open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Solutu

thumb|Ur gazia sortu, urari gatza gehituz.
**Solutua** disolbatzaile batean disolbatzen den substantzia da. Disolbatzaile hau likidoa izaten da normalean eta solutua bertan disolbatzean disoluzioa sortzen da. Solutua disoluzioan kantitate txikienean egoten da.

Konposatu kimiko baten disolbagarritasuna bere polartasunaren araberakoa da neurri handi batean. Normalean konposatu ioniko eta molekular polarrak, ura eta etanola bezalako disolbatzaile polarretan disolbagarriak dira. Substantzia apolarrak aldiz, hexanoa, eterra eta karbono tetrakloruroa bezalako disolbatzaile organiko ez polarretan disobatzen dira.

## Ikus, gainera 
* Disolbatzailea
* Disoluzioa

## Kanpo estekak
Tsultrim Gyatso

**Tsultrim Gyatso**, (1816ko martxoaren 29a - 1837) Tibeteko 10. Dalai Lama izan zen.

Chamdoko familia xume batean, aurreko dalai lama izan zen Lungtok Gyatsoren berraragitze bezala ezagutua izan zen, 1820an. 1822an, Potala Jauregian tronuratua izan zen, Tsultrim Gyatso izenarekin.

Lungtok Gyatso 1815ean hil ondoren, zortzi urte pasa ziren hurrengo dalai lama aukeratua izan aurretik. Gertakari politikoak garai honetan, oso ilunak izan ziren, baina, azkenean, Palden Tenpai Nyimak parte hartu eta Urrezko Kutxa erabili zuen, (hautagaien izenak jarrita zituena), lehen aldiz, dalai lama berria aukeratzeko testen zati bezala.

1822an, 10. dalai lama Urrezko Tronuan eseri zen, eta bere tronuratzetik gutxira, Palden Tenpai Nyimaren aldetik aurrenobiziatua jaso zuen, nork Tsultrim Gyatso izena eman zion. Gelong botuak administratu zituen Tsultrim Gyatsorentzat 1831n.

1826an, Drepung Monasterioan sartu eta sutra eta tantran maisu bihurtu zen. Tibeteko testu budistak sakonki ikasi zituen bere bizitza osoan.

1831n, Potala Jauregia berreraiki zuen, eta, hemeretzi urterekin, Panchen Lamarentzako Gelong botoak eraman zituen urte berean.

Tibeten egitura ekonomikoa konpondu nahi izan zuen, baina ez zen bere lanaren fruituak ikusteko haina bizi izan.

Etengabe osasun kaxkarra izan zuen, eta 1837an hil zen.

"Bizitza laburreko dalai lamen garaian (bederatzigarrenetik hamabigarreneraino) Panchen Lama, bederatzigarren Dalai Lamaren garaitik zegoena zen, oraindik gazte zirenean hildako dalai lamek utzitako hutsunea bete zuena.
Suryavarman II.a

**Suryavarman II.a** Khmer Inperioko erregea izan zen 1113 eta 1150 bitartean. Tenpluaren berritzaile eta eraikitzaile erlijioso bezala ezaguna. Ksitindradity eta Narendralakshmi ziren bere gurasoak.

## Erregealdia 
Bere erregealdian eraiki zen egun hain ezaguna den Angkor Wat tenplu ospetsua, munduko eraikin erlijiosorik handiena dena. Suryavarman II.ak, beste bi erregegai etsaiak ziren Harshavarman III.a eta Dharanindravarman I.a garaitu zituen, eta Kanputxeari buruzko arau bakarra ezarri zuen, herrialdea, 50 urteko ezinikusiaren ondoren elkartuz. Formalki, 1113an koroatu zuten, bere gurua zen Divakarapandita apaizaren presentzian.

Vishnu eta Shiva jainko hinduen eta Vaisnavismen gurtzak nahastu zituen berritzaile erlijiosoa zen enperadorea. Vaisnavism, erlijio ofizial bezala aldarrikatua izan zen, budismoa baino hobe, honek, bere aurreko erregeen agintaldipean ospe garai bat izan zuelarik. Angkor Wat, Vishnuren omenezko tenplua, Suryavarmanen erregealdiaren lehen urtean eraikitzen hasi zen, eta errege hau hil ondoren amaitu zen.

## Kanpo estekak
Korsikako lurmuturra

**Korsikako lurmuturra** (korsikeraz: *Capicorsu*; frantsesez *Cap Corse*) Korsikako eskualdea da, 40 kilometroko luzera duen penintsula uhartearen iparraldeko muturrean kokatuta. Bere oinarrian Bastia, uharteko bigarren, hiria dago. Bertokoek eskualdeari ''l'Isula inde l'Isula'' (euskaraz 'uhartea uharte barnean') diote.

Serra izeneko mendilerroak penintsula zeharkatzen du, hegoaldeko Serra di Pignutik (960 metrokoa) iparraldeko Monte di u Castelluraino (540 metrokoa). Cima di e Follicie mendilerroko mendirik altuena da, 1.322 metroko altuera duena.

## Mankomunitatea 
Cap Corse izeneko mankomunitatean 18 komuna daude:

* Olmeta-di-Capocorso
* Nonza
* Olcani
* Ogliastro
* Canari
* Barrettali
* Pino
* Morsiglia
* Centuri
* Ersa
* Rogliano
* Tomino
* Meria
* Luri
* Cagnano
* Pietracorbara
* Sisco
* Brando

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Vonones I.a

**Vonones I.a** (ΟΝΩΝΗΣ bere txanponen arabera), Partiako erregea izan zen 8 eta 12 urte bitartean. Bere aita Praates IV.ak, Erromara bidali zuen bahitu edo preso bezala K. a. 20an, Praatesek Augustorekin lortutako hitzarmenaren ondorioz.

Orodes III.a erahila izan ondoren, partiarrek, Augustori, artsazidar dinastiako beste gobernari bat eskatu zioten, eta erromatar enperadoreak Vonones bidali zuen. Baina Vonones, ezin izan zen denbora askoan errege bezala mantendu, erromatar bezala hezia izan zenez, partiar nobleziak ez baitzuen ontzat hartzen, eta Erromaren esklabo deitzen zuten. Artsazestar dinastiako beste partaide bat, Artaban II.a, 10etik 38ra gobernatu zuena eta Partia ekialdeko dahae herriarekin bizitzen zegoena, tronua hartzera gonbidatua izan zen, honen ondorioz, Vononesen porrota eta kanporatzea eragin zuen gerra zibil bat gertatu zelarik.

Vononesek egindako txanponek (8 eta 12 urteen artean datatuak) "Vonones erregea, Artabanen konkistatzailea" idazkuna daramate, bere etsaiaren aurkako denbora baterako garaipenaren ospakizun gisa. 12. urte inguruan, Vononesek Armeniara ihes egin zuen, eta hango errege bihurtu zen, baina Artabanek, Vonones tronutik kentzea exijitu zuen, eta Augustok, partiarrekin gerran hasterik nahi ez zuenez, Vonones Siriara eramatea agindu zuen, errege bezala zaintzapean egon zen tokia. Beranduago, Ziliziara eraman zuten, eta 19an ihes egiten saiatu zen, baina bere goardiek hil zuten.
1964ko Udako Olinpiar Jokoak

**1964ko Udako Olinpiar Jokoak**, Japoniako hiriburu den Tokion ospatu ziren. Udako Olinpiar Jokoen XVIII. edizioa izan zen. Edizio hau, Asiako herrialde batean ospatu zen lehena izan zen. Bertan, 5151 kirolarik parte hartu zuten, 93 nazio, 19 kirol eta 163 probatan ordezkatuz.

Gobernuak, 1800 milioi $eko diru-laguntza bat onartu zuen Tokio Olinpiar Jokoetarako egokitzeko, hiria, garai hartan, goitik behera aldatu zelarik: etengabeko lau txandatan antolatutako langileak eta arkitektura eta urbanismo oso dotorea. Jokoen inbertsio osoa, azkenean 3.000 milioi dolar ingurukoa izan zen.

Estadio barnean eginiko azken posta, urriak 10ean egin zuen Yoshinari Sakai kirolariak, "Hiroshimako umea" deitua, 19 urte lehenago bonba atomikoa hiri horretan erori zenean jaio zelako.

Olinpiar Joko hauetan, judoa sartu zen kirol olinpiko bezala, Japoniako kirol nazionaletako bat. Baina Anton Geesink herbeheretarrak irabazi zuen urrea, etxeko judo borrokalaria zen Kaminaga garaituz.

Hauek, kolorezko telebistan ikusi ahal izan ziren lehen Olinpiar Jokoak izan ziren, baita zuzenean telebistaz eman ziren lehenak ere, satelite bidez Iparramerika eta Europarentzako. Gainera, kamera motela eta ordenagailuak, probetan denbora zehatzak neurtzeko erabili ziren lehen aldia ere izan zen

Bigarren Udako Paralinpiar Jokoak ere jokatu ziren. 1964ko Udako Paralinpiar Jokoak

## Dominak 
## Pasadizoak 
* Vicento Loren boxeolari espainiarrak, Hen Huang txinatarraren aurka izan zuen borrokaren emaitzarekin ados ez zegoela eta, epailea jo zuen.
* Beste boxeolari bat, Jose Roberto Chirino argentinarra, bigarren roundeko 2' eta 29"tan kanporatua da, epailea jotzen saiatzeagatik, K. Maghaby egiptoarra, Boris Lagutin sobietarraren aurka borrokatzen ari zela, hurrengo kanporaketarako sailkatzeko asmoz, Boris Lagutin bera, ondoren, pisu horretako urrezko domina irabaziko zuena izango zelarik.

 

## Kanpo estekak
A Devil with Women

***A Devil with Women *** 1930ean Irving Cummings zuzendariak eginiko abentura filma da, Victor McLaglen, Mona Maris eta Humphrey Bogart aktoreek antzeztutakoa. Clements Ripley idazlearen *Dust and Sun* eleberria du oinarrian.

## Argumentua 
Maxton mertzenarioa Erdialdeko Amerikako herrialde batean da. Tom Standishekin batera inguruetan gaizkile den Morloff maltzurraren aurka saiatuko da. Beste alde batetik, Maxton eta Tom Rositaren maitasuna bereganatzeko lehian ibiliko dira.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* **A Devil with Women** **imdb.com** atarian
Piece of Me

[eskuinera|180px|thumb|[Britney Spears|Britney Jean Spears abeslaria.]]**Piece of Me** (euskaraz: "Nire zati bat") Britney Spears abeslari estatubatuarraren abesti bat da. Bloodshy & Avant-ek sortua, 2007. urtearen amaieran argitaratu zen munduan zehar, *Blackout* albumeko bigarren abesti bezala.

## *Piece of Me*-ri buruz 
*Piece of Me* autobiografia moduan idatzita dago, abeslariak paparazziengandik jasotzen duen presioa salatzeko. Kanta honek iritzi bikainak jaso zituen kritikoen eskuetatik, eta hauetako batzuek 2007. urteko abesti onena zela esan zuten.

## *Piece of Me*-ren bideoklipa 
Wayne Isham-ek zuzendu zuen abesti honen bideoklipa. MTV Video Music Awards 2008 lehiaketan hiru sari lortu zituen, eta Britney Spearsen bideoklip garestiena da (US$500.000 dolar guztira), Toxic abestiarenaren ondoren (azken honek US$1.000.000eko kostua izan zuen).

## Kanpo estekak 
*  Piece of Me - Bideoklipa
Elvīra Ozoliņa

**Elvīra Ozoliņa** (; Leningrado, 1939ko urriaren 8a) xabalina jaurtiketako proban espezializatutako atleta ohia da. 1960ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, Erroman, Sobietar Batasuna ordezkatuz eta xabalina jaurtiketako urrezko domina irabazi zuen. Urte horretan, Lanaren Bandera Gorriaren Ordenarekin saritua izan zen.

1968ko Mexiko Hiriko Olinpiar Jokoetan gizonezkoen xabalina jaurtiketako urrezko domina irabazi zuen Jānis Lūsisekin ezkonduta dago. Euren semea ere, Voldemārs Lūsis, xabalina jaurtitzailea da eta 2000ko Sidneyko Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.
Lanaren Bandera Gorriaren Ordena

**Lanaren Bandera Gorriaren Ordena** () Sobietar Batasunak lanean eta zerbitzu zibilean lortutako lorpenengatik emandako sari bat zen.

1920ko abenduak 28an, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboak, Lanaren Bandera Gorriaren Ordena ezarri zuen, militarren Bandera Gorriaren Ordenaren baliokide zibil bezala. Bere baliokide sobietarra, 1928ko irailak 7an sortua izan zen.

Ordenak, *Herrialde guztietako langileak, batu zaitezte!* leloa zeraman hortzdun gurpil batek inguratutako zilarrezko plaka batean zetzan. Erdiko diskoak, igitaia eta mailua zeramatzan, presa baten aurrean, bi galburuk inguratuak. Honen gainean, CCCP (SESB) siglak zituen bandera gorria jartzen zen. Behean, albo banatan galburu bana zuen izar gorri bat zegoen. Saria, bularraren ezkerraldean eramaten zen, hasiera batean inongo lakiorik gabe, beranduago, berriz, alboetan, urdin ilun koloreko bi zerrenda zituen urdin koloreko lakio batekin.

## Kanpo estekak
Ferret

**Ferret** (gaskoiz: *Herret*) Frantziako lurmutur bat da. Girondako Lège-Cap-Ferret udalerriko penintsularen hegoaldeko muturrean kokatuta dago, Gaskoiniako Landetan. Ozeano Atlantikoa eta Arcachongo badia artean dago. Itsasargi famatua du.

Bertoko herrixkak Claouey, Les Jacquets, Petit eta Grand Piquey, Piraillan, Le Canon, L'Herbe, La Vigne eta Cap-Ferret dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.capferret.fr
Sobietar Batasuneko armarria

**Sobietar Batasuneko Armarriak**, igitaia eta mailuaren sobietar ikur tradizionalak, bi gari sortak inguraturiko Lurraren globo baten gainean erakusten ditu. Gari sortak, SESBeko goiburua daraman zinta gorri batekin inguratuta daude. Lema hori, Sobietar Errepublika Sozialistetako hizkuntza ezberdinetan idatzia dago, SESBeko Konstituzioan agertzen diren kontrako ordenan. Gari sorten barnean eta lurraren globoaren barnean, eguzki distiratsu bat agertzen da, etorkizunaren ikur, eta, multzo guztiaren gainean, bost puntako izar gorria.

Armarria, 1924an hartua izan zen, eta SESB 1991n desagertu zen arte erabili zen. Teknikoki, enblema bat da, eta ez armarri bat, ez baititu heraldikaren arauak errespetatzen. Baina, errusieraz, beti deitu izan da *герб*, ohiko armarrientzako erabili izan den hitza.

1991n erabilitako bertsioak, SESBeko leloa 15 hizkuntzatan zuen, 1956an, Kareliar-Finlandiar Sobietar Errepublika Sozialista Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboan barneratua izan ondoren, Sobietar Errepublika Sozialista Autonomo bezala.

Sobietar Errepublika Sozialista bakoitzak eta Sobietar Errepublika Sozialista Autonomo bakoitzak, bere armarri propioa zuen, argi eta garbi, SESBekoan oinarritua. SESbeko Armarriak, beste estatu sozialista batzuen armarrientzako oinarri bezala ere balio izan zuen, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista eta Alemaniako Errepublika Demokratikoarentzat, adibidez.

## Kanpo estekak
Blanc Nez lurmuturra

**Blanc Nez lurmuturra** (hitzez hitz "sudur zuria" euskaraz) Côte d'Opaleko lurmuturra da, Pas-de-Calais Frantziako departamentuan dagoena.

Berez jadanik ez da lurmuturra, itsaslabarra baizik. Eskualdeko Natura Parkean kokatuta dago.

## Galeria 

Image:Cap Blanc-Nez Cliff 800x617.jpg
Image:Blanc-nez-mouettes.jpg
Image:Blancnez-Cerfvolant.jpg

## Kanpo estekak
Disolbatzaile

**Disolbatzailea** solutu bat disolbatzeko gai den substantzia da. Disoluzio batean kantitate handienean dagoen osagaia izan ohi da, gehienetan likidoa. Disolbatzaileak disoluzioaren egoera fisikoa ezartzen du, horregatik, disoluzioaren egoera fisiko berean dagoen osagaia dela esaten da.

Disolbatzailearen molekulek solutuarenak inguratu eta elkarrekintzak izaten dituzte haiekin. Prozesu hau solbatazioa bezala ezagutzen da. Solutu polarrak disolbatzaile polarretan disolbatuko dira dipoloen arteko elkarrekintza elektrostatikoen eraginez. Solutu apolarrak aldiz, disolbatzaile apolarretan dipolo induzituen arteko elkarrekintzen bidez.

Disolbatzaile unibertsala ura da.

## Disolbatzaileen sailkapena 
* **Disolbatzaile polarrak**: hodei eletronikoaren banaketa asimetrikoa duten molekulek osatutako substantziak dira. Molekulak distantzia batez banandutako polo positibo eta polo negatibo bat ditu. Dipolo iraunkor bat dago. Disolbatzaile polarren adibide klasiko bat ura da. Pisu molekular baxuko alkoholak ere talde honen barruan daude. Disolbatzaile polarren barnean bi azipitalde bereizten dira:
** **Disolbatzaile polar protikoak**: O-H edo N-H loturak dituzte. Esaterako, ura (H-O-H), etanola (CH3-CH2-OH) eta azido azetikoa (CH3-C(=O)OH)
** **Disolbatzaile polar aprotikoak**: O-H eta N-H lotura gabekoak. Adibidez, azetona (CH3-C(=O)-CH3)

* **Disolbatzaile apolarrak**: normalean substantzia organikoak izaten dira eta hauetan molekulen hodei elektronikoaren banaketa simetrikoa da. Hori dela eta, substantzia hauen molekulek ez dute ez polo positibo ez negatiborik. Ezin dira dipolo iraunkorrak kontsideratu, baina honek ez du esan nahi lotura batzuk polarrak izango direnik. Dena molekulen geometriaren araberakoa izango da. Bere loturen momentu dipolar indibidualak orekatuta badaude, molekula apolarra izango da. Mota honetako disolbatzaile batzuk: dietileterra, kloroformoa, bentzenoa, toluenoa, xilenoa, zetona, hexanoa, ziklohexanoa eta karbono tetrakloruroa dira.

## Ikus, gainera 
* Solutua
* Disoluzioa

## Kanpo estekak
Ipar-mendebaldeko Barruti Federala

[thumb|250px|[Errusian, Iparraldeko Barruti Federalak duen kokapena]]
**Ipar-mendebaldeko Barruti Federala** (errusieraz Северо-Западный федеральный округ) Errusiako barruti federal bat da. Errusiako banaketa administratibo guztiak, zortzi barruti federaletan bilduak daude (errusieraz федеральные округа, singularrean, федеральный округ). Horietako bakoitza, zuzenean Errusiako Presidenteak izendatutako ordezkari batek administratzen du.

Barruti Federal honen hiriburu administratiboa San Petersburgo da. 2003ko azaroak 1etik, barrutiko Errusiako Presidentearen ordezkaria, Ilia Klebanov da.

## Osaketa 
## Kanpo estekak 
* Errusiar Federazioko Presidentearen Ordezkari Guztiahalduna Ipar-mendebaldeko Barruti Federalerako
Toxic

[eskuinera|180px|thumb|[Britney Spears|Britney Jean Spears abeslaria.]]**Toxic** (euskaraz: "Toxikoa") Britney Spears abeslari estatubatuarraren abesti bat da. Bloodshy & Avant-ek sortua, 2004. urtearen amaieran argitaratu zen munduan zehar, *In the zone* albumeko bigarren abesti bezala.

## *Toxic*-i buruz 
*Toxic* abestiak neska batek gizon baten musuei dien adikzioari buruz hitz egiten du. *James Bond*-en pelikularen abesti nagusiaren zati batzuk Toxic abestian ageri dira. Kanta honek iritzi bikainak jaso zituen kritikoen eskuetatik, eta hauetako batzuek hamarkadako kantarik onena zela ere esan zuten.

## *Toxic*-en bideoklipa 
Joseph Kahn-ek zuzendu zuen abesti honen bideoklipa. MTV Video Music Awards 2004 lehiaketan lau nominazio lortu zituen, eta Britney Spearsen bideoklip garestiena da (US$1.000.000eko kostua izan zuen).

## Kanpo estekak 
*  Toxic - Bideoklipa
Leningrado oblasta

**Leningrado oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat, Ipar-mendebaldeko Barruti Federalean kokatua. 84.500&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 1.716.868 biztanle zituen. Zentro administratiboa San Petersburgon dago, baina hiria eta oblasta administratiboki bereizirik daude.

thumb|300px|Mapa politikoa
Errusiako Iraultzaren ondotik du gaur egungo izena, Vladimir Leninen omenez. Errusiar Inperioaren garaian, oblast honetako egungo lurraldearen zati bat, San Petersburgoko Gobernatura Orokorra edo Ingermanlandeko Gobernatura Orokorra deitua izan zen.

## Biztanleria 
Oblastak 1.716.868 biztanle zituen 2010ean, 1.669.205 2002an eta 1.661.173 1989an. 2010ean, banaketa etniko hau zuen:

* Errusiarrak: %92,7
* Ukrainarrak: %2
* Bielorrusiarrak: %1,1
* Tartariarrak: %0,5
* Armeniarrak: %0,4
* Uzbekistandarrak: %0,4
* Azerbaijandarrak: %0,3
* Finn etniakoak: %0,3
* Ijitoak: %0,2
* Tajik etniakoak: %0,2
* Moldaviarrak %0,2
* Veps etniakoak: %0,1
* beste taldeak %1,6

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Oblasteko webgune ofiziala, lenobl.ru
Dublingo metroa

**Dublingo Metroa** (*Dublin Metro* ingelesez eta *Meitreo Baile Átha Cliath* irlanderaz) oraindik proiektuan dagoen metro sarea da, Irlandako hiriburuan abiatuko dutena eta herrialde osoko lehendabizikoa izango dena.

2010ean martxan ipintzeko aurreikusi eta 2014rako guztiz amaituta espero dute. Bi linea edukiko duelakoan daude: Mendebaldekoa (*Metro West/An Meitreo Thiar*) eta Iparraldekoa (*Metro North/An Meitreo Thuaidh*). Irlandak 2008tik aurrera bizi izandako krisialdi ekonomikoak eta gobernuak aurrekontuetan egindako murrizketek, metroaren zabaltze data berandutu lezakete.

## Lineak 
* Iparraldeko linea, edo *Metro North*, hamasei geltoki izango ditu eta besteak beste, hiriaren erdigunea eta Dublingo aireportua elkartuko ditu. 18 kilometro izango ditu.
* Mendebaldeko linea, edo *Metro West*, hogei geltoki izango ditu eta Fonthill eta Porterstown tren geltokiak batuko ditu. 25,5 kilometro izango ditu.

### Aurrikuspena 
* 2010 - Mendebaldeko metroaren 1. fasea (Tallaght - Clondalkin).
* 2011 - Mendebaldeko metroaren 2. fasea (Clondalkin - Lucan).
* 2012 - Mendebaldeko metroaren 3. fasea (Lucan - Blanchardstown).
* 2013 - Iparraldeko metroa.
* 2014 - Mendebaldeko metroaren 4. fasea (Blanchardstown - Ballymun).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Metro North edo Iparraldeko metroa
Kerguelen uharteak

**Kerguelen uharteak** (frantsesez eta ofizialki *Archipel des Kerguelen* edo *Archipel Kerguelen,* ), baita *Desolazio uharteak* izenaz ezagunak, Indiako ozeanoaren hegoaldean dagoen uhartedia da. Frantziaren itsasoz haraindiko lurraldeak dira.

## Geografia 
Kerguelen uharteak , kokatuta daude. Uharte nagusiak, *Grande Terre* izena duena, 6.675 km² azalera du eta beste 300 uharte txikiagoez inguratuta dago. Uhartediak, guztira, 7.215 km²ko eremua du.

Uhartediko "hiriburua" bertako *Morbihan golkoaren* ekialdeko muturrean kokatuta dago, Grande Terre uhartean , eta Port-aux-Français du izena.

Grande Terreko mendirik altuena Galliéni mendiguneko Grand-Ross haitza da, 1.850 metro dituena.

### Uharteak 
Hona hemen inguruko uharte nagusien zerrenda:

## Historia 
[thumb|ezkerrera|200px|'Christmas Harbour, Kerguelens Land', [1811 inguru.]]
Uhartediak, Adélie Lurraldea, Crozet uharteak, Amsterdam uhartea eta Saint-Paul uhartearekin batera, Frantziaren lurralde austral eta antartikoak osatzen ditu.

1772ko otsailean, Yves-Joseph de Kerguelen de Trémarec frantziar marinelak aurkitu zituzten. XVIII. mendean, itsas txakur ehiztariek eta, XIX. mendean, baleazaleek erabili zituzten.

1949. urtetik aurrera, Frantziak xede zientzi lanerako erabili ditu. Udan 110 laguneko taldea mantendu du, neguan, berriz, 70 lagunekoa.

## Arte munduan 
Hona hemen uhartediaren aipamenak literatura munduan:
* Patrick O'Brian - *Desolation Island*.
* Edgar Allan Poe - *The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket*.
* W. E. Johns - ''Biggles' Second Case*.
* Warbots (no. 5) *Operation High Dragon* .
* Claus Deleuran - *Mikkeline på skattejagt* .
* Alan Sillitoe - *The Lost Flying Boat*.
* Jonas Darnell eta Patrik Norrmann - *James Hund*.
* Jules Verne - *Le Sphinx des glaces* .
* Patrick Robinson - *Kilo Class* .
* Josef Skvorecky - *An Inexplicable Story*.
* Ursula LeGuin - *Rocannon's World*.
* G. A. Henty - *The Young Midshipman''.

## Ikus, gainera 
* Frantziaren lurralde austral eta antartikoak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Webgune ofiziala
*  Kartografia eta toponimia
Heidi

***Heidi*** edo *Heidiren urteak hara-hona ikasiz* (jatorriz *"Heidis Lehr- und Wanderjahre"*) alemanez idatzitako eleberri ezaguna eta bertan agertzen den pertsonaia nagusiaren izena da. Johanna Spyri suitzarrak argitara eman zuen 1880an. Istorioaren zati handiena Alpeetan kokatuta dago, Grisonia Kantoian, egileak ondo ezaguten zuen inguruan.

Hainbat egokitzapen egin dituzte telebista, zinema eta antzerkian; 1974an Isao Takahata japoniarrak egindako marrazki bizidunetako bertsioa ezagunena da.

## Haria 
thumb|ezkerrera|Heidi aitonarekin.

Adelaida (Heidi izenaz ezagunagoa) neskato umezurtza da eta Dete izebarekin Maienfeld herrian bizi da. Izebak Frankfurtera lanera joan behar duenean, Heidi mendian bizi den aitonaren etxera eraman du, aitonak haren ardura har dezan. Hark agure erretxinaren ospea badu ere, azkenean bien artean harreman bikaina garatu dute. Aitonaz gain, paraje eder horietan beste lagun batzuk ezagutu ditu: Lanbro txakurra, Pello ahuntzaina, Elurtxo antxumea, Pitxin txoria...

Urte batzuk geroago, Dete itzuli da Heidi berarekin Frankfurtera bizitzera eramateko. Han Sessemann gizon aberatsaren etxean bizi da eta Klara, neska elbarritua, bera baino nagusiagoa, ezagutu. Harekin adiskidetasun harreman sendoa egin du, bien tutore eta irakasle Rottenmeier andere zorrotzaren begiradapean.

Azkenean, Heidi aitonarekin itzuli da, Klarak bisita egin die eta elbarritasuna sendatu zaio.

## Ikus, gainera 
* Alemanezko literatura
* Literatura unibertsala
* Eleberri ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak
Crozet uharteak

**Crozet uharteak** (frantsesez eta ofizialki *Archipel Crozet*) Indiako ozeanoaren hegoaldean dagoen uhartedia da. Frantziaren itsasoz haraindiko lurraldeak dira.

## Geografia 
Haitzak eta uhartetxoak kontuan hartu gabe, sei uharte nagusi (horietako bi uhartediak) daude ekialdetik mendebaldera:

(1)Oharra: Uharte nagusi bi (Grand Île eta Petite Île) eta 20 haitz inguruk osatua.

Crozet uharteek ez dute biztanlerik, Alfred Fauren, 1963tik aurrera Île de la Possessiongo ekialdeko zatian dagoen ikerketa zentroan, daudenak baino. La Grande Manchotière eta La Petite Manchotière zentroak ere eratuak izanak ziren.

## Historia 
Uhartediak, Adélie Lurraldea, Kerguelen uharteak, Amsterdam uhartea eta Saint-Paul uhartearekin batera, Frantziaren lurralde austral eta antartikoak osatzen ditu.

Marc-Joseph Marion du Fresne, frantziar esploratzaileak, 1772ko urtarrilaren 24an, Île de la Possession aurkitu eta Frantziarako aldarrikatu zuen uhartediaren jabetza. Izena bere bigarren ofiziala zen Jules Crozeterena jarri zion (berak jadanik Marion uhartea aurkitua zuelako). XVIII. mendean, itsas txakur ehiztariek eta, XIX. mendean, Massachusettseko baleazaleek erabili zituzten.

Frantziak Madagaskarretik gobernatu zuen uhartedia, 1955ean Frantziaren lurralde austral eta antartikoak departamenduaren zati bihurtu arte. 1938an, Crozet uharteak erreserba naturala bihurtu ziren.

## Ikus, gainera 
* Frantziaren lurralde austral eta antartikoak

## Kanpo estekak 
*  TAAFen webgune ofiziala
Ekin argitaletxea

**Ekin argitaletxea** 1942an Buenos Airesen euskal iheslariek sortutako argitaletxea zen, euskal kultura bultzatzeko asmotan.

## Historia 
Iheslari jeltzaleek sortua, sortzaileen artean Isaac López Mendizabal eta Andrés de Irujo zeuden, Manuel de Irujo (Andrésen anaia), Bernardo Estornes eta Sebastian Amorrorturen laguntza zutenak. Azkena 1910eko hamarkadan ihes eginikoa zen eta arte-lan enpresa zuen.

Politikoki bero sorreran Gerra Zibila eta diktadura frankistak eragina izan zuten euskal kulturaren egoera kontuan hartu behar da. Gainera, Bigarren Mundu Gerra zela eta, Europan ere ezin zen argitaletxerik sortu. Hori zela eta, gerra ondoren, Hego Amerikan ez ezik Europa osoan ere zeuden euskaldunen artean hedatu ziren argitaletxe berriaren lanak.

Lehendabiziko aleak "Biblioteca de Cultura Vasca" izeneko ("Ekin bilduma" izenaz ere ezaguna) bilduma hasi zuen: Arturo Campión *El Genio de Navarra* liburuaren berrargitalpena.

Ekinek euskaraz liburu asko eta, guztira, ehun liburu baino gehiago argitaratu ditu, historia, literatura, folklore eta politikaz ari zirenak. Bere *Boletín del Instituto Americano de Estudios Vascos* bilduma luzaroan argitaratua izan da.

## Egoitza 
Lehendabiziko egoitza Isaac López Mendizabalen etxebizitzan bazen ere, laster Buenos Airesko Perú kalearen 175ean egon zen. 1970etik aurrera, egoitza "Laurak Bat" erakundean dago. Egungo zuzendaria Andrés de Irujoren alarguna den Maria Elena Etxeberri da.

## Lan nabarmenenak 
* *De Guernica a Nueva York pasando por Berlín*, Jose Antonio Agirrerena;
* *Los Vascos en el Madrid sitiado*, Jesus Galindezena;
* *Los Vascos y la República española*, A. Lizarrarena;
* *Pedro Garat, orfeo de Francia*, Isidoro Fagoagarena;
* *Joañixio* (1946) Jon Andoni Irazustarena;
* *Flor de canciones populares vascas*, Jorge de Riezu, 1948;
* *Bizitza garratza da* (1950).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko argitaletxeen zerrenda

## Kanpo loturak 
* www.euskonews.com
* Auñamendi Entziklopedia
* *Jakin* aldizkarian https://www.yumpu.com/es/document/view/16346601/ekin-argi-bat-iluntasunean-jakin
Felix katua

**Felix katua** () marrazki bizidunetako pertsonaia klasikoa da, zinema mutuaren garaikoa. Ameriketako Estatu Batuetan eta 1920ko hamarkadaren hasieran lehen aldiz aurkezturik, eztabaidan dagoen sortzailea nor den, Pat Sullivan australiarra eta Otto Messmer estatubatuarraren artean dagoelarik.

## Kanpo estekak 
* Felix katuaren webgune ofiziala
Marrazki bizidunak

thumb|Krazy Kat pertsonaiaren marrazki bizidunak, 1916an
thumb|*How Animated Cartoons Are Made*, 1919an
**Marrazki bizidunak** zinema mota berezia da non eskuz, ordenagailuz edo beste bide batzuez egindako irudien sekuentziak mugimendua sortzen duen, soinuekin eta bestelako efektuekin konbinatuta.

Zinemaz gain, marrazki bizidunak telebistan ere oso erabiliak dira, hala telesailetan nola iragarkietan.

## Historia 
1920ko hamarkadan teknika honen lehenengo lanak erakutsi zituzten publikoki, zuri-beltzez eta soinurik gabe, Felix katua adibiderik ezagunena izanda. 1928an Walt Disneyk urrats bat aurrerago eman zuen soinua sartzen, Mickey sagua haren pertsonaia famatuaren bidez, eta 1941ean beste bat *"Fantasia"* pelikularekin.

Ordutik, The Walt Disney Companyk ibilbide luze eta arrakastatsua izan du ekoizpen ugarirekin, gaur egun izanda konpainiarik ezagunen eta handiena.

## Euskal Herrian 
Euskarazko lehenengo lan azpimarragarriak XX. mendearen bukaeran egin zituzten: Pernando Amezketarrari buruzko marrazki sorta egin zuten, telesail moduan ETB-1ean eskainia. Hastapen horietan, *"Kalabaza tripontzia"* lana ere aipatzekoa da.

Gaur egun Irusoin euskal konpainiarik aktiboena da, bai animazioan baita luzemetraietan ere. Lan animatuen artean *"Cristóbal Molón"*, *"Supertramps"*, *"Glup"* eta *"Karramarro Uhartea"* nabarmentzekoak dira.

Beste ekoiztetxe batzuen bidez eginda, *"Olentzero eta subilaren lapurreta"* eta
*"Olentzero, gabonetako ipuina"* ditugu.

## Kanpo estekak 
* Irusoin konpainiaren webgunea
Hemoglobina

**Hemoglobina** odolaren heteroproteina da, ugaztun eta beste ornodun batzuen globulu gorrietan dagoena. Bere eginkizun nagusia oxigenoaren garraioa da, arnas aparatutik gorputzeko ehunetara.

Pigmentu gorria da, eta odolari gorri kolorea ematen dio. Bere pisu molekularra 64.000 Daltonekoa da.
thumb|Hemo taldea

Hemoglobina, heteroproteina guztien antzera, talde proteikoz (proteinaz) eta talde prostetikoz (molekula ez-proteikoz) osatuta dago. Hemoglobinaren talde prostetikoa eraztun tetrapirrolikoa da, erdian burdin atomoa duena (*ikusi irudia*). Talde prostetikoari hemo taldea deritzo.

Lau kate polipeptidikoek (bi α eta bi β) osatzen dute hemoglobina molekula, kate bakoitzak hemo talde bat duelarik. Oxigenoa hemo taldearen burdin atomoari lotzen zaio; hortaz, hemoglobina bakoitzak lau molekula oxigeno garraia dezake:

:Hb + 4O2 -> Hb(O2)4

Globulu gorriak hiltzen direnean barruko hemoglobina askatzen da, eta ehunetan dauden makrofagoek hemoglobina hori hartzen dute, bilirrubinan eraldatuz.

Oxigenoa ez ezik, hemoglobinak karbono dioxidoa ere garraiatzen du. Oxigenoa biriketan lotu eta odolean zehar zeluletara garraiatzen duen bitartean, karbono dioxidoa metabolismoaren ondorioz gure zeluletan sortzen den produktua da eta biriketara garraiatzen du bertatik kanporatzeko.

Oxigenoak odolean disolbatzeko duen gaitasun txikia dela eta, hemoglobina beharrezkoa da. Antzeko zerbait gertatzen da karbono dioxidoarekin, hau bikarbonato bezala garrraiatzen da odolean.

Hemoglobina oxigenoari lotuta dagoenean oxihemoglobina izena hartzen du, karbono dioxidoari lotuta badago aldiz, karbaminohemoglobina. Karbono dioxidoa hemoglobinari lotzean, honek oxigenoa lotzeko duen gaitasuna jaitsi egiten du. Hau, Bohr efektua bezala ezagutzen da.

Hemoglobinak oxigenoa hartzeko duen ahalmena asko murrizten da karbono monoxidoa (CO) aurrean, bi gasek lehia egiten dutelako hemoglobinari lotzeko (karbono monoxidoa hemoglobinari lotzen zaio oxigenoa lotzen zaion leku berean). Hala ere, hemoglobinak afinitate askoz handiagoa du karbono monoxidoarekiko (CO) oxigenoarekiko baino, 200 aldiz gehiago edo. Horrek esan nahi du CO eta O2 daudenean, hemoglobinak CO hartuko duela oxigenoaren ordez.

Hori dela eta, CO oso gas toxikoa da, heriotza eragin dezakeena. Karbono monoxidoaren intoxikazioak asfixia eragiten du, biktimaren ehunek ez baitute oxigenoa jasotzen (oxigenoaren ordez CO eramaten baitu hemoglobinak). Karbono monoxidoarekin konbinatzen denean, gorri koloreko konposatu bat eratzen du hemoglobinak, karboxihemoglobina izenekoa; horrek ematen die karbono monoxido intoxikazioaren ondorioz hildako biktimei duten kolore arrosa berezia.

Era berean, hemoglobinak ere afinitatea du zianuroarekiko (CN), sufre monoxidoarekiko (SO) eta nitrogeno dioxidoarekiko (NO2). Substantzia horiek guztiak toxikoak dira, oxigenoa eta hemoglobinaren arteko lotura eragozten dutelako.

Gorputzean hemoglobinaren maila normalak 12,5-18gr/dL-koak dira. Anemia dagoenean maila horiek jaisten dira. Bihotzeko hainbat gaitzek, aldiz, maila horiek igotzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Bohr efektua
* Anemia

## Kanpo estekak
Irusoin

**Irusoin** telebista eta zinema arloetan lan egiten duen euskal enpresa da.

1993. urtean sortua, animazioko filmak, fikzioko filmak, dokumentalak, telebista saioak eta komunikazioarekin erlazioa duten proiektuak ekoiztu ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irusoinen webgunea
1964ko Neguko Olinpiar Jokoak

**1964ko Neguko Olinpiar Jokoak**, Austriako Tirol estatuko hiriburu den Innsbrucken ospatu ziren. Neguko Olinpiar Jokoen IX. edizioa izan zen. Bertan, 1091 kirolarik parte hartu zuten, 36 nazio, 6 kirol eta 34 probatan ordezkatuz.

## Dominak 
## Gertaerak 
* Egon Zimmermann, etxeko taldeko eskiatzaileak, eski alpetarreko jaitsierako proban urrezko domina irabazi zuen.
* Norvegiako Knut Johannesenek irabazi zuen izotz gaineko abiadura-patinajeko 5.000 metroko proba, 7:38:40ko denbora eginez, olinpiar errekorra izan zena.
* SESBeko Klavdia Boiarskikhek, hiru urrezko domina irabazi zituen eskiko cross-country proban, eta, gizonezkoetan, Finlandiako Eero Mäntryantak, bi, proba berean, Jokoen ondoren, "Mr Seefeld" ezizena jaso zuelarik, bere nagusitasunaren ondorioz.
* Eski alpetarrean, Christine eta Marielle Goitschel ahizpa frantziarrek, lehen eta bigarren amaitu zuten eslalom erraldoi eta eslalom probatan.
* Eski jauzien proba, jokatu zen bigarrena izan zen, eta luge kirolak, debuta egin zuen Neguko Olinpiar Joko batzuetan.

## Kirol ezberdinen egoitzak 
* Bergisel: eski jauziak
* Igls bobsleigh and luge track
* Estadio Olinpikoa: irristaketa artistikoa eta izotz hockeya
* Seefeld: cross country eskia eta biathlonba

 

## Kanpo estekak
Valakia

**Valakia** () Danubioaren eskualdean dago, eta printzerri bat izan zen antzina (Valakiako Printzerria); geroago, Moldaviarekin elkartuta, Errumaniako erresuma sortu zuen.

Gaur egun, Valakia bi lurralde geografikotan banatuta dago:

* Muntenia (Olt ibaitik ekialdera dagoena) eta
* Oltenia (Olt ibai horretatik mendebaldera dagoena).

Bertako pertsonaiarik ezagunenetakoa Vlad Drakula () printzea edo voivoda izan zen, Bram Stoker idazle irlandarraren Drakula pertsonaia sortzeko inspirazioa izan zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brennerautobahn

**Brennerautobahn** edo **A13**a, Austriako autobide labur bat da, Tirol austriarreko hiriburu den Innsbruck, Austriak Italiarekin duen mugarekin lotzen duena, Brenner pasabidearen bidez, non A22 autobidean bihurtzen den.

## Ikus gainera 
* Brenner pasabidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashur-nadin-apli

**Ashur-nadin-apli** (akkadikoz "Asurrek seme bat eman du"), urte gutxi batzuk (K.a. 1208-K.a. 1204 gobernatu zuen errege asiriar bat izan zen, bere aita Tukulti-Ninurta I.a hil ondoren.

Ez da ezagutzen zehazki, Ashur-nadin-apli tronura igo izanaren arrazoia, bere anaia Ashur-nasir-pal izan baitzen euren aita Kar-Tukulti-Ninurtan setiatu, eta, ziuraski, hil zuena. Bere erregealdiari buruz ere ez da ezer ezagutzen, bere ondorengoa, bere iloba Ashur-nirari III.a izan zela ezik.

Garai honetan, Asiriak, gainbehera azkar bat izan zuen, Babiloniaren protektoratu bezala.
Huny

eskuinera|thumb|260px|Meidumgo piramidea

**Huny**, Egiptoko III. dinastiako azken faraoia izan zen. K.a. 2637 eta K.a. 2613 bitartean gobernatu zuen. (Shaw)

Huny, Turineko Errege Kanonean dokumentatua dago, 24 urteko erregealdiarekin. Manetonek aipatzen duen **Kerferes** baldin bada, hogeitasei urteko erregealdia izan zuen, Sexto Julio Afrikanoren arabera, Sinzelo fraidearen bertsioan.

Huny, oso edadetua zegoela iritsi zen tronura. *Meresankh* izan zen bere emaztea, eta, honekin, bi seme-alaba izan zituen: Bere oinordeko izan zen Snefru eta *Hetepheres*.

## Bere garaiko eraikuntzak 
Batzuetan, Meidumen dagoen piramide mailakatua eraikitzea agindu izana ematen zaio, Djoserrena baino handiagoa, uste denez, bera hil zenean oraindik amaitu gabe utzi zuena. Honela, bere seme eta oinordeko izan zen Snefruk, esaten denez, bere erregealdiaren hasieran amaitu zuen. Baina, teoria hau, Hunyri emandako hil monumentu bat izateko desira naturalak sortzen du, baina ez dago Meidumeko piramidea, faraoi honen hilobia izan zela frogatzen duen ebidentziarik.

Snefruren izena, aldiz, Meidumen bai aurkitu da, baita faraoi honen zenbait semerena ere, bereziki Nefermaat eta Rahotep, Meidumeko nekropoliko mastabetan lurperatuak izan ziren. Honela, litekeenagoa da Snefru izatea piramidea eraikitzea agindu zuena, eta, beranduago, bere erregealdian, piramide mailakatutik piramide klasiko bihurtzea, bere aurpegiek, hiruki forma hartuz. Piramideak, erori zenetik, zutik, bere erdigunea baino ez du mantentzen.

Badago beste piramide bat, Hunyk, eraikitzea agindu izana litekeena dena, baina bere hondakinak Elefantinan aurkitu diren piramide zeremonial txiki bat baino ez da. Piramide hau ez zen hilobi bat, eta ez du nekropoli edo tenplu multzo bat inguruan: bere benetako funtzioa eta bere esangura erlijiosoa, erabat ezezagunak dira.

Litekeena da, baita ere, 10 eta 17 metro arteko altuera duten piramide mailakatu txiki guztiak, Zawyet el-Meytinen, Abidosen (Sinki), Naqadan (Nubt), Khulan (Hierakonpolis) eta Edfun aurkituak, Huniri eman izana. (M.D.A.I.K. 36 p 43-59; M.D.A.I.K. 38 p. 83-93 eta 94-95).

Bere ustezko hilobia, Zawyet el-Aryanen egon daiteke, edo Meidumeko nekropolian (M 17 mastaba, Swelimen arabera), non zenbait funtzionarioren mastabak ere aurkitzen diren, Nefermaat kasu (M 16), bere emazte Itetekin lurperatua, Hunyren beste seme bat eta Snefruren lehen chatya, Keopsen arkitekto eta chaty izan zen Hemiunuren aitarena eta Rahotep eta Nofreten mastaba (M 6).

Metyenen biografiak, ziuraski, hirugarren dinastiaren erdialdean jaio zenak, garai honen zenbait adierazpen ematen ditu.
Kareliako istmoa

**Kareliako istmoa** (; , ''Karel'skij perešeek''), Errusiako Ladoga lakua eta Finlandiako Golkoa banatzen dituen 45 eta 110 kilometro bitarteko lur zati estu bat da.

Antzina Finlandiarena izan bazen ere, lurralde hau SESBen sartu zen Neguko Gerraren ondoren, eransketa hau, Jarraipenaren Gerraren ondoren berretsia izan zelarik. Inguru honetako barruti edo raionak, administratiboki, San Petersburgo hiriaren mende daude. Gainontzekoak, Leningradoko Oblastaren administraziopean daude.

Hiririk garrantzitsuena, Vyborg da.

## Kanpo estekak
Arkhangelsk oblasta

**Arkhangelsk oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, Erdialdeko Barruti Federalean dagoena. Haren barnean Frantzisko Josefen Lurraldea eta Zembla Berria daude, baita Nenetsia barruti autonomoa ere. 587.400 kilometro koadroko hedadura du, eta 2010ean 1.185.536 biztanle zituen.

Arkhangelsk hiria (350.000 biztanle inguru) oblasteko gune administratiboa eta hiriburua da.

## Banaketa administratiboak 
### Barrutiak 
Oblasta honako barruti hauetaz osatuta dago:

* Kargopolski Barrutia (Каргопольский)
* Kholmogorski Barrutia (Холмогорский)
* Konoshski Barrutia (Коношский)
* Kotlasski Barrutia (Котласский)
* Krasnoborski Barrutia (Красноборский)
* Lenski Barrutia (Ленский)
* Leshukonski Barrutia (Лешуконский)
* Mezenski Barrutia (Мезенский)
* Niandomski Barrutia (Няндомский)
* Onezhski Barrutia (Онежский)
* Pinezhski Barrutia (Пинежский)
* Plesetski Barrutia (Плесецкий)
* Primorski Barrutia (Приморский)
* Shenkurski Barrutia (Шенкурский)
* Solovetski Barrutia (Соловецкий)
* Ustyanovski Barrutia (Устьяновский)
* Velski Barrutia (Вельский)
* Verkhnetoyemski Barrutia (Верхнетоемский)
* Vilegodski Barrutia (Вилегодский)
* Vinogradovski Barrutia (Виноградовский)

### Uhartediak (ez dira barruti bakar baten ere zati) 
* Frantzisko Josefen Lurraldea
* Zembla Berria

### Herri eta hiri garrantzitsuak 
* Arkhangelsk
* Koriazhma
* Kotlas
* Novodvinsk
* Severodvinsk

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashur-nirari III.a

**Ashur-nirari III.a**, K.a. 1203 eta K.a. 1198 bitartean gobernatu zuen errege asiriar bat izan zen, bere osaba Ashur-nadin-apliren oinordeko bezala.

Ez da ia ezertxo ere ezagutzen Ashur-nirari III.aren erregealdiari buruz, Ashur-nasir-palen semea zela izan ezik. Bere beste osaba bat izan zen bere oinordekoa Asiriako tronuan: Enlil-kudurri-usur.
KV57

**KV57** hilobia, Erregeen Haranean kokatua, Horemheben lurperaketarako erabili zen, Egiptoko XVIII. dinastiako azken faraoia izan zena.

Hilobia, Edward Ayrtonek aurkitu zuen, Theodore Davisentzako lanean ari zena, 1908ko otsailean. Haraneko lurpean duen kokapenagatik, hilobia, Niloren uholdeetakoren batek eragindako luizien ondorioz hondakinez betea zegoen.

Hilobi hau, XVIII. dinastiako beste errege hilobi batzuekiko ezberdina da. Eraikuntza ezberdinekoa, baxuerliebeak ditu margoen ordez, hormetan, historian lehen aldiz agertzen diren Ateen Liburuko gertakariekin. Apaindura amaitu gabe dago, Horemheben erregealdia, hogei urte baino gehiagokoa izan zen arren.

## Deskribapena 
[200px|thumb|Horemheb, [Hathor jainkosaren ondoan, *Imentet* bezala: Mendebaldeko jainkosa (hildakoen lurraldea).]]
KV57a, uadiaren mendebaldeko adarrean dago, KV35etik gertu, muino baten azpian, eta KV8 eta KV9 hilobiekin gurutzatzen da. Eskailera bat eta hiru korridoreren bidez, aurreganbera eta ganbera hipostilo batetara iristen da. Alboko pasabide batek eta maldan dauden beste bik, beste bi gelatara daroate, horietako bigarrena, hil ganbera, zenbait alboko konpartimendu dituena. Bere planoa, XVIII. dinastiako hilobien artean, ardatz okertukoak direnak, eta XX. dinastiakoen arteko trantsizio bat da, azken hauek, erabat zuzenak.

Jainko ezberdinen irudikapenez apaindua dago, Horemheb bera euren artean dagoelarik, baita Ateen Liburuko gertakariekin ere.

### Aurkikuntzak 
* giza hondarrak
* baltsamatze materiala
* hilobiaren ekipamendua
* altzariak
* bitxiak
* maketak
* eskulturak
* landare hondakinak

Erregearen sarkofagoa, kuartzita gorri landuzkoa da, eta bere estalkia apurtua aurkitu zen. Egiptoko XXI. dinastiako zenbait lurperaketen hezur eta hondarrak zituen, eta zaila da Horemhebenak zeintzuk diren jakitea.

thumb|800px|erdian

## Kanpo estekak
Terapia genetiko

**Terapia genetiko**a organismo baten ehunen zeluletan geneen sartzean datza, gaixotasun batzuk sendatzeko. Bere helburua gaixotasuna eragiten duten geneak aldatzea da, kromosometatik gene okerrak kenduz gene zuzenak ipintzeko. Modu honetan hereditarioak diren gaitzak edo mutazio batek eragindakoak tratatu litezke epe laburrean.

Hainbat birus erabili dira orain arte zelula ostalarian sartu behar diren geneak garraiatzeko, bektore moduan. Lehenengoan genea edo gene berriak birusean sartzen dira ingeniaritza genetikoaren bidez. Giza-zelulak infektatzerakoan birusak genoma berria zelularen kromosometan txertatzen du. Tratamendu honek arrakasta badu, txertatutako genomak proteina funtzionalak sortuko ditu, gaitza sendatuko dutenak.

Orain arte terapia genetikoan erabili diren birusak adenobirusak eta erretrobirusak izan dira.

2000. urtean giza genomaren informazio genetiko guztia deszifratu zen. Giza genomak 3 mila milioi nukleotido eta proteinak kodetzen dituzten 25.000 gene inguru ditu, eta dagoeneko gaitzak eragiten dituzten gene batzuk ezagutzen dira. Giza genomaren ezagutza sakona gaixotasun genetikoak diagnostikatzeko ez ezik, terapia genetikoa garatzeko ere balio handiko tresna izango da.

## Kanpo estekak
Bergisel

**Bergisel**, Austriako Innsbruck herritik hegoaldera dagoen 746 metroko garaierako muino bat da. Wilten izeneko gunean dago, Sill ibaiak, bere urak Inn ibaian isurtzen dituen tokian.

Izena, latinezko *burgusinus*etik dator, mendia esan nahi duena, alemanez Bergisel bihurtu zena. Bere lehen erabileretako batzuk, errausketa gune eta, Glaziazio garaian, babeslekua izan ziren.

1809an, Bergisel, Bergiseleko lau guduak gertatu ziren tokia izan zen, Andreas Hoferren agindupean. 1892an, Andreas Hoferren omenezko monumentua, gudu horiek oroitarazteko eraikia izan zen.

1952tik, Innsbrucken Lau Muinoen Lehiaketako lau probetako bat ospatzen da. Bergiselchanze, zehazki, 1964ko Neguko Olinpiar Jokoetarako eraikia izan zen, aurreko arrapala ordezkatzeko, txikiagoa baitzen. Gainera, 1976ko Neguko Olinpiar Jokoetarako ere erabili zen. Arrapala berria, 2003an irekia izan zen, Zaha Hadid arkitektoak diseinatua, eski jauzietarako egun behar diren baldintzen arabera eginiko zaharrenetako bat bezala.

Berebiziko izua piztu zuen istripu lazgarri bat gertatu zen arte, non hildako asko egon ziren, Bergiselgo estadioa, snowboardeko Air & Style jaialdiko egoitza izan zen.

Brenner trenbideak zein Brennerautobahnek, Bergisel azpitik igarotzen diren tunelak dituzte. Sill Zintzurra, aisialdi tokia, honen oinean dago.

Bergiselera, Innsbrucketik datorren Stubaitbahnetik hel daiteke, Sonnenburgerhof Geltokira irtenez, edo, lehen zatian, Bergisel Geltokira.

## Kanpo estekak
Jose Ramon Aranguren

**Jose Ramon Aranguren Iraizotz** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1938ko martxoaren 14a – 2009ko urtarrilaren 7a) euskal herritar politikaria izan zen.

Iruñeko Udalean Herri Batasuneko zinegotzia izan zen. *Egin* egunkariko Orain SA argitaletxeko kontseilaria izan zen, harik eta Espainiako Auzitegi Nazionaleko Baltasar Garzón epaileak *Egin* itxiarazi zuen arte, 1998ko uztailaren 15an. Horrexegatik, 18/98 makroauzian auzipetu zuten.

## Kanpo estekak
Bakarneren gaztelua

***Bakarneren gaztelua*** Joan Mari Irigoienek idatzitako gazteentzako eleberria da. Erein argitaletxeak argitaratu zuen.

## Laburpena 
Ortzean zehar egindako bidaia magiko zoragarria da liburua: "Belunen emakume eder bat ezagutu nuen: Artizar, baita haren suhia ere: Saturno. Eta hona itzultzear nintzenean, hantxe zeuden biak ni agurtu nahian. Eta oroigarri gisa Artizarrek bere zapia eman zidan, nik berari eman nionaren truke. Gero Saturno hurbildu zitzaidan: "Sirio, tori iluntasun hazi hau heure herrian ereiteko", esan zidan. Hondar ale beltz baten antza zuen hazi hark. Eta haziaren truke, lupan bildua nuen argi izpi batekin eraztun bat moldatu… eta eraztuna eta argi hazi bat erregalatu nizkion Saturnori…".

## Kanpo estekak
Zugspitze

**Zugspitze** Alemaniako mendirik altuena da, 2.964 metrotara. Alpeetan dago mendia, Wetterstein mendikatean.

Mendi honek muga egiten du Austriarekin, Tirolekin hain zuzen ere. Mendiaren zatirik handiena Austria bada ere, tontorra Alemaniako lurretan dago, Bavierako lurretan.

Mendi honetara igotzeko tren bat dago, 2.560 metrotara heltzen dena, Bayerische Zugspitzbahn alegia. Trenak Garmisch-Partenkirchen herritik igo egiten du goraino. Hortik gora teleferiko batek mendi tontorreraino eramaten zaitu. Mendi tontorra turistez betea dago normalean eta neguan eskiatzailez beteta.

## Kanpo estekak
Jordaniako dinar

*Artikulu hau Jordaniako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dinar».*

**Jordaniako dinarra** (ISO 4217 kodean JOD) Jordaniako dibisa da. Jordaniako dinarrak 10 dirham, 100 piastra eta 1000 fil azpiunitateak ditu.

Jordaniako dinarrak ere Zisjordaniatik zirkulatzen du Israelgo shekel berriarekin batera.

## Kanpo estekak
Shekel berri

**Shekel berria** (ISO 4217 kodean ILS, hebreeraz שקל חדש eta arabierazشيقل جديد) Israelgo dibisa da. Shekel berriaren azpiunitatea 100 agora da. 1986ko urtarrilaren 1ean sartu zen indarrean shekel dibisaren lekua hartuz.

Shekel berriak ere Palestinatik zirkulatzen du.

## Ikus, gainera 
* Shekel

## Kanpo estekak
Skewb diamantea

frame|eskuinera|Skewb diamantea, ebatzia
**Skewb diamantea**, Rubiken kuboaren motako buruhausgarri mekaniko bat da. 138.240 konbinaketa ezberdinetan jar daitezkeen 14 atal mugikor ditu. Buruhausgarri hau, Skewbaren poliedro duala da.

## Deskribapena 
Skewb diamanteak, oktaedro forman, izkinei dagozkien 6 atal ditu, eta beste zortzi, hiruki formakoak, aurpegi bakoitzaren erdialdeari dagozkionak. Atal guztiak mugi daitezke beste edozein atalekiko.

## Ebazpen egokiak 
Skewb diamantea ebazteko behar den bira kopuru gehiena, 10ekoa da. Taulan, buruhausgarria ebazteko **n** bira behar dituzten **p** posizio kopurua laburbiltzen da.

## Antzeko beste buruhausgarri batzuk 
* Kuboku
* Irakaslearen kuboa
* Sakelako kuboa
* Rubiken mendekua
* Pyraminx
* Megaminx
* Skewb
* Rubiken kuboa
* Dogic
* Square One

## Kanpo estekak
Jose Arana Eskolak

**Jose Arana Eskolak**, Eskoriatzan, 90 urte inguruz egon ziren eskola batzuk izan ziren.

## Sorrera 
Jose Aranak, bere testamentuan, enpresaburu bezala lortu zuen diru guztia, Eskoriatzako herriari utzi zion. Beste gauza batzuen artean, eskola batzuk eraikitzeko erabili zen, eskoriatzar enpresaburuagatik, Jose Arana izena hartu zuten.

## Erabilera 
Denbora luzez, lehen hezkuntzako ikasketa eskola izan zen. Ondoren, behin lehen hezkuntzako ikasketak emateari utzi eta gero, bertan, informatika kurtsoak eta beste kurtso batzuk emateko erabili zen. Gainera, askotan, San Pedroetan, su artifizialak jaurtitzeko toki bezala ere erabili izan zen. Batzuetan, San Pedro jaietan bertan, bertsoak eta musika kontzertuak emateko ere erabili zen.

## Desagerpena 
Laurogeitamar urte inguruz iraun zuen eraikinak, bertan etxebizitza eraikin multzo bat egiteko bota zen arte, 2004 inguruan.

## Kokapena 
Fernando Eskoriatza plazan zegoen, Eskoriatzako gaur egungo udaletxearen ondoan.

## Kanpo estekak