Harriet Morrison Irwin

**Harriet Abigail Morrison Irwin** (Mecklenburg konderria, Ipar Carolina, 1828 - Charlotte, 1897) diseinu arkitektoniko bati esker patente bat eskuratu zuen lehen emakume estatubatuarra izan zen. Arkitekturan prestakuntza arauturik izan ez arren, muga fisiko edo gaixotasunen bat zuten etxekoandreentzako etxebizitza-eredu bat proposatu zuen. Bere diseinua nabarmentzen da etxearen mantentzea errazteagatik eta argiztapen naturala eta espazioen aireztapena indartzeagatik.

## Biografia 
Robert Hall Morrison (Davidson Collegeko lehen presidentea) eta Mary Graham Morrison senar-emazteen hamar seme-alabetatik hirugarrena izan zen. Guztien artean, bera izan zen helduarora iritsi arte biziraun zuen bakarra. Hala ere, txikitatik izan zuen osasun ahula eta gorputz-indar gutxi, eta horrek familiak antolatu ohi zituen jarduera fisiko edo jolasetan parte hartzea eragotzi zion. Hori dela eta, denbora asko eman zuen beste jarduera batzuetan murgilduta, eta, besteak beste, liburuak irakurtzea eta kontakizunak idaztea erabaki zuen.  

Harriet Morrisonen heziketa bere etxean hasi zen, aita artzain presbiterianoa zenez, etxean semeak zein alabak irakasteaz arduratu baitzen. Senar-emazteek oinordeko guztien berdintasunezko hezkuntzaren alde egin zuten, generoa alde batera utzita. Pentsamendu mota hori zerbait berritzailea zen garai hartarako eta, hain zuzen ere, horri esker eman zion aitak Harriet-i *Salem Female Academy*-ra joateko aukera, garai hartan emakumeei zuzendutako goi-mailako hezkuntza zuten eskola bakanetako batera, non matematika, historia, literatura edo arte ikasketak ematen ziren, besteak beste. Emakumeentzako erakunde ospetsu horretan jarraitu zuen bigarren mailako ikasketekin. Hala ere, han jaso zuen klase altuko andereñoentzako heziketa tradizionala ez zitzaion nahikoa izan bere jakin-mina asetzeko. Matematika edo ingeniaritza ikastaro aurreratuak ez zeuden garai hartan programaren barruan, eta horiek ziren, hain zuzen ere, interes handiena sortzen ziotenak. aldizkariko koeditore izatera ere iritsi zen.

Ezkondu ostean, bikotea herriz Mobile hirira joan zen bizitzera, lehen Irwin bertan bizi izan baitzen. Baina gutxi izan ziren bikotea han egon zen urteak, hiru hain zuzen ere, bertako klimak osasuni kalte egiten baitzion. Hala, Charlottera aldatu ziren berriro, eta hantxe finkatu zuen Harrietek bere egoitza. Osasun arazoak izan arren, bederatzi seme-alaba izan zituen. 1850 eta 1864 artean izan zituen seme-alabetatik bostek baino ez zuten lortu bizirik irautea. Aldi berean, Sezesio Gerrak sortutako tentsioek markatu zuten garai hartan bizi izan zen testuingurua.

Gerraren amaiera, 1865ean, Charlotte hiriarentzat bezain erabakigarria izan zen Harrietentzat berarentzat maila profesionalean. Alde batetik, Harriet bere koinatarekin, Dana Harvey Hillekin, batera hasi zen senarraren aldizkarian argitaratzen. Bere artikuluek fikzio erromantikoko kontakizunetatik hasi eta erlijioko edo politikako kontakizunetaraino barneratzen zituzten. Era berean, Harriet Charlotte hiriaren inguru aldakorraz baliatuko zen, gatazka armatua amaitu ondoren, hiri garapen handi bat hasi baitzuen, eraikin berri ugari eraikiz, Harrieten berriz ere arkitektura eta ingeniaritzarekiko interes handia piztu zutenak. 

## Etxe Hexagonala 
thumb|356x356px|Harriet Morrison Irwin, Etxe Hexagonala, patentea

#### Proiektua garatzea 
Gerraren amaierak eta eraikuntza berriek aukera bikaina eman zioten Harriet-i, bere esperientzia pertsonalari lotutako eraikuntza-aldaketarako, bere osasun ahulak markatua. Etxebizitza praktiko eta ekonomiko baten diseinuan ikertzen hasi zen. Etxebizitza ideal berri bat zen, muga fisikoren bat edo gaixotasunen bat zuten etxekoandreentzat bereziki pentsatua. Hori garatu ahal izateko, bere ikerketa garaiko testu espezializatu ezagunenen azterketara zuzendu zuen, hala nola, John Ruskinen lanak, eta baita XIX. mendeko ingeniaritza ikasketetara ere. Harrietengan eragin handiena izan zuten ideiak naturak pertsonen osasun fisiko eta mentalari laguntzeko duen ahalmen izugarria onartzearen inguruan egituratu ziren, betiere diseinuen eta horien kanpoaldearen arteko lotura ona bilatuz.

#### Patentea lortzea 
1869ko abuztuan, Harrrietek 41 urte zituenean eta arkitekturan inolako heziketa arauturik ez zuenean, estatubatuar patente ofiziala lortu zuen. Eskubide arkitektoniko horiek jaso zituen lehen emakumea izan zen Estatu Batuetan, sortu zuen etxebizitza-tipologia berriari esker: Etxe Hexagonala. Sei aurpegiko etxeak argiztapena optimizatzearen alde egiten zuen, jatorri naturalekoa, aireztapen hobea eta espazioaren erabilera praktikoa. Are gehiago, barruko gelek forma hexagonalean, erronboidean edo babarrun forman zuten landarea, eta horrek garbiketa errazagoa egiteko aukera ematen zuen. Aldi berean, izkinetan hautsa edo zikinkeria pilatzea saihesten zuen.

Etxearen proiektuan, erabakigarria izan zen Harrieten ezinegona, ate eta leihoen banaketa zela eta. Etxebizitzaren eta kanpoaldearen arteko harremana zehazteko ezinbesteko elementuak ziren, eraikuntzarako sarrera erraz bat prestatzeaz gain. Era berean, ate eta leihoen banaketa horrek beste funtzio erantsi bat ere bazuen: hilabete beroenetan aireari etxetik pasatzen uztea eta, era berean, beroa barruan mantentzea, tenperatura hotzagoak zeudenean itxitura eraginkor baten bidez.

Azkenik, etxearen beste berezitasun bat da ez zuela korridore edo galeriarik bere egitura hexagonalean. Etxearen nukleoaren inguruan eratzen zen dena, eta tximinia bakarra zegoen han, beroa etxe osora eroaleen bidez garraiatzen zuena.

Bere etxebizitza promozionatzeko, berak eraiki eta bizi izan zen bere diseinuen ondorioz sortutako eraikuntza batean, hainbat artikulu argitaratu zituen aldizkari espezializatuetan eta nobela bat, *The Hermit of Petraea*, 1871n. Urte berean, senarrarekin eta koinatuarekin batera *The Hill and Irwin Land Agency* sortu zuen, etxebizitza hexagonalak eraikitzen espezializatutako sustatzaile bat, Harrieten diseinuari jarraituz. Bere etxe hexagonaletako bat West Fifth Streeteko 912. zenbakian egon zen, Charlotten. Herri berean, tipologia bereko beste bi eraikin gehiago eraiki ziren, baina hiruetako batek ere ez du gaur arte irautea lortu.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak