open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patrice Lagisquet

**Patrice Lagisquet** (Arcachon, 1962ko irailaren 4a) frantziar errugbilari ohia eta entrenatzailea da. Jokalari ibilbide gehiena Euskal Herrian egin zuen: Aviron Bayonnaisen 1982-1992 bitartean, eta Biarritz Olympiquen 1992tik 1997ra. Arrunt abiadura handiko hegalekoa baitzen, *"Baionako tren espresa"* izengoitia paratu zioten. 1983ko azaroaren 13an egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Clermont-Ferranden, Australiaren aurka.

1997-98 denboraldian, jokatzeari utzi eta Biarritz Olympiqueko entrenatzaile bilakatu zen, Laurent Rodriguez lagun zuela. Hura entrenatzaile zela izan zituzten biarriztarrek garairik oparoenak: hiru aldiz irabazi zuten Frantziako errugbi txapelketa (2002an, 2005ean eta 2006an), eta Heineken kopako finalerako sailkatu ziren 2006an. 2007-08 sasoiaren bukaeran entrenatzaile kargua uztea erabaki zuen, arrazoi pertsonalak zirela medio, baina 2011-12koan Biarritzera itzuli zen, kirol zuzendari gisa. 2019ko udan, Portugalgo errugbi selekzioko hautatzaile izendatu zuten.

Arazoak dituzten haurren heziketaz arduratzen den *Chrysalide* erakundearen sortzailea izan zen.

## Jokalari palmaresa 
### Frantziako selekzioa 
* 46 test-partida 1983-1991 bitartean
* 80 puntu (20 entsegu)
* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1988 (Galesekin berdindua),  1989 
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 1987

## Entrenatzaile palmaresa 
### Biarritz Olympique 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2002, 2005 eta 2006
* Yves du Manoir errugbi txapelketa
** irabazlea: 2000
* Frantziako errugbi Ligaren kopa
** finalista: 2002
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** finalista: 2006
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2012

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alessandro Minuto-Rizzo

**Alessandro Minuto-Rizzo** (Erroma, 1940ko irailaren 10a) italiar diplomazialaria da.

Italiako enbaxadorea izan zen Mendebaldeko Europar Batasunean eta Europar Batasuneko Politika eta Segurtasunerako Batzordean. 2001etik 2007ra NATOren Idazkariorde Orokorra izan zen.

George Robertsonen agintaldia amaitu eta Jaap de Hoop Schefferren karguaz jabetu bitartean, NATOko Idazkari Nagusiaren kargua hartu zuen behin-behinean.
Luis Martín Núñez

**Luis Martín Núñez**, (Bilbo, Bizkaia, 1966ko abuztuaren 5a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Bilboko Athletic Klubeko harrobitik ateratako erdilaria da.

## Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Debrecen-Nyíregyházako elizbarrutia

**Debrecen-Nyíregyházako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hungariar elizbarrutietako bat da. 1993ko maiatzaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Debrecenen dago. Egun apezpikua Ferenc Palanki da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Nándor Bosák (1993-2015)
* Ferenc Palánki (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diccionario castellano-vasco (Plazido Muxika)

**Diccionario castellano-vasco** Plazido Muxikak 1965ean argitaratu zuen liburua da, gaztelaniazko hitz bakoitzak euskaraz dituen ordainak ematen dira bertan. Plazidoren lanik mardulena izan zen, euskarari eginiko ekarpen itzela, hainbat eta hainbat urteko  lana eskatu ziona (1929-1965). Guztira hiztegiak 1.897 orrialde trinko ditu eta urte askoan erreferentzia nagusi izan da euskalgintzan aritu diren guztientzat. Gutxienez 17.000 ale saldu ziren.

Geroago Plazidok berak lehen hiztegi horri buelta eman eta *Diccionario vasco-castellano* argitaratu zuen 1981ean, bi liburukitan.

Koldo Mitxelenak berak ere goraipatu zuen hiztegiaren ekarpena. Haren ustez akats bakarra zuen hiztegiak: era guztietako aldaerak eta sinonimoak maila berean eman izana, egokitasunaren arabera ordenatu gabe. Beste akatsik ez zuen, Koldo Mitxelenaren esanetan.

## Iturriak 
Hiztegi hori egiteari eman zizkion hurrengo 36 urteak. Lan horretan, Azkueren *Diccionario vasco-español-francés* hiztegia izan zuen iturri nagusi. Neurri txikiagoan, beste iturri batzuk ere erabili zituen:

* Azkuek berak euskara-gaztelania hiztegi baterako bildutako oharrak (gerora *Orotariko Euskal Hiztegia* izango zenaren oinarri nagusia, alegia).
* Pierre Lhanderen *Dictionnaire basque-français*.
* André Tournierren eta Piarres Lafitteren *Lexique français-basque*.
* Erroman Mirena Beraren eta Isaac Lopez Mendizabalen *Diccionario castellano-euzkera / euzkel-erdel-iztegia*.
* eta abar.

Fitxategi:Azkue Hiztegia azala Titulua.png|Azala
Fitxategi:RM Azkue.PNG|RM Azkue

## Geroagoko hiztegi batzuk 
Euskara batuaren lehen hiztegi handiak 1977an hasi ziren plazaratzen. Xabier Kintanaren ekarpena oso nabaria izan zen. 1970ean, Gabriel Arestirekin batasunerako oinarrizko hitzak biltzen zituen *Batasunaren kutxa* izeneko argitalpenean. Gero, oso ezagun eta erabiliak izan ziren hiztegiak atera zituen hurrengo urteetan, gero eta osatuagoak izan ziren, Kintanak berak bakarrik paratuta edo elkarlanean:

* *Euskal hiztegi modernoa* (1977)
* *Hiztegia 80* (1980),
* *Hiztegia bi mila* (1984),
* *Elhuyar hiztegia* (1996)

Beste hiztegi batzuk ere sortu ziren 1980ko hamarkadatik aurrera, esaterako, Adorez hiztegi-sorta plazaratu zuen Bostak bat taldeak, horien artean hauek zeudela:

* Sinonimoen hiztegia (1983)
* Euskarazko hiztegia (1986-1990).
* Eskola hiztegia (1991).
* Europa hiztegia (1993).
* 3000 hiztegia (1996).
* Euskal Aditza (hiztegieran antolatua) (2006).
* Hiztegi 5000 (2006, Internet-zerbitzua)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Euskal hiztegiak (1745 baino lehenagokoak)
* Hiztegi Hirukoitza (1745)
* *Diccionario vasco-español-francés* hiztegia *(1905)*
* *Elhuyar hiztegia* (1996)
* 3000 hiztegia (1996)
* Euskalterm (2001)
* Labayru Hiztegia (2003)
* Egungo Euskararen Hiztegia (2007?)
* Euskalbar (2015?)

## Kanpo estekak
Tricholoma caligatum

***Tricholoma caligatum*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Jan daiteke, baina ez da preziatua. Basoan uztea hobe, bakanak direlako.

Sinonimoak: *Armillaria matsutake*, *Tricholoma robustum var. Goliath*. *Armillaria goliath*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo ganbila, gero hemisferikoa, ertza hasieran biribilduta, ondoren zabaldu samarra, batzuetan titi apur batekin. Hasieran azala leuna edo glabroa, ez likatsua, ondoren feltro itxurakoa edo fibrilosoa, ondoren estu dauden, ezkata zabaletan apurtzen da, batez ere erdian. Kolore arre-gorrixka ilunekoa, batzuetan ardo kolorekoa, ertzean kolore zurixka izaten du.

**Orriak:** Zurixkak, estu, estuak, Itsatsiak.

**Hanka:**  Ia berdina, batzuetan mehetua edo konprimitua oinarrirantz, betea, solidoa, tipikoki zorroztuta, goiko aldean eraztun bereizgarri bat geratzen delarik, eraztunetik gora kolore zurixka du eta beherantz (zorroa) nabarra da eta kapelaren antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Solidoa, zuria, ez da kolorez aldatzen edo pixka bat arrosakara azalaren azpian. Zapore mikatz samarra du, elorri zuriaren usain handikoa (*Cretaegus*).

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Caligatum* epitetoa berriz latinetik dator, jantzi, esan nahi duen "caliga" hitzetik. Hanka errezel orokorrak estaltzen duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, mikatza delako.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma focale var. pseudocaligatum* aldaerarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen baso mistoetan, hostozabalen azpian urriagoa da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Turkia, Israel, Australia.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Abdul Razzaq as-Sawsa

**Abdul Razzaq as-Sawsa** (; Libia, 1933ko otsailaren 3a - 2016ko martxoaren 10a) libiar politikaria izan zen. Libiako estatuburua izan zen 1990eko urriaren 7tik 1992ko azaroaren 18ra.

1990etik 1992ra Libiako Herriaren Kongresu Orokorrako idazkari nagusia izan zen eta, beraz, herrialdeko estatuburua, nahiz eta benetako boterea Muammar al Kadafik zuen.

## Kanpo estekak
Jungle (2017ko filma)

***Jungle*** () 2017ko Greg McLean australiarrak zuzendutako abentura eta biziraupen biografia drama film bat da. Yossi Ghinsberg israeldar abenturazaleak 1981ean Amazoniako oihanean izandako benetako bizipenean ounarritua dago. Daniel Radcliffe, Alex Russell, Thomas Kretschmann, Yasmin Kassim, Joel Jackson eta Jacek Koman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1982, Yossi Ghinsberg (Daniel Radcliffe) israeldar abenturazale gazteak Boliviara bidaiatu du, bertan Amazonia oihanaren bihotzean barneratzeko asmoz. Behin han dela, Marcus Stamm (Joel Jackson) urte bateko eszedentzia hartu duen eskolako maisua eta Kevin Gale (Alex Russell) estatubatuar abenturazalea eta argazkilaria ezagutu eta hiruak adiskidetuko dira. Hiruak La Paz hiriburuan ostatu hartuta daudela, Yossik Karl Ruprechter (Thomas Kretschmann) austriarra ezagutuko du, honek oihanean hiru gizasemeek ezagutu beharko luketen tribu ezezagun baten berri duela aipatuko die eta beraiekin batera oihanera bidaiatu dezaten esan. Yossik entzundakoaz eta esploratu gabeko oihanera joateko eta tribu ezezagunak ezagutzeko aukeraz hauspoturik Karli sinetsi egingo dio. Ostatura itzuli eta Marcus eta Kevin berarekin batera oihanera bidaiatzeko konbentzituko ditu.

## Aktoreak 
*Daniel Radcliffe: Yossi Ghinsberg
*Alex Russell: Kevin Gale
*Yasmin Kassim: Kina
*Joel Jackson: Marcus Stamm
*Jacek Koman: Moni Ghinsberg
*Lily Sullivan: Amie
*Angie Milliken: Stela
*Joey Vieira: Black Jack
*Paris Moletti: Boliviarra
*Luis Jose Lopez: Tico

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Győrko elizbarrutia

**Győrko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hungariar elizbarrutietako bat da. 1009. urtean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Győrren dago. Egun apezpikua András Veres da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Modestus (1009-1051)
* Ugrin Csák (1188-1204)
* Benedikt (1243-1245)
* Dénes (1271-1289)
* András (1290 1293)
* Benedek (1294-1296)
* Tivadar Tengerdi (1296-1308)
* Miklós Koszegi (1309-1336)
* Kálmán (1337-1375)
* János de Surdis (1375-1376)
* Péter Siklósi (1376-1377)
* Guglielmo Vasco (1377-1386)
* János Hédervári (1386-1415)
* Kelemen Molnár (1418-1438)
* Benedek Mihályfia (1439-1444)
* Ágoston Salánki (1445-1466)
* Demetrij Čupor Moslavački (1466-1481)
* Orbán Dóczy von Nagylúcse (1481-1487)
* Tamás Bakócz (1487-1497)
* Ferenc Szatmári (1497-1509)
* János Gosztonyi (1511-1525)
* Balázs Paksy (1525-1526)
* Ferenc Ujlaky (1550-1554)
* Pál Gregoriancz (Gregorianci) (1554-1565)
* Zaccaria Delfino (1567-1572)
* János Liszthi (1573-1578)
* György Drašković (1578-1582)
* Péter Herešinec (Heressinczy) (1587-1590)
* János Kutasy (1592-1596)
* Demetrii Napragyi (1610-1619)
* Nicolas Dallós (1629-1630)
* István Sennyey (1630-1635)
* Giovanni Pusky (1651-1657)
* György Széchényi (1665-1678)
* Leopold Karl von Kollonitsch Lipót (1686-1695)
* Christian August von Sachsen-Zeitz (1696-1725)
* Philipp Ludwig von Sinzendorf (1726-1732)
* Adolphus Groll (a S. Georgio) (1733-1743)
* Ferenc Zichy (1744-1783)
* József Fengler (1788-1802)
* Józef Ignác de Vilt (Wilt) (1806-1813)
* Ernst von Schwarzenberg (1818-1821)
* Antal Juranitz (1825-1837)
* János Sztankovics (1838-1848)
* Anton Karner (1850-1856)
* János Simor (1857-1867)
* János Zalka (1867-1901)
* Miklós Széchenyi de Salvar-Felsovidék (1901-1911)
* Lipót Árpád Várady (1911-1914)
* Antal Fetser (1915-1933)
* István Breyer (1933-1940)
* Vilmos Apor (1941-1945)
* Kálmán József Papp (1946-1966)
* Kornél Pataky (Pataki) (1976-1991)
* Lajos Pápai (1991-2016)
* András Veres (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaposvárko elizbarrutia

**Kaposvárko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hungariar elizbarrutia da. 1993ko maiatzaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kaposvárren dago. Egun apezpikua László Varga da.

## Ordinarioak 
* Béla Balás (1993-2017)
* László Varga (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Szeged-Csanádeko elizbarrutia

**Szeged-Csanádeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hungariar elizbarrutietako bat da. 1035. urtean ezarri zuen Eztebe I.a Hungariakoak. Apezpikuaren egoitza Szegeden dago. Egun apezpikua László Kiss-Rigó da.

## Apezpikuen zerrenda 
* János (1199-1203)
* Dezso (1204-1228)
* Bulcsú (1229-1242)
* Balázs (1243-1257)
* Bereczk (1259-1274)
* Gergely (1275-1291)
* Antal (1290-1306)
* Benedek (1306-1330)
* Giacomo de Piacenza (1331-1343)
* István Harcsáki (1343-1344)
* Galhard de Carceribus (1344-1345)
* Gergely Kapronczai (1345-1350)
* Tamás Telegdi (1350-1358)
* Gergely Lendvai (1359-1361)
* Domonkos Bebek (1361-1373)
* Miklós (1373-1375)
* Pál Péterfia (1377-1379)
* Tamás (1379-1380)
* János Czudar (1380-1386)
* János (1386-1395)
* Lukas de Órév (Szántó) (1395-1397)
* Gergely Szeri Pósafi (1397-1402)
* Dózsa (1409-1422)
* László Marczalli (1423-1434)
* Péter Remetei Himfi (1438-1457)
* Albert Hangácsi (1458-1466)
* János Szokoli (1466-1493)
* Lukács Szegedi Baratin (1493-1500)
* Mikuláš Csáky (de Bačka) (1504-1514 )
* Ferenc (Franciskus) Csaholi (Chahol) (1514-1526)
* János Musinai Gerván (1527-1529)
* Györgi Martinuzzi (1536-1539)
* János Barlabássy (1539 -1552)
* Péter Kapronczay Paulinus (1560-1561)
* János Kolozsváry (1562-1562)
* Andrija Dudić (Dudith Sbardellati) (1563-1565)
* Gergely Bornemissza (1565-1573)
* Boldizsár Persei Melegh (1573-1583)
* István Mathisy (1583-1589)
* Pál Szegedy (1589-1597)
* Fausto Vrancic (Verancsics) (1600-1608)
* Georges Dubovsky (1635-1636)
* Giovanni Pusky (1640-1650)
* Mátyás Tarnóczy (1650-1655)
* Tomáš Pállfy ab Erdöd (1655-1667)
* Hyacinthe Macripodari (1659-1672)
* Ferdinandus Pállfy ab Erdöd (1673-1678)
* János Kéry (1678-1682)
* György Fenessy (1685-1687)
* Mihály Dvornikovich (1687-1695)
* István Telekesy (1696-1702)
* István Dolny (1703-1707)
* László Nádasdy (1710-1729)
* Adalbertus von Falkenstein (1731-1739)
* Nicola Stanislavich (1740-1750)
* Franz Anton von Engel in Wagrain (1750-1777)
* Imre Christovich (Kristovich) (1777-1798)
* László Köszeghy von Romete (1800-1828)
* Antal Török (1830-1832)
* József Lonovics (1834-1850)
* Alessandro Csajàghy (1851-1860)
* Sándor Bonnaz (1860-1889)
* Alexander Dessewffy (1890-1907)
* János Csernoch (1908-1911)
* Gyula Glattfelder (1911-1943)
* Endre Hamvas (1944-1964)
* József Udvardy (1975-1987)
* Endre Gyulay (1987-2006)
* László Kiss-Rigó (2006-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Székesfehérvárko elizbarrutia

**Székesfehérvárko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hungariar elizbarrutietako bat da. 1777ko ekainaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Székesfehérvárren dago. Egun apezpikua Antal Spányi da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Ignác Nagy (1777-1789)
* Bertalan Miklós Milassin (1790-1811)
* József Vurum (1816-1820)
* József Kopácsy (1821-1825)
* Pál Mátyás Szusits (1827-1830)
* János Horváth (1830-1835)
* László Barkóczy (1837-1847)
* Antal Karner (1848)
* Imre Farkas (1851-1866)
* Vince Jekelfalussy (1867-1874)
* Nándor Dulánszky (1875-1877)
* János Pauer (1878-1889)
* Fülöp Steiner (1890-1900)
* Gyula Városy (1901-1905)
* Ottokár Prohászka (1905-1927)
* Lajos Shvoy (1927-1968)
* Imre Kisberk (1968-1982)
* Gyula Szakos (1982-1991)
* Jusztin Nándor Takács (1991-2003)
* Antal Spányi (2003-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ur-zutabe

thumb|466x466px|Ur-zutabea.
**Ur-zutabea** termino kontzeptual bat da gainazaletik hondoko sedimentuetaraino doan gunea definitzen duena. Ozeanografian uraren ezaugarri fisikoak (tenperatura, gazitasuna, argia) eta kimikoak (pH-a, oxigeno disolbatua, gatz nutritiboak) hainbat sakoneratan deskribatzeko erabiltzen den kontzeptua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Szombathelyko elizbarrutia

**Szombathelyko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hungariar elizbarrutietako bat da. 1777ko ekainaren 17an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Szombathelyn dago. Egun apezpikua János Székely da.

## Apezpikuen zerrenda 
* János Szily (1777-1799)
* František de Paula Hrzán z Harasova (1800-1804)
* Lipót Perlaki Somogy (1806-1822)
* András Bőle (1825-1843)
* Gábor Balassa (1844-1851)
* Ferenc Szenczy (1853-1869)
* Imre Szabó (1869-1881)
* Kornél Hidasy (1883-1900)
* Vilmos István (1901-1910)
* János Mikes (1911-1936)
* József Grősz (1939-1943)
* Sándor Kovács (1944-1972)
* Árpád Fábián (1975-1986)
* István Konkoly (1987-2006)
* András Veres (2006-2016)
* János Székely (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amalfiko Errepublika

**Amalfiko Itsas Errepublika**, **Amalfiko Errepublika** edo **Amalfiko Dukerria**, IX. eta XI. mendearen artean Italiako penintsularen hegoaldean egon zen eta de facto independientea izandako itsas errepublika bat izan zen, nagusiko Amalfi hiriburuaren inguruan eratua.

## Ikus gainera 
* Itsas Errepublikak
Pécseko elizbarrutia

**Pécseko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hungariar elizbarrutietako bat da. 1009. urtean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Pécsen dago. Egun apezpikua László Felföldi da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Bonipert (1009-1036)
* Mór (1036-1070)
* István (1070-1100)
* Simon Szicíliai (1109-1134)
* Nána de Zer (1135-)
* Makár (1138-)
* János (1142-1146)
* Anthimius (1148-1160)
* Makár (1163-1172)
* Barthelemi (1219-)
* Achilles (1251-1253)
* Jób Zách (1254-1279)
* Pál Balogh (1284-1302)
* Péter (1307-1314)
* László Kórógyi (1314-1345)
* Miklós Poroszlói (1346-1360)
* Wilhelm Koppenbach (1361-1374)
* Bálint Alsáni (1374-1408)
* Giordano Orsini (1409-1410)
* János Albeni (1410-1421)
* Henrik Albeni (1421-1444)
* András Kálnói (1445-1454)
* Miklos de Barnis (1455-1459)
* János (1459-1472)
* Sigismund Jean de Chaktornya (1473-1501)
* György Szatmári (1505-1523)
* Fülöp Csulai Móré (1524-1526)
* Gyorgy Suliok (1528-1537)
* János Eszéki (1539-1540)
* György Tompa (1550-1552)
* Anton Vrancic (Verancsics) (1554-1560)
* György Drašković (1560-1564)
* Andrija Dudić (Dudith Sbardellati) (1565-1567)
* János Monoszlóy (1573-1578)
* Miklós Telegdy (1579-1586)
* János Kutasy (1589-1592)
* Miklós Zelniczey Naprady (1596-1600)
* Miklós Mikáczy (1598-1600)
* György Zalatnaki (1600-1608)
* Petar Domitrović (1610-1613)
* János Pyber de Gyerkény (1613-1631)
* György Drašković (1629-1650)
* Benedikt Vinković (1633-1642)
* István Bosnyák (1640-1644)
* György Széchényi (1647-1653)
* Pál Hoffmann (1655-1659)
* Ján Salix (1661-1668)
* Ján Gubasóczy (Gubašóci) (1670-1677)
* Pál Széchényi (1678-1687)
* Mátyás Ignác Radonay (1689-1703)
* Wilhelm Franz Johann Bertrand von Nesselrode (1710-1732)
* Antal Kázmér von Thurn und Valsassina (1733-1734)
* Juan Álvaro Cienfuegos Villazón (1735-1739)
* Zsigmond József Berényi (174-1748)
* György Klimó (1751-1777)
* Pál László Esterházy (1781-1799)
* József Király (1808-1825)
* Ignác Szepesy de Négyes (1828-1838)
* János Keresztély Scitovszky (1839-1849)
* György Girk (1853-1868)
* Zsigmond Kovács (1869-1877)
* Nándor Dulánszky (1877-1896)
* Sámuel Hetyey de Eadem (1897-1903)
* Gyula Zichy (1905-1925)
* Ferenc Virág (1926-1958)
* Ferenc Rogács (1958-1961)
* József Cserháti (1969-1989)
* Mihály Mayer (1989-2011)
* György Udvardy (2011-2019)
* László Felföldi (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Altzelai

**Iñaki Altzelai Larrion** (Legazpi, Gipuzkoa, 1961eko abuztuaren 5a) euskal herritar futbolari ohia da. Aurrelari lanetan aritzen zen. 
 
## Kirol ibilbidea 
* Sanse (1981-1984)
* Sabadell (1984-1985)
* Lleida (1985-1987)
* Sabadell (1987-1991)

## Kanpo estekak 
* Fitxa
Juanjo Santamaria

**Juan José Santamaría Rodríguez** (Bilbo, Bizkaia, 1947ko maiatzaren 22a) euskal herritar futbolari ohia da, Lezaman hezitakoa. Atezain lanetan aritzen zen. 

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Pat Cox

**Patrick "Pat" Cox** (Dublin, 1952ko azaroaren 28a) irlandar politikari eta kazetaria izan zen.

Kazetari gisa egin zen ezagun, Irlandako telebistan albiste-programa bat aurkeztuz. 1989an Demokrata Progresisten hautagaia izan zen eta Europako Parlamentuko kide hautatu zuten. 1992an Dáil Éireanngo kide ere hautatu zuten. 1994an, barne-liskarrak zirela eta, alderdia utzi zuen, eta ez zuten berriz hautatu Irlandako Parlamenturako. Europako Liberalen eta Demokraten Aliantza Alderdian sartu zen, eta Europako eserlekuari eutsi zion 2004ra arte. 2002 eta 2004 artean Europako Parlamentuko lehendakariaa izan zen.

2004an Karlomagno Saria jaso zuen.
Fusarium verticillioides

***Fusarium verticillioides*** artoa kutsatzen duen onddo espezierik ezagunena da. 
*F. verticllioides*-ek  C. fusarina konposatu kimiko mutagenikoa sortzen du. Gainera, gaixotasun-sortzaile mikotoxinak sortzen ditu, fumonisinak. Horrez gain, B5 bitamina ekoizteko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shikimate bidea

**Shikimate bidea** zazpi urratseko bidezidor metabolikoa da. Bakterioek, arkeoek, onddoek, algek, protozoo batzuek eta landareek folatoen eta aminoazido aromatikoen biosintesirako erabiltzen dute. Bide hau ez da animalia zeluletan aurkitzen.

## Deskribapena 
center|thumb|627x627px|Bidearen 1. atala
center|thumb|630x630px|Bidearen 2. atala
center|thumb|624x624px|Bidearen 3.atala
center|thumb|625x625px|Bidearen 4. atala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikiko Otani

**Mikiko Otani** (Japonia, 1964) haur eta emakumeen eskubideen aldeko abokatua, ikertzailea eta idazlea da. 2022. urtean Haurren Eskubideen Batzordeko lehendakaria izan zen, Ann Marie Skelton ordeztua.

## Biografia 
Tokioko Sophia Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. Ondoren, New Yorkeko Columbia Unibertsitatean masterra egin zuen eta azkenik 2020an doktoretza ere bai, Tokioko Unibertsitatean. Abokatuen hainbat elkartetan parte-hartzeaz gain hainbat kargu izan ditu Nazio Batuen sisteman, besteak beste, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren Hirugarren Batzordearen ordezkari alternatiboa (2005-2006) eta Emakumeen Egoera aztertzen duen NBE Batzordearen Japoniako ordezkariaren aholkularia (2009) izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angrako elizbarrutia

**Angrako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1534ko azaroaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Angran dago. Egun apezpikua Armando Esteves Domingues da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Agostinho Ribeiro (1534-1540)
* Rodrigo Pinheiro (1540-1552)
* Jorge de Santiago (1552-1561)
* Manuel de Almada (1562-1566)
* Nuno Álvares Pereira (1566-1570)
* Gaspar de Faria (1571-1576)
* Pedro de Castilho (1578-1583)
* Manuel de Gouveia (1584-1596)
* Jerónimo Teixeira Cabral (1598-1612)
* Agostinho Ribeiro (1613-1621)
* Pedro da Costa (1622-1625)
* João Pimenta de Abreu (1627-1632)
* António da Ressurreição (1634-1637)
* Lourenço de Castro (1671-1681)
* João dos Prazeres (1683-1685)
* Manuel da Natividade (1686-)
* Clemente Vieira (1687-1692)
* António Vieira Leitão (1693-1714)
* João de Brito e Vasconcelos (1716-1719)
* Manuel Álvares da Costa (1721-1733)
* Valério do Sacramento (1738-1756)
* António Caetano da Rocha (1756-1772)
* João Marcelino dos Santos Homem Aparício (1773-1782)
* José da Avé-Maria Leite da Costa e Silva (1782-1799)
* José Pegado de Azevedo (1801-1812)
* Alexandre da Sagrada Familia Ferreira da Silva (1815-1818)
* Manuel Nicolau de Almeida (1820-1825)
* José Maria de Santa Anna Noronha (1826-)
* Estevam a Jesu Maria da Costa (1828-1870)
* João Perairo (Pereira) Botelho do Amaral y Pimentel (1871-1889)
* Francisco Maria Souza Prado de Lacerda (1889-1891)
* Francisco José Ribeiro Vieira e Brito (1892-1902)
* José Manuel de Carvalho (1902-1904)
* José Correia Cardoso Monteiro (1905-1910)
* Manuel Damasceno da Costa (1914-1922)
* António Augusto de Castro Meireles (1923-1928)
* Guilherme Augusto Inácio da Cunha Guimarães (1928-1957)
* Manuel Alfonso de Carvalho (1957-1978)
* Aurélio Granada Escudeiro (1979-1996)
* António de Sousa Braga (1996-2016)
* João Evangelista Pimentel Lavrador (2016-2021)
* Armando Esteves Domingues (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aveiroko elizbarrutia

**Aveiroko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1938ko abuztuaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Aveiron dago. Egun apezpikua António Manuel Moiteiro Ramos da.

## Apezpikuen zerrenda 
* João Evangelista de Lima Vidal (1940-1958)
* Domingos da Apresentação Fernandes (1958-1962)
* Manuel d’Almeida Trindade (1962-1988)
* António Baltasar Marcelino (1988-2006)
* António Francisco dos Santos (2006-2014)
* António Manuel Moiteiro Ramos (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makula-endekapen

**Makularen endekapena** edo ME ikusmen zentral eta akutua poliki-poliki suntsitzen duen begi-nahasmendua da, xehetasun finak irakurtzea zailtzen du.

Gaixotasuna ohikoagoa da 60 urtetik gorako pertsonetan, eta, horregatik, sarritan adinarekin lotutako makula-endekapena deitzen zaio.

thumb|ME duen pertsona baten ikusmenaren adibidea
Bi mota daude: lehorra eta hezea.

ME duten gehienek ME lehorra dute (ME atrofikoa ere esaten zaio). Adinarekin makula argaltzen doa . ME lehorra 3 etapatan gertatzen da: goiztiarra, intermedioa eta berantiarra. Normalean poliki egiten du aurrera hainbat urtetan eta ez dago tratamendurik ME berantiarrarako.

ME hezea (ME neobaskular aurreratua ere deitua) ez da hain ohikoa. Ikusmena azkarrago galtzea eragiten duen ME berantiar mota bat da. ME lehorraren edozein etapa ME heze bihur daiteke, baina ME hezea beti da etapa berantiarra. Gertatzen da odol hodi anormalak begiaren atzealdean hazten direnean eta makuluak kaltetzen dituztenean. Tratamendua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Couturat

**Louis Couturat** (1868ko urtarrilaren 17 &ndash; 1914 abuztuaren 3) filosofo, logiko, hizkuntzalari eta matematikari frantsesa izan zen.

Filosofia eta matematika ikasi zituen École normale supérieure eta geroago Toulouseko Unibertsitatean eta College de France izan zituen.

Frantzian izan zen Logika sinbolikoaren-ren aitzindarietako bat, Lehen Mundu Gerra baino pixka bat lehenago herrialde honetan hedatzen hasi zena Charles Peirce, Giuseppe Peano eta, batez ere, lanari esker. Alfred North Whitehead eta Bertrand Russellren Principia Mathematica-ri, azken hau Couturaten lagun pertsonala. Logika sinbolikoa matematika eta filosofia hobetzeko tresna gisa pentsatu zuen, horrela logikismoa izeneko korrontea integratuz; ildo horretatik, Henri Poincaréren aurka egin zuen, hark Brouwer. Couturatek ido hizkuntza artifizialaren garapenean ere lagundu zuen, Esperantoaren aldaera bat.

Trafiko istripu batean hil zen.
Bejako elizbarrutia

**Bejako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1770eko ekainaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bejan dago. Egun apezpikua José João dos Santos Marcos da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Manuel do Cenáculo Villas Boas (1770-1802)
* Francisco Leitão de Carvalho (1802-1806)
* Joaquim do Rosário Vieira (1807-1808)
* Emmanuel de Sousa Carvalho (1814-1815)
* Luís da Cunha de Abreu e Melo (1820-1833)
* Manuel Pires de Azevedo Loureiro (1844-1848)
* José Xavier de Cerveira e Sousa (1849-1859)
* José António da Mata e Silva (1859-1860)
* Antonio da Trindade de Vasconcellos Pereira de Melo (1861-1863)
* Antonio Saverio de Souza Monteiro (1883-1906)
* Sebastião Leite de Vasconcellos (1907-1919)
* José do Patrocinio Dias (1920-1965)
* Manuel Dos Santos Rocha (1965-1980)
* Manuel Franco da Costa de Oliveira Falcão (1980-1999)
* António Vitalino Fernandes Dantas (1999-2016)
* José João dos Santos Marcos (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sekoesteroide

[thumb|[Kolekaltziferol|Kolekaltziferola]]

**Sekosteroidea** eraztun "hautsi" bat duen esterol mota bat da. Sekosteroideak, esteroideen azpikatalde edo esteroideetatik eratorriak bezala deskribatzen dira.

Sekosteroide prototipikoa kolekaltziferola da (D3 bitamina)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ensifer meliloti

''**Ensifer meliloti**' bakterio gram negatiboa eta simbiotikoa da. Nitrogeno atmosferikoa finkatzen du.  Harreman sinbiotikoak ezartzen ditu Medicago, Melilotus eta Trigonella generoetako landare lekadunekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coimbrako elizbarrutia

**Coimbrako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 563. urtean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Coimbran dago. Egun apezpikua Virgilio do Nascimento Antunes da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Crescónio (1092-1098)
* Maurice Bourdin (1098-1111)
* João Anaia (1147-1158)
* Miguel Salomão Pães (1158-1176)
* Martinho Gonçalves (1183-1193)
* Pedro Soares (1193-1232)
* Pedro (1233-1234)
* Tibúrcio (1234-1246)
* Domingos (1246-1247)
* Egas Fafez (1248-1267)
* Mateus (1268-1275)
* Américo Ebrard (1279-1295)
* Pedro Colaço (1296-1302)
* Fernando (1302-1303)
* Etienne Brochard (1307-1318)
* Raimundo (1318-1324)
* Raimundo Ebrard (1325-1331)
* Jean des Prés-Montpezat (1333-1337)
* Jorge (1338-1357)
* Lourenço Rodrigues (Martins de Barbudo) (1356-1358)
* Pedro Gómez Barroso (1358-1364)
* Vasco Rodrigues (de Meneses Fernandes) (1364-1371)
* Pedro Diaz de Tenorio (1371-1377)
* Juan Cabeza de Vaca (1377-1388)
* Martinho Perez de Charneca (1388-1398)
* João Afonso Esteves (1399-1402)
* Juan García Manrique (1402-)
* Gil Alma (1407-1418)
* Fernando Coutinho (1418-1429)
* Alvaro Ferreira (1429-1444)
* Luís Coutinho (1444-1452)
* Afonso Nogueira (1452-1459)
* Juan Roderici (1459-1469)
* Garcia (1469-1482)
* Jorge de Almeida (1482-1543)
* João Soares (1545-1572)
* Manuel de Menezes (1573-1578)
* Gaspar do Casal (1579-1584)
* Afonso de Castelo-Branco (1585-1615)
* Afonso Furtado de Mendonça (1616-1618)
* Martin Alphonso Mexia de Tovar (1619-1623)
* João Manuel de Ataíde (1625-1632)
* Jorge de Melo (1636-1636)
* João Mendes de Távora (1638-1646)
* Manuel de Noronha (1670-1671)
* Manuel de Noroña (1672-1683)
* João de Melo (1684-1704)
* António Vasconcelos e Sousa (1705-1717)
* Miguel da Anunciação (da Cunha) (1740-1779)
* Francisco de Lemos de Faria Pereira Coutinho (1779-1822)
* Francisco de São Luiz (Manoel Justiniano) (1822-1824)
* Joaquim de Nossa Senhora de Nazareth Oliveira e Abreu (1824-1851)
* Manuel Bento Rodrigues da Silva (1852-1858)
* José Manuel de Lemos (1858-1870)
* Manuel Correia de Bastos Pina (1871-1913)
* Manuel Luís Coelho da Silva (1914-1936)
* António Antunes (1936-1948)
* Ernesto Sena de Oliveira (1948-1967)
* Francisco Rendeiro (1967-1971)
* João Antonio da Silva Saraiva (1972-1976)
* João Alves (1976-2001)
* Albino Mamede Cleto (2001-2011)
* Virgilio do Nascimento Antunes (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qin Kuai

**Qin Kuai** edo **Qin Hui** (1090eko urtarrilaren 17a- 1155eko azaroaren 18a)   txinatar politikaria zan zen. Song dinastiako kantzilerra izan zen Txinako historian.

Yue Feiren garaikidea izan zen  Gaozong de Song enperadorearen erregealdian. Historialari modernoek  traidoretzat jo dute  Qin Hui, bere etsai polikoa zen Yue Feiren jazarpenean eta exekuzioan parte hartzeagatik. Yue Fei jenerala  Song-en alde borrokatu zen Jin dinastiaren aurka Jin-Songerretan

Era berean ,"Qin hanka luzeena"ezizena ere jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Biliiografia 
* Song Volumen 473ren historia, Qin Huiren biografia.
* Volumen 365 *abestiaren historia*, Yue Feiren biografia.

## Kanpo estekak 
* Qins-ak garbitzen
Faroko elizbarrutia

**Faroko elizbarrutia** edo **Algarveko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1253. urtean ezarri zen Silvesko elizbarrutia gisa eta 1577ko martxoaren 30an Faroko elizbarrutia izendatu zioten. Apezpikuaren egoitza Faron dago. Egun apezpikua Manuel Neto Quintas da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Bartolomeu (1268-1288)
* Domingos Soares (1292-1297)
* Juan Soares (1299-1313)
* Afonso Anes (1313-)
* Pedro Alfonso (1331-1333)
* Alvaro Pelagio (1333-1350)
* Vasco Laurentii (1350-)
* João (1365-1373)
* Martinho Anes de Zamora (1373-1379)
* Pedro (1379-)
* Paio de Meira (1383-)
* João Afonso Esteves (1389-1391)
* Martinho Gil (1391-1404)
* João Afonso Aranha (1404-1407)
* Martinho Gil (1406-1409)
* Fernando de Guerra (1409-1414)
* João Álvaro (1414-1418)
* Garcia de Menezes (Roderici) (1418-1421)
* Álvaro de Abreu (1421-1429)
* Rodrigo Lourenço (1429-1440)
* Rodrigo Didaci (1441-1449)
* Luís Pires (1450-1453)
* Álvaro Afonso (1453-1468)
* João de Melo (1468-1481)
* Jorge Martins (1481-1486)
* João Camelo de Madureira (1486-1502)
* Fernando Coutinho (1502-1536)
* Manuel de Sousa (1538-1545)
* João de Melo (1549-1564)
* Jerónimo Osório (1564-1580)
* Afonso de Castelo-Branco (1581-1585)
* Jerónimo Barreto (1585-1589)
* Francisco Cano (1589-1593)
* Fernando Martins Mascarenhas (1594-1616)
* João Coutinho (1617-1627)
* Francisco de Menezes (1627-1633)
* Francisco Barreto (1636-1649)
* Francisco Barreto (1671-1679)
* José de Menezes (1680-1685)
* Simão da Gama (1685-1703)
* António Pereira da Silva (1704-1715)
* José Pereira de Lacerda (1716-1738)
* Inácio (de Santa Teresa) Torres de Souza (1740-1751)
* Francisco de Mello (1752-1783)
* André Teixeira Palha (1783-1786)
* José Maria de Melo (1787-1789)
* Francisco Gomes de Avelar (1789-1816)
* Joaquim de Sant’Ana Carvalho (1819-1823)
* Inocêncio António das Neves Portugal (1823-1824)
* Bernardo Antônio de Figueiredo (1824-1838)
* António Bernardo da Fonseca Monís (1844-1854)
* Carlos Cristóvão Genuês Pereira (1855-1863)
* Inácio do Nascimento Morais Cardoso (1863-1871)
* António Mendes Bello (1884-1907)
* António Barbosa Leão (1907-1919)
* Marcellino António Maria Franco (1920-1955)
* Francisco Rendeiro (1955-1965)
* Júlio Tavares Rebimbas (1965-1972)
* Florentino de Andrade e Silva (1972-1977)
* Ernesto Gonçalves da Costa (1977-1988)
* Manuel Madureira Dias (1988-2004)
* Manuel Neto Quintas (2004-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlota Ziprekoa

**Karlota** (Nikosia, 1444ko ekainaren 28a - Erroma, 1487ko uztailaren 16a) Zipreko erregina izan zen 1458tik 1464ra.

Joan II.a Ziprekoa eta Helena Palaiologinaren alaba izan zen. 1456an ezkondu zen Joan de Coimbrarekin eta hurrengo urtean alargundu zen. Karlota hamalau urterekin Zipreko erregina bihurtu zen 1458an, aita hil ondoren.

Bere neba sasikoak, Jakuek, etengabe eskatu zion tronurako eskubidea. Karlota 1459an ezkondu zen Luis Savoiakoarekin, Zipreko koroa lortzeko borrokan genovarren babesa ziurtatzeko. Urte batzuetako borrokaren ondoren, senarrarekin ihes egin zuen, eta Jakue anaia errege izendatu zuten 1464an. Rodas uhartean gorte txiki bat ezarri zuen eta Zipre berreskuratzen saiatu zen aita santuaren laguntzarekin, baina ez zuen lortu.

Seme-alabarik gabe hil zen Erroman.

## Genealogia
Elena Martinez Rubio

**Elena Martinez Rubio** —**Elena Galzusta**— (Bilbao, Bizkaia, 1957) filosofoa eta filologoa da; idazlea eta editorea.

## Biografia 
Unibertsitate arteko ikasketak, —batxilergoa, alegia—, alemanez egin zituen Bilbon, gurasoak hizkuntzaleak eta esperantistak baitziren; aita, idazlea, artikulugilea eta frantses irakaslea.

1971-1975 solfeo eta Musikaren Teoria eta Piano ikasketak egin zituen Bizkaiko Musika kontserbatorioan. Ondoren, DAAD (Deutscher Akademischer Austauschdienst) bekaren laguntzaz, Erlangen-Nürnbergeko Unibertsitatean Filosofia, Soziologia eta Germanistikako lehen zikloa egin zuen, 1975tik-1978ra. Alemanian zegoela, euskara ikasi zuen bere kabuz.

Filosofiako lizentziatura Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, katalanez (1982), eta Historiaren filosofiari buruzko tesina Josep Ramonedaren zuzendaritzapean. OHOko irakaskuntzako ikasketak Ingeles Filologia Sailean egin zituen (1983); Euskal Filologia, berriz, Deustuko Unibertsitatean (1990). Urte haietan, haurtzaroan ikasitako alemana, frantsesa, latina eta ingelesari eta errusiera gehitu zizkion Bilboko eta Bartzelonako Hizkuntza Eskola Ofizialetan. Berlingo Freie Universität-ean Literatura ikasi zuen 1987-1989ra, bertako Indogermanistika sailean euskara-mintegi bat antolatu zuen Jost Gippert kaukasologian adituarekin batera.

Filosofia politikoan Doktorea, 1992an Madrilgo Unibertsitate Autonomoan Hannah Arendti buruzko aurkeztutako tesi batekin, Javier Sadaba Etika katedradunaren zuzendaritzapean: *Hannah Arendt. La  historia, relato de infinitos comienzos y ningún final* (Hannah Arendt. Historia, hastapen mugagabe baina amaierarik ez duen istoriotzat hartuta), Hannah Arendti buruz Espainiar Estatuan lehena.

Euskal Herriko Unibertsitatean Filosofia-irakasle aritu zen euskaraz (1983-1987), baita Frankfurteko Goethe Unibertsitatean Wissenschaftliche Mitarbeiterin gisa euskara eta euskal kultura irakasten (2011-2012).

Berria euskarazko egunkarian zutabegile.

## Lanak 
Hainbat argitalpen ditu Elenak:
* *Bide bihurrietan. Gogoeta jauzilariak* (Alberdania, 2025).
* *Anders, Günther: Los muertos. Discurso sobre las tres guerras mundiales.* (Besatari, 2021).
* *Egun gorrietan. Sigi-sagako gogoetak.* (Alberdania, 2021).
* *Fito Rodríguez: Mort aux Rois.* (Besatari, 2019).
* *Freundlich, Elisabeth: En lugar de una salva de honor.* (Besatari, 2015).
* *Bidaia filosofikoak.* (Utriusque Vasconiae, 2015).
* *Jactaos vosotros.* (DDT, 2015).
* *Anders, Günther: Si estoy desesperado ¿a mí qué me importa?.*(DDT, 2015).
* *Brecht eta Aresti: Ausgewählte Gedichte/Brecht Aresti. Lan hautatuak.* (EuskAlema Elkarteak talde-lanean osatutako edizio kritikoa elebiduna, 2011).
* *Anders, Günther: Nahikoa al da bortxarik gabeko protesta?.*(Lapiko kritikoa, 2010).
* *Vivíamos a la vuelta de la esquina (Pasaia Hiriko lehen saria)*.(Bermingham, 2010).
* *Herri gogoa liburuan Azurmendik jorratutako hizkuntzari buruzko tesien ildotik, Theodor W. Adorno eta Günther Andersen arteko eskutitzen azterketa*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bizkaia Irratiko irakurrieran saioan elkarrizketa 2012ko apirilean
Bragantza-Mirandako elizbarrutia

**Bragantza-Mirandako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1770eko martxoaren 5ean ezarri zen Bragantzako elizbarruti gisa. 1780ko irailaren 27an Miranda do Douroko elizbarrutiarekin batu zen Bragantza eta Mirandako elizbarrutia gisa. 1996ko maiatzaren 27an Bragantza-Mirandako elizbarrutia izendatu zioten.

Apezpikuaren egoitza Bragantzan dago. Egun administratzailea Adelino Fernando Paes da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Miguel António Barreto de Meneses (1770-1773)
* Bernardo Pinto Ribeiro Seixas (1773-1792)
* António Luís da Veiga Cabral e Câmara (1793-1819)
* José Maria de Santa Anna Noronha (1824-1829)
* José António da Silva Rebelo (1832-1846)
* Joaquim Pereira Ferraz (1849-1853)
* José Manuel de Lemos (1854-1856)
* João d’Aguiar (1857-1871)
* José Luis Alves Feijo (1871-1874)
* José Maria da Silva Ferrão de Carvalho Mártens (1875-1883)
* Manuel Bernardo da Souza Ennes (1883-1885)
* José Alves de Mariz (1885-1912)
* José Lopes Leite de Faria (1915-1927)
* Antonio Bento Martins Júnior (1928-1932)
* Luís António de Almeida (1932-1935)
* Abílio Augusto Vaz das Neves (1938-1965)
* Manuel de Jesus Pereira (1965-1978)
* António José Rafael (1979-2001)
* António Montes Moreira (2001-2011)
* José Manuel Garcia Cordeiro (2011-2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karboxilasa

thumb|Pirubato karboxilasa

**Karboxillasak** biosferaren entzima garrantzitsuenetakoak dira, karbonoaren zikloaren funtsezko erreakzio bat katalizatzen dutelako: karbono inorganikoaren finkapena (CO2).

Nahiz eta substratu organiko bat erabiltzea ohikoa den entzima karboxiliko guztien artean, karboxilazio erreakzioen mekanismoek funtsezko desberdintasunak dituzte kosubstratu, kofaktore edo eskakizun metalikoei dagokienez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Funchalgo elizbarrutia

**Funchalgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1514ko urtarrilaren 12an ezarri zen Funchalgo elizbarruti gisa, 1533ko urtarrilaren 31n artxidiozesi mailara igo zen eta 1551ko uztailaren 3an elizbarruti egin zen berriro. Apezpikuaren egoitza Funchalen dago. Egun apezpikua Nuno Brás da Silva Martins da.

## Ordinarioak 
### Funchalgo apezpikua 
* Diego Pinheiro Lobo (1514-1526)

### Funchalgo artzapezpikua 
* Martinho de Portugal (1533-1547)

### Funchalgo apezpikuak 
* Gaspar do Casal (1551-1556)
* Jorge de Lemos (1556-1569)
* Fernando de Tavora (1569-1573)
* Jerónimo Barreto (1573-1585)
* Luís de Figueiredo e Lemos (1585-1608)
* Antoine de Cea (1609-1609)
* Lourenço de Távora (1610-1617)
* Jerónimo Fernando (1619-1650)
* Gabriel de Almeida (1670-1674)
* António Telles da Silva (1674-1682)
* Estêvão Brioso de Figueiredo (1683-1689)
* José Saldanha (1690-1696)
* José de Sousa Castelo Branco (1698-1725)
* Manuel Coutinho (1725-1741)
* João do Nascimento (1741-1753)
* Gaspar Afonso da Costa Brandão (1756-1784)
* José da Costa e Torres (1785-1797)
* Luis Rodrigues Vilares (1797-1810)
* João Joaquim Bernardino de Brito (1819-1820)
* Francisco José Rodrigues de Andrade (1821-1838)
* José Xavier de Cerveira e Sousa (1844-1849)
* Manuel Martins Manso (1850-1858)
* Patrício Xavier de Moura (1859-1872)
* Aires de Ornelas de Vasconcelos (1872-1874)
* Manuel Agostinho Barreto (1876-1911)
* António Manuel Pereira Ribeiro (1914-1957)
* David de Sousa (1957-1965)
* João Antonio da Silva Saraiva (1965-1972)
* Francisco Antunes Santana (1974-1982)
* Teodoro de Faria (1982-2007)
* António José Cavaco Carrilho (2007-2019)
* Nuno Brás da Silva Martins (2019-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Aires de Ornelas de Vasconcelos (1871-1872)

## Apezpiku laguntzailea 
* Manuel de Jesus Pereira (1948-1953)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phyllis Schlafly

**Phyllis Stewart Schlafly** (jaiotzez **Phyllis McAlpin Stewart**; Saint Louis, 1924ko abuztuaren 15a - Ladue, 2016ko irailaren 5a) Estatu Batuetako abokatua izan zen, idazlea, aktibista kontserbadorea eta antifeminista Ikuspegi sozial eta politiko paleokontserbadoreei eutsi zien, feminismoaren, homosexualen eskubideen eta abortuaren aurka agertuz.

Schlafly AEBetako defentsa nazionalari buruzko liburuen egile ere izan zen eta Sobietar Batasunarekin armamentuak kontrolatzeko akordioak erdietsi izana kritikatu zuen.

## Feminismoaren kontra 
1978an zera esan zion *Time* aldizkariari: "Diskurtsoak bertan behera utzi ditut, senarrak etxetik luzaroegi urrun egon naizela pentsatu izan duenean".

2007ko martxoan, Schlaflyk ezkontza barruko bortxaketaren kontzeptuaren aurka hitz egin zuen: "Ezkontzean, emakumeak sexu edukitzeko baimena eman du, eta ez dut uste horri bortxaketa deituko dakiokeenik".

2006an egindako elkarrizketa batean esan zuenz, XX. mendeko azken hamarkadetan emakumeen bizitza hobetu bada, eskulana aurrezteko gailuei esker izan da, hala nola arropa-lehorgailua edo erabili eta botatzeko pixoihalak.

Bere iritziz, abortatzeko eskubidea babestu zuen *Roe v. Wade* erabakia "Estatu Batuetako Gorte Gorenaren historiako erabakirik okerrena" izan zen, eta erabaki hori "jaio gabeko milioika haurren heriotzaren erantzulea" dela gehitu zuen.

## Globalizazioaren kontra 
Nazioarteko politikan, Schlaflyk Nazio Batuak gorrotatzen zituen. NBEren 50. urteurrenean, 1995ean, hori dolurako motiboa zela esan zuen, ez ospakizun-motiboa. "Esperantza ergelen, konpromiso lotsagarrien iturri da, gure militarrei eginiko traizioa, eta gure nazioarekiko irain etengabeen iturria da. Troiako zaldia da".

1994ko Kongresurako hauteskundeen kanpainan, Schlaflyk Munduko Merkataritza Erakundea eta hari lotutako globalizazioa  gaitzetsi zituen: "Estatu Batuetako subiranotasun, independentzia, enplegu eta ekonomiari eraso zuzena dira... Mundu mailako erakunde baten erabakiak betetzeko bere legeak aldatu behar dituen edozein herrialdek bere subiranotasuna galdu du".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iratxe Ormatza

**Iratxe Ormatza Imatz** (Bakio, Bizkaia, 1971) idazlea eta itzultzailea da.

## Ibilbidea 
Ingalaterran, soziologia ikasi zuen, York unibertsitatean gradua, eta Kent-ekoan graduondokoa. Handik etorrita, aldi baterako hainbat lanetan jardun, eta ikasten segitu zuen, EHUn, besteak beste. Gerora, soziologiari lotutakoa utzi, eta testuak itzultzeari ekin zion, itzulpengintza masterra egitearekin batera.

## Argitalpenak 
2007an argitaratu zuen Hegoak liburua: Hego Ameriketan nebarekin eta bakarrik egindako bidaiaren kronika, bizkaieraz idatzia.

Harrezkero, Idatz&Mintz literatura-aldizkarian ipuinak plazaratu dizkiote: Gizon txikia; Beste arnasa batek; Eustakia; Ndiaye; Ezkaratza; Miesea; Enkontruak; Goitizenak; Gandua; Plazera da; Egunsentirako; Gabonetako oporrak; Madalenen hariak; Bazkaria; Mendira; Katuak, bihotza jan; Izterretik; Kabriolet gorria; Arimen gaua; Hankea eta tintea; Monika eta Moha; Paketeak. Uberan.eus-erako, lau ipuin idatzi zituen 2018an, banaka zein bata bestearen atzetik irakurri daitezkeenak, hari berarekin josita daude-eta: Bideo-kamerek zer ez duten ikusten; Iltzea; Bertigoa; Eginkizun. Gaztezulo hilabetekarian ipuin bana kaleratu zuen 2016an eta 2017an: Azal beltzarana; Berriz egiteko gogoarekin geratu naiz. Administrazio euskaraz hilabetekarian, 2010ean: Urdina.

Umeentzat ere argitaratu ditu ipuinak Hiruka astekariaren Gabonetako ale berezian, 2016tik 2020ra: Lexuriren hankak; Artilezko txita eta moko urdineko ahatea; Hodeia eta biok; Txipi eta lurtarrak; Zergatik egiten du zzzzzz Zazak?.

2023an *Printzak begietan* ipuin-liburua argitaratu zuen Elkar argitaletxearekin, eta Lanarteak kaleratutako *Laineza* liburuan parte hartu zuen.

## Liburuak 
* *Hegoak.* (Urbegi. 2007) ISBN 10: 8486833205ISBN 13: 9788486833206.

* *Printzak begietan* (Elkar, 2023).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leiria-Fátimako elizbarrutia

**Leiria-Fátimako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. 1918ko urtarrilaren 17an ezarri zen Leiriako elizbarruti gisa. 1984ko maiatzaren 13an Leiria-Fátimako elizbarrutia izendatu zioten. Apezpikuaren egoitza Leirian dago. Egun apezpikua José Ornelas Carvalho da.

## Apezpikuen zerrenda 
* José Alves Correia da Silva (1920-1957)
* João Pereira Venâncio (1958-1972)
* Alberto Cosme do Amaral (1972-1993)
* Serafim de Sousa Ferreira e Silva (1993-2006)
* António Augusto dos Santos Marto (2006-2022)
* José Ornelas Carvalho (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guardako elizbarrutia

**Guardako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren portugaldar elizbarrutietako bat da. Apezpikuaren egoitza Guardan dago. Egun apezpikua Manuel da Rocha Felício da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Martinho Pais (1200-1228)
* Vicente Hispano (1229-1248)
* Rodrigo Fernandes (1249-1267)
* Vasco (1267-1278)
* João Martins (1278-1301)
* Vasco Martins de Alvelos (1302-1311)
* Estêvão (1314-1318)
* Martinho (1319-1322)
* Gutierre Ruiz de Mesa (Téllez) (1322-1326)
* Bartolomeu de Sylves (1326-1345)
* Afonso Dinis (1346-1347)
* Lourenço Rodrigues (Martins de Barbudo) (1347-1356)
* Estêvão Tristão (1356-1358)
* Gil Cabral de Viana (1358-1363)
* Vasco Rodrigues (de Meneses Fernandes) (1363-1364)
* Alfonso Correa (1364-1384)
* Vasco de Lamego (1384-1394)
* Afonso Ferraz (1394-)
* Gonçalo Vasques da Cunha (1395-1426)
* Luis de La Guerra (1427-1458)
* João Manuel (1459-1476)
* João Manuel Ferras (1477-1478)
* Alvaro Gonzalez de Chaves (1478-1481)
* Garcia Menezes (1481-1485)
* Alvaro Gonzalez de Chaves (1484-1496)
* Pedro Vaz Gaviso Velasci (1497-1516)
* Afonso de Portugal (1516-1519)
* Jorge de Melo (1519-1548)
* Cristóvão de Castro (1550-1552)
* João de Portugal (1556-1585)
* Manuel de Quadros (1585-1593)
* Nuno de Noronha (1594-1608)
* Afonso Furtado de Mendonça (1609-1616)
* Francisco de Castro (1617-1630)
* Lopo de Sequeira Pereira (1632-1636)
* Dinis de Melo e Castro (1639-1639)
* Pedro Alencastre (1645-)
* Manuel de Noroña (1669-1672)
* Martin Afonso de Melo (1672-1684)
* Luís da Silva Teles (1685-1691)
* João de Mascarenhas (1692-1693)
* Rodrigo de Moura Telles (1694-1704)
* António de Saldanha (1706-1711)
* João de Mendonça (1713-1736)
* José de Fialho (1741-1741)
* Bernardo António de Mello Osório (1742-1771)
* Jerónimo Rogado do Carvalhal e Silva (1773-1797)
* José António Pinto de Mendonça Arrais (1797-1822)
* Carlos de São José de Azevedo e Sousa (1823-1828)
* Joaquim José Pacheco Sousa (1832-1857)
* Manuel Martins Manso (1858-1878)
* Tommaso Gomes de Almeida (1883-1903)
* Manuel Vieira de Matos (1903-1914)
* José Alves Matoso (1914-1952)
* Domingos da Silva Gonçalves (1952-1960)
* Policarpo da Costa Vaz (1960-1979)
* António dos Santos (1979-2005)
* Manuel da Rocha Felício (2005-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak