open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serigrafia

thumb|300px|A. Tinta. B. Tinta zabaltzeko pala. C. Irudia. D. Emultsioa. E. Xafla tenkatzeko markoa. F. Irudi inprimatua. (Irudia: Harry Wad.)

**Serigrafia** inprimaketa-sistema da, era askotako euskarrietan irudiak inprimatzeko erabiltzen dena (papera, kartoia, oihala, metala, beira, zura...), eta sistema horren bidez egindako irudia. Gainera, ez da ezinbestekoa euskarria laua izatea. Klixe gisa, zetazko edo zuntz artifizialezko xafla porotsu bat erabiltzen da inprimatzeko. Xafla hori zurezko edo aluminiozko marko batean ezartzen da tenkaturik; xafla tintaz busti ondoren, margotu nahi den materialari ezartzen zaio zapalduz. Xafla horretan, irudirik ez dagoen parteetan emultsio bat edo berniz bat erabiltzen da tinta ez pasatzeko. Hala, libre dauden parteetan bakarrik pasatzen da tinta euskarrira. Alegia, inprimatu beharreko irudiaren negatiboa da xafla.

## Serigrafiatzeko pausoak 
Serigrafia egiteko pantailan lan batzuk izan behar dira:

* Lehenik, serigrafia egiteko pantailan emultsio fotosentikor bat ematen da.

* Bigarrenik, pantaila eta fotolitoa intsolatzen dira, hau da, intsolagailuan ezartzen dira. Argia zuzenean ematen dieten pantailaren emultsio aldeak oso gogorrak geratzen dira (blokeatu egiten dira) eta ez dute uzten tinta pasatzen. Hala ere, argia zuzenean ematen dieten pantailaren fotolito aldeak, urarekin errebelatzeko prozesuan emultsio erortzen da eta tinta transferitzean, hau euskarrira pasatzen da. Horrela, irudia erregistratuta geratzen da.

File:Errebelatzean.jpg|Pantaila errebelatzean
File:Transferitzean.jpg|Tinta transferitzean
File:Emaitza.jpg|Emaitza

## Jatorria 
Serigrafia inprimatzeko metodoak milaka urte ditu. Datu zehatzak ez dauden arren, antzinako Txinan jatorria omen du. Elezaharrak dioenez, emakumeen ile nahastuak erabiltzen zituzten. Ileekin, marrazkiak sortzen zituzten paperak itsasten zitzaizkien, eta gero lakatzen ziren iragazgaitzeko.

Harrezkero, materiala aldatzen joan zen eta zeta erabiltzen hasi ziren, hortik dator bere izena: *sericum* ("zeta" latinez) eta *graphe* ("idatzi", grekeraz).

## Egungo erabilera 
Serigrafia eskulangintza gisa hasi bazen ere, egun makina automatikoz egiten da gehienbat. Artean ere erabili izan da; hala, Andy Warhol margolari ospetsuak hainbat lan ditu halako teknikaz eginak.

## Erreferentziak 
* Who’s Who in Screenprinting

## Kanpo estekak
Testu-fitxategi

Ez daukate formatuak sortzeko Informaziorik (lodiak, azpimarratuak, etzanak, tamaina, eta abar) ezta letra-motarik ( adibidez, Arial, Times, Courier, eta abar). Testu laua terminoa ingelesezko **plain text** terminoaren hitzez hitzeko itzulpen baten jatorria du, euskaraz testu sinplea edo testu bakuna esan nahi duena.

Testu-fitxategien idazketara eta aldaketara zuzendutako aplikazioei testu-editoreak deitzen zaie.

## Testu-fitxategien izenetarako arauak Windowsen 
.txt fitxategiaren luzapenarekin izendatzeko ohitura dago, beste edozein eduki izan ahal izan arren, erabiltzailearen apetari ( Ohizko eta baliozkoak dira: .inf, .80, .dat,. tmp, .prv, .hlp, .htm, eta abar)

Gomendagarria da testu lauko fitxategi baterako ez erabiltzea oso hedatuta eta izen oso ezagunak diren egon luzapenak, nahasi ahal baitute erabiltzailea edo sistema eragile bera ere, adibidez: .xls, .doc, .ppt, .wav, .gif edo .jpg, Egiazko eragozpenik ez dagoen arren erabili nahi badira.

## Testu-fitxategien izenetarako arauak Unixen 
Unix sistemetan fitxategien izenetarako konbentzioak erlaxatuagoak dira. .txt luzapena asko zabaldu egin da azken garaietan, baina normalean fitxategiaren edukia lehen byteak aztertzen dituzten programekin zehazten da, " file" komandoa adibidez

## Kanpo loturak 
* FILExt formatuaren deskribapena
FC Schalke 04

thumb|250px|Jokalariak gola ospatzen.
thumb|250px| FC Schalke 04ren jarraitzaileak
[thumb|250px|[Raúl González jokalaria.]]

**FC Schalke 04** (izen osoa *Fußball-Club Gelsenkirchen-Schalke 04 e. V.*) Alemaniako futbol talde handienetako bat da, Bundesliga zazpi aldiz eta Alemaniako Kopa bost aldiz irabaziak baititu. UEFA Kopa ere irabazi zuen 1996-97 denboraldian. Gelsenkirchen hiriko futbol taldea da, bere etxeko partiduak hiri horretako Veltins-Arena estadioan jokatzen dituelarik.

## Historia 
1904ean sortu zen *Westfalia Schalke* izenarekin. Hasierako koloreak gorria eta horia baziren ere 1924ean *Fußball-Club Schalke 04* izena hartu eta zuri-urdinak bihurtu ziren. Garai hartako jokalari eta jarraitzaile asko meatzariak zirenez *Die Knappen* (meatzariak) ezizena hartu zuten.

1928an *Fußball-Club Gelsenkirchen-Schalke 04 e. V.* izen ofiziala hartu eta 1929an Alemaniako Txapelketa irabazi bazuten ere deskalifikatuak izan ziren jokalariei emandako soldatak handiegiak zirelako. Zigorra bi urte jokatu gabe egotea ekarri zuen gainera.

1933an Naziak Alemanian nagusitzerakoan futbol txapelketa sistemaren aldaketa ekarri zuen eta FC Schalke 04ren urterik onenak iritsi ziren, 1934 eta 1942 artean sei txapelketa eta kopa bat irabazi baitzituen. Gerra ondoren emaitzak ez ziren hain onak izan eta urteetan aipatu izan zen emaitza on bakarra SpVgg Herten talde ahulari 20-0 irabazitako partidua izango zen.

50. hamarkadaren bukaeran berpizte bat izan zuen. 1955ean Kopako finalera iritsi ziren eta 1958an irabazi zuten gaur arterainoko azkenengo Liga. 70. hamarkadaren hasieran ere ondo ibili zen, hor dago 1972ko kopa eta Bundesligari dagokionez 1972 eta 1977ko bigarren postuak.

1996-97an irabazitako UEFA Kopak garai on baten hasiera ekarri zuen eta XX mendean Alemaniako Futbolo talde onenetakoa izan da. Bundesligarik irabazi ez badu ere lau aldiz izan da bigarren (2001, 2005, 2007 eta 2010), eta honetaz gain Alemaniako hiru kopa irabazi ditu. Europan ere ondo ibili da, bi Intertoto Kopa irabazi dituelarik. 2005-06an UEFA Europa Leagueko finalaurrekoetara iritsi zen eta 2010-11ean UEFAko Txapeldunen Ligan ere finalaurrekoak jokatu zituen. 2017-18 denboraldian ligako bigarren postua eskuratu zuen.

