open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MariaDB

**MariaDB** datu-baseak kudeatzeko sistema erlazional libre bat da. Oracle Corporationek MySQLren jabea zen Sun Microsystems erostean MySQLren jatorrizko garatzaileetako batzuk GNU Lizentzia Publiko Orokorra lizentziapean libre mantentzeko asmoz sortutako fork bat da.

MariaDBk MySQLrekin bateragarritasun handia izateko asmoa du, ordezkapen erraza ziurtatzeko: liburutegien baliokidetasun bitarra eta MySQLren API eta komandoekin bat etortzea.

Garatzaile-burua Michael "Monty" Widenius da, MySQL ABren sortzaileetako bat. Bere alaba gazteenak Maria izena du eta hortik dator MariaDB izendapena, MySQL izendapena My izeneko bere beste alabaren izenetik datorren bezala.

## Bertsioak 
## MariaDB Foundation 
2012ko abenduan Michael Widenius, David Axmark eta Allan Larssonek MariaDBren garapena ikuskatzeko sortutako fundazio bat iragarri zuten. 2013ko apirilean Fundazioak ondorengo izendapenak iragarri zituen: Simons Phipss idazkari eta behin-behineko zuzendari exekutibo, Rasmus Johansson kontseiluko lehendakari eta Andrew Katz, Jeremy Zawodny eta Michael Widenius kontseiluko kide, Eclipse Foundationen antzeko gobernatza-eredua sortu nahi zutela iragarriz. Kontseiluak, Mike Milinkovich, Eclipse Foundationeko zuzendari exekutiboa, aholkulari bezala izendatu zuen trantsizioa gidatzeko.

Simons Phippsek 2014an utzi zuen bere kargua, MariaDB marka SkySQLri saltzean. Beranduago adierazi zuenez: "Konpainiak fundazio independente bat ez zuela onartuko nabarmen geratu zenean utzi nuen".

2014ko urriaren 1ean SkySQL Corporation ABek MariaDB Corporation AB izen berria hartu zuen, MariaDB zerbitzariaren garapenaren bultzatzaile eta babesle nagusia dela adierazteko.

MariaDB Corporation ABren marka erregistratu bat da MariaDB eta MariaDB Foundationek lizentziapean erabiltzen du.

2016ko abuztuaren 16an MariaDB Corporationek bere MaxScale datu-base proxy softwarearen 2.0 bertsioak software librea izateari utziko ziola iragarri zuen. Erabaki horrek zalaparta handia eragin zuen.

## Erabilpena 
Google, Mozilla eta Wikimedia Foundationek MariaDB erabiltzen dute.

Hainbat Linux and BSD banaketetan erabil daiteke MariaDB, adibidez, Ubuntun (14.04 LTStik aurrera). Horietako batzuk MariaDB lehenesten dute, hala nola, Arch Linux, Manjaro, Debian (Debian 9tik aurrera), Fedora (Fedora 19tik aurrera), Red Hat Enterprise Linux (RHEL 7tik aurrera), CentOS (CentOS 7tik aurrera), Mageia (Mageia 2tik aurrera), openSUSE (openSUSE 12.3tik aurrera), SUSE Linux Enterprise Server (SLES 12tik aurrera) eta OpenBSD (5.7tik aurrera).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  MariaDB webgune ofiziala
*  MariaDB Fundazioaren webgunea
San Joaquin harana

**San Joaquin harana** () Kaliforniako Erdialdeko Haranaren hegoaldeko zatia da, San Joaquin ibaiak zeharkatzen duena. Mendebaldean Kaliforniako kostako mendigunea dauka, eta ekialdean Sierra Nevada. Zazpi konderri hartzen ditu. Fresno, Bakersfield, Stockton, Modesto, Turlock, Porterville, Visalia, Merced eta Hanford dira hiri nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susquehanna

**Susquehanna** (; unamieraz: *Siskëwahane*) Estatu Batuetako ipar-ekialdeko ibaia da. 747 kilometro luze da eta 71.225 kilometro koadro hartzen ditu ibai arroak.

## Ibilbidea 
Susquehanna ibaia Otsego aintziraren hustubide gisa sortzen da, New York estatuaren bihotzean, sigi-saga Appalache mendietan barrena, Chesapeake badiaren barruan iparraldetik isuri aurretik. Nahiz eta  bere oztopoengatik (ur-lasterrak) inoiz ez ibai bide garrantzitsu bat izan, bere harana noizbait ibilbide esanguratsu bat izan zen Ohio ibaiaren sistema akuiferoarentzat eta, ondoren, erauzketa karboniferoko eskualde bihurtu zen.

Susquehanna ibaia New Yorkeko estatuaren hego-ekialdetik Pennsylvaniako estatuaren erdialdera doan ibaia da.

## Historia erlijiosoa 
Gertaera garrantzitsu asko Azken Egunetako Santuen Jesu Kristoren Eliza deiturikoaren historian, Harmonytik gertu, Pennsylvanian, ibaiaren ertzetan gertatu ziren. Palmyran (New York) jazarria sentitu, eta Joseph Smithek Harmonyra eraman zuen emaztea. Han zegoela, Josephek eta Oliver Cowderyk "Urrezko plantxak. " 1829ko maiatzaren 15ean, Josephek eta Oliverrek itzulpenak egiten zituzten bitartean, bataioari buruzko pasarte bat aurkitu zuten Eskrituretan. Horri buruz Jainkoaren borondatean enigma gisa ikusten zutena argitu nahian, Susquehannaren ertzetara aldendu ziren otoitz egitera. Eliza horren tradizioaren arabera, «aingeru baten bisita jaso zuten, zeinak Joanes Bataiatzailea bezala identifikatu zuen bere burua, eta Aarondar Apaizgoa eman zien». Gero, zeruko mezulariaren esanbidezko aginduari jarraiki, ibaiko uretan elkar bataiatu zuten.

## Kanpo estekak
Urrütiako anderia

thumb|330px|Urrütiako Jauregia, Altzürükü, Menauton jaunak Domenja emazteaz abusatzen zuenekoa

**Urrütiako anderia** zenbait izenez ezagutzen den XV. mendeko eresia da, Zuberoan ahoz aho transmititu zena eta zenbait lekukotasunek bildua, aldaera desberdinekin. Kantuaren ikerlari nagusiak, Txomin Peillen euskaltzainak, forma hori (*Urrütiako anderia*) hobetsi zuen Euskaltzaindiaren *Euskera* aldizkarirako egindako azterketa sakonean, nahiz eta beste izen batzuekin ere ezagutzera eman den (*Hauzeko Anderia* edo *Ahetzeko Anderea*, adibidez).

## Gaia 
Altzürüküko Urrütia jauregia da eresiaren kokalekua, eta bertan bizi izan ziren bi pertsonaiaz ari zaigu. Menauton Urrütiakoa 1422. urtean ezkonarazi zuen bere aitak, 20 urte zituela, Domenja izeneko emakumezko batekin, Ahetzekoa berau.

Senar abusatzaile baten berri ematen digu kantuak. Urrütiako jaunak bizkarreratzen dio bere emazte Domenjari beste norbaitekin ibiltzen dela. Errugabea (*ogen gabe*) dela esan arren emazteak, gizonak ileetatik hartu eta narrasta darabil (*Urrütiak bilhoti therresta dü ebili*).

Bertsoen bigarren partean fantasiara igarotzen garaː Santa Klara santu katolikoari egotzitako mirari baten ipuinarekin nahasten da Domenjaren bizitza. Goizez, irten da anderea opil batzuk prestatu ondoren, opilok zareta edo saskian daramatzala, *"Jente eskeliari emaiteko zokhorri";* baina bidean geldiarazi du senar zelatari jeloskorrak, *"begiak oldartürik".* Jaunak zaretan zer daraman ikusteko sartu du eskua barrura, eta miraria gertatzen da, opilak harilko edo artile-matazak bihurtzen dira (*Ophilak, ordü hartan, jin ziren haillikotan*). Jaunak, orduan, uste du ehulearengana doala emaztea (*Ehüliaren etxera zoaza bilberaztera?*) artilea lantzeko enkarguarekin, eta lasai geratzen da. Nonbait Urrütia ez bakarrik jeloskor eta abusatzailea da, baita ere ezin zekenagoa, etxeko opilik eskaleei ematea onartezina egiten baitzaio.

## Hitzak 
Txomin Peillenen iritzizː

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrew Ng

**Andrew Yan-Tak Ng** (; 1976an jaioa) informatikari amerikarra da. Baidu bilatzaileko zientzia arduradun ohia, non Adimen Artifizialeko taldea gidatzen baitzuen. Egun, Stanford unibertsitateko irakaslea da. Coursera, hezkuntzarako online plataformaren fundatzaileetakoa da baita.

## Ikerketa 
Bere ikerketak Adimen Artifiziala, Machine Learning (Ikasketa Automatikoa) eta Deep Learning (Ikaskuntza Sakona) arloen ingurukoak dira. Lehenbiziko egitasmoen artean nabarmentzekoak dira Stanford-eko Helikoptero Autonomoa, mundu mailako helikoptero autonomorik aurreratuena kontsideratua  eta STAIR (STanford Artificial Intelligence Robot) (Stanford-eko Adimen Artifizialdun Robota) , bertatik eratorri zen gerora ROS (Robots Operating System), robotikarako kode irekiko software egitura ezaguna. 

2011an, Angrew Ng-k Google Brain egitasmoa jarri zuen martxan Google konpainian. Bertan, Google-eko konputazio azpiegitura banatua erabiliz, eskala handiko sare neuronal artifizialak garatu zituzten. Egitasmo honen emaitzarik esanguratsuenen artean dago ikasketa sakoneko algoritmoak erabiliz 16.000 PUZ nukleotan entrenatutako sare neuronala. Sare honek goi-mailako zenbait kontzeptu bereizten ikasi zuen, besteren artean, katuak bereizten, horretarako YouTube-ko bideoak soilik ikusiz eta "katua" zer den azaldu beharrik gabe. 

Egitasmo horretako teknologia oraindik orain erabiltzen da Android Sistema Eragileko ahots errekonozimenduko sisteman.

David M. Blei eta Michael I. Jordan-ekin batera, Latent Dirichlet Allocation metodoa aurkeztu zuen zientzia publikazio ezagunean. 

## Erreferentziak
RuPaul

**RuPaul Andre Charles** (1960ko azaroak 17a, San Diego) aktore, drag queen, modelo, musikari eta artista estatubatuarra da. 1990eko hamarkada hasieran RuPaul ospetsu bilakatu zen hainbat telebista saio, film eta musika albumetan partaide izanik, 1992an "Supermodel (You Better Work)" abestiarekin lortu zuen arrakastaren ondorioz. 2009tik ''RuPaul's Drag Race'' telebista saioa ekoiztu eta aurkezten du, 2016tik 2021era sei urte jarraian telerrealitate aurkezle onenaren Emmy saria irabaziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kohlit

**Kohlit** antzinako testuetan aipatutako hiria da. Baita ere Jordan ibaiaren ekialdean dagoen lurralde baten izena; inguru horretan Alexandro Janeoewn kanpaina militarrak eraman ziren aurrera. Egun, oraindik ez dakigu hiria eta aipatutako lurralde artean loturarik ote dagoen.

## Hiria 
Kohlit Itsaso Hileko Eskuizkribuetan aipatua agertzen da, zehatz mehatz Kobrezko bilkarian, horrela deituta metal horren gainean idatzitako eskuizkribuan. Bilkari horretan jasotako informazioa ez da literario, tokien zerrenda bat baizik; bertan urrezko eta zilarrezko objektu desberdinak ezkutatu dauden tokien izenak aipatzen dira. Horrek altxorrak bilatzeko asmoa suspertu du inguru hartan. Kohliten kasuan urrez eta zilarrez betetako kaxak hiriaren toki desberdinetan lurperatuta omen daude. Testuaren arabera altxorra iparraldeari begiratzen dion leze batean dago eta haren sarreran hilobi batzuk daude. Altxorren artean Zilarrezko bilkaria egongo litzateke. Hiri honi buruzko beste informaziorik ez dago. Ezagutzen den beste Kphlit bakarra Etiopian dago, beraz Qumranetik oso urruti.

## Erreferentziak
Frederiko IX.a Danimarkakoa

**Frederiko IX.a Danimarkakoa** izen osoa *Christian Frederik Franz Michael Carl Valdemar Georg* (Sorgenfri jauregia, Kongens Lyngby, 1899ko martxoaren 11 &ndash; Kopenhage, 1972ko urtarrilaren 14a) Danimarkako erregea izan zen 1912 eta 1972 bitartean.
Bad Bunny

**Benito Antonio Martinez Ocasio** (Puerto Rico, 1994ko martxoaren 10a - ) edo **Bad Bunny** reggaeton eta trap generoan abesten eta konposatzen duen artista da. Famatu egin zen batez ere 2016 an *Diles* izeneko abestiarekin. Hear this musicekin kolaboratzen du.

Bad Bunny izen artistikoa bere txikitako gertaera batetik dator, argazki batean untxiz mozorrotuta agertzen baita aurpegi ez oso atseginarekin.

## Erreferentziak
Ortorexia

**Ortorexia** elikagai osasuntsuen kontsumoarekin obsesio patologikoa da. Ortorexia osasuntsu jateko saiakera errugabe bat bezala hasten da, non ortorexikoak janariaren kalitateari eta garbitasunari adi egoten da. Gero eta obsesionatuago bihurtzen da zer eta noiz jango duen kontuekin, eta nola aurre egingo dion balizko larraldiei.

Ortorexiko baten dieta ez oso osasuntsua izan daiteke, bakoitzak jartzen den dietaren menpe dago. Askotan, ortorexikoak gizartetik aldenduta egoten dira beraien bizitza janariaren inguruan planeatzen dutelako. Ortorexikoek inoiz ez dute ikasten era natural batean jaten. Intuitiboki jateko kapazitatea galdu dute. Ez dakite ondo noiz gose diren, zenbat kantitate behar duten, noiz dauden beteta…

## Sintomak 
* Emakumeek hilekoaren aldaketa sufritzen dute.
* Gizonek espermatozoide gutxiago sortzen dituzte.
* Akne.
* Bihotzeko arazoak.
* Likidoen erretentzioa.

## Kanpo estekak
Christy Kinahan

'''Christy 'the Dapper Don' Kinahan''' (1957), irlandar krimen antolatuaren buru bat da. Bere erakundea nagusiki droga-trafikoan jarduten du, bereziki estasia eta heroina kontrabandoan.

Kinahan kartela irlandar talde antolatu kriminalaren burua da.

1980ko hamarkadan heroina trafikoan jarduteagatik sei urteko espetxealdia bete zuen. Oso buruargia den gizasemea da, espetxean zegoela gaztelania eta errusiera mintzatzen ikasi zuen, helburu jakin batekin: Mexikar, Kolonbiar eta Errusiar Droga Kartelekin harremanetan jarri eta haientzat Mendebaldeko Europan drogra-trafikorako sarbideak eta hedapen sarea irekitzeko.

## Ikus gainera 
* Kinahan kartela
* Irlandar mafia
Gerry Hutch

**Gerry Hutch** (1963, Dublin) irlandar krimen antolatuaren buru bat da. Irlandako historiako lapurreta handienetako biren egilea izatearen susmagarria da. Nagusiki bera eta bere erakundeari banku eta bitxitegi lapurreten eta iruzurren atzean egotea egotzi izan zaio, bai eta diru garbiketa eta droga-trafikoan jardutea ere.

Veronica Guerin kazetariak "Bizimodu disziplinatu eta aszetikoa", alegia, luxu handirik gabeko bizimodua izateagatik **"The Monk"** ("Fraidea") ezizena ipini zion.

## Ikus gainera 
* Irlandar mafia
Valtònyc

**José Miguel Arenas Beltrán** (Sa Pobla, Mallorca, 1993ko abenduaren 18a) **Valtònyc** izen artistikoa erabiltzen duen rap abeslari bat da. Bere letretan hainbat gai politiko lantzen ditu, eta ezaguna egin zen 2012ko abuztuaren 23an Espainiako Polizia Nazionalak atxilotu zuelako terrorismoari gorazarre eta Espainiako erregearen aurkako irainak egitea leporatuta. 2017ko otsailaren 22an Espainiako Audientzia Nazionalak hiru urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zion ETA eta GRAPO goratzeagatik eta Koroaren aurkako irain larriak egiteagatik. Espainiako Auzitegi Gorenak zigorra baieztatu zuen 2018ko otsailaren 20an.

## Discografia 
* *El Reincident* (2018)
* *Neversleep* (2016)
* *La autodestrucción y sus ventajas* (autoeditat, 2015)
* *Simbiosi* (autoeditat, 2015)
* *Eutanàsia* (autoeditat, 2014)
* *Microglicerina* (autoeditat, 2013)
* *Aina i altres ansietats* (autoeditat, 2013)
* *Cadenes* (autoeditat, 2012)
* *Rap rural* (amb Swing) (2012)
* *Mallorca és ca nostra* (autoeditat, 2012)
* ''Residus d'un poeta* (autoeditat, 2012)
* *Jazz amb llàgrimes de rom* (autoeditat, 2011)
* *Misantropia* (autoeditat, 2010)
* *Desde el papel'' (autoeditat, 2009)

## Erreferentziak
John Gilligan (irlandar kriminala)

**John Gilligan** (Dublin, 1952ko martxoaren 29a) irlandar krimen antolatuko burua eta droga-trafikatzaile bat da.

2001ean haxix erretxina kopuru komentzialekin trafikatzeagatik 28 urteko espetxealdira zigortua izan zen. Apelazioaren ondoren espetxealdia 20 urtera murriztu zen.

Veronica Guerin irlandar kazetariaren hilketarengatik ere ikertua izan da.

## Ikus gainera 
* Irlandar mafia
Martin Foley

**Martin Foley**, ezizenez **"The Viper"** ("Sugegorria"), (Dublin, 1952ko azaroaren 24a), irlandar krimen antolatuko burua bat da. Martin Cahill kriminalarekin elkarlanean kalean droga-trafikoan jardun zuen. Dublingo Crumlin auzoko McCormack-Foley kriminal familiaren kide nabarmena da.

Bere aurkako erailketa saikaera ugari jasan izan ditu, bera ere hainbat alditan zigortua izan da, tartean polizia bati matailezurra txikitzeagatik. 1984an Behin-behineko IRAk bahitu zuen, baina Phoenix parkean IRAkideen eta Gardaren arteko tiroketa aprobetxatuz ihes egitea lortu zuen.

## Ikus gainera 
* Irlandar mafia
San Pedro eliza (Sopela)

**San Pedro eliza** Sopelako hirigunean dagoen pizkundetar eliza da, 1520an eraikia. Udalerriko parrokia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Andres baseliza (Sopela)

**San Andres baseliza** Sopelako baseliza erromanikoa da, XIII. mendean Plentziarako bidean eraikia. Urtero San Andres jaietan (azaroaren 30ean) bertaraino igotzen dira prozesioan San Pedro elizatik, ondoren erromeria ospatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andra Maria eliza (Lemoiz)

**Andra Maria eliza** Lemoizko Urizar auzoan dagoen eliza da, Mariaren omenez sagaratua. Barneluzego bakarra du, gangarik gabe, hiru aldare dituena, sarrera elizataria eta aurreko aldean dorre zabala. XII. mendearen lehenengo erdialdekoa omen da. Erromanikoaren garaian eraikitako landa-parrokia honek jatorrizko portada eta absidean leiho eder itsua gorde ditu sasoi hartatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Tomas eliza (Lemoiz)

**Santo Tomas eliza** Lemoizko Armintza auzoan dagoen eliza da, Santo Tomasen omenez sagaratua. Eraikuntza garaikidea da eta baseliza zaharra eraikia zegoen tokitik metro gutxira aurkitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Otalora

**José Otalora Carrillo de Albornoz** (Gasteiz, 1870a - Gasteiz, 1948ko otsailaren 24a) gasteiztar abokatu eta politikari kontserbadorea izan zen. Gasteizko alkatea izan zen 1909an.

## Bizitza 
José Otalora Gasteizen jaio zen 1870ean. Gurasoak José Gabriel Otalora Irizar eta Elvira Carrillo de Albornoz Encio zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camille Flammarion

**Nicolas Camille Flammarion** (1842ko otsailaren 26a - 1925eko ekainaren 3a) astronomo eta idazle frantsesa izan zen. Berrogeita hamar liburu baino gehiagoren egile emankorra izan zen, astronomiari buruzko hainbat dibulgazio lan, zientzia fikziozko eleberri aipagarri asko, eta ikerketa psikologiko eta erlazionatutako gaiak barne. Era berean, ''L'Astronomie* aldizkaria argitaratu zuen, 1882. urtean hasita. Juvisy-sur-Orge-ko behatoki pribatu bat mantendu zuen, Frantzian.

## Biografia 
Camille Flammarion Montigny-le-Roi-n jaio zen, Marne Garaia-n, Frantzian. Ernest Flammarion-en (1846-1936) anaia zen, Groupe Flammarion argitaletxearen sortzailea. Frantziako Société astronomique-ko sortzailea eta lehendabiziko presidentea izan zen, jatorrian bere aldizkari independentea izan zuena, BSAF (*Bulletin de la Société astronomique de France''), 1875. urtean argitaratuta lehenengo aldiz. 1895eko urtarrilean, L'Astronomie-ko13 liburuki eta *BSAF*eko 8, biak elkartu ziren, L’Astronomie the Bulletin of the Societé-ko buletina eginez. Aldizkari konbinatuaren 1895eko liburukia 9 zenbakiarekin zenbakitu zuten, *BSAF* liburukiaren numerazioa gordetzeko, baina ondorioz, ''L'Astronomie''-ren 9tik 13ra bitarteko bolumenek bi argitalpen desberdin aipa ditzakete, bost urte elkarrengandik bereizita.

## Kanpo estekak
Umaid Bhawan Jauregia

**Umaid Bhawan Jauregia**, Indiako Rajastan estatuko Jodhpur hirian dagoen munduko egoitza handienetariko bat da. Jauregiaren alde bat Taj Hotels enpresak eramaten du. Umaid Singh gaur egungo jabearen aitona zen eta haren ohorez jarri zitzaion izen hori. Monumentua Jodhpurreko garai bateko errege familiaren egoitza nagusia da.

## Historia 
Jauregiaren eraikuntza 1929ko azaroaren 18an hasi zen; egun horretan lehen harria jartzearen ekintza egin zen. Lanak 1943an burutu ziren. Eraikuntza garrantzi handia izan zuen zeren eta, gosete handiko garai batean, hari esker jende askok, milaka lagun, lana izan zuen.

Gaur egun jauregiaren jabea Jodhpurreko maharaha den Gaj Singh da. Eraikina hiru aldetan dago antolatuta:
* Errege familiaren egoitza izan zen aldea.
* Taj Palace Hotel. 1972an ireki zen eta luxuzko hotela da.
* Museoa. Bere edukien bidez Jodhpurreko errege familiaren historia XX. mendean azaltzen da. Beste galeria batean errege familiaren automobilak erakusten dira.

## Iruditegia 

|Marwar saloia.
|Jauregia zerutik ikusita.
|Fatxada nagusia.
File:Ummeid Bhawan Palace,Jodhpur.jpg|Barruko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Jaswant Thada
* Jodhpur

## Kanpo loturak 
* :Jauregia Iloveindia webgunean.
Ermandade

**Ermandadeak**, Erdi Aroan, gaizkileetatik eta nobleziaren gehiegikerietatik babesteko herriek sortu zituzten konfederakundeak izan ziren.

Donemiliagako goldean ***barrutia*** hitza aipatzen da behin, *Zuhia barrutia*, eta Patxi Salaberriren ustez hitz hori geroagoko ermandade hitzaren ordain zaharra izan zitekeen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako ermandadeak
* Bizkaiko ermandadea
* Gipuzkoako ermandadea
* Lapurdiko ermandadea
* Lantziegoko ermandadea

## Kanpo estekak
Lantziegoko anaiartea

**Lantziegoko anaiartea** Biasteriko taldeko anaiartea da. Kripan, Bilar, Lantziego (Asa, Lantziego, Biasteri), Moreta, Oion (Gorrebusto, Labraza, Oion) eta Ekorako udalerriek osatzen dute anaiartea. Udalerri horiek Biasteriko anaiartearen mende egon ziren, XIX. mendean aparteko anaiartea osatu zuten arte.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernkastel-Kues

**Bernkastel-Kues** Alemaniako mendebaldeko herria da, Renania-Palatinatua estatuan dagoena, Mosela ibaiaren ertzean. 2015ean 6.987 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak
Eganet

**Eganet** Internet eta teknologia berriak lantzen dituzten enpresen elkartea da Galizian. Izena honen akronimoa da galegoz: **Empresas Galegas Adicadas a Internet e ás Novas Tecnoloxías**. Eganet sariek, gutxienez 7 aldiz eman direnak, errekonozimendua ematen diete Galizian Internet eta teknologia berriak lantzen dituzten profesional eta enpresei.

## Ikus, gainera 
* Luz Castro

## Kanpo loturak 
* EGANET elkartearen web orriak
LIDAR

[250px|thumb|LIDAR estazioa besteak beste eraikuntzak eta formazio harritsuak eskaneatu eta [3D modeloak sortzeko.]]
**LIDAR** () laser bidez objektuak antzemateko eta neurtzeko sistema da. Arkeologian oso baliagarria da bereziki landarediak estaltzen dituen eremuak aztertzeko.

## Erabilera Guatemalan 
Guatemalako oihana arakatzen hasi dira gailuarekin eta emaitzak erakutsi dutenez, Tikal aztarnategi maian beste piramide bat aurkitu dute, Kunal zentro zeremoniala deskubritu dute, El Palmar hiria uste baino 40 aldiz handiagoa dela ondorioztatu dute etab. 2.100 km2 aztertu dituzte orain arte, beste 20.000 geratzen zaizkie, baina dagoeneko maien historia aldatu du LIDARek. Zibilizazioak 1 edo 2 milioi biztanle zituela uste zen, baina datu berrien ondorioz, 20 milioi inguru zirela diote orain adituek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harlax

**Harlax** metal talde gipuzkoarra da, Pasaian sortutakoa. Nu metal estilokoa da bere musika, eta Hoobastank, Incubus, Guano Apes, System of a Down, Limp Bizkit, edo Habeas Corpus bezalako taldeen eragina dute.

1999an Euskadi Gazteako 9. maketa lehiaketako entzuleen 2. saria eskuratu zuten. 3 disko kaleratu zituzten, Lehena IZ-rock diskoetxearekin eta hurrengo biak Oihukaren zigilupean. Azkena, *Irribarre behartua* izenekoa, 2005an kaleratu zuten.

Bere taldekideetako batzuk gaur egun ze_esatek! taldean aritzen dira.

## Diskografia 
### Diskak 
* KontsumHILtzen (2001, IZ-rock)
* Ez diren gauzak ere badira (2003, Oihuka)
* Irribarre behartuak (2005, Oihuka)
### Bildumak 
* Euskadi Gaztea 9. maketa leihaketa (1999) - Kafha, Asgarth eta Eguzkitan taldeekin batera.
* Lezorrotik at! (2000, Discos suicidas)

## Erreferentziak 
* http://www.argia.eus/albistea/harlaxek-bigarren-diskoa-kaleratu-du
* http://www.entzun.com/elkarrizketak/elkarrizketak/harlax-pauso-bat-aurrera#.Wo07_ebg7MV
* http://ekaitzaldi.blogspot.com.es/2009/06/harlax-irribarre-behartuak-2005.html
* [Harlax taldearen diskak Koldo Mitxelena Kulturunea(https://eu.wikipedia.org/wiki/Koldo_Mitxelena_Kulturunea)ren katalogoan]
* Harlax taldeari elkarrizketa Branka aldizkarian (Otsaila, 2000)
* Harlax taldeari elkarrizketa Branka aldizkarian (Otsaila, 2001)
* Taldearen lehen webgunea

## Kanpo estekak
Enpresarean

**Enpresarean, enpresa eta profesionalen sarea** Bai Euskarari Elkartearen proiektu bat da. Euskaraz lan egin nahi duten enpresen eta profesionalen arteko harremana eta elkarlana sustatzen dihardu, 2012tik. Bi urtean behin antolatzen den *Enpresarean azoka, Enpresarean Foroa* eta Enpresarean.eus webgunea dira egitasmoaren ardatz. Gipuzkoako Foru Aldundia da proiektuaren babesle nagusia. Euskararen prestigio soziala areagotu asmo du.

Enpresareanek helburu nagusi hauek ditu:
* euskaraz lan egiten duten edota zerbitzuak eta produktuak euskaraz eskaini nahi dituzten profesionalen eta organizazioen elkargunea izatea;
* Enpresarean Azoka eta Foroa sustatzea eta Enpresarean proiektua esparru berrietara zabaltzea eta ezagutaraztea;
* enpresen eta profesionalen artean baliabideak, esperientziak edo jakintzak partekatzea eta elkarlana sustatzea;
* euskaraz lan egin nahi duten edota zerbitzua euskaraz eskaini nahi duten organizazioei eta profesionalei erraztasunak ematea;
* euskarazko zerbitzuak eta produktuak eskaintzen dituzten entitateei eta profesionalei negozio-aukerak handitzea eta salmentarako gune bat eskaintzea;
* euskaraz proiektu eta zerbitzu berriak sustatzea.

## Kanpo estekak 
* Enpresarean webgunea
Imaxin Software

**Imaxin Software** (Santiago de Compostela, 1997) Galiziako enpresa informatikoa da, multimedian eta hizkuntza-teknologian aritzen dena, bereziki itzulpen automatikoan eta joko serioetan. Coruñako Unibertsitateko Informatika Fakultateko bost ikaslek sortu zuten (Luz Castro Pena, Diego Vázquez Rey, Antonio Fernández Cabezas, eta José Ramom Pichel Campos). Enpresaren jarduera nagusia lotuta dago Galizierarekin eta Galiziako kulturarekin. 

## Galizierako zuzentzaile ortografikoa 
Galiziera hizkuntzarako *2.Mil3* izeneko lehen zuzentzaile ortografikoa garatu zuten Microsoft Word-erako.

## OpenTrad itzultzaile automatikoa 
OpenTrad izeneko itzulpen automatikoko programa sortzen 2004an hasi zen zazpi partaideetako bat izan zen Imaxin, hauek izan ziren denak:
* Elhuyar Fundazioa/Eleka Ingeniaritza Linguistikoa: Josu Waliño, Iñaki Arantzabal, Iñaki Irazabalbeitia.
* Euskal Herriko Unibertsitateko Ixa taldea: Iñaki Alegria.
* Alakanteko Unibertsitateko Transducens taldea: Mikel L. Forcada.
* Kataluniako Unibertsitate Politeknikoa (TALP): Lluis Padró.
* Imaxin Software: José Ramom Pichel Campos.
* Vigoko Unibertsitateko Informatika Hizkuntzalaritzako Mintegia: Xavier Gómez Guinovart.

## Gaio itzultzaile automatikoa 
Galiziako Xuntaren *Gaio* izeneko itzultzaile automatikoa Imaxin-ek sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Opentrad
* Matxin
* Apertium
* Luz Castro

## Kanpo loturak 
* Imaxin enpresaren webgunea
* Opentrad itzultzailea
* Gaio itzultzailea
Arrosa xuriaren azpian

**Arrosa xuriaren azpian** ahozko euskal literaturako erromantze ezaguna da. **Hiru kapitainak** izenarekin ere ezagutzen da.

## Historia 
Resurreccion Maria Azkuek bildu zuen Donapaleun (Nafarroa Beherea) eta *Cancionero Popular Vasco*-ren 821 alean argitaratu, 1922 urtean. Aita Donostiak Senperen (Lapurdi) bildu zuen. 1977an Haizea taldeak ezagutarazi zuen.

## Hitzak 
Honako hitz hauek Azkuek bildutakoak dira, Euskal Kantutegian daudenak.

*Arrosa xuriaren azpian anderea lokhartu,*
*elurra bezain xuri, iruzkia bezain ederrik,*
*hirur kapitainek zeraukaten gortez inguraturik.*

*Kapitainek yoan ziran beren zaldiak harturik*
*hartu zuten anderea mantoz hontsa trozaturik*
*gero Pariserat ereman zuten Aitak jakin gaberik.*

*Parisen ostaliersak bazuen salutatu berriak ere galdatu*
*¿bortxaz ala amodioz jina zara, andrea? Errazu.*

*Ez, ez, ene bihotza arras bortxaz jina duzu:*
*hirur kapitainek galeriatik harturik jina nuzu.*

*Kapitainek hori entzunik jiten dire andereagana*
*-Anderea, afal zite eztirik eta trankilik;*
*hirur kapitain izanen tuzu gaur zure zerbitzari.*

*Anderea ori entzunik hila zuzun erori,*
*kapitainak yoan ziren beren zaldiak harturik,*
*nigar egiten zutelarik andereari dolu eginik.*

*Handik hirur egunen buruan andereak aitari*
*aihu: ai aita, ni orai hemen niagozu,*
*birjinitatearen nahiz begiratu hilaren egon nuzu.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Aventures de Spirou et Fantasio (2018ko filma)

***Les Aventures de Spirou et Fantasio*** 2018ko Alexandre Coffre frantziar zinema zuzendariaren umorezko filma da, izen bereko komikian oinarrituta.

## Sinopsia 
Spirou kazetariak Fantasio kazetaria ezagutuko du. Ez du ematen lagun egingo direnik. Baina, halako batean, elkarrekin lan egin beharko dute, Zorgluben gizonek Pacome de Champignac kondea bahitu dutelako. Bi kazetariek Europa eta Afrika zeharkatuko dute kondearen bila.

## Aktoreak 
* Thomas Solivéres : Spirou
* Alex Lutz : Fantasio
* Christian Clavier : Pacôme de Champignac kondea
* Ramzy Bédia : Zorglub
* Géraldine Nakache : Seccotine
* Charlotte Gabris : Marie
* Vincent Desagnat : Claude
* Caroline Tillette : kazetaria
* Mark Grosy : Teddy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oreina bilakatu neska

**Oreina bilakatu neska** edo **Ura isuririk** ahozko euskal literaturako erromantze ezaguna da, orein batean eraldatzen den neska baten ingurukoa, paraleloak dituena Europako beste ipuin tradizioetan.

## Historia 
XVIII eta XIX mende artean sortua izan bide zen Nafarroa Beherean, baina Europa guztian zabaldurik dagoen kondaira baten euskarazko aldaera dela esan daiteke. XIX mendean oso ezaguna zen *La blanche biche* (orein zuria) balada frantsesarekin antzekotasun handiak ditu. Eskandinaviar kulturako *Den fortrollade lungfrau* (neskatxa sorgindua) eta Eskoziako *Leesome Brand* (neskatxa sorgindua) baladekin ere badu loturarik. Jon Juaristiren iritziz Danimarkan ditu sustraiak ipuinak, eta bertatik Europako beste toki batzuetara zabaldu zela, adibidez Eskoziara eta Frantziara.

XVII. mendetik XIX. mendera bitartean, ahozko literaturatik literatura idatzira ere heldu zen, Frantzian Marie Catherine Le Jumel de Berneville, Aulnoyko kondesaren maitagarri ipuinetara zehazki, eta, hortik, Espainiako literaturara, Gustavo Adolfo Becquerren “*La corza blanca*” leiendara, hain juxtu.

thumb|*La blanche biche* bertsio frantsesa ipuin literario bihurturik, Aulnoyko kondesaren ipuin bilduma ilustratuan.

Pierre Lafittek argitaratu zuen lehen aldiz 1965 urteko Gure Herria aldizkarian *Oreina bilakatu neska* izenarekin ezagutarazi zuen. Jean Mixel Bedaxagarrek eta Benito Lertxundik ere abesten dute.

XXI. mendean, Mariasun Landa idazleak horren bertsio egokitua, haur eta gaztetxoei zuzendutako *Azken balada* liburuan argitaratu zuen.. 2022an, istorioan oinarritutako *Maddiren Trajeria* izeneko pastorala egin zen Zugarramurdin eta beste herri batzuetan, Gerardo Mungiak idatzia.

## Sinopsia 
Baladaren protagonista Maddi neska-oreina da. Pazkoako gau magikoan ur errito bat egin du, eta gaitasuna eskuratu du gauez emakumea eta egunez oreina izateko. Tamalez, neba ehiztari amorratua du Maddik, eta hark, amaren abisuari sinesgogor, zakurrekin ehizatuko du oreina.

## Hitzak 
*Ura ixuririk sorginen bidean*
*dohaina bildu dut Bazko Arratsean.*

*Gauaz Mayi nuzu, egunaz oreina,*
*etxeko zakurrek xerkatzen nutena*

''Jakes, nun'tuk horak? Eztiak senditzen*
*Oihanpean kurri, oreina xerkatzen*

*Jakes dei'zakurrak, salba zak arreba!*
*Ama, nola sinets Mayi daitekela*

*Jakes zakurreri hasi da xistuka.*
*Oreina hil dute kolpez ausikika.*

*Jakesek kanitaz eman du pusketan,*
*Aseko ahal da Mayi gurekilan.*

*Afal, afal, Jakes!. Ni nuk hor lehena*
*Ene haragiaz betherik dupina!*

*Ama, sala zolan, nigarra begian*
*puñala sartu du bere bihotzian.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ura Ixuririk, Haizea taldeak emana
* [Goian aipatu *La blanche biche'' kanta, Malicorne(https://eu.wikipedia.org/wiki/Malicorne) taldeak emana.]
Géraldine Nakache

**Géraldine Denise Nakache** (Suresnes, ) frantziar aktore, gidoigile eta zuzendaria da. Olivier Nakache zinema zuzendariaren arreba da. 2010eko *Tout ce qui brille* filmean egindako lanagatik da ospetsua.

## Filmografia 
### Aktore gisa 
* 2006 : ''Comme t'y es belle !*
* 2008 : *Tu peux garder un secret ?*
* 2009 : *Tellement proches*
* 2009 : *Jusqu'à toi*
* 2009 : *R.T.T.*
* 2010 : *Coursier*
* 2010 : *Tout ce qui brille*
* 2010 : *Il reste du jambon ?*
* 2011 : *Et soudain, tout le monde me manque*
* 2012 : *Les Infidèles*
* 2012 : *Sur la piste du Marsupilami*
* 2012 : *Nous York*
* 2013 : *Je fais le mort*
* 2014 : *Sous les jupes des filles*
* 2014 : *L'Ex de ma vie*
* 2015 : *Rendez-vous à Atlit*
* 2015 : *Robin des bois, la véritable histoire*
* 2016 : *Et ta sœur ?*
* 2018 : *Spirou et Fantasio*

### Zuzendari eta gidoilari gisa 
* 2010 : *Tout ce qui brille*
* 2012 : *Nous York''
Don't Worry, He Won't Get Far on Foot

'''Don't Worry, He Won't Get Far on Foot'* (euskaraz *Lasai, Ez Da Urrutira Joango Oinez'') 2018ko Gus Van Sant estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako drama-komedia film bat da. Joaquin Phoenix, Jonah Hill, Rooney Mara, Jack Black, Udo Kier, Carrie Brownstein, Steve Zissis eta Mark Webber aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
John Callahan estatubatuar umorista grafikoaren bizitza kontatzen da. 1970eko hamarkadan, 21 urte besterik ez zituela auto istripua izan eta tetraplegiko gelditu zen, ondorioz bere terapiaren zati gisa marrazteari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Joaquin Phoenix: John Callahan
* Jonah Hill: Donnie
* Rooney Mara: Annu
* Jack Black: Dexter
* Mark Webber: Mike
* Udo Kier: George
* Angelique Rivera: Terry Alvarado
* Olivia Hamilton: Lily erizaina
* Steve Zissis: Elias
* Carrie Brownstein: Suzanne
* Heather Matarazzo: Shannon
* Rebecca Rittenhouse: Bonnie
* Ron Perkins: Morton Kimble
* Rebecca Field: Margie Bighew
* Kim Gordon: Corky
* Emilio Rivera: Jesus Alvarado
* Sunny Suljic: Skateboard mutila
* Beth Ditto: Reba

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Silisili

**Silisili** () Samoa herrialdeko eta uharteetako mendirik garaiena da. Savai'i izeneko uhartean dago eta 1.858 metroko garaiera du. *Silisili* izenak *garaiena* esan nahi du samoeraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lil Pump

**Gazzy García** ( Miami, Florida, Estatu Batuak, 2000ko abuztuaren 17an ), **Lil Pump** izenarekin artistikoki ezaguna, trapa musika egiten duen estatubatuar eta kolonbiar rapero eta abeslaria da. Gucci Gang abestiarengatik ezaguna bihurtu zen. Abestia Estatu Batuetako *Bill* 100 Hot 100eko 3. postura iritsi zen. 

## Biografia 
Gazzy García 2000ko abuztuaren 17an jaio zen Miamin ( Florida ) Kolonbiako gurasoen artean.  Garcia 13 urte zituenean, bere lehengusua Smokepurpp-ri aurkeztu zion eta biak azkenean lagun eta lankide onak bihurtu ziren. Garcia auzoko hainbat ikastetxetatik bota zuten eta azkenean aukera eskola batera bidali zuten, baina hamargarren mailan kanporatu zuten borroka batengatik eta matxinada batengatik. 

## Diskografia 
* Lil Pump (2017)
* Harverd Dropout (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaga'ifomauga

'''Gaga'ifomauga''' Samoako Savai'i uhartearen iparraldean kokatua dagoen barrrutia da. Aopo da barrutiko herri nagusia.

## Gaga'ifomaugako hautesbarrutiak 
Gaga'ifomauga barrutia hiru hautesbarrutitan banatuta dago:

* Gaga'ifomaugako 1. hautesbarrutiak herri hauek hartzen ditu barne:
** Safotu
** Manase
* Gaga'ifomaugako. 2 hautesbarrutiak herri hauek hartzen ditu barne:
** Samauga
** Lefagaoali'i
** Faletagaloa (Safune)
* Paia, Saletele, Lolua, Si'ufaga eta Matavai herriak.
* Gaga'ifomaugako. 3. hautesbarrutiak herri hauek hartzen ditu barne:
** Aopo
** Sasina
** Fagae'e eta Letui herriak.

## Kanpo estekak
Assassin's Creed (bideo-jokoa)

'''''Assassin's Creed'''* bideo-jokoen serie bat da, istoriotxoak, liburuak, eta labur historikoez osaturikoa. Bideo-jokoak akzio-abenturakoak dira, eta mundu irekikoak. Nagusiki Bideo-jokoetan  kontatua eta *spin-offsetan ere.'' Plataformentzat argitaratu dute Playstation  hiru, lau Playstation, Xbox 360, Xbox One, Microsoft Windows, MAC OS X, Nintendo Ds, Wii U, PlayStation Portable (PSP), PlayStation Vita, iOS, HP webosak, Android, Nokia Symbian eta Windows Phongurasoen heriotzagatik.

## Kanpo estekak 
* Web-orri ofiziala
Juan Bautista Anza I.a

**Juan Bautista Anza I.a** (Hernani,  - Arizona, ) gipuzkoar militar eta esploratzailea izan zen, Juan Bautista Anzaren aita. Umetan bere aitari lagundu zion botikak eramaten sendagileei. Dantzaria zen eta eliza katolikoak dantza paganoak ekiditzea lortu ez zuenez bereak bezala hartu zituen eta honek asko lagundu zion ameriketako natiboekin lan egin zuenean. Gaztea zela, 19 urte zituela, Espainia Berrira bidali zuten, Culiacanera. Handik Alamos herrira joan zen meatzari izatera denbora labur batez, Aguajera joan baitzen meatzari izatera. Urte gutxi pasa ostean politikan sartu zen eta gorakada azkarra izan zuenirakurtzen eta idasten zekielako. Janos presondegian egin zuen lan 1721ean. Maria Rosa Bezerrarekin ezkondu zen. Neska presondegiaren nagusia zen kapitainaren alaba zen. Han 1726ra arte egon zen, Fronterasko presondegiko kapitaina izendatu zutenera arte.

Hango agintaria zenean San Luis ibaia exploratzeko ezpedizioa bidali zuen. Guevavi, San Mateo, Sicurisuta eta Sópori rantzoak ezarri zituen; Arizona hegoaldeko lehen abeltzantza lanak egin zituen. Bertan zilar asko aurkitu zuen eta badirudi Arizona izena euskeratik datorrela eta Manuel Jose Sosa idazleak zilarra lantzen zen rantzoari Arizona deitzen ziola ere.

Mexiko iparmendebaldean eta Estatu Batuetan bizi izan zen. Eusebio Francisco Kinorekin expedizioak egin zituen eta Apacheen kontra burrukatu zueneta eurak hil zuten 1740an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fronteras
* Antzinako Erregimenaren krisia Hego Euskal Herrian
Money Monster

**Money Monster** (euskaraz *Diru Munstroa*) 2016ko Jodie Foster estatubatuar aktore eta zinema zuzendariak zuzendutako thriller film bat da. George Clooney, Julia Roberts, Jack O'Connell, Dominic West, Caitriona Balfe eta Giancarlo Esposito aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Lee Gates (George Clooney), telebistako aurkezle ospetsua Wall Streeteko guru nagusienetako bat da. Baina Kyle Budwell (Jack O'Connell) gazteak Leeren aholkuei jarraitu eta bere familiaren diru ondasuna galduko du. Hortaz, Kylek Lee bahitzea erabakiko du, haren telebista saioaren emisioan bertan.

## Aktoreak 
* George Clooney: Lee Gates
* Julia Roberts: Patty Fenn
* Jack O'Connell: Kyle Budwell
* Dominic West: Walt Camby
* Caitriona Balfe: Diane Lester
* Giancarlo Esposito: Marcus Powell kapitaina
* Christopher Denham: Ron Sprecher
* Lenny Venito: Lenny (Kameralaria)
* Chris Bauer: Nelson tenientea
* Dennis Boutsikaris: Avery Goodloe CFO
* Emily Meade: Molly
* Makhaola Ndebele: Moshe Mambo
* Condola Rashād: Bree (Laguntzailea)
* Aaron Yoo: Won Joon
* Olivia Luccardi: Arlene
* John Ventimiglia: A Taldeko burua
* Grant Rosenmeyer: Dave
* Greta Lee: Amy
* Cenk Uygur: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Guillermo Arsenio Itzaga

**Guillermo Arsenio Itzaga Ojenbarrena** (Urduña, 1885 &ndash; Madril, ) bizkaitar liburuzain eta kazetaria izan zen. Historiaren Errege Akademiako liburuzaina, tradizionalista sutsua izan zen eta *El Correo Español* eta *El Cruzado Español* egunkariak zuzendu zituen.

## Lanak 
* *El Catecismo del verdadero español*
* *El Programa Tradicionalista*
* *Las Cortes Españolas* (1905)
* *Los conciertos económicos vascongados* (1909)
* *Balmes, periodista* (1911)
* *Junta Magna de Biarritz* (1919)
* *La Tradición y Euskeria* (1931)
* *La sucesión legítima de la Monarquía española, según el pensamiento de la princesa de Beira* (1935)
* *La usurpación de un trono* (1940)
* *Los presos de Madrid: Recuerdos e impresiones de un cautivo de la zona roja* (1940)
* *La bibliografía de orientación religiosa-móral. Estudio especial de la infantil* (1947)
* *Orientaciones biblioteconómicas. Las bibliotecas norteamericanas. Su organización, su funcionamiento y sus enseñanzas* (1950)
* *La humildad exaltada o fray Pedro de Bardeci, venerable de la Orden de San Francisco y gloria de Orduña* (1950)
Urzapal bat

**Urzapal bat** XIX. mendeko Pierre Topet "Etxahun" bertsolari zuberotarraren abesti ezaguna da.

## Gaia 
Abestia Etxahuni bizitzan zehar jazo zitzaion gertakari bati buruzkoa da, jarraian kontatuko den bezala. Hemezortzi urte zituela bere etxeko neskamearekin maitemindu zen, baina gurasoek ez zuten onartu, ezta neska haurdun egonda ere. Beraz, neska alde batera uzteko presioa egin zioten eta hala, idazle zuberotarrak gurasoek nahi zutena egin zuen. Poesia gai honen ingurukoa da eta neskatxa engainatuaren sinbolotzat har dezakegu. Jean Haritxelharek egin zuen sailkapenaren arabera, Etxahunen poesia autobiografiko bat dugu.

## Historia 
XX. mendeko hainbat argitalpenetan atera zen, hala nola, *Bertsotan 1936-1980*, 163; *Doinutegia II 680,* *Mila Olerki Eder* 362; *Bertsotan* 45...

Ximun Haranek *CLUB de Disque Basque* izeneko diskan atera zuen lehen aldiz abesti itxuran, 1960. hamarkadan Baionan argitaratu zen. *Xiberoko Kantüak* (Elkar, 2003), *Etxahun Barkoxe* (HG Bartzelona, 1976), *Zazpiak bat* (EGIN diskoteka 1997)..

## Hitzak 
*Urzo aphal bat badugu herrian trixterik*
*nigarrez ari duzu kaloian barnetik*
*bere lagun maitiaz beit izan utzirik*
*kontsola ezazie ziek adixkidik.*

*Oi ene izatia dolorez beterik*
*mundian ez ahal da ni bezain trixterik*
*ni bezala maitiak traditu dianik*
*abil amodioa urrun ene ganik.*

*Tunba bat nahi dit lurpian ezarri*
*ene gorputx trixtia gorde mundiari*
*ene ixter begiek egin dezan irri*
''haieki zira zu ere hain sarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haizea (diska)

**Haizea** 1975ean Haizea taldeak plazaratutako lehen diskoa izan zen, taldearen izena daramana.

## Musikariak 
* Amaia Zubiria, ahotsa
* Txomin Artola, ahotsa eta gitarra
* Gabriel Fernandez Barrena, kontrabaxua
* Xabier Lasa, gitarra
* Carlos Busto, bateria

## Grabaketa eta abestiak 
Donostiako Herri Gogoa estudiotan egin zen grabaketa Iñaki Beobide soinu teknikaria zela. Zazpi abestik osatzen dute diskoa, hauetako bost ahozko euskal literaturako kanta herrikoiak dira, gainontzekoak, *Goizeko euri artean* Txomin Artolarena eta *Oreina bila* Xabier Lasaren abesti instrumentala.

## Azala 
Azala Jon Zabaletak egina da. Gitarra bat ageri da lehen planoan eta honen sokek poste elektrikoen sokekin nahasten dira, paisaiaren atzealdean eguzkia sartzen den artean.

## Kantuen zerrenda 
# *Brodatzen ari nintzen*
# *Urzapal bat*
# *Loa loa*
# *Goizeko euri artean*
# *Ura ixuririk*
# *Oreina bila*
# *Arrosa xuriaren azpian*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rain Valdez

**Rain Valdez** (Filipinak) filipino-estatubatuar emakumezko aktore, film-zuzendari eta ekoizle transgeneroa da.

## Bizitza 
Filipinetan jaio zen, baina 5 urte zituenean Guam uhartera bizitzera joan eta bertan hazi zen. Guam uharteko Yigo hiriko Simon Sanchez High School institutuan ikasi zuen eta 1998an graduatu zen. 19 urte zituenean Los Angelesera bizitzera joan zen zinemagintzan lan egiteko.

## Filmografia 
### Aktore-lanak 
; Telesailak

; Filmak

; Telebistako filmak

; Film laburrak

### Zuzendari-lanak 
; Film laburrak

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Rain Valdezen webgunea
Surströmming

**Surströmming** (), finlandieraz *hapansilakka*, Suediako gastronomian oso estimatua den jakia da. Baltiko itsasoko sardinzar hartzituaz osatua dago.

Potetan saltzen da, eta hauek irekitzerakoan sekulako kiratsa askatzen dute, hori dela eta suediarrak ez direnei edota jakiaren zaleak ez direnei atzerakada ematen die, nolabaiteko arrain ustelaren edota egun pare batez eguzkian egondako zaborraren usaina baitu, askori botagura ere eragiten die, baina suediarrek, gozamen handiz jaten dute. Dena den kiratsa ez du sardinzarrak eragiten, kontserbatzen duen poteko likidoak baizik.
 
Kirats edo usain bizi hori dela eta, aire librean zerbitzatzen da. Gainera, potea urpean irekitzeak kirats hori eta kontsumitzailea bera likidoaz zipriztindu ez dadin ekiditen du, potea presio handipean itxia egon delako, eta irekitzean likido txorrotada ateratzen delako.

## Kanpo estekak
Galileoren eraldaketa

**Galileoren eraldaketa**, fisika klasikoan, ekuazio multzoa da, aldaerarik gabeko lastertasunean mugitzen ari diren bi sistemen espazio eta denbora koordenatuak batenak besteenekin lotzen dituena. Lastertasun gutxiko fenomenoak adierazteko erabiltzen da batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaba-chan

, ezagunagoa  izen artistikoaz, japoniar emakumezko tarento eta koreografo transgeneroa da. New Yorken dantza ikasi eta gero, Japoniara itzuli zen eta Dos musika taldeko kide izateko hautatua izan zen. Dos taldean egiten zuen pertsonaia bitxiagatik ezaguna, 2002an *Dancing Sanma Palace* telebista programako saio batean agertu zen. 2002tik 2005era *Waratte Iitomo!* telebista programako epaimahaikidea izan zen.

Kaba-chan bi alditan lehiatu zen  programan (*Dancing with the Stars* programaren japoniar bertsioa).

2015eko abuztuaren 17an Kaba-chanek adierazi zuen sexua berresleitzeko ebakuntza egin zuela.

## Erreferentziak
Salinasko kondearen kantua

**Salinasko kondearen kantua** Ibarguen-Cachopin kronikan (1570-1620) bildu zirenetako bat da. Koldo Mitxelenak eta Julen Arriolabengoak aztertua, leinuen borroketako garaikoa da.

## Kontestu historikoa 
Gaztelako erregeak Pedro Fernández de Velasco, Haroko kondea, bere ahaldun izendatu zuen 1470an, Bizkaian gizartea aztoratzen zuten leinuen borrokak geldiarazteko. Agintea hartu eta Bizkaiko leinuen kontrako errepresioari ekin zion Haroko kondeak, eta leinuen erreakzioa eragin zuen horrek, zeinean batetik tropa gaztelarrak aritu ziren, eta bestetik bizkaitar euskaldunak nagusiki. Bi aldeen arteko gudu inportante bat Mungian gertatu zen 1471ean. Bizkaiko tropen aldetik Juan Alonso Muxikakoak eta Pedro Abendañokoak irabazi egin zioten Haroko kondeari, eta honek ihes egin zuen. Hala ere, Harokoaren laguntzaile nagusietako bat, Diego Pérez Sarmiento gaztelaua, Salinasko kondea, atxilotu eta Bilbora eraman zuten.

## Hitzak 
Kronikak dio Bilbon kopla batzuk kantatzen zizkiola herriak Salinasko kondeari, eta horixe dugu Salinasko kondearen kantuaːLelori lelo saraileloa
Bilbaon catigu dago Salinasgoa
calea bera burua baxu daro
ser ete dau amoradu guexoa[c]Aipagarria da lelo edo lehen esaldia, zeina antzinako kantu euskaldunen formula aski errepikatua den. Alde batetik ageri da Ibarguen-Cachopin kronikan bertan agertzen den Leloren kantu faltsifikatuan (egiazkotasun trazak emateko, hain zuzen) eta baita ere Bernart Etxepareren *Sautrelan*, *Linguae Vasconum Primitiae* liburuko kanta ezagunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sautrela (abestia)

**Sautrela** Bernart Etxeparek konposaturiko bertso eta abestia da. Euskararen aldeko oda bat da. Ezaguna da Oskorri taldeak egin zion bertsioa. 

1545ean Bernart Etxeparek *Linguæ Vasconum Primitiæ* argitara eman zuenean, bere lanaren helmen historikoaz ongi jabeturik, bildumaren azken bi olerkiak gai horri zuzendu zizkion, euskara azkenik letra inprimatuetan zela, eta hori inportantea zela. Bi olerkiek dantza izena dute gainera (*Kontrapas* eta *Sautrela*), mezu baikor bat zabaltzeko. *Sautrela* da azken olerkia liburuan.

Sautrela izena garai hartako lirika frantsesean modan zegoen *Sauterelle* dantzatik dator. Doinu arin, jauzikari eta alaia izango zela pentsa daiteke etimologiatik (*sauturelle* frantsesez, matxinsaltoa da).

Izen honetan inspiratu zen Hasier Etxeberria ETBrako *Sautrela* literatura-saioa sortzeko. 
[start=173|thumbtime=213|thumb|[Linguae vasconum primitiae|Linguae Vasconum Primitiae liburua eta Bernart Etxepare lantzen dituen bideoa.]]

## Hitzak 
Heuskara da kanpora, eta goazen oro danzara

O heuskara lauda ezak garaziko herria
Zeren hantik ukhen baituk behar duian thornuia
Lehenago hi baitinzan lengoajetan azkena
Orai aldiz izaneniz orotako lehena.

Heuskaldunak mundu orotan preziatu ziraden
Bana haien lengoajiaz bertze oro burlatzen
Zeren ezein eskripturan erideiten ezpaitzen
Orai dute ikasiren nola gauza hona zen.

Heuskaldun den gizon orok alxa beza buruia
Ezi huien lengoajia izanen da floria
Prinze eta iaun handiek orok haren galdia
Skribatus halbalute ikhasteko desira.

Desir hura konplitu du garaziko naturak
Eta haren adiskide orai bordelen denak
Lehen inprimizalia heuskararen hura da
Basko oro obligatu iagoitikoz hargana.

Etai lelori bailelo leloa zarai leloa
Heuskara da kanpora eta goazen oro danzara.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Linguae vasconum primitiae*.
* Kontrapas.

## Kanpo estekak 
* Sautrela OSKORRI - HAUXE DA DESPEDIDIA - Kontzertua. Oskorriren azken kontzertuan, Elkar argitaletxea, Youtube
Karlos Pérez Zabal

**Karlos Pérez Zabal** (Castejón, 1934ko urriaren 16a) nafartar txirrindulari bat izan zen. Bere ibilbide profesionala 1955tik 1962ra luzatu zen. Haren palmaresetik garaipen nabarmenena Laudioko Sari Nagusia da.

Nafarroan jaioa, lau urteekin Basaurira bizitzera izan zen. 2014an haren adopzio herriak omenaldi bat egin zion.

## Palmaresa 
1956
* Leintz Bailarari Itzulia
1957
* Laudioko Sari Nagusia.
* Miravalleseko Kriteriuma.
* 3. Santikutz Klasikan
1958
* Dos Caminoseko Kriteriuma.
* Zaratamoko Kriteriuma.
1959
* 14. Kataluniako Voltan.
1961
* Goierriko Itzulia
* 2. Okendoko Sarian.
* 3. Laudioko Sari Nagusian.
* 4. Narancoko Igoeran.
1962
* 6. Errioxako Itzulian.

## Kanpo estekak 
* 
* *Sitiodeciclismoari* fitxa. Neta
* *FirstCycling*
* *Museociclismoari* palmaresa.