Maria Fernanda Ampuero

Maria Fernanda Ampuerok hainbat sari jaso zituen, hala nola Joaquin Gallegos Lara saria *Pelea de gallos* liburuagatik; Hijos de Mary Shelley saria *¿Quién dicen los hombres que soy yo?* ipuinagatik, 2015ean; eta Cosecha Eñe saria *Nam* kontakizunagatik, 2016an. Azken kontakizun horrek lehen esperientzia sexualak eta maitasun lesbikoa zituen hizpide.

## Bizitza 
María Fernanda Ampuero 1976ko apirilaren 14an jaio zen Guayaquilen, Ekuadorren, Guayas probintzian. Haurtzaroan Los Esteros auzoan bizi izan zen.

Ampuerok txikitatik erakutsi zuen liburuekiko interesa. Bigarren Hezkuntzako ikasketak amaitu zituenean, literatura ikastea erabaki zuen. Kidetasunagatik sartu zen karrera horretan, baina bizimodua ateratzeko irakasle izango zela zirudien. “Klaseak emateko ikasten nuen. Niri idaztea gustatzen zitzaidan, irakurtzen nuen, eta bizimodua atera beharra zegoen”.

Goi-mailako ikasketak Santiago de Guayaquilgo Unibertsitate Katolikoan egin zituen, eta, besteak beste, Solange Rodríguez, Luis Carlos Mussó eta María Paulina Briones idazleekin partekatu zituen eskolak.

BBCko kazetariek emandako kazetaritza tailer bat aukera garrantzitsua izan zen Ampuerorentzat. Ikastaroan kronika txikiak idazteko eta istorioak kontatzeko tartea aurkitu zuen. Tailer horretan parte hartu zutenetatik, guaiaquildarrak bakarrik amaitu zuen kazetari lanetan.

*El Universo* egunkariko erredakzioan sartu zen, irratiaren ardura zuen erakundean. Ekonomia sailean sartu zuten, eta hori ez zen Ampueroren gustukoa izan. “Ekonomian jarri ninduten. Hau nire bizitzaren zati izugarri bat izan zen, ikaraz gogoratzen dudana”. Hala eta guztiz ere, bere talentua ez zen oharkabean pasa editoreentzat, eta haiek aukera eman zioten bere gustuko istorioak idazteko, giza gaiak eta gai koloretsuak.“Nire saltsan nengoen, giza kontuak zirelako, gertukoak. Oso dibertigarria zen, lehen pertsonan, hiriaren zokoetara sartzen nintzen arakatzera…”.

### Ibilbide literarioa 
2011n argitaratu zuen bere lehen liburua, *Lo que aprendí en la peluquerí*a izenekoa, eta bertan bildu zituen ia hamarkada batez Fucsia aldizkarian argitaratutako artikulu eta kronika batzuk. Kronika horietan migratzaile gisa izandako esperientzia, harreman pertsonalak, matxismoari egindako kritikak eta emakumeen egoerari buruzko hausnarketak kontatzen zituen. Liburuaren izena ile-apaindegietan bizi ohi den adiskidetasun eta konfiantza giroaren erreferentzia gisa sortu zen.

2012an, Espainiako latindar garrantzitsuenen artean kokatu zuten. Urte berean, Kronikaren Ciespal saria eta Migrazioen Nazioarteko Erakundearena (OIM) urteko Kronika Onenaren saria irabazi zituen.

La Caracola argitaletxeak 2013an argitaratutako *Permiso de residencia* kronika liburua izan zen bere hurrengo lana. Ampuerok urteen poderioz Espainian izandako migratzaileen esperientziari buruzko hainbat istorio biltzen zituen lanak.

2018an argitaratu zuen bere lehen kontakizun bilduma, *Pelea de gallos*, non Amerikako kontinentean bizi den errealitate gordina deskribatzen zuen, egunero bizitzen den gizartearen biolentzia, desberdintasun eta hipokresia arazoak. Lan horretan erabili zuen hizkuntza ez zegoen inongo modismo edo jargoirekin erlazionatuta, pertsonaien historia zein nazionalitatetan gertatzen zen identifikatzeko, eta horrela irakurleak bere inguruarekin erlazionatu ahal izatea lortzen zuen.

*Pelea de gallos-*ek kritikaren arrakasta izan zuen argitaratu ondoren eta Ampueroren izena Latinoamerikako narratiba garaikideko garrantzitsuenen artean finkatuz. Jorge Carrionek idatzitako The New York Times egunkariko artikulu batean 2018ko fikziozko hamar liburu onenen artean aukeratu zuten lana, urteko ipuin liburu onenaren Joaquin Gallegos Lara Saria irabazteaz gain.

### Funtzionario publikoa 
2019ko uztailaren 31n, Juan Fernando Velasco Ekuadorreko Kultura ministroak José de la Cuadra Liburuaren eta Irakurketaren Plan Nazionalaren kudeatzaile izendatu zuen, Edgar Alan Garcíaren ordezkoa izateko. Eginkizun horretan, Ampuerok Quitoko Liburuaren Nazioarteko XII. Azoka antolatu zuen 2019ko abenduan, 700 000 USD-ko aurrekontuarekin eta 5 eguneko iraupenarekin. Alicia Yánez Cossío, Lupe Rumazo, Sonia Manzano eta El Conejo argitaletxea omendu zituzten eta irakurzaletasuna bultzatu zen haurrengan. Herrialdeko 70 gonbidatu baino gehiago eta 30 atzerritar izan ziren; besteak beste, Liniers eta Montt ilustratzaileak, William Ospina eta Alberto Chimal idazleak eta Sebastian Garcia Mouret booktuberra.

## Estiloa 
Maria Fernanda Ampuero bere idatziengatik ezagutzen da, Ekuadorreko literatura garaikidean kokatzen dutenak. Azken 20 urteetan bere liburuekin nazioartera zabaltzeko izan zuen grina kontatzen zuen, garrantzitsuena lanen kalitatea zela adieraziz, egilearen ospea baino askoz gehiago. Maria Fernandak azpimarratzen zuen, *“garrantzitsuena ondo idaztea dela eta besterik ez”*, ez inor ordezkatzen saiatzea.

Bere tailerretan, María Fernanda Ampuerok gai “lazgarrietara” hurbiltzeko modua bilatzen zuen, hala nola adingabeen aurkako sexu-jazarpena, bortxaketa, feminizidioa eta familia barruko indarkeria. Irakurleengana iristeko gai horiek argitaratzea ez zela erraza azpimarratzen zuen, kazetaritzaren eta horikeriaren arteko marra oso bizia marraztea zekarren. Eskura zeuden tresnarik onenak erabiltzea zen helburua, istorioak irakurlea ukitu eta bere errealitatea bihur zezaten, eta, hala, egoera “anker” horiek etorkizunera alda zitezen.

## Lanak 
* *Lo que aprendí en la peluquería* (2011).
* *Permiso de residencia* (2013).
* *Pelea de gallos* (2018).
* *Sacrificios humanos* (2021)
* *Visceral* (2024).
## Sariak eta Aintzatespenak
2012an, Espainian eragin handiena izan zuten 100 latindarretako bat izendatu zuten.

2012an, Kronikaren Ciespal saria jaso zuen.

2012an, Migrazioen Nazioarteko Erakundearen (OIM) Urteko Kronika Onenaren saria.

2015ean, Mary Shelleyren Seme-alabak saria *¿Quién dicen los hombres que soy yo?* ipuinarengatik.

2016an, Cosecha Eñe saria *Nam* kontakizunagatik.

2018an, Joaquin Gallegos Lara Saria (ipuina) *Pelea De Gallos* liburuagatik. 

2021ean, Tigre Juan Sariaren finalista, *Sacrificios humanos* eleberriagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *ABC egunkaria*, «María Fernanda Ampuero: "La Feria del Libro de Guadalajara es como un Disneylandia"».
* *El Comercio, «María Fernanda Ampuero dictará taller de escritura en Guayaquil». Alexander Garcia.*