open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vera Holtz

**Vera Lúcia Fraletti Holtz** (Tatuí, 1953ko abuztuaren 7a) brasildar aktore eta antzerki zuzendaria da.

## Bizitza 
Tatuín jaio zen 1953ko abuztuaren 7an, italiar eta alemaniar jatorriko familian. 1975ean Rio de Janeirora joan zen Arte Dramatikoko Eskolan ikasteko, eta gero Uni-Rio Antzerki Eskolan ikasi zuen. TAPA antzerki-taldean sartu zen. 1982an haurtzainaren papera lortu zuen *Quem Ama Não Mata* telesailean. TV Globoko hainbat telenoveletan jardun zuen, hala nola *Que Rei Sou Eu?*, *Vamp*, *Fera Ferida*, *A Próxima Vítima*, *O Fim do Mundo*, *Por Amor*, *Uga Uga*, *Desires de Mulher*, *Mulheres Apaixonadas*, *Cabocla* eta abar.

## Lanak 
### Telebista 
### Zinema 
### Antzerkia 
thumb|Vera Holtz *Ficções* antzezlanean (2023)

## Sariak 
* 1985 eta 1995: Mambembe saria
* 1991, 1995 eta 2023: Shell saria
* 1995: APETESP saria
* 2007: Qualidade Brasil saria
* 2013: Leão Lobo saria
* 2023: Gramadoko Zinemaldiko emakumezko aktore onena
* 2023: APTR saria
* 2023: Blog do Arcanjo saria
* 2023: Los Angeleseko Brasildar Zinemaldiko emakumezko aktore onena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malmasingo herri gotortua

**Malmasingo herri gotortua** izen bereko mendiaren gailurrean, Arrigorriagan, dagoen Burdin Aroko eta Erromatar garaiko herria eta egungo aztarnategi arkeologikoa da.

## Historia 
### Burdin Aroa 
Aztarna hauek Bilboko lurretan aurkitutako aztarnarik zaharrenak dira. Bertan nekazaritza praktikatzen zen, horrela frogatzen baitute bertan aurkitutako errotek, garai bereko beste herrietan aurkitutakoen antzera. Brontzezko plakatxo batzuk ere aurkitu zituzten.

## Deskribapena 
Malmasingo gotorlekua itsas gaineko 361 metroko garaieran dago. Gunearen izaera guztiz estrategikoa da, Ibaizabal ibaiaren ibarrean. Harkaitz baten gailurrean dago, mendiaren mendebaldeko maldan. Malmasindik Ibaizabalen erdiko eta beheko aldea ikus daitezke. Gotorlekuak bere inguru osoa menperatzen du, jadanik adierazitako izaera estrategikoa areagotuz.

Iparraldean muga malkarra du, gailurrera igotzea zailtzen duena, eta beste maldak ere nahiko gogorrak dira. Gainera, bertan, lubanarroak eta harresiak eraiki ziren bidea oztopatzeko.

Bi barrunbe desberdin ikusten dira nabariki: bat kanpoaldean, zehaztu gabeko materialez osatutako harresiak mugatutakoa. Oraindik ez da bertan ikerketa zehatzik egin; hala ere, azalean materialik ez dagoenez, pentsa daiteke lurrezko defentsa bat dela, kanpoaldeko jauslekuen bidez areagotzen dena.
Beste barrunbea gotorlekuaren barrualdean dago, non eraikitako harresiaren zati batzuk nabaritu baitaitezke sasiartean ezkutaturik. Hemen, harrien aztarnak, batzuetan ugariak, harresiaren izaera argi adierazten dute: tamaina ertaineko harriez eginda dago, eta harriak bata bestearen gainean jarrita daude, masarik gabe. Bigarren barrunbe hau, aurrekoaren moduan, terraza ugariz zeharkatuta dago. Terraza horiek, zalantzarik ez, malda egokitzeko lanekin lotuta egongo ziren, hau da, bertan eraiki ahal izateko lanekin. Eraikuntzarik gehienak material iragankorrezkoak izango ziren.

Aipatutako bi barrunbeen kanpoaldean terraza-moduko eraikuntza batzuk marrazten dira, aurreratutako defentsatzat har litezkeenak. Baliteke laborantza errazteko eginak izatea ere.

Mendi horretan larre eta otadi ugari daude, eta horrek errazten du gotorlekua bere osotasunean ikustea, eta berak bere inguruarekin dituen harremanak antzematea.

Jagoba Hidalgo Masak aztarnategiaren azterketa geografikoa egin zuen, LIDAR irudiak ea aurreko azterlanak kontuan hartuta. Artikulua CKQ (Estudios de Cuaternario / Kuaternario Ikasketak / Quaternary Studies) aldizkari zientifikoan argitaratu zen.

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko kastroen zerrenda
* Malmasingo gotorlekua

## Kanpo estekak
Band of Brothers

***Band of Brothers*** estatubatuar telesail laburra izan zen, Steven Spielbergek eta Tom Hanksek HBOrako sortua. 125 milioi estatubatuar dolarreko aurrekontua izan zuen.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerran girotua, ekintza Estatu Batuetako Armadako 101. Dibisio Aerogarraituko Paraxutisten Infanteriako 506. erregimentuko Easy Konpainiak bizitutakoan du oinarri. Telesail laburreko gertaerak historiari leial izaten saiatzen dira, eta Stephen Ambrose historialariaren ikerketan eta Easy Konpainiako beteranoei egindako elkarrizketetan oinarritzen dira. Telesailean agertzen diren pertsonaia guztiak konpainia horretako benetako pertsonaietan oinarrituta daude; gainera, horietako batzuk atal bakoitzaren hitzaurre gisa aurrez grabatutako elkarrizketetan ageri dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ebakera

Fonazioan, **ebakera** hizkuntza bateko fonemak eta kate mintzatuan haiekin batera doazen ezaugarri prosodikoak ekoizteko era. Ebakera egokia izateak, fonemen ezaugarri fonologikoak errespetatzeaz gain, intonazioa eta fonemen arteko juntura- eta kateamendu-legeak zaintzea esan nahi du.

Bestalde, ebakera ere ahoskatzeko modua da. Ahotsa zuzen jartzean datza, kontuan hartuta arnasketa, diafragmaren kokapen zuzena, ezpainen posizioa, artikulazioa eta, jakina, ebakera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kayla Cromer

**Kayla Cromer** (San Jose, Kalifornia, 1998ko otsailaren 17a) estatubatuar aktorea da. 2020an, Matildaren papera lortu zuen ''Everything's Gonna Be Okay'' telesailean. Telesail batean protagonista autista bat antzezten duen lehen aktore autista da.

## Bizitza 
San Josen jaio zen Pam eta Reno Cromerren familian. 9 urterekin paranormalarekin interesatzen hasi zen.

## Bizitza pertsonala 
7 urte zituela, diskalkulia, dislexia eta arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua diagnostikatu zizkioten, eta urte batzuk igaro ondoren autismoa. 2019ko Freeform Summiten bere diagnostikoa ezagutarazi zuen publikoki. Telesail batean protagonista autista bat antzezten duen lehen aktore autista da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BMW X3

**BMW X3**, BMW alemaniar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da, 2003tik aurrera ekoizten zutena. Serie 3 automobilean oinarritzen da, BMW X5aren osagarri gisa pentsatua, X3a baino lur orotako ibilgailu handiagoa, indartsuagoa eta garestiagoa.

Lehen belaunaldia Grazeko (Austria) lantegian egin zuen Steyr karrozeriagileak. Bigarren belaunaldirako, Spartanburgeko (Estatu Batuak) lantegira eraman zuen bere ekoizpena.

X3ren aurkarien artean Acura RDX, Alfa Romeo Stelvio, Jaguar F-Pace, Lincoln MKC, Lexus NX, Land Rover Discovery Sport, Mercedes-Benz Clase GLC, Porsche Macan eta Volvo XC60 daude.

## Kanpo estekak
Arajet

**Arajet S.A.** (Arajet gisa funtzionatzen du) kostu ultra-baxuko hegazkin konpainia dominikarra da. Bere operazioak 2022ko irailaren 15ean hasi ziren, Kolonbiako Barranquillarako inaugurazio hegaldi batekin.

## Flota 
### Egungo flota 
Arajeteko flotak aireontzi hauek ditu: 

Cirium Fleet Analyzer-en ikus daitekeenez, beste hiru Boeing 737 MAX 8 2024ko azaroan eta urtarrilean eta otsailean entregatu behar dira (bi jasoko lituzkete: HI1098 eta HI1103).. 

### Antzinako flota 
alt=Antiguo Airbus A320-200 (HI-968) de Dominican Wings|thumb|Lehengo Airbus A320-200 (HI-968), Dominican Wings-ena
Dominican Wings bezala, enpresak aireontzi hau zuen: 

## Helmugak 
thumb|225x225px|
Gaur egun, aire konpainiak honako helmuga hauek egiten ditu bere bi aireportu nagusietatik (Santo Domingo eta Santiago de los Caballeros):

### Etorkizuneko helburuak 
### Antzinako helmugak 
## Lehen hegaldia 
Aire konpainiaren lehen hegaldi ofiziala 2022ko abuztuaren 13an, larunbatean, egin zen Santo Domingotik Bogotara, Kolonbiara. "La Peña por un Mejor País"-eko 125 lagunek baino gehiagok hartu zuten parte bidaian, funtzionario, iritzi-buruak, enpresaburuak, abokatuak, diplomatikoak eta gonbidatu berezien artean, Boeing 737ren ezaugarriak erakutsi ahal izateko interesarekin. Arajet erabiltzen ari den MAX 8 hegazkina.

Lehen hegaldi historiko honetan parte hartu zuten, besteak beste, Miguel Calzada, Tony Ramos, Víctor Miguel Pacheco Méndez, Federico Jovine, Ney E. Deschamps, José Gregorio Cabrera, Jorge Rizek, Cesar Dargam, Amín Vásquez, Edwin Lebron, José Martínez Hopelman, Julio Peña. , José Quiroz, Abel Guzmán, Pascal Peña, Yerik Shamir, César Dargam, Cirilo Guzmán, Martin Breton, Miguel Franjul, Manuel Luna besteak beste, karismatikoen eta aktiboenen artean, Katherine Hernández, Claudia de los-ek osatutako emakumezkoen ordezkaritza nabarmenari. Santos, Ely Encarnación, Gabriela Balaguer, Julia Muñoz, Leidy Blanco, Laura de la Nuez, Madeleine Bare, Michelle Domínguez, Claudia Aquino, Gabriela Melo, Julissa Rosario, eta beste asko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago de Liniers

**Santiago de Liniers Bremond** (Niort, 1753ko uztailaren 25a &ndash; Cabeza de Tigre, Río de la Platako Erregeorderria, 1810eko abuztuaren 26a) espainiar noble eta militarra izan zen, Maltako Ordenako zalduna, frantziar jatorrikoa. 1807-1809 bitartean, Río de la Platako erregeorde kargua bete zuen, Hego Amerikako Espainiar Inperioaren amaiera aldian.

## Bizitza 
Santiago de Liniers Niorten jaio zen, Frantziako Erresuman, 1753ko uztailaren 25ean. Maltako Ordenaren eskola militarrean ikasi ondoren, sorterriko armadan sartu zen. 1775ean, Luis XV.a Frantziakoaren eta Karlos III.a Espainiakoaren arteko Familiako Itunari esker, Espainiako itsas armadara aldatu zen. 1776an ontziratu zen Cádizen Río de la Platako Erregeorderrira joateko. 1777an, Santa Catarina uharteko eta Colonia del Sacramentoko operazioetan parte hartu zuen. 1796an,  itsasontzi kapitain gradua erdietsi zuen. 

1806ko ekainean, Ensenada de Barragánen zegoen, Buenos Airestik gertu, lehenbiziko britainiar inbasioa gertatu zelarik. Hiria birkonkistatzeko operazioaren burua izan zen, eta abuztuaren 12an britaniarrak errenditzea lortu zuen. Horren ostean, udalbatzak Río de la Platako gobernadore militar izendatu zuen. Hurrengo asteetan tropak antolatzen jardun zuen; era horretan aurre egin ahal izan zion 1807an britainiarren bigarren inbasioari. 

Buenos Airesko udalbatzak erregeorde izendatu zuen 1807an; erregeak hurrengo urtean berretsi zuen karguan. Hala ere, aurkari handiak izan zituen haren gobernuak, hala nola, Francisco Javier Elio, Montevideoko gobernadorea, eta Martin Alzaga. Ana Perichonekin izandako amodio kontuek ere asaldatu zuten hiriko goi mailako klasea.

1809ko otsailean kargugabetua izan ondoren, Mendozan kokatu zen. Río de la Platako independentistek fusilatu zuten 1810eko abuztuaren 26an, Córdobatik hurbil, kontrairaultzailea izatea egotzita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porsche Cayenne

**Porsche Cayenne** Porsche alemaniar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. Kirol-automobila ez den Porscheren lehen modeloa da, nahiz eta bere prestazioak markako beste modeloen parekoak izan. Bere kirol-nortasuna azpimarragarria daa, nahiz eta mendiko errepideetan bidaiak egin. Cayenne 2006an birestilizatu zuten, estetika eta mekanika partzialki aldatu baitziren. Bigarren belaunaldia 2010ean eta hirugarren belaunaldia 2017an kaleratu zuten, bertsio arruntean eta S bertsioan.

2010ean Audi Q7 eta Volkswagen Touaregek daramaten bertsio hibridoa eta 3.0 TDI motorra jaso zituen Cayennek. Cayenneko 3.0 TDI motorra 240 CVko potentziarekin merkaturatzen dute. Modelo berriak debekatu egin dira Suitzan, esaterako, isuri kutsatzaileei buruzko eskakizunak ez betetzeagatik.

Bere arerio nagusiak hauek dira: Volkswagen Touareg, BMW X6, BMW X5, Range Rover Sport, Maserati Levante, Mercedes Benz Clase M eta Lexus RX.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masters of the Air

***Masters of the Air*** estatubatuar telesail dramatikoa da, John Shibanek eta John Orloffek Apple TV+entzat egina. Donald L. Millerren ''Masters of the Air: America's Bomber Boys Who Fought the Air War Against Nazi Germany'' liburuan oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Bederatzi ataletan, aireko indar armatu estatubatuarren egunerokoa kontatu dute, naziei aurre egin zieten lagunen balentria. Haien ilusio eta kezkak ageri dira pantailan, eta, ildo horretan, telesaila bada amerikar heroismoa ordezkatzeko aktore belaunaldi berri batentzako agertoki seinalatua.

## Aktoreak 
* Austin Butler : Gale « Buck » Cleven
* Callum Turner : John « Bucky » Egan
* Anthony Boyle : Harry Herbert Crosby
* Barry Keoghan : Curtis Biddick
* Nikolai Kinski : Harold Huglin
* Stephen Campbell Moore : Marvin « Red » Bowman
* Sawyer Spielberg : Roy Frank Claytor
* Isabel May : Marge
* James Murray : Neil « Chick » Harding

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pegaso BMR

**Pegaso 3560 BMR** (**B**lindado **M**edio sobre **R**uedasen akronimoa, ) sei gurpileko ibilgailu blindatu arina da, Santa Bárbara Sistemas espainiar enpresak egina. Egungo bertsioari BMR M1 deritzo. Zenbait mehatxuren aurrean babes txikia izatearekin lotutako kalteberatasun-arazoak direla eta, datozen 5-10 urteetan baja ematea pentsatzen ari dira, gurpilen aurka borrokatzeko 348 ibilgailu berri (VCR) iritsi baitira: 8 × 8 Dragonak.

Hasiera batean Pegaso 9157/8 306 CV-ko diesel motor batek bultzatua, abiadura-kaxa automatiko bat du, torke bihurgailua, esekidura independentea sei gurpiletan eta anfibio gaitasuna. Airez ere garraiatu daiteke. Arma mota desberdinak jaso ditu bere bizitzan zehar, eta anbulantzien bertsio bat ere badago. Bere aukerako anfibio ekipoen artean, bi hidrojet ditu uretan ibiltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maristak: Mariaren Lagunartea

**Maristak: Mariaren Lagunartea** ( edo **S.M.**), arruntuki **maristak** deituak, zuzenbide pontifikaleko kongregazio klerikal katolikoa da, Jean Claude Colin apaiz frantziarrak eta beste apaizgai batzuek 1817an Lyonen sortua.

## Historia 
Lyonen eliz agintariei harrera ona egin bazieten ere, apaiz misiolarien adarraren sorrera ezin izan zen burutu Cerdon, Colinen parrokia, Lyongo elizbarrutiaren eskumenetik Belleyraino igaro zen arte. 1823an, Belleyko elizbarruti berriztatu berriko Devie apezpikuak parrokia-lanak uzteko eta landa-barrutietarako misiolari talde batean izena emateko baimena eman zien Colini eta lankide gutxi batzuei, baina lehen urteetan elizbarrutiko kleroaren parte izaten jarraitu zuten. Lan horretan izandako ardura eta arrakastaren ondorioz, gotzainak seminarioaren gidaritza ere eman zien, eta, horrela, bere lanaren irismena areagotu zuen. Devie apezpikuak elizbarrutiko institutu bakar bat nahi izatea, eta Colin muga horren aurkakoa izatea, sortzen ari zen kongregazioa arriskuan jartzear egon zen. Gregorio XVI.a aita santua izan zen, 1836ko apirilaren 29ko dekretu bidez, Ozeaniarako misiolari bila zebilela, Mariaren Lagunarteko apaizak edo aita maristak behin betiko onartu zituena, boto sinpleak zituen eta nagusi orokor baten pean zegoen institutu erlijioso gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Marianistak: Mariaren Lagunartea

**Mariaren Lagunartea** ( edo **S.M.**), arruntuki **marianistak** deituak, kongregazio klerikal katolikoa da, Gilen Josef Chaminade apaiz frantziarrak 1817an sortua.

Hasieratik, fedean hezitzea da bere helburua, bitartekoak unibertsalizatuz, fede-komunitate seglarrak bultzatuz eta hezkuntza-eragileak eta misiolariak prestatuz. Laster inplikatzen dira lehen eta bigarren hezkuntzaren munduan. Lehenik Frantziako hego-mendebaldean (Bordele aldean) eta gero Alsazian. Laster hezkuntzari lotutako hiru lan hasiko dira: lan pedagogikoak eta hezkuntza-metodologiakoak argitaratzea, testuliburuak argitaratzea eta landa-eremuetako maisu-maistrak prestatzea. Azken proiektu hori Frantziako Irakasle Eskolen aurrekari bihurtu zen. Hezkuntzari eta pedagogiari eskainitako dedikazioak laster bihurtu zuen Mariaren Lagunartea fede-kulturaren elkarrizketa-munduko erakunde erlijioso katoliko ospetsuenetako bat. 1850ean fundatzailea hil zenean, Mariaren Lagunartea Frantziatik (Estatu Batuak, Suitza) kanpo hedatzen hasi zen, 1887an Espainiara iritsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
BMW X5

**BMW X5**, BMW alemaniar enpresaren lur orotako ibilgailu modelo bat da, 1999tik aurrera ekoizten zutena. X5aren bigarren belaunaldia 2006an aurkeztu zuten. Acura MDX, Audi Q7, Mercedes-Benz Clase GLE, Range Rover Sport, Porsche Cayenne eta Volkswagen Touareg dira bere aurkarietako batzuk. Volvo XC90k bezala, X5ak ez du erreduzitzailerik.

Dagoeneko herrialde askotan klasikotzat jotzen da, BMWren historiako lehen trakzio integraleko lur orotako ibilgailua delako, errebalorizazio oso handiarekin. Oso bilatuak eta kotizatuak dira E53ko unitateak, eskuzko martxa-aldaketa eta 3.0i bertsioetan sartutako gasolinazko M54B30 motor mitikoa muntatzen dituztenak. Fidagarritasun handiagatik, prestazio handiengatik eta kontsumo txikiagatik da ezaguna, eta horregatik merezi du munduko motor onenen zerrendan sartzea, "Ward's 10 Best Engines list" motorrean, 2001etik 2003ra bitartean.

## Kanpo estekak
Tom Arnold (aktorea)

**Thomas Duane Arnold** (Ottumwa, Iowa, 1959ko martxoaren 6a) estatubatuar aktore eta umorista da. 

## Bizitza 
Linda Kay eta Jack Arnolden semea, Ottumwan jaio zen 1959ko martxoaren 6an. Haren ama judua zen. Bi anai-arreba ditu: Lori eta Scott. Txikitan autismoa diagnostikatu zioten. Amak familia abandonatu zuen, eta aitak Tom eta bere anai-arrebak hazi zituen. 

Nerabezaroan, Arnold eta bere arreba amarekin bizitzera joan ziren. Amaren baimenarekin, Lori 14 urterekin ezkondu zen 23 urteko gizon batekin, eta laster  droga-kontsumitzaile eta saltzaile bihurtu zen. 1989an atxilotu zuten. 

1981etik 1983ra, Tom Arnoldek enpresen administrazioa eta idazkera ikasi zituen Iowako Unibertsitatean. 

1980ko hamarkadaren hasieran, *Tom Arnold and the Goldfish Review* izeneko telebista saioa izan zuen. 

1990ean, Roseanne Barr aktorearekin ezkondu zen. 1993an, etxe bat erosi zuten Eldonen eta ''Roseanne and Tom's Big Food Diner'' jatetxea ireki zuten. 1994an dibortziatu ziren eta 1995ean jatetxea itxi zuten. 

2009an, Ashley Groussmanekin ezkondu zen Maui uhartean. Bi seme-alaba eta lau txakur dituzte. 2020an dibortziatu ziren. 

Metodista hazi zen. Judaismoa praktikatzen du ofizialki konbertitu gabe. 

## Lanak 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calocybe gangraenosa

***Calocybe gangraenosa*** *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da interesgarria elikagai gisa; eta oso urria delako babestu beharrekoa.

Sinonimoak: *Agaricus fumatofoetens*, *Agaricus leucophaeatus*, *Clitocybe gangraenosa*, *Lyophyllum leucophaeatum*, *Collybia leucophaeata*, *Tricholoma leucophaeatum*, *Lyophyllum fumatofoetens*, *Lyophyllum gangraenosum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, gero laua, haritsua, flokosoa, gris-okre antzeko kolorekoa, okre-arrea, gris-arrea hezetasunean; ertza beherantz biribildua, zuri pruinaduna.

**Orriak:** Helduta, kapelaren haragitik bereiz daitezkeenak, hori-arre kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, oinarri puntaduna duen zilindrikoa, bere feltro mizeliodun lodiak inguratzen du; horixka arre edo gris-arre koloreen artekoa.

**Haragia:** Grisaxka zikin kolorekoa, ukitzean urdin-beltzaxka bilakatzen da; azidoekin gorritu egiten da, eta sulfato ferroso-rekin berde-urdin kolorea hartzen du. Zaporea mikatz samarra eta arrandegi edo zerrategi usainarekin.

**Etimologia:** *Lyophyllum* terminoa grekotik dator eta anastomosi gabe esan nahi du. *Fumato-foetens* epitetoa, bere kolorea eta usainagatik du.

## Jangarritasuna 
Balio gutxiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Antzekoak diren espezie batzuk, beren esporen formaren arabera bereizten dira, hala nola: *Lyophyllum transforme*, *Lyophyllum deliberatum* eta *Lyophyllum semitale*.

## Sasoia eta lekua 
Urak hartutako koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leucocybe connata

***Leucocybe connata*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Espeziea jateko ona da, baina *Clitocybe* zuri toxikoekin nahasteko arriskua du.

Sinonimoak: *Clitocybe connata*, *Tricholoma connatum*, *Agaricus connatus*, *Lyophyllum connatum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Leuna, lehorra, ganbila eta gero lau-ganbila. Ertz izurtua, zuria edo zertxobait grisaxka.

**Orriak:** Estu, apur bat dekurrenteak, hasieran zuriak, zahartzean beix-horira biratuz.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko lodierakoa. Barnehutsa, zuria. Beste ale batzuen oinetara itsatsita hazten da, eta horiek ere txikiak izan daitezke.

**Haragia:** Zuria. Irin berriaren usain arinarekin. Urdin-more erreakzioa sulfato de hierro-rekin.

**Etimologia:** *Lyophyllum* terminoa grekotik dator eta anastomosi gabe, esan nahi du. *Connatum* epitetoa berriz latinetik dator, beste batzuekin batera hazten dena, esan nahi duen "connatus" hitzetik. Oinetik beste ale batzuekin elkartuta agertzen delako..

## Jangarritasuna 
Neurririk hartu gabe jan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
Sulfato ferroso-rekin morera erreakzionatzen du, eta hori ez da gertatzen *Clitocybe* generoko espezie arriskutsuekin; beraz, nahastea saihesteko balio du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Egur ustelen ondoan, zerrautsetan, basoetan eta leku hezeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Svalbard, Japonia, Txina, Australia, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordegia.eus

**Gordegia** (2023) Donostiako Egia auzoko lan-talde bat da, webgune bat kudeatzen duena auzoko bertako historia, dokumentazioa eta argazkiak dohainik partekatzeko. Urtetan zehar digitalizatu eta katalogaturiko argazki-edukiak publikoaren eskura jarri eta erabiltzaile guztiei beraien edukiak webgunean bertan partekatzeko aukera ere ematen die.

**Egiako Artxibategi Grafikoa** izateko helburua duen egitasmo herrikoia da, Donostiako Egia auzoari buruzko irudiak batu, dokumentatu, segurtasunez gorde eta auzokide guztien eskura jarri nahi dituena. Teila Fabrikak hauspotu eta babestuta, aspalditik gai honekiko sentsibilitatea zuten hainbat auzotarren nahi eta ekimenez sortutako proiektu hau irabazi asmorik gabeko elkarte gisa gorpuztu zuten 2019an. 
[thumb|[Gordegia.eus|Gordegia taldeko kideak.]]
Proiektuko kideak auzoko hauek izan dira: Itsaso Alkorta Aizpurua. Karlos Trenor Dicenta, Oihana Agirre Garcia, Fernando Olalde Arbide, Juanpe Urrosolo Oliden eta Arkaitz Artola Arnaiz.[erdian|thumb|500x500px|Atal nagusiak: [Porrontxoak|Porrontxoak eta jaiak, gazteria, auzo-paisaia, Aitor ikastola. mapa eta errepresioa (2024-01-28).]]

## Edukien eskuragarritasuna 
Edukien egoera legalari dagokionez, eskuragarritasuna eta erabilpena errazteko asmoz, sortzaileek Creative Commons BY-SA Aitortu-BerdinPartekatu baimenaren alde egin zuten apustu, berau Wikipediarekin bateragarria delarik, egiletza-aitortza bermatzen du, edukien hedapena zabaltzen du eta lan eratorririk egongo balitz, baimen berarekin banatuko litzatekeela bermatzen du.

Dena dela, irudi bakoitzaren erabilpen-lizentzia bere informazio-orrian agertzen da. Egilea beti aipatu behar da (ezezaguna ez bada), baita Gordegia iturri gisa ere.

Irudien deskribapenak, blogeko argitalpenak eta Gordegia-ko kideok sortutako beste edozein material  CC-BY-SA lizentziapean argitaratzen dituzte.thumb|Album berriak (2024-01-28)|erdian|500x500px
## Sariak 
* [thumb|180x180px|2024ko [Argia Sariak|Argia Saridunak]]2023: Argia saria, Internet atalekoa, «herritarren memoriaren lekukotasuna» nahi duen ororen eskura jartzeagatik egin zieten aitortza.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gordegia webgune ofiziala.
* "Paseotxo bat Egia zaharrean" mapa interaktiboa.
Autism Network International

**Autism Network International (ANI)** 1992an sortutako erakunde estatubatuarra da. Pertsona autistek eta autistentzat sortu zuten. ANIren printzipioek sendabidearen aurkako ikuspegia dakar, hau da, autismoa «sendatzeko» helburu ez duen ikuspegia. 

## Historia 
Jim Sinclairrek, Kathy Grantek eta Donna Williamsek ANI sortu zuten 1992an. Erakunde hau pertsona autistek antolatu zuten pertsona autistentzat. ANI idazlagun-talde gisa hasi zen, baina kideak lehen aldiz aurrez aurre ezagutu zirenean, «partaidetzaren sentimendua sentitu zuten, ulertuak izatea, kontzeptu berdinak izatea eta hizkuntza bera partekatzea, normalak izatea». Sinclairrek eta beste sortzaileek lineako komunitate bat sortu zuten, foroan gaiak eztabaidatzeko. *Our voice* izeneko buletina argitaratzen hasi ziren, ANIren webgunearen bitartez banatzen zena.  

ANIk «neurologikoki tipiko» esamoldea sortu zuen, gerora «neurotipiko» hitzera laburtu zena. Sinclairrek ANI erabili zuen autista izatearen alde positiboetan zentratzen laguntzeko eta ez negatiboetan.  

## Autreat 
Autreat Ameriketako Estatu Batuetako konferentzia bat izan zen, Autism Network Internationalek autistentzat antolatutakoa. Lehenengo Autreat 1996an izan zen New Yorken. Autismoaren inguruko beste konferentziekin kontrastea izan zen, ANIren ustez, normalean pertsonei autistei buruzkoak dira, baina gurasoei eta profesionalei zuzenduta daudenekin.

Autreatek antzeko programak inspiratu zituen beste herrialde batzuetan, hala nola Autscape Ingalaterran eta Projekt Empowerment Suedian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Jean-Baptiste Nothomb

**Jean-Baptiste Nothomb** baroia (Messancy, 1805eko uztailaren 3a – Berlin, 1881eko irailaren 16a) belgikar diplomazialari eta politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1841etik 1845era.

Luxenburgoko Ateneoan eta Liejako Unibertsitatean hezi zen. 1830eko Belgikako Iraultzan Luxenburgon zegoen eta konstituzioa idazteko ardura zuen batzordeko kide izendatu zuten. Kongresu nazionaleko kidea eta kanpo arazoetako ministerioko idazkari nagusia izan zen. Hasieran, Némourseko dukearen hautagaitza babestu zuen Belgikako tronurako, baina gero Leopoldo I.aren alde egin zuen, eta Londresera koroa eskaintzera bidalitako ordezkarietako bat izan zen.

1837an Herri Lanetako ministro izendatu zuten eta tren-sistema eta meatze-industria garatu zituen. 1839an Limburgeko eta Luxenburgoko lurralde lagapenak babestu zituen. 1840an Germaniar Konfederazioan enbaxadore izendatu zuten eta 1841ean lehen ministro. 1845ean garaitua izan ondoren, parlamentutik erretiratu eta zenbait diplomazia postutarako izendatu zuten.

*Essai historique et politique sur la révolution belge* (1838) lana idatzi zuen.
Ellen Ternan

**Ellen Lawless Ternan**, ezaguna **Nelly Ternan** edo **Nelly Robinson** izenez (Rochester, Kent, Erresuma Batua, 1839ko martxoaren 3a - Fulham, 1914ko apirilaren 25a) aktore ingelesa izan zen, Charles Dickens autore famatuarekin elkartzeagatik ezaguna.

## Biografia 
thumb|ezkerrera|200px|Ternan ahizpak: Maria, Elen eta Frances, 1870
### Jaiotza eta familiako bizitza 
Ellen Ternan Rochesterren (Kent) jaio zen. Gurasoak, Thomas Lawless Ternan eta Frances Eleanor Ternan (Frances Eleanor Jarman), nolabaiteko bereizketa zuten aktoreak izan ziren. Ellen lau seme-alabetako hirugarrena zen; haurtzaroan hil zen neba bat eta Maria eta Frances izeneko bi ahizpa zituen. Frances (gero ezkontzaz Frances Eleanor Trollope) nobelagilea, Thomas Adolphus Trolloperen bigarren emaztea izan zen, Anthony Trolloperen anaia. 

### Antzerkia 
Ternanek hiru urte zituela egin zuen antzerki-debuta Sheffielden, eta bera eta bere bi ahizpak "haur fenomeno" gisa aurkeztu zituzten. Nahiz eta Ellen antzerkirako hiru ahizpen artean talentu gutxien zuenetakotzat jo, probintzietan lan handia egin zuen, batez ere 1846ko urrian aita Bethnal Green eroetxean hil ondoren.

1857an, Charles Dickensek Londresko Haymarket antzokian ikusi zuen. Alfred Wigan lagun aktore eta dramaturgoak gomendatuta, Dickensek 1857ko abuztuan Manchesterreko *The Frozen Deep* lanaren hiru antzezpenetarako hautatu zuen, bere amarekin eta Maria ahizparekin batera. Ez zen harritzekoa emakumezko aktore profesionalak zale amateurrekin aurkezteko gonbidatzea; Ternanen amak erizain eskoziar bat interpretatu zuen; Maria, Clara heroia; eta Nelly (Ellen) Katey Dickens ( gero Kate Perugini) neskatila izan zen, Dickensen hamazazpi urteko alaba.

## Antzerkia eta telebista 
2007an Simon Grayk Ellen Ternanen bizitzari buruzko *Little Nell* lana estreinatu zuen Batheko Royal antzokian. Peter Hallek zuzendu zuen eta Louise Brealey izan zen Ellen Ternan. Gaia *Dickens* (BBC, 2002) eta Dickens *Secrets Lovers* (2008, Channel 4; izan zen saio horren gai nagusia, Charles Dancek aurkeztua, Ternan Amy Shielsek aktoreak interpretatu zuen eta *Dickensek* David Haigek interpretatua). Ternan Dan Simmonsen *Drood* eleberrian ere agertzen da.

2013an Tomalinen Ternanek Charles Dickensekin zuen harremanari buruzko liburuaren zinema-egokitzapen bat egin zen, *The Invisible Woman*. Felicity Jonesek interpratatu zuen Ellen Ternan eta Ralph Fiennesek Dickens, aktoreen artean 21 urteko aldea zegoen; Ternan eta Dickensen antzekoa 27 urteko aldea baitzuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*    
*  .
*  .
*  .
*  .
*  .
* 
* Claire Tomalin, 'Ternan, Ellen Lawless (1839–1914)', Diccionario Oxford de biografía nacional, Oxford University Press, 2004; on line edn, 2008ko urtarrila, 2012ko otsailaren 8an kontsultatua
* 

## Kanpo estekak
Collstrop

**Collstrop**, belgikako txirrindularitza talde profesionala izan zen. Belgika eta frantziako lasterketak lehiatu zituen gehien bat eta herrialde hauetako lasterketa ezagun batzuk irabazi zituen. Hala nola, Isberguesko Sari Nagusia, Denaingo Sari Nagusia, Kuurne-Brusela-Kuurne eta beste asko.

## Historia 
Taldea 1986ean sortu zen, Robland izenarekin.1990ko hamarkadan, sortutako Collstrop izena izan zuen. Garai honetan, Adrie Van der Poel, Mathiew Van der Poel-en aita eta Peter Van Petegem taldeetan izan ziren. 2001. urtean, Palmans taldearekin bateratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yemengo 2024ko urtarrileko erasoak

**Yemengo 2024ko urtarrileko erasoak** 2024ko urtarrilaren 12ko goizean, Estatu Batuek eta Erresuma Batuak zenbait egin zituzten huthien aurka Yemenen. Hori Itsaso Gorriaren inguruko nazioarteko merkataritzako ontziei 2023ko urriaren 19tik matxino hutien erasoei erantzuteko izan omen zen. Erresuma Batuko Kabinetea elkartu egin zen eta lehen ministroak, Rishi Sunak kontserbadoreak, errepresalia-erasoak jaurtitzeko baimena eman zuen. Leherketen berri eman zen Sanan —Yemengo hiriburua—, Al Hudayda eta Dhamarean. Estatu Batuetako funtzionario batek erasoak amaitu zirela eta Washingtonek eraso horiei erantzuteko eskubidea zuela jakinarazi zuen. Helburuak hauek omen ziren: zentro logistikoak, aireko defentsa-sistemak eta huthien armak gordetzeko tokiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Square Séverine

**Square Séverine** Parisko hiri-parkea da, 20. barrutian. 1933an sortu zuten. Plazan Boulevard Mortier dago mendebaldean, Avenue de la Porte-de-Bagnolet hegoaldean, Rue Le Vau ekialdean eta Rue Dulaure iparraldean.

## Izena 
Plazaren izenak Caroline Rémy "Séverine" (1855-1929) idazle eta kazetari libertario eta feminista frantsesari egiten dio erreferentzia.

## Historia 
1933an sortu zen Albert Besson doktorearen ekimenez; garai hartan Parisko udal kontseiluko presidenteorde eta barrutiko zinegotzi zen.

## Ezaugarriak 
Parkea 23 527 m²-koa da. Soropila eta landare trinkoak dituzten lorategiek osatzen dute, baita hainbat espezietako zuhaitz ugarik ere: sahats zuria, zumarra, Judasen arbolaa, ginkgoa, *zedrela*, pagoa, almez, idi-bihotz arbola, intxaurrondo beltza, *Pterocarya fraxinifolia*, akazia hiruarantza.

Skateparkea, ping-pongeko mahaiak eta haurrentzako hondarrezko kaxoi batekin jolasgunea ere baditu.

## Plaza kulturan 
Gilbert Bécaud abeslariak 1957an *Casino de París* filmerako soinu-banda egin zuen, besteak beste, "Square Séverine" izeneko abestiarekin.

## Iruditegia 

Image:
Plaque Square Séverine - Paris XX (FR75) - 2022-02-19 - 1.jpg|Plazaren plaka bat
Square Séverine - Paris XX (FR75) - 2024-01-19 - 1.jpg|Elurra parkean.
Square Séverine @ Paris (31300856422).jpg|Zuhaitz espezie ugari dago.
Square Séverine-Bd Mortier Panneau.jpg|Gauean ixten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Parisko Square Séverine.
* :Skate parkea Square Séverinen.
Geneviève Thiroux d'Arconville

**Marie-Geneviève-Charlotte Thiroux d’Arconville**, ezkongabetan **Marie-Genevieve-Charlotte Darlus,** ezagunagoa **Geneviève Thiroux d’Arconville** izenez (Paris, Frantzia, 1720ko urriaren 17a – Ibidem, 1805eko abenduaren 23a) frantziar idazlea, poeta, itzultzailea, anatomista eta kimikaria izan zen. Elikagaien usteltzea eta kontserbazioa aztertu zituen.

## Ibilbidea 
André-Guillaume Darlus jaiotzetiko *fermier generale* (diru batzaile) aberatsaren eta Françoise Geneviève Gauditerren alaba zen. Lau urte besterik ez zituela hil zitzaion ama.

## Ibilbidea 
### Anonimatua 
Geneviève Thiroux d’Arconville-k bere anonimatua gordeta argitaratu zuen, anonimotasunaren erabakia hartzeko arrazoi zehatzak ez dira ezagunak. Dagoen informazioak pentsarazten du pertsonaia publiko baten emazte izateak haren identitatea ezkutatzera eraman zuela ziur aski, baita emakumezko zientzialariek jasaten zituzten kritikak jasateko beldurra ere, genero femeninoarentzako desegokitzat jotzen zen eremu batean. Beraz, bere idazkiak beste emakume batzuei zuzenduta ez bazeuden ere, bere testuak erreferentziaz beterik zeuden, eta horiei esker ezagut zitekeen.

thumb|150px|Marie-Geneviève-Charlotte_Thiroux_d'Arconville_Putrefaction_RGNb10368371.01.tp_1766
#### Usteltzea eta kontserbazioa 
1755 eta 1763 urteen artean, Geneviève Thiroux d’Arconville usteltzea aztertzen aritu zen. Usteltzea zientzia fisiko guztien giltza eta historia naturalaren oinarria zela uste zuen. Elikagaien kontserbazioa aztertu zuen eta, gainera, materiaren eraldaketari buruzko ikerketa hasi zuen. Ehunka esperimentu egin zituen substantzia ustelkorren kontserbazioari buruz (haragia, arraina, arrautzak, esnea, etab.) protokolo zorrotz bati jarraituta: egunero idazten zuen bere laginen degradazio-egoera kanpoko baldintzekin batera (hezetasuna, beroa, etab.).
* *Estentor eta Thérisse*.
* ''L'Amour éprouvé par la mort*, 1763.
* *Les Malheurs de la jeune Émilie*.
* *Les Samiens*, kontatu.
* *L’amour éprouvé par la mort, ou Lettres modernes de deux amans de Vieille-Roche*, 1763.
* *Mémoires de Mlle de Valcourt*, 1767.

### Historia 
* *Histoire de François II, roi de France et d’Écosse*, 1783.
* *Histoire de Saint-Kilda*.
* *Vie de Marie de Médicis, princesse de Toscane, reine de France et de Navarre*, 1774.
* *Vie du cardinal d’Ossat*, avec son *Discours sur la Ligue,* 1771.

### Zientzia 
* *Traité d’ostéologie*.
* *Essai pour servir à l'histoire de la putréfaction*, 1766. Bere esperientzia eta gogoeten fruitu den tratatua.

## Bibliografia 
* Marie-Laure Girou Swiderski, *Écrire à tout prix*. *Thiroux d’Arconville aberatsa. Polygraphe (1720-1805)*  artxibatu zen .Les écrits fémins non-fictionnels du Moyen Âge au XVIII e siècle. Un inventaire raisonné, Université d’Ottawa
* Jean-Joseph Sue,*Traité d’ostéologie* : *ou l’on a ajouté des planches en taille-douce, qui représentent au naturel tous de l’made & du foetus, avec leurs esplations,'' 1759

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugo Horiot

**Hugo Horiot** (Dijon, 1982ko abuztuaren 3a) frantziar idazle, aktore eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da. Pertsona autista gisa egindako ibilbideaz kontatzen du hainbat telebista saiotan.

## Bizitza 
Françoise Lefèvre idazlearen semea da. Ez zuen hitz egin sei urte bete arte. Haren lekukotasunaren arabera, bi urte zituela ezagutu zituen medikuek «ospitale psikiatriko batera itzuli gabe joateko txartela eman zioten». 

Jaiotzez Julien Hugo jarri zioten izena. Sei urte zituela, bigarren izenari lehentasuna eman zion, hitz egiten hasi zenean.

2000n, Ageneko Théâtre du jouren sartu zen. 2013an, Pazienteen Hitzak saria irabazi zuen.

2017ko martxoan, François Fillonek autismoari buruz egindako iruzkinen harira, hauteskunde presidentzialetara aurkeztea pentsatu zuen neuroaniztasunaren alderdi baten etiketapean eta *Un destin pour tous* esloganoarekin.

2018tik, Europako erakundeek Hugo Horiot aditu gisa deitzen diote aldiro «gutxiengo kognitiboen» eskubideak defendatzeko.

*Astrid et Raphaëlle* telesaileko bi ataletan agertzen da. Paul Thomas pertsonaia neurotipikoaren papera du.

## Liburuak 
* ''L'empereur, c'est moi* (2013)
* *Carnet d'un imposteur* (2016)
* *Autisme : j'accuse !* (2018)

### Antzerkirako egokitzapenak 
* *L'empereur, c'est moi* (2014)
* *J'entrerai dans ton silence* (Françoise Lefèvre eta Hugo Horioten lanetan oinarritua, 2018)

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak 
* 2013: Pazienteen Hitzak saria *L'empereur, c'est moi'' liburuarengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amber Bracken

**Amber Bracken** (Kanada, 1984ko apirila) argazkilari independentea eta fotokazetaria da.     

“2022ko urteko argazkilaria” izendatu zuten World Press Photon.

## Biografia 
Amber Brackenek fotokazetaritzako diploma bat lortu zuen Southern Alberta Institue of Technologyn, 2008an. *Edmonton Sun* egunkarirako argazkilari gisa hasi ondoren, argazkilari independente bihurtu zen, iraupen luzeko proiektuak egiteko.

Dakota Access oliobidearen aurkakotasunari buruzko lanarekin, World Press Photo bat irabazi zuen 2017an.

2021eko azaroan, Coastal GasLink gasbidearen aurkako manifestazio baten berri ematen ari zela *The Narwhal* online komunikabiderako, atxilotu egin zuten, Columbia Britainiarraren iparraldean.

2021eko ekainean, 200 hilobi anonimo aurkitu zituzten indigenentzako Kamloopseko lehengo barnetegira joan zen, eta hildako haurren oroimenez Columbia Britainiarreko autobide batean gurutzeetan zintzilik jarritako soineko gorriei argazkia atera zien. Argazki hori *The New York Timesek* argitaratu zuen, eta, 2022an, urteko argazkilariaren World Press Photo saria jaso zuen.

Bere argazkiak hedabide hauetan argitaratu izan dira: *National Geographic*, *The Guardian*, *The New York Times*, *The Globe and Mail*, *BuzzFeed*, *The Wall Street Journal*, ''Maclean's*, *Canadian Geographic*.

*Rogue Collective'' argazkilari-taldeko kidea, Amber Bracken Edmontonen (Alberta) bizi da, eta bertan lan egiten du.

## Sariak eta goraipamenak 
Zerrenda ez da zehatza

* 2016: Pictures of the Year International, Issue Reporting Picture Story, 1.
* 2017: World Press Photo, Contemporary Issues Story, 1.
* 2017: PDN Photo Annual, The Marty Forscher Fellowship
* 2017: Lens Culture Exposure Awards, Jurors’ picks
* 2018: ICP Infinity Award: Dokumentala eta Photokazetaritza
* 2018: Anja Niedringhaus in Photojournalism Award, emakume fotokazetarien kuraia sariko ohorezko aipamena
* 2018: Magenta Foundation Flash Forward Emerging Photographer
* 2022: World Press Photo of the Year “Kamploops Residential School” klixeagatik, Kamloopeko asimilazio-barnetegi indiarrean hildako haurren omenez”.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Emakume argazkilariak

## Kanpo estekak
Brígida Baltar

**Brígida Baltar** (Rio de Janeiro, 1959 - 2022ko urriaren 8a) Brasilgo argazkilaria eta artista multimedia zen.

## Biografia 
1980ko hamarkadaren amaieran, Brígida Baltarrek ''* arte-eskolan ikasi zuen, eta Rio de Janeiroko Visorama Taldearen proiektuetan parte hartu zuen.

Bere lanean irudikatzen ditu, argazki, marrazki edo film laburren bidez, artista gisa izan duen esperientzia, eta feminitateari, pribatutasunari eta natura domestikoari lotutako unibertsoa.

## Lanak 
Hauexek dira bere lan batzuk:
* *Abrigo*, 1997
* *Estructura*, 1997
* *Coleta da Neblina* 1994-2004, elementu natural eta iragankorrekin, hala nola ihintza eta Serra das Araras edo Serra dos Órgãoseko behelainoa, Rio de Janeiron.
* *Casa da Abelha* 2002, 25. São Pauloko Nazioarteko Biurtekoa, ARCO….
* *Coleta da Neblina'', 2003, Museum of Contemporary Art - MOCA.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Emakume argazkilariak

## Kanpo estekak
Marlene Bergamo

**Marlene Bergamo** (São Paulo, 1965) fotokazetari eta idazle brasildarra da. 1990ean hasi zuen bere ibilbidea. *Notícias Populares* egunkarian lan egin zuen; 1995ean, hasi zen lanean *Folha de S. Paulo* egunkarian, eta, egun ere, bertan dihardu.

Fotokazetaritzaz gain (hainbat sari jaso izan ditu), filmetarako argazkigintzan lan egin izan du, besteak beste, *Sábado*, *Boleiros*, *Bicho de Sete Cabeças* eta *Carandiru*. Hainbat argazki-erakusketatan parte hartu izan du Brasilen eta atzerrian. *Brasil Bom* eta *Carandiru* argitalpenetan parte hartu zuen.

Mônica Bergamo kazetariaren ahizpa da.

## Estiloa 
Bergamoren argazki-estiloaren ezaugarri nagusia da ingurune lausoetako irudi zentralak nabarmentzea, azpimarra jarriz argi naturalean eta jatorrizko irudiaren koloreak zainduta postprodukzioan. Patricia Gontijo Rodrigues eta Marta Mencarini Guimarães-en arabera:
* *Carandiru*, Mario Cesar Carvalho, 2003

## Erakusketak 
### Banakakoa 
* *Maldita Sois Vós Entre as Mulheres*, Museu da Imagem eta do Som de São Paulo, 2001

### Kolektiboak 
* *Sampa: fotografia de São Paulo*, Museum Het Domein (Herbehereak), 1996
* *Sampa: fotografia de São Paulo*, Kunstmuseum in der Alten Post (Alemania), 1997
* *El Brasil de los Brasileros*, Contra Luz Galeria (Txile), 1997-1998
* *Brasil em branco e preto: 50 fotografias da coleção do MAM*, MAM, 2000
* *Bienal de Artes Visuais do Mercosul*, Rio Grande do Ul Malagoli Arte Museoa, 2001
* *Fotografias no Acervo do Museu de Arte Moderna de São Paulo*, MAM, 2002
* *Uma Centena de Olhares sobre a Cidade*, Galeria Olido, 2004
* Argazkiko *Coleção* Pirelli/MASP, MASP, 2010

## Sariak 
* Argazkilaritzako Sari Nazionala, "Jovem argazkilaria" kategoria, 1996
* Grande Prêmio Folha de Reportagem , Laura Capriglionerekin, "Caos penitenciário" filmerako, 2006
* Troféu Mulher Imprensa, "Fotokazetaritza" kategoria, 2007 eta 2013,
* Argazkiko Presmio Folha, "Julgamento do Mensalão", 2013

## Iruditegia 

Fitxategi:Rio de Janeiro (29-10) - Debate na Globo (5127625094).jpg|Folhapreserako Marlene Bergamok egindako argazkia: Dilma Rousseff (PT) eta José Serra (PSDB) presidentzia-debatean, 2010.10.29

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Emakume argazkilariak

## Kanpo estekak
Asier Alcedo

**Asier Alcedo Cano** (Portugalete, Bizkaia, 1996) euskal bertsolari, dantzari eta musikaria da.

## Biografia 
Portugaleten jaio zen 1996 urtean. Portugaleteko Asti Leku Ikastolan egin zituen lehen hezkuntza, bigarren hezkuntza eta Batxilergoko ikasketak. Nekazaritza eta Paisaiagintzako teknikari ikasketak burutu zituen.

Asti Lekun zegoela, Emaiok Taldearen kide izan zen, ikastolako euskara taldea, beste kideekin batera, horien artean, Ibabe Beristain. Ikastolan ere, "Agenda 21" talde ekologistaren kide izan zen.

Txikitatik euskal dantza eta euskal musikan trebatua da. Portugaleteko Berriztasuna Taldea dantza taldearen kide izan da txikitatik. Horrez gain, bertsolari moduan trebatu zen. Dantzaz eta bertsolaritzaz aparte, pandero, txistua, trikitia eta alboka jotzen ditu Alcedok.

Bertsolari gisa, hainbat txapelketetan parte hartu izan du, besteak beste, Bizkaiko eskolartekoan, Enkarterri ezkerraldeko txapelketan, Osinalde Sariketan, Argi baltza Sariketan, BBK sariketan eta Bizkaiko txapelketan. Bertsolaritza irakaslea ere bada Asti Leku Ikastolan.

2022. urtean Portugaleteko 700. urteurrenaren erromeriaren ereserkiaren egilea izan zen.

Bestalde, kultura-eremuan ere jarduten da, Portugaleteko Sastraka gaztetxearen berhabilitazio eta berrikuntzaren proiektuan parte hartuz, besteak beste.

## Politikagintza 
2023ko udal-hauteskundeetan, zinegotzirako hautagaia izan zen Portugaleteko udalerako, EH Bildu koalizioaren partez, beste batzuekin batera, adibidez, bere anai Iker Alcedo edo Iholdi Beristain abeslariarekin.

## Bizitza pertsonala 
Portugaleten bizi da. Iker Alcedo du anaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://bdb.bertsozale.eus/es/web/haitzondo/view/3825-asier-alcedo
Ibilgailu blindatu

**Ibilgailu blindatua** pertsonak edo salgaiak garraiatzeko ibilgailua da, blindaje baten bidez sendotutako kutxa itxi bat duena.. Honako motak daude:
* Ibilgailu militar blindatua, ibilgailu militarra.
* Auto blindatua, ibilgailu zibila
* Furgoi blindatua, garraio-ibilgailu zibila.

## Erreferentziak
Miren Echeveste

**Miren Echeveste Lacombe** (Irun, Gipuzkoa, 1982ko otsailaren 8a) gipuzkoar itzultzaile eta politikaria da.

Gaur egun, batzarkidea de Gipuzkoako Batzar Nagusietan eta Elkarrekin Podemoseko bozeramalea Gipuzkoako foru-legebiltzarrean.

## Bizitza 
Itzulpengintzan eta interpretazioan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Itultzaile eta interpretatzaile lanetan ibili da geroztik. 2018. urtean politikagintzan hasi zen, Irunen, Podemosen eskutik.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Sortzez Garbiaren Alabak

**Maria Sortzez Garbiaren Alabak** ( edo **F.M.I.**), arruntuki **marianistak** deituak, zuzenbide pontifikaleko kongregazio klerikal katolikoa da. Adèle de Batz de Trenquelléonek 1816ko maiatzaren 25ean Agenen sortu zuen Mariaren Lagunartearen emakumezko adarra izateko.

Jatorrian, erlijiosoak katekesian eta erretiro espiritualak zuzentzen aritzen ziren. Geroago, Condomgo (1824) eta Arboisko (1826) ikastetxeen sorrerarekin, hezkuntza pastoraltzarako bidea ireki eben. Fundatzailea bizirik zegoela, institutua Frantziako lau hiritara zabaldu zen.

1839ko apirilaren 12an, Gregorio XVI.a aita santuak zuzenbide pontifikaleko kongregazio gisa onartu zuen institutua, Mariaren Lagunarteari ere aitortzen zion dekretu bera. Behin betiko onarpena Pio IX.a aita santuak eman zuen 1869ko maiatzaren 12an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Juan Bautista Zengotita

**Juan Bautista Zengotita Bengoa** (Berriz,  - Puerto Rico, ) bizkaitar mesedetako elizgizona izan zen, 1795 eta 1802 artean Puerto Ricoko gotzaina izandakoa.

## Biografia 
Mesedetako Gure Ama Errege Ordena Militarreko fraidea, 1795eko ekainaren 1ean Karlos IV.a erregeak Puerto Ricoko apezpiku hautatu eta Pio VI.a aita santuak berretsi zuen.

Madrilen, abuztuaren 14an, erregearen eskribau eta notario publiko apostolikoaren aurrean, Pedro Barrero jaunaren aurrean, Nicolás Quiñones doktorearen alde emandako ahalaren indarrez, urriaren 13an jabetu zen apezpikutzaz, eta Madrilen sagaratu zuten Mesedetako Oinetakodunen komentuko elizan, azaroaren 8an, 1796ko martxoaren 30ean Puerto Ricora helduz.

1797an britainiarren inbasioa bizi izan zuen, eta bere eskuetan izan zuen laguntza guztia eskaini zuen, dirua zein pertsonala ( ordenatu gabeko elizgizonak), hari aurre egiteko. Elizbarruti osoa zeharkatu zuen, garraioa oso txarra zen garaian. Herriak eta ospitaleak sortzen lagundu zuen. Kontzilio-apaiztegia eraikitzeko dirua biltzen hasi zen.

Coll eta Toste elezahar baten arabera, 1797ko apirilaren 30eko gauean, Ralph Abercromby jeneralaren agindupeko indar britainiarrak Puerto Rico uhartea erasotzen ari zitzaizkionean, gotzainak prozesio-erregute bat zuzendu zuen, emakumeek eta haurrek osatua, Jainkoaren Ama Santuari hiru aldiz otoitz eginez eta kantatuz harresien inguruan. Ingelesek prozesioa etengabean ikusi zuten, eta harresitutako hirira sartzen ziren errefortzuzko tropak zirela pentsatuz, alde egitea erabaki zuten. Horrela, erreguteek Puerto Rico salbatu zuten egun horretan.

1802ko azaroaren lehenean hil zen, eta San Juango katedralean lurperatu zuten, Ebanjelioaren ondoko presbiterioan dagoen apezpiku-hilobian. 1810eko azaroaren 3an, Arizmendi gotzainak bere gorpuzkiak San Pedro Nolascoren kaperara eraman zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak