Jose Maria Agirre Salaberria

**Jose Maria Agirre Salaberria** (Etxebarria, Bizkaia, 1919ko martxoaren 25a – Palma Mallorcakoa, Balearrak, 2009ko irailaren 6a) erresistentziako borrokalari eta miliziano bat izan zen, Mauthausengo kontzentrazio esparrutik bizirik atera zenetako bat.

## Biografia 
Etxebarrian (Bizkaia) jaioa bazen ere (Egixarre baserrian), hiru urte bete zituenez geroztik Irunen (Gipuzkoa) hazi zen, eta hantxe bizi izan zen 17 urte egin zituen arte.

### Espainiako gerra 
1936an, Espainiako Gerra hasi zenean, Agirreren familia osoa Hendaiara joan zen. Han zela, ama eta anai-arrebengandik banandu eta aita Doroteorekin batera Kataluniara joatera behartu zuten.

Han, matxinatu frankistei aurre egiteko Errepublikako Herri Armadan sartu zen; Sant Pere Màrtir muinoan eta Sant Feliu de Guíxols inguruan borrokatu zen. 1939an, muga zeharkatu zuen Frantziara, garaile zetorren armada frankistaren mehatxutik ihesi.

### Frantzian erbestealdia 
Frantzian, Saint-Cyprien eta Gurs kontzentrazio esparruetan eduki zuten atxilo. Han ezagutu zuenMarcelino Bilbao, koinatua izango zuena.

1939ko urrian, Gursetik Septfondseko zelaira eraman zuten. Bertako bizi baldintza ezin  gogorragoek bultzatuta, Frantziako armadaren *Compagnies de Travailleurs Étrangers (CTE)* sailean izen eman zuen, zelai hartatik alde egiteko asmoz. Marcelino Bilbao eta Jose Mari 26. CTE-ra bidali zituzten, Maginot lerroa egiteko lanetara. 1940ko ekainean, naziek harrapatu eta Estrasburgoko *Stalag V-D* esparrura eraman zuten.

### Alemaniara deportatu 
thumb|290px|ezkerrera|Sobietar presoak Mauthausengo patioan, 1941ko urrian. Argazki hau atera zen unean, Jose Mari Mauthausengo zelaian preso zegoen.

1940ko abenduaren 13an, Mauthausen-Gusen kontzentrazio esparrura eraman zuten, hiltzeko asmoz. Han, 4553 zenbakia eman zioten. Bertan eman zuen urte eta erdian, espainiar errepublikazaleek pairatu zuten hilketa sarraskiaren lekuko eta biktima izan zen, aldi berean. Jose Marik Mauthausengo harrobian lan egin behar izan zuen, hilketak burutzen ziren gunean. Erisipela gaitzak jota, nazien esperimentuen biktima ere izan zen. 1942ko maiatzean, bere egonaldiaren atal berri bat hasi zen, Ternberg eta Redl-Zipf azpiesparruetara bidali baitzuten, Cesar Kommandoko itzultzaile gisa.

1945eko maiatzaren 2an, naziek Ebenseera zeramatela, aliatuek askatu zuten.

### Askatasuna 
1945ko maiatzean, askatu ostean, Parisera bidali zuten indar aliatuek, eta handik Châtelleraulta iristea lortu zuen, erbestean zituen ama eta anai-arrebekin elkartzera. 1950eko hamarkadan, Mallorcara joan zen bizi izatera eta ostalaritza arloan lan egitera. Han hil zen 2009an.

## Oroimena 
### Mallorca 2018 
Jose Mari Agirre Mallorcan bizi izandako etxearen parean, oroimenezko galtzadarri edo *stolperstein* bat ezarri zen 2018ko abenduaren 18an, Gunter Demnig artista alemanak egina.

### Etxebarria 2022 
thumb|Etxahun Galparsororen hitzaldia, Etxebarrian, 2022-03-26.
ezkerrera|thumb|253x253px|JM Agirreren oroimenezko liburuxka (2022).
Jose Mari Agirreren sorterrian, Etxebarrian, omenaldi bat antolatu zuten, 2022ko martxoaren 26an eta 27an, *Ahaztuen Oroimena 1936 - Markinaldeko Frentea* elkarteak bultzatuta. Etxahun Galparsoro historialariak hitzaldi bat eman zuen, pilotalekuko kultur aretoan, martxoaren 26an. Agirreren bizialdia izan zuen hitzaldiaren muin, baina, horrekin batera, Lea-Artibai eskualdeko beste deportatu batzuk ere ekarri zituen gogora, besteak beste, Jose Clark (Markina-Xemein), Lucio Vallina (Ziortza-Bolibar), Iñaki Eizagirre (Ondarroa), Aurelio Artola (Lekeitio) eta Cecilio Hidalgo (Berriatua). Hitzaldiaz gain, Galparsorok idatzitako liburuxka bat argitaratu zuten.

Hurrengo egunean, martxoaren 27an, gorazarre ekitaldi bat egin zuten; parte hartu zuten Mikele Sotil margolariak, Lorea Zulaika abeslariak eta *Associació Memòria de Mallorca* elkarteko kideek besteak beste. Agirreren zenbait senitarteko ere omenaldian izan ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Marcelino Bilbao
*Euskal herritarrak nazien kontzentrazio esparruetan
* Mauthausen-Gusen kontzentrazio-esparrua

## Kanpo estekak 
*  Anna de la Salud (16 maig 2020-05-16) Aguirre: la veu de qui aconseguí sobreviure a l’horror del camp d’extermini de Mauthausen. Centxcent (www.archive.org)