open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teresa Zabalza Díez

**Teresa Zabalza Díez** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1972ko abenduaren 31) musikagilea, musikaria eta musika irakaslea da.

## Biografia 
Iruñean jaio zen kazetaritzarekin (Maite Díez amaren aldetik) eta musikarekin (Joaquín Zabalza aitaren aldetik) lotutako familia batean. Piano klasikoko ikasketak egin zituen Pablo Sarasate kontserbatorioan (Iruñea). Hala ere, karreraren azken urteetan, interpretazio klasikoa ez ezik, konposizioa ere lantzen hasi zen, jazz-musikan espezializatuta. Horretarako, Iruñean prestakuntza klasikoarekin jarraitu zuen bitartean, jazz-ikasketak ere egiten zituen Jazzlen (Donostiako jazz-eskola). Iruñeko goi-mailako ikasketak amaitutakoan, Bartzelonara joan zen, Jazz Musikako ikasketekin jarraitzera, Bartzelona erreferente nabarmena baitzen arlo horretan.

Aldi berean, Harmonia Modernoko eskolak eman zituen, baita hainbat taldetako interprete gisa parte hartu ere. Besteak beste, Joan Monné, Joan Díaz, José Reinoso, Horacio Fumero eta Guillermo Kleinen eskolak jaso zituen. Harmonia modernoko irakaslea izan zen Musics lantegian. Bartzelonan Alejandro Mingot, Hasier Oleaga, Iosu Izagirre eta Miguel Villar (Pintxo) ezagutu zituen, eta haiekin *Teresa Zabalza Quintet* osatu zuen.

2002an Nafarroara itzuli zen, eta ordutik Nafarroako Goi Mailako Musika Kontserbatorioko Jazz Departamentuko irakaslea da.

2013an, Jokin eta Amaia Zabalza Díezekin batera, ESCM Zabalza Jazz eta Musika Eskola Modernoa sortu zuen.

## Emanaldiak 
* Festa Major de Gràcia 1999 (1999ko abuztuaren 17a), Bartzelonan.
* Ciutat Vellako Jazzaldia (1999ko urria), Bartzelonan, London Jazz Sextet taldearekin.
* Jazzeko Topaketak (2001eko uztaila), Yamaguchi plaza - Iruñea, Teresa Zabalza Quartetekin.

* Getxoko Jazzaldia (2005eko uztailaren 4a), Getxo, Teresa Zabalza Quintet eta Carme Canelarekin.
* Jazzfermín (2005eko uztaila).
* Jazz-zikloa Ziudadela (2012ko irailaren 4a).

## Lanak 
* *Euria*. Laietana (Jordi Vidal) estudioan grabatua, 2004ko irailean, Bartzelonan, Jordi Vidal eta Nono Ruiz teknikariekin, Gorka Benitezek ekoitzia.
* *Angel Urrutia. Poema-liburu osoak + CD*. Poema-liburuak *De la agonía, de la vida y del amor* izeneko CDa du. Teresa eta Jokin Zabalzak konposatutako musika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ESCM Zabalza Jazz eta Musika Eskola Modernoaren orria
Rolling Stone (Argentina)

***Rolling Stone Argentina*** herrialde horretara, Boliviara, Paraguaira eta Uruguaira zuzendutako musika aldizkari amerikarraren edizioa da, La Nación argitaletxeak argitaratua. Tokiko edukiak biltzen ditu, Estatu Batuetako jatorrizko edizioko txostenen itzulpenekin osatuta.

## Historia 
Argentinako edizioaren lehen alea 1998ko apirilean agertu zen, bertako Charly García musikaria azalean eta aldizkariaren logotipoa urdinez.

Sortu zenetik, artistak, zinemagileak, aktoreak, futbolariak eta Argentinako zein munduko era guztietako pertsonaiak agertu dira bere orrialdeetan.

*RS* Argentinak 2007an Argentinako 100 Rock Album Onenen sailkapena argitaratu du, eta MTV sarearekin batera, 2002an Argentinako 100 Rock Abesti Onenak .

2003an, Argentinako edizioa Txilen banatzeari utzi zion, herrialde honek bere edizioa kaleratu baitzuen, maiatzean hasita.

2006 eta 2007 urteetan, *RS* Argentinak edizio osagarriak argitaratu zituen rockaren 50 urteak ospatzeko. Aldizkari horietan, hilabetekaritik bereizita erosi zirenetan, garai bateko diskoak eta artistak aztertu ziren.

2008ko apirilean (#121), *RS* Argentinak bere 10. urteurrena ospatu zuen AEBetako 40. urteurreneko edizioaren antzeko azal berezi batekin.

## Bibliografia 
* Donozo, Leandro. *Guía de revistas de música de la Argentina (Argentinako musika aldizkarien gida) (1829-2007)* . Gourmet Musical Editions, 2009.

## Ikus, gainera 
* Rolling Stone

## Kanpo estekak 
* Rolling Stone Argentina
* Rolling Stone Estatu Batuak
Los Fabulosos Cadillacs

**Los Fabulosos Cadillacs** Buenos Aireseko ska talde argentinar bat da eta 1984an sortua. Latinoamerikako genero horren historiako talde onenetakotzat hartzen da .  16 disko grabatu dituzte eta euren garai ezberdinetan zehar Argentinako eta nazioarteko hainbat artistekin kolaboratu zuten, medioetan errekonozimendu kritiko eta komertzial handia lortuz. Beren lanetako batzuk Latinoamerikako rock disko onenen zerrendetan sartu dira (*Al borde*, *Rolling Stone Argentina*) eta MTV Latinoamérica, Gardel Sariak, Fundación Konex eta Grammy-en izendapenak eta sariak jaso dituzte.

Estudioko azken diskoa *La salvación de Solo y Juan* (2016) izenburua du, eta horren promoziorako jaialdiak eta kontzertuak egin zituzten Latinoamerikan, Estatu Batuetan eta Europan .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gloria Gervitz

**Gloria Gervitz** (Mexiko Hiria, 1943ko martxoaren 29a-2022ko apirilaren 19a) olerkari eta itzultzaile mexikarra. Jatorriz Ukrainatik Mexikora joandako familia judukoa zen. 

## Biografia 
Mexiko Hirian jaio zen 1943ko martxoaren 29an. Aitaren familia Mexikora iritsi zen Ukrainatik, 1929an, aitak 9 urte zituela. Iberoamerikako Unibertsitatean ikasi zuen, Mexikon. Artearen Historia ikasi zuen. Estatu Batuetan bizi zen.

## Obra 
1976an, 26 urte zituenean, poema organiko bati idazteari ekin zion: *Migraciones*. Poemaren lehen bertsioa 1979an agertu zen eta bizi osoan osatzen jarraitu zuen. Liburuaren zazpi bertsio agertu ziren. Olerki luze horretan Yiddishez idatzitako esaldiak eta hitzak agertzen dira. Lan osoa antzeko proiektu handiekin konparatua izan da, esaterako Jorge Guillének idatzi zuen *Cántico* edota Ezra Poundek egin zuen *The Cantos* proposamenarekin. Poemaren zatiak 18 hizkuntzera itzuli egin da.

* 1979 - *Shajarit*
* 1987 - *Yizkor*
* 1986 - *Fragmento de ventana*
* 1991 - *Migraciones* (*Shajarit* eta *Yizkor*, gehi *Leteo* izenburuko hirugarren atala)
* 1993 - *Migraciones* (gehi *Pythia* izenburuko laugarren atala )
* 1996 - *Migraciones* (gehi *Equinoccio* izenburuko bosgarren atala )
* 2000 - *Migraciones* (gehi *Treno* izenburuko seigarren atala)
* 2003 - *Migraciones* (gehi *Septiembre* izenburuko zazpigarren atala ).

## Itzulpenak 
Idazle askoren lanak itzuli zituen, besteak beste Anna Akhmatova, Kenneth Rexroth, Susan Howe, Lorine Niedecker, Rita Dove, Marguerite Yourcenar, Samuel Beckett eta Clarice Lispectorrenak.

## Sariak 
* 2011: Literatura bikaintasunerako Mexiko PEN Klubaren saria.
* 2019, Pablo Neruda Iberoamerikako Poesia Saria, Txileko Kultura, Arte eta Ondare Ministerioak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Irene Zoe Alamedak egindako bideo elkarrizketa.
* :Gloria Gervitzen poema batzuk.
Ziza xaboi usain

**Ziza xaboi usaina** (*Tricholoma saponaceum*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jaten, batez ere bere usain desatseginagatik. Jangarri kaskarra edo apur bat pozoitsua sailkatzen dute gidetan. Ondoez gastriko larria eragin dezaketen toxinak ditu.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 10 cm arteko diametrokoa. Haragitsua, hasieran ganbila, gero laua, askotan itxuragabea, uhindua, ile gabea, azkenean lehorteak pitzatua edo ezkatatsua. Tonu desberdineko azala: gris-berdexka, berde-oliba, arre, gris-bistre edo zurixka, ilunagoa erdian.

**Orriak:** Nahiko tarterekin eta tartekatuta orritxoak, eskotatuak, meheak, zuriak edo zurixkak eta erreflexu berdexkekin, zahartzean gorriz zikintzen dira.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Betea, sendoa, zilindriko samarra, hasieran zurixka, gero berdexkaz edo gorrixkaz tindatuta.

**Haragia:** Zurixka, apur bat gorritu egiten da. Xaboia gogorarazten duen usain sendoa. Zapore mingotsa.

**Etimologia:** *Tricholoma* grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Saponaceum* epitetoa berriz latinetik dator,”saponaceo” hitzetik. Xaboi uraren usainagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri erdipurdikoa. Sukaldaritzako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Autore batzuk espezie honen aldaera ezberdinak seinalatu dituzte: *atrovirens* aldaera, kapela berde-oliba ilunekoa; *squamosum* aldaera, oin mehetuarekin eta sustrai itxurarekin, fibrilosoa edo ezkata flokonoso txiki ilunagoez estalita; *napipes* aldaera, oin fusiformekoa; *lavedanum* aldaera, berehala kolore gorri polita hartzen duena; *cnista* aldaera, kapela zurixkakoa; *sulfurinum* aldaera, kanarioen hori kolorekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean  hostozabalen eta koniferen basoetan ateratzen den espezie nahiko arrunta da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Peru, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukaso, Turkia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Tricholoma saponaceum 2.jpg
Fitxategi:Tricholoma saponaceum 3.jpg
Fitxategi:Tricholoma saponaceum 4.jpg
Fitxategi:Tricholoma saponaceum 5.jpg
Fitxategi:Tricholoma saponaceum bat.jpg
Fitxategi:Tricholoma saponaceum bi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patchanka

***Patchanka***, Mano Negra taldearen estudioko lehen diskoa da. 1988an Boucherie diskoetxearekin kaleratua, urte horretan bertan  Virgin Francek berrargitaratu zuen. *Rolling Stone* aldizkariaren frantsesezko edizioak Frantziako 100 rock disko onenen 32. postuan sailkatu zuen.

## Grabaketa eta jaurtiketa 
Albumak "Mala Vida" (flamenkoaren kuttu handia), "Darling Darling", "Lonesome Bop", "Rock Island Line" eta "Indios de Barcelona" abestien bertsioak biltzen ditu.

Album hau oso harrera ona izan zuen. Musikalki gutxien hibridatzen den taldeko albuma da, gehienbat ingelesezko abestiekin, egun horietako banda frantsesek asko erabiltzen duten folk sentimenduarekin.

Disko honekin Europako hainbat jaialditan parte hartu zuten, eta Espainia, Alemania, Herbehereak, Austria, Danimarka eta baita Hego Amerikako Peru eta Ekuador bezalako herrialdeetan ere ibili ziren.

## Abestien zerrenda 
## Musikariak 
### Taldekideak 
* Oscar Tramor (Manu Chao) - ahots nagusia eta gitarra
* Tonio Del Borño (Antoine Chao) - tronpeta eta ahotsa
* Santiago "El Águila" Casariego - bateria eta ahotsa
* Garbancito (Philippe Teboul) - perkusioa eta ahotsa
* Roger Cageot (Daniel Jamet) - gitarra eta ahotsa
* Jo (Olivier Dahan) - baxua eta ahotsa
* Helmut Krumar (Thomas Darnal) - teklatua eta ahotsa
* 1. Krøpöl (Pierre Gauthé) - tronboia eta ahotsa

### Gonbidatuak 
* Mme Oscar (Anouk) - ahotsa
* Napo "Chihuahua" Romero - ahotsa
* Alain "L'Enclume de Choisy" Wampas - kontrabaxu eta ahotsa
* Zofia - ahotsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rolling Stone (Txile)

***Rolling Stone Chile*** estatubatuar musika aldizkariaren herrialde horretara zuzendutako edizioa izan zen. Tokiko edukiak biltzen zituen, eta Estatu Batuetako edizioan argitaratutako txostenen itzulpenekin osatu zen.

## Historia 
1998az geroztik, *Rolling Stone* aldizkariaren Argentinako edizioa iritsi zen Txilera, Paraguain, Uruguain eta Bolivian ere banatzen dena.

2003ko maiatzetik aurrera, Txileko edizioa argitaratzen hasi zen, EDU Komunikazioen eskutik. Argentinako edizioaren azpizatiketa zenez, Argentinako edizioen zenbaketarekin jarraitu zen.

2006ko urtarriletik, *Rolling Stoneren* Txileko edizioa *El Mercurio* egunkariko Publicaciones Lo Castillo enpresak ekoizten du.

2007ko ekainean eta azaroan (111. eta 116. zenbakiak, hurrenez hurren) *Rolling Stone Chileren* bi edizio berezi argitaratu ziren, AEBetako edizioaren 40 urteak ospatzeko. AEBetako edizioan agertutako txostenen bertsio laburtuak aurkeztu zituzten.

2008ko uztaileko zenbakitik aurrera (124. zenbakia) *"Agenda Rolling Stone"* argitaratzen hasten da, formatu txikiko gehigarria, aldizkariaren amaieran aurretik agertzen ziren atalak jasotzen dituena (Libros, El Sitio, Qué Hay, etab.). ). Gehigarri hau Rolling Stoneren ohiko ediziora itzuli zen urte bereko abenduko zenbakitik, aldizkariaren amaierako atal gisa.

2009ko urtarriletik aurrera, aldizkariaren formatua aldizkari gehienen estandarrera aldatzen da (txikiagoa eta estuagoa eta kortxeteen ordez bizkarrezurra lotua duena), Ipar Amerikako edizioaren arrastoari jarraituz.

*Rolling Stone Chileren* azken edizioa 2011ko abenduan zabaldu zen, Publicaciones Lo Castillo eta *El Mercurio* aldizkariaren tokiko edizioa ixtea erabaki ostean. 

## Ikus, gainera 
* Rolling Stone Argentina
* Rolling Stone

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rolling Stone Txile
* Rolling Stone Estatu Batuak
Erreduflazio

**Erreduflazioa** ekonomian gertatzen den prozesu bat da, salgaien neurria, edukiera edota kalitatea murriztean datzana,  salneurriek bere horretan dirauten edota gora egiten duten bitartean.

Erreduflazioa inflazio garaian ematen den lehengaien edo produktuen garestitzearen ondorio izan ohi da. Horri erantzunez, ekoizleek salgaien neurriak txikiagotzen dituzte inflazioari aurre egiteko.

## Arrazoiak, eragina eta iritzi publikoa 
start=0|thumbtime=33|thumb|Inflazioa zer den, zergatik gertatzen den eta zer ondorio dituen azaltzen dituen bideoa.Termino hori 2010eko hamarkadan sortu zen ingurune anglosaxoietan *shrinkflation* izenarekin. *Shrink* (murriztea) eta *flation* (inflrazioaren prozesua) hitzen batura da. Fenomenoaren kausak askotarikoak dira, nahiz eta eragiketen herrialdean monetak erosteko ahalmenaren galera, kontsumitzaileen erosteko ahalmenaren beherakada handia edota intsumoen kostuaren gorakadak diren arrazoi komunak. Halaber, baldintzatzaileal dira zenbait herrialderen arteko prozesuak parekatzea, eskulanaren eskasia eta muga-zergak.

Fenomenoa bereziki nabaria da ontziratutako produktuetan, kontsumitzaileek ez dute ondo hartzen neurri hori, produktuaren errendimenduaren eta prezioaren arteko aldea nabaritzen baitute, bai eta aurkezpen-formatuetan egindako aldaketak ere, horiek baitira kasuaren ageriko ondorioak. Era berean, modu desberdinean adierazten da produktu bera txikizkako merkatarien artean, eta horrek konplexutasun gehigarri bat gehitu diezaioke murriztapenaren interpretazioari.

Bestalde, Pippa Malmgren-ek, George W. Bushen gobernuaren ekonomia-politikako aholkulariak, “*Seinaleak: gizarte-kontratuaren banakapena eta geopolitikaren goraldia*” lanean erabili zuen terminoa, eta esana du murrizketa inflazioaren ezkutuko abisua dela, eta, beraz, oso ondorio larriak dituela banku zentralen diru-politikan. Horri dagokionez, kontsumitzaileek txikizkako aktoreei errua botatzeko duten joera orokorra ere aipatzen da. Erantzun kontrajarritik argudiatzen da banku zentralek dutela, berez, inflazioaren gaineko erantzukizun zuzena, eta, beraz, baita murriztearen gainekoa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Mercurio

***El Mercurio*** Txileko egunkari tradizionala da, herrialde osoan hainbat edizio dituena. Bere ediziorik garrantzitsuena Santiagokoa da, non Agustín Edwards Mac-Clure-k sortu zuen, eta 1900eko ekainaren 1ean argitaratu zen lehen aldiz. Nazio mailan banatzen da egunero. GDAren ( Grupo de Diarios de América) parte da Latinoamerikako beste egunkari garrantzitsu batzuekin batera —esaterako, *La Nación* (Argentina), *El Comercio* (Ekuador), *O Globo* (Brasil), *El Tiempo* (Kolonbia), *El Universal* (Mexiko), *El Comercio* (Peru), *El País* (Uruguai) eta *El Nacional* (Venezuela)—.

*El Mercurio de Valparaíso*, 1827ko irailaren 12an argitaratua, Txilen eta munduan gaztelaniaz zabaltzen den egunkaririk zaharrena da.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El Mercurio de Santiago
* EMOL
* El Mercurio de Valparaíso
* El Mercurio de Antofagasta
* Portadas Históricas
San Marcos baseliza (Tubilla del Lago)

thumb|250px|Atzealdeko ikuspegia.
**San Marcos baseliza** Burgosko Tubilla del Lago udalerrian Quintanilla de los Caballeros herri hustuan dagoen Erdi Aroko eraikina da. XIII. mendekoa da eta, estilo ikuspuntutik, erromanikotik gotikoko trantsizioan kokatua izan da. Tubilla del Lagotik bi kilometrotara dago.

## Ezaugarriak 
Zistertar izaerako tenplua da, nabe bakarrekoa, oinplano angeluzuzenekoa, burualde poligonalekoa eta gurutze-gangakoa. Barrualdean, Iturriaren Andre Mariaren eta San Markosen irudiak nabarmentzen dira. Lehenago herriko parrokia-eliza izan zen, San Joan Bataiatzaileari eskainia. Quintanilla de los Caballerosen gelditzen den eraikin bakarra da.

## Erromeria 
Apirilaren 25ean, herria erromerian joaten da herritik ermitaraino, Ama Birjinaren irudia eramanez. Ermitan, San Markosen irudia batzen da, eta prozesio bat egiten da baselizaren inguruan, baita dantzak eta bazkaria ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustín Edwards Mac-Clure

**Agustín Edwards Mac-Clure** (Santiago, 1878ko ekainaren 17a &ndash; ibid ., 1941eko ekainaren 18a) Txileko kazetari enpresaburua, ekonomialaria, bankaria, diplomazialaria, idazlea eta politikaria izan zen, Alderdi Nazionalaren kide garrantzitsua eta Santiagoko El Mercurio, La Estrella de Valparaíso, El Mercurio de Antofagasta egunkarien sortzailea, denak El Mercurio de Valparaísoren ondorengoak.

Errepublikako diputatu izan zen lau aldi jarraian, 1900 eta 1912 artean. Germán Riesco eta Pedro Montten gobernuetan ere Estatu ministroa izan zen eta bere herrialdearen enbaxadore izan zen Europan eta Estatu Batuetan .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Agustín Edwards Mac-Clure Genealog.cl . 
* The Edwards and El Mercurio: A family history Diario El Mercurio, 2010eko maiatzaren 4a, asteartea.
Nuestra Señora de la Asunción eliza (Tubilla del Lago)

thumb|250px|Atzealdeko ikuspegia.
**Nuestra Señora de la Asunción eliza** Burgosko Tubilla del Lago udalerrian dagoen eraikina da. XVI. mendekoa, herriaren zaindaria den Andre Mariaren Jasokundeari eskainita dago.
 
## Ezaugarriak 
Habearte bakarreko tenplua da, oinplano angeluzuzenekoa eta gurutze-gangaduna. Burualdearen eskuinaldean sakristia bat dago atxikita, ondoan arku beheratu bat duela, eta dorre erromaniko bat, fatxadan kanpaientzako bi bao dituena.

Barrualdean bataiarri erromanikoa nabarmentzen da, jatorriz San Markos baselizakoa, eta Alcocer familiaren panteoia. Pilastra herrerianoz osatutako arku frankeatu bat du, bi armarriekin. Bere aldare nagusia 1940ko hamarkadan saldu zen, tenplua zaharberritzeko funtsak lortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Min-seok (abiadura patinatzailea)

**Kim Min-seok** (, Anyang, Hego Korea, 1999ko ekainaren 14a) Hego Koreako abiadura patinatzailea da. 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen, eta brontzezko domina irabazi zuen 1500 m lasterketan, bere patinatzaile lehen proba olinpikoan. Kirol-mota honetan domina lortzen zuen lehen atleta asiarra zen. Ondoren, bere dominen kopurua, taldekako jazarpen ekitaldian zilarrezko domina irabazita gehitu zuen Kimek. 
## Olinpiar Jokoak
## Filmografia 
### Barietate ikuskizuna 
## Erreferentziak
Pipiolos

[thumb|272x272px| Ramón Freire, 1823 eta 1827 bitartean [Txileko zuzendari gorena|Txileko zuzendari gorena eta presidentea hainbatetan. bando pipioloko lehen buruzagi naturala bihurtu zen.]]
***Pipiolos*** (gaztelaniaz; *gaztea, inozoa, esperientziarik gabekoa*); XIX. mendearen lehen erdian Txilen alderdi politiko liberaleko kideak ezagutzen ziren hizkera arrunta, normalean gutxiesgarria. Bere arerio kontserbadoreei, aldiz, *pelucones* deitzen zieten *pipiolosek* .

Pipiolo Puerto Ricoko PIParen aldekoak iraintzeko ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak 
* *Pipiolos y pelucones*, Domingo Amunáteguirena, 1939ko edizioa
Thomas Moran

**Thomas Moran** (Bolton, Lancashire, 1837ko otsailaren 12a - Santa Barbara, 1926ko abuztuaren 25a) Hudson Ibaiaren Eskolako margolari estatubatuarra izan zen.

Filadelfiako grabatu tailer batean hasi zuen bere ibilbide artistikoa, ikasle gisa. Herriko pintoreekin ere ikasi zuen. Ilustratzaile lanetan aritu zen Scribner's Monthly aldizkarian eta 1860ko hamarkadaren amaieran ilustratzaile buru bihurtu zen.

Estatu Batuetako paisajista nabarmenetako bat izan zen, batez ere Amerikar Mendebaldekoa. Mendi Harritsuetan margotu zuen batez ere, eta Yellowstonen gaineko margolanarik gabe, parke nazional gisa sailkatu zuten.

## Iruditegia 

Thomas Moran, American (born England) - Grand Canyon of the Colorado River - Google Art Project.jpg|*Grand Canyon of the Colorado River*
Thomas Moran - Under the Trees.jpg|*Under the Trees*, 1865
Yellowstone Canyon.JPG|*Yellowstone Canyon*, 1872
Thomas Moran - Grand Canyon of the Yellowstone - Smithsonian.jpg|*The Grand Canyon of the Yellowstone*, Smithsonian American Art Museum
Colburn's Butte, South Utah MET SFcsimage1.jpg|''Colburn's Butte, South Utah*, 1873, Metropolitan Museum of Art.
Thomas Moran Mosquito Trail.JPG|*Mosquito Trail*, 1874
Thomas Moran - The Golden Hour - Google Art Project.jpg|*The Golden Hour*, 1875
Shoshone Falls Idaho Thomas Moran.jpeg|*Shoshone Falls, Idaho*, ca. 1875
Green River Wyoming Moran.jpg|*Green River, Wyoming* (1878), Crystal Bridges Museum of American Art.
Thomas Moran - Mist in Kanab Canyon, Utah - Google Art Project.jpg|*Mist in Kanab Canyon, Utah,* 1892
Moran, Thomas, Venice, The Lagoon Looking toward Santa Maria della Salute, 1894.jpg|*Venice: The Lagoon Looking toward Santa Maria della Salute*, 1894, Princeton University Art Museum
Gilcrease - Shenandoah River.jpg|*Shoshone Falls on the Snake River* (1900), Gilcrease Museum, Tulsa, OK.
1975-28 s.jpg|Thomas Moran, *Cliffs of Green River*, 1874, Amon Carter Museum of American Art
Moran, Thomas - Grand Canyon of the Yellowstone, 1904.jpg|*Grand Canyon of Yellow Stone* (1904), Honolulu Museum of Art.
Brooklyn Museum - Sunset at Sea - Thomas Moran - overall.jpg|*Sunset at Sea *, ca. 1906
An Angry Sea - Thomas Moran (1887).jpg|*An angry sea'' (1887), Philbrook Museum, Tulsa OK  

## Kanpo estekak
Pelucones

[thumb|220x220px| [Mariano Egaña, Pelucón nabarmena izan zen; politikoki monarkia konstituzionalarekiko kidetasuna sentitu zuen gobernu forma gisa .]]
**Pelucones** (euskaraz: ileordeak) Txileko kontserbadore aristokratikoak izendatzeko erabilitako izena zen XIX. mendearen hasieran. "*Pelucones*" izena *Pipiolosek* edo liberalek erabiltzen zuten jatorriz, kontserbadoreak XVIII. mendean 1829ko Txileko Gerra Zibilaren ondoren, *Pipiolosak* garaitu zituztenean, *Peluconesek* 1833ko Txileko Konstituzioa betearazi zuten. Honek goi klaseek babestutako eta mantendutako sistema unitario, autoritario eta presidentzialista sendo bat sortzea ekarri zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flandriako Tourra (emakumezkoen txirrindularitza)

**Flandriako Tourra** (), lehen **Emakumezkoen Flandriako Tourra** () deitua, egun bakarreko txirrindulari lasterketa profesionala bat da, Flandrian jokatzen dena. UCI Women's World Tourren parte da eta Flanders Classicsek antolatzen du. Gizonezkoen lasterketa monumentuetako bat da. Lehendabizikoz 2004an egin zuten.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera
* Flandriako Tourra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Patrick Roest

**Patrick Roest** (Lekkerkerk, Herbehereak, 1995eko abenduaren 7a)  atleta herbeheretarra da, izotz gainean abiadura patinajean lehiatzen dena.

Gainera, Europako Izotz Abiadura-patinaje Txapelketan, bi domina irabazi zituen, urrezkoa 2021ean eta zilarrezkoa 2019an, eta bost domina irabazi zituen Europako Banakako Distantziako Abiadura-patinaje Txapelketan 2020 eta 2022 urteetan.

## Nazioarteko lorpenak 
## Erreferentziak
2022ko Flandriako Tourra

**2022ko Flandriako Tourra** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 106. edizioa izan zen. 2022ko apirilaren 4an egin zuten Anberes eta Oudenaarde artean, 272,5 kilometroko ibilbidearekin. Ibilbidean 18 mendate igo zituzten. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Zabaleta Museoa

**Zabaleta Museoa** Rafael Zabaleta Fuentes (1907-1960) margolari espainiarraren obran ardaztutako arte galeria bat da, jaioterrian, Quesadan (Jaen), kokatua.

## Historia 
Hasierako proiektua Manuel Millánen ardura izan zen 1959an eta 1963an inauguratu zen. 1992an, José Gabriel Padilla Sánchezek eraberritu zuen José Luis eta Jesús Martín Clabo anaiekin batera. Gaur egun, museoa Almeria etorbidean dago, "Los tres caños" pasealekuaren ondoan.

## Museoko bildumak 
* Rafael Zabaleta
* Zabaletaren lagunak
* Cesáreo Rodríguez Aguilera
* Ángeles Dueñas

## Kanpo estekak
Women Donostiako Klasikoa

**Women Donostiako Klasikoa** egun bakarreko txirrindulari lasterketa profesionala izan zen, Donostian jokatzen zena. Hasieran UCI Women's World Tourren parte izan zen baina 2021etik aurrera, 2.WWT maila du. Gizonezkoen lasterketaren antzean egiten zuten. 2022an Euskal Herriko Emakumezkoen Itzuliak ordezkatu zuen.

2019an sortu zuten baina hurrengo urtean, COVID-19ren pandemia zela eta, bertan behera geratu zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
2019ko Women Donostiako Klasikoa

**2019ko Women Donostiako Klasikoa** emakumezkoen txirrindularitza lasterketa horren lehenengo edizioa izan zen. 2019ko abuztuaren 3an egin zuten. UCI Women's World Tourren parte izan zen eta Lucy Kennedy australiarrak irabazi zuen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko Women Donostiako Klasikoa

**2021eko Women Donostiako Klasikoa** emakumezkoen txirrindularitza lasterketa horren lehenengo edizioa izan zen. 2021eko uztailaren 31n egin zuten. 1.WWTren parte izan zen eta Annemiek van Vleuten herbeheretarrak irabazi zuen..

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakumezkoen Burgosko Itzulia

**Emakumezkoen Burgosko Itzulia** () etapako txirrindularitza lasterketa profesionala da, Burgosko probintzia inguruan jokatzen dena. 2021etik aurrera UCI Women's World Tourreko 2.WWT mailaren parte da eta Burgosko Probintziako Diputazioak antolatzen du. Gizonezkoen lasterketaren antzeko proba da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hallgeir Engebråten

**Hallgeir Engebråten** (Kongsvinger, Norvegia, 1999ko abenduaren 17a) Norvegiako atleta da, izotz gainean abiadura patinajean lehiatzen dena.

2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen bi domina lortuz, urrea taldekako jazarpenean Peder Kongshaug eta Sverre Lunde Pedersenekin batera eta brontzea 5.000 m-ko proban.

## Nazioarteko lorpenak 
## Erreferentziak
Burgosko Probintziako Diputazioa

**Burgosko Probintziako Diputazioa** () Burgosko probintzia gobernatu eta kudeatzen duen erakunde politikoa da. Probintziako diputazioa, bertako gobernu-organo gisa, lehendakariak, lehendakariordeek, Gobernu Batzordeak eta 25 diputatuk osatutako Osoko Bilkurak osatzen dute. Bere egoitza Burgos hiriburuko Espolón pasealekuan dago.

### Diputatuen banaketa 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Davide Ghiotto

**Davide Ghiotto** (Vicenza, Italia, 1993ko abenduaren 3a) izotz gainean abiadura patinajean lehiatzen den atleta italiarra da.

## Nazioarteko lorpenak 
## Erreferentziak
Debabarrena-Gipuzkoa

**Debabarrena-Gipuzkoa** (UCI kodea: **DEB**) euskal emakumezkoen txirrindulari-talde profesionala izan zen. Hala ere, bere kide gehienak amateurrak ziren.

Egoera ekonomiko txarrean zegoenez, apenas ez zuen etxetik kanpoko lasterketetan parte hartu. Hala ere, 2010eko Emakumezkoen Italiako Giroan parte hartu zuen. 2012. urtearen amaieran, Gipuzkoako korrikalariek alde egin ondoren, Gipuzkoako Foru Aldundiak taldea babesteari eta diruz laguntzeari utzi zion. Honek taldearen desagerpena ekarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Mercurio de Valparaíso

***El Mercurio de Valparaíso*** 1827an sortu zen Txileko egunkaria da. Hori horrela, herrialdeko egunkaririk zaharrena da eta hortik kanpo ere agertzen jarraitzen duen gaztelaniazko egunkaririk zaharrena.

## Historia 
ezkerrera|thumb| *El Mercurio de Valparaísoren* egoitza.
Pedro Félix Vicuña eta José Ignacio Zentenok sortua, *El Mercurio de Valparaíso* aldizkariaren lehen alea argitaratu zen. 1827ko irailaren 12an. Bere hasierako garaietan, egunkaria asteazken eta larunbatetan bakarrik agertzen zen, ez zuen erredaktore talde iraunkorrik eta bere sortzailearen eta bertan idazteko gonbidatutako lagunen kolaborazioz elikatzen zen. 1829ko maiatzaren 5etik aurrera egunkaria egunero ateratzen hasi zen.

1848tik aurrera, *El Mercurio del Vapor* zutabea txertatu zen egunkarian, Valparaísoko portura itzultzen eta irteten ziren ontziei buruzko informazioa ematen zuena. Atal hori argitalpen bereizi bihurtu zen gero 1882ra arte.

1853ko abuztuaren 13tik 1858ko abenduaren 31ra , *El Mercurio de Valparaíso-k* probintzietarako eskualdeko egunkaria argitaratu zuen *El Mercurio de Provincias* izenekoa.

Egunkariaren inprimategia, 1827tik 1838ra, La Matriz elizaren auzoan jarri zuten. 1838an *San Agustin plazako* eraikin batera eraman zuten. 1841ean, Aduana kalearen (gaur Prat kalea) eta Almendroaren igoeraren (gaur Urriola kalea) izkinan jarri zuen egunkaria. Hortik aurrera, *El Mercurio* Joan Jainkoarena kalean (gaur Condell kalea) ezartzen da. 1869tik 1901era, egunkariak Aduana kalean (Prat) kokatutako eraikin bat okupatu zuen gaur egun oraindik hartzen duen lokalera joan aurretik, Esmeralda kaleko 1002. zenbakian, portuko merkataritza eta finantza aldean.

## Kanpo estekak 
* Egunkariaren webgunea
* Paperezko egunkariaren bertsio digitala
Walter Nash

Sir **Walter Nash** (Kidderminster, Worcestershire, 1882ko otsailaren 12a - Wellington, 1968ko ekainaren 4a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko 27. lehen ministroa izan zen 1957tik 1960ra.

Ingalaterran jaio eta Zeelanda Berrira 1909an iritsi zen eta berehala Alderdi Laboristarekin bat egin zuen. 1929an parlamentuko kide hautatu zuten, eta 1935ean Finantza ministro izendatu zuten lehen gobernu laboristan, Depresio Handiaren susperraldi ekonomikoa gidatzeko.

1951n Alderdi Laboristako eta Oposizioko buru bihurtu zen, Peter Fraserren ordez. 1957ko hauteskundeak alde txikiarekin irabazi zituen. 1958an zergak igo behar izan zituen ordainketa-balantzaren krisi baten ondorioz, eta 1960an hauteskundeak galdu zituen.

## Kanpo estekak
Young M.A

**Katorah Kasanova Marrero** (New York, 1992ko apirilaren 3a), **Young M.A** izen artistikoaz ezaguna, rap-kantari estatubatuarra da. Lehen aldiz ezagutzera eman zen "Ooouuu" *singlea* kaleratu zuenean. *Billboard Hot 100* zerrendako lehenengo 20 abestien barruan egon zen eta YouTube-n bideo musikalak 300 milioi ikuspen baino gehiago lortu zituen.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yasmin Santos

**Yasmin dos Santos de Jesus** (Guarujá, Brasil, 1998ko urtarrilaren 10a), **Yasmin Santos** izenaz ezaguna, brasildar abeslari eta musikagilea da.

## Diskografia 
Yasmin Santosek estudioko album bat, zazpi EP eta bost *single* merkaturatu ditu.

### Estudioko albumak 
### EP-ak (*extended play*) 
### *Singleak* 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bart Swings

**Bart René Swings** (Lovaina, Belgika, 1991ko otsailaren 12a) izotz gainean abiadura patinajean lehiatzen den atleta belgikarra da.

Horrez gain, bi domina irabazi zituen Izotz Abiadura-patinajeko Europako Txapelketan, zilarra 2016an eta brontzea 2017an, eta bi domina irabazi zituen distantziako Europako Banakako Distantziako Abiadura-patinaje Txapelketan, 2020 eta 2022 urteetan.

## Nazioarteko lorpenak 
## Erreferentziak
Bakailao irla

thumb
**Bakailao irla** (**Bachalaos**, **Bacalhau**, **Bacalhaus**, **Bacalaieu**, **Baccalar** edo **Bakalhau** ere deitua) XVI. mendeko mapetan irudikatutako uharte mamua da, Ipar Atlantikoko mendebaldeko sektorean, Ternuatik gertu. Izena, bistan denez, bakailao-arrainari zor dio, ozeanoaren alde horretan ugaria baita, eta 1508an agertu zen lehen aldiz mapa batean. Hala ere, ustezko uharte horren aurreko aipuak ere badira. Kondairak dioenez, "Bakajontxu" izeneko pertsonaia bat zegoen bertan, tokikoak hondartzara hurbiltzen zirenean, haize barealdi luzeekin madarikatzen zituena.

Hain zuzen, 1472an, Portugalgo erregeak João Vaz Corte Real nabigatzaileari eskatu zion, Azoreetatik abiatuta *Terra do Bacalhau* aurki zezan. Bestalde, Bartolomé de las Casas fraile espainiarrak, *Bacalhauaren Lurra* aurkitzen saiatu ziren portugaldarren bidaien zerrendak idatziak utzi zituen. Horrek iradoki duenez, litekeena da Corte-Realek Amerikako kontinentea Cristobal Kolonek baino hamarkada batzuk lehenago ikusi izana.

Gaur egun, Kanadan, Avalon penintsularen ipar-ekialdean, Ternuako uharte handian, Baccalieu izeneko uharte txiki bat dago.

## Kultura popularrean 
* *The Cliffs of Baccalieu* ("Bakailaoko itsalabarrak") T. Whiters-en kanta baten izena da. Uharte horretako kostaldean ekaitz baten ondorioz hondoratzen de ontzi bati buruzko abestia da.
* Blogsoviet komunitate digitalaren sorreran, mito sortzaile bezala erabili zen Bakalhau irlaren ideia.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Cod lurmuturra
* Vinland

## Kanpo estekak
Usaregi

**Usaregi** Zangozerria eskualdeko Bizkaia ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean. Ezporogi udalerrian da.

XVI. mendean despopulatu bezala agertzen zen.

Bertako biztanleak *usaregiarrak* ziren. Ez dakigu non dagoen.

## Geografia 
Usaregi Bizkaia ibarran dago, Ezporogi udal-barrutian, Oibar ibarrean, Zangozerria eskualdean, Nafarroa Garaia herrialdearen ekialdean.

### Klima eta landaredia 
Ezporogiko klima mediterraneo motakoa da, nahiz eta iparraldean klima kontinentalaren ezaugarriak izan. Iparraldeko gune menditsuenetan prezipitazioak ugariagoak dira, urtero 800mm inguru, baina zenbat eta hegoalderago urriagoak, herrigunean, esaterako, 500mm euri baino ez dira jausten urtero. Batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa da eta urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartekoak.

Ezporogiko basoak asko gutxitu dira denboraz, gaur egun, jatorrizko haritzen eta arteen hedadura 223 hektareakoa baino ez dela. Arteei eta haritzei XIX. mendetik birlandatutako pinu lariziar austriarrak batu arren, basoak herriko azaleraren %7,1 baino ez ziren XX. mendearen amaieran.

#### Estazio meteorologikoa 
Ezporogin ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Oibar pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 556 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Herri hustu hori Ezporogiko egungo baso-finkaren barruan egon zen, Arteta eta Getadar herrien artean. Dakigun guztia da XII. mendetik bere existentzia dokumentatuta agertzen dela, eta 1534. urtean jenderik gabe geratu zela. Mende batzuetan bere elizak iraun zuen. 1800. urtean, termino hori Artetan integratu zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ezporogi
* Zangozerria
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Ecosia

**Ecosia** Alemaniako bilaketa motor bat da, eta Berlinen (Alemanian) du egoitza.  Basoberritzearekin lotutako mundu osoko irabazi-asmorik gabeko erakundeei ematen die jasotzen dituen diru-sarreren % 80 inguru.  Ecosiak zuhaitzak landatzen ditu Burkina Fason, Perun, Tanzanian, Madagaskarren eta beste hamabi herrialdetan  .  

2025 urtea baino lehen, mila milioi zuhaitz landatzea du helburu. Karbonoz neutroa izateaz gain, 2020tik karbono-aztarna negatiboa du, funtzionatzeko behar duen energia berriztagarriaren bikoitza ekoizten baitu. 2014ko urtarriletik, B-Lab ziurtagiria duen enpresa da.

2020ko uztailean, Ecosiak sortu zenetik mundu osoan landatutako 100 milioi zuhaitzen barra zeharkatu zuen , eta horrek guztira mila milioi bilaketa suposatzen ditu, zuhaitz bat landatzeko batez beste 45 bilaketaren abiaduran  .

## Funtzionamendua 
Bilatzaileak bistaratzen dituen emaitzak Bing -ek sortzen ditu, eta Ecosia-k  garatutako algoritmo bereziei esker hobetzen ditu bilaketak, Yahoo!-en publizitate-txertatzeei esker. Izan ere, klik bakoitzarekin diru-sarrerak sortzen dituzten publizitate estekak erakusten ditu  .

Posible da publizitate-estekarik ez bistaratzea, eta kasu horretan, bilaketak egiten duen finantzaketa ez da hain garrantzitsua.

2019az geroztik, Ecosiak bere zerbitzaen, azpiegituren, lokatzen eta erabiltzaile-gailuen CO2 isurketen % 100 neutralizzato ditu, myclimate bazkideak kudeatutako karbono-konpentsazio proiektu baten bidez. 2019az geroztik, eguzki energiaz elikatzen da erabat, bi eguzki-zentral eraikitzeari esker : Auen instalatutako 531kWc-ko bat eta Schinne-n instalatutako 199 kWc-ko beste bat  .

Gizarte-enpresa gisa, Ecosiak bere eginkizuntzat egin du "ingurumenari dagokionez, sozialki eta ekonomikoki jasangarriagoa den mundu bat lantzea." Horretarako, karbono neutroa izateaz gain, erregularki zuhaitzak landatzen ditu  herrialde txiro, lehor eta basorik gabeko batzuetan (Afrika eta Hego Amerikan, batez ere  .  2017an, 22 pertsonak egiten dute lan Ecosian, eta milaka lanpostu sortu dira mundu osoan zehar zuhaitzak landatzeko  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kelela

**Kelela** **Mizanekristos** (Washington, 1983ko ekainaren 3a), **Kelela** izenaz ezaguna, abeslari eta musikagile estatubatuarra da. Bere lehenengo estudioko albuma, *Take Me Apart*, 2017an kaleratu zen.

## Bizitza pertsonala 
Kelela modu irekian identifikatzen da *queer* gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Oh

**Sandra Miju Oh** (Nepean, Ottawa, 1971ko uztailaren 20a) aktore kanadar-estatubatuarra da. HBO-ko *Arliss* komedian (1996-2002) Rita Wu-ren papera antzeztu zuen, ABC-ko ''Grey's Anatomy* draman (2005-2014) Cristina Yang-ena, eta *Killing Eve'' thrillerrean (2018-2022) Eve Polastri-rena. Hainbat sari jaso ditu, besteak beste, bi Urrezko Globo. 2019an, Time aldizkariak munduko eragin handiena duten 100 pertsonen artean kokatu zuen Oh.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marina Diamandis

**Marina Lambrini Diamandis** (grezieraz: Μαρίνα-Λαμπρινή Διαμαντή; Brynmawr, 1985eko urriaren 10a) musikagile galesa da. **Marina** mononimoaz ezaguna da eta lehenago **Marina and the Diamonds** izena erabiltzen zuen.

## Biografia 
Marina Lambrini Diamandis 1985eko urriaren 10ean jaio zen Brynmawr-en, Galesen, eta Abergavenny-tik hurbil hazi zen. Ahizpa nagusi bat du, Lafina. Diamandisek onartu zuen umetan "tomboy" edo mari-mutila izan zela, egunero futbolean jokatzen zuela eta mutilekin denbora gehiago igarotzen zuela. Bere "Happy" (pozik) abestiak, *Froot* albumeko lehenengoak, depresioarekin izandako borrokari buruz hitz egiten du du.

## Diskografia 
* *The Family Jewels* (2010)
* *Electra Heart* (2012)
* *Froot* (2015)
* *Love + Fear* (2019)
* *Ancient Dreams in a Modern Land* (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontzientzia (filosofia)

**Kontzientzia** prozesu kognitibo bat da, non norberaren filosofia moralak parte hartzen duen.

## Ikuspuntuak 
### Erlijiosoa 
Budismoan garrantzi handia dauka.

Marko Aurelio erromatarrak, bere *Meditazioak* liburuan, honako hau idatzi zuen kontzientziari buruz: kontzientzia printzipio arrazionalarekin bizitzeko giza gaitasuna da.

Musulmanen Taqwa kontzeptua kontzientziarekin erlazionaturik dago. Koran liburuan, Taqwa-k jokabide ona esan nahi du, eta baita norberaren zaintzaile edota maltzurkeriaren kontrako zaindaria izatea ere.

### Sekularra 
Ikuspuntu laikoak ikuskera psikologikoa, fisiologikoa, soziologikoa, humanistikoa eta autoritarioa batzen ditu.

#### Biologia ebolutiboa 
Kontzientzia gizarteetan bizitzeko garunaren funtzio bat da. Gure onaren eta txarraren kontzeptuak darwiniar iraganen ondorio direla uste dute zenbait autorek.

## Legea eta ekintza kontzientea 
Amnistia Internazionala kontzientzia presoak babesten saiatzen da.

Desobedientzia zibila kontzientzia ekintza bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Earl Holliman

**Henry Earl Holliman** (Delhi, Louisiana, 1928ko irailaren 11 – Studio City, Los Angeles, 2024ko azaroaren 25a) estatubatuar antzezlea, animalien eskubideen aldeko ekintzailea eta abeslaria izan zen. Urrezko Globoa irabazi zuen 1956ko *The Rainmaker* filmean egindako lanarengatik. Telebistan ere asko aritu zen eta, besteak beste, rol protagonista izan zuen *Hotel de Paree* (1950-60), *Wide Country* (1962-63) eta *Police Woman* (1974-78) telesailetan.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioaren Sinatzea (margolana)

Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioaren Sinatzea, Howard Chandler Christy margolariak 1940an eginiko olio-pintura da. Pinturak, Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioa sinatzeko, Independence Hall-ean 1787ko irailaren 17an, antolaturiko Filadelfiako konbentzioa irudikatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayflower Ituna (margolana)

**Mayflower Ituna** Jean Leon Gerome Ferris margolari estatubatuarraren olio-pintura da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gemara

thumb|Gemara, Rosh Hashana tratatuko lehen orria.
**Gemara** (askenazien ahoskeran **Gemore** bezala transliteratua) Talmuda osatzen duen liburu sorta bat da, Mixnaren analisi eta iruzkin errabinikoak biltzen dituena. Hasieran Gemara ahoz bakarrik transmititzen zen eta idaztea debekatuta zegoen. Hala ere, Judah ha-Nasik Mixna argitaratu zuenean, 200 urte inguruan, lana sakonki ikasi zuten belaunaldiz belaunaldi Babiloniako eta Israelgo Lurraldeko errabinoek. Beren eztabaidak Gemara bihurtuko ziren liburu sorta batean idatzi ziren, eta honek, Mixnarekin batera, Talmuda osatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardagai pipa

**Ardagai pipa** (*Ganoderma lucidum*) zuhaitzen enborretan bizi den onddoa da. Txinan eta Japonian sendagai gisa erabiltzen dute eta Japonian minbiziaren aurka ere bai. Gaur egun, komertzial erabilerarako landatu egiten da,  eta bere prestakinen salmentaren ondorioz, japonierazko “reishi” izena zabaldu da.

Sinonimoak: *Agaricus dactyloides*, *Boletus flabelliformis*, *Boletus rugosus*, *Boletus variegatus*, *Agaricus pseudoboletus*, *Boletus obliquatus*, *Boletus resupinus*, *Boletus vernicosus*, *Boletus nitens*, *Agaricus lignosus*, *Boletus dimidiatus*, *Boletus castaneus*, *Boletus crustatus*, *Boletus laccatus*, *Boletus supinus*, *Boletus verniceus*, *Pyrenium vernicosum*, *Polyporus lucidus*, *Grifola lucida*, *Polyporus laccatus*, *Polyporus vernicosus*, *Polyporus lucidus subsp. japonicus*, *Fomes lucidus*, *Polyporus semipatera*, *Fomes amboinensis var. japonicus*, *Placodes lucidus*, *Fomes japonicus*, *Phaeoporus lucidus*, *Ganoderma fici*, *Polyporus fici*, *Ganoderma laccatum*, *Scindalma variegatus*, *Scindalma japonicum*, *Ganoderma pseudoboletus*, *Ganoderma curranii*, *Ganoderma lucidum var. japonicum*, *Ganoderma leucocreas*, *Polyporus japonicus*, *Ganoderma nitens*, *Ganoderma ostreatum*, *Ganoderma japonicum*, *Ganoderma mongolicum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 15 cm arteko diametrokoa, bernizatutako kaoba kolore ederrekoa, giltzurrun formakoa eta zirkulu zentrokideekin. Gaztetan, zirkulu hauen kolorea kanpoalderantz argituz joaten da.

**Tutuak:** Nahiko luzeak, zurixkak hasieran eta kanela kolorekoak ondoren, tutuen kolore bereko poro txikietan amaituta.

**Hanka:** Irregularra eta alboan; kapela bezala, kapa gogor batez estalia, bernizatua bezala, kaoba kolorekoa.

**Haragia:** Haritsua eta harroa, gogorra, gamuza kolorekoa heldua denean eta zurbilagoa gaztetan.

**Etimologia:** *Ganoderma* terminoa grekotik dator, grezieraz “Gano derma” hitzak, “azal distiratsua” esan nahi du. *Lucidum* epitetoa berriz latinetik dator, “lucidus” hitzetik, distiratsua, argitsua, argia esan nahi du. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Toxikoa ez bada ere, ez da jangarria, gogorra eta larrukara baita.

### Nahasketa arriskua 
Japoniako *Ganoderma Tsugae* espeziarekin, kolore gorri-bermiloi eta ertz horia duena, eta baita *Ganoderma carnosus* delakoarekin ere, handiagoa eta koniferetan hazten denarekin.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian, udan eta udazkenean, pago, haritz eta gaztainondoen motzondo eta sustrai hil eta lurperatuetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Ganoderma lucidum bat.jpg
Fitxategi:Ganoderma lucidum 2.jpg
Fitxategi:Ganoderma lucidum 3.jpg
Fitxategi:Ganoderma lucidum 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hebreerazko literatura

**Hebreerazko literatura** edo **hebrear literatura** hebreeraz idatzitako antzinako, Erdi Aroko eta gaur egungo idazkiek osatzen dute. Juduen literaturaren forma nagusietako bat da, nahiz eta juduak ez diren batzuek hebreeraz idatzitako literatura ere idatzi duten.

## Antzinako idazkiak 
Biblia hebrearra "Tanakh" gisa ezagutzen da judaismoan, eta TNK (תַּנַ"ךְ) akronimoaren bokalizazioa da: Torá ("Irakaskuntzak"), ''Nevi'im* ("Profetak") eta *Ketuvim* ("Idatziak") biltzen dituelako. Kristautasunean, Itun Zaharra esaten zaiona litzateke hori. Biblia ez da literatura monolitikoko pieza bakarra, hiru atal horietako bakoitzak, aldi berean, hainbat autorek une desberdinetan idatzitako liburuak baititu. Bibliako liburu guztiak ez dira hertsiki erlijiosoak naturan; esate baterako, *Abestirik ederrena* maitasun-poema bat da eta, *Esterren Luburuan ere'', ez da esplizituki aipatzen Jainkoa.

Tora izendatzeko beste modu bat da Pentateukoa da, eta horrela deitzen zaio bost liburu dituelako: Genesia edo Hasiera, Exodo edo Irteera, Zenbakiak, Lebitarrena eta Deuteronomioa. Judaismoaren eta samaritanismoaren idazketa nagusia da, erlijio horietan idazketarik sakratuena bezala ohoratua. Batzuetan, "Moisesen bost liburuak" ere esaten zaie; izan ere, tradizio juduaren arabera, Tora, jainkoz inspiratutako testu gisa, Jainkoak berak eman zion Moisesi Egiptoko israeldarren exodoan, Sinai mendian, Israelgo erlijioaren eraketan gertaera sortzaile gisa irudikatzen baita. Exodoa bera eta Agindutako Lurralderako bidaia eztabaidatzeaz gain, Pentateukoak gizateriaren eta antzinako israeldarren jatorria bezalako gaiak argitzen ditu.

Biblia hebrearen Nevi'im atalak bi azpizatiketa ditu: profeta zaharrak () eta bigarren profetak (''Nevi'im'' Aharonim). Lehen azpizatiketak asko hitz egiten du israeldarren historiaz, Moises hil ondoren, Agindutako Lurrera iritsi ondoren, eta erresumaren historiaz, K.a. 586. urtean Neo-Babiloniar Inperioak Jerusalem setiatu zueneraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veronica Vera (feminista)

**Veronica Vera** (Quito, Ekuador 1989) aktibista feminista da, abortuetan bidelagun aritzen da eta *Las Comadres* sare feministako kidea, komunikatzailea eta ikertzailea ere bada.

## Biografia 
Veronica 2014tik ari da Las Comades sarean lanean. Lehen apustua izan zen abortu seguruari buruzko informazioa emakumeen eskura jartzea, zeukaten ezagutzatik abiatuz informazioa zabaltzea, eta komunean jartzea. Eta baita gorputzak presente egotea ere, laguntzailearena zein lagundua denarena, aurrez aurre egoteko, entzuteko eta elkarrekin behar horri irtenbiderik egokiena bilatzeko.Hainbat ziren taldearen helburu politikoak; laguntza hori emateaz gain, erdietsi nahi zutena zen autonomiaren hazia ereitea, andrearena. Are, mediku hegemonia formaletatik harago, historikoki kendutako  ezagutzak ere berreskuratu nahi zituzten, abortu segurua hizpide.

Halaber, emakumeen autonomiari ekarpena egin nahi zioten, baita abortuaren despenalizazio sozial eta legalari ere, ekintza zuzenaren bidez; hau da, abortua baino lehen, bitartean eta gero laguntza emanez. Bada, praktika kolektibo horren esanahia eta inpaktua jorratu zituten emandako hitzaldietan, eta praktika hori zerk ahalbidetzen zuen azaldu. Era berean, abortu-bidelagunak hegemonia medikoarekin lehian nola aritzen ziren erakutsi zuten.

Laguntza ez dela delitua defendatzen du Veronicak.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ekarrizketa: Autonomiaren hazia erein nahi dugu Berria, 2022.04.22
Clichyko langa

**Clichyko langa** Parisen zerga-kobrantzarako zegoen harresiaren ateetako bat zen.

## Kokapena 
Langa gaur egun Clichy Enparantza dagoen orubean zegoen.

## Izenaren jatorria 
Izena bertatik Clichy herrira ateratzeko bidea zegoelako da .

## Historia 
Hesi hau sei zutabeko bi peristilodun eraikin batekin apainduta zegoen. 1793an, iraultza garaian, *barrière de Fructidor* deitu zioten (Frutilis langa).
[ezkerrera|thumb| [Horace Vernet|Horazio Vernet: *Clichyko langa* (Louvre Museoa).]]
1814an, Seigarren Koalizioko Gerraren azken batailan, Frantziar Inperioaren aurka zetozen indar errusiarrek Clichyko langa eraso zuten. Pariseko defentsaren azken pasarteetako bat izan zen, eta langa Guardia Nazionalak defendatu zuen Moncey mariskalaren aginduetara. Ausardia handiarekin borrokatu ziren, eta ez zuten amore eman Parisen kapitulazioaren berri izan arte.

Clichy defendatu zuten guardia nazionalen artean Henri Castro lapurtarra zegoen; bestalde Horace Vernet margolaria, bonapartista sutsua eta margolan militarrengatik famatua, Parisko defendatzaile zibiletako bat izan zen  . Napoleonek Ohorezko Legioa eman zion horregatik 1814ean. Gertaera hori irudikatzen du *Clichyko langa* margolanak (1820, Louvre ). Margolanaren erdialdean, Moncey mariskalak aginduak ematen dizkio Claude Odiot urregile eta Guardia Nazionaleko koronelari; margolana honek enkargatu zuen .

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak