La Verna

**La Verna** izeneko kobazuloa (zuzenagoa litzateke *gela* esatea) Zuberoako Urdatx / Santa Grazi udalerrian kokatua dago, eta San Martin Harriko lurrazpiko sistemaren partea da. 1953. urtean aurkitu zuten eta 2010eko udan ireki zen publikoak bisita zezan.

## Neurriak 
thumb|312x312px|La Verna aretoa
La Verna munduan bisita daitekeen gela handiena da. Tamainari dagokionez, 194 metro altu eta 245 metro zabal, 5 hektareako azalera eta 3,6 milioi metro kubikotako espazioa ditu.

Dimentsio hauek Frantziako lurraldeko handiena bihurtzen dute. Euskal Herrian ere handiena da bolumenean (azaleran bigarrena, Torca del Carlistaren ostean), eta munduan hogeita bigarrena.

Dimentsio hauekin hobeto jabetu gaitezke kontuan hartzen badugu 2003 urtean globo aerostatiko bat hegaldatu zela La Vernan, barruan lau pertsona zituela.

## Toponimia 
Gelaren izena berau aurkitu zuten Lyoneko espeleologoen omenez jarri zioten. Daniel eta Pierre Eppely, Michel Letrône, Louis eta Georges Ballandraux “Clan de La Verna” eskaut taldeko kideak ziren, eta 1952etik San Martin Harriko Sistemaren esplorazioetan ari ziren (Marcel Loubensen erreskate saiakeran parte hartu zuten).

## Geomorfologia 
San Martin Harriko Sistema urak kareharria disolbatzean sortua da. Saint Vincent izeneko ur korrontea eskisto geruza iragazgaitzaren gainean irristatuz doa, harik eta La Verna gelan harri mota aldatzen den arte. Honek zorua hondoratzea ekarri zuen (duela 194.000 eta 211.000 urte artean) eta, gaur egunean, puntu horretan ibaia 100 metrotako ur-jauzian erortzen da; aurreko horman, oraindik jatorrizko ubidea ikus dezakegu (Aranzadi Galeria). Gela barreneko harrien artean iragazi eta gero, Saint Vincent ibaia 1500 metro beherago ateratzen da lurrazalera, Bentako urbegian (Urdatx – Santa Grazi).

La Verna gelaren tamaina hain da handia, ezen Herziniarreko diskordantzia ere gainditzen duen. Leizearen behealdean modu ia bertikalean agertzen dira Devoniar garaiko arroka kalkareoak eta horien gainean Karboniferoko pelitak. Diskordantzia bat eginez, orogenia herziniarrekoa, Santoniar garaiko kareharriak agertzen dira. Guztiaren gainean Kuaternarioko arrokak daude nonahi. “Lepineux Leizea” 1951ean jeitsi zen, eta -340 m. neurtu ziren: artean munduko bertikalik handiena. 1952an kobazuloaren esplorazioarekin jarraituz -550eko kotaraino iritsi ziren, Marcel Loubens istripuan hil zenean.

1953 urtean berrekin zitzaion esplorazioari; espeleologoek, erreleboka, Saint Vincent ibaia beherantz esploratzen aritu ziren; abuztuaren 13an Georges Lépineux, Jimmy Théodor, Daniel Eppely, Michel Letrône eta Georges Ballandraux La Verna gela aurkitu zuten; -734ko sakonera neurtu zuten, artean munduko leizerik sakonena. Halere, 1953ko topografia ez zen zehatza (brujulaz eta zinta metrikoz egin zen) eta ez zuten La Verna aurkitu, beste kobazulo bat baino (Arphidia); tunela zulatzeko lanak eten ziren.

1960an, Euskal Espeleologoen Elkargoaren V Jardunaldien baitan, Lepineux leizetik La Vernarainoko topografia berregin zen, prezisiziozko materialarekin (teodolitoak). Espeleologo frantziarrak eta espainiarrak elkarlanean aritu ziren, EDF eta bi herrialdeetako Armaden kolaborazioarekin. Espedizio honetan Aranzadi Zientzia Elkarteko kideek, La Vernaren geologia aztertuz, 100 m altueran gelak jarraipena izan behar zuela ondorioztatu zuten (1961ean aurkituko zuten Aranzadi Galeria, alegia). Topografia honekin tunela zulatzeari berrekin zitzaion, eta abenduan La Vernara ailegatu ziren.

Gaur egunean, San Martin Harriko Sistemako esplorazioek aurrera jarraitzen dute, La Verna gelakoak barne.

## Biologia 
La Vernako biztanle endemikoak kakalardo txiki batzuek  dira, Carabidae familiakoak, denak itsuak eta pigmenturik gabekoak. 1960ean 21 animalia espezie aurkitu zituzten, euren artean Aphoenops eta Hydraphaenops generoetakoak.

Hasierako urteetan, La Vernako azterketa bioespeleologikoa Michel Cabidochek eraman zuen, Madeleine Guillemet emaztearen laguntzaz. Gelan bost estazio instalatu zituzten, lau urtez datuak hilero jasoaz. Lan berritzailea izan zen, in situ egindako lehen ikerketa bioespeleologikoa izan baitzen (ordura arte mota horretako jarraipenak laborategian egiten ziren).

2010ean turismoari ireki ostean, fauna hau ikertzearen ardura Arnaud Faille irakasleak zuzendutako taldeak darama (Muséum National d'Histoire Naturelle).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  La Verna - orrialde ofiziala
* Association pour la Recherche Spéléologique Internationale à la Pierre Saint Martin (ARSIP)