open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Genero-rol

[thumb|Bere lanbidearekin genero-estereotipoak hausten dituzten bi emakume: [Dorothy Olsen, Aireko Indarren zerbitzuko pilotua, eta Jammie Jamieson kapitaina, F-22 Raptor borrokarako lehen emakume pilotu operatibo eta prestatua.]]  

Genero-rolak gizonentzat eta emakumeentzat egokitzat jotzen diren gizarte- eta portaera-arauen multzoari egiten dio erreferentzia, maskulinotasunaren eta feminitatearen gizarte-eraikuntzaren arabera emandako gizarte-talde edo -sistema batean. Horrek forma ematen dio genero-adierazpenari, hau da, genero-identitatearen adierazpen publikoari, eta «gizarteak jokabideari buruz ematen dituen arau, agindu eta kultura-irudikapenen multzoarekin eratzen da», sexu jakin batentzat espero direnak. 

Generoak gizonen eta emakumeen arteko gizarte-bereizkeria eragiten duenez, bakoitzari rol desberdinak esleituz, generoak desberdintasunak sortzen ditu "bere kabuz, eta egoera sozioekonomikoaren, adinaren, etniaren, ezgaitasunaren, sexu-orientazioaren eta abarren ondorio direnak larriagotu ditzake desberdintasun horiek".

Generoaren jatorri biologikoari buruzko metaazterketa nagusiek gezurtatu egiten dute gizonen eta emakumeen arteko desberdintasun neurologikorik. Kontrakoa dioten ikerketak neurosexismotzat hartuak izan dira.

Genero-rolak desberdinak dira terminoaren testuinguru historiko-kulturalaren arabera; hala, kultura gehienetan bi eraikitzen diren bitartean, beste batzuetan gehiago egon daitezke. Androginia, adibidez, hirugarren genero gisa proposatu da, eta gizarte batzuek, berriz, bost genero baino gehiago dituztela adierazi dute.

## Jatorria 
Kontzeptualizazio hori sartu zuen lehen autoreetako bat John Money izan zen, *Hermaphroditism, gender and precocity in hyperadrenocorticism: Psychologic finndings,* (1955), gizonei eta emakumeei ezartzen zaizkien portaerez hitz egiteko, eta pertsonen identitate maskulinoa eta femeninoa sortzeko:*«Genero-rol terminoa erabiltzen da pertsona batek bere buruari esaten edo egiten dizkion gauza horiek guztiak adierazteko, alegia, haurraren edo emakumearen estatusa duela adierazteko, hurrenez hurren. Barne hartzen du, baina ez da mugatzen sexualitatea erotismoaren zentzuan».*
*(«The term gender role is used to signify all those things that a person says or does to disclose himself or herself as having the status of boy or man, girl or woman, respectively. It includes, but is not restricted to, sexuality in the sense of eroticism.»)*

John Money (1955).Ikuspegi horretatik, Moneyren ustez, genero-rola genero-identitatearen azpian dago, eta termino horiek bereiztezinak dira:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Genero sistema
* Generoa (gizarte-zientziak)
* Genero-adierazpena
* Genero-identitatea
* Genero ikasketak
* Genero binarismoa
* Genero-desberdintasunak kapital sozialean
* Publizitate sexista

## Kanpo estekak
Valor y... ¡al toro!

***Valor y... ¡al toro!*** (gaztelaniaz) Francisco Ibáñezek marraztu eta idatzitako komiki bat da, 1970ean argitaratua, bere pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen laugarren abentura luzea delarik.

## Argitalpen ibilbidea 
Abentura luzeen laugarren postuan argitaratu zen arren, ziuraski, komiki hau, El sulfato atómico amaitu eta berehala egin zen. Elkarrizketa batean, Ibáñezek komiki hau atzerrian saltzeko pentsatu zela esan zuen Bruguera Argitaletxeko zuzendaria zen Rafael González Martínezekin zuen harreman txarragatik, eta protagonistak ez zirela Mortadelo eta Filemon. Azkenean, argitaletxearekin kontua konpondu egin zen, hala Ibáñezek soilik pertsonaien buruak aldatu behar izan zituelarik (jantzi berbera jarri baitzien), eta hala bi agente ospetsuen komiki bat lortu.

Gran Pulgarciton zenbaki bakoitzeko 2 edo 4 orrialdeka serialdu ondoren, bilduman batua izan zen, Ases del Humor bildumako 4. zenbakian, Colección Olén honen laugarren edizioko 94. zenbakian edo Ediciones Bren Súper Humor bildumaren 20. zenbakian Los superpoderes, El caso del bacalao, La máquina del cambiazo eta Contra el "gang" del chicharrónekin batera.

## Laburpena 
Mortadelo eta Filemonek *Bartolo* proiektuaren planoak berreskuratu beharko dituzte. Plano horiek **El Rata**k, **Tapia**k, **Higo Chumbo**k eta euren liderra zen **Doctor Apolonio**k osatutako *Rata*ren taldeak *kosmoseko ikerketa agronautikoen zentro*tik lapurtu ditu. Talde hau hiria *Ile du Soria* ontzi trasatlantikoan uzten saiatuko da. Mortadelo eta Filemon itsasontzira igoko dira plano horiek berreskuratzeko asmoz. Baina, ez dakitena, plano horiek abentura osoan zehar arazoak emango dituen zezen izu handi baten adarrean ezkutatu direla da.

## Eragina 
De la Cruz Pérezek dioenez, gorila bat itsasontzi batean sartu izana, André Franquinen El dictador y el champiñónetik kopiatua izan zen, aristokratak zezen bategatik izutuak egotea bezala, gorilaren antzera Spirouren komikian, aristokrazia zaharraren gainbehera erakusteko. Maurice Tillieuxen ''Gil Jourdan Libellule s'èvade'' bezalako beste lan batzuetan ere oinarritu zen.

## Kritika 
Sotok istorioa oso sendoa eta jarraian kontatutako dela eta hau, oraindik nahiko agerian dagoen André Franquin komikilariaren eragina alde batera utziz gero Mortadelo eta Filemonen komirik hoberena izango litzatekeela uste du. Bere aldetik, De la Cruz Pérezek, kritikak, El sulfato atómicorekin batera saileko hoberena bezala baloratzen duela dio. Badio, baita ere, aurrekoarekin batera frantziar grafismoa hobekien hartzen duena ere badela, Asterix galiarraren eraginekin.

## Kanpo estekak
Equus quagga chapmani

**Equus quagga chapmani**, edo **Chapmanen zebra**, zebraren azpiespezie bat da. Bere hedapen gunea, Hegoafrikaren ipar-ekialdeko sabana, Zimbabwe, Botswana, Namibia eta Angolako hegoaldea dira.

## Etimologia 
Zebra honi izena James Chapman naturalista ingelesaren ohorez jarri zioten.

## Kanpo estekak
Maurice Tillieux

**Maurice Tillieux**, **Tillieux** bezala sinatzen zuena, Marcinelleren eskola deritzoneko belgikar komikilari bat izan zen. Liejako probintziako Huy hirian jaio zen 1921eko abuztuak 7an eta uste baino lehenago hil zen 1978ko otsailak 2an auto istripu baten ondorioz. *Gil Pupila* sailaren sortzailea izan zen.

## Biografia 
Maurice Tillieuxek merkataritzako marinel izateko ikasi zuen, baina Bigarren Mundu Gerrak bere planak zapuztu zituen. *Le navire qui tue ses capitaines* izenburuko eleberri bat idatzi zuen 1943an eta irrimarrak eta marrazkiak egin zituen "Le Moustique"ntzat.

1949an *Félix* sail poliziako sortu zuen, Gil Pupila izenarekin egokitu zuena *Le Journal de Spirou*rentzat. Azken aldizkari honetan gidoilari lanak egingo zituen Francis (*Marc Lebout et son voisin*), Piroton (*Jess Long*), Roba (*La Ribambelle*) edo Walthéry (*Natacha*) bezalako marrazkilarientzat.

## Lana 
Grafikoki, Tillieux lerro argiaren ordezkaritzat har daiteke, argi eta itzal efektuak eskola honetako beste marrazkilari batzuk baino sarriago erabili bazituen ere. Baina bere estiloa, batez ere, bere intriga poliziakoengatik bereiztu zen, aldi berean lehor eta umoretsuak ziren elkarrizketekin, baita 1950eko hamarkadako Frantzia industrialaren giroa berezartzeko bere ahalmenagatik ere, zein bere lan osoan ikus daitekeen. Autoen zale sutsua, talentuz marraztu zituen gerraondoko ibilgailu mitiko gehienak.

Tillieux batez ere bi esparrutan aritu zen: umorezko sail poliziakoa, bere sorkuntzak izan ziren Félix, Marco Jaguar, eta, batez ere Gil Pupilarekin, eta orrialde erdiko txisteak bere antiheroia zen Césarrekin eta *Marc Lebout et son voisin* sailarekin, Ford T baten abenturak aurkezten zituena.
Janzkera

thumb|300px|eskuinera|Garai bateko **janzkera** egungoaren guztiz desberdina zen. Irudian, bainuzaleak Donostiako Kontxako hondartzan, 1917 urtean.

**Janzkera** pertsona edo talde batek egoera jakin batean janzteko duen era berezia da, bereziki genero-rolak eta kulturak eraginda. Hainbat faktore dira une jakin batean duen janzkera: lanean edo jai batean dagoen, lagunekin edo ekitaldi formal batean dagoen, etxean ala kalean dagoen, eguraldia zein den, burutzen ari den jarduera zein den.

Leku bakoitzean, arropa eta janzkera ezberdinak erabiltzen dituzte.

## Kanpo estekak
Ranieri de' Calzabigi

**Ranieri Simone Francesco Maria de Calzabigi**, '''Ranieri de' Calzabigi** edo **Raniero de Calsabigi'* deitua (Livorno, Italia, 1714ko abenduaren 23a-Napoli, 1795eko uztaila) italiar olerkari eta libreto egile bat izan zen. Batez ere, Christoph Willibald Gluckekin honen "erreforma operetan" izan zuen elkarlanagatik da ezaguna.

## Biografia 
Ziur asko Livornon eta Pisan ikasi zuen eta Cortoneko etruriar Akademian eta Arkadiako Akademian Liburno Drepanio izenarekin parte hartu zuen. Raniero de Calsabigik bere lehen liburuak 1740an idatzi zituen, Pietro Metastasiorenen antz handia zutenak, honen lanak 1750ean Parisen argitaratzen hasi zirelarik. 1750eko hamarkada Parisen eman zuen, non Giacomo Casanovaren lagun min egin zen. Hemen operaganako bere interesa aztertu zuen, Metastasioren lanen edizio bat argitaratuz, opera serioko libreto egilerik ospetsuena zena. Alabaina, Calsabigi frantziar tragedia lirikoagatik ere oso txunditua zegoen, eta italiar opera eraberritzeko gogoz zegoen, sinpleagoa eta efektiboki dramatikoagoa bihurtuz. 1761ean Vienan jarri zen bizitzen, non berak bezala pentsatzen zuten erreformistekin topo egin zuen: Gluck, Giacomo Durazzo kondea, antzerki zuzendaria zena, Gasparo Angiolini koreografoa, Giovanni Maria Quaglio eszena zuzendaria eta Gaetano Guadagni castratoa. Elkarrekin Glucken *Orfeo eta Euridize* opera haustailean lan egin zuten 1762an. Calsabigik, ondoren, *Alceste* operarako libretoa idatzi zuen 1767an, aurrerago opera serioaren praktikak alde batera utzi zituena "sinpletasun noble" baten mesedetan. Lan honen hitzaurrean, Gluckek sinatua, Calsabigik opera erreformatzeko bere manifestua azaldu zuen. Hirugarren elkarlan batekin jarraitu zuen, *Paride eta Elena* izenekoa, 1770ean. Angiolini koreografoarekin, Glucki *Don Juan* ballet erreformistaren hitzaurre bat ere idatzi zion 1764an.

1775ean Vienako gortetik kanporatua izan zen istilu baten ondorioz eta Pisara joan zen bizitzera, non bere azken libretoak idatzi zituen, *Elfrida eta Elvira'' (biak Giovanni Paisiellok finkatuak), hauekin bere metastasiar estilora itzuli zelarik.
Ferenc Erdei

**Ferenc Erdei** (Makó, 1910eko abenduak 24-Budapest, 1971ko maiatzak 11) hungariar politikari bat izan zen, Barne Ministro bezala aritu zena Béla Miklosek lideratutako behin-behineko gobernu ez ofizialean. Hungariaren Sobietar okupazioaren ondoren ofizialki hartu zuen bulegoa 1945eko martxoan. Erregimen komunistan Erdei Nekazaritza ministroa izan zen 1949 eta 1953 artean. Kargu honetan "atikoko zaborra"ren eta herrietako gertakizunen arduraduna zen, herrialdean gertatutako gehiegikeriekin lotuta. 1953ko uztailetik aurrera Justizia Ministroa izan zen.

1956ko Hungariako Iraultzan Lehen Ministro Orde izendatua izan zen, eta sobietarrekin negoziatu zuen hungariar liderretako bat izan zen. Azaroak 3an Pál Maléter Defentsa Ministroarekin batera atxilotua izan zen, baina aste batzuren ondoren Erdei aske geratu zen János Kádárren partehartzearen ondoren.

1957tik aurrera Hungariako Zientzia Akademiako idazkari nagusia izan zen. Bi aldiz jaso zuen Kossuth Saria, 1948 eta 1962an.

Erdei Herriko Fronte Abertzaleko Kontseilu Nazionaleko idazkari nagusia ere izan zen 1964 eta 1970 artean.

Nekazarien Alderdi Nazionalekoa zen.
Arnaut Abadia

**Arnaut Abadia** (Bithiriña, Nafarroa Beherea, 1843ko apirilaren 15a - Belokeko monasterioa, Ahurti, Lapurdi, 1916ko martxoaren 2a) apaiza, irakaslea eta euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Bithiriñako Garatia etxean jaio zen, laborari familia batean. Hamasei urte inguru zituela Larresoroko Apaizgaitegi Tipian sartu zen. 1868ko ekainaren 6an, Baionako Apaizgaitegi Handian apaiztu zen. 1871n Apaizgaitegi Handiko filosofia irakasle izendatu zuten, eta 1876an ekonomo. 1880an Larresoroko Apaizgaitegi Tipiko zuzendari izendatu zuten. Horrez gainera, filosofia irakasle ere aritu zen ikastetxe horretan. Frantziako Estatuaren eta Elizaren arteko bereiztearen arazoa zela eta, 1906an Larresoroko egoitza utzi behar izan zuten. Apaizak, luze gabe, Belokeko monasterioan kokatu ziren eta bertan hil zen Abadia, 1916ko martxoaren 2an.

## Idazlanak 
1890ean *Aphezac soldado* izenpetu gabeko panfletoa kaleratu zuen, eta 1892an *Hazparneko Kalbarioa* liburuan prediku bat argitaratu zioten. Baina bere lanik gehienak Eskualduna astekarian plazaratu zituen. Izan ere, 1892tik 1908ra, nekazaritzari buruzko 751 zutabe idatzi zituen aldizkari horretako *Laborarier* sailean. Euskal prosa zientifikoaren aitzindarietako bat izan zen arren, oso idazle ahaztua izan da.

## Erreferentziak
Aragoiko armarria

160px|thumb|Aragoiko armarriaren diseinu ofiziala.
**Aragoiko armarria**, bere bertsiorik ezagunenean 1499an lekukotua, adoptatutako antolaketan beste antolaketa heraldiko batzuen gainetik hedatu ziren lau kuartelez osatua dago, Aro Modernotik aurrera sendotzen hasiz, benetan XIX. mendean errotuz, eta, pretzeptu baten arabera, 1921ean Historiaren Errege Akademiak onartuak geratuz.
[200px|thumb|ezkerrera|Aragoiko armarriaren lehen lekukotza.Primer testimonio del escudo de Aragón. [Fabricio Gualberto Vagad|Fabricio Vagad, *Aragoiko kronika*. Zaragozan 1499an Pablo Hurusek inprimatutako inkunablea.]]

Deskribapen heraldikoa honakoa da:

thumb|160px|Aragoiko armarriaren diseinu heraldikoa.
Kontserbatutako eredurik antzinakoena jarraituz, 1499ko Pablo Hurus inprimagilearen inkunable baten azalean, Gualberto Fabricio Vagaden *Aragoiko Kronika*, lehen kuartelak Sobrarbeko erresuma mitikoa gogoratzen du, bigarren kuartelean Eneko Aristaren gurutzea bezala ezagutzen dena agertzen da, XIV. mendetik antzinako Aragoiren armarritzat hartua, hirugarren kuartelean alboetan mairu buruak dituen San Jurgiren gurutzea agertzen da (Alcorazko gurutzea deritzona), eta, tradizioaren arabera, santuaren laguntza gogoratuko zuena XI. mendean Huescaren kristau konkistako guduan, eta lehen aldiz Petri III.a Aragoikoaren 1281eko berunezko bulda baten zigiluaren atzealdean dokumentatzen da, eta, XV. mendetik aurrera Aragoiko Erresumaren enblema pribatutzat hartua izan zen, Aritzaren Gurutzea eta Errege Seinalea berarekin batera, eta laugarrenean heraldista batzuen arabera Aragoi modernoa ordezkatzen duen enblema dago (iturri historikoetan Aragoi modernoaren enblema hori sekula egon ez zen arren), "Aragoiko barrak" deituak, Aragoiko Errege Seinalea zirenak.

Aragoiko armarria polemikagai izan zen, erkidegoko presidentea zen Marcelino Iglesiasek, armarriko hirugarren kuartelak, moztutako lau mairu buru dituena, Petri I.a Aragoikoak 1096an Alcorazko guduan Huescaren konkista gogoratuz, Zaragozako biztanleria musulmana asalda zezakeela iradoki baitzuen.

## Kanpo estekak
El artista y la modelo

***El artista y la modelo*** Fernando Truebak zuzendutako eta Jean-Claude Carrièrek elkar idatzitako 2012ko espainiar film bat da.

2012ko irailean Donostiako Zinemaldiko Sekzio Ofizialean aurkeztua da, gainera, ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sarirako aurreaukeratutako hiru filmetako bat ere badelarik.

## Istorioa 
1943ko uda. Okupatutako Frantziako toki batean, Espainiako mugatik ez oso urruti, eskulturagile ospetsu eta zahar bat bizi da, gizakien bizitza eta eromenaz kokoteraino eginda. Alabaina, errefuxiatu gune batetik ihes egin duen eta inspirazio iturri izango duen espainiar neska gazte bat iristean, beragan, lan egin eta hala bere azken lana zizelkatzeko grina berpizten da. Mendiko lantegian, lanean ari diren bitartean ereduak eta artistak xalotasunez hitz egiten dute inguruan duten orori buruz.

## Aktore taldea 
* Jean Rochefort (*Marc Cros*)
* Aida Folch (*Mercè*)
* Claudia Cardinale (*Léa*)
* Götz Otto (*Werner*)
* Chus Lampreave (*María*)
* Christian Sinniger (*Émile*)
* Martin Gamet (*Pierre*)
* Mateo Deluz (*Henri*)

## Kanpo estekak
Dee ibaia (Gales)

**Dee ibaia** (galesez *Afon Dyfrdwy* eta ingelesez *River Dee*) Gales eta Ingalaterrako ibai bat da. Llanuwchllyn herriko Dduallt kokalekuan jaio da, Snowdonian, eta Liverpoolgo badian dagoen Dee estuarioan itsasoratzen da, Wirral penintsulan. 110 kilometro luze ditu.

## Kanpo estekak
Chus Lampreave

**María Jesús Lampreave** (Madril, 1930eko abenduaren 11 &ndash; Almería, 2016ko apirilaren 4a), ezagunagoa **Chus Lampreave** izengoitiz, espainiar aktorea izan zen. Sekula aktore bokaziorik izan ez zuen arren, Espainiako zinemako aktore ezagun eta preziatuenetako bat bihurtu zen. Berrogeita hamar film baino gehiagotan eta telebistako lan ugaritan parte hartu zuen, herrialdeko zuzendaririk garrantzitsuenekin lan eginez.

## Biografia 
Batxilergoa ikasi ondoren, eta pinturarekiko zuen zaletasuna jarraituz, San Fernandoko Arte Ederren Akademiara joan zen, eta Jaime de Armiñánen bitartez, 1958an telebistako aktore gisa debutatu zuen. Zineman Marco Ferreri eta Luis García Berlangaren eskutik hasi zen lanean; azken honekin, El verdugo eta Nacional trilogia bezalako film esanguratsuetan aritu zen.

Baina arrakastarik handienak 1980ko hamarkadan lortu zituen, Pedro Almodóvarren eskutik, 1983ko Entre tinieblas, 1984ko ¿Qué he hecho yo para merecer ésto? eta 1986ko Matador filmeetan lan eginez. Gaztela-Mantxako zuzendariarekin beste bost filmetan lan egin zuen, 2002ko Hable con ella eta 2006ko Volver horien artean. Almodóvarrekin bere filmografia osoan erregularki lan egin duen emakumezko aktore bakarra izan zen.

1986an Fernando Truebarekin lan egin zuen El año de las luces filmean, Goya Sarietarako bere bost hautagaitzetako lehena lortu zuen paper bat eginez. Pertsonaia txoriburu edo fidakorretan aditua, protagonismo handiagoa hartu zuen 1988an Antonio Mercero donostiarrak zuzendutako Espérame en el cielo filmean.

Truebarekin 1992ko Belle Époque filmean lan egin zuen berriz, ingelesa ez den beste hizkuntza batean egindako Oscar Saria irabazi zuena. Lan horrengatik taldeko emakumezko aktorerik onenaren Goya Saria erdietsi zuen. Zuzendariak eta aktoreak 2012ko El artista y la modelo filmean ere lan egin zuten.

## Filmografia 
## Telebista 
* Eva y Adán, agencia matrimonial (1990)
* Hermanas (1998)
* Lo + Plus (1997)

## Sariak eta hautagaitzak 
**Canneseko Zinemaldia**

**Goya Sariak**

**Zilarrezko Fotogramas Sariak**

**Aktoreen Elkartea**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puzker

**Puzkerra** edo **uzkerra**, soinugabea denean **putza** ere deitzen dena, ugaztun eta beste zenbait animaliaren digestioak sortutako gasak, **sabel-haizea** alegia, uzkitik kanporatzea da, usain eta soinu berezi batez.

Luis Bujanda doktoreak emandako datuen arabera haize-minek bizitza normala egitea eragozten dieten biztanleen %3ri.

## Osagaiak 
thumb|Puzkerra
Puzkerren osagai nagusiak gas usaingabeak dira:
* Nitrogenoa (sabeleratua, % 20 - % 90).
* Hidrogenoa (mikrobioek ekoitzia, % 0 - % 50).
* Karbono dioxidoa (sabeleratua edo mikrobio aerobioek ekoitzia, % 10 - % 30).
* Metanoa (mikrobio anaerobioek ekoitzia, % 0 - % 10).
* Oxigenoa (sabeleratua, % 0 - % 10).

Usain txarra beste osagai batzuek eragiten dute, proteinen hausturak eragina:
* Azido butirikoa (gurin zaharminduaren usaina).
* Sufre konposatuak.
** Hidrogeno sulfuroa (arrautza ustel usaina).
** Karbono disulfuroa.

Gorotzen partikula aerosolizatuak ere badituzte, baina kopuru txiki-txikian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enekoitz Telleria: "Puzkerrak: lagun isilak (edo ez)", *Berria*, 2025/02/18.
Hidroterapia

thumb|300px|Gizon talde bat **hidroterapiako** tratamenduak jasotzen.

**Hidroterapia** ura erabiliz burutzen diren tratamenduen multzoa da, bainu, dutxa, zorrotada, konpresa nahiz ikuzketaren bitartez. Maiz, hidroterapiarako ur termal eta itsasoko ura erabiltzen dira.

## Kanpo estekak
Ontziko liburu

[thumb|250px| [Grand Turk (frigate)|Grand Turk itsasontziko **nabigazio-egunkaria**.]]
**Ontziko liburua** edo **nabigazio-egunkaria** itsasontzietan ofizial batek, askotan kapitainak berak, idatzita uzten duten nabigazioari eta eguneroko gertaera garrantzitsuei buruzko erregistroa eta bilduma da. Historian, epaitegietan ere erabiltzen ziren froga moduan itsasontzietan izandako auziak epaitzeko. Hori dela eta, garai bateko ontziko liburuak historia-iturri garrantzitsu bilakatu dira egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perimetroerdi

[thumb|300px|Triangelu baten [triangeluaren zirkunferentzia inskribatua eta zirkunferentzia kanpoinskribatuak|zirkunferentzia kanpoinskribatuak]]
Geometrian, poligono baten **perimetroerdia** perimetroaren erdia da, izenak dioen bezala. Zergatik, orduan, izen berezitu bat eman perimetroaren erdiari? Perimetroerdia oso maiz agertzen delako triangeluen formuletan eta beste irudi batzuenetan. Formula baten osagaia denean, **s** letraz adierazten da.
 
## Triangeluak 
Gehienbat, triangeluetan erabiltzen da perimetroerdia. Triangelu baten perimetroerdia kalkulatzeko formula —aldeen luzerak *a*, *b*, eta *c* badira— hau da:
:s = \frac{a+b+c}{2}

Triangeluaren azalera r inerradioaren (zirkunferentzia inskribatuaren erradioa) eta s perimetroerdiaren biderketa moduan ere adieraz daiteke:

:\displaystyle A = r \cdot s

Triangeluetan, perimetroerdiak hau betetzen du:
 
:s = |AB|+|A'B|=|AB|+|AB'|=|AC|+|A'C|=|AC|+|AC'|=|BC|+|B'C|=|BC|+|BC'|

non A, B eta C erpinak diren, eta A', B' eta C' zirkunferentzia kanpoinskribatuen ukitze-puntuak.
 
Ukitze-puntu horiek zein bere aurkako erpinarekin lerro batez (irudian, gorriz) lotuz gero, hiru lerroak triangeluaren Nagel-en puntuan elkartzen dira.

## Perimetroerdia beste formula batzuetan 
Heron-en formula (triangeluaren azalera):

:\displaystyle A = \sqrt{s\left(s-a\right)\left(s-b\right)\left(s-c\right)}, non a, b, eta c aldeen luzerak diren.
 
Brahmagupta-ren formula (laukiaren azalera):
 
:\displaystyle A = \sqrt{\left(s-a\right)\left(s-b\right)\left(s-c\right)\left(s-d\right)}, non a, b, c, eta d aldeen luzerak diren.
 
Triangeluaren *R* zirkunerradioa:
:2R = \frac{abc} {2\sqrt{s(s-a)(s-b)(s-c)}}, non a, b, eta c aldeen luzerak diren.

Triangeluetan, zirkunferentzia inskribatuaren erradioa (inerradioa):
 
:  \sqrt{\frac{(s-a)(s-b)(s-c)}{s}}, non a, b, c aldeen luzerak diren.

## Kanpo estekak 
*
Lauki ukitzaile

thumb|**Lauki ukitzaile** bat
Geometrian, **lauki ukitzailea** edo **lauki zirkunskribatua** lauki ganbila da, alde guztiak ukituz barruan zirkunferentzia bat duena. Zirkunferentzia horri *zirkunferentzia inskribatu* deritzo.

## Propietateak 
Lauki ukitzaile batean, aurkako aldeen bikoteek luzera berdina daukate, perimetroerdiaren berdina dena:
:  a + c = b + d = \frac{a + b + c + d}{2} = s 

* Azalera perimetroaren eta inerradioaren (zirkunferentzia inskribatuaren erradioa) biderkadura da:
: A = r \cdot (a+c) = r \cdot (b+d) = r \cdot s 

## Ikus, gainera 
* Lauki ziklikoa

## Kanpo estekak 
*
Noten agiri

**Noten agiri** edo **ikasketa-espedientea** ikasle batek ikastetxe edo hezkuntza-maila batean izandako ibilbidea, izandako kalifikazioak eta eskuraturiko tituluak zehazten dituen agiri ofiziala da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Aida Folch

**Aida Benítez Folch** (Reus, Tarragona, 1986ko azaroak 24) kataluniar aktorea da.

## Biografia 
Aida Folch Tarragonako probintziako Reus hirian jaio zen 1986ko azaroak 24an. Txikitatik ikasi zuen antzerkia ''Llop's teatre* izeneko konpainia batean eskolaz kanpoko aktibitate bezala. Larunbatetan ere antzezpena ikasten zuen Reusko *El Centre de Lectura*n. Han jakin zuen bere pasioa antzeztea zela. 1998an publizitate agentzia batean izena eman zuen, non Reusetik Bartzelonara bidaiatzen zuen telebistako iragarkietarako castingak egiten, baina bere lehen aukera 2000n iritsi zitzaion estatu guztiko 3000 neskatxaren artean Fernando Trueba oscar sarituaren *El embrujo de Shanghai* filma protagonizatzeko aukeratua izan zen. Aidak 14 urte baino ez zituen une horretan. Hilabete batzuk beranduago, bere lehen filma amaitu ondoren, Fernando León de Aranoak (*Familia*, *Barrio*) honek ere sari ugari jaso zituen *Los lunes al sol* filmerako aukeratu zuen, non protagonismoa Javier Bardemekin konpartitu zuen beste batzuen artean. Bere lehen bi filmak izan ziren 2001eko Goya Sarietako filmerik sarituenak. Ondoren *Aquitania*, *La mirada violeta*, *Fin de curso*, *Salvador*, *'Las vidas de Celia*, *25 kilates*, *Henri 4* eta *Mi universo en minúsculas* iritsi ziren. *Con el 10 en la espalda*, *Inocentes*, *No estás sola*, *Morir en 3 actes* edo *Volveremos* bezalako telefilmeetan ere lan egin zuen.

Baina *Cuéntame cómo pasó* telesail arrakastatsuan eman zen ezagutzera, Françoisen papera eginez.

Atzerrian ere lan egin du, *Henri 4* superprodukzio historikoan, Jo Baierren alemaniar filma dena, eta *Mi universo en minúsculas* mexikar ekoizpenean.

2012an *El artista y la modelo* protagonizatu zuen, Fernando Truebarena, osorik frantsesez filmatutakoa et non Jean Rochefort eta Claudia Cardinalerekin lan egiten duen.

## Filmografia 
* *El embrujo de Shanghai* (2002)
* *Los lunes al sol* (2002)
* *La mirada violeta* (2004)
* *Fin de curso* (2005)
* *Aquitania* (2005)
* *Salvador (Puig Antich)* (2006)
* *Las vidas de Celia* (2006)
* *25 kilates* (2009)
* *Henri 4* (2010)
* *Mi universo en minúsculas* (2011)
* *El artista y la modelo* (2012)
* *El amor no es lo que era* (2013)
* *Fuego* (2014)
* *Incidencias* (2015)
* *La reina de España'' (2016)

## Kanpo estekak 
Webgune ofiziala
1938 Lausana

**1938 Lausana** asteroide gerrikoan aurkitutako 1938. asteroidearen izena da. 1974ko apirilak 19an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 HC** zen. Bere izena Suitzako Lausanne hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1937 Locarno

**1937 Locarno** asteroide gerrikoan aurkitutako 1937. asteroidearen izena da. 1973ko abenduak 19an aurkitu zuen Paul Wildek Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 YA** zen. Bere izena Suitzako Locarno hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1939 Loretta

**1939 Loretta** asteroide gerrikoan aurkitutako 1939. asteroidearen izena da. 1974ko urriak 17an aurkitu zuen Charles Thomas Kowalek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 UC** zen. Bere izena aurkitzailearen alabagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1940 Whipple

**1940 Whipple** asteroide gerrikoan aurkitutako 1940. asteroidearen izena da. 1975eko otsailak 2an aurkitu zuen Harvard College Behatokiak Agassiz behatokitik, 1981etik Oak Ridge Behatokia bezala ezagutzen dena. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1975 CA** zen. Bere izena Fred Lawrence Whipple estatubatuar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Zhakozhaj katalogoa

**Zhakozhaj katalogoa** gure eguzki-sistematik gehienez ere 10 parseceko distantziara dauden izarren katalogo bat da. 1979 eta 1996 artean Ukrainako Vestnik Khar'kovskogo Unibertsitateko V. A. Zhakozhajek garatua, katalogoan 0,100 arku segundukoak baino handiagoak diren paralaje trigonometriko, fotometriko eta espektralak dituzten izarrak agertzen dira. Izar anizkoitzeko sistema bisualetako izarren, sistema bitar espektroskopikoko izarren eta 0,08 eguzki masa baino gehiago duten izar ikustezinen datuak ditu. Izarren ezaugarri nagusiak aurkezten dira, posizioa, mugimendu propioa, abiadura erradiala, paralajea eta datu fotometrikoak kasu, baita erradio eta masaren datuak ere. Katalogoa %70ean dago osatua.

## Nomenklatura 
Katalogoko sarrerak **Zkh NNN** bezala agertzen dira (NNN 1 eta 356 arteko zenbaki bat delarik), Zkh 1 gure Eguzkiari dagokiolarik. Jarraian ikus daitekeen taulan izar ezagun batzuen Zhakozhaj katalogoko zenbakia ikus daiteke:

## Ikus, gainera 
* Ross katalogoa
* Giclas katalogoa
* Gliese katalogoa
* Bonner Durchmusterung

## Kanpo estekak
Sexuz bereizitako hezkuntza

[thumb|400px|**Sexuz bereizitako hezkuntzarako** arrazoiak [erlijiosoak dira maiz. Irudian, nazionalkatolizismoa nagusi izan zen frankismo garaiko neskentzako eskola bereizi bateko ikasle taldea, Asturiasen.]]

**Sexuz bereizitako hezkuntza**, besterik gabe **hezkuntza bereizia** ere deitzen dena batzuetan, neskak eta mutilak aparteko ikasgela eta eskoletan izateko hezkuntza-modua da. Hezkuntza bereizia justifikatzen duten arrazoiak bi dira funtsean: erlijio arrazoiak eta neskak eta mutilak hezkuntza eredu desberdinak behar dituztela baieztatzen duten arrazoiak. XX. mendera arte nagusi izan den hezkuntza modua izan da. Egun, herrialde batzuetan sexuz bereizitako hezkuntza debekatuta dago hezkuntza publikoan, baina baimendu egiten da ikastetxe pribatuetan; beste batzuetan, berriz, sexuz bereizitako hezkuntza eskaintzen duten ikastetxe publikoak badaude; azkenik, bereziki erlijio arrazoiengatik eta herrialde musulmanetan, hezkuntza bereizia derrigorrezkoa den egoerak badaude.

## Kanpo estekak
Herri xehe

**Herri xehea**, herri baten barruan, maila ekonomiko, kultural eta sozial apalekoek osatzen duten multzoa da (goi klaseari eta eliteari kontrajarririk erabilia), herri horren gehiengoa izaten dena.

Antzinako Erregimenean, herri xeheak ez zuen pribilejio juridikorik, ez eta ekonomikorik ere. Zergak ordaindu behar zituzten, eta haien lanak gizartea osoari eusten zion. Nekazariak, artisauak, ikasleak, eskaleak... ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dantza kontra dantza

***Dantza kontra dantza*** Oskorri euskal taldearen 2011ko disko-DVDa da.

Disko honetan Oskorrik, Joan Ignazio Iztuetak (1767-1845) bildutako Gipuzkoako dantzak erraz dantzatu ahal izateko birmoldatzen ditu. 14 kantuz osaturiko CDa da.

Bestalde, Euskal Herri osoko ehunka dantzari bildu, eta, hainbat plazatan haien dantzak eta irudiak DVD batean grabatu zituzten. DVDak gainera, hainbat pauso nola dantzatu irakasten duen irudiak ditu. Koreografiak (Iztuetaren informazioak kontutan hartuta eta Oskorriren musika bertsioaren arabera) Baztango Dantzariak taldeko Mari Cruz Goñi eta Amadeo Arretxeak moldatuak izan dira.thumb|Oskorri taldea herri dantzan
## Dantzak 
* Ehun dukatekoa eta Betronio txikia
* Amorea margaritatxo
* San Sebastian
* Napartxo
* Galantak
* Betronio haundia
* Punta motz
* Azalandare
* Upelategi
* Mizpirotz
* Quarrentako erregela
* Erribera
* Erregela zaharra
* Hondarribia txikia

## Musikariak 
* Natxo de Felipe: Okarinak, boza, pandero eta urratsak.
* Anton Latxa: 6 eta 12 hariko gitarra akustikoak, tronpeta, fliskorno eta boza.
* Bixente Martínez: Mandolina, gitarra eta mandogitarra elektrikoak, dobro, dobro elektriko eta bouzoukia.
* Josu Salbide: Txirula, flauta, alboka, flageolet, ttunttun, gaita nafar, bouzouki eta uillen pipesa.
* Xabier Zeberio: Nyckelharpa, biolin, biola, kontrabaxu, kalinba eta boza.
* Iñigo Egia: Tabla, kaxoi, bonbo, derbuka, danbor afrikarra, eta gainerako perkusio guztiak.
* Gorka Escauriaza: Baxu elektriko eta boz efektuen programazioak.

## Kanpo estekak
Mark Steifensand

**Mark Steifensand** (Wuppertal, 1966ko maiatzaren 14a) ezpata modalitateko alemaniar eskrimalari bat da. Bi zilarrezko domina irabazi ditu Munduko Eskrima Txapelketan

## Palmaresa 
### Munduko Eskrima Txapelketa 
* Zilarrezko domina 1997ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Lurmutur Hiria)
* Zilarrezko domina 1999ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Seul)

### Europako Eskrima Txapelketa 
* Brontzezko domina 1999ko Europako Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Bolzano)
1999ko Europako Eskrima Txapelketa

**1999ko Europako Eskrima Txapelketa** Europako Eskrima Txapelketaren 12. edizioa izan zen. 1999ko ekainak 21etik 27ra ospatu zen Italia iparraldeko Bolzano hirian Europako Eskrima Konfederakuntzak eta Italiako Eskrima Federakuntzak antolatuta. Hiriko Palaonda pabilioian ospatu ziren probak.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Medaileroa 
## Kanpo estekak
Rubén Blades

**Rubén Blades Bellido de Luna** (Panama Hiria, 1948ko uztailaren 16a) panamar abeslari, musikagile, musikari, aktore, abokatu eta politikaria da. XX. mende amaiera eta XXI. mende hasierako salsa-musikari arrakastatsuenetako eta eragin handienetako bat da. Bere abestietan politika eta gizarte gaiak sartu ohi ditu.

1970eko hamarkadatik aurrera, 20 album baino gehiago kaleratu ditu. 1978ko *Siembra* diskoa, besteak beste *Pedro Navaja* eta *Plastico* kantak dakartzana, salsaren historiako salduenetako bat da. Horrez gainera, genero desberdinetako musikari ugarirekin lan egin du, hala nola Paul Simon, Sting, Juan Luis Guerra edo Chayannerekin. 1983an hasi zuen aktore ibilaldia, *The Last Fight* filmean. Bere interpretaziorik goraipatuenak Robert Redforden *The Milagro Beanfield War* (1988), Jim Koufen *Disorganized Crime* (1989) eta Richard Rushen *Color of Night* filmeetakoak izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Rubén Blades Allmusic.com
Mícheál Ó Muircheartaigh

**Mícheál Ó Muircheartaigh**, jaiotze izeneaz **Michael Moriarty** (1930eko abuztuaren 20a, Dingle, Kerryko konderria – Dublin, 2024ko ekainaren 25a) irlandar Joko Gaelikoetako telebista eta irratiko esataria izan zen, RTÉ telebista eta irrati publikoan. Irlandera hiztuna izan zen.

Bere kazetari ibilbide luze eta oparoari esker Errekorren Guinness Liburuan hainbat alditan erregistratua egotea ekarri zuen.

Irlanda osoan izugarrizko ospea zuen, futbol gaeliko eta hurling kiroletako esataria delarik, bai irlanderaz nahiz ingelesez. Hori dela eta, *"Joko Gaelikoetako Ahotsa"* ezizenaz ezaguna da, irlandar kirolzaleen artean estimu handia bereganatu duelarik.

## Kanpo estekak 
* Mícheál Ó Muircheartaigh esatari lanetan entzungai eta ikusgai. Youtube.com  
* Mícheál Ó Muircheartaighi buruzko dokumentala ikusgai. Youtube.com 
* Mícheál Ó Muircheartaighi 2012an eginiriko elkarrizketa ikusgai
Herri (argipena)

**Herri** izenak hainbat adiera ditu:

* Herria, multzotzat hartzen den hainbat pertsonaren taldea, hala nola nazio bat edo etnia bat.
* Herria, talde edo herri jakin bat bizi den lurraldea bera; beste ezaugarriren batek mugatzen duen lurraldea.
* Herria, etxe multzoa, hiri txikia.
Marokoko eskubaloi selekzio nazionala

**Marokoko eskubaloi selekzio nazionala** Nazioarteko Eskubaloi Federakuntzak edo Nazioarteko Olinpiar Batzordeak antolatutako nazioarteko txapelketetan Marokoko Eskubaloi Errege Federakuntza ordezkatzen duen marokoar nazionalitateko jokalariek osatutako taldea da. Egundaino, selekzio honen lorpenik handiena 2006ko Gizonezkoen Afrikako Eskubaloi Txapelketan lortutako 3. postua da.

## Historiala 
### Olinpiar Jokoak 
* 1936 - *Ez zuen parte hartu*
* 1972 - *Ez zuen parte hartu*
* 1976 - *Ez zuen parte hartu*
* 1980 - *Ez zuen parte hartu*
* 1984 - *Ez zuen parte hartu*
* 1988 - *Ez zuen parte hartu*
* 1992 - *Ez zuen parte hartu*
* 1996 - *Ez zuen parte hartu*
* 2000 - *Ez zuen parte hartu*
* 2004 - *Ez zuen parte hartu*
* 2008 - *Ez zuen parte hartu*

### Munduko Eskubaloi Txapelketa 
* 1938 - *Ez zuen parte hartu*
* 1954 - *Ez zuen parte hartu*
* 1958 - *Ez zuen parte hartu*
* 1961 - *Ez zuen parte hartu*
* 1964 - *Ez zuen parte hartu*
* 1967 - *Ez zuen parte hartu*
* 1970 - *Ez zuen parte hartu*
* 1974 - *Ez zuen parte hartu*
* 1978 - *Ez zuen parte hartu*
* 1982 - *Ez zuen parte hartu*
* 1986 - *Ez zuen parte hartu*
* 1990 - *Ez zuen parte hartu*
* 1993 - *Ez zuen parte hartu*
* 1995 - 22.
* 1997 - 23.
* 1999 - 17.
* 2001 - 22.
* 2003 - 23.
* 2005 - *Ez zuen parte hartu*
* 2007 - 20.
* 2009 - *Ez zuen parte hartu*

### Afrikako Eskubaloi Txapelketa 
* 1974 - *Ez zuen parte hartu*
* 1976 - *Ez zuen parte hartu*
* 1979 - *Ez zuen parte hartu*
* 1981 - *Ez zuen parte hartu*
* 1983 - *Ez zuen parte hartu*
* 1985 - *Ez zuen parte hartu*
* 1987 - *Ez zuen parte hartu*
* 1989 - 5.
* 1991 - 4.
* 1992 - 7.
* 1994 - 4.
* 1996 - 4.
* 1998 - 5.
* 2000 - 4.
* 2002 - 4.
* 2004 - 6.
* 2006 - Fitxategi:Med 3.png **Hirugarren**
* 2008 - 8.

## Kanpo estekak
Larrosen Iraultza

**Larrosen Iraultza** () Georgian 2003an gertatutako estatu-kolpe itxurako mugimendua izan zen. Garaian lehendakaria zen Eduard Shevardnadze boteretik kendu zuen eta gerora presidente izango zen Mikheil Saakaxvilik gidatu zuen, besteak beste.

## Aurrekariak 
Georgiako agintari 1992tik aurrera Eduard Xevardnadze izan zen, 1995tik aurrera lehendakari gisa. Bere gobernua eta bere familia lotuta zeuden aurretik egondako hainbat iruzur eta ustelkeri kasurekin. Herrialdea oraindik nahiko pobrea zen, Europako estandarren arabera. Aldi berean Abkhazia eta Hego Osetia eskualdeak independizatu nahi ziren, Errusiaren laguntzarekin, eta Tbilisiren kontroletik kanpo zeuden. Adjariako errepublika autonomoaren gobernuan Aslan Abashide independentista moderatuaren esku zegoen.

Krisi politikoa eta ekonomikoa handia zen 2003ko azaroaren 2rako hauteskundeen aurretik. Xevardnadzeren aliantza politikoa eta Abashidzerenak alboratuak geratu ziren Saakaxviliren alderdiagatik.

## Kanpo estekak
1941 Wild

**1941 Wild** asteroide gerrikoan aurkitutako 1941. asteroidearen izena da. 1931ko urriak 6an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1931 TN1** zen. Bere izena Paul Wild suitzar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1942 Jablunka

**1942 Jablunka** asteroide gerrikoan aurkitutako 1942. asteroidearen izena da. 1972ko irailak 30ean aurkitu zuen Lubos Kohoutekek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 SA** zen. Bere izena Txekiar Errepublikako Jablunka udalerriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1943 Anteros

**1943 Anteros** asteroide gerrikoan aurkitutako 1943. asteroidearen izena da. 1973ko martxoak 13an aurkitu zuen James B. Gibsonek El Leoncitotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 EC** zen. Bere izena greziar mitologiako Anteros jainkoagatik jasotzen du. Amor asteroide bat da.

## Kanpo estekak
1944 Günter

**1944 Günter** asteroide gerrikoan aurkitutako 1944. asteroidearen izena da. 1925eko irailak 14an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1925 RA** zen. Bere izena aurkitzailearen semea zen Günter Reinmuthgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Mikheil Saakaxvili

**Mikheil Saakaxvili** (; Tbilisi, 1967ko abenduaren 21a - ) Georgiako eta Ukrainako politikaria da.

## Georgiako ibilbidea 
Georgiako Batasun Nazionaleko Mugimenduaren Alderdiaren buruzagia izan zen, eta 2004tik 2012ra Georgiako lehendakari izan zen.

1995an hasi zen politika nazionalean lanean eta 2004ko urtarrilak 25 bilakatu zen herrialdeko lehendakari, 2003an Larrosen Iraultza gertatu ondoren Eduard Xevardnadzek kargua utzi zuelako. Saakaxvilirekin batera bere aliatuak ziren Nino Burjanadze eta Zurab Zhvaniak gidatu zuten iraultza hori. 2008ko urtarrilaren 5ean berriro hautatu zuten presidente. NATOren eta Europaren aldeko politikaria da. 2010ean %67ko aprobazio tasa zuen, nahiz eta hainbat kritika izan ziten iruzurrak direla eta.

2012ko urriaren 2an Saakaxvilik hauteskundetan galdu zuela onartu zuen, Bidzina Ivanixviliren aurka aurreko egunean egindako hauteskundetan. 2013ko lehendakaritzarako hauteskundeetan aurkeztea eragotzi zioten bertako auzitegiek, eta handik gutxira Georgia utzi egin zuen. Estatu Batuetan hasi zen bizitzen, baina handik gutxira Ukrainan hartu zuen bizilekua.

## Ukrainako ibilbidea 
2014ko Ukrainako Euromaidan mugimenduaren alde sutsu agertu zen Saakaxvili. Mugimendu horren aldekoek Viktor Janukovitx lehendakaritzatik botatzea lortu zuten, eta Errusiarekin etsaitu zen erregimena ezarri zuten Ukrainan, Petro Poroxenko presidente berria izendatu zutelarik. Poroxenkok aholkulari postu bat eskaini zion Saakaxviliri 2015eko otsailean, eta 2015eko maiatzean, Odesako Oblast edo eskualdeko gobernadore izendatu zuen, ukrainar nazionalitatea eman eta biharamunean.

2016an etsaitu egin zen Poroxenkorekin, ordura arteko bere babeslearekin. Ustelkeria salatu zuen Saakaxvili, Poroxenko erruduntzat joaz, eta alderdi politiko ukrainar bat sortzeko asmoa adierazi zuen. 2016ko azaroan Odesako gobernadore izateari utzi zion, eta 2017an Poroxenkok nazionalitate ukrainarra kendu zion. Praktikan, aberrigabea bihurtu zen orduan, Georgiako nazionalitatea ere galdua baitzuen artean.

Nazionalitate ukrainarra galdurik, Polonian jarri zen bizitzen, baina Ukrainara itzultzeko saiakera publiko parea egin zituen 2017an (hedabideak deiturik, muga publikoki gainditzeko). Legez kanpo Ukrainara sartzeagatik atxilotu zuten azkenean, eta 2018ko otsailean Poloniara deportatu zuten. Handik gutxira, Herbehereetan jarri zen bizitzen, familiarekin batzeko baimen batekin (emaztea holandarra du).

## Kanpo estekak
Iñaki Larrañaga Iglesias

**Iñaki Larrañaga Iglesias** (Eibar, 1931) euskal herritar margolaria da. 1974an, Gorutz taldearen sortzailetariko bat izan zen Fernando Beorlegi, Daniel Txopitea eta Marino Plazarekin batera.

## Lanak 
Artista honen obrak abstrakzio-geometriko minimalista batean murgildu izan dira.

## Kanpo estekak 
* Iñaki Larrañaga artista eibartarraren omenez....(EGOIBARRA)
* Iñaki Larrañaga Iglesias. Inuzeenten Zirkua. 2022an
*   Debako Andra Mari elizaren klaustroan izandako erakusketaren bideoa 2012an
*  Poesía visual Debako Andra Mari Klaustroan 2012an
*  'Reencuentro. Grupo Gorutz' (2004)
*  Eibarko Portalea erakusketa aretoan 2003an
*  Arte Plastikoen VII. Biurterokoa-Vitoria-Gasteiz/ Artium Liburutegia 1986an
*  Gorutz taldearen hiru kideren erakusketa 1977an
Christian Finnegan

**Fletcher Christian Finnegan** (Albany, 1973ko apirilaren 1a) ezizenaz ezaguna, Estatu Batuetako aktore eta umorista da.

VH1ren *Best Week Ever* eta *Premium Blend* telesailetan agertzeaz gain, sarritan *The Today Show* eta *Countdown with Keith Olbermann* saioetan lan egiten du.
Masai Mara

**Masai Mara** (edo Massai Mara edo Maasai Mara) Kenyako hego-mendebaldean dagoen natura erreserba mitikoa da bereziki bertan ikus daitekeen faunaren ondorioz. Haren izena bertan bizi den herriaren izenetik, masai eta erreserba zeharkatzen duen ibaiagatik dator, Mara ibaia. Berez, Masai Mara Serengeti Parke Nazionalaren jarraipena da; biak ala biak Rift Haran Handian daude. Erreserba 1961an sortu zen.

## Erreserbaren historia 
1948an Mararen 520 km² fauna santutegi bezala deklaratuak izan ziren, Mararen Triangelua barne. Poliki-poliki zabalera handitzen joan zen: 1961an 1821 km²etara zabaldu zen, orduan ehiza erreserba bezala. Une hartan Narok County Council (NCC) erakundeak zonaldearen gestioaren ardura hartu zuen. 1974an zonalde bat Erreserba Nazionalaren kategoria eman zitzaion; gainontzeko lurrak, 159 km², bertako populazioaren eskuetara itzuli egin zen. Ondoren bi aldiz gutxitu egin da erreserbaren lurra: 1976an 162 km² eta 1984an 1510 km². 2001ko maiatzatik
The Nature Conservancyk Mararen Triangelua gestionatzen du. Gaur egun hiru zonalde bereizten dira: aipatutako Mararen Triangelua, Musiara (Musiararen urtegia) eta Sekenani. 

## Fauna Masai Maran 
Erreserbaren ekosistema nagusia sabana da.

Masai Mara Serengetirekn batera Afrikako faunaren altxor garrantzitsuenetariko bat da. Erreserba horretan ungulatu asko ikus daitezke: ñu, topi, zebra, Thomson gazela... Animalia hauen migrazioak ikusgarriak dira. Beste ugaztun garrantzitsuak buffalo afrikarra, elefante... Garrantzi berezia errinozero beltzaren populazioak du nahi zeta gaur egun gutxi gelditu. Depredatzaileen artean leopardo, lehoi, gepardo ikus daitezke. Ibaietan krokodiloak eta hipopotamoak ugariak dira.

Oso grantzitsua da baita ere hegaztien populazioa. 470 baino espezie gehiago ikusi egin dira Masai Maran, asko migratzaileak dira baina baita ere sedentarioak. Batzuk aipatzeagatik bertan marabuak, putreak, ostrukak, 60 harrapari espezieak...

## Masai Mara arriskuan 
Arrakastak ez dio gauza onik ekarri Masai Mara Erreserbari. Turismoaren presentzia asko handitu da eta horrek mota askotako azpiegiturak erakarri ditu. World Wildlife Fund for Nature (WWF) elkarteak bultzatu duen txosten batean datu beldurgarriak jaso dira. Orokorrean animalia handien populazioak -jirafak, inpalak, basurdeak- oso azkar ari dira jaisten. Ikerketa ILRI izeneko erakundeak egin zuen 1989tik 2003ra arte. 
thumb| Ñu talde bat Masai maran.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
thumb|800px|
* Serengeti Parke Nazionala
* Sabana
* Mara ibaia

## Kanpo estekak 
* Informazio turistikoa
* Erreserbari buruzko informazioa.]
* – Masai Mara safari
* Maasai Mara – Gida ofiziala
* The Mara Triangle – Web ofiziala
* Keniako Turismo Ministerioa - Maasai Mara National Erreserba
Banku txar

**Banku txarra** beste banku batek dauzkan zalantzazko eta arrisku handiko aktiboak (gehiegizko balorazioa dutenak edo likidezia eskasa dutenak) eskuratu eta kudeatzen dituen finantza erakunde bat da, gehienetan estatu baten diru laguntzaz eratu eta kudeatutakoa. Bere helburua banku batean dauden aktibo toxiko horiek isolatu eta baztertzea da, bankuak izan dezakeen porrot arriskuari eta honek finantza sistema osoan ekar dezakeen ondorio global edo sistemiko kaltegarriei aurre egiteko. Historian zehar, banku txarrak maiz eratu badira ere, terminoa maiz erabili zen XXI. mendeko Atzerakada Handian, orduko finantza krisiaren irtenbide moduan.

## Kanpo estekak
István Csala

**István Csala** (Cegléd, 1899ko azaroak 2a - 1987ko martxoak 21a) hungariar politikari bat izan zen, Hungariako Nekazaritza Ministro bezala aritu zena 1948 eta 1949 artean.
La paga (abestia)

***La paga*** Juanes kolonbiar musikari eta kantagileak idatzi eta abestutako abesti bat da. Bere bigarren estudioko bilduma den *Un día normal*en bosgarren irrati singlea da. *La paga* *2005 Año De Éxitos* bilduma errekopilatzailean ere aurki daiteke, bilduma honek, beste batzuen artean, Paulina Rubio, Luis Fonsi eta David Bisbalen abestiak ere badituelarik.

## Beste bertsio batzuk 
Remixak Taboo rap abeslaria eta, noiz behinka, Black Eyed Peaseko will.i.am aurkezten ditu. Remixa Black Eyed Peas taldearen Elephunk *Bonus Track Version* bilduman eta Juanesen *Mi Sangre Tour Edition* bilduman (2005), *Mi Sangre (2005 Double Disc Version) & Mi Sangre European Tour Edition*en aurki daiteke.

## Musika bideoa 
Musika bideoa erabat animatua dago, eta giza itxurako arratoi bat aurkezten du giza mundu batean. Bideoaren historian arratoiak bere giza andregaia beste arratoi batekin abentura bat izaten ari dela jakiten du. Bera taberna batera doa, asko edaten du, bota eta jo egiten dute (ubeldutako begi bat ere ikusten zaio). Bere kotxea hartzen du, eta, gidatzen ari den bitartean autobide bateko seinale batekin istripu bat izaten du. Azkenean mediku bat dagoen toki batean esnatzen da, eta honen atzean telebista ikusten du, bere andregaia erakusten duena.

## Kanpo estekak
2007ko Europako Eskrima Txapelketa

**2007ko Europako Eskrima Txapelketa** Europako Eskrima Txapelketaren 20. edizioa izan zen. 2007ko ekainak 2 eta 7 artean ospatu zen Belgikako Gante hirian. Flandriako Kirol Arena izan zen probak ospatu ziren pabilioia.

## Emaitzak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Medaileroa 
## Kanpo estekak
La historia de Mortadelo y Filemón

**La historia de Mortadelo y Filemón** (gaztelaniaz) Francisco Ibáñez kataluniar komikigileak idatzi eta marraztutako 6 orrialdeko komiki bat da. Bere pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen saileko komikia da.

## Argitalpen ibilbidea 
Komikia lehen aldiz **La verdadera historia de Mortadelo y Filemón** izenburuarekin Gran Pulgarcitoren 1970eko Almanakean argitaratu zen. Beranduago, beste istorio labur batzuekin batera Colección Oléren lehen edizioko 107. zenbakian eta Ases del Humor eta Magos del Humor bildumetako liburuki ezberdinetan, hauei izena emanez argitaratu da.

Jatorrian Gran Pulgarcitoren 1970eko Almanakean argitaratu zenean azkeneko biñetak Mortadelok irakurleei eginiko gabon zoriontze bat zuen. Ondorengo errekopilazioetan bokadiloa aldatu zen Mortadelok bere misioen etorkizuneko arrakastagatik opatzeko, eta 1975eko udaberriko *Mortadelo Gigante*n azken biñeta hori ezabatu ere egin zen.

## Istorioa 
Komiki honetan, Ibáñezek Mortadelo eta Filemonen hasiera kontatzen du, nola ezagutu ziren, nola iritsi ziren ezkutuko agente izatera, baita Mortadeloren burusoiltasunare jatorria ere (Bacterio profesorearen huts egindako asmakizun bat).

Komiki honek zenbait inkoherentzia ditu Su vida privada izenekoarekiko, 1992koa. Esate baterako, Mortadelo, jatorriz, hiri batekoa dela (ondoren herri ñimiño batekoa dela esanez), edo biak Informazio Agentzian lanean hasi zirenean ezagutu zirela (ondoren, ustekabean ezagutu zirela eta euren kontura elkartu zirela esan zen bitartean).

## Kanpo estekak
Argia (1921-1936)

***Argia*** 1921etik 1936ra bitartean argitaratu zen euskal astekaria izan zen. 1921ko apirilaren 24an sortu zen, Bitor Garitaonaindiaren zuzendaritzapean. Apaiz talde batek gidatua, erlijioa eta baserri gaiak erabili zituen. Nekazari jendeari zuzendua zen. Garitaonandiaren ondoren, P. Etxeberria, Jose Arrue, Anbrosio Zatarain eta Andres Arzelus *«Luzear»* izan ziren zuzendariak. 1936ko altxamendu frankistarekin batera amaitu zen *Argia*.

Koldo Mitxelena Kulturunearen hemeroteka digitalean eskuragarri daude aldizkariaren zenbaki guztiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Koldo Mitxelena Kulturunearen hemeroteka