open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Western

[eskuinera|thumb|[Justus D. Barnes *The Great Train Robbery* izeneko westernean.]]
[thumb | Oso-osorik [Euskal Herrian filmatutako lehenbiziko westerna *Algo más que morir* izan zen, 2014. urtekoa, Kuartangon (Araba) eta kuartangarrek egina. Argazkian, filmeko bi zuzendariak (Jose Luis Murga, ezkerrean; Oier Martinez de Santos, eskuinean) eta filmari buruzko *Kuartk Valley* dokumentalaren zuzendari Maider Oleaga (erdian).]]

**Westerna** film genero bat da, Ameriketako Estatu Batuen mendebaldeko konkista garaiko gorabeherak edo konkista bera gaitzat dituena. Ingelesez, *western* hitzak «mendebaldeko», «mendebaldar» esan nahi du. Izan ere, Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldean XIX. mendean girotutako filmak biltzen ditu western generoak.

Westernek amerindiarren eta gizaki zurien arteko harreman gatazkatsuak eta borrokaldiak plazaratzen dituzte sarritan; gehien-gehienetan, bigarrenen ikuspuntutik egindako filmak dira.

Genero honetako lehendabiziko pelikula Edwin S. Poterrek zuzendu zuen 1903an, *The Great Train Robbery* izeneko film mutua. Aktoreen artean, Justus D. Barnes eta Broncho Billy Anderson zeuden.

Oso-osorik Euskal Herrian filmatutako lehenbiziko westerna *Algo más que morir* izan zen, 2014. urtekoa, Kuartangon (Araba) eta kuartangarrek filmatua.

## Klasikoak 
[thumb|Monument Valley ([Arizona), kokaleku klasikoa izandakoa.]]

1930eko hamarkada eta 1950ekoaren artean westernen "Urrezko Aroa" delakoa dugu, eta urte haietakoak John Ford (*Stagecoach*, 1939), Raoul Walsh (*They Died with Their Boots On*, 1941) , Fred Zinnemann (*High Noon*, 1952), Howard Hawks (*Rio Bravo*, 1959) zuzendariak eta John Wayne eta Errol Flynn aktoreak azpimarratu behar ditugu, besteak beste.

Aurreragokoak ditugu beste klasiko handi batzuk, *The Magnificent Seven* (John Sturges, 1960), *The Wild Bunch* (Sam Peckinpah, 1969) eta *Jeremiah Johnson* (Sydney Pollack, 1972) beste batzuen artean.

*Il buono, il brutto, il cattivo* (Sergio Leone, 1966) eta *Once Upon a Time in the West* (Sergio Leone, 1969) Spaghetti western delako azpigeneroko adibiderik ezagunenetarikoak dira, Mendebalde Urrunari buruz baina Italian egindako zinema izanda. Charles Bronson, Lee Van Cleef, Clint Eastwood eta Henry Fonda aktore ezagunak garai hartako pelikuletan aritutakoak dira.

## Gaur egun 
Azken urteotan egindakoen artean bestela *Dances With Wolves* (Kevin Costner, 1990), *Unforgiven* (Clint Eastwood, 1992), *Brokeback Mountain* (Ang Lee, 2005), *The Three Burials of Melquiades Estrada* (Tommy Lee Jones, 2005), *Django Unchained* (Quentin Tarantino, 2012) edo *The Revenant* (Alejandro González Iñárritu, 2015) aipatzekoak dira. Lan hauetan ondo ikus daiteke pelikula klasikoekin egindako haustura.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ostern

## Kanpo estekak 
* "Most Popular Westerns" (IMDb)
Luhusoko geltokia

**Luhuso** Lapurdiko tren geltoki bat zen, Luhuso udalerrian, 1892ko abuztuaren 20an ireki zena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati zen:

* : 227,578 kilometro-puntua

## Sarbideak 
*  Gibelarte auzoa

## Historia 
1892ko abuztuaren 20an ireki zen jendearentzat, Baiona-Donibane Garazi burdinbidearen trazatuaren zati gisa. Geltokia zeharkatzen zuen zatia 1930ean 1,5 kV CCtean elektrifikatu zen.

2019an, Euskal Hirigune Elkargoak Baionako aldirien sareko lineko trenak bertan ez gelditzea eragin zuen.

## Zerbitzuak 
Ez dago tren zerbitzurik egun.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baiona-Donibane Garazi burdinbidea

## Kanpo estekak
Nueve reinas

***Nueve reinas*** (euskaraz, *Bederatzi erregina*) Fabián Bielinskyk idatzi eta zuzenduriko film argentinarra da. Antzezle nagusiak Gastón Pauls eta Ricardo Darín dira, ezustean elkar ezagutu eta elkarlanean jarduteko indarrak bateratu dituzten bi iruzurgile. 2000. urteko estreinaldiaren ostean, nazioarteko hogeita bederatzi saritarako izendatu zuten eta haietako hogeita bat bereganatu zituen.

## Sinopsia 
Juan (Gastón Pauls) eta Marcos (Ricardo Darín) bi iruzurgile dira, erraz aberats litzakeen negozio batean sartuak.

## Pertsonaiak 
* Juan: Gastón Pauls.
* Marcos: Ricardo Darín.
* Valeria: Leticia Brédice.
* Federico: Tomás Fonzi.
* Vidal Gandolfo: Ignasi Abadal.
* Sandler: Óscar Nuñez.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa
Dolarraren trilogia

***Trilogia del dollaro***, edo '''''Trilogia dell'Uomo senza nome'''*, Sergio Leonek zuzendutako lehen hiru spaghetti westernak dira. Protagonista Clint Eastwood aktore gaztea dla, Ennio Morriconeren musikagilearen musika esanguratsuan oinarrituta.

## Hiru filmak 
* *Per un pugno di dollari* (1964)
* *Per qualche dollaro in più* (1965)
* *Il buono, il brutto, il cattivo* (1966)

Hiru filmak spaghetti western zinema generoaren ereduak dira, haren ezaugarririk nabarienak dituenak, 1960 eta 1970 bitartean sortuak:

* ***Per un pugno di dollari*** (italieraz) edo ***A Fistful of Dollars*** (ingelesez) 1964an filmatutako spaghetti western bat da, Clint Eastwood ospetsu bihurtu zuen lehena eta genero horretako hoberenetakotzat hartzen dena. Sergio Leoneren *Dolarraren trilogia* osatzen duen lehena da.

* ***Per qualche dollaro in più*** (italieraz) edo ***For a Few Dollars More*** (ingelesez) Espainia eta Italia artean 1965ean filmatutako spaghetti western generoko film bat da, Sergio Leone zinema zuzendari italiarrak zuzendua. Protagonista nagusiak Clint Eastwood, Lee van Cleef eta Gian Maria Volonté izan ziren. Musika, Ennio Morriconerena da. *Dolarraren trilogia* deritzonaren bigarrena da, 1964ko *Per un pugno di dollari* filmaren ondoren.

* ***Il buono, il brutto, il cattivo*** (italieraz) edo ***The Good, The Bad and The Ugly*** (ingelesez) 1966an Sergio Leone zinema zuzendari italiarrak zuzendu zuen spaghetti western bat da, zinema historiaren filmik ezagunetarikoa da, spaghetti westernaren *quintessenza*. *Dolarraren trilogia* deritzonaren hirugarren filma da. *Dolarraren trilogia*n bi pertsonaiatik hirura pasatzen dira. Clint Eastwoodek Lee van Cleefi *Per qualche dollaro in più*an bezala, Eastwoodek eta Van Cleefek Eli Wallachi ematen diote protagonismoa *Il buono, il brutto, il cattivo''an.

## Beste aktoreak 
Mario Bregak trilogiako hiru filmetan parte hartu zuen, pertsonaia bana jokatuz, beti hiltzen dena.

Bi aldiz agertzen diren beste aktoreak hauxek dira:
* Lee van Cleef
* Gian Maria Volonté
* Luigi Pistilli
* Joseph Egger
* Lorenzo Robledo

## Ikus, gainera 
* Sergio Leone
* Clint Eastwood
* Ennio Morricone
* Spaghetti western
* Uomo senza nome

## Kanpo estekak
Donostia Opera Prima

**Donostia Opera Prima Saria** Donostiako Udalak eta Erein argitaletxeak bi urtetan behin antolatzen duten literatur saria da.

Narratibako obrak saritzen ditu Donostia Opera Prima Sariak. Lehiaketan parte har dezakete 35 urte edo gutxiago dituzten idazleek, edota, edozein dela beren adina, oraindik narratiba lanik argitaratu ez dutenak.

## Sarituen zerrenda 
* **2009:** Xabier Altube, *Ihes-lerroak*
* **2007:** Aitziber Etxeberria, *31 baioneta*
* **2005:** Ez zen irabazlerik aukeratu.
* **2003:** Aitziber Etxeberria, *Tango urdina* eta Xabier Etxaniz Rojo, *Kuadro isila*

## Kanpo estekak 
*  Donostia Opera Prima Saria Donostiako Euskara Patronatuan
Kanboko geltokia

**Kanbo** Lapurdiko tren geltoki bat da, Kanbo udalerrian kokatuta dagoena.

Geltokia 1891eko urtarrilaren 19an ireki zen.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 216,625 kilometro-puntua

## Sarbideak 
*  Geltoki plaza

## Historia 
Geltokia 1891eko urtarrilaren 19an ireki zen jendearentzat, Baiona-Donibane Garazi burdinbidearen trazatuaren zati gisa.

Geltokia zeharkatzen duen zatia 1930ean elektrifikatu 1,5 kV CCtan zen.

2010. urtean, Baiona eta Kanbo arteko zatia erabat berritzearekin batera, trenbidea eta geltokia erabat berritu ziren.

## Geltokia 
Geltokia bi kaiak ditu aterpe batekin. Ibilgailuentzako aparkaleku bat dago geltokiaren ondoan.

## Zerbitzuak 
### Aldiriko trena 
### Hiriarteko autobusa 
### Hiriko autobusa 
## Interkonexioak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* 54. linea

## Kanpo estekak 
* Txik Txak sareko webgune ofiziala
Zinema historiko

**Zinema-historikoa** filme genero artistiko oso popularra da. Iragan jakin batean girotutako filmak dira, eta historikoak baderitzote ere, denek ez dute zehaztasun historikoa helburutzat. Bestalde, zinema historikoak girotzea hartzen du kontuan, hortik harago abenturazkoak, erromantikoak, epikoak, dramatikoak edo beste edozein motakoak izan daitezke. Egiazko gertakari historikoen dramatizazioa denean dokudrama izena hartzen du, eta pertsonaia historiko baten bizitza kontatzea helburutzat duenean film biografiko esaten zaio.

Gudu-zinemaren gisa peplumak, westernak, erdi aroan girotuak, munduko lehen gerratean girotuak, munduko bigarren gerratean girotuak eta beste hainbat filma mota biltzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Zinema-generoak

## Kanpo estekak
Il buono, il brutto, il cattivo

***Il buono, il brutto, il cattivo*** italieraz, ingelesez ***The Good, The Bad and The Ugly***, , 1966ko Sergio Leone italiarrak zuzendutako spaghetti western film bat da.

Izenburuak hiru pertsonaia nagusiei aipamen egiten die: Clint Eastwood (*Zintzoa*), Lee Van Cleef (*Gaiztoa*) eta Eli Wallach (*Itsusia*).

Filma italiar produkziokoa da, baina Espainia, Mendebaldeko Alemania eta Ameriketako Estatu Batuek ere parte hartu zuten. Antzezle nagusiak estatubatuarrak dira; hala ere, italiar eta espainiar antzezleek egin zituzten bigarren mailako paperak. Horrelako koprodukzioetan egin ohi zen moduan, antzezleek haien berezko hizkuntzak erabili zituzten grabaketan, eta gero zegokion hizkuntzara bikoiztu ziren ahotsak.

Italian (Erromako estudioetan) eta Espainian (Burgosen eta Almerian) egin ziren grabaketak. Musika Ennio Morriconerena da, eta gaur egun western musikarekin lotzen diren doinu ezagunenetakoak sortu zituen film hartarako.

Ziurrenik zinema historiaren filmerik ospetsuena da, spaghetti westernaren *quintessenza*. Dolarraren trilogiaren hirugarren atala da.

**Dolarraren trilogia** bi pertsonaiatik hirura pasatzen dira:
* Clint Eastwoodek Lee van Cleefi *Per qualche dollaro in più*an bezala, Clint Eastwood eta Lee van Cleefek Eli Wallachi eman zioten protagonismoa *Il buono, il brutto, il cattivo*-an.

## Sinopsia 
Filma 1862an kokatua da, Amerikar Estatu Batuak gerra zibilean zebiltzan garaian. *Angel eyes* edo "Aingeru begi" deritzon mertzenarioak (Lee Van Cleef) konfederatuek ezkutaturiko urrearen berri jakin du eta altxorra eskuratzekotan abiatu da. Bestalde, altxor horren ezagutza eskuratu dute kasualitatez *Blondie* edo "Ilehoria" deitzen duten sari ehiztariak (Clint Eastwood) eta Tuco bidelapurrak (Eli Wallach). Altxorra hilerri batean datza ezkutuan; Tucok hilerria zein den badaki eta Blondiek berriz altxorra azpian lurperatua duen hilarriaren izena ezagutzen du. Gerra inguruan dutelarik altxorra lortzeko pertsonaien arteko norgehiagokak, traizioak eta azpijokoak kontatzen ditu filmak.

## Aktoreak 
*Clint Eastwood: *Zintzoa*
*Eli Wallach: Tuco Ramírez, *Itsusia*
*Lee Van Cleef: Sententzia, *Gaiztoa*
*Aldo Giuffré: Clinton kapitaina
*Mario Brega: Wallace laporala
*Luigi Pistilli: Pablo Ramírez
*Rada Rassimov: María
*Enzo Petito: proprietario dell'emporio
*Claudio Scarchilli: Mexikar peoia
*Livio Lorenzon: Baker
*Antonio Casale: Jackson / Bill Carson
*Sandro Scarchilli: Sententziaren morroia
*Benito Stefanelli: Sententziaren morroia
*Angelo Novi: Fraidea

## Kanpo estekak 
 Azken dueloa 6:38 www.youtube.com-ten
Ezkaba (mendia)

**Ezkaba** edo **San Kristobal** Nafarroa Garaiko erdialdeko mendi bat da, Ezkabako mendilerroan kokatua, Iruñerriaren iparraldean. 895 metroko garaiera du itsas mailatik gora. Kokapen estrategikoa du Iruñerriko iparraldeko sarrera kontrolatzeko.

## Izena 
Mendiak bi izen ditu. Zaharrena Ezkaba da, agirietan era hauetara ageri baita: 1007an *Ezcaua*, 1095ean *Eschaua*, 1268an *Ezquaba*, 1280an *Ezcava* edota 1350ean  *Ezcaua*. 

Egoera horren aurrean, Nafarroako Toponimia Taldeak Ezkaba deitu zion mendiari eta San Kristobal tontorrari. XIX. mendean desagertu zen ermita, Alfonso XII.a gotorlekua egin zutenean.

Kokapen estrategikoa dela eta, tontorrean zenbait gotorleku izan dira. XIII. mendean eraiki zuten Ezkabako gaztelua; han babestu ziren 1276an Nabarreriako Gerrako buruzagiak, armada frantsesaren aurka borrokatu ondoren. 1750etik 1760ra, gotorleku txiki asko eraiki ziren Berriobeititik eta Arreraino. Eta Artikako lurretan, XIX. mendean kanpamentu militar bat ere izan zen. 

[thumb|220px|right|[San Kristobal gotorlekua]]
1878an, Espainiako errege Alfonso XII.ak agindu zuen bere izena eramango zuen gotorlekua eraikitzeko. 1919an bukatu zuten, baina behin ere ez zuen bere helburua bete, hegazkinak gerran erabiltzen hasi zirelako ordurako eta horiekin mota horretako gotorlekuek euren zentzu militarra galdu zutelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ezkaba, euskal-herria.org
Société Nationale des Chemins de fer Français

**Société Nationale des Chemins de fer Français (SNCF)** () Frantziako burdinbideak ustiatzen dituen enpresa publikoa da, bertan monopolista dena.

## Historia 
SNCF 1938an Frantziako Gobernuak eta zenbait enpresa pribatuk sortu zuten. Estatuak %51a mantendu zuen, enpresa kontrolatzeko. Hirugarren Reichak enpresa bereganatu zuen bere armada garraiatzeko. 1945 eta gero berriro lanari ekin eta TGV proiektua bultzatu zuen.

1982tik aurrera guztiz publiko bilakatu eta 1990eko hamarkadan bitan zatitu zen: SNCFek infraestruktura eta RFFk sarea ustiatu zuen.

2008an Guillaume Pepy bilakatu zen presidente.

## Osaketa 
[thumb|150px|ezkerrera|[Train à Grande Vitesse|TGV trena Marseilles St-Charles geltokian.]]
SNCF lau adarretan banatuta dago:
* **Voyageurs France-Europe** (VFE): TGV, Thalys, Eurostar, Elipsos, ICE, Artésia, Lyria, Corail Téoz eta Corail Lunéa distantzia handiko zerbitzuez arduratzen dena.
* **Intercités**: distantzia ertaineko trenak
* **Transport express régional (TER)**: eskualdeko trenak
* **Transilien**: aldirikoak
* **Fret**: merkantzia-trenak

## Kanpo estekak 
*   SNCF
Transport express régional

**Transport Express Régional (TER)** (frantsesez *Eskualdeko Garraio Espresa*) SNCF eragileak distantzia ertaineko zerbitzuak ustiatzeko erabiltzen duen marka komertziala da, Frantziako eskualdeetan erabiltzen duena.

SNCFek 1984an ezarri zuen TER sistema, 1990eko hamarkadaren bukaeran eskualdeetako gobernuekin batera zuzendu zuena.

## Antolaketa 
1990eko amaieratik TER sistemak eskualdeetan oinarritutako antolakuntza du. Hala, kudeaketa guztiz deszentralizatua da, eta eskualdeak berak garraioa antolatzeko agintariaren funtzioa betetzen du, SNCFk zerbitzua ustiatzen duen artean. Eskualdea eta eragilearen arteko kontratua egiten da, non eskualdeak TER zerbitzuen ezaugarriak definitzen dituen (maiztasunak, ibilbideak, tarifak...) eta SNCFk zerbitzua ustiatu besterik ez duen egiten.

Eskualde bakoitzak aurrekontu dotazioak jasotzen ditu, transferitutako zerbitzuek dakartzaten gastuei aurre egiteko. Zerbitzuak hurrengoak dira:
* Zerbitzuen ustiapena.
* Material mugikorraren berrikuntza eta eguneratzea.
* Estatuak sortutako tarifa sozialak orekatzea

Gainera, Estatuak 5 urteko inbertsio-programa du geltokien berrikuntzerako. Eskualde bakoitzak bere aurrekontuetatik errekurtso gehiago bidera ditzake TER sistemari.

### Aurrekontuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* SNCF
* TER Aquitaine

## Kanpo estekak 
* TER
Pedrosa de Tobalina

**Pedrosa**, baita **Pedrosa de Tobalina** ere deitua, Burgosko probintzian kokatutako herria da (Gaztela eta León erkidego autonomoan). Pedrosa, Merindadeak eskualdean, Villarcayoko alderdi judizialean eta Valle de Tobalina udalerriaren barnean dago.

## Kokapena eta geografia 
Pedrosa Ebro ibaiaren ezkerreko ibaiadarrean, Jerea ibaiaren haranean dago. Herri hau Villarcayotik 32 kilometrora eta Burgostik 83 kilometrora dago.

Hainbat errepide gurutzatzen dira herrian, BU-550 errepidea Trespaderne eta Arabako Artziniega udalerria bitartean, eta BU-532 errepidea Valle de Tobalina udalerriko Barcina del Barcotik zehar.

Poza de la Sal eta Bilbo arteko autobusak geltokia dauka herrian.

## Egoera administratiboa 
2007ko udal hauteskundeetan herriak hautagai bakarra aukeratzen du.

## Demografia 
1950eko erroldan Pedrosak 105 biztanle zituen. 2004an biztanleria jaitsi eta 85 pertsona zeuden erroldatuta. 2007an etxebizitza berriak eraiki direla eta, 96ra igo da herritarren kopurua.

## Historia 
Antzina, Friasko Dukeak alkatea izendatzen zuen.

## Jaiak eta ospakizunak 
Irailaren 16an Santa Luziaren omenezko jaia ospatzen da. Jai honetara Tobalina, Losa eta Cuesta Urriako fededunak joaten dira.

Santa Luciari ofrendak egiten zaizkio ere bai, ikusmen gaixotasunak sendatzeko itxaropenaz.

## Parrokia 
San Andres apostolua deituriko parrokia-eliza katolikoa dago. Eliza hau Medina de Pomarren dago. Honen menpe, ondorengo herriak daude:

## Ikus, gainera 
* Valle de Tobalina

## Kanpo estekak
Pirinioaurrea

**Pirinioaurrea** Pirinioen ondoko eskualde menditsua da, batzuen ustez mendilerro nagusiaren parte dena. Mendi-sistema gisa, Pirinioetako mendikatearen zati dira Pirinioaurreak, eta hortik sortzen dira kontrahormak.

## Pirinioen hegoaldeko Pirinioaurrea 
Bi unitatetan banatzen dira, bien artean Pirinioaurreko Erdialdeko Sakonunea izanik:
* barnealdean mendilerroko altuera gehien duten tontorrak daude (Barruko Mendilerroa);
* kanpoaldean eta aurrekoaren paraleloan daude, altuera txikiagoa duten tontorrak daude (Kanpoaldeko Mendilerroa).

Hegoaldean mendebalde-ekialde ardatzean 425 kilometroko luzera du, Euskal Herria, Aragoi eta Katalunia zeharkatzen dituela:
* Euskal Herrian: Baztan, Esteribar, Erroibar, Artzibar, Aezkoa, Zaraitzu eta Erronkaribar haranak.
* Aragoin: Jazetania, Alto Gállego, Sobrarbe eta Ribagorza eskualdeak.
* Katalunian: Alta Ribagorça, Pallars Jussà, Noguera, Alt Urgell, Solsonès, Berguedà, Ripollès, Garrotxa eta Alt Empordà eskualdeak.

Zabalera handiena erdigunean du: 40 kilometro. Altuera handiena duten Pirinioaurreko tontorrek 2.000 metro baino gehiago dutenez, zaila da Pirinioaurrearen eta Pirinioen arteko muga zehaztea.

## Pirinioen iparraldeko Pirinioaurrea 
Iparraldean, Ipar Euskal Herritik Ipar Kataluniaraino heltzen da Pirinioaurrea. Han, mendiek altuera txikiagoa dute, gune nagusiak Corbières eta Plantaurel mendilerroak izanik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pirinioak

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Gas natural

thumb|400px|Gas naturalaren ekoizpena herrialdeka, urteko metro kubikotan (marroi eta gorri kolorez markatutako herrialdeek ekoizpenik handiena daukate).

**Gas naturala** gehienbat metanoz osatutako gasa da. Sarritan beste erregai fosil batzuekin elkarrekin agertzen da, eta organismo metanogenikoek ekoizten dute padura, zingira eta zabortegietan. Erregai-iturri garrantzitsua da, baita ongarriak sortzeko lehengaia ere. Berotegi-efektuko gas indartsua da. Gas naturala ekonomiaren sektore guztietan erabiltze da, baita etxea eta kalean.

Erregai modura erabili baino lehen, gas naturala prozesatu egin behar da metanoa ez den beste edozein material kentzeko. Prozesu honen azpiproduktuak etanoa, propanoa, butanoa, pentanoak eta pisu molekular handiagoko hidrokarburoak, sufrea, karbono dioxidoa, ur-lurruna eta zenbaitetan helioa eta nitrogenoa dira.

Gas naturala erregaia da eta 10.000 kilokaloria inguru sortzen ditu metro kubiko bakoitzeko. Gas naturala petrolio meatoki bati lotuta egoten da batzuetan, baina poltsa independenteetan ere egon daiteke. Metanoz osatuta dago batez eren baina CO2-a, hidrogenoa eta sufrea ere baditu. Gasaren bero ahalmena bestelako petroliotik eratorritako produkturena baino altuagoa da, gainera ez du kerik sortzen, erregai solido eta likidorik gehienak sortzen duten bezala. Garraiatzeko eta biltzeko oso zaila denez ez da asko erabiltzen beste batzuekin konparatuta industria arloan. Gasa gasbideak erabiliz eramaten da meatokietatik kontsumo guneetara. Ozeanotik garraiatzeko gasa tenperatura txikian eta presio handian likido egoeran garraiatzen da metxeroetan bezala (−82&nbsp;ºC eta 45&nbsp;atm). Horrela gasaren bolumena 600 bider txikitzen da.

Gas naturalaren erreserbak mundu mailan hauek dira: Frantzia (%4), Peru (%4), Trinidad eta Tobago (%6), Nigeria (%8), Qatar (%9), Norvegia (%12), Aljeria (%55) eta beste batzuk (%1).
 
## Kanpo estekak
Gian Maria Volonté

**Gian Maria Volonté** (Milan, Italia, 1933ko apirilaren 9a – Florina, Grezia, 1994ko abenduaren 6a) aktore italiarra zen.

Antzerkian luzaro jardun zuen. Taviani anaien *Un uomo da bruciare* (1962) izan zen antzeztu zuen lehen filma. Sergio Leonek zuzendutako *spaghetti western*etan parte hartu zuen: *Per un pugno di dollari* (1964). Elio Petri eta Francesco Rosi italiar zinemagileekin arrakasta handiko hainbat film egin zituen: *Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto* (1970), *La classe operaia va in paradiso* (1971), *Uomini contro *(1970), *Il caso Mattei* (1972), *Lucky Luciano* (1973), *Cristo si e fermato a Eboli* (1979).

## Erreferentziak
Carlos Pumares

**Carlos Pumares Pardo** (Portugalete, Bizkaia, 1943ko irailaren 29a - Madril, Espainia, 2023ko urriaren 12a) euskal zinema kritikari eta kazetaria izan zen.

Carlos Pumares Kimika-zientzietan lizentziatua zen, zazpigarren artearen erabateko jakituna eta zaletua zen. Bereziki bere irratsaiora deitzen zuten entzule batzuen aurka erakusten zuen aiurri edo jenio txarrarengatik oroitua da, bai eta John Ford edota Howard Hawks bezalako zuzendarien alde burutzen zuen defentsa irmoarengatik ere.

José María García kazetariak zuzendutako kirol irratsaioaren ondoren egunero goizeko 1:30etatik aurrera emititu ohi zen irratsaio ospetsu eta famatu baten zuzendari eta aurkezlea izan zen.

1980ko hamarkadan irratsaioa ia irrati esperimentu baten gisa «Polvo de estrellas» ("Izarren hautsa") izenaz berrizendatua izan zen, zinema, antzerkia, eta beste artez mintzatzeko gauzatu zen lehenbiziko irratsaioa izan baitzen, ordu erdiko iraupena zuelarik.

Entzulego kopuru ona lortu zuenez 3 ordutako iraupena izatera iritsi zen, beti goizeko ordu txikietan eta irrati kate berdinean.

## Kanpo estekak 
* Carlos Pumaresen bloga ikusgai 
* Carlos Pumares ETB2 kateko "Vaya Semanita" saioan ikusgai 
* Carlos Pumaresi Marca aldizkarian eginiriko elkarrizketa
Radiotelevisión Española

**Corporación Radiotelevisión Española S. A.** edo **RTVE** Espainiako telebista eta irrati publikoaz arduratzen den enpresa publikoa da. Espainiako Gobernuak sortu zuen 1956 urtean *Ente Público Radiotelevisión Española* izenarekin. 2006an barne-egitura birrantolatu zen eta erakundeari izena aldatu zitzaion.

## Korporazioaren kateak 
### Telebista kateak 
RTVEren telebista kateak TVEk kudeatzen ditu.

* 20px La 1, kate generalista.

* 20px La 2, kate generalista.

* 20px Canal 24 horas, albisteak, erreportaiak, etab. emititzen dituen katea.

* 20pxTeledeporte, kirol-ekintzak emititzen dituen katea.

* 20x20pxClan TVE, umeetzako telebista katea.

* 20x20px La 1 UHD, bereizmen handiko telebista katea. Froga-fasean dago.

Halaber, atzerrirako beste telebista kate bat du:
* 20px TVE Internacional

### Irrati kateak 
RTVEren telebista kateak RNEk kudeatzen ditu.

* Radio Nacional, kate generalista.
* Radio Clásica, musikoa klasioa emititzen du.
* Radio 3, gazteentzako kate kulturala.
* Ràdio 4, RNEren Kataluniarako kate generalista.
* Radio 5, albisteak.

## Ikus, gainera 
* Espainiako telebista publikoaren historia

## Kanpo estekak 
* RTVEren webgune ofiziala
B taldearen bitaminak

**B taldearen bitaminak** bitamina-multzo batek osatzen du. Hasieran B bitamina bakarra zegoela uste arren, gero antzeko funtzioak eta ezaugarriak zituzten bitaminak zeudela egiaztatu zen. Talde honetan 8 bitamina daude, zenbaki desberdinekin izendatzen direnak.

Talde honetako bitamina guztiak hidrosolugarriak dira. Hori dela eta, ez dira gorputzean pilatzen.

B konplexua honako bitamina hauek osatzen dute:

* B1 bitamina, tiamina izenez ezagutua. Ugaria da zereal, arroz eta lekaleetan. Nerbio-bulkadetan funtsezko zeregina betetzen du. Haren gabeziak beriberi izeneko nerbio-gaitza eragiten du.

* B2 bitamina, erriboflabina izenez ezagutua. Ugaria da elikagai askotan, besteak beste legamietan, esnean, arrainetan, arrautzetan, esnekietan, etab. FAD eta FMN koentzimen osaketan parte hartzen du. Koentzima horiek eginkizun garrantzitsua burutzen dute hainbat bide metabolikotan: Krebs zikloan eta arnas katean, esaterako, baina baita lipidoen beta oxidazioan eta proteinen katabolismoan ere. Haren gabeziak anemia, ahoko ultzerak eta azaleko lehortasun eta ezkatatzea sortzen du.

* B3 bitamina, niazina edo PP bitamina izenez ezagutua. Ugaria da landare zein animali-janarietan: legamietan, onddoetan, frutan, lekaleetan, esnean, okelan eta gibelean. NAD eta NADP koentzimen aitzindaria da, beraz zeregin garrantzitsua betetzen du prozesu katabolikoetan. Haren gabeziak pelagra izeneko gaitza sortzen du.

* B5 bitamina, azido pantoteniko izenez ezagutua, A koentzimaren sorreran parte hartzen duena. A koentzima garrantzi handiko molekula da, hamaika prozesu metabolikotan parte hartzen duena. Bitamina honen gabeziak, beraz, ondorio kaltegarri anitz eragiten ditu.

* B6 bitamina, piridoxina izenekoa. Elikagai askotan dago, batez ere legamietan eta gibelean. Aminoazidoen metabolismoan parte hartzen du, amino taldeen transferentzietan. Haren gabeziak azaleko gaitzak, anemia eta nerbioetako arazoak sortzen ditu.

* B8 bitamina, biotina izenez ezagutua.

* B9 bitamina, azido foliko izenekoa. Ugaria da espinaketan, frutan, azenarioetan, gibelean, okelan eta arrainetan. Funtsezkoa da nerbio-sistemaren funtzionamendu zuzenerako, eta parte hartzen du eritropoiesian.

* B12 bitamina, kobalamina izenez ezagutua. Ugaria da arrautzetan eta gibelean, eta esnekietan, okelan eta arrainetan. Hazkuntza-prozesuetan parte hartzen du eta baita eritrozitoen sorrera-prozesuan (eritropoiesian) ere. Haren gabeziak anemia kaltegarri izeneko gaixotasuna sortzen du, globulu gorrien eraketan akatsak eragiten dituena.

## Kanpo estekak
Vilcabamba

**Vilcabamba** (, "lautada sakratua") Peruko arkeologia-aztarnategia da, inka-aurreko eta inka garaikoa, Cusco departamenduan dagoena. Bertan zegoen Vilcabamba hiria, Manco Inka Yupanquik 1539an sortutakoa, Inka Inperioaren azken babeslekua izan zena, espainiarrek 1572an hartu zuten arte; horrela amaitu zen inken erresistentzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxeberria (argipena)

**Etxeberria** oikonimo bat da (etxe izen bat), «etxe berri» esan nahi duena. Gerora, euskal kulturan ohikoa denez, oikonimoa pertsonen deitura ere bihurtu da; bai eta bestelakoen izena ere. Hona hemen Euskal Wikipedian artikulua dutenen zerrenda:

## Pertsonak 
### Euskal herritarrak 
* Idoia Etxeberria (1993-), harri-jasotzailea.
* Joseba Etxeberria (1977-), futbolaria.
* Xabier Etxeberria (1974-), idazlea.
* Martin Etxeberria (1974-), idazlea.
* Imanol Etxeberria (1973-), futbolaria.
* Aitziber Etxeberria (1973-), idazlea.
* Joseina Etxeberria (1968-), irrati-esataria.
* Jesus Maria Etxeberria (1963-), orkestra zuzendaria.
* Rufi Etxeberria (1959-), politikaria.
* Hasier Etxeberria (1957-), idazlea.
* Paco Etxeberria (1957-), mediku eta antropologoa.
* Carlos Etxeberria (1940-), txirrindularia.
* Luis Maria Etxeberria (1940-), futbolaria.
* Patxi Etxeberria (1900-1989), idazle jesuita.
* Patxi Etxeberria Zubiria (1930-), bertsolaria.
* Julián Etxeberria (1875-1948), enpresaburua.
* Jose Kruz Etxeberria (1773-1853), idazle eta erlijiosoa.

### Euskal Herriaz kanpokoak 
* Luciana Echeverría (1991-), txiletar aktore eta kantaria.
* Sandra Echeverría (1981-), mexikar aktore eta kantaria.
* Mariano Echeverría (1981-), argentinar futbolaria.
* Liza Echeverría (1972-), mexikar aktore eta modeloa.
* Simón Echeverría (1972-2006), txiletar musika ekoizlea.
* Fernando Echeverría (1953-), txiletar enpresaburu eta politikaria.
* Bolívar Echeverría (1941-2010), ekuatoriano-mexikar filosofoa.
* Mónica Echeverría (1940-), txiletar idazlea.
* Efrén Echeverría (1932-), paraguaitar musikagilea.
* Luis Echeverría (1922-), Mexikoko presidentea.
* Ricardo Echeverría (1918-1988), txiletar militar eta zalduna.
* Inés Echeverría (1868-1949), txiletar idazlea.
* Aquileo Echeverría (1866-1909), Costa Ricako idazle eta politikaria.
* Diego Echeverría Recabarren (1813-1863), txiletar politikaria.
* Esteban Echeverría (1805-1851), argentinar idazlea.
* Francisco Javier Echeverría (1797-1852), Mexikoko presidentea.
* Juan Gualberto Echeverría (1794-1831), argentinar militarra.
* Juan José Echeverría (1760-1849), txiletar politikaria.
* Joaquín Echeverría Larraín, txiletar politikaria.
* Atanasio Echeverría, XVIII. mendeko mexikar botanikoa.

## Bestelakoak 
* STAR, Bonifacio Echeverría S.A., Eibarko armagintzako enpresa.
* Banco Etcheverría, espainiar estatuko bankurik zaharrena.
* Bodegas Echeverría, Ekuadorko upategia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Etxebarria (argipena)
* Etxabarri (argipena)
* Etxeberri (argipena)
* Exaberri
* Txabarri (argipena)
* Xabier (argipena)

## Kanpo estekak
Adarbakar

thumb|250px|Anderea eta adarbakarra
[eskuinera|thumb|250px|Adarbakar baten [mosaikoa (1213) eliza zoruan (Ravenna)]]
**Adarbakar**ra (edo **adarbakoitz**a) mitologiako izakia da. Oro har, zaldi zuri baten itxura du, lehoiaren tamaina, antilope hankak, aker bizarra eta kopetan adar luzea. Adarra du, hain zuzen ere, ezaugarririk berezkoena: luzea da, itzulinguru itxuran eta zorrotza.
 
Marrazki eta irudi modernoagoetan, berriz, zaldi arruntaren itxura du, baina beti adarra kopetan. Adar bakarren agerpena munduko mitologietan oso hedatuta dago. Marianna Mayer ikerlariaren arabera, "Adarbakarra eta lakua" aztertu ondoren, zera dio: "antza denez, adarbakarra gizakia beldurtzen ez duten mitologiako abere gutxienetarikoa da". Antzinako Grezian agertzen zen jada "monocéros" izenaz. Edi Aroko bertsioetan, ordea, pizti gisa ageri da, erasokorra, bakarzalea eta hori bai, beti edertasun misteriotsuaren jabe. Erdi Aroko eta Pizkundeko elezaharren arabera, abere bikaina zen, elefante bat garaitzeko gai. Haren adarrak ezaugarri magikoak zituen, urak arazteko eta pozoia neutralizatzeko. Haren ondorioz, adarbakarraren ustezko adarrak oso gauza preziatsuak izan ziren Erdi Aroan eta Pizkundean.

## Jatorria 
Aintzinako Grezian adarbakarra ez da mitologia kontakizunetan ageri, baizik eta natur-zientzia liburuetan, adarbakarra India hurruneko benetako animalia zela uste baitzuten. Indo haranean aintzinean erabilitako zigiluetan adarkarrak margotu zituzten (perfilez ikusten diren zezenak ere izan litezke). Biblian aipatzen den *reem* animalia adarbakarra izan liteke. Mesopotamian *auroch* animalia perfilez irudikatu dutenean ere itxura hori zuen eta indarra edo boterea adierazten zuen.
Ertaroan adarbakarrak protagonista zituzten kondaira asko zabaldu ziren, iturria bibliako aipamenak zituztelarik.

## Adarbakarra Erdi Aroan 
Erdi Aroko bestiarioan azaldu zen: hor, birjinak harrapatzen zuen. Kondairetan, emakume birjin baten aurrean, otzan bilakatzen zenez, bera harrapatzeko modu bakarra birjina bat eramatea zen. Artelan erlijiosoetan askotan irudikatzen zen. Jesukristok Ama Birjinarekin zuen harremana adarbakarraren eta emakume birjinen harremanarekin parekatu da.

## Adarbakarra Euskal Herrian 
Adarbakarra ez da maiz agertzen Euskal Herriko mitologian, baina Erdi Aroko zenbait elezaharren protagonista da.

## Ikus, gainera 
* *Adarbakarraren sekretua* (Tintin)

## Kanpo estekak
Abadeh

**Abadeh** (persieraz آباده) Irango Fars eskualdean dagoen hiria da, Ispahandik 200&nbsp;km eta Shirazdik 270&nbsp;km-ra. Biztanleria 59.241 (2007) da. Hiria Abadehy konderriko hiriburua da.

Abadeh-Eghlid eskualdeko hiririk handiena da, bere zur-lanenagtik ospetsua. Sesamo olioa, akain-olioa, ale eta hainbat fruta ere bertan ekoizten dira.

## Kanpo estekak
Zinema banatzaile enpresa

Zineman estudioaren filmen zinerako banatze-eskubideak hedatzen arduratzen den hedabidea da.

## Zinema enpresak 
* Columbia Pictures
* Metro-Goldwyn-Mayer (MGM)
* Paramount Pictures
* Technicolor
* Twentieth Century-Fox
* United Artists
* Universal Pictures
* Walt Disney Studios Motion Pictures
* Warner Bros

## Ikus, gainera 
* Zinema

## Kanpo estekak
Zinema beltz

**Zinema beltza**, *cine negro* espainolez edo *film noir* frantsesez, 1940 eta 1950 hamarkadetan AEBn garatutako zinema generoa da. Mota honetako filme ezaguna 1941ean estrinatutako **El halcón maltés** da, John Hustonek zuzendua, eta Humphrey Bogartek eta Mary Astorek interpretatuak.

Ganster zinema eta zinema sozialaren artean definitzen da.

## Ikus, gainera 
* Zinema-generoak

## Kanpo estekak
Gasteizko Zinema

**Gasteizko Zinema** 1983an Juanma Bajo Ulloa euskal zinema zuzendariak sorturiko zinema estudioa da.

## Egindako lanak 
* *Cruza la puerta*
* *El último payaso*
* *A kien pueda interesar*
* *100 aviones de papel*
* *Akixo*
* *El reino de Victor*
* *Alas de mariposa*
* *La madre muerta*
* *Ordinary Americans* (Amerika arruntak).
* *Frágil*

## Ikus, gainera 
* Juanma Bajo Ulloa

## Kanpo estekak 
*  Zinema ekoizleari buruzko webgunea.
Zinema genero

**Zinema generoak** zinema teorian, filmak taldeetan sailkatzeko erabiltzen dituzte. Antzekotasunak edo topikoak partekatzen dituzten film batzuk genero bat osatzen zuten. Hona hemen genero nagusiak:

## Estiloaren arabera 
* Abentura
* Akzioa edo Ekintza
* Beldurra
* Beltza
* Drama
* Erromantikoa
* Komedia
* Misterioa
* Musikala
* Suspense edo Thrillera

## Giropenaren arabera 
* Fantastikoa
* Gerra
* Historikoa
* Kirola
* Polizia
* Pornografia
* Westerna eta azpi generoa Spaghetti westerna
* Zientzia-fikzioa

## Formatuaren arabera 
* Animazioa
* Benetazko irudia
* Ikus-entzuleriaren arabera
* Haurrentzako zinema
* Familientzako zinema
* Helduentzako zinema

## Herrialdearen arabera 
* Argentinako zinema
* Euskal zinema
* Zinema sobietarra
* Zinema estatubatuarra
* Bollywood

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fantasiazko literatura

[thumb|300px|Genero **fantastikoa** garai mitikoetan girotzen da maiz, [magia eta animalia fantastikoak erabiliz. Egungo garaietan girotutako **fantasia** ere lantzen da.]]

**Fantasiazko literatura** terminoak, batez ere, fantasiazko elementuetan oinarritutako narrazio-generoari egiten dio erreferentzia, eta horren barruan hainbat azpigenero bildu daitezke, horien artean beldurrezko literatura, zientzia fikzioa edo gotikoa . Terminoa izugarri nahasia da, bere aplikazioari buruzko irizpideen dibergentziagatik. Fantasiazko literatura naturaz gaindiko eta aparteko fenomenoek parte hartzen duten istorio gisa ezagutzen da, hala nola magia edo existitzen ez diren izakien esku-hartzea. Definizio hau ez da eraginkorra, naturaz gaindiko elementuak istorio mitologiko eta erlijioso guztietan daudelako eta haien presentziak egungo zibilizazioaren oso bestelako izaera duelako.

*Introduction to Fantastic Literature* klasikoan, Tzvetan Todorovek fantastikoa definitu zuen fikziozko pertsonaia batek eta testu baten irakurle inplizitu batek, enpatikoki partekatutako zalantza-une gisa. Fikzio fantastikoaren mugak, bada, zoragarriaren espazio zabalak markatuko lituzke, non munduaren funtzionamendu arrazionala baztertu eta «arraroa» edo «fantastikoa azaltzen», zeinetan elementu kezkagarriak arraro izatera murrizten diren, baina gertakari azalgarriak. Fantastikotasunaren definizio zabalaren aurka, definizio horrek murrizteegia izatearen ahulezia du. Definizio horren muina erreskatatzen saiatzen diren birformulazio teoriko desberdinak proposatu dira hainbat oharrekin. 

Irizpide historikoak dituen beste definizio posible batek dio literatura fantastikoa kultura laiko baten barruan definitzen dela, eta horrek ez die jainkozko eta, beraz, naturaz gaindiko jatorririk egozten fenomeno ezagunei, azalpen arrazional eta zientifiko bat bilatzen baizik. Egoera horretan, istorio fantastikoak naturaz gaindiko elementu bat sartzen du, ordena naturalarekin bat datorrena, irakurleari ezinegona sortzen diona. Naturaz gaindiko elementuak ezezaguna delako harritu eta ikaratu ez ezik, bere munduaren sistema epistemologiko osoan arraildura bat irekitzen du, mota guztietako gertakari ezohikoak eta munstroak sortzeko gai dena.

Bestalde, Ana María Barrenechea literatur kritikari argentinarrak dio literatura fantastikoak egunerokotasunetik anormalera doazen gertakariak eskaintzen dituela. Hauek modu problematikoan aurkezten dira pertsonaientzat, narratzailearentzat eta irakurlearentzat. Fantasiazko eta aparteko izaki eta elementuen agerpena ere aipatzen du.

Batzuetan, genero honek ezohiko gertakizunetan oinarritutako istorio bat eskaintzen digu, aztertutakoan errealitatetik ihes egiten dutenak, hala ere, geroago istorioan, gertaera horiek azalpen logiko edo zientifiko bat dute, baina hori ez da beti gertatzen eta batzuetan istorioa arrazionalitatetik atera gabe amaitzen da.

Fantasiazko literaturak errealitatetik hartutako objektu edo pertsonaia bat ere aurkez diezaguke, ingurune erreal batean eroak edo ezinezkoak liratekeen ekintzak eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirol-zinema

**Kirol-zinema** kirolezko filmak biltzen dituen zinema da. Adibidez, *The Champion*, Charlie Chaplinekin, *Raging Bull*, *Horse Feathers* filmak biltzen ditu. Kirol-zinemaren gaiak talde baten edo kirolari bakar baten garaipenetan oinarritzen dira zailtasunari nola aurre egiten duten erakutsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekintzazko zinema

[thumb|300px|[Sylvester Stallone aktorea, John Rambo ekintzazko pertsonaia antzezten duena]]
**Ekintzazko zinema** edo **ekintza-zinema** akzio fisikoa elkarrizketen gainetik dagoen zinema genero ezaguna da. Akzioa heroi baten norgehiagokan dago oinarrituta.

Ekintza-filmak 1970eko hamarkadan hasi ziren ekoizten.

* 1920ko hamarkadako eta 1930eko hamarkadako hamarkadako ekintza-filmak abenturazko zinema filmak ziren, Douglas Fairbanks ezpatariaren antzezlanak edo Westernak.

* 1940ko hamarkadako eta 1950eko hamarkadako hamarkadako filmak Gerra-zinema eta cowboy filmak ziren. Alfred Hitchcock dugu zinema zuzendaririk entzutetsuena.

* 1960ko hamarkadako hamarkadako filmak *James Bond* sailak ekintza-filma modernitatean oinarritzen dira. Kotxe lasterketa, tiroketak, arma bereiziak dira ekintza zinemaren ezaugarririk nabarmenenak.

* 1980ko hamarkadako hamarkadako filmak *Rambo* saila ekintza zinema eta Vietnameko gerratearen ondorioetan oinarritzen dira. Mendekua eta justizia antzeztuko dituzte, Spaghetti western zinema imitatuz.

* 2000ko hamarkadako hamarkadako filmak *Kill Bill* filmak, thriller, drama eta ekintza nahastuko dituzten Quentin Tarantinoren antzezlanetan.

## Film eta aktore entzutetsuak 
### *James Bond* eta Sean Connery 
* Ekintza zinemaren aktore entzutetsua Sean Connery dugu, *James Bond* filma ezagunean "007 agentea" protagonista dugularik.

* Britaniar SISarentzako lan egiten duen "gizon bakarreko espioi" gisa antzezten du *James Bond* filmetan.

### *Rambo* eta Sylvester Stallone 
* Ekintza zinemaren aktore entzutetsuena Sylvester Stallone dugu, *Rambo* filma ezagunean "John Rambo" protagonista dugularik.

* Vietnamgo Gerran "gizon bakarreko gudaroste" gisa antzezten du *Rambo* filmetan.

### *Kill Bill* eta Uma Thurman 
* Ekintza zinemaren aktore emakume entzutetsua Uma Thurman dugu, *Kill Bill* filma ezagunean "The Bride", Beatrix Kiddo, protagonista dugularik.

* Gaizkile talde baten "borrokalari" gisa antzezten du. Quentin Tarantinok idatzitako ekintza eta thrillera nahasten dituen bi filmaren protagonista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thriller

thumb|300 px|Foreign Correspondent

***Thriller***ra (ingelesetik *to thrill*, ikaratu) suspensea eta tentsioa osagai dituen literatura, bideo-joko eta zinema generoa.

Thrillerra *espioi filme*n eta polizia filmen antza daukate. Alfred Hitchcock zinema genero honen maisutzat hartzen da.

Antzinako olerki epikoek, hala nola Gilgameshen epopeia, edo Homeroren Odisea teknika narratibo antzekoak erabiltzen zituzten. Odisean, Odiseo heroiak etxeranzko bidea hartzen du.

## Kanpo estekak
Rambo

[thumb|150px|[Sylvester Stallone aktorea Rambo pertsonaiaren antzezpenean.]]
***Rambo*** ekintzazko filmen serie bat da, David Morrellen *First Blood* eleberrian oinarritua, John Rambo pertsonaia protagonistaren antzezletzat Sylvester Stallone estatubatuar aktorea duena.

Oraingoz lau film dira (eta beste bat egiten ari dira 2010 estreinatzea nahi dute):

* *First Blood* (1982): Espainian *Acorralado* eta Frantzian *Rambo* izenburuekin atera zuten
* *Rambo: First Blood Part II* (1985)
* *Rambo III* (1988)
* *Rambo IV* (2008)
* *Rambo: Last Blood* (2019)

## Pertsonaia 
John Rambo erotu den Vietnamgo Gerrako beterano bat da, eta garai hartan estatubatuar zibilek Vietnamen borrokatutako soldaduei buruz egiaz sentitzen zuten lotsa eta ahaztu nahia hainbat aldiz biderkaturik sufritzen du fikzioan.

## Musika 
Hiru filmen jatorrizko musika Jerry Goldsmithek konposatu eta zuzendu zuen. Lehen filmearen musika gaia ''It's A Long Road'' du izena Dan Hillek interpretatu zuen. Laugarren filmearena Brian Tylerek konposatu zuen, nahiz eta Goldsmithenen jatorrizko bertsioan oinarrituz .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rambo sagar

## Kanpo estekak
Rambo (argipena)

**Rambo** izenaren adigai ezagunena John Rambo da, *First Blood* eleberrian sorturiko pertsonaia, Rambo film serieko protagonista dena. Sylvester Stallone estatubatuar aktoreak antzeztu du Ramboren pertsonaia, serieak oraingoz dituen lau filmetan (bosgarrena egiten ari dira):

* *First Blod*, 1982 (Espainian *Acorralado*, Frantzian *Rambo*)
* *Rambo: First Blod Part II*, 1985
* *Rambo III*, 1988
* *Rambo*, 2008

**Rambo** izenarekin beste hauek ere aipatzen dira:
* *Rambo* eta *Rambo III*, bideo-jokoak, filmean oinarrituak.
* *Rambo and the Forces of Freedom*, filmean oinarrituriko marrazki bizidunen seriea.
* Rambo sagar, fruta horren barietatea.
Zinema erromantiko

**Zinema erromantikoa** zinema genero bat da, maitasunezko istorioa duten filmek osatua.

Film erromantikorik ezagunenetarikoa *Titanic* da, 1997an plazaratua. 600 milioi estatubatuar dolar bildu zituen Estatu Batuetan; eta 1,8 bilioi, mundu osoan.

## Film erromantiko ezagunak 
[thumb|290px|[Tyrone Powerk Alice Faye besarkatzen du, ''Alexander's Ragtime Band'' filmean.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDb guide to Romance movies
* Best Romantic Movies
* Top 102 romantic dramas at the box office
Once Upon a Time in the West

'''''C'era una volta il West'''* 1968.eko italiar - estatubatuar filma, Sergio Leonek zuzendua. Charles Bronson, Henry Fonda, Jason Robards, Claudia Cardinale eta Gabriele Ferzetti aktoreek antzestuak. *Hasta que llegó su hora* (Espainia) eta *Érase una vez en el Oeste'' (Latinoamerika)

David di Donatello Saria 1969.ean ekoizpen onari. Golden Laurel Saria 1970.ean

Spaghetti western zinema azpi genero, Sergio Leone zuzendariaren lanik onena eta generoarena ere.

## Argumentua 
1876, Mendebalde Urruna, Brett McBain (Frank Wolff) irlandar jatorriko baserritar alargun bat da, bere semeekin batera Arizonan bizi da. New Orleans hiritik datorren Jill (Claudia Cardinale) emaztegaiari.ongietorri festa bat prestatu dio. Baina Jill haien arrantxora ailegatzean pistolari talde bat bertatik igaro eta senide guztiak erail dituztela ikusiko du.

## Aktoreak 
* Claudia Cardinale: Jill McBain
* Henry Fonda: Frank
* Jason Robards: Cheyenne
* Charles Bronson: Harmonica
* Gabriele Ferzetti: Morton
* Paolo Stoppa: Sam
* Woody Strode: Stony
* Jack Elam: Snaky
* Keenan Wynn: Sheriffa
* Frank Wolff: Brett McBain
* Lionel Stander: Tabernaria
* Al Mulock: Knuckles

## Kanpo estekak 
*  Azken eszenaren irudiak youtube.com-en, iraupena 8:32 minutu
Misteriozko zinema

**Misteriozko filma** *kriminal film*aren azpi-generoa da. Ikertzaileak krimaren zehaztasunak argitzen saiatzen da, aieru edo seinaleen bidez eta ikerketa eramanez.

## Adibideak 
* The Maltese Falcon (1931)
* Rebecca (1940)
* The Man Who Knew Too Much (1956)
* In the Heat of the Night (1967)
* Mulholland Falls (1996)
* Gosford Park (2001)

## Ikus, gainera 
* Zinema-generoak
* Thriller

## Kanpo estekak
Pornografia-zinema

thumb|250px|1906;eko austriar filme erotiko baten irudiak

**Pornografi zinema** sexua aktibitatea agertzen duten filmak biltzen ditu. **Porno** edo **porno zinema** ere deitua.

Ikusentzulea exzitatzea du helburu, aktoreak sexuari jotzen aritzen diren bitartean.
  

Japonia ekoizpeneko marrazki bizidunak ere badaude hentai deiturikoak.

Gaur egun Hungria da Europako pornografia zinemaren ekoizkilerik haundienak, estatubatuetik aldenduz.

## Kanpo estekak
B film

[thumb|250px|The "King of the Bs," [Roger Cormanek ekoiztu eta zuzendua*The Raven* (1963) American International Picturesrentzat. Vincent Price Jack Nicholson.]]

**B filma** (B movie ingelesez) aurrekontu txikiko film komertziala da.

Estatu Batuetan publizitate gutxiko banaketa zuena Hollywoodeko urrezko garaian erabilitako esamoldea da.

## Kanpo estekak
Aisialdi-talde

thumb|**Aisialdi-talde** batek antolatutako ekitaldia, Donostia, 2016.
**Aisialdi-taldeak** auzo, herri edo komunitate bateko haur eta gazteen suspertze soziokulturalerako taldeak dira, gazteen aisialdirako jarduera eta ekitaldiak antolatzen dituena, udalekuak eta txangoak esaterako, eta gehienetan boluntariotzan oinarrituta, begirale gazteei esker. Eskautismo mugimenduarekin antzekotasunak baditu ere, aisialdi-taldeen sorrera eta garapena 1960ko hamarkadatik aurrera gertatu zen, Paulo Freire pedagogoak herri hezkuntzaren ideiak plazaratu zituenean.

## Euskal Herrian 
thumb|*Egizu Getxo euskaldun* **aisialdi-talde**ak antolatutako irteera. Horrelako taldeek, besteak beste, euskararen erabilpena aisialdian sustatzea dute helburu.
Talde erlijiosoei, ikuspegi politiko edo kultural jakin batzuei edota kirol talde batzuei lotutako aisialdi-taldeak daude.

Euskal Herrian nabarmena izan da talde hauen garapena, Eliza Katolikoaren ekimenez parrokiaz parrokia eta euskararen aldeko mugimenduari esker, auzoan eta herrian txertatuta betiere. Egun, herri eta auzo gehientsuenetan aritzen dira talde hauek, euren ezaugarri edo filosofiari buruz hainbat elkartetan bildurik (adibidez, Bizi Alai Taldeak izeneko elkartean Eliza Katolikoaren Gipuzkoako aisialdi-taldeak biltzen dira). Hezitzaile eta begiraleak trebatzeko eskolak ere badaude (izaera katolikoko Hezkide Eskola, adibidez).

## Ikus, gainera 
* Aisia

## Kanpo estekak
Ehun mila

{{zenbaki infotaula
| zenbaki = 100000
| beste zenbakiak = 
| kardinal = 100&nbsp;000  ehun mila
| ordinal = 100&nbsp;000.  ehun milagarren
| sistema = 
| faktorizazio = 25 · 55
| zatitzaile = 
| erromatar = \mathrm{\bar{C}}
| aurrizki = 
| bitar = 11000011010100000
| zortzitar = 
| hamabitar = 
| hamaseitar = 186A0
}}

**Ehun mila** 100.000 zenbakia da, 100 × 1.000 eginez ateratzen den emaitza. Bestela esanda, 105 balio du.

## Kanpo estekak
Trilioi

**Trilioia** 1.000.000.000.000.000.000 zenbakia da, 1.000.000 × 1.000.000.000.000 eginez ateratzen den emaitza. Bestela esanda, 1018 balio du.

Nazioarteko Unitate Sisteman, *exa-* aurrizkia dagokio.

## Kanpo estekak