Birologia

thumb|eskuinera|Gamma fagoa, birus baten adibidea.
**Birologia**, birusak ikertzea helburu duen mikrobiologiaren adarra da. Biologiaren adar hau honakoetan datza: birusak dauzkaten zelulen egitura, sailkapena, bilakaera, infekzio mekanismoak eta ustiaketa, ugalketa helburuetarako, infektatutako organismoaren fisiologiarekin duten interakzioa eta immunitatea, eragindako gaixotasunak, isolamendu eta kultibo teknikak, terapia genikoa, eta ikerketa eta garapenaren erabilera. Birologia mikrobiologia eta medikuntzaren azpiarlotzat jotzen da.

Bere ikerketak honakoak barne hartzen ditu:

* Erreplika birala
* Patogeno biralak
* Immunologia birala
* Txerto biralak
* Birusen diagnostiko metodoak
* Kimioterapia birala
* Infekzio biral baten kontrol neurriak
* Birus baten presentzia adierazten duten adierazle klinikoak
* Elementu biral endogenoen jatorria

## Birologiaren historia 
[thumb|upright|[Adolf Mayer, 1875]]
[thumb|upright|[Dimitri Ivanovski]]

1599an *Birus* terminoa agertu zen, bere jatorrizko esanahia "Pozoi" izanik.

Baztangaren aurkako lehenbiziko txerto motetako bat duela milaka urte Txinan garatua izan zen. Baztangadun gaixoen hondakinen (ehun eta fluidoak) erabilpenean, osasuntsu zeuden gaixoak immunizatzeko helburuz. 1717an Mary Wortley Montagu bidaiariak Istanbulen praktika hori ikusi eta Erresuma Batuan hedatzen saiatu zen, lortu gabe. 1796an Edward Jennerrek metodo seguruago bat garatu zuen, behien baztangaren hondakinak erabiliz, lehen gaixoaren immunizatze arrakastatsua lortuz, praktika horren erabilpen orokortua ahalbideratuz. Gerora beste hainbat gaixotasun biralentzako txerto arrakastatsuak ere garatu ziren, 1886an Louis Pasteurrek amorruaren aurka garatutakoa barne. Halere, garai hartan, birusen izatea ezezaguna zen.

1892an Dimitri Ivanovskik tabako mosaikoaren gaixotasuna oso kutsakorra zen agente "ikusezin" batek eragina zela frogarazi zuen, bakteriek igaro ezin dezaketen Charmberland iragazki bat igarotzeko gai zena. 1898an Martinus Beijerinckek Ivanovskiren lana errepikatu zuen. Gehigarri bezala, aipatutako "agente igarotzailea" landare batetik bestera iragatea lortu zuen. Bere esperimentuek agente kutsakor hori gaixo berri batean erreplikatzeko gai zela ondorioztatzera ahalbideratu zioten, horrek toxina arrunt bat ez zela adierazten zuen, eta *contagium vivum fluidum* deitu zuen. Galdera zen ea "jariagai bizidun" bat ala oraindik zehaztu gabeko partikula bat zen.

1903an lehenbiziko aldiz birus bidezko transdukzioak minbizia eragin zezakeela proposatu zen. 1908an Bang eta Ellermanek jatorri biraleko iragazketa batek hegazti leuzemia kutsarazi zezakeela frogatu zuten; leuzemia minbiziaren egoera bat zela onartu zen unerarte kontuan hartu ez ziren oharrak. 1911an Peyton Rousek hegazti leuzemiaren kutsadura, tumore solidoa, birus bidez gauzatzen zela frogatu zuen, horri esker "birologia tumoralaren aita" izendapena jaso zuen

## Biologia molekularra eta terapia birala 
## Birusen sailkapena gaixoan eragindako efektuen arabera 
### Harnas traktuaren infekzioen birus eragileak 
### Gripea 
### Hazizurria 
### Elgorria 
### Bronkitisa 
### Sinusitisa 
### Laringotrakeobronkitis 
## Birusak eragindako gastroenteritis gaixotasunak 
## Birusak eragindako examentika gaixotasunak 
## Beste erabilerak 
## Nobel Saria jasotako birologoak 
## Erreferentziak