Abuztuaren 22

**Abuztuaren 22**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hogeita hamalaugarren eguna da, 235.a bisurteetan. 131 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1638 &ndash; Getariako itsas-gudua bere kostaldean.
* 1777 &ndash; Joan Antonio Mogel euskal idazle eta apaizak Inkisizioaren epaimahai aurrean agertu behar izan zuen Logroñon.
* 1906 &ndash; Istilu larriak izan ziren Bilbon meatzarien greban. Agintariek setio egoera ezarri zuten. Greban lau hildako izan ziren Setaresen (Kantabria) eta bi zauritu larri Ortuellan.

### Mundua 
* 1791 – Esklaboen matxinada piztu zen Saint-Domingue kolonia frantziarrean, Haitiko Iraultza hasiz.
* 1864 – Lehenengo Ginebrako Konbentzioa sinatu zuten, geroago Nazioarteko Gurutze Gorria izango zenari hasiera emanez.
* 1910 – Japoniak Korearen anexioa iragarri zuen ofizialki.
* 1922 – Irlandako Armadaren komandante buru zen Michael Collins hil zuten segada batean Cork konderriko Béal na mBláth herrixkan.
* 1945 – *Potsdam-go Biltzarra*: Europako mapa politikoa definitu zen Bigarren Mundu Gerraren ostean.
* 1991 – Sobietar Batasuneko armada hiru errepublika baltikoetatik (Estonia, Letonia eta Lituania) erretiratu zen.
* 2005 – Israelek Gaza behin betiko utzi zuen. Geroztik Israelek kudeatzen ditu Gazako sarbide guztiak, baita Zisjordaniakoak ere harresi eta checkpointekin.
* 2006 – Hegazkin errusiar bat erori zen Ukraina eta Errusiako mugan. 171 hildako, horien artean 45 haur.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1997 – *G.I. Jane* filma estreinatu zen, Ridley Scottek zuzendu eta Demi Moore, Viggo Mortensen eta Anne Bancroft aktoreek antzeztu zuten.
* 2004 – *Garrasia* eta *Madonna*, Edvard Munch norvegiarraren bi margolan, lapurtu zituzten egunez Osloko museotik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1848 – Mañex Zubiat, baxenafar bertsolaria (h. 1924).
* 1863 – Juan Izurrategi Berrostegieta, bizkaitar idazlea (h. 1938).
* 1873 – Albert Constantin, baxenabartar idazle eta politikari euskaltzalea (h. 1957).
* 1879 – Valentin Zubiaurre Agirrezabal, bizkaitar margolaria, Madrilen (h. 1963).
* 1891 – Bernardo Maria Garro, *Otxolua*, mundakar itzultzailea eta euskal idazlea (h. 1960).
* 1892 – José Olivares, *Tellagorri*, bizkaitar idazlea eta kazetaria (h. 1960).
* 1908 – Félix *Bolico* Ilundain, nafar futbolaria.
* 1914 – Hipolita Ibaibarriaga, bizkaitar erraketista (h. 1939).
* 1916 – Jose Antonio Loidi, gipuzkoar idazlea, euskarazko lehen polizia eleberria idatzi zuena (h. 1999).
* 1935 – Eñaut Etxamendi, baxenafar idazle, irakasle, laborari eta abeslaria.
* 1939 – Julio Arbosa, arabar espeleologoa, artista eta ekintzaile soziala (h. 2007).
* 1941 – Andoni Arrizabalaga, bizkaitar ETAkide historikoa (h. 1984).
* 1947 – Pierre Bidart, euskal herritar antropologoa (h. 2010).
* 1956 – Carlos Chivite, zentronikoar politikaria, PSNko idazkari orokorra (h. 2008).
* 1957 – Begoña Errazti, bizkaitar politikaria, Eusko Alkartasunako presidente ohia.
* 1962 – Jokin Mujika, gipuzkoar txirrindulari ohia.
* 1964 –
** Beatriz Fernandez Fernandez, bizkatar filologo eta idazlea, EHUko irakasle eta ikertzailea.
** Erramun Osa, Euskaltzaindiako idazkariordea.
* 1970 – Santiago Crespo, nafar txirrindulari ohia.
* 1974 – Jean Marie Usandizaga, lapurtar errugbilari ohia.
* 1975 – Bihotz Gorospe, bizkaitar irakaslea, abeslaria eta musikagilea.
* 1977 – Andoni Eguskiza, bizkaitar pilotari ohia.
* 1978 – Jorge Barrena, nafar futbolari ohia.
* 1983 – Jabier Oteiza, gipuzkoar pilotari ohia.
* 1996 – Mikel Gurrutxaga Barruetabeña, gipuzkoar futbolaria.
* 1998 – Ander Iruarrizaga, bizkaitar futbolaria.

### Mundua 
* 980 – Avizena, persiar mediku, filosofo eta zientzialaria (h. 1037).
* 1647 – Denis Papin, frantziar fisikaria eta asmatzailea.
* 1760 – Leon XII.a, aita santua (h. 1829).
* 1764 –
** Charles Percier, frantziar arkitekto eta diseinatzailea (h. 1838).
** Mathias Sommerhielm, Norvegiako lehen ministroa (h. 1827).
* 1792 – Gong Zizhen, txinatar idazlea eta poeta (h. 1841).
* 1800 – Edward Bouverie Pusey, ingeles teologo anglikanoa (h. 1882).
* 1818 – Rudolf von Jhering, alemaniar legelaria (h. 1892).
* 1833 – Odoardo Borrani, italiar margolaria (h. 1905).
* 1834 – Samuel Pierpont Langley, estatubatuar astronomo eta fisikaria (h. 1906).
* 1839 – Johann Georg Mezger, herbeheretar medikua, fisioterapiaren aitzindaria (h. 1909).
* 1841 – Joaquín Crespo, Venezuelako presidentea (h. 1898).
* 1842 – Emilie Mundt, daniar margolaria (h. 1922).
* 1844 – George W. De Long, estatubatuar militar eta esploratzailea (h. 1881).
* 1847 – John Forrest, Australiaren esploratzailea, politikaria, eta Australiako estreinako lehen ministroa (h. 1918).
* 1854 – Milan I.a Serbiakoa, Serbiako erregea (h. 1901).
* 1860 - Blanca Catalán de Ocón y Gayolá, espainiar botanikaria, Espainian gaian aditua zen lehen emakumetzat hartua (h. 1904).
* 1862 – Claude Debussy, frantziar musikagilea (h. 1918).
* 1874 – Max Scheler, alemaniar filosofoa (h. 1928).
* 1880 – 
** Mikhail Fokin, errusiar dantzari eta koreografoa (h. 1942).
** Dolores Bolio Cantarell, mexikar poeta, idazlea, kazetaria eta feminista (h. 1950)
* 1882 – Raymonde de Laroche, frantziar hegazkinlaria eta pilotu-lizentzia jaso zuen lehen emakumea (h. 1919).
* 1887 – Lutz Graf Schwerin von Krosigk, Alemaniako kantzilerra (h. 1977).
* 1888 – Francisco da Cunha Leal, Portugalgo lehen ministroa (h. 1970).
* 1891 – Jacques Lipchitz, lituaniar eskultore kubista (h. 1973).
* 1893 – Dorothy Parker, estatubatuar olerkaria (h. 1967).
* 1898 – Alexander Calder, estatubatuar eskultore, marrazkilari eta pintorea (h. 1976).
* 1902 – Leni Riefenstahl, alemaniar atleta, aktore, zinema zuzendaria eta argazkilaria (h. 2003).
* 1904 – Deng Xiaoping, Txinako Herri Errepublikako buruzagi komunista nabarmena (h. 1997).
* 1905 – John Lyng, Norvegiako lehen ministroa (h. 1977).
* 1908 – Henri Cartier-Bresson, frantziar argazkilaria, fotokazetaritzaren sortzailea (h. 2004).
* 1913 – Bruno Pontecorvo, italiar fisikaria (h. 1993).
* 1917 –
** Ko Arima, japoniar futbolaria.
** John Lee Hooker, estatubatuar blues musikaria (h. 2001).
* 1918 – Said Mohamed Djohar, Komoreetako presidentea (h. 2006).
* 1920 –
** Ray Bradbury, zientzia fikzio, fantasia, beldur eta misteriozko estatubatuar idazlea (h. 2012).
** Denton Cooley, estatubatuar medikua, bihotz artifizial oso bat gizaki baten gorputzean jartzea lortu zuen lehen kirurgialaria (h. 2016).
* 1922 – Micheline Presle, frantziar aktorea (h. 2024).
* 1923 – André Fermigier, frantziar kazetari eta argitaratzailea (h. 1988).
* 1925 –
** Honor Blackman, ingeles aktorea (h. 2020).
** Alberto Ongaro, italiar idazle, kazetari eta komikigilea (h. 2018).
** Ēvī Upeniece, letoniar eskultorea (h. 2024).
* 1926 –
** Marc Bohan, frantziar moda diseinatzailea (h. 2023).
** Ángela Jeria, txiletar arkeologoa (h. 2020).
* 1928 –
** Vicente Iturat, espainiar txirrindularia (h. 2017).
** Karlheinz Stockhausen, alemaniar musikagilea (h. 2007).
* 1930 – Gylmar dos Santos Neves, brasildar futbol atezaina (h. 2013).
* 1931 – Ruy Guerra, brasildar zinemagile, idazle eta aktorea.
* 1933 – Sylva Koscina, jugoslaviar-italiar aktorea (h. 1994).
** Juana de Aizpuru, espainiar bildumagilea, galerista, erakusketa komisarioa, mezenasa eta aitzindaria.
* 1934 – Norman Schwarzkopf, estatubatuar jenerala, Golkoko Gerrako nazioarteko gudarosteen komandantea (h. 2012).
* 1935 – Annie Proulx, estatubatuar eleberrigile, istorio idazle eta kazetaria.
* 1936 – Petar Mladenov, Bulgariako presidentea (h. 2000).
* 1937 –
** Enrique García Asensio, espainiar orkestra-zuzendaria.
** Phyllis O'Donnell, australiar surflaria (h. 2024).
* 1938 – Kaoru Yosano, japoniar politikaria (h. 2017).
* 1939 – Pilita Corrales, filipinar abeslaria (h. 2025)
* 1940 – Yambo Ouologuem, maliar idazlea (h. 2017).
* 1942 – Carmen Díez de Rivera, espainiar politikaria eta eurodiputatua (h. 1999).
* 1947 – Donna Jean Godchaux, estatubatuar abeslaria, The Grateful Dead taldeko kidea (h. 2025).
* 1949 –
** Þórarinn Eldjárn, islandiar idazlea.
** Diana Nyad, estatubatuar idazlea, kazetaria eta distantzia luzeko igerilaria.
* 1953 – Kevin O'Neill, ingeles marrazkilari eta komikigilea (h. 2022).
* 1957 – Luis Bárcenas, espainiar politikaria, Alderdi Popularreko diruzain ohia, ustelkeriagatik gartzelaratua.
* 1961 –
** Andrés Calamaro, argentinar rock musikagile, abeslari eta ekoizlea.
** Roland Orzabal, britainiar musikaria.
* 1963 – Tori Amos, estatubatuar piano-jotzaile, rock alternatibo abeslari eta konpositorea.
* 1964 – Mats Wilander, suediar tenislari ohia.
* 1965 – Wendy Botha, hegoafrikar-australiar surflari ohia.
* 1966 – Alexandre Torres, brasildar futbolari ohia.
* 1967 – Layne Staley, estatubatuar abeslari eta musikagilea (h. 2002).
* 1968 –
** Aleksandr Mostovoi, errusiar futbolari ohia eta kirol-zuzendaria.
** Victoria Rosell, espainiar magistratua eta politikaria.
* 1970 – Tímea Nagy, hungariar eskrimalari ohia, ezpata modalitatekoa.
* 1973 – Kristen Wiig, estatubatuar aktorea.
* 1975 – Xantal Llavina, kataluniar kazetaria.
* 1977 – 
** JP Auclair, Quebectar akrobazia eskiatzailea (h. 2014).
** Jessica Mbangeni, hegoafrikar poeta, abeslari, aktore eta enpresaburua (h. 2024).
* 1979 – Natalia Barbu, moldaviar abeslaria.
* 1981 –
** Nancy Langat, kenyar atleta, 1.500 metroko lasterketan espezialista.
** Christina Obergföll, alemaniar xabalina jaurtitzaile ohia.
* 1982 – Nezha Alaoui, marokoar enpresaria, berritzaile soziala eta filantropoa.
* 1984 – Sara Miquel, kataluniar aktorea, dantzaria eta modeloa.
* 1985 – Our Lady J, estatubatuar piano-jotzaile, telebistako gidoilari eta abesti-idazlea.
* 1988 – Mitchell Langerak, australiar futbolaria.
* 1990 – Rasri Balenciaga, thailandiar aktorea.
* 1991 – Zheng Shuang, txinar aktore eta abeslaria.
* 1993 – Laura Dahlmeier, alemaniar biatleta (h. 2025).
* 1995 – Dua Lipa, albanokosovar jatorriko britainiar abeslaria.
* 1997 –
** Lautaro Martínez, argentinar futbolaria.
** Ferran Rull, kataluniar aktorea.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1358 – Elisabet Frantziakoa, Frantzia eta Nafarroako infanta eta Ingalaterrako erregina ezkontidea.
* 1659 – Juan Baskardo, nafar eskultorea (j. 1584).
* 1678 – Martin de Barcos, lapurtar teologo jansenista, Saint-Cyran-en-Brenneko abadia (j. 1600).
* 2008 – Faustino Etxebarria, bizkaitar bertsolari eta idazlea (j. 1917).
* 2022 – Alberto Martín, bizkaitar futbolaria (j. 1955).
* 2024 – Jon Irazabal Agirre, bizkaitar historilari eta kultur eragilea (j. 1960).

### Mundua 
* 408 – Flavius Stilicho, erromatar jenerala (j. ).
* 1219 – Gilen Saintongekoa, frantziar elizgizona, Iruñeko apezpikua.
* 1241 – Gregorio IX.a, aita santua.
* 1280 – Nikolas III.a, aita santua.
* 1350 – Filipe VI.a Frantziakoa, Frantziako erregea (j. 1293).
* 1485 – Rikardo III.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (j. 1452).
* 1540 – Guillaume Budé, frantziar filosofo, jakintsu eta humanista (j. 1467).
* 1553 – John Dudley, ingeles politikaria.
* 1584 – Jan Kochanowski, poloniar Pizkundeko olerkaria (j. 1530).
* 1599 – Luca Marenzio, italiar musikagilea.
* 1626 – Isabel Savoiakoa, italiar printzesa (j. 1591).
* 1664 – Maria Cunitz, alemaniar-poloniar astronomoa, aro modernoko emakumezko astronomo handiena.
* 1793 - Cäcilia Weber, Constanze Mozarten ama eta Wolfgang Amadeus Mozarten amaginarreba (j. 1727).
* 1806 – Jean-Honoré Fragonard, frantziar margolaria (j. 1732).
* 1811 – Juan de Villanueva, espainiar arkitektoa (j. 1739).
* 1815 – José de Iturrigaray, Espainiako jenerala eta Espainia Berriko Erregeorderriko burua (j. 1742).
* 1818 – Warren Hastings, britainiar administratzaile koloniala (j. 1732).
* 1823 – Lazare Nicolas Marguerite Carnot, frantziar militar, politikari eta jakintsua (j. 1753).
* 1828 – Johann Wilhelm Krause, alemaniar arkitektoa (j. 1751).
* 1835 – Leopoldo Nobili, italiar fisikaria (j. 1784).
* 1860  &ndash; Alexandre-Gabriel Decamps, frantziar margolaria (j. 1803).
* 1861 – Xianfeng, Txinako enperadorea (j. 1831).
* 1878 – Maria Kristina Borboikoa, Espainiako erregina ezkontidea (j. 1806).
* 1880 – Cristina Farfán, Mexikoko hezitzailea, poeta eta idazlea (j. 1846)
* 1887 – Sofia Makarova, errusiar haur literaturako idazlea eta irakaslea (j. 1834).
* 1891 – Jan Neruda, txekiar poeta eta idazlea (j. 1834).
* 1893 – Ernesto II.a Saxonia-Coburg eta Gothakoa, Saxonia-Coburg eta Gothako dukea (j. 1818).
* 1903 – Robert Cecil-Gascoyne (Salisburyko III. markesa), Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1830).
* 1904 – Kate Chopin, estatubatuar idazlea (j. 1850).
* 1914 – François Laffargue, frantziar militarra (j. 1858).
* 1920 – Anders Zorn, inpresionismoko suediar margolari, eskultore eta grabatzailea (j. 1860).
* 1922 – Michael Collins, irlandar politikaria, IRAren inteligentzia zuzendaria eta Itun anglo-irlandarreko negoziatzailea (j. 1890).
* 1926 – Charles William Eliot, estatubatuar irakaslea, Harvard Unibertsitateko lehendakaria 40 urtez (j. 1834).
* 1930 – Bertha Clément, alemaniar idazlea (j. 1852).
* 1935 –
** Pavlos Kountouriotis, Greziako presidentea (j. 1855).
** Rashid Rida, erreformatzaile musulmana (j. 1865).
* 1936 – Pilar Salvo Giménez, espainiar maistra errepublikanoa, fusilatua (j. 1889).
* 1940 – Isidro Gomá, kataluniar apaiza (j. 1869).
* 1943 – Tōson Shimazaki, japoniar idazlea (j. 1872).
* 1945 – Ida Henrietta Hyde, estatubatuar fisiologoa (j. 1857).
* 1946 – Döme Sztójay, Hungariako lehen ministroa (j. 1883).
* 1949 – Edmond Jaloux, frantziar eleberrigile eta literatura-kritikaria (j. 1878).
* 1952 – Hiranuma Kiichiro, Japoniako lehen ministroa (j. 1867).
* 1958 – Roger Martin du Gard, frantziar idazlea, 1937ko Literaturako Nobel Saria (j. 1881).
* 1967 – Gregory Goodwin Pincus, estatubatuar biokimikaria eta sendagilea (j. 1903).
* 1970 – Vladimir Propp, errusiar ipuinen oinarrizko osagaiak analizatu zituen sobietar eruditua (j. 1895).
* 1972 – Juana Ontañón Valiente, espainiar maistra, Iruñeko Pablo Iglesias Ateneoaren sortzaileetako ba (j. 1886).
* 1976 – Juscelino Kubitschek de Oliveira, Brasilgo presidentea (j. 1902).
* 1978 –
** Jomo Kenyatta, Kenyako lehen presidentea, Kenyako nazioaren aitatzat hartua (j.1893).
** Ignazio Silone, italiar idazlea (j. 1900).
* 1979 – James T. Farrell, estatubatuar idazlea (j. 1904).
* 1981 – Glauber Rocha, brasildar zinemagilea (j. 1939).
* 1986 – Celâl Bayar, Turkiako presidentea (j. 1883).
* 1989 – Huey P. Newton, estatubatuar aktibista politiko eta iraultzailea, autodefentsarako pantera beltzen alderdiaren sortzaileetako bat (j. 1942).
* 1995 – José Antonio Girón de Velasco, espainiar politikaria (j. 1911).
* 1998 – Elena Garro, mexikar gidoilaria, kazetaria eta idazlea (j. 1916).
* 2000 – Abulfaz Elxibei, Azerbaijango presidentea (j. 1938).
* 2003 –
** Imperio Argentina, hispaniar-argentinar aktorea, abeslaria eta dantzaria (j. 1910).
** Selfixhe Ciu, albaniar idazle eta itzultzailea (j. 1918).
* 2004 – Ota Šik, txekiar ekonomialaria, Pragako 1968ko Udaberriko buruzagietako bat (j. 1919).
* 2005 – Mati Unt, estoniar idazle, saiakeragile eta antzerki zuzendaria (j. 1944).
* 2007 – Grace Paley, estatubatuar ipuingile, poeta, irakasle eta ekintzaile politikoa (j. 1922).
* 2015 - Maria Golubnitxaia, sobietar atleta, 80 m-ko hesiko proban aditua (j. 1924).
* 2016 – Mati Unt, estoniar idazle, saiakeragile eta antzerki zuzendaria (j. 1944).
** Sellapan Ramanathan, Singapurreko presidentea (j. 1924).
** Toots Thielemans, belgikar jazz musikaria (j. 1922).
** Macarena Valdés, ekintzaile maputxe eraila (j. 1983)
* 2018 –
** Ed King, estatubatuar musikaria, Sweet Home Alabama abestiaren egileetako bat (j. 1949).
** Jesús Torbado, espainiar kazetari eta idazlea (j. 1943).
* 2021 – Enrique Vallespí Pérez, espainiar historialaria, prehistoriadorea eta arkeologoa (j. 1929).
* 2023 –
** Tom Courtney, estatubatuar atleta (j. 1933).
** Toto Cutugno, italiar pop egile abeslaria eta musikaria (j. 1943).
** C. R. Rao, indiar-estatubatuar matematikari eta estatistikaria (j. 1920).
* 2024 – Kšumancäń Pirguž, erzien eskubideen aldeko ekintzailea (j. 1940).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Miren, Mirentxu eta Mirena.

## Kanpo estekak 
Abuztuaren 21 | Urteko egutegi | Abuztuaren 23