open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Murtziako Erresuma

**Murtziako Erresuma** () Iberiar penintsulan izandako entitate bat izan zen, Gaztelako koroapean zegoena.

XIII. mendeko errekonkistatik 1833ko Espainiaren banaketa administratiboraino iraun zuen. Egungo Murtziako Eskualdeaz gain, Albaceteko probintziaren hego-ekialdea, Alacanteko Villena eta Sax eta Jaéngo probintziako zenbait herri barnean zituen.

Gaztelako koroak 1243ko Alcarazko itunaren bidez protektoratu bilakatu zuen. Bertokoak (gehienak musulmanak zirela), 1264an matxinatu ziren eta Gaztelak eskualde berreskuratzeko Aragoiko koroaren laguntza eskatu zuen. Aragoiarrek hurrengo bi urteetan erresuma osoa konkistatu eta Jakue I.a Aragoikoak 10.000 lagunez birpopulatu zuen. Aragoiarrek Murtzia Gaztelari itzuli eta eskualdea gaztelar askoz ere birpopulatu zen. 1296an aragoiarrek berriro inbaditu zuten erresuma eta 1304an Torrellasko ituna sinatu zuten arte zirauten. Torrellasko itunaren bitartez, Murtzia gaztelarren eskuetan eta Valentziako Erresumak Segura Beherea, Alacantí eta Vinalopó osoa bereganatu zituen.

## Kanpo estekak
Bañez Artazubiaga jauregia

**Bañez Artazubiaga jauregia** Gipuzkoako Arrasate udalerriko jauregi bat da. Iturriotz kalean dago, Arrasateko Alde Zaharran.

## Historia 
XVI. mendean Asensio Bañezek harlanduz egina, burdin landuzko eta eskulanezko molde eta erliebeak ditu.

## Eraikina 
Balkoi nagusian zintzilik dagoen armarria nabarmena da oso, sugarretan dauden bi aizkora dituzten bi esku dorre bati su emanez agertzen baidira. Armarriko idazkia latinez dago: “pro nostri generis libertate combusta”, *geure leinuaren askatasunaren alde errea*, Juan Bañezen jokaerari aipamen eginez, Oñatiko Jaunaren nahiei men egin ez, eta Bedoñako bere Artazubiaga dorretxeari su eman baitzion. Ate nagusiko dintelean honako idazkia irakur daiteke: “Solus Labor Parit Virtutem; Sola Virtus Parit Honorem” (*Lana bakarrik da Bertutearen iturburua; Bertuteak bakarrik sor dezake Ohorea*)

## Kanpo estekak 
* Bañez Artazubiaga jauregia
Alde Zaharra (Elorrio)

**Elorrioko Alde Zaharra** Bizkaiko Elorrio udalerriko herrigune historikoa da. Elorrioko ezaugarririk nabarmenetarikoa oroigarriz beteriko udalerria izatea da. 1964an Monumentu Multzo Historiko-Artistiko izendapena era ofizialean jaso zuen Bizkaiko lehenengo udalerria izan zen.

Kalerik kale joanez gero, jauregi asko topa daitezke, gehienak XVI-XVII. mendekoak. Bertako biztanleen ondasun oparotasuna isladatzen duten berpizkunde eta barroko tankeretako eraikinak.

Eraikin hauen ezaugarri nagusienetakoa jabedunen aitor-semetasuna aldarrikatuz beraien etxaurreetan harro agertzen dituzten armarriak dira, bai eta beraien lorategietara begira dauden egutera zabalak ere.

Jauregi, eraikin eta armarri guzti hauek bisitatzeko modurik onena, Ondare Ibilbidea delakoa egitea da. Horretarako Elorrioko udalak doako audiogida eskaintzen dizu.

## Ondarea 
### Eliza 
* Sortzez Garbiaren eliza

### XVI. mendea 
* Aldapebeitiatxikia jauregia – XVI. mendea, errenazentista.
* Arabio jauregia – XVI. mendea, errenazentista. Fatxadan armarri ikusgarria du, marmol zuriz egindakoa. Hegoaldeko fatxadan arkudun galeria bikoitza dauka.
* Ibarguen-Urkizu jauregia – XVI. mendea, errenzentista.
* Iturbe jauregia – XVI. mendea, errenazentista.
* Larreategi jauregia – XVI. mendea errenazentista. Karaktere gotikoz idatziriko harria du horma ertzean, 1542koa.
* San Fausto errebaleko etxea. XVI. mendea.
* San Fausto errebaleko jauregia – XVI. mendea, errenazentista.
* Suso errebaleko jauregitxoa –XVI. mendea, errenazentista.

### XVII. mendea 
* Aldapebeitia jauregia – XVII. mendea, barrokoa.
* Altzerreka-Mendiola jauregia – XVII. mendea, barrokoa.
* Arespakotxaga-Andueza jauregia. Txintxirri.- XVII. mendea, barrokoa.
* Arespakotxaga-Azkarraga jauregia – XVII. mendea, barrokoa.
* Arespakotxaga-Mendibil jauregia – XVII mendea, barrokoa. Jauregiak duen arku zorrotza herriko seigarren atea zen.
* Arriola jauregia – XVII. mendea, barrokoa.
* Elorrioko udaletxea. XVII. mendea, barrokoa
* Iturri jauregia – XVII. mendea, barrokoa.
* Lariz jauregia – XVII. mendea, barrokoa.
* Lekerika-Otsa jauregia – XVII. mendea, barrokoa.
* Urkizu etxea – XVII. mendea, barrokoa. Antzinako armarria du sortaldeko horman.
* Urkizu-Iturbe jauregia –XVII. mendea, barrokoa.
* Urkizu-Tola jauregia. Tola – XVII.mendea, barrokoa. Oinplano karratua du eta lau ertzetan pinakuluak dituen horma dauka.
* Zearsolo jauregia. Casajara – XVII. mendea, barrokoa. Arkudun galeria ederra dauka eta balkoietako burdinaren eta teilatu-hegaleko zuraren lanketak arreta berezia eskatzen du.

### XVIII. mendea 
* Esteibar-Arauna jauregia – XVIII. mendea, barrokoa. Esteibarren lehenengo armarria atzealdeko horman agertzen da. Jatorri ezezaguneko beste armarri bat dago ortuan.
* Kanpokaleko Atea – XIV. Mendea. Isabel I. erregina eta Fernando erregearen armarria dago harresiko arkuan.
* Otsa jauregia – XVIII. mendea, barrokoa.
* Urkizu jauregia - XVIII. mendea, barrokoa.

### XIX. mendea 
* Olazabal jauregia. Modet – XIX. mendea, neoklasiko.

### XX. mendea 
* Urkizu Aldatsekua jauregia XX. mendea.

## Bestelakoak 
* Arriola Kultur Aretoa‎
* Hilario Azkarate pilotalekua‎

## Kanpo estekak
Club de Remo San Pantaleón

**Club de Remo San Pantaleón** Marina de Cudeyoko Pontejos auzoko arraun taldea da.

## Historia 
Club de Remo Pontejosek harrobiarekin lan handia egin ondoren 1994an trainerua ateratzea erabaki zuen. Zuzendaritza taldeko kide batzuk ez zuten begi onez ikusi trainerua atera eta eliteko taldea bihurtzea eta 1995ean taldea banatu eta harrobiarekin lan egingo zuen talde berria osatu zuten, *Club de Remo San Pantaleón*.

Batel eta trainerillatan kategoria guztietan hainbat domina eta bandera irabazi dituzte azken urteotan. Aulki mugikorrean ere aritu izan dira. 

2008an arazo ekonomikoen erruz CR Pontejos desagertu egin zen eta 2014an Marina de Cudeyoko SDR Pedreña traineru historikoaren gainbehera iritsi zen. Egoera berri honen aurrean San Pantaleón bera ere trainerua ateratzera animatu zen. Ez zen KAE Ligara inskribatu, epez kanpo baitzegoen, hala ere Kantabriako txapelketan bosgarren egin zuen eta hainbat traineruren ukoen ondoren Espainiako Txapelketan aritzeko aukera izan zuen. Bandera bat ere irabazi zuen, Luancoko El Socorro Bandera.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* **Espainiako txapelketa**
** Zortzigarrena 2014an.
* **Kantabriako txapelketa**
** Bosgarrena 2014an.
### Irabazitako banderak 
* El Socorro Bandera, Luancon, (erlojuzkontrakoa) (1): 2014.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizon gazteak ezkontzeko (Niko Etxart)

***Gizon gazteak ezkontzeko*** Niko Etxart xiberotar musikariaren rock abesti bat da. 1980ko Has' dantzan diskoaren barnean argitaratu zuen. Izenburu berdineko abesti herrikoiaren rock moldaketa da.

## Kanpo estekak 
* Niko Etxarten *Gizon gazteak ezkontzeko* abestia entzungai. Youtube.com
Baga, biga, klik

**Baga, biga, klik** Niko Etxart xiberotar musikariaren rock abesti bat da. 1980ko Has' dantzan diskoaren barnean argitaratu zuen.

Mikel Laboa donostiar kantautorearen *Baga, biga, higa* abestiaren antzera, euskal haur kanta herrikoian jatorria du. Laboaren kasuan sorginen giroko kutsu ilun edo beldurgarria eman zion, aldiz, Nikok jai giro kutsu rockeroa.

## Kanpo estekak 
* Niko Etxarten *Baga, biga, klik* abestia entzungai. Youtube.com
Fernan I.a Peritz Aiarakoa

**Fernan Peritz Aiarakoa** (Toledo, c. 1305 &ndash; Gasteiz, ) gaztelar noblea izan zen, Aiara leinukoa.

Aita Petri I.a Lopitz Aiarakoa, Murtziako  nagusia, eta ama Antsa Fernandez de Barroso.

Aiara, Laudio, Arrastaria, Urkabustaiz eta Kuartangoko jauna, Petri I.a Gaztelakoaren garaian Gipuzkoako ibar-jaun nagusia eta Henrike II.a Gaztelakoaren garaian, Gaztelakoa, eta Arriagako kofradiaren kidea.

Horrez gain, Torrejón de Velascoko jauna, Murtziako adelantado nagusia eta Asturiasko ibar-jaun nagusia ere izan zen. Petri II.a Lopitz Aiarakoaren aita izan zen.

1352an, Petri I.ak hala aginduta, Enkarterri menderatu zuen.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bartolomeu Lourenço de Gusmão

**Bartolomeu Lourenço de Gusmão** (Santos, Brasil, garai hartan Portugaldar kolonia, 1685 &ndash; Toledo, Espainia, 1724ko azaroaren 18a), apaiz jesuita, naturalista eta asmatzailea izan zen, bereziki ezaguna globo aerostatikoaren aurrekari bat garatzeagatik.
Paralelo (argipena)

**Paralelo** hitzak adiera zenbait ditu:
* geografian, paraleloa, Lurraren azalerako irudizko zirkulu-mota;
* geometria, paralelo, puntu komunik ez duten zuzen, plano eta beste objektu geometriko zenbaiten nolakotasuna;
* teknologian, **paraleloan**, bata bestearen ondoren ez baizik eta bakoitza bere bidetik bideratu edo garatzen deneko egituraren ezaugarria,
** paraleloko zirkuitua.

## Ikus, gainera 
* Paralelismo (argipena)
Sekuentzia (argipena)

**Sekuentzia** hitzak segida ordenatu bat adierazten du. Erabilera zenbait ditu:
* zineman, sekuentzia, toki eta denbora berean garatzen den plano multzo bat;
* sekuentzia, liturgiarako musika-konposizioa;
* astronomian, sekuentzia nagusia, izarren tipologia bat,
** sekuentzia nagusiko izar zuria,
** sekuentzia nagusiko aurreko izarra.
## Ikus, gainera 
* Sekuentziatzaile
* Sekuentziazio
Plano (argipena)

**Plano** hitzak adiera zenbait ditu:
* geometrian, planoa, objektu geometrikoa;
* kartografian, planoa, herri eta hirietako irudikapen kartografikoa, eraikinak, kaleak eta errepideak erakusten dituena;
* arkitekturan, planoa, eraikin bateko irudikapena;
* zineman eta argazkigintzan, planoa, objektiboaren eta hartu nahi den irudiaren arteko distantziak eta irudi horren edukiak (objektuen dimentsioak) definitutako irudia.
* Ikus-entzunezkoetan, planoa, ikus-entzunezko hizkuntzaren oinarrizko unitate narratiboa, zentzua duen unitate minimoa.
* Plano, AEBetako Texas estatuko hiria.
Stana Katic

**Stana Katic** (Hamilton, Ontario, 1978ko apirilaren 26a) kanadar aktorea da. Bere paper garrantzitsuena *Castle* telesaileko Kate Beckett inspektorea izan zen. 2013 eta 2014an, emakumezko aktore dramatiko onenaren People's Choice Awards saria irabazi zuen.

## Bizitza 
Stana Katic Hamiltonen jaio zen, bere aita serbiarra eta bere ama kroaziarra izanda. Haiek, antzinako Jugoslaviatik Kanadara emigratu zuten. Geroago, Stanaren familia Aurorara, Illinoisera, joan ziren. Hasierako urteetan, Estatu Batuetatik eta Kanadatik zehar ibili zen. 1996.urtean *West Aurora High School*en graduatu eta gero, aktuazioa ikasi zuen *Goodman School of Drama* eskolan. Lau neba eta arreba bat du, bera handiena izanik.

Ingelesa hitz egiteaz gain, kroaziera, bosniera, esloveniera, frantsesa, gaztelania eta italiera ere hitz egiten du.

## Filmografia
Alde Zaharra (Durango)

**Durangoko Alde Zaharra** Bizkaia Bizkaiko Durango udalerriko herrigune historikoa da. 1997ko urtarrilaren 14an Multzo Monumentala izendatua izan zen eta Bizkaiko kultura ondasunen zerrendan sartua.

## Ondarea 
* Durangoko merkatua
* Durangoko udaletxea
* Etxezarreta jauregia
* Ezkurdi plaza
* Kurutziagako gurutzea
* Lariz dorrea
* Mikeldiko idoloa
* San Agustin Kultur Etxea
* Santa Ana eliza
* Santa Anako arkua
* Tabirako San Pedro eliza
* Uribarriko Andra Mariaren basilika

## Kanpo estekak 
* Durangoko Alde Zaharra. Durangoko Turismo Bulegoaren webgunea 
* Durangoko Alde Zaharra. Euskadiko Turismo Bulegoaren webgunea
Mansart etxea

**Mansart etxea** Donibane Garazi baxenabartar hiriburuko etxe bat da.

Monumentu historikoen zerrendan inskribatuta dago, eta Donibane Garaziko herriko etxea hartzen du.

Bere helbidea `Charles de Gaulle enparantza, 13` da.

## Deskribapena 
Donibane Garaziko harresitik kanpo eraikia, Mansart etxea Charles de Gaulle enparantzan dago. XVIII. mendearen hasieran eraiki zen. Lehen urteetan, David Furre artile merkatariaren etxebizitza eta denda hartu zituen. Luis XIV.a estiloko hotel berezi honek, harri arrosaz eraikitako fatxada harmoniko bat du, hiriko beste hainbat eraikinek bezala. Bere izena, eraikuntza osoa estaltzen duen arbelezko teilatua koroatzen duten mantsardetatik hartzen du. 1935ean, Donibane Garaziko herriko etxea eraikinaren jabe egin zen, eta 1950eko hamarkadan, bertan ezarri zituen udal bulegoak.

## Erreferentziak 
* Mansart etxea. Monumentum.
* Mansart etxea. Mérimée data-basea.

## Ikus, gainera 
* Donibane Garazi
* Donibane Garaziko herriko etxea

## Kanpo estekak
Alpetar Eskia 1948ko Neguko Olinpiar Jokoetan

**Alpetar Eskia 1948ko Neguko Olinpiar Jokoetan** Alpeetako Saint-Moritz (Suitza) herrian ospatu zen, 1948ko otsailaren 2a eta 5a bitartean.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Domina zerrenda 
## Kanpo estekak
Serie (argipena)

**Serie** hitzak adiera zenbait ditu:
* matematikan, seriea, batura moduan adierazten den segida bat;
* geologian, serie geologikoa;
* kimikan, serie kimikoa;
* teknologia,
** serieko zirkuitua,
** serieko ataka,
** serieko transmisioa;
* ekonomian, serieko ekoizpena;
* kiroletan, **seriea**, batzuetan txapelketa edo sailkapen-fase bati ematen zaion izena.
Herentzia (argipena)

**Herentzia** hitzak adiera zenbait ditu:
* zuzenbidean, **herentzia** edo jaraunspena, hildako pertsona baten ondasunak, beste bati edo batzuei transmititzen zaizkionean;
* biologian, herentzia genetikoa, belaunaldi batetik bestera transmititzen diren ezaugarri biologikoak.
1941ko Munduko Alpetar Eski Txapelketa

**X. Munduko Alpetar Eski Txapelketa** Alpeetako Cortina d'Ampezzo (Italia) herrian ospatu zen, 1941ko otsailaren 1a eta 9a bitartean, Nazioarteko Eski Federazioak (NEF) eta Italiako Eski Federazioak antolatuta.

Bost urte geroago, 1946an, Nazioarteko Eski Federazioak (NEF) baliogabetu zituen emaitzat parte-hartzaile kopurua mugatua zelako eta bakarrik II. Mundu Gerrako Ardatzeko potentzietakoak. Alemaniak eta Italiak 18 domina guztiak irabazi zituzten.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Domina zerrenda 
## Kanpo estekak
Benda (argipena)

**Benda** hitzak adiera zenbait ditu:
* benda, hesgailu eta lotura ere deitua, gorputzaren atal bat kanpotik babesteko oihal luzea;
* 734 Benda, asteroidea;
* Benda, Gineako herria.
Lotura (medikuntza)

thumb|300px|Eskuko lotailua.

**Lotura**, **lotailua**, **hesgailua** edo **benda** (Heg.) gorputzaren atal bat babesteko oihal luzea da, atalaren inguruan bildu egiten dena, atala immobilizatu, atalean txertatu den gailu bat babestu edo zauri bat kanpotik sor daitezkeen infekzioetatik babesteko.

## Ikus, gainera 
* Lotura itsaskor

## Kanpo-estekak
2015eko martxoaren 20ko eguzki eklipsea

**2015eko martxoaren 20ko eguzki eklipsea** eklipse osoa izan zen. 

1,045eko magnitudea izan zuen. Eklipse osoaren iraupenik handiena Faroeetan kostatik gertu izan zen eta 2 minutu eta 47 segunduko iraupena izan zuen. Europan 2026ko abuztuaren 12ko eguzki eklipsearen aurretik azken eguzki eklipse osoa izan zen.

Bere ibilbidearen bukaeran Ilargiaren itzala Lurraren gainazaletik alde egin zuen espaziora Ipar Poloan. Martxoaren 20an ekinozioa denez, lehen aldia izan zen Eguzkia Ipar Poloan agertzen zela, 6 hilabete gauez eman ostean.

Garraio publikoa erabilita eklipsearen osotasuna ikus daitekeen leku bakarrak Faroe Uharteak eta Svalbard ziren.

## Irudiak 

File:SE2015Mar20T.gif
File:15-03-20-Sonnenfinsternis-Berlin-RalfR-N3S 6865-01.jpg

## Harremana duten eklipseak 
### Ilargi eklipseak 
2015eko apirilaren 4ko eguzki eklipseak jarraituko du eguzki eklipse hau, Australian eta Asia eta Ipar Amerikako Ozeano Bareko kostaldetan ikusgarri.

### 2015-2018 tarteko eguzki eklipseak 
### Saros serieak 
### Serie metonikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hereditario (argipena)

**Hereditario** hitzak herentziari dagokiona adierazten du. Erabilera zenbait ditu:
* zuzenbidean, jaraunspenari dagokiona adierazteko;
* biologian, herentzia genetikoari dagokiona adierazteko.
Aitor Arregi Arrieta

**Aitor Arregi Arrieta** (Bergara, Gipuzkoa, ) gipuzkoar futbolari ohia da, Eibar KE taldeko jokalaria izandakoa. Erdiko atzleari moduan jokatzen zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Fernando Lumbreras

**Fernando Lumbreras Almunia** (Tutera, 1984ko abenduaren 19a-) nafar futbolari ohia da. Ezker atzelario lanetan aritzen zen. Txema Lumbreras futbolari ohiaren sema da.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Santa Feko garaia

**Santa Feko garaia** Nafarroako Urraulgoiti udalerriko Baratzagaitzeko Santa Fe monasterioan dagoen garai bat da, Eparotz kontzejutik hurbil. XV. mendean eraikitako garai hau gaur gun Santa Fe ostatua denaren patio ireki eta laukizuzenean dago.

Harrizko 12 zutabeen gainean exekitzen da, zutabeak harlauza biribilez amaituak daude. 1980-1981 osorik zaharberritu zen, bere pieza guztiak banan-bana desmontatu, zenbatu eta berriz ere jatorrizko lekuan ipini ondoren.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko garaiak
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
2008ko Espainiako Traineru Txapelketa

**2008ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 61. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 9 eta 10ean jokatu zen Castro Urdialesen, eta Astillerok bere zortzigarren garaipena lortu zuen.

## Historia 
Larunbateko sailkapen estropadan Urdaibai eta Castroren arteko lehia ikusi bazen ere igandean Astillerok oso erraz irabazi zuen txapelketa. Aipatzekoa kontsolazio txandan izandako emozioa, hiru traineru sei segunduren barruan sartu baitziren.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen estropadak 
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Sociedad Deportiva de Remo Astillero
** Entrenatzailea: Jose Manuel Francisco
** Patroia: Joseba Arbona
** Arraunlariak: Raúl García, Alberto González, Vasile Matei, Jon Salsamendi, Miguel Ángel Ruiz, Óscar Viúdez, Mauricio Monteseirín, Roberto Pérez, Luis Pazos, Antonio Vallejo, Juan Zunzunegui, Israel Bolado eta Fernando Rúa.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.todoremo.com (LXI Campeonato de España de Traineras)
120 Eguzki sarosa

thumb|120 Eguzki Sarosaren animazioa
[thumb|[1870eko abenduaren 22ko eguzki eklipseaSeriearen 53. kidea]]
[thumb|[1889ko urtarrilaren 1eko eguzki eklipseaSerieren 54. kidea]]
[thumb|[1997ko martxoaren 9ko eguzki eklipsea, Chita, ErrusiaSeriaren 60. kidea]]
**120 Eguzki Sarosa** 18 urte eta 11 egunero errepikatzen da, 71 ebentorekin guztira. Seriea eguzki eklipse partzial batekin hasi zen 933ko maiatzaren 27an, eta 1059ko abuztuaren 11an eklipse anular batera iritsi zen. Ondoren hibridoa izan zen 3 datatan: 1510eko maiatzaren 8tik 1546ko maiatzaren 29ra eta 1564ko ekainaren 8tik aurrera eklipse totalak izan dira 2033ko martxoaren 30era arte. Ondoren eklipse partzialekin jarraituko du, 2195eko uztailaren 7ra arte. Eklipserik luzeenak 2 minutu eta 16 segundu iraun zituen, 1654ko abuztuaren 12an.

## Eklipseak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiar elezahar beltza

[thumb| Espainiako konkistatzaileek [Mexikon bertako herritarrei egindako basakeriak Bartolomé de las Casasen arabera.]]
**Espainiar elezahar beltza** () kontzeptuarekin Espainiako historiaren ikuspuntu negatiboa adierazten da. Horren arabera, Espainia intolerantzia, erlijio fanatismoa, krudelkeria eta obskurantismoaren lurraldea izango litzateke. Elezahar horren oinarrian absolutismoa, Europan zehar egindako protestanteen aurkako sarraskiak eta Amerikako espainiar kolonizazioan egindako izugarrikeriak egon daitezke; izan ere, elezahar hori sarritan era manikeistaz erabili izan da. Kontzeptua 1914an *La leyenda negra y la verdad histórica* liburuan Julián Juderías historiagile espainiarrak definitu zuen nahiz eta aurretik Emilia Pardo Bazán eta Vicente Blasco Ibáñez idazleek erabilia izana. Historikoki Filipe II.a Espainiakoa erregearen agintaldiaz hasiko litzateke. Espainian, haien aurkako gezurrezko kanpaina ideologiko eta propagandistikoa bezala ulertu izan da kontzeptu hau.

## Bibliografia 
* Julián Juderías: *La leyenda negra y la verdad histórica: contribución al estudio del concepto de España en Europa, de las causas de este concepto y de la tolerancia política y religiosa en los países civilizados*. Madril: Tip. de la Revista de Archivos, 1914.
* Julián Juderías: *La leyenda negra: estudios acerca del concepto de España en el Extranjero*. Bigarren argitalpen berritua eta osatua. Bartzelona: Araluce, 1917.
* Joseph Pérez: ''La légende noire de l'Espagne''. Fayard:2009. ISBN	:9782213652917.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Inkisizioa
* Odol garbitasun
* Antisemitismo

## Kanpo estekak 
* : Elezahar beltza Encyclopaedia Britannican.
Artiedako jauregia

**Artiedako oinetxe jauregia** Urraulbeitiko Artieda kontzejuan XIV. mendeko oinetxe jauregi bat da.

## Historia 
thumb|left|Artieda familiako armarria
Kontzeju horretako antzinako eraikin gotortua armagintzako lurmutur gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Otxoa Peritz, Artiedako jauna, 1357an Karlos II.a Arleuxko espetxetik askatu zuten zaldunetako bat izan omen zen. Johan Uritz jauregiko jauna zen 1432an. Johan Martinitz Uritz Bianako Printzeak zaldun armatu zuen 1453an, eta leinua beaumontarren alderdirik nabarmenetako bat izan zen urte haietako gerra zibiletan. 1513an, etxea kuartelak ordaintzetik bidalitako orube nobleen artean agertzen da. Bere jabeak, Lope Ezparzakoa kapitainak, 1537tik 50 000 marabedi oheratzeko agindua zuen. 1550ean zortzi tapiz bikain ekarri zituen Flandriatik aretoak apaintzeko. 1726an Besollako markesarena zen -1702an Jose Elio Aiantzek sortutako titulua-, eta honek bere ondasun erantsiei aurre egiteko eskatu zuen. Armarriaren Liburuaren arabera, XVI. mendean armarria urrezkoa zen, bost burela urdinekin; zilarrezkoa, beste armairu batzuetan gulez egina. Aldaera arinekin, Otxoa Peritz Artiedak, 1375ean Gergako gazteluko alkaideak, arma hauek zekartzan.
thumb|Jauregiko patio zabala.

## Eraikina 
Lau angeluko egitura du eta dorreak izkinetan, XV. mendekoa dena. Fatxada nagusian dorre handia altxatzen da, errematean animaliekin eta munstroekin landutako zapatak dituena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Artieda
* Urraulbeiti

## Kanpo estekak
La Torraza

**La Torraza** Nafarroako Valtierra udalerriko lursailetan dagoen dorre baten hondakinak dira. Herrigunearen hegoaldean dago, Arguedas udalerrirako bidean. Antzinako Erromaren garaian jatorria duen Erdi Aroko oinplano laukizuzen eta harlanduzko oinarria duen dorrea da.

Batzuen arabera, dorrearen jatorria erromatar hileta monumentu bat litzateke.

Juan José Martinenaren arabera , Erdi Aroan zaintza behatoki edo dorretxe bilakatzeko asmoz hormak sendotu omen zizkioten, Valtierra hiribildua defendatzen zuten gazteluak eta harresiek osatzen zuten multzoko zati bilakatuz. Bestalde, La Torraza izena bertako Burdin Aroko errausketa nekropoli batez osaturiko aztarnategi arkeologiko bati ere ematen zaio.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Nafarroako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Euskal Herriko prentsa

thumb|*El Liberal Guipuzcoano* egunkaria, 1840ko apirilaren 20.

**Euskal Herriko prentsa** Euskal Herrian argitaratzen den prentsa idatzia da. 1789ko Frantziako Iraultzaren ondotik Europan zehar hedatutako ideia eta bizimoduen ondorio da. Prentsako enpresa modernoak XIX. mendearen azken laurdenean jaio ziren. Euskal nahiz erdal egunkari eta aldizkariak dira, gehienak frantsesez eta gaztelaniaz:
* Euskal Herriko egunkariak
* Euskal Herriko aldizkariak

## Bibliografia 
* Javier Diaz Noci: *Euskal prentsaren sorrera eta garapena (1834-1939*. Donostia: Eusko Ikaskuntza, 1995.
* Maria Gorosarri González: *Euskal Herriko prensta. XVIII. mendetik 1945era*. Euskara Mintzagai bilduma, 3.zk. Eusko Jaurlaritza, 2008, 45 or. ISBN: 978-84-457-2844-4.
* Adolfo Ruiz de Gauna: *Catálogo de publicaciones periódicas vasca*. Donostia: Eusko Ikaskuntza, 1991.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal prentsa
* Euskal Herriko irratia
* Euskal Herriko telebista

## Kanpo estekak
1860ko uztailaren 18ko eguzki eklipsea

[280px|thumb|Eguzki eklipseak Iberiar penintsulan osaturiko ibilbdea,[Francisco Coello de Portugal y Quesadaren mapa.]]
**1860ko uztailaren 18ko eguzki eklipsea** Iberiar penintsularen ipar-ekialdetik ongi behatu ahal izan zen eguzki eklipse osoa izan zen.

## Eguzki eklipse osoa 
## 1860ko eklipse osoaren behaketak 
1,05eko magnitudea izan zuen eta Munduko hainbat tokitan zehar egin zuen ibilbidea (irudian). Ipar Amerika, Iberiar penintsula eta Iparraldeko Afrika hartu zituen.

Europa guztian eklipsea ondoen ikusiko zen tokia Iberiar Penintsula zen eta horregatik zientzialari ugari etorri ziren eta toki desberdinetan kokatu ziren eklipsea ongi ikusi ahal izateko. Toki horietako bat Euskal Herria izan zen eta Warren de la Rue ingeles astronomoak adibidez, Rivabellosatik gertakariaren argazkiak atera zituen. Gasteizen ere astronomo asko elkartu ziren, horregatik dago Astronomoen kalea Santa Luzia auzoan.

Burgosko Briviesca herrian esate baterako Anton Abadia euskaltzale-zientzilaria egon zen.

James Melville Gillissek, berriz, Washingtondik ikusi zuen.

Francisco Coello de Portugal y Quesada kartografoak eklipseak Iberiar penintsulan egin zuen ibilbidearen mapa osatu zuen.

## Garrantzia 
Lehenengo aldiz Eguzkiaren koroa-masaren eiekzio bat behatu zen. Horrek behin betirako baztertu zuen Eguzkia esfera perfektua zenaren ideia.

## Irudiak 

Fitxategi:Toulouse - L'éclipse de La lunette M. Raux (Baux ^) et ... (illisible) coll. humide - Fonds Trutat - MHNT.PHa.814.105.jpg|Eugène Trutaten argazkia, ikusleak Okzitaniako Tolosan
Fitxategi:Warren De la Rue total solar eclipse 1860.png|Warren de la Ruek ateratako argazkia.
Fitxategi:Image taken from page 94 of 'L'Espace céleste et la nature tropicale, description physique de l'univers ... préface de M. Babinet, dessins de Yan' Dargent' (11241600106).jpg|1860ko eklipsearen marrazkia.
Fitxategi:Gasteizko Astronomo kaleko monolitoa.jpg|Astronomoen kaleko monolitoa, Gasteizen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Río Salado

**Río Salado** (euskaraz: ibai gazi) izan daiteke:

## Ibaiak 
* Riosalado, Nafarroako Salado ibaiaren izen arautua euskaraz, Euskaltzaindiaren arabera.
* Salado del Norte, iparraldeko Argentinako ibaia.
* Salado, Argentinako Buenos Airesko probintziako ibaia.
* Salado, Txileko ibaia.
* Salado, Paraguaiko ibaia.

## Toponimoak 
* Río Salado, Aljeriako El Malah hiriaren gaztelaniazko izena.
Salado del Norte

**Salado** edo **Salado del Norte** Argentinako iparraldeko ibaia da, Paraná ibaiaren eskuinaldeko adarra. 2.000 km inguru luze da, eta Atacamako Punan sortzen da, Santa Maria, Calchaqui eta Toro errekastoen bilgunean. Neguan, idorteak izaten direnean, urik gabe iristen da askotan Parana ibaira; euri aldietan baizik, udan, beraz, ez du ura Parana ibaian isurtzen, Santa Fe eta San Lorenzo hirien artean, hain zuzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Arregi

**Aitor Arregi** pertsona hauek izan daitezke:
* Aitor Arregi Artano (1971) Eibar KEko futbolaria ohia.
* Aitor Arregi Arrieta (1990) Eibar KEko futbolaria ohia.
* Aitor Arregi Galdos (1977) gidoigile eta zinemagilea.
Colorado (Argentinako ibaia)

**Colorado** Argentinako ibaia da. Ande mendietan jaiotzen da (Mendozako probintzia) eta 1.300 km-ko ibilbidea bete ondoren, Ozeano Atlantikoan isurtzen du bere ura (Bahia Blancako badia). Pamparen eta Patagoniaren artean muga egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Colorado (argipena)

**Colorado** (euskaraz: gorri), gaztelaniazko hitza, izan daiteke:

## Toponimoak 
* Colorado, Argentinako ibaia
* Colorado, Txileko sumendia (5.748 m.)
* Colorado, Brasilgo Rio Grande do Sul estatuko udalerria
* Colorado do Oeste, Brasilgo Rondônia estatuko udalerria
* Colorado, Estatu Bauteko ibaia
* Colorado, Texasko estatua
* Colorado, Estatu Bauteko estatua
* Coloradoko basamortua, Estatu Batuetako basamortua
* Coloradoko goi-ordokia, Estatu Batuetako goi-ordokia
* Colorado Springs, Estatu Batuetako hiria
* Pozo Colorado, Paraguaiko hiria
* Cerro Colorado, Uruguaiko Flores departamenduko hiria
* Cerro Colorado Uruguaiko Florida departamenduko hiria

## Filmak 
* *Colorado*, Howard Brethertonek zuzendua
* *Colorado*, Sergio Sollimak zuzendua

## Besteak 
* Colorado alderdia, Uruguaiko alderdi politikoa
* Colorado alderdia, Paraguaiko alderdi politikoa
* Chevrolet Colorado, Chevroletek egindako 
* USS Colorado'', gurutze-ontzia
Louis McLane

**Louis McLane** (Smyrna, Delaware, 1786ko maiatzaren 28a - Baltimore, Maryland, 1857ko urriaren 7a) Estatu Batuetako abokatu eta politikari bat izan zen. Andrew Jacksonen lehenengo gobernuko kide zela nabarmendu zen (1831ko abuztua-1833ko maiatza), Bankuaren gerra puri-purian zela.

## Gaztaroa 
Louis Mclane Delawaren jaio zen, aita Wilmingtongo portuan zerga-biltzaile zuela. Frantziako erregearen omenez jarri zioten izen hori.
Alderdi Federalistako kidea zen, baina 1812ko Angloamerikar Gerran parte hartu zuen. Gerra ondoren ere, Alderdi Federalistako kide izaten jarraitu zuen, alderdia bere azkenetan zela. Sei alditan izan zen AEBetako Kongresurako hautatua.

## Andrew Jacksonen gobernuan 
Martin Van Burenekin zuen adiskidantzari esker, Andrew Jacksonen alderdira pasa zen (Alderdi Demokrataren hastapenetan) eta, 1829an, Jackson presidente hautatuta, Ingalaterrara bidalia izan zen anbaxadore moduan. Londresetik Bankuaren aldeko ideiak berrituta itzuli zen, baina artean Jacksonek ontzat jotzen zuen bere lana. 1832ko hauteskunde latzak pasata ("Jackson eta ez Bankurik!"), Diruzaintza Idazkari izaten jarraitu zuen. Aldiz, ordurako Nicholas Biddle Bankuko presidentearekin buruz buru plan bat ontzen ari zen Estatu Batuetako Bigarren Bankuaren baimenaldia berritzeko.

Roger B. Taney fiskal nagusiak McLaneri buruz ohartarazi zuen Jackson, bere printzipioen kontra eta Alderdi Federalistaren programa hamiltondar zaharra berritzera zetorrela leporatuz. 1833 hasieran, Jacksonek agindu kritiko bat eman zio McLaneri: gobernuaren ondasunak Bankutik ateratzea. McLanek, berriz, uko egin zion agindua betearazteari, eta kargugabetua izan zen. William J. Duanek ordezkatu zuen.

## Azken urteak 
Oinordetzari esker aberatsa izanik ere, McLanek hamahiru haur zituen mantentzeko eta, bere kontaktuak baliatuz, negozio eta politika munduan jarraitu zuen, burdinbide- eta banku-konpainietan esku hartuz. 1846 ondoren, Estatu Batuen ordezkari lanetan Ingalaterrara itzuli zen, ipar-mendebaldeko Oregongo muga negoziatzeko.

## Ikus, gainera 
* Jeffersondar demokrazia

## Kanpo estekak
Vatikanoko I. kontzilioa

**Vatikanoko I. kontzilioa** Vatikanon ospatutako lehen kontzilioa izan zen, 1869-1870 urteetan eta Pio IX.ak deitua. Aita Santuaren hutsezintasuna dogmatzat hartzea erabaki zen bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Malah

**El Malah** ( amazigeraz: ⵍⵎⴰⵍⴻⵃ) Aljeriako hiria da, Aïn Témouchent probintzian dagoena.

Kolonia garaia, hainbat espainiar kolono hartu zituen, **Río Salado** izena eman ziotenak. Hauek bertoko ibai gazitik hartu zuten izena. Izan ere, arabierazko toponimoa ibai beretik (Oued El-Malah) ere hartuta dago.

## Kanpo estekak
Mers el-Kebir

**Mers el-Kebir** (, "Portu handia") Aljeriako hiria da, Orango probintzian dagoena.

## Historia 
Antzinako Erromako hiria, XII. mendean almohadeen portu nagusi bilakatu zen. XV. mendean abdaluadien eskuetan zegoen eta laster piraten gotorleku bihurtu zen. 1505ean Cisneros kardinalak Gaztelarrentzat hartu eta Mazalquivir izena eman zion. 1708ra arte egon ziren.

1732an José Carrillo de Albornoz Montemarreko dukeak espainiarrentzat berreskuratua, 1792an Karlos IV.a Espainiakoak Aljerreko beyri saldu zion.

1940an bertan frantziar itsas-gudarostea zegoen, ingelesek Mers El Kébirreko guduan hondoratua.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Terminal (argipena)

**Terminal** hitzak adiera zenbait ditu:
* Informatikan, terminala, informazioa eta datuak sartu eta jasotzeko hardware edo gailu informatikoa, maiz teklatua eta pantaila dituena;
** Informatikan, Unix edo Linux sistemak kudeatzeko oinarrizko aplikazioari ere terminala edo, batzuetan, kontsola esaten zaio. Ezagunenak:
*** GNOME Terminala,
*** KDE Terminala,
*** MacOS Terminala,
*** Xfce Terminala,
* Medikuntzan, gaixotasun terminala;
* Garraioan,
** terminala, aireportu batean bidaiariak jasotzeko instalakuntza;
** **Autobus-terminala**, autobus-geltokia;
** Itsas-portuetan, **portuko terminala**, zamak ontzitik atera eta sartzeko gunea;
* Elektroteknian, **terminala** edo bornea;
* Telekomunikazioetan, terminala, sare bateko mutur edo helmuga;
* Terminal, tipografia bat.
Borne (argipena)

**Borne** hitzak adiera zenbait ditu:
* Élisabeth Borne, Frantziako lehen ministroa.
* teknologian, bornea, gailu elektriko baten atala, kanpoko zirkuitu elektrikorako konexioa bideratzen duena;
* matematikan, behe- eta goi-borneak;
* Borne, Ardèche departamenduko herria;
* Borne, Loira Garaia departamenduko herria.
Borne (elektroteknia)

[thumb|200px|[Bateria hauetan **borne** biak gainealdean daude.]]
Teknologian, **borne** edo **terminala** gailu bat kanpoko zirkuitu elektriko batera konektatzen duen atala da.

## Kanpo estekak
Baloi aerostatiko

thumb|300px
**Baloi aerostatiko** edo **globo aerostatikoa** forma gutxi gorabehera esferikoa duen aerostato bat da, airean inguruak baino dentsitate eta pisu txikiagoa izateagatik flotatu egiten duen gailu bat alegia. Maiz, saski handia dute behealdean loturik, baloiaren barruko airea berotu eta ondorioz arintzeko gailuak edota gas arina kontrolatzeko gailuak eta gidaria eta bidaiariak eramateko. Hainbat erabilera dituzte: ikerkuntza meterologiko eta zientifikorako (ikus, baloi meterologikoa), aisialdiarako eta gerrarako eta baita iragarkiak erakusteko ere. Baloi aerostatikoaren asmatzailea zein izan zen eztabaidatsua da, baina baloi aerostatiko batez egindako lehen hegaldia Motgolfier anaiek egin zuten 1783 urtean.

Euskal Herri gainean hegan egin zuen lehendabiziko baloi aerostatikoa 1784ko martxoan airatu zen Baionatik. Botikaria eta fisikaria zen M. Rochet-ek hidrogenoz beteriko baloia airatzea lortu zuen 10.000 pertsonen aurrean, zeintzuek berotasunez txalotu baitzuten saiakuntzaren arrakasta.

## Kanpo estekak
Vaucheria litorea

***Vaucheria litorea*** alga hori-berdeen barruan sailkatzen den alga bat da. Modu filamentotsuan hazten da, zelula tubular luzeak sortuz, alde bakarretik bakarrik lotuak. *V. litorea* Ipar Atlantikoko kostako marearteko gunearen espezie ohiko bat da, bai Ipar Amerikan baita Europan ere. Ozeano Barean ere aurki daiteke, Washington Estatuaren kostatan. Eurihalinoa da.

Alga gehienek bezala bere energia fotosintesiaren bitartez lortzen du, kloroplastoen lanari esker. *V. litorea*ren kloroplastoek klorofila a, klorofila c, β-karoteno eta diadinoxantin karotenoidea dute.

*Elysia chlorotica* itsas-barraskiloak alga hau jan eta kloroplastoak liseritu beharrean erlazio endosinbiotikoa hasten du, fotosintesia egiten duten barraskiloak izatera iritsiz.

## Kanpo estekak
Lusarretako garaia

**Lusarretako garaia** Artzibarko Lusarreta lekuan XIX. mendeko garai bat da.

## Eraikina 
Bi isuriko teilatua duen harrizko eraikina da. Inposta batez banaturiko bi solairuz osatua dago. Bigarren solairuan atea dago, bertara harrizko eskailera batzuetatik iritsi daiteke. Beheko solairuan erdipuntuko hiru arkuz osatua dago, haietako bi itsuak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Lusarreta

## Kanpo estekak
Andre Maria eliza (Artzi)

**Andre Maria eliza** Artzibarko Artzi herri hustuan XII. mendeko kristiau eliza erromaniko bat da.

## Eraikina 
XII. mendeko eraikina da. Oinplano angeluzuzenekoa da, hiru atalekoa, eta burualdea zirkuluerdi-formakoa du. Bere ondoan sakristia dago. Eraikuntzaren oinaldean dorrea sinplea da, ez oso garaia eta bi bao ditu kanpaientzat. Baoak txikiak eta oso estuak dira, eta nagusiak zirkuluerdiko burualdekoak dira. Kanpoaldean zutabe txikiak eta kapitelak zizelkatuta dituzte.

Landutako portada eta bikain zizelkatutako hagaburutxo ugariak nabarmentzen dira. Portada erdi-puntukoa da eta alde bakoitzean bi zutabe eta kapitel historiatuak ditu. Bertan, oso ondo landutako eskulturak ikus daitezke, pertsonaienak eta xaloagoak izan arren, pantokratorea ere aipagarria da. Erdi-puntuko arkuak, jakes estiloko xake-formako arkuez errematatuta daude. Arkuen artean, bola batzuk eta giza buruak ikus daitezke.

Hagaburutxoak askotarikoak dira, eta lanabesak onak dira, izakiak azpimarratu behar dira, gustu pertsonalagatik, musikarien irudiak sakristiaren gainean, bekatuak irudikatzen dituzten irudi batzuez gain: adibidez, upel bat duen gizon bat, irakurtzen ez zekien gizarte analfabeto baten aurrean fededunak bekatuaren arriskuetan hezteko balio zuen bikote bat: gula, zekenkeria, lizunkeria, etab.

Zeukan erretaula txiki eta ederra Burlatako elizara eraman zuten, albo batean. Erretaula honek bost pintura errenazentista ditu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Artzi
* Artzibar
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Urizko dorrea

**Uritzeko dorrea** Artzibarko Uritz kontzejuan XVIII. mendeko dorretxe bat da.

Herrigunean bertan dago, zaharberritua izan ondoren gaur egun hotel bat da. Itxura bikaina eta egoera ezinobean dagoen eraikina da.

1785ean eraiki zen. 1949an Nafarroako Kultura Ondasuna izendatua izan zen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Uritz

## Kanpo estekak
Fnideq

**Fnideq** (, *al-Finīdiq*, *Fnidq*; ) Marokoko iparraldeko hiria eta portua da, Tanger-Tetuan eskualdean dagoena. 2010ean 57.823 biztanle zituen. Ceutatik gertuen dagoen marokoar hiria da, izan ere, 1956ra arte Ceutakoa zen eta Castillejos zuen izena.

## Demografia 

ImageSize = width:220 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:58914
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:2004 color:gray1 width:1 
   from:0 till:53559 width:15  text:53.559 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2010 color:gray1 width:1 
   from:0 till:57823 width:15  text:57.823 textcolor:red  fontsize:8px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Óbidos

**Óbidos** Portugalgo Leiria barrutian dagoen kontzejua da. 2011ko erroldaren arabera udalerriak 11.772 biztanle ditu, baina herrian bertan 3.100 pertsona inguru bizi dira.

## Etimologia 
Latinezko *oppidum* (zitadela) hitzetik eratorria dela uste da.

## Historia 
Paleolito Aroko aztarnak ere aurkitu izan dira bertan. Zeltiar leinuek asentamendu bat eraiki zuten bertan eta feniziarrekin merkatal harremanak izan zituzten. Dena dela Erromatarrek sortu zuten *Eburobrittium* asentamendua da aintzinako asentamendu aipagarriena. *Civitas* kategoria zeukan eta garai hartako forua, bainuak eta beste zenbait egitura aurkitu dira.

V mendean, bisigodoen etorrerarekin *Eburobrittium* bertan behera utzia izan zen eta herri berria eraiki zen muinoaren gainean, toki babestuagoa baitzen. 713an mairuek eskuratu zuten eta gotorleku bat eraiki zuten. Mozarabe kristauen komunitate bat bizi izan zen bertan.

1148 urtean Afonso Henriquesek konkistatu zuen eta honekin Estremadura probintzia erabat eskuratu zuen Portugalgo erresumak. 1195ean hiri foruak jaso zituen eta 1210an Urraca erreginari eman zitzaizkion lurrak eta XVI mendera arte *Vila das Rainhas* ("Erreginen herria") titulua jaso zuen. XIII mendean gotorlekua berriztu egin zen eta dorretxea eraiki zen. Óbidos garrantzia hartzen hasi zen etahonen adierazgarri 1441ean Alfontso V.a Portugalgoa bertan ezkondu izana.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* A dos Negros
* Amoreira
* Gaeiras
* Olho Marinho
* Santa Maria, São Pedro e Sobral da Lagoa
* Usseira
* Vau

## Turismoa 
Óbidoseko herri gotortua turismogune gerrantzitsua bihurtu da. Urtero uztailean Erdi Aroko feria egiten da, bi aste irauten dituena. Zaldunen arteko borrokak ere izaten dira.

## Ondasun nabarmenak 
* Óbidosko gaztelua
* Óbidoseko akueduktoa
* Lagoa de Obidos hondartza

## Iruditegia 

Irudi:Obidos 03.JPG|Óbidos herria harresien barnean.
Irudi:Obidos April 2009-4b.jpg|Óbidosko gaztelua.
Irudi:Obidos 05.JPG|Óbidosko gaztelua.
Irudi:Obidos 04.JPG|Alde zaharra.
Irudi:Óbidos street.JPG|Alde zaharra.
Irudi:Aqueduto de Óbidos 2.JPG|Akueduktoa.
Irudi:Lagoa de Obidos.jpg|Lagoa de Obidos hondartza.

## Kanpo estekak 
*  Nazareko udalaren webgunea.
Ksar es-Seghir

**Ksar es-Seghir** (; ; ) Marokoko iparraldeko hiria da, Tanger-Tetuan eskualdean dagoena. 2004an 10.995 biztanle zituen. Tanger eta Ceuta artean dago.

## Historia 
Gibraltarko itsasartean kokaturik, 708an Magreb musulman bihurtu zenean, lehenengo biztanleak ailegatu ziren. Almohadeek bere portu erabili zuten Iberiar Penintsula erasotzeko eta XV. mendean pirataz beterik zegoen.

1458an Alfontso V.a Portugalgoak 220 itsasontziz eta 25.000 lagunez osaturiko armada zuzendu zuen hiria konkistatzeko. Portugesak 1549ra arte izan ziren bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Óbidosko gaztelua

**Óbidosko gaztelua** () Portugalgo Óbidos hiriko gaztelua da.

## Historia 
Latinezko  (zitadela) hitzetik eratorria dela uste da, izan ere herriko lehen gotorlekua erromatarrek eraiki baitzuten, gaur egun dagoen muinoaren oinean. Erromatarren garaian ordea *Eburobrittium* izena izan zuen.

V. mendean bisigodoak iristean hiria bertan behera utzi zen eta berria altxatu zen muinoaren gainean, toki babestuagoa baita. Bertatik inguruko lautadaren ikuspegi itzela dago. 713 urtean mairuek gotortu egin zuten ingurua eta 1148an Afonso Henriquesek konkistatu zuenean Estremadura probintzia erabat eskuratu zuen Portugalgo Erresumak.

XIII. eta XIV. mendeen artean Dionisio I.a Portugalgoak gaztelua eta harresiak berriztu zituen. Kareharri eta marmolezko egiturak gotortu zituen. Fernando I.ak dorre nagusia eraiki zuen XIV. mendearen bukaeran.

2007an Portugalgo zazpi monumentu miragarrien zerrendan sartu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Obidos 05.JPG
Irudi:Castelo de Óbidos.jpg
Irudi:Obidos 22.JPG
Irudi:Óbidos - Muralha 5.JPG

## Kanpo estekak
L'Année Sociologique

'''''L'Année sociologique'''*, 1898an sortu zen seihilabetekari soziologikoa da. Émile Durkheim izan zen sortzailea eta bere izan zen aldizkariaren lehen zuzendaria. Urtekaria izan zen 1925ra arte eta 1934 eta 1942 bitarte *Annales sociologiques* izena hartu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren berriro argitaratu zen jatorrizko izena berreskuratuz. Ordutik, argitalpenak ez du etenik izan.

Durkeimentzat aldizkiri hau bere ikerkuntzak zabaltzeko modu bat izan zen. Era berean, bere ikasle eta beste irakasleentzat ere beren ikerkuntza zabaltzenko euskarri bihurtu zen paradigma soziologiko berriaren gerizpean. Hala, aldizkariaren adiera bat ere bada talde horrek XX. mendearen hasieran jorratu zuen ikusmolde soziologikoa izendatzeko.

Hastapenetan parte hartu zutenen artean, zenbait ikertzaile ospetsu aipa daitezke, besteak beste, Émile Durkheim bera, Paul Fauconnet, Célestin Bouglé, Marcel Mauss, Henri Hubert, Robert Hertz, Maurice Halbwachs eta François Simiand.

## Egungo batzordea 
* Batzordeko lehendakaria: Pierre Demeulenaere
* Ohorezko lehendakaria: Raymond Boudon (2013a arte) Bernard Valade
* Idazkari orokorra: Annie Devinant

## 2004-2009 aldizkariak 
* 2009 - lib. 59 - : *Pour une sociologie politique du droit* (2)
* 2009 - lib. 59 - : *Pour une sociologie politique du droit* (1)
* 2008 - lib. 58 - : *Études*
* 2008 - lib. 58 - : *La ville, catégorie de l'action*
* 2007 - lib. 57 - : *Autour du droit : la sociologie de Jean Carbonnier*
* 2007 - lib. 57 - : *L'abstraction en sociologie* (2)
* 2006 - lib. 56 - : *L'abstraction en sociologie* (1)
* 2006 - lib. 56 - : *In memoriam* : *Jean Cazeneuve (1915-2005)*
* 2005 - lib. 55 - : *Sociologies économiques*
* 2005 - lib. 55 - : *L'explication de l'action sociale : problèmes méthodologiques et prospectives de recherche*
* 2004 - lib. 54 - : *Éthique et sociologie*
* 2004 - lib. 54 - : *Mauss et les durkheimiens - Textes inédits*

## Kanpo estekak 
* *L'Année sociologique'' PUFen webgunean
Asilah

**Asilah** (, *Aṣīla*; ; ; ) Marokoko iparraldeko hiria da, Tanger-Tetuan eskualdean dagoena. 2014an 31.147 biztanle zituen.

## Historia 
Assilah-ko kostaldea greziar eta fenizioen egonaldiak ezagutu zituen antzinarotik, K.a. 1500ean, feniziar merkatal-gunea bilakatu arte. Gaur egungo Assilahk **Zéli**, **Zilil**, **Zilis**, **Zília** edo **Zeles** izena hartu zuen kartagotarren koloniari hasiera eman zion. Hainbat mende eta gero, 1471ko abuztuaren 24an, Portugalgo Erresumak, Alfonso V.ren erregealdian hiria menderatu zuten 500 ontzi eta 30 000 gizon inguru baliatuz, Pastranako tapiza garaiko artelanean ikus daiteke. 1549ko krisialdi ekonomikoa zela eta, Joanes III.ak uzteko agindua eman zuen. Gaur egun ere Portugaldarren ekarpen nagusia ikus daiteke, Medina inguratzen duen harresia. 

1692an Mulay Ismailek hiria hartu zuen. Piraten eremua, 1829an austriarrek hiria bonbardatu zuten.

1912 eta 1956 artean, Espainiar Marokoaren barnean izan zen. 1978an zaharberritua, egun turismo-gune bilakatu da.

## Demografia 

ImageSize = width:220 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:31038
ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1994 color:gray1 width:1 
   from:0 till:0 width:15 text:0 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2004 color:gray1 width:1 
   from:0 till:28217 width:15  text:28217 textcolor:red  fontsize:8px

## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toniko (argipena)

**Toniko** hitzak adiera zenbait ditu:
* **toniko**, **suspergarri** edo **bizkorgarria**, pertsona baten organismoa suspertzeko substantzia (ikus, gainera, edabea eta botika),
* musikan, tonikoa, akorde mota bat.
Elvasko gaztelua

**Elvasko gaztelua** () Portugalgo Elvas hiriko gaztelua da.

## Historia 
VIII eta XII mendeen artean mairuak egon ziren Elvasen. 1166an Afonso Henriquesek mairuei kendu zien hiria. Hurrengo urteetan eskuz sarritan aldatu zen baina 1226an portugesek betirako eskuratu zuten, bi urtetako setio luzearen ondoren. XIII eta XIV mendeetan gaztelua berriztu eta hiria inguratzen zuen lehenengo harresia eraiki zuten; *Cerca Fernandina*.

Gaztelarekiko mugan egonik hainbat setio eta borroka pairatu izan zituen XIV eta XV mendeetan eta 1507an Manuel I.a Portugalgoak foruak berriztu eta 1511an dorreak eraiki zituen harresietan. Honi esker 1513an hiri estatusa lortu zuen eta 1570an apezpikutza lortu zuen.

Espainiarekiko independentzia gerran ere borrokak izan ziren eta 1641 urtean gaztelua eta harresiak konpondu eta 1653an babes-eraztun berria eraiki zen. 1658an Luis Méndez de Haro espainiarrak setiatu zuen eta 1659an Elvasko borroka gertatu zen. 1662an kaltetutako harresiak konpondu ziren. 1706 eta 1712 artean ere espainiarren erasoak jasan zituen. 1807an Napoleondar gudaroste frantsesek hartu zuten Elvas baina hurrengo urtean ingeles-portugaldar tropek askatu zuten.

## Egitura 
Gazteluaren egitura nahiko errektangularra da. Lau hormak mugatzen dute eta hegoalde, mendebalde eta iparraldean babes-dorreak ditu. *Porta da Vila* atea hego-mendebaldean dago.

Hegoaldean zisterna bat dauka eta alkatearen bi solairutako egoitza ere bai.

## Iruditegia 

Irudi:Elvas-castelo-09.jpg
Irudi:Castillo de Elvas.JPG
Irudi:Elvas - castelo.jpg
Irudi:Forte visto da entrada do castelo.jpg

## Kanpo estekak
Martil

**Martil** (; ) Marokoko iparraldeko hiria da, Tanger-Tetuan eskualdean dagoena. 2004an 39.011 biztanle zituen. Izen bereko ibaiaren bokalean kokaturik, Espainiar Marokoaren garaian, Río Martín izena zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tres Forcas lurmuturra

**Tres Forcas lurmuturra** (; ; ) Marokoko iparraldeko kostaldeko harkaitz menditsua da, Alborango itsasoan dagoena. Nadorretik 25 kilometrotara iparralderantz kokaturik, lurmuturraren ekialdean Melilla dago.

Ramsarko hitzarmenak babesturiko eremua, iraute egoera larrian dauden zenbait espezie ditu: itsas txakur fraidea, lapa espezie bi (*Patella ferruginea* eta *Patella nigra*), egiazko kareta dortoka, zere arrunta eta bi izurde (*Tursiops truncatus* eta *Delphinus delphis*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juby lurmuturra

**Juby lurmuturra** (, ''Ra's Juby'', ) Marokoko hego-mendebaldeko kostaldeko lurmuturra da.

Mendebaldeko Saharako mugatik gertu, eta Kanarien parean, kokaturik, inguruko eremua- Juby lurmuturraren zerrenda edo Tarfayako zerrenda deitua, Maroko eta Mendebaldeko Sahara arteko koltxoi modukoa da, XX. mendearen hasieran Mendebaldeko Espainiar Afrikaren kontrolpean zegoena. Ifniko Gerra eta gero, Marokok eskualdea bereganatu zuen.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak