Anne Innis Dagg

**Anne Christine Innis Dagg** (Toronto, Kanada, 1933ko urtarrilaren 25a - Kitchener, 2024ko apirilaren 1a) kanadar zoologo, feminista eta liburu askoren egilea izan zen. Anne Innis Dagg «jirafen Jane Goodall» gisa aipatzen da batzuetan; ugaztun espezie horren azterketan egindako ekarpen garrantzitsuak aitortzeko modu bat da. Daggek, beste zientzialari batzuek bezala, bere espezierik gustukoena – bere kasuan, jirafak – bere naturgunean aztertu izanaren meritua du. Gogora dezagun, Jane Goodallez gain – txinpantzeak Tanzanian aztertu zituen primatologo ospetsua –, Dian Fossey, gorilak Ruandan behatu zituena, edo Biruté Galdikas, orangutanak Indonesiako oihanetan aztertu zituena.

Jirafen biologia eta portaeraren egungo ulermenean izan zuen eragina izan zen 2011ko *Wild Journey: The Anne Innis Story* CBC irrati-dokumentalaren, 2018ko *The Woman Who Loves Giraffes* dokumentalaren eta 2021eko ''The Girl Who Loved Giraffes and Became the World's First Giraffologist* haurrentzako liburuaren ardatza  

Jirafei buruzko ikerketez gain, Daggek Kanadako gamelu, primate eta beste faunari buruzko argitalpen ugari egin zituen. Ikerketa zoologikoa publiko orokorrari zabaltzean soziobiologiak duen eraginari buruzko kezkak azaldu zituen. Akademiako genero-alborapenei buruz ere asko ikertu eta idatzi zuen, nepotismoaren aurkako arauek gizonezko irakasleen emazteen ibilbide akademikoetan izan dezaketen eragin kaltegarriari eta emakumezko ikertzaileak babesten ez dituzten lan-ingurune akademiko sexistei arreta jarriz.
## Bizitza 
Anne Innis 1933ko urtarrilaren 25ean jaio zen Toronton (Kanada). Bere ama, Mary Quayle Innis, idazlea zen; ipuinak eta historia liburuak argitaratzen zituen. Bere aita, Harold Innis, ekonomia politikoko irakaslea zen Torontoko Unibertsitatean. Anne senar-emazteen lau seme-alabetatik gazteena zen; Donald, Mary eta Hugh neba-arreba zaharrenak ziren. 

Bishop Strachan neskentzako eskolara joan zen. 1955ean Torontoko Unibertsitatean graduatu zen biologian, eta urrezko domina eman zioten bere maila akademikoa aitortzeko. Urtebete beranduago Torontoko Unibertsitatean genetikako masterra lortu zuen. Afrikan landa-ikerketak egin ondoren, Daggek animalien portaeran doktoretza egiten hasi zen Waterlooko Unibertsitatean, eta 1967an amaitu zituen ikasketak.

## Ibilbidea 
Daggek hirurogei artikulu zientifiko arbitratu baino gehiago argitaratu zituen ugaztunen portaera, soziobiologia, homosexualitatea, feminismoa, unibertsitateko sexismoa eta animalien eskubideak bezalako gaiei buruz. Hogei liburu ere idatzi zituen aurretik aipatutakoekin lotutako gaiez.

1968tik 1972ra, Guelph-eko Unibertsitateko Zoologia Saileko irakasle laguntzaile gisa, ugaztunologia eta faunaren kudeaketako ikastaroak eman zituen, besteak beste. Bere karreraren gainerako zatia Waterlooko Unibertsitateko Ikasketa Integratuen programari eskaini zion, gerora Ikasketa Independente bezala berrizendatu zena. 1986tik 1989ra, programako zuzendari akademikoa izan zen aholkulari akademiko kargua hartu aurretik. Horretan ari zela, harritu egin zen ugaztun eta hegazti txikiei buruzko ikerketa eskasa zegoela jakitean, ahalegin handiagoak egin zirelako Ontarioko eta Columbia Britainiarreko ehiza larriko espezieei buruz ikertzeko, karibua kasu. 1972an, Waterloon, Ontario, *Otter Press* sortu zuen, bere ustez garrantzitsuak ziren ikerketak hor argitaratu ahal izateko. Ian Dagg senarraren *Matrix Optics* izan zen bere lehen argitalpena. 1974an, *Mammals of Waterloo and South Wellington Counties* Kanadako faunari buruzko berak CA Campbellekin batera idatzitako liburua argitaratu zuen.

**Diskriminazioa zientziaren eremuan**

Nahiz eta bere lorpen akademikoak, objektiboki frogatuak izan, Dagg-i titularitatea ukatu zitzaion Guelph-eko Unibertsitatean 1972an, bere kualifikazioei buruzko zalantzak argudiatuz. Anneren hitzetan, dekanoak titularitatea ukatzen ziola esan zion, neurri batean, Guelphetik kanpo bizi zelako (bere familiarekin) eta ez zuelako komunitatean parte hartzen. Ikertzaile gisa izandako ibilbide sendoa aipatu zuen, baita ikasleen aldetik zuen babesa ere, eta emakumeek campuseko batzordeetan parte hartzeko zuten debekua aipatu zuen. Etsigarritzat jo zuen titulartasuna berrikusteko prozesu horretan guztian jaso zuen tratua, eta etorkizun iluna sumatu zuen emakumeentzat esparru akademikoan, sisteman ageri den diskriminazioa dela eta. Waterlooko Unibertsitatean ere zalantzan jarri zuten bere gaitasun akademikoa, eta argi utzi zioten ez zutela emakume ezkondurik kontratatuko lanaldi osoko irakasle titular lanpostu baterako, familia bat eta senar bat mantentzeko zituztelako. Besteak beste, materialetan eta testuliburuetan agertzen diren genero estereotipoei buruz, lankideen txantxa sexistei buruz edota emakume ikertzaileentzako laguntza edo finantziazio faltari buruz hitz egiten dute egileek. Dokumentala Alison Reidek entzun zuen, geroago 2018ko *The Woman Who Loves Giraffes* dokumentala zuzendu zuenak, Daggen bizitza, ibilbidea eta jirafak ikertzean izan zuen eragin aitortua kronikatzen dituena. Filmak Dagg-en eskaera baztertu zuen behin-behineko berrikuspen batzordeko kideekin egindako elkarrizketak ditu. Batzordeko presidenteak, Keith Ronaldek, Daggi kargua ukatzeko erabakia berretsi zuen, azalduz irakasle ona izan arren, Daggen ikerketa programa, garai hartan 20 parekideek berrikusitako argitalpen zituena, "ez zegoela guztiz garatuta". Sandy Middleton batzordekideak, filmean ere agertu zenak, ez zuen iritzi berdina erakutsi, eta ezezkoa lanean zegoen mutil-lagun ohien sare baten adibide "oso bidegabea" zela esan zuen, eta ziurrenik Daggen hasierako arrakastaren inbidiak bultzatuta zegoela.

### Jirafei buruzko landa-ikerketa 
thumb|Jirafa arrak Hegoafrikan.
Dagg "jirafen Jane Goodall" bezala ezagutzen zen eta jirafak ikertzean ekarpen garrantzitsuak egin zituela aitortu zen. Daggek jirafekiko interesa piztu zuen lehen aldiz txikitan, Illinoisko Brookfield zoologikora bere amarekin bisitan zihoala.      

1950ean, hamarkada haren erdialdean, bakarrik joan zen Hegoafrikara, jirafek gatibualditik kanpo zeudenean zuten portaera aztertzera. Jirafak aske ikusteko beharra sentitu zuen, zoologikoetan konfinatuata egon beharrean, 1974an *Toronto Star* egunkariari egindako elkarrizketa batean azaldu zuen bezala. Afrikako hainbat herrialdetako gobernuko funtzionarioekin harremanetan jarri behar izan zuen, jirafak bere habitat naturalean aztertu ahal izateko baimena eskatzeko. Saiakera horien guztien gaitzespenak jaso zituen, eta horietako batzuetan emakume batentzat lan egokia ez zela aipatu zioten.

Aste batzuetan zehar, Matthewri idazten hasi zitzaion astean hainbat aldiz itzultzeko baimena eskatuz. Azkenean, Matthewk baiezkoa eman zion, eta bere familiaren etxean geratzen utzi zion egonaldian zehar bulego-zerbitzuen truke. Era berean, Daggi 33.000 hektarea baso eta zuhaixkarako sarbidea eman zitzaion, eta bertan 95 jirafa ibiltzen ziren. Bere tesi-lanak jirafen eta beste ugaztun handi batzuen ibilerak aztertu eta alderatu zituen. Daggen landa-ikerketa azkenean *The Giraffe: Its Biology, Behavior and Ecology* (1976) liburuan argitaratu zen. J. Bristol Foster ekologoarekin batera idatzitako liburua jirafei buruzko oinarrizko testutzat hartzen dute ikertzaileek.
## Bizitza pertsonala 
Anne Ian Ralph Dagekin ezkondu zen 1957an, St. Pancras-eko udaletxean (Londres). Senarra Waterlooko Unibertsitateko Fisika Saileko irakasle izan zen 1959 eta 1993 artean, eta sail horretako zuzendari 1988tik 1993ra. Hil zen arte (1993), bikoteak hiru seme-alaba izan zituen elkarrekin: Hugh, Ian eta Mary.

## Argitalpenak 
### Liburuak 
*  *Canadian Wildlife and Man*. Toronto: McClelland and Stewart. 1974. ISBN 9780771025204.  192 orr.
* J. Bristol Fosterrekin: *The Giraffe: Its Biology, Behavior, and Ecology.* NY: Van Nostrand Reinhold Co. 1976. NY: Van Nostrand Reinhold Co. 1976. xiii+210 orr. 
*  *Wildlife Management in Europe*. Waterloo, Ont.: Otter Press. 1977.  ix+324 orr.
*  *Camel Quest: Summer Research on the Saharan Camel.* Toronto: York Pub. & Print Co. 1978. ISBN 9780920424117.  192 orr.
* With Hilde Gauthier-Pilters: Gauthier-Pilters, Hilde; Dagg, Anne Innis; Gauthier-Pilters, Dagg (1981). *The camel: its evolution, ecology, behavior, and relationship to man*. University of Chicago Press. .  
*  *Harems and Other Horrors: Sexual Bias in Behavioral Biology.* Waterloo, Ont.: Otter Press. 1983. ISBN 9780969096375.  125 orr.
*  *The Fifty Percent Solution: Why Should Women Pay for Men's Culture?.* Waterloo, Ont.: Otter Press. 1986.  128 orr.
* With Patricia J. Thompson: *MisEducation: Women & Canadian Universities*. Ontario Institute for Studies in Education Press. 1988. ISBN: 978-0-7744-0318-4. 
*  *The Feminine Gaze: A Canadian Compendium of Non-fiction Women Authors and Their Books, 1836–1945 (With foreword by Helen M. Buss)*. Waterloo, Ont.: Wilfrid Laurier U. Press. 2001. ISBN 0-88920-355-5.  355 orr.
*  *"Love of Shopping" Is Not a Gene: Problems with Darwinian Psychology.* Montreal: Black Rose Press. 2005. ISBN 978-1-55164-256-7. 
*  *Pursuing Giraffe: A 1950s Adventure*. Waterloo, Ont.: Wilfrid Laurier U. Press. 2006. ISBN 9780889204638.  281 orr.
*  *The Social Behavior of Older Animals*. Baltimore: Johns Hopkins U. Press. 2009. ISBN 9780801890505. ix+225 orr.
*  *Animal Friendships*. New York: Cambridge U. Press. 2011. ISBN 9781107005426.  viii+238 orr.
* Lee E. Hardingekin: *Human Evolution and Male Aggression: Debunking the Myth of Man and Ape.* Amherst, N.Y: Cambria Press. 2012. .  
*  *Giraffe: Behavior, and Conservation.* New York: Cambridge U. Press. 2014. ISBN 9781107034860. 
*  *Smitten By Giraffe: My Life as a Citizen Scientist.'' Montreal: McGill-Queen's University Press. 2016. p. 226. ISBN 978-0773547995. 

### Artikuluak 
* 
* 
* 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1975ean, Dagg Zientzia Naturalen Museo Nazionalak aitortu zuen, zientzia naturalen lorpenei eskainitako erakusketa baten barruan. 
* 1984an "KW Status of Women" erakundeak *Giza Eskubideen Batke Saria* eman zion, genero-berdintasunaren eta justizia sozialaren arloetan egindako lana aitortzeko. 
* 2017an, *Lane Anderson saria* ere jaso zuen, haurrentzako ez-fikziozko *5 Giraffes* liburuagatik, Caroline Foxekin batera idatzia. Sariarekin batera zetorren 10.000 dolarreko saria jirafen kontserbazio ahaleginei eman zien. 
* 2019ko abenduaren 27an, Julie Payette Kanadako gobernadore nagusiaren bulegoak iragarri zuen Dagg *Kanadako Ordenako kide* izendatu zutela. 2022ko maiatzean inbestitu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* "Anne Innis Dagg fonds" Waterlooko Unibertsitateko Liburutegiko Bilduma eta Artxibo Bereziak.
* "The Woman Who Loves Giraffes | Official Trailer | True Story Documentary"
* "She pioneered giraffe research but few know her name" YouTube
* "W5: Meet the Canadian who literally wrote the book on giraffe" YouTube
* "Giraffes & Feminism - Dr. Anne Innis Dagg" YouTube
* "Anne Innis Dagg, honorary degree recipient, spring convocation 2021"  University of Toronto
* "The Woman Who Loves Giraffes • Q&A with Dr. Anne Innis Dagg" YouTube