open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gure garaiko heroia

***Gure garaiko heroia*** (,  ahoskatua) Mikhail Lermontov errusiar idazleak idatzitako eleberri psikologikoa da. 1839an idatzia, 1840an argitaratu eta 1841ean berregin zuen.

Bost narrazio biltzen ditu eta bertan Petxorin ofizial errusiarrari Kaukasian gertatutakoen berri ematen digu Lermontovek. Errusiako prosaren obra klasikotzat jotzen da eta eragin handia izan zuen garaiko gizartean eta geroko literaturan.

## Argumentua 
Ekintza 1827 eta 1833 urteen bitartean garatzen da Itsaso Beltzean (Taman penintsulan) eta Kaukasian (Piatigorsk eta Kislovodsk hirietan).

Liburuak bi zati ditu. Hau da banaketa:

* Lehen zatia: I. *Bela*
* Lehen zatia: II. *Maksim Maksimitx*
* Petxorinen egunkaria: Hitzaurrea
* Petxorinen egunkaria: I. *Taman*
* Bigarren atala: I. *Meri Printzesatxoa*
* Bigarren atala: II. *Fatalista*

Hiru narratzaile nagusi daude: idazle gazte bat, Petxorinen egunerokoak jaso zituena; kapitain beterano bat, Petxorinekin batera Kaukasiako gerran soldadutza egin zuena; eta Petxorin. 

## Euskaraz 
1996an Jose Morales Beldaren euskarazko itzulpena argitaratu zuen Ibaizabal argitaletxeak. 2012an edizio berri bat argitaratu zuen Elkarrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fanagoria

**Fanagoria** (; ) Tamango penintsulako greziar koloniarik handiena izan zen. Hiria merkataritza-gune handi bat izan zen, Bosforoko Erresumaren ekialdeko zatiko hiriburua (antzina asiartzat hartzen zutena), Panticapea mendebaldeko hiriburua zen bitartean (europartzat hartzen zutena).

## Historia 
Fanagoria k.a. 543 inguruan sortu zen. Teosko greziar kolono batzuek Ziro II.a Handiarekin izandako gatazka baten ondorioz Asia Txikitik ihes egin behar izan zuten. Hiriak kolono horietako batengandik hartu zuen izena, Fanagorasengandik hain zuzen ere.

K.a. V. mendean. eszitiar eta meotiarrekin zuen merkataritzari esker, hiriak aurrera egin zuen. Fanagoriak 75 hektareako eremua hartu zuen, eta, egun, horietatik heren bat itsaspean urpean dago. K.a. IV. mendearen erdialdean, Bosforoko Erresuman sartu zen hiria, ordura arte hiri askea izan zena. Hiriak garrantzia hartu zuen Panticapea hiriburuaren distira gutxitzearekin, Zimeriar Bosforoko beste aldeko kostaldean baitzegoen. Gure garaiko lehen mendeetan, Fanagoria erresumako merkataritza- eta demografia-gune nagusia bihurtu zen.

Hirugarren Gerra Mitridatikoaren amaieran, hiria matxinatu eta Erromatar Errepublikaren alde egin zuen. Matxinadak Mitridates VI.a zitadelan setiatu zuen, non bere buruaz beste egin zuen. Urte batzuk geroago, Farnazes II.a Pontokoaren setioa jasan zuen, eta honek konkistatu egin zuen, baina, geroago, adiskidetasunezko harremanak izan zituen bertako biztanleekin, eta hiritik erretiratu zen bahitu batzuk hartu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Delgado Hervás

thumb|260px|Ana Deldago Hervásek Malagako Cerro del Villarko aztarnategi arkeologikoa zuzendu zuen.

**Ana Delgado Hervás** (Bartzelona, 1967) arkeologoa, historialaria eta Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Giza Zientzien Departamentuko irakaslea da.

## Ibilbidea 
Historian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta Historiako doktorea da Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Historiako Unibertsitate Institutuan (2001-2002), doktore-tesi honekin: *De Guerreros a Comerciales: Poder e Intercambiar en las Administraciones del Bronce Final de Andalucía Oeste*.

Ana Delgado Hervásen irakaskuntza- eta ikerketa-ibilbidea Arkeologia Kolonialean oinarritzen da, bereziki Mendebaldeko Mediterraneoko taldeen eta komunitateen arteko loturetan, Kristo aurreko milurtekoan, batez ere gizartearen eta generoaren ikuspegitik jorratzen duen gaia.  Hainbat ikerketa-proiektutan parte hartu eta zuzendu du, eta Cerro del Villar (Malaga) bezalako kokaleku feniziarretako indusketa arkeologikoak zuzendu ditu, Mediterraneoko ikerketa kolonialetan nazioarteko aztarnategi garrantzitsuenetakoa baita. UPFko Mediterraneoko Arkeologiaren Ikerketa Taldea (GRACME) zuzentzen du. Hainbat ikerketa-proiektu ditu, besteak beste, Mediterraneoko eremu kolonialetako Mediterraneoko Jakiak, Sukaldeak eta Kontsumo-praktikak (VIII mendea K. a.)*.* Bertan, harreman globalak eta identitateen eraikuntza lantzen dira Mediterraneoan, eguneroko praktiken ikuspegitik eta gizartearen eta generoaren ikuspegitik.

## Hautatutako bibliografia 
* Delgado Hervás, Ana eta Picazo Gurina, Marina (2016) *Los trabajos de las mujeres en el mundo antiguo.* *Cuidados y mantenimiento de la vida. (Emakumeen lanak antzinako munduan. Zaintza eta mantentze-lanak)*. Institut Català d’Arkeologia Clàssica, Tarragona.

* Delgado Hervás, Ana (2012) “Households, Merchants and Feasting: Soci-Economic Dynamics and Commoners’ Agency in the Emergence of the Tartessian world (11th-8th centuries BC)”, in M. Cruz Berrocal. (arg.): *The Prehistory of Iberia: Debate Early Social Stratification and the State, Routledge.*

* Delgado Hervás, Ana eta Ferrer Meritxell (2012) “La muerte visita la casa: mujeres, cuidados y memorias familiares en los rituales funerarios fenicio-púnicos”. *La Arkeología funeraria desde una perspectiva de género*, Madrilgo Unibertsitate Autonomoa, Madril.

* Delgado Hervás, Ana (2011) “Representing Communities in Heterogeneous Worlds: Staple Foods and Ritual Practices in the Phoenician Diaspora”, G. Aranda *et al*. (arg.): *Guess Who’s Coming To Dinner: Feasting Rituals in the Prehistoric Societies of Europe and the Near East,* Oxbow.

* Delgado Hervás, Ana (2011) “Life and Death in Ancient Colonies: Domesticity, Material Culture and Sexual Politics in the Western Phoenician World, Eighth to Sixth Centuries BCE”, en B. oss y E. Casella: *The Archaeology of Colonialism: Intimate Encounters and Sexual Effects*, Cambridge University Press.

* Cano, Glòria eta Delgado Hervás, Ana (2008). Tartessosetik Manilara: zazpi estudio kolonial eta poskolonial. Valentziako Unibertsitateko argitalpenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ryū to Sobakasu no Hime

2021eko Mamoru Hosoda japoniar zinema zuzendariaren zientzia-fizkiozko animea da. Berez, *Ederra eta piztia* fabularen moldaketa *sui generis* bat da.

## Sinopsia 
Suzu Naito da filmeko protagonista, norabide jakinik gabe bizitzan alderrai samar dabilen hamazazpi urteko neskatoa. Institutuan dabil ikasle modura, baina amaren heriotza goiztiarrak sufrimenduan barne bildua dauka aspaldian; aitarekin bizi da Kōchi prefeturaren periferian. Traumek eta lotsaizunek konplexuekin itotzen dute, eta ez du lortzen bere adineko neska-mutilekin harreman iraunkor eta aberasgarririk. Alabaina U izeneko espazio birtuala deskubrituko du, eta han dena irudituko zaio eder, eramangarri. Errealitate birtual simulatu horretan oro da koloreko, oro da musika, oro dira kreatura fantastiko adeitsuak. Mundu horretan, "Belle" izeneko pertsonaiaren rola hartuko du Suzuk, eta kantari nahiz *influencer* sonako bihurtuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shahabuddin Ahmed

**Shahabuddin Ahmed** (Kendua, Nekotrona, 1930eko otsailaren 1a - Dhaka, 2022ko martxoaren 19a) bangladeshtar epaile eta politikaria izan zen. Bangladeshko presidentea izan zen 1996tik 2001era.

1960tik epaile lanetan aritu zen eta 1990ean Bangladeshko epaile gorena izendatu zuten. 1990eko abenduan herrialdeko jarduneko presidente bihurtu zen eta hauteskunde demokratikoak antolatu zituen hurrengo otsailean. Urrian utzi zuen presidentetza, eta lehengo kargura itzuli zen epailetzan.

1996ko uztailean oposiziorik gabeko presidente hautatu zuten eta urrian karguaren zina egin zuen. 2001eko azaroan erretiratu zen.

## Kanpo estekak
Malencolía

***Malencolía*** 2021eko Alfonso Zarauza galiziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sira eta Pepe Galiziara itzuliko dira Berlinen hamar urtez bizi eta gero. Abandonatutako herrixka batean etxe bat erosiko dute; herri horretan emakume berezi bat bizi da.

## Aktoreak 
* Melania Cruz: Sira
* Xúlio Abonjo: Pepe
* Iolanda Muíños: 	Isolina
* Xosé Antonio Touriñán

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ambulance (filma)

***Ambulance*** 2022ko Michael Bay estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma da.

## Sinopsia 
Emaztearen mediku tratamendu garestia ordaintzeko arazoak ditu Will Sharp gerra-beteranoak; anaia adopziozkoarengana joko du, Dannyrengana. Horrek banku bat lapurtzeko proposatuko dio. Gauzak okertu egingo dira, eta, azkenean, anbulantzia bat bahituko dute, barrenean polizia bat eta mediku bat direla.

## Aktoreak 
* Jake Gyllenhaal: Danny
* Yahya Abdul-Mateen II: Will Sharp
* Eiza González: Cam Thompson
* Garret Dillahunt
* A Martinez
* Keir O'Donnell
* Jose Pablo Cantillo: Jesus
* Colin Woodell
* Moses Ingram
* Wale

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
This Is Going to Hurt (telesaila)

***This Is Going to Hurt*** britainiar telesaila da, Adam Kayk BBC Onentzat egina.

## Sinopsia 
Erditzeko gela bat da komedia honen kokaleku nagusia. Telesail honetan, umore beltza baliatu dute une berezi horietako gorabeherak modu barregarri eta atseginean islatzeko. Bidean, osasun langileen bizitza islatu dute, baita etxera heltzean deskonektatzeko izaten dituzten arazoak ere.

## Pertsonaiak 
* Ben Whishaw: Adam Kay
* Ambika Mod: Shruti Acharya
* Alex Jennings: Nigel Lockhart
* Michele Austin: Tracy
* Rory Fleck Byrne: Harry Muir
* Ashley McGuire: Vicky Houghton
* Kadiff Kirwan: Julian
* Harriet Walter: Veronique

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
WeCrashed

***WeCrashed*** estatubatuar telesail laburra da, Drew Crevello eta Lee Eisenbergk Apple TV+entzat egina.

## Sinopsia 
Benetako gertaeretan oinarritzen da telesaila.

WeWork informatika konpainia enpresa apal bat zen, baina, hamar urteren buruan, 47 milioi euroko balioa duen mundu mailako marka bat bihurtu zen. Hain justu ere, haren arrakasta, gainbehera eta itzalpeko hitzarmenak dira zortzi ataleko telesail honen ardatza.

## Pertsonaiak 
* Jared Leto : Adam Neumann
* Anne Hathaway : Rebekah Neumann
* Kyle Marvin : Miguel McKelvey
* America Ferrera : Elishia Kennedy
* Robert Emmet Lunney : Richard
* O. T. Fagbenle : Cameron Lautner

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phoenix Rising (telesaila)

***Phoenix Rising*** estatubatuar telesail dokumentala da, Amy J. Bergek HBOrentzat egina.

## Sinopsia 
Evan Rachel Wood aktore estatubatuarrak Marilyn Manson musikari ezagunarekin izandako abusuzko harremanaren berri eman du bi ataleko dokusail honetan. Borroka juridikoa eta mediatikoa oinarri, Rachel Woodek orain arte emandako lekukotzarik zehaztuena eskaini du, eta horrekin batera bildu ditu Mansoni ekintza paretsuak leporatzen dizkioten beste hainbat emakumeren azalpenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Llegaron de noche

***Llegaron de noche*** () 2022ko Imanol Uribe gipuzkoar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Lucia izan zen El Salvadorren hil zituzten sei jesuiten erailketaren lekuko bakarra. 1989ko azaroaren 16ko goiz alban sei jesuita, irakasle zirenak, garbiketako langile bat eta haren alaba erail zituzten UCA Unibertsitatean, gerra zibil betean... Bertsio ofizialak FMLN gerrillari egotzi zion hilketa baina...

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mildred Pierce (telesaila)

***Mildred Pierce*** estatubatuar telesail dramatiko laburra da. Todd Haynesek HBOrentzat egina, James M. Cainen izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Depresio Handian girotuta, telesailak protagonistaren, Mildreden eta alaba Vedaren arteko harremana du ardatz. Mildred Pierce bere burua sakrifikatzen duen ama bat d, bere senarrarengandik banandu, jatetxe bat ireki eta gizon batez maitemintzen dena.

## Aktoreak 
* Kate Winslet: Mildred Pierce
* Guy Pearce: Monty Beragon
* Evan Rachel Wood: Veda Pierce
* Miriam Shor: Anna
* Melissa Leo: Lucy Gessler
* Morgan Turner: Veda Pierce (gaztea)
* James LeGros: Wally Burgan
* Brían F. O'Byrne: Bert Pierce
* Mare Winningham: Ida Corwin
* Hope Davis: Mrs. Forrester
* Quinn McColgan: Ray Pierce
* Waltrudis Buck: Mrs. Temple

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Frankenstein Chronicles

***The Frankenstein Chronicles*** britainiar telesaila da, Benjamin Ross eta Barry Langfordek ITV Encorerentzat egina. Mary Shelleyren *Frankenstein* eleberri gotikoaren moldaketa *sui generis* bat da.

## Sinopsia 
Londres, 1827. John Marlott ibai-poliziako ikuskatzaileak Tamesis ibaiaren ertzean haur baten gorpua aurkitu duen ikertzen ari da. Bere historia (emaztearen eta alabaren heriotzak, gerrako oroitzapenak, sifiliak eta aluzinazioak, bere tratamenduaren ondoren) ikerketarekin nahasiko da eta  auzo pobretako haurren desagertze berriek egoera laster larriagotu egingo dute.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
Peppa Pig

***Peppa Pig*** britainiar marrazki biziduneko telesaila da, Neville Astley eta Mark Bakerek Channel 5entzat egina.

## Sinopsia 
Telesail honetako protagonista Peppa da, ezaugarri antropomorfoak dituen txerritxo bat. George anaiatxoarekin eta bere gurasoekin- Mummy Pig eta Daddy Pig- bizi da. Eszenatoki nagusia bere etxea da, non gertaeren trama gehienak gertatzen diren. Horietako batzuetan, familia etxetik irteten, autoz paseatzen, lagunen etxera joaten edo beste leku batean dagoela agertzen da.

## Kanpo estekak
Veneziako Arte Biurtekoa

**Veneziako Arte Biurtekoa** () Veneziako Nazioarteko Arte Erakusketa izenez ere ezaguna,  Venezia hirian garatutako eta Italiako gobernuak diruz lagundutako nazioarteko ekitaldi bat da. Gaur egun arte- eta kultura-ekitaldi entzutetsuenetakotzat hartzen da  arte garaikidearen nazioarteko erreferentziazko ekitaldia izanik, baita pabilioi nazionalen bidezko ordezkaritzaren egitura mantentzen duen bakarra ere. 

Ekitaldia *Biennale di Venezia* deitzen da bere ekitaldien bi urteko maiztasuna dela eta  (1932an hasi zen Veneziako Nazioarteko Zinemaldia izan ezik, urteko maiztasunarekin). Veneziako Nazioarteko Arte Biurtekoa eta Veneziako Nazioarteko Zinemaldia aitzindariak dira, mota horretako lehen ekitaldiak baitira. Veneziako Arte Biurteko erakundeak antolatzen dituen beste ekitaldi batzuk Veneziako Nazioarteko Arkitektura Erakusketa; Veneziako Antzerki Jaialdia; Veneziako Dantza Garaikidearen Jaialdia eta Veneziako Musika Garaikidearen Jaialdia dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Biennale italieraz eta ingelesez
*  Veneziako Biurtekoa
San Pedro Ospitalea

**San Pedro Ospitalea** () Logroñoko ospitale publikoa da. 2007an sortua, eskualdeko nagusia da eta Errioxako Osasun Zerbitzuak kudeatzen du. Errioxako biztanleez gain Arabako Errioxako biztanleak ere artatzen ditu, Eusko Jaurlaritzarekin egindako itunari esker. San Millán bereizmen handiko zentroa (CARPA) ere hartzen du haren baitan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ospitalearen webgune ofiziala
The Last Days of Ptolemy Grey

***The Last Days of Ptolemy Grey*** estatubatuar telesail laburra da, Walter Mosleyk Apple TV+entzat egina.

## Sinopsia 
Ptolemy Grey buru osasuna galtzen ari den 91 urteko gizon bat da. Bakarrik bizi da, hankaz gora eta traste zaharrez beteta dagoen etxe batean. Senideek eta lagunek aspaldi ahaztu zuten, eta nerabe umezurtz bat da gizona zaintzen duen bakarra.

## Pertsonaiak 
*Samuel L. Jackson: Ptolemy Grey
*Dominique Fishback: Robyn
*Walton Goggins: Dr. Rubin
*Marsha Stephanie Blake: Niecie
*Damon Gupton: Coydog
*Cynthia McWilliams: Sensia
*Omar Benson Miller: Reggie Lloyd
*Maury Ginsberg: Moishe Abromovitz
*JoAnn Willette: Alison McCarty

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donetskeko Eskualdeko Drama Antzoki Akademikoa

**Donetskeko Eskualdeko Drama-Antzoki Akademikoa** –2007ko azarora arte **Donetskeko Eskualdeko Drama-Antzokia** modura ezaguna, estatus akademikoa eman aurretik– () Mariupolgo antzoki bat zen, Ukraina hegoaldean. Antzoki moderno hau, 1960an eraikia, neurri handi batean, Errusiako aire erasoek suntsitu zuten 2022ko martxoaren 16an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theodoros Pangalos

**Theodoros Pangalos** (; Salamina, 1878ko urtarrilaren 11 &ndash; Atenas, 1952ko otsailaren 26a) greziar militar eta politikaria izan zen.

Balkanetako Gerretan, Lehen Mundu Gerran eta Greko-turkiar gerran parte hartu zuen.

Eleftherios Venizelosen aldekoa eta monarkiaren aurkakoa izan zen. 1922ko iraileko matxinadan paper nagusia izan zuen, Konstantino I.a erregea kargutik kendu eta errepublika aldarrikatu baitzuen. 1925eko ekainean estatu-kolpe bat zuzendu zuen eta Biltzar Nazionalak "Diktadore Konstituzionala" izendatzea lortu zuen. 1926ko apirilean, gainera, errepublikako presidente bihurtu zen. Abuztuan militarrek estatu kolpe batean kargutik kendu zuten eta bi urte eman zituen kartzelan.
Mykolaiveko barreiatze-bonbardaketa

**Mykolaiveko barreiatze-bonbardaketa** 2022ko martxoaren 13an eta Errusiaren Ukrainako inbasioaren testuinguruan, indar armatu errusiarrek Mykolaiv hirian burututako bonbardaketa bati egiten dio erreferentzia, barreiatze-munizioarekin eginikoa eta bederatzi zibil hil zituena.

## Biktimak eta kalteak 
Atentatuan bederatzi zibil hil ziren, kutxazain automatiko baten aurrean, ilaran. Leherketek etxeak eta eraikin zibilak ere kaltetu zituzten. *Human Rights Watch*ek gertakaria aztertu eta ikusi zuenez, indar errusiarrek Smerch eta Uragan barreiatze-munizioa erabili zuten populazio-dentsitate handiko eremuetan.

## Gerra-krimen izatearen usteak 
Barreiatze-munizioen berezko izaera indiskriminatua dela eta, *Human Rights Watch*ek horien Mykolaiveko erabilera Errusiaren gerra-krimen posible gisa deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evan Rachel Wood

**Evan Rachel Wood** (Raleigh, Ipar Carolina, 1987ko irailaren 7a) estatubatuar aktore bat da. Berak antzeztutako film eta telesail ospetsuenen artean honako hauek daude: *Digging to China* (1997), *The Wrestler* (2008), *The Ides of March* (2011), *True Blood* (2009-11) eta *Westworld* (2016-).

## Filmografia 
### Zinema
### Telebista
## Kanpo estekak
Benito Menni ospital zentroa

**Benito Menni ospital zentroa** Elizondoko ospitale psikiatriko pribatua da, Ospitaleko Ahizpek kudeatzen dutena. 1938an eraiki zuten Pilarreko Andre Mariaren Klinika izenarekin, eta 51.361 metro karratuko azalera du, horietako asko lorategiak hartzen dituenak. 1988az geroztik, Mª Josefa Recio egoitza psikogeriatrikoa zentro berean integratuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ospitalearen webgune ofiziala
Kurtzebarriko gurutzea

**Kurtzebarriko gurutzea** Kurtzebarri mendiaren tontorrean 1928an ezarri zen burdinezko gurutzea da. Aretxabaletako lurretan kokaturik dago.

## Historia 
### Aurreko gurutzeak 
Zaraia mendilerroan hainbat tontor daude, ezagunenak Aranguren (1.149m), Elorretako Haitza (1.141m) eta Kurtzebarri (1.133m) dira. Gaur egun Kurtzebarri esaten zaion mendiko punturik altuena Elorretako Haitza da. Kurtzebarri tontorra Aretxabaletan dago baina Elorretako Haitzatik Aretxabaleta eta Eskoriatzaren arteko mugan igarotzen da eta hori seinalatzeko 1742. urtean harrizko gurutze bat ezarri zen bertan, mugarri funtzioa izango zuena. Eguratsak harrizko gurutzea higatu zuenean burdinezko berri bat ezarri zen bertan 1840 inguruan.

### Gorbata berdeak 
Bigarren gurutze hori ere kaltetu zenean, 1928an gurutze berria ezartzea erabaki zen aurrez Gorbeian edo Aloñan ezarritakoen antzerakoa. Aretxabaletako "gorbata berdeak" lagun taldeak hartu zuen ardura hori. Taldea zazpi pertsonek osatzen zuten; Luis Arrue (Aretxabaletako alkatea), Alejandro Bengoa, Anjel Aznar, Pedro Jauregi, Jose Galdos, Hermenegildo Galdos eta Roman Galdosek. Herriko *Lezama* eta *Beroa* fundizioetan ardura zutenak ziren guztiak eta lantegi horietan eraiki zen gurutzea bi piezatan.

[290px|thumb|[Kurtzebarri mendia.]]
Aurreko gurutzeak Elorretako Haitzean ezarri ziren baina talde honek erabaki zuen gurutzea iparralderago zegoen harkaitz baten gainean altxatzea, hori baitzen herritik goren ikusten zen puntua. Teodoro Zuazuak ezarri zuen zimentua eta irailaren 8an lau idi pareren laguntzaz igo zituzten gurutzearen zati biak tontorreraino. Esteban Zuazua (Egileor baserrikoa), Juan Jose Orueta (Apotza-etxeberrikoa), Lorenzo Arregi (Malkorrekoa) eta Andres Bengoa (Arkarazoko Jerolimona baserrikoa) izan ziren idi pareen jabeak. Goian gurutzearen atal biak elkartu egin zituzten. Irailaren 11an hainbat herritarren artean pultsoan altxatu zuten gurutze erraldoia eta zimentuen gainean ezarri. Azkenik Uriaga baserrian bazkari ofiziala egin zen eta ondoren erromeria izan zen iluntzerarte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A. B. Guthrie Jr.

**Alfred Bertram Guthrie Jr.** (Bedford, Indiana, 1901eko urtarrilaren 13a - Choteau, Montana, 1991ko apirilaren 26a) estatubatuar idazlea izan zen.

Indianan jaio arren, Montanan bizi izan zen sei hilabete zituenetik. Kazetaritza ikasi zuen eta 1926an egunkari batean hasi zen lanean Kentuckyn. Hurrengo 21 urteetan egunkariko berriemaile eta editorialista izan zen.

1943an argitaratu zuen lehen eleberria. Mendebaldeko istorioak idatzi zituen batez ere. 1950ean Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen *The Way West* eleberriarekin. Eleberriak ganadua Oregon Bidean garraiatzeaz dihardu. Oscar sarirako ere izendatu zuten *Shane* filmaren gidoiagatik.

## Lanak 
### Western eleberriak 
* *The Big Sky* (1947)
* *The Way West* (1949)
* *These Thousand Hills* (1956)
* *Arfive* (1971)
* *The Last Valley* (1975)
* *Fair Land, Fair Land* (1982)

### Western misterioak 
* *Murders at Moon Dance* (1943)
* *Wild Pitch* (1974)
* *The Genuine Article* (1977)
* *No Second Wind* (1980)
* *Playing Catch-up* (1985)
* *Murder in the Cotswolds* (1989)

### Ipuin bildumak 
* *The Big It, and Other Stories* (1960)

### Ez-fikziozkoak 
* ''The Blue Hen's Chick* (1965)
* *Big Sky, Fair Land: The Environmental Essays of A. B. Guthrie Jr.*, edited by David Peterson (1988)
* *A Field Guide to Writing Fiction* (1991)

### Haurrentzako liburuak 
* *The Big Sky: An Edition For Young Readers* (1950)
* *Once Upon a Pond* (1973)

### Olerkigintza 
* *Four Miles from Ear Mountain* (1987)

### Gidoiak 
* *Shane* (1953)
* *The Kentuckian* (1955)

### Ahozkoa 
* *A. B. Guthrie Jr., reads from THE BIG SKY'' (Caedmon, 1974)

## Kanpo estekak
Josefina Arregui Klinika

**Josefina Arregui Klinika** Altsasuko ospitale psikiatriko pribatua da. 1993ko martxoan, Felipe Lezeak fundazioa sortu zen, eta, haren bidez, Josefina Arregui klinikaren eguneko zentroa sortu zen, gaur egun Sakanako adinekoei zerbitzuak ematen jarraitzen duena. Gaur egun, erakundeak Ospitaleratze Unitate bat, eguneko zentro psikogeriatriko bat eta trastorno psikogeriatrikoen tratamendurako Kanpo Kontsulten Zerbitzu bat ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klinikaren webgune ofiziala
San Fermin Klinika

**San Fermin Klinika** Ermitagaña-Mendebaldeko klinika pribatua da. 1942an sortua, Kirurgia Estetikoa, Fisioterapia eta Errehabilitazioa, Erradiologia, Traumatologia eta Ortopedia arloetan lan egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klinikaren webgune ofiziala
Klinika

[thumb|[Legionowoko poliklinika militarra, Polonia.]]
**Klinika** medikuntza-arlo bateko edo batzuetako sendagileak aritzen diren erietxea da, bereziki pribatua. Normalean, tokiko erkidegoetako populazioen arreta-premiez arduratzen dra, tratamendu espezializatuagoak eskaintzen dituzten eta gauerako egonaldi egonezinak onartzen dituzten ospitale handiagoei aurre eginez.

## Etimologia 
Klinika hitza antzinako grezierazko  *klinein* hitzetik dator, malda edo erlaitza esan nahi duena. Horregatik,  *klinē* sofa edo ohe bat da, eta  *klinikos*, bere gaixoei ohean bisita egiten dien medikua. Hau, latinez, *clīnicus* bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxe-mediku

thumb|Etxe-mediku baten kontsulta 1940an
**Etxe-medikua**, **familia-medikua**, **oheburuko medikua**, **familiako medikua** edo **etxeko medikua** gaixoaz bereziki eta etengabe arduratzen den medikua da. Gaur egun, Gizarte-Segurantzaren sisteman, familiako partaideak zaindu eta artatzen dituena. Praktika orokorraren ikuspegi holistikoak paziente bakoitzaren gaixotasuna zaintzeko kontuan hartu beharreko faktore biologiko, psikologiko eta sozialak hartu nahi ditu kontuan. Beren eginkizunak ez dira gorputzeko berariazko organoetara mugatzen, eta gaitasun bereziak dituzte osasun arazo ugari dituzten pertsonak tratatzeko. Edozein adinetako eta sexuko pazienteak herrialdeen artean aldatzen diren konplexutasun mailekin tratatzeko trebatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazismorik gabeko mundu baten alde

***Nazismorik gabeko mundu baten alde*** () edo **2022ko Moskuko elkartaratzea** 2022ko martxoaren 18an Moskuko Luzhniki estadioan (Errusia) izandako mitin politiko eta kontzertu bat izan zen, Errusiako Federazioak Krimea anexionatu zueneko zortzigarren urteurrena markatu zuena. Vladimir Putin presidenteak hitz egin zuen ekitaldi hartan, errusiarrek Ukraina inbaditu izana justifikatu eta errusiar tropak goraipatu zituen, Mosku Hiriko Poliziaren arabera, 200,000 lagunen aurrean. BBCk eta *Moscow Times*ek, besteak beste, jakinarazi zuten Estatuko langileak eraman zituztela ekitaldira, eta beste pertsona batzuei ordaindu zietela edo bertaratzera behartu zituztela.

## Ekitaldia 
Estadioan zein agertokian "Nazismorik gabeko mundu baten alde", "Gure Presidentearen alde" eta "Errusiaren alde" bezalako leloak agertzen ziren, baina Z latindarrarekin idatziak, errusiar З arruntaren ordez.

### Kontzertua eta hasierako hizlariak 
[thumb|[Z|Z-formako San Jurgiren xingolak.]]
Polina Gagarina, Eurovisioneko lehiakide-ohiak, *Battle for Sebastopol* filmaren "Kukushka" filmaren bertsioa interpretatu zuen. Lyube talde errusiarrak jo zuen ere, Oleg Gazmanov-ek "Made in the U.S.S.R." abestia jo zuen bezala eta Vladimir Maxkov errusiar aktoreak Fiodor Tiuttxev-en 1867ko maiatzeko "Напрасный труд — нет, их не вразумишь..." olerkia irakurri zuen bezala. Ekitaldian parte hartu zuten, halaber, Margarita Simonyan –RTko erredaktore burua–, Sergei Sobianin –Moskuko alkatea– eta Maria Zakharova-k –Kanpo Arazoetako Ministerioko bozeramaileak–. Hizlari askok Z-formako San Jurgiren xingolak zeramatzaten. 

*Russia 24* kateak hitzaldiaren zati bat, arazo tekniko batengatik, emititu gabe utzi zuen.

## Erreakzioa 
Volodymyr Zelensky-k, Ukrainako Presidenteak, martxoaren 19an argitaratutako bideo-mezu batean, Putinen manifestazioa aipatu zuen:

Putinek, bestalde, 13,000 dolarreko Loro Piana markako anorak bat janzteagatik kritikak jaso zituen ere.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fyvie gaztelua

**Fyvie gaztelua**, Eskoziako Fyvie herrian dagoen gaztelu bat da, Turriff herritik hurbil eta Aberdeenshire konderrian.

Gaztelu honetako atalik antzinakoenak XIII. mendean eraikia izan zen, zenbait iturrien arabera Gilen I.a Eskoziakoaren aginduz.
Fraser gaztelua

**Fraser gaztelua**, Eskoziako Kemnay herrian dagoen gaztelu bat da, Aberdeenshire konderrian. 1,2 kilometro karratuko landa, baso ta baserri lursailez inguratua dago.

Bertako aztarna arkeologikoen arabera 1400-1500 artean eraikiarazi zen eta Fraser klanaren egoitza izan zen.
Dragged Across Concrete

***Dragged Across Concrete***, 2018ko S. Craig Zahler estatubatuarrak zuzendutako thriller neo-noire film bat da. Mel Gibson, Vince Vaughn, Tory Kittles, Michael Jai White, Jennifer Carpenter, Laurie Holden, Fred Melamed, Udo Kier, Thomas Kretschmann eta Don Johnson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Brett Ridgeman (Mel Gibson) eta Anthony Lurasetti (Vince Vaughn) poliziek gauzkileak atxilotzeko beren taktika gogorrak bideo batek jaso ta hedabideetan eguneko albistea bilakatzean beren lanbidetik alboratuak izango dira. Biek diruarekin konponduko lirateken arazo pertsonalak dituztenez, beren egoera zibil berria legez kanpo dagoen zerbait egiteko baliatuko dute.

## Aktoreak 
* Mel Gibson: Brett Ridgeman detektibea
* Vince Vaughn: Anthony Lurasetti detektibea
* Tory Kittles: Henry Johns
* Michael Jai White: "Opiltxo"
* Jennifer Carpenter: Kelly Summer
* Laurie Holden: Melanie Ridgeman
* Fred Melamed: Edmington jauna
* Udo Kier: Friedrich
* Tattiawna Jones: Denise
* Justine Warrington: Cheryl
* Jordyn Ashley Olson: Sara Ridgeman
* Liannet Borrego: Rosalinda
* Myles Truitt: Ethan Johns
* Vanessa Bell Calloway: Jennifer Johns
* Noel G.: Vasquez
* Primo Allon: Black Gloves
* Matthew MacCaull: Grey Gloves
* Thomas Kretschmann: Lorentz Vogelmann
* Don Johnson: Calvert teniente burua
* Richard Newman: Feinbaum

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Miguel Klinika

**San Miguel Klinika** Belosoko klinika pribatua da, Igualatorio Médico Quirúrgicok kudeatzen dutena. 1919an sortua, egun 300 langile baino gehiago ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klinikaren webgune ofiziala
Espainiako Emakumezkoen Izotz Hockey Liga

**Espainiako Emakumezkoen Izotz Hockey Liga** Espainiako izotz hockey txapelketa nagusia da. 2008-09an izan zuen aurreneko ekitaldia. 2021-22an Txuri Urdin IHT izan da txapelduna.

## Euskal taldeak 
* Gipuzkoarrak:
** AD Roller Gasteiz (Gasteiz)
** CD Hielo Bipolo (Gasteiz)
** Sumendi Kirol Elkartea (Gasteiz)
* Gipuzkoarrak:
** Txuri Urdin IHT (Donostia)
* Nafarrak:
** Uharte Izotz Taldea (Uharte)

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Izotz Hockey Erregeinaren Kopa

## Kanpo estekak
Aita Menni klinika psikiatrikoa

**Aita Menni klinika psikiatrikoa** Arrotxapeako ospitale psikiatriko pribatua da, Ospitaleko Ahizpek kudeatzen dutena. Lorategi zabala duen patio batek lotzen ditu bere bi eraikinak. 1950ean sortu zuten Bideko Andre Mariaren izenarekin, eta gaur egun 6.556 metro karratuko azalera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ospitalearen webgune ofiziala
Craigievar gaztelua

**Craigievar gaztelua**, Eskoziako Alford herritik 9,7 kilometro hegoaldera dagoen gaztelu bat da, Aberdeenshire konderrian.

1626ean eraikia, Sempill klanaren egoitza izan zen eta 1963 arte, 350 urtez, Forbes familiaren bizilekua. Orduan Forbes familiak jabetza National Trust for Scotland erakundeari eman zion.
Crathes gaztelua

**Crathes gaztelua**, Eskoziako Banchory herritik hurbil dagoen gaztelu bat da, Aberdeenshire konderrian.

1323an Roberto I.a Eskoziakoak Leyko Burnett familiari dohaintzan emandako lursailetan eraikia izan zen. XIV. eta XV. mendeen artean egurrezko gotorlekua eraiki zen, eta 1596an azkenik Alexander Burnett jauntxoak gaur egungo gaztelua eraikiarazi zuen, XVIII. mendean hegal bat gehitu zitzaion. 400 urtez Burnettarren jabetzako eraikina izan ondoren, 1951n Sir James Burnett, 13. Leyko dukeak, eraikina National Trust for Scotland erakundeari dohaintzan eman zion.
Kotli

**Kotli** () Pakistango ipar-ekialdeko hiria da, eta Azad Kaxmir eskualdean kokaturik dagoena. Izen bereko barrutiko hiriburua da. Islamabad hiriburutik 137 kilometro ekialdera kokaturik dago.

## Geografia 
Indiako Jammu eta Kaxmir estatuarekin egiten du muga. Ingurunea oso menditsua da. Kotli Poonch ibaiaren ekialdeko ertzean kokatzen da, Baan ibaiarekin bat egiten duen puntuan. Poonch ibaiak hainbat urjauzi ditu ibilbidean zehar eta Kotli hirian bertan Lala urjauzia dago. Kotlitik gertu Gulpur urjauzia ere badago, izen bereko herrixkan kokaturikoa.

## Historia 
Raja Mangar Pal erregearen familiaren adar batek sortu zuen Kotli XV. mendean. Hasiera hartan *Kohtali* izena eman zion, "mendien oinean" esan nahi du, baina ondorengo mendeetan gaur egungo *Kotli* izenera aldatuz joan zen. Eskualde independentea izan zen 1819an Sikh Inperioko lehen maharaja zen Ranjit Singh-ek konkistatu zuen arte.

Pakistanek 1947an independentzia eskuratu zuenean India zein Pakistanek Kaxmir eskualdearen jabetza eskatu zuten. Britainiarrek indiarren esku utzi zuten eta 1947an indiarrek Kotli okupatu zuten. Pakistandarrek eskualdeko leinuen laguntzaz erasoa jo eta eskuratu egin zuten. Ordutik Pakistanen kontrolpean dagoen Azad Kaxmir ("Kaxmir Askea") eskualdearen barnean dago.

## Hezkuntza 
Kotliko Unibertsitatea (کوٹلی یونیورسٹی) dago bertan. Pakistango Presidentearen ordenantza batek eman zion Unibertsitate kategoria 2014an.

## Ondasun nabarmenak 
Honako hauek dira Kotlik dituen toki aipagarrienak:
* Lala urjauzia
* Tharochi gotorlekua
* Tatta Paani ur termalak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Barrutiaren webgunea.
Fondation pour l'audition

'''Fondation pour l'audition'* entzumen urritasunari buruzko ikerketarako Frantziako fundazio zientifiko bat da. Fundazioa Parisko 12. barrutian dago.

## Ikuspegi orokorra 
*Fondation pour l'audition* 2015ean sortu zuten Françoise Bettencourt Meyers, Jean-Pierre Meyers eta Fondation Bettencourt Schueller-ek.

Fundazioak *Fondation de France''-ren diru-laguntza jasotzen du.

Fundazioak Danimarkako, Estatu Batuetako, Belgikako, Erresuma Batuko eta Frantziako medikuak hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren Misionistak

**Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren Misionistak** (), gehienetan **misionistak** edo **MSC** deituak, kongregazio erlijioso katolikoa da, 1854an Aita Jules Chevalierrek sortua. Hasieran Indre inguruko eskualdea birebanjelizatzea zuen helburua baina, Leon XIII.ak hala eskatuta, Melanesiara misiolariak bidali zituzten.

Gaur egun, 1800 kide inguru ditu munduko 52 herrialdetan banatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veneziako Arkitektura Biurtekoa

**Veneziako Arkitektura Biurtekoa** 1980an sortutako Veneziako Biurtekoaren atal bat da, arkitektura garaikideko proposamenak erakusteko eta garatzeko misioarekin, baita nazioko eta nazioarteko hiri-testuinguruan praktika berritzailerako tresna eskaintzeko ere. Benetako eraikinik gabeko erakusketa da, baina bai arkitekto ospetsuen zein gazteen instalazio edo *performanceekin* .

## Aurrekariak 
Veneziako Arkitektura Biurtekoak 1975ean Vittorio Gregottik Arte Biurtekoaren barruan antolatutako erakusketan izan zituen aurrekariak. Erakusketa honen atzetik 1975 eta 1978 artean arkitekturari eskainitako beste batzuk etorri ziren. 1979 eta 1980 artean Aldo Rossik Teatro del Mondo egin zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biurtekoaren webgune ofiziala
* Biurtekoaren historia
Jesusen Bihotzeko apaizak

**Jesusen Bihotzeko apaizak** (), gehienetan **erreparaziokoak** deituak, kongregazio erlijioso katolikoa da, 1878an Aita León Dehonek sortua. 2005ean, 2321 kide (horietatik 1621 apaiz) zituen munduko 36 herrialdetan banatuta.

## Nagusiak 
*Léon Dehon (1878-1925)
*Joseph Philippe (1926-1935)
*Theodorus Govaart (1935-1953)
*Alphons Lellig (1954-1958)
*Joseph de Palma (1959-1967)
*Albert Bourgeois (1967-1979)
*Antonio Panteghini (1979-1991)
*Virginio Bressanelli (1991-2003)
*José Ornelas Carvalho (2003-2015)
*Heiner Wilmer (2015-2018)
*Carlos Enrique Caamaño Martín (2018)
*Carlos Luis Suarez Codorniú (2018- )

## Kide ospetsuak
*Stanisław Nagy
*Eusébio Scheid
*Juan María de la Cruz dohatsua
*Tomé Makhweliha

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CYP1A1

**CYP1A1** nazioartean adostutako akronimoa da P450 zitokromoaren entzima bati nahiz haren sintesia arautzen duen geneari buruz hitz egiteko. Eskuarki, geneari dagokionez, letra etzana erabiltzen da: *CYP1A1*. CYP1A (EC 1.14.14.1) entzima horri ***Aril-hidrokarburohidroxilasa*** edo ***AHH*** siglak ere deitzen zaizkio. CYP1 familiakoa da, 3 subfamiliaz, 3 genez eta sasigene batez osatua. Xenobiotikoen barruan sailkatuta, 1. familia osoak bezala, zenbait botikaren metabolismoan parte hartzen du (ik. g. teofilina) eta kolesterolaren, esteroideen eta beste lipido batzuen sintesian.

Bere familiako beste entzima batzuk hauek dira: CYP1A2 (15 kromosoman CYP1A1 kodetik 25 kb-ra dago gutxi gorabehera) eta CYP1B1.

## Biokimika 
CYP1A1 ere aril-4-monooxigenasa edo aril-hidrokarburohidroxilasa izenez ere ezagutzen da, aril-hidrokarburoak tartean dituzten erreakzioak katalizatzen baititu. Erreakzioa mota honetakoa da:

RH +  flaboproteina erreduzitua + O2  ROH +  flaboproteina oxidatua + H2O,

non gogoratu behar baita flaboproteinak oxidorerreduktoreak direla, eta FAD koentzima gisa erabiltzen dutela (flabin-adenin-dinukleotidoa).

## Rol toxikogenikoa 
eskuinera|thumb|194x194px|Bentzopirenoa egitura ziklikoko hidrokarburo kantzerigenoa da, tabakoaren kean dagoena eta Aril-hidrokarburo-hidroxilasa entzimak hidroxilatzen duena.
CYP1A1 erretikulu endoplasmatikoaren mailan aurkitzen da, bereziki arnas mukosan, eta haren adierazpena hidrokarburo aromatiko poliziklikoek (**HAP**) eragiten dute, tabako-kean dauden beste substantzia batzuen artean. Bere substratu endogenoa ezezaguna da, baina badakigu zenbait HAP bitarteko kartzinogenotan metabolizatzeko gai dela; beraz, *CYP1A1* genea biriketako minbizia izateko arrisku handiagoarekin lotu izan da.

Hidrokarburo aromatiko poliziklikoen hidroxilazioa eragiten du, hala nola benzantrazenoa eta bentzopirenoa, tabakoaren kean dauden substantziak baitira.

Hidroxilatu ondoren, hidrokarburo horiek zelularen DNAri eragiten diote, eta mutazioak eragiten dituzte zenbait proto-onkogenetan, hala nola myc-an eta p53 gene ezabatzailean, eta horrek minbizia sor dezake.

Egiaztatu ahal izan denez, arrazoi genetikoengatik aril-hidrokarburohidroxilasa entzimaren jarduera handia duten erretzaileek joera handiagoa dute biriketako minbizia agertzeko jarduera txikia dutenek baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ubarmin Klinika

**Ubarmin Klinika** Nafarroa Garaiko erietxe publikorik garrantzitsuenetarikoa da, Osasunbidearen barruan dagoena. Elkanon dago eta egun Nafarroako Ospitale Gunearen parte da.

Gipuzkoa eta Nafarroako lan-istripuetarako ugazaben mutualitateek 1975ean inauguratu zuten. Fernando Redón iruindarrak eraikina diseinatu eta DoCoMoMo Ibérico Fundazioak Mugimendu Berritzailearen bikaintasun arkitektonikoko saria eman zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizarte Segurantzarekin elkarlanean diharduen mutua

**Gizarte Segurantzarekin elkarlanean diharduen mutua** edo  enpresaburuen elkarte pribatua da, xedetzat duena Gizarte Segurantzaren kudeaketan elkarlanean aritzea irabazi asmorik gabe. Lanaren arloko Ministerioak emandako baimen bidez eratzen dira, eta bazkideek beren gain hartzen dute erantzukizun mankomunatua, Gizarte Segurantzaren Lege Orokorrean ezarritako kasuetan eta norainokoarekin.

## Sorrera 
Gizarte Segurantzako egungo mutuen jatorria lan-istripuetarako ugazaben mutualitateetan dago. XX. mendearen lehen erdian, hauek izan ziren nagusi, osasunaren eta gaixotasunaren sektorera bideratutakoak baino gehiago, eta aseguru pribatu moduko bat osatzen zuten, 1966ko legearen bidez gizarte-aseguru bihurtu ziren arte.

Laneko istripuen lehen legea 1900eko urtarrilaren 30ean onartu zen Eduardo Datoren gobernu kontserbadorean eta, enpresaria bere langileentzako aseguru bat kontratatzera behartzen ez bazuen ere, bere langileen istripuen erantzule egiten zuen. Horren ondorioz, ugazaben mutualitate eta aseguru-konpainia ugari sortu ziren. Lehenengoa *La Previsora* izan zen, Gasteizen 1930eko martxoaren 25ean eratu zena. 1910. urte aldera, mutualitateak primen % 10 inguru ziren, eta horien zabalkundeak, lege-aldaketek bultzatuta, zifra hori % 30era zabaldu zuen 1960an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren Ahizpa Ostalariak

**Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren Ahizpa  Ostalariak** zuzenbide pontifizioko emakume kongregazio erlijioso katolikoa da, 1881ean Benedetto Menni erlijioso ostalariak sortua. Gaixoak artatzeko helburua du, batez ere, arreta psikiatrikoan, osasun mentalean eta desgaitasun intelektualean.

Gaur egun, kongregazioak arreta soziosanitarioko 370 zentro eta dispositibo baino gehiago ditu munduko 25 herrialdetan banatuta, 11.100 langile baino gehiagorekin eta boluntario ugarirekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laiazeta

**Laiazeta** Zangozaldeko Zangoza udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

XIII. mendean baino lehen jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ledeko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *laiazetarrak* ziren.

## Izena 
Laiazeta toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Liaceta* ("liazéta" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Laizeta* (1710)
* *Layaceta* (1763)
* *Layaceta* (1890)
* *Ayaceta* (1904)
* *Hayaceta* (1915)
* *Liaceta* (1981)
* *Laezeta* (1994)
* *Laiazeta* (1998)
* *Laiazeta* (2019)

## Historia 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zangoza
* Zangozerria

## Kanpo estekak
Gazalbide-Txagorritxuko Osasun Zentroa

**Gazalbide-Txagorritxuko Osasun Zentroa** Gasteizko osasun-etxea da, Txile 9an dagoena. Arabako Unibertsitate Ospitalea erreferentziako ospitalea du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zabalganeko Osasun Zentroa

**Zabalganeko Osasun Zentroa** Gasteizko osasun-etxea da, Ilustrazioaren hiribidea 47an dagoena. Arabako Unibertsitate Ospitalea erreferentziako ospitalea du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ull

**Ull** Zangozaldeko Zangoza udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Zangozako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *ulldarrak* ziren.

## Izena 
Ull toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Ull* ("úll" ahoskatua)
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Ull* ("úll" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Ulle* (1121)
* *Ulli* (1134)
* *Ul* (1554)
* *El Puyo Dul* (1578)
* *Puyodul* (1649)
* *Puidul* (1733)
* *Puyoul* (1897)
* *Puidul* (1931)
* *Ull* (1998)

### Etimologia 
Herriaren jatorrizko izena *Ull* da. Uli (Burgi), Ulibeiti (Longida) eta Uliberri (Artzibar) herriekin harremana du. Despopulatu ondoren, *Puydul* ("Ullgo puiua" edo "Ullgo lepoa") izena hartu zuen.

## Historia 
Bere oinarrian, sigillata bernizatuzko zeramikazko aztarna erromatarrak aurkitu dira, zirkulu eta gezi-puntetan apaindurak dituztenak, hurrengoen artean datagarriak. Gure aroko II eta IV. Muinoaren goialdean, Erdi Aroko zeramikek segurtasunik gabeko garaietan populazioa lekualdatu izanaren lekuko dira, eta Zangozako Foruan *Ul juxta Sangossa* eta *Ul prop Sangossa* gisa agertzen dira.

San Bartolomeri eskainitako elizari dagokionez, 1052an Semeno Galindezek berreraiki zuen; 1085ean, Antso V.a Ramiritz erregeak Leireko monasterioari eman zion. 1117an Alfontso I.a Nafarroakoak Ull eta Peña herrietako larreak eman zizkien Zangozako birpopulatzaileei.

XIV. mendean jenderik gabe geratu zen, eta Zangozara eraman zuten jendea. Zangoza udalerriko baseliza gisa iraun zuen elizak. Ull eta Filera (Sause, Aragoiko Erresuma) ordezkatzeko, Jakue II.a Aragoikoak 1301ean Sauseko O Reyal herria sortu zuen Sause udalerrian; hamaika urte geroago Ull eliza Leirerena zela baieztatu zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zangoza
* Zangozerria

## Kanpo estekak
Quirónsalud Vitoria ospitalea

**Quirónsalud Vitoria ospitalea** Gasteizko klinika pribatua da, La Esperanza kalea 3an dagoena. Lehen Esperanza Klinika deitua, egun Quirónsalud taldeak kudeatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolas de Largillière

**Nicolas de Largillière** (Paris, 1656ko urriaren 10a - *ibidem*, 1746ko martxoaren 20a) frantziar margolari erretratugilea izan zen.

Hemezortzi urterekin Ingalaterrara joan zen eta lau urtez berarekin lan egin zuen Peter Lely margolariak. Jakue II.a Ingalaterrakoa erregearen eta gorteko beste kide batzuen erretratuez margotu zuen. 1686an Parisera itzuli eta Frantses Akademian sartu zen. Errege familiako eta nobleziako kideak erretratatu zituen.

## Iruditegia 

Largillière Bardo di Bardi Magalotti.jpg|*Bardo di Bardi Magalotti jenerala*
Elizabeth Throckmorton.JPG|Elizabeth Throckmorton
Augustus III of Poland.jpg|Augusto III.a Poloniakoa
Portrait of the Comtesse de Montchal (1715-1793).jpg|Louise-Madeleine Bertin, Countess of Montchal
LARGILLIÈRE man in purper.jpg|Portrait of a Man in a Purple Robe
Nicolas_de_Largillière,_François-Marie_Arouet_dit_Voltaire_(vers_1724-1725)_-001.jpg|Voltaire
Nicolas de Largillière 004.jpg|Autoerretratu familiarekin
Nicolas de Largillière - Retrato de Marguerite de Sève.jpg|*Marguerite de Sève*
Largillierre belle Strasbourgeoise mba mb.jpg|*La belle Strasbourgeoise* (1703)
BECAILLE, Marguerite.jpg|Marguerite Bécaille
Titon de Cogny.jpg|Pierre-Joseph Titon de Cogny
Image-Mme. Titon de Cogny.jpg|Jeanne-Cécile Le Guay de Montgermon
Nicolas de Largillière - Portrait of Catherine Coustard (1673-1728), Marquise of Castelnau, Wife of Charles-Léonor Aubry (1667-1735) with her Son Léonor (1695-1770) - 77.26 - Minneapolis Institute of Arts.jpg|Catherine Coustard Léonor alabarekin
Nicolas de Largillière 002.jpg|Jean-Baptiste Tavernier
Portrait of an officer, oil on canvas painting by Nicolas de Largillière, 1714-15, Art Gallery of New South Wales.jpg|Ofizial baten erretratua, 1714–15
Largilliere, Nicolas de & Jean-Baptiste Belin de Fontenay - Helene Lambert de Thorigny, c. 1696-1700, oil on canvas, 63 x 45 in.jpg|Helene Lambert de Thorigny
Anne Geneviève de Lévis par Nicolas de Largillière.jpg|Anne Geneviève de Lévis
Nicolas de Largillière An Alderman of Paris.JPG|*An Alderman of Paris*, 1703
Largillière Portrait of a lady.jpg|Emakume baten erretratua, txakur eta tximino batekin (1700–1710)
André François Alloys de Theys d'Herculais (1692–1779).jpg|André François Alloys de Theys d'Herculais (1692–1779)
Thomas Germain and Anne-Denise Gauchelet by Nicolas de Largillierre (1736).png|Thomas Germain eta Anne-Denise Gauchelet emaztea 1736an

## Kanpo estekak
Casales Lerda

**Casales Lerda** Zangozaldeko Zangoza udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

Jatorriz eta historian zehar Aragoiko Lerda udalerrikoa izan zen arren, Undoze Lerda izena du, Erdi Aroaren ondoren oraindik bizi den herri bakarra baita, gaur egun Nafarroako Zangozan dago.

Bertako biztanleak *casaleslerdatarrak* ziren.

## Izena 
Casales Lerda toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Casales de Lerda* ("kassáless de lérda" ahoskatua)
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Casars de Lerda* ("kassárss de lérda" ahoskatua)

## Historia 
Oso gutxi dira despopulazio horri buruz dauden erreferentzia historiko zuzenak. IX. mendeko Auriatoren kondairatik XIII. mendearen amaierara arte ez dugu beste daturik. Hala, 1282tik 1375era, Lerdako ibarretik sartu eta Lerda hiribildua, Lerda eta Undoze Lerda herriak suntsitu zituzten Nafar armaden hiru inbasio gertatu ziren. Undozeko infantzoiek eta O Reyal hiribilduak 1315ean sinatutako dokumentuan, Lerda herria aspalditik jenderik gabe zegoela nabarmentzen da. Horregatik, 1375eko inbasioan Lerda suntsitu zela egiaztatzen denean, Casales Lerdari buruzkoa izan liteke. Hala ere, badirudi 1375etik aurrera Lerda eta Casales Lerda jenderik gabe geratu zirela.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zangoza
* Undoze Lerda
* Zangozerria

## Kanpo estekak
CYP2C8

**P450 2C8** **zitokromoa** (**CYP2C8**) P450 zitokromoaren proteina-multzoko entzima da. Entzima horrek zerikusia du, besteak beste, paclitaxel, repaglinida, rosiglitazona eta zeribastatina botiken metabolismoan. Lehen, "*P450 zitokromoa, IIC subfamilia (mefenitoina 4-hidroxilasa), 8 polipeptidoa*" deitzen zitzaion.

## CYP2C8aren inhibitzaileak 
Identifikaturiko inhibitzaile indartsuena leukotrieno-hartzailearen antagonista izan zen, montelukast. CYP2C8aren beste inhibitzaile batzuk klase terapeutiko ugariren bidez identifikatu ziren, klase bakar bat nagusitu gabe. Inhibitzaile indartsu horien artean daude candesartan zilexetiloa (txirristako profarmakoa), zafirlukast, clotrimazola, felodipinoa eta mometasonaren furoatoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vithas Vitoria ospitalea

**Vithas Vitoria ospitalea** Gasteizko klinika pribatua da, Tomas Zumarraga dohatsuaren kalea 10ean dagoena. 1947an San Jose izenpean sortua, egun Vithas Sanidad, S.L taldeak kudeatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak