Justine edo Bertutearen zorigaitzak

***Justine edo bertutearen zorigaitzak*** (frantsesez: Justine ou les Malheurs de la vertu) Donatien Alphonse François de Sade idazlearen eleberri bat da, literaturaren historian Sadeko markesa bezala ezagunagoa. Eleberriaren lehen bertsioa 1787an idatzi zen. 1791n eta 1797an eleberriaren bi bertsio ezberdin argitaratu ziren. Bere autorearen lanik garrantzitsu eta eraginkorrerienetako bat da, *Les 120 journées de Sodome* eta *La Philosophie dans le boudoir* idazlanekin batera.

## Argitaratzea 
Bere jatorrizko izenburuak, *Les infortunes de la vertu*, *Justine ou les Malheurs de la vertu*, *La nouvelle Justine ou les Malheurs de la vertu* izan ziren, hurrenez hurren. Idazlan hori Sadeko markesak idatzi zuen Bastillako espetxean egindako egonaldi luze batean. Lehen bertsioa, *Les infortunes de la vertu* izenburua zuena, hamabost egunetan soilik idatzi zuen, eta egileak bukatutzat eman zuen 1787ko uztailaren 8an, argitaratu gabe geratuz Apollinairek, XX. mendearen hasieran, Frantziako Liburutegi Nazionaletik eskuizkribua berreskuratu zuen arte. Hasierako bertsio hori behin betikoak baino askoz txikiagoa da hedadurari dagokionez, nahiz eta bertan jada argumentua, egoerak eta garapena agertzen diren. 1790ean kartzelatik irten ondoren (Asanblea Nazional konstituziogilearen dekretu bati esker), 1791ko ekainean, Sadeko markesak bigarren bertsio esplizituago bat eman zion inprimategiari, non kontatutako gorabeherak nabarmen handitu ziren.

1797an, obraren hirugarren bertsio bat argitaratu zen, hau ere Sadeko markesari egotzia, *La nouvelle Justine ou les Malheurs de la vertu* izenburuarekin. Eleberri hau argitaratzeak eskandalu handia ekarri zuen eta kritikarik bortitzenak eragin zituen. Sadeko markesa "eleberri higuingarrien egile zitaltzat" jo zuten. Modu klandestinoan argitaratu zen arren, eta Sadeko markesak beti egiletza ukatu arren, liburu hau izan zen osasun erakunde ezberdinetan bizitza osorako giltzapetzeko arrazoi nagusia, "dementzia libertinoa" leporatuta.

Sadeko markesa bizirik zegoela, liburu honekzabalkunde handia izan zuen, hamar urtean sei edizio inprimatu ziren, eta XIX. mendean zehar ezkutuan ibili zen lan madarikatua bihurtu zen. Flauberten eta Dostoievskiren eleberrietan eta Baudelaireren poesian izan zuen eragina aitortu da, nahiz eta Saderen markesaren eragina ikusi nahi izan den XIX. mendeko idazleen zerrenda zabala izan, eta, zehazkiago, eleberri honena. XX. mendearen hasieran, Apollinairek ''L'œuvre du Marquis de Sade'' argitaratu zuen, eta surrealistek haren memoria berreskuratu zuten. Handik aurrera egile askok interesa agertu zuten haren idazlanetan, baina XX. mendearen erdialdera arte itxaron behar izan zen haren argitalpena normalizatzeko.

## Argumentua 
Justine nerabea da, eta gizarte-estamentu guztietara joko du bere bertutea babesteko, baina laguntza jaso beharrean, bizioa bultzatzen du. Justinek, adimen eskasez, bizioaren higuinei aurre egin behar dien bertutea sinbolizatzen du, eta, espero zitekeenaren aurka, bere bertutea mantentzeagatik saritua izan beharrean, mota guztietako bidegabekeriak jasoko ditu. Aitzitik, hartaz abusatzen duten libertinoek beren burua saritzen dute.

Sadeko markesak liburuan azaldu zigun bertutea praktikatzea kostu handikoa zela bizitzea egokitu zitzaion gizartean; bizioa praktikatzen zuenak, aldiz, gizarte konplize eta usteldua aurkitzen zuen, abantaila lortzea baimentzen ziona.

## Pertsonaiak 
* **Justine**: liburuaren protagonista, bere bertutea etengabe babesten saiatuko den gazte umezurtza. Mota guztietako oinazeak, laidoak eta bortxaketak jasan behar izan zituen. Teresa izena hartu zuen liburuaren hastapenetik. Tximista batek jota hil zen.
* **Desroches anderea**: apopilo hartu zuen Justine eta Dubourg eta M. Du Harpin jaunengana bidali zuen, lana lortzeko, horiek nolakoak ziren ondo ezagutu arren.
* **Dubourg**: tratulari aberatsa, Justinez aprobetxatzen saiatu zen bitan.
* **M. Du Harpin**: lukurrero ospetsua, saiatu zen Justinek goiko auzokideari urrezko kutxa bat lapur zezan. Lortu ez zuenez, Justine salatu zuen berari diamante bat lapurtzeagatik. Justine kartzelaratu zuten.
* **Dubois**: Justinerekin kartzelan zegoen emakumea. Bere gaizkideen laguntzaz kartzelatik ihes egin zuen, Justine berarekin eramanda. Bere gaizkideek Justine umiliatu zutenean berak ez zuen ezer egin. Urte asko geroago Falconiseko baronesa gisa agertu zitzaion Justineri eta proposatu zion Dubreil negozio-gizona limurtzea, berak haren gelan zegoen zortziehun mila frankodun kutxatila bat lapurtzearren.
* **Bihotz-gogor**: Duboisen gaizkile-taldeko burua. Taldea lau mutilek eta Duboisek osatzen zuten. Lau mutilek Justine umiliatu zuten, nahiz eta haren ohorea errespetatu.
* **Saint-Florent**: gaizkileek bahitutako zalduna, Justinenek heriotzatik salbatu zuena. Ordainean, kolpatu, lapurtu eta bortxatu zuen. Uste asko geroago, Justineri gutun bat bidali zion berarekin topo egin eta lan bat proposatzeko: bi neska harrapatzea egunero eta berari ekartzea, horiek bortxatzeko. Justinek uko egin zuen. Beste behin, Justine gartzelan zegoela, bere laguntza eskatu zion. Honek Cardoville jaunaren eskuetan jarri zuen Justine.
* **Bressaceko kondea**: Saint-Florenteren bortxaketaren ondoren, Justine bere gaztelura eraman zuen konde gazte homosexuala. Bere izebarekin lan egitera jarri zuen. Kondeak bere izeba pozoitzea proposatu zion Justineri. Justinek uko egitean, torturatu egin zuen.
* **Bressaceko markesa:** kondearen izeba. Ilobak berak pozoitu zuen, Justinek uko egin zuelako.
* **Rodin:** medikua, neska-mutilen pentsioa zuen bere etxean eta Justineri ostatu eman zion. Neskak basatiki bortxatzen zituen etxean, baita bere alaba ere. Justine ez zuen bortxatu, baina burdin gori batez markatu zuen bizkarraren atzeko aldean.
* **Rosalie**: Rodinen alaba. Bere aitak bortxatzen zuen.
* **On Severino, On Clement, On Jerome eta On Antonin**: Oihaneko Andre Mariaren komentuko fraideak. Neska asko zituzten bahituta eta egunero torturatu eta bortxatzen zituzten, baita Justine ere. Justinek handik ihes egitea lortu zuen. Urte asko pasa eta gero, Antoninekin topo egin zuen Justinek Lyonen eta horrek proposatu zion bere egoitza berrira joatea berarekin.
* **Omphale**: Oihaneko Andre Mariaren komentuan bahitutako bat. Justineren lagun bihurtu zen.
* **Gernandeko kondea**: jendea odolusten ikusteak plazerra ematen zion. Justine bahitu zuen bere emazteaz arduratzeko, lau egunetik behin odola isurarazten ziolako emazteari.
* **Roland**: Justinek sendatu zuen, lapurtua eta kolpatua izan ondoren. Ondorioz, bere gaztelura gonbidatu zuen Justine. Hara heltzean faltsifikatzaile batzuen buruzagia zela aitortu eta gurpil bati lotu zion Justine, egunero hamar orduz gurpil horri birak emateko, beste lau neskarekin batera. Gazteluko leize batean Justine torturatu eta bortxatu zuen.
* **Dubreil**: negozio-gizona. Duboisek Justineri proposatu zion hori limurtzea, berak haren gelan zegoen zortziehun mila frankodun kutxatila bat lapurtzearren. Justinek dena kontatu zion Dubreili, baina Duboisek hura pozoitu zuen.
* **Valbois**: Dubreilen lankidea. Asko lagundu zion Justineri. Izan ere, bera izan zen Justinen alde zer edo zer egin zuen bakarretakoa.
* **Monsinore**: Duboisek eramandako neskak bortxatzen zituen. Duboisek Monsinorerengana eraman zuen Justine, bortxatua izateko. Berarekin batera Eulalie egon zen.
* **Eulalie**: Justinerekin batera Monsinorek bortxatutako neska.
* **Bertrand andrea**: berarekin eta bere alaba txikiarekin Duboisegandik ihes egin zuen Justinek, Valboisek antolatutako bidaia batean. Villafranche herrian zeudenena, Duboisek sortutako suak hartu zuen bere gela. Nahiz eta Justine alaba salbatzen saiatu, ezin izan zuen. Bertrandek Justine salatu zuen , piromano, lapurra eta hiltzaile gisa.
* **Cardoville**: Justineren auzia epaituko zuen epailea, Saint-Florenten laguna. Biek eta bi mutilek, Julien eta La Rose izenekoek, Justine bortxatu zuten basatiki, aldi berean lauren artean alberdanian aritzen ziren bitartean.
* **Juliette**: Justineren ahizpa, galdukeria eta lasaikeriaren bidea hartu zuen eta Lorsangeko kondesa izatera heldu zen. Justine hil ondoren komentu batean sartu zen.
* **Corville**: Julietteren senarra. Justineri lagundu zion.

## Kanpo estekak