Diego Carrillo de Mendoza

**Diego Carrillo de Mendoza y Pimentel**, Gelveseko I. markesa eta Priegoren konde ezkontidea, Monarkia Hispanikoan kargu garrantzitsuak izan zituen noble eta militar espainiarra izan zen, Aragoiko erregeorde eta 1621 eta 1624 bitartean Espainia Berriko erregeorde izan zirenak nabarmenduz.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Valladoliden jaio zen, 1560ko zirkuan, Pedro Pimentel y Osorio Távarako II. markesaren eta Alba de Liste IV. kondearen alaba Leonor Enríquez de Guzmán y Álvarez de Toledoren semea. Goiz sartu zen milizian, bere energia, kemen eta adimenagatik nabarmenduz. Erregearen Ganberako aitoren semea. Espainiako Errege Zaindarien kapitaina. Santiago Ordenako jaun izendatu zuten 1586an, eta Villanueva de la Fuenteren komendadore izan zen Felipe III.aren eskutik (El Pardo, 1598ko azaroaren 23a). Sevillako laguntzaile-korrejidorea, 1599an. Milango gazteluko alkaidea, non dukerri italiar haren zalditeriako kapitain jeneral mailara iritsi baitzen. Aragoiko erregeordea (1610-1621), Espainia Berrian erregeorde izan ondoren, Felipe IV.aren Estatu eta Gerra Kontseiluetako kide izan zen.

Gelveseko lehen eta azken markesa izan zen, bere alaba bakarra, Leonor Pimentel Portugalgoa, gazterik hil baitzen. Diego Pimentel y Enriquez, bere benetako izena eta varonia zena (horrela, Pimentel Etxearen arma heraldikoak zituen erantsitako erretratuan), bi aldiz ezkondu zen: lehenik, Leonor Francisca de Portugal Colón de Toledo eta Vicentelo Gelveseko IV. kondesarekin; andre hori Fernando Ruiz de Castroren alarguna zen, Peña de Martoseko komendadorea, eta haren alaba Catalina de Castro y Portugalen geratu zen Gelvesen V. kondesa gisa. Alargun eta semerik gabe, 1621ean bigarren aldiz ezkondu zen Juana Carrillo de Mendozarekin, Priegoko X. kondesarekin eta Escabias y Cañaveraseko andrearekin, Francisco Gasolen alarguna, Aragoiko erresumako protonotarioa. Ez zuten segidarik izan.

### Espainia Berriko erregeorde bezala 
Oscar Grajales López historialariak artikulu batean adierazten duenez, Gelves erregeordeak beti izan zuen ezaugarri nagusia erregeari leial zitzaion gizona izatea, bere bizitzaren zati batean Felipe III.aren administraziopean lan egin zuen, eta errege hori hil zenean Felipe IV.ak hartu zuen tronua. Gelves Espainia Berriko erregeorde izendatu zuena, kolonia horretako ustelkeria zuzentzeko eta erreforma bat aplikatzeko, luzarora Gelves erregeordearen erbesteratzea eragingo zuena. Gizon zintzoa izan zen beti, adinekoa, Espainia Berrira etorri behar izan zuen bere borondatearen aurka.

Paz de Vallecilloko behin-behineko gobernuaren ondoren (1621eko martxoaren 14a), Mexikoko Errege Auzitegiaren izenean, Carrillo de Mendoza y Pimentel XIV. erregeordea – Madrilgo gobernu berriak izendatua, apirilean – novohispano erresumako hiriburuan sartu zen 1621eko irailaren 21ean, eta lehen egunetatik aritu zen gobernua berrantolatzen eta bere kargura administrazio desmoralizatu bat hartuz, zeinaren aurrekoak egoera negargarrian utzi baitzuen; berehalako neurriak ezarri zituen bere funtzionarioen artean moral-estandarrak aplikatzeko. Armada novohispanoaren eta armadaren eremuak antolatu zituen, erresuma astintzen zuen delinkuentziari aurre egiteko. Berehala gaizkileak atxilotzeko ere agindu zuen, berehala harrapatuak izan zitezen.

Bidelapurren aurkako jazarpena antolatu zuen, prozesuak aktibatzeko aginduz eta emandako epaiak zorroztasun osoz burutuz, eta, aldi berean, ogasun publikoa zainduz, jokabide horrek pertsona zintzoen begikotasun orokorra irabazi zion.

Ale asko erosi zen hiriburuko pobreen artean banatzeko, eskualdea astindu zuen lehorte eta goseari aurre egiteko neurrietako bat bezala. 1623an, halaber, artoaren merkatariek bilatzen zuten monopolizazioaren aurka agertu zen. Monopolio hori produktuen gaineko prezioen igoera proposatzeko sortu zen, eragin handiko pertsona askoren interesen aurka, eta horrek etsaitasun bat sortu zion haiekin, aurrez aurre jarri baitziren, haien etsai bihurtuz.

Bere lehen urtean (azaroan), erregeordeen magistratura gorenean, Mexikoko Unibertsitateko Erreal eta Pontifiziako Kirurgia katedra bat sortu zuen, jaiotzez mexikarra zen Cristobal Hidalgo y Bandaval (1660an hila) doktorearen ardurapean, Amerikan lehen aldiz irakasten zen irakasgaia.

1623ko martxoaren 7an, erregeordeak Mexikoko Haraneko drainatze-sistemaren lanak eteteko agindua eman zuen, proiektu garestitzat jotzen baitzuen, eta eraginkorra izateko aukera gutxirekin. Era berean, Cuautitlan ibaiko urak San Kristobal aintzirara eta Texcoco lakura igarotzea kontrolatzen zuen dikea suntsitzeko agindua eman zen, eta horrek ondorio larriak ekarri zizkion haren irudiari eta Mexiko Hiriari, urte hartako euri-aldia handiagoa izan baitzen eta uholdeak eragin baitzituen, giza galerak eta galera ekonomikoak eraginez.

### Gatazka artzapezpikuarekin eta matxinada Errege/Nazio Jauregian 
Mexikoko artzapezpiku Juan Pérez de la Sernaren aurkako kexa ugari jaso zituen, bere benalitateari buruzkoak eta bere eliz auzitegian ematen ziren epaien bidegabekeria nabarmenean oinarrituak, eta hortik sortu zen bi agintari eta jurisdikzioen arteko gatazka. Erregeordeak argibideak eman zizkion artzapezpikuari dibortziorik hain erraz ez emateko, oparirik ez onartzeko, eta haragiaren prezioen igoera ez praktikatzeko (ordena erlijioso batzuek ogasuna zuten, ezin konta ahala abelbururekin).

Bien arteko desberdintasun horiek azken haustura ekarri zuten, Melchor Pérez de Baráiz e Ibero Mexiko Hiriko korrejidore eta Metepeceko alkate nagusiaren aurkako legezko prozesu baten ondorioz gertatu zena. Perez de Baraizi leporatu zioten artoaren monopolizazioaren alde egiten zuela hirugarrenen alde eta nekazaritzan aritzen zela legez kontrako helburuekin. Santo Domingoko komentua babestu zuen atxiloketa saihesteko. Epaileek komentuaren inguruan guardiak ezarri zituzten, baina artzapezpikuak elizaren immunitatea eskatu zuen eta epaileak, hauen aliatuak eta soldaduak eskumikatzeaz mehatxatu zituen. Erregeordeak eta Auzitegiak Pueblako gotzainarengana jo zuten, kasu horietan epaile apostolikoa zena, eta eskumikuaren mehatxua absolbitzea eskatu zitzaion. Prelatuak debeku orokor batekin erantzun zuen, hiriburuko eliza guztiak egun batzuetarako itxiz.

1624ko urtarrilaren 11n, artzapezpikuak ustekabeko bisita bat egin zuen Erregeordearen Jauregira, esku-aulkian. Erregeordea bertan zen, eta, Errege Auzitegiarekin batera, artzapezpikua San Juan de Uluan erbesteratu eta giltzapetzea erabaki zuten, eta Europara ontziratzeko agindua eman zioten. Artzapezpikuak San Juan Teotihuacanen zegoela erantzun zuen, erregeordearen eta Auzitegiko kide guztien eskomikuarekin, eta zaldizko elizgizonak hiriburuko kaleetan zehar ibiltzeko agindu zuen, "*Gora Kristoa!*" eta "*Hil bedi gobernu txarra!*" oihukatuz. Horregatik, erregeordeak artzapezpikua atxilotu zuen, Espainiara itzultzeko eskolta bat aginduta.

Auzitegiko hiru kidek artzapezpikua kargutik kentzeko agindua baliogabetu zuten, baina erregeordeak ere preso hartu zituen, men ez egiteagatik. Artzapezpikuaren aurkako neurrien ondorioz, herri-matxinada bat sortu zen 1624ko urtarrilaren 15ean, eta, horren ondorioz, Erregeorde-jauregiko ateak erre ziren eta Carrillo de Mendoza y Pimentel kargutik kentzeko eskatu zen. Auzitegiak erregeordea (matxinada menderatzea lortu ez zuena) betetzen zuen goi-postutik kendu zuen, eta haren ordez Pedro Vargas Gabiria entzulari lizentziaduna izendatu zuen kapitain jeneral. Ihes egitea lortu zuen artzapezpiku lotsagabeak bere burua erregeorde izendatu zuen urtarrilaren 15etik azaroaren 3ra arte, Cerralboko III. markesak erresumaz jabetuko zen egunean. Sutearen gauean, Carrillo de Mendoza y Pimentelek ihes egin ahal izan zuen zerbitzari gisa mozorrotutako jauregiari egindako erasotik, eta San Frantzisko Handiaren komentuan babestea lortu zuen, Espainia Berrian zegoen bitartean ohorezko eskolta batekin zainduta.

Erregearen aginduei jarraituz, Cerralbo Espainia Berrira iritsi zenean, artzapezpiku errebeldea berehala kargutik kentzeko agindu zuen, eta Gelves erregeorde izendatu zuen bi egunez (urriaren 31tik azaroaren 3ra), subiranoaren agintea Espainia Berriko edozein talde sozial, ekonomiko eta erlijiosoren gainetik zegoela erakusteko.

1625. urtearen hasieran, Carrillo de Mendoza y Pimentel iberiar penintsularako ontziratu zen, eta Felipe IV.a erregearekin audientzia izan zuen, bere gobernuaren eta administrazioaren ekintzei erantzuteko. Maiestate katolikoak artzapezpikuaren aurka hartutako xedapenen zati bat onartu zuen, baina bere erregeordearen beste neurri batzuk ezeztatu zituen.

## Kanpo estekak