open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Bonnie Banks o' Loch Lomond

[eskuinera|thumb|234px|[Lomond aintzira|Loch Lomond aintzira.]]

'''The Bonnie Banks o' Loch Lomond** edo **Loch Lomond'* (euskaraz *Loch Lomondgo bazter ederrak* edo **Loch Lomond**) eskoziar abesti herrikoia da. Mundu edo herrialde anglosaxoietan oso ospetsua da, halere Eskozian abesti herrikoi soila izatetik ereserki ez ofizial maila izatera ere iragan da.

Abestiaren hitzak herrialde hartan dagoen Loch Lomond aintzirari buruzkoak dira, aintzira hau herrialde hartako handiena delarik. Abestiak bertsioaren arabera aldaera ugari ditu.

## Bitxikeria 
**Bonnie** hitzak eskozieraz polita, ederra edo liraina esan nahi du eta emakumezkoekin edota emakumezko generoa duten gauzekin erabili ohi da, adibidez: Bonnie Scotland ("Eskozia Ederra"), Bonnie Loch Lomond ("Loch Lomnd Ederra") edota Bonnie Women ("Emakume Ederrak").

AC/DC australiar heavy metal taldeak *Bonnie* izeneko abesti honen bertsioa kaleratu zuen, talde honetako Malcolm eta Angus Young anaiak nahiz Bon Scott abeslari ohia jaiotzez eskoziarrak baitziren.

## Kanpo estekak 
* The Corries taldearen abestiaren bertsioa entzungai (Eskozieraz)
* John Charles MacDermott abeslaria "Loch Lomond" abestuz entzungai
* John McDermotten "Loch Lomond" abestiaren bertsioa entzungai eta hitzak irakurgai (Eskozieraz)
* AC/DC musika taldearen *Bonnie'' abestia entzungai
Koblentza (eskualdea)

**Koblentza eskualdea** (alemanez *Regierungsbezirk Koblenz*) Alemaniako Renania-Palatinatua estatuaren erdialdea hartzen duen eskualdea da. Koblentza da hiriburua.

## Hiriak eta barrutiak 
Hiri askea bakarra du, Koblentza hiriburua hain zuzen ere.

Honetaz gain hamar barruti ditu:
# Ahrweiler (AW)
# Altenkirchen (AK)
# Bad Kreuznach (KH)
# Birkenfeld (BIR)
# Cochem-Zell (COC)
# Mayen-Koblenz (MYK)
# Neuwied (NR)
# Rhein-Hunsrück-Kreis (SIM)
# Rhein-Lahn-Kreis (EMS)
# Westerwaldkreis (WW)

## Kanpo estekak
Jose Javier Mujika

**Jose Javier Mujika Astibia** (Leitza, Nafarroa, 1942ko apirilaren 7a - 2001eko uztailaren 14a) UPNko zinegotzia izan zen Leitzan, 1999tik ETAk hil zuen arte. Ezkondua zen, eta hiru seme-alaba zituen.

## Bizitza 
Lanbidez autobus gidaria zen, eta familiaren argazki dendan ere aritzen zen. 1999ko udal hauteskundeetan UPNko zerrendaburua izan zen Leitzan eta zinegotzi hautatu zuten. Horren ondoren mehatxuak nozitu zituen. 2000ko abuztuaren 14an laneko furgoneta erre zioten. Azkenik, 2001eko uztailaren 14an ETAk hil zuen, auto azpian itsatsitako bonba baten bitartez.

## Erreferentziak
Persiar Inperioa

**Persiar Inperioa** (, transl.: *Šâhanšâhiye Irân*, eusk.: 'Iran inperiala') Persia edo Iran eskualdeetan K.a. VI. mendetik aurrera garaturiko dinastia inperialen izendapena da, Akemenestar Inperiorik hasita eta Qajar dinastiaraino.

Hona hemen Persiar Inperioa deituriko estatuen zerrenda:

* Akemenestar Inperioa (K.a. 550–K.a. 330)
* Seleukotar Inperioa (K.a. 312-K.a. 63)
* Sasandar Inperioa (224–651)
* Timurtarren dinastia (1370-1526)
* Safaviden dinastia (1501–1736)
* Afxariden dinastia (1736–1796)
* Qajar dinastia (1785–1925)

File:Achaemenid (greatest extent).svg|Akemenestar Inperioa, lehen Persiar Inperioa
File:Sasanian Empire (greatest extent).svg|Sasandar Inperioaren hedapena 621ean
File:Timurid Empire (greatest extent).svg|Timurtarren Inperioa, c. 1400
File:Safavid dynasty (greatest extent).svg|Safaviden Inperioaren hedapen masimoa
File:Afsharid dynasty (greatest extent).svg|Afxariden Inperioaren hedapena

## Kanpo estekak
1953ko Italiako Giroa

**1953ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 36. edizioa izan zen. 1953ko maiatzak 12 eta ekainak 2 artean ospatu zen, 21 etapatan 4035 kilometroko ibilbidea eginez, irabazleak 34,020 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Itzulia Milanen hasi eta amaitu zen.

112 txirrindularik hasi eta 72k amaitu zuten proba.

Fausto Coppik bere bosgarren Italiako Giroa irabazi zuen, hala, Alfredo Bindaren errekorra berdinduz, azken etapetan Hugo Koblet txirrindulari suitzarrari lidertza kendu ondoren. Txirrindulari suitzarrak, *Il Campionissimo*k 19. etapan jo zion erronkari eustea lortu zuen, hurrenez hurren 1. eta 2. amaituz etapa, baina hurrengo egunean, Italiako Giroan lehen aldiz Stelvioko igarobidea mendate mitikoa igo zenean, Kobletek ezin izan zion erantzun Coppik jotako eraso izugarriari, eta etapa hasieran sailkapenean Coppiri ateratzen zizkion ia bi minutuak ez ziren lidertza mantendu eta, hala, bere bigarren Giroa izango zena irabazi ahal izateko nahikoa izan, eta italiarra bihurtu zen lider. Pasquale Fornara izan zen hirugarrena sailkapen nagusian.

## Talde parte-hartzaileak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Stelvioko igarobidea

**Stelvioko igarobidea** (; ), Italian dagoen mendi pasabide bat da, 2757 metroko altuerara dagoena. Ekialdeko Alpeetako garaiena da eta Alpeetako bigarren garaiena, 2770 metroko garaiera duen Col de l'Iseranen ondoren. Bere ospearen zati bat Italiako Giroko mendaterik gogorrenetako bat izateari zor dio. Bere luzera 24 kilometrokoa da, %7,6ko batez besteko goitierarekin eta gertu duen Stelvio herritik hartu du izena.

## Historia 
Jatorrizko bidea 1820 eta 1825 artean eraiki zuen Austriar Inperioak Lombardiako austriar probintzia zaharra gainontzeko Austriarekin lotzeko. Orduan 1871 metroko garaierara iristen zen igoera zuen. Proiektuaren ingeniari eta gerenta Carlo Donegani (1775-1825) izan zen eta ordutik oso gutxi aldatu da ibilbidea.

Lehen Mundu Gerra baino lehen Austriar-Hungariar Inperioa eta Italiako Erresumaren arteko muga sortu zen. Gerra garaian, pasabidea, Italiak Austria eta Suitzarekin zuen mugatik gertu zegoena, elurretan gertatutako gudu izugarrien zelai izan zen eta neutrala zen Suitzako lurraldera ere iritsi ziren. Hiru estatuen arteko adostasun baten ondorioz Suitzan ez borrokatzea erabaki zuten, bi etsaiak ziren Austria-Hungaria eta Italiaren artean ziri bat bezala sartzen zena, lehena iparraldean eta bigarrena hegoaldean.

1919 ondoren, Italiaren hedapenarekin batera, pasabidea Italiaren parte izatera pasa zen eta bere garrantzia estrategikoa galdu zuen.

Stelvioko igarobidea oso erabilia da kirolerako, irekita dagoen hilabeteetan, ekainetik irailera. Ugari dira udan bere kurbak igarotzen dituzten txirrindulari eta motoziklistak. Igarobideak duen ospearen zati bat Italiako Giroak zeharkatu izanak eman zion publizitatearen ondorio da. Itzuli handi hori Stelvioko igarobidetik lehen aldiz 1953an pasatu zen; etapa haren garailea Fausto Coppi izan zen, eta ordu arte sailkapen nagusiko liderra zen Hugo Kobleti lidertza kendu zion.

2008an, Moto Guzzi konpainia *Stelvio* izeneko bere modeloa merkaturatzen hasi zen. Mendate ospetsuagatik jarri zioten izen hori.

## Ikus, gainera 
* Stelvio (Italia)
* Stelvio Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Hugo Koblet

**Hugo Koblet** (Zürich, 1925eko martxoaren 21a - Egg, 1964ko azaroaren 6a), *Le pédaleur de charme* ezizena jaso zuena, txirrindulari suitzar bat izan zen, profesionala 1946 eta 1958 artean, denbora horretan 70 garaipen lortu zituelarik.

Txirrindularitzan jazarpen probetan hasi zen, espezialitate horretan suitzako txapeldun zortzi urtez jarraian izan zelarik, baita munduko azpitxapeldun ere 1951 eta 1954an.

Kobleten ospea Europa osotik hedatu zen 1950ean Italiako Giroa irabazi zuen lehen ez italiarra izateagatik. Txirrindulari indartsua zen mendian zein ordekan, sprinter bikaina ere bazelarik, jazarpen probetan izan zuen prestakuntzaren ondorioz. 1951n Fausto Coppi garaitu zuen Nazioen Sari Nagusian, garai hartan munduko txapelketatzat hartzen zen banakako erlojupeko proba bat. Urte horretan bertan, Hugo Kobletek bere garaipenik garrantzitsuena lortu zuen, 1951ko Frantziako Tourra irabaziz.

Koblet itxura oneko eta bere itxuragatik arduratuta zegoen gizon bat zen. Ospeak, bere karrera profesionala kaltetu zuen bizimodu batera eraman zuen. Maila onean lehiatzen jarraitu zuen arren (bi aldiz amaitu zuen bigarren Italiako Giroa), sekula ez zen itzuli 1950 eta 1951n izan zuen mailara. Txirrindularitza profesionaletik 1958an erretiratu zen.

Sei urte beranduago, Koblet auto istripu batean hil zen, bere buruaz beste egin zuela pentsarazi zuten baldintzetan.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
1956ko Espainiako Itzulia

**1956ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 11. edizioa izan zen. 1956ko apirilak 26 eta maiatzak 13 artean ospatu zen. 3531 kilometroko ibilbidea egin zen 17 etapatan banatuta, horietako bi bikoitzak izan zirelarik. Bilbon hasi eta amaitu zen.

9 taldetan banatutako 90 txirrindularik hasi zuten eta 40k amaitu zuten proba.

Irabazleak, Angelo Conterno, ibilbidea 33,426 kilometro orduko abiaduran bete zuen, eta Espainiako Vuelta irabazi zuen lehen italiarra izan zen, historiako denbora diferentziarik murritzenetako batekin, Jesus Loroñori 13 segundoko aldea baino atera ez ziolarik.

Rik Van Steenbergen, sei etapa irabazi zituena, puntukako sailkapenaren garailea izan zen, eta Nino Defilippis mendiko sailkapenarena.

## Etapak 
## Sailkapenak 
Honakoak izan ziren edizio honetako lau sailkapenak:

|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak
Hey, Johnnie Cope, Are Ye Waking Yet?

**Hey, Johnnie Cope, Are Ye Waking Yet?, Hey Johnnie Cope, are you awake yet?, Heigh! Johnnie Cowp, are ye wauken yet?** edo **Johnnie Cope** (euskaraz *Hi, Johnnie Cope, Oraindik Esna Al Hago?*) Eskoziako abesti herrikoi bat da. Hitzak Adam Skirving eskoziar idazleak idatzi zituen eta gaitzat Jakobiten matxinada du.

## Kanpo estekak 
* Ewan MaColl abeslariaren *Johnnie Cope* abestiaren bertsioa entzungai 
* Alastair MacDonald abeslariaren *Johnnie Cope* abestiaren bertsioa entzungai 
* The Planxty taldearen *Johnnie Cope* abestiaren bertsioa entzungai 
* *Johnnie Cope* abestiaren doinua entzungai (2009ko Sherlock Holmes filmaren soinu banda)
Friburgo (eskualdea)

**Friburgo eskualdea** (alemanez *Regierungsbezirk Freiburg*) Alemaniako Baden-Württemberg estatuko hego-mendebaldeko lurrak hartzen dituen eskualdea da. Friburgo hiriburua da. Konstantza hiria ere ezaguna da.

## Geografia 
Oihan Beltza hartzen du bai eta Rhin ibaiaren goiko arroa ere.

## Hiriak eta barrutiak 
Hiri aske bat eta gain bederatzi barruti ditu:

Hochrhein-Bodensee plangintza eskualdean
# Konstantza (KN)
# Lörrach (LÖ)
# Waldshut (WT)
Hego Oberrhein plangintza eskualdean
# Friburgo hiri askea (FR)
# Breisgau-Hochschwarzwald (FR)
# Emmendingen (EM)
# Ortenau (OG)
Schwarzwald-Baar-Heuberg plangintza eskualdean
# Rottweil (RW)
# Schwarzwald-Baar (VS)
# Tuttlingen (TUT)

## Kanpo estekak
Ricardo Oreja

**Ricardo Oreja Elosegi** (Ibarrangelu, Bizkaia, 1890eko otsailaren 7a - Madril, Espainia, 1974ko apirilaren 3a) abokatua eta politikaria izan zen. Marcelino eta Benigno anaiak bezala, tradizionalista sutsua izan zen.

## Bizitza 
Espainiako Justizia Ministerioan lan egin zuen eta Madrilgo alkateordea izan zen. 1920an eta 1923an Tolosako barrutian diputatu hautatu zuten, Elkarte Tradizionalistaren zerrendetan.

## Erreferentziak
Benigno Oreja

**Benigno Oreja Elosegi** (Ibarrangelu,  - Donostia, ) bizkaitar mediku eta politikaria izan zen. Marcelino eta Ricardo anaiak bezala, tradizionalista sutsua izan zen

## Biografia 
1902an medikuntza amaitu ondoren, Parisa joan eta urologian aditu bilakatu zen. Donostian San Ignacio klinika eratu zuen. Eusko Ikaskuntza eta Urologiaren Nazioarteko Erakundearen kidea izan zen. Gerra Zibila piztu zenean, erreketeen koronel bilakatu eta karlisten Nuestra Señora de los Dolores ospitalea zuzendu zuen. Bederatzi urtez, Espainiako Gorteetan izan zen. Jaime Mayor Oreja politikariaren aitona izan zen.

## Lanak 
* *Técnicas y resultados de la prostatectomía*, Madril, 1929
* *Las pielonefritis en los prostatectomizados*, Madril, 1930

## Erreferentziak
Ye Jacobites by Name

**Ye Jacobites by Name** (euskaraz *Zuek Jakobitak Izenez*) 1688 eta 1748 urteetan jazotako Jakobiten matxinaden inguruko eskoziar abesti herrikoi bat da. 1791an Robert Burns eskoziar olerkari eta idazleak idatzitako olerki batean oinarrituta dago.

## Hitzak 
Ye Jacobites by name, give an ear, give an ear,
Ye Jacobites by name, give an ear,
Ye Jacobites by name,
Your fautes I will proclaim,
Your doctrines I maun blame, you shall hear.

What is Right, and What is Wrang, by the law, by the law?
What is Right and what is Wrang by the law?
What is Right, and what is Wrang?
A short sword, and a lang,
A weak arm and a strang, for to draw.

What makes heroic strife, famed afar, famed afar?
What makes heroic strife famed afar?
What makes heroic strife?
To whet th' assassin's knife,
Or hunt a Parent's life, wi' bluidy war?

Then let your schemes alone, in the state, in the state,
Then let your schemes alone in the state.
Then let your schemes alone,
Adore the rising sun,
And leave a man undone, to his fate.

## Kanpo estekak 
* *Ye Jacobites by Name* abestia entzungai (1. bertsioa) 
* *Ye Jacobites by Name* abestia entzungai (2. bertsioa)
Estricalla

**Estricalla** ("hondamena" aragoieraz) musika taldea da. Euskal Herri, Aragoi eta Kantabriako kideek osatua da. Hardcore punk estiloa jorratzen dute.

## Historia 
Taldea 2009an jaio zen Torrelavegan (Kantabria). El Corazón del Sapo-Kuraia eta Kloakao taldeetan ibilitako kideek osatu zuten. Beren diskoetako kantetan euskara eta espainieraz kantatzen dute erdi bana.

## Kideak 
Irungo, Aragoiko eta Kantabriako kideak ditu:
* Fernando Sapo
* Trili, Pano eta Bati (Torrelavegako Kloakao taldekoak); Trilik utzi eta gero Mono (Irungo Küm eta AZ/DZ taldekoa) sartu zen.

## Diskografia 
* *Gimnasia Revolucionaria* (Stop Control, 2009). LP/CD.
* *Fuegos Olímpicos* (Stop Control, 2011). LP/CD.
* *Crass punk outsiders* (Bi batean Diskak, 2012).
* *Triple asalto mortal* (Stop Control, 2013).
* *Hutsartea* (Stop Control, 2015).
* *Dramatik-thlon* (Stop Control, 2016).

Disko gehienak Zarauzko Fidelenean grabatu zituzten Mikel Kazalisen laguntzaz.

## Kolaborazioak 
* *Ball de bastons / Makil dantza* (Filferro Records, 2014).
* *Aspalditik gatoz, urrutira goaz * (Bonberenea Ekintzak, 2017).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kuraia

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgunea.
Ramón Biguri

**Ramón Biguri Ruiz de Olano** (Gasteiz, 1886ko abuztuaren 31 &ndash; Madril, 1960ko hamarkada) euskal herritar politikaria izan zen.

## Biografia 
Irunen bizi eta Hendaian enpresa bat zuen, non Primo de Riveraren diktaduraren aurka. Fuerteventurara erbesteratua, ihes egitea lortu zuen Miguel Unamuno eta Eduardo Ortega y Gassetekin bat eginez. Lovainan Francine bere emaztea ezagutu zuen.

Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu zutenean Partido Republicano Radical Socialistaren alderdikidea zen. Banketxe eta enpresetan lan egin ondoren, 1934an Izquierda Republicanan sartu eta 1936an Arabako diputatu hautatu zuten.

1937an Hendaiara itzuli zen eta, frankistek Vichyko Frantziari atxilotzea eskatu ondoren, Mexikorantz alde egin zuen. 1960ko hamarkadan itzuli eta Madrilen hil zen.

## Erreferentziak
Trilogia

**Trilogia** elkarrekin loturik dauden hiru sormen-lanen multzoa da. Bereziki literaturan eta zineman egiten dira. Trilogia bat osatzen duten lanen arteko lotura hari narratzaile bakar bati buruzkoa izan daiteke edota, hari komunik partekatu ez arren, elkarren osagarritasunarekin zerikusia izan dezake.

## Kanpo estekak
Levi

**Levi eski-estazioa** Finlandiako Lappi eskualdean dagoen eski-estazio handiena da.

## Historia 
## Azpiegiturak 
## Iruditegia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Angel Aintziburu

**Angel Aintziburu Kamino** (Luzaide, 1930eko uztailaren 3a - 2019ko martxoaren 5a) euskal idazlea eta ohorezko euskaltzaina zen.

## Biografia 
Luzaideko Buruxuri etxean jaio zen 1930ean; zortzi neba-arrebaren artean hirugarrena zen. Beti herri horretan bizi izan zen. Hainbat lanetan aritu zen: artzain, unai eta zurgile, besteak beste.

Herriari buruz idazteaz gain, kazetari lanak egin zituen Irulegiko irratian (Nafarroa Beherea; urte luzez Luzaideko berriemailea zen), Irati irratian (Aezkoa) eta Euskalerria irratian (Iruñerria).

Ohorezko euskaltzain izendatu zuten 2014an, hizkuntzaren alde egindako lana zela-eta.

## Lanak 
Jean Baptiste Etxarrenekin batera bere herriari buruzko lan bat argitaratu zuen:
* *Luzaiden gaindi* (Elkar, 2002).

Geroago, bakarrik argitaratu zuen gai berari buruzko bigarren lan bat:

* *Luzaiden gaindi II* (Elkar, 2009).

Erretiroa hartu zuenetik, bere herriko etxeen historia biltzen aritu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Luzaide
* Manezaundi

## Kanpo loturak 
* Aintziburu Literaturaren zubitegian.
* *Nik afizio mota guztiak izan ditut beti*, elkarrizketa, Argia, 2.330. zkia., 2011ko azaroaren 27a.
* Luzaidarra Nafarroako euskararen Mediatekan.
Biderra

**Biderra** Mendigorria, Artaxoa eta Larragako guraso taldea da. Bere helburu nagusiena herri horietako umeek eskola publikoan D ereduan ikasi ahal izatea zen. Gaur egun, D eredua Nafarroa osora zabaltzeko helburuarekin ekintza ezberdinak burutzen dituzte.

## Historia 
2008an sortutako elkartea da. Sortzen-Ikasbatuaz elkartearen laguntza izan dute eta euskararen ofizialtasunaren aldeko jaiak antolatu izan zituzten.

2009an Nafarroako Parlamentura zenbait eskaerarekin jo zuten:
* Umeen garraioa pagatzeko dirulaguntza.
* Eskola-zonaldea Tafallatik Garesera edo bien artean partekatzea.
* Hiru herrietako batean D eredua jartzea.

UPN eta PSNk ezezkoa eman zieten eskaerei. 2011n berriro Parlamentura jo zuen..

Bere lehenengo lorpena, Garesera taxian joateko diru laguntza lortzea izan zen.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak Nafarroako herri asko eremu mistora pasatzea erabaki zuen. Guztira 43 udal izan ziren erabaki hau hartu zutenak, horien artean Biderrak elkarteko Mendigorriko udala.

Hortik gutxira, Mendigorrian D eredua eskaini zen. Bestalde 2023-2024 ikasturtean, lehenengo aldiz Larragan Haur Hezkuntzako lehenengo mailako zortzi ikaslek euskaraz ikasteko eskubidea jaso zuten eta honekin batera lerro bat euskaraz zabaldu zen bertako eskola publikoan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskararen Foru Legea

## Kanpo estekak
Alfredo Evangelista

'*Alfredo *Lince* Evangelista*' (Montevideo, 1954ko abenduaren 3a) Uruguaiko boxeolari ohia da. Europako txapeldun izan zen

## Ibilbidea 
Muhammad Ali borrokatu zuen 1977an. Larry Holmes aurka ere borrokatu zuen 1978an. boxeoa utzi zuen 1988an. Bartzelonan entrenatu zuen urte askoan. Espainiako herritartasuna eskuratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Evangelista: BoxRec.com
Savoia (eskualdea)

**Savoia** (Frantsesez: *Savoie*, Frankoprovenzeraz: *Savouè*, Italieraz: *Savoia*, Latinez: *Sapaudia*) Arpitaniako hegoaldean eta Alpeetako iparmendebaldean dagoen Frantziako eskualde historikoa eta Savoiako etxearen jatorrizko lurraldea da. 1860an, Turingo itunaren bidez, Frantziak beretu zuen. Gaur egun bi departamentutan banaturik dago: Savoia eta Savoia Garaia.

Askotan, izen bereko departamendutik bereizteko, *Pays de Savoie* deitzen zaio.

## Geografia 
Iparraldetik Léman aintzirak inguratzen du, ekialde eta hegoaldetik Alpeetako gailurrek (Chablais mendigunea, Mont Blanc mendigune, Petit-Saint-Bernard mendatea, L´Iseran mendatea, Mont-Cenis mendatea, Arves mendigunea, Belledonne), hegoaldetik Les Marches eta Le Pont-de-Beauvoisin udalerriek, Dofinerriko mugan, hegomendebaldetik Chartreuse mendiguneak eta mendebaldetik Rodano eta Guiers ibaiek.

## Historia 
Savoia, hasieran eremu txiki bat (*pagus*) besterik ez zena, XI. mendetik aurrera konderria eta 1416tik aurrera 11.000&nbsp;km² baino gehiagoko dukerria izan zen. Umberto I.a, Savoiako kondea izan zen Savoiako etxearen sortzailea. Ondorengo konde eta dukeen agindupean Frantziako erresumaren eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren arteko estatu burujabea izan zen. XVIII. mendearen hasieran Savoiako dukeak Sardiniako errege bilakatu ziren. Iraultzaren ondoren Frantziak Savoia inbaditu zuen eta Lehen Inperioaren parte izan zen. Parisko itunaren (1814) ondoren Sardiniako Erresumari itzuli zitzaion.

1860an, Vittorio Emmanuele II.a Savoiakoa Italiako errege bihurtu zenean, Frantziak Savoia anexionatu zuen (Turingo ituna). Anexioari legezko itxura emateko asmoz herri kontsulta bat antolatu bazen ere, historialari askok iruzurra izan zela aitortzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Savoiako historia, ondare eta artxiboak
*  Savoiako museo birtuala
*  Franco-Provençal Ethnologue.com
* Les Allobroges, 1856 Savoiako ereserkia Youtuben
1. FC Kaiserslautern

[thumb|250px| [Fritz-Walter-Stadion.]]

**1. FC Kaiserslautern** (izen osoa *1. Fußball-Club Kaiserslautern*) Alemaniako futbol talde ezagunetako bat da, Bundesliga lau aldiz eta Kopa bi aldiz irabazteaz gain UEFA Kopako finalaurrekoak ere bi aldiz jokatu baititu. Kaiserslautern hiriko futbol talde da.

## Historia 
1900ko ekainaren 2an **Germania 1896** eta **FG Kaiserslautern** elkartu egin ziren **FV 1900** sortzeko. Ondoren **FC Palatia** eta **FC Bavaria** (1909an) eta **SV Phönix** (1929an) gehitu zitzaizkien, guztia **FV Phönix-Kaiserslautern** sortu zelarik. Izena sinpleagotze aldera 1932an gaur egungo **1. FC Kaiserslautern** izena hartu zuen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren izan zituen lehenengo emaitza onak, bi liga irabazi baitzituen 1951 eta 1953an. Klubeko lau jokalari zeuden Alemaniako futbol selekzioak irabazi zuen 1954ko Munduko Futbol Txapelketan. Hurrengo hamarkadetan ez zuen arrakasta handirik izan Kopako finalak lau aldiz jokatu eta galdu zituen arren, 1961, 1972, 1976 eta 1981an. 1982an hala ere UEFA Kopako finalaurrekoa jokatzera iritsi zen.

90. hamarkada oparoa izan zen klubarentzat, bi liga eta bi kopa irabazi baitzituen. 1999an UEFAko Txapeldunen Ligan final laurdenak jokatu zituen eta 2001ean berriz iritsi zen UEFA Kopako finalaurrekoetara. 2006an ordea bigarren mailara jeitsi zen eta lau urte egin ditu bertan. 2010-11ean Bundesliga nagusira itzuli zen baina urtebete egin du bertan.

## Palmaresa 
### Alemanian: 7 
* Bundesliga (4): 1951, 1953, 1991 eta 1998
* Alemaniako Kopa (2): 1990 eta 1996
* Alemaniako Superkopa (1): 1991

### Europan: 0 
* UEFA Kopa (0): finalaurrekoak 1982 eta 2001ean.
* UEFAko Txapeldunen Liga (0): final laurdenak 1999an.

## Jokalari ezagunak 
* Fritz Walter (1920-2002): 1954ko Munduko Futbol Txapelketan Alemaniako selekzioaren kapitaina.
* Horst Eckel (1932-2021)
* Michael Ballack (1976- )
* Miroslav Klose (1978- )

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Kaiserslauternek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak
2007ko Frantziako Tourra

**2007ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 94. edizioa izan zen.`2007ko uztailak 7 eta 29 artean ospatu zen, 20 etapa eta sarrerako batean 3569 kilometroko ibilbidea betez, garaileak, Alberto Contador txirrindulari madrildarra izan zena, batez beste 39 kilometro orduko abiaduran bete zituenak.

Edizio honetan 11 etapa lau, mendiko 6 etapa, mendi ertaineko etapa 1, 2 erlojupeko eta sarrerako etapa egon ziren, orotara erlojupeko 117 kilometro egon zirelarik. 3 etapa mendate tontorrean amaitu ziren (Le Lac, Plateau de Beille eta Gouretteko neguko estazioa), orotara 21 mendate igo zirelarik. 2 atseden egun eta sekula ordurarte izan ez ziren 13 irteera eta helmuga ere egon ziren: Londres, Canterbury, Waregem, Villers-Cotterêts, Joigny, Chablis, Semur-en-Auxois, Tignes, Tallard, Mazamet, Cognac eta Marcoussis.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
### Sailkapen nagusia 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
San Pedro Atxarre baseliza

**San Pedro Atxarre baseliza** Bizkaiko San Pedro Atxarre mendiaren gailurrean dagoen baseliza bat da. Hain zuzen ere, Ibarrangelu udalerriko Akorda auzoan kokatzen da. Bertako behatokitik Urdaibai paduraren ikuspegi ezinobeak daude.

## Iruditegia 

Irudi:Atxarre, Euskal Herria.jpg|Gurutzea eta Urdaibai eta Mundakako ikuspegia.
Irudi:San pedro atxarre mendia 1.jpg|Mendia eta baseliza itsasotik ikusita.

## Ikus gainera 
* San Pedro Atxarre
* San Migel baseliza (Ereñozar)
* Ereñozar

## Kanpo estekak 
* Atxarre mendia. Euskal Mendiak
José María Lasarte

**José María Lasarte Arana** (Donostia, 1912 &ndash; Donostia, 1974ko abenduaren 20a) euskal abokatu eta politikaria izan zen.

## Biografia 
EAJ eta ELAren kidea, 1934ko Iraultzan gobernuaren aurka aritu ziren alkate jeltzaleak defendatu zituen. 1936an diputatua izan zen eta, uztailaren 18an militarren Altxamendua gertatu eta berehala, lehenengoa izan zen jeltzaleetan (Manuel Irujorekin batera) hura gaitzesten eta Errepublikaren alde agertzen, Donostian. Harrezkero, Eusko Gudarostea sortzen lagundu zuen. Santoñako hitzarmenean parte hartu zuen eta ondoren Paris eta Argentinara erbesteratu zen. Eusko Jaurlaritzako informazio zerbitzuko buru izan zen gerra amaitu arte.

Gerra ondoren, erbestean *Boletín OPE* (*Oficina de Prensa de Euzkadi*) informazio bulegoa sortu zuen Parisen. 1946an Eliodoro de la Torre Gobernazio sailburua ordezkatu zuen. 1952an Venezuelara jo zuen, kargu hura utzi ondoren. Caracaseko Euskal Etxeko presidentea izan zen. 1959aren bukaera aldera Donostiara itzuli zen. Santo Tomas Lizeoaren sortzailetako bat izan zen eta lehenengo lehendakaria 1965etik 1970era.

## Erreferentziak
Irish Jig

***Irish Jig*** Gwendal bretainiar musika taldearen abesti bat da. 1974. urtean izen bereko *Irish Jig* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Irish Jig* abestia entzungai
Kaiserslautern

**Kaiserslautern** Alemaniako Renania-Palatinatua estatu federaleko hiria da, Maguntzia hiriburutik 80 kilometro hegoaldera dagoena. Ia 100.000 biztanle ditu, baina hauetatik 38.000 inguru NATOk bertan duen Ramsteim Aire Baseko militar amerikarrak dira.

## Etimologia 
*Lauter* ibaiaren ertza Frederiko I.a Bizargorri *kaiserrarentzat* gustuko ehiza-lekua zen, eta horrek eman zion izena hiriari. Halakoa zen Frederikoren influentzia, hiria "Bizargorriren hiria" bezala ezagutzen zela, eta are gehiago, armarrian lutxo bat ageri da, Frederikoren arrainik gustukoena.

## Historia 
Aurrehistoriako aztarnak aurkitu izan dira inguruan, baita 2.500 urte dituzten zelten hilobiak ere.

Lehen aldiz 882. urtean agertzen da Kaiserslautern dokumentuetan aipatuta. Erdi Aroan Lauter ibaian zegoen irla batean Frederiko I.ak gaztelua eraiki zuen (1152–1160), eta inguruan herria eratuz joan zen. 1162an Nanstein gaztelua eraiki zen 10 kilometrotara dagoen Landstuhl herrian, mendebaldeko pasabidea kontrolatu asmoz. 1276az gero hiri inperiala izan zen. Herria handituz joan zen, eta 1350an bi eliza garrantzitsuenen eraikuntza bukatu zen, Stiftkirche eta St. Martin's Kirche. 1375ean palatinatuaren barnean sartuta gelditu zen herria.

1522an protestantismoa hartu zuen, eta hurrengo mendean Hogeita Hamar Urteko Gerran suediar protestanteen eta espainiar katolikoen okupazioak jasan zituen; ekintza militarretan garrantzi handia izan zuen. Azkenik 1635ean Austriaren menpeko kroaziarren armada jabetu zen hiriaz, eta Kaiserslauternek zituen 3.200 biztanletatik 3.000 hil zituzten hiru egunen buruan. 1713an frantziarrek Frederikoren gaztelua suntsitu eta hiria eskuratu zuten.

1815ean Napoleondar Gerrak bukatzean hiria (eta Palatinatu osoa) Bavariaren menpe gelditu zen, 1918an Lehenengo Mundu Gerran frantsesek berriz okupatu zuten arte. Bigarren Mundu Gerrako bonbaketek hiriaren %60a suntsitu zuten eta amerikarrek erresistentziarik gabe hartu zuten Kaiserslautern.

## Kirolak 
Hiriko futbol-talde nagusia 1. FC Kaiserslautern da, zeinak lau Bundesliga eta bi Kopa irabaziak dituen. UEFA Kopako finalaurrekoak ere jokatu ditu bi aldiz.

## Hiri senidetuak 
Kaiserslautern ondorengo hiriekin senidetua dago:

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Kaiserslauterngo Udalaren webgune ofiziala

## Erreferentziak
Stolzenfels gaztelua (Koblentza)

**Stolzenfels gaztelua** (alemanez *Schloss Stolzenfels*) Renania-Palatinatua estatuko hiria den Koblentza hiriko gaztelua da, Ehrenbreitstein gotorlekuarekin batera mendeetan zehar hiriaren babes sistema (*Festung Koblenz*) eratu duena.

thumb|ezkerrera|250px| Stolzenfels gaztelua 1900 urtean
## Kokapena 
Rhin ibaian gora Koblentza hiritik 5 kilometrotara kokaturik dago.

## Historia 
Stolzenfels gaztelua 1259an eraiki zen Rhin ibaian zegoen aduana babesteko, izan ere merkatal itsasontzi ugarik erabiltzen baitzuten ibaia garraiorako.

Hainbat alditan zabaldua izan zen baina Hogeita Hamar Urteko Gerran suediarrek eta Bederatzi Urteko Gerran frantziarren okupatu ondoren gazteluaren hondarrak baino ez ziren gelditu. 1815ean Koblentza hiriak Frederiko Gilen IV.a Prusiakoari oparitan eman zion, honek berreraiki eta bere udarako jauregi bihurtu zuen 1847an. Karl Friedrich Schinkel arkitektuak neogotiko estiloan egin zuen berreraikuntza, garai hortan Rhin inguruan nagusi zen erromantizismo kutsua eman nahian. Erdi Aroko antza eman nahi izan zion eta torneoak jokatzeko eremua ere eraiki zuten barnean.

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Rhin Garaiko haranaren barnean sartu zuen 2002an.

## Kanpo estekak
Ehrenbreitstein gotorlekua (Koblentza)

**Ehrenbreitstein gotorlekua** (alemanez *Festung Ehrenbreitstein*) Renania-Palatinatua estatuko hiria den Koblentza hiriko gotorlekua da.

## Kokapena 
Ehrenbreitstein gotorlekua, izen bereko muinoan kokaturik dago, Rhin ibaiaren gainean eraikitako zubiak lotzen duelarik Koblentza hiriarekin.

## Historia 
K.a. 1000 urteko gotorleku zelta baten aztarnak aurkitu dira bertan, izan ere Rhin eta Mosela ibaiaren elkargunea kontrolatzeko ikuspegi itzela baitago muinoaren gainean. Hala ere lehenengo gaztelua K.o. 1000 urte inguruan eraiki zuen Ehrenbertek. Treverisko artzapezpiku hautesleek zabaldu egin zuten *Helferstein* eraikina gehituz. Bertan gorde omen zen Jesukristoren *tunika sakratua* 1657 eta 1794 artean.

[thumb|ezkerrera|250px| Gotorlekua, ibaien elkargunea eta [Koblentza hiria]]
Frantziako Iraultza gertatzean Koblentza ihesi zetozen frantsesez bete zen. Ondorioz frantziako tropa iraultzaileek 1794ean hiria erasotu eta Koblentzaz jabetu ziren. Hala ere Ehrenbreitstein gotorlekuak gogor iraun zuen frantsesen setioa 1799 arte. 1801ean Lunévilleko Hitzarmena sinatu zen eta frantziarrek Rhin ibaiaren eskuin aldea utzi behar izan zuten, ez ordea Ehrenbreitstein gotorlekua erabiltezin utzi gabe.

1817 eta 1826 artean Carl Schnitzler igeniari prusiarrak berreraiki egin zuen Rhin ertaineko goiko bailara babesteko gotorleku sistema baten parte bihurtzeko. Babes sistema honek *Festung Koblenz* izena hartu zuen, eta bertan zegoen Stolzenfels gaztelua ere.

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Rhin Garaiko haranaren barnean sartu zuen 2002an.

## Kanpo estekak
Rhin Garaiko harana

**Rhin Garaiko harana** (alemanez *Welterbe Kulturlandschaft Oberes Mittelrheintal*) edo **Rhin erromantikoa**, Rhin ibaiaren 65 kilometrotako ibilbidea harten du, Koblentza eta Bingen am Rhein hirien arteko ibilbidea hain zuen ere. Renania-Palatinatua estatuan dago. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2002an.

## Geografia eta klima 
Babesturiko azalera 27.250 hektareatakoa da eta honi 34.680 hektareatako errespetu eremua gehitu behar zaizkio. Inguruneak mikroklima berezia dauka, epelagoa, eta beste latitudetakoak diren landare eta animaliak aurkitzen dira bertan. Muinoetan esate baterako mahastiak ere landatzen dira.

## Historia 
Rhin ibaia aintzinatik izan da merkataritzarako garraiobide garrantzitsua eta bere ertzak betidanik populatuak egon izan dira. Germaniako Erromatar Inperio Santuak gaztelu eta gotorleku ugari eraiki zituen ingurua kontrolatzeko baina Hogeita Hamar Urteko Gerrak eraikin hauetako asko larriki kaltetu zituen, izan ere Frantzia eta Alemaniaren arteko muga izan baita mendeetan zehar.

XIX mendean Prusiaren esku gelditu zen eta honek gazteluak berreraikitzeari ekin zion, estilo neogotikoan egin zuelarik Rhin ibaiaren eremu honetara erromantizismoa iritsi baitzen.

## Folklorea 
Rhin ibaiaren inguruan folklorea oso aberatsa da. bereziki aipatzekoak dira Jainkoen Gainbehera opera eta Lorelei arrokaren kondaira.

## Iruditegia 

Irudi:Pfalzgrafenstein Kaub fg02.jpg|Gutenfels gaztelua Kaub hiriaren gainean
Irudi:Rheinstein.jpg|Rheinstein gaztelua
Irudi:Schloss Stolzenfels 01 Koblenz 2015.jpg|Stolzenfels gaztelua
Irudi:Loreley am Rhein.JPG|Lorelei
Mariano Ruiz-Funes

**Mariano Ruiz-Funes García** (Murtzia, 1889ko otsailaren 24a - Mexiko Hiria, 1953ko uztailaren 1a) espainiar legelari eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Madrilgo Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, zuzenbide penalean aditu bilakatu zen. Espainiako Bigarren Errepublikan, hasieran Acción Republicana eta 1934tik aurrera Izquierda Republicanan ibili zen. 1936an Nekazaritza eta Justizia Ministroa eta Bilboko diputatua izan zen.

Gerra Zibilean diplomatikoa izan zen eta Mexikon erbesteratu zen.

## Lanak 
* *Derecho consuetudinario y economía popular de la provincia de Murcia* (1914)
* *Endocrinología y criminalidad* (1926)
* *Psicología y crítica del testimonio*
* *Progresión histórica de la pena de muerte en España*
* *El derecho penal de los Soviets*
* *Tres experiencias democráticas de legislación penal*
* *Actualidad de la venganza* (1943)
* *El delincuente y la justicia* (1944)
* *Evolución del delito político* (1944)
* *Criminología de guerra* (1947).
Waxies' Dargle

thumb|250px|eskuinera|Dargle ibaia.

'''Waxies' Dargle'* (euskaraz *Zapatarien Udalekua*) Irlandako abesti herrikoi bat da. Bertan Dublin hiriburuko bi adineko anderek (*aul' wans*) egun pasako txango bat egiteko dirua nola lortu dezaketen inguruko eztabaida deskribatzen da. Berez abestia XIX. mendean haur abesti bat zen, baina denborarekin taberna giroko abestia bilakatu zen.

Dargle delakoa, Dargle ibaia da, garai batean Dublingo goi mailako jendea udaldian bertaratu ohi zen aisialdi leku ezaguna. Aldiz, *waxie* delakoa, Dublingo hizkeran zapatariei deitzeko izendapena zen. Horregatik, antzina Dublingo hizkeran *dargle'' hitza udaleku hitzaren parekidea zen.

## Hitzak 
XX. mendearen hasiera arteko haur kantaren hasierak honela zioen:

Sez Rooney's ma to Cooney's da
"Will ye come to the Waxies' Dargle?"

Gaur egungo bertsioak honela dio:

Says my aul' one to your aul' one
"Will ye come to the Waxies' Dargle?"
Says your aul' one to my aul' one,
"Sure, I haven't got a farthin'.
I've just been down to Monto town
To see old Bill McArdle
But he wouldn't give me a half a crown
For to go to the Waxies' Dargle."

Bis
"What'll ye have? Will ye have a pint?"
"I'll have a pint with you, sir."
And if one of us doesn't order soon
We'll be thrown out of the boozer.

Says my aul' one to your aul' one
"Will ye come to the Galway Races?"
Says your aul' one to my aul' one,
"With the price of me aul' lad's braces.
I went down to Capel Street
To the Jew-man moneylenders
But they wouldn't give me a couple of bob
On me aul' lad's red suspenders."

Says my aul' one to your aul' one
"We have no beef nor mutton
But if we go down to Monto town
We might get a drink for nothin'."
Here's a nice piece of advice
I got from an aul' fishmonger:
"When food is scarce and you see the hearse
You'll know they've died of hunger.

## Kanpo estekak 
* ''Waxies' Dargle'' abestiaren bertsio klasikoa entzungai 
* Sweeney's Men taldearen ''Waxies' Dargle* abestiaren folk bertsio klasikoa entzungai 
* The Pogues taldearen *Waxies' Dargle'' abestiaren punk bertsioa entzungai
Jesús Elizalde

**Jesús Elizalde Sainz de Robles** (Viana, 1907 &ndash; Vejer de la Frontera, 1980) nafar abokatu eta politikaria izan zen.

## Biografia 
1936an diputatu hautatua, Gerra Zibilean erreketeen tenientea izan zen. Gerran, Ángel bere anaia hil zen.

Madrilera joan eta *El Pensamiento Navarro*rako idatzi zuen. 1957an Joan Borboikoa aldarrikatu zuen tradizionalisten errege.

## Erreferentziak
Julián Zugazagoitia

**Julián Zugazagoitia Mendieta** (Bilbo, 1899ko otsailaren 5a - Madril, 1940ko azaroaren 9a) euskal abokatu eta politikaria izan zen. PSOE alderdiko burkide eta kazetaria izan zen. Espainiako Gerra Zibiletik Pariseko erbestean zela, Gestapok atxilotu eta, Espainiaratu ondoren, frankistek epaitu eta fusilatu zuten 1940ko azaroan.

Bere omenez, Bilboko Miribillako auzoan, kale batek bere izena darama. Bere familia Mexikora ihes egin zuen eta bertan bizi dira bere ondorengoak.

## Biografia 
Langile baten semea, Euskadiko Ezkerraren Gazteak sortu eta berehala kide bilakatu zen. Primo de Riveraren diktaduran Santoñara erbesteratu zuten non idazteari ekin zion. 1931n jaioterriko zinegotzi hautatu zuten eta gero baita Badajozeko diputatu ere. PSOE alderdiko burkide eta kazetaria izan zen. Prieto zuzendari zuen El Liberal egunkarian erredaktore izanez hasi zen; PSOEko burkide eginik, *La Lucha de clases* aldizkarian ere idatzi zuen.

Gerra Zibila Madrilen pasa zuen Gobernazioko ministro izan zen, Negrínen gobernuan (1937-1938), eta geroago Defentsa Ministerioko idazkari. Gero Frantziara ihes egin zuen. Parisen erbesteraturik, Historia de la guerra de España (1940) idatzi zuen, bere obra garrantzitsuena, 1936-1939 bitarteko gerran Espainiako errepublikanoen artean izan ziren liskar eta ezadostasun politikoak aztertzeko baitezpadako iturburua dena. Parisen erbesteraturik zela, Gestapok atxilo hartu eta Espainiara itzuli zuten; Francoren gobernuak epaitu eta fusilatu zuen.

## Ibilbide literarioa 
Egunkari askotan idatzi zuen: *La Lucha de Clases* eta *El Liberal* Bilbon; *La Vanguardia* eta *El Diluvio* Bartzelonan eta PSOEren *El Socialista* zuzendu zuen.

*Pablo Iglesias*, *Guerra y vicisitudes de los españoles*. *Una vida heróica: Pablo Iglesias* biografia-lana idatzi zuen (1926). Beste biografia eta eleberri batzuk ere idatzi zituen: *Una vida humilde: Tomás Meabe* (1927); *Una vida anónima: Vida del obrero* (1927); *El asalto* (1930, meatzariei buruz) edo *Rusia al día* saikaerez gain, eleberriak ere idatzi zituen, 1927ko belaunaldian sar ditzakegunak:

* *Una vida anónima* (1927)
* *El botín* (1929),
* *El asalto* (1930)
* *Los trabajos clandestinos*, de 1934

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Jauregi Lasanta

**Julio Jauregi Lasanta** (Bilbo, 1910eko urtarrilaren 7a - Madril, 1981eko otsailaren 10a) bizkaitar politikaria izan zen. Zuzenbideko ikasketak egin zituen Deustuan eta ELA-STV sindikatuko abokatu izan zen ondoren. Gizarte Sailaren zuzendari izan zen *Euzkadi* agerkarian. 1936. urtean EAJ alderdiko diputatu hautatu zuten.

1937ko urtarrileko kolpisten aire erasoen ondoren Bilboko espetxeen kontra egin zen erasoa zela eta, Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak Jauregiri esleitu zion ustezko erasotzaileak atzeman eta epaitzeko ardura, ezkertiar alderdien oposizioaz, faxistatzat eta kolpisten laguntzat jotzen baitzuten. 61 pertsona atxilotzeko agindu zuen, batez ere milizianoak eta espetxeko funtzionarioak. Espainiar kolpisten okupazioak bertan behera utzi zuen epaiketa.

Espainiako Gerra Zibilaren garaian Bizkaiko Defentsarako Batzordeko industriako komisarioa eta Eusko Jaurlaritzako Idazkari Nagusia izan zen Bartzelonan. Frantzian euskaldunen Ameriketarako emigrazioaz arduratu zen, baina polizia frantsesak atxilotu eta Ardècheko herrira bidali zuen ondoren. Mexikora jo zuen handik, eta bertan eman zuen argitara *Acusaciones sin fundamento* idazkia (1945). Erbestetik itzuli eta EAJko senatari izan zen 1979-1981 urteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Julio Jauregi Lasanta *Bilbaopedia*n
Leandro Carro

**Leandro Carro Hernáez** (Zarratón, Errioxa, 1890 &ndash; Dresden, Alemania, 1967) Errioxan jaiotako Euskadiko Alderdi Komunistako politikaria izan zen.

## Biografia 
Zapatagile baten semea, gaztea zela, Bizkaira emigratu zen non langile metalurgiko moduan aritu zen. PSOE eta UGTren kidea, 1921ean Espainiako Alderdi Komunistara pasa eta 1932an Hego Euskal Herriko idazkari izendatu zuten. 1935ean Euskadiko Partidu Komunista sortu zutenean, ber Biltzar Nazionalean sartu zen.

1936an diputatu hautatua Bilbon, Gerra Zibila piztu zenean, Ourensen zegoen eta bertan aritu zen gerrillari. 1946an Eusko Jaurlaritzaren sailburu hautatu zuten Juan Astigarrabia alderdikidea ordezkatuz (Herri-lanetako ministroa izan zen atzerrian). 1948an, Gerra Hotza zela eta, dimititu eta Ekialdeko Alemanian bizitzaren azken urteak pasa zituen.

*El Partido Comunista de Euzkadi, partido de vanguardia de la clase obrera y del pueblo vasco* txostena idatzi zuen 1946an.

## Erreferentziak
Züricheko txapelketa

**Züricheko txapelketa** urtero Suitzan ospatzen zen txirrindularitza lasterketa klasiko bat zen. Lehen aldiz 1914an ospatu zen, eta urtero etenik gabe ospatu zen (1915 eta 1916an izan ezik Lehen Mundu Gerraren ondorioz) 2006 arte, urte honetan azken edizioa ospatu zelarik. Klasiko honen desagerpena jarraipena emango zioten babesleak lortzeko ezintasuna izan zen.

Munduko Txirrindularitza Koparen zati izaten 1989an hasi zen, hau 2004an desagertu zen arte, abuztuan ospatzen zelarik. 2005etik UCI ProTourren barnean egon zen, urrian ospatzen zelarik.

1993an erabat aldatu zen bere ibilbidea, antolatzailea aldatu ondoren, eta *Suitzako Sari Nagusia* deitzera pasa zen 1999 arte, berriz Zürichen ospatzera itzuli eta bere izen zaharra berreskuratu zuenean.

Proba honetan garaipen gehien lortu dituen txirrindularia Henri Suter suitzarra da, sei garaipenekin 1919 eta 1929 artean.

2008ko irailak 7an berriz ospatu zen, baina oraingoan zaletuen proba bezala.

## Probaren garaile zerrenda 
## Ikus, gainera 
* klasikoak (txirrindularitza)

## Kanpo estekak
Markus Zberg

**Markus Zberg** (Altdorf, 1974ko ekainaren 27a) suitzar txirrindulari profesional ohia da.

Anaia nagusia Beat Zberg ere profesionala izan zen, baita arreba Luzia.

1996tik 2009ra profesionala izandakoa, 11 garaipen lortu zituen. Sprintetan nahiko txirrindulari azkarra eta klasikoazale handia ere bazen. Zenbait ohore ere jaso zituen klasikoa handietan lortu zituen postu bikainengatik, baina sekula ez du garaipenik lortu, Rabobanken egon zenean Michael Boogerdentzat eta Gerolsteinerren Davide Rebellinentzat egin behar izan duen talde lanaren ondorioz.

## Palmaresa 
**1996**
* Gilen Tell Sari Nagusiko etapa 1
**1997**
* Etapa 1 Poloniako Itzulian
**1998 **
* Etapa 1 Settimana Bergamascan
* Bernako Tourra
* Etapa 1 Suitzako Itzulian
* 2 etapa 1998ko Espainiako Itzulian
**1999**
* Etapa 1 Austriako Itzulian
* Milan-Turin
* 2. 15px Munduko txapelketan 
**2000 **
* 20px 15px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 3. Renania-Palatinatuko Itzulian 
* 3. Almeriako Klasikan
**2001**
* Etapa 1 Tirreno-Adriatikon
* Frankfurteko Sari Nagusia
* 2. Almeriako Klasikan
**2002**
* 2. Almeriako Klasikan
* 3. Milan-San Remon
* 3. Regio-Tourrean
**2003**
* 3. Tre Valli Varesinen
**2004**
* 2. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
**2006**
* Etapa 1 Paris-Nizan
**2008**
* 20px 15px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa

## Taldeak 
* Carrera Jeans (1996)
* Mercatone Uno (1997)
* Post Swiss (1998)
* Rabobank (1999-2002)
* Gerolsteiner (2003-2008)
* BMC Racing Team (2009)
Poloniako Itzulia

**Poloniako Itzulia** (ofizialki **Tour de Pologne** eta ) hasieratik UCI ProTourren (gaur egun UCI WorldTour deitua) zati den etapatan banatutako txirrindularitza lasterketa bat da.

1993 arte zaletuentzako proba bat izan zen, horregatik, ordura arteko garaile gehienak poloniarrak izan ziren.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa

[thumb|[Josef Fuchs Bitan garailea: 1972an eta 1973an.]]
[thumb|[Armin Meier txapelduna 1996an eta 1999an.]]
[thumb|[Beat Zberg Suitzako elastikoarekin.]]
[thumb|[Martin Elmiger lau aldiz garailea 2001, 2005, 2010 eta 2014.]]
[thumb|[Grégory Rast Suitzako txapelduna 2006an.]]
[thumb|[Fabian Cancellara bitan txapelduna: 2009an eta 2011n.]]
[thumb|[Michael Schär 2013ko txapelketako garailea.]]
[thumb|[Danilo Wyss txapelduna 2015ean.]]
[thumb|[Steve Morabito txapelduna 2018an.]]

**Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa** urtero Suitzako txapelduna erabakitzeko ospatzen den txirrindularitza lasterketa da. Garaileak, urte betez, errepideko edozein probatan Suitzako banderaren koloreak dituen maillota eramateko eskubidea du.

Txapelketa hau 1892tik ospatzen da, eta bere lehen garailea Edouard Wicky izan zen. Henri Suter eta Ferdinand Kübler dira Suitzako txapelketan garaipen gehien lortu dituzten txirrindulariak, biak 5 garaipenekin.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* Suitzako erlojupeko txirrindularitza txapelketa

## Kanpo estekak
1954ko Italiako Giroa

**1954ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 37. edizioa izan zen. Urte horretako maiatzak 21 eta ekainak 13 artean ospatu zen, 22 etapatan 4.337 kilometroko ibilbidea eginez, garaileak, Carlo Clerici suitzarra, batez beste 33,563 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Palermon hasi eta Milanen amaitu zen.

105 txirrindularik hasi eta 67k amaitu zuten proba.

Carlo Clerici suitzarrak hartu zuen Fausto Coppi handiaren lekukoa, oraingo honetan laugarren izatea baino lortu ez zuena. Clericik bere garaipena, 6. etapako ihesaldi batean oinarritu zuen, abantaila handia eman ziona, ordu erditik gorakoa, gainontzeko parte-hartzaileekiko. Eskalatzaile ona ez bazen ere, txirrindulari suitzarrak nahiko eroso mantendu ahal izan zuen lidergoa, lasterketa amaiera arte. Bere herrikidea zen Hugo Koblet, aurreko urtean bezala, bigarren izan zen, eta Nino Assirelli, 6. etapako ihesaldiko beste partaideetako bat izan zena, hirugarren izan zen. Jesús Loroño bizkaitarrak 24. postuan amaitu zuen.

## Talde partehartzaileak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Carlo Clerici

**Carlo Clerici** (Zürich, 1929ko irailaren 3a - *ib.*, 2007ko urtarrilaren 28a) italiar jatorriko suitzar txirrindulari bat izan zen, 1951 eta 1957 artean profesionala.

## Kirol ibilbidea 
Italiarra aitaren aldetik, suitzar hiritartasuna 1954an lortu zuen, Italiako Giroa irabazi baino lehenago. Lasterketa hau Hugo Kobleten laguntzaile bezala hasi bazen ere, Clerici, seigarren etapan, ihesaldi baten sartu zen eta ihesaldiko partaideek, etapa amaieran, pelotoiari hogeita hamar minutu baino gehiagoko aldea atera zieten. Eskalatzaile ona ez bazen ere, elastiko arrosa mantentzea lortu zuen Giroaren amaieraraino.

Italiako Giroaz gain, Clericik Suitzako Sari Nagusia irabazi zuen 1952an (urte horretan bertan Suitzako Itzulian hirugarren izan zen), eta Züricheko txapelketa 1956an.

12. amaitu zuen 1954ko Frantziako Tourra Itzuli Handi hau amaitzea lortu zuen aldi bakarrean.

## Palmaresa 
**1952**
* Suitzako Sari Nagusia
* 2. Züricheko txapelketan
* 3. Suitzako Itzulian
* 10. Romandiako Tourrean

**1953**
* 3. Züricheko txapelketan
* 4. Suitzako Itzulian
* 6. Romandiako Tourrean

**1954**
* 20px Italiako Giroa eta etapa 1
* 3. Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Romandiako Tourrean
* 4. Züricheko txapelketan

**1955**
* 2. Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Suitzako Itzulian
* 4. Züricheko txapelketan
* 5. Romandiako Tourean

**1956**
* Züricheko txapelketa
* 2. Romandiako Tourrean

**1957**
* 7. Suitzako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
2011ko Poloniako Itzulia

**2011ko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 68. edizioa izan zen. 2011ko uztailak 31 eta abuztuak 6 artean ospatu zen, 7 etapatan 1110,9 kilometroko ibilbidea eginez. Pruszków hirian hasi eta Krakovian amaitu zen.

Lasterketa hau UCI WorldTour 2011ren zati da.

Garailea Peter Sagan izan zen (puntukako sailkapena ere irabazi zuena), mendiko hiru etapetako bi irabazi eta azken etapan sprintean bigarren izan ondoren. Berarekin batera podiumean Daniel Martin eta Marco Marcato egon ziren, bigarren eta hirugarren hurrenez hurren.

Gainontzeko sailkapenetako garaileak honako hauek izan ziren: Michał Gołaś mendiko sailkapenean, Adrian Kurek tarteko helmugen sailkapenean eta Vacansoleil-DCM taldekako sailkapenean.

## Talde parte-hartzaileak 
22 taldek parte hartu zuten edizio honetan: UCI ProTour mailako 18 taldeek (hauek derrigorrez parte hartu behar baitute), Profesional Kontinental mailako beste 3k antolakuntzak gonbidatuta (Skil-Shimano, De Rosa-Ceramica Flaminia eta CCC Polsat Polkovice eta Reprezentacja Polski izeneko poloniar txirrindulariek osatutako selekzio bat. Orotara 176 txirrindularik hasi zuten proba, 8 talde bakoitzeko, eta 134k amaitu zuten. Honakoak izan ziren talde parte-hartzaileak:

## Etapak
## Sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Tarteko helmugen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Sailkapenen eboluzioa 
## Kanpo estekak