Basamarrubi

**Marrubia** edo **basamarrubia**, fruitu handiagoko barietate amerikarren hibridoa dena. Marrubiaren zaporea ordea, biziagoa da, eta gourmet batzuek nahiago dute.

## Hitza 
Euskara batuan forma hobetsia erdialdeko *marrubi* da  eta Lapurdiko kostaldeko *arrega*.

Euskara batuan onartuta ez dauden hitzen artean, euskal hitz hauek ditugu: *aulubi*, *maguri*, *mahali*, *mailubi*, *marabio*, *maraguri*, *maramo*, *maranburu*, *margu*, *metra* edo *oilobio*. edo *basoko marrubi* deritze, batez ere basoetan aurkitzen eta gutxi dendaratzen direlako. Dena den, antzeko izena duen basarregatzea beste landare desberdina da (*Potentilla reptans*).

## Ezaugarriak 
thumb|ezkerrera|*Fragaria vesca*
thumb|ezkerrera|Basamarrubiak
thumb|ezkerrera|Fruituaren xehetasuna
thumb|ezkerrera

Marrubia, landare belarkara bizikorra da. Oinaldeko hostoak, peziolo luzekoak, trifoliolatuak eta horzdunak dira. Linbo iletsu samarra, sarri askotan, bigarren mailako nerbioen arabera zimurtua izaten da.

Zurtoin loredunak 30-40 cm luze izan daitezke. Loreak, hermafrodita autoemankorrak, zuriak dira eta apiriletik uztailera loratzen dira. Landarea udazkenean loratzen da berriz batzuetan. Loraldi etengabeko barietateek lau loraldi dituzte egiazki: udaberrian, uda hasieran, uda amaieran eta udazkenean.

Landareak estoloi ugari sortzen ditu, sinpodialak.

### Fruitua 
Ohiko hizkeran fruitu deritzona eterio mamitsu bat da, non akenioak ezartzen diren. Kolore gorri edo hori-zurixka du, barietatearen arabera, eta forma oboide luzanga, apur biribildua. Oso perfumatua izan ohi da. Eterio bakoitzean, 150 eta 200 hazi daude hartuta.

## Habitata 
*Fragaria vesca* Ipar Hemisferio izan osokoa da, eta Ipar Amerikan, Europa osoan eta Asiako iparralde basoetan hazten da. Nahiago ditu lurzoru hezeak, ongi drainatuak, elikagai eta humus ugari dutenak; eguzki apur bat behar du, baina ez gehiegi, eta basoetako soilgune eta ertzetan hazten da.

## Erabilerak 
Basamarrubia historiaurretik kontsumitzen da, aurkikuntza arkeologiko askoren lekuko. Greziar eta erromatarren artean ezaguna izan zen; olerkari batzuek bertsoak eskaini zizkioten, horien artean Ovidio, Plinio eta Virgiliok. XIV. mendetik aurrera laborantzari ekin zitzaion, eta fruitu handiagoak eta garraztasun txikiagokoak lortu ziren. Hieronymus Bock (1498-1554) botanista eta medikuari zor zaio landarearen lehen deskribapen botaniko zientifikoa.

Txileko marrubia (*Fragaria chiloensis*) eta Virginiako marrubia (*Fragaria virginiana*) aurkitu zirenean eta bien arteko hibridoa den baratze-marrubia garatu, bere laborantza murriztu egin zen, eta XVIII. menderako erabat baztertua izan zen.

Basamarrubiak zapore biziagoa duenez, noizean behin fruitu *gourmet* gisa kontsumitzen da, nahiz eta nukula garratzak izaten diren ahosabaian eta, ondorioz, marrubi honen konfiturak beste fruitu batzuekin nahastu ohi dira.

Gaur egun, sendabelar bezala erabiltzen da; tanino ugari ditu, eta, beraz, astringentea da. Hostoak egostea anemiarako eta gibeleko gaixotasunetarako erabiltzen da, egoskinean. Mendafin (*Mentha x piperita*) hostoekin nahastuta arropa zuriaren garbiketa antiseptiko gisa erabiltzen zen. Dekokzioa (egosketa) ere erabili izan da hezueria tratatzeko; Lineo bera sendatu zela esaten da, basamarrubi-te bidezko tratamendu batekin.

### Printzipio aktiboak 
Hostoek tanino kondentsatuak dituzte, flabonak, flabonoideak, leukoantozianosidoak, esentzia-olioen arrastoak, azido askorbiko kopuru txikiak, alkohol triterpenikoa: fraganola, gatz potasikoak.

Sustraiek tanino katekikoak (%12) eta pirogalikoak dituzte; alkohol triterpenikoa: fraganola, gatz potasikoak.

Fruituak: eratorri antozianiko ugari, esentzia-olioak, pektina, heterozidoa (fragerosidoa).

## Taxonomia 
*Fragaria vesca* Lineo naturalistak deskribatu zuen eta *Species Plantarum* lanean argitaratu (1: 494–495. 1753.).

;Etimologia
* Izen generikoa, *Fragaria*, latinetikoa da « *fraga* », « marrubia » edo « lurrina »
* Izen espezifikoa *vesca*, « txikia ».

;Sinonimoak:
* *Fragaria chinensis* Losinsk.
* *Fragaria concolor* Kitag.
* *Fragaria nipponica* auct.
* *Potentilla vesca* (L.) Scop.

## Beste izen arruntak 
*Fragaria vesca
tokiko euskarazko testuetan:
*arrega (arraga, araga, arraba);
*arregatze (arragatze, aragatze);
*aulubi (aulobi, ailubi);
*basa-marrubi (basamailuki);
*larre-marrubi (larre-malubi);
*maguri (magauri, magurri);
*mailubi (malubi, maulubi, mauli, mallabi, maidubi, maubi, malhuri, maiobi);
*mailuki (mauliki, maillugi, maillugai, mallugin);
*marabio;
*maraguri (mariguri, marauri);
*maranburu (maraburu);
*margu;
*marrubi (marubi, mahurri, maurgi, mauri, maruri, marrobi, marhobi, mauru, maurdi, marubil, maduri);
*marrubiondo (marhobiondo);
*oilobio (moilobio);

batzuetan
*mahali;
*manguri;
*maramo;
*maruga;
*marzuza (mazura);
*metra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak