Charlotte Serber

**Charlotte Serber** (Filadelfia, 1911ko uztailaren 26a - 1967ko maiatzaren 22a) estatubatuar kazetari, estatistikari eta liburuzaina izan zen. Manhattan Proiektuko Los Alamosko Laborategiko liburuzaina izan zen Bigarren Mundu Gerran, eta laborategiko emakumezko taldeburu bakarra. Gerra ostean, Berkeleyko Erradiazio Laborategian liburuzain lanpostua lortzen saiatu zen, baina atzera bota zuten segurtasun baimenik ez zuelako; bere iritzi politikoengatik izan zitekeen. Geroago, Broadway Theatreko produkzio-laguntzaile eta Louis Harrisentzako elkarrizketatzaile bihurtu zen.

## Bizitza 
Leof Filadelfian jaio zen, Pennsylvanian, 1911ko uztailaren 26an, Morris V. Leof medikuaren eta Jennie Chopin hiru seme-alabetatik gazteena. Neba zaharrago bat zuen, Milton, eta ahizpa zaharrago bat, Madeline. Aita Amerikako Alderdi Sozialistako kidea zen eta ezkerreko jardueretan parte hartzen zuen. Bere etxeko bisitarien artean Clifford Odets antzerkigilea, I. F. Stone kazetaria,  eta Wolfgang Pauli fisikaria zeuden. Aita bere amaordearen osaba zen eta urte asko zeramatzan elkar ezagutzen.

Hasieran, Wisconsingo Madison hirian bizi izan ziren, non Robert Wisconsingo Unibertsitateko irakaskuntza laguntzailea zen. Hilean $25 ordaindu zuten apartamentu bat izateko. 1933tik 1935era, Charlottek kazetari independente gisa lan egin zuen, *Boston Globe* bezalako egunkarietarako artikuluak idatziz. Bere lanak Frank Lloyd Wright arkitektoarekin izandako elkarrizketa bat barne hartu zuen.

Robertek eta Charlotte Serberrek Princetonerako bidaia hasi zuten, baina bidean Ann Arbor-en, Michigan-en, gelditu ziren Michigango Unibertsitateko udako eskola batera joateko. Bertan zeudela, Robertek Robert Oppenheimer ezagutu zuen, eta han bertan erabaki zuten Kaliforniako Unibertsitatean, Berkeley-n, ikasiko zuela.

1938an, Robertek katedra laguntzaile lanpostu bat onartu zuen Illinoiseko Unibertsitatean, Urbana Champaign hirian. Horren kontra agertu zen, baina Isidor Isaac Rabik konbentzitu egin zuen, eta hark gogorarazi zion juduentzako postu akademiko iraunkor gutxi zeudela. Illinoisen, Charlotte hasiera batean kazetaritza independentera itzuli zen. 1941etik 1942ra, Defentsa Zibileko Bulegoan lan egin zuen.

## Manhattan proiektua 
1941eko abenduan, Oppenheimerrek Urbana bisitatu zuen eta Manhattan Proiektuarekin bat egiteko eskatu zion Roberti, bonba atomikoa garatzeko ahaleginean. Robert eta Charlotte Berkeleyra abiatu ziren 1942ko apirilean. Hasieran Oppenheimerren garaje apartamentuan geratu ziren. 1943ko urtarrilaren 11n, Charlotte Serber Manhattan Proiektuan sartu zen liburuzain gisa Lawrence Berkeley Laborategi Nazionalean. 1943ko apirilaren 23an, Y Proiektura transferitu zen ofizialki. 1943ko martxoan Santa Fe-ra (Mexiko Berria) iritsi zenean, lehen hilabete parea Y Proiektuko zuzendariaren, Oppenheimerren, bulegoan eman zuen lanean, East Palaceko 109. zenbakian, Priscilla Greene idazkari exekutiboaren laguntzaile gisa, oraindik libururik iritsi ez zelako. Segurtasun-baimenen sistema ezarri zuen, Oppenheimerrek sinatutako gutunak zirenak.
thumb|Los Alamoseko Arlo Teknologikoa, eraikinen izenekin (1945 inguruan)
Serberrek eta Greenek bulego berrirako hornigaiak erosi zituzten, papertegia eta mimeografo bat barne. Los Alamos (Mexiko Berria) bertako biztanleek ezagutzen zuten bezala muinora joan ondoren, kanpoko munduarekin komunikazioa hasieran Baso Zerbitzuak mantentzen zuen linea bakarraren bidez egiten zen. PBX boluntarioek kudeatzen zuten. 1943ko apirilean ekaitz batean, telefonoak jo zuen. Serberrek telefonoa hartu zuenean, tximista batek jo zuen linea. Txingarda batek bere mahaiko lanparara salto egin zuen, eta itzali egin zen. Ondoren, Arlo Teknikoko jendea kontuz ibili zen telefonoari erantzutean ekaitz batean. Liburuen katalogazioan esperientziarik ez zuenez, bere kabuz ikasi zuen Dewey sailkapen-sistema erabiltzen. Liburutegi osoa hutsetik sortu behar izan zen. 1.200 liburu inguru eta 50 aldizkari zientifikoren ale osoak eskatu ziren liburutegia sortzeko. Horietako asko agortuta zeuden, eta Kaliforniako Unibertsitatearen bidezko liburutegien arteko mailegu-hitzarmenen bidez eskatu ziren. Liburu eta aldizkariak, zeinetatik hilero 160 bat iristen ziren, postaz entregatzen ziren Santa Fe-ko 1663 Posta Atalean. Egunean bi aldiz, mezulari bat, Muinoko botikarietako baten emaztea, Santa Ferako errepide bihurgunetsu eta hautsez betetik gidatzen zuen, guardia armatu batekin batera, eta posta jasotzen zuen. Ziurtatutako posta maleta batean sartzen zuten eta eskumuturrean lotzen zioten. Serberrek bakarrik zuen giltza. itxuraz proba-guneak ez zuelako emakumeentzako instalaziorik,1946an, Charlotte Serberrek eta beste zortzi emakumek Los Alamosen gerra garaian izandako esperientzien kontakizunak idatzi zituzten. Hala ere, eskuizkribua atzera bota zuten editoreek. Urte batzuk geroago, Jane S. Wilsonek Los Alamoseko Museo Historikoari eman zion. Los Alamos Historical Society-k hamarkada bat geroago argitaratu zuen *Standing By and Making Do: Women of Wartime Los Alamos* (1988) izenburupean.

## Gerraostea 
Oppenheimer Roberti Kaliforniako Unibertsitateko lanpostu bat ziurtatzen saiatu zen, baina Fisika Saileko buruak, Raymond T. Birgek, geldiarazi egin zuen, oraindik uste baitzuen "sailean judu bat nahikoa dela". Horren ordez, Berkeleyko Erradiazio Laborategian lanpostu bat eman zioten, estatus independentea zuena. Hala ere, departamentuan irakasle izendapena eman zioten Oppenheimer Ikasketa Aurreratuen Institutura joan zenean. Charlotte Serberrek Erradiazio Laborategian liburuzain lanpostu bat lortzen saiatu zen 1946an, baina ukatu egin zioten segurtasun baimena lortu ezin izan zuelako. Ukapenaren arrazoi probablea bere iritzi politikoak izan ziren. 

Serberrek depresioa jasan zuen Parkinsonen gaixotasuna diagnostikatu ziotenean, eta bere buruaz beste egin zuen lo egiteko pilulen gaindosi batekin 1967ko maiatzaren 22an. Los Alamosko Laborategi Nazionaleko Ikerketa Liburutegiak bere ondare izaten jarraitzen du, eta Estatu Batuetako liburutegi zientifiko nagusietako bat bihurtu da.

## Herri kulturan 
Serber Jessica Erin Martin aktoreak antzeztu zuen *Oppenheimer* (2023) Oscar saria irabazi zuen filmean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Charlotte Serber 
* The Librarian Who Guarded the Manhattan Project’s Secrets (Manhattan Proiektuaren Sekretuak Zaindari Izan Zituen Liburuzaina)