Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoa (Women's Social and Political Union, WSPU)

thumb|280x280px|WSPUren estandartea, «Deeds Not Words» («Gertaerak, Ez Hitzak») leloa duena
**Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoa** (ingelesez: '''''Women's Social and Political Union***, **WSPU*'), Manchesterren 1903ko urriaren 10ean sortua, Erresuma Batuan emakumeen sufragioaren aldeko kanpaina egin zuen erakunde militante nagusia izan zen, 1903 eta 1917 artean. Bere liderrik nabarmenena Emmeline Pankhurst izan zen eta taldeak "*Deeds not Words" ("Gertaerak, Ez Hitzak"*) leloarekin ekin zion bere kanpainari. Emmeline eta bere alaba Christabel eta Sylviek estuki kontrolatzen zituzten bere alderdikeria eta politikak (Sylvia azkenean kanporatua izan zen arren). Ezaguna izan zen gose-greben taktikengatik (eta ondorengo elikadura behartuagatik, agintarien erantzun gisa), eraikin nabarmenetako leihoak apurtzeagatik eta hutsik zeuden etxeei eta elizei gauez sua emateagatik 

## Erakundea 
Emakumeen Batasun Politiko Soziala Pankhurst familiaren Manchesterreko etxean sortu zuten 1903ko urriaren 10ean sei emakumek, Emmeline eta Christabel Pankhurst barne, laster taldeko lider gisa sortu zirenak. Emakumeen Batasun Politiko Soziala Emakumeen Sufragioko Elkarteen Batasun Nazionaletik aldendu zen, bileren bidez konspirazio eta konbentzitzeko taktikek arrakastarik izan ez zutelako etsita.

Sortzaileek emakumeentzako bakarrik izango zen erakunde bat eratzea erabaki zuten, erreforma sozialetarako kanpainak egingo zituena, neurri handi batean Alderdi Laborista Independentearekin batera. Emakumeen sufragioa zabaltzeko kanpaina ere egingo zuten, hori sexu berdintasunerako zentrala zelakoan. Euren jarrera militanteena irudikatzeko, «*ekintzak, ez hitzak*» leloa hartu zuten.

1906an WSPU Londresera eraman zenean kanpaina agerikoagoa egin zen.

1913an, WSPUk Nora Dacre Fox militante feminista (geroago Norah Elam bezala ezaguna) izendatu zuen Idazkari Nagusi. Dacre Fox oso propagandista eraginkorra izan zen, WSPUren asteroko bileretan diskurtso sutsuak eskaintzen zituena eta Christabel Pankhursten hitzaldi asko idazten zituena.

## Lehenengo kanpainak 
[thumb|280x280px|Union Social y Política de Mujeres (WSPU), [Flora Drummond, Christabel Pankhurst, Annie Kenney, Emmeline Pankhurst, Charlotte Despard eta beste bi buruzagien bilera. 1906-1907]]
1905ean, taldeak Bamford Slack legebiltzarkidea konbentzitu zuen emakumeen sufragioari buruzko lege-proiektu bat aurkez zezan; azken batean, arrakastarik gabe eztabaidatu zen, baina publizitateak taldearen hedapen azkarra suspertu zuen. WSPUk taktikak aldatu zituen legearen porrotaren ondoren, gobernuan zegoen edozein alderdi politikori erasotzean zentratuz eta emakumeentzako boto eskubidea ematea barne hartzen ez zuen edozein legeri laguntza emateari uko eginez. Horren ondorioz, alde batera utzi zuen berehalako gizarte-erreformak babesteko hasierako konpromisoa.

1906an, taldeak manifestazioak eta konspirazioak hasi zituen, eta gero eta kide gehiago atxilotu eta espetxeratu zituzten. Frankizia bera lortzeko saiakera batek atentzio nazionala irabazi zuen, 125 000 sufragista baino gehiago ordezkatzen zituen hirurehun emakumek osatutako ordezkaritza  batek emakumeen sufragioaren alde egin zuenean Sir Henry Campbell-Bannerman lehen ministroarekin. 

Lehen Ministroa ados egon zen argudioarekin, baina «horri buruz ezer ez egitera behartuta ikusi zuen bere burua», eta horregatik «molestatzen jarraitzeko» eta «pazientziaren bertutea» gauzatzeko eskatu zien emakumeei. Campbell-Bannerman-ek paziente izateko aholkatu zituen emakumeetako batzuk emakumeen eskubideen alde lan egin zuten berrogeita hamar bat urtez: «molestatzen jarraitu» aholkua nahiko zuhurgabea izango zen. Bere hitz gogoetagabeek manifestariak haserretu zituzten eta «hitz tonto horiengatik, mugimendu militantea atzeraezinezko moduan ezarri zen, eta matxinada garaia hasi zen». Fenomenoari buruz hitz eginez, Charles Handsek, Daily Mail egunkarian idatziz, WSPUko kideak sufragista gisa deskribatu zituen lehen aldiz. 1907an, erakundeak bere «emakumeen parlamentuetako» lehenengoa egin zuen.

Alderdi Laboristak sufragio unibertsalaren alde bozkatu zuen. Horrek bereizi egin zituen WSPUtik, zeinak beti onartu baitzituen tokiko hauteskundeetan emakumeen parte-hartzeari jada aplikatzen zitzaizkion jabetza-kalifikazioak. Christabelen gidaritzapean, taldea klase ertaineko emakumeen artean antolatzen hasi zen esplizituago, eta alderdi politiko guztien aurka zegoela adierazi zuen. Horren ondorioz, kide garrantzitsuen talde txiki batek utzi eta Emakumeen Askatasunaren Liga (WFL)  eratu zuen. 

## Kanpainen garapena 
WSPU eta WFL banatu eta berehala, 1907ko udazkenean, Frederick eta Emmeline Pethick Lawrencek WSPUren *Votes for Women* egunkaria sortu zuten. Pethick Lawrences sendiak, 1912ra arte WSPUko buruzagi izandakoak, egunkaria argitaratu eta laguntza finantzarioa eman zioten lehen urteetan.

[ezkerrera|thumb|[Emmeline Pankhurst|Emmeline Pankhursten erretratua duen intsignia, 1909. urtea, WSPUk saldua dirua biltzeko. Londresko Museoa]]
1908an, WSPUk kolore purpura, zuria eta berdea hartu zituen bere kolore ofizial gisa. Kolore horiek Emmeline Pethick Lawrencek aukeratu zituen, «*Purpura ... sufragista bakoitzaren zainetan jariatzen den odol erreala irudikatzen duelako ... zuriak garbitasuna irudikatzen du bizitza pribatu eta publikoan ... berdea itxaropenaren kolorea eta udaberriaren ikurra da»*. 1908ko ekainean, kolore hauen lehen erabilera publiko handia gertatu zen WSPUk Londresko Hyde Parkeko «Sunday 's Women» mobilizazioan 300. 000 pertsonako kontzentrazioa egin zuenean.

1907ko otsailean, WSPUk ''Woman's Press* sortu zuen, erakundearen argitalpena eta propaganda gainbegiratzeko, eta 1908tik WSPUren izena edo koloreak zituzten produktu batzuk merkaturatu zituen. *Suffragetto* izeneko mahai-joko bat 1908 inguruan argitaratu zen. 1911ko urtarrilera arte, WSPUren ereserki ofiziala "*La Marsellesa de las Mujeres"'' zen, Florence Macaulayren hitz muntaia bat La Marsellesa doinuarekin. Hilabete horretan ereserkia Ethel Smyth-ek Cicely Hamilton-en hitzekin berriki konposatutako "Emakumeen Martxa"ra aldatu zuten.

Kide askoren espetxeratze etengabe eta errepikatuaren aurka, WSPUk espetxeratuen gose greba sartu zuen Britainia Handian, eta agintarien elikatze behartuaren politikak publikoaren begikotasun handia eman zien sufragistei. Ondoren, gobernuak 1913ko presoen legea (gaixo larrientzako aldi baterako lizentzia) onartu zuen («katuaren eta saguaren legea» izenez ezagunagoa), desnutrizioaren ondorioz hiltzeko zorian zeuden sufragistak kartzelatik ateratzea ahalbidetu zuena. Ofizialek, hala ere, berriro kartzelatu ahal izango zituzten osasuntsu zeudenean. Behartutako elikadura saihesteko saiakera izan zen hau. Horri erantzunez, WSPUk Bizkartzainak izeneko segurtasun talde erabat femeninoa antolatu zuen, Edith Margaret Garrudek entrenatua eta Gertrude Hardingek zuzendua, zeinaren zeregina sufragista iheslariak berrespetxeratzetik babestea zen.

1910ean sufragioaren lege-proiektu berri bat sartu zen, baina, gero eta urduriago, WSPUk protesta-kanpaina bat jarri zuen martxan 1912an, eraikinei erasotzea eta edonoren aurkako indarkeria saihestea oinarri hartuta. Hasieran, horrek dendetako erakusleihoak suntsitzea ekarri zuen, baina, azkenean, jauretxeak erretzea eta eraikin publikoak bonbardatzea areagotu zen, Westminsterreko abadia barne. IDK Emily Davisonen heriotza ere ekarri zuen, 1913ko Epsom Derbyn Erregearen zaldiak zapaldu zuenean (haren gainean sufragista pankarta bat zintzilikatu nahian zebilen). Egindako ekintza askotan, hutsik zeuden etxeen (David Lloyd George Ogasun ministroarena barne) eta elizen gaueko sutea sartu zen. Sufragistek denda esklusiboetako eta gobernu-bulegoetako beira-arasak suntsitu zituzten. Telefono-lineak moztu zituzten, poliziei eta politikariei txistu egin zieten, estadioko belazean sufragioaren aldeko leloak moztu edo erre zituzten, bonba-gutunak bidali zituzten, Kew-ko lorategietako berotegiak suntsitu zituzten, barandetan kateatu ziren eta etxeak lehertu ziren. Mediku bati zartailuaz eraso egin zioten, eta kasu batean, sufragistak Komunen Ganberan sartu ziren. 1912ko uztailaren 18an, Mary Leighek aizkora bota zion Herbert Henry Asquith lehen ministroari.

1914ko martxoaren 9ko gauean, 40 sufragista militante inguruk, bizkartzain taldeko kideak barne, Emmeline Pankhurst berriro atxilotu nahi zuten polizia-agenteen eskuadroiekin borrokatu zuten, Glasgoweko St. Andrew's Hall aretoan sufragioaren aldeko manifestazio batean. Hurrengo egunean, Mary Richardson sufragista Galeria Nazionalean sartu zen eta Diego Velazquezen "*Venus ispiluko"* pinturari eraso zion harakin aizto batekin.

## Zatiketak eta desegitea 
*"Votes for Women"* editoreak, Frederick eta Emmeline Pethick Lawrence, 1912an kanporatu zituzten, eta geroago Sufragistas Unidos sortu zuten. Horren ondorioz, WSPUk egunkari berri bat kaleratu zuen: "*The Suffragette"*, Christabel Pankhurstek argitaratua. Langileen Federazio Sozialista, emakumeenak, gehienak langile-klasekoak eta Sylvia Pankhurstek zuzendua, 1914an kanporatua izan zen.

1914an Lehen Mundu Gerra hasi zenean, Christabel Pankhurst Parisen bizi zen erakundea zuzentzeko, atxilotua izateko beldurrik gabe. Bere kontrol autokratikoari esker, Kitty Marion eta beste batzuen eragozpenak gorabehera, gerra bukatu eta gutxira, WSPUk bere kanpainak utzi beharko zituela adierazi zuen, jarrera nazionalista baten alde, gobernu britainiarra gerran babestuz. WSPUk "*The Suffragette"* argitaratzeari utzi zion, eta 1915eko apirilean beste aldizkari bat plazaratu zuen, "*Britannia"*. WSPUko kide gehienek gerraren alde egin bazuten ere, kopuru txiki batek Emakumeen Batasun Politiko Soziala (SWSPU) eta Emakume Independenteen Batasun Sozial eta Politikoaren (IWSPU) sufragistak osatu zituen. Azkenik, WSPU arreta publikotik desagertu eta 1917an desegin zen, Christabelek eta Emmeline Pankhurstek Emakumeen Alderdia sortu zuten.

## Kide nabarmenak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bartley, Paula. "*Emmeline Pankhurst"* (2002)
* Bearman, C. J. *"An examination of suffragette violence." English Historical Review"* (2005) 120#486 pp: 365–397.
* Crawford, Elizabeth. "''The Women's Suffrage Movement: a Reference Guide",* 1866–1928 (2001)
* Davis, Mary. "*Sylvia Pankhurst"* (Pluto Press, 1999)
* Harrison, Shirley. "*Sylvia Pankhurst: a crusading life, 1882–1960"* (Aurum Press, 2003)
* Holton, Sandra Stanley. "*In sorrowful wrath: suffrage militancy and the romantic feminism of Emmeline Pankhurst.*" in Harold Smith, ed. *British feminism in the twentieth century* (1990) pp: 7–24.
* Loades, David, ed. "*Reader's guide to British history"*. (Fitzroy Dearborn Publishers, 2003). 2:999–1000, historiography
* Marcus, Jane. "*Suffrage and the Pankhursts"* (1987)
* Pankhurst, Emmeline. "My own story", 1914. London: Virago Limited, 1979.  
* Purvis, June. "*Emmeline Pankhurst: a Biography"* (2002)
* Purvis, June. *"Emmeline Pankhurst (1858–1928), Suffragette Leader and Single Parent in Edwardian Britain." Women's History Review* (2011) 20#1 pp: 87–108.
* Romero, Patricia W. E. "*Sylvia Pankhurst: Portrait of a radical"* (Yale U.P., 1987)
* Smith, Harold L. "*The British women's suffrage campaign, 1866–1928"* (2nd ed. 2007)
* Strachey, Ray. "*The Cause: A Short History of the Women's Movement in Great Britain"*
* Winslow, Barbara. "*Sylvia Pankhurst: sexual politics and political activism"* (1996)

## Kanpo estekak 
* Museum of London, *Votes for Women'' exhibition and programming, 2 February 2018--6 de enero de 2019.
* Papers, 1911–1913.
* Schlesinger Library, Radcliffe Institute, Harvard University.