Teresa Rojas Rabiela

**Teresa Rojas Rabiela** (Mexiko Hiria, 1947ko abendua)  mexikar etnologo, etnohistorialari, ikertzaile nazional emeritu eta akademikoa da.

Mexikoko arroko chinampak aztertzen espezializatu da, Mesoamerikako nekazaritzaren, hidraulikaren, teknologiaren eta lan-antolaketaren historian, garai prehispaniko eta kolonialean, bai eta Mexikoko indigenen eta nekazarien argazkigintza historikoan ere. Gizarte Antropologiako Ikerketa eta Goi Mailako Ikasketen Zentroan (CIESAS), Zientzia eta Teknologiako Kontsulta Foroan, Mexikoko Zientzia Akademian, Gizarte Etnologo eta Antropologoen Elkargoan, Ikertzaileen Sistema Nazionalean, UNAM Ikerketa Antropologikoen Institutuan, Nazioaren Artxibo Orokorrean (Mexiko), Iberoamerikako Unibertsitatean, Mexikoko Elkargoan, San Luiseko Elkargoan eta Michoacango Elkargoan zuzendaritza, aholkularitza eta ordezkaritza akademikoko karguak bete ditu. 2018tik 2021era, Rojas Rabiela Tetzcotzinco, Texcoco, *El caño quebrado* (hautsitako hodia) izeneko akueduktu prehispanikoaren zatiaren zaharberritze lanetan parte hartu zuen.

## Biografia 
Antropologia eta Historia Eskola Nazionalean etnologo titulua lortu zuen Ángel Palerm-ek zuzendutako *Aspectos tecnológicos de las obras hidráulicas en el Valle de México* tesiarekin, eta Iberoamerikako Unibertsitatean doktoratu zen Pedro Carrascok zuzendutako *La agricultura mesoamericana en el siglo XVI* tesiarekin. CIESASeko irakasle ikertzailea izan da 1973an sortu zenetik, eta zuzendari nagusia izan zen 1990etik 1996ra. Guillermo Bonfil Batalla, Ángel Palerm Vich, Pedro Armillas, Pedro Carrasco eta William T. Sandersen ikaslea. Etnohistorialarien hainbat belaunaldi trebatu eta berrogeita bat tesi zuzendu ditu.

Ikertzaileen Sistema Nazionaleko kidea da, III. mailakoa, eta 2022an – aipatu bezala – Ikertzaile Nazional Emerituaren saria jaso zuen. Uraren Artxibo Historikoa (Uraren Batzorde Nazionala) sortu zuen, eta Nekazaritzako Artxibo Orokorra (CIESAS-Nekazaritza Erregistro Nazionala, Mexiko) proiektua zuzendu zuen.

Hainbat bilduma editatu ditu*. Historia de los Pueblos Indígenas de México* (Mario Humberto Ruz Sosarekin) (CIESAS - Herri Indigenen Garapenerako Batzorde Nazionala), *Colección Agraria* (CIESAS-Nekazaritza Erregistro Nazionala, Mexiko), *Serie Biografías* (Etnologoen eta Gizarte Antropologoen Elkargoa), *Iconografía de luz* katalogoa eta *Catálogo electrónico de la Fototeca Nacho López* (Ignacio Gutiérrez Ruvalcabarekin) (CIESAS-CDI), 55 liburuki guztira. 
eskuinera|thumb|Rojas Rabiela doktorea landa-lanean San Marcelinon, Yucatanen, noria hidraulikoei buruz ikertzeko.
## Argitaratutako lanak 
Rojas Rabiela doktoreak, besteak beste, honako lan hauek argitaratu ditu:

* "La cerámica contemporánea de Tlayacapan", Mexiko, *Anales de Antropología*, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Ikerketa Antropologikoen Institutuaren aldizkaria, Vol. 10, 1973, 27 or.
* Rojas Rabiela, Teresa (1974). *Nuevas noticias sobre las obras hidráulicas prehispánicas y coloniales en el valle de México.* México: Instituto Nacional de Antropología e Historia.
* Rojas Rabiela, Teresa (1977). "La organización del trabajo para las obras públicas el coatequitl y las cuadrillas de trabajadores". *El trabajo y los trabajadores en la historia de México.* México: Colegio de México. ISBN 9681200365. 
* Rojas Rabiela, Teresa, ed. (1983). *La Agricultura chinampera: compilación histórica*. México: Universidad Autónoma de Chapingo.
* *La cosecha del agua. Pesca, caza de aves y recolección de otros productos biológicos acuáticos en la Cuenca de México,* México, ed. SEP Kultura - Gizarte Antropologiako Goi Mailako Ikerketa eta Ikasketa Zentroa (CIESAS) 1985, 142 or.
* "El trabajo de los indios de la ciudad de México: 1521-1600", Susana Glantz (editorea), *La heterodoxia recuperada.* *En torno a Ángel Palerm,* Mexiko, ed. Fondo de Cultura Económica, 1987, 171-201 orr.
* *Las siembras de ayer. La agricultura indígena del siglo XVI.* ed. ZIARRAK-SEP. Mexiko, 1988, 230 or.
* *Vidas y bienes olvidados. Testamentos indígenas novohispanos. *Rea López, Elsa Leticia eta Medina Lima Constantinorekin; laguntzaileak, García Quintana, Guadalupe *et al*. México, CIESAS, ed. Zientzia eta Teknologiaren Kontseilu Nazionala (CONACyT) Gobernazio Idazkaritza, Nazioko Artxibo Nagusia, 1999-2004, 5 liburuki.
* *Cultura hidráulica y simbolismo mesoamericano del agua en el México prehispánico*, Martínez Ruiz, José Luis eta Murillo Licea, Danielekin, Mexico, ed. CIESAS - Uraren Teknologiaren Mexikoko Institutua (IMTA) - UNESCO-IMTA Katedra, 2009, 298 or.
* *Cien ventanas a los paisajes de antaño: fotografías del campo mexicano de hace un siglo*, Gutierrez Ruvalcaba, Ignaciorekin, Mexico, ed. CONACyT - Etnoekologia eta Ondare Biokulturalaren Sarea, Juan Pablos Editor, 2013, 275 or.
* *Letras y huellas del maíz: del siglo XVI a 1914*, Gutiérrez Ruvalcaba, Ignaciorekin, México, arg. CONACyT - Etnoekologia eta Ondare Biokulturalaren Sarea, Juan Pablos Editor, 2016, 290 or.
* *Corridos, trovas y bolas de la región de Amecameca-Cuautla. Colección de don Miguelito*, Guillermo Bonfil Batalla eta Pérez Montfort, Ricardorekin, Mexico, ed. Fondo de Cultura Económica, colección Tezontle, 2018, 279 orr.
* *Catálogo de la Colección de Antropología del Museo Nacional (1895)* Herrera, Alfonso L. eta Ricardo E. Cicero; Teresa Rojas Rabiela eta Ignacio Gutiérrez Ruvalcabaren edizioa, Mexiko; Kultura Idazkaritza, INAH - CIESAS, 2018, 334 or.
* *Las presas efímeras mexicanas, del pasado y del presente.* Gutierrez Ruvalcaba, Ignaciorekin, Mexico, ed. UNAM - CIESAS, 2019, 302 or.

## Sariak eta aintzatespenak 
*Mexikoko Zientzien Akademiak ematen duen *Gizarte Zientzietako Ikerketa Zientifikoko Saria* (1985).
* *Francisco Javier Clavijero Saria*, Historiako eta Etnohistoriako doktorego-tesi onenari (INAH Sariak, 1985).
* Guadalajarako Unibertsitateko *Gizarte Zientzietako Manuel Rodríguez Lapuente Domina* (2003).
* Zientziaren eta Teknologiaren Historiako Mexikoko Elkarteak ematen duen *Domina Akademikoa* (2004).
* *Merezimenduaren aipamena* Artxiboak Babestu eta Antolatzeko Lanean, Mexikoko Eskualde Historiako 2018-2019 Citibanamex *"Atanasio G. Saravia" XVIII. Sariaren barruan* (2020an jaso zuen).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CIESAko ikertzailearen profila
* A.C.ko Etnologo eta Antropologoen Elkargoko Bazkideen Curriculuma
* Kultura Hidraulikoaren eta Uraren Sinbolismo Mesoamerikarraren Aipamena Aurre-Panikoko Mexikon. Michoacán Elkargoa.
* Zientziari buruzko hitzaldia Mexikoko hego-ekialdetik. Ezagutza sortzeko eragileekin topaketa
* Historia indigena: gogoeta baterako apunteak. PDFa
* Bizitzak eta ahaztutako ondasunak. Testamentu indigena novohispanoak
* Museo Nazionaleko Antropologia Bildumaren Katalogoaren faksimile-edizioa argitaratu dute