Pankrea

**Pankrea** ornodunen digestio-aparatuaren eta sistema endokrinoaren parte den organo luzanga da, bizitzarako ezinbesteko guruina. Gizakietan, abdomen barrunbean dago, epigastrioan zehazki eta horren atal handia hartzen du eta, ahal bada, ezker hipokondrioraino luzatzen da. Zehazki, bigarren orno lunbarraren mailan dago, eta 14-18 zentimetro arteko luzeera du, zeharkako norabidean luzatuz.

Guruin exokrinoa zein endokrinoa da. Funtzio endokrinoa hormona garrantzitsuak odolera jariatzean datza: haien artean, intsulina, glukagoia, gastrina eta somatostatina. Funtzio exokrinoa, aldiz, azido pankreatikoaren jariapenean datza. Horrek bikarbonatoa eta entzimak ditu osagai modura. Bikarbonatoak urdailetik datorren eta duodenoan sartzen diren azidoak indargetzen ditu, eta entzimek karbohidrato, proteina eta lipidoen liseriketan hartzen dute parte.

*Pankrea* hitza grekozko *pánkreas* (πάγκρεας) hitzetik dator: [pan- (πᾶ-ν) 'dena', + -kreat- (κρέα-ς) 'mami' + -s].
## Kokapena 
thumb|266x266px|Abdomen barrunbean pankreak daukan kokapena eta beste organoekiko harremana.Pankreak aurrealdetik urdaila du, eta bi organoen artean omentu poltsa txikia dagoenez, peritoneoz atzeko egitura izango da pankrea gehienbat (buztana salbuespen bakarra izanik). Horrez gain, duodenoak pankrea burua inguratuko du, eta pankrearen aurpegi dortsalean edo atzealdeko aurpegian, aorta arteria, beheko kaba zaina, eta diafragmaren gerri-aldeko atala daude. Atzealdetik, ezker giltzurrun eta giltzurrun gaineko guruinekin harremanduko da ere. Gainera, hasieran, pankrearen atzealdean geldituko dira enbor zeliakoa eta odol-hodi mesenterikoak, nahiz eta gero pankrea, odol-hodi mesenterikoen atzealdera pasatuko den. Horrez gain, pankrearen buztana, bareraino hedatuko da.

## Egitura 
Pankrearen egituran zenbait atal eta konduktu desberdin bereiz daitezke:
### Atalak 
#### Burua 
Pankrearen atalik zabalena izango da. Bere posizioari dagokionez, duodenoaren bigarren eta hirugarren herenak osatzen duten hutsunean edo espazioan kokatzen da. Hortaz gain, duodenoaren atal hauek pankrearen buruko aurre aurpegia estaliko dute, pareten arteko atxikidura txiki bat egonik. Buruaren azpialdean gako itxurako luzakin bat egongo da pankrearen gantxo edo *processus uncinatus* izango da, honek bere aurre pareta soilik estaltzen baitu.
[thumb|301x301px|Pankrearen atalak: 1.Pankrearen burua. 2.Pankrearen gantxoa. 3.Goi mesenterio odol hodiak. 5.Pankrearen gorputza. 8.[Wirsung hodia. 10.Pankrearen iduna. 11.Pankrearen buztana. ]]

#### Iduna 
Buruaren jarraipena den pankrearen atal estua. Bere atze aurpegian goi arteria mesenteriko odol hodiek izango dute dreinatzea beheko kaba zainean (zainek) edo jatorria abdomen aortan (arteriek). Urdailaren piloroaren aurretik. Koledokoarekin elkartzerakoan eta papila nagusiaren aurretik, Oddi-ren esfinterra eratuko dute bi hodiek.
* Santorini hodia edo txikia: pankrearen buruaren goialdean kokatu egiten da, idunetik duodenoaren papila txikiraino

* Pankreas dortsala (kimu handiena) : duodenoaren beste paretatik aterako da. Hemendik Santorini hodia aterako da.

### Atal endokrinoa 
thumb|299x299px|Pankrearen atal exokrinoa (periferian, basofiloago) eta Langerhans-en irlatxoak (zentraldean, azidofiloagoak).
Langerhans-en irlatxoek osatzen dute. Hormona jariatzaileak diren zelulek osatutako pilaketak dira. Irlatxoetan funtzio desberdinak dituzten zelula mota desberdinak aurkitu ditzakegu.

* Alfa zelulak: glukagoia sintetizatzen eta askatzen dute. Glukagoiak glukosaren askapena eragiten du gibeletik; izan ere, gibelak glukogenoa gordetzen du hepatozitoetan eta gluzemia (odoleko glukosa maila) igotzea behar denean, pankrearen eraginagatik askatu egiten da odolerantz. Zelula hauek Langerhans irlatxoen %10-20 osatzen dute, eta periferian kokatzen dira.

* Beta zelulak: intsulina sintetizatzen eta askatzen dute. Intsulina, berriz, odoleko glukosa maila erregulatzeaz arduratzen da; zelulen glukosa erabilera errazten du, eta soberan dagoena gibeleko hepatozitoetan metatzea eragiten du.

* Delta zelulak: D eta D1. D zelulek somatostatina sintetizatzen dute. Digestio aparatuaren eta behazun-xixkuaren muskulu leunaren uzkurketak inhibitzen ditu digestioa amaitu denean eta glukogenolisia induzitzen du, beste funtzioen artean. D1 zelulek hesteko peptido hodi eraginkorra sintetizatzen dute. Honen funtzioak glukogenolisia eta hipergluzemia induzitzea, heste-mugimenduen erregulazioa eta hesteko epitelio zilindrikoaren elektrolito eta ur jariaketa kontrolatzea dira.

* Epsilon zelulak. grelina sintetizatzen dute. Hormona hau gose-sentsazioa induzitzeaz arduratzen da.

* PP zelulak: pankrearen jariapen exokrinoa kontrolatzen eta erregulatzen duen polipeptidoa sintetizatzen eta jariatzen dute. 

Bariazio anatomiko nagusien artean, honako hauek bereiz ditzakegu:

* Pankreas divisum: ohikoena da (populazioaren % 5-10ri dagokio). Garapeneko kimu dortsal eta bentralak modu egokian ez migratu eta ez fusionatzean gertatzen da. Horrek, konduktu osagarri eta nagusiaren arteko komunikazio eza dakar, azido pankreatiko gehiena duodenoko papila txikian da. Kasu horretan, ehun pankreatikoak beheranzko duodenoa inguratu egiten du. Asintomatikoa izaten den arren, duodenoaren estenosia urdailaren piloro inguruan dago. Gehienak sintomarik izan ez arren, pankreatitisa edo pankreako minbizia eragin dezake..

* Pankrea-duodenoetako goiko aurre eta atzeko arteriak: enbor zeliakoko gibel arteria batuaren adar urdail-duodenotako arteriatik sortzen dira eta pankrearen buruaren goialdea irrigatzen dute.
* Pankrea-duodenoetako beheko aurre eta atzeko arteriak: goiko mesenterio arteriaren lehengo adarrak dira. Arteriok pankrea buruaren behealdea odoleztatzeaz arduratzen dira.

Pankrea-duodenoetako goiko eta beheko aurreko adarrak anastomosatu eta aurreko pankrea-duodenoetako arkua osatzen dute pankrea buruaren aurrealdean odoleztatuz. Bestalde, pankrea duodenoetako goiko eta beheko atzeko adarrak pankrea buruaren atzean anastomosatzen dira atzeko pankrea-duodenoetako arkua osatuz.

#### Pankrearen idunaren, gorputzaren eta buztanaren odoleztapena 
Pankrearen iduna gorputza eta buztana enbor zeliakotik ateratzen den bare-arteriaren adarren bidez odoleztatuak dira. Bestalde, pankrea buruko odola goiko mesenterio zainera bideratzen da, pankrea-duodenoetako zainen bidez.

#### Pankrearen buru eta iduneko linfa itzulera 
Arearen buru eta iduneko hodi linfatikoak modu zabalago batean pankrea-duodenotako arteriaren, goiko arteria mesenterikoaren eta gibel arteriaren inguruan kokatutako noduluetan drainatzen dute. Gainera, beste hodi batzuek nodulu preaortiko eta nodulu zeliakoetan ere drainatzen dute linfa Kasu arin zein larriek ospitalizazio beharra izaten dute gehienetan.

Pankreatitis akutuaren kausa nagusiak alkoholaren gehiegizko kontsumoa eta behazun-harriak dira. Behazun-harriak behazun-xixkuan gertatzen diren materia solidoaren (kolesterolez osatutako kristalak batez ere) metaketak dira.

Sintoma nagusia abdomeneko min bizia da, gerriko baten modura sentitua, epigastrio, bi hipokondrio eta bizkarrean zehar.

Odol-analisiak eta irudi bidezko diagnostiko probak (Tomografia Axiala adibidez), diagnostikoa egiteko lagungarriak izan daitezke.

### Pankreako minbizia 
Minbizia prankreatikoen artean ohikoena, adenokartzinoma pankreatikoa da. Orokorrean, oso tratamendu konplikatua dute, izan ere, normalean, kirurgiara aplikatu ahal izateko bereanduegi harrapatzen dira, eta hori da sendatzeko tratamendu bakarra. Pankrea minbizia ez da ohikoa 40 urte baino gutxiagoko pertsonetan eta batazbesteko diagnosi adina 71 urtekoa da. Minbizi hau pairatzeko arrisku faktoreak, pankreatitis kronikoa, adin nagusikoa izatea, erretzea, obesitatea, diabetesa eta hainbat ezaugarri genetiko (1 motako neoplasia endokrino anizkoitza, herentziazko poliposi gabeko kolon minbizia, eta nerbio sistema displasikoa dira horietako batzuk) dira. Kasuen % 25 tabakoa erretzearekin lotuta daude eta % 5-10 heredaturiko geneen ondorio dira.

### Diabetes mellitus 
Diabetes mellitusa pankrea intsulina nahikoa ekoizteko gai ez denean, edo zelulek intsulinaren estimuluarekiko erantzuten ez dutenean intsulinak funtzioa bete ezin duenean sortzen den gaixotasuna da. Bi mota nagusi daude:

* 1 motako diabetes mellitusa: gaixotasun autoinmunea. Normalean, 35 urte izan aurretiko diagnostikoa egiten da, baina edozein adinetan aurkez daiteke. Intsulina ekoizteaz arduratzen diren zelulak (β-zelulak) suntsitzen dira eta, horren ondorioz, ez da intsulina gehiago ekoizten.
* 2 motako diabetes mellitusa: pazientearen bizitza erdialderantz (40 urte baino gehiago) diagnostikatzen da normalean, nahiz eta gazteetan kasuak dauden ere. Zelulek (gibel eta giharretako zelulek batez ere) intsulinaren eraginarekiko erresistentzia garatzen dute progresiboki, eta intsulinak jada ez du eraginik izango.

Horrez gain, diabetes gestazionala eta induzitutako diabetesak ere ezagutzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak