open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin Iñiguez de Karkizano

**Martin Iñiguez de Karkizano** (Elgoibar, XV. mendearen amaiera - Tidore, 1527) gipuzkoar itsasgizon eta esploratzailea izan zen.

## Biografia 
Frai García Jofre de Loaisak Moluka uharteetara egindako espedizioan parte hartu zuen, aguazil nagusi gisa. Honen eginkizuna Karlos V.aren Inperioan artxipelagoa mantentzea zen, honen jabetzagatik Portugalekin lehiatzen zelarik.

1525eko uztailaren 24an itsasoratu ziren Coruñatik, zazpi ontzirekin eta laurehun eta berrogeita hamar gizonekin. Lau ontzi bakarrik iritsi ziren Ozeano Barera. Bidaian zehar espedizioko buruak hil ondoren (Loaisa, Elkano eta Alonso Salazar), Karkizanok hartu zuen espedizioaren agintea.

1526. urtearen amaieran, Karkizano ontzi bakarrarekin- *Santa María de la Victoria*- eta bizirik iraun zuten ehun eta hogei mariñelerekin iritsi zen helmugara. Gilolo uhartearen aurrean ainguratu ziren. Ordurako portugaldarrak *de facto* artxipelagoko subirano bihurtu ziren, Ternate eta Machiam jauntxoen faborea irabaziz.

Karkizano Tidore eta Gilolokoekin aliatu zen eta bere gizonak portugaldarren eta hauen aliatuen aurka zuzendu zituen.

Su-eten bat adostea lortu zuen, baina oso laburra izan zen, aldeen arteko elkar ulertze eskasa zela eta. Traizioz hil zen, Baldoya portugaldar mandatariak bakea adostera gonbidatu zituen oturuntza batean pozoiturik. Hernando de la Torrek ordezkatu zuen agintean.

Elgoibar eta Donostiako Udalek kale bana eskaini zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diébougouko elizbarrutia

**Diébougouko elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 1968ko urriaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Diébougoun dago. Egun apezpikua Dèr Raphaël Kusiélé Dabiré da.

## Ordinarioak 
* Jean-Baptiste Kpiéle Somé (1968-2006)
* Dèr Raphaël Kusiélé Dabiré (2006-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaouako elizbarrutia

**Gaouako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 2011ko azaroaren 30ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gaouan dago. Egun apezpikua Ollo Modeste Kambou da.

## Ordinarioak 
* Ollo Modeste Kambou (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kataluniar kanpaina Asia Txikian

1303an, Androniko II.a Paleologo bizantziar enperadoreak Kataluniako Konpainia Handiko 6.500 mertzenario katalan kontratatu zituen Roger de Floren agindupean urte bereko udaberrian eta udan otomandar turkiarren aurkako kanpainarako. Bere zerbitzu garestia arrakastaz etorri zen, turkiarrak Asia Txikiko zenbait eskualdetatik kanporatuz. Filadelfia inguruko borrokan, adibidez, 10.000 soldadu turkiarrekin akabatzea lortu zuten.

Bizantziar kanpainak garaipen erabakigarri gutxi lortu zituen gaizki kudeatutako gerra batean; hala ere, bizantziarrek espero zutena baino gehiago lortu zuten. Hala ere, mertzenarioak kontrolatzea zaila zen eta, ondorioz, birkonkistatutako lurraldearen zati handi bat azkar galduz joan zen. Roger de Flor hil zutenean mertzenarioek bi urteko arpilatzea hasi zuten mendeku gisa, eta Trazia eta Mazedoniara igaro ziren, non eraso gehiago gertatu ziren. Azkenik, Kataluniako mertzenarioek Atenasko Dukerriak eta Neopatria euren buruentzat erreklamatu zituzten 1313an, suntsitutako bizantziar lurrak atzean utziz. Berriz aurrera egiten ari ziren turkiarrek bertakoen aldekotasunarekin topatu ziren, birkonkista erraztu zuena. 

Katalanen kanpaina garaipen bizantziarra izan zen epe laburrean, baina turkiarrei mesede egin zien epe luzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dédougouko elizbarrutia

**Dédougouko elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 1947ko ekainaren 12an ezarri zen Nounako prefetura apostoliko gisa, 1951ko urriaren 18an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara. 1975eko abenduaren 3an Nouna-Dédougouko elizbarrutia izena hartu zuen eta 2000ko apirilaren 14an gaur egungo izena. Apezpikuaren egoitza Dédougoun dago. Egun apezpikua Prosper Bonaventure Ky da.

## Ordinarioak 
### Nounako prefektu apostolikoa 
* Jean-Marie Lesourd (1947-1951)

### Nounako bikario apostolikoa 
* Jean-Marie Lesourd (1951-1955)

### Nounako apezpikuak 
* Jean-Marie Lesourd (1955-1973)
* Zéphyrin Toé (1973-1975)

### Nouna-Dédougouko apezpikua 
* Zéphyrin Toé  (1975-2000)

### Dédougouko apezpikuak 
* Zéphyrin Toé (2000-2005)
* Judes Bicaba (2005-2016)
* Prosper Bonaventure Ky (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferrocarriles y Transportes Suburbanos

**Compañía de los Ferrocarriles y Transportes Suburbanos de Bilbao, S. A.** (**FTS**) bizkaitar garraio enpresa izan zen. 1947an sortu zuten, hainbat tren-konpainiaren bat-egite gisa, eta Bilbo Handiko aldiriko hainbat tren-linea ustiatu zituen. FEVEk 1972an hartu zuen bere gain bere lana, eta 1982an Euskotren enpresa berriak ordezkatu zuen.

## Historia 
FTS 1947an sortu zuten, bi trenbide independente eta beste konpainia batek ustiatzen zituen bi burdinbide elkartuta:

* Lutxana–Mungia trenbidea, enpresa independentea.
* Bilbo–Lezama trenbidea, enpresa independentea.
* Bilbo–Areeta–Plentzia trenbidea eta Matiko–Azbarren adarra, Bilbo–Santander Trenbide Konpainiak ustiatzen zuena.

Trenbideez gain, FTSk tranbia eta autobus lineak ere ustiatzen zituen. Bilbo-Plentzia linea 1920ko hamarkadatik zegoen elektrifikatuta, eta konpainia berria sortu eta gutxira gainerako linea ez-elektrifikatuak ere elektrifikatu zituen.

Gurpildun materiala 1950eko hamarkadatik aurrera berritu zuten, baina 1960ko hamarkadarako enpresak zailtasun ekonomikoak zituen. Krisiak eragindakoak baino gehiago, Espainiako gobernuak ezarritako tarifa baxuek eragindakoak ziren, ez baitzuen enpresa diruz laguntzen. 1969an, luizi baten ondorioz, Matiko–Azbarren burdinbidea itxi behar izan zuten, eta helmuga-geltokia Bilboko erdigunetik atera. 1975ean, aireportuko pistaren luzapenaren ondorioz, Lutxana-Mungia burdinbidearen zati handiena ere itxi egin behar izan zuten. 1977ko abenduaren 30ean, FEVEk bere gain hartu zituen trenbide-sarearen operazioak.

1977an operazioak eten arren, konpainia ez zuten berehala desegin. 1983ko maiatzean, aurre egin beharreko zailtasun guztiak konpondu ondoren, administrazio-kontseiluak enpresa desegitea proposatu zuen, urte hartako abenduan gertatu zena.

## Gurpildun materiala 
Bat-egitearen ondoren, enpresa berriak aurrekoen gurpildun materiala jarauntsi zuen. Bilbo–Lezama eta Lutxana-Mungia trenbideetatik jasotako lurrun tren-makinak erretiratu egin zituen bat egin eta gutxira, 1950. urterako FTS sare osoa elektrifikatuta baitzegoen.

## Erreferentziak 
### Bibliografia
* 

## Kanpo estekak
Nounako elizbarrutia

**Nounako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 2000ko apirilaren 14an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Nounan dago. Egun apezpikua Guy Mukasa Sanon da.

## Ordinarioak 
* Joseph Sama (2000-2025)
* Guy Mukasa Sanon (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferrocarril de San Sebastián a la Frontera Francesa

**Compañía del Ferrocarril de San Sebastián a La Frontera Francesa, S. A.** (**SSFF**) Gipuzkoako garraio enpresa bat izan zen, 1910 eta 1923 artean Donostia-Hendaia burdinbidea eraiki eta ustiatu zuena.

## Historia 
Donostia eta Hendaia arteko trenbidearen emakida Compañía del Ferrocarril de Elgoibar a San Sebastián konpainiari eman zioten lehen aldiz, 1890eko urriaren 22an. Enpresa hori Ferrocarriles Vascongados enpresan batu zenean, emakida Ferrocarriles Vascongados enpresari eman zioten. Norteko Konpainiaren Madril-Hendaia burdinbidean hirugarren errail bat jartzeko aukera aztertu arren, azkenean burdinbide berri bat aukeratu zuten. Emakida Constructora de Obras Públicas y Fomento Industrial SAri transferitu zioten 1907ko urriaren 5ean. Azkenik, 1910eko ekainaren 8an, hau Compañía del Ferrocarril de San Sebastián a La Frontera Francesa (Ferrocarriles Vascongadosek partaidetua) konpainiaren barruan geratu zen.

Burdinbide berriak zabalera estukoa zen eta hasieratik 600 volteko DC-ra elektrifikatuta zegoen. Tunel ugari zituen, eta, horiei esker, Topo izen herrikoia bereganatu zuen. Obrak garestiak zirenez eta Madril-Hendaia trenbidearekin lehia handia zegoenez, konpainiaren egoera ekonomikoa ez zen inoiz ona izan; eta horrek, Lehen Mundu Gerrