Donaixti

**Donaixti** Donaixti-Ibarre udalerriko herriburua da, Nafarroa Behereko Oztibarre eskualdean. Herri honek, Ibarre gabe, 1841 arte aparteko udalerria osatu zuen.

Herritarrei "donaixtiar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 22&nbsp;km daude.

## Izenaz 
Dokumentazio historikoan lekuizen hau forma desberdinetan agertzen da: ''Sent-Just deu pays d'Ostabares* (1477an, Ohix Mauleko notarioaren kontratuetan), *Sant-Just* (1513an Iruñeko tituluetan) eta *S-Iust* (1650ean).
 
## Geografia 
### Kokapena 
Nafarroa Behereko Oztibarreko azken herria da Zuberoara doan errepide nagusian. Beraz, ekialdean, Oxkixeko lepoa zeharkatuta auzo-herrialdearen Arbaila Txipia eskualdean sartzen zara; Oxkixetik Muskildira eta hegoaldera, Napaleko lepotik, Urdiñarbe eta Altzürüküko Garaibi auzoa dago, baita Arbailetako oihana ere.

Beste norabide batzuetan bi herri oztibartar daude: ipar eta ipar-mendebaldean Bunuze, mendebaldean Ibarre udalkidea. Bere lur-eremua izugarri handia da hegoaldetik eta alde batetik, hego-mendebaldean Hozta du eta bestetik, hegoaldeen dagoen puntua Garazi, Zuberoa eta Oztibarrek bat egiten duena da, Biduze edo Erreitiaren iturburutik hurbil mendiz inguraturik.
 
### Auzoak 
Herri-kasko nagusiaz gain hainbeste etxetalde dauka oso sakabanatuta. Bat bera ere ez da bereziki nabaritzen; zenbait aipatzearren, herritik atera eta Zuberoako mugaraino: Bentaberria, Xorteia, Eihartzia, Arotzania, Irigaraia, Arla...

### Orografia 
Herria bera 180 bat eta errepide nagusian Oxkixeko leporaino (392 m) igotzen da. Baina herriaren lurretan tontor oso inportanteak kokatzen dira, Arbailetako mendien hurbiltasunagatik.
* Oxkixetik iparraldera ere badago mendi nabari bat, Mehalzu (648 m).
* Baina batez ere hegoaldean ditu mendirik altuenak, herri-kaskotik urrunduz eta Biduzeko jaiolekura hurbilduz goazen heinean:
** Beltxu (1129 m) Hoztako mugan.
** Zaboze (1178 m), Oztibarre osoko gailurrik altuena.

## Demografia 
1412-1413ko erroldan ez da ageri (Ibarre bai) eta 1551ekoan 13 etxe zituen.

### Fusioa baino lehen 
1841eko fusioaren aurreko datuak:

*Iturria : http://cassini.ehess.fr(https://web.archive.org/web/20161125072125/http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/1_navigation.php)''

Fusioaren osteko udalerriaren datuak jakiteko, ikus Donaixti-Ibarre.

## Errepideak 
Herri honetatik Larzabalen abiatzen den D 918 pasatzen da, garai bateko RN-618 ospetsuaren zatia hain zuzen; Nafarroa Behereko hegoalde eta erdialdea Zuberoarekin lotzen dituen nagusia da. Errepide horrexek ematen dio **Donaixtiri** bizitzarik gehiena.

D 68 izenekoa segitzea da Ibarrera joateko modurik laburrena eta hortik Hoztara. Beste errepide batek, estua izanik ere, Garaibi auzo jadanik zuberotarrarekin lotzen du, **Donaixtiko** hainbeste auzo txiki zeharkatu eta gero; Napaleko lepoa (539 m) pasatu behar da. Uren banaketa (Biduze eta Uhaitzandiren arroak) bertan ematen bada ere, logikarik gabeko mugaketa batengatik Zuberoa lepoa baino lehen hasten da; are ilogikoagoa eremu honetako baserriak (Oihanartea, Hargintegia, Gathulu...) Muskildiko udalerriaren menpean egotea, Napaletik haratagokoak Urdiñarben daudelarik.

thumb|ezkerrera|220px|Zubia Donaixtin
## Historia 
* XVI. mendetik baino ez da parrokia eta beraz, Ibarre baino askoz ere gazteagoa. Lehenago Sòrdako San Joan abadiako Benediktarren menpeko priorerri bat zen.
* Lehen eliza Uhartehiriko Pierre d'Uhart eta Ainhizeko Loupenak ziren; Guilhem Martel, Sòrdako abadeari eman zioten 1135 inguru. Prioreari laguntzeko hamar *donat* daude eta herrian badira familia batzuk beren ondorengoak direnak. Adibidez Bernard Kartategi 1761ean Oztibarreko ordezkaria izan zen Nafarroako erresumako bilkuran bain ez zuten onartu *donat* bati zegozkion botoak aipatu zituenean; Nafarroako estatuetan botoen promesa menpekotasun feudaltzat jotzen zen.
                
### Udalerri-historia 
* 1841 urtera arte herri honek udalerri propioa izan zuen. Urte horretan Ibarrerekin fusionatu zen; harrezkero Donaixti-Ibarreko udalburua da.

2004an onartutako udalerriko armarrian herri honi erreferentzia egiten dien elementuak hauexek dira: goiko ezkerraldeko kuskuak eta erromesak herriko priore-etxearen Done Jakue bidearekiko lotura adierazten dute; besteetan leku guztietan dauden mendiak, ibaia (Biduze hain justu) eta abeltzaintza eta ehiza irudikatzen dituztenak.

## Eraikin eta monumentu historikoak 
* Done Justi eta Artzai Onaren eliza 1751ekoa da.
* Kartategi eta Hitategia etxeak nabarmendu daitezke; lehenaren fatxadan *donat* baten erliebea dago.

## Kultura eta hezkuntza 
* 2007an Larzabaleko egoitza berrira joan baino lehen Seaskako Manex Erdozaintzi-Etxart Kolegioa (Nafarroa Behere eta Zuberoako eskualde batzuetako haurrentzat) herri honetan zegoen.
* Lehen Hezkuntza publikoko eskola dago; irakaskuntza pribatuak (San Mixel eskola eta kolegioa) presentzia du herri honetan.
* Herriko jaiak abuztuaren 6aren inguruan izaten dira eta Zuberoako San Antoniko kaperara (Oxkixetik hurbil) ere egiten da erromeria.

## Ekonomia 
Nekazaritza eta abeltzaintza izan dira herritar gehienen lanbideak.

Aktibitate hauekin lotuta ekimen berriren bat sortu da, adibidez *Eztigar* sagarno ekoizlea; 1990ean sortu zen *Sagartzea* elkartetik bultzatua, 1996an ikusi zuen argia, 32 kide eta soldatadun langile bat du. Arrapitz elkartearen kidea da.

Hotel eta landa-etxe batzuk ere badaude.

## Donaixtiarrak 
* Jimmy Arrabit (Itoiz, King Mafrundi, Sustraia...) musikaria.
* Piarres Erdozaintzi zizelkari edo eskultorea.

## Ikus, gainera 
* Ibarre
* Donaixti-Ibarre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eztigar eta Sagartzea Hemen elkartearen webgunean.