open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atum

**Atum** jainko sortzailea "Bere kabuz existitzen dena", antzinako Egiptoko erlijioan eguzki jainko bat zen.

* Izen egiptoarra: **Itemu**. Izen greziarra: **Atum**.

## Ikonografia 
Gizon bezala irudikatua izan zen, koroa bikoitza eramanez, edo bizardun agure bezala. Eguzki jainko bezala, ahari buruarekin, mangosta buruarekin edo Fenix hegazti bezala. Giza gorputzarekin irudikatutako lehen jainkoa da, lehenago, antzinako egiptoarren jainkoek, animalia forma baitzuten.

## Mitologia 
Atum Heliopoliseko kosmogoniaren arabera Nun izeneko hasierako ozeanotik jaio zen jainkoa da, berak bere burua sortuz (masturbazio, ttu, malko, izerdi edo beste modu batzuen bidez), Ra bere kontzientziaren bidez, gainontzeko jainkoak sortzen ditu: Shu eta Tefnut (airea eta hezetasuna), hauek, aldi berean, Geb eta Nuten gurasoak direlarik (lurra eta zerua), azken hauek, honako jainko hauen gurasoak direlarik: Osiris, Isis, Seth, Neftis eta Heru-uer. Atum, Menfisko teologiaren arabera, Ptahren bihotzetik sortua izan zen.

Bere lehen ondorengoek Heliopoliseko eneada sortzen dute. Bere seme-alaba Shu eta Tefnut, bere ttu edo masturbazioaren bidez sortu zituen. Herakleopolisen, bere eskua hasiera femeninoa zen, *Nebethetepet*en pertsonifikatuz "Asetzearen Andrea". Mito berantiarrago batzuen arabera, bere itzalarekin edo *Iusaas* jainkosarekin izan zituen harremanak.

[thumb|280px|[Horemheb Atum gurtzen Luxorreko Museoa.]]

## Epitetoak 
"Akatsgabea" deitua izan zen, jainko sortzaile bezala "Bere kabuz existitzen dena" eta "Unibertsoaren Amaierakoa" bezala ere bai.

## Sinkretismoa 
Rarekin lotua izan zen, Atum-Ra bezala, Ptahrekin eta, batzuetan, Osirisekin. Amonekin identifikatua izan zen, Amon-Ra bezala, Inperio Berrian

## Gurtza 
Bere gurtza toki nagusia Heliopolis izan zen. Pithom, Meidum, Letopolis, Edfu, Herakleopolis eta Jargako oasian Egiptoko Aro Berantiarrean ere bai.

## Kanpo estekak 
*  Rosa Thode, *Panteoi Egipziarra*, egiptologia.orgen
Korintoar ordena

[thumb|[Agriparen Panteoia|Erromako Panteoiko zutabeen korintoar ordenaren eskema]]
**Korintoar ordena** arkitektura ordena klasikoetatik dotoreena eta apainduena da. Bere sorreraren meritua Kalimako greziar eskultoreari ematen zaio, K.a. IV. mendean. Funtsean, doriar ordenaren oso antzekoa da, azken honekin duen diferentzia bakarra kapitelaren forma eta tamainan dagoelarik. Korintoar ordenaren estilo arauen arabera eginiko eraikin nabarmenetako bat, Lisikratesen monumentua da, K.a. 334an eraikia izan zena.

Berezitasun hauengatik ezaugarritzen da:

* Kolomak, harroina du. Hiru molduraz osatutako euste atal bat da, bi toru erdi eta eskozia bat bien artean tartekatua, listel batzuekin apaindua joan daitekeena. Batzuetan, harroina, aldi berean, plinto batean sostengatzen da, handiera gutxiko oinplano karratuko atal prismatikoa.
* Fustea, sekzio zirkularrekoa da eta entasi arin bat izaten du. Elkarren artean, luzetarako listel fin batzuekin banatutako 24 ildorekin ildotua dago. Zutabearen tamaina osoa hogei moduluko da, eta, fustearena berarena, hamasei eta bi herenekoa.
* Kapitela da ordena honen osagairik ezaugarritsuena, eta alderantzikatutako kanpai formagatik ezagutzen da, nondik akanto hostoak irteten diren, hauen zurtoinek, boluta edo kiribildura batzuk sortzen dituztela(*kaulikuluak*), lau izkinetan.
* Taulamenduak, orokorrean, ordena osoaren bosten bat neurtzen du, eta honako osagai hauetaz osatuta dago:
** Arkitrabea, ohi, gainjarriak eta mailakatuak diren hiru banda horizontaletan deskonposatua agertzen da (*fasciae*)
** Frisoa jarraikako banda bat da (metopa eta triglifo gabekoa), bata bestearen atzean jarritako erliebean eginiko irudiez apaindua. Zuzenean, arkitrabearen gainean kargatzen du.
** Erlaitzak, hegalekoak koroatua, orokorrean, zimazio motako moldura bat duen irtenune bat eratzen du.

## Elementuak 
ezkerrera|130px

* [1] frontoiko tinpanoa
* [2] akrotera
* [3] zimazioa
* [4] erlaitza
* [6] dentikuluak (hortzak)
* [7] frisoa
* [13] arkitrabea
* [14] kapitela
* [16] fustea
* [17] koloma
* [18] ildaxkak
* [19] estilobatoa
* [20] boluta (kiribildura)
* [22] akanto hostoak
* [23] harroina
* [24] toruak

|}

## Adibideak 
### Korintoar greziarra 

Image:grece athenes olympion det.jpg|Kapitel korintiar baten xehetasuna, Zeusen tenplua (Atenas)
Image:Colonne corinthienne.jpg|Kapitela, Atenasko Akropolia

### Korintoar erromatarra 

Image:Pantheon rome 2005may.jpg|Panteoia (Erroma)
Image:La Maison carrée.JPG|Maison Carrée (Nîmes)
Image:Templo-Evora 1.JPG|Evorako tenpluko kolomak (Portugal)

### Korintoar modernoa 

Image:La Madeleine Paris.jpg|Madeleine eliza, Paris
Image:Panthéon de Paris vers 1890.jpg|Parisko Panteoia

## Ikus, gainera 
* Doriar ordena
* Joniar ordena

## Kanpo estekak
Horus Eskorpioi II.a

**Horus Eskorpioi II.a** Antzinako Egiptoko gobernari bat izan zen, 0 dinastia deritzonekoa, Aro aurredinastikokoa.

Horus Eskorpioi erregeari buruzko datuak oso zehatzak ez diren arren, benetan existitu zenik ere zalantzan jartzen da, aditu batzuk, K.a. 3100. urtean bizi izango zela diote, eta Nejen (Hierakonpolis) konkistatu zuela, Goi Egiptoko hiririk garrantzitsuena, herrialdeko gobernari nagusia bihurtuz.

## Zeremonietako mazoa 
Horus Eskorpioi erregearen existentzia, Hierakonpoliseko tenplu batean, XIX. mende amaieran James Edward Quibell eta Frederick William Greenek aurkitutako zeremonia mazo buru batengatik baieztatua dirudi, non faraoi bat agertzen den, garaiera handikoa, Goi Egiptoko koroa zuriarekin eta eskorpioi bat bere buru ondoan grabaturik dagoen eskorpioi batekin.

Mazo hau, Ashmolean Museoan zaindua, Egiptoko errege baten irudikapen antzinakoenetako bat da. Idazketa, jaio berria zen garai bati dagokio, erregearen ondoan eskorpioi bat grabatuz, hieroglifo eran, faraoiaren izena irudikatuko lukeena.

Berak Hierakonpolisen eskainitako edalontzietako batean, Horus belatzak lagundua dago, Egiptoko erregetzaren ikurra.

## Interpretazioa 
Hau, Horus Eskorpioi izeneko gobernari baten existentziaren ebidentzia bezala interpretatu nahi izan da, Antzinako Egiptoren bateraketa edo honen hasiera egingo zuena, tradizioaren arabera, beranduago gertatu zena, K.a. 3050. urtean. Goi Egiptoko gobernariak Behe Egiptokoei nagusitu zitzaizkienean.

Horus Eskorpioi erregeak aitzur bat darama bere eskuan, Nilo ibaiaren uholdeen ondoren dikeen irekierari buruzko erritu erlijiosoekin lotzen dena, edo zelaiko lehen ildoarekin. Banderek, hegaztiekin, Egiptoko nomoak sinbolizatuko lituzkete, papiro landare batzuek, gertaera, Behe Egipton gertatzen zela diote, zazpi petaloko lore bat ere badago goialdean, interpretatzeko zaila dena.

## Bere hilobia 
Beharbada, bere hilobia Umm el-Qaab Abidosen aurkitutakoa izan liteke, B-50 bezala deiturikoa.

## Eskorpioi erregea Hollywooden 
Eskorpioi erregeak Dwayne Johnsonek protagonizatu zuen film estatubatuar bat inspiratu zuen.
The Scorpion King

***The Scorpion King*** (eusk. "Eskorpioi erregea") 2002ko pelikula bat da, Dwayne Johnson, Michael Clark Duncan, Kelly Hu, Grant Heslow eta Ralf Moellerrek protagonizatua eta Chuck Russellek zuzendua. *The Mummy* filmaren spin off bat da, Mathayus, Eskorpioi erregearen istorioa jarraituz, *The Mummy Returns* pelikulan aurkeztutako pertsonaia.

Eskorpioi erregea pelikularen gertaerak *The Mummy Returns* baino 5000 urte lehenago gertatzen dira, eta Mathayusen jatorria eta Eskorpioi errege bezala boterera nola igo zen erakusten du. Horus Eskorpioi II.a izena Egiptoko aro aurredinastikoko gobernari bati dagokio.

Eskorpioi erregea, Dwayne Johnsonek paper protagonista bat izan zuen lehen pelikula izan zen, zinean, *The Mummy Returns* pelikulan, bigarren mailako pertsonai bezala debuta egin ondoren.

## Aktoreak 
* Dwayne Johnson: Mathayus / Scorpion King
* Steven Brand: Memnon
* Kelly Hu: Cassandra the Sorceress
* Grant Heslov: Arpid
* Bernard Hill: Philos
* Michael Clarke Duncan: Balthazar
* Peter Facinelli: Prince Takmet
* Sherri Howard: Queen Isis
* Ralf Möller: Thorak
* Branscombe Richmond: Jesup
* Roger Rees: King Pheron
* Joseph Ruskin: Tribal Leader
* Tyler Mane: Barbarian Chieftain

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com
Zebda

**Zebda** Okzitaniako Tolosan sortutako musika talde frantziarra da. Rock, Rap edota Reggae estiloetan oinarrituriko abestiak sortzen ditu frantziar eta magrebtar musika tradizionalak nahastuz.

2003an, aldi baterako banantzea erabaki zuten beraien proiektu pertsonalei tartea egiteko. Magyd Cherfik, bakarkako diskoa kaleratu zuen 2004an. Mouss eta Hakim Amokranek berriz, 2005ean kaleratu zuten.

2008ko otsailean, taldea berriz taula gainera itzuliko zela adierazi zuten.

## Diskografia 
''L'Arène des rumeurs* (1991)
*Le Bruit et l'odeur* (1995)
*Essence ordinaire* (1998)
*Utopie d'occase* (2002)
*La Tawa'' (2003)

## Ikus, gainera 
* Arabiar musika

## Kanpo estekak 
 Zebdaren web orria.
Krisa

**Krisa** (grezieratik Κίρρα *Krissa* edo *Krisa*) Fozidako antzinako hiri bat izan zen, denbora askoz, *Cirrha* edo *Kirra* hiri berbera izan zitekeela uste izan zena. Pausaniasek, Cirrha, Krisaren antzinako izena zela dio, baina Estrabonek, bi hiri ezberdin zirela dio. Ulrichsen ikerketek bi hiri ezberdin zirela adierazi dute.

Krisa lurrean barrena zegoen, Delfosetik hegomendebaldera, Parnaso mendiaren hegoaldeko zatian. Bere hondakinak, Chrysóko hiritik distantzia gutxira ikus daitezke, 40 santuen eliza ondoan duelarik, harresien hondakinak geratzen dira. Hiriak, bertatik ez oso urruti zegoen badiari izena eman zion, eta, batzuetan, Korintoko Golko osoari. Estrabonek, hiriak, Italian, Metaponto izeneko kolonia bat sortu zuela dio.

Cirrha beranduago eraikia izan zen, Krisako badian, Pleitos ibaiaren ahoan eta Zirfis mendiaren magalean, eta, izatez, Krisako portua izan zen. Hondakinak, oraindik Magulan ikus daitezke, bereziki harresiak eta eraikin batzuk.

Bi hirien artean, iparraldean Parnaso mendia, ekialdean Zifis ibaia, eta mendebaldean lokriar ozoliarren mendiak zituen lautada handi bat zegoen, eta Anfisaraino iristen zen.

Denborarekin, portua hiri handi batean bihurtu zen, Delfos bezala, Krisa, Pytho edo Pitoren santetugirik gabe (Delfosena zena) gainbehera etorri zen bitartean. Delfoseko biztanleak, tenplura, lurretik edo itsasoz joan zitezkeen, baina, bigarren bide honetatik, Cirrhak domeinatzen zuen pasabidea, hiri hau, pasabide eskubide handiak kobratzen hasi zen, eta ordaindu nahi ez zuten erromes batzuk, euren emazteek tratu txarrak jaso izanaz kexatzen ziren. Anfiktioniak, gerra adierazi zion Cirrhari K. a. 595 inguruan, eta K. a. 585ean, hiria hartu zuen, suntsitua izan zena. Ez dago Krisarekin zer gertatu zen jakiterik, baina litekeena da jada garrantzirik gabeko hiri bat izatea eta gainbehera etortzea bere portua galdu ondoren (bertako biztanleak Cirrha edo Delfosera joanak izango ziren). Hirian espoliatutakoa, anfiktioniak erabili zuen Pitiar Jokoak sortzeko. Cirrhako hiria eta lautada, landu ezin zitezkeen toki sakratu bezala izendatuak izan ziren, eta hala bete zen Filipo II.a Mazedoniakoaren garaian agindua bete gabe geratu zen arte, Anfisako hiriak lur horiek landu eta hiria berreraikitzen saiatu zen arte, bigarren gerra sakratua eraginez, non Filipo II.ak, anfiktioniak estratego bezala izendatua, Anfisa hartu zuen arte.

Hiria, dena dela, berreraikia izan zen, eta Delfoseko portu bezala erabilia izan zen. Apolo, Artemisa eta Letoren hiru tenplo zituen, estatua asko, eta, agian, hipodromoa eta estadioa (lehenago ere existitu zirenak).

## Kanpo estekak
Illarraundiko malkorra

**Illarraundiko malkorra** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1064 metroko garaiera duena, Iparraundi mendiaren garaiera berbera. Aralarko mendilerroaren hego-ekialdereneko muturrean dago. Bertan, mendiaren tontorrean, erpin geodesiko bat dago.

## Izena 
Inguruetan ahoz jasotako lekukotzak oso desberdinak dira eta hasieran *Ira-* (‘garo’) ala *Illar-* (‘ginar’) ote dagoen ez dute argitzen; horregatik, hainbat tokitan *Iruaundi* idatzita ageri da malkorraren izena. Dokumentazioak, ordea, *Illarraundi* eraren alde egiten duela dirudi, eta hala hobetsi du Euskaltzaindiaren Onomastika batzordeak.

## Irispideak 
Imotzeko haranean dagoen Goldaratzen kokatuz, bide bat abiatzen da ur gordailuen ezkerretik, eta GR 20tik (Aralarri itzulia), Illarraundiko malkorra eskuinetara eta Larrazpil ezkerretara banatzen dituen baso korridorera garamatza, hemendik, bietako edozeinetara joan daitekeelarik. P.R. seinale batzuk, zailtasunik gabe, Illarraundiko malkorrera daroa, honen erpin geodesikoa pagadiak estaltzen duelarik, ikuspena oztopatuz. Mendebaldeko aurpegitik, ibilaldia Madotzen edo Oderitzen has daiteke, biak ala biak Larrauneko kontzejuan aurkitzen direnak, Zuarrateko mendateak banatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Nutazio

thumb|Prezesioa, urdinez, nutazioa, gorriz eta errotazioa, berdez
thumb|Lurraren nutazioa
**Nutazioa** (latinetik *nutare* kulunkatu) bere ardatzaren inguruan bira egiten duten objektu simetrikoen errotazio ardatzean mugimendu arin ez erregular bat da. Honen ohiko adibideak giroskopioak, zibak eta planetak dira.

Lurraren kasuan, nutazioa, zeru esferan duen batez besteko posizioaren inguruan, Lurraren poloaren aldizkako kulunka da, Ilargiak planetagan duen eraginagatik, ziba baten mugimenduaren antzera, hau, indarra galdu eta erortzear dagoenean.

Lurraren kasuan, nutazioa prezesio mugimenduari gainjartzen zaio, erregularrak ez izateko moduan, baizik eta izurtuak, prezesio mugimenduagatik lurraren ardatzaren mugimendua espazioan proiektatzeak marraztuko lituzkeen kono teorikoak. Nutazioak, Lurreko poloak, 18,6 urtetik behin arkuko bederatzi segundo mugitzea eragiten du.

Eguzkiak, garrantzi gutxiagoko beste nutazio efektu bat eragiten du, urte erdiko batez besteko epearekin eta 0,55 arku segundoko gehienezko polo mugimenduarekin. Gainontzeko planetek ere eragiten dituzte aldaketak, perturbazioak deritzenak, baina, euren balio txikiagatik, garrantzi gehiegirik ez dutenak.

Nutazio mugimendua, James Bradley astronomo ingeleseak aurkitu zuen 1728an eta 20 urte beranduago, 1748an ezagutzera eman zen. 20 urte beranduagorarte ez zen jakin Lurraren ardatzaren mugimendu gehigarri honen jatorria Ilargiak eragindako grabitate erakarpena zela.

## Ikus, gainera 
* Lurraren mugimenduak
* Prezesio
* Errotazio
* Translazio
* Chandlerren kulunka
* Eulerren angeluak

## Kanpo estekak
Elexalde (Galdakao)

**Elexalde** (*Elejalde* gaztelaniazko grafian) Galdakaoko erdialdean dagoen auzoa da, Kurtze erdigunetik hurbil dagoena. 

Elexalde Galdakaoko DBH(institutoa) bat ere da. 

## Demografia 
## Andra Maria 
Andra Maria eliza ederra auzoko ikur nagusia da, auzoari izena eman diona; izan ere, tokiko euskaran, *elexa* ahoskatzen da *eliza*. XIII. mendeko eliza erromaniko-gotikoa da, Santxo Galdakao Torrezabal jaunak egina, gaur egun monumentu izendatua.

## Ikus, gainera 
* Nerbioi ibarra
* Bilboaldea

## Kanpo estekak 
*  Galdakaoko monumentuak
Bekea

**Bekea** Usansolo eta Galdakao arteko auzoa da, Kurtzea eta Erletxe artean dagoena.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Galdakaoko kale zerrenda
Kaoba (zura)

300px|thumb|Kaoba

**Kaoba** *Swietenia* generoko zenbait zuhaitzen zura da, Amerikan jatorria duena. Zuraren kolorea gorri ilunetik arrosara izan ohi da.

Kaoba zur finen adibide onena da, eta zurgindegitan oso estimatua da egur mota honekin erraz lan egin daitekeelako. Gainera, bizkarroien aurka iraunkorra da eta hezetasunaren kontra ondo mantentzen da. Hala dela eta, itsasontziak egiteko oso erabilia izan zen mendeetan zehar.

Benetakoa zuhaitz honetatik ateratzen dute:
* *Swietenia macrophylla*
* *Swietenia mahagoni* edo kaoba
* *Swietenia humilis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chariots of Fire

***Chariots of Fire*** (euskaraz *Suzko Gurdiak*) 1981 urtean Hugh Hudsonek zuzendutako kirol film historikoa da, 1924ko Olinpiar Jokoentzako prestatu ziren britainiar atleten bizitzetan oinarritua. Ben Cross, Ian Charleson, Nigel Havers, Cheryl Campbell eta Alice Krige aktoreek antzetu zuten.

## Izenburua 
Izenburua William Blake ingeles musikagilaren *Jerusalem* edo *And did those feet in ancient time* ("Eta antzinaroan oin horiek") poematik hartua da, Ingalaterrako ikurretako bat izateaz gain herrialde honetan oso ezaguna den doinua eta ereserkia, maiz kirol ekitaldietan eta batez ere herrialde hartako errugbi selekzioaren partiduetan abestu ohi delarik.

## Argumentua 
1920ko hamarkada, Erresuma Batua, Cambridgeko Unibertsitatea. Maila sozial eta sinismen ezberdinetako atleta gazte bik (Harold Abrahams eta Eric Liddell) helburu bera dute: 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartzea. Eric Liddell (Ian Charleson) Jainkoa omentzeko korrika egiten duen eskoziar predikari ebanjelikoa da eta Harold Abrahams (Ben Cross) arrakasta soziala lortzeko korrika egiten duen judua da.

## Pertsonaiak 
[thumb|150px|*The Great Court*, [Trinity College (Cambridge)|Trinity College, Cambridge.]]

* Ben Cross - Harold Abrahams
* Ian Charleson - Eric Liddell
* Nicholas Farrell - Aubrey Montague
* Nigel Havers - Lord Andrew Lindsay
* Cheryl Campbell - Jennie Liddell
* Alice Krige - Sybil Gordon, Abrahamsen emaztea
* Lindsay Anderson - Caiuseko nagusia
* Dennis Christopher - Charlie Paddock
* Nigel Davenport - F. E. Smith, Lord Birkenhead
* Brad Davis - Jackson Scholz
* Peter Egan - George Sutherland-Leveson-Gower, Sutherlandeko dukea
* Sir John Gielgud - J. J. Thomson, Trinityren nagusia
* Sir Ian Holm - Sam Mussabini
* Patrick Magee - Lord Gerald Cadogan
* Daniel Gerroll - Henry Stallard
* Struan Rodger - Sandy McGrath
* David Yelland - Galesko Printzea
* Yves Beneyton - George Andre
* Jeremy Sinden - *Gilbert & Sullivan Society*ko presidentea
* Gordon Hammersley - *Cambridge Athletic Club*eko presidentea
* Andrew Hawkins - *Gilbert & Sullivan Society*ren idazkaria
* Richard Griffiths - Caiuseko atezaina
* John Young - J. D. Liddell predikaria
* Benny Young - Rob Liddell
* Yvonne Gilan - Mrs Liddell
* Jack Smethurst - Kotxe bidaiaria
* Gerry Slevin - John Keddie koronela
* Peter Cellier - Savoy Hotelaren zerbitzaria
* Stephen Mallatratt - Watson, Arthur Porritten oinarrituta
* Ruby Wax - "Bunty"

## Musika 
Fitxategi:Audiobutton.png (OGG Artxiboa)

* Chariots of Fire (Vangelis)
* And did those feet in ancient time

## Kanpo estekak 
* *Chariots of Fire* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Chariots of Fire* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gandhi (filma)

***Gandhi*** 1982 urtean Richard Attenboroughek zuzendutako film historiko biografikoa da, Mohandas ("Mahatma") Gandhiren bizitzan oinarritua.

## Sinopsia 
Filmak Gandhiren (Ben Kingsley) bizitza azaltzen du: Hegoafrikan abokatu gazte zenetik —bertoko hinduen eskubideak defendatzen zituen— Indiara itzuli arte (hor, britainiarren aurka bortizkeriarik gabeko jarkiera bultzatu zuen). Azkenean, Indiako beste politikari batzuekin batera, independentzia lortu zuen.

## Pertsonaiak 
ezkerrera|140px|thumb|Ben Kingsley

* Ben Kingsley: Mahatma Gandhi
* Candice Bergen: Margaret Bourke-White
* Edward Fox: Reginald Dyer brigadier jenerala
* John Gielgud: E. F. L. Wood, Halifaxeko dukea
* Trevor Howard: Broomfield epailea
* John Mills: Lord Chelmsford
* Martin Sheen: Vince Walker
* Ian Charleson: aita Charles Freer Andrews
* Athol Fugard: Jan Smuts jenerala
* Günther Maria Halmer: Herman Kallenbach dr.
* Saeed Jaffrey: Sardar Vallabhbhai Patel
* Geraldine James: Mirabehn
* Alyque Padamsee: Muhammad Ali Jinnah
* Amrish Puri: Khan
* Roshan Seth: Pandit Jawaharlal Nehru
* Rohini Hattangadi: Kasturba Gandhi
* Ian Bannen: Senior Officer Fields
* Richard Griffiths: Collins
* Nigel Hawthorne: Kinnoch
* Michael Hordern: Sir George Hodge
* Shreeram Lagoo: Gopal Krishna Gokhale
* Om Puri: Nahari

## Ikus, gainera 
* Mohandas Karamchand Gandhi

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Akauzazte

***Akauzazte***, 1992an Matadeixen etxe okupatuan sorturiko Azkoitiar(Gipuzkoa) rock taldea da.

## Historia 
1992an beraien lehen maketa (*Maite zaitut*) argitaratu zuten. Maketa hau, Matadeixe etxe okupatuan grabatua eta ekoiztua izan zen. 1995ean, beraien bigarren maketa grabatu zuten. Maketa honi *Enlatatua* izena jarri zioten eta kontserba lata baten barruan etortzen zen.

Nahiz eta autoekoizpenaren aldeko taldea izan,1998-an beraien lehen diska grabatu zuten Esan Ozenkiren bitartez. Hala ere disko hau bakarrik da beraien diskografia osotik, zigilu batekin atera dutena.

Beraien azken bi lanak, Compañia de Sueños Ilimitada zigilupean argitaratu dute. Zigilu hau, Akauzazte taldea bera eta Carlos Desastre lagunarekin batera sorturiko zigilua da. *Azalberritan* diska,2004-an kaleratu zuten eta *04-05-01, Beran*, 2005. urtean.

Beraien lanetaz aparte, Anari edo Lisabörekin batera ere lan egin dute beraien diskoetan. Honez gain, bilduma askotan ere parte hartu dute.

## Taldekideak 
Roge - gitarra eta ahotsa. 
Joxe - bajua eta ahotsa. 
Arra - batería. 
Oier - gitarra.

## Diskografia 
### Diskak 
Maite Zaitut (Autoekoizpena, 1992). Lehen maketa K7 formatuan.
Enlatatua (Autoekoizpena, 1995). Bigarren maketa k7 formatuan. Kasetea kontserba lata baten barruan etortzen zen.
Ur Gardenak (Esan Ozenki, 1998). CD.
X (Autoekoizpena, 2002). Mini CD.
Azalberritan (Compañía de Sueños Ilimitada, 2004). CD eta liburua.
04-5-1, Bera (Compañía de Sueños Ilimitada, 2005). Zuzeneko CD-a.

### Split-ak 
Gutural, Gutariko Bat eta Akauzazte (Arto Artian, 2006). Hiru [[CD]. Akauzazteren CD-a *Enlatatua* diskoaren remasterizazioa da. Honez gain , "Yonki" abestiaren bideoklip-a dakar.

### Bildumetako partehartzeak 
"Ariketa" abestia "Blasé" bilduman (Amanita Records, 1997). CD.
"Arnasa falta denean" abestia "Museum" bilduman (Mer, 1999). CD.
"Gorpuziega" abestia "Viajes" bilduman (Septiembre Recuerdos, 2002). CD.
"Bat" abestia "Oztopo Guztien Gainetik Bonberenea" bilduman (Bomberenea, 2002). CD.
"Armagedon" abestia " 113. Pasaiako Sarraskia Crónica de la Emboscada de Pasajes" (2004). Liburua CD-arekin.

## Kanpo estekak 
 Akauzazteren web orria
  Compañia de Sueños ilimitadosen web orria
Neville Southall

**Neville Southall** (Llandudno, Conwy, 1958ko irailaren 16a-) futbolari ohi galestarra da, atezain postuan ibilitakoa.

Everton FC taldean 17 urte eman zituen, 1981etik 1998 arte, 578 partida jokatuz. Galesko futbol selekzio nazionalarekin, bestela, 93 partida ofizialetan ibili zen.

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda
Mark Hughes

**Leslie Mark Hughes** (Ruabon, Wrexham, 1963ko azaroaren 1a-) futbolari ohi galestarra da, aurrelari postuan ibilitakoa.

Manchester United taldean 13 urte eman zituen, 345 partida jokatuz eta 119 gol sartuz.

## Ibilbidea 
* 1980–1986: Manchester United 89 partida (37 gol)
* 1986–1988: FC Barcelona 28 p (4 g); Bayern Munich 18 p (6 g)
* 1988–1995: Manchester United 256 p (82 g)
* 1995–1998: Chelsea FC 95 p (25 g)
* 1998–2000: Southampton FC 52 p (2 g)
* 2000–2002: Everton FC 18 p (g 1); Blackburn Rovers 50 p (6 g)

Guztira 606 p (163 g)

## Selezkioa 
Galesko futbol selekzio nazionalarekin, bestela, 72 partida ofizialetan ibili zen jokalari moduan, 16 gol lortuz. Selekzioaren entrenatzaile izan zen 1999tik 2004 arte.

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda
Out of Africa

***Out of Africa*** 1985 urtean Sydney Pollackek zuzendutako film dramatiko erromantikoa da, *Isak Dines*en (Karen Blixenen ezizena) autobiografian oinarrituta.

## Sinopsia 
Filmaren hasiera Danimarkan da, Karen Blixenek (Meryl Streep) Afrikan emandako urteak (1914-1931) gogoratzen dituenean: Bror von Blixen-Finecke baroiarekin (Klaus Maria Brandauer) ezkondu ondoren, Afrikara joan zen landetxe bat martxan ipintzeko. Bertan Denys Finch Hatton (Robert Redford) ehiztari eta pilotua ezagutu eta bien arteko amodiozko istorioa hasi zen.

## Pertsonaiak 

* Meryl Streep - Karen Blixen
* Robert Redford - Denys Finch Hatton
* Klaus Maria Brandauer - Bror von Blixen-Finecke/Hans von Blixen-Finecke
* Michael Kitchen - Berkeley Cole
* Malick Bowens - Farah
* Joseph Thiaka - Kamante
* Stephen Kinyanjui - Kinanjui
* Michael Gough - Delamere baroia
* Suzanna Hamilton - Felicity
* Rachel Kempson - Lady Belfield
* Graham Crowden - Lord Belfield
* Leslie Phillips - Sir Joseph

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Daniel Owen

**Daniel Owen** (Mold/Yr Wyddgrug, Flintshire/Sir y Fflint, 1836ko urriaren 20a – Mold, 1895eko urriaren 22a), galesezko lehenengo eleberrigile ezaguna izan zen, narratzaile bikaina eta batzuen ustez "Charles Dickens galestarra" izan zena.

Aita eta bi anaia hil ziren meategi batean jazotako istripuan, Daniel jaioberria zenean. Gaztetan *Yr Amserau* ("Denbora") izeneko kazetan kolaborazioak egin zituen, bai eta jostun moduan ibili ere. Idazle moduan, XIX. mendeko gizartea islatu zuen haren liburuetan, Galesko iparraldean industrializazioak ekarritako aldaketa sozialak eta ekonomikoak deskribatuz. Halaber, apaiz metodista moduan ibili zen.

## Bibliografia 
* *Offrymau Neilltuaeth* ("Bakardadearen eskaintza", 1879)
* *Y Dreflan* (1881)
* *Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel* edo *Rhys Lewis* ("Rhys Lewisen autobiografia, Bethelgo ministroa", 1885). Telebistarako egokitu zuten.
* *Y siswrn* ("Artaziak", 1888)
* *Enoc Huws* (1891). Telebistarako egokituta.
* *Gwen Tomos* (1894)
* *Straeon y Pentan* (1895)

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Egileaz BBCren webgunean
Amadeus (filma)

***Amadeus*** 1984 urtean Miloš Formanek zuzendutako film dramatiko biografikoa da, Peter Shafferren izen bereko antzezlanean oinarritua.

## Sinopsia 
Filmak Wolfgang Amadeus Mozarti (Tom Hulce) buruzko istorioa kontatzen du, *flash-back* baten bidez Antonio Salieri (F. Murray Abraham) bere etsaiak azaldua. Filmaren hasieran, Salieri agureak bere buruaz beste egitea saiatuko du bera Mozarten hiltzailea zela esanez.

## Pertsonaiak 

* F. Murray Abraham: Antonio Salieri
* Tom Hulce: Wolfgang Amadeus Mozart
* Elizabeth Berridge: Constanze Mozart
* Roy Dotrice: Leopold Mozart
* Simon Callow: Emanuel Schikaneder / *Papageno*
* Richard Frank: Vogler aita
* Christine Ebersole: Katerina Cavalieri / Costanza
* Jeffrey Jones: Josef II.a Habsburgokoa enperadorea
* Charles Kay: Orsini-Rosenberg kondea
* Cynthia Nixon: Mozarten neskamea

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Platoon

***Platoon*** (euskaraz *Pelotoi*), 1986ko Oliver Stonek zuzendutako gerra filma da. Oliver Stoneren Vietnamgo gerraren trilogiaren lehendabiziko filma da, *Born on the Fourth of July* (1989) eta *Heaven & Earth* (1993) filmeek jarraitua.

## Sinopsia 
Chris Taylor (Charlie Sheen) Vietnamgo gerran borrokatzeko eskola utzi duen estatubatuar soldadu gaztea da. 1967an Vietnamera heldu bezain pronto, gerraren sarraskiez konturatzen da. Taylor eta beste erreklutak 25. Infanteria Dibisioaren Bravo Konpainiara bidaliak dira, "nonbait Kanbodiako mugatik gertu".

## Pertsonaiak 

* Tom Berenger: Bob Barnes sarjentua
* Willem Dafoe: Elias Grodin sarjentua
* Charlie Sheen: Chris Taylor soldadua
* Forest Whitaker: Big Harold
* Francesco Quinn: Rhah
* John C. McGinley: Red O'Neill sarjentua
* Richard Edson: Sal
* Kevin Dillon: Bunny
* Reggie Johnson: Junior Martin
* Keith David: King
* Johnny Depp: Gator Lerner soldadua
* David Neidorf: Tex
* Mark Moses: Wolfe tenientea
* Chris Pedersen: Crawford
* Tony Todd: Warren sarjentua
* Corkey Ford: Manny
* Ivan Kane: Tony Hoyt
* Paul Sanchez: Doc Gomez
* J. Adam Glover: Sanderson
* Corey Glover: Francis
* Bob Orwig: Gardner soldadua
* Kevin Eshelman: Morehouse
* Terry McIlvain: Ace
* Dale Dye: Harris kapitaina
* Peter Hicks: Parker
* Basile Achara: Flash
* Steve Barredo: Fu Sheng
* Chris Castillejo: Rodriguez
* Andrew B. Clark: Tubbs
* Mark Ebenhoch: Ebenhoch
* Robert Galotti: Huffmeister

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Mikel Arteta

**Mikel Arteta Amatriain** (Donostia, Gipuzkoa, 1982ko martxoaren 26a) futbolari profesional ohia da. Manchester Cityko entrenatzaileen lantaldean lan egin zuen 2016tik 2019ra. FC Arsenalgo entrenatzaile-burua da gaur egun.

## Taldeak 
*2015eko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Iban Fagoaga

**Iban Fagoaga Agirre** (Bera, Nafarroa, 1980ko martxoaren 26a - ) futbolari nafar ohia da. Erdiko atzelari lanetan aritzen zen. 2008an Deportivo Alavesek fitxatu zuen eta ondorengo bi denboraldietarako kontratua zuen talde babazorroarekin, baina sorbaldako lesio baten ondorioz, denboraldi bukaeran erretiratu behar izan zen. Erretiratu eta gero entrenatzaile bilakatu zen.

## Taldeak 
*2023ko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Roberto Cuevas

**Roberto Cuevas** (Abadiño, Bizkaia, 1981eko urtarrilaren 30a - ) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. Aurrelari lanetan aritzen zen. 2008an Deportivo Alavesek fitxatu zuen.

## Estatistikak 
*2024ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Rain Man

***Rain Man*** 1988 urtean Barry Levinsonek zuzendutako filma da.

## Sinopsia 
Filmak Charlie Babbitt (Tom Cruise) yuppie berekoiaren istorioa kontatzen du. Aita hil eta gero, anaia nagusia duela aurkitzen du, ia oinordetza osoa (Buick bat izan ezik) hartu zuena. Hau, Raymond (Dustin Hoffman), autista savant da. Raymond Babbitten pertsonaia Kim Peeken oinarrituta dago.

## Pertsonaiak 
## Ikus, baita 
* Savant sindromea

## Kanpo estekak 
* imdb.com
The Last Emperor

***The Last Emperor*** (euskaraz *Azken Enperadorea*) 1987 urtean Bernardo Bertoluccik zuzendutako film dramatiko biografiko bat da, Puyi Txinako azken enperadorearen bizitzan oinarrituta.

## Sinopsia 
Filmak Puyi Txinako azken enperadorearen bizitza kontatzen du. Hiru urte zituela, enperadore bihurtu eta jainko izendatu zuten 500 milioi txinatarrentzat. Pekingo Hiri Debekatuan bizi zen, errepublikarrek harresien barruan sartu arte. Tronua utzi eta japoniarrek erabili zuten Mantxurian. Bigarren Mundu Gerra bukatutakoan, komunistek gartzelan sartu zuten. Bere bizitzaren azken urteetan lorezain izan zen.

## Pertsonaiak 

* John Lone - Pǔyí (heldua)
* Joan Chen - Wan Jung
* Peter O'Toole - Reginald Johnston
* Ying Ruocheng - Kartzelako gobernadorea
* Victor Wong - Chen Baochen
* Dennis Dun - Big Li
* Ryuichi Sakamoto - Amakasu Masahiko
* Maggie Han - Ekialdeko Bitxia (Yoshiko Kawashima)
* Ric Young - Galdekatzailea
* Vivian Wu - Wen Xiu
* Cary-Hiroyuki Tagawa - Chang
* Jade Go - Ar Mo
* Fumihiko Ikeda - Yoshioka koronela
* Richard Vuu - Pǔyí (3 urtez)
* Tijger Tsou - Pǔyí (8 urtez)
* Wu Tao - Pǔyí (15 urtez)
* Fan Guang - Pujie (heldua), Puyiren anaia txikia
* Henry Kyi - Pujie (7 urtez)
* Alvin Riley III - Pujie (14 urtez)
* Lisa Lu - Cixi enperatriz alarguna
* Hideo Takamatsu - Ishikari jenerala
* Hajime Tachibana - Japonierazko itzultzailea
* Basil Pao - Txun II. printzea, Puyiren aita
* Henry O - Mandarin nagusia

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Natxo Garro

**Ignacio Garro Gomez de Carrero** (Gasteiz, Araba, 1981eko apirilaren 21a - ), futbolean **Natxo Garro** bezala ezaguna, euskal herritar futbolari ohia da, erdilari lanetan aritzen zena. 2011an Club Deportivo Mirandések fitxatu zuen.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - www.athletic-club.eus
Ryan Giggs

**Ryan Joseph Giggs** (Cardiff, 1973ko azaroaren 29a-) futbolari galestarra da, erdilari postuan ibilitakoa.

Manchester United taldean jokatu du bere ibilbide osoan, 1990etik aurrera, jada talde honetan kondaira bat delarik, 536 partida jokatuz eta 101 gol sartuz. 2008ko maiatzaren 21ean Giggsek Bobby Charltonen marka gainditu zuen, Manchesterrekin partida gehien ibilitako inoizko jokalari bihurtuz.

Galesko futbol selekzio nazionalarekin, bestela, 64 partida ofizialetan ibili da (1991-2007), 12 gol lortuz.

2020an Athletic Clubak One Club Man saria eman zion.

thumb|erdian|Giggsen argazkia.

## Ikus, gainera 
* Futbol talde bakarreko jokalariak
* Galestar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Driving Miss Daisy

***Driving Miss Daisy*** 1989 urtean Bruce Beresfordek zuzendutako filma da, izen bereko antzerki-lanean oinarrituta.

## Sinopsia 
Filmak Atlantan bizi den Daisy Werthan (Jessica Tandy) izeneko emakume judua eta Hoke Colburn (Morgan Freeman) bere txofer afroamerikarraren arteko harremanaren istorioa kontatzen du

## Pertsonaiak 

* Morgan Freeman : Hoke Colburn
* Jessica Tandy : Daisy Werthan
* Dan Aykroyd : Boolie Werthan
* Patti LuPone : Florine Werthan
* Esther Rolle : Idella
* Joann Havrilla : Miss McClatchey
* William Hall Jr. : Oscar
* Alvin M. Sugarman : Dr. Weil
* Ray McKinnon : soldadua
* Dean DuBois : Komertzio Ganbararen kidea
* Jack Rousso : Slick
* Bob Hannah : Red Mitchell
* Ashley Josey : soldadua
* Indra A. Thomas
* Clarice F. Geigerman : Nonie
* Muriel Moore : Miriam
* D. Taylor Loeb : arreba elizan
* Fred Faser : aseguru-ajentea
* Crystal R. Fox : Katie Bell
* Sylvia Kaler : Beulah
* Carolyn Gold : auzokoa

## Kanpo estekak 
* imdb.com
César Caneda

**César Fernandez de las Heras Caneda** (Gasteiz, Araba, 1978ko maiatzaren 10a - ), futbolean **César Caneda** moduan ezaguna, euskal herritar futbolari ohia da. Eskuin edo erdiko atzelari gisa aritzen zena.

2010-11ko denboraldian  4 urteko egonera hasi zuen Deportivo Mirandesean, kapitaina izatera helduz. Bere semeak Aritz eta Unax futbolariak dira ere.

## Estatistikak 
*2019ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Bifidobacterium

**Bifidobacterium** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Anaerobioak dira eta ez dira mugikorrak. Ez dute esporarik sortzen.

Bifidobakterioak heste lodian bizi dira, bertako bakterio saprofito garrantzitsuenetarikoak izanik (zenbait *Clostridium*, *Enterococcus*, enterobakterio eta *Bacteroides*-ekin batera). Heste-flora bakteriarrak funtsezko zeregina betetzen du elikagai digerituen eraldaketan eta degradazioan.

Genero honen ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* anaerobio hertsiak
* katalasa (-)
* gluzidoak hartzitzen dituzte, azido laktikoa sortuz.

Hartzidura hori dela eta, *Bifidobacterium*-ek bat egiten du azido laktikoen bakterioekin (*Streptococcus*, *Lactobacillus*...), eta aspaldian *Lactobacillus* generoan sailkatzen zen. Hala ere, glukosaren hartzidura berezia du, azido laktikoaz gain azido azetikoa ere sortzen duelako.

*Bifidobacterium* oso ugaria da bularreko-umeen heste lodian, titia kentzearekin gutxituz. Helduengan ere askoz urriagoa da. Biberoiaz elikatutako umeek ez dute bakterio hau haien heste-traktuan; amaren bularra jasotzen dutenek, berriz, bai. Ama-esneak gluzido berezi bat duela jakin da, *bifidus* faktorea, *Bifidobacterium*-en hazkuntza eragiten duena.

*Bifidobacterium* oso garrantzitsua da ume jaioberrien osasunerako, heste lodian azidotasuna sortzen duelako (hartzidura laktikoa dela eta); azidotasun horrek beste bakterio patogenoen hazkuntza ekiditen du, infekzioak saihestuz. Hau da, besteak beste, pisuzko argudio bat bularra ematearen aldeko kanpainak sustatzeko ama berrien artean 

Helduentzat ere onuragarria da *Bifidobacterium*: heste infekzioak saihesteaz gain, alergietan ere eragina ona duela ematen du. Hori dela eta, jogurt eta probiotiko askotan mikrobio hauen inokuluak gehitzen dira.

## Erreferentziak
Cauponae

[thumb|[Herculaneumgo caupona, ardoen zerrenda duena]]
***Cauponae*** edo ***Caupona*** bidaiarientzako ostatu bat zen Antzinako Erroman. Hitz hau, jada zerbitzatzeko prest zegoen janaria eta edaria zerbitzatzen ziren dendei erreferentzia egiteko edo aisialdi tokiendako erabiltzen zen. *Caupo* bat, *caupona* baten arduraduna zen.

Orokorrean, negozio hauek, diru gutxi zuten bidaiarientzat eskainiak zeuden, baina jende aberatsarendako ere existitzen ziren *caupona*-k

Grezian, *pandokeion* deitzen ziren, eta enbaxadore eta beste bisitari batzuentzat ostatu bezala balio zuten. Gainera, Greziako herri ezberdinetan zegoen jaialdi ugaritasunarekin, ezinbesteko bihurtzen zen azpiegiturez hornitzea jaialdi horiek ospatzen ziren herrietan, erabilera handiko bideetan aurkitzen ziren herrietan gauza bera egiteaz gain.

Erroman, *taberna, taberna diversoria, edo diversorium* hitzak ere erabiltzen ziren, edaria zerbitzatzen zen eta dibertsioa eta kalitate txarreko ostatua ematen ziren ostatuei erreferentzia egiteko. *Caupona* batzuk, azkenean, putetxe bihurtu ziren, eta, horregatik, erromatar autoritateak, arrakasta handirik gabe, horiek debekatu edo erregulatzen saiatu ziren.

## Erromatar galtzadetan zehar zeuden beste geltoki mota batzuk 
* *Mansio*
* *Taberna*
* *Mutatio*

## Kanpo estekak
Taberna

thumb|200px|**Taberna** bateko barra.
**Taberna** edo **edaritegia**, Ipar Euskal Herrian eta Nafarroan **ostatu** ere deitua, diru trukean mokaduak eta edariak bertan jan eta edateko eskaintzen dituen saltokia da. Maiz otorduak ere eskaintzen dituzte.

## Kanpo estekak
Taberna erromatar

[thumb|Taberna batzuk [Trajanoren Azokako via Biberatican.]]
Antzinako Erroman, ***taberna*** bat (pruralez ***tabernae***), salmentarako azpiegitura bat zen, denda bat, eta ostatu hartzeko lekua ere eman zezakeen bide baten ertzean zegoenean.

Saltoki gisa gaitutako kale edo atari batera ematen duen gela irekia. Ardoa saltzen bazuen, *tabernae vinaria* esaten zitzaion. Bide erromatar batean dagoen *hosteria* (ostatu) ere bada.
[thumb|[Ostia (Antzinako Erromako hiria)|Ostia Antican aurkitutako *taberna* bat.]]
Denda edo hostatu mota hauek inperio osoan zabaldu ziren. Batzuetan, *taberna*-k *macellum* baten barruan eraikitzen ziren.

### Erromako Foroko *tabernae* 
Erroman, Foroa ez zegoen jarduera ofizialetarako bakarrik, merkataritza-gune bat ere bazen, eta iparraldean eta hegoaldean denda-lerro bikoitz batek inguratzen zuen. Zaharrenak hegoaldekoak ziren (*tabernae veteres*), udako eguzki handia saihesteko moduan instalatuak. Esaten zen Tarkinio Prisko erregearen garaikoak zirela, eta, hain zuzen, baliteke taberna multzo hori Erroma etruskoaren garaikideak izatea, hiria merkataria eta artisaua baitzen batez ere. Denda horiek, hasieran zurezko dendatxo izan zitekeenak, Estatuarenak ziren, eta merkatariei alokatzen zizkien, bereziki harakinei. Geroago, une zehaztugabe batean, harategiak Foroaren iparraldera eraman zituzten, *tabernae novae* delakoetara. Orduan, *tabernae* zaharrak diru trukatzaileei esleitu zitzaizkien, aldi berean banku-eragiketak egiten baitzituzten. Horrek esan nahi du moneta-zirkulazioa garatuta zegoela eta, sarritan, Italiako herrialdeetako moneten arteko trukea egin behar zela. Egiantzezkoa da baldintza horiek ez gertatzea, baizik eta Tarentoren konkistaren ondoren (K.a. 272an), agian askoz geroago. Nolanahi ere, *tabernae novae* baziren K.a. III. mendearen amaieran, Plautok izendatu baitzituen bere komedietako batean.

### Bide sarean 
Bideetan, erromatar galtzada batean zegoen geltoki bat zen, non atseden hartu edo gaua igarotzen zen, *cauponae-a* baino zeozer finagoa nahi zuten bidaiarientzat. Galtzaden lehen denboretan, galtzada batetatik hurbil zeuden etxeak, legez behartuta zeuden eskatzen zuen edonori ostatu ematera. Ez dago inongo zalantzarik, sarrien erabiltzen ziren etxeak, laster lehen *taberna* bihurtu zirela.

Erroma hazten ari zenez, bere *tabernae*-ak luxuzkoagoak bihurtu ziren, ospe ona edo txarra hartuz ematen zituzten zerbitzuen arabera. Ostatu hoberenetako bat Tabernae Caediciae delakoa da, Via Appian. Hiri asko, denboran zehar, *taberna* konplexu baten inguruan sortu ziren, Rhinelandeko Rheinzabern (antzinako izena: *Rhenanae Tabernae*) eta Alsaziako Savernen, Rhin inguruan ere, (Antzinaroko izena: *Tres Tabernae Caesaris**)* kasuetan bezala.

## Ikusi ere 
* *Mansio*
* *Cauponae*
* *Mutatio*
**Thermopolium*
**Macellum*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marion Eames

**Marion Eames** (Birkenhead, Cheshire, Ingalaterra, 1921eko otsailaren 5a - Dolgellau, Gwynedd, 2007ko apirilaren 3a) galeserazko eleberrigile nabaria izan zen, hizkuntza horretaz aritutako emakumezko idazleen artean aipagarrienetarikoa.

Marion familia galestarrean jaio zen eta haurtzaroa Dolgellau herrian igaro zuen lau urte zituenetik. Musika zalea izan zen, eta harpa eta piano jotzen ikasi zuen Londonen.

Aberystwytheko unibertsitatean lan egin zuen BBCrako Cardiffen irrati ekoizle bihurtu baino lehen. Garai hartan *Pobol Y Cwm* saiorako gidoiak idazten zituen. Halabert, Plaid Cymru alderdian ere sartu zen.

## Bibliografia 
Haren lanik ezagunena *Y Stafell Ddirgel"*("Gela sekretua"), 1969an argitaratua, aurrerantzean telebistaratu zutena. 1995ean autobiografia argitara eman zuten.

Lan hautatuak:
* *Rhiandir Mwyn* ("Fair Wilderness", 1972).
* *I Hela Cnau* ("Intxaurrak biltzera", 1978)
* *Sionyn a Siarli* (1978)
* *Y Gaeaf sydd Unig* (1982)
* *Seren Gaeth* ("Izar gatibua", 1985)
* *Y Ferch Dawel* ("Neska ixila", 1992)
* *A Private Language?* (1997)
* ''Sionyn a Siarli a'r Bws Hud*
* *Duwies y Llyn yng Nghyfres Cled* (2000)
* *Baner Beca'' (2004)

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda
* Zerrenda:Galesezko idazleak

## Kanpo loturak 
*  Biografia "The Independent" egunkarian
Chandlerren kulunka

thumb|300px|eskuinera|Lurraren errotazio mugimendua
**Chandlerren kulunka** Lurraren errotazio ardatzean aldaketa txiki bat da, Seth Carlo Chandler astronomo iparramerikarrak aurkitutakoa 1891n. Arkuko 0,7 segundoren aldaketa 433 eguneko epean suposatzen du. Beste hitz batzuetan, Lurreko poloak 3tik 15 metrorarteko diametroko zirkunferentzia ez erregular batean mugitzen dira, kulunkatze mugimendu batekin. Honek, ekinozioen prezesioaren gehigarri bat suposatzen du, kulunkatze handiago bat, betetzeko 25.000 urte behar dituena. Kulunkatzearen diametroa, aurkitu zenetik aldatu da, erregistraturiko bere mailarik altuena 1910ean lortuz. Bere jatorria ezezaguna da: kanpoko indar bategatik izan ezik, kulunka pixkana-pixkana desagertzen joan beharko litzateke. Hasiera batean, masa atmosferikoen banaketan eragiten dituzten fluktuazio klimatikoek eragindakoa zela uste izan zen, edo lurrazalpean gertatzen ziren balizko mugimendu geofisikoengatik. 2000ko uztailaren 18an, Jet Propulsion Laboratoryk (Zorrotada bidezko Propultsioaren Laborategia)k, Chandlerren kulunkaren jatorri nagusia, ozeano hondoaren presio fluktuagarria zela adierazi zuen, gazitasunean eta tenperaturan egondako aldaketek eta korronte ozeanikoen norantzen aldaketek eragindakoa. Chandlerren kulunka, satelite bidezko nabigazio sistemetan kontutan hartzen den faktore bat da (batez ere erabilera militarrekoetan). Aktibitate tektoniko nagusiaren eragilea bezala proposatua izan da: lurrikarak, bulkanismoa, El niño eta planetaren berotze globala, gaur egun, teoria hauek eusten dituzten daturik ez dagoen arren. 2006ko urtarrilaren 28an, Lloyd Stewart Carpenterrek *Coast to Coast Am* telebista saioan, Chandlerren kulunka geratu egin zela esan zuen (bere zabaltasuna hutsera murriztu zen), eta horrek ondorio katastrofikoak izan zitzakeela. Izan ere, sei asteko geldialdi esanguratsu bat gertatu zen, **International Earth Rotation Service**ek 2006ko urtarrilean antzeman zuena. Organismo honek, kulunkaren aurresandako ibilbidean 90ºko aldaketa baten berri eman zuen (ohi, hazten edo murrizten doan espiral bat, zikloaren unearen arabera). Mugimendu eza, urte horretako otsailak 11raino mantendu zen, ordutik aurrera, berriz bere ohiko mugimenduarekin hasi zelarik. Anormaltasun honek interes handia piztu zuen zientzialarien artean, baina, orain arte, gertaera hau azaltzen duen teoriarik ez da proposatu, ezta Lurraren errotazio ardatzean aldaketak sortu dituen edo sortuko dituen ere.

## Kanpo estekak 
*  JPLren orrialdea Chandlerren kulunkari buruz
Mutatio

[thumb|Zaldiak aldatzeko eta atsedena hartzeko geralekua (*mutatio*) Lithohori-n, [Kavala|Kavalan (Grezia)]]
Antzinako Erroman, ***mutatio*** bat, galtzada erromatar batean zegoen geltoki bat zen, atseden hartzeko eta garraio bezala erabiltzen ziren animaliei zerbitzua emateko. *Mutatioak* zaldiak edo idiak aldatu eta freskoago zeuden beste batzuk hartzeko tokiak ziren, gurdiek behar zituzten konponketak egiteko tokiez gain.

12-18 miliatik behin zeuden. Konplexu hauetan, gidariak, gurdia edo gurpilak egokitzeko zerbitzuak har zitzakeen, bere animalientzako botikak edo albaitaria lortu, atsedena edo janaria eman edo zaldiak aldatzeko.

Geltoki hauek erabiliz, eta gurdi txandak eginez, Tiberio enperadoreak 500 milia egin zituen 24 ordutan bere anaia zen Druso bisitatzeko, gangrenaz hiltzen ari zena zaldi batetik erori ondoren. *Mansio* bakoitzeko, lau edo bost *mutatio* existitzen ziren.

thumb|350px|Mutatio bat azaleratu zuten Mariturriko aztarnategian. Irudian, aztarnategia berreraikia eta izen bereko auzoko etxebizitza-eraikinak atzdean.Gasteizko Mariturriko aztarnategian *Ab Asturica Burdigalam* galtzada erromatarrarekin erlazionatuta zegoen *mutatio* bat aurkitu zuten arkeologoek 2000-2001 urte bitartean.

## Erromatar galtzadetan zehar zeuden beste geltoki mota batzuk 
* *Mansio*
* *Cauponae*
* *Taberna*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zigor Goikuria

**Zigor Goikuria Garmendia** (Arrigorriaga, Bizkaia, 1979ko ekainaren 16a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Atezain lanetan aritzen zen.

## Taldeak 
*2015ko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Iñigo Calderón

**Iñigo Calderon Zapateria** (Gasteiz, Araba, 1982ko urtarrilaren 4a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Eskuin atzelari moduan aritzen zen. Deportivo Alavesen harrobian aritutako jokalaria da eta 2004tik 2007ra bitartean Alicante CF aritu ondoren, 2007tik 2009ra Deportivo Alaveseko jokalaria izan zen. 2009an Ingalaterrako hirugarren mailara joan zen, Brightonera. Kapitaina izatea lortu izan zuen bertan.
## Estatistikak 
*2021eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa
Roberto Pampin

**Roberto Pampin Lopez** (Barakaldo, Bizkaia, 1984ko urtarrilaren 5a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Atezain postuan jokatzen zuen. Bizkarreko arazoak zirela eta, 25 urterekin erretiratu behar izan zen. Gaur egun entrenatzaile gisa aritzen da.

## Taldeak 
*2024eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Ander Alaña

**Ander Alaña Puerta** (Bilbo, Bizkaia, 1981eko azaroaren 2a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Atzelari postuan jokatzen zuen. Beste taldeen artean, Eibarren edo Deportivo Alavesen ibili zen. Gaur egun entrenatzailea da.

## Estatistikak 
*2024ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Fitxa: Athletic Club
*  Ander Alaña
Josu Etxaniz

**Josu Etxaniz Irazabal** (Elgeta, Gipuzkoa, 1985eko abenduaren 6a) gipuzkoar futbolaria da. Atzelari postuan jokatzen du.

Etxaniz Eibar taldeko harrobian ibilitakoa da. 2007-08 denboraldian Barakaldora utzita joan zen.

## Estatistikak 
*2015ko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Josu Etxaniz
Jon Urzelai Inza

**Jon Urzelai Inza** (Oñati, Gipuzkoa, 1977ko martxoaren 1a - ) euskal herritar futbolaria da. Atzelari postuan jokatzen du.

## Kirol Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Jon Urzelai
Lucy Lawless

**Lucille Frances Ryan** (Auckland, 1968ko martxoaren 29a - ) Zeelanda Berriko aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
*  Lucy Lawless (IMDb)
Putzuzulo gaztetxea

**Putzuzulo gaztetxea** Zarauzko Bizkaia kalean Lizundia oihal fabrika zaharrean kokatutako gaztetxea izan zen. 2005eko urriaren 30ean sortu zen, herriko 200 bat gaztek eraikin hori okupatu zutenean. 2022ko abuztuan eraitsi zuten eraikina.

## Historia 
Nahiz eta hasieran gazteak eraikinetik kanporatzeko arriskuan izan zen, oihal fabrikaren jabearekin eta Zarauzko udalarekin negoziatu ostean, urtero berritzen duten akordio batera iritsi ziren, gaztetxeak han jarrai dezan.

Putzuzulo gaztetxea Xakela Gaztetxe Asanbladak kudeatzen zuen. Hainbat ekitaldi antolatzen ziren Zarauzko gaztetxean, bai Xakelak berak eta baita herriko beste hainbat eragilek ere. 2006. urtetik aurrera Arraio irrati libreak Gaztetxetik emititzen zuen.

Ekintza ugari antolatzen zituen, beste batzuen artean Zarauzko Kopla Txapelketa adibidez.

2022an eraitsi egin zuten inguru hartan etxeak eraikiko zirelako. 2023an Hiruputzu gaztetxeak ordezkatu zuen.

## Kanpo Loturak 
* Putzuzulo gaztetxearen webgunea

## Kanpo estekak