open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fumaria capreolata

***Fumaria capreolata***, Esuakl Herriko hainbat tokitan **uso bedarra** esaten zaiona, Papaveraceae familiako landare mota bat da, Europa hegoaldean jatorria duena. 

## Deskribapena 
Zurtoin igokaria du, errestan ere joan daiteke, eta 100 cm-tako altuera hartzera iristen da. Lobulu anitzeko hostoak ditu, atal lantzeolatuak dituztenak eta txandakakoak. 

Otsailetik abuztura lore multzoak ateratzen ditu, 20 lore inguruko multzoak (14-25). Loreak txikiak dira, 10-14 mm artekoak, zuriak eta muturrean gorrindol koloreko orban bizia dutenak. Polinizatu ondoren orbana arroxa bihurtzen da, apaldu egiten da dagoeneko polinizaturik dagoela adierazteko. Bi sepalo ere baditu lore bakoitzak, zuri-gardenak eta petalo itxurakoak. Loreen petaloak fusionaturik daude, hodi bat sortuz eta muturrean bereizi egiten dira.

Fruitua akenio txiki leun bat da eta braktea batzuek babesten dute.

## Habitata 
Erraz hazten da gizakiaren presentzia nabarmena den tokietan, harrizko hesietan, landare hesietan, kultiboetan edota mugitu diren lurretan. Itsasoaren mailatik 1.000 metrotako altueraraino aurkitzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Fumaria April 2010-1.jpg|Lore multzoa.
Irudi:Fumaria capreolata flower1 (14398699578).jpg|Loreak.
Irudi:Fumaria capreolata leaf1 (14398667919) (cropped).jpg|Hostoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azzeddine Laraki

**Azzeddine Laraki** (; Fez, 1929ko maiatzaren 1a - Rabat, 2010eko otsailaren 1a) marokoar sendagile eta politikaria izan zen. Marokoko lehen ministroa izan zen 1986tik 1992ra.

Medikuntza ikasi zuen Parisen eta doktoretza lortu zuen 1957an. Gobernuan postuak izan zituen eta Rabateko Ibn Sina ospitalea zuzendu zuen medikuntza fakultateko irakasle bihurtu aurretik.

1976tik 1987ra Hezkuntza ministroa izan zen eta 1987an lehen ministro izendatu zuten. 1992an kargua utzi ondoren, Batzar Islamikoko Erakundeko idazkari nagusi izendatu zuten 1996an.

## Kanpo estekak
Catherine Cusset

**Catherine Cusset** (Paris, 1963ko maiatzaren 16a) nobelagile eta idazle frantsesa da. La Historia de Jane (Simon & Schuster, 2001) eta Editions Gallimard-ek 1990 eta 2018 artean argitaratutako beste hamabi eleberri idatzi zituen. Bere lana oso aipatua izan da hainbat komunikabidetan.

## Biografia 
François Cusset filosofoaren eta Yves Cusset aktore eta komediantearen ahizpa. Boulogne-Billancourt-en bizi izan zen familiarekin. Parisko La Fontaine lizeoan ikasi zuen, eta geroago -le-Grand lizeoan. Parisko Goi Eskolan  graduatu zen. Filosofian doktoretza lortu zuen Parisko unibertsitate berean, Sade markesaren lanari buruz egindako lanagatik.Yale Unibertsitatean ere doktoretza lortu zuen.

1991 eta 2002 urte bitartean, XVIII. mendeko literatura frantseseko ikasgaian laguntzaile eta  irakasle elkartua izan zen Yaleko Unibertsitatean.  Gaur egun Estatu Batuetan bizi da.

Bere lana 17 hizkuntzatara itzuli da.

## Sariak 
*Le problème avec Jane* eleberriak Elle aldizkariaren irakurleek ematen duten Grand Prix littéraire saria jaso zuen 2000. urtean, eta *Un brillant avenir* eleberriak Goncourt des Lycéens saria jaso zuen 2008an. ''L'autre qu'on adorait* eleberria finalista izan zen 2016ko Goncourt Sarian.  *Vie de* *David Hockney* eleberriak  2018. urteko Anaïs Nin saria jaso zuen.

## Bibliografia 
* La *blouse roumaine*, Paris, Gallimard, 1990. 2015 orria  
* En *toute innocence*, Paris, Gallimard, 1995.   orria
* À vous, Paris, Gallimard, 1996.   orria
* *Jouir*, Paris, Gallimard, 1997. 1999 orria  
* *Le problème avec Jane*, Paris, Gallimard, 1999. 2001 orria  , Elle Sari Nagusia
* *The Story of Jane'', New York, Simon and Schuster, 2001  ά0-7432-0299-2
* La haine de la famille, Paris, Gallimard, 2001. 2003 orria  
* Confessions d'une *radine*, Paris, Gallimard, 2003. 2005eko orria  
* *Zeharkako* Amours, Paris, Gallimard, 2004. 2006ko orria,  
* Un excelant avenir, Paris, Gallimard, 2008. 2010eko orria   (Gaztelaniazko itzulpena: Las vida de *Lenush*, trad. de Susana Rodríguez-Vida, Bartzelona, El Aleph, 2010)
* New York, Journal d’un cycle, Paris, Mercure de France, 2009. 2011ko orria  
* *Indigo*, Paris, Gallimard, 2013. 2014 orria  
* *Une éducation catholique*, Paris, Gallimard, 2014.  
* *Le côté gauche de la plage*, Brest, Dialogues, 2015.  
* L’autre qu’on adorait, Paris, Gallimard, 2016.  
* Vie de *David* Hockney, Paris, Gallimard, 2018. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asun borta

**Asun borta** (*Lamium maculatum*) Lamiaceae familiako landare espezie bat da. Europan eta Asiako lurralde epeletan du jatorria. Asunaren antza badu ere familia desberdinekoak dira, honen hostoak ez dira erresumingarriak.

## Deskribapena 
Landare bizikor belarkara da. Errizoma du eta handik ateratzen den zurtoinak 18-80 cm arteko altuera hartzen du. Infloreszentziak dauden adaxkak tenteak dira. Hostoak 2-10 cm luzerakoak dira eta ile fina dute. Hostoak triangeluarrak edo bihotz itxurakoak izan daitezke eta batzuetan orbanak azaltzen dituzte, hortik *maculatum* izena.

Infloreszentziak azaltzen ditu, 4-10 lore dituztenak. 20-30 mm-ko luzera dute loreek. Goiko ezpainak kasko itxura dute eta arroxak edo gorrindolak dira, azpiko petalo lobulatuak zurixkak dira puntu moredunak. Lorezilak goiko ezpainean kokaturik daude eta polen laranja izan ohi dute.

## Habitata 
Eremu desberdinetan hazteko gaitasuna du. Lurzoru aberats hezeak atsegin ditu, ohikoa da gizakiaren presentzia nabarmena den tokietan. Itsas mailatik 1.500 metrotako altuerara aurki daiteke.

## Iruditegia 

Irudi:Lamium maculatum cm01.jpg|Landarea ur ertzean.
Irudi:Lamium maculatum MdE.jpg|Infloreszentzia.
Irudi:Gefleckte Taubnessel.jpg|Lorea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Dierickx

**Andre Dierickx** (Oudenaarde, 1946ko urriaren 29a-) flandriar txirrindulari ohia da, profesionala 1969tik 1981era.

Kirol ibilbidean, 100 garaipenik gora lortu zuen. Lorpenik aipagarrienak 1971eko Luxenburgoko Tourra, 1978ko Belgikako Itzulia, 1973ko eta 1975eko Flèche Wallonne eta 1973ko Züricheko txapelketa izan ziren. Horretaz gain, Klasiko gehienetan ohorezko postuetan amaitu zen.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu
KON: Kontrolez kanpo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Cortinarius caninus

***Cortinarius caninus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus araneosus*, *Agaricus eumorphus var. e caninus*, *Agaricus caninus*, *Dermocybe canina*, *Cortinarius azureus var. caninus*, *Gomphos caninus*, *Cortinarius anomalus var. caninus*, *Cortinarius anomalus subsp. caninus*, *Sericeocybe caninus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, lehoi-burdin kolorekoa, tonu moreekin, arre-kanela kolorekoa zahartzean, leuna, zurbilduaz.

**Orriak:** Hasieran lila-more kolorekoak, gero arre-kanela kolorekoak, zabalak, marjinatuak. ez oso estu.

**Hanka:** 8 eta 12 cm bitarteko garaierakoa  eta 0,8 eta 1,2 cm bitarteko diametrokoa. Borra formakoa, erraboilduna, estu fibrilosua, zurbila, goialdean tonu moreekin, askotan errezel hondar zingulatuekin, arre kolorekoak.

**Haragia:** Biguna, zuria, ez da more kolorekoa, azkenean horixka samarra. Arrosa koloreko erreakzioa ematen du formalina-rekin edo fenolarekin.

**Etimologia:** Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Caninus* epitetoak, agian, zurtoinean duen eraztuna aipatzen du, "txakurren lepokoa" bezala antolatuta.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Islandia, Svalbard, Errusia, Kaukasia, Kazakhstan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius brunneus

***Cortinarius Brunneus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da ez toxikoa ez jangarria, baina beste *Cortinarius* oso toxiko batzuen antza du.

Sinonimoak: *Agaricus spongiosus*, *Lepiota brunnea*, *Telamonia brunnea*, *Gomphos brunneus*, *Hydrocybe brunnea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa. Kanpai-itxurakoa gero ganbila edo laua, titi handi haragitsu batekin; higrofanoa; arre-marroi ilun kolorekoa eguraldi hezean, okre kolorekoa lehorrarekin; ertz haritsua, errezel zuriaren hondarrekin.

**Orriak:** Zabalak, lodiak, karakteristikoki zabal, itsatsi-untziformeak, zaintsuak, arre-purpura kolorekoak, gero arre-herdoil kolorekoak. Orritxoekin.

**Hanka:** 8 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa. Borra formakoa eta potxoloa oinarrian, hasieran betea, gero barrubetea; arrexka, errezel hondarrekin, ildaskak edo errodete bat osatuz.

**Haragia:** Arre zurbil kolorekoa, eguraldi hezean marroirako joerarekin; zapore gozokoa eta usaingabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Brunneus* epitetoa latinetik dator, marroi-arre kolorea, esan nahi duen "brunneus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius brunneofulvus* delakoarekin nahas daiteke, honek oina zuriz apaindua du eta kapela gorriagoa.

### Irudietan antzeko espezieak 

Cortinarius armillatus (15125498469).jpg|*Cortinarius armillatus*
Cortinarius evernius T65.jpg|*Cortinarius evernius*
Cortinarius.fasciatus.-.lindsey.jpg|*Cortinarius fasciatus*
Cortinarius flexipes (7980819233).jpg|*Cortinarius flexipes*
Cortinarius fulvescens Fr. 2882416388.jpg|*Cortinarius fulvescens*
Cortinarius gentilis group.jpg|*Cortinarius gentilis*
Cortinarius glandicolor (Fr.) Fr 716537.jpg|*Cortinarius brunneus var. glandicolor*
2012-10-17 Cortinarius hinnuleus Fr 318359.jpg|*Cortinarius hinnuleus*
Cortinarius infractus 67718.jpg|*Cortinarius infractus*
2013-10-16 Cortinarius orellanus 1a.jpg|*Cortinarius orellanus*
''

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Taldekoia, batez ere koniferoen basoetako belarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Costa Rica, Europa, Islandia, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udaberriko astatipula

**Udaberriko astatipula** (*Scilla verna*) Asparagaceae familiako landare espezie bat da. Europan mendebaldean hazten da eta izar itxurako lore urdinak udaberrian ateratzen ditu.

## Deskribapena 
Landare bizikorra da, belarkara eta beraz txikia da. Erraboil batetatik hazten da eta 5-15 cm-ko altuera hartzen du. 2-7 hosto ateratzen dira erraboil horretatik, luze eta estuak, 20 cm arte har dezaketenak. Punta kamutsa dute eta ahurrak dira. Loreen zurtoinak baino handiagoak diren arren alboraka zabaltzen dira eta ongi ikusten da lorea.

Loreak multzoka ateratzen dira udaberrian, 6-12 ale, usaingabeak dira. Izar itxura hartzen dute irekitzen direnean. 5-8 mm luze diren sei petalo urdin-more argi dituzte eta oinarrian braktea urdina dute.

Haziak oboide itxurakoak dira eta kolore beltza dute.

## Habitata 
Altuera txikiko belarra dagoen zelaietan agertzen dira, askotan itsasertzetik gertu. Hala ere 2.200 metrotako altueran ere ikusi izan da.

## Iruditegia 

Irudi:Scilla verna (Spring Squill) at Godrevy.jpg|Lore urdinak.
Irudi:Scilla verna (cropped).jpg|Lore urdin-more argiak.
Irudi:Wild flowers at Porth Dinllaen - geograph.org.uk - 2934604.jpg|Loreak itsasertzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Søren Lilholt

**Søren Lilholt** (Kopenhage, 1965eko irailaren 22a-), daniar txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1984**
* Suediako Itzuliko etapa bat
**1985**
* 2. Franco-Belgikar Zirkuituan
**1986**
* Suediako Itzuliko etapa bat
* Étoile de Bessègeseko etapa bat
* 2. Luxenburgoko Tourrean
**1987**
* Luxenburgoko Tourra eta etapa bat
* 3. Elfstedenronden
**1988**
* 20px 15px  Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Armorikako Tourra
* Luxenburgoko Tourreko bi etapa
* Suediako Itzuliko etapa bat
* Paris-Nizako etapa bat
* 3. Étoile de Bessègesen
**1989**
* 2. Piemonteko Giroan
**1990**
* Flèche Hesbignonne 
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko etapa bat
* Armorikako Tourreko etapa bat
* Britainia Handiko Itzuliko etapa bat
* E3 Harelbeke
* 2. 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1991**
* Valentziako Erkidegoko Itzuliko etapa bat

## Kanpo estekak
Bert Pronk

**Bert Pronk** (Scheveningen, 1950eko urriaren 24a - Alvor, 2005eko martxoaren 15a), herbeheretar txirrindularia izan zen.

1977ko denboraldian lortu zituen bere ibilbideko garaipenik nabarmenenak: Luxenburgoko Tourra eta Herbehereetako Itzulia.

2005ean hil zen, minbiziak jota.

## Palmaresa 
**1974**
* Olympia's Tourreko etapa bat
* 2. Hel van het Mergelland
* 9. Etorkizuneko Tourrean
**1975**
* Indre-et-Loire Tourreko etapa bat
* Dunkerqueko Lau Egunetako etapa bat 
* Étoile des Espoirseko etapa bat
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 4. Suitzako Itzulian eta etapa bat
**1976**
* Frantziako Tourreko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 5. Suitzako Itzulian
* 6. Flèche Brabançonnen
**1977**
* Luxenburgoko Tourra eta etapa bat
* Herbehereetako Itzulia eta etapa bat
* Andaluziako Itzuliko Mendiko sailkapena 
* 2. Pino Cerami Sari Nagusian
* 3. Suitzako Itzulian
* 8. Frankfurteko Sari Nagusian
**1979**
* Paris-Nizako etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* Frantziako Tourreko bi etapa (taldekako erlojupekoak)
**1980**
* 6. Munduko errepideko txapelketan

## Taldeak
* TI-Raleigh - (1974-1977)
* IJsboerke - (1978)
* TI-Raleigh - (1979-1981)
* Kotter's-Bibione - (1982)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Bert Pronk - *FirstCycling.com*
Adolf Braeckeveldt

**Adolf Braeckevelt** (Saint-Denis-Westrem, 1912ko urriaren 6a - Lovendegem, 1985eko abuztuaren 4a), flandriar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1936**
* Valoniako Sari Nagusia
**1937**
* La Flèche Wallonne
* Belgikako Itzulia eta etapa bat
**1938**
* Valoniako Sari Nagusia
* 2. Luxenburgoko Tourrean eta etapa bat
* 3. Zottegemeko Sari Nagusian
**1939**
* Valoniako Sari Nagusia
* Paris-Limoges

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Larreetako lili

**Larreetako lilia** (*Iris graminea*) Iridaceae familiako landare espezie bat da. Errizomadun landare bizikorra da, lore more biziak dituena, nahiz eta sarritan belar artean ezkutaturik egoten diren. Europan du jatorria, Iberiar penintsulatik mendebaldeko Errusiaraino.

## Deskribapena 
Errizoma erako sustraia du eta handik 20-45 cm-ko altuera hartzen duen zurtoina ateratzen da. Loreak dauden ziriak baino luzeagoak dira.

Lore more-urdin bitxiak ditu. Zirien buruetan bi lore ateratzen dira, 8 cm ingurukoak. Sei petalo dituzte loreek, erdian hiru txiki, ardoaren kolorekoak, eta kanporantz hiru handi, erdiraino moreak zain gorrindol deigarriarekin eta puntan urdinak, nerbiadura zuri eta horiekin. Loreak usaintsuak dira.

## Habitata 
Lur heze eta azidoak atsegin ditu. Lili honen *graminea* izenak adierazten du belarren tamaina duela eta sarritan inguruko landareek estaltzen dute.

## Erabilera 
Landare apaingarri gisa erabiltzen da, arroikaiak eta perterreak dekoratzeko. Lore sortatan ere erabiltzen da duen usain ederrarengatik.

## Iruditegia 

Irudi:Iris graminea 2.jpg|Landarea.
Irudi:Iris Iris graminea Flower 2263px.jpg|Lorea.
Irudi:Parnassius mnemosyne 02 (HS).JPG|Mnemosine tximeleta larreetako lilian pausaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Close

**Alex Close** (1921eko azaroaren 26a - 2008ko urriaren 21a) valoniar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1949**
* 4. Kataluniako Voltan
**1950**
* Guelma Tourrak eta etapa bat 
**1951**
* Ligny Saria
* Luxenburgoko Tourreko etapa bat
**1952**
* Luxenburgoko Tourreko etapa bat
* 7. Frantziako Tourrean
**1953**
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* 2. Luxenburgoko Tourrean
**1954**
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* 2. Stadsprijs Geraardsbergenen
**1955**
* Belgikako Itzulia
* Belgikan Zeharreko etapa bat
* 9. Frantziako Tourrean
**1956**
* Dauphiné Libéré eta etapa bat
* 3. Lieja-Bastogne-Liejan
**1957**
* Namurko Txapelduna
**1958**
* Namurko Txapelduna

## Kanpo estekak
Raymond Elena

**Raymond Elena** (Oran, 1931ko abuztuaren 4a -
Jujurieux, 2024ko urtarrilaren 4a) frantziar txirrindularia izan zen, 1953 eta 1965 artean profesional izandakoa.

## Palmaresa 
**1952**
* Saint-Raphael Sari Nagusia
**1953**
* Frantziako Militarren Txapelduna 
**1954**
* Vaucluseko Tourra
**1955**
* Cuir Sari Nagusia
**1956**
* 3. Monacoko Sari Nagusian
**1957**
* Saint-Raphael Sari Nagusia
* 2. Luxenburgoko Tourrean
**1958**
* Gard Tourra eta bi etapa
**1960**
* Pikardiako Tourra eta bi etapa

## Kanpo estekak
Alejandro Catena

**Alejandro Catena Marugán** (Mostoles, Espainia, 1994ko urriaren 28a) futbolari profesionala da, egun Osasuna taldean jokatzen ari dena, erdiko atzelari gisa.

## Kirol ibilbidea 
C. D. Mostoles-eko gazte mailetan trebatua, Espainiako Hirugarren Mailan debuta egin zuen klub bereko lehen taldearekin. Mostoleseko klubean hainbat denboraldiren ostean, C. D. A. Navalcarnerorekin fitxatu zuen. 2016-17 denboraldia jokatu zuen han, Bigarren B mailan. Denboraldi ona egin ondoren, Marbella F. C.rekin sinatu zuen,  non Bigarren Bko IV multzoan bigarren amaitu eta igoera kanporaketa jokatuko baitzuen: R. C. Celta de Vigo B-k lehen itzulian kanporatu zuen Marbella.

2018ko uztailean, erdiko atzelariak Marbella utzi eta C. F. Reus Deportiu-ra joan zela baieztatu zuen. Catenak 2018ko urriaren 21ean sartu zuen bere lehen gola profesionaletan, CF Rayo Majadahondaren etxean 2-1eko porrotean berdinketa lortuz. Lehen denboraldi on baten ostean, kluba utzi zuen kontratua amaitu ostean, Reus Deportiu taldearen egoera txarra zela eta.

2019ko urtarrilaren amaieran denboraldi eta erdirako Rayo Vallecanorekin fitxatzen amaitu zuen.Talde horrekin Lehen Mailan debuta egin zuen; kategoria horretan 71 partida jokatu zituen.

2023ko ekainaren 9an, Osasunarako fitxaketa ofiziala egin zen, eta bertara doan iritsi zen hurrengo bost denboraldietarako. Bere talde berriarekin Ligan agerraldia egin aurretik, hiruko bat lortu zuen Realaren aurka (denak burukadaz), denboraldi-aurreko Euskal Herria Txapelaren finalean.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ron Barassi

**Ronald Dale Barassi** (Castlemaine, Victoria, 1936ko otsailaren 27a - Melbourne, 2023ko irailaren 16a) australiar australiar futbol jokalari eta entrenatzailea izan zen.

Ron Barassi Sr. futbolariaren semea izan zen. Aita Tobrukeko setioan hil zen Bigarren Mundu Gerran. Ron gaztea 1953an hasi zen Melbourne Football Cluben, bere aitak bezala. 1964ra arte jokatu zuen haiekin, eta txapelketako sei final irabazi zituen, horietako bi kapitain gisa. 1965ean Carlton Football Clubek fitxatu zuen kontratu handi batekin eta 1969an erretiratu zen.

Jokalari bezala erretiratu ondoren entrenatzaile bezala ere arrakasta izan zuen. Carltonentzat bi txapelketa lortu zituen 1968an eta 1980an, eta beste bi North Melbournerentzat 1975ean eta 1977an.

Australiako Futbolaren Ospearen Aretoan "legenda" kategoriarekin sartu zen lehen jokalaria izan zen. Australiako Kirolaren Ospearen Aretoko kide ere hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silene dioica

**Silene dioica** Caryophyllaceae familiako landare espezie bat da. Europan du jatorria, gure inguruan Piriniotan eta Atlantiar isurialdeko mendietan aurkitzen da.

## Deskribapena 
Landare bizikor belarkara da. Zurtoin adarkatuak 30-90 cm arteko altuera har dezake. Hosto berdeak 3-8 cm artekoak dira, aurkakoak, sinpleak eta obalatuak. Zurtoinak eta hostoak ile finez estalirik daude.

Lore arrosak ditu, batzuetan ia gorriak. Hodi baten amaieran bost petalo ageri dira, bakoitza ia bitan zatituta. Espeziearen *dioica* izenak adierazten duen bezala lore arrak eta emeak landare desberdinetan ateratzen dira. Maiatzetik urrira loratzen da eta *Rhingia campestris* euliak polinizatzen du, besteak beste.

Fruitua uztailetik aurrera sortzen da. Kapsula oboide bat da eta hainbat hazi ditu barnean.

## Habitata 
Haltzadietan eta erreka ertzetako belardi eta basoetan ugari aurkitzen da, itsas malatik 1.500 metrotako altueraraino.

## Iruditegia 

Irudi:Bayrischer Wald 9929.JPG|Loreak.
Irudi:20230417Silene dioica.jpg|Hostoak.
Irudi:20180510Silene dioica.jpg|Landarea erreka ertzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Vanderstockt

**Robert Vanderstockt** (Carnières, 1924ko maiatzaren 11 - *ib.*, 1994ko abenduaren 27a), Belgikako txirrindularia izan zen, profesionala 1949tik 1955era.

## Palmaresa 
**1948**
* Valoniako Izarra
**1949**
* Belgikako errepideko txapelketa (independente mailan)
**1950**
* Doubseko Tourra
**1951**
* 3. Doubseko Tourrean
**1952**
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* Roubaix-Huy
* 2. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Luxenburgoko Tourrean
**1953**
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* Luxenburgoko Tourra eta bi etapa
* 5. Lieja-Bastogne-Liejan
* 10. La Flèche Wallonnen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Atzerriko Femina saria

**Atzerriko Femina saria**, **Atzerriko eleberri onenaren Femina saria** edo **Atzerriko obra onenari Femina saria** () Frantzian 1985etik ematen den literatura saria da. Frantsesera itzulitako atzerriko hizkuntzako literatur lan baten egile bati ematen zaio urtero.

## Sariaren irabazleak 
PropreRobert LaffontChili

## Ikus, gainera 
* Femina saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaztepolis

**Gaztepolis** 2004. urtean sortutako eta EAJrekn harremana duen gazteentzako elkartea da.

Bizkaian formakuntza garatzeko esparru berri bat asmoarekin gazte batzuek erabaki zuten bide hau abian jartzen. Elkarte honek, hasieratik, epealdika Unibertsitate (ikastaro batzuen bidez) batzuk antolatzea erabaki zuen, gai ezberdinak jorratzeko asmoarekin eta gazteriaren partaidetza bultzatzeko helburuarekin ere.

Bizkaian lan egin izan du Gaztepolisek, beste Herrialde Historikoetan prest dago bai laguntza prestatzen bai proposamenak bultzatuz. 

Irabazteko asmorik gabeko erakundea den einean, ez du etekinik bilatzen, elkarte bezala. Gizarte-eragile aktibo bat bihurtu nahi dute Gaztepolis, Bizkaiko gazteriari formakuntza eskeintzeko orduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* E-posta: gaztepolis@gmail.com
* Web: www.gaztepolis.org
Nerea Azkona

**Nerea Azkona** (Sopela, 1982) antropologoa, idazle korporatiboa, ideien itzultzailea eta istorioen sortzailea da.**Auri Lizundia** ezizena erabiltzen du bere lanak sinatzeko eta bere argitalpen zientifikoak eta literarioak bereizteko.

## Biografia 
### Ikasketak 
Nerea Azkona Antropologoa da ikasketaz, enpresa-antropologian espezializatua, eta UDko migrazio eta gatazketan masterra, gizarte-hezitzailea (ingurumen-hezkuntzan espezializatua) eta Zientzia Politikoetan doktorea UPV/EHUn.

### Idazle 
Idazle korporatiboa da, ideien itzultzailea eta istorioen sortzailea. Bere betaurreko etnografikoei esker (bizilekuak ere badira), gai da testuinguruetan murgiltzeko eta haien esentzia eta esanahiak ateratzeko, eta norberaren eta besteen ideiak antolatzeko, egituratzeko eta kontatzeko, iraunkortasuna, generoa, kulturartekotasuna eta inklusioa kontuan hartuta. Zentzu horretan, idazle bat (abizenik gabe) edo edukien garatzaile bat baino gehiago da, oraindik inongo paperetan islatzen ez diren ideiak eskematizatzen ere laguntzen baitu. Norbaitek buruan daukana kontatzen dio, eta berak dokumentu bat itzultzen dio ideia kohesionatu eta egituratuekin: ordenan jartzen ditu, koherentzia ematen die, lurreratzen dituzten hitzak modu espezializatuan idazten ditu eta helburuak eta adierazleak dituzten proiektuak egiten ditu; magia galdu gabe.

Idazketaren bidez, fantasiaz eta umorez, unibertsitatean, osasun-zerbitzuetan eta bere bizitza autonomoan maila pertsonalean bizi izan dituen egoera bidegabeak salatzen ditu. 
* *Madre en duelo* (Gato Mojado, 2023)*.*
* *Autónoma en llamas* (Libros.com, 2023)*.*

### Artikuluak 
* *La importancia de llamar a las cosas por su nombre.*
* *De la crisis de los cayucos a la crisis de los refugiados.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Sabelean, erditzean eta erditu ostean ere hiltzen dira umeak Berria, 2023.09.17
* Elkarrizketa:La universidad es machista, sexista, homófoba y racista Eitb, 2022.04.22
Orlando (1992ko filma)

***Orlando*** 1992an Sally Potterrek zuzenduta zuen filma da. Virginia Woolfen (1928) *Orlando* nobelaren egokitzapen librea da.

## Sinopsia 
Eleberrian bezala, pertsonaia nagusia, Orlando (Tilda Swinton), ez da zahartzen eta sexuz aldatzen da edo sexu ez definitu batez agertzen den pertsonaia androginoa da. Baina Virginia Woolfek 1928an eten zuen eleberria (idatzi ere orduan idatzi baitzuen), Sally Potterrek ikuspegi bera hautatu zuen filma egin zen 1990eko hamarkadako garairaino luzatuz. Filmaren intrigarekin batera, off-eko ahots batek (Sally Potter bera) iruzkinak egiten ditu, eta Tilda Swinton aktore nagusiaren kameraren aurreko keinu batzuek kutsu umoristikoa ematen diote egokitzapenari.

## Aktoreak 
* Tilda Swinton: Orlando
* Quentin Crisp: Ingalaterrako Elisabet I
* Jimmy Somerville: Falsetto / Aingerua
* John Wood: Harry artxidukea
* John Bott: Orlandoren aita
* Elaine Banham: Orlandoren ama
* Anna Farnworth: Clorinda
* Sara Mair-Thomas: Favilla
* Anna Healy: Eufrosina
* Dudley Sutton: Ingalaterrako Jakue I.a
* Lothaire Bluteau: Khan handia.
* Billy Zane: Shelmerdine
* Heathcote Williams: Nick Greene / editorea
* Thom Hoffman: Gilen III.a Ingalaterrakoa eta II.a Eskoziakoa

## Sariak eta izendapenak 
Oscarretarako izendatu zuten (1994), bi kategoriatan:  eta jantziteriarik onena, baina ez zuen garaikurrik lortu.

Sari hauek ordea irabazi zituen:

* makillaje onena (BAFTA);
* lehen filmik onena (European Film sariak);
* zuzendaritza tekniko eta artistiko onena (Evening Standard British Film sariak);
* emakumezko aktore onena (Seattleko Nazioarteko Zinemaldia);
* film onena (Kataluniako Zinema Fantastikoaren Nazioarteko Jaialdia);
* film onena, aktore onena, prezio artistikoa eta FIPRESCI saria, 1992ko Tesalonikako filmaren nazioarteko zinemaldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Van Wagenen Etxea

**Van Wagenenen Etxea**, ()  baita ere **Apple Tree Etxea**, New Jerseyko estatuko Hudson konderriko Jersey Cityren Bergen Squaren dago.  Etxea Toki Historikoen Erregistro Nazionalean sartu zen 2006ko abuztuaren 16an.

## Historia 
Etxea 1740an eraiki zen. 1820ko hamarkadan gehigarri bat gehitu zen. 1779an George Washington eta Lafayette markesaren arteko bilera baten lekua izan zitekeen etxea. Apple Tree House izena eman zioten etxeari, etxaldean zeuden sagar baratze eta sagardo prentsa zahar baten ondorioz.

1996an, etxea Preservation New Jersey erakundearen 10 gune historiko mehatxatuenen zerrendan zegoen. Jersey City udalak eraikina erosi zuen 1999an, 450.000 dolarren truke, eta eraikinaren egoera hobetzeko lanean aritu da geroztik. New Jerseyko Fideikomiso Historikoak dirulaguntza bat eman zion Jersey Cityri 2006an, barnealdeak zaharberritzeko eta irisgarritasuna hobetzeko. Jersey Cityk etxea museo gisa erabiltzeko asmoa du.Asmoa 2021ean berritu zen.

Urtero George Washington Elkarteak antolatzen duen Presidentearen Egunean lore-koroak jartzeko zeremonia bat egiten da etxean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Van Wagenen House2.jpg|Albo bateko ikuspegia.
Fitxategi:Van Wagenen House3.jpg|Atzealdea.
Fitxategi:Van Wagenen House4.jpg|Lehen solairuko pasilua.
Fitxategi:Van Wagenen House5.jpg|Aurreko saloia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Etxearen argazkia berritu ondoren.
Orlando, ma biographie politique

***Orlando, ma biographie politique*** (frantsesez: *Orlando, nire biografia politikoa*) Paul B. Preciadoren dokumental esperimentala da, 2023an egina eta Berlingo Nazioarteko Zinemaldian estreinatua, non hiru sari eskuratu zituen.

## Sinopsia 
Filmak errealitatearen eta fikzioaren arteko mugak lausotzen ditu. Zuzendariak Virginia Woolfen *Orlando* eleberria hartzen du ardatz hisa, non pertsonaia nagusiak sexua aldatzen duen istorioaren erdian 36 urteko emakume bat izateko. Preciadok casting zabal antolatu zuen filmerako eta 8 eta 70 urte bitarteko 26 pertsona trans eta ez-bitar elkartu zituen Orlando antzezteko. Preciadok bere eraldaketa pertsonalaren etapak berreraikitzen ditu benetako ahots, idatzi, teori eta irudien bitartez, egiaren bila.

## Sariak 
Berlinale 2023 jaialdian estreinatu zelarik Encounters ataleko epaimahaiaren sari berezia jaso zuen  (*Samsara* filmarekin batera). Aipu berezia jaso zuen halaber dokumental onenaren kategorian, eta Teddy saria, zinemaldiko LGTB gaiko film onenari.

thumb|300px|center|Paul B. Preciado epaimahaiaren sariarekin, Berlinalen (2023).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelagornis sandersi

***Pelagornis sandersi*** *Pelagornis* generoko espezie desagertua da. Bere fosilen aztarnak duela 25 milioi urtekoak dira, Oligozenoko Chattiar garaikoak. *P. sandersi*-ren ale bakarrak gutxi gorabehera 6,06 eta 7,38 m  arteko hego-zabalera du, oraindik aurkitu den hegazti hegalarien hego-zabalera handiena izanda.

## Kanpo estekak
Azoreetako ordokia

**Azoreetako goi-ordokia** edo plataforma Azoreetako artxipelagoa eta Azoreek Ipar Ozeano Atlantikoan duten lotura hirukoitza hartzen dituen ordoki ozeanikoa da. Azoreetako puntu beroak osatzen zuen duela 20 milioi urte, eta oraindik bulkanismo aktiboko gunea da.

Ordokia igneo-probintzia handi bat da, triangelu-formakoa gutxi gorabehera, eta itsas mailatik 2000 metro baino gutxiagora dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Olabe)

**San Pedro eliza** Olaibar ibarreko Olabe kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Erdi Aroko eraikina da, sakonki eraldatua duela gutxi, gaur egungo egitura lortu arte. Habearte bakarra, burualdea burualde zuzenekoa eta kanpandorrea ditu oinaldean. Epistolaren aldetik arku zorrotzeko ate batetik sartzen da. Arkiboltak ditu, eta kapitelak landare-erako erliebeekin ornatuta dituzten euskarrietan bermatzen dira. Tenpluaren aztarnarik zaharrena da. Barrualdea kanoi-ganga beheratuxeak estaltzen du, eta fajoiekin sendotzen da. Altzariak berriak dira, interes artistikorik gabekoak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Olabe
* Olaibar

## Kanpo estekak
San Joan eliza (Otsakain)

**San Joan eliza** Olaibar ibarreko Otsakain kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
San Joan parrokia 1200 urte inguruko Erdi Aroko eliza xumea da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Otsakain
* Olaibar

## Kanpo estekak
San Migel eliza (Olaitz)

**San Migel eliza** Olaibar ibarreko Olaitz kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Habearte bakarreko harrizko eraikina da, burualdea burualde zuzenekoa, eta haren gainean estalki laua du, zeru soilekoa. Zaharberritze berriak, arkitekturari eta altzariei berdin eragiten dienak, modernotasun-kutsu handiegia ematen dio multzoari. Sarrera epistolaren aldetik dago, erdi-puntuko arkuko ate batetik, harrizko dobelak dituena eta arkupez babestuta dagoena. Kanpandorre karratua, tenpluaren azpian dago. Barrualdean, nabarmentzeko modukoa da erretaula nagusi errenazentista, bi pisuko eta teilatupeko hiru kale dituena, eta XVIII. mendean mazoneriaren alboetan aldaketak jasan zituena. Lehenengo pisuan sagrario batek hartzen du erdigunea, angeluetan toskanar zutabeak eta Berpiztutako Kristoren erliebea dituena, Pedro eta Paulo santuen artean, horiek ere erliebean. Bigarren solairuan, horma-hobiaren azpian, San Migel goiaingeruaren irudia dago, eta, alde banatan, etorbideko horma-hobien azpian, Joan Bataiatzailea eta Blas santuak. Teilatupean Kalbarioa agertzen da, Ama Birjinaren eta Juan Ebanjelariaren arteko gurutziltzatuarekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Olaitz
* Olaibar

## Kanpo estekak
Jervis McEntee

**Jervis McEntee** (Rondout, New York, 1828ko uztailaren 14a - *ibidem*, 1891ko urtarrilaren 27a) estatubatuar margolaria izan zen, Hudson Ibaiaren Eskolako kidea.

1850ean bere lehen erakusketa egin zuen artista autodidakta bezala eta ondoren Frederic Edwin Churchen ikasle izan zen 1851 arte. Margolarien laguna izan zen Sanford Robinson Gifford, Worthington Whittredge, John Ferguson Weir eta Eastman Johnson. 1861ean Diseinuko Akademia Nazionaleko kide izendatu zuten eta 1869an Europa bisitatu eta Italian margolan asko egin zituen.

Bere margolanetako paisaiak malenkoniatsuak eta poetikoak, lainotsuak eta udazkenekoak dira.

Margolanengatik ez ezik, 1870eko hamarkadaren hasieratik hil zen arte idatzi zituen egunkariengatik ere nabarmentzen da. Bertan, Eskolako artisten, txutxu-mutxuen eta gogoeta pertsonalen eguneroko bizitza azaldu zuen, baita XIX. mendearen bigarren erdialdeko mundu artistiko estatubatuarraren ikuspegi globala ere.

## Iruditegia 

Jervis McEntee - A Cliff in the Katskills - Google Art Project.jpg|*A Cliff in the Katskills*, c. 1885
Mount Desert Island, Maine, by Jervis McEntee, 1864, oil on canvas - National Gallery of Art, Washington - DSC00124.JPG|*Mount Desert Island, Maine*, 1864
'Landscape' by Jervis McEntee, Cincinnati Art Museum.JPG|*Paisaia*, 1860-1870
'The Hudson River Valley' by Jervis McEntee, c. 1874, High Museum.JPG|*Hudson ibaiaren harana*, c. 1874
Summer Hills, Kauterskill Clove by Jervis McEntee.jpg|*Summer Hills*, 1867, Birmingham Mu

## Kanpo estekak
San Lorentzo eliza (Zandio)

**San Lorentzo eliza** Olaibar ibarreko Zandio lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Landako eraikina da, harriz egina, eta garai garaikidean egindako berreraikuntzak jatorrizko tipologia mozorrotu dio. Habearte bakarra, burualde zuzena eta oinplano angeluzuzeneko kanpandorrea ditu oinaldean. Sakristia burualdeari atxikita dago eskuineko aldetik, eta presbiteriotik sartzen da bertara. Ateak arku dinteldua du eta epistolaren aldeko horman dago, egurrezko teilatutxoarekin babestuta. Burualdeko eta nabeko estalkia egurrezkoa da (berria), oinaldean izan ezik, korua bertan baitago. Erretaula nagusiak, zaharberrituta, jatorrizko arkitekturatik kontserbatzen ditu taulamendu kurbatu eta zatituari eusten dioten bi zutabe bikote korintoarrak, XVII. mendeko lehen erdiko estilo barroko goiztiarrari dagokiona. Oinaldean, koruaren azpian, harrizko bataiarri zaharra dago. Adaburu erdi esferikoa du, izaera geometrikoa duten erliebe herrikoiekin egina.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zandio
* Olaibar

## Kanpo estekak
Ahmadou-Kourouma saria

**Ahmadou-Kourouma saria** () Suitzan 2004tik ematen den literatura saria da. Frantsesez idazten duten Saharaz hegoaldeko Afrikako egileei eta afrikar jatorriko egileei ematen zaie. Ahmadou Kourouma bolikostar idazlearen izena darama.

## Sariaren irabazleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Machado de Assis saria

thumb|Machado de Assis sariaren irabazleei emandako domina

**Machado de Assis saria** () Brasilgo Letren Akademiak 1941etik brasildar idazleei ematen dien literatur saria da, Brasilgo literatur sari nagusia. Machado de Assis idazlearen izena darama.

2016ra arte, hainbat izendapen izan zituen: Machado de Assis Sari Handia (100 mil erreal brasildar), poesia, narratiba, saiakera, haur eta gazte literatura (50 mil erreal brasildar). 2016an, izendapen guztiak bat egin zuten. Gainera, humanitateetako espezialistei ere Machado de Assis saria ematen hasi ziren. Irabazleak diploma, domina eta 300 mila erreal brasildar jasotzen ditu.

## Sariaren irabazleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Nikolas eliza (Enderitz)

**San Nikolas eliza** Olaibar ibarreko Enderitz kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

## Eraikina 
Parrokia XIII. mendearen hasieran eraiki zen, estilo protogotikoan, biribilkien mentsuletan bermatzen diren eta estalkiari zurezko habez eusten dioten fajoi-arku zorrotzen arabera. Kanpoaldean, egiturak kontrahorma batzuk sendotzen dituzte, eta horien gainean hagaburutxo leunak lerrokatzen dira, teilatuari eusteko. Pieza nabarmena da bataiarri erromanikoa, bolekin eta xakearekin apaindua. Burualdeko horma, hormaren gainean margotutako erretaula bat da, bere estiloan ezaguna izan arren, XVI. mendeko motiboak dituena. Mende berekoa da parrokiako gurutze bat, errenazentistatzat jo izan dena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Enderitz
* Olaibar

## Kanpo estekak
Cortinarius acutus

***Cortinarius acutus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hydrocybe acuta*, *Gomphos acutus*, *Cortinarius fasciatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 12 eta 35 mm bitarteko diametrokoa, lehenengo konikoa, koniko ganbila, ondoren ganbiletik lau-ganbilera, kasu guztietan titi kamuts ongi markatua mantenduz; hasietan ertza pixka bat inkurbatua, zorrotza, laster zuzena, errezel hondarrengatik zurixka; kapelaren gainazala leuna, higrofanoa, matea, ildaskatua gardentasunagatik; marroi kolorekoa, gorriagoa diskoan eta basidioma heldugabe batzuetan eguraldi hezean; marroi eta marroi-gaztaina kolorekoetara zurbilduz, baina diskoan tonu ilunagoa mantenduz.

**Orriak:** Ez oso estu, lamelulekin, zabalak, 6 mm-rainoko zabalerarekin, adnatu-libreak edo koska batez adnatuak; lehenbizi marroi-krema kolorekoak, gero marroi-kanela koloretik marroi ilunera doan kolorekoak; ertz osoa eta krema zurixka kolorekoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 35 eta 75 mm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 4  mm bitarteko diametrokoa, zilindriko samarra, pixka bat lodiagoa oinarrirantz, beheko erdia, fibrila finez estalia krema zurbil koloreko edo krema-okre koloreko hondoa, errezelaren basidiomako banda iheskor batzuetan ikusten dira; gortina iheskorra, zurixka, marroia helduaroan, esporengatik.

**Haragia:** Ez oso lodia, urtsua, marroi-gorrixka ilun kolorekoa kapelan, marroi-laranja zikin kolorekoa oinean, zehaztu gabeko usaina du, medikamentua gogorarazten du, zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Acutus* epitetoa latinetik dator, akutua, puntazorrotza,  esan nahi duen "acutus" hitzetik. Titiaren forma puntazorrotzagatik. 

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Batez ere *Picea abies* zuhaitzen basoetan, mendiko eremu hezeetan. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Islandia, Kaukasia, Errusia.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius acutus 1.jpg
Fitxategi:Cortinarius acutus 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbenheimer

***Barbenheimer*** Interneteko fenomeno eta memea izan zen 2023an, *Barbie* eta *Oppenheimer* filmak aldi berean estreinatzean gertatu baitzen: terminoa bien arteko *portmanteau*a da.

Bi ekoizpenen arteko kontraprogramazio asmoak egon ziren ekoiztetxeen artean, baina azkenean, lehia posiblearen gainetik, bi filmen arteko lotura kulturalak asmatu zituzten zinezaleek modu ludikoan. 

Ustez gai eta publiko antagonikoak dituzte Greta Gerwigek zuzendutako *Barbie* komedia fantastikoak (modako panpina homonimoari buruzkoa) eta Christopher Nolanek idatzi eta zuzendutako *Oppenheimer* thriller biografikoak (J. Robert Oppenheimer fisikariari buruzkoa da: Manhattan proiektuaren zuzendaria izan zen, lehen bonba atomikoa sortzeko ahaleginean).

Hala ere, umore beltzak eta memeen logikak loturak erraz aurkitu zizkien: "Bi filmotako batek begirada zorrotza zuzentzen dio mundua betiko aldatu zuen asmakizun polemiko bati. Beste filma *Oppenheimer* da", idatzi zuten Mashable agerkarian, eta meme askotan ere antzekoak errepikatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cecilia Beaux

**Eliza Cecilia Beaux** (Filadelfia, 1855eko maiatzaren 1a - Gloucester, Massachusetts, 1942ko irailaren 17a) estatubatuar margolaria izan zen.

Aita frantsesa eta ama estatubatuarra zituen. Ama laster hil zen, eta aita Frantziara itzuli zen, eta Cecily amaren aldeko ahaideek hazi zuten.
16 urterekin artea ikasten hasi zen eta 1886an estudio bat ireki zuen Filadelfian. 1888-89an Europan egon zen eta Parisko Julian Akademian prestakuntza handitu zuen.

Filadelfiara itzulita, ospe handia lortu zuen gizarteko lagunak, ahaideak eta pertsonaia garrantzitsuak erretratatuz. 1895ean, Filadekfiako Arte Ederretako Akademiako lehen emakume irakaslea bihurtu zen, eta 1902an, Diseinuko Akademia Nazionaleko kide izendatu zuten. 1900ean New Yorkera joan zen bizitzera. 1906an Massachusetts-eko landa eremuan kokatu zen. 1933an Ameriketako Estatu Batuetako Arte eta Letren Akademiako kide aukeratu zuten.

## Iruditegia 

Brooklyn Museum - Mrs. Robert Abbe (Catherine Amory Bennett) - Cecelia Beaux - overall.jpg|*Mrs. Robert Abbe (Catherine Amory Bennett)* , 1888–89
Cecilia Beaux self-portrait.jpg|Autoerretratua, 1894
Landscape with Farm Building Cecilia Beaux.jpeg|Etexaldea duen paisaia, 1888
Cecilia Beaux - Portrait of Mrs. Albert J. Beveridge (Catherine Eddy, Lady Primrose Portrait) - 1999.44 - Indianapolis Museum of Art.jpg
William Henry Howell (painting, 1911).jpg|William Henry Howell (1919)
Portrait of Cecil Kent Drinker.jpg|Cecil Kent Drinker, 1891
Maud Darwin by Cecilia Beaux 1889.jpg|Maud Darwin, 1889
Mother_and_Daughter_Cecilia_Beaux_1898_PAFA.jpg|Ama eta alaba Cecilia, 1898 
Mrs. Robert Chapin and Daughter Christina by Cecilia Beaux.jpg|Mrs. Robert Chapin eta Christina alaba, 1902
A Little Girl by Cecilia Beaux.png|Neska txikia (1887)
Cardinal Mercier by Cecilia Beaux - Museum Syndicate.jpg|*Mercier kardinala*. 1919
Admiral Sir David Beatty, Lord Beatty SAAM-1923.6.4 1.jpg|*Admiral Sir David Beatty*. 1920
Ceilia Beaux dreamer.jpg| *Ameslaria*. 1894
Captain John Paul Jones, Continental Navy.jpg| *John Paul Jones*. 1906
New England Woman Cecilia Beaux.jpg|Mrs. Jedidiah H. Richards (Julia Leavitt, Beauxen lehengusina), 1895
Clemenceau Beaux 1920.jpg|Georges Clemenceau, 1920
Twilight Confidences by Cecilia Beaux.jpg|Ilunabarreko konfidentzialtasunak, 1888
Beaux, Cecilia - Dorothea and Francesca -1898.jpg|Dorothea eta Francesca, 1898
SarahAlliboneLeavitt.jpg|Sarah Allibone Leavitt, 1893–1894
Ernesta by Cecilia Beaux 1894.jpeg|Ernesta, Cecilia Beaux 1894

## Kanpo estekak
Airat Istxmouratov

**Airat Rafailovitx Istxmouratov**   (, Kazan,  Sobietar Batasuna, 1973ko ekainaren 28a ) errusiar jatorriko kanadar konpositore, orkestra-zuzendaria eta klarinetista da. "Kleztory" klezmer taldeko klarinete-jotzailea da eta Quebeceko Laval Unibertsitateko irakaslea da.

## Diskografia 
* Klezmer music, Kleztory (2002)
* Barber, Copland, Britten, Bruch, Kazan Chamber Orchestra La Primavera, Ak Bars (2002)
* Klezmer, Kleztory, Yuli Turovsky & I Musici de Montreal Chamber Orchestra, Chandos Records (2004)
* Nomade, Kleztory, Opus Award winner 2007, Amerix (2007)
* Shostakovich,Weinberg,Ichmouratov, I Musici de Montreal Chamber Orchestra, Analekta (2008)
* Symphonique, Le Vent du Nord eta Quebec Symphony Orchestra, CBC (2010)
* Carte Postale, Alcan Quartet, ATMA Classique (2011)
* Beethoven, Violin Concerto (cadenzas by Ichmouratov), Symphony No. 7, Taipei Symphony Orchestra, Warner Classics (2013)
* Arrival, Kleztory, Amerix (2014)
* Tales from the Dinarides, Michael Bridge, Guillaume Tardif, Kornel Wolak, Wirth Institute (2017)
* Klezmer Dreams, Andre Moisan, Jean Saulnier and Molinari Quartet,ATMA Classique (2017)
* Nigun, Kleztory, Amerix (2017)
* Melodies of Nations, Romic – Moynihan Duo, Hedone Records (2017)
* Letter From an Unknown Woman, Three Romances for Viola, Concerto Grosso No. 1 – Belarusian State Chamber Orchestra, Evgeny Bushkov – Chandos (2019)
* Youth' Overture, Maslenitsa Overture, Symphony, Op.55 'On the Ruins of an Ancient Fort' – Orchestre de la Francophonie, Jean-Philippe Tremblay – Chandos (2020)
* Momentum, Kleztory - Chandos (2020)
* Julia MacLaine, Preludes - Analekta (2022)
* Ichmouratov: Viola Concerto No.1 / Piano Concerto – London Symphony Orchestra, Airat Ichmouratov conductor – Chandos (2023).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Kleztory klezmer taldea
* Canadian Music Centre
Pepe Domingo Castaño

**José Domingo Castaño Solar** (Lestrobe, Coruñako probintzia, Galizia, 1942ko urriaren 8a - Madril, 2023ko irailaren 17a), ezagunagoa **Pepe Domingo Castaño** izenez, galiziar irrati esatari, telebista aurkezle, abeslari eta idazlea izan zen.

COPE irrati kateko *Tiempo de juego* irratsaioko aurkezle eta animatzailea izan zen. Aurretik, SER irrati katean *El gran musical* irratsaioa eta Televisión Españolako *300 millones* telebista saioa ere zuzendu ziuen.

Bere lan ibilbidean zehar lau Ondas sari lortu bere ibilbidea eta komunikazioaren munduari eginiko ekarpena aitortuz. 2011n "Kirolari Aplikatutako Arte eta Zientzien Sari Nazionala" eman zioten. Horrez gain, Espainiako Irratiaren Akademiak "Irratiko Joaquín Prat Saria" eman zion.

## Liburuak 
* *Carrusel deportivo: Diario de un año*. José Domingo Castaño, 2006. Aguilar argitaletxea. ISBN 978-84-03-09721-6.
* *Debajo de la parra*. José Domingo Castaño, 2008. Ediciones Endymion. ISBN 978-84-7731-456-1.
* *Hasta que se me acaben las palabras*. José Domingo Castaño, 2022. Aguilar argitaletxea. ISBN 978-84-03-52271-8

## Kanpo estekak
Jaffnako penintsula

**Jaffnako penintsula** () eremu eta penintsula bat da Ipar Probintzian, Sri Lankan. Bertan dago probintziako hiriburua den hiria, Jaffna, eta antzinako tamilen Naga erresumetako eta Erdi Aroko Jaffna erresumako lurralde gehienak hartzen ditu. Penintsula, batez ere, urez inguratuta dago, eta lur-zerrenda txiki batek lotzen du uhartearen gainerakoarekin. Bere formak kobra edo suge buru baten antza du.

Jaffnako penintsula historikoki hiru lurraldetan banatu da: Vadamarachchi, Thenmarachchi eta Valikamam; gaur egun hiru horiek Jaffna barrutiko sailak dira.. 
Penintsulatik 25 km mendebaldera, Analativu uhartea dago.

2004ko Indiako ozeanoko lurrikarak gogor eragin zion kostalde hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kokatzeko mapa.
Kaligrafia untzial

[thumb|250px|Imagen de una página del *[Kellseko liburua*, 800. urtekoa, kaligrafia untzialaren bariante batean idatzita.]]
[thumb|left|III. mendeko gidoia, kaligrafia untzialaren aurrekari gisa har daitekeena, [Papyrus Oxyrhynchus 668. urtekoa.]]

**Kaligrafia untziala** (latineko *unciālis* hitzetik; ‘hazbete batekoa’) idazketa mota bat da, non testua letra larriz erabiltzen zen, maiuskularen zentzu paleografikoan, hau da, bi lerro paralelo horizontalek mugatutako letra mota (xeheak edo minuskulak lau behar ditu). Ohiko erabilera izan zuen K.o. III. mendearen eta VII. mendearen artean, batez ere eskribau latindar eta grekoen artean. VIII. mendetik XIII. mendera arte, letra mota ohikoa zen izenburu eta letra nagusietan.

## Etimologia 
"Untzial" latinetik dator, "unciālis" hitzetik, 'hazbetekoa'. Izena ideia oker batetik dator pentsatzen baitzen letra guztiak larriz idatziak zeudela. Kontzeptua Jeronimo Estridongoaren testu batetik dator; bertan, letra larriez hitz egiten zera dio: *litterae unciales*. 

Kaligrafia honetan izki batzuk bereziak dira, A, D, E eta M. Hori dela eta egile batzuek ADEM idazkera izena proposatu dute.

## Jatorria 
Litekeena da lehen untzial idazkera erromatarren azken kaligrafia etzanetik aurrera garatu izana. Testu kristauak idazteko eta kopiatzeko erabili zen bereziki. Uste da eskritura mota honen ezaugarririk berezkoenak Afrikako idazketa-maisuren bati zor zaizkiola. Baita ere esan da erromatarren mundu juridikotik datorrela: II. mendetik aurrera mundu horrek idazkera berezi bat garatu zuen.

## Ezaugarriak 
Idazkera untzialak karaktereen egitura berrinterpretatzen du. Bere kaligrafia-marren modulu berriak letra eder eta bakar bihurtzen du. Minuskularen erabilera sustatzen dute, erraza eta irakurtzeko erraza delako.

Hasieran, formek trazu sinple bat zuten ezaugarri, forma borobileko letrekin, pergaminoaren eta txahalaren larru berriak aprobetxatuz eta hegazti-lumaren erabilerari lotuta, marra ugariko angelu-hizkien aldean, horiek egokiagoak baitziren papiroa bezalako gainazal zimurtsu eta latzetarako.

Idazkera untzialaren adibiderik zaharrenetan, hala nola Liburutegi Britainiarreko *De bellis macedonicis* testuan, letra guztiak bata bestearengandik deskonektatuta daude, eta hitzen arteko bereizketa normalean ez da erabiltzen. Hala ere, hitzen bereizketa geroko untziaren erabileraren ezaugarri bat da.

Idazkerak mendeetan zehar eboluzionatu zuenez, karaktereak konplexuagoak bihurtu ziren. Hain zuzen ere, 600 inguruan eskuizkribu askotan agertzen hasten dira oinarrizko trazu exajeratu eta loreztatuak.
center|thumb|upright=3.6|Kaligrafia untzial bertsio baten alfabeto osoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kaligrafia
* Shodo
* Tipografia gaeliko
* Arabierazko kaligrafia

## Kanpo estekak