Ambiani

'''*Ambiani*-ak'* edo Anbiandarrak (latinezko *Ambiani*, grekozko *Μβιος-etik* -gure alfabetora ekarrita: *Ambios*-) Galia iparraldeko herri belgiarra zen. Bere hiriburua *Samarobriva* zen (egungo Amiens) eta bere lurraldeak Somme ibaiaren behe-ibilgu osoa zeuden, bokaleraino.

## Etimologia 
Kontinenteko zelata hizkuntza zaharrean bere izena "bi aldeetan daudenak" esan nahi du (Somme ibiaren bi aldeetan, alegia), bere lurraldearen geografiari dagokionez, edo bi nazio. Gal*ieraz**,* *ambi* hitzak “inguruan, ingurumarian, bi aldeetan” esan nahi du, eta etnonimo, antroponimo eta izen komun asko eratzeko balio izan du, hala nola *Ambisontes*, Asia Txikiko herri galiarra, eta *ambactos hitza* “otsein, ordezkari” literalki “inguruan dabilena” esan nahi duena. Egungo *enbaxada* hitzaren erroan dago. Galesetan, adarretan eta bretoietan "inguruan, inguruan" irauten du, eta *imb-* "inguruan, inguruan" koinatua zuen irlandar zaharrean.

## Lurraldea 
ezkerrera|thumb|254x254px|Galiako herrien mapa
*Ambianien* lurraldea Somme ibiaren behealdean dago. Ibaia haien ardatz nagusia eta bizkarrezurra zen, eta orain arte ingurunean identifikatu diren *ambianien*  herri, hiri edo bestelako biztanle pilaketa ibiaren  ibilbidean zeudela ikusi da. Kostaldeko bi ibai txikik muga izan ziren: Bresle hegoaldean eta Canche, edo agian Authie iparraldean. Hala ere, hegoaldeko muga zalantzazkoa da oraindik ere, leku horretan herri txiki bat dagoelako, Catuslugi, eta herri horren estatutua eta lurraldea oraindik ez direlako ezagutzen. Agian independentziaren unean *ambiani*-en herri-bezeroa edo *ambianien* *paguseko* herria zen. Beste hipotesi baten arabera, germaniarren lehen erasoaldien emaitza izan zen.

## Historia 
thumb
thumb|Ambianien hemistater (estater erdi) bat. Frantziako Liburutegi Nazionaleko Txanpon, Domina eta Antigoaleko Departamentua.
*Ambianiak* K.a. III. mendean kokatu ziren beren lurralde bihurtuko zuten eskualdean. Venceslas Krutaren arabera, hasierako populazioa Rin ibaiko ekialdeko edo Danubioko pertsonek osatzen dute. Haien instalazioa, ziur aski, Ribemont Sur-Ancla santutegia sortu zuen batailarekin lotuta dago.

Julio Zesarremk aipatzen du belgiarrek eutsi zietela zinbriarren sartu-irtenei. Anbiarrek kontrolatzen zuten lurraldea, bere kokapen geografikoagatik, zinbriarrek gutxien mehatxatu zutenetako bat izan zen. Hala ere,litekeena da tropa germaniarrak uxatu zituen koalizio belgiarrean militarki parte hartu izana.

Galietako Gerran, anbiandarrak Zesarren aurka egin zuten behin baino gehiagotan. K.a.  57. urtean, Galia Belgikako herrien koaliziokoan parte hartu zuten eta hamar mila gerlari izan zituzten Galbaren agindupeko armadan. Galba Suessioneen erregea zen une hartan. Aisneko guduaren ondoren, koalizioa sakabanatu egin zen eta herri bakoitzak bere defentsa prestatu zuen. Zesar euren lurraldera doanean, Bellovaques-ak menderatu ondoren, anbiarrak jeneral erromatarrari errenditzen zaizkio borroka egin gabe. Zesarrek, berez, ez du zehazten nola lortu zuen haiek menderatzea. Handik *Nerviien* lurraldera jo zuen jeneral erromatarra, Belgika osoa konkistatzeko planari jarraiki. Litekeena da, une horretati kaurrea, Sabiseko guduaren bezperan, anbiandarrak erromatar tropen parte izatea, beste belgiar herri konkistatuekin batera. 

Anbiandarrak, ordea, K.a. 52. urtean Vercingetorixek zuzendutako matxinadarekin bat egin zuten, eta Zesarrek bere liburuan emandako kopuruen arabera, bost mila gerlari eman zizkion Galietako biltzarrak Alesiako setioa haustera bidali zuen armadari. Hala ere, Alesian anbiandarren txanponik aurkitu ez denez, agian, haien tropek ez zuten denborarik izan armada kontzentratu zen lekura iristeko, geografikoki urrun zeuden eta. 

Hurrengo urtean, K.a.  51. urtean, *Bellovaciekin* batera, Corréoseko matxinada babestu zuten. Altxamenduaren porrotak eta heriotzak errendizioa ekarri zuten eta Erromak Galia Belgika probintzian sartu zituen bere lurrak. Mende batzuk geroago, Behe Inperioan, Belgika bigarrenean (*Belgica Secunda*) probintziaren barruan zeuden. Antzinate Berantiarrean, euren lurraldea Aegidio eta Siagrio buru zituen galiar-erromatar domeinuaren iparraldeko muga izango zen, Klovis I.a frankoak konkistatu zuen arte. 

## Numismatika 
Ambiandarren, beren urrezko txanpona egiteko, Galiako gainerako herrien ez bezalako prototipo bat erabiltzea erabaki zuten. Galia Belgiako lehen estateroak, izatez, ambianienak izan ziren eta Tarentoko txanponen kopia ziren, K.a. 344 eta 302 bitartean eginak. Tarento (*Taras* edo *Tarantos)* greziar kolonia *bat zen,* Magna Greziako hira eta, bereaz, greziar txanponen sistema erabiltzen zuena. Bretainia handian aurkitu dira urrezko txanpon *ambianien* aleak. Datu hori eta prototipoaren ezohiko aukeraketa eztainuaren merkataritzarekin lotuta egon daitezke, Britaniatik eztainua ateratzen baitzen antzinatean.*Ambianien'' txanponak Galia Belgikako beste hirietako txanponen diseinuan eragina izan zuten, batez ere Parisiien eta Bellovaqueen txanponetan. Eragin horrek, gutxienez, II. mendearen amaiera arte iraun zuen. K.a. 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ambiandarrak Berregite Taldea Somme Tourisme