Guardiako gaztelua

**Guardiako gaztelua** izen bereko herriaren goiko aldean zegoen eraikita da, Arabako probintzian, muinoaren iparraldeko isurialdean.

## Historia 
X. mendean, ziurrenik 908 inguruan, Antso Abarka errege nafarrak gaztelu bat eraiki zuen muinoaren iparraldean, gaur egun Arabako Errioxa denaren eskualde osoa menderatzen zuena, eta haren helburua mairuek eta gaztelarrek batzuetan jazarritako Nafarroa gordetzea eta defendatzea zen. Horrela jaio zen Guardia, funtzio militar sendoarekin. Bere mugako kokapenagatik, Guardiako gaztelua Nafarroako Erresumako nagusietako bat izan zen XIII. mendetik XV. mendera.

Gaztelua 1875era arte egon zen zutik, eta bertan eraitsi egin zuten, hiri-hobekuntzak egiteko asmoz. Gaztelu hau, inguruan nabarmena, Nafarroako errege-erreginen bizileku izan zen askotan. Antza denez, hormen barruan argia ikusi zuen Nafarroako Zuria andreak, eta haren gazteluan ezkondu zen 1150. urtean Antso III.a Gaztelakoarekin.

Eraitsi ondoren geratu zen apurra oso eraldatuta dago. Gaur egun eskola bat da.

## Andres Díez Ayerasen Gazteluari buruzko tesia 
Gazteluari buruzko informazioa eskasa bada ere, Andres Díez Ayesaren GBLari esker, Ikerketa-prozesu handia egin eta gero, gaztelu horrek izan behar zuen ustezko perimetroa aurkitu du, eta maketa batean irudikatu du. Maketa hori Turismo Bulegoan ikus daiteke, hain zuzen ere, Garcetas Etxean, dago ikusgai. Andres Díez Ayerasek zailtasun handiak izan ditu lana eratzeko orduan, aztarnak oso eskasak direlako eta baita informazio iturriak ere.

Baina, jakina, gaztelu zaharra ezin da birsortu. Eraitsi egin zuten 1875. hiri-hobekuntzak egiteko. Hori dela eta, egin duen lana irudimenaren emaitza izan da; izan ere, dagoeneko existitzen diren hainbat elementu txertatu dira, hala nola Abadia Dorrea edo harresiak berak, muinoan igotako gaztelu bat berriz diseinatzeko, eta bertatik erraz kontrola zitekeen eskualde osoa. Eta elezahar zaharretan bezala, gazteluari ez zitzaizkion falta izan ihesbideak, tunel sekretuak, oraindik ere asko geratzen zaizkionak. Elkarren artean komunikatzen diren pasabideak dira, eta batzuk mendilerrora begira dauden mahastietara ateratzen dira. Hondakinak suntsitu ondoren, kokatuta egon zen lursaila betetzeko balio izan zutela kontatzen du, garai batean infanteriako kuartel bat egon baitzen bertan.

Andres Díezek, bere lanean, gaztelua berreraikitzea proposatzen du, eta logikoa denez, XXI. mendean berriz diseinatutako gaztelu horri erabilgarritasuna eman behar zitzaion, eta hori izan da Guardiari eskainitako museo bat hartzeko proposamena. Barruan kafetegi eta jatetxe zerbitzua, denda eta XV. eta XIX. mendeen arteko historia jasoko luketen hainbat areto egongo lirateke, orduan suntsitu baitzen gotorlekua. Hala ere, egileak aitortzen du birsortzea espekulazio bat baino ez dela, oso zaila baita beharrezko lurzorua eta eraikitzeko funtsak izatea, zortzi eta bederatzi milioi euro artean kalkulatu baititu. Beraz, oraingoz, herritarrek eta bisitariek hiribildutik zerbait gehiago ezagutzeko balio izan du karrera amaierako lanak. Eta hori posible izan zen, halaber, Guardiako Lagunen Elkarteak antolatutako jardunaldiari esker. Izan ere, urriaren amaieran, hitzaldi bat antolatu zuten, eta, bertan, Andres Díezek bere ekimena azaldu eta pertsona askok egin zizkioten ekarpenak entzun ahal izan zituen, batez ere Erdi Aroko hiribilduaren zorupeak ezkutatzen duenari dagokionez.

## Proiektu berria 
2024an Laguardiako Udalak errealitate birtualari esker gaztelua birsortu egin du, Iñaki Sagredo historialariarekin egindako proiektua izan da. Honek gazteluaren plano originalak topatu zituen Valadolideko artxibo militarrean eta hauek jarraitu izan dituzte. Gaztelua birtualki bisitatu ahal izateko Udalaren webgunean dago eskuragarri. Gaur egungo nahia errealitate birtualeko betaurreko batzuen medioz Guardiako plazan bertan izanda gaztelua ikusi ahal izatea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak