open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stanislav Smirnov

**Stanislav Konstantinovitx Smirnov** (errusieraz: Станислав Константинович Cмирнов; Leningrad, 1970eko irailaren 3a) errusiar matematikaria da, gaur egun Genevako Unibertsitatean irakaslea dena. 2010ean Fields Domina eman zioten. Bere ikerketak analisi konplexuak, sistema dinamikoak eta probabilitate teoria barne hartzen ditu.

## Karrera 
Stanislav Smirnovek San Petersburgoko Lizeoa 239 graduatu zuen, goi mailako eskola selektiboa, matematikari ezagun askorentzat alma-materra dena. Institutuan, bi partitura bikain lortu zituen Nazioarteko Matematika Olinpiadan 1986an eta 1987an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bigarren mailako iturri

Esparru akademikoan, **bigarren mailako iturri** bat jatorriz beste nonbait aurkeztutako informazioa erlazionatzen edo aztertzen duen dokumentu edo grabazio bat da. Bigarren mailako iturri batek kontrastea egiten du eztabaidatzen den informazioaren lehen mailako edo jatorrizko iturri batekin. Lehen mailako iturri bat egoera bat zuzenean ezagutzen duen pertsona bat izan daiteke, edo pertsona horrek sortutako dokumentu bat izan daiteke.

Bigarren mailako iturria da lehen mailako iturri bati buruzko informazioa ematen duena. Bigarren mailako iturri batean, jatorrizko informazioa formatu egokian hautatu, aldatu eta antolatzen da. Bigarren mailako iturriek jatorrizko informazioa orokortzea, aztertzea, interpretatzea edo ebaluatzea dakarte.

Iturri jakin baten sailkapen zehatzagoa ez da beti begi-bistakoa. Primarioa eta sekundarioa termino erlatiboak dira, eta iturri batzuk primariotzat edo sekundariotzat sailka daitezke, nola erabiltzen diren kontuan hartuta. Hirugarren mailako iturriak, hala nola entziklopedia edo hiztegi batek, bigarren mailako iturri baten antza du, hau da, analisiak dituen iturri baten antza, baina hirugarren mailako iturri batek beste helburu bat du: gaiaren sarrerako ikuspegi zabal bat egitea du helburu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Complete Unknown

***A Complete Unknown*** () James Mangoldek zuzendutako 2024ko drama biografiko estatubatuar bat da. Elijah Wald-en 2015eko *Dylan Goes Electric!* liburuan oinarrituta, filmak Bob Dylan folk musikan izan zituen lehen arrakastetatik hasi eta 1965eko Newport Folk Festival-en tresna elektrikoen erabilerari buruzko eztabaida garrantzitsuraino erretratatzen du. 

American Film Institute eta National Board of Review erakundeek *A Complete Unknown* 2024ko hamar film onenetako bat izendatu zuten, eta azken horrek antzeztaldeko emakumezko aktore onenaren saria ere eman zion Elle Fanningi.

## Izenburua 
[thumb|200px|left|[Timothée Chalamet.]]
Filmaren izenburua Dylanen abesti batetik dator: «*Like a Rolling Stone*» (1965). Horrela dio abestiak: «*How does it feel / How does it feel / To be without a home / Like a complete unknown / Like a rolling stone?*».

## Izendapenak 
Hiru izendapen jaso zituen Urrezko 82. Globo sarietan eta 6 izendapen BAFTA sarietan. Zortzi Oscar saritarako izendatua izan zen, bestetik: Film onena, Zuzendaritza onena, Gizonezko aktore onena, Antzeztaldeko gizonezko aktore onena, Antzeztaldeko emakumezko aktore onena, Egokitutako gidoi onena, Soinu onena eta Jantzi onena.

## Sinopsia 
1960ko hamarkadaren hasierako New Yorkeko musika eszenan girotua, *A Complete Unknown* filmak Bob Dylan 19 urteko folk abeslariaren arrakastaren historia kontatzen du. Bere abestiak eta bere mistika mundu mailako fenomeno bihurtu ziren. Bere ibilbidean, Pete Seeger lagun eta lankidearen laguntza izan zuen eta pertsonaia hori ere ageri da filmean. Seeger, AEBetako folklorea berreskuratu eta aktibismo politikorako tresna bilakatu zuen kantari ezkertiarra izanik, komunismoaren aurkako sorgin ehizaren jazarpena jasan zuen. Hasieran, harreman handia izango dute Seegerrek eta Dylanek, baina gero liskarrak sortuko ziren. Filman ere, beste artistekin batera, Dylan eta Joan Baez arteko harremanak azaltzen dira.

## Talde teknikoa 
* Zuzendaria: James Mangold. 
* Gidoilariak: Jay Cocks, James Mangold. 
* Liburua: Elijah Wald. 
* Aktore nagusiak: Timothee Chalamet, Edward Norton, Elle Fanning. 
* Argazkia: Phedon Papamichael. 
* Iraupena: 141 min.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gaizka Izagirre: "Bob Dylanen doinuak pantaila handian", Naiz.eus, 2025/02/27.
* :Filmaren trailler ofiziala.
* :Gidoi ofiziala.
Zohar

***Zohar***, baita ere ***Sefer HaZohar*** (), euskaraz "Distiraren liburua", Erdi Aroko judaismoaren erlijio lana da. Antza, Shimon bar Yojai errabinoak II. mendean oinarria idatzi zuen eta Moises Leongoa errabinoak XIII. mendean berreskuratu zuen, *Sefer Yetzirah* liburuarekin batera kabala-korrontearen liburu nagusiak direnak.

*Zohar* testua sakratua da juduentzat, izan ere, parte bakoitza egiazkoa da eta bere exegesian "Toraren arima" irudikatzen du: *Tora*ren funtsezko esanahia, bere arimaren sekretuaren arima. *Zohar*, edo Kabalaren bigarren azalpen lana, kabalisten *Biblia* deitua izan da.

*Zohar*, gehienbat, arameo-idazkera goretsi eta eszentriko estilo batean dago idatzita, hau da,   erromatarren garaian, gure aroko lehen mendeetan, Israelgo Lurraldean (*Eretz Israel*) hitz egiten zen hizkuntzaz. *Zohar* berriro agertu zen XIII. mendean, eta Moises Leongoa izeneko idazle judu batek argitaratu zuen. Moises Leongoak Shimon bar Yojai errabinoari egotzi zion obraren sormena. Antza, errabino hori erromatarren jazarpenean bizi izan zen II. mendeko judua izan zen; juduen tradizioaren arabera, Erromatar Inperioaren errepresiotik ihes egiteko, kobazulo batean ezkutatu zen, eta 13 urtez *Tora*ren azterketan aritu zen, bere seme Eleazar errabinoarekin batera.

Errabino-judaismo tradizionalean gehiengo erlijiosoaren iritzia izan da Jainkoak *Biblia*ko pertsonaiei, hala nola Abrahami eta Moisesi, erakutsi zizkiela Kabalaren irakaspenak, eta ahoz transmititu zirela *Biblia*ren garaitik Shimon bar Yojaik idatzi zuen arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kabala
* Moises Leongoa errabinoa
* Judaismo

## Kanpo estekak
Igerna Sollas

**Igerna Brünhilda Johnson Sollas,** **Hilda Sollas** izenez ere ezaguna, (Dawlish, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1877–1965), britainiar genetista, zoologoa, paleontologoa eta geologoa izan zen, eta Newnham College-ko (Cambridge) irakaslea. Cambridge-ko Unibertsitatean geologia irakatsi zioten lehen emakumeetako bat izan zen. Interes handia zuen, itsas organismoak, genetika eta paleontologia aztertzen, eta Cambridgeko William Bateson genetistarekin kolaboratu zuen. Alexandra College-ko ikaslea, Dublinen, Irlanda eta Ingalaterrako goi-mailako hezkuntzako emakumeen eredu gisa aitortu zuten.

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Igerna Sollas 1877ko martxoaren 16an jaio zen Dawlish-en, Devon-en, William Johnson Sollas geologoaren eta bere lehen emazte Helen Johnson-aren alaba. Dublin-go Alexandra School and College-n hezkuntza goiztiarra jaso zuen, eta gero Newnham College-ra joan zen, Cambridge-ra Gilchrist beka batean 1897an, non lehen mailako ohoreak egin zituen Natur Zientzietako Tripos azterketaren I. zatian zein II. zatian, zoologiako gradua osatuz 1901ean. Sollas Cambridgeko Unibertsitatean geologia irakatsi zuen lehen zortzi emakumeetako bat izan zen, eta paleontologian zein zoologian ekarpenak egin zituen.  Zoologiako irakaslea izan zen Newnham-en 1903tik 1913ra, 1904tik 1906ra bitartean izan ezik, Newnham College-ko ikertzailea izan baitzen.

## Ibilbidea 
Bere ikerketen artean animalia sorta handia zegoen, modernoa zein fosila. Hauen artean lurtarrak, belakiak eta itsas txirriak, arrainak, ugaztunen arbasoak eta ugaztunak zeuden. Mineralak analisi kimikoetarako bereizteko metodoengatik eta serieko artezketa erabiliz egindako lanagatik ere ezaguna da. Fosilei buruzko ikerketak zuzendu zituen bere aitarekin lankidetzan, eta haiek izan ziren berak asmatutako serieko sekzionatzeko gailua erabili zuten lehen pertsonak, dicynodont-garezur baten egiturari begiratzeko. Cambridgen William Bateson buru zuen ikerketa talde aktibo bateko kidea izan zen, eta kuien eta sitsen hegoen kolorazioaren genetika aztertu zuen. Bere argitalpen zientifikoak 1916tik aurrera eten ziren, eta 1936an bere aita hil ondoren lorezaintzari eta aitaren etxearen zaintzari heldu zion.*

## Heriotza eta ondarea 
Sollas 1965eko azaroan hil zen, 88 urte zituela. *Igernella* izenean oroitzen da, 1905ean Émile Topsent zoologoak eta *Euthemon igerna* ekinodermatuak izendatutako belakien generoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nosotros

***Nosotros*** () 2025eko Helena Taberna nafar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Isaac Rosaren *Feliz final* eleberrian oinarrituta dago.

Lamia Producciones, Vértigo Films eta Nosotros la película AIE etxeek ekoiztuta, RTVE, EiTB, ICAA, Eusko Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernuaren babesa jaso zuen. Bilbon grabatu zuten.

## Sinopsia 
Angela eta Antonio elkarrekin maitemindu ziren, harremana ilusioz bizi izan zuten, haurrak izan zituzten, amore ez emateko ahaleginak egin zituzten, eta hainbat aldiz erori ziren. Maitasuna amaitzen denean, galdera hauek sortzen dira: non okertu zen dena? Nola amaitu dugu horrela? Beren harremanaren argi-itzaletan barrena egindako bidaian, Angela eta Antonio prekaritatearen, desiraren interferentzien eta maitasunaren idealizazioaren aurka borrokatuko dira.

## Aktoreak 
* María Vázquez: Ángela
* Pablo Molinero: Antonio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maati Bouabid

**Maati Bouabid** (; Casablanca, 1927ko azaroaren 11 – Rabat, 1996ko azaroaren 1a) marokoar politikaria izan zen, Marokoko lehen ministroa 1979tik 1983ra.

Lehen eta bigarren mailako ikasketak jaioterrian egin ondoren, Frantziara joan zen eta zuzenbidean graduatu zen Bordeleko Unibertsitatean.

Marokora itzulita, abokatutzan jardun zuen, eta herrialdearen independentzia iritsi zenean fiskal izendatu zuten Tangerren. Casablanca hiriko lehen alkatea izan zen eta Raja Casablanca futbol taldeko presidentea izan zen 1966tik 1968ra.

Lan eta Gizarte Gaietako ministro izan zen 1968tik 1970era. Gainera, Justizia ministroa izan zen. 1979an Hassan II.a erregeak lehen ministro izendatu zuen. Bere gobernuak 1983 arte iraun zuen. 1983an Konstituzio Batasuna alderdiaren sortzaileetako bat izan zen eta 1983tik 1985era Estatu ministro izan zen.

## Kanpo estekak
Mohammed V.a Unibertsitatea

**Mohammed V.a Unibertsitatea** (, ) Rabaten dagoen unibertsitate publikoa da. 
1957an sortu zen errege-dekretu (*dahir*) baten bidez. Marokoko lehen unibertsitate modernoa da Fezko Al-Qarawiyyinen ondoren. Mohammed V.a Marokokoaren omenez du izena.

## Historia 
Unibertsitatea 1957ko abenduaren 21ean inauguratu zuen Mohammed V.ak, 1961ean hil zen Marokoko errege ohiak.

1993an bi unibertsitate independentetan banatu zen: Agdalgo Mohammed V.a Unibertsitatea eta Souissiko Mohammed V.a Unibertsitatea.

2014ko irailean, bi unibertsitateek bat egin zuten, baina bi campusak mantenduz. 2020an unibertsitateak guztira 18 fakultate zituen.

2018ko urtarrilaren 3an, unibertsitateak Musikako lehen gradu profesionala jarri zuen abian Marokon.

2021eko ekainean, unibertsitatea CWTS Leiden rankingean sartu zuten lehen aldiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alois Senefelder

**Johann Alois Senefelder** (Praga, 1771ko azaroaren 6a – Munich, 1834ko otsailaren 26a) alemaniar aktore, antzerkigile eta litografiaren asmatzailea izan zen.

Munichen hezi zen eta Ingoldstadten zuzenbidea ikasteko beka bat jaso zuen. Aita hil ondoren ikasketak utzi behar izan zituen amari eta anai-arrebei laguntzeko.

*Mathilde von Altenstein* antzezlana inprimatzeko arazoak izan zituenez, kareharri baten gainean azidoarekiko erresistentea zen tinta bat erabiliz inprimatzeko teknika berri bat asmatu zuen. Teknika hobetu ondoren, Franz Gleiße musikagilearekin elkartu zen eta argitaletxe bat sortu zuten 1796an. 1809an Bavariako Litografia Institutuko ikuskatzaile izendatu zuten.

Europan patente eskubideak eskuratu zituen eta 1818an bere aurkikuntzak *Vollstandiges Lehrbuch der Steindruckerei* liburuan argitaratu zituen. Teknika berria artelanak merkeago argitaratzeko ere erabili zuen.
Casablancako Hassan II.a Unibertsitatea

**Casablancako Hassan II.a Unibertsitatea** (, ; ) Marokoko hiriburu ekonomikoan dagoen unibertsitate publikoa da. 2014ko irailean inauguratu zuten, Mohammediako Hassan II.a Unibertsitateak eta Casablancako Unibertsitateak bat egin ondoren. Bere 6 campusekin, Casablancan eta Mohammedian dituen 18 eraikinekin, herrialde osoko unibertsitaterik handiena da. U.S. News & World Report erakundeak sailkatuta dago, unibertsitate arabiarren 2016ko eskualde-sailkapeneko 30. postuan. Casablancako Hassan II.a Unibertsitateak titulu mota ugari eskaintzen ditu ia diziplina eremu guztietan. 117.000 ikasle baino gehiago ditu, 2160 irakasle eta 1.200 langileko administrari eta teknikariak. Unibertsitateak bere egitura zientifikoen bidez (123 laborategi, 10 ikerketa-zentro, 2 ikerketa-plataforma eta behatoki bat) bermatzen du bere ikusgarritasuna estatuan eta nazioartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goiburu (Andoain)

[thumb|Goiburu auzoa auzoko festetan. 1997ko uztaila. [Aiurri (aldizkaria)|Aiurri aldizkaria.]]
**Goiburu** Andoaingo auzoa da.  Usadelarza eta Belkoain mendien artean dago. Jaiak udan izaten dira: uztailaren 31tik abuztuaren 3ra. 

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Andoain

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Goiburu auzoa 328 - Sanesteban, baserria. b5m
* Sanestebanei amaiera emateko giro paregabea
María Xiao

**María Xiao Yao** (Calella, 1994ko maiatzaren 19a) kataluniar mahai-tenis jokalaria da. Gurasoak txinatarrak ditu eta Maríak nazionalitate espainiarra eta portugaldarra ditu. Espainiako txapelduna hainbat aldiz izan da bakarka zein bikoteka.

## Biografia 
Daili Xiao eta Li Yao gurasoak mahai-tenis jokalari onak izan ziren. Katalunian Calellako taldean jokatu zuten. Ondoren amak Madeiran jokatu zuen hainbat urtez eta han bizi izan zen familia. 

Bost urte zituela Madeiran hartu zuen pala lehenengo aldiz Maríak eta 12 urterekin Munduko gazte mailako txapelketa jokatu zuen. Partida bat irabazten jokalari gazteena izan zen. Lau urte beranduako Gazte mailako Olinpiar Joketarako txartela lortu zuen. 2012an Londresko Olinpiar Jokoetan Portugalgo selekzioarekin hartu zuen parte ordezko gisa.

Hurrengo urtean Kataluniara itzuli eta Espainiako selekzioan sartu zen. 2014, 2015 eta 2016an jarraian izan zen Espainiako txapelduna.

Pandemiaren ondoren 2022ko Europako txapelketan bikoteka brontzezko domina eskuratu zuen eta Mediterraneoko Jokoen hasierako ekitaldian bandera eramatearen ardura izan zuen. 2024an Europako txapelduna izan zen bikote mistoan Alvaro Roblesekin batera eta bakarka brontzezko domina eskuratu zuen. Espainiako txapelketa berriak irabazi zituen gainera.

## Palmaresa 
* Europako txapelketa:
** Bikote mistoa (1): 2024
** Bikote emakumezkoak (0): 2022an brontzea
** Bakarka (0): 2024an brontzea
* Espainiako txapelketa:
** Bakarka (5): 2014, 2015, 2016, 2024, 2025
** Bikote emakumezkoak (3): 2024, 2026, 2017
** Bikote mistoa (1): 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sofia-Xuan Zhang

**Sofia-Xuan Zhang** (Cartagena, 1999ko irailaren 14a) Murtziako Eskualdean jaiotako kataluniar mahai-tenis jokalaria da. Espainiako txapelduna hainbat aldiz izan da bakarka zein bikoteka.

## Biografia 
Gurasoak txinatarrak ditu, Xu Hong ama mahai-tenis jokalari eta entrenatzailea da eta Zhang Zhilin aita futbol jokalaria izan zen Txinan.

Amak Cartagenako taldean jokatzen zuenean jaio zen eta haurra zela amak Gironako taldearekin fitxatu zuenez familia Kataluniara aldatu zen eta ordutik Sofia-Xuanek han egin du ibilbide profesionala.

Gazte mailatan Kataluniako txapelduna izan zen bakarka birritan eta bikoteka lau aldiz. 2019an Espainiako txapelketa urrezko hiru domina eskuratu zituen, bakarka, bikoteka emakumezkoetan eta bikote mistotan. 19 urte baino ez zituen. Balentria hura 2022an errepikatu zuen.

2025ean Espainiako bakarkako txapeldunordea izan zen eta bikoteka txapelduna María Berzosarekin batera.

## Palmaresa 
* Espainiako txapelketa:
** Bakarka (2): 2019, 2022
** Bikote emakumezkoak (3): 2019, 2022, 2025
** Bikote mistoa (2): 2019, 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cherifa Kersit

**Cherifa Kersit** edo **Chérifa Kersit** (, ; Tazrout M'oukhbou, Khenifra, 1967ko urtarrilaren 1a) *tamashait* generoko marokoar abeslaria da, Erdialdeko Atlaseko amazigeraz abesten duena.

## Bizitza 
Cherifa Tazrout M'oukhboun jaio zen, Marokoko Atlaseko Khenifra eskualdean, eta familiako hamasei seme-alabetako bat izan zen. Eskualde horretako nesken artean ohikoa zen bezala, ez zen inoiz eskolara joan. Gaztea zela, abesti tradizionalak egiten ikasi zuen. Familiaren borondatearen aurka abeslari profesional bihurtu zen, eta Mohamed Rouicha eta Mohamed Maghni bezalako artista ezagunekin aritu da. 2002an lehen diskoa grabatu zuen, *Berber Blues*.

2008an, Amazigh Kulturaren Errege Institutuak emandako Arte Saria irabazi zuen Hadda Ouâkki eta Ahmed Bizmaouenekin batera. Frantziako eta Marokoko hainbat eszenatokitan aritu da: 2011n Moonfest Lala Takerkoust jaialdian, 2012an Merzouga musikaldian, eta 2012an, 2013an eta 2015ean Fezeko Munduko Musika Sakratuaren Jaialdian.

## Diskografia 
### Berber Blues (2002) 
* *Idhrdh Umalu Z Iâari*
* *Maysh Yiwin May Tshawrth?*
* *Ndda S Adbib Nnani*
* *Ma Gn Tufit Amazir?*
* *Isul Isul Umarg Nsh Awadigi*
* *Tahidust: Wllah Ar Thagh Lafiyt G Ul Usmun*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kijūrō Shidehara

Japoniako diplomazialari eta politikari japoniarra izan zen, 1945etik 1946ra bitartean Japoniako lehen ministro izan zena. Bigarren Mundu Gerraren aurretik eta ondoren Japonian bakezaletasunaren bultzatzaile nagusia izan zen.

## Kanpo estekak
Imintanoute

**Imintanoute** (arabieraz: إمارة المونية) Marokoko Chichaoua probintzian dagoen herria da, Marrakex-Safi eskualdean. 2004ko erroldaren arabera 17.067 biztanle zituen.
Ai, gure juaneteak

***Ai, gure juaneteak*** Patxo Telleriak idatzitako eta Tartean teatroa konpainiak 2024an produzitutako antzezlana da. Lanaren oinarria Mikel Laboaren hamabi abesti dira; kanta horiek Telleriari bere bizitza pertsonalean piztutako gogoetak azaldu edo kantatzen ditu Patxo Telleria aktoreak, Adrian de los Ojos eta Maider Lopez musikariekin eta zuzendari artistikoa Jokin Oregi zela.

*Spoken word* (edo *hitz esana*) motako zuzeneko poesia formatuan idatzitako gidoia Elkar argitaletxeak eta Tartean Teatroak argitaratu zuten 2024an bertan liburu moduan. Neurri librean eta nagusiki zuzenean irakurtzeko idatzitako poesia mota errimatu bat da berez, «esaniko hitza» izena asmatu du Telleriak hura izendatzeko.

## Sinopsia 
Mikel Laboaren kantutegian oinarritutako ikuskizun teatrala da. Kantutegiko hamabi baino gehiago kantu hobeto estimatzeko antzerki-hari bat sortzen du. Telleriak bere bizitza jartzen du gogoeta egiteko material gisa

Hasierako emanaldietan Telleriak beste bi musikari aktorerekin partekatu zuen taula, zuzeneko musikaren indarra gehituta.

# Hegazti errariak (Hamalau. 1994)
# Negu hurbilak (Sei, 1985)
# Izarren hautsa (Lau-Bost. 1980)
# Oi Pello Pello (Azken, 1964)
# Haika mutil (Bat-hiru, 1974)
# Txoria txori (Bat-Hiru. 1974)
# Kantuz (Lau-Bost. 1980)
# Ai, nere juaneteak
# Ihes betea zilegi balitz (Sei, 1985)
# Bedeinkatua
# Lili bat (Hamabi, 1989)
# Baga, biga, higa (Bat-Hiru. 1974)
Onartu duenez, bazuen lehenago ere estilo horretan zerbait egiteko gogoa. «Bestalde, momentu batean, baneukan gogoa lehendabiziko aldiz nire bizitzan material gisa ni jartzeko ere. Hau da, nitaz hitz egiteko». Eta horregatik aipatu du «biluzte bat» izan dela.

## Izenburua 
Laboaren kanta baten tituluaren berrinterpretazioa da obraren titulua. Joxan Artzeren poema bat zen: *Nere juaneteak*. Baina jatorrizko bertsioaren singular hori plural bilakatu zuen Telleriak bere lanerako. Kanta plazaratu zenean oligarkiaren aurkako manifestu bat izan zen. Garai hartan puro batekin eta xistera batekin zebilen gizon bat zen etsaia, hori zelako oligarka, eta haren kontra borrokatu behar zuten orduko gazteek. Baina geroago Telleriari denborak erakutsi zion munduaren injustizia horretan xisteradunak ez direla hipokrita bakarrak, eta bera bezalakoek ere  erantzukizuna izan zutela munduaren norabidean. Horregatik, ziria kanpoan sartu beharrean, atzamarra bere begian eta bera bezalakoen begian ere sartu du Telleriak  gidoi honetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal antzerki berria
* EZ DOK HIRU – euskal musikaren benetako istorioa (2017)

## Kanpo estekak 
* Ai, gure juaneteak. entzungarri Spotify atarian.
Grete Neumann

**Grete Neumann** (Viena, 1912ko ekainaren 19a - Viena, 1946ko irailaren 14a) atleta zen. Austria ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gert Nöster

**Gert Nöster** (1940ko apirilaren 10a) atleta da. Austria ordezkatu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fritz Neuruhrer

**Fritz Neuruhrer** atleta zen. Austria ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wanda Nowak

**Wanda Nowak** (1913ko urtarrilaren 16a - 1977ko apirilaren 30a) atleta zen. Austria ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Oberbreyer

**Maria Oberbreyer** (Viena, 1921eko azaroaren 22a) atleta da. Austria ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walter Pektor

**Walter Pektor** (Salzburgo, 1945eko irailaren 20a - 1994ko abenduaren 23a) atleta zen. Austria ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helmuth Perz

**Helmuth Perz** (1923ko irailaren 6a - 1998ko urtarrilaren 28a) atleta zen. Austria ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingo Peyker

**Ingo Peyker** (Miękinia, 1941eko irailaren 8a) atleta da. Austria ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnulf Pilhatsch

**Arnulf Pilhatsch** (Graz, 1925eko urtarrilaren 9a - Sankt Nikolai im Sausal, 2000ko abuztuaren 1a) atleta zen. Austria ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beballara

**Beballara** edo Beheko Bailara Asteasuko (Gipuzkoa) auzoa da.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Tolosaldea

## Kanpo estekak 
* Auzoko baserriak udal webgunean
Liesl Perkaus

**Liesl Perkaus** (1905eko maiatzaren 24a - 1987ko urtarrilaren 27a) atleta zen. Austria ordezkatu zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friedl Murauer

**Friedl Murauer** (Innsbruck, 1938ko uztailaren 4a) atleta da. Austria ordezkatu zuen 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salomon Benaioun

**Salomon Benaioun** (, ; Oran, Aljeria, 1867ko uztailaren 30a  – Tanger, Maroko, 1921eko martxoaren 22a) Marokoko judu jatorriko inprimatzaile eta kazetaria izan zen. Aljeriako Oran hirian jaio zen, baina bere familia Tetuanetik zetorren. Haïm Benchimol (1834-1915) enpresaburuaren eskaerari erantzunez, Tangerrera lekualdatu zen.
thumb|*El Horria - La Liberté* egunkaria.

Inprimagintza Parisen ikasi zuen. *El Horria - La Liberté* (1915-1922) egunkari elebidunaren sortzailea eta *Maṭbaʻat Sulaymān bin Ḥayyūn*en jabea ere izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcel Pilet-Golaz

**Marcel Pilet-Golaz** (Cossonay, 1889ko abenduaren 31 – Paris, 1958ko apirilaren 11) suitzar politikaria izan zen, Suitzako Konfederazioko presidentea 1934an eta 1940an.

Lausanako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen, Leipzigen eta Parisen osatu zituen ikasketak eta doktoretza lortu zuen 1912an.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen. Vaud kantonamenduko diputatu izan ondoren, politika nazionalera igaro zen. Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen 1925etik 1928ra, eta Suitzako Kontseilu Federaleko kide 1929tik 1944ra. Bertan, Herrizaingo Saila, Posta eta Trenbide Saila eta Kanpo Arazoetarako Saila zuzendu zituen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1934an eta 1940an.

1940an demokraziaren erreforma autoritarioari buruz hitz egin zuen, suitzarrek oso gaizki hartu zutena. Nazien aldeko alderdietako kideak ere hartu zituen. Hala ere, neutraltasun-politika ofizialari eutsi zion, Hirugarren Reicharen eta aliatuen arteko orekarekin. 1944an Sobietar Batasunarekin negoziazio sekretuak egiten saiatu zen. Honek errefusatu egin zituen eta faxista izatea leporatu zion. Prentsak eta iritzi publikoak Pilati egotzi zioten errua, dimisioa eman behar baitzuen.
2025eko O Gran Camiño

**2025eko O Gran Camiño** O Gran Camiño lasterketaren laugarren edizioa izan zen. Otsailaren 26 eta martxoaren 2 bitartean jokatu zuten. Maia (Portugal) eta Santiago de Compostela lotu zituen, guztira 635,37 km eginez bost etapatan.

Proba hau, UCI Europe Tour 2025eko barruan zegoen.

Garailea Israel–Premier Tech taldeko Derek Gee kanadiarra izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Ana lurmuturra

**Santa Ana lurmuturra** Hendaiako kostaldean dagoen harritsu formazioa da. Bere luzapena dira Dunbarriak, bi harkaitz, itsasoak urteetan egindako higadurak uharte bilakatu dituenak. Hondarraitz hondartzaren ekialdean kokatua dago. Lurmuturraren gainean, Abadia jauregia eta eremua daude.

## Geologia 
Bilbotik Miarritzera, kostaldea gehienez flyschez osatuta dago, erraz samar higatzen dena. Santa Ana lurmuturrak, ordez, calcare arrosaz osatzen da eta higadurari hobeto eusten dio. Hau da arrazoia hortxe lurmutur bat egoteko. Duela urte gutxira arte, Santa Ana lurmuturra zen munduko leku bakarretako bat K/T muga (Kretazeo - Paleogeno muga) ikusteko. Gaur egun, higatuz gero azaleramendua ez da gehiago ikusgai.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera  
* Euskal Erlaitza
* Zumaiako flysch

## Kanpo estekak 
* Hendaiako turismo bulegoa
* Euskal itsasbazterreko CPIE (Ingurumenaren Aldeko Ekimen Zentro Iraunkorra)
Groseko merkatua

**Groseko merkatua** Donostiako Gros auzoan egon zen merkatu plaza bat izan zen, 1923an eraikia eta 1996an eraitsia. Galtzada Nagusia kalean zegoen. Eraikin laukizuzen bat zen, baina lau ertzetako bat biribildua zuen. 
erdian|thumb|480x480px|1939an, merkatuaren berrirekiera.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicole Loraux

**Nicole Loraux** (Pilon, Paris, 1943ko apirilaren 26a - Argenteuil, 2003ko apirilaren 6a) helenista, antropologo, historialari eta itzultzaile frantsesa izan zen. Bere lanak berrikuntza handia izan ziren Antzinako Greziari buruzko ikasketentzat, eta espezialista aitortua izan zen nazioarteko mailan. Bere ekarpena bereziki garrantzitsua izan da politikan, sexuen arteko harrmanean, baita iruditerian eta banakoaren sentsibilitatean ere, letra klasikoetan oposaketa (1965), Nicole Loraux *École des hautes études en sciences sociales*eko (E.H.E.S.S.) -euskaraz  Gizarte Zientzietako Goi Ikasketen Eskola- ikerketa-zuzendaria izan zen, non "Hiri grekoaren historia eta antropologia" (1981) irakastsi zuen, Jean-Pierre Vernant, Pierre Vidal-Naquet eta Marcel Detienne tartean zituen ikasketa grekoetarako eskola. Ikasle izan zituen, besteak beste, Nathalie Ernoult, Ana Iriarte, Catherine Darbo-Peschanki edo Alice Pechriggl.

1979ko otsailean Léon Poliakov eta Pierre Vidal-Naquetek proposatutako idatzia sinatu zuen beste 34 sinatzailerekin batera, zeinetan Robert Faurisonen erretorika negazionista desmuntatzen baitzuten.

*Le Seuil*-ek argitaratutako *Le Genre humain* diziplinarteko aldizkarian idatzi zuen hirugarren zenbakitik aurrera.

Patrice Loraux filosofoarekin ezkondu zen. 2003ko apirilaren 5ean hil zen, Argenteuilen, 59 urte zituela.

## Azterketa-eremua 
Bere ''Invention d'Athènes* (1981) lana erretorikak Atenasko demokrazian izan zuen funtzio kulturalari buruzko testu aitzindaritzat hartzen da. Bertan, hileta-otoitzen bidez, hiritartasunaren iruditeria aztertzen du, eta politika-erlijioa estatusari buruzko hainbat interpretazio desmuntatzen ditu.

Bere hil osteko liburuari, non Parisko eskolaz balantze bat egiten duen —*La Tragédie d'Athènes. La politique entre l'ombre et l'utopie''—, Parisen bere dizipulu izandako Ana Iriartek itzuli eta hitzaurre luze eta zabala egin zion.

## Idazlanak 
* Les enfants d'Athéna. Idées athéniennes sur la citoyenneté et la division des sexes (Paris, Maspero, 1981; reimpr. París, Le Seuil, 1990).
* L’Invention d’Athènes. Histoire de l’oraison funèbre dans la «cité classique» (París, EHESS, 1981; reed. aumentada en París, Payot, 1993).
* La Cité divisée. L’oubli dans la mémoire d’Athènes (París, Payot, 1997; reed. 2005).
* Façons tragiques de tuer une femme (París, Hachette, 1985).
* Les Expériences de Tirésias (París, Gallimard, 1990). Les mères en deuil (París, Le Seuil, 1990).
* "Qu'est-ce qu'une déesse", en Michelle Perrot y Georges Duby, dirs., Histoire des femmes en Occident I (París, Plon, 1991).
* Né de la terre. Mythe et politique à Athènes (París, Le Seuil, 1996).
* La Voix endeuillée. Essai sur la tragédie grecque (París, Gallimard, 1999)
* (dir.) con Carles Miralles, Figures de l'intellectuel en Grèce ancienne (París, Belin, 2000).
* (dir.), La Grèce au féminin (París, Belles Lettres, 2003)
* La Tragédie d'Athènes. La politique entre l'ombre et l'utopie (París, Le Seuil, 2005).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalima (aldizkaria)

***Kalima*** (, ) emakumeei zuzendutako aldizkaria izan zen, Marokon 1986tik 1989ra argitaratua. Hedabide feminista izan zen, Marokoko emakumeentzako lehen aldizkaria.

## Historia 
*Kalima* aldizkaria 1986an sortu zen. Sortzailea Union de l'Action Feminine izan zen, emakumeen erakunde erradikala, eta argitaratzailea, berriz, Nourreddine Ayouch. Marokoko gai kritikoak ere jorratu zituen, hala nola haur abandonatuak. Abortua, haurren sexu esplotazioa, ama bakarrak, drogak eta sexualitatea bezalako gai tabuei buruzko artikuluak argitaratu zituen lehen aldizkaria izan zen Marokon. Albisteen eta zinemaren inguruko materialak ere sartu zituen.

Aldizkariaren sortzailea eta erredaktoreburu bakarra Hind Taarji izan zen. Kolaboratzailen artean Fatema Mernissi idazle feminista zegoen.

1989ko martxoan, Marokoko agintariek aldizkariaren azken zenbakia konfiskatu zuten,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Equipo Crónica. Arte de Trinchera

***Equipo Crónica. Arte de Trinchera*** 2024an Rafael Sesa eta Felipe Villaplana zuzendari espainiarrek aurkeztu zuten arteri buruzko film dokumentala da. Gaia 1965ean, frankismo garaian, hiru margolari valentziarrek sortutako taldea da. 

## Sipnosia 
Equipo Cronicak mugarri bat ezarri zuen Espainiako artean. Begirada kritiko eta hizkuntza bisual apurtzailearekin, kolektibo horrek bere garaiko boterea, zentsura eta gizartea zalantzan jartzeko arma bilakatu zuen artea. Dokumentala haren obraren bihotzera egindako bidaia bat da, eta haren eragina eta indarra aztertzen ditu, irudi argitaragabeen, adituei egindako elkarrizketen eta artista garaikideen testigantzen bidez. Artean murgiltzea borrokarako eta erresistentziarako lubaki gisa.

Taldearen partaideak hauek ziren: Manolo Valdés (1942), Rafael Solbes (1940-1981) eta Juan Antonio Toledo (1940-1995).

## Fitxa teknikoa 
* Zuzendariak: Rafael Sesa Mateo, Felipe Villaplana Molina. 
* Gidoilaria: Carlos Lopez Olano. 
* Argazkia: Israel Sanchez-Beato.
* Iraupena: 75 min.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Equipo Crónica

## Kanpo estekak 
* :Dokumentalaren trailler ofiziala.
Daniela Ferrández Pérez

**Daniela Ferrández Pérez** (Almoradí, Alacant, 1988) 2011. urtean Galizian finkatu zen historialaria da.

## Bizitza 
Historian doktoretza egin zuen (Alacanteko Unibertsitatea, 2013) eta Historia Garaikidean masterra (Santiagoko Unibertsitatea, 2014). Doktoretza-tesia *Nuevos y viejos actores: clientelismo político y poder local en perspectiva comparada (1905 - 1936)* izenburua izan zuen, Berrezarkuntzako klientelismo politikoari buruzkoa, ikuspegi konparatu batetik (Galizia-Valentziako Erkidegoa). 

### Lan ibilbidea 
USCko Histagra taldeari atxikitako doktoretza ondoko ikertzaile da, Margarita Salas deialdiaren bidez.

Hainbat Proiektutan hartu du parte:  *Historia e memoria do LGBT en Galiza (1880-2017)*, *A represión franquista na retagarda republicana e a retagarda franquista dende unha perspectiva comparada: o caso de Arzúa (A Coruña) e Almoradí (Alacante)*, *Consolidación e estruturación 2017 REDES - Rede de Agroecoloxía e Historia. REVOLTA* e *Consolidación e estruturación 2017 GRC GI-1657 Historia agraria e política do mundo rural. Séculos XIX e XX (HISTAGRA)*. 216 or. ISBN 978-84-1110-120-2. ePub: ISBN 978-84-1110-117-2.

### Liburu kolektiboak 
* Ferrández, D. (2019): "*El Mercado de la democracia: Una propuesta analítica del clientelismo político en perspectiva microhistórica"*, Escobedo Mugerza, I. e Kurdelski, H. (eds.), *Experiencias en Común*, Zaragoza, AHC, or. 243-265 .
* Ferrández, D. (2020): "*Historiar o trans**: elementos para uma genealogía situada", Amarelo, D. (koord.), *Nós, xs inadaptadxs.* *Representações, desejos e histórias LGBTIQ na Galiza*, Santiago de Compostela, Através argitaletxea, or. 207 - 226.

### Aldizkariak 
* Fernández Pérez, D. et al. (2021): “*O impacto da crise sanitaria nxs menores e adolescentes trans”*, *Encrucillada: revista galega de pensamento cristián*, nº 223, or. 70-77.

## Sariak 
* Liburu Galegoaren Orri Berrien VIII. Saria, Saiakera eta ikerketa atalean, *A defunción dos sexos. Disidentes sexuais na Galiza contemporánea.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garaipenaren Andre Mariaren eliza (Tetuan)

**Garaipenaren Andre Mariaren eliza** () Marokoko Tetuan hirian dagoen eliza katolikoa da, Carlos Ovilo Castelo arkitektoak 1925ean eraikia. Hiru habearte ditu eta estilo arkitektoniko neomudejarrekoa da. Administratiboki Tangerreko artxidiozesiari dagokio.

## Historia 
Eliza Tetuan Marokoko Protektoratu Espainiarraren hiriburua zenean eraiki zen eta 1925ean inauguratu eta sagaratu zen. El Ensanche auzoan dago, medinatik mendebaldera, gaur egun Moulay El Mehdiren izena daraman plazan. Frantziskotarrek 1860an Tetuango misioa ezarri zutenean sortutako eliza txiki baten lekua hartzen du.

## Iruditegia 

Fitxategi:Church of Our Lady of Victory Tetouan13.jpg
Fitxategi:Church of our Lady of Victory, Tetouan 9.jpg
Fitxategi:Church of our Lady of Victory, Tetouan 10.jpg
Fitxategi:Church of Our Lady of Victory Tetouan16.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1988ko Lombardiako Giroa

**1988ko Lombardiako Giroa** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 82. edizioa izan zen. 1988ko urriaren 15ean egin zuten Como eta Milan artean, 260 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea Charly Mottet frantziarra izan zen, Milango helmugara bakarrik heldu zelarik.
Bigarren sailkatua, Gianni Bugno italiarra izan zen eta hirugarrena Marino Lejarreta bizkaitarra izan zen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  
* 1988ko Lombardiako Giroa - *ProCyclingStats*
Alessandro Striggio

**Alessandro Striggio** (Mantua, 1540 – *ibidem*, 1592ko otsailaren 29a) italiar instrumentista eta musikagilea izan ze.

Antza denez, Mantuako noble baten semea izan zen eta honek 1547an oinordeko izendatu zuen, maila eta aberastasuna lortuz. Cosimo I.a Medicik mandatari bidali zuen Ingalaterrako gortera 1157an. Gero markes izan zen, eta hil zenean Gonzagatarren gorteko kantziler handia zen Mantuan.

1559 eta 1594 artean Medicitarren gorteko konpositore nagusia izan zen. Gainera, biola-jotzaile ospetsua izan zen. 1567an hainbat hiriburutara egin ahal izan zituen bisitak, hala nola Vienara, Munichera eta Parisera, eta Karlos IX.aren gorteak harrera beroa egin zion.

Bere zazpi madrigal-liburuei zor die ospea. Modulazio ugariko kontrapuntu landu batekin konposatu zituen, kromatismoaren erabilera mugatuarekin.

Bere obra nagusietako bat 40 ahotsetarako konposatutako *Ecce beatam lucem* motetea da. Aipagarria da, baita ere, *Missa sopra Ecco sere beato giorno* lana, 2005ean berraurkitua.

## Lanak 
* Il primo libro de madrigali (1558, 2/1560)
* Il primo libro de madrigali (1560) 
* Il cicalamento delle donne… (1567)
* Il cicalamento delle donne… (1569)
* Il secondo libro de madrigali (1570)
* Il secondo libro de madrigali (1571)
* Il terzo libro de madrigali (1596)
* Il quarto libro de madrigali 1596)
* Il quinto libro de madrigali (1597)
* Missa in dominicis diebus
* Ecce beatam lucem
* Missa sopra Ecco sì beato giorno

## Kanpo estekak
1990eko Lombardiako Giroa

**1990eko Lombardiako Giroa** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 84. edizioa izan zen. 1990eko urriaren 20an egin zuten Monzan irteera eta helmuga izanik, 246 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea Gilles Delion frantziarra izan zen, Monzako helmugan Pascal Richard suitzarrari eta Charly Mottet frantziarrari gailendu zitzaielarik.

Lehenbiziko euskalduna Federico Etxabe izan zen, bosgarren amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  
* 1990eko Lombardiako Giroa - *ProCyclingStats*
Woodwardia radicans

***Woodwardia radicans*** Blechnaceae familiako iratze espezie bat da. 
Europa hego-mendebaldean eta Makaronesiako uharteetan aurkitzen da, baina Euskal Herrian espezie paleotropikalaren adibide da, antzinako garaietatik toki zehatz batzuen babesean mantendu dena.

## Taxonomia 
Lineok 1771ean aipatu zuen lehen aldiz *Blechnum radicans* izenarekin eta 1793an James Edward Smith botanikariak *Woodwardia radicans* izenarekin deskribatu zuen. Thomas Jenkinson Woodward (1745-1820) fikologo ingelesaren izena eman zion.

Espeziearen *radicans* izenak latinezko "radix" hitzean du jatorria eta "sustraitzen dena" esan nahi du. Landarearen frondeak sustraitzeko duen abileziagatik eman zion izen hori Lineok.

Hainbat sinonimo ditu:
* Blechnum radicans L. in Mant. Pl. 2: 307 (1771)
* Blechnum houttuynii Poir. in J.B.A.M.de Lamarck, Encycl., Suppl. 1: 644 (1811)
* Blechnum stans (Cav. ex Sm.) Poir. in J.B.A.M.de Lamarck, Encycl., Suppl. 1: 644 (1811)
* Woodwardia stans Cav. ex Sm. in Syn. Fil. (Kiliae): 117 (1806)

## Deskribapena 
Euskal Herrian aurkitzen den iratze mardulenetakoa da. Errizoma sendoa du, burdin koloreko plakaz estalia. Fronde handiak eratzen ditu, 2'5 metro artekoak eta arku itxura hartuz lurreraino iristen dira muturrak. Muturren inguruan erraboilatxo batzuk garatzen ditu landare berriak sortzeko.

Fronderaren luzearen herena pezioloak hartzen du eta gainerako bi herenak laminak. Lamina triangeluarra ia obalatua da, eta pinnatua dago. Pinnek 30 cm inguruko luzera dute.

Euskal Herriko kostaldean hainbat populazio ezagutzen dira, Ordunteko mendilerroan ere aurkitzen da eta bada barnealderago populazio bakanen bat Araban, Gipuzkoan

## Ugalketa eta bizi-zikloa 
Landare bizikorra da. Errizomak hamarkadak iraun ditzake lurpean.

Aro Tertziariotik biziraun badu ere, antzeko espezie bitxien arazo berak jasaten ditu. Basogintza lanek zenbait populazio larriki kalte ditzakete, askotan koniferoen, eukaliptoen eta akazien landaketak errekastoen ertzeraino heltzen baitira eta egur mozketek uraren ibilbidea oztopa dezakete iratzearen habitata kaltetuz.

## Iruditegia 

Irudi:Woodwardia radicans (Leaf).jpg|Frondea.
Irudi:Woodwardia radicans (tamaño fronde) Lousame.jpg|Frondearen tamaina.
Irudi:Woodwardia radicans sori.jpg|Soroak hosto azpian.
Irudi:Woodwardia radicans (xemas) Lousame.jpg|Erraboila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olla podrida

( ahoskatua; , nahiz eta *podrida* jatorrizko *poderida* hitzaren aldaera izan daitekeen, «eltze indartsu» esan nahiko zuena) espainiar erregosia da, oro har garbantzuekin edo babarrunekin egina, txerrikia, txahalkia, urdaia, eperra, oilaskoa, urdaiazpikoa eta saltxitxak, eta azenarioak, porruak, azak, patatak eta tipula bezalako barazkiak dituelarik.

Janaria buztinezko eltzeko batean prestatzen dute hainbat ordutan. Jaki nagusi gisa jaten dute, batzuetan plater bakar gisa, eta beste batzuetan osagai bereiziekin (hau da, gainerakoen haragiak). Burgosko espezialitatea da.

Errezeta Bartolomeo Scappi Pio V.a aita santuaren sukaldariak 1570ean argitaratutako *Opera dell’arte del cucinare* liburuan aurki daiteke. Errezeta hau Antonio Magirusek nederlanderara itzuli zuen *Koock-boeck oft Familieren kevken-boeck* libururako, 1612an Lovainan lehen aldiz argitaratu zutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cocido madrileño

( ahoskatua; ) txitxiriozko eltzeko tradizionala da, Madrilen tipikoa dena. Neguko plater hau Ordena horretan jaten dute. Gaur egun, tipikoa da Espainiako hiriburuko jatetxeetan, eta bi *vuelco*tan laburbiltzen da (lehen platera: zopa eta bigarren platera: garbantzuak eta haragia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (El Jadida)

**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Marokoko El Jadida hirian dagoen manueldar estiloko eliza katoliko ohia da.

## Historia 
Jasokundeko Andre Mariaren eliza portugaldarrek eraiki zuten XVI. mendean eta hiriko zaindari ohiaren omenez sagaratu zuten. XIX. mendean zehar, elizako dorre laukizuzenaren goiko atala eraitsi eta fatxada nagusiaren aurrean denda batzuk eraiki zituzten, 1916an eraitsiak. 1916. urtearen ondoren, egungo dorrea gehitu zioten elizari. Gaur egun, hotel bat dago bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkoak eraikina (Bretxa)

**Arkoak eraikina** Donostiako Bretxako ingurune eraikin nagusia da, 19. mendean sortu zenetik hiriko merkatu plaza nagusia (Bretxakoa) izan zena, eta 21. mendean La Bretxa izeneko merkataritza gunearen toki nagusia.

## Historia 
1870ean hasi ziren eraikina eraikitzen eta 1871an amaitua. U itxurako oinplanoa zeukan hasieran, hegoalderantz irekita iturria zuen patio batekin. Hiru pabilioi ziren, alboetan bi 50 x 45 metrokoak, eta atzealdean beste batek lotzen zituen. Ulia eta Igeldoko harrobietako harriarekin egin ziren. Antonio Kortazar arkitektoa izan zen proiektuaren egilea, eta lana zuzendu zuten udal arkitekto bik, Nemesio Barriok eta Jose Goikoak. 

Goikoa arkitektoaren eskutik egin ziren merkatuaren lehen berritze lanak 1898an: patioa estali eta Boulevardera ematen zuen fatxada irekia itxi ziren. Eraikinean bestelako aldaketak ere egin ziren, hala nola, ate berriak ireki eta horma-atalak estaltzeko itxi. 

1999an, eraikina hustu eta eraberritu egin zen barrualdetik, merkataritza-gunea sortzeko. La Bretxa izeneko zentro horretan ireki zen Donostiako hiriguneko lehen McDonald's jatetxea. La Bretxak, merkatalgune gisa, eraikin honetaz gain Arrandegikoa eta Bretxa plazan eraikitako beste bat hartu zituen, baina 2025erako Arkoak okupatzera murriztu zen.

2000. eta 2020. urteen artean, estalgune bat izan zuen eraikinak ezkerretara (mendebaldera), eta ekoizle lokal eta baserritarrek azoka saltokiak harri izan zituzten bertan. Inguru berean Andresa Portugalen irudia egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arku elkarlotu

(Espainia)]]
 fatxada, Sizilia]]
 (Espainia)]]
**Arku elkarlotuak** arkitektura islamiarrean, erromanikoan eta gotikoan erabiltzen den arku edo apaingarria da, non arkuak txandakako zutabeetatik sortzen diren, elkarren artean korapilatuak, gurutzatuak edo gainjarriak.

Batzuetan, lehen arkuko arkibolta bigarrenaren gainean edo azpian txandaka ezartzen da. Beste batzuetan, arkiboltak elkar ebakitzen eta gelditzen dira, arku zorrotzak lortuz. Arku elkarlotuek arkupeak eratu ahal dituzte, baina apaingarri soil gisa ere erabiltzen dira, arkuteria itsuak eratuz.

Motiboa X. eta XI. mendeetako islamiar arkitekturan agertu zen lehen aldiz, eta, ustez, Italia iparraldera iritsi zen erromesen edo kanpaina militarren bidez, non lonbardiar eraikin erromanikoetan agertu zen, puntu erdiko arkuarekin batera, XII. mendearen hasieran. Batez ere hormetan txertatuako arku itxuak dira, edo friso moduan erabiliak. Batzuetan, arkuen traza agerian geratzen da atzealde zuri igeltsuzko batekin. Friso mota arrunta da, Italian ez ezik, baita adreiluzko erromanikoan Alemanian. Harrizko eraikuntzetan, arkuaren frisoa agertzen da sarekada gisa. Gona batean zutabeak dituen gurutze-arku baten presentzia arkitektura erromaniko ingelesaren bereizgarriagoa da.

Frisoko arkuak zorrotzak ere izan daitezke, gotikoa aurreikusiz, hala nola Siziliako arkitektura arabo-normandiarrean hala nola Cefalùko katedralean, Monrealeko katedralean eta Siziliako Erresumako beste eraikin batzuetan. Neurri txiki batean, friso puntaduna edo gezi formakoa arkitektura gotikoan agertzen da, askotan friso apaingarri gisa diseinatua. Veneziar gotikoan, arku elkarlotuen antzeko apaingarri bat erabiltzen da jauregiko fatxadetako arkiboltetan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Honotua (itsaspeko kablea)

**Honotua** zuntz optikozko urpeko komunikazio-kable bat da, Polinesia Frantseseko zenbait uharte Hawaiirekin eta Internet globalarekin lotzen dituena.

Kableak 2010ean aktibatu izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Natitua
* Manatua
* Polinesia Frantsesa
* Frantzia
* Ozeano Barea

## Kanpo estekak
Citadine

***Citadine*** () Marokoko Casablanca hirian argitaratzen den frantsesezko aldizkaria da, bizimoduaren ingurukoa eta emakumeei zuzendua. Herrialdean argitaratutako lehen bizimodu aldizkaria da.

## Historia 
Aldizkariaren lehen alea 1995eko urrian argitaratu zen *La Citadine* izenburupean. Sortzailea Abdellah Khizrane izan zen.

1997ko maiatzean *Citadine* izenburua jarri zioten.

Aldizkariaren jabea Lilas Press argitaletxea da, eta xede-publikoa emakume gazteak dira. Mendebaldeko edertasun estereotipoak erreproduzitzen dituen hedabidea da.

Aldizkariaren erredaktoreburu izandakoetako bat Keltoum Ghazali izan zen. 2000ko hamarkadaren erdialdean, Ilham Benzakour aritu zen kargu horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marokoko hedabideak

**Marokoko hedabideek** egunkariak, irratia, telebista eta Internet barne hartzen dituzte.

Marokon sortu zen lehen egunkaria *El Eco de Tetuán* gaztelaniazkoa izan zen, 1860an. Argitalpen horiek, oro har, ez ziren eskuragarri egon Marokoko hirietan 1908. urtera arte. "Al Magreb" herrialdeko lehen egunkari arabiarra izan zen eta 1886an ezarri zen.

Marokoko gobernua funtsezko hedabide askoren jabea da, besteak beste, Marokoko hainbat irrati eta telebista kate garrantzitsurena, eta Marokoko prentsa agentziarena, Maghreb Arabe Press. Marokoarrek, gutxi gorabehera, 2.000 argitalpen nazional eta atzerritar dituzte eskura. Marokoarrek, gutxi gorabehera, 2.000 argitalpen nazional eta atzerritar dituzte eskura.  Komunikabideek zuhurtzia handiz jokatzen jarraitzen dute gobernuaren ustelkeriaz, giza eskubideez eta Marokok Mendebaldeko Sahararekiko duen politikaz hitz egitean.

Marokoko prentsa kodearen arabera espetxeratu ditzakete oraindik kazetariak. 1999. urteaz geroztik, guztira ia 25 urteko kartzela zigorra ezarri diete kazetariei. Komunikabideak haserretu egin ziren kodearen azken berrikuspenarekin, 2002ko maiatzean, espetxe-zigorren aukera mantendu zelako gehienezko baldintzak nabarmen jaitsita ere (adibidez, 20 urtetik bost urtera erregearen ohorearen aurkako erasoengatik). Artikulurik drakoniarrenak, 41.a, difamazio legearen aplikagarritasuna Islamera eta Marokoren lurralde osotasunera zabaldu zuen, auzitegiei, exekutiboaz gain, egunkariak bertan behera zigortzeko edo ixteko eskumena ematen zitzaien bitartean.

### Rankinga 
43,98ko puntuazioarekin, 2019an, Marokok 135. postua lortu zuen 2019ko Mugarik Gabeko Kazetarien Mundu Mailako prentsa-askatasunaren indizean ebaluatutako 180 herrialdeetatik. Puntuazioak 6 eta 85 bitartekoak dira, eta puntuazio txikiagoak, prentsa-askatasun handiagoari dagozkionak.

:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (Ingelesez) Marokoar News outlet
* Berri Marokoarren Atari Amerikarra ingelesez
* Mugarik gabeko kazetariak
* Maroko eta World News ataria ingelesez