Pneumotorax

Pneumotoraxa egoera fisiopatologiko bat da. Pleura espazioan, birika eta torax paretaren arteko espazioan, airea metatzen da eta ondorioz, birikak partzialki edo guztiz kolapsatzen dira. Horrek, ondorioak ekartzen ditu arnasketan eta organismoaren oxigenazioan. Sintomak aldakorrak dira kausen eta metatutako aire kantitatearen arabera, arinak izatetik hilgarriak izateraino. Normalean, toraxeko  mina eta arnas faltaren sentsazioa (disnea) izaten dira hasierako sintomak.

Airea, hainbat lekuetatik etor daiteke: kanpotik, birika parenkimatik, bronkioetatik edota trakeatik.

Larrialdi medikoa kontsideratzen da, batez ere, azkar garatzen denean edota torax barruan presio handia eragiten duenean. Diagnostiko azkarra eta tratamendu egokia ezinbestekoak dira ondorio larriak ekiditeko.

## Epidemiologia 
Pneumotorax espontaneoa, batez ere,  20 eta 30 urteen artean gertatzen da. Gizonen kasuan 7,4/100000 kasu agertzen dira eta emakumeen kasuan 1,2/100000. Altuerari dagokionez, bataz bestetik gora dauden pertsonek aukera gehiago dituzte patologia hau sufritzeko: 1,93m baino gehiago neurtzen duten pertsonetan inzidetzia 200/100000 kasuetara igotzen da. Berdina gertatzen da gorpuzkera meheko pertsonetan. 

Erretzaileen artean, arriskua 22 eta 9 aldiz handiagoa da gizon eta emakumeetan hurrenez hurren. Erretako kantitateak ere zerikusia du: 10 zigarro erretzen dituen gizon batek, ez erretzaile batek baino 20 aldiz aukera gehiago ditu pneumotoraxa izateko. Aldiz, 20 zigarro egunean erretzen dituenak 102 aldiz arrisku handiagoa izango du.

Bigarren mailako pneumotoraxa, ohikoago da 60-65 urteko pertsonetan: 6,3/100000 gizonetan eta 2/100000 emakumeetan. Pneumotorax mota hau gehienetan kausa iatrogenikoengatik izaten da; ziztada transtoraziko bat egitean edo zaineko kateter bat jartzean besteak beste.

Hilkortasuna baxua da. Gizonetan 1,26 heriotz gertatzen dira milioi bat biztanleko eta 0,62 heriotz emakumeen kasuan. Arriskua handiago da adineko pertsonetan eta bigarren mailako pneumotoraxa duten pertsonetan.

## Biriken anatomia eta fisiologia 
Patologia hau ulertzeko garrantzitsua da arnas aparatua nolakoa den ulertzea. Birikak torax barruan daude eta pleurak inguratzen ditu. Pleurak bi geruza ditu:

* Errai orria: birikak inguratzen dago.

* Pareta orria: torax espazioa barrutik inguratzen du.

Bi geruzen artean pleura espazioa dago eta egoera fisiologikoan likido kantitate txiki bat egoten da lubrikazioan laguntzeko. Honek laguntzen du arnasa hartzean birikak modu leunean zabaldu eta uzkurtzea.

Egoera fisiologikoan, pleura espazioko presioa negatiboa da eta horrek birikak zabalduta mantentzea ahalbidetzen du. Airea espazio honetan sartzean presioa aldatzen da eta birikak kolapsatu daitezke. 

## Fisiopatologia 
Pleuren arteko presio negatiboa, positiboa bihurtzen da. Ondorioz, birika kolapsatzen da ezin delako hedatu eta aireztapena txikitzen da.

Ondorioak pneumotoraxaren tamainaren, presioaren eta kanpoarekiko komunikazioaren araberakoak dira.

Pneumotorax txikiek, batzuetan, ez dute inolako ondoriorik ekartzen eta oharkabeak izaten dira.

-**Pneumotorax itxia** **(gehien ikusten dena)**: pleura azpian dauden builak apurtzen dira. Bat batean irekitzen da zuloa baina segituan ixten da.

* Sindrome murriztatzailea: pleura-espazioan airea sartzen denean, negatiboa zen presioa ez da hain negatiboa izango; halakoetan, birika, elastikoa denez, kolapsatu egingo da, eta inspirazioa oztopaturik egongo da.

* Shunt efektua: hasiera batean perfusioa normala denez gertatuko da, baita V/Q erlazioaren alterazioa ere.

* Mediastinoaren desplazamendua: mediastinoak osasuntsu dagoen aldera joko du, alde horretan pleura barneko presioa oraindik negatiboa delako eta mediastinoa bereganatuko duelako. Ondorioz, sano dagoen kontrako birikaren inspirazioa ere oztopatu egiten da eta aireztapenaren arazo murriztailea nabariagoa izango da.

* Mediastinoko odol-hodien zapalkuntza: medastinoaren desplazamendua oso handia denean gertatzen da. Honekin batera, zain-itzulera ere gutxiturik egongo da.

-**Pneumotorax irekia**: airea pleura-espazioan sartzen da pleura barneko presioa eta atmosferako presioa berdindu arte, hau da, aire gehiago sartzen da; horregatik, itxia baino larriagoa da, birika guztiz kolapsatuta dagoelakoz. Kasu honetan, presioa positiboa izango da. Honen ondorioz:

* Birika pneumotorax itxian baino gehiago kolapsatuko da eta munoi bat baino ez da egongo hiloaren inguruan.

* Mediastinoaren desplazamendua eta bere ondorioak larriagoak izango dira.

* Mediastinoa arnas mugimenduekin batera kulunkatzen da, zabu mediastiniko deritzogu: inspirazioan airea pleura-espazioan sartzen da, baina sano dagoen birikan hori gertatzen ez denez eta presio pleurala negatiboa denez, mediastinoak alde sano horretara joko du. Espirazioan, aldiz, airea pleura-espaziotik irtengo da eta alde sanoan presioa hain negatiboa ez denez edota positiboa denez, gaixorik dagoen aldera joko du mediastinoak. Kulunka hori oso kaltegarria  izaten da mediastinoan dauden organoentzako buxatu egin daitezkeelako.

* Inspirazioan pneumotoraxaren albo bereko albeoloak ez dira hedatzen; ondorioz, birika horretan sartu den aire parte bat sano dagoen aldera joango da, xurgatze-efektua gertatzen delako.

* Espirazioan alderantziz gertatzen da: alde sanoan presioa positiboa denez, airearen parte bat pneumotoraxa dagoen aldera pasatzen da (gainontzeko airea kanporatu egingo da), momentu horretan hor presioa baxuagoa delako. Aire pendularra egoten da, berritzen ez den airea, alegia.

-**Pneumotorax balbularra, itogarria edo hipertentsiboa (larriena):** bronkio bat apurtzen da eta balbula gisa jokatzen du, airea norabide batean mugituz; airea hartzen ahal da baina ezin da kanporatu, beraz, airea metatzen da pneumotoraxa handituz.

* Kasu honetan, mediastinoaren desplazamendua oso handia da eta zirkulazioan eta arnasketan gertatzen diren ondorioak larriak dira, hiru motetatik larriena, alegia.

* Zain-itzulera gutxitzen da eta horrekin batera bihotz-gastua murrizten da nabarmen.

* Pneumotorax hauek ez baditugu ziztatzen airea irten dadin, hilgarriak izan daitezke.

## Etiologia eta sailkapena 
-ZERGATIAREN ARABERAKO SAILKAPENA

* Espontaneoa: ohikoena da. Aurrekari traumatikorik gabe gertatzen da eta askotan ez da jakiten zein den zergatik. Uste da pleura azpiko buila txikien apurketagatik gertatzen dela. Buila horietara doazen arnasbideak buxatzen badira airea sartzen da baina ezin da irten. Aire gehiegi baldin badago builak apurtuko dira.

*Primarioa*: birika ongi dago. Gehien agertzen dena da, batez ere mutil gazte, erretzaile eta argaletan.

*Sekundarioa*: bronkio eta biriketako alterazioek edota bestelako patologia batzuek sortzen dute. Adibidez, efinseman albeoloak apurtzean, kisteak apurtzean edo abzesu baten apurketa gertatzean.

* Traumatikoa: kanpoko traumatismo batengatik (su-arma baten zauria) edo barruko traumatismo batengatik (adibidez, hestegorriaren zulaketaren ondorioz gorputz arrotz bat irenseagatik).

* Iatrogenoa: osasun langile batek eragina (torakozentesi baten ostean, zain subklabioa kanalizatzean, pleurako biopsia bat hartzean...).

-KANPOAREKIKO KOMUNIKAZIOAREN ARABERA

* Itxia: pleura espazioa bakarrik dago kanpoarekin kontaktuan aire sartzen den bitartean, gero komunikazioa itxiko da. Ondorioak sartutako aire kantitatearen araberakoak dira.

* Irekia: kanpoarekiko, birikekiko edo bronkioekiko komunikazioa zabalik geratzen da. Hau toraxeko zaurien ondoriozkoa da. Larriagoa da birika gehiago kolapsatzen delakoz.

* Balbularra, hipertentsiboa edo itorgarria: larriena. Inspirazioan airea pleura espazioan sartzen da baina ezin da atera. Ondorioz, geroz eta aire gehiago metatuko da eta pneumotorax horren presioa geroz eta handiagoa izango da.

-AIREAREKIN DAGOENAREN ARABERA

* Hidropneumotoraxa: airea eta trasudatua.
* Hemopneumotoraxa: airea eta odola.
* Piopneumotoraxa: airea eta zornea.

## Sintomak 
Pazientearen araberako da baina kasuen %5-10ean asintomatikoa izaten da. Toraxeko mina eta disnea (arnas faltaren sentsazio subjektiboa) izaten dira sintoma ohikoenak (%80-90). Ager daitezken beste sintoma batzuk eztu lehorra, hemoptisisa (odoldun espektorazioa), sinkopea eta arnastean zarata toraxean dira.

Kasuen %3an tentsiopeko pneumotoraxa deritzona gertatzen da, pleura-espazioko presioak  presio atmosferikoa gainditzen duenean. Arnasa hartzean pleura-barrunbera airea sartzen uzten duen balbula-mekanismo bat dagoenean gertatzen da hori, arnasa botatzean hustu gabe. Horren ondorioz, alde horretako birika erabat kolapsatzen da eta mediastinoaren desplazamendua gertatzen da; horren ondorioz, zainen itzulera eragozten da, eta horrek bihotz-hutsegitea eragiten du.

Azken hau, bizi premia da eta bere ezaugarrien artean disnea, takipnea, zianosia, izerditzea, hipotentsioa eta alde biko distentsio jugularra daude, berehalako deskonprensioa eskatzen duena.

Laburbilduz, sintomak pneumotoraxaren tamaina eta pazientearen arabera aldatzen dira:

-**Sintomak ohikoenak:**

* Min torazikoa

* Arnasteko zailtasuna

* Takipnea

* Presioa bularrean

* Eztul lehorra

* Nekea

-**Larriagoa denean:**

* Zianosia

* Gehiegizko izerditzea

* Zorabioa

* Hipotentsioa

* Kontzientziaren galera

## Diagnostikoa 
Diagnostikoa egiteko sintomez baliatzen da, baita diagnostiko fisiko eta erradiologikoaz ere.

Sintomei dagokionez aurretik aipatutakoak atzematen dira, besteak beste, toraxeko mina, disnea, eztul lehorra, hemoptisisa eta sinkopea.

**AZTERKETA FISIKOA**

-Ikuskapena:

* Toraxa asimetrikoa da alde bat handiturik dagoelako eta hemitorax bat ez delakoz mugitzen (hori guztia pneumotorax handietan baino ez da nabaritzen).

* Saihetsarteko espazioak konkorturik daude, puztuta baleude bezala.

* Trepopnea.

-Haztapena

* Mugikortasun txikia minarengatik.

* Ahots-fremituak oso motelak dira edo ez dira nabaritzen.

-Perkusioa:

* Tinpanikoa (aire gehigi dagoelako).

-Auskultazioa:

* Isiltasun albeolarra (ez da arnas murmurioa entzuten).

***Hiru zeinu hauek Galiard-en hirukotea osatzen dute: tinpanismoa + ahots-fremituen desagertzea + isiltasun albeolarra.*** 

**TORAXEKO ERRADIOGRAFIA**

Frogarik erabiliena da diagnostikoa baieztatzeko. Honen bidez, airea ikus daiteke espazio pleuralean eta birikaren kolapsoaren gradua zehaztu daiteke.

Parenkimarik gabeko kamara argiegia (beltzegia erradiografian) ikusten da, non odol-hodirik ezta parenkimarik ez dagoen. Pleuraren lerroa ikusten da.

Pneumotorax oso handietan, batez ere pneumotorax irekietan eta balbularretan, birika zeharo kolapsaturik dagoenean, hiloaren inguruan birika-munoiari dagokion itzal hiperdentsoa ikus daiteke.

Hidropneumotoraxa egonez gero, maila hidroaereo bat agertuko da eta kasu horretan goiko muga ez da ahurra izango, horizontala baizik.

**TAC**

Diagnostikoa argia ez denean edo kausa zehazteko erabiltzen da.

**BIRIKAKO EKOGRAFIA**

Larrialdi zerbitzuetan geroz eta gehiago erabiltzen da diagnostikoa ahalik eta arinen egiteko. 

## Tratamendua 
Pneumotoraxa txikia denean, bakarrik, naturalki, desagertu daiteke. Baliteke, oxigenoa eta atsedena bakarrik beharrezkoa izatea. Kasu honetan ere, ospitalean orratz batekin airea ateratzen da birika guztiz hedatu ahal izateko.

Pneumotoraxa handia baldin bada, sonda pleural bat jarriko da saihetsen artean, birikak inguratzen dituen espazioan, airea drenatzeko eta birika berriro hedatu ahal izateko. Ospitalizazioa beharrezkoa izaten da kasu hauetan.

Kasu batzuetan beharrezkoa izaten da oxigenoa jartzea.

Baliteke biriketako kirurgia egitea beharrezkoa izatea kolapsoa tratatzeko eta etorkizunean berriro ez gertatzea prebenitzeko.

## Konplikazioak 
Hurrengoak dira gertatu daitezkeen konplikazioak:

* Arnas gutxiegitasuna

* Pleurako infekzioa

* Etorkizunean beste pneumotorax bat izatea.

* Shocka ondorengo kasuetan: lesio edo infekzio larriak daudenean, inflamazio larria dagoenean edo biriketan likidoa baldin badago.

## Prebentzioa 
Ez dago modu ezagunik pneumotoraxa prebenitu ahal izateko baina arriskua murrizteko hainbat neurri har daitezke:

* Erretzeari utzi.

* Biriketako gaixotasunak kontrolatu.

* Presio aldaketa bortitzak ekidin.

* Aurretik neumotoraxa gertatu bada medikuaren gomendioak jarraitu.

Pneumotoraxa izan duten pertsonek jarduera batzuk egin aurretik, adibidez, buzeoa praktikatu edo hegazkinean bidaiatu, medikuarekin kontsultatu behar dute. 

## Pronostikoa 
Arin detektatu eta tratatzen denean, pronostikoa ona da. Paziente asko sekuelarik gabe sendatzen dira.

Berriro gertatzearen arriskua dago, batez ere, pertsona gazte erretzaileetan eta birika gaixotasun kronikoak dituzten pertsonetan. 

## Bibliografia 
* Colapso pulmonar (neumotórax) [Internet]. Medlineplus.gov. [2026ko martxoaren 24an aipatuta]. Eskuragarri: https://medlineplus.gov/spanish/ency/article/000087.htm

* Mayoclinic.org. [2026ko martxoaren 24an aipatuta]. Eskuragarri: https://www.mayoclinic.org/es/diseases-conditions/pneumothorax

* Msdmanuals.com. [2026ko martxoaren 24an aipatuta]. Eskuragarri: https://www.msdmanuals.com/es/hogar/trastornos-pulmonares-y-de-las-v%C3%ADas-respiratorias/neumot%C3%B3rax

* Nhs.uk. [2026ko martxoaren 24an aipatuta]. Eskuragarri: https://www.nhs.uk/conditions/pneumothorax/

* Perna V. Neumotórax [Internet]. https://www.cun.es(https://www.cun.es/). Clínica Universidad de Navarra; [2026ko martxoaren 24an aipatuta]. Eskuragarri: https://www.cun.es/enfermedades-tratamientos/enfermedades/neumotorax

* Wikipedia contributors. Neumotórax [Internet]. Wikipedia, The Free Encyclopedia. Eskuragarri: https://es.wikipedia.org/wiki/Neumot%C3%B3rax

* SEPAR [Internet]. Separ.es. [2026ko martxoaren 24an aipatuta]. Eskuragarri: https://www.separ.es/

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak