open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beheko listu nukleo

thumb|Beheko listu nukleoa nerbio glosofaringeoaren errai nukleo eragile orokorra da, parotida guruinaren sekrezioa eragiten duena.

**Beheko listu nukleoa** entzefalo enborreko zubi atalean aurkitzen den neuronen multzoa da, zehazki erraboilarekin muga egiten duen gunean aurkitzen dena. Nerbio glosofaringeoaren edo IX. bikote kranealaren errai nukleo eragile orokorra da, eragin parasinpatikoa duena parotida guruinean.

## Anatomia 
Zubiaren atal dortsalean aurkitzen den zelua neuronalen multzoa da, erraboil zubitarako ildoan zehazki. Kaudalki kokatzen da goiko listu nukleoarekiko eta bago nerbioaren bizkar nukleoaren goiko atalaren gainean.

## Funtzioa 
Beheko listu guruineko zuntz parasinpatikoek parotida guruina estimulatuz, basodilatazioa eta listuaren jariapena bultzatzen dute.

## Ibilbidea 
Zuntz preganglionarrak beheko listu nukleoan hasten dira eta medialki eta lateralki abiatzen dira erraboil oliba eta beheko garuntxo pedunkuluaren artean nerbio glosofaringeoaren gainerako zuntzekin batera. Errai zuntz eragilea IX. bikote kranialaren gainerako osagaiekin elkartzen da foramen jugularrean sartzeko. Foramen jugularraren barnean bi gongoil glosofaringeo aurkitzen dira. Zuntz eragile motorra bi gongoil hauetatik igarotzen da baina bertan sinpasia egin barik eta beheko gongoiletik ateratzen da nerbio glosofaringeoaren zuntz sentsorialekin batera, nerbio tinpanikoarekin besteak beste. Foramen jugularra utzi baino lehen, nerbio tinpanikoa hezur tenporalaren atal petrosoan sartzen da. Bertan egonda barrunbe tinpanikora abiatzen da bertan plexu bat osatuz. Errai zuntz eragileak plexu honetatik pasatu eta harekin bat egiten du, nerbio petroso txikia bilakatuz. Nerbio petroso txikiak atzera egiten du hezur tenporalean zehar erdiko fosa kranialean ateratzeko. Ondoren, nerbio petroso txikia foramen obalera abiatzen da, horrela kraniotik ateraz nerbio trigeminoaren hirugarren adarrarekin batera. Azkenik, aurreko zulo urratutik igarotzen da eta nerbio petroso txikiak sinpasia gongoil otikoan egiten du, foramen obalaren beheko aldean kokatzen dena. Zuntz postganglionarrek nerbio aurikulotenporalaren ibilbidean laguntzen dute, parotida guruina estimulatzeko asmoz.

## Irudi gehigarriak 
[ezkerrera|thumb|400x400px|Beheko listu nukleoa (horia) goiko listu nukleoaren (urdina) azpian.https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home(https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Inferior_salivar_nucleus.tif)]

## Kanpo estekak 
* https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home

## Bibliografia 
* Kiernan, John A. (2005). Barr's The Human Nervous System: An Anatomical Viewpoint. Lippincott Williams & Wilkins. p. 150.
Alidada

thumb|Alidada modelo batzuk
**Alidada** (arabieratik العضادة al-idhâdah, "erregela") norabideak edo angeluak neurtzeko topografoaren erregela da, ardatz bertikal edo horizontal baten inguruan bira daitekeena. Erregela honek teleskopio bat edo metalezko ikusmen xafla txiki bana mutur bakoitzean izan daitekeen bistaratze sistema dauka.

## Kanpo estekak
Triptiko

[thumb|400px|Madrilgo Pradoko museoan dagoen *[Atseginen baratzea* triptikoa.]]
thumb|*Atseginen baratzea* triptikoa isten badugu, *Munduaren sorrera* agertzen da.
**Tríptikoa** (grezieratik τρίπτυχο, *tri-* «hiru» + *ptychē* «tolestu», hau da, «hirutan tolestuta», margolaritzan, hiru sailetan antolatutako arte-lana da. Normalean hiru taula dute, gontzez helduta. Horren arabera, poliptiko bat dela esan dezakegu. Normalean, erdiko taula handiena da eta alboetakoak txikiagoak izaten dira. Alboetakoak isterakoan, laugarren margolan bat ager daiteke, adibidez Jeronimo Boschen *Atseginen baratzea* isterakoan *Munduaren sorrera* ikus daiteke, edo babestuta gelditu behintzat. Alboetako lanek balio gutxiago izaten dute, erdikoa nagusia izanik. Dena dela, badira tamainuz hiru taula berdinak dituzten triptikoak.

## Historia 
Nahiz eta etimologia greziarra izan, hitza beranduago sortu zen, Erdi Aroan alegia, antzinako erromatarren idazteko tableta batetik: ixten ziren hiru taula zituen. XV. eta XVI. mendeetan Flandiar margolaritzan formatu hau oso ohikoa izan zen. Dena dela, askotan ez dira hiru taulak gorde eta asko dira, aldiz, galdu direnak; hori da Pradoko museoan dagoen Roger van der Weydenen *Gurutzetik eraistea*ren taularen kasua: jatorriz hiru ziren.

Margolanetatik kanpo triptikoaren diseinua beste motatako lanetan ere erabili izan da: bitxietan. zintzilikarietan, eskulturetan...

Gaur egun, margolaritza garaikidean, hiru margolan desberdinen triptikoak egiten dira baita ere, haien arteko lotura fisikorik gabe. Horrelakoak dira, adibidez, Aurelio Artetaren gerrari buruzkoa edo Gustavo de Maezturen *Eusko lurra* izenekoa. Elementu amankomuna gai orokorra da.

## Euskal Herriko triptikoak 
* Zarautzeko Frantziskotarren komentuan Flandriatik 1577an ekarritako Jesusen bizitzari eszenak erakusten dira: *Pazko Jaiotzea* (ezkerreko atea), *Pazko Maiatza* (erdiko taulan) eta *Berpiztea* (eskuinean). Antonio Blocklandt-ek Zarautzera ekarri zuen.
* Gustavo de Maeztu *Eusko lurra* triptikoa egin zuen. Gernikako Batzarretxean erakusten da.
* Aurelio Artetak gerrari buruzko *Gerraren triptikoa* (1937) margotu zuen.

## Triptiko ospetsuak 

File:Raising_cross.jpg|Rubensen *Gurutziltzatzearen triptikoa*, 1610.
File:Memling_Vanity_and_Salvation.jpg|Hans Memlingen *Memento mori*, 1485.
File:Ferdinand Wagner Puttenbacchanal.jpg|Ferdinand Wagnerren *Triptikoa*, 1927.
File:Hugo_van_der_Goes_004.jpg|Hugo van der Goesen *Triptico portinari*, 1476-1478.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Diptiko
* Poliptiko

## Kanpo estekak
Edinger–Westphal nukleo

thumb|Goiko kolikuluaren bitartezko ikuspegia. Nerbio okulomotorraren bidea ikusi daiteke.

**Begi-eragileraen nukleo gehigarria** edo **Edinger-Westphal nukleoa** begi-eragilearen nukleoaren osagarri funtzional parasinpatikoa da. Gihar ziliarra eta begi-niniaren muskulu esfinterra inerbatzen ditu. Hain zuzen ere, egokitzapena burutzeko, esfinter giharraren zuntz lisoen erreflexuak eragiten ditu.

Bestalde, Edinger-Westphal izena maiz bizkarrezur-muinean, errafearen nukleo dortsalean eta alboko nukleo septaletan proiektatzen diren alboko neurona ez-preganglionarretara erreferentzia egiteko erabiltzen da ere bai. 

Ohiko Edinger-Westphal neurona preganglionarrak ez bezala, zeinek kolina azetiltransferasa duten, neurona ez-preganglionar hauek beste zenbait neuropeptido dituzte, besteak beste, urokortina edo kokaina eta anfetamina transkripzio faktorea (ingelesez CART bezala ezagutzen dena). 

Aspaldi, neurona ez-preganglionar talde hau izendatzeko beste izen bat proposatu izan zen: IIISG, edo fluxu periokolumotor neuronalerako glia-azpiko neuropeptidoak dituzten neuronak. 

Hala ere, orain dela gutxi, izendapen berri bat zehaztu izan dute. Alde batetik, Edinger Westphal nukleo okulomotore preganglionikoa EWpg izendatu dute, eta, bestetik, neuropeptidoak dituzten neuronak EWcp bezala izendatu dituzte.

## Kokapena 
**Edinger-Westphal nukleo** bikotea mesentzefaloaren akueduktu inguruko gai grisaren aurrealdean kokatzen da nukleo okulomotor edo begi-eragilearean nukleoarekin batera.

## Ibilbidea 
Nukleo honetatik ateratzen diren zuntzak III. bikote kranialarekin batera burmuin pedunkuluaren artetik aterako dira. Ondoren, goiko arraildura orbitariotik joango dira eta gongoil ziliarrean egingo dute sinapsia.

## Funtzioa 
**Edinger-Westphal nukleoak** zuntz parasinpatiko preganglionarren bidez hornitzen du begia. 
Zuntz hauen bidez, begi niniaren konstrikzioa egiten du, kristalinoaren akomodazio prozesuan parte hartzen du eta begien konbergentzia aldatzen du. Hauetaz gain, tristura aurpegia jartzean begi niniaren tamaina bikoizteaz ere arduratzen da.  

## Eponimoa 
Nukleoak izen hau hartzen du, alde batetik, **Ludwig Edinger neurologoagatik** (Frankfurt) 1885ean umekian aurkitu zuelako eta, beste alde batetik, **Carl Friedrich Otto Westphal psikiatragatik** (Berlin), zeinek helduan demostratu zuen 1887an. 

## Irudi gehigarriak 
[frame|erdian|Horiz, Edinger Westphal nukleoa bereiz daiteke. Alboan, urdinez, [nukleo okulomotorra bereizten da. Bi nukleoak ikusteko mesentzefaloa erauzi da. Irudia eskuratu den iturriko esteka: https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home ]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nukleo okulomotor

## Kanpo-estekak
1619ko Jamestowneko poloniar artisauen greba

**1619ko Jamestowneko poloniar artisauen greba** Jamestown kokalekuan burutu zen, Virginiako kolonian, eta erregistratuta dagoen Ipar Amerikako historiaren lehen greba izan zen. John Smith kolonial liderrak artisau poloniarrak eraman zituen beiragintza, brea eta mundruna egiteko. Koloniak bere lehengo hauteskundeak ospatu zituenean 1619an, artisau poloniarrek ez zuten bozkatzeko eskubiderik, eta urte horretako uztailaren 30ean greba hasi zuten. Kolonia gaztean garrantzi ekonomiko handia zuenez artisauen lanak, lider kolonialek presiopean, poloniarrei bozkatzeko eskubidea eman zien azkenean.(“Smith-en egunerokoan” ere aipatzen da) eslovakiarrak, eta armeniarrak.

1608an ailegatu ostean, poloniar langileek beira, brea eta mundruna ekoizten hasi ziren. Ondasun horiek kolonian bertan erabili ziren, baina garrantzitsuak eta famatuak egin ziren Europara egin ziren esportazioekin. Ailegatu ziren azkenek, mundruna, erretxina, trementina, oholtxoa eta intsentsua ekoizten hasi ziren.

Balio ekonomiko handi izan arren, 1619ko lehenengo hauteskundeak ospatu zirenean, koloniaren gobernadoreak langile poloniarrek bozkatzea debekatu zuen. Justifikazio etnikoa besterik ez zen izan. Erantzun gisa, langileek lana egiteari utzi zioten bozkatzeko eskubidea lortzeko. Presio horren mendean, Virginiako Batzar Orokorrak, Smith-ek hartutako erabakia ezeztatu zuen, eta akordio batera ailegatu zuen langileekin, hauek koloniako gazteei laguntza emateko. Koloniako liderrek diru eta lan galera galtzeko arriskuaz beldurtuta egoteaz gain, ikaratuta zeuden atzerritarrak koloniara joango ez zirenaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boinas Elósegui

**Boinas Elósegui** Tolosako enpresa bat da, XIX. mendetik txapelak ekoizten dituena. Munduko txapel edo bonet ekoizle handienetakoa eta ezagunenetakoa da, eta kalean erabiltzeko zein armadetako uniformeetarako egiten ditu txapelak. Euskal txapela ere egiten dute.

## Historia 
thumb|left|Emakumeak Boinas Eloseguin lanean.
Antonio Elosegi (1834-1905) tolosarrak galtzerdiak egiteko fabrika bat sortu zuen Tolosan 1858an. Baina galtzerdiak gaizki ateratzen zitzaizkien, txapel baten modukoak eta, ondorioz, Elosegik txapelak egitea erabaki zuen.

Lehen urteetan, eskulana emakumeko langileek egiten zuten, eta bakoitzak egunean txapel bat egiten zuen. Europatik makinak automatizatzeko sistema ekarri zuten gero, eta egunean 3.000 txapel egiten zituzten handik hamarkada batzuetara.

2018 urtearen inguruan, enpresak 160.000 txapel egiten ditu urtero: erdiak militarrentzat eta beste erdiak zibilentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maximoen eta minimoen termometro

thumb|397x397px|Maximoen eta minimoen termometroa
**Maximoen eta minimoen termometroa **edo** six termometroa** meteorologian eta baratzezaintzan erabilitako termometroa da, eguneko tenperatura altuena eta txikiena erregistratzeko.

James Six ingelesak asmatu zuen 1782an, eta bere izena darama. Gaur egun ere erabiltzen dute oinarrizko diseinu bera.

## Kanpo estekak
Bilar (argipena)

**Bilar** izenak euskara batuan okerrak diren bi erabilera hauek ditu:

* *Bilar*, Arabako Elvillar herriaren euskal izen ofiziala.
* *bilar*, berez L birekin idaztekoa den billar mahai joko eta kirola.
* Bilar, Filipinetako udala.
Milena Dravić

**Milena Dravić** (; Belgrad,  - ibidem, 2018ko urriaren 14a) serbiar aktorea izan zen.

## Filmografia hautatua 
* Kozara (1962)
* Goiz (1967)
Nerbio bagoaren bizkarraldeko nukleo

thumb|322x322px|X. Nerbioaren nukleo dortsala, enbor entzefalikoan kokatuta.
**Vagus nerbioaren nukleo dortsala** bago nerbioaren (X. bikote kraneala) gara nukleo bat da.

## Kokapena 
Erraboilean aurkitzen da, nerbio hipoglosoaren nukleoaren alboaldean hain zuzen ere. Laugarren bentrikuluaren zoruan kokatzen da.

## Ibilbidea 
Nukleo honetatik ateratzen diren axoiak beheko oliba eta beheko garuntxo pedunkuluaren artetik aterako dira. Gongoil aurreko zuntz hauek torax eta abdomeneko gongoiletan sinaptatuko dute, toraxeko eta abdomeneko erraietara bideratzeko.

## Funtzioak 
Erraietako gara nukleo motor orokorra da eta nukleo parasinpatikoa izango da batez ere. Zuntz postganglionarrak birikak eta digestio aparatuaren lehen bi herenak parasinpatikoki inerbatuko dituzte, besteak beste. Bihotzaren inerbazio parasinpatikoa nukleo honetatik dator ere, bertan kokatzen baitira ganglio aurreko neuronen somak.

## Irudi gehigarriak 

Fitxategi:Nerbio bagoaren bizkarraldeko nukleoa.png|Nerbio bagoaren nukleo dortsala (Anatoramako irudia)
Fitxategi:Gray700.png|9: Nerbio bagoaren bizkarraldeko nukleoa eta bere nerbioa

## Erreferentziak 
* https://neuinfo.org/data/search?q=%22Dorsal%20nucleus%20of%20vagus%20nerve%22&t=data&s=cover&b=0&r=20#all
* https://web.archive.org/web/20060907231522/http://sprojects.mmi.mcgill.ca/cns/histo/systems/cranialnerves/main.htm

## Kanpo estekak
House of Usher (filma)

**House of Usher** (euskaraz *Usher Etxea*) 1960ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Edgar Allan Poe estatubatuar idazlearen *Usher Etxearen hondamena* (1839) eleberrian oinarritua dago. Gidoia Richard Matheson idazleak egokitu zuen. Vincent Price, Myrna Fahey, Mark Damon eta Harry Ellerbe aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Philip Winthrop (Mark Damon), gizon gazte ederra, Ushertarren etxean aurkeztu eta bere maite Madelinekin (Myrna Fahey) ezkontzeko baimena eskatu du, baina Roderick Usher (Vincent Price), Madelinen anaia, ezkontzaren aurka agertzen da, Madelinek laister bere bizitzarekin amaituko duen gaixotasun bitxi bat duela aitzakia jarriz. Gau hartan bertan, etxe ilun eta misteriotsuan gertakari ikaragarriak jazoko dira.

## Aktoreak 
* Vincent Price: Roderick Usher
* Mark Damon: Philip Winthrop
* Myrna Fahey: Madeline Usher
* Harry Ellerbe: Bristol

## Beste egokitzapenak 
Rogern Corman zuzendariak burututako Edgar Allan Poe idazlearen gainontzeko egokitzapenak:
# *Pit and the Pendulum (1961)*
# *The Premature Burial (1962)*
# *Tales of Terror (1962)*
# *The Raven* (1963)
# *The Haunted Palace (1963)*
# *The Masque of the Red Death (1964)*
# *The Tomb of Ligeia (1964)*

## Literatura 
* *Usher Etxearen hondamena* (1839, Edgar Allan Poe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mi querida cofradía

***Mi querida cofradía*** 2018ko Marta Díaz de Lope Díaz espainiar zinema zuzendariaren umorezko filma da.

## Sinopsia 
Carmen adineko emakume bat da; oso kristaua da, eta 30 urte daramatza kofradia bateko kide izaten. Orain, ordea, elkarteko presidente izan nahi du. Baina kofradiako kide gehienak gizonezkoak dira, eta ez du batere erraza izango. Presidentea aukeratzeko, bozketa egingo dute kofradiako kideek, eta Ignacio aukeratuko dute kargurako. Istripu baten ondoren, konorterik gabe utziko du Ignacio Carmenek, eta bere etxean gorde beharko du. Carmenen alaba agertzean, dena korapilatuko da.

## Aktoreak 
* Alejandro Albarracín
* Pepa Aniorte
* Carmen Flores
* Juan Gea: Ignacio
* Rocío Molina
* Manuel Morón
* Gloria Muñoz: Carmen
* Joaquín Núñez
* Rosario Pardo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pala atomiko

**Pala atomikoa** palaz jokatzeko Faustino Santiago Urkidi Lamikiz bilbotarrak asmatutako instrumentua izan zen.

Palak egiteko zur onena pago zura da, aski gogorra baita, baina ez hauskorra. Antzina, palari puska bat higatu eta beste zur gogorrago baten (gerezi zura, kasurako) puska eransteko asmakuntza izan zen, pala atomikoa deiturikoa, hain zuzen, baina baztertu zen ideia pilota kontrolpetik erraz ateratzen zelako, arrisku handiak sortuz.

Profesionaletan lehenengoz Euskalduna pilotalekuan erabili zuten 1947an, Gallartako Txikitoa eta Madariagak Arrigorriaga II eta Ermuaren aurka jokatu zuten partidan. Espainiako Pilota Federazioak 1957an debekatu zuen, 1956ko martxoan Madrilgo Recoletos pilotalekuan Luis Zenotz Alsua, Alsua II.a, hil eta gero pilotakada bat buruan jaso ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Zenotz

**Luis Zenotz Alsua**, pilota arloan **Alsua II.a** izengoitiz ezaguna, (Doneztebe,  - Madril, ) palari profesionala izan zen. Aurrelari aritzen zen. Profesionaletako lehendabiziko partida 1949an jokatu zuen eta Zaragozan eta Bartzelonan ibili zen.

1956ko martxoaren 27an Madrilgo Recoletos pilotalekuan Txikito Aurizkoa eta Ituarte II.ak Alsua II.a eta Sarasola II.aren kontra jokatu zuten. Alsuak pilotakada bat buruan jaso ondoren frontoian bertan hil zen. Hori zela eta, Espainiako Pilota Federazioak pala atomiko deiturikoa debekatu zuen.

## Erreferentziak
Miguel Gisasola

**Miguel Gisasola Bilbao**, pilota arloan **Begoñés II.a** izengoitiz ezaguna, (Bilbo,  - ?) pilotari profesionala izan zen.

Jaioterrian ez ezik, Madrilen eta Habanan ere aritu zen.

## Erreferentziak
Gipuzkoako Kofradien Mendeurreneko Estropada

**Gipuzkoako Kofradien Mendeurreneko Estropada** Donostian 2018ko apirilaren 14an jokatu zen estropada bat da. Gipuzkoako bederatzi herrietako arrantzale kofradiek elkarte batean batzeko erabakia hartu zuten 1917an, eta bederatzi herri horietako traineruek parte hartu zuten estropada honetan, sorrera horren mendeurrena ospatzeko.

## Emaitzak 

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Eraulgo gudua

**Eraulgo gudua** Eraul herrian (Nafarroa Garaia) alfontsotarrek eta karlistek 1873ko maiatzaren 5ean egindako gudua izan zen, Bigarren Karlistaldian.

Eraulgo guduan berriz agertu ziren Lehen Karlistaldia amaitzean ihes egin zuten jeneral eta komandante asko: Dorregarai (armadaren buru), Ollo, Valdespina, Lizarraga, Radica eta abar. Karlisten aldeko Nafarroako 1., 2. eta 3. batailoietako 2.000 boluntarioek eta Gipuzkoako Azpeitia batailoiak aurre egin zieten alfontsotarrei, eta menderatu egin zituzten. Guduan harrapaturiko kanoietariko bat herririk herri erakusten ibili ziren karlistak.

## Erreferentziak 
* Idoia : «Karlismoa eta Karlista Gudak: Bigarren Guda Karlista (1872-1876)», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.

## Kanpo estekak
Hodei-garaieraren neurgailu

eskuinera|thumb|325x325px|hodei-garaieraren laser-neurgailua
**hodei-garaieraren neurgailua** laserra edo beste argidun iturri bat erabiltzen duen gailua da, hodei-oinaren garaiera automatikoki zehazteko. Hodei-garaieraren neurgailuek atmosferan dagoen aerosolen kontzentrazioak neurtzeko erabilera ere izan ohi dute, esate baterako, gai solido txiki kutsatzaileak.

## Kanpo estekak
Enrique Echeburua

**Enrique Echeburúa Odriozola** (Donostia, 1951 - ) psikologo klinikoa da. Gaur egun Euskal Herriko Unibertsitatean arlo horretako katedraduna da. 2017an Euskadi Ikerkuntza Saria eskuratu zuen.

## Biografia 
Madrilgo Complutense Unibertsitatean eskuratu zuen psikologian doktoretza 1978an, eta 1989tik aurrera Psikologia Klinikoko katedraduna da. Batez ere bikotekideen kontrako indarkeria, sexu-erasoak, ludopatia eta substantziarik gabeko adikzioak eta antsietateari buruz (adibidez, Internetekiko adikzioa) egin ditu bere ikerketak.

## Erreferentziak
Rafael Gisasola

**Rafael Gisasola Bilbao**, pilota arloan **Begoñés III.a** izengoitiz ezaguna, (Bilbo,  - ?) pilotari profesionala izan zen.

Hamabost urterekin debutatu zuen Euskalduna pilotalekuan eta egundoko etekina atera zion anaia guztien ezaugarri zen eskumuturraren mugimenduari. Bilbon jokatu ondoren, Madrilen eta Mexikon aritu zen, azken horretan anaia Juanekin batera. Lesio baten ondorioz, gazte erretiratu zen.

## Erreferentziak
Higinio Gisasola

**Higinio Gisasola Bilbao**, pilota arloan **Begoñés IV.a** izengoitiz ezaguna, (Bilbo,  - ?) pilotari profesionala izan zen.

Bere anaiek baino karrera apalagoa egin zuen, baina haren semeak izan ziren dinastiari jarraipena eman ziotenak: Jesús (Begoñés V), Iñaki (Begoñés VI) eta Jon (Begoñés VII, 1935-2000, dinastiako palista onena bihurtuko zena).

## Erreferentziak
The Premature Burial (filma)

**The Premature Burial** (euskaraz *Garaiz Aurretiko Ehorzketa *) 1962ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1844ko Edgar Allan Poe estatubatuar idazlearen *izenburu berdineko lontakizun laburrean* oinarritua dago. Ray Milland, Hazel Court, Alan Napier, Heather Angel eta Richard Ney aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Viktoriar Aroaren hasiera, Erresuma Batua. Guy Carrell (Ray Milland) britainiar aristokrata heriotzareriko izuarekin obsesionatua bizi den gizasemea da, gau eta egunez bizirik lurperatuko ote dutenaren beldurrez bizi da. Emily (Hazel Court) emazteak beldurrik ez izateko esan arren, Guyk besteek hiltzat jo eta bizirik lurperatuko dutela pentsatzen jarraituko du. Honela, engainaturik, beste pertsona batzuen laguntza bilatuko du, tartean Kate arrebarena (Heather Angel), baina heriotzareriko izu-ikaraz jarraituko du, bai eta bere hurbilekoa den norbaitek hilda ikusi nahi duela sinisten ere.

## Aktoreak 
* Ray Milland: Guy Carrell
* Heather Angel: Kate Carrell, Guyren arreba
* Hazel Court: Emily Gault, Guyren emaztea
* Alan Napier: Gideon Gault doktorea
* Richard Ney: Miles Archer
* John Dierkes: Sweeney
* Dick Miller: Mole
* Clive Halliday: Judson
* Brendan Dillon: Apaiza

## Beste egokitzapenak 
Rogern Corman zuzendariak burututako Edgar Allan Poe idazlearen gainontzeko egokitzapenak:
# *House of Usher (1960)*
# *Pit and the Pendulum (1961)*
# *Tales of Terror (1962)*
# *The Raven* (1963)
# *The Haunted Palace* (1963)
# *The Masque of the Red Death (1964)*
# *The Tomb of Ligeia (1964)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nerbio trigeminoaren mesentzefalo nukleo

**Nerbio trigeminoaren mesentzefalo nukleoa** nerbio trigeminoaren (V) hiru nukleo hartzaile somatiko orokorretako bat da. Nukleo horrek hainbat muskulutatik, hala nola, muskulu murtxikatzailetik, informazio propiozeptiboa hartzen du. Horrela, muskuluen egoera funtzionala zein den jakingo du. Neurona sentsitiboek adar zentripetu eta adar zentrifugo bana dituzte. Kasu honetan, adar zentripetua trigeminoaren nukleo eragilera joango da. Era horretan, mugimendu erreflexuak emango dira murtxikatzerakoan, hitz egiterakoan eta abar.thumb|Urdin iluna: nerbio trigeminoaren mesentzefalo nukleoa. Urdin argia: nerbio trigeminoaren nukleo eragilea. Gorriak: goikoa nerbio trigeminoaren nukleo nagusia eta behekoa trigeminoaren bizkarmuin nukleoa. Horia: nerbio trigeminoa (V)

## Berezitasuna 
Nukleo honen somak ez daude Gasserren gongoilean, trigeminoaren mesentzefaloko nukleoan bertan baizik. Hortaz, zuntzak barail nerbiotik etorriko dira eta ez dute somarik izango, mesentzefaloko nukleoan bertan baitaude somak.

## Nukleoaren kokapena 
Trigeminoaren mesentzefaloko nukleoa nahiko luzea da, mesentzefaloan hasi eta zubira luzatzen baita.

## Erreferentziak 
* Gray's Anatomy 38th. Churchil Livingstone
* Kandel. Principles of Neurosciences. McGraw Hill
* 

## Kanpo estekak
James Six

**James Six** FRS (1731 - 1793ko abuztuaren 25a) Canterbury-n jaiotako zientzialari britainiarra izan zen. 1780. urtean, six termometroa, maximoen eta minimoen termometroa, asmatzeagatik nabarmendu zen. Gailu hau gaur egun ere erabiltzen da eta lorezaintza guneetan asko saltzen da.

## Biografia 
Six, Elisabet I.a erreginaren erregealdian, Ingalaterran finkatu zen kontinenteko errefuxiatuen familia batetik zetorren, zetazko ehungintzan belaunaldiz belaunaldi lan egin zuena. James Six familia-negozioan trebatu zen, baina, denboran zehar, India eta Persiako zetaren inportazioagatik negozioa hilzorian zegoen.

Naturaren filosofian interesa izan zuen, eta astronomian eta meteorologian jardun zuen. 1782an, Royal Society of London-ek Six-ek bi urte lehenago asmatu zuen termometroaren txosten bat argitaratu zuen. Royal Society-ko kide bihurtu zen 1792an, izendapena meteorologian argitaratutako horren eta beste zenbait paperen emaitza izan zen.

1793ko abuztuaren 25ean hil zen hirurogeita bi urte zituela. Bere emaztea Mary 1801eko martxoaren 19an hil zen, eta Westgate elizako (Canterbury) ganga batean ehortzi zituzten elkarrekin.

## Kanpo estekak 
* James Six Galileo museoaren webgunean
* Six-en auto-erregistroko termometroaren berrehun urte
Setif, Guelma eta Kherratako sarraskiak

**Setif, Guelma eta Kherratako sarraskiak** 1945ko maiatzean gaur egungo Aljeriaren frantziar kolonizazio garaian izandako sarraskiak izan ziren.

1945eko maiatzaren 8an hasi ziren, Bigarren Mundu Gerran Aliatuen garaipena ospatzeko desfile bat antolatu zenean. Aljeriako alderdi nazionalistek egunak izan zezakeen garrantzia ikusita, euren aldarrikapenak mahai gainean jartzeko probestu zuten; hala ere, Frantziak manifestazio horiek baimendu zituen baldintza bakar batekin: Frantziako bandera izatea erakusten zen bandera bakarra. André Marie Henri Lestrade-Carbonnel prefetak Aljeriako bandera zuen edonoren aurka tiroz erantzutea agindu zion poliziari. Setif hirian poliziak Bouzid Saâlen aurka tiroz ekin zion, Aljeriako bandera erakutsi zuen gazte musulman bat. Saâlen heriotzaren ondoren, hainbat hildako gehiago izan ziren manifestazioan sortutako istiluen ondorioz, eta Frantziako armadak errepresio gogorra hasi zuen. Kabilia osoan zehar polizia eta kolonoen razziak hasi ziren: Périgotvillen irakurtzen eta idazten zekiten aljeriar guztiak fusilatu zituzten, Chevreuilen hogeiko taldetan antolatu ziren kolonoak eta gorpuak Kherratako arroilan bota zituzten. Frantziak oraindik eta bortxa handiagoarekin erantzun zuen eta, oraindik ere, zaila da jakitea zenbat aljeriar hil ziren. Raymond Duval jeneralaren arabera 1.165 eta 1.500 artean.

Aljerian Aljeriako Independentzia Gerraren lehen ekintza bezala ikusi ohi da. 2005ean Frantziako enbaxadoreak « tragedia barkaezin » bat zela adierazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikertzaile

thumb|550x550px|Ikerketarako aurrekontuen bilakaera hainbat herrialdetan 2004-2014 urteetan (Iturria: Berria)
**Ikertzailea** ikerketa bat burutu edo ikerketa batean parte hartzen duen norbait da, hau da, ezagutza bilatzeko, gertaerak edo erlazioak argitzeko proiektu bat aurrera daramana. Ikertzaileak irakaskuntzan edo eremu akademikoan, industrialean edo gobernukoetan lan egiten du, baita erakunde pribatuetan ere (irabazi-asmoarekin edo gabe), eta ikerketa zientifikoa izaten da bere jarduera nagusia.

Zaila da ondo zehaztea zer den ikertzailearen ofizioa edo bere profila, ikerketa-eremuak anitzak direlako eta jardueraren praktikan denen artean desberdintasun esanguratsuak daudelako. Hasieran, ikerketa ez zen jotzen benetako lanbide edo ofizio moduan, kalifikatzaile moduan baino ez zen erabiltzen.

Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundeak (ELGA) *Frascati manualean* argitaratu zuen moduan, askotarikoak dira ikertzaileen jarduera motak: «Ezagutza, produktu, prozesu, metodo eta sistema berriak sortzearekin lotuta dagoen espezalista da, edota horrelako proiektuen kudeaketaz arduratzen dena».

## Historia 
[eskuinera|thumb|166x166px|[Francis Bacon]]
[eskuinera|thumb|198x198px|[Marie Curie, XX. mendeko ikertzailea ]]
Berariazko **ikertzaile** ofizioaren sorrera gizarte-esparruan espezializazio-zereginak azaldu zirenean gertatu zen. Aspaldian asmakizunak eta ezagutzak proba eta errore metodoa  aplikatzearen ondorio izan baino ez zen, eguneroko bizimoduan eta mundu osoan zehar. 

Francis Bacon-rekin, XVII. mendean, hasi zen Mendebaldea ikerkuntza antolatu eta sistematizatuaren interes ekonomiko eta politikoez jabetzen. Geroago z*ientzia-akademien* fundazioak erakutsi zuen gero eta interes handiagoa zegoela estatuen aldetik ikertzaileen lanaz, esparru trukerako esparru bat eskainiz, baita edonolako gizarte-aitorpena ere.

ikertzaileen hierarkia sozialaren eboluzioa eta ikerkuntza-lanen izaeraren eboluzioa batera gertatu ziren, eta beren emaitza metodo zientifikoaren mailakako sortzea izan zen iraultza kopernikarretik abiatuta.

Berariazko ikertzaile lanpostuak, estatuak berak edo enpresa pribatuek finantzaturik, zertxobait geroago sortu ziren, XIX. mendean, eta abiada bizian garatzen dira XX. mendean. Aurreko mendeetan, ikerketa zientifikoa jarduera nagusi bati eransten zitzaion, adibidez, hezitzaileari edo ingeniariari.

## Ikerkuntza-erakundeak 
Erakunde zientifikoak edo ikerketa-erakundeak zientziaz eta ikerkuntza zientifikoaz aritzen direnak dira. Oso lotuta daude hezkuntzako erakundeekin eta eremu ekonomiko eta politikoekin. Natur zientziekin eta zientzia fisikoekin bakarrik identifikatzea ohikoa den arren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zientzialari
* Zientzia

## Kanpo estekak
Partisano

**Partisanoa** nolabaiteko matxinada jardueraren bidez lurralde bat atzerritar botere batengandik edo okupazio armada batengandik defendatzeko eratutako indar militar irregular bateko kidea da. Partisano deritze erresistentzia mugimenduetako borrokalariei, hala nola Bigarren Mundu Gerran Alemania Naziaren, Italia Faxistaren eta Ustatxaren Kroaziaren aginpidearen aurka borrokatu ziren zibilei.

## Ikus, gainera 
* Borroka armatua
* Insurjentzia
* Bosgarren zutabe
* Gerrilla
* Paramilitar

## Kanpo estekak
Jatorrizko metaketa

**Jatorrizko metaketa** edo **metaketa primitiboa** Karl Marxek sortutako kontzeptua da, *Kapitala* lanaren lehen bolumeneko XXIV. eta XXV. kapituluetan landua (Alemanez: *Ursprüngliche Akkumulation*). Kapitalaren egituran kontzeptu garrantzitsua da, kapitalismoaren eta ekonomia politikoaren kategorien izaera historikoa erakusten baitu. Kapital metaketa prozesuen aurrekaria da. Marxen ustez, bi prozesu ekonomiko bateratu ziren bere garaian. Bi prozesu hauek kapitalismoaren aitzindariak dira, baita jatorrizko metaketaren aintzindari ere.

Batetik, XIV y XVko mendeetako Mediterranear ekonomien gorakada da metaketa horren jatorria. Gorakada hau, XVI. mendeko europar inperioen hazkundean nabarmendu zen. Horrek dirutza pilaketa ikaragarriak sortu zituen eta diruak abentura komertzial handiagoetan inbertitzen ziren. Marxen ustez, horrek bakarrik ez zuen eragin handirik europako nekazal sozietatean.

Beste prozesua, ekoizleak ekoizpen baliabideetatik aldentzea da. Marxek lapurretaz, indarkeriaz eta iruzurrez eginiko prozesua zela esan zuen. Adibide garbia Von Humboldt esploratzaileak eman zuen, bere bidaietako esperientzia batean. Bale ehiztari flota bat pazifikoko irla batera ailegatu zen eta hango biztanleei lana eskeini zien. Hangoek ez zuten interesik izan, irlan behar zuten guztia zeukaten eta. Orduan, bale ehiztariek basoak erre zituzten biztanleek fruta eta behar zuten janaria ez eskuratzeko. Horrela, biztanleek bale ehiztarien lan eskaintza onartu behar izan zuten.

Berak adibide historiko zehatz batzuk deskribatu zituen bere liburuetan.

## Kritikak 
Joseph Schumpeter, soziologo eta ekonomistak, Marxen teoria hau kritikatu zuen bere argumentu berberekin. Josephen esanetan kolonialismoa ezin zitekeen kapitalismoaren aintzindari izan, kolonialismoa hasteko kapitala behar baita lehenik eta behin. Gainera, bere ustez, kapitalismoaren hedadura baketsua izan zen, Marxek kontrakoa pentsatzen zuen. Josephek kapitalismoa kolonialismoaren ostean gertatu zela defendatu zuen eta ez, Marxek esaten zuen moduan, kapitalismoak kolonialismoa eta indarkeraa bultzatzen zuela. Idatzi zuen bezala, kolonialismoa monarkia absolutistatik dator, nobleziaren laguntzarekin.

Marxek berak ere, bere teorian gaineko zalantzak azaleratu zituen iparramerikako kapitalismoa azaldu zuenean kapital libruraren XXV. kapituluan.
## Kanpo estekak
Poliptiko

thumb|350px|Ganteko poliptikoa. Ikuspegi hau taulak irekita daudenean ikusten da; itxita daudenean desberdina da.
thumb|Poliptiko bera baina itxita.
**Poliptiko** (grezieratik *polu-* "asko" + *ptychē* "tolestu") artearen historiografian erabiltzen den kontzeptua da; horren arabera atal desberdinetan zatituta aurkezten den margolana da. Taulen zenbakien arabera izen desberdinak ditu: bi, diptiko, hiru, triptiko; hortik aurrera izendapen desbertdinak (kuadriptiko, pentaptiko...) ez dira erabiltzen. Behe Erdi Aroan eta Pizkundean asko egin ziren, batzutan elizetan erretaula moduan erakusteko, baina ez beti.

## Egitura 
Ohikoena erdiko nagusi bat izaten da eta besteak, garrantzi gutxiagokoak, inguruetan kokatzen dira. Batzutan, adibidez Ganteko poliptikoa, taulen antolaketaren arabera edo hauek itxita zein irekita egon, ikuspuntuak aldatzen dira.

## Poliptiko ezagunak 
* Ganteko poliptikoa, Hubert van Eyck eta Jan van Eyck, 1432.
* Isenheim poliptikoa, Matthias Grünewaldena.

## Eskuizkribu poliptikoak 
"Poliptiko" kontzeptua ere Erdi Aroko, bereziki karolingiar garaiko eskuizkribuekin erabili izan da. Liburu horietan orriaren zutabeak poliptiko antzeko ertzekin apainduta gelditzen ziren.

## Poliptikoak Japonian 
Japonian poliptiko antzeko arte-lanak daude; Ukiyo-e margolariak Edo Aroan landu zuten.

## Ikus, baita ere 
* Triptiko
* Diptiko

## Kanpo loturak
The Tomb of Ligeia

**The Tomb of Ligeia** (euskaraz *Ligeiaren Hilobia*) 1964ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1938ko Edgar Allan Poe estatubatuar idazlearen *Ligeia* kontakizun laburrean oinarritua dago. Vincent Price, Elizabeth Shepherd eta John Westbrook aktoreek antzeztu zuten.

Roger Cormanek zuzendutako Poeren kontakizunetan oinarritutako film saileko zortzigarrena eta azkena izan zen.

Ingalaterran filmatu zen.

## Argumentua 
Verden Fell (Vincent Price) bere lehen emazte Ligeiaren (Elizabeth Shepherd) heriotzak atsekabetua eta era berean hiltzearen etsipenaz emazte ateoak Jainkoari buruz esandako aipamen ia blasfemoek mehatxatua sentitzen den gizasemea da. Bakarrik eta betaurreko ilun bitxi batzuk jaztera derrigortzen duten ikusmen arazoaz kezkaturik, Fell munduaz isolatua bizi da. Baina bere gogoz kontra, ezustean ezagutu duen Rowena (Elizabeth Shepherd) neska gazte egoskorrarekin ezkonduko da, dirurienez, aurrez Fellen aspaldiko laguna den Christopher Goughen (John Westbrook) emaztegaia izana.

Fellen Ligeia lehen emaztearen espirituak senar-emazte ezkonberriak bizi diren landetxe-abadetxea sorgindu duela dirudi, eta gauez jazotako ikuskari batzuk eta Ligeiaren espiritua jabetu dela dirudien katu beldurgarri baten agerpenak Fell guztiz larrituko dute. Azken unean, Fellek Ligeiaren espirituari aurre egin ala saiakera horretan hil egin beharko du.

## Aktoreak 
* Vincent Price: Verden Fell
* Elizabeth Shepherd: Rowena Trevanion/Ligeia
* John Westbrook: Christopher Gough
* Derek Francis: Lord Trevanion
* Oliver Johnston: Kenrick
* Richard Vernon: Vivian doktorea
* Frank Thornton: Peperel
* Ronald Adam: Apaiza
* Denis Gilmore: Morroia
* Penelope Lee: Neskamea

## Beste egokitzapenak 
Rogern Corman zuzendariak burututako Edgar Allan Poe idazlearen gainontzeko egokitzapenak:
# *House of Usher (1960)*
# *Pit and the Pendulum (1961)*
# *The Premature Burial (1962)*
# *Tales of Terror (1962)*
# *The Raven* (1963)
# *The Haunted Palace (1963)*
# *The Masque of the Red Death (1964)*

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gracilis faszikulua eta nukleo

thumb|Gracilis faszikulua eta nukleoa bizkarrezur-muinaren atzeko zutabean kokatzen dira. Morez: Gracilis nukleoa. Berdez: Gracilis faszikulua.|395x395px
**Gracilis faszikulua** axoi talde bat da bizkarrezur-muinaren atzeko zutabean, erdialdeko lemnisko bidean, kokatzen dena. Informazioa garraiatzen du maila torazikoaren erdialdetik eta beheko gorputz ataletatik. Gracilis faszikulua goranzko bideetariko bat da, garunera informazioa daramana bizkarrezur-muinaren bidez.

## Funtzioa 
Gracilis faszikuluak beheko gorputz eta enborraren informazioa propiozeptiboa eramaten dio entzefalo enborrari.
Gainera, beste funtzio gehigarri batzuk ere baditu, hala nola, bibrazio, erraien min informazioa eta ukimen sakona garraiatuko ditu garunera.

## Faszikulua 
Gracilis eta Cuneatus faszikuluek funtzio berdina dute baina desberdindu daitezke, maila desberdinetatik hartuko baitute informazioa. Cuneatus faszikulua T6 mailatik gorako informazioa garraiatuko du eta Gracilis faszikuluak T7tik beherako informazioa. Bi goranzko traktuak T6 mailan elkartuko dira.

Goranzko traktu honek 3 neurona maila izango ditu informazioa fisikoki hartzen duen gunetik garunak interpretatzen duen guneraino:
* Lehenengo zuntzak: bizkarrezur-muinaren alde ipsilateralean aurkitzen dira eta gracilis nuklean amaitzen dira, entzefalo enborraren erraboilean kokaturik dagoena.

* Bigarren zuntzak: gracilisetik datozen zuntzak cuneatus faszikuluko bigarren zuntzekin elkartuko dira eta erdialdeko lemniskoa eratuko dute, hauek lehenengo zuntzetatik eskuraturiko informazioa talamora eramango dute.

## Hirugarren zuntzak:erdialdeko lemniskotik talamoan eskuraturiko informazioa garun kortexera garraiatuko du informazioa. 
## Nukleoa 
Gracilis nukleoa bizkar erraboilean kokatzen den bizkarraldeko zutabeko nukleo bat da. Beheko gorputz adarraren eta enborraren informazio propiozeptiboaren integrazioan parte hartzen du. Nukleoan atzeko zutabeko-erdiko lemniskoko bigarren mailako neuronak izango ditu, neurona sentsorialetatik datozenak eta talamoan sinaptatuko duten axoiak emango dituzte.

## Klinika 
Gracilis edo Cuneatus traktuen akatsen ondorioz gorputz adarren sentsazioen galera sor daiteke.

## Informazio gehigarria 
Gracilis faszikuluak zeharkako ataletan forma triangeluarra dauka eta hedatu egiten da atze erdialdeko trenkadaraino. Faszikuluaren oinarria bizkar muinaren gainazalean dago eta bere apexa atzeko komisurara zuzenduta dago.
Goll traktua, gracilis faszikuluaren izen propioa, Friedrich Goll (1829-1903) neuroanatomistaren omenez bere izena jarri zioten.

## Bibliografia 
* Gracile fasciculus
* https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home

## Irudiak 
thumb|ezkerrera|Berdez gracilis faszikulua ikus daiteke
thumb|ezkerrera|Morez gracilis nukleoak ikusten dira

## Kanpo estekak
Nerbio trigeminoaren nukleo nagusi

thumb|302x302px|Gorriz nerbio trigeminoaren nukleo nagusia ikus dezakegu. Irudi honetan, enborra kentzeaz gain gainerako nukleoak ere kendu dira.
Nerbio trigeminoren edo V. bikote kranelaren nukleo nagusia hartzaile somatiko orokor bat da; beraz, neurona sentsitiboen somaz osatutako nukleoa da. Aurpegiaren informazio epikritikoaren aferentziak jasoko ditu.

## Kokapena 
Entzefalo enborraren zubian aurkitzen da, gainerako nukleoen alboadean.

## Ibilbidea 
Nerbio trigeminoaren nukleo nagusiak trigemino nerbioaren adar oftalmikoaren (V1), adar maxilarraren (V2) eta barail adarraren bitartez (V3) jasoko du informazioa.

## Kanpo estekak
Sant'Angelo (Erroma)

'''Sant'Angelo'* Erroma hiriko alde historikoa (*I municipioa*) osatzen duten hogeita bi *rionietan* hamaikagarrena da. Erromako judutegia izan zen bertan eta gaur egun sinagoga eta Juduen Museoa daude haren adierazgarri.

## Geografia 
Erromako rionien artean txikiena da eta Tiber ibaiaren eskuinaldean kokaturik dago, Tiber uhartearen parean. Eremu laua da eta antzina Tiber ibaia handi zetorrenean urak eremu hau estaltzen zuen.

## Historia 
Antzinako Erroma garaian Tiber ibaia gurutzatzeko ibi naturala zen eta garrantzia estrategiko handia zuen beraz. K.a. III mendean Circus Flaminius eraiki zuen bertan Gaio Flaminio kontsulak eta k.a. I mendean Zesar Augusto enperadoreak hainbat eraikin altxatu zituen inguruan; Martzeloren antzokia eta bi atari, besteak beste.

Erdi Aroan eraikin guzti hauek egoera txarrean aurkitzen ziren. *Porticus Octaviae* atariaren hondarretan arrain merkatua ezarri zen. 770 urtean *Sant'Angelo in Foro Piscium* (San Angel arrain merkatukoa) eliza eraiki zen eta honek eman zion rioneari izena. Langile jendeak osatzen zuen auzoko biztanleria, hala nola, sokagileak, errementariak, ile-moztaileak eta arrain merkatuko langileak. Pizkunde garaian Erromako judutegia kokatu zen auzoan baina 1555 urteko uztailaren 14an Paulo IV.ak harresitu egin zuen. 1848 urtean Pio IX.ak harresiak eraitsi zituen eta 1870an bigarren mailako hiritar izateari utzi zioten.

## Ondasun nabarmenak 
* Martzeloren antzokia
* Erromako Sinagoga handia
* Erromako Juduen museoa
* San Nicola in Carcere eliza
* Apollo Sosianusen tenplua
* Belonaren tenplua
* Dordoken iturria

## Iruditegia 

Irudi:Teatro di Marcello intero.jpg|Martzeloren antzokia.
Irudi:Great Synagogue of Rome.jpg|Erromako Sinagoga handia.
Irudi:P-Octavia2.JPG|*Porticus Octaviae''.
Irudi:San Nicola in Carcere - esterno.jpg|San Nicola in Carcere eliza.
Irudi:Colonne dei Foro Romano.jpg|Apollo Sosianusen tenplua.
Irudi:PodioTBellona.jpg|Belonaren tenplua.
Irudi:The Turtle Fountain.jpg|Dordoken iturria.

## Kanpo estekak
The Terror (1963ko filma)

**The Terror** (euskaraz *Izuikara*) 1963ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoitzitako beldurrezko film bat da. Boris Karloff, Jack Nicholson, Sandra Knight, Dick Miller eta Jonathan Haze aktoreek antzeztu zuten.

Kredituetan agertu ez arren, gerora aski ospetsua izango zen Francis Ford Coppola gaztea film honetan Roger Cormanen zuzendari laguntzailea izan zen.

## Argumentua 
1806, Rhingo Konfederazioa. Andre Duvalier napoleondar gudarosteko ofizial gaztea heriotzatik Helene (Sandra Knight) izeneko neska gazte eder batek salbatu du, ondoren neska gaztea desagertuz. Duvalier neskarekin obsesionatu eta haren aztarnak jarraituz Von Leppe baroiaren (Boris Karloff) gaztelu beldurgarrira iritsiko da, hain zuzen ere, misterio izugarri bat gordetzen duen lekua.
## Aktoreak 
* Boris Karloff: Von Leppe baroia/Eric
* Jack Nicholson: Andre Duvalier
* Dick Miller: Stefan
* Sandra Knight: Helene/Ilsa
* Dorothy Neumann: Katrina sorgina
* Jonathan Haze: Gustaf

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Abducens nerbio

thumb|Abducens nerbioa eta abducens nerbioaren nukleoa

**VI.bikote kraneala**, **abducens nerbioa** edo **kanpoko nerbio begi eragilea** nerbio motor purua da.

Nerbio horren funtzioa begiaren giharreria estrintsekoaren osagaia den kanpoko muskulu zuzena inerbatzea da. Muskulu hori kitzikatzean begi globoa kanporantz biratzen da, begiaren urrunketa ahalbideratuz.

**Abducens nerbioaren nukleoa** entzefalo enborreko zubiaren erdi-behealdean kokatzen da. Nukleo **motor somatiko** orokorra da. Aurpegi nerbioaren zuntzak bere nukleotik irten eta abducens nerbioaren nukleoa inguratzen dute  aurpegi nerbioaren kolikulua edo Teres sortuz, 4.bentrikuluaren zoruan erdialdeko goragunearen azpian ikusi daitekeena.

Borondatezko bide, bide sentikor orokor nahiz beste begi nukleo eragileekin erlazionatzen da. Gainera, erdialdeko luzetarako faszikuluaren bidez (ELF) koklea zuntz eta ikusmen zuntzekin ere konektatzen da.  Horrez gain, goiko kolikulutik irteten den tektu-erraboil traktuaren zuntzak jasotzen ditu.
alt=Goikoa: III.bikotea eta bere nukleoa; erdikoa: IV. bikotea eta bere nukleoa; behekoa: VI. bikotea eta bere nukleoa. |thumb|Begi nukleo eragileak: III., IV. eta VI. bikote kranealen nukleo eragile somatikoak
Kortex-nukleo zuntzak, bide piramidalean zehar doazenak, entzefalo enborrean askatuko dira abducens nerbioaren nukleoan eragiteko (zuzenki edo ez-zuzenki, erretikulu fomazioan eraginez). Kortexaren eragina, nukleo honen kasuan, **kontralaterala** da; hau da, garun hemisferio batek kontrako aldeko nukleoan eragiten du. Hori dela eta, lesio zentrala egotekotan kaltea kontrako aldean nabarituko da.

Abduces nerbioaren zuntzak bere nukleotik irten eta erraboiletik ateratzen dira zubi-erraboil ildoaren erdialdetik, erraboil piramideen goitik. Bere ibilbidean arteria laberintikoarekiko aurre-behealdean kokatzen da, batzuetan aurre-beheko garun arteriaren aurrealdetik pasako da. Nerbioak atzeko hobi kraneala inguratzen duen dura materra zeharkatzen du eta hezur tenporalaren harkaitzaren erpinean kokatzen da. Hortik barneko arteria karotidaren kanpoaldetik pasa eta arraildura esfenoidalean Zinn eraztun tendinotsuaren barnetik sartzen da orbita zulora, III.gara nerbioaren azpialdetik. Horrela, kanpoko muskulu zuzenaren barnealdeko aurpegira iristen da.

## Patologia 
Nukleo edo nerbioa kaltetzekotan alde berdineko begiaren kanpoko muskulu zuzena ez da kitzikatzen. Ondorioz, begia erdialderantz desbideratzen da eta ikusmen bikoitza izango du.

Arazoa konpontzeko nerbioaren lesioa eragiten duen kausa erradikatu behar da.

## Erreferentziak 
Irudiak (anatorama): https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home

Gaztelerazko wikipediako orritik itzulia.

## Kanpo estekak
Félix Bossuet

**Félix Bossuet** (Paris, 2005eko otsailaren 23a) aktore frantses gaztea da.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2017 : *Belle et Sébastien 3 : Le Dernier Chapitre* Clovis Cornillacena. Papera: Sébastien
* 2016 : *Jour J*,Reem Khericirena. Papera: Thomas
* 2016 : *Débarquement immédiat*, Philippe de Chauveronena. Papera: Antoine
* 2016 : *Éternité*, Trần Anh Hùngena. Papera: Jean (8-9 urte)
* 2016 : *Chocolat (filma)* Roschdy Zemena. Papera: Gustave
* 2015 : ''Belle et Sébastien : L'aventure continue* Christian Duguayrena. Papera: Sébastien
* 2015 : *Mon roi* de Maïwenn : Simbad haurra
* 2013 : *Belle et Sébastien*, Nicolas Vanierrena. Papera: Sébastien

### Telebista 
* 2018 : *Traqués*, Ludovic Colbeau-Justinena. Papera: Léo
* 2016 : *Capitaine Marleau'' - 5.episodioa : En trompe l’œil. Papera: Alex

## Kanpo loturak 
* : Allocine webgunea.
* : Movie Database.
Irratizunda jausgailudun

[thumb|Irratizunda jausgailuduna (iturria: [Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armada|US Air Force)]]
**Irratizunda jausgailuduna** irratizunda mota berezi bat da. Hegan doan hegazkinetik jausgailuz jaurtitako irratizunda da, atmosferako ingurumeneko datuak biltzeko lurrera erortzen denean. Zunda honek jaurtigai edo zilindro baten itxura du eta tresnak barnean ditu. Forma horrek erorketan heltze gutxiago ematen dio haizeari.

## Kanpo estekak
2006ko Dhakako grebak

**2006ko Dhakako grebak** maiatzaren 20tik ekainaren 6ra arte bitartean Bangladeshko jantzigintzako langileek burutu zituzten, Dhakako inguruetan egin zirenak. Periodo horretan, maiatzaren 20tik maiatzaren 24a arte konkretuki, langileen matxinada bere punturik esanguratsuenean zegoenean, 4000 lantegi inguruko langileak grebara batu ziren, lana utziz. Langile hauek eta beste eremu industrialeko langileak manifestazio konstanteak egin, eta garrantzi handiko errepideak moztu zituzten, eremu industrialak Dhaka kapitalarekin konektatzen zuena, eta Dhaka beste hiriekin konektatzen zuena, hala nola, Mymensingh, Gazipur, Narayanganj, Ashulia eta Chittagong, etab. Masa errebolta horri erantzun bate emateko, gobernuak errepresio bortitza erabili zuen. Lehenengo astean, iturri ofizialen arabera, 3 langile tiroz erailak izan ziren, 3000 lagun zaurituak izan ziren eta milaka izan ziren espetxeratuak. Ekainaren 6 eta 7 arte, *Esportazioa Prozesatzeko Eremuetako* (EPZ) langileeketa eremu industrialetakoak grebetan eta manifestazioetan parte hartzen jarraitu zuten, ia jantzi-fabrika guztiak itxiz. Estatuak aldarrikatu zuen fabrikak ekainaren 8tik aurrera bakarrik irekiko zirela behin ordena normalizatzean.

## Kanpo estekak