open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erakusketa komisario

**Komisario** edo, sarriago erabiltzen den **erakusketa komisario** erakusketa baten diskurtsoa eraikitzen duena da.  Arte erakusketa edo beste jakintzagai bati buruzko erakusketa izan daiteke antolatzen duena. Komisarioa objektuak hautatzeaz eta antolatzeaz arduratzen da nahi den efektua lortzeko. Horrek normalean lan multzo bat gaika lotzeko modua aurkitzea edo aukeratutako gaiari dagozkion lanak aurkitzea esan nahi du. Erakusketako piezak hautatzeaz gain, etiketak, katalogoan idatzitakoak eta erakusketarako gainerako edukiak idaztearen arduraduna da. Komisarioak langile iraunkorrak, erakunde edo unibertsitate bateko komisario gonbidatuak edo aholkulari gisa lan egiten duten freelance komisarioak izan daitezke.

## Ikus, gainera 
* Museo eta arte-galerietako arduradun
* Museologia
Lira pontifikal

**Lira pontifikala** Aita Santuen Lurraldeko legezko dirua izan zen 1866 eta 1870 urteen artean. 1866ko ekainaren 18an ezarri zen, aurreko ezkutu pontifikalaren trukea honela ezarrita: *5,375 lira* = 1 *ezkutu.* Formalki, bere zatikiak ziren *centesimo* edo ehunekoak (100) eta hogerleko edo *soldo* (pluralez *soldi*) zirenak: 20 *soldi*, lira bat.

Legezko dirua izan zen 1870. urtera arte, non Vatikanoko lira ezarri zen, Italiako lirarekiko 1 = 1 parekidetasuna izan zuen dirua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auguste de Marmont

**Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont, Ragusako dukea** (Châtillon-sur-Seine, 1774ko uztailaren 20a - Venezia, 1852ko martxoaren 22a) frantziar mariskala izan zen.

Dijonen ezagutu zuen Napoleon. Bonapartek landa-laguntza izendatu zuen eta elkarrekin egon ziren Italia eta Egiptoko kanpainetan. Brumaireko estatu-kolpean egon zen eta artilleriaren buru izan zen Marengoko guduan.

1805ean Ragusako Errepublika okupatu zuen eta bost urtez Dalmaziako gobernaria izan zen. 1809an Wagramgo guduan borrokatu zuen. 1810ean Frantziako armadaren Espainiako iparraldean agintea jaso zuen. André Masséna ordezkatu zuen karguan. Wellingtonek garaitu zuen Arapilesko guduan. 1813an Lützen, Bautzen eta Dresdengo guduetan parte hartu zuen.

Berrezarkuntza ondoren, Borboien zerbitzura egon zen eta Michel Ney mariskalaren exekuzioaren alde bozkatu zuen. 1830ean Uztaileko Iraultza zanpatzeaz arduratu zen. Errege familiari erbestera lagundu eta Venezian hil zen.

## Lanak 
* *Voyage en Hongrie*, etc. (4 liburuki, 1837)
* *Voyage en Sicile* (1838)
* *Esprit des institutions militaires* (1845)
* *Cesar*; *Xenophon*; eta *Mémoires* (8 liburuki, 1856)
Roselyne Bachelot

**Roselyne Bachelot**, jaiotza-izenez **Roselyne Narquin**, (Nevers, Frantzia, 1946ko abenduaren 24a) frantziar politikaria eta irrati-esataria da.

Farmazian doktorea da. 2002 eta 2004 bitartean Frantziako Ekologia eta Garapen Iraunkorreko ministroa izan zen, Jean-Pierre Raffarin lehen ministroaren gobernuan, Jacques Chirac presidentea zela.

2007tik 2010era Osasun eta Kirol ministroa izan zen, François Fillon lehen ministroa buru zuen gobernuan, Nicolas Sarkozy presidentea zela. Jarraian, 2010etik 2012ra Elkartasun eta Kohesio Sozialaren ministroa izan zen.

2020az geroztik Kultura ministroa da Jean Castex lehen ministroaren gobernuan, Emmanuel Macron presidentea izanik.

## Kanpo estekak
Élisabeth Borne

**Élisabeth Borne** (Paris, Frantzia, 1961eko apirilaren 18a) frantziar goi-funtzionarioa eta politikaria da. Frantziako lehen ministroa izan zen 2022ko maiatzaren 16tik 2024ko urtarrilaren 9ra.

Zubigintza, Urak eta Basogintzan ingeniaria da.

2017ko maiatzaren 17a eta 2019ko uztailaren 16a bitartean Frantziako Garraio ministroa izan zen, Édouard Philippe lehen ministroaren gobernuan, Emmanuel Macron presidentea zela. Ondoren, 2019ko uztailaren 16tik 2020ko uztailaren 16ra Trantsizio Ekologiko eta Solidarioaren ministroa izan zen. 2020ko uztailaren 6az geroztik Lan, Enplegu eta Laneratze ministroa da Jean Castex lehen ministroaren gobernuan, Emmanuel Macron presidentea izanik.

## Kanpo estekak
Fenilhidroxilamina

**Fenilhidroxilamina** C6H5NHOH formulako konposatu organikoa da. Solido horia da.

## Prestakuntza 
Fenilhidroxilamina prestatzen da nitrobentzenoa zinkarekin erreduzituz amonio klorurotan.

C6H5NO2 + 2Zn + 3 H2O -> C6H5NHOH + 2 Zn(OH)2

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gehigarri (Mozilla)

thumb|*Itzuli* Mozilla gehigarriaren ezaugarriak. (Pantaila argazkia).
**Gehigarri**ak software moduluak dira Mozilla aplikazio nagusiekin txertatzeko. Firefox edo Thunderbird aplikazioek milaka gehigarri dauzkate. Hiru mota daude: hedapenak, gaiak (itxurak), pluginak eta hiztegiak.

Gehigarriak, milaka izanik, multzoka eskaintzen dira. Badaude erabiltzaileari pribatutasun edo segurtasun handiagoa eskaintzen dizkioten gehigarriak, badaude informazioa eskaintzen dutenak (esate baterako, non daukan ostatua zerbitzu ematen ari zaigun webgunea), badaude deskargak egitea errazten duten gehigarriak, publizitate iragarkiak iragazten dutenak, cookieak ezabatzen dituztenak, etab.

## Euskaraz 
Badaude euskaldunentzat interes berezia duten zenbat Mozilla gehigarri. Esaterako, eskuineko pantaila argazkian Itzuli+ gehigarria ikusten da.

Hainbat hizkuntzatako hiztegi eta euskarazko hiztegiak azkar erabiltzeko aukera ematen du Euskalbar gehigarriak. Lehen hitza euskaraz gehigarriak gure nabigatzailean ezarriz gero, bizpahiru hizkuntzatan dauden webgune atarietan gure hizkuntza gustukoena, aldez aurretik, euskara dela adierazteko balio du.

Xuxen gehigarria gure Firefox nabigatzailean Xuxen aplikazioa gehigarri baten bidez txertatuz gero, orrazketa ortografikoa berehalakoan egin daiteke nabigatzailea dela medio idazten diren testuetan.

Datraolat gehigarria izenak eta deklinabide atzizkiak bereizteko aukera ematen du, marratxo baten beharrik gabe.

Gehigarriak Software librea izanik, hizkuntza paketeak edozein hizkuntzatara itzul daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mozilla Firefox.
* Mozilla Thunderbird.
* Xuxen.

## Kanpo estekak 
* Firefox nabigatzailearentzako gehigarriak.
* Thunderbird posta-kudeatzailearentzako gehigarriak.
* *Librezale.eus*: Firefox gehigarri gomendagarri batzuk.
Nora (2020ko filma)

***Nora*** 2020 urtean eginiko euskal filma da, Lara Izagirre Garizurieta zornotzar zinemagileak idatzia eta zuzendua. Honek Nora izeneko 30 urteko neska gazte baten istorioa kontatzen du.

