Monreale

**Monreale** ( Monte Caputoren magalean. Hortik ''Conca d'Oro* (urrezko maskorra) haran emankorra eta Palermo hiria ikusgai daude. Hiria Palermoko 2&nbsp;km-ra dago. Azalerari dagokionez, Italiako seigarren udala da 529&nbsp;km² dituelako.
Hiriari ospea haren katedraletik datorkio, XII. mendeko arabo-normandiar estiloko maisulana, 1174an Gilen II.a normandiar erregearen aginduz eraikitakoa.

## Biztanleriaren bilakaera 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:600 height:360
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:40000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2006 text:2006
  bar:2009 text:2009
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 13263
  bar:1871 from:0 till: 13492
  bar:1881 from:0 till: 16585
  bar:1901 from:0 till: 19829
  bar:1911 from:0 till: 16890
  bar:1921 from:0 till: 20630
  bar:1931 from:0 till: 18111
  bar:1936 from:0 till: 19578
  bar:1951 from:0 till: 22526
  bar:1961 from:0 till: 23670
  bar:1971 from:0 till: 23720
  bar:1981 from:0 till: 23874
  bar:1991 from:0 till: 26256
  bar:2001 from:0 till: 31964
  bar:2006 from:0 till: 35765
  bar:2009 from:0 till: 36895
  bar:2010 from:0 till: 38209
  bar:2011 from:0 till: 38018
PlotData=
  bar:1861 at: 13263 fontsize:S text: 13.263  shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 13492 fontsize:S text: 13.492  shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 16585 fontsize:S text: 16.585  shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 19829 fontsize:S text: 19.829  shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 16890 fontsize:S text: 16.890  shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 20630 fontsize:S text: 20.630  shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 18111 fontsize:S text: 18.111 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 19578 fontsize:S text: 19.578  shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 22526 fontsize:S text: 22.526  shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 23670 fontsize:S text: 23.670  shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 23720 fontsize:S text: 23.720   shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 23874 fontsize:S text: 23.874  shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 26256 fontsize:S text: 26.256  shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 31964 fontsize:S text: 31.964 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 35765 fontsize:S text: 35.765 shift:(-15,5)
  bar:2009 at: 36895 fontsize:S text: 36.895 shift:(-15,5)
  bar:2010 at: 38209 fontsize:S text: 38.209 shift:(-8,5)
  bar:2011 at: 38018 fontsize:S text: 38.018 shift:(-8,5)

## Historia 
Arabiarrak Palermoz jabetu eta gero, hiri honetako apezpikutzak alde egin zuen. Katedral berriaren ardura eliza txiki bati eman zitzaion, *Aghia Kiriaki'', inguruko herrian kokaturik, geroago Monreale izango zena. Normandoen konkistaren ondoren, kristauek antzinako katedral-hiria berreskuratu zuten. Luzaroan, leku hau herri xume bat izan zen. Populazioa handitu zen Siziliako errege normandoek tokia aukeratu zutenean ehiza egiteko eta jauregi bat eraiki ondoren, zeina gaurko udaletxeko orubean egon baitzitekeen. Honek, beharbada, eliza-gune gisa funtzionatu zuen Gilen II.a Onbera erabaki zuelako katedral bat hori eraikitzea.
Kondairaren arabera, 1171ko gau batean, Ama Birjina erregeari ametsetan agertu zitzaion eta erakutsi zion izugarrizko altxor bat zegoen tokia (haren aitaren harrapakina). Honekin tenplu bat egin behar zion. Erregeak, atzerapenik gabe, tenplua, artzapezpikuaren jauregia eta klaustroa hasi zituen. 1176an, Cava de' Tirreni badiatik ehun praile beneditar ekarri zituen Teobaldo abatearen esanetara. Honi *Hiriko Jauna* tituloa eman zion. Ageri denez, eraikinak defentsarako balioa zuen ere.
1182ko otsailaren 5ean, Gilenek eskatuta, Luzio III.a Aita Santuak, Monrealeko eliza Siziliako artzapezpiku-barruti metropolitarra bihurtu zuen. Harrez geroztik, eragin handia izan zuen Sizilia osoan zehar. XVII. mendearen amaieran, Monrealeko artzapezpiku-barrutiak bazituen 72 feudo. Fundazioaren hasieratik, Monrealek 54 artzapezpiku eta 14 kardenal izan ditu.

## Katedrala 
thumb|300 px|Katedraleko klaustroa
Monrealeko katedrala, normandiar arkitekturako adibiderik handienetariko bat da. Gilen II.ak eraikina hasi zuen 1174an, Ama Birjinaren jasokundeari kontsakraturik. Luzio III.a Aita Santuaren bulda batek metropoli-katedrala izendatu zuen. Eliza, Italiako monumentu nazionala eta Siziliako ikuskizun garrantzitsunetako bat da. Artzapezpiku jauregiak eta monastegiko eraikinak, hegoaldean, leku handia hartzen dute, hamabi dorre dituen harresi handi batek inguratzen du. Ia horma guztia berregin denez, antzinako aztarnetik bakarrik irauten dute zenbait dorreren hondamendiak, praileen logelak eta klaustroa (1200an bukatutakoa).
Azken hau egoera onean dago, Italiako klaustro guztietatik ederrenetako bat da, bai tamainagatik, bai xehetasunengatik. Klaustroaren azalera 2.200 m²koa da, arku zorrotzez osaturik dago, trazeriaz apainduta. Hauek 216 zutabetan, marmol zurizkoak, oinarritzen dira. Kolomak, aldizka, apaindu gabekoak edo teselez dekoraturik daude, kolorezko banda bertikaletan edo espiraletan, fusteen punta batetik bestera. Zutabeen kapitelak hostotzez, Bibliako eszenez eta alegoriez zizelkaturik daude, guztiak desberdinak. Klaustroko angelu batean, zutabez inguraturik, praileen *lavatorium* dago, ageri denez, hau eskultore musulmanen lana da.
Katedralaren oinplanoa basilikala da baina abside hirukoitzak Siriako eta ekialdeko beste elizen eredua jarraitzen du. Hortaz, katedral honetan ekialdeko eta mendebaldeko estiloak elkarrekin daude.
Nabe zentrala zabala da, albokoak berriz, estuak. Zutabe monolitikoak ekialdeko granitozkoak dira (marmolezko bat izan ezik) alde bakoitzean, zortzi arku zorrotz eutsiz. Kapitelak korintoarrak dira. Ez dago triforiorik. Bi argizulo altuek, trazeria bakunez eta alboko nabeen antzekoak, ondo argitzen dute.
Ekialdeko partea, nabeak baino zabalagoa altuagoa dena, toki zentral batez osatuta dago, bi alboko nabeekin. Banaketa bakoitzak abside batean bukatzen du. Katedraleko nabeek ez dute gangarik, honen ordez, sabaia dekoratutako zurezko habetan sostengatzen da.
Eraikinaren mendebaldean, bi dorre sendo nartexaren (XVIII. mendean eraikita) alde banatan daude. Erromaniko esliloko brontzezko ateak garrantzitsuak dira. Hauetako 40 panelak Barisano Tranikoak egin zituen, Bibliaren horrenbeste pasarte adierazten dutenak. Desagertutako eliz atariaren ordez, Berpizkundean egindako beste bat dago, Giovanni Domenico eta Fazio Gagini ziren egileak (1547-1569).
Katedral honi 6.500 m² mosaikoek ematen diote edertaduna. Friso bat izan ezik (marmolezko xaflekin egina, eta moisaikoak haien artean), hormen azalera guztia, arkubarnerak eta janbak barne, estalita daude kolore argitsuekin, urrezko atzealde baten gainean. Mosaikozko margoak mailetan kokaturik daude, zerrenda bertikal eta horizontaletan banaturik. Koruko zenbait zonaldetan, bost zerrenda daude, gaiak edo pertsonaiak adieraziz.
Erdiko absidean, Kristoren irudi erraldoia dago, honen alboan Ama Birjina eta Umea eserita. Beste absidetan, San Pedro eta Paulo apostolua irudi handiak ikus daitezke. Horien azpian azaltzen da nor den santu bakoitza, gehienak latineraz baina batzuk grekeraz idatzita daude. Nabearen gaiak Genesis eszenekin hasten dira, Itun Zaharra ilustratuz Kristoren eroskundearen plana baita bere etorrera adierazi zuten profetak ere. Maila buxuenaren inguruan eta koruan Itun Berriko gaiak agertzen dira. Gehienbat Kristoren sufrikarioa eta mirariak isladatzen dituzte. Hala ere, apostoluak eta beste santu batzuk agertzen dira ere. Diseinuak, egiteak eta gaien aukeraketak bizantziar jatorria dute (Basilio II.aren menologioa). Irudi hauek Basilio II.a enperadoreak X. mendean marraztu zituen.
Gilen I.aren hilobia (fundatzailaren aita) porfiriozko sarkofago bikaina, zutabetutako errezel baten azpian dago eta Gilen II.arena, 1576an egina, sute batek kaltetu zituen 1811an. Gertaera honetan koruko partea guztiz kaltetuta izan zen.
Koruaren iparraldean, Margarita Nafarroakoa, Gilen I.aren emaztea eta haien bi semeren (Roger eta Enrike) hilobiak daude. Era berean badago kutxa bat non gordeta dauden San Luis Frantziakoaren erraiak, 1270ean hil zena. Koru hirukoitzaren zoladura marmol eta porfiriozko mosaikoa da, *opus alexandrinum* estilokoa, baina badu arabiar eragina lerro garrantzitsuenetan. Nabeko zoladura XVI. mendean osatu zen marmolezko eta granitozko diskoekin. Hauek lerro irregularrezko bandekin tartekatu ziren.
Bi kapera barrokoak gehitu ziren XVII. eta XVIII.aren mendeetan, biak elizatik aldenduta.

## Iruditegia 

File: Gilen II.a Onbera.jpg|Gilen II.a Onbera katedrala eskainiz.
File:Gilen II.a plaza eta katedralaren fatxada.jpg|Gilen II.a plaza eta katedralaren fatxada
File:Vittorio Emanuele plaza eta katedralaren alboa.jpg|Vittorio Emanuele plaza eta katedralaren alboa
File:MonrealeCathedral-pjt1.jpg|Monrealeko katedralaren nabe zentrala.
File:Katedralaren nabe zentrala'.jpg|Monrealeko katedralaren nabe zentrala.
File:Gilen. I.a Onberaren hilobia.jpg|Gilen. II.a Onberaren hilobia.
File:Absidea.jpg|Absidea barrutik
File:Absidea kanpotik.jpg|Absidea kanpotik.
File:Zoruko mosaiko.jpg|Zoruko mosaiko bat.
File:Katedralaren estakia.jpg|Katedralaren estakia.
File:Monrealeko kale tipiko bat.jpg|Monrealeko kale tipiko bat
File:Vittorio Emanuele plaza.jpg|Vittorio Emanuele plaza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Monrealeko webgunea