hirigintzaren potentzial politikoan interesatuta, eta tokian bizi diren pertsonekin eta pertsonentzako hiri-inguruak sustatzen egiten du lan. Hirigintza eguneroko bizitzaren ikuspegi eta beharretatik lantzean espezializatua. Tipiko bazkide naiz, eta Hiri plangintzarekin harremana duten proiektuen ardura du kooperatiban, udal-mailako diseinu eta parte-hartze prozesuak ere bideratzen dituelarik.

2021. urtean Errenteriako Udalak ematen duen XV. Koldo Mitxelena Ikerketa Beka lortu zuen, 2020ko deialdian, kooperatibako kide Ane Abarrategi eta Maddi Teixeirorekin batera. Beka Udako Euskal Unibertsitatearekin batera eman zuen Errenteriako Udalak bigarrenez, eta Errenteria hiribilduak 700. urte bete izanak eta HAPOaren lanketak bultzatuta, arkitektura eta hirigintzako euskaraz idatzitako lana saritu nahi izan zuen, *Eguneroko bizitza eta harreman komunitarioen garapena. Errenteriako Industrializazio garaiko etxebizitza auzoeta*n lanari esleituz.

2023ko azaroaren 22an aurkeztu zuen Itsasok lankideekin egindako lana, Aizpea Otaegi Mitxelena Errenteriako alkatearekin batera.*Errenteriako industrializazio garaiko etxebizitza auzoen azterketa eguneroko bizitza eta harreman komunitarioen ikuspegitik* lana, Bilduma udal aldizkariaren 31. zenbakian argitaratu zen monografiko moduan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Donostiako Arkitektura Goi Eskola Teknikoa

## Kanpo estekak 
* Itsaso Larramendi*webgune pertsonala.*
* Itsaso LarramendiLinkedin sare profesionalean
* Tipi kooperatibaren webgunea
Tatiana Calderón

**Tatiana Calderón Noguera** (Bogota, Kolonbia, 1993ko martxoaren 10a) Kolonbiako auto gidaria da. Egun 1 Formulako Alfa Romeo taldeko probatzailea da eta Drago Corse-rekin, ThreeBond-en eskutik, Super Formula Championship-ean eta Richard Mille Racing taldearekin Le Mans Europako serieetan lehiatuko da 2020 denboraldian.
Ianire de Andres

**Ianire de Andres Olabarria** (Markina-Xemein, 1986) euskal arkitektoa da, "*Aldiri. Arkitektura eta abar*" aldizkariko dinamizatzaileetako bat da eta erredakzio-kontseiluko kide. Arkitekturaz gain beste hainbat diziplina ere ukitzen ditu aldizkariak, besteak beste, hirigintza, artea, ekologia, paisaia, eraikuntza, geografia eta soziologia.

TIPI kooperatiban ere aritzen da, komunitateetarako hirigintza lantzen, bertan bizi diren pertsonentzako hiri-inguruak hobetzearren; adibidez, artikulu hauetan idatzi du gai horri buruz:

* *Zenbateko eragina du iruditegi kolektiboak gure espazioen erabileran? Markina-Xemeingo "Zelaia" espazio publikoaren azterketa-kasua* (2019)
* *Haurren hiria, sorleku ala gotorleku? jolaslekurik gabeko hirian ezin haurrik hezi* (2016)
* *Leku komun gutxi hainbeste espazio publikoren artean* (2015)

Hezkuntza eta espazioari buruzko zenbait jardunalditan ere parte hartu izan du, Iruñean, esaterako, 2018an Ula Iruretagoienarekin eta 2019an.

[thumb|Aldiri, ([Argia (aldizkaria)|Argia, 2010)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Donostiako Arkitektura Goi Eskola Teknikoa
* Udako Euskal Unibertsitatea

## Kanpo estekak
Sambizanga (filma)

***Sambizanga*** 1972ko Sarah Maldoror frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, José Luandino Vieiraren *A vida verdadeira de Domingos Xavier* eleberrian oinarrituta.

Sambizanga Luandako langile auzoa da eta bertan portugaldar espetxe bat zegoen, nora angolar militante asko eramaten zituzten torturatuak eta erailak izateko. 1961eko otsailaren 4an, MPLAko indarrek espetxea eraso egin zuten.

## Argumentua 
1961ean, Angolako Independentzia Gerra hasi baino lehen, Portugalgo funtzionario kolonialek Domingos Xavier iraultzaile angolarra atxilotu dute. Xavier Sambizangako espetxera eramango dute, eta bertan torturatua izateko arriskua du, portugaldarrei disidenteen izenak ez emateagatik. Maria, Xabierren emaztea, kartzelan bilatzen ari da, Domingosekin zer gertatu den jakin nahian.

## Kanpo estekak
Kleobulina

**Kleobulina** (Κλεοβουλίνη) edo **Eumetis** (Rodas, K.a. VI. mendea) antzinako Greziako filosofo eta poeta izan zen, eta enigmak idazten zituen.

## Biografia 
Bere aita Kleobulo Lindosekoa, Greziako zazpi jakitunetako bat, izan zen. Emakumeek hezkuntzarako eskubidearen aldekoa izan zen eta hala jokatu zuen alabarekin.

### Ekarpen literarioak 
Kleobulina kronologikoki lehen emakume filosofoa da.  Poesia hexametrotan idatzi zuen eta asmakizunak edo igarkizunak idazten aditua izan zen. Izan ere, enigmak ziren oturuntzetan dibertimendu bezala lantzen zen azpigenero poetikoetako bat. Kleobulinari egotzitako hiru asmakizun kontserbatu dira.

Lehenengoaren erantzuna bentosa da, bigarrenarena, "borroka", hirugarrenarena, "frigiar flauta" (sarri asto hezurrekin egiten zena).
### Beste idazleen aipamenak 
Kleobulina aipatzen dute beraien lanetan: Aristotelesek bere *Poética-n,* Plutarkok *Zazpi jakitunen sinposioan* (Επτά σοφών συμπόσιον - *Septem sapientium convivium*), Diogenes Laerziok eta Klemente Alexandriakoak ere bai. Kratilok komedia bat idatzi zuen *Kleobulinak* izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kate Lindenmann, Cleobulina of Rhodes c. 550 BCE Rhetoric & Logic. (2016)
Laura Maioz

**Laura Maioz Basterretxea** (Hondarribia, 1986) euskal arkitektoa da. Junior mailan atleta pentatxapelduna izan zen gorako jauzian. Arkitekto moduan, MacBa Museoan, Rotterdam-go STAR arkitektura estudioan eta Tabakaleran lan egin du eta *Aldiri. Arkitektura eta abar* aldizkaria sortzen zuen taldean parte hartu zuen 2019 eta 2021 urteen artean. Halaber, euskara irakaslea AEKn eta itzultzaile ere bada.  

## Atleta junior bost aldiz txapelduna 
[ezkerrera|thumb|[Gorako jauzi|Altuerako jauzia]]
Altuera jauzilari gisa Laura Maioz bost aldiz izan zen Espainiako txapelduna, 2002an lehen aldiz (junior kategorian), eta ondoren ere txapeldun izan zen junior eta promesa mailetan, 2004an eta 2006an hurrenez hurren (bi urte horietan, aire zabalean zein pista estalian). Bere markarik onenak 2004an lortu zituen: 1,74 m aire zabalean eta 1,76 m pista estalian. *Nazioarteko lehiaketetan ere parte hartu zuen.*

20 urte geroago, 2023an, berak egindako markak historiako onenak izaten jarraitzen zuen Bidasoa Atletiko Taldean. Ranking iraunkor historikoan Gipuzkoako hirugarren jauzi onena zuen 2023an (1,75 m.), eta jauzi hirukoitzeko zerrendan ere agertzen zen, 50. posizio historikoan 10,49 metrorekin.

## Ikasketak 
Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan arkitektura ikasi eta 2011n bukatu zuen. Holandan izan zen Erasmus programarekin. Irakaskuntza Masterra eta Kultur kudeaketako masterra egin zuen gero hezkuntza artistikoko espezializazioan.[thumb|Aldiri, ([Argia (aldizkaria)|Argia, 2010)]]

## Arkitektoa 
Bartzelonako Arte Garaikidearen Museoan (MacBa) eta Rotterdam-go STAR arkitektura estudioan lan egin du, baita arte-erakusketa batean bitartekari moduan ere.

2020an Tabakalerako egonaldietan parte hartzeko aukeratua izan zen beste sei artistarekin.

Horren ondorioz, 2021ko otsailaren 26tik maiatzaren 9ra arte "Estudiotik at. Bost urtetako sorkuntza" erakusketa antolatu zuen Donostiako Tabakaleran bertan.
Fitxategi:Barcelona - Museu d'Art Contemporani de Barcelona (MACBA).jpg|MacBa Museoa Bartzelonan
Fitxategi:Tabakalera - International Centre for Contemporary Culture.jpg|Tabakalera Kulturgunea Donostian

## *Aldiri. Arkitektura eta abar* aldizkariko taldekidea 
*Aldiri. Arkitektura eta abar* aldizkariko dinamizatzaileetako bat izan zen eta erredakzio-kontseiluko kidea 2019tik 2021era bitarte. Aldizkarian garrantzia ematen zioten testu akademikoak unibertsitatetik haratago zabaltzeari; arkitekturak, eguneroko bizimoduarekin oso lotuta egonik, zuzenean eragiten baitie hiritar guztiei. Nolabait, plano teorikoa eta praktikoa uztartzeko tresna bat izan zen Aldiri aldizkaria. Zenbait ilustrazio ere egin zituen aldizkarirako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Tabakalera
*Aldiri, Arkitektura eta abar

## Kanpo estekak
Kristo fusilarekin

***Kristo fusilarekin*** () Ryszard Kapuścińskik poloniar kazetariak 1975ean idatzitako bidai-liburua da. 2019an Amaia Apalauzak euskaratu zuen.

## Sinopsia 
Liburua hiru ataletan dago banatuta. Munduko hiru ertz agertzen ditu, nahiago bada. Lehendabizikoan, Palestinako gatazkari buruzko lau kronika daude, “arabiarren ikuspegitik emanak beti”; Libanotik, Siriatik eta Jordaniatik. Bigarren atala liburuko luzeena da. Bolivia, Guatemala, El Salvador eta Haitiri buruzko testu bana daude bertan; eta Che Guevararen eta Salvador Allenderen ibilbideak alderatzen dituen testu bat. Bigarren atal horretan jasota dagoen Guatemalari buruzko testua, zergatik hil zuten Karl von Spreti.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak