Maieutika

[thumb|Sokratesen 1787. urteko irudia. [Jacques-Louis David (1748–1825)]]
**Maieutika** (grekerazko *μαιετικóς-etik*, **maieutikós**, «emagina»; μαιυτικη, maieutiké, «erditzeetan laguntzeko teknika») Sokratesek aplikatutako metodoa da, zeinaren bidez irakasleak, galderen bidez, ikasleak ezagutzak deskubritzen baititu.

Emaginak umea ekartzen laguntzen duen bezala, Sokratesek jakinduria, ezagupena azaleratzen lagunduko du: erditzeko minak esnatu eta lasaitu egiten ditu, erditze zailak ondo eroaten laguntzen du eta, beharrezkoa bada, abortua eragiten du; prozesua mingarria da, metodo sokratikoaren galdera ankerrak direla eta, baina horrek argitasuna sortzen du, eta egia norbanakoarengandik abiatzen da. Ezagutzaren metodo hau K.a. IV. mendekoa da, eta, oro har, Sokrates historikoari egozten zaio, Platonen *Teeteto* lanean agian nolabait aipatua.

Maieutika metodo sokratikoaren bigarren fasea da. Lehena *ironia sokratiko* deritzona da. Bertan, tratatu beharreko gaiari buruzko ezjakintasuna simulatzen du maisuak, hasieran solaskidearen ezaugarriak goraipatuz, eta, ondoren, ulertaraziz hark uste zuena baino gutxiago dakiela eta haren ezagutza aurreiritzietan edo ohituretan oinarrituta zegoela, ez besterik.

Ondoren, maieutika dator, metodoaren ekintza pedagogikoa. Teknika da solaskideari galdera zorrotzak egitea, solaskideak argia ikusten laguntzen dioten kontzeptu orokorrak aurkitzeko.

## Etimologia 
«Maieutika» hitza hitz greziarra da (μαιευτικaska, "*maieutiké*"), eta obstetrizia gisa itzultzen da, hau da, erditzeaz edo tokologiaz arduratzen dena. Sokratesen ama, Fenareta, emagina zen.

Sokratesek aldatu egin zuen maieutikak zuen esanahi medikoa, eta filosofiaren esparrura birbideratu zuen. Maieutikaren benetako esanahia «erditzen laguntzeko artea» den bitartean, Sokratesek «ezagutzez erditzen laguntzeko artea» izan zuen ardatz. Estilo sokratikoa da, galderen bidez, solaskideak berak neurtu eta erantzunak aurkitzea .

## Balizko jatorria 
Sokratesi maieutikaren asmakuntza egozten dioten dokumentu bakarrak Platon *Oturuntza* eta *Teeteto*ren *Solasaldiak* dira. Beraz, historikoki ez dago frogatuta Sokratesek asmatu zuenik. Baina egungo filosofian uste da Sokrates bera dela metodo horren sortzailea, eta hori Sokratesi buruzko liburuetan dago, Platonek, haren ikasleak, idatziak.

Bere gai nagusia galdera hau da: Zer da ezagutza? Teeteto matematikako eta antzeko zientzietako ikasle gazteak hiru definizio proposatu zituen, baina Sokratesek ez zituen onartu. Jakitea, jakintza, ezin da definitu ez pertzepzio gisa, ez egiazko iritzi gisa, ez egiazko iritziaz lagundutako azalpen gisa ere. Sokratesek argudio horiek ikuspuntu kritiko batetik ezeztatzen ditu, hau da, Teetetok proposatzen duena galderen bidez baino ez du zalantzan jartzen, eta ez du ezagutza-kontzepturik formulatzen.

Solasaldia horretatik dator ezagutzaren definizio tradizional bat, egiazko sinesmen justifikatutzat hartzen duena.

## Teknikak: maieutika eta ironia sokratikoa 
Teknika hau orfismoaren ezagutza teknikoen bilakaera bat da; ezagutza horiek erreminiszentziaren teoriaren sinesmenean eta katarsiaren praktikan oinarritzen dira, bereziki Pitagorasek garatua.

Maieutika, aurreko belaunaldien tradizioagatik eta esperientziagatik kontzientzian pilatzen den ezagutza dagoela sinestetik abiatzen da. Beraz, maieutikaren bidez, norbanakoari gonbidatzen zaio bere baitan latente eta inkontzientean dagoen egia aurkitzera; ironia, aldiz, historikoki Sokratesek ustez sortua, teknika bat da erakusteko norbanakoari bere ustez ongi dakienaren eta egiaren artean aldea badagoela edo agian okerrago, norbanakoa ustez ongi dakiena agian benetan gezur hutsa izan daiteke.

Ironia erabiltzen da jakin badakitela uste duten pertsonen kontra baina benetan ezjakinak diren pertsonen kontra; maieutika, berriz, zuzentzen zaio, ezjakin hutsa dela pentsatzen duen pertsonaren kontra benetan ezjakintsu izan gabe.

### Sokratesek aurkeztua 
Filosofian, maieutikaren kontzeptua Sokratesen pertsonaia historikoari lotuta dago.

Ordena kronologikoan, maieutika Sokratesekin lotzen duen Platonen lehen testua *Oturuntza* da. Sokratesek Diotima emakumezko apaizaren hitzak errepikatzen ditu eta adierazten du gizon bakoitzaren arima haurdun dagoela eta erditu nahi duela. Haatik, erditze hori ezin da gauzatu, dio Diotima emakumezko apaizak. Filosofoaren zeregina da, hain zuzen, arimari erditzen laguntzea (filosofoak "emaginarena" egin behar du, arimari erditzen lagundu behar dio), eta argi hori *edertasuna* da, λóγος-a bezala definitzen dena. Erditze horretatik "*maieutika*" hitza dator, eta "emagina" esan nahi du.

Sokratesenen maieutika ulertzeko bigarren Solasaldia platonikoa *Teetetoa* da. Izen honetako pertsonaiari gogorarazten dio bere ama, Fenareta, emagina zela, eta ohartarazten dio bera ere arte obstetrikoaz arduratzen dela; baina bere artea gizonei aplikatzen zaie eta ez emakumeei, eta arimarekin erlazionatzen da, eta ez gorputzarekin. Izan ere, emaginak erditzen laguntzen duen bezala, baina emaginak berak erditzen ez den bezala, Sokratesen artea ez da ezagutza berak ematea, baizik eta galdetzaileen arimari laguntzea haiengan ernalduta dauden ezagutzak erditzen.

Definizio sinple eta koherente batean, galdera gehiagorekin erantzutea da maieutika; horrela, amaiera batera iristen da, non erantzuna ikasleak berak ematen baitu, galdera zorrotzen bidez ongi bideratua.

## Hezkuntzan 
Maieutika, ezagutzarako bide bezala, hezkuntzan garrantzi handia izan du garai eta toki jakin batzuetan. Maieutikak filosofoak eta hezitzaileak emaginekin konparatzen ditu, umea erditzen laguntzailea delako hezitzailea. Hizkuntza batzuetan erditze adierazteko 'argitze' edo antzeko hitz bat erabiltzen da. Maieutikak argia bilatzen laguntzen du. Solasaldia, galdera zorrotzekin ondo bideratua da maieutikak erabiltzen duen teknika ezagutza handiagoa lortzeko.

Irakaskuntza-metodo sokratikoaren oinarrizko ideia da irakasleak ez diola irakatsi behar ikasleari ezagutza, uko egiten baitio bere burua egia desberdinak sar daitezkeen errezeptakulu edo tiradera hutsa izateari. Eskola sokratikoan, ikasleak ezagutza bilatzen du irakaslearekin hitz eginez.

Psikoanalisia ere, batzuen ustez, maieutika teknika mota bat da. XX. mendean, Jacques Lacan psikoanalisia eta maieutika konparatu zituen. Horrela, Psikoanalisia metodologia bat da non psikoanalistak galderen bidez bideratzen du psikoanalizatuak bere burua hobeto ezagutzea. Psikoanalistak inkontzientean dagoena jakintza kontzientera azaleratzen lagundu behar du.

## Paulo Freire 
[thumb|[Paulo Freire 1977]]
Paulo Freirek, Brasilgo hezitzaile eta hezkuntzaren teorialari garrantzitsuak, balio handia ematen dio maieutika hitzari. Bere *Pedagogia do Oprimido* (*Zapalduaren pedagogia* ) lanean, hezkuntza liberatzaile eta, jakina, *neosokratiko* baten bilaketa eskaintzen digu, azaltzen digun *komunikazio kontzientzia hartzatzailea* maieutikoa baita. Pedagogo honen arabera, Solasaldia gizakiek egiten duten topaketa bat da, munduak baldintzatua, eta, beraz, ez da amaitzen nik-zuk harreman hutsean. Existentziazko eskakizun gisa, Solasaldiaren bidez munduari iritzia emateko konpromisoa hartzeak ez du esan nahi egia bat inposatu behar denik; aitzitik, egia bilatzea egintza sortzailea da. Hori dela eta, hezkuntzaren barruan egintza hori praktika askatzailetzat hartzeko, ez da onargarria “banku-hezitzailea”, “antidialogikoa”, egotea; izan ere, egin ez diren galderen erantzunak sustatzen ditu, eta, ziur asko, erantzun horiek menderatzaileak, ezarleak, ustez epaitu gabeko egiak izango dira. Hezitzaile-hezitzailearentzat, Solasaldiak elementu antolatuak, sistematizatuak eta goratuak etengabe itzultzea (ez uztea) sustatzen du. Solasaldiak baino ez du esan nahi pentsaera kritikoa, eta, hala, gizakiaren transzendentzia- eta sormen-gaitasuna indartzen da, askatasunez hezten baita, eta ez inposizioz. Gizakia subjektu eta erakunde pentsalari gisa ikusten du, eta hezitzaileari ekarpenak egin diezazkioke, hark ez baitu egia absoluturik, eta, hala, etxekotasun handiagoa ez duen gizarte hezia sortu ahal izango du. Horrekin bakarrik, uste du, ezarritako ereduekin hautsi eta erabateko eraldaketa egin ahal izango dugula. Horregatik, Freirerentzat, benetako hezkuntza Solasaldia da.

## Fokuak 
Maieutika ironia sokratikoarekin integratzen da nahitaez, eta hori da aurreiritzien pentsamendua arazteko lehen fasea.

Solasaldia sokratikoaren oinarrizko elementuak galdera, erantzuna, eztabaida eta ondorioak ateratzea dira. Elementu horien artean daude hasierako ideia (okerra edo ezjakintasuna izan daiteke) eta azken ideia, zeinetara iristen baita bereizketa intelektualaren bidez.

### Eskola sokratikoaren 3 faseak 
Hiru fase zehaztu daitezke eskola sokratikoaren barruan:

* Ironia sokratikoa: Honetan, ikasleak esaten duena asko pentsatu gabe erantzuten du. Oro har, ikasleak uste duena egia dela pentsatzen du, baina, egiaz, ez du denborarik izan sinesten duenari buruzko pentsamendu objektiborik garatzeko. Hori filosofian aurreiritzia esaten zaionari dagokio. Filosofoak galderen bidez eztabaidatzen du dizipuluak duen ideia, harik eta dizipuluak jakin arte pentsatzen zuena erratua edo osatugabea zela.
* Maieutika: Prozesu sokratikoaren bigarren mailan jartzen da. Aurreiritzirik gabe, Solasaldian jarraitzera gonbidatzen dute ikaslea, egiaren koherentzia sakonki aurkitzeko. Abiapuntua da ezagutza giza kontzientzian ezkutuan dagoela, eta beharrezkoa dela hura jaioaraztea, jaioaraztea (emagina = maieutika).
* Alétheia: Grezierazko hitzaren transkripzioa da; *aletheia* zera da, "egia" edo "egiazkoa"; ondorio-fase horretan, ikaslea berak aurkitu duen egiaren jabe egiten da. Grezierazko  hitza literalki "belorik gabe, estalkirik gabe" (-λθεια) bezala itzultzen da, "ezkutuan ez egotea", "bistakoa dena", esanahiak ere hartuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* aporia
* brakiologia
* gnóthi seautón
* metodo sokratikoa
* Bakarrik dakit ez dakidala ezer
* bloomen taxonomia

; Beste batzuk

* Kōan

## Kanpoko estekak