open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bhutandar izen

**Bhutandar izena** herrialde hartan ohiturazkoa den izen sistema da. Iparraldean eta hegoaldean izendatzeko ohiturak ez dira berdinak: iparraldean, inork ez du deiturarik, nobleziak izan ezik, hala nola, Wangchuck errege-familiaren abizena, eta hegoaldean, seguruenik indiar eraginpean, kasta edo herrien izenak deitura gisa erabiltzen dira.

Tibetar jatorriko izena (zehatzago esanda, bi edo gutxitan hiru) jaio eta egun gutxira monje batek edo gurasoek eman ohi diote haurrari. Izen-multzoa oso mugatua denez, bhutandar batzuek jatorrizko herriaren izena jartzen dute izenen aurrean, baina ez da deitura eta ez da heredatzen. Izen gehienak epizenoak dira (adibidez, Dorji, Tshering), baina Wangmo, Choden eta Lhamo izenak beti emakumezkoak dira, eta  Wangdi edo Wangdue beti gizonezkoa.

Eskaera egiterakoan, ohorezko trataera erabiltzea derrigorrezkoa da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lettre de cachet

thumb|250px|Lettre de cachet, Luis XV.ak sinatua, 1759an Jean-François Marmontel atxilotzeko aginduz.

***Lettre de cachet*** bat, Frantziako Antzinako Erregimenean, erregearen agindu bat helarazteko balio zuen gutun bat zen. Espainiako Erregimen Zaharrean, Agindu erreserbatua () zen baliokidea. Gutun horren bidez, epaitegietatik kanpo, erregeak pertsona bati zerbait agintzen zion.

## Definizioa 
Kontzeptuaren esanahia denborarekin aldatzen joan zen. Orokorrean, gutun itxi bat zen, sekretupean zegoela adierazten zuen zigiluarekin. Hasieran gutun horiek erregeak Parisko Parlamentura bidaltzen zituen agiri bat plazaratzeko.

XVIII. mendean esanahia aldatu zen. Gutuna norabiti zigor bat ezartzen zion agindu bat zen. Zigorra espetxeratzea, erbesteratzea edo kanporatzea agintzen zuen. Nolabait, Lettre de cachet garai batean erregeak izan zuen boterea berreskuratzen zuen, epaitegien gainetik. Izan ere, gutun horiek jasotzen zituzten pertsonak ez zituzten epaitzen, estatuko espetxe batera (Bastilla, Vincennesko gotorlekua) edo eroetxe batera joaten ziren zuzenean.
thumb|250px|Lettre de cachet (1703).

## Zigor motak 
*Lettre de cachet*en bidez hiru motako zigorrak ezartzen ziren:
* Betiko atxiloketa (zoroentzat)
* Bat edo bi urteko espetxe-zigorra
* Urte askorako deliktu larriak egiteagatik

## Cachet handia eta Cachet txikia 
*Lettre de cachet* bat zuzenean erregeak bidal zezakeen — «Grand cachet». Voltaire edo Diderot bezalako espetxeratze politikoen kasua izan zen.

Partikular batek eskatuta ere bidal daiteke — «Petit cachet» da. Horrela, Voltairek berak *lettre de cachet* bat eskatzen zuen auzoan eskandalizatzen ari zen emakume bat atxilo zezaten. Esku-hartze hori delitu txikietarako erabiltzen zen teorian, krimenak alde batera utzita. Askotan eskatzen zen bost kategoria nagusitarako:

* Erokeriaz eta arduragabekeriaz, adibidez, senar edo emazte oparo bat, bere ondasunak oinordekoen interesen aurka xahutzen dituenean.
* Gazteen gehiegikeriengatik, norbaiten ohorea babesteko.
* Lizunkeriaz, familiaren ohorea babesteko; adibidez, Sadeko markesa (1777-1790) preso sartu zuten bere amaginarreba aberatsak lortutako *lettre de cachet* batengatik.
* Ezkontza desberdin batengatik (nobleziaren eta herriaren artekoa, normalean), familia ere desohoratzen zuena.
* Delitu edo krimen larriagoengatik.

## Zigortu ospetsuak 
* Charles-Simon Favart 
* Honoré Gabriel Riquetti
* Marques de Sade
* Giacomo Casanova 
* Jean-Baptiste Forqueray
* Olympe de Gouges

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bastilla

## Kanpo estekak
Altzestisen heriotza

***Altzestisen heriotza*** Angelica Kauffmann margolariaren koadro bat da, 1790ean egina, eta Bregenzko (Austria) Vorarlberger Landesmuseumean dago.

## Gaia 
Admeto Ferasko erregeak Altzestisekin ezkontzeko eskatu zion honen aitari, Peliasi, Iolkoko erregeari. 

Eskaeraz libratzeko, Peliasek dekretatu zuen alaba Admetori emango ziola soilik lehoi eta basurdeek tiratutako gurdi batean agertzen bazen gortera. Admetok hori egitea lortu zuen Apoloren laguntzarekin. Hala ere, Apolok, trukean, Admetoren bizitza edo berak eskain zezakeen norbaitena eskatu zuen. 

Admeto ezkondu egin zen Altzestisekin, baina Apoloren eskaera bete beharra ere bazeukan: bera edo beste norbait hil egin behar zen. Lehenbizi Admetok bere guraso zaharrei eskatu zien, amari lehenago eta gero aitari, eta biel ezetz esan zuten. Azkenean emazte ezkonberriak, Altzestisek, bere burua eskaini zuen senarra salbatzeko, eta hil egin zen. Handik gutxira, Herakles etxean hartu zuen Admetok, eta gertatutakoa kontatu zion. Heraklesek hilen mundurako, Hadeserako, bidea hartu zuen, eta handik Altzestis erreskatatu zuen bizien mundura ekartzeko berriro.

Kauffmanen margolanak erakisten duen unea da Altzestisek bere bizitza ematen duenekoa, non emakume gaztea bere senitarteko eta lagunez inguratuta ageri den, denak haren sakrifizioak hunkituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fátima Tardío Quiroga

**Fátima Tardío Quiroga**, izen osoa **Fátima Elva Tardío Quiroga** (Bolivia, XX. mendea) boliviar legelaria, irakaslea eta akademikoa da.

## Biografia 
Bolivian jaio zen. Abokatu baten eta irakasle baten alaba bakarra da. Txikitatik amarekin Tarabuco landa-eskolara joaten zen, ama hango irakaslea baitzen. 

2004an zuzenbidean lizentziatu zen San Francisco Xavier Unibertsitatean. 2006an Zuzenbide Zibileko maisutza Andina Simón Bolívar Unibertsitatean eta 2011n Sevillan, Espainian, merkatu globalean Europako Ondare Zuzenbide Pribatuko Masterra lortu zuen. Espezializazio handiko zenbait ikastaro egin ditu. 2010ean Zuzenbidean eta Zientzia Juridikoetan doktoretza lortu zuen Pablo de Olavide Unibertsitatean (Sevilla, Espainia, “*Sistema ekonomikoa Boliviako Konstituzioan*” izeneko tesiarekin.

### Ibilbide profesionala 
Nazioarteko hainbat erakundetako aholkularia izan zen. Epaileen Eskolako eta Fiskalen Eskolako prestakuntza prozesuetan parte hartu zuen. 24 urte zituenetik, zenbait unibertsitatetako gradu eta graduondoko irakaslea izan zen Bolivian, Kolonbian eta Espainian.  San Francisco Xavier Unibertsitatean lortu zuen lanpostua, zuzenbideko irakasle titular gisa. 2014. urtean, unibertsitate berean hautatu zuten zuzenbideko karrerako zuzendari izateko. 1624an Unibertsitatea sortu zenetik, postu hori lortu zuen lehen emakumea izan zen. 2022an, Chuquisacako San Frantzisko Xavier Errege Unibertsitate Nagusiko eta Pontifiziako bitarteko errektore kargua hartu zuen, Sucre-n. 2022an errektoreorde izateko hautagaitza aurkeztu zuen; unibertsitate horretan postu horretara aurkezten zen lehen emakumea zen, baina ez zituen hauteskundeak irabazi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2013ko Nafarroako Itzulia

**2013ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko LII. ekitaldia izan zen. 

Urte honetako edizioa kolokan egon zen azken unera arte, krisia eta babes falta zirela eta, horrexegatik etapak bostetik bira murriztu ziren.
Ibilbidea Orkoiengo Lizarteren lantegian hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* GSport-Valencia Terra i Mar 
* Telco'M-Gimex                
* Oreki-Gipuzkoa             
* Lizarte 
* Caja Rural-Seguros ACR                 
* Zirauna-Infisport       
* Seguros Bilbao               
* Hostal Latorre
* Debabarrena-Gipuzkoa
* EDP
* Ampo
* Sopela-Ugeraga
* Ibaigane

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Montellano Durán

**Natalia Montellano Durán** (Santa Cruz de la Sierra, XX. mendea) boliviar bioteknologoa eta unibertsitateko irakaslea da.

## Biografia 
Santa Cruz de la Sierran jaio zen. Bioteknologian lizentziatu zen Boliviako Santa Cruzeko Unibertsitate Katolikoan. Biologia-zientzietako doktore-tesia egin zuen Argentinako Rosarioko Unibertsitate Nazionalean Biokimika eta Farmazia Zientzia Fakultatean elikadura-proteinen propietate fisiko-kimikoak eta biologikoak aztertu zituen. Unibertsitate horretako beka bat lortu zuen doktoretza amaitzeko.

### Ibilbide profesionala 
Boliviako Unibertsitate Katolikoan (San Pablo, Santa Cruz, Bolivia) Bioteknologiako Ingeniaritzako lehen zuzendaria izan zen. Garapen-bidean dauden herrialdeetako emakume ikertzaileei ematen zaien saria jaso zuen lehen emakume boliviarra izan zen.

Boliviako Zientzien Akademia Nazionaleko Ikerketa Kontseiluko kidea eta Santa Cruz Departamentuko kidea da. Boliviako eta Enpresa Gazteen Ekintzaileen Elkarteko kidea ere bada. iGEM Boliviako tutorea da. Boluntario aritzen da Boliviako ikerketa, zientzia eta garapena sustatzeko hainbat erakundetan. 2022an, Garapen Bidean dauden Herrialdeetan Zientzian Diharduten Emakumeentzako Lehen Kongresu Zientifiko Nazionalean parte hartu zuen – Boliviako kapitulua (OWSD - BOLIVIA). Zientzia-klubetako nazioarteko irakaslea ere bada.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019 OWSD – UNESCOren Early Career Fellowship saria garapen-bidean dauden herrialdeetako ikertzaile gazteentzat.
* 2020 Gazte profesionalen saria. Boliviako Zientzia Elkarteak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zientzialari boliviarra - Natalia Montellano 11F.
Hyphodontia quercina

***Hyphodontia quercina*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Haritsua eta gogorra, ez du kalitate gastronomikorik.

Sinonimoak: *Sistotrema fallax*, *Grandinia quercina*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Beti erresupinatua, substratutik bereizten zaila, hazkunde zehaztu ezinezkoa. Kolorea: hasieran zurixka, gero krema eta azkenik okre antzeko kolorekoa. Normalean konikoak diren orratz finbriatuez osatutako himenioa, 1 eta 3 mm bitarteko luzerakoa. Ale freskoetan trinkotasun nahiko biguna  baina lehortzean haritsua eta gogorra.

**Etimologia:** *Quercina* epitetoa latinetik dator, artea esan nahi duen, "*quercus*" hitzetik. Bere habitatagatik 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, haritsua da.

### Nahasketa arriskua 
*Grandinia crustosa* delakoarekin nahas daiteke, honek ezten txikiagoak ditu eta ez du amaiera puzturik himenioaren hifa batzuen muturrean.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, batez ere heze dagoenean, hostozabalen adarretan, bereziki haritzetan, baina ez bakarrik.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kolonbia, Uzbekistan, Himalaiako eremua, Japonia, Kanbodia, Turkia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa María la Mayor kolegiata (Alquézar)

**Santa Maria la Mayor kolegiata** antzinako gaztelu-kolegiata da, Alquézar herrian dagoena, Huescako probintzian (Aragoi, Espainia). Herriko punturik gorenean dago, Vero ibaiak eratutako arroilaren gainean. Lehenbiziko kolegiata XI. mendean eraiki zuten, IX. mendeko alkazar batean. Egungo eliza, berriz, XVI. mendekoa da. Kultura-intereseko ondasun izendaturik dago. 

## Historia 
IX. mendean, Jalaf ibn Rasid buruzagi musulmanak alkazar bat eraiki zuen Sobrarbeko kristauen sarraldiei aurre egiteko. 1067 aldean, Antso V.a Ramiritzek gotorlekua hartu, eta kalonjeen monasterio bilakatzea erabaki zuen. 1075-1083 bitartean, ordea, musulmanen esku egon zen berriz ere. 1083tik aitzina, eliza eta kalonjeen gelak eraikitzeko lanak hasi zituen Galindo abadeak, eta Antso Ramiritzek Roda de Isábenako katedralaren mendean ezarri zuen.

Santa María eliza 1099an sagaratu zen. Horren kari, Petri I.a erregeak Somontanoko herri ugari eman zizkion, hala nola, Abiego, Lascellas, Azara, Ponzano, Adahuesca eta Estada. Kristauen eta musulmanen arteko muga hegoalderago zegoen orduko, Barbastro eta Huesca aldean. 1115ean, Petri I.ak foruak eman zizkion *Burgo novo de Alchezar*-i, alegia, gazteluaren kanpoaldean eratzen hasia zen herriari.

## Gotorlekua 
Konkistaren ostean, kristauek berritu eta handitu zuten jatorrizko gotorleku islamikoa. Gaur egun harresia eta bi dorre, horietako bat albarrana, ikus daitezke. Dorre nagusiaren aurrean Santa Maria Magdalena elizaren hondakinak daude. Hau izan zen Alquézarko lehenbiziko eliza, hots, harresiaren barneko aldean (*Castrum Alqueçaris* delakoan) kokatu ziren aurreneko kristauek erabiltzen zutena.

## Klaustroa 
XII. mendean eraiki zuten, estilo erromanikoan, elizaren hegoaldean. Oinplano trapezoidal irregularrekoa da, orubearen baldintza fisikoak direla-eta. Hasierako eraikin erromanikotik iparraldeko galeria baino ez da kontserbatu; izan ere, XIV. mendean, gainerako hormarteak berreraiki egin ziren. Hala ere, estetika erromanikoa errespetatu zen, zutabe bikoitzen eta kapitel estilizatuen gainean egindako erdi puntuko arkuak erabili baitziren. Aro Modernoan, berriz, adreiluz egindako bigarren pisua gehitu zitzaion.

[thumb|right|280px|[Herodes Antipas|Herodesen oturuntza eta Salome dantzan.]]
Aipagarria da iparraldeko hormarteko kapitelen ikonografia, Itun Zaharreko eszenak nagusiki. Ekialdetik mendebaldera, hauek ditugu:
# Isaaken sakrifizioa. Albo batean, Sara jatekoa prestatzen.
# Erramun Rodakoa apezpikua Alquezarko kolegiata kontsakratzen.
# Adamen kreazioa.
# Uholde Handia eta Noeren ontzia.
# Adam eta Evaren Jatorrizko bekatua, Paradisutik kanporatzea eta Kain eta Abelen istorioa.
# Herodesen oturuntza eta Joan Bataiatzailearen heriotza.

Interes handikoak dira, halaber, klaustroko hormetako pinturak, XV. eta XVI. mendeetakoak. Haietan, Jesu Kristoren haurtzaroko eta Nekaldiko sekuentziak ageri dira, egoera onean kontserbaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eibar KE 2023-2024

Entrenatzailea:  Joseba Etxeberria (2023-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Vitoria taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2024 
### Udako merkatua 2023 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 30*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Lehiaketa guztietako datuekin, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marguerite Joly

**Marguerite Joly** (1637-1681eko abenduaren 19a), pozoitzailea profesionala izan zen, Frantziako Pozoien aferan nahastuta egon zen. Heriotz zigorra ezarri zioten.

## Akusazioak 
1680ko martxoan, Joly pozoien aferan atxilotu zuten, Étienne Guibourgek seinalatu ondoren. La Voisin parean pozoi-banatzaile trebe gisa deskribatua, oso emakume arriskutsutzat hartzen zen. Torturapean, abortuak modu profesionalean egin zituela aitortu zuen, eta meza beltzen ospakizunetan haurren sakrifizioen berri izan zuela ere onartu zuen.

Margarita Joly bihurtu zen lekuko nagusia Françoise de Dreuxen aurkako epaiketan. Dreux 1680ko apirilean absolbitu zuten, eta Jolyren aitorpenaren ondoren, haren aurkako bigarren atxilotze agindua eman zen. Jolyk ohiko bezerotzat jo zuen Dreux, eta aitortu zuen Dreuxek bere bi maitale, Pajot eta Varennes, hil zituela; Richelieuko dukesa, Richelieuko dukearen emaztea, hiltzen saiatu zela; bere anaia eta koinata, Monsieur eta Madame Saintot, hiltzeko asmoa zuela, bai eta bere maitalearen gertuko edozein aurkari, Richelieuko dukea, ere.

Lehen bi heriotzak ezin izan ziren hilketatzat jo, frogarik ez zegoelako, eta hilketa saiakerek, berriz, ez zuten arrakastarik izan, gertatu baziren. Dreuxek herrialdea utzi zuen Jolyren atxiloketaren ondoren. Nahiz eta Parisen ez izan, pozoitzailearen testigantzari esker epaitu eta kondenatu zuten.

Margarita Joly sutan erreta hiltzera kondenatu zuten, eta uraren tormentua jasan zuen hil aurretik. Torturan, Jolyk hilketa batzuk aitortu zituen eta Anne Meline bere konplizetzat jo zuen. La Poignarden ilobaren sakrifizioan, Mademoiselle de Saint-Laurens-entzako meza beltz batean haur baten sakrifizioan egon zela esan zuen, ezkontzeko desioak bete zitezen, eta pozoiak erosi zituela Jolyren senarra hil zuen Melinerekin elkarlanean.

Torturak amaitu ondoren, bere deklarazio guztietan atzera egin zuen, Saint-Laurensen aurka egindakoan izan ezik. Gau hartan bertan erre eta exekutatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Láadan

**Láadan** Suzette Haden Elginek 1982. urtean sortutako eraikitako hizkuntza ginozentrikoa da, Sapir–Whorf-en hipotesia frogatzeko garatua; bereziki, emakumeen iritziak adierazteko hizkuntzaren garapenak kultura bat osatuko ote zuen zehazteko. Hizkuntza garatu zenean, bigarren olatuko feminismoaren hipotesi subsidiario bat zen Mendebaldeko hizkuntza naturalak egokiagoak izan zitezkeela gizonen iritziak adierazteko emakumeak baino. Native Tongue zientzia-fikziozko trilogian garatu zen hizkuntza. Láadanek zenbait hitz ditu, esaten ari denari buruz nola sentitzen den azaltzeko balio duten ezbairik gabeko hitz eta lokailu logikoak ditu. Elginek dioenez, emakumeek hizkuntza androzentriko batek duen mugei aurre egiteko diseinatuta dago, "badakit hori esan nuela, baina hori esan nahi nuen" erantzun behar izan gabe. 

Lojban hizkuntzak Láadanaren elementu batzuk hartu ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mustafa Al-Kadhimi

**Mustafa Abdul Latif Mishatat** (; Bagdad, 1967ko uztailaren 5a) irakiar politikaria da. 2020-2022 bitartean, lehen ministroa izan zen.

2021eko azaroaren 7an hilketa saiakera batetik bizirik atera zen. Lehergailuz kargatutako hiru drone bere bizilekurantz abiatu ziren eta horietako batek bakarrik lortu zuen hainbat segurtasun zaindari zauritzea
.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ridolfo Ghirlandaio

**Ridolfo di Domenico Ghirardi** edo **Ridolfo Ghirlandaio** (Florentzia, 1483ko otsailaren 14a - *ibidem*, 1561eko ekainaren 6a) italiar margolaria izan zen.

Domenico Ghirlandaio margolariaren semea izan zen. Davide Ghirlandaio osabaren eta Frai Bartolomeoren ikaslea izan zen. Erretaulen, freskoen eta erretratuen margolari florentziar nabarmenetako bat izan zen. Gertakari publikoak oroitzeko lanak egin zituen, eta mosaikoekin ere esperimentatu zuen.

## Lanak 

Ridolfo del Ghirlandaio - Adoration of the Shepherds (detail) - WGA08920.jpg|*Jaione*, 1510. Budapest
Madonna col bambino, sant'anna e santi, michele tosini e ridolfo del ghirlandaio, prato, chiesa di santo spirito.jpg|*Birjina eta Haurra Santa Ana, San Roke eta San Jakuerekin *, circa 1520. Prato, Santo Spirito.
Ridolfo del ghirlandaio, annunciazione, 1515 ca, da pieve di s. pietro a pitiana (reggello) 05.JPG|*Deikundea*, Pieve a Pitiana (Reggello), San Pietro.
Ridolfo del Ghirlandaio 004.jpg|Ridolfo Ghirlandaio. *Bitxigile baten erretratua*, circa 1505-10. Florentzia, Galleria Palatina di Palazzo Pitti

## Kanpo estekak
John Ballance

**John Ballance** (Glenavy, Ulster, 1839ko martxoaren 27a - Wellington, 1893ko apirilaren 27a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1891tik 1893ra.

1866an, emaztearekin batera, Zeelanda Berrira joan zen, eta Wanganuin jarri ziren bizitzen, bitxigintzako negozio bati ekiteko asmoz. Hala ere, *The Wanganui Herald* egunkaria sortzeko aukera izan zuen eta editorea eta jabea izan zen bere bizitza osoan. 1867an zalditeriako armada boluntario bat bildu zuen maorien aurka borrokatzeko. George Grey eta Robert Stouten gobernuetan ministro izan zen, eta 1891n oposizioko lider bihurtu zen.

1890eko hauteskundeak irabazi ondoren, 1891n lehen ministro karguaren zina egin zuen, eta bi urte zaileko erreforma ekonomikoei aurre egin behar izan zien. Emakumeen boto-eskubidearen aldekoa ere izan zen. Karguan hil zen 1893an.
Cheek to Cheek (abestia)

**Cheek to Cheek** Irving Berlinek 1934-35ean idatzitako kanta da, bere musikal berriko Fred Astaire izarrarentzat bereziki sortua. Top Hat izan zen filma, eta Ginger Rogers izan zen beste protagonista. Filmean, Astairek abestia abesten dio Rogersi dantzan ari diren bitartean. Abestiak Kantu Onenaren Oscar Sarietarako izendapena lortu zuen 1936an, baina ez zuen irabazi. Bost aste igaro zituen Your Hit Parade-n lehen postuan eta 1935eko #1 abestia izendatu zuten. Astairek 1935ean Leo Reismanen Orkestrarekin egindako grabazioa 2000. urtean sartu zen Grammy Hall of Fame-n. 2004an, Astaireren bertsioa zinema amerikarreko abestirik onenak biltzen zituen ''AFI's 100 Years... 100 Songs'' zerrendako 15. postuan sartu zuten.

## Grabaketak 
Abestian ehundaka bertsio ditu, artista askok grabatu dituzte bertsio propioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danaë (Artemisia Gentileschi)

Danaë Artemisia Gentileschi artista barroko italiarraren pintura da, Danae pertsonaia mitologiko greziarraren istorioa marrazten duena. Ikusgai dago San Luis hiriko Arte Museoan (AEB).

## Ikonografia 
Danae lotan zela Zeusek beretzat hartu zuen, urrezko euri batez haurdun utziz. Batzuentzat irudi erotiko izan dena zenbait errepresentaziotan, emakumeekiko bortizkeriaren naturalizazioa ere bada mitoak erakusten duena, lo zegoena bortxatzea baita azkenean Zeusek egin zuena.

Gentileschiren intepretazioak bortxaketarekiko erresistentzia aditzera ematen duela uste dute aditu batzuek, ikus eskuineko ukabil hertsia eta iztarrak indarrez itxiak baita ere. Artemisia Gentischik gaztetan jasandako bortxaketaren gomuta egon daiteke hemen, biktimizatutako emakumeenganako sinpatia zuelako adierazpen bat, beste margolan batzuetan ere igar daitekeena.

Danaeren irudi biluzia oihal laberatseko ohean ageri da, gune ilun batean. Hondoan kandela zuri bati eusten dion zerbitzariak urrezko txanponak jasotzen ditu bere soinekoarekin. Pose eta diseinua Artemisiak aurrez egin zuen *Kleopatraren* margolan oinarritzen dira. 1986an egindako garbiketak berniz zaharra kendu eta zerbitzariaren jantziaren kolore bizigarriak berritu zituen.

Gentileschiren beste margo batzuekin alderatzeko:

Fitxategi:Susanna and the Elders (1610), Artemisia Gentileschi.jpg|Susana eta agureak, emakume jazarriarekiko enpatia.
Fitxategi:Artemisia Gentileschi Cleopatra2.jpg|*Kleopatra*, aurrekari bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siesta

[thumb|Gerda Wegener, [Siesta (Gerda Wegener)|Siesta]]
thumb|Siesta sozialista.
**Siesta, biao** edo **eguerdi-ondokoa**, bazkalondoko loaldi edo lo-lkuluxka da. Iberiar penintsulako kulturekin lotzen da oro har ohitura. Espainiarekin eta Portugalekin bereziki, non *sieast/sesta* terminoak erabiltzen diren, latinezko *sexta hora* delakotik datozenak, eguzkia atera ondorengo seigarren ordua. 

Azterketa askok, eta hainbat lagunen esperientziak, erakutsi dute arratsaldeko lehen orduetako loaldi laburrak mesede egiten diola pertsonari. Eduard Estivill mediku eta loaren ikertzaileak 20-30 minutuko siesta egitea gomendatzen du. Estivillen ustez, bazkalondoan garunak atsedena behar du; horregatik, siesta eginez gero, oroimena hobetu egiten da, erne egoteko gaitasuna pizten da eta hurrengo orduetan hobeto egiten da lan. Gehienezko iraupena 40 minutukoa izatea gomendatzen dute, luzatuz gero lehen baino nekatuago eta txepelago geratzea ere gerta baitaiteke.

Eibarko euskaraz, *siesta sozialista* esan izan zaio bazkaldu duzun mahaian bertan egiten denari, eserita, burua eta besoak mahaian bermatuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahida Ruth Lazarus

**Nahida Ruth Lazarus**, jaiotzez **Nahida Sturmhöfel**, lehen ezkontzan **Nahida Remy** (Berlin, 1849ko otsailaren 3a – Merano, 1928ko urtarrilaren 17a) idazle, saiakeragile eta literatura kritikari alemaniarra izan zen. Max Remy filosofoaren emaztea zen, zeinaren heriotzaren ondoren judaismora konbertitu zen eta Moritz Lazarus filosofoarekin ezkondu zen 1895ean.

## Bizitza 
thumb|left|Moritz Lazarus eta Nahida Ruth Lazarus-Remy (1895 inguru)
1849ko otsailaren 3an jaio zen Berlinen, Max Schasler filosofoaren eta Nahida Sturmhöfel (*St. Hadian*) olerkariaren familia kristauan. 

1848ko istilu iraultzailean parte hartzeagatik, Max Schasler Berlinetik kanporatua izan zen eta Heidelbergo Unibertsitatean hitzaldiak ematen hasi zen, baina handik gutxira ere kanporatua izan zen.

1870ean literaturan debuta egin zuen Nahida Remy izenarekin, *Die Rechnung ohne Wirt* lan dramatikoarekin. Ondoren hainbat ipuin, eleberri eta antzerki idatzi zituen, arrakasta handia izan zutenak. 

Moritz Lazarus ezagutzeak inpresio sakona eragin zion, eta judaismoan interesatzen hasi zen. 1892an, *Das jüdische Weib* liburua argitaratu zuen, non judu herriarekiko eta judaismoarekiko zuen maitasuna erakutsi zuen.

1898an, *Ich suchte dich!* liburu autobiografikoa argitaratu zuen.

1928ko urtarrilaren 17an hil zen Meranon.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betty Makoni

**Hazviperi Betty Makoni** (Zimbabwe,1971ko ekainaren 22a) Zimbabweko emakumearen eskubideen aldeko aktibista bat da, eta 1999an *Girl Child Network* ongintzako erakundea sortu zuen, Afrikako herrialdean sexu-abusuak jasan dituzten gazteei laguntzeko. Erakundeak 35.000 neskato baino gehiago erreskatatu ditu eta gutxienez 60.000 neskatori eman die orientazioa Zimbabwen. Makonik bi titulu lortu zituen Zimbabweko Unibertsitatean, eta nazioko eta nazioarteko sari ugari jaso ditu. Aita eta amaren umezurtz eta sexu-abusuen biktima, *Tapestries of Hope* dokumentaleko protagonista da. 

## Biografia 
Makoni St Mary's-en hazi zen, Chitungwiza auzoan. Sei urte zituenean, bere auzoko merkatari batek bortxatu zuen, birjinen bortxaketak zortea zekarrela uste baitzuen. Bere ama etxeko indarkeriaren gertakari batean hil zen Makonik bederatzi urte zituenean. Bost anai-arrebekin batera hazi behar izan zuen misioko eskola batean lan eginda.

Unibertsitateko diploma jaso ondoren irakasle lanetan aritu zen. 2000. urtean, boluntario iraunkor gisa hasi zen lanean *Girl Child Network* erakundean. Bertan, hasieran, eztabaida taldeak sortzen dira. Parte hartzaileek askatasunez hitz egin dezakete eta gai sentiberak aipatu, hala nola bortxaketa, etxeko indarkeria, HIESa, formakuntzarako sarbidea eta, orokorrean, emakume izaera. Betty Makoni sinetsita zegoen isiltzea (amaren hautua izan zena) irtenbiderik txarrena dela, eta esamoldea posible egin behar dela konponbideak aurkitzeko eta egoera dramatikoetatik ateratzeko. Erakundean etxeak sortzen dira abusu sexualak jasan dituzten neskei harrera egiteko, eta laguntza legala eta kontsolamendu pixka bat eskaintzeko.

Erakundeak 35.000 neska baino gehiago salbatu zituen eta gutxienez 60.000 neska lagundu zituen Zimbabwen zehar.Orain Ingalaterran bizi da. Ezkonduta dago, eta hiru seme-alaba ditu.

2012an *Never Again* autobiografia argitaratu zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2003an, Emakumeen Munduko Goi Bileraren Fundazioak Landa Inguruneko Emakumeen Sormenerako Saria eman zion.
* 2007an  ''World's Children's Prize for the Rights of the Child* (*Haurren Eskubideen aldeko Munduko Saria)* irabazi zuen. 
* 2019an, Essexeko Unibertsitateak *Honoris causa doktoretza'' eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Betty Makoniren elkarrizketa Women´s WorldWide webgunean
Anthaxia kondleri

***Anthaxia kondleri*** kakalardo espezie da, *Anthaxia* generokoa, familia Buprestidae, familiakoa. Fue descrita científicamente por Svoboda 1999an aipatu zuen lehen aldiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cotylidia pannosa

***Cotylidia pannosa*** *Repetobasidiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Thelephora pallida*, *Stereum Sowerbeii*, *Bresadolina pallida*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Inbutu itxuran, 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa. Oinarria bakartua edo beste ale batzuekin koloniak osatuz, zuria da. Kanpoko aldea, hasieran zuria, zimurtsua, ondoren kolore zikina hartzen du. Barnealdea zuria hasieratik, gero zonatu samarra egiten da, iletsua, kolore horixkak edo gorrixkak hartuz, batez ere ertzerantz.

**Himenioa:** Zurbila, gero krema kolorekoa edo arre-lehoi argi kolorekoa, zimurtsu konkorduna.

**Haragia:** Suberosoa eta zaila; gogorra eta hauskorra lehorrean.

**Etimologia:** *Pallida* epitetoa latinetik dator, zurbila esan nahi duen “pallidus” hitzetik. Bere kolore argiagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Behin ikusiz gero, ez da erraza beste espezie batekin nahastea. *Thelephora palmata* delakoak badu antza.

## Sasoia eta lekua 
Abuztutik urrira koniferoen eta hostozabalen azpian, ugariagoa pagoen azpian, edo itzalpean dauden baso bidetxoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Godin de Sainte-Croix

**Jean Baptiste Godin de Sainte-Croix** zalditegiren kapitaina izan zen Tracyko Erregimendua. Pozoien aferan protagonista ospetsuenetako bat izan zen.

## Biografia 
Marie-Madeleine Dreux d'Aubray, Brinvilliers markesaren maitalea, Jean Baptiste Godin, Sainte-Croix izenarekin ezagutzen zen. Luis XIV.aren erregealdian, erregeari berari kezkatu zion aferan sartuta egon zen. Erregeak Madame de Maintenonen eraginez Frantziako Erresumako ohituretan ordena ezarri nahi zuen.

Godin de Sainte-Croix alkimiaz interes handia zuen. Brinvilliers markesaren senarrak, Gobelin de Brinvillier-ek,  emaztea aurkeztu zion; senarrak, ordea, zituen zorrak eta, ihes egin behar izan zuen. Markesaren aita, Antoine Dreux d'Aubray, bere alabaren jarrerekin haserre zeren eta ezkonduta izanik amorantea baitzuen, Saint-Croix Bastillan atxilotzea agindu zuen, 1663an; atxiloketa sei aste luzatu zen. Espetxean Sainte-Croix-ek Italiako pozoiegile trebe bat ezagutu zuen, Exil izenekoa. Preso horrek Christoph Glaser farmazialaria, pozoietan maisuaren helbidea eman zion. 

Espetxea utzi zuenean, bere amoranteari ikasi berri zuen artea irakatsi zion. Brinvilliersko markesak 1666an bere aita, Antonine Dreux d 'Aubray, eta, 1670ean, bere bi anaiak, Antoine d' Aubray eta François d 'Aubray, herentzia lortzeko, hil zituen. Autopsiak heriotzen kausa iradokitzen zuen.  

Salatua izan ondoren, markesak ihes egin zuen, eta, ondoren, Liejatik gertu zegoen komentu batean atxilotu zuten. Uraren tormentua jasan ondoren guztia aitortu zuen eta heriotza-zigorra ezarri zioten. Bere konplizea, Sainte-Croix, ez zen akusatu izan, 1672an kausa naturalengatik hil zelako. Gertaera hauekin guztiekin Pozoien afera antolatu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coniophora puteana

***Coniophora puteana*** *Coniophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoak: *Telephora puteana*. *Coniophora piceae*.

## Deskribapena 
**Fruktifikazioa:** Erabat erresupinatua, zurezko substratuari hertsiki lotua, 1mm-ko lodierako estaldura biribildu txikiak sortuz hasieran, ondoren, zenbait cm-ko diametroa duten gainazaletan elkartzen dira. Himenioforoaren gainazala zertxobait izurtua da, pruinaduna eta kolore aldakorrekoa, krema koloretik okre-oliba-arreraino baitoa. Ertza zabala du, finbriatua eta zurixka. Mintzezkoa da, haritsua eta biguna.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzako baliorik.

### Nahasketa arriskua 
*Coniophora arida* delakoarekin nahas daiteke, honek karpoforo meheagoak ditu. *Coniophora suffocata* espeziearekin ere bai, honek txertatutako ifak ditu. *Coniophora olivacea*-rekin ere bai.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen eta koniferoen zur hiletan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Kaukasia, Erdialdeko Asia, Taiwan, Japonia, Australia, Hegoafrika, Zeelanda Berria, Maurizio, Txile, Kenya, Ekuador.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lidia Zvereva

**Lidia Vissarionovna Zvereva** (San Petersburgo, 1890-1916ko maiatzaren 15a) pilotu lizentzidun lehen errusiar emakumea izan zen.

## Biografia 
eskuinera|thumb|Zvereva bere hegazkinlari taldearekin
Vissarion Lebedev. Errusiako armadako jeneral baten alaba izan zen, 1877-1878ko Balkanetako gerran parte hartu zuena.

Mariinskyren emakume-eskolan graduatu zen (beste iturri batzuen arabera, Bialystokeko Emakume Nobleen Institutuan graduatu zen). 17 urte zituela, I. Zverev ingeniariarekin ezkondu zen. Handik bi urtera, Zverev, senarra hil egin zen.

1910ean Gattxinako "Humayun" hegaldi-klubean sartu zen (hegazkin-eskola honetan Liubov Golantchikovarekin ikasi zuen). 1911ko azaroan, azken azterketen ondoren, lehen emakume hegazkinlari errusiarra izatera heldu zen (31 zenbaki lizentzia zuen pilotua). Zverev aeronautika-eskolan, bere bigarren senarra ezagutu zuen, Vladimir Sliusarenkoren pilotu instruktorea. Harekin, 1911-1912an, erakusketa-hegaldiak egin zituen Errusiako hirietan barrena.

## Hegazkin-fabrika 
1913an, Vladimir-ek eta Lidiak hegazkin errusiarren zentroetako bat zen Riga hirian, hegazkinak konpontzeko eta eraikitzeko tailerrak antolatu zituzten, eta, aldi berean, hegaldi-eskola txiki bat ere antolatu zuten eta hegaldietan beren buruak trebatu zituzten.

I. Mundu Gerra hasi zenean, Vladimirrek departamentu militarraren diru-laguntza jaso zuen, eta bere enpresara eraman zuen, gaur egun *Petrogradoko Planta* deiturikora. Hurrengo bi urteetan, 1916ko abuztuaren 1era arte, instalazioak 40 hegazkin militar, "Farman-XXII bis" eta "Moran-Parasol", gehitzea onartu zuen. Urte horietan, 8 "Farman-VII" hegazkin eta hamar "Farman-IV" hegazkin egin ziren, eta 14 metroko "Moran-F" hegazkinen bi kopia egin ziren, eta 20 hegazkinen eskaera jaso zuen, "Swan-XII" hegazkinarena.

Lidia 1916ko maiatzaren 2an (edo 15ean) hil zen. Hiletan, hegazkinek aireko ikuskizun bat egin zuten. Haren gorpuzkiak Alexander Nevsky Lavraren Nikolsky hilerrian daude.

Geroago, Vladimir Australiara joan zen.

## Legatua 
* Gattxinako kale batek Lidia Zvereva izena du
* Errusian lizentziadun lehen emakume pilotua izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Yevguenia Shajovskaya

## Kanpo estekak
Jevgenia Xakhovskaia

thumb|Yevguenia Shajovskaya
**Jevgenia Mikhilovna Xakhovskaia** (San Petersburgo, Errusia, 1889 – Kiev, 1920) abiazio errusiarraren aitzindari izan zen. Piloto bihurtu zen lehen emakumea. Shajovskaya Vsevolod Abramovich hegazkilari errusiarraren taldeko kide izan zen. Besteak beste, 1914an Tsarrarentzat ikuskapen-misio hegaldiak egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ralph Cooper EarlyAviators.com
Imelda Lambertini

**Magdalena Lambertini** (Bolonia, 1322 inguru – 1333ko maiatzaren 12a) Predikarien Ordenako moja izan zen, ***Imelda*** erlijio-izena zuena.

## Bizitza 
Egano Lambertini kondearen eta Castora Galuzziren alaba izan zen. Gurasoak katoliko zintzoak ziren, karitate eta eskuzabaltasunagatik ezagunak. Bosgarren urtebetetzean, Magdalenak jaunartzea egiteko eskatu zuen; hala ere, garai hartan ohitura zen haurrek 14 urte arte ez zutela lehenengo jaunartzea egiten.

Bederatzi urte zituela, moja domingotarrekin bizitzera joan zen Val di Pietrara (Boloniatik gertu). Mojategian ere ez zuen jaunartzea egiteko aukerarik izan.

1333ko maiatzaren 12an, Igokunde-jaiaren beila egunean, otoitzean belaunikatu zen eta sakristauak «Ostiaren Argia» ikusi omen zuen bere buruaren gainean, eta orduan apaizari deitu zion ikus zezan. Miraria ikusi ondoren, apaiza behartuta sentitu zen jaunartzea egitera onartzera. Egin eta berehala, Imelda eserlekura itzuli zen, eta meza ondoren geratzea eta otoitz egitea erabaki zuen. Geroago, moja bat afaltzera deitzera etorri zenean, oraindik belauniko aurkitu zuen. Mojak deitu zion, baina ez zen mugitu, beraz, arin kolpatu zion Imeldari sorbaldan, eta orduan Imelda lurrera erori zen, hilik.

Gorpuzki usteldugabea Boloniako San Sigismundo elizan dago.

1826an dohatsu bilakatu zuen Leon XII.a aita santuak. 1910ean Pio X.a aita santuak lehenengo jaunartzea egiten dutenen zaindari izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristin Tattar

**Kristin Tattar** (Pärnu, 1992ko uztailaren 3a) estoniar kirolaria da. Disko golfa egiten du eta 2022an Munduko txapelduna izan zen.

## Biografia 
Tartuko Unibertsitatean Zuzenbide ikasketak egin zituen.

### Hastapenak 
Gazte mailan eskiatzen ibili zen eta birritan irabazi zuen Estoniako txapelketa. Estoniako gazte mailako eski selekzioko kidea ere izan zen. Osasun arazoek ordea eskiatzea utzi arazi zioten 2011n eta kirol berriak praktikatzen hasi zen. 22 urterekin disko golfa egiten hasi zen eta urtebetera profesionala bihurtu zen. 2017ko azaroan Silver Lätt bikotearekin batera DG Academy ("Disko Golf Akademia") sortu zuen eta biak entrenatzaile ari dira bertan.

2018tik aurrera goi mailan aritu izan da eta Estoniako disko golf jokalari arrakastatsuena da. 2019an Kanadan eta Estatu Batuetan txapelduna izan zen. 2018, 2019 eta 2021ean Europako Disko Glof Elkarteak (EDGA) emaumezko disko golf jokalari onena izendatu zuen. 2021ean Suediako *Latitude 64°* konpainiak disko, golf materiala egiten duenak, lau urteko kontratua egin zion 500.000 dolarren truke haren ordezkaria izan zedin.

### 2021etik aurreka 
2021ean faboritoetako bat zen Munduko txapelketa irabazteko baina COVID-19 pandemiaren garaia izanik hainbat murrizketa izan zituzten Estatu Batuetara bidaiatzeko eta horrek sortu zion nahasmenduaren ondoren bosgarren egin zuen Munduko txapelketan. Behin Estatu Batuetan egonik hango bost lehiaketa garrantzitsuenetan hartu zuen parte, lehenengoan hirugarren egin zuen eta gainerako laurak irabazi zituen.

2022a bikain hasi zuen eta aurreneko zortzi lehiaketatan podiumak egin zituen eta haietatik bitan garailea izan zen. Denboraldiaren erdialdera ukondoko lesio batek hainbat lehiaketa ez jokatzea eragin zion. Itzuli eta Munduko txapelketa irabazi zuen. Lehenengo estoniarra eta bigarren europarra izan zen txapela lortzen. Hurrengo lehiaketatan ere podiumak egiten jarraitu zuen, bai eta hainbat garaipen lortzen ere.

## Palmaresa 
### Disko golfean 
* Munduko txapelketa (1): 2022.

### Eskian 
* Estoniako gazte mailako tapelketa (2)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2012ko Nafarroako Itzulia

**2012ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko LI. ekitaldia izan zen. Bost etapaz osaturik zegoen, ibilbidea Orkoiengo Lizarteren lantegian hasi eta Iruñean bukatu zen. 

## Taldeak
* Lizarte 
* Caja Rural-Seguros ACR    
* Seguros Bilbao
* Debabarrena-Gipuzkoa
* Azysa
* Reyno de Navarra-Conor
* Cafés Baqué 
* Naturgas Energía
* Bidelan-Kirolgi
* GSport-Valencia Terra i Mar 
* KTM-Murcia
* Extremadura-Spiuk
* Mopesa
* Supermercados Froiz
* Andalucía 
* Lotto-Belisol-Davo 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huescako elizbarrutia

**Huescako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren elizbarruti bat da, Huescako probintziaren erdialdea eta hegoaldea hartzen dituena. Zaragozako artxidiozesiaren parte da. Huescako Jaunaren Antzaldatze katedralean dauka egoitza. Sei artziprestaldetan banaturik dago: Almudévar, Ayerbe, Huesca hiria, Monegros, Sesa-Berbegal eta Somontano-Sobrarbe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nya Åland

***Nya Åland*** suedierazko egunkaria da Finlandiako eskualde autonomoa diren Åland uharteetan. Astean bost aldiz argitaratzen da, eta Ålandeko bigarren egunkari garrantzitsuena da, Ålandstidningen egunkariaren atzetik.

**Nya Åland** egunkaria 1981ean sortu zuen Hasse Svenssonek. Orduan Ålandstidningen egunkariko editore zen, baina egunkaria utzi zuen barne-eztabaida baten ondoren.
[erdian|thumb|400x400px|Europako hizkuntza gutxituen egunkarien [MIDAS elkarteko kideak.Mapa interaktiboa: https://w.wiki/6qcA]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* MIDAS 

## Kanpo estekak 
* Nya Åland
Philippe Villiers de L'Isle-Adam

Fra' '''Philippe Villiers de L'Isle-Adam''' (Beauvais, 1464 &ndash; Rabat, Malta, 1534ko abuztuaren 21a) Ospitaleko zalduna eta Maltako Ordenako 44. Maisu Nagusia izan zen.

Ordena zuzendu zuen 1522ko Rodas uhartearen turkiar setioan, zeinean 600 zaldun eta 1200 soldaduk sei hilabetez 100.000 turkiar inbaditzaileri eutsi zieten. 1523ko Urteberri egunean kapitulazioa eta zaldunen martxa negoziatu zuen.

Ordenak urte batzuk eman zituen egoitza finkorik gabe, eta Kretatik Messina, Viterbo eta Nizara aldatu zen. 1530ean Karlos V.a enperadorearengandik Malta, Gozo eta Tripoliko uharteak feudotzat jaso zituen. Hiriburua Birgu kostaldeko hirian ezarri zuen, hiria gotortu zuen eta Aterpeak eraiki zituen Hizkuntza bakoitzarentzat. Rodas birkapturatuko itxaropenak beste 35 urte iraun zuen, 1565eko Setio Handira arte.

Jesusen Ama Birjinaren komentuan hil zen 1534an.

## Iruditegia 

Culverine of Philippe Villiers de l Isle Adam 1525 1530 Rhodes 140mm 339cm 2533kg iron ball 10kg Abdul Aziz to NIII 1862.jpg|L'Isle-Adam-en armarridun kulebrina, Abdul-Azizek Napoleon III.ari bidalia 1862an.
Stemma di villier de l'isle adam 02.JPG|L'Isle Adam-en armario, Odos Ippoton, Rodas
Prise de Malte en 1530.jpg|''Philippe de Villiers de l'Isle Adam Maltako uharteaz jabetu zen 1530eko urriaren 26an'', René Théodore Berthon margolaria.
Malta - Valletta - Triq il-Merkanti 10 ies.jpg|Horma irudia Is-Suq tal-Belten L'Isle-Adam Maltara iristen erakusten
Malta-Valletta-GrandMastersPalace1.jpg|L'Isle Adamen armarria, Maisu Handiaren jauregia.

## Kanpo estekak
Óscar García Lago

**Óscar García Lago** (Barakaldo, 1977ko abuztuaren 25a) txirrindulari bizkaitar ohia da.

## Palmaresa 
**1998**
* 2. Sollube Zirkuituan
**1999**
* Nafarroako Itzulia
* Sollube Zirkuitua 
* 2. Oroko Andre Maria Sarian
* 2. Jose Mari Anza Memorialan
* 2. San Gregorio Proban
* 3. Lazkaoko Proban
**2000**
* 2. Bizkaiko Biran
* 2. Urrakiko Igoeran
* 2. San Bartolome Sarian
* 3. Jose Mari Anza Memorialan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Real Sociedad B 2023-2024

Entrenatzailea:  Sergio Francisco (2022-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Berio taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte

#### Lagatakoak 
#### Bajak Neguan 
### Neguko merkatua 2024 
### Udako merkatua 2023 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthaxia abdita

***Anthaxia abdita*** kakalardo espeziea da, *Anthaxia*generokoa, *Buprestidae* familiakoa. Bílý-k 1982an lehen aldiz deskribatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Touria Chaoui

**Touria Chaoui** (Fez, Maroko, 1936ko abenduaren 14a &ndash; 1956ko martxoaren 1a) marokoar hegazkinlari izan zen. 16 urterekin, Marokoko lehen emakume pilotua izatera heldu zen.

## Gaztaroa 
1936ko abenduaren 14an jaio zen Marokoko Fez hirian. Lehen hezkuntzako ikasketak nazionalisten esku zegoen An-Najahn ikastetxean egin zituen, 1949an amaituz. Bigarren Hezkuntzan eta takigrafia arabiarreko ikastaroetan jarraitu zuen 1949an Tunisiara bizitzera joan zen arte. Touriak interes berezia erakutsi zuen aeronautikaren munduan txikitatik. 

Hamahiru urte zituela, paper txiki bat izan zuen André Zwobada zinemagile frantsesaren *La Septième porte* ( Zazpigarren atea) filmean, eta idazlea, zuzendaria eta aktorea zen Abdelwahed Chaoui bere aitaren laguntzarekin garatu zuen.

## Ibilbidea 
Abdelwahed Chaouik alabaren asmoen alde egin zuen, Casablancako Tit Mellil eskolan matrikulatzeko orduan, nahiz eta hasieran zaila izan, Maroko babesletza-egoeran zegoelako eta ikasketa horiek garai hartako elite frantsesarentzat eta gizonentzat bakarrik zirelako. Azkenik, 1952an, hamasei urterekin, Marokoko lehen emakume pilotua izatera heldu zen, eta mundu arabiarreko bigarrena, Lotfia Elnadi egiptoarraren ondoren.

Historian zehar, hainbat emakume izan dira aeronautikaren alorrean jardun nahi izan dutenak, hala nola Amelia Earhart ikonikoa, Geraldine Hardman eta  Alia Twal , Jordania aldeko lehen emakume hezitzailea.

Gaur egun, emakume asko ari dira prestatzen, Amelia Earhart Memorial Scholarships and Awards (AEMSF) bezalako erakundeei esker.

Touriak goiz lortu zuen titulua pilotu gisa, eta zorionak jaso zituen, batez ere emakumeez osatutako erakundeetatik. Argazki autografiatuak ere jaso zituen, hala nola Jaqueline Auriolena, proba-pilotua eta Vincent Auriol presidente frantsesaren  erraina izan zenarena.

Mohammed V erbestetik Marokora itzuli zenean, Touria Touarga auzora itzuli zen, hegan, ongietorriko panfletoak askatuz. Ondoren, Sultanak eta Aicha eta Malika printzesek harrera egin zioten Rabateko errege-jauregian.

## Heriotza 
1956ko martxoaren 1ean, gizarte-laneko elkarte batetik itzuli zenean, bere familiaren etxearen aurrean hil zuten, buruan tiro eginda. Ahmed Touili bota zioten errua.

Zenbait teoria izan ziren, eta horietako batzuk garai hartan emakumeek heuren eskubideen alde egiten zutenean jasaten zuten egoera babesgabeari buruzkoak ziren, edota, Ahmed maiteminduta zegoela Touriaz. Azkenik, benetako arrazoiak ez ziren inoiz argitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Gorrotxategi

**Jon Gorrotxategi Etxaniz** (Eibar, Gipuzkoa, 2002ko irailaren 2a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari moduan jokatzen du. bere jaioterriko Eibarretik batu zen Errealeko harrobira 2017an. Berio eta Sansen jokatu ondoren, 2024ko abuztuan Mirandesera bidali zuen zen lagatu gisa Bigarren mailan jokatzeko. Denboraldi bikaina burutu zuen talde gaztelarrarekin, bere historian lehen aldiz lehen mailarako igoera lortzeko zorian egon zen. 2025eko abuztuaren 24an debuta egin zuen lehen talde txuriurdinarekin Anoetan jokatutako lehen mailako 2.jardunaldian, Espanyolen aurkako 2-2 berdinketan. 2025eko azaroaren 15ean Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Palestinaren aurka San Mamesen jokatutako partidan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Macrotyphula fistulosa

***Macrotyphula fistulosa*** *Typhulaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi oso urria, biguna, kalitate gastronomiko gutxikoa.

Sinonimoak: *Clavaria fistulosa*, *Clavaria contorta*, *Clavariadelphus fistulosus*, *Typhula fistulosa*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 2 eta 15 mm bitarteko garaietakoa, lehoi kolorekoa edo kanela kolorekoa, oso itxura aldakorra du: zilindriko-klabiformea edo forma tipoan liraina, bihurritu-zimurtua, forma *contorta*-n ia oinik gabe, pixka bat urkilatua, zapaldua eta kamutsa *brachiata* forman. Oinarria bilotsua izaten dute, zuri edo gorrixka kolorekoa. Karpoforoaren trinkotasuna, barnehutsa, hasieran zurruna da, gero biguna.

**Etimologia:** *Clavaria* terminoa latinetik dator, "clavarius" hitzetik eta borra, iltze, esan nahi du. Bere itxuragatik. *Fistulosa* epitetoa ere latinetik dator, hutsune, esan nahi duen "fistulatus" hitzetik. Borra hutsa

## Jangarritasuna 
Ez du balio sukaldaritzarako.

### Nahasketa arriskua 
*Clavariadelphus pistillaris* delakoarekin nahas daiteke, hau askoz lodiagoa da eta haragi mikatza du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan, hostozabalen egur hondarretan: haritzak, haltzak, hurritzak. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aulkiaren jokoa

[thumb|Aulkiaren jolasa [Wikimedia Españak antolatutako jardunaldi batean.]]
**Aulkiaren jokoa** adin guztietako pertsonek parte-hartu dezaketen joko bat da. Animazio soziokulturala edo talde-dinamika eta ezagutza-joko gisa erabiltzen da, non musikak erritmoa eta emozioa markatzen baititu. Jokoaren helburuetako bat erreakzio-abiadura eta erritmoaren zentzua garatzea da.

## Deskribapena 
thumb|Azken bikotea.
Joko hau egiteko, aulki gogorrak behar dira, parte-hartzaile kopurua baino bat gutxiago, eta nahieran hasi eta gelditu daitekeen musika. Aulki guztiak zirkulu bat osatuz jartzen dira, bizkarraldeak barrurantz dituztela. Jokalariak zutik daude haien aurrean, musika kontrolatuko duen pertsona bat izan ezik. Beti jarriko da jolasten edo birak ematen ari diren pertsonen kopurua baino aulki bat gutxiago. Musika jotzen hasten denean, jokalariek aulkien inguruan biratu behar dute, erritmoari jarraituz. Musika gelditzean, pertsona bakoitza aulki batean esertzen saiatuko da. Aulki batean eseri gabe geratzen denak galdu egiten du. Orduan, aulki bat kendu, zirkulua birmoldatu eta musika berriz jotzen du. Jokoa errepikatu egiten da, azken txanda aulki bakar batekin eta bi jokalarirekin egin arte. Azken aulkian eserita geratzen denak irabaziko du.

Bada joko honen aldaera ez-lehiakor bat, jolas moduan, non inor ez den kanporatzen, aulkiak ere txanda bakoitzean kentzen dira, eta guztiek lagundu behar diote elkarri aulkiren batean bilatzen, musika gelditzen denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osin

[thumb|200px|right|Osina [Mauin.]]
thumb|Nola sor daiteke osina
**Osina** , bereziki ibaietan, urak sakontasun handia duen lekua da.

## Erreferentzia
## Ikus, gainera 
* Ibai

## Kanpo estekak
Paris baserria

**Paris baserria** egun Donostia den Garberako eraikin txiki bat zen, gaur egun izen bereko landetxe bat hartzen duen orubean kokatua. Parisi buruz dagoen lehen berria 1810eko martxoaren 25ekoa da. Egun horretan, Jose Joakin Altunak Francisco Goikoetxeari saldu zion Paris baserria. Biak ala biak altzatarrak ziren. Nahiz eta betidanik jabe guztiak xumeak izan, baserriaren izena zela eta, pasadizu ugari eragin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Estibaus* agerkari digitalean Iñigo Landak eta Patxi Lazkanok egindako ikerketa.