Imanol Larzabal

**Imanol Larzabal Goñi** (Donostia, Gipuzkoa, 1947ko azaroaren 11 &ndash; Orihuela, Alacant, 2004ko ekainaren 25a), ezagunagoa **Imanol** ponte izen soilaz, euskal egile abeslaria izan zen.

1964an kantatzen hasi zen. Lehen diskoa *Michel Etchegaray* ezizenaz atera zuen, frankismo garaia baitzen. 1971n, kartzelan sei hilabete pasa ondoren, Ipar Euskal Herrira ihes egin zuen. Frantzian hainbat kantari ezagutu zuen: besteak beste, Paco Ibáñez (harekin geroztik askotan kantatu zuen), Gwendal talde bretainiarra, Elisa Serna, Georges Moustaki...

Aurrerago, 1977ko amnistiaren ondoren, Hego Euskal Herrira itzuli zen eta kantari segitu zuen. Euskal olerkari askoren hitzak musikatu eta kantatu zituen: Jon Mirande, Mikel Arregi, Koldo Izagirre, Xabier Lete eta Juan Mari Lekuona idazleenak, besteak beste. Gaztelaniazko zenbait testu ere musikatu eta interpretatu zituen.

ETAk 1986an bere buruzagi ohi Yoyes hil zuenean, Imanolek haren omenaldian parte hartu zuen. Harez geroztik, ETAren inguruko zenbait jenderen boikota eta mehatxuak nozitu zituen. Azkenean, Euskal Herritik kanpora joan zen bizitzera. Orihuelan hil zen bat-batean, buruko odol-isuri baten ondorioz. Hil zenean, sehaska-kanten disko bat prestatzen ari zen. Handik pixka batera, kantari adiskideek diskoa osatu eta haren omenez argitaratu zuten.

## Bizitza 
[ezkerrera|thumb|250x250px|"Zoaz urruti airean... [Lau haizetara"]]
Donostiako Antigua auzoan jaio zen, 1947ko azaroaren 11n, zortzi seme-alabatan azkena. Hamazazpi urterekin delineatzaile ikasketak bukatu zituen eta Marticorena arkitektoarekin lanean hasi. Esku huskako pilotan eta futbolean jardun zen, eta 18 urterekin, *Argia* dantza talde sortu berrian sartu. *Argia*rekin euskal dantza eta musikara hurbildu zen, eta herriz herri dantza zaharrak biltzen aritzen zen taldean parte hartu zuen. Talde hartan sartu eta berehala hasi zen kantatzen, Xabier Larrea taldekidearekin, eta dantzekin bezala, euskal kantu zaharrak biltzeari ekin zioten. Kanta eta dantza egungo egoerari erantzun bat emateko bide gisa ikusten zuten. Ordurako ETA erakundeko kideak ziren bata zein bestea, eta 1968an ezarritako salbuespen egoeran atxilotu eta kartzelan sartu zituzten. Sei hilabete geroago askatu zituzten. Kartzelak jarrera politikoa indartu egin zion.

1969an, *Michel Etchegaray* izen-deiturez lehen disko txikia argitaratu zuen, magnetofoi batekin grabatua, Antiguako parrokiako sotoan, Jesus Mari Muñoa *Txaflis*en laguntzaz. Baionako Goiztiri diskoetxeak argitaratu zuen, eta Felipe Juaristi idazleak Imanoli buruz idatzitako *Bidegileak* bildumako biografian dioenez, diskoaren hamar mila ale saldu ziren eta dirua preso politikoei eman. Herriaren kontzientzia piztu aldera erabaki zuen Imanolek kantagintzari heltzea.

Mikel Arregi, Xabier Larrea, Erlak bikotea eta Joxe Mari Ostolaza *Xalbardin*ekin (Eltzegor) batera hainbat emanaldi eskaini zituen 1969tik 1971ra bitartean.

### Lehen erbestealdia 
1971n Ipar Euskal Herrira erbesteratu zen, eta Ziburun jarri zen bizitzen, Txori-kanta izeneko etxean. Ziburutik Bordelera (Frantzia) aldatu zen 1972an, eta han ondu zuen *Askatasunaren pausoak tinkatzen ari*. Grabatu, ordea, Parisen grabatu zuen, Paco Ibáñezek bilatutako estudioan. Urte haietako une gogoangarrienetako bat Espainiako Estatuko presoen alde Parisko Kirol Jauregian egindako Seis Horas por España jaialdia izan zen, Paco Ibañez, Alan Stivell, Mikis Teodorakis eta Georges Moustakirekin partekatu baitzuen agertokia Imanolek.

*Herriak ez du barkatuko* (Le Chant du Monde) heldu zen 1975ean. Frankismoak hil berriak ziren ETAko eta FRAPeko kideak zituen gogoan izenburuak. Agustin Ibarrola margolariaren azala du diskoak, eta estreinakoz gaztelaniaz abestu zuen Imanolek, Gabriel Arestik emandako bi kantu hain zuzen: *Martillo pilón* eta *Caminito de Erandio*, Somorrostro goitizeneko meatzari batek idatziak. Honela azaldu zuen Imanolek gaztelaniaz kantatzeko arrazoia:

Parisen ezagututako Gwendal folk taldearekin grabatu zuen disko hori, eta gero Frantzian, Belgikan eta Alemanian ibili zen kontzertuak ematen taldearekin.

### Euskal Herrira itzulitakoan 
1976an ETAn militatzeari utzi eta Euskal Herrira itzuli zen, baina hemen aurkitu zuen giroa ez zen espero zuena. Batetik, zenbait kantarirekin ez zeukan harreman onik, bazterketa ere jasan zuen haiengandik; bestetik, zentsuraren arazoa zegoen. Parisera itzultzekotan egon zen, baina geratzea erabaki zuen. Euskarazko eskolak ematen hasi zen. 1977an *Lau haizetara* atera zuen Madrilgo CBS diskoetxearekin, eta berriz ere Gwendalen babes musikalarekin. Elkartasunezko telegrama bidali zuenik ere izan zen: Langile Komisioak, Juan Maria Bandrés, Luis Cobos, Teddy Bautista, Jorge Oteiza, Rafael Alberti. ETAko 180 preso ohik beren burua «ETAk nahi eta nahi ez ezarritako pentsamenduaren aurkako»tzat agertzen zuten dokumentu bat bidali zuten, Imanolen alde. Azkenik, ekitaldiko aurkezleetako batek 150 orri aurkeztu zizkion, alde bietatik beteta, aldekotasuna agertzen zioten sinadurekin. Imanolek jasotako babes hori guztia eskertu zuen, eta azaldu zuen bere nahia litzatekeela ekitaldiak gogoeta eragitea, Euskal Herrian mehatxu eta eraso gehiagorik izan ez zedin. Kontzertuaren antolakuntzak polemika bizia piztu zuen euskal kulturagileen artean. Bi hilabete geroago, Jose Migel Barandiaranen omenez Ataunen antolatutako kontzertuan ere izan zen gorabeherarik: karpa batean egitekoa zen kontzertua, baina parte hartzekoak ziren sei abeslarietatik bik uko egin zioten Imanolekin abesteari, eta boikot egitera dei egin zieten gainerakoei; azkenean, elizan izan zen kontzertua, Bitoriano Gandiaga, Antton Valverde eta Imanolen partaidetzarekin.

### Bigarren eta azken erbestealdia 
2000. urtean Euskal Herritik alde egin zuen. Euskal Herriko giroa jasanezina, beldurgarria eta arriskutsua egin zitzaion.*Versos encendidos* aurkezteko kontzertua eskaini zuen Donostiako Kursaalean, 2003ko otsailaren 21ean, jaioterrian eman zuen azkena.

Felipe Juaristiren arabera, Euskal Herria utzi ondoren «biziaren mugak ezabatu zitzaizkion, erbestea bere gordinean ageri zitzaion, bere bakardadean, bere mikatzean. Ez daude bi erbestaldi berdinak direnik. Parisen bere urrutian Euskal Herritik gertu zegoen; Torreviejan bere gertuan, oso urruti». Prest zituen sehaska kantuak *Bolona-molona: Imanol in memoriam* diskoan (Elkar, 2004) grabatu zituzten Imanolen gertuko hainbat kantarik eta musikarik.

## Diskografia 
* *Orain borrokarenean* (Le Chant du Monde, 1972).
* *Herriak ez du barkatuko* (1974).
* *Lau haizetara* (1977).
* *Sentimentuen hauspoz* (1979).
* *Etxahun-Etxahun* (1980).
* *Jo ezan* (1981).
* *Iratze okre geldiak* (1983).
* *Erromantzeak* (1984).
* *Orhoituz* (1985).
* *Mea kulparik ez* (1986).
* *Joan-etorrian* (1987).
* *Muga beroetan* (1989).
* *Amodioaren berri* (1990).
* *Viajes de mar y luna* (1990).
* *Barne kanta* (1994).
* *Hori bera da denen ixtoria* (1996).
* *Oroitzen* (1999), Paco Ibáñezekin batera.
* *Ausencia* (2000).
* *Versos encendidos* (2003).
* *Bolona-molona: Imanol in memoriam* (2004). Imanolen omenez, hark prestatutako kantuak, Imanolek berak eta beste zenbaitek abestuta.
* *Imanol. Kantatzen du kantuz*  (Elkar, 2022) antologia osatu zuen Anjel Valdesek Imanolen 40 abesti eta hainbat testu bilduz. Bi CDtan banatu dituzte kantuak, hogeina bakoitzean. Tartean daude, besteak beste, *Nire euskaltasuna*, *Mendian gora*, *Ilun-ikarak* eta *Zure tristura* lehen diskoan; eta *Mayo*, *Maitiak galdegin zautan*, *Ausencia*, *Maitia nun zira* eta bildumari izena ematen dion *Kantatzen du kantuz* bigarrenean.

## Abestiak
* Euskadin, Castillan bezala
* Lau haizetara
* Maitia, nun zira
* Mendian gora haritza
* Oroitzen
* Sentimentuen hauspoz
* Lau haizetara
* Orain borrokarenean
* Baionatik Bilbora
* Haur kanta II-III

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Felipe : *Imanol Larzabal (1947-2004)* Bidegileak (Eusko Jaurlaritza). 
*  Ainhoa : «Imanol Larzabal Goñi» Auñamendi Eusko Entziklopedia.
*"Imanol: Azken kontzertua" dokumentala (Primeran plataforma).