open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rioni (argipena)

**Rioni** izenak hainbat adiera du:

* **Rioni** ibaia Georgiako mendebaldean dago.
* **Rioni** da italierazko **Rione** hitzaren forma plurala, hiri batzuetako auzo edo tokiko gobernua adierazeko. Adibidez: Erromako Rioniak
Y: The Last Man (telesaila)

***Y: The Last Man*** apokalipsi biriko baten osteko distopia bat erakisten duen telesail dramatiko estatubatuarra da, Eliza Clark-ek garatua, Brian K. Vaughanek eta Pia Guerrak sortutako izen bereko komiki-sortan oinarritua. Telesaila 2021eko irailaren 13an estreinatu zen, FX eta Hulu kateetan AEBetan. Aktore nagusiak ditu Diane Lane, Ashley Romanos, Ben Schnetzer, Olivia Thirlby, Elliot Fletcher eta Amber Tamblyn.

## Argumentua 
Apokalipsi baten ondorengo mundu batean gertatzen da telesaila. Gertaera misteriotsu batek aldi berean hil ditu Y kromosoma duten ugaztun guztiak, arrak alegia, gizonezko oro barne (salbu eta gizon transexualak, ez dutenak Y kromosomarik). Hala ere, gizon zis nonbait bakar bat, Yorick Brown deritzona, bizirik dago, eta baita haren maskota tximinoa (hau ere arra). 

Aldi berean, AEBetako aginte-katean gertaturiko heriotza ugariengatik, presidente errepublikarraren ordez, emakumezko kongresukide demokrata bati egokitu zaio AEBetako presidente izatea, eta emakume hori Yoricken ama da hain zuzen ere.

## Aktoreak 
* Diane Lane: Jennifer Brown
* Ashley Romans: Agente 355
* Ben Schnetzer: Yorick Brown
* Olivia Thirlby: Hero Brown
* Juliana Canfield: Beth DeVille
* Elliot Fletcher: Sam Jordan
* Marin Ireland: Nora Brady
* Amber Tamblyn: Kimberly Campbell Cunningham
* Jess Salgueiro: Christine Flores

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tachysurus

***Tachysurus*** ur geziko actinopterygii arrain generoa da.

## Banaketa 
Arrain hauek Asiako eta Europako ibai eta aintziretan aurkitzen dira.

## Espezieak 
Genero honetan 13 espezie daude onartuta:
* *Tachysurus adiposalis* (Oshima, 1919)
* *Tachysurus argentivittatus* (Regan, 1905)
* *Tachysurus brashnikowi* (Berg, 1907)
* *Tachysurus dumerili*
* *Tachysurus fulvidraco* (Richardson, 1846)
* *Tachysurus herzensteini* (Berg, 1907)
* *Tachysurus hoi* (Pellegrin y Fang, 1940)
* *Tachysurus longispinalis* (Nguyen, 2005)
* *Tachysurus nitidus* (Sauvage y Dabry de Thiersant, 1874)
* *Tachysurus nudiceps* (Sauvage, 1883)
* *Tachysurus sinensis* Lacepède, 1803
* *Tachysurus spilotus* Ng, 2009
* *Tachysurus virgatus* (Oshima, 1926)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elliot Fletcher

**Elliot Fletcher** (Los Angeles, Kalifornia, 1996ko ekainaren 30 - ) aktore estatubatuarra da. Ezaguna da MTV *Faking It* komedia-seriean egindako lanagatik, Freeformen *The Fosters* drama-serieagatik eta Showtimen *Shameless* telesailagatik. *Y: The Last Man* telesailean ere agertu da.

## Bizitza goiztiarra 
Fletcher Los Angelesen (Kalifornia) jaio eta hazi zen. Julia Fletcher DeMitaren eta John DeMitaren semeetako bat da, bikoizteka aktoreak biak. Anaia zaharragoa du, Conner DeMita. Fletcher trans gizona da, eta 17 urte bete ondoren adierazi zuen. Ondorioz, Elliot izena erabiltzen hasi zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Katherine Nye

**Katherine Elizabeth "Kate" Nye** (Bowlegs, Oklahoma (AEB), 1999ko urtarrilaren 5a) halterofilian aritzen den kirolari estatubatuarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen halterofilian *≤76 kilo* kategorian bi jasoalditan 249 kilo jasoz; Neisi Dajomes ekuadortarraren (urrezko domina) atzetik eta Aremi Fuentes mexikarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Sorge

**Richard Sorge** (Baku, Errusiar Inperioa, 1895eko urriaren 4a - Tokio, 1944ko azaroaren 7a) alemaniar kazetari eta sobietar espioia izan zen.

Azerbaijanen jaio zen, non bere aitak petrolioaren industrian lan egiten zuen eta familiarekin Alemaniara itzuli zen 1898an. Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen eta zauri larriak jaso zituen 1916an. Garai hartan bere ideologia inperialista, ezkertiar batengatik aldatu zuen. Ekonomia eta zientzia politikoak ikasi zituen eta Alderdi Komunistan afiliatu zen.

Espioi gisa errekrutatu zuten sobietarrek. Txinan egon ondoren, 1933an Japoniara bidali zuten espioitza erakunde bat sortzeko. Kazetaritza erabili zuen koartada gisa. 1940 eta 1941 artean Adolf Hitlerren planak aurkitu zituen Sobietar Batasunari eraso egiteko. Japoniak SESB erasotzeko asmorik ez zuela ere jakinarazi zien. 1941eko urrian japoniarrek atxilotu zuten espioitzagatik. Torturatu, epaitu eta urkatu egin zuten 1944ko azaroan.

## Kanpo estekak
Tamara Salazar

**Tamara Yajaira Salazar Arce** (San Vicente de Pusir (Ekuador), 1997ko abuztuaren 9a) halterofilian aritzen den kirolari ekuadortarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen halterofilian *≤87 kilo* kategorian, bi jasoalditan 263 kilo jasoz; Wang Zhouyu txinatarraren (urrezko domina) atzetik eta Crismery Santana dominikarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Non zaude, jeneral maitea?

***Non zaude, jeneral maitea?*** () Ipar Koreako abesti bat da, bertsio ofizialaren arabera Kim Jong-ilek idatzia. 2008tik Pyongyangeko kalean dauden bozgorailuetatik jotzen da goizero.

## Historia 
Abestia 1971ko *Alderdiaren benetako alaba bat* (당의 참된 딸; Tangŭi ch'amdoen ttal) opera iraultzailearentzat idatzi zen. Abestiaren sortzailetzat hartzen da Kim Jong-il Ipar Koreako liderra. *Alderdiaren benetako alaba bat* opera Koreako Gerran gertatzen da, Kang Yeon-ok (강연옥) armadako erizainarekin protagonista gisa. *Non zaude, jeneral maitea?* operako klimaxean kantatzen da, Kangek inteligentzia militarra Ipar Koreako kuartelera eramaten duenean. Abestian, Kangek Kim Il-sung "jeneral mitea" ezagutzeko duen ametsari buruz abesten du. *DPRK Today*ren abera "maisulan klasiko" bat da (불후의 고전적명작). Abestia ohikoa da Ipar Koreako telebista emanaldietan eta koroen bildumatan.

## Gaur egun 
Pochonbo Electronic Ensemblek egindako bertsio elektronikoa Ipar Koreako Pyongyang hiriburuan jotzen da goizero bozgorailuetatik, 6:00etan. Turistek aipatu dute 2008tik hala gertatzen dela, eta uste da hirian dagoen bozgorailu sistemak goizeko alarma gisa erabiltzen duela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abestia entzungai, Pyongyango tren geltokian.
Benozzo Gozzoli

**Benozzo Gozzoli**, **Benozzo di Lese** jaioa (Sant'Ilario a Colombano, Florentziako Errepublika, 1420 &ndash; Pistola, Florentziako Errepublika, 1497ko urriaren 4a) italiar Pizkundeko margolaria izan zen.

Fra Angelicoren ikaslea eta laguntzailea izan zen. 1444 1447 bitartean, Lorenzo Ghibertirekin lankidetzan aritu zen Florentziako bataiotegiko Paradisuko Ateak egiten. 1449tik 1456ra bakarka lan egin zuen Umbrian eta urte horretan Florentziara itzuli zen.

Florentzian egin zuen bere lanik preziatuena, Errege Magoen Kaperako freskoak Medici Riccardi jauregian. Ondoren, San Gimignano eta Pisan lan egin zuen.

## Iruditegia 

Benozzo Gozzoli - Women at the Tomb (detail) - WGA10210.jpg|Emakumeak hilobian
Benozzo Gozzoli cat01.jpg|thumb|261x261px|*Ama Birjina eta Haurra bedeinkatzen*, Santa Maria Sopra Minerva, Erroma, 1449 (Fra Angelicori ere egotzi diote)
Benozzo Gozzoli - Scenes from the Life of St Francis (Scene 11, south wall) - WGA10242.jpg|thumb|258x258px|*San Frantziskoren bizitzako eszenak*,  Montefalco, 1452.
Gozzoli magi.jpg|Errege Magoen kapera, Medici-Riccardi jauregia, Florentzia, 1459–1461.
Palaio.jpg|thumb|*Errege Mago bat*,  Medici-Riccardi jauregia, Florentzia, 1459–1461
Presentation_of_Christ_in_the_Temple,_Benozzo_Gozzoli,_1460-1461_(Philadelphia_Museum_of_Art).jpg|Ama Birjinaren garbikuntza, 1460-1461
Sant'Orsola.jpg|Santa Ursula
Saint Anthony of Padua, fresco Benozzo Gozzoli, Church Santa Maria in Aracoeli, Rome, Italy.jpg|San Antonio Paduakoa
Gozzoli z01.jpg|Birjina eta Haurrea San Frantzisko eta San Bernardin Sienakoa artean
Benozzo gozzoli, madonna della cintola, 01.JPG|Madonna della cintola
Benozzo Gozzoli - Saints Nicholas of Tolentino, Roch, Sebastian, and Bernardino of Siena, with Kneeling Donors.jpg|San Nikolas Tolentino, San Roch, San Sebastian eta San Bernardino Sienakoa

## Kanpo estekak
Antxon Gómez

**Antxon Gómez** (Donostia, 1952) euskal zinemagile eta zuzendari artistikoa da. 1974an Valladolideko Unibertsitatean kimika ikastera joan zen, baina komunismoarekiko begikotasuna erakutsi zuen eta ez zituen ikasketak amaitu. Bildumazaletasunari zion zaletasunaren bidez, publizitatearen eta zinemaren munduarekin harremanetan jarri zen. Zuzendari artistiko gisa egin zuen debuta *Huevos de oro* filmean (1993) eta ekoizpen diseinatzaile gisa *Carne trémula* filmean (1997). Pedro Almodóvarren *Todo sobre mi madre* (1999), *Hable con ella* (2002), *La mala educación* (2004), *Los abrazos rotos* (2009), *La piel que habito* (2011), *Los amantes pasajeros* (2013) eta *Dolor y gloria* (2019) filmetan zuzendari artistikoa izan zen. *Todo sobre mi madre* (1999), *La mala educación* (2004), *La piel que habito* (2009) eta *Dolor y gloria* (2019) filmengatik zuzendari artistiko onenaren Goya sarirako izendatua izan zen, eta *Che* (2008) filmagatik Goya saria irabazi zuen. Gainera, 2019an, *Dolor y gloria* filmean egindako lanagatik Europa Film Awards saria irabazi zuen..

*Salvador (Puig Antich)* (2006) filmean ere lan egin zuen, eta, *Chuecatown* (2007) *Bruc. La llegenda* (Gaudi sarietarako izendatua ere izan zen) eta *Las invasoras* (2016) Bartzelona Film Award irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crismery Santana

**Crismery Dominga Santana Peguero** (Hato Mayor del Rey (Dominikar Errepublika), 1995eko apirilaren 20a) halterofilian aritzen den kirolari dominikarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen halterofilian *≤87 kilo* kategorian, bi jasoalditan 256 kilo jasoz; Wang Zhouyu txinatarraren (urrezko domina) eta Tamara Salazar ekuadortarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Emily Campbell

**Emily Jade Campbell** (Nottingham, Ingalaterra (Erresuma Batua), 1994ko maiatzaren 6a) halterofilian aritzen den kirolari britainiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen halterofilian *>87 kilo* kategorian, bi jasoalditan 283 kilo jasoz; Li Wenwen txinatarraren (urrezko domina) atzetik eta Sarah Robles estatubatuarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen. 
 
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Lavradeiro

**Lavradeiro**, (portugaleraz: *lavradeiro*), edo  **Roraimako zaldi basatia**,   Brasilgo bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Zaldi arraza hau basazaldiak bezala bizi da Brasilgo iparraldeko Roraima  estaduko Lavrados izeneko parajetan. "Lavrados" hauek landaretza zabaleko sabana motako lekuak dira, zaldientzako aproposak.

Roraima eskualdeko ikur nagusienetarikoa bilakatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Phillipson

**Robert Henry Lawrence Phillipson**, **Robert Phillipson** izen laburragoarekin mundu akademikoan ezagunagoa (Gourock, Eskozia, 1942ko martxoaren 18a) ikerlari-irakaslea da Kopenhageko Negozio Eskolako Ingeles Sailean. Batez ere ezaguna da *Hizkuntza Inperialismoa* idazteagatik eta *English-Only Europe?* *Challenging Language Policy* Cambridgeko Unibertsitateko ikasle gisa graduatu zen.

Amsterdamgo Unibertsitateko doktoretza lortu zuen. Jorratu dituen gaiak: hizkuntza-pedagogia, hizkuntza-politika,  hizkuntzen giza-eskubideak, gizakien eskubide linguistikoak...

2010eko otsailaren 21ean, Phillipsonek Linguapax saria jaso zuen Miquel Siguan i Soler-ekin batera. Linguapax Institutuak honela deskribatzen ditu biak: "Hezkuntza eleaniztunaren defendatzaile aitortuak bakearen eta hizkuntza-eskubideen aldekoak, kultura- eta hizkuntza-homogeneizazioko prozesuen aurka".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Robles

**Sarah Elizabeth Robles** (San Diego (Kalifornia) (AEB), 1988ko abuztuaren 1a) halterofilian aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezko domina eskuratu zuen halterofilian *>75 kilo* kategorian, bi jasoalditan 286 kilo jasoz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen halterofilian *>87 kilo* kategorian, bi jasoalditan 282 kilo jasoz; Li Wenwen txinatarraren (urrezko domina) eta Emily Campbell britainiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Rober Gutiérrez

**Rober Gutiérrez** (Gasteiz, Araba, 1970eko urriaren 6a). Gaur egun, euskara irakaslea da DBHn eta Batxilergoan. 1998tik 2024ko otsailera bitartean, alor sozioekonomikoan euskararen sustapenari eta kudeaketari erabat lotutako ibilbidea izan du. 

1993tik AEKn euskara irakasle izandakoa eta Korrika lantaldean aritutakoa**.** 1998an Kontseiluak sustatutako Bai Euskarari kanpainaren, Bai Euskarari Akordioaren eta Plan Estrategikoaren lantaldeko kidea izan zen eta hortik sortutako Bai Euskarari Ziurtagiriaren beraren arduraduna 2000tik. 2007an Bai Euskarari Elkartea sortu zen eta 2024ko otsailera arte, Bai Euskarari Elkartearen zuzendaria izan da.

Alor sozioekonomikoaren espazioetan euskara baliatzeko hainbat tresna, baliabide zein proiekturen sustatzaile eta kudeatzailea izan da: Bai Euskarari Ziurtagiria, Lansarean lan-ataria, Enpresarean, Lanabes – Araban Euskara Lanean, Euskaragileak, Elkarrengandik Ikasiz solasaldiak, etab. 

Soziolinguistika klusterraren Eralan 3 proiektuko kidea.

‘Hiznet, Hizkuntza Plangintza’ graduondokoan irakasle izan da, 2006tik 2021era.

Arabako Foru Aldundiaren Euskara Batzordeko kidea (2010-2024). Gasteizko Udaleko Euskara Elkarguneko ordezkaria (2016-2024). Gipuzkoako Foru Aldundiko Euskararen Foroko kidea (2014-2024). GEU Elkartearen talde dinamizatzaileko kidea.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* bloga: https://www.enpresabidea.eus/autor/rober-gutierrez-mateos_19492_115.html
Charlotte Dujardin

**Charlotte Dujardin** (Enfield (Ingalaterra) (Erresuma Batua), 1985eko uztailaren 13a) hipikan aritzen den kirolari britainiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), bi domina eskuratu zituen hipikan. *Zaldi-heziera banaka* proban (*Valegro* zaldiaren gainean), Adelinde Cornelissen alemaniarri (zilarrezko domina, *Parzival*en gainean) eta Laura Bechtolsheimer britainiarri (brontzezko domina, *Mistral Hojris*en gainean) aurrea hartuz, urrezkoa lortu zuen. 
*Zaldi-heziera taldeka* proban, berriz, Erresuma Batuko taldea osatzen zuten Laura Bechtolsheimer (*Mistral Hojris*en gainean), Carl Hester, (*Uthopia*ren gainean) eta Charlotte Dujardin-ek (*Valegro*ren gainean) urrezkoa lortu zuten.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), berriro, bi domina lortu zituen. *Zaldi-heziera banaka* proban (*Valegro*ren gainean), Isabell Werth alemaniarri (zilarrezko domina, *Weihegold Old*en gainean) eta Kristina Bröring-Sprehe alemaniarri (brontzezko domina, *Desesperados*en gainean) aurrea hartuz, urrezkoa lortu zuen. *Zaldi-heziera taldeka* proban, berriz, Erresuma Batuko taldea osatzen zuten Spencer Wilton (*Super Nova II.*aren gainean), Fiona Bigwood  (*Orthilia*ren gainean) Carl Hester (*Nip Tuck*en gainean) eta Charlotte Dujardin-ek (*Valegro*ren gainean) zilarrezkoa lortu zuten.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), hirugarrenez, bi domina eskuratu zituen. *Zaldi-heziera banaka* proban (*Gio*ren gainean), Jessica von Bredow-Werndl alemaniarraren (urrezko domina, *Tsf Dalera*ren gainean) eta Isabell Werth alemaniarraren (zilarrezko domina, *Bella Rose 2*ren gainean) atzean geratuz, brontzezkoa lortu zuen. *Zaldi-heziera taldeka* proban, berriz, Erresuma Batuko taldea osatzen zuten Charlotte Fry (*Everdale*ren gainean), Carl Hester (*En Vogue*ren gainean) eta Charlotte Dujardin-ek (*Gio*ren gainean) brontzezkoa lortu zuten. 
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
X-rekin lotutako agammaglobulinemia

**X-rekin lotutako agammaglobulinemia**, **sortzetiko agammaglobulinemia** edo **Brutonen gaixotasuna** sortzetiko gaixotasun bat da, jatorri genetikoa duena eta X kromosomari lotutako transmisio hereditarioa duena eta immunitate-eskasia eragiten duena (immunoeskasia). Gaixoek ez dute gaitasunik B linfozito izeneko immunitate-sistemako zelulak B linfozito eta zelula plasmatiko bihurtzeko. Zelula plasmatikoek antigorputzak edo immunoglobulinak sortzen dituzte. Ondorioz, gaixotasun hori duten pazienteek ez dute immunoglobulinarik eta haurtzarotik infekzio errepikatuak izan ditzakete, hala nola otitisa, konjuntibitisa, dermatitisa eta sinusitisa. Baita infekzio larriak ere, hala nola pneumonia, sepsia edo meningitisa, gaixoaren bizia arriskuan jartzen dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giza Eskubideen Liga (Frantzia)

**Giza Eskubideen Liga** ( edo **LDH**) frantziar elkartea da. 1898an- Dreyfus aferaren garaian- Ludovic Trarieux senatariak sortua, bere helburua giza eskubideak defendatzea da. XX. mendetik aurrera, atzerritarren eskubideen defentsan aritu da.

## Presidenteen zerrenda 
* Ludovic Trarieux (1898-1903)
* Francis de Pressensé (1903-1914)
* Ferdinand Buisson (1914-1926)
* Victor Basch (1926-1944)
* Paul Langevin (1944-1946)
* Justin Sicard de Plauzoles (1946-1953)
* Émile Kahn (1953-1958)
* Daniel Mayer (1958-1975)
* Henri Noguères (1975-1984)
* Yves Jouffa (1984-1991)
* Madeleine Rebérioux (1991-1995)
* Henri Leclerc (1995-2000)
* Michel Tubiana (2000-2005)
* Jean-Pierre Dubois (2005-2011)
* Pierre Tartakowsky (2011-2015)
* Françoise Dumont (2015-2017)
* Malik Salemkour (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  LDHren webgunea
Zelula plasmatiko

**Zelula plasmatikoa**, **plasmozitoa** edo **zelula antigorputz-jariatzailea** antigorputzen sintesiaren eta segregazioaren arduraduna den B linfozito heldua da, antigeno espezifiko batekiko kontaktuan aktibatutakoa. Gutxi gorabehera bost egunez banatu ondoren, B linfozito helduak zelula plasmatikoetan edo memoria duten B linfozitoetan bereiz daitezke. B linfozitoak hezur-muinean sortzen dira, eta, ondoren, barera edo nodulu linfatikoetara lekualdatzen dira. Bertan, zelula plasmatikoetan bereizten dira antigorputzak ezkutatzeko (segundoko 10000 inguru).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aragoiar gaztelua (Ischia)

**Aragoiar gaztelua** () Ischia uhartearen ekialdean, Napoliko golkoan, Italian, dagoen uhartexka batean eraikitako Erdia Aroko gotorlekua da. Tokiko lehen gotorlekua K. a. 474an eraiki zen baina egungo eraikina XV. mendekoa da.

## Geologia 
Uhartexkak jatorri bolkanikoa du. Orain 300.000 urte erupzio baten bidez sortu zen. Egun 113 metro itsasoaren gainean ditu. Eremuak 56.000 m² inguru ditu.

## Sarbideak 
Uhartexka gaur egun Ischiarekin lotuta dago 200 metroko luzera duen zubi baten bidez. Zubi horrek lehen "Borgo" izena zuen baina egun Aragoiar zubia da. Hori ez da beti horrela izan. XV. mende aurretik gortorlekuan sartzeko bide bakarra itsasoa zen eta, ondoren, iparraldean zegoen eskailera batetik. XV. mendean, Alfontso V.a Aragoikoaren agindupean, arroketan tunel bat egin zen. Tunelak 400 metroko luzera du eta bidea argizuloekin argitzen zen; argizulo horiek ere defentsarako erabiltzen ziren: bertatik etsaei olio irakiten, harriak eta mota guztietako jaurtigaiak botatzen zien. Tuneletik atera ondoren bide eta bidexka desberdinak daude. XX. mendearen 70. hamarkadan igogailu bat martxan jarri zen.   

## Historia 
Gotorlekuaren historia luzea da. Leku horretan K.a. 474 urtean Castrum Gironis izeneko gaztelua zegoen. Urte horretan Hieron I.ak, Siracusako tiranoa, Kumas greziar koloniak etruskoen aurka zuen gerra lagundu zien. Lacco Amenon Kumastarrek irabazi zuten eta, sari gisa, Hieron I.ari uhartexka eman zioten. Ondoren Napolik okupatu zuen gotorlekua. K.a. 315ean erromatarrek hartu zuten uhartexka, Aenaria kolonia sortuz. Uhartexka gotorleku gisa erabili zuten eta inguruan dorreak eta etxeak eraiki zituzten etsaien itsasontzien mugimenduak behatzeko. 

Hurrengo mendeetan uhartexkak balore defentsibo izan zuen, inbasio desberdinen aurrean (bisigodoak, bandaloak, arabiarrak, normandiarrak (1134 - 1194), Hohenstaufen dinastiaren erasoak (1194 - 1265), Anjou dukerriaren aurka (1265 - 1282)...) inguruko populazioa babesteko. Ondoren, txandaka, gaztelua, jauregia eta monasterioa ziren. Gaur egun, uharteak hotela, museoa, gaztelu-monasterioko lorategia, ikuspegi zoragarriak eta klima zoragarria ditu. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Castello Aragonese.jpg|Aragoiar gaztelua.
Fitxategi:Ischia,Castello_Aragonese.jpg|Itsaslabarra.
Fitxategi:The_night_comes_on_the_Castello_Aragonese.jpg|Gaueko ikuspegia.
Fitxategi:Castello_Aragonese_49.jpg|Gazteluaren barrualdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
San Francisco de Mostazal

**San Francisco de Mostazal** Mostazal komuneko hiri nagusia eta hiriburua da, O'Higgins eskualdean, Rancaguatik 21 km iparraldera dagoena, Txileko erdialdean.

Historikoki baserri zahar batean eta 1858an eraikitako eliza txiki batean sortu zen, Txileko erdialdeko tradizioak eta landa arkitektura mantentzen dituena. Estero Troncó errepide eta trenbide zubiaren ondoan kokatua, hasiera batean treneko langileek betetzen hasi zen. 1894ko martxoan, Mostazal komuna izendatu zutenean; San Frantzisko hiria hiriburu bihurtu zen eta Angostura, La Punta eta Peuco hiriak bildu zituen.

Sarbide erraza du Panamerikako autobidearen ondoan egoteagatik, herrialdeko hiriburua den Santiagotik 64 km hegoaldera (errepidetik 74 km).  Iparraldeko muturrean kasino bat dago Metropoliko Eskualdearekin mugaren ondoan.

Ospitalea, farmaziak eta udaltzaingoaren auzitegia ditu. Zubi nagusiaren ondoan Arma Plaza eta Udalerri ospetsua daude, non Udal Antzokia ere badago.
Fitxategi:Estero Tronco MOSTAZAL c garza 022.jpg|Estero Troncó, Mostazal udalerriaren altueran.
Fitxategi:La Candelaria xc 1768.jpg|La Candelaria.
Fitxategi:Ohiggins de Pilay 09.jpg|O'Higgins de Pilay, Chada aldapatik.
Fitxategi:Sn Francisco Vista del Estero desde Sn Guillermo 01.jpg|San Frantzisko, San Guillermoko itsasadarretik ikusia.
Fitxategi:St Fco.Asis Mostazal 002.jpg|San Frantzisko eliza (kalea birmoldatu aurretik).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andonaegi jauregia

thumb|right|300px|Andonaegi jauregia.
**Andonaegi jauregia**, Gipuzkoako Pasaia udalerriko Trintxerpe barrutian dagoen jauregi bat da. 1927an Antonio Setien arkitektoak eraikiarazi zuen

## Erreferentziak
Apellaniz (argipena)

**Apellaniz ** izenak adiera zenbait ditu:
* Apilaiz ofizialki Apellániz / Apilaiz Arabako ekialdean dagoen herria.

Abizenakː
* Atxo Apellaniz  euskal alpinista. TVEko Al filo de lo imposible telebista saioko kolaboratzailea izan zen. 
* Pedro Apellaniz euskal atleta izan zen, xabalina jaurtiketan aditua.
* Juan Maria Apellaniz euskal herritar arkeologo eta antropologoa izan zen.
* Leire Apellaniz bizkaitar zinema ekoizlea da.
Édouard Detaille

**Jean-Baptiste Édouard Bataille** (Paris, 1848ko urriaren 5a - *ibidem*, 1912ko abenduaren 23a) frantziar margolaria izan zen.

Ernest Meissonierrekin egin zituen arte-ikasketak, eta hark zehaztasuna eta xehetasun errealistaren gustua irakatsi ziona. 1867ko Aretoan erakutsi zuen lehen aldiz. 1868an bere lehen margolan militarra egin zuen eta 1870ean Aljeriara bidaiatu zuen beste margolari batzuekin.

Urte horretan Frantziako armadan sartu zen eta Frantzia-Prusia Gerran esku hartu zuen. Gerran izandako esperientziari esker, soldaduen erretratuak, maniobra militarrak, uniformeak eta guduak margotu zituen.

Eugène Atgeten argazkiak erosi zituen lehen artista izan zen.

## Iruditegia 

Edouard Detaille01.jpg| 1885
Edouard Detaille00.jpg|*Cavaliers de remonte Commis - Cavriers Secretaire et Infirmiers*, 1887
Grenadier-a-pied-de-la-Vieille-Garde.png|Guardia Zaharraren granadategia
Edouard Detaille - Vive L'Empereur - Google Art Project.jpg|''Vive L'Empereur*, 1891
Battle-of-Fontenoy.jpg|Fontenoyko gudua
Detaille Le Rêve.jpg|*Ametsa*, 1888
Guard_Grenadier_at_Eylau.jpg|*Les grenadiers à cheval à la bataille d'Eylau : Haut les têtes (le colonel Lepic)*, 1893
Carabiniers_à_cheval.jpg|*Zaldizko karabineroak Errusian*, 1893
Edouard_Detaille_-_En_Reconnaissance_(1876).jpg|*Aintzatespenean'', 1876
Detaille 1.jpg|Huningueko goarnizioaren irteera.
Musée de l'Armée - Février 2011 (21).jpg|Detaillek 1912an infanteriarako sortutako uniformeak.

## Bibliografia 
* Humbert, Jean. ''Édouard Detaille : l'héroïsme d'un siècle*, Paris, Copernic, 1979.
* Masson, Frédéric. *Edouard Detaille and his work*, Paris, Boussod, Valadon and co., 1891.
* Duplessis, Georges. *M. Édouard Detaille'', Paris, J. Claye, 1874.
Lars Vilks

**Lars Endel Roger Vilks** (Helsingborg, Suedia, 1946ko ekainaren 20a - Markaryd, Suedia, 2021eko urriaren 3a) suediar artista bisuala eta ekintzailea izan zen. Mahomari buruzko marrazki eztabaidagarriengatik ezaguna zen. *Nimis* eta *Arx* eskulturak egin zituen ur gaineko egurrak eta harriak erabiliz. Eskulturok Vilksek Suediatik independentetzat aldarrikatu zuen Ladonia lurraldean daude.

## Kanpo estekak
Elena Cipriana Álvarez Durán

**Elena Cipriana Álvarez Durán** (Zafra, 1827ko irailaren 15a &ndash; 1904)  folklorista, idazle eta margolari espainiarra izan zen.

## Biografia 
Cipriana Durán eta José Álvarez Guerraren alaba zen, eta amaren aldeko osaba Agustin Duranengandik jaso zuen erromantzeen eta herri-koplen gaineko zaletasuna. 1845ean Antonio Machado Núñezekin ezkondu zen. Santiagon jaio zen bere semea Antonio Machado eta Álvarez "Demófilo". 1847an familia Sevillara joan zen bizitzera.

### Folklorearen bilduma eta hedapena 
XIX. mendeko laurogeiko hamarkadaren hasieran, denboraldi luzeak eman zituen Llerenako (Badajoz) senide batzuen etxean, eta Llerenako folklorearen bilduma egin zuen. Anizeto Selari idatzitako gutun batean, bere seme Demofilok adierazi zuen bere amak "*hirurogei ipuin, hirurogeita hamar kopla, laurogeita hamabost aho-korapiloa, tradizioak, lekuen izenen azalpen herrikoia, txaskarrilloak, ezkontza, ehorzketa eta bataio ohiturak, meatze eta baselizetako tradizioak; laburbilduz, Llerenaren benetako folklorea".* Llerenako jendeak deitu eta berehala kontatzen zioten zekiten guztia. Haurrek ere jokoak eta ipuinak irakasten zizkioten, eta "ipuinen emakumea" izenarekin bataiatu zuten.

## Sariak eta ohoreak 
* Llerenako (Badajoz) kale batek bere izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errol Barrow

**Errol Walton Barrow** (Saint Lucy, Barbados, 1920ko, urtarrilaren 21a - Bridgetown, 1987ko ekainaren 1a) Barbadosko lehen ministroa izan zen 1966tik 1976ra eta 1986tik 1987ra.

1940ko abenduan Royal Air Forcen izena eman zuen Bigarren Mundu Gerran borrokatzeko. Gerraren ondoren London School of Economicsen ikasi zuen.

Barbadosko Alderdi Laboristako kidea izan zen. 1950ean uhartera itzuli zen eta parlamentuko kide hautatu zuten. 1955eko apirilean, Laneko Alderdi Demokratikoaren sortzaileetako bat izan zen,  baina ez zuten aukeratu hurrengo urteko hauteskundeetan. 1958an aukeratu zuten, eta 1961ean berriro. Urte hurretan bere alderdiak hauteskundeak irabazi zituen eta Barrow lehen ministro bihurtu zen.

Herrialdea independentziara gidatu zuen 1966an, eta estatu independente lehenbiziko lehen ministroa izan zen. Herrialdeko industrializazioa bizkortu zuen eta turismoaren industria hedatu zuen azukre-kanaberaren laborantzaren mende ez egoteko eta Karibeko herrialdeekiko lankidetza areagotu zuen.

1971ko hauteskundeak irabazi ondoren, 1976koak galdu eta oposiziora pasatu zen. 1983ko Grenadako inbasio estatubatuarra gogor kritikatu zuen. 1986ko maiatzean boterera itzuli eta urtebete geroago hil zen. 1997an Legebiltzarrak Barbadoseko hamar heroi nazionaletako bat izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Xabier Lete (diskoa)

***Xabier Lete*** izeneko diskoa Xabier Letek 1974an plazaratutako diskoa da.

Euskal kantagintza modernoan  eragina itzela izan duen Xabier Leteren  lehen diskoa izan zen hau. *Ez Dok Amairu* taldearen sortu zuteneko garaikoa da. *Ez Dok Amairu* taldean zegoen lankidetza-girotik sortu zen disko honetan Lourdes Iriondo, Antton Valverde eta Marian Arregiren parte hartzea zenbait kantutan. Lete poeta nabarmena izaki, bertso zaharrak berreskuratzen ere lan handia egin zuen. disko honetan Lizardiren bi olerki eta Etxepareren beste bat jaso zituen.

## Diskoko abestiak 
Bederatzi abesti hauek osatu zuten diskoa:
[thumb|[Xabier Lete]]

# Ni naiz (Hitzak eta doinua: Xabier Lete)
# Nafarroa, arragoa (Hitzak eta doinua: Xabier Lete)
# Ondar gorri (Zatiak) ( Hitzak: Xabier Lizardi-Doinua: Xabier Lete)
# Sinisten dut (Hitzak: Xabier Lete-Doinua: Antton Valverde)
# Alzateko jaun (Hitzak eta doinua: Xabier Lete)
# Izotz-ondoko eguzki (Zatiak) (Hitzak: Xabier Lizardi-Doinua: Xabier Lete) 
# Giza aberea (Hitzak eta doinua: Xabier Lete). Lourdes Iriondoren ahotsarekin 
# Seaska kanta (Hitzak eta doinua: Xabier Lete). Lourdes Iriondoren ahotsarekin 
# Kontrapas (Hitzak: Bernart Etxepare-Doinua: Xabier Lete). Marian Arregiren akordeoilariaren laguntzaz

## Argitaraldiak 
* Artezi, 1974. Iraupena: 41' 29".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Xabier Lete* diskoa, Badok euskal kantagintzaren atarian.
Augusto III.a Poloniakoa

**Augusto III.a** (Dresden, 1796ko urriaren 17a - *ibidem*, 1763ko urriaren 5a) Poloniako erregea eta Lituaniako duke handia izan zen 1733tik 1763ra. Saxoniako hautesle ere izan zen Germaniako Erromatar Inperio Santuan, **Frederiko Augusto II.a** izenarekin.

Augusto II.a Poloniakoaren semea izan zen eta 1712an katolizismora bihurtu zen Poloniako errege izateko. 1719an Maria Josefa Austriakoarekin ezkondu zen. Aita 1733an hil zenean, Saxoniako hautesle bihurtu zen.

1733ko urriaren 5ean Poloniako errege aukeratua izan zen eta aurreko errege Estanislao I.a kanporatu zuen. Krakovian koroatu zuten 1734ko urtarrilaren 17an.

Austriaren alde egin zuen Prusiaren aurka Austriako Ondorengotza Gerran eta Zazpi Urteko Gerran. Saxonia Prusiako Erresumak garaitu eta okupatu zuen. Poloniako erregealdiak Czartoryski and Poniatowski familien eta Katalina Handia enperatriza errusiarraren eragina izan zuen. Anarkia soziala eta Prusia, Errusia eta Austriarekiko mendekotasuna sakondu ziren.

Dibertimenduan eta atseginean interesatuago egon zen, eta Heinrich von Bruhl kontseilaria estatuko arazoez arduratu zen. Arteen eta arkitekturaren mezenas handia izan zen.

## Genealogia
Dorothee Schneider

**Dorothee Schneider** (Wiesbaden (Alemania), 1969eko otsailaren 17a) hipikan aritzen den kirolari alemaniarra da.

## Olinpiar Jokoak
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), *Zaldi-heziera taldeka* proban, Alemaniako taldea osatzen zuten Dorothee Schneider (*Diva Royal*en gainean), Kristina Sprehe, (*Desperados*en gainean) eta Helen Langehanenbergek (*Damon Hill*en gainean) zilarrezko domina lortu zuten. 
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), *Zaldi-heziera taldeka* proban, Alemaniako taldea osatzen zuten Sönke Rothenberger (*Cosmo*ren gainean), Isabell Werth, (*Weihegold Old*en gainean), Dorothee Schneider (Showtime FRH*ren gainean) eta Kristina Bröring-Sprehek (Desperados*en gainean) urrezkoa lortu zuten.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *Zaldi-heziera taldeka* proban, Alemaniako taldea osatzen zuten Jessica Von Bredow-Werndl (*Tsf Dalera*ren gainean), Isabell Werth, (*Weihegold Old*en gainean) eta Dorothee Schneider-ek (*Showtime FRH*ren gainean) urrezkoa lortu zuten berriro. 
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Charlotte Fry

**Charlotte Fry** (Kent (Ingalaterra) (Erresuma Batua), 1996eko otsailaren 12a) hipikan aritzen den kirolari britainiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *Zaldi-heziera taldeka* proban, Erresuma Batuko taldea osatzen zuten Charlotte Fry (*Everdale*ren gainean), Carl Hester (*En Vogue*ren gainean) eta Charlotte Dujardin-ek (*Gio*ren gainean) brontzezko domina lortu zuten.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina bi eskuratu zituen, banaka eta taldeka.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Castel Gandolfoko jauregia

**Castel Gandolfoko jauregia**, italieraz *Palazzo Pontificio di Castel Gandolfo* edo *Palazzo Apostolico di Castel Gandolfo*, Italiako Castel Gandolfo udalerrian dagoen jauregi bat da.

1596an Apostulu Ganberak erosi eta 1604ean Egoitza Santuaren jabetzakoa bilakatu zen. 

Urbano VIII.aren garaitik Aita Santuen udako egoitza izan da, 2016an Frantzisko aitasantuak udako egoitza gisa erabiltzetik utzi eta museo bilakatu zen.
Carl Hester

**Carl Ruper Hester** (Barnet (Ingalaterra) (Erresuma Batua), 1967ko ekainaren 29a) hipikan aritzen den kirolari britainiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), *Zaldi-heziera taldeka* proban, Erresuma Batuko taldea osatzen zuten Laura Bechtolsheimer (*Mistral Hojris*en gainean), Carl Hester, (*Uthopia*ren gainean) eta Charlotte Dujardinek (*Valegro*ren gainean) urrezko domina lortu zuten.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), *Zaldi-heziera taldeka* proban, Erresuma Batuko taldea osatzen zuten Spencer Wilton (*Super Nova II.*aren gainean), Fiona Bigwood (*Orthilia*ren gainean) Carl Hester (*Nip Tuck*en gainean) eta Charlotte Dujardinek (*Valegro*ren gainean) zilarrezkoa lortu zuten oraingoan.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio),*Zaldi-heziera taldeka* proban, Erresuma Batuko taldea osatzen zuten Charlotte Fry (*Everdale*ren gainean), Carl Hester (*En Vogue*ren gainean) eta Charlotte Dujardinek (*Gio*ren gainean) brontzezkoa baino ez zuten lortuko. 
 
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere brontzezko domina eskuratu zuen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Akisgrango Kapera Palatinoa

**Akisgrango Kapera Palatinoa** Akisgran edo, alemanez, Aachen hirian dagoen Goi Erdi Aroan eraikitako kapera da. Egun Alemanian bada ere, Karlomagnoren Akisgrango jauregiaren atala zen. Jauregia dagoeneko desagertua da eta kapera Akisgrango katedralaren erdigunean gordetzen da. Monumentu hau karolingiar arkitekturaren eraikin nagusietariko bat da. Kapera horretan Karlomagnoren gorpuzkinak jaso ziren. Geroago Otondarren dinastiak lekua menderatu zuen. Toki honetan 936 urtetik 1531 arte koroatze zeremoniak egin ziren. Akisgrango katedralarekin batera Unescok gizateriaren ondare izendatu zuen. 

## Historia 
Karlomagno 796 inguruan hasi zen kapera palatinoa eraikitzen, Akisgrango jauregiko gainerako egiturak eraikitzearekin batera. Leon III.a aita santuak 805ean Ama Birjinaren omenez sagaratu zuen. Eraikinak gangadun kapera bat du, oinplano zentratukoa. Ekialdeko muturrean abside karratua zuen, eta jatorriz, alboetan, bi egitura basilikal zituen; egitura horiek galduak dira gaur egun baina arkeologiaren bidez ezagutzen dira. Kaperan monumentu-atari batetik sartzen da. Eraikinaren proiektuan eta dekorazioan material klasikoko elementuak, bizantziarrak eta prerromanikoak, zein beste elementu oparo batzuk nahasten ziren, Karlomagnok, eraikinaren bidez, errege-etxe boteretsu berri bat erakutsi nahi zuen.

Arkitekto arduraduna X. mendeko kupularen inguruko inskripzio bati esker ezagutzen dugu: Odo von Metz;

## Iruditegia 

Image:
Aachen, Innenarchitektur der Pfalzkapelle.jpg|Kaperaren beheko maila.
Barbarossaleuchter.jpg|Bizargorriaren Kandeleroa.
Main mosaic ceiling, Aachen Cathedral, Germany.jpg|Kupula.
Thron Karls des Großen - Flickr - tm-md (4).jpg|Tronuaren ikuspegia.
Aachen Cathedral mosaics.JPG|Sapaietako mosaikoak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Akisgrango katedrala
* Karolingiar arkitektura

## Kanpo estekak 
* :Aix-la-Chapelleren jauregia eta Kapera Palatinoa.
* :Akisgrango Kapera Palatinoa Arteguías webgunean.
Duane Vermeulen

**Daniel Johannes "Duane" Vermeulen** (Nelspruit, 1986ko uztailaren 3a) hegoafrikar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko erdiko eta hirugarren lerroko hegal postuetan aritzen zena. 2012-2023 bitartean izan zen Hegoafrikako errugbi selekzioko kidea eta, besteak beste, 2019ko eta 2023ko Munduko Errugbi Kopak irabazi zituen Hegoafrikako talde nazionalarekin.

## Ibilbidea 
* Pumas: 2005–2007
* Free State Cheetahs: 2007–2008	
* Cheetahs: 2007–2008
* Western Province: 2009–2015	
* Stormers: 2009–2015	
* RC Toulon: 2015–2018
* Kubota Spears: 2018–2020	
* Bulls: 2019–2021	
* Blue Bulls: 2020–2021
* Ulster Rugby: 2021–2023

## Palmaresa 
### Free State Cheetahs 
* Currie Cup
** irabazlea: 2007

### Stormers 
* Super Rugby
** finalista: 2010

### Western Province 
* Currie Cup
** irabazlea: 2012
** finalista: 2010, 2013

### RC Toulon 
* Frantziako errugbi txapelketa
** finalista: 2016, 2017

### Bulls 
*  Pro14 Rainbow Cup
** finalista: 2021
* United Rugby Championship
** finalista: 2022

### Hegoafrikako selekzioa 
* 76 partida, 2012-2023 bitartean
* 15 tanto (3 entsegu) 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
Hortentsia Beauharnaiskoa

**Hortentsia Beauharnaiskoa, Hortense Eugénie Cécile** **de Beauharnais** jaioa eta **Hortense** **Bonaparte ere deitua** (Paris, Frantzia, 1783ko apirilaren 10a – Arenenberg, Turgovia, Suitza, 1837ko urriaren 5a) frantziar konpositorea Holandako Erresumako erregina ezkontidea izan zen 1806tik 1810era. Frantziako Napoleon III.a enperadorearen ama.

## Bizitza 
Hortentsia Parisen jaio zen. Gurasoak Josefina Beauharnaiskoaren eta Alexandro Beauharnaiseko bizkondearen alaba izan zen. Aita hil ondoren, ama korsikar jatorriko Napoleon Bonaparte jeneral eta estatu-gizon arekin ezkondu zen, beraz Napoleonen alabaordea izan zen. 

### Musikagilea 
Hainbat musika-konposizio egin zituen.

### Ezkontza 
1802an, Napoleonek eskatuta, Luis Bonaparterekin (Napoleonen anaia) ezkondu zen. Napoleonek bikotea Holandako errege eta erregina izendatu zituen. Senar-emazteek hiru haur izan zituzten arren, zoritxarreko bikotea izan zen eta 1810ean banandu egin ziren. 

### Ondorengoak 
Bikotearen haurrak izan ziren:

* Napoleon Karlos Bonaparte (Paris, 1802ko urriaren 10a - Haga, 1807ko maiatzaren 5a).
* Luis Napoleon (Paris, 1804ko urriaren 11 - Forlì, 1831ko martxoaren 17a),  Luis II.a Holandako errege izango zena.
* Napoleon Luis (Paris, 1808ko apirilaren 20a - Londres, 1873ko urtarrilaren 9a), Frantziako Napoleon III.a izanzena.

Banandu egin zen Charles-Joseph de Flahaut kondearen maitalea izan zen. Hortentsiak laugarren seme bat izan zuen maitalearekin, Flahaut-eko kondearekin: Carlos Augusto Luis José (1811-1865), bere anaia erdiak, Napoleon III.ak, Morny-ko duke izendatu zuena. 

### Napoleonen porrota 
Napoleonen porrotaren ondoren, Alexandro I.a Errusiakoaren babesa jaso zuen eta Luis XVIII.a Frantziakoak Ssint-Leuko Dukesa titulua eman zion. Ehun Egunetan anaiari lagundu ondoren, Frantziatik alde egin behar izan zuen.

Ama Napoleonengandik banandu zen arren, eta bere ezkontzan harreman txarrak izan arren, Hortensiak Napoleoni lagundu zion 1815ean Elba irlan erbestetik itzuli ondoren. Ondorioz, Frantziatik erbesteratu behar izan zuen hil arte.

### Heriotza 
Alemanian eta Italian ibili ondoren,  Suitzako Turgovia kantoianamenduan Arenenberg gaztelua erosi zuen Hortentsiak. Hantxe bizi zian zen 1837an hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Julius

**David Jay Julius** (New York, 1955eko azaroaren 4a) estatubatuar fisiologoa da. 2021eko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Ardem Patapoutianekin batera, mundu fisikoa sentsazio somatikoen bidez nola sentitzen den ulertzen laguntzatik. Tenperatura eta ukimena atzemateko sentsoreak aurkitu dituzte.

Julius Brooklynen jaio zen jatorri juduko familia batean. Massachusetts Institute of Technologyn ikasi zuen eta 1984an doktoratu zen Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn. Columbiako Unibertsitatean burutu zituen ikasketak.

1997an egindako lanagatik Nobel saria jaso zuen 2021ean.
thumb|upright=1.3|Nobel Saridun lana

Kaliforniako Unibertsitatea San Frantziskongo irakaslea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ollokiko jauregia

**Ollokiko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Esteribarko Olloki lekuan Erdi Aroko jauregi bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Jauregia Esteribarko eta Nafarroako historian toki nabarmena duen Olloki familiako kide izan zen. 1500. urte inguruan Joanes Ollokikoarena zen, San Frantzisko Xabierkoaren izeba Margarita Jasorekin ezkondua. Juan semea Baxenabarrera joan zen Joanes III.a Nafarroakoarekin, eta Frantzisko I.aren landa-maisu izatera iritsi zen. Errepresalian, jauregia konfiskatzeko agindua eman zen, eta Margarita andreak indargabetu egin zuen. XIII. mendetik Lehen Karlistaldiara arte defendatu zituzten pribilegioak. 1512-1530ean aipatu zen familia horrek, agaramondar familia gisa, 1512an Nafarroako Erresuma berreskuratzeko ahaleginean izan zuen inplikazioa eta horren ondorioz jasan zituzten errepresaliak.

Gaur egun, jabetza partikularrekoa da, zaharberritua eta 200 pertsona inguruko ekitaldiak egiteko egokitua.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Olloki

## Kanpo estekak
The Exorcist III

***The Exorcist III***, (euskaraz *Exorzista III*), 1990eko William Peter Blatty estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Blattyren *Legion* (1983) eleberrian oinarritua dago. George C. Scott, Ed Flanders, Jason Miller, Scott Wilson eta Brad Dourif aktoreek antzeztu zuten.

*The Exorcist* (1973), *Exorcist II: The Heretic* (1977) eta *The Ninth Configuration* (1980) aurrekariak eta *Exorcist: The Beginning* (2004) eta *Dominion: Prequel to the Exorcist* (2005) jarraipenak dauzka.

## Argumentua 
Teilatuetatik zintzilik dabilen emakumea, aspaldi hildako serieko hiltzailea bere biktimak banan-banan erailtzen, Sugarrak eztanda egin, sugeak sigi-saga ibili, lurra ireki eta infernu izugarria agerian utzi, deabrua itzuli da... baina Damien Karras (Jason Miller) apaizak etsaiaren presentzia berriz ere sumatu eta hura garaitzeko Kinderman (George C. Scott) detektibe siniskaitzari laguntza eskatuko dio. 

## Aktoreak 
* George C. Scott: William F. Kinderman teientea
* Ed Flanders: Aita Joseph Dyer
* Jason Miller: X gaixoa / Damien Karras
* Scott Wilson: Temple doktorea
* Brad Dourif: James Venamun / "Gemini Hiltzailea"
* Grand L. Bush: Mel Atkins sarjentua
* Nicol Williamson: Aita Morning
* Nancy Fish: Emily Allerton erizaina
* Tracy Thorne: Amy Keating erizaina
* Barbara Baxley: Shirley
* Harry Carey Jr.: Aita Kanavan
* George DiCenzo: Alan Stedman doktorea
* Tyra Ferrell: Blaine erizaina
* Lois Foraker: Merrin erizaina
* Don Gordon: Ryan
* Mary Jackson: Clelia andrea
* Zohra Lampert: Mary Kinderman
* Ken Lerner: Freedman doktorea
* Viveca Lindfors: X erizaina
* Lee Richardson: Aita Riley
* Kevin Corrigan: Aldareko mutikoa
* Demetrios Pappageorge: Casperelli
* Jodi Long: Ametseko emakumea
* Samuel L. Jackson: Ametseko gizon itsua
* Amelia Campbell: Ametseko neska
* C. Everett Koop: Bere burua antzeztuz
* Larry King: Bere burua antzeztuz
* Patrick Ewing: Heriotzaren Aingerua
* Teresa Wright: Penitentziagilea
* Fabio: Aingerua
* Colleen Dewhurst: Pazuzu (ahotsa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Neacșuren gutuna

thumb|right|300px|Neacșuren gutuna.
***Neacșuren gutuna***, errumanieraz *Scrisoarea lui Neacșu*, 1521ean idatzi eta gaur egun arte topatu den errumanierazko agiririk zaharrena da. Alfabeto zirilikoz idatzia, Valakiako Câmpulung udalerriko Neacșu Lupu merkatariak Hungariako Erresumako Braşov hiriko Johannes Benkner alkateari bidalitako eskutitz bat da, Otomandar Inperioaren Transilvaniako erasoaz ohartzeko asmoz.

Nicolae Iorga errumaniar historialariak Brașov hiriko artxiboan topatu zuen, eta gaur egun bertan gordea dago.
Adrienne Lyle

**Adrienne Lyle** (Coupeville - Washington (AEB), 1985eko urtarrilaren 2a) hipikan aritzen den kirolari estatubatuarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *Zaldi-heziera taldeka* proban, AEBko taldea osatzen zuten Adrienne Lyle (*Salvino*ren gainean), Steffen Peters (*Suppenkasper*ren gainean) eta Sabine Schut-Kery-k (*Sanceo*ren gainean) zilarrezko domina lortu zuten Alemaniako taldearen atzetik eta Erresuma Batukoaren aurretik.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ollokilanda

**Ollokilanda** Esteribar eta Uharte udalerrietako industrialde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Auñamendi eta Iruñerria eskualdeetan.

279 817 metro koadroko azalera du, gertuen dagoen hiritik, Ollokitik, 0,8 kilometrora dago, eta Iruñetik, 7,5 kilometrora. Itsas mailatik 475 metrora dago.

2005. urtean inauguratu zen  (Iruñeko ingurubidea) errepidearen inguruan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esteribar
* Uharte

## Kanpo estekak
Punilla probintzia

**Punilla** **probintzia** Ñuble eskualdea banatzen den hiru probintzietako bat da. 5.202,5 km² azalera du. Bere hiriburua San Karlos da.

## Komunak 
Probintzia bost komunek osatzen dute: 

* San Karlos
* Coihueco
* San Nikolas
* Ñiquén
* San Fabian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sirolimus

**Sirolimus** edo **errapamizina** *Streptomyces hygroscopicus* Rapa Nuiko (Pazko uhartea) lurrean dagoen bakteriotik isolatutako laktona makroziklikoa da, *Candida albicans*, *Microsporum gypseum* eta *Trichophyton granulosum* bezalako onddoen hazkundea eragozten duena.

Transplantatutako organoen errefusa saihesteko erabiltzen den sendagai immunosupresorea da; batez ere giltzurrun-transplantean erabiltzen dute.

Handik denbora batera, medikamentuak zenbait minbiziri aurre egiteko eraginkortasuna erakutsi zuen, zelulen ugalketa eta tumoreen hazkundea geldiarazita. Propietate hori erabiltzen da, halaber, oroi barneko erabilerako *stent* medikatuak estaltzeko eta haien berrestenosia saihesteko.

2009ko uztailean, Nature aldizkariko artikulu batek sendagai horrek sagu batzuen bizitza % 38raino luzatzen zuela frogatu zuen, eta aurkikuntza horrek giza zahartzea atzeratzeko tratamenduetan erabiltzeko itxaropena eman zuen.

Wyeth enpresak (egun Pfizerrek) "Rapamune" izen komertzialarekin merkaturatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardem Patapoutian

**Ardem Patapoutian** (; Beirut, 1967ko urriaren 2a), armeniar jatorriko estatubatuar biologo molekular eta neurozientzialaria da. 2021eko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen David Juliusekin batera, mundu fisikoa sentsazio somatikoen bidez nola sentitzen den ulertzen laguntzatik. Tenperatura eta ukimena atzemateko sentsoreak aurkitu dituzte.

Patapoutian Libanon jaio zen familia armeniar batean. Beiruteko Unibertsitate Amerikarrean ikasi zuen. Biologia ikasi zuen Kaliforniako Unibertsitatea Los Angelesen eta Kaliforniako Teknologia Institutuan. 2014tik ikertzailea da Howard Hughes Medical Instituten.

Tenperaturaren eta ukimenaren hartzaile biologikoak ikertzen ditu.
thumb|upright 1.5|Nobel Saria: TRPV1 eta PIEZO2 aurkikuntza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batasun Monarkiko Nazionala

**Batasun Monarkiko Nazionala** (, **UMN**) Espainiako alderdi monarkikoa izan zen.

1930eko apirilean Batasun Aberkoiaren ondorengo gisa sortua, Primo de Riveraren diktadurako ministro ohiak eta diktadorearen semea izan zituen buru. Alderdiak, oinarri neokontserbadorea izanik, eskuin erradikalaren ordezkari talde aktibo bat zuen eta monarkia autoritario bat ezartzearen alde egin zuen.

Bere kide nagusiak José Calvo Sotelo, Ramiro de Maeztu, José de Yanguas Messía, Eduardo Callejo de la Cuesta, Galo Ponte y Escartín, Quintanarreko markesa, Manuel Delgado Barreto (*La Nación* egunkariko zuzendaria), José Gabilán eta Guadalhorceko kondea izan ziren. Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu zutenean, bere kide gehienak atxilotu eta kartzelatu zituzten. José Calvo Sotelo edo Guadalhorceko kondea erbesteratu ziren.

1934ko amnistiaren ondorioz, kide gehienak politikagintzari itzuli ziren, gehienetan Espainiar Berrikuntza alderdian.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak