open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sestao Sport

**Sestao Sport Kluba** Sestaoko futbol taldea zen. 1916an sortua, arazo ekonomikoak zirela eta desagertu zen 1996ko udan, 80 urte pasa ondoren. 17 denboraldi egin zituen Bigarren Mailan. Desagertu zenean Sestao River Club taldea sortu zen.

## Historia 
### Sorrera 
*Sestao Sport Club* 1916an sortu zen. Hasieran, Erregional Mailan aritu zen baina Gerra Zibilaren ondoren Bigarren Mailako bost multzoetako batean kokatu zuten urtebetez. Bere multzoan laugarren egin bazuen ere berrantolaketa baten ondorioz hirugarren mailara itzuli zen.

### Bigarren mailan 
Bigarren Mailako lehen aroa 1954ean hasi zuen eta emaitza aipagarririk izan ez zuen arren zazpi urtez egon zen bertan harik eta 1961ean eitsi zen arte. 1955ean Bigarren mailarako igoera hau gertatu zenean Buenos Airesko River Plate Europa mailan bira bat egiten ari zen eta kontinente guztia txunditu zuen. Haren indarra hartu nahian zaleek "River" deitu zioten taldeari.

1977an sortuberria zen Bigarren B Mailara igo zen eta 80. hamarkadaren hasieran emaitza txukunak lortu zituen. 1985ean txapelduna izan zen eta bigarren mailara itzuli zen. Hantxe 8 denboraldi eman zituen. 1986-87 denboraldian igotzekotan zegoen Javier Irureta entrenatzailea zela baina azkenean 6. postuarekin konformatu behar izan zuen. Hurrengo urtean, Errege Kopako Real Madriden aurkako partidan, Hugo Sanchez madrildarrak botilakada bat jaso zuen eta Las Llanas estadioak bi partida zigorra izan zuen.

### Elkarte anonimoa 
1991-92 denboraldian, Sestao *kirol elakrte anonimoa* bihurtu zen. Hurrengo urtean, Bigarren B Mailara jaitsi eta arazo ekonomikoak izan zituen. 1995ean, berriro igo baina urtebete baino ez zuen eman Bigarren Mailan eta 1996an arazo ekonomikoak zirela eta kluba desagertu zen.

### Sestao River Club 
Sestao Sport desagertu zenean, Sestao River Club sortu zuten, *River* ezizenaz baliatuz.

## Uniformea 
* **Lehenengoa**: Zamarra berde-beltza eta praka beltzak.
* **Bigarrena**: Zamarra txuria eta praka berdeak.

## Futbol Zelaia 
* Izena: Las Llanas Futbol Zelaia.
* Helbidea: Las Llanas zumarkalea, z/g - Sestao
* Telefono: 94 496 07 29
* Irekiera: 1923
* Edukiera: 8.905 ikuslea
* Neurriak: 103 x 65 metro

## Jokalari eta entrenatzaile ezagunak 
* Ernesto Valverde
* Jose Luis Mendilibar
* Javi Gonzalez
* Alberto Albistegi
* Hermenegildo Elizes
* Javier Irureta
* Blas Ziarreta
* Andoni Aspiazu
* Iñaki Villarejo
* Kali Garrido
* Jesús María Bastida

## Datuak 
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 17
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 10
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 30

## Palmaresa 
* Bigarren B Mailako Ligako Kopa (1): 1985.
* Hirugarren Maila (1): 1954.
* Espainiar Federakuntzako Kopa
* Sestao Udala Saria
* Bizkaia Kopa
* Euskadi Kopa
* La Sardina Saria
* Barakaldo Saria

## Ikus, gainera 
* Sestao Sport eta River taldeen ibilbide historikoa

## Kanpo estekak
Survive

***Survive*** Aggressive Combat musika taldearen 2. diskoa da, Teletetxo records, Bandworm records, Anfibio records eta True Force Records diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.

## Partaideak 
* Arnauz (gitarra).
* Mara (ahotsa).
* Jurgi (gitarra eta koruak).
* Sid (baxua eta koruak).
* Nebado (bateria).

## Kantuen zerrenda 
# Everybodys looking
# Pub stories
# Anybody cares about you
# False winners
# I got your number (Cock Sparrer)
# Bonus track Pub stories (bideoklipa)

## Kanpo estekak 
* Taldearen MySpace gunea
Namur

**Namur** (, ) Belgikako hegoaldean dagoen hiria da, Valoniako hiriburua 1986tik eta herrialde osoko zazpigarren populatuena dena 100.000 biztanle baino gehiagorekin (Valoniako hirugarrena populazioari dagokionez). Frantses hiztunak hiritar gehienak dira bestela.

Mosa eta Sambre ibaiek bat egiten duten lurraldean hedatzen da hiria, eta hiru zonalde nagusitan banatzen da: Hesbaye iparraldean, Condroz hego-ekialdean Entre-Sambre-et-Meuse hego-mendebaldean.

## Kultura 
thumb|ezkerrera|Narmurreko kanpandorrea.

Gaur egun gune turistiko bihurtuta, ikustekoak dira hiriko gotorlekua, XVIII. mendeko katedrala (Saint-Aubain) eta kanpandorrea, UNESCOk Gizateriaren Ondaretzat izendatua. Bestela, casino bat Mosa ibaiko ezkerraldean eta hiriko hegoaldean kokatuta dago.
 
Aipatzekoa da bestela ''Le Combat de l'Échasse d'Or* izeneko ikuskizuna, irailaren hirugarren igandean antolatua eta Erdi Aroko giroan egindakoa.

Bestela, Namurreko unibertsitatea 1831an sortu zuten, *Facultés Universitaires Notre-Dame de la Paix* (FUNDP) izenekoa.

Azkenik, 1986tik hiri honetan antolatzen dute urtero *Festival International du Film Francophone'' (FIFF) izeneko zinemaldia, frantsesezko pelikulak ematen dituena.

## Namurtar ospetsuak 
* Félicien Rops (1833-1898), margolaria.
* Henri Michaux (1899-1984), poeta.
* Claude Piron (1931-2008), psikologoa eta idazle esperantista.
* Olivier Rochus (1981-), tenislaria.

## Hiri senidetuak 
Namur ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Namurreko udal webgunea
* FIFF zinemaldiaren webgunea
Brobdingnag

**Brobdingnag** fikziozko lurralde bat da Jonathan Swiften *Gulliver-en bidaiak* liburuan agertzen dena. Bere biztanleak erraldoiak ziren.
Brobdingnag-eko hiriburua Lorbrulgrud da.

## Ikus, gainera 
* Gulliver-en bidaiak

## Kanpo estekak
Mons

**Mons** (frantsesz  ahoskatua;  (mendiak); pikardieraz: *Mont*) Belgikako hego-mendebaldean dagoen hiria da, Valonian dagoena. Herrialde osoko bederatzigarren populatuena dena.

2015ean Europako kultura-hiriburua izan zen, Txekiako hiri batekin batera, Pilsen izenekoa.

## Historia 
Meatze gunea izan zen hiria duela urte batzuk baina ikatzaren erabilpenak behera egin ondoren larri geratu zen herria. 2010ean, Googlek europar egoitza zabaldu zuen eta berari jarraituz berdina egin zuten beste multinazional askok, eta horrela ireki zituzten lantegiak. Egun, punta-puntako teknologian dago bertan.

2014ko abenduaren 25ean, Europako kultura-hiriburu izatear zela, 2015eko kultur hiriburutzaren eskultura bat erori zen Monsen.

## Hiri senidetuak 
Mons ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Monseko udal webgunea
Sciuromorpha

**Sciuromoprha** karraskari talde ezberdinei eman zaien izena da. Historikoki egon diren sailkapen guztietan egonkor mantendu den familia bakarra Sciuridae da, kattagorriena. Definizio gehienek, gainera, kastoreak ere sartu dituzte talde honetan.

Tradizionalki kanal infraorbitalaren formarekin definitu da. Sciuromorphak duen sistema zigomaseterikoak duen berezitasuna alboko muskulu maseteroa aurpegiaren aldetan finkatzen dela da. Hystricomorphak eta Myomorphak ez bezala erdiko muskulu maseteroa ez da kanal infraorbitalaren barnetik igarotzen. Ezaugarri hauek ikusita honako familia hauek daude subordena honen barruan:
* †Allomyidae
* Aplodontiidae
* †Mylagaulidae
* Sciuridae
* †Reithroparamyidae
* Gliridae

Horretaz gain Geomyidae eta Heteromyidae ere sar daitezke, nahiz eta muskulu maseteroaren lotura arku zigomatikoaren atzean zehazki egin.
Malinas

**Malinas**  (; ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandrian, herrialde osoko hamargarren populatuena dena.

## Kirolak 
RKV Malinas hiriko futbol talde nagusia da. Belgikako lau liga irabazteaz gain 1988an Europako Errekopa eta Europako Superkopa irabazi zituen.

## Hiri senidetuak 
Malinas ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Malinasko Udalaren webgune ofiziala
Ratufa

***Ratufa*** edo **Ekialdeko kattagorri erraldoia** **Ratufinae** Sciuridaeren subfamiliako karraskari genero bat da. Lau espezie ezberdinek osatzen dute. Asiako hegoaldean eta hego-ekialdean bizi dira. Dirudienez antzina askoz zabalagoa zen euren bizi-esparrua.

## Espezieak 
* *Ratufa affinis*
* *Ratufa bicolor*
* *Ratufa indica*
* *Ratufa macroura*
Lieja

**Lieja** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ; ; ; limburgeraz: *Luuk*; luxenburgeraz: *Léck*) Belgikako hego-ekialdeko hiria eta ibai-portua da, Valonian, herrialde osoko bosgarren populatuena dena eta izen bereko herrialdeko hiriburua. Ourthe eta Mosa ibaien bilgunean dago. Oso industriagune garrantzitsua da: altzairugintza, metal eta kimika industria, armagintza, automobilgintza eta beiragintza.

## Historia 
VII. mendean sortu zuen hiria Lanberto santuak eta 710. urtean apezpiku bat finkatu zen bertan. Ondoko mendean apezpiku hiri guztiz indartsua osatu zen eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean zegoen arren, gatazka handiak izan ziren luzaroan Liejako apezpiku-printzeen eta enperadoreen artean. Flandrian bezala, XIII. eta XIV. mendeetan liskar handiak gertatu ziren Liejan burgesiaren eta gremioetako langileen artean. XIV. mendean Burgundiako etxea nagusitu zen, baina gudu ugari izan zen ondoko bi mendeetan, burgundiarren eta Frantziako koroaren laguntza zuten liejatarren artean.

1485ean Maximiliano Austriakoak zapaldu zuen Liejako Guillaume de La Marckek Karlos Burgundiako dukearen aurka bultzatu zuen matxinada eta, zapalkuntza latza izan zen arren, hiri burujabetzat onartu zuen Lieja. Ondoren Bavariako etxea jabetu zen apezpiku-printze tituluaz eta Liejako biztanleek horren kontra borrokan segitu zuten. XV. mendetik aurrera industria zabaldu zen Lieja aldean eta bertako armagintzaren arrakastak hazkunde nabarmena erakarri zuen.

XVIII. mendean guztiz zabaldu zen Liejan Argien Mendeko pentsamolde berria eta 1792an desagertu ziren betiko Liejako apezpiku-printzeak. 1940an alemaniar naziek hartu zuten Lieja eta bertako 23.000 etxebizitza guztiz hondatu ziren 1944an.

## Klima 

## Garraioa 
### Aldiriko trena 
### Tranbia 
## Ondarea 
[thumb|[Karlomagnoren omenezko estatua, Liejan.]]
Liejako hiriak iraganeko monumentu asko gorde ditu: Saint Lambert plazako etxeak, XVI. mendeko Printze-Apezpikuen jauregia, X. mendeko Sainte Croix eliza (XIII-XIV. mendeetan berritua), Saint-Martin basilika (X. mendean eraikia eta XVI. mendearen hasieran berritua), San Joan Ebanjelista eliza karolingiarra, kanpandorre erromanikodun Saint-Jacques eliza, Saint-Paul katedrala eta bertako museoa. Erdi Aroaz geroztik, garrantzi handiko kulturagunea da Lieja: Arte Ederretako museoa eta akademia ditu, unibertsitatea eta musikako errege kontserbatorioa.

## Kirolak 
Txirrindularitzan, nazioarteko proba nagusien artean, Lieja-Bastogne-Lieja lasterketa klasikoa dago. Futbolean, Standard Lieja hiriko futbol talderik garrantzitsuena da.

## Liejatar ospetsuak 
* Jean-Michel Charlier (1924-1989), komikigilea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Liège (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
* Liejako udal webgunea
Ganboa baserria

**Ganboa** Donostiako Igeldomendiko hegoaldeko hegalean dagoen baserri barrokoa da, nahiko toki aldapatsuan kokatua.

2006ko martxoaren 1ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatzeko proposatu arren, 2009ko urtarrilaren 13an Euskal Autonomia Erkidegoko Kultura Ondarearen Zerrenda Orokorrean ez zen sartu, jabeak aurkeztutako alegazio-idazkia zela-eta.

## Ezaugarriak 
Eraikinak oinplano angeluzuzena du. Bi solairu eta ganbara bat ditu eta bi isurkiko estalkia, zeinaren gailurra IE orientazioa duen fatxada nagusiarekiko perpendikularra baita.

Lehenengo solairutik gora kanpotik zarpeatutako bilbadura du, zutikoen arteko baoz hornituta, baina simetriarik gabe. Zarpeatua kareztaturik dago, eta bilbadura margotu batzuen imitazioak ditu. HEko fatxada (ia ikusezina, landareek estalita) behealdean harlanduzkoa da, eta bao erregularki kokatuak ditu, harriz inguratuak; lehen solairuan zurezko balkoi erdi erori baten hondakinak ditu. IMko fatxadak teilatupe-eranskin bat du; erdi-estalita dago hau ere. Kuku-leiho bat edo beste ditu. HMko fatxadak inskripzio bat du zizelkatua hegoaldeko ertzean.

Baserriaren egitura zurezkoa da eta ebaketa laukiko lau pilare ditu (0,50 x 0,50 m), harlanduzkoak. Horietan atal bakarreko haritzezko zutoinak bermatzen dira, zeinetan erregularki habeak eta besoak aho-zirikako mihiztaduran jarriak dauden.

### Egoera 
Jabeak aurkeztutako txosten teknikoan oinarrituta, higiezina guztiz abandonatuta eta erortzeko zorian dagoela esaten du. Horrenbestez, kontserbazioa bermatzeko, goitik beherainoko zaharberritzea behar du; ez da nahikoa ohiko baliabide teknikoen bidez egindako konponketa bat, erabilera eta bizigarritasun baldintza gutxienekoak beteko baditu. Horregatik, baserria Euskal Kultura Ondarearen Inbentario Orokorrean sartzearen aurka dago.

Txosten teknikoak higiezina erortzeko zorian dagoela dio, eta bereziki zurezko egituraren egoera txarra azpimarratzen du. Hainbesteraino, non ezinbestekotzat jotzen baitu goitik beherainoko berreraikitzea, kalteak ezin baitira ohiko baliabideen bitartez konpondu: zurezko egitura osoa eraitsi eta berria jarri behar da, bai eta barruko trenkada guztiak ere, eta hormetako deformazio, pitzadura eta arrakalak ere konpondu.

Alegazioak ikusita eta 2006ko apirilaren 11n baserrian egindako bisitaldiaren ondoren, esan beharra dago benetan utzia dagoela higiezina eta, ondorioz, zurezko egitura ezin okerrago. Halako egoera eskasean, non ezin bisita daitekeen gutxieneko segurtasun-neurriak bermaturik. Horrenbestez, soilik arrisku gutxien duten espazioak ikusi ahal izan ziren. Horrek esan nahi du ikustaldia ez dela osoa izan, baina bai, ordea, nahikoa higiezina bertan behera utzia dagoela egiaztatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendatzeko espedienteari hasiera EHAAn
* Kultura Ondasun ez izendatzeko ebazpena EHAAn
Ganboa (argipena)

**Ganboa** edo **Ganbo** euskarazko izen propioak adiera hauek ditu:

## Toponimia 
* Ganboa, Arabako udalerri desagertua.
** Zuhatzu Ganboa, Arabako Barrundia udalerriko herria.
** Langara Ganboa, Arabako Arratzua-Ubarrundia udalerriko herria.
** Uribarri Ganboa, Arabako Arratzua-Ubarrundia udalerriko herria.
*** Uribarri Ganboako urtegia.
* Ganboa baserria, Gipuzkoako Donostia udalerriko eraikina.
* Ganboa, Aralarko mendia.
* Ganbo Txiki, Aralarko mendia.

## Deitura 
* Pedro Ganboa (1512-1552), Txilera joandako arkitektoa.
* Martin Ruiz de Ganboa (1533-1590), militar eta konkistatzailea.
** Ganboaren tasa: aipatu Ruiz de Gamboa gobernadoreak Txileko jatorriko herritarrei ezarritakoa.

## Historia 
* Ganboatarrak, ahaide nagusiak.

## Ikus, gainera 
* Gamboa, euskal izen honen gaztelaniazko grafia.
Piramideetako Testuak

**Piramideetako Testu**ak arao, sorginkeria eta erregu multzo bat da, Egiptoko Antzinako Inperioko piramideetako hilobietako pasabide, aurrekamera eta kameretan grabatuta daudenak, faraoiari Duatean lagundu eta haren berpiztea eta betiereko bizitza ziurtatzeko asmoarekin. Testu bilduma bat dira, dirudienez, inongo ordenarik gabe, oso antzinako sinesmen erlijioso eta kosmologikoei buruz, hil zeremonian zehar erabili bide zirenak: batzuk jada agertzen dira lehen bi dinastietako hilarri eta mastabetan.
[thumb|250px|Unisen piramidearen hondakinak [Sakkara|Saqqaran. Hor, lehen Piramideetako Testuak grabatu ziren.]]
Lehendabiziko aldiz, V. dinastiako azken faraoi Unisen piramideko hilobi kamerako harresietan grabatu ziren. Egiptoarrek "Akatsgabeak dira Unisen tokiak" izendatu zituzten, eta 228 adierazpenez osatuta dago. Geroago, oso ohiko bihurtu zen Antzinako Inperioko faraoien piramideen barnean inskribatzea eta 759 araotara heldu ziren, R. Faulknerrek bildu zituenak.

## Edukia 
Ez da ordena bat duen narrazio edo istorio bat, sorreraren teorien laburpena baizik, Horus eta Sethen arteko borroken zatiak, elezaharrena, eta, nagusiki, faraoiari igokundea, berpiztea eta jainkoekin identifikatzea ahalbidetzen duten formulak.

Testuotan, bi teoria kosmologiko nabari dira: lehena, eguzki mitoekin, grabatzea agindu zuten faraoien garaikideak (hor, erregea Ra eguzki jainkoarengana eramana zen), eta bigarrena, izar mitologia askoz antzinakoago batekin: bertan, bidea izar zirkunpolarretarantz zihoan, hilezkortzat hartzen ziren haiexek, gaueko zeruan beti ikusgai zeudelako.

Intsentsazio erritu eta jaki, edari eta arropa ofrendekin batera, faraoia Duatean zeuden *aj* guztietatik garrantzitsuena bihurtzeko formulak ditu, animalia gaiztoak eta arrisku topografikoak eragozteko sorginkeriak, baita beste mundura igotzeko ere, izar bat bezala, eta izaki jainkotiar bihurtzeko.

## Sinesmenen bilakaera eta testuak 
[thumb|250px|Piramideetako Testuak [Teti (Egiptoko faraoia)|Tetiren piramideko hilobi kameran izkribatuta]]
Haien bilakaerak Sarkofagoetako Testuei egin zien tokia Egiptoko lehen tarteko aroan, noble eta handikien sarkofagoetan idazten hasi baitziren. Egiptoko Inperio Ertainean, bi motatakoak ziren: *biografikoak*, hildakoaren bizitza ere kontatuz, edo *iuridikoak*, haren ondasunen oinordekotza deskribatuz. Garai hartatik aurrera, hilezkortasuna bakarrik faraoiaren pribilegioa izateari utzi zion, klase altuenentzat jada posible baitzen.

Egiptoko Inperio Berrian zehar, sarkofagoen barnean uzten ziren papiroetan idazten hasi ziren, hedapen handia lortuta; horrela, Hilen Liburua izenekoa sortu zen (hor, izpirituak hilezkortasuna lortzeko zer egin behar zuen deskribatzen zen). Testu horrek aurrerago bilakaerak izan zituen XXVI. dinastia arte. Hilezkortasuna, jada Hilen liburuko formulak errezitatu eta baltsamatze eta euren *ba* mantentzeko lurperatze errituak ordaintzeko gai ziren "egiptoar zuzenek" goza zezaketen.

## Ikus, gainera 
* Amduateko Liburua
* Leizeen Liburua
* Ateen Liburua
* Hilen Liburua

## Kanpo estekak 
*  Piramideetako Testuak Egiptología.orgen
Iberismo (hizkuntzalaritza)

[thumb|eskuinera|[Esteban Garibai: lehendabiziko euskal iberista izan zen, Julio Caro Barojaren iritzira.]]
[thumb|[Ullastreteko beruna. Bigarren lerroan irakur daiteke::(**borste : abaŕgeborste**).Euskararekin alderatuta*bost - hamabost*]]

**Iberismoa** euskararen eta iberieraren ahaidetasuna aldarrikatzen duen teoria da. Teoria horren aldekoei **iberista** deritze. Gaur egungo euskalariek baztertzen dute.

Euskara eta iberiera hizkuntza eremuen hurbiltasunak eta biak hizkuntza indoeuroparrak ez izateak bide eman zuten hizkuntza bera zirela edo ahaideak zirela pentsatzera. Luzaro iraun duen teoria da (Esteban Garibai, Arnaud Oihenart, Manuel Larramendi, Wilhelm von Humboldt, Hugo Schuchardt eta abar), baina XX. mendeko hizkuntzalariek baztertu zuten. Hala ere, gaur egun, pertsona batzuek oraindik eusten diote teoria horri.

Iberieraren eta euskararen arteko hitz batzuk antzekoak dira, nahiz eta iberieraren hitzen esanahia ez den ezagutzen.

Iberieraren sintaxia eta gramatika ez dira ongi ezagutzen, baina euskararen antzekoak balira ere, kontuan izan behar da euskara erabiliz ez dela lortu iberierazko testurik itzultzea, eta itzuli diren apurrak euskara eta iberiera erabat hizkuntza desberdinak direla erakutsi du.
 
Iberiar eta euskal hitzen artean badira antzekotasunak, baina horien arrazoia izan daiteke bi hizkuntzek *Sprachbund* motako kontaktua eta elkartrukea izateagatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Joakin Gorrotxategi, Iván Igartua, Joseba A. Lakarra (arg.). (2018). *Euskararen historia*. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia. (Aleak, euskaraz, 860 orrialde ditu: koloretako mapak eta grafikoak. Liburuaren gaztelaniazko bertsioa ere badago. (Bibliografia: 801-847 orrialdeetan) ISBN: 978-84-457-3433-9.

## Ikus, gainera 
* Aitzineuskara
* Kantabrismo (hizkuntzalaritza)
* Gerhard Bähr
* Hugo Schuchardt
* Pablo Pedro Astarloa
* Tubalismo
* Wilhelm von Humboldt

## Kanpo estekak 
* Karmele Artetxe Sánchez (2005): «Egungo euskoiberismoa, berrikuspen historiografikotik abiatuz», *Kondaira* 3, 2005, 1-53, ISSN 1698-9287.
* Karmele Artetxe Sánchez (1999): «Egungo euskoiberismoari buruzko zenbait ohar», *Euskonews & Media* 54, 1999-11-12.
Berridi baserria

**Berridi** Donostiako Zubieta auzoan dagoen baserria da, muino batean, Oria ibaiaren ibar gainean.

2006ko ekainaren 2an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Eraikinak oinplano angeluzuzena du (21 m x 20 m). Bi solairu eta ganbara ditu, harlanduzko eskantzuak, haize-babesa, hori ere harlangaitzezkoa, I-ko eskantzuarekin, eta hiru isuriko zurezko estalkia.

Fatxada nagusia IEra begira dago. Harlangaitzezko behe-solairuak sekzio laukiko harlanduzko pilareak ditu, hareharrizkoak, eta harlanduz inguraturiko leiho bat. Lehen solairuan eta ganbaran zurezko bilbadurak ditu, eta ganbarakoak estalkiperaino iristen dira. Baoak asimetrikoki eratuak daude, bilbadurako muntagen posizioaren arabera. Konposizioa oso erregularra da. Bilbaduren arteko baoak zeramikazko adreiluz beteak daude. Fatxada kasetoiz apainduta dago, eta bertan nabarmentzekoak dira solibaburuetako lerroak. Gainerako hiru fatxadak luzitutako harlangaitzezkoak dira, zuriz margotuak. HEko fatxadan, azpimarratzekoa da zurezko ertzdun leiho bat, ebakidura zuzeneko barrena duena. HMko fatxadan, nabarmentzekoak dira harlanduz inguratutako hiru leiho. Azkenik, teilape-eranskin batek IMko fatxadaren zati bat estaltzen du.

Baserriko barne-egitura harroinen gainean bermatuta dago eta sekzio handiko sei zutoin pieza bakarrekoak ditu. Horiekin batera, horma-arteen, besoen eta soliben arteko bao argitsuak dituzten habeek eraikinaren egitura orekatu eta simetrikoa osatzen dute. Baserriko zurezko teilatua ere –petralez, gapirioz eta lataz egina– handia da.

IMko fatxadari erantsitako teilape-eranskina ez da monumentutzat hartzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Houyhnhnm

**Houyhnhnm**-ak fantasiazko izakiak dira, Jonathan Swiften *Gulliver-en bidaiak* liburuan agertzen direnak.

Itxuraz, zaldiak bezalakoak dira, baina adimentsuak. Arrazoiak gidatzen ditu haien bizitzak. Houyhnhnm-ak Yahoo-ekin bizi dira, zeinak gizaki basati eta adimen gutxikoak diren. Houyhnhnm-ek morroi moduan erabiltzen dituzte Yahoo-ak, nahiz eta behe-mailako eta nazkagarritzat hartu.

Houyhnhnm-ek ez dute *gezur* hitza ezagutzen, arrazoiak eragozten dielako *ez dena* esatea.

## Kanpo estekak
Yahoo (literatura)

**Yahoo**-ak fantasiazko izakiak dira, Jonathan Swiften *Gulliver-en bidaiak* liburuan agertzen direnak. Gizakien antza duten izaki basati, zikin eta ohitura nazkagarrikoak dira.

Houyhnhnm-ekin bizi dira, eta hauek morroi moduan erabiltzen dituzte Yahoo-ak. Yahoo-ei *harri distiratsuak* gustatzen zaizkio eta, horretarako, eskuez induskatzen dute lurra. Harriak lortu eta gero, euren kobetan gordetzen dituzte, beste Yahoo-ek ez aurkitzeko moduan.

Ingelesez, yahoo hitzak *lerdo* esan nahi du.

## Ikus, gainera 
* *Hnuy illa nyha majah yahoo*

## Kanpo estekak
Izar zirkunpolar

[300px|thumb|Iparraldeko izar zirkunpolarrak biraka. [Iparrizarra|Iparrizar, erdigunetik hurbil dagoen izar distiratsua, ia geldi dago. (Grafikoak 24 orduko bira osoa erakusten du, baina Eguzkiaren distira dela-eta, ezin da egun aldian ikusi)]]

**Izar zirkunpolarrak** polotik gertu egoteagatik bere inguruan zirkulu oso bat deskribatzen duten izarrei deritze, ostertza moztu gabe eta horregatik beti ikusgai. Ipar Poloan kokatuta dagoen begirale batentzat, izar zirkunpolarrak, Ipar Hemisferioan, ekuatoretik gora aurkitzen diren izar guztiak dira, zehazki esanda, deklinazio positiboa dutenak. Ekuatorean dagoen begirale batentzat izar guztiak irten eta sartu egiten dira eta, beraz, ez dago izar zirkunpolarrik. 40º latitude batean dagoen begirale batentzat, ipar polotik 40º baino gutxiagora dauden izar guztiak dira zirkunpolarrak.

Gainontzeko izarrek, Eguzkiak eta planetak barne, zirkulu baten zati bat baino ez dute deskribatzen, ostertza bi puntutan moztuz: egunsentia eta ilunabarra.

## Erlijioan 
Egiptoarrek izar zirkunpolarrak ezagutzen zituzten, *nekea ezagutzen ez duten izarrak* eta *suntsipena ezagutzen ez duten izarrak* bezala izendatu zituztenak. Behaketa horietatik abiatuta, iparraldeko zerua, heriotza egon ezin zitekeen lurralde batekin identifikatzen zen, betiereko bizi zoriontsu bataz gozatzen zen tokia.

## Ikus, gainera 
* Iparrizar

## Kanpo estekak
Txasperro

**Txasperro** Nafarroako erdialdeko Pirinioetan dagoen mendi bat da, Mendiaundi mendilerroan, Auritzetik gertu. Mendiaundi mendilerroa osatzen duten bi mendietako bat da. Bestea Mendiaundi II da. 1185 metro ditu eta Mendiaundi mendilerroa osatzen duten bi mendietatik txikiena da Txasperro.

## Irispideak 
Ibilbiderik zuzen eta laburrena Sorogain lepotik abiatzen da, 830 metroko garaieran, GRko marka ez oso garbiak jarraituz, zeinbat muino zeharkatuz, 1120 metrora dagoen lepora iristen dena, tontorraren mendebaldean dagoena, nora Auritzeko bidea iristen den.

Mendiaundi mendira iristeko ohiko bidea berriki berriz margotutako GR 11 den arren, Txasperrora igotzeko, igoera, Sorogainekin lotzen duen GRaren saihesbidearen bidez egin daiteke. Auritzen, 880 metroko garaieran, ubidea, gutxienez bi puntutan zeharkatzen duen bidea hartu behar da, margo gorri eta zuriz adieraziak. GRa banatzen den bidegurutze batera iritsi eta ezkerretarako bidea hartu behar da, eskumatara doana lehen aipaturiko Mendiaundi mendirako ohiko bidea baita. Bidearen hainbat loturaren ondoren, eta Oiarzabal ubidea igaro ondoren, GRaren seinalera iritsi behar da, non Sorogaingo bidezidorra hartzen den, zuhaitzetan dauden seinaleei arreta handia jarriz. Jada arazorik gabe, ehiza babeslekua dagoen lepora iristen da, Mendiaundi azpian dagoen harrobi baten ondotik igarotzeko. Bihurgune luze baten ondoren, Txasperro mendiaren tontorraren azpialdera iristen da, eta, beraz, leporantz doan bide luzea eragotzi nahi izanez gero, utzi daiteke hesitura zeharkatuz, behin bidezidorretik kanpo, tontorreko etxetxora iristeko pagadiko muino maldatsutik. Tontorretik Mendiaundi menditik banatzen duen lepora jaitsiz, bertara iritsi behar da orain Auritzera doan GR 11 ibilbidetik jaisteko, tontor nagusitik iparraldera aurkitzen diren bi zubietako lepoaren bidez.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Esperanza Kirol Elkartea

**Esperanza Kirol Elkartea** Donostiako kirol elkartea da, 1912an sortua. Egoitza Parte Zaharreko San Bizente kalean du. Egun pilota eta txirrindularitza sailak ditu, eta elkarte gastronomikoa ere bada.

## Historia 
### Futbola 
thumb|300px|Esperanza Kirol Elkartea, futbolean 1916an.
Elkartearen futbol atalari dagokionez, 1912 urtetik aurrera Gipuzkoako Herrialde Txapelketan aritu ohi zen eta aureneko urteetan lau aldiz sailkatu zen hirugarren postuan, Real Unión eta Errealaren atzetik beti ere. Espainiako Liga Txapelketa hasi zenean, berriz, taldeak Erregional Maila utzi zuen, eta Hirugarren Mailan jokatzeko sailkatu zen, 1929-30 denboraldian zehazki. Gerora, futbol sekzio hori desagertu egin zen.

### Arraunketa 
300px|thumb|Esperanza taldeko batela, Kontxan (1948). Tostetan Inus Etxeberria, Joxe 'Historias' Galdós, Juanito Lasurtegi eta Javier Puerta, eta Ramon Fdez Vaqueriza patroi.
Arraunketa sail indartsua izan zuen hainbat urtez, eta donostiarren ordezkaritza izan zuen bere traineruak 1940ko hamarkadaren amaieran eta 1950ekoan. Garaipen nagusi gisa, Kontxako Bandera eta Santanderko Bandera irabazi zituen 1950ean, eta Espainiako Batel Txapelketa 1948an Madrilen.

### Beste atal batzuk 
Kirol anitzeko elkartea izen zen, eta, aipatutako beste atal horiez gainera, eduki zituen atletismo, patin-hockey eta eskubaloi sailak ere. Eskubaloikoa Espainiako txapelduna izan zen 1944an. Gaur egun, klubak bizirik dirau, eta pilota eta txirrindularitza sailak ditu.

Halaber, elkarte gastronomikoa du, eta Parte Zaharreko bizitzaren partaide da zenbait arlotan. Adibidez, Danborradan konpainia ere atera du.

## Arraunketako palmaresa 
### Kontxako Bandera 
* **Txapelduna (1):** 1950.
* Bigarrena (2): 1949 eta 1952.
* Hirugarrena (3): 1947, 1951 eta 1958.

### Espainiako Traineru Txapelketa 
* Hirugarrena 1949an.

### Gainontzeko estropadak 
* Kantabriako Txapelketa (1): 1950 (traineru gonbidatua).

### Trainerillak 
* Espainiako Txapelketa (0): bigarren 1947an.
* Zarauzko trainerilla estropadak (1): 1948.

### Batelak 
* Espainiako Txapelketa (1): 1948.
* Tolosako batel estropadak (1): 1948

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* PUERTA, Iñigo (2016): “Una familia, el Muelle donostiarra y la mar”, *Itsas Memoria. Revista de Estudios Marítimos del País Vasco* 8, 2016, 411-429.

## Kanpo estekak
Deportivo Alaves C

**Deportivo Alaves C** (aurrez **A.D. Zaldiaran**) Gasteizko futbol taldea zen. Deportivo Alaveseko hirugarren taldea zen.

## Historia 
Deportivo Alavesen bigarren taldea *Alaves Aficionados* eta hirugarrena *Zaldiaran* zen.

*A.D. Zaldiaran* 1980an sortu zuten. Beti Erregional Mailetan aritu zuen 2000an Hirugarren Mailara igo zen arte.

Orduan, *Deportivo Alaves C* izena hartu eta Deportivo Alaves Lehenengo Mailan eta Deportivo Alaves B Bigarren B Mailan zeudela 3 denboraldi eman zituen han.

2003ko udan Deportivo Alavesek San Ignacio Futbol Klubarekin ituna sinatu zuen hirugarren taldea izateko, horrela *Alaves C-San Ignacio* taldea sortu zen. Beste bi urte eman zituen Hirugarren Mailan.

2004-05 denboraldia bukatu eta Arabako Goren Erregional Mailara jaitsi zenean, Alaves C desagertu zen, nahiz eta *de facto* 2003an desagertu.

2022-23an berriz hartu zuen parte Arabako Erregional Preferentean eta txapelduna izan zen.

## Uniformea 
* **Lehenengoa**: Zamarra txuri-urdina eta praka urdinak.
* **Bigarrena**: Zamarra hori-beltza eta praka beltzak.

## Futbol Zelaia 
Alaves Cek *"Jose Luis Compañon" Kirol Hirian*, ezagunagoa *Ibaia* izenaz, http://maps.google.com/maps?f=q&hl=es&geocode=&q=Vitoria,+Spain&sll=-20.322186,-40.338088&sspn=0.227942,0.249252&ie=UTF8&t=k&om=1&ll=42.832029,-2.722163&spn=0.011141,0.015578&z=16&iwloc=addr jokatzen zuen.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne:
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 5
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 2
* **Denboraldiak Arabako Erregional Preferentean**: 19
* **Emaitzarik onena**: 8.a (Hirugarren Mailaren IV. Multzoa, 01-02 denboraldia)

## Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak
Michelin Kirol Kultur Elkartea

**Michelin Kirol Kultur Elkartea** Lasarte-Oriako kirol elkartea da. 1947an sortu eta 1995ean desagertu zen.

## Historia 
*Sociedad Deportiva Cultural Michelín* 1947an Lasarten sortu zuten, orduan Hernani eta Urnieta artean zatitutako auzoa. Kluba 1934an herrian kokatutako *Michelin* frantziar enpresak bultzatu eta babestu zuen.

1970eko hamarkadan, 4 denboraldi eman zituen Hirugarren Mailan: 1970-71, 1974-75, 1975-76 y 1977-78 hain zuzen ere. Bitan *Copa del Generalísimo* txapelketan parte hartu zuen: 1970-71an Real Oviedok lehenengo errondan kanportatua eta 1975-76an. 1978an maila utzi zuen.

1980ko hamarkadan, Lasarte-Oria udala bihurtu eta Lasarte-Oria KE, Texas edo Ostadar SKT bezalako talde berriak sortu zuten Michelin kalterako eta Antonio Oliden oriotarrak izan ziren. Palmaresean izarra (*) duten datak Michelin izan aurretiko emaitzak dira, Lasarte izenarekin lorturikoak.

### Kolorea eta trainerua 
Lasarteren kolorea gorria zen Michelin lantegiak babestu zuen arte. Orduan enpresaren kolore urdina eta horia hartu zituen. 1975. urtean Eugenio Zabala eta Benito Lertxundi arraunlariak hil ziren Orioko barran, trainerillarekin itsaso txarrean entrenatzen ari zirela, eta haien izena hartu zuen traineruak.

### Historia 
1965. urtean sortu zen arraun saila eta 1969rako Kontxako Bandera, Espainiako Txapelketa eta Nerbioiko Sari Nagusia irabazi zituen. 1970. hamarkadan puntako taldea izan zen eta Kontxako bandera berri bat eta bandera garrantzitsuak irabazi zituen.

1979an izan zuen azkenengo denboraldia.

### Kontxako Bandera 
* **Txapelduna (2):** 1969 eta 1973.
* Bigarrena (4): 1970, 1971, 1974 eta 1977.
* Hirugarrena (3): 1967*, 1968 eta 1978.
* Sailkapen estropadako irabazlea (1): 1977.
* Sailkatua (8): 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978 eta 1979.

### Espainiako Traineru Txapelketa 
* **Txapelduna (1):** 1969.
* Bigarrena (7): 1970, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976 eta 1977.
* Hirugarrena (1): 1971.

### Gipuzkoako Traineru Txapelketa 
* **Txapelduna (6):** 1970, 1974, 1975, 1976, 1977 eta 1979.

### Gainontzeko estropadak 
* **Nerbioiko Sari Handia (2):** 1969 eta 1975.
* **El Corte Ingles Bandera (1):** 1974.
* **Generalisimoaren Kopa (A Coruña) (2):** 1973 eta 1975.
* **Zarauzko Ikurrina (1):** 1977.
* Sagarzazu memoriala (Hondarribian): 1971.
* Donibane Lohitzuneko Saria: 1972.
* Huarte Iterlimen Saria: 1972.
* Vigo Hiria Saria: 1973.
* Santanderko Bandera (3): 1973, 1974 eta 1975.
** Printzearen Kopa (Santanderko Banderan): 1973, 1974 eta 1975.
* Astilleroko Bandera (3): 1973, 1974 eta 1979.
* Beraun Sari Handia (1): 1974.
* Santoñako Bandera (1): 1979.

### Trainerillak 
* Espainiako Trainerilla Txapelketa (3): 1954*, 1973, 1974 eta 1978.
* Gipuzkoako Trainerilla Txapelketa (2): 1974 eta 1979.
* Zarauzko trainerilla estropadak (4): 1954*, 1956*, 1957* eta 1974.

### Batelak 
* Espainiako Batel Txapelketa (1): 1956*.
* Gipuzkoako Batel Txapelketa (1): 1974

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denek Bat Baiona Urketa

|-
| **Izen ofiziala**
| bgcolor=#EEEEEE| Denek Bat Bayonne Urcuit
|-
| **Sorrera**
| bgcolor=#EEEEEE| 1952
|-
| **Jantzia**
| bgcolor=#EEEEEE| Urdina / Laranja
|-
| **Presidentea**
| bgcolor=#EEEEEE| Yves Boutin
|-
| **Entrenatzailea**
| bgcolor=#EEEEEE| Chris Singleton
|-
|**Pabilioia**
| bgcolor=#EEEEEE| Lauga Kiroldegia(*2.000 ikusle*)
|-
|**Egoitza**
| bgcolor=#EEEEEE| Salle Lauga 64100 Baiona
|-
|**Webgunea**
| bgcolor=#EEEEEE| denekbat.nuxit.net
|}
**Denek Bat Baiona Urketa** euskal saskibaloi taldea da. Gizonezko taldea NM2 mailan dabil (Frantziako Saskibaloi Txapelketaren laugarren maila dena). Taldea Urketan sortua bada ere, orain Baionan dago.

## Historia 
1952an, Urketako *Bethi-Gaste* elkarteak izena aldatu eta *Denek-Bat* bihurtu zen. Kirol eta Kultur elkarteak *Denek-Bat Urcuit* taldea sortu zuen 1961ean.

Frantziako Saskibaloi Txapelketan aurrera joateko, Baionako Lauga kiroldegira joan zen 1999an eta izena aldatu zuen *Denek Bat Bayonne Urcuit* izateko.

## Palmaresa 
2007-08 : Frantziako Nazional B Mailako Txapelduna

## Entrenatzaileak 
* 2007-08: Chris Singleton 
* ?: Freddy Hufnagel 

## Kanpo estekak
Bray

**Bray** (gaeleraz *Bré* aurretik *Brí Chualann*) Irlandako Wicklow konderriko hiri handiena da, ez ordea hiriburua. Bere tamaina Dublinen hegoaldean kokaturik egoteak ematen dio. 26.852 biztanle ditu (2011), inguruko nekazal eremuak hartuta 31.872 biztanle.

## Etimologia 
Gaelerazko *Bré* izenak muinoa esan nahi du.

## Geografia 
Bray Wicklowko konderriaren iparraldean dago, Dublineko konderriarekin muga egiten. Hori dela eta, Bray ekonomikoki eta geografikoki Dublin barne dago. Hain zuzen ere Dublineko autobus eta tren zerbitzuak ditu. Brayren hegoaldean beste hiri inportante bat aurki dezakegu, Greystones. Dargle ibaia itsasoratzen da Brayn.

## Historia 
Erdi Aroan The Pale eremuan zegoen eta Dublingo gaztelutik britainiarrek agintzen zuten Brayn. XVII eta XVIII mendeetan arrantzale herri txikia baino ez zen baina 1854ean trenbidea iritsi zen eta Dublingo goi-klaseko jendea Brayra etortzen hasi zen lasaitasun bila.

Gaur egun aisialdirako herria da, turistak Dublindik aparte Ipar Irlanda, Ingalaterra eta Eskoziatik ere etortzen direlarik.

## Hiritar ezagunak 
* Katie Taylor (1986-), boxeolaria, 2012ko olinpiar txapelduna
* Hozier (1990-), musikaria

## Kirolak 
Aipaturiko Katie Taylor boxeolariaz gain Brayko futbol taldeek hiru aldiz irabazi dute Irlandako futbol kopa: Bray Wanderers A.F.C.-k (1990 eta 1999) eta aurretik Transport F.C.-k (1950).

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
Sarkofagoetako Testuak

**Sarkofagoetako Testuak** idazkiak dira, Antzinako Egiptoko sarkofagoetan sorginkeriak grabaturik dituztenak. Hortik datorkio gaur egungo bere izena.

Formula sakratu, ofrenda eta eguzkiak eta Osirisek inspiraturiko erritu talde bat dira, hildakoa, beste mundutik bere igaroan aurkituko zituen arriskuetatik babesteko xedea zutenak, honela, hildakoaren hilezkortasuna babestuz, bere elikadurarako moduak ere badituzte.
[thumb|295px|Najti kantzilerraren sarkofagoa [K.a. XX. mendea|K.a. 1950-K.a. 1900. Asiuten aurkitua XII. dinastia Inperio Ertaina]]
Bere jatorria Egiptoko Antzinako Inperioko Piramideetako Testuetan dago, K.a. 2350ean idatziak izan zirenak, garai honetan, hilezkortasuna eta berpiztea erregetzaren pribilegio esklusiboa zelarik, eduki berriak eta Egiptoko Inperio Ertaineko sinesmen berriak dituen arren.

Egiptoko lehen tarteko aroan agertzen dira, K.a. 2100. urte inguruan, eta Inperio Ertainean zehar garatu ziren, nobleziak, sarkofagoetan hilobiratua izatea eta testu magikoak erabiltzearen eskubidea lortu zuenean, aurretik, hori, faraoiaren pribilegio esklusiboa zelarik.

Herriak, testu sakratuak, bakarrik Egiptoko Inperio Berritik aurrera erabili ahal izan zituen, K.a. 1500etik aurrera, eta honek, azkenik, Hilen Liburua sorrarazi zuen.

## Kanpo estekak
Mendiaundi II

**Mendiaundi II** Nafarroako erdialdeko Pirinioetan dagoen mendi bat da, Mendiaundi mendilerroan, Auritz eta Urepele herrietatik gertu, Nafarroa eta Behe Nafarroa arteko mugan. Mendiaundi mendilerroa osatzen duten bi mendietako bat da, eta mendilerro honetako garaiena ere bada, 1232 metroko garaierarekin. Izen bereko beste mendi bat dago Aralar mendilerroan eta ez da azken honekin nahastu behar. Aralarrekoa, Pirinioetako hau baino 75 metro altuagoa da.

## Irispideak 
830 metroko garaieran aurkitzen diren Sorogaingo etxeetatik, igoera nahiko zuzena da ekialderantz lur garbitik Txasperroko aurretontorrera, berehalako batean, Mendiaundi II mendiaren tontorrera daroana. Ohiko beste ibilbide bat Ibañetako mendatean hasten da, 1057 metroko garaieran, lehenik Lindusera igoz, 1222 metrora dagoena, eta Atallosti lepo zabalera jaitsiz, Bi Zubien lepoa izeneko lepora irtetzeko, tontorrera gailurretik hegoalderantz iritsiz. 880 metroko garaieran dagoen Auritzetik, posible da Atallosti edo Bi Zubien lepoa izeneko lepora iristea Xuringoa izeneko labarretik.

Azkenik, ibilbiderik luzeena, Urepeletik abiatzen da, 432 metroko garaieran. Ibilbideak, bere osotasunean igarotzen du Beurreta zintzurra, eta 980 metroko garaieran dagoen Txasperro leporantz irtetzen da, Mendiaundi II menditik iparraldera. Gailurra jarraituz, tontorrera iristen da.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Jaime Rosales

**Jaime Rosales** (Bartzelona, 1970), zinema zuzendaria da. *Las horas del día* lehenengo filmarekin (2003) Nazioarteko Kritikaren Saria jaso zuen Cannesen, eta polibisioa –pantaila bitan zatituz errealitate bera eta aldi berean desberdina adieraztea– teknika berritzailearekin *La Soledad* pelikulak (2007) film eta zuzendari onenaren Goya saria irabazi du 2008an. Urte horretako Donostiako Zinemaldian aurkeztu du hirugarren lana: *Tiro bat buruan*. ETAk Capbretonen hildako guardia zibilen gertakaria oinarri hartuta, elkarrizketarik gabeko pelikula egin du.

## Filmografia 
## Ikus, gainera
* Espainiako zinema
* Kataluniako zinema
* Zerrenda:Bartzelonar ospetsuak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Elkarrizketa Jaime Rosales zuzendariari Argia aldizkarian.
*  Jaime Rosalesi grabatutako elkarrizketaren bideoa Argian.
Eufemo

**Eufemo** greziar mitologiako pertsonaia bat da, Poseidon, itsasoetako jainkoaren semea. Bere ama Europa izan zen, baina ez Zeusek liluratu zuena, baizik eta Titio erraldoiaren alaba. Esaten denez, Orionen alaba Oris edo Eurotasen alaba Mazionitze ere izan zen.

## Botereak 
Igarle ahalmenak zituen, eta, gainera, uren gainean oinez ibiltzeko gai zen, bere aitak eman zion boterea.

## Historia 
Esaten denez, bere bizitokia Foziako Panopeus, Beoziako Hyria edo Lakoniako Taenarum zen. Lemnoseko emakume batekin (Malitxa, Malatxe edo Lamatxe) Leukofanesen aita izan zen. Argonauten bidaian parte hartu zuen, non lemazain bezala lan egin zuen. Argo ontzia Sinplegadeen aurrean zegoenean, uso bat askatu zuen, eta arrokak txoriaren gainean ixten saiatu zirenean, isatseko lumak baino ez zizkioten erauzi, eta, beraz, une hori, argonautek, azkar igarotzeko probestu zuten, ia arriskurik gabe. Libiako kostaldera eta Tritonis aintzirara eramanak izan zirenean eta, arrakastarik gabe, itsasoranzko irteera baten bila ari zirenean, Triton jainkoa (edo, beste egile batzuen arabera, adibidez Pindaro, jainkoaren giza irudikapena izan zen, Euripilo izenekoa) agertu zen, eta Eufemo bidea zein zen galdetzera ausartu zen. Euripilo edo Tritonek erakutsi zion, eta, gainera, lur koxkor bat eman zion, bere ondorengoei, Libian errege izatea ahalbidetu ziena, Medeak iragarritakoa betez: egunen batean Libia gobernatuko zuen. Hau, Battus Therakoak, Eufemoren 17 belaunaldi beranduagoko ondorengoak Zirene sortu zuenean gertatu zen.

## Beste pertsonaia batzuk 
Badago beste Eufemo bat, Troezenusen semea. Traziako Zikoien buruzagi bat zen, troiarren aliatuak, eta Iliadako II. liburuan aipatua da.

## Erreferentziak 
Honako hauek aipatzen dute:

* Apolonio Rodaskoa
* Higino

## Kanpo estekak
Totem

thumb|250px|eskuinera|Totem Poles, Stanley parkea (Vancouver, Kanada)

**Totema** (ojibwa: *doodem*) , naturaz gaindiko objektu, izaki edo animalia, kultura batzuen mitologietan tribuaren edo pertsonaren ikurtzat hartzen dena.

Totemak askotarikoak dira esanguraz eta ezaugarriz. Ipar Amerikako amerindiar tribu batzuen artean, animalien irudikapenek naturaz gaindiko indarrak eta ezaugarri espiritualak adierazten dituzte. Animalia ezagunenen artean, hartza, belatza, arraina, bisontea eta azkonarra daude. Tontorrean, bat, bi edo hiru pertsona-aurpegi izan ohi dituzte, eta herriko buruzagiaren maila edo estatusa duten pertsonen aurpegiak irudikatzen dituzte. Giza talde jakin baten jatorri gisa ere hartu izan da totema; kasu horietan, totem horren ondorengotzat dute taldekideek beren burua, animalia, landare edo objektu bizigabe horren ondorengotzat, alegia.

Oro har, Ipar Amerikako Ozeano Barearen kostaldean edo kostaldetik gertu daude totemak, AEBn eta Kanadan. Hango jatorrizko tribuek sortu zituzten horietako asko, Ojibwa tribukoek, adibidez. *Totem* hitza, hain zuzen, Ojibwa tribukoen *doodem* hitzetik dator, zeinak «familiako anaia/arreba» esan nahi baitu.

Zedroaren zuraz egiten zituzten, aire librean luze iraun zezaten.

## Ikus, gainera 
* Totemismo

## Kanpo estekak
Eurotas

**Eurotas** (grezieraz Εὐρώτας), Greziako ibai bat da, Lakoniako garrantzitsuena, 82 kilometroko luzera duena. Antzinako Boreo mendian sortzen da, gaur egungo Kravari mendian, eta Lakoniako Golkoan itsasoratzen da. Antzinaroan, Esparta hiria zeharkatzen zuen, ibai komunikazio bide bezala erabili zuena eta Giteon zuen bere ohiko portuaren alternatiba bezala.

Greziar mitologiaren arabera, ibaiak, bere izena, bere sortzagaileagatik jasotzen du, Eurotasengatik, Espartako lehen errege izan zen Lelexen seme edo bilobarengatik (bertsio ezberdinen arabera), nork Lakoniako aintzirak drainatuz sortu zuen.

## Kanpo estekak
Paramuxir

**Paramuxir** (, , ) Kurilak uhartedian dagoen errusiar uharte bat da. Bere hedadura 2053 kilometro karratukoa da, uhartediko bigarren uharterik handiena delarik, Iturupen ondoren. Iparraldeko Kurilak uharteen taldearen barnean dago.

## Geografia 
Paramuxir uhartea honako koordenatu geografikoetan dago:

* latitudea: 50º00' eta 50º46' N
* longitudea: 155º12' eta 156º10' E
* garaierarik altuena: 1816 m

Ipar-ekialdean Xumxu uhartea dago, Kurilak uharteetako bigarren itsasarteak banatzen duena, eta, hego-mendebaldean, Onekotan eta Makanruxi uharteak daude, Kurilak uharteetako laugarren itsasarteak banatuta.

Administratiboki Sakhalingo oblastak kontrolatzen du.

## Kanpo estekak
Greystones

**Greystones** (irlanderaz **Na Clocha Liatha**), Wicklowko konderriaren hiri bat da. Hiri hau Dublin hiriburuaren hegoaldean dago kokaturik, Braytik 8&nbsp;km-ra eta Dublinetik 27 kilometrotara. Hiri honek 15.000 biztanle ditu, halere urtero ingeles ikasleen etorrerarekin batera bere biztanleria bikoiztu egin ohi da.

Greystones izenaren jatorria ingelesezko *grey* (Grisa) eta *stones* (Harriak) hitzetan datza. Batuta, "harri grisak" izango litzateke.

## Garraiobideak 
* Autoz: Greystonesera heltzeko N11 (Dublin-Wexford) desbideratu daiteke.
* Trenez: Greystonesek tren geltoki du, 1855. urtean zabaldua. DART trenak dira nagusiki geltoki horretan, baina baita ere lanród Éireanenak ere.
* Autobusez: Dublin Bus 3 sare ditu Greystonesen, 84, 184 eta 84X. Halaber, aireportuarekin Air Coachen bidez egunero lotzen ditu hainbat bidaiekin.

## Iruditegia 

Irudi:A DART train in Greystones, County Wicklow - geograph.org.uk - 1811056.jpg|DART trena Greystones udalerriko tren geltokian.
Irudi:GreystonesHarboura 5072w.jpg|Greystones badia.
Irudi:IMGGreystones 5053w.jpg|Kale nagusia.
Irudi:GreystonesChurch.jpg|San Patrizioren eliza.

## Kanpo estekak 
* Greystones badia
Kojon Prieto y los Huajolotes

## Historia 
**Kojón Prieto y los Huajolotes**, batzuetan oker badago ere **Huajalotes** idatzita, 90ko hamarkadako iruindar (Nafarroa) taldea izan zen. Mexikar musika nahasteaz gain, letra konprometituak egiten zituen taldea izan zen.

Marco Antonio Sanz de Acedo *Eskroto*-k sortu zuen taldea Tijuana in Blue taldea desegin zenean. Tijuana in Bluek jotzea utzi zuenean, Eskroto Mexikora joan zen hilabete batzuetarako eta Iruñera itzultzean taldea sortzea erabaki zuen.

1995eko irailean desagertu baino lehen, hiru disko kaleratu zituzten.

2003ko abenduan, Tijuana in Blue-ren itzulerako kontzertu baten ondoren, bere Alloko etxean hilda aurkitu zuten Eskroto.

## Taldekideak 
* Marco Antonio Sanz de Acedo "Eskroto" edo "Gavilan" - Ahotsa
* Antonio de la Cuesta "Tonino Carotone" - Ahotsa
* Piluka - Ahotsa
* Josu - Kontrabajua eta ahotsa
* Mikel - Gitarra
* Montxo - Gitarra
* Estanis - Gitarra
* Patxi "Magoo" - Gitarra
* Phil - Bateria
* Jokin -
* La Generala - Biolina
* Fermin - Trompeta
* Tomas - Tromboia
* Escualo - Akordeoia eta teklatuak
## Diskografia 
### Diskoak 
* Agárrense compadres que llegan los reyes del Napar-Mex (GOR, 1993)
* Síganle compadres (Gor, 1994)
* ¡Salud cabrones! (Gor, 1995)
* ¡Echenle guindas! (Gor, 1997). Aurreko hiru diskoetako kanturik onenak biltzen dituen bilduma.

### Bideoak 
* DVD (Gor, 2004). Taldearen bideoklip guztiak, elkarrizketak eta zuzeneko irudiak ateratzen den bideoa

## Kanpo estekak 
*  Eskrotoren omenezko webgunea
*  Gor diskoetxearen webgunea
Andoni Perez Cuadrado

**Andoni Perez Cuadrado** (Gasteiz, Araba 1926ko abenduaren 15a - Gasteiz, Araba 2020ko apirilaren 9a), Banco de Vizcaya, Lan Kide Aurrezkian eta Orona enpresan lan egindako gasteiztarra. Gasteizen gerraurrean irekitako ikastolan ikasi zuen, 1933tik aurrera.

## Biografia laburra 
Eliza, politika eta gizartea, hiru hitzok definitzen dute Andoniren jarduna. Gerra ostean abertzaletasunak Araban izan zuen historiaren lekuko bizia izan zen. Arabako Gazteria Katolikoaren lehendakariorde izan zen. Konpromisoaren sinonimo ditu eliza eta ebanjelioa: “Ahularen aldeko borroka, horixe, nahiz eta eskuina saiatu den ebanjelioa Alizia herrialde miresgarrian izan dadin”. Kooperatiben munduan, euskararen aldeko lanean, Arabako abertzale mugimenduan, Alzheimerrak jota dauden gaixoen aldeko taldeetan ibili zen, hainbat elkarte eta institututako kide izanik.

Gudarien ondoko belaunaldikoa dela esaten zuen, haiengandik edan zuela. Haiek utzitako ilintia gori iraunarazten lan egin zuen. Frankismoaren aurkako 1951eko greba orokorraren antolaketa parte hartu zuen Araban, EAJ eta ELAko kideekin batera. Ondorioz, EAJren Arabako kupula osoa atxilotu zuten, besteak beste Manuel Andoin eta Andoni bera. Kartzelan hilabete igaro zituzten, hiru kargu egotzita: legez kanpoko propaganda, legez kanpoko elkartea, eta errebelatze militarra. Prozesuan, epaileak erabat errugabe jo eta libre utzi zituzten.

1956tik 1961era, EAJk Araban izan zuen militante bakarrenetakoa izan zen, buru denak atxiloturik. “Laudioko Errazti eta besteren bat, Araban alderdiak ez zuen beste militanterik. EGI, ETA zein ELAkoa izan, bost urte haietan denek niregana jotzen zuten”. Klandestinitateko EBBko kide izan zen, eta Jaurlaritzaren ordezkaria Araban. EAko militante izan zen haustura gertatu zenetik, Euskaria Fundazioko kide, Andoniren memoriak idazten hasita daude bertan, herri honen historiaren atal bizia betiko gal ez dadin.

Frankismoaren ziegak ezagutu zituen, Melitón Manzanesek torturatu eta belarri bateko entzumena galdu zuen, baina ez zen inoiz kikildu. Manzanasen esku egon zenean, ordea, poliziek ez zekiten ezer bere militantziaz. Arabako Gazteria Katolikoaren lehendakariordea ere bazen, eta horri buruz galdetu zioten bereziki. Bere hitzen arabera, "Manzanasek obsesioa zuen gerra garaiko apaiz abertzaleekin, eta susmoa zuen haiekin ez zutela amaitu, haiek kontrolatzen ez zuten Elizaren barnean ari zela berrantolatzen abertzaletasuna; ez zuen arrazoirik falta".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Elkarrizketa Andoni Perez Cuadradori Argia aldizkarian.