Portulano

[thumb|300px|1375eko *[Atlas katalana|Atlas Català de la Corona de Catalunya i Aragó* portulanoaren XIX. mendeko kopia]]
* (1290)]]
**Portulano** bat, Erdi Aroan eta Pizkundean marinelek erabili ohi zuten itsas mapa da, non portuen geografia ezaugarriez gainera, bestelako datu batzuk adierazten ziren (ekonomia, arriskuak, itsaslasterak etab.). Gainera, ezaugarri grafiko nagusia da nabigazio-lerroak erabiltzea itsas azalera banatzeko, haize-arrosak erabiliz. Hasieran, batez ere Mediterraneoa eta hurbileko itsasoak zeuden adierazita, euskal kostaldea barne, gerora hedatuz joan ziren xehetasunez adierazitako kostaldeak.

Mapa nautiko horiek kabotaje bidezko nabigazioan oinarritzen dira: ontzia itsasertzetik gertu nabigatzen zuen garai hartan, eta horri esker zenbait neurketa bisual egin lur lehorra ikuskatuz. Portulano bat oinarrizko tresnaz (iparrorratza, sestantea eta alidada) egindako ikuskaketa eta irakurketetan oinarritzen da. Iparrorratzaren erabilera orokortu zenean, iparraldea mapen goialdean kokatzen hasi zen, portulanoetan bezala, Erdi Aroko mapa teologikoek ez bezala, non gehienek ekialdea maparen goiko aldean kokatzen zutena (paradisu terrenalaren alegiazko kokapena).

Portulano mapa nautiko zaharrena 1290koa da, *Carta Pisana* izenekoa eta beharbada Genovan egina, egun Frantziako Liburutegi Nazionalean gordea. Bertan, xehetasun handiz ageri da Gurutzaden garaiko Mediterraneoa ageri da xehetasun handiz, Ekialdearen eta Mendebaldearen arteko elkartruke ugarien erakusgarri.

## Ekoizpena
1500 baino lehenagoko mapa portulano gehienak *vitela* gainean marraztuta daude, kalitate handiko pergamino mota bat, zekor-larruz egina. Banakako mapak normalean bildu egiten ziren, eta atlasak osatzen zituztenak, berriz, zurezko edo kartoizko euskarrien gainean itsasten ziren.

Mapa portulano bat marrazteko moduari buruzko lehen azalpenak XVI. mendekoak dira, eta, beraz, Erdi Aroko kartografoek erabilitako teknikak ondorioztatu baino ezin dira egin. Erdi Aroan erabilgarri ohi ziren tresnak gutxi batzuk ziren: erregela bat, bereizgailu pare bat, luma bat eta kolore askotako tintak. Marrazkia, seguruenik, haize-arrosaren lerroekin hasten zen, eta, gero, kartografoak kostaldeko inguruak kopiatzen zituen beste mapa zaharrago batetik. Amaitzeko, leku izenak, xehetasun geografikoak eta dekorazioa gehitzen ziren.

## Portulano ezagunak 
**Carta Pisana'', Pisa edo Genova, XIII. mendekoa (orain Frantziako Liburutegi Nazionalean)
*Avignongo Karta, XIII. mendekoa (orain Vaucluse departamenduko artxibategian)
* Angelino Dulcerten portulanoa, Palma, 1339 (orain Frantziako Liburutegi Nazionalean)
*Atlas katalana, Palma, 1375 (orain Frantziako Liburutegi Nazionalean)
* Medici Atlasa, 1351 (orain Florentziano Laurentziar liburutegian)
*Pinelli–Walckenaer atlasa, Venezia edo Genova, XIV. mende amaierakoa (orain Londresko British Library-an)
*Corbitis atlasa, XV. mendekoa (orain Veneziako Bibliotheca Marcianan)
*King-Hamy planisferioa, 1502 (San Marino, Los Angelesko Huntington liburutegian)
*Pascal Roizen portulanoa, 1632 (orain Dinango museoan)

File:Medici-Laurentian Atlas 1351.jpg|Medici atlasa (1351)
File:Corbitis Atlas (p.3).jpg|Corbitis atlasa (XV. mendea)
File:039 Portulan de Guillaume Brouscon 1548.JPG|Guillaume Brousconen portulanoa (1548)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak