Tiro olinpiko

thumb
Tiro hitza su-armetako jaurtigaia jaurtitzeko ekintza edota honek sortzen duen hotsa edo arrastoa bezala definitzen da. Hortaz, tiroa (kirola) bakarkako kirol olinpiko misto bat da, zeinetan helburua mugikorra edo finkoa den itu bat su-arma edo gezien bidez jotzea den.

## Historia 
Uste da Tiro Olinpikoaren sorrera ehizaren praktikarekin batera hasi zela. Hasieran ehizaren helburua biziraupena izan arren, apurka-apurka, ehiza kirol modalitate bezala ulertzen hasi zen.

### Joko Olinpikoetan izan duen historia 
thumb|1900. urteko Olinpiar Jokoak, Paris.
thumb|1908. urteko Olinpiar Jokoak, Londres
Aro Modernoko Olinpiar Jokoen lehen edizioa Atenasen, Grezian, jokatu zen 1896. urtean. 1907. urteko uztailaren 7an, zortzi federazio nazionaletako hainbat kidek, Zürich-en (Suitzan), Tiroko Federazio eta Elkarte Nazionalen Nazioarteko Batasuna sortu zuten Tiro Olinpikoaren antolakuntza zuzentzeko. Hau 1915ean desegin zen Lehenengo Mundu Gerraren ondorioz eta 1921. urtean, berriro berpiztuz, Nazioarteko Tiro Batasun (UIT) izena hartu zuen. Azkenik, 1998. urtean, Bartzelonan, gaur egun duen izena hartu zuen, Kirol Tiroaren Nazioarteko Federazioa (ISSF), hain zuzen ere.

1896. urtean jokatutako Greziako Olinpiar Jokoetan, 12 herrialde ezberdinetako 285 pertsonak hartu zuten parte eta haietatik 116k Tiro Olinpikoan. Handik lau urtetara, 1900. urteko Olinpiar Jokoetan, Frantzian, 166 pertsonak. 1904ko Udako Olinpiar Jokoetan, eta 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan soilik egin zuen huts.

Hasiera batean, gizonezkoen tiro olinpikoa soilik zegoen. Kirol honetan parte hartu nahi zuten emakumeek ez zuten aukerarik izan 1968. urteko Joko Olinpikoak iritsi arte; nahiz eta hauetan gizonezkoekin batera soilik joka zezaketen.

1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, Bartzelonan, Zhang Shan izeneko emakumeak *Olympic Skeet Shooting* ekitaldian urrezko domina irabazi zuen, ekitaldi misto horretan, emakume batek irabazitako lehenengo domina. Ondoren, Nazioarteko Tiro Elkarteak (*International Shooting Union*, 1998tik aurrera ISSF) emakumeen parte-hartzea galarazi zuen 1996ko Atlantako jokoetan.

#### 10 metroko distantzia 
thumb|Emakumezkoen 10 metroko distantzia.
Proba honetan, gizonezko eta emakumezkoek hartzen dute parte. 4,5 mm-ko airezko fusila eta gehienezko 5,5 kg-ko pisua duen errifle bat erabiltzen da armatzat. Jaurtitzaileek ordu eta 45 minutu izaten dituzte 60 tiro jaurtitzeko. Proba hau zutik egiten denez, oreka mantentzeko arropa espezializatua erabiltzea onartuta dago, bizkarrean sortu daitezkeen lesio kronikoak saihesteko.

### Pistola 
Pistola modalitatean 4 proba ezberdin daude: 50 metroko distantzia (gizonezko kategoria), 25 metroko distantzia, suzko pistola azkarra (gizonezko kategoria), 25 metroko distantzia (emakumezko kategoria) eta 10 metroko distantzia, airezko pistola (emakumezko eta gizonezko kategoriak).thumb

#### 50 metroko distantzia 
Modalitate zaharrenetako bat da. XIX.mendean sortu zen eta ordutik hainbat aldaketa izan ditu: distantzia, armaren kalibrea, arma mota, denbora... hala ere, probaren helburua ez da aldatu.

Zutikako posizioan egiten dira proba honetako jaurtiketak, arma esku bakarrarekin eutsiz. Jaurtitzaileak 2 ordu ditu 60 tiro jaurtitzeko. Arma 22LR-ko kalibrea duen pistola bat da. Horretaz gain, ez dago ia araurik armaren inguruan. Esaterako, kakoak jaurtitzaileak nahi duen presioa eduki dezake eta pistolaren heldulekua, ahalik eta ergonomikoen izateko moduan diseinatua egon daiteke. Pisuan eta tamainan ere ez dago mugarik. Horregatik, proba hau "pistola libre" bezala ere ezagutzen da.

#### 25 metroko distantzia, suzko pistola azkarra 
Proba honetan, jaurtitzaileak zutik egiten du tiro. Arma, pistola erdiautomatiko bat da, 22LR kalibrekoa. Jaurtitzaileak 12 serie egiten ditu, eta serie bakoitzeko 5 tiro jaurtitzen ditu, guztira 60 tiro. Tiroak jaurtitzailetik 25 metroko distantziara dauden bost ituetara jaurti behar dira. Itu horiek aldi berean agertzen dira bata bestearen ondoan eta tiro bakoitza itu batera jaurti behar da. Tiro bat beranduegi jaurtitzen bada, ez du balioko.
thumb|Bost ituak, bata bestearekiko 75 cm-tara kokatua. 10 cm-ko diametroa dute.
alt=Tiro azkarreko 25 metrotarako itua|thumb|240x240px|Tiro azkarreko 25 metrotarako itua
Lehenengo bi serieetan bost tiroak 8 segundotan jaurti behar dira. Hurrengo bi serieetan, 6 segundo ditu jaurtitzaileak 5 tiro horiek jaurtitzeko eta hurrengo 2 serieetan, soilik lau segundo ditu. Bigarren zatian, hau da, hurrengo 6 serieetan, segida berdina errepikatzen da.

#### 25 metroko distantzia 
Proba hau "kirol pistola" bezala ere ezagutzen da. Modalitate hau emakumeentzat sortu zen 1960. urtean eta 25 metroko suzko pistola azkarraren arauetan oinarritu zen.

Proba honetan doitasunerako 30 tiro eta beste 30 tiro azkar jaurtitzen dira.

Doitasuneko fasean, 6 serie daude eta serie bakoitzean 5 tiro jaurtitzen dira. Horretarako, 5 minutuko denbora dute gehienez. Tiroak 50 cm-ko diametroa duen itu batera jaurtitzen dira. Ituek 0-tik 10-erako puntuazioa dute.
thumb|25 metroko distantzia proba
Azkartasun fasean ere 6 serie daude eta bakoitzean 5 tiro jaurtitzen dira. Serie bakoitzean 3 segundoko denbora dute. Tiroak 50 cm-ko itu batera jaurtitzen dira. Ituak 5-etik 10-era doazen puntuazioa dauka.

Txapelketa faseko lehenengo 8 onenak Fase Olinpikora igarotzen dira. Bertan, tiro azkarreko 4 serie jaurtitzen dira.

#### 10 metroko distantzia, airezko pistola 
Proba hau emakumezko zein gizonezkoek praktikatzen dute. Helburua 10 metroko distantziara dagoen itu bat jotzea da, ahalik eta puntuazio altuena lortuz. Erabiltzen den arma 4,5 mm-ko kalibrea duen pistola bat da, zutik eta esku bakarrarekin heldu behar dena, eta guztira 60 tiro jaurtitzen dituzte ordu eta 15 minutuko tartean; normalean, 10 tiroko 6 serietan banatzen dira. Proba hauetan, Puntuazio elektroniko sistema erabiltzen da puntuak kontatzeko; hortaz, baten bat ez badago erabilgarri, jokalari horrek 15 minutu gehiago ditu nahi adina tiro jaurtitzeko.
thumb|17x17 cm-ko itu tradizionala
Tiroak 17x17 cm-ko itu batera jaurti behar dira. Tradizionalki, ituak kolore argiko kartoiz eginak daude eta bertan puntuazio lerroak daude, 7tik 10era doazenak. Azken urteetan, itu tradizional horiek puntuazio sistema elektroniko batzuengatik ordezkatu dira, zuzenean puntuazioak erakusten dituztenak. Gaur egun, puntuazio sistema elektronikoak erabiltzen dira goi- mailako txapelketetan, baita nazioarteko txapelketetan ere. Herrialde batzuetan, nazio mailako txapelketa batzuetan ere ohikoak dira.
thumb|Diabolo formako balatxoa
Proba honetan erabiltzen den arma 4,5 mm-ko kalibrea duen airezko pistola bat da eta diabolo formako balatxoak erabiltzen dira. Balatxoen punta ia laua da eta ituan zulo biribilak uzten ditu, puntuazioa erraztuz.

### Plater-tiroketa 
Plater tiroketan hiru proba daude: *trap* (emakume eta gizonezko kategoriak), *trap* bikoitza (gizonezko kategoria) eta *skeet* (emakume eta gizonezko kategoriak). Probak, nahiko antzekoak dira.
#### *Trap* (hobia) 
thumb
thumb|11 cm-ko diametroa duten platerak, betunez eta karez eginak
Klasifikazio fase bat dago, zeinetan betunez eta karez egindako 125 plater (11 cm-ko diametroa dutenak) jaurtitzen diren 5 serie ezberdinetan (25 plater serie bakoitzeko). Normalean hiru serie izaten dira lehenengo egunean eta hurrengo egunean beste biak.

Platera hautsita dagoen ala ez epaileak esaten du. Epaileak plateraren zati bat hausten dela ikusten duenean ematen du platera hautsitzat. Hau ez bada gertatzen, "plater galdua" edo "zero" bezala kontsideratzen da.

Klasifikazio fasea amaitzen denean, lehenengo sei jaurtitzaile onenak, hau da, plater gehien hautsi dituztenak finalera igarotzen dira.

Ez dira mira optikoak erabiltzen.

#### *Trap* bikoitza (hobi bikoitza) 
alt=Hobi bikoitzean tiratzailea tiroka, Rioko Olinpiar Jokuetan|thumb|220x220px|Hobi bikoitzean tiratzailea tiroka, Rioko Olinpiar Jokuetan
Bi plater aldi berean jaurtitzen dira, jaurtitzailearengandik 15 m-tara dagoen hobi batetik, 60 km/h-ko abiaduran eta 10 º-ko angelu batekin. Guztira 150 plater jaurtitzen dira, 50 platereko 3 serietan banatuta. Jaurtitzaileak plater bakoitzeko tiro bakarra egin dezake.

Ez dira mira optikoak erabiltzen.

#### *Skeet* (plater tiroketa) 
thumb
Platerak 60 km/h-ko abiaduran jaurtitzen dira 36,7 m-tara dauden bi txaboletatik. Batak bestearen norabidean jaurtitzen du, modu honetan, erdiko puntu batean gurutzatuz. Bi txabolek 25 objektu jaurtitzen dituzte ordena zehatz batean: batzuk bakarka, beste batzuk binaka... Jokalari bakoitzak tiro bat jaurti dezake plater bakoitzeko eta hori kontrako txabolara iritsi baina lehen.

Ez dira mira optikoak erabiltzen.

Txapelketek 5 serie edukitzen dituzte, bai emakumezko bai gizonezkoentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak