open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mikel Garmendia Ugarte

**Mikel Garmendia Ugarte** (Tolosa, Gipuzkoa, 1961) euskal idazlea, itzultzailea eta interpretea da.

Tolosan jaio bazen ere, haurtzaroa eta gaztaroa Hondarribian eman zituen, eta aspaldi hartu zuen Gasteiz bizitoki. Egun, Arabako hiriburuko Judimendi auzoan bizi da.

Euskal Filologia ikasi ondoren, Eusko Legebiltzarran itzultzaile-interpretari lanpostua lortu zuen. Literatura unibertsaleko hainbat lan itzuli eta liburu batzuk sortu ditu gazte eta haur literaturan. Euskadi Sarietako finalista izan da.

Egun, itzultzaile eta interprete aritzeaz gain, interpretetza eskolak ematen ditu Euskal Herriko Unibertsitateko Letren Fakultateko Itzulpengintza karreran. Itzulpen-kritikak ere argitaratzen ditu EIZIEren web-orrialdean.

## Gazte Literatura 
* *Belle Landetako sirena*. Zubia (1995)
* *Azoreak eta baporeak*. Zubia (1998)

## Itzulitako obrak 
* Roald Dahl. *Super azeri*. Zubia, 1993
* Ole Lund Kirkegaard. *Otto errinozerontea*. Alfaguara, 1994
* Marguerite Duras. *Maitalea*. Ibaizabal, 1996
* Sid Fleischman. *Iruzurmendi*. Alfaguara, 1997
* Guy de Maupassant. *Aluma*. Informart, 1998
* Daniel Pennac. *Kamoren ihesaldia*. Elkarlanean, 1998
* Miguel Unamuno. *Laino*. Elkarlanean, 1998
* Gudule. *Bizitza atzeraka. *Elkarlanean, 2000
* Elvira Lindo. *Manolito gaixoa*. Alfaguara, 2000
* Elvira Lindo. *Manolito Laubegi*. Alfaguara, 2000
* Elvira Lindo. *Ni bai, ni: Manolito berriz*. Alfaguara, 2001
* Agustín Fernández Paz. "Basoaren bihotzean". Anaya, 2001
* Maite Carranza. *Nahi duzu izan nire ahizparen mutila*. Giltza 2002
* Ernesto Sabato. *Tunela*. Alberdania, 2007 (Euskadi Sarietarako finalista)
* Jean-Paul Dubois. *Txantxetan ari zara, Tanner jauna*. Alberdania, 2007
* Nathacha Appanah. *Azken anaia*. Alberdania, 2008
* Nunila López/Miryam Cameros. *Marizizpriztinek ez du zorioneko galeperrik nahi* (Itziar de Blasekin batera). Txalaparta, 2009
* Irène Némirovsky. *Arimen maisua*. Alberdania, 2009
* Irène Némirovsky. *Suite frantsesa* (Jose Antonio Sarasolarekin batera). Alberdania, 2011
Paula Kasares

**Paula Kasares Corrales** (Iruñea, Nafarroa, 1969ko apirilaren 15a) filologoa eta Nafarroako Parlamentuko kide ohia da.

## Biografia 
Euskal Filologia eta Gizarte eta Kultura Antropologia ikasketak egin eta gero, Soziolinguistika jorratzeari ekin zion. Baztango euskara teknikaria izana, egun Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle elkartua da. 2007ko hauteskundeetan Nafarroa Baiko zerrendetan hamargarren postua bete zuen Paula Kasaresek, independentetzat.

Paula Kasares Hizkuntz Eskubideen Behatokiko lehen zuzendaria izan zen, 2001 eta 2003 bitartean.
Euskaltzain urgazlea da 2006tik.

2017, eta 2019an Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan da *giza zientziak eta artea* arloan.

2020an Euskaltzain oso izateko aurkeztu zituen Euskaltzaindiak Paula Casares eta Paskual Rekalde.

## Erreferentziak
ISO 9000

**ISO 9000** erakunde eta enpresetan kalitatezko produktuak ekoiztu eta zerbitzuak eskaintzeko kontrol sistema batek bete behar dituen beharrizan minimoak zehazten dituen ISO erakundearen estandar multzoa da. Hornitzaileak bezeroari bermatu behar dio kalitate sistema eraginkorra duela, eta emango diren enkarguak beharrizanetara egokituta daudela eta aldez aurretik ezarritako kalitate irizpideei erantzuten diola. 1987ko martxoan ezarri zen.

## ISO 9000 estandarren multzoa 
:* ISO 9000: 9001tik 9003rako ereduen interpretaziorako gida da.
:* ISO 9001: diseinu, garapena, ekoizpena, instalazioa eta zerbitzurako kalitatea garantiaren eredua zehazten du.
:* ISO 9002 eta ISO 9003: ekoizpena, instalazioa, amaierako inspekzioa eta probetarako kalitatea garantiaren eredua zehazten du.
:* ISO 9004: aholkuak ematen ditu kalitatearen kudeaketaren aplikazioari buruzkoak eta deskribatzen du kalitate sistemaren ze prozesuak hartu behar diren kontutan.

Softwarerako, ISO/IEC 9000-3 argitaratu zen, ISO 9001 arauaren aplikazioa daukana, garapenean, hornikuntzan eta softwarearen mantenuan. Horrela, ISO 9000-3, interpretaziorako gida bat da ISO 9001aren aplikaziorako.

## Kanpo estekak
Julio Llamazares

**Julio Llamazares** (Vegamián, Leon, 1955) idazle espainiarra da.

Gaur egun desagerturik dagoen herri batean jaio zen, eta horixe da bere lan ezagunenetarikoaren gaia, *"La lluvia amarilla"* liburuarena, nekazari-munduaren gainbehera alegia.

## Poesia 
* *"La lentitud de los bueyes"* (1979).
* *"Memoria de la nieve"* (1982).

## Eleberriak 
* *"Luna de lobos"* (1985).
* *"La lluvia amarilla"* (1988).
* *"Escenas de cine mudo"* (1994).
* *"El cielo de Madrid"* (2005).

## Saioak 
* *"El entierro de Genarín"* (1981).
* *"Los viajeros de Madrid"* (1998).

## Kazetari-lanak 
* *"En Babia"* (1991).
* *"Nadie escucha"* (1993).

## Bidaia-liburuak 
* *"El río del olvido"* (1990).
* *"Tras-os-montes"* (1998).
* *"Cuaderno del Duero"* (1999).
Ruotsinpyhtää

|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Berezko izena**
| Ruotsinpyhtään kunta(fi)Strömfors kommun (sv)
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Herrialdea**
| 20px - Finlandia
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Eskualdea**
| Hegoaldeko Finlandia
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Lurraldea**
| Ekialdeko Uusimaa
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Alkatea**
| Risto Nieminen
|- align=center
| colspan="2" style="background:#ffffff;" | 100px
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Azalera**
| 292,94 km²
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Biztanleria**
| 2 927 (30.11.2007)
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Dentsitatea**
| 11,2 bizt/km²
|-
| bgcolor="#D5DDF5" | **Sorrera**
| 1743
|-
| https://web.archive.org/web/20051025065909/http://www.ruotsinpyhtaa.fi/
|}
**Ruotsinpyhtää** finlandieraz edo **Strömfors** suedieraz, 3.000 biztanlera iristen ez den itsas-hertzeko herri txiki bat da. 1695. urtean meatzariak inguratu ziren inguru hauetara eta eliza bat eraikian **Kymmene** ibaiaren ondoan biztanleria lurralde honetara egokitu zuten.

Basoetatik ibilaldiak eta pinuen bistak biztanleen egunerokotasunak dira. Biztanleria, Pernån ez bezala, finlandieraz hitz egiten du batik bat, beraz herriaren izen ofizial eta antzina hizkuntza honetakoa da, nahiz eta XVII. mendean suediarrek izena aldatzen saiatu.

Herri honetan jaio da, gaur egun Finlandiako aktorerik famatuenetarikoa, Pamela Tola.

## Historia 
Lehen aipatu dudanez, herria meatzari batzuek sortu zuten duela 300 urte baino gehiago, eta bertan bizitzen jarraitu zuten. Errusiar eta Suediar erresumen aurkako gerrateek Ekialdeko Uusimaa eskualdeko hainbat herrien antzera, hainbat errefuxiatu, gaixo eta zauritu eraman zituzten haietara.

Biztanleak gerrateen ondorioez gogoratzen dira oraindik izan ere hainbat eta hainbat historio kontatzen dizkiete aitonek hauen ilobei belaunaldiz belaunaldi.

## Kanpo estekak
Pernå

**Pernå** suedieraz eta **Pernaja** Finlandieraz Ekialdeko Uusimaako herri txiki eta zahar bat dugu. Gehiengoak suediarren hizkuntzan hitz egiten duenez, ofizialki herriaren izena hizkuntza horretan onartua dago, baina herria mundu osoan bere izen finlandesaz ezagunagoa da, Pernaja.

Herriaren azalera handiak, inguruarekin gozatzeko aukera ematen du, baso handi eta laku guztien erdian kokatutako herria dela dirudi, naturaz inguratua.

Inguratzen duen errekak, eta Erdi Aroko etxebizitza zaharrez beste garai bateko ukitua ematen diote herri xarmangarri honi.

## Historia 
[ezkerrera|175px|thumb|[Suediar garaiko eraikuntza.]]
Pernaja eskualdeko udalerri zaharrena dugu, izan ere Lapinjärvi, Liljendal eta Loviisa herriak antzinean, herri honen zati ziren. Gainera idazle famatu askoren jaioterria izan da, eta nahiz eta herrian suediera izan hizkuntza nagusia, bertan jaio zen finlandieraz idatzi zuen lehenengo idazlea, Mikael Agricola, suediarren inposaketari aurre eginez XVI. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eo

**Eo ibaia** Iberiar penintsulako ipar-mendebaldean dagoen ibaia da, A Veiga eta Castropol (Asturias) eta Ribadeo (Lugo, Galizia) artean itsasoratzen dena.

## Ikus, gainera 
* Galiziako geografia

## Kanpo estekak
Galiziako Xunta

[eskuinera|thumb|250px|Xuntaren egoitza den [Raxoi jauregia.]]
**Galiziako Xunta** Espainiako Galiziako Autonomia Erkidegoko gobernu erakunde nagusia da.

Egoitza nagusia Santiago de Compostela hirian dagoen Raxoi jauregian du .

## Presidenteak 
* 1978-1979 - Antonio Rosón Pérez (UCD)
* 1979-1982 - Xosé Quiroga Suárez (UCD)
* 1982-1987 - Xerardo Fernández Albor (AP)
* 1987-1990 - Fernando Ignacio González Laxe (PSG/PSOE)
* 1990-2005 - Manuel Fraga Iribarne (PP)
* 2005-2009 - Emilio Pérez Touriño (PSG/PSOE)
* 2009- - Alberto Núñez Feijóo (PP)

## Gaur egungo sailak 
* Presidentetza, Herri Administrazio eta Justizia Saila / Presidenteordea
* Ogasun Saila
* Ingurumen, Lurralde eta Azpiegitura Saila
* Ekonomia eta Industria Saila
* Kultura, Hezkuntza eta Unibertsitate Antolaketa Saila
* Osasun Saila
* Enplegu eta Ongizate Saila
* Landagune eta Itsasoko Saila

## Kanpo estekak 
*  Xuntaren webgune ofiziala
Diekirch barrutia

**Diekirch** Luxenburgoko 3 barrutietako bat da. Bere barnean 5 kantoi eta 43 komuna daude.

# **Clervaux**
#* Clervaux
#* Consthum
#* Heinerscheid
#* Hosingen
#* Munshausen
#* Troisvierges
#* Weiswampach
#* Wincrange
# **Diekirch**
#* Bettendorf
#* Bourscheid
#* Diekirch
#* Ermsdorf
#* Erpeldange
#* Ettelbruck
#* Feulen
#* Hoscheid
#* Medernach
#* Mertzig
#* Reisdorf
#* Schieren
# **Redange**
#* Beckerich
#* Ell
#* Grosbous
#* Préizerdaul
#* Rambrouch
#* Redange
#* Saeul
#* Useldange
#* Vichten
#* Wahl
# **Vianden**
#* Putscheid
#* Tandel
#* Vianden
# **Wiltz**
#* Boulaide
#* Esch-sur-Sûre
#* Eschweiler
#* Goesdorf
#* Heiderscheid
#* Kiischpelt
#* Lac de la Haute-Sûre
#* Neunhausen
#* Wiltz
#* Winseler

## Geografia 
Diekircheko Barrutiak iparraldean eta mendebaldean Belgikako Liejako probintziarekin eta Luxenburgoko probintziarekin egiten du muga, hegoaldean Luxenburgoko Barrutiarekin eta hegoekialdean Grevenmacherreko Barrutiarekin. Ekialdean Alemaniako Renania-Palatinatuarekin egiten du muga.

## Kanpo estekak
El Toralín

**El Toralín** edo **Asociación Berciana de la Llingua Llïonesa** Leongo (Espainia) Bierzo eskualdeko, leones sustatzeko elkartea zen.

## Ikus, gainera 
* Leones

## Kanpo estekak
Galizia-Leongo mendigunea

**Galizia-Leongo mendigunea** (; ; ) Ourense eta Leongo eta Zamorako probintzien artean dagoen mendi multzoa da.

## Tontorrak 
Pena Trevinca (2.127 m), Pena Negra (2.121 m) eta Pena Surbia (2.116 m) dira mendirik altuenak. Aipatzekoak dira O Mustallar (1.935 m), Penarrubia (1.822 m), Pico dos Tres Bispos (1.794 m) Cabeza de Manzaneda (1.781 m), Montouto (1.541 m),​ Formigueiros (1.643 m) eta Pía Paxaro (1.610 m), halaber.

## Mendilerroak 
**Macizo Central ourensán** mendiguneak, bestela, serra de Queixa, serra de San Mamede, serra do Fial das Corzas eta Montes do Invernadeiro barne hartzen ditu. O Bolo, Chandrexa de Queixa, Laza, Manzaneda, A Pobra de Trives, Viana do Bolo, Vilariño de Conso, Quiroga, Larouco, Vilar de Barrio, Baños de Molgas, Maceda, Castro Caldelas eta Montederramo udalerrietan zabaltzen da. Cabeza de Manzaneda da tontorrik altuena.

**Serra do Eixe**, Ourense eta Zamora artean, Pena Trevincako mendigunea barne hartzen du, baita Pena Negra eta Pena Surbia ere. Xares eta Sil ibaien arroak banatzen ditu. A Veiga eta Carballeda de Valdeorras udalerrietan zabaltzen da.

Iparralderago, Ourense eta Leon artean, Serra dos Ancares dugu, Pico Cuíña, Miravalles, O Mustallar, Pico de Lagos, Pena Longa, Penarrubia eta Pico dos Tres Bispos tontorrak bertan daude. Honen hegoaldean Serra do Courel dago, Montouto,​ Formigueiros eta Pía Paxaro mendiekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Galiziako geografia

## Irudi galeria 

Macizo_de_Trevinca.jpg|Trevincako mendigunea.
Peña_Trevinca,_a_montaña_máis_alta_de_Galicia_con_2.157_metros.JPG|Pena Trevinca.
007489_-_Provincia_de_Zamora_(8753633505).jpg|Sanabriako lakua.
DSC02036_bosque_cerca_de_Vilar_(Folgoso_do_Courel,_Lugo,_Galicia).jpg|O Courel.
Ancares_–_Courel_Casa_de_Piedra_cerca_de_Moreda.jpg|Etxola tradizionala.
Arista_ruata.JPG|O Mustallar elurtuta.
Ancares,_degrada_a_Piornedo,_Cervantes._Tres_Bispos.jpg|Tres Bispos.

## Kanpo estekak
Dresdengo bonbardaketa

**Dresdengo bonbardaketa** deritzo Bigarren Mundu Gerran britainiar eta estatubatuarrek Dresden hiria, Saxonia estatu alemaniarreko hiriburua, airetik egindako bonbardaketari. 1945eko otsailaren 13tik 15era bitartean egindako lau erasoalditan, Royal Air Force (RAF) eta United States Army Air Forces (USAAF) konpainietako 772 bonbaketari astunek leherketa-ahalmen handiko 3.900 bonba eta lehergailu su-eragileak jaurti zituzten hirian. Bonbardaketak eta ondoriozko su-ekaitzak gehiago suntsitu zuten hiriaren erdialdea. 25.000 lagun hil ziren. Ondoren, USAAFen beste hiru aire eraso izan ziren, horietako bi martxoaren 2an hiriko trenbideen sailkapen geltokiaren aurka eta beste bat txikiagoa apirilaren 17an industria guneen aurka.

Gerraosteko eztabaidetan, erasoak justifikatuta ote zeuden aipatzen zutenek, gerraren kausa moral ospetsu bihurtu zuten gertakaria. Gerraren azken hilabeteetan erresistentziari eusteko Alemania Naziak egindako borroka etsigarria ulertzen da gaur egun, baina garai hartako inteligentzia zerbitzu aliatuen ebaluazioek bestelako panorama bat margotzen zuten. Zalantzak zeuden ea sobietarrek Alemanian aurrera egiten jarrai zezaketen, eta Alemaniako hegoaldean nazien gotorleku bat ezartzeari buruzko zurrumurruak serioegi hartu ziren.

Aliatuek Dresdengo operazioa helburu estrategiko baten bonbardaketa justifikatutzat jo zuten, hamarkada batzuk geroago desklasifikatutako Estatu Batuetako Aire Indarraren txostenek tren eta komunikazio garraiorako zentro garrantzitsu gisa seinalatzen zutena, 110 fabrika eta Alemaniako gerra esfortzua babesten zuten 50.000 langile hartzen zituena. Hainbat ikertzailek geroago baieztatu zutenez, komunikazioetarako azpiegitura guztia ez zen bonbardaketaren helburu izan, ezta hirigunetik kanpo zeuden industrialde zabalak ere. Bonbardaketaren aurkakoek diote Dresden garrantzi estrategiko eskaseko mugarri kulturala zela, eta erasoak zonaldeen bonbardaketa indiskriminatuak izan zirela eta ez zutela proportzionaltasunik izan lorpen militarrekin. Batzuek diote sarraskia gerra krimena izan zela. Nazien propagandak bonbardaketaren hildakoen kopurua eta hilketa masiboa izatea puztu zuen, eta Alemaniako eskuin muturreko askok «Dresdengo bonben Holokaustoa» bezala aipatu dute.

Gerra ondorengo hamarkadetan, hildakoen kopuruan izan diren aldaketa handiek eztabaida piztu dute, nahiz eta kopuruak, berez, ez diren desadostasun puntu garrantzitsua historialarien artean. Hiriko agintariek bere garaian kalkulatu zuten 25.000 biktima egon zirela, eta kopuru horrek berretsi egin zuen gerora egindako ikerketen kopurua, udalak agindutako 2010eko ikerketa bat barne. 1945eko martxoan, Alemaniako gobernuak 200.000 biktimaren zifra faltsua argitaratzeko agindu zion bere prentsari, eta 500.000 hildako egon zirela esatera iritsi dira. Inflazio-zifra horiek hainbat hamarkadatan hedatu ziren Mendebaldean, bereziki David Irving Holokaustoaren negazionistak iragarri zuenean 1966an lan egiteko erabili zuen dokumentazioa faltsifikatua izan zela eta zifra errealek 25.000 zifra babesten zutela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metallica (albuma)

***Metallica*** (baita ***The Black Album*** edo Disko Beltza ere deitua, diskoren azalean beltzaren nagusitasunarengatik) AEBetako Metallica heavy musika taldearen bosgarren albuma da. Elektra Records diskoetxearekin 1991ko abuztuaren 12an plazaratua, kopia gehien saldu dituen diskoa du Metallicak. Rolling Stone aldizkariak, 2003an, 252. kokatu zuen historiako 500 disko garrantzitsuenen artea.

## Harrera 
Zaleen artean hautsa astindu zuen Disko Beltzak. Nahiz eta kritikariek bai albuma bai taldea goretsi eta arrakasta komertziala izan, hainbat zale atsekabetuta eta haserretuta ere geratu ziren Metallicaren norabide berriaren aurren. Gehienen ustez, aurreko lehen 4 diskotako riff azkarrak eta eztarrizko oihuak joanda ziren. *Nothing else matters* gisako baladek taldearen bira komertziala erakusten zuten.

Hori dela eta, Metallicaren zaleak erdibituta agertu ziren. Alde batetik, "Holier Than Thou", "Through The Never", edo "The Struggle Within" kantetan heavyren ezaugarriak aldarrikatzen zituzten. Baina beste aldetik, kontrakoek adierazten zuten "Nothing Else Matters" edo "The Unforgiven" gisako baladak irabazpen komertzialari zuzenduta zeudela, aurreko underground zaleei baino.

Hala ere, Disko Beltzaren letrak pertsonalagoak ziren, hurrengo diskoetan gertatu zen bezala. "The God That Failed" (*Huts egin zuen jainkoa*) kantan, esaterako, James Hetfield abeslariak minbiziak eragindako amaren heriotza eta sendabidea hartzeko eragotzi zion Zientzia Kristaua jorratzen ditu.

## Kanten zerrenda 
James Hetfieldek eta Lars Ulrichek idatzitakoak dira guztiak, bestela esan ezean.
# "Enter Sandman" (Kirk Hammett, James Hetfield, Lars Ulrich) – 5:32
# "Sad But True" – 5:26
# "Holier Than Thou" – 3:49
# "The Unforgiven" (Kirk Hammett, James Hetfield, Lars Ulrich) – 6:29
# "Wherever I May Roam" – 6:45
# "Don't Tread on Me" – 3:59
# "Through the Never" (Kirk Hammett, James Hetfield, Lars Ulrich) – 4:04
# "Nothing Else Matters" – 6:31
# "Of Wolf and Man" (Kirk Hammett, James Hetfield, Lars Ulrich) – 4:16
# "The God That Failed" – 5:05
# "My Friend of Misery" (James Hetfield, Jason Newsted, Lars Ulrich) – 6:47
# "The Struggle Within" – 3:51

## Kanpo estekak
Goethe Institutua

[thumb|Goethe-Institut, [Lille.]]
**Goethe Institutua** (alemanez *Goethe-Institut*) herrialde germaniarretik kanpo alemaniera eta kultura alemaniarra sustatzeko helburua duen erakundea da. Bere zeregin nagusia alemaniera bigarren hizkuntza bezala irakastea da. Institutuaren bigarren helburua Alemaniaren harreman kulturalak indartzea da.

## Historia 
1925an sortu zen **Deutsche Akademie** bezala (DA) eta egun ordezkaritzak munduan zehar dauzka, 16 Alemanian eta 128 beste 77 herrialdetan. 2001an Inter Nationes erakundearekin eta *Goethe-Institut Inter Nationes* izena hartu zuen, geroago izen zaharra berreskuratzen.

Johann Wolfgang von Goethe poeta alemaniarren ohorean izendatu zen.

Alemaniako gobernuak finantzatzen du gehienbat eta 278 milioko aurrekontua dauka, erdia baino gehiago ikasleak ordaintzen duten azterketa eta ikasketen bidez. 3.300 langile dauzka eta Munichen dago bere egoitza nagusia.

## Azterketak 
Azterketak sei mailatan ditu sailkatuak, Hizkuntzetarako Europako Erreferentzia Esparru Bateratuari jarraituz.

**CEF maila****Goethe-Institut azterketa**
C2Zentrale Oberstufenprüfung, Kleines Dt. Sprachdiplom
C1 Zentrale Mittelstufenprüfung (in future C 1), Prüfung Wirtschaftsdeutsch 

B2Zertifikat Deutsch für den Beruf
B1Zertifikat Deutsch
A2Start Deutsch 2
A1Start Deutsch 1

Beste azterketa batzuk ere eskaintzen ditu, hainbat egoeratarako.

## Ikus, gainera 
* Alliance Française
* Instituto Cervantes

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala]
Aljeriako Gerra Zibila

**Aljeriako Gerra Zibila** 1991n hasi zen Aljeriako gobernuaren eta matxinatu islamisten arteko gatazka armatua izan zen. Amaiera 2002an iritsi zen, Askapenerako Armada Islamdarra (AIS) errenditu zenean. Nolanahi ere, maila baxuko gatazkak dirau oraindik ere hainbat zonaldetan. Hainbat estimazioren arabera, 150.000 eta 200.000 hildako artean utzi ditu gerrak.

Gatazka 1991ko abenduan hasi zen, gobernuak Asanblada Nazionalerako hauteskundeak bertan behera utzi zituenean, lehendabiziko emaitzek Askapenerako Fronte Islamdarraren (FIS) garaipena erakutsi ostean. FIS legetik kanpo utzitakoan eta kide asko atxilotutakoan, islamistek gobernua zein haren aldekoen aurkako kanpaina armatuari ekin zioten. Talde armatu andana sortu ziren; garrantzitsuenak Mugimendu Armatu Islamdarra (MIA), mendialdean aritzen zena, eta Talde Armatu Islamdarra (GIA), hirietan aritzen zena. Hasiera batean, gerrilla islamisten jomugak armada eta polizia izan ziren, baina hainbat taldek berehala zibilen aurka ere jo zuten.

1994an, gobernuaren eta atxilotutako FIS buruen arteko elkarrizketak erpinera iristen ari zirenean, GIAk FISen kontra egin zuen. MIAk eta beste zenbait talde txikiagok FISen alde egin zuten, Askapenerako Armada Islamdarra (AIS) osatuz. Bake elkarrizketek porrot egindakoan eta Liamine Zéroual jenerala 1995eko hauteskundeetan presidente ateratakoan, GIA eta AISren arteko gatazka areagotu zen. Hurrengo urteetan, sarraski latzenak gertatu ziren Aljerian, batzuetan auzo edo herri osoak suntsituta. GIAri egotzi zitzaizkion batik bat, nahiz eta beste iturri batzuek gobernuko indarren parte hartzea iradokitzen duten.

Armadaren aldeko alderdiak, Batzar Nazional Demokratikoak (RND), 1997ko parlamenturako hauteskundeak berriro irabazi zituen. AISek, bi alderdien jomugan, 1997an Gobernuarekin alde bakarreko su-etena aldarrikatu zuen. Aldi berean, sarraskien politikak GIAren barne zatiketa eragin zuen. 1999an, Abdelaziz Bouteflika presidente berria hautatu eta gutxira, gerrilla gehienetako kide frankok amnistia lortu zuten, bizitza zibilera itzulita. Bortizkeriak behera egin zuen, gobernuaren aldeko garaipenerako. GIAtik armatuta geratzen ziren kideak hurrengo urteetan atxilotu zituezten, eta, 2002rako, praktikan desagertuta zeuden.

Hala ere, bortizkeria ez da erabat desagertu, GIAko zatiketa batek, Borrokarako eta Otoitzerako Talde Salafista (GSPC) izenekoak, oraindik borrokan jarraitzen du, amnistia arbuiatuta. Kabiliako zonaldean oinarrituta, 1998an GIAtik aldendu zen zibilak erasotzeagatik. 2003an, publikoki Al-Kaidarekin egin zuen bat.

## Kanpo estekak
RTF

**RTF** (ingelesez **Rich Text Format**, *Testu Formatu Aberatsa*) formatua duen testuaz eta grafikoz osaturiko fitxategiak kodetzeko eta aplikazio eta plataforma ezberdinen artean formatua galdu barik bidaltzeko Microsoftek 1987 eta 2008 urteen artean garatutako formatu pribatiboa da. Haren espezifikazioak publikoak dira eta, horri ezker, testu prozesadore guztiz gehienek irakurri eta editatu dezakete.

RTFa zabaldu arte, bihurtze-programak erabili behar ziren sistema eragile ( eta software ) ezberdinetan sortutako fitxategiak bidaltzeko. RTF erabiliz hau errez egin daiteke.

RTF fitxategi batek formaturik gabeko testu bat du, eta horrez gain, estandarraren ikur eta agindu batzuk testuko atal bakoitzari ezaugarri zehatz batzuk gehitzeko. Idazle izenaz ezagutzen den programa batek, jatorriko aplikazioaren formatuzko fitxategia hartu eta RTF fitxategi bilakatzen du. Beste puntuan, beste programa batek ( irakurlea ) RTF fitxategi hartu eta helmugako aplikazioan erabilitako formatura pasatzen du.

## Adibidea 
RTF adibide bat:
 {\rtf
  Egun on!
  \par
  Hau {\b testu} txiki bat da.
  \par
  AGUR
 }

Horrela ikusiko da:

Egun on!
Hau **testu** txiki bat da.
AGUR

 
## Ikus, gainera 
* UNICODE
* ASCII

## Kanpo estekak 
*  RTF formutuaren espezifikazio ofizialak
Bigarren Mundu Gerrako Aliatuak

[thumb|250px|Aliatuen hiru gobernuburu boteretsuenak: [Iosif Stalin|Joseph Stalin, Franklin D. Roosevelt eta Winston Churchill (Tehrango Biltzarra, 1943).]]

**Aliatuak** Bigarren Mundu Gerran borrokan zihardun alderdi bat izan zen, Ardatzaren aurkakoa.

Hasiera batean, herrialde aliatu nagusiak ondoko hauek ziren: Erresuma Batua, Frantzia (Frantzia Askea 1940ko uztailetik aurrera), Polonia, Kanada, Hegoafrika, Australia eta Zeelanda Berria. Txina Japoniaren kontrako borrokan zebilen 1937tik. Alemaniaren inbasioak zirela eta, Norvegiak (1940ko apirilean), Herbehereek eta Belgikak (1940ko maiatzean) nahiz Greziak (1940ko urrian, Italiak eraso egindakoan) bat egin zuten. Sobiet Batasunak, nahiz eta Alemaniarekin ituna sinatuta izan, 1941eko ekainean Alemaniaren inbasioa pairatu behar izan zuen ondoren, Aliatuekin bat egin zuen. 1941eko abenduan Japoniak Pearl Harbor bonbardatu zuten, gerran AEBen parte-hartzea eraginez. Horietako guztietakoak, AEBak, Sobiet Batasuna eta Erresuma Batua ziren, ekonomikoki zein militarki, boteretsuenak. Frantzia ere, askatutakoan, Aliatu nagusietakotzat jo zen.

## Aliatu nagusiak 
* 
* 
*  Britainiar Inperioa
** 
** 
** 
** 
** 22px|border|link= Ternua
** 
** 
* 
* 

## Kanpo estekak
Leuzipo

**Leuzipo** (, *Leukippos*; K. a. V. mendeko lehen erdian) atomismoa defendatu zuten lehen filosofoetakoa izan zen. Bere ideiak Demokrito bere ikasle eta jarraitzailearen bidez jaso dira. Abdera, Melos, Mileto, Elea edo Klazomenen jaio izan zitekeen.

Bere obrarik ezagunenak "*Megas Diakosmos*" (*Unibertsoko Orden Gorena* edo *Munduko sistema handia*) eta *"Peri Nou"* (*Adiminean*) izan ziren, gaur egun bere idatzirik gordetzen ez bada ere. Hori dela eta ezin da jakin Demokrito bere ikaslea izan zen ala ez, ezta bere artean aurkako iritzirik zegoen edo ez.

**Atomismo mekanizista** izeneko teoriaren fundatzaile kontsideratzen da eta Zenon, Enpedokles eta Anaxagoras bezalako Joniar eskolako filosofoen garaikide izan zen. Bere bizitzaz ezer gutxi dakigu, Diogenes Laerzio dio Epikuro filosofoak egian existitu ote zen dudatan jarri zuela, eztabaida ugari sortuz. Bere pentsaeraz iritsi dena Aristoteles, Sinplizio eta Sexto Enpiriko bezalako autoreen idatzien bidez izan da.

Atomo eta hutsaren existentzia proposatzen zuen mundua ulertzeko, ha dau, izatea eta ez izatearen existentzia, lehena atomoek errepresentatua eta bigarrena hutsa (Simpl., Fís. 28, 4:*"izatea baino gutxiago existitzen dena"*). Hauek existitzeko mugimendua beharko litzateke. Demokritok bezalaxe arima beste atomoak baino borobilagoak diren atomoez osaturik egon beharko litzatekeela uste zuen eta genesia eta ustelkeria bezalako aldaketak, beste filosofo presokratikoek onartzen zituztenak, ukatu egiten zituen.

## Bibliografia 
* Aguirre, Javier eta Juaristi, Felipe (2004): "Sarrera" in *Filosofo presokratikoak*, Bilbo, Klasikoak. 
* Aguirre, Javier (2008): "Filosofiaren sorrera: Presokratikoak" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Iturriotz, Ander (2004): "Helendarren Filosofia (I): Presokratikoak" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako Gida*, Bilbo, UEU. 
* Iturriotz, Ander (2007): *Lehen filosofia Heladen*, Donostia, Jakin. 

## Ikus, gainera 
* Antzinako greziar filosofia

## Kanpo loturak 
* *Filosofo presokratikoak* EHUren webguneko *Klasikoak* bilduman.
Hesiodo

**Hesiodo** (grezieraz Ἡσίοδος, *Hêsíodos*, latinez *Hesiodus*) poeta greziarra zen, Homeroren ondoren poeta heleniar zaharrenetakoa. Tradizioak dioenez gizon *antihomerista* izan zen.

Hesiodoren kronologiak arazoak sortarazten zizkien grekoei ere, baina ikerlari gehienek K.a. VIII. mendearen erdialdetik VII. mendearen hasierara kokatzen dute.

Hesiodoren garaia arkaikoa dugu, estatu aristokratikoa finkaturik dago eta magistraturak nobleziarentzat dira, kontseiluan arkonte-ohiak daude eta asanbladan hiritar lurjabeek hartzen dute parte. Polisaren sendotzearen garaia da, han hiritarrak eta nekazariak daude, *isonomia* ideala praktikan jarriz agoran daude boterea eta autoritatea. Kultura, idazkerari esker, gehiagoren eskura dago, eta legeak hiritar guztien berdintasuna lortzeko balio badute dira baliagarriak. Ikuspuntu kontrajarriak badaude erregeak edo nobleen kontseiluak justua denaren iritzia bota behar dute eta prozesua jarraitzen duten hiritarrek bat zein bestea oihuen bidez defendatuko. Hesiodo horrelako *polis* baten bizi da, nobleziak gobernatuta, oraindik ez dago legerik, baina badira *nomoi*-ak (*nomoi*), zuzena zer den edo ez erabakitzeko oinarritzat balio duten ohitura finkoak. Horregatik dio Hesiodok ez duela indartsuaren legeak agindu behar, gizakia animaliengandik bereizten duena justizia (*dike*) delako.

Homeroren inguruan dagoen ilunpearen aurrean, Hesiodoren lanetan bere bizitzari buruzko zenbait datu azaltzen dira. Bere aita nekazaria eta abeltzaina zen Askra herrixkan, Beozian, Helikoneko Musen ohorez jaialdiak egiten ziren gurtza gunean. Hesiodo ere hemen jaio eta nekazari izan zen, eta baita *rapsoda* ere. Poetak behin bakarrik gurutzatu zuen itsasoa Anfidamanteren ohorezko hileta jokoetan parte hartzeko; han, legendak dioenez, Homero bera garaitu zuen eta saria irabazi.

Aita hiltzerakoan, jaraunspenaren banaketak bere anaia Persesekin haserretu zuen. Egoera gogor horrek bultzatu zuen ***Lanak eta egunak*** idaztera, eta lana eta justizia giza bizitzarako oinarrizkoak direla aldarrikatzera.

Hesiodok lanari kantatzen dio justizia lortzeko. Handik aurrera lanari buruzko bi iritzi kontrajarri zabalduko dira: gizakiaren esentzia bera dela dioena (gizarte industrial eta landatarra) eta zitala eta esklaboen betebeharra dela dioena (aristokrazia). 

***Teogonia***ren idazlea da, unibertsoaren eta jainkoen genealogia bat azaltzen duena.

Gaur egungo adituek bere poesia Homerorenaren guztiz kontrakoa dela esaten dute. Homeroren obrekin batera kultura grekoaren oinarria sortu zuten.

## Idazkiak 
thumb|Hesiodi Ascraei quaecumque exstant, 1701

Lan oso hauek iritsi dira:
* *Teogonia*
* *Heraklesen ezkutua*
* *Lanak eta egunak*

Zatika iritsi dira:
* *Eoiae handiak* (agian *Teogonia* lanaren jarraipena)
* *Zeixen ezteiak*
* *Melanpodia*
* *Piritooren jeistea*
* *Lan handiak*
* *Ornitomantzia*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*Iturriotz, Ander (2006): *Giza abere heroikoa kultura homerikoan*, Donostia, Jakin. 

## Kanpo estekak
Askola

**Askola** Helsinki hiriburutik 60 kilometrora dagoen herria da. **Porvoonjoki** ibaia motel igarotzen da herri ondotik eta laku txikiak sorrarazten ditu. Herrian Finlandieraz bakarrik hitz egiten da, izan ere herria suediarrak joan baino pixkat lehenago sortu zen, eta hiriburu handietako hiritarrek, gehienak nazionalistak, finlandiera eraman zuten bertara.
thumb|ezkerrera|150px|Herriko kanpai-dorrea.

Bere ingurune garbiak Finlandiako hiriburuetako biztanleak erakarri ditu azken urteotan, gainera ekintza asko egin daitezke bertan portu eta azalera handiak dituelako.

Askolak duela urte gutxi batzuk slogan bat atera zuen turista atzerritarrak erakartzeko: "Askola, Finlandiako Monako". Iragarki horrek polemika sortu zuen bertako biztanleengan eta orduan alkatea zenaren dimisioa eskatu zuten herritarrek.

ezkerrera|200px|thumb|Askolako eliza.

## Kanpo estekak
ISO/IEC 15504

**ISO/IEC 15504** software produktuak, garapen prozesuak eta sistemak mantentzeko eredua da.

1991.an hasita, SPICE (Software Process Improvement and Capability dEtermination) proiektuak estandarrak garatzea da, softwarearen garapenaren prozesuaren balorazioa egitea ahalbideratuko dutenak.

SPICEren helburua SQArentzako nazioarteko estandar bat garatzea da, antolakunde batek softwarea ekoizteko, proiektu berriak egiteko eta momentuan dauden prozesuen hobekuntza egiteko daukan kapazitatea neurtzeko asmoarekin.
## Helburuak 
:* Gizakiari eta beharrizan teknologikoei erantzuteko prozesuak bildu.
:* Ebaluatzaileentzat prestakuntza zehaztu
:* Kapazitatearen zehaztapena lagundu, arriskuen identifikazio eta analisirako
:* Produktibitatea hobetzen duten prozesuak bultzatu.
:* Software kalitate produktuak bultzatu
:* Ez aurreikusi antolakuntza egitura zehatzak, kudeaketa filosofiak, softwarearen bizitza ziklo ereduak, teknologiak edo garapen metodoak.
:* Prozesu bakoitzarentzat oinarrizko praktikak definitu.
:* Modu egonkor eta fidagarrian erabili ahal izatea, ulerterraza, erabilerraza eta independentea kulturalki.
:* Antolakundeek software garapeneko prozesu errepikakorrak eramatea bultzatzea.
:* Antolakuntza maila ezberdinetan erabilgarriak izatea.
:* ISO 9000rekin bateragarria izatea.
:* Ahal denean objektiboa eta kuantitatiboa izatea.
:* Garapen prozesurako hobekuntza gida bat eskaintzea.

## Bestelako iso estandarrak 
:* ISO/IEC 9126-1: softwarearen kalitatearen ezaugarriak eta metrikak
:* ISO/IEC 12207: softwarearen bizitza zikloaren prozesuak
:* ISO/IEC14102: informazioaren teknologia, ebaluaziorako gida eta CASE herramienten aukeraketa
:* ISO/IEC 15026: integritate mailak sistemetan eta softwarean
:* ISO/IEC 15271: ISO/IECen softwarearen bizitza zikloen prozesuetarako gida
:* ISO/IEC 15846: softwarearen ezarpenaren kudeaketa
* ISO 15504 Books Training Assessment

## Kanpo estekak
Myrskylä

**Mörskom** edo **Myrskylä** herria basoaren eta itsasoaren artean dago. Bi mila eta biztanle gutxi batzuk dituen herri honetan finlandiera da hizkuntza nagusia, eta lurralde hauetan aurkitzen diren beste hainbat herri bezala, relax-lekua.

**Lasse Viren** Munduko olinpiadetako txapeldunaren jaioterria da.

Liljendaleko guduan, XIX. mende hasieran, bertako hainbat biztanle hil egin ziren, eta horien oroitarri bat ipini zuten herrian.

## Zer ikusi 
Pasai ikusgarriaz aparte, museo bat dago herritxo honetan. Museoa bertako kulturari buruzkoa da eta suediarren inbasioaz lehenagoko ohituretan oinarritzen dena.

## Argazki gehiago 

Image:Church.20060511. PM.myrskyla of finland.ojp.jpg|Eliza zuria.
Image:Myrskyla municipality in Finland.JPG|Myrskylä udazkenean.
Image:Memorial stone of battle of Liljendal.18080224.ojp.JPG|Oroitarria.

## Kanpo estekak
Arte (zuhaitza)

thumb|*Quercus ilex*
**Artea** (*Quercus ilex*) *Quercus* generoko zuhaitz espezie bat da, Mediterraneo ingurukoa. Oro har, leku lehorretan hazten dira. Euskal Herrian, zuhaitz ohikoenetako bat da, erdialdean bereziki, trantsizio klimako eskualdeetan. Euskal Herriko klima ozeanikoko lurretan, berriz, zati batzuetan soilik izaten da, kareharrizko lurretan, kosta inguruan; oinaldeko plaketan eta muinoen azpialdean izaten dira.

Erdi mailako garaiera du. Enbor gogorra eta azal beltza eta zartatua ditu. Adaburua zabala du. Hosto iraunkorrak ditu, berde ilunak goitik eta gris antzekoak azpitik. Gehienetan lantza itxura duten arren, asko aldatzen da batetik bestera. Gazteek arantzadun ingurua izaten dute, baina hori ere aldakorra izaten da.

## Ezaugarriak 
Hosto iraunkorreko zuhaitza da, eta 20 metro garai izan daiteke.

### Subespezieak 
Bi subespezie daude:
* *Quercus ilex* subsp. *ilex*. Berezkoa da espeziearen eremuaren ipar eta ekialdean, Iberiar penintsularen iparraldetik hasi eta Greziaraino (Euskal Herriaren klima ozeanikoko lurrak eta Pirinio ingurukoak barne). Hosto estuak; ezkurrak 2 cm luze, zapore mingotsa.
* *Quercus ilex* subsp. *rotundifolia* (sinonimoak: *Quercus&nbsp;rotundifolia*, *Quercus&nbsp;ballota*). Berezkoa da espeziearen banaketa eremuaren hego-mendebaldean, Iberiar penintsularen erdialdean (Euskal Herriaren isurialde mediterraneoa barne) eta hegoaldean, eta Afrika ipar-mendebaldean. Hosto zabalagoak; ezkurrak 2,5 cm luze, zapore gozoa.

### Zurtoina 
Zurtoinean azal marroi iluna eta zartatua du.

### Hostoak 
[thumb|290px|[Olarizun neguan egindako argazkia. Artearen orriak eta ezkur bat antzigarrez edo lantzurdaz estalita.]]
Bakunak, txandakatuak, obalak eta horzdunak dira hostoak; larrukarak eta distiratsuak dira gainaldetik, eta argiagoak eta ile ugarikoak, berriz, azpialdetik.

### Fruituak 
Artearen fruituak, ezkurrak, udazkenean heltzen dira.

## Habitata 
Mediterraneoko zuhaitz tipikoa da. Euskal Herrian ere autoktonoa da, eta klima mediterraneoa duten aldeetan aurkitzen da batez ere. Bestalde, arte arbolaz osatutako gunea *artadia* da.

## Erabilera 
Egurretarako eta ikatza egiteko erabiltzen zen artearen zura Euskal Herrian. Lurzorua sortzeko eta babesteko balio du. Babeslekua eta janaria ematen die hainbat animaliari.

## Mitologia 
Zuhaitz sakratutzat hartzen da artea hainbat tradiziotan; besteak beste, euskal mitologian. Sendotasunaren eta bizitza luzearen sinboloa da: 1.000 urte baino gehiago bizi daiteke.

## Ikus, gainera 
* Artadi (Zumaia)
* Artelatz

## Kanpo estekak
Justo Antonio Olagibel

[thumb|300px|Olagibelen [Gasteizko Plaza Berria.]]

**Justo Antonio Olagibel Kintana** (Gasteiz, Araba, 1752ko abuztuaren 7a - Gasteiz, 1818ko otsailaren 10a) Euskal Herriko arkitekto neoklasiko garrantzitsuena izan zen.

Etxegile-familia batekoa, Gasteizko Irudigintza Eskolan eta Madrilgo San Fernando Errege Akademian garatu zituen arkitektura ikasketak. Gasteiza itzuli berritan, Plaza Berria eraikitzeko eskaera jaso zuen, hiriko arkitekturan jomuga izan zena eta hiriaren garapen berria hasi zuena. Plazak Madrilgo eta Salamancako errege plazak baino handiagoa izan behar zuen, behe solairuan saltokiak eduki eta zamalanak ahalbidetu. Gainera, udaletxe berria bertan izan behar zuen, eta Alde Zaharraren sestra-desberdintasuna kontuan hartu. Horretarako eraiki zuen Arkupea, hiri zaharra eta berria lotzeko ibiltoki estalia eskaintzen duten etxebizitza-eraikina; hamar urteko lana izan zen.

Ezezagunagoa bada ere, Olagibelek bi errepide garrantzitsu diseinatu zituen: Gasteiz eta Guardia lotu zituen errepidea (Herrera mendatetik), eta Briñas eta Amurrio lotu zituena, 1792an eta 1793an, hurrenez hurren.

## Eraikin garrantzitsuak 
thumb|200px|Gasteizko udaletxea, Arkupetik ikusia.

* 1781-1791: Plaza Berria, Gasteiz.
* 1783: Magdalenaren komentuko elizaren fatxada, Gasteiz.
* 1787: Arriagako Done Bikendi elizaren dorrea eta hegoaldeko arkupea, Gasteiz.
* 1789: San Andres eliza, Eltziego.
* 1790: Arkupea, Gasteiz.
* 1801: Elizako arkupea, Aberasturi.
* 1806: Jose Diaz Espada gotzainaren etxe noblea, Armentia.

## Bibliografia 
* Zenbait egile. *Olaguíbel. El arquitecto de Vitoria - Gasteizko Arkitektoa*. EHAEO, Gasteiz, 2005. ()

## Bitxikeriak 
* Olagibelek eraikitako Gasteizko Plaza Berriaren goitiko argazki bat birritan ageri da Colin Rowe eta Fred Koetter arkitektoen 1978ko *Collage City* izeneko saiakera ezagunean, hura Le Corbusierren *Voisin Plana*n zegoen espazio libre zedarritugabearekin alderatuz, eta historiako beste plaza gogoangarri batzuekin batera —Parisko *Place des Vosges* eta Vigevanoko *Piazza Ducale*, kasu— aipatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabar ospetsuen zerrenda.
* Arkitektura neoklasikoa.
* Santos Angel Otxandategi.

## Kanpo loturak 
*  Olagibel Euskal Herriko Arkitektura Ikerkundean
Bavariako Batasun Sozial Kristaua

**Bavariako Batasun Sozial Kristaua** (, **CSU**) Bavariako alderdi politiko eskuindar nagusia da. CDUrekin batera egiten du lan Alemania mailan eta bietako kontserbadoreena da gai sozialetan. Bavariako estatua sortu zenetik egon da boterean 1954-1957 urteak izan ezik, botoen 2/3 inguru jasotzen hauteskundeetan.

## Alderdiburuak 1946tik aurrera 
* Josef Müller 1946-1949
* Hans Ehard 1949-1955
* Hanns Seidel 1955-1961
* Franz Josef Strauß 1961-1988
* Theodor Waigel 1988-1999
* Edmund Stoiber 1999-2007
* Erwin Huber 2007-2008
* Horst Seehofer 2008-2019 
* Markus Söder 2019-

## Hauteskundeen emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
*  Webgune ofiziala
Peridotita

**Peridotita** pikor larriko arroka igneo plutonikoa da, Mantuko osagai nagusia.

## Ezaugarriak 
Arroka ultramafiko dentso bat da, batez ere piroxeno eta olibino mineralez osatua. Arroka ultrabasikoa da, silikan duen edukia %45 baino gutxiago delako. Magnesio eta burdin kopuru handiak ditu.

Piroxenoak, bai klinopiroxeno bai eta ortopiroxenoak, anfibolak eta plagioklasak izan ohi ditu, hala nola flogopita mineralak. Lurrazalera fragmentu moduan iritsi daitezke magma batek bultzatua edo bestela obdukzio orogeniko prozesuetan iritsi daitezke lurrera.

## Aztarnategiak eta erabilera ekonomikoa 
Munduko hainbat mendigunetan basamentu handiak agertzen dira, Malaga inguruko (Espainia) Rondako Peridotitak dira munduko aztarnategirik handiena.

Peridotiten barnean nikel, platino eta batez ere kromo bandak aurkitzen dira. Izan ere kromoa lortzeko iturri ohikoena da. Hau ustiatzeko meategi handienak Hegoafrikan eta Zimbabwen daude.

## Sailkapena 
thumb|180px|eskuinera|Arroka ultramafikoen sailkapena. Goian, berdez, peridotiten sailkapena.
Arroka ultramafikoen sailkapenean peridotitak eta piroxenitak agertzen dira. Olibinoan %40a baino gehiago duten arrokak peridotitetan sailkatzen dira eta arruntenak lherzolita, dunita eta harzburgitaren eremuetan kokatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Garnet peridotite.jpg|Peridotita.
Irudi:Harzburgite Madagascar.JPG|Harzburgita.
Irudi:Lherzolite eifel.jpg|Lherzolita.
Irudi:Dunite intrusion - geograph.org.uk - 1427165.jpg|Dunita intrusioa.
Irudi:Sierra Bermeja vista.jpg|Sierra Bermeja, Ronda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pio X.a

**San Pio X.a** (latinez, *Pius PP. X*), jaiotzaz, **Giuseppe Melchiorre Sarto** (Riese, Lombardia-Veneto, gaur egungo Italia, 1835eko ekainaren 2a - Erroma 1914ko abuztuaren 20a), Eliza Katolikoko aita santu izan zen 1903ko abuztuaren 4tik bere heriotza egunera arte.

## Familia eta ikasketak 
Giovanni Battista Sarto postariaren eta Margarita Sanson jostunaren hamar seme-alabetatik bigarrena izan zen. Jaio eta hurrengo egunean bataiatu zuten. Familia apalekoa izan arren, haren gurasoek heziketa ona baloratzen zuten.

Lehen ikasketak herriko ikastetxean egin zituen. Egunero sei kilometro ibili behar zituen eskolara iristeko. Herriko parrokoarekin hasi zen latina ikasten. 1846an Venetoko Liceo Classicora bidali zuten. 1850ean Trevisoko gotzainak diru-laguntza bat eman zion ikasketetan segi zezan.

1858an apaiztu zen. Tomboloko parroko izan ostean, kanonigo, seminarioko errektore eta bikario izendatu zuten, besteak beste.

## Gotzain eta kardinal 
Leon XIII.ak Mantuako apezpiku izendatu zuen 1884an. 1893an kardinal eta Veneziako patriarka izendatu zuen Aita Santuak.

## Aita santu 
Leon XIII.a hil zenean, konklabera deitutakoen artean izan zen. Lau egun behar izan zituzten Giuseppe Sarto aita santu izendatzeko.

Sendotasunez gidatu zuen Eliza Katolikoa sekularizazioa indartzen zihoan garaian. Modernismoa ere gero eta esanguratsuagoa zen, baita ikasketa biblikoen alorrean ere. Gauzak horrela, modernismoa gaitzetsi zuen *Pascendi Dominici gregis* entziklikan (1907ko irailaren 8an).

Liturgian erreforma sakonak egin zituen, kristauek Eukaristian parte hartzea bultzatuz. Besteak beste, haurrek lehen jaunartzea egin zezaten agindu zuen, kristau ikasbidea behar beste ikasi ondoren. Zuzenbide kanonikoko kodea idatziz eta batuta argitaratzeko agindu zuen.

1904ko konstituzioaren bidez, estatu katolikoek Aita santua aukeratzeko konklabeetan zuten beto eskubidea deuseztu zuen. Pio IX.aren *Non Expedit* entziklika leundu egin zuen, kristau italiarrei beraien estatuko politikan parte hartzeko eskubidea emanez.

## Heriotza eta kanonizazioa 
1914ko abuztuaren 20an hil zen Erroman. Vatikanoko Grutetan hilobiratu zuten, 1951n beatifikatu zuten arte; ordutik aurrera haren gorpua San Petri basilikan dago fededunek benera dezaten.

1951ko ekainaren 3an beatifikatu zuen Pio XII.ak, eta 1954ko irailaren 3an santu izendatu zuen. Haren jaieguna abuztuaren 21ean da. Erromes gaixoen zaindaria da.

## Erreferentziak
Alderdi Demokratiko Askea

**Alderdi demokratiko askea** () Alemaniako alderdi liberal bat da. Merkatu librea, giza-eskubideak eta hiritarren askatasuna aldarrikatzen du FDPk. Egun Bundestageko hirugarren alderdi handiena da.

## Historia 
1948an sortu zen, beste liberal eta zentro-eskuin alderdi txiki batzuen batasunaren ondorioz. Sei gobernu ezberdinen parte hartu du bai SPD bai CDUrekin. Bi alemanien batasunaren ondoren 1990an ekialdeko Demokrata Askeen Elkartearekin bat egin zuen.

## Alderdiburuak 
* Theodor Heuss 1948-1949
* Franz Blücher 1949-1954
* Thomas Dehler 1954-1957
* Reinhold Maier 1957-1960
* Erich Mende 1960-1968
* Walter Scheel 1968-1974
* Hans-Dietrich Genscher 1974-1985
* Martin Bangemann 1985-1988
* Otto Graf Lambsdorff 1988-1993
* Klaus Kinkel 1993-1995
* Wolfgang Gerhardt 1995-2001
* Guido Westerwelle 2001-2011
* Philipp Rösler 2011-2013
* Christian Lindner 2013-

## Hauteskundeen emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
90 Aliantza/Berdeak

**90 Aliantza/Berdeak** () Alemaniako alderdi ekologista bat da. Munduko alderdi ekologista zaharrenen artean dago eta munduko alderdi berde arrakastatsuena izan da zalantzarik gabe.

## Historia 
1979an sortu zen **Die Grünen** izenarekin. Poluzioa, Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen estrategia eta gizarte industrializatuen beste arazoen kontra egiteko asmoarekin sortu zen. 1980ko hamarkada lehen aldiz Europako Parlamentuan eta Bundestagen eserlekuak lortu zuen. Txernobylgo hondamendia, euri azidoa, AEBren misil berrien instalazioa Alemania federalean eta beste auziak bere gorakada lagundu zuten. 1990eko hauteskundeetan Bundestagetik kanpo geratu ziren botoen %5 muga ez gainditzean. 1993an ekialdeko Alemaniako *90 aliantza*rekin bat egin zuen eta hurrengo hauteskundeetan bundestagera itzuli ziren. 1998 eta 2005 bitartean gobernuan egon ziren SPDrekin batera. 2005an gobernua utzi zuten CDUren garaipenaren ondoren. 2021eko hauteskundeetan Bundestagetik orain arteko emaitzarik onena lortu zuten (% 14,7). 2021 eta 2025 bitartean gobernuan egon ziren SPDrekin eta FDPrekin batera („semaforoen koalizioa“).

## Hauteskundeen emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Vsevolod Pudovkin

**Vsevolod Ilarionovitx Pudovkin**, errusieraz Всеволод Илларионович Пудовкин, (Penza, 1893ko otsailaren 28agreg./otsailaren 16ajul. - Riga, 1953ko ekainaren 30a) Sobiet Batasuneko antzerki eta zinema zuzendaria izan zen.
 
Bere filmetan aztertuko du krisia eta *kontzientzia hartze* politikoa bere protagonista indibidualengan (eta ez Sergei Eisensteinen modura taldearengan), gizarteko gaiak bigarren planoan utzita:
* *Ama* (Mat, 1926);
* *San Petersburgoren amaiera* (Koniets Sankt Petersburga, 1927);
* *Ekaitza Asiaren gainean* (Potomok Ghingis Khana, 1928).

Pudovkinen zinema egitura erritmikoetan garatzen da; horietan lehentasuna dute ekintza paraleloen muntaiak eta muntaia analitikoak. Horrenbeste lantzen zituen egitura horiek beharrezkoa zuten aurrez prestatutako gidoi sendo bat; horretarako, ezinbestekoa zen harreman estua izatea argumentista, aktorea, argazkilaria eta errealizatzailearen artean. Abangoardismoa ukatzen du eta aktoreek ikusleari emozioa transmititzea nahi du. Egitatean oinarritutako metaforak erabiltzen ditu.

*Errealismo sozialista* kontzeptua Pudovkinek sortu zuen. Zinema, bere ustetan, gizakiaren eta lanaren arteko harremanetara zuzendu behar zen, eta gainera, argi utzi gizakiak bere aberriarekin duen lotura.

## Ikus, gainera 
* Zinema sobietarra
Lev Kulexov

**Lev Vladimirovitx Kulexov** (errusieraz Лев Владимирович Кулешов; Tambov, 1899ko urtarrilaren 13a - Mosku, 1970eko martxoaren 29a) zinemaren teoriko errusiarra eta Moskuko Zinema Eskolako pedagogoa izan zen; bertan *laborategi esperimentala* sortu zuen eta, materialik ez zegoenez, filik gabeko filmak egiten ziren, argazki finkoekin. Esperientzia horretatik eratorri zen muntaia, film pusketetatik sortzen zuen errealitate espazio-tenporal berria. Adibidez: *Mr. West-en abentura harrigarriak boltxebikeen herrian* (Ncobycajnye prikljucenija Mistera Vesta v strane Bolsevikov, 1924).

Kuleshov efektuaren bitartez erakutsi zuen hainbat irudi tartekatuta efektu desberdina sortu daitekeela ordenaren arabera. Kulexovek muntaiaren gainean ulertzen duen kontzeptua teknikoa da, eta ez arbitrarioa, Vertoven antzera: sekuentziak plano motzetan bereizita egon behar dute; plano horiek silaba gramatikalen baliokide izan behar dute berehalako irakurketa egin ahal izateko. Bere teoria guztiak liburu batean idatzita utzi zituen: *Arte zinematografikoa* (1927).

## Ikus, gainera 
* Kuleshov efektua
* Zinema sobietarra
Dziga Vertov

**Dziga Vertov** (; ; Białystok, 1896ko urtarrilaren 2a - 1954ko otsailaren 12a) operatzaile eta dokumentalista zen, eta Kinó-glaz teoria sortu zuen, teknologia zinematografikoaren bitartez objektibitate absolutua lortzeko asmoz. Jaiotzez Denis Arkadievitx Kaufman () izena zuen.

Bi garaitan garatzen da Vertoven lana:
* Prestakuntzarik gabe kapturatzen du bizitza kameraren bidez (giza-begiak baino hobeto ikusten du kameraren begiak)
* Muntaiaren bidez planoak berrantolatu, bizitzatik hartutako pusketak batzeko helburuarekin, eta ‘nik dakusat’ bat sortzeko.
 
1924an jartzen du abian metodo utopiko hori film luze baten bidez: *Kino-glaz* (Kinó-glaz); zinema, batez ere, medio dokumental gisa ulertzen duela defendatzen du. Teoria honek ez du onartzen: drama, idatzitako gidoia, zinemako fikzioa, aktore profesionala, saiakerak, dekorazioak, etab. Lumièren garbitasun dokumentaletik urruntzen gaituen ezer.

Vertovek saiatutako objektibotasunak eragin handia izango du 1960ko hamarkadako zinemazaleengan (*Cinema Verité*, Jean Rouch, bereziki); eragina izan zuen Jean Vigorengan edota beste dokumentalistengan (Herbehereetako Joris Ivens eta John Grierson britainiarra).

## Entzumenaren laborategia 
Bere estudioan soinuen musikarekin hasten da probak egiten, hitzen eta fonogramen arteko muntaiak dira. 1918-1919 bitartean Moskuko Zinema Batzarrean dabil Kinonedelija egunkarian erredaktore nagusi lanetan. 1920an konturatzen da giza-begia gai dela bi edo hiru fotogramako zinema-plano bat harrapatzeko. (zati txiki-txikiak sar zitezkeen, nahiz eta horrek pentsamenduaren egitura eta ikuspegi naturalaren tenporalitatea hankaz gora utzi).

## Ikus, gainera 
* Zinema sobietarra