open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
4 × 400 metro erreleboak

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Provas_de_Atletismo_nas_Olimp%C3%ADadas_Rio_2016_%2829004554952%29.jpg/220px-Provas_de_Atletismo_nas_Olimp%C3%ADadas_Rio_2016_%2829004554952%29.jpg|thumb| Río de Janeiro - Estadio Olinpikoko 2016ko Jokoetan 4 x 400 metroko erreleboko emakumezkoen kanporaketak
**4 x 400 m erreleboak** edo **errelebo luzea** errelebo-lasterketa da, zeinetan taldea osatzen duten lau errelebolarietako bakoitzak 400 metro korritzen dituen . Lehenbiziko itzulia eta bigarrenaren aurreneko 100 metroak talde bakoitzak bere kaletik egin behar ditu, eta gainerako guztia kale librean.

## Ezaugarriak 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Provas_de_Atletismo_nas_Olimp%C3%ADadas_Rio_2016_%2829004547352%29.jpg/220px-Provas_de_Atletismo_nas_Olimp%C3%ADadas_Rio_2016_%2829004547352%29.jpg|thumb| Río de Janeiro - Estadio Olinpikoko 2016ko Jokoetan 4 x 400 metroko erreleboko gizonezkoen kanporaketak
4 x 400 metroko errelebo-proba 4 × 100ekoaren oso antzekoa da, egin beharreko distantzian izan ezik. Lasterkari bakoitzak buelta osoa ematen dio aire libreko pistari, eta une horretan uzten dio lekukoa hurrengo taldekideari. Bai 4 x 100 bai 4 × 400 dira Joko Olinpikoetako atletismo programako errelebo probak. 

Azelerazio eremurik ez izatea da 4 x 100 lasterketarekiko oinarrizko aldea; alegia, lekukoa hartu behar duen atletak transferentzia-eremuaren barnean azeleratu beharko du. Lehen atletak bere kalean egingo du lasterka, eta bigarren taldekideari emango dio lekukoa. Bigarren errelebista bere kalean ibiliko da lehen bihurgunearen bukaeraraino, eta hortik aurrera kale librea hartu ahal izanen du (noski, 1. kalera joko du, distantzia txikiagoa egiteko). 

Hirugarren eta laugarren errelebista, normalean, 1. kalean kokatuko da, nahiz eta inguruabarren arabera (aurkariak oztopatzeko aukera, lehiakideak batera etortzea, etab.) beste edozein kaletan koka daitezke. Lau talde baino gehiago lehiatzen ez diren erreleboetan, lehenengo itzuliaren lehen kurba bakarrik egitea gomendatzen da. Kasu horretan, irteerako konpentsazioa 200 metro lauko baten antzekoa izanen da.

## Arauak 
### Deskalifikatzeko arrazoiak 
4 x 100-erako berberak, eta gainera:

-Hartzaileak eremua baino lehen hastea lasterketa

-200etik pasatzeko ordena ez gordetzea.

Karreretarako deskalifikatzeko gainerako arrazoiak aplikatu daitezke.

### Lekukoa 
Lekukoa berdina da 4 × 100 probarako.

### Transferentzia- edo pase-eremua 
Lekukoaren pasea 20 m-ko eremu jakin batean egin behar da, transferentzia- edo pase-eremu deiturikoan. Pasea eremu horretan egiten ez bada, taldea deskalifikatu egingo da. Horretarako testigantza erabili behar da.

## Errekorrak 
- IAAF *Nazioarteko Atletismo* Federazioaren arabera.

### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 400 metro
* Erreleboa 4 × 100 metro
* Errelebo-lasterketak

## Kanpo estekak
Gemma Ubasart i González

**Gemma Ubasart eta González** (Castellar del Vallès, 1978ko abuztuaren 15a) politologo katalana da.

Zientzia Politikoan doktorea da UABen, Gironako Unibertsitateko irakaslea da eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoan egon da. Europako master bat egin du Bartzelonako Unibertsitatean sistema penalean eta giza eskubideetan, eta graduondoko bat ikerketa sozial aplikatuan eta datuen analisian, Ikerketa Soziologikoen zentroan. Londres, Padua, Paris, Ottawa eta Quiton egonaldiak egin ditu.

Haren interes-eremuak politika publikoen eta gatazka politikoen ingurukoak dira, bereziki Hegoaldeko Europan eta Latinoamerikan. Azkenaldian, hainbat ikerketa egin ditu eremu askotan: ongizate-erregimenak eta gizarte-politikak; gatazkak eta sistema penala; tokiko gobernua eta politika; Espainiako eta Kataluniako politika... Bere lanak Espainiako eta nazioarteko liburu eta aldizkarietan argitaratu ditu. Era berean, irakaskuntza- eta dibulgazio-izaerako hiru lan koordinatu ditu: '''Política i Govern a Catalunya: de la transició a l'actualitat''' Salvador Martírekin, '''Manual de l'Estat del Benestar i les polítiques sociolaborals''', Ferran Camarekin eta '*Vides en transició. (Re)construir la ciutadania social*', Ricard Gomàrekin.

Bere jarduera politikoan, Castellar del Vallèsko Udaleko L'Altraveu formazioko zinegotzia izan da. Gemma Ubasart Podem-en nazio aniztasuneko idazkaritzaren arduraduna izan zen, eta Kataluniako idazkari nagusia 2015ean primariak irabazi eta gero. 2015eko urriaren 10ean, kargu guztiei uko egin zion Podem alderdian, eta kritikatu egin zuen herritarren pisu txikia antolakundean, eta 27Sko hauteskundeetarako kanpainak ez zuela profil katalanistagoa eta estatuko zuzendaritzak gutxiago parte hartzen zuela. Harrezkero, irakaskuntza- eta ikerketa-bizitza akademikoan jarri du arreta. 2022ko urriaren 10etik Justizia Kontseilaria da Kataluniako Generalitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Micheline Ostermeyer

**Micheline Obermeyer** (Rang-du-Fliers, 1922ko abenduaren 23a - Bois-Guillaume, 2001eko urriaren 17a) frantziar atleta eta piano-jotzailea izan zen.

Victor Hugoren iloba biloba eta Lucien Laroche konpositorearen iloba izan zen. Lau urterekin hasi zen pianoa jotzen, eta hamalaurekin familiaren etxea utzi zuen Tunisian, Parisko Kontserbatorioan ikasteko. Bigarren Mundu Gerra hastean Tunisiara itzuli zen eta han piano errezitaldiak egin zituen Radio Tunisen.

Bertan ere hasi zen kirola egiten, saskibaloian eta atletismoan lehiatuz. Gerra amaitzean atletismoa praktikatzen jarraitu zuen piano ikasketak amaitzen zituen bitartean.

1948ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen pisu jaurtiketako eta disko jaurtiketako probetan, eta brontzezko domina gorako jauzian.

Gainera, zilarrezko domina irabazi zuen 1948ko Europako Atletismo Txapelketan, eta brontzezkoa 1950eko Europako Atletismo Txapelketan, biak ere pisua jaurtitzeko proban, eta brontzezko domina 80 metroko hesidun lasterketan, 1950eko Europako Txapelketan.

1950ean erretiratu zen kiroletik, eta pianoko kontzertista izaten jarraitu zuen.
Marta Dominguez

**Marta Dominguez Azpeleta** (1975eko azaroaren 3a) espainiar politikari eta atleta ohia da. 3000m oztopoetan lehiatzen zen, batez ere.'Espainia lau aldiz ordezkatu du Joko Olinpikoetan, eta sei aldiz lehiatu da Munduko Txapelketan.

5.000 m-ko lasterkari gisa, Dominguezek brontze bat irabazi zuen 1998ko Europako Atletismo Txapelketan, eta 2001eko Munduko Atletismo Txapelketan iritsi zen munduko podiumera, zilarrezko domina irabazita. 2002an urrezko domina bikoitza lortu zuen, Europako Barne Kirol Txapelketan 3.000 metro irabazi zituelako, 2002ko Europako Txapelketan Europako txapeldun izan aurretik. Zilarrezko dominak lortu zituen IAAF Munduko Pista Estaliko Txapelketan eta 2003ko Munduko Atletismo Txapelketan, hurrengo urtean. 2006ko Europako Atletismo Txapelketan eutsi zion Europako koroari.

Domínguezi askotan leporatu diote lana hobetzeko drogak tratatu eta erabiltzea. 2010eko abenduan, Galgo Operazioaren parte gisa dopin kasu batean konektatzeagatik atxilotu zuten; 2011n askatu zuten. 2015ean, Kirolerako Arbitraje Gorteak debekatu egin zion hiru urtez lehiatzea, pasaporte biologikoan irregulartasunak zituelako, eta Espainiako atleta nazional estatusa kendu zion. Horrek baliogabetu egin zituen Domínguezen 2009ko abuztutik 2013ko uztailera arteko emaitza profesional guztiak, 2009ko munduko txapelketa barne. Oztopo proban duen marka pertsonalik onena IAAFk izendatu du, dopina debekatzeko epe ofiziala indarrean sartu baino sei egun lehenago egin zuela 9:09.39 denborarekin.

## Politika 
2011ko azaroan, Palentziako Senatuko lau kideetako bat aukeratu zuten Domínguez 2011ko hauteskunde orokorretan. Alderdi Popularraren zerrenda batean ibili zen.

## Marka pertsonalak 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Marta_Dominguez.jpg/170px-Marta_Dominguez.jpg|thumb|Domínguezek irabazi zituen 2007ko Europako Kros Txapelketak

* 150 metro - 4:06.08 (2000)
* 3.000 metro - 8:28.80 (2000)
* 5.000 metro - 14:48.33 (2003)
* 10.000 metro - 30:51.69 (2006)
* 3000 m oztopo - 9:09.39 (2009), 9:07.32 (2009, dopina bortxatzeagatik baliogabetua)

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trey Hardee

**James Edward "Trey" Hardee III** (Birmingham, Alabama, 1984ko otsailaren 7a) erretiratutako atleta estatubatuarra da, eta proba konbinatuetan espezializatu zen. NCAAko txapeldun ohia da, bi aldiz aire libreko munduko txapelduna, Estatu Batuetako 2008ko talde olinpikoko kide, eta Londres 2012ko Joko Olinpikoetako zilarrezko domina irabazi zuena. Texas Track and Field Hall of Fame-n izan zen 2018an.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak (aire librean) 
Azken eguneratzea: 2016ko apirilaren 6a.

### PB dekatloia eta PB potentziala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Delaossa

**Daniel Martínez de la Ossa Romero** (Málaga, Espainia, 1993ko ekainaren 1a)  hip-hop generoko abeslari famatua da, Gehien ezagutua “**Delaossa**” izenez. 2016tik hainbat single kaleratu ditu, eta 2019an debut diskografikoa grabatu egin zuen. 2020an 'La Tour Liffee' izeneko 5 abestiz osatutako EP bat kaleratu zuen, eta bere ohiko beatmaker, DJ eta ekoizlea J Moods eta Israel B, KIDDO, Gese Da O, Granuja edo Cruz Cafuné bezalako beste musikari batzuekin lagunduta.

## Biografia 
Daniel Martínez de la Ossa, Delaossa izenez ezagunagoa, jatorriz Malagako El Palo auzoko rapero eta konpositorea da, eta arrantza-tradizio handia du. 12 urterekin hasi zen hip-hopaz arduratzen.

2010eko abuztuan, garai hartan Soup izenez ezaguna, "En blanco fácil" izeneko bere lehen maketa atera zuen, Easy eta Lápiz (aka Lapskillz) ekoizlearekin batera. Urte horretan bertan, hirurek Skill Leaders taldea sortu zuten, eta Fader Kastel (aka Kas Rules) eta Álvaro Moreno sartu zituzten kamera gisa. Guztiek batera, 2012an, "Skillbill" izeneko lehen talde-lana atera zuten. Hiru urte igaro behar izan ziren "El Oasis" (2015) izeneko bigarren eta azken talde lana ateratzeko.

2015eko amaieran, Soup Delaossak Space Hammu (aka Space Hammurabi edo Los Chicos del Cosmos) kolektiboa sortu zuen Álvaro Raggiorekin batera. MCek eta ekoizleek osatutako proiektu hau ikus-entzunezko autogestioaren beharretik sortu zen. 2016an, Delaossa Picasso izenez ere ezaguna, "El Palo Nº1." albuma atera zuen. Hurrengo urteetan, bideoklipak, singleak eta hainbat artistarekin kolaborazioak egiten hasi zen, eta 2019an, J.Moods ekoizlearekin batera, "Un perro andaluz" disko txalotua kaleratu zuen, 12 trackekin eta 6 bideoklipekin.

## Diskografia 
### *Grupo Skill Leaders* 
* "Skillbills" (2012)

* "El oasis" (2015)

### *Bakardadean* 
*Soup*
* "En blanco facil" (maketa) (2010)

*Delaossa*
* "El Palo N°1" EP (2016)
* "Un perro andaluz" (albuma) (2019)
* "La Tour Liffee" EP (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galanperna arre-lilazeo

**Galanperna arre-lilazeoa** (*Lepiota brunneolilacea*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Pozoitsua. Hilgarria izan daiteke ugaztunentzat 

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 7 cm  bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakoa, ganbila, titi zabal eta baxuarekin, azala okre-arre kolorekotik arrera doana, tindu arrosa koloreko arinekin, ezkata gorrixka-lila kolorekoekin, ertzerantz banatu egiten dira ezkata zentrokide eta trinkoetan, hondo zurixkaren gainean.

**Orriak:** Zuriak, zabalak, libreak eta desberdinak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko luzerakoa eta 0,6 eta 1 cm bitarteko lodierakoa, zurixkatik arrosa-lilara doan kolorekoa, eraztunetik gora leuna eta behera arre koloreko sigi-sagan dauden marrekin apaindua, eraztun sinplea, mintzezkoa, zurixka, ertza arre kolorekoa, oinean marka bat utzita desagertu daiteke.

**Haragia:** Zurixka, arrosa samarrekoa edo ardo kolore samarrekoa oinean. Usain ahulekoa edo usain gabea.

**Etimologia:** *Lepiota* hitza grezierazko "lepis" "lepistós" hitzetatik eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik dator, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

## Toxikotasuna 
Pozoitsua. Hilgarria izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota lilacea* delakoarekin nahas daiteke batzuetan, kontuz ibili ezean.

## Sasoia eta lekua 
Hareazko dunetan eta lurzoru alubialetan, barnealdean.

### Banaketa eremua 
Itsas kostaldetik gertu, Galiziatik Herbehereetara. Espainia, Frantzia, Erresuma Batua, Belgika, Herbehereak, Hungaria.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Jakue I.a Ziprekoa

**Jakue I.a** ; Nikosia, 1334 - *ibidem*, 1398ko irailaren 9a) Zipreko errege eta Jerusalemgo errege tituluduna izan zen 1382-1398 urteetan.

Hugo IV.a Ziprekoa eta Alix Ibelingoaren semea izan zen. Errege bihurtu aurretik, Zipreko genovarren inbasioari aurre egin zion. Azkenean harrapatu zuten eta bederatzi urte eman zituen preso Genovan.

1382an seme-alabarik gabe hil zen bere iloba Petri II.a erregea eta parlamentuak Jakue izendatu zuen errege. Jakuek genovarrekin negoziatu zuen bere askapena abantaila komertzialen truke eta Genovako Famagusta hiriaren konkista aitortzea. Hala ere, Ziprera iristean matxinada batekin topo egin zuen eta itzuli egin behar izan zuen. Erregetzat onartua eta Nikosian koroatua izan bazen 1385ean. 1389an Jerusalemgo errege koroatu zuten eta 1396an Armeniako errege titulua jaso zuen.

1365ean Helvis Brunswick-Grubenhagengoa ezkondu zen eta hamabi seme-alaba izan zituzten, horien artean Jano Ziprekoa bere ondorengoa.

## Genealogia
Donoztiriko bide-gurutzea

**Donoztiriko Bide Gurutzea** XVII. mendeko gurutzea da. Nafarroa Behereko Donoztiri herrian dagoen eskultrua da. 1992tik Monumentu Historiko gisa erregistratuta dago.

## Deskribapena 
Gurutzeak, hareharrizko oinarri baten gainean jarrita, euskarazko inskripzio luze bat eta 1683ko data daraman ardatza du. Atzealdea misio-gurutze gisa berrerabili da, 1894ko inskripzio eta datarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edesa (etxetresnak)

thumb|Fagor Edesa edo Edesa Industrial, enpresaren azken lantegi eta instantzia Euskal Herrian, Arrasaten egon zena 2014-2018 urteen artean.
**Edesa** etxetresnen marka da, ia 75 urtez Euskal Herrian ekoitzia, baina 2014. urtetik CNA izeneko talde atzerritarraren parte dena eta jada Euskal Herrian produkziorik ez duena.

## Historia 
1941. urtean sortu zen Basaurin,  Fabricación de Electrodomésticos S.A. (Fabrelec) izenarekin. Edesa marka sortu zuen produktu propioak ekoizteko, besteak beste ezagunak egin ziren garbigailuak, eta halaber lantegiak berogailuak eta beste tresna batzuk egin zituen beste marka batzuentzat, hala nola  White-Westhinghouse, Festor, Otsein, Balay, Linx, Agni, Super Ser eta Crolls.

Fagor Etxetresna Elektrikoak kooperatibak bereganatu zuen 1989an, enpresaren egitura kooperatiba bilakatuz. 2014an, Fagor etxetresnen krisia gertatu zen, eta Edesa ere koloka geratu zen. Fagor etxetresnak Amica talde poloniarrak erosi zuen, eta Edesa CNA taldeak. Basauri utzi, eta enpresaren produkzioaren parte batek jarraitu zuen Gipuzkoan, Edesa Industrial eta Fagor Edesa izenak erabiliz (hasieran Fagor marka erabiltzeko baimena ere erosi baitzuen CNAk) eta termoak egiten, baina ekoizpen hori 2018an amaitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bushra al-Maqtari

**Bushra al-Maqtari** () (Taiz, Yemen, 1979) Yemengo idazle eta aktibista da. 2011ko Yemengo iraultzan bere jaioterrian gobernuaren aurkako protesta bat gidatu zuenean egin zen ezagun. Idazle gisa, 2012ko *Behind the Sun* eleberriagatik eta 2018ko ez-fikziozko *What You Have Left Behind: Voices from the Land of the Forgotten War* lanagatik da ezaguna.

## Biografia 
Bushra al-Maqtari 1979an jaio zen Taizen, Yemenen. Haurtzaroaren zati bat Saudi Arabian eman zuen, non aitak eraikuntzan lan egiten zuen.1990ean joan behar izan zuten, milioi bat yemendar kanporatu zituztenean bi herrialdeen arteko tentsioen erdian. 

## Karrera eta aktibismoa 
Ezaguna da idazle eta aktibista gisa egindako lanagatik. Bere idazkera askotan Yemengo iraultzan eta Yemengo ezkerreko politikan oinarritzen da. Manifestariek Internet bidez mehatxatu zuten eta etxera joan zitzaizkion.

2011n, gobernuaren aurkako protesten buru izan zen Yemengo iraultzan. The New York Times-ek honelaxe deskribatu zuen: "mugimenduaren lehen lider ausartenetako bat". Bereziki, Taizetik Sanara "Bizitzaren aldeko martxa" deituriko protesta martxa gidatzen lagundu zuen. eta Françoise Giroud Saria jaso zuen Askatasunaren eta Askatasunen Defentsagatik. Ondoren, 2018an, *What You Have Left Behind: Voices from the Land of the Forgotten War* liburua argitaratu zuen, "Yemengo gerratik bizirik atera ziren pertsona alargun eta umezurtzen kontakizun grinatsu eta gordina".

2020an, Adierazpen eta Prentsa Askatasunaren *Johann Philipp Palm Saria* jaso zuen, Yemenen ekintzaile gisa egindako lanaren omenez.

Akademiko gisa, Taizeko Unibertsitatean lan egin zuen, eta ikerketa historikoko zentro bat sortu zuen hirian. Geroago, ikertzaile bihurtu zen Sana 'ako Ikerketa Estrategikoen Zentroan. *Yemeni Writers Union*-eko batzorde betearazleko kide izan da, eta Yemengo Alderdi Sozialistako Batzorde Zentraleko kide.

Yemenen bizi eta lan egiten jarraitzen du, nahiz eta Frantziara eta Suediara emigratzeko eskaintzak izan.

## Bizitza pertsonala 
Maqtariren lehen ezkontza dibortzioan amaitu zen. Geroago Sadeq Ali Ghanemekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frei Epifânio D'Abadia estadioa

'''Frei Epifânio D'Abadia udal estadioa**, **Abadião''' izenez ezaguna, Brasilgo Maranhão estatuko Imperatriz hirian dagoen erabilera anitzeko estadio bat da. 1966an inauguratu zen estadioa, hiriko prefekturarena da eta 12.000 lagunentzako lekua du. Sociedad Imperatriz de Desportos elkartearen egoitza da, eskualdeko futbol klub nagusia, eta hiriko eta inguruko eskualdeetako hainbat kultur ekitaldi ere antolatzen ditu. 

2008ko bigarren seihilekoan, zaleei erosotasun handiagoa eskainiz, eraberritze handia hasi zen, tribuna berria, markagailu elektronikoa, urbanizazio lanak, kafetegiak, sarbide hobetua, estalitako tribuna nagusia, telebista eta irrati instalazio berriak jarriz. ezinduentzako igogailua, kirolarientzako beroketa gela duten aldagel erosoak, arbitroentzako gizonezko eta emakumezkoen aldagelak, eta edukiera handitzea 12.000 pertsonara gutxi gorabehera, dena banakako zenbakidun eserlekuetan. Argiztapen sistema 32 islagailuz osatuta dago lau dorreetako bakoitzean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ceroacero.es - Frei Epifânio d´Abadia
Dylan O’Brien

**Dylan O’Brien** (New York, 1991ko abuztuaren 26a) aktore estatubatuarra da. 2011an egin zen famatua, *Stiles Stilinskiren* pertsonaia interpretatzeagatik *teen wolf* seriean, 6 urtetan zehar parte hartu zuen seriean. Famatua egin ostean, zinean enfokatu zen eta *The maze runnerren* protagonistaren papera lortu zuen 2014an. Film honetan parte hartzeagatik hainbat sari lortu zituen,  MTV Movie Awards eta bi Teen Choice Award. Horrez gain, beste pelikula batzuk egin zituen, *Deepwater Horizon* (2016), *American Assassin* (2017) eta *Love and Monster* (2020).

## Biografia eta karrera aktore gisa 
Dylan O’Brien, 1991ko abuztuaren 26an jaio zen New Yorken, Estatu Batuak. Patrick O’Brienen eta Lisa Rhodesen semea da, ahizpa bat du, Julia izenekoa. Jatorri irlandarra du bere aitaren partetik eta italiarra, britaniarra eta espainiarra bere amaren partetik.  New Jersey-n bizi izan zen 12 urte bete arte, eta 12 urterekin, Kaliforniara joan zen bere familiarekin batera. 2009an graduatu egin zen Mira Costa High School-ean eta urte horretan Siracusa-ko unibertsitatean ikasteko asmoa zuen, kirol komentarista titulua lortzeko. Hala ere, Los Angeles-era joan zen antzezpena ikastera. 2011an YouTuben bideoak argitaratzeagaitik aurkitua izan ondoren,  Dylani, Scott McCallen papera eskaini zitzaion *Teen Wolf* telesailean, baina azkenean Stiles Stilinskiren papera egiten amaitu zuen, eta pertsonaia honegatik interes handiagoa erakutsi zuen. Urte berean, Charlie Brown: Blockhead 's Revenge filmeko protagonista izango zen, Charlie Brownen rolean.

Teen Wolfen denboraldiko lehen atsedenaldian, Dylanek, *High Road* filmean parte hartu zuen 2012an, Jimmy bezala, eta geroago *The First Time* filmean, Dave Hodgman bezala, hor, bere gaur egungo bikotekidea ezagutuko zuen, Britt Robertson aktore estatubatuarra. 2013an, *First Dates with Toby Harris* eta *New Girl* telesailetan agertu zen, baita *The Internship* filmean ere. Urte bereko apirilean, Dylanek, Thomasen protagonista papera hartu zuen *The Maze Runner* filmean. Filmaren grabazioak urte horretako udan egin ziren, *Teen Wolfen* denboraldiko beste atsedenaldi bat igarotzen ari zen bitartean. 2014an, sari berezi bat irabazi zuen Giffoniko Zinemaldian, baita aktore errebelazioaren saria ere Young Hollywood Awards sarietan. Gero, Teen Choice Awards saria jasoko zuen, Stiles en Teen Wolf rol bikoitzagatik.

## Filmografia 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Twitter: @dylanobrien
* Instagram: @imdylanobrien
* Facebook: Dylan O’Brien
* Youtube: @moviekidd826
Kokanee izokina

**Kokanee izokin**a (*Oncorhynchus* *nerka*), halaber kokanee amuarrain, arraingorri txiki, zilarrezko amuarrain, kikanning, Kennerlyren izokin, Kennerlyren amuarraina eta walla izenez ezaguna, izokin mota bat da.

Jatorri, AEBeko Alaska, Washington, Oregon, Kalifornia eta Idaho estatuetakoa eta Kanadako Columbia Britainiarra eta Yukon lurraldeetakoa da. Gainera Japonia eta Errusian ere topa daitezke.

Bestalde, AEBetako Montana, Wyoming, Nevada, Utah, Colorado, Arizona, Mexiko Berria, New York eta Ipar Carolina estatuetan gizakiek sarrarazi dituzte, baita Kanadako Alberta eta Saskatchewan probintzietan ere.
Kootenay ibaia

**Kootenay** edo **Kootenai**, Kanadako Columbia Britainiarra eta AEBetako Montana eta Idaho estatuetan hedatzen den ibai bat da. Columbia ibaiare ibaiadar nagusienetakoa da.

780 kilometroko luzera du.
Otsein (etxetresnak)

**Otsein** etxetresna elektrikoen euskal marka bat izan zen, bereziki goitik kargatutako garbigailuena, Mayc euskal enpresak sortua 20. mendean, eta **Candy** multinazionalak erosi ondoren desagertua 2014an. 1951 eta 2014 urteen artean ekoiztu ziren Otsein gailuak, Bergaran (Gipuzkoa).

## Historia 
Mayc 1941 urtean sortu zen, eta 1951ean egin zuen bere lehen garbigailua Otsein izenarekin. Otseina edo etxean laguntzeko den morroia, hori euskarazko izenaren arrazoia. Goiko tapa batetik kargatzen ziren garbigailu sendoak ziren. Sukaldeak, berogailuak eta arropa-lehorgailuak ere egin zituzten 1950eko hamarkadatik aurrera. Unerik gorenean, Espainiako 300.000 etxetan zeuden presente.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Bizente kapera (Irulegi)

thumb|left|250px|Estelak kaperaren ondoan.
**San Bizente kapera**, baita **Jondoni Bixintxoren kapera** ere, Nafarroa Behereko Irulegi herrian dagoen eraikina da. Erdi Arokoa, Monumentu Historiko gisa erregistratuta dago. Hilerria bertan dago.

## Historia 
San Bizente kapera XX. mendearen lehen laurdenera arte, herriko parrokia izan zen. Hondakinak mehatxatuz, gero abandonatu eta ia suntsitu zuten herriaren bihotzean eraikin berri bat eraikitzean. Oraindik ikusten diren aztarnen arabera, badirudi elizaren eraikuntza Erdi Aroaren erdialdera dela, ziurrenik, tamaina ertaineko harriaren erabilerak eta zimenduek zirkularrek adierazten dutenez erromaniko garaikoa dela. Jatorriz, eliza Baigorriko Urdoseko jaunarena zen. Eraikinak garai modernoan izandako aldaketen zantzuak ditu, XVII. mendearen amaiera aldera edo XVIII. aldera, alegia. Hilerrian gordetzen diren estela gehienak garai honetakoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Younoussi Touré

**Younoussi Touré** (Niodougou, Niafunké Zirkulua, Frantziar Sudan, 1941eko abenduaren 27a - Paris, 2022ko urriaren 17a) maliar politikaria izan zen. Maliko lehen ministroa izan zen 1992ko ekainetik 2003ko apirilera.

Ekonomia ikasketak egin zituen eta Maliko Banku Zentralean lan egin zuen Mendebaldeko Afrikako Banku Zentraleko gobernadorearen aholkulari izan aurretik.

Alpha Oumar Konaré presidenteak 1992ko ekainean izendatu zuen ministro, eta 1993ko apirilera arte egon zen karguan. Gainera, Errepublikaren eta Demokraziaren aldeko Batasuna alderdiko presidentea izan zen 2003tik 2014ra, Batzar Nazionaleko presidenteordea 2007tik 2012ra eta presidentea 2012tik 2013ra.
Agni (argipena)

**Agni** izenak hainbat adiera du:

* **Agni**, Lizarran egindako etxeko berogailuen marka nafarra.
* **Agni**, suaren jainkoa hinduismoan.
* **398188 Agni**, asteroide bat.
San Bizente eliza (Irulegi)

**San Bizente eliza**, baita **Jondoni Bixintxoren eliza** ere, Nafarroa Behereko Irulegi herrian dagoen parrokia da. XIX. mendekoa da eta Monumentu Historiko gisa erregistratuta dago. Aurretik, parrokia egungo San Bizente kapera; egun erorkinak gordetzen dira.

## Historia 
Parrokia Lehen Mundu Gerra baino lehen eraiki zen, XIX eta XX. mendeen artea. San Bizente eliza zaharra ordezkatzeko altxatu zen, bestea hondatuta baitzegoen. Eraikin berria altxateko dohaintza ugari jaso ziren. Beirateek Gustave-Pierre Dagrant maisuaren sinadura daramate. XX. mendearen bigarren erdian eliza zaharberritu zen.

## Iruditegia 

Image:
Église Saint-Vincent d'Irouléguy - Nef.jpg|Eliza barrutik.
Église Saint-Vincent d'Irouléguy - Tribunes.jpg|Elizaren atzealdea.
Église Saint-Vincent d'Irouléguy - Pupitre.jpg|Mahatsaren erreferentzia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Bizente kapera

## Kanpo estekak
Azido hidrazoiko

**Azido hidrazoikoa**, **hidrogeno azida** edo **azoimida** HN3 formula duen konposatu kimikoa da. Likido kolorgea, lurrinkorra eta lehergarria da gela-tenperatura eta -presioan. Theodor Curtius-ek isolatu zuen lehen aldiz 1890ean.

Azido hidrazoikoak erabilera urriak ditu, baina bere base konjugatuak, azida anioiak, oso erabilgarria da prozesu berezi batzuetan.

Azido hidrazoikoa urtean disolbagarria da. Diluitu gabe oso lehergarria da, bere eratze-entalpia estandarra +264 kJ/mol-ekoa delarik. Diluitu egiten denean % 10tuk behera arriskurik gabe usa daiteke, baina oso lurrinkorra denez prestatu eta berehala erabiltzea komeni da, gasa erreaktorearen edo ontziaren goi aldean meta baitaiteke eztanda eginez.

Azido hidrazoikoza oso toxikoa da. Usain garratza du eta lurrinak buruko minak sorrarazten ditu. Hala ere ez du pozoi metagarri moduan lan egiten.

## Erreakzioak 
Azido hidrazoikoak karbonilo taldeekin erreakzionatzen du, hala nola aldehidoak, zetonak eta azido karboxiikoak, aminak edo amidak emateko. Horrelakoa da esaterako Schmidt-en erreakzioa.
thumb|450px|ezkerreraezkerrera|thumb|450px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
398188 Agni

**398188 Agni** asteroide gerrikoan kokaturiko asteroidea da. 2010ean aurkitu zuten.

Asteroidearen izena Agni jainko hinduarengandik dator.

## Kanpo estekak
Agni (berogailuak)

**Agni** etxetresna elektrikoen eta bereziki berogailuen marka nafar bat izan zen, Lizarran sortua 1949. urtean eta bertako enpresa batek asmatua, gero Super Ser taldeak eta azkenik BSH taldeak erosi zuena. Agni markako berogailuak 2008. urtera arte fabrikatu ziren.

## Historia 
Industrias del Hogar izeneko enpresa sortu zuten Lizarran 1940ko hamarkadan Angel eta Nicolas Ruiz de Alda anaiek. Garbigailuekin hasi zuten ekoizpena, baina 1961. urtean, lantegi berria ireki eta bertan jasi zuten Agni markarekin etxearen produktu izarra izango zena, infragorrien berogailua. 

1969an, Ignacio Orbaizetaren Super Ser taldeak erosi zuen enpresa eta marka. Enpresa honen gora-beheren ondoren, non 1980ko hamarkadan lantegi eta markak Safel enpresa publiko nafarraren parte izan ziren, Bosch BSH multinazionalak erosi zuen Super Serren multzoa 1991n, eta horrela jarraitu zuten Agni berogailuek, 2008. urtera arte, lantegiak beste produktu batzuk ekoizten jarraitu zuen bitartean, BSHren beste marka batzuekin. Lantegiak, bitartean, Lizarratik Villatuertara aldaketa egin zuen 1987an, non 2014an itxi zen ekoizpena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Joaquín Ansorena (2016). *AGNI. Un taller, sus fábricas y una historia.*. BSH Electrodomésticos España. ISBN: 978-84-608-8190-2.

## Kanpo estekak
Bacalhau à Gomes de Sá

**Bacalhau à Gomes de Sá** bakailaoarekin Portugalen egiten den errezeta da. Plater honen izena berau sortu zuen Oportoko bakailao saltzailearena omen da.

Bakailaoa, patata, arrautza egosia, tipula, baratxuria,  oliba olioa, olibak, piperbeltz eta perrexila ditu osagai nagusiak.

## Errezeta 
**Bacalhau à Gomes de Sá** 

**Mahaikideak** : 4 pertsona

**Osagaiak**
*Bakailaoa: 500 g.
*Patata: 600 g.
*Arrautza: 2.
*Oliba olioa: 75 ml.
*Baratxuria: 1 xerratu.
*Tipula: 2 dadotan.
*Oliba beltzak: 20.
*Perrexila: Pitin bat xehatu.
*Gatza, Piperbeltza.

**Prestaketa**
Bakailaoa ur gatzatuetan denbora laburrez egosi. Epeldutakoan azala eta hezurrak kendu eta xafletan banandu.

Patata azalarekin (20 minutu) egosi, epeldutakoan zuritu eta xerra lodietan moztu.

Arrautzak ( 12 minutu) apartean egosi. Hoztu, zuritu eta bakailaoaren antzeko tamainan moztu.

Kazola batean jarri oliba olioarekin baratxuria sueztitzen, kolorea hartu aurretik gehitu tipula utzi kuzinatzen.

Barazkia gardena dagoenean gehitu patata eta bakailaoa. Su baxuan eta kontu handiarekin nahasi. Piperbeltza eta gatzarekin ondo.

Amaitzeko gainean, arrautza, olibak eta perrexila zabaldu.

**Oharra**

*Kontu izan bakailaoa gehiegi egosi gabe, lehortu egingo bai da bestela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Errezeta ohikoena.
Carrick gaztelua

**Carrick gaztelua**, ingelesez *Carrick Castle*, Eskoziako Cowal penintsulan eta Goil aintziraren ertzean dagoen XIV. mendeko dorretxe bat da, Argyll eta Bute lurraldeko Carrick Castle herrian. Carrick ta Cuilmuich herrien artean eta Lochgoilhead udalerriaren hegoaldean.

Zour aski Campbell klaneko kideek XIV. mendearen azken hamarkadetan eraiki era beraien gotorleku garrantzitsuenetako bat izan zen.
Goil aintzira

**Goil aintzira**, Eskoziako gaeleraz *Loch Goil*, Eskoziako Argyll eta Bute lurraldean dagoen aintzira bat da. Eskoziako mendebaldeko kostaldean dago, itsas mailan.

Aintzira honen ertzean Carrick gaztelua dago.
Baltic Pipe

**Baltic Pipe** gasbide bat da, Norvegiako gas naturala mendebaldeko Poloniara eramaten duena, Itsaso Baltikoa eta Danimarka zeharkatuz. Urtean 10.000 milioi metro kubo gas garraiatzeko ahalmena dauka. Danimarkako Energinete eta Poloniako Gaz-System enpresek eraikia, Europar Batasunak interes estrategikokotzat jo zuen. 2022ko irailaren 27an jarri zuten martxan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeako badia

**Zeako badia**, otomandar garaietan eta duela gutxira arte  () deitua, Pireoko penintsulako ekialdeko ertzean dagoen badia zabala da. Antzinean, Atenasko ontziola bertan zegoen eta badian bere trirremeak ekoizten zituzten. Bertan 1896ko Olinpiar Jokoetako igeriketa probak egin zituzten. Egun bi portu ditu: bata tradizionala eta bestea kirolekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milton de Souza Corrêa estadioa

**Milton de Souza Corrêa estadioa** **Zerão** izenez ezagutzen dena ( /ˈzɛ.ɾɐ̃ũ/ ), Brasilgo Macapá hirian dagoen erabilera anitzeko estadio bat da. Etxeko estadio gisa erabiltzen dute hainbat futbol taldek: Amapá Clube, Esporte Clube Macapá, Oratório Recreativo Clube, Trem Deportivo Clube, Santos Futebol Clube (AP) eta São Paulo Futebol Clube (AP) .

## Orokorra 
Estadioak gehienez 13.680 lagunentzako edukiera du  eta 1990ean eraiki zuten. Izena (eta ospea) zelaia eremuaren erdiko lerroa Ekuatorearekin - **0 latitudearekin** primeran lerrokatuta dagoelako zirkunstantziatik dator.  Berezitasun horrek eragiten du talde batek partidua Ipar Hemisferioan hastea eta arerioak Hego Hemisferioan .

Zerãoren jabea Amapá Estatuko Gobernua da. Estadioari Amapako Futbol Federazioko presidente izan zen Milton de Souza Corrêaren izena eman zioten.

Estadioaren ezizena dagoen auzotik ere jasotzen du, "Marco Zero" ("mark 0" ingelesez ) Ekuatorea dagoen tokian. Baita *Ekuadorko Etorbidea*, non "munduko erdien" monumentua dagoen.

Portugalgo "Zerão" hitzak " *Zero Handia* " esan nahi du, 0 latitudea adierazten duena.

## Historia 
1990ean, Zerãoren eraikuntza lanak amaitu ziren, eta *Estádio Ayrton Senna* izena jarri zioten, 1 Formulako pilotuaren omenez.

Hasierako partida urte horretako urriaren 17an jokatu zen, Independentek Trem DC-i 1-0 irabazi zion. Estadioko lehen gola Mirandinha Independienteko jokalariak sartu zuen. Partida horretan, estadioko asistentzia errekorra ezarri zen, guztira 10.000 zalerekin.

1994an, Milton de Souza Corrêa hil ondoren, estadioari gaur egungo izena jarri zioten: *Estádio Milton Corrêa* .

2007an, zazpi urte iraun zuen erreforma batengatik itxi zuten, eta 12,6 milioi dolarren kostua izan zuen, 2014ko otsailaren 15ean ateak berriro irekiz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silikato

**Silikatoa** silizioa anioi moduan duen konposatu kimikoa da. Silikatoen gehiengoa oxidoak dira, baina hexafluorosilikatoak ([SiF6]2−) eta beste anioiak sartzen dira. Silikatoak, silikato mineralak barne, anioi silikatoz osatuta daude, eta horien karga katioi ezberdinek orekatzen dute.

Silikato mineralak, funtsean, osatuta daude: oxigenoa duten talde tetraedrikoz, atomo bana tetraedroaren lau erpinetako bakoitzean eta silizioz (atomo bana tetraedro bakoitzaren erdian), denak elkarren artean zuzenean edo beste elementu batzuen katioiz osaturiko mineralez. Beraz, talde horretako mineral guztiak silizioz eta oxigenoz osatuta daude. Egiazki silizio silikatoak dira, **SiO ₄** . Lurrazalaren % 75 baino gehiago osatzen dute, eta arroken osagai garrantzitsuenak dira. Asko eratzen dituzte, hala nola basaltoa, granitoa eta buztina. Silikatoen eta kuartzoen batuketak lurrazalaren zati ezagunaren % 95 osatzen dute.

Silikatoen taldeko mineral batzuk hauek dra: ortosa, kuartzoa (SiO2), plagioklasa, moskovita, babingtonita, augita (CaMg[Si2O6]), talkoa (Mg3[(OH)2 Si₄O10]), feldespatoa (SiO2) + Al2O3 + KNaO), aktinolita edo danburita.

## Silikato motak 
Haien egituraren arabera, silikatoen barruan dauden azpitaldeak ortosilikatoak edo nesosilikatoak dira (olibinoa edo topazia bezalako mineralak barne hartzen dituztenak), ziklosilikatoak, filosilikatoak, inosilikatoak, sorosilikatoak eta tektosilikatoak. Silikato batzuk, ordea, ez dira bost talde horietako kide; hau da amiantoaren eta esteatitaren kasua, adibidez.

Silikatoak ere, batzuetan, dituzten elementuen arabera sailkatzen dira. Esaterako, aluminosilikatoak aluminioaren eta beste metal baten silikato bikoitzak (nesosilikatoak, zehazki) dira.

## Eraketa 
Hein handi batean, arroka eruptiboen osagai gisa aurkitzen dira, tenperatura eta presio altuan sortuak, orokorrean bi aldagaien aldakuntza-marjina zabalekin eta urik gabeko egitura trinkoekin.

Harri metamorfikoen eraketa-baldintzetan sortzen dira silikato sorta, horietako batzuk egitura ez hain trinkoekin eta hidroxiloekin, adibidez, serpentinen eta talkoen kasuan.

Bestalde, arroka sedimentarioetan ez dago silikatoen eraketarik, haien eraldaketaren faseak baizik, gehienetan geruzadun egiturenak. Orokorrean, ur kopuru handiarekin nahasten dira, normalean buztinekin gertatzen den bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irulegiko hilerria

**Irulegiko hilerria** Nafarroa Beheraren Irulegi herrian dago, San Bizente kaperarekin lotuta. Bertan interes handiko estelak ikus daitezke.

## Iruditegia 

Image:
Chapelle Saint-Vincent d'Irouléguy 03 (croix).jpg|Gurutze itxurako hilarria.
Chapelle Saint-Vincent d'Irouléguy 02 (steles).jpg|Estelak kaperaren ondoan.
Chapelle Saint-Vincent d'Irouléguy 04 (stele).jpg|Balio historiko handiko estelak biltzen dira bertan.
Vue d’ensemble du village d’Irouléguy.jpg|Herria hilerritik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfredo Schürig estadioa

**Alfredo Schürig estadioa**, **Parque São Jorge** edo **Fazendinha** ere deitua, Tatuapeko Parque São Jorgeren barruan dagoen estadio bat da, Brasilgo São Paulo hiriaren ekialdean, Sport Club Corinthians Paulistarena da eta 18.000 lagunentzako lekua du. . 

Estadioa Corinthianseko kide elkartuen diru laguntzarekin eraiki zen eta Jacareíko bizilaguna zen eta Florêncio de Abreu kalean denda zuen ongilearen izena jarri zioten. 33.000 contos de Réis-en zenbatekoarekin, lurrak erosi zituen 1926an. Estadioan publiko kopurua 28.000 pertsona errekorra da, 1947an Corinthians-en eta Santosen arteko partida batean. Gaur egun estadioa lehen taldearen entrenamendu gisa eta ligako partidetarako erabiltzen da beheko kategorietan soilik, dituen mugak direla eta. Hala ere, bere hobekuntza orokorrerako proiektuak daude, besteak beste, 20.000 lagunentzako harmailak handitzea, 2009tik aurrera asistentzia txikiagoa duten jokoetan erabili ahal izateko.

## Historia 
Estadioa, artean argirik gabe, 1928ko uztailaren 22an inauguratu zuten. América-RJren aurkako lagunarteko partidan. Partida 2-2 berdinduta amaitu zen eta bi mila lagunek ikusi zuten, garai hartako estadioaren gehienezko edukiera. Bi golak De Maria australiarrek sartu zituzten, lehenengoa lehen denboratik 29 segundora. Estadioaren argiztapena 1961eko otsailaren 25ean inauguratu zen, Corinthians taldearen gala gauean, Flamengo de Ríori 14-2 irabazi zion. 

São Jorge Parkeak 158 mila metro koadroko azalera eraikia, hainbat epaitegi, bi gimnasio, jatetxe zabal bat, egoitza sozial eta administratiboa eta Brasilgo ur-parke handienetako bat ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isoelektroniko

**Isoeletroniko** balentzia-elektroi kopuru bera duten bi atomo-multzoz esaten da.

Isoelektrikotasuna agertzen da bi edo molekula gehiago egitura bera (atomoen arteko loturak eta posizioak) eta eletroi-konfigurazio bera dutenean, baina desberdintzen dira elementu espezifiko batzuk egituraren kokaleku jakin batzuetan daudelako. Adibidez CO, NO+ eta N2 isoelektronikoak dira, CH3COCH3 eta  CH3N=NCH3, ordea, ez. Beste etsenplu bat,  K+, Ca2+ eta Sc3+ katoiak eta Cl−, S2− and P3−  anioiak isolektrikoak dira Ar atomoarekin. 

Kontzeptuak garrantzia du erlazio nabarmena duten espezieak identifikatzean (pareak edo serieak izan). Espero izatekoa da espezie isoelektronikoek erakustea beren propietateetan koherentzia eta aurreikuspengarritasuna; beraz, konposatu bat isoelektroniko gisa identifikatzeak ezaugarri eta erreakzio posibleen aztarnak eskaintzen ditu (atomoen elektronegatibotasunak eta antzeko propietateek erreaktibitateari eragin diezaiokete).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moshe Castel

thumb|250px|*Halleluya* margolana, 1958.
**Moshé Castel** (, Jerusalem, 1909 – Tel Aviv, 1991) margolari israeldarra. Bere lanak eraikin publiko batzuetan ikus daitezke. 

## Biografia 
Familia sefardi batean jaioa, Jerusalemgo Arte eta Diseinuko Bezalel Akademian, Académie Julianen eta Parisko École du Louvren ikasi zuen. Parisen 15 urtez bizi izan zen.

## Obra ezagunak 
Haren muralak eraikin publiko askotan ikus daitezke: Binyanei Ha'umá Batzarren Egoitzan (1958); Israelgo Parlamentuan, Kneseten (1966); Israelgo Presidenteen Egoitzan (1970).

## Kanpo estekak 
* :Margolariari buruzko informazioa.
Metamaterial

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Split-ring_resonator_array_10K_sq_nm.jpg/220px-Split-ring_resonator_array_10K_sq_nm.jpg|thumb|220x220px|Indize negatibodun metamaterial baten eraikuntza, kobrezko erresonatzaile eta hariekin egina..
**Metamateriala** (grekozko *μετά* hitzetik, "haratago" esan nahi duena, eta latinezko materia hitza, "materia" edo "materiala" esan nahi duena) material naturaletan ez dagoen propietate bat izateko diseinatutako materiala da. Metalez eta plastikoz osatutako materialez egindako elementu anitzez osatuta daude. Materialak, eskuarki, patroi-errepikapenetan antolatzen dira, eragiten duten fenomenoen uhin-luzerak baino eskala txikiagoetan. Metamaterialen propietateak ez dira oinarrizko materialen propietateetatik sortzen, diseinatu berri diren egituretatik baizik. Forma zehatzak, geometriak, tamainak, orientazioak eta kokapenak uhin elektromagnetikoak manipulatzeko gai diren propietate adimendunak ematen dizkie: uhinak blokeatuz, xurgatuz, indartuz edo tolestuz, ohiko materialekin ahalik eta etekin handiena lortzeko.

Behar bezala diseinatutako metamaterialek erradiazio elektromagnetikoko edo soinu uhinak uki ditzakete, bera osatzen duten materialetan, euren kasa, ikusten ez den moduan. Uhin-luzera jakin batzuetarako errefrakzio-indize negatiboa dutenak izan dira ikerketa-iturri oparoa. Material horiei indize-negatiboko metamaterial deritze.

Metamaterialen aplikazio potentzialak askotarikoak dira: iragazki optikoak, gailu medikoak, urruneko aplikazio aeroespazialak, sentsoreen detekzioa eta azpiegituraren monitorizazioa, eguzki-energia adimendunaren kudeaketa, jende multzo handien kontrola, radomoak, frekuentzia-altuko gerra-komunikazioa eta irabazi handiko antenetarako lenteak, sentsore ultrasonikoen hobekuntza eta lurrikaren aurkako babes-egiturak. Metamaterialek superlenteak sortzeko ahalmena eskaintzen dute.  Lente horrek difrakzio-mugaren azpiko irudiak onar ditzake, hau da, d=λ/(2NA) bereizmen minimoaren azpiko irudiak. Hori lortzeko, lente konbentzionalak erabil daitezke, NA zenbaki-irekidura batekin eta λ argiztapen-uhinaren luzera batekin. Uhin-luzera txikiagoko metamaterial optikoak, grabazio-bitarteko optikoekin integratuak, difrakzio bakoitzeko mugatutako datu-dentsitate optikoa baino handiagoa lortzeko erabil daitezke.  Ikusezintasun-mota bat gradiente-indizea duten materialekin frogatu zen. Metamaterial akustikoak eta sismikoak ere ikerketa-arloak dira.

Metamaterialaren ikerketa diziplinartekoa da, eta arlo hauek hartzen ditu: ingeniaritza elektrikoa, elektromagnetikoa, optika klasikoa, egoera solidoko fisika, mikrouhinen eta antenen ingeniaritza, optoelektronika, materialen zientziak, nanozientzia eta erdieroaleen ingeniaritza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IUPAC nomenklatura

Kimika Puruaren eta Aplikatuaren Nazioarteko Batasuna kimikaren nomenklaturari eta terminologiari buruzko autoritate unibertsala da. Oso ezaguna **IUPAC** bere ingelesezko akronimoarekin (International Union of Pure and Applied Chemistry), 

Erakundeak jarduera horretaz arduratzen diren bi erakunde ditu: "VIII. Dibisioa", "egituren nomenklaturaz eta errepresentazioaz" arduratzen dena, eta "Terminologia, Nomenklatura eta Sinboloei buruzko Sail arteko Batzordea". IUPACen jarduera nagusietako bat "Gomendioak" garatzea da, eremu zientifiko zehatzetarako nomenklatura eta terminologia ez anbiguoa, uniformea eta sendoa ezartzeko. Gomendio horiek honelakoak izan daitezke:

* termino-glosarioak, berariazko diziplina kimikoen arabera
* propietate-multzo bati lotutako terminoen definizioak
* konposatu kimikoetarako nomenklatura eta haien motak
* eremu jakin baterako terminologia, sinboloak eta unitateak
* terminoen sailkapena eta erabilera eremu jakin baterako
* eremu espezifikoetan datuak aurkezteko konbentzio eta estandar praktikoak

Gomendioak *Pure and Applied Chemistry* aldizkarian argitaratzen dira, eta argitaratu eta hurrengo urtean jartzen dira jendaurrean. IUPACen lineako datu-basean ere sartzen dira, aldizkarian argitaratu eta urtebetera. Bestalde, IUPACen liburuen bidez ere eskura daiteke terminologiari buruzko informazioa. Zazpi liburuko bilduma da IUPAC, bere kolore bereizgarriagatik ezaguna.

Bi eremu nagusiak hauek dira:

* Konposatu ez-organikoen nomenklatura kimikoa (Liburu Gorria)
* Konposatu organikoen nomenklatura kimikoa (Liburu Urdina)

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Konposatu organikoen nomenklatura

## Kanpo estekak
Magefesa

**Magefesa** etxetresna elektrikoen eta sukaldeko tresneriako marka bat da, 20. mendean enpresa nabarmena izan zena Bizkaian, eta 21. mendean beste batzuek kudeatzen eta ekoizten duten marka delarik.

## Historia 
Manufacturas Generales de Ferretería S. A. (Magefesa) Victor Picó enpresariak sortu zuen Getxon (Algorta auzoan) 1948an, eta pixkanaka haziz joan zen, Derion izan zuelarik 20. mendeko 2. partean bere lantegi nagusia. Presio-eltze fidagarriak izan ziren markaren produktu nagusiak mende horretan. 1976an, "enpresa eredugarri" titulua jaso zuen Juan Carlos I.a Espainiakoak zuzendutako ekitaldi batean. Bere une gorenean, 4.000 langile, zortzi lantegi eta 6.500 erreferentziazko katalogoa izan zuen.

1983ko Bizkaiko abuztuko uholdeetan, Derioko lantegiak kalte handiak jasan zituen. Ondoren, dirulaguntzak jaso zituen krisia jasotzeko, baina hala ere porrot egin zuten enpresa berpizteko saio batzuek, besteak beste dirulaguntza horiek salatu zituztelako beste enpresa batzuek, eta itzulketak behartu zituztelako epai batzuek. 1994an enpresa desegin zen, eta markaren fabrikazioa beste etxe batzuek eraman zuten, tartean euskal enpresa batek, Compañía de Menaje Doméstico izenekoak (lehenago Industrias Domésticas). Baina horrek ere porrot egin zuen 2008. urtean, eta harrezkero sukaldeko tresneriako bere negozioan, zeinean zenbait marka dauden, lerro ezagunena da Magefesarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parisko Unibertsitatea I - Panthéon-Sorbonne

**Parisko Unibertsitatea I - Panthéon-Sorbonne** — — Paris hirian kokatutako Frantziako unibertsitate publikoa da, gizarte zientzietan espezializatua eta munduko unibertsitate onenen artean dago zuzenbidean, ekonomian, zientzia politikoetan, geografian, historian eta filosofian.

## Lizentziatu ospetsuak 
* Guy Bois, Frantziako historialari marxista izan zen
* Michèle Riot-Sarcey, frantziar historialaria da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Bolinaga

**Iñigo Bolinaga Irasuegi** (Elorrio, 1974ko urtarrilaren 25a) bizkaitar historialari eta idazlea da.

Deustoko Unibertsitatean Historian lizentziaduna da. Lan ezberdinak egin izan ditu besteak beste irakasle-laguntzaile moduan  Lyoneko "Cité Scolaire International"en eta Belfasteko "Ulster Historical Foundation"en ikertzaile moduan genealogiak ikertzen.

Ogibide moduan irakaslea da.

## Liburuak 
### Historia dibulgazioa 
* *Breve historia del Fascismo* (2008 Nowtilus)
* *Breve Historia de la guerra civil española* (2009)
* *Breve historia de la revolución rusa * (2010)
* *Breve historia de la Revolución francesa* (2014)
* *Eso no estaba en mi libro de historia del fascismo * (2023 Almʊzara) 

### Saiakera 
* *La gran utopía* (2011 Melusina)
* *La China De Mao* (2013 Anaya)
* *El Eslabón Luminoso* (2022 Edaf)
* *La guerra del miedo* (2022 Almʊzara)

### Historia eleberri bihurtua  
* *El testamento* (2011 Txertoa)
* *La Alternativa Garat* (2014 Txertoa)

### Eleberri historikoak 
* *Sinfonía Guerrera* (2015 Txertoa)
* *Somos Comunión* (2021 Txertoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kajsa Bergqvist

**Kajsa** **Margareta Bergqvist** (1976ko urriaren 12a) altuera jauzian espezializatutako atleta suediarra da. Joko Olinpikoetan brontzezko domina lortu zuen, urrezko domina eta brontzezko bi domina irabazi zituen Atletismoko Munduko Txapelketan, eta urrezko domina bat eta brontzezko domina bat Europako Txapelketan. Alemanian 2003an ezarritako 2,06 m-ko aire zabaleko suediar errekorra ere badu. Pita estaliko errekorra (2,08 m) Hochsprung mit Musik txapelketan 2006an ezarri zuen. Munduko pista estaliko errekorra da.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jared Tallent

**Jared Tallent** OAM (1984ko urriaren 17a) Australiako ibilketa atletikoan espezializatu zen atleta da eta urre olinpikoa lortutakoa Londresko 50 kilometroko lasterketan, 2012an. Lau aldiz, Munduko Txapelketako dominaduna, hiru bider dominadun olinpikoa da, eta gaur egungo errekor olinpikoa du 50 km-ko ibilaldian.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak