Parte Zaharra (Donostia)

**Parte Zaharra** Donostiako (Gipuzkoa) auzorik famatu eta zaharrena da, Urgull mendiaren magalean kokatua. 6.083 biztanle ditu. Parte Zaharra da auzoaren izena usadioan, auzotarren artean eta izendegi ofizialetan; hala ere, edozein hiritako gunerik zaharrena aipatzeko balio duen **Alde Zaharra** izen generikoa ere erabiltzen da batzuetan.

2019ko apirilaren 16an, Eusko Jaurlaritzak kultura-ondasun izendatu zuen, *monumentu-multzo* sailkapenarekin.

## Kokapena 
Urgull mendia, Bulebarra, Donostiako portua eta Urumea ibaiaren artean hedatzen da.

## Historia 
XII. mendearen amaiera aldera Donostia sortu zen unetik 1863az geroko zabalgunea sustraitu arte hauxe izan zen hirigunea. Gaur egun harresi horien aztarnak Donostiako portuan eta Bulebarreko lurrazpiko aparkalekuan ikusgai daude.
Halere, auzoaren osaera nahiko berria da, XIX. mendearen lehen herenean osatu baitzen.
[thumb|[Donostiako portua eta Donostiako parte zaharra, Santa Klara uhartetik ikusita.]]
1813ko abuztuaren 31ko Donostiako setioaren ondorioz guztiz suntsitu bazen ere (Abuztuaren 31 kalea besterik ez zen zutik gelditu), hiriko eraikin zaharrenak auzo honetan mantentzen dira. Hurrengo 36 urteetan zehar berreraiki zen. Zutik geratu ziren eraikin bakarrak *Trinitate kaleko* etxeak, gaur egungo Abuztuaren 31 kalea, eta hiru eraiki erlijiotsu izan baitziren, Santa Maria basilika (XVIII. mendea), San Bizente eliza (XVI. mendea) eta San Telmo komentua (XVI. mendea, gaur egun San Telmo museoaren barnean). Parte Zaharra hurrengo 36 urtean berreraiki zen.

1863 urtera arte Donostiako hirigunea auzo horrek osatzen zuen. 1863ko apirilaren 22an, Errege Dekretu batek Donostia gotorleku militarra izatetik utzi ziola zioela eta, agintariek Parte Zaharra inguratzen zuten harresiak eraitsitzeko baimena eman zen, honela Bulebarretik hegoaldera egungo Donostiako zabalgunea eraikitzeko, eta Donostiako ekialdeko zabalgunea, Urumea ibairaino. Une harta, Donostiak 15.000 biztanle zituen, haietatik 10.000 inguru 10 hektarea gutxi gorabehera zituen Parte Zaharreko harresitutako eremu horretan bizi ziren.

## Gastronomia 
Bertako tabernetan zerbitzatutako pintxoak oso preziatuak dira eta auzoko turismo erakarpen bilakatu dira, nahiz eta inguruko auzo eta herrietara ere sukaldaritza mota hori zabaldu den.

## Iruditegia 

Irudi:San Sebastian Puerto.jpg|Donostiako portua, Urgull mendiaren babesean.
Irudi:San Sebastian Altstadt Pinchos 2.jpg|Taberna bateko pintxoak
Irudi:San Sebastian 06.JPG|Narrika kalea, atzealdean San Bizente eliza ageri dela.
Irudi:Donostiako Andre Mariaren basilika.jpg|Santa Maria basilika
Irudi:Donostia Plaza Constitución.JPG|Konstituzio plaza eta Udaletxe Zaharra.
Irudi:Portu kalea Estropada egunean.JPG|Portu kalea, Kontxako Bandera egunean jendez lepo.
Irudi:Santa_Korda_kalea.jpg|Santa Korda kalea, Parte Zaharreko kale estuena.

## Ondasun nabarmenak 
2019ko apirilaren 16an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu-multzo* izendatu zuen, kultura-ondasun sailkatua.

Oro har, konposizioan, fatxadek gordetzen dituzte Ugartemendiaren ordenantzetako elementu identifikatzaileak: lehen solairurainoko harlanduzko oinarria; kale nagusietan, harlanduz inguratutako ardatzen arabera lerrokatutako bao bertikalak, erregularki kokatuta; eskantzuetako harlanduzko pilastrak, gainean, mentsulak eta arrailak, euri-urak jaisteko zorrotenak jartzeko; hegal harburudunak. Etxebizitzak behar izango zirelako arazoa aurreikusita, ordenantzek baimena eman zuten hegalaren gaineko altuera txikiagoko atikoak egiteko. Hala ere, eraikin batzuek badauzkate jasodura bat baino gehiago, baita irtenak ere, teilatupeko aprobetxamenduak, balkoi jarraituak eta era askotako teilatupeak, eta horiek guztiek ordenantzetako hegal teorikoa aldatzen dute.

Kaiari dagokionez, funtsean, bere ezaugarriak gorde ditu 1575etik 1848-1850era arte; Manuel Peironcely ingeniariak kaia zabaltzeko obrak proiektatu zituen arte. Eraikin horiek arrantzaleen etxebizitzak eta lantokiak izan dira, eta oso auzo desberdin bat osatu dute: 1850az geroztik egindako fatxada arkupeduneko eraikin nabarmenak ditu.

### Eraikinak 
* Antzoki Zaharra
* Bretxako azoka
* Donostiako harresiak
* Goikoa jauregia
* Jesusen Bihotza (Urgull)
* San Bizente eliza
* Santa Maria basilika
* Udaletxe Zaharra
* Urgullgo gaztelua
* Zozaiaren etxea
* Holandarren etxea
* Portaletak

### Urgull mendia 
* Urgull
* Jesusen Bihotza (Urgull)
* Ingelesen hilerria (Donostia)
* Mota gaztelua/Urgullgo gaztelua

### Kaleak 
### Plazak 
### Museoak 
* San Telmo museoa
* Donostiako Aquariuma
* Ontzi museoa

### Portua 
* Donostiako portua

### Elkarteak 
* Amaikak Bat
* Esperanza
* Gaztelubide
* Gipuzkoako Argazkilari Elkartea

## Auzotar ospetsuak 
* Bilintx (1831-1876), bertsolaria eta olerkaria.
* Serafin Baroja (1840-1912), euskal idazlea.
* Arantxa Gurmendi (1944-2023), aktore, kultur eragile eta turismo-gidaria.
* Luis Karril (1847-1892), traineru patroia.
* Martzelino Soroa (1848-1902) euskal idazle eta kazetaria.
* Toribio Altzaga (1861-1941), euskal idazlea.
* Pepe Artola (1864-1929), euskal idazlea.
* Ander Arzelus (1898-1949), euskal idazlea, hizlaria eta kazetaria.
* Mikel Laboa (1934-2008), kantaria eta musikagilea.
* Joxe Austin Arrieta (1948), euskal idazle eta itzultzailea.
* Xabier Otaegi (1952), *Kixki* eta *Txirri* ezizenez ere ezagun den pailazoa.
* Jose Ignazio Ansorena (1953), *Mixki*, *Mirri* eta *Piter* ezizenez ere ezagun den txistulari, pailazo eta plazagizona.
* Eneko Olasagasti (1960), aktorea, ekoizlea, zinema zuzendaria, irakaslea eta euskal idazlea.
* Ekaitz Saies (1982), piraguista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak