open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brightongo Grand Hoteleko atentatua

**Brightongo Grand Hoteleko atentatua**, 1984ko urriaren 12an, Ingalaterra hegoaldeko Brighton hiriko Grand Brighton Hotelean Behin-behineko IRAk burututako lehergailu bidezko atentatu bat izan zen, bere helburua bertan ostatu hartutako Britainiar Gobernuaren kideak hiltzea izan zen, tartean Margaret Thatcher lehen ministroa, Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreak bere urte horretako biltzarra hotel horretan egin baitzuen.

## Atentatua 
1981eko Irlandako gose greban zehar IRAk Thatcher erailtzea erabaki zuen eta hura amaitzean atentatua prestatzen hasi zen, irlandar preso errepublikarrei aurrez izan baina Britainiar Gobernuak kendutako Kategori Berezidun Estatusa itzultzearen aurka baitzegoen.

1984ko irailaren 14 eta 17 artean Patrick Magee IRAkideak hotelean Roy Walsh gezurrezko izenaz ostatu hartu zuen. Bere egonaldian zehar bere gelako(629 zbk.) bainuontziaren azpian iraupen luzeko denbora-zenbatzailedun lehegailua ezarria izan zen.

Lehergailuak urriaren 12ko goizeko 2:54etan eztanda egin zuen. Thatcher eta Denis senarra bizirik atera ziren. Halere, leherketak 4 pertsona hil eta 32 zauritu zituen, tartean Anthony Berry politikari kontserbadorea eraila izan zen.

## Kanpo estekak
Guillermo Aristimuño

**Guillermo Aristimuño** (Maturin, Venezuela, 1971ko abuztuaren 15a) modelo, esatari eta abokatu venezuelarra da, Santa Maria Unibertsitatean lizentziatua eta unibertsitate berean Zuzenbide Penalean espezializatua. Míster Venezuelan (1997) parte hartzeagatik eta Ricky Martinen berdin-berdina izateagatik da ezaguna.

## Biografia 
15 urterekin hasi zuen aktore heziketa Arte de Venezuela antzerki taldearekin, Levy Rossellen zuzendaritzapean. Ondoren, tailerrak egin zituen Rajatabla Taldearekin eta Caracasko ateneoarekin. 1994an, Grupo Theja taldearekin hasi zen trebatzen, eta taldearen aktoreen talde egonkorreko kide izatea lortu zuen. Gero, 1997an, Mister Venezuelaren bigarren edizioan parte hartu zuen. 1998an, Ricky Martinen berdin-berdin ibilbideari ekin zion, eta RCTVko saioak egindako lehiaketa irabazi zuen: *Atrévete a soñar*, abeslariaren berdin-berdina bilatzeko, Aló RCTV programako koanimatzaile gisa lan egiten zuen bitartean, Kiara eta Winston Vallenillarekin.

Urte hartan bertan Latinoamerikarako Ricky Martinen berdin-berdin ofizial gisa hautatu zuten eta hainbat herrialdetan zehar bira bat hasi zuen Ricky Martin Look a Like ikuskizunarekin, Argentina, Txile, Panama, Costa Rica, Estatu Batuak, Italia, Finlandia eta Holanda bezalako herrialdeetatik bira bat egitera eraman zuena.  

## Ibilbide artistikoa 
### Modeloa 
1997an Míster Venezuelan parte hartzeaz gain, *De Todo* egunkariaren arabera urteko modelo bezala katalogatua da. 1999an, Ricky Martinen Munduko II. berdin-berdinako Txapelketa irabazi zuen, Txilen. 2000. urtean Mister Milenio lehiaketaren irabazle izendatu zuten Miamiko *Sábado gigante* programan, *Univision-ek* transmititua.

### Telebista 
*Aló RCTV* programako animatzaileetako bat izan zen, eta Cristina Saraleguiren korrespontsal lanetan ere aritu zen, ospetsuen jatetxe sail batean, Univisionen. Bertan, Ricky Martinekin programa bat egin zuen. *Sirenan* ere parte hartu zuen, El show de *Joselo* programan gonbidatu gisa egon zen eta HTVko animatzailea izan zen.

## Abokatu gisa izandako ibilbidea 
Abokatu gisa, Zuzenbide Penalean aditua da Santa Maria Unibertsitatean, eta Nazioarteko Giza Zuzenbidean Latinoamerikako eta Karibeko Unibertsitatean. Horrez gain, Zigor eta Kriminologia Zientzietako magister bat du Nueva Esparta Unibertsitatean, eta Hezkuntza Zientzietako doktoretza bat. "influencer del derecho" izenez ezagutzen da, herritarren ariketa kontzientea sustatzera bideratutako kanpainak garatzeagatik, hala nola Cumple tus deberes", "Derecho al alcance de todos" eta "Ciudadanía de altura"; azken horretan Mirla Castellanos abeslariak parte hartu zuen. Santa Maria Unibertsitateko irakaslea ere bada, eta Venezuelako Zigor Kode Organikoan abokatuen praxi txarra zigortzea proposatu zuen taldeko kide izan zen. Era berean, Microteatron atxilotutako aktoreen kasua eraman zuen eta "Ciudadanos y sus derechos" izeneko irratsaioa du Circuito Onda-n.

.

## Kanpo loturak 
* Aristimuño zuzendaria eta bazkideak

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Aristimuño zuzendaria eta bazkideak
Violeta Alemán

**Miriam Violeta Rondón Alemán**, ezagunagoa **Violeta Alemán** izenez (**Caracas**, Venezuela, 1967ko ekainaren 3a) aktore eta abeslaria da, eta ibilbide luzea du operan, antzerkian, musikan, telebistan eta zineman.

## Ibilbidea 
Pantailan, RCTVko ekoizpen batzuk egin zituen, eta, bertan, telenobela famatuetako protagonista jardun zuen, hala nola: *El desprecio, Por estas calles, Ilusiones, María de los Ángeles, De oro puro* eta *Carissima*. Handik bueltan, 2006an egin zuen debuta Venevision katean, Remedios pertsonaiarekin, ''Voltea pa' que te enamores* nobela arrakastatsuan, gero *Torrente*, *un torbellino de pasiones, Un esposo para Estela, Corazón traicionado,* berriro ere RCTVn, Nilda Páezen pertsonaia interpretatuta. Betalde, unitarioak, *Matarás por mí* eta *Muerte en las alturas*. 2013. urtean Elvira interpretatu zuen Marisa Roman eta Ricardo Alamo protagonista zituen Venevision kateko *De todas maneras Rosa* telenobelan.

2025ean Violeta Alemán antzezleak lehenengo aldiz Venezuelan *“Frida Kahlo: Viva la vida”* antzerki musikaleko ikuskizuna. Aurretik 30 herrialde baino gehiagotan antzeztu zen pieza, Frida Kahlo artista mexikar ikonikoaren bizitza eta obra ardatz zituena, Humberto Robles dramaturgo mexikarraren beldurra eta Luis Bernal venezuelarrak idatzia. 

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telenobelak 
* 1991n, *El Desprecio* (RCTV),  Julio Cesar Mármolena
* 1992an, P*or estas calles* (RCTV) - Morella La Guaricha
* 1994an, De oro puro (RCTV)
* 1995ean, *Ilusiones* (RCTV) - Amelia Paiva
* 1997an, *María de los Ángeles* (RCTV)
* 1999an, *Carita pintada* (RCTV) - Margot
* 2001ean, *Carissima* (RCTV) - Martha Forero
* 2006an, *Voltea pa' que te enamores* (Venevisión) - Remedios
* 2008an, *Torrente, un torbellino de pasiones* (Venevisión)
* 2009an, *Un esposo para Estela* (Venevisión) - Herminia Estévez de Morales
* 2013an, *De todas maneras Rosa* (Venevisión) - Elvira
* 2016,an *Corazón traicionado (*Televen) - Nilda Páez

### Zinea 
* 1996an, *Tokyo-Paraguaipoa*
* 2002an, *Bach en Zaraza* - Wanda Ordóñez
* 2010ean, *Cheila, una casa pa' maita*
* 2019an, "Un Destello Intetior"

### Musikalak 
2025ean, *“Frida Kahlo: Viva la vida”''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugh Bullard

**Hugh Bullard** (Nassau, 1942ko martxoaren 16a - 2008ko otsailaren 16a) atleta zen. Bahamak ordezkatu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walter Callander

**Walter Callander** (1947ko maiatzaren 30a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Devynne Charlton

**Devynne Charlton** Nassau, 1995eko azaroaren 26a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eldece Clarke-Lewis

**Eldece Clarke-Lewis** (1965eko otsailaren 13a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lanece Clarke

**Lanece Clarke** (Nassau, 1987ko azaroaren 4a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamicka Clarke

**Tamicka Clarke** (1980ko azaroaren 9a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aaron Cleare

**Aaron Cleare** (1983ko urtarrilaren 31) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Collie

**George Collie** (Nassau, 1941eko apirilaren 21a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dennis Darling

**Dennis Darling** (Nassau, 1975eko maiatzaren 6a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norbert Elliott

**Norbert Elliott** (1962ko azaroaren 6a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Warren Fraser

**Warren Fraser** (Nassau, 1991ko uztailaren 8a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shavez Hart

**Shavez Hart** (Coopers Town, 1992ko irailaren 6a - North Abaco, 2022ko irailaren 2a) atleta zen. Bahamak ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Craig Hepburn

**Craig Hepburn** (1969ko abenduaren 10a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imphal

**Imphal** ( ahoskatua) Manipur estatuko hiriburua da, Indian. Hiriko erdigune metropolitarrak Kangla jauregiaren (Kangla gotorlekua) hondakinak ditu, Manipurko Erresuma zaharraren errege egoitza, lubanarro batez inguratua. *Imphal West* barrutiak hiriaren eremuaren eta biztanleriaren gehiengoa dauka. Merkataritza gune nagusi bat izanik, Imphal ezaguna da ehungintza, letoi eta bronze manufaktura, eta beste txabola industria batzuengatik. Meitei hizkuntza (izen ofiziala Manipurera) hirian gehien hitz egiten den hizkuntza da.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bến Tre

**Bến Tre** ( ahoskatua) Vietnamgo hiri bat da, Mekong ibaiaren deltan kokatua, herrialdearen hegoaldean. Izen bera duen probintziako hiriburua da, eta Ho Chi Minh hiritik 85 kilometro hegoaldera dago.

Kanalek ezaugarritzen dute hiria: ondasun gehienak txalupek eta gabarrek garraiatzen dituzte. 

116.000 biztanle inguru zeuden 2010ean. Bến Treko biztanleria vietnamdar, txinatar eta khmer etnietako pertsonez osatuta dago. 

## Kanpo estekak
Manisa

**Manisa** ( ahoskatua) Turkiako mendebaldeko hiri bat da, Egeo eskualdean kokatua eta Manisa probintziako hiriburua.

Antzina, hiriak Magnesia Sipilokoa izena hartu zuen, hiriaren ondoan dagoen Sipilo mendiaren arabera. Gaur egun, Manisa hedapen betean dagoen industria eta zerbitzu gunea da, eta Esmirna hiritik hurbil egoteak mesede egin dio, asko eta nekazal barietateetan aberatsak baitira.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allan Ingraham

**Allan Ingraham** (1962ko martxoaren 7a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonard Jervis

**Leonard Jervis** (1949ko apirilaren 19a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kevin Johnson

**Kevin Johnson** (Nassau, 1951ko apirilaren 9a - 2016ko martxoaren 8a) atleta zen. Bahamak ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivanique Kemp

**Ivanique Kemp** (New Providence, 1991ko ekainaren 11) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fletcher Lewis

**Fletcher Lewis** (West End, 1955eko uztailaren 16a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
António Maria da Silva

**António Maria da Silva** (Lisboa, 1872ko maiatzaren 26a – *ibidem*, 1950eko urriaren 14a) portugaldar politikaria izan zen, Portugalgo lehen ministroa 1920an, 1922tik 1923ra, 1925ean eta 1925etik 1926ra.

Lanbidez ingeniaria, Portugalgo Alderdi Errepublikanoko kide nabarmena izan zen. Lau aldiz izan zen lehen ministro Portugalgo Lehen Errepublikan. 1925eko azaroko hauteskundeen ondoren gobernua osatzeaz arduratu zen eta Manuel Teixeira Gomes errepublikako presidentearen dimisioa behartu zuen kanpaina zuzendu zuen.

1926ko maiatzaren 26ko estatu-kolpearen garaipenetik bi egunera dimititu zuen. Dorreko eta Ezpatako Ordena Militarrarekin kondekoratu zuten.
Iram Lewis

**Iram Lewis** (Freeport, 1965eko maiatzaren 3a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ostruka

**Ostruka** hegan egiten duten hegazti handiak dira. Bi espezie ezagutzen dira gaur egun, ostruka arrunta, Afrikaz hegoaldeko Afrikan jatorria duena, eta ostruka somaliarra, Afrikako Adarean jatorria duena. 

Hegazti bizi handienak eta astunenak dira: ostruka arrunt helduek 63,5 eta 145 kilo artean pisatzen dute, eta bizirik dauden lehorreko animalia guztien arrautzarik handienak jartzen dituzte. 70 km/h-ko abiaduran korrika egin dezakete, beraz, lehorreko hegazti azkarrenak dira. Mundu osoan hazten dira, eta industria garrantzitsuak dituzte Filipinetan eta Namibian. Hegoafrikak munduko ostruka produktuen %70 inguru ekoizten du, eta industria Oudtshoorn hirian zentratzen da nagusiki. Ostruka-larrua produktu ekonomikoki garrantzitsua da, eta luma handiak motots gisa erabiltzen dira buruko zeremonialak apaintzeko. Arrautzak eta ostruka-haragia duela milaka urte erabiltzen dira. Ostruka-olioa ostruka-koipearekin egindako beste produktu bat da.

Ostrukak Struthioniformes ordenako ***Struthio*** generokoak dira, eta Palaeognathae infraklasearen parte dira. Hegazti ez-hegalariak (Ratites izenaz ere ezagunak) dira, emuak, ñanduak, kasuarioak, kiwiak eta elefante- eta moa desagertuak barne.

Historikoki, ostruka arrunta Arabiar Penintsulakoa zen jatorriz, eta Asia osoan egon zen, Txina eta Mongoliaraino, Pleistozeno berantiarrean eta, ziurrenik, Holozenoraino.

## Kanpo estekak
Antonio Aranguren

**Antonio Aranguren** (Caracas, Venezuela, 1868 - Ibidem, 1954ko abuztuaren 31) abokatu eta politikari venezuelarra izan zen Venezuelan petrolio negozioa sustatzen lagunduko zuen Venezuelan Oil Concsions Ltd. konpainia venezuelar-ingelesa Venezuelara eraman zuena.

## Biografia 
1907ko otsailaren 28an, Cipriano Castroren gobernuan zegoela, emakida bat jaso zuen Zulia estatuko Maracaibo eta Bolívar barrutietan 50 urtez petrolio eta asfalto hobiak garatzeko. Emakida horri Aranguren Emakida deitu zitzaion. 1910ean, Londresera, Ingalaterrara, joan zen eta Venezuelan Oil Concsions Ltd. sortu zuen petrolio arloan interesa zuten inbertitzaile ingelesekin batera. Handik denbora batera Royal Dutch-Shell-en esku geratuko zen konpainia honekin, petrolioaren aroa hasi zen Venezuelan.

1917an, Juan Crisóstomo Gómezek, Juan Vicente Gómez Venezuelako presidentearen anaiak, auzitara eraman zuen Aranguren Emakidaren laurdenaren lagapena eskatuz bere testaferro baten alde, Lorenzo Mercado. Epaia Arangurenen aldekoa izan zen, baina honek Europara joatea erabaki du, Gomecista erregimenetik urruntzeko. Parisko Lutecia hotelean hasi zen bizitzen eta Londresen mantendu zituen bulegoak. Han, Venezuelako beste erbesteratu batzuk ezagutu zituen, eta laguntza ekonomikoa eskatu zioten arrazoi iraultzaileengatik. Horien artean, Rafael Simon Urbina ezagutu zuen, eta adiskide egin ziren.

### Azken urteak 
1936an, Venezuelara itzuli zen Aranguren, bere negozio pertsonalekin jarraituz. 1950ean, Carlos Delgado Chalbaud presidentearen magnizidioarekin lotu dute, bere izenean zegoen *Maritza* landetxean hil baitzuten, eta ordurako bere babespekoa zen Rafael Simon Urbinak hil zuen. Urte horretako abenduan atxilotu eta espetxeratu zuten, baina hilabete batzuk geroago askatu zuten, krimenarekin lotura zuela frogatzerik izan gabe. Caracasen hil zen 1954ko abuztuaren 31n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuku

**Kuku** hainbat hegazti espezieren izen arrunta da, Cuculiformes ordenean eta Cuculidae familian. Euskal Herrian ohikoena kuku eurasiarra da, eta izen arrunta horri dagokio.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
David Johansen

**David Roger Johansen** (New York, 1950eko urtarrilaren 9a – *ibidem*, 2025eko otsailaren 28a) estatubatuar abeslari, egile abeslari eta aktorea izan zen.

Staten Islanden jaio zen, New Yorken. 1960ko hamarkadaren amaieran, *the Vagabond Missionaries* taldean hasi zen abesten, eta 1970eko hamarkadaren hasieratik, New York Dolls punk taldeko abeslari eta abestien egilea izan zen. 1976an taldea utzi eta bakarkako ibilbideari ekin zion.

1980ko hamarkadaren amaieran nolabaiteko arrakasta lortu zuen **Buster Poindexter** izengoitiz abestuz. Aktore ere aritu zen filmetan eta telesailetan.

## Diskografia 
*  1978  *David Johansen*
* 1978  *The David Johansen Group Live*
* 1979  *In Style*
* 1981  *Here Comes the Night*
* 1982  *Live It Up*
* 1984  *Sweet Revenge*
* 1987  *Buster Poindexter*
* 1989  *Buster Goes Berserk*
* 1994  ''Buster's Happy Hour*
* 1997  *Buster's Spanish Rocketship*
* 2000  *David Johansen and the Harry Smiths*
* 2002  *Shaker*

### Lankidetzak 
* 1998  *Stay Awake* 
* 2003  *Stormy Weather: The Music of Harold Arlen* 
* 2005  *Jim White Presents Music From Searching for the Wrong-Eyed Jesus''

## Kanpo estekak
Tim Barrett

**Tim Barrett** (Nassau, 1948ko martxoaren 16a - 2023ko urtarrilaren 20a) atleta zen. Bahamak ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cathalina Lynch Bourman

**Cathalina Lynch Bourman** (Vélez-Málaga, Malaga, 1746 – ibidem, 1824) irlandar jatorriko bankari malagarra izan zen.Finantza munduko emakume aitzindarietako bat XVIII. mendean. Sasoi hartan ez zegoen gaur egun ezagutzen dugun itxurako bankurik, mailegu-emaile partikularrak ziren eta.

## Bizitza 
Cathalina Lynch Bourman nobleziakoa zen eta gurasoak ere familia onekoak ziren. Ama, Paula Bourman, ingeles-irlandar jatorriko espainiarra zen. Aita Roberto Lynch, ostera, irlandarra zen. Cathalinak hilak baino ez zituela, ama hil zitzaion eta aitak hazi zuen. Amaren aldeko familia Malagan finkatutako familia ingeles-irlandarra zen, XV. mende hasieratik karguak izandakoak militar, eliza zein politika mailan. Osaba Pedro Bourman betiko errejidorea izan zen Malagan. Roberto Lynch aita, Irlandako protestantismotik ihesi eginda, komertzioan dirutza egitea lortu zuen. XVIII. mendeko erregistro fiskaletan diru gehien deklaratu zuen merkataria izan zen. Bestalde, Axarquíako ardogileei diru-maileguak ematen zizkien. 1790-1792 bitartean “Lynch y Compañía” izeneko merkataritza konpainia sortu zuen, bere aitaren bazkide zahar batekin batera: Juan Crooke. Konpainiaren zuzendaria izan zen. Konpainiak mahats pasa esportatzen zuen Amerika eta Ipar Europara, baita mahasti jabeei maileguak eman ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brianne Bethel

**Brianne Bethel** (Freeport, 1998ko uztailaren 5a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harry Lockhart

**Harry Lockhart** (1952ko abuztuaren 8a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trevorvano Mackey

**Trevorvano Mackey** (Nassau, 1992ko urtarrilaren 5a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Mathieu

**Michael Mathieu** (Bahama Handia, 1984ko ekainaren 24a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Troy McIntosh

**Troy McIntosh** (1973ko martxoaren 29a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathaniel McKinney

**Nathaniel McKinney** (Nassau, 1982ko urtarrilaren 19a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Megan Moss

**Megan Moss** (2002ko martxoaren 22a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorrochátegui lurmuturra

**Gorrochátegui lurmuturra** edo **Wiman lurmuturra** Antartikako James Ross uhartearen multzoan Seymor uhartearen iparraldeko puntua markatzen duen lurmutur harritsua da. Bouchard itsasartea]]ren ipar-ekialdeko sarrera markatzen du. Hiru estatuk liskarra dute lurmuturra honen inguruko jabesgoaz: Argentina, Txile eta Erresuma Batua. 

## Historia 
1902ko Suediako Espedizio Antartikoan kartografiatu zuten, Otto Nordenskjölden agindupean. UK Antarctic Place-Names Committeek Carl Johan Josef Wiman (1867-1944) Uppsalako Unibertsitatearen ikerlariaren abizenarekin izendatu zuen. Irakasle horrek Nordenskjölden espedizioak uhartetik bildutako fosiletan lan egin zuen.

1956an, Argentinak José Gorrocháteguiren omenezko kaboa izendatu zuen. Kirurgilaria ARA Uruguay korbetan joan zen, Nordenskjöld espedizioa erreskatatu zuen misioan.

## Lurmuturraren erreklamazioak 
Hiru dira, hirurak Itun Antartikoaren agindupean:
* Argentina: Seymour (Marambio) uhartearekin batera, Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziaren barruko lurraldea da.
* Txile: Antártica Chilena probintzian egokitu behar da.
* Erresuma Batua: estatu honen ustez Britainiar Lurralde Antartikoaren barruan egon behar du.

## Marambio Basea 
Uhartean, lurmuturretik gertu, Marambio Basea dago, Antartikako base argentinar nagusia, urte osoan gurpilekin lurreratzeko aerodromo bat (OACI SAWB) erabiltzen duena. Neguan, baseak 55 tripulatzaile ditu batez beste, baina udan baseko populazioa 180 ere haz daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Argentinaren ikuspuntutik La Plata Unibertsitate Nazionalak 2015ean egindako mapa.
Bernard Nottage

**Bernard Nottage** (Nassau, 1945eko urriaren 23a) atleta zen. Bahamak ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bridget Ogilvie

**Dame Bridget Margaret Ogilvie** (1938ko martxoaren 24a) australiar-britainiar zientzialaria da.

## Hezkuntza 
Ogilvie 1938an jaio zen Glen Innesen (Hegoaldeko Gales Berria, Australia), John Mylne eta Margaret Beryl (sortzez McRae) izan ziren haren gurasoak. Lehen hezkuntzako urteetan, irakasle bakarra eta beste hiru ikaskide izan zituen bere gelan. «New England Girls' School» eskolara joan zen eta 1955ean amaitu zuen. Ingalaterra Berriko Unibertsitatean Baserri Zientzietan BSc bat osatu zuen, 1960an unibertsitateko dominarekin graduatuz. Cambridgeko Girton College-ra joateko «Commonwealth»-eko beka bat jaso zuen, eta bertan doktoretza bat lortu zuen *«Nippostrongylus brasiliensis*»-en egindako lanagatik.

## Ibilbidea 
Ogilvie Ikerketa Medikoko Kontseiluko (NIMR) Ikerketa Medikuen Institutu Nazionaleko Parasitologia Sailean sartu zen 1963an, eta han eman zuen bere ibilbide akademikoa, nematodoen (heste-zizareen) aurkako erantzun immuneak ikertzen, 1991ra arte, Wellcome Trusteko zuzendari izendatu zuten arte. Zuzendari gisa 1998ra arte iraun zuen.

Ogilvie izan zen «Medicines for Malaria Venture (MMV)» batzarreko lehen lehendakaria. Erretiratu zenetik, zeregin garrantzitsua hartu zuen hezkuntzan zientziarekiko eta zientziarekiko konpromiso publikoan. Zientzien Museoko fideikomisoduna eta AstraZeneca zientzia-irakaskuntzako fideikomisoaren lehendakaria izan zen, eta COPUS eta Techniquest-eko lehendakaria izan zen. Ondoren, «Trustees of Sense About Science»-ko zuzendaritza-batzordeko presidenteorde izatera pasatu zen, eta irakasle gonbidatua da University College London-en.

## Sariak eta ohoreak 
1994an, Ogilviek Zientzia eta Teknologiarako Fundazioaren *Kilgerran Saria* irabazi zuen. 1996ko Urte Berriko Ohoreen Zerrendan, Ogilvie Britainiar Inperioaren Ordenako (DBE) Dame Komandante izendatu zuten eta Royal Societyko (FRS) Kide izendatu zuten 2003an. 2007an, Australiako Ordenaren Kide (AC) izendatu zuten, Australiako ohore zibil gorena, honako aipu honekin: «Ikerketa biomedikoaren eremuan zientziari emandako zerbitzuagatik, bereziki albaitaritzako eta medikuntzako parasitologiarekin lotuta, eta munduko osasuna hobetzeko ikerketaren finantzazioa babestuz».

Zientzia eta Ingeniaritza Kanpainaren Aholku Batzordeko kidea da. 2008an Australiako Zientzia Akademiak aukeratu zuen. Cambridge-ko St Edmund's College-ko ohorezko kidea da. Britainia Handiko Immunologia Elkarteko ohorezko kidea ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stephen Newbold

**Stephen Newbold** (1994ko abuztuaren 5a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alonzo Russell

**Alonzo Russell** (Freeport, 1992ko otsailaren 8a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mike Sands

**Mike Sands** (1953ko uztailaren 1a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shamar Sands

**Shamar Sands** (Nassau, 1985eko apirilaren 30a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2021ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hartley Saunders

**Hartley Saunders** (1943ko azaroaren 7a - Silver Spring, 2004ko ekainaren 9a) atleta zen. Bahamak ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthonique Strachan

**Anthonique Strachan** (Nassau, 1993ko abuztuaren 22a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chandra Sturrup

**Chandra Sturrup** (Nassau, 1971ko irailaren 12a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dores Tembrás

**Dolores Tembrás Campos** (Bergondo, Coruña probintzia, Galizia, 1979ko otsailaren 13a) filologoa, idazlea eta ekoizlea da.

## Bizitza 
2001. urtean Filologia Hispanikoan lizentziatu zen Coruñako Unibertsitatean. 2008an doktoretza egin zuen *Arquitectura de un desencuentro* tesiarekin, Alejandra Pizarnik-i buruz, Suedia, Madril eta Buenos Airesen hainbat ikerketa-egonaldiren ostean.

### Lan ibilbidea 
Tesia egin zuenetik ez zuen literatura hispanoamerikarraren inguruko ikerketa utzi, poeta horren figurari erreparatuz, mintegiak emanez eta kongresu eta aldizkari espezializatu ugaritan parte hartuta. 2009an bere lehen poema-liburua kaleratu zuen, *El poso del Key*. Hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen: *Serta, Revista de las* *Letras Esquiagrafías s*eriearekin, *Dorna* *OPIVM* mikropoema-bildumarekin eta *Caravansari Silabario* mikropoema-bildumarekin. 2013an Carraleko Udala poesia saria eskuratu zuen *Cronoloxía da urxencia* lanarekin.

Apiario Argitaletxeko kidea da Antia Oterorekin batera.

2022an Rosalía de Castro Fundazioak Padronen, Santiagon eta Pontevedran antolatuta zituen *Rosalía en Camiño. Diálogos literarios multilingües* ekitaldietan parte hartu zuen.

## Lanak 
### Poesia 
* *O pouso do fume*, 2009, Espiral Maior.
* *Alentos ao vacío*, 2010, artista liburua Manuel Suárez margolariaren obrarekin elkarrizketan.
* *Cronoloxía da urxencia*, 2014, Espiral Maior argitaletxea
* *Auga a través*, 2016, Apiario argitaletxea
* *Enxertos*, 2023, Apiario argitaletxea

### Haur eta gazte literatura 
* *El peizoque Roque*, 2012, Galaxia argitaletxea

### Talde-lanak 
* *Elas/El (9)*, 2010, CCOO
* *Pel con pel*, 2010, Galaxia argitaletxea
* *Elas/El (10)*, 2011, CCOO
* *Mulheres entre poesía e luita*, 2011, Assembleia de Mulheres do Condado.
* *Poetízate*, 2011, Xerais argitaletxea
* *Guía viva de ortodoxos y heterodoxos en la poesía contemporánea gallega*, 2012, Endymion argitaletxea
* *Novas de poesía. 17 poetas*, 2013, Fundación Uxío Novoneyra.
* *Poesía Hexágono. Ollada e Experiencia. Proposta e resposta nas aulas*, 2014, Apiario argitaletxea
* *De Cantares Hoxe. Os Cantares Gallegos de Rosalía de Castro no século XXI*, 2015, Rosalía de Castro Fundazioa/Radio Galega.
* *Os aforismos do riso futurista*, 2016, Xerais argitaletxea

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2013an, Carraleko Udalaren poesia saria, *Cronoloxía da urxencia*lanarekin
* 2014ko poesia liburu onenaren Cascadas Literarias saria, *Cronoloxía da urxencia* lanarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen webgunea
* Profila en Aukera hautatuak
* Dolores Tembrásen poemak *Galiziako* Letren Aldizkarian Gaur
Ian Thompson

**Ian Thompson** (1968ko abenduaren 8a - 1999ko martxoaren 15a) atleta zen. Bahamak ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joey Wells

**Joey Wells** (1965eko abenduaren 22a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Fincke

**Thomas Fincke** (Flensburg, 1561eko urtarrilaren 6a - Kopenhage, 1656ko apirilaren 24a) Danimarkako matematikari eta fisikari bat izan zen, Kopenhageko Unibertsitateko irakaslea 60 urte baino gehiagoz.

## Biografia 
thumb|left|*Geometria rotundi*ren XIII. liburukia, 1583.
Thomas Jacobsen Fincke Flensburgon jaio zen, Schleswigen (gaur egungo Alemania). Fincke Jacob Fincke zinegotziaren eta Anna Thorsmederen semea zen. Lehen mailako ikasketak jaioterrian egin zituen, eta 1577tik aurrera matematika, erretorika eta beste ikasketa filosofiko batzuk ikasi zituen bost urtez Estrasburgoko Unibertsitatean.

1590ean, matematikako irakasle izendatua izan zen Kopenhageko Unibertsitatean. 1603an medikuntzako katedra bat ere lortu zuen.

Ivaria Jungesdatter Ivers (1574–1614) emakumearekin ezkondu zen.

Bere ekarpen nagusia *Geometria rotundi* (1583) liburuan dago, non funtzio trigonometriko tangente eta sekante izen modernoak sortu zituen. 1556ean hil zen eta Kopenhageko Andre Mariaren katedralean hilobiratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F.: "Thomas Fincke" Mac Tutor webgunean.
Okil berde

**Okil berdea** honakoa izan daiteke:
* Okil berde europar (*Picus viridis*)
* Okil berde iberiar (*Picus sharpei*)
* Okil berde magrebtar (*Picus vaillantii*)
Florencia Luna

**Florencia Luna** (Argentina, 1962ko maiatzaren 16a) bioetikan aditua den argentinar filosofoa da. Ikerketa Zientifiko eta Teknikoen Kontseilu Nazionaleko (CONICET) ikertzaile independentea. Buenos Aireseko Unibertsitateko irakaslea eta Latinoamerikako Gizarte Zientzien Fakultateko Bioetika Arloko koordinatzailea (FLACSO). 1996an, Perspektiba Bioetikoak aldizkaria sortu zuen, bioetikari eskainitako Argentinako lehen aldizkaria, eta bertako zuzendaria da.

IAB Internationnal Association of Bioethics erakundeko presidentea izan zen 2004an.

## Biografia 
1990ean Filosofian lizentziatu zen Buenos Airesko Unibertsitatean, 1992an Master of Arts saria eskuratu zuen Columbiako Unibertsitatean eta 1996an Filosofian doktoratu zen Buenos Airesko Unibertsitatean. Ondoren Ikerketa biomedikoko eta osasun-arretako gaiak lantzen hasi zen. 

Osasunaren Mundu Erakundeko (OME) eta Zientzia Medikoen Nazioarteko Erakundeetarako Kontseiluko (CIOMS, ingelesezko sigletan) Aldi Baterako Kontseilaria izan zen. 1999tik, Ruth Macklinekin batera, Ameriketako Estatu Batuetako Osasun Institutu Nazionaletako (NIH) Fogarty Center-ek ematen duen Ikerkuntzako Etika Programaren zuzendaria da. 

1996tik, *Perspektiba Bioetikoak* aldizkariaren zuzendaria eta sortzailea da (bioetikari eskainitako Argentinako lehen aldizkaria). 

## Sariak 
* 2006an Giza Zientzietan Connected Saria jaso zuen.

## Hautatutako lanak 
* Luna, Florencia y Salles, Arleen L.F. *Un mundo complejo: nuevas reflexiones sobre temas clásicos de bioética*, Editorial Fondo de Cultura Económica (FCE), México
* Luna, Florencia. *Bioethics and Vulnerability: A Latin American View*, Value Inquiry Book Series, RODOPI, Ámsterdam - NY, 2006.
* Luna, Florencia y Rivera López, Eduardo (comps.) *Los desafíos éticos de la genética humana*, UNAM-Fondo de Cultura Económica (FCE), México, 2005.
* Luna, Florencia y Rivera López, Eduardo (comps.) *Ética y Genética.* *Los problemas morales de la genética humana*, E. Catálogos, Bs. As., 2004.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* OME Bioetika
* Bioetika FLACSO
Jerry Wisdom

**Jerry Wisdom** (Kingston, 1947ko urriaren 28a - Nassau, 2009ko abuztuaren 8a) atleta zen. Bahamak ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steve Wray

**Steve Wray** (Nassau, 1962ko maiatzaren 20a - 2009ko abenduaren 22a) atleta zen. Bahamak ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Okil berde iberiar

**Okil berde iberiarra** Picidae familiako hegazti bat da, Piciformes ordenan. Iberiar penintsulan eta Pirinioetan soilik bizi da. Lehenago odil berde europarraren (*Picus viridis*) espeziearen subespezietzat hartzen zen, baina ikerketa genetikoek erakutsi zuten antzekoak izan arren, espezie desberdinak zirela.

*Picus viridis* eta *Picus sharpei*ren arteko desberdintasun nagusia da iberiar espezieak ipurtxuntxur hori-berde bat duela, eta muturraren aurreko aldea guztiz gorria dela, europarrak atal beltz bat duen bitartean.

## Kanpo estekak
El-Hassan El-Abbassi

**El-Hassan El-Abbassi** (Maroko, 1984ko apirilaren 13a) atleta da. Bahrain ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belal Mansoor Ali

**Belal Mansoor Ali** (Kenya, 1988ko urriaren 17a) atleta da. Bahrain ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saad Mubarak Ali

**Saad Mubarak Ali** (1960ko irailaren 18a) atleta da. Bahrain ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariana Mortágua

**Mariana Rodrigues Mortágua** (Alvito, 1986ko ekainaren 24a ) Ezkerreko Blokea alderdiko portugaldar ekonomialaria eta politikaria da. Ezkerreko Blokeko Koordinatzaile Nazionala da, eta baita Portugalgo Parlamentuko diputatua ere.

## Biografia 
Camilo Mortáguaren alaba da. Gizon hau LUAReko militantea izan zen, diktaduraren kontrako militante iraultzailea. Bere ahizpa bikia Joana Mortágua da, Ezkerreko Blokeko buruzagi eta diputatua. 

Ekonomian lizentziatua da. ISCTE - Instituto Universitário de Lisboan ikasi zuen. Londreseko Unibertsitatean doktore titulua atera zuen Lisboako ISCALeko irakaslea izan zen 2011-2012 ikasturtean  eta, 2021az geroztik, ISCTEko irakasle laguntzaile gonbidatua da.

Ezkerreko Blokeko kidea da 2007az geroztik. 27 urterekin egin zuen debuta Portugalgo Parlamentuko kide gisa, 2013an.

2013an Lisboako Udal Batzarreko diputatu hautatu zuten,  eta 2015eko hauteskundeetan berriro hautatu zuten diputatu. Hauteskunde horietan Ezkerreko Blokeak inoizko botorik gehien jaso zituen. 2019ko urrian eta 2022ko urtarrilean berriro hautatu zuten diputatu. 

## Argitaratutako lanak 
* 2012 – *The Portuguese debt crisis: deconstructing myths in The Political Economy of Public Debt and Austerity in the EU*
* 2012 – *A Dividadura - Portugal na Crise do Euro*
* 2012 – *Isto é um assalto*
* 2013 – *Temos de Pagar a Dívida?* 
* 2013 – *Não acredite em tudo o que pensa.* 
* 2014 – *A Europa à Beira do Abismo* 
* 2015 – *Privataria: Quem ganha e quem perde com as privatizações em Portugal*
* 2021 – *No Sonho Selvagem do Alquimista*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrae Williams

**Andrae Williams** (Freeport, 1983ko uztailaren 12a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mimi Belete

**Mimi Belete** (Addis Abeba, 1988ko ekainaren 9a) atleta da. Bahrain ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mojategi kirolgunea

**Mojategi kirolgunea** Arrasateko kirol instalazioen eremua da, Gipuzkoan. Musakola auzoan kokaturik dago. Herriko kirol taldeek erabiltzen dituzte instalazioak, tartean Arrasate Futbol Klubak eta Arrasate Rugby Elkartea

## Historia 
Futbol taldeak zein errugbi taldeak Atxabalpen jokatu izan zituzten partidak 19 urtez, Garagartza auzoan, harik eta 2007an Mojategiko instalazioak inauguratu ziren arte. 2024ko uztailean instalazioen berriztatze lanak abiatu zituzten, argiztapen-sare eraginkorra eta jasangarria jarri eta atletismo pistak berrituz. 

## Instalazioak 
Hainbat instalaziok osatzen dute Mojategiko kirolgunea:
* Futbol zelaia
* Errugbi zelaia
* Atletismo pistak

Alboan ditu gainera Musakolako kiroldegia eta igerilekuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eunice Chumba

**Eunice Chumba** (Kenya, 1993ko maiatzaren 23a) atleta da. Bahrain ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ian Lowe

**Ian Lowe** (Bridgetown, 1973) atleta da. Kanada ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abbas Abubakar Abbas

**Abbas Abubakar Abbas** (Kano, 1996ko maiatzaren 17a) atleta da. Bahrain ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lurraren Eguna (Palestina)

thumb|Battir-eko nekazari palestinarrak (*fellahat*), Jerusalén eta Belén-en arteko herrixka batean, bere produktuak merkatura eramanez (1910)

**Lurraren Eguna** (, *Yom al-Ard*; : יוֹם הַאֲדָמָה, *Yom HaAdama*), Marxoaren 30ean ospatzen da. Palestinarrek urtero 1976ko martxoaren 30ean izandako gertaerak oroitzen dituzte. Israelgo gobernuak palestinarren jabetzako lur asko desjabetzeko plana iragarri zuen, juduen kokaleku berrietara bideratzeko, eta horri erantzunez, greba orokorra eta manifestazio ugari antolatu ziren Israelgo gehiengo palestinarreko hirietan Galileatik Négueveraino. Manifestarien eta Israelgo armadaren eta poliziaren arteko istiluetan, sei herritar arabiar armagabetu hil zituzten, ehun bat zauritu eta ehunka gehiago atxilotu zituzten.

Israeldarren eta palestinarren arteko gatazkari buruzko ikerketek paper nagusia ematen diote Lurraren Egunari lurraren aldeko borrokan eta arabiar herritarrek Israelgo Estatuarekin eta Israeldar politikarekin duten harremanean. Aipatzekoa da 1948tik lehen aldia izan zela arabiar israeldarrek estatu-politikei erantzun bat antolatzen zietena kolektibo nazional palestinar gisa. Ordutik hona, Lurraren Eguna Palestinako egutegi politikoan urtero ospatzen den egun garrantzitsua bilakatu da, Israelgo arabiar herritarrek ez ezik, mundu osoko palestinarrek ere ospatzen dutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Aristeguieta Gramcko

**Enrique Aristeguieta Gramcko** (Puerto Cabello, Carabobo estatua, Venezuela, 1933ko maiatzaren 7a) abokatu eta politikari venezuelarra da. Garai hartan diktadore zen Marcos Pérez Jimenezek 1958ko urtarrilaren 23an gobernua uztea erabaki zuen matxinadan parte hartu zuen Junta Patrióticako kide izan zen.

## Biografia 
Jesus Manuel Aristeguieta Badaraco eta Maria Isabel Gramcko Brandten semea da. Bere anaia Adolfo Aristeguieta Gramcko da. Ida Gramcko idazlearen eta Elsa Gramcko artista plastikoaren lehengusua da.

### Hezkuntza 
Haurtzaroan Puerto Cabelloko La Salle ikastetxean ikasi zuen. Ondoren, Caracasera joan zen bizitzera, eta han amaitu zuen bigarren hezkuntza. Zuzenbidea ikasi zuen Venezuelako Unibertsitate Zentralean.

### Karrera politikoa 
Venezuelako Gazteria Demokrata Kristauako eta Copei alderdi sozial-kristauko kidea izan zen. Unibertsitatean zegoela, bilera eta hitzaldi politiko klandestinoetan parte hartzen hasi zen, Marcos Perez Jimenez kargutik kentzeko mugimendu zibiko militarra piztea helburu zutenak. Mugimendu horrek Junta Patriótica izena hartu zuen eta Perez Jimenezen aurka zeuden intelektual, irakasle, ingeniari eta abokatuek osatzen zuten. Junta Patrióticak 1958ko urtarrilaren 21ean lanuzte nazionalera deitu zuen, 1957ko plebiszituko emaitzak salatzeko. Batzarraren arabera gobernuak emaitza faltsuak argitaratu zituen; herrialdeko sektore gehienek men egin zioten langabeziari eta, bi egunen ondoren, gobernuak behera egin zuen.

Aristeguietak kargu hauek bete zituen: Kongresu Nazionaleko diputatua, Karibeko enbaxadore ibiltaria, Luis Herrera Campínsen gobernuko Barne Harremanetako ministrordea, Nueva Esparta estatuaz arduratzen den gobernadorea, Aberaste Bidegabearen Aurkako Ikerketa Batzordeko presidentea eta Hauteskunde Kontseilu Goreneko erregistro zuzendaria.

1999. urtera arte COPEIn militatu zuen, urte horretan iritsi baitzen Hugo Chavez boterera. 2017an alderdi independenteak biltzen dituen mugimendu politiko bat sortu zuen, "Aliantza Nazional Alternatibo Handia (GANA)" izenekoa. Oposizioko Soy Venezuela mugimenduko burua ere bada.

### Atxiloketa 
2018ko otsailaren 2an goizaldeko orduetan atxilotu zuen Aristeguieta SEBINek, Venezuelako gobernuaren inteligentzia zerbitzuak. Gerora askatu zuten.

## Obrak 
Carabobo Estatuko Historia Akademiako kide gisa saiakera ugari idatzi ditu, hala nola: 

* *Historia de tres navíos*
* *Puerto Cabello: una huella una reserva*
* *Bolívar y Puerto Cabello*
* *Historia del parlamento británico*
* *Hechos y personajes del Puerto*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larraitz García

**Larraitz García Hernando** (Zornotza, Bizkaia, 1975) euskal aktorea da.

## Filmografia 
### Telebista 
* *Goenkale* (ETB 1) Haizea

### Antzerkia 
* "La Posadera", zuz. Algis Arlauskas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernanda Viégas

**Fernanda Bertini Viégas** (São Paulo, 1971) brasildar zientzialaria da. 2010ean teknologiaren munduan eragin handiena duten emakumeen zerrendan sartu zuten

## Ibilbidea 
Fast Company argitalpenean. Brasilgo hizkuntzalaritza eta ingeniaritza kimikoko ikasketak egin zituen. Hala ere, ez zen bi arloetan trebatu, eta horrek Ameriketako Estatu Batuetara eraman zuen. Han, diseinu grafikoan eta artearen historian graduatu zen Kansasko Unibertsitatean, Lawrence hirian, eta, ondoren, MITeko Media Lab-era joan zen, 1997ko urtearen amaieran. IBMrentzat lan egin zuen, baina bere kontratu-jarduerak amaitu zituen bere enpresa sortzeko, Flowing Media
, datuak bistaratzeko aholkularitza-enpresa bat, Martin M-rekin batera irekia. Wattenberg, zenbakiak irudi bihurtzen espezializatutako enpresa, informazio horiek eskuragarriago bihurtuz. Lau hilabete geroago, biak Googlen sartu ziren, "*Big Picture*" Googleren datuak bistaratzeko taldeko (Cambridge, MA) lider gisa.

## Biografia 
Fernanda Sao Paulokoa da jatorriz, baina Rio de Janeiron hazi zen. Lawrenceko Kansas Unibertsitatean ikasi zuen diseinu grafikoan eta artearen historian, eta gaur egun Cambridgen (Massachusetts) bizi da.

## Zenbait argitalpen 
* . *Chat Circles*. ACM Conference on Computer-Human Interaction (CHI), 1999

* *«* *Visualizing conversation»*. J. of Computer Mediated Communication 4 (4), 1999

* . *Persistent Conversations*. J. of Computer Mediated Communication 4 ( 4) junio de 1999

* . *Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Terra: Conheça Fernanda Viégas, brasildar "Planilha andrea"
* TEDx São Paulo Palestra, 2009ko azaroaren 14koa
* Revista OQ Edição 16 - Elkarrizketa
*
Mundua Eder

**Mundua eder** Mikel Urdangarinen estudioko diskoa da, 2024. urtean Gasteizko Ura Studios-en grabatu zen eta urte berean argitaratu zen. Aurreko diskoen ibilbide intismista konpromezuarekin uztartuaz jarraitu du lan honekin. Kanta gehienen egilea Mikel Urdangarin bera izan baina abesti batzuenak Harkaitz Cano eta Kirmen Uriberenak dira. Abesti guztien musika Urdangarinenak dira.

Abeslariaren hitzetan "Lan honek edertasun forma ezberdinak erakutsi nahi ditu, txanponaren beste aldea ezkutatzen ez dutena. Hamar abesti, hamar begirada, hamar hunkidura. Bizitza, den bezalakoa. Edo, hobeto esanda, nik sentitzen dudan eran".

## Kantuen zerrenda 
Diskoan bildutako kantak:
# "Gaur ez da nahiko"
# "Euripean"
# "Bart gauez"
# "Mundua eder". Hitzak: Kirmen Uribe. Izaro Andres: ahotsa.
# "Izurik ez gehiago"
# "Ilunabarra"
# "Zerua izar jario". Hitzak: Harkaitz Cano
# "Udako gau epela"
# "Argira"
# "Edertasuna"

## Taldea 
* Mikel Urdangarin: ahotsa, gitarra akustikoa eta pianoa.
* Koldo Uriarte: ekoizpen artistikoa, pianoa, gitarra elektrikoa eta akustikoa, baxua, sinteak, testura elektronikoak.
* Rafa Rueda: gitarra elektrikoa eta akustikoa.
* Jon Cañaveras: baxua.
* Nika Bitchiashvili: biolina.
* Ander Hurtado de Saratxo: bateria eta perkusioak.
* Alison Keable: ahotsak.
* Izaro Andres: ahotsa (Mundua eder).
* Rubén Salvador: fliskornoa.
* Estitxu Oraá: txeloa.
* Aihnoa Marauri: biola.
*  Diseinua: Alain Urrutia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Mundua eder* abeslariaren webgune ofizialean.
* "Mundua eder" abestia Youtuben.
* "Mundua eder" abestiaren bideoklip ofiziala.
* :Elkarrizketa abeslariarekin *Noticias de Alava* egunkarian, 2024/12/11.
Scelidosaurus

***Scelidosaurus*** ("musker-adarraren" esanahiarekin, grezierazko *skelis*/σκελίς "txahala saiheskia" esan nahi duena eta *sauros*/σαυρος "muskera" esan nahi duena) Ingalaterrako Jurasikoko dinosauro ornitiskiar belarjaleen genero bat da.

*Scelidosaurus* Jurasiko Hasierako Aldian bizi izan zen, Sinemuriar eta Pliensbachianoko etapetan duela 191 milioi urte inguru, Europak uharte artxipelago bat osatu zuen garaian. Haren fosilak Dorset-eko (Ingalaterra) Charmouth-eko Charmouth Mudstone Formation-en aurkitu dira eta kontserbazio bikainagatik ezagunak dira fosil hauek.
Frank Rutherford

**Frank Rutherford** (1964ko azaroaren 23a) atleta da. Bahamak ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1992koUdako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erreakzio sigmatropiko

Kimika organikoan, **erreakzio sigmatropikoa** erreakzio periziklikoa da, non emaitza garbia sigma lotura bat (σ-lotura), erreakzio intramolekular batean, beste σ-lotura bat bihurtzen den. Berrantolatze-erreakzio mota honetan, ordezkatzaile bat π sistema baten zati batetik beste zati batera mugitzen da π sistemaren aldibereko berrantolaketarekin. Benetako erreakzio sigmatropikoak katalizatu gabeak izaten dira, nahiz eta Lewisen azidoak usatzea posible izan.

## Adibidea 
Cope-ren berrantolaketa etsenplu argigarria da. Horren bidez 1,5-dienoen egitura berrantolatu egiten da. Adibidez, *3,4-dimetil-1,5-hexadienoa* 300 Ctan berotzen denean *1,6-oktadienoa* lortzen da.
alt=Copefixed|erdian|437x437px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erreakzio elektrozikliko

Kimika organikoan, **erreakzio elektroziklikoa** erreakzio periziklikoen mota bat da,  non emaitza garbia pi lotura bat  sigma lotura bihurtzen den edo batekoz beste. 

Erreakzio elektroziklikoak irizpide hauen arabera sailkatu ohi dira:

* Erreakzioak fotokimikoak edo termikoak izan daitezke.
* Erreakzioak eraztun-irekiera edo -itxiera  izan daitezke (*elektroziklazioa*).
* Erreakzio-motaren (fotokimikoa edo termikoa) eta pi elektroi-kopuruaren arabera, erreakzioa mekanismo *konrotatorio* edo *disrotatorio* baten bidez gerta daiteke.
* Errotazio-motak produktuaren *cis* edo *trans* isomeroa eratuko den zehazten du.

## Adibidea 
Nazarov-en ziklizazio-erreakzio klasikoaren erreakziobidea *elektroziklazio intramolekularra* da, beheko irudian ikus daitekeen lez. Katalizatzaile azidoaren bidez zetona aktibatzean, pentadienilo katioi bat sortzen da, zeinek termikoki baimendutako 4π elektroziklazio konrotatorio bat jasaten duen, Woodward-Hoffmann-en arauek agintzen duten bezala. Honek *oxialilo* katioi bat sortzen du, zeinak eliminazio-erreakzio bat jasaten duen β-hidrogeno bat galtzeko. Enolatoaren ondorengo tautomerizazioak ziklopentenona sortzen du.
alt=Nazarov reaction mechanism|erdian|765x765px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mihály Lantos

**Mihály Lantos**, *Mihály Lendenmayer* jaioa (Budapest, 1928ko irailaren 29a – *ibidem*, 1989ko abenduaren 31) hungariar futbolaria izan zen, atzelari postuan aritzen zena.

Bere ibilbide gehiena MTK Budapest FC taldean jokatu zuen, 1948 eta 1961 artean. Hungariako futbol selekzio nazionalarekin 52 partida jokatu zituen eta txapeldun olinpikoa eta munduko txapeldunordea izan zen. Erretiratu ondoren futbolari lotuta jarraitu zuen entrenatzaile gisa.

## Palmaresa 
### Taldea 
;MTK Hungária FC
* Hungariako futbol liga (3): 1951, 1953, 1958
* Hungariako futbol kopa: 1952
* Mitropa Kopa: 1955

### Selekzioa 
;Hungaria
* Udako Olinpiar Jokoak: 1952
* Europa Erdialdeko Nazioarteko Kopa: 1953
* Munduko Futbol Txapelketa, txapeldunordea: 1954

## Kanpo estekak
Erreakzio kelotropiko

thumb|546x546px|Hainbat adibide.
Kimika organikoan, **erreakzio kelotropikoa** erreakzio periziklikoen klase bat da non sistema guztiz konjugatu baten atomo terminaletan zentratutako zikloadizioa gertatzen den, erreaktiboaren atomo bakar bati bi σ lotura berri sortuz. Substratuan π lotura baten galera formala gertatzen da, eta erreaktiboaren atomo garrantzitsuaren koordinazio-zenbakia handitzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak