open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zatikizun

Aritmetikan, zatiketa batean, **zatikizuna** zatitzekoa den zenbakia da, zatitzaile izeneko beste kopuru batez zatitu behar dena. Adibidez, 15 : 3 = 5 zatiketan, zatikizuna 15 da.

:

Honela ere adieraz daiteke:
: **Zatikizuna** = Zatidura × Zatitzaile + Hondarra

## Kanpo estekak
Zatidura (matematika)

Aritmetikan, **zatidura** zatiketaren emaitza da. Adibidez, 15 : 3 = 5 zatiketan, zatidura 5 da eta hondarra 0.

:

Zatidurak honako formula hau bete behar du:
: Zatikizuna = **Zatidura** × Zatitzaile + Hondarra

Adibidez:
 
24: 6 = 4, 24 (zatikizuna) = 4 (zatidura) * 6 (zatitzailea)+ 0 (hondarra) baita.

## Ikus, gainera 
* Ekoizpen zatidura
* Arnas zatidura
Zenon (argipena)

Zenon antzinako greziar izena da, historiako pertsonaia zenbaitek dutena:

* Zenon Eleakoa, eskola eleatikoko greziar filosofoa;
* Zenon Zitiokoa, filosofo estoikoa, eskola estoikoaren abiarazlea;
* Zenon Tarsokoa, filosofo estoikoa;
* Zenon I.a, bizantziar inperioko agintaria.
Diogenes

**Diogenes** greziar gizon izen propioak hainbat esanahi ditu. Pertsonaia hauen izena da:
* Diogenes Apoloniakoa, filosofo presokratikoa;
* Diogenes Sinopekoa, filosofo zinikoa;
* Diogenes Laerzio, III. mendeko biografoa, filosofo grekoen biiztzak bildu zituena;
* Diogenes Babiloniakoa, K.a. II. mendeko filosofo estoikoa.

Gainera, esanahi hauek ere baditu:
* Diogenes sindromea, portaera-arazo bat, gauzak neurri gabe biltzea ekartzen duena.
1963ko Paris-Roubaix

**1963ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 61. edizioa izan zen. 1963ko apirilak 7an ospatu zen eta Emile Daems belgiarrak irabazi zuen, aurreko edizioan bigarren izan zena. 11 txirrindulariko talde batean esprintean irabazi zuen.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
Castro Urdiales-Traslaviña burdinbidea

**Castro Urdiales-Traslaviña burdinbidea** Santander eta Bilbo lotzen zituen burdinbidearen adar bat zen. Adar hau, Traslaviñan, Artzentales udalerriaren (Bizkaia) barnean hasi eta 22&nbsp;km egin ondoren Castro Urdialesen (Kantabria) bukatzen zen. Eraikuntza lanak 1895 eta 1899 artean egin ziren eta tartea 1966ko urtarrilaren 15ean itxi zen. Orografia malkartsua dela eta, 16 zubi eta 13 tunel zituen linea honek, 3.248 m-tako luzera gehitzen zutenak, Muñecaseko tunel luzea delarik aipagarriena, bere 1,6&nbsp;km-tako luzerarekin.

## Historia 
1892an, Castro Urdiales-Alen linea minerala eramateko bakarrik eraiki ondoren, Traslaviñarako linea jaio zen, bi helbururekin: Alde batetik, Somorrostro, Galdames eta Castro Urdialesko arroan burdin mearen garraioa, Sopuerta eta Otañesko (Castro Urdialesko auzoa) burdin meategietatik Castroko kostako mea kargatzeko guneekin lotuz. Eta bestetik, Castro Urdiales eta Bilbo arteko bidaiarien mugikortasuna hobetzea zuen helburu, Bilbao-Concordia geltokira heltzen baitzen tren zuzena.

Linearen buru moduan, 1899 eta 1902 artean Castro Urdialesko tren geltokia eraiki zen, herriko Eladio Laredo egin diseinatu zuelarik eraikina. Lau solairu zituen, Daniel Zuloagak apaindu zituenak. Linea itxi ondoren, 1974ean eraitsi zuten.

Burdinbidearen ustiapena gero eta hondatzaileagoa zen, enpresa bultzatzaileak bere kudeaketari uko egin behar izan ziolarik 1921ean. Urtebete beranduago, estatuak hartu zuen linearen ardura, honek hilzorian jarraitu zuelarik bere itxierara arte, 1966an.

Zenbait urtean erabili gabe egon ondoren, trenbideak kendu ziren, gaur egun, ibilbidea izanik tunel, zubi eta geltokiekin batera trenaren lekuko bakarrak. 2006an Castro Urdialesko udalak linearen tarte baten konponketari ekin zion, 10,5&nbsp;km-ko luzera zuena, Los Corrales geralekutik Herreros tunelera arte, bide berde modura ustiatzeko. Bide berde honek Mioño izena hartzen du, ondotik igarotzen den erreka dela-eta.

## Ibilbidea 
Burdinbide hau, Traslaviñako geltokitik irteten zen, Santander-Bilbo lotzen dituen linearen lotunean. Gero, Barbadun errekako haranetik jaisten zen Sopuertara. Ondoren, Muñecas-eko portua gurutzatzen zuen, 1,6&nbsp;km-tako luzera zuen tunela erabiliz Otañesera helduz (jada Kantabriako lurretan). Azkenik, Otañesetik, Mioñon beste tunel bat zeharkatuz, Castro Urdialesera heltzen zen. Hauek dira burdinbideko elementurik nagusienak:

* Burdin mea zamatzeko tokiak Castro Urdialeseko badian
* Zubia
* Bizkondearen tunela (125 m)
* Castro Urdialeseko geltokia (desagerturik)
* Otxaraneko tunelak
* Brazomar errekaren gaineko zubia
* Mioñoko geltokia
* Los Corrales geralekua
* Otañeseko geltokia
* Herreros-eko geralekua
* Muñecas-eko tunela
* El Castaño-Olabarrieta
* El Castaño-Labatuga
* Olabarrietako geltokia
* Traslaviñako geltokia

## Kanpo estekak
Arvernien

Tolkienen Silmarillion lanean, **Arvernien** Balar uhartearen iparraldean zegoen Beleriandeko kostaldeko eskualdea zen.

Eskualdeak istorioaren zati txiki bat betetzen du Cirdan Itasontzien Arotzak azken gotorleku bat eraiki zuenean Balar uhartean oraindik gaztea zen Gil-Galadekin, Brithombar eta Eglarest suntsituak izan ondoren, bere zaintzapean zeuden portuak.

Arvernienera Noldor eta Sindar guztiak iritsi ziren, gizakien seme-alabak eta Melkorren haserretik babestu nahi zuten beste elfo herri batzuenez gain, Melkorrek, Eguzkiaren Lehen Aroko 570. urterako Beleriandeko Noldor erresuma guztiekin amaitu zuelarik.

Arvernieneko urkidia zen Nimbrethiletik, Eärendilek, eskualde honetako portuetara Gondolin erori ondoren iritsi zena, bere itsasontzia zen Vingilot eraikitzeko zura atera zuen.

Esaten denez, Arvernienen zauri guztiak Eärendilen Elessarrari (Gondolinetik ekarritako elfo harria) eta Elwingen silmarilari esker sendatu ziren, azken hau aurretik Berenek eta Luthienek berreskuratu zutelarik.
1928ko Euskal Herriko Itzulia

**1928ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 5. edizioa izan zen. 1928ko abuztuak 1 eta 5 artean ospatu zen. 762 kilometroko ibilbidea egin zuten 4 etapatan banatuta.

5. edizio honetarako 61 txirrindularik eman zuten izena, 57k parte hartu zuten eta 36k amaitu zuten proba.

Garailea Maurice De Waele belgikarra izan zen, hurrengo urtean Frantziako Tourra irabaziko zuena.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

## Kanpo estekak 
* 1928ko Euskal Herriko Itzulia
Morgan Liburutegi eta Museoa

**Pierpont Morgan Liburutegia**, gaur egun **Morgan Liburutegi eta Museoa** (*Morgan Library & Museum* ingelesez) AEBetako New York hiriko ikerketako liburutegi eta museo bat da (Madison etorbideko 225. zenbakitik 36. kaleraino. 1906an sortua izan zen, John Pierpont Morganen liburutegi pribatua biltzeko. Liburutegi honetan, eskuizkribu eta inprimatutako liburuez gain, inprimaki eta marrazkiz osatutako bilduma bitxi bat zegoen.

Eraikina Charle McKimek diseinatu zuen, *McKim, Mead and White* konpainiako, eta 1,2 milioi dolarreko kostua izan zuen bere eraikuntzak. 1924an, J. P. Morganen semeak liburutegia erakunde publiko bihurtu zuen.

Gaur egun, liburutegia, gehigarri bezala, museo eta ikerketa leku bezala erabiltzen diren eraikin multzo batez osatua dago.

Sir Walter Scott, Bob Dylan, Honoré de Balzac, Charlotte Brontë, Charles Dickens eta beste zenbait egileren jatorrizko eskuizkribuak ditu.

Inkunable ugari ere badu, baita Leonardo Da Vinci, Rembrandt, Picasso, Michelangelo, Rubens eta Durero bezalako artisten inprimaki eta marrazkiak ere.

Liburutegiak, inprimatu ziren lehen biblietako batzuk ditu, horien artean Johannes Gutenbergen hiru biblia. 1485ean William Claxtonek inprimatu zuen La Morte d'Arthurren jatorrizko bi lanetako bat ere badu, eta Walter Scottek idatzitako Ivanhoe lanaren jatorrizkoa.

Gainera, Giulio Cloviok miniaturekin ilustratutako *Farnesetarren orduak* liburua ere nabarmendu behar da.

## Kanpo estekak
Charlotte Brontë

**Charlotte Brontë** (1816ko apirilak 21-1855eko martxoak 31) eleberrigile ingeles bat izan zen.

## Bizitza 
Charlotte Brontë Britainia Handiko Yorkshire konderriko Thornton herrian jaio zen. Irlandar jatorriko Patrick Brontëren eta Maria Branwellen alaba zen. Bost neba-arreba zituen: Emily, Anne, Maria, Elizabeth eta Branwell. 1820an aita gaur egun hain ezaguna den Hawortheko erretore izendatu zuten, Yorkshireko paramoetako herri bat, nora familia bizitzera joan zen eta non neba-arrebak euren fantasiazko mundua sortzen hasi ziren, Anglia -Charlotte eta Branwellena- eta Gondal hEmily eta Annena- fikziozko erresumen istorioak idatziz. Angliaren kronikei buruz kuaderno ugari kontserbatzen dira, Gondalena, berriz, bakar bat ere ez.

ezkerrera|thumb|150px|ezkerrera|Charlotte Brontë-ren gutun bat

Charlotten ama 1821eko irailaren 21ean hil zen, eta, 1824ko abuztuan Charlotte eta Emily, euren ahizpa nagusi Maria eta Elizabethekin batera, Clergy Daughters eskolara bidaliizan zituzten, Lancashireko Cowan Bridgen, non tuberkulosiak harrapatu zuten. Eskola honetan inspiratu zen Charlotte Brontë Jane Eyre izeneko bere lanean agertzen den Lowood eskola beldurgarria deskribatzeko. Maria eta Elizabeth gaixo itzuli ziren Haworthera, eta tuberkulosiak jota hil ziren 1825ean. Arrazoi honegatik eta eskolaren baldintza kaxkarrengatik familiak Charlotte eta Emily barnetegitik atera zituen.

1842an Charlotte eta Emily Bruselako barnetegi pribatu batera joan ziren, baina euren izeba hiltzean itzuli egin behar izan zuten. Emily etxearen administratzaile bezala geratu zen, eta Anne etxe irakasle bezala lanean hasi zen familia batekin Yorketik gertu, non bere anaia ere lanean hasi zen irakasle partikular bezala. Charlottek Bruselan bizi izan zituen esperientziek, itzulitakoan, Lucy Snowren isolamendua, herrimina eta bakardadea *Villete* eleberrian (1853) islatzeko balio izan zioten. Bere neba Branwell kaleratu egin zuten bere nagusiaren emazteaz maitemindu izana egotzita, eta geroz eta opio eta alkohol gehiago hartzen hasi zen.

Ondoren, hiru ahizpek eleberriak argitaratzeari ekin zioten. Argitaratu zen lehena Jane Eyre izan zen, 1847an, Charlottek idatzia, berehalako arrakasta izan zuena, Annen Agnes Grey eta Emilyren Tontor Ekaiztsuak aurrerago agertu ziren urte hartan bertan. Denbora batez euren editoreak ikustera joan ondoren, Haworthera itzuli zirenean, Branwell hil zorian topatu zuten. Bere ahizpa Emily tuberkulosiak jota hil zen 1849an, bere bigarren eleberria zen Wildfell Halleko maizterra argitaratu ondoren eta Shirley idazten ari zen bitartean.

Charlotte 1854an ezkondu zen bere aitaren laguntzailea zen Arthur Bell Nicholsekin, ezkontzea proposatu zion laugarren gizona izan zena. 1855eko martxoaren 31n, haurdun zegoela, gaixotu eta tuberkulosiak jota hil zen, bere ahizpak bezala.

## Idazlanak 
### Eleberriak 
* *Jane Eyre*, 1847
* *Shirley*, 1849
* *Villette*, 1853
* *The Professor*, 1857
* *Emma*, amaitugabea, 1860

### Olerkigintza 
* *Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell* (1846)
* *Selected Poems of the Brontës*, Everyman Poetry (1997)

## Kanpo estekak
Agnes Grey

***Agnes Grey*** 1847an Anne Brontë idazle ingelesak idatzi eta argitaratu zuen eleberri bat da. Eleberria izen bereko etxe-irakasleari buruz doa, eta Anne Brontëk berak gai honetan izan zituen esperientzietan oinarritua dago. Era berean, egile honen lehen eleberria izan zen. Bere ahizpa Charlotte Brontëk idatzitako *Jane Eyre* lanean bezala, hau etxe irakasle batek aurre egin behar zion egoera prekarioa eta emakume gazte bati nola eragiten dion adierazten duen eleberri bat da.

George Moore eleberrigile irlandarrak *Agnes Grey* "literatura lan ingelesen artean prosazko narratibarik perfektuena" bezala laudoriotu zuen.

## Argumentua 
Eleberriak Agnes Greyren istorioa kontatzen du, artzai baten alaba, noren familia miserian erortzen den. Bere burua mantendu ahal izateko dirua lortzeko desesperatuta, Viktoriar Aroan dama errespetagarrientzat zegoen lan gutxietako batean hasi zen, klase altuko familien seme-alaben etxe irakasle bezala. Bi familia ezberdinekin lan egitean (Bloomfieldtarrak eta Murraytarrak) emakume gazte batek haur mizkin eta diziplinarik gabeko batzuk hezitzeak dituen arazoetaz ohartzen da soilik bere lanetik bizitzeko. Aberastasunak eta estatusak gizarte balioak suntsitzeko duten ahalmenaz ere ohartzen da. Bere aita hil ondoren, Agnesek eskola txiki bat irekitzen du bere amarekin batera eta zoriontasuna aurkitzen du den bezala maite duen gizon baten ondoan.

## Kanpo estekak
Vingilot

**Vingilot** edo **Vingilótë** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den itsasontzi bat da. Eärendilek eta Elwingek Amanera Valarrei barkamena eta laguntza eskatzera nabigatzeko erabili zuten itsasontzia da. Bere izenak quenyaz tiarela esan nahi du, literalki "bitsezko lorea".

Silmaril baten argiak gidatuta, Eärendilek Vingilot Itzaletako Itsasoetan zehar Amango Erresuma Bedeinkatura gidatu zuen, hara iritsi zen lehen hilkorra izan zelarik. Ez zioten Erdialdeko Lurraldera itzultzen utzi, Valarrekin Melkorren aurkako azken Haserrearen Gerran elkartzeko izan ezik.

Haserrearen Gerraren ondoren, Eärendilek, silmarila bere bekokian zuela, Vingilot zerurantz gidatu zuen, non bitxiak betirako dizdiratzen duen goizeko argi bezala (Artizar planeta). Silmarillionek dioen bezala, Vingilot Valarrek sagaratu zuten eta Cirdan itsasontzien arotzak eraiki zuen, eta itsasontzi erabat zuria zen, eta "Ardan sekula egon ez diren eta egongo ez direnak" bezain arina.
The Song Remains the Same

**The Song Remains the Same** Led Zeppelin britainiar rock taldearen kantu bat da. Kantua, 1973ko Houses of the Holy LPko lehen kantua da.

Houses of the Holyren hasiera, batzuentzat, Led Zeppelinen edozein bildumaren hasierarik hoberena da. Lehen kantua, The Song Remains the Same, sarrera instrumental bezala pentsatua izan zen, eta izatez, bere lan izenburuetako bat "The Overture" izan zen (beste batzuk Zep edo "The Campaign" izan ziren), Yardbirds taldearen kantu bat gogorarazten duten gitarrazko arreglu batzuekin, Tinker Taylor Soldier Sailor. Bakarkakoak indiar inspirazioko zati batzuk ditu.

Kantuaren letra munduko musikari eginiko omenaldi bat da, eta taldeak bere biretan zehar eginiko bidaien eta bizi izandako esperientzien oroitzapen bat. Kantuak nahiko arrakasta izan zuen, eta honek taldea bere film bakarra izen berarekin izendatzera animatu zuen. Filmea **The Song Remains the Same** deitu zen, eta 1973an New Yorkeko Madison Square Garden estadioan emandako kontzertua agertzen zen bertan, batzuk Led Zeppelinen kontzerturik hoberenetakotzat hartzen dutena. Jakina, izenburua filmearen soundtrackari ere eman zitzaion.
Jugoslaviaren desegitea

eskuinera|thumb|305px|Jugoslaviaren desegitea:
----
**Jugoslaviaren desegitea** antzinako europar herrialde horren banantzea izan zen, gerrek eta eztabaida politikoek eragina. Jugoslaviak Balkanak bateratu zituen, mendetako gatazka etniko bat jasaten zuen eskualdea. Herrialdea sei errepublika federalek eta bi probintzia autonomoek osatuta zegoen, bakoitzak bere herria zuena. 1990eko hamarkadan zortzi entitate hauek sei estatutan banatu zen: Eslovenia, Kroazia, Bosnia-Herzegovina, Mazedonia, Montenegro, Serbia eta azken honen barnean zeuden bi probintzia autonomoak: Kosovo eta Metohia eta Vojvodina. Baina herrialde hauen barnean ez zegoen homogeneotasunik, adibidez, Bosnia-Herzegovina 1465etik aurrera ez zen herrialde independentea izan eta etnikoki bere biztanleriaren %44a bosniakoa, %33a serbiarra eta %18a kroaziarra ziren. Jugoslaviako Erresuma sortu zutenean, zazpi muga, sei errepublika, bost herritartasun, lau hizkuntza, hiru erlijio eta alfabeto bi zituen, baina buruzagi bakarra.

Herrialde bakoitzaren politikariek nazionalismoa piztu zuten eta Bosnia, Kroazia eta Serbiako mugek liskarrak sortu zituzten, batez ere Serbia Handia eta Kroazia Handiaren nahiak betetzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
LP

[thumb|300px|[REM|R.E.M. rock taldearen binilozko diskoa.]]
**LP** disko bat (ingelesezko **Long play**tik datorren sigla) edo **iraupen luzeko disko** bat tamaina handiko binilozko disko bat da, 12 hatzbetekoa (30,5 zentimetro), non, formatu analogikoan, gehienez ere 20 eta 25 minutu erregistra daitezkeen alde bakoitzetik. LPek hamar eta hamabi kantu artean izaten dituzte, kantuen iraupenaren arabera. Ohi 33 eta 1/3 erreboluzio minutuko abiaduran grabatuak daude, 16 RPM eta 45 RPMkoak ere badauden arren.

Iraupen luzeko lehen diskoak 1948 inguruan grabatu ziren. Disko mota hau musika grabatua argitaratzeko modu nagusia izan zen 1950eko hamarkada, 1960ko hamarkada, 1970eko hamarkada eta 1980ko hamarkadan zehar.

1980ko hamarkadaren erdialde ingurutik, LPak protagonismoa galtzen hasi ziren disko konpaktuen mesedetan, txikiagoak eta erresistenteagoak zirena. 2000ko hamarkadaren erdialde ingurua amaitzean bildumagile eta audiofiloentzat oso kotizatuak izan diren arren.

DJren batzuk binilozko diskoak goragokotzat hartzen dituzte, eta formatu hau erabiltzen dute euren nahasketak egiteko singlek baino erresistentzia handiagoa dutelako.

## Kanpo estekak
Jquery

**Jquery** liburutegi bat da edo Javascripten framework bat. Hasiera batean John Resig-ek sortua da eta HTML dokumentuekin lantzeko modua errazten du, baita ere DOM dokumentuak maneiatzea, gertaerak maneiatzea, animazioak garatzea eta AJAX teknikarekin elkarrekintza web-orrietan gehitzea.
2006ko urtarrilaren 14an New YorkekoBarcamp Barcamp-en aurkeztu zuten.

** Jquery** software librea da eta kode irekia, lizentzia bikoitz bat dauka: Licencia Mit eta v2 motako GNU General Public License, beraz bere erabilera baimenduta dago proiektu jabedun eta askeetan.

JQuery, beste liburutegi batzuen modura, Javascripten oinarritutako funtzionalitate serie bat eskaintzen du beste era batera kode askoz gehiago eskatuko luketenak, hots, liburutegi honen funtzioekin emaitza onak lortzen dira denbora motzagoan eta leku txikiagorekin.

## Ezaugarriak 
* DOM elementuen aukeraketa.
* Interaktibitatea eta DOM zuhaitzaren aldaketak, CSS 1-3 turrustazko estilo-orrietarako euskarria sartuta, eta Xpathen oinarrizko plugin bat
* Gertaerak.
* CSS estilo-orriaren manipulazioa.
* Efektuak eta animazioak.
* Animazio pertsonalizatuak.
* AJAX.
* Plugin-ak onartzen ditu.
* Arakatzailearen informazioa eskuratzeko era askotako erabilgarritasunak, Objektuekin eta bektoreekin operatzea, funtzioek kodetzen du, `trim()`> bezalako funtzioak (Kentzen du karaktereen kate baten hasierako eta bukaerako zuriuneak), eta abar.
* Bateragarria hainbat arakatzailerekin: Mozilla Firefox 2.0 +,Internet Explorer 6+,Safari 3+,Opera 10.6+ eta Google Chrome 8+.

= Erreferentziak =

## Kanpo estekak
Eroritakoen monumentua (Iruñea)

**Eroritakoen monumentua** edo izen ofizialez eta bere aurrealdean irudikatuta dagoen gisara **Nafarroak Gurutzadan Eroritako bere Hilei**, nahiz eta gaur egun idazki hori **Rodeznoko Kondearen Erakusketa Aretoa** jartzen duen pankartak ezkutatu, Espainiako Gerra Zibilean Frankismoaren alde borrokatuz hil ziren hegoaldeko nafarren oroimenez eraikitako monumentu bat da, 1941ean eraikia.

## San Jurjoren eta Molaren gorpuzkiak 
2016ko irailean Iruñeko Udalak Emilio Mola eta Jose Sanjurjo jeneralen gorpuzkiak Erorien Monumentutik ateratzeko erabakiarekin bat egin zuen. Alde bozkatu zuten Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Duguk, Ezkerrak eta PSNk; aurka, berriz, UPNk eta PPk.

## Kokalekua 
Nafarroako Iruñea hiriburuko Bigarren Zabalgunean kokatua da, Askatasunaren plazan, hain zuzen ere, Karlos III.a etorbidearen amaieran kokatzen da. Gaur egun hainbat erakusketa txikien egoitza da.

## Iruditegia 

Irudi:Pamplona - Sala de Exposiciones Conde de Rodezno (ex Monumento a los Caidos) 0.jpg|Eraikina.
Irudi:PamplonaCaidosrodezno.JPG|Askatasunaren plaza.
Irudi:Pamplona-Caidos-Rodezno-larrazun-01.jpg|Eraikina.
Irudi:Pamplona oksidor 01.jpg|Merindadeen plaza eta atzealdean Eroritakoen monumentua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johny Schleck

**Johny Schleck** (Assel, 1942ko azaroak 22) txirrindulari ohi luxenburgotar bat da, profesionala 1965 eta 1974 artean. 

Bere kirol ibilbideko lorpenik handiena Espainiako Vueltan lortu zuen, non etapa garaipen bat lortu zuen 1970eko edizioan.

Fränk Schleck eta Andy Schleck txirrindularien aita ere bada.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Taldeak 
* Pelforth-Sauvage-Lejeune (1965-1968)
* Bic (1969-1974)

## Ikus, gainera 
* Frank Schleck
* Andy Schleck
* Gustav Schleck

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1966ko Frantziako Tourra

**1966ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 53. edizioa izan zen. 1966ko ekainak 21 eta uztailak 14 artean ospatu zen. 4329 kilometro egin ziren 22 etapatan banatuta, horietatik hirugarrena, hamalaugarrena eta hogeita bigarrena bi sektoretan banatuta egon zirelarik.

130 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 13 taldetan banatuta, proba soilik 82k amaitu zutelarik. Arlo honetan Fagor taldea nabarmendu zen, proba bere txirrindulari guztiekin amaitzea lortu zuena.

Frantziako Tourraren edizio honetan egin ziren dopinaren aurkako lehen kontrolak 8. etaparen ondoren. Hurrengo egunean, 9. etapako lehen 5 kilometroak egin ondoren, txirrindulariek greba egin zuten, euren bozeramalea zen Rik Van Looyren bitartez, kontrolak gauean ez egiteko eskatuz. 13. etapa amaitu ondoren 6 txirrindularik positibo eman zuten dopinaren aurkako kontrolean.

Garaileak, Lucien Aimar, proba batez beste 36,819 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

Lehenbiziko euskalduna Kas taldeko José Antonio Momeñe bizkaitarra izan zen, laugarren postuan amaitu zelarik.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra *(Maillot Jaune)* 
### Puntukako sailkapena 
# Willy Planckaert 211 punturekin
# Gerben Karstens 189 punturekin
# Edward Sels 178 punturekin
### Mendiko sailkapena 
# Julio Jiménez 123 punturekin
# Joaquim Galera 98 punturekin
# Aurelio González 51 punturekin
### Taldekako sailkapena 
* KAS

## Parte-hartzaileak 
NP : Ez zuen etapa hasi ; C : erorketagatik abandonatu zuen ; A : Etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Hozgarri

thumb|200px|R134a hozgarri ontzia
**Hozgarriak** produktu kimikoak dira, likidoak nahiz erraz likidotzen diren gasak, eta bi elementuren arteko berotasunaren eroale gisa erabiltzen dira. Bero trukaketa hau makina termiko batean ematen da, besteak beste, hozkailutan eta girotzeko makinetan.

## Kanpo estekak
Gliese 783

**Gliese 783** (J. Herschel 5173) gure eguzkitik 19,7 argi urtera, Sagittarius konstelazioan dagoen izar bitar bat da, θ¹ eta θ² Sagittariitik hego-ekialdera dagoena. Gure Eguzki-sistemara 140 kilometro segundoko abiaduran hurbiltzen ari da. Abiada horretan, 41.100 urte barru soilik 6,7 argi urtera egongo da eta hamar aldiz distiratsuagoa izango da. John Frederick William Herschelek aurkitu zuen William Herschel astronomo ospetsuaren semea zena, eta berari zor dio J. Herschel 5173 izena.

Gliese 783 sistema elkarrengandik 43 unitate astronomikoz (Eguzkia eta Plutonen arteko batez besteko distantzia) bananduta dauden bi izarrek osatzen dute. Sistema honengandik gertuen dauden izarrak bi nano gorri dira, Gliese 784 eta Gliese 754, 3,2 eta 4,5 argi urteko distantziara hurrenez hurren.

Izar primarioa, Gliese 783 A (GJ 783 A / LHS 486) K2V espektro motako eta 4922 gradu kelvineko tenperatura efektiboa duen nano laranja bat da. Bere erradioa gure eguzkiarena baino %26 txikiagoa da, eta bere inguruan 3,7 kilometro segundoko proiektatutako errotazio abiaduran biratzen du. Bere argitasuna gure eguzkiarenaren %29a da, eta bere masa 0,77 eguzki masakoa. Bere metalikotasuna (helioa baino elementu astunagoen ugaritasun erlatiboa) %47koa da eguzkiarekin alderatuz. Joera hau areagotu egiten da burdinaren kasuan, bere eduki erlatiboa eguzkiarenaren %28koa dena. Ez da gehiegizkorik detektatu infragorrian, ez 24 mikrometrotan, ezta 70 mikrometrotan ere, bere inguruan hauts disko baten presentzia baztertzen duena. Disko galaktikoko izar zahar bat izan daitekeela pentsatu da, 10.000 milioi urte dituena.

Gliese 783 B (GJ 783 B / LHS 487) M4V espektro motako nano gorri bat da, 0,2 eguzki masako masa duena eta 0,28 eguzki erradioko erradioa duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goethe Saria

**Goethe Saria** edo **Frankfurt Hiriko Goethe Saria** () Johann Wolfgang von Goethe idazle ospetsuaren ohorez izena daraman prestigio handiko alemaniar literatura sari bat da (halere, ez da idazleetara mugatzen). Hasiera batean urtero eman ohi zen sari bat zen, baina gerora hiru urtez behin emandako saria bilakatu zen.

## Sarituak 
Sarituen zerrenda honako hau da:

* 1927 - Stefan George, 
* 1928 - Albert Schweitzer, 
* 1929 - Leopold Ziegler, 
* 1930 - Sigmund Freud, 
* 1931 - Ricarda Huch, 
* 1932 - Gerhart Hauptmann, 
* 1933 - Hermann Stehr, 
* 1934 - Hans Pfitzner, 
* 1935 - Hermann Stegemann, 
* 1936 - Georg Kolbe , 
* 1937 - Erwin Guido Kolbenheyer, 
* 1938 - Hans Carossa, 
* 1939 - Carl Bosch, 
* 1940 - Agnes Miegel, 
* 1941 - Wilhelm Schäfer, 
* 1942 - Richard Kuhn, 
* 1945 - Max Planck, 
* 1946 - Hermann Hesse, 
* 1947 - Karl Jaspers, 
* 1948 - Fritz von Unruh, 
* 1949 - Thomas Mann, 
* 1952 - Carl Zuckmayer, 
* 1954 - Theodor Brugsch, 
* 1955 - Annette Kolb, 
* 1958 - Carl Friedrich von Weizsäcker, 
* 1960 - Ernst Beutler, 
* 1961 - Walter Gropius, 
* 1964 - Benno Reifenberg, 
* 1967 - Carlo Schmid, 
* 1970 - Gyorgy Lukacs, 
* 1973 - Arno Schmidt, 
* 1976 - Ingmar Bergman, 
* 1979 - Raymond Aron, 
* 1982 - Ernst Jünger, 
* 1985 - Golo Mann, 
* 1988 - Peter Stein, 
* 1991 - Wislawa Szymborska, 
* 1994 - Ernst Gombrich, 
* 1997 - Hans Zender, 
* 2000 - Siegfried Lenz, 
* 2002 - Marcel Reich-Ranicki, 
* 2005 - Amos Oz, 
* 2008 - Pina Bausch, 
* 2009 - Lars Gustafsson 
* 2011 - Adonis 
* 2014 - Peter von Matt 
* 2017 - Ariane Mnouchkine, 
* 2020 – Dževad Karahasan, 
* 2023 – Barbara Honigmann, 

### Ikus gainera 
* Alemanezko literatura
* Johann Wolfgang von Goethe

## Kanpo estekak 
* Goethe saridunen zerrenda
1424 Sundmania

**1424 Sundmania** asteroide gerrikoan aurkitutako 1424. asteroidearen izena da. 1937ko urtarrilak 9an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 AJ** zen. Bere izena Karl Frithiof Sundmanengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1425 Tuorla

**1425 Tuorla** asteroide gerrikoan aurkitutako 1425. asteroidearen izena da. 1937ko apirilak 3an aurkitu zuen Kustaa Inkerik Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 GB** zen. Bere izena Tuorla Behatokiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1426 Riviera

**1426 Riviera** asteroide gerrikoan aurkitutako 1426. asteroidearen izena da. 1937ko apirilak 1ean aurkitu zuen Marguerite Laugierrek Nizatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 GF** zen.

## Kanpo estekak
1427 Ruvuma

**1427 Ruvuma** asteroide gerrikoan aurkitutako 1427. asteroidearen izena da. 1937ko maiatzak 16an aurkitu zuen Ciryl Jacksonek Johannesburgoko Union Observatorytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 KB** zen. Bere izena Ruvuma ibaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1964ko Paris-Roubaix

**1964ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 62. edizioa izan zen. 1964ko apirilak 19an ospatu zen eta Peter Post herbeheretarra izan zen garailea, nork hiru belgiar txirrindulari gainditu zituen esprintean, hala, proba honetan, jarraikako zazpi garaipenen ondoren belgiar domeinuari amaiera emanez.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
Biderkagai

Aritmetikan, **biderkagaia** edo **faktorea** biderkatzen diren gaietako bakoitza (zenbakiak, polinomioak eta abar) da.

Adibidez:
5 × 4 × 3 = 60 adierazpenean, biderkagaiak 5, 4 eta 3 dira; eta (x−3)(x+3)=x²-9 adierazpenean, biderkagaiak, x−3 eta x+3 dira.

## Biderkagai komuna 
Oro har, *a*×*a*1&nbsp;+&nbsp;*a*×*a*2&nbsp;+&nbsp;…&nbsp;+&nbsp;*a*×*a*n&nbsp;=&nbsp;a×(*a*1&nbsp;+&nbsp;*a*2&nbsp;+&nbsp;…&nbsp;+&nbsp;*a*n) adierazpen matematikoan *a* biderkagaiari **biderkagai komuna** deritzo.

;Adibideak:
:Adierazpen hau emanda :
:A =(x-2)(3x+5)+(2x+7)(2-x)
:(x - 2) biderkagai komuna aterata :
:A = (x-2)[(3x+5)-(2x+7)]
:A = (x-2)(x-2)
:A = (x-2)^2

## Ikus, gainera 
* Zatitzailea
* Zatigarritasuna

## Kanpo estekak
Ordenadores Sin Fronteras (erakundea)

** Ordenadores Sin Fronteras**, ** OSF** laburtua, ordenagailu zaharrei bizitza berria emateaz okupatzen den espainiar fundazio bat da. Europar eta latinoamerikar enpresaburuen elkarte bat da irabazizko helbururik gabe ordenagailuak populazio extrakomunitarioengana irits daitezen helburua duena. Enpresenak eta partikularrenak dira bildutako ordenagailuak, eta honela makinen hasierako erabilera biziberritzen da.

## Politika 
OSFren politika lau zutabetan oinarritzen da:
# Hezkuntzarako eskubidea eta bertan ordenagailuekin lana egiteko aukera
# Baldintzarik gabe, ordenagailuen erabateko doakotasuna
# Bereizketarik ez herrialdeen arrazoi, arraza edo erlijioa kontuan hartuz
# Herrialde emaileak eta eskatzaileak elkarrengandik erabateko independentzia

## Kanpo estekak 
* http://www.ordenadoresinfronteras.com/
League for Programming Freedom

**League for Programming Freedom** (**LPF**; euskaraz *Programazioan askatasunaren aldeko liga*) 1989an sortu zuen Richard Stallman-ek, software librearen garatzaileak bateratzeko, hala nola software jabedunarenak ere, software patenteen eta egile eskubideen esparruaren hedatzea borrokatzeko fundatu zuten. Haren logoa diskete bat eta zinta txirrika bat sostengatzen dituen Askatasunaren Estatua da.

Beste ekimen batzuen artean, ligak "Burn all GIFs" kanpainia hasi zuen (*GIF guztiak erre itzazue*), CompuServek erabilitako bere LZW konpresioaren patenteak indartzea bilatzen zuen Unisysen ekintzen aurka, aipatuko formatu grafikoa sortzerakoan.

Ligaren eraketan eragin handiena izan zuten gertaerak, Apple Inc.-ek Microsoften kontra bere ordenagailuen interfaze grafikoen itxura eta portaerari buruz ((*look and feel*)) egile-eskubideen balizko haustearen demandak izan ziren. Epaiketa amaitu eta gero, liga jarduerarik gabe geratu zen, gero softwarearen patenteen erabileragatik geroz eta gehiago kezkatzen zirenek berpiztua izateko.

## Kanpo estekak 
* Sitio web oficial de la LPF
* Historia de la LPF
Entitateen izenen ezagutzea

** Entitateen izenen ezagutzea**, * Named entity recognition* ( NER), informazioaren berreskuratzearen azpiarea bat da pertsonen izenak, erakundeak, kokalekuak, orduen adierazpenak, kopuruak, balio monetarioak, ehunekoak, eta abar bezalako kategoria aurredefinituetan elementu atomikoak aurkitu eta sailkatzea helburu duena.

1998tik interes handia egon da biologia molekular,bioinformatica eta lengoaia naturalaren prozesaketa arloen entitateen ezagutzan.

## Ikus, gainera 
* Formen erazagupena
* Informazioa eskuratzea

## Kanpo estekak 
* Entitate-Izenen erauzle baten demoa.
Eugene Shoemaker

**Eugene Merle Shoemaker** edo **Gene Shoemaker** (Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1928ko apirilaren 28a - Alice Springs, Australia, 1997ko uztailaren 18a) estatubatuar astronomoa eta geologoa izan zen. Bere emazte Carolyn Shoemakerrekin eta David H. Levy kanadar astronomoarekin batera, Shoemaker–Levy 9 kometa aurkitu zuen. Planetologia zientziaren sortzaileetako bat izan zen.

## Bizitza 
[220px|thumb|ezkerrera|Eugene Shoemaker [asteroideak topatzeko erabili ohi den mikrospokio estereoskopiko bat erabiltzen.]]
Ikasketak Kaliforniako Teknologia Institutuan egin zituen, Pasadenan, eta ondoren Princetongo Unibertsitatean aritu zen. Azken horretan lortu zuen doktoregoa 1960an. Ospetsu egin zen tektonika, bolkanologia eta geokimikan, baina batez ere Coloradoko goi-lautadari buruz egin zuen azterketa zehatzagatik nabarmendu zen. Lurreko eta Ilargiko kraterrei buruz zituen ezagutzei esker, zientzialariak konbentzitu zituen Arizonako Meteor Crater ospetsua asteroide baten talkak sortu zuela.

Astronauta izan nahi zuen, baina test fisikoak eskasak izan zituen. Luzaroan lan egin zuen NASArekin Apollo programan, eta Astrogeologia Zentroa sortu zuen. 1969-1989 urteen bitartean Caltecheko irakasle izan zen. Garrantzi handiko oinarriak azaldu zituen eguzki-sistema hobeto ezagutzeko. Carolyn emaztearekin urte askoan Schmidt teleskopioa erabili zuen, asteroideak eta kometak bilatzeko: hogeita zortzi kometa aurkitu zituen, eta hamarka asteroide. Asteroideek lurrean izandako talkak aztertzen eman zituen azken urteak.

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
* Eugene Shoemakerri buruzko USGS erakundeko orrialdea 
* Eugene Shoemakerri buruzko NASAren orrialdea
Tomas Bilbao

**Tomas Bilbao Hospitalet** (1890eko irailaren 18a, Bilbo &ndash; 1954ko martxoaren 16a, Mexiko Hiria) euskal arkitekto eta politikari abertzale bat izan zen. Eusko Abertzale Ekintza alderdiko kide izan zen.

## Ibilbidea 
### Arkitektura 
Arkitektura ikasketak Espainiako Madril hiriburuan burutu zituen, 1918an Euskal Herrira itzuliz.

Bere lehenbiziko eraikuntza lanak Arrigorriaga (1925) eta Bilboko (1924-1926) etxe sozial eta kooperatiben inguruan gauzatu ziren. Art Deco delako estiloa bereganatu zuen, hori 1929ko Bartzelonako Nazioarteko Erakustaldiaren aukera aprobetxatuz Bizkaiko Labe Garaietako beirateetan ongi ikus daiteke. Jada 1930eko hamarkadan europar arrazionalismoaren abangoardiako ikuspuntuetara hurbilduko da. 1931an Bilboko Udal Etxebizitza Batzarreko presidentea zelarik, Solokoetxe auzoko etxebizitza arrazionalisten lehiaketarako oinarriak ezarri zituen.

Erripa kaiko bere etxebizitza arrazionalismo estiloaren adibide bikaina da. Urte hauetan honako idazlan hauek argitaratu zituen: *"Bizkaiko Labe Garaietarako instalakuntzak Bartzelonako Erakustaldian"* (1930, XII) eta *"Arkitektur arazoak"* (Bilboko arkitektura modernoa, Bilbo, 1924).

Bilbo hiriko Abando auzoan dagoen Erripa kalearen 6. zenbakiko eraikina berak egina da.

### Kultura 
Eusko Ikaskuntzako kide izan zen, bai eta bere hizkuntza eta kultura atalekoa ere.

### Politika 
1930ean, Eusko Ikaskuntzako kide zela, Autonomia Batzordeko kide izan zen ere, eta Lizarrako estatututzat ezaguna dena Estatuko Bigarren Errepublikan txerta zedin lan egin zuen. Bilboko Jesusen Bihotzaren erausketaren aurka azaldu eta *El Liberal* egunkarian idatzi zuen. Garai honetan Euskal Udalen aldeko protestan parte hartzeagatik espetxeratua izan zen.

Estatuko Gerra Militarraren hasieran, Eusko Abertzale Ekintza alderdia ordezkatuz, Eusko Jaurlaritzaren Defentsa Sailaren barruko Herri Lanen zuzendari orokorra eta kaltetutako eraikuntzen inspektorea izan zen.

1937an frankistek Bilbon sartzearekin batera Perpignango Espainiako Errepublikako enbaxadore izendatu zuten. 1937-1945 bitartean Juan Negrínen Gobernuko karterarik gabeko ministroa izanik ere. Vichyren "Frantzia Askean"n zegoela espetxeratu eta bere estraditazioa saihestu ahal izan, ez ordea bere seme zaharrenaren heriotza.

1942an naziek atxilotu eta espainiar frankisten esku gelditzeko arriskuan zegoela ikusirik, *Nyassa* ontzian itsasoratu eta Mexikora abiatu zen. Bertan Kanpo Merkataritzako Mexikar Konpainiarentzat egin zuen lan. Nahiz eta gerragatik arkitektura nahiko zokoratuta zeukan, lanean bere zuzendaria zen Martin García Urtiagaren etxebizitza zaharberritu zuen. Bere beste lan profesionalen artean Jostailu denda garrantzitsu bat eta Loma Bonita (Veracruz) udalerriko lantegi bat izan ziren.

Mexikon *Eusko Deia* egunkariko lankide eta 1943ko Manifestuaren sinatzailea izan zen. 1954an Mexiko Hirian zendu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tomas Bilbaoren biografia. Auñamendi Entziklopedia.
Ian McDiarmid

**Ian McDiarmid** (1944ko abuztuaren 11, Carnoustie, Eskozia) eskoziar zinema eta telebistako aktore bat da. Antzerkigintzan ibilbide arrakastatsu baten jabe da, halere mundu mailan *Star Wars* filma sorta ospetsuan Palpatine enperadorearen papera antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Zinema 
* *The Likely Lads* (1976)
* *Sir Henry at Rawlinson End* (1980)
* ''Richard's Things* (1980)
* *The Awakening* (1980)
* *Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back* (1980)
* *Dragonslayer* (1981)
* *Gorky Park* (1982)
* *Star Wars: Episode VI - Return of the Jedi* (1983)
* *Dirty Rotten Scoundrels* (1988)
* *Restoration* (1995)
* *Star Wars: Episode I - The Phantom Menace* (1999)
* *Sleepy Hollow* (1999)
* *Star Wars: Episode II - Attack of the Clones* (2002)
* *Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith* (2005)
* *The Odds* (2009)

### Telebista 
* *Red Letter Day* (atal bat, 1976)
* *Crown Court* (atal bat, 1978)
* *A Performance of Macbeth* (1979)
* *Crime and Punishment (telebista)* (2002)
* *Elizabeth I* (2005)
* *City of Vice* (5 atal, 2008)
* *Margaret'' (2009)

## Kanpo loturak 
* Ian McDiarmid aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Gliese 784

**Gliese 784** ((GJ 784 / HD 191849 / HIP 99701) Sagittarius konstelazioko izar bat da, Telescopium konstelazioko mugatik nahiko gertu dagoena, κ2 Sagittariitik apenas 3 gradura. Lurretik 20,2 argi urtera dago, gure Eguzki-sistematik gertuen dagoen 100 izarretako bat delarik. Bere itxurazko magnitudea +7,97 da.

Gliese 784 M0.0V espektro motako nano gorri bat da (aurretik K7 bezala katalogatua), 3930 gradu kelvineko tenperatura efektiboa duena. 0,58 eguzki masako masa estimatua du, eta eguzki erradioaren 2/3eko erradioa. Bere argitasun bolometrikoa eguzki argitasunaren %6a da. Gure Eguzkiarekin alderatuz gero zifra txikia den arren, Proxima Centauri baino 32 aldiz eta Ross 154 baino 13 aldiz argitsuagoa da, azken hau ere Sagittarius konstelazioko nano gorri bat delarik. Bere ezaugarri fisikoak Lacaille 8760ren oso antzekoak dira, baina, hau ez bezala, ez dago izar ñirñirkari bezala katalogatua, izar aldagarri bat izan daitekeenaren zantzuak badauden arren.

Gliese 784gandik gertuen dauden izarrak Gliese 783, 3,2 argi urtera, eta Gliese 754, 3,8 argi urtera dira. Delta Pavonis distiratsua Gliese 784gandik 7,3 argi urtera dago.

## Kanpo estekak
Magnitude bolometriko

**Magnitude bolometrikoa**, izar batek energia igorpena atmosferarik gabe eta uhin luzera guztietan neurtu ahal izango balitz izango lukeen itxurazko magnitudea da.

**Mb** edo **mb** bezala irudikatzen da

magnitude absolutua edo itxurazko magnitudea den arabera, hurrenez hurren.

## Kanpo estekak
Vixegrad

**Vixegrad** (Alfabeto zirilikoz: Вишеград) Bosnia-Herzegovinako ekialdeko hiri eta udalerria da, Drina ibaiak zeharkatzen duena. Administratiboki Bosniako Serbiar Errepublikaren barnean dago. Hiri estrategikoa da, Bosniako Goražde eta Novo Goražde Serbiako Užicerekin lotzen dituen errepidea hemendik igarotzen delako. 1991ko erroldaren arabera hiriak 11.828 biztanle zituen eta udalerriak 21.199

Vixegrad oso ezaguna da bere zubiarengatik, Ivo Andritx Literaturako Nobel Saridunak *Zubi bat Drinaren gainean* eleberrian agertu zuena. Vixegradetik hurbil dagoen Sokolovići herrixkan jaio zen Mehmed Paxa Sokolovitx, Otomandar Inperioko hiru sultanekin Bisir Handia izan zena, eraikuntza honen sustatzailea izan zen. 2007tik Mehmed Paxa Sokolovitx zubia UNESCOren Gizateriaren Ondarea da.
 
## Geografia 
Vixegrad Bosniako Serbiar Errepublikako ekialdean dago, Drina ibaiaren bazterrean, Serbiako mugatik 16 kmra. Udalerriak 448 km²-ko azalera du eta batez besteko garaiera 324 metrokoa da. Klima kontinentala du, lau urtarorekin. Uda luze eta beroak izaten dira (tenperatura altuenak 40&nbsp;°C-tik gorakoak) eta negu hotzak (tenperatura apalenak -15&nbsp;°C-tik beherakoak).
  
## Demografia 
1991ko erroldaren arabera hiriak 11.828 biztanle zituen:

Errolda beraren arabera udalerriak 21.199 biztanle zituen 1991n:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Murray Gell-Mann

**Murray Gell-Mann** (New York, 1929ko irailak 15 &ndash; Santa Fe, Mexiko Berria, 2019ko maiatzaren 24a) fisikari estatubatuar bat izan zen. Yale Unibertsitatean eta MITen ikasi zuen. 1955etik irakaslea da Kaliforniako Unibertsitatean (Pasadenako kanpusean, non 1967ko Fisika teorikoko katedradun izan zen. NASAko kide izan zen 1964tik.

Fisikako Nobel Saria jaso zuen 1969an funtsezko partikulei buruzko bere aurkikuntzengatik. Gell-Mannen teoriak ordena eman zion nukleo atomikoaren barnean 100 partikula inguru aurkitu ondoren sortu zen kaosari. Partikula horiek, protoi eta neutroiez gain, quark izeneko beste funtsezko partikula batzuez osatuta zeuden. Quarkak gluoi trukaketari esker elkartuta mantentzen dira. Beste ikertzaile batzuekin batera, quark eta gluoien teoria kuantikoa eraiki zuen, kromodinamika kuantiko deritzona.

Zientziaz gain, Gell-Mann irakasleari beste arlo batzuk ere interesatzen zitzaizkion, literatura, historia naturala, linguistika historikoa, arkeologia, historia edo psikologia kasu.

Murray Gell-Mann *The Quark and the jaguar, Adventures in the simplex and the complex*, lanaren egilea da, Espainian Tusquetsek *Quarka eta jaguarra, Abenturak sinpletasun eta konplexutasunean* izenburupean editatu zuen izaera autobiografikoko zientzia dibulgazioko saiakera hori.

## Jasotako beste sari batzuk 
* Albert Einstein domina

## Kanpo estekak
World Cultural Council

**World Cultural Council** (Munduko Kultura Kontseilua), Mexikon 1982an sortutako nazioarteko erakunde bat da, egungo presidentea den Edmond Henri Fischerrek eta munduko eminentzia zientifikoek osatutako diziplinarteko batzorde batek zuzendua. Bere helburua munduko Giza eta Kultura garapena, nazioen senidetasuna eta gizaki eta hiritarraren garapen intelekturala dira.

## Sortzaileak 
* José Rafael Estrada (Mexiko)
* Norman Borlaug (Ameriketako Estatu Batuak)
* Eduardo de Robertis (Argentina)
* Harold G. Callan (Erresuma Batua)
* Jacques E. Dubois (Frantzia)
* Gerald Durrell (Erresuma Batua)
* Christian B. Anfinsen (Ameriketako Estatu Batuak)
* Werner Arber (Suitza)
* Aage N. Bohr (Danimarka)
* Francisco J. Dy (Filipinak)
* John C. Eccles (Australia)
* Paul Ehrlich (Ameriketako Estatu Batuak)
* Manfred Eigen (Alemania)
* Mohammed El Fasi (Maroko)
* Phillip V. Tobias (Hego Afrika)

## Sariak 
* José Vasconcelos Munduko Hezkuntza Saria
* Albert Einstein Munduko Zientzia Saria
* Leonardo DaVinci Munduko Arte Saria

## Kanpo estekak 
* Consejo Cultural Mundial
Ivo Andritx

**Ivo Andritx** (alfabeto zirilikoz: Иво Андрић; Dolac, Bosnia, Austria-Hungariako Inperioa, 1892ko urriaren 9a - Belgrad, Jugoslavia, 1975ko martxoaren 13a) serbokroazieraz idatzi zuen idazlea izan zen. 1961ean Literaturako Nobel Saria eman zioten.

## Bizitza 
Ivo Andritx 1892ko urriaren 9an jaio zen Dolac herrixkan, Travniketik hurbil, garai hartan Austria-Hungariako Inperioaren agindupean zegoen Bosnia herrialdean. Gurasoak, kroaziar katolikoak, Sarajevon bizi ziren, baino Ivo Dolacen sortu zen, ama ahaide batzuk bisitatzera joana zelako. Bi urte geroago aita hil zen. Amak, umea mantentzeko modurik ez zuenez, Vixegraden utzi behar izan zuen, osaba-izeba batzuen etxean. Hiri horretan igaro zuen Andritxek haurtzaroa. Zenbait urte geroago bertako Mehmed Paxa Sokolovitx zubia *Zubi bat Drinaren gainean* eleberriko protagonista bilakatu zuen.

Bigarren hezkuntza Sarajevon egin zuen. 1912tik aurrera Zagreb, Viena eta Krakoviako unibertsitateetan Humanitate ikasketak egin zituen. Lehen Mundu Gerra hasi zelarik atxilotua izan zen, Austriaren aurkako erakunde klandestino bateko kidea izateagatik, eta hiru urtez preso egon zen. Gerra amaituta Zagrebeko unibertsitatera itzuli zen, baina diru premiak lanean hastera behartu zuen. Sortu berria zen Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresumako (geroago Jugoslaviako Erresuma) Erlijio eta Kanpo Arazoetako Ministerioetan aritu zen. 1920 eta 1941 artean Vaticano, Bucarest, Trieste, Graz, Madril, Brusela, Geneva eta Berlinen diplomazialari lanak egin zituen.

1941ean, Alemaniak Jugoslavia inbaditu zuenean, Berlindik Belgradora itzuli zen. Hiri horretan igaro zuen Bigarren Mundu Gerra eta orduan idatzi zituen bere hiru eleberririk ospetsuenak: *Travnička hronika* (*Travnikeko kronika*) eta *Zubi bat Drinaren gainean**.* 1945ean argitaratu zirenean sekulako arrakasta izan zuten lan hauek.

Gerraren ondoko urteetan Jugoslaviako Idazleen Elkarteko presidentea izan zen eta 1949an Jugoslaviako parlamentu federalean sartu zen. 1958an Militza Babitx jantzi diseinatzailearekin ezkondu zen. 1961ean Literaturako Nobel Saria eman zioten, eta jasotako dirua Bosnia-Herzegovinako liburutegiak hobetzeko erabili zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Euskarari ekarriak: Ivo Andritx
*  Alberdania.net: Andritx, Ivo
*  Argia.com: Desklasifikazioak III: Ivo Andritx
Manfred Eigen

**Manfred Eigen** (Bochum, Alemania, 1927ko maiatzaren 9a - Göttingen, 2019ko otsailaren 6a) 1967an Kimikako Nobel Saria jaso zuen fisikari eta kimikari alemaniarra izan zen.

## Biografia 
1927ko maiatzaren 9an jaio zen Bochum hirian, Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatu federatuan dagoen hiri bat. 1945ean fisika eta kimikako bere ikasketak hasi zituen Göttingengo Unibertsitatean, non 1951n doktoretza lortu zuen. Frantziako Zientzien Akademiaren kide izan zen.

## Ikerketa zientifikoa 
1953an Max Planck Institutuan sartu zen, eta zinetika kimikoko bere lanak hasi zituen tenperatura jauziaren bere metodoa garatuz oreka kimikoak aldatzeko, eta kondentsadore baten deskargaren bidez laginaren berotze azkar batean datzana.

1967an, Ronald Wreyford Norrish eta George Porterrekin batera Kimikako Nobel Saria jaso zuen *erreakzio kimiko azkarrei buruzko bere ikerketengatik, energia bulkada azkar batek eragindako oreka kimikoaren hausteak eraginak*.

## Kanpo estekak
Club de Mar de Castropol

[thumb|300px|Castropol 1994an [Asturiasko Printzearen Bandera irabazi berritan]]
thumb|300px|C. M. Castropolen egoitza
**Club de Mar de Castropol** Asturiasko Castropol herriko arraun elkartea da. 1949. urtean sortu zen Eo ibaiaren ertzean eta emaitzarik onenak batel, trainerilla eta arraunketa olinpikoan lortu baditu ere trainerutan garaipenik izan du. Garai onena 1990. hamarkadan izan zuen.

## Historia 
### Hastapenak 
1949ko irailaren 11n sortu zen eta hasiera batean bateletan bakarrik aritu izan zen. Soto de Barco eta Avileskoak ziren bere aurkari asturiarrak, baina lehia handiena ibaiaren beste aldeko Ribadeoko galiziarrekin izan zuen. 

### 60. hamarkada 
1962. urtean Espainiako txapeldun izan zen lehenengoz eta gaur egun sei titulu ditu. 60. hamarkadako garai on haiek aprobetxatuz trainerilletan (1961an) eta traineruan (1962an) hasi zen. Trainerilletan ere lortu du Espainiako txapeldun izatea. Hamarkada haren amaieran trainerua atera zuen. 1968an Generalisimoaren Kopan hirugarren egin zuen, 1970an Astilleroren aurkako bi desafio jokatu zituen eta 1971ean Asturiasko txapelduna izan zen. Espainiako txapelketan ere hartu zuen parte emaitza apalekin.

### 90. hamarkada 
1990. hamarkadan bandera ugari irabazi zituen, 1989 eta 1996 artean 15 bandera lortu zituen. Santanderko eta Astilleroko banderak eta etxekoa, Asturiasko Printzearen Bandera, dira aipagarrienak. Bartzelonako Olinpiar Jokoetan erakusketa gisa jokaturiko bandera ere Castropolek irabazi zuela. Ez zen ordea Euskal Ligan ibili eta aldizka etorri izan zen Euskal Herrira estropadak jokatzera.

### XXI. mendea 
Ligak abiatu zirenean zailtasun handiekin aritu zen eta urte batzuetan soilik atera zuen trainerua. Urte horietan talde galiziarrekin batera Ipar-mendebaldeko Traineruen Ligan aritu zen. 

Hainbat urtetan trainerua lehorrean eduki ondoren 2015 denboraldian Galiziako Ligako B mailan parte hartu eta bigarren postua eskuratu zuen. Ondoren play-offak jokatu eta mailaz igotzea lortu zuen. Hurrengo bi urtetan A Ligan 5. postua eskuratu zuen baina 2018an maila galdu zuen. 2020an B ligako hirugarren posturako lehian ibili zen uztailean baina abuztu hasieran COVID-19 agerraldia izan zen herrian eta traineruak lehiari uko egitea erabaki zuen.

2022 denboraldian Galiziako B Ligako estropada guztiak irabazi ditu eta mailaz igo zen. Urte honetan Espainiako txapelketa antolatu zuen, eta partaidetza eskasa izanik laugarren postuan amaitu zuen, hala gizonezkoetan nola emakumezkoetan. Ligan ohorezko txandako taldea izan zen eta laugarren postua lortu zuen, inoizko posturik onena.

2024ko irailaren 11n klubaren sorreraren 75. urteurrena ospatu zuen taldeak
### Palmaresa 
* Espainiako zortziko txapelketa (1): 2003

## Azken denboraldiak 
## Emakumezkoen trainerua 
2022. urtean atera zuen aurrenekoz emakumezkoen trainerua. Urte hartan Espainiako txapelketan hartu zuen parte eta laugarren egin zuen.

2024an Kontxako sailkapen estropadan hartu zuen parte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Liga Galega de Traiñeiras-en webguneko informazioa
1929ko Euskal Herriko Itzulia

**1929ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 6. edizioa izan zen. 1929ko abuztuak 7 eta 11 artean ospatu zen. 723 kilometroko ibilbidea egin zuten 4 etapatan banatuta.

Seigarren edizio honetarako 73 txirrindularik eman zuten izena, 51k parte hartu zuten eta 44k amaitu zuten proba.

Garailea Maurice De Waele belgikarra izan zen, proba hau bi aldiz irabazi zuen lehen txirrindularia izan zelarik. Lehenengo etapa Orduñako mendatea igo zuten eta mendatea hau igo zen hasierako aldia izan zen. Lehenbiziko etapa hartan Silverio Artiach eroriko bat izan zen eta erretiratu zen lehenengo txirrindularia izan zen.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

## Kanpo estekak 
* 1929ko Euskal Herriko Itzulia