open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naturhouse

**Naturhouse** espainiar enpresa multinazionala da, dietetika arloan lan egiten duena. 1986an Félix Revuelta logroñoarrak sortua, egun Kiluva taldekoa da. 32 herrialdetan lan egiten du eta 2.040 frankizia ditu. Lehendabiziko denda Gasteizen ireki zuen.

## Kanpo estekak
Foster's Hollywood

'''Foster's Hollywood'* espainiar jatetxe-katea da, *casual'' jakiak eskaintzen duena. 1971n lau estatubatuarrek sortua, Espainian eta Portugalen lan egiten du eta 130 jatetxe ditu.

## Kanpo estekak
Grupo Restalia

**Grupo Restalia** espainiar enpresa multinazionala da, frankizia arloan lan egiten duena. 2004an sortua, egun 750 jatetxe ditu bederatzi herrialdetan. Hiru marka nagusi ditu: 100 Montaditos, Cervecería La Sureña eta The Good Burger.

## Kanpo estekak
Aldi Baterako Laneko Enpresa

**Aldi Baterako Laneko Enpresa** (**ABLE**) langile bat eta haren enplegatzaileen arteko bitartekari gisa aritzen den enpresa da. Haren lege-erregulazioa Nazioarteko Lan Erakundearen 96. hitzarmenean ezarritako araudiaren ondorioz sortu zuten. Hitzarmen hori 1933an onartu zen eta 1949an aldatu zuten. Herrialdeek onartu ahala, dagozkion legeria nazionalak sortu zituzten.

Aldi Baterako Laneko Enpresa batek jardun ahal izateko, laneko administrazioaren baimena eduki behar du. Enpresa edo erakunde batek lanpostu bat bete behar duenean eta aldi baterako laneko enpresa batera jotzen duenean, merkataritzako harreman bat ezartzen dute kontratu bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rumasa

**Rumasa (Ruiz Mateos Sociedad Anónima)** espainiar enpresa-taldea izan zen. 1961ean sortua, Ruiz-Mateos eta Jiménez de Tejada familiakoa izan zen. 1983an, Arthur Andersen auditorearen oharpena jaso ondoren, Espainiako Gobernuak desjabetu zuen. Garai hartan, 700 enpresa eta 60.000 langile zituen. Gero, zatitu eta berriro birpribazitatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthur Andersen

**Arthur Andersen LLP** zerbitzu profesionalen sare global bat zuen enpresa multinazionala izan zen. Maila globalean eskaintzen zituen zerbitzuak bost arlo funtzional ingurukoak ziren: aholkularitza, zergak, aholkularitza juridikoa, finantza-aholkularitza eta auditoretza. Chicagon zuen egoitza. 2002an Enron eskandaluaren ondorioz, ia guztiz desagertu zen. 2000tik aurrera, Accenturek ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Accenture

**Accenture plc** outsourcing eta zerbitzu profesionalen sare global bat duen enpresa multinazionala da. 1989an Arthur Andersenek sortu zuen. 2002an Enron eskandaluaren ondorioz, Arthur Andersen ia guztiz desagertu ondoren Accenturek bere negozioa hartu zuen. 2019an 492.000 langile zituen 120 herrialde baino gehiagotan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petra Vlhová

**Petra Vlhová** (Liptovský Mikuláš, 1995eko ekainaren 13a) eslovakiar eskiatzailea da, slalom eta slalom erraldoi probetan espezialitatua. 2019ko Munduko Koparen urrezko domina irabazi zuen slalom erraldoia proban, zilarrezko domina proba konbinatuan eta brontzezko domina slalomeko proban.

## Kanpo estekak
Ocean Music

**Ocean Music** batez ere folk musikaz espezializatutako frantziar diskoetxe independentea da. Bere egoitz nagusia Tolosa Okzitanian dago. Zigiluak nazioarteko banaketa du.

## Artistak 
Ocean Musicen katalogoan artista hauek aurki daitezke:

* Tamara Williamson
* Hafdis Huld
* Lisa Cerbone
* Happily Ever After
* Junetile
* Quitter Kobe
* Violet's Revenge
* Les France Cartigny
* Zôon
* International Hyper Rythmique
* Helluvah
* Julie Peel
* Lidwine

## Kanpo estekak
Randstad (enpresa)

**Randstad Holding N.V.** herbeheretar enpresa multinazionala da, outsourcing eta giza baliabideen kudeaketa arloan lan egiten duena. 1960an Fritz Goldschmedingek sortua, egun 40 herrialdetan lan egiten du eta Diemenen du egoitza.

## Kanpo estekak
Martin San Martin

**Martin San Martin** —berak *Martin de Sant Martin* idatzia— (San Martin Unx, 1380 - ??, 1429) Nafarroako Erresumako goi-funtzionario bat izan zen, Gortean zenbait postu bete zituena. Ezaguna da, batez ere, 15. mendearen hasieran gutun-truke elebiduna —euskaraz eta nafar erromantzez idatzia— izan zuelako beste kargudun batekin, Matxin Zalbarekin. Gutun elebidun hori da gorde den euskarazko testu arkaiko zaharrena (esaldi solteak salbu), 1416. urtean datatua baita.

## Bizitza 
Martin San Martin 1380. urte inguruan jaio zen, San Martin Unxen ziurrenik. 1405ean Joana infanta oinordekoaren idazkari eta ekonomia administratzaile lanetan  hasi zen. Infanta hiltzean, 1413an, Iruñeko diozesikobikario nagusi eta protonotario apostolikoaren idazkari izendatu zuten. 1415ean gortean Karlos III.a erregearen idazkari eta errege etxeko ekonomia administratzaile izendatu zuten, eta hurrengo urtean izan zuen gutun truke elebiduna, euskararen historiara iragan dena. Erregearen zerbitzuan kargu horretan aritu zen, harik eta 1425ean erregea hil zen arte. Martin San Martin 1429an zendu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Matxin Zalbaren gutuna
Martin Zalba

**Martin Zalba** honako bat izan daiteke:
* **Martin Zalba (apezpikua)**, Iruñea, 1337 - Salon-de-Provence, 1403ko urriaren 18a, apezpikua.
* **Matxin Zalba**, aurrekoaren senidea, Matxin Zalbaren gutunaren egilea, nafar goi funtzionarioa.
* **Martin Zalba (musikaria)**. musikaria, 1958an Iruñean jaioa.
28. Oscar Sariak

**28. Oscar Sarien ekitaldia** 1956ko martxoaren 21ean Hollywoodeko Pantages Antzokian egin zuten 1955. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Jerry Lewis, eta Claudette Colbert eta Joseph L. Mankiewicz izan ziren, azken biak New Yorketik, eta Estatu Batuetan NBC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ingelesez besteko film onenaren Oscar Saria 
* '''*Samurai I: Musashi Miyamoto* (Japonia)'''

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Emakumezkoen Euskal Herriko Aizkora Txapelketa

**Emakumezkoen Euskal Herriko aizkora txapelketa** Euskal Herriko emakume aizkolarien artean jokatzen den txapelketa nagusia da. 

## Historia 
2018an hasi zen jokatzen txapelketa. Lehenengo bi ekitaldietan hiru aizkolari izan ziren lehian. 2020ko ekitaldia ez zen jokatu COVID-19 pandemiak eragindako murrizketen erruz. 2021ean berrekin zitzaion txapelketari eta indar handia hartu zuen, izan ere sei aizkolari aritu baitziren lehian. Hiru ekitaldeitan Nerea Sorondo aizkolari beratarra izan zen txapelduna. 2022an zortzi izan ziren partehartzaileak eta Nerea Arruti nagusitu zen Nerea Sorondoren aurretik.

Beti ere, 2021ean emakumeen beste txapelketa bat jokatzen hasi zen, Sherpa.ai Aizkolari Txapelketa Nagusia. Hiru ekitaldi izan zituen.

2025ean Nerea Sorondok laugarren txapela eskuratu zuen Nerea Arruti garaituz.

## Palmaresa 
*2020an ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren eraginez.

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enron eskandalua

**Enron eskandalua** AEBetako Texas estatuko Houston hirian egoitza zuen Enron energia enpresaren eskandalua izan zen. 2001eko urrian ezagutzera eman zen eta enpresa hori porrotera eta Arthur Andersen, munduko bost auditoretza eta kontabilitate elkarte handienetako bat, desegitera eraman zuen. Bere garaian, Estatu Batuetako historia ekonomikoaren porrot bidezko berrantolaketarik handiena izan zen, eta, gainera, bere auditoretzako huts hori, "inoiz ikusi ez zen handiena" bataiatu zuten.

Enron Kenneth Layk sortu zuen 1985ean, Houston Natural Gas eta InterNorth enpresak batuz. Urte batzuk beranduago, Jeffrey Skilling kontratatua izan zenean, exekutibo talde bat bildu zuen, kontabilitate hutsuneak, helburu bereziko erakundeak eta finantza txosten pobreak erabiliz, huts egindako eskaintza eta proiektuen zorretan milaka milioi dolar ezkutatzeko gai izan zirenak. Andrew Fastow finantza zuzendariak eta beste exekutibo batzuek Enronen zuzendaritza batzordea eta ikuskaritza batzordea engainatzeaz gain, Anderseni arazoak saihesteko presioa egin zioten.

Akziodunek 11.000 milioi dolar inguru galdu zituzten Enronen akzioaren prezioa: 2000. urtearen erdialdean prezioa 90$ra iritsi zen eta 2001eko azaroaren amaieran dolar bat baino gutxiagokoa. Securities and Exchange Commission (SEC) erakunde publikoak ikerketa hasi zuen eta Dynegy lehiakide nagusiak enpresa merke erostea proposatu zuen. Akordioak porrot egin eta, 2001eko abenduaren 2an, Enronek porrot egin zuen Ameriketako Estatu Batuetako Porroten Legearen 11. kapituluan. Bere aktiboek, 63.400 milioi dolarreko balioa zutenak, Enronen porrota AEBetako historiako porrot korporatiborik handiena bihurtu zuten, hurrengo urtean WorldCom porrot egin zuen arte.

Enronen exekutibo askori hainbat kargu leporatu zizkieten eta, ondorioz, kartzelara kondenatu zituzten. Estatu Batuetako barruti-gorte batek Enronen auditorea, Arthur Andersen, erruduntzat jo zuen; baina, Estatu Batuetako Gorte Gorenak epaia ezeztatu zuenerako, konpainiak bezero gehienak galdu eta itxi egin zen. Langileek eta akziodunek kalte-ordain mugatuak jaso zituzten epaiketetan, pentsioen eta akzioen prezioetan milaka milioi galdu arren. Eskandaluaren ondorioz, burtsan kotizatutako konpainien finantza-zehaztasuna handitzeko erregulazio eta lege berriak aldarrikatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benetton

**Benetton Group S.r.l.** Italiako enpresa da, moda arlokoa. 1965ean sortua, 5000 denda inguru ditu mundu osoan. Enpresa Benetton familiakoa da. Bere marka nagusiak United Colors of Benetton eta Sisley dira.

## Kanpo estekak
Lacoste (argipena)

**Lacoste** izan daiteke:

* **Lacoste**, frantziar enpresa.
* **René Lacoste** (1904-1996), tenislari eta aurreko enpresaren sortzailea.
* **Lacoste**, Héraulteko udalerria.
* **Lacoste**, Vaucluseko udalerria.
* **LaCoste**, Texasko herria.
Mertxe Urteaga

**Mertxe Urteaga Artigas** (Lazkao, Gipuzkoa, 1960) euskal arkeologoa da. Erdi Aroko herrien urbanismoa ikertzen hasi zen, baina ezaguna da batez ere erromatartzeari buruz egin dituen ikerketengatik Oiartzungo Arditurriko meategiak ikertu eta balorean jarri zituen eta Irun hiria induskatu du erromatar garaiko Oiasso azalarazteko. Oiasso museoko zuzendaria izan da eta gaur egun Gipuzkoako Foru Aldundiko arkeologoa da.

Euskal Herriko Unibertsitateko Letren Fakultatean aritu da irakasle, eta Espainiako eta nazioarteko graduondoko programetan irakasle gonbidatu gisa aritu da.

EHUren udako ikastaroetan Erromari buruzko ikastaroak antolatzen ditu.

## Argitalpenak 
Dibulgaziozko liburuak zein akademikoen erredakzioan parte hartu du, artikulu zientifiko ugari idatzi, kongresuetan ponentzia aurkeztu ditu. Hauek dira horietako batzuk:

* 
* 
* 

### Artikuluak 
* *"*Roma en la construcción de la identidad vasca: argumentos arqueológicos". *Cuadernos del Mediterráneo*, 27, 2018, 268-273 or.
* **"**El Museo Oiasso de Irún: las oportunidades de la frontera en la divulgación del pasado romano". *Boletín del Museo Arqueológico Nacional*, Zk. berezia 35, 2017. 2011-2019 or.
* "El programa constructivo de las termas romanas de Oiasso (Irún, Guipúzcoa)".*«Academica Libertas»: Essais en l’honneur du professeur Javier Arce* / Dominic Moreau. 2020, 147-165 or.
* *"*El hierro en época romana. Tradición e innovación en los territorios vascos*".* *Historia del hierro en Bizkaia y su entorno*. 2016, 77-118 or.

* "El puerto romano de "Oiasso" (Irún) y la desembocadura del río Bidasoa*".* *Gijón, puerto romano: navegación y comercio en el Cantábrico durante la antigüedad: 2003, 192-211 or.*
* "Trama urbana en las villas medievales del País Vasco. El ejemplo de los estudios histórico-arqueológicos del urbanismo"*.* *Las Villas nuevas medievales de Castilla y León*. 2014, 77-94 or.
* "El museo romano Oiasso de lrun: un ejemplo de iniciativa público-privada"*. 5º Encuentro Internacional Actualidad en Museografía*. 2010, 183-205 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Mercedes Urteaga Artigas. Dialnet
Belarri (argipena)

**Belarri** izan daiteke:
* Belarri, entzumenaren organoa.
* Belarri, musika-soinuak egoki hautemateko eta errepikatzeko gaitasuna.
* Belarri, itxitura edo euskarri gisa funtzionatzen duen pieza.
* Belarri, goldearen zatia.
* Belarri landu, perretxiko jangarria.
Polo (jantzia)

[thumb|[Lacoste markako polo bat]]

**Poloa** mahuka motzeko elastikoa da, lepo botoiduna duena. XX. mendean asmatu zuten kirol-taldeen uniforme gisa. Egun alkandora baino informalagotzat hartzen dute baina elastiko bat baino formalagoa. *Sportswear* modakoa, hainbat markak ekoizten dute, tartean Lacoste, Tommy Hilfiger, Ralph Lauren edo Fred Perry. René Lacostek asmatu zuen 1920ko hamarkadan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belarri (osagarria)

[thumb|[Suediako hegoaldean topaturiko brontzezko belarri arkeologikoak.]]

**Belarria** metalezko, plastikozko, hezurrezko eta beste material batzuez eginiko pieza bat da, itxigailu edo euskarri gisa funtzionatzen duena. Ohiko osagarria da gerrikoetan, uhaletan, burdinerietan, zingiletan eta abarretan. Kremailera asmatu aurretik, oinetakoak eta arropak lotzeko erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garonako ubidea

**Garonako ubidea** (), izen ofiziala Garona alboko ubidea (), alboko ubidea bezala ere ezaguna, Frantziako ubide nabigagarri txiki bat da, sakonera gutxikoa eta 193 kilometroko luzera duena, Tolosa hiria eta Castèths Andòrta lotzen dituena, Bordeletik gertu. XIX. mendean eraiki zen Hegoaldeko ubidearen luzapen bezala, eta **bi itsasoen ubidea** () bezala ezagutzen da eta Mediterraneo itsasoa eta Ozeano Atlantikoaren arteko lotura gisa balio du. 1838an eraikitzen hasi eta 1856an amaitu zen.

## Ezaugarriak 
### Deskribapena 
Ubidea Garona ibaiaren bide-ertzean dago txandaka, eskuinetik hasi (Tolosatik irteten denean) eta ezkerretara igarotzen da Ageneko (Lot eta Garonako hiriburua) ur zubi batetik. Tolosako (Garona Garaia) Port de l'Embouchure-tik ateratzen da. non Brienne eta Hegoaldeko ubideekin elkartzen den eta Garonan isurtzen ditu urak Castèths Andòrta parean, Girondan, Bordeletik 54 km hego-ekialdera. ibaia itsasaldiei esker nabigagarria den lekutik.

Ubidea Garonako urek elikatzen dute bi harguneren bidez:

* Tolosako Brienneko ubidea,
* eta Laboulbèneko erretena, Agenen (lurpean)

Ur-malda homonimoak okertuta (1974) Montech-eko bost esklusak izan ezik, esklusa guztiek 40,50 m luze eta 6 m zabal dituzte. Montecheko esklusek 30 m-ko lehengo sakonera mantentzen dute.

Ubidearen ibilbidea zubi ugarik zeharkatzen dute, 83 arte, guztiak 1933an berreraiki zituzten zirkulazio modernora egokitzeko.

## Kanpo estekak 
* canaldegaronne.com : Garona ubidearen Interneteko ataria
* Canal du Midi - Garona alboko ubidea
San Lazaro eliza (Larnaka)

**San Lazaro eliza** (, *Ierós Naós Agíou Lazárou*), Larnaka hirian kokaturiko eraikin historikoa da. IX. mendearen amaieran eraiki zen eta Zipreko Eliza Ortodoxoari dagokio.

## San Lazaroren kondaira 
Lazaro Betaniakoaren izena darama, Itun Berriaren arabera Jesukristok hilen artetik piztu zuena. Tradizio oertodoxoaren arabera, Kristo piztu ondoren Lazarok Judeatik ihes egin behar izan zuen eta Zipren hartu zuen babesa. San Paulok eta San Bernabek Kitiongo lehen apezpiku izendatu zuten, gaur egun Larnaka dagoen tokian. Esaten denez 30 urte gehiago bizi izan zen eta bigarren aldiz hil zenean San Lazaro eliza dagoen tokian hilobiratu zuten.

## Historia 
Tradizioaren arabera Lazaroren hilobia arabiarren menpekotasuna 642 urtean hasi zenean galdu egin zen. 890. urtean Larnakan hilobi bat aurkitu zen honako idazki honekin: "Lazaro, lau egun hilda, Kristoren laguna". Leon VI.a Jakituna enperadore bizantziarrak Zesareako apezpikuak hala eskatuta 898. urtean Lazaroren gorpuzkinak Konstantinoplara eraman zituen eta ordainetan haren omenezko eliza eraiki zuen 900. urtearen inguruan.

XIII. mendean Laugarren Gurutzadako zaldunek San Lazaroren erlikiak Marseillara eraman zituzten, baina beranduago berriz galdu ziren.

Erdi Aroan Frankoen eta Veneziarren agintepean Erromatar Eliza Katolikoa bihurtu zen eta arkupe gotiko estalia gehitu zioten elizari. 1571ean otomandarrek Zipre konkistatu zutenean meskita bihurtu zen. Ziurrenik orduan bota zituzten behera kanpandorrea eta kupulak. Berrizte lan horietan, 1972ko azaroaren 2an marmolezko hilobi bat aurkitu zuten elizaren azpian eta giza hezurrak zituen barnean. Santuaren erlikiak zirela ondorioztatu zuten eta beraz agian ez zirela Konstantinoplara eramanak izan.

## Arkitektura 
Elizak oinplano errektangular luzea du, 31'5 x 14'5 m neurriak dituena. Santutegiak hiru zati ditu, barneko absideak erdizirkularrak dira eta kanpokoek hiru alde dituzte. Bost alde dituen abside bat ere badago erdian. Elizaren atarian grezieraz, latinez eta frantsesez idatzitako idazkiak daude.

Elizak barnealdean hiru habearte ditu eta zutabe bikoitz handiek banatzen dituzte. Estiloari dagokionez bizantziarra bada ere, gotiko, barroko eta rokoko estiloen aztarnak ere agertzen ditu.

## Ospakizunak 
Erramu Igandearen bezperan ospatzen da "Lazaroren larunbata" jaia. San Lazaroren irudia prozesioan eramaten da Larnakako kaleetan zehar haren pizkundea omentzeko.

## Iruditegia 

Irudi:Agios Lazaros, Larnaca (1).jpg|San Lazaro eliza.
Irudi:Larnaka - St.Lazarus Kirchturm 4.jpg|Dorrea.
Irudi:Larnaka Kathedrale St. Lazarus Vordach 4.jpg|Arkupe gotikoa.
Irudi:Larnaka Kathedrale St. Lazarus Innen Ikonostase 7.jpg|Ikonostasia.
Irudi:Tomb in St Lazarus Church in Larnaca, Cyprus.jpg|San Lazaroren hilobia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  San lazaro elizaren webgune ofiziala
Nerea Sorondo

**Nerea Sorondo Maritorena** (Bera, 1987) nafar herri kirolaria da, aizkora proban eta trontzan aritzen dena. Bitan irabazi du Euskal Herriko trontza txapelketa, eta beste lau aldiz Euskal Herriko Aizkora Txapelketa.

## Palmaresa 
* Trontza
*** Bigarren (3): 2022, 2023, 2024.
** Donostiako Urrezko Kopa (3): 2018an, 2019an eta 2024an.
** Urrezko Aizkolariak (1): 2019an.
** Nafarroako Emakumezkoen Aizkora Txapelduna: 2025eko uztailaren 11

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walther von Brauchitsch

**Walther Heinrich Alfred Hermann von Brauchitsch** (1881eko urriaren 4a - 1948ko urriaren 18a) Alemaniako landa mariskala eta Alemaniako Armadako komandante nagusia izan zen Bigarren Mundu Gerran.

Brauchitsch familia militar aristokratiko batean jaioa, 1901. urtean armadako zerbitzura sartu zen. Lehen Mundu Gerran, Mendebaldeko Frontean ausardia handia erakutsi zuen eta Burdinezko Gurutzea irabazi zuen.

## Bigarren Mundu Gerra 
1933an naziek boterea hartu ondoren, Brauchitsch Ekialdeko Prusiako Barruti Militarraren arduradun jarri zen. Hitlerrek 80.000 Alemaniar marko (diru kopuru izugarria) mailegatu zizkion Brauchitschi eta Hitlerren laguntzaren mende egon zen. Brauchitschek Alemaniako Armadako Komandante Burua izan zen 1938ko otsailetik 1941eko abendura arte. Funtsezko papera izan zuen Frantziako guduan eta Jugoslavia eta Greziako alemaniar inbasioak gainbegiratu zituen. Frantziako guduan bere aldetik, landa-mariskal izendatutako hamabi jeneraletako bat bihurtu zen.

1941eko azaroan bihotzekoak jota eta Wehrmachtek Moskuren aurkako Tifoi Operazioaren porrotaren errua jaso ondoren, komandante nagusi kargutik kendu zuten eta gerraren gainerakoa behartutako erretiroan eman zuen.

Gerraren ondoren, Brauchitsch atxilotu zuten gerra krimenak egotzita, baina pneumoniaz hil zen 1948an, epaitu aurretik.

## Kanpo estekak
Kamiseta tirantedun

**Kamiseta tiranteduna** mahukarik gabeko elastikoa da. Bai emakumeek bai gizonek kamiseta tirantedunak erabiltzen dituzte, estiloaren arabera. Barruko elastiko gisa erabiltzen dira, gainean daramaten alkandoran izerdirik ez botatzeko, edo atletismoa eta triatloia bezalako kiroletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Sobrini

[thumb|250px|[Nafarroako Arkitektura Goi Eskola Teknikoa.]]
**Carlos Sobrini Marín** (Doneztebe, Nafarroa, 1925eko maiatzaren 9a - Madril, Espainia, 2020ko abenduaren 6a) nafar arkitektoa izan zen. Espainiako Arkitektura Sari Nazionala eman zioten 1959an.

## Bizitza 
Madrilgo Arkitektura Goi Eskola Teknikoan lizentziatu zen, non 1952an Ikasketa Amaierako Sari Nazionala irabazi zuen. 1953an iraskasle laguntzaile hasi zen lanean Madrilgo Arkitektura Goi Eskola Teknikoko Proiektuen Katedran.

1968an Madrilgo Arkitektura Goi Eskola Teknikoko katedradun bilakatu zen. Horrez gain, Sevillako Unibertsitateko katedraduna eta Nafarroako Unibertsitateko Arkitektura Eskolako ikasketa amaierako irakaslea ere izan zen.

## Lanak 
* Baztan hotela (Elizondo, 1965)
* Nafarroako Unibertsitateko Zientzia eta Farmazia Fakultatea (1967)
* Nafarroako Arkitektura Goi Eskola Teknikoa (1975, Rafael Etxaide eta Eugenio Aginaga arkitektoekin lankidetzan)

## Kanpo estekak
Lo-zaku

**Lo-zakua** zaku forma duen objektua da; barruan sartuta gaueko hotzetik babestuta lo egiteko baliatzen da. Funtsean, kremailera batekin edo antzeko baliabideekin itxi daitekeen manta bat da, eta ohe-funtzioak betetzen ditu egoeretan (adibidez, kanpaldietan, eskaladetan, mendi-ibilietan, etab.). Lo-zaku on batek trinkoa eta arina izan behar du, eta babes termiko ona eskaini behar du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kantinplora

**Kantinplora** edaria eramateko erabiltzen den ontzia da, bidaietarako, txangoetarako, bizitza militarrerako eta landako langileentzat ohikoa dena. Heldulekuak edo eusteko beste modu bat izan dezake sorbalda edo gerritik zintzilik eramateko, bai eta material isolatzaile bat ere, edariaren tenperatura hotza denbora beroan mantentzeko. Kantinplora mota batzuek katilu bat daramate oinarrian edo estalkian.

Hegoafrikan duela 60.000 urteko antzeko ontziak topatu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamasos

**Tamasos** () Zipreko antzinako hiria izan zen, egungo Politiko herritik hurbil zegoena, Nikosia hiriburutik 21 kilometro hego-mendebaldera.

K.a. 673. urtean Asarhaddon asiriar erregearen prisman **Tamesi** izenaz agertzen da eta Odisea lanean Homerok aipaturiko **Temese** ere izan daitekeela pentsatzen da, izan ere garai hartan Zipreko kobre merkataritza gune handiena baitzen.

## Geografia 
Mesaoria ordokian kokaturik zegoen Troodos mendien oinean. Soli eta Termithus arteko errepideak zeharkatzen zuen hiria. Gaur egun Psimolofou, Episkopeio, Pera Orinis, Ergates, Politiko, Kampia, Analyontas eta Kapedes herriek okupatzen dute Tamasos hiriaren eremua,

## Historia 
Hiri estatuaren ekonomia metalen erauzketan oinarritzen zen, batez ere kobrearen erauzketan. Meategiak agortu zirenean ere iraun zuen ordea.

### Sorrera 
Zipreko gainerako hiri-estatuak ez bezela, ez da Tamasosen fundazio datarik ezagutzen. Hainbat nekazal herri baziren bertan eta kobre meategiak aurkitu zirenean elkartuz joan ziren hiri handi bat sortzeraino, K.a. VIII edo VII mendearen inguruan.

K.o. X. mendean oraindik aipatzen da Zipreko hirien artean, baina ordurako meategiak agortuta zeuden eta ekonomia lur jota. Beranduago hainbat herrixka aipatzen dira Tamasos egondako eremuan, aipagarrienak Politiko eta Episkopeio. Gaur egun dauden herrien izenek erakusten dute Tamasosen hedadura, "Politiko" hiriaren erdigunea, "Episkopeio" apezpikutza zegoen egoitza, "Ergates" meatzarien gurea, "Pera Orinis" kanpoaldeko mendialdea....

### Nekropolisa eta hilobiak 
Afroditaren tenpluaren ipar-ekialdean kokaturik dago nekropolisa. Hiru hilerrik osatzen dute, lehena Brontze Arokoa, bigarrena garai arkaikoan datatua eta hirugarrena helenistikoa eta erromatar garaikoa.

## Iruditegia 

Irudi:Tamassos Royal tomb 1.jpg|Errege hilobia.
Irudi:Chatsworth Head BM GR1958.4-18.1.jpg|Apoloren burua.
Irudi:Tamassos.jpg|Esfingeak eta lehoiak.
Irudi:Statuette of a horseman from the Sanctuary of Apollo at Phrangissa, Tamassos, British Museum.jpg|Zalduna.
Irudi:Britishmuseumterracottahorsesheadcyprus.jpg|Terrakotazko zaldi burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eguzkitako betaurreko

**Eguzkitako betaurrekoak** koloreztatutako edo ilundutako betaurrekoak dira, begiak argi zuzen eta gogaikarritik babesteko.

Eguzkitako betaurrekoen armazoiak, orokorrean, metalez edo material sintetiko batez eginak daude, plastikoa edo nylona kasu. Lenteak izpi ultramoreen (UV) aurkako blokeo maila desberdinak izaten dituzte.

Kalitate oneko eguzkitako betaurrekoak maiz erabiltzea aholkatzen dute, aurpegira egokitzen direnak, frontetik eta alboetatik datozen izpietatik babesteko moduan, begi-osasunean ondorio kaltegarriak izan ditzaketen UV izpiak behar bezala iragaziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albert Leo Schlageter

thumb|250px|Nazien propaganda.
**Albert Leo Schlageter** (Schönau im Schwarzwald, 1894ko abuztuaren 12a-Golzheim, 1923ko maiatzaren 26a) Lehen Mundu Gerrako aleman gudaria eta freikorps paramilitarren partaidea izan zen. Gerra amaitu eta gero Frantziako okupatzaileen aurkako sabotajeak zirela eta ospe handia lortu zuen. Salatuta, atxilotu eta frantziako militarrek heriotz zigorra ezarri zioten. Alemaniako abertzaleek eta gehienbat naziek, martiri eta heroi ikur gisa erabili zuten haren irudia.

## Biografia 
Fede katoliko zorrotzeko familia batean jaio zen. Lehen Mundu Gerran borondatezko langile militarra izan zen. Gudu batzuetan parte hartzeagatik (Ypres, Somme, Verdun) bigarren teniente izatera igoa izan zen, eta, gerraren ondoren, zientzia politikoez interesatu zen. Eskuineko erakunde katoliko batekin bat egin zuen; ondoren, freikorpekin, Kappeko kolpean eta Alderdi Komunistaren aurkako beste borroka batzuetan parte hartu zuen. 1922an bere freikorpa alderdi naziarekin bat egin zuen. 1923an, borroka-patruila bat sortu zuen, Frantziak okupatutako Ruhr ibaiaren arroan sabotaje-ekintzak egiteko, gerrako kalte-ordainak ez ordaintzeagatik errepresalia gisa. Zenbait hornigaiak zeramatzan tren bat deskarrilatzea lortu zuen. Urte horretako apirilaren 7an, bere gizonen arteko traizio baten ondorioz atxilotu zuten, eta, hilabete geroago, hiltzera kondenatu eta exekutatu zuten. Walter Kadow, bere ustezko salatzailea, handik gutxira hil zuen Rudolf Hön-ek Martin Bormannen laguntzarekin. Hamar urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, horietatik lau bakarrik bete zituen eta Bormannek bat.

## Nazien martiria 
Bere heriotzaren ondoren, bere oroimena gordetzeko elkarte bat antolatu zen. Elkarte horrek 1933an, monumentu bat eraikitzea lortu zuen, bere exekuzio tokitik gertu. Monumentua harrizko zirkuluen artean gurutze erraldoi bat zen. Hau, Bigarren Mundu Gerraren ondoren aliatuen okupazio indarrek suntsitu zuten. Alderdi naziak bere heriotzaren urtemugak ospakizunekin ospatzen zuten. Nazismoaren antzerkigile "ofizialak", Hanns Johstek, *Schlageter* izeneko antzezlana idatzi zuen. 1933ko abuztuaren 20an, Hitlerren urtebetetzea zela eta, estreinatu zuen. Lan honek nazien munduan oso ospetsu den esaldi hau jaso zuen: "Wenn ich Kultur höre... entsichere ich meinen Browning,", "Kulturaz hitz egiten entzuten dudanean asegurua kentzen diot nire browningari". Erregimen naziak emandako beste oroimen batzuen artean, Schlageter izena eman zitzaion zenbait unitate militar eta gerraontzi bati. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Schlageterren biografia.
Hirigintza taktiko

[thumb|240px|''Adam Purple's Garden* (1984), [auzo-baratze bat abandonatutako lursail batean, gainbeheran zegoen New Yorkeko auzo batean.]]
[thumb|240px|Kale bat margoz eta hiri-altzariz oinezkotua, [Parisko 20. barrutian.]]
**Hirigintza taktikoa** aldi baterako esku-hartze laster eta merkea da, ingurune eraikia eraldatzeko asmoarekin egina, ohiko hirigintza prozesu geldo eta garestiei itxaron gabe (edo etorri bitartean). Gehienetan herritarra, parte-hartzailea eta iragankorra da, batez ere biztanleek edo militanteek sustatua, nahiz eta administrazio publikoek ere erabiltzen duten. Helburu nagusia auzokoentzako elkarguneak sortzea eta espazio publikoak berreskuratzea edo biziaraztea izan ohi da, are eta hiri iraunkorreratz abiatzea.

Terminoa 2010 inguruan agertu zen, ezaugarri zehatz batzuk dituzten hirigintza-teknika multzo bat izendatzeko. Hauek dira ezaugarri batzuk:
* aldaketa helburu duen pausoz-pousoko ikusmoldea izatea
* tokiko irtenbideak eskaintzea tokiko erronkei aurre egiteko
* epe laburreko konpromisoa eta helburu errealista
* arrisku gutxikoa, baina emaitza handikoa

*Park(ing) Day* edo *Guerrilla Gardening* bezalako mugimenduak hirigintza taktikoaren kasu ezagunenetako batzuk dira.

## Jatorria 
[thumb|eskuinera|275px|Ciclovía [Bogotan.]]
Hirigintza taktikoaren mugimendua hainbat hiri inguruneko esperimentaziotan oinarritzen da, horien artean Ciclovía (Bogotan), Paris-Plages (Parisen) eta oinezkoen gune berriak (New Yorken). Baina ekintza hauek administrazio publikoek sustatuak dira eta badira lehenagoko beste hainbat adibide herritarrek sustatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako arkitektura eskolako *Hirigintza'' webgunea
Kasaka

**Kasaka** edo **soingaineko luzea** kanpoko jantzi bat da, gehienetan gizonezkoena, dagoeneko erabiltzen ez dena eta estututa eramaten zena. Batez ere XVII. mendearen amaieratik XIX. mendearen hasierara arte erabili zuten. Bere neurriari dagokionez, jaka buztanluze baten estilokoa zen, baina lepo zuzen eta sendoarekin.

Kasakaren emakumezkoentzako bertsio bat egon zen, XVIII. mendean erabilitakoa, gizonezkoena baino hedadura urriagokoa. Gizonezkoetan oinarritzen zen, aurretik lotuta eta gizonezkoen antzeko irekidurekin. Hegalak motzagoak ziren aldaken pareraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artzainaren jauzia

thumb|*"Garrote"* bat.

**Artzainaren jauzia** edo "Salto del Pastor" edo "Brinco" gazteleraz, Kanariar Uharteetako jarduera tradizionala da, hango artzainek erabilitakoa. Makila luze batzuetaz baliatuta, haitzetatik jaisteko antzinako teknika bat da. Beheko partean, makilek metalezko zatia daukate, lurrean tinko sartu eta eusteko.
 
Tenerife, La Palma, La Gomera eta El Hierro uharteetan *"lanza"* edo *"astia"* izena hartzen dute makilek, 3 eta 4 m-koak direnak. Gran Canarian, *"Garrote"* en (3 m, 2.7 kg). Eta Fuerteventura eta Lanzaroten, *"lata"* (2.5-3 m).

## Kanpo estekak 
* "Federación de Salto del Pastor Canario" webgune ofiziala.
* "Jurria: Guardianes del garrote" dokumentalaren webgunea.
Barneko motz

**Barneko motza**, **koratiloa** edo **txalekoa** (Heg.) mahukarik ez duen jantzia da, eskuarki atorraren, alkandoraren edo elastikoaren gainetik janzten dena. XII. menderako erabilia, Elvira Gonzalez Asenso adituaren arabera, egungo barneko motza XVIII. mendeko jaka militarretik dator, alkandoraren gainean eta soingaineko luzearen azpian zihoan jantzitik.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Bertso feszenino

**Bertso feszeninoak** (), Antzinako Erromako lehen poesia mota herrikoietako bat dira, nagusiki, eztei erritu eta izpiritu konjuruetan erabiltzen zirenak. Bertso lizunak ziren, euren zentzugabekeria, oparotasun, zakarkeria eta gordinkeriagatik ezagunak, entzuleen barrea eragiten zutenak.

Bertso hauek inprobisatuak izaten ziren eta erromatarren artean arte dramatikoaren forma zaharrena kontsideratzen dira. Beranduago, satira eta drama komiko erromatar bihurtu ziren. Modan egon zen antzerki forma bat izan zen, Lazio eta Etruria arteko mugan, K. a. II. mendean. C.

## Kanpo estekak
Viktor Ponedelnik

**Viktor Vladimirovitx Ponedelnik** (Rostov Don, SESB, 1937ko maiatzaren 22a - Mosku, 2020ko abenduaren 5a) sobietar eta errusiar futbolari eta entrenatzailea izan zen. Sobietar futbol selekzio nazionalako aurrelaria, 1960ko eta 1964ko Europako txapelketetan parte hartu zuen. 1960ean txapelduna izan zen eta 1964an txapeldunordea. 1960an gol erabakigarria sartu zuen Jugoslaviaren aurkako finalean.
Lacoste

**Lacoste** Frantziako enpresa da, moda arlokoa. 1933an René Lacostek eta André Gillierrek sortua, arropa, erlojuak, lurrinak, zapatak, gerrikoak eta maletak saltzen ditu. Bere logotipoa krokodilo berde bat da eta bere produkturik ezagunenak poloak dira. 2012an Maus Frères suitzar holdingak enpresa erosi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josephine Johnson

**Josephine Winslow Johnson** (Kirkwood, Missouri, 1910eko ekainaren 20a - Batavia, Ohio, 1990eko otsailaren 27a) estatubatuar eleberrigile, olerkari eta saiakeragilea izan zen. Washington Unibertsitatean ikasi zuen, Sant Louisen, graduatu gabe. 24 urterekin Pulitzer saria irabazi zuen *Now in November* eleberriarekin. Hiru urtez Iowako Unibertsitatean irakatsi zuen eta gero Ohion finkatu zen.

## Lanak 
* *Now in November* (eleberria, 1934), 1935eko Pulitzer saria
* *Winter Orchard and Other Stories* (ipuinak, 1936)
* *Jordanstown* (eleberria, 1937)
* ''Year's End* (olerkia, 1939)
* *Paulina Pot* (haurrentzako liburua, 1939)
* *Wildwood* (eleberria, 1947)
* *The Dark Traveler* (eleberria, 1963)
* *The Sorcerer's Son and Other Stories* (ipuinak, 1965)
* *The Inland Island* (saiakerak, 1969)
* *Seven Houses: A Memoir of Time and Places* (memoriak, 1973)
* * The Circle of Seasons'' Dennis Stockekin batera (1974)

## Kanpo estekak
Capri galtzak

**Capri galtzak** edo **capriak**, askotan **arrantza-galtzak** edo **pirata-galtzak** deituak, aztalaren erdialderaino iristen diren galtzak dira. Sonja de Lennart jantzigileak asmatu zituen 1948an. Izena Capri Italiako uhartetik hartu zuen, eta 1950eko eta 1960ko hamarkadetan ospea hartu zuten, bereziki *The Dick Van Dyke Show* saioko Laura etxeko-andre gazteak (Mary Tyler Moore) atal askotan eraman zituelako.

1970ko hamarkadatik 1990ko hamarkadara arte ez ziren boladan egon, nahiz eta Uma Thurmanek *Pulp Fiction*en eraman zituen. XXI. menderen hasieran berriro ere boladan jarri ziren. Rafa Nadal tenislariak kontratua egin zuen Nike etxearekin, eta, 2009a baino lehen, partida guztietan eramaten zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Zitkala-Ša

thumb|250px|Zitkala-Ša biolinarekin 1898an.
**Zitkala-Ša** (1876ko otsailaren 22a–1938ko urtarrilaren 26a), baita **Gertrude Simmons Bonnin** gisa ezaguna ere, siux herriko emakume idazle, argitaratzaile, biolinista eta ekintzailea izan zen.

## Biografia 
1876ko otsailaren 22an jaio zen Yankton amerindiar erreserban, Hego Dakotan. Ellen Simmons amak hazi zuen. Richmond-eko Earlham Collegen sartu zen, Indianan, eta, 1895ean, graduatu zen. Une horretatik aurrera, letrek eta musikarekiko interes handia erakusten hasi zen. 1897tik 1899ra bitartean biolina jo zuen Boston Conservatory of Musicen. Aldizkari eta egunkarietarako testu eta artikulu ugari idatzi zituen eta bertan indiar amerikarren tribuei atxikimendua erakutsi zien. William F. Hansonekin lan eginez, Zitkala-Šak *The Sun Dance Opera* (1913), Amerikako jatorrizko lehen operarako, abestiak idatzi zituen.

1926an Amerindiarren Kontseiluko sortzaileetako bat izan zen, tribuen herritartasunaren eta eskubide zibilen alde borrokatzeko. Kontseiluko presidente izan zen 1938an hil zen arte. Gertrude Simmons Bonnin izenarekin lurperatuta dago Arlingtongo Hilerri Nazionalean. Hil ondoren, Nebraskako Unibertsitateak amerikar natiboei buruzko bere testu asko berrargitaratu zituen.

## Zitkala-Šaren lan batzuk 
* *Old Indian Legends*. Lincoln: University of Nebraska Press, 1985
* *American Indian Stories*. Lincoln: University of Nebraska Press, 1985.
* Zitkála-Šá. "Why I Am a Pagan." *Atlantic Monthly*, 1902.
* Zitkála-Šá, Fabens, Charles H. and Matthew K. Sniffen. ''Oklahoma's Poor Rich Indians: An Orgy of Graft and Exploitation of the Five Civilized Tribes, Legalized Robbery*. Filadelfia: Office of the Indian Rights Association, 1924.
* Zitkála-Šá. *Dreams and Thunder: Stories, Poems, and The Sun Dance Opera*. P. Jane Hafen-en edizioa. Lincoln: University of Nebraska Press, 2001. ISBN:0-8032-4918-7.
* *Zitkála-Šá: Letters, Speeches, and Unpublished Writings, 1898-1929''. Tadeusz Lewandowskiren edizioa. Leiden, Boston: Brill Press, 2018. ISBN:9789004342101.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lohihartzeko

**Lohihartzekoa** edo **lan-jantzia** burua izan ezik gorputz osoa estaltzen duen pieza bakarreko jantzia da, ehun gogorrez egina, laneko jantzi gisa erabiltzen dena. Berez, laneko jantzi moduan sortu zuten arren, umeek ere erabiltzen dute. Herrialde batzuetan, adibidez AEBtan, presondegietan ere erabiltzen dituzte.

Hego Euskal Herrian, gazteleraren eraginez, *mono urdina, laneko monoa* edo *buzo urdina* ere esaten zaio (sarritan urdina izan ohi da).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gau-soineko

**Gau-soinekoa** edo **gaueko soinekoa** oso soineko luzea da, normalean formalki erabiltzen dutena. Mota askotakoak daude: balletekoa (aztaletik gora), koktelekoa (orkatiletatik gora) edo luze-luzekoa. Gaueko soinekoak luxuzko oihalez eginak izan ohi dira, hala nola chiffonez, belusez, satinez, organdiz eta abarrez. Zeta zuntz erabilia da gaueko soineko askorentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tirante

**Tirante** izan daiteke:
* Tirante, elementuen arteko distantzia mantenduz trakzioz lan egiten duen pieza;
* Tirante (Heg.), soineko, elastiko, bularretako edo kideko bati sorbaldetatik eusteko oihalezko zerrenda.
Koktel-soineko

**Koktel-soinekoa** soineko mota da, berez erabat formalak ez diren gertakarietan erabiltzen dutena. Lehen Mundu Gerraren ondoren, "emakume langilea"ren ideia zabaldu zen. 1920ko hamarkadatik aurrea, ohikoago bilakatu zen emakumeak bilera sozialetan ikustea. Paseatzea eta jendea ezagutzea espero zenez, horrelako egoeretarako arropa funtzionala eta erosoa izaten zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Junes Xuburu

**Junes Xuburu**, baita ere **Junus Xübürü** (Santa Grazi, 1936ko martxoaren 20a-Atharratze, 2020ko azaroaren 4a) Zuberoako kantaria.

## Biografia 
Santa Graziko Idiart etxean jaioa zen. Etxean bost seme-alaba ziren, Junes bigarrena. Handik Atharratzera bizitzera joan zen. Kantuan bere gisara ikasi zuen, "igande arratsean, ostatuan baitziren adineko gizonak, kantu zaharrak kantatzen zituzten. Eta ni her beha! Nik dantza ez nuen batere maite, baina kantuaren beha nintzen beti, xoko batean sarturik". Hamabost urtekin Ligin hasi zen kantatzen. 1963an ezkondu zen. Lanbidez animalien tratularia izan zen.

Basabürü kantatzeko moldearen azkenetarikoa izan zen.

## Diskografia 
Disko askotan hartu du parte, beste abeslariekin batera, esaterako Jean Mixel Bedaxagarrekin.
* *Zuberoako kantariak*, "Ostiraletan duzü" abestia, 1991n.

## Bibliografia 
* Miel Anjel Elustondo: "Junes Xuburu, azken zuberotar kantaria", *Erlea. 1700en aldizkaria*, ISSN 1889-7576, 2.zk, 2010, 9-14 or.
* Miel Anjel Elustondo: *Zozoen elea*, 2012, Utriusque Vasconiae. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Junes Xubururen hitzak *Berria*n, 2020/12/08.
* Miel Anjel Elustondoren erreportaia *Berria*n, 2020/12/08.
* Junes Zuburu Ahotsak proiektuan.
* Junes Zuburu Mintzoak proiektuan.
Pitxi

**Pitxi** edo **jumper** soineko mota da. Gona edo galtza motz batez osatuta dago, bularraldea eta tiranteak dituela. Blusa, top edo elastiko baten gainean erabiltzen da. Normalean neskato eta emakume gazteek erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tirante (arkitektura)

thumb|Galesko St Brothen elizako teilatu tiranteduna

**Tirantea**, oro har, elementuen arteko distantzia mantenduz trakzioz lan egiten duen pieza da; estalkiko armadura batean, zertxaren pieza horizontala, astazaldiak trabatzen dituena. Ageriko teilatuaren armadura duten eliza gotiko batzuetan, tiranteak, batzuetan, fantasiazko animalien buruetan egoten diren eskultura-motiboz apainduta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chuck Yeager

**Charles Elwood "Chuck" Yeager** (Myra, Mendebaldeko Virginia, 1923ko otsailaren 13a - Los Angeles, 2020ko abenduaren 7a) estatubatuar Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadako pilotu militarra izan zen. Mendebaldeko Frontea Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen Mustang pilotatuz eta Vietnamgo gerran ere parte hartu zuen. 1947ko urriaren 14an, Bell X-1 gidatzen zuela, abiadura supersonikoa gainditu zuen lehenbiziko hegazkina izan zen.

## Kanpo estekak
Top

**Topa** edo **crop top** bularraldea soilik estaltzen duen jantzi motza, gorputzera doitua eta normalean uhalik ez duena.

Topak jatorria Estatu Batuetan du, 1940 edo 1950eko hamarkadetan. Bere urrezko aroa 1970eko hamarkadaren amaiera izan zen. Gero 1990eko hamarkadaren hasieran eta erdialdean desagertu zen, baina, ondoren, indarberriturik agertu zen AEBetako nerabe eta gazteen armairuetan, batez ere unibertsitatekoenetan, 2000. urtearen ondoren, eta ordutik bere ospea mantendu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Top (argipena)

**Top** (), ingelesezko hitza, izan daiteke:

* **Top**, bularraldea soilik estaltzen duen jantzi motza
* **Top** edo **Tontor quark**, funtsezko partikula.
* **Top**, Unix sistemarako komandoa.
* **Top manta**, imitazio produktuak kalean saltzeko jarduera.
* **T.O.P**, hegokorear rapper eta aktorea
* Joaquín Portillo, ***Top***, espainiar umorista, Tip y Top taldekoa.
Beatriz Nazaretekoa

**Beatriz Nazaretekoa** ( Tirlemont, Belgika, 1200 &ndash; 1269 ) moja zistertarra zen.

## Bizitza 
Sei anai-arrebetatik azkena izan zen, Bartolomek dohatsuaren alaba, zistertarren monasterio baten sortzaile izan zena emaztea hil ondoren. Beatriz 17 urterekin sartu zen monasterioan. Kondairak dio Jesus agertu zitzaiola eta bihotza gezi batez zulatu ziola. 1269. urtean hil zen. Santu honenganako debozioa tradiziozkoa da, ez da *Martirilogian* agertzen.

## Idazlea 
1232 eta 1233 urteen artean Erdi Aroko Flandesko hizkuntzan tratatu bat idatzi zuen, M*aitasunaren zazpi graduak* izenburua zuena. Lehen emakumea da idazki mistikoa herri-hizkeraz idazten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doug Scott

**Douglas Keith Scott** (Nottingham, Ingalaterra, 1941eko maiatzaren 29a - Cumbria, 2020ko abenduaren 7a), ezagunagoa **Doug Scott** izenez, britainiar alpinista izan zen. 1975eko irailaren 24an Dougal Hastonek eta biek Everest mendira igotzeko bide berria aurkitzeko egitandia lortu zuten, hego-mendebaldetik igo ziren lehen goimendizaleak izan baitziren. 2011n Urrezko Piolet garaikurra eman zioten bere ibilbidea sarituz.

## Liburuak 
* *Big Wall Climbing* ()
* *The Shishapangma Expedition* (. Egilekidea: Alex MacIntyre)
* ''Himalayan Climber: A Lifetime's Quest to the World's Greater Ranges* ()
* *Up and About, The Hard Road to Everest* (2015, )
* *The Ogre'' (2017, )

## Erreferentziak
Aquitaine (D650)

'''*Aquitaine* (D650)'* «Aquitaine» klaseko itsaspekoen aurkako lehen fragata da, lehenago FREMM programa zena, Frantziak eta Italiak abiarazia. 2007an Lorienteko DCNS ontzioletan egina, 2010ean itsasoratua, 2011n hasi zituen probak. Frantziako Armadak 2012ko azaroan onartu zuen, eta zerbitzu aktiboan sartu zuten 2015eko abenduaren 2an  . Fragata Baiona hiriak babesten du 2015eko uztailaren 11tik  .

Misio anitzeko fragata kontzeptua Frantziako Armadako garrantzitsuenen artean dauden gerraontzi horien ekoizpen eta funtzionamendu kostuak arrazionalizatzeko beharretik sortu zen. Hasiera-hasieratik FREMMen diseinuak ontzigintza tradizionalaren hainbat muga eta tripulatzaileen kopurua hartu zituen kontuan, kostu faktore guztiak egituraz murrizteko.

Horrela, Akitania klaseko fragaten planoa tamaina baliokidea duen itsasontzi komertzialaren ia berdina izan dadin diseinatuta dago eta tripulazioa gutxieneko zorrotzera murriztu da. Ehun eta zortzi marinel nahikoa dira *Akitania* fragataren kudeaketa operatiborako, aurreko belaunaldiko itsaspekoen aurkako fragata bikoitzen aurka («Georges Leygues» klasea ). Hala ere, hainbat urtez formatu horretan nabigatu ondoren, *Akitania''ri B tripulazioa ematea erabaki zen (txandakako komandoa ere barne), 2019ko irailetik aurrera fragata hau tripulazio bikoitzera pasatzen lehena bihurtuz.  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamisola

Erabilera modernoan, **kamisola** mahukarik gabeko azpiko arropa bat da, mahukarik gabeko kamiseta baten antzekoa, ohi, gerriraino zabaltzen dena. Kamisola, eskuarki, satin, nylon edo kotoiarena egiten dute.

Erabilera historikoan, berriz, kamisola gizonek erabiltzen dituzten mota askotako jaken izena zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Body

**Body** (), ingelesezko hitza, izan daiteke:

* Body, haurtxoentzako jantzia;
* Body, emakumezko azpiko arropa;
* *Body*, Uli Edelen filma;
* *Body*, Małgorzata Szumowskaren filma;
* Bodyboardaren laburdura;
* *Body milk* edo gorputz-esnea.
Body (haurtxoa)

**Body** enborra estaltzen duen pieza bakarreko azpiko jantzia da; jantzi hau, barruko arropa bezala erabiltzen dute haurtxoek. Batzuetan, bodyek mahukak izan ditzakete, baita mahuka luzeak ere.

Ehuna edozein izan daitekeen arren, oso ohikoa da kotoia erabiltzea, azpiko arropan gertatzen den bezala. Formagatik, burutik edo oinetatik sar daiteke. Behealdean bi luzapen ditu, bata aurrealdekoa eta bestea atzealdekoa, eta hankartean ixten dute kortxeteen bidez. Haurtxoen kasuan, sistema honek pixoihalera azkar sartzea ahalbidetzen du, modu horretan erraz alda daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uhal (jantzia)

**Uhal**, **tirante** (Heg.) edo **betrel** (Ipar.) soineko, elastiko, bularretako edo kideko bati sorbaldetatik eusteko oihalezko zerrenda. Osagarri moduan ere erabiltzen dute, galtzei eusteko: **galtza-uhalak**.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Oskia Karrera

**Oskia Karrera Ugarte** (Tolosa, Gipuzkoa, 1969) argazkilaria da. Informatika Ingeniaritzako ikasketak egin zituen. Irakaskuntzan jardun ondoren, 1998an argazkigintzari lotu zitzaion lanbidez. Jendearen erretratuak egitea du espezialitatea, eta bere estudioan eta Tolosako jendearekin lan egin ohi du. Hiru argazki-libururen egile da.

## Liburuak 
### Argazki-liburuak 
* *Eskuekin esaten dizut* (2017)
* *Atsotitzak argazkitan* (2018)
* *Bertsoak argazkitan* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Oskia Karreraren webgunea
Ur zubi

[thumb|eskuinera|250px|[Magdeburgoko ur zubia, Alemanian, 2003an amaituta, Europako luzeena da.]]
**Ur** **zubia** ibai, haran, trenbide edo errepideen moduko oztopoen gainetik ontziak garraiatzea ahalbidetzen duen ubide nabigagarria daraman zubi mota da. Oro har, itsasontzi txikien eta gabarren trafikoa soilik onartzen dute. Esklusak ontziak igo eta jaisteko erabili ohi dira.

Ur zubi bat akueduktu batetik ezberdina da, bigarrenak ura garraiatzeko xedea duelarik, lehenengoak ura nabigazio bide gisa soilik erabiltzen du. Akueduktuak antzinatik ezagutzen dira, ia hiriak jaio ziren momentu beretik. Ur zubiak askoz beranduago jaio ziren, XVII. mendean, ibaiko garraiorako ubide sareak garatzen hasi zirenean. Garrantzitsuenetako bat, 662 m luze dena, 1896an eraiki zen. Loira alboko ubidea Loira ibaia bera zeharka zezan.

## Kanpo estekak
Demodex folliculorum

**Demodex folliculorum** gizakiaren ile-folikuluetan bizi den akaro mikroskopikoa da. Eskuarki aurpegian dago: sudurrean, bekokian, masailean, betileetan eta kokotsean. Zizare itxura du eta gehienetan ez da kaltegarria, komentsal bezala jarduten baitu (larruazalaren jariakinez eta zelula hilez elikatzen da) 

0,4-1 mm-ko luzera du eta bere gorputzak burua, toraxa eta abdomena ditu. Toraxean lau pare hanka daude, atzaparren antzeko egiturak dituztenak, ostalariaren ile-folikuluei eusteko balio dutenak.

18-24 egunetako bizi-zikloa du. Emeek 25 arrautz inguru jartzen dituzte, eta horietatik larbak sortuko dira.

Gizaki guztiengan daude eta ez dute aparteko kalterik sortzen . Gaztaroan haien kopurua igo daiteke, larruazaleko zelulek koipe eta sebo gehiago ekoizten dituztelako. Kasu gutxi batzuetan, gehiegi hazten direnean, kaltegarri bihur daitezke eta larruazaleko patologia batzuk sortu (blefaritisa eta akne arrosa, besteak beste).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mari Sandoz

**Mari Susette Sandoz** (Sandoz postetxea, Nebraska, Ameriketako Estatu Batuak, 1896ko maiatzaren 11 &ndash; New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1966ko martxoaren 10a) estatubatuar idazlea, biografoa eta irakaslea izan zen. Mendebalde Urrunera joandako aitzindariei eta ordokietako amerindiarrei buruz luze idatzi zuen. Newbery domina irabazi zuen.