Kartini

'*Raden *Adjeng*** edo **Raden Ayu**, ezagunagoa **Kartini*' izenez (Jepara, Ekialdeko Hebeheretar Indiak, 1879ko apirilaren 21a – Rembang, 1904ko irailaren 17a), Javako heroi nazional indonesiar nabarmena izan zen Nesken hezkuntzaren eta indonesiarrentzat emakumeen eskubideen arloan ere aitzindaria izan zen.

Holandako Ekialdeko Indietan Javako familia aristokratiko batean jaioa, gaur egun Indonesia, hizkuntza nederlandarreko eskola primario batera joan zen. Goi-mailako hezkuntza jaso nahi zuen, baina berak eta Javako gizarteko beste neska batzuek ez zuten aukera hori. Hainbat funtzionario eta pertsona eraginkortekin harremanetan jarri zen, besteak beste, J.H Abendanonekin Politika Etiko Holandarraren aplikazioaren ardura zuenarekin.

Kartinik bere ideia eta sentimenduei buruzko gutunak idatzi zituen, Holandako aldizkari batean argitaratuak izan zirenak eta geroago: *De la Oscuridad a la Luz,* *La Vida de las Mujeres en el Pueblo, eta Cartas de una Princesa Javanesa.* Bere urtebetetzea XX. mendearen erdialdetik ospatzen da Indonesiako Kartini Egun bezala. Mistizismoaz interesatu eta poligamiaren aurka agertu zen. Bere ahizpek nesken hezkuntzaren alde jarraitu zuten. Kartini eskolak beren omenez izendatu zituzten eta bere izenean funts bat ezarri zuten nesken hezkuntza finantzatzeko.

## Biografia 
Kartini Javako familia aristokratiko batean jaio zen, Ekialdeko Herbeheretako Indietako koloniako kide zenean. Kartiniren aita, Sosroningrat, Jeparako erregeordetzako buru bihurtu zen. Hasiera batean, Mayongeko barrutiko burua zen. Ama, Ngasirah, Madironoren alaba zen eta erlijio-irakaslea Telukawurren. Bera izan zen lehen emaztea, baina ez garrantzitsuena. Garai hartan, poligamia praktika komuna zen nobleziaren artean. Arau kolonialek erregeorde bat nobleziako kide batekin ezkontzea eskatzen zuten. Ngasirah behar bezain noblezia handikoa ez zenez, Sosroningrat bigarren aldiz ezkondu zen Woerjanekin (Moerjam), Madurako Rajaren ondorengo zuzenarekin. Bigarren ezkontza horren ondoren, Kartiniren aita Jeparako Erregeordetzako Buru izendatu zuten, bere bigarren emaztea zen Tjitrowikromoren aita ordezkatuz.

Kartini hamaika kideko familia bateko neba-ahizpetako bosgarren umea eta bigarren alaba zen. Tradizio intelektual handiko familia batean jaio zen. Bere aitona, Pangeran Ario Tjondronegoro IV, 25 urterekin erregeordetzaren buru bihurtu zen, eta Kartiniren neba zaharrena, Sosrokartono, hizkuntzalari trebatua zen. Kartini bere familiak 12 urte bete arte eskolara joateko baimena eman zion. Han, besteak beste, nederlanderaz hitz egiten ikasi zuen, garai hartako Javako emakume batentzat ezohiko lorpena zen. 12 urte bete ondoren, bere etxean giltzapetu zuten (pingit), Javako nobleziaren artean ohikoa zen praktika, neska gazteak ezkontzeko prestatzeko. Isolamenduan zehar, neskei ez zitzaien uzten gurasoen etxetik irteten ezkondu arte, eta une horretan haien gaineko agintea senarrei pasatzen zitzaien. Kartiniren aita beste batzuk baino bigunagoa izan zen alabaren isolamenduan, eta hainbat pribilegio eman zizkion, hala nola brodatzeko lezioak eta jendaurreko aldian aldiko agerraldiak ekitaldi berezietarako. 
thumb|Kartinik Rosa Abendanori bidalitako gutuna (zatia)|258x258px
Itxialdian, Kartinik bere kabuz hezten jarraitu zuen. Nederlanderaz hitz egin zezakeenez, Herbehereetako korrespondentzia bidez hainbat lagun egin zituen. Horietako bat, Rosa Abendanon izeneko neska bat, lagun mina bihurtu zen. Europako liburu, egunkari eta aldizkariek Kartinik Europako pentsamendu feministarekiko zuen interesa piztu zuten, eta Indonesiako emakume indigenen baldintzak hobetzeko nahia sustatu zuten, une hartan oso estatus sozial txikia baitzuten. 

Kartinik *Semarang* egunkaria irakurtzen zuen. Bertara ekarpenak bidaltzen hasi zen eta argitaratu egin ziren. 20 urte bete aurretik Multatulin herbeheretar idazlearen *Max Havelaar* eta *Love Letters* irakurri zituen. Baita Louis Couperusen *De Stille Kracht* (Ezkutuko indarra), Frederik van Eeden lanak, Augusta de Witt, Goekoop de-Jong Van Eek autore erromantiko-feminista eta Berta von Suttnerren gerraren aurkako nobela bat, *Die Waffafen Nieder!* (*Jaitsi besoak*! ). Guztiak nederlanderaz zeuden.

Kartiniren kezkak ez ziren soilik emakumearen emantzipazioari buruzkoak, baita bere gizarteko beste arazo batzuei buruzkoak ere. Kartinik ikusi zuen emakumearen aldeko borroka, askatasuna, autonomia eta legezko berdintasuna lortzeko, mugimendu zabalago baten zati bat baino ez zela. 

Kartiniren gurasoek adostu zuten kartini Joyodiningrat Rembangeko Erregeordetzako buruarekin (hiru emazte zituen jada) ezkontzea. 1903ko azaroaren 12an ezkondu zen. Senarrak Kartiniren helburuak ulertu zituen eta emakumeentzako eskola bat ezartzeko aukera eman zion Rembang erregeordetzaren bulego-konplexuaren ekialdeko ataripean. Kartiniren seme bakarra 1904ko irailaren 13an jaio zen. Handik egun gutxira, 1904ko irailaren 17an, 25 urte zituela hil zen Kartini, erditze zaila zela eta. Rembang izeneko Bulu herrixkan lurperatu zuten. 

R.A. Kartiniren ereduan oinarrituta, Van Deventer familiak R.A. Kartini Fundazioa sortu zuen, emakumeentzako eskolak eraiki zituena, "Kartiniren eskolak" Semarangen 1912an, eta, ondoren, emakumeentzako beste eskola batzuk Surabayan, Yogyakartan, Malangen, Madiunen, Cirebonen eta beste eremu batzuetan.
thumb|1953an Kartiniren Eguna ospatzea.|255x255px
1964an, Sukarno presidenteak apirilaren 21a, R.A. Kartiniren jaioteguna, "Kartiniren eguna" izendatu zuen, Indonesiako festa nazionala. Erabaki hori gero kritikatu egin da. Kartiniren Eguna abenduaren 22an Indonesiako Amen Egunarekin batera ospatzea proposatu da. Horrela, R.A. Kartini heroi nazional gisa hautatzeak ez ditu beste emakume batzuk eklipsatuko, R.A. Kartini ez bezala, kolonizatzaileei aurka egiteko altxatu baitziren armetan.

Ordea, R.A. Kartiniren garrantzia aitortzen dutenek argudiatzen dute, Indonesian emakumearen izaera handitu zuen feminista izateaz gain, ideia berriak zituen figura nazionalista ere izan zela, herriaren izenean borrokatu eta independentziaren aldeko borroka nazionalean aitzindari izan zela. ezkerrera|thumb|217x217px|Kartiniren gutunen bilduma liburua, 1911
## Gutunak 
Raden Adjeng Kartini hil ondoren, J.H Abendanon Ekialdeko Indietako Kultura, Erlijio eta Industria ministroak Kartinik Europako bere lagunei bidalitako gutunak jaso eta argitaratu zituen. Liburuaren izenburua *Door Duisternis total Licht* (Iluntasunetik kanpo argia etorri da) izan zen eta 1911n argitaratu zen. Bost edizio egin ziren, azken edizioan beste gutun batzuk sartu ondoren, eta ingelesera itzuli zuen Agnes L.k. Symmers,  Letters of a Javanese Princess   (Javako printzesa baten gutunak) izenburupean argitaratua. thumb|150px|Kartiniren gutunak, 1922R.A. Kartiniren gutunen argitalpenak, Javako emakume batek idatziak, interes handia sortu zuen Herbehereetan, eta Kartiniren ideiak Javako emakume natiboak ikusteko modua aldatzen hasi ziren. Bere ideiek ere inspirazio iturri izan ziren independentziaren aldeko borrokan nabarmendu ziren pertsonentzat.

Arrazoi batzuk daude R. A. Kartiniren gutunen egiazkotasuna zalantzan jartzeko. Argudio batzuen arabera, Abendanonek asmatu zituen. Susmo horiek sortu ziren R.A. Kartiniren liburua argitaratu zenean, Herbehereetako gobernu koloniala bere Herbehereetako Ekialdeko Indietan Herbehereetako Etika Politika ezartzen ari zela, eta Abendanon izan zen politika horren aldeko nabarmenenetako bat. Ez dakigu Kartiniren gutun gehienak non dauden gaur egun. Sulastin Sutrisno zenaren arabera, Herbehereetako gobernuak ezin izan ditu J. H. Abendanonen ondorengoak aurkitu.

## Ideiak 
### Emakume indonesiarren egoera 
Bere gutunetan, Raden Adjeng Kartinik bere ikuspuntuei buruz idatzi zuen, une hartan nagusi ziren gizarte-baldintzei buruz, bereziki Indonesiako emakume natiboen egoerari buruz. Gutun gehienak garapenari oztopoak jartzeko joera kulturalaren kontra daude. Berak nahi zuen emakumeek ikasteko askatasuna izatea. R. A. Kartinik bere ideia eta asmoei buruz idatzi zuen, besteak beste, *Zelf-ontwikkeling*, *Zelf-onderricht*, *Zelf-vertrouwen*, *Zelf-werkzaamheid* eta *Solidariteit*. Ideia horiek guztiak *Erlijieusiteit*, *Wijsheid* eta *Schoonheid* direlakoetan oinarritzen ziren, hau da, Jainkoaren, Jakinduriaren eta Edertasunaren sinesmenean, Humanitarismoarekin eta Nazionalismoarekin batera. 

Kartiniren gutunek atzerritik laguntza jasotzeko itxaropena ere adierazten zuten. Estele "Stella" Zeehandelaarrekin izandako harreman gutunean, R. A. Kartinik Europako gazteria bezalakoa izateko nahia adierazi zuen. Javako tradizioak kateatutako emakume sufrimenduak deskribatu zituen, ikasteko gai ez zirenak, preso zeudenak eta ezagutzen ez zituzten gizonekin ezkontza poligamoetan parte hartzeko prest egon behar zutenak. 

### Begetarianismoa 
Abendanoni eta senarrari 1902ko urrian bidalitako gutunen arabera, 23 urte zituela, Raden Adjeng Kartinik bizitza begetarianoa bizitzea zuen buruan. "Aspalditik ari gara hori [begetarianoa izatea] pentsatzen, barazkiak bakarrik jan ditut urtetan, baina oraindik ez dut aurrera egiteko behar adinako balio moralik. Oraindik gazteegia naiz", idatzi zuen. 

Bizitza mota honek pentsamendu erlijiosoekin duen harremana ere azpimarratu zuen. "Bizitza bat begetariano gisa bizitzea Ahalguztidunarentzako hitzik gabeko otoitza da".

### Ikasketa gehigarriak eta irakaskuntza 
R. A. Kartinik biziki maite zuen aita, baina argi dago harekiko zuen afektu sakona oztopo bat gehiago izan zela bere asmoak betetzeko. Alabak hamabi urte bete arte eskolatzen uzteko bezain aurrerakoia izan zen, baina une hartan gogor itxi zion eskolatze handiagorako atea. Bere gutunetan, aitak ere Kartinirekiko maitasuna adierazi zuen. Azkenik, baimena eman zion Bataviako (gero Jakarta) maistra izateko, nahiz eta lehenago Herbehereetan ikasten jarraitzea edo Bataviako medikuntza eskolan sartzea eragotzi zion. 

R. A. Kartinik ikasketak Europan jarraitzeko nahia ere adierazi zuen bere gutunetan. Gutunez lagunetako batzuk beren izenean lan egin zuten Kartiniri ahalegin horretan laguntzeko. Horietako askok etsipena adierazi zuten azkenean Kartiniren ikasinahia zapuztu zenean. Azkenean, Japonian ikasteko planak Tokiora bidaiatzeko planengatik aldatu ziren, Abendanon andrearen aholkuari jarraituz, horixe izango zela onena R.A. Kartinirentzat eta bere ahizpa gazteenarentzat, R. Ayu Rukminirentzat.

Hala ere, 1903an, 24 urte zituela, Tokion maistra izateko ikasketa-planak bertan behera geratu ziren. Abendanon andreari bidalitako gutun batean, R. A. Kartinik idatzi zuen plana bertan behera utzi zela ezkondu behar zuelako: "Laburbilduz, ez dut aukera hau aprobetxatu nahi, ezkonduko naizelako". Nahiz eta Holandako Hezkuntza Departamentuak azkenean R. A. Kartini eta R. A.y-ri baimena eman Rukmini Batavian ikas zezaten. 

Ezkontza hurbildu ahala, R. A. Kartinik Javako ohitura tradizionalekiko zuen jarrera aldatzen hasi zen. Toleranteagoa bihurtu zen. Ezkontzak dirutza handia ekarriko zuela konturatzen hasi zen, bertako emakumeentzako eskola bat garatu nahi zuelako. Bere gutunetan, aipatu zuen bere senarrak ere laguntzen ziola bere nahiak garatzen, hala nola Jeparan zura lantzeko industria eta bertako emakumeentzako eskola sortzen, edo liburu bat idazten. Zoritxarrez, asmo hori ez zen gauzatu, garaiz aurretik hil zen eta.

## Legatua 
Bere izena daramaten Kartini eskolak, Bogor, Yakarta eta Malang-en ireki ziren. Izen bereko sozietate bat ere ezarri zen Herbeheretan.

### Kartini-eguna 
[eskuinera|thumb|[Kartini|Kartiniren estatua Merdeka plazako ekialdeko parkean, Yakartan.]]
Sukarnoren Ordena Zaharraren estatuak Kartiniren Eguna izendatu zuen apirilaren 21a, emakumeei "*pembangunan* (garapena) delakoaren estatu-diskurtso hegemonikoan" parte hartu behar zuten gogorarazteko. Hala ere, 1965az geroztik, Suhartoren Ordena Berriak Kartiniren irudia birmoldatu zuen, emakume erradikalen emantzipatzaile izatetik emazte eta alaba obediente gisa erretratatzen zuen emakume bat izatera pasatuz, "kebayaz" jantzitako emakume bat bezala, janaria presta dezakeena". Orduko horretan, *Hari Ibu Kartini* edo Ama Kartiniren Eguna izenaz ezaguna, "gazteek alkandorak, batez ere orrazkera landuak eta apaindutako bitxiak eraman behar zituzten eskolara, Kartiniren jantzia birsortuz, baina, berez, berak inoiz eraman ez zuen janzkeraz". 

WR Supratmanen "Ibu Kita Kartini" melodia (Gure Ama Kartini): 
X:173
L:1/4
M:4/4
K:C
Q:1/4=120
C3/2D/2EF|G3/2E/2C2|A3/2c/2BA|G3|\
F3/2A/2GF|E2C2|D3/2F/2ED|C3|\
F3/2E/2FA|G/2A/2G/2E/2CE|DEFG|E3|\
F3/2E/2FA|G/2A/2G/2E/2CE|DFB,D|C3|

## Aintzatespenak 
* 2016ko apirilaren 21ean, Googlek  137 urte bete zituen egunean Googleren Doodle batekin aitortza egin zion **Kartiniren** lanari.
* Kartiniren estatua Merdeka plazako ekialdeko parkean, Jakartan.
* Kartini eskolak beren omenez izendatu zituzten.
* Bere izenean funts bat ezarri zen nesken hezkuntza finantzatzeko.
* Kartiniren omenez hainbat zigilu zein diru-billete atera ziren. 

Fitxategi:APR21 April Kartini.png|Kartiniren eguna, apirilaren 21a
Fitxategi:Indonesia 1952 5r o.jpg|Indonesiako dirua, Kartini omenduz, 1952
Fitxategi:Stamp of Indonesia - 1961 - Colnect 260756 - Raden Adjeng Kartini 1879-1904.jpeg|Indonesiako Kartiniren omenezko zigilua, 1961
Fitxategi:Kartini 1979 Indonesia stamp.jpg|Kartiniren omenezko zigilua, 1961
Fitxategi:Kartini 1979 Indonesia stamp3.jpg|Kartiniren omenezko zigilua, 1961
Fitxategi:Selasar Kartini (3).jpg|Kartiniren omenez

## Iruditegia 

Fitxategi:Kartini, Kardinah en Roekmini, vermoedelijk te Semarang, KITLV 15466.tiff|Kartini, Kardinah eta Roekmini, 1901
Fitxategi:Kartini, Kardinah en Roekmini, vermoedelijk te Semarang, KITLV 15467.tiff|Kartini, Kardinah eta Roekmini, 1902
Fitxategi:Roekmini en Kartini, vermoedelijk te Semarang, KITLV 15468.tiff|Roekmini eta Kartini, 1903
Fitxategi:Kartini met haar echtgenoot Raden Adipati Djojoadiningrat, regent van Rembang, KITLV 15470.tiff|Kartini eta Raden Adipati Djoadingrat, 1903
Fitxategi:Kartini met haar echtgenoot Raden Adipati Djojoadiningrat, regent van Rembang, KITLV 15469.tiff|Kartini eta Raden Adipati Djoadingrat, 1903
Fitxategi:Sekolah Kartini.jpg|Kartini eskolaren irudikapena
Fitxategi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Studioportret van Raden Ajeng Kartini met haar ouders zussen en broer TMnr 10018778.jpg|Familia

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Raden adj. Kartini (1912), *Door duisternis* total licht, JH Abendanonen hitzaurrearekin, La Haya
* MC Van Zeggelen (1945), "Kartini", JM Meulenhoff, Amsterdam (nederlanderaz)
* Raden Adjeng Kartini (1920), Carta de una princesa javanesa, Agnes Louise Symmers-ek itzulia Louis Couperus-en hitzaurre batekin, New York: Alfred A. Knopf, ISBN  (1986ko argitalpena),  1-4179-5105-2005.
* MVierhout (1942), Raden Adjeng Kartini, Oceanus, Den Haag (nederlanderaz)
* FGP Jaquet (gorria. ), Kartini (2000); *Surat-surat kepada Ny*. *RM Abendanon-Mandrik bere burua eman du*. 3. edizioa. Yakarta: Djambatan, xxii + 603 or.
* Elisabeth Keesing (1999), *Betapa* musar juego de palabras sebuah sangkar; Hidup, Kartini karya suratan. Yakarta: Djambatan, v + 241 or.
* J. Anten (2004), Honderd (vijfentwintig) Jaar Raden Adjeng Kartini; Een Indonesische Nationale beeld, Nieuwsbrief Nederlands Fotogenschap 43: 6-9.
* Angel Garcia Etxandi (2003), *Nondik ez kraskatu arrautza*, Egile editore, ISBN 84-607-7950-5.

## Kanpo estekak 
* 
* ''''