open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anomero

thumb|590x590px|D-glukopiranosaren α eta β  anomeroak
Kimikan **anomero** esaten zaio 5 karbono-atomo baino gehiagoko monosakarido baten isomeroari zeinak lotura hemiazetaliko bat garatu duen. Horri esker, egitura zikliko bat har dezake, eta bi posizio zehatz ditzake hidroxilo taldearentzat: α, edo β, planoaren azpiko orientazioaren arabera, edo planoaren gainekoa, Haworth-en proiekzio batean.

Anomeroetan estereoisomero edo diastereomero ia berdin-berdinak, karbono anomerikoan bakarrik bereizten dira, hau da, aldehido edo zetona talde funtzionala azukrearen kate ireki gisa daraman karbono-atomoan.

## Erreferentziak
Heteroglosia

# **Literaturan**:  Bajtinek azpimarratu zuen eleberri batean, adibidez, ez dagoela ahots nagusi edo bakarra, baizik eta ahots ugarik elkarrekintzan jarduten dutela eta elkarri eragiten diotela. Ahots horiek pertsonaienak, narratzailearenak, kultura-aipuak edo testuan sartzen diren hizkuntza tekniko edo herrikoiak izan daitezke. Horrek hainbat ikuspegi eta esanahiren arteko elkarrizketa sortzen du.
# **Linguistikan**:  Heteroglosiak hizkuntza berean dauden hizkera desberdinak aipatzen ditu, gizarte, kultura, geografia edo historiaren arabera aldatzen direnak. Adibidez, dialektoak, erregistro formalak eta informalak, edo arlo profesionaletako terminologia bereziak aniztasun horren parte dira.
# **Gizartean**:  Kultura edo komunitate berean existitzen diren hizkuntza eta adierazpide desberdinen koexistentzia bezala ere uler daiteke. Honetan sartzen dira hizkuntza desberdinak, baina baita kode kulturalak, ideologikoak eta komunikazio-moduak ere.

### Adibide praktikoa: 
*Les Miserables* (Victor Hugo) eleberrian, heteroglosia agerian dago pertsonaiek, klase sozialaren arabera, hizkuntza estilo desberdinak erabiltzen dituztelako: akademikoen hizkuntza kultutik hasi eta langileen hizkera arrunteraino. Honek gizartearen aniztasuna islatzeaz gain, obrari ikuspegi eta aberastasun gehiago ematen dio.
Josef Krips

**Josef Alois Krips** (Viena, 1902ko apirilaren 8a – Geneva, 1974ko urriaren 13a) austriar musikari eta orkestra-zuzendaria izan zen.

Felix Weingartner eta Eusebius Mandyczewskiren ikasle izan zen eta 1921 eta 1924 artean Weingartnerren laguntzailea izan zen Vienako Volksoperrean. Ondoren hainbat orkestra zuzendu zituen, besteak beste, Karlsruherena 1926tik 1933ra. 1933an, Vienako Estatu Operako orkestraren zuzendaria izan zen. 1935ean Vienako Arte Ederren Akademiako irakasle izendatu zuten, eta 1935etik 1938ra Salzburgoko Jaialdiko orkestra zuzendu zuen.

1938an ihes egin zuen Austriatik, Anschluss gertatu zenean. Katoliko gisa hezi bazen ere, aita judua zuen. Belgraden ezarri zen eta urtebetez Bellgradoko Filarmonikan lan egin zuen eta ondoren janari fabrika batean.

1945ean Austriara itzuli zen eta Vienako Orkestra Filarmonikoaren eta Salzburgoko Jaialdiaren zuzendari izendatu zuten. 1950etik 1954ra Londresko Orkestra Sinfonikoa zuzendu zuen eta 1954tik 1963ra Buffaloko Orkestra Sinfonikoa. 1963tik 1970era San Frantziskoko Orkestra Sinfonikoko musika-zuzendari izan zen, eta 1970etik 1973ra Vienako Orkestra Sinfonikoa zuzendu zuen.

1946an eta 1947an Vienako Urteberri eguneko kontzertua zuzendu zuen.
Ez Gaitu Inork Geldituko

***Ez Gaitu Inork Geldituko*** Urtz taldearen abesti bat da. 2001. urtean argitaratutako *Aingeru* albumaren parte da.

COVID-19 pandemiaren garaian abestia ezaguna egin zen Osakidetzako osagileek abesten zutelako.

## Hitzak 
Hitzak:
: Nork esan du, ezinezkoa da?
: Nork onartu, hori hala dela?
: Zaila bada, ez da ezinezkoa;
: zaila bada, badago lortzea.
: Eta ibiliz ikasten bada oinez
: has gaitezen bidea egiten.

: Ez gaitu inork geldituko.
: Ez zaitu inork geldituko.

: Nork esan du, ez dago lortzerik?
: Nork esan du, ez dut gaitasunik?

: Zaila dena, zaila bada berez
: guk ohi dugu zailago egiten.
: Eta ibiliz ikasten bada oinez
: has gaitezen bidea egiten.

: Ez gaitu inork geldituko.
: Ez zaitu inork geldituko. (bis)

: Bidairik luzeena, beti,
: pauso batez hasten da.

: Ez gaitu inork geldituko.
: Ez zaitu inork geldituko. (bis)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Ez Gaitu Inork Geldituko" abestia entzungai.
Companhia das Letras

**Companhia das Letras** Brasilgo argitaletxerik handiena da, 1986an sortua, egoitza São Paulon duena.

Luiz Schwarcz eta Lilia Moritz Schwarcz senar-emazteek sortu zuten. 

Batez ere literatura eta gizarte zientziei buruzko liburuak argitaratzen ditu. 

2011ko abenduaren 5ean Penguin Books argitaletxe britainiarrak Companhia das Letras-en %45a erosi zuen. 2018ko urrian Penguin argitaletxeak enpresaren %70a eskuratu zuen. 

## Erreferentziak
Amalia Fahlstedt

**Amalia Wilhelmina Fahlstedt** (Stockholm, 1853ko urtarrilaren 8a – Djursholm, 1923ko urtarrilaren 29a) suediar idazle, irakasle eta itzultzailea izan zen. Bere ibilbidean zehar, liburu ugari idatzi zituen eta XIX. mendeko emakumeen mugimenduko kide aktiboa izan zen.

## Bizitza 
Amalia Fahlstedt 1853ko urtarrilaren 8an jaio zen Stockholmen. Anders Gustaf Fahlstedt dendariaren eta Johanna Wilhelmina Bergströmen sei seme-alabetako bosgarrena zen. Hizkuntza-irakasle moduan trebatu zen Rossander ikastaroetan. Aita hil ondoren, familiak arazo ekonomikoak izan zituen. Arazo horiek gainditzeko nahian, Fahlstedt irakasten hasi zen eta 1877an eskola bat sortu zuen Bertha ahizparekin batera.

August Strindberg suediar antzerkigileak inspiratuta, idazten hasi zen. 1883an lehen liburua argitaratu zuen, *I flygten* ipuin bilduma. 1887an *Ax och Halm* saiakera idatzi zuen, non ezkontzaren, emakumeen hezkuntzaren eta enpleguaren gaiak aztertu zituen. *Ett lefnadsmål* ipuina ere kaleratu zuen, erreforma-pedagogia garaikidearen ideiek eraginda. *En passionshistoria* (1897) eta *I dödvattnet* (1889) eleberriak idatzi zituen, Rafael izengoitia erabiliz. Haur eta gazte literaturako egilea ere izan zen. Hainbat aldizkaritan kolaboratu zuen eta italieratik, nederlanderatik eta beste hizkuntza batzuetatik suedierara itzuli zuen.

Ellen Key suediar feminista diferentzialistaren lagun mina zen. Harekin batera, Tolfterna sortu zuen, emakume langileek eta klase ertaineko emakume ikasiek osatzen zuten elkartea.

Djursholmen hil zen 1923ko urtarrilaren 29an.

## Lanak 
### Norberaren lanak 
* *I flygten: berättelser* (1883)
* *Ax och halm: berättelser* (1887)
* *Ismaël: Berättelse* (1895)
* *En passionshistoria* (1897)
* *I dödvattnet: skildring* (1899)
* *I sommartid: berättelse för ungdom* (1901)
* *Mor Sagas skymningsprat, upptecknadt i åtta sagor* (1902)
* *Hvita boken och andra berättelser: Af Rafael* (1904)
* *Glimtar: Fantasier och kåserier* (1912)
* *Småbarnens sagbok: korta sagor för små barn* (1920)

### Itzulpenak 
* Frederik van Eeden. *Ut bland människorna: berättelse* (1906)
* Antonio Fogazzaro. *Ett helgon* (1907)
* Jan Ligthart. *Frihet och disciplin i uppfostran* (1910)
* Georges Ohnet. *Herr Derblays giftermål* (1912)
* Leonard Trelawny Hobhouse. *Liberalismen* (1913)
* Charles Dickens. *Mrs Lirriper och hennes hyresgäster samt andra berättelser* (1921)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Momena Ibrahimi

**Momena Ibrahimi** (Afganistan, 1993), **Momena Karbalayee** izenez ere ezaguna, Afganistango emakumeen eskubideen aldeko aktibista eta polizia ohia da. 2017an, Afganistan erdialdeko Daykundi probintziako Kajran barrutian polizia ofizial izatera heldu zen lehen emakumea. . 2021ean, BBCk egindako munduko 100 emakume eraginkorrenen zerrendan sartu zuten. 

## Ibilbidea 
2009ko irailaren 6an, Kajraneko polizia-etxeko buruak eta haren nagusiak, Mohammad Khan Baluchek, hirian bisitan zegoen bere lagun ofizial batekin sexu-harremanak izateko agindu zioten. Ezezkoaren aurrean, Mohammadek berak jo eta bortxatu egin zuen.Epaitegietara eraman zuen kasua, baina epaileak atzera bota zuen 2020an. Hilabete batzuk geroago, Ibrahimi bere buruaz beste egiten saiatu zen. Auzitara jo zuen, eta salaketa kentzeko agintari politiko eta polizialen presioak salatu zituen.

Momena Ibrahimik adierazi zuen bere kasuak balio behar zuela emakumeek euren herrialdean bizi duten egoerari ikusgarritasuna emateko, bereziki lankideen eta nagusien aldetik sexu jazarpena jasaten duten emakume polizien ehuneko handia. 

2021eko abuztuan, Afganistanen talibanak boterera iritsi zirenean, Ibrahimik Erresuma Batuan erbesteratu behar izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klomipramina

**Klomipramina** antidepresibo trizikliko bat da. Hainbat gaixotasun tratatzeko erabiltzen da, batez ere nahasmendu obsesibo-konpultsiboa. Ohikoa da ere hiperakusian, izu-nahasmenduan, depresio-nahasmendu larrian, trikotilomanian, gorputz dismorfikoaren nahasmenduan eta min kronikoan. Eragin nabarmena izan du eiakulazio goiztiarraren tratamenduan eta narkolepsiari lotutako kataplexian. Kataplexiaz gain, baliteke haluzinazio hipnanogiko eta hipnoponpikoetan eragina izatea, baina ez dago hain ebidentzia sendoa. Beste antidepresibo batzuetan bezala, suizidio arriskua areagotu dezake 25 urtetik beherakoen artean, gutxienez tratamenduaren lehenengo asteetan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anguianoko trikimakoen dantza

thumb|Dantzari bat trikimakotan maldan behera dantzan.

**Anguianoko trikimakoen dantza** () Errioxako Anguiano herrian egiten den dantza tradizionala da, Kultura Intereseko Ondasun izendaturik dagoena. Herriko zortzi gaztek trikimakotara igota aldapa handi bat jaisten dute biraka.

## Jatorria 
Najerilla ibaiaren goiko arroan ohikoa zen trikimakoak erabiltzea hezeguneak edo elurteak zeharkatzeko. Ez da ezagutzen noiz hasi ziren dantza bera Magdalenako Andre Mariaren menezko jaietan egiten, lehenengo erreferentzia 1603. urtekoa da.

## Jantzia 
* Trikimakoak: Pago egurrez eginda daude. 50 cm inguruko luzera dute eta puntan amaitzen dira.Orkatilari eta belaunari soka bidez lotzen zaizkie.
* Alkandora zuria, mahuka apainduekin.
* Txaleko koloretsua: zazpi banda ditu, gorria, urdin argia, berdea, arroxa, marroia, horia eta urdin bizia.
* Galtza beltzak belaunetan kolorezko zinta dutenak.
* Azpiko gona.
* Gona hori adamaskatua.
* Gerriko urdina.
* Galtzerdi zuriak.
* Espartozko espartin zuriak xingola beltzekin.
* Kastainetak, ezpel egurrezkoak eskuz eginak.

## Dantza 
250px|thumb|Dantzariak *La Obra* plazan dantzan.
Madalenako jaietan egiten den dantza da, uztailaren 21, 22 eta 23an. Iraileko azken asteburuan ere egiten da, larunbat eta igandean.

Mezaren ondoren Magdalenaren prozesioan joaten dira trikimakoak dultzainaz eta danbolinaz lagunduta. San Andres elizaren aurrean hasten dira *La Obra* izeneko plazan eta plazaren eta goiko kalearen arteko zazpi mailak jaisten dituzte "Las Escaleras" izeneko zatian. Ondoren "Dantzarien aldapa" jaitsi behar dute, 58 metro luze den kale estua %20ko pendiza duena. Banan bana jaisten dira dantzariak biraka eta kastainetak joz. Azpialdean jendea aurkituko dute haien jaitsiera gelditzeko, horregatik "el colchon" ("koltxoia") esaten zaio azpian zain duten jende multzoari. Behin behera iristita berriz gora igoko dira berriz biraka jaisteko. Musikariak beheko plazara iritsi bitartean horrela jarraitzen dute eta sei aldiz gutxi gora behera jaisten da dantzari bakoitza aldapan behera.

Jaitsiera hau oso zaila da, baina gonak lagundu egiten die orekatzen, izan ere biraka ari direnean kanpai itxura hartzen baitu eta barruan sartzen den aireak zutik mantentzen laguntzen du.

Behin guztiak beheko plazan daudenean trikimakoak kendu eta "los troqueaos" izeneko danta egiten dute hurritz makilak erabiliz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kataplexia

**Kataplexia** muskuluetako ahuleziaren bat-bateko eta aldi baterako gertaera bat da, kontzientzia osoarekin batera gertatzen dena. Normalean, barreak, negarrak edo izuak eragiten dute. Kataplexia da narkolepsia kasuen %10ean agertzen den lehen sintoma. Hipokretina neuropeptidoa (orexina ere deitua) sortzen duten neurona hipotalamikoen suntsiketa autoimmuneak eragiten du. Neuropeptido horrek eszitazioa erregulatzen du, eta esna- eta lo-egoeren arteko trantsizioa egonkortzen laguntzen du. Narkolepsiarik gabeko kataplexia arraroa da, eta ez dakigu zergatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neuropeptido

**Neuropeptidoak** neuronek sintetizatu eta askatzen dituzten aminoazido kate txikiz osatutako mezulari kimikoak dira. Neuropeptidoak G proteinetara (GPCR) akoplatutako hartzaileekin elkartzen dira neuronen jarduera eta beste ehun batzuk modulatzeko, hala nola hestea, muskuluak eta bihotza.

Neuropeptidoak proteina aitzindari handietatik sintetizatzen dira. Proteina horiek zatitu eta gero nukleo dentsoko besikula handietan paketatzen dira. Neuropeptidoak beste neuropeptido eta neurotransmisoreekin batera neurona bakarrean askatzen dira askotan, eta horrek efektu ugari sortzen ditu. Askatu ondoren, neuropeptidoak zabal daitezke eta helburu kopuru oso handiarengan eragina izan dezakete. 

Neuropeptidoak mezulari kimiko guztiz antzinakoak eta oso anitzak dira. *Trichoplax* bezalako plakozooek, neuronarik ez duten animalia guztiz basalek, peptidoak erabiltzen dituzte zelulen arteko komunikaziorako, goi-animalien neuropeptidoen antzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelmine Gulowsen

**Wilhelmine Mentzine Gulowsen**, jaiotzez **Sissener** (Kongsvinger, 1848ko maiatzaren 21a – 1899ko maiatzaren 26a), ***Waldemar Steen*** eta ***Annar Mentz*** izengoitiz ere ezaguna, norvegiar idazle, poeta, argitaratzaile eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Wilhelmine Mentzine Sissener Kongsvingerren jaio zen 1848ko maiatzaren 21ean. Johan Peter Brandt Sissener kapitainaren eta Oline Riiserren alaba eta Valborg Seeberg idazlearen ahizpa zen. 1866ko abenduaren 2an Anders Gulowsenekin ezkondu zen. 

Gulowsenen lehen argitalpen independentea *Strengeleg* poesia bilduma izan zen, Waldemar Steen izengoitiaz sinatuz. Liburu hori gizon baten ikuspegitik idatzita eta emakumeen edertasunari buruzko maitasun-poema ugariz osatuta dago.

1882an *Mindeblade over fru Johanne Reimers* kaleratu zuen, Johanne Regine Reimers aktoreari buruzko liburua. 1882tik 1883ra *Figaro* astekari kulturala zuzendu zuen. Garai hartako hainbat aldizkari kulturaletan ere kolaboratu zuen.

Hainbat bidaia egin zituen Europan zehar, eta hori hurrengo argitalpenetan islatu zuen. 1884an *Lidt om Recensionerne og Theatrene i Stockholm* kaleratu zuen, Annar Mentz izengoitia erabiliz, eta 1885ean *Alene med mange – reisebreve fra Frankrig, Italien og Schweitz, af den der har gjort turen*.

1899ko maiatzaren 26an hil zen, 51 urte zituela.

## Lanak 
* *Strengeleg* (1879)
* *Mindeblade over fru Johanne Reimers* (1882)
* *Lidt om Recensionerne og Theatrene i Stockholm* (1884)
* *Alene med mange – reisebreve fra Frankrig, Italien og Schweitz, af den der har gjort turen* (1885)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chad Morgan

**Chadwick William Morgan** (Wondai, Queensland, 1933ko otsailaren 11 - Gin Gin, Queensland, 2025eko urtarrilaren 1a) Australiako country musika abeslari eta gitarra-jolea zen. Ezaguna zen bere *vaudeville* estiloarengatik, abestien letra komikoengatik, bere hortz nabarmenengatik eta eszenatoki gainean zuen pertsonaiarengatik. Bere lehen grabazioaren izengoitia ere eman zaio, "The Sheik of Scrubby Creek". 

1948an hasi zen musika konposatzen, etxaldean lanean zegoela. Irratsaio batean ezagun egin zen, eta jotzen hasi zen. 1952an bere lehen diskoa grabatu zuen. 70 urteko ibilbide profesionalaren ostean, 2024ko apirilaren 21ean *Farewell to Australia* kontzertua eskaini zuen, eta erretiroa hartu, 91 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Firsdown

'''''', Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen parrokia zibil bat da, Wiltshire konderrian. 

2011n 581 biztanle zituen.
Idmiston

'''''', Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Wiltshire konderrian. 

2011n 2.130 biztanle zituen.
Nomansland (Wiltshire)

**Nomansland**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri txiki bat da, Wiltshire konderrian. 

2016an 1.172 biztanle zituen.
Hanna Butenschøn

**Hanna Andresen Butenschøn**, jaiotzez **Døderlein** (Holt, 1851ko uztailaren 12a – Oslo, 1928ko ekainaren 7a), ***Helene Dickmar*** izengoitiaz ere ezaguna, norvegiar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Hanna Døderlein Norvegiako Holt herrian jaio zen Christian Grønbech Døderlein (1816-1898) elizako deanaren eta Malvina Petersenen (1820-1909) familian. 1871n Nils August Andresen Butenschøn (1842-1935) enpresaburuarekin ezkondu zen. Barthold A. Butenschøn Sr. (1877-1971) enpresaburuaren ama eta Barthold A. Butenschøn (1904-2001) bankari eta argitaratzailearen amona zen, *September* (1903) eta *Som vi nu engang er –* (1915) antzezlanak idatzi zituen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jenny Blundell

**Jenny Blundell** (Sydney, 1994ko maiatzaren 9a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisca Jaquinet

**Francisca Jaquinet** (Frantzia, XIX. mendea) frantziar enpresaburua, ekintzailea eta asmatzailea izan zen. Espainian 1826an asmakizun-pribilejio bat lortu zuen lehen emakumea izan zen, tximinia ekonomikoko makinarena. 

## Bizitza 
Francisca Jaquinet Frantzian jaio zen, baina Madrilen bizi izan zen. 

## Patenteak Espainian 
XIX. mendeko Espainian, emakume atzerritarren ideiak ere babestu ziren. 1826an, Francisca Jaquineti eman zitzaion “tximinia ekonomikoko makina” bat asmatzearen pribilejioa. Hala ere, Jaquineten kasua berezia da: patentea bere izenean dagoen arren, asmakizuna bere senar zenak, frantziar hiritar batek, garatu zuela zehazten da. Horrela, Franciscak, bere oinordekoak, gailua Espainian sartzeko esklusibotasuna lortu zuen bost urtez. 

Francisca Jaquinet, Madrilen bizi zen frantziarra eta Nicolas Jaquineten alarguna, aipatutako mendeko berogailu-fabrikarik ospetsuenetako baten jabea, egoitza Madrilgo erdigunean izan zuena. 1826an tximinia eramangarri baterako ES 8H3 patentea lortu zuenean, familiaren ondarea mantentzeko borroka egin zuen lehen ekintzaileetako bat izan zen Francisca. asto-, behi- eta ahuntz-esnea saltzeko zalgurdi berezi baten gaineko eskubideak.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Thando Hopa

**Thando Hopa** (Johannesburgo, 1989) hegoafrikar modeloa   da, *Vogue* Portugalgo portadan albinismoa duen lehen emakumea eta Pirelli egutegian agertu zen lehen hegoafrikarra. Hopa aniztasunaren eta inklusioaren aldeko ekintzailea da 2018an BBCk egindako munduko 100 emakume inspiratzaileenen zerrendan sartu zuen..

## Biografia 
Seipati eta Jongisize Hoparen alaba. Sisa, Khanyi Nxumalo eta Phindile Vilakazi dira haren nebak.. Bere neba Sisa ere albinoa da. Hopa 1989an jaio zen, Johannesburgo hirian. Ikasten hasi zenean aurreiritzi asko pairatu zituen.

2012an, Gert-Johan Coetzee diseinatzailea merkataritza gune batean hurbildu zitzaion, eta modelo lan egitea proposatu zion. Onartu egin zuen, albinismoa duten pertsonentzako eredu positibo gisa balio zezakeela pentsatu baitzuen. Lau urtez aritu zen sustatzaile eta modelo lanetan, nahiz eta gero sustatzaile lana utzi egin zuen.

## Lanak 
* 2012 - Desfilea Hegoafrikako Modaren Astean.
* 2013 - Forbes Life Afrika.
* 2014 - Vichy Capital Soleilen enbaxadorea.
* 2017 - Marie Claireren abuztuko azala.
* 2019 - Vogue Portugaleko portada.
* 2020 - NBEren Albinismoaren aurkako Munduko Aliantza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mili Hernández

**Mili Hernandez Garcia** (Madril, 1959) Espainiako liburu saltzaile, editore eta aktibista lesbiana da, eta Berkana sortu zuen, LGTB gaietan espezializatutako Espainiako eta Hispanoamerikako lehen liburu denda.

## Ibilbidea 
Madrilen jaio zen, 1959an. 6 urtez Erresuma Batuan eta beste 6 urtez Estatu Batuetan bizi ondoren, Madrilera itzuli zen eta LGTB liburu denda bat sortzea zen bere asmoa, New Yorkeko Oscar Wilde eta Londresko Gay's the Word aitzindarietan inspiratuta.

Bere asmoa gauzatuz Berkana sortu zuen 1993an, LGTB gaietan espezializatutako Espainiako eta Hispanoamerikako lehen liburu denda, eta LGTB lehen denda Chueca auzoan erakusleiho bat ireki eta LGTB kolektiboari ikusgarritasuna ematez; bi egoitza izan zituen: hasieran Gravina 11n eta ondoren Hortaleza 62an. Urtte berean beste merkatari batzuekin eta Ramon Bilbao diseinatzailearekin batera, Chueca inguruko lehen gay mapa diseinatu zuen, garai hartan LGTB publikoari eskainitako 20 lokalekin.

2019an argitaratu zuen bere lehen liburua, *Federico y sus familias* haurrentzako eleberria.

Lesbiana, Gay, Trans eta Bisexualen Estatuko Federazioko (FELGTB) presidentea izan zen Hernandez, eta Madrilgo Lesbiana, Gay, Transexual eta Bisexualen Kolektiboko (COGAM) bozeramailea; elkarte horretako lehen emakume taldea sortu zuen bertan.

Golf zalea da oso, eta Pascovi Fundazioaren aldeko P&P ongintzazko Torneoa irabazi zuen CTGn, 2016an.

## Lanak 
* *Federico y sus familias*. NubeOcho Ediciones, 2019.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Aktibismoari You&Me saria (2020).
* Laiak saria, LGTBIQ mugimenduan egindako lana aitortzeko (2019).
* LesGaiCineMad jaialdiaren ohorezko saria, aktibismo ibilbideagatik (2016).
* Triangulo saria militantziari (2002).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mili Hernandezi elkarrizketa La Sextan
* Elkarrizketa Mili Hernandezi Telemadriden
* Mili Hernandezi elkarrizketa Dos Manzanas aldizkari digitalean
Ángela Hernández Núñez

**Ángela Hernández Núñez** (Buena Vista, Jarabakoa, Dominikar Errepublika, 1954ko maiatzaren 6a) emakume eta literaturan espezializatutako dominikar idazlea, hezitzailea eta feminista da. Giza eskubideen eta eskubide zibilen defendatzailea da, beti ereemakumeen eskubideak azpimarratzen ditu.

## Ibilbidea 
Buena Vistan jaio zen, Jarabacoa udalerrian, La Vega probintzian, 1954an. Yrene Nuñezen eta Eloy Hernandezen alaba da. Bi neba-arreba ditu. 17 urterekin Santo Domingo hiriburura joan zen ikasketak jarraitzeko, Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoan (UASD) ingeniaritza kimikoko karrera aukeratuz, ikasketak amaituz eta ohorez graduatuz, nahiz eta bere benetako bokazioa literatura izan.  

10 urtez ingeniaritza kimikoko departamentuko kide izan zen Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoan. Emakumearen Garapenerako Elkartasun Zentroak domina eman zion. Hiru urtez, Santo Domingoko landa-komunitateetan eta auzoetan antolakuntza eta hezkuntza lanak egin zituen. 

Aholkulari gisa lan egin du genero, garapen, hezkuntza, plangintza eta ingurumen arloetan nazioarteko lankidetzako erakundeentzat, besteak beste. Horrez gain, Emakumea Laguntzeko eta Aztertzeko Zentro Nazionaleko zuzendaria izan zen, eta Latinoamerikarako Kritikaren Dominikar Kapituluko kidea. Emakume Poeten Zirkuluko kide aktiboa eta Emakume Sortzaileen Taldeko kide sortzailea ere izan zen.

## Lanak (hautaketa) 
* 1985 – *Emergencia del silencio*, saiakera
* 1985 – *Tizné y cristal*, poemak
* 1985 – *Del asombro*, poemak
* 1988 – *Críticos y creadores*, saiaketa
* 1989 – *Alótropos*, ipuinak
* 1993 – *Masticar una rosa*, ipuinak
* 1994 – *Arca espejada*
* 1998 – *Telar de rebeldía*, poemak
* 1999 – *Piedra de sacrificio*, ipuinak. Saria Nazionala jaso zuen ipuinen sailean.

## Aintzatespenak 
2016an, Ángela Hernández Nuñezek Dominikar Literaturako Sari Nazionala jaso zuen, 1999ko *Piedra de sacrificio* ipuinagatik. Dominikar Errepublikaren aitortza hori urtero ematen zaio, 1990etik, egile baten literatur lanari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marisa Híjar

**Marisa Híjar** (Alacant, 1947-1989) Alacanteko kazetari feminista izan zen, eta zuzendariorde lanetan aritu zen Espainiako feminismoari buruzko lehen aldizkarian, Vindicacion Feminista izenekoan Espainiako 36ko Gerra  ostean.

## Biografia 
Lidia Falconen lankide nekaezina izan zen borroka feministan, 70eko hamarkadaren amaieran, eta Vindicacion Feminista aldizkari feministan zuzendariorde eta politika nazional eta internazionaleko atalen arduradun izan zen, berarentzat "*ideal partekatu bat* gauzatzea" izanik. Espainiako Alderdi Feministaren *Poder y Libertad* aldizkarian idatzi zuen, baita *El Periódico de Cataluña* egunkarian kronikak *eta* *Diario 16* egunkarirako elkarrizketak ere. TVEko hainbat erreportaje antolatu zituen, eta Vindicacion Feminista Kluben Federazioaren sortzaileetako bat izan zen. Hona hemen bere argitalpenetako batzuk: *Con Felipe Santander* artikulua, *El extensionista*-ren egilea, eta kolaborazio bat Santiago Genovésen *La Violencia en el País Vasco y en sus relaciones con España: no todo es política* liburuan. 

*Dones i Catalunya* antzerki-ikuskizuneko bost pieza laburretako bat ere idatzi zuen antzerkirako. Pieza horiek Kataluniako historiaren une desberdinetan kokatuta zeuden, eta emakume burgesen eta emakume langileen esperientzia islatzea zuten helburu.

Prosa ere idatzi zuen, hala nola Quimera literatur aldizkarian argitaratutako *Legado de mi misma* ipuina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa Gonzalo

**Teresa Gonzalo Lázaro** (Madril, 1978) madrildar zientzilaria,  ikertzailea eta asmatzailea, minbizian eta Hartutako Immunoeskasiaren Sindromean (HIES) espezializatua. Munduko bi patenteren egilekidea da, Ambiox Biotech-en sortzaileetako bat eta bere elkartasun lanarengatik aitortua. Aditua da nanopartikulak erabiltzen dituzten terapia selektiboetan, gaixotasun hepatikoak eta tumoreak sendatzeko eta Giza Inmunoeskasiaren Birusa (GIB) prebenitzeko.

## Bizitza 
Gonzalo Farmazian lizentziatua da Alcaláko Unibertsitatean eta Biomedikuntzan doktorea Holandako Groningen Unibertsitatean. Aurrerago, Santiago de Compostelako Unibertsitatean jarraitu zituen ikerketak. MBA bat ere badu Kudeaketa Bioteknologikoan, Espainiako IE Business Schoolen.

### Ibilbidea 
Erabilera topiko baginaleko gel bat garatu zuen, dendrimero izeneko molekula polimerikoak zituena, eragin mikrobizida eta antiinflamatoriokoak. Emakume osasuntsuak Giza Immunoeskasiaren Birusaz (GIB) kutsatzea saihesteko egokia da. Nanopartikula horien jarduera-mekanismoa GIBaren kapsulari atxikitzean datza, erasotzen saiatzen den zelulekin lotzea zailtzeko, infekzioaren % 80 inhibituz.

Produktu horren ondorioz, Ambiox Biotech enpresa sortu zuen Francisco Javier de la Mata, Rafael Gómez Ramírez eta Mª Ángeles Muñoz Fernándezekin batera, eta Berrikuntza Solidarioaren TR35 Saria jaso zuen (2011). Sari hori Massachusettseko Institutu Teknologikoak (MIT) eman zion, GIBa prebenitzeko metodo hori bikotearen adostasunez erabiltzeko zailtasun gutxiago izango zituela aurreikusten baitzen.

#### Patenteak 
Munduko bi patenteren egilekidea da, Santiagoko Unibertsitateko CENIT proiektuan PharmaMar enpresa farmazeutikoarekin batera egindako ikerketaren emaitza diren patenteak. 

* “Nanocápsulas con cubierta polimérica (Estalki polimerikodun nanokapsulak*)”* (Nanocapsules with a polymeric cover). Patente-zenbakia: P201130015.

* "Uso de nanocápsulas poliméricas en compuestos farmacéuticos (Nanokapsula polimerikoen erabilera konposatu farmazeutikoetan)" (Polymeric nanocapsules for use in pharmaceutical compositions). Patentearen zenbakia: EP11382003.9.

## Argitalpenak 
* «*A new potential nano-oncological therapy based on polyamino acid nanocapsules* (Poliaminoazidozko nanokapsuletan oinarritutako terapia nanoonkologiko potentzial berria)» 2013.
* «*Reduction of advanced liver fibrosis by short-term targeted delivery of an angiotensin hartzaile-blocker to hepatic stellate cells in rats* (Gibeleko fibrosi aurreratua murriztea, arratoietan angiotensina-hartzailearen antagonista bat epe laburrean emanez gibeleko zelula izartuei)», 2009.

## Aintzatespenak 
* 2011n Berrikuntza Solidarioaren TR35 Saria 
* 2013an Genoma España Fundazioaren lehen saria

* *2016an Scientific Entrepreneurial Woman Today* aldizkariaren Urteko Emakumea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Teresa Gonzalori Madri+d-n
Candelaria Pérez (asmatzailea)

**Candelaria Pérez** (Kanariar uharteak, XIX. mendea) kanariar merkataria eta asmatzailea izan zen. XIX. mendearen amaieran, etxeko lanekin lotutako berrikuntza ugari sortu zituzten emakumeek. Emakume horietako bat Candelaria Pérez izan zen, erabilera anitzeko altzaria asmatu zuena.

## Bizitza 
Kanarietan jaiotako merkatari alarguna zen. Habanan (Kuban) bizi zela altzari berezi baten patentea lortu zuen. 

## Asmakizuna 
1889ko abuztuan patente bat lortu zuen espazio txikietara molda zitekeen erabilera anitzeko altzari baterako. Gainera, tolestu eta beste pisu batera eramaten zen. Hainbat altzari batzen zituen bakar batean. Espazio txikien gainoptimizazio bat zen, non etxean (sukaldean, bainugelan eta logelan) behar  zitekeen guztia sartzen zen. 

Hauxe da altzari anitz horren deskribapena: ohea, apain-mahaia, konketa, gau-mahaia, idazmahaia, xakean jokatzeko zein jateko mahaia eta irakurtzeko atril edo euskarria.  

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* SÁIZ GONZÁLEZ, J.P. (2011).  Oficina Española de Patentes y Marcas, ed. *200 años de Patentes* (PDF). or. 99. NIPO 703-11-012-0. 2018ko martxoaren 11n kontsultatua. 
* Uve, Sandra (2018). Superemakumeak, superasmatzaileak: Gure bizitza eraldatu zuten ideia bikainak. Madril: Planeta S.La. 

## Kanpo estekak
Susan Hall

**Susan Mary Hall** (Harrow Middlesexen, 1955), britainiar politikari eta mompreneur-a, Londresko alkatetzarako hautagai kontserbadorea 2024an.

Londresko Asanbladako kidea da 2017ko ekainaren 20tik, eta Londresko kontserbadoreen buru ere izan zen 2019ko abendutik 2023ko maiatzera.

## Biografia 
### Familia 
Benjamin Coleren (1912–1972) alaba nagusia, jatorriz irlandarra, Enniskilleneko kondeetatik urrun zegoen antzinako lineako kidea, eta bere emaztea, Mary sortzez, Palmer (1926–1999), bere aita Londresko ipar-mendebaldean automobilak konpontzeko tailerren jabea zen.

1977an Peter Hall ile-apaintzailearekin ezkondu zen.

### Ibilbide politikoa 
Londresko Harrow udalerriko zinegotzia da, Ward de Hatch End-erako 2006ko udal hauteskundeak irabazi ostean. Gainera, 2013tik 2014ra Harrowen gehiengorik gabe udal kontzejuko buru izan zen Hall.

Londresko Batzarreko kide izendatu zuten, Kemi Badenochek 2017an parlamentari aukeratuak karguari uko egin ostean, eta 2018an kontserbadoreen alboko buruzagi bihurtu zen. Tokiko gobernurako trebetasunagatik ezaguna, talde kontserbadorearen buru izatera iritsi zen 2019ko Asanbladan.

2021eko udal hauteskunde britainiarretan berrautatutako kidea da. 2023ko maiatzaren 2an, Hallek dimisioa iragarri zuen Londresko Batzarrean talde kontserbadoreko buru gisa, eta 2023ko uztailaren 19an hautagai kontserbadore hautatuko zuten 2024ko Londresko alkatetzako hauteskundeetarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.london.gov.uk
* www.cityhallconservatives.com
Cicerbita plumieri

***Cicerbita plumieri*** Asteraceae familiako landare belarkara da. Piriniotan eta Alpeetan bizi da eta Euskal Herrian Leitzaranen, Aralarren eta Nafarroako eta Zuberoa arteko Piriniotako haranetan soilik azaltzen da.

## Taxonomia 
Frédéric Kirschleger botanikari frantsesak deskribatu zuen zientziarako 1852. urtean.

*Cicerbita plumieri*-ren sinonimoak dira *Sonchus plumieri* L. eta *Lactuca plumieri (L.) Gren. & Godr..*

## Deskribapena 
Errizoma etzana du eta handik zurtoinak tente ateratzen zaizkio 40-150 cm arteko altuera hartuz. Alboan dauden landareen zurtoinak elkar nahasturik ikustea ere ohikoa da.

Zurtoinen oinarrian ateratzen dira hostoak erroseta bat sortuz. Zurtoinean gorago ateratzen direnek zurtoina bera besarkatzen dute. Hostoak triangeluarrak dira, zabalak badira ere zatikatuak daude eta ertzak horzdunak dira. 60 cm-ko luzera ere har dezakete. Hostoak zabalak eta jangarriak direnez landare honek "mendiko uraza" izena hartzen du hainbat hizkuntzatan. 

Infloreszentzia oso bereizgarria da. 3 cm-ko diametroko egitura osatzen duten ligula urdinak ditu eta inbolukru biluziak. Lore horien pedunkuluak altuera desberdinetatik abiatzen dira baina loreak maila berean daude kokatuta.. Haziak akenioak izanik anemokoriaz barreiatzen da, hau da, haizearen bidez.

Landare hemikriptofitoa da, hau da, neguan zati aereoa galtzen du baina udaberrian adar berriak ateratzen zaizkio errizoma etzanetik.

## Mehatxuak 
Euskal Herrian oso bakana da eta populazioak elkarren artetik isolaturik daude, Gipuzkoan bereziki. Leitzaranen esate baterako gune bakarrean aurkitzen da eta populazioak beheranzko joera du.

## Hibridazioa 
*Cicerbita plumieri* *Cicerbita alpina* espeziearen antzekoa da, baina *C. alpina* iletsua da eta *C. plumieri* ez. Espezie bien arteko hibrido bat existitzen da, *Cicerbita × favratii Wilczek*.

## Iruditegia 

Irudi:Cicerbita plumieri kz01.jpg|Zurtoinak.
Irudi:Cicerbita plumieri1.jpg|Infloreszentzia.
Irudi:Cicerbita plumieri in Jardin Botanique de l'Aubrac.jpg|Hostoa.
Irudi:Cicerbita plumieri kz03.jpg|Akenioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palwasha Hassan

**Palwasha Hassan** (Kabul, Afganistan, 1969) biktimen aitortza, bakearen eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea eta Afganistango politikaria. Afganistango Emakumeen Hezkuntza Zentroaren sortzaile eta zuzendari exekutiboa izan zen, irabazi-asmorik gabeko erakundea 1991n sortua.

## Ibilbidea 
Konstituzio berriari forma eman zion 2003ko jirga-loian delegatutako 100 emakumeetako bat izan zen Hassan. 2004ko Konstituzioan eta haren beste artikulu batzuetan Estatu auzietan emakumeen ordezkaritza handitzen lagundu zuen. 2010eko urtarrilean, Emakumearen Gaietarako ministro hautatu zuten Palwasha Hassan Karzairen gobernuan, baina ez zuen nahikoa boto lortu Herriko Ganberan kargua hartzeko.

Gerraosteko Berreskuratze Ikasketetan masterra egin zuen Yorkeko Unibertsitatean.

2022an, Hassanek Bakearen Institutu Estatubatuarreko Jennings Randolph Afghanistan Fellow beka jaso zuen. Afganistanerako «Eskubide eta Demokrazia zuzendari» izateko kontratatu zuten.

Georgetowneko Unibertsitateko Emakumeen, Bakearen eta Segurtasunaren Institutuko ikertzaile nagusi ohia da.

## Aintzatespenak 
[thumb| "Afganistango emakumeen eta gizarte zibilaren parte-hartzea Estatu Batuetako politiken formulazioan" gaiari buruzko eztabaida 2022an. Ezkerretik eskuinera: Hassan, Asila Wardak, [Naheed Sarabi eta Rina Amiri]]

* 2005ean Bakearen Nobel Saria jasotzeko hautagai ziren 1.000 emakumeetako bat izan zen Hassan. 
* 2021ean Sajarov saria, Europako Parlamentuak urtero ematen duen giza eskubideen saria, jasotzeko finalista izan zen hamaika afganiarretako bat ere izan zen, urte horretan Aleksei Navalniri eman zitzaiona.

* 2021eko abenduan, Hillary Rodham Clinton saria eman zioten, emakumeen eskubideak eta bakea sustatzeko egindako ahaleginengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ágnes Keleti

**Ágnes Keleti**, **Klein** jaioa (Budapest, 1921eko urtarrilaren 9a – *ibidem*, 2025eko urtarrilaren 2a) hungariar-israeldar gimnasta izan zen.

Sei urterekin hasi zen gimnastikan eta hamasei urterekin Hungariako gimnasia txapeldun bihurtu zen. 1937 eta 1956 artean hamar aldiz irabazi zuen txapelketa nazionala.

1941ean bere gimnasia klubetik bota zuten judua izateagatik. Bigarren Mundu Gerran ezkutatu egin zen bizia salbatzeko.

Gerra amaitu ondoren biolontxeloa jo zuen profesionalki eta gimnasia entrenatzera itzuli zen. 1952ko eta 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta hamar domina irabazi zituen guztira. Beste kirolari batzuekin batera, 1956ko Hungariako Iraultzaren osteko errepresioaren ondorioz Hungariara ez itzultzea erabaki zuen. Australian geratu zen gimnastak entrenatzen eta 1957an Israelera emigratu zuen. 2015ean Israelera itzuli zen.

## Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Kanpo estekak
Efigénia do Carvalhal

**Efigénia do Carvalhal de Sousa Teles Pimentel** (Veiga de Lila, Valpaços, 1839ko martxoaren 16a – *ibidem*, 1932ko urtarrilaren 22a) portugaldar poeta eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Júlio do Carvalhal de Sousa Silveira Teles Pereira e Menezes militar eta politikariaren eta Maria da Piedade Ferreira Sarmento Pimentel de Lacerda e Lemosen alaba zaharrena, Efigénia do Carvalhal Veiga de Lilan jaio zen, Valpaçosen. Bi ahizpa eta neba bat zituen: Maria Adelaide do Carvalhal de Sousa Silveira e Telles Betencourt, Beatriz do Carvalhal de Sousa Silveira e Telles Betencourt eta César do Carvalhal de Sousa Silveira e Telles Betencourt. Álvaro do Carvalhal idazlearen lehengusina zen. Bere familia jatorri noblekoa zen.

*A Esperança*, *O Almanaque das Senhoras* eta *A Crisálida: Jornal de Literatura* aldizkarietan kolaboratu zuen. Aldizkari horietan argitaratutako artikulu batzuk *Clotilde* (1869) eta *A Casa Negra* (1866) liburuetan argitaratuak izan ziren geroago. Eleberriez eta poesiaz gain, itzulpenak ere argitaratu zituen Portugalgo prentsan
* *Clotilde*
* *A Casa negra*
* *Adeus*
* *Duas Palavras de Explicação*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Versus populum

thumb|280x280px|Meza ematen versus populum posizioan.
***Versus populum*** ("herriarengana zuzenduta" latinez), meza ospatzeko jarera liturgikoa da, zeinean apaiza eliztarrei begira jartzen den, aldare-mahaiaren alde batetik.

Kontrako jarrerari *ad orientem* esaten zaio da (literalki, "ekialderantz" – nahiz eta ez luteralki hala izan) edo *ad apsidem* ("absiderantz" – baita aldarea elizaren absidearekin lotuta ez badago edo eliza edo kaperak absiderik ez badu ere). Forma hau meza tridentinoaren tipikoa izan da mendeetan liturgia katolikoan, non apaizak bizkarra ematen zien eliztarrei.

Praktikan, Vatikanoko II. kontzilioaren ondoren, apaiza herriari bizkarra itzultzera behartzen zuten aldareak gehienetan paretatik aldendu dira, edo altzari beraren parte baziren, eliztarrengandik gertuago zegoen aldare independente berri bat eraiki izan da, aldare-mahai edo versus populum aldarea. Euskal Herrian 20. mendetik ezagutzen diren elizetan, era honetako aldareak dira nagusi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shafik Wazzan

**Shafik Wazzan** (Beirut, 1925eko urtarrilaren 16a – *ibidem*, 1999ko uztailaren 8a) libanoar politikaria izan zen. Libanoko lehen ministroa izan zen 1980tik 1984ra.

137 herrialdea krisi politikoaren ondorioz gobernurik gabe egon ondoren izendatu zuten lehen ministro. 1982an, gerrilla palestinarren erretiratzea ikuskatu zuen. 1991n bonba-auto baten eztandak zauritu zuen.
Auricularia nigricans

***Auricularia nigricans*** *Auriculariaceae* familiako onddo espezie bat da. Basidiokarpoak (fruitu-gorputzak) gelatinakarak dira, belarri formakoak eta hostozabal zuhaitzen egur hilean hazten dira. Asiako hego eta ekialdean, Ipar Amerikan, Hego Amerikan eta Karibean aurkitzen da. Lehen, Asiako aleak espezie berezi gisa sailkatzen ziren, *Auricularia* *polytricha* gisa deskribatzen zen

Sinonimoak: *Hirneola nigricans*, *Exidia hispidula*, *Exidia polytricha*, *Auricularia polytricha*, *Auricularia auricula-judae var. polytricha*, *Hirneola polytricha*, *Peziza nigrescens*, *Auricularia nigrescens*, *Peziza nigra*, *Hirneola nigra*, *Lachnea nigra*.

## Deskribapena 
*Auricularia nigricans* delakoak fruitu-gorputz meheak, goma itxurakoak eta gelatinakarak sortzen ditu, belarri formakoak eta 60 mm-ko zabalera eta 4 mm-ko lodiera artekoak. Fruitu-gorputzak bakarka edo multzotan agertzen dira. Goiko gainazalak tomentu trinkoa izaten du eta gris-errauts koloretik marroi-horixkara doan kolorekoa da. Himenioa, esporak dituen azpialdea, leuna da eta arrosa koloretik marroi kolorerakoa.

**Etimologia:** Nigricans epitetoa latinetik dator, belztu edo belztu egiten duena, esan nahi duen "antis" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Auricularia cornea* antzekoa da, baina azaleko ileak askoz laburragoak dira.

## Sasoia eta lekua 
*Auricularia nigricans* espezie xilofagoa da, normalean zuhaitzen atal hiletan edo eroritako hostozabalen zuhaitzetan hazten da.

### Banaketa eremua 
Ameriketan oso hedatua dago, Lousianatik eta Karibeko hegoaldetik Argentinaraino. Ez dago beste leku batzuetan bere existentziaren ezagutzarik. Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldare-mahai

**Aldare-mahaia** eliza katolikoetako aldare bat da, koruan edo batzuetan gurutzaduraren azpian jartzen dena eta apaizak haren atzetik, meza emateko erabiltzen duena. 

## Ezaugarriak 
Aldarea izatez definizioz da mahaia, baina katolizismoan beste egitura batzuekin batu da historikoki, erretaula edo aldare-buruekin ohikoan, aldare nagusiak osatuz (non tradizionalki meza eliztarrei bizkarra emanez ematen zuen apaizak). 
[ezkerrera|thumb|Meza [Tridentino|tridentinoa, aldare nagusi batekin, bizkarra emanez herritarrei.]]
Vatikanoko II. kontzilioaren ondoren, apaizak herriari zuzenean begira jarri izan direnean meza emateko (*versus populum* posizioan), apaiza herriari bizkarra itzultzera behartzen zuten aldare nagusi  gehienetan paretatik aldendu ziren, edo altzari beraren parte baziren, eliztarrengandik gertuago zegoen aldare independente berri bat eraiki izan da. 

Euskal Herrian 20. mendetik ezagutzen diren elizetan, era honetako aldare mahaiak dira nagusi. *Versus populum* aldareak ere esaten zaie, eta hizkuntza germaniko batzuetan *herriaren aldare* (''People's altar* ingelesez, *Volksaltar* alemanez).

Liturgia katoliko erromatarraren meza-liburu ofizialak, *Institutio Generalis Missalis Romani'' (IGMR) delakoak, dio 2002ko edizioan aldareak "hormatik aldenduta egon behar" duela. "Posible izan behar da haren inguruan oinez ibiltzea, eta ahalbidetu behar du meza herriari begira eman ahal izatea, posible denean." 

## Iruditegia 

Fitxategi:Chancel of Notre-Dame de Paris, 2024 (8).jpg|Notre-Dame Pariskoan 2024ko eraberritzean jarritako aldare-mahai berria.
Fitxategi:Arantzazu Cristo resucitado.JPG|Arantzazuko kriptako aldarea.
Fitxategi:Dülmen, Heilig-Kreuz-Kirche, Altar -- 2019 -- 3113-7.jpg|Dülmen hiri alemaneko eliza bateko aldarea.
Fitxategi:Autel Moderne et sa décoration florale de la messe dominicale Eglise Saint-Etienne de Romorantin.jpg|Saint-Etienne de Romorantin elizako aldarea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Annie Glenn

**Anna Margaret Glenn** (Columbus, 1920ko otsailaren 17a - Saint Paul, 2020ko maiatzaren 19a) estatubatuar ekintzailea  izan zen, eta entzumen arazoak zituzten pertsonen alde egindako lanagatik da ezaguna. John Glenn astronautaren eta senataria emaztea izan zen.

Anna St. Paul, Minnesota hil zen, 2020ko maiatzaren 19an, 100 urte zituela, COVID-19arekin izandako konplikazioen ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karin Keller-Sutter

**Karin Keller-Sutter** (Uzwil, 1963ko abenduaren 22a) suitzar politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2025ean.

Hizkuntzen-interpretazioa ikasi zuen Zürichen eta Pedagogian graduatu zen Friburgoko Unibertsitatean. Irakasle aritu ondoren, 2019an udal-politikan hasi zen bere hirian.

Diputatua eta gero Sankt Gallen kantonamenduko lehendakaria izan zen. 2011tik 2018ra Suitzako Estatuen Kontseiluko kide izan zen, eta kontseilu horretako presidente izan zen 2017tik 2018ra.

2019tik Suitzako Kontseilu Federaleko kidea da, eta Justizia eta Polizia saileko arduraduna izan zen 2019tik 2022ra. 2023tik Finantza sailaa zuzentzen du.

Suitzako Kontseilu Federaleko presidenteordea izan zen 2024an, eta Suitzako Konfederazioko presidentea 2025ean.
Offensive à outrance

***Offensive à outrance*** (euskaraz: **etsigabeko erasoa**) Lehen Mundu Gerraren aurretik eta hasierako hilabetetan armada askok garatu zuten filosofia militarraren adierazpena izan zen.

Etsigabeko erasoaren garapena XIX. mende amaierako armaden defentsibotasun gero eta handiagoaren aurkako erantzuna izan zen. Aurrerapen teknologikoen ondorioz gerra defentsiboak garatzea, hau da, gerra estatikoa egitea, irtenbide bakarra zirudien, nagusiki artilleria, metrailadore eta tiro azkarragoko fusilen garapenagatik. Zenbait herrialdeen Estatu Nagusi militarrek, ordea, gerra batean garailea borondaterik, adorerik eta kemenik sendoena (*élan*) zuena izango zela proposatzen zuten, nagusiki Frantziako Joseph Joffrek. Doktrina honen jatorria Europako nazio gehienek XIX. mendean garatu zuten "Gerlarien Kultura" gero eta militarizatuagoan dago, non hiritar ideala bere aberriak erabiltzen zuen soldadua zen. Ofizial eta soldaduek, gerraren zorigaitzaren aurrean, kemen itsuan zentratzen ziren ideal estuetara jo behar zuten.

Artilleriaren hilgarritasunak, infanteriaren mugikortasun ezarekin batera, baita aurrerago garatutako lubaki-gerrarekin ere, filosofia militar hau aplikatzea garestiegia egin zuen, eta gehienetan ez zen eraginkorra.

Filosofia frantsesekin lotzen da batez ere, hauek aipatutako Joffreren gidaritzapean garatu baitzuten, 1911tik aurrera. Joffreren helburua "Gerra Handia" piztean alemaniaren aurkako erasoa zuzena izatea zen: XVII Plana, Alsazia-Lorrenaren barnerantz. Joffrek agintaritza militarrean aldaketa sakonak garatu zituen eta "herriaren defentsaren aldeko" komandanteak kaleratu zituen. *Offensive à outrance-*ren adibide ikusgarriena 1914ko abuztuko Mugen Gudua izan zen, Joffrek XVII Plana aplikatzean zehazki. Hala ere, alemaniarren Schlieffen planaren aplikazioa momentuz-momentuzko defentsan aritzea behartu zituen. Azken hau ez da *Offensive à outrance-*ko beste adibide bat bezala ulertu behar, nagusiki *élan-*aren kontzeptua aplikatzen ez zuelako. Hala ere, alde guztiek aurrez-aurreko eraso handi, garesti eta alferrikakoak egin zituzten estilo honetan: britainiarrak Sommeko guduan (1916), alemaniarrak Ypresko lehen guduan (1914), errusiarrak Brusilov erasoaldian (1916) eta abar. Frantziarrak berak, Joffre jada erretiratuta, 1917an Nivelle Ofentsiban berdin-berdin aritu ziren. Lubaki-gerraren garapenak ez zuen gerraurreko mentalitatearekin amaitu guztiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mari Gilbert

**Mari Gilbert** (Ellenville, 1964ko ekainaren 22a - 2016ko uztailaren 23a) estatubatuar ekintzailea izan zen.

## Biografia 
Gilbertek aitortza lortu zuen bere alaba Shannanen kasua jendaurrean azaltzean ahalegintzeagatik. Shannan New Jerseykoa 2010eko maiatzean desagertu zen,24 urte zituela, egoera arraroan. Shannanen desagerpenaren ikerketaren ondorioz, New Yorkeko Ocean Parkwayn zehar barreiatutako hilketen hamar biktima aurkitu zituzten. Ikertzaileek uste zuten Shannan istripuz itota hil zela, eta haren heriotza ez zegoela lotuta Long Islandeko hiltzaile serialaren krimenekin, baina Gilbertek aurkikuntza inpugnatu egin zuen, eta kasua berriro zabaldu zedin borrokatu zen, hilketa ikerketa gisa. Gilberten familiak eskatutako autopsia independente baten arabera, baliteke Shannan hil arte ito izana. Gilbert eta bere beste alabak (Sarra eta Sherre) maiz agertzen ziren telebista saioetan kasua eztabaidatzen.

### Heriotza 
Gilbert sastakatu egin zuen bere alabetako batek, Sarrak, Ellenvilleko (New York) Warren kaleko apartamentu-etxe batean, 2016ko uztailaren 23an. Sarrak eskizofrenia zuen. Txosten baten arabera, gazteak "krimena egiteko agindu zioten ahotsak entzun zituen buruan". Bigarren graduko hilketa eta laugarren graduko arma bat izatea leporatu zioten Sarrari; hilketagatik erruduntzat jo zuten, eta 25 urteko kartzela zigorra ezarri zioten 2017ko abuztuan.

2020ko *Chicas perdidas* filmean, Amy Ryanek antzezten du Gilbert.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Las Estrellas en la Noche

**Las Estrellas en la Noche** Gasteizko lehen artista transformisten taldea izan zen, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan.

## Jarduna 
Gasteiz udalerriko festa askotan aktuazioak egin zituzten.

Era berean, Harrotasunaren egunean, ekainak 28an, *Elefante Blanco* dantzalekuan ALAk ("Arabako Lesbianen Asanblada") eta Gaytasunak antolatzen zituzten jaiak girotu ohi zituzten Beste jai erreibindikatiboak eta Inauteriak) eta askatasunerako erreibindikazioa bultzatuz errepresio handiko garaietan (beraien hitzetan, zeintzuetan emakumeak izan ziren protagonista garrantzitsuak, manifestazioetan eta abarretan).

## Erreferentziak