Mielofibrosi

**Mielofibrosia** hezur-muinean sortzen den gaixotasun kroniko eta arraroa da, neoplasia mielougalkorren (MPN) taldekoa. Mielofibrosian, hezur-muinean, kontrolik gabeko zelula-hazkuntza, mutazio genetikoak edo hantura kronikoa gertatzen direnean, zitokinak askatzen dira eta horiek fibroblastoak aktibatzen dituzte. 

Horren ondorioz, kolageno gehiegi ekoizten da eta hezur-muinean metatzen da. Horrek hezur muinaren ehunak fibrosatzea eta estutzea eragiten du. Hortaz, hematopoiesi normala oztopatu egiten da eta odol-zelulen ekoizpena murrizten da. Hori dela eta, gure gorputzak zailtasunak izan ditzake globulu gorriak, globulu zuriak eta plaketak sortzeko. Horregatik, gorputzak, barea edo gibela erabiltzen ditu odol-zelulak sortzeko, eta horrek arazo ugari eragiten ditu, hala nola, anemia, infekzio-arrisku handiagoa, odoljarioak eta barearen handitzea (esplenomegalia). 

== Sailkapena

* **Mielofibrosi primarioa** (MFP) izan daiteke: gaixotasuna berez sortzen da, ez da beste gaixotasun hematologiko baten ondorioz agertzen. 

* **Mielofibrosi sekundarioa** (MS) izan daiteke: beste gaixotasun hematologiko baten ondorioz agertzen da, gehienetan polizitemia vera edo tronbozitemia esentziala izeneko gaixotasunen ondorioz.

### Mielofibrosi primarioa 
Mielofibrosi primarioa, ez da herentziazko gaixotasuna, berez agertzen da eta ez da beste gaixotasun hematologiko baten ondorioa. Gaixotasun honen jatorria, normalean, mutazio genetiko bat da.  

Mutazio genetiko ohikoenak honako hauek dira: JAK2 V617F genean, CALR  genean eta MPL genean gertatutako mutazioak. 

Mutazio horiek ez dira normalean heredatzen, bizitzan zehar, adibidez adinarekin, agertzen dira. 

Mutazio horiek guztiak JAK-STAT izeneko seinalizazio-bidea aktibatzen dute.  Sistema horrek kontrolatzen du zenbat odol-zelula sortu behar diren eta noiz sortu behar diren. Baina mielofibrosian, seinalizazio-bide horrek mutazio baten ondorioz kontrola galtzen du, eta odol-zelulen hazkuntza bultzatzen du kontrolik gabe, baita behar ez denean ere.  

### Mielofibrosi sekundarioa 
Mielofibrosi sekundarioa, beste gaixotasun hematologiko baten ondorioz agertzen da.

Mielofibrosia garatzen duten gaixotasun hematologikoen artean polizitemia vera eta tronbozitemia esentziala daude. Hala ere, badaude beste kausa batzuk:

* Leuzemia edo linfoma mota batzuk.

* Zelulen aurkako kimioterapia luzearen ondorioak.

* Erradiazioa.
* Gaixotasun inflamatorioak.

Aurreko gaixotasunen eraginez, hezur-muina urtez urte odol-zelula gehiegi sortzen ditu. Ekoizpen hori gehiegi luzatzen bada, hezur-muina higatzen da, eta fibrosatzen hasten da, mielofibrosi primarioan gertatzen den bezala.  

## Mutazio genetikoak 
*JAK2 V617F (kinasa Janus 2 genea) mutazioa mielofibrosi primarioa duten gaixoen %50-60 inguruan agertzen da. Mutazio honek JAK2 proteina etengabe aktibatuta egotea eragiten du kanpoko estimulurik (eritropoietina edo tronbopoietina) jaso gabe. Ondorioz,  hasieran globulu gorrien eta plaketen ekoizpen neurrigabea gertatzen da. 

* CALR (kalkretikulina genean) mutazioak pazienteen %20-25 inguruan gerta daitezke. Kalretikulina normalean erretikulu endoplasmatikoan dagoen proteina bat da. Mutatzean, MPL hartzailearekin (tronbopoietinaren hartzailea) elkarreragiten du eta JAK-STAT bidea aktibatzen du.

* MPL genean, tronbopoietina hartzailearen genea dena, mutazioa pazienteen %5-10 inguruan gertatzen da. Honek megakariozitoen, plaketak sortzen dituzten zelulen gehiegizko estimulazioa dakar.

## Mielofibrosiaren faseak 
Mielofibrosia diagnostikatzeko, honako proba hauek erabiltzen dira:

### Odol-analisiak 
thumb|285x285px|Hezur-muineko biopsia, diagnostikorako egindako proba.
Diagnostikoa egiteko hainbat proba egiten dira:

* Hemograma: hemoglobina maila, plaketa kopurua edo leukozitosia detektatzeko.
* Blastoen presentzia, horien kopurua tarte normalean dagoen egiaztatzeko.
* LDH eta markatzaile inflamatorioak.

### Hezur-muineko biopsia 
Diagnostikoaren oinarria da. Mikroskopioz ikus daiteke hezur-muineko biopsia. Honen bidez, fibrosi-maila eta zelulen antolaketa ikusten dira.

### Proba genetikoak 
JAK2, CALR eta MPL mutazioak identifikatzeko egiten dira eta mutazio horien detekzioak diagnostikoa eta pronostikoa zehazten laguntzen du.

### Irudi-probak 
Barearen eta gibelaren tamaina aztertzeko (ekografia, TAC edo erresonantzia).

== Pronostikoa eta arrisku mailak ===
Tratamendua pertsona bakoitzaren egoeraren arabera aldatzen da. Helburu nagusiak sintomak arintzea, bizi-kalitatea hobetzea eta gaixotasunaren larriagotzea moteltzea dira.

### Tratamendu farmakologikoak 
#### JAK inhibitzaileak: 
thumb|218x218px|Mielofibrosirako erabilitako farmakoak.
Gaur egun tratamendu garrantzitsuena da. Sintomak eta bizi-kalitatea hobetu eta barearen tamaina txikitu dezakete. Erabilitako farmakoen artean ditugu:

* Ruxolitinib: Sintomak nabarmen hobetzen ditu, barearen tamaina murrizten du eta neke kronikoa arintzen du.

* Fedratinib: Ruxolitinibak huts egiten duenean erabiltzen da. Frogatuta dago, farmako honekin barearen murrizketa eta sintomen hobekuntza ematen dela.

* Pacritinib: Tronbopenia (plaketa gutxi) duten pazienteentzat bereziki erabilgarria da.

* Momelotinib: Anemia duten pazienteentzat bereziki erabilgarria da.

Farmako guztiak bezala abantailak eta desabantailak dituzte. Alde batetik, mina, presioa eta nekea hobetzen dute eta bizi-kalitatea nabarmen hobetzen da, baina, beste aldetik, farmakoek ez dute gaixotasuna sendatzen eta beste ondorio batzuk ager daitezke hauek hartu ondoren, hala nola, anemia eta infekzio-arrisku handiagoa.

### Anemiarako tratamenduak 
Eritropoiesiaren estimulatzaileak, kortikoideak eta androgenoak erabiltzen dira. Kasu batzuetan, transfusioak egiten dira.

### Hezur-muineko transplante alogenikoa 
Gaur egun sendabide bakarra da, baina arrisku handikoa da, ez da paziente guztientzat egokia eta orokorrean, arrisku handiko taldeetan erabiltzen da.

### Agente antifibrotiko berriak 
Gaur egun, hainbat tratamendu ikertzen ari dira hezur-muineko fibrosia murrizteko.

### Kirurgia 
Esplenektomia (barea kentzea) oso kasu berezietan egiten da, arrisku handiko prozedura delako.

## Epidemiologia eta datu orokorrak 
Mundu mailan duen intzidentzia baxuagatik, gaixotasun arraroen artean sailkatzen da. Espainiako erregistroek erakusten dute mielofibrosiaren intzidentzia adinarekin handitzen dela eta pazienteen profil klinikoak oso anitzak direla. 

Espainian, kalkulatzen da mielofibrosiak 100.000 pertsonatik 8ri eragiten diela gutxi gorabehera, hau da, 4.000 pertsonari. Mielofibrosi primarioaren intzidentzia 100.000 biztanleko 0,53koa da. Patologia hau ez da oso ohikoa, eta adineko pertsonei eragiten die batez ere. 

## Ikerketa eta etorkizuneko norabideak  
Azken urteetan, tratamendu berritzaileak eta entsegu kliniko ugari egin dira gaixotasun honen sendabide baten bila. Farmako bakarra erabili beharrean, JAK inhibitzaileak beste farmakoekin konbinatzen ari dira. MANIFEST-2 bezalako ikerketek erakutsi dute bi botika erabiltzea hobe dela. Hurrengo taulan Ruxolitinibekin konbinatzen diren farmakoen informazioa dago, gaur egun egiten ari diren entsegu klinikoak zein fasetan dauden ikusteko. 

Gainera, bestelako aurrerapenak egon dira, hala nola, immunoterapia. Immunoterapia minbiziaren eta beste gaixotasun batzuen aurkako tratamendu mota bat da, gorputzaren sistema immunitarioa erabiltzen duena gaixotasunari aurre egiteko. Horretarako, antigorputz monoklonalak (adib. Anti-Galektina-1) erabiltzen dira. Galektina-1 proteina fibrosiaren erantzule nagusietako bat da. Antigorputz hauek proteina hori blokeatzen dute. Bere helburua, fibrosia konpontzea da, hau da, hezur-muin gogorra eta orbainduna berriro muin osasuntsu eta elastiko bihurtzea, odola berriro normaltasunez sor dezan. 

Horrez gain, txerto terapeutikoak garatzen ari dira (CALR mutazioaren aurka). Txerto horiek sistema immunologikoari irakasten diote CALR mutazio hori duten minbizidun zelulak suntsitzen, baina oraindik ez daude garatuta, ikerketa hasierako fasean daude.

Etorkizunean, tratamendu guzti hauek paziente bakoitzak dituen sintomei egokituak izatea espero da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
# Passamonti, Francesco; Giorgino, Tiziano; Pancrazzi, Anna; et al. (2023). «Myelofibrosis». *Blood* 141(7):769–783 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36416738/%5D(kontsulta data: 2026-03-28).
# Barosi, G.; Vannucchi, A. M.; et al. (2020). «Myelofibrosis: clinical and molecular features». *Haematologica* 105(2): e88–e101 https://haematologica.org/article/view/11888 (kontsulta data: 2026-03-28).
# Tefferi, A.; Gangat, N.; et al. (2024). «Current Treatment Strategies in Myelofibrosis». *Leukemia* 38: 1234–1248 https://www.nature.com/articles/s41375-024-02330-7(kontsulta data: 2026-03-28).
# Mascarenhas, J.; Hoffman, R.; et al. (2022). «Emerging Therapies for Myelofibrosis». *Blood Cancer Journal* 12: 97 https://www.nature.com/articles/s41408-022-00780-9(kontsulta data: 2026-03-28).