open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iker Treviño

**Iñaki Iker Treviño Aranzabal**, Iker Trebiño moduan ere ezaguna (Eibar, Gipuzkoa) euskal bideogile eta argazkilaria da.

## Ibilbide profesionala 
Telebista eta bideogintzan lan asko egindakoa.

* "Sentimenak jarraituz" bideoklipa Su Ta Gar (1996)
* "Salda badago. Los inicios del rock en Euskadi" dokumentala (2002)
* "Bizitzaren Borroka" bideoklipa Su Ta Gar (2004)
* Margolaria filman argazki zuzendari lana Oier Aranzabalekin batera (2018). Argazki zuzendaritza eta muntaia onenaren Goya sarirako nominatua (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thierry Mugler

**Manfred Thierry Mugler** (Estrasburgo, 1948ko abenduaren 21a - Vincennes, 2022ko urtarrilaren 23a) frantziar moda-diseinatzailea izan zen.

1970eko hamarkadan bere marka sortu zuen eta bere ikuspegi abangoardista, arkitekturala eta hiperfemeninoagatik nabarmendu zen goi mailako joskintzara. Moda-desfileetan aniztasuna sartu zuen, sexuaren eta adinaren araberako diskriminazioak saihestuz. Drag-queens, pornstars eta emakume transgeneroak sartu zituen. 2002an kendu zen markatik, baina 2013an itzuli zen sormen-zuzendari gisa.

Abeslari  (Michael Jackson, Madonna, Grace Jones, David Bowie, Diana Ross, George Michael; eta aktoreentzako (Demi Moore) jantziak diseinatu zituen. *Angel* lurrina ere sortu zuen, XX. mendeko salduenetakoa.
Terrence Agard

**Terrence Agard** (Willemstad, 1990eko apirilaren 16a) 400 metroetan espezializatutako esprinter herbeherearra da. Herbehereetako Antilak ordezkatu zituen herrialde hori desegin zen arte, 2010ean.

2015eko irailean, auto-istripu bat izan zuen Churandy Martina eta Hensley Paulina esprinterrekin zihoala, eta lepoko orno haustura eduki zuen. 2016ko apirilean itzuli zen lehiaketetara. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 4x400m-etako erreleboan hartu zuen parte eta zilarrezko domina lortu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
**Outdoor**

* 200 metro – 20,78 (-0,2 m/s, St-Martin 2015)
* 400 metro – 45,61 (La Chaux-de-Fonds 2019)

**Indoor**

* 400 metro – 46,77 (Apeldoorn 2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramsey Angela

**Ramsey Angela** (1999ko azaroaren 6a) Rotterdam-eko atleta holandarra da, PAC Rotterdam eta Holandako selekzio nazionalaren ordezkaria. Holandako selekzioarekin Europako txapeldun izan zen 2021eko Europako Atletismoko Pista Estaliko Txapelketan 4 × 400 metroko errelebo proban. Gay-a da eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako LGBTQ kolektiboko atletetako bat izan zen, bertan inoizko daturik altuena izanez. Bertan zilarrezko domina lortu zuen 4x400 metroko erreleboan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Volta Limburg Classic

**Volta Limburg Classic** egun bakarreko txirrindulari lasterketa da. Udaberrian ospatzen ohi da Limburg aldean, Herbeheretan. 

2012. urtea baino lehen, **Hel van het Mergelland** izenaz ezagutzen zen. 1973. urtean izan zen lehen ekitaldia eta 2019 urtera arte urtero egin da, 2001. urtean izan ezik. Lehenengo ekitaldiak lasterketa amateurra izan zen 1992. urtera arte. Horrexegatik, 1993. urtera arte podium guztiak herbereetako txirindulariek bete zituzten. Handik aurrera, beste herrialdetako txirrindulariek lehiatu eta irabazi zuten lasterketa hau. Hala ere, ez dira izan euskal herriko txirrindularirik podiumean. Iñaki Barrenetxea bilbotarrak 13.poztua eskuratu zuen 1998ko ekitaldian. Raymond Meijs da garaipen gehien eskuratu duen txirrindularia.

COVID-19 pandemia dela eta 2020ko eta 2021eko ekitaldiak bertan behera geratu ziren.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jochem Dobber

**Jochem Dobber** (1997ko uztailaren 8) 400 metroko proban aditua den atleta holandarra da.

Dobberrek bere lehen titulu nazionala irabazi zuen 2020ko Holandako Atletismo Txapelketan. Gainera, bere denbora onena 45,64 segundora hobetu zuen, irteera horretan laugarren postuan kokatuz Urrezko Galan 2020 Diamante Ligako ekitaldian. 2021eko Europako Atletismoko Indoor Txapelketan Herbehereetako kontingente indartsu baten barruan, bosgarren sailkatu zen 400 proban. 4 × 400 metroko erreleboko finalean Van Diepen, Bonevacia eta Ramsey Angelarekin urrezko dominak lortu zuen, 3:06,06 minutuko errekor nazional berri batekin. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen proba berean.

## Nazioarteko emaitzak 
## Titulu nazionalak 
* Holandako Atletismo Txapelketa
** 400 m: 2020
* Holandako 20 urtez azpiko txapelketa
** 200 m indoor: 2016
** 400 m outdoor: 2016

## Marka pertsonalak 
; Outdoor

* 100 metro - 10,67 (2021)
* 200 metro - 20,90 (2021)
* 300 metro - 34,48 (2016)
* 400 metro - 45,07 (2021)
* 4 × 100 metroko erreleboa – 42.19 (2013)
* 4 × 400 metroko erreleboa – 2:59,06 (2021)

; Indoor

* 60 metro - 7,08 (2020)
* 200 metro - 21,59 (2021)
* 400 metro - 46,51 (2021)
* 4 × 400 metroko erreleboa – 3:06.06 (2021) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liemarvin Bonevacia

**Liemarvin Bonevacia** (1989ko apirilaren 5a) holandar esprinter bat da, Willemstaden, Curaçaon, jaioa.

## Kirol ibilbidea 
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan "Atleta Olinpiar Independenteak" gisa parte hartu zuten lau pertsonetako bat izan zen. Bonevacia 400 m-etan finalerdietan izan zen kanporatua lesio baten ondorioz.

Orain Herbehereak ordezkatzen ditu. Bere 44,72rekin, 2015eko Munduko Txapelketan 400 m-tan lortutakoarekin, Bonevacia da egungo Holandako errekorra duena. 2016ko Olinpiar Jokoetan, 400 m eta 4 x 100 m-etan hartu zuen parte. 400 m-etan finalerdietara iritsi zen. Brontzea lortu zuen 2016ko Europako Atletismo Txapelketan eta 2017ko Europako Pista Estaliko Txapelketan 400m-ko proban.
thumb| Liemarvin Bonevacia 2020ko Gyulai Memorialean Szekesfehervar-en, Hungarian
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 4x400m-ko proban. 2021. urtean beste hainbat domin lortu zituen txapelketa ezberdinetan. Munduko Erreleboan Txapelketan urrea irabazi zuen erreleboan etaPista Estaliko Europako Txapelektan bi domin lortu zituen. Urrea erreleboan eta brontzea 400 metroko proban.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tony van Diepen

**Tony van Diepen** (1996ko apirilaren 17a) 400 eta 800 metroetan aritzen den atleta holandarra da. 2019ko Europako Barne Txapelketan brontzezko domina irabazi zuen 400 metroetan, Holandako errekor berria ezarriz, 46,13s. 2 urte beranduago txapelketa berean zilarrezko domina lortu zuen 400 metroetan eta urrezko domina 4x400m-ko erreleboan. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan ere hartu zuen parte eta zilarrezko domina lortu zuen errelebo berean.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
**Outdoor**

* 200 metro - 22.23 (Wageningen 2018)
* 400 metro – 45,83 (La Chaux-de-Fonds 2019)
* 600 metro – 1:16,08 (Pliezhausen 2018)
* 800 metro - 1:44,82 (Ostrava 2020)
* 1500 metro - 3:53,58 (Tilburg 2020)

**Indoor**

* 400 metro - 46,06 (Torun 2021)
* 600 metro - 1:17,73 (Ulsteinvik 2020)
* 800 metro - 1:46,97 (Torun 2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Xixkin

**Ivan Ivanovitx Xixkin** (; Jelabuga, Errusiar Inperioa, 1832ko urtarrilaren 25aGreg./urtarrilaren 13aJul. - San Petersburgo, 1898ko martxoaren 20aGreg./martxoaren 8aJul.) errusiar paisaia margolaria izan zen.

Moskuko Margolaritza, Eskultura eta Arkitektura eskolan ikasi zuen eta 1856tik 1860ra San Petersburgoko Arte Akademia Inperialeko ikaslea izan zen. 1873tik 1898ra margolaritza irakasle izan zen Akademian. Denboraldi batez Suitzan eta Alemanian bizi eta lan egin zuen.

Peredvizhniki taldeko kidea izan zen. Baso-paisaiez egindako pinturengatik nabarmendu zen. Datxa baten jabe izan zen Viran, San Petersburgotik gertu, eta han egin zituen bere lanik onenak. Poetikoki deskribatu zituen basoetako urtaroak, natura basatia, animaliak eta txoriak.

## Iruditegia 

Utro v sosnovom lesu.jpg|*Goiza pinudian*, 1889
Ivan Shishkin - Рожь - Google Art Project.jpg|*Zekale*, 1878
Ivan Ivanovich Shishkin - Oak Grove, 1887.jpg|*Haritz basoa*, 1887
1880er Ivan Shishkin Wald anagoria.JPG|*Basoa*, 1895
Ivan Shishkin - Winter.JPG|*Negua*, 1890
Шишкин И. И. (1891) На севере диком.jpg|*Ipar basatia*, 1891
Iwan Iwanowitsch Schischkin - Rain in an Oak Forest.jpg|*Euria haritz-baso batean*, 1891
Иван Иванович Шишкин - Берёзовый лес.jpg|*Pagadia*, 1871
ShishkinII SosnaNaPeskeRYB.jpg|*Pinua hondarretan*, 1884
1889 Shishkin Felsige Landschaft anagoria.JPG|*Paisaia harritsua*, 1889
Ivan Shishkin - View on the Outskirts of St. Petersburg.JPG|*San Petersburgoko kanpoaldea*, 1856
Иван Шишкин После шторма в Мери-Хови 1891.jpg|*Meri Hoviko ekaitzaren ondoren*, 1891
Ivan Ivanovich Shishkin - Forest distant views, 1884.jpg|*Baso-distantzia*, 1884
Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1873.jpg|Ivan Kramskoik erretratutako Xixkin. (1873)

## Kanpo estekak
Franko-Belgikar Zirkuitua

**Franko-Belgikar Zirkuitua**, txirrindularitza profesionaleko lasterketa bat da. Frantzia eta Belgika artean egiten da, denboraldiaren amaieran. 1924. urtean egin zen lehenengo ekitaldia. Bigarren mundu gerra zela eta, 1940tik 1954ra ez zen egin. 1968. urtean ere ez zen egin. Lasterketa Tournai belgikar hirian bukatzen da, lau etapa egin ostean. Etapa lauak direnez normalean sprintean amaitzen dira eta sailkapen nagusian segundu gutxi izaten dira onenen artean. 2016. urtean, egun bakarreko lasterketa izan zen eta horrela jarraitu du.

1970. urtean, bi garaile izan zituen.
2012. urtean, izena aldatu zuen; **Eurométropole Tour**.  

Historian zehar ez dira euskaldunik izan podiumean, ezta etapa garaipenik lortu. 1998ean, Iñaki Barrenetxeabilbotarrak lasterketan parte hartu zuen eta 41. postuan amaitu zen sailkapen nagusian.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Briand-Kellogg ituna

**Briand-Kellogg ituna** edo **Parisko ituna** 1928ko abuztuaren 27an sinatu zen Parisen, Frantzia. 15 herrialde sinatzaileek uko egiten zioten elkarren arteko harremanetan politika nazionalak ezartzeko gerra tresna gisa erabiltzeari. Ituna Nazioen Ligatik kanpo egin zen, eta oraindik ere baliagarria da.

Ituna Frantziako Atzerri Arazoetako ministroak eta Bakearen Nobel Sariak sustatu zuten, Aristide Briand, 1927an, Franklin B. Kellogg estatu-idazkariaren aurrean, *gerra politika nazionaleko tresna gisa* aldarrikatu eta debekatzeko asmoz. Itunak ez zuen bere helburua lortu, baina arrakasta batzuk izan zituen. Bi gobernuek ituna onartu eta ituna aurkeztu zuten zenbait herrialdetan, eta horietatik 15ek bat egin zuten hasiera batean: Alemania, Australia, Belgika, Kanada, AEB, Frantzia, India (britainiarren agindupean), Irlanda, Italia, Japonia, Zeelanda Berria, Polonia, Erresuma Batua, Hego Afrika eta Txekoslovakia, eta 1929ko uztailaren 24an sartu zen indarrean. Ondoren, ituna beste 57 herrialdek sinatu zuten.

Lehen sinatzaileen artean, 1929ko otsailaren 9an, Sobietar Batasuna eta bere mendebaldeko herrialdeak zeuden, Errumania barne. Sinadura honi Litvinov Protokoloa izena ematen zaio. Sinatzaileek Briand-Kellogg ituna martxan jarri zuten beste potentzia batzuei itxoin gabe sinadurarako. Hala ere, Besarabiako Afera oraindik mahai gainean zegoen eta Sobietar Batasunaren eta Errumaniaren arteko harremanak oraindik konplexuak izan ziren, eta Besarabiaren gaineko aldarrikapenek jarraitu zuten. 

Tratatuak ez zituen gatazka armatuak geldiarazi, baina Mantxuriaren inbasio japoniarrean, Etiopiaren inbasio italiarrean eta, batez ere, Poloniaren inbasio alemaniarrean *bakearen aurkako krimenaren* akusazioa oinarritzeko erabili zen, Nurenbergeko epaiketetan. Hala ere, itunak ez du aplikaziorako inongo neurririk aurreikusten eta, horregatik, kritika handiak jaso ditu.

## Edukia 
Itunak hitzaurre bat eta hiru artikulu ditu, nahiz eta lehenengo bietan soilik arautzen den gatazkak konpontzeko gerrara ez jotzearen printzipioa:

## Ondorengoak 
Kellogg-Briand Itunaren antzeko xedapenak sartu ziren geroago Nazio Batuen Gutunean eta beste tratatu batzuetan, eta horrek AEBetako kanpo-politika aktiboagoa ekarri zuen, ituna sinatzetik hasi zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bakearen kultura
* Nazioen Liga

## Kanpo estekak
Elva Raquel Gómez

**Elva Raquel Gómez** (Santiago del Estero, Figueroa, La Esperanza 1958) Argentinako Universidad Nacional de Santiago del Estero-n gradu amaierako lana Kitxuan aurkeztu zuen, Argentinako goi mailako hezkuntza zentro batean egiten lehenengo ikaslea.

## Biografia 
La Esperanzan jaioa, Santiago del Esteroko probintzian dagoen Figueroa departamentuko herrian.

Hezkuntza Interkulturaleko Teknikari titulua lortze aldera, soziolinguistika eta komunikazioa batzen dituen lana aurkeztu zuen Kitxuan egina “Ishkay Yachaypa Tinku” izenburupean. Lana egiteko “Santiago te cuida” GKEarekin aritu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kitxua

## Kanpo estekak 
*Elva Raquel Gómez-en agurra
*Elkarrizketa Elva Raquel Gómez-ekin 
*Elkarrizketa Elva Raquel Gómez-ekin
Omloop van de Westhoek

**Omloop van de Westhoek**, txirrindularitza profesionaleko lasterketa bat da. KVC Ichtegem Sportief elkarteak antolatzen du. Lehen ekitaldia 1955. urtean antolatu zen. Urte batzuetan ez zuten antolatu, 1959 eta 1960 urteetan bezala. 2005. urtetik aurrera, Stive Vermaut txirrindularia belgikarraren homenez egiten da. Hura, 2004. urtean hil zen.

Ez dira inoiz txirrindulari euskaldunik izan podiumean. Iñaki Barrenetxea bizkaitarra 21. postuan amaitu zen 1998eko ekitaldian.

2020. urtean, ekitaldia bertan bera geratu zen COVID-19 pandemia dela eta.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maica García Godoy

**Maica García Godoy** (Sabadell, Bartzelona, 1990eko urriaren 17a) buia bezala jokatzen duen Waterpolo jokalari katalandarra da, eta emakumeen ohorezko mailako CN Sabadellekin eta Espainiako selekzioarekin jokatzen du.

LENek 2014ko Europako jokalaririk onena bezala aukeratua, munduko txapelduna, Europako txapelduna eta Olinpiar txapeldunorde bikoitza da.

## Ibilbidea 
CN Sabadelleko beheko kategorietan trebatua, bere kirol ibilbide osoa eta irabazi dituen txapel nagusi guztiak klub honetan garatu du.

Espainiako selekzioarekin, Bartzelona 2013an, munduko txapeldun izan zen. Budapest 2014an, Europako txapeldun, eta, Londres 2012ko Olinpiar Jokoetan, berriz, txapeldunorde izan zen.

2008an Malagan jokatutako Europako Txapelketan, zilarrezko domina lortu zuen, eta 2018an Bartzelonan, brontzea.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen. Hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k.
## Emaitzak
; Klubak

Lehiaketa nazionalak:
* Ohorezko Mailako Ligak (14): 2005, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 eta 2021. 
* Erreginaren Kopak (14): 2005, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020 eta 2021. 
* Espainiako Superkopa (11): 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 eta 2020. 

Nazioarteko lehiaketak:
* Europako Kopak (5): 2011,  2013,  2014,  2016,  eta 2019. 
* Europako Superkopa (3): 2013,  2014,  eta 2016. 

Beste lehiaketa batzuk
* Kataluniako Kopa (11): 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 eta 2020.

; Banakako Sariak

LEN:
* Europako jokalaririk onena 2014

Europako Txapelketa:
* 2014ko Budapesteko Europako Txapelketako Jokalaririk baliotsuena (MVP).

Europako Kopa:
* 2014ko Europako Kopako Jokalaririk baliotsuena (MVP)

Liga:
* 5 aldiz, Ligako jokalaririk baliotsuena (MVP) (2006-07, 2013-14, 2014-215, 2015-16 eta 2018-19).
* 2 aldiz, Ligako goleatzailerik onena (2007-08 eta 2014-15).

Erreginaren Kopa:
* 8 aldiz, Erreginaren Kopako Jokalaririk baliotsuena (MVP) (2008-09, 2010-11, 2011-12, 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2019-20 eta 2020-21).
* 2012ko Erreginaren Kopan goleatzailerik onena.

Espainiako Superkopa
* 6 aldiz, Espainiako Superkopako jokalaririk baliotsuena (MVP) (2010, 2012, 2013, 2014, 2016 eta 2017).

## Sari bereziak
* Kirol Merezimenduaren Errege Ordenaren Brontzezko Domina, Goi Mailako Kirol Kontseiluak emana (2013)
* Kirol Merezimenduaren Errege Ordenaren Zilarrezko Domina, Goi Mailako Kirol Kontseiluak emana (2014)

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
*Maica García Twitterren
*Maica García Instagramen
Kodori (ibaia)

**Kodori** ibaia (: abkhazieraz, Кәыдры, *Kwydry*) Abkhaziako bi ibai handienetako bat da, Bzyb ibaiarekin batera, baina Kodorik ur emari handiagoa duelarik, urteko ertaina 144 metro kubiko segundokoa. Sakeni eta Gvandra ibaien arteko loturak osatzen du. 2.051 kilometro koadroko drainatze-arroa, du eta bere bidearen zati handi Kodori haranean gertatzen da, Georgiarekin gatazka gune handi batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montparnasse-Bienvenüe (Parisko metroa)

**Montparnasse–Bienvenüe**, Parisko metroko 4, 6, 12 eta 13. ibilbideetako geltoki bat da, Paris udalerriko 6. barrutian, 14. barrutian eta 15. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 4. linea (Parisko metroa)
* 6. linea (Parisko metroa)
* 12. linea (Parisko metroa)
* 13. linea (Parisko metroa)
* Paris–Montparnasse geltokia

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
María Pujalte

**María Pujalte Vidal** (Coruña, 1966ko abenduaren 22a) zinema, telebista eta antzerkian aritutako aktorea da. Bi aldiz izan da Goya sarietarako izendatua, *Entre rojas* eta *El lápiz del carpintero* filmengatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
### Goya Sariak 
## Kanpo estekak 
* María Pujalteren
The Leftovers

***The*** ***Leftovers*** (*Geratu zirenak*) Damon Lindelofek eta Tom Perrottak HBO kanalerako sortutako telesail estatubatuarra da. Izenburu bereko Perrottaren nobelan oinarrituta dago. Atal pilotua Lindelofek eta Perrottak idatzi zuten eta Peter Bergek zuzendu zuen. Justin Theroux, Carrie Coon, Amy Brenneman, Christopher Eccleston, Liv Tyler eta Chris Zylka dira telesaileko protagonistak, eta Estatu Batuetan estreinatu zuten, 2014ko ekainaren 29an.

Hiru denboraldi grabatu ziren eta *rating*-etan AEBetan maila ertainak lortu zituen arren, kultuko jarraipen nahiko zabala lortu zuen munduan.

## Argumentua 
Bat-batean munduko biztanleriaren %2a desagertu egiten da. Inork ez daki non dauden eta zer gertatu den. Desagerturiko pertsonak horiek non dauden... Pista argirik ez da ageri atalak aurreratu ahala, baina garrantzitsuena *geratu direnak* dira (izenburuko *leftovers* horiek), gainerako %98 horiek alegia. Nola birmoldatuko dute bizitza, maite dituzten pertsonak ondoan izan gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene González López

**Irene González López** (Espluges de Llobregat, Bartzelona, 1996ko uztailaren 23a), waterpolo jokalari kataluniarra da, eta emakumezkoen ohorezko mailan, CN Sabadellekin eta Espainiako selekzioarekin erasotzaile gisa jokatzen du.

## Ibilbidea 
González CN Molins de Rei taldean behe-kategorietan waterpoloan hasi ondoren, CN Sant Feliu-ra joan zen, eta han hasi zen nazio mailan waterpoloan jokatzen, eta, gero, CN Rubí-ra joan zen, Estatu Batuetako unibertsitateko ligara salto egingo zuen arte, eta, bertan, distira egin zuen Hawaiiko Unibertsitatean. AEBko unibertsitate-ligako taldearen goleatzailerik onena eta Mendebaldeko Konferentziako jokalaririk onena ("Big West Player") izan zen 2017-18 eta 2018-19 denboraldietan. 2019an, CN Mataró taldearekin eta hurrengo denboraldian CN Sabadell taldearekin fitxatuko zuen.

## Nazioartekoa 
Gonzálezek 2016an egin zuen debuta nazioartean, Shanghain ospatutako Munduko Ligako Superfinalean zilarrezko domina irabazita. Urrezko domina irabazi zuen 2020ko Budapesteko Europakoan, eta zilarrezko domina, 2019ko Gwangjuko Munduko Kopan.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen. Hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k.

## Emaitzak
; Klubak

CN Mataro
* Ohorezko Maila (1): 2020.
* Espainiako Superkopa (1): 2019.

CN Sabadell
* Ohorezko Maila (1): 2021.
* Erreginaren Kopa (1): 2021-
* Espainiako Superkopa (1): 2020.

## Aintzateste pertsonalak 
* 2020ko Espainiako Superkopako [Jokalaririk baliotsuena]] (MVP)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irene González López Twitterren
Beatriz Ortiz

**Beatriz Ortiz Muñoz** (Terrassa, Bartzelona, 1995eko ekainaren 21a), waterpolo jokalari katalandarra da. Emakumeen ohorezko mailako CN Terrassan jokatzen du, eta Espainiako selekzioaren partaide da.

## Ibilbidea 
CN Rubí-ren behe-kategorietan trebatua, 2016an CN Sabadellekin fitxatu zuen, zeinarekin txapel nagusi guztiak irabazi dituen. 2019ko maiatzean, CN Terrassara joango zela iragarri zuen. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, txapeldunorde olinpikoa izan zen.

20 urtez azpiko Espainiako selekzioarekin, zilarrezko domina lortu zuen 2013 eta 2015eko Junior mailako Munduko Txapelketan.

Espainiako selekzio absolutuarekin, 2013an debutatu zuen. 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen. 2017ko Budapesteko Munduko Kopan, zilarrezko domina lortu zuen; urrezkoa, Tarragonako 2018ko Mediterraneoko Jokoetan, eta brontzea, 2018ko Bartzelonako Europako tapelketan.

## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko   domina irabaziko du Espainiako taldearekin, AEBkoaren atzetik (urrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k.

## Emaitzak 
### Espainiako selekzio juniorrekin
; Klubak
Lehiaketa nazionalak:
* Ohorezko Maila (3): 2017, 2018 eta 2019.
* Erreginaren Kopa (3): 2017, 2018 eta 2019.
* Espainiako Superkopa (2): 2017 eta 2018.

Nazioarteko lehiaketak:
* Euroliga (1): 2019.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Bea Ortiz Twitterren
*Bea Ortiz Instagramen
Paula Leitón

**Paula Leitón Arrones** (Terrassa, Bartzelona, 2000ko apirilaren 27a), buia bezala jokatzen duen waterpolo jokalari katalandarra da; emakumeen ohorezko mailako CN Terrassan jokatzen du, eta Espainiako selekzioko partaide da.

## Ibilbidea 
Bere jaioterriko Club Natació Terrassako beheko kategorietan hazi, eta bere lehen taldean sendotu zen 2015-16 denboraldira arte. 2016ko abuztuan, CN Sabadellekin fitxatu zuen, eta, harekin, txapel nagusi guztiak irabazi zituen. 2019ko maiatzean, CN Terrassara itzuli zela iragarri zuen.

## Nazioartekoa 
Oso goiztiarra izanik, 15 urterekin 2015eko Kazaneko Munduko Txapelketarako eta hurrengo urtean 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetarako deitua izango da, non, 16 urterekin, Espainiako ordezkaritzako atletarik gazteena izango baita.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen. Hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k.

## Emaitzak
; Klubak

CN Mataro
* Ohorezko Maila (1): 2020.
* Espainiako Superkopa (1): 2019.

CN Sabadell
* Ohorezko Maila (1): 2021.
* Erreginaren Kopa (1): 2021-
* Espainiako Superkopa (1): 2020.

## Aintzateste pertsonalak 
* 2020ko Espainiako Superkopako Jokalaririk baliotsuena (MVP).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Fitxa COEn
*Fitxa Kanal Olímpikoan (En).
*Fitxa COIn (En).
*Paula Leitón Instagramen
Pentsamenduaren Klasikoak Corpusa

***Pentsamenduaren Klasikoak Corpusa*** EHU-ko Euskara Institutuak eskaintzen duen corpusetako bat da. 1992tik eta 2009ra bitartean KLASIKOAK izeneko bilduman argitara emandako 130 liburuk osatzen dute corpusa, eta 10,7 milioi hitz ditu. Kontuan izan behar da liburu hauetako batzuk 2001 baino lehenago argitaratu zirela, eta garai hartan lexikoa ez zegoela orain bezain ongi finkatuta.

## Liburuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Testu corpus

## Kanpo estekak
Jenny Fransson

**Jenny Fransson** (Karlstad, 1987ko uztailaren 18a) Suediako estilo libreko borrokalaria da,  eta 2008, 2012 eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan emakumezkoen 72 kg-ko borroka librean parte hartu zuen.

## Ibilbidea 
Udako hiru Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen,  Rio de Janeiron 2016an brontzezko domina bat lortu zuen 69 kg-ko kategorian; 9. postua Pekinen, 2008an; eta 9. postua Londresen, 2012an 

Bi domina irabazi zituen Munduko Borroka Txapelketan, urrea 2012an eta zilarra 2019an, eta hiru domina Europako Borroka Txapelketan 2008 eta 2019 artean.

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, bigarren txandara iritsi zen eta Stanka Zlatevaren aurka galdu zuen.  Errepetxan, Vasilisa Marzalyuken aurka galdu zuen.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina bat irabazi zuen.

Urrezko domina bat irabazi zuen 2018ko Europako Borroka Libreko Txapelketan, eta brontzezko domina bat, 2019ko eta 2008ko Europako Borroka Libreko Txapelketan.

2020ko otsailaren 3an, Jenny Franssonek dopin proba batean positibo eman zuela iragarri zen, metiltestosterona legez kanpoko substantziagatik, esteroide anaboliko bat. Horren ondorioz, 2020ko talde olinpikotik kanporatu zuten, eta Suediako Batzorde Olinpikoaren Top and Talent laguntza-programatik kanpo utzi zuten. 

## Nazioarteko ohoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Burton

**Robert Burton** (Lindley, Leicestershire, 1577ko otsailaren 8a - Oxford, 1640ko, urtarrilaren 25a) ingeles idazlea izan zen.

Hamabost urterekin Oxfordeko Unibertsitatean sartu zen eta denbora luzez egon zen bertan. 1603an olerkiak latinez idazten hasi zen eta antzezlanak ere idatzi zituen. *Philosophaster* antzezlana gordetzen da Lizentziatu ondoren, Unibertsitatean egon zen administrazio-lanetan, harik eta Christ Church-eko liburutegiaz arduratu zen arte.

Bere maisulana, *The Anatomy of Melancholy* (*Malenkoliaren Anatomia*), 1621ean argitaratu zen. Lan labirintikoa da, bere eta besteen malenkonia arintzeko idatzia. 500.000 hitz ditu eta aipuz beteta dago.
Antiziganismo

[thumb|Ijitoen aurkako manifestazioa [České Budějovicen, 2013ko ekainaren 29a]]
**Antitziganismoa** edo **romafobia** erromani, sinti, *traveller* eta imajinario kolektiboan "ijito" gisa estigmatizatzen diren beste komunitate batzuen aurkako arrazakeria espezifikoa da, terminoari zentzu gutxiesgarria emanez. Terminoak gero eta onarpen instituzional handiagoa lortzen duen arren, oraindik ez dago haren izaerari eta inplikazioei buruzko ulermen komunik. Antiziganismoa askotan zentzu mugatuan ijitoen aurkako jarrerak edo espazio publikoan estereotipo negatiboak edo gorroto-diskurtsoa adierazteko erabiltzen da. Hala ere, antiziganismoak adierazpen eta praktika diskriminatzaileen espektro zabalago bati egiten dio erreferentzia, forma sotil eta ikusezinak barne. Antiziganismoa ez da esaten dena bakarrik, baizik eta egiten dena eta egiten ez dena ere bai, adibidez, ijitoen pertsona edo komunitateen aurkako gorroto-delitu baten aurreko zigorgabetasuna.

Neurri batean, beren bizimodu erdi-nomadagatik eta hizkuntza- eta kultura-desberdintasunengatik, denboran zehar hedatu diren herrialdeetako biztanle indigenek erromaniekiko mesfidantza eta arbuio sentsazioa sortu dute. Mesfidantza horrek ijitoak finkatu diren herrialdeetan kristautasunera edo islamera bihurtu diren arren iraun egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Peña

**María del Pilar Peña Carrasco** (Madrid, Espainia, 1986ko apirilaren 4a), **Pili Peña** bezala ezaguna, waterpolo jokalaria da; emakumeen ohorezko mailako CN Terrassarekin jokatzen du, eta Espainiako selekzioaren partaide eta kapitaina da. Zilarrezko domina lortu zuen 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan. 

## Ibilbidea 
Club Natación Ondarretako beheko kategorietan trebatua, liga bat (2006) eta bi Erreginaren Kopa (2006 eta 2007) irabazi zituen Madrilgo taldearekin.

Gero, Peñak zortzi denboraldiz jokatu zuen Club Natació Sabadell taldean, eta, talde horrekin, zortzi liga titulu, zazpi Erreginaren Kopa, zortzi Espainiako Superkopa, lau Europako Kopa eta hiru Europako Superkopa irabazi zituen.

Espainiako selekzioarekin, Bartzelona 2013ko munduko txapeldun izan zen; Europako txapeldun Budapest 2014an, eta, Londresko 2012ko Olinpiar Jokoetan, txapeldunorde olinpikoa.

2017ko Budapesteko Munduko Kopan, zilarrezko domina lortu zuen; zilarrezkoa, 2008ko Málagako europearrean, eta brontzea, Bartzelona 2018an.

## Olinpiar Jokoak
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), zilarrezko  domina irabaziko du Espainiako taldearekin, AEBkoaren atzetik (urrezkoa) eta Australiakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko  domina irabaziko du Espainiako taldearekin, AEBkoaren atzetik (urrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k.

## Emaitzak 
; Klubak
Lehiaketa nazionalak:

* Ohorezko Mailako Liga (9): 2006, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 eta 2018.
* Erreginaren Kopa (9): 2006, 2007, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017 eta 2018.
* Espainiako Superkopa (8): 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 eta 2017.

Nazioarteko lehiaketak:

* Europako Kopa (4): 2011 2013, 2014 eta 2016.
* Europako Superkopa (3): 2013, 2014 eta 2016.

Beste lehiaketa batzuk:
* Kataluniako Kopa (8): 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 eta 2017.

## Sariak, aintzatespenak eta bereizketak 
Peña "Alaba kuttun" izendatu zuten, eta bere izenarekin bataiatu Navalcángo (Toledo) udal igerilekua, bere gurasoen eta aitona-amonen jaioterria. Alcorconeko Udalak hiriko Urrezko Insignia eman zion, Miki Oca entrenatzailearekin batera, eta, herriko bi igerilekuri ere, bien izena emango diete.

* Kirol Merezimenduaren Errege Ordenaren Brontzezko Domina, Goi Mailako Kirol Kontseiluak emana (2013).

* Kirol Merezimenduaren Errege Ordenaren Zilarrezko Domina, Goi Mailako Kirol Kontseiluak emana (2014).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Pilar Peña Twitterren
*Pili Peña Instagramen
Arturo Soria

**Arturo Soria y Mata** (Madril, 1844ko abenduaren 15a - *ib.*, 1920ko azaroaren 6a) espainiar hirigile, eraikitzaile, geometra eta kazetaria izan zen, Madrilgo hiri linealaren diseinu eta garapenagatik ezaguna.

## Biografia 
Aragoiar jatorriko familia liberal bateko semea (aita Bijuescakoa zen ); hala ere, Madrilgo Caballero de Gracia kalean jaio zen.  Batxilergoa ikasi ondoren, Manuel Becerra akademian sartu zen Espainiako hiriburuko Escuela de Caminos- en sartzeko prestatzeko.  Becerraren ikasle ospetsua , ordea, aztertu zuen auzitegiko kideetako batek betoa ezarri zion.   Arbitrario akademikoak gaixotasun sukartsu batean murgildu zuen Arturo Soria, eta bere irakasleak, Becerrak berak, «prozesu lotsagarrian parte hartu zuen auzitegiko kidea» duelurako erronka bota zuen bitartean. 

1863an Telegrafoen Kidegoan postu bat lortu zuen oposizio bat gainditu ostean eta sortu berria zen Escuela del Catastrorako sartzeko bere burua prestatzen hasi zen.  Eguerdiko Trenbide Estatistika Bulegoko funtzionarioa izan zen, Matematika irakasten ere lan egin zuen eta isabeldar zentsura presioa askatu nahi duten taldeekin elkarlanean hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Külüg Khan

**Külüg Khan** (; ); jaiotza izenez **Khayishan** edo **Khayisan**, , ; 1281eko abuztuaren 4a - 1311ko urtarrilaren 27a) Yuan dinastiako hirugarren enperadorea izan zen. Mongol Inperioko zazpigarren Khagan ere izan zen baina, garai haietan, Inperioa banaturik zegoen.

## Biografia 
Khunggirad klan eraginkorreko Darmabala eta Dagiren lehen semea izan zen, eta Ayurbarwada Buyantu Khanen anaia. Mongoliara bidali zuten yuandarren mendebaldeko frontea Txagatai Khanerriko Kaidu "de facto" gobernadorearen aurka defendatzen zuen armada bat hartzera. 1289an, Khayishanen armada ia garaitua izan zen, eta Kiptxaken komandanteak, Tutughek, Kaiduren armadak harrapatzetik erreskatatu zuen.

1307an, Timur Khan hil zenean, ekialderantz itzuli zen Karakorumera. Bulughanek, Bayaud tribuko Timurrren alargunak, urrun eduki zituen Khayishan eta Ayurbarwada anaiak, Khunggirad amarenak, eta Ananda, bere lehengusu musulmana, tronuan ezartzen saiatu zen. Bere aliantza Idazkaritzako goi-funtzionario batzuek babestu zuten.

Lau urte baino gutxiagoko erregealdiaren ondoren, 1311ko urtarrilaren 27an Khayishan bat-batean hil zen. Hil eta Ayurbarwada Buyantu Kanen oinordekotza gertatu eta berehala, Khunggiradeko talde asegaitza Dagi amaren azpian batu zen eta Khayishanen aldeko funtzionarioak purgatu zituen. Halaber, hautsi egin zuen Ayurbarwadak Khayishanen semea printze oinordeko izendatzeko egindako promesa. Bere gorteak Khayishanen seme-alabak gobernu zentraletik bota zituen. Khayishanen aldeko jeneralek haserretuta zeuden, harik eta 1328an Tugh Temürera iristea lortu zuten arte, Khayishanen beste ahaide bat, Ragibagh, boteretik kendu ondoren.

## Kanpo estekak
Elena Ruiz

**Elena Ruiz Barril** (Rubí, Bartzelona, 2004ko urriaren 29a),waterpolo jokalari katalandarra da. Emakumezkoen ohorezko mailako Club Natació Rubín jokatzen du, eta Espainiako selekzioaren partaide da eraso-postuan.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen Espainiako taldearekin, AEBkoaren atzetik (urrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k.
## Emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Elena Ruiz Instagramen 
*Toste, Enrique (2021-07-24). «Pilar Peña eta Elena Ruiz, bi belaunaldi igerilekuan». Marca. 2021-08-12an begiratua.
Martosko ijitoen aurkako pogroma

**Martosko ijitoen aurkako pogroma** Andaluziako herri horretan 1986an izandako gertakarien berri izateko erabili den izenetako bat da, noiz, beste herritar batzuek beren etxebizitzak erre ondoren, ijito etniako biztanleek ihes egin zuten.

## Gertakariak 
Gertakariak 1986ko uztailaren 12an Andaluziako Jaéngo probintziako Martos herrian jazo ziren. Bertoko jendetzak — bi herriko ijito-familien hogeita hamar bat etxebizitza erre zituen, indarkeria arrazista kolektiboaren gertaera gisatzat hartu zutena. Martosko ijito batek bertako beste bati egindako eraso baten ondoren gertatu zen. Epaiketaren ondoren, non bi auzipetu baino ez ziren egon, eta bertako biztanleen artean «herria izan da» izan zen erantzunetako bat, justiziak errudunak bilatu izanari erantzunez. Kaltetutako ijitoek, ehun inguru, beren etxeak erre ondoren, Espainiako beste toki batzuetara emigratu zuten, hala nola Kataluniara, Valentziako Erkidegora eta Andaluziako beste toki batzuetara. Jarduteko orduan
tokiko biztanleriaren azkartasuna nabarmendu dute, ijitoaren erasoaren ondoren ordu erdi eskasean herritik ijitoak kanporatzeko eskatzen zuten bi mila martostar inguru elkartzea lortu baitzuen (eskaera hori etxebizitzak erre ondoren ere egiten jarraitu zen).

Juan F. Gamella eta Manuel A. Ríoren iritziz, Martosko gertakariak, bost urte geroago gertatutako Mancha Realgoekin batera, «Espainia demokratikoaren ijitoen aurkako istilu ospetsuenak izatera iritsi dira, gure herrialdeko harreman etnikoen historia hurbilean mugarri bat ezarriz».

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Elena Sánchez González

**María Elena Sánchez González** (Terrassa, Bartzelona, 1994ko urriaren 22a), waterpolo jokalari katalandarra da. Emakumeen ohorezko mailan CN Mataró taldean jokatzen du; Espainiako selekzioko partaide da, eta atezain bezala jokatzen du.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina lortu zuen AEBkoaren atzetik (urrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k.

## Ibilbidea 
2019ko Gwangjuko Munduko Txapelketan, zilarrezko domina lortu zuen. 2018ko Bartzelonako Europako Txapelketan, brontzezko domina, eta Budapest 2020an, urrea.

## Emaitzak
; Klubak

CN Sabadell
* Europako Kopa (2): 2013 eta 2016.
* Europako Superkopa (2): 2014 eta 2016.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Elena Sánchez González Twitterren
*Elena Sánchez González Instagramen
Aldegaña

**Aldegaña** edo **Aldagaña** Zaraitzu ibaxako kiñoi bat da. Otsagabia eta Itzaltzu udalerriak hartzen ditu eta iparralderago dagoena da. Altuera 742 eta 2019 metro artekoa da, eta 136,41 km²-ko azalera hartzen du.  biztanle zituen.

## Banaketa 
Aldegaña kiñoiko udalerriak daude:
* Itzaltzu
* Otsagabia
** Iratiko etxeak
** Pikatua

## Batzordekideak 
Aldegainentzateko batzordekideak Zaraitzuko Batzorde Nagusian daude:

* Olatz Genbero (batzordeburuordea)
* Ana Sagardoi

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV*, Iruñea, 1996. .

## Ikus, gainera 
* Pirinioak
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Zaraitzuko Batzorde Nagusiko webgune ofiziala
Edgar Quinet (Parisko metroa)

**Edgar Quinet** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 14. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 6. linea (Parisko metroa)
* Edgar Quinet

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Gail (ibaia)

**Gail** (eslovenieraz *Zilja,* italieraz *Zeglia* eta friuleraz *la Gail)* Austriako hegoaldeko ibai baten izena da. Drava ibaiaren eskuinaldeko ibaiadarrik handiena da. Mendebaldetik ekialdera doa, Ekialdeko Tirol eta mendebaldeko Karintia zeharkatuz, Gailtal bailaran, Italiaren eta Esloveniaren arteko mugaren iparraldean.

## Eraldaketak ibaiaren bidean 
Haranean betidanik ibaiaren uholdeak pairatu izan dira, maiz ibaiertzeko zelai eta herriak urakhartzen baitzituen.  1875ean hasi ziren obrak, ibaia kanalizatzeko, eta dikeak eraiki ziren ibaia eta euste-arroak geldiarazteko, ur soberakina metatzeko ur handia izanez gero. Obren ondorioz, arazo berriak sortu ziren: material fina, harea eta lokatza sedimentatuz joan zen, eta ibaiari hustubidea zailtzen zitzaion; sortutko buztina eta harea kentzea lan garestia delarik. Gainera, ibaiko biotopoak gutxi ziren, arriskua izanik  Gailek zeharkatzen duen Görtschachter Moos-Obermoos erreserba naturalerako, 1.242 hektareako hezegune baliotsua. 2012tik 2014ra bitartean, Villach inguruan 20 km-ko tartea berritzeko proiektua egin zen, dikeen arazoak konpondu eta egoera leheneratzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Maria Lajusticia

**Ana María Lajusticia Bergasa** (Bilbo, 1924ko uztailaren 26a – Bartzelona, 2024ko azaroaren 7a) bizkaitar kimikaria,  magnesioaren inguruan produktu dietetikoak banatzeko negozioa sortu zuen, eta, kimikan eta biokimikan oinarrituta nutrizioa aztertzen eta analizatzen aitzindaria izan zen Espainian.

## Bizitza 
Delfina Bergasa Goyenechearen eta Jesús Lajusticia Alonsoren alaba zen. Haurtzaro zoriontsua zapuztu zion Espainiako gerra zibilak (1936-1939). Aita 1937an hil ondoren, ikasle ona izateko beharra sentitu zuen. Amaren aldeko osaba batek hartu zuen familiaren ekonomian laguntzeko. 15 urterekin, familiarekin Madrilera joan zen, batxilergoa ikastera, eta 1941-1942 ikasturtean, amonak eraginda, biokimika-karreran hasi zen. 1948an Gironako probintziara joan zen bizitzera, hango Minas de Osor-en lana aurkitu baitzuen eta senarra izango zena ezagutu baitzuen.

Ezagutza teoriko eta praktiko zabalei esker, Ana Maria Lajusticiak *‘Elikadura orekatua bizitza modernoan’* bere lehen lana idatzi zuen, eta arrakasta izugarria izan zuen. Harrezkero hamabi liburu argitaratu ditu, besteak beste, *‘Magnesioa, osasunerako giltzarria’, ‘Artrosia eta bere konponbidea’, ‘Dietak nahierara’, ‘Helduen arazoak’, ‘Elikadura eta errendimendu intelektuala’, ‘Kolesterola eta triglizeridoak’*.
eskuinera|thumb|250px|Manganesio elektrolitikoa eta 1cm3ko kuboa
Argitaratutako liburuetatik, nabarmentzekoa da 1979an argitaratutako lehen liburua, *‘Magnesioa, osasunerako giltzarria’*, garai hartako bestseller-a izan zen, frantsesera, alemanera, nederlanderara, poloniarrera, txekierara, ingelesera eta txinera itzulia, eta urte berean 7 argitalpen egin baitziren.

Bere lanak elikadura-osagarrien alde izan duen oihartzun handiarekin pozik dagoen arren, ziur dago ‘magnesioaren iraultza’ iristear dagoela. Bere produktuak egunero kontsumitzen ditu, artikulazioen malgutasunean, hesteetako eta digestioko mugikortasunean eta erronka intelektualetan duen eraginagatik. Gaur egun, oraindik ere, 97 urte dituela, zorrotz eta grinaz egiten die aurre erronka intelektualei.

## Obrak eta argitalpenak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* Muncunill saria, 2018an berrikuntza-ahalegina saritzeko.
* 2025ean, Madrilen, *Una vida a conciencia* izeneko erakusketa
* 2025eko azaroan, Bilboko Zubibitarte komertzioguneko erakusketan omendu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gail (argipena)

**Gail** izenak hainbat adiera du:

* **Gail**, Austriako ibaia. Eta honek zeharkatzen duen:
** **Gailtal** edo **Gail harana**.
* **Gail**, Texasko herria.
Turismoaren geografia

[eskuinera|thumb| [Machu Picchu, Peru : Munduko ondarea turismo-helmuga gisa.]]
**Turismoaren geografia** edo **geografia turistikoa**, helmuga turistikoen egitura espazialak sortzen dituen prozesuak eta elkarrekintzak aztertzen eta azaltzen dituen Geografiaren adarra da.

## Sarrera 
Geografia askotariko interesak estaltzen dituen turismoa da, sistema sozio-ekologikotzat hartzen den paisaiaren gaineko giza inpaktuak barne. Zientzia aplikatu gisa, turismoaren industriari dagozkion kezkei erantzuten die. Geografia funtsezkoa da hura aztertzeko, espazio geografikoan zeharreko mugimenduak eta jarduerak biltzen baititu, eta jarduera horretan lekuen eta nortasun pertsonalen bi ezaugarriak paisaien eta pertsonen artean sortzen diren harremanen bidez eratzen dira.

## Jatorria 
Geografia turistikoari buruz daukagun lehen lanetako bat Charles Réaurena da, bere *Repertorio de viajes* aldizkarian 50eko hamarkadako azterlan batzuk egin baitzituen, gaur egun geografia turistikoa deitzen dugunaren oinarria direnak. Pierre Defert -ek aurrekoaren ildo beretik jarraitzen du, biak ere geografia turistikoaren lehen abiarazletzat hartzen dira zientzia konplexutzat.

## Joerak 
Giza geografian egin berri diren garapenen ondorioz, geografia kulturala hurbildu egin da, eta, horren ondorioz, hainbat hurbilketa egin dira teorian turismorako, besteak beste, noizbehinkako jarduera gisa haratago hedatzen den soziologia, edo leku kontuntibo gisa ikusteaz gain, helmuga batean leku-zentzua ere sortzen duena.  

Gaur egun, turismoaren geografia bat dago, merkatuen, turismo-trafikoaren eta nukleo hartzaileen gaiak biltzen dituenara. Gaur egun, eremu igorle eta hartzaileetan dago definituta, baina banaketa hori ez da hain argia; izan ere, haien artean nahasten dira. Geografia turistikoari buruzko ikerketa asko daude, baina, hala ere, oso zientzia berria da, 50 urte baino ez baititu, eta hutsala da zientzia tradizionalekin alderatuz gero. Gaur egungo turismoa oso definituta agertzen da tradizioetakoa dei daitekeen turismo-korronte batean (errepideak, trenbideak, hegazkina); baita turismo-jatorria soilik duen korronte batean ere (ibilbideak, hegaldia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anders Fogh Rasmussen

**Anders Fogh Rasmussen** (Ginnerup, 1953ko urtarrilaren 26a) daniar politikaria da. Danimarkako lehen ministroa izan zen 2001etik 2009ra. NATOko 13. idazkari orokorra ere izan zen 2009tik 2014ra.

Venstre alderdi liberal-kontserbadoreko kidea da. 1978an aukeratu zuten lehen aldiz Folketingeko kide. 1990etik 1992ra Kanpo Arazoetako ministroa izan zen. Hasieran oso kritikoa zen ongizate-estatuarekin, baina jarrera zentristagoetarantz eboluzionatu zuen.

2001etik 2009ra zentro-eskuineko koalizio-gobernu baten buru izan zen. Immigrazioari mugak ezarri zizkion eta zerga batzuk jaitsi zituen.

2009ko apirilean dimisioa eman zuen, eta NATOko idazkari orokor bihurtu zen.

## Lanak 
* *Opgør med skattesystemet&nbsp;– der straffer de aktive og belønner de passive*, Liberal, 1979; 
* *Fra socialstat til minimalstat: en liberal strategi*, Samleren, 1993; 

## Kanpo estekak
Murrukixo Mendizale Elkartea

**Murrukixo Mendizale Elkartea** Aretxabaletako mendi talde bat da, 1987an sortu eta Aretxabaletan mendiari loturiko hainbat ekintza antolatzen dituena. 600 bazkide inguru ditu (2012ko datua), erdia mendian federaturik dagoena.
  
## Historia 
1980. hamarkadan Aretxabaletan mendiaren inguruan mugimendu handia zegoen eta nolabait antolatu beharra zegoela iritzita herriko hainbat mendizale batu eta elkarte bat eratu zuten. Sortzaileen artean Alberto Etxeberria eta Iñaki San Miguel *Xati* zeuden eta 1987ko abenduaren 22an sinatu ziren elkartearen estatutuak. *Murrukixo* izena jarri zioten, herriko lurretan dagoen mendi-iturri batetatik hartu zuten izena, diotenez hango metal-ura biharamona kentzeko egokia zela aditua zutelako.

Hasieran hilero irteera bat antolatzen zuen taldeak eta jende andanak hartzen zuen parte. Gerora gizartea aldatuz joan da eta mendizaleek bakarka edo talde txikian joatea hobesten dute, hala ere Murrukixon irteerak antolatzen jarraitu izan dute.

Hasierako urte haietan herrian baziren Felix eta Alberto Iñurrategi anaiak, biak ala biak Murrukixorekin mendian hasi eta berehala Himalaiako mendiak igotzen hasi zirenak. Murrukixorentzak gertuko mendizaleak zirenez espediziorako dirua biltzeko kamisetak eta mendiko erropa salduz laguntzen zien. Zortzimilakoa igo eta herrira itzultzen zirenean omenalditxoa ere egiten zien.

2012ko abenduan 25. urteurrena ospatu zuten. Abenduaren 1ean hasi eta 22rarte ekintza ugari antolatu zen. 25 urte horiek biltzen zituen CDa eta liburua ere atera zuten oroigarri gisa.

## Ekimenak 
280px|thumb|Kurtzebarri eguna behelainotan, 2009an.
Hainbat ekimen antolatzen ditu Murrukixo elkarteak:
* Murrukixoren mendi martxa: 2000an izan zuen aurreneko ekitaldia eta bi urtean behin egiten da. Aretxabaletako mendietan zehar osatzen da ibilbidea.
* Mendi astea: hitzaldiak eta diapositiba eta bideo emanaldiak izaten dira. Astea borobiltzeko mendi irteera egiten da.
* Kurtzebarri eguna: Irailaren bigarren igandean Kurtzebarri mendira igotzen da eta tontorrean salda, gazta eta txorixoa banatzen dira mendizaleen artean.
* Gorriñaren bidetik mendi martxa: Aretxabaletatik Aizkorrira joan eta itzuli
* Argazki lehiaketak
* Mendi irteerak Euskal Herriko mendietara
* Eski irteerak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elaina Oden

**Elaina Oden** (Orange, Kalifornia, 1967ko martxoaren 21a) Estatu Batuetako boleiboleko jokalari profesionala izan zen. 

## Ibilbidea 
Brontzezko domina irabazi zuen 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan. 

AEBetako selekzioan egon zenean, Odenek 1992ko Bartzelonako (Espainia) Olinpiar Jokoetan eta Atlantako (Georgia) 1996ko Olinpiar Jokoetan jokatu zuen. 1986ko Goodwill Games-etan eta 1986ko Munduko Txapelketan ere parte hartu zuen. Elaina 1985ean AEBetako Junior Selekzio Nazionaleko kidea izan zen eta NCAAren Broderick Sarirako izendatu zuten 1985 eta 1986an

## Nazioarteko emaitzak 
## Kanpo estekak
Jevgenia Medvedeva

**Jevgenia Armanovna Medvedeva** (; Mosku, 1999ko azaroaren 19a) izotz gaineko patinatzailea artistikoa da, gaur egun lehiaketetatik erretiratuta.

= Bizitza pertsonala =
Medvedeva Moskun jaio zen, 1999ko azaroaren 19an. Bere amak, Zhanna Medvedeva artista grafikoak, lehiaketa nazionaletan ere patinatu zuen profesionalki, 14 urterekin lesionatu zen arte. Bere aita armeniar jatorriko enpresaburua da, dibortziatuta daude eta alaba bakarra da.  

Pelikulak eta animazio japoniarreko telesailak ikustea gustatzen zaio, baita K-pop entzutea ere, eta EXO Hego Koreako taldearen zalea dela esaten du. 

## Ibilbidea 
### Lehenengo urteak 
Hiru urtetik aurrera izotzetan, Medvedevak, hasiera batean, Elena Proskurina, Lubov Yakovleva eta Elena Selivanovaren eskutik jaso zituen eskolak. 2008. urtean, Eteri Tutberidzerekin bat egin zuen 37.eskolako Kirol Erreserba Olinpikoan (Sambo 70). Medvedevak 2012ko Errusiar Txapelketan egin zuen bere debut senior nazionala, zortzigarren amaituz, eta gero seigarren geratu zen junior mailan. Hurrengo denboraldiaren hasieran lesio bat izan zuen  eta ez zen klasifikatu Errusiako senior mailako txapelketarako. Laugarren postuan bukatu zuen Maria Sotskovaren atzetik 2013ko junior mailako errusiar txapelketan.

### Lorpenak 
*Olinpiar txapeldunorde bikoitza da 2018an (banaka eta taldeka)
*Munduko txapelduna (2016,2017)
*Europako txapelduna (2016,2017)
*Urrezko domina Grand Prix txapelketako finalean (2015,2016)
*Brontzezko domina Grand Prix txapelketako finalean (2014)

## Kanpo estekak