Kontzientzia-askatasuna

## Kontzientzia askatasunerako eskubidea 
Konstituzioak ez du kontzientzia askatasuna jasotzen oinarrizko eskubideen artean, baina Espainiako estatuko ordenamenduaren arabera oinarrizko eskubidetzat hartu behar dugu: pertsona batek dituen uste sendoak biltzen ditu.

Era berean, ezberdindu behar ditugu kontzientzia askatasunerako eskubidea eta kontzientzia eragozpena. Kontzientzia eragozpena dagoela esango dugu, pertsona baten barne usteen eta estatuko legeen arteko gatazka dagoenean. Pertsona horrek  estatuko legedia jarraitzen badu, bere barne usteen kontra egingo du eta horrek zigor espirituala ekarriko dio. Beraz, esan daiteke kontzientzia eragozpena alegatuko duela pertsona batek bere barne usteei jarraitzen dienean eta albo batera uzten duenean estatuko arauren bat.

## Subjektuak 
* Pertsona fisikoak: pertsona guztiek daukaten eskubidea da kontzientzia askatasuna. Berdin du pertsona horren nazionalitatea zein den edo beraren egoera juridikoa, pertsona izateagatik daukan eskubide batez ari gara hitz egiten. Eskubide honen egikaritza modulatzen joan da; izan ere, eskubidearen egikaritzan zailtasunak aurkitu ditzakegu, baina orokorrean esan daiteke eskubide honen muga dela debekatuta dauden gauzak ez egitea. Kontzientzia askatasunerako eskubidea, gizabanakoentzat zuzenduta egoteaz gain, komunitateei ere aitortzen zaie (gizabanakoek osatutako taldeei, alegia). Beraz, esan daiteke bi alderdi dituela: indibiduala eta kolektiboa. Alderdi indibidualaren eta kolektiboaren arteko tentsio egoeraren bat sortzen denean, kontuan izan behar dugu beti norbanakoaren eskubideak gailenduko direla taldearen eskubideen gainetik.

* Pertsona juridikoak: pertsona juridikoek ere (hau da, hainbat pertsonak helburu zehatz bat lortzeko osatzen duten elkarteek) kontzientzia askatasunerako eskubidea dute. Zuzenbideak duen xedeetariko bat kontzientziaren eta ordenamenduaren arteko kontraesanak gutxitzea da; horrela, norbanakoei askatasun eremu handiena bermatu ahalko zaie, betiere gainontzekoen eskubide eta askatasunen egikaritzarekin bateragarria bada.

## Kontzientzia askatasunaren ibilbidea historian zehar eta erlijioarekin duen harremana 
Historikoki, kontzientzia askatasuna eta erlijioa batera joan dira; izan ere, erlijioak herritarrei moral erlijiosoa inposatu die eta inposizio hori gizabanako batek dituen barne usteekin erabat lotuta dago. Honako eredu hauek bereiz daitezke:

* Estatu monistak: ideologia bakarreko estatuak dira eta horrek esan nahi du estatuarena ez den beste edozein ideologia baztertu egiten dela. Gailentzen den ideologia hau herritar guztiei inposatzen zaie eta beste ideologiak modu txarrean baloratzen ditu estatuak.

* Estatu pluralistak: estatu mota hauetan ez dago ideologia ofizial baztertzailerik. Estatu hauetan eremu publiko eta pribatua bereizten dira; hots, arlo sekularra eta erlijiosoa. Elkarte-eskubidea herritarren oinarrizko eskubidea da eta ez da eskatzen talde hauen helburua bat etortzea Estatuaren helburuekin. Estatu mota hauetan ezarriko den muga bakarra ordenamendu juridikoa errespetatzea izango da.

## Kontzientzia askatasunaren iturri juridikoak 
### Espainiako Konstituzioa: 
Konstituzioa ordenamendu juridiko baten arau gorena da eta horregatik, hain zuzen ere, subsistemek ezin dute beraren aurka egin, ezta kontzientzia askatasunerako eskubideak ere. 1978ko Konstituziotik honako artikulu hauek aipatu behar ditugu kontzientzia askatasunari buruz hitz egiten denean:

1.1. artikulua

9.2. artikuluaa:

52.3 artikulua

## Kontzientzia eragozpena 
Esan bezala, kontzientzia askatasuna oinarrizko eskubide garrantzitsuenetariko bat da, ordenamendu juridikoa osatzen dutenen artean (bizitzarako, osotasun fisiko eta moralerako eskubideen ondoren). Izan ere, nahi dugun modukoak izateko eta nahi dugun moduan jarduteko eskubideak dakartza.

Zuzenbidearen helburuetariko bat da kontzientziaren eta ordenamendu juridikoaren artean sor daitezkeen kontraesanak ekiditea, gizabanakoei askatasun handiena bermatzeko eta norberak bere uste sendoen arabera jokatzeko. Hala ere, hau burutzea posiblea izango da, beste eskubide eta askatasunen egikaritzea errespetatuz gero.

Behin jakinda zer den kontzientzia askatasuna, kontzientzia eragozpena agertzen zaigu. Kontzientzia eragozpena gizabanako baten uste sendoen kontra doan legearen aurrean hartzen den jarrera dela esan dezakegu. Jarrera horrekin ez da araua beteko. Ezbetetzea betebehar moralaren eta juridikoaren arteko kontraesanean oinarritzen da. Eragozpena hainbat motatako usteetan oinarritu daiteke, hala nola: filosofikoak, erlijiosoak, moralak, politikoak edo humanitarioak.

Kontzientzia askatasunak gure uste sendoen arabera jarduteko eskubidea barnebiltzen duen heinean, batzuetan kontraesanak sor daitezke. Dakigun bezala, ordenamendu juridikoan hainbat arau jasotzen dira. Arau horiek debekuak edo betebeharrak ezartzen dituzte, zeinak derrigorrezkoak diren gizartearentzat. Askotan, arau juridiko hauek gizabanakoen uste sendoen aurka joan daitezke. Horiek horrela, hor agertzen zaigu arau juridikoaren eta kontzientzia arauaren arteko gatazka.  Halaber, arauak derrigorrezkotzat hartzen duena gizabanakoaren kontzientzian debekatuta egon daiteke, gizabanakoaren uste sendoen kontra doalako. Egoera honen aurrean gizabanakoak aukera desberdinak ditu eta hartzen duen aukeraren arabera kontzientzia eragozpena egikaritu duela esango dugu edo ez.

Alde batetik, *secundum legem* deritzogun kontzientzia eragozpena dugu. *Secundum legem* eragozpena gertatzen denean ez da gertatuko kontzientzia eragozpena zentzu hertsian, baina bai, ordea zentzu zabalean. Askotan, betebeharra edo debekua ezartzen duen arau juridikoak alternatibak edo salbuespenak aurreikus ditzake. Aukera horiek aurreikusten dira arau juridikoaren eta kontzientziaren arteko gatazka frogatzen den kasurako. Esan bezala, alternatibak edo salbuespenak aurreikus daitezke, baina salbuespenei dagokienez, espresuki edo zeharka ezar daitezke. Kasu honetan, arau juridikoak gure kontzientzia-askatasuna legezkotasunaren barruan egikaritzeko aukera aitortzen digu, eta, azaldu dugunez, ez legoke kontzientzia eragozpenik zentzu hertsian.

Bestetik, *contra legem* kontzientzia eragozpena dugu. Azken hori bi egoeratan gertatuko da,  legeak alternatibarik edo salbuespenik aurreikusten ez duenean edo, aukerak izanda ere, hauek gure uste sendoak babesteko nahiko ez direnean. Kasu horretan gizabanakoak bi aukera izango ditu:

# Betebeharra edo debekua ezartzen duen arau juridikoa betetzea, bere kontzientziaren kontra doan arren.

# Betebeharra edo debekua ezartzen duen arau juridikoa ez betetzea, bere uste sendoak babestuz.

Berebat, gizabanakoak arau juridikoa ez betetzean bere kontzientziari lehentasuna emanda, kontzientzia eragozpena gertatuko da zentzu hertsian, *contra legem* deritzoguna.

## Kontzientzia eragozpena Espainiako ordenamenduan 
Kontzientzia eragozpena Espainiako Konstituzioaren 30. artikuluan jasotzen da, betebehar militarrekin batera, Konstituzioko bigarren sailean, herritarren eskubide eta betebeharretan.

30. artikulua:

Konstituzioaren 30.2 artikuluan agertzen zaigu kontzientzia eragozpena. Beraz, indarkeriaren kontra zegoen edozein arrazoi erlijioso, ideologiko, etiko, moral edo filosofikorengatik, zentzu zabal batean ulertuta, soldaduzka ez egiteko aukera aurreikusten da. Hala ere, soldaduzka ez egitea aukeratuz gero, beste aukera bat ezartzen zen: gizarte-zerbitzua egitea. Konstituzio Auzitegiak 160/1987 urriaren 27ko epaian eta 161/1987 urriaren 27ko epaian, konstituziozkotzat hartu zuen erabaki hori. Kontzientzia eragozpena soldadutzaren salbuespen bat zela adierazi zuen eta zentzu horretan baliozkoa zela beste prestazio bat eskatzea.

Gaur egun, ez dago betebehar militarra ez egiteko kontzientzia eragozpena; izan ere, 2001eko abenduaren 31tik aurrera Espainian armada profesionala baino ez dago. Ondorioz, Gobernuak soldadutza eta ordezko gizarte-prestazioa ezabatu zituen.

Halaber, Konstituzio Auzitegiaren jurisprudentziak adierazi duenez, Espainiako ordenamendu juridikoan ez dago kontzientzia eragozpenerako eskubidearen airtorpen orokorrik, baizik eta kasu zehatzetan bakarrik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* ALONSO GARCÍA, RICADARDO, Sistema jurídico de la Unión Europea, 3º ed., ed. THOMSON-REUTERS, Pamplona 2012, 376. or.
* ALONSO GARCÍA, RICARDO, Sistema jurídico de la Unión Europea, 396, 397. or.
* BLAS JESÚS MUÑOZ PRIEGO, La objeción de conciencia, 2. or.

## Kanpo estekak