open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dickinson (telesaila)

***Dickinson*** estatubatuar telesail komikoa da, 2019an Apple TV+ek eman zuena.

## Sinopsia 
Emily Dickinson poeta estatubatuarraren bizitza eta obra esploratzen ditu telesail honek. Artearen bidez ahalegindu zen Dickinson familia zatituaren zauriak sendatzen eta etorkizunari itxaropenez begiratzen. Poesiak kontakizunean izan duen pisuagatik goratu dute.

## Aktoreak 
*Hailee Steinfeld: Emily Dickinson
*Jane Krakowski: Mrs. Dickinson
*Toby Huss: Edward Dickinson
*Anna Baryshnikov: Lavinia "Vinnie" Dickinson
*Ella Hunt: Sue Gilbert
*Adrian Enscoe: Austin Dickinson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edelweiss (sekta)

**Edelweiss sekta** suntsitzaile bat izan zen, Espainian 1970etik 1984 arte aritu zena. Sektaren ideologia nazien ideiak, estralurtarrak eta mundu amaiera nahasten zuen baina benetako helburua mutil gazteen jazarpenan zegokion. Taldeak izen desberdinak izan zituen, besteak beste, Asociación Juvenil de Montaña Edelweiss eta Boinas Verdes de Edelweiss, 1971etik. Itxuraz, mendizaletasuna bultzatu nahi zuen taldea zen.

## Historia 
Eduardo González Arenas, Eddie ezizenez ezaguna, taldearen sortzailea izan zen. González legionario espainiar ohia zen, bisexuala eta adingabeen sexu-askatasunaren aurkako delituengatik kondenatutako oso gizon manipulatzailea zen. 11 eta 14 urte bitarteko 400 haurrek osatutako elkarte bat izan zen sektaten euskarri, ia guztiak mutilak. Gazteak erdi mailako eta goi mailako familietatik bildutakoak ziren, sarritan eskola pribatuen eta elizen laguntzarekin erakarrita. Lehen unean Madrilgo Chamartín auzoan aritu zen, poliki-poliki beste hirietara zabaltzeko: Cáceres, Alicante, Vigo, Canarias eta Badajoz.

1984ko azaroan, hainbat salaketa jaso ondoren, bere jarduerak lekuz aldatu behar izan zituen, eta poliziak Lisboan atxilotu zuen, taldeko hamar begiralerekin batera. 1991n egindako epaiketaren ondoren, 168 urteko espetxe-zigorra ezarri zitzaion sortzaileari, eta horietatik 6 urte igaro zituen kode penal zaharra aplikatuz eta Gonzálezek zituen lagun politikoen laguntzarekin. Espainian adingabeak galbideratzeagatiko epaiketarik handiena izan zen. 1998an Edelweiss taldearen jarraitzaileetako batek hil zuen González, Eivissan, dirudienez sekta berrosatzen lanetan ari zenean.

## Ideologia 
Sektak adingabeen arteko harreman homosexualak sustatzen zituen zeren eta emakumeak "gaiztoak" baitziren. Gonzálezen esanetan bere proposamenak Delhaiss izeneko planeta urrun batean existitzen zen bizimoduan oinarrizen zen. Planetaren txikizioaren aurrean sektako kideak lekualdatuko zituzten planeta horretara. Zin bat zegoen formula honekin: "Zin dagit nire ohoreagatik borroka egingo dudala eta Delhaisen Burdinazko Guardiako kide izango naizela hil arte, funtsezko hiru kontzeptu unibertsal defendatuz: maitasuna, justizia eta askatasuna, neure buruari aplikatuz, egiaren bidetik ibiliz, harik eta Delhais planetan perfekzioa lortu arte, nire printze Alain Handiaren zerbitzura" .

Alain Handia González zen, beste planetatik etorritako liderra. Delhaissera joateko gazteek gorputza indartu behar zuten eta diziplina barneratu. Estetikoki, elementu asko nazien bidetik zihozten.

## Liderrak 
González nagusia bazen, beste ondoko batzuk baziren. Epaileen aurrean, esaterako,  Ignacio de Miguel García-Mas, Amando de Miguel soziologoaren semea, eta Javier Bueno Huertas. Biak taldeko Burnizko Guardiko partaideak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michaela Blyde

**Michaela Blyde** (New Plymouth, Zeelanda Berria, 1995eko abenduaren 29a) Zelanda Berriko Zazpiko errugbi jokalari profesionala da. Urrezko dominak eskuratu ditu 2018ko Zazpiko Errugbi Munduko Txapelketan, 2018ko Commonwealtheko Jokoetan, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan. Lehen emakumezkoa izan zen 200 puntu lortzen HSBCren nazioarteko zazpi errugbiko seriean, 2023ko abenduan.

## Izaera fisikoa 
1.63 zentrimetro neurtzen ditu, eta altuera hori errugbi jokalaria izateko, altuera oso eskasa dela diote. Pisua, berriz, 63 kilogramo.

## Ibilbidea
2018an, urrezko dominak irabazi zituen Commonwealth Jokoetan, *Rugby World coup sevens* txapelketan eta Tokioko olimpiadetan. 

Blydek hamazazpi urterekin jokatu zuen lehen aldiz Zelanda Berriarekin, 2013ko Ozeaniko Emakumeen 7ko errugbi txapelketan. 

2016/17 ''World Rugby Women's Sevens* serieetako neska gauzatzailerik onena izan zen, eta, 2017an eta 2018an, *World Rugby Women's Sevens Player of the Year'' urteko jokalaririk hoberena izaendatu zuten, bi urtez jarraian.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetako zazpiko errugbiko txapelketan urrezko domina irabazi zuen, eta berriro ere 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako txapelketan.

## Bizitza personala 
Bere ama Cherry Blyde da. Michaelak hiru anaia ditu: Cole, Christian eta Liam. Bere anaia txikiak ere, Liamek, errugbian jokatzen du gizonen Zazpiko taldeko garapen-proiektu gisa, eta Taranaki Bulls taldean jokatzen zuen 2021ean

## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabaziko zuen Zeelanda Berriko taldearekin, Frantziako taldearen (zilarrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko zuten Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Kelly Brazier, Gayle Broughton, Theresa Fitzpatrick, Stacey Fluhler Sarah Hirini, Shiray Kaka, Tyla Nathan-Wong, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Ruby Tui eta Portia Woodman-ek.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Paris 2024 (Frantzia), urrezko domina irabaziko zuen Zeelanda Berriko taldearekin, Kanada (zilarrezkoa) eta AEB (brontzezkoa) taldeen aurretik sailkatuta. Hauexek osatu zuten Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Jazmin Felix-Hotham, Sarah Hirini, Tyla King, Jorja Miller, Manaia Nuku, Mahina Paul, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Theresa Fitzpatrick, Stacey Waaka, Portia Woodman, Tysha Ikenasio, Tenika Willison eta Kelsey Teneti..
*2017ko Emakumeen Zazpiko errugbiko Munduko Urteko Jokalari.
*2018ko Emakumeen Zazpiko errugbiko Munduko Urteko jokalari
*2019, Australian, Zazpiko errugbiko emakumeen errendimenduaren jarraitzaile txandako jokalaria
*2021, 2021eko Taranaki Daily News Person of the Year sariaren irabazlea Gayle Broughton-ekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*Michaela Blyde World Rugby Women's Sevens Series-en
*All Blacks, profila
Timothé Luwawu-Cabarrot

**Timothé Luwawu-Cabarrot** edo Timothé Luwawu, (Cannes (Frantzia), 1995eko maiatzaren 9a), saskibaloi jokalari frantziarra da, eta hegaleko moduan jokatzen du.

2024an Baskoniarekin fitxatu zuen.

## Biografia 
2015eko martxoaren 28an, 2015eko NBAko aurreikuspenetara aurkeztuko dela iragartzen du, baina, gerorago, bere izena kentzea erabakitzen du.

2016ko martxoan, Adriatiko Ligako 2015-2016 liga erregularreko bost onenen artean hautatua da, Miro Bilan denboraldiko erregularren MVPa (Jokalaririk baliotsuena), Tadija Dragićević, Jacob Pullen eta Maik Zirbesekin batera.

2016ko apirilaren 11n, Adriatiko Ligan egindako denboraldiaren ostean, NBAko 2016ko aurreikuspenetara aukezten du bere burua.

2016ko ekainaren 23an, 2016ko NBA aurreikuspenetan, 24. lekuan aukeratu zuen Philadelphia 76ers-ek, eta, 2016ko uztailaren 3an, 2 urteko, gehi 2 urte aukeran, kontratua sinatu zuen, Philadelphia 76ers-ekin. Urte bereko urriaren 29an, Sixers-en elastikoarekin debutatu zuen, Atlanta Hawks taldearen aurka. 2016ko azaroaren 7an lortu zituen lehen puntuak NBAn, Utah Jazz-i aurre eginez.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabazi zuen Frantziako taldearekin, AEBko taldearekin (urrezkoa) galduz eta Australiako taldea (brontzezkoa) garaituz. Hauek osatzen zuten taldea: Andrew Albicy, Nicolas Batum, Petr Cornelie, Nando de Colo, Moustapha Fall, Evan Fournier, Rudy Gobert, Thomas Heurtel, Timothé Luwawu-Cabarrot, Frank Ntilikina, Vincent Poirier eta Guerschon Yabusele-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Ondorengo klubak 
* 2012-2015:  Antibes Sharks (Pro A eta Pro B)
* 2015-2016:  KK Mega Leks (KLS)
* 2016-2018:  Philadelphia 76ers (NBA)
* 2016ko azaroa-abendua:  Delaware 87ers (G League)
* 2018ko urtarriletik 2019ra:  Oklahoma City Thunder (NBA)
* 2019ko otsaila-apirila:  Chicago Bulls (NBA)
* 2019-2021:  Brooklyn Nets (NBA)
* 2019ko urria-2020 urtarrila:  Long Island Nets (G Liga)
* 2021-2022:  Atlanta Hawks (NBA)
* 2022–2023:  Olimpia Milano
* 2023–2024:  ASVEL
* 2024–:  Baskonia

## Sariak 
### Selekzio nazionala 
*  2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2021ean.

2014 eta 2015ean, Gizonezkoen U20 Europako Txapelketarako hautatu zuten.  8garren eta 4garren, hurrenez hurren, amaitu zuen.

### Klubekin 
* Serbiako Kopako irabazlea 2016an, KK Mega Leks taldearekin.
* 2015eko Pro B Leaders Cup-eko irabazlea, Antibes Olympique taldearekin.
* 2012-2013an, Frantziako bigarren mailako txapelduna, Olympique d'Antibes taldearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patxi Irurtzun

**Patxi Irurtzun Ilundain** () (Iruñea, 1969) idazle, kazetari, liburuzain, filologo eta kultura dinamizatzailea, lan ugari plazaratu ditu. Gaztelaniaz idazten du. Bere lanek beti probokazio kutsua izaten dute.

## Biografia 
Iruñean jaioa, haurtzaroan hasi zen idazten Patxi Irurtzun. Hiru urte zituenean aita hil zitzaion. Haren haurtzaroa Txantrea auzoarekin dago lotuta. Nafarroako Unibertsitatean filologia ikasi zuen. Ondoren mota askotako lanbideak izan zituen, lantegietan eta biltegietan lan egiten. Gaur egun Ultzamako haranean kultura dinamizatzailea da. Ezkonduta, bi seme-alaba ditu.

## Prentsa 
Patxi Irurtzun hedabide desberdinetan idatzi du: *El Canto de la Tripulación*, *El Europeo*, *Rolling Stone*,o *Dominical*, besteak beste. Halaber, Noticias taldeko *ON* magazinen idazten du hamabostean behin. 

## Obra 

### Eleberriak 
* *Tratado de hortografía (Una novela sobre el Rock radikal Vasco)*
* *Chucherías Herodes (Guía turística de Jamerdana)*
* *Diez mil heridas*
* *Los dueños del viento*
* *Pan duro*
* *¡Oh, Janis, mi dulce y sucia Janis! (Memorias de una estrella del porno -amateur-)*
* *Cuestión de supervivencia*
* *Ciudad Retrete*
* *Odio enamorado*
* *El tren de los locos*

### Narrazioak 
* *Once millones de ejemplares vendidos*
* *La tristeza de las tiendas de pelucas* 
* *Ajuste de cuentos*
* *Cuentos sanfermineros*
* *La polla más grande del mundo*
* *Cuentos de color gris*
* *El cangrejo valiente*

### Bidaldi liburua 
* *Atrapados en el paraíso*

### Egunerokoa 
* *Dios nunca reza*

### Kronikak 
* *Mi papá me mima* (aitatasunaren inguruko artikuluak; lan hauek *Guía del Niño* aldizkarian plazaratu zituen)
* *De igual a igual. 8 historias del comedor social París 365* 

### Haur literatura 
* *Érase una vez en Navarra* (10 liburu)
* *Kaperu*
* *Franklin, el del pararrayos* 
* *Pizarro, el hijo del sol*
* *Hernán Cortés, el conquistador* 
* *Beethoven, el músico sordo*
* *Mozart, el pequeño gran músico*
* *Locatis/ Marimatraka*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Idazlearen blog ofiziala.
* :Elkarrizketa *Diario de Navarra* egunkarian, 2020/07/15.
* :*Tratado de (h)ortografía* liburuaren aurkezpena Ménades liburudendan.
Legarreko leizea

**Legarreko leizea** kobazulo bat da, Malerrekako Donamaria herriko Gaztelu auzoan dagoena.  Bertan Espainiako Gerra Zibilean zenbait gorpu bota zituztela eta, gerra krimen haiengatik aztertutako Nafarroako hobi komuntzat hartzen den puntuetako bat da leize hau.

## Sagardia-Goñi familiaren hilketa 
1936ko abuztuaren 30ean, Gazteluko Juana Josefa Goñi Sagardia, 38 urteko emakumea bere seme-alabekin batera desagertu zen. Hamabost egun lehenago etxetik eta herritik kanporatuak izan ziren lapurreta txikiak egitea egotzita. Tarteko egun horietan mendian bizi izan ziren adarrez egindako txabola batean, Pedro Sagardia aitaren zain. Aita eta seme nagusiena gerrako frontera derrigorrez bidalita zeuden eta ezin izan zuten lagundu. Gau horretan norbaitek txabola erre eta familia leizera bota zuen, ziurrenez aurrez erahilda.

Hainbat atxiloketa egin zituzten eta kasua zabalik egin zen 10 urtez, baina leizearen barrutik ikuskatu ondoren kasua itxi zuten. Eskualdean kasuari buruzko isiltasuna ezarri zen, gaia tabua bihurtu zen familia askotan eta historia hau legenda bihurtu zen.

2014an gerrako fusilatuen gorpuen bilako azterketa batean Legasako Iñaki Indart gaztearen gorpua agertu zen eta honek Sagardia-Goñi familiaren auzia berriz piztu zuen.

Aranzadi Zientzia Elkartearen indusketa lanei esker, 2016ko irailean Juana Josefa eta bere sei seme-alaben gorpuzkiak berreskuratu ziren: Joaquin (16), Antonio (12), Pedro Juan (9), Martina (6), Jose (3) eta Asunción (urte eta erdikoa). Juana Josefa haurdun zegoela aipatu izan den arren, Aranzadiko teknikariek gorpuzkien azterketaren ondoren ezin izan zuten konfirmatu hipotesi hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olaberria burdinola (Oiartzun)

**Olaberria burdinola** Oiartzungo industria aurre garaiko aztarna multzo bat da: gutxienez presa, burdinolaren eraikin nagusia, labeak eta zubi batek osatua.

## Kokapena 
Ergoien auzoan kokatua dago, Oiartzun ibaiaren alboan, itsasoaren gainean 70 metrotako garaieran.

## Historia 
Eraikina XVI. mendekoa da.

XVIII. mendean Jose Ramon Minondo goizuetarra zen arduraduna; XXI. mende hasieran hark Goizuetako Goitzarin burdinolara bidalitako gutun-sorta handi bat aurkitu zen. Horri esker, garai horretako bizimoduari buruzko detaile asko ezagutu dira; besteak beste, Donibane Lohizuneko burdinolekin eta Ainhoa eta Larraineko biztanleekin harremana zutela -nahiz eta Espainia eta Frantzia gerran egon-.

## Babes maila 
thumb|Multzoaren parte den galtzada eta zubia.
Eusko Jaurlaritzaren Arkeologia Ondarearen datu basean "ustezko arkeologia eremu" bezala katalogatua dago, 48. zenbakiarekin.

2021 urtean, XVIII-XIX mendeen artean burdinolaren arduradun izandako Jose Ramon Minondoren euskarazko gutun sorta handi bat argitaratu zuten Euskaltzaindiak eta Nafarroako Jaurlaritzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Désiré-Joseph Mercier

**Désiré-Félicien-François-Joseph Mercier** (Braine-l'Alleud, 1851ko azaroaren 21a - Brusela, 1926ko urtarrilaren 23a) belgikar kardinala izan zen.

Malinasko apaiztegian ikasi zuen eta 1874an apaiztu zen. Teologian lizentziatu eta filosofian doktoratu zen Lovainako Unibertsitatean. Tomista garrantzitsua izan zen eta gai hori irakatsi zuen Lovainan. *Revue Néoscholastique*-ren sortzailea eta editorea izan zen. 1897ko *Les origines de la psychologie contemporaine* lanak nazioarteko errekonozimendua ekarri zion.

Pio X.a Aita Santuak Malinasko artzapezpiku izendatu zuen 1906an eta kardinal 1907an. 1914an *Abertzaletasuna eta Erresistentzia* gutun pastorala argitaratu zuen eta Belgikaren erresistentzia eredu bat izan zen Alemaniaren okupazioaren aurrean Lehen Mundu Gerran.
Ismael Echeverría

**Ismael Echevarría** (Cordoba, Argentina, 1934 &ndash; Mar de Plata, Buenos Aires, Argentina, 2000ko abuztuaren 8a ) aktore, dantzari, umorista eta abeslari folkloriko argentinarra izan zen. *Los Bombos Tehuelches* talde ezaguneko kidea izan zen. 

## Biografia 
Kordoban jaioa, Walter anaiarekin batera, Buenos Airesera joan zen 1965ean.

Augusto Codecá, Santiago Bal, Cacho Castaña, Elio Roca, Soledad Silveyra, Ricardo Bauleo, Susana Brunetti, Laura Bove, Nelly Panizza, Alberto Anchart, Gianni Lunadei, Luis Dávila, Fernando Siro, Rodolfo Ranni zinemagile handiekin eta beste batzuekin batera aritu zen. 

Ismael Echavarría 2000ko abuztuaren 8ko egunsentian hil zen, minbiziaren biktima, eta harekin borrokan aritu zen denbora luzez. Haren gorguzkia Mar del Plata herriko Parque hilerrian daude .  66 urte zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Goiricelaya Burón

**María Goiricelaya Burón** (Bilbo, Bizkaia, 1983ko urtarrilaren 26a) euskal antzerki-zuzendaria, antzerkigilea, ahots-espezialista eta antzerki-ikertzailea da.

## Biografia 
2005ean Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. 2006. urtean, unibertsitate berean graduondoko bat egin zuen Antzerkian eta Arte Eszenikoetan. 2007an, Diziplina akademikoan, Antzerkian eta Arte Eszenikoetan masterra egin zuen Londresko Unibertsitateko Central School of Speech and Draman. 2009an Arte Eszenikoetako masterra egin zuen Juan Carlos Erregea Unibertsitatean.

Ahots-espezialista, Arte Dramatikoko Errege Eskola Nagusian, Roy Hart Center (Frantzia), IrakasleaPiesn Kozla (Polonia), Yoshi Oida (Errumania) eta Espainiako Testu eta Bertso Klasikoan trebatu da. 2008tik, KABIA euskal antzerki-konpainiako kide da, aktore eta ikertzaile gisa, eta ENTRE konpainiako kide. Zortzi urtez aritu zen albistegietako kazetari gisa (A3 TV) eta Euskal Herriko interpretazio-eskola askotako ahots-irakasle gisa.

2016. urtean Antzerkian eta Arte Eszenikoetan doktoratu zen, Euskal Herriko Unibertsitateko Arte Ederren Fakultatean, bere tesia: *Aktorearen ahozko entrenamendua XX. eta XXI. mendeetan.* *Ahots eszenikoaren antropologiarantz*. 2019an Kataluniako Unibertsitate Irekian (katalanez: *Universitat Oberta de Catalunya*) Kultur Kudeaketako Masterra egin zuen.

2017an, Ane Pikaza aktorearekin batera, *La Dramática Errante* konpainia sortu zuten, hiru lan-ardatz nagusirekin: emakumeentzako sorkuntza-espazioak babestea, euskararen normalizazioa, eta gizartean eragina duten gaiak zabaltzeko konpromisoa.

2021ean, *Altsasu* izan zen konpainia ofizial gisa sinatu zuten lehen proiektua, eta *Mugako Antzerki Berria i*kerketa, prestakuntza eta antzerki-sorkuntzako zentroaren *Orbaintzea* proiektuaren barruan sortu zen.

Bilboko BBK aretoko arte-programatzailea da. 2021etik Zentro Dramatiko Nazionaleko kide da *Egoitza Dramatiko*en programatik.

## Lanak 
* 2018 Ocaña, Sevillako José Pérez *Ocaña* margolariari omenaldia (1947-1983). Unai Izquierdok idatzitako lana.
* 
* 2019 *Lyceum Club*, Espainian emakumeen eskubideen alde borrokatu zen lehen klubari omenaldia.
* 2020 Ama Kuraia / Ama Korajea Bilboko Arriaga Antzokirako.
* 2020 *Nire etxeko patioa / Harri Orri Ar,* begietara begira zauriak sendatu nahi dituen antzerki ikuskizuna.
* 2021 *Yerma*, euskaraz eta gaztelaniaz.
* 2021 *Altsasu*, 24 ordu eskasean, herri bat telebistako plato bihurtu da, eta kasu bat Estatuaren kontu.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2021 Zentro Dramatiko Nazionalean.
* 2021 Antzerkiko MAX Sarien XXIV. edizioan finalista El patio de mi casa lanarekin.
* 2021 Arte Eszenikoen sei Max Saritarako hautagaia, *Ama Kuraia* / *Madre Coraje* lanarekin.
* 2023 Max Saria, antzerkirako egokitzapen edo bertsio onenari, ‘Yerma’ lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 'Eraldaketa' hitz garrantzitsua da, bai, baina antzerkiak galderak sortzeko ahalmena du Berria, 2025.03.13
Demonio (argipena)

**Demonio** terminoak hainbat adiera du:

Euskaraz, funtsean, polisemikoa da (Deabrua/deabruak bezalaxe):

* **Demonioa edo Deabrua**, gaizkiaren nagusia, Etsaia, Antikristoa.
* **Demonioak edo deabruak**, izaki anitzak, aingeru eroriak, hauek ere gaizkiaren zerbitzari.

Aurrekoarekin lotua:
* **Demonologia**, teologiaren adarra, deabruak aztertzeaz arduratzen dena.
Besterik:
* Demonio (Mc), hip-hop musikari espainiarra.
* Daemon (informatika), bigarren mailan exekutatzen den programa.
* Tasmaniako demonioa edo deabrua, Tasmaniako (*Sarcophilus lanarius*)  martsupiala.
* *El dimoni de Badalona* Badalonako jai tradizionala, Katalunian.
**Zazpi demonioen bidaia*, Manuel Mujica Lainezen eleberria (originala: *El viaje de los siete demonios)*
Horacio Aguirre

**Horacio Eleodoro Aguirre** (Campo Quijano, Argentina, 1938ko uztailaren 3a &ndash; Campo Quijano, Salta, 1992ko apirilaren 25a), musikari eta musikagilea, 1960 inguruan Alberto González Lobo ordezkatu zuen Los Cantores del Alba-n 22 urte besterik ez zituela. Gitarran birtuosoa eta konposizioan etorri oso sortzailearekin, taldean bere papera funtsezkoa izan zen, bigarren ahotsa eta lehen gitarra izan zen.

Agirrek sekulako nortasuna zuen gitarra jotzeko eta sormen ahalmen bikaina, besteak beste Hugo Alarcón, Tedi Fleytas, José Ríos eta Lalo Landaren tamainako Saltako poetekin bikotea egin zuen, Gilen (Trío Los Panchos hirukotea) eskola zuela esaten zuen gitarra jotzeko, abestiak prestatzen zituen, ondoren taldeari aurkezten zizkion moldaketak egiteko. Arotza zen.

1992ko apirilaren 25ean hil zen biriketako minbiziaren ondorioz Saltako Campo Quijanon. Hil zenean taldekidea zen oraindik, Tomás Tutú Campos, Gilberto Vaca eta Javier Pantaleón bezala.

Argentinako historiako folk gitarrista onenetakotzat hartzen da. Beraz, eman diezaiogun abeslari honi zutik txalo bat.

## Kanpo estekak
Corentin Cariou (Parisko metroa)

**Corentin Cariou** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 19. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Deabru (argipena)

**Deabru** terminoak hainbat adiera du:

Euskaraz, funtsean, polisemikoa da (Demonioa/demonioak bezalaxe):

* **Deabrua**, gaizkiaren nagusia, Etsaia, Antikristoa.
* **Deabruak**, izaki anitzak, aingeru eroriak, hauek ere gaizkiaren zerbitzari.

Lotutako termino alegorikoak:

* Deabruaren harrikatzea, ohitura islamikoa.
* Deabruaren abokatua, katolizismoaren figura bat, kanoninazio prozesuetan.
* Deabruarekin hitzarmena, kondaira anitzen sorburua kultura kristauan.

Beste temino batzuk. Kulturan:

* Deabruak Teilatuetan, euskal rock taldea.
* Deabru Beltzak, Bilboko antzerki taldea.
* Deabruaren letaginak, Fernando Morilloren liburua.
* Deabruaren eskola, euskal literatura buruzko webgunea.
* Deabruaren hiztegia, Ambrose Bierce estatubatuarraren liburua.
* Deabruaren gurutzea, Gustavo Adolfo Bécquer espainiarraren ipuina.
* Idi Deabru, Dragoi Bola manga/animeko pertsonaia bat.
* Deabruaren besaulkia, Valladoliden gordetzen den altzari bat, kondairekin lotua.

Zientzietan:

* Tasmaniako deabrua, desagertutako martsupiala.
* Deabruaren nukleoa, plutoniozko bonba atomikoetan erabiltzen den kontzeptua.

Geografia:

* Deabruaren zubia esaten zaie zenbait egiturari:
** Deabruaren zubia Irunberriko zubi urperatua.
** Kastrexanako zubiari ere esaten zaio.
** Deabruaren zubia (Martorell), Kataluniako Martorell eta Castellbisbal udalerrietan.
** Deabruaren zubia (Saint-Jean-de-Fos) Frantziako Languedoc-Roussillonen dagoen zubia.
** Teufelsbrücke edo Deabruaren zubia, Reuss ibaian, Suitzan.
* **Deabruaren Dorrea**, mendi bat Wyomingen.
* Deabruaren Uhartea, Guiana frantziarreko uhartea.
* **Erraldoien eliza** edo **Deabruaren eliza** (finlandieraz, *Jätinkirkko*), Finlandiako egitura megalitikoa.
* Begi Beltzaren galaxia, Deabruaren begia ere esaten zaiona.
Belar (argipena)

**Belar** terminoak hainbat adiera du:

* Belarra, landare zurtoin-biguina, zelai eta belardietakoa.
* Belar elikagarriak, giza-kontsumorako landare multzoa, zeinen parte diren:
** Belar on edo usain belarrak
** Sendabelarrak
** Hainbat espezie, belar izena dutenak ohiko izen gisa, hala nola lo-belarra, katu-belarra, eta abar.
* Belar gaiztoak, soro eta lorategietan gizakiak kaltegarritzat dituenak
* Belar ondua, bazka-landarea animaliei emateko.
**Belarra** formari dagokionez:

* Euskal deitura da Belarra, adibidez pertsona hauena:
** Martin Belarra Irisarri (1807-1878), nafar enpresari eta poliotikaria.
** Ione Belarra, nafar politikaria.
* Belarra, Aragoiko herria.
* Belarra y Compañía, baxera egiten zuen Nafarroako enpresa.
* Belharra, surflarien olatu bat, Lapurdiko kostan.
The Unforgivable

***The Unforgivable*** 2021eko Nora Fingscheidt alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, 2009ko *Unforgiven* telesail laburrean oinarrituta.

## Argumentua 
Presondegitik atera bezain pronto, gizarteratzen saiatuko da Ruth Slater; jendarteak ez dio barkatuko, ordea, iragana. Erredentziorako aukera bakarra ahizpa gaztea topatzean ikusiko du.

## Aktoreak
* Sandra Bullock: Ruth Slater
* Vincent D'Onofrio: John Ingram
* Viola Davis: Liz Ingram
* Jon Bernthal: Blake
* Richard Thomas: Michael Malcolm
* Linda Emond: Rachel Malcolm
* Aisling Franciosi: Katherine Malcolm
* Rob Morgan: Vincent Cross
* W. Earl Brown: Mac Whelan
* Emma Nelson: Katie Slater

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
House of Gucci

***House of Gucci*** 2021eko Ridley Scott ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
1980ko hamarkadan Reggiani eta Gucci ezkonduta egon ziren. 1995ean Gucci erail egin zuten, buruan tiro eginda. Mertzenario bat izan zen tirokatzailea. Urte batzuk geroago, Reggianiri egotzi zioten hilketaren ardura, hiltzailea kontratatzearena, hain zuzen ere. 1998an errudun deklaratu zuten, eta 29 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Preso zegoela suizidatzen saiatu zen behin, bere burua urkatzen ahaleginduta. 2011n atera zen presondegitik, 18 urteko zigorra beteta, jokabide ona izan zuela argudiatuta.

## Aktoreak
* Lady Gaga: Patrizia Reggiani
* Adam Driver: Maurizio Gucci
* Jared Leto: Paolo Gucci
* Jeremy Irons: Rodolfo Gucci
* Salma Hayek: Giuseppina Auriemma
* Al Pacino: Aldo Gucci
* Jack Huston: Domenico De Sole
* Reeve Carney: Tom Ford
* Camille Cottin: Paola Franchi
* Vincent Riotta: Fernando Reggiani 
* Alexia Muray: Silvana Reggiani 
* Mia McGovern Zaini: Alessandra Gucci
* Florence Andrews: Jenny Gucci
* Mădălina Diana Ghenea: Sophia Loren
* Youssef Kerkour: Nemir Kirdar
* Mehdi Nebbou: Said
* Miloud Mourad Benamara: Omar
* Antonello Annunziata: Karl Lagerfeld
* Catherine Walker: Anna Wintour
* Martino Palmisano: Richard Avedon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
VeggieBoards

**VeggieBoards. A Vegetarian & Vegan Community**,  beganismo eta barazkizaletasun inguruko Interneteko foro ezagunetariko bat da. 2000aren abenduan sortua, egun milaka jarraitzaileak ditu.

## Historia 
Foroa 2000ko abenduan ekin zion bere ibilbideari. 2011ko urrian 50.000 partaide zituen, 30 foroetan antolatuta. 

## Gaiak 
Asko dira:
* Animalien ongizatea
* Animalien eskubideak
* Ingurumena
* Osasuna
* Errezetak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :VeggieBoards.com, komunitatearen webgunea.
* :Foro vegetariano.com.
Dýrið

***Dýrið*** (), nazioartean ***Lamb*** deitua, 2021eko Valdimar Jóhannsson islandiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Seme-alabarik ez duen bikote batek ume jaioberri misteriotsu bat topatuko du bere landetxean, Islandian. Familia bat osatzeko aukerak ilusioa piztuko die biei, baina zorigaitza ere esperoan dute.

## Aktoreak
* Noomi Rapace: María
* Hilmir Snær Guðnason: Ingvar
* Björn Hlynur Haraldsson: Pétur
* Ingvar Eggert Sigurðsson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Botas

**Iñigo Botas Armentia** (Gasteiz, 1953- Oviedo, 2013ko otsailaren 22a) zinema-zuzendari eta gidoilaria izan zen.

## Biografia 
Nafarroako Unibertsitatean Zuzenbide ikasi ondoren, ikasketak utzi zituen zinema ikasketak egiteko Madrilgo Taller de Artes Imaginarias eskolan. Filmes del Oasis ekoizetxea sortu zuen; bertan laburmetraiak, publizitate bideoak eta industria bideoak landu zituen. 59 urtekin hil zen Oviedon.

## Filmografia 
### Laburmetraiak 
Bere filmografia ez da oso luzea:
* *Párvulos* (1978, zuzendari, gidoilari), laburmetraia
* *Eranse dos veces* (1979, zuzendari, gidoilari), laburmetraia
* *El exhibicionista* (1980), zuzendari, gidoilari), laburmetraia
* *Best Seller* (1982, zuzendari, gidoilari)
* *Iniciativa privada*, Antonio A. Ferré (1986, zuzendariaren laguntzailea), laburmetraia

### Luzemetraiak 
* *Pintadas*, Juan Estelrich (1997, zuzendariaren laguntzailea)

### Bideo klipak 
* *Dicen* (1992)

## Sariak 
* 1978: *Eranse dos veces* Oberhausengo Laburmetraien Nazioarteko Federazioaren saria.
* 1980: *El exhibicionista* Bilboko Dokumental eta Laburmetraien Zinemaren Lehiaketan, bigarren saria. 
* 1992: *Dicen* bideoklipekin Gasteizko Bideo Jaialdiaren saria.
Certamen Internacional de Cine Documental y Cortometraje de Bilbao (1980) por El exhibicionista. Premio en el Gasteizko Bideo Jaialdia (1992) por el videoclip Dicen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iñigo Botas IMDb webgunean.
James Hogg

**James Hogg** (Ettrick, Selkirkshire, 1770eko abenduaren 9an baitatua - *ibidem*, 1835eko azaroaren 21a) ingelesez eta eskozieraz idatzi zuen eskoziar idazlea izan zen.

Artzain eta nekazari lanetan aritu zen eta irakurketaren bidez bere burua hezi zuen. Bere garaiko idazle handi askoren laguna izan zen, Walter Scott barne. "Ettrickeko artzain" izenarekin ezagutu zuten, eta izen honekin ere argitaratu zuen.

Olerkiak, kantu bildumak, Walter Scotten biografia eta eleberriak argitaratu zituen. *The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner* (*Bekatari justifikatu baten memoria pribatuak eta aitorpenak*) eleberriagatik gogoratzen da batez ere.

## Lanak 
**Scottish Pastorals* (1801) (olerkiak)
*''The Shepherd's Guide* (1807) (ardiei buruzko saiakera)
**The Mountain Bard* (1807) (olerkiak)
**The Forest Minstrel* (1810) (olerkiak)
**The Spy* (1810–11) (astekaria)
**The Queen's Wake* (1813) (olerkiak)
**The Pilgrims of the Sun* (1815) (olerkiak)
**Mador of the Moor* (1816) (olerkiak)
**The Brownie of Bodsbeck* (1817) (eleberria)
**The Surpassing Adventures of Allan Gordon* (1818) (eleberri laburra)
**Jacobite Relics* (1819) (protesta jakobiten abestien bilduma)
**Winter Evening Tales* (1820) (ipuinak, eleberri laburrak, olerkiak)
**The Three Perils of Man* (1822) (eleberria)
**The Three Perils of Woman* (1823) (eleberria)
**The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner* (1824) (eleberria)
**Queen Hynde* (1824) (olerkiak)
**The Brownie of the Black Haggs* (1828) (ipuina)
**The Shepherd's Calendar* (1829) (saiakera bilduma)
**Songs, by The Ettrick Shepherd* (1831) (abestiak)
**Altrive Tales* (1832) (ipuinak)
**A Queer Book* (1832) (olerkiak)
**Familiar Anecdotes of Sir Walter Scott* (1834) (biografia)
**A Series of Lay Sermons* (1834) (diskurtso moralak eta erlijiosoak)
**Tales of the Wars of Montrose*(1835) (ipuinak)
**Tales and Sketches of the Ettrick Shepherd'' (1837)

## Kanpo estekak
Sherpa.ai Aizkolari Txapelketa

**Sherpa.ai Aizkolari Sariketa** Euskal Herriko aizkolarien artean jokatzen den sariketa da.

## Historia 
2020. urtean Euskadiko Herri Kirol Federazioak txapelketa nagusia ez antolatzea erabaki zuen, COVID-19 pandemia zela eta. Aizkolariek ez zuten erabakia ongi hartu eta beraiek txapelketa propioa antolatzea erabaki zuten, Sherpa.ai adimen artifizialeko enpresak babesturik. Arrakastatsua izan zenez, 2021ean jarraipena eman zitzaion eta binakako txapelketa ere antolatu zen.

2023an gizonezkoen txapelketaren lana aldatu zuten, finalean 10 kana-erdiko eta 4 oinbiko ebaki behar izan baitzituzten. Aipatzekoa da, halaber, 2023ko banakako probak lurraldeetako federazioetako epaile ofizialek kontrolatu zituztela, aurreko urteetako saioak ez bezala.  

## Palmaresa 
### Bakarkakoa 
### Binakakoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porte d'Italie (Parisko metroa)

'''Porte d'Italie''' Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 13. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 7. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Garret Hobart

**Garret Augustus Hobart** (Long Branch, New Jersey, 1844ko ekainaren 3a - Paterson, New Jersey, 1899ko azaroaren 21a) estatubatuar politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako presidenteordea izan zen 1897tik hil zen arte.

Enpresen abokatu lanetan aberastu zen. Alderdi Errepublikanoko eta New Jerseyko Ordezkarien Ganberako eta Senatuko kide izan zen. 1896ko hauteskundeetan presidenteorde hautatu zuten, eta William McKinley hautagaitzako kideak lortu zuen presidente kargua.

Oso ezaguna izan zen lehendakari gisa, eta lehendakariarentzat aholkulari baliotsua izan zen. Agintaldia amaitu ezinik hil zen.
San Andres eliza (Orotz-Betelu)

**San Andres eliza** Orotz-Betelu udalerriko erdialdean Erdi Aroko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

## Historia 
Herriaren goialdean kokatua, erromaniko jatorriko eraikuntza da, ondorengo mendeetan berrikuntza garrantzitsuak jasan dituena, batez ere XVI. mendean eta baita XX. mendean ere. Erretaula nagusia Juan Huitzi Ituren irunberriar eskultoreak kontratatu zuen, eta 1645ean hil zenean bere seme Felixi eskualdatu zion. Gaspar Ramosek ere parte hartu zuen prozesuaren amaieran, eta hari esleitu zitzaion fardelezko eskultura guztia. Polikromia zorigaiztoko batek mazoneria zein eskultura indargabetzen ditu.

## Eraikina 
Hiru ataleko habearte bakarreko tenplua da, oinetan koru modernoa duena. Ataria modernoa da, bertako motiboak dituzten beirate modernoak ditu: erromeria, Dorreak antzinako itxura mantentzen du. Sarrerako lorategia Orotz-Beteluko eta Azparrengo hilarri zaharrekin ornatuta dago. Orotzekoak elizaren lurrean aurkitu zituzten, 1950eko hamarkadan konpondu baitzuten. Lorategian Orreagako Ama Birjinaren harrizko kopia bat dago, Eusebio Rebolé artistak egina.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Orotz-Betelu

## Kanpo estekak
San Migel eliza (Olaldea)

**San Migel eliza** Orotz-Betelu udalerriko Olaldea auzoan 1894. urtean eraikitako kristiau eliza bat da, estilo modernoan.

## Historia 
Eliza auzoko gainerakoen ondoan eraiki zuten, Olaldeko ola ireki zutenean, Lehenago, Santa Teresari sagaratutako baseliza bat egon zen hemen, 1894an San Migel ermitak ordezkatu zuena, olaldear populazioa hazi zenean San Migel eliza bihurtu zena.

## Eraikina 
Kanpoaldea Nafarroako eremu honetakoa da, harri zuriz eraikia eta, ertzetan, granito arrosazko bloke ilunak. Jaiotza nagusia errepidearekiko perpendikularrean dago, errepidearen eta Irati ibaiaren artean, eta mendebaldean kanpandorrea altxatzen da, lau isurkiko teilatua duena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Olaldea
* Orotz-Betelu

## Kanpo estekak
Pausandiko zubia

**Pausandiko zubia** Nafarroa Garaiko Orotz-Betelu udalerriko Olaldea auzoan kokatutako zubi bat da. Tokiko bideak zeharkatzen du, Irati ibaia zeharkatuz.

## Historia 
Zubia 1912an eraiki zen Olaldeko ola hornitzen zuten inguruko mendietatik ateratako egur-sortak igarotzea ahalbidetzeko.

## Erreferentziak 
* Orotz-Betelu. Nafarroako Entziklopedia Handia.

## Ikus, gainera 
* Olaldea
* Orotz-Betelu

## Kanpo estekak
Orotz-Beteluko jauregia

**Orotz-Beteluko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orotz-Betelu udalerriko erdialdean Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Egia esan, bi jauregi ezberdin zeuden, *Gainekoa* eta *Pekoa *deituak, hurrenez hurren. Gaineko jauregiko edo Peko jabeek, belaunaldiz belaunaldi, erregearen montero lanbidea bete zuten. Karlos V.ak errege-sari hori berritu zuen Martin Orotzen alde 1523. urtean. Armarriaren arabera, armarria urrezkoa zen eta bost sable-burela zituen.

Peko jauregia, edo behekoa, Diego Semenetz Gorraitzekoa zen 1651n, eta armagintzako lurmutur ere bazela adierazi zen. Kalitate hori zutenez, kuartelei aurre egiteko eskatu zuten Nicolás Jiménez de la Puentek 1754an, eta Juan José Jiménez de la Puentek 1788an. Nafarroako Kontuen Ganberaren zerrendan, Madrilera 1723an igorritakoan, jauregi bakar bat aipatzen da, zeinaren jabea garai hartan Juan Antonio Martínez de Peralta baitzen. Armarria urrezkoa zen, eta makila bakar bat zuen urdinean; gulezko ertzak, urrezko zortzi sotuerekin, aldaeraren batean hamar izatera iristen direnak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Orotz-Betelu

## Kanpo estekak
Orotz-Beteluko zubia

**Orotz-Beteluko zubia** Nafarroa Garaiko Orotz-Betelu udalerriko erdigunen kokatutako zubi bat da. NA-2045 errepideak zeharkatzen du, Irati ibaia zeharkatuz.

## Historia 
Zubia Erdi Arokoa da, baina beste alderdi batzuk ez dira ezagutzen, Orotz-Beteluko parrokia-artxiboa frantziarrek erre baitzuten Konbentzioaren Gerran.

## Erreferentziak 
* Orotz-Betelu. Nafarroako Entziklopedia Handia.

## Ikus, gainera 
* Orotz-Betelu

## Kanpo estekak
Arnold Ruge

**Arnold Ruge** (Bergen auf Rügen, 1802ko irailaren 13a - Brighton, 1880ko abenduaren 31a) alemaniar filosofo eta idazlea izan zen.  Ludwig Ruge bere anaia zen.

## Biografia 
Halle, Jena eta Heidelbergeko unibertsitateetan ikasia, 1925ean 14 urteko kartzela zigorra ezarri zioten ikasleen protestetan parte hartzeagatik. 1930ean, Hallen jarri zen bizitzen, eta filosofia irakatsi zuen, nahiz eta, bere jarduera politikoak zirela medio, laster postua kendu zioten. Ezker hegeliarrari eta Alemaniako Gazte Mugimenduari atxikia, Karl Marxen kolaboratzailea ere izan zen, eta elkarrekin argitaratu zuten *Deutsch-Französische Jahrbücher* aldizkaria. Baina laster bi pentsalariak urrundu ziren. Heinrich Bernhard Oppenheimekin batera *Die Reform* egunkaria plazaratu zuen itxiarazi izan arte. 1848-1849ko alemaniar iraultzan parte hartu zuen; honen porrota ondoren Ingalaterrara erbesteratu zen eta bertan hilko zen 1880an.

## Obra 
* *Schill und die Seinen. Trauerspiel*. Stralsund 1830
**Neue Vorschule der Aesthetik* 1837
**Hallische Jahrbücher für deutsche Wissenschaft und Kunst* 1838-1840
**Deutsche Jahrbücher für Wissenschaft und Kunst* 1841-1842
**Anekdota zur neuesten deutschen Philosophie und Publicistik* 1843
**Deutsch-französiche Jahrbücher* 1844
**Zwei Jahre in Paris* 1846
**Aus früherer Zeit* 1862-1867
* *Aufruf zur Einheit*. Berlin 1866
* *Aus früherer Zeit. Autobiographie*. Berlin 1863–67, 4 v.
* *Bianca della Rocca. Historische Erzählung*. Berlin 1869
* *Acht Reden über Religion*. Berlin 1875
* *Briefwechsel und Tagebuchblätter aus den Jahren 1825–1880*. Berlin 1885–86, 2 v.
* *Geschichte unsrer Zeit seit den Freiheitskriegen*. Leipzig 1881
* *Juniusbriefe*. Leipzig 1867
* *Der Krieg*. Berlin 1867

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orotz-Beteluko udaletxea

**Orotz-Beteluko udaletxea** Orotz-Betelu nafar udalerriko udaletxea da.

Orotz-Beteluko Udalaren egoitza da eta zeharkarrikan kokatuta da.

## Eraikina 
Enparantzan dago, errepidearen ondoan, eta 1955ean eraiki zuten, aurrekoa eraitsi ondoren. Beheko solairua eta goiko solairua ditu. Lau isurkiko teilatua duen eraikin exentua da. Fatxada nagusiak zokaloa, izkin-katea eta baoak ditu, harriz inguratuta; gainerako paramentua zarpiatuta eta margotuta dago. Arkupea du, harrizko arkuez osatua. Bere arkitektura inguruko ohiko arkitekturan integratzen da. Eraikinean bi etxebizitza, mediku-kontsultategia eta posta-bulegoa daude.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Orotz-Betelu

## Kanpo estekak
Artzibarko udaletxea

**Artzibarko udaletxea** Artzibar nafar udalerriko udaletxea da.

Artzibarko Udalaren egoitza da eta Nagore kontzejuan kokatuta da.

## Eraikina 
Nagoren dago, ibarraren erdigune geografikoan, Urrobi ibaiaren eskuinaldean. Behe solairua eta bi solairu altu dituen eraikuntza zaharra da. Nagusian, harrizko portada du eta, gainerako paramentua, zarpiatuta eta margotuta dago. Bere arkitektura inguruko ohiko arkitekturan integratzen da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Artzibar

## Kanpo estekak
Gaita (argipena)

**Gaita** terminoak hainbat adiera du:

Musika tresnak:

* **Gaita** xirolarruaren izenetako bat da, eta bereziki iberiar penintsulako instrumentu honen aldaerak izendatzeko erabiltzen da, ikus beraz:
** **Gaita (xirolarrua).**
** **Xirolarrua**.
* **Gaita** **dultzaina** edo **bolingozoa** izendatzeko ere erabiltzen da.

Besterik:
* **Gaita**, euskaraz, umore onaren sinonimo bat da.
Iñarbeko arroila

**Iñarbeko arroila** Nafarroa Garaiko Pirinioaurrea eskualdean kokatutako arroila bat da, Irati ibaiak zeharkatutakoa. Orotz-Betelu eta Artozki herrien artean dago, 2,50 kilometroko luzerarekin eta 7,30 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 612 metroko aldea dago ibaiaren mailaren (gaur egun Itoizko urtegiaren pean) eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Lakorri eta ezkerraldeko Baxa mendiak.

Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.

## Ezaugarriak 
Lurraldea babesteko eta erabiltzeko eskualdeetako hirigintza-arauei buruzko apirilaren 10eko 6/1987 Foru Legeak erreserba natural izendatu zuen. Bere perimetroaren barruan kareharrizko labar ugari daude, sai arre kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.

Mendi-mazelak zuhaitz-landaretza ugariz estalita daude, eta askotariko espezieak dituzte. Baso hezeetan pagoak eta haritzak daude karraskila menditarretara igarotzeko, eta ametz ilaundun eta pinu gorri tartekatzen dira. Bigarren mailako espezie ugarik (hostazuri, otsalizar, astigar arrunt, eihar frantses, ezki hostozabal, ezpel arrunt, etab.) barietatea eta kolorea ematen diote erreserba horri.

## Erreferentziak 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Irati ibaia

## Kanpo estekak
MS (argipena)

**MS** edo **ms** laburdurak honako adiera hauek izan ditzake:

## Neurri-unitateak 
* **Milisegundoa** (ms), segundoa baino mila aldiz txikiagoa.
* **Milisiemens** (mS), siemens baten milaren zatia, konduktantzia elektrikoa neurtzeko unitatea;
* **Megasiemens** (MS), milioi bat siemensen unitate baliokidea;

## Politika 
* **MS** edo **Mugimendu Sozialista**, ildo ez ofizialeko euskal ezker abertzalekoa.
* **Mouvement socialiste**, Belgikako alderdi politikoa.

## Geografia 
* **Mato Grosso do Sul**, Brasilgo estatuaren laburdura
* **Misisipi**, Estatu Batuetako estatuaren laburdura;

## Informatika 
* **Memory Stick** (MS), memoria-txartela marka komertziala, Sony enpresarena;
* **Microsoft** (MS), informatikako multinazionala; eta honekin lotua:
****MS-DOS** sistema eragilea.
* **Maple Story** (MS), 2Dko MMORPG jokoa;
* **Morgan Stanley** banku estatubatuarraren kode eta laburdura.
***ms**, malaisieraren hizkuntzaren sigla ISO 639-1 arauan;
***.ms** Montserrat uharteko domeinu izena Interneten.

## Bestelakoak 
* **Mara Salvatrucha** gaizkile-taldea, **MS** edo **MS-13** laburduraz ezaguna.
Michel Suleiman

**Michel Suleiman** (Amchit, 1948ko azaroaren 21a) libanoar militar eta politikaria izan zen. Libanoko presidentea izan zen 2008tik 2014ra.

Kristau-maronita familia batean jaio zen eta 1970ean Akademia Militarrean graduatu zen. Libanoko armadaren buru izan zen 1998tik 2008ra. Azken urte honetan Libanoko presidente hautatu zuten. 2014an amaitu zen agintaldian, adiskidetze nazionala lortzen saiatu zen.
Antonio Aretxabala

**Antonio Aretxabala Díez** (Vigo, Galizia, 1963ko maiatzaren 2a) geologoa eta zientzia-dibulgatzailea da. Galizian jaioa, Kantabrian hazi zen, eta Nafarroan, Iruñean, bizi izan da. Geologian lizentziatu zen Oviedoko Unibertsitatean, eta Madrilgo Obra Publikoetako Ministerioan espezializatu zen. Hainbat proiektutan lan egin zuen Kantauri isurialdean eta Madrilen. 1992an NASArekin aldi baterako lan egin zuen, sateliteen jarraipena egiten duen estazioko antenaren zimendu-arazo batengatik, Madrilen. Urte horretan bertan Iruñera joan zen eta Nafarroako Unibertsitateko Arkitektura Eskolan irakasle hasi zen geotekniako aditu gisa. Nafarroako sismikotasun historikoari buruzko ikerketa garrantzitsuak egin ditu, eta 2012ko amaieratik Geologoen Elkargoko ordezkaria da.

Hogeita bost bat urte aritu zen Nafarroako Unibertsitatean irakasle, Arkitektura Eskolan, eta 2016an kaleratu zuten, Nafarroako Unibertsitateko arduradunen esanetan "Ekonomia- eta antolamendu-arrazoiengatik"; eta Antonio Aretxabalaren ustez, arrazoi ideologikoengatik, bertzeak bertze administrazio-erakundeen eta Nafarroako Parlamentuaren aurrean defendatu zuelako herritarrentzat arriskutsua dela Esako urtegia handitzeko obrekin jarraitzea. Izan ere, urtegiaren magalak hausterekin batera, lur mugimenduak hasi ziren eta horrela dihardute 2013a geroztik. Nafarroako Lan Auzitegiak horri buruzko akta egin eta katedra-askatasunean babestuta kaleratzea bidegabea zela ondorioztatu zuen. Nafarroako Unibertsitateak bere gain hartu zuen, eta ikertzaileak kalte-ordaina jaso zuen.

Nafarroako Unibertsitatetik kaleratua izan eta gero Zaragozako Unibertsitatean ibili da lanean. Bertan, Lurraren Zientzietako doktoretza egin zuen, Nafarroako historia, geologia eta eraikuntzaren arteko elkarrekintzari buruz. 

Aretxabalak hainbat artikulu zientifiko eta didaktiko argitaratu ditu eta "Geologia eta Hiria" liburuaren egilea da, Pompeia erromatarrek sortu zuteneko 2100. urteurrena gogoratzeko idatzia (2025). Bertan, geologia hiriaren garapenean funtsezko faktore gisa hartzera gonbidatzen gaitu, lurzoruak eta harriak gure paisaien bilakaeraren lekuko aldaezin gisa erabiliz. Literatura zientifiko eta humanistikoan lehen aldiz, irizpide geologikoak erabiltzen dira Pompelo (Iruñea), muino gorri eta urdin hori, nola sortu zen ulertzeko, Nafar metropoli handi gisa. eta hitzaldi asko eman ditu hainbat forotan. Hedabideetan askotan agertu da, esate baterako Esako urtegiari buruzko bere iritziak azalduz edo ekonomia kapitalistaren etorkizunaz bere iritziak azalduz. Nabarmendu egin da batez ere zientzia dibulgatzaile bezala, etengabeko, betiereko hazkunde ekonomikoaren mitoaren kontrako iritziak zabalduz.

## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak 
*  Iritzi artikuluak.
*  Antonio Aretxabalaren bloga.
Txintxurrimearreko arroila

**Txintxurrimearreko arroila** edo **Ardaizko arroila** Nafarroa Garaiko Auñamendi eskualdean kokatutako arroila bat da, Erro ibaiak zeharkatutakoa. Ardaitz eta Urritzelki herrien artean dago, 0,80 kilometroko luzerarekin eta 3,60 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 251 metroko aldea dago ibaiaren mailaren eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Errergate eta ezkerraldeko Zardoki mendiak.

Natura 2000 sarekoa da.

## Ezaugarriak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erro ibaia

## Kanpo estekak
Cecilienhof jauregia

**Cecilienhof jauregia** () Alemaniako Potsdamgo Jungfernsee aintzira ondoko *Neuer Garten* parkearen iparraldean dagoen eraikin historikoa da. 1990tik Unescok Potsdam eta Berlingo jauregi eta parkeak izeneko multzoan gizateriaren ondare izendatu zuen. XX. mendearen bigarren hamarkadan eraiki zuten.

## Historia 
Cecilienhof izan zen Hohenzollern familiak eraikitako azken jauregia. Alemaniako Gilen II.ak Gilen Prusiako printzea eta bere emazte Cecilie Mecklenburgoa printzesarentzat eraiki zuen. Paul Schultze-Naumburgek diseinatu zuen, Tudor motako landetxe ingeles baten antzeko estiloan, eta 1914 eta 1917 artean eraiki zuten. Bere diseinua Wirral penintsulan kokatutako 'Bidston Court' (geroago 'Hillbark') izeneko etxe batean oinarrituta dago. Etxe hori Little Moreton Hall eraikinean inspiratuta zegoen. Barrualdea Paul Troostek emandako argibideen arabera hornitu zen.

Eraikinak 6 errege-patio ditu, baita adreiluz egindako 55 tximinia ere, 1915ean osatu zirenak; hala ere, eraikuntza atzeratu egin zen Lehen Mundu Gerra hasi zelako, eta Gillen printzeak eta Cecilie printzesak ez zuten okupatu 1917ko abuztura arte. Gilenek, hala ere, erbestera jarraitu zion aitari urtebete geroago; Cecilie printzesak, ordea, bertan bizitzen jarraitu zuen, 1945eko otsailean Armada Gorriak hurbildu zen arte.

Cecilienhof Potsdameko Konferentziaren topalekua izan zen 1945eko uztailaren 17tik abuztuaren 2ra bitartean. Gelak guztiz berrapainduak izan ziren parte-hartzaileen gustura egokitzeko. Horrela, Winston Churchill, geroago Clement Attleek ordezkatuta, Josif Stalin eta Harry S. Truman mahai inguru batean bildu ziren jauregiaren sarrera handian. 1945eko uztailaren 26an, Churchillek eta Trumanek Potsdamgo Aldarrikapena egin zuten, japoniarren errendizioaren nondik norakoak definituz; Truman Hiroshima eta Nagasakiren aurkako eraso atomikoaren agindua prestatzen ari zen bitartean.

Gaur egun Cecilienhof jauregia museo eta hotel bat da. Elizabeth II.a Erresuma Batukoak 2004ko azaroaren 3an bisitatu zuen. 2007ko maiatzaren 30ean, G8ko kanpo-ministroen bileraren egoitza izan zen, bestetik.

## Iruditegia 

Image:
Facade_principale_du_chateau_de_Cecilienhof.jpg|Fatxada nagusia.
Cecilienhof Potsdam - panoramio (2).jpg|Dorre bat.
Cecilienhof - DSC05418 (6976258754).jpg|Patioaren ikuspegia.
L_to_R,_British_Prime_Minister_Winston_Churchill,_President_Harry_S._Truman,_and_Soviet_leader_Josef_Stalin_in_the..._-_NARA_-_198958.jpg|Bigarren Mundu Gerra amaieran hemen bildu ziren irabazleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Stiftung Preußische Schlösser und Gärten webgunea.
Playboy untxitxo

[thumb|250px|Playboy untxitxoak [Playboy etxean 2011ko uztailaren 23an]]
**Playboy untxitxoa** Playboy klub batean lan egiten duen emakume zerbitzariari deritzo. 1960 eta 1988 bitartean zabalik zeuden jatorrizko Playboy klubetan lan egiten zuten untxitxoek Playboy maskotan inspiratutako untxi mozorroa edo uniformea jantzi behar zuten. Uniformea ondorengo osagarriez osatuta zegoen: tiranterik gabeko gerruntzea, untxi-belarri itxurako diadema, gerriraino gardenak diren panti beltzak, ttattarra eta kotoizko buztantxoa. 2006az geroztik jatorrizko untxi mozorroan inspiratutako diseinuak daramatzate.

## Kanpo estekak