2020ko irailaren 18an estreinatu zen, Donostiako Zinemaldiaren Zinemira Sailean.

## Sinopsia 
Nora aitona argentinar Nicolásekin bizi den 30 urteko neska gazte bat da. Meri lagunagen seme-alabak zaintzeaz eta herriko aldizkarian horoskopoa idazteaz arduratzen da. Hala ere, bidaia-idazle izatea du amets.

Aitonaren heriotzaren ondoren, Citroën Dyane 6 furgoneta bat jaraunsten du. Furgoneta horrekin errepide-bidaia egiteari ekingo dio Euskal Herriko kostaldean zehar.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nora filmearen webgunea
Adam Zagajewski

**Adam Zagajewski** (Kviv, 1945eko ekainaren 21a - Krakovia, 2021eko martxoaren 21a) poloniar olerkaria izan zen.

Sobietarrek bere jaioterritik bota zuten familiarekin batera, eta Gliwicen kokatu ziren. Filosofia eta psikologia ikasi zituen Jagellondar Unibertsitatean, eta filosofia irakatsi zuen gero.

Bere debuta poetikoa 1967an egin zuen. *Odra* eta *Twórczość* aldizkarietan argitaratu zuen. *68ko Belaunaldiko* edo *Poloniar Uhin Berriko* partaide izan zen. Komunismoak errealitatea faltsutzeari eta hizkuntza bereganatzeari aurre egin behar izan zion taldeak. *59ko Gutuna* sinatu ondoren, agintari komunistek debekatu egin zituzten liburuak Polonian. 1982an Parisera joan zen eta 2002an Poloniara itzuli zen.

## Lanak 
### Bildumak 
;Olerkigintza
* *Komunikat*, 1972.
* *Sklepy mięsne*. Kraków, 1975.
* *List. Oda do wielkości*. Paris, 1983.
* *Jechać do Lwowa*. Londres, 1985.
* *Plótno*. Paris, 1990.
* *Ziemia ognista*. Poznan, 1994.
* *Trzej aniołowie*. Krakovia, 1998.
* *Pragnienie*. Krakovia, 1999.
* *Powrót*. Krakovia, 2003.
* *Anteny*. Krakovia, 2005.
* *Niewidzialna reka*. Krakovia, 2009.
* *Wiersze wybrane*. Krakovia, 2010.
* *Asymetria*, Krakovia 2014
* *Lotnisko w Amsterdamie / Airport in Amsterdam*, Kraków 2016 (edizio elebiduna)

;Prosa
* *Ciepło, zimno*. Varsovia, 1975.
* *Słuch absolutny*. Krakovia, 1979.
* *Cienka kreska*. Krakovia, 1983.

;Saiakerak
* *Świat nieprzedstawiony*. Krakovia, 1974.
* *Drugi oddech*. Krakovia, 1978.
* *Solidarność i samotność*. "Zeszyty literackie", 1986.
* *Dwa miasta*. Paris-Krakovia, 1991.
* *W cudzym pięknie*. Poznan, 1998.
* *Obrona żarliwosci*. Krakovia, 2002.
* *Poeta rozmawia z filozofem*. Varsovia, 2007.
* *Lekka przesada,* Krakovia 2011*.*
* *Poezja dla początkujących,* Varsovia 2017*.*

## Erreferentziak
Gregorio Urrutia

**Gregorio Urrutia Venegas** (San Carlos, Txile, 1830 - Santiago, ibid., 1897ko irailaren 10a) Txileko Armadan karrera egin zuen militar txiletar bat izan zen, brigadako jeneral gradua izatera iritsiz. Hainbat kargu militar izan zituen eta lau gerratan parte hartu zuen. Diputatua eta trenbideak eraikitzen zituen konpainia bateko enpresaria ere izan zen.

1862 eta 1883 artean Araukaníaren okupazioan izan zuen jardueragatik ezaguna da, aktiboki parte hartuz eskualde historiko hura Txilen sartzeko prozesuan eta bertako biztanleen asimilazio prozesuan, maputxe herria. Gainera, zonaldeko azken operazioak zuzendu zituen komandantea izan zen, lurralde hartako Txileko aginpea sendotuz. Zenbait herrixka sortu zituen, baita gaur egun Araucanía eskualdearen zati diren beste batzuk birsortu ere.
Arroz urez

***Arroz urez*** 2021ean Mikel Antzak (Mikel Albisuren izengoitia) plazaratutako saiakera da. Liburuan oroimen pertsonalak eta bizipenak, Burgosko prozesuaren gertaerekin eta epaiketa hartan egon ziren protagonistekin izandako elkarrizketekin nahasten dira. Gogoeta horietan tortura, espetxeen bizitza eta biolentzia protagonistak dira, nolabait, *collage* handi baten gisa: "Azkenean, collage moduko bat atera zaidala uste dut, puska autobiografiko desberdinez osatutakoa".

## Izenburua 
Izenburuaren esanahia liburua irakurri behar da. Hamaikagarren kapituluan Antton Karrera Mikel Antzari azaldu zion nola bidaltzen zituzten mezuak espetxe barrutik kanpora; sistema arroz urez liburuetako lerroarteetan idaztea zen. Idatzi ondoren ez da ezer irakurtzen; idatzitako letrak ateratzeko eta irakurtzeko paperaren gainean plantxa bero bat jarri behar da.

## Edukia 
ETA erakundearen sorrera eta amaiera azaltzen zaizkigu liburuan, hau dena autorearen bizitzari lotuak. Era pertsonal batez, Mikel Albisuk introspekzio ariketa sakona egiten du, Txabi Etxebarrietarekin hasi eta tia Luzirekin bukatuz. "Hasieraren eta bukaeraren muturrak lotzeko hari gidaria da Burgosko Auzia, mende erdi igaro den honetan autoreak auzipetuetako zenbait elkarrizketatu baititu, eta haien testigantzak kontakizunaren atzeko oihala osatzeko moduan josi. Eta, lerroartean arroz urez idatziak, gure herrian ikusezin gorde behar izan direnak agerian geratuko dira". "Tartean, nire bizipenetan oinarritutako gertakariak txertatu ditut. Ariketa pertsonal moduko bat izan da, errelatoaren batailan sartzeko inolako asmorik gabe egindakoa". "Gure baitatik idatzi behar dugula uste dut" zioen egileak liburuaren aurkezpenean.

## Trilogia 
Liburuak "trilogia baten parte" izan nahi du. Hasieran *Burgosko auzia. Iraultza eta bizi!* komikia izan zen eta testua hura argitzeko izan behar zen, azkenean gorputz propioa izan arte. Aipatu komikia *Pessoak atera zuen kartzelatik Sarrionandia* antzezlanarekin batera osatuko zen multzoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Mikel Asurmendi(https://eu.wikipedia.org/wiki/Mikel_Asurmendi)ren kritika.]
* Liburuaren inguruko elkarrizketa Youtuben.
Begoña M. Jugo

**Begoña Marina Jugo Orrantia** (Galdakao, Bizkaia, 1965eko uztailaren 18a) biologian lizentziatua da eta irakaslea genetika arloan.

## Biografia 
**Begoña Marina Jugo Orrantia** Galdakaon jaio zen 1965eko Uztailaren 18an, familia oso euskaltzale batean. Bego Jugok oinarrizko ikasketa guztiak Galdakaoko Eguzkibegi ikastolan egin zituen, ikastola sortu berri-berrian.

Txiki-txikitatik ere Andra Mari dantza taldeko dantzaria izan zen. Bilbo-Txurdinagako Gabriel Aresti Institutuan ikasi zuen Batxilergoa, D ereduaren lehen urteetan. Lerro euskaldunen abian parte hartu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean ere.

#### Unibertsitatean ikasle-irakasle 
1988an Biologian lizentziatu zen EHUn. 1986tik aurrera Udako Euskal Unibertsitateko Natur Zientziak saileko kidea izan zen, eta bertan Sailburu gisa aritu hiru urtez.

1992an Genetikako irakasle gisa hasi zen EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultatean lanean, Ikerketa eta irakaskuntza uztartuz, Biologia lizentziaturako lehen hautazko irakasgai euskaldundua irakasten.

Ordutik zenbait irakasgai irakatsi izan ditu, gehienak lehen aldiz euskaraz: Populazioen Genetika, Eboluzioaren Genetika, Genetika Molekularra eta Eboluzio molekularra graduetan, eta Bioinformatika eta Genomika graduondokoetan.

#### Doktoregoa 
EHUn eta Herbeeretako Utrecht-eko Unibertsitate prestigiotsuan egindako Doktorego-tesia 1998.ean aurkeztu zuen.

Immunogenetikan eta Transkriptomikan aditua da, eta beste ikerketa-lerroez gain, txertoen eta euren osagaien eragina animalia ereduetan ikertzen du egun.

Zortzi doktorego-tesi zuzendu ditu, horietatik batek “Koldo Mitxelena saria” , euskaraz egindako zientzietako tesirik hoberenari, saria jaso zuen (Koldo Garcia-Etxebarria, 2010). Beste hiru doktorego-tesi ari da zuzentzen.

#### Kudeaketan 
Kudeaketa postuetan ere aritu izan da EHUn; eta Euskara Zerbitzuko Zuzendari gisa jardun zuen 2009-2011n.

Orduan argitaratu zen unibertsitate honetako lehen euskarazko liburuen katalogoa.

#### Ikertzailea 
EHUko irakasle bezala, Jugok ekoizten dituen euskarazko testuak, euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean azaltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Begoña M. Jugo irakaslearen fitxa EHUko Biologia graduan: 
* Begoña M. Jugoren ikerketa lanak Research gate
* Begoña M. Jugo ORCID ikerketa atarian
Luis Izeta

**Luis Izeta Zubiaur** (Bilbo, 1890eko abuztuaren 21a - 1966ko urtarrilaren 24a) Athleticeko jokalaria izan zen, erdilari moduan aritu zena. Taldeko kapitaina, Miquel Iceta politikariaren osaba zaharra da.

## Biografia 
1910 eta 1916 artean 41 partida ofizial jokatu zituen, garaiko Errege Kopako hiru finaletan kapitaina izanda. 1913ko abuztuaren 21ean, San Mames futbol zelaia inauguratu zuen Racing de Irúnen aurkako partida jokatu zuen.

Futbola utzi ondoren, Paulino Alcántara eta Félix Quesadarekin batera Espainiako hautatzailea izan zen.

## Ibilbidea 
### Tituluak 
### Eskualdeko Txapelketak 
### Errege Kopak 
## Erreferentziak
2021eko Kataluniako Volta

**2021eko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 100. edizioa izan zen. Martxoaren 22 eta martxoaren 28 bitartean jokatu zuten. Calella eta Bartzelona lotu zituen, guztira 1.094,4 km eginez zazpi etapatan. 2019ko UCI WorldToureko zazpigarren ekitaldia izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Ibilbidea 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Port Ainé

**Port Ainé** Pirinioetan dagoen eski estazioa da. Lleidako probintziako Rialp udalerrian dago. Bere kotak 1.650 metrotatik 2.440 metrotaraino iristen dira. Aigüestortes eta San Maurizioko parke nazionalaren parean dago.

## Kanpo estekak
Mariah Angeliq

**Mariah Angelique Pérez** (Miami, Florida, Ameriketako Estatu Batuak, 1999ko abuztuaren 7a), ezagunagoa **Mariah Angeliq** artista-izenez, estatubatuar reggaeton eta trap latino abeslaria da.

Miamin jaioa, aita kubatarra du eta ama, berriz, puertorricarra. Hori dela eta, espainiera du ama-hizkuntza. New Jerseyn bizi zenean amak Mariah bertako eskola batean matrikulatu zuen, zeinean ingelesa ikasi zuen.

Oso txikitatik izan zuen musikarako interesa. 16 urte zituenean Nelly El Arma Secreta ekoizlea ezagutu zuen eta bere eskutik Artillery Music disko-etxean sartu zen. 2018ko apirilaren 10ean Universal Music disko-etxearekin kontratua sinatu zuen eta *Blah* izenburuko estreinako singlea kaleratu zuen. Jarraian, *Malo* eta *Miénteme* singleak argitaratu zituen.

## Diskografia 
### EPak 
* *Normal* (2020)
Taulupe Faletau

**Tangaki Taulupe "Toby" Faletau** (Tongatapu, 1990eko azaroaren 12a) tongatar errugbi jokalaria da, hirugarren lerroko erdiko eta hirugarren lerroko hegal postuetan aritzen dena. 2016-2022 bitartean Ingalaterrako Bath Rugbyn jokatu ondoren, Galesko Cardiff Rugbyk kontratatu zuen 2022an. 2011ko ekainaren 4an egin zuen debuta Galesko selekzioarekin, Cardiffen, Barbariansen aurka. 2023ko martxoaren 18an, ehungarren partida jokatu zuen Galesko talde nazionalarekin. Horretaz gain, British and Irish Lionsen hiru biratan parte hartu du: 2013an, 2017an eta 2021ean.

## Palmaresa 
### Galesko selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2012, 2013, 2019, 2021
** Grand Slama: 2012, 2019
** Triple Crown: 2012, 2013, 2019, 2021
** Doddie Weir Cup: 2018, 2019, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kchiporros

**Kchiporros** Paraguaiko rock, ska eta reggae musika talde bat da. Roberto Ruiz Díaz, Julio Troche eta Fernando Peyrat taldekideek sortu zuten 2006an Asunciónen *Nde Kchiporros* izenarekin.

2007an 4KCHO disko-etxea sortu eta *Guaraní cool* estreinako diskoa argitaratu zuen. Argentinako Los Auténticos Decadentes musika-taldearekin emanaldiak egiten hasi eta gutxira, Kchiporroseko taldekideak Martín "Mosca" Lorenzo eta Mariano "Negro" Franceschelli ekoizleen (biak Los Auténticos Decadenteseko taldekideak) lagunak egin ziren. 2008an *Kchiporros* izenburuko diskoa kaleratu zuten, Buenos Aireseko Panda estudioetan grabatu zutena. Urte berean Kchiporrosek talde hasiberri onenaren saria jaso zuen. Horri esker, taldeak Espainian egin zen Ameriketako Musika Jaialdian Paraguai ordezkatu zuen.

2010ean *Kchiporros 3D* eta 2012an *Sr. Pombero* diskoak argitaratu zituen. 2014an estudioko bosgarren diskoa argitaratu zuen: *Siente el Movimiento*.

## Taldekideak 
* Roberto Ruiz Díaz - Ahotsa
* Julio Troche - Gitarra-jotzailea eta ahotsak
* Fernando Peyrat - Bateria-jotzailea
* Rodrigo Ojeda - Gitarra-jotzailea eta ahotsak
* Edgar Aquino - Baxu-jotzailea
* Diego Mieres - Teklatu-jotzailea
* Gustavo Gómez - Perkusionista

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* 2007: *Guaraní Cool*
* 2008: *Kchiporros*
* 2010: *Kchiporros 3D*
* 2012: *Sr. Pombero*
* 2014: *Siente el movimiento*
* 2021: *Hasta arriba*

### EPak 
* 2018: *El Equilibrio*
* 2020: *Parte de crecer*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Asurmendi

**Mikel Asurmendi Agirre** (Zumarraga-Urretxu, 1958) kazetaritzan lizentziatua, literatura kritikaria eta idazlea da.

## Biografia 
Kazetaritza Euskal Herriko Unibertsitatean ikasi zuen. Donostiako Herri Irratian Euskal Idazleen Elkarteak antolatutako *Komatxo artean* literatura saioaren egilea izan zen. *Argia* astekariko kazetaria da.

## Liburuak 
* 
* 
* 
* *Kalaportutik Iurretara : Joseba Sarrionadia irakurriz*. Pamiela, 2022. ISBN: 978-84-9172-187-8.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Argia*n plazaratutako artikuluak.
* *Berria*n plazaratutako artikuluak.
* Mikel Asurmendiren bloga.
Errepublikaren Kultura Zentroa

**Errepublikaren Kultura Zentroa** (), **Asuncióngo Kabildoa** () izenez ere ezaguna, Paraguaiko Asunción hiriburuan dagoen eraikina da, behiala Asuncióngo Kabildoaren egoitza izan zena. 2004ko maiatzaren 14az geroztik Paraguaiko Errepublikaren kontzientzia eta oroimen historikoa indartzea helburu duen kultura zentroa da.

Kabildoa 1541eko irailaren 16an eraiki zen Domingo Martínez de Irala gobernadorearen aginduz. Kabildoa udal ordezkarien ganbera izan ohi zen. Herritarrek gaitasun handieneko ordezkariak hautatzen zituzten herria ordezka zezaten.

Kabildoak 1824. urtera arte iraun zuen, José Gaspar Rodríguez de Franciak deuseztatu zuenean. Ondoren Kongresu Nazionalaren egoitza izan zen.

1844an, ordea, eraikina berreraikitzeari ekin zioten, gaur egungo eraikinaren berreraikitze eta diseinu-lanak Pascual Urdapilleta bizkaitar arkitektoak egin zituela, Carlos Antonio López Paraguaiko presidentearen agintaldian (1844-1862).

*Errepublikaren Kultura Zentroa - Kabildoaren Museoa* () 2004ko maiatzaren 14an inauguratu zen Carlos Mateo Balmelli Kongresu Nazionalaren presidentearen ekimenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pescara jauregia

**Pescara** edo **Pescara familiaren jauregia** Valentzian, 1893an eraikitako jauregia da. Estilo ikuspuntutik neobarroko eklektiko batean sailkatu daiteke. Gaur egun banketxe baten egoitza da.

## Historia 
Peregrín Mustieles Cano arkitekto valentziarrak eraiki zuen, neobarroko estilo eklektikoan. Ángeles Grau Tamariten enkargua izan zen, bere familiaren etxea izateko. 1906an, atzealdean, kristalezko galeria egin zen, modernismo valentziarrean ohikoa zena; galeria horien jatorria Ameriketatik etorritako indianoen eraginan bilatu behar da. 1931 arte jendea bizi izan zen jauregian. Espainiako Gerra Zibilan Errepublikaren zerbitzuek erabili zuten. 1974an Bankinter banketxeak erosi zuen, zaharberrituz, banketxe horren Valentziako Erkidegoaren haien egoitza nagusia izateko. Berrikuntzen proiektua Rafael Moneo eta Ramón Bescós arkitektoek eraman zuten.

## Iruditegia 

Image:
Palacio_de_los_Pescara_-_Galería_Trasera.jpg|Atzealdeko galeria modernista.
Palau_dels_Pescara,_façana,_València.JPG|Balkoiak.
Escut_del_palau_dels_Pescara,_València.JPG|Armarria.
Palau_dels_Pescara_de_nit,_València.JPG|Gaueko irudia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juana Azurduy

**Juana Azurduy** (Toroca, Potosíko Intendentzia, Río de la Platako Erregeorderria, egungo Bolivia, 1780ko uztailaren 12a - Sucre, Bolivia, 1862ko maiatzaren 25a) Peru Garaiko abertzalea izan zen, Ameriketako Espainiar lurraldeen independentzia gerretan nabarmendu zena. Río de la Platako Erregeorderria Espainiar Inperioaren mendetasunetik askatzeko borrokatu zen, eta bere gain hartu zuen *La Lagunako Errepubliketa* izeneko gerrillaren buruzagitza. Haren oroimena ohoratua da Argentinan eta Bolivian.

## Bizitza 
Juana Azurduy Torocan jaio zen, Chuquisacatik gertu, 1780ko uztailaren 12an, estuasunik gabeko familia batean. Aita, Matías Azurduy, euskal jatorrikoa, zenbait etxalderen jabea zen; ama, Eulalia Bermúdez, Chuquisacako mestizoa. Anaia bat izan zuen, bera jaio baino bi urte lehenago hil zena, eta ahizpa bat, Rosalía. Zazpi urterekin umezurtz gelditu zenez gero, osaba-izebekin eta Santa Teresa komentuan hazi zen.

1805ean, Manuel Ascencio Padillarekin ezkondu zen. Manuel estantziero baten semea zen, Juanaren auzokoa eta haren familiaren laguna. Bost seme-alaba izan zituzten. 

Bere ibilbide militarrean zehar, hainbat pertsonarekin izan zituen harremanak, Juan Huallparrimachi kasu, zeinarekin hainbat urteko ibilbidea partekatu baitzuen eta, alargundu ondoren, Martín Miguel de Güemesekin batera jarraitu zuen borrokan.

Azken horren heriotzak haren ibilbidearen amaiera ekarri zuen eta arazo ekonomiko handiak sortu zizkion bere azken egunetan. Gazte ezgaitu batekin hil zen, familia urrun baten semea, etxebizitza prekario batean. Ia mende bat igaro behar izan zuen haren ibilbidea aitortua izateko.

Hil ondorengo hainbat omenaldi jaso zituen: 2009 eta 2015 artean Boliviako Armadako mariskal eta Argentinako Armadako jeneral izendatu zuten, Latinoamerikako herrialde horietako militar mailarik altuenetako bat, gainera, bi herrialdeetan haren aurpegia txanpon papera inprimatu zuten bezala zuela. Boliviako probintzia batek bere izena darama, baita herrialde horretako eta Argentinako hainbat erakundek ere. Jenny Cárdenas eta Mercedes Sosa bezalako artistek interpretatutako abestiak ere konposatu ziren, baita bere pertsonan inspiratutako filmak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kenneth Hayes Miller

**Kenneth Hayes Miller** (1876ko martxoaren 11 - 1952ko urtarrilaren 1a) estatubatuar margolaria, grabatzailea eta irakaslea izan zen.

## Karrera 
New Yorken, Oneidan jaioa , New Yorkeko Arte Ikasleen Ligan ikasi zuen Kenyon Cox-ekin eta Henry Siddons Mowbray-rekin, eta William Merritt Chase-rekin New Yorkeko Arte Eskolan. Hasierako lanetan Albert Pinkham Ryder lagunaren margolanek eragin zuten eta ingurune beldurgarrietako irudiak irudikatzen dituzte.

1920ko hamarkadan hasita, 1920tik aurrera Millerrek antzinako maisuen oinarrizko eta beirazko pintura tekniketan interesatu zen, garaiko eszenak margotzeko erabiltzen hasi zena. Bereziki ezaguna da saltoki handietan erosketak egiten dituzten emakumeen margolanengatik. M. Sue Kendall arte historialariak zera dio: "Bere pose klasikoetan eta formalizatutako konposizioetan, Millerrek margotutako emakume erosleak, kanpai-kapela eta eztarridun zutabe eta oboide bihurtzen dira, espazioan, bolumen geometrikoen azterketa bat, irudiaren azaleko plano bakar batean bizi nahi duena." Grabatuaren teknika landu zuen bere karrera osoan zehar, eta horri esker Millerrek grabatu ugari sor zitzakeen, horietako batzuek bere konposizio margotuak erreproduzitzen dituztenak.

Metodo tradizionalak erabiltzen zituen eta mugimendu modernistaren aurkakoa zen arren, Millerrek uste zuen arte ona beti erradikala dela berez. Sozialista zen, eta bere arteak dimentsio politikoa izatea zuen helburu.

New Yorken hil zenean, 1952an, bere ospea gainbeheran zegoen, baina 1970eko hamarkadan berraurkitu zen.

## Ikasleak 
Millerrek 1911 eta 1951. urteen artean Art Students League-n irakatsi zuen. Bere ikasleen artean Peggy Bacon, George Bellows, Isabel Bishop, Arnold Blanch, Patrick Henry Bruce, John McCrady, Thelma Cudlipp, Horace Day, Arnold Friedman, Lloyd Goodrich, Rockwell Kent, Yasuo Kuniyoshi, Emma Fordyce MacRae, Edward Middleton Manigault, Reginald Marsh, George LK Morris, Walter Tandy Murch, Louise Emerson Ronnebeck, George Tooker, Russel Wright, Albert Pels, William C. Palmer, Molly Luce, edo Helen Winslow Durkee izan ziren.

## Kanpo estekak
Fermin Gordejuela

**Fermín Gordejuela Roncal** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1933ko abuztuaren 26a - 2006ko urriaren 18a) atzelari lanetan aritu zen nafar futbolaria izan zen. 

## Klubak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txurdin (Realaren maskota)

270px|thumb|Txurdin.
***Txurdin*** Real Sociedad futbol taldeko maskota da. Partidatan ikusleak animatzea eta entretenitzea du helburu. Eskoletako haurrak Zubietara edo Anoetara bisitan joaten direnean ere Txurdinek egiten die harrera.

## Ezaugarriak 
2019ko irailean Marrazketabar marrazkilariak sortu zuen Errealaren armarrian oinarrituta. Hanka luzeak ditu, baloi itxurako burua eta gainean erregearen koroa.

Izena aukeratzeko Errealaren udalekuetan izan ziren 156 haurren artean bozketa egin zen eta *Txurdin* nagusitu zen. *Txuri* eta *Urdin* hitzen arteko elkarketa da.

## Erreferentziak
Yany Prado

**Yany Prado Torres** (Kuba, 1991ko urtarrilaren 2a) kubatar aktorea da. *La doble vida de Estela Carrillo* telenobelan Génesis izeneko pertsonaia antzezteatik eta *La reina soy yo* telenobelan Irmarena egiteatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Txipia

**Tomás Agirre Etxebeste** ezizenez ***Txipia*** (Donostia, Gipuzkoa, 1914ko otsailaren 4a - 1998ko urria), futbolari donostiarra izan zen. Real Unión, Real Sociedad eta Sporting de Gijón taldeetan jokatu zuen.

## Ibilbidea 
### Hastapenak 
Donostiako Vasconia Kirol Klubean hasi zen jokatzen eta ondoren Irunera joan zen. Real Unión taldean 1933-34 denboraldian bigarren mailan hasi zuen ibilbidea. Aurreneko denboraldian gol bakarra sartu zuen 9 partidatan. Real Uniónen 1940 arte egon zen, tartean Gerra Zibilak futbol liga hiru urtez eten zituen. Irungo taldearekin guztira 38 partida jokatu zituen eta 14 gol sartu.

### Realarekin lehen mailara 
1940. urtean bigarren mailan zegoen Realak fitxatu zuen eta aurreneko denboraldian 23 gol sartu zituen Ligan, 3 Kopan eta beste 2 igoera play-offean, tartean izan ziren Atotxak ezagutu duen gol festa handienean sarturikoak. 1941eko urtarrilaren 8a zen eta Realak 14-2 garaitu zen Valladolid. Txipiak hauetatik 5 gol sartu zituen. Denboraldia bikaina izan zen eta Realak lehen mailara igotzea lortu zuen. Txipiak 7 gol sartu zituen lehen mailako denboraldi hartan eta beste lau Kopan.

Txipiak bi denboraldi soilik egin zituen Realean. Guztira 60 partida jokatu zituen eta 37 gol egin zituen.

### Sporting de Gijón 
1942an Gijónera joan zen. Talde asturiarra ere bigarren mailan zegoen eta mailaz igotzea zuen helburu. Horretarako Martin Markuleta entrenatzaile donostiarra fitxatu zuen eta hark berarekin eraman zuen Txipia. 10 gol sartzera iritsi zen arren taldeak ez zuen helburua lortu. Markuletak taldea utzi zuen eta Txipiak jarraitu zuen. Hurrengo denboraldian Txipiak zortzi partida soilik jokatu zituen, golik ez, hala ere Sporting lehen mailara igo zen.

### Azken taldeak 
1945-46 denboraldia Club Gimnàstic de Tarragona taldean egin zuen, 2. mailan eta hurrengoa CD Logroñés taldean, 3. mailan. Errioxako taldearekin 24 partida jokatu zituen eta 16 gol sartu zituen. Azken urte bat egin zuen Tolosan.

## Klubak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txipiaren datuak Realaren webgunean
José María Galardi

**José María Galardi Arzak** (Donostia, Gipuzkoa, 1931ko abenduaren 30a - 2006ko urriaren 6a ) erdilari lanetan aritu zen Real Sociedadeko futbolaria izan zen. 

## Klubak 
## Erreferentziak
Ludwig Quidde

**Ludwig Quidde** (Bremen, 1858ko martxoaren 23a - Geneva, 1941eko martxoaren 4a) alemaniar historialari eta bakezalea izan zen. 1927ko Bakearen Nobel Saria jaso zuen Ferdinand Buissonekin batera.

Alemaniako Bakearen Gizarteko ( (DFG)) kide izan zen. 1881ean Göttingengo Unibertsitatean lizentziatu zen. 1894an *Caligula. Eine Studie über römischen Caesarenwahnsinn* (*Caligula: Eromen imperialari buruzko ikerketa*) panfletoa idatzi zuen. Panfletoan, Kaligula eta Gilen II.a Alemaniakoaren arteko alderaketa inplizitua egiten zuen. Irakaskuntzatik bota zuten eta Gilen I.a enperadorea gutxietsi ondoren, hiru hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zioten.

Versaillesko Itunaren aurka agertu zen, gerra berri bat bultzatuko zuelakoan. 1933an Hitler boterera iritsi zenean Suitzara ihes egin zuen.

## Lanak 
* *König Sigmund und das Deutsche Reich von 1410 bis 1419. 1. Die Wahl Sigmunds*. Göttingen. 1881.
* *Die Entstehung des Kurfürstencollegiums: Eine verfassungsgeschichtliche Untersuchung*. 1884.
* *Studien zur Geschichte des Rheinischen Landfriedensbundes von 1259*. 1885.
* *Der Militarismus im heutigen Deutschen Reich. Eine Anklageschrift. Von einem deutschen Historiker*. 1893.
* *Caligula. Eine Studie über römischen Cäsarenwahnsinn*. 1894.
* *Die bayerische Steuerreform*. 1909.
* *Entwurf zu einem internationalen Vertrage über Rüstungsstillstand*. 1913.
* *Völkerbund und Demokratie*. 1922.
* *Der erste Schritt zur Weltabrüstung*. 1927.
* *Histoire de la paix publique en Allemagne au moyen age*. 1929.
* *Der deutsche Pazifismus während des Weltkrieges 1914–1918 (entstanden 1934–1940, aus dem Nachlass herausgegeben von Karl Holl unter Mitwirkungnat*, Boppard am Rhein 1979).
* *Deutschlands Rückfall in Barbarei. Texte des Exils 1933–1941*.

## Kanpo estekak
Thomas Malory

Sir **Thomas Malory** (Warwickshire, c. 1415 &ndash; Newgate espetxea, Londres, 1471ko martxoaren 14a) ingeles idazlea izan zen. ''Le Morte d'Arthur'' liburuaren egilea izan zen. Liburua, Arturren legendaren kronika bat da, William Caxtonek 1485ean argitaratua. Bere bizitzari buruz ezer gutxi dakigu. Bere burua "erregearen preso" bezala deskribatu zuen. Badirudi gaizkile ibilbidea bat izan zuela. Gerrako preso ere izan zen Bi Arrosen Gerran. Bertan, bi bandoei lagundu zien aldi desberdinetan.
Alejandro de la Sota Izagirre

**Alejandro de la Sota Izagirre** (zenbait kontakizunetan, bigarren deitura *Eizagirre* gisa aipatua; Castro Urdiales, 1881- 1963ko otsailaren 2a), Athletic Club-eko furbolari eta klubeko arduraduna izan zen. Jokalari gisa aurrelari izan zen, baina ez zuen asko jokatu (lau denboralditan, bost partidu eta bi gol), Manuel de la Sota Aburtoren lehengusua zen.

## Palmaresa 
* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1902, 1903 eta 1904

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Boardman

**Peter Boardman** (Stockport, Manchester Handia, 1950eko abenduaren 25a – Everest mendia, Tibet, 1982ko maiatzaren 17a), mendizalea eta idazlea izan zen. Joe Tasker sokalaguna izan zuen hainbat espediziotan Himalaian, eta mendiko literaturan egindako kontribuzioagatik ezaguna da.

Tasker eta Boardman hil ziren Everest mendian istripuz.

## Mendiko ibilbidea 
* Hindu Kush, 1972
* Mount Dan Beard, Alaska, 1974
* Everest (hego-mendebaldeko aurpegia), 1975
* Changabang (mendebaldeko horma), India, 1976
* K2 (mendebaldeko ertza), 1978
* Carstensz, Ginea Berria, 1978
* Kangchenjunga (iparraldeko ertza), 1979
* Gauri Sankar (hegoaldeko tontorra), Nepal, 1979
* K2 (mendebaldeko ertza eta Abruzzi ezproia), 1980
* Kongur, Txina, 1981
* Everest (ipar-ekialdeko ertza) 1982

## Bibliografia 
* ''The Shining Mountain: Two men on Changabang's West Wall* (1978).
* *Sacred Summits: A Climber's Year'' (1982).

## Kanpo estekak 
* "The Boardman Tasker Prize for Mountain Literature".
Brenda Christian

**Brenda Vera Amelia Lupton-Christian** (Pitcairn uhartea, Pitcairn uharteak, 1953ko otsailaren 25a) Pitcairn uharteetako britainiar politikaria da.

## Bizitza 
Brenda Christian Pitcairnen jaio eta hazi zen. Ivan Christian buruzagi politiko ohiaren eta Verna Carlene "Dobrey" Youngen alaba da. Erresuma Batuan bizi izan zen denbora batez, baina 1999 inguruan uhartera itzuli zen polizia-lanak egitera, uharteko poliziakide bakarra izanik.

2004an Brenda Christian lurraldeko lehen emakumezko alkatea bihurtu zen eta jardunean egon zen azaroaren 8tik abenduaren 15era. Uharteko Kontseiluak izendatu zuen behin-behineko alkate, anaia Steve Christian sexu-abusuengatik zigortu ostean alkatetzatik kendu eta gero.
Jose Maria Markuleta

**Jose Maria Markuleta Barberia** (Donostia, 1920ko otsailaren 27a- Donostia, 2008ko urriaren 23a) futbolari gipuzkoarra izan zen, defentsa lanetan aritu zena. Martin Markuleta anaia ere futbol jokalaria izan zen.

Real Sociedad taldean egin zuen kirol ibilbiderik gehiena, bertan 233 partida jokatuz. 88 urterekin hil zen.

## Kirol ibilbidea 
* Real Sociedad: 1939-1940, 1945-1953.
* Real Unión Club: 1940-1942
* Real Sporting Gijón: 1942-1945

## Ikus, gainera 
* Errealeko jokalarien zerrenda

## Kanpo estekak
Anne Green (uharteburua)

**Anne Green** (Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunha, Tristan da Cunha, 1952) tristandar irakaslea, politikaria eta administratzaile publikoa da. Tristan da Cunhako lehenengo emakume uharteburu hautatua izan zen.

1952an jaio zen Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunha. Joseph Greenekin ezkondu zen. Lanbidez irakaslea da Tristan da Cunhan. Bi agintalditan Tristan da Cunhako uharteburua izan zen, lehenik 1988 eta 1991 bitartean, eta azkenik 2003 eta 2007 bitartean.

Bere neba James Glassekin batera *A Short Guide to Tristan da Cunha* liburua idatzi zuen, 2003an argitaratu zena.

## Kanpo estekak
Pascual Urdapilleta

**Pascual Urdapilleta Gutiérrez** (Zalla, Bizkaia, 1780ko maiatzaren 17a - Asunción, Paraguai, 1856ko irailaren 30a) bizkaitar militarra eta arkitektoa izan zen. Tacuaríko guduko heroietako bat izan zen.

## Bizitza 
### Hasierako urteak 
Zallan jaio zen 1780ko maiatzaren 17an. Gurasoak, José Urdapilleta Gastaka eta Francisco Gutiérrez Ruiz de Somorcurio zituen.

### Belgranoren aurka 
1808ko abenduan iritsi zen Paraguaira. 1810eko uztailaren 24an Kongresu Orokorreko 200 partaideetako bat izan zen, zeinean erabaki zen Erregeordealdi Kontseiluari esanekotasuna zin egitea eta Buenos Airesko Behin Behineko Batzarrarekin adiskidetasuna eta posta-trukea mantentzea.

1810eko irailean, Manuel Belgrano Río de la Platako Probintzien Behin Behineko Gobernu Batzarraren buruzagi militarrak Paraguaiko kanpaina abian jarri zuen, zeinean soldadu-espedizio bat bidali zuen Paraguaiko probintzia indarrez hartzera eta bere esanetara jartzera. 1811ko urtarrilaren 19an Paraguaríko gudua hasi zen Rio de la Platako eta Paraguaiko soldaduen artean. Galtzen ari zirela ikusita, Belgranok atzera egin zuen hegoaldera bere soldaduekin batera. Erretretan Paraguaiko soldaduak jazarri zitzaizkien. Paraguaiko Cabañas koronelak errefortzuak eskatu zituen Río de la Platakoak mendean hartzeko. 1811ko martxoaren 7an Pascual Urdapilleta iritsi zen Tacuaríra, artilleria-komandante karguan. 1811ko martxoaren 9an Tacuaríko gudua hasi zen. Berriz ere Río de la Platako espedizioa galtzen ari zela ikusita, Manuel Belgranok amore eman zuen. Errendizioaren ondorioz, Manuel Belgrano Paraguaitik alde egitera behartu zuten, kanpaina militarra amaitutzat emanez.

### Paraguaiko independentziaren ondoren 
Paraguaiko independentziaren ondoren, Urdapilletari kargu militarrak izatea galarazi zioten atzerritarra izateagatik. Hori dela eta, ibilbide militarrean ikasi zuen arkitekto-lanetan hasi zen.

Bere seme adingabe Jose Vicentek Benito Pintos arotza hil zuen ezbehar batean. Ondorioz epaitu egin zuten. Epaiketak José Gaspar Rodríguez de Francia Paraguaiko diktadorearen babesa zuen eta auzitegiak José Vicente semea, Pascual aita eta Mariano Molas abokatua konfiskatze-isuna ordaintzera zigortu zituen. Diktadorea hil zenean atxilo jarraitzen zuten, 1841ean Carlos Antonio López presidenteak aske utzi zituen arte.

Aske geratu zenean hiriburuan hirigintza-lanei ekin zien. Horretan zebilela, Paraguaiko Gobernuak justifikaziorik gabe kaleratu zuen.

1844ko abenduan Pascual Urdapilletak paraguaitar hiritartasuna eskatu zuen, baina 1845eko otsailaren 25ean Carlos Antonio López presidenteak eskaerari ezezkoa eman zion.

1856ko irailaren 30ean hil zen Asunciónen, Paraguain. Asuncióngo Recoleta hilerrian ehortzirik dago eta hiriburuko hiribide batek bere izena darama, bere omenez.

## Arkitektura-lanak 
* Asunciongo katedral metropolitarraren eraikuntza (1842-1846)
* Kabildoaren zaharberritzea (1843-1844)
Angata

**María Angata Veri Tahi ʻa Pengo Hare Koho** (Pazko uhartea, Txile, 1853 inguruan - Hanga Roa, Txile, 1914ko abendua), ezagunagoa **Angata** izenez, Pazko uharteko emakumezko erlijio-buruzagi katolikoa izan zen.

Williamson-Balfour Company enpresaren aurkako matxinadaren buru izan zen ikuskari profetikoa izan ostean. Ikuskari horretan Jainkoak lurraren eta abereen jabetza berreskuratzeko agintzen zion, bertan katolizismoan eta Rapa Nuien balio espiritualetan oinarritutako teokrazia sortzeko asmoz. Matxinadak, ordea, huts egin zuen.

1914ko abenduan hil zen. Hileta 1915eko abenduaren 29an egin zioten, Katherine Routledge ingeles antropologoa bertan zegoela. Hanga Roako Gurutze Santuaren elizan ehortzi zuten Eugenio Eyraud, Nicolás Pakarati eta Sebastián Englert misiolari katolikoekin batera.

## Kanpo estekak
Maria Khoreva

**Maria Vladimirovna Khoreva** (; San Petersburgo, 2000ko uztailaren 3a) balleteko errusiar dantzaria da, Mariinsky Ballet-eko lehenengo dantzaria 2018tik.

## Bizitza 
Khoreva 2000. urteko uztailaren 3an jaio zen San Petersburgon, Errusian. Vaganova ballet Akademian onartua izan aurretik, Khorevak zazpi urtez gimnasia erritmikoa praktikatu zuen.

Vaganova Akademian, berriz, Lyudmila Kovaleva irakasle ospetsuak irakatsi zion Khorevari, Diana Vishneva eta Olga Smirnova bezalako talentuak ekoizteagatik ezaguna. Bere urtean, Khoreva diploma batekin graduatu zen ikasle talde bat baino ez zen. Bere azken ikasturtean, Khorevak honako lan hauek egin zituen Akademiarekin, bai etxekotasunez bai nazioz:

* *Dance of the Hours*: Night
* *Suite en Blanc*: Flute, Adagio
* *Le Réveil de Flore*: Flora, Aurora
* *The Fairy Doll*: Fairy Doll
* *Intxaur-hauskailua*: Maxa

## Mariinsky 
2018an, Khoreva Mariinsky balletean sartu zen Vaganova Akademian graduatu ondoren. Udan, bere lehen denboraldia hasi aurretik, konpainiarekin, Terpsichore bezala debutatu zuen George Balanchineren Apolo lanean, Mariinsky Xander Parish zuzendariaren paperean.

2018ko udazkenean, Khorevak Le Corsairreko Dorrea Odalisques hiriko hirietako bat izan zen, eta printzearen lagunetako bat Swan Lake pas de trois. Urrian, Paquitako paper titulua dantzatu zuen, graduatu berri baten bitxikeria, eta, hilabete bukaeran, balletetik hasi eta lehen bakarlera igo zen, maila bat baino gutxiagora.

Mariinskirekin duen errepertorioak, oraingoz, bere baitan hartzen du:

* *La Bayadère*: Nikiya
* *Intxaur-hauskailua*: Maxa
* *Paquita*: Paquita
* *Raymonda*: Raymonda
* *Sleeping Beauty*: Princess Aurora
* *Apollo*: Terpsichore
* *Don Quixote*: Queen of the Dryads, Kitri (Act III grand pas de deux)
* *Jewels*: Diamonds
* ''A Midsummer Night's Dream*: Titania (Pas de deux from Act II)
* *Serenade*: Soloist
* *Le Corsaire*: Medora, Trio of Odalisques
* *Swan Lake*: Friends of the Prince

Elvira Tarasova Mariinsky bakarlari ohiak entrenatu zuen Khoreva.

## Bizitza Publikoa 
Khoreva Instagramen ezaguna da, kriskitinen azpian. Gaur egun dantzari bezala lan egiten du ingelesez zein errusieraz, hasieran Vaganova Akademian eta orain Mariinskin, eta urtean zehar 400.000 jarraitzaile baino gehiago izan ditu. Nike markako kirolariaren bozeramailea da, Inc. eta Bloch dantzarien enbaxadorea.

2020ko azaroan, Khoreva Errusiako ballet lehiaketako hirugarren denboraldian agertu zen. Lehiatzen ez zen bitartean, Mariinski Vladimir Shklyarov dantzari nagusiak parte hartu zuen. Lehiaketaren hirugarren astean, Khorevak ikuskizunaren lehen puntuazioa jaso zuen Paquitaren aldakuntza antzezteagatik. Abenduan lehiaketa irabazi zuen.

Khorevak *Teach Me Ballet: how to Educate Your body'' argitaratu zuen 2020ko abenduan.

## Kanpo estekak 
* Maria Khorevaren orria Mariiskyn
Naukas

**Naukas** web plataforma da, hedapen zientifikoari eskainitako ehun blog biltzen dituena. Bere leloa " Zientzia, eszeptizismoa eta umorea" da. Gaztelaniazko hitzaldiak, monologoak, mahai-inguruak, etab. antolatzen dituzte zientziaren dibulgazioa jendaurrean modu atseginean egiteko asmoz.

## Historia 
[thumb|300x300px| Mauricio Schwartz, Javier Peláez, Ismael Pérez eta [Javier Armentia Amazings 2011n]]
Naukas izena hartu baino lehen, *Amazings.es* bloga izan zen. *Amazings.es* bloga 2010eko uztailaren 3an sortu zuten Miguel Artime (''Maikelnai's* blogaren egilea), Antonio Martínez Ron (*Fogonazos* blogaren egilea), José Cuesta (*Inercia Creativa* blogaren egilea) eta Javier Peláez (*La aldea irreductible* blogaren egilea). Sortzaile guztiak blogari eta dibulgatzaileak ziren. Logotipo bezala Wardenclyffe Dorrearen irudikapen estilizatua hautatu zuten, Nikola Teslari egindako omenaldi gisa. *Amazings.es* blogak hasieratik izan zuen akordioa *Quo* aldizkariarekin, hilero Amazings.es zigilupean artikulu bana argitaratuko baitzuten *Quo* aldizkarikoek paperezko formatuan zein webgunean.

2012ko irailaren 25ean, gaur egungo izena, Naukas, "zientzia" errusierazko hitza inspiratuta hartu zuten (наука, > *Naúka*), eta bloga baino, web atari bihurtu zen.

### Tesla Sariak 
2012an, Amazings.es horrek Zientzia hedatzeko Nikola Tesla Sariak sortu zituen, urteroko jardunaldietan banatuko ziren Wardenclyffe Dorrea itxurako sari gisa.

**Irabazleak**:

* 2012: José Luis Blanco, José Manuel López Nicolás, Clara Grima
* 2013: Daniel Marín, Arturo Quirantes, Sergio Palacios
* 2014: Natalia Ruiz Zelmanovitch, César Tomé, Xurxo Mariño
* 2015: JM Mulet, Laura Morrón, José Ramón Alonso
* 2016: Deborah García Bello, Francisco R. Villatoro, Ignacio López-Goñi
* 2017: José Cervera, Almudena M. Castro, Daniel Torregrosa
* 2018: José A. Pérez, Joaquín Sevilla, Gemma del Caño
* 2019: Fernando Frías, Teresa Valdés-Solís, Carlos Briones

## Zientzia dibulgazio jardunaldiak 
Naukasek dibulgazio zientifikoko biltzarrak egin izan ditu urtero 2011tik aurrera Bilbon eta gero, 2016az geroztik, beste hiri batzuetan, hala nola Coruña, Iruñea, Donostia edo Kordoba.

2013ko edizioaz geroztik, Naukas Bilbao zuzenean jarraitu ahal izan zen EITBren webgunean.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Naukas.com
*  Naukas Bilbao, eitb.eus 
* EITB Nahieran (bilatu *Naukas'')
Wardenclyffe Dorrea

thumb|Wardenclyffe Dorrea 1904. urtean.
**Wardenclyffe Dorrea** (1901-1917), **Tesla dorrea** izenarekin ere ezaguna, Nikola Teslak Long Island-en diseinatu eta eraikiarazi zuen haririk gabeko transmisio estazio esperimentala izan zen 1901-1902an , New Yorkeko Shoreham herrian kokatua. Teslak Atlantikotik Ingalaterrara eta itsasoko itsasontzietara mezuak, telefonia eta irudi faksimilak igortzeko asmoa zuen, seinaleak Lurra transmisore bezala erabil zitekeela zioten teorietan oinarrituta. Instalazioak handitu eta hari gabeko potentziaren transmisioari buruzko ideiekin ez zen urrutiegi ailegatu. Guglielmo Marconiren irrati bidezko telegrafo sistemarekin hobeto lehiatzea zen helburua baina finantziazioa ukatu egin zion JP Morganek proiektuaren babesle nagusiak. Ezin izan zuen inbertsio osagarririk aurkitu, eta proiektua 1906an bertan behera utzi zen, eta benetan ez zen inoiz martxan jarri Teslak nahi zuen bezala.

Teslaren zorrak kitatzeko asmoz, 1917an dorrea eraitsi zuten txatarretarako eta 1922an exekuzioan hartu zituzten ondasunak. 50 urtez, Wardenclyffe argazkilaritza hornidurak ekoizten zituen prozesatzeko instalazio bat izan zen. Eraikin asko gehitu ziren orubera eta hartzen dituen lurrak  baina jatorrizkoa,  , Stanford Whitek diseinatutako adreiluzko eraikinak zutik dirau gaur egun arte.

1980ko eta 2000ko hamarkadetan, argazki garaiko hondakin arriskutsuak garbitu ziren, eta gunea saldu eta garbitu egin zen garapen berrirako. Gunea salbatzeko oinarrizko kanpainak 2013an jabetza erostea lortu zuen, Nikola Teslari eskainitako etorkizuneko museoa eraikitzeko asmoekin. 2018an jabetza leku historikoen erregistro nazionalean sartu zuten.
José María Castellanos

**José María Castellanos Ledo** (Bilbo, 1909ko apirilaren 8a - *ib.*, 1973ko uztailaren 21a), **Txitin** izenez ezaguna, Athleticeko jokalaria izan zen, atzelari moduan aritu zena. Manuel Castellanos presidentearen semea, bere ibilbidean 147 partida ofizial jokatu zituen.

## Biografia 
Castellanos 1928an iritsi zen Athleticera. Bere debuta 1928ko irailaren 30ean izan zen, Barakaldo CF taldearen aurka, Eskualdeko Txapelketako partida batean. Bere debuta Espainiako Lehen Mailan 1929ko otsailaren 17an izan zen, RCD Espanyolen aurka (9 eta 0). Talde zuri-gorrian egon zen bitartean, jarraian irabazitako Kopako lau finaletan (1930 eta 1933 artean) titularra izan zen. Gregorio Blascok, José Mugerzak, José Iraragorrik, Batak eta Guillermo Gorostizak balentria ere gauzatu zuten.

Erretiratu ondoren, tenisaren zale handia izan zen, bere semeak ere heredatu zuen pasioa. Izan ere, Euskadiko Tenis Txapelketa absolutuak bien izena darama. Labe Garaietan lan egin zuen, lanbidez ingeniari industriala baitzen.

## Ibilbidea 
### Tituluak 
### Eskualdeko Txapelketak 
### Espainiako txapelketak 
## Erreferentziak
Fanny Uribe

**Fanny Esther Uribe López** (Ekuador, 1963ko urriaren 14a) ekuadortar biologoa eta politikaria da. Galapagoak probintziako azken prefektu hautatua izan zen.

1996an hasi zen politikagintzan, Herri Demokrazia alderdi politikoaren Galapagoak probintziarako diputatu alterno gisa. 1998ko Ekuadorko hauteskunde legegileetan diputatu nazional hautatu zuten. Galapagoak probintziarako Kontserbazio eta Garapen Iraunkorreko lege bereziaren bultzatzaileetako bat izan zen Kongresu Nazionalean.

2004ko sekzio-hauteskundeetan Galapagoetako probintzia-prefektu hautatu zuten. Horrenbestez, kargu hori bete zuen lehen emakumea izan zen. 2008ra arte egon zen karguan, Ekuadorko 2008ko Konstitutzioak Galapagoetako Probintzia Kontseilua deuseztatu zuenean.

2013ko Ekuadorko hauteskunde legegileetan Avanza alderdi politikoarekin aurkeztu zen eta Galapagoetarako asanbleakide nazionala hautatu zuten.

## Kanpo estekak
José Luis Ispizua

**José Luis Ispizua Gezuraga** (Bilbo, 1908ko urriaren 1a - *ib.*, 1996ko abenduaren 11), **Ispizua** izenez ezaguna, Athleticeko jokalaria izan zen, atezain moduan aritu zena. Bere ibilbidean 81 partida ofizial jokatu zituen.

## Biografia 
Ispizua 1928an Acero Club Olabeagatik Athleticera iritsi zen. Bere debuta 1928ko azaroaren 18an izan zen, Deportivo Alavés taldearen aurka, Eskualdeko Txapelketako partida batean. Bere debuta Espainiako Lehen Mailan 1929ko maiatzaren 12an izan zen, Racing de Santanderen aurka (0 eta 0). 1931ko otsailaren 8an Bartzelonaren aurkako 12 eta 1eko partida ospetsuan jokatu zuen.

1936ko uztailean, ordezko atezain gisa 8 denboraldi eman eta 81 partida ofizial jokatu ondoren, Osasunara joatea erabaki zuen. Hala ere ezin debutatu eta Gerra Zibilaren ondorioz, matxinatutek atxilotu zuten, Euzko Gudarostean Bilboren defentsan borrokatu baitzuen. Lau urte eman zituen preso eta irtetzerakoan Real Valladoliden jokatu zuen.

## Ibilbidea 
### Tituluak 
### Eskualdeko Txapelketak 
### Espainiako txapelketak 
## Erreferentziak