Christian Davies

**Christian Davies,** sortzez **Christian Cavanagh**, ezaguna **Kit Cavanagh** edo **Ama Ross** izenez (Dublin, Irlanda, 1666 –  Royal Hospital Chelsea, Erresuma Batua, 1739ko uztailaren 7a) ostalaria, gudaria, emakume irlandarra izan zen, 1693. urtean britainiar Armadarekin bat egin zuena gizon jantzita. Flandriako Bederatzi Urteko Gerran infanterian borroka egin zuen 1697. urtera arte, orduan 2. Errege Dragoiekin elkartu zen, geroago Iparraldeko 2. Errege Dragoiekin eta azkenean Scots Grey-ekin Espainiako Ondorengotza Gerran 1701. urtetik 1706. urtera. Daniel Defoe idazleak bere zahartzaroan ezagutu zuen Chelseako pentsionista zenean eta bere bizitza kontatu zuen *The life & adventures of Mrs. Christian Davies commonly called Mother Ross* (euskaraz: *Christian Davies andrearen bizitza eta abenturak, Ama Ross deitua)* izeneko liburuan.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Christian "Kit" Cavanagh 1667. urtean jaio zen, Irlandako hiriburuan, Dublinen. Bere bizitzan zehar, hurrengo abizen hauexek erabili zituen: Welsh, Welch, Ross, Jones, eta Davies. Bertako garagardogile baten alaba zen. Gurasoak protestanteak izan arren, Ingalaterrako Jakue II.a Ingalaterrako erregearen alde egin zuten Irlandan egin zuten kanpainan. Aitak Armada Jakobistan zerbitzatu zuen eta Aughrim-eko Guduan jasotako zaurien ondorioz hil zen. Jakuetarrei emandako laguntzaren ondorioz, familiaren jabetzak konfiskatu egin zizkieten.

### Lan ibilbidea 
Nerabe zela, amaren senide batekin maitasun-harremana izan zuen. Ama zaintzeko gai ez zela, zenbait kontakizunetan amagandik ihesi jardun zuela esaten da, eta egia da Kit Cavanaugh Dublingo ostatu bateko izeba batekin bizitzera joan zela. 

### Ezkondu 
Laster, Richard Welsh ezagutu eta ezkondu egin zen (iturri batzuek Richard Walsh izenez izendatzen dute), izebaren morroia. Izeba hil zenean, ostatua hartu zuen oinordetzan. Nahiz eta gazte samarra izan, berak zuzendu zuen ostatua, Richard bere zerbitzarietako bat zelarik. Bi seme-alaba izan zituzten, eta hirugarrenaren haurdun zegoela, Richard bat-batean desagertu egin zen 1691. urtean.

## Senar galduaren bila 
### Infanterian 
Argi ez dauden egoerak direla-eta, senarra Britainiar Armadan amaitu zuen. Kontakizun batzuek boluntario joan zela; beste batzuek, berriz, presiopean sartu zela diote. Dena dela, badirudi emazteari idazten ahalegindu zela bere egoeraren berri emateko. Azkenean, eskutitzetako bat heldu zitzaion emazteari, Cavanaghi Britainiar Armadan Holandan zerbitzatzen zegoela esanez. Senarra galtzeko gogorik ez zuenez, Cavanaghek seme-alabak amaren zaintzapean utzi zituen, ilea moztu eta gizon jantzi zen Britainiar Armadan sartzeko eta desagertutako senarra aurkitzeko.

Hasieran, Cavanagh Tichborne kapitainaren infanteriako konpainian sartu zen Christopher Welch izen faltsuarekin. Infante zela, Landen-eko Guduan borrokan aritu zen. Hantxe zauritu eta frantsesek harrapatu zuten. 1694. urtean, trukatu egin zuten eta britainiar Armadara itzuli zen, artean bere benetako generoa sekretuan mantentzen zuen.

Trukatu ostean, soldadu jarraitu zuen armada britainiarrean, senarraren bila. Tichborneren konpainiako kide gisa jarraitu zuen harik eta konpainiako sarjentu batekin liskarra izan zuen arte. Sarjentua duelu batean hil zuen emakume bat defendatzen. Dueluaren ostean, eta beharbada horrengatik, Christopher Welch izen faltsuko ustezko gizonari armadan baja eman zioten.

### Dragoietan 
1697. urtean Iparraldeko  4. Errege Dragoietan (geroago Scots Greys) berriro nabarmendu zen. Dragoi gisa, gerran parte hartu zuen Ryswickeko Bakea izan arte. Borroka bukatu zenean, desmobilizatuta senarra aurkitzen jarraitu zuen. Azkenean, berriz izena eman zuen Scots Grey-etan, Espainiako Ondorengotza Gerra 1701. urtean hasi zenean.

Nola edo hala, emakumea zela ezkutatzea lortu zuen. Marian Broderick-ek dioenez, "Harrigarria bada ere, berak lortu zuen hori guztia egitea, inork ikusi gabe: eurekin jaten zuen, eurekin edaten zuen, eurekin egiten zuen lo, eurekin  jokatzen zuen kartetan, eta pixa ere egiten zuen euren ondoan, berak deskribatzen zuen "larruz estalitako zilarrezko hodi bat" erabiliz: « Inor ez zen ni baino zentzudunagoa izan.» Hainbesteko arrakasta izan zuen gizonarena egiten, non prostituta batek bere semearen aita zela aldarrikatu zuen. Hori ezinezkoa zela erakutsi ordez, Cavanaghek mantenua ordaindu zion emakumeari.

Dragoetan egon zen denboraldian, Cavanaghek soldadu-bizitzaz gozatzen ikasi zuen, itxuraz, batailen ostean 'harrapaketarekin' bereziki gozatzen zuen. Negozio arrakastatsua izan zuen emakumea izanik, inguratzaile eraginkorra izan zen.

Scots Grey-etan zaldiz zihoala, Schellenberg-eko guduan zauritu zuten. Ez zuen atzean geratu nahi izan, bere izterrean geratu zen moskete balarengatik, erregimentuarekin Blenheimgo guduan zegoela. Liskarraren ostean, Frantziako presoen zaintzaile izendatu zuten. Hantxe aurkitu zuen senarra, hamahiru urtez bila ibili ostean. Richard Welsh 1. Infanteriako Erregimentuko pribatua zen orduan. Bertsio batzuen arabera, emakume holandar bat jasotzen ahalegintzen ari zela ezagutu zuen. Welchek gutun asko bidali zizkiola esan zion, baina ez zitzaizkion heldu. Senarra beste emakume batekin topatu zuenez, ez zuen harekin itzuli nahi izan, eta nahiago izan zuen Scots Greyetan dragoi gisa geratu.

Senarra engainatzen zuela jakin eta amorratuta egon arren, elkarrengandik hurbil samar geratu ziren biak. Bere nortasuna ez ezagutzera ematea erabaki zuten, neba-arrebak zirela esan zuten. Engainuak funtzionatu zuen, erregimentuan inork ez zuen susmatu emakumea zenik, "dragoi polita" ere deitzen zioten, bere itxura dotorearengatik.

Gorabeherarik gabe soldadu izaten jarraitu zuen 1706. urtera arte, Ramillieseko Batailara arte. Han berriro zauritu zuten, ordukoan garezurra hautsita. Erregimentuko zirujauak tratatu zuenean, Christopher Welsh emakumezkoa zela konturatu zen. Aurkikuntzaren berria berehala zabaldu zen Britainia Handiko zalditeria brigadan zehar. Azkenean, Lord Hays, Scots Greysen brigada-komandantea, tartean sartu zen, ustezko nebari deituz, Cavanaghen senarrari, 1. Infanteria-Erregimentutik ekarrarazita. Cavanaghen historia osoa entzun ostean, bere soldata ordaintzeko agindu zuen, armadaren zaintzapean zegoen bitartean.

## Emazte militarra 
Behar bezala sendatu zenean, Cavanagh, orduan Welsh andrea, formalki baja eman zioten Scots Greytarretan. Scots Greys taldeko ofizialek Welsh andrearentzako emakumezkoen aldagela ordaindu zuten. Zenbait iturrik diotenez, emakume gisa gogor borrokatu zela, baina, ez da oso gertagarria. Ramillieseko Guduaren ostean, ez dago dragoi gisa lan egiten jarraitu zuela adierazten duen ebidentziarik. Armadan geratzen utzi zioten, baina infanteriako lehen ofizialaren emazte gisa.

Iturriek emazte leialtzat aipatzen badute ere, senarraren ospea kontrakoa zen. Richard Welshek beste emakume batzuk ikusten jarraitu zuen, bere ezkontidearekin elkartu ondoren ere. Cavanaghek bere maitaleetako bat oraindik errejimenduan zegoela jakin zuenean, Cavanaghek eraso eta sudurra moztu zion emakume horri. Hala ere, Malplaqueteko guduan, senarra hil eta Cavanaghek, batailaren ondoren, senarraren gorpuaren bila eman zuen egun osoa, aurkitu baino lehen berrehun gorpu entregatu zituen, senarra lurperatu ahal izateko.

Senarra hil ostean, Scots Grey-etako Ross kapitainarekin harremana izan zuen. Handik aurrera, erregimentuan "Ama Ross" deitzen zioten. Rossekin ezkondu ez bazen ere, Scots Grey-etako beste dragoi batekin ezkondu zen, Hugh Jonesekin, Malplaqueteko Gudutik hiru hilabetera. Jones 1710. urtean hil zen Saint-Venanteko setioan.

## Kontinentetik itzultzea 
1712. urtean, Espainiako Ondorengotza Gerra bukatu zenean, Cavanagh etxera itzuli zen tropekin. Bere aparteko historia zela eta, Ana Britainia Handiko erreginaren gortean aurkeztu zen. Subiranoak eguneko £50 eta txelin bat eman zizkion bere bizitza osorako pentsio gisa.

Gero, Dublinera itzuli zen 1713. urtean, eta berriro ezkondu zen. Hirugarren senarra, besteak bezala, soldadua zen. Davies zuen izena.

Dublinen bizi izan ziren urte batzuetan eta taberna bat jarri zuten. Baina hainbeste urtetan armadan egon ondoren, ez bera ez senarra ez ziren bizimodu sedentario batera moldatzen. Bolada batez Ingalaterran eta Irlandan ibili ziren, hainbat lan egitetik eta armadan egindako egonaldiak emandako ospetik bizi izan ziren. Azkenean, Chelseako Errege Ospitalean onartu zuten, bere pentsiodunen artean. Davies andrea, berak halaxe eskatuta, ohore militar osoekin ehortzi zuten, Chelseako Errege Ospitaleko beste pentsiodun militar batzuk bezala.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phoebe Hessel
## Kanpo estekak