open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edith Evans

**Dame Edith Mary Evans** (1888ko otsailaren 8a - 1976ko urriaren 14a) ibilbide luze eta oparoa izan zuen aktore britainiarra izan zen. Antzerkian egindako lanagatik zen bereziki ezaguna, nahiz eta bere karreraren hasiera eta amaiera aldera pelikuletan ere parte hartu zu en. Pelikuletan egin zituen interpretazioei esker Oscar sarietarako hiru izendapen, BAFTA sari bat eta Urrezko Globo sari bat jaso zituen.

## Bizitza 
Edith Evans Londresen jaio zen, Edward Evans eta Carolina Ellen Fosterren alaba zen. St. Michael eskola anglikanoan ikasi zuen, Pimlicon, eta 1903an jostun gisa aprendiz hasi zen hamabost urterekin.

Londresko kapela denda batean lanean ari zen bitartean, antzerki klaseetara joaten hasi zen Victorian. Ikastaro horretatik antzerki talde amateur bat sortu zen, *The Streatham Shakespeare Players* izena zuten eta talde honekin parte hartu zuen lehenenegoz antzezlan batean Edith Evansek; 1910ean izan zen, Violaren papera egin zuen *Twelfth Night* antzezlanean. 1912an, *Much Ado About Nothing* antzezlanean Beatricen papera egiten zuela, William Poel produktoreak ikusi eta bere talentuaz jabetu zen. Poelen eskutik egin zuen bere lehen lan profesionala Evansek, urte bereko abuztuan izan zen, Cambridgen, *Shakuntala* obra hindu klasikoarekin.

60 urtez luzatu zen bere ibilbide profesionalean 150 pertsonaia inguru interpretatu zituen, besteak beste Shakespeare, William Congreve, Ibsen, Wycherley eta Wilde bezalako autoreen obretan eta baita idazle garaikideen lanetan ere, hala nola Shaw, Enid Bagnold, Christopher Fry eta Coward.

## Sariak
Edith Cavell

**Edith Louisa Cavell** (Swardeston, Norfolk, 1865eko abenduaren 4a - Brusela, 1915eko urriaren 12a) britainiar erizaina izan zen. Lehen Mundu Gerran bi aldeetako soldaduen bizitzak salbatzeagatik nabarmendu zen. Horrela, Alemaniako tribunal militar batek heriotza zigorra ezarri zion epaiketa labur-labur batean, goi mailako traizioa leporatuta, Bruselako bere ospitalean soldadu belgiar, frantses eta ingelesei aterpe eman eta Belgikara ihes egiten lagundu izanagatik. Nazioarte mailan presio handia egin zen, zigorra bete ez zedin, baina ez zen hala izan; Cavellek 49 urte zituen, exekutatu zutenean. Haren heriotzak gaitzespen jarrera ugari eragin zuen munduan zehar, eta jarraipen handia izan zuen prentsan.

"Abertzaletasuna ez da nahikoa, ez dut gorrotorik izan behar nire bihotzean" haren esaldi ezagunenetarikoa da. Anglikanismoan oinarritutako sinesmen sendoak zituen eta horregatik laguntzen zien bi aldeetako soldaduei. "Ezin naiz gelditu, salbatu behar diren bizitzak dauden artean", esaten zuen.

Erizaintza modernoaren aintzindari izan zen Belgikan.

## Bizitza 
Cavell 1865eko abenduaren 4an jaio zen Swardestonen, Norwich-etik gertu dagoen herri batean. Frederick Cavell Reberendoaren eta Louisa Sophiaren alaba zen, lau seme-alabetan zaharrena. Haren aita bikario izan zen bertan 45 urtean.

Hezkuntza etapa amaitu zuenean, etxe-irakasle moduan lan egin zuen hainbat familiarentzat, besteak beste Bruselako familia batean, 1890etik 1895era arte. Etxera itzuli zen, aita gaixorik baitzuen, bera zaintzera, eta hobera egin zuenean, erizaintza ikastea erabaki zuen. 1896an, 30 urterekin, erizain moduan praktikak hasi zituen *Royal London Hospital*ean.thumb|Edith Cavell (erdian) Buselako eskolako erizain ikasle talde batekin.|ezkerrera|284x284px1907an Antoine Depage medikuak Berkendael Institutuko erizain buru izendatu zuen. Urte bereko urrian, Depagek ''L'École Belge d'Infirmières Diplômées'' ireki zuen eta haren zuzendaritza Cavellen esku utzi zuen Alemaniarrek Belgika hartu zutenean, "zauritu arriskutsu edo susmagarriak" ospitaletik ateratzeko agindu zen. Cavellek espioitza lanak utzi zituen eta soldaduei Herbehere neutraletara ihes egiten lagundu zien, belgiarrek eta frantsesek eraikitako iheserako sare bati esker, okupatzaileek ezarritako legea urratuz. Espioi alemaniar infiltratu batek sare hori aurkitu eta, horren ondorioz, desegin egin zuen. Pertsona asko atxilotu zituzten, besteak beste, Edith Cavell, abuztuaren 3an atxilo hartu zuten eta Saint-Gilles-eko kartzelan sartu.

Sareko kideen aurkako epaiketak 1915eko urriaren 7 eta 8an egin ziren. Cavellek ez zuen bere burua defendatzeko saiakerarik egin, kargu guztiak onartu zituen eta urriaren 11n heriotzara kondenatu zuten. Nazioartean, presio handia egin zen horren aurka, baina alemaniarrek ez zuten kontuan hartu eta urriaren 12an fusilatu egin zuten.

## Erreferentziak
Dolunay Soysert

**Dolunay Soysert** (Adana, Turkia, 1973ko martxoaren 25a) turkiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak eta telesailak 
### Antzerkia
Maloklusio

**Maloklusioa** hortzen lerrokatze okerra da. Pertsona gehienek maloklusio gradu bat dute, baina normalean ez da tratamendua jasotzeko nahikoa. Maloklusio zorrotza dutenek ortodontzia tratamendua izan dezakete hau sendatzeko. Zuzenketa hauek pieza baten erorketa txikiagotzen du eta gehiegizko presioak artikulazio temporomandibularean arintzen lagun dezake.

## Kanpo estekak
Manolo Cardona

**Manuel Julián Cardona Molano** (Popayán, Kolombia, 1977ko apirilaren 25a), **Manolo Cardona** izenarekin ezaguna, filmen aktore bat da eta kolonbiako telebistan debut bat egin zuen *Padre e hijos*-en Nicolás Francoren papela eginez. Gainera, *Una chihuahua de Beverly Hills*, *El cartel de los sapos* eta beste filmetan ere parte hartu du. Manuelek beste aktore famatuekin filmak egin ditu eta gaur egungo aktore famatuenetariko bat nazional eta nazioartekoa Colombian.
Liubov Popova

**Liubov Sergeievna Popova** (; Ivanovskoie, Errusia, 1889ko maiatzaren 6agreg./apirilaren 24ajul. - 1924ko maiatzaren 25a) errusiar abangoardiako artista (kubista, suprematista eta konstruktibista), margolari eta diseinatzailea izan zen.

## Biografia 
Familia aberats eta kultu batean sortua, Popovak marrazketa eskolak hartu zituen 11 urte zituenetik; ondoren, 18 urterekin Stanislav Zhukovskyrekin ikasten hasi zen. 1908an, Constantin Youon eta Ivan Dudinen tailerrera batu zen. Bereziki antzinako ikono errusiarrengatik interesatzen da, Giotto, eta, orokorrean, XV. eta XVI. mendeetako italiar margolariengatik.
1909an Kievera joan zen, gero 1910ean, Pskov eta Novgorodera. Hurrengo urtean, San Petersburgora joan zen ikonoak ikastera. 1912an, Moskuko *La Tour* tailerrean lan egin zuen Ivan Aksenov eta Vladimir Tatlinekin.

1912-1913an, Nadejda Oudaltsovarekin ikasi zuen Parisen, non Alexander Archipenko eta Ossip Zadkine ezagutu zituen.
1913an Errusiara itzuli zenean, Tatline, Udaltsova eta Vesnine anaiekin lan egin zuen. 1914an, Frantziara eta Italiara itzuli zen kubismoarekin eta futurismoarekin topo egiteko.

Gaixotu eta 35 urte zituela hil zen, 1924ko maiatzaren 25ean.

## Lanak 
Bere lehen lanak, 1908 eta 1912 artean, paisaia-pintura eta giza irudien marrazkiak izan ziren. 1913tik 1915era arte, biluziak eta erretratu kubofuturistak margotu zituen, natura hil batzuk collage teknikarekin eta erliebearen erabilerarekin (eskultura-pintura), margotutako gutunak eta askotariko materialak.

## Kanpo estekak
Bely Basarte

**María de Belén Basarte Mena** (Madril, Espainia, 1991ko abenduaren 14a), ezagunagoa **Bely Basarte** izen artistikoz, espainiar abeslari eta musikagilea da.

YouTube bideo-plataformara bai abesti ezagunen bertsioak bai berak idatzitako abestiak igotzeagatik egin zen ezaguna, ehun milaka jarraitzailerekin. 2015eko irailean bere lehen EP argitaratu zuen Interneteko plataforma digitaletan (YouTube, Spotify, iTunes, etab.), berak idatzitako 5 abestirekin.

2018an bere lehen albuma argitaratu zuen, *Desde Mi Otro Cuarto* izenburukoa, Universal Music disko-etxearekin.

## Diskografia 
* *Si Quieres, Pierdes* (EP, AllSeeingEye Records, 2015)
* *Diciembre Y No Estás* (Single, AllSeeingEye Records, 2015)
* *Desde Mi Otro Cuarto* (LP, Universal Music, 2018)
Nadezhda Udaltsova

**Nadezhda Andreievna Udaltsova ** (; Oriol, Errusia, 1886ko urtarrilaren 10agreg./1885eko abenduaren 29ajul. - Mosku, Errusia, 1961eko urtarrilaren 25a) errusiar abangoardiako artista (kubista eta suprematista), margolari eta irakaslea izan zen.
Varvara Stepanova

**Varvara Fiodorovna Stepanova** (; Kaunas, Errusiar Inperioa, 1894ko azaroaren 5agreg./urriaren 23ajul. - Mosku, Sobietar Batasuna, 1958ko maiatzaren 20a) errusiar margolaria izan zen, konstruktibismo arte-mugimenduan aritu zena.
A-22

**A-22** edo **Lleida - Huesca Autobia** Aragoi eta Katalunia lotuko duen autobia da.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ebbe Gaztea

thumb|Ecclesiae Anglicanae Trophae grabatu bilduman, Ebbe eta beste mojak sudurrik gabe ageri dira
**Ebbe deuna, Ebbe Coldingham-ekoa** [baita ere **Æbbe**, **Aebbe**, **Abb**] edo Ebbe Gaztea santu eta martiri kristaua da (870an hila) Coldingham-eko komentuko nagusia izan zena, hego-ekialdeko Eskozian.

Garai hartako Bretainia Handi Anglo-Saxoian izenez ezagutzen ditugun emakumezko beste santu batzuen kasuan bezala, gutxi dakigu berari buruz, ezta benetako pertsonaia ote zen. Agiriek, dena dela, diote nagusia zela Beneditarren Abadia batean Coldingham-en.

Bere martiri heriotza da ezaguna, ordea. Kronikak dio Danimarkako bikingo inbaditzaileek abadia hartu behar zutenean, gainerako lekaimeen aurrean Ebbe Gazteak sudurra moztu zuela, horrekin bortxaketa saihesteko. Gainerako mojek bere adibidea jarraitu zuten. Inbaditzaileek itxura harekin ikusi zituztenean emakumezkoak ez zituzten bortxatu, baina horrekin ez ziren salbatu heriotzatik, bikingoek su eman baitzioten komunitateari, bertan ziren guztiak hilez.

Ingelesez esamolde bat dago, *"Cutting off the nose to spite the face",* sudurra moztu aurpegia salbatzeko, agian Ebbe Gaztearen istorioan oinarritua. Zera esan nahi du esakunakː oker nabarmen bat saihesteko neurri auto-suntsitzaile bat hartzea alferrekoa izan daitekeela, ustez saihestu nahi den okerra baino are oker larriagoa egin diezaiokezulako zeure buruari.

## Erreferentziak
Frida

***Frida*** Frida Kahlo pintore mexikarrarari buruzko filma da. Frida Julie Taymor zuzendariak zuzenduriko luzemetraia da, 2002. urtean Miramax ekoiztetxeak estreinatua. Hayde Herrerak Frida Khalori buruz idatzi zuen liburuan oinarrituta dago. Salma Hayek aktoreak gorpuztu zuen Frida eta Ventana Rosa bere produktorak ekoitzi zuen, Lions Gate Filmsekin batera. Sei Oscar saritarako izendatu zuten eta bi irabazi zituen: Makillaje onenaren saria eta Jatorrizko musika onenarena.

## Argumentua 
Frida Kahlo pintore mexikarraren bizitza kontatzen du filmak. Pelikula Fridak 18 urte zituenean izan zuen autobus istripuan hasten da. Istripuaren ondorioak bizitza guztirako geratu zitzaizkion, eta behin eta berriro agertuko dira ondorio hauek filmean. Sendatzeko prozesuan Frida pintatzen hasiko da.

Frida Diego Rivera pintorearekin ezkonduko da eta bere harremanaren nondik norakoak azaltzen dira filman. Rivera behin baino gehiagotan egongo da beste emakume batzuekin eta Fridak ere bere sexualitatea modu askean bizi du. Bikotea Ameriketako Estatu Batuetara joango da, Los Angelesera. Bertan, Nelson Rockerfellerrentzat mural bat margotzen hasten da Diego. Rockerfellerri ordea ez zaio Diegoren ikuspegi komunista gustatzen eta murala suntsitu egingo dute. Fridak abortu bat du bertan dela eta Mexikora itzultzea erabakiko du bere amaren heriotzaren berri izan ondoren.

Mexikora itzulikakoan bere ahizpa Cristina beraien etxera joango da bizitzera eta Fridak Diego bere ahizparekin oheratzen dela deskubrizean Diego utzi eta etxetik joango da. Bere unerik gogorrenetan Frida alkoholismoan erortzen da. Diegok Leon Trotskyi errusiar politikaria etxean hartzeko eskatuko dio Fridari, hau Mexikon erbesteratuta baitago. Trotski eta Fridak harreman labur baina sakon bat izango dute baina honen ondorioz Trotskik alde egin beharko du bere segurtasuna mantentzeko.

Diegok Frida eta Troskiren arteko harremanaren berri izatean Frida Parisera joango da. Bertan bere lanak ezagutarazteko saiakera egingo du. Mexikora itzultzean, Diegok dibortzioa eskatuko dio. Fridaren osasun egoerak okerrera egiten jarraitzen du eta oineko behatzak anputatu egiten dizkiote. Riverak berriro ere berarekin ezkontzeko eskatzen dio Fridari. Ezkondu eta berehala, hil egingo da bere bizitzako bakarkako bere lehen erakusketa inaguratu ondoren.

## Aktoreak 
* Salma Hayek Frida Khaloren paperean
* Alfred Molina Diego Riveraren paperean
* Geofreey Molina Leon Trotskiren paperean
* Ashley Judd Tina Modottiren paperean
* Mia Maestro Cristina Kahloren paperean.
* Chavela Vargas “La Peleona”ren paperean

## Egokitzapena 
Hayden Herreraren *Frida: A Biography of Frida Kahlo* liburuan oinarritutako filma da. Clancy Sigal, Diane Lake, Gregory Nava, Anna Thomas eta Edward Nortonek egin zuten egokitzapena.

## Sariak 
### 2002ko Oscar Sariak 
### 2002ko Urreko Globoak 
### 2002ko BAFTA sariak 
## Kanpo estekak
Cansu Dere

**Cansu Dere** (; Ankara, Turkia, 1980ko urriaren 14a) turkiar aktore eta modeloa da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Aliens vs. Predator: Requiem

**Aliens vs. Predator: Requiem**, **Alien vs. Predator 2** edo **AVPR**, 2007ko Strause anaiek zuzendutako zientzia fikzio eta beldurrezko film bat da. Gidoia Shane Salernok idatzi zuen. Steven Pasquale, Reiko Aylesworth, John Ortiz, Johnny Lewis eta Ariel Gade aktoreek antzeztu zuten.

Alien eta Predator film frankizien gurutzaketa da. *Alien vs. Predator* (2004) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Predator espaziontzi esploratzaile batek Lurraren aurka jo eta AEBetako Colorado estatuko herri batean agertuko da.Bertan doazen Alienak ihes egin eta bat ez beste gainontzeko Predatorrak hilko dituzte. Orain, bizirik gelditu den azken Predatorrak Alien guztiak hil beharko ditu, bai eta aurreko filmean sortua izan zen Pred-Alien beldurgarria ere. Bitartean, herriko biztanleak bi estralurtar arraza mitikoen arteko borrokaren erdian topatu eta alfer-alferrik atzemanak izaten ari dira.

## Aktoreak 
* Steven Pasquale: Dallas Howard
* Reiko Aylesworth: Kelly O'Brien
* John Ortiz: Edward "Eddie" Morales
* Johnny Lewis: Richard "Ricky" Howard
* Sam Trammell: Timothy "Tim" O'Brien
* Ariel Gade: Molly O'Brien
* Robert Joy: Stevens kolonela
* Kristen Hager: Jesse
* David Paetkau: Dale Collins
* Matt Ward: Mark
* Michal Suchánek: Nick
* David Hornsby: Drew
* Gina Holden: Carrie
* Chelah Horsdal: Darcy
* Chris William Martin: Ray komisaria
* James Chutter: Joe komisaria
* Tim Henry: Lennon doktorea
* Tom McBeath: Karl
* Ty Olsson: Nathan
* Rainbow Sun Francks: Earl
* Francoise Yip: Yutani jauna
* Ian Whyte: Predator, "Wolf"
* Tom Woodruff, Jr.: Aliens eta Predalien
* Bobby "Slim" Jones: Predator, "Bull'
* Ian Feuer: Predator gehigarria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lei Feng

**Léi Fēng** (1940ko abenduaren 18a - 1962ko abuztuaren 15a) Askapenerako Herri Armadako soldadua eta Txinako komunismoan pertsonaia legendarioa izan zen. Bere heriotzaren ostean, Lei oso pertsona altruista gisa agertarazi zuten, bere bizitza Txinako Alderdi Komunista, Mao Zedong eta Txinako herriaren alde eman zuena. 1963an nazio mailako propaganda kanpaina bateko protagonista izan zen, "*jarraitu Lei Feng kamaradaren adibidea*" lelopean (). Lei herritar eredugarri baten gisa aurkeztu zuten, eta masak bere altruismoa, portaera eta Maorekiko atxikimendua jarraitzera gonbidatu zuten. Maoren heriotzaren ostean ere, Lei Feng ikono kultural garrantzitsua izan zen, bere zerbitzua goraipatzen zelarik. Bere izena eguneroko esamoldetan, kamisetatan edo oroigarrietan agertzen da gaur egun ere.

Lei Feng izeneko norbait existitu zela egia bada ere, bere bizitzaren pasarte gehienak Txinako Alderdi Komunistaren propaganda elementuekin nahasten dira. Hori dela eta, zaila da bere benetako bizitzaren berri izatea. Hala ere, Leiren irudiak hamarkadak iraun ditu Txinan. Gaur egun, martxoaren 5ean "Ikasi Lei Fengen eredutik" eguna ospatzen da ().
Adélaïde Labille-Guiard

**Adélaïde Labille-Guiard**, ezaguna ere **Adélaïde Labille des Vertus**, (Paris, 1749ko apirilaren 11 - *Ibidem*, 1803ko apirilaren 24a) frantses margolari bat izan zen, historia gaietan berezitu zena.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Adélaide Labille-Guiard - Comedian Tournelle 1799.jpg|Tournelle umoregilea
Fitxategi:Labille-Guiard, van Loo.jpg|van Loo Margolaria
Fitxategi:Madame Victoire of France.jpg| *Victoria Frantziakoa (1733–1799)*
Fitxategi:Labille-Guiard Robespierre.jpg|*Robespierre*
Fitxategi:Madame adelaide de France.jpg|*Adelaida Frantziakoa (1732–1800)*
Fitxategi:Marie-Gabrielle Capet02.jpg|*Marie-Gabrielle Capet*
Fitxategi:Madame de Genlis 1780.jpg|*Genlisko kondesa*, 1780
Fitxategi:Marie-Gabrielle Capet.jpg|*Marie-Gabrielle Capet*, 1785
Fitxategi:Adélaide Labille-Guiard - Joachim Lebreton 1795.jpg|*Joachim Lebreton*, 1795

## Erreferentziak
Persepolis (filma)

**Persepolis**, 2007ko Marjane Satrapi irano-frantziarrak eta Vincent Paronnaud frantziarrak zuzendu eta idatzitako helduentzako biografiazko marrazki bizidunetako film bat da. Filmak Irango Iraultza bizi izango duen irandar neska baten bizitza agertzen du. 2007ko Cannesko Zinemaldian Urrezko Palma sariaren izendapena eta epaimahaiaren saria bereganatu zituen.

2007ko Marrazki bizidunetako film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen, baina saria *Ratatouille filmak irabazi zuen.

## Argumentua 
1970eko hamarkada, Iran. Marjane mendebaldeko bizimodua daraman irandar familia burges bateko neskato bat da. Sahren agintaldi garai honetan, hark burututako bidegabekeriek Marjane ezkertiar ideia politikoekin bat egitera bultzaraziko dute. Ondoren, jada Sahren gainbeherarekin batera, Irango Iraultzak Marjanen bizitzan eta orokorrean Iran osoan aldaketa ekarriko du. Orain fundamentalistak botereaz modu autoritarioan bereganatu fundamentalistas eta Islamdar Iraultza delakoa iritsiko da, emakumeei burukoa eramatera derrigortuz eta milaka lagun espetxeratuz. Marjanek mendebaldeko bizimoduaren abantailekin amets egiten du (punka, Michael Jackson, eta abar), bienbitartean bere herrialdean gertatzen ari den jazarpena pairatuko du. Nerabetzarora ailegatzean, Austriako Viena hiriburuko Frantziar Lizeora bidaliko dute, eta urte hauetako bere herrialdeetako gertakizunen lekuko izango da; bitartean, Iran-Irak gerraren ondorioz (1980-1988), bere herrialdean fundamentalismoa areagotuz joango da.

## Ahots aktoreak 
* Chiara Mastroianni: Marjane
* Catherine Deneuve: Ama

;Frantsesezko bertsioa
* Gabriele Lopes: Marjane neskatoa
* Danielle Darrieux: Amona
* Simon Abkarian: Aita
* François Jerosme: Osaba Anoush

;Ingelesezko bertsioa
* Amethyste Frezignac: Marjane neskatoa
* Gena Rowlands: Amona
* Sean Penn: Aita
* Iggy Pop (*krediturik gabe''): Osaba Anoush
* Mathilde Merlot: Tina / Lehen Ahotsa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Eszintilometro

eskuinera|thumb|Irekidura handiko Eszintilometroa (igorgailua) Herbehereetako Wageningengo Unibertsitatean.
**Eszintilometroa** tenperatura, hezetasun eta presio aldakuntzek sortutako errefrakzio-indizearen gorabehera txikiak neurtzeko erabilitako gailu zientifikoa da. Igorgailu optiko edo irrati uhin igorgailu batez eta hedapen atmosferikoaren bide baten kontrako muturretan dagoen hargailu batez osatuta dago. Hargailuak eszintilazioa deitzen den seinale transmitituaren intentsitatearen gorabeherak hautematen eta ebaluatzen ditu.

## Kanpo estekak
Soinudun zinema

[thumb|eskuinera|*[Dickson Experimental Sound Film* lehenengo soinudun film esperimentala.]]
**Soinudun zinema** irudia eta soinua sinkronizatuak dituen filma da. Lehenengo proiekzio publikoa Parisen egin zuten 1900. urtean baina lehenengo film komertziala (*The Jazz Singer*) 1927ko apirilean estreinatu zuten New Yorken. Kritikoek jarrera txarra hartu arren (elkarrizketak izatean estetika galduko zuela pentsatzen zuten), laster mundu osoan arrakastatsu bilakatu zen eta 1930eko hamarkadan Hollywooden nagusitasuna finkatzen lagundu zuen.

## Kanpo estekak
Edafon

thumb|eskuinera|430px|Edafonaren osaketa, alemanetik itzulia: urdinez, bakterioak; laranjaz, algak eta onddoak; eta horiz, zizareak.

Ekologian, **edafon**a lurzoruan dagoen bizidunen multzoari deritzo. Biota hori mikroorganismoz eta animalia txikiez osatuta dago.

Bakterioak, algak eta onddoak dira edafonaren osagai nagusiak (%80). Hauetaz gain, akaroak, zizareak eta artropodo txiki batzuk daude, eta baita neurri txikiko ugaztunak ere (satorrak eta hainbat karraskari, adibidez).

Lurzoruaren gainetik bizi diren landareak eta animaliak ez dira edafonaren osagaiak.

Bakterioak eta onddoak, bereziki, garrantzi handiko bizidunak dira lurzoruetan, bertan pilatzen den materia organiko guztia (hostoak, animalien gorpuak, etab.) deskonposatzen dutelako. Bakterio eta onddorik ezean, materia organikoa etengabe pilatuko litzateke lurzoruetan (materia organikoa deskonposatzerakoan bizidun horiek garrantzi handiko humusa sortzen dute).

Edafonaren bizidun gehienak heterotrofoak dira, oso gutxi dira fotosintesia egiten dutenak. Bizidun horiek lurzoruaren goiko mailetan pilatzen dira (A horizontean). Lurzoruaren bakterioek eta onddoek materia organikoa deskonposatzen dutenean landareek erabil ditzaketen konposatu inorganikoak (nitratoak, sulfatoak...) sortzen dituzte.

Lurzoruaren biotak ere garrantzi handia du ziklo biogeokimikoetan, hainbat prozesu biokimiko (nitrogenoaren finkapena, nitrifikazioa eta desnitrifikazioa, materia organikoaren mineralizazioa...) burutzen dituelako. Aipatzeko modukoa da landareen sustraietan onddo ugari bizi direla, mikorrizak osatuz.

## Lurzoruaren bizidun nagusiak 
* Bakterioak: Nitrosomonas, Nitrobacter, Rhizobium, Azotobacter, Clostridium....

* Onddoak: Penicillium, Aspergillus, Fusarium, Mucor, Trichoderma...

* Algak: lurzoruaren uretan pilatzen dira: Diatomeak, Zianobakterioak, Chlorophyceae...

* Protozooak: Ziliatuak, Amoebozoa...

* Animaliak: Nematodoak, Rotifera, Akaroak, Collembola, Oligoketoak, Carabidae, inurriak, Dipteroen larbak, Isopodoak, Ugaztun txikiak...

## Kanpo estekak
Landare biurteroko

[eskuinera|thumb|[Perrexila da landare biurterokoaren adibide garbia.]]

**Landare biurteroko** bat bizitza-ziklo osoa bi urtean osatzen duen landarea da.

Lehenego urtean, landarearen hostoak, zurtoinak eta sustraiak hazten dira (egitura begetatiboa), eta orduan sorgorraldian sartzen da garai hotzean. Normalean, zurtoina laburra mantentzen da eta hostoak lurretik hurbil izaten dira, erroseta bat osatuz. Biurteroko ugarik hotzaldi bat behar dute loratu ahal izateko.

Hurrengo udaberri edo udan, hozitu egiten da, hau da, zurtoina edo gara luzatzen da, loreak emateko. Barazkiak hozitzea ez da komeni izaten, jateko ezegokia bihurtzen baita (gogorra eta zaintsua), hala nola uraza, espinaka eta mihiluaren kasuan. Horregatik landare hauek urteroko bezala landatzen dira. Hozitzean, landarea loretu, fruituak garatu eta haziak ematen ditu, hil baino lehen.

Biurteroko askoz gutxiago dago, urteroko edo bizikor baino.

## Espezieak 
Landare biurterokoen adibide batzuk dira tipularen familiako batzuk, porrua barne, azaren familiako batzuk, apo-belarra, perrexila, mihilua, Judas lorea, zerba, *Dianthus barbatus*, azenarioa eta malba gorriak.

Baratzezainek kultibar urterokoak sortu dituzte biurteroko batzuetatik, ereindako urtean bertan loratzen direnak, hala nola kuku-prakak eta *Matthiola incana*.

## Ikus, gainera 
* Landare urteroko
* Landare bizikor

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kutxatila aneroide

[thumb|[Barometro|Barometro aneroidea, XX. mendearen hasierakoa, Vidie kapsularekin eta palanka handitzaileekin.]]
**Kutxatila aneroidea** edo **Vidie kapsula** pareta meheko kutxatila metalikoa da, barnean neurri baterainoko huts partziala egin zaiona, presio atmosferikoak zapaldu ez dezan gailu berezi bat daukana eta presio-aldaketekin batera deformatzen dena. Barometro aneroidearen sentsore elementua da, atmosferako presioa neurtzeko tresna eta Lucien Vidie fisikari frantsesak 1844an asmatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Rozanova

**Olga Vladimirovna Rozanova** (; Melenki, Errusiar Inperioa, 1886ko uztailaren 3agreg./ekainaren 21ajul. - Mosku, Sobietar Batasuna, 1918ko azaroaren 7a) errusiar abangoardiako artista izan zen. Suprematismoa, neoprimitibismoa eta kubofuturismoa landu zituen bere margolanetan.
Ksenia Boguslavskaia

**Ksenia Leonidovna Boguslavskaia** (; Odesa, Errusiar Inperioa, 1892ko urtarrilaren 24a - Paris, Frantzia, 1972ko maiatzaren 3a) errusiar abangoardiako artista, poeta eta barne diseinatzailea izan zen. Bere margolanetan futurismoa eta suprematismoa landu zituen. Senarra Ivan Puni margolaria zuen.
Aleksandra Ekster

**Aleksandra Aleksandrovna Ekster** (, ; Białystok, Grodno, Errusiar Inperioa, 1882ko urtarrilaren 18agreg./urtarrilaren 6ajul. - Fontenay-aux-Roses, Frantzia, 1949ko martxoaren 17a), ezaguna ere **Alexandra Exter** izenez, errusiar margolari eta moda diseinatzailea izan zen. Kubofuturismoa, suprematismoa eta konstruktibismoa landu zituen bere margolanetan. Kiev, San Petersburgo, Mosku, Paris eta Viena artean bizi izan zen.

## Iruditegia 

Three Female Figures - 1910 - Oleksandra Ekster.png|*Hiru emakumezko figura*, 1910
Paris Cityscape - 1912 - Oleksandra Ekster.png|*Parisko hiri-paissia*, 1912
Still Life - 1913 - Oleksandra Ekster.png|*Izadi hila*, 1913
Bridge Sevr - 1914 - Oleksandra Ekster.png|*Zubia. Sevre*, 1914
Venice - 1915 - Oleksandra Ekster.png|*Venezia*, 1915
Still Life with Eggs - 1915 - Oleksanrda Ekster.png|*Izadi hila arrautzekin*, 1915
City at Night - 1919 - Oleksandra Ekster.png|*Gaueko hiria*, 1919
Eguraldi-etxola

eskuinera|thumb|Eguraldi-etxola
**Eguraldi-etxola**,** termometro-aterpea** edo **etxola meteorologikoa** estazio meteorologikoaren zenbait tresna (adibidez, termometroak edo psikrometroak) erradiaziotik babesteko eraikina da, aldi berean aireztapen ona ahalbidetzen duena.

## Irudi galeria 

File:Stevenson screen exterior.JPG|Eguraldi-etxolaren adibidea
File:Stevenson screen museum.jpg|Eguraldi-etxolaren adibidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Ogden Stiers

**David Allen Ogden Stiers** (Peoria, Illinois, 1942ko urriaren 31 &ndash; Newport, Oregon, 2018ko martxoaren 3a) Estatu Batuetako aktorea izan zen, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia
Françoise de Maintenon

**Françoise de Maintenon**, **Madame de Maintenon**, jaiotzez '''Françoise d'Aubigné** edo, gutxiagotan, **d'Aubigny''' (Niort, 1635eko azaroaren 27a - Saint-Cyr-l'Écoleko Saint-Louis errege etxea, 1719ko apirilaren 15a) Frantziako emakume noble bat izan zen Paul Scarronen emazte eta alarguna izan zena. Horren ondorioz, "Maintenongo markesa" ere deitu zitzaion.

Hasiera batean isilpean eta ondoren agerian, Louis XIV.a Frantziakoaren (1638–1715) eta haren maitale Madame de Montespanen seme-alaben zaindari izendatu zuten. Erregearen emaztea, Maria Teresa Austriakoa, 1683an hil zenean, haren isilpeko emaztea izatera pasatu zen. Jakina da erregearengan eragin handia izan zuela nahiz eta gaur egun zenbatekoan izan zen ezin den zehaztu.

## Erreferentziak
Arma (argipen)

**Arma** terminoak erabilera zenbait ditu:

* Arma, edo **iskilua** ehizan, erasoan edo babesean indarra aplikatzeko eta hedatzeko erabiltzen den tresna.
* Arma (armadaren adarra), armada batean dauden adar ezberdinak izendatzeko terminoa. Zalditeria, infanteria, artilleria...
Marian Arregi

**Maria Angeles Arregi Sarasola** (Donostia, Gipuzkoa, 1944 – Donostia, 2018ko martxoaren 5a) musikaria eta dantzaria izan zen. Euskal dantza eta musika tradizionala berreskuratzen lan handia egin zuen, Juan Antonio Urbeltz bikotekidearekin batera.

## Ibilbidea 
thumb|Marian Arregi eskusoinuarekin, Trio Kemen taldean|ezkerrera|198x198pxMaria Angeles Arregi Sarasola Donostian jaio zen, 1944an. Gaztetan Goizaldi dantza-taldean aritu zen, eta nagusiki dantza soltean nabarmendu zen, hainbat sari irabazita..

1960ko hamarkadan, Arregi eta Urbeltz herriz herri ibili ziren, euskal dantzari eta musikari buruzko informazioa biltzen. Herriz herri dantza-maisu eta adineko musikariak bisitatu, utzita eta galduta zeuden doinuak jaso eta horiek biziberrituta zirkulazioan jartzen jardun zuen.

1965ean Argia dantza-taldearen zuzendaritza hartu zuten; azken hau Jaurrietan aurkitutako paper batzuetatik berreskuratua, Benito Lertxundirekin ere aritu zen garai batean akordeoia jotzen, eta haren hainbat diskotan parte hartu zuen.

## Sariak 
thumb|Marian Arregi eta Juan Antonio Urbeltz, Bilboko Kafe Antzokiak antolatutako Dantza Ganbaran (2016), Maider alaba eta Mikel semearekin batera.|225x225px
* 2015ean, Gipuzkoako Foru Aldundiak banatzen duen Gipuzkoako Urrezko Domina eman zieten Arregiri eta Urbeltzi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amaia Illarreta
* Pantxika Telleria
* Begoña Arroyo

## Kanpo loturak 
* Marian Arregiren ibilbide profesionalaren eta heriotzaren berri **dantzan.eus** webgunean
Oihana Lekuona Rekalde

**Oihana Lekuona Rekalde** (Irun, 1976 - ) euskal emakume abeslaria eta antzezlea da. Komunikazio-zientzietan lizentziatua eta publizitatean espezializatua.

## Diskografia 
* 2003, Julen Lekuonari omenaldi diskoa.
* 2007, Lantz taldea.
* 2013, Kirkit ensemble.

## Antzerkia 
2015eko irailak 8an *Molly Bloom,* *emakume baten aurpegiak antzerki lana* Donostiako Koldo Mitxelena Kulturgunean. Xabier Olarra, Maggi Wilce eta Oihana Lekuona.

## Kantaldia 
Kantua zuei Oskarbi

## Elkarrizketa 
Oihana Lekuona: "Aitaren kantuak garai batekoak dira, 60-70. hamarkadakoak, baina gaurkotsaun handikoak"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maddi Sarasua

**Maddi Sarasua Laskarai** (Itsasu, 1995eko azaroaren 22a) bertsolari eta olerkari lapurtarra da. Literatura irakasle lanetan dihardu.  Aitor Sarasua bertsolariaren eta Maiana Laskarai irakaslearen alaba da.

## Ibilbidea 
Hamaika urterekin hasi zen bertso eskolan, Uztaritzeko ikastolan. Karlos Aizpurua, Patxi Iriart eta Jexux Arzallus izan ditu bertsogintzan irakasle. Gero, Baiona Lizeoko bertso eskolan, Odei Barroso eta Aimar Karrikarekin aritu zen. 2012an Xilaba txapelketan egin zuen debuta eta finalean sartu zen. Laugarren postua eskuratu zuen. Horri esker 2013ko Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusian parte hartu zuen, eta txapelketa horretako bertsolari gazteena izan zen. Ikasketek Gasteiza eraman zuten eta Arabako Koadrila artekoan hartu zuen parte Errekaleorreko taldearekin.

Hizkuntza-plangintzan ikasketak egin ditu, eta alor horretan, euskararen inguruan, lana egin izan du.

2024ko ekainean olerki liburu bat atera zuen, *Biharraren hegietan* izenekoa. Gai politikoak olerki bidez jorratzen ditu liburu hartan. Liburua aurkezteko errezitaldi musikatuak egiten ditu Martin Bidaurrek lagunduta.

## Palmaresa 
thumb|313x313px|Durangoko Azokan Biharraren hegietan olerki liburua aurkezten.
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Final laurdenak (1): 2013
* Xilaba Bertsulari Xapelketa:
** Laugarrena (1): 2012
** Finalaurrekoak (3): 2014, 2016, 2021
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (1): 2012
** Txapeldunordea (1): 2011
* Iparraldeko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (2): 2012, 2013
** Txapeldunordea (1): 2011
* Arabako Kuadrila artekoa:
** Finalista (1): 2018 (*Erreralekor birizik!* taldearekin)

## Liburuak 
*Biharraren hegietan,* olerki bilduma (2024, Maiatz)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koiuntura (argipena)

**Koiuntura** izenak zenbait adiera du:

# koiuntura ekonomikoa eskualde, herrialde edo sektore bateko uneko egoera ekonomikoa da.
# Koiuntura, 1990eko hamarkadako Nafarroako musika taldea.
Engin Günaydın

**Engin Günaydın** (Erbaa, Turkia, 1972ko urtarrilaren 29a) turkiar aktore eta umorista da.

## Filmografia 
### Filmak 
* (2017): *Aile Arasında* - Fikret
* (2017): *Nerelerdesiniz* - Numan
* (2015): *İçimdeki Ses* - Selim
* (2012): *Yeraltı* - Muharrem
* (2009): *Vavien* - Celal
* (2005): *Takva* - Erol
* (2004): *Gora* - Dergi Editörü
* (2004): *Yazı Tura* - Sencer
* (2001): *Yazgı *- Necati

### Telesailak 
* (2013 - 2014): *Galip Derviş* - Galip
* (2011): *Muhteşem Yüzyıl* - Gül Ağa
* (2011): ''Üsküdar'a Giderken* - Muhtar
* (2005 - 2009): *Avrupa Yakası* - Burhan Altıntop
* (2004): *Size Baba Diyebilir Miyim?* - Mahir
* (2003): *Hadi Uç Bakalım* - Senayi
* (2003): *Alacakaranlık*
* (2002): *Zor Baba* - Bilal
* (2001): *Aşkım Aşkım* - Tarık Usta
* (2000): *Güneş Yanıkları* - Sacit
* (1997): *Bir Demet Tiyatro'' - Zabıta İrfan
Koiuntura (musika taldea)

**Koiuntura** taldea 1990eko hamarkadan folk musika euskaraz eta gaztelaniaz egin zuen talde nafarra izan zen.

Letra aldarrikatzaileak eta poetikoak nahasten zituzten. Intsumiso gazteen kontrako gartzela zigorren edota Itoizko urtegiak sortutatuko gatazka ekologistaren islada bilakatu ziren.

Sardiniako Tzoku rock taldeak sardinieraz bertsionatu zituen Koiunturaren zenbait kantu.

## Partaideak 
* Resu Ansorena, ahotsa eta gitarra
* Josu Castillo, ahotsa eta gitarra
* Laura de Miguel, flauta
* Simon Ahetxu, perkusioa
* Hector, baxua
* Ana Karkar, teklatuak eta akordeoia

## Diskografia 
# Días turbios - 1991
# Askatasunaren haizea - 1992
# Eguzki begiratuz - 1994 (Eguzki talde ekologistari eskainia)
# Itoiz bien vale un cable - 1996 (Itoizko urtegiaren kontrako borrokaren ingurukoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dudeismo

thumb|Dudeismoaren ikurra
**Dudeismoa** *The Big Lebowski* filmeko "The Dude" (*Tipoa*) pertsonaian oinarritutako erlijio, filosofia eta bizitza-estilo bat da. Bere helburu nagusia Taoismo txinatarra gaurkotzea da. Taoismo hau *Tao Te Ching*en finkatu zuen Lao Tsek K. a. VI. mendean. Filosofian Epikuro filosofo greziarraren kontzeptuak eta "The Dude" pertsonaiaren esaldiak nahasten dira. Pertsonaia Jeff Bridgesek antzeztu zuen 1998ko filmean. Dudeismoa erlijio parodikoa dela esan da, batez ere filmeko erreferentzia komikoak erabiltzen dituelako eta erlijio tradizionalei kritika egiten diolako. Hala ere, sortzaileak eta jarraitzaileek bere filosofia serioa dela diote. Gaur egun 450.000 pertsona ordenatu dituzte.

Martxoaren 6a euren urteko egun sakratua da, "Tipoaren Eguna" ().

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fermin Ezkurra

**Fermin Ezkurra Etsain** (Orikain, Nafarroa Garaia, 1922ko irailaren 12a - Iruñea, 2018ko martxoaren 6a) Osasunako presidentea izan zen 23 urtez, 1971tik 1994ra.

## Bizitza 
Fermin Ezkurra Ezkabarteko Orikain herrian jaio zen 1922ko irailaren 12an, eta han pasatu zuen haurtzaroa. 13 urte zituenean, familia Iruñera aldatu zen. Orikaingo eskolan, Iruñeko San Frantzisko ikastetxean eta Arte eta Lanbideetako Eskolan egin zituen ikasketak. Gazterik hasi zen lanean Iruñeko Udal Aurrezki Kutxan, mandatari gisa. Gero eta erantzukizun handiagoko karguak bete zituen, eta zuzendari izatera iritsi zen.

1971n izendatu zuten Osasunako presidente. Iruñeko Kutxako arduradun, kutxak berak jarri zuen postuan kluba erreskatatu ondotik, zorra kobratzeko berme hoberena zelakoan. Klubaren ekonomia onbideratzeaz gain, kirol emaitza onak erdietsi zituenez gero, 23 urtez jarraian iraun zuen karguan. Urte horietan, hamalau denboraldi egin zituen taldeak Lehen Mailan, eta Taxoareko instalazioak eraiki ziren.

Gestio ekonomiko zuhurra eta arduratsua eta harrobi lana izan ziren haren agintaldiko ezaugarri nagusiak. Horri esker lortu zuen 1992an Osasunak kirol klub izaten segitzea, sozietate anonimo bihurtzea sahiestuz. Zorrik ez zuten Lehen Mailako lau taldek bakarrik lortu zuten hori: Athletic, Bartzelona, Real Madril eta Osasunak. Hala ere, 1994an dimisioa eman behar izan zuen, taldea Bigarren Mailara jaitsi ondoan. Osasunako ohorezko presidente izendatu zuten 1998an,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lakasta, Juan Kruz, *Fermin Ezkurra: «Presidente izatea gustatzen zait»*, elkarrizketa *Nafarkaria* aldizkarian, euskaltzaindia.eus
Suzuki Harunobu

Edo Aroaren inguruan jaio zen Ukiyo-e edo japoniar irudien maisua izan zen. Bere lanetan emakumeek presentzia handia izan zuten.

## Biografia 
Edo Aroaren inguruan jaioa, margolaritza Kioton Nishikawa Sukenoburekin ikasi zuen. 1760an Edora bizitzera joan zen, egungo Tokio. Irudien ekoipenean berrikuntza handiak egin zituen. Esaterako, 1765an, nishiki-e teknika irudiak egiteko sortu zuen. Teknika hau funtsean kolore desberdinetako xaflak irudi bera egiteko erabiltzean zetzan. Gaien aldetik, ohiko paisaien ordez etxe barruko eszenak irudikatzea izan zer beste berrikuntza handia; tradizioaren aurka, Hozumik eguneroko eszenak jaso zituen haren lanetan; bereziki ospetsuak shunga izeneko "afari erotiko"en errepresentazioa izan zen. Edon hil zen, 1770ean.

Fitxategi:Suzuki_Harunobu_-_Sexual_Misconduct,_From_the_book_Fashionable,_Lusty_Mane%E2%80%99emon_1770.jpg|*Sexu jarrera ez zuzena*.
Fitxategi:Two_Lovers_Beneath_an_Umbrella_in_the_Snow.jpg|*Bikote bat elurpean, aterkiarekin*.
Fitxategi:Japan Ukiyo-é Painting Courtisanes à la vue du public 1769 Suzuki Harunobu (4801277229).jpg|*Kortesanak jendearen begiradapean*.
Fitxategi:MET DP119555.jpg|Emakumea aranondoaren loreak begiratzen gauean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Suzuki Harunoburen irudien bilduma.
Lucien Vidie

**Lucien Vidie** fisikari frantsesa izan zen (Nantes, 1805 - Nantes, 1866ko apirila), Vidie kapsularen asmatzailea 1844an. Horrela, barometro aneroidearen asmatzailea da, Vidie kapsula erabiltzen duena presio atmosferikoen aldakuntzak neurtzeko.

## Barometro aneroidearen asmakuntza 
Barometroaren gaineko ikerketekin itsututa, Lucien Vidie-k bere ondare guztia xahutu zuen ikerketa finantzatzeko, eta lagun bati esker lortu zuen jarraitzea. Bere asmakizunaren arrakastaren ondoren, errentagarri bihurtzen du eta fortuna baten aurrean aurkitu zen. Baina asmakizun horrek jasan zituen auzi asko, bere bizitzako lasaitasuna nahastu eta gainerako bizitzarako misantropoa bihurtu zuten. Hainbat auzitara jotzen du bereziki Bourdon jaunaren aurka, 1849. urtean, Vidie kapsularen aldaera bat erabiltzen duen barometro baten diseinatzailea, hodi zapal batez ordezkatuz besterik gabe. 1852an hasi zen borroka legal hori, 1858an amaitu zen Lucien Vidiek garaipena lortuz..

Iturri batzuen arabera, bere heriotza hidroterapiak sendatu behar zuen ohiturak eraginda, ohitura horrek bultzatu zuen itsasoko bainua negu erdian hartzera, zeinaren arrazoia izan baitzen heriotza.
Giannis Antetokounmpo

**Giannis Antetokounmpo** (grezieraz: Γιάννης Αντετοκούνμπο, Atenas, 1994ko abenduaren 6a) NBAko Milwaukee Bucks taldeko nigeriar jatorriko saskibaloi jokalari greziarra da. 2.11 metroko altuera du, hegaleko posizioan jokatzen du, baina bere ezaugarriengatik antolatzaile eta pibot gisa joka dezake. Thanasis (1992an jaio zen) anaia zaharrena ere saskibaloi jokalari profesionala da.

## Biografia 
Giannis Atenas-en 1994ko abenduaren 6an jaio zen eta orain 29 urte ditu. Saskibaloiko jokalari ospetsu bat da. Giannisen gurasoak etorkinak dira, Nigeriakoak, eta Grezian bizi dira. Txikitatik lan egin du bere anaiarekin, Thanasis deiturikoa. Kaletan lan egiten zuen saltzaile bezala.

### Sariak eta saskibaloiko ekitaldietan izendapenak: 
* 2× NBA All-Star: 2017, 2018 urtean.
* NBA Most Improved Player: 2017 urtean.
* All-NBA Second Team: 2017 urtean.
* NBA All-Defensive Second Team: 2017 urtean.
* NBA Rising Stars Challenge Participant: 2014, 2015 urtean.
* NBA Slam Dunk Contest Participant: 2015 urtean.
* NBA All-Star Weekend Skills Challenge Participant: 2014 urtean.
* NBA All-Rookie Second Team: 2014 urtean.
     

### Jokalari profesional bezala izan duen karrera 
17 urteekin saskibaloian jokatzen hasi zen Filathlitikos B.C. taldean. Geroxeago, CAI Zaragoza taldean sartu zen (talde hau ACB ligan sartuta dago) baina azkenean NBAko Draft-ean sartzea aukeratu zuen. Horrela NBAra ailegatu zen eta Milwaukee Bucks taldearekin sinatu zuen 2013. urtean. 2018an, raindik jokatzen du talde honetan eta 27.8 puntu, 8.7 errebote eta 5.4 asistentzia egiten ditu batez beste partidako.
IXA pipes

thumb|600x600px|Testuak automatikoki analizatzeko Ixa-pipes tresnen arkitektura.
**IXA pipes** testuak automatikoki lantzeko hainbat tresna informatikoz osatutako multzo bat da, hizkuntzaren prozesamenduan hainbat hizkuntzatarako erabil daitekeena.

Ixa Taldeko kide den Rodrigo Agerrik sortu zuen 2014an eta software librea da (Apache lizentzia 2.0). Euskararako **Ixa pipes** katearekin lortzen den prozesamendu linguistikoa bestela ere egin daiteke IxaKat tresnekin ere. Izan ere, **Ixa pipes** hizkuntzaren prozesamendurako hainbat tresna eleaniztunen sorta bat da, eta baditu hainbat tresna euskararen prozesamendurako. IxaKat eta **IXA pipes** kateak modularrak direnez, eta biek NAF formatua erabiltzen dutenez sarrera/irteera formatu moduan, bi multzotako tresnak konbinatu daitezke prozesamendu-kate berean.

**Ixa-pipes** multzoko tresna nagusiak hauek dira:
* *ixa-pipe-tok*: Tokenizatzailea eta segmentatzailea hainbat hizkuntzatarako. Testu bateko hitzak, puntuazio-markak, zenbakiak eta antzeko osagaiak banatzen dituena
* *ixa-pipe-pos*: Testu bateko hitz bakoitzaren lema eta kategoria lortzea (adjektibo, izen, aditz...). Ingelesez *lemmatizer* eta *POS tagging* esaten zaie tresna horiei. Erabil daiteke hizkuntza hauekin: euskara, herbeherera, ingelesa, frantzesa, galiziera, alemana, italiera eta espainiera.
* *ixa-pipe-nerc*: Entitate izendunak errekonozitzen ditu eta testuan etiketatzen dtu. Ingelesez *Named Entity Recognition tagger* esaten zaie tresna horri. Erabil daiteke hizkuntza hauekin: euskara, herbeherera, ingelesa, alemana, italiera eta espainiera.
* Iritzi-helburuen erauzketa. Ingeleserako bakarrik.
* *ixa-pipe-chunk*: Zati sintaktiko bakoitza bereiztea. Erabil daiteke hizkuntza hauekin: euskara eta ingelesa. Estatistikoki detektatzen ditu sintagma mailako osagai sintaktiko sinpleak).
* *ixa-pipe-parse*: Probabilistic constituent parser for Spanish and English.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ixa-pipes Github-en
Eguzki (argipena)

**Eguzki** terminoak hainbat artikulutara eraman gaitzake:

* **Eguzkia**, eguzki-sistemaren erdian dagoen izarra, **ekia** ere bai euskaraz.
* **Eguzkia elkartea**, Euskal Herriko talde ekologista.
* **Eguzki Irratia**, Iruñeko irrati bat.
Beste termino batzuk:

* **Eguzki Amandrea**, mitologiako terminoa
* **Eguzki saindua** edo **kustodia**, kristautasuneko objektu liturgikoa.
* **Eguzki-lorea**, landarea.

Ikus, halaber:
* Ekhi (argipena)
* Eki (argipena)
Hortensia von Moos

**Hortensia von Moos** (Maienfeld, Suitza, 1659 - *ib.*, 1715eko uztailaren 2a) **Hortensia von Salis** bezala ezaguna eta oso jakintsua zen suitzar emakume bat izan zen. Hortensia jakinduria handiko emakumea zela esan dugu, izan ere, hainbat arloetako, adibidez, teknologiako eta medikuntzako eduki asko barneratu eta garatu zituen, baina ospe handiena eman ziona, emakumearen egoerari buruz egin zituen idatziak izan ziren.

## Bizitza 
Hortensia, Gubert von Salisen eta bere emazte, Ursula von Salisen alaba nagusia izan zen. Maienfelden igaro zuen bere gaztaroa, bertan, tutore batek hezi zuen bitartean. Hala ere, Hortensia ez zen asetu tutore horrengandik jaso zituen jakintzekin eta beraz, bere kontura ikasten jarraitu zuen. 1682an Rudolf Gugelberg von Moosekin ezkondu zen. Gizon horrekin izan zituen seme-alabak gazte hil ziren eta senarrak ere bide berdina jarraitu zuen, izan ere, 1692an hil zan Frantziako armadaren alde borrokatu zuen gudu batean.
ezkerrera|thumb|Maienfeld hegoaldetik ikusita (2009).
Hortensiak egin zituen ikasketa gehienak historia naturalarekin loturik egon ziren, aipatzekoa da, Johann Heinrich Heidegger eta Johann Jakob Scheuchzerrekin batera ikasi zuela. Bestalde, natura-medikuntzan jardun zuen eta urrutiko jende asko etorri zitzaion tratamendu edo sendagai eske. Askotan aipatzen da, Hortensia izan zela lehena post-mortem azterketa bat egiten, kasu horretan, hilberria zen zerbitzari bati. Maienfeldgo bere etxea ere, unibertsitate ezberdinetako zientzialarien topagune bihurtu zen.

Garrantzitsua da jakitea, bere liburuak "Aristokrazia-dama" ezizenarekin argitaratu zituela. Izan ere, liburu hauetan erlijioaren inguruko hausnarketa zein azterketa ugari egin zituen eta gainera, emakumeek, gizonek jakintzen munduan zituzten askatasun berdinak eduki behar zituztela babestu zuen.

Hortensia 56 urterekin hil zen jaio zen herri berdinean. Gaur egun, Suitzako emakumeen mugimenduaren eredu gisa hartzen da.

## Lanak 
* Mr. Widmer, eds., Glaubens-Rechenschafft, ConversationsGespräche, Gebät, 2003 Archive - AFAM, Maienfeld Printed sources.
* Mr. Anosi, Leichenpredigt für Hortensia von Salis, 1715.
* L. von Planta, Bündner Porträts, 1979.
* C.Nöthiger-Strahm "Hortensia von Gugelberg" in Schritte Offene ins, 2l, 1991, No. 4, 9-13.

## Ikus, gainera 
* Medikuntza, teknologia
* Emakumea
* Feminismoa
* Suitza eta haren historia
Ratatouille (filma)

**Ratatouille**, 2007ko Brad Bird estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoilariak zuzendu, ekoitzi eta idatzitako Pixar ekoiztetxearen konputagailu bidezko animazio komedia film bat da. Izenburuak okzitaniar-frantziar usadiozko Ratatouille platera ezagunarengatik darama.

2007ko Marrazki bizidunetako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen (Brad Bird eta Jan Pinkava).

## Argumentua 
Remy frantziar chef handi bat bilakatzea amets egiten duen arratoi jator bat da, nahiz eta haren familia aurkakotasuna jasan eta sukaldaritza sagu eta arratoiei ezinikusia dien lanbide bat izan. Patuak Remy Parisko estoldetara eramananaraziko du, bere asmoentzako lekurik egokiena, izan ere, Auguste Gusteau, nouvelle cuisine delakoaren sukaldari nabarmena denaren jatetxearen azpian baidago. Ezohiko (eta batere ongietorria ez den) bisitaria izatea arriskutsua izan arren), Remyk sukaldaritzarengatik duen irrikiak paristar sukaldaritza giroa hankaz gora jarri eta abentura ziraragarri bati hasiera emango dio.

## Aktoreak 
* Patton Oswalt: Remy
* Lou Romano: Alfredo Linguini
* Janeane Garofalo: Colette Tatou
* Ian Holm: Skinner
* Brian Dennehy: Django
* Peter O'Toole: Anton Ego
* Brad Garrett: Auguste Gusteau
* Peter Sohn: Emile, Remyren anai zaharra
* Will Arnett: Horst
* Julius Callahan: Lalo
* James Remar: Larousse
* John Ratzenberger: Mustafa
* Teddy Newton: Talon Labarthe
* Tony Fucile: Pompidou
* Jake Steinfeld: Git
* Brad Bird: Ambrister Minion

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Georgiana Cavendish

**Georgiana Cavendish, Devonshireko dukesa** (*jaiotzez* **Spencer**; 1757ko ekainaren 7a - 1806ko martxoaren 30a) Ingalaterrako aristokrata ezagun, idazlea eta ekintzaile bat izan zen. Spencer familiakoa zen eta Willian Cavendish Devonshireko 5. kondearekin ezkondu zen.

Dovonshireko dukesa bezala sona handia uzan zuen bere garaiko goi gizartea. Ezaguna zen haren edertasuna, karisma eta janzteko zuen estiloa. Iritzi politikoak emateko trabarik ez zuenez, gatazka ugari izan zituen bere garaiko gizartean. Jokozaletasuna ere haren ezaugarrietako bat izan zen.

Diana Galeskoaren arbasoa da. Bien bizitza, garaien arteko desberdintasunak alde batera utzita, maiz erkatu dira tragediaren ikuspuntutik.

## Erreferentziak
Sin rodeos (filma)

***Sin rodeos*** 2018ko Santiago Segura espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Pazek bizitza perfektua du, itxuraz behintzat. Lana du, bikotekidea, lagunak... Baina zerbaitek huts egiten du, itota sentitzen baita. Indiako sendatzaile batengana joatea erabakiko du, eta hark belar batzuk emango dizkio tratamendu gisa. Baina edabeak nahi gabeko efektua izango du Pazengan: aurrerantzean, pentsatzen duena besterik ez du esango, gordin.

## Aktoreak 
* Maribel Verdú: Paz
* Diego Martín: Gabriel
* Toni Acosta: Bea
* Rafael Spregelburd: Dante
* Bárbara Santa-Cruz: Alejandra
* Cristina Castaño: Vanessa
* Cristina Pedroche: Alicia
* Santiago Segura: Amil Narayan
* Paco Collado: Eusebio
* Daniel Medina: Tolouse

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foxtrot (2017ko filma)

***Foxtrot*** () 2017ko Samuel Maoz israeldar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Tel Aviveko bikote aberats batek semea soldaduskan dauka, kontrol gune militar batean. Zerbait gaizki aterako da, eta gurasoek jakingo dute semea hil egin dela. Orduan, gurasoen dolua azalduko du filmak, mutilaren ibilbidearen berri ematen duen bitartean. Semea hil eta sei hilabetera gurasoak nola dauden erakutsiko dute.

## Aktoreak 
* Lior Ashkenazi: Michael Feldmann
* Sarah Adler: Daphna Feldmann
* Yonaton Shiray: Jonathan
* Shira Haas: Alma

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foxtrot (argipena)

**Foxtrot** izan daiteke:
* Foxtrot edo **fox-trot**, ragtime garaiko dantza estiloa;
* Foxtrot F hizkirako HEZINEk onarturiko hitza;

## Musika 
* *Foxtrot*, Genesisen albuma;
* *Foxtrot*, Nanase Aikawaren albuma;

## Zinema 
* *Foxtrot*, britano-mexikar filma;
* *Foxtrot*, israeldar filma.
Sally Pearson

**Sally Pearson**, jaiotza-izenez **Sally McLellan**, (Sidney, Australia, 1986ko irailaren 19a) australiar 100 metro hesi-lasterketako atleta da. Bere kirol-ibilbidean zehar, txapeldun olinpikoa eta munduko txapelduna izan da. 2011n urteko emakumezko atletarik onena izendatua izan zen.