Ipurmasailen historia kulturala

[thumb|Emakume biluzi baten ipurmasailak, [erotismoa bilatzen duen argazki batean.]]
**Ipur-masailen** sexualizazioa historian zehar garatu den fenomeno bat da, bereziki emakumezkoen kasuan. 

## Esanahi ebolutiboa 
Alfred Kinsey sexologoak iradoki du ipurmasailak direla primateetan sexu-aurkezpenerako leku nagusia. Antropologo eta soziologo batzuek uste dute titietako fetitxismoa bularrek ipurmasailekin duten antzekotasunetik datorrela, sexu-erakarpena ematen dutelako gorputza aurrez aurre ikusten denean.

Gizakiengan, emeek ipurmasailik biribilenak eta nabarmenenak izaten dituzte, estrogenoa dela eta, gorputza ipurmasailetan, aldaketan eta izterretan gantza biltzera bultzatzen baitu. Testosteronak ez du bultzatzen ematen eremu horietan koipea gordetzeko. Horregatik, emakumeen ipurmasailek gantz-ehun handiagoa dute gizonenak baino, batez ere pubertaroaren ondoren. Psikologo eboluzionistek iradokitzen dute ipurmasail biribilduek ezaugarri desiragarri gisa eboluzionatu dutela, emakumearen gaztetasunaren eta ugalkortasunaren adierazpen bisuala ematen dutelako. Haurdunaldirako eta edoskitzarorako behar adina estrogeno eta gantz-erreserba daudela adierazten dute. Gainera, ipurmasailek pelbisaren forma eta tamaina adierazten dute, eta horrek eragina du ugaltzeko ahalmenean. Ipurmasailen garapena eta nabarmentzea menarkian hasten denez eta adinean behera egiten duenez, ipurmasail beteak ere gaztetasunaren sinbolo dira. 2017ko ikerketa batean, non 3D ereduak eta begi-jarraipenerako teknologia erabili ziren, Fisherren baieztapena probatu zen, eta frogatu zen emakume baten bizkarretik behera duen kurbak eragina duela besteek hautematen duten erakargarritasunean, eta gizonen eta emakumeen begirada atzematen duela. Bobbi S. Low *et al.* autoreek adierazi zutenez, emakumeen ipurmasailak "eboluzionatu egin ziren baliabideak kontrolatzen zituzten ar boteretsuen arreta eta guraso-konpromisoaren alde lehiatzen ziren emeen testuinguruan", "gantz-erreserben lagin zintzo" gisa, ezin zelako bestelako ehun batekin nahastu; Tim M. Carok ez du ondorio berbera defendatzen, aldaketako koipe-biltegiek emearen banakako eraginkortasuna hobetzen dutela baieztatuz, hautespen sexuala alde batera utzita.

## Historia 
[thumb|[Venus Kalipigia baten adibidea.]]
Emakumeen ipurmasailak emankortasunaren eta edertasunaren ikur izan dira gizadiaren historiaren hasieratik. K.a. 24.000 urtean sortutako estatuak, Willendorfeko Venusa bezala, ipurmasailak, aldakak eta izterrak nabarmen ditu. Ipurmasail biluziak ere erotikotzat jotzen ziren Ming dinastiako Txinan, non sarritan ilargi betearekin konparatzen ziren. Artista askok euren modeloak ipurmasailen forma nabarmentzeko moduan kokatzen zituzten.

Ipurmasailak eremu erotikotzat hartu izan dira mendeetan Mendebaldeko pentsamenduan; emakumeen ipurmasailen erotizazioa emakumeen ugalketa-organoekin duten elkarketa eta hurbiltasunaren ondorio zen. Ipurmasailak tabuak izaten dira uzkitik hurbil daudelako eta iraitz-sistemarekin lotzen direlako. Sigmund Freud psikoanalistak teorizatu zuen garapen psikosexuala hiru etapatan gertatzen zela –ahozkoa, uzkikoa eta genitala-, eta uzki-etapan finkatzeak uzkiarekiko atxikimendua eta ikuspegi iraunkorra eragiten zituela uzkiaren erotizatzean:

## Arren ipurmasailak 
Emeen ipurmasailak erotismo heterosexualaren parte izan ohi diren bitartean, arren ipurmasailak ere erogenoak dira emakume askorentzat. Gizon homosexualen artean zabaltzen diren lan erotiko eta pornografikoetan ohikoa da ipurmasailen apologia egitea, Uzki-sexuaren aurrekari gisa. 

## Fetixismoa 
[thumb|Ipurmasailen preferentzia titiekiko, [PornHub plataforman sexua bilatzerako garaian.

]]
Ipurmasailen fetixismoa edo partzialismoa deritzo ipurmasailak direnean erakarpen sexualaren iturri primarioa.

PornHub plataformak egindako ikerketa baten arabera, Hegoalde Globaleko herrialdeetan pornografia gehiago bilatzen da ipurmasailen inguruan titien inguruan baino. Hala ere, kontinenteen arabera bilatuta, Afrika eta Amerikak dira ipurmasailen aldekoak eta Europa, Asia eta Ozeanian titiak nahiago dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak