open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Calvário

**José Calvário** (Porto, 1951 &ndash; Oeiras, 2009ko ekainaren 17) Portugalgo musikagile eta orkestra zuzendari ezaguna izan zen. Diktaduraren aurkako jarrera izan zuen. Oso estilo desberdinak landu zituen: jazz, pop...

## Biografia 
Bost urte zituenetik hasi zen pianoa jotzen. Musikaren haur prodijio bat zen: lehenengo errezitaldia Portoko Orkestra Sinfonikoarekin egin zuen 1961ean, hamar urte besterik ez zituela. Suitzara emigratu zuen Ekonomia ikastera; han jazz orkestra ere egin zuen, gero pop taldea osatzeko. 1971an Portugalera itzuli zen, Lisboan moldatzaile eta musika ekoizle gisa lan egitera. Harrezkero arrakasta ezagutu zuen. Bere garaiko beste musikari eta abeslari batzuek bezala, aktiboki parte hartu zuen diktadurarekin amaitu zuen 1974ko apirilaren 25eko Krabelin Iraultzan. Eurovision Abesti Lehiaketan behin baino gehiagotan hartu zuen parte. 1977an Os Amigos orkestrarekin jo zuen eta 1985ean Adelaide Ferreira abeslariarekin. 2008ko azaroan bihotzekoa izan zuen, eta 2009an hil zen arte koma egoeran bizi izan zen. 58 urte zituen. Hil zenean, Josefa Calvário alarguna eta bi seme-alaba utzi zituen,eta bere lehen ezkontzako alaba bat.

## Diskografia 
Oso diskografia zabala utzi zuen, asko beste artistekin kolaborazioan. Hona hemen izenburu batzuk:
* *Música Nova* - (LP, Orfeu, 1971)
* *Festival 10 Canções* (LP, Orfeu, 1973)
* *The Best Disco In Sound* (Album Carroussel, 1977)
* *What The World Needs Now* (Máxi-Single, Orfeu, 1978)
* *A Love In Four Seasons* (Imavox, 1979)
* *Orquestra & Som de José Calvário* (LP, Danova,1981)
* *Saudades com The London Symphony Orchestra* (LP, CBS/SONY, 1985)
* *Mapas*, Hungarian State Symphony Orchestrarekin (CD, Strauss/CNM, 1996)
* *Kiss Me* (Jatorrizko Soinu Banda) - (Universal Music, 2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Diskografia Discogs webgunean.
* :Biografia eta bideoak.
Segovia–Guiomar geltokia

**Segovia–Guiomar** Gaztela eta Leongo Segoviako probintziako tren geltoki bat da, Segovia udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 68,3 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokiak zubi moduko diseinua du, hau da, trenbidearen gainean dago. Eraikuntza 2007ko abenduaren 22an inauguratu zen, Madril-Valladolid abiadura handiko burdinbidearen inaugurazioarekin batera, Madril eta Iberiar Penintsulako iparraldea eta ipar-mendebaldea lotzen dituena, bai eta Euskal Herriarekin ere, Gaztela bidez.

*Guiomar* izena Adifek aukeratu zuen, eta geltokiaren izenak emakumezkoa izan behar zuela adierazten duten jarraibideak jarraitzen ditu, Segoviarekin lotua eta izaera erlijiosorik ez zuena. Horrela, Elisabet I.a Gaztelakoa deitzearen ideia baztertu zen. Aukeratutako izena Antonio Machadok bere poesietan Pilar de Valderramari eman ziona da, bere azken urteetako maitasun platonikoa, Segovian ezagutu zuena. Machado Segoviako Institutuko frantses katedraduna izan zen 1919tik 1932ra, eta trenbidearen ohiko erabiltzailea izan zen Madrillera joateko.

## Geltokia 
Segovia–Guiomar geltokia AP-61 autobidetik 300 metrora dago. Hasiera batean, geltoki horretarako sarbidea prekarioa izan zen, nekazal bideen zati bat eta linea honi zerbitzua ematen dioten Guadarramako tunelen eraikuntza lanen zati bat erabiltzen baitzituen (tunel hauek 28 kilometroko bi galeria dituzte, eta iparraldeko irteera Segovia-Guiomarretik metro gutxira dago). Gaur egun, AP-61 autobidea hasten den biribilgunetik sartzen da.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Eskandinavia/Mediterraneo korridorea

**Eskandinavia/Mediterraneo korridorea** Europa Barneko Garraio Sareko lehentasunezko hamar korridoreetako bat da.

Guztira 8 herrialde lotzen ditu 4 900 kilometrotan, Finlandiako Helsinki Maltako Vallettarekin lotuz.

## Ibilbidea 
Korridorea lau ataletan banatuta dago:

* Helsinki – Turku – Stockholm – Malmö – Kopenhage – Fehmarn – Hanburgo – Hannover
* Malmö – Oslo
* Bremen – Hannover – Nurenberg – Munich – Brennero – Verona – Bolonia – Erroma – Napoli – Bari
* Napoli – Palermo – Valleta

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europa Barneko Garraio Sarea

## Kanpo estekak
Foro obalatua (Gerasa)

**Foro obalatua** Jordaniako Gerasa hirian dagoen obalo forma duen erromatar garaiko plaza da, etenik gabeko arkitrabea sostengatzen duten zutabe jonikoek inguratutakoa.

## Deskribapena 
90 metro luze eta 80 metro zabal da gutxi gorabehera. Erromatar arkitekturan oso irtenbide originala da bere obalo forma. Ikerlari batzuen esanetan, irtenbide arkitektoniko honekin ipar-hego ardatz nagusi kolomatua (*cardo maximus*) Zeusen tenpluarekin (edo bere aurrekoarekin) lotu nahi zen. Plazaren iparraldeko muturrean *Cardo Maximus* hasten da, antzinako hiriko kale kolomatu nagusia.

Plaza bera, zutabe jonikoekin, II. mendearen hasieran eraiki zen. Plaza inguratzen duten 56 zutabe joniar berreraikiak bikainak dira, eta bere erdigunea kareharriz eta harri zuriagoko beste bloke batzuez zolatua dago. Zoladura beranduago egin zen eta oso konplexua izan zen, 6 eta 8 metro arteko azpiegitura eraiki behar izan baitzen depresio bat konpentsatzeko.

## Funtzioa 
Zeusen santutegia hiri erromatarraren plan ortogonalean sartzen ez zenez, foro obalatuak (Zeusen santutegitik hego-mendebaldera) funtzio integratzailea izan zuen, hiri-plangintzari dagokionez.

Betebeharrei buruz, berriz, ez dago argi bere funtzioa. Uste da merkatua edo bilera lekua izan zitekeela, nahiz eta ikerle batzuk esan sakrifizioak egiteko gunea litzatekeela, tenpluarekin harremanduna, plazaren erdian egitura errektangular baten hondarrak baitaude, garai batean erromatar estatua baten euskarri izan zitekeena, mende bat geroago iturri bihurtua izan zena, edo sakrifiziotarako aldarea.

## Kanpo estekak
Iparralde/Mediterraneo korridorea

**Iparralde/Mediterraneo korridorea** Europa Barneko Garraio Sareko lehentasunezko hamar korridoreetako bat da.

Guztira 4 herrialde lotzen ditu 1 000 kilometrotan, Finlandiako Helsinki Belgikako Anberesekin lotuz.

## Ibilbidea 
Korridorea hiru ataletan banatuta dago:

* Belfast – Dublin – Cork
* Amsterdam – Rotterdam – Anberes – Brusela – Lille – Paris
* Brujas – Gante – Brusela – Metz – Dijon – Lyon – Marseilla

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europa Barneko Garraio Sarea

## Kanpo estekak
Atlantikoko ardatza

**Atlantikoko ardatza** Iberiar Penintsulako iparraldeko lurraldetan garatzen den abiadura handiko eta prestazio handien burdinbide-ardatza da. Ez da korridore lineal bat, baizik eta bere formak izar baten antza du, bere helburua Atlantikoko kostaldeko portu ugari Espainiako Madrilekin eta Euskal Herriarekin lotzea baita, Biriatu Europarekiko lotunea delarik.

Europa Barneko Garraio Sarean sartuta dago, Atlantikoko korridorearen barrua.

## Ibilbidea 
Zati nagusia Madril-Biriatu zeharkatzen duena da, berritutako burdinbide konbentzionalaren eta ibilbide hori osatzen duten abiadura handiko lineen bidez: Madril-Valladolid burdinbidea, Valladolid-Leon burdinbidea, Valladolid-Gasteiz burdinbidea eta Euskal Y. Enbor horretatik bidaiari eta salgaientzako adarrak ateratzen dira Bilbo, Oviedo, Gijon eta Avilesera Venta de Baños bidez, eta Portugalera Salamanca eta Medina del Campo bidez. Coruña-Vigo burdinbidea ere sartzen da, Coruña eta Santiago de Compostela artean mistoa, eta Vigo arte merkantzietarako. Ardatz nagusiaren eta ardatz nagusiaren arteko lotura Olmedo-Santiago burdinbidearen bidez egiten da bidaiarientzat, eta Leondik merkantzientzat. Santanderrek Bilbo zeharkatuko du.

Nodo logistikoak aurreikusten dira Madril, Valladolid, Lezo, Gijon, Salamanca, Monforte de Lemos, Vigo eta Coruñan.

## Ezaugarriak 
Ardatza Europa osoko trenekin bateragarria izateko moduan eraikitzen da, Europa Barneko Garraio Sarekoa denez. Horregatik, korridoreak nazioarteko zabalera (1 435 mm), 25 kVC-ko elektrifikazioa eta ERMTS kontrol-sistema izango lituzke. Bazterbideak 750 metroko luzera duten trenen zirkulazioa ahalbidetuko luke. Bide osoa bikoitza da.

## Eraikuntza 
Bidaiarien korridorea eraikitzen ari dira gehienbat, honako hauek izan ezik: Madril-Leon, Ourense-Santiago de Compostela eta Coruña-Vigo (zerbitzuan daude), Burgos eta Gasteiz arteko zatia proiektuan dago eta lizitatu ez diren Euskal Y-aren tarte batzuk. Merkantziei dagokienez, ez dago lizitatutako tarterik, Euskal Y-a izan ezik, non bidaiariek eta merkantziek bideak partekatzen dituzten.

## Finantziaketa 
Atlantikoko ardatzaren finantzaketak tentsioak sortu ditu sarritan Espainiar Estatuan, Mediterraneoko ardatza bezalako beste ardatz batzuen aurrerapena bultzatzera bideratu diren baliabide publikoen ondorioz. Erreferentzia handiko pertsonaiek, hala nola Alberto Nuñez Feijoo Galiziako presidenteak edo Pablo Juncedak (Asturiasen Zuzendaritza Aurreratzeko Elkarteko presidentea), hainbat aldiz eskatu dituzte beharrezkoak diren funtsak penintsulako ipar-mendebaldearen aurrerabiderako funtsezkotzat jotzen den lotura politiko eta ekonomikoei amaiera emateko. Azpiegitura horren lanak finantzatzeko, Europako funtsak eskuratzea ere planteatzen da, eta lurraldean duen garrantzia hain handia denez, politikariek eta enpresaburuek sarritan eta sutsuki defendatzen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Atlantikoko korridorea
* Iberiar Penintsulako burdinbide ardatzak

## Kanpo estekak
Rhin/Danubio korridorea

**Rhin/Danubio korridorea** Europa Barneko Garraio Sareko lehentasunezko hamar korridoreetako bat da.

Guztira 8 herrialde lotzen ditu 2 100 kilometrotan, Finlandiako Helsinki Belgikako Anberesekin lotuz.

## Ibilbidea 
Korridorea lau ataletan banatuta dago:

* Estrasburgo – Stuttgart – Munich – Wels/Linz
* Munich – Praga – Žilina – Košice – Uzhhorod
* Estrasburgo – Mannheim – Frankfurt – Würzburg – Nurenberg – Ratisbona – Passau – Wels/Linz
* Wels/Linz – Viena – Budapest – Arad – Braşov – Bukarest – Konstantza

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europa Barneko Garraio Sarea

## Kanpo estekak
Ekialde/Mediterraneo korridorea

**Ekialde/Mediterraneo korridorea** Europa Barneko Garraio Sareko lehentasunezko hamar korridoreetako bat da.

Guztira 9 herrialde lotzen ditu 3 700 kilometrotan, Alemaniako Hanburgo Zipreko Nikosiarekin lotuz.

## Ibilbidea 
Korridorea bederatzi ataletan banatuta dago:

* Hanburgo – Berlin
* Rostock – Berlin – Dresden
* Bremerhaven/Wilhelmshaven – Magdeburg – Dresden
* Dresden – Ústí nad Labem – Mělník/Praga – Kolin
* Kolin – Pardubice – Brno – Viena/Bratislava – Budapest – Arad – Timișoara – Craiova – Calafat – Vidin – Sofia
* Sofia – Plovdiv – Burgas
* Plovdiv – Edirne
* Sofia – Tesalonika – Atenas – Limasol – Nikosia
* Atenas – Patras/Igumenitsa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europa Barneko Garraio Sarea

## Kanpo estekak
Rhin/Alpeak korridorea

**Rhin/Alpeak korridorea** Europa Barneko Garraio Sareko lehentasunezko hamar korridoreetako bat da.

Guztira 5 herrialde lotzen ditu 1 300 kilometrotan, Italiako Genova Herbehereetako Rotterdamekin lotuz.

## Ibilbidea 
Korridorea bost ataletan banatuta dago:

* Genova – Milan – Zurich – Basilea
* Milan – Novara – Berna – Basilea
* Basilea – Estrasburgo – Mannheim – Frankfurt – Kolonia
* Kolonia – Düsseldorf – Utrecht – Amsterdam
* Kolonia – Lieja – Brusela – Gante – Brujas
* Lieja – Anberes – Rotterdam

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europa Barneko Garraio Sarea

## Kanpo estekak
Joyce Jonathan

**Joyce Jonathan** (Levallois-Perret, 1989ko azaroaren 3a), frantziar kantautore, abeslari eta musikari bat da.

*Sur mes gardes* izena zuen aurreneko diskoa platinozkoa bihurtu zen urtebetean eta 2011n debutari frankofono onenaren saria eskuratu zuen NRJ Music Awards sarietan.

## Biografia 
Joyce Jonathan Paris ondoko Levallois-Perret hirian jaio zen eta Parisko Eskola Alsaziarrean egin zituen ikasketak eta Unibertsitatean psikologia ikasi zuen.

7 urte baino ez zituela pianoa jotzen hasi zen eta aurreneko abestiak konposatu zituen. 16 urte zituela MySpace sare sozialean hark konposaturiko hiru abesti ezarri zituen eta My Major Company disketxe berriko Michael Goldmanekin jarri zen harremanetan.

Aurreneko diskoa atera ahal izateko diru bilketa kanpaina abiatu zuen eta 2008ko maiatzaren 3rako 70.000 euro batu zituen 486 ekoizlerengandik. Abuztuan deskarga gehien zituen albuna bihurtu zen eta urtebeterako platinozko diskoa zen. "Je ne sais pas" eta "Pas besoin de toi" uizan ziren singleak eta 2011ko NRJ Music Awards sarietan debutari frankofono onenaren saria eskuratu zuen.

2013an *Caractère* diskoa argitaratu zuen eta bertan dagoen "Ça ira" singlea izan da bere ibilbideko abesti arrakastatsuena. NRJ Music Awards sarietan bi izendapen jaso zituen, emakumezko abeslari onena eta abestirik onena.

2016an hirugarren diskoa plazaratu zuen, *Une place pour moi*, eta 2018an laugarrena, *On* izenekoa.

## Diskografia 
* *Sur mes gardes* (2010)
* *Caractère* (2013)
* *Une place pour moi* (2016)
* *On* (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
WandaVision

***WandaVision*** 2021eko estatubatuar minisaila da, Jac Schaefferrek Disney+entzat egina. Marvel Comicsen Scarlet Witch eta Vision pertsonaietan oinarritua, Marvelen unibertso zinematografikoan kokatzen da, *Avengers: Endgame* (2019) filmeko gertakizunak jarraituz.

## Sinopsia 
*Avengers: Endgame* filmeko gertakizunen ondoren, Wanda Maxinoff eta Visionek aldirietako ametsezko bizitza bizi dute Westview hirian, bere botereak ezkutatzen saiatuz. Baina hamarkada berrietan sartu eta telebistako tropoak aurkitzen dituzten heinean, gauzak ez direla diruditen bezala susmatzen du bikoteak.

## Aktoreak 
* Elizabeth Olsen: Wanda Maximoff / Scarlet Witch
* Paul Bettany: Vision
* Debra Jo Rupp: Sharon Davis
* Fred Melamed: Todd Davis
* Kathryn Hahn: Agnes / Agatha Harkness
* Teyonah Parris: Monica Rambeau
* Randall Park: Jimmy Woo
* Kat Dennings: Darcy Lewis
* Evan Peters: Ralph Boner

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artemisaren tenplua (Gerasa)

**Artemisaren tenplua** Jordaniako Gerasa hirian dagoen tenplu erromatarra da. Tenplua santutegiko bi terrazetatik garaienaren erdian eraiki zen, antzinako hiriaren erdian. Tenplua, antzinako Gerasa (Jerax) eta Erromatar Ekialde osoan geratzen zen monumenturik aipagarrienetako bat da.

## Kokalekua 
Gaur eguneko ikuspegiarekin Artemisaren tenplua erdialdean dago, errepide nagusiaren edo *cardo maximus*aren ondoan. Hasiera batean, ordea, Zeusen santutegia zen erdialdean zegoena, eta, berriagoa den Artemisen santutegia erdigunetik kanpo edo hiritik kanpo zegoen. Hiria iparraldera zabaltzearekin batera Artemisaren santutegiaren lekua erdigune bihurtu zen.

## Deskribapena 
Tenplu gunera kardoaren ekialdean zegoen propileo eraikin landu batetik eta kalearen mendebaldean zegoen propileo-eskailera gune  batetik sar zitekeen. Lehenik, sarrera zegoen, eta handik beste eskailera handi bat eta beste propileo bat  zeharkatuz, tenpluko sarrera bera zegoen. Sarrera  hori zutabez inguratuta zegoen, eta periptero hexastiloa zeukan erdiko *podium*ean. Tenpluaren aurrean aldare bat zegoen. Antzoki bat eraiki zen Artemisen santutegitik gertu, bigarren mendearen bigarren erdian hau ere.

IV. mendearen amaieran, kultu paganoak debekatu egin zituzten enperadoreen ediktuek. Artemisaren tenpluko *cella*ren marmolezko estaldurak erabat hondatuta zeuden, eta atearen erlaitza desmuntatua eta atezango soilez ordeztua. *Cella* mosaiko polikromatu batez zolatua zegoen.

VI. mendean, *cella*ren teilatua eraitsi egin zen eta eraikin guztia egoitza pribatu bihurtu, santutegiaren goiko terrazan zegoen auzo artisau zabal baten erdian.

Tenpluaren egiturek 749ko lurrikara jasan zuten.

IX. mendearen hasieran etxea arian-arian utzia izan zen eta *cella* hareazko depositu bihurtu eta zaborrez estalia.

Beste lurrikara batek, XII. eta XIII. mendeen artean, tenpluaren hormen goiko erdia eraitsia izan zen, eta erorketak eremu osoa bete zuen. Hala ere, *podium*eko gangak kanpotik eskuragarri geratu ziren eta gaur egun arte artzainek, katagorriek eta altxor ehiztariek bisitatzen jarraitu zuten. Ez dago frogarik Artemisen tenplua Tiroko Williamek 1122an aipatutako arabiarrek okupatutako gotorlekua izan zitekeenik.

## Errerefentziak 
## Kanpo estekak
Isozianato

thumb|210x210px|Isozianato taldea
**Isozianatoa** da R−N=C=O formulako konposatua non R alkilo edo arilo taldea izan daitezkeen edo isozianato talde funtzionala (−N=C=O ) duen konposatua. Bi isozianato talde dituen konposatu organikoari *diisozianato* deritzo.

Isozianatoak ez dira nahastu behar zianato-esterrekin ezta isozianuroekin ere. Zianatoaren talde funtzionala −O−C≡N da. Isozianuroek, bestalde, −N≡C talde funtzionala dute.

## Produkzioa 
Isozianatoak aminak fosgenoz erreazkionaraziz lortzen dira

RNH2 + COCl2 → RNCO + 2 HCl

Fosgenoa oso toxikoa denez isozianatoen produzioa kontu handiz egin behar da.

## Erreakzioak 
Isozianatoak elektroizaleak dira eta, ondorioz, nukleozale askorekin erreakzionatzen dute hala nola, alkoholak, aminak eta ura.

Isozianatoa alkohol batez tratatzen denean uretano loturak eratzen ditu.

: ROH + R'NCO → ROC(O)N(H)R' (R eta R' alkilo edo arilo taldeak dira)

Diisozianato bat diol edo poliol batez tratatzen bada polimeroak eratzen dira, poliuretanoak hain justu.
none|thumb|706x706px|Poliuretano baten sintesia diisozianato batetik eta diol batetik abiatuta
Isozianatoak urarekin erreakzionatzen dute karbono(IV) oxidoa eta amina bat eratuz.

: RNCO + H2O → RNH2 + CO2

Erreakzio hau tandemean usatzen dan poliuretanoaren produkzioan poliuretano-aparrak produzitzeko. Karbono(IV) oxidoak burbuilak eratzeko funtzioa du.

Isozianatoak aminekin erreakzionatzen duten ureak emanez.

R2NH + R'NCO → R2NC(O)N(H)R'

Diisozianatoek bi amina talde baino gehiago dituzten konposatuekin erreakzionatzen dutenean poliureak eratzen dira.

## Erabilera 
thumb|Metilen difenil 4,4'-diisozianatoa
Industrian diisozianatoek dute erabilerarik handiena bereziki poliuretanoen sintesian. Lau dira diisozianatorik erabilienak: metilen difenil 4,4'-diisozianatoa (MDI), tolueno diisoziantoa (TDI), hexametilen diisozianatoa (HDI) eta isoforona diisozianatoa (IPDI).

Isozianato monofuntzionalen artea metil isozianatoa da erabilera aipagarria duen bakarra, pestizidak egiteko usatzen baita.

## Arriskuak 
Isozianatoak kontuz maneiatzeko moduko konposatuak dira, sukoiak eta toxikoak izan daitezkeelako.

1984eko abenduaren 2an eta 3an Bhopaleko istripua jazo zen Indiako Bhopal hirian. Bi egun horietan Union Carbide enpresako planta kimikoak metil isozianatoa isuri zuen atmosferara. Ehunka mila laguni eragin zien eta ia lau mila hil zituen. Industria kimikoaren hondamendi handienetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thaksin Shinawatra

**Thaksin Shinawatra** (thailandieraz: ทักษิณ ชินวัตร; 1949ko uztailaren 26a) tailandiar enpresaburua, politikaria eta irakasle bisitaria da. Tailandiako Polizian aritu zen 1973tik 1987ra, eta Thailandiako lehen ministroa izan zen 2001etik 2006ra.

Yingluck Shinawatra ahizpa gaztea Thailandiako lehen ministroa izan zen 2011tik 2014ra. eta bere alaba gazteena Paetongtarn Shinawatra da egungo lehen ministroa 2024ko abuztuaren 18az geroztik.

## Kanpo estekak
Unai Iparragirre (argipena)

**Unai Iparragirre** hainbat euskal herritarren izen-deiturak diraː

* Unai Iparragirre Azpiazu, txirrindulari profesionala
* Unai Iparragirre Torres, telebistako aurkezle ohia eta 2021etik aurrera Euskal Telebistako zuzendaria
Arrigo Boito

**Arrigo Boito**, **Enrico Giuseppe Giovanni Boito** jaioa (Padua, 1842ko otsailaren 24a - Milan, 1918ko uztailaren 10a) italiar olerkari, kazetari, eleberrigile, libretogile eta musikagilea izan zen. Scapigliatura mugimenduko kide izan zen.

Musika ikasi zuen Milango Kontserbatorioan Alberto Mazzucatorekin 1861 arte. 1866an Giuseppe Garibaldirekin borrokatu zuen Zazpi Asteetako Gerran. 1887 eta 1894 artean Eleonora Duse aktorearen maitalea izan zen. 1889tik 1897ra Parmako Kontserbatorioko zuzendaria izan zen.

1867an estreinatu zen *Mefistofele* opera konposatu zuen eta *Nerone* opera amaitu gabe utzi zuen. Batez ere, Verdiren bi operarentzat idatzi zituen libretoengatik da ezaguna, *Otelo* eta *Falstaffentzat* eta Amilcare Ponchielliren operarentzat libretoa, *La Gioconda*.

## Libretoak 
* *Amleto* (Franco Faccio; 1865)
* *Mefistofele* (1868)
* *Un tramonto* (Gaetano Coronaro; 1873)
* *La falce* (Alfredo Catalani; 1875)
* *La Gioconda* (Amilcare Ponchielli; 1876)
* *Semira* (L. San Germano; inoiz antzeztu ez den opera)
* *Ero e Leandro* (Giovanni Bottesini; 1879 - Luigi Mancinelli; 1897)
* *Simon Boccanegra* (Giuseppe Verdi; 1881, 1857ko jatorrizkoaren bertsio berrikusia)
* *Basi e bote* (Riccardo Pick-Mangiagalli; 1927)
* *Otello* (Verdi; 1887)
* *Falstaff* (Verdi; 1893)
* *Nerone* (Boito, Opera amaitu gabe)

## Kanpo estekak 
)
Anfiteatro (argipena)

**Anfiteatro** hitzak hainbat adiera du:

* **Anfiteatroa**, Erroma klasikoko eraikin publiko biribila, ikuskizunetarako erabiltzen zena, hala nola Koliseoa.
* **Anfiteatro garaikidea**, edo **aire libreko antzokia**. Etimologikoki ez da zuzena, *anfi-* aurrizkiak bi zirkulu erdi iradokitzen baititu, baina erabileran errotutako adiera da egitura semi-zirkular honena.
* **Anfiteatro anatomikoa**, anatomia erakusteko irakaskuntza areto mota bat.
* **Anfiteatro geomorfologikoa** edo **zirku glaziala**, orografiako elementu bat.
True Beauty

***True Beauty*** () Moon Ga-young, Cha Eun-woo, Hwang In-youp eta Park Yoo-na aktoreek antzezten duten Hego Koreako telesaila da. tvN katean emititu zen 2020ko abenduaren 9tik 2021eko otsailaren 4ra.

## Pertsonaiak 
* Moon Ga-young: Lim Ju-kyung
* Cha Eun-woo: Lee Su-ho
* Hwang In-youp: Han Seo-jun
* Park Yoo-na: Kang Su-jin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Senegaldar borroka

thumb|336x336px
**Senegaldar borroka** Senegalen egiten duten kirol bat da.

Halako borrokak mendebaldeko Afrika osoan egiten badira ere, Senegalen lortu dute arrakastarik gehien.

## Historia 
thumb|338x338px|Borrokalari senegaldarrak XX. mende hasieran
Iraganean garrantzi handia eduki zuten borroka hauek senegaldar gizartean. Uztak jaso ondoren, gazteek euren indarra eta talentua neurtzen zituzten. Ezkongaiak bilatzeko modu bat ere izan zitekeen, edo gerrarako entrenamendua. Herrien arteko lehia ere izaten zen, ohore gehiago nork zuen neurtzeko modua. Apustuak ere egiten ziren.

1960tik aurrera borrokalariak dirua irabazten hasi ziren borroka bakoitzeko.
Borrokalari onenek ehunka mila dolar irabaz ditzakete

Egoera honek arazoak sortu ditu, gazte askok ikasketak uzten baitituzte, borrokalari bihurtu eta aberasteko esperantzarekin. edo Ondarroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Escalarreko iboia

**Escalarreko iboia** (;  )Aragoiko Pirinioetako iboi bat da, Astún haranean dagoen Jaca udalerriko lursailetan kokatzen da, Jazetaniako eskualdean.

2.078 metroko garaieran dago, 3,6&nbsp;ha-ko azalera du. Sakonera nagusia 3 metrokoa da.

## Hidrologia 
Iboi honen urek uhertasun eta kolorazio laranja erakusten dute. Horren jatorria uretan dagoen burdina oxidoa da.

Escalarrekoa Astungo iboitik gertu dago. Bi iboi horietatik Aragón ibaia sortzen da. Ibai horren izenetik egungo erkidegoak zein garai bateko erresumak hartu zuten izena.

## Heltzeko 
Astungoi iboitik 10 minututan dago. Astún eski-estaziotik ordu bete baino gutxiagoko ibilbidea da. Udan teleaulkin ere igo daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estanés iboira bertaratzeko ibilbidea. Excursionesporhuesca.es
Nikolai Bulganin

**Nikolai Aleksandrovitx Bulganin** (; Nizhni Novgorod, 1895eko ekainaren 11Greg./maiatzaren 30aJul. - Mosku, 1975eko otsailaren 24a) sobietar politikaria izan zen. 1917an alderdi boltxeviken sartu zen eta 1918tik 1922ra Txekan lan egin zuen. 1918an Izu Gorria ezarri zuen bere jaioterrian. 1934an, Alderdi Komunistaren Batzorde Zentralean sartu zen ta Stalini zion leialtasunak purgatik salbatu zuen. 1938an lehen ministrorde eta SESBeko Estatu Bankuko presidente izendatu zuten. Bigarren Mundu Gerran komisario politikoa izan zen eta gerra amaitzean SESBeko mariskal izendatu zuten. 1947tik 1949ra Defentsa ministroa izan zen. Stalin hil ondoren, Khrustxevekin aliatu zen eta 1955ean lehen ministro izendatu zuten. 1958an dimititzera behartu zuten.
Artaizko iturri erromanikoa

**Artaizko iturri erromanikoa** Untzitibarreko Artaitz kontzejuan XIII. mendeko eraikuntza erromaniko zibil bat da, erromaniko estiloan.

Harlanduz egina dago, eta zazpi bider bost metroko neurriak ditu. Bi isuriko teilatuak estaltzen duen kainoi erdiko ganga du barruko *aljibea*k, lau metro eta erdiko sakonera duenak.

Barruan dituen mentsulak ikusita, pentsa daiteke zurezko egituraren bat izango zuela barruan, uraren gainean, bertara sartzeko.

Oso hondatuta zegoen eta 1990eko hamarkadan zaharberritu zuten.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Artaitz
* Untzitibar
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Tribuna (erlijio arkitektura)

thumb|Laongo katedrala, tribuna zabal batekin, eta gainean triforioa, estuagoa eta baita altueran erdia.
**Tribuna**, erlijio arkitekturan eta bereziki, tamaina handiko katedral gotikoetan, altuera batean dagoen pasabide bat da, azpian duen nabearekin bat datorrena zabaleran. Eraikuntza benetan garaietan, pasabide honen gainean egon daiteke beste bat estuagoa, triforioa.

Laongo katedralean ikus daiteke, nabeen alboetako garapen oso hori, adibidez: arkutegia, tribuna, triforioa eta kleristorioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fausto Gresini

**Fausto Gresini** (Imola, 1961eko urtarrilaren 23a - Bolonia, 2021eko otsailaren 23a) italiar motoziklista izan zen. Hamazazpi urterekin hasi zen moto lasterketetan ta 1983an Grande Prixen sartu zen Morbidelli etxearekin. Bi munduko txapelketa irabazi zituen, biak 125 cc-ko mailan, 1985ean eta 1987an. Guztira 21 garaipen lortu zituen. Gresini Racing taldeko zuzendaria izan zen.

## Kanpo estekak
Dieno

**Dienoa** karbono arteko bi lotura bikoitz dituen hidrokarburoa da. *Diolefina* eta *alkandieno* ere esaten zaie.

## Dieno-motak 
Dienoak hiru motetan sailkatzen dire lotura bikoitzen posizio erlatiboak aintzat harturik:

# **Dieno metatuak**. Lotura bikoitzek karbono-atomo bat partekatzen dute. Propadienoa edo *alenoa* da horien artean ezagunena eta, ondorioz horrelako guztiei aleno ere esaten zaie.
# **Dieno konjugatuak**. Lotura bikoitzak lotura sinple batez separatuta daude. Dieno konjugatuak gainerakoak baino egonkorragoak izaten dira erresonantzia kausa.
# **Dieno konjugatu gabeak**. Lotura bikoitzak lotura sinple batez edo gehiagoz berezita daude. Normalean konjugatuek baino egonkortasun txikiagoaizaten dute.
erdian|thumb|714x714px|Hainbat dieno: **A**, 1,2-propadienoa edo alenoa; **B**, isoprenoa; **C**, 1,3-butadienoa; **D**, 1,5-ziklooktadienoa; **E**, norbornadienoa eta **F**, diziklopentadienoa.

## Erabilera 
Dieno asko polimerizazio-prozesuetan monomero inportanteak dira, adibidez, 1,3-butadienoa.

Dieno konjugatuek Diels-Alder erreakzioei jarraitzen zaizkie eta sintesi organikoan oso erabilgarriak gertatzen dira.

Kimika organometalikoan dienoak estekatzaile moduan usatzen dira, kelatoak eratzen baitituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anfiteatro garaikide

[thumb|Pozalaguako harrobiko anfiteatroa, [Karrantza.]]
**Anfiteatro garaikidea** edo **aire libreko teatroa**, naturan edo parke batean irekian eraikitako antzoki edo auditorio bat da; sarritan malda bat profitatzen duena harmailak izateko. Etimologikoki, anfiteatroarena ez da izendapen zuzena, *anfi-* aurrizkiak bikoitza eta biribila izatea eskatuko lukeelako, eta anfiteatro erromatarrak biribil edo eliptikoak zirelako, hala nola Erromako Koliseoa. Hortaz, teatro erromatar zaharrekin egiturazko antz gehiago dute anfiteatro garaikide hauek, anfiteatro zaharrekin baino.

Dena dela, terminoa hedatua dago, erdara nagusietan zein euskaraz, eta hiperzuzenketak alferrekoa dirudi. Adibidez, Donostiako Miramongo anfiteatroa: oharrak idazten diren arren bere etimologia zuzenaz, Donostiako Udalak eta donostiarrek anfiteatro deitzen diote.

Miramongoaz gain, anfiteatro izenarekin ezagutzen dira Euskal Herrian beste zenbait antzoki ireki: Gasteizko Foru Plazan dagoena, Leioako EHUren kanpuseko Arboretumean dagoena, Izabakoa (Nafarroa) eta Pozalaguakoa, Dolomitas del Norte harrobian dagoena (Bizkaia).

## Iruditegia 

Fitxategi:PikiWiki Israel 5004 the theatre in campuc givat ram.jpg|Givat Ram anfiteatroa, Israel.
Fitxategi:A242, Red Rocks Amphitheatre, Denver, Colorado, USA, 2008.JPG|Red Rocks Amphitheatre (AEB).
Fitxategi:Amphitheatre at Waterperry garden centre - geograph.org.uk - 1470838.jpg|Oxfordshireko anfiteatro bat, Ingalaterran.
Fitxategi:Tsui Lam Estate Amphitheater.jpg|Hong Kong-eko anfiteatro ireki bat parke batean.

### Euskal Herrikoak 

Fitxategi:Leioako Arboretuma, anfiteatroa.jpg|Leioako Arboretumeko anfiteatroa.
Fitxategi:Miramongo antzokia - 8136161063.jpg|Miramongo anfiteatroa, Donostian.
Fitxategi:Vitoria - Plaza de los Fueros.jpg|Gasteizko Foru Plazakoa.

### Antzinakoak, konparaziorako 

Fitxategi:2007 Greece Epidavros theater.jpg|Epidauroko teatroa, Grezia.
Fitxategi:Leptis_Magna_(83)_(8288871133).jpg|Leptis Magnako anfiteatroa, gaur egungo Libian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palentziako geltokia

**Palentzia** Gaztela eta Leongo Palentziako probintziako tren geltoki bat da, Palentzia udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 230,627 kilometro-puntua
* : 297,3 kilometro-puntua
* : 297,3 kilometro-puntua

## Historia 
Palentziara 1860an iritsi zen trenbidea, Alar del Rey eta Venta de Baños Palentziatik igarotzen ziren zatiak ireki zirenean. Horrela, asmo handirik gabeko lehen geltoki bat eraiki zen, iparraldekoa edo Alarrekoa. Lehen esparru honen oso bestelakoa izan zen 1875ean Palentzia eta Galizia lotu nahi zituen linearen Palentzia-Leon tartea martxan jarri zenean eraiki zena. Geltoki berri hau, lehenengotik gertu eraiki zen, eta, hasiera batean, Ipar-mendebaldeko geltokia deitu zen. Hasierako lanak Espainiako Ipar-mendebaldeko konpainiari zegozkion arren, 1885ean Nortek anexionatu zuen, 1941. urtera arte, Espainiako trenbidea nazionalizatu eta Renfe sortu zen arte, Norteko izena hartu zuen geltokia kudeatu zuena.

2004ko abenduaren 31tik Adif da azpiegituren titularra.

2014ko hasieran, zenbait hobekuntza izan zituen nasa eta bideetan, abiadura handiaren etorrerara egokitzeko. 2015eko irailaren 29an jarri zen martxan, eta jarraipena ematen dio Madrid-Valladolid abiadura handiko burdinbideari, Valladolid-Leon abiadura handiko burdinbidea eta, ondoren, Leon-Gijon abiadura handiko burdinbidearen bidez.

## Geltokia 
Geltokia hiriaren iparraldean dago, hirigunetik gertu. Bidaiarientzako eraikina frantziar klasizismoaren erakusgarri argia da, u formako egitura simetrikoa duena, erdiko gorputz batez, bi hegal alboetan eta bi azken eranskinez osatua. Hori guztia bi solairuren gainean eta bidearen alboan.

Bi nasa ditu, bata albokoa eta bestea erdikoa. Gainera, baztertzeko beste bide bat eta beste bi bide hil daude.

Abiadura handiko trenaren ondorioz bidaiari kopurua handitu egin denez, ataria birmoldatu egin da, eta, horrela, merkataritza-gunea eta bidaiarien harrera-gunea handitu egin dira, ekipajeen kontrolarekin batera, geltokiko gainerako geltokiez gain.

## Zerbitzuak 
### Distantzia luzea 
### Distantzia ertaina 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Daisy Sisters

***Daisy Sisters*** Henning Mankellek 1982an idatzitako eleberria da. Ordfront argitaletxeak kaleratu zuen lehen aldiz.

## Sinopsia 
Hiru urtez gutunak elkarri bidali ondoren, baina sekula batak bestea ikusi gabe, Elnak eta Vivik, hamazazpi urte eskaseko suediar gazteek, azkenean elkar ezagutuko dute. 1941eko uda beroan, Bigarren Mundu Gerra bete-betean, elkarrekin egingo dute bizikleta bidaia Suediako eta Norvegiako mugaraino. Oraingoz neutral azaldu da Suedia; Norvegia, ordea, tropa naziek okupatua da. Mundua zain dute, baina biek ez dakite bidean zehar bi militarrekin elkartzeak zelako ondorio izango dituen haietako baten etorkizunerako. Biek amesten dute urruneko herrialdeetara bidaiatzea, askatasuna eta independentzia lortzea; laster, ordea, errealitate gordina nagusitu egingo da.

## Kanpo estekak
John Simon Guggenheim Memorial Foundation beka

**John Simon Guggenheim Memorial Foundation beka** edo **Guggenheim beka** 1925ean John Simon Guggenheim Memorial Foundationek sortutako dirulaguntza da. Horrekin arlo desberdinetako aintzindariak izan diren profesionalei saritu nahi diete. Hauek dira arloak: natur zientziak, gizarte zientziak, humanitateak eta arteak. Arte eszenikoak ez daude jasota bekaren arauen barruan. Fundazioa Estatu Batuetako enpresari eta eskuineko politikari ospetsua zen Simon Guggenheimek haren emaztearekin batera sortu zuten, gaixotasun larri baten ondorioz 1922an hil zen haien Jhon semearen oroimenez.

## Emateko lehiaketak 
Urtero bi lehiaketa egiten dira beka hauek emateko:
* Estatu Batuetako eta Kanadako hiritarrei zuzendutakoa.
* Karibeko eta Latinoamerikako hiritarrei zuzendutakoa, bigarrena.

Deialdi bakoitzaren datuak desberdinak izaten dira. Horrela 2003an, Estatu Batuetan eta Kanadan 3.282 eskaera egin ziren eta 184 beka eman ziren; Karibeko eta Latinoamerikako deialdian 737 eskaera izan ziren eta 37 beka eman ziren.

## Baldintza batzuk 
Arte eszenikoak ez baduade beken barne, musikagileak, zinema-zuzendariak eta koreografoak aukeratuak izan daitezke. Laguntzak ez dira ez ikasleentzat ezta ere erakundeentzat. Sortzaileak, bestetik, ez dira hasi berriak izaten; esaterako idazle bat baldin bada liburu batzuk plazaratuta eduki beharko ditu beka jaso ahal izateko. Ematen zaien dirua erabiltzeko unena, sortzaileek ez dute inongo baldintzarik bete behar; diru horren helburua sortzaileari bere lana burutzeko denbora ematea da eta, hori lortzeko, eguneroko presioa arintzea ezinbesteko beharra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2-Kloronaftaleno

**2-kloronaftalenoa** kloratutako hidrokarburo aromatikoa da, C10H7Cl formula duena. Konposatuak 1-kloronaftaleno isomeroa du.

## Sintesia 
Naftalenoa zuzenean kloratuz sintetizatzen da 2-kloronaftalenoa. Normalean bi isomero monokloratuekin batera deribatu bikloratu eta trikloratuak ere eratzen dira.

## Ezaugarriak 
2-kloronaftalenoa usainik gabeko solido sukoi zuria da. Ez uretan disolbatzen. Oxidatzaile sendoekin erreakzionatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oihane Zuberoa

**Oihane Zuberoa Garmendia Glaria** (Erronkari, Nafarroa, 1993) nafar idazlea, poeta eta filosofia-irakaslea da. 2020an Iruña Hiria Nazioarteko Poesia Saria irabazi zuen euskarazko kategorian *Bidaia (h)ariketak* izenburuko poesiarekin.

Filosofia ikasketak egin zituen Donostian eta Arte, literatura eta pentsamendu konparatuko masterra Bartzelonan. Gaur egun filosofia-irakasle egiten du lan.

### Aforismoa 
* *Apurkinak.* (2025, Pamiela).

## Sariak 
* Iruña Hiria XIV. Nazioarteko Poesia Saria euskaraz. *Bidaia (h)ariketak* lanagatik
* Lauaxeta saria (2024) poesia arloan *Bi aldiz iraun* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celia Brañas

**Celia Brañas Fernández Miranda** (A Coruña, 1880ko maiatzaren 20a – A Coruña, 1948ko ekainaren 12a), zientzilari galiziarra, aitzindaria izan zen emakumea kultura zientifikora hurbiltzera.

## Biografia 
Gurasoak Consuelo Fernández Miranda eta Gonzalo Brañas Sánchez-Boado kazetaria, idazlea eta farmazeutikoa izan ziren. Bere anaia Gonzalo Brañas Fernández zientzilaria izan zen.

1908an irakasle laguntzaile moduan hasi zen lanean A Coruñako irakasleentzako Eskola Normalean. 1911n, irakasle titularra bihurtu zen eta eskolaren zuzendari ere izan zen hainbat aldiz, 1946an erretiroa hartu zuen arte.

1919an, A Coruñako Ikaskuntza Galegoen Institutuak antolatutako Ikasketa Galegoen Lehen Kongresuan parte hartu zuen Brañasek. Bertan proposatu zuen A Coruñan ikerketarako itsas biologia estazio bat sortzea eta nola egin ere azaldu zuen. 1920an lortu zuen Madrilgo Natura Zientzien Museoak itsas biologiari buruzko ikastaro bat antolatzea A Coruñan. Ikastaro horren ondorioa izan zen Pontevedrako Marín biologia estazioa sortzea 1932an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xoxé A. Fraga Vázquez. Celia Brañas Fernández. Consello da Cultura Galega.
* Xosé A. Fraga Vázquez (2016-02-22) La labor precursora de Celia Brañas Fernández en la incorporación de la mujer a la cultura científica.
* Erakusketa: *A ciencia ten nome de muller* (Wikibooks)
Urandi (leku izena)

**Urandi**, edo **Urandia** batzuetan, euskal hidronimo bat da, Euskal Herrian herritarrek beren eskualdeko ibai nagusiari deitzeko erabili izan dutena, ibai horren izen bereziaren ordez.

Egungo kasu ezagun batzuk Ugarana edo Errobi ibaiak dira, eskualde horietako herritarrek batzuetan U(r)andi deituak. Zarrakaztelu herrian (Nafarroa), halaxe deitzen zioten Aragoi ibaiari XII-XIV. mendeetan.
Pablo Neruda anfiteatroa

**Pablo Neruda anfiteatro eta begiratokia** (Santiago, Txile) Pablo Neruda idazlearen omenez eraikitako anfiteatro garaikidea da, jarduera artistikoetara dedikatua, aldi berean begiratokia delarik: Los Gemelos muinoaren goialdetik Santiago hiria ikusten da. Santiagoko Parque Metropolitano delakoaren parte da.

Humberto Eliash eta Carlos Martner arkitektoek diseinatua, 2002an inauguratu zen eta 1.000 lagunentzako edukiera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hollywood Bowl

eskuinera|thumb|400x400px
**Hollywood Bowl** Los Angeleseko (Kalifornia) Hollywood auzoan dagoen anfiteatro ospetsua da, 17.500 eserleku dituena batez ere musika ekitaldietarako erabiltzen da. *Bowl* edo katilua du izena, harmailek osatzen duten maldaren formagatik.

Kaliforniako ikurretako bat kontsideratuta dago eta film eta telesail ugaritan agertu izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grimsby

**Grimsby** Lincolnshire-ko Humber estuarioko portu-hiria da, Ingalaterran. North East Lincolnshire autoritate unitarioaren administrazio gunea da 1996az geroztik. Kondairaren arabera, Grimsby IX. mendean sortu zuen Grim Danimarkako arrantzaleak.

## Historia 
Grimsby daniarrek sortu zuten IX. mendean, nahiz eta zazpi mende inguru lehenago zonaldean kokaturiko langile erromatarren herri txiki baten zenbait lekukotasun dagoen. Humber estuarioan itsasoratzen zen babeslekuan kokatua, Grimsbyk, hurbiltzen ari ziren ekaitzen aurrean, itsasontziei babesleku aproposa emango zien. Ipar Itsasoko arrantza gune aberatsetarako ere ondo kokatuta zegoen.

XII. mendean zehar, Grimsby merkataritza eta arrantza portu bihurtu zen, eta koroarentzat hamabigarrena izan zen zerga-sarrerei dagokienez. Hiriari Ingalaterrako Joan I.a erregeak eman zion gutuna 1201ean. Lehenengo alkatea 1218an ezarri zuten.

## Ekonomia 
Grimsby-k, Immingham-ek eta Cleethorpes-ek batera osatzen dute **Great Grimsby** izenarekin ezagutzen den arlo ekonomikoa. Grimsby Handiko ekonomiaren sektore nagusiak janaria eta edaria, portuak eta logistika dira; energia berriztagarriak, produktu kimikoak eta prozesuen eta euskarri digitalen industriak.

Grimsby eta Immingham portua Erresuma Batuko porturik handiena da tona-kopuruaren arabera.Humber estuarioko sakonera handiak negozioei Europa kontinentalera eta harago sartzeko aukera eskaintzen die. Humber estuarioan, Europako merkataritza-ibilbiderik jendetsuenetako batean, leku pribilegiatua dago ur sakonetan, eta Erresuma Batuko merkataritza-bizitzan funtsezko papera betetzen du. Portuan Associated British Ports-ek (ABP) lan egiten du, britainiar portu talderik handiena eta nagusia. Grimsby eta Immingham-ek eta ABP-ko 19 portuek Erresuma Batuko sarea osatzen dute, imajina daitekeen zama mota guztiak kudeatzeko gai dena.

## Hiri senidetuak 
* **Tromsø**, Norvegia
* **Bremerhaven**, Alemania
* **Banjul**, Gambia
* **Dieppe**, Frantzia

## Kanpo estekak
Red Rocks Amphitheatre

thumb|Haitzen koloreagatik esaten zaio Red Rocks.
**Red Rocks Amphitheatre** harkaitz natural artean eraikitako anfiteatro garaikidea da. Morrison herritik gertu dago, Denver hiritik mendebaldera (Colorado, AEB), eta izatez Denver hiriaren jabetzakoa da.

Red Rocks delako ingurune eta parkea, bertako harri gorrixkengatik horrela izendatua, Denverko Udalak erosi zuen 1938an.

Anfiteatroa Burnham Hoyt arkitektoak diseinatu zuen. 9.450 lagunentzako aforoa daukate harmailek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eddie Holman

**Edward** "**Eddie**" **Holman** (Norfolk (Virginia), Ameriketako Estatu Batuak, 1946ko ekainaren 3a) abeslaria, musikaria eta elizgizon baptista da. Nota altuekin abestea du bereizgarri, eta 1970eko *Hey There Lonely Girl* abestiagatik da ospetsua. Rhythm and blues, pop, soul eta gospel musika estiloetan aritu da.

## Diskografia 
* *I Love You* (1970)
* *A Night to Remember* (1977)
* *United* (1985)
* *Love Story* (2007)

**Bildumak**:
* ''Eddie Holman And The Larks - Eddie's My Name* (1993)
* *This Can't Be True* (2000)
* *Hey There Lonely Girl* (2014)
* *Eddie Holman And The Larks – Sweet Memories'' (1989)

## Kanpo estekak
Jožin z bažin

[eskuinera|thumb|250x250px| Ivan Mládek (eskuinean) eta *Banjo Band*, [Poznań, 2008.]]
**Jožin z bažin** (1977) Ivan Mládek musikari eta umorista txekiarraren abesti ezagunenetako bat da. Are gehiago, bere "*Counteryshow*" telebista-saioan "Nazio Ereserki" deitu zion. 2008ko urtarrilean, abestia ezaguna egin zen Polonian, irratiko zenbait *hitlist* irabazita. Hungarian, Austrian eta Errusian ere ezaguna da, blogetan kultuzko jarraipena du eta hainbat itzulpen eta bertsio ezberdin ditu.

Abestia zingiretan bizi den munstro gizajale misteriotsu baten ipuin surrealista da (*Jožin z bažin* 'zingiretako Joxepe' moduan itzul daiteke). Abestian, azkenean, fumigatzeko tresna edo lainoztagailu bat erabilita garaitzen dute munstroa.

## Ipuina 
Abestia Erdi Aroko ipuinen parodia da, non zaldun ausart batek munstro ikaragarri batek izuturik daukan urruneko erresuma bat salbatzen duen, eta sari gisa printzesarekin ezkontzea eta erreinuaren erdia jasotzen duen.

Abestian, Moravia eskualde txekiarrean zehar Škoda 100 bat gidatuz doan gizon batek Jožin izeneko munstro batek izuturik daukan herrixka bat aurkitzen du; munstroak batez ere Pragako turistak jaten ditu. Tokiko etxalde komunaleko (txekieraz: JZD) presidenteak JZDaren erdia eta bere alabaren eskua agintzen dizkio, baldin gizonak munstroa garaitzen badu. Gizonak fumigazio-hegazkin bat eskatzen du, munstroaren aurka egiteko ezagutzen den arma bakarra, Jožin harrapatu, eta zoo bati saltzea erabakitzen du.

## Bertsioak 
*Kabaret pod Wyrwigroszem* izeneko kabaret poloniar batek Donald Tusk Poloniako lehen ministroari buruzko *Jožin z bažin* kantuaren parodia sortu zuen, *Donald marzy* ('Donald ametsak') izenburupean. *Мурзилки International* talde errusiarrak errusiar parodia bat egin zuen Путин едет в Пикалёво ('Putin Pikalyovora doa') izenekoa, Vladimir Putin Errusiako lehen ministro ohiari eta egungo presidenteari buruz. Abestiaren bertsio serbiarra ere bada: *Medo Brundo* 'Brundo hartza'. Badira baita ere abestiaren hainbat parodia lituanieraz, nagusiki herrialdeko politikari zorigaiztokoenei eta Andrius Kubilius lehen ministro ohiari buruz. Ivan Mládeken *Banjo Band*-ek *Jožin z bažin* abestiaren bertsio poloniarra sortu zuen.

Metallica heavy metal talde estatubatuarrak abestiaren bertsio bat jo zuen 2018an, Pragan eskainitako kontzertu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
* 
* 
* Partiturak musescore.com webgunean
Gorputzaren donazio

[thumb|Leioako [Bizitzaren Basoa, non gorputza zientziari eman dioten euskal herritar askoren errautsak gordetzen diren.]]
**Gorputzaren donazioa** heriotzaren ondoren norberaren giza gorputz osoa ematea da ikerketa medikoan eta hezkuntzan erabiltzeko .

Gorputza emateak ahalbidetzen du Medikuntzako eta Osasun Zientzietako eta beste arlo batzuetako ikasleei anatomia irakastea, eta mediku eta zirujauen hezkuntza eta trebakuntza aurreratua egitea, non profesional horiek ikasten eta praktikatzen duten teknika eta tresneria berriekin, beren pazienteentzako arriskurik gabe.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian EHUko neurozientzia sailaren ardurapean, hilotzen banku bat da, non une jakin batean 100 bat gorpu egon daitezkeen, donazioen ondorioz. 2011. urtean, dohaintzak onartzeari utzi zioten garai batez, aski gorpu zeudelako eta bakarrik gorputz bat kontserbatzeak 1.500 eta 1.700 euro arteko kostua zeukalako: onarpenak eteteko unean, 2.000 laguneko zerrenda bazuten jada.

Gorpuen ziklo erabilgarria amaitzean, erraustu egiten dituzte, eta 2010. urtetik, Leioako kanpuseko Arboretumean dagoen Bizitzaren Basoa hilerrian gordetzen dituzte hondarrak, Lertutxe urtegiaren ondoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gary Halpin

**Garett Frances "Gary" Halpin** (Dublin, 1966ko otsailaren 14a - 2021eko otsailaren 24a) Irlandako errugbilaria izan zen, harroin moduan aritzen zena. Wanderers F.C., Leinster, London Irish eta Harlequin F.C. taldeetan jokatu zuen. 1990etik 1995era Irlandako errugbi selekzioan 11 partida jokatu zituen eta entsegu bat sartu zuen Zeelanda Berriaren aurka. Mailu jaurtitzailea ere izan zen, 1987ko atletismoko munduko txapelketan Irlanda ordezkatuz. Erretiratu ondoren, irakasle eta entrenatzaile izan zen.

## Erreferentziak
Cragside

**Cragside** Ingalaterrako Northumberland-eko Rothbury herritik gertu dagoen Viktoriar landetxea da. William Armstrong-en (Armstrong lehenengo baroia), Armstrong Whitworth arma enpresaren sortzailearen, etxea zen. handiki industriala, zientzialaria, filantropoa eta garabi hidraulikoaren eta Armstrong kanoiaren asmatzailea, etxeko arloan ere erakutsi zuen bere asmamena, eta Cragside energia hidroelektrikoarekin argiztatutako munduko lehen etxea bihurtu zen. Landetxea teknologikoki aurreratuta zegoen; Richard Norman Shaw etxeko arkitektoak idatzi zuen "era guztietako gauzak egiten dituzten makina hidrauliko zoragarriekin" hornituta zegoela. Bere lurretan, Armstrongek presa eta aintzirak eraiki zituen zerrategi bat, urarekin funtzionatzen duen garbitegia, ontzi-garbigailuaren eta plater-igogailuaren, igogailu hidraulikoaren eta hidroelektrikoki elikatutako erregailuaren lehen bertsioak. 1887an, Armstrong nobleziako titulua eman zioten, Erresuma Batuan noblezia lortu zuen lehen ingeniaria edo zientzialaria eta Cragsideko Armstrong baroi bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Stuart Roosa

**Stuart Allen Roosa** (Durango, Colorado, 1933ko abuztuaren 16a - Falls Church, Virginia, 1994ko abenduaren 12a) estatubatuar astronauta izan zen. Claremoren, Oklahoman, hazi zen eta Oklahoma, Arizona eta Coloradoko unibertsitateetan ikasi zuen. 1960an ingeniaritza aeronautikoan lizentziatu zen. Suteen aurkako hegazkinak pilotatu zituen. Armadako pilotuen eskolan sartu eta Edwards Aire Armadaren basean entrenatu zen. 1966an astronauten programarako hautatua izan zen. Ilargira bidaiatu zuen Apollo 14an Edgar Mitchell eta Alan Shepardekin. Bakarrik orbitatu zuen 33 orduz ilargiaren inguruan eta zenbait esperimentu egin zituen. Apollo 16 eta Apollo 17 misioetarako erreserbako pilotua izan zen. Guztira 217 ordu eman zituen espazioan.

## Bibliografia 
* Willie G. Moseley: *Smoke Jumper, Moon Pilot* (2011). Roosaren biografia.

## Kanpo estekak
Lainoztagailu

thumb|Lainoztagailua daraman traktorea, soroa lainoztatzen.
thumb|Eskuko lainoztagailua.

**Lainoztagailua** jariakin bat lainoztatzeko erabiltzen den tresna da. Hezetasuna handitu edo zerbait produktu kimikoez bustitzeko erabiltzen da. Nekazaritzan ohikoa da soro eta baratzeak lainoztatzeko (**fumigatzeko tresna** moduan). Kasu honetan, helburua landareak pestizidaz bustitzea da, uzta intsektu edo beste animalia kaltegarriengandik babesteko. Garbiketa tresna gisa ere erabiltzen da, gainazalak xaboiz edo desinfektagarriren batez bustitzeko.

Lainoztatzea eskuz, traktorez, horretarako prestaturiko egitura mugikorrez edo airez egin daiteke, hegazkin txikiekin.

## Kanpo estekak
Erresuma

[thumb|198x198px|[Bavariako Erresuma|Bavariako erresuma Alemaniar Inperioaren parte zen (1871).]]
**Erresuma** edo **erreinua** entitate politikoa da, errege/erregina baten agindupeko lurraldeari erreferentzia egiten diona, edo erregimen politikotzat monarkia duen lurraldea adierazten duena. Erresuma ez da nahitaez estatu burujabe bat, estatu baten zati bat ere izan baitaiteke, inperio batena, esaterako. Zentzu zabalagoan, historikoki monarkia bati loturiko lurralde edo nazioa ere adieraz dezake termino horrek.

## Ikus, gainera 
* Monarkia
* Printzerri

## Kanpo estekak