open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laurent de La Hyre

**Laurent de La Hyre** (Paris, 1606ko otsailaren 27a - *ibidem*, 1656ko abenduaren 28a) frantziar margolaria izan zen.

Paris bisitatzen zuten artista italiarren eragin handia izan zuen, baina berak ez zuen inoiz Italia bisitatu. Trantsizioko margolaria izan zen Barrokoa iritsi baino lehen, eta kolorearen erabileragatik eta irudien leuntasunagatik nabarmendu zen. 1648an, Margolaritza eta Eskulturako Frantziako Errege Akademiaren sortzaileetako bat izan zen. Richelieu kardenalaren eta beste pertsonaia nabarmen batzuen enkarguak jaso zituen, eta erretratu ugari ere egin zituen.

## Iruditegia 
 
Job-restored-to-prosperity.jpg|*Job rétabli dans sa prospérité*
La Hyre Hercule et Omphale.jpg|*Hercule et Omphale*
Laurent de La Hyre - Theseus and Aethra - WGA12325.jpg|*Thésée*
Laurent de La Hyre - Landscape with Peace and Justice Embracing - WGA12323.jpg|*Paysage avec la Paix embrassant la Justice*, 1654, Musée d'art de Toledo
Adonis Mort. Vers 1624-1628. Laurent de la Hyre.JPG|*Adonis Mort*
Laurent de La Hyre - The Rape of Europa - Google Art Project.jpg|''Le rapt d'Europe*
Laurent de La Hyre - Job Restored to Prosperity - WGA12320.jpg|*Job*
La Hyre Jugement de Salomon.jpg|*Jugement de Salomon*
Apparition du Christ aux pélerins d’Emmaüs by Laurent de La Hyre.jpg|*L'Apparition du Christ aux pèlerins d'Emmaüs*, 1656, musée de Grenoble
Saint Pierre guérissant des malades de son ombre, par Laurent de La Hyre.jpg|*Saint Pierre guérissant*
La conversion de Saint Paul, par Laurent de La Hyre.jpg|*La Conversion de saint Paul*, 1637, Chapelle Saint-Anne.
Laurent de La Hyre - Astronomy - WGA12313.jpg|*Allégorie de l'astronomie'', 1649, Musée d'Orléans
Laurent de La Hyre - Allegory of Grammar - Walters 37862.jpg|*Allégorie de la Grammaire*, 1650, National Gallery de Londres
Laurent de La Hyre - Allegory of the Regency - WGA12324.jpg|''Allégorie de la Régence d'Anne d'Autriche*, 1648, Chateau de Versailles
Laurent de La Hyre - Allegory of Arithmetic - Walters 371917.jpg|*Allégorie de l'Arithmétique*
Laurent de La Hyre Allegory of Music 02.jpg|*Allégorie de la musique*
Laurent de La Hyre - Cyrus Announcing to Araspas that Panthea Has Obtained His Pardon - WGA12316.jpg|*Cyrus''
La_Vierge_à_l'Enfant,_Laurent_de_la_Hyre,_1642_(2).jpg|''Vierge à l'Enfant au coussin''

## Kanpo estekak
TDM (argipena)

**TDM** laburdurak adiera hauek izan ditzake :

* Le Temps des Médias, Frantziako aldizkari zientifikoa-
* TDM, frantsesez, *tomodensitométrie* adieraziz, Ordenagailu bidezko Tomografia Axiala adierazteko erabiltzen da.
* TDM ingelesez, *Therapeutic Drug Monitoring* edo Monitorizazio terapeutiko farmakologikoa.
* TDM ingelesez, *Time-division multiplexing*, Denbora-zatiketa bidezko multiplexazioa euskaraz.
* TDM: Yamaha markako moto modeloa.
* TDM, frantsesez *trouble dépressif majeur*, Depresio-nahasmendu larria.
Farzana Wahidy

**Farzana Wahidy** (Kandahar, Afganistan, 1984) fotokazetari afganistandarra da.

Nazioarteko agentzia batentzat lan egin duen lehen emakume argazkilari afganistandarra, bere herrialdeko emakumeen eta nesken egunerokoan egindako dokumentazio-lanagatik da ezaguna.

## Biografia 
Farzana Wahidy 1984an jaio zen, Kandaharren, Afganistan hegoaldean. Sei urte zituela, Kabulera joan zen bizitzera. Han gerra zibila bizi izan zuen, eta hamabi urtetik aurrera ez zen eskolara joan, harik eta, 2001ean, Talibanen erregimena erori eta Bigarren Hezkuntzara itzuli zen arte.

Orduan ezagutu zuen argazkilaritza, eta, 2002an, lehen promozioa izan zen Aina erakundean izena eman zuen. 500 hautagaitatik 15 hautatu zituzten, tartean bera. Manoocher Deghati-ren eskolak jarraitu zituen, zeina Associated Press (AP) erakundearentzat Ekialde Hurbileko argazkien erredaktoreburu bihurtu baitzen gerora.

## Lan ibilbidea 
2004an, Farzana Wahidy Agence France-Pressek (AFP) kontratatu zuen, eta nazioarteko agentzia batean lan egiten zuen lehen emakume argazkilari afganiarra bihurtu zen. Associated Pressekin ere bat egin zuen.

2007an, Kanadara joan zen, Bellevilleko (Ontario) Loyalist College-ren fotokazetaritza-programa segitzeko bi urtez. 

2019ko abenduan, Afganistango Argazkilarien Elkartea (APA) sortu zuen Massoud Hossainirekin.*Kharmohra* erakusketa kolektiboan ere parte hartu zuen. Marseillako Mucem-en, bertan bildu zituzten biolentzia irudikatu nahi ez duten artista plastiko eta argazkilari afganiarren lanak.

Farzana Wahidyk Afganistani barrutik ateratzen dio argazkia, bere burkaren pean argazkiak eginez, besteak beste. Bere lanean, emakume eta neska afganiarren eguneroko bizitza dokumentatzen du, haiek balorizatzea zainduz, oro har, biktima gisa baino aurkezten ez zaizkigunean.

## Sariak eta goraipamenak 
Zerrenda ez da zehatza

* 2022: Anja Niedringhaus Courage in Photojournalism Award

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

## Kanpo estekak
Stephanie Sinclair

**Stephanie Sinclair** (Miami, Florida, 1973) fotokazetari eta giza eskubideen defendatzaile estatubatuarra da.

## Biografia 
### Gaztaroa eta ikasketak 
Stephanie Sinclair 1973an jaio zen, Miamin. Kazetaritzan lizentziatua (*bachelor*), argazkilaritza artistikoan espezializatua Floridako Unibertsitatean, 1998an. Ikasten ari zen bitartean, praktikak egin zituen kazeta hauetan: *Miami Herald*, *Arizona Republic*, *St. Petersburg Times* eta *Detroit Free Press*. 1993an, Parisko Sorbona Unibertsitatean ikasi zuen. Photobetty.com ataria sortu zuen, 1999an. 

### Kazetaritza-ibilbidea 
Stephanie Sinclairrek *Chicago Tribunen* ekin zion bere ibilbideari, non, 2000n, aireko industriaren arazoei buruzko ikerketan parte hartu baitzuen; egunkariak Pulitzer saria irabazi zuen lan horri esker. Gero, Irakera bidali zuten, gerraren hasiera estaltzeko. Irakera itzuli zen Beiruten (Libano) kokatu baino lehen, non kazetari independente gisa aritu baitzen sei urtez. Hainbat kazeta handitan kolaboratu zuen erregularki, hala nola, *National Geographic*, The New York Times Magazine, *Time*, *Newsweek*, *Stern*, *Geo* eta *Marie Claire*.

VII. agentzian kolaboratzaile 2008tik, eskubide osoko kide izendatu zuten 2009an.

### *Too young to wed (ezkontzeko gazteegia)* 
2012an, Stephanie Sinclairrek *Too young to wed* GKEa sortu zuen, neskatoen eskubideak defendatzeko. Tailerrak antolatzen ditu, eta argazki-kamerak jartzen nesken eskura, haien historiak parteka ditzaten.

## Goraipamenak 
* Visa d’or, Magazine kategorian - Visa pour l’image
** 2004: *Auto-immolation des femmes en Afghanistan* –Corbis
** 2010: *Polygamie aux États-Unis* – Agence VII agentziak National Geographic eta The New York Times Magazine kazetentzat
** 2012: *Ces petites filles que l’on marie* – Agence VII agentziak National Geographic Magazine kazetarentzat
* 2019: Prix Erich-Salomon

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

## Kanpo estekak 
* Too Young to Wed GKEren gune ofiziala
Sellapan Ramanathan

**Sellapan Ramanathan** edo **S. R. Nathan** (Singapur, 1924ko uztailaren 3a - *ibidem*, 2016ko abuztuaren 22a) Singapurreko presidentea izan zen 1999tik 2011ra.

Tamil jatorrikoa, Johor hirian eman zuen lehen haurtzaroa. Singapurren eskolatik bota eta etxetik ihes egin zuen hamasei urterekin. Japoniar okupazioan itzultzaile gisa lan egin zuen japoniar poliziarentzat. Gizarte Ikasketetako Unibertsitatean graduatu ondoren, funtzionario gisa sartu zen Singapurreko administrazioan. 1982an administrazioa utzi ondoren, hainbat enpresatako zuzendaria izan zen, eta Estatu Batuetako enbaxadorea ere izan zen.

Singapurreko presidentea izan zen 1999 eta 2011 artean. 1999ko eta 2005eko hauteskundeetan ez zuen aurkaririk izan.
Elias Sarkis

**Elias Sarkis** (; Chebanieh, 1924ko uztailaren 18a - Paris, 1985eko ekainaren 26a) libanoar politikaria izan zen. Libanoko predecessor izan zen 1976tik 1982ra.

Familia kristau maronita batean jaio zen. Trenbideetan bulegari gisa lan egiten zuen aldi berean, zuzenbidean graduatu zen. Hiru urtez abokatu gisa lan egin zuen, eta Fouad Chehaben babesarekin kontu-magistratu izendatu zuten, eta, ondoren, Errepublikako Lehendakaritzako Ganberako zuzendari nagusi. 1968tik 1977ra Libanoko Banku Zentraleko gobernadorea izan zen.

1970ean hauteskunde presidentzialean garaitua izan zen, baina 1976an Libanoko Gerra Zibilean hautatua izatea lortu zuen, siriarren laguntzarekin. Musulmanen, kristauen eta palestinarren arteko adiskidetzea lortzeko egindako ahaleginak alferrikakoak izan ziren. Israelek 1982ko irailean inbaditu zuen Libanoko hegoaldea, Sarkisek agintaldia amaitu baino.

## Kanpo estekak
Daniel Miracle

**Daniel Miracle** (Valentzia, 2004ko abuztuaren 7) Euskal herrian hazitako Nigeriar jatorriko futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Palestinako Emakumeen Batzordeen Batasuna

**Palestinako Emakumeen Batzordeen Batasuna** (UPWC, ingelesezko sigletan, ) 1980an sortutako irabazi-asmorik gabeko erakunde palestinarra da, "Palestinako emakumeak maila guztietan ahalduntzeko eta Palestinako lurraldeen legez kanpoko okupazio militar israeldarraren aurkako borroka nazionalari laguntzeko".

UPWCren xede nagusia da emakumeen eskubideak giza eskubide orokorren barruan daudela errespetatzen duen gizarte aske, zibil, demokratiko, progresista eta bereizkeriarik gabea eratzea.

2021eko urrian, Israelek erakunde terrorista deklaratu zuen UPWC, irabazi-asmorik gabeko gobernuz kanpoko beste bost erakunde palestinarrekin batera (Addameer, Al-Haq, Bisan Center for Research and Development, Defence for Children International-Palestina eta Nekazaritza Lanaren Batzordeen Batasuna). Deklarazioa gaitzetsi zuten Amnistia Internazionalak, Human Rights Watch-ek eta Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Mandatariaren Bulegoak; azken horren hitzetan "Palestinako giza eskubideen aldeko mugimenduaren eta toki guztietako giza eskubideen aurkako erasoa" izan zen.

2022ko uztailean, Europar Batasuneko bederatzi herrialdek (Belgika, Danimarka, Frantzia, Alemania, Irlanda, Italia, Herbehereak, Espainia eta Suedia) adierazpen bateratu bat plazaratu zuten, adierazteko Israelek debekatutako sei erakunde palestinar horiekin lanean jarraituko dutela, Israelek ez baitu frogatu talde terroristatzat hartu behar direnik.

2022ko abuztuaren 18an, Israelgo indarrek sei erakunde horien eta Osasun Lan Batzordeen Batasunaren (2020an debekatuak) egoitzetan bortxaz sartu ziren, ordenagailuak eta ekipoak eraman zituzten eta ixteko agindu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe napipes

***Inocybe napipes*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, koniko-ganbila gaztea denean, gero ganbiletik ganbil-laura, titi koniko nabarmenarekin. Ertza apendikulatua, gortina iheskor baten hondakinekin. Kapelaren azala, fina eta feltroduna, arrosa kolorekoa, arre-arrosatik arre-intxaur kolorera doana.

**Orriak:** Itsatsiak, okertuak eta pixka bat marjinatuak, gris argi kolorekoak gaztetan, gero arre argi kolorekoak.

**Hanka:** 0,5 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 cm inguruko diametrokoa, luzea, oinarrian erraboil lodi batekin, haritsua, kolore zurixkakoa, oliba antzeko esfumaturekin edo horixka koloreko esfumaturekin.

**Haragia:** Urria eta haritsua, zuria, esfumatura arreekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Napipes* epitetoa grekotik dator, oihaneko, esan nahi duen "napa" hitzetik eta, hanka esan nahi duen "pes" hitzetik. Zetadun hanka duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espezie honen ezaugarriak: kolore arrosa eta oin luzea erraboil lodi batean bukatua.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Era guztietako basoetako goroldioetan. Oso urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Islandia, Errusia, Kaukasia, Japonia, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe nitidiuscula

***Inocybe nitidiuscula*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna zalantzan. Haragi gutxi du eta usain eta zapore desatseginak.

Sinonimoak: *Inocybe friesii,* *Agaricus nitidiusculus*, *Inocybe scabella*, *Inocybe* *nemorosa*, *Inocybe tarda*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 (5) cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura edo titi apur batekin, denbora askoan leuna, gero fibriloso-hertsia, gaztaina kolorekoa, horixka, lehoi kolorez lausotua; gortina hondarrekin ale gazteak.

**Orriak:** Zuzenak eta ez oso sabeldunak; hur kolorekoak, gero arre-oliba antzeko kolorekoak eta azkenean kanela kolorekoak, ertz argiagoarekin.

**Hanka:** 3 eta 5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,8 cm bitarteko diametrokoa, lirain samarra, errezel nabarmenarekin, okre antzeko-gorrixka kolorekoa edo marroia; pruinadun zuria goialdean, gainerakoan ildaskatu samarra.

**Haragia:** Solidoa, okre antzeko-gorrixka kolorekoa, usain espermatikoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua  esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Friesii* epitetoa pertsona izenetik dator, Fries omentzeko

## Jangarritasuna 
Susmagarria *Inocybe* denak bezala.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe pelargonium* delakoarekin nahas daiteke, hau ere arre-horixka kolorekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian hasten da eta udazkeneraino irits daiteke. Urria. Goi-mendietako larreetan eta basoetako eremu hezeetan. Koniferoetan, basoetako soilguneetan, bide ertzetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Mexiko, Errusia, Maroko, Iran, Kaukasia, Pakistan, Himalaiako eremua, Madagaskar, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Girija Prasad Koirala

**Girija Prasad Koirala** (; Saharsa, Britainiar Raj, 1924ko uztailaren 4a - Katmandu, 2010eko martxoaren 20a) nepaldar politikaria izan zen. Nepalgo lehen ministroa izan zen 1988tik 1994ra, 1998tik 1999ra, 2000tik 2001era eta 2006tik 2000ra. 

Nepalgo politikari ospetsuen familia batean jaio zen, bere bi anaiak lehen ministroak izan ziren. Britainiar Rajen jaio zen aita erbestean zegoela. Nepalgo mugimendu sindikalaren aitzindaria izan zen eta hirurogei urtez politikan inplikatuta egon zen. 1998an estatuburua ere izan zen.

Nepalgo Kongresuaren Alderdiko buruzagia izan zen eta lehen ministro bihurtu zen 1991n herrialdeko lehen hauteskunde demokratikoak irabazi ondoren. Hezkuntza, prentsa eta osasuna liberalizatu zituen eta 1994ko hauteskunde aurreratuetan garaitua izan zen. Bere bigarren agintaldia 1997tik 1999ra izan zen, gutxiengoan zegoen gobernu baten buru. 2000 eta 2001 arteko hirugarren agintaldia maoisten aurkako gerra zibilean igaro zen. 2006 eta 2008 arteko laugarren agintaldian monarkiatik errepublikarako trantsizioa gertatu zen. Gyanendra erregearen kargugabetzearen ondoren, Koiralak hartu zuen estatuko buruzagitza herrialdeko lehen presidentea aukeratu arte.
Fatima Shbair

**Fatima Shbair** (Gaza, 1997) fotokazetari palestinar independentea da. 

“Prix de la Ville de Perpignan Rémi Ochlik” saria jaso zuen, Visa pour l’Image jaialdian, 2021ean. 

## Biografia 
Fatima Al-Zahra'a Shbair Gazan jaio zen, 1997an. Argazkilari autodidakta da.  

Gazan bizi da, eta palestinarren eguneroko bizitza dokumentatzen du; “saiatzen da mundu osoari jakinarazten Gaza ez dela soilik gerra- eta gatazka-lekua, maitasunez eta bizitzaz beteta dagoela”.  

2017an, *National Geographic* *Moments* lehiaketako argazki-dokumentalaren sari nagusia irabazi zuen Dubain, baina ezin izan zuen saria jasotzera joan, israeldarrek Gazako zerrenda blokeatu zutelako. 

Bere lana Getty Images-ek zabaldu zuen, eta nazioarteko prentsan argitaratua izan zen, hala nola, *The New York Times*, *Middle East Eye, The Guardian, Le Figaro, L’Express, Le Temps*, etab.

Fatima Shbair-ek prix de la Ville de Perpignan Rémi Ochlik saria irabazi zuen 2021ean, Perpinyàn Visa pour l’Image fotokazetaritzaren nazioarteko jaialdian, Gazako Zerrendan bere eguneroko bizitza dokumentatzen duen “Une vie assiégée” serieagatik.

2022an, Associated Press albiste-agentzia estatubatuarreko argazkilari tituluduna bihurtu zen Gazan.

## Erakusketak 
Zerrenda ez da zehatza 

* 2017: «Célébrations», erakusketa kolektiboa, *National Geographic,* 
* 2021: «Une vie assiégée», Visa pour l’Image, Couvent des Minimes, Perpinyà

## Sariak 
* 2017: *National Geographic Moments* lehiaketako argazki-dokumentalaren sari nagusia, Dubai
* 2021: Prix de la Ville de Perpignan Rémi Ochlik, «Une vie assiégée» lanagatik
* 2021: Anja Niedringhaus Courage in Photojournalism Award de l’International Women’s Media Foundation, «11 jours du conflit israélo-palestinien» lanagatik
* 2021: TIME's Top 100 Photos of 2021
* 2022: Olivier Rebbot Award de l’Overseas Press Club of America, «Onze jour dans le conflit israélo-palestinien à Gaza» serieagatik
* 2022: World Press Photo, «Photo Contest, Regional winner (Asia), Singles», «Enfants palestiniens de Gaza» argazkiagatik

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

## Kanpo estekak 
* Fatima, la femme photographe, *Gaza Stories - épisode 76*, 29 mars 2020
* Site officiel 
* Fatima, la femme photographe, *Gaza Stories - épisode 76*, 29 mars 2020
Laurence Geai

**Laurence Geai** (Frantzia, 1984ko maiatzaren 25a) fotokazetari eta gerra-argazkilari frantsesa da.

*Les femmes s’exposent* sari nagusia eman zioten 2020an, eta World Press Photo 2021ean. MYOP agentzia da haren ordezkari.

## Biografia 
Laurence Geaik 2013an erabaki zuen fotokazetari bihurtzea, Erresuma Batuan merkataritza-ikasketak egin (E.S.C.E.), moda-munduan sartu-atera labur bat eta ikus-entzunezko kazetaritzan esperientzia bat izan ondoren.

2013ko martxoan, lehen erreportajea egin zuen Sirian.

2014az geroztik, Sipa Press agentzian argazkilari da, eta Europaren eta Frantziaren ateetan dauden migratzaileen bizitza jarraitzen du, eta zenbait gatazka-eremu estaltzen ditu (Irak, Siria, Erdialdeko Afrika, Israel-Palestina, Ukraina).

2016ko Visa pour l'image jaialdian (Perpinyà), Palestinako uraren gerrari buruzko erreportajea aurkeztu zuen.

Laurence Geai Parisen bizi da, eta hainbat komunikabiderekin lan egiten du bertan: *Le Monde*, *Le JDD*, *Polka Magazine*, ''L'Obs*, *Le Figaro*, *Paris-Match*, *La Vie*, *The Washington Post*, *Newsweek'', etab. 2022ko urtarriletik, MYOP agentziako kidea da.

## Argitalpenak 
* «L'impossible retour des déplacés de Rakka», *Le Monde*, 2016.
* «À Genève, le régime Assad en force», *Le Monde*, 2016.
* «Laurence Geai», Polka, 32. zk., 2015eko azaroa-2016ko urtarrila, 12. or.
* Laurence Geai, «Souraj ou la nouvelle vie», Polka, 40. zk., 2017ko negua, 82-87 or.

## Sariak 
* 2017: *Polka Magazine* saria.
* 2020: Les femmes s'exposent jaialdiko sari nagusia, preso diren Daesh-eko ustezko kideen zoriaz *Le Monde* egunkarirako egindako lanarengatik.
* 2021: World Press Photo, General News, Stories, 3. saria Covid-19-ko pandemia Frantzian buruzko erreportajeagatik.
* 2022: Varenne saria / Canon, "kategoria nazionaleko argazkia saria"
* 2023: Prix Anja Niedringhaus Courage In Photojournalisme

## Dokumentala 
* «Virus, regards de photographes» (Birusa, argazkilarien begiradak), Éric Bouvet, Corentin Fohlen, Laurence Geai, Antoine d’Agata eta Peter Turnleyrekin, Anouk Burelen film dokumentala, LCP, 2021, 51 min.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Jones

**Ben Joseph Jones** (Carriere, Saint Andrew, 1924ko abuztuaren 20a - *ibidem*, 2005eko otsailaren 10a) grenadar politikaria izan zen. Grenadako lehen ministroa izan zen 1989tik 1990era.

Bigarren Mundu Gerran, Haizealdeko Uharteetako batailoian izena eman zuen, eta, gerra amaitzean, bederatzi urtez aritu zen Arubako petrolio-findegietan. Ondoren, Erresuma Batura joan zen zuzenbidea ikastera. 1964an itzuli zen Grenadara, eta gobernuaren zerbitzura lan egin zuen magistratu gisa eta Kanpo Arazoetako Ministerioan. 1984an diputatu aukeratu zuten Alderdi Nazional Berriaren hautagaitzan, eta Herbert Blaize lehen ministroak Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuen.

Jones 1989ko abenduan bihurtu zen lehen ministro, Blaize hil ondoren. Karguan egon zen 1990eko martxoko hauteskundeak galdu zituen arte.
Eguzkia (aldizkaria)

***Eguzkia*** La Platako (Argentina) Euzko Etxearen hiruhilabetekaria da. Aldizkariak bi garaia izan ditu: lehenengoa 1973-1977 artean, eta bigarrena 2018ko martxotik gaur egun arte. Publikazioak Euskal Herriarekin lotura duen informazio orokorra eta elkartearen albisteak biltzen ditu. Helburu nagusietariko bat Argentinako Euskal kultura ondarearen ikerketa eta zabalkundea da. Kolorez argitaratzen da.

## Egungo argitaratze taldea 
* Argitaratze batzordea:
** Susana Aramburu
** María Fernanda Astigarraga

* Erredakzio Batzordea
** Estefanía Garizoain
** Luis Lúquez Minabarrigaray
** Carlos Gabilondo
** Guillermo Luis Villate

* Diseinua:
** Micaela Orgeira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bigarren garaiko zenbaki guztiak.
György Lázár

**György Lázár** (Isaszeg, 1924ko irailaren 15a - Budapest, 2014ko urriaren 2a) hungariar politikari komunista izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1975etik 1987ra.

1942tik 1944ra marrazkilari teknikoa izan zen, eta aurten Levente erakunde paramilitarrean errekrutatu zuten. 1945eko urtarrilean gerrako preso hartu zuten eta ordutik aurrera Armada Gorriarekin borrokatu zuen.

1945ean Hungariako Alderdi Komunistara batu zen, 1970ean Batzorde Zentralean sartu zen eta 1970etik 1973ra Lan ministro izan zen. 1975ean lehen ministro izendatu zuten eta hamabi urtez egon zen karguan.

## Kanpo estekak
Emma Maria Macfarren

**Emma Maria Macfarren**, jaiotzez **Emma Marie Bennett**, (Londres, 1824ko ekainaren 19a – *ibidem*, 1895eko azaroaren 9a) ingeles piano-jotzaile eta musikagilea izan zen, ***Jules Brissac*** izengoitiaz ere ezaguna.

## Bizitza 
Londresen jaio zen. 1846an John Macfarrenekin ezkondu zen, George Alexander Macfarren musikagilearen anaia zena. 1862 eta 1873 artean Ameriketako Estatu Batuetan aritu zen *Mornings at the Piano* hitzaldi-sortarekin, eta hainbat abesti eta moldaketa argitaratu zituen. Londresen hil zen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paula Bronstein

**Paula** **Bronstein** (AEB, XX. mendea) AEBetako fotokazetari independentea da. Sari ugari jaso ditu, eta Bangkoken bizi eta lan egiten du. Bronstein 2011ko Pulitzer Sarirako izendatutako finalista izan zen.

Bere liburua, *Afganistan Between Hope and Fear*, University of Texas Press-ek argitaratu zuen 2016. urtean.

## Biografia 
Paula Bronstein Bangkokera (Thailandia) joan zen 1990eko hamarkadaren amaieran, eta 2002az geroztik Estatu Batuetako hainbat egunkari eta aldizkaritako argazkilari izan da 15 urtez. 

Getty Images agentzian argazkilari seniorra izan zen 2002tik 2013ra.

Afganistan, Myanmar, Thailandia, Estatu Batuetako nazioarteko berriak estali izan ditu. 2022an, Ukraina eta Errusiaren arteko gerra dokumentatu zuen.
### Pulitzer sariko finalista 
ezkerrera|214x214px|RITCityArtSpacePulitzerWinnerFinalistTalks2019
Pulitzer sariaren irabazleak RIT City Art Space bisita zuten. Ezker-eskuin, David Carson’94 (2015 irabazlea St. Louis Post-Despudoko argazkigintzako langileen artean), RIT William Snyder irakaslearen Arte eta Argazki Zientzien Eskolan, David Wallace’01 (2018 irabazlea Arizonako Errepublikako langileen artean), Paula Bronstein’78 (2011 finalista), Edmund Fountain’03 (2010 finalista)
thumb|260px|Umbrella Revolution, 2014.10.25
thumb|260px|Paula Bronstein, Mong Kok 2014.10.17

## Argitalpenak 
* (en) Afghanistan: Between Hope and Fear, University of Texas Press, 2016, 228 p. (ISBN 978-1477309391) Kim Barkerren hitzaurre bat, Christina Lamben saiakera bat ("Mujeres afgana") eta Bronsteinen post bat.
* 2010: Photojournalist of the Year, National Press Photographers Association, bigarren saria.
* 2010: Photographer of the year 2010, Foreign Zegent Club of Thailand.
* 2011: FotoEvidence Book Award, “Afganistan: Between Life and War”
* 2022: Anja Niedringhaus Aje in Photojournalism Award

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

## Kanpo estekak
Maria Lainá

**Maria Laina** () (Patras, Grezia, 1947 &ndash; Atenas, Grezia, 2023ko abenduaren 27a) emakume poeta greziar aurrerakoia zen. Bere poesia ingelesera, frantsesera eta gaztelaniara itzuli izan da.Katedraduna, gidoilaria, itzultzailea, kritikaria, irrati-esataria,idazlea eta aktorea ere izan zen.

## Biografia 
Maria Laina Patrasen jaio zen, 1947an.

### Prestakuntza 
Zuzenbidea ikasi zuen Atenasko Unibertsitatean.

### Ibilbidea 
Itzultzailea, arte-kritikaria, gidoilaria, grezierako hizkuntza eta literaturako irakaslea Atenasko Beaver Collegen, eta irrati-esataria zen.

*1970eko hamarkadako* *belaunaldikoa* zen: literatura-termino hori erabili izan da 1970eko hamarkadan beren lanak argitaratzen hasi ziren idazle greziarrak izendatzeko, batez ere zazpi urteko koronelen diktadura amaitu eta hurrengo lehen trantsizio-urteetan hasi zirenak.

Sei olerki-liburu argitaratu zituen, eta azken laurak nabarmendu ditugu: *Paisaia-aldaketa* (1972), *Puntuazio-ikurrak* (bi edizio, 1979 eta 1991), *Berea* (1985) eta *Beldur arrosa* (1992), 1993ko Poesia Sari Nazionala jaso zuena. Bi antzezlan idatzi zituen, *Pailazoa* (1985) bakarrizketa dramatikoa, eta *Errealitatea beti dago hor* (1990). Itzultzaile gisa, María Lainák T.S. Eliot, Ezra Pound, Katherine Mansfield eta Edith Whartonen lanak itzuli zituen grekora. Editore gisa, kontakizunen antologiak eta XX. mendeko Mundu Poesiaren Antologia argitaratu zituen.

### Heriotza 
María Laina 2023ko abenduaren 27an hil zen Atenasen, 76 urte zituela.

## Argitalpenak 
### Poesia 
* Ω νηλικίως (*Helduarora igarotzea*-1968)
* Οπέκοινα (*Ondoren*-1970)
* *Áλλογοοπίον* (*Paisaia-aldaketa*-1972)
*  σοίίίοίοςνς (*Puntuazio-ikurrak*-1979) 
* *Δικχος* (*Berea* -1985)
* Ρόδινος-οος-ος (*Beldur arrosa*-1992)
* Νδü (*Hemen*-1992)

### Antzerkia 
* *Pailazoa* (1985) 
* *Errealitatea beti dago hor* (1990)

### Itzulpenak 
*  (''* - Ezra Pound)
*  (*Félicité'' - Katherine Mansfield)
*  ('** - T. S. Eliot)

## Sariak ta aintzatespenak 
* 1993an, Estatuko poesia-saria jaso zuen **'  (Beldur arrosa) lanarekin.
* 1996an Cavafy saria Giórgos Markópoulos lanarekin.
* 1998an Maria Callas saria jaso zuen ERTko (Greziako irrati-telebista) *Hirugarren Programa* emankizunarekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Helen Wright Greuter

**Mary Helen Wright Greuter** (Washington, AEB, 1914ko abenduaren 20a &ndash; 1997ko urriaren 23a) astronomo eta historialari estatubatuarra izan zen, zientzietako historia eta metodologiari buruzko argitalpenen egile eta editorea, antropologia, arkeologia, matematika eta fisika barne.

## Lehen urteak 
Wright Washingtonen jaioa, Frederick Eugene Wright geofisikariaren eta Kathleen Ethel Finleyren alaba izan zen. Bere lehen abizenagatik, Wright, egin zen ezagun profesionalki. William F. Wright eta Kenneth A. Wright anaiak izan zituen.

Madeira Schoolen hezi zen, Bennett Junior Collegen graduatu (1934) eta Vassar Collegen lizentziatu zen (1937);  bertan astronomiako maisutza ere lortu zuen (1939). Urte horretan bertan, Vassar Collegeko Behatokian laguntzaile gisa lan egin zuen. Bere lanik ezagunenak *Explorer of the Universe: A Biography of George Ellery Hale* (1966) eta *Sweeper of the Sky: The Life of Maria Mitchell* (1949) dira. Wright *American Astronomical Society*-ko, Zientziaren Historiako Elkarteko eta Nazioarteko Astronomia Elkarteko kide aukeratu zuten.

## Bizitza pertsonala 
Ezkondu eta gero, John Franklin Hawkins artistarekin dibortziatu zen, eta, ondoren, Rene Greuterrekin ezkondu zen 1967an, Thousand uharteetan igarotzen zituen udak, eta bere bizitzan zehar Washington, New Jersey eta Nantucketen bizi izan zen. Eskulturazalea ere bazen.

Miokardio infartu akutu batek jota hil zen 1997an Washington-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdirizak Haji Hussein

**Abdirizak Haji Hussein** (; Galkayo, Italiar Somalia, 1924ko abenduaren 24a - Minneapolis, 2014ko urtarrilaren 31) somaliar politikari eta diplomazialaria izan zen. Somaliako lehen ministroa izan zen 1964tik 1967ra.

1942tik 1949ra ofizial izan zen Britainiar Administrazio Militarrean, eta itzultzaile gisa jardun zuen bertan. 1950ean sei hilabete eman zituen kartzelan Somaliaren independentzia aldarrikatzeagatik.

Somaliako Gazteriaren Ligako kide izan zen, 1959an parlamentuko kide hautatu zuten eta Barne ministro izan zen 1960tik 1962ra, eta Herri Lan eta Komunikazio ministro 1962tik 1964ra.

Aden Abdullah Osman Daar presidenteak 1964ko ekainaren 14an izendatu zuen lehen ministro, eta 1967ko hauteskunde presidentzialaren ondoren ordezkatu zuten. 1969ko estatu-kolpearen ondoren, atxilotu egin zuten, eta 1973ra arte egon zen kartzelan. 1974tik 1978ra Somaliako enbaxadorea izan zen Nazio Batuetan. Ondoren, gerra zibilean hainbat aldiz aritu zen bitartekari.
1851ko abenduaren 2ko estatu-kolpea

**1851ko abenduaren 2ko estatu-kolpea** garai hartan Frantziako Errepublikako presidentea Luis Napoleon Bonapartek antolaturiko ekintza izan zen, zuzenbidearen arabera maniobrak egiteko aukera emango zion erreforma konstituzionalari uko egin arren, boterean iraunarazi nahi zuena.

Garai hartako Frantziako presidente Luis Napoleon Bonapartek Nazio Biltzarra desegin, oposizioko buru nagusiak atxilotu eta diktadore bihurtu zen. Inperioa aldarrikatu baino urtebete lehenago egin zuen, eta Napoleon III.a enperadorea 1870eko irailaren 2an Sedango guduan harrapatu zuten arte iraun zuen.

Kausa eta arazoa presidente karguaren amaieran gertatu zen, ezin baitzen berriz hautatu. Horrela, 1851ko abenduaren 2an, frantziar biztanleek Frantziako Bigarren Inperioa eratzeko eskatzen zuten estatu-kolpea eman zuen. Diputatuen artean oso erresistentzia gutxi aurkitu zuen. Parisen eta inguruetan izan zieen erresistentzia-gune bakarrak.

## Ondorioak 
1851ko abenduan erreferendum bat egin ondoren, 1852ko urtarrilean konstituzio berri bat onartu zuten. Konstituzioak presidentearen botereak izugarri zabaldu zituen, eta hamar urterako hautatu zuten, agintaldi mugarik gabe. Botere betearazlea izateaz gain, botere legegilea ere bazuen, eta, horrela, Legebiltzarraren boterea murrizten zuen. Luis Napoleon automatikoki beste agintaldi baterako presidente hautatu zuten. Ondorio guztietarako, orain nazioaren gobernu-botere osoa zuen.

Errepublika autoritarioa behin-behineko irtenbidea baino ez zen izan, Luis Napoleon berehala Inperioa berrezartzeko prest agertu baitzen. Urtebete baino gutxiagoan, 1852ko azaroaren 7an beste erreferendum bat egin ondoren, Frantziako Bigarren Inperioa aldarrikatu zen. Abenduaren 2ko data sinboliko eta historikoan (1804an Napoleon I.aren koroatzearen urteurrena), Luis Napoleon Bonaparte presidentea Napoleon III.a bihurtu zen, frantziarren enperadorea.

## Bibliografia 
* John Burt Halsted (1972). ''December 2, 1851: contemporary writings on the coup d'etat of Louis Napoleon*, Anchor Books.
*Margadant, Ted (1979). *French Peasants in Revolt: The Insurrection of 1851*.
*Hugo, Victor (1852). *Napoléon le Petit*.
*Marx, Karl (1852). *Luis Bonaparteren brumairearen hemezortzia''.

## Kanpo estekak
Desfase

Fisikan, bi uhinen arteko **desfasea** bi faseen arteko desberdintasuna da, hau da, bi magnitude horien egoera, aldi berekoak izan ezin daitezkeenak eta aldi berdinak dituztenak. Normalean, fase-desberdintasun hori une berean neurtzen da bi uhinetan, baina ez beti espazioko leku berean. Horrelako desfaseak uhin mota askotarako gertatzen dira, argi-uhinak, soinu-uhinak eta uhin dardaratiak barne.

## Neurketa 
Honela neur daiteke desfasea:
* Angelu bat (radianetan, gradutan edo biretan).
* Denbora bat (segundotan edo multiplo bat edo aldiaren zati bat bezala).
* Distantzia bat (metrotan edo multiplo bat edo uhin-luzeraren zati bat bezala).

Desfasearen nozioa ez da uhin sinusoidaletara mugatzen. Edozein motatako uhinen edo aldizkako fenomenoen desfasajeaz hitz egin daiteke. Uhinen edo aldi desberdineko fenomenoen kasuan, desfaseak ez du interesik.

Aldizkakoak ez diren fenomenoetarako, aurrerapenaz edo atzerapenaz baino ezin da hitz egin.

## Deskripzio matematikoa 
Bi uhin senoidalen kasuan, \scriptstyle{\omega}  pultsazio berekoak, matematikoki honela adieraziko dugu:

:  y_1=A_1\cos(\omega t -kx_1 + \varphi_1) 
eta
:  y_2=A_2\cos(\omega t -kx_2 + \varphi_2) ,
\scriptstyle{\Delta\varphi}  desfasea \scriptstyle{t}  instantean honelakoa da:
:  \Delta\varphi=(\omega t -kx_2 + \varphi_2) - (\omega t - kx_1 + \varphi_1) 

Bi uhinek maiztasun bera badute eta posizioak aldatzen ez badira, desfasea konstante geratzen dela egiaztatzen da.

Aldiz, maiztasunak berdinak ez badira, desfasea denborarekin aldatzen da. Kasu hori batimentuetan gertatzen da.

\scriptstyle{\Delta\varphi}  positiboa bada, 2. uhina 1. uhinarekiko aurreratzen ari da. Eta \scriptstyle{\Delta\varphi}  negatiboa bada, 2. uhina 1. uhinarekiko atzeratzen ari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pennsylvaniako Estatu Unibertsitatea

**Pennsylvaniako Estatu Unibertsitatea** (, **Penn State** edo **PSU** ere deitua) AEBetako Pennsylvania estatuko unibertsitate publikoa da. 80.000 ikasle baino gehiago ditu matrikulatuta bere campus nagusian, State Collegen, estatuko erdialdean dagoen hiri txiki batean, eta estatu osoan zehar dituen beste 19 egoitzetan. 1855ean sortu zen nekazaritza-eskola gisa, baina orain 160 ikasketa-programa baino gehiago eskaintzen ditu. Unibertsitatea bere ingeniaritzako (bereziki industria ingeniaritzako), negozioetako, geografiako eta meteorologiako programengatik ezaguna da. U. S. News-en arabera, herrialdeko 50 unibertsitate eta 15 unibertsitate publikoen artean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hobi septiko

**Hobi septikoa** edo **putzu septikoa** estolda-sarera konektatuta ez dauden eraikinen ur zikinak metatzeko lurpean jartzen den hobi estankoa da. Prozesu anaerobio baten bidez edo dekantazio eta flotazioko prozesu baten bidez, urak partzialki tratatzeko balio du. Betetzen denean, hustu eta urak araztegira eramaten dira. 
Ur zikinak tratatzeko modu erraz eta merkea da, eta landa-eremuetarako edo paraje isolatuetan kokatutako egoitzetarako gomendatzen da (ahal dela), eta zulo-letrinak deiturikoak abantailaz ordeztea. Hala ere, tratamendua ez da ur zikinen araztegi batean bezain osoa.

## Erabilera 
Estolda-sareko sistemara joaten ez diren hondakin-urak, estolderiarekin eta ondorengo udal-tratamenduarekin, hau da, hiriguneetatik urrun dauden eremuetako eraikinetara doazenak, hobi batean tratatu behar dira, uraren fluxu txikienarekin zati solidoa (lokatzak) utzi ahal izateko, zati likidoa askatuz. Hori egin ondoren, bakterio, aerobia eta anaerobia jakin batzuek hondakin-uren materia organikoan eragiten dute, eta haien osagai inorganikoetan (materia bizigabea) deskonposatzen dute, solidoen zati bat uretan disolbagarria den materia bihurtuz. Deskonposizio hori garrantzitsua da, materia organikoaren kantitatea murrizten baitu, eta %40 inguru behar horretarako behar den oxigenoaren eskaera biologikoa, eta, horrela, ura naturara itzul daiteke hari kalte gutxiago eginez.

Gainerako zati solidoa aldian-aldian kendu behar da (urtero edo bi urtez behin, edo gehiago, hobiaren tamainaren, erabiltzen duten erabiltzaileen kopuruaren eta eraikinaren erabileraren arabera, gela iraunkorra edo noizbehinkakoa, hala nola asteburuetako eta oporretako etxeak), eta guztiz tratatzeko moduko leku batera eraman behar da.

Ez da nahastu behar tramankulu hori putzu beltzarekin, hondakin-urak biltzeko sistema zaharrarekin, oso inperfektua baita, hondakinak biltegiratzera mugatzen baita, eta gaur egun debekatuta dago herrialde askotan, behar bezala tratatzen ez direlako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Putzu beltz

**Putzu beltza** estolderiarik ez dagoen tokietan (baserrietan, adibidez) hondakin-urak jasotzeko eta metatzeko lurpeko zulo itxia da, hondakinen deskonposizio anaerobioa gertatzen dena eta hondotik likidoa lurpera iragazten dena.

XIX. mendetik aurrera, hainbat herrialdetako ingurumen-legediek mugak ezarri zizkioten putzu beltzak eraikitzeari. Estolderiarik gabeko eremuetan baino ez zen erabili; kasu horietan, hobi septiko bat eraiki behar da, ur beltzak hartzen dituena, eta bertan hondakinak tratatu eta materia solidoa dekantatzen da. Hobi septikotik materia solido gutxiko urak ateratzen dira, putzu itsuan amaitzen direnak.

Hobi septikoa, putzu itsua ez bezala, material iragazgaitzez egina dago eta aldian-aldian hustu behar da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Stafford (politikaria)

Sir **Edward William Stafford** (Edinburgo, 1819ko apirilaren 23a - Londres, 1901eko otsailaren 14a) zeelandaberritar politikaria izan ze. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1856tik 1861era, 1865etik 1869ra eta 1872an.

Familia goiztiar batean jaio zen eta heziketa ona jaso zuen. Trinity Collegen ikasi zuen. 1841-42an Australiara joan zen eta Zeelanda Berrian ahaide batzuekin geratzea erabaki zuen. Han politikan sartu zen, Zeelanda Berriaren autogobernua eta sufragio unibertsala babestuz.

1853an Nelson probintziako gobernadore izendatu zuten eta bi urte geroago Zeelanda Berriko parlamentuan sartu zen.

Lehen ministroaren lehen agintaldiak 1856tik 1861era iraun zuen. Gobernu zentralaren eta gobernu probintzialen arteko harremanak argitu behar izan zituen, eta gobernadorearekin aurrez aurre jarri zen bi karguen arteko botere-banaketari buruz, batez ere maoriekiko harremanetan.

Bigarren agintaldian, 1864tik 1869ra, Frederick Welden programak jarraitu zuen, baina gastuak murriztu zituen. Harreman tirabiratsuak izan zituen gobernadorearekin, Maorien gerrak nork finantzatu behar zituen ikusita. Staffordek uste zuen arazo inperiala zela eta gobernu britainiarraren erantzukizuna.

Hirugarren agintaldiak hilabete eskas iraun zuen 1872an. 1878an parlamentutik erretiratu eta negozioetan aritu zen Ingalaterran, eta han hil zen.
Mary Lee Woods

**Mary Lee Woods** (Birmingham, Erresuma Batua, 1924ko martxoaren 12a &ndash; 2017ko azaroaren 29a) matematikari eta ordenagailu programatzaile ingelesa izan zen, eta Manchester Unibertsitateko Informatika Eskolako *Mark 1*, *Ferranti Mark 1* eta *Mark 1 Star* ordenagailuetan programak garatu zituen talde batean lan egin zuen. Conway Berners-Leerekin ezkondu zen Ferrantin lanean ari zela. Sir Tim Berners-Lee bere semeetako bat da.

## Biografia 
Birminghamen jaio zen, Erresuma Batuan, 1924an. 1942tik 1944ra, Bigarren Mundu Gerran, matematikako ikastaro trinko bat ikasi zuen bi urtez Birminghameko Unibertsitatean. Ondoren, *Telecommunications Reasearch Establishment a Malvern* enpresarentzat lan egin zuen, 1946. urtera arte, eta bere graduko hirugarren urtea egitera itzuli zen. Canberrako (Australia) Mont Stromlo Observatory-n lan egin zuen 1947tik 1951ra, eta ondoren, Manchesterreko Ferrantira ordenagailu-programatzaile gisa joan zen.

Seme-alabak hezten aritu ondoren, matematika-eskolako maistra izan zen, eta BASIC, FORTRAN eta beste lengoaia batzuetako programatzaile, 1987an erretiratu aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas intrusio

thumb|450px|Itsas intrusio baten eskema
**Itsas intrusioa** itsasoko ur gazia lur azpiko zein azaleko ur geza dagoen tokian sartzea da. Horrek esan nahi du ur gazia (itsasotik datorrena) lurrazpiko kontinentalera isurtzen dela, eta ur gezaren erreserbekin nahasten dela. Prozesu hau itsasoko uraren ur gezak baino dentsitate handiagoaren ondorio da (solutu gehiago dituelako). Dentsitate-desberdintasun horren ondorioz, ur gaziko zutabe baten hondoko presioa altuera bereko ur gezako zutabe batena baino handiagoa da. Bi zutabeak azpitik konektatuko balira, ur gazia ur gezako zutabera isuriko litzateke. Prozesua gelditu egiten da ur gezako zutabea handiagoa egiten denean, presioa handitzen denean eta itsasoko uraren intrusioarekin berdintzen denean. Ur geza guztia ateraz gero, ur gaziak akuiferoa urez betetzen du eta oso zaila da berreskuratzea.

Klima-aldaketaren ondorioz itsas mailaren igoerak itsas intrusioko prozesuei ere mesede egiten die.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guanajuatoko bandera

**Guanajuatoko Estatuko Bandera** kolore zuriko laukizuzen bat da, urrezko marko batekin. Erdian Guanajuatoko armarria du, zabaleraren hiru laurdeneko diametroarekin. Banderaren zabaleraren eta luzeraren arteko proportzioa lau eta zazpi artekoa da. Urre koloreko begizta edo gorbata bat darama, lantzaren puntaren oinean.

Guanajuato estatuaren sorreraren 200 urteak ospatzeko 2023ko abenduaren 20an estatuko lehen bandera ofiziala ezarri zuten. Estatuko kongresuak abenduaren 20a Guanajuato Estatuko Banderaren Eguna izatea erabaki zuen. Egun horretan, agintariek estatuko bandera oroitzeko, errespetatzeko eta goresteko jardunaldi zibikoak egiten dituzte.

## Antzinakoak 

Fitxategi:Bandera de Guanajuato.svg| Guanajuatoko bandera (1999-2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe cincinnata

***Inocybe cincinnata*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Inocybe obscura*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, haragi gutxi du, kanpai-itxurakoa, lau-titiduna, fibrilosoa, diskoan ezkatatsua, lila zurbil kolorekoa.

**Orriak:** Nahikoa estu, sabeldunak, sinuado-itsatsiak, lila-hur kolorekoa, gero arrexka ilun kolorekoa, kolore bereko ertzarekin.

**Hanka:** 3 eta 5 cm bitarteko garaierarekin eta 0,3 eta 0,5 cm bitarteko diametroarekin, zilindrikoa, barrubetea, oinarrirantz loditua, lila antzeko kolorekoa zurbiltzeko joerarekin.

**Haragia:** Lila zurbil kolorekoa edo zuri zikin kolorekoa, irin zaharraren usainarekin eta zapore gozoarekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Obscura* epitetoa latinetik dator, iluna esan nahi duen, "obscurus" hitzetik. Bere kolore ilunagatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa izan daiteke *Inocybe* guztiak bezala.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe calamistrata* delakoaren antza izan dezake, batez ere oinaren oinarrian duen lila koloreagatik.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Taldeetan eta soropildua hazten da basoetako belardietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Mexiko, Groenlandia, Errusia, Turkia, Iran, Kaukasia, Himalaiako eremua, Taiwan, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe petiginosa

***Inocybe petiginosa*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, hasietan kanpai-itxurakotik hemisferikora, laster ganbila, azkenean lau-ganbiletik izurtu samarrera, titi antzeko batekin eta ertzak ildaskatu gabe. Kapelaren azala ile-feltro antzeko finarekin, batez ere ertzetara, lehorra, ez higrofanoa, matea, kolore arinekin, hasieran grisa, beixa edo okre-grisaxka, gero aureolekin, ilunagoa erdirantz helduaroan, marroia edo marroi-gorrixka.

**Orriak:** Adnatutik sublibreetara, zabalak, sabeldunak, meheak, tartekatutako lamelulekin, hasieran krema-horixka kolorekoak, zahartzean ilundu egiten dira, okre kolorekoak, marroi-horixkak, marroia, ertz zurixkekin, zertxobait almena itxurakoak eta ziliatuak.

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 4 eta 5 mm bitarteko diametrokoa, zuzena, zilindrikoa, erraboil gabea, hasieran betea eta zaila, gero barnehutsa eta pixka bat elastikoa. Gainazala furfurazeo samarra, hasiera batean tonu zurbilekoak, krema kolorekoa, beixa, gero marroi-grisaxka, marroia edo marroi-gorrixka, oinarri zurixkarekin.

**Haragia:** Mehea, urria, horixka koloretik marroi-gorrixkara doan kolorekoa. Usain espermatikoa eta zapore mikatzekoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

## Toxikotasuna 
Interes gastronomikorik gabea, eta gainera, espezie toxikoa ere bada, *Inocybe* gehienak bezala.

### Nahasketa arriskua 
Tamaina txikia, habitata, kolorea, hanka furfurazeoa eta esporak kontuan hartzen badira ez da zaila identifikatzea.

## Sasoia eta lekua 
Ekainetik abendura. Pagoen eta *Quercus* zuhaitzen basoetan batez ere, lurrean, orbeletan taldeka. Ugaria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Turkia, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Hardie Boys

Sir **Michael Hardie Boys** (Wellington, 1931ko urriaren 6a - Waikanae, 2023ko abenduaren 29a) zeelandaberritar legegizon eta epaila izan zen. Zeelanda Berriko 17. Gobernadore orokorra izan zen 1996tik 2001era.

Abokatua eta epailea lanbidez, Zeelanda Berriko Auzitegi Goreneko kidea izan zen. 1996an, Zelanda Berriko Gobernadore Nagusi izendatu zuten, Jim Bolger lehen ministroaren kontseiluz. 2001ean amaitu zuen agintaldia, eta, ondoren, Kiribatiko Apelazio Auzitegian aritu zen lanean. 2004an, Zeelanda Berria errepublika bihurtzearen aurka agertu zen.

## Armarria 
thumb
Wollert Konow

**Wollert Konow** (Fana, 1845eko abuztuaren 16a - *ibidem*, 1924ko martxoaren 15a) norvegiar politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1910etik 1912ra.

Bere aitak erositako Stend jauregitxoan jaio zen. Zuzenbide ikasketak hasi zituen Oslon, baina ez zuen amaitu, eta irakasle eta zuzendari izan zen eskola bat ireki zuen. 1873an Stend errotaz arduratu zen eta mugakideak erosiz bere jabetza handitu zuen.

Fanako alkate izan zen ia denbora guztian 1880 eta 1901 artean. Diputatua (1877-1879), Nekazaritza ministroa (1910) eta Auditoretza ministroa (1910-12) izan zen. Gainera, Stortingeko presidentea izan zen (1884-1886, 1888 eta 1897-1899). Ezkerraren Alderdi Liberaleko kide izan zen, eta 1910 eta 1912 bitartean koalizio-gobernu bat zuzendu zuen. Gobernua erori egin zen Wollort Norvegiako hizkuntzen gatazkan Nynorsk hizkuntzarekiko begikotasuna agertu zuenean.

## Iruditegia 

Stend Hordaland.jpg||Stend jauregitxoa
Wollert Konow (SB) 01.jpg|Fanako udaletxearen parean dagoen Ambros Tønnesenek egindako Konowen bustoa

## Kanpo estekak
Krishna Prasad Bhattarai

**Krishna Prasad Bhattarai** (; Benares, Britainiar Raj, 1924ko abenduaren 13a - Katmandu, 2011ko martxoaren 4a) nepaldar politikaria izan zen. Nepalgo lehen ministroa izan zen 1990etik 1991ra eta 1999tik 2000ra.

Gaztetan kazetaria izan zen eta 1950eko hamarkadan Rana Dinastiaren diktaduraren aurkako borroka armatuan inplikatu zen. Kongresuaren Alderdiaren sortzaileetako bat izan zen, eta 1959ko hauteskundeen ondoren, Behe Ganberako presidentea izan zen, baina 1960ko kolpearen ondoren, zortzi urte eman zituen atxiloketa-eremu militarra batean.

Monarkia absolututik alderdi anitzeko demokraziarako trantsizioan lider nagusietako bat izan zen. 1990ean demokrazia ezarri ondoren, lehen ministro izendatu zuten, eta 1990eko konstituzioa onartzea lortu zuen. Lehen ministroaren bigarren agintaldia izan zuen 1999tik 2000ra.
Ivan Evstratiev Gexov

**Ivan Evstratiev Gexov** (; Plovdiv, 1849ko otsailaren 20aGreg./otsailaren 8]]Jul. - Sofia, 1924ko martxoaren 11) bulgariar politikaria izan zen. Bulgariako lehen ministroa izan zen 1911tik 1913ra.

Merkatari familia batean jaio zen eta logika eta ekonomia politikoa ikasi zituen Manchesterren. Bulgariako independentziaren aldeko ekintzaile gisa hasi zuen bere jarduera politikoa. Otomandarren aurkako gutun batzuk idatzi ondoren, heriotza-zigorra ezarri zioten, nahiz eta Aleppoko erbestealdiak zigorra aldatu zion. 1878an askatu zuten Bulgariako independentziaren ondoren, eta gobernu-karguak izan zituen Ekialdeko Errumelian.

1883an, Bulgariako Bankuko gobernadore izendatu zuten, eta 1886an, Finantza ministro, bulgariar ekonomian politika protekzionista bat ezartzeko. 1887an dimititu zuen, baina 1894an beste hiru urte eman zituen karguan. 1901ean Batzarreko lehendakari izendatu zuten eta 1907an Herriaren Alderdiko presidente bihurtu zen.

1911ko martxoan, koalizioko gobernu moderatu bateko lehen ministro hautatu zuten. Ordezkaritza proportzionala sartu zuen hauteskunde-sisteman, eta herrialdea zuzendu zuen Balkanetako Lehen Gerran turkiarren aurka. 1913an dimititu zuen, Londresko Ituna sinatu zen egunean.

Egunkarietako editorea ere izan zen, eta Gurutze Gorriko eta Bulgariako Zientzien Akademiako presidentea.