open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nafarroako Gazte Sozialistak

**Nafarroako Gazte Sozialistak** (gaztelaniaz: *Juventudes Socialistas de Navarra*, NGS-JSN) Nafarroako Alderdi Sozialistako gazte erakunde autonomoa da. Ideologikoki sozialismo demokratikoaren, feminismoaren eta ezker progresistaren barruan kokatzen da. Espainiako Gazte Sozialistak erakunde federatuko kidea da. Guzmán García da egungo idazkari nagusia, 2026ko urtarrilean hautatua.

## Historia 
Nafarroako Gazte Sozialisten historia Espainiako Gazte Sozialisten bilakaerari lotuta dago, Tomas Meabek 1903an sortu zuena. Nafarroan, XX. mendearen hasierako lehen hamarkadetan hasi ziren taldeak antolatzen, batez ere Iruñerrian eta Erriberan, tradizio sozialista handieneko guneetan.

Bigarren Errepublikan, erakundeak hazkunde nabarmena izan zuen, baina Gerra Zibilaren eztandak eta ondorengo diktadura frankistak klandestinitatera edo erbestera behartu zituen kideak. Errepresioak gogor kolpatu zituen Nafarroako sozialistak, eta erakundearen jarduera publikoa eten egin zen hamarkada luzez.

Transizioan, erakundea berrantolatu egin zen Nafarroan. 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980koan, NGS-JSNk paper aktiboa jokatu zuen Nafarroako gazteen eskubideen defentsan eta PSNren barne-egituran. Urteetan zehar, foru-komunitateko hainbat kargu publikoren harrobia izan da, hala nola parlamentariak, zinegotziak eta gobernuko kideak.

## Antolaketa 
NGS-JSN erakunde autonomoa da; bere estatutu propioak, zuzendaritza organoak eta aurrekontua ditu. Organo gorena Kongresua da, eta bertan hautatzen dira idazkari nagusia eta Nazio Batzorde Betearazlea.

### Idazkari Nagusien zerrenda 
Azken urteetako idazkari nagusiak honako hauek izan dira:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako Alderdi Sozialista

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako Gazte Sozialisten Webgunea
1953ko Frantziako Tourra

**1953ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 40. edizioa izan zen. 1953ko uztailak 3 eta 26 bitartean ospatu zen. 4476 kilometro egin ziren 22 etapatan banatuta.

120 txirrindularik parte hartu zuten, 10 txirrindulariko 12 taldetan banatuta. Horietatik proba amaitu zutenak 76 izan ziren, eta talde bakar batek ere ez zuen amaitu proba bere txirrindulari guztiekin. Frantziako Tourreko lehen edizioa izan zen 1903ko Frantziako Tourraren garailea izan zen Maurice Garin, Tour honetan irteera ematera gonbidatua eta zituen 82 urteak gora-behera oso itxura ona zuena, hitzaldi labur batekin konformatu zen: "Nire lagun gazteak, sekula ez dituzue gure bizikleta primitiboekin ezinezko errepideetan aurre egin behar izan genien zailtasunak ulertuko. Errepideak askoz gaitzagoak ziren gure arerioak baino, eta, hala ere, ze oroitzapen eder mordoa utzi dizkidaten. Sekula zikindu gabeko loria baten oroitzapena, bizikletarik gabe sekula izango ez nuen bizitza batena, eta, batez ere, espero gabeko promozio sozial batena". Maurice Garinek honako hau esan zion 1902an kazetari bati: "Txapelduna baino lehenago herriko gizon bat naiz". Ez zekien bi kontzeptu hauek txirrindularitzan bata bestea bezain funtsezkoak izango zirela.

Edizio honetan maillot berdea agertzen da, puntukako sailkapeneko liderra adierazten duena.

Edizio honetako irabazlea izan zen Louison Bobetek proba batez beste 34,593 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Mendiko sailkapena 
# Jesus Loroño 54 punturekin
# Louison Bobet 36 punturekin
# Joseph Mirando 30 punturekin

## Puntukako sailkapena 
# Fritz Schär 271 punturekin
# Fiorenzo Magni 307 punturekin
# Raphaël Geminiani 406 punturekin

## Taldekako sailkapena 
* Herbehereak

## Parte-hartzaileak 
A : Etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen ; NP : Ez zuen etapa hasi.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Ratko Mladić

**Ratko Mladić** (, [râtkɔ mlǎːditɕ] ahozkatua) 1943ko martxoaren 12an jaio zen Božanovići-n (gaur egungo Bosnia-Herzegovina) eta 1992-1995 urteen arteko Bosniako Gerran Bosniako Serbiar Errepublikako Armadako Estatu Goreneko Buruzagia izan zen.

## Bizitza 
Bigarren Mundu Gerra garaian jaioa, gerra inguru batean hezi zen, eta sentimentu nazionalista sakona garatu zuen. Aiurri handiko gizona, gaztea zela gerratean bere aita erahila izateak kolpatu zuen, baita bere alabaren suizidioak 1994ean 23 urte zituela. Yugoslaviako Herri Armadarekin oso gaztetan egin zuen bat, nun oso denbora gutxiren burura garrantzizko postuak eskuratu zituen. Aita partisano komunista zuen, eta ustashiek (milizia kroaziarrak, nazien aliatuak) hil zuten. Ratko Mladicek herra bizia erakutsi du beti aleman, kroaziar eta musulmanen kontra. Jugoslaviako Federazioa desegin zen arte (1991), bere mariskal ohiaren Tito kroaziar komunistaren jarraitzaile itsu gisa agertu izan zen beti. 1991n, Kroazian, federaziotik banandu zen lehenengo errepublikan, gerra piztu zenean, Mladik Jugoslaviako Gudaroste Federaleko teniente koronela zen, eta bederatzigarren eskualde militarreko buruzagi izendatu zuten, Knin-en, Kroazian. 1992ko apirilean, Bosniako gerra zibila piztu zenean, Belgradek errepublika horretan jaiotako serbiarrak ez beste soldatu guztiak erretiratu zituen Bosniatik, eta Mladic gudarosteko giltza bihurtu zen. Garbiketa etnikoa egiteko eta serbiarrek okupatutako lurraldeak husteko erabili zituen metodoengatik, eta Serbia Handiaren alde hartutako jarrera irmoagatik, berehala igo zuten graduz, eta Banaluca-ko Gudaroste ahaltsuaren buruzagi nagusi izendatu. Haren gidaritzapean, Bosniako Serbiar Gudarostea lurrak konkistatzen hasi zen gerra zibila piztu orduko, eta berehala mendean hartu zuen Bosnia-Herzegovinaren % 70, serbiarrak biztanleriaren % 31 baizik ez baziren ere. Vance-Owen bake planari buruzko erreferendumari Bosniako serbiarrek ezezko biribila adierazi ondoren (plan horren arabera lurraldearen % 51 kroaziar musulmanentzat izango zen, eta % 49 serbobosniarrentzat), Mladic Serbiako errepublika aldarrikatu berriko buruzagi Karadzic-en etsai bihurtu zen, ez baitzuen onartu plana, eta Karadzicek bai. Gerra horretan Mladicek serbiar talde paramilitarrak antolatu zituen Kroaziako hiriei eta herriei eraso egiteko, Jugoslaviako Gudaroste Federaleko soldadu erregularrekin batera. 1993an, Bosniako agintariek urtebetean 140.000 zibil bosniar musulman sarraskitu izanaren erantzule nagusia izatea leporatu zioten. 1995eko apirilean, Hagako Nazioarteko Auzitegiak Mladic gerra krimenen susmagarri zela adierazi zuen.

1996an, beste buruzagi serbo-bosniar batzurekin batera, gerra krimenak eta genozidioa burutu izana egotzi zion Nazioarteko Zigor Auzitegiak. Sarajevoko setioan 10.000 pertsona hiltzea leporatzen zaio, baita Srebrenican 1995eko uztailaren 11ean 8.100 gizon eta ume bosniar hiltzea ere (Bigarren Mundu Gerraren ostean buruturiko genozidio handiena denan).

2011ko maiatzaren 26an, Boris Tadić Serbiako presidenteak, Mladić atxilotu eta Hagara estraditatuko zutela iragarri zuen, Nazioarteko Zigor Auzitegian epaitua izan dadin.

## Erreferentziak
Ascot Racecourse

**Ascot Racecourse** edo **Royal Ascot** (euskaraz *Ascot zaldi lasterketa*) Ingalaterrako Berkshire konderriko Ascot udalerrian dagoen zalditokian urtero ospatu ohi den zaldi lasterketa bat da.

Erresuma Batuko zaldi lasterketa garrantzitsuenen artean kokatzen da. Urtero gutxienez 25 zaldi lasterketen egoitza da (maiatzetik urrira ospatu ohi dira): Royal Meeting ekainean, Ascot Gold Cup eta King George VI and Queen Elizabeth Stakes lasterketak berriz ekainean. Mundu mailan ospetsua baldin bada, zaldi lasterketa hau Britainiar Errege Familiari estuki loturik dagoelako da, zalditokia Windsorreko gaztelutik sei milia eskasetara dago, hortaz, ohikoa da urtero errege familia honetako kideak zaldi lasterketak ikustera bertaratzea. Bestela ere, zaldi lasterketa hau Britainia Handiko noble eta handikien topagunea ere izan ohi da, bertan emakumezkoek modako janzkera eta kapela

## Kanpo estekak 
* Royal Ascot zaldi lasterketaren webgunea 
* Royal Ascot Gida 
* Royal Ascot Historia eta Gida
Fronte Popularra (Frantzia)

**Fronte Popularra** (frantsesez: *Front populaire*) Frantziako ezkerreko alderdien koalizio bat izan zen, 1936-1937 urteen artean gobernuan egon zena.

''Section française de l'Internationale ouvrière''k (SFIO) eta Alderdi Erradikalak osatzen zuten. Hauei Gizonen Eskubideen Liga, Gerra eta Faxismoaren aurkako mugimendua eta Antifaxistak ziren Jakintsuen komiteak batu zitzaizkien, hauek, batez ere jakintsuz osatuta zeuden.

Frente Popularra gobernuan egon zen bitartea Léon Blum egon zen buruan, hau SFIOko liderra ere bazen. Bere gobernua lehenengoa izan zen emakumeak eduki zituenak, hiru guztira, hauek oraindik boto emateko eskubiderik ez zutenean. Gobernu hau boterean zegoenean Matignongo ituna sinatu zen, bertan eskubide sindikala onartu zuten eta soldatak %12 igo ziren. Piska bat beranduago, lege batek lehenengo ordaindutako oporrak ezarri zituen, 15 egunekoa eta beranduago eginiko beste lege batean astero 40 ordutara jetsi zuen arautako legezko lana (lehenago 48 ordu ziren astero).

## 1936ko lorpen sozialak 
1936ko bi hilabetetan honako aurrerapen sozialak egin ziren Frantzian:

* Ekainaren 7a: Marignongo akordioa
* Ekainaren 11: Hitzarmen kolektiboen legea: soldatak eta lan baldintzak kolektiboki definitzen dira.
* Ekainaren 1a: urtean 15 opor-egun ordainduak. 
* Ekainaren 12a: asteko lan-denbora 40 ordura murriztea.
* Ekainaren 21a: derrigorrezko eskolatzea 14 urtera arte luzatzea.
* Uztailaren 24a: Frantziako Estatu Bankuaren  erreforma (akziodunek Bankuaren kudeaketari buruzko botere guztia galtzen dute). 
* Abuztuaren 11a: Armamentu-fabrika nagusiak nazionalizatzeko legea, jabeen kalte-ordainarekin.
* Abuztuaren 14a: Gariaren Bulego Nazional Profesionala sortzeko legea, nekazarien diru-sarrerak birbideratzearren.

Kasualitatez tarte horretan hasi zen Espainiako gerra zibila, uztailaren 18an.

## Kanpo estekak
Gizarte Segurantzako Legea (Ameriketako Estatu Batuak)

**Gizarte Segurantzako Legea** (jatorrizko izena, ingelesez: *Social Security Act*) Franklin Delano Roosevelten lehen gobernualdian eginiko lege bat izan zen, New Deal delakoaren barruan onartua. Lege hartan sartzen saiatu ziren Ameriketako Estatu Batuetako bizitza modernoko arriskuetarako (hala nola zahartzaroa, txirotasuna, langabezia, alarguntza, umezurtz geratzea) segurantzak. Lege hura, 1935eko abuztuaren 14an sinatu zen; eta, halaxe, Roosevelt presidentea izan zen pertsona helduei laguntza federala eman zien lehena.

## Kanpo estekak
1360 Tarka

**1360 Tarka** asteroide gerrikoaan aurkitutako 1360. asteroidearen izena da. 1935eko uztailak 22an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 OD** zen.

## Kanpo estekak
1361 Leuschneria

**1361 Leuschneria** asteroide gerrikoan aurkitutako 1361. asteroidearen izena da. 1935eko abuztuak 30ean aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 QA** zen. Bere izena Armin Otto Leuschnerrengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Ordena (argipena)

**Ordena** hitzak esanahi eta erabilera hauek ditu:

* **ordena** edo hurrenkera, segida bateko elementuen bata bestearen ondorengo antolamendu-modua;
* **ordena** edo antolamendu egokia, arau baten araberako antolamendua; antolamendu horren ondoriozko egoera desiragarria;
* artean, ordena klasikoak,
** doriar ordena,
** joniar ordena,
** korintoar ordena,
** toskanar ordena,
** ordena konposatua,
** ordena erraldoia;
* erlijioan,
** ordenazioa,
** ordena erlijiosoak (hauetako batzuk, eskeko ordenak),
*** beneditarrak,
*** frantziskotarrak,
*** klaratarrak,
* ordena militarrak,
** Maltako Ordena,
** Tenpluko ordena;
* gizartean, ordena publikoa;
* zientzian,
** ordena, biologian organismoen sailkapenaren maila taxonomikoa.
* Antzinako Erromako gizartean, ordenak (*ordine*) hiritar aberatz eta boteredunen gizarte taldeak ziren: sanatoreen ordena (*ordo senatorio*) eta ekiteen ordena (*ordo ecuestre*) zeuden. Hirietan, *ordo decurionum* zegoen*.*
Txente García Acosta

**Jose Vicente "Txente" Garcia Acosta** (Pasaia, Gipuzkoa, 1972ko abuztuaren 4a) txirrindulari profesional ohia da.

Gipuzkoan jaio arren Tafallan hazi zen. 1995ean profesionaletan debutatu zuen eta beti Eusebio Unzué eta José Miguel Echavarriren taldeetan aritu da. Ahalmen handiko ordokilaria da eta taldeko liderren (Abraham Olano, *Chaba* Jimenez, Alex Zulle, Francisco Mancebo, Alejandro Valverde...) luxuzko laguntzailea izan da. Frantziako Tourreko etapa bat irabazi du eta Espainiako Itzuliko bi. 1998an Eddy Merckx Sari Nagusia irabazi zuen Abraham Olano lagun zuela.

## Kirol ibilbidea 
2000ko Frantziako Tourreko 13. etapa irabazi zuen ihesaldi baten ondorioz Draguignanen, Nicolas Jalabert (ONCE-Deutsche Bank) eta Pascal Hervé (Polti) frantziarrei aurrea hartuz. Tour honetan Francisco Mancebo bere taldekidearentzat ere lan egin zuen, honako honek azken sailkapen orokorrean bederatzigarren postua eta gazte onenaren saria lortu zuelarik. Txente 53. sailkatu zen Parisera iristean, Tourreko bere sailkapenik onena hau izan zelarik.

García Acostak 2011ko Espainiako Itzuliko 5. etapan, lasterketa utzi behar izan zuen, eroriko batean besaurrealdean eta saihets batean hainbat haustura eraginda. Aste batzuk geroago, hausnartu ondoren, 39 urte betetzear zegoela, karrera profesionalari amaiera ematea erabaki zuen. Espainiako hamabost Vueltan eta Frantziako hamabi Tourretan partu hartu ondoren.

Jose Vicente Garcia Acostak 8 garaipen lortu zituen bere ibilbide profesionalean.

Erretiratu eta hilabete batzuk geroago, Movistar taldeko staff teknikoan Italiako Giroan aritu zen (korrikalaria zenean sekula lehiatu ez zuen lasterketa).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak 
*  Siteducyclisme.net: José Vicente Garcia Acosta
1362 Griqua

**1362 Griqua** asteroide gerrikoan aurkitutako 1362. asteroidearen izena da. 1935eko uztailak 31n aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgoko Union Observatorytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 QG1** zen. Bere izena griqua etniagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Harry Mulisch

**Harry Kurt Victor Mulisch** (1927ko uztailaren 29a, Haarlem &ndash; 2010eko urriaren 30a, Amsterdam) herbeheretar idazle bat izan zen. W.F. Hermansekin eta Gerard Reveekin batera, Bigarren Mundu Gerraren ondoren Herbeheretan izan den «hiru idazle handienetako bat» dela jo da. Eleberriak, antzezlanak, saiakerak, olerkiak eta filosofia hausnarketak idatzi zituen.

## Idazlanak 
* 1947 *Ik, Bubanik*
* 1952 *archibald strohalm*
* 1952 *Tussen hamer en aambeeld*
* 1952 *De diamant: een voorbeeldige geschiedenis*
* 1953 *Chantaje op het leven*
* 1955 *De sprong der paarden en de zoete zee*
* 1955 *Het mirakel: episodes van troost en liederlijkheid uit het leven van de heer Tiennoppen*
* 1956 *Het zwarte licht*
* 1957 *De versierde mens*
* 1958 *Manifesten*
* 1959 *Het stenen bruidsbed* ("Harrizko ohea")
* 1960 *Tanchelijn*
* 1961 *Voer voor psychologen*
* 1961 *Wenken voor de Bescherming van Uw Gezin en Uzelf, Tijdens de Jongste Dag*
* 1962 *De zaak 40/61*
* 1962 *Quauhquauhtinchan in den vreemde: een sprookje*
* 1966 *Bericht aan de rattenkoning*
* 1967 *Wenken voor de Jongste Dag*
* 1968 *Het woord bij de daad: getuigenis van de revolutie op Cuba*
* 1970 *De verteller*
* 1970 *Paralipomena Orphica*
* 1972 *Oidipous Oidipous*
* 1971 *De verteller verteld*
* 1972 *Soep lepelen met een vork: tegen de spellinghervormers*
* 1972 *Wat gebeurde er met sergeant Massuro?*
* 1972 *De toekomst van gisteren: protocol van een schrijverij*
* 1973 *Woorden, woorden, woorden*
* 1973 *Het seksuele bolwerk*
* 1974 *De vogels: drie balladen*
* 1974 *Bezoekuur*
* 1975 *Mijn getijdenboek*
* 1975 *Volk en vaderliefde*
* 1975 *Tegenlicht*
* 1975 *Kind en kraai*
* 1975 *Twee vrouwen* ("Bi emakume")
* 1976 *Het ironische van de ironie. Over het geval G.K. van het Reve*
* 1976 *De grens*
* 1976 *Vergrote raadsels: verklaringen, paradoxen en mulischesken*
* 1976 *De wijn is drinkbaar dankzij het glas*
* 1977 *Oude lucht*
* 1977 *De taal is een ei*
* 1977 *Oude lucht: drie verhalen*
* 1978 *Wat poëzie is: een leerdicht*
* 1979 *Paniek der onschuld*
* 1980 *De compositie van de wereld*
* 1982 *Opus Gran*
* 1982 *De Aanslag* ("Atentatua")
* 1983 *Egyptisch*
* 1984 *Het Boek*
* 1985 *Hoogste tijd*
* 1987 *De pupil*
* 1988 *De elementen*
* 1988 *Het licht*
* 1989 *Voorval: variatie op een thema*
* 1989 *Het beeld en de klok*
* 1990 *De zuilen van Hercules*
* 1992 *De ontdekking van de hemel* ("Zeruaren deskubrimendua")
* 1995 *Nederland voor beginners* ("Herbehereak hasiberrientzat")
* 1995 *Bij gelegenheid*
* 1996 *De Oer-Aanslag*
* 1997 *Zielespiegel: bij wijze van catalogus*
* 1998 *Het zevende land*
* 1999 *De procedure* ("Prozedura")
* 2000 *Het theater, de brief en de waarheid*
* 2001 *Siegfried: een zwarte idylle*

## Ikus, gainera 
* Nederlanderazko literatura

## Kanpo estekak 
* Harry Mulisch idazlearen webgune ofiziala
San Giorgio Maggiore

**San Giorgi Maggiore** () Veneziako uharteetako bat da, Giudecca uhartearen ekialdean eta uharte talde nagusiaren hegoaldean dagoena. Canale della Graziak, Canale della Giudeccak, Canale di San Marcok eta hegoaldeko aintzirak inguratzen dute. San Marco sestierearen zati da.

Uhartea ziur asko erromatar garaian okupatua izan zen; Venezia sortua izan ondoren *Insula Memmia* deitua izan zen bere jabea zen Memmo familiagatik. 829rako San Jurgiri sagaratutako eliza bat zuen, hortik San Giorgi Maggiore deitua izana San Giorgio in Algagandik bereizteko.

San Giorgioren beneditar monasterioa 982an ezarri zen, Tribuno Memmo duxak uharte osoa monje bati eman zionean, Giovanni Morosiniri. Monjeek elizatik gertu zeuden uharteko padurak lehortu zituzten eraikitzeko lurra lortzeko.

San Giorgio, gaur egun, batez ere bere San Giorgio Maggioreko basilikagatik da ezaguna, Andrea Palladiok diseinatua eta 1566an eraikitzen hasi zena.

XIX. mendearen hasieran, Veneziako Errepublika erori ondoren, monasterioa ia ezabatua izan zen, eta uhartea portu libre bihurtu zen 1812an eraikitako badia berri batekin. Veneziako artilleriaren egoitza bihurtu zen.

Gaur egun Giorgio Cini Fundazioaren arte gunearen, bere liburutegiagatik ezaguna dena, eta Teatro Verde deituriko aire libreko antzerkiaren egoitza nagusia dira.

Negima! izeneko anime telesailean Liburutegi Uhartearen diseinua San Giorgio Maggioren oinarritua dago, eta ia berdina da.

## Kanpo estekak
San Marco (Venezia)

**San Marco** Veneziako sei *sestiere*etako bat da, eta hiriaren erdialdean dago. San Marcoren barnean San Giorgio Maggiore uhartea ere badago. Barrutiak bere barnean San Marko plaza duen arren, sekula *sestiere*aren zati bezala administratua izan ez dena.

2007ko abenduak 12an, *sestiere*ak 4.236 biztanle zituen.

Barruti txiki honetan Veneziako tokirik ezagunenetako batzuk daude, horien artean San Marko basilika, Palazzo Ducale, Dandolo jauregia, La Fenice antzokia, Grassi jauregia, Fortuny jauregia eta San Benito, San Frantin, Santa Maria del Giglio, San Maurizio, San Moises, Santo Stefano, San Salvador, San Julian eta San Samuel elizak.

Gune hau dentsoki eraikia dago, eta Veneziako gobernua zegoen tokia zen. Orain turistek dentsoki okupatua dago, eta hotel, banku eta xehekako denda garesti ugari dago.

## Kanpo estekak
Breitenau

**Breitenau** honakoa izan daiteke:
* Breitenau (Alsazia), Frantziako udalerria.
* Breitenau (Austria), Austriako udalerria.
Ergersheim

**Ergersheim** honako udalerrietako bat izan daiteke:
* Ergersheim (Alsazia), Frantzia
* Ergersheim (Frankonia Erdikoa), Alemania
Nudimmud

**Nudimmud** (ikusi Enki) "sortzailea" edo "egilea" esan nahi duen hitz bat eta mesopotamiar mitologiako Enki jainkoaren epitetoetako bat da. Adjektibo honekin ereserki askotan eta Enuma Elishean aipatzen da, sorkuntzaren epopeia kontatzen duen olerkia dena. Akadiar eta babiloniarrentzat bere izena Ea zen, itxuraz sumeriarra den izena (e = etxea edo tenplua, eta a = ura) esanahia iluna den arren. Hain hedatua ez dagoen bertsio baten arabera bere seme Mardukek bere burua sortu zuen arren, ohi Damgalunna edo Damkinarekin (Ninhursag bezala ere ezaguna) izan zuen semetzat hartzen da. Damkina Enlilen arreba eta, beste iturri batzuen arabera, bere emaztea ere bazen. Enkik Ninhursagekin ere hiru alaba izan zituen, Ninsar, Ninkurru eta Uttu, sargondar ondorengo istorio likits baten arabera.

## Kanpo estekak
Kisar (jainkosa)

Mesopotamiar mitologian, **Kisar** edo **Kishar** jatorrizko jainkosa bat izan zen. Enuma Elishen aipatua da Anuren ama, bere neba Ansarren ezkontide, Apsu eta Tiamaten alaba, eta, beste batzuetan, Lahmu eta Lahamuren alaba bezala. Batzuetan Ki/Ninhursagen ama bezala aipatua da (baina hau, beste testu batzuetan, Nammuren alaba bezala agertzen da). Kisarrek lurra irudikatzen du, eta Ansarren kontrapartea da, zerua irudikatzen duena.

## Kanpo estekak
Ansar

thumb|250px|Zilindro bat, non Ansar munstro batek erasoa agertzen den.
Mesopotamiar mitologian, **Ansar** edo **Anshar** (zeru guztia) jatorrizko jainko bat izan zen, Anuren aita eta Apsu eta Tiamaten semea, eta, aldi berean, bere arreba Kisharren (lur guztia) ezkontidea.

::*jainkoak bere barnean sortuak izan zirela gertatu zen*
::*Lahmu eta Lahamu eginak izan ziren, izen batekin deituak izan ziren*
::*betierekotasunetan zehar adinean eta garaieran hazi ziren*
::*Anshar eta Kishar eratuak izan ziren, besteak gaindituz*
::*Euren egunak luzatu zituzten, urteak bildu zituzten*.

Batzuetan Lahmu eta Lahamuren seme bezala agertzen da, baina gehienek hala ez dela interpretatzen dute. Enuma Elish istorio epikoaren arabera, Eak edo Enkik Tiamatek Apsuren heriotza mendekatzeko asmoa duela jakiterakoan, Anshar Enkik Tiamat lehendabizi erasotzen saiatu zen, baina hau arbuiatua izan zen, ondoren Anurekin doa, eta Tiamatekin bake misioan hitzegitera bidalia izan zen, baina honek huts egin zuen.

## Ikus, gainera 
* Ansar (Islama)

## Kanpo estekak
Uttu

Mesopotamiar mitologian **Uttu** ehunen eta arroparen jainkosa bat izan zen, baina aurretik landareen jainkosa izan zen. Enki eta Ninkurraren alaba da.

Enki eta Ninhursagen mitoan aipatzen da, buztinezko taulatxoetan aurkitua Ur III hirian, paleo-babiloniar aroan datatuak daudena, honen arabera, bere aita Enkik, engainu bidez, berarekin maitasuna egin zuen. Ninhursagek, oso haserretua, Enkiren hazia Utturen gorputzetik kendu eta lurrean landatu zuen, zortzi landare berri hazaraziz. Enkik jan egin zituen eta gaixotasunak eragin zizkioten.

## Ikus, gainera 
* Uholdeaurreko erregeak
* Atrahasis
* Ninlil

## Kanpo estekak
Benedikto VII.a

**Benedikto VII.a** (Erroma, ? - † *ibidem*, 983ko uztailaren 10a) Eliza Katolikoaren 135. aita santua izan zen 974 eta 983 urteen bitartean. Noble familiakoa, Oto II.a enperadorearen babesa izan zuen.

## Erreferentziak
Joan XV.a

{{Biografia_infotaula_automatikoa
|jaiotza data= {?
|heriotza data= 
}}

**Joan** edo **Joanes XV.a** (Erroma, ? - † *ibidem.*, 996ko apirilaren 1a) Eliza Katolikoaren 137. aita santua izan zen 985 eta 996 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Joan XIV.a

**Joan** edo **Joanes XIV.a** (Pavia, ? - † Erroma, 984ko abuztuaren 20a) Eliza Katolikoaren 136. aita santua izan zen 983 eta 984 urteen bitartean. Oto II.a enperadorearen babesarekin hautatua, hura hil zenean Bonifazio VII.a antipapa Konstantinopolisetik itzuli eta aita santua Sant'Angelo gazteluan preso eduki zuen.

## Erreferentziak
Gregorio V.a

**Gregorio V.a** (Saxoniako dukerria, c. 972 - † Erroma, 999ko otsailaren 18a) Eliza Katolikoaren 138. aita santua izan zen 996 eta 999 urteen bitartean.

Oto I.aren birbiloba, lehendabiziko alemaniar aita santua izan zen.

## Erreferentziak
1954ko Frantziako Tourra

**1954ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 41. edizioa izan zen. 1954ko uztailak 8 eta abuztuak 1 artean ospatu zen. 4.669 kilometroko ibilbidea egin zen 23 etapatan banatuta, horietatik bi, laugarrena eta hogeita batgarrena, bi sektoretan banatuta egon zirelarik.

110 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 11 talderen artean banatuta. Horietatik 69 izan ziren proba amaitu zutenak, eta talde bakar batek ere ez zuen proba bere txirrindulari guztiekin amaitzea lortu.

Garaileak, bigarren aldiz jarraian Louison Bobet izan zena, proba batez beste 33,229 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Puntukako sailkapena 
# Ferdinand Kübler 215,5 punturekin
# Stan Ockers 284,5 punturekin
# Fritz Schär 286,5 punturekin

## Mendiko sailkapena 
# Federico Martín Bahamontes 95 punturekin
# Louison Bobet 53 punturekin
# Richard van Genechten 46 punturekin

## Taldekako sailkapena 
# Suitza

## Parte-hartzaileak 
A : Etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen ; NP : Ez zuen etapa hasi.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Rouen-les-Essarts

**Rouen-les-Essarts** lasterketa zirkuitu erdiraunkor bat da, Frantziako Rouengo barrutiko Grand-Couronnen dagoena. 1950ean inauguratua, 1 Formulako Frantziako Sari Nagusiaren bost edizioren egoitza izan zen, baita Motoziklismoko Frantziako Sari Nagusiaren 1953 eta 1965eko edizioena, Europako 2 Formulako lasterketena 1970eko hamarkadan eta 1980ko hamarkadan, eta abiadura automobilismoko frantziar mailena, 3 Formulako Frantziako Txapelketa kasu. 1954ko Frantziako Tourrak eta 1956ko Frantziako Tourrak zirkuitua erlojupeko etapetarako erabili zuten.

Rouen-les-Essarts 5100 metroko luzera zuen zirkuitu bat izan zen 1950 eta 1954 bitartean. 1955ean 6542 metroko bategatik aldatu zen, eta azkenik, A13 autobidearen eraikuntzak zirkuitua beste behin aldatzera behartu zuen, oraingoan 5543 metroko luzerakoa. Rouen-les-Essarts 1993an utzi zen segurtasun arazoengatik istripuen aurrean eta mantenu kostuaren ondorioz.

## 1 Formulako irabazleak 
## Kanpo estekak
1364 Safara

**1364 Safara** asteroide gerrikoan aurkitutako 1364. asteroidearen izena da. 1935eko azaroak 18an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 VB** zen.

## Kanpo estekak
Benedikto VI.a

**Benedikto VI.a** (Erroma, ? - † *ibidem*, 974ko ekaina) Eliza Katolikoaren 134. aita santua izan zen 973 eta 974 urteen bitartean.

## Erreferentziak
1365 Henyey

**1365 Henyey** asteroide gerrikoan aurkitutako 1365. asteroidearen izena da. 1928ko irailak 9an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1928 RK** zen. Bere izena Louis George Henyey astronomo estatubatuarragatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Laubach

**Laubach** honakoa izan daiteke:
* Laubach (Alsazia), Frantziako udalerria.
* Laubach (Hessen), Alemaniako herria.
* Laubach (Cochem-Zell), Renania-Palatinatuko udalerria.
* Laubach (Rhein-Hunsrück), Renania-Palatinatuko udalerria.
1366 Piccolo

**1366 Piccolo** asteroide gerrikoan aurkitutako 1366. asteroidearen izena da. 1932ko azaroak 29an aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1932 WA** zen.

## Kanpo estekak
Silvestre II.a

**Silvestre II.a** (jatorrizko izenez **Gerbert Aurillacekoa**) (Belliac, c. 946 - † Erroma, 1003ko maiatzaren 12a) Eliza Katolikoaren 139. aita santua izan zen 999 eta 1003 urteen bitartean.

Aritmetika, matematika eta astronomia klasikoaren ikerketak bultzatu eta Europan abakoa eta esfera armilarra berriro sartu zituen.

## Lanak 
Orduko zientifikorik nagusietariko bat izan zen. Hona hemen haren idazlanak:
* Matematikazkoak
** *Libellus de numerorum divisione*
** *De geometria*
** *Regula de abaco computi*
** *Liber abaci*
** *Libellus de rationali et ratione uti*
* Eklesiastikoak
** *Sermo de informatione episcoporum*
** *De corpore et sanguine Domini*
** *Selecta e concil. Basol., Remens., Masom., etc.*
* Eskutitzak
** *Epistolae ante summum pontificatum scriptae *
** *Epistolae et decreta pontificia*
* Besteak
** *Acta concilii Remensis ad S. Basolum*
** *Leonis legati epistola ad Hugonem et Robertum reges*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Zuberogoitia, Aitor (2024): *Zero. Transhumanismoa ate-joka Erdi Aro berrian*, Andoain, Jakin.
1367 Nongoma

**1367 Nongoma** asteroide gerrikoan aurkitutako 1367. asteroidearen izena da. 1934ko uztailak 3an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1934 NA** zen. Bere izena Nongoma hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Sestiere

***Sestiere*** (venezieraz ***Sestièr***) Venezia hiria banatzen den sei auzo edo eremuetako bakoitza da. Beste hiri batzuetako auzoen baliokidea da (*quartiere* italieraz), idealki erromatar kanpamenduaren laurdena irudikatzen zuena, Europako zenbait hiriren eraikuntzaren eskema ideala.

*Sestiere*tan azpibanatzea Veneziaren jatorrian bertan dago; numerazioa bakarra da *sestiere* bakoitzarentzat, salbuespen batzuekin zubi bidez elkartuta ez dauden uharteetako eremu handiagoentzat, eta lau zifratako zenbakietara iristen da. Numerazio sistema berezi honek, veneziar kaletegiaren berezko konplexutasunarekin elkartuta, elkarrengandik distantzia gutxira dauden zenbait tokitan zenbaki bera egotera daroa.

Honakoak dira Veneziako sestiereak:

* Cannaregio, hala deitua *canneti*ak (ihidiak) ohikoak ziren gune zingiratsu batean garatzeagatik.
* Castello, bere izena, gaur egun desagertua dagoen gotorleku batengandik hartzen du, auzoa gotorleku honen inguruan garatu zelarik.
* Dorsoduro, ziur asko, bere izena gune honetako harea duna trinkoen gainean altxatzen delako jasotzen du. Sestiere honen zati da Giudecca uhartea, Veneziaren gune historikoaren hegoaldera lotua.
* San Marco, argi dagoenez, bere izena San Marko basilikagandik jasotzen du.
* San Polo, Veneziako sestierien artean erdialderen dagoena eta txikiena da.
* Santa Croce

Azpibanaketa hauek ez dute Venezia hiriak osatzen duen gune historikoa ahitzen.

## Sestiereen irudikapena gondoletan 
[thumb|150px|*Ferro da gondola*, [gondola|gondolen brankan.]]
Sei sestiereak sinbolikoki irudikatzen dira gondolen brankako dekorazioan, *ferro da gondola* delakoan. Aurrealdeko sei hortzak dira sestiereak, eta atzeko hortza (ezproi baten antzekoa) Giudecca uhartea da..

## Kanpo estekak
Ginea (eskualdea)

**Ginea** Afrikako eskualde historikoa da, Gineako golkoko kostaldeetan kokatuta. Hegoaldean baso tropikalak eta iparraldean Sahel ditu.

## Historia 
Europarrarekin merkatal-harremanak izateko Saharaz hegoaldeko Afrikako lehendabiziko eskualdeetako bat izan zen, bertan boli, urre eta esklaboak zeudelako. Biztanleria handia zuen eskualde honetan Afrikako inperio nagusienetariko batzuk sortu zituzten, hala nola Ghanako Inperioa edo Maliko Inperioa. Inperio hauek zirela eta, europarrei asko kostatu zitzaien eskualdea kolonizatzea eta XIX. mendera arte independentea izan zen.

## Etimologia 
Izenaren etimologia ezezaguna da. Euskarak portugesezko *Guiné* hitzetik hartu du, XV. mendean hauek bertara ailegatzeko lehendabiziko europarrak zirelako. Litekeena da hitza berbereek Senegal ibaitik haratago bizi ziren beltzei deitzeko erabilia izatea.

## Eskualdeko herrialdeak 
* Benin
* Boli Kosta
* Ekuatore Ginea (lehen Espainiar Ginea)
* Ghana (lehen Daniar Ginea eta Herbeheretar Ginea)
* Ginea (lehen Frantziar Ginea)
* Ginea Bissau (lehen Portugaldar Ginea)
* Liberia
* Sierra Leona
* Togo (lehen Alemaniar Ginea)
* Hegoaldeko Nigeria
* Mendebaldeko Kamerun (lehen Alemaniar Ginea)

## Ikus, gainera 
* Gineako golkoa
* Mendebaldeko Afrika

## Kanpo estekak
Gaztedi Rugby Taldea

[260px|thumb|Gaztediren eta [Gipuzkoa Sortzen Rugby Taldea|Gipuzkoa Sortzenen arteko partida, 2025eko martxoan.]]
**Gaztedi Rugby Taldea** Gasteizko (Araba) errugbi kluba da. Taldea 1977an sortu zen. Gizonezkoen zein emakumezkoen taldeak ditu, eta harrobi lan handia egiten du.

2010-11 denboraldian emakumezkoen taldea Espainiako Ohorezko mailan aritu zen.

## Historia 
Taldea 1977an sortu zen. Bere entrenamendu eta lehiaketetarako Lakuako eta Gamarrako errugbi zelaiak erabiltzen dira.

Taldeak gazteen harrobi zabala du errugbi eskolan, kadete, gazte, emakume eta senior mailez gain.

2010etik errugbian sartzeko proiektu bat egiten ari da. Down sindromea eta beste desgaitasun batzuk dituzten pertsonekin errugbiko talde inklusibo bat sortu da. 2012an ekimenak bizia hartu zuen, eta Espainian egiten den lehenengotarikotzat jotzen da. 2014an Gaztediren proiektu inklusiboa dokumental batera eraman zen. 2015ean Bradforden (Erresuma Batua) errugbi inklusiboko lehen nazioarteko txapelketa egin zen, non Gaztedi Rugby Taldeak espiritu inklusiboaren garaikurra lortu zuen,txapelketako bi garaikurretako bat.

## Azken denboraldiak 
### Gizonezkoak 
Euskal Ligako A multzoak *1. maila* izena hartu du 2015-16an.

* Ohorezko B mailan (A multzoa) bigarren multzoa da (Elite) multzoaren atzetik.

## B taldea 
Gizonezkoen B taldea ere badu.

## Emakumezkoen taldea 
Gaztedi Rugby Taldearen emakumezkoen taldea Euskal Lehen Mailan ari da jokatzen. Taldeak eman duen jokalari onena Anne Fernandez de Corres izan da, Espainiako selekzioarekin jokatzen duena.

### Azken urteak 
## Kanpo estekak 
*  Gaztedi Rugby taldearen webgunea
Aponeurosi

**Aponeurosi** bat lamina lautu formako tendoi barietate bat da. Bere ehun konektibozko zuntzak zuriak eta distiratsuak dira, eta histologikoki tendoi arruntenen antzekoak dira, baina nerbiotze eta odol bustitze txikiagoak dituzte.

Aponeurosiek nagusiki giharrak gorputzeko beste zati batzuetara elkartzeko balio dute, euren artean elkar daitezkeen arren euren zuntzak nahastuz.

Nagusiki abdomenean, esku ahurrean, oin zolan eta bizkarrezurraren lunbar zatian daude.

Lau eratakoak izaten dira aponeurosiak:
* azaleko aponeurosia, larruaren azpian dagoena;
* giharretako aponeurosia, gihar bakoitza inguratu eta gainerakoetatik bereizten duena;
* sarbide aponeurosia, gihar zuntzak bere dituen aponeurosia; eta
* aponeurosi ebatzailea, zenbait atalen zuntzak elkarrengandik bereizten dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azzone Visconti

**Azzone Visconti** (1302ko abenduak 7, Ferrara-Milan, 1339ko abuztuak 16) Milango jauna izan zen 1329tik hil zen arte. Milango Estatuaren sortzailetzat hartzen da, denborarekin Milango Dukerria bihurtuko zena.

Ferraran jaio zen, eta Galeazzo I.a Viscontiren eta Beatriz Estekoaren seme legitimo bakarra izan zen. 1322an Piacenzako jaun bihurtu zen, baina urte horretan bertan bere aitarekin batera ihes egin behar izan zuen. 1325ean guelfoen aurkako Altopascioko gudu arrakastatsuan parte hartu zuen. Preso hartu zuten Monzako gotorlekuko presondegi zitalean.

Milango jaun bezala bere postua sendotzeko, 1329an Milango bikario inperial titulua 60.000 (edo 125.000) floringatik erosi zion Luis IV.a Bavariakoa enperadoreari, Aita Santuak esandakoaren aurka, izendapen hauek egiteko eskubidea aldarrikatzen zuena. Azzonek, agindutako kopuru osotik soilik 12.000 florin ordaindu zituen, Luis IV.aren izaera ahula probestuz, nor Azzone gainontzekoa ordaintzera behartzeko gai ez zen izan. Garai hauetan bere osaba Marcoren hiltzaileetako bat zela zioten zurrumurruak zabaldu ziren, baina sekula ez zen ezer frogatzea lortu. 1330ean amaitu zen Visconti familia osoarengan bere aitona Mateo Viscontiren garaitik erori zen eskumikatze mehatxua amaitu zen, eta martxoak 15ean Azzone Milango "Biziarteko Jaun" izendatua izan zen.

1331n, Joan I.a Bohemiakoaren semea (beranduago Karlos IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa enperadorea izango zena), Pavian eginiko oturuntza batean pozoituta hiltzeko zorian egon zen. Berriz ere, Azzone izan zen susmagarri nagusia. Urte horretako abuztuan Teodoro I.a Montferratoko markesarekin aliatu zen Roberto I.a Napolikoa erregearen aurka, honek Italia ipar-mendebaldean zituen jabetzak eskuratzeko. 1332an Bergamo eta Pizzighettone ere konkistatu zituen, 1335ean jarraituz Lodi, Crema, Vercelli, Cremona eta euren aurreko jabeek Aita Santuen Lurraldeari eman zizkieten Lonbardiako beste lurralde batzuk hartuz.

Veneziak Veronaren aurka izan zuen gerran, Azzonek Veneziaren alde egin zuen, Verona gobernatzen zuen della Scala familiaren etsai porrokatua bihurtzea eragin ziona. Mendekatzeko, Veronako jaunak Viscontitar bat, Lodrisio Visconti izenekoa, Milango Jaurerria beregana zezan xaxatu zuen, eta hau armada mertzenario batekin joan zen Azzoneri aurre egitera. Azzonek ezin izan zuen gudura joan, hezueria atake latz batek eragozten baitzion, baina bere ordez bere osaba Luchino joan zen. Luchinok Parabiagoko gudua irabazi zuen 1339ko otsailak 20an. Gudu hau garaipen garrantzitsu bat izan zen, baita Lodrisiok ordezkatzen zuen oinordekotza arazoaren amaiera ere, harrapatua eta San Colombano al Lambroko gatzeluan gartzelaratua izan zena.

1339an hil zen hezueri atake baten ondorioz, Milango San Gotardo elizan lurperatua izan zelarik, berak propio eraikitzea agindu zuena urte batzuk lehenago. Ez zuen gizonezko ondorengorik izan, eta garaiko ohiturak jarraituz, bere oinordeko bakarra, emakume bat, oinordekotza ordenan kontutan ere ez zen hartua izan. Azzone Milan eta beste lombardiar hiri batzuk edertzeko egin zituen arkitektura lanengatik oroitua izan zen.
Luis IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Luis IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa** edo **Luis IV.a Bavariakoa** (1282ko apirilak 1-1347ko urriak 11) Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea izan zen 1328 eta 1347 bitartean.

Wittelsbach leinukoa zen. Luis II.a Bavariakoa eta Mechthilden semea zen, azken hau Rodolfo I.a Habsburgokoaren alaba.

Bavariako dukea izan zen 1294 eta 1301 bitartean (1329 arte. bere anaia Rodolfo I.arekin batera Palatinatuko kondea). 1314an Alemaniako errege izendatua izan zen Federiko Habsburgokoaren aurrean, norekin koroa lehiatu zuen Luisek Mühldorfeko guduan garaitzea lortu zuen arte (1322). Bere porrotaren ondoren, Federikok tronuari uko egin zion.

Luis IV.a Bavariakoa, jada enperadore bezala, Italiako lurraldeetan eragina izaten saiatu zen, eskumikatu eta sorgina izatea egotzi zion Joan XXII.a aita santuarekin borroka bortitz bat izan zuelarik. Luisek ere aita santua kendutzat jo zuen. Enperadore koroatua izan zen Joan XXII.aren presentziarik gabe 1328an, eta Nikolas V.a antipaparen aukeraketa lortu zuen. Guzti hori gora-behera, ezin izan zituen aitasantutzaren aurrean zituen helburuak lortu, ezta alemaniar nobleziaren zati baten oposizioa eragin zioten beste lurralde helburu batzuk ere.

1346an Karlos IV.aren aukeraketari aurre egin behar izan zion alemaniar errege bezala, baina ez zen euren arteko gudurik egon, Luis IV.a istripuz hil baitzen 1347ko urriak 11n kolpe bat jasan ondoren hartz ehiza batean zehar.

Bere gortean Marsilio Paduakoa, Gilen Ockhamgoa eta Migel Cesenakoa hartu zituen, garaiko elizaren eta, batez ere, aitasantutzaren kritikari handiak.
Michele da Cesena

**Michele da Cesena** edo **Michele Fuschi** (Cesena, 1270 &ndash; 1342) Fraide Txiki bat izan zen, frantziskotar ordenako Ministro Orokorra eta teologoa izan zen.

Umberto Ecoren *Il nome della rosa* eleberriko pertsonaia historikoetako bat da.
Kepa Derteano

**Kepa Derteano Basterra** (Amorebieta-Etxano, Bizkaia, 1923ko ekainaren 3a - 2004ko urriaren 22a) idazlea, kazetaria eta poeta izan zen. ***Peru de Arteaga*** ezizena erabiltzen zuen. Venezuelan erbesteratua. Gaztelaniaz Kepa de Derteano y Basterra bezala sinatzen zuen.

## Biografia 
Familia burges eta abertzale batean sortua, Lekarozko ikastetxean ikasi zuen. Handik, ondoren, Frantzia eta Belgikako eskoletara joan zen. Txikitatik euskara, gaztelania eta frantsesa hitz egin zuen. Gerra garaian txikizioak eta sarraskiak hurbiletik ezagutu zituen: haren aita guda-ospital baten burua zen. Gernika eta Durangoko bonbardaketen lekuko izan zen. Hamahiru urterekin, beste euskal haurrekin batera, Belgikara eraman zuten, gerrako haurra izan zen beraz. Gerra bukatu eta gero Euskal Herrira itzuli zen. 1942an beste lagunekin batera, Confederación de Estudiantes Vascos- Eusko Ikasle Alkartasuna (EIA) elkartea sortu zuen. Urte horietan argitalpen abertzaleetan laguntzen hasi zen. Aktibitate horiek zirela eta, atxilotua izan zen eta hiru urte Larrinagako espetxean egin behar izan zituen. Handik atera eta bere bigarren aberria izango zen Venezuelara, Carabobon alegia, erbesteratzea erabaki zuen.

1968. urtean Larrean antolatutako Olerti Egunan *Salve Regina* poemarekin saritua izan zen.

## Estiloa 
Bere idazkera kementsua eta konplexua zen.

## Iritzi kritikoa 
## Lanak 
* *Huellas*, 1969. Bigarren argitalpena, 1974.
* *El guerrillero y otros poemas*, EDIME, 1974.
* *En el surco de la tierra*, Henar Amezaga eta Jose Angel Ascunce edizioaren prestaketa. (2002, Saturraran argitaletxea.
* *Quiero acabar con la guerra de mi padre I*. Henar Amezaga eta Jose Angel Ascunce edizioaren prestaketa. Donostia: 2002, Saturraran argitaletxea.

## Bibliografia 
* Henar Amezaga eta J.A. Ascunce: "Kepa de Derteano: Bizitza baten aztarnak", 13-29 or. *Quiero acabar con la guerra de mi padre I* liburuan.
* Henar Amezaga eta J.A. Ascunce: "Kepa de Derteanoren kontakizun laburra", 13-62 or. *En el surco de la tierra* liburuan.

## Kanpo loturak 
* http://www.bymcomunicacion.com/saturraran/pdfs/Retocado%20En%20el%20surco%20de%20la%20tierra.pdf. Saturraran argitaletxean argitaratutako liburuei buzuko komentarioa.
* http://elrincondeltalento.blogspot.com/. Huellas liburuari eta idazleari buruzko komentarioa.
* http://josebazabala.blogspot.com/. Erbesteko zornotzarrei buruzko komentarioa.
Nuevas Generaciones del País Vasco

**Nuevas Generaciones del País Vasco** Euskal Autonomi Erkidegoko PPko gazte taldea da.

## Kanpo estekak 
* Nuevas Generaciones del País Vascoko Webgunea
Gaztelako Gerra Zibila

**Gaztelako Gerra Zibila** 1366 eta 1369 artean iraun zuen Gaztelako Koroa izateko gerra zibila izan zen. Frantzia aldean borrokatzen ari ziren Ingalaterra eta Frantziako Erresumak gerran sartu zirenean, Ehun Urteko Gerraren fronte bat bilakatu zen. Gaztelako Erresuma eta bere inguruko kostaldeetan borrokatu zuten Petri I.a Gaztelakoak eta bere sasianaia zen Henrike II.a Gaztelakoaren aldekoek.

## Aurrekariak 
Bere aldekoen artean Petrik "Zuzena" ezizena eta, bere aurkakoen artean, berriz, "Bihozgabea" ezizena zuen. Gaztelar goi-nobleziak tiranotzat zuten erregearen agintaritza ezarri zuelako. Nazioarteko politikan, Aragoiekin gerran hasi zen, "Bi Petrien Gerra" sortuz.

Henrike bere sasianaiak goi-nobleziaren babesa ez ezik Frantzia, Aragoi eta Aitasantutzarena ere lortu zituen. 1366an Las Huelgasen ofizialki bere burua errege aldarrikatu eta anaiari Gaztela, León, Toledo eta Sevillako tronuak kendu zizkion.

## Gerra 
1366an, Henrikek, orduan Frantzian erbesteratua bizi zela, Montpellierren frantziar eta aragoiar soldadu eta ingeles mertzenario zituen armada handia antolatu eta Gaztela inbaditu zuen. Karlos V.a Frantziakoa eta Petri IV.a Aragoikoaren babesari esker, Petri ihes egitera bultzatu zuen.

Petri Baionara joan zen, orduan ingelesen eskuetan zegoela, eta Printze Beltzari laguntza eskatu zion, Gaztelan lurraldeak izatearen truke. 1367an, Gaztelara itzuli eta Naiarako guduan Petriren aldekoek Henrikeren aldekoak menderatu zituzten. Henrike ihes egin behar izan zuen baina Petrik bere hitza jan zuen eta ingelesek alde egin zuten. 1368an, Henrike eta Karlos Frantziakoak Toledoko ituna sinatu zuten. Itun honen bitartez, lehorrean laguntza izatearen truke gaztelarrek bere Bizkaiko golkoko itsas-armada uzten zieten frantziarrei.

1369an Henrike berriro itzuli zen Gaztelara eta Montielgo guduan bere etsaia hil zuen. Segidan aho batez izendatu zuten errege eta juduak administraziotik bota zituen. Hurrengo gerretan Gaztela Frantziaren aliatu bilakatuko zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mouvement des Jeunes Communistes

**Mouvement Jeunes communistes de France** (**MJCF**) edo *Jeunesse communiste* Frantziako Alderdi Komunistaren gazte erakundea da.

## Kanpo estekak 
*  Frantziako gazteria komunistaren webgunea
Keeler banaketa

thumb|400px|S/2005 S 1 ilargiaren irudia, Cassini zundak lortua, Keeler banaketaren ertzena eragindako uhinak erakutsiz.
**Keeler banaketa** Saturnoren A eraztunean dagoen 42 kilometroko zabalerako zulo bat da. Gutxi gora-behera, A eraztunaren kanpo ertzetik 250 kilometrora dago. Banaketak James Edward Keeler astronomoaren izena jasotzen du. 2005eko maiatzak 1ean aurkitu zen ilargi artzai txiki bat, behin-behineko izen bezala S/2005 S 1 jaso zuena, bere barnean orbitatzen ari da, banaketa zaintzen duen aldi berean.

## Kanpo estekak
Altarf

**Altarf** edo **Al Tarf** (β Cnc / β Cancri / 17 Cancri) Cancer konstelazioko izarrik dizdiratsuena da 3,50eko itxurazko magnitudearekin. Bere izena arabieratik dator, eta "muturra" esan nahi du, karramarroaren hanketako batean dagoelarik.

Altarf erraldoi laranja bat da, K4III espektro motakoa, eta gure Eguzki-sistematik 290 argi-urteko distantziara dagoena. Bere argitasuna gure eguzkiarena baino 660 aldiz handiagoa da, eta gure eguzkiarena baino 50 aldiz handiagoa den erradio bat du, Merkurio eta Eguzkiaren artean dagoen distantziaren %65aren baliokidea. Izar erraldoien artean argitsuenen artean dago, Kochab (β Ursae Minoris), Etamin (γ Draconis) eta Alfa Lyncisen pareko ezaugarriekin. Bere bizitza hiru eguzki masako izar bat izaten hasi zuen, eta gaur egun, bere izar eboluzioaren azken etapetan, ziuraski bere barneko helioa karbonoan eta oxigenoan fusionatzen ari da. Altarfen berezitasun bat bariozko izar "arin" bat izatea da, bere bario ugaritasuna gure eguzkiarena baino sei aldiz handiagoa delarik. Izar mota hauetan barioa, aurretik eboluzionatu zuen eta gaur egun nano zuri bat den izar batetik dator; Altarfen kasuan, baina, azken hau oraindik ez da aurkitua izan.

Edonola ere, badirudi Altarfek baduela 14 magnitudeko kide ahul bat, bisualki 29 arku segundora. Ziuraski nano gorri bat da, izar nagusitik 2600 unitate astronomikoko distantziara dagoena gutxienez. Espazioan duten pareko mugimenduagatik benetako kideak direla adierazten du.

Altarf ez da oso antzeko izena duen Alterfekin (λ Leonis) nahastu behar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susana Soleto

**Susana Soleto Muro** (Gasteiz, 1975eko martxoaren 15a - ) arabar aktorea da.

Gasteizen eta Basaurin ikasi zuen antzerkia. 1997an debutatu ondoren, 18 antzerki-lanetan lan egin du, Txalo, Gorakada eta Keinu konpainiekin. Batez ere, telebistan lan egin du.

## Filmografia 
* *Desagertuta* (2025)
* *Acacias 38* (2019-2020)
* *La pequeña Suiza* (2019)
* *Agur* (2013, film labur)
* *Alaba Zintzoa* (2013)
* *Lluna plena* (2012, telefilm)
* *Anfitrioi berezia* (2012, telefilm)
* *Escenas de matrimonio* (2009-2010): Miriam
* *Vaya Semanita* (2004-2009)
* *Juego de manos* (2003)
* *Viaje de ida y vuelta* (2000)
* *Campus* (2000): Leire

## Kanpo estekak
Paula Martel

**María del Carmen Pérez Otxoa** (Donostia, 1936ko urtarrilaren 1a - Marbella, 2024ko irailaren  30a), **Paula Martel** izengoitiz ezaguna, gipuzkoar aktorea izan zen.

1960ko hamarkadan debutatu zuen, antzerkian, telebistan eta zineman lan egiten. 1980ko hamarkadan antzerkiari bakarrik ekin zion eta hurrengo hamarkadan aktoregintza utzi zuen. 1979an hildako José María Mompín espainiar aktorea ezkondu zuen.

## Filmografia hautatua 
* 2010: *Escenas de matrimonio*
* 1999: *Lo tuyo es puro teatro*
* 1974: *Noche de teatro*
* 1970: *Estudio 1*
* 1968: *No desearás la mujer de tu prójimo*
* 1963-1964: *Primera fila*
* 1964: *Historias de mi barrio*
* 1963: *Los guerrilleros*
* 1962: *La gran familia*
* 1962: *Atraco a las tres*
* 1962: *Vuelve San Valentín*
* 1961-1962: *Chicas en la ciudad*
* 1961: *Tres de la Cruz Roja*
* 1961: *Margarita se llama mi amor*
* 1961: *La venganza de Don Mendo*

## Kanpo estekak
Fernando Albizu

**Fernando Albizu** (Gasteiz, 1963ko irailaren 21a - ) euskal aktorea da.

Madrilen ikasi ondoren, 1994an debutatu zuen. Bi aldiz izan da Goya Sarietarako izendatua, *Gordos* eta *El buen patrón* filmeetan egindako lanagatik. 

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Concha Catalá

**Concepción García Paz Catalá** (Bilbo, 1881eko urtarrilaren 7a - Madril, 1968ko uztailaren 3a) bizkaitar aktorea izan zen.

XX. mende hasierako aktorerik nagusienetariko bat izan zen. Aita orkestra-zuzendaria zuen eta umea zenetik Madrilen bizi zen. Bertan ikasi eta bertan debutatu zuen antzerkian 1900. urtean. 1940 bere konpainia osatu zuen Manolo González, Carmen Carbonell eta Antonio Vicorekin batera, *Los cuatro ases* izenekoa. Zineman *Una morena y una rubia* (1933), José Buchsarena; *Suspiros de España* (1939), Benito Perojorena eta ''Su hermano y 'el* (1941), Luis Marquinarena egin zituen. 1963an *Doña Clarines* egin ondoren, bere karrera utzi zuen.

## Filmografia 
* *Una morena y una rubia* (1933), José Buchsek zuzendua.
* *El genio alegre* (1939), Fernando Delgadok zuzendua.
* *Suspiros de España* (1939), Benito Perojok zuzendua.
* *La gitanilla* (1940), Fernando Delgadok zuzendua.
* *El último húsar* (1940), Luis Marquinak zuzendua.
* *Su hermano y él* (1941), Luis Marquinak zuzendua.
* *Yo soy mi rival* (1941), Mario Bonnardek zuzendua.
* *Espronceda'' (1945), Fernando Alonso Casaresek zuzendua.

## Erreferentziak