Patxi Ezkiagaren sexu abusuen auzia

**Patxi Ezkiagaren sexu abusuen auzia** 2024ko ekainean azaleratu ziren sexu abusuen salaketa batzuetan oinarritzen da, *El País* egunkariaren bidez plazaratuak. Haren bitartez eta, gero, *Berria* egunkarian, ikasle izandako zenbait emakumek salatu zuten irakasle eta idazleak Donostiako La Salle ikastetxean hainbat haurri sexu abusuak egin zizkiela. Ondorioz, jada hilik zen idazleari omenezko zenbait titulu eta oroigarri kendu zizkioten.
  
## Salaketak 
Patxi Ezkiaga hil eta sei urtera, 2024ko maiatzaren 31n, Marisol Zamorak salatu zuen bera umea zela Ezkiagak sexu abusuak egin zizkiola. Eliza katolikoaren pederastia kasuez Espainiako *El País* egunkariak landutako bosgarren txostenaren barruan jaso zen salaketa. Egun batzuk geroago, *Berria* egunkariarekin egindako elkarrizketa luze batean salaketaren eta gertatutako abusuen xehetasun guztiak eman zituen Zamorak.

Marisol Zamorak salatu zuenez, berak 8-9 urte zituela egin zizkion lehenengoz sexu abusuak Patxi Ezkiagak, 1970eko hamarkadan. Azken aldiz, 1980ko hamarkadan, Zamorak 13 urte zituela; Ezkiagari mehatxu egin zion salatuko egingo zuela, eta halaxe geldiarazi zituen abusuak. Zamorak aitortu zuen erasoak salatzeko orduan oztopoa izan zela Ezkiaga ezaguna izatea. Ezkiagaren pederastia 1990eko hamarkadan eta haren inguruan ezaguna zela ere salatu zuen Zamorak.

Zamorak emandako zehaztasunen arabera, Ezkiagaren pederastia erasoek zenbait urtez iraun zuten; salaketa argitaratu orduko, beste hamar pertsonak baieztatu baitzioten haiek ere jasan zituztela. Horrez gain, adierazi zuen «fraideek ere bazekitela zerbait», ikasleen artean aski ezaguna baitzen Ezkiagaren jokabidea, frogatzea ezinezkoa izan arren, «haien artean elkar estaltzen» zutelako.

Lehen salaketak argitara atera eta aste batzuetara, 24 emakume gehiagok berretsi zituzten Patxi Ezkiagaren aurkako pederastia salaketak, 1990eko hamarkadan zehar gertatutakoak, *El País* egunkariaren ikerketa barruan; halaber, Sebastian Grandmontagne beste irakaslearen aurkako salaketak azaldu zituzten. Zehazki, lau emakumek azaldu zuten erasoak gertatu ziren garaian ikastetxea jakitun zela Ezkiagaren abusu sistematikoez, hurbileko irakasleen aurrean salatu baitzituzten, baina ikastegiak ez zuela deus ere egin, ez ikasleak babesteko, ez erasotzailea geldiarazteko.

## Erreakzioak 
Salaketen aurreko erreakzioetan, Gorka Bereziartua kazetari eta kultura komentaristak idatzi zuen gutxienekoa zela Legorretako Udalak seme kuttun izendapena kentzea eta herrian Ezkiagak zuen eskulturarekin zer egin birpentsatzea. 

Erabaki horiek biak gauzatu zituen Legorretako udalbatzak, hain zuzen, salaketak zabaldu eta gutxira. Legorretako Udalak aho batez erabaki zuen, 2024ko ekainaren 7an, Ezkiagari emandako ohorezko izendapena baliogabetzea, herrian zuen eskultura oroigarria erretiratzea eta herriko kultura etxeari haren izena kentzea. Hala, uztailaren 5ean eskultura kendu egin zuten.

Pederastia salaketak eragindako erreakzioen artean, Blanca Urgell filologo eta irakasleak zutabe bat argitaratu zuen *Berria* egunkarian, aitortuz sinesten zuela Marisol Zamorak egindako salaketa. Xabier Gorrotxategi arkeologo eta historialariak iritzi artikulu batean aldeztu zuen «gure memoria kolektiboak muzin egin behar» diela gizakien aurka jardundakoak gune publikoetan ohoratzeari, eta abusuan jasandakoen aldeko elkartasuna adierazi zuen. Andoni Egaña bertsolariak zutabe batean adierazi zuen sinesten zituela egindako salaketak. Xabier Euzkitze bertsolari eta idazleak bere egin zituen sexu abusuen salaketak, irudizko elkarrizketa batean. Pako Aristi idazleak iritzi artikulu batean adierazi zuen, Marisol Zamorak egindako salaketaz, «ezinezkoa [zela] ez sinestea haren hitzetan egia dagoela, eta Ezkiagak delinkuente sexual bat zela ezkutatu zigula hura ezagutu genuen guztioi».

Euskal Idazleen Elkarteak 2024ko ekainaren 26an ohar baten bidez jakinarazi zuen Patxi Ezkiagaren biografia elkartearen webguneko *Gugan beude* ataletik kendu zuela. Elkarteak adierazi zuen «modu sistematikoan eta inpunitate osoz sexu abusuak egindako pertsona batek» ez zuela merezi «ohorezko lekurik» euskal idazleen artean.

Euskaltzaindiak 2024ko uztailaren 24an zabaldutako ohar batean azaldu zuen Patxi Ezkiaga ez zela akademiako kide, ez eta batzorde edo lantaldeen kide ere, baina erakundeak antolatutako sariketetara aurkeztu izan zenez, adierazi zuen «Euskaltzaindia sexu eraso guztien kontra dagoela» eta «Euskaltzaindiaren webguneko P. Ezkiagaren erreferentzia bakoitzari gehituko dio[la] salaketa hauen berri ematen duen argibidea».

Donostiako Udalak 2024ko uztailaren 27ko udal batzarrean aho batez onartu zuen Patxi Ezkiagaren sexu abusuen salaketa egindako andreen aldeko adierazpen bat, EH Bilduko udal taldeak proposaturik.

Olatz Mercader zarauztar abokatuak «euskal kulturaren erabateko isiltasuna» salatu zuen, Onintza Enbeita kazetariarekin *Argia* astekarian 2024ko abuztuaren 28an egindako elkarrizketa batean. Ezkiagaren abusuen biktima gisa, «fokua gizon horri hogeita hamar urtetan sistematikoki emakumeei eraso egitea ahalbideratu dion sisteman jarri behar genuke» eskatzen zuen. «Zer gertatzen da gizonak eta boterea elkartzen direnean? Zer gertatzen da euskal kulturan?» galdetzen zuen elkarrizketan.

Ondarroako Udalak, 2024ko irailaren 27an argitaratutako ohar batean, azaldu zuen Patxi Ezkiagari emandako Agustin Zubikarai literatura sariak baliogabetu egin zituela. Udalak «irmo» gaitzetsi zituen «edozein eratako sexu erasoak». Ezkiagak bi aldiz jaso zuen Ondarroako Udalak antolatzen zuen literatur saria, narrazio lehiaketa zenean: hirugarren saria irabazi zuen 1998an; bigarrena 2000. urtean. Bi sariak baliogabetzeaz gain, saritutako liburuen erreferentzietan «salaketa horien berri ematen duen argibidea» gehitu zuen udalak, baita «udalaren gaitzespena» eta «saria baliogabetu izanaren adierazpena» ere. Halaber, Eusko Jaurlaritzari eskatu zion EAEko irakurketa publikoko sarean Agustin Zubikarai sariko Ezkiagaren libururik balego «salaketa horien eta udalaren gaitzespenaren berri emateko».  

## Kongregazioaren jarrera 
### Salaketak argitaratu zirenean 
Ezkiaga irakasle izandako Donostiako La Salle ikastetxeko arduradun batek, *Berria* egunkariaren galderei erantzunez, «jazotakoa gaitzetsi eta barkamena eskatu» zuen hasiera batean, ez zutelako asmatu «erakundearen zaintzapean zeuden pertsonak babesten». Halaber, ziurtatu zuen «barne ikerketa bat» egiten hasi zela kongregazioa, eta eskatu zien sexu abusuak jasandakoei haiekin harremanetan jartzeko.

Alabaina, salaketak ugaritzen joan ziren neurrian, La Salle ikastetxeak barne ikerketa oztopatzea leporatu zion *El País* egunkariari, ez baitzuten salaketak egindako «24 pertsona horiek nortzuk diren argitzeko modurik».

Bereziki, biktimek bi gauza eskatu zioten La Salle ikastetxeari eta kongregazioari: alde batetik, ohar bat argitaratzea Ezkiagaren sexu abusuak gaitzesteko, eta eskolaren webgunean argitaratzea; eta bestetik, ekitaldi publiko bat egitea ikastetxean, biktimei egindako kaltea onartzeko. Alabaina, kongregazioak uko egin zion erreparazio kolektibo bat egiteari, bi aldeen arteko bitartekaritza lanetan aritu zen Arartekoaren iritziz.

Arartekoak bitartekaritza egin zuen garaian, 26 emakumek emana zuten Ezkiagaren sexu abusuen berri. Biktimen iritziz, ordea, gehiago izango ziren, «ikusita Ezkiaga zenbat urtean izan zen irakasle eta zer-nolako inpunitatearekin ibiltzen zen».

### Kongregazioaren «gogoeta prozesua» 
Arartekoak bitartekaritzaren emaitzez egindako txostenaren eta biktimen erantzunaren erreakzio gisa, 2026ko martxoaren 13an La Salleko kongregazioak iragarri zuen «gogoeta prozesu» bat zabaldu zuela, eta prest zegoela ordura arte hartutako neurriak eta erabakiak «zuzentzeko».

Arratekoaren txostenak argitu zuenez, biktimek bost eskaera zehatz aurkeztuak zizkioten kongregazioari: Ezkiagaren sexu abusuak deitoratzeko  agiri publiko bat hitzartzea, biktimek eta kongregazioak; La Salle ikastetxeari ekitaldi publiko bat egitea, biktimei eragindako mina aitortzeko eta barkamena eskatzeko; kongregazioak salaketak egin zirenean iragarritako barne ikerketa biktimen esku jartzea; biktimen tratamendu terapeutikoaren kostua kongregazioak bere kargu hartzea; eta hala eskatzen zuten biktimei eskolako edo kongregazioko arduradunekin biltzeko aukera ematea. Bost eskaera horiei ezezkoa eman zien kongregazioak, halako neurriak gauzatzea «oso zaila» zela argudiatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Me Too mugimendua
* Eliza Katolikoak haurren aurka eragindako sexu abusuak