Olha harpea

**Olha** historiaurreko aztarnategi bana gordetzen duten bi harpe dituen Kanboko leku bat da. Bi harpe horiei Olha I eta Olha II izena eman zaie.

## Olha I harpea 
[thumb|Mousteriar punta baten hiru ikuspegi.  Le Placard hitzuloan aurkutua, Vilhonneur, [Charente. Tolosako museoa.]]
Olha I.harpea harkaitz baten azpian dago, Olha errekak Errobi ibaian bat egiten duen tokitik gertu. 1913an aurkitu zuen E. Passemardek historiaurreko aztarnategi gisa, eta 1917an berak induskatu zuen. Olha I harpearen garrantzi arkeologikoa, batez ere, Mousteriar mailen dentsitatean (faunan eta industria litikoan aberatsak) datza, bai eta garai horren ezagutzari Euskal Herrian (Lezetxiki, Axlor eta Isturitzekin batera) eta, oro har, Europako hego-mendebalde osoan ematen dioten ekarpenean . Bere bildumetan, hain zuzen ere, Francois Bordesek oinarritzat hartu zuen Mousteriar fazies "erregional" bat definitzeko: "Olhako harri-pintzak dituen" Baskoniarra. Harri-printza horiek arrakalatzaile izateko landuta daude eta, horien ondoan, Erdi Paleolitoko harri landuzko industria ugaria dago: mousteriar puntak, arrakalatzaile, aurpegibikoak, dentikulatuak, etab.

Olha I.ak harpean sabaia hainbatetan  hondoratu zen, eta eroritako blokeak Historiaurrean lekua okupatu zutenek uzten zituzten aztarnekin nahastu ziren. Horrela, E. Passemardek  jarraian gertatu ziren hiru okupazio bereizi ahal izan zituen, izen hauek eman ziena: Fi edo behean geratu ziren beheko-suak  Fm edo erdain geratu zirenak Fs edo goian ezarri ziren beheko-su edo bizitoki. Horrek guztiak ia bost metroko potentziako gordekiaean. 
[thumb|Mesolitoko dentikulatua. [Lincolnshire|Lincolnshiren aurkitua]]
Harrizko tresnak eta faunaren arrastoak bi multzo ezberdinduetan sailka daitezke. Fi4 eta Fi3 mailei dagozkien multzoak Fm eta Fs-etatik nahiko nabarmen bereizten diren ezaugarri komunak dituzte: elur-oreina, mamuta eta errinozero iletsua agertu dira beheko geruzetan. Fi2 eta Fi1 mailak, aldiz, "trantsizio-etapak" dira, eta inoiz mousteriense "beroa" eta mousteriense "hotza" bezala kalifikatu da Olhan. 

Mousteriar kultura erraz identifikatzen da Olhan. Beheko okupazioetako hiru horizonteetan (Fi4, Fi3, Fi2) baskoniar faziesa daukagu, baina Fm eta Fs mailek (eta agian Fi1 ere bai) Charentiense faziesaren ezaugarriak dituzte. Zehazkiago, eta H. Delporteren arabera (1974), funtsezko bi egitate azpimarratu behar dira: a) "Olha harri-pintzak ('arrakalatzaileak') alde batera utzita, mousteriar multzo litikoa ez da ezagutzen harpearen gordailu estratigrafiko osoan, baizik eta aldaketa txikiak"... eta b) arrakalatzaileen fenomenoa oso ondo mugatuta dagoela denboran: "Fi4n agertzen da, Fi3n garatzen da, Fi2n gutxitzen da eta Fi 1en desagertzen da". 

Passemardek jasotako albistearen arabera, Olhako gunetik harria ateratzen ari zuten langile batzuek zaldi hezurrak eta giza garezurren bat aurkitu zituzten bertan. Logikoa denez, ez zitzaion inolako baliorik eman aurkikuntzari, eta, beraz, historiaurreko aztarnategiari eta, agian, hura okupatu zuen Neanderthal gizaki motari zegozkion ebidentziak galdu ziren.

## Olha II  harpea 
Olha I-etik ez oso urrun, Georges Laplacek hainbat etapatan induskatu zuen, 1948tik 70eko hamarkadaren amaierara arte. Estratigrafian hiru andel-etapa handi bereizten dira: behekoa, legar-harrikoa eta oinarrizko errekarriena; erdikoa depositoa, Olha I.aren antzeko mousteriar industria duena (Baskoniar motako arrakalatzaileekin), Würm glaziazioaren lehen zatian pilatu zen; goikoa, Mousteriar motakoa ere bai, garaiko berezko garai hartako ohiko materialak ditu: puntak, karrakagailuak eta dentikulatuak: andelen guztiaren ia % 90). Olha eta beste aztarnategitako multzo litikoak sakonki ikertu ditu baskoniar faziesa aztertzeko.  2023an eta 2024an, bere zuzendaritzapean, harpean indusketei berrekin zitzaien.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Émilie Claude, et alii (2019) «Les pratiques mises en œuvre par les Néandertaliens lors de l’acquisition et l’exploitation des ressources végétales et animales et la fonction des sites étudiés: synthèse et discussion», *Palethnologie, archéologie et sciences humaines*, 10.
* « [Olha I eta II Kanbotik ekialdera, mapan](https://www.geoportail.gouv.fr/carte?c=-1.387603,43.362293&z=5.070496E-5&l0=GEOGRAPHICALGRIDSYSTEMS.MAPS::GEOPORTAIL:OGC:WMTS(0.8)&l1=ADMINISTRATIVEUNITS.BOUNDARIES::GEOPORTAIL:OGC:WMTS(1)&l2=HYDROGRAPHY.HYDROGRAPHY::GEOPORTAIL:OGC:WMTS(0.5)&permalink=yes)» Géoportail.
* Emmanuel Passemard, «Le Moustérien à l'abri Olha en Pays-Basque», ''Revue Lorraine d'Anthropologie*,‎ 1936, 117-160. or. 
* Marc Large (Jacques Bloen aurrehitza) (2006), L*es premiers hommes du Sud-Ouest : Préhistoire dans le Pays basque, le Béarn, les Landes, Pau, Cairn,''  ( eta 2-35068-035-5),  60. or 
* Georges Laplace eta Andoni Saenz de Buruaga (2000)  «Application de la typologie analytique et structurale à l'étude de l'outillage moustéroïde de l'abri Olha 2 à Cambo (Kanbo) en Pays Basque», *Paléo*, 12,‎ 261-324 or. 
* François Bordes, (1953) «Essai de classification des industries "moustériennes», *Bulletin de la Société Préhistorique Française*, 50 lib.,  7-8 Zk.,‎ 457-466 or.

## Kanpo estekak