open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Programatzaileen eguna

**Programatzaileen eguna** () nazioarteko jaiegun profesional bat da, teknologia eta programazio enpresa askotan onartua eta Errusian jaiegun ofiziala dena. Urteko 256. egunean ospatzen da (28 zenbaki sistema hamartarrean edo 100 hamaseitarrean). Urte arruntetan irailaren 13an egokitzen da eta bisurteetan irailaren 12an.

## Onarpen ofiziala 
Parallel Technologies software enpresako Valentin Balt eta Michael Cherviakov-ek egin zuten eguna ospatzeko proposamena. 2002an sinadura bilketa bat egin zuten Errusiako gobernuak jaieguna ofizialki onar zezan.

2009ko irailaren 11n Errusiako presidente Dmitri Medvedevek sinatutako dekretu baten eskutik etorri zen onarpen ofiziala.

## Kanpo estekak
San Salbador eliza (Legorreta)

**San Salbador eliza** edota **Salbatore eliza** Gipuzkoako Legorreta udalerrian dagoen eliza bat da.

## Kokalekua 
Herrigunean dago.

Irudi:Legorreta - Iglesia de San Salvador 2.JPG|Kanpandorrea.
Irudi:Legorreta - Iglesia de San Salvador 3.JPG|Eliza.

## Historia 
XVI. mendean eraiki zen.

## Eraikina 
Elizak hiru arkuk eutsitako koru zoragarria du. Eliza El Escorialeko lanetan jardun zen Domingo Ezeiza hargin ospetsuak berreraiki zuen eliza. Elizara sartzerakoan, bertan den urre-kolorezko erretaula ikusiko dugu, margolaritza sakratuaren adibide ederra.

## Kanpo estekak
Kvinnors väntan

***Kvinnors väntan*** () 1952ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama eta komedia film bat da. Anita Björk, Eva Dahlbeck, Maj-Britt Nilsson, Birger Malmsten, Gunnar Björnstrand, Karl-Arne Holmsten, Jarl Kulle, Aino Taube eta Håkan Westergren aktoreek antzeztu zuten.

Filma senar-emazte edo gizon eta emakumeen arteko harremanei buruzko drama da, betiere film honetako protagonistak diren emakumeen ikuspuntutik azalduta.

## Argumentua 
Udaldiko oporretxe batean, lau emakumeek Estokolmotik datozen senarren iritsieraren zain daude. Kafe katilu baten inguruan, emakumeek euren ezkontza bizipenak oroituko dituzte. Haietako gazteenak bere senargaiaren zain dago, eta gainontzeko emazteen nahigabe, samin eta ilusio-galtzeen kontakizunak entzungo ditu.

## Aktoreak 
* Anita Björk – Rakel
* Eva Dahlbeck – Karin
* Maj-Britt Nilsson – Marta
* Birger Malmsten – Martin Lobelius
* Gunnar Björnstrand – Fredrik Lobelius
* Karl-Arne Holmsten – Eugen Lobelius
* Jarl Kulle – Kaj
* Aino Taube – Annette
* Håkan Westergren – Paul Lobelius
* Gerd Andersson – Maj
* Björn Bjelfvenstam – Henrik Lobelius

## Kanpo estekak 
* *Kvinnors väntan* filmaren eszenak ikusgai. Youtube.com
* *Kvinnors väntan* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Ekialdeko Kalimantan

**Ekialdeko Kalimantan** () Indonesiako 34 probintzietako bat da, Kalimantango ekialdea hartzen duena. 129.067 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 3.363.630 biztanle zituen. Hiriburua Samarinda da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vicente Manterola

**Vicente Manterola Pérez** (Donostia, Gipuzkoa, 1833ko urtarrilaren 22a - Alba de Tormes, Salamanca, 1891ko urriaren 24a) euskal herritar apaiza, politikaria eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Lehen ikasketak Donostian egin ondoren, hamahiru urterekin Iruñeko apaiztegian sartu zen. Toledoko eta Salamancako apaiztegietatik igaro eta gero, Teologiako doktoretza eskuratu zuen. Elizaren barruko oposaketa bidez hainbat irakaskuntza eta administrazio postu lortu zituen.

1866an Gasteizen *El Semanario Católico* aldizkaria sortu zuen, eta bertan bere burua ezagutzera eman zuen idazle bikain eta polemista gisa. 1868ko Iraultza lehertu zenean, Manterola karlismoaren aldeko agertu zen, eta horregatik, gertuagotik bijilatua egoteko, Madrilen bizitzera behartu zuten. 1869an diputatu hautatu zuten, eta hala, mugimendu eskubidea berreskuratu zuen. Kongresuan ahozkotasunerako zuen erraztasunagatik nabarmendu zen eta ospetsu bilakatu zen horregatik.

Karlismoaren alde agertu zen erabat eta 1869an Frantziara joan zen Karlosekin elkarrizketatzeko. 1870eko altxamenduaren porrotaren ondoren, Donibane Lohizunen mugimendu berri bat prestatu zuen baina Don Karlos berak bertan behera uzteko agindu zion. Alta, ez zuen agindua aintzat hartu.

1870eko apirilean Veveyen (Suitza) egin zen bileran egon zen eta gerra zibil berriaren prestakuntzan parte zuzena izan zuen. Don Karlosen aginduz, Espainian barneratu zen 1872ko maiatzean. Saiakera horren porrotaren ondoren, Parisera itzuli eta don Karlos ezkutatzen saiatu zen, baina alperrik.

## Lanak 
* *Ensayo sobre la tolerancia religiosa en la segunda mitad del siglo XIX* (1862).
* *El celibato eclesiástico.*
* *Influencia benéfica del apostolado de Roma.*
* *Unidad religiosa en España, sus ventajas bajo el punto de vista político, religioso y social*, serie de estudios publicados en el *Semanario Católico*.
* *Don Carlos o el petróleo.*
* *Afirmaciones católicas* (Madrid, 1884).
Sånt händer inte här

***Sånt händer inte här*** () 1950eko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Signe Hasso, Alf Kjellin, Stig Olin, Ulf Palme eta Gösta Cederlund aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Likidanzia herrialdeak, Suediarekin muga egiten duen fikziozko herrialdea, diktadura odoltsu baten ondorio tamalgarriak jasaten ari da, hortaz, Suedia herrialde horretako errefuxiatuen helmuga bilakatu da, baina baita eurak atzeman nahi dituzten espioiena ere. Errefuxiatu hauen artean Vera dago (Signe Hasso), une batetik bestera eta ihes egitea lortuz gero bere gurasoen zain dagoena; bestalde, diktadurako espioia den Atkä senarra (Ulf Palme) jada hila zelakoaren ustez, Vera suediar poliziako Almkvist detektibearekin (Alf Kjellin) irteten hasi da.

## Aktoreak 
* Signe Hasso: *Vera*
* Alf Kjellin: *Almkvist*
* Ragnar Klange: *Filip Rundblom*
* Edmar Kuus: *Leino*
* Rudolf Lipp: *Skuggan*
* Yngve Nordwall: *Lindell*
* Ulf Palme: *Atkä Natas*
* Sylvia Täl: *Vanja*
* Lillie Wästfeldt: *Rundblom jauna*

## Kanpo estekak 
* *Sånt händer inte här* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
San Lorentzo eliza (Ikaztegieta)

**San Lorentzo eliza** Gipuzkoako Ikaztegieta udalerrian dagoen eliza bat da.

## Kokalekua 
Herrigunean dago, trenbidetik oso hurbil.

## Historia 
XVI. mendean hasi zen eta XVII. mendean birmoldatua izan zen.

## Eraikina 
Gotiko estilo berantiarrekoa, euskal gotikoaren jite berezi jatorrak agertzen ditu. Dorre modernoa dauka, kanpandorre eta ordulariarekin. Bere koruan denbora batean Arantzazuko lehen organoa egon zela baieztatzen da.

XVI. mendeko eraikin txiki eta xumea da, erretaula nagusi azpimagarria eta XIX. mendearen erdialdeko ataria dituena.

## Kanpo estekak
Musik i mörker

***Musik i mörker*** (euskaraz *Musika Iluntasunean*) 1948ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Mai Zetterling, Birger Malmsten, Gunnar Björnstrand, Naima Wifstrand eta Hilda Borgström aktoreek antzeztu zuten.

Filmaren gai nagusia itsutasuna eta itsu gelditzen den norbaiten bizipena da. Bergman musikazale porrokatua zen eta behin batez honakoa aipatu zuen: *"Nire begiak edo belarriak galtzearen artean aukeratu beharko banuke — Nire belarriak mantenduko nituzke. Ezin baitezaket nire musikarik gabeko baino beste zeozer izugarriagorik irudikatu"*

## Argumentua 
Bengt Vyldeke (Birger Malmsten) talentudun piano-jotzaileak soldaduska egiten ari dela istripu baten ondorioz ikusmena galduko du. Jatetxe batean piano-jole lana lortuko du baina besteek itsu edo ezgaitu gisa ikusteaz ez da ohituko. Halere, Bengten gurasoen etxean neskame gisa lan egiten duen langile mailako Ingrid (Mai Zetterling) neska gaztearekin harremana hasi eta hark musikariaren barne sentipen mikatzak eta frustrazioa goxatzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Mai Zetterling: Ingrid
* Birger Malmsten: Bengt Vyldeke
* Rune Andréasson: Evert
* Ulla Andreasson: Sylvia
* Gunnar Björnstrand: Klasson
* Hilda Borgström: Lovisa
* Britta Brunius: Emakumea
* Åke Claesson: Augustin Schröder
* Bengt Eklund: Ebbe
* John Elfström: Otto Klemens
* Barbro Flodquist: Hjördis
* Mona Geijer-Falkner: Zaborrontziko emakumea
* Marianne Gyllenhammar: Blanche
* Douglas Håge: Kruge
* Svea Holst: Posta Bulegoko langilea
* Stig Johanson: Gizona
* Sven Lindberg: Hedström
* Arne Lindblad: Chef-a
* Bengt Logardt: Einar Born
* Segol Mann: Anton Nord
* Georg Skarstedt: Joensson
* Bibi Skoglund: Agneta
* Reinhold Svensson: Tabernako gizona
* Naima Wifstrand: Schroeder andrea
* Olof Winnerstrand: Bikarioa

## Kanpo estekak 
* *Musik i mörker* film osoa azpitituluekin ikusgai. Youtube.com    
* *Musik i mörker* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
American Gothic

***American Gothic*** (***Gotiko estatubatuarra***) Grant Woodek 1930an egindako margolan ospetsua da. Chicagoko Arte Institutuan erakusten da. Lan hau herri kulturaren ikonoa bihurtu da.

## Deskribapena 
Lan honetan bikote bat ikusten dugu, lehen planoan margotuta. Atzean landa ingurko etxe gotikoa eta, ziuraski bihitegia ikusten dira. Gizonak sardea du eskuan, lan fisikoaren sinboloa. Emakumea zertxobait atzerago dago, gizonaren aldera begira. Bien jarrera hieratikoa, zurruna da. Dirudienez, irudi hauen bidez, Woodek emakumeen eta gizonen rol tradizionalak adierazi nahi zituen.

Errealitatean, bikotea ez zen benetako bikote: emakumea Nan Wood (1900-1990) zen, margolariaren arreba; gizona, Byron McKeeby (1867-1950), Cedar Rapids (Iowa) herriko haginlaria. Margolana egiteko ere ez ziren bildu, Woodek banan-banan margotu baitzituen.
thumb|Margolanean agertzen den etxearen benetako modeloa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Margolanaren inguruko azalpena Chicagogo Arte Institutuaren webgunean.
Samarinda

**Samarinda** () Indonesiako hiria da, Ekialdeko Kalimantan probintziako hiriburua, Mahakam ibaiaren bazterrean dagoena. 718 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 727.500 biztanle zituen. Borneon jende gehien bizi den hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philip de Koninck

[eskuinera|thumb|250px|*Ibai-paisaia*, [Boymans Van Beuningen Museoa]]
**Philip Koninck ** (Amsterdam, 1619ko azaroaren 5a, Amsterdam, 1688ko urriaren 4a) barroko garaiko holandar margolaria izan zen.

## Biografia 
Aert de Koninck urregilearen semea. Anaia nagusiarekin batera 1637 urtetik 1640 urte ingurura arte pintura ikasketak hartu zituen. Negozioetan arrakasta izan zuenez 1676 urtean margotzeari utzi zion.

Antza, Rembrandten ikasle izan zen; izan ere bere eragina nabaria da bere lan gehienetan. Erretratu batzuk egin bazituen ere, bere lana batez ere paisaia motakoa da. Paisaia hauek nahiko eguzkitsuak izan ohi dira, ikuspuntu garaia eta zeruak lanaren zati handi bat hartzen dutelarik.

Berak egindako hainbat lan, Rembrandti oker atxikitu zaizkio eta, are gehiago, ziurrenik bere lehengusua izan zen Salomon Konincki (1609-1656), azken hau, Rembrandten ikaslea ere.

## Kanpo estekak 
* : [Konincken margolanak Thyssen-Bornemisza Museoa(https://eu.wikipedia.org/wiki/Thyssen-Bornemisza_Museoa)n.]
* : Allen Memorial Arte Museoan.
* : Margolanen zerrenda.
Roger Caillois

**Roger Caillois** (frantsesez: ; Reims, Frantzia, 1913ko martxoaren 3a - Paris, Frantzia, 1978ko abenduaren 21a) frantses antropologo eta idazlea izan zen.

Buenos Airesko Institutu Frantsesa sortu zuen, eta espainierazko literatura eman zuen ezagutzera Frantzian. G. Bataillerekin eta M. Leirisekin batera, Collège de Sociologie delakoa sortu zuen eta *Diogène* giza zientzien aldizkariaren zuzendari izan zen. Egungo gizarte eta zibilizazioaren kritikari zorrotza izaki, ordena arrazionala eta koherentzia aldarrikatu zituen (*Mitoa eta gizona*, 1938). Soziologia (*Bellone edo gerraren malda*, 1963) eta estetika (*Fantastikoaren bihotzean*, 1965; *Harrien idazkera*, 1970) landu zituen bereziki. *Gizona eta sakratua* lanarekin (1939), arte eta literatura sorkuntzaren inguruko gaietara lerratu zituen, nagusiki, bere ikerlanak.

## Erreferentziak
Café Society (filma)

***Café Society*** 2016ko amodiozko drama-komedia filma da, Woody Allen estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak idatzi eta zuzendutakoa. Bestalde, Allenek narratzailearen ahotsa ere ipini zuen. Jeannie Berlin, Steve Carell, Jesse Eisenberg, Blake Lively, Parker Posey, Kristen Stewart, Corey Stoll eta Ken Stott aktoreek antzeztu zuten.

Canneseko Zinemaldian eman zen lehenbiziko aldiz, 2016ko maiatzaren 11n.

## Argumentua 
1930eko hamarkada, Los Angeles. Zinemagintzaren bihotzean, New Yorketik hirira iritsi berria den familia judu bateko Bobby Dorfman gaztea (Jesse Eisenberg), Hollywoodeko agente boteretsu eta ekoizlearen Philen (Steve Carrell) hiloba dena, bere osabaren idazkari ederra den Vonniez (Kristen Stewart) maiteminduko da.

## Aktoreak 
* Jesse Eisenberg: Bobby Dorfman
* Kristen Stewart: Vonnie (Veronica Sybil)
* Steve Carell: Phil
* Blake Lively: Veronica Hayes
* Parker Posey: Rad
* Corey Stoll: Ben Dorfman (ziur aski Ben "Bugsy" Siegel pertsonaian oinarritua)
* Jeannie Berlin: Rose
* Ken Stott: Marty Dorfman
* Anna Camp: Candy
* Paul Schneider: Steve
* Sheryl Lee: Karen Stern
* Tony Sirico: Vito
* Stephen Kunken: Leonard
* Sari Lennick: Evelyn Dorfman
* Max Adler: Walt
* Don Stark: Sol
* Gregg Binkley: Mike
* Woody Allen: Narratzailea (ahotsa)

## Kanpo estekak 
* *Café Society* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgunea 
* *Café Society* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
David de Coninck

**David de Coninck** (Anberes, 1644 – Brusela, 1701-1705). Flandriako margolari barrokoa izan zen, animali eta ehiza pinturetan espezializatua.

Pieter Boelekin batera hezia, 1663 urtean Anberesko San Lucas margolari elkarteko maisu izan zen. 1669 urtean Nicasius Berntartsekin batera Parisera joan zen lehenik eta Erromara ondoren, azken hiri honetan 1671 urtetik 1694 urtera egon zelarik. Hemen Bentvueghels komunitatean sartu eta  Rammelaer ezizena hartu zuen. 1694 urtean Vienara joan eta azkenik 1697an Anberesera itzuli zen. 1701 urtean Bruselako San Lucas gremioan izena eman zuen eta orduz geroztik bere bizitzaren berririk ez da.

Margolari lanetan, animalia biziak eta batez ere hegazti eta ehiza pinturak egin zituen, batzuetan paisaiako edo Jan Fytetik eratorritako estilo ederreko lorategietan; hala bada, barroko bukaerako artetzat eman daiteke.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Vlieghe, Hans, Flandiar *Artea eta arkitektura *1585-1700, Madrid, Cátedra, 2000,
Arnold Böcklin

**Arnold Böcklin** (Basilea, 1827ko urriak 16 &ndash; Fiesole, 1901 eko urtarrilak 16). Suitzar margolaria, sinbolismo mugimenduko partaidea. Sinbolismo mugimendu honek geroago surrealista mugimenduan eragin handia izango zuen.

## Biografia 
Bere aita, Kristau Frederick Böcklin, 1802 urtean jaioa, Schaffhausentik eratorritako familiakoa, zetazko merkataritzan aritzen zen; ama, Ursula Lippe, jaiotzez hiri berekoa izaki. 

Paisaia margoak egiten hasi bazen ere, Brusela, Zürich, Genoa eta Erromako hirietara bidaiatu eta gero,  Pizkundeko eta Mediterraneoko giroak erakarrita, pertsonaia mitologikoak eta alegorikoak bere lanetan gaineratu zituen. 

Bere lanik aipagarrienetako bat, *Hildakoen uhartea* 
 da eta bost bertsio margotu zituen 1880 eta 1886 {{Refn|Tanto Sigmund Freud Margo honek Florentziako Hilerri Ingelesa gogora dakar, bere estudiotik eta alaba Maria lurperatuta zuen tokitik gertu zegoen.

## Ondarea 
Böcklin-en lanak, Max Ernst, Salvador Dalí eta Giorgio de Chirico margolari surrealistengan eragina izan zuen.

Otto Weisertek 1904 urtean margolaria hil eta hiru urtera, "Arnold Böcklin" deritzon art noveau hizki mota bat diseinatu zuen.

## Galeria 

Irudi:Arnold_Boecklin-fiedelnder_Tod.jpg|*Auto-erretratua eta heriotza biolina jotzen*, 1872.
Irudi:Arnold_Böcklin_-_Die_Toteninsel_III_(Alte_Nationalgalerie,_Berlin).jpg|Bere maisulanaː Hildakoen uhartea. Hirugarren bertsioa, 1883.
Irudi:Arnold_Böcklin_-_Villa_by_the_Sea_-_Google_Art_Project.jpg|*Villa itsasotik gertu*, 1871-1874.
Irudi:The_Plague,_1898.jpg|*Izurria*, 1898.
Irudi:Arnold_Boecklin_Spiel_der_Wellen_1883.jpg|*Olatuaen jolasa*, 1883, olio-pintura mihise gainean, 180,3 x 237,5 cm, Neue Pinakothek , Munich|180x180px]]
Irudi:Arnold_Böcklin_-_Faun_einer_Amsel_zupfeifend.jpg|*Fauno zozo bati txistuka*, 1864-1865.

## Oharrak 
## Bibliografia 
* Fastenrath, Juan (Otsaila 8, 1901). "Arnaldo Böcklin: alemaniar margolari". *Espainiako eta Amerikako Ilustrazioa* (Madrid) **45** (5): 79-80. ISSN [//www.worldcat.org/issn/1889-8394 1889-8394]. 

* Lenman, Robin (1997). *Artist and Society in Germany, 1850-1914* (ingelesez). Manchester University Press. ISBN 9780719036361. 

* Lombardi, Laura (2009). *From Realsim to Art Nouveau* (ingelesez). Sterling Konpainia. p. 176. ISBN 9781402759260. 

* Lorente, Pedro Jesus; Vázquez Astorga, Mónica (2012). Manual del Arte del siglo *XIX* . Zaragozako unibertsitatea. ISBN 9788415538417. 

* Schmid, Heinrich Alfred (1922). F. Bruckmann, ed. *Arnold Böcklin* (Alemana). Munich. 

* Hainbat egile (1911). "Böcklin, Arnold". In Hugh Chisholm. *Encyclopædia Britannica (11 edition)* (ingelesez) **4**. (publikoan). Cambridge University Press. orrialdeak 107-108.  

* Hainbat egile (1981). Metropolitan Museum of Art, ed. *Alemaniako Maisuak XIX. Mendean: Pinturak eta Marrazkiak Errepublika Federal Alemania* (ingelesez). New York. .
Leonard Peltier

**Leonard Peltier** (1944ko irailaren 12a, Grand Forks, Ipar Dakota) amerindiar ekintzailea, preso politiko ohia eta Amerikar Indiar Mugimeduko kide bat da. Amnistia Internazionala eta beste hainbat nazioarteko erakundeek bere epaiketan zehar egondako irregulartasunak salatu eta behin baino gehiagotan bere preso politiko izaera aldarrikatu dute. 2025eko urtarrilean, ia 50 urte zeraman giltzapeturik, eta orduan aldatu zioten zigorra, etxeko konfinamenduaren truke. 

Hilabete batzuk lehenago Ipar Dakotako sioux lurralde sakratuan uranio eta ikatza topatu eta ondorioz 250 amerindiar erailak izanda, 1975eko Pine Ridge Indiar Erreserbako istiluetan jazotako tiroketa batean ustez FBIko bi kide tiroz hil izana leporatuta, 1977an bi bizialdi osorako espetxe zigor jaso zituen. Aldiz, gaur egun arte 250 amerindiarren erailketarengatik ez dago FBIko inortxo ere espetxeratua edota zigortua ere.

Atxilotu zutenean, Peltier Mugimendu Indiar Amerikarreko (AIM) kide aktiboa zen, eta erakunde hori aurrerapauso handiak ematen ari zen herri indigenak antolatzeko. Lau urte geroago, Informazio Askatasunaren Legean oinarritutako demanda batek Peltierren errugabetasuna frogatzen zuten dokumentuak askatu zituen, baita FBIk COINTELPRO (Inteligentziaren Aurkako Programa) izeneko programa ospetsua erabili izana ere, hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetako asaldura zibilean sortua, disidentetzat jotzen den edozein erakunde desintegratzeko.

AEBtako hainbat pertsona nabarmenek bere askapena eskatu izan dute, tartean Pete Seeger, Michael Moore, Danny Glover, Rubin "Hurricane" Carter, Vivienne Westwood edota Rage Against the Machine eta U2 musika taldeak.

## Etxeko konfinamendua 
2024ko uztailean, baldintzapeko askatasunaren eskaera ukatu zitzaion azken aldiz. 2025eko urtarrilean, ordea, Joe Bidenek azken unean sinatu zuen Leonard Peltier ekintzaile indigenak 1976tik betetzen zuen biziarteko kartzela-zigorraren kommutazioa. Etxeko konfinamenduan beteko du gainerako zigorra.

## Argitalpenak 
* Arden, Harvey (& Leonard Peltier). *Have You Thought of Leonard Peltier Lately?* HYT Publishing, 2004. ISBN 0-9754437-0-4.
* Peltier, Leonard. *Prison Writings: My Life Is My Sun Dance*. New York, 1999. ISBN 0-312-26380-5.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nära livet

***Nära livet*** () 1958ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Eva Dahlbeck, Ingrid Thulin, Bibi Andersson, Barbro Hiort af Ornäs eta Erland Josephson aktoreek antzeztu zuten.

Film honetan Bergmanek bizitza, heriotza, bikotea eta familia haurdunaldia eta jaiotzaren ikuspuntutik jorratzen ditu eta 1957ko *Basa Marrubiak* filmaren jarraipen paraleloa burutzen du. Haurdunaldiaren aldi ezberdinetan dauden hiru emakume ospitalean elkar ezagutuz, bizitzaren handitasun eta unibertsaltasunari ate bat irekitzen die.

Canneseko Zinemaldian emakumezko aktore onenaren (Ingrid Thulin, Eva Dahlbeck, Barbro Hiort-Af-Ornas eta Bibi Andersson) eta zuzendari onenaren (Ingmar Bergman) sariak irabazi zituen, horrez gain Urrezko Palmaren izendapena ere jaso zuen.

## Argumentua 
Ceciliak (Ingrid Thulin) hiru hilabeteko haurdunaldia besterik ez daramanean barne odoljarioa izango du. Ospitaleko gelan Stina (Eva Dahlbeck) ezagutuko du, haren umea atzerapenarekin jaiotzera doa, bai eta Hjördis ere (Bibi Andersson), ezkontzatik kanpo ernaldutako eta aurrez abortatzen saiatu izan den haurraren zain dagoena.

## Aktoreak 
* Eva Dahlbeck: Stina Andersson
* Ingrid Thulin: Cecilia Ellius
* Bibi Andersson: Hjördis Petterson
* Barbro Hiort af Ornäs: Brita erizaina
* Erland Josephson: Anders Ellius
* Max von Sydow: Harry Andersson
* Gunnar Sjöberg: Nordlander doktorea
* Ann-Marie Gyllenspetz: Counsellor Gran
* Inga Landgré: Greta Ellius

## Kanpo estekak 
* *Nära livet* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Nära livet* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Atena Nikeren tenplua

**Atena Nikeren tenplua** () Atenasko Akropolian dagoen tenplua da, Atena eta Nike jainkosei eskainia. K.a. 420 inguruan eraikia, Akropoliko lehen tenplu guztiz joniarra da. Kokaleku gailena du Akropoliko hego-mendebaldeko sarreraren eskuinean, Propileoetan. 

## Historia 
*Athena Garailea* (Αθηνάς Νίκης) ere esaten zaio, persiarren kontrako Salaminako gudua (K.a. 480) oroitzeko eraikia izan zen. Ideia K.a. 449. urtean eman zen, pertsiarrekin bakea lortu ondoren (Kaliasen bakea). Hala ere, Perikles eraikuntzaren aurka agertu zen eta lanak ez ziren K.a. 421 urtera arte hasi; ordurako Peloponesoko Gerra (K.a.431-404) hasita zegoen.

Proiektuaren burua Kalikrates (Καλλικράτης) arkitektoa izan zen, Partenoiko eraikuntzan ere parte hartu izandakoa. 

Barruan *xoanon* irudi bat zegoen, hots, Atena pertsonifikatua, Nike gisa, hegodun jainkosa, itsas garaipenen ikurra. Baina tenplua erritu handiak egiteko prestatuta ez zegoenez, aurreko aldean aldare bat jarri zuten, horrela kanpoan zeremoniak egin ahal izango zituzten.

Tenplua gaur egun, jatorrizko erara berreraikia izan da baina frontoi, entablamendu eta estalkiaren zati batzuk galdu ditu.

## Deskribapena 
### Altxaera 
Tenpluak altxaeran 8 metroko garaiera du. Zutabeak jonikoak eta haitzurdinezkoak  dira. Arkitrabeak hiru banda ditu, frisoa jarraia eta erlaitza da. Bukatzeko frontoiak Atenaren omenez egindakoak dira.

### Oinplanoa 
Oinplanoa, neurri txikikoa bera, anfiprostilo-tetrastilo bati dagokiona da. Bertan aurreko aldea (pronaoa) eta atzeko aldea (opistodomos) portiko txiki bihurtzen dira. Cella, edo "jainkosaren aretoa", laukia da (4 x 4 metro), tenplu oso txikia beraz, giza neurrikoa eta proportzio harmoniatsuekin. Neurri horiek guztiak, txikiak izan arren, matematikoki eginak izan ziren, lerdentasun itxura emateko asmotan. Marie-Christine Hellmann arkeologo frantsesaren esanetan, neurri hauen arrazoia leku gutxi izatean datza.

### Apainketa 
Tenpluaren frisoan Atena, Zeus eta Poseidon atenastarrei laguntza ematen ageri dira. Zalantza gabe, hau hiritarren adorea pizteko saiakera bat izan zen, garai hura Peleponesko Gudarekin bat zetorrelako, izan ere, guda hura galdu egin zuten.

[erdian|thumb|Mapa [Atenasko Akropolia: Atena Nikeren tenplua 6 zenbakiari dagokio.|357x357px]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A immunoglobulina

thumb|**A immunoglobulina**ren molekula dimerikoa (bi monomeroz osatua).

**A immunoglobulina** (**Ig A**) organismoaren jariakin-mukosetan (listua, malkoak, mukiak, ama-esnea...) dagoen immunoglobulina da. Odol-plasman ere badago. Azken honetan molekula monomero moduan agertzen den bitartean, jariakinetan dimero moduan azaltzen da .

Beste immunoglobinen aldean, A immunoglobulinek ez dute konplementua aktibatzen, ezta opsonizazioa sustatzen ere.

Organismoan, antigorputz hori agertzen da gehien kanpoarekin kontaktuan dauden ehun guztietako likidoetan . Lehen aipatutako jariakinez gain, traktu gastrointestinaleko mukosetan eta arnas aparatukoetan ere ugaria da Ig A.

Gorputzeko mukosetan kanpoko eragile infekziosoa sartzen denean (birusa, bakterioa...) A immunoglobulina da mikrobioaren antigenoak neutralizatzen dituen immunitate-sistemaren lehenengo defentsa lerroa.

Odol-plasman 3,5 mg/ml kontzentrazioan dago, eta bere erdibizitza zazpi egunetakoa da.

Bere gabeziak mukosetako infekzioak dakartza (bronkitis, pneumonia, sinusitis...) eta gaitz autoimmune batzuekin ere lotu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baskula

thumb|200px
**Baskula** pisuak neurtzeko tresna bat da, pisatu beharrekoa jartzeko plataforma zabala duena.

## Ikus, gainera 
* Balantza

## Kanpo estekak
Mary Calderone

**Mary Steichen Calderone** (Paris, Frantzia, 1901ko uztailaren 1a - Kennett Square, Pennsylvania, AEB, 1998ko urriaren 24a) estatubatuar sendagilea izan zen.

Rochesterko Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Senarra ere sendagilea zuen, eta biek jardun zuten osasungintzan lanean. Calderone Ameriketako familia planifikazioko zentroen federazioko zuzendari medikua izan zen 1953. urtetik 1964. urtea bitartean. Sexualitateari buruzko ezaguera sakonagoa izanez gero jendeak bere sexu arazoen aurrean jarrera arduratsuagoa duela eta hori osasun eta zorion iturri izan daitekeela zioen Calderonek. Horrenbestez, eskoletan sexu heziketa bultzatzeko ahalegin handiak egin zituen. Besteak beste, kontseilari, mediku, talde erlijioso, eskola eta abarri sexu heziketari buruzko informazioa helaraztearren, Estatu Batuetako Informazio eta Heziketa Sexualeko Kontseilua eratzen lagundu zuen 1964. urtean, eta haren zuzendari izan zen 1982. urtea arte.

## Erreferentziak
Chandrakirti

**Chandrakirti** () indiar teologo eta filosofo budista izan zen. Kamalabuddhiren ikaslea izan zen, eta *madhyamika* eskolako *prasangika* adarraren burua. Lan nagusiak: *Prasannapada*, madhyamika eskolari buruz, sanskritoz idatzia, eta *Madhyamakavatara*, tibeteraz idatzia.

## Erreferentziak
Gorontalo

**Gorontalo** () Indonesiako 34 probintzietako bat da, Sulawesi uhartearen iparraldeko muturra hartzen duena. 11.257 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 1.137.385 biztanle zituen. Hiriburua Gorontalo hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorontalo (hiria)

**Gorontalo** () Indonesiako hiria da, Gorontalo probintziako hiriburua, Sulawesi uhartearen iparraldean dagoena. 64,8 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 180.127 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Lex Hieronica

**Lex Hieronica** erromatar kode legala zen, Hieron II.a Sirakusakoak ezarritakoa. Hieronek hasiera eman zion oparitasunezko eta bakezko 50 urteko aldiari. Garai horretan, Sirakusa izan zen antzinitateko hiririk ezagunena. Erromatarek legezko sistema legal hau onartu zuten Sizilia administratzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromatar zuzenbide
* Erromatar legeak (ingelesez)

## Kanpo estekak
Magia zuri

**Magia zuria** gauzak eta egoerak aldatzeko erabiltzen diren liturgiak edo metodoak dira, logikatik kanpo gelditzen direnak, alegia. Askotan, magia zuria izpiritu txarrak uxatzeko erabiltzen da; baita ere etxeak eta pertsonak babesteko. Antzina magiaren erabilera oso zabaldua zegoen munduko kultura guztietan; inguru horietan magia zuria sozialki onartua zegoen eta egunerokotasunean txertatuta zegoen. Adibidez, haur eta seaska kanta askok umeak babesteko erabiltzen dira nahiz eta erabiltzaileek konszienteak ez izan. Magia zuriaren bidez helburu positiboak bilatzen dira, inoiz ez besteentzat txarrak edo kaltegarriak direnak.

Magia zurian oso ohikoak dira naturan edo naturatik hartutako elementuekin egiten diren erritoak.

Euskal Herrian horrelako magia eragiten zuten pertsona asko izan dira, esaterako Maritxu Güller, "Uliako sorgin ona" bezala ezagututa.

Magia beltza zuriaren antonimoa bezala ikus daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Magia beltza

## Kanpo estekak
Xakearen Oscarra

**Xakearen Oscarra** urtero xake jokalari onenari ematen zaion nazioarteko saria da. Xakean adituak diren mundu osoko kazetariek erabakitzen dute irabazlea nor den, botu bidez. 1967tik banatzen den saria da, eta oso sari prestigiotsua da. 1989tik 1994ra ez zen saririk eman.

## Palmaresa 
:

## Kanpo estekak
Altxaera

[thumb|200x200px|[Agriparen Panteoia|Agriparen Panteoiaren altxaera]]
**Altxaera** edo baita **aurretiko bista**, marrazketa tekniko edo ingeniaritza eta arkitektura eremuan, objektu edo eraikin baten proiekzio ortogonalaren irudikapen laua da, perspektiba kontuan hartu gabe eta objektu edo eraikinaren proportzio guztiak mantenduz.

Altxaera lortzeko, elementuaren proiekzio paraleoaz baliatzen da, proiekzo paralelo hau elkarzuta den plano batean ezarriz. Sistema diedrikoaren irudikapen nagusia, altxaera da, oinplanoarekin batera. Alboko altxaerak ere ezinbestekoak dira objektu edo eraikinaren osotasunaz jabetzeko.

Eskalan egindako altxaerei esker irudikatutako gaien benetako neurriak ezagutzea posible da, horregatik ezinbesteko erabilgarritasuna du arkitekturari eta ingeneritzari lotutako irudipenetan eta ingeneritzako edo arkitekturako edozein proiektuetan behar-beharrezkoak dira.

## Ikus, gainera 
* Oinplanoa (arkitektura)

## Kanpo estekak
Màrius Cabré i Esteve

**Màrius Cabré i Esteve** edo **Mario Cabré** artistikoki (Bartzelona, Espainia, 1916ko urtarrilaren 6a - Bartzelona, Espainia, 1990eko uztailaren 1a) espainiar toreatzaile eta antzezlea izan zen.

1942an sartu zen zezenketaren munduan, eta 1943an hartu zuen "alternatiba". 1960an erretiratu zen arte, Espainia eta Latinoamerikako zezen-plaza nagusietan ibili zen. 1951n *Pandora and the Flying Dutchman* filmean parte hartu zuen, Ava Gardnerekin batera, eta harekin izandako erlazioagatik oso ezagun egin zen pertsonaia ospetsuen maitasun kontuetako aldizkarietan. Toreatzeari utzi zionean, antzerki lan ugari egin zituen, Zorrillaren *Don Juan Tenorio* besteak beste. Zineman ere lan egin zuen, Pere Portabellaren *No compteu amb els dits* (1967) eta *Nocturno 29* (1968) filmetan. 1980ko hamarkadan bihotzeko gaitz larri batek jo zuen, eta hainbat aldiz operatu behar izan zuten. Gaitz horrengatik hil zen 1990ean.

## Zinema 
* 1947. *Oro y marfil*. Zuzendaria: Gonzalo Delgrás.
* 1950. *La mujer, el torero y el toro*. Zuzendaria: Fernando Butragueño.
* 1951. *Pandora y el holandés errante*, James Mason eta Ava Gardnerekin. Zuzendaria: Albert Lewin
* 1951. *Una cubana en España*. Zuzendaria: Luis Bayón Herrera
* 1951. *Tercio de quites*. Zuzendaria: Emilio Gómez Muriel
* 1954. *Noches andaluzas*. Zuzendariak: Ricardo Blasco eta Maurice Cloche
* 1954. *Siempre Carmen*. Zuzendaria: Giuseppe Maria Scotese.
* 1954. *Misión extravagante*. Zuzendaria: Ricardo Gascón
* 1955. *La novia*. Zuzendaria: Alberto D'Aversa
* 1955. *Los hampones*. Zuzendaria: Alberto D'Aversa.
* 1955. *Marta*. Zuzendaria: Francisco Elías
* 1955. Noche de tormenta. Zuzendariak: Jaime de Mayora eta Marcel Jauniaux
* 1956. *La doble mentira*. Zuzendaria: Juan Sires
* 1957. *El diablo de vacaciones*. Zuzendaria: Ferruccio Cerio.
* 1963. *Trampa mortal*. Zuzendaria: Antonio Santillán
* 1967. *No compteu amb els dits*. Zuzendaria: Pere Portabella.
* 1968. *Nocturno 29*, Zuzendaria: Pere Portabella. Lucía Bosérekin.

## Antzerkia 
* 1965, juliol. ''Història d'un mirall*, jatorriz Cecília A. Màntuarena. Bartzelonako Romea Antzokian estreinatua.
* *Mar i cel*, jatorriz Àngel Guimeràrena. Màrius Cabréren konpainia.
* *Terra baixa*, jatorriz Àngel Guimeràrena. Màrius Cabréren konpainia.
* *El místic*, jatorriz Santiago Rusiñolena. Màrius Cabréren konpainia.
* *Un marit baix de to*, Joan Cumellasen moldaketa, Màrius Cabré eta Aladyrekin

## Telebista 
* *Club Miramar* (1959), Federico Gallorekin
* *Bazar* (1963)
* *Reina por un día*, José Luis Barcelonarekin, 1964 eta 1965 artean.

## Poesia 
* *Dietario poético a Ava Gardner*. 1950.
* *Oda a Gala-Salvador Dalí*. 1952.
* *Canto sin sosiego*
* *En la residencia*. 1969.
* *Maramor*. 1973.
* *Beni-Casim i Tankas*. 1978.
* *Peldaños de eternidad*. 1979.
* *Recortes de amor*. 1979.
* *Pablo Ruiz Picasso y laberintos de redes: Poemas. 1981.
* *El apóstol viajero y otros poemas*. 1982.
* *Meditaciones*. 1984.
* *Pasos de esperanza*. 1986.
* *Cántico de brisas: poemas*. 1987.

## Diskografia 
* *Don Juan Tenorio*. 1963.
* *Terra baixa*. 1964.
* *Antología viva*. 1973.

## Erreferentziak
American Horror Story

***American Horror Story*** () AEBtako beldurrezko antologia telesail bat da. Ryan Murphy eta Brad Falchukek sortu zuten. 2011ko urriaren 5tik gaur egun arte FX telebista katean aireratu da, orain arte denera 128 atal eta 12 denboraldi izan ditu.

Telesailak gerora *American Horror Story: Murder House* (*Amerikar Beldurrezko Istorioa: Etxe Hiltzailea*) jaso zuen, bigarren denboraldian *American Horror Story: Asylum* (*Amerikar Beldurrezko Istorioa: Babesetxea*), hirugarrenean *American Horror Story: Coven* (*Amerikar Beldurrezko Istorioa: Akelarrea*), laugarrenean *American Horror Story: Freak Show* (*Amerikar Beldurrezko Istorioa: Friki Ikuskizuna*), bosgarrenean *American Horror Story: Hotel* (*Amerikar Beldurrezko Istorioa: Hotela*), seigarrenean *American Horror Story: Roanoke* (*Amerikar Beldurrezko Istorioa: Roanoke*), zazpigarrenean *American Horror Story: Cult* (*Amerikar Beldurrezko Istorioa: Sekta*), zortzigarrenean *American Horror Story: Apocalypse* (*Amerikar Beldurrezko Istorioa: Apokalipsia*), bederatzigarrenean *American Horror Story: 1984* (*Amerikar Beldurrezko Istorioa: 1984*), hamargarrenean *American Horror Story: Double Feature*, hamikagarrenean *American Horror Story: NYC* eta hamabigarrenean *American Horror Story: Delicate*.

## Denbora-lerroa 
## Kanpo estekak 
* *American Horror Story* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Edo (argipena)

**Edo** hitzak adiera zenbait ditu:
* , euskarazko juntagailu hautakaria;
* Edo, antzinako Tokyo hiriaren izena;
* Edo shogunerria, Japonia osoa gobernatu zuen hirugarren eta azken shogunerria;
* Edo Aroa, Japoniako historiaren banaketa, 1603ko martxoak 24tik 1868ko maiatzak 3 arte hedatzen dena;
* Edo!, Euskal Herriko argitaletxea;
* elektronikan, EDO edo OR ate logikoa.
Scener ur ett äktenskap

***Scener ur ett äktenskap*** () 1973ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film eta telesail labur bat da. Liv Ullmann, Erland Josephson, Bibi Andersson, Gunnel Lindblom eta Barbro Hiort af Ornäs aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Marianne eta Johanek (Liv Ullmann eta Erland Josephson) osatutako bikote baten atalkako kronika bat da, hogei urte inguruko aldian. Etengabeko eztabaidak izan arren, bata bestearekin elkarrekin batera bizitzeko eginak daudela dirudi.

## Atalak 
* 1. atala: *Xalotasuna eta izua* (1973ko apirilaren 11)
* 2. atala: *Gaiak mahaipean sartzeko artea* (1973ko apirilaren 18a)
* 3. atala: *Paula* (1973ko apirilaren 25a)
* 4. atala: *Malkoen harana* (1973ko maiatzaren 2a)
* 5. atala: *Analfabetoak* (1973ko maiatzaren 9a)
* 6. atala: *Gau betean, etxe ilun batean, hor nonbait munduan* (1973ko maiatzaren 16a)

## Aktoreak 
Telesail laburra:

* Liv Ullmann: Marianne
* Erland Josephson: Johan
* Bibi Andersson: Katarina
* Jan Malmsjö: Peter
* Gunnel Lindblom: Eva
** Rossana Mariano: Eva 12 urterekin
* Anita Wall: Palm andrea, kazetaria
* Barbro Hiort af Ornäs: Jacobi andrea
* Lena Bergman: Karin, Evaren arreba
* Wenche Foss: Ama
* Bertil Norström: Arne

Filma:

* Liv Ullmann: Marianne
* Erland Josephson: Johan
* Bibi Andersson: Katarina
* Jan Malmsjö: Peter
* Gunnel Lindblom: Eva
* Wenche Foss: Ama
* Anita Wall: Palm andrea, kazetaria
* Barbro Hiort af Ornäs: Jacobi andrea

## Kanpo estekak 
* *Scener ur ett äktenskap* film eta telesailaren iragarkia ikusgai. Youtube.com
* *Scener ur ett äktenskap* film eta telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Alan Kurdi

**Alan Kurdi** (), hasieran **Aylan Kurdi** bezela ezagutua (2012 &ndash; 2015eko irailaren 2a), kurdu jatorriko hiru urteko mutil Siriarra izan zen. Irailaren 2an Turkiako Mediterraneoko hondartza batean itotako bere hilotzaren argazkia mundu mailan ezaguna bihurtu zuen. Bere familia, Siriako Gerra Zibiletik ihesi zihoala, Canadara heldu nahi zuen. Guzti hau Europako Errefuxiatuen Krisiaren barnean gertatutako atal latza izan zen.

Argazkia turkiar kazetari batek atera zuen eta abiadura azkarrean mundu mailan hartu zuen oihartzuna. Kurdiren familia Canadara heldu nahi zuen. Honen ondorioz, berak jazan zuen istripuak Canadako hauteskundeetan eragina izan zuen .

## Historia 
Alan Kurdik Kobanetik ihes egin zuen gurasoekin eta anaiarekin. Siriako Kurdistan eskualdea utzita Turkian ezarri ziren aldi batez. Hor jaso zuen familiak Kurdi izena, jatorri etnikoaren erreferentzia gisa. Turkiatik Greziarako zeharkaldian, baina, haien plastikozko ontzi txikia hondoratu egin zen, eta aita ez beste familia kideak ito egin ziren.

Alan 3 urteko umea hil zenean errefuxiatuen krisiak astindua zuen Europa: Mediterraneoa hilerri erraldoi bihurtuta, Grezia eta Italia errefuxiatuei harrera egiteko azpiegitura nahikorik gabe, eta Balkanetako bidean barna milaka pertsona baldintza kaskarretan aurrera egin nahian. Europar Batasunak erakutsia zuen ordurako asilo eskubidea bermatzeko borondate falta.

Aurretik ere argitaratu izan ziren hildako haur errefuxiatuen irudiak. Baita ondoren ere. Baina, fenomeno mediatiko bihurtuta, nazioarteko egunkari handienek azalean argitaratu zuten Alan Kurdiren argazkia . Giza eskubideen aldeko hamaika erakunderen eta milaka ekintzaileren salaketek eta ahaleginek lortu ez zutena ordu batzutan egin zuen irudi hark: Europako herritarren kontzientziak iratzartzea.

Errefuxiatuen tragedia bete-betean sartu zuen irudiak herrialde aberastuen etxeetan, eta elkartasun uholdea piztu zuen. Iraileko lehen egunetan nabarmen igo ziren migratzaileekin eta iheslariekin lan egiten duten erakundeei egindako ekarpenak.

Gizartearen haserrearekin batera, ordura arte hotz agertutako agintariek erreakzionatu zuten. «Hunkitu» egin zuen irudiak David Cameron orduko Erresuma Batuko lehen ministroa. Boto-emaileen zigorraren beldur edo, iheslarien dramari heltzeko neurriak iragarri zituzten; Alemaniak Hungarian harrapatuta zeuden errefuxiatuak hartzea onartu zuen, eta Erresuma Batuak agindu zuen 2020ra arte urtean 4.000 iheslari hartuko zituela —Greziara egunean pertsona gehiago iristen ziren orduan—.

Alanen heriotzaren ondorengo egunetakoa da Europako Batzordeak proposatutako kuota sistemarena ere. Italiako eta Greziako 120.000 iheslari batasuneko herrialdeen artean kuota bidez banatzeko sistema eratu zuten. Urtebetera, emaitza oso eskasa izan zen; 5.142 pertsona besterik ez zuten banatu.

Izan ere, fenomeno mediatiko oro bezala, Alanen gorpuaren irudiak indarra galdu zuen denboraren joanarekin.

## Erreferentziak
Rod Canion

**Joseph Rodney "Rod" Canion** (Texas, AEB, 1945eko urtarrilaren 19a) estatubatuar ingeniaria da. Ingeniaritza elektrikoa ikasi zuen, eta informatikan espezializatu zen. 1968an Texas Instruments, Inc. enpresan hasi zen lanean, eta han egon zen 1981 arte. 1982an Compaq Computer enpresa sortu zuen. IBMren lehen ordenagailu eramangarria eta PCrekin bateragarria asmatu zuen. 1991n Compaq Portable 486c koloretako PC berria merkaturatu zuen, eta handik egun batzuetara enpresan zuen kargua galdu zuen. 1992an Insource Technology Corporation enpresa sortu zuen.

## Erreferentziak
Julio Cano Lasso

**Julio Cano Lasso** (Madril, Espainia, 1920ko urriaren 30a - ibid., 1996ko abenduaren 7a) espainiar arkitektoa izan zen. Ferragni, Libera, Vacano eta Moretti italiarren eragina du bere obrak, baita Amsterdamgo Eskolarena ere. Lehiaketa ugaritan parte hartu zuen eta askotan irabazi zuen. Aski ezagunak dira Canok eginiko Bilboko erakustazoka eta Madrilgo Valle de los Caídos (Gerra Zibilean Francoren alde borrokatu eta hildakoen omenezkoa). Etxebizitza sozialei ere arreta berezia eskaini izan zien. Arrazionalismo kutsua dute bere obra ezagun askok: Ourenseko Lanbide Unibertsitateak (1974-75) eta Madrilgo P.P.O.ren Eraikin Zentralak, adibidez. Bere azken lan aipagarrienak Santiago de Compostelako auditorioa (1986), Sevillako Exporako Espainiaren pabiloia (1992) eta Madrilgo Nationale-Nederlanden eraikina (1991) dira.

[270px|thumb|Sevillako [Expo 92ko Espainia pabiloia.]]

## Erreferentziak
Hamnstad

***Hamnstad*** () 1948ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako film dramatikoa da. Nine-Christine Jönsson, Bengt Eklund, Mimi Nelson, Nils Hallberg eta Stig Olin aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Göstak (Bengt Eklund) Göteborg hiriko portuan zamalari bezala lan egiten du. Egun batez, itotzeko zorian zegoen Berit (Nine-Christine Jönsson) izeneko neska gazte bat salbatuko du. Gerora, dantzaldi batean berriz ere elkar topo egingo dute. Berit, oso gazte independentea da, gau bateko bere maitaleak ez ditu sekulako berriz ere ikusten; baina Gösta salbuespena izango da.

## Aktoreak 
* Nine-Christine Jönsson: Berit
* Bengt Eklund: Gösta
* Mimi Nelson: Gertrud
* Berta Hall: Beriten ama
* Birgitta Valberg: Vilander andrea
* Sif Ruud: Krona andrea
* Britta Billsten: Emagaldua
* Harry Ahlin: Skåningen
* Nils Hallberg: Gustav
* Sven-Eric Gamble: Eken
* Yngve Nordwall: Kapataza
* Nils Dahlgren: Gertruden aita
* Hans Strååt: Vilander jauna
* Erik Hell: Beriten aita

## Kanpo estekak 
* *Hamnstad* filmaren hasiera ikusgai. Youtube.com 
* *Hamnstad* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Pieter Boel

**Pieter Boel** (Anberes, 1622 &ndash; Paris, 1674) Barroko garaiko flandriar irudigile, irarle eta margolaria izan zen. Bere margoen gaiak, animaliak, ehiza-agerraldiak eta izadi hilak izan ziren.

Jan Boel irarlearen semea.  1622 urteko urriak 10ean Anberesen bataiatu zuten. Jan Fytekin batera, gazte zela, Italiara joan eta 1647. eta 1649. urteetan Genovan egon zen. 1650 urtean, Anberestik itzulita, San Lukas margolarien elkartean onartua izan zen. 1669. urte inguruan Parisen Charles Le Brunen (1619-1690) agindu pean erregeentzako tapizetako animaliak irudikatzen lan egin zuen, hauetako asko Louvre museoan ikusgai. 

Animalien arloan aditua zenez, Jacob Jordaens eta Erasmus Quellinus II margolariekin elkar lanak egin zituen. Bere izadi hiletako margolanetan Jan Fyten eragina nabarmena zen, eta, ehiza-animaliez gain, apaintzeko balio handia duten gauzakiak sartu ohi zituen. Bere margoen artean, Pradoko Museoan dauden bi lan hauek aipagarriak dira: *Ehiza eta txakurrak* eta *Armak eta gerra tramankuluak.*

## Bibliografia 
* Vlieghe, Hans, *Arte y arquitectura flamenca* , 1585-1700, Madril, Cátedra, 2000, , 341-342. orr.

## Kanpo estekak 
* www.museodelprado.es - Boel, Peeter
* Peeter Boel, Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD)
Jambi

**Jambi** (, jawiz: ) Indonesiako 34 probintzietako bat da, Sumatrako erdi-ekialdea hartzen duena. 50.058 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 3.408.542 biztanle zituen. Hiriburua Jambi hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burtzeñako zubia (margolana)

***Burtzeñako zubia *** () 1926. urtearen inguruan Aurelio Artetak egindako margolan ezaguna da.  Lan hau Artetaren interes sozialetan kokatu dezakegu. Irudia melankolia handikoa da, ziur aski festa egun baten isla langile-auzategi batean.
 
## Deskribapena 
Konposizioa zubiaren burdinazko egiturak erakusten duen erronbo batez markoztatuta dago. Irudiek itxura geometrikoak dituzte, kubismoaren gustukoak nolabait. Koloreek, bestetik, garrantzi handia dute, oso gama zabalean erabiliak baitaude: batzuk nahiko hotzak, grisak eta urdinak, bestetzuk beroak, gorriak eta marroiak. Perspektibak ere garrantzi handia du, lanari sakontasunaren sentsazioa emanik.

Burtzeñako zubia Barakaldo eta Bilbo artean dago, Cadagua ibaiaren gainean. Atzean, langile-etxeak ikusten dira eta lantegi baten tximinia. Paisaia horretan elementu askok melankolia azaltzen dute: pobretasuna nabarmena da, kutsadura... Ikusten den pertsona abailduta ematen du. Izadia paisaiatik baztertuta dago: ibaiak ur horiak erakusten ditu eta ez da begetaziorik ikusten. Zaldi bat eta bere zalduna dira paisaia hil horretan salbuespenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oilo-ipurdi

thumb|Oilo-ipurdia

**Oilo-ipurdia** larruazaleko erreakzio fisiologikoa da hotza, izua edo zirrararen aurrean. Ekintza erreflexua da, nahi gabekoa, muskulu edo gihar ile-zutitzaileak uzkurtzen direnean agertzen dena. Hotzak eta aipatutako emozioek (beldurrak, zirrarak, plazerrak...) larruazaleko gihar horietan eragiten dute, bertako ileak tente jarriz.

Larruazalean ile asko dituzten animaliengan ile eta biloaren tentetze horrek aire geruza bat sortzen du, hotzaren aurka isolatzaile moduan jarduten duena.

Larruazaleko gihar ile-zutitzaileak hipodermisen daude, eta nerbio-sistema sinpatikoaren kontrolpean.

## Kanpo estekak
Tanguy dorrea

**Tanguy dorrea** (, ) Bretainiako Brest hirian dagoen dorre bat da. Penfeld ibaiaren ertzean dago, Bresteko badiaren bihotzean.

## Historia 
Ez da ezaguna noiz eraiki zen baina posible da ingelesek altxatu izana XIV. mendean hiria okupatu zutenean. Helburua ibaiaren ahoa babestea zen, alde batean gaztelua eta bestea dorrea izanik.

1341ean Jean de Montforteko ingelesen eskutatik askatu zuen eta 1397an Jon V.a Bretainiako dukeak hartu zuen. Le Châtel-eko lorden epaitegia bihurtu zen orduan eta 1580an Rohan-Guéméné familiak erosi zuen. 1786an Frantziako erregeak eskuratu zuen eta Frantziako Iraultzaren ondoren
hainbat eskutatik pasa zen. 1862an Barillé arkitektoak txinatar estiloko teilatua gehitu zion.

1954an Bresteko udalak erosi zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Tourtanguy042006.jpg
Irudi:Brest.jpg
Irudi:Tour-Tanguy-20060523-069.jpg
Irudi:26 abeille bourbon en Penfeld.JPG

## Kanpo estekak
Belabieta

thumb|Loatzo Uzturre ibilbidea Belabietatik igarota. *Berria egunkaria*
**Belabieta** Gipuzkoako Tolosaldea eskualdearen ekialdean dagoen eta itsas mailaren gaineko 687,25 metro altuera duen mendi bat da. Bertaratzeko ohiko abiapuntuak Izaskun (ordu 1 eta erdi), Berastegi (ordu 1 eta erdi) eta Berrobi (ordu 1 eta erdi) dira.

Badago ere gerra karlistetako parapeto bat, Belabietako bataila odoltsuaren lekuko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Recouvrance zubia

**Recouvrance zubia** () Bretainiako Brest hirian dagoen zubi altxagarria da. Penfeld ibaia gurutzatzen du eta 70 metrotako altuerarekin Europako zubi altxagarri altuena da.

## Historia 
1950 eta 1954 artean eraiki zen eta 1970 bitartean Bresteko trolebusek zeharkatu zuten. 2012an zubia berriztu egin zuten tranbia pasa ahal izateko.

## Kanpo estekak
Höstsonaten

***Höstsonaten*** (; ) 1978ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da.

Filmak piano-jotzaile ospetsu bat eta bere alaba arduragabearen arteko gatazka azaltzen du. Ingrid Bergman aktorearen zinemarako film batetako azken antzezpena izan zen. Soinu banda Frédéric Chopin poloniar musikagilearen piano doinuek osatu zuten.

## Argumentua 
Charlotte (Ingrid Bergman) nazioartean ospea duen piano-jotzailea da. Bi alaba ditu: Helena (Lena Nyman) duela urte askotatik ezgaitua dago. Eva (Liv Ullmann), alaba zaharrenak, bere seme bakarra istripu batean itota galdu du, eta Suediako herri bateko Viktor (Halvar Björk) izeneko apaiz luterano batekin ezkondua dago. Charlotte urte askoz bere lankide eta lagun izan den Leonarden heriotza ikusi berri du. Evak bere ama duela zazpi urtetatik ez du ikusi, hortaz, Leonarden heriotzaren gertaera amari idatzi eta elizetxean egun batzuk atseden har dezan eskatzeko aprobetxatuko du.

Charlotte etxera iritsiko da. Bere ailegatzearen ondoren, Evak amari Helena bere eta Viktoren zaintzapean bizi dela jakinaraziko dio, amak ospitalean zela uste arren. Gordintasun emozionalez beteriko solasaldi batean, Charlotte eta Evren artean urteetan egon diren oroitzapen eta umiliazioak azaleratuko dira. Ama eta alabaren gaueko solasaldian zehar emozioek gainezka egingo dute. Dena baretzean, Charlottek aintziraren alboko etxea lasaitasunez utzi eta bere piano kontzertista hiritar bizimoduari berrekingo dio. Parrokia txikian, Eva eta Viktorrek beren bizimodu lasaiarekin jarraituko dute, Helena zainduz eta desagertutako euren semearen oroitzapenarekin batera.

## Aktoreak 
* Ingrid Bergman: Charlotte Andergast
* Liv Ullmann: Eva
* Lena Nyman: Helena
* Halvar Björk: Viktor
* Marianne Aminoff: Charlotten idazkari pribatua
* Arne Bang-Hansen: Osaba Otto
* Gunnar Björnstrand: Paul
* Erland Josephson: Josef
* Georg Løkkeberg: Leonardo
* Mimi Pollak: Piano irakaslea
* Linn Ullmann: Eva neskatoa

## Kanpo estekak 
* *Höstsonaten* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com
* *Höstsonaten* filmaren IMDBko fitxa irakurgai