Elizpe

Elizpe edo **apirikuak** Euskal Herriko elizen sarreretan, kanpoaldera begira eraikitako arkupeak dira, arkitektura kristauan oro har ataripe izaten direnen euskal aldaera. Tradizionalki, bilera politikoak eta bestelako batzarrak egiteko erabili izan dira, bereziki elizateetan (hortik izena).

## Izenak 
**Elizpe** forma Mendebaldeko hizkeretakoa da nagusiki, baina ez hangoa bakarrik. 

**Zimitorio** esaten zaie, bereziki Gipuzkoa eta Nafarroako parte batzuetan. Ahoskeran aldaera txikiak daude herriz herri, *zimitorioa* da Aian  edo Orion, *zimitario* Zumaian , *zimiterio* Bidanian  eta Zizurkilen . 

**Apeikoazpi** (apiriku-azpia) Lapurdin da nagusi, eta **Kalostrazpi** edo **Kalostrape** Nafarroa Beherean EHHAren arabera.. Azken termino hori Gipuzkoako Goierriko beste toki batzuetan ere erabiltzen da esate baterako Lazkaoko elizakoa izendatzeko. 

## Funtzioak 
Gizaldiz gizaldi herriko bilgune nagusi izan dira elizpe edo zimitorioak. Elizak zuen boterearen adierazle, bestalde. Jaio berriak aurkeztu eta gaztetxoentzat jolastoki, pilotarien frontoi; helduen topagune eta herriko erabakigune nagusi. 

Hildakoak agurtzeko lekua ere bazen, baztuetan ehorztoki ere (horik esamoldeetako bat, zimitorio)

### Egiteko politikoak 
[thumb|[Berastegiko elizpea|Berastegiko elizpeko mahaia.]]
Gizarte bizitzaren bilkurak bertan egin izanaren tradizioa Goi Erdi Arotik garatu zen Euskal Herrian, udal erako erakunde goiztiar batzuk elizate izendatzea horrekin lotua dago, eta baita auzapez terminoa Lapurdin. Erdi Aroan kontzeju etxeen ordez elizpeak erabili ziren, kontzejuek berezko etxerik ez zeukatenean, eta han antolatzen ziren herriko kontzejuak, hau da, herritar guztien udal batzar orokorrak . Honako "kontzeju ireki” hauetan familia buru guztiak sartzen zirenez, batzar jendetsuaentzako beharrezko gertatu zen sarrerak normalean estalita egotea eta arkupedunak izatea, bertaratzen ziren biztanle guztiak hartzeko bezain handiak izanik. 

Leku horietan egiten ziren era berean notario aurreko lege ekitaldiak eta jardunbideak, bereziki obra bat enkantera ateratzen zenean. Berastegiko elizpean kontzejuaren batzarretarako erabiltzen zen harrizko mahaia gordetzen da oraindik.

## Deskribapena 
Elizpeko arkupeak elizaren perimetroaren parte bat, eta kasu batzuetan osoa, inguratu ohi du. Eserlekuak izatea bertan ohikoa da, eta arkupeetako zutabeak petril batetik altxatzea ere bai. Eliz atari nagusia elizpearen barruan geratu daiteke kasu batzuetan, baina ez beti, eta eliz atariak izan dezake bere estalpe propioa, bereizia elizpetik, ataripe bat edo ataripe-dorrea izan daitekeena,  
Fitxategi:Atrio de la iglesia de Gazólaz.jpg|Gatzolazko eliza, erromanikotik gotikora trantsizioa nabari da elizpean.
Fitxategi:Durango - Iglesia de Santa Maria de Uribarri.jpg|Durangoko Uribarriko Andra Mariako arkuteria.
Fitxategi:Église Notre-Dame-de-l'Assomption à Bidarray 06 - Porche.jpg|Bidarraiko Jasokundearen eliza.
Fitxategi:Arrigorriaga - Iglesia de Santa Maria Magdalena 13.jpg|Arrigorriagako Andra Maria Magdalena eliza.
Fitxategi:Zegama_-_Iglesia_de_San_Martín_de_Tours,_exteriores_04.jpg|San Martin Tourskoaren eliza (Zegama).
Fitxategi:San Emeterio eta San Zeledonio eleiza 1.jpg|Larrabetzuko San Emeterio eta San Zeledonio elizan perimetro osoa hartzen du elizpeak.

## Erreferentziak 
*

## Kanpo estekak