2021. urtean maila galdu zuen baina 2022an berriz itzuli zen Bundeligako maila gorenera.

## Uniformea 
Schalke 04-k elastiko eta galtzerdi urdinak eta galtza zuriak ditu. Diseinua ez du askorik aldatu azken urteotan.

## Palmaresa 
### Alemanian: 14 
* Alemaniako Txapelketa (7): 1934, 1935, 1937, 1939, 1940, 1942 eta 1958
* Alemaniako Kopa (5): 1937, 1972, 2001, 2002 eta 2011
* Alemaniako Superkopa (1): 2011
* Alemaniako Ligako Kopa (1): 2005

### Europan: 4 
#### UEFAko Txapeldunen Liga 
* finalaurrekoak 2010-11 denboraldian.
#### UEFA Kopa 
* Txapelduna (1): 1997
#### UEFA Intertoto Kopa 
* Txapelduna (2): 2003, 2004
#### Alpeetako Kopa 
* Txapelduna (1): 1968

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Schalkek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  FC Schalke 04 futbol taldearen webgunea
San Paulo katedrala (Münster)

**San Paulo katedrala** (alemanez *St.-Paulus-Dom*) Münsterreko eliza katedrala da, erromaniko eta gotiko goiztiar estiloetan eraikia.

thumb|ezkerrera|150px| Erloju astronomikoa
## Eliza 
Hiru nabez osaturik dago eta 100 metroko luzera du. "Paradisuko atea" deritzon sarreratik sartzen da *Domplatz*etik katedralera. Sartu bezain laster, San Kristobalen estatua bat dago, erromesei harrera egiten.

Elizaren barnean XVI. mendeko erloju astronomiko ederra dago (*Astronomische Uhr*). Eguzkiaren kokapena, planeten mugimenduak eta egutegia zehazten ditu.

## Kanpo estekak
Ezki hostozabal

**Ezki hostozabala** (*Tilia platyphyllos*) ezkien familiako zuhaitza da.

## Ezaugarriak 
Hosto erorkorrak dituen zuhaitz sendoa eta hostotsua da ezkia; 30 m garai izan daiteke.

### Zurtoina – Azala 
Ezkiaren enborra zuzena da. Azala grisaxka da, eta arrailak ditu.

### Hostoak 
Hostoak bihotz-formakoak eta zerradunak dira; berde ilunak eta ilegabeak gainaldean, eta zilar-kolorekoak eta pubeszenteak azpialdean.

### Loreak 
thumb|ezkerrera|Loreak: txikiak baina usaintsuak
Udaren hasieran loratzen da ezkia. Loreak horixkak eta usaintsuak dira, eta braktea batetik jaiotzen diren 6-10 lorez osatutako infloreszentzia zintzilikarietan sortzen dira.

### Fruituak 
Fruituak udazkenean heltzen dira.Txikiak, globularrak eta oso iletsuak dira, eta 5 saihets nabarmen dituzte.

## Habitata 
Ezkia trokarte, arroila eta amildegietan bizi da gehienbat, eta baso mistoak eratzen ditu. Kareharrizkoa du berezko lurzorua.
Europako erdialdean eta hegoaldean hedatzen da. Euskal Herri osoan dago.

## Erabilera 
Ezkiaren zura biguna eta kalitate handikoa da, eta ebanisterian oso estimatua.

Lorategiak eta parkeak apaintzeko erabiltzen da ezkia.

Lore lehorrekin eta brakteekin, infusio diuretiko eta lasaigarriak prestatzen dira.
Azalak propietate bronkio-zabaltzaileak eta antiespasmodikoak ditu, eta, beraz, arnas aparatuko gaixotasunen tratamenduetarako erabiltzen da.

Ezkiaren eztia oso goxoa eta aromatikoa da.

## Erreferentziak 
* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
Llano

**Llano** hitzarekin honako artikuluak aurki daitezke:

* **Llano**: Karrantzako udalerriko auzoa
* **Llano**: Galdamesko udalerriko auzoa
* **Llano**: Barakaldoko udalerriko auzoa, Lutxanako muino batean
* **Llano**: Trapagarango udalerriko auzoa
* **Llano**: Garapeko udalerriko auzoa

## Erreferentziak
Unity

** Unity** GNOME mahaigain ingurunearentzat sortutako shell-a da, Canonical enpresak Ubuntu sistema eragilearentzat garatu zuen. Lehen argitarapena Ubuntu 10.10 Netbook Remixen bertsioan izan zen eta netbook-en pantaila txikietako lekua aprobetxatzeko xedearekin diseinatu zuten, leku bertikala aprobetxatzeko gehienbat 

## Historia 
Mark Shuttleworthek 2010eko maiatzean aipatu zuen lehen aldiz Unity, Ubunturen mahaigainarentzat erabiltzaile-interfaze bat izango zena
Ubuntuk GNOME mahaigaina erabiltzen zuen ordurarte, baina GNOME garatzaileekin desadostasunak izan ziren Unity-a garatzen hasteko arrazoiak. Baina, Unity GNOME idazmahai ingurunearentzat sortutako shell bat ere bada. Azken finean, desadostasun txikiak dira biek helburu bera duten heinean.

Ubuntu10.10 Netbook Editionen, Unity exekutatzeko jarduera egokiko hardware grafiko bat ( GPU) behar zen, eta horrek gama baxuko ordenagailueak zituztenen kexak eragin zituen. Hain eskakizun altuako grafiko-hardwarea behar izatearen arrazoietako bat Mutter (Leiho kudeatzailea) izan zen, oso motela baitzen errendimendu baxuko makinetan. Arazo hau segituan konpondu zen, Compiz gehituz, Ubunturen hurrengo argitaraldian (11.04).Compiz en garapen zabala eta euskarria hardwarearen mota desberdinetan izateari esker, asko hobetu zen Unityren abiadura bere garatze lehen etapetan.

2010eko urrian, ubuntuk mahaigaineko ordenagailuentzat Unity erabiliko erabiliko zuela adierazi zuen.

2010eko azaroan, Mark Shuttleworthek Ubunturen hurrengo bertsioetan, Unity Wayland zerbitzari grafikoan inplementatuko dela esan zuen, eta ez X leiho sisteman

## Erabiltzaile-interfazea 
Honako elementu hauek ditu: 

* ** Abiarazlea**: pantailaren ezkerreko aldean kokatua dago. Bertan, aplikazioetara lasterbideak daude eta irekitako leihoak ere azaltzen dira
* ** Kokalekuak**: pantaila osora zabaltzen da bilaketa-tresna bat. Fitxategiak eta erabiltzailearen aplikazioak erakusten ditu kategorietan multzokatuta.
* ** Panela**: pantailaren goiko zatian kokatua, menuak eta adierazleak zabaltzeko erabiltzen da.
* ** Mahaigainak**: Mahaigain guztiak pantailan zabaltzen dira Mahaigaina azkar eta erraz aldatu ahal izateko

Abiarazleak, garapen bertsioan, aplikazio zerrenda azkarrak, jakinarazpenaren zenbatzaileak, eta aplikazioaren araberaok aurrerapenaren barrak izango ditu. Gainera, API bat zabalduko da garatzaileek funtzio hauek erabili ditzaten. Unityen abiarazlea automatikoki ezkutatuko da (Intellihide) baina , leihoa bat erabiltzen ari garenean edo leihoa maximizatzen denean bakarrik ezkutatuko da. Fitxategiak abiarazlera arrastratu daitezke eta abiarazleak lehenetsitako aplikazioarekin irekiko dira. Baina aplikazio lehenetsia abiarazlean egongo ez balitz, ordea, ez da irekiko fitxategia. Lekuek eta aplikazioek edo « Lenses-ek »,interneteko guneekin lotutako bilaketa funtzioak erabili ditzakete, garatzaileentzat eskuragarri dagoen API bati esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azpienplegu

Lanaren Nazioarteko Erakundearen arabera, **azpienplegua** ohi baino lanaldi txikiagoko enplegua, non langileak nahi eta ahal duen lan gehiago egin. Aurreko definizioa **azpienplegu ikusgarriari** dagokio; horretaz gainera, **azpienplegu ikustezina**' ere badago, ohiko lanaldia duten pertsonak baina behar baino gutxiago irabazten duenak nahiz euren prestakuntzari dagokion baino kualifikazio eskasagoko lanpostu batean dihardutenak biltzen dituena. Azpienglegua langabeziaren osagaietako bat da, hainbat estatistika ofizialetan jasotzen ez bada ere.

## Kanpo estekak
RK Zagreb

thumb|250px
**RK Zagreb** (izen osoa *Rukometni Klub Zagreb*), kroaziako eskubaloi talderik loriatsuena da, Kroaziako Eskubaloi Liga guztiak irabazi baititu, eta baita Jugoslaviako 9 Liga ere. Europa mailan ere irabazia du birritan EHF Txapeldunen Liga, kontinenteko txapelketa nagusia.

## Uniformea 
Kolore urdina du.

## Izenak 
Historian zehar hainbat izenekin ezagutu izan da, beti ere izan duen babeslearen arabera:
* Badel 1862 Zagreb (1992-1995)
* Banka Croatia Zagreb (1997-2001)
* RK Croatia Osiguranje Zagreb (2006- )

## Palmaresa 
**Kroazian:**
* Kroaziako Eskubaloi Liga (27): 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* Kroaziako Eskubaloi Kopa (25): 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018

**Europan:**
* EHF Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (2): 1992, 1993
** Finalista (4): 1995, 1997, 1998, 1999

## Kanpo estekak
Estimazio (argipena)

**Estimazio** hitzak zenbait esanahi ditu:

* giza harremanetan, **estimazioa**, pertsona batengana sentitu eta adierazten den begirune eta mirespen sentimendua;

* zientzian, estimazioa edo zenbatespena, magnitude baten balio ezezagunaren hurbilketa, orokorrean horri buruzko informazioan edo datuetan oinarriturik,
** zenbatespen estatistikoa,
** interpolazioa, matematikan erabiltzen den estimazio mota bat.
Kroaziako Eskubaloi Liga

[thumb|250px|[RK Zagreb (urdina) eta RK Nexe Našice (berdea) taldeen arteko partida.]]
**Kroaziako Eskubaloi Liga** (kroazieraz *Dukat Premijer liga*) Kroazian 1991etik aurrera jokatzen den eskubaloi txapelketa nagusia da. Orain arteko edizio guztietan RK Zagreb taldea nagusitu da gizonezkoetan eta emakumezkoetan RK Podravka Koprivnica taldeak irabazi ditu edizio gehienak.

## Gizonezkoetan 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoetan 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Kroaziako Eskubaloi Kopa

## Kanpo estekak
Zenbatespen

Estatistikan, **zenbatespena**, **zenbatespen estatistikoa** edo **estimazioa** populazio edo eredu bateko parametroak hurbildu eta kuantifikatzea, lagin bateko datuetan oinarriturik. Bi motako zenbatespenak bereizten dira: alde batetik, puntu zenbatespena, non parametroaren ezezaguna hurbiltzeko zenbakizko balio bakar bat ematen den eta, bestetik, tarte zenbatespena, non balio ezezaguna tarte baten bitartez hurbiltzen den, konfiantza-tarteen bitartez. Zenbatespen-teknikak zenbatespenerako erabiltzen diren metodoen arabera ere erabiltzen dira.

## Ikus, gainera 
* Estimazioa
* Zenbatesle

## Kanpo estekak
Independentzia (argipena)

**Independentzia** terminoak adiera zenbait ditu:

* independentzia, herrialde bat beste baten mendean ez egotea;
* estatistikan, independentzia, bi aldagai edo gehiagoren artean, batean suertatzen den balioak besteei buruzko informaziorik ematen ez duenean;
* independentzia profesionala, pertsona batek bere lanbidean irizpide profesional eta deontologikoak atxikitzea, beste pertsona baten esanetara egon gabe;
* independentzia juridikoa, zuzenbidean eskumenak dituen pertsona batek neutraltasunez jokatzeko ahalmena.
Kroaziako Saskibaloi Liga

**Kroaziako Saskibaloi Liga** edo **A-1 Liga** (kroazieraz *Prva hrvatska košarkaška liga*) Kroazian 1991etik aurrera jokatzen den saskibaloi txapelketa nagusia da. Orain arteko edizio gehienetan Cibona Zagreb taldea nagusitu da.

## Palmaresak 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak
Cowboy

thumb|Charles Marion Russellen *Herd Quitters* margolana.
***Cowboy*** edo ***cow-boy*** (euskaraz: unai edo behizain) Estatu Batuetako arrantxoetako azienda zaindu eta gidatzen duen pertsona da. Estatu Batuetaz gain, iparraldeko Mexikoko Chihuahua, Sonora edo Coahuila estatuetan eta Kanadako Alberta edo Saskatchewan probintzietan ere ibili ziren. XIX. mendeko bigarren partean, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren ondoren, Texas eta iparraldeko estatuen arteko abere-ibilbideak sortu eta behar beharrezko bilakatu ziren bere trebetasuna eta iraupenari esker.

Bere bizimodu eta lana XVI. mendean espainiarrek Mexikon abelzaintza sarrarazi zutenean sortu zen. Gero lana *western* izeneko generoari esker idealizatu zuten. Horri esker batzuk (Nate Champion edo Nat Love afroamerikarra tartean) ospetsu bilakatu ziren eta fikziozko cowboy ezagunak (Pecos Bill edo Lucky Luke adibidez) izan ziren. *Cowboy* genero maskulinozko hitza da, emakumeak *cowgirl* zirelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
KK Zadar

**Košarkaški Klub Zadar** Kroaziako Zadar hiriko saskibaloi talde historikoa da. 1945ean fundatu zen.

## Historia 
40. hamarkadan Kroaziako bi liga irabazi zituen. 1949tik aurrera Jugoslaviako Saskibaloi Ligan aritu zen eta 60. eta 70. hamarkadetan sei liga eta kopa bat irabazi zituen.

Kroaziako Liga 1992an jarri zen abian. Bertan Cibona Zagreb nagusi izan bada ere, 2000. hamarkadan Zadarreko taldeak Kroaziako bi Liga eta bost Kopa irabazi ditu.

## Palmaresa 
**Kroazia-Dalmazia (40. hamarkada):**
* Kroazia-Dalmaziako Liga (2): 1946, 1947

**Jugoslavian (1949-1990):**
* Jugoslaviako Liga (6): 1965, 1967, 1968, 1974, 1975, 1986.
* Jugoslaviako Kopa (1): 1970

**Kroazian (1992- ):**
* Kroaziako Liga (2): 2005, 2008
* Kroaziako Kopa (6): 1998, 2000, 2003, 2005, 2006, 2007

## 2014-15 denboraldiko taldea 
## Kanpo estekak
Neutral (argipena)

**Neutral** eta **neutro** hainbat erabilera duten hitzak dira. Oro har, aldaketarik eta eraginik ez dakarren nahiz aurkako ezaugarrietan ez bataren ez bestearen alde jotzen ez duen zerbaiti dagokio. Hona hemen hitz horiekin osaturiko terminoen zerrenda:

* bitartekaritzan, neutraltasuna gatazkan nahiz eztabaidan dauden aldeen iritziak eta jokabideak modu objektiboan baloratzea da, aurrez inoren aldeko jarrerarik gabe;
* nazioarteko harremanetan, neutraltasuna, herrialdeen arteko gatazketan, horietan parte hartzea ukatzen duen jarrera da;
* filosofian, neutraltatasuna
* matematikan, elementu neutroa;
* ingeniaritza elektrikoan, eroale neutroa, energia elektrikoaren itzulera bideko eroalea;
* hizkuntzalaritzan, neutralizazioa.
Kroaziako Saskibaloi Kopa

**Kroaziako Saskibaloi Kopa** (kroazieraz *Krešimir Ćosić Cup*) Kroazian 1991etik aurrera jokatzen den saskibaloi txapelketa da, kroaziako Saskibaloi Ligaren ondoren garrantzitsuena.

## Palmaresak 
## Garaipenak 
## Kanpo estekak
Burdinkurutxeta

**Burdinkurutxeta** edo **Burdinkurutzeta** Nafarroa Behereko mendatea da, 1.135 metroko altuera duena.

Bertara ailegatzeko Larrainetik Iratiko oihanatik D 18 errepidearen bidez, Zuberoatik Organbidexka mendatetik eta Nafarroatik Irati ibaitik D 18 eta D 19 errepideen bidez joaten da.

Guztira 13 kilometro eta %11,5ko batez besteko malda dituen mendate honek Lauribar eta Irati ibaiko haranak banatzen ditu.

Mendate honetatik hainbat pagauso pasa dira eta ekologistek mendatearen zati bat alokatu dute hegazti migratzaileak zenbatzeko.

Fitxategi:irati-bois.jpg|Iratiko oihana
Fitxategi:irati-echelle.jpg|Iratiko oihana
Fitxategi:burdinkurutxeta.jpg|Burdinkurutxeta mendatearen ikuspegia
Fitxategi:Okabe-piste.jpg|Okabe mendia

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak
* Nafarroa Behereko mendiak

## Kanpo estekak
Dogma

**Dogma** erlijio, erakunde politiko edo gizarte talde batek dituen printzipio eta sinesmenen multzo finkoa da, horren ideologiaren oinarrian dagoena eta barneko eztabaidatik at dagoena.

## Kanpo estekak 
* Dogmak, Gizapedian.
Jack-o'-lantern

thumb|250px|Jack-o'-lantern kalabazak.

'''Jack-o'-lantern** edota **Jack O’Lantern'* (euskaraz *Jack Linterna*) eskuz tailatutako kalabaza bat da. Usadioz Halloween jaieguneari lotuta dago. Izena arima-argi edo argi-txakurra delakotik datorkio (ingelesez *will-o'-the-wisp''). Jack-o’-lantern bat egiteko kalabaza bat hartu, gainaldeko azala estalki modura kendu, barneko mamia hustu eta aurrealdean aurpegi beldurgarri bat tailatu ohi zaio. Gauez bere barnean piztutako kandela bat ipini ohi zaio, honela argi efektu baten bidez itxura beldurgarriagoa izan dezan.

## Ikus gainera 
* Halloween

## Kanpo estekak
San Migel eliza (Zalla)

**San Migel eliza** Zallako eraikin erlijiosoa da, Mimetiz auzoan dagoena.

XII. mendean Aiara eta Saltzedo Haranako jaunek eraiki zuten. Ávilako apezpikua eta Santiago Compostelakoko artzapezpikua zen Jose Yermok XVIII. mendearen hasieran dohaintza ugari eman zizkion, tartean egungo dorrearen ordaina, koru eta erlikiak. 1808an Iberiar Penintsulako Gerran, napoleondar gudarosteek herria arpilatu eta erlikiak desagertu ziren. Egungo elizaren atal nagusia XIX. mendekoa da.

XVIII. mendeko erdialdetik, eliza Erromako San Joan Laterangoari erantsi zioten. Herriko hilerri moduan ere erabili zuten, lurpean 140 hilobi aurkitu dituztelako.

## Kanpo estekak
Westfaliako Bakea

[thumb|300px|[Münsterreko Itunaren berrespena (Gerard ter Borch, Münster, 1648)]]
**Westfaliako Bakea** Osnabrücken eta Münsterren 1648ko maiatza eta urriaren artean sinaturiko bake itun multzoa da. Itun hauen bitartez, Germaniako Erromatar Inperio Santuko Hogeita Hamar Urteko Gerra (1618–1648) eta Espainiar Inperioa eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren arteko Laurogei Urteko Gerra (1568–1648) amaitu ziren.

Fernando III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak, Espainia, Frantzia eta Suediako erresumek, Herbeheretar Errepublikak, Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzeek eta hiri inperial askeen buruzagiek sinaturiko itun hauek bi zatitan banatu daitezke.

* 1648ko urtarrilaren 30ean Espainiako Erresumak eta Herbeheretar Errepublikak sinaturiko Münsterreko bakea, ofizialki maiatzaren 15ean berretsia.
* 1648ko urriaren 24ko itun osagarri bien sinadura:
** Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak eta Frantzia eta bere aliatuek sinaturiko Münsterreko ituna (*Instrumentum Pacis Monasteriensis*, IPM),.
** Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak eta Suedia eta bere aliatuek sinaturiko Osnabrückeko ituna (*Instrumentum Pacis Osnabrugensis*, IPO),.

Itun hauen sinadurak lehenengo batzar diplomatikotzat jotzen dute, erdialdeko Europako sistema politiko berria (gero Westfaliar soberania izendatuko zutena) ezarriz. Subirano batek gobernaturiko estatu subiranoaren printzipioan oinarrituak, Germaniako Erromatar Inperio Santuko konstituzio bilakatu ziren.

Hala ere, itunek ez zuten Europa osorako bakea ekarri, Frantziak eta Espainiak hurrengo hamaika urteen zehar gerra mantendu zutelako. Herrialde bien arteko bakea 1659ko Pirinioetako Hitzarmenean sinatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordunte (ibaia)

**Ordunte** Burgosko probintziako ibai bat da, Cadaguaren ibaiadarra. 18,4 kilometroko luzera du.

Merindad de Montijan, Ordunteko mendilerroan, Puente de los Llanos iturburuan jaioa, Mena Haraneko Campillo de Mena, Burceña eta Ribota de Ordunte herrixkak zeharkatu ondoren, Nava de Ordunten du bukaera.

Bere ibaiadar nagusiak Garma, Santiago, Las Torcas, Vallondo, Los Hoyuelos, Burceña eta Alisal dira.

Espainiako Sustapen Ministerioak 1928an Bilbori Ordunte eta Cerneja ibaietatik urak ateratzeko eskubidea eman zion eta 1934an Ordunteko urtegia eraiki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorem ipsum

thumb|300px|eskuinera|*Lorem ipsum*en erabilera webgune batean
***Lorem ipsum*** diseinu grafikoan erabiltzen den esanahirik gabeko testua da. Testu betegarri moduan erabiltzen da letra-tipoen eta maketazio edo diseinuko erakusketetan benetako edukiak sartu aurretik.

Testu hau Zizeronek K.a. 45. urtean idatzi zuen *De finibus bonorum et malorum* (Ongia eta gaizkiaren mugei buruz) lanean oinarritzen da baina zentzua kentzearren hitz eta hitz zatiak kenduta. Testua, beraz, ulertezina da, izan ere bilatzen du erabiltzailearen arreta guztia forma eta diseinuan jartzea.

benetako testua, honela hasten da:

*Neque porro quisquam est qui do***lorem ipsum** *quia* **dolor sit amet, consectetur, adipisci** *v***elit***… («Inork ez du mina beretzat nahi, ez du bilatzen eta ez du izateko irrikia, soilik mina delako…»)*

## Testua 
Hainbat aldaera badaude ere gehien erabiltzen den testua azpiko ondoko hau da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lorem Ipsum generadorea, hainbat karaktere moldetan.
Karen Ann Quinlan

**Karen Ann Quinlan** (Scranton, Pennsylvania, AEB, 1954ko martxoaren 29a, - New Jersey, AEB, 1985eko ekainaren 11) 21 urte zituenean eta alkohol eta barbituriko ugari hartu eta gero, koman erori zen neska bat izan zen, garuneko kalte alderantzezinak jasan zituelarik. Bizirik iraunarazi zioten 1985era arte eta, gurasoek eskatutako epai luze baten ondoren, hiltzen utzi zioten. Eutanasiaren gaia pil-pilean jarri zuen eta galdera garrantzitsuak sortu zituen bioetikan eta eskubide zibilen eremuan.

## Biografia 
Karen Ann Quinlan Scrantonen jaio zen, Pennsylvanian, AEB 1954ko martxoaren 29an. Ama irlandar jatorrikoa zen eta ezkongabea. Haurrak aste gutxi batzuk zituenean, adoptatzeko eskaini zuen eta Joseph eta Julia Quinlanek hartu zuten. Bikotea Landingen bizi zen, New Jerseyn, eta hantxe eman zituen Karenen bere lehen 20 urteak, 1956 eta 1957an jaioko ziren Mary Ellen eta John anaia-arrebekin batera.

### Egoera begetatiboan geratzea 
1975eko apirilean, festa baterako erositako soinekoa jantzi nahi zuela-eta, Karenek dieta zorrotz bati eman zion hasiera. Apirilaren 15ean, azken 48 ordutan ia ezer jan gabe zegoen, ogi apurren bat besterik ez, eta horrelaxe joan zen adiskide baten etxean egiten ari ziren festara.

Festan zehar, alkohol eta barbituriko dezente kontsumitu zuen eta Karenek mareatuta zegoela esan zien adiskideei, etxeko ohetako batean deskantsatzera joan zelarik. Hantxe aurkitu zuten gero, inkontziente eta arnasarik gabe. Larri eraman zuten ospitale batera eta arnasketa artifiziala ezarri behar izan zitzaion. Hala ere, garunari egindako kaltea atzeraezina zen eta egoera begetatibo etengabean geratu zen neska.

Ez zuten arnasketaren etenaren arrazoia adierazi, baina badirudi alkohol eta barbiturikoen eragina elikadura faltari erantsi zitzaiola emaitza latz hura ondorioztatuz.

### Heriotza 
Hilabete batzuk eman zituen horrela eta Karenen gurasoek bizirik mantentzen zuen makina hura itzaltzeko eskatu zuten, bere alabak betirako deskantsa zezan, baina ospitaleak uko egin zion eskariari.

1976an, Quinlan familiak New Jerseyko Auzitegi Gorenean aurkeztu zuten arazoa eta baimena eman zien gurasoei alabaren "bizitza"rekin bukatzeko. Denen harridurarako, makina kendu zitzaionean, Karenek arnasketa berreskuratu zuen eta sendatuko zen itxaropena zabaldu zen. Horregatik ezarri zioten berriro arnasketa-makina eta 9 urte luzez jarraitu zuen "bizitzen". Era begetatiboan bizi zen, 1985ean pneumoniaz hil zen arte; une horretan, 36 kilo baino ez zituen pisatzen.

Karenen kasuak galdera asko zabaldu zuen eta medikuen ekinenganako kritika piztu zen. Epaiketa haren ondoren, etika ospitalarioa zainduko zuten komiteak osatu ziren.

## Kanpo estekak
Verrazano-Narrows zubia

**Verrazano-Narrows zubia** (ingelesez *Verrazano-Narrows Bridge*) Ameriketako Estatu Batuetako New York hiriko Staten Island eta Brooklyn auzoen artean kokatzen den zubi eseki bat da. Hiri horretako Staten Island eta Brooklyn auzoak lotzen ditu. Bere erdialdeko zatiak 1.298 metro luze ditu. Bestalde, New York eta New Jersey hirietako portuetara doan trafiko gehienak zubi hau iragaten du.

Zubi honen izenak iragaten duen The Narrows izeneko itsasartea eta 1524. urtean hura zeharkatu zuen lehenengo europarra izan zen Giovanni da Verrazzano italiar esploratzaileari lotua dago.

## Historia 
1964-1981 bitartean eraiki zen, garai hartan mundu osoko zubi eseki luzeena izan zelarik, gaur egun Ameriketako Estatu Batuetako zubi eseki luzeena izaten jarraitzen duelarik.

## Kirola 
New Yorkeko maratoiaren abiapuntua da.

## Iruditegia 

Irudi:USS Leyte Gulf (CG 55) under the Verrazano Narrows Bridge.jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:Verrazano-Narrows Bridge from New York Harbor.jpg|Ikuspegi orokorra.
Irudi:Verrazano Narrows Bridge.JPG|Gauez.
Irudi:Verrazano bridge NY.jpg|Zubiaren irudia.

## Ikus, gainera 
* The Narrows

## Kanpo estekak 
* Verrazano-Narrows zubiari buruzko informazioa
Vosges plaza

**Vosges plaza** (frantsesez: Place des Vosges), 1800 arte **Place Royale** deitua, Parisko Le Marais auzoko plaza bat da, 3. eta 4. barrutien artean banaturik dagoena.

## Historia 
1605 eta 1612 artean eraiki zen, Henrike III.a Nafarroakoa eta IV.a Frantziakoaren aginduz. *Place Royale* izena hartu zuen. Plaza hau izan zen Europako errege planifikazioaren elhen eredua. 1612an inauguratu zen Luis XIII.aren eta Ana Austriakoaren arteko ezkontza ospatzeko. Zaldiko-maldiko bat bazuen erdian. Hurrengo mendeetan Frantziako nobleak elkartzen ziren gunea izan zen. Frantziako Iraultza garaian nobleek aldea egin zuten *Faubourg Saint-Germain* barrutira eta iraultzaileak jabetu ziren plazaz. 1799an Vosgeak departamentua izan zen iraultzaren armadari zergak ematen lehena eta horregatik aldatu zitzaion izena 1800 urtean.

1954ko urriaren 26tik monumento historiko izendaturik dago.

thumb|erdian|border|600px|Enparantzaren ikuspegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giara zaldi

**Giara zaldia**, (), Sardiniako bertako zaldi arraza  bat da. Uharteko endemismo bat da. Bere tamainagatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Beste aldetik, nahiz eta poni tamaina eduki, antza bere bizi inguruaren gogortasunagatik, hainbat adituek benetako zalditzat jotzen dute. Batzuetan Sardiniako bertako beste poni arraza batekin nahasten da, Achetta zaldiarekin hain zuzen, baina arraza ezberdinak dira.

Italiako Bertako Arrazen Elkarteak, AIA, Onartutako bertako 15 zaldi arrazen artean sailkatzen da. Eremu urriko arrazak denak.

Arrazak Sardinia aldeko Giarako goi-ordokian dauka jatorria.
thumb|400 px| Giarako goi lurren ikuspegia. Giarako ponien bizilekua.

## Kanpo estekak 
 Arrazari buruzko artikuloa
Dieta (argipena)

**Dieta** terminoak esanahi zenbait ditu:

* dieta edo kontrolatutako elikagai-erregimena;
* dieta, historian zehar eta herrialde batzuetan izan den asanblada politiko bat;
* dieta, garraio, otordu nahiz ostatu gastuengatik langileei ematen zaizkien ordainsariak.
Sintesi (argipena)

**Sintesi** zerbait berria sortzeko elementu, osagai edo atal zenbait batera jartzeko prozesuari deritzo; bestetik, arrazoiaren prozesu bat ere bada, non jakintza arlo bateko elementuak batera jartzen diren, horri buruzko ikuspegi orokorra izatearren. Sintesiaren aurkako prozesua, elementu, osagai eta atalak bereiztea alegia, analisia da.

Sintesi terminoak erabilera zenbait ditu:

* sintesi edo laburpena, gai edo testu baten puntu nagusiak biltzen dituena;
* kimikan,
** sintesi kimikoa, molekula konplexuagoen eraketa prozesua, aitzindarietatik abiaturik,
** sintesi organikoa;
* musikan,
** soinu-sintesia, akustikoak ez diren bitartekoak erabiliz, soinua sortzeko teknika,
** sintesi gehigarria eta sintesi kengarria.
Chazz Palminteri

**Calogero Lorenzo "Chazz" Palminteri** (1952ko maiatzaren 15a, Bronx, New York) estatubatuar aktore eta gidoigile bat da. Mundu mailan *A Bronx Tale* (1993) eta *The Usual Suspects* (1995) filmetan antzezteagatik ezaguna da, gainera *Bullets Over Broadway* (1994) burututako antzezpenarengatik Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Sarirako izendatu zuten.

## Filmografia 
* *Mighty Fine* (2011)
* *Henry and Me* (2010) (voz)
* *Hollywood & Wine* (2010)
* *The Oogieloves in the Big Balloon Adventure* (2010)
* *Once More with Feeling* (2009)
* *Jolene* (2008)
* *Yonkers Joe* (2008)
* *The Dukes* (2007)
* *Body Armour* (2007)
* *Little Man* (2006)
* *Push* (2006)
* *Running Scared* (2006)
* *A Guide to Recognizing Your Saints* (2006)
* *Drift* (2006)
* *In the Mix* (2005)
* *Hoodwinked!* (2005) (voz)
* *Noel* (2004)
* *One Last Ride* (2003)
* *Just Like Mona* (2003)
* *Poolhall Junkies* (2002)
* *One Eyed King* (2001)
* *Down to Earth* (2001)
* *Boss of Bosses* (2001)
* *Stuart Little* (1999) (ahotsa)
* *Excellent Cadavers* (1999)
* *Analyze This* (1999)
* *A Night at the Roxbury* (1998)
* *Hurlyburly* (1998)
* *Scar City* (1998)
* *Mulholland Falls* (1996)
* *Faithful* (1996)
* *Diabolique* (1996)
* *Jade* (1995)
* *The Last Word* (1995)
* *The Perez Family* (1995)
* *The Usual Suspects* (1995)
* *Bullets Over Broadway* (1994)
* *A Bronx Tale* (1993)
* *There Goes the Neighborhood* (1992)
* *Innocent Blood* (1992)
* *Oscar* (1991)
* *Peter Gunn* (1989)
* *Glory Years* (1987)
* *The Last Dragon* (1985)
* *Home Free All* (1984)

## Kanpo estekak 
* Chazz Palminteriren webgunea 
* Chazz Palminteri aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Dino De Laurentiis

'*Agostino *Dino* De Laurentiis*' (1919ko abuztuaren 8a, Torre Annunziata, Campania &ndash; 2010eko azaroaren 10a, Los Angeles, Kalifornia) italiar zinemako filma ekoizle bat izan zen. Gaur egun nazioartean oso ospetsuak diren filma ugari ekoiztu zituen.

## Filmografia 
### Ekoizle gisa 
## Kanpo loturak 
* Dino De Laurentiis ekoizlearen IMDBko fitxa ikusgai
Novgorod

**Novgorod** edo **Veliki Novgorod** (errusieraz *Новгород* edo *Великий Новгород*; euskaraz "Hiri Berri Handia") Errusiako hiria da, Ipar-mendebaldeko Barruti Federalean dagoen Novgorod oblastaren hiriburua. 2010. urtean 218.717 biztanle zituen. Mosku eta San Petersburgo hiriak lotzen dituen M10 errepide federalaren eta Voljov ibaiaren ertzean dago.

Novgorodeko Errepublikaren hiriburua izan zen. UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Ekonomia 
Turismo-gune garrantzitsua da. Ongarri kimikoak, zurgintza (altzariak) eta metalurgia.

## Historia 
Novgorod Errusiako hiri zaharrenetarikoa da: kroniketako lehen aipamena, 859. urtekoa da. 882an Novgorodeko Oleg (Oleg Jakintsua) printzea Kievez jabetu eta han Errusiako lehen hiriburua eraiki zuen. 989an Vladimir I.a printzearen garaian hango biztanleak indarrez bataiatu zituzten. 1019tik aurrera halako gobernu propioa eskuratu zuen. Hala, XI. mendetik aurrera, Hansako zenbait hirirekin lankidetzan ari zela, merkataritza-gune garrantzitsu bihurtu zen, Errusia eta sortaldea Alemaniarekin eta Baltikoko lurraldeekin harremanetan jartzen baitzituen. Sartaldeko merkatariek garia, larruak, gatza, arrain lehorra eta beste zenbait produktu eskuratzen zituzten han. 1242an Alexander Nevski printzearen laguntzarekin Zaldun Teutoiei aurre egin ahal izan zien. 1478an Ivan III.a *Handiak* Moskuren azpian ezarri zuen. Hala ere, Novgorodeko biztanleek hiriaren askatasunaren alde egin zuten, eta 1570ean Ivan IV.a *Izugarriak* haietariko asko hil, eta bizirik geratu zirenak erbesteratu zituen. XVII. mendean Baltikoko Gerrek hiriaren beheraldi ekonomikoa ekarri zuten. Bigarren Mundu Gerran hiriko monumentu asko hondaturik geratu ziren, geroztik zaharberritu diren arren.

## Artea 
Monumentu asko ditu; monumentu horiek garrantzi handia izan zuten Errusiako lehenengo artean. Horietako batzuk: Santa Sofia katedrala (1050), San Nikolas katedrala (1113), Ama Birjinaren Jaiotza eta San Jurgi katedralak (XII. mendea). Bizantzioko tradizioetan oinarriturik, XII-XVI. mende bitartean Novgoroden garaturiko ikonografia eta horma-pintura Errusiako artearen oinarria izan da.

## Ondarea 
* Santa Sofia katedrala

## Iruditegia 

Irudi:Nowgorod 2005 w.jpg|Novgorodeko kremlina
Irudi:St. Nicholas Cathedral, Novgorod.JPG|San Nikolas katedrala
Irudi:Millennium of Russia Monument in Nowgorod, 2005.jpg|Errusiaren Milurtekoaren monumentua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Novgorod hiriko webgunea  
* Novgorod hiriko turismo bulegoaren webgunea (eleanitza)
Grunwaldeko gudua

**Grunwaldeko gudua** edo **Tannenbergeko lehenbiziko gudua** (; ; ) polako-lituaniar gudarostearen eta Ordena Teutonikoaren arteko bataila izan zen, 1410eko uztailaren 15an gertatu zena. Poloniar-lituaniarren garaipenak Ordena Teutonikoaren eta haren estatuaren gainbeheraren hasiera ekarri zuen.

Gudaldi hau Polonia-Lituania-Ordena Teutonikoa Gerrako eta Poloniako historiako gertakari garrantzitsuenetako bat izan zen, eta baita Erdi Aroko gudurik handi eta garrantzitsuenetako bat ere, gutxienez 12.000 gizon hil baitziren.

## Kanpo estekak 
* Grunwaldeko guduaren analisia 
* Grunwaldeko gudua
Avignongo katedrala

**Avignongo katedrala** () Frantziako Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko Vaucluse departamenduko Avignon hirian dagoen katedral erromanikoa da. XII. mendean Andre Mariari eskainiako eraikin hau 1995ean UNESCO erakundeak Petit Palais museoa, Saint-Bénézet zubia, Avignongo Aita Santuen jauregia eta Avignongo harresiekin batera Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Avignon - Cathédrale Notre-Dame-des-Doms - 08.jpg|Zutabea
Fitxategi:Notre-Dame-des-Doms 14.JPG|Pilastrak
Fitxategi:Tombeau de Jean XXII.jpg|Joan XXII.aren hilobia
Fitxategi:Notre Dame des Doms Avignon by ROSIER.JPG|Ikuspegia

## Kanpo estekak
Petit Palais museoa (Avignon)

**Petit Palais museoa** () Frantziako Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko Vaucluse departamentuko Avignon hirian dagoen jauregia da, egun Pizkunde garaiko margolan eta eskulturak dituen museoa dena. XIV. mendean bertoko artzapezpikuek eraikitako jauregi hau 1995ean UNESCO erakundeak katedrala, Saint-Bénézet zubia, Avignongo Aita Santuen jauregia eta Avignongo harresiekin batera Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Artelan nabarmenak 

Fitxategi:Simone Martini Vierge et l'Enfant vers 1320. tempera sur bois.jpg|Simone Martiniren *Madonna con Bambino* (1320)
Fitxategi:BotticelliMadonnaConBambinoAvignone.jpg|Sandro Botticelliren *Madonna con Bambino* (1467)
Fitxategi:Angel, detail Sano di Pietro, Avignon.jpg|Sano di Pietroren *Angelo* (1430-1440)
Fitxategi:Vittore Carpaccio 076.jpg|Vittore Carpaccioren *Sacra conversazione*, (1505)

## Kanpo estekak
Avignongo harresiak

**Avignongo harresiak** () Frantziako Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko Vaucluse departamenduko Avignon hirian dauden harresiak dira. XIV. mendean aita sainduek eraikitako gotorleku hauek 1995ean UNESCO erakundeak katedrala, Saint-Bénézet zubia, Avignongo Aita Santuen jauregia eta Petit Palais museoarekin batera Gizateriaren Ondare izendatu zituen. Guztira 39 dorre dituzte, ospetsuenak *Tour des Chiens* eta *Tour du Chatelet* izenekoak izanik.

Image:Avignon Stadtmauer 13.06.2007.JPG|
Image:Avignon rempart.JPG|
Image:Remparts d'Avignon.jpg|

## Kanpo estekak
Juan Goyanarte

**Juan Valentín Goyanarte Resusta** (Arrasate, 1900ko urtarrilaren 10a - Goyena, Argentina, 1967ko urtarrilaren 20a) argitaratzailea eta idazlea izan zen. Bidaizalea, Argentinan finkatu zen eta han negoziotan arrakasta izan zuen. Horri esker kultura munduan aritzeko aukera izan zuen. Nobelagile, hamabi eleberri argitaratu zituen, ezagunena *Lago argentino* (1955). Goyanarte izeneko argitaletxea eta *Ficción* kultura aldizkaria sortu zituen.

## Obrak 
### Nobelak 
* *La semilla que trae el viento*. Buenos Aires: Club del Libro, 1940.
* *La semilla en la tierra*. Buenos Aires: Club del Libro, 1942.
* *La quemazón*. Buenos Aires: Sur argitaletxea, 1943.
* *Campos de hierros*. Buenos Aires: Losada argitaletxea, 1951.
* *Lunes de carnaval*. Buenos Aires: Sur, 1952.
* *Fin de semana*. Buenos Aires: Goyanarte, 1953.
* *Lago argentino*. Buenos Aires: Emecé Editores, 1955. Bosgarren edizioa Editorial Goyanarte, 1961. Frantsesez: *Les Hommes du Lac*. Paris: Fasquele Éditeurs. Italieraz: *Lago Argentino*. Roma: Gherardo Casini Editore. Alemanieraz: *Lago Argentino*. Frankfurt-Main: Heinrich Scheffler Verlag.
* *El ventisquero*. Buenos Aires: Emecé Editores, 1956. Frantsesez, *Le Glacier*. Paris: Revue de Deus Mondes.
* *Tres mujeres*. Hiru ataletan *Ficción* aldizkarian argitaratuta. Buenos Aires: Editorial Goyanarte, 1956.
* *Kilómetro 25*. Buenos Aires: Goyanarte, 1959.
* *Farsa*. Buenos Aires: Goyanarte, 1961.
* *Gestación*. Buenos Aires: Goyanarte, 1967.

### Narrazioak 
-"El corral de hielo". *Cuadernos Americanos*, 1.zk, 1946: 265-290.

## Bibliografia 
* José Ramón Zabala Agirre: "Juan Goyanarte: bide berriak kultura latinoamerikarrean". José Ángel Ascunce koordinatzailea: *El exilio: debate para la historia y la cultura*. Donostia: Saturraran, 2008, 42-439 or.
* https://www.jakin.eus/aldizkaria/artikulua/juan-goyanarte-1900-1967-idazle-eta-argitaratzaile-ahaztua/306 José Ramón Zabala Agirre: "Juan Goyanarte (1900-1967), idazle eta argitaratzaile ahaztua", *Jakin* aldizkaria, 189. 2012.

## Kanpo loturak 
* : Juan Goyanarte Hamaika Bide Elkartearen erbesteko autoreen hiztegiko sarrera.
* : ["Juan Goyanarte y la Patagonia", Jorge Juan Goyanarte(https://eu.wikipedia.org/wiki/Jorge_Juan_Goyanarte).]
* : [Goyanarteri buruzko lana *Guregandik(https://eu.wikipedia.org/wiki/Guregandik)* aldizkarian plazaratuta.]
Saint-Bénézet zubia

**Saint-Bénézet zubia** edo **Avignongo zubia** () Frantziako Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko Vaucluse departamentuko Avignon hirian dagoen Erdi Aroko zubia da. Rodano ibaia zeharkatuz Villeneuve-lès-Avignonera doan zubi hau 1995ean UNESCO erakundeak Petit Palais museoa, Avignongo katedrala, Avignongo Aita Santuen jauregia eta Avignongo harresiekin batera Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

### Folklorean 
Saint-Bénézet zubia ''Sur le pont d'Avignon* abesti herrikoari esker ospetsua da. Abestiak honela dio:

::*Sur le pont d'Avignon*
::*L'on y danse, l'on y danse*
::*Sur le pont d'Avignon*
::*L'on y danse tous en rond*
::*Les beaux messieurs font comm' ça*
::*Et puis encore comm' ça*
 
 
::*Sur le pont d'Avignon*
::*L'on y danse, l'on y danse*
::*Sur le pont d'Avignon*
::*L'on y danse tous en rond*
::*Les bell' dames font comm' ça*
::*Et puis encore comm' ça''

## Iruditegia 

Image:Pont Saint-Bénezet-Denis.jpg|Édouard Baldusen argazkia (1864)
Image:France Avignon Total 1.jpg|Ikuspegi orokorra
Image:Avignon bridge by Rosier.jpg|Lorategiaren ondoren
Image:Pont_Saint-Benezet_(nuit).jpg|Gauez

## Kanpo estekak
Montellano

**Montellano** Galdamesen (Bizkaia) dagoen auzoa da.

Hizkuntza nagusia gaztelania da. Euskara XVI. mendea baino lehen galdu zen.

## Demografia 
## Ondarea 
Aipagarri dira Ama Birjinaren eliza eta San Antonio Paduakoaren ermita.

## Montellanoarrak 
* Antonio Trueba (1819-1889), idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Galdamesko Udala
Drang nach Osten

**Drang nach Osten** (euskaraz literalki *Ekialderunzko Griña*) XIX. eta XX. mendean Alemaniar nazionalismoak Ekialdeko Europara zabaltzeko zuen joera, irrikia edo gogoa izendatzeko erabili zuen izendapena izan zen (Lebensraum politika). Izendapen honek berarekin bat Alemaniak Erdi Arotik hasi eta 1945. urterarte bere jabetzapean izan zituen eslaviar eta baltiar herrialdeetan alemaniar kultura eta alemanaren hedapena zekarren.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ezkeroztik Polonia, Txekoslovakia eta Sobietar Batasunan alemaniarrren aurkako sentimendua pizteko erabili izan zen izendapen propagandistikoa izan zen.

1945-1948 bitartean eta Postdameko Konferentziaren ondorioz alemaniar biztanleria ekialdeko lurralde hauetatik kanporatua edo lekualdatua eta Oder-Neisse lerroko mugara atzeratuak izan ziren.

## Ikus gainera 
* Lebensraum
* Alemaniarren ekialderako hedapena

## Kanpo estekak
Azeri-dantza

**Axeri-dantza** edo **azeri-dantza** Hernanin, Andoainen, Adunan eta Oreretan aldaera ezberdinekin, dantzatzen den dantza herrikoia da.

## Historia eta ezaugarriak 
Larramendi eta Iztuetaren idatziek argi uzten dute 18. mendean, Errenteriatik Tolosalderainoko herrietan dantzatzen zela. Galai Dantza eta Oilasko Jokoarekin batera egiten zen, bizpahiru egunetako zeremonian, inauterietan.

21.mendean, Andoainen San Joan egunean dantzatzen da, ekainaren 24an. Adunan abuztuaren 15ean dantzatzen da, herriko festetan, eta herriko ohitura eta tradiziorik zaharrenetakotzat hartzen dute bertakoek. Urte batzuz galdua izan zen arren, 21, mendean dantzatzen da, Andoaingoaren antzera. Bi herri hauetan 1936ko gerran galdu zen, eta 1976an hasi ziren berreskuratzen, Lizar Makil Dantza taldearen eskutik. 

Tokian tokian bere eboluzioa jasan du, eta Hernanin ez beste hirutan, zazpi hanka jokoz osatutako erritoa antzekoa da.

### Emakumezkoen parte-hartzea 
Errito iniziatiko maskulino baten era du dantzak, baina 21. menderako, emakumeen parte-hartzea jaian normaldu da praktikatzen den herrietan., eta Adunan 2018an. Hernanin osatzen diren soketan, urte batzuez bi egunetan maskulinoa izan zen, eta 3.a mistoa, baina 2018an berdintasuna ezarri zen.  

## Hernaniko Maxkuri Dantza 
thumb|Azeri-dantza Hernanin, 2013ko San Joanetan

Hernaniko Udal Artxiboan azeri-dantzari buruz dagoen lehenengo erreferentzia 1735. urtekoa da. Bi hamarkada beranduagoko Larramendiren kontakizuean ez da bere ezaugarri nabarmen bat, maskurien erabilpena, aipatzen. Inauterietako dantza zen han ere, baina 1936ko gerraren ondoren inauteriak debekatu egin ziren eta Azeri Dantza San Joan jaietan egitea erabaki zen 1944. urtetik aurrera.

## Iruditegia 

Fitxategi:Giza-dorrea, Adunako azeri-dantzan.jpg|Adunako Azeri-dantzaren barruan, giza-dorrea egiteko unea.
Fitxategi:Errenteriako azeri 01.jpg|Errenteriako Azeri-dantza.
Fitxategi:2020-06-24 Andoain-Axeri-dantza AA-Leire-Lopetegi 9908 r (50043380391).jpg|Andoaingo Azeri-dantza, Covid pandemiaren urtean (2020).
Fitxategi:Axeri 88 (cropped).jpg|Hernaniko dantzari Maxkuri-dantza ere esaten zaio.
Fitxategi:Axeri Aduna.jpg|Emakumezkoen lehen partehartzea Adunakoan, 2018an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
3GP

** 3GP** edukiontzi formatu bat da telefono mugikor euskarri anizkunen informazioa gordetzeko erabilia (audioa eta bideoa). Fitxategiaren formatu hau, 3GPP-k sortua ( 3rd Generation Partnership Project), " ISO 14496-1 Media Format", bertsio erraztua da, QuickTimeren formatuaren antzekoa dena. 3GP-k bideoa MPEG-4 edo H.263 bezala gordetzen du. Audioa, aldiz AMR-NB edo AAC-LC formatuetan gordetzen dute.

Formatu honek, hala nola, big-endian balioak gordetzen ditu.

Zehaztapenek GSM sareak hartzen dituzte, GPRS eta EDGE, eta W-CDMA gaitasunak barne.

## Softwarea 
### Erreprodukzioa 
Formatu hau ondorengo erreproduzitzaileetatik erreproduzitu daiteke:
* VLC media player
* Totem
* Media Player Classic
* Then KMPlayer
* QuickTime
* RealPlayer
* GOM Player
* Windows Media Player ( 12. bertsiotik aurrera, Windows 7ren barnean)

### Deskodeketa / kodeketa 
* MEncoder
* FFmeg

## Ikus, gainera: 
Audio eta bideoaren beste edukiontzi batzuk:

* OGM
* Matroska
* OGG
* Multimedia konpresioaren formatuen taula

## Kanpo estekak 
* 3GPP formatua
THW Kiel

**THW Kiel** (izen osoa *Turnverein Hassee-Winterbek e. V. von 1904 (THW Kiel e. V.)*), Alemaniako eskubaloi talderik indartsuenetakoa da, Alemaniako Eskubaloi Liga 20 aldiz eta Kopa 10 aldiz irabazteaz gain hirutan irabazi baitu EHF Txapeldunen Liga, kontinenteko txapelketa nagusia. Garairik onenak 90. hamarkadatik aurrera ezagutu ditu. Kiel hiriko taldea da.

2014an Alemaniako Bundesliga irabazi du eta EHF Txapeldunen ligako finalista izan da.

## Uniformea 
Zuria marra beltzekin.

## Palmaresa 
**Alemanian:**
* Bundesliga (20): 1957, 1962, 1963, 1994, 1995, 1996, 1998, 1999, 2000, 2002, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015
* Alemaniako Kopa (10): 1998, 1999, 2000, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2017

**Nazioartean:**
* Munduko Txapelketa (1): 2011
* EHF Txapeldunen Liga (3): 2007, 2010, 2012
* EHF Kopa (4): 1998, 2002, 2004, 2019
* Europako Superkopa (1): 2007

## Kanpo estekak
Kono (argipena)

**Konoa** oinarrizko gorputz geometriko bat da.

Itxura hau edo antzekoa dutenek ere kono izena hartzen dute:
* Kono (zelula)
* Hego Konoa
* Abramsen konoa
* Alubioi-kono
* Biraketa-kono
* Brown & Sharpe kono
* Fusio-kono
* Hortz-erroko kono
* Koniferoen konoa

## Ikus, gainera 
* Konika