open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Horace Bénédict de Saussure

**Horace Bénédict de Saussure** (Chêne-Bougeries, 1740ko otsailaren 17a – Geneva, 1799ko urtarrilaren 22a) genevatar botanikari, geologo, meteorologo, fisikari, mendigoizale eta Alpeetako esploratzailea izan zen. Alpinismoaren eta meteorologia modernoaren aita deitzen zaio.

Amaren gaixotasuna zela eta, amaren izebak eta Charles Bonnet osabak hezi zuten, eta botanikan interesatu zitzaion. Genevako Akademian ikasi zuen, eta 1760an hainbat txango egin zituen Mont Blancen oinean, Albrecht von Haller-erako landareak biltzeko. 1760an Mont Blanc gailurrera igo zen lehenengoari saria eskaini zion. 1762an ''Observations sur l'écorce des feuilles et des pétales* argitaratu zuen eta filosofia irakasle izendatu zuten Akademian. 1783 arte fisika, geografia, geologia, kimika eta astronomia ere irakatsi zituen.

Alpeetan zehar bidaiatu zuen botanika eta glaziarrak, hotza eta beroa, atmosferaren pisua, elektrizitatea eta magnetismoa aztertuz. Lehenengo elektrometroetako bat diseinatu zuen, eta Etna mendira eta beste sumendi batzuetara ere bidaiatu zuen.

Ideia liberalei dagokienez, hezkuntza zientifikorako plan bat aurkeztu zuen, baina ez zen onartu.

1774tik aurrera, Mont Blanc gailurrera igotzen saiatu zen. 1787an lortu zuen, eta lortu zuen hirugarren pertsona izan zen.

Hainbat aparatu meteorologiko asmatu zituen, hala nola magnetometroa, zianometroa, anemometroa eta eudiometroa.

1789an Bianco Pizzoa igo eta Theodulpassa zeharkatu zuen Zermatteraino.

[thumb|Horace-Bénédict de Saussureren monumentua [Chamonixen. Saussure eta Jacques Balmat.]]

## Lan hautatuak 
* *Dissertatio physica de igne*, Genève, 1759.
* *Observations sur l'écorce des feuilles et des pétales de plantes*, Genève, 1762.
* *Exposition abrégée de l'utilité des conducteurs électriques*, Genève, 1771.
* *Projet de réforme pour le collège de Genève*, Genève, 1774.
* *Éclaircissements sur le projet de réforme pour le collège de Genève*, Genève, 1774.
* *Voyages dans les Alpes, précédés d'un essai sur l'histoire naturelle des environs de Genève*, Neuchâtel, Samuel Fauche, 1779-1786. 
* *Essais sur l'hygrométrie'', Neuchâtel, 1783.
* Barthélemy Faujas de Saint-Fond, Paris, Cuchet, 1784
* « Lettre de M. de Saussure à M. l'Abbé J. A. Mongez le jeune sur l'usage du chalumeau », *Journal de Physique*, 26, 1785
* ''Défense de l'hygromètre à cheveu, pour servir de suite aux Essais sur l'hygrométrie'', Genève et Paris, 1788.
* « Nouvelles recherches sur l'usage du chalumeau », *Journal de Physique*, 45 (ns t. 2), 1794 (publ. 1798)
* *Voyages dans les Alpes*, Neuchâtel, Fauche-Borel, 1796
The New Look (telesaila)

***The New Look*** estatubatuar telesail dramatikoa da, Todd A. Kesslerrek Apple TV+entzat egina.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, Pariseko modaren gremioaren historiari jarraitzen dio telesailak, Christian Dior eta bere *The New Look* arropa eta estilo linea edo Coco Chanel distiratsua bezalako joera sortu zuten ikuspegi eta moda diseinatzaile berrien etorrerarekin.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Ibargüen Parra

**Carlos Ibargüen** (Medellín, Antioquia, Kolonbia, 1990eko urriaren 29a) kolonbiar futbolari profesionala da, zelaian erdilari gisa jokatzen du eta bere egungo taldea Dominikar Futbol Ligako Atlético Vega Real da.

## Klubak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandra Isaza

**Alejandra Isaza Vélez** (Medellín, 1987ko abenduaren 10a) Kolonbiako modelo eta telebista aurkezlea da.

Colombiamoda moda azokaren hamar ediziotan jarraian parte hartu du.  Zuzenbidea ikasi zuen Medellingo Unibertsitatean. *Chica E!* reality show-eko finalista izan zen, Latinoamerikako Entertainment Channel- en irudi eta parte izateko modelo baten bila dabilena. 

Tigo Music programan aurkezten hasi zuen bere ibilbidea, ordezko aurkezle gisa.  *Noticias Caracol-*en egon zen 2017ko urtarriletik maiatzera,  lehenengo kazetari gisa  eta, ondoren, *Show Caracol* entretenimendu saileko aurkezle gisa asteburuko albistegietan. 

*Colas y bigotes* programa aurkeztu zuen, Teleantioquia eskualdeko katean.

*Guerreros Cobras Vs Leones* reality saioan parte hartu zuen Canal Unon. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
* Isazaren fitxa Prime Models-en.
Eugène Ruffy

**Eugène Ruffy** (Lutry, 1854ko abuztuaren 2a – Berna, 1919ko urriaren 25a) Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1898an.

Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1893tik 1899ra, eta Justizia eta Polizia, Barne Arazoak, Politika eta Militarreko departamentuak zuzendu zituen.

Suitzako presidente izan zen 1898an.

## Kanpo estekak
Zamorako elizbarrutia

**Zamorako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren Espainiako elizbarruti bat da. Apezpikuaren egoitza Zamoran dago. Elizbarrutiaren eta Zamorako probintziaren mugak ez datoz bat, probintziaren ipar-mendebaldea Astorgako elizbarrutiaren barnean baitago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Héctor Echeverri Correa

**Héctor Echeverri Correa** (Medellín, 1937ko abuztuaren 30a - Bogotá, 2012ko otsailaren 7a) kolonbiar politikaria eta abokatua izan zen.

## Biografia 
Medellínen jaioa 1937ko abuztuaren 30ean, Luis Guillermo Echeverri Abad ministroaren eta Lucía Correa Arangoren semea zen.  Bigarren Hezkuntzako ikasketak Colegio de La Salle eta The Choate School-en egin zituen, eta Zuzenbidea eta Ekonomia ikasi zituen Javeriana Unibertsitatean eta Zientzia Politikoak Andeetako Unibertsitatean. Washingtongo Corcoran School of Arts-en MFA bat ere lortu zuen.

Gloria Lara Perdomorekin ezkondua, Oliverio Lara Borrero enpresariaren alaba, bahitu eta erail zutena.  Hiru seme-alaba izan zituen, Héctor Manuel, Gloria Lucia eta Luz María. Bigarren aldiz ezkondu zen Doris Ángel Villegasekin.

Automobilismoko eta motoziklismoko txapeldun nazionala hainbat alditan.  Film dokumentalen eta Tres Cuentos Colombianos eta El Río de las Tumbas filmen ekoizlea. Una Gestión Parlamentaria eta Cuentos de Tyhuaira, Descubrimiento de Colombia, Conquista de Colombia "trazas de oro y sangre", Plumazos de la Colonia "Estampas de la Nueva Granada" eta Pinceladas y Brochazos Presidenciales idatzi zituen 1892tik 2006ra arte.

Alderdi Liberaleko aldizkako diruzaina eta idazkari nagusia izan zen, Bogotako kontseilari, Ganberako ordezkari eta Errepublikako senatari gisa aritu zen, eta Kongresu Nazionaleko presidente eta Andeetako Parlamentuaren sortzaile izatera heldu zen.

Bavaria SA, Acerías Paz del Río eta Banco y Corporación Financiara Gran Colombiano enpresen Administrazio Kontseilukoa izan zen. Munduko Bankuko zuzendaria ere izan zen. 

Errepublikako Kongresuak Gurutze Handiarekin kondekoratu zuen, Ekuadorko Errepublikak Merezimendu Nazionalaren Ordenarekin eta Venezuelako Errepublikak Askatzailearen Ordenaren Kordoi Handiarekin. Bogotan hil zen 2012ko otsailaren 7an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolas Echeverry

**Nicolás Echeverry Alvarán** (Medellín, 1966ko abenduaren 4a), Zuzenbide Publiko eta Administratiboko Abokatu espezialista da, ingurumenaren, Giza Eskubideen, animalien, ekonomia solidarioaren eta garapen iraunkorraren lider eta defendatzaile izateagatik aitortua. Medellingo kontseilaria izan da 4 alditan, Antioquiako diputatua behin eta 2014az geroztik Antioquiako Ganberako ordezkari gisa. 

## Biografia 
Juan de la Cruz Echeverry Escobarren eta María Olga Alvaránen semea da, Cristinarekin ezkonduta dago eta Isabella eta Jerónimoren aita da. Echeverry Alvarán familia harroki multiespeziea da; izan ere, Orion eta Zeus, bi maskotekin, elkarrekin bizi izan dira denbora luzean.

Txikitatik, Nicolásek komunitatearen zerbitzurako bokazioa eta bizitza politikorako grina erakutsi zituen. 12 de Octubre auzoan (6. komuna), non jaio eta hazi zen, bere lanari ekin zion eta lider sozial garrantzitsu gisa aitortua izan zen animalien ongizatea, ingurumenaren defentsa, ekonomia solidarioa eta garapen iraunkorra bezalako gaietan.

1992an, 25 urte zituela, Kolonbiako Alderdi Kontserbadoreak 6. komuneko Tokiko Administrazio Kontseiluko zinegotzi hautatu zuen, korporazio horretako kide gazteenetako bat bihurtuz. Bertan auzoko biztanleen oinarrizko beharrak asetzeko ahots aktiboa izan zen, eta horrek bere ibilbide politikoari jarraitzera bultzatu zuen.

2003an Zuzenbidean lizentziatu zen Medellingo Unibertsitatean eta 2008an Zuzenbide Publiko eta Administratiboan espezializatu zen. Estatu Batuetako Institutu Demokratiko Nazionaleko (NDI) bekadun ohia ere bada, marketin politikoa eta demokraziaren ikasketak egin zituen Latinoamerikan eta OEAko Demokraziaren Garapenerako Luis Carlos Galán Sarmiento Institutuan formakuntza jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Pablo Zuluaga

**Juan Pablo Zuluaga Estrada** (Medellín, Kolonbia; 1993ko ekainaren 15a) kolonbiar futbolaria da. Eskuineko atzelari gisa jokatzen du eta bere egungo taldea Lehen A Kategoriako Independiente Santa Fe da.

## Klubak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxategia Soccerway-n
Maria Oianguren

**Maria Alejandra Oianguren Jauregi** —**Txantxote** goitizenaz ezaguna— (Bergara, Gipuzkoa, 1914ko otsailaren 9a - 2000ko azaroaren 8a) euskal hezitzaile eta euskaltzalea izan zen. Emakume Abertzale Batzako kidea.

Bergarako lehen ikastolaren sortzailea izan zen. Espainiako Bigarren Errepublika garaian 1933. urtean Ariznoako Euzko-ikastola abiatu zuen San Pedro kalean Bergarako Batzokiko abertzaleen laguntzarekin.

## Bizitza 
thumb|Ariznoa Ikastola Batzako andereñoak, umeak eta guraso batzuk Gernikako arbola bisitatzen, 1933 urte aldera.

### Heziketa 
Bederatzi urte arte mojek herrian zuten eskolan aritu zen ikasten; ondoren partikular batean jarraitu zuen. Hamalau urterekin Donostiara (Gipuzkoa) joan zen magisteritzako ikasketak egitera. Ikasketa horiek egiten ari zela, Errenterian bizi izan zen senide batzuen etxean. Bere esanetan, Errenterian bilakatu zen euskaltzale eta abertzale, herriko batzokiaren inguruan batez ere.

1932an ikasturtea amaitu, eta Donostian Elbira Zipitriarekin aritu zen, laguntzen eta ikasten. Tolosan ere aritu zen irakasle, Munita andereñoarekin. Garai horietan Altzora joaten zen euskara lantzera.

### Herriko lehen ikastola 
1933an Eusko Ikaskuntzak antolatutako udako ikastaroetara joan zen, Bergarako Udalak babestuta, eta urte berean Bergarako lehen ikastola sortu zuen: Ariznoako Euzko-ikastola, San Pedro kalean, Aranzadi Ikastolaren aurrekaria izan zena. Bergarako Batzokiko abertzaleen laguntza izan zuen proiektua abiatzeko, Agustin Linazisoro eta Telesforo Monzonena bereziki. 

Lau eta bederatzi urte arteko berrogei bat haurren arduradun aritu zen. Eskola goiko plazan zegoen eta Maria Oianguren zen irakasle bakarra, baina Madalen Oianguren ahizpa ere laguntzaile aritzen zen. Hurrengo urteetan 62 ikasle izatera heldu zen eskola. Euskaraz irakurtzen, idazten eta kantatzen irakasten zuen bertan. Orduan zerabilten irakurgaien artean zeuden, besteak beste, Xabiertxo, Martin Txilibitu eta Loretegia. Euzko Ikastola Batzako ikastoletako bat izan zen, Gipuzkoako lehenengoa; gehienak Bizkaian zabaldu zituzten eta.

### Erbestea 
1936. urtean Espainiako Gerra Zibila hasi zen eta Bergaratik alde egin behar izan zuen. Bergara frankisten eskutan erori zenean, ikastola okupatu zuten. Bertako ikasmaterial guztia erre egin zuten.

Barakaldon (Bizkaia) aritu zen ondoren irakasle, bertako ikastolan, gerra haraino iritsi arte. Ondoren Frantziara egin zuen ihes, eta han izan ostean Belgikara. Bertan elebitasunaren gaineko irakaspenak barneratu zituen. Atzerrian ere euskarazko klaseak ematen jarraitu zuen ihes egindako haurrei.

### Itzulera 
Frankismo garaian Belgikatik etorri zenean, hainbat urtez Bergaratik kanpo bizi izan behar izan zen, garaiko alkateak herrian bizitzea debekatu ziolako. 1976. urtean Joseba Larrañaga kultura eta hezkuntza zinegotziak eskola publikoan tituludun euskara irakasle bat behar zela eta eskola horretan aritzeko proposamena luzatu zion. Bertan aritu zen irakasle.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ahotsak.eus-en Maria Oiangurenen gaineko bideoa
Juan José Echavarría

**Juan José Echavarría Soto** (Medellín; 1951ko abenduaren 16a) kolonbiar kudeaketa ingeniaria da. Banco de la Repúblicako kudeatzaile izan zen 2017-2021 aldian.  Kudeaketa ingeniaritzan lizentziatua da.

## Biografia 
Echavarría Soto Medellíngo Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean lizentziatu zen kudeaketa ingeniaria da. Ekonomian Masterra Bostongo Unibertsitatean eta Ekonomian Doktorea Oxfordeko Unibertsitatean. Gainera, Harvard Unibertsitateko ekonomia programako ikasle berezia izan zen. 

Echavarría Fedesarrolloko ikertzaile gisa hasi zen 1977 eta 1983 artean, eta handik Unibertsitate Nazionalera joan zen Ekonomia Zientzien Fakultateko dekano gisa eta bere unibertsitateko argitalpen-enpresa buru izateko. 1989 eta 1990 bitartean Fedesarrolloko zuzendariordea eta zuzendaria izan zen (hainbat alditan), harik eta 1991n Kolonbiako Kafe-ekoizleen Federazio Nazionaleko ikerketa ekonomikoko zuzendari izendatu zuten arte, abiapuntu gisa balio izan zion kargua, César Gaviria presidente liberalak 1993an Kanpo Merkataritza sailburuorde izendatzeko Juan Manuel Santos orduko Kanpo Merkataritza ministroarekin batera. Sailburuorde gisa Caricom eta G3 merkataritza hitzarmenen negoziatzaile nagusia izan zen.

Ernesto Samper liberalaren gobernuaren hasieran, Echavarría Kolonbiako misioaren ministro ahaldun nagusi izendatu zuten OEAn, non nazioarteko merkataritzaren arloetan ere aholkulari gisa aritu zen. 1998an, Echavarría Kolonbiara heldu zen berriro, oraingoan pentsamendu eta ikerketa ekonomikorako zentro nagusiaren buru izateko: Fedesarrollo, Mauricio Cárdenasen oinordeko gisa. 2003ra arte egon zen, Kolonbiako Errepublikako Bankuko administrazio kontseiluak 2003-2013 aldirako bere zuzendarikide izendatu zuen arte.

Igorlean izan zuen aldia amaitzean, Echavarría aholkulari gisa aritu zen Juan Manuel Santos presidentearen gobernuan; Bere eginkizuna Buen Gobierno fundazioaren zuzendaritza-kontseiluko kide eta aholkulari ekonomiko gisa nabarmentzen da (1994an Santosen presidentetzarako kanpaina bat aztertzeko sortu zen ikasketa zentroa eta 2014ko hauteskunde-kanpainarako plataforma ideologiko gisa balio izan zuena). eta Kolonbiako kafea berregituratzeko misioko zuzendari gisa, iritzi publikoak "Echavarría misioa" deitutakoa, zeinaren helburua herrialdeko kafe-sektorean oinarrizko doikuntzak proposatzea zen. Echavarría Juan Manuel Santos presidentearen berriro hauteskunde kanpainako zuzendari programatikoa izan zen 2014an.

Echavarríak ibilbide luzea egin du akademian. Andeetako Unibertsitatean, Pontificia Universidad Javeriana, Externado Unibertsitatea, Oxfordeko Unibertsitatean eta Unibertsitate Nazionalean irakasle izan da. Banco de la Repúblicako kudeatzaile izan aurretik, Rosarioko Unibertsitateko Ekonomia Fakultateko irakasle titular gisa aritu zen. 90 ikerketa baino gehiago egin ditu ekonomia arloan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kate Lilley

**Kate Lilley** (Perth, Australia, 1960) poeta garaikidea eta akademikoa da.

## Lehen urratsak 
Kate Lilley Perthen jaio zen, Mendebaldeko Australian, 1960an, eta Sidneyra joan zen familiarekin. Dorothy Hewett eta Merv Lilley idazleen alaba da, eta Rozanna Lilley, Joe Flood, Michael Flood eta Tom Flooden ahizpa-arreba.

Lehen poema 14 urterekin argitaratu zuen, eta hurrengo urtean Australiako poesia-saririk handiena irabazi zuen, Artlook-Shell saria, 500 parte-hartzailerekin lehian.

Sidneyko Unibertsitatean ikasi ondoren, Londresko Unibertsitatean doktoretza bat egin zuen gizonezkoen dotoreziari buruz, eta 1986tik 1989ra doktoretza ondoko bekaduna izan zen St Hilda 's College Oxfordeko Unibertsitatean, XVII. mendeko emakumeen idazketa lantzeko.

## Ibilbidea 
Lilley ikasia da testu-teoria eta historia queer, feminista, XVII. mendeko emakumeen idazkeratik poesia eta poetika garaikidera. Margaret Cavendishen The Blazing World (Pinguinoen klasikoak, 1994) argitaratu zuen.

2002an argitaratu zuen lehen olerki-bolumena, Ladylike 2012an eta Tilt 2018an. 2010ean *Dorothy* Hewett-en Poemas hautatuak argitaratu zituen UWA Press-entzat.

Lilleyk Vera Newby-ren moduko "kameo nabarmena" zuen El canto de Jimmie Blacksmith filmean.

Sydneyko Unibertsitateko Ingeles Departamentuko irakasle elkartua izan da, non Idazketa Sortzailea programa zuzendu zuen 2013tik 2021era. Orain "poeta jakintsua" da eta Southerly aldizkariko poesia editorea..

## Sariak eta aintzatespena 
* Winner 1977 Artlook-Shell Award
* Winner 1982 Henry Lawson prize, University of Sydney
* Winner 2002 Grace Leven Prize for *Versary*
* Winner 2019 Victorian Premier's Prize for Poetry for *Tilt* 

## Lanak 
**Poesia**

* *Versary*. (Salt, 2002) 
* *Round Vienna*. (Vagabond Press, 2011) 
* *Ladylike*. (UWA Publishing, 2012) 
* *Tilt*. (Vagabond, 2018) 

**Edizioa**

* Margaret Cavendish *The Blazing World and Other Writings*. (Penguin, 1994)
* Dorothy Hewett *Selected Poems*. (UWA Press, 2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kate Lilley Poemas eta entseguen edukiak Australian Literature Resources-en
* 2 poema labur Snorkel aldizkarian
Susana Gomez Castaño

**Susana Gómez Castaño**,ezagunagoa **Susana Boreal** izenez (Medellín, Antioquia,  Kolonbia, 1994) kolonbiar musikaria, orkestra zuzendaria, ekintzailea eta politikaria da. 2022ko uztailaren 20an Kolonbiako Ordezkarien Ganberako kidea izan zen Antioquian.

## Biografia 
Gomezek musikaren zati bat ikasi zuen Antioquiako Unibertsitatean, kantu lirikoarekin hasi zen, eta gero Zuzendaritza ikasi zuen. Hilabete batzuetan, musika koral eta orkestrako zuzendaritza ikasi zuen Belgikan. Pandemia zela eta, amaitu gabe utzi behar izan zuen eta Medellín jaioterrira itzuli zen graduatu aurreko karrera amaitzeko.

2019-2020ko protestetan, Gomez ospetsu egin zen nazio mailan, beste musikari batzuen deialdiari erantzun ondoren; besteak beste, Juan Ernesto Arias, Gomezen ikaskide izana, Medellingo L*os Deseos* parkean kontzertu bat egiteko, berak orkestra-zuzendari gisa parte hartu zuen protestaren adierazpen artistiko gisa. Partiturak Interneten argitaratu zituen, eta 400 musikari inguru aurkeztu ziren ekitaldira. Ekitaldi horren bideoa sare sozialetan birala bihurtu zen.

2022ko legegintza-hauteskundeetan, Antioquiako hautagai aurkeztu zen eta Itun Historikoa zela eta, Ordezkarien Ganberako kide gisa itxitako zerrenda bateko kide hautatu zuten. 2022ko uztailean hartu zuen bere aulkia.

## Eztabaidak 
2023an Gomezek adierazi zuen Marihuanak egunero kontsumitzen duela, eta adierazpen horrek aldeko eta kontrako iritziak sortu zituen. 

Halaber, 2023an, Nazioko Prokuradoretza Nagusiak ikerketa bat ireki zion Christian David Guzmáni, itxurazko bikote sentimentalari: "..*.prozesuaren etapan Christian David Guzmán sartu zen, antza denez, errealitateari ez zegozkion eta Errepublikako Kongresuan aholkulari izateko aukera eman zezakeen datu zehaztugabeak edo dokumentazioa emateagatik".*

Aurrekoaz gain, Prokuradoretzak gaineratu zuen Guzman Kongresista Gómezen bikote sentimentala izan zitekeela.

Ikerketa berean, bere ardurapeko UTLko beste kide batzuei tratu txarrak emateko ekintzak ere aipatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrhenia griseopallida

***Arrhenia griseopallida*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus griseolus*, *Omphalia griseopallida*, *Omphalina griseopallida*, *Omphalina griseola*, *Clitocybe griseopallida*, *Phaeotellus griseopallidus*, *Gerronema griseopallidum*, *Leptoglossum griseopallidum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, pixka bat deprimitua, ertz izurtua eta saihetsekin, gainazal opakua, higrofanoa, gris ilun kolorekoa, beix-zurixka lehortzean.

**Orriak:** Okertuak, batzuetan anastomosatuak edo tolestuta, beix-grisaxkak, zurbiltzen.

**Hanka:** 2 cm inguruko garaierakoa eta 0,3 cm inguruko lodierakoa, askotan laburra edo eszentrikoa, ia kolore berekoa.

**Haragia:** Zurixka, pelargonio usain pixka batekin.

**Etimologia:** *Omphalina* terminoa grekotik dator, zilbor txiki, esan nahi duen "omphalos" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Zelaietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Europa, Errusia, Papua Ginea Berria, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia Peña

**Amaia Peña de las Heras** (Getxo, Bizkaia, 1998ko azaroaren 22a) bizkaitar futbolaria da, atezaina. Eibar KEko atezain gisa jardun du, Athletic Club taldeak maileguan utzita.

## Ibilbidea 
Getxon jaioa eta Portugaleten hazia, Peña Pauldarrak taldean hasi zen. 2014. urtean, Athletic Club taldean sartu zen eta bere erreserba taldean agertu zen bi denboralditan. Gero Estatu Batuetara joan zen Pittsburgheko Unibertsitatean ikastera. Han, NCAAko I. Mailako Emakumezkoen Futbol Txapelketan jokatu zuen Panthers taldean jardun zuen lau denboralditan. Uda hartan Mariasun Quiñones etorri zenean, Lezamako lehen aukera izateko, Peña Eibar KErekin elkartu zen urtebeteko mailegu-kontratu batean.

2025eko udara arte Athleticekin lotzeko kontratu berria sinatu ondoren, Peña Eibarrera itzuli zen 2023–2024 denboraldirako.

## Nazioarteko ibilbidea 
Peña 17 urtetik beherakoen eskuadra espainiarreko kidea izan zen, eta UEFAren 17 urtetik beherako Emakumeen Txapelketako taldekoa izan zen 2015. urtean (Islandia), bere taldeak lehiaketa irabazi zuenean.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phaeocollybia lugubris

***Phaeocollybia lugubris*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Naucoria lugubris*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 80 mm arteko diametrokoa, hasieran konikoa, ondoren kanpai-itxurakoa, ganbila, azkenean zabaldua, baina titi kamuts edo zorrotz nabari batekin; ertz leuna, errezel iheskor baten hondarrak izan ditzake, inflexua, zertxobait lobulatua; kapelaren gainazala gelatinakara edo likatsua eguraldi hezean, leuna, higrofanoa; arre-gorrixka kolorekoa, arre-burdintsu kolorekoa, arre-okre antzekoa, batzuetan oliba antzeko tinduekin, ilunagoa diskoan, eta orban burdintsuak maiz izaten ditu.

**Orriak:** Libreak, zuzenetik sabeldunera, nahikoa estu; zurixka-krema kolorekoak, okre-kanela kolorekoak hasieran eta azkenean marroi-burdintsu kolorekoak; ertz erregularra edo bihurri samarra izaten dute, zurixka eta finbriatua.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 80 mm arteko garaierakoa eta 18 mm arteko diametrokoa, zilindrikoa, substratuan sartzen den pseudoriza luzanga eta arre-gorrixka ilun kolorekoa, betea, fistulosoa bukaeran, leuna; arre-burdintsu kolorekoa edo arre-okre kolorekoa, burdin koloreko orbanekin.

**Haragia:** Sendoa, lodia, arre-burdintsu kolorekoa kapelaren azalaren azpian; usain konplexua errefauaren eta melengaren artekoa; zapore garratza.

**Etimologia:** *Lugubris* epitetoa latinetik dator, hileta, lutoa, esan nahi duen "lugubris" hitzetik. Kolore goibelagatik, opakua.

## Jangarritasuna 
Susmagarria.

### Nahasketa arriskua 
Ia luzera osoan lurrean sartutako sustrai antzeko oinarekin eta *Hygrophorus* batzuk bezalako kapela koniko puntazorrotzarekin. Kolorea ez du batere ikusgarria, eta onddoa hazkuntza-lekuan mimetizatzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udaren azkenean eta udazkenean, hostozabalen eta koniferoen basoetan, lurzoru azidoetan. Lur bigunean sakon lurperatuta. Taldekoia. Oso urria eta lokalizatua.

### Banaketa eremua 
Mendebaldeko Kanada, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristobal Bavariakoa

**Kristobal**, **Kristobal Bavariakoa** (; , ; ; Neumarkt in der Oberpfalz, 1416ko otsailaren 26a – Helsingborg, 1448ko urtarrilaren 6a) Danimarkako erregea (1440-1448, Kristobal III.a), Suediako erregea (1441-1448) eta Norvegiako erregea (1442-1448) izan zen. Eskandinaviako hiru herrialdeetako erregea izan zen Kalmarreko Batasunean.

Joan Palatinatu-Neumarkt kondearen eta Katalina Pomeraniakoaren semea izan zen. Bere ama Erik Pomeraniakoa Eskandinaviako erregearen arreba zen.

Erik Suediako eta Norvegiako errege kargutik kendu zuten 1439an, eta Kristobal Danimarkako errege izendatu zuten 1440an, Suediako errege 1441ean eta Norvegiako errege 1442an. Hautesleen asmoa errege txotxongilo bat izatea zen, baina Kristobalek boterearen nolabaiteko kontrol pertsonala lortu zuen. Erregearen eta nobleziaren arteko oreka lortu zen, 1660ra arte iraun zuena.

Bere erregealdiaren hasieran nekazarien matxinadak zanpatzea lortu zuen. Roskildeko bizilekua erre ondoren, Danimarkako hiriburua Kopenhagera eraman zuen. 1445ean Dorotea Brandeburgokoarekin ezkondu zen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Scymnus

thumb|250px|*Scymnus* larba.

***Scymnus***  *Coccinellidae* familiako eta *Scymninae* azpifamiliako kakalardo generoa da. 200 espezie baino gehiago daude.

## Espezieak 

* *Scymnus abbreviatus*
* *Scymnus abietis*
* *Scymnus americanus*
* *Scymnus apetzi*
* *Scymnus apicanus*
* *Scymnus apiciflavus*
* *Scymnus apithanus*
* *Scymnus aquilonarius*
* *Scymnus ardelio*
* *Scymnus aridoides*
* *Scymnus aridus*
* *Scymnus auritus*
* *Scymnus barberi*
* *Scymnus binotulatus*
* *Scymnus bivulnerus*
* *Scymnus blackburni*
* *Scymnus brullei*
* *Scymnus bryanti*
* *Scymnus caffer*
* *Scymnus calaveras*
* *Scymnus carri*
* *Scymnus castaneus*
* *Scymnus caudalis*
* *Scymnus caurinus*
* *Scymnus cervicalis*
* *Scymnus circumspectus*
* *Scymnus coccivora*
* *Scymnus cockerelli*
* *Scymnus compar*
* *Scymnus coniferarum*
* *Scymnus consobrinus*
* *Scymnus contortubus*
* *Scymnus coosi*
* *Scymnus creperus*
* *Scymnus difficilis*
* *Scymnus dorcatomoides*
* *Scymnus elusivus*
* *Scymnus enochrus*
* *Scymnus erythronotum*
* *Scymnus falli*
* *Scymnus femoralis*
* *Scymnus fenderi*
* *Scymnus ferrugatus*
* *Scymnus festatus*
* *Scymnus flavescens*
* *Scymnus fraternus*
* *Scymnus frontalis*
* *Scymnus garlandicus*
* *Scymnus gilae*
* *Scymnus haemorrhoidalis*
* *Scymnus hesperius*
* *Scymnus horni*
* *Scymnus howdeni*
* *Scymnus huachuca*
* *Scymnus hubbardi*
* *Scymnus humboldti*
* *Scymnus ignarus*
* *Scymnus impexus*
* *Scymnus impletus*
* *Scymnus indianensis*
* *Scymnus interruptus*
* *Scymnus iowensis*
* *Scymnus jacobianus*
* *Scymnus kansanus*
* *Scymnus lacustris*
* *Scymnus latemaculatus*
* *Scymnus levaillanti*
* *Scymnus loewii*
* *Scymnus limbatus*
* *Scymnus louisianae*
* *Scymnus luctuosus*
* *Scymnus majus*
* *Scymnus marginalis*
* *Scymnus marginicollis*
* *Scymnus margipallens*
* *Scymnus martini*
* *Scymnus mendocino*
* *Scymnus mimoides*
* *Scymnus monticola*
* *Scymnus mormon*
* *Scymnus nebulosus*
* *Scymnus nemorivagus*
* *Scymnus neomexicanus*
* *Scymnus nevadensis*
* *Scymnus nigricollis*
* *Scymnus nigrinus*
* *Scymnus notescens*
* *Scymnus nubilus*
* *Scymnus nugator*
* *Scymnus nuttingi*
* *Scymnus ocellatus*
* *Scymnus oertzeni*
* *Scymnus opaculus*
* *Scymnus pacificus*
* *Scymnus pallens*
* *Scymnus pallipediformis*
* *Scymnus papago*
* *Scymnus paracanus*
* *Scymnus pauculus*
* *Scymnus peninsularis*
* *Scymnus postpictus*
* *Scymnus pulvinatus*
* *Scymnus puncticollis*
* *Scymnus quadrimaculatus*
* *Scymnus quadrivittatus*
* *Scymnus renoicus*
* *Scymnus rubicundus*
* *Scymnus rubricaudus*
* *Scymnus rubromaculatus*
* *Scymnus scapuliferus*
* *Scymnus securus*
* *Scymnus semiruber*
* *Scymnus simulans*
* *Scymnus socer*
* *Scymnus solidus*
* *Scymnus subvillosus*
* *Scymnus suturalis*
* *Scymnus tahoensis*
* *Scymnus tenebricus*
* *Scymnus tenebrosus*
* *Scymnus uncinatus*
* *Scymnus uncus*
* *Scymnus utahensis*
* *Scymnus uteanus*
* *Scymnus varipes*
* *Scymnus vividus*
* *Scymnus weidti*
* *Scymnus wickhami*
* *Scymnus wingoi*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Scymnus abietis* EOL webgunean.
Jaguplije

**Jaguplije** Kroaziako Brestovac udalerrian dagoen herria da, Požega-Eslavonia eskualdean.

## Kokapena 
190 metroko altitudean dago, Zagreb hiriburu nazionaletik 169 kilometrora.

## Biztanleria 
2011ko erroldan 137 biztanle zeuden guztira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Colegio Norteamericano (Donostia)

**Colegio Norteamericano** (Ipar Amerikako ikastetxea) Alice Gulick pedagogo protestanteak Donostian 1881an sortu zuen hezkuntza erakundea izan zen. Emakumeei zuzendutako eskola eta barnetegia zituen. Prestigio handiko ikastetxea izan zen.

## Historia 
Gulick senar-emaztea 1872an iritsi zen Espainiara «misio ebanjeliko» bat aurrera eramateko asmoz. Espainian erlijio askatasuna onartu zenez, bertara joatea erabaki zuten. Lehenengo Santanderren kokatu ziren, eta geroago, 1881ean, Donostian, Euskal Herrian. Santanderren, «apur bat isolatuta» zeudela sentitzen zuten, eta Donostian, Madrildik Parisera zihoan bidean kokatzen ziren. Bertan, oinarrizko eskola bat eta barnetegi bat sortu zituen Gulickek: Colegio Norteamericano, egungo Askatasunaren etornidearen 40. zenbakian. Hasieran, eskola protestanteetarako irakasleak prestatzen zituen batez ere, ikastetxe publikoetan ezin baitzuten lanik egin, ezinbestekoa baitzen erlijio katolikoa irakastea. Laster ikastetxe protestantea ezagutzera eman zen eta espainiar estatu osotik matrikulatzen ziren emakumeak.

Poliki-poliki, barnetegia ikastetxe ospetsu bihurtu zen. Hezkuntza irakaskuntza aktiboan oinarritzen zen, ohiko metodo memoristikoetatik oso urrun. Ikasten irakasten zitzaien, arazoak konpontzen, logikoki pentsatzen. Heziketa fisikoa, jolasak, txangoak, natura balioestea eta zuzenean ikastea bultzatzen ziren, modu praktikoan, laborategietan eta landan. Artea katedraletan eta museoetan ikasten zen, eta literatura, egileen lanak irakurriz. Testuliburuaren memorizazioa eta ondorengo azterketa ez ziren egiten. Hori guztia «benetako berrikuntza pedagogikoa» zen garai hartan, eta are gehiago, emakumeen kasuan.  

1898ko apirilaren 21ean, Espainiako Gerra deklaratu zen Estatu Batuekin, eta ikastetxeak Donostiako Askatasunaren Hiribideko ateak itxi behar izan zituen, Biarritzera aldi baterako mugituz. Ondoren, egoitza inauguratu zen Madrilen, Instituto Internacional izenarekin. Ia bi hamarkada igaro ziren, eta denbora horretan ehunka emakume trebatu ziren modernitatearen barruan, hiriko esperientzia pedagogiko paregabe horri esker. Horietako batzuk Espainiako lehen emakume unibertsitarioen parte izan ziren. 

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Alice Gulick

## Kanpo estekak
Brestovac (Kroazia)

**Brestovac** Kroaziako udalerrian da, Požega-Eslavonia eskualdean.

## Kokapena 
164 metroko altitudean dago, Zagreb hiriburu nazionaletik 166 kilometrora.

## Biztanleria 
2011n eginiko zentsuan udalerriak 3.726 biztanle zituen. XX. mendetik biztanleria galtzen ari da. Gehienak, %91a, kroaziarrak dira. Biztanleak horrela banatzen dira:

*Amatovci - 0
*Bogdašić - 0
*Bolomače - 22
*Boričevci - 121
***Brestovac** - 670 
*Busnovi - 104
*Crljenci - 12
*Čečavac - 3
*Čečavački Vučjak - 23
*Daranovci - 183
*Deževci - 157
*Dolac - 203
*Donji Gučani - 107
*Gornji Gučani - 53
*Ivandol - 139
*Jaguplije - 137
*Jeminovac - 7
*Kamenska - 0
*Kamenski Šeovci - 0
*Kamenski Vučjak - 6
*Koprivna - 7
*Kruševo - 0
*Kujnik - 22
*Mihajlije - 0
*Mijači - 18
*Mrkoplje - 0
*Novo Zvečevo - 30
*Nurkovac - 244
*Oblakovac - 5
*Orljavac - 167
*Pasikovci - 22
*Pavlovci - 190
*Perenci - 42
*Podsreće - 34
*Požeški Brđani - 66
*Rasna - 7
*Ruševac - 2
*Sažije - 15
*Skenderovci - 187
*Sloboština - 18
*Striježevica - 9
*Šnjegavić - 20
*Šušnjari - 0
*Vilić Selo - 157
*Vranić - 0
*Zakorenje - 187
*Završje - 323
*Žigerovci - 7

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hone Tuwhare

**Hone Tuwhare** (Kaikohe, Zeelanda Berriko Iparraldea, 1922ko urriaren 21a - 2008ko urtarrilaren 16a) poeta maori ospetsua izan zen.

## Lehen urteak 
Hone Tuwhare Kaikohen jaio zen, Northlandeko eskualdean (Te Tai Tokerau maorieraz), Nga Puhi tribuaren barruan (hapu Ngati Korokoro, Ngati Tautahi, Te Popoto, Uri-o-hau). Maori Herriaren tradizioak ongi ezagutu zituen txikitatik.

Ama hil ondoren, aita Aucklandera joan zen, eta han **Hone** lehen hezkuntzako eskolara joan zen. Maorieraz bakarrik hitz egiten zuen 9 urte izan arte, baina bere aitak, hizlari eta ipuin kontalari maoriarrak, idazketarekiko interesa piztu zion. 

## Obrak 
Ingelesez lirika eta antzerkia idatzi zuen Maori kulturako jatorrizko lehen poeta izan zen eta 1964an argitaratu zuen lehen poema-liburua, “No Ordinary Sun” izenburupean.

## Sariak 
1999an Poeta Laureatua izendatu zuten, eta 2003an Zeelanda Berriko Arteetako Fundazioaren Icon Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2009ko Galiziako Parlamenturako hauteskundeak

**2009ko Galiziako Parlamenturako hauteskundeak**, VIII. legealdirako bidea ireki zutenak, 2009ko martxoaren 1ean egin ziren, Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen egun berean. Galiziako Xuntako lehendakari Emilio Pérez Touriñok finkatu zuen hauteskundeen eguna, Juan Jose Ibarretxe euskal lehendakariak egin baino zenbait aste lehenago.

Hauteskunde horietan, eta PSdeG-PSOE eta Galiziako Bloke Nazionalistaren baturak boto gehiago lortu zituen arren, Galiziako Alderdi Popularrak boterea kendu zion Blokeari, eta, horri esker, gehiengo osoa lortu zuen Galiziako Parlamentuan, Emilio Pérez Touriñoren gobernuari amaiera emanez.

## Kanpo estekak
Euskal Herriko Atlas Etnografikoa

**Euskal Herriko Atlas Etnografikoa** Jose Migel Barandiaranek sortutako ikerketa proiektu etnografikoko da, Etniker Euskalerria taldeek garatua, euskal herriaren kultura tradizionala eta haren bilakaera aztertzeko.

Heuk dira, orain arte argitaratu diren bildumako liburuak: *Etxeko Elikadura; Haur Jolasak; Heriotza Ohikuneak; Ohikuneak Jaiotzatik Ezkontzara; Abeltzaintza eta Artzaintza; Herri Medikuntza; Etxea eta Familia eta Nekazaritza.*

Euskal Herriko Atlas Etnografikoa liburu fisikoaren euskarrian zabaldu da urte askoan. 750 eta 1.150 orrialde arteko liburukiak dira, bi zutabetan, eta liburuki bakoitzeko ilustrazioen kopurua 200 eta 500 artekoa da. Labayru Fundazioaren eta Bizkaiko Petronor enpresaren arteko lankidetza hitzarmen bati esker, aurreko liburukien bertsio digitala egiten ari da,  URLan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala: https://atlasetnografico.labayru.eus/
Guillermo Zuloaga

**Guillermo Zuloaga Boneta** (1848-1893) espainiar enpresaburu eta zeramista, Madrilgo La Moncloa Zeramika lantegiko sustatzailea eta zuzendaria eta Madrilgo Arte eta Lanbide Eskolako zeramika irakaslea izan zen. Haren bizitza eta figura Daniel Zuloaga artistaren lanari lotuta daude. 

## Biografia 
Guillermo izan zen Eusebio Zuloagaren  lau semeetatik bigarrena,  Madrilgo Errege Armeriako zuzendaria eta damaskinazio tekniketan aditua, eta bere hirugarren emazteak, Ramona Bonetak, galvanoplastiako artistak, sortutako zaharrena.   Daniel eta Germán (1855-1886) anaiekin batera, Espainiako Koroaren beka bat jaso zuen Sèvresen ikasteko, Guillermo izan zen, antza denez, iristen lehena eta "zeramista-prestakuntza osatuagoa izango zen".  Frantzian egon ziren, aldi batzuetan amak lagunduta  Frantzia-Prusia Gerrak 1870ean Espainiara itzultzera behartu zituen arte  1875ean, eta aitarekin batera, urte hartan Vienako Prater-en egindako Nazioarteko Erakusketan Espainia ordezkatzen zuen Zeramika epaimahaikidea izan zen. 

Zeramika-labe eta pasta tekniketan aditua , 1877tik aurrera sortu berri zen La Moncloa zeramika fabrikaren buru izan zuen jarduera (hamabi ikasleko doako eskola bat barne hartzen zuena) dokumentatzen da. Instalazio berriaren ekoizpena 1881. urtera arte ez zen ezarri, Errege-fabrika enpresa bihurtuz, eta Guillermo zuzendari zela , negozioaren funtzionamendu txarra ikusita, pertsonalki hipotekatzera eramango zuen kargua. Bera, horrexegatik kartzelara joatekotan zegoen, 1882an bost mila erreal maileguan eman zizkioten Daniel eta Germán ez balira haren laguntzan   prestatu.

Danielek 1883an Madrilen egin zen Meatze Erakusketa Nazionalean, eta Gipuzkoako Foru Aldundirako (1883-4) eta Burgosko Aisialdi Aretorako komisioak (1883-4) eta 1885ean, lantegia txarretik zihoan Danielek izan zuen parte-hartze garrantzitsuak eman zuen behin-behineko arintze ekonomikoa izan arren fabrika okerragora zihoan. Guztiak adierazten du Guillermo, zeramika-teknikari ona, hala ere enpresaburu ezin txarragoa zela. Haren heriotzak, Bilbon erbestearen ondoren, eta Danielek egindako lanen ospe izugarriak, Guillermoren aurkikuntza batzuk bere anaiari egotzi zizkioten, adibidez, harri naturaleko esmaltea edo harriak esmaltatzeko prozesua. Danielek gero arbeletan aplikatuko zuena. 

Azkenik, 1886an Germán hil zen, eta Guillermo, arazo ekonomikoek larrituta, Moncloa utzi eta Bilboko fabrika batera joan zen lanera, 1893an hil zen. Hori da behintzat biografoek ondorioztatzen dutena, bere azken dokumentutik, 1893ko apirilaren 20ko ordainagiria, Madrilgo Arte eta Lanbide Eskolarako egindako zeramika-lanei buruz. 

Hil ondoren, Sebastián Aguadok Madrilgo Arte eta Lanbide Eskolan ordezkatu zuen eta, Daniel Segoviara joan zenean, bere bi anaiak hil eta Moncloako lantegiaren hondamenaren ondoren Vallehermoson jarritako tailerra eskuratu zuen.  

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Escorial Pinela, Ángel; Rubio Celada, Abraham (2007). Los Zuloaga, artistas de la cerámica. Madrid: Editorial de Caja Segovia. ISBN 978-84-96145-78-8. 
* Porcelana y cerámica de la Real Fábrica de La Moncloa.
* 

## Kanpo estekak
2005eko Galiziako Parlamenturako hauteskundeak

**2005eko Galiziako Parlamenturako hauteskundeak**, VII. legealdirako bidea ireki zutenak, 2005eko ekainaren 19an egin ziren. Galiziako Xuntako lehendakari Manuel Fraga Iribarnek finkatu zuen hauteskundeen eguna.

PPk irabazi zituen hauteskundeak, baina 1989ko hauteskundeetatik zuen gehiengo osoa galdu zuen. PSdeG-PSOEk eta BNGk akordioa erdietsi zuten Emilio Pérez Touriño Xuntako Presidente izendatzeko. Hiri alderdi horiek baino ez zuten lortu ordezkaritza.

## Kanpo estekak
2001eko Galiziako Parlamenturako hauteskundeak

**2001eko Galiziako Parlamentuko hauteskundeak** urriaren 21ean egin ziren. 2.567.656 hautesleeko erroldarekin, boto-emaileak 1.544.687 (%60,2) eta 1.022.969 abstentzioak (%39,8) izan ziren. Galiziako Alderdi Popularrak gehiengo absolutuz irabazi zuen berriro, eta Manuel Fraga Iribarne izendatu zuen Xuntako lehendakari. Bigarren aldiz jarraian, BNGk PSdeG gainditu zuen, eta, bigarren indar politiko gisa errepikatu arren, ez zuen lortu diputatu eta boto kopurua gehitzea. Horrek krisi bat eragin zuen, Xosé Manuel Beirasen dimisioarekin konpondu zena. Gainerako alderdi politikoek ez zuten ordezkaritzarik lortu.

## Kanpo estekak
Silvia Orriols

**Sílvia** **Orriols i Serra** (Vic, Girona, Katalunia, 1984ko urriaren 9a) gironar liburuzaina eta politikaria da, Katalan Aliantza eskuin muturreko alderdi politikoko lehendakaria, Ripoll herriko alkategaia 2019 eta 2023ko udal-hauteskundeetan, eta Ripolleko alkatea 2023ko ekainaren 17tik.

## Biografia 
Bibliotekonomian eta Dokumentazioan diplomatura du Viceko Unibertsitatean, eta enpresa pribatu batean administrari-lanetan jardun zuen 2006. urtetik. 

### Politikari ibilbidea 
Politikari gisa, hainbat alderdi politikotan aritu da. Gaztaroan ERC alderdiko afiliatua izan zen eta 2004an, Europako Parlamenturako hauteskundeetarako Estat Catalàren zerrendetan sartu zen. Kataluniaren independentzia-erreferendumaren ondoren, Espainiako 1978ko Konstituzioko 155. artikulua ezartzearen aurkako Ripolleko protestetan aktiboki parte hartzen hasi zen, eta pixkanaka protagonismoa hartu zuen, horrelako ekitaldiei esker.

Ondoren, Kataluniako Fronte Nazionalean afiliatu zen. Alderdi horrekin aurkeztu zen Ripollen 2019ko udal-hauteskundeetan, eta 503 boto eta zinegotzi bat lortu zituen. Udaleko gainerako alderdiek osasun-hesi bat hitzartu zuten, harekin hauteskunde eztabaidetan parte ez hartzeko konpromisoarekin. 2020ko martxoan, alderdia utzi eta zinegotzi atxiki gabe gisa jarraitu zuen.

Urte horretako uztailean, beste alderdi politiko bat sortu zuen: Katalan Aliantza, Kataluniaren independentzia defendatzeko, jarrera antisalafista eta islamofoboetatik; alderdiak uste du immigrazioa inbasioa dela berez, eta ordezte handiaren teoriari lotuta dagoela.

Geroago, 2023ko udal-hauteskundeetan aurkeztu zen alkategai. Udalerriko indarrik bozkatuen bihurtu zen, 6 zinegotzi eta botoen % 30 baino gehiago lortu baitzituen. Egoera horren aurrean, gainerako indar politiko gehienak saiatu ziren Orriols Ripolleko alkate bihur ez zedin. Hala ere, itun horrek ez zuen arrakastarik izan, Junts per Catalunyak osasun-hesi zelakotik alde egin baitzuen, eta horrek aukera eman zion Sílvia Orriolsi kargua hartzeko.

Argi eta garbi onartzen du islamofoboa dela, eta immigrazioaren aurkako jarrerak dituela (Orriolsek etorkintzat hartzen du katalana ez den oro). 2023an, Kataluniako Generalitateak zehapen-espedientea ireki zion, ustez musulmanen aurkako bereizkeria egiten zuten telebistako adierazpen batzuengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Maju de Araújo

'*Maria Júlia *(Maju)* de Araújo Dias*' (Rio de Janeiro, 2002ko ekainaren 20a) brasildar modelo, Interneteko ospetsu eta Downen sindromea duten pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Adriana de Araújo enpresaburuaren eta Orlando Pereira Dias sistemen analistaren alaba da. Bi ahizpa ditu: Ana Luísa eta Larissa. Txikitatik, modaren eta ikuskizunen munduarekiko interesa zuen. 16 urterekin, MGT Taldearen Passarela Proiektuaren bitartez, modelo profesional gisa trebatzen hasi zen. School Models ikastaroan sartu zen eta 2019ko azaroan ikasketak amaitu zituen. Downen sindromea duen eta Brasilgo Moda Astean parte hartu duen lehen modelo bihurtu zen. Kanpaina bat jarri zuen martxan: «Inklusioa ez da moda, inklusioa herritartasuna da».

MGT Taldearen Passarela Proiektuan hasi zuen bere ibilbidea eta Brasil Eco Moda astean parte hartu zuen. Bera izan zen Osasco Moda Astearen hirugarren edizioko aurpegi ofiziala. Gainera, Maju de Araújok moda aste baten edizio bakarreko desfile gehienen munduko errekorra lortu du: berrogei aldiz baino gehiagotan desfilatu zuen Osasco Moda Astearen hirugarren edizioan.

Maju L'Óreal nazioarteko markaren Downen sindromea duen lehen enbaxadorea da.

2021eko irailean, Milango Moda Astean parte hartzera gonbidatu zuten. Downen sindromea duen eta nazioarteko moda aste batean Brasil ordezkatu duen lehen modeloa da. Urte bereko abenduan, Ahmi markarekin kontratua sinatu zuen. Iragarkiak aldizkari asko erakarri zituen, besteak baste Vogue eta Forbes.

Gaur egun, Maju de Araújo Rio de Janeiron bizi da eta inklusioaren, irisgarritasunaren eta errespetuaren aldeko ekintzailea da. Denbora librean dantza egitea, ikastea, kirola egitea eta moda-aholkuak emateko bideoak grabatzea gustatzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hormona-nahasle

[thumb|250x250px|[Estradiol naturaleko hormona estrogenoaren (ezkerrean) eta nonilfenoletako baten (eskuinean) egituren alderaketa, hormona-nahasle xenoestrogenoa.]]
**Hormona-nahasleak** sistema endokrinoan eragotz dezaketen substantzia kimikoak dira. Asaldu horiek kontrako emaitza ugari eragin ditzakete giza osasunean, besteak beste, ernal-haziaren eta ugalkortasunaren nolakotasunean asalduak, sexu-organoetako anomaliak, endometriosia, pubertaro goiztiarra, kiriotzaren funtzio asaldatua, funtzio immunea, zenbait minbizi, arnas arazoak, arazo metabolikoak, diabetesa, gizeneria, gaixotasun kardiobaskularrak, hazkunde-, neurologia- eta ikaskuntza-ezintasunak, eta gehiago. Hormona-nahasleek, etxeko eta industriako ekoizkin askotan aurkitzen direnek, "gorputzeko hormonen sintesia, jariaketa, garraioa, batasuna, ekintza edo deuseztapena oztopatzen dute, homeostasiaren garapenaren, portaeraren, ugalkortasunaren eta mantentzearen erantzule baitira (metabolismo zelular normala)."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisca de Nebrija

**Francisca de Nebrija** edo **Lebrija** (Nebrixa edo Lebrixa gisa ere ageri da bere abizena) Juan Pérez de Moya idazle garaikidearen arabera, XVI. mendeko humanista, irakasle eta erretorikoa izan zen. 

Ustez, Antonio de Nebrijaren alaba omen zen, hots, lehen gaztelaniaren gramatikaren egilearena, eta haren emazte Isabel Montesinarena (bederatzi ume izan zituztenak, baina izen horretako alabarik dokumentatuta ez dago). Badirudi, bere aita erretorika katedran ordeztu zuela Alcalá de Henaresko Unibertsitatean , alegia, unibertsitate batean klaseak eman zituen lehen emakumeetako bat bihurtuko lukeena; baina ideia hori Juan Pérez de Moya egilearen *Varia historia de santas e ilustres mujeres de todo género de virtudes* (1583) lanetik dator eta ez dauka dokumentazioan oinarririk. Azken urtetan, Dionisio Martín Nietok eta Pedro Martín Bañosek demostratu dute Francisca de Nebrija pertsonaia literarioa baino ez dela eta ez zela benetako persona bat izan.

## Erreferentziak
Auðunn Gestsson

**Auðunn Gestsson** (Flatey, 1938ko otsailaren 27a – 2020ko azaroaren 18a) islandiar egunkari-saltzailea, poeta eta margolaria izan zen. Hil zen garaian, Downen sindromea zuen islandiar zaharrena zen.

## Bizitza 
Flatey uhartean jaio zen eta bost anai-arreba izan zituen. Zazpi urte zituela, ama hil zitzaion, eta Gerður Gestsdóttir arrebak hezi zuen.

2013an, *Ljóðin mín* poesia bilduma argitaratu zuen. Liburu honen hitzaurrea bere ilobak idatzi zuen, Margrét Gestsdóttirek. Horrez gain, margotu zuen eta bere margolan eta marrazki asko gorde dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galiziako Alderdi Popularra

**Galiziako Alderdi Popularra** Espainiako PP alderdiaren Galiziako lurralde ordezkaria da. Alianza Popular alderdiaren ondorengoa, 1989tik Galizian boto gehien izan duen alderdia da. 1989tik 2009ra Manuel Fraga izan zen bere presidentea, eta 2009tik 2022ra Alberto Núñez Feijóo. 2022tik aurrera Alfonso Rueda da. Diskurtso galegista eta zentrista du, Galizian alderdi abertzale moderatu baten sorrera galarazi duena, bereziki Coalición Galega alderdiaren hazkuntza.

2024 hasieran 1.753 zinegotzi ditu, 42 diputatu ditu Galiziako Parlamentuan, 10 diputatu Espainiako Diputatuen Kongresuan eta 13 Espainiako Senatari. Galiziako Xunta eta Galiziako Parlamentua zuzentzen ditu, eta Ourenseko probintziako diputazioa. Hala ere, Galiziako zazpi hiri nagusien alkatetzarik ez du.

## Kanpo estekak
Galiziako Sozialisten Alderdia-PSOE

**Galiziako Sozialisten Alderdia-PSOE** (**PSdeG-PSOE**; ) Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren Galiziako federazioa da. Ideologiaz galegista eta sozialdemokrata da. 2024 hasieran 1.010 zinegotzi zituen, Galiziako zazpi hiri nagusietatik hirutan (Vigo, A Coruña eta Lugo) alkatetza zuen, A Coruña eta Lugoko diputazioen lehendakaritza zuen, Galiziako Parlamentuan 14 diputatu, Espainiako Diputatuen Kongresuan 7 ordezkari eta Espainiaiko Senatuan 4 zituen. 2006an 27.551 afiliatu zituen, horietatik 19.307 aktibo. 

## Kanpo estekak
Lorena Peña

**Lorena Guadalupe Peña Mendoza**, ezagunagoa **Lorena Peña** izenez (San Salvador, 1955eko abenduaren 20a) sansalvadortar ekonomialaria, politikaria eta gerra zibilean Salvadorko gerrillari ohia da, Fronte Farabundo Marti alderdiko burua Askapen Nazionalerako, Errepublikako diputatua San Salvador sailetik eta Legegintza Batzarreko lehen presidenteordea.

Askapen Nazionalerako Fronte Farabundo Martiko (FMLN) diputatua, Lorena Guadalupe Peña Mendoza, El Salvadorreko Batzar Legegilean buru izan zen hirugarren emakume bihurtu zen 2015eko maiatzaren 14an, Instalazio Saioan, bozketan izendatu eta publikoan aho batez babesa jaso ondoren. 2016ko azaroaren 8an, Guillermo Gallegos diputatuak ordezkatu zuen kongresuko presidentetzan.

## Biografia 
Lorena Peña diputatua ekonomialaria da lanbidez, eta gaztetatik gizarte-borrokan sartu zen, berak behin baino gehiagotan adierazi duenez, Salvadorreko herritarren eskubideak aldarrikatzeagatik eta herrialdea gehiengo handien alde eraldatzeagatik.

El Salvadorreko emakumeen egoerari buruzko hainbat saiakera egin ditu, eta *Ocean Sur* argitaletxeak argitaratutako “*Retazos de mi vida, testigo de una revolución salvadoreña*” liburu autobiografikoa ere egin du.

2016ko irailaren 18an, aho batez hautatu zuten FDIM Emakumeen Nazioarteko Federazio Demokratikoaren presidentea Bogotan (Kolonbia) egindako Mundu Biltzarrean.

2016ko urrian lege-proiektu bat aurkeztu zuen abortua legeztatzeko, eta, horren bidez, nazioartean lobby-aren jazarpena areagotu egin zen, El Salvadorren Generoaren Ideologia sustatzen duten lege-kanpainak eta ekimenak finantzatzeko.

## Lanak 
* 2009. urtean “*Retazos de mi vida, testigo de una revolución salvadoreña*”argitaratu zuen Ocean Sur argitaletxeak, 258 orrialde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak