Gaueko ikusmen

[200px|right|thumb|[Felis silvestris catus|Etxeko katuek gaueko ikusmen ona dute.]]
**Gaueko ikusmena** argiztapen-maila baxuetan dauden inguruneak ikusteko trebetasuna da. Bitarteko biologiko edo teknologikoen bidez, gaueko ikusmena bi ikuspegiren konbinazioaren bidez egin daiteke: espektro-tarte nahikoa eta intentsitate-tarte nahikoa detektatzea da helburua. Gizakiak animalia espezie askok baino gaueko ikuspen pobreagoa du, bereziki giza begiak *tapetum lucidum* izeneko ehun-geruzarik ez duelako.

## Espektro-tarte zabaldua 
Iluntasunean hedatutako espektro-maila duten teknikek giza behatzaile batentzat ikusezinak diren erradiazioak detekta ditzakete. Giza ikusmena espektro elektromagnetikoaren zati txiki batera mugatuta dago: argi ikusgaia. Espektro-tarte zabalduari esker, behatzaileak erradiazio elektromagnetikoaren iturri ez-ikusiak aprobetxa ditzake (hala nola infragorri hurbilaren erradiazioak edo UV).

## Intentsitate-tartea 
Intentsitate-tarte nahikoa izatea argi kantitate oso txikiekin ikusteko gaitasuna izatea baino ez da. Giza sistema bisualak, teorian, baldintza idealetan fotoi indibidualak detekta ditzakeen arren, zaraten aurkako iragazki neurologikoek sentikortasuna dozenaka fotoietara mugatzen dute, baita baldintza idealetan ere. Animalia batzuek gaueko ikuspen hobea garatu dute irekidura optiko handiago baten erabilerari, espektro-tarte handiago batean argi ahulago bat detekta dezakeen erretinaren konposizio hobetuari, begiko optika fotoeraginkorrago bati edo zaratarekiko toleranteagoak diren iragazki neurologiko hobeei esker. Intentsitate-tarte hobetu bat baliabide teknologikoen bidez lortzen da, irudiaren indargarri bat erabiliz, irabazia biderkatzen duen CCD bat erabiliz, edo zarata oso baxuko eta sentikortasun handiko fotodetektagailuen beste matrize batzuekin.

## Gaueko ikusmen biologikoa 
Gaueko ikusmen biologikoan, begiko makila fotohartzaileetako errodopsina-molekulek forma aldatzen dute argia xurgatzen dutenean. Gizakiek gauez ahalik eta ondoen ikusteko errodopsina gehien metatzeko gailurrera iristeko denbora 30 minutukoa da. Giza begiaren makila fotohartzaileetako errodopsina ez da sentikorra argiaren uhin gorri luzeenen luzerekiko, eta, beraz, jende askok argi gorria erabiltzen du gaueko ikusmena zaintzeko, ez baititu agortuko begiaren makiletako errodopsina biltegiak, konoek detektatzen baitute.

Animalia batzuek, hala nola katuek, txakurrek eta oreinek, *tapetum lucidum* izeneko egitura dute begiaren atzealdean. Egitura horrek argia islatzen du, gizakiena baino gaueko ikuspen hobea lortzeko; izan ere, gizakiok sartzen den argiaren %10 baino ez da iristen erretinaren atal fotosentikorretara. Bere gauaren ikuspegia behera lehen belaunaldiko eta bigarren belaunaldiko irudi baten areagotzaile baten artean, ziurrenik.

Ur sakonetako arrainetan e6 klorina (Ce6) aurkitu da. Konposatu fotosentikor hori minbiziaren aurkako tratamenduetan erabiltzen da, eta argi-maila oso baxuekin ikustea ahalbidetzen du. Esperimentu baten ondoren, e6 klorinaz, intsulinaz edo dimetil sulfoxidoz (edo bien nahasketa batez) eta gatz-serumaz osatutako seruma konjuntiba-zakuan injektatuta, argi-maila baxuarekin ikus daitekeela egiaztatu da.

## Gauez ikusteko ekipamendu 
Gauez ikusteko ekipamendua teleskopioek edo prismatikoek osatzen dute, eta diametro handiko objektiboak dituzte. Leiar handiek argia bildu eta kontzentratu dezakete, eta, horrela, argia areagotu dezakete bitarteko optiko hutsekin, eta erabiltzaileak hobeto ikus dezake iluntasunean, begi hutsean baino. Iluntasunerako leiarrek 7 milimetro edo gehiagoko irteera ere izaten dute askotan, eta argi guztia erabiltzailearen begian biltzen da. Hala ere, jende askok ezin du hau aprobetxatu giza begi-niniaren dilatazio mugatua dela eta. Hori gainditzeko, soldaduak atropinaz injektatzen zituzten batzuetan, begi-niniak dilatatzeko. Irudi-indargarriak sartu aurretik, tresna horiek gauez ikusteko metodo bakarra ziren, eta modu horretan erabili ziren, batez ere itsasoan. Bigarren Mundu Gerrako garaiko tresnek 56 milimetroko edo gehiagoko lente-diametroa izan ohi zuten, zazpi edo zortzi igoerarekin. Gaueko leiarren desabantaila nagusiak tamaina eta pisu handia dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak