Apirilaren 19

**Apirilaren 19**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta bederatzigarren eguna da, 110garrena bisurteetan. 256 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1521 &ndash; Miñaoko guduan erregezaleek Aguraingo kondearen altxamendua zapuztu zuten.
* 1973 &ndash; Eustakio Mendizabal "Txikia" Algortan hil zuten.
* 2004 &ndash; Bilbao Exhibition Centre inauguratu zuten Barakaldon.
* 2013 &ndash;  Militantzia politikoagatik atxilotze agindua zuten zortzi gazteren egoera salatu eta hauek babesteko herri harresia egin zuten ia mila lagunek Donostian.
* 2016 &ndash; Burlatan torturaren aurkako horma-irudi bat margotzeagatik goardia zibilak 8 lagun atxilotu zituen.

### Mundua 
* 1775 &ndash; Estatu Batuetako Independentziaren Gerra hasi zen Ingalaterrako tropen aurka.
* 1839 &ndash; Londreseko Itunaren bidez, Belgika erresuma independente bihurtu zen.
* 1924 &ndash; Madrilen Compañía Telefónica Nacional de España, gero Telefónica bilakatuko zen monopolioa sortu zuten.
* 1933 &ndash; Txilen Txileko Alderdi Sozialista sortu zen.
* 1943 &ndash; Varsoviako ghettoko altxamendua hasi zen. SSei eraso zieten eta juduek tropa alemaniarren aurka egindako matxinada handiena hasi zuten. Maiatzaren 16ra arte luzatu zen.
* 1971 &ndash; Sierra Leona errepublika bihurtu zen.
* 1995 &ndash; Estatu Batuak, Oklahoma Cityn: Timothy McVeighek Alfred P. Murrah Federal Building eraikuntzan jarritako bonbak 168 pertsona hil zituen.
* 2005 &ndash; Vatikano Hirian: Joseph Ratzinger kardinala Aita Santu hautatu zuten eta Benedikto XVI.a izena hartu zuen.
* 2011 &ndash; Fidel Castrok Kubako Alderdi Komunistako kargua utzi zuen, 45 urteren ondoren.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1998ko Prudentzio Deuna Bertso Sarian Asier Otamendi izan zen irabazlea, bigarren aldiz jarraian.

### Mundua 
## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2016 &ndash; Eskubaloiko Espainiako Erregina Kopa: Bera Bera garaile finalean Zuazori 33-17 irabazita.

### Mundua 
* 1947ko Bost Nazioen Txapelketa: Galesek eta Ingalaterrak garaipen partekatua eskuratu zuten. Bigarren Mundu Gerrak eragindako etenaldiaren ondoren jokatu zen lehenengo txapelketa izan zen.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1804 &ndash; Pedro Lemonauria, bizkaitar idazle, politikari eta abokatua (h. 1874).
* 1815 &ndash;
** Eugenio Otxoa, erdal idazlea, bibliografoa, argitaratzailea eta itzultzailea (h. 1872).
** Toribio Aiertza, euskal kardiologoa (h. 1884).
* 1842 &ndash; Manuel Laredo, arabar artista eta politikaria (h. 1896).
* 1847 &ndash; Vicente Arana, bizkaitar idazlea (h. 1890).
* 1873 &ndash;
** Nikolasa Atxika-Allende, Sabin Aranaren emaztea (h. 1951).
** Víctor Pradera, euskal herritar politikari, ingeniari, abokatu eta historialaria (h. 1936).
* 1889 &ndash; Victoria Ariño, ermuar filantropoa (h. 1974).
* 1895 &ndash; José María Peña, euskal herritar futbolari eta atleta (h. 1988).
* 1899 &ndash; José María Gonzalez de Kareaga, bizkaitar ingeniari eta politikaria, Bilboko alkatea (h. 1971).
* 1909 &ndash; Pablo Beldarrain, militar bizkaitarra, Eusko Gudarosteko komandantea (h. 1997).
* 1914 &ndash; Angel Gaztelu, nafar poeta eta historialaria (h. 2003).
* 1918 &ndash;
** Luis Maria Larrea, bizkaitar apezpikua, Bilboko elizbarrutiko apezpikua izandakoa (h. 2009).
** Mark Légasse, Euskal Herriko idazle eta historialari anarko-abertzalea, Parisen (h. 1997).
* 1919 &ndash; Santiago Brouard, medikua, politikaria eta euskararen aldeko militantea (1984an GALek eraila).
* 1926 &ndash; Joxe Urteaga Oria, gipuzkoar trikitilari eskusoinujotzailea (h. 2017).
* 1928 &ndash; Dolores Etxaide,  gipuzkoar arkeologoa (h. 2018).
* 1929 - Felipe Eraña, bizkaitar futbolaria (h. 2009).
* 1939 &ndash; Jose Luis Zumeta, gipuzkoar margolaria, Gaur taldearen sortzaileetakoa (h. 2020).
* 1956 &ndash; Pedro Otxotorena, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1958 &ndash; Roberto Lopez Ufarte, gipuzkoar futbolari ohia, Fezen.
* 1967 &ndash; Herri Torrontegi, motoziklismoko bizkaitar pilotu ohia.
* 1972 &ndash; Iñaki Zubizarreta, euskal herritar saskibaloi jokalari ohia, Madrilen.
* 1973 &ndash; 
** Jon Mantzisidor, gipuzkoar komikigile eta musikaria.
** Marijo Deogracias, gipuzkoar kazetaria.
* 1974 &ndash; Uxue Fraile Azpeitia, gipuzkoar mendi-korrikalaria.
* 1975 - Nerea Garcia Fernandez, bizkaitar musikari eta musika-irakaslea.
* 1977 &ndash; Nerea Otxoa de Aspuru, arabar errugbilari ohia.
* 1978 &ndash; Gorka Brit, gipuzkoar futbolaria.
* 1980 &ndash; Vanesa Gimbert, gipuzkoar futbolaria.
* 1981 &ndash; Laura García, nafar judoka paralinpikoa.
* 1985 &ndash; Ángela del Pan, bizkaitar errugbilaria.
* 1991 &ndash; Bixintxo Bilbao, lapurtar trinketa pilotaria.
* 2001 &ndash; Iñigo Eizagirre, gipuzkoar txirrindularia.
* 2004 &ndash; Marvin De Lima, lapurtar futbolaria.
* 2005 -
** Iñigo Argibide, nafar futbolaria.
** Álex Jimenez, nafar futbolaria.
* 2007 - Simon Gartzia, nafar futbolaria.

### Mundua 
* 1452 &ndash; Frederiko I.a Napolikoa, Napoliko erregea (h. 1504).
* 1483 &ndash; Paolo Giovio, italiar sendagile, historialari, biografo eta apaiza (h. 1552).
* 1602 &ndash; Ana Francisca Abarca de Bolea, espainiar moja zistertarra, olerkari eta idazlea (h. c. 1685).
* 1603 &ndash; Michel Le Tellier, frantziar politikaria (h. 1685).
* 1793 &ndash; Fernando I.a Austriakoa, Austriako enperadorea (h. 1875).
* 1795 &ndash; Christian Gottfried Ehrenberg, alemaniar naturalista (h. 1876).
* 1815 &ndash; Daniel Bashiel Warner, Liberiako presidentea (h. 1880).
* 1830 &ndash; Hermógenes López, Venezuelako presidentea (h. 1898).
* 1832 &ndash;
** José Echegaray, espainiar ingeniari, matematikari, antzerkigile eta idazlea, 1904ko Literaturako Nobel Saria (h. 1916).
** Lucretia Rudolph Garfield, AEBtako lehen dama (h. 1918).
* 1849 &ndash; Eva Gonzalès, frantziar margolari inpresionista (h. 1883).
* 1859 &ndash; Marie-Béatrice de Baye, frantziar poeta (h. 1928).
* 1867 &ndash; 
** Francisco José Fernandes Costa, Portugalgo lehen ministroa (h. 1925).
** Elvira Rawson, argentinar mediku eta sufragista (h. 1954)
* 1880 &ndash; Eugen Slutski, errusiar ekonomialari eta estatistikaria (h. 1948).
* 1882 &ndash; Getúlio Vargas, Brasilgo presidentea (h. 1954).
* 1883 &ndash; Richard von Mises, austrohungariar jatorriko estatubatuar ingeniaria (h. 1953).
* 1891 &ndash; Riccardo Bacchelli, italiar idazlea (h. 1985).
* 1892 &ndash;
** Grigori Abramovitx Shajn, sobietar/errusiar astronomoa (h. 1956).
** Germaine Tailleferre, frantziar musikagile eta pianista (h. 1983).
* 1897 &ndash; Jiroemon Kimura, 116 urte eta 54 egun bizi izan zen japoniarra, bere garaian momentuko munduko pertsonarik nagusiena (h. 2013).
* 1898 &ndash; Constance Talmadge, estatubbatar aktorea (h. 1973)
* 1900 &ndash; Alexander Ptutxko, sobietar zinema zuzendaria (h. 1973).
* 1912 &ndash; Glenn Theodore Seaborg, estatubatuar kimikaria, 1951ko Kimikako Nobel Saria (h. 1999).
* 1916 &ndash; Delio Rodríguez, galiziar txirrindularia (h. 1994).
* 1917 &ndash; Florence Wald, estatubatuar erizaina, AEBetako hospizio mugimenduaren amatzat hartua (h. 2008).
* 1922 &ndash; Erich Hartmann, alemaniar ehiza-pilotua izan zen Bigarren Mundu Gerran, hegazkingintzako onenentzat hartua (h. 1993).
* 1923 &ndash; Lygia Fagundes Telles, brasildar idazlea (h. 2022).
* 1924 &ndash; Ethel Houston, Albaceten jaiotako abokatu eskoziarra, kriptografia enigma kodeen deszifratzailea (h. 2017)
* 1926 &ndash;
** Sonja Åkesson, suediar idazlea eta poeta (h.1977).
** Rawya Ateya, egiptoar politikaria (h. 1997).
** William Klein, estatubatuar argazkilaria (h. 2022).
* 1928 &ndash; Azlan Shah Perakekoa, Perakeko sultana eta Malaysiako erregea (h. 2014).
* 1931 &ndash;
** Clement Arrindell, Saint Kitts eta Nevisko lehendabiziko gobernadore orokorra (h. 2011).
** Frederick Brooks, estatubatuar software-ingeniari eta informatikaria, OS/360 sistema eragilearen garapenaren gidaritzagatik ezaguna (h. 2022).
* 1932 &ndash; Fernando Botero, kolonbiar muralista, eskultore eta margolari figuratiboa (h. 2023).
* 1933 &ndash; Jayne Mansfield, estatubatuar aktore eta abeslaria, 1950eko hamarkadako *sex symbol* nagusienetariko bat (h. 1967).
* 1934 &ndash; Jean Ziegler, suitzar politikaria, altermundialista eta soziologoa.
* 1935 &ndash;
** Dudley Moore, ingeles aktorea, umorista eta musikagilea (h. 2002).
** Josef Vojta, txekiar futbolaria (h. 2023).
* 1936 &ndash;
**  Wilfried Martens, Belgikako lehen ministroa (h. 2013).
** Dulcinea Bellido, espainiar jostuna eta PCEko militante feminista (h. 2001).
* 1939 &ndash; Ali Khamenei, Irango Agintari Gorena (h. 2026).
* 1941 &ndash;
** Roberto Carlos, brasildar kantautorea.
** Carmen Ruiz-Tilve, asturiar irakaslea, liburuzaina eta idazlea.
* 1943 &ndash; José Legrá, kubatar-espainiar boxeolari ohia.
* 1944 &ndash; James Heckman, estatubatuar ekonomialaria, mikroekonomian aditua, 2000ko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1945 &ndash; Eugenia del Pino, ekuadortar zientzilaria, garapenaren biologian aditua.
* 1946 &ndash;
** *Trinche* Carlovich, argentinar futbolaria (h. 2020).
** Tim Curry, ingeles aktorea eta ahots bikoiztailea.
** María Vallet Regí, kimika ez-organikoko ikertzailea eta irakasle espainiarra.
* 1947 &ndash; Mark Volman, estatubatuar musikaria, *The Turtles* taldeko kidea (h. 2025).
* 1948 &ndash; Maye Musk, kanadar-hegoafrikar modelo eta nutrizionista.
* 1949 &ndash; Paloma Picasso, frantziar diseinatzaile eta enpresaburua.
* 1950 &ndash;
** Harald Hein, florete modalitateko alemaniar eskrimalaria (h. 2008).
** Jacques Herzog, suitzar arkitektoa.
** José María Martín Carpena, PPko espainiar politikaria (h. 2000).
* 1951 &ndash; Pierre Lemaître, frantziar idazlea eta gidoilaria.
* 1954 &ndash; Trevor Francis, ingeles futbolari eta entrenatzailea (h. 2023).
* 1956 &ndash;
** Sue Barker, britainiar tenislari ohia.
** Paul Day, ingeles abeslaria, *Iron Maiden* taldeko kidea (h. 2025).
* 1960 &ndash;
** Gustavo Petro, kolonbiar ekonomialaria eta politikaria.
** Ariel Rot, argentinar rock musikari eta abeslaria.
* 1961 &ndash; Pilar Bellver, espainiar idazlea eta feminista.
* 1965 &ndash; Mayte Martín, espainiar musikagilea eta flamenko-kantaria.
* 1967 &ndash; Philippe Saint-André, frantziar errugbilaria.
* 1968 &ndash;
** Ashley Judd, estatubatuar aktore eta ekintzaile politikoa.
** Mswati III.a, Swazilandiako erregea, Afrikako azken errege absolutista.
** Asako Takakura, japoniar futbolari ohia.
* 1969 &ndash;
** Hiromitsu Isogai, japoniar futbolari ohia.
** Zsuzsa Polgár, hungariar xake-jokalaria.
* 1970 &ndash;
** Abelardo Fernández, espainiar futbolari ohi eta entrenatzailea.
** Kelly Holmes, britainiar atleta, iraupen-erdiko probetan aditua.
** Luis Miguel, mexikar abeslari eta aktorea.
* 1971 &ndash; Gad Elmaleh, franko-marokoar aktorea.
* 1972 &ndash; Rivaldo, brasildar futbolari ohia.
* 1977 &ndash;
** Yolanda Castaño, galiziar poeta eta literatura kritikaria.
** Danijay, *italodance* motako musika elektronikoa egiten duen DJa.
* 1978 &ndash;
** Jeanne d'Arc Debonheur, ruandar legelari eta politikaria.
** Pedro Fernández Espinosa, espainiar saskibaloi jokalari ohia.
** James Franco, estatubatuar aktore, gidoigile, zuzendari, ekoizle, modelo, idazle, musikari eta margolaria.
* 1979 &ndash;
** Kate Hudson, estatubatuar aktorea.
** Antoaneta Stefanova, bulgariar xake jokalaria.
* 1981 &ndash;
** Hayden Christensen, kanadar aktorea.
** Catalina Sandino Moreno, kolonbiar aktorea.
* 1982 &ndash; Filip Jícha, txekiar eskubaloi jokalaria.
* 1987 &ndash; Maria Xarapova, errusiar tenislari ohia eta modeloa.
* 1988 &ndash; Mami Varte, indiar abeslaria.
* 1990 &ndash; Roy Smith, costarricar futbolaria.
* 1992 &ndash; Marko Todorović, montenegroar saskibaloi jokalaria.
* 1996 &ndash; Oriana Sabatini, argentinar modelo, aktore eta abeslaria.
* 1998 &ndash; Zhang Yufei, txinatar igerilaria.
* 2001 &ndash; Mahina Paul, zeelandaberritar errugbi jokalaria
* 2002 - Ai Tsunoda, kataluniar judoka.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1887 &ndash; Alexandre-Eugène Bouët, lapurtar militarra, Parisen (j. 1833).
** Herminia de Alcain, lapurtar andrea, (j. 1826)
* 1944 &ndash; Abelino Barriola, euskal idazle eta antzerkigilea, Bearnon (j. 1885).
* 1954 &ndash; Antonio Amundarain, gipuzkoar antzerkigile eta idazlea, Madrilen (j. 1885).
* 1973 &ndash; Eustakio Mendizabal, gipuzkoar euskaltzalea, poeta eta ETAkidea, poliziak tirokatua (j. 1944).
* 1987 &ndash; Paul Maye, euskal txirrindularia, historian Paris-Tours gehien irabazi duena (j. 1913).
* 2007 &ndash; Balentin Aurre-Apraiz, euskal idazlea (j. 1912).
* 2018 &ndash;
** Mari Abrego, nafar mendigoizalea eta Euskal Herriko himalaismoaren aitzindaria (j. 1944).
** Fernando Valgañón, bizkaitar aktorea (j. 1966)

### Mundua 
* 1054 &ndash; Leon IX.a, aita santua (j. 1002).
* 1552 &ndash; Olaus Petri, Suediako elizgizon protestantea eta itzultzailea (j. 1493).
* 1560 &ndash; Philipp Melanchthon, alemaniar teologoa eta Erreforma Protestantearen lider intelektuala (j. 1497).
* 1588 &ndash; Paolo Veronese, italiar margolari manierista (j. 1528).
* 1608 &ndash; Thomas Sackville (Dorseteko I. kondea), ingelesezko poeta (j. 1536).
* 1645 &ndash; Anthony van Diemen, holandar administratzailea (j. 1593).
* 1689 &ndash; Kristina Suediakoa, Suediako erregina (j. 1626).
* 1768 &ndash; Canaletto, italiar margolaria, marrazkigilea eta grabatzailea (j. 1697).
* 1824 &ndash; Lord Byron, ingeles idazlea (j.1788).
* 1857 &ndash; Augustinos Kapodistrias, Greziako estatuburua (j. 1778).
* 1874 &ndash; Owen Jones, britainiar arkitekto, artista dekoratibo, idazle eta hezitzailea, kromolitografian aitzindaria (j. 1809).
* 1881 &ndash; Benjamin Disraeli, ingeles politikari eta idazlea, Erresuma Batuko Lehen ministroa (j. 1804).
* 1882 &ndash; Charles Darwin, ingeles naturalista, eboluzioaren teoriaren aita (j. 1809).
* 1900 &ndash; Alexandre Falguière, frantziar eskultorea (j. 1831).
* 1906 &ndash; Pierre Curie, frantziar kimikalaria (j. 1859).
* 1912 &ndash; Patricio Escobar, Paraguaiko presidentea (j. 1843).
* 1914 &ndash; Charles Sanders Peirce, estatubatuar zientzialaria, filosofoa eta logikaria (j. 1839).
* 1926 &ndash; Aleksandr Aleksandrovitx Txuprov, errusiar estatistikaria (j. 1874).
* 1939 &ndash; János Vaszary, margolari hungariarra (j. 1867).
* 1952 &ndash; Jean-Marie Musy, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1876).
* 1961 &ndash; Esperanza Abot Barge, espainiar margolaria (j. 1886).
* 1966 &ndash; Väinö Tanner, Finlandiako lehen ministroa (j. 1881).
* 1967 &ndash; Konrad Adenauer, Alemaniako kantzilerra (j. 1876).
* 1973 &ndash; Hans Kelsen, austriar legegizon, zuzenbidearen filosofo eta politikaren filosofoa izan zen (j. 1881).
* 1974 &ndash; Ayub Khan, Pakistango 2. presidentea (j. 1907).
* 1982 &ndash; Luis Rodríguez de Miguel, espainiar legelari eta politikaria (j. 1910).
* 1987 &ndash; Antony Tudor, ingeles-estatubatuar ballet dantzaria eta koreografoa (j. 1908).
* 1988 &ndash; Kwon Ki-ok, Koreako eta Txinako lehen emakumezko hegazkinlaria (j. 1901).
* 1989 &ndash;
** Nicomedes García Gómez, segoviar industrialaria (j. 1901).
** Daphne du Maurier, britainiar idazlea (j. 1907).
* 1993 &ndash;
** David Koresh, Davidiar sektaren burua (j. 1959).
** Alfonsa de la Torre, espainiar poeta, saiakeragile, antzerkigilea eta irakaslea (j. 1915)
* 1998 &ndash; Octavio Paz, mexikar idazle eta poeta, gaztelaniazko egilerik garrantzitsuenetarikoa eta 1990eko Literaturako Nobel Saria (j. 1914).
* 1999 -- Yoko Tani, japoniar aktore eta artista (j. 1928)
* 2001 &ndash; Robert Paparemborde, frantziar errugbilari eta entrenatzailea (j. 1948).
* 2006 &ndash; Ellen Kuzwayo, Hegoafrikako emakumeen eskubideen aldeko militantea eta politikaria (j. 1914).
* 2008 &ndash; Hanan Al-Agha, palestinar-jordaniar idazlea, poeta eta artista plastikoa (j. 1948).
* 2009 &ndash; J. G. Ballard, britainiar idazlea (j. 1930).
* 2011 &ndash; Grete Waitz, norvegiar atleta, bederatzi aldiz New Yorkeko maratoiaren irabazle (j. 1953).
* 2012 &ndash;
** Levon Helm, estatubatuar musikari eta aktorea, *The Band* taldeko kidea (j. 1940).
** Meenakshi Thapar, indiar aktorea (j. 1984).
* 2013 &ndash; François Jacob, frantziar biologoa, 1965eko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1920).
* 2014 &ndash; Concha Liaño, anarkista eta Mujeres Libres mugimenduaren sortzaileetako bat (j. 1916).
* 2015 &ndash; Raymond Carr, ingeles historialaria, Espainiako, Latinoamerikako eta Suediako historian aditua (j. 1919).
* 2016 &ndash;
** Patricio Aylwin, Txileko presidentea (j. 1918).
** Walter Kohn, estatubatuar fisikaria eta matematikaria, 1998ko Kimikako Nobel Saria (j. 1923).
* 2018 &ndash; 
** Pepe Mediavilla, kataluniar bikoizketa aktore eta zuzendaria (j. 1940).
** Abraham Viruthakulangara, indiar artzapezpiku katolikoa (j. 1943).
* 2021 &ndash; Walter Mondale, estatubatuar politikaria (j. 1928).
* 2022 &ndash; Kane Tanaka, 119 urte eta 107 egun bizi izandako japoniarra, heriotza momentuan munduan bizirik irauten zuen pertsona zaharrena (j. 1903).
* 2024 &ndash; 
** Daniel Dennett, estatubatuar filosofo eta idazlea (j. 1942).
** Naomy, errumaniar abeslari, kantugile eta aktorea (j. 1977).
* 2025 &ndash; 
** Marie Garel-Weiss, frantziar zinema-zuzendari eta gidoilaria (j. 1969).
** Barry Hoban, ingeles txirrindularia (j. 1940).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Seaska egutegiko izendegia: Aintzane/Aintza, Artzai/Artzain, Artzanda, Artzana eta Ogoño.

## Kanpo estekak 
Apirilaren 18 | Urteko egutegi | Apirilaren 20