open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Acconako basamortua

**Acconako basamortua** () Italiako Sienako probintzia dago, Crete Senesi eskualdean, Asciano udalerrian.

Urtean euri gutxi egiten duenez, eta 600 mm-tik gorakoa ez denez, laboreek ureztatze-sistema handia behar dute.

Gainera, lurzoruaren egiturak eta baldintzek zaila egiten dute laborantza, baita mahatsondoarentzat eta olibondoarentzat ere. Labore bakarrak zerealak eta ekilorea dira, ureztatze intentsiboari esker. Horretarako zonaldearen ertzean dauden errekasto eta ibaien urak erabiltzen dituzte.

Ingurua toponimo horrekin ezaguna zen Erdi Arotik aurrera. Garai hartan, Acconako basamortuaren hegoaldeko ertzean, Monte Oliveto Maggiore beneditar abadia eraiki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Błędóweko basamortua

**Błędóweko basamortua** (), hondarrez beteriko basamortu hotz bat da, Silesia Behereko Błędów eta Polonia Txikiko Chechło eta Klucze herrien artean dagoena. Gune hau, nagusiki, Silesiako goi lurretan dago. Błędóweko basamortua erdialdeko Europako basamorturik handiena da. Basamortuak 10 kilometro baino gutxiagoko luzera eta 4 kilometroko zabalera du, eta azalera 32 km²-koa da.

Basamortuko paisaia baten itxura Erdi Arotik sortu da, meatzaritzaren ustekabeko efektu gisa (zink, zilar, ikatz), baina egitura geologiko espezifikoa garrantzi handikoa izan da -hondar geruzaren batez besteko lodiera 40 metro ingurukoa da (gehienez 70 metro), eta horrek baraua eta drainatze sakona oso erraz egin zituen.

Bigarren Mundu Gerran, alemaniar Afrika Korpsek bertan entrenatu zuen Afrikara joan baino lehen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crete Senesi

**Crete Senesi** Sienako hegoaldean dagoen Toskanako eskualdea da.

Herrien arteko muino eta baso sorta bat da, Asciano, Buonconvento, Monteroni d'Arbia, Rapolano Terme eta
San Giovanni d'Asso udalerriak barne hartzen dituena, guztiak Sienako probintziaren barnean.

Crete senesik, literalki, "sienatar buztinak" esan nahi du, eta lurraren kolore grisaxka bereizgarriak, paisaiari, sarri, ilargi bezala deskribatutako itxura bat ematen dio, Erdi Arotik aurrera, Acconako basamortua deitua. Buztin bereizgarri honi *mattaione* diote eta duela lau milioi eta erdi urte inguru ingurua estali zuen Pliozenoko itsaso baten sedimentuen ondorengoa da.

Eskualde honek, denbora luzez biztanlerik gabe egon ondoren, mahatsondoaren eta olibondoaren laborantza zail egiten duten jatorrizko ezaugarriei eutsi die. Zerealak, bazka eta ekiloreak soilik landu ahal izan dira eremu geografiko horren mugetako ur-ibilguetatik irrigazio intentsiboa eginez.

Beharbada, inguruko eraikinik nabarmenena Monte Oliveto Maggiore beneditar abadia da.

Image:Cretesenesi_fieno.jpg|Ureztatutako zerealak
Image:Cretesenesi_panorama.jpg|Panorama
Image:Monteolivetomaggiore02.jpg|Monte Oliveto Maggiore
Image:Crete Senesi Sunset - Saltafabbro, Asciano, Siena, Italy - July 4, 2010 01.jpg|Egunsentia Saltafabbron, Asciano

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1918ko Irlandako Hauteskunde Orokorrak

**1918ko Irlandako Hauteskunde Orokorrak**, Irlandan, 1918ko Erresuma Batuko Hauteskunde Orokorren barnean burutu ziren. Gaur egun, Irlandako historiari dagokionez, sekulako garrantzia izan zuten, Pazko Matxinadaren ondoren, Sinn Féin alderdi errepublikarrak ordurarte Irlandan nagusi zen Irlandako Alderdi Parlamentarioa alderdi nazionalista moderatua garaitzea eta nagusitasuna bereganatzea lortu baizuen, horrek irlandar errepublikanismoak Irlandako Errepublikaren alde egiteko irlandar gehiengoaren babesa jasotzea ekarri eta 1919ko Irlandako Independentzia Gerrari hastepan eman zion.

Emaitza hauekin, Sinn Féin alderdiko legebiltzarkideek Westminsterko Parlamentuko beren eserlekuei uko egitea erabaki eta Irlandako Parlamentua osatzea erabaki zuten, Irlandan britainiar agintaritzari zilegitasuna kentzeko asmoz.

## Emaitzak
(H)ilbeltza

**(H)ilbeltza** edo **Euskal Nobela Beltzaren Astea** euskarazko nobela beltza sustatzeko kultura jarduera bat da, 2015. urteaz geroztik urtero Baztanen (Nafarroa Garaia) egiten dena. Aste hori beti neguan izaten da, ilbeltz (urtarril) hilabetearekin hitz jokoa eginez. Aste batean zehar, antolatzaileek nobela beltzarekin lotutako hainbat adierazpen kultural eskaintzen dituzte: solasaldiak, mahai inguruak, aurkezpenak, antzerkia, zinema, musika, jokoak eta abar.

Web orri bat elikatzen dute astean barna garatzen den informazioarekin edo horretarako propio sortzen duten materialarekin: ilbeltza.eus

Ekitaldiak egin bitartean, berriz, blog bat dute martxan, egunez egun gertatzen ari denaren berri emateko: (H)ilbeltza

## (H)ilbeltza beka 
2017. urteaz geroztik, urtero beka bat ematen dute, eleberri beltz bat argitaratzeko:
* 2017: Miel Anjel Elustondori, *Kezko bola batek itoak birikak* liburua idazteko (Txalaparta, 2019).
* 2018: Josu Barambonesi, Patricia Highsmithen *Lardaska* eleberria itzultzeko (Txalaparta, 2020).
* 2019: Miren Gorrotxategiri, *Sotoan gordeak* liburua idazteko (Txalaparta, 2021).
* 2020: Koldo Biguriri, Massimo Carlottoren *Arrivederci amore, ciao* eleberria itzultzeko (Txalaparta, 2022); euskaraz, Agur maitea, ikusi arte izenburuarekin plazaratu zen.
* 2021: Eneko Barberenari, *Xukunetatik aldendu ahala* liburua idazteko.
* 2023: Joxan Oizi, *Zorigaiztoko* eleberri proiektuarengatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Blog ofiziala.
* Webgune ofiziala.
* 2020ko edizioari buruz Aitziber Zapiaini eginiko elkarrizketa, *Berria*, 2020-01-16.
* 2019ko promozio bideoa.
* 2020ko promozio bideoa.
Douglas eskala

**Douglas eskala** itsasoaren egoera 10 gradutan sailkatzen dituen eskala bat da, olatuen tamaina erreferentzia bezala hartuz. Henry Percy Douglas amiralorde ingelesak sortu zuen 1917an, Britainiar Armadako Meteorologia Zerbitzua zuzentzen zuenean. Bere helburua zen nabigatzeko zailtasuna balioestea.

## Eskala 
Eskalak bi kode ditu, bata itsasoaren egoera estimatzeko eta bestea hondoko itsasoa deskribatzeko. Eskala hau nazioartean egokitu zen, itsasoaren egoerak deskribatzen zituzten izen tradizionaletara joz.

### Itsasoaren egoera 
### Hondoko itsasoa 
Hondoko itsasoa edo baga-itsasoa sortu den gunetik kanpo hedatzen den olatualdia da, eta oso urrun dauden lekuetara irits daiteke. Hondoko itsasoren olatuen ezaugarriak dira bere maiztasun erregularra eta gandor leunak.

Olatuen luzera eta garaieran sailkapena:

**Luzera**
* Uhin laburra 100 m –
* Uhin tartekoa 100–200 m
* Uhin luzea 201 m +

**Garaiera**
* Uhin txikia 2 m –
* Uhin ertaina 2–4 m
* Uhin handia 4.01 m +

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fujita eskala

## Kanpo estekak
Espektrina

thumb|300px|Arratoiaren neuronetan espektrina zuntzak berde fluoreszentez markatuta. Zelulen nukleoak urdinez agertzen dira.
**Espektrinak** zelula eukariotikoen mintzaren alde zitoplasmatikoan kokatzen diren proteina periferikozko zuntzak dira eta zitoeskeletoaren osagai kontsideratzen dira.

Globulu gorrietan oso ugaria da espektrina, zelula mintzeko proteinen %25a hartzen du. Espektrinen funtzioa zelula mintzaren osotasuna eta zitoeskeletoaren egitura mantentzea da, bi alde ahur dituen itxura berezi hori emanez.

## Etimologia 
Globulu gorriak ingurune hipotoniko batean jartzen baditugu ura eritrozito barnera sartzen da eta hanpaduraz lisatu eta eztanda egiten du. Hemogloginak orduan alde egiten du eta zelula mintza baino ez da gelditzen. "Eritrozitoaren mamua" edo "espektroa" deitzen zaio honi eta egitura mantentzen duen proteinari beraz espektrina.

## Egitura 
thumb|300px|Espektrinaren antolakuntza.

### Globulu gorrietan 
Globulu gorriak aztertzen dira espektrinaren egitura eta antolakuntza zehazteko. Espektrinak bi unitate ditu, α-espektrina eta β-espektrina, eta guztira 106 aminoazido izaten ditu. Aktinazko mikrofiruen artean espektrina terameroak kokatzen dira (2α + 2β) eta horrela egitura triangeluar-hexagonala garatzen da. Sorturiko sare horrek zelula mintza bere osotasunean mantentzea ahalbidetzen du eta zelulari dagokion itxura ematen dio.

Ankirina izeneko proteina periferiko batek espektrina sarea *banda 3* transmintzeko proteinarekin lotzen du. Beste alde batetik *banda 4.1* proteinak eta aktinak transmintzezko bi proteinekin lotzen dute, *banda 3* proteinarekin eta glikoforinarekin.

### Neuronetan 
Neuronetan ere aktina-espektrina konplexuez eraturiko sareak aurkitu dira. Neuronen axoia gorputza (soma) baino askoz luzeagoa da eta egitura mantentzeko proteina zuntzezko "eskeletua" izaten du. Aktinazko eraztunek axoiaren diametroa mantentzen dute eta eraztunen tartean espektrina sarea zabaltzen da. Dendritetan ere egitura bera agertzen da, baina axoietakoa hobeki antolaturik egoten da.

## Gaixotasunak 
Eritrozitoak duen itxura berezi horrek oso elastiko egiten du eta horri esker diametro txikiagoa duten kapilareetatik ere igaro daiteke. Anemia hemolitiko izeneko gaixotasuna espektrinaren mutazio baten ondorioa da. Espektrina sarea ez da egoki eratzen eta globulu gorria esferikoagoa eta hauskorragoa izaten da.

Bestalde zelularen apoptosia gertatzen denean kalpaina izeneko entzima proteolitikoak espektrina sarea desegiten du eta zelula mintza endekatu egiten da zelularen heriotza eraginez. Nekrosi prozesuetan gertatzen da hau.

## Historia 
V.T. Marchesi eta E. Steers izan ziren espektrina aurkitu zuten zientzilariak, 1968. urtean. 1981. urtean neuronetan aurkitu zen baina *fodrina* izena eman zioten, ez baitzuten globulu gorrietako espektrinarekin lotu. Gerora ikusi da antzekoak direla.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Zarate

**Jon Zarate Sesma** (Lekeitio, 1979) Farmazian doktorea da, UPV/EHUko irakaslea Farmazia Fakultatean eta Euskararen arloko errektoreordea 2014tik.

## Ikertzaile 
Farmazia ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean eta ondoren "*Sistema endokannabionoideak fluoxetinaren garuneko ekintza-mekanismoan duen inplikazioa*" doktore-tesia aurkeztu zuen bertan (2007, Implicación del sistema endocannabionoide en el mecanismo de acción cerebral de fluoxetina) Tesiaren helburua depresioa duten pazienteengan cannabionoide hartzaileen erabilera klinikoak sortzen dituen arazoak arintzea zen. 2009tik aurrera batez ere terapia genikorako bektore ez-biralen ikerketa-lerroan lan egiten du. Mikro eta nanoteknologiak, biomaterialeak eta zelulak aztertzen dituen NanoBioCel ikerketa taldean 20 ikerketa-proiektutan parte hartu du.

2011tik 2014ra UPV/EHUk argitaratzen duen Zientzia eta Teknologiako *Ekaia* euskarazko aldizkari zientifikoaren zuzendaria izan zen. Euskarazko zientzia dibulgazioko hamarretik gora artikuluren egilea da, batez ere Elhuyar Zientzia eta Teknika aldizkarian.

## Irakasle 
2011n irakasle hasi zen Gasteizko Farmazia Fakultatean Farmazia eta Elikagaien Zientziak sailean, non 2018an *Farmazia-teknologiako laborategi-praktiken gidaliburua* izeneko liburu didaktikoa argitaratu zuen,Irakaskuntzaren berrikuntzan aritu izan da alor horretan ere.

Euskararen erabilera medikuntzan zabaltzeko helburuarekin 2019-2020 ikasturtean ireki zen "Hizkuntzen kudeaketa osasun arretan: euskara komunikazio klinikoan" graduondoko zuzendaria da. UPV/EHUren aditu titulua, Udako Euskal Unibertsitatearekin batera antolatzen dena.

## Sariak 
* 2010: Agote saria. Giza Fisiologiaren irakaskuntzarako euskaraz idatzitako ikasliburu batengatik

## Erreferentziak
Santa Ana ermita (Arizkun)

**Santa Ana ermita** baseliza kristaua da, Nafarroa Garaiko Arizkun herrian dagoena, Ordoki auzoan, Urtsua jauregiaren ondoan. *Urtsua* baladaren arabera, ermita honetan hil zuen Urtsuako jaunak bere emaztea, Lantainako alaba.

## Eraikina 
Oinarri laukizuzena du, burualdearen gibelean dagoen sakristia barne. Harlanduz eta harlanduxkaz egindako paretak ditu, erdi-puntuko atea, dobela erradialekin, oinaldean, eta bi saietera ebanjelioaren aldean. Atearen gainean kanpai-horma dago. Teilatua bi isurkikoa da.

## Historia 
Martin Urtsuak berreraiki zuen 1650-1657 bitartean. 500 dukat utzi zizkien. Geroago, zorraren zati bat barkatu zien, Santa Ana ermitan edo Arizkungo parrokian urtero elizkizun bat egiteko baldintzarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deliblatska peščara

**Deliblatoko hareatza** () Serbiako Voivodina probintzian dagoen hareazko eremu handia da. Hegoaldeko Banaten dago (gehiena Hegoaldeko Banat barrutian, baina Erdialdeko Banat barrutian eremua txikiago bat ere badu). Toponimoa Kovin udalerrian dagoen Deliblato herritik datorkio.

Deliblatska peščara Europa osoko hareazko eremurik zabalena da eta Panoniako itsasoaren erretiratzeak sortu zuen. Bere basoa eta inguruak zirela eta, natur erreserba berezi izendatu zuten. Mendebaldeko Europako herrialdeetatik datozen ehiztarientzako ehiza eremu esklusiboa ere bada.

## Galeria 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm Miklas

**Wilhelm Miklas** (Krems an der Donau, 1872ko urriaren 15a - Viena, 1956ko martxoaren 20a) Austriako bigarren presidentea izan zen 1928tik Anschlussera 1938an. Sozial Kristau Alderdiko kidea izan zen eta Alemaniako nazionalismoaren aurka agertu zen. Batzar Federalak 1928an aukeratu zuen presidente Michael Hainisch ordezkatzeko. Hasiera batean Arthur Seyss-Inquart barne ministro eta kantziler izendatzeko nazien eskakizunen aurka agertu zen, baina inbasio mehatxuen ondoren onartu egin zuen.
Islandiako Lur Garaiak

**Islandiako Lur Garaiak** () Islandiako barnealde gehienetik hedatzen den eskualdea da. Itsas gaineko 400-500 metrotik gora daude, eta, batez ere, jende gutxi bizi den basamortu bolkaniko batean daude. Euri edo elur moduan lurrean hain azkar iragazten den urak ezen ez duen uzten landareak haztea, eta horren ondorioz, neurri handi batean, laba eta errauts bolkanikozko lur gris, zuri eta beltzezko eremua da. Ibaietatik gertu, oasien antzeko gune gutxi batzuk baditu, Askjatik gertu dagoen Herðubreiðarlindir kasu.

Islandiarrek honela banatzen dituzte Lur Garaiak:

* "Háls", haranen arteko mendi-gailur zabal bat da, Borgarnesko iparraldean Langavatnetik gertu dagoena bezalakoa; edo
* "Heiði", benetako Lur Garaiak esan nahi duena, Sprengisandurrerako errepidean daudenak bezala.

Glaziar ugarietako gehienak, Vatnajökull, Langjökull eta Hofsjökull kasu, Islandiako Lur Garaietan ere badaude. Landaretza ibai glaziarren ertzetan baino ez dago. Jökulhlaupen arriskua ere badago.

Jarduera bolkanikorik handiena duten Islandiako eskualde nagusienetako batzuk Lur Garaietan daude, Landmannalaugar eta Askja eta Herðubreið inguruko eskualdea kasu. Lur Garaiak Islandiako udan (ekainetik abuztura) soilik zeharkatu daitezke. Gainontzeko hilabetetan zehar, Lur Garaietako errepideak itxita daude. Lur Garaietako errepide ezagunenak Kaldidalur, Kjölur eta Sprengisandur dira. Lur Garaietako errepide gehienetan lau gurpileko trakzio-ibilgailuak beharrezkoak dira, ibaiak igarotzea beharrezkoa delako. Hala ere, Kjölur ibilbidea erraz zeharkatu daiteke turismo arrunt batean, eta, horri esker, Lur Garaietako errepide ezagunenetako bat da. Lur Garaietako errepideetan elurrik gabe daudenean, landaretza babesteko, errepidetik kanpo gidatzea debekatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oleshkyko hareatza

**Oleshkyko hareatza** () Ukrainako hondar eremurik handiena da. Itsaso Beltzako ukrainar kostaldetik barnealderantz dago, eta hareazko dunez edo *kuchuhury*z osatuta dago, bost metroko altuerara iristen direnak. Landaredi urria aurki daiteke hareatzetan zehar.

Tenperatura eta prezipitazio kantitatea direla eta, hareatza hau, batzuetan, erdi-basamortu bezala hartzen dute. Oleshkyko hareatza 15 kilometroko diametrokoa da, eta baso oso trinko batez inguratuta dago, mugitzen ari diren dunak saihesteko landatuta. Bere dentsitatea dela eta, basoan sarritan sua pizten da. Estepa hareatsu txiki samarra izan arren, Oleshkyko hareatzak hondar ekaitzak jasaten ditu. Inguruan dagoen hondar motagatik gertatzen dira, oso fina delako eta haizeak erraz jasotzen duelako. Hondar ekaitzen intentsitatea nahiko ahula da. Oleshkyko hareatzan, 300-400 metroko sakoneran, lurrazpiko laku bat dago, tokiko ingurumenaren funtsezko zati dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chalbiko basamortua

**Chalbiko basamortua** Kenyako iparraldean dagoen basamortu txiki bat da, Etiopiako mugatik gertu kokatuta. Basamortua Turkana lakuaren ekialdean dago, munduko basamortu laku iraunkorrik handiena. North Horr herria basamortuan dago. Marsabit da gertuen dagoen hiria.

## Kanpo estekak
Bayudako basamortua

**Bayudako basamortua** () Sudango basamortu bat da, Khartumdik iparraldera dagoena. Bere iparraldean dagoen Nubiako basamortuarekin batera, Saharako basamortuaren ekialdeko zatia da. Mendebaldean Muqaddam uadiak mugatzen du, eta, iparraldean, ekialdean eta hegoaldean, Niloren meandro handiak, 4. eta 6. ur-jauzien artean sortzen dena. Hegoaldetik iparraldera doan Abu Dom uadiak Bayudako basamortua ekialdeko eremu bolkanikoaren eta mendebaldeko hareazko dunen artean banatzen du.

## Historia 
Meroear Erresumaren garaian, ibilbide batek, Meroe eta Napata hiriak, Bayudako basamortuan zehar komunikatzen zituen. Nastasen erregeak, hilarri batean, bere koroatzea zela eta hiri hauen arteko bide honetatik nola mugitu zen azaldu zuen.

Izen bereko oasi bat dago basamortuaren erdian, Nilotik 50 kilometro ingurura (ipar-mendebaldean).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danakil basamortua

**Danakil basamortua** Afrikako basamortu bat da, bere muturreko berotasun eta gogortasunagatik ezaguna. Afrikako Adarrean dago, Afarreko sakonunean, Itsaso Gorritik oso gertu. Administratiboki, Etiopiako ipar-ekialdeko zati bat, Eritreako hegoaldekoa eta Djibutiko zati handi bat hartzen ditu. Herri afarraren aberria da, bero handia jasateko duten gaitasunagatik ezagunak direnak (batez besteko tenperatura 34&nbsp;°C-koa da Dallolen), inguruan duela ehunka urtetik bizi izan direla egiaztatu duten bezala.

Danakil basamortuko industria nagusia gatz ustiaketa da, oraindik lauzetan eskuz mozten dena eta gameluetan kargatzen dena garraiatzeko. Oraindik ohikoa da gamelu-karabanak basamortuan zehar bidaia motela egiten ikustea. Flora eta fauna askotarikoa du, desagertzear dauden Somaliako basa astoak barne.

Eskualdean sumendi asko daude, Erta Ale (613 m.) eta Dabbahu (1442 m.) barne. Basamortuko punturik sakonena Danakilgo depresioan dago, itsasoaren mailatik behera 100 metrora iristen baita.

Eritreako hegoaldean, ikertzaile talde batek *Homo erectus* espezieko espezimenekin identifikatu dituzten arrasto batzuk aurkitu ditu, eta 800.000 urte inguru izango lituzkete. Xehetasunez aztertuz gero, gure espeziera iritsi arteko bipedestazioaren bilakaerari buruzko funtsezko informazioa lortzea espero dute.

National Geographicek "lurreko tokirik krudelena" () izendatu zuen. Kate Humblek egindako BBCren dokumental baten argumentua izan zen gunea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danakil (argipena)

**Danakil** izan daiteke:

* Danakil edo Afar, Afrikako Adarreko etnia
* Danakil sakonunea, ipar-ekialdeko Etiopia eta hegoaldeko Eritreako sakonunea
* Danakil basamortua, Afrikako Adarreko basamortua
* Danakil Alpeak, Afrikako Adarreko mendilerroa
* *Danakilia*, arrain-generoa
* Danakil, frantziar reggae taldea
Tanezrouft

**Tanezrouft** () Saharako basamortuko eskualderik hondatuenetako bat da. Aljeria, Niger eta Mali arteko mugetan dago, Hoggar mendien mendebaldean.

## Ezaugarriak 
Tanezrouft, Hoggar mendien mendebaldeko hedadura bat da, elementu ezberdinez osatua dagoen arren: Tanezrouft, nagusiki, hareharrizko metaketaz osatua dago, Hoggar mendiaren formazioak, berriz, arroka metamorfikozkoak dira.

Tanezrouft hareharrizko muinoek arroil eta haitzarte handiak dituzte, batzuk 500 metroko altuerakoak. Hareazko duna ugari ditu, hareharrizko azaleratzeekin tartekatuta. Lurrak urak aspaldi eragindako higaduraren ebidentzia latza erakusten du, Saharako basamortuko klima askoz hezeagoa zenean. Gaur egungo plubiometria 8 cm baino txikiagoa da, eta lurra moldekatu egin da haizearen higadurak eraginda; beste eremu batzuetan baino askoz azkarrago gertatzen da hori, ez baitago ia landarediarik gainazala bere lekuan mantentzen duenik.

Tradizionalki, gertuko zibilizazioek Tanezrouft ekidin izan dute ("Egartien Lurraldea" diote). Baliteke transaharar bide batek eremu hau Ghadamesekin eta Hoggar mendiekin lotzea, beharbada k.a. 500 urteaz geroztik. Gaur egun transaharar autobideak iparraldetik hegoaldera zeharkatzen du, Aljeriako Bexarretik Maliko Gaoraino. Poste Maurice Cortier ibilbidean dagoen hornikuntza estazio bat da. Tanezrouftek ia ez du biztanlerik. Bere biztanle nomada urriak tuaregak dira.

## Fauna 
Tanezroufteko nigertar eskualdean likaonen komunitateak daude, desagertzeko arriskuan dagoen espeziea. Antzina, Hoggar mendien mendebaldean ikus zitezkeen, baina, gaur egun, Niger osotik desagertua dagoela uste dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urdaneta kalea (argipena)

**Urdaneta kalea** hau izan daiteke:

# Urdaneta kalea (Donostia), Donostiako kalea.
# Urdaneta kalea (Ordizia), Ordiziako kalea.
Urdaneta kalea (Ordizia)

**Urdaneta kalea**, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen kale bat da. Herriko kale ezagun eta herrikoienetako bat da, eta izena Andres Urdaneta ordiziar esploratzailearen omenez darama.

## Kokalekua 
Ordiziako Alde Zaharra eta Malkasko auzoaren artean maldan behera hedatzen da, Beasain eta Lazkaora doan bidean.

## Historia 
Ordiziako mendebalderako lehen zabalgune bezala sortu zen, XIX. mendearen erdialdera harresietatik kanpo hedatu zen aurreneko auzoa.

1866an jada kale berri hau Urdaneta bezala izendatzen zen. 1875ean hiru etxebizitaza besterik ez zituen galtzadaren eskuinean. Horiez gain, Lazkaibarreko zubiaren aldamenean Benta zuri kokatzen zen, eta Gurutze baserria apur bat gorago. Donostia izan zen “gerriko” harresitua alde batera uztea erabaki zuen Gipuzkoako lehen hiribildua, 1864. urtean. Beranduago gauza bera egin zuten beste batzuek, esate baterako, Ordiziak. Urdaneta kalea mendebalderako zabalgune handi modura sortu zen. Zati handi bat bizkortasun handiz sortu zen S.E.C.M. sozietateak ekarritako oparotasun industrialaren babesean. Herriko lehen argiteria publikoa (ez elektrikoa) 1826ko abenduaren 3koa da. Argiteria publikorako lehen zerbitzu elektrikoa 1894ko martxoaren 1ean jarri zen martxan. Eskuineko geziak Ordizia kaletik Garagartza “Plazatxorako” sarbidea adierazten du. Sarbide hura Tomas Zubizarreta jaunak 1907. urtean “cercas” modura ezagutzen zen zonaldea 10.000 pezetaren truke saldu ostean hasi ziren egiten.

XXI. mendearen hasieratik kale honetan bertako betiko biztanleez gain, munduko herrialde askotatik etorritako etorkinak ere bizi dira.

## Eraikin eta eskultura interesgarriak 
Urdaneta kalean honako eraikin nabarmenak daude:

* Torresol eraikinaren iparraldeak Urdaneta kalera ematen du.
* Urdaneta kaleko zenbait eraikinek balio historiko handia dute herriaren momentu historiko baten isla direlako, lehen zabalkundearena. Tamalez eraikin hauek desagertzen ari dira. Udalaren jarrera ez da esku hartzekoa beraz kalearen etorkizuna zoriaren baitan dago. Balio handikoak ziren Urdaneta kaleko 3-5a, 4a, 8a,13a, 20a edo 26a. Guztiak hondeamakinak suntsituak. Hala ere balio historiko-arkitektonikoko eraikinik badago, esaterako Urdaneta kaleko 2a, 28a edo 50a.

Irudi:Ordizia_01.JPG|Torresol eraikina.

## Iruditegia 

Irudi:Ordizia 32.jpg|Urdaneta kalea.

## Erreferentziak
Eskema (hezkuntza)

thumb|Wikipedia artikulu bat nola idatzi erakusten duen eskema, artikuluetan ohikoak diren atalak giltzekin irudikatzen dira.
**Eskema** hezkuntzan oso ohikoa den testu mota bat da, normalean erreferentzia egiten dio beste testu bati eta erreferentziazko testuaren informazioa ahalik eta elementu gutxienekin ematen saiatzen da. 

Erreferentziazko testuaren elementurik garrantzitsuenak nabarmendu egiten dira eskeman eta elementu horien artean dagoen harremana nola edo hala irudikatzen da.

Eskemetan, ohikoak izaten dira, letrekin batera, beste baliabide grafiko batzuk, geziak, lerroak, koadroak, koloreak...

## Ikus, gainera 
* Laburpena.
* Buru mapa.

## Kanpo estekak
Bernard Blommers

**Bernardus Johannes (Bernard) Blommers** (Haga, 1845ko urtarrilaren 30 – 1914ko abenduaren 12a) Herbehereetako grabatzaile eta margolaria izan zen. Hagako Eskolaren partaidea izan zen.

## Biografia 
Bere ibilbidearen hasieran litografia ikasi zuen eta, ondoren, 1868 arte, Johan Philip Koelmanekin Hagako Akademian ikasi zuen. Haren lehenengo margolanak arratzaleen giroan kokatu ziren; horretan beste margolarien artean, Jozef Israëlsena ikusi zen. 1890tik aurrera margotzeko era askatuago erabili zuen eta gaiak genero-eszenak izan ziren batez ere, arrantzaleen mundua utzi gabe.

## Iruditegia 

File:Bernardus Johannes Blommers The milk maid.jpg|*Esnearen neskamea*, 1914.
File:Bernard Blommers - Seaside.jpg|*Hondartza*, data ezezaguna.
File:'De_kleine_kapitein'_by_Bernard_Blommers.jpg|*Kapitain txikia*, data ezezaguna.
File:Breiend_meisje_op_een_duin,_SK-A-3075.jpg|*Neska duna batean josten*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FK Banga

thumb|250px|Gargždų stadionas
**Futbolo klubas Banga** Lituaniako futbol taldea da, Gargždai hirikoa.

## Palmaresa 
### Lituanian: 1 
* Kopa:
** Txapelduna (1): 2024
** Finalista (3): 2011, 2014, 2019.

## Uniformea 
**Etxekoa**

## Denboraldi 
## Jokalari ezagunak 
; Lituaniako
*  Andrius Jokšas (1995–1996)
*  Gajus Kulbis (2010–2012, 2013–????)
*  Arminas Narbekovas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Maria Gorosarri González

**Maria Gorosarri** **González** (Durango, Bizkaia, 1978ko otsailaren 6a) EHUko irakaslea da. Albisteen kalitatean aditua da, bere ikerketa-lerroak kalitatezko kazetaritza eta komunikazio feminista dira.

## Biografia 
Kazetaritzan eta Zuzenbidean lizentziatua eta komunikazioan doktore europarra da. Kazetari eta komunikazio-arduradun moduan lan egin eta gero, ikertzaile karreraren urte gehienak Berlingo Freie Universitat-en egin ditu.

UPV/EHUko Fotokazetaritza irakaslea da. “Europako Hizkuntza Gutxituen Hedabideak eta Kazetaritza (HEKA)” ikerketa-proiektuko kidea ere bada.

## Lanak 
thumb|200px|Maria Gogosarri *Contra la banalización del feminismo* liburua aurkezten 
Hainbat liburu eta artikulu idatzi ditu.

* 2021 Contra la banalización  del feminismo

* 2020 Orain 80 urteko etorkizuna
* 2018 Hartzaileek albisteen kalitatea saritzen dute?
* 2017 Objetividad no es neutralidad: la norma objetiva como método periodístico
* 2014 Kalitate-indizeak euskarazko kazetaritzan
* 2013 Albisteen kalitatea : euskadi irratia, ETB1 eta euskaldunon egunkaria
* 2012 Komunikazio-enpresa: Kalitatea, helburu eta xede
* 2011 Albisteen kalitatea : euskadi irratia, ETB1 eta euskaldunon egunkaria-berria (research on basque media's news quality)
* 2010 No lloréis, lo que tenéis que hacer es no olvidarnos
* 2008 Euskal Herriko prentsa, XVIII. mendetik 1945era
* 2006 Euskerazko tokiko hedabideen kalitatea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maria Gonzálezen twitter helbidea
* Maria Gonzálezen bloga
* Feminismoa eta bakearen eraikuntza Euskal Herrian. Bideoa
* Argia astekarian elkarrizketa
* Bideoa
* Berria egunkaria elkarrizketa
*Elkarrizketa: *Emakumeok eskubideak lortu ahala, gure aurkako erreakzioa bortzitzagoa izan da* Anboto, 2021.11.19
*Elkarrizketa: *Euskarazko hedabideetan ustezkokeria gutxiago dago*  Berria, 2025.02.18
*Elkarrizketa: Garbitzen baziren ez zuten urik edaten Durangon.com, 2025.03.29
1921eko Irlandako Hauteskunde Orokorrak

**1918ko Irlandako Hauteskunde Orokorrak**, Irlandan burututako bi hauteskunde izan ziren, 1920ko Irlandako Gobernu Agiriaren arabera ezarritako Ipar Irlandako Komunen Ganbera eta Hego Irlandako Komunen Ganberako legegiltzarkideak aukeratzeko. Era beran eta pareleloki, irlandar errepublikarrek 2. Irlandako Parlamentua osatzeko erabili zuten, nahiz eta garai honetan Erresuma Batuak zilegitza ukatu eta legezkanpokoa zen.
Quorum sensing

[thumb|230x230px|[Zelula-dentsitatea baxua denean, autoinduktore-dentsitatea txikia izango da, txikiegia gene onuragarriaren adierazpena bultzatzeko. Zelula-dentsitatea emendatu ahala, antoinduktore-dentsitatea emendatuko da, ekoizpen proteikoari hasiera emanez.]]
Biologian, '''*quorum sensing*a**, **autoindukzioa** edo **quorum-pertzepzioa'* gene-erregulazioaren bidezko zelula-hazkuntza bateko zelula-populazioaren dentsitatea detektatzeko eta honi erantzuteko gaitasuna da. *Quorum sensing*aren bidez autoinduktore deritzen seinale kimikoak askatzen dituzte, komunitate osoaren gene onuragarrien adierazpen genetikoa emendatzen edo induzitzen dutenak. *Quorum sensing'' hau, bereziki maila zelularrean ematen bada (adibidez, minbizi-zelulen arteko komunikazioan), zenbait intsektu-taldeek ere, inurrien kasu, halako mekanismoak erabiltzen dituzte; adibidez, habia sortzeko momentuan.

## Erreferentziak
Sina Mesdag-van Houten

**Sina (Sientje) van Houten** (Groningen, 1834ko abenduaren 23 &ndash; Haga, 1909ko martxoaren 20) Herbehereetako margolaria izan zen, Hagako Eskolaren partaidea. Willem Mesdag margolariarekin ezkonduta zegoen.

## Biografia 
Sina zazpi seme-alabetako zaharrena zen. Aitak zerrategi handia zuen Damsterdiep-en. Bere anaietako bat, Samuel van Houten, ministroa izan zen. Willem Mesdag-ekin 1856ko apirilaren 23an ezkondu zen. Bere senarrarentzako laguntza handia izan zen Sina, batez ere gizonak bere lana uztea margotzeko erabaki zuenean. Seme bat galdu zuen, Klaas, zortzi urte zituelarik; ondoren hasi zen margotzen, 1871an. Gerkens Arnaudek marrazkiak egiten lagundu zion hasiera batean. Margolanak egiteko senarraren eta Lawrence Alma-Tademaren laguntza izan zuen. Paisaietan eta natura hiletan espezializatu zen; erretratuak ere margotu zituen.

1874an, Gerardina Jacoba van de Sande Bakhuyzen, Kate Bisschop-Swift eta Margaretha Roosenboomekin batera, "Hagako umezurtzak" margotu zuen erregeentzat. 1881an *Panorama Mesdag* zikloraman parte hartu zuen: lan egiten zuen bitartean senarrak bere erretratua margotu zuen panorama barruan.

Poliki-poliki bere lanek zabalkunde handiagoa ezagutu zuten. 1884an, bere paisaia bat Amsterdameko Urrezko Domina irabazi zuen. Parisen Brontzeko Domina irabazi zuen eta Melbourne]]n beste Brontzezko Domeina eskuratu zuen. Chicagoko Arte Ederren Jauregian bere lanak erakutsi zituen. 1905ean, 70 urte zituelarik, ohorezko erakusketa antolatu zitzaion Pulchri Studio erakundean.

1904ko abenduaren 21ean Oranje-Nassau Ordenaren Ofiziala izendatu zuten. 1906an Mesdag-Van Houten bikoteak urrezko ezkontza ospatu zuen. 1909ko martxoaren 20an Hagan hil zen. Oud Eik en Duinen hilerrian lurperatuta dago. Senarra ere bertan lurperatu zuten 1915ean.

Sina van Houtenek herri askotan erakutsi zituen bere lanak: Australia, Belgika, Ingalaterra, Frantzia, Italia, Austria eta Estatu Batuak. Margolariaren lanak museo desberdinetan ikus daitezke, besteak beste, Amsterdameko Rijksmuseumen, Groningen Museoan, Drents Museoan, Lambert van Meerten Museoan...

## Iruditegia 

Fitxategi:Haagse_Weeskinderen_1874.jpg|*Hagako umezurtzak*, 1874.
Fitxategi:Sientje_Mesdag_-_van_Houten_-_Tulpen_in_een_groene_Albarello_-_3887_-_Rijksmuseum_Twenthe.jpg|*Tulipanak jarroian*|
Fitxategi:Van_Houten-Sheepfold.jpg|*Artaldea mendian*, 1909 ingurukoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Sientje Mesdag van Houtenen biografia, Dutch RKD-Archive, Haga.
* :Sientje Mesdag van Houten Amsterdameko Rijksmuseumen.
Said bin Taimur

**Said bin Taimur** (; 1910eko abuztuaren 13a - Londres, 1972ko urriaren 19a) Maskat eta Omango 13. sultana izan zen 1932ko otsailaren 10etik 1970eko uztailaren 23ra. Bere aita Taimur bin Feisalek 1932an abdikatu zuen finantza arrazoiengatik eta Said bere oinordekoa izan zen. Bere boterea sendotu zuen SAS britainiarren laguntzarekin, tribu barruko kontrola berreskuratu zuen eta Maskat eta Oman batu zituen. 1951n biak estatu independente bihurtu ziren. Britainiarraren laguntzarekin Ghalib Bin Ali imamaren bi matxinada zapaldu zituen 1955ean eta 1959an. 1965ean Dhofar probintziak matxinada hasi zuen txinatarren eta arabiarren laguntzarekin, Said paranoiko bihurtuz eta bere semea jauregian giltzaperatuz. 1970eko uztailaren 23an Qabus Bin Saidek britainiarren eta bere osabaren laguntzarekin estatu kolpe bat zuzendu zuen, eta bere aita britainiar erbestera bidali zuen, non hil egin zen. Handik denbora batera, bere gorpuzkiak Omanen lurperatu zituzten.
Hilal Al-Quds Club

**Al-Quds Hilal Club** (), ezagunagoa **Hilal Al-Quds** izenez («Jerusalemgo Ilgora»), Palestinako futbol talde bat da, Jerusalem hiriburukoa. Zisjordaniako Futbol Ligan jokatzen du. Faisal Al-Husseini Nazioarteko Estadioan du egoitza; estadio horrek 12.500 lagunentzako edukiera du, eta Jerusalem ondoko Al-Ram hirian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milaka Buden amildegia (Guangyuan)

**Milaka Budaren amildegia** () Guangyuanen (Sichuan) dagoen Budari omenezko eskultura multzoa da. Jialing ibaiaren ondoan dago, Huangze tenplutik gertu, hiritik bost kilometrotara.

## Historia 
Eskulturak Tuoba Wei (386-534) dinastiaren garaian hasi ziren egiten eta, gehienak, Tang dinastiakoak dira (618-907). 1961tik babestuak daude Sichuan mailako garrantzi handiko leku historiko eta kulturalen zerrenda barruan.

## Ezaugarriak 
Amildegi horretan babestuak 17000 estatuak biltzen dira, zoritxarrez asko eta asko, Sichuan-Shaanxi autobidea egiteko 1936an txikituak. Gaur egun 7000 inguru gelditzen dira, 400 leizetan kokatuta. Amildegia 200 metro ditu, 45ko garaierarekin.

## Iruditegia 

广元千佛崖.JPG
广元千佛崖摩崖造像照片.JPG
广元千佛崖摩崖造像国保碑.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
* :Milaka Budaren amildegia.
Varadero

**Varadero** ( ahoskatua) Kubako hiri bat da, Cárdenas udalerriaren ipar-mendebaldean, Hicacos penintsulan, Matanzasko probintzian, Habanatik 130 kilometro ekialdera dagoena. Ipar-ekialdean Punta Hicacos dago. Kubako Errepublikako lurralde berezia da. Ameriketako Estatu Batuetatik gertuen dagoen puntua da, 30 kilometroko hedadura du, eta horietatik 22 kilometro hondartzetakoak dira. Iparraldean Floridako itsasartea du mugakide, hegoaldean Cárdenasko badia, ekialdean Cárdenasko hirigunea, mendebaldean Sabana Camagüey. 26.680 biztanle ditu, horietatik 7.000 inguru penintsula berean. Haren jarduera ekonomiko nagusia turismoa da, eta horren arabera dago lan indar handiena. Playa Coral arnas hodirako eta urpekaritzarako hondartzarik onenetako bat da. Kubako hondartzarik onena eta munduko hondartzarik onenetakotzat hartua. Kubako harresi koralinorik handienetako bat duen hondartza bat da, non 50 koral espezie eta 50 arrain espezie baino gehiago ikus ditzakegu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnas hodi

**Arnas hodia** () hodi formako gailu bat da, norbaiti arnasa hartzeko airea emateko balio duena, batez ere urpekaritzan erabiltzen diren arnasketa-hodiei dagokienez.

Jatorrian, *schnorchel* hitzak, Bigarren Mundu Gerrako urpekari alemaniarrek euren diesel motorrak airean elikatzeko erabiltzen zuten hodi bat izendatzen zuen, honela, lurrazalaren azpitik nabigatu ahal izateko, *schnorchel*a, justu uraren gainetik gaindituz. Beranduago, XX. mendean zehar, urpekaritza maskarak eta arnasketa hodi laburrak zabaltzen hasi ziren, igerilari batek edo apneista batek, aurpegia azalean murgildurik, arnasa bere arnasketa hoditik hartzen duelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kabocha

[thumb|Kabocha (*[Cucurbita|Cucurbita maxima*)]]
[thumb|Kabocha (*[Cucurbita|Cucurbita maxima*), erditik irekia]]
**Kabocha** (/kəˈboʊtʃə/; japonieratik: カボチャ, かぼちゃ edo 南瓜) neguko kuia mota bat da, *Cucurbita maxima* espeziearen barietate japoniarra. **Kabocha kuia** edo **Japoniako kalabaza** modura ere ezagutzen da Ipar Amerikan. Japonian, "kabocha" izenak hiperonimo modura jokatzen du askotan, barietateari zein edozein kuia edo kalabazari erreferentzia egiteko erabiltzen baita.

Era berean, zenbait kabocha-barietate ezagutzen dira, konposizio kimiko, morfologiko zein sentsorial ezberdinak agertzen dituztenak: *Ajihei*, *Ajihei No. 107*, *Ajihei No. 331*, *Ajihei No. 335*, *Cutie*, *Ebisu*, *Emiguri* eta *Miyako*.

## Erreferentziak
Urpeko maskara

**Urpeko maskara** urpekaritza egiteko elementu bat da, urpekari libreek eta arnas hodia erabiltzen duten urpekariek ur azpian argi ikusteko aukera ematen diena. Gainazaleko urpekariek, oro har, aurpegi-maskara oso bat edo urpekaritza-kasko bat erabiltzen dute, baina sistema batzuetan maskara erdia erabil daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilia Landaluce

**Emilia Landaluce Galbán** (Madril, Espainia, 1981) espainiar kazetaria eta idazlea da. Gaur egun *El Mundo* egunkarian egiten du lan. Aurretik, *ABC* egunkarian idatzi zuen.

## Liburuak 
* *No somos fachas, somos españoles* (2018)
* *Jacobo Alba : la vida de novela del padre de la duquesa de Alba* (2013)
* *Las dietas y la libertad el fin de la dieta absolutista : la quiebra del régimen totalitario* (2008)
Huangze tenplua

**Huangze tenplua** () Guangyuanen (Sichuan) dagoen Budari omenezko tenplua da. Jialing ibaiaren ondoan dago, Wulongshan mendiaren oinean, Milaka Buden amildegitik gertu, hiritik bost kilometrotara. Bereziki ospetsua da leizeetan dauden Budaren eskulturei esker, Tuoba Weiren dinastietan eginak (557-581), Sui (581-618) et Song (960-1279).

## Historia 
Tenplua Wu Zetian (624-705) enperatrizaren garaietan altxatu zen. enperatriz probintzia honetan jaioa zen. *Wunusi* (乌奴寺) eta *Chuanzhu miao* ( 川主庙) izenak izan zituen. Gaur egungo eraikinak Qing dinastiaren urtetan altxatu ziren (1644-1912). 1961tik babestuak daude Sichuan mailako garrantzi handiko leku historiko eta kulturalen zerrenda barruan.

## Iruditegia 

广元皇泽寺古碑 huang ze si - panoramio.jpg
广元皇泽寺.JPG
皇泽寺 - panoramio.jpg
皇泽寺 huang ze si - panoramio.jpg

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Milaka Buden amildegia (Guangyuan)

## Kanpo estekak 
* :Huangze tenplua.
Streptomyces venezuelae

***Streptomyces venezuelae*** *Streptomyces* generoko bakterio Gram positiboa da, lurrean bizi dena. Bakterio harizpiduna da bai eta espora-faseduna ere. Bere espora-fasean sortzen duen hifak lur gainetik zein azpitik hazteko gaitasuna du. *S. venezuelae*k ekoizten dituen bestelako metabolito sekundarioen artean aipagarri dira jadomizina eta pikromizina.

## Erreferentziak
FC Džiugas

**Futbolo klubas Džiugas** Lituaniako futbol taldea da, Telšiai hirikoa.

## Palmaresa 
### Lituanian: 0 
* **Pirma lyga (D2):**
** 1.a postua: 2019
* **Kopa:**
** Txapelduna (–):
** Finalista (–):

## Uniformea 
**Etxekoa**

## Denboraldi 
## Jokalari ezagunak 
; Lituaniako
*  Rokas Stanulevičius
*  Skirmantas Rakauskas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  [ Webgune ofiziala]
Pseudomonarchia Daemonum

***Pseudomonarchia daemonum*** () 1563an Herbehereetako medikua zen Johann Weyerrek (1515-1588) (izengoitia Wier, Wierus) idatzi zuen *De praestigiis daemonum* liburuaren osagarria zen. 1577 modu independentean plazaratu zen.

## Edukia 
Testu honetan Wierrek deabruen zerrenda bat jaso zuen, halaber, haien hierarkia finkatuz. Aldi berean, deabru bakoitzati deitzeko une egokienak eta erabil behar diren erritoak jaso zituen. Horrelako liburu gehiago badira, esaterako *Lemegeton Clavicula Salomonis*; bigarren horrekin difrentzia batzuk daude, bai zerrendan (*Clavicula*n 72 deabru aipatzen dira) eta deabru bakoitzaren zigilua aipatzen da. *Pseumonarchia*n aipatzen ez diren deabruak hauek dira: Vassago, Seere, Dantalion eta Andromalius.

## Garrantzitsuenak 
Belcebú es el líder; Satán es el príncipe del infierno; Lucifer cumple la función de juez supremo; Baal es el general de los ejércitos; Nergal está a cargo de la seguridad interna; Proserpina oficia de princesa; y Astaroth, por fin, ocupa el cargo de tesorero.

## 69 deabruak 
Hauek dira norberaren mailarekin:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Ars Goetia*

## Kanpo estekak 
* :Latinez-ingelesez testua.
The Call of the Wild (2020ko filma)

***The Call of the Wild*** 2020ko Chris Sanders estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma da, Jack Londonen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Buck txakurraren gorabeheren gaineko istorioa, Santa Claran ostu eta Yukonera eramango dute. Bertan John Thornton izango du jabea.

## Aktoreak 
* Harrison Ford: John Thornton
* Dan Stevens: Hal
* Omar Sy: Perrault
* Karen Gillan: Mercedes
* Bradley Whitford: Judge Miller
* Colin Woodell: Charles
* Cara Gee: Françoise
* Scott MacDonald: Dawson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christelle Maurin

**Christelle Maurin** (Marseilla, 1975) emakume idazle frantziarra da. Sei urtetik Marseillatik Cuges-les Pins (Rodanoren Ahoak) herrira joan zen eta han bizi da.

## Obra 
* ''L'Ombre du soleil*, Paris: Fayard, 2005, 382 or. . Bere lehen eleberria izan zen.
* *2vin ki g tué*, Éditions ThoT, 2013 .

## Sariak 
* Prix du Quai des Orfèvres 2006, *L'Ombre du soleil.'' eleberriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Call of the Wild (1935eko filma)

***Call of the Wild*** 1935eko William A. Wellman estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma da, Jack Londonen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
John Thornton urre-biltzaileak Buck izeneko txakur bat du. Smithek mendekuz txakurra hil egin nahi izango du eta bien arteko lasterketa hasiko da.

## Aktoreak 
* Clark Gable: Jack Thornton
* Loretta Young: Claire Blake
* Jack Oakie: "Shorty" Hoolihan
* Reginald Owen: Mr. Smith
* Frank Conroy: John Blake
* Katherine DeMille: Marie
* Sidney Toler: Joe Groggins
* James Burke: Ole
* Charles Stevens: Francois
* Lalo Encinas: Kali
* Thomas E. Jackson: "Tex" Rickard
* Russ Powell: Bartender
* Herman Bing: Sam
* George McQuarrie: polizia
* Buck: bera

## Kanpo estekak
Sylvie M. Jema

**Sylvie M. Jema** (Marseilla, 1956ko urriaren 10) emakume idazle frantziar baten izengoitia da.Polizia eleberrien egilea da.

## Biografia 
Idazle honi buruz informazio gutxi dago. Ginekologoa da lanbidez. 2003an, lehen liburua plazaratu zuen, ''Brandoni's blues* eleberria. Urte berean Quai des Orfèvres saria eskuratu zuen *Les Sarments d'Hippocrate* eleberriarekin.

## Obra 
* *Brandoni's blues*, La Cerisaie, «Polardises» bilduma, 2003. .
* *Les Sarments d'Hippocrate*, Éditions Fayard, 2003, . France Loisirs-en berrargitatua, 2004. .
* *Pouzzolane et Fleur de thé*, Éditions Fayard, 2008, .
* *Mauvaises Nouvelles de la plage*, Les Editions du Net, 2014, .

## Sariak 
* Prix du Quai des Orfèvres 2004, *Les Sarments d'Hippocrate'' eleberriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Call of the Wild (1972ko filma)

***The Call of the Wild*** 1972ko Ken Annakin ingeles zinema zuzendariaren abenturazko filma da, Jack Londonen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Buck txakurraren gorabeheren gaineko istorioa, Santa Claran hustu eta Yukonera eramango dute. Bertan John Thornton izango du jabea.

## Aktoreak 
* Charlton Heston – John Thornton
* Michèle Mercier – Calliope Laurent
* Raimund Harmstorf – Pete
* George Eastman – Black Burton
* Maria Rohm – Mercedes
* Juan Luis Galiardo – Seze
* Sancho Gracia – Taglish Charlie
* Friedhelm Lehmann – Charles
* Horst Heuck – Hal
* Rik Battaglia – Dutch Harry
* Alfredo Mayo – Miller epailea
* Sverre Wilberg – koronela

## Kanpo estekak
El plan

***El plan*** 2019ko Polo Menárguez espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Langabezian gelditu diren hiru lagun, Madrilen. Plan bat dute, baina autoa matxuratuko zaie, eta gauzak beste era batera egin beharko dute.

## Aktoreak 
* Antonio de la Torre: Paco
* Raúl Arévalo: Andrade
* Chema del Barco: Ramón

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Queen & Slim

***Queen & Slim*** 2019ko Melina Matsoukas estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko thrillerra da.

## Sinopsia 
Hainbatek Bonnie eta Clyde ezagunekin alderatu du film honetako bikote protagonista. Arrazoi garbirik gabe, poliziak atxilotuko ditu, eta, horietako bat hil ostean, ihesaldi ero bati ekinen diote.

## Aktoreak 
* Daniel Kaluuya: Slim
* Jodie Turner-Smith: Queen
* Bokeem Woodbine: Uncle Earl
* Chloë Sevigny: Mrs. Shepherd
* Flea: Mr. Shepherd
* Sturgill Simpson: Officer Reed
* Indya Moore: Goddess
* Benito Martinez: Sheriff Edgar
* Jahi Di'Allo Winston: Junior
* Melanie Halfkenny: Naomi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicole Buffetaut

**Nicole Buffetaut** (Boulogne-Billancourt, 1927ko irailaren 2 – Louviers, 2024ko uztailaren 11) emakume idazle frantziarra izan zen. Polizia eleberriak eta eleberri historikoak plazaratu zituen.

## Biografia 
Nicole Buffetautek Historia eta Artearen historiaz espezialista da. Haurtzaroa Parisen eman zuen. Mediku batekin ezkonduta, Louviersen, Euren bizi da. Lau seme-alaba izan ditu.

1986an *Le Mystère des petits lavoirs* izeneko bere lehen eleberria argitaratu zuen. 1987an Quai des Orfèvres saria irabazi zuen. Ondoren, detektibe eleberrien generoa utzita, hainbat nobela historiko argitaratu ditu.

## Obra 
* *Le Mystère des petits lavoirs*, Éditions Fayard, 1986. ISBN:2-213-01883-9. Berriro ere 2010ean argitaratuta, Ysec Éditions. ISBN:978-2-919091-04-1.
* *Le Couvent du diable en Normandie*, Éditions Bertout, 1997. ISBN:2-86743-283-9.
* ''Maître Guillaume : apothicaire et bouffon d'Henri IV*, Éditions Bertout, 2002. ISBN:2-86743-481-5
* *Les Demoiselles de Saint-Marcouf*, Éditions Bertout, 2004. ISBN:2-86743-545-5.
* *La Lande ensorcelée*, Ysec Éditions, 2006. ISBN:2-84673-072-5.
* *La Prisonnière oubliée de Château-Gaillard*, Ysec Éditions, 2009. ISBN:978-2-84673-117-1.
* *Avenue de Condé*, Ysec Éditions, 2012. ISBN:978-2-84673-148-5.

## Sariak 
* Prix du Quai des Orfèvres 1987, *Le Mystère des petits lavoirs'' eleberriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bâtard

***Bâtard*** Jack Londonen ipuina da. 1902an argitaratu zen. Euskaraz 1991n argitaratu zuen Ereinek, Iñaki Ibañezek itzulia.

## Istorioa 
Ipuin miragarria da, hala gaiaren aldetik nola bilgua garatzeko erabili duen trebetasunagatik ere. Zakurraren eta gizakumearen arteko heriotzarainoko lehia da gaia, Londonen buru-heziketari egoki-egoki zetorkiona bera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sua piztu

***Sua piztu*** () Jack Londonen ipuina da. 1908an argitaratu zen. Euskaraz 1995ean argitaratu zuen Ereinek, Iñaki Ibañezek itzulia.

## Istorioa 
Istorioak izenik gabeko protagonista bat du protagonista, eta neguan Yukongo taigan bidaiatzera ausartzen da, txakurrak lagunduta, bere lagunak bisitatzera. Gizonak ez zien jaramonik egin agure baten ohartarazpenei, eta izotzaldietan bakarrik bidaiatzeko arriskuez ohartarazi zion, eta hotzez hiltzen da eguraldi txarra gutxiesteagatik. Sute bat pizten saiatzen da, baina bere saiakerak porrot egiten du, eta, azkenean, hipotermiaz hiltzen da.

## Kanpo estekak
Basabizitzaren deia

***Basabizitzaren deia*** () Jack Londonen eleberri bat da, 1903an argitaratua. Euskaraz, 1979an argitaratu zuen lehen aldiz Hordagok, Guillermo Etxeberriak itzulia, *Oihanaren deia* izenburuarekin; 2014an  beste itzulpen bat egin zuen, *Basabizitzaren deia* izenburuarekin. Euskaraz, badago bertsio egokitu bat, Elkar argitaletxeak Irakurmendi sailean (irakurgai mailakatuetarako) 1993an argitaratua, Iñaki Mendigurenek itzulia. Bai eta beste bat ere, euskaraz errazean, Euskadi Irakurketa Errazak plazaratua, 2019an.

## Istorioa 
Buckek ez zuen egunkaririk irakurtzen. Bestela jakingo zuen, noski, zenbait gizon bera eta bere antzeko zakur bila zebiltzala. Zakur indartsu eta iletsuen bila. Artikoan ibilian-ibilian gizonek metal horia bat aurkitu zuten. Geroztik, itsas enpresek eta beste, berri hori zabaldu zuteneko, milaka eta milaka abenturazale abiatu ziren ipar aldera. Gizon hauek zakurrak behar zituzten. Zakur etsiak, indartsuak lan egiteko eta bazter haietako hotza etsitzeko iletsuak...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teodosioren zisterna

**Teodosioren zisterna** () Istanbul (Turkia) hiriaren azpian dauden urasken ospetsuenetariko bat da.

## Historia 
Zisterna Teodosio II.a Bizantziar enperadoreak eraikitzeko agindua eman zuen, 428 eta 443 artean. Helburua Valente akueduktutik hirira heltzen ura biltzea zen; ur hori Ninfeora, Zeuxippos bainuetara eta Konstantinoplako Jauregi Handira eramaten zen eta horretarako uraska hau beharrezkoa zen.

## Ezaugarriak 
Uraskaren luze-zabala 45 x 25 metrokoa zen. Sabaiak 9 metro ditu eta marmolezko 32 zutabe gainean eraikia dago.

## Turismoa 
Hiriko beste zisternak moduan (esaterako Basilika zisterna) hau ere publikoari irekita dago. Sarrera Piyer Loti Caddesi-n dago, Eminönü barrutian.

## Ikus gainera 
* Basilika zisterna (Istanbul)

## Kanpo estekak