Adela Milčinović

**Adela Milčinović** -Sisak, Kroazia-Eslavoniako Erresuma, Austrohungariar Inperioa (egun, Kroaziako Errepublika); 1878ko urtarrilaren 14-New York, AEB; 1968- idazle, kazetari Jugoslaviako diplomazialari eta ekintzaile feminista kroaziarra izan zen. Bere literatur-estiloa existentzialismoaren barnean koka dezakegu, emakumeen bizitza zentroan jarten zuen existentzialismo bat zen berea.

## Gazte aroa 
Sisak hirian jaio zen, ama Ludmilak ezkontzatik kanpo mundura emana, **Adela Kamenić** izenarekin. Momentu horretan Austrohungariar Inperioaren pe zegoen Sisak, eta han ikasi zuen Lehen Hezkuntza, nesken eskola batean, 1892 inguruan bukatu zuelarik. Irakasle izateko ikasi zuen Zagrebeko Karitatearen Ahizpen komentuan (garai horietan goi-hezkuntzako emakumeen eskola bakarra, 1888ko lege berria arte Kroazian emakumeak hezteko legezko baimena zuen bigarren hezkuntzako eskola bakarra, eta berriak sortu arte urte batzuk pasa behar ziren. Alemanian bere jardun literarioa hasi zuen. Lehen liburua senarrarekin batera idatzi zuen: *Pod Branom* (*Tiropean* edo, figuratua, *Jasapean*) ipuin laburren bilduma izan zen, 1903an. Jada bilduma horietan “gerora Milčinovićen kezka izango ziren gaiak jada aisa agertzen ziren: "emakume bakartiak eta sexuen arteko zanga gaindiezina” Dunja Detoni-Dujmićen hitzetan. Alemanian zegoela, Zagrebeko *Narodne novine* (*Nazioaren berriak*) egunkarian arte- eta literatur-kritika idazten zuen. Zeinbait iturriren arabera, Leipzigen irakasle izan zen. Antonija Bogner Šaban kritikoaren arabera, bere lanetan “baserriguneko irakasle bakartiak, hauen emozioak eta bizitza izpirituala, emakumeen sufrimendua eta itxaropen eza eta emakume eta gizonen arteko komunikazio falta eta gaizki-ulertzeak bere literatur ibilbide osoko konstante bat ziren”. Urte horretan bertan beste saiakera bat idatzi zuen, *Naše hrvatske spisateljice* (*Gure emakumezko kroaziar idazleak*), lan honetan kroaziar emakumezko idazleak aldarrikatzen zituen. Ildo horretan, 1906an *Dragojla Jarnevićeva, živopisna studija* (*Dragojla Jarnević, ikerketa biografikoa*) XIX mendeko kroaziar idazle baten biografia atera zuen.

1912an Adela Milčinovićek bere lanik ezagunena idatzi zuen, *Bez sreće (Zorterik gabekoa* edo *Zorigaitzekoa)* antzez-lana. Lan honen gaia ezkontza barneko eta kanpoko harremanak eta erakarpena izan ziren, klase sozial ezberdinetako pertsonen arteko “maitasun hiruki” bat zen trama zentrala, non emakumeen azpiraketa eta klase sozialen arteko distantzia kritikatzen zuen*. Bez sreće* garaian oso ezaguna izan zen, Zagreben, Belgraden, Skopjen, Pragan eta Chicagon antzeztu zuten; hain arrakasta handia izan zuen, ezen 30eko hamarkada arte izan zela antzeztokietan. Talde honetako kide bezala, 1915eko otsailean, Erroman Ante Trumbić politikari ezagunarekin eta Ivan Meštrović mundu mailako sonadun eskultorearekin batera bildu zen, eta urriaren 28 Austria-Hungariako Inperio ohiaren lurraldeetan (Vojvodinan izan ezik) “Esloveniarren, Kroaziarren eta Serbiarren Estatua” aldarrikatu zuen. Estatu horrek “batasun nazionala lortu arte” Austria-Hungariako hego-eslaviarren “Gobernu” bezala jardun nahi izan zuen; azkenik Estatu honek eta Serbiako Erresumak abenduaren 1ean bat egin zutelarik, Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresuma (Jugoslaviako Erresuma kolokialki, eta 1929tik aurrera, ofizialki) sortuz.

Milčinović 1920 urtea arte egin zuen lan parlamentuetan eta antzeko erakundeetan, eta gero Zagrebeko Unibertsitatean idazkari bezala lan egitera pasa zen.

### Ekintzailetza feminista eta literatur karreraren jarraipena 
Lehen Mundu Gudaren osteko urte horiek oso oparoak izan ziren Milčinovićen literatur jarduerarentzat: 1919an hiru lan atera zituen: *Sjena* (*Itzala*) elaberria, non emakueen eta gizonen sozializaziorako modu ezberdinez eta hizkuntzak sozializazioan zuen eraginaz hausnartzen zuen, eta militarismoaren kontra ere egiten zuen sortu zen *Narodni ženski savez Srpkinja, Hrvatica i Slovenkinja* (Serbiar, Kroaziar eta Esloveniar Emakumeen Batasun Nazionala) erakundean; iturri batzuen arabera, erakunde horretako idazkaria ere izan zen. Milčinovićek parte hartzen zuen Emakumeen Batasun Nazionala lehen ildokoa zen. Jelena Batinićen arabera, Serbiar, Kroaziar eta Esloveniar Emakumeen Batasun Nazionala “talde ezberdinen aliantza handi edo sare” moduan sortu zen, eta haren barruan “hetereogeneitate handia zegoen (…) talde kontserbakor klerikalak zein feminista erradikalak biltzen zituen”. Erakunde honen programa helburu hauetan laburbiltzen du Batinićek: emakume eta gizonezkoen arteko parekotasun legala, neska eta mutilentzat hezkuntzarako aukera berdinak eta bi sexuentzako arau moralak parekatzea. Jelena Batinićek dioenez “Jugoslaviako emakumeen antolakunderik handiena zen (…) laurehun bat talde zituen Jugoslavia osoan zehar”. Hala ere, Batinićek dioenez, erakunde honen filosofia “Jugoslaviar Erresumaren politika eta ideologia ofizialarekin bat" egiten zuenez, “ez zuen lortu Kroaziako emakume talde handiena, Kroaziako Emakume-Elkartea (Društvo Hrvatska Žena) batzea”, azken talde hori ideologia nazionalista kroaziarrekoa baitzen.

Milčinović nazioarteko mugimendu feminista eta sufragistetan jugoslaviar ordezkaria ere izan zen, adibidez, 1923an Erroman bildu zen Emakume Sufragisten Nazioarteko Aliantzaren bederatzigarren kongresuan eta 1925ean Washingtonen izan zen Emakumeen Nazioateko Kontseiluaren zortzigarren kongresuan. 1924an, Grazen Esklabutzaren Aurkako Borrokarako Nazioarteko Kongresuan ere parte hartu zuen.

### AEBtako urteak 
1926an New York hirira joan zen bizitzera. Antzez-lan honek Adela Milčinovićen beste lanen antza zuen emakume arrunten egunerokotasuna ikuspuntu existentzialista batetik kontatzen zuelako; baina baita ere ezberdintasunak, kasu honetan protagonistak ez dira bere aurreneko lanen moduan baserritarrak, baizik eta hirietako emakumeak, eta Bogner Šabanek esaten duen moduan, ezta hertsitasunak eta aukera faltak zanpautako emakumeak, baizik eta nolabait arrakasta eta errekonozimendua lortutakoak, eta hala ere hutsuneek eta zenbait gabeziek zapaldutakoak; bestetik, migratzailen lan-baldintzak eta haiekiko nagusikeria ere kritikazen duelarik.

AEBn Milčinović Zirkulu Jugoslaviarraren (*Yugoslav Circle*) inguruan zebilen. Bigarren Mundu Guda eta Guda ostea AEBtan eman zuen. 1937an, Jugoslaviako enbaxada utzi zuenean AEBtako Guda-Informazioaren Bulegoarentzat egin zuen lan, bulego hau 1943tik aurrera *Voice of America* irrati-katea bihurtu zenean Milčinovićek bertan jarraitu zuen, serbokroazierazko edizioan, eta geroago CBS katean baita, 1953an erretiratu zen arte.

AEBtan bizi artean adiskidantza handia eta lankidetza izan zuen Milan Marjanović kroaziar idazle eta itzultzailearekin, zeinak aurretik ezagutzen eta miresten zuen Milčinovićen lana.

Slavica Jakobović Fribec irakaslearen arabera, egun Milčinović ez da oso oroitua; hala ere, Sisakeko talde feminista batek “Adela” izena du Milčinovićen omenez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak