open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grapa-kentzeko

**Grapa-kentzekoa** edo **kortxet-kentzekoa** paperean iltzatutako grapak kentzeko lanabesa da. Matxarda moduko tresna da, besoen barnealdean punta zorrotza daukana itsatsitako grapari modu egokian heltzeko.

## Historia 
Antzeko asmakizunak XX. mendean zehar sortu ziren, baina gaur egun erabiltzen dena Joseph A. Foitlek sortu zuen, Kansasko Overland Parkeko asmatzaile bat. 1969ko maiatzaren 28an aurkeztu zuen patentea eta 1971eko abenduaren 28an onartu zuten, 3.630.486 A. zenbakiarekin.

## Kanpo estekak
Ballinhassig

**Ballinhassig** (irlanderaz *Béal Átha an Cheasaigh*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hegoaldean dagoen udalerria da. Cork hiritik 10,6 kilometro hegoaldera dago.

## Kanpo estekak
Yamagata

Japoniako Honshu uharteko Tōhoku eskualdeko hiri bat da, izen bereko prefeturako hiriburua. 2014ko erroldaren arabera 253.406 biztanle ditu.

## Historia 
Aintzina Dewa probintziaren barnean egon zen. 860 urtean Ennin monjeak Yama-dera tenplua sortu zuen. XIV mendean Shiba Kaneyorik Yamagata gaztelua eraiki zuen eta Mogami leinua bihurtu zen gazteluko agintari. Ordukoa da Konpon-chūdō tenplua ere. 1592an gaztelua gotortu eta zabaldu egin zuten harresi berriak eta hainbat *yagura* ezarriz. Gazteluak ez zuen sekula *donjon* dorre nagusirik izan.

Sekigaharako Borroka galdu ondoren Tokugawa shogunerriaren barnean gelditu zen eta ordutik aurrera hainbat eskutatik pasa zen gaztelua. Inguruan herria eratuz joan zen bitartean.

Udalerria bera 1889ko apirilaren 1ean sortu zen Yamagata prefeturaren hiriburu izateko. Hiri estatusa berriz 2001ean lortu zuen.

## Geografia 
Yamagata prefeturaren ekialdean dago, ingurune menditsuan. Zaō mendiaren oinean dago eta Mogami ibaiak zeharkatzen du hiria.

## Klima 

## Kirolak 
Kashiwado Tsuyoshi sumo borrokalari handia bertan jaioa da. Yokozuna titulua eskuratu eta 47 borroka jokatu zituen 1961 eta 1969 artean.

## Ondasun nabarmenak 
* Yama-dera tenplua.
* Yamagatako gaztelua.
* Zaō mendia.

## Iruditegia 

Irudi:Yamadera 2004-11.JPG|Yama-dera tenplua.
Irudi:Yamagata-jo ninomaru higashi-otemon.jpg|Yamagatako gaztelua.
Irudi:Kajo Park Moat 2006.jpg|Kajō parkea.
Irudi:Okama lake zao.JPG|Zaō mendia.
Irudi:Yamagata Landscape 2010 Autum (4979116355).jpg|Yamagata inguruko paisaia.
Irudi:Omoshiroyama Fall 2006.jpg|Omoshiroyama ur-jauzia.

## Hiri senidetuak 
*  (1963)
*  (1978)
*  (1980)
*  (1983)
*  (1989)
*  (1991)
*  (1994)
*  (2009)

## Kanpo estekak 
*  Yamagatako udalaren webgunea
Tōno (Iwate)

Japoniako Honshu uharteko hiri bat da, Iwate prefeturan dagoena. 2014ko erroldaren arabera 28.078 biztanle ditu. "Folklorearen hiria" ezizenaz ezagutzen da paisaia natural eta kultura tradizionalarengatik.

## Historia 
Jōmon Arotik populatua izan da, garai hartako pitxarrak aurkitu dira eta. Ondoren Emishi herriak okupatu zituen inguruak, eta oraindik ainuerazko toponimoak mantentzen dira. 1051 eta 1063 artean Minamoto no Yoshiie eta Abe no Sadatok borroka ugari izan zituzten inguruan eta ordutik aurrera Hiraizumi Fujiwara leinuak agindu zuen Tōnon. Zaldiak hazteko erabili zen harana.

Sengoku Aroan hainbat samurai leinu izan ziren agintean baina Edo Aroan Moriokako Nambu leinuak gobernatu zuen Tōno. Honek Nabekura gaztelua eraiki zuen 1627an.

Meiji berrezarkuntzarekin batera zeta eta kotoi industriak garatu ziren. 1905-06ko neguan ordea zetar guztiak galdu ziren eta gose itzela jasan zuten Tōnoko biztanleek, esaten denez basalandareen sustraiak jaterainokoa.

Tōno udalerria 1954 urtean eratu zen Tōno bera beste zazpi herrixkarekin batzean.

## Geografia 
Iwate prefeturaren erdialdean kokaturik dago, Sarugaishi ibaiaren ertzeko lautadetan, eta mendiz inguraturik dago, aipagarriena Hayachine mendia (1.914m).

## Ondasun nabarmenak 
* Furusato-mura herri tradizionala: XVIII eta XIX mendeetako L-itxurako etxe tradizionalak daude bertan, *magariya* izenekoak.
* Tōno Monogataritik ateratako folklore jaialdiak.
* Fukusen-ji teplua: Japoniako egurrezko Kannon irudi handiena dauka.

## Iruditegia 

Irudi:Tono-furusato-mura07s3872.jpg|Furusato-mura herria.
Irudi:Tono-furusato-mura11s3872.jpg|Furusato-mura herria.
Irudi:Tono-furusato-mura35s3872.jpg|Furusato-mura herria.
Irudi:Fukusenji02s3872.jpg|Fukusen-ji teplua.
Irudi:Fukusenji04s2505.jpg|Fukusen-ji tepluako pagoda.
Irudi:Nabekura park05s3872.jpg|Nabekura parkea.
Irudi:Mt Hayachine.jpg|Hayachine mendia.

## Hiri senidetuak 
*  (1984)
*  (1988)
*  (1989)
*  (1998)

## Kanpo estekak 
*  Tōnoko udalaren webgunea
Kortxo-kentzeko

[thumb|2oopx|[BOJ kortxo-kentzekoa, Eibarren egina.]]

**Kortxo-kentzekoa** botila, flasko eta poteak ixteko erabiltzen diren kortxozko tapoiak kentzeko tresna da, heldulekua duen metalezko helize batez osatua. Helizea bueltaka sartzen da kortxoan eta hortik tiraka egiten da kortxoa ontziaren ahotik ateratzeko.

Ezaguna da Euskal Herrian ekoiztutako palanka bikoitzeko BOJ kortxo-kentzekoa, Eibarren diseinatua eta ekoitzia.

## Kanpo estekak
Karpetobetoniko (argipena)

**Karpetobetoniko** hitzak adiera zenbait ditu:
* Iberiar Penintsulan iberoen garaian bizi ziren karpetaniar eda betoniarrei buruzkoa;
* gaitzesgarri moduan, espainiar nazionalismoarekin loturiko ideia, ohitura edo pertsonari buruzkoa.
Esekitoki (argipena)

**Esekitoki** edo **esekileku** hitzek adiera zenbait dituzte:
* eskitokia, arropa zintzilik uzteko altzaria;
* esekitokia, arropa lehortu eta haizatzeko tresna.
Esekitoki (arropa zabaltzekoa)

**Esekitokia** edo **esekilekua** arropa zabaltzeko tresna bat da, bereziki kanpoaldean erabiltzen dena, arropa lehortu eta haizatzeko. Oro har, arropa lehortzeko lehorgailuak baino egokiagoak direla irizten da, arropa horietan hobeto garbitu eta arazten delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehorgailu (argipena)

**Lehorgailu** hitzak adiera zenbait ditu:
* arropa-lehorgailua, urarekin garbitutako arropa lehortzeko gailua;
* ile-lehorgailua, ilea lehortzekoa.
Beto

**Betoa** zenbaiten artean gehiengoz hartu den erabaki bat horietako batek, aurka dagoelako, geldiaraztea da. Erabaki bat geldiarazteko ahalmenari **beto-eskubidea** edo **beto-ahalmena** deritzo.

Beto hitza latinetik dator eta literalki '(ni) debekatu' esan nahi du. Zati jakin batek legegintza-pieza jakin bat alde bakarrez gelditzeko eskubidea duela adierazteko erabiltzen da. Beto batek, beraz, botere mugagabea ematen du aldaketak geldiarazteko, baina ez aldaketak hartzeko.

Estatu Batuetan, presidenteak Kongresutik pasatu den legediari betoa jartzeko gaitasuna du, baina eskubide hori ez da absolutua. Bi ganberetako 2/3ko gehiengo kualifikatuak lege bat onar dezake, baita presidentearen betoaren aurka ere; hala ere, proposatutako legeak gehiengo soila baino ez badu, presidentearen betoa erabakigarria da.

NBEko Segurtasun Kontseiluan, bost kide iraunkorrek (Errusia, Txina, Frantzia, Erresuma Batua eta Estatu Batuak) beto eskubidea dute. Herrialde horietakoren batek proposamen baten aurka bozkatzen badu, atzera botako dute, nahiz eta gainerako kideek aldeko botoa eman. Eskubide hori justifikatzen da kontseiluko kide guztien arteko adostasunik gabe erabakirik ez hartzea errazten duelako. Potentzien batasunaren printzipioa deritzona da.

XVI. mendetik 1903ra arte, Frantzia, Espainia eta Austriako erregeek (azken hau Germaniako Erromatar Inperio Santuaren oinordeko bezala), aita santuaren beto eskubidea zuten, aita santu izateko hautagai bati betoa jartzeko.

## Kanpo estekak
Akutu (argipena)

**Akutu** hitzak adiera zenbait ditu:
* medikuntzan, akutua, garapen azkarra eta iraupen laburra duen gaixotasuna eta sintoma izendatzeko;
* Akutuko herri harresitua, Gipuzkoako Burdin Aroko herri harresitua Akutu mendian.
* Akutu, Gipuzkoako mendixka  Bidegoain-Errezilen.
* Akutu edo Akutu-Urola ibaia.
Zaō mendia

Japoniako Honshu uhartearen erdi-iparraldeko sumendia da, 1.841 metrotako garaiera duena. Yamagata hiriaren ondoan dago, Yamagata eta Miyagi prefeturen arteko mugan.

## Kraterreko aintzira 
Estratosumendien multzoa da izatez. Kraterrean Okama aintzira dauka, "bost koloreen putzua" (五色沼, *goshiki numa*) izenaz ezagutzen dena, eguraldiaren arabera kolorea aldatzen baitu. Aintzirak 360 metrotako diametroa eta 30 metrotako sakonera dauka.

Aintziraren uz azidotan *Rotaria rotatoria* eta *Pinnularia spp.* organismo txikiak aurkitzen dira.

## Eruzpioa 
Honshu uhartearen iparraldeko sumendien artean aktiboena da, azken erupzioa 1940 urtean izan zuen. Gaur egun dakusagun kraterra 1720 urtean izandako erupzio batek sortu zuen.

## Aisialdia 
Eski estazio ezagunak daude bertan, aipagarriena "elurretako munstroak" (樹氷 Juhyō) izenekoa da.

## Iruditegia 

Irudi:Zao panorama.jpg|Mendia alurtuta.
Irudi:Aerial photo of Okama, the crater lake of Mt. Zaō in 1976.jpg|Aire ikuspegia.
Irudi:Zao L.Okama.JPG|Okama aintzira.
Irudi:山形蔵王シャンツェ.JPG|Eski pistak.
Irudi:Zao 2006 Ropeway.jpg|Teleferikoa.
Irudi:Mount Zao Winter Miyagi 12 Feb 2021.jpg|Zao

## Kanpo estekak
Yama-dera

Japoniako iparraldeko Tohoku eskualdeko Yamagata hiriaren ondoan dagoen tenplu budista bat da.

## Geografia 
Izenak "mendiko tenplua" esan nahi du, izan ere Yamagatatik ipar-ekialdea trenez 20 minutuko bidaia egin ondoren aurkitzen den Hōshū-yama muinoan baitago.

## Historia 
860 urtean Ennin monje budistak  tenplua sortu zuen Txinatik bueltan etorri zenean. 1356an eraikin nagusia den Konpon-chūdō eraiki zuen Shiba Kaneyori daymioak, Yamagatako gazteluko jauntxoak.

XVI mendean inguruko leinuen artean izan ziren borroketan tenplua suntsitua izan zen eta 1543an Enkai monjeak berreraiki egin zuen. Edo Aroan tenplu garrantzitsua izan zen.

1689an Matsuo Bashō poetak Yama-dera tenpluari buruzko haiku famatua egin zuen:

## Egitura 
Konpon-chūdō eraikin nagusia benetan bitxia da, Japonian ez baita ohikoa pago egurrez eraikitzea, eta mendiko haitz baten gainean jasotzea ere berezia da. Mila maila dituen eskilara batek eramaten du tenplura eta bertatik dagoen ikuspegia itzela da. Yakushi Nyorai-ren egurrezko irudia dago barnean.

Yamaderako Bashoren Omenezko museoa 1989an ireki zen haranaren beste aldean eta Matsuo Bashō haiku poetaren bizitza ezagutaraztea du helburu.

1996an Ingurumen ministerioak Yamaderako txitxarrak Japoniako 100 soinu paisaien zerrendan sartu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Risshakuji entrance gate on winter.jpg|Sarrerako atea.
Irudi:Risshaku-ji Main Hall 201706a.jpg|Eraikin nagusia.
Irudi:Risshaku-ji Okunoin 20130803.jpg|Okunoin eraikina.
Irudi:Yamadera 2004-11.JPG|Tenplurako eskailera.
Irudi:View from Yamadera.jpg|Ikuspegia udazkenean.
Irudi:Risshakuji Nokyodo on winter.jpg|Ikuspegia neguan.

## Kanpo estekak 
*  Yama-dera tenpluaren webgune ofiziala
Mogami ibaia

Yamagata prefeturako ibaia da.

## Ibilbidea 
Nahiko luzea da, 229&nbsp;km, eta Japoniako hiru azkarrenetako bat da. Azuma mendian (1.705m) sortzen da, prefeturaren hegoaldean Fukushimarekin mugan, eta iparralderantz jotzen du. Shinjō hirian mendebalderantz okertu eta Sakatan itsasoratzen da.

## Erabilera 
Aintzina nabigazioa izan zuen eta bertako produktuak (arroza eta kartamoa batez ere) Kansai eskualdera eramateko erabili zen.

## Iruditegia 

Irudi:Aterazawa Mogami River 2006.jpg
Irudi:Aterazawa Mogami Bridge 2006.jpg
Irudi:Mogami river in Sagae 2006.jpg
Irudi:Aterazawa Mogami River Evening 2006.jpg
Irudi:Sirataka Mogami River 2009.jpg

## Kanpo estekak
Kaminoyamako gaztelua

Japoniako Kaminoyama hirian dagoen gaztelu japoniarra da. **Tsukoka-jō** (月岡城) izenaz ere ezaguntzen da.

## Historia 
Muromachi Aroan eraiki zen inguruko lehenengo gaztelua, Tendō leinuak eraiki zuen. Hurrengo urteetan leinuen arteko borrokak izan ziren eta gaur egungo gaztelua 1535ean altxatu zuen Takenaga Yoshidatak, Mogami leinukoak.

Tokugawa shogunerriak Mogamitarrak kanporatu eta Toki leinuari eman zioten agintea. Dena den 1697tik aurrera Matsudaira leinuko Fujii adarrak eskuratu zuen. 1871ean han sistema erortzean Gobernuak erosi zuen gaztelua eta parke bihurtu zuen.

1982an *donjon* (dorre nagusia) eraiki zen Edo Aroko estiloan turismoa bultzatu asmotan.

## Kanpo estekak 
*  Japoniar gazteluen gidako webgunea.
Borneoko poni

**Borneoko ponia** Borneoko uhartean jatorria duen bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Borneoko poniaren zabalpen gune nagusia Banjermasin eta Sarawok eskualdeak dira, uharteko Indonesiako aldean. Arrazak europearrek Sulu uhartedira ekarritako zaldiengan dauka jatorria.

## Indonesiako beste hainbat poni arraza 
thumb|px 290|Zaldunen marrazki zahar bat.
Indonesian badira zortzi bertako poni arraza. Zalantzarik gabe uhartedian hainbeste uharte izateak, irlen artean poni arraza ezberdinen garapena bultzatu du. Indonesiako poni arrazak honakoak dira: Batak ponia, Gayoe, Sandalwood ponia, Deli ponia, Baliko zaldia, Javako ponia, Timordar ponia, eta Sumba eta Sumbawa poniak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
Patrick Modiano

**Patrick Modiano** (Boulogne-Billancourt, 1945eko uztailaren 30a) frantziar idazlea da. Bere liburuetan Bigarren Mundu Gerratik 1970eko hamardakara arteko Parisko giroa eta gertaerak islatzen ditu. 2014an Literaturako Nobel Saria eman zioten.

Idazlan nagusiak ditu *La Place de l’Etoile* (1968), *Boulevards de ceinture* (1972, «Inguru bulebarra»), *La Ronde de nuit* (1969, «Gaubidea»), *Villa triste* (1975), *Livret de famille* (1977, «Familia liburuska»), *Rue des boutiques obscures* (1978, «Denda ilunen kalea»), Goncourt saria jaso zuena, *Une jeunesse* (1981, «Gaztaro bat») eta *De si braves garçons* (1982, «Hain gazte ausartak»). Zinemarako istorio bat ere idatzi du, Louis Mallerekin batera (1974, *Lacombe Lucien*). Hauek ditu, argitaratu dituen azken lanetan, aipagarrienak: *Voyage de noces* (1990, «Eztei bidaia»), *Fleur de ruine* (1991, «Hondamendiaren lorea»), *Chien de printemps* (1993, «Udaberriko zakurra»), *La Petite Bijou* (2001), *Accident nocturne* (2003), *Un pedigree* (2004), *Dans le café de la jeunesse perdue* (2007), ''L'Horizon* (2010), *L'Herbe de nuit* (2012) *Pour que tu ne te perdes pas dans le quartier* (2014), *Souvenirs dormants* (2017), *Encre sympathyque* (2019) eta *Chevreuse'' (2021).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarari ekarriak: Patrick Modiano Ekarriak.armiarma.eus
Zuritzekoa

thumb|250px
**Zuritzekoa** (batzuetan **patatak-zuritzekoa**, bere erabilera ezagunenagatik) sukaldeko tresna bat da. Oratzeko plastikozko zati bat izan ohi du eta mozteko bi aho. Bi aho horien artetik igarotzen da zuritu nahi dugun elementua, normalki patatak edo beste barazki bat, adibidez azenarioak, sagarrak, udareak...

Zuritzekoak eta labana batek duten diferentzia nagusia da zuritzekoak zulo bat duela ahoaren azpian, eta horrela ekiditen dela azala ez den beste ezer moztea, bakarrik zulo horretatik sartzen dena kentzeko aukera baitago.

## Kanpo estekak
Cerro Ñielol natura monumentua

**Cerro Ñielol** muino bat da, Ñielol-Huimpil mendikatean kokatzen dena; eta Temucoko hiri eremuan dago, Txileko Cautín probintzian. Txile erdiko Depresión intermedia sakongunearen zatia da.

115 eta 335 m arteko altuerarekin, hiriko punturik altuena da, eta bere 89 hektareetan Valdivia basoko flora eta fauna ikusi ahal izango duzu, baita Temucoko mugarri historiko eta kultural garrantzitsuak ere. Bere sarrera Arturo Prat kaletik da, hiriko kale nagusietako bat dena. Plaza de Armas-eko 7 blokera dago. Temucoko turismo zentro nagusietako bat da.

## Kanpo estekak
Uwajimako gaztelua

Japoniako Shikoku uharteko Uwajima hirian dagoen gaztelu japoniarra da. Oraindik jatorrizko dorrea mantentzen duen Japoniako 12 gazteluetako bat da.

## Historia 
1595ean Toyotomi Hideyoshik lurraldearen jabetza eman ondoren Tōdō Takatorak gaztelua eraiki zuen. 1671ean Date Munetoshi bihurtu zen inguruko daymio eta honek berriztu eta zabaldu egin zuen. Date leinuaren industria, hezkuntza eta kultur gune indartsu bihurtu zuen Uwajima gaztelua.

## Iruditegia 

Irudi:Uwajima Castle 04.JPG|Gaztelurako sarrera.
Irudi:Uwajima-jo.JPG|Dorre nagusia.
Irudi:Uwazimacastle tensyu.JPG|Harresiak.
Irudi:Uwajima City view.JPG|Hiriaren ikuspegia.

## Kanpo estekak
Txuvax

**Txuvax** , (; ), mendebaldeko Errusian bizi den turkiar talde etnolinguistikoa da. Geografikoki Idel-Uraltik Siberiaraino kokatzen da.

Haien hizkuntza txuvaxera da. 1,5 milioi lagun inguru dira, eta gehienak Txuvaxian eta ondoko eskualdeetan (Tatarstan, Baxkortostan, Ulianovsk, Samara) bizi dira. Txuvaxera duela 1.000 urte inguru banatu zen gainontzeko turkiar familiko hizkuntzetatik.

Antzinako Onoguroen adar bat dira.

## Txuvax herriaren banaketa geografikoa 
Txuvax herriaren kideen erdia Txuvaxia Errepublikan bizi da, Errusiako Federazioko errepublika. Bertan, biztalleriaren 1,6 milioietatik % 67,7 osatzen dute. Errusiako beste errepublika batzuetan eta Volga Ertaineko eta Ural mendien magaleko eskualde administratiboetan, gutxiengoak baino ez dira. Adibidez, txuvaxek Tatarstango biztanleen % 3,1 inguru osatzen dute (2.010eko datuen arabera).

Beste txuvaxo gutxiengo aipagarri batzuk Moskun daude. Bertan 14.300 txuvaxo inguru bizi dira. Baita Tiumen,  Kemerovo eta Orenburg oblastetan ere. Errusiatik kanpo, badira beste txuvaxo gutxiengo batzuk Ukrainan ( batez ere Ukrainako ekialdeko oblastetan, hala nola Donetsken eta Luhansken ) zein Kazakhstanen (batez ere Karagandy probintzian ).

## Txuvax herriaren azpitaldeak 
Txuvax herria, bere aldetik, hainbat azpitaldeetan banatzen da.

* Viriakl edo Touri, (*вирьял, тури*: goi-mailakoa)
* Anatri, (*анатри*; txuvaxeraz, beheko maila), bera honela bana daitekeena:
*Anat Jenci, ( *анат енчи* ; belauneko altuak)
* Hirti, (*хирти*; Txuvaxeraz, estepa).

## Izenaren etimologia 
Bi teoria daude Txuvax hitzaren jatorri etimologikoari buruz. Lehenengoak dio Turkiera komunari Oghur hizkuntzatik egindako "Suva" hitzaren egokitzapen bat dela. Bigarrenak dio hitza turkiera arrunteko "jăvaš" (lagunartekoa) hitzetik datorrela, "şarmăs" (gerlaria) hitzaren ordez.

## Historia eta jatorria 
Bi teoria daude txuvax herriaren jatorriari buruz. Lehenengoak dio Volgako Bulgariar Khanerriko suar eta Volgako sabir tribuetatik datozela, Volga arroko mari eta uraldar populazioekin nahastuta . Bigarrenak dio txuvax herriak Volgako Bulgariatik datorrela, eszitekin eta mariekin bat egin zutenean.

Txuvax herriaren arbaso turkiarrak Siberiako erdialdean sortu ziren, Tian Shan eta Altai mendien arteko Irtysh ibaiaren arroan bizi ziren K.a. III. milurtekoaren amaieran. K.o. I. mendearen hasieran, mendebalderantz mugitu ziren Jetysu ibaia eta  egungo -Kazakhstango estepak zeharkatuz , K.o. II.-III. mendeetan iparraldeko Kaukasora iritsiz.

Han hainbat talde sortu zituzten, Bulgaria Handia Itsaso Beltzan eta Suvar Dukerria egungo Dagestanen. Aldi beran irandar hizkuntzen hiztun ziren hainbat herrirekin harremanetan jarri ziren .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coliseo antzokia

**Coliseo antzokia** edo **Coliseoa** Eibarko eraikin kultural polibalentea da. Jatorrizko diseinua Victor Eusa arkitekto nafarraren lana izan zen. 2007an guztiz berriztatu zen eraikinaren barnealdea; jatorrizko aurrealdea bakarrik mantendu zen.

## Historia 
Coliseo antzokiaren plangintza 1947an hasi zen zinema eta antzerki areto bezala; 1949an zabaldu zen eta 1987an itxi zituen ateak. Victor Eusa arkitekto nafarraren lana da. Eraikin espresionista eta klasizista da, aurrealdean ornamentazio modernista elementu batzuk dituelarik. Bere eszenatokia hiruki alde-berdin formakoa zen, alde bakoitzak 10 metro izanik.

2007ko martxoak 23an zabaldu zituen berriro ateak, Martín Herrera arkitektoak zuzendutako berriztatze sakon baten ondoren. Aurrekontua 3.3 milioi eurokoa izan zen.

Areto nagusi bat du, 547 eserlekuko edukiera duena antzerki, zinema eta musika ikuskizunetarako, eta baita bi areto txikiago ere zinemarako, edukiera 84 eta 74 eserlekukoa dutelarik. Behin zinema areto komertzial guztiak itxi zirela, Coliseo antzokiak betetzen du zerbitzu hau Eibarren, Areto enpresaren kudeapenean.

## Kanpo estekak 
*  Coliseo antzokiaren agenda
Efloreszentzia (argipena)

**Efloreszentzia** hitzak adioera zenbait ditu:
* medikuntzan, **efloreszentzia** edo negela, larruazalean sortzen den erupzioa, bereziki gorriuneak eta pikortak barnehartzen dituena;
* kimikan, efloreszentzia, gai solido kristalinoa hauts bihurtzeko prozesua, ura galtzeagatik.
Uwajima (Ehime)

Ehime prefeturako hiria da, Shikoku uhartean, Japonian. 2014ko erroldaren arabera, 79.296 biztanle ditu.

## Historia 
1595 arte **Itajima** izena zeukan gaur egungo Uwajimak, baina Tōdō Takatora Uwa eskualde guztiko daymio bihurtu zenean gaztelu zaharra berriztatu eta izena aldatu zion lurraldeari. 1614an Date Hidemunek gaztelua eskuratu eta leinuaren industria, hezkuntza eta kultur gune indartsu bihurtu zuen Uwajima gaztelua.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren 1871ean Uwajima prefetura eratu zen baina 1873an Ishizuchi prefeturarekin bat egin eta Ehime prefetura eratu zen. 1921ean fundatu zen Uwajima hiria eta 1934an badia berriztatu zen industria ezartzeko. Honen ondorioz 1945ean hegazkin estatubatuarren bonbaketak jasan zituen eta oso kaltetua gertatu zen.

## Kultura 
**Tara santutegia** eraikin bitxia da. Bertako elementurik aipagarriena hiru metro inguruko harrizko faloa da. Ondoan sexuaren museoa dauka, mundu guztiko tresna eta margoak erakusten dituena.

**The Uwajima Ushi-oni jaialdia** (宇和島牛鬼祭り, Uwajima Ushi-oni matsuri): Uztailaren 22 eta 24 artean ospatzen den purifikazio jaialdi ezaguna da. Jatorrian Japoniak Korea inbaditzeko bi saiakeratan dago. Gaur agungo jaialdiko irudi aipagarriena behi-ogroa da, 5-6 metrotako tamaina duen behia da, lepo luzea, ogro aurpegia eta ezpata itxurako buztana duena. Atzetik zaldiz eta oinez doa jendea. Lehoiaren dantza eta Gaiya dantza egiten dituzte desfilean.

**Zezenketak** izaten dira urtarrilean, apirilean, uztailean eta abuztuan. Ez da ordea zezenik hiltzen, zezena lurrean etzanarazi baizik.

## Ondarea 
* Uwajimako gaztelua
* Date familiaren museoa
* Taga santutegia

## Iruditegia 

Irudi:Uwajima-jo.JPG|Uwajimako gaztelua.
Irudi:|.
Irudi:TagaShrine Log.JPG|Taga santutegiko faloa.
Irudi:Kongozan Dairyuji 02.JPG|Kongozan Dairyuji tenplua.
Irudi:Inarizan Ryukoji 01.JPG|Inarizan Ryukoji tenplua.
Irudi:Butumokuziɨ.jpg|Butsumokuji‎ tenplua.
Irudi:Iwamatsugawa river.jpg|Iwamatsugawa ibaia.

## Kanpo estekak 
*  Uwajimako webgune ofiziala
Yanagawa (Fukuoka)

Japoniako Fukuoka prefeturako hiri bat da Kyushu uhartean. 2014ko erroldaren arabera 68.738 biztanle ditu.

## Geografia 
Prefeturaren hego-mendebaldean dago, Ariake Badiaren ertzean. 470&nbsp;km kanal nabigagarri dituelako da ezaguna. Kurume hiri handiaren ondoan dago.

## Historia 
Aintzina nekazal eremua izan zen eta kanalak soroak ureztatzeko erabili izan ziren. XVI mendean Kamachi leinuak gaztelua eraiki eta Yanagawa hiria sortu zen inguruan.

## Ondasun nabarmenak 
Kanalei esker Japonia osoan ezaguna da eta hamaika turista erakartzen ditu urtero. Bertako txalupek *donkobune* izena daukate.

Kitahara Hakushu poetaren jaiolekua denez azaroan bere omenezko jaialdia ospatzen da. Poesia irakurketak egiten dira, su artifizialak izaten dira eta txalupen arteko estrpadak ere izaten dira. Yanagawako Folk Museoak Hakushuren gaineko informazio ugari erakusten du.

Aipatzeko beste jaialdia Hinamatsuri (nesken jaialdia) da, martxoaren 3an izaten dena. Kale, denda eta etxeetan milaka panpin jartzen dituzte egun horretan. Etxe askok dekorazio ikusgarriak egiten dituzte eta jendeak barrura sartzeko aukera izaten du.

## Iruditegia 

Irudi:Yanagawa-kawakudari.jpg
Irudi:Fukuoka Yanagawa03bs3200.jpg
Irudi:Fukuoka Yanagawa07n3200.jpg
Irudi:Hakushu Kitahara04s3200.jpg|Kitahara Hakushuren parkea.
Irudi:Yadome-daijingu06n4272.jpg|Yadome-dai santutegia.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ricky Martin

**Enrique Martín Morales** (San Juan de Puerto Rico, ), **Ricky Martin** izenaz ezaguna, puertorricar abeslari eta aktorea da. Musika munduan *Menudo* umeentzako musika taldean hasi zen baina bakarlari moduan 75 milioi ale baino gehiago saldu ditu: hori dela eta, munduko arrakastatsuenetako bat da.

## Diskografia 
### *Menudo* taldean 
* *Evolución* (1984)
* *Menudo* (1985)
* *Ayer Y Hoy* (1985)
* *A Festa Vai Começar* (portugesez) (1985)
* *Viva! Bravo!* (italieraz) (1986)
* *Refrescante* (1986)
* *Menudo* (portugesez) (1986)
* ''Can't Get Enough* (1986)
* *Somos Los Hijos del Rock* (1987)
* *In Action* (ingelesez, tagaloz) (1987)
* *Sons of Rock* (1988)
* *Sombras & Figuras* (1988)

### Bakarkako lanak 
* *Ricky Martin* (1991)
* *Me Amarás* (1993)
* *A Medio Vivir* (1995)
* *Vuelve* (1998)
* *Ricky Martin* (1999)
* *Sound Loaded* (2000)
* *Almas del Silencio* (2003)
* *Life* (2005)
* *Música + Alma + Sexo'' (2011)

## Erreferentziak
Brooke Shields

**Brooke Christa Shields** (Manhattan, New York, ) estatubatuar aktore bat da.

1980ko hasieran, arrakasta handia izan zuen baina 1983an bere karrera utzi zuen Princenton Unibertsitatean ikasteko eta, itzultzean, bigarren mailako pertsonaiak egin ditu.

## Filmografia hautatua
Kim Novak

**Marilyn Pauline Novak** (Chicago, Illinois, ) estatubatuar aktore ohia da.

1954an hasi eta arrakasta handia izan zuen hasieratik baina 1966an bere karrera utzi eta 1991ra arte bigarren mailako pertsonaiak baino ez zituen egin.

## Filmografia
Yili poni

**Yili ponia** Xinjiang aldeko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Zaldi txikiak dira. Yili ponien arbasoak mongoliar zaldiak zirela uste da. Baita Kazakhstango poniak ere.

## Arrazaren historia 
Yili zaldia Txinako Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoaren goi larretan garatutako arraza bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
Conley

**Conley** izenak hainbat adiera ditu:

# **Mike Conley (1962)**, Ameriketako Estatu Batuetako kirolaria.
# **Mike Conley (1987)**, Ameriketako Estatu Batuetako kirolaria.
# **Patrick Conley**, Alemaniako kazetari eta historialaria.
# **Renie Conley**, zinemako janzkeren diseinatzailea, Ameriketako Estatu Batuetakoa.
# **Robert Conley**, Ameriketako Estatu Batuetako saskibaloi jokalaria.
Ballydehob

**Ballydehob** (irlanderaz *Béal an Dá Chab*, *Bi Ibaietako Gotorlekuen Bokalea* esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hego-mendebaldean dagoen kostaldeko udalerria da. N71 errepidean dago.

Udalerri honetan urtean zehar hainbat jaialdi ospatu ohi dira, tartean Ballydehob Traditional Music Weekend, The Ballydehob Jazz Festival eta Ballydehob Summer Festival.

## Kanpo estekak
Ballydesmond

**Ballydesmond**, **Kingwilliamstown** (irlanderaz *Deasumhan*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren ipar-mendebaldean dagoen baserri giroko herria da. Cork eta Kerry konderriaren arteko mugan dago, Blackwater ibaian zehar hedatzen delarik.

Geologikoki interesgarria den eremuan dago, bertan Irlanda guztiko tundra baso onenak topa baidaitezke.

## Kanpo estekak
Ballygarvan (Cork konderria)

**Ballygarvan** (irlanderaz *Baile Garbháin*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hegoaldean dagoen udalerria da.

Cork hiria eta Kinsale udalerriaren arteko errepidean dago, Cork hiritik 9 kilometro iparraldera eta Corkeko aireportutik 2 kilometro eskasera.

Ballygarvan GAA izeneko joko gaelikoetako taldea du.

## Kanpo estekak
Ballylickey

**Ballylickey** (irlanderaz *Béal Átha Leice*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hego-mendebaldean dagoen udalerria da. N71 errepidean dago, Bantry udalerritik hurbil. Ovane ibaia Ballylickey udalerrira iritsi eta bere urak Bantry badian isurtzen ditu.

Udalerri honetan Ballylickey House izeneko eraikin eta jatetxea dago.

## Kanpo estekak
Ballymore (Cork konderria)

**Ballymore** (irlanderaz *Béal Átha Leice*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hegoaldean dagoen udalerri txiki bat da. Cork badiako Great Island uhartean dago, Cobh udalerritik 4 kilometrora eta Cork hiritik 23 kilometrora.

## Kanpo estekak
Banteer

**Banteer** (irlanderaz *Bántír*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren iparraldean dagoen udalerri txiki bat da. Mallow udalerritik hurbil dago, Duhallow izeneko barruti edo baroierrian.

## Kanpo estekak
Malala Yousafzai

**Malala Yousafzai** (Mingora, Pakistan, 1997ko uztailaren  12a) emakumeen hezkuntzaren aldeko ekintzaile bat da, eta Nobel Saria jaso duen pertsona gazteena. Giza eskubideen aldeztaile ospetsua da; bereziki, Pakistan iparraldeko Khyber Pakhtunkhwa probintzian dagoen bere sorterri Swat haranean emakumeek eta haurrek hezkuntza izatearen aldeztailea. Izan ere, lurralde horretan, talibanek galarazi egin dute neskatoak eskolara joatea, hainbat alditan. BBCren webgunean blog bat idatzi zuen, 11–12 urte bitartean zituela. Blog horretan azaldu zuen nola talibanek bere herria zapalduta zeukaten. Aktibismo hori geldiarazteko asmoz, taliban bat Yousafzai erailtzen saiatu zen 2012an.

## Haurtzaroa 
Malala Yousafzairen familia musulman sunita da. Ziauddin Yousafzai du aita, eta Toorpekai Yousafzai, ama. Malalak ondo dakizki paxtunera, ingelesa eta urdu hizkuntzak. Hezkuntza gehiena aitarengandik jaso zuen. Ziauddin, Malalaren aita, olerkaria, ikastetxe jabea eta hezkuntzaren aldeko aktibista da. Malala emakumeen eskubideak eta hezkuntzarako eskubidea defendatzen hasi zen 2008. urtean. Hasieran, medikua izan nahi zuen, baina bere aitak ekintzaile politikoa izatera animatu zuen.

## Yousafzai hiltzeko saiakera 
Talibanek Malala eta haren aita, Ziauddin Yousafzai, mehatxatu zituzten. 2012ko irailaren 9ko arratsaldean, Malala autobusean zihoala, gizon bat igo zen armatuta, eta Malalari tiro egin zion. Malala hil edo bizi egon zen, Pakistanen ospitaleratuta. Urriaren 15ean, Ingalaterrako Birmingham hiriko Queen Elizabeth ospitalera lekualdatu zuten, tratamendua jarraitzeko. Urriaren 17an atera zen koma egoeratik, eta 2013ko urtarrilaren 3an atera zen ospitaletik.

Gertaera horien ondoren, Malalak mundu osotik egundoko elkartasuna jaso zuen, besteak beste Barack Obamarengandik, Madonnarengandik, Hillary Clintonengandik, Selena Gomezengandik....

## Sariak 
2013an, 2014an eta 2015ean, *Time* aldizkariak Malala mundu osoan zehar eragin handiena duten 100 pertsonen artean hautatu zuen.
* Youth Peace Prize saria irabazi duen lehen emakumea da.
* 2013. urtean, Sajarov Saria jaso zuen.
* 2013. urtean, Kataluniako Nazioarteko Saria, Espainia.
* 2013. urtean, Simone de Beauvoir-en Saria, Frantzia.
* 2014ko irailean, Munduko Haurren Saria, Suedian.
* 2014. urtean, Bakearen Nobel Saria; Nobel Saria jaso duen pertsonarik gazteena bilakatu zen, soilik 17 urterekin.
* 2015ean, 316201 Malala asteroidea izendatu zuten, Yousafzairen ohorez.

Horretaz gain, hainbat hitzaldi eman ditu Erresuma Batuan, emakumeen eta haurren eskubideen alde.

## Lanak 
[thumb|220px|Malala Yousafzai [Estrasburgon, 2013ko azaroaren 20an, Sakharov Saria jasotzeko hitzaldia egiten.]]
*  *I Am Malala: The Story of the Girl Who Stood Up for Education and was Shot by the Taliban*, Christina Lamb britainiar kazetariarekin batera idatzitako autobiografia liburua (2013).
*  *He named me Malala* dokumentala, Yousafzai protagonistatzat izanik haren bizitza azaltzen duena. 2015. urtean estreinatua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Watergrasshill

**Watergrasshill** (irlanderaz *Cnocan na Biolrai*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren ekialdean dagoen udalerri txiki bat da. R639 errepidean dago, halere M8 autobideko sarbidetik ere bertaratu ahal daiteke.

thumb|ezkerrera|250px|Watergrasshill udalerriko eliza.

## Kanpo estekak
Whiddy Island

**Whiddy Island** (irlanderaz *Oileán Faoide*, euskaraz *Whiddy uhartea* edota *Faoide uhartea*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hego-mendebaldean dagoen uharte txiki bat da. Bantry badiatik hurbil dago. Luzez 5,6&nbsp;km eta zabaleran 2.4&nbsp;km ditu, denera bertan 20 biztanle bizi direlarik.

## Kanpo estekak
Whitegate (Cork konderria)

**Whitegate** (irlanderaz *an Geata Bán*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hegoaldean dagoen udalerri txiki bat da, Cork badiaren ekialdean.

## Kanpo estekak
Gyrinocheilus

***Gyrinocheilus*** arrain zipriniformeen generoa da, hego-ekialdeko Asiako ur gezatan bizi dena. **Gyrinocheilidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Gyrinocheilus aymonieri* (Tirant, 1883)
* *Gyrinocheilus pennocki* (Fowler, 1937)
* *Gyrinocheilus pustulosus* Vaillant, 1902

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gymnotidae

**Gymnotidae** arrain gimnotiformeen familia da, Ertamerika eta Hego Amerikako ur gezatan bizi dena.

## Espezie eta generoak 
FishBaseren arabera, familiak 37 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Electrophorus* generoa
* *Gymnotus* generoa

ITISek berriz bi familia monotipiko proposatzen ditu:
* *Electrophoridae* familia
** *Electrophorus* generoa Gill, 1864
* *Gymnotidae* familia
** *Gymnotus* generoa Linnaeus, 1758

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grammicolepididae

**Grammicolepididae** arrain zeiformeen familia da, Ozeano Atlantikoko eta Ozeano Bareko ur sakonetan bizi dena. Bizkaiko golkoan bost espezimen harrapatu dituzte.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 3 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* Grammicolepidinae subfamilia
** *Grammicolepis* generoa
*** *Grammicolepis brachiusculus* Poey, 1873
** *Xenolepidichthys* generoa
*** *Xenolepidichthys dalgleishi* Gilchrist, 1922
* Macrurocyttinae subfamilia
** *Macrurocyttus* generoa
*** *Macrurocyttus acanthopodus* Fowler, 1934

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grammatidae

**Grammatidae** arrain pertziformeen familia da, mendebaldeko Ozeano Atlantikoko uretan bizi dena.

## Generoak 
ITIS eta FishBaseren arabera, familiak 13 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Gramma* generoa
** *Gramma brasiliensis* (Sazima, Gasparini eta Moura, 1998)
** *Gramma linki* (Starck eta Colin, 1978)
** *Gramma loreto* (Poey, 1868)
** *Gramma melacara* (Böhlke eta Randall, 1963)

* *Lipogramma* generoa
** *Lipogramma anabantoides* (Böhlke, 1960)
** *Lipogramma evides* (Robins y Colin, 1979)
** *Lipogramma flavescens* (Gilmore eta Jones, 1988)
** *Lipogramma klayi* (Randall, 1963)
** *Lipogramma regium* (Robins y Colin, 1979)
** *Lipogramma robinsi* (Gilmore, 1997)
** *Lipogramma roseum* (Gilbert, 1979)
** *Lipogramma trilineatum* (Randall, 1963)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gymnura

***Gymnura*** arrain miliobatiformeen generoa da, mundu osoko itsaso epeletan, eta noizbehinka ibaien bokaletan, bizi dena. **Gymnuridae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Gymnura afuerae* (Hildebrand, 1946)
* *Gymnura altavela* (Linnaeus, 1758)
* *Gymnura australis* (E. P. Ramsay & Ogilby, 1886)
* *Gymnura bimaculata* (Norman, 1925)
* *Gymnura crebripunctata* (W. K. H. Peters, 1869)
* *Gymnura crooki* Fowler, 1934
* *Gymnura hirundo* (R. T. Lowe, 1843)
* *Gymnura japonica* (Temminck & Schlegel, 1850)
* *Gymnura marmorata* (J. G. Cooper, 1864)
* *Gymnura micrura* (Bloch & J. G. Schneider, 1801)
* *Gymnura natalensis* (Gilchrist & W. W. Thompson, 1911)
* *Gymnura poecilura* (G. Shaw, 1804)
* *Gymnura tentaculata* J. P. Müller & Henle, 1841
* *Gymnura zonura* Bleeker, 1852

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boliviar poni

{{Zaldi arraza infotaula
| izena = Bolibiar ponia
| irudia = SanJavier_Laguna_y_sus_Caballos.jpg
| jatorrizko herrialdea =  }
| sinonimoak = Sunicho}}

**Boliviar ponia** edo **sunicho**, Boliviako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapenean sartzen da.

Tamaina txikiko abereak dira eta gaur egun haien kopurua oso murritza da. Abere hauek Bolibiako goi-ordokian bizi dira .

## Arrazaren historia 
Konkistatzaile espainiarrek ekarritako zaldien ondorengoak dira. Boliviar ponia oso lotuta agertzen da Kreolo zaldi arrazarekin. Arraza honen tamaina txikiko aldaera baten antza hartzen du. 

Arrazaren jatorria 1.950. urteko Boliviako nekazal erreforma aurrekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
Gonorynchus

***Gonorynchus*** arrain gonorinkiformeen generoa da, Indiako eta Ozeano Bareko kostalde hareatsuetan bizi dena. **Gonorynchidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Gonorynchus abbreviatus* Temminck & Schlegel, 1846
* *Gonorynchus forsteri* J. D. Ogilby, 1911
* *Gonorynchus gonorynchus* (Linnaeus, 1766)
* *Gonorynchus greyi* (J. Richardson, 1845)
* *Gonorynchus moseleyi* D. S. Jordan & Snyder, 1923

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goodeidae

**Goodeidae** arrain ziprinodontiformeen familia da, Mexikoko eta hegoaldeko Estatu Batuetako ur gezatan bizi dena. Familiak George Brown Goode iktiologoaren izena darama.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 55 espezie ditu, 18 generotan banaturik:
* Empetrichthyinae subfamilia
** *Crenichthys* generoa
** *Empetrichthys* generoa
* Goodeinae subfamilia
** *Allodontichthys* generoa
** *Alloophorus* generoa
** *Allotoca* generoa
** *Ameca* generoa
** *Ataeniobius* generoa
** *Chapalichthys* generoa
** *Characodon* generoa
** *Girardinichthys* generoa
** *Goodea* generoa
** *Hubbsina* generoa
** *Ilyodon* generoa
** *Skiffia* generoa
** *Xenoophorus* generoa
** *Xenotaenia* generoa
** *Xenotoca* generoa
** *Zoogoneticus* generoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glaucosoma

***Glaucosoma*** arrain pertziformeen generoa da, Australia inguruko Indiako ozeanoko eta mendebaldeko Ozeano Bareko uretan bizi dena. **Glaucosomatidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Glaucosoma buergeri* J. Richardson, 1845
* *Glaucosoma hebraicum* J. Richardson, 1845
* *Glaucosoma magnificum* (J. D. Ogilby, 1915)
* *Glaucosoma scapulare* E. P. Ramsay, 1881

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ginglymostomatidae

**Ginglymostomatidae** marrazo orektolobiformeen familia da, mundu osoko ur tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.

## Generoak 
ITIS eta FishBaseren arabera, familiak 3 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* *Ginglymostoma* generoa J. P. Müller & Henle, 1837
** *Ginglymostoma cirratum* Bonnaterre, 1788
** *Ginglymostoma sp.* (Ozeano Barekoa)
* *Nebrius* generoa Rüppell, 1837
** *Nebrius ferrugineus* Lesson, 1831
* *Pseudoginglymostoma* generoa Dingerkus, 1986 (batzuen ustez Pseudoginglymostomatidae familia monotipikoa osatzen duena)
** *Pseudoginglymostoma brevicaudatum* Günther, 1867

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gigantura

***Gigantura*** arrain aulopiformeen generoa da, mundu osoko ur sakonetan bizi dena. **Giganturidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Gigantura chuni* A. B. Brauer, 1901
* *Gigantura indica* A. B. Brauer, 1901

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibberichthys

***Gibberichthys*** arrain estefanoberiziformeen generoa da, mundu osoko ur sakonetan bizi dena. **Gibberichthyidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Gibberichthys latifrons* (Thorp, 1969)
* *Gibberichthys pumilus* A. E. Parr, 1933

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantzarrain

**Arantzarrain** (**Gasterosteidae**) arrain gasterosteiformeen familia baten izen arrunta da, ozeano eta ur gezatan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
ITIS eta FishBaseren arabera, familiak 18 espezie ditu, 5 generotan banaturik:
* *Apeltes* generoa DeKay, 1842
** *Apeltes quadracus* (Mitchill, 1815)
* *Culaea* generoa Whitley, 1950
** *Culaea inconstans* (Kirtland, 1841)
* *Gasterosteus* generoa Linnaeus, 1758
** *Gasterosteus aculeatus* Linnaeus, 1758 (arrain hiruarantza)
*** *Gasterosteus aculeatus aculeatus* Linnaeus, 1758
*** *Gasterosteus aculeatus santaeannae* Regan, 1909
*** *Gasterosteus aculeatus williamsoni* Girard, 1854
** *Gasterosteus crenobiontus* Bacescu & Mayer, 1956
** *Gasterosteus microcephalus* Girard, 1854
** *Gasterosteus wheatlandi* Putnam, 1867
* *Pungitius* generoa Coste, 1848
** *Pungitius hellenicus* Stephanidis, 1971
** *Pungitius kaibarae* (Tanaka, 1915)
** *Pungitius laevis* (Cuvier, 1829)
** *Pungitius platygaster* (Kessler, 1859)
** *Pungitius pungitius* (Linnaeus, 1758)
** *Pungitius sinensis* (Guichenot, 1869)
** *Pungitius tymensis* (Nikolskii, 1889)
* *Spinachia* generoa Cuvier, 1816
** *Spinachia spinachia* (Linnaeus, 1758) (Xista)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gigantactinidae

**Gigantactinidae** arrain lofiformeen familia da, hiru ozeano nagusietan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 23 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
* *Gigantactis* generoa (Brauer, 1902):
** *Gigantactis balushkini* (Kharin, 1984)
** *Gigantactis elsmani* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis gargantua* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis gibbsi* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis golovani* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis gracilicauda* (Regan, 1925)
** *Gigantactis herwigi* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis ios* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis kreffti* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis longicauda* (Bertelsen eta Pietsch, 2002)
** *Gigantactis longicirra* (Waterman, 1939)
** *Gigantactis macronema* (Regan, 1925)
** *Gigantactis meadi* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis microdontis* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis microphthalmus* (Regan eta Trewavas, 1932)
** *Gigantactis paxtoni* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis perlatus* (Beebe y Crane, 1947)
** *Gigantactis savagei* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
** *Gigantactis vanhoeffeni* (Brauer, 1902)
** *Gigantactis watermani* (Bertelsen, Pietsch eta Lavenberg, 1981)
* *Rhynchactis* generoa (Regan, 1925):
** *Rhynchactis leptonema* (Regan, 1925)
** *Rhynchactis macrothrix* (Bertelsen eta Pietsch, 1998)
** *Rhynchactis microthrix* (Bertelsen eta Pietsch, 1998)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galaxiidae

**Galaxiidae** arrain osmeriformeen familia da, hego hemisferioko ur gezatan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak 50 espezie ditu, 7 generotan banaturik:
* *Aplochiton* (2 espezie)
* *Brachygalaxias* (2 espezie)
* *Galaxias* (34 espezie)
* *Galaxiella* (3 espezie)
* *Lovettia* (espezie 1)
* *Neochanna* (6 espezie)
* *Paragalaxias* (4 espezie)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gasteropelecidae

**Gasteropelecidae** aarain karaziformeen familia da, Panama eta Hego Amerikako ur gezatan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
FishBaseren arabera, familiak 9 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
* Gasteropelecinae subfamilia
** *Carnegiella* generoa
*** *Carnegiella marthae*
*** *Carnegiella myersi*
*** *Carnegiella strigata*
*** *Carnegiella vesca*
** *Gasteropelecus* generoa
*** *Gasteropelecus levis*
*** *Gasteropelecus maculatus*
*** *Gasteropelecus sternicla*
* Thoracocharacinae subfamilia
** *Thoracocharax* generoa
*** *Thoracocharax securis*
*** *Thoracocharax stellatus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Negel

**Negela**, **efloreszentzia** ere deitua, larruazaleko erupzioa da, horren kolorearen aldaketa (maiz, gorriuneak), makulak, papula edo pikortak, babak eta beste sintomak barne hartzen dituena, hantura, azkura eta erreminarekin batzuetan. Beste gaixotasun batzuk diagnostikatzeko sintoma da. Era akutuan agertzen denean, bereziki infekziozko gaixotasunekin loturik, exantema deitzen zaio.

## Kanpo estekak
Fundulidae

**Fundulidae** aarain ziprinodontiformeen familia da, Ipar Amerikako ur geza eta gazitan bizi dena.

## Generoak 
FishBaseren arabera, familiak 44 espezie ditu, 4 generotan banaturik:
* *Adinia*
* *Fundulus*
* *Leptolucania*
* *Lucania*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamerungo poni

**Kamerungo ponia** edo **Mousseye ponia**; **Kirdi**, **Lakka**, **Logone zaldia** eta **Mbai** dira arrazaren beste hainbat izen, Kamerungo bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arraza honen jatorria, antza, bertako inguru-baldintzen eraginez poni tamainaraino murriztutako berberiar zaldiak dira. Kamerungo ponia oso gertuko arraza da Nigeriako poniengandik. Hori dela eta , hainbat adituek uste dute kamerungo poniak poni tamaina izan arren zaldi tamainako arrazen ezaugarri asko baduela.

Arrazaren jatorria Logone ibaiaren ertzean dago.

## Arrazaren ezaugarriak 
* Altuera soin gurutzera: 130-140 cm.
* Kolorea: Oro har urdinkara eta beilegi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedian
Fistularia

***Fistularia*** arrain singnatiformeen generoa da, mundu osoko ur tropikal eta azpitropikaletan bizi dena. **Fistulariidae** familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.

## Espezieak 
* *Fistularia commersonii* Rüppell, 1838
* *Fistularia corneta* C. H. Gilbert & Starks, 1904
* *Fistularia petimba* Lacépède, 1803
* *Fistularia tabacaria* Linnaeus, 1758

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Negel (argipena)

**Negel** hitzak adiera zenbait ditu:
* negela, larruazaleko erupzioa;
* Nafarroako euskalkietan, **negela** igela da;
* Negel, Kurdistanko eskualdea eta herrixka.
* Negel, Errumaniako ibaia.
Cindy Crawford

**Cynthia Ann "Cindy" Crawford** (DeKalb, ) estatubatuar top-model ohia da. 2000. urtean pasalerak utzi zituen baina noizbehinka lanaren bat egiten du. 1995ean Forbes aldizkariak munduko modelorik estimatuena zela zioen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kate Upton

**Katherine Elizabeth "Kate" Upton** (St. Joseph, Michigan, ) estatubatuar top-modela da. 2011n *Sports Illustrated* aldizkarian agertu zenetik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kate Moss

**Katherine Ann Moss** (Londres, ) ingeles supermodelo eta moda diseinatzaile britainarra da. Gaur egun mundu osoan ezaguna da, modaren munduan izan duen erreperkusioagatik. Bere sarrera modaren munduan 1988an izan zen. Sarah Daukasek, Storm Londreseko modelo agentziaren fundatzaileak, bere agentzian sartu zuenean 14 urte zituela, JFK New Yorkeko Aireportuan ikusi eta gero. Horrela, Kate Moss 90. hamarkadako anti-supermodeloa bihurtu zen, ordura arte zegoen edertasunaren kanonak hautsi zituen. Modaren industria asaldatu zuen eta modaren ikono izan da bere bizitzan zehar marka oso handientzako lan eginez: Gucci, Dolce & Gabbana, Versace, Chanel, Missoni… Gaur egun modaren figura izaten jarraitzen du.

2012an *Forbes* aldizkariaren arabera, bigarren modelorik arrakastatsuena izan zen, 9,2 milioi dolarreko irabazia eta Longchamp, Mango, Rimmel, Vogue Eyewear edo TopShop bezeroak izan zituelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belgooly

**Belgooly** (irlanderaz *Béal Guala*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hegoaldean dagoen udalerria da. Kinsale udalerritik 4,6 kilometro ipar-ekialdera dago. 2011an 765 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20170911191912/http://belgooly.ie/(https://web.archive.org/web/20170911191912/http://belgooly.ie/)
Belvelly

**Belvelly** (irlanderaz *Béal an Bhealaigh*, *Bidearen Bokalea* esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hegoaldean dagoen udalerri txiki bat da. Cork badian dagoen Great Island uhartearen iparraldean dago, Cobh udalerritik bost milia iparraldera.

Bertan, izen berdineko Belvelly gaztelua eta Martello dorre bat daude.

## Kanpo estekak
Blarney

**Blarney** (irlanderaz *an Bhlarna*, *Larrea* esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hegoaldean dagoen udalerri txiki bat da. Cork udalerritik 8 kilometro ipar-mendebaldera dago.

Bertan, izen berdineko Blarney gaztelua eta Blarney harri ospetsuak daude.

## Kanpo estekak
Boherbue

**Boherbue** edota **Boherboy** (irlanderaz *An Bóthar Buí*, *Bide Horia* esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren ipar-mendebaldean dagoen udalerri txiki bat da. Tralee eta Mallow udalerriak elkarlotzen dituen R577 errepidean eta Duhallow baroierrian dago.

Boherbue GAA izeneko joko gaelikoetako taldea du.

## Kanpo estekak
Buttevant

**Buttevant** (irlanderaz *Cill na Mullach*, *Gailurretako Eliza* esan nahi du, latinez *Ecclesia Tumulorum*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren iparraldean dagoen Erdi Aroko azoka udalerria da. Eduardo II.a Ingalaterrakoak bereganatu zuen.

Limerick eta Cork hiriak elkarlotzen dituen N20 autobidean eta R522 eskualde errepidean dago. Dublin eta Cork arteko trenbidea ere bertatik igarotzen da baina udalerriko geltokiak Lehen Mundu Gerran zerbitzua ematetik utzi zuen.

## Kanpo estekak