Zoia Kosmodemianskaia

**Zoya Anatólievna Kosmodemiánskaya** (errusieraz: Зо́я Анато́льевна Космодемья́нская; 1923ko irailaren 13a - 1941eko azaroaren 29a) Komsomoleko kide eta sobietar partisanoa izan zen, Bigarren Mundu-Gerran. Naziek hil ondoren, Sobietar Batasuneko Heroi ohorezko titulua eman zioten. Bigarren Mundu-Gerra Sobietar Batasuneko Heroi titulua (hil ondorengoa) jaso zuen lehen emakumea izan zen.

Errekonozimendu eta sabotaje eskolara sartu zirenean ere, errekruta guztiei ohartarazi zieten horien % 95 hil egingo zituztela, eta harrapatutakoak torturak minduta hilko zirela. Beraz, taldekide guztiek ulertu zuten egiten ari ziren lanaren arrisku hilgarria, Molotov koktel gutxi batzuk eta arazo mekanikoak zituzten pistolak besterik ez zituztela. Taldeko kide gehienak tiroketetan, torturetan eta harrapatuak izan ziren.

Kosmodemiánskayaren taldeak borrokarako aginduaren zati bat bakarrik gauzatzea lortu zuen, hiru etxetan eragindako sutea antolatuz. Etxe horietako batean soldadu alemanak zeuden, frontera zihoazenak,  ibilgailuak suntsitu eta zaldiak hil zituzten. Beste bi etxeak baserritarren etxeak izan ziren. Eragindako bigarren sute saiakeran, Semion Agafonovich Sviridov herrixkako buruzagiak alarma piztu zuen, eta Kosmodemianskaya atxilotu egin zuten.

Zoya harrapatu eta torturatua izan zen, eta ondoren urkatu egin zuten. Hil aurretik, Zoyak hitzaldi mitikoa eman zuen, nekazariei eskatuz nazien aurka borrokatzeko eta borroka horretan heriotzaren beldur ez izateko.

Zoya Kosmodemiánskaya herri sobietarraren heroismoaren ikurretako bat bihurtu zen Bigarren Mundu Gerran. Zoyaren irudia fikzioan, kazetaritzan, zineman, pinturan, arte monumentalean eta museoetako erakustaldietan islatzen da. Artyom Krechetnikov BBCren zerbitzura zegoen kazetari errusiarraren arabera, Zoya Kosmodemiánskaya abertzaletasunaren eredu bihurtu zen sobietarrentzat, sakrifikatzeko borondatearekin, Joana de Arco frantziarrentzat bezala.

## Bizitza 
### Familia 
Kosmodemiánsky familiaren abizena Kosme eta Damian santuen izenak elkartuz eraiki zen (Kosma eta Demyan errusieraz). XVII. mendetik aurrera Kosmodemianskytarrak apaizak izan ziren Errusiako Eliza Ortodoxoan. Zoyaren aitita, Pyotr Kosmodemiansky, 1918an hil zuten biraoaren aurka zegoelako.

Zoya (bere izena, grezierazko Zoe izenaren aldaera bat da, “bizitza” esan nahi duena) 1923an jaio zen Osino-Gay herrian (Осино-Гай ) (makal-basoak esan nahi du), Tambov hiritik gertu. Bere aitak, Anatoli Kosmodemiánsky, teologia seminario batean ikasi zuen, baina ez zen graduatu. Geroago liburuzain gisa lan egin zuen; bere ama, Lyubov Txurikova, maistra zen eskolan. Bere neba, Aleksandr Anatolyevich Kosmodemiánsky (1925-1945) lehen tenientea, gudu-orgako komandantea izan zen, Zoya bezala Sobietar Batasuneko Heroi kondekoratua izan zen eta gainera Leninen Ordena jaso zuen, biak hil osteko tituluarekin.

1929an familia Siberiara aldatu zen, jazarpenaren beldur. 1930ean Moskura joan ziren bizitzera.

### Ibilbidea 
1923an Tambovetik gertu jaioa, Komsomolera (Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako gazte erakundea) batu zen 1939an 236208 zenbakiarekin eta 1941ean partisano sobietarren 9903 Unitatea osatu zuen naziak Sobietar Batasuna inbaditzen hasi zirenean. Zoyaren unitatearen misioa bideak minatzea zen, alemaniarren biltegiak suntsitzea eta aurrera zihoazen indar etsaiei lur errearen estrategia agindua aplikatzea.

1941eko urrian, oraindik Moskun bigarren hezkuntzako ikaslea zela, bere burua boluntario gisa eskaini zuen unitate partisano baterako. Amari, hura bere asmoa burutik kentzen saiatu baitzen, honelaxe erantzun zion: «Zer egin dezaket etsaia hain hurbil dagoenean? Hona etorriko balira, ezingo nuke bizitzen jarraitu». 1941eko urrian bere unitatera batu ziren mila pertsonetatik, erdia bakarrik atera zen gerratik bizirik.

Honako hau izan zen Zoya Kosmodemiánskayaren taldearen borroka-misioa: «hamar asentamendu erretzea (1941eko azaroaren 17ko Stalin burkidearen aginduz): Anashkino, Gribtsovo, Petrishchevo, Usadkovo, Ilyatino, Grachevo, Pushkino, Koroovsino. Epemuga 5-7 egunekoa da». Hori Goi Aginte Gorenaren 428. zenbakiko Kuartel Nagusiak lurralde okupatuan asentamenduak erretzeari buruz emandako aginduari dagokio.

Petríschevo herrixkan, 1941eko azaroaren 27an, alemaniar armadaren jabetzak saboteatu eta erretzeko talde bat osatu zen. Partisanoen eta alemanen arteko liskarrek Zoya bere unitatetik isolatu zuten. Emakumea herrian babestu zen eta kolaborazionista batek salatu zuen. Harrapatu egin zuten, eta galdekatu, torturatu eta iraindu ostean, azkenean 18 urterekin urkatu zuten publikoki. Alemaniarrek exekuzioaren argazkiak atera zituzten. Argazki horiek Rzheveko kontraeraso batean borrokan hildako soldadu germaniar baten gorputzean aurkituak izan ziren.
[thumb|250x250px|Zoya Kosmodemiánskayaren argazki ofiziala [Komsomol|Komsomolerako 1939an.]]
Petrischevon, Zoyak zaldi-ukuiluak eta etxe pare bat erre zituen. Azaroaren 27an, 02:00etan, Boris Krainovek, Vasili Andreevitx Klubkovek eta Zoya Kosmodemyanskayak hiru etxe erre zituzten Petrishtxeven (Karelova, Solntseva eta Smirnoven). Galdeketan, Zoyak esan zuen hogei zaldi, naziek zama eramateko erabiltzen zituenak, suntsitzea lortu zuen, erretako patioetako nekazaritza-eraikinetan zeudenak. Semionn A. Sviridov herrixkako buruzagiak bere testigantzarekin baieztatu zuen hori. Claudia Miloradovak, sabotaje eskolako Zoyaren lagunak, Zoyak erretako etxeetako bat Alemaniako komunikazio zentro gisa erabili zutela esan zuen. Voronin familiak herrian zuen etxea, benetan, tropen ofizialak lekualdatzeko kuartel nagusi gisa erabili zen, baina ez zen erre. Sabotaje taldeko kide askok adierazi zuten soldadu alemaniarrek gaua pasatutako etxeak erre zituztela eta patioetan karga militarrak garraiatzeko erabilitako zaldiak ere mantendu zituztela. 

Aleksandr Zhovtis idazleak bertsio horiek zalantzan jarri zituen, ofizialki Petrishchevo ez zela Alemaniako tropen etengabeko zabaltze puntu bat aipatuz. Hala ere, bertako baserritarrek ukatu egiten zituten haren hitzak, eta horrek adierazten du herrixkako ia etxe guztiak lotarako erabili zituztela herrixkatik gertu zeuden errepide nagusietan zehar garraiatutako tropa alemaniarrek. Piztutako lehen sute-saiakeraren ondoren, Krainov ez zen Zoya eta Klubkoven zain egon adostutako bilera-lekuan, eta alde egin zuen, berera itzuliz. Geroago, alemanek Klubkov ere harrapatu zuten. Zoyak, bere lagunak faltan bota eta bakarrik geratu ondoren, Petrishchevora itzuli eta eragindako sutearekin jarraitzea erabaki zuen. Hala ere, Alemaniak herrian zituen agintari militarrek bertako egoiliarren bilera bat antolatua zuten ordurako, eta milizia bat osatu zuten eragindako sute berriak ekiditeko. Atxilotu eta gero, 200 zartailuz biluztu, kolpatu, galdekatu eta torturatu zuten eta bere gorputza erre, baina uko egin zion inolako informaziorik emateari. Hurrengo goizean, herrixkaren erdira eraman zuten, lepoaren inguruan ohol bat zuela, «Su-emailea» inskripzioarekin, eta urkatu egin zuten.

Bere gorputz izoztua moztua izan zen eta hilabetez erakutsi zuten alemanek ehortzi eta Armada Gorriaren aurrerapenaren aurrean erretiratu baino lehen.

Hauek izan ziren Zoyaren azken hitzak:

Eta alemanei:

Eta soka lepoan zintzilikatu baino lehen, esan zuen:

Alemanek urkamendian zintzilik utzi zuten Zoyaren gorpua aste batzuetan. Bularretako bat moztu zioten, eta alemanek edo laguntzaileek profanatu zioten gorputza. Azkenean, sobietarrek lurralde hori 1942ko urtarrilean berreskuratu aurretik lurperatu zuten.

Hil ondoren, Sobietar Batasuneko martiririk beneratuenetako bat bihurtu zen.
thumb|260x260px|Zoya Kosmodemiánskaya torturatu, mutilatu eta urkatu zuten gorpua elurretan dago Petrischevo herrixkan, Moskutik gertu. Sergei Strunnikovek ateratako argazkia

## Sobietar ondorengo ikerketa eta eztabaida 
### 90eko hamarkadako eztabaida mediatikoa 
Zoya Kosmodemyanskayaren biografia eztabaida mediatikoko gai bihurtu zen 1990eko hamarkadan. 1991ko irailean, Aleksandr Zhovtis-en artikulu bat argitaratu zen Argumenty i Fakty astekari errusiarrean. Artikuluak argudiatzen zuen Petrischevo herrian ez zegoela tropa alemaniarrik, nahiz eta  alemaniar soldaduek haren hainbat argazki urkatuta egon**.** Zhovtisek Stalinen lur errearen estrategia politikari egotzi zion errua, gaztea «beharrik gabe» hiltzeagatik. Ondoren, egunkariak irakurleen gutunak argitaratu zituen, eta horietako askok bertsio ofizialaren aurkako istorioak jasotzen zituzten. Ikerketa batek baieztatu zuen Petrischevon exekutatutako pertsona ez zela Zoya Kosmodemyanskaya, baizik eta «ekintzan desagertutako» aldekoa, nahiz eta gerora Zigor Arloko Adituen Institutuak eta Errusiako Federazioko Justizia Departamentuak ateratako ondorio ofizial batek kontrakoa adierazi. Argumenty i Fakty-ren artikuluek Pravdako behatzaile Viktor Kozhemyakaren erantzuna eragin zuten, «Hil eta berrogeita hamar urtera, Zoya torturatu eta berriro exekutatu zuten» izeneko artikulu gisa. Hamar urte geroago, Kozhemyakak Zoya exekutatzen zuten beste artikulu bat idatzi zuen, non "material absurdua" deitoratzen zuen Interneteko guneetan, esanez Zoya errusiar nekazariek zauritu zutela alemaniar tropen ordez, eskizofreniak jota zegoela, fanatiko estalinista bat zela eta horrela hurrenez hurren.

### Aurkikuntza berriak 
[ezkerrera|thumb|250x250px|Emakume [Feminismo|feminista bat Zoya Kosmodemiánskayaren monumentua garbitzen Kieven, 2010eko maiatzeko Garaipen Egunaren ospakizun gisa]]
Gertaera garrantzitsu bat izan zen Glasnost garaiko egunkari batean Petrischevo herrixkako egoiliarren batzorde ofizialaren protokolo ezezagunak eta Gribtsovsky sobietar argitaratzea 1942ko urtarrilaren 25ean (Zoya exekutatu eta bi hilabetera). Protokoloak adierazi zuen Kosmodemyanskaya 300 zaldi alemaniar baino gehiago zituen ukuilu bat suntsitzen saiatzen ari zela harrapatu zutela. Bere tortura eta exekuzioa ere grafikoki deskribatzen zituen.

1999an Gazeta Parlamentskayan argitaratutako Pygarren Lidoven oharrek istorio apur bat ezberdina kontatu zuten. Dirudienez, Lidovek urteetan zehar zehatz-mehatz bildu zuen Kosmodemyanskaiari buruz zegoen informazio guztia. Oharrek Kosmodemyanskaya eta Vasili Klubkov Petrischevoko kanpoaldean lo egiten ari zirela harrapatu zituztela zioten. Alemaniarrei Petrischevoko egoiliar batek deitu zien, Semyon Sviridovek. Lidoven oharrek Armada Gorriak preso hartutako ofizialorde alemaniar bati egindako elkarrizketa ere jaso zuten. Elkarrizketak etxeetako suteak ikusi zituzten soldadu alemaniarren moralean izandako eragin negatiboa deskribatu zuen.

### Vasili Klubkoven traizioaren bertsioa (1923-1942) 
[thumb|1962ko [Zigilu (posta)|posta-zigilua, RDAko Zoya Kosmodemiánskayaren omenez]]
Zoyaren esleipenaren eta atxiloketaren xehetasun batzuk hirurogei bat urtez sailkatu ziren, tartean egon zitezkeen traizioengatik. Kasu kriminala, N.ERE 16,440, 2002an desklasifikatu zen. Kasua Errusiako Fiskal Militar Buruaren Bulegoak aztertu zuen, eta erabaki zen Vasili Klubkovek traizio egin ziola Zoya Kosmodemiánskayari eta ez zela errehabilitaziorako hautagarria. 16,440 auzi penalaren arabera, hiru borrokalari sobietarrek (Zoya Kosmodemiánskaya, Vasili Klubkov eta Boris Krainov komandantea) sabotaje ekintzak egin zituzten Reichskommissariat Ostlanden. Petrishchevo herrixkan, alemanen tropak biltzen ziren lekuan, etxeak erretzeko agindua eman zitzaien. Krainovek herrixkaren erdialdean jardun behar zuen, Kosmodemianskaiak hegoaldean eta Klubkovek iparraldean. Krainov izan zen bere lana burutzen lehena eta basera itzuli zen. Zoyak ere bere lana egin zuen, Petrischevoko hegoaldean basetik ikusitako hiru sugarren zutabek agerian utzi zuten bezala. Iparraldea bakarrik ez zuten erre. Klubkov-en arabera, bi soldadu alemanek harrapatu zuten eta bere kuartel nagusira eraman zuten. Alemaniar ofizial  batek hiltzeko mehatxua egin zuen, eta Klubkovek Kosmodemiánskaya eta Krainov izenak eman zizkion. Horren ondoren, alemanek Kosmodemianskaia harrapatu zuten.

Ikerlarien presiopean inkriminatu zen, seguruenik. Semyon Agafonovich Sviridovek, Petrishchevo herrixkako nagusiak, ere salatu zuen, baina ez zen inoiz auzitara joan.

1942ko apirilaren 3an, Sobietar Mendebaldeko Fronteko epaitegi militarrak heriotza-zigorra ezarri zion Vasili Andreevich Klubkov-i, eta apirilaren 16an tiro bat jaso zuen, 19 urte besterik ez zituela.  

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
; Sobietar Batasuneko beste partisano batzuk Bigarren Mundu Gerran

* Anna Lisítsyna
* María Meléntieva
* Masha Bruskina
* Nadezhda Troyán
* Yefrosinia Zenkova
* Zinaída Portnova
* Zoia Kosmodemiánskaia
* Yefrosinia Zenkov

## Kanpo estekak