open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mansur al-Hallaj

**Mansur al-Hallaj** (( ;  ; Fars,  – Bagdad, ) persiar poeta eta sufismoaren irakaslea izan zen. Predikalari ospetsu bilakatu zen eta abbastarren garaiko botere-borroketan sartu zen.

## Erreferentziak
Dugi Otok

**Dugi Otok** edo **Dugi Uhartea** () Kroazia aldeko Adriatiko Itsasoaren zazpigarren uharte handiena da. Dalmaziaren itsas-ertzetik gertu dago, Zadarren iparraldean. Zadarian uhartetan, uharte ekialdeena izanik.

## Ezaugarriak 
45 kilometroko luzera eta 5eko zabalera ditu, guztiak 124 km². Haren puntu altuena 337 metrotan dago. Uhartearen mendebaldea garaiena da eta, horregatik, herriak ekialdean biltzen dira. Herri handiena Sali da; beste batzuk Božava, Dragove, Soline, Brbinj, Luka, Polje, Verona, Savar, Veli Rat, Zaglav eta Zman dira.

Uhartean lehen sektoreko aktibitate asko egiten dira: nekazaritza, arranzantza, ardien hazkuntza... Uhartearen hegoaldea Telašćica, Komati Parke Naturalaren barruan dago. Leku garaienak itsas pinuen basoen ekosistemak dira. 1995an sute handiak izan ziren uhartean eta oraindik basoak berreskuratzeko lanak egiten ari dira.

## Historia 
Zadarren gertutasunak aberatsen etxeak erakarri zituen Antzinako Erromako garaietatik; hiriaren aitoren semeek inguru hau asko baloratzen zuten. Pizkundean joera mantendu zen, batez ere Sali inguruan non uhartearen portu nagusia dagoen.

## Monumentuak 
* Saliko etxe gotikoak
* Andre Mariaren Jasokundearen eliza. Hemen Juraj Čulinovič margolariaren lanak ikus daitezke.
* San Nikolas eliza, Božavan (X. mendekoa).

## Ikus, gainera 
* Kroaziako uharte nagusiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Uhartearen mapa.
Eva Dickson

**Eva Dickson** (Sigtuna, Suedia 1905eko martxoaren 8a - Bagdad, Irak, 1938ko martxoa), Eva Lindström jaiotzez, esploratzailea, rally gidaria, hegazkinlaria eta bidaia idazle suediar bat izan zen. Saharako basamortua autoz gurutzatu zuen lehen emakumea izan zen. Agian, Suedian lehen emakumezko pilotua izan zen (1925), eta hirugarren Suediako emakumezko hegazkinlaria (1923).

## Biografia 
Eva Dickson Albert Lindström aberatsaren alaba izan zen, zaldiak hazitarako landetxeak kudeatzen zituen, eta bere emaztea Maria. 1925. urtean, James Dickson-en biloba rally gidariarekin, Olof Dickson-ekin, ezkondu zen, baina dibortziatu egin ziren 1932an, ez baitzituen bere bidaiak atsegin. Bidaiek arreta handia erakarri zuten, eta zenbait bidaia-gida argitaratu eta bere esperientzia deskribatu zituen. Bidaiak finantzatu zituen aberastasun gizartearen pertsonekin.

1932an Karen Blixenen ezkontide ohia, Bror von Blixen-Finecke baroia, Kenyan ezagutu zuen eta maitaleak bihurtu ziren. 1932an Blixen-ekin elkartu ondoren, apustu bat egin zuen eta 1932an Nairobitik Stockholmera autoz gidatu zuen, hanela Sahara autoz gurutzatu zuen lehen emakumea bilakatu zen.

1934. urtean Kenyara itzuli zen Bror Blixenekin, non hainbat espedizio zientifikotan parte hartu zuen. Hurrengo urtean Etiopiara bidaiatu zuten, Abisiniako krisialdiaren berri eman zuen suediar egunkari baterako gerrako korrespontsal gisa. Etiopia utzi zuten mandoetan, 2.000 kilometroko bidaia batean Kenyara itzultzeko.

1936. urtean, New Yorken ezkondu ziren eta eztei-bidaian Kuba eta Bahamak belaz inguratu zituzten Ernest Hemingway eta Martha Gellhorn lagunekin.

1937ko ekainaren 3an, Stockholmetik Beijingera autoz joan zen Zetaren Bidea jarraituz. Zetaren Bidea gidatzen lehenengo pertsona izatea bere aspaldiko amets handia izan zen, eta zerbait egin nahi zuena Brorrekin Kenian bizitzen jarri aurretik. Lagunik gabe gidatzen, bidaiak Alemaniara, Poloniara, Errumaniara, Turkiara, Siriara eta Iranera eraman zuen. Afganistanera iritsi ondoren, Indiatik barrena desbideratzeko aholkatu zioten, bere ibilbidearen helburua arriskutsua baitzen emakume bakartiarentzat. Kalkutara iritsi zenean, gaixotu egin zen eta artsenikoarekin tratamendua eman zioten ospitale batean, eta horrek bere egoera larriagotu zuen.

Kalkutan zegoela dirua ateratzen ari zitzaiola konturatu zen. Bigarren Txina-Japonia gerrako albisteen berri ere izan zuen, beraz, Beijingera iristeko plana utzi behar izan zuen. Ospitaleko boladaren ostean ahula izan arren, Europarantz gidatzea erabaki zuen. Bagdadera iritsi zenean, 1938ko martxoan, bere bidaian bederatzi hilabete iraun zuen. Gau batean Bagdadetik kanpo lagun batzuen etxean afaldu ostean, bere hotelera gidatzen ari zen, baina autoaren kontrola galdu zuen kurba aldapatsu batean eta talka egin zen. Berehala hil zen. Bere senarrari, Bror von Blixeni, berehala heriotzaren berri eman zioten telegrafoz, baina kanpoan zegoen safari batean eta telegrama ez zuen lortu Nairobira itzuli zen arte 1938ko uztailaren 28an. Ordurako, bere gorpua dagoeneko Stockholmera garraiatua zen, non 1938ko apirilaren 22an ehortzi zuten.
Jarmina

**Jarmina** (*Jahrmein* edo *Hermann* alemanez, hungarieraz *Járomnaszentmiklós*, serbieraz *Јармина*) Kroaziako ekialdeko udala da, Eslavonian, Vukovar-Syrmia eskualdean.

## Historia 
Historikoki Eslavoniako lurraldea izan da. Hala ere, Bigarren Mundu Gerra baino lehen biztanle gehienek alemanieraz hitz egiten zuten; Danubioko suabiarrak edo Donauschwaben bezala ezagutzen zitzaien. 2011ko zentsoan 2.458 biztanle zeuden eta horietatik % 99,27 kroatak ziren.

Kroaziako Independentzia Gerran hildakoei eskainitako monumentua du; bertan gerran hildako hamabost pertsonen izenak jaso ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Udalaren webgune ofiziala.
Alexa Davalos

**Alexa Davalos Dunas** (Paris, ) estatubatuar aktorea da. *Angel* telesailean aritu ondoren, hainbat film arrakastatsuetan lan egin du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Graf Zeppelin (hegazkin-ontzia)

**Graf Zeppelin**, Kriegsmarineko hegazkin-ontzi bat izan zen, eta Ferdinand von Zeppelin asmatzailearen omenez jarri zioten izena. 1936an hasi ziren eraikitzen, Kiel hiriko Deutsche Werke ontzioletan, eta 1938an ureratu zuten. Hala ere, inoiz guztiz amaitu ez zenez, ez zuen inoiz gerran parterik hartu.

Bigarren Mundu Gerran zehar Hirugarren Reicharen hegazkin-ontzi bakarra izan zen, nagusiki Lehen Mundu Gerra amaitu ostean Versaillesko Ituna (1919) sinatzearen ondorioz hegazkin-ontziak eraikitzeko adina biderik ez zuelako. Halere, Wilhelm Hacelar ingeniariak 50 hegazkinentzako gaitasuna zuen hegazkin-ontzi bat diseinatu zuen (28 bonbaketari eta 22 ehiza-hegazkin). Alemaniarrek ontzi mota hauei buruzko eraikuntzan zuten ezjakintasuna izan zen proiektu honen atzerapen ugarien zergati nagusia; bestalde, Alemaniar Itsas Armadak itsaspekoei eman zien lehentasunak ere hegazkin-ontzi honen eraikuntza mantsotzea eragin zuen.

Bigarren Mundu Gerra amaitu eta hilabete gutxira, eta guztiz amaitu gabe zegoela, hondoratua izan zen. Sobietar Batasunak berriz azaleratu zuen, baina bigarren aldiz hondoratua izateko.

## Kanpo estekak
Pierre Andiazabal

**Pierre Andiazabal Saint-Pierre** (Urruña, Lapurdi, 1923ko urtarrilaren 18a - Kanbo, Lapurdi, 2020ko maiatzaren 16a) euskal itzultzaile eta apaiza izan zen. Baionako Elizbarrutiko Liturgi Batzordearen idazkaria ere izan zen.

1964ko urriaren 30ean euskaltzain urgazle eta 2000ko urriaren 27an euskaltzain ohorezkoa izendatu zuten.

Garrantzi handia izan zuen meza euskaraz ematearen aldeko mugimenduan. Xipri Arbelbideren hitzetan, “euskarazko liturgiaren aita” izan zen.

## Ibilbidea 
1947ko ekainaren 22an apez ordenatua, bikario-irakasle hasi zen Hazparnen urte berean eta, 1953az geroztik, Uztaritzeko Seminario Ttipian ere aritu zen irakasle. *Herria* astekarian hainbat artikulu agertarazi zituen eta Lapurdi Irratiaren lehen orduko laguntzailea izan zen: 1992tik 2015a arte, euskarazko kronika bat astero bermatzen zuen erlijioari doazkion gaietaz. ETBtik zabaldu euskarazko mezen arduradun eta ordezkari izan zen hogei bat urtez Baionako elizbarrutiarentzat 1990az geroztik.

Gogoeta Astea (kristau pentsamendurako lekua) 1984an bideratu zuen taldearen sortzaileetarik izan zen eta hogeita bost bat urtez animatzailea ere.

Ondoz ondoko apezpikuen mezuen itzultzaileetarik bat izan zen urte anitzez. Hain zuzen, 1968an elizbarruti arteko itzulpen-taldea sortu zenetik aritu izan zen liturgiako testuak itzultzen. EIZIE elkarteko ohorezko bazkidea zen itzultzaile gisa eginiko lanagatik.

2015ean erretreta hartu zuen Kanboko Arditeya zahar-etxean. 2020eko maiatzaren 16an zendu zen bertan.

## Idazlan nabarmenak 
* *Meza denborako deiak* (1961)
* *Igandetako eta bestetako salmo-leloak* (1974)
* *Igandetan elizan* [prest.] (1988)
* *Mezetako deiak* (1986-1988)
* *Kantikak* (1988), euskarazko kantiken hitz bilduma.
* *Euskarazko kantiken partitura bilduma organolarientzat.*
* *Igande eta bestetako irakurgaiak* (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pierre Andiazabal. Euskaltzaindia.eus
* Joseba Aurkenerena: Pierre Andiazabal eta Matxikolako iturria https://www.kazeta.eus/eu/info_kz/20210201/pierre-andiazabal-eta-matxikolako-iturria
Pedro Aranatz

**Pedro Felipe Aranatz Videz** (Tutera, Nafarroa, 1740ko maiatzaren 2a - Cuenca, Espainia, 1820ko irailaren 24a) nafar musikagile eta ganberako maisu bat izan zen.

## Biografia 
Bere ibilbidea Zaragoza hiriko Pilarreko basilikako abesbatzako haur abeslari gisa hasi zuen. Luis Serrarekin ikasi eta hura 1758an hil zenean, Bernardo Mirallesekin ikasi zuen. Behin ikasketak amaituta, ganberako maisu bezala lana bilatzeari ekin zion, hainbat alditan lanpostua ukatu zioten, beharbada erlijio gizona ez zelako. Bere lehenbiziko saiakera 1763an Santo Domingo de la Calzadan izan zen. 1765ean Madrilera zenbait bidai egin zituen, hiriburuko antzoki publikoetan jotzeko hainbat eszenakotiko tonadillak konposatuz.

1769an eta aurrez bi alditan porrot egin ondoren, bata 1766an Pilarreko basilikan eta bestea 1768an Zamoran, Cuencako katedralako ganbera maisu bilakatzea lortu zuen, bertan erretiroa hartu eta hil arte egon zen.

1773an apaiztu eta eszenatikoetako tonadillak konposatzeari laga zion, musika sakroa konposatzeari buru-belarri ekiteko. Aranatz garaiko maisu garrantzitsuenetakotzat jotzen da, katedral lanpostuetarako zenbait azterketarako azteratzaile izateko deitu zutelarik (León, 1770; Ávila, 1782; Granada, 1796 eta Murtzia en 1784). 1786an Oviedoko magisteritza postua eskaini zitzaion, baina uko egin zion.

1797an erretiroa hartu zuen, baina ganberan eta ikastetxean maisu erretiratu gisa lagunduz, 1820. urtean zendu zen arte.

## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gemma Arterton

**Gemma Christina Arterton** (Gravesend, Kent, Ingalaterra, ) aktorea da. *Quantum of Solace* filmean Bond neskarena egin ondoren, hainbat film arrakastatsuetan lan egin du.

## Filmografia
Kaya Scodelario

**Kaya Rose Scodelario-Davis** (**Humphrey** jaioa; Haywards Heath, Mendebaldeko Sussex, ) ingeles modelo eta aktorea da. *Skins* telesailean aritu ondoren, hainbat film arrakastatsuetan lan egin du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Lauren Jauregui

**Lauren Michelle Jauregui Morgado** (Miami, Florida, Ameriketako Estatu Batuak, 1996ko ekainaren 27a) kubatar jatorriko estatubatuar abeslaria da, Fifth Harmony emakumezko taldeko abeslaria izateagatik ezaguna.

## Diskografia 
* 2015: *Reflection
* 2016: *7/27''

## Kanpoko estekak
Notre-Dame basilika (Montreal)

**Notre-Dame basilika** () Montrealgo barruti historikoan dagoen basilika bat da, Quebecen. Eliza 110 Notre-Dame kalean kokatua dago, Saint Sulpice kalearen kantoian. Saint-Sulpice seminarioaren ondoan kokatua dago eta Place d'Armesen aurrean.

Eraikuntza neogotikoa da, dekorazio oso handiarekin. Sabaia urdin iluna da, urre koloreko izarrekin. Gainontzekoa urdin, turkesa, gorri, more, zilar eta urrez dekoratuta dago. Egurrezko ehunka eskultura ditu, eta hainbat estatua erlijioso. Eliza baterako ez-ohikoa bada ere, beirek ez dituzte Bibliako eszenak adierazten, baizik eta Montrealeko erlijioaren historiako uneak. Casvant Fréresen organoa du ere, 1891koa, lau teklatuduna eta 92 teklakoa.

## Kanpo estekak
Emma Penella

**Manuela Ruiz Penella** (Madril, 1931ko martxoaren 2a​ - Madril, 2007ko abuztuaren 27a), izen artistikoa **Emma Penella**, zinema, antzerki eta telebista aktorea izan zen. Aita Ramón Ruiz Alonso politikaria eta ama Magdalena Penella Silva izan zituen; ahizpak Elisa Montés eta Terele Pávez aktoreak. Arrakasta handia izan zuen 1950eko hamarkadatik aurrera eta, besteak beste, Luis García Berlangaren *El verdugo* filmeko rol nagusia jokatu zuen. 1990eko hamarkadan berriz, ospetsu egin zen *Aquí no hay quien viva* eta *La que se avecina* telesailekin 

## Filmografia hautatua 
* *Los ojos dejan huellas* (José Luis Sáenz de Heredia, 1952),
* *Carne de horca* (Ladislao Vajda, 1953).
* *Cómicos* (Juan Antonio Bardem, 1953).
* *Aventuras del Barbero de Sevilla* (Ladislao Vajda, 1954).
* *Los peces rojos* (José Antonio Nieves Conde, 1955).
* *Fedra* (Manuel Mur Oti, 1956).
* *El batallón de las sombras* (Manuel Mur Oti, 1956).
* *De espaldas a la puerta* (José María Forqué, 1956).
* *La guerra empieza en Cuba* (Manuel Mur Oti, 1957).
* *Sentencia contra una mujer* (1960).
* *Alegre juventud* (Mariano Ozores, 1963).
* *El verdugo* (Luis García Berlanga, 1963).
* *La hora incógnita* (Mariano Ozores, 1963).
* *Lola, espejo oscuro* (Fernando Merino, 1966).
* *La busca* (Angelino Fons, 1966).
* *Fortunata y Jacinta* (Angelino Fons, 1970).
* *La Regenta* (Gonzalo Suárez, 1974).
* *Padre Nuestro* (Francisco Regueiro, 1985).
* *El amor brujo* (Carlos Saura, 1985).
* *La estanquera de Vallecas* (Eloy de la Iglesia, 1987).
* *Doblones de a ocho* (Andrés Linares, 1990).
* *Mar de luna* (Manolo Matji, 1994).
* *Pídele cuentas al Rey* (José Antonio Quirós, 1999).
* *Los novios búlgaros* (Eloy de la Iglesia, 2003).

## Erreferentziak
Titanen Furia

***Titanen talka*** () 2010eko Louis Leterrier frantziar zinema zuzendariaren fantasiazko abentura filma da, greziar mitologiako Pertseo heroia eta Titanen kondairetan oinarritua. 1981eko izenburu bereko *Clash of the Titans* filmaren berregokitzapena da. Sam Worthington, Gemma Arterton, Mads Mikkelsen, Alexa Davalos, Ralph Fiennes eta Liam Neeson aktoreek antzeztu zuten eta efektu bereziak Ray Harryhausenek egin zituen..

2012an *Wrath of the Titans* (*Titanen amorrua*) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Pertseo (Sam Worthington) jainko guztien aita Zeusen (Liam Neeson) semea da. Aitona Akrisiok (Jason Flemyng) Pertseo eta haren ama Danae kutxa batean giltzapetu eta itsasora bota ditu. Korronteak Serifos uhartera daramatza; bertan, Spiros (Pete Postlethwaite) arrantzaleak salbatu ditu, eta Pertseo  haren familiarekin batera hazi eta gizon bilakatu da. Noren seme den eta patuak zein betekizun eman dion jakitean, proba eta oztopo ugariz betetako bidaia bati ekin behar dio.

## Aktoreak 
**Bidaiari taldea**
* Sam Worthington: Pertseo
* Gemma Arterton: Io
* Mads Mikkelsen: Drako
* Liam Cunningham: Solon
* Hans Matheson: Ixas
* Nicholas Hoult: Eusebios
* Ian Whyte: Sheikh Suleiman, Jenioa
* Rory McCann: Belo
* Ashraf Barhom: Ozal
* Mouloud Achour: Kukuk

**Hilkorrak**
* Alexa Davalos: Andromeda Argoskoa
* Vincent Regan: Zefo Argoseko erregea
* Polly Walker: Kasiopea Argosekoa
* Jason Flemyng: Akrisio, edo Kalibos
* Luke Treadaway: Prokopion, Profeta
* Pete Postlethwaite: Spiros
* Elizabeth McGovern: Marmara
* Kaya Scodelario: Peshet

**Jainkoak**
* Jane March: Hestia
* Liam Neeson: Zeus
* Ralph Fiennes: Hades
* Danny Huston: Poseidon
* Natalia Vodianova: Medusa, Gorgona
* Alexander Siddig: Hermes
* Luke Evans: Apolo
* Ross Mullan, Robin Berry eta Graham Hughes: Penfredo, Enio eta Deino, Estigiar Sorginak
* Afrodita, Ares, Artemisa, Atena, Demeter, Hefesto, Hera eta Hestia jainko-jainkosek agerpen laburrak egiten dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Clash of the Titans* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Clash of the Titans* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Gretel Ammann

**Margarita "Gretel" Ammann Martínez** (Donostia 1947ko urtarrilaren 17a - Bartzelona, 2000ko maiatzaren 2a) kataluniar filosofo eta ekintzailea izan zen. Mugimendu Komunistaren kidea, ekintzaile feminista eta lesbiana izan zen.
Santiago Güell López

**Santiago Güell López** (Donostia 1883 &ndash; Garraf, 1954) kataluniar politikari eta kirol sustatzailea izan zen. Federació Monàrquica Autonomistaren bultzatzailea, 1921ean diputatu hautatu zuten. Nazioarteko Olinpiar Batzordearen ordezkaria izan zen.
Sergio Rodríguez Reche

**Sergio Rodríguez Reche** (Iruñea, 1992ko otsailaren 22a) nafar txirrindulari ohia da, 2017tik 2021era profesionala izandakoa.

## Palmaresa 
## Taldeak 
* Equipo Bolivia - (2017)
* Euskadi-Murias - (2018-2019)
* Illuminate - (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Sergio Mendizabal

**Hermenegildo Igartzabal Sánchez** (Donostia 1920ko uztailaren 3a - 2005), **Sergio Mendizabal** izen artistikoz ezaguna, gipuzkoar aktorea zian zen.

## Filmografia hautatua 
* *La otra vida del capitán Contreras* (1955)
* *La gran mentira* (1956)
* *De espaldas a la puerta* (1959)
* *El arte de vivir* (1965)
* *Il buono, il brutto, il cattivo (1966)
* *Grandes amigos* (1967)
* *El hombre que se quiso matar* (1970)
* *Goya, historia de una soledad* (1971)
* *Spanish Fly* (1975)
* *El anacoreta* (1976)
* *La boda del señor cura* (1979)
* *Akelarre'' (1984)
Fiacro Iraizotz

**Fiacro Iraizotz Espinal** (Iruñea, 1860ko martxoaren 20a - Madril, 1929ko urtarrilaren 30a) nafar poeta, antzerkigile eta libretista izan zen. Hainbat lan idatzi zituen, ezagunena bere semeari eskainita *Los Gigantes de Pamplona* (1896) poesia izan da.

Iruñatik Madrilera joan zen eta han Sinesio Delgado zuzentzen zuen *Madrid cómico* aldizkarian idatzi zuen. Zarzuela asko idatzi zituen eta, lan horretan, garaiko musikagile ezagunenekin lan egin zuen. Iruñeko Foruen monumentuaren sustatzaile nagusietako bat izan zen. ​

## Zarzuelako libretoak 
Zarzuelarako 40 libreto baino gehiago idatzi zituen. Hauek ezagunenak:
* 1887: *Los molineros*. Musika: Gerónimo Giménez.
* 1887: *Caballeros en plaza*. Musika: Gerónimo Giménez.
* 1888: *Los callejeros*. Musika: Manuel Nieto Matañ.
* 1888: *La beneficiada*. Musika: Apolinar Brull Ayerra.
* 1889: *Madrid-Club*. Musika: Manuel Nieto Matañ.
* 1889: *Los embusteros*. Musika: Teodoro San José.
* 1890: *Garibaldi*. Musika: Manuel Fernández Caballero.
* 1890: *Selilla*. Musika: Apolinar Brull Ayerra.
* 1891: *La boda del cojo*. Musika: Apolinar Brull Ayerra.
* 1892: *La madre del cordero*. Musika: Gerónimo Giménez.
* 1893: *La mujer del molinero*. Musika: Gerónimo Giménez.
* 1893; *Los voluntarios*. Musika: Gerónimo Giménez.
* 1894: *Viento en popa*. Musika: Gerónimo Giménez.
* 1895: El señor corregidor. Musika: Ruperto Chapí.
* 1895: *De vuelta al vivero*. Musika: Gerónimo Giménez.
* 1898: *El mantón de Manila*. Musika: Federico Chueca.
* 1899: *La luz verde*. Musika: Amadeo Vives.
* 1900: Joshe Martín, el tamborilero. Musika: Gerónimo Giménez.
* 1900: *La noche de La Tempestad*. Musika: Gerónimo Giménez.
* 1902: *Lola Montes*. Musika: Amadeo Vives.
* 1903: *El ramo de azahar*. Musika: Amadeo Vives.
* 1903: *Patria nueva*, Manuel Merinorekin batera. Musika: Amadeo Vives.
* 1904: *La perla negra*. Musika: Tomás López Torregrosa.
* 1904: *La dama de las camelias*. Musika: Amadeo Vives, Vicente León eta Rafael Calleja.
* 1906: *La guedeja rubia*. Musika: Vicente Lleó.
* 1909: *¡Viva la libertad!*. Musika: Álvarez de Castillo (Amadeo Vives).
* 1909: *Las barbas del vecino*. Musika: Amadeo Vives eta Tomás López Torregrosa.
* 1909: *Ábreme la puerta*. Musika: Amadeo Vives.
* 1912: *Al cantar de la jota*. Musika: Amadeo Vives.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ángel Raimundo Fernández González: *Tres escritores navarros y su contribución al Género Chico de finales del siglo XIX: Pedro Górriz, Fiacro Iraizotz eta Federico Urrecha*. Vianako Printzea. Iruñea. ISSN 0032-8472, Año nº 66, 234.zk., 2005, 273-299. or.

## Kanpo loturak 
* : Nafarroako Entziklopedia Handia
* : Los Gigantes de Pamplona, Fiacro Iraitzozen poema.
* : Obras de Fiacro Iraizoz Espainiako Liburutegi Nazionalean.
* : [Fiacro Iraitzozen argazkiak Juan March Fundazioa(https://eu.wikipedia.org/wiki/Juan_March_Fundazioa)ren webgunean.]Juan March Fundazioaren
Arturo Vaquero

**Arturo Vaquero Taboada** (Santurtzi, 1971ko apirilaren 17a), **Humanoid** ezizenaz ezaguna, galiziar musikaria da, musika elektronikoa egiten duena.

## Diskografia 
* *Razas* (Arcoiris Produccións 1998)
* *Vectorspheres* Cd (Jabalina 1998)
* *A Stereophonic Experience* (So Dens 1998)
* *Máscotas* (Jabalina 1999)
* *Cumulum*.

## Kanpo estekak
José María Liborio Camino

**José María Liborio Camino Saratxo** (Santurtzi, 1931ko azaroaren 13a - São Miguel Paulista, 2021eko abuztuaren 30a) bizkaitar apaiz katolikoa izan zen. 1999an São Miguel Paulistako gotzain laguntzaile izendatua, 2008tik aurrera Presidente Prudenteko gotzain emeritua izan zen.

## Kanpo estekak
Josu Mondelo

**Josu Mondelo Díaz** (Donostia, 1981eko urriaren 13a) gipuzkoar txirrindulari ohia da, 2005etik 2008ra profesional izandakoa.

## Palmaresa 
**2003**
* 2. Portugalgo Etorkizuneko Tourrean
**2004**
* 2. Alicanteko Itzulian
**2007**
* 3. Cinturón a Mallorcan

## Taldeak 
* 2005: Madeinox-AR Canelas
* 2006-2008: Extremadura-Spiuk

## Kanpo estekak
Juan José Mieza

**Juan José Mieza Goiri** (Barakaldo 1915eko otsailaren 10a - Castro Urdiales, 1992ko abenduaren 12a) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritutakoa.

## Ibilbidea
Álvaro Iglesias

**Álvaro Iglesias Quintana** (Barakaldo, 1972ko uztailaren 12a) bizkaitar futbolaria ohia da, atezain moduan aritutakoa. Bigarren B mailako hainbat taldetan jokatu zuen.
## Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
David de la Hera

**David de la Hera Baños** (Barakaldo, 1966ko urriaren 6a) bizkaitar futbolaria ohia da, erdilari moduan aritutakoa.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Egoitz Fernández

**Egoitz Fernández Aiartzaguena** (Santurtzi, 1992ko urriaren 21a) bizkaitar txirrindularia da, 2017tik aurrera profesionala dena.

## Palmaresa 
**2013**
* 2. Sabin Foruria Oroimenezkoan
* 2. Lemoiz Klasikan
**2014**
* Laudio Saria
* 2. Pascuas Zirkuituan
* 2. San Martin Proban
**2015**
* Vuelta Costa Cálidako etapa 1
* 2. Espainiako txirrindularitza Kopan
* 2. Circuito Guadianan
* 2. Pascual Momparler Memorialean
* 3. San Martin Proban
**2016**
* Euskaldun Txapelketa
* San Martin Proba
* Xanisteban Saria
* Circuito Guadiana
* 2. Dorletako Ama Sarian
* 3. San Juan Sari Nagusian
* 3. Espainiako errepideko txapelketa (afizionatuak)
* 3. San Pedro Sarian
**2017**
* Tochigiko Tourreko etapa 1
* 4. Getxoko Zirkuituan
**2018**
* 7. Getxoko Zirkuituan

## Ibilbidea 
* 2017-: Team Ukyo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ángel Calvo

**Ángel Calvo Olaskoaga** (Barakaldo 1919ko martxoaren 1a - *ib.*, 1990eko abuztuaren 9a) bizkaitar futbolari eta futbol entrenatzailea izan zen, aurrelari moduan aritutakoa.

## Ibilbidea
Vukovarko ur-dorrea

**Vukovarko ur-dorrea** () Kroaziako Vukovar hiriko ur-dorre ezaguna da. Kroaziako Independentzia Gerraren aztarna bezala gordetzen da eta garai hartako ikurra da, serbiarrek ur-biltegian eta hirian bertan egindako txikizioaren erakusgarri.

## Historia 
Dorrea 1960. hamarkada amaieran eraiki zen. Plan lantegiak diseinatu eta Hidrotehna Zagreb enpresak eraiki zuen. Vukovar hiriko parkean, Najpar-Basca parkean, eraiki zen, Mitnica barrutian. Garaiera 50,3 metrokoa da eta 2.200 m²ko zabalera. Gerra zibila baino lehen goiko aldean jatetxe panoramikoa zegoen. Vukovarren aurkako erasoetan serbiarren artileriak 600 aldiz baino gehiago dorrea jo zuten. Setioa hilabeteak iraundu zuen eta, azkenik serbiarrek hiria hartu zuten. garai horretan 1.600 pertsona hil ziren, 800 desagertu ziren eta 42.000 inguru ihes egin zuten. 1991ko azaroaren 18an Vukovar erori zen eta ondorengo errepresioa latza izan zen. Serbiako gudarostea, bestetik, akituta gelditu zen. Hiria 1998 arte serbiarren eskuetan egon zen; urte horretan, era baketsuz, serbiarrek kroaziarrei hiria itzuli zieten.

Behin gerra bukatuta, dorrea zegoen bezala gordetzea erabaki zuen Kroaziak. Dorreak ez du jatorrizko egoera berreskuratuko eta ingurua oroimenaren monumentua izango da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
:Dorrea Dbpedia webgunean.
Bell P-39 Airacobra

**Bell P-39 Airacobra** edota **P-400**, AEBetako Bigarren Mundu Gerrako ehiza-hegazkin nagusienetako bat izan zen.
Hegazkin militar guztiz berritzailea izan zen: motorra pilotuaren kabinaren atzealdean zuen, pilotuaren sarrera erraztekoz asmoz, honek aurrealdean 37 mm-ko kanoia ezartzea ahalbideratzen zuen; gainera, historian triziklo egiturako lurreratze trena izan zuen lehenbiziko hegazkina izan zen.

AEB Aireko Armadaz gain, Sobietar Batasuneko Aire Armadak eta Erresuma Batuko Aire Armadak ere ezabili izan zuten.

Bell P-63 Kingcobra modeloarekin batera Bell enpresak inoiz ekoitzitako hegazkin militar arrakastatsuenetako bat izan zen.

## Ikus gainera 
* Bell P-63 Kingcobra

## Kanpo estekak
Bell P-63 Kingcobra

**Bell P-63 Kingcobra**, AEBetako Bigarren Mundu Gerrako ehiza-hegazkin nagusienetako bat izan zen. Bell Aircraft enpresak hegazkin honen Bell P-39 Airacobra aurrekariaren akatsak zuzentzeko saiakera izan zen. Nahiz eta USAFen estandarrak guztiz bete izan ez, Sobietar Batasunak arrakastaz egokitu zuen. Frantziako Aire Armadak ere Indotxinako Gerran erabili zuen.

## Ikus gainera 
* Bell P-39 Airacobra

## Kanpo estekak
Begoña García-Zapirain

**Begoña García-Zapirain** **Soto** (Donostia, 1970eko urriaren 14a) gipuzkoar telekomunikazio-ingeniaria, unibertsitateko irakaslea eta ikertzailea da. Deustuko Unibertsitatean Informatika eta Adimen Artifiziala doktorea da. Bertan lan egiten du eta hainbat ikerketa burutu ditu teknologia berriak eta osasunaren arloetan. Osasuna hobetzeko aplikatutako teknologia berrien berrikuntzan eta garapenean espezializatua, teknologia berriak erabiliz pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko, tratamenduak hobetuz eta desgaitasunarekin lotutako gaixotasunen eta arazoen jarraipena eginez.  

## Bizitza 
Begoña García-Zaiparin Soto telekomunikazio-ingeniaria da, Euskal Herriko Unibertsitatean *(* UPV/EHU) lizentziatu zen 1994an, eta Konputazio Zientzietan eta Adimen Artifizialean doktoratu zen, Deustuko Unibertsitatean, 2004an.

### Lan ibilbidea 
2002 eta 2008 artean Deustuko Unibertsitateko Telekomunikazio Saila zuzendu zuen, eta 2011tik irakasle titularra da unibertsitate horretan.

2001ean e-Vida izeneko ikerketa-taldea sortu zuen, eta 2007ko ONCE Euskadi Solidario saria jaso zuen. European Network of Living Labs (ENoLL) erakundeak eta berrikuntzako gizarte-guneen sareak eman zioten saria. Bere proiektuen artean hauexek nabarmentzen dira:

* ESOTEK-1, laringeko minbizia izan duten pertsonen hizketaren errehabilitazio-prozesuetan laguntzeko software bat.
* Kineage-k adinekoen errehabilitazio fisikoan eta kognitiboan jartzen du arreta, Kinect sentsorea duen 3Dko joko baten bidez.
* fMRI seinaleak postprozesatzeko teknikak, dislexia duten haurren edo migraina duten pazienteen garun-portaera ulertzeko, Osatek-ekin eta Galdakao-Usansolo Ospitalearekin lankidetzan.
* Melanoma detektatzeko algoritmo bat diseinatzea eta garatzea egitura dermatoskopikoak aztertuz, IMQ, Gaia eta Maser enpresekin lankidetzan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016ko martxoaren 12an, Segovian, “Orange Fundazioa, Emakumea eta teknologia saria”, Segoviako Udalak antolatutako *VI* *Encuentros de Mujeres que transforman el mundo* (euskaraz: Mundua eraldatzen duten Emakumeen VI. Topaketa) ekitaldien barruan
* 2019an *Benito Menni* Gizarte Inklusioaren V. Sari Berezia jaso zuen, desgaitasuna duten pertsonen bizi-baldintzak hobetzen laguntzeagatik, Valladoliden.
* 2016an, Orange Fundazioaren Emakumea eta Teknologia Saria
* 2007an, UD-Grupo Santander ikerketa saria
* 2007ko ONCE Euskadi Solidario saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Fortis

**Alberto Fortis** (Padua 1741eko azaroaren 9, 10 edo 11 – Bolonia 1803ko urriaren 21a), idazle, naturalista, kartografo erromantiko ospetsua izan zen. 1795an Royal Societyren partaidea izendatu zuten. Elisabetta Caminerrez maiteminduata, maitasunezko poemak idatzi zizkion.

## Obra 
* * Viaggio in Dalmazia* (*Bidaia Dalmazian zehar*), bere lan ezagunena. Venezia, 1774. Lanaren atal garrantzitsuena "Morlaka"ren deskribapen erromantikoa da. Morlaka hitzak Veneziaren eraginetik kanpo gelditu ziren Dalmaziako barneko lurraldeak dira. Hitz hori oso kritikatua izan da.
* *A poetical sketch of the revolutions that have happened in the natural history of our planet intended as a specimen of a philosophical and theological poem*, Londres, 1786. Geologiari buruzko poema didaktikoa

thumb|ezkerrera|Viaggio in Dalmaziaren azala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Alberto Fortis *Dizionario biografico degli italiani* entziklopedian.](http://www.treccani.it/enciclopedia/alberto-fortis_(Dizionario-Biografico)/)
Ruse probintzia

**Ruse probintzia** (, *Oblast Ruse*) iparraldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Errumaniarekin du muga, ipar-ekialdean Silistra probintziarekin, ekialdean Razgrad probintziarekin, hegoaldean Targovixte eta Veliko Tarnovo probintziekin, eta mendebaldean Veliko Tarnovorekin. 2.791 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 235.252 biztanle zituen. Hiriburua Ruse da.

## Banaketa administratiboa 
Zortzi udalerri daude Ruse probintzian:
* Borovo
* Biala
* Vetovo
* Dve Mogili
* Ivanovo
* Ruse
* Slivo Pole
* Tsenovo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziaren webgune ofiziala, ruse.bg
Ur-dorre

thumb|ezkerrera|Ohiko ur-dorrea.
thumb|300px|Ur-dorre tipiko baten eskema: 1. Ponpatzegunea
2. Biltegia
3. Uraren erabilera
**Ur-dorrea** ura metatzeko erabiltzen den ontzi erraldoia da. Ontzi horretan ura kantitate handitan gordetzen da. Ontzi horrek garaiera handian egon behar du uraren banaketa sistemak presurizatzeko. Presurizazioa uraren igoerarekin lortzen da: 10 zentimetro igota pascal bat lortzen da; horren arabera, 30 metrorekin 300 kPa lortzen dira; horrekin nahikoa da ur-banaketa presioaren bidez lortzeko.

Alde batzuetan, New Yorken esaterako, eraikuntza bakanetan ur-dorre txikiagoak eraikitzen dira.

## Ur-dorre ezagunak 
Hauek dira ur-dorre ezagun batzuk:
* Chisináuko ur-dorrea
* Esbjerg-eko ur-dorrea
* Haukilahtiko ur-dorrea
* Oranjestadeko ur-dorrea
* Outjoko ur-dorrea

## Galeria 

Fitxategi:TorreAiguesEixampleBCN.jpg|Torre de les Aigües, Bartzelona, 1870
Fitxategi:Bergedorf_Wasserturm_1.jpg|Bergedorf, Alemania
Fitxategi:Glückstadt Wasserturm.jpg|Glückstadt
Fitxategi:Bahnwasserturm Geesthacht.jpg|Geesthacht
Fitxategi:GentbruggeWatertoren.jpg|Gentbrugge
Fitxategi:Deventer_Watertoren.JPG|Deventer
Fitxategi:Watertoren Dokkum 10w.JPG|Dokkum
Fitxategi:Watertoren Leeuwarden 08cw.JPG|Ljouwert
Fitxategi:Wasserturm chrasice.jpg|Chrasteko ur-dorrea (1662)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ur-dorrearen simulazioa.
Begoña Muñoz

**Begoña Muñoz Saa** (Barakaldo, 1961 &ndash; Ourense, 2010eko apirilaren 17a) galiziar irakaslea,antzerkigilea, idazlea eta itzultzailea izan zen. Santiago de Compostelako Unibertsitatean ikasitakoa, galizieraz idatzi zituen bere lanak.

## Bizitza 
Filologia Hispanikoan lizentziatuzen Santiago de Compostelako  Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
Galiziera eta Literaturako irakaslea eta Arte Dramatikorako Hastapenak Otero Pedrayo BHIn.
Xosé Carlos Couceiro, Ánxeles Cuña eta Fernando Dacosta aktoreekin batera, Sarabela Teatro konpainiak antzeztutako Caín-en *Afekzioa*, Tik-ak eta *Os soños* obren egilekidea izan zen. Eugène Ionescoren *Xacobe ou a submisión*; Yukio Mishimaren *Madame de Sade*; Ionescoren *As* sillas; Sergi Belbelbelbelbelbelbelen *Dous por dous* (Talem); *Esmorga*, Eduardo Blancoren Carismada nobela edo Manuel Blancoren Sexako egokitzapena.

Xosé Carlos Couceiro, Ánxeles Cuña eta Fernando Dacosta aktoreekin batera, Sarabela Teatro konpainiak antzeztutako *Afección*, *Tics* y *Os soños de Caín*   (Caín-en Afekzioa, Tik-ak eta ametsak) obren egilekidea izan zen. Eugène Ionescoren *Xacobe ou a submisión*; Yukio Mishimaren *Madame de Sade*; Ionescoren *As sillas*; Sergi Belbelen *Dous por dous para dous* (Talem); *A* *Esmorga*, Eduardo Blanco Amorren eleberria; Manuel Rivasenelebarriaren araberako *O lapis do carpinteiro*; eta *Sexismunda,* Calderón de la Barcaren La vida es sueño lanaren egokitzapena, Sarabela Teatro konpainiak antzeztua.

## Sariak eta aintzatespenak 
Besteak beste, sari hauexek  izan ditu:
* Antzerki Compostela Saria, *Madame de Sade* de Mishima (1990) egokitzeagatik.
* Antzerki Compostela Saria, *As* sillasen egokitzapenarengatik (1992).
* Testurik onenaren saria Gijóngo Haur eta Gazteentzako Nazioarteko Antzerki Jaialdian (FETEN), IKTngatik (1997).
* Maria Casares Saria, egokitzapen onenari, *O lapis do carpinteiro* (2001) lanarengatik.
* Maria Casares saria, egokitzapen onenari, *Sexismunda* (2002) lanarengatik.
* Maria Casares Saria, egokitzapen onenari, A *Esmorga* (2010) filmarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Víctor Aurre

**Víctor Aurre García** (Barakaldo, 1937ko maiatzaren 19a) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari moduan aritutakoa.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Iñaki Alustiza

**Iñaki Alustiza** izan daiteke:
* Iñaki Alustiza Izagirre, Barakaldoko futbolaria;
* Iñaki Alustiza Martínez, Zarauzko golfaria.
Chiara Varotari

**Claudia Varotari** edo **Chiara Varotari** (Padua, 1584 &ndash; Venezia, 1663ko inguruan) Barrokoko emakume margolari paduarra izan zen. Bere lan nagusiak erretratuak dira.

## Biografia 
Chiara artisten familia batean jaio zen. Haren aita margolaria eta arkitektoa zen, Dario Varotari Zaharra. Bere anaia gazteena Alessandro Varotari, Paduarra margolari ospetsua izan zen. Chiarak aitaren tailerrean ikasi zuen. Anaia ezaguna egin zenean, Chiarak bidaietan lagundu zion, haren laguntzaile moduan. Laster erretratuen margoketan espezializatu zen eta arlo horretan maila altua lortuz zuen. Bere autoerretratua Toscanako Dukeari bidali zion eta egun Uffizi Galerian gordetzen da. Bere estiloa zehaztasun handikoa zen, preziosista; jantziei eta bitxiei garrantzi handia ematen zien. 1614ean anaiarekin Veneziara joan zen eta han, elkarrekin, 1624ean, arte-eskola sortu zuten; bertan Caterina Tarabotti eta Lucia Scaligeri margolariak ikasi zuten. Idazlea bezala, Chiara Varotarik *Apologia del sesso femminile* liburua idatzi zuen. Bere heriotzaren data zehatza ez da ezagutzen baina 1663an Venezian bizirik zegoen oraindik; horregatik ohikoa da heriotza urtea 1664an kokatzea.

## Obra ezagunenak 
* *Autoerretratu* (Museo d'Arte Medievale e Moderna, Padua)
* *Vitaliana Buzzaccariniren erretratua* (1620, Bilduma partikularra)
* *Buzzaccarini etxearen dama baten erretratua* (1621, Bilduma partikularra)
* *Pantasilea Dotto Capodilistaren erretratua* (1630, Museo d'Arte Medievale e Moderna, Padua)
thumb|250px|*Pantasilea Dotto Capodilistaren erretratua*, Paduako Museoa.

## Bibliografia 
* Claudio Strinati eta Jordana Pomeroy, *Italian Women Artists*. Skira (2007) 
* Pier Luigi Fantelli, *Chiara Varotari, sorella del Padovanino e I suoi quadri al Museo Civico*, Padova 19.1 (1973): 6-11.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Iñaki Alustiza Martínez

**Iñaki Alustiza Martínez** gipuzkoar golfaria da. 2003an profesional bilakatu  eta 2005ean bere lehendabiziko txapelketa irabazi zuen.

## Erreferentziak
Alejandro Pedraz

**Alejandro "Alex" Pedraz Martín** (Donostia,  -) Gipuzkoako izotz hockey jokalaria da, aurrelari moduan aritzen dena.

## Kirol ibilbidea 
* Kalevan Pallo (2005-2010)
* Majadahonda HC (2010-2014)
* Club Gel Puigcerdà (2014-2015)
* Majadahonda HC (2015-)
Iñaki Alustiza Izagirre

**Iñaki Alustiza Izagirre** (Barakaldo, 1931ko uztailaren 22a - *ib.*, 2008ko ekainaren 28a) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritutakoa.

## Ibilbidea
René-Louis Lafforgue

**René-Louis Lafforgue** (Donostia, 1928ko martxoaren 13a - Albi, Tarn, 1967ko ekainaren 3a) gipuzkoar abeslari, aktore eta musikagilea izan zen. Ideologikoki libertarioa, Frantzian egin zuen bere ibilbide profesionala.

## Filmografia
Félix Berroeta

**Félix Ignacio Berroeta Torres** (Azpeitia, ? - † Valdivia, 1768ko maiatzaren 26a) gipuzkoar militar eta kolonia-administratzailea izan zen, 1761eko iraila eta 1762ko urria artean Txileko gobernadorea izandakoa. 1732an Espainiako armadan sartu eta hainbat gatazkatan borrokatu ondoren, 1760an Amerikara bidali zuten.
Jesús Dulce

**Jesús Dulce Prado** (Barakaldo, 1971ko martxoaren 22a) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari moduan aritutakoa. Bere semea Ander futbolean aritzen da ere.

## Ibilbidea
Pedro Armillas

**Pedro Armillas García** (Donostia, 1914ko irailaren 9a - † Chicago, 1984ko apirilaren 11) espainiar antropologo eta arkeologoa izan zen, kolonaurreko kulturak ikertu zituena.

## Lanak 
* *The Aztec Empire: Culture and Envioroment*
* *The ecology of colonialism in the New World*
* *El paisaje agrario azteca.*
Alfredo Marco Tabar

**Alfredo Marco Tabar** (Gasteiz, 1933ko maiatzaren 16a) arabar abokatu eta politikari ohia da. 1971n gorteetako prokuradore izendatua, 1977 eta 1979ko hauteskundeetan senatari hautatu zuten. 1980 eta 1986ko hauteskundeetan ere legebiltzarkide bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Turienzo

**Javier Turienzo Álvarez** (Barakaldo, 1966ko azaroaren 3a) gaztelar futbol arbitro ohia da, Espainiako futbol ligako lehen mailan 1999 eta 2012 artean 219 partida zuzendu zituena.
Juan Maria Araluze

**Juan Maria Araluze Villar** (Santurtzi, 1917ko ekainaren 24a - Donostia, 1976ko urriaren 4a) bizkaitar notario eta politikaria izan zen. Gerra Zibilean erreketeetan sartu eta hegazkinlaria izan zen. Deustuko Unibertsitatean ikasi eta 1944an notario bilakatu zen. 1969an Gipuzkoako Foru Aldundiaren presidente izendatua, era berean, gorteetako prokuradore bilakatu zen. ETA militarrak erail zuen.
Alice Nkom

**Alice Nkom** (Poutkak, 1945eko urtarrilaren 14a) abokatu kamerundarra da, emakumeen eta pertsona homosexualen defentsan lan egiten duena.

## Ibilbidea 
Alice Nkom (Poutkak, Litoral probintzia, Kamerun, 1945), abokatu kamerundarra da, Afrikako herrialde honetan homosexualitatea legeztatzeko defentsan egindako lanagatik ezagutua da. Abokatua 1969 geroztik, Kamerunen izandako lehen abokatu emakume beltza izan zen, 24 urte zituelarik.

Nkomek zuzenbide ikasketak Toulouse Unibertsitatean hasi zituen (1963/1964) eta Kamerungo Federal Unibertsitatean bukatu zituen 1968 urtean. Bukatzean praktiketan eman zituen hiru urte eta ondoren abokatu bulego batean hasi zen lanean Nkongsamba hirian, Doualatik 140km-ra. Hiru urte beranduago Doualara itzuli zen, bertan abokatu gisa lan egiten jarraitzen duelarik. Bere lana genero-parekotasunean eta giza eskubideetan bideratu da, baita ingurugiroaren defentsan, hiesa eta kamerundar gazteriaren inmigrazioan ere.  Beste gai batzuk jorratu ditu, batez ere emakumeak zuzenbidean (LADY JUSTICE erakundea sortu du) politika, alarguntasuna eta haurtzaroa. Bere seme-alabez gain beste 50 haur adoptatu ditu. eta bere zuzendaria da. Elkartearen jatorria Europan bizi ziren kamerundar gazte batzuek bere bulegora egindako bisita izan zen, beraien asmoa Karemunen bizitzea baitzen. Kode penaleko 347 bis artikuluaren arabera, gazte hauek irainak, mehatxuak, xantaia edo kartzela jasan zezaketen. ADEFHO Elkartetik Nkomek homosexualitate delitua leporatzen dieten homosexualak defendatzen ditu eta espetxeratu izan direnen bizitza egoera hobetzen laguntzen du.  ADEFHO Elkarteaz gain, Nkomek homosexualen laguntzarako beste elkarte batzuk laguntzen ditu, "Collectif des familles d'enfants homosexuel(le)s" ("Seme-alaba homosexualen familien kolektiboa", COFENHO) eta, nahiz eta zehazki LGBT komunitatera zuzendua ez izan, "SID'ADO", elkartearekin, nerabeen artean hiesaren aurkako elkartea.

Nkomek  hainbat zailtasun jasan ditu LGBT eskubideen aldeko borrokan. 2011 urteko urtarrilean eraso kanpaina bat pairatu zuen irain eta mehatxuekin. ADEFHOk Europar Batasunak emandako diru-laguntza bat jaso ondoren Kamerungo gobernuak Nkomek "Kamerungo legezkotasun, subiranotasun eta independentziaren aurka" jokatzen ari zela adierazi zuen. Atzerri-ministroak Europar Batasunari diru-laguntza ukatzea zuzenean eskatu zion eta Nkomeri abokatutza jarduteko eskubidea kentzen saiatu zen. Gertaera hauek ez dira isolatuak eta ADEFHOko beste kide batzuri hedatu dira.

## Sariak 
* 2014 Hegoak Elkartasun Saria
* 2014 Amnistia Internazionala (Alemania)

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* Interview: Alice Nkom and Jonathan Cooper on the future of criminalisation». Pink News (ingelesez)
* Elkarrizketa «Homosexualak ezkutatuta eta beldurrez bizi dira Afrikan» Berrian (euskaraz)
Soledad Villafranca

**Soledad Juliana Villafranca Los Arcos** (Agoitz, 1880 - † Bartzelona, 1948) nafar propagandista anarkista izan zen. Nerabea zela, Bartzelonara joan eta bertan Francisco Ferrer pedagogoarekin aritu zen lanean. Aste Tragikoan eta atentatuetan parte hartzeagatik salatua, erbesteratua izan zen.
Blanca Castilla de Cortázar

**Blanca Castilla de Cortázar Larrea** (Gasteiz, 1951ko uztailaren 25a - Madril, 2025eko martxoaren 11) arabar antropologo eta filosofoa izan zen. Nafarroako Unibertsitateko ikaslea, Gabriel Marcel, Tomas Akinokoa, Xabier Zubiri, Ludwig Feuerbach, Karol Wojtyla edo Leonardo Poloren ideiak ikertu zituen.

## Biografia 
Blancak Castilla de Cortázar Larrea Filosofian lizentziatu zen 1973an, eta Teologiako doktoretza ikasi zuen Nafarroako Unibertsitatean (1981). Filosofian ere doktoratu zen (1994) eta Antropologiako masterra egin zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Honorary Research Fellow izan zen Glasgowko Unibertsitatean. Ikastetxe Nagusien zuzendaria: 1983-1995 bitartean Unibertsitate Konplutentseko Alcor Ikastetxe Nagusian eta 1977-1983 bitartean Nafarroako Unibertsitateko Goroabe Ikastetxe Nagusian.

Antropologiako irakasle gisa lan egin zuen Unibertsitate Konplutentseari atxikitako Villanueva Unibertsitate Zentroan, Juan Pablo II Institutuan eta Errioxako Nazioarteko Unibertsitatean, Espainiako unibertsitateekin – Complutense, Navarra, Literarioa- eta Amerikar –Katolikoa eta Andeak Txilen, Piura Perun, La Sabana Kolonbian–irakaskuntzan eta ikerkuntzan.

Espainiako Doktoreen Errege Akademiako kide osoa izan zen, eta 1997an sartu zen. Idazkari nagusia izan zen 2001etik 2005.

## Lanak 
* *Las coordenadas de la estructuración del yo: compromiso y fidelidad según Gabriel Marcel* (1994)
* *Noción de persona en Xavier Zubiri: una aproximación al género* (1996)
* *La antropología de Feuerbach y sus claves* (1999)
* *La complementariedad varón-mujer. Nuevas hipótesis* (2004)
* *Persona y género. Ser varón, ser mujer* (1997)
* *Persona femenina, persona masculina* (2004)
* *¿Fue creado el varón antes que la mujer? Reflexiones en torno a la Antropología de la Creación* (2005)

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Real Academia de Doctores de España. Castilla de Cortázar, Blanca
* Tesis Doctoral
* Male/female duality and complementarity in Theology of the body
* Identidad personal. Lo masculino y lo femenino. (conferencia)
* ¿Quien es la mujer? Conferencia https://www.youtube.com/watch?v=PQh1uVCtJeA
* La familia y la fiesta entre la antropología y la fe https://www.youtube.com/watch?v=VH8J0W_nOk8&t=85s
Jose Ignazio Viar Mendiguren

**Jose Ignazio Viar Mendiguren**, gaztelaniaz Jose Ignacio de Viar Mendiguren (Bilbo, 1745eko ekainaren 7 &ndash; Filadelfia, 1818) diplomazialaria, Espainiako Erresumarako ordezkapen lan ugari egin zituen.

## Biografia 
Jose Ignazio Viarren gurasoak bilbotarrak ziren. Haurra San Anton Abadea elizan batailatu zuten. Oso gazte Bilboko "Joseph Gardoqui e hijos" lantegian hasi zen lanean. Diego María Gardoki, Bilboko kontsuletxeko arduradun nagusiarekin, Londresen kontsul-lana egin zuen. 1784an, José de Jaúdenes-ekin batera, laguntzailea izendatu zuten eta Gardokiren idazkari ez-ofiziala izan zen. Gardoki Ameriketako Estatu Batuetan Espainiako Gobernuaren ordezkari izendatu zuten eta Viar harekin joan zen. Gardokiren lana 1789an bukatu zen eta Viarrek Espainiarekiko komunikazioa mantetzeko ardura hartu zuen, 1791 arte. Geroagoa Viar eta Jaúdenes ofizialki ordezkari diplomatikoak izendatu zituzten. 1794an Viar Kontsul Orokorra izendatu zuten; bere bizitoki Charlestownen zegoen. 1801an, 56 urte zituelarik, erretreta eskatu zuen; diplomatikoaren osasuna ez zen ona eta hori izan zen erretretaren eskaera justifikatu zuena. Penintsulan, ordea, egoera larria zen eta, horregatik, Estatu Batuetan gelditzeko baimena eskatu zuen. 1809an lanera itzuli zen, orduan Washingtongo Negozioen Arduraduna bezala. Behin betiko erretreta 1814an hartu zuen eta lau urte geroago hil egin zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Diego María Gardoki

## Kanpo loturak 
* :Auñamendi Entziklopedian.
* :Maria Jesus Cava Mesaren artikulua *Bilbao* aldizkarian, 2017ko abuztuan, 30-31 or.
Velascotarren gaztelua

**Velascotarren gaztelua** () Mena Haraneko (Espainia) gotorlekua da, Burgosko Merindadeetan dagoena.

Espainiako gobernuak Lezana de Menako gaztelua Bien de Interés Cultural izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Lorentzo eliza (Mena Harana)

**San Lorentzo eliza** () Mena Haraneko eliza erromanikoa da, Burgosko Merindadeetan dagoena. Donejakue Bidean kokaturik, Endrekina Menakoak Maltako Ordenari eman zion.

1931n Espainiako gobernuak Vallejo de Menako eliza hau Bien de Interés Cultural izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dua Lipa

**Dua Lipa** (Londres, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1995eko abuztuaren 22a) jatorri albanokosovarreko abeslari eta konpositore britainiarra da. 2016an atera zuen “Be the One” abestiarekin, bere karrera nazioarteko mailara bidali zuen Australiako eta Europako herrialde batzuetako musika zerrenda garrantzitsuenetako top 20an sartu zenean.

Bere “New Rules” single-ak britainiar zerrenden top 1a lortu zuen.

2019ko Grammy Awards-etan 2 sari irabazi ditu Urteko Dance Abestia eta Artista Berria.

## Biografia 
Dua Lipa 1995eko abuztuaren 22an jaio zen Londresen; Dukagjin Lipa eta Anesa errefuxiatu albanokosobar bikotearen lehen alaba izan zen. Gurasoak Erresuma Batura iritsi ziren errefuxiatu moduan 90. hamarkadako hasieran. Ingalaterrara heldu zirenean Dukagjin aita musika jaialdien produkzio enpresa batean hasi zen lanean. Horri esker Marketing ikasketak Chartered Institute of Marketing (CIM) -en egin ahal izan zituen. Anesa ama turismoan espezialdu zen eta geroago bi alaba eduki zituen Dukagjinekin: Rina 2001eko maiatzean eta Gjini 2006an.

Lipak bere aitaz jaso zuen musikarako gustua, gaztetan rock talde kosovar famatu baten abeslaria izan bait zen. Dukagjin denbora osoan abeslari famatuen musika jotzen zegoen, hala nola, David Bowie, Bob Dylan, Radiohead, Sting, The Police eta Stereophonics. Familia-giro horretan hazi zen Dua eta bere talentu musikala laster agerrarazi zen. 

Lehen hezkuntzako ikasketetan musika klaseak izan zituen Lipak, eta jotzen ikasi zuen lehen instrumentua biolontxeloa izan zen. Biolontxeloa jotzea asko gustatzen zitzaion baina azkenean jotzeari utzi zion oso txikia zelako eta zaila egiten zitzaiolako biolontxeloa etxera bueltan eramatea. Geroago ikastetxeko koroan sartzeko probak egin zituen baina bere ahotsarekin ez zen nota altuetaraino heltzen, horregatik ezetza eman zioten. Honek ez zion abesteko gogorik kendu eta asteburuetan kantu klaseak jasotzen hasi zen Londreseko Sylvia Young teatro eskolan. Oso denbora gutxian aurrerapen handiak egin zituen. 11 urte zituenean, lehen hezkuntza amaitu zuenean, bere familiarekin Pristinara, Kosovoko hiriburura bizitzera joan zen, herrialdeak independentzia lortu zuenean.

## Diskografia 
* 2017: *Dua Lipa*

## Kanpo estekak
Antonio Lozes

**Antonio Lozes** (Donostia, 1905eko maiatzaren 19a - 1945) gipuzkoar futbolaria izan zen, atezain moduan aritutakoa. 1930ean Frantziako futbol selekzio nazionalean debutatu zuen.

## Ibilbidea
Javier Agirre Iturralde

**Javier Agirre Iturralde** (Donostia 1853- *ib.*, 1939ko azaroaren 29a) gipuzkoar arkitektoa izan zen. Gasteizko Plaza Berriko eta Irungo zabalguneko kioskoak eta Oviedoko Fontán azoka eraiki zituen.

## Kanpo estekak