Kornea

**Kornea** irisa, begi-ninia eta aurreko ganbera estaltzen dituen begiaren aurrealde gardena da. Korneak, aurreko kamerarekin eta kristalinoarekin batera, errefraktatu egiten du argia. Gizakien, errefrakzio-gaitasunaren bi herenen arduraduna da. Kornearen errefrakzio-ahalmena dioptriakoa da gutxi gorabehera. Korneak begiaren fokatze-ahalmenaren zatirik handienean laguntzen duen arren, ikuspen finkoa du.Bestalde, kristalinoaren kurbadura ikuspegira doi daiteke, objektuarekiko distantziaren arabera.  
Hala ere, kornea ez da lente bat soilik, giza gorputzean nerbio-bukaeran dentsitate handiena duen ehuna baita.

## Anatomia 
Kornea bereizitako ehuna da, errefrakzioa eta argiaren transmisioa ahalbidetzeko. Forma, funtsean, lente konkabo-konbexu bat da, aurreko aurpegi batekin, malko-film prekornealarekin kontaktu estua duena, eta atzealdea, umore urtsuak bustia. Erlazio horiei esker, korneak ez du baskularizaziorik, likido horiek baitira bere eskakizun fisiologikoei eusteko arduradun nagusiak. Lodiera ia 1 mm-koa da periferian, eta 0,5 mm-tik gorakoa erdialdean. Kornea keratinizatu gabeko epitelio estratifikatu ezkatatsu batek, ehun konektiboko estroma batek eta endotelioko geruza zelular batek osatzen dute. Ehun abaskular hori itxuraz sinplea bada ere, bere egituraren erregulartasun eta uniformetasun handiak ahalbidetzen du argia behar bezala transmititzea eta errefraktatzea.

Aurreko aldeak forma obala du, bertikalki 11 mm neurtzen du eta horizontalki 12 mm, eta 7,8 mm-ko kurbadura-erradioa du. Atzeko aldeak, ordea, forma ahurra du, bertikalki eta horizontalki 13 mm neurtzen du eta 6,5 mm-ko kurbadura-erradioa du.

## Mintzak 
Giza korneak, eta beste primate batzuen korneak ere, sei geruza dituzte. Berriz, katuen, txakurren eta bestelako haragijaleen korneak laua mintz dituzte. Giza kornearen geruzak, aurrekotik atzekora, hauek dira:

* Kornearen epitelioa: Kornearen egitura osoaren %10 da, eta konjuntibak duen epitelioaren jarraipentzat hartzen da; epitelio ezkatatsu estratifikatu antolatuena da. 4 geruzatan banatzen da:
** Zelula ezkatatsuen geruza: Malko-geruza sakabanatu eta atxiki egiten du, oklusio-zonulak ditu. Geruza substantzien igarotzea erregulatzeko balbulak dira. Batez beste, 4-8 eguneko bizitza du, eta geruza basala birjartzeaz arduratzen da.
** Zelula hegoen geruza: hazkundea bultzatzen duten faktoreak ditu, eta 4-6 aste behar ditu birsortzeko.
** Mintz basala.
** Geruza basala: Bowman-en mintzari gehiago atxikitzeko aukera ematen du.

* Bowmanen estratua: Estroma korneanoa babesten duen geruza erresistentea da. I motako kolageno-zuntzek osatzen dute nagusiki, eta modu irregularrean antolatuta daude. 14 mikrometroko lodiera du. Geruza hori birsortu egin daiteke, baina ez du lortzen jatorrizko lodiera lortzea, eta ez dago edo oso egitura fina dauka primateak ez diren izakietan.
* Estroma korneala: Estroma korneako estraturik indartsuena da eta bolumenaren %90 hartzen du; %80 ura da eta %20 solidoak. 200 lamina inguru ditu. Elkarren artean distantzia bera gordetzen duten kolageno-zuntzak ditu, eta horrek ematen dio gardenkiera. Kolageno-zuntzak birsortzeko balio duten keratozitoak eta sakabanatuta mantentzen dituzten proteoglukanoak dituzte.
* Duako geruza: Korneako keratozitoen azken errenkada bereizten duen geruza trinko eta ondo definitua da. Segur aski, hidropesia akutuarekin, Descematocelerekin eta Descemet aurreko distrofiekin egongo da. Kornearen anatomian sartzen den azkena da.
* Descemeten mintza: Zelularik ez duen geruza da, eta atzeko epiteliotik edo korneako endoteliotik aldatutako mintz basal gisa erabiltzen da. Geruza batez ere IV. kolageno-zuntzez osatuta dago, eta 5-20 µm-ko lodiera du. Adinaren arabera, geruza horrek, gutxi gorabehera, mikra bat lodiera hartzen du 10 urtean behin.
* Korneako endotelioa: Zelula kubikoen epitelio sinplea da, mitokondriotan aberatsak, 5 µm inguruko lodierakoak. Zelula horiek fluido eta solutuak ur- eta estroma-konpartimentuen artean garraiatzearen arduradunak dira. “Endotelio” terminoa okerra da, epitelioa umore urtsuak irrigatzen duelako eta ez odolak eta linfak. Gainera, jatorri, itxura eta funtzionaltasun desberdina du endotelio baskularraren aldean. Gainera, jatorri, itxura eta funtzionaltasun desberdina du endotelio baskularraren aldean. Endotelio baskularrean ez bezala, kornea-endotelioa ez da birsortzen, baizik eta zelula hilen galera konpentsatzeko luzatzen da, eta horrek eragin handia du fluidoen erregulazioan. Endotelioak ezin badu fluidoen balantzerik gorde, estroma puztu egiten da gehiegizko likidoengatik, eta horrek kornearen gardentasuna galtzea eragingo du. Geruza horrek oklusio-zonulak ere baditu, eta horiek umore urtsua pasatzen uzteko balio dute. Jaiotzean, 3.500etik 4.000 mm²ra bitarteko zelulak ditu gutxi gorabehera, eta funtzionatzeko behar den gutxienekoa 300 eta 600/mm² zelula artekoa da.

## Inerbazio 
Kornean, nerbio trigeminoaren zatiketa oftalmikotik eratorritako nerbio sentsitiboen bilbe aberatsa dago, batez ere, nerbio ziliar luzeen bidez. Kornean sentikortasuneko inerbazioa larruazalarena baino 300 aldiz handiagoa dela kalkulatzen da. Linboan eraztun-itxurako plexua sortu ondoren, mielina-zorroak galdu eta aurreko estroman sartzen dira. Handik, Bowman-en mintza zulatu eta epitelioan sartzen dira, han baitaude haren bukaerak. Bukaera horien kontzentrazioa hortz-mamia baino 20-40 aldiz handiagoa da, eta azala baino 300-600 aldiz handiagoa, dentsitate handiagoarekin kornearen erdiko bi herenetan. Horrek adieraziko luke epitelio-zelula bakar baten gaineko lesioa nahikoa litzatekeela minaren pertzepzioa eragiteko.

Hiru nerbio-bukaera mota detektatu dira: 1) noortzeptoreak, 2) polimodalak eta 3) tenperatura. Bigarrenek estimulu kimikoei, mekanikoei eta abarri erantzuten diete. Amaiera horiek kaltetzen direnean, birsorkuntzak ez du aurreko sentikortasun espezifikoa zehazki berreskuratzen.

Bai ehunen trofismoan, bai trauma baten ondoren ehuna birsortzean, inerbazioa funtsezkoa da neuropeptidoak askatzen direnean, eta neuropeptido horiek, aldi berean, hanturazko zelulak, NGF, neurotrofinak eta abar helarazten dituzte.

## Gardentasuna 
Kornearen ezaugarri garrantzitsuenetako bat gardentasuna da, izan ere, gardentasuna murriztuz gero, argia egitura fotosentikorretara pasatuko da. Gardentasuna hauen mende dago:

* Odol- eta linfa-basorik ez izatea
* Proteoglukano kopuru egokia
* Hidratazio egokia

Kornearen gardentasuna estromaren zuntzen antolamendu erregularraren mende dago nagusiki, eta hori, era berean, zuntz horien artean dagoen proteoglukano kopuruaren araberakoa da. Estromaren proteoglikanoak oso hidrofilikoak direnez, horietatik edozein gehiegik ura gehitzea ekarriko du, eta, ondorioz, zuntzak bereiztea, desordenatuz eta argiaren sakabanatze errefraktiboko zentroak sortuz. Era berean, ur kopuru egokiak bermatzen du proteoglukanoek espazio bera okupatzea eta, hala, kolageno-zuntzak ordenatuta izatea. Kontuan hartu behar da ez dagoela odol-hodirik, ez linfa-hodirik, eta haren nerbio-zuntzak amielinikoak direla, eta baldintza horiek gardenak izaten laguntzen dutela.

## Kornearen elikadura 
Kokapenagatik, kornearen ekarpen elikagarria 3 iturritatik etor daitezke:

* Linboaren kapilarrak: Hemen elikagaiak kornearen zona periferikoan erabiltzen dira eta ez dira erdiko kornera iristen.
* Malkoak: Epitelioa iragazkortasun gutxikoa da eta malko-filmean dagoen glukosa-kantitatea txikia da.
* Umore urtsua: Endotelioak, geruza zelulabakar gisa, erresistentzia gutxi eskaintzen du, eta honek elikagaiak kanpoko geruzetara eramaten ditu eta garrantzitsuena da.

## Oxigeno-ekarpena 
Kapilarrek eta malkoek oxigeno kantitate txikiak ematen dizkiote korneari. Aire atmosferikoak %21eko oxigenazioa ematen dio korneari begiak irekita eta %7-8ko begiak itxita. Korneak behar duen oxigenoaren %90 umore urtsutik dator.

## Gaixotasunak eta nahasteak 
* Keratitisa.
* Keratokonoa.
* Korneako ultzera
* Korneako distrofia.
* Keratokonjuntibitis lehorra.
* Megalokornea.
* Astigmatismoa.
* Kayser-Fleisher-en eraztuna.
* Gutxiegitasun linbikoa.
* Glaukoma.

## Tratamenduak eta horien erabilerak 
### Prozedura kirurgikoak 
Errefrakzio zenbait teknikaren bidez, aldatu egiten da begiak duen kornearen forma, betaurrekoak edo antzekoak erabili beharra murrizteko, lentearen errefrakzio hobetzeko. Gaur egungo teknika askotan, laser excimerra erabiliz fotoablazio bidez berregituratzen da.

Estroma korneoak opakotasun nabarmena, irregulartasunak edo edemak garatzen baditu, kornea emaile kadaberiko baten bidez alda daiteke. Kornean odol-hodirik ez dagoenez, normalean ez da korne berria errefusatzen.

Kornea sintetikoak ere garatzen ari dira (keratoprostesia). Gehienak plastikozkoak dira, baina badira material sintetiko biobateragarriz osatutako konposatu batzuk ere, korne sintetikoak ehunaren hazkundea eragiten dutenak, biointegrazioa sustatuz. Beste metodo batzuk, hala nola, mintz deformagarri magnetikoak  eta erretinaren estimulazio magnetikoa, garapenaren etapa goiztiarretan jarraitzen dute.

### Prozedura ez-kirurgikoak 
Ortokiragazkorrak diren ukipen-lente zurrun edo gogorrak erabiltzen dira, aldi baterako kornea berregituratzeko, begiaren egoera errefraktiboa hobetzeko edo betaurrekoen edo ukipen-lenteen beharra murrizteko.

2009an, Pittsburgheko Unibertsitateko zentro medikoko ikertzaileek frogatu zuten giza korneetatik bildutako zelula amek gardentasuna berrezar dezaketela, kalte korneoa duten saguetan errefus-erantzunik eragin gabe. Epitelio kornealeko gaixotasunetarako, hala nola, Stevens Johnson-en sindromea, kornearen ultzera iraunkorra, besteak beste, frogatu da eraginkorrak direla in vitro deribatuaren eta korneako zelula amen elkarketa autologiko basal kontralaterala, mintz amiotikoan oinarritutako hedapena eztabaidatsua baita. Gaixotasun horietarako, kornea-endotelioaren zelula aitzindarien eraginkortasuna frogatu da. Ehun-ingeniaritzan sortzen ari diren teknologiak erabiliz, odol-emaile kadaberiko bakar baten kornea-zelulak zabaltzea espero da, paziente bat baino gehiagoren begian erabiltzeko.

## Lotutako gaixotasunak 
* Keratitis
* Astigmatismoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak