open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Araknoide mintz

**Araknoide mintza** dura eta piamaterraren arteko mintz fina da. Garuna eta bizkarrezur-muina biltzen dituen mintz baskular mehea da, meningeak osatzen dituzten hiru mintzen artean bigarrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erroseola

**Erroseola** edo **bat-bateko exantema** sukar eruptiboa da, eskarlatinaren modukoa, baina itxuraz ez dirudi infekziosoa. Hiru bat eguneko sukarraren ondotik erupzio morbiliforme bat agertzen da, zurbil samarra enborrean eta gorputz-adarretan, 48 ordutan desagertzen dena, ezkatadurarik gabe. Ume txikietan ikusten da normalean. Duela gutxi arte, bere jatorria ezezaguna zen, baina, gaur egun, gizakien bi herpesbirusek eragiten dutela ezagutzen da, HHV-6 eta HHV-7, erroseolaren birus bezala ezagutzen direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bularreko haurraren koliko

**Bularreko haurraren kolikoa** bizitzako lehen hilabeteetako nahasmendu tipikoa da, eta ageriko arrazoirik gabe negar handia eta luzea egiten du. Hiru hilabeteko kolikoa, arratsaldeko edo iluntzeko kolikoa edo gasen kolikoa bezala ere ezagutzen da. Oro har, ez dakigu zerk eragiten dituen kolikoak. %5ak baino ez du kausa organiko bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duramater

**Duramaterra** edo **pakimeningea** garuna eta bizkarrezur-muina tapizatzen dituzten hiru mintzetatik kanpokoena, fibrosoena eta lodiena da. Bere kanpo-azalera, hezurrari erantsia, biloz josia dago eta barne-azalera, berriz, leuna, mintz endotelial batek tapizatzen du. Zilindro huts bat da, horma zunzdun eta lodi batez osatua, sendoa eta ez oso hedagarria. Piamaterrak eta araknoideak leptomeningea osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Brigadak

[thumb|250px|Nafarroako Brigadak Donostia okupatzen. [Agustina Zugastiren argazkia.]]
[thumb|[Jose Soltxaga jenerala, Brigaden lehen burua.]]
**Nafarroako Brigadak** estatu kolpearen aldeko eta Errepublikaren aurkako nafar errekete eta falangista boluntarioez osatutako unitate militarrak izan ziren. Haiek burutu zuten Gipuzkoa eta Bizkaiaren aurkako erasoa. Espainiako Gerra Zibila aurretik antolatuta zeuden eta militar faxisten kontsignak jarraitzen zituzten. Gehienak Nafarroakoak izan arren, denak ez ziren nafartarrak. Sei brigada izan zituzten eta brigada bakoitzak 4.000-6.000 gizon inguru zituen.

## Antolaketa 
Nafarroako Brigadetan unitate hauek zeuden:
* Erreketen 13 oinezko erregimentu
* Falangeren zazpi bandera
* Hamabi infanteria batailoi.

## Agintariak 
## Operazioak 
* Bilboko gudua: Bilboko Burdin Hesia gainditu zuten eta Bilbo okupatu zuten.
* Iparraldeko gudua.
* Santanderreko gudua

## Gerra krimenak 
Forentseen probeekin eta dokumentuekin Nafarroako VI. Brigadaren barruan zeuden Arapiles Mendia IV. Batailoiari, Valdediós Monasterioaren Ospitale Pskiatrikoaren hamazazpi erizainen eta haietako baten alabaren hilketa egozten zaio. Ospitalea Villaviciosan zegoen, Asturiasen. Gertaerak 1937ko urriaren 27 eta 28an izan ziren, goizaldean. Ahozko testigantzen arabera biktimak aurretik bortxatuak eta haien hilobia irekitzera behartuak izan ziren. Erizain baten alabak hamabost urte zituen.

## Bitxikeriak 
Gaur egungo Bilboko Unamuno plazari 1937an "Brigadas de Navarra" (Nafarroako Brigadak) izena jarri zioten. Lehenago "Plaza de los Auxiliares" izena zuen plaza honek izen frankista mantendu zuen diktadorea hil arte.

Bilboko Nafarroako kaleak brigada honen omenez aldatu zuen izena, lehenago "Calle de la Estación" ("Geltokiaren kalea") zuen izena. Baina karlista hauen aldeko izena begibistakoa ez zenez, izena mantendu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eritema infekzioso

**Eritema infekziosoa** edo **megaloeritema epidemikoa** eritasun epidemikoa da, 6-12 urteko umeetan agertzen dena bereziki, aurpegian (tximeleta-hegoen modukoa) eta goiko gorputz-adarren atze-kanpoaldean, ondoren izterretan; 4-6 eguneko inkubazio-aldi baten ondoren agertzen dira papulo-makula batzuk, berehala elkartzen direnak, orban ohizkoak emanez, itxura geografikoa dutenak. Lesioek sendatzera jotzen dute, 3-20 eguneko epean, pruritorik eta ezkatatzerik gabe. Ez dago enantemarik eta kasu batzuetan adenopatiak ikusi ahal izan dira. Parvovirus B19k eragiten du. Fomiteen bidezko kutsatzea ez da oso ohikoa, baina garrantzia hartzen du haurtzaindegietan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dukesen gaixotasun

**Dukesen gaixotasuna** exantema mota bat da. Askotan eskarlatinarekin nahasten dute baina ez dute inoiz lotu patogeno zehatz batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaioberriaren sepsi

**Jaioberriaren sepsia** infekzio bakterianoa da, jaiotzen denetik 28 egun baino gutxiagoko umetxoan gertatzen dena. Agerpen goiztiarraren sepsia bizitzaren lehen 7 egunetan ikusten da, agerpen berantiarraren sepsia, berriz, 7tik 28ra bitartean. Jaioberrien sepsia bizirik dauden 1.000 jaiotzetatik 0,5 eta 8.0 artean gertatzen da, eta jaioberrien heriotza-kausa ohikoena da garapen bidean dauden herrialdeetan, jaioberrien heriotza guztien %30-50 artean urtero..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suaren Gaua

**Suaren Gaua** (; ) 1961eko ekainaren 11 eta 12aren arteko gauean Befreiungsausschuss Südtirol erakunde independentistak Hego Tirolen burutu zuen atentatuen multzoa izan zen. Erakunde horrek goi tentsioko 37 dorre suntsitu zituen gau hartan 

Ekintza mugarri garrantzitsu bat izan zen bertako borroka armatuaren historian. Egileek Hego Tiroleko afera nazioarteko agendan sartzea bilatu zuten. Haatik, Italiako Gobernuaren erantzuna azkarra eta irmoa izan zen: armada Hego Tirolera bidali zuen eta erakunde independentistaren ustezko 91 kide atxilotu.

1964an Milango auzitegi batek horietako 22 espetxera bidali zituen, 46 askatu eta beste 23 iheslaritzat jo zituen. Zigorrak handiak izan ziren, 15 urte baino gehiagoko espetxealdia erakundearen kide askorentzat.

## Testuinguru politikoa 
Hego Tirol hizkuntza eta kultura alemaneko lurraldea da, Tirol austriar eskualdearen zati historikoa. Italiak Lehen Mundu Gerraren amaieran (1918an) anexionatu zuen. Anexionatu ondoren italiar jendearen inmigrazioa azkartu zen, eta kolono berriek lehenengo gune italieradunak sortu zituzten.

Benito Mussolini diktadoreak agintea eskuratu zuenean Hego Tiroleko italiazartze prozesua indartu zen, eskoletan alemanierazko hezkuntza debekatuz, toponimia aldatuz eta populazio-mugimenduak erabiliz (kolonoen bidez) lurraldeak bere jatorrizko hizkuntza eta kultura gal zezan .

Bigarren Mundu Gerraren ostean Italiako errepublika berriak jarreraz aldatu eta nolabaiteko autonomia eman zion eskualdeari. Halere, bertako populazioaren zati handi batek Austriara itzuli nahi zuen, edo Italiatik askoz autonomia gehiago lortu. 1957tik aurrera, talde militante txikiak prest zeuden beren helburuak lortzeko indarra erabiltzen. Suaren gaua, 1960ko hamarkadan zehar eginiko eraso batzuen abiapuntua izan zen, Hego Tiroleko Askapenerako Batzordea (Befreiungsausschuss Südtirol) izeneko talde batek planifikatu eta burutu zituenak.

Borroka armatuaren hautua ez zen tiroldar abertzale guztien gustukoa. Südtiroler Volkspartei (tokiko alderdirik handiena), tokiko elizbarruti katolikoak eta alemaniar hizkuntzako prentsa garrantzitsuenak, Dolomiten tokiko egunkariak esaterako, bonben erabilera ere gaitzetsi zuten hasieratik, nahiz eta italiar errepresioaren aurka gogor jo ere .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altsasuko errepide lotunea

**Altsasuko errepide lotunea** Nafarroako Altsasu udalerriko autobide errepide lotunea da.

 eta  autobiak elkarrekin lotzen ditu.

## Historia 
 autobidearen Irurtzun eta Altsasu arteko zatia 1996an inauguratu zen. Urte batzuk geroago, 1998an, Nafarroako aren lehen zatia martxan jarri zen, Ziordia eta Altsasu artean.  autobidearekin konektatzeko, autobidearen bi noranzkoak lotuko zituen errepide lotune bat sortu zen, etorkizunean  autobidea Donostiaraino luzatu ahal izateko. 2002an, Altsasu eta Etzegarate arteko  autobidearen hurrengo zatia inauguratu zuten, ordainsaririk gabe.

## Autobiak edo Autobideak 
*  /  edo *Iparraldeko autobia* (Madril  Hendaia)
*  edo *Sakanako autobia* (Irurtzun  Altsasu)

## Eskema 
|}

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Altsasu
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Yawovi Agboyibo

**Yawovi Madji Agboyibo** (Kouvé, 1943ko abenduaren 31 &ndash; Paris, 2020ko maiatzaren 30a) Togoko lehen ministroa izan zen. Giza eskubideetan abokatu espezialista izan zen. 1985ean hautatua zuten lehen aldiz diputatu, eta Togon demokrazia ezartzeko borrokatu zuen. "Comité d'Action pour le Renouveau" alderdiko presidentea izan zen eta Gnassingbé Eyadémaren aurka borrokatu zen hainbat hauteskunde presidentzialetan. Lehen ministro izan zen 2006ko irailaren 16tik 2007ko abenduaren 6ra.

## Kanpo estekak
Bruce Dawe

**Donald Bruce Dawe** (Melbourne, 1930eko otsailaren 15a - Caloundra, Queensland, 2020ko apirilaren 1a) australiar olerkaria izan zen. Australiako olerkari eraginkorrenetakotzat jotzen da. Laster utzi zuen eskola eta hainbat lanbidetan lan egin zuen. Armadan egon zen eta irakasle aritu zen ikastetxe eta unibertsitateetan. 1964an katolizismora bihurtu zen. Helduarotik hasita, lau unibertsitate-lizentziaturarekin osatu zuen bere hezkuntza.

## Lanak 
* *No fixed address: Poems* (Cheshire, 1962)
* *A need of similar name* (Cheshire, 1965)
* *An Eye for a Tooth* (Cheshire, 1968)
* *Beyond the Subdivisions : Poems* (Cheshire, 1969)
* *Heat-Wave. Melbourne* (Sweeney Reed, 1970)
* *Condolences of the Season : Selected Poems* (Cheshire, 1971)
* *Just a Dugong at Twilight: Mainly Light Verse* (Cheshire, 1975)
* *Sometimes gladness: collected poems 1954-1978 (Cheshire, 1978)
* *Selected Poems*. (London, Longman, 1984)
* *Towards sunrise: poems, 1979-1986 (Cheshire, 1986)
* *Sometimes gladness: collected poems, 1954-1987 (Cheshire, 1988)
* *This Side of Silence : Poems 1987–1990* (Longman Cheshire, 1990)
* *Mortal Instruments : Poems 1990–1995* (Longman, 1995)
* *A Poet's People* (South Melbourne, Addison Wesley Longman, 1998)
* *The Headlong Traffic : Poems and Prose Monologues 1997 to 2002* (Longman, 2003)
* *Towards a War: Twelve Reflections* (Picaro Press, 2003)
* *Sometimes Gladness : Collected Poems, 1954–2005*, 6th Edition (Longman Cheshire, 2006)
* *Blind Spots* (Picaro Press, 2013)
* *Kevin Almighty* (Picaro Press, 2013)
* *Border Security* (UWA, 2016)

## Bibliografia 
* *The Man down the Street*, edited by Ian V. Hansen, Melbourne, V.A.T.E., 1972
* *Times and Seasons: An Introduction to Bruce Dawe*, by Basil Shaw, Melbourne, Cheshire, 1974
* *Adjacent Worlds: A Literary Life of Bruce Dawe*, by Ken Goodwin, Melbourne, Longman Cheshire, 1988
* *Bruce Dawe: Essays and Opinions*, edited by K.L. Goodwin, Melbourne, Longman Cheshire, 1990
* *Bruce Dawe*, by Peter Kuch, Oxford, Oxford University Press, 1995 .
* *Attuned to Alien Moonlight: The Poetry of Bruce Dawe'', by Dennis Haskell, St Lucia, UQP, 2002
Omey uhartea

**Omey uhartea**, irlanderaz *Iomaidh* eta ingelesez *Omey Island*, Irlandako Galway konderriaren mendebaldeko kostaldean dagoen itsasgorako uharte bat da. Claddaghduff udalerritik hurbil dago, Connemara eskualdearen mendebaldeko muturrean. Gaur egun ez du biztanle finkorik.

Itsasbehera denean oinez nahiz ibilgailuz bertaratu ahal daiteke, baina itsagorarekin bertaratzeko hondar-mingaina auto baten altuerako ur mailaz betetzen da.
Christo eta Jeanne-Claude

**Christo Vladimirov Javacheff** (1935–2020) eta **Jeanne-Claude Denat de Guillebon** (1935–2009), izen artistikoz **Christo eta Jeanne-Claude**, bulgariar-frantziar artista batzuk izan ziren, hainbat eraikin eta monumentu estalduraz apaindu eta zenbait seinale diseinatzeagatik ezagunak, tartean Reichstag (Berlin), Pont Neuf (Paris), Running Fence (Kalifornia) eta Central Parkeko The Gates (New York).

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mackenzie-Papineau Batailoia

thumb|250px|Mackenzie-Papineau Batailoiaren boluntarioak.
**Mackenzie-Papineau Batailoia** ), baita ere **Mac-Paps** izenarekin ezagunak, Espainiako Bigarren Errepublikaren defentsan faxismoaren aurka, Nazioarteko Brigaden barruan, batez ere Kanadako boluntarioekin sortu zen armada gorputza izan zen. Boluntarioen zifra gerra osoan 1.448 izan ziren; horietatik 721 borrokan hil ziren. Kanada izan zen, Frantzia ondoren, proporzionalki, Nazioarteko Brigadetara boluntario gehiago eman zituen herrialdea.

## Izena 
Boluntarioek William Lyon Mackenzie eta Louis-Joseph Papineau oroimenez izendatu zuten batailoia. Gizon hauek 1837-1838ko matxinada gidatu zuten Kanadan. XIX. mendean Kanadako politikari garrantzitsuak izan ziren, gobernu garbi eta arduratsuaren alde. Kanadako boluntarioek izen hori aukeratu zuten beren identitate nazionala azpimarratzeko eta Errepublikaren gobernuaren alde zuten konpromisoaren ikur gisa.

## Historia 
Hasiera batean Espainiara joan ziren boluntarioak Abraham Lincoln Batailoian integratu ziren, estatubatuarrekin batera. 1937ko otsailean 500 ziren eta, ondorioz, berezko batailoia antolatu zen. Boluntario gehienak langileak ziren. Kanadako Alderdi Komunistak borrokalariak erakartzeko kanpaina aurrera eraman zuen baina bataioilan ideologia desberdinetako boluntarioak zeuden: sindikatuen partaideak, politikoki ez antolatutako pertsonak, sozialistak, e.a. Gehienek, nahiz eta kanadiarrak izan, ezaugarri amankomun gisa sustrai europarra izatea zuten, batez ere Finlandian eta Ukrainian.

1937an, Kanadako Gobernuak, Londresko Batzordearen erabakiak jarraituz, hango hiritarrak Espainiako Gerran partehartzea ilegaltzat jo zuen. Ondoren, izen emateak jarraitu zuen baina bakarrik lan zibilak egiteko: medikuak, erizainak, ingeniariak... Hala ere, boluntarioak jarraitu ziren Espainiara ailegatzen, horretarako argumentu faltsuak erabiliz. Orokorrean, Toronto edo Montreal bezalako hiri handietatik Estatu Batuetara joaten ziren, handik Frantziara joateko eta Pirineoetatik muga gainditzeko.

Mackenzie-Papineau Batailoia XV. Nazioarteko Brigadan zegoen integratuta. Lehenengo borrokak Jaraman izan ziren; han izen handia lortu zuen. Bruneteko guduan ibili ondoren, Teruelgo guduan borrokatu zuten eta Aragoiko atzera egitean ere bai. Kataluniako eta Valentziako fronteak defenditu zituzten. Batailoiaren azken borroka Ebroko gudua izan zen; han baxa asko izan zituzten. 1938ko irailaren 21ean, oraindik Ebro aldean zeudenean, Errepublikaren agindua heldu zitzaien atzera egiteko. Batailoia desegin zen eta boluntarioak Kanadara bidali zituzten.

Hasiera batean Kanadako Gobernuak brigadisten itzulera ez zuen onartu, azken finean gobernu horren aginduen aurka Espainiara joan baitziren. Azkenik, 1939ko urtarrilean, haien itzulera onartu zuen. Bigarren Mundu Gerraren hasierarekin batailoiaren beterano batzuek faxismo eta nazismoaren aurka lehendabizikoak borroka egin zuten izaera onartzea Gobernuari eskatu zioten. Hala ere, inoiz ez zuten horrelako onarpen ofizial bat izan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Brigadak

## Kanpo estekak 
* :Mackenzie-Papineau Batailoiaren lagunak.
Continental Divide (filma)

***Continental Divide*** (euskaraz *Banaketa Kontinentala*), 1981eko Michael Apted ingelesak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. John Belushi, Blair Brown, Allen Goorwitz, Carlin Glynn eta Tony Ganios aktoreek antzeztu zuten.

Steven Spielbergen Amblin Entertainment ekoiztetxeak ekoitzitako lehenbiziko filma izan zen. Gidoia Lawrence Kasdanek idatzi zuen.

## Argumentua 
AEB, Chicago, Ernie Souchak (John Belushi) kazetaria Coloradoko Nell Porter (Blair Brown) arrano-behaketan aditua den emakumea ikertzera bidali dute. Elkar ezagutu ordurako maiteminduko dira, baina Erniek Chicagora hilketa bat ikertzeko itzultzeko agindua jasotzean dena ojkertuko da.

## Aktoreak 
* John Belushi: Ernie Souchak
* Blair Brown: Nell Porter
* Allen Garfield: Howard McDermott (kredituetan Allen Goorwitz)
* Val Avery: Yablonowitz
* Tony Ganios: Max Bernbaum

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
George Floyden hilketa

2020ko maiatzaren 25ean **George Floyd** izeneko gizon afroamerikarra Powderhorn (Minneapolis, Minnesota, Estatu Batuak) auzunean hil zuen Derek Chauvin estatubatuar polizia agenteak, polizia hura eta beste hiru Floyd atxilotu nahian zebiltzala. Erailketak protesta handiak sortu zituen hasieran AEBetan eta gero mundu osoan hurrengo egunetan zehar, xenofobia, arrazakeria eta poliziaren gehiegikeriak salatzea helburu zutenak.

Gizon afroamerikarra itota hil zen. Chauvinek eskuburdinak jarri zizkion, bide-zoruaren kontra etzanarazi eta bertan belauna lepoaren aurka estutu zuen zortzi minutu eta berrogeita sei segundoan zehar, azken hiru minutuan atxilotuak konortea galduta eduki bazuen ere. Thomas Lane eta J. Alexander Kueng polizia-ofizialek atxilotua eusten lagundu zuten eta Tou Thao poliziak hurbiletik ikusi zuen gertakaria, ezer egin barik. Gertakari osoa telefono mugikor batekin grabatu zuen lekuko batek. Lau polizia agenteak biharamunean kaleratuak izan ziren.

Lurrean zegoen bitartean, Floydek behin eta berriz errepikatu zuen ezin zuela arnasa hartu (''I can't breathe''): esaldi horixe esan zuen Eric Garnerrek Poliziak itota hil zuenean 2014an; horregatik bi kasuak konparatu dira. Denborak aurrera egin ahala hilketa gertatu zen inguruko zenbait dendari eraso egin zitzaien eta poliziak gas negar-eragileak eta gomazko balak jaurtiz erantzun zuen.

## Gertakariko norbanakoak 
### George Floyd 
George Floyd 46 urteko gizon estatubatuar bat zen, Houstonen jaioa, Texasen. Texasen, Stephen Jackson saskibaloi jokalari ospetsu erretiratua ezagutu eta haren laguna izan zen. Floyd Minnesotako St. Louis Parken bizi zen eta Minneapolisen jatetxe bateko segurtasun zaindari gisa egin zuen lan bost urtez. COVID-19 pandemiaren ondorioz lana galdu zuen hil baino egun batzuk lehenago. Gianna izeneko alaba bat ere bazuen.

### Polizia agenteak 
#### Derek Chauvin 
Derek Chauvin, 44 urteko gizona, Floyd atxilotu eta lepoan belauna ezarriz ito zuen polizia izan zen. 2001ean hasi zen Minneapoliseko Polizia Sailean lanean. Hilketa egin eta handik gutxira, maiatzaren 29an, Chauvin atxilotua izan zen, hirugarren mailako hilketa eta ez-borondatezko hilketa leporatuta.

#### Tou Thao 
Tou Thao 2009an hasi zen ikasten polizia-akademian eta 2012an jardun osoko lana eskuratu zuen. 2019an polizia gehiegikeriengatik salatua izan zen, baina epaitegitik kanpo konpondu zen arazoa, 25.000 mila dolarren truke.

### Protestak 
Komunitatearen haserrearen ondorioz, Chicago etorbideko autobus geltokia, Floyden heriotzaren tokia zena, monumentu inprobisatu bihurtu zen maiatzaren 26an zehar, Black Lives Matter mugimenduari erreferentzia egiten zioten kartel eta oroigarriekin. Hilketak protesta ugari sortu zituen AEB osoetan zehar eta ondorengo egunetan milaka pertsona irten ziren kalera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torri Higginson

thumb|Torri Higginson 2016an.
**Sarah Victoria "Torri" Higginson** (Burlington, Ontario, 1969ko abenduaren 6a) Kanadako aktorea da. *Stargate Atlantis* telesailean *Elizabeth Weir* doktorearen rola betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
1995ean *Jungleground* filmean hartu zuen parte eta bertan lankide izan zituen gerora Stargate unibertsoko hainbat aktore, Peter Williams (Apophis), JR Bourne (Martouf) eta Lexa Doig (Dr. Lam). 1996an *The English Patient* filme arrakastatsuan hartu zuen parte. 1999an *The City* telesail kanadarreko protagonista bihurtu zen.

Stargate SG-1 telesailean paper txiki bat egin ondoren Elizabeth Weir doktorea bihurtu zen 8. denboraldian. Honen ondoren *Stargate Atlantis* serieko protagonista bihurtu zen, Atlantis hiriko buruzagi bihurtuz. Hiru denboraldiren ondoren laugarrenean protagonismoa galdu zuen.

Azken urteetan kanadako telesailetan protagonista izan da, *This Life*, *Dark Matter* eta *Inhuman Condition* telesailetan hain zuzen ere.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telefilmeak 
### Telebista 
## Antzerkia 
* *Three Tall Women*
* *Weldon Rising*
* *Picasso at the Lapin Agile*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Euskadiko Kooperatiben Konfederazioa

**Euskadiko Kooperatiben Konfederazioa** (KONFEKOOP) EAE osoko enpresa kooperatibak biltzen dituen enpresa erakundea da.

## Egitura eta antolamendua 
thumb|KONFEKOOPen logoa
Euskadiko Kooperatiben Konfederazioa, Euskadiko Kooperatibei buruzko ekainaren 24ko 4/1993 Legeak sortu zuen, eta 1996ko ekainaren 18an eratu zen. Euskadiko kooperatiben Federazio sektorialek osatzen dute, eta euskal kooperatiben eta haien erakundeen ordezkari gorena da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kooperatiba Mugimendua
* Kooperatiba

## Kanpo estekak 
* Konfekoop – Euskadiko Kooperatiben Konfederazioa
Rosa Lavín

**Rosa María Lavín Ibarra** (Sestao, Bizkaia, ) goi-zuzendaria eta enpresaburua da.

Euskadiko Enpresa Kooperatiben Konfederazioko (gizarte ekonomiako Euskadiko enpresen elkartea) egungo presidentea da, 2015. urtetik. Kargu hori betetzen duen lehen emakumea da, eta EAEn enpresa-erakunde baten buru den lehen emakumea, bai eta Espainiako Erresuma osoan lehena ere.

Aurretik, Euskadiko Kooperatiba Enpresen Federazioko (ERKIDE) presidente izan zen; postu horretan aritu zen lehenengo emakumea.

Horrez gain, Euskal Gizarte Ekonomiaren Sareko presidentea da 2015. urtetik.

Gainera, Gizarte Ekonomiaren Espainiako Enpresarien Konfederazioko (CEPES) kontseilaria da, haren zuzendaritza-kontseiluko kide gisa.

Grupo SSI enpresako ekonomia eta finantzako zuzendaria (CFO), bai eta enpresaren presidenteordea ere, beste kargu korporatibo batzuen artean.

Horrez gain, Yolanda Díaz Espainiako Gobernuko bigarren presidenteorde eta Lan eta Gizarte Ekonomiako ministroak 2023an abian jarritako Gizarte Ekonomiako Emakume Liderren Lantaldeko kidea da.

## Bizitza 
Sestaon jaio zen. Ekonomian lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), eta Ekonomia Sozialeko graduondokoa egin zuen EHUn bertan.

Finantzen eta ekonomiaren eremuan lan egiten du. Eroskiko kontseilari izan da, eta enpresen likidatzailea ere. Gaur egun Bizkaiko Foru Aldundiaren SEED CAPITAL baltzu publikoaren kontseilaria da.

ERKIDE (Euskadiko Kooperatiben Federazioa) erakundeko presidente izan zen, eta gaur egun KONFEKOOPeko presidentea da. Eusko Legebiltzarrean askotan egin ditu agerraldiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Conesa Conesa

**Julia Conesa Conesa** (Oviedo, Asturias, 1919ko maiatzaren 25a &ndash; Madril, 1939ko abuztuarean 5a)  Erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan modista zen eta 20 urte zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da. 

## Biografia 
Julia Conesa Oviedo, Asturiasen jaio zen eta José eta Dolores zituen gurasoak; ondoren Madrilera lekualdatu zen ama eta ahizpekin.

1937an JSUra afiliatu zen, bere kirol instalazioetan lagunduz eta kirol jardueretan monitore gisa arituz. Hala ere, lan hau utzi behar izan zuen, familiaren ekonomia kaskarrari laguntzeko, eta hala, gerra bitartean tranbien tiketak kobratuz lan egin zuen.

Beste hainbat militante bezala, 1939ko maiatzean atxilotu zuten bere etxean josten zegoela, antza bere mutil lagunaren lagun batek salatu zuelako. Egotzitako delituen artean Isaac Gabaldón Guardia Zibilaren kontrako atentatua eta Garaipenaren desfilearen aurretik kaleetan propaganda jartzea zeuden (propagandan "*Menos Viva Franco eta más pan blanco*" jartzen zuen).

Atxiloketa ostean Las Ventas emakumeen kartzelan sartu zuten, eta bertan hainbat presokidek berari buruz zera zioten:

Era berean, antza Juliak familiari helarazitako azken gutunak historiako esaldi esanguratsuenetako bat biltzen zuen: "Nire izena ez dadila historiatik ezabatu". Gutunak honela dio:

1939ko abuztuaren 5ean fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren (gaur egungo Almudena hilerria) hilarrietan.
ezkerretara|thumb|250px|Madrilgo herriak eta Trece Rosas fundazioak LAS TRECES ROSASen memorian
## Memoria 
Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei homenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskeinitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak.

2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historigileari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

## Erreferentziak
Munsö

**Munsö** Suediako ekialdeko herri bat da, Ekerö udalerrikoa, Stockholmgo konderrikoa. Glaziazio osteko errebote isostatikoaren ondorioz, Mälaren lakuan dagoen uharte hau gaur egun Ekerö uharteari lotuta dago.

Herriak XII. mendeko eliza biribila du.

thumb | ezkerrera | XII. mendeko eliza biribila, 1874. urtean
Shari Lapena

**Shari Lapena** (1960) Kanadako idazlea da . *The Couple Next Door* bestsellerragatik ezaguna da batez ere.

Lapena abokatua eta ingeles irakaslea izan da idazle lanetan hasi aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Bueno Ibáñez

**Pilar Bueno Ibáñez** 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen. Une hartan jostuna zen, eta 27 urte zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz da ezaguna.

## Bizitza 
Pilar Bueno Sausen jaio zen, Zaragozako probintzian. Jostun lan egiten zuen, eta gerra hastean PCEra afiliatu zen. Hala, gerra bitartean "casas-cuna" delakoetan lan egin zuen bolondreski, bertan haur umezurtzak eta gerrara zihoazen milizianoen seme-alabak zaintzen zituen.

Alderdiaren Kuadro Eskolako buru bezala aritzeko formazioa jasotzeko aukeratua izan zen eta Radio Norte erakundearen idazkari izendatu zuten. Gerra amaitzean Federico Bascuñanak deitu zuen komunistak berrantolatzen laguntzeko eta kapitalean zortzi sektore sortzea enkargatu zion: Iparraldekoa, Hegoaldekoa, Ekialdekoa, Mendebaldekoa, Chamartin de la Rosakoa, Guindalerakoa, Prosperidadekoa eta Vallekasekoa.

1939ko abuztuaren 5ean fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren hilarrietan.
ezkerrera|thumb|250px|Murala. Gandian
## Memoria 
Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskeinitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak.

2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historialriari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

## Erreferentziak
Patsy Reddy

**Dame Patricia Lee Reddy** (1954ko maiatzaren 17a) Zeelanda Berriko abokatu eta enpresaria da, eta Zeelanda Berriko 21. gobernadore nagusia izan zen 2016tik 2021era.

Gobernadore nagusi bihurtu baino lehen, Reddy abokatu bulego bateko bazkidea zen, adimen agentzien berrikuspen garrantzitsu bat zuzendu zuen, zuzendaritza anitz egin zituen, Zeelanda Berriko Zinema Batzordearen buru izan zen eta Waitangiko ituneko negoziazio buru gisa aritu zen. John Key lehen ministroak [tSir Jerry Mateparae]]ren ondoren erreginaren ordezkari izateko gomendatu zuen; Reddy 2016ko irailaren 28an zin egin zuen Gobernadore nagusi kargua.

## Ikus, gainera 
* Emakumezko Estatu buruen zerrenda

## Erreferentziak
55. Oscar Sariak

**55. Oscar Sarien ekitaldia** 1983ko apirilaren 11an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1982. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Liza Minnelli, Dudley Moore, Richard Pryor eta Walter Matthau izan ziren eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Mickey Rooney**

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **Walter Mirisch**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Vexillarius

thumb|*vexillifer* gisa mozorrotua dagoen eta *vexillum* bat eusten duen berregite historiko bateko parte-hartzailea

'''*Vexillarius*-a** edo **vexillifer-a'* *signifer* mota bat izan zen, Antzinako Erroman, armadaren legioetan erabiltzen zena. *Vexillarius*-aren betebeharra *vexillum-a* eramatea zen, hau da: zerbitzatzen zuten legioaren, kohortearen, edo beste unitate mota baten izena eta ikurra erakusten zuen estandarte militarra. *Vexilluma* makila edo lantza batetik zintzilik zegoen oihalezko pankarta zen. Bai infanteriako bai zalditeriako unitateetan erabiltzen zen.

## Bibliografia 
* LE BOHEC, Yann, 2002. *L'armée romaine sous le Haut-Empire'', Paris, Picard, 2002, 3. Ed., 292 or. ().
Ingurumen Toxikologia eta Kimika Elkartea

**Ingurumen Toxikologia eta Kimikako Elkartea** (**SETAC**, *Society of Environmental Toxicology and Chemistry*) mundu mailako erakunde profesionala da, eta 90 herrialdetan baino gehiagotan aritzen diren 5.300 pertsona eta erakundek osatzen dute, ingurumen-arazoak aztertzen eta konpontzen lan egiten duten zientzialariak, hain zuzen.

**SETACen** misioa ingurumen-kalitate jasangarriaren eta ekosistemaren osotasunaren babesa, hobekuntza eta kudeaketa babestea eta erraztea da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Ionan Marigomez
* Plentziako Itsas Estazioa

## Kanpo estekak 
*  SETAC. (2020). *2020 Europe Award Winners**.* The Society of Environmental Toxicology and Chemistry (SETAC).
*  Plentziako Itsas Estazioa. Webgune ofiziala
*  MER+ EMJMD. Marine Environment, Erasmus Mundus Joint Master Degree
Maja biluzia

***Maja biluzia*** () Francisco Goya espainiar margolariaren lan ezagunenetako bat da. Oihalean margotutako olio-pintura bat da, eta 98 cm luze eta 191 cm zabal dauzka.

Margolana 1790-1800 artean margotu zen, eta ondoren 1802-1805 arteko *Maja jantzia* margolanarekin bikote egin zuen.

1910etik aurrera Madrilgo Pradoko Museoan erakusgai dago.

## Kanpo-estekak
Maja jantzia

***Maja jantzia***, , Francisco Goya espainiar margolariaren lan ezagunenetako bat da. Oihalean margotutako olio-pintura bat da, eta 95 cm garai eta 188 cm zabal dauzka.

Margolana 1800-1808 artean margotu zen, eta aurrez, 1790-1800 artean, margotutako *Maja biluzia* margolanarekin bikote egiten du.

1901etik aurrera Madrilgo Pradoko Museoan erakusgai dago.

## Kanpo-estekak
ACAB

thumb|ACAB pintaketa polizia auto batean.
thumb|ACAB tatuajea esku batean.
**ACAB** edo **A.C.A.B** ingelesezko *All Cops Are Bastards* esaldiaren (euskaraz: "Txakur guztiak sasikumeak dira") akronimoa da. Grafiti, tatuaje eta beste irudi batzuetan erabiltzen da, eslogan edo esaldi gisa. Batzuetan, zenbaki bidez kodetzen da, *1312* moduan, letren ordena alfabetikoan oinarrituta. Esaldi gisa, poliziaren gehiegikeriak salatzeko edo jazarpen politikoa jasaten dutenek darabilte.

## Historia 
Sidney Hayers zuzendariak 1972ko bere *All Coppers Are...* filmean jaso zuen izenburu gisa. 1977an, Newcastleko kazetari batek aipatu zuen esaldia kartzelako paretetan idatzita zegoela. Akronimoa 1970eko hamarkadakoa izan liteke, baina esaldiak jatorria izan lezake 1920ko hamarkadan. *The 4-Skins* britainiar Oi! punk taldeak *A.C.A.B.* kanta argitaratu zuen 1980an eta terminoa ezagutarazi. Euskal Herrian ere *Des-Kontrol* musika taldeak izen hori duen disko bat argitaratu zuen 2004an.

Akronimoa oso ohikoa da Erresuma Batuko kartzela tatuajetan, behatz bakoitzean letra bat jarrita.

Munduko hainbat herrialdetan esaldia erabiltzea zigortuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A.C.A.B.

**A.C.A.B.** honakoa izan daiteke:
* ACAB, *all cops are bastards* esaldiaren akronimoa.

## Musika 
* *A.C.A.B.* (Des-kontrolen diskoa)
Inishark

**Inishark** edo **Inishshark**, irlanderaz **Inis Airc**, batzutan **Shark Island** deitua, Irlandako Galway konderriaren mendebaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Inishbofin uhartearen alboan.

1960ko urriaren 20ean Irlandako Errepublikako Gobernuak bertako azken 20 biztanleak, bizimodu isolatudun arrantzale eta baserritarrak, lur lehorrera ebakuatu zituen eta gaur egun populaziorik gabea da.
Felipa Gisasola

**Felipa Gisasola Gabiola** (Eibar, 1852ko apirilaren 30a - *ib.*, 1939) artista euskalduna izan zen, marrazkilari, bitxigile eta damaskinatzailea.

## Biografia 
Gurasoak, Miguel Antonio Gisasola eta Josefa Gabiola, eibartarrak zituen eta aita ume zelarik galdu zuen.13 urterekin hasi zen Eibarko Udal Marrazketa Eskolan, eta 13 urterako damaskinatzen zekien. 1865ean, Elisabet II.a Espainiako erreginak Eibar bisitatu zuen eta Felipa damaskinatzeko bolarekin lanean ikusi zuen. Erreginak urteko 1.500 pezetako beka bat eman zion eta Plazido Zuloagarekin jarraitu zuen horrela formakuntza.

Ikasketak amaitzean Madrilen kokatu zen, eta urrezko eta zilarrezko inkrustazioak eginez ospea lortu zuen bere bitxigintza eta artisaugintzarekin. Lorenzo Zaragozano Argiano damaskinatzaile eibartarrekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten 1880 eta 1887 urteen artean: Emilia, Miguel eta Juan. Senarra 1887an hil zen, eta Felipa alargun utzi, 35 urterekin.

Madrilen “Casa Felipa” deituriko denda eta tailerra ireki zuen Felipa Gisasolak, Arenal kaleko 14. zenbakian; eta 1900. urtera arte jarraitu zuen han lanean. Nazioarteko erakusketetan ere parte hartu zuen Gisasolak, eta sariak irabazi ere Anbereskoan (1885), Bruselakoan (1888) eta Pariskoan (1889). Bruselan damaskinatutako marko bat aurkeztu zuen, gaur egun Eibarko Armagintzaren Museoan dagoena. Chicagoko Nazioarteko Erakusketan (1893) ere parte hartu zuen, eta 20.000 eta 40.000 dolarretan saldu ziren haren lanak.

1900. urtean Casa Felipa denda saldu eta Eibarrera itzuli zen. Herrian Juan eta Miguel semeekin jarraitu zuen damaskinatu tailer batean lanean, eta bereziki emakumezkoen damaskinatu irakasle izan zen. Udal Marrazketa Eskolan irakasle plaza ere izan zuen 1919tik 1922ra, erretiroa hartu arte, 87 urterekin hil zen Eibarren 1939an.

## Erreferentziak
Julie Fowlis

**Julie Fowlis** (North Uist, Kanpoko Hebridak, 1978ko ekainaren 20a) Eskoziako folk abeslaria eta musikaria da, nagusiki Eskoziako gaeleraz abesten du.

## Diskografia 
### Bakarka 
#### Diskoak 
* *Mar a tha mo chridhe* (2005)
* *Uam* (2009)
* *Live at Perthshire Amber* (2011)
* *Gach sgeul - Every story* (2014)
* *Alterum* (2017)

#### Singleak 
* *Turas san Lochmor* (2007 – *Cuilidh*)
* ''Hùg Air A' Bhonaid Mhòir* (2008 – *Cuilidh*)
* *Lon Dubh / Blackbird* (2008 – *Cover of the Beatles' "Blackbird" gaeleraz*)

### Bestelakoak 
#### Dual 
* *Dual* (2008 – Muireann Nic Amhlaoibhekin batera)

#### Brolum-ekin 
* *7:11* (2000)

#### Dòchas-ekin 
* *Dòchas* (2002)
* *An Darna Umhail* (2005)
* *TBC'' (2009)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gene Clark

**Harold Eugene "Gene" Clark** (Tipton, Missouri, 1944ko azaroaren 17a - Sherman Oaks, Los Angeles, Kalifornia, 1991ko maiatzaren 24a) estatubatuar abeslari eta abesti egilea izan zen, The Byrds folk rock taldeko kide sortzailea. Taldearen abeslari nagusia izan zen 1964 eta 1966 artean, baita garaiko abesti gehienen egilea ere. 1964an Los Angelesen Roger McGuinn ezagutu eta The Byrds taldea sortu zuten. Zenbait gatazkek taldea abiaraztea eragin zuten 1966an. Ondoren, bakarkako ibilbide jarraitu zuen, The Byrdsekin eta beste talde batzuekin kolaboratuz. Musikari herrikoiaren abangoardian egon zen bere ibilbidearen zati handi batean. 46 urterekin hil zen, drogen mendekotasun luze baten ondorioz.

## Diskografia 
* *Gene Clark with the Gosdin Brothers* (1967)
* *White Light* (1971)
* ''Collector's Series - Early L.A. Sessions* (1972)
* *Roadmaster* (1973)
* *No Other* (1974)
* *Two Sides to Every Story* (1977)
* *Firebyrd* (1984)
* *Echoes* (1991)
* *Gypsy Angel – The Gene Clark Demos 1983–1990* (2001)
* *Under The Silvery Moon* (2003)
* *Silverado Live & Unreleased* (2008)
* *Here Tonight – The White Light Demos* (2013)
* *Back Street Mirror* (2018)
* *The Lost Studio Sessions 1964–1982* (2018)
* *No Other (box set LP, CDs, Book, etc...)* (2019)

**Lankidetzak**
* *So Rebellious A Lover* (1987; Carla Olson-ekin)
* *Silhouetted in Light – Live in Concert'' (1992; Carla Olson-ekin)
Muireann Nic Amhlaoibh

**Muireann Nic Amhlaoibh** (Inis Oírr, Aran Uharteak, 1978), Irlandako folk abeslari eta musikari bat da.

Gaeltacht irlandar hiztunen eremuko Aran Uharteetan jaio eta Kerry konderriko Dún Chaoin eta Cork konderriko Cléire herrietan hazi zen, hortaz bere ama hizkuntza irlandera da.

## Diskografia 
### Bakarka 
* Morning Star/Réalt na Maidine (2002)
* Daybreak/Fáinne an Lae (2006)
* Dual (2008 – Julie Fowlisekin batera)
* Ar Uair Bhig an Lae/The Small Hours (2013)
* Foxglove & Fuchsia (2017)

### Danú 
* The Road Less Travelled (2003)
* Up in the Air (2004)
* When All Is Said and Done (2005)
* One Night Stand (Danú DVD) (2005)
* Seanchas (2010)
* Buan (2015)

### Aeons 
* Fís (2018)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Jaume Roures

**Jaume Roures i Llop** (Bartzelona, 1950), kataluniar zinema ekoizle bat da. Mediapro hedabide taldearen sortzailea eta zuzendaria da.

## Kanpo estekak 
* Jaume Roures Llop, Argia aldizkarian.
Didier Petit de Meurville

**Didier Petit de Meurville**, **François-Didier Petit de Meurville** bataio izenaz, (Fonds-des-Nègres, Saint-Domingue, 1793ko abenduaren 10a - Biarritz, 1873ko apirilaren 27a) frantses diplomatiko eta margolaria izan zen.

## Biografia 
Haur zelarik, esklaboen altxamendu batetik bizirik irten zen, nahiz eta bertan aita galdu. Bere ama eta anai-arrebekin batera Bostonera joan zen eta urte batzuen buruan Lyonera joan zen bizitzera.

Zeta salerosketa oparoan jardun ondoren, politika arloan zeuzkan harremanen bidez, Frantziako Kontsulorde kargua onartu zuen Alacanten. Levanteko lurretan egindako egonaldi hartan, olio bilduma interesgarria osatu zuen, tamaina erdiko lanekin, eta gaur arte gorde dena.

Baina emaztearentzat ez zen nonbait ona Alacanteko eguraldia, eta lantokia Italiara edo Espainia iparraldera aldatzea eskatu zuen. Donostiara 1857an iritsi zen, Frantziako Kontsul izateko, eta hiri honetan eman zituen 16 urte. Miarritzen hil zen 1873an.

Margotzen zalea zenez, eta bertako paisaiak estimu handian zeuzkanez, gipuzkoar herrietako ikuspegi ugari jaso zituen. Tamaina txikian lan egin arren, eta pinturaren goi-maila urratu ez bazuen ere, artelan onak dira Petit de Meurvillek Gipuzkoaz egindakoak, une batzuetan inpresionismo kutsua ere hartzen zaie, eta gainera, erakusten digute zer-nolakoa zen garai hura. Ibai eta itsasertzeko hainbat lekutan zegoen giro eta topografiaren ikuspegi osoa ematen du, eta inguru jakin batzuetako arkitektura nolakoa zen ere bai.

## Erakusketak 
2020an, Donostiako Untzi Museoak (egun Euskal Itsas Museoa) erakusketa bat egin zuen bere kostako irudiekin.

## Marrazkiak 

Fitxategi:Donostia - San Sebastian par Didier Petit de Meurville (années 1860).jpg|alt=Donostia, 1860|Donostia, 1860
Fitxategi:Azkoitia - Gipuzkoa albumsiglo19mendea.jpg|alt=Azkoitiako bista|Azkoitiako bista
Fitxategi:Environs de San Sebastian par Didier Petit de Meurville (années 1850).jpg|Iruñea, 1850eko hamarkadan
Fitxategi:Fleurs bleues par Didier Petit de Meurville.jpg|alt=Loreak|Loreak
Fitxategi:Desembocadura del Urumea en 1860 por Petit de Meurville.jpg|Urumea ibaiaren itsasoratzea, 1865
Fitxategi:Le général Cabrera par Didier Petit de Meurville.jpg|alt=Ramón Cabrera generalaren erretratua|Ramón Cabrera generala 

## Erreferentziak
Michael Clarke

**Michael Clarke**, **Michael James Dick** jaioa (Spokane, Washington, 1946ko ekainaren 3a - Treasure Island, Florida, 1993ko abenduaren 19a) estatubatuar musikaria izan zen. The Byrds taldeko bateria-jotzailea izan zen 1964 eta 1967 artean. Taldea utzi ondoren, Gene Clarkekin eta The Flying Burrito Brothers taldearekin jo zuen. 47 urterekin hil zen, alkoholarekiko mendekotasun denboraldi luze baten ondoren.

## Diskografia 
* The Byrds: *Mr. Tambourine Man* (1965)
* The Byrds: *Turn! Turn! Turn!* (1965)
* The Byrds: *Fifth Dimension* (1966)
* Gene Clark: *Gene Clark with the Gosdin Brothers* (1967)
* The Byrds: *Younger Than Yesterday* (1967)
* The Byrds: *The Notorious Byrd Brothers* (1968)
* The Byrds: *Never Before* (1987)
* The Byrds: *Byrds* (1973) (Jatorrizko bost kideen bilera)
* Flying Burrito Bros: *Burrito Deluxe* (1970)
* Flying Burrito Bros: *The Flying Burrito Bros* (1971)
* Flying Burrito Bros: *Last of the Red Hot Burritos* (1972)
* Flying Burrito Bros: *Close Up the Honky Tonks* (1974)
* Gram Parsons: *Sleepless Nights* (1976)
* Roger McGuinn: *Roger McGuinn* (1973) (abesti bat)
* Firefall: *Firefall* (1976)
* Firefall: *Luna Sea* (1977)
* Firefall: *Elan* (1978)
* Firefall: *Undertow* (1980)
* Chris Hillman: ''Clear Sailin'* (1977) (abesti bat)
* Barry McGuire: *Barry McGuire And The Doctor* (1971)
* Gene Clark: *Early L.A. Sessions* (1972)
* Gene Clark: *Roadmaster* (1973)
* Terry Melcher: *Terry Melcher* (1974)
* Jerry Jeff Walker: *Cow Jazz* (1980)
* *The Legacy Album (abesti bat "The Flame") Michael Clarke's Byrds* (1991)
* *Zuma (albuma) Country Funk'' (1971n grabatua, 2011n argitaratua)
Begum Sumru

**Begum Sumru** (ca 1753-1836) Indiako 18. eta 19. mendeko politikari eta agintari militarra izan zen, Sardhana printzerriko nagusia. **Farzana** izena zuen jatorrizkoa, **Farzana Zeb un-Nissa** "emakumezkoen apaingarri" ohorezko izena jaso zuen Shah Alam II.a enperadorearengandik, **Begum Sumru, Begum Sombre** edo **Begum Samru** izenekin izan zen ezaguna politikan (*Sumru anderea*, senarraren Sombre izenetik), eta **Joanna Nobilis Sombre** edo **Joanna Zibalnessa** izenak ere erabili zituen kristau katolikoa bihurtu zenetik.

## Biografia 
Kaxmirrekoa jatorriz, dantzari gisa trebatu zuten haurra zela, eta amarekin mogol inperioaren Delhi hiriburuan ezarri zen. Dantzari nerabeak garaiko gizon boteretsuen zerbitzari taldeetakoak bihurtzen ziren, sarritan konkubina ere. Lan horretan, 15 urterekin ezagutu zuen senar bihurtuko zena, Walter Reinhardt Sombre mertzenario alemana, zeina Sumru edo Samru izenarekin zen ezaguna. Sumruk parte hartu zuen 18. mendeko Hindustaneko hainbat gerratan, printze eta gerrako jauntxo desberdinen armadak antolatzen. Harem propioa zuen Sumruk, eta hara bildu zen Farzana. Bat gehiago izatetik, influentzia irabazten joan zen azkar.

Ezkondu zelarik Sumrurekin hartu zuen Farzanak Begum Sumru izena, Sumru anderea alegia. Senarrak botere base propioa eraiki zuelarik Sardhana hirian, haren ondoan gero eta partehartze politiko eta militar handiagoa izan zuen andereak.

1779an, buruzagi militar berri bat zuelarik bere aginduetara, George Thomas irlandarra (*Tipperaryko raja* esaten ziotena); Shah Alam mogol enperadorea erreskatatzeko misioan parte hartu zuen Delhin, non Ghulam Qadir usurpatzailea menderatu zuten, enperadorea berriro bere postuan utziz. Baina Lord Lake buruzagi britainiarrak Aligarh fortea hartu ondoren, Hindustaneko erdialdearen nagusi bilakatu ziren britainiarrak 1803 urtearen amaieran, eta Sardhanako printzerria ere errenditu zen.

Subirautza nagusia britainarren esku egon arren, printzerriko nagusi izaten jarraitu zuen Begum Sumruk, britainiarrekin ondo konponduz. Zahartzaroan hil zen, eta Sardhanan eraikitako basilika katolikoan dago lurperatua.

## Erreferentziak
Ts

**Ts** edo **ts** euskal digrama bat da.

## Erabilera idatzia historian 
### Euskara 
*Ts* digrama gaur egun euskaraz ezagutzen dugun soinua adierazteko aspalditik erabili izan da. Iparraldeko lehen euskal liburuetan batzutan  idatzi bazen ere, Joanes Leizarragak 1571.ean jadanik  erabili zuen gaurko soinu bera adierazteko.

## Kanpo estekak
Tz

**Tz** edo **tz** euskal digrama bat da.

## Erabilera idatzia historian 
### Euskara 
*Tz* digrama gaur egun euskaraz ezagutzen dugun soinua adierazteko aspalditik erabili izan da. Euskarazko lehen testuetan, adibidez 1545. urteko Bernart Etxepareren Linguae vasconum primitiae, jadanik agertzen da gaurko soinu bera adierazteko.

## Kanpo estekak
Zutoihal

[320px|eskuinera|thumb|Erlijiozko zutoihalak prozesio katoliko batean ([Paris).]]
**Zutoihal** edo **estandartea** estatu, erakunde, bazkun edo gudari talde baten ohorezko bandera da, makila batean esekirik zutik eramaten dena.

Oihalezkoak direnez, ikur hauek itxura, tamaina eta kolore askotakoak izan daitezke eta, garaiaren eta tokiaren arabera, erabilera ugari hartu.

## Historia 
Antzinaroan, gerrako zutoihalak erabiltzen ziren, "bandera-antzeko" edo bexiloide gisa sailka daitezkeenak, antzinako Egipton edo Asirian sortuak. Adibideen artean daude sasandarren *Derafsh Kaviani* gerra zutoihala, Zesar Augustoren X. legioaren arranoa edo sarmaziarren dragoi-zutoihalak. Azken hau, zaldun batek eramaten zuenez, haizeak eragiten zion oihal bat zuen, baina irudikapen batzuen arabera, dragoi-parpaila luze baten antz handiagoa zuen, bandera soil batena baino.

Goi Erdi Aroan, banderak nagusiki guduan erabili ziren erakusgai heraldiko bezala, zaldunak errazago identifikatu ahal izateko ezkutu gainean margotutako armarri soilekin baino. Behe Erdi Aroan, hiri-estatuak eta herrialdeak ere, Suitzako Konfederazio Zaharrekoak kasu, hasi ziren banderak erabiltzen landa-seinale gisa.

Erdi Aroko japoniar *sashimono* delakoa, oinezko soldaduek eramana, garapen paralelo bat da.

## Erabilera 
### Militarra 
Herrialde batzuetan, armadaren zaldizko gorputzek (zalditeria eta artilleriak) erabiltzen dituzten intsigniei ere zutoihal deritze, hau da, haga batería zintzilik dagoen oihal karratu bat, non errege armarria eta dagokion gorputzarena ipintzen edo brodatzen den. Antzina, infanterian ere erabiltzen zen.

### Erlijiozkoa 
Komunitate erlijioso katolikoek, kofradiek eta anaidiek ere erabili ohi dituzte, prozesioetan esaterako. Oihala laukia edo laukizuzena edo puntaduna izan ohi da, non komunitate edo anaidiaren irudia edo ikurra margotuta dagoen (normalean santu batena edo Ama Birjinarena). Oihala hagatxo horizontal batetik zintzilik egon ohi da, makilarekin gurutzea osatzen duena.

### Politikoa 
Estatuburu batzuek zutoihal (edo bandera) bereizgarria dute, eta bere presentzia adierazteko erabiltzen da, adibidez eraikin, ontzi edo ibilgailu batean. Estatuaren antolamendu politikoaren arabera, estatuburuaren zutoihal pertsonala izan daiteke errege-zutoihala (errege-erregina edo errege etxea adieraziz, adibidez Espainiako Errege Etxea), enperadore-zutoihala (egun Japoniako enperadorea bakarrik) edo presidente-zutoihala (errepublikatan erabilia, adibidez Estatu Batuetako presidentea).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bexilologia
* Ikurrina
* Belearen zutoihala

## Kanpo estekak
Aiartza (argipena)

**Aiartza** izenak hainbat adiera du:

* Aiartza erreka (Asua), Bizkaiko ibaia.
* Aiartza erreka (Urola), Gipuzkoako.
* Aiartza, Urbiola kontzejuko toki bat (Iguzkitza, Nafarroa Garaia).

Euskal deitura ere bada Aiartza, adibidez pertsona hauena:

* Urko Aiartza, abokatu eta politikaria.
* Jon Aiartza Zallo, EAJko politikaria.
* Andoni Aiartza, futbolaria.
Pili Aguado

**Pili Aguado** (Tolosa, 1981) ilustratzailea da. Arte Ederretan lizentziaduna da, eta teknika grafikoetan espezializatuta dago.

Hainbat euskarritan lan egiten du; hala, horma-irudiak nahiz ehunetarako, afixetarako eta publizitate-kanpainetarako lanak egin izan ditu, eta ilustrazio editorialean ere aritu izan da.

Argitalpenei dagokienez, hainbat aldizkari eta fanzinetan parte hartu du. Liburuei dagokienez, 2018an, Harriet Tubmanen bizitzari buruzko argitalpen batean parte hartu zuen; María Isabel Sánchezek idatzi zuen liburua, eta Aguadok, berriz, ilustrazioak egin zituen. 2019an, berriz, Aintzane Usandizagaren *Kabitu ezina* (Elkar) ipuin-bildumako ilustrazioak egin zituen.

Hainbat erakusketa egin ditu, besteak beste, Txilen, Mexikon, Tolosan, Gasteizen, Hondarribian eta Irunen. Hala, 2020an, Gasteizko Ataria aretoan “Somos bosque/Basoa gara” erakusketa jarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pili Aguadoren webgune pertsonala
* Pili Aguado Instagramen
* Pili Aguado Euskadi Irratiko *Arratsean* saioan
Danielle Cormack

**Danielle Cormack** (Auckland, 1970eko abenduaren 26a) Zeelanda Berriko zinema, telebista eta antzerki aktorea da. Zeelanda Berriko zein Australiako telesailetan oso ezaguna da eta sari ugari jaso ditu. Mundu mailan *Legend of the Seeker* telesailean *Shota* sorginaren eta aurretik *Xena: Printzesa gerlaria* telesailean *Ephiny* amazonaren rolak betetzeagatik da ezaguna.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Antzerkia 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai