Alexandra Danimarkakoa

**Alexandra Danimarkakoa** (Alexandra Caroline Marie Charlotte Louise Julia; Kopenhage, Danimarka,1844ko abenduaren 1a – Sandringham, Norfolk, Erresuma Batua, 1925eko azaroaren 20a) Erresuma Batuko erregina ezkontidea izan zen eta bere Itsasoz Haraindiko Dominioetako erregina ezkontidea izan zen eta Indiako enperatriz ezkontidea 1901etik 1910era, Eduardo VII.a Erresuma Batuko erregearen emazte gisa.

Bere familia nahiko ezezaguna zen, bere aita, Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg-eko Kristian IX.a Danimarkako printzea, Danimarkako tronuan bere lehengusu urrun zen Federiko VII.a Danimarkakoaren oinordeko izateko izendatua izan zen arte, potentzia handien baimenarekin. Hamasei urterekin, Alberto Eduardo Galesko printzearen, Viktoria Erresuma Batuko erreginaren oinordekoaren, emazte izateko hautatu zuten; hemezortzi hilabete geroago ezkondu ziren. 1863tik 1901era bitartean Galesko printzesa izan zen, eta, norbaitek titulu hori izan duen aldirik luzeenean, Britainia Handiko herriaren maitasuna bereganatu eta oso ezaguna bihurtu zen. Haren itxura eta janzkera modaz jabetutako emakumeek kopiatzen zituzten. Edozein botere politiko izatetik baztertua izan zen arren, ministroen eta bere familiaren iritzian eragiten saiatu zen, arrakasta barik, Grezia eta Danimarkan erregetzan zeuden bere senideei mesede egiteko. Bere funtzio publikoak karitatezko obretan parte hartzeko jarduera ez oso polemikora mugatu ziren.

1901ean Viktoria erregina hil zenean, senarra Eduardo VII.a errege bihurtu zen, Alexandra erregina ezkontide zuela. 1910ean, Eduardo hil eta bere seme Jurgi V.a Erresuma Batukoa tronura igo ondoren, erregina ama titulua izatera pasatu zen, eta hil arte mantendu zuen, nahiz eta bere izenez ezagutzen jarraitu.

Bere ilobaz, Gilen II.a Alemaniako enperadoreaz, mesfidati zegoen eta semea babestu zuen Lehen Mundu Gerran, Britainia Handiak eta bere aliatuek Alemania garaitu zutenean. 1925eko azaroaren 20an hil zen Sandringhamen, bihotzekoak jota, eta senarrarekin batera lurperatu zuten Windsor gazteluko San Jorgeren kaperan.

## Bizitza 
Kristian IX.a Danimarkakoa eta Luisa Hesse-Kasselgoaren alaba izan zen. Bere anaia Jurgi Greziako erregea izan zen.

### Ezkontza 
1863an Galesko Printzearekin, 1901ean Eduardo VII.a Erresuma Batukoa erregea izan zenarekin, ezkondu zen, eta sei seme-alaba izan zituzten.

Bikotea 1863ko martxoaren 10ean ezkondu zen, St. George Windsor gazteluan, Thomas Longley Canterburyko artzapezpikuak egindako ekitaldian. Egoitzaren aukeraketa kritikatu egin zuen prentsak —Londrestik kanpo zegoenez, zaila izango baitzen ikusle ugari egotea ikuskizunean—, gonbidatuak izan zitezkeenak —zaila zelako iristea eta leku txikia zelako, gonbidapenaren zain zeuden pertsona batzuk azkenean ez ziren gonbidatuak izan— eta daniarrak —Alejandraren senide hurbilenak baino ez ziren gonbidatuak izan—. Gortea doluz beterik zegoen oraindik Alberto printzearen heriotzarengatik, eta beraz, andereak grisa, lila edo malba erabiltzera mugatuak izan ziren. Wight uharteko Osborne Housen egin zuen eztei-bidaian, Eton ikastetxeko ikasleek (Lord Randolph Churchill barne) bikotea behatu ahal izan zuten noizbehinka.

Hurrengo urtearen bukaeran, Alexandraren aita Danimarkako tronura igo zenean, bere neba Jurgi I.a Greziako errege bihurtua zen, bere ahizpa Dagmar Errusiako tsarevitx Nikolas Aleksandrovitxekin konprometitua zegoen eta Alexandrak bere lehen semea erditu zuen. Kristian IX.a tronura igotzeak gatazka berriak sortu zituen Schleswig-Holsteinen zorteagatik. Alemaniako Konfederazioak arrakastaz inbaditu zuen Danimarka eta bere eremua bi bostenetan murriztu zuen. Viktoria erreginaren eta Prusiaren oinordeko printzesaren sumindura handiz, Alexandrak eta Alberto Eduardok Danimarkako erresumari lagundu zioten gerran. Prusiarrek Danimarkako antzinako lurrak konkistatu zituztenean, Alexandrak alemaniarrenganako zuen gorrotoa areagotu egin zen, eta sentimendu horrek berarekin iraun zuen bizitza osoan.

## Ondorengotza 
[ezkerrera|thumb|255x255px|Alejandra bere seme zaharrenarekin, [Alberto Víctor de Sajonia-Coburgo-Gotha|Alberto Victorrekin, 1864an]]
Galesko printzeen lehen semea, Alberto Victor, 1864. urtearen hasieran jaio zen, behar baino bi hilabete lehenago. Alejandrak debozioz eskaini zien seme-alabei, haurtzain nagusi Blackburn andrearen arabera: «Loriatan sentitzen zen, haurren gelaraino korrika egin, franelazko amantala jantzi, berak bainatu eta beren ohe txikietan lotan ikus zitzakeenean». Bikoteak sei seme-alaba izan zituen: Alberto Victor, Jorge, Luisa, Victoria, Maud eta Alexandro. Dirudienez, Alejandraren seme-alaba guztiak garaia baino lehen jaio ziren; Richard Hough biografoak uste zuen printzesak nahita engainatzen zuela Viktoria erregina bere balizko erditze dataz, ez baitzuen nahi bera jaiotzetan egotea. 1867an, hirugarren semea jaio zen, baina sukar erreumatiko baten ondorioz, bere bizitza arriskuan jarri zuen eta herren utzi zuen . Bitxia bada ere, garai hartako damek imitatu zuten herren hori.
* Alberto Viktor, Clarence eta Avondaleko dukea
* Jurgi V.a Erresuma Batukoa
* Luisa Erresuma Batukoa (1867-1931)
* Viktoria Erresuma Batukoa (1868-1935)
* Maud Galeskoa (1869-1938) Norvegiako erregina ezkontidea.
* Alejandro Joan Galeskoa.

Bere estiloak eragina izan zuen emakume britainiarren modan. Arrakastarik gabe saiatu zen greziarren eta danimarkarren interesen alde eragiten eta karitatezko lanetan aritu zen.

Jendaurrean, Alejandra duina eta xarmanta zen, pribatuan, maitekorra eta alaia. Dantza eta izotz gaineko patinajea bezalako gizarte ekintzez gozatzen zuen, zaldizko aditua zen eta gurdi gidaria. Ehizaz ere gozatzen zuen, Viktoria erreginaren atsekaberako, honek, arrakastarik gabe, ehizatzeari utz ziezaion eskatu baitzion. Bere lehen semea jaio ondoren ere lehen adina sozializatzen jarraitu zuen, honek zenbait tirabira sortu zituen erregina eta bikote gaztearen artean, eta hau are larriagoa izan zen Alexandrak prusiarrenganako sentitzen zuen gorrotoarengatik eta erreginak haienganako zuen partzialtasunagatik.

## Legatua 
ezkerrera|thumb|Alexandra Palace-ren fatxada nagusia
1863an Alexandra Galesko printzearekin ezkondu ondoren, parke berri bat eta «herriaren jauregi» bat eraikitzen hasi ziren Londresko iparraldeko muino batean. Jauregi horrek arte-zentro bat eta erakustareto publiko bat zituen, eta, printzesaren omenez, Alexandra Park eta Alexandra Palace izendatu zituzten. Jauregiak, *Ally Pally* deitua, kontzertu-aretoa, hitzaldi-aretoa, museoa, liburutegia, antzokia eta ekitaldietarako eta oturuntzetarako aretoak ditu. Izan ere, bere oturuntza-aretoa Londresko handiena dela esaten da.

Alejandra oso ezaguna izan zen herri britainiarraren artean. Senarra eta amaginarreba ez bezala, inoiz ez zuen prentsak zigortu. Biltzen lagundu zituen diruak *Alexandra* izena zuen ibai ontzi bat erosteko erabili zez, Sudanen kanpainan zaurituak garraiatzeko erabili zena, gainera *The Princess of Wales* izeneko ontzi ospitale bat egokitzeko, Boerren Gerrako zaurituak bueltan zeramatzana. Boerren Gerran, Queen Alexandra's Imperial Military Nursing Service sortu zuen, gerora Queen Alexandra's Royal Army Nursing Corps —Alexandra Erreginaren Armadako erizain-kidegoa— izena hartu zuena.

Ez zekien oso ondo nola erabiltzen zen dirua. Bere finantzen administrazioa Sir Dighton Probyn kontrabalio leialaren esku utzi zen, Eduardo VII.a erregearentzat antzeko funtzioa egin zuena. Eduardo VIII.a bilobaren hitzetan —geroago, Windsorreko dukea—: «Bere eskuzabaltasuna estuasun-iturri zen bere finantza-aholkularientzat. Dirua eskatuz gutun bat jasotzen zuen bakoitzean, txeke bat bidaltzen zuen berehala, eskekoen benetakotasuna alde batera utzita eta kasua ikertu barik». Ez zen beti xelebrea izan —zuritu egiten zituen berriro erabiltzeko erabilitako galtzerdiak, eta bere soineko zaharrak altzarientzako zorro gisa birziklatzen ziren—, baina eskuaren mugimendu batez gaitzesten zituen gastu handiei buruzko protestak, edo ez zuela entzun baieztatzen zuen.
[ezkerrera|thumb|Alexandra erreginaren oroimenezkoa, [St. James jauregia|St. 1. James]]

Lepoan orbain txiki bat ezkutatzeko ohitura zuen, ziur aski haurtzaroko ebakuntza baten ondorio izango zena, lepokoaren antzeko lepokoak eta eskote altuak erabiliz, eta horrela berrogeita hamar urtez erabili ziren modak ezarri zituen. Alexandrak modan izan zuen eragina hain izan zen sakona, ezen gizarte-damek «herrenka» ere kopiatzen baitzuten ibiltzeko modua, 1867an hanka zurrun batekin utzi zuen gaixotasun larriaren ondoren. Londresko modako etxeak nahiago zituen batez ere, bere gogokoena Redfern zen, baina noizean behin Parisko Doucet eta Fromonten erosten zuen.

1932ko ekainaren 8an —Alexandrako arrosaren egunean—, Queen Alexandra Memorial izeneko monumentua erakutsi zen, Alfred Gilbert eskultoreak egina eta Marlborough Gaten (Londres) kokatua. Inaugurazioan oda bat interpretatu zen bere oroimenean «So many true princesses who have gone», orduko Master of the King's Music —Erregearen musikaren maisua— Sir Edward Elgarrek konposatutako musikarekin eta John Masefield poeta laureatuaren letrarekin, Elgar bera arduratu zen musika zuzendaritzaz.

Alexandra erregina Britainia Handiko telebistan antzeztu dute Deborah Grant eta Helen Ryan *Edward the Seventh* filmean, Ann Firbank *Lillie* filmean, Maggie Smith ''All the King's Men* filmean eta Bibi Andersson *The Lost Prince* filmean. Zineman, Pamela Abbottek irudikatu zuen 1979ko *Murder by Decree* filmean, eta Helen Ryanek 1980ko *The Elephant Man* filmean. 1980ko antzezlanean, Royce Rytonek idatzitako *Motherdear'', Margaret Lockwoodek interpretatu zuen azken emanaldian.

## Ohoreak 
1901ean, Alexandra, 1495etik Jarreteraren Ordenako Dama Kide bezala inbestitua izan zen lehen emakumea bihurtu zen, bere armen bandera, bere bizitza osoan zehar, Windsor Gazteluko San Jorge Kaperan eskegita egon zelarik. Beste ohore batzuk ere jaso zituen: Viktoria eta Albertoren Errege Ordenako lehen mailako dama, San Karlosen Ordena Inperialeko Dama (gurutze handia), Indiako Koroaren Ordena Inperialeko Dama eta Jerusalemgo San Joan Ordenako Justizia Dama. Era berean, 1872ko otsailaren 11n, Maria Luisa Erreginaren Dama Nobleen Ordenako dama izendatu zuten. Gainera, 1889ko uztailaren 1ean, Hesse eta Rhineko dukerri handiko Urrezko Lehoiaren Ordenako dama izendatu zuten.

## Armarria 
Alexandra erreginaren armak, bere senarra 1901ean tronura igo ondoren, Erresuma Batuko Errege Armarria eta bere aita Danimarkako Kristian IX.a erregearen armekin enpalatua ziren. Armarria koroa inperialak zeharkatzen du eta Ingalaterrako lehoi koroatuak eta Danimarkako Errege Armarriaren ohiko gizon basati batek eusten diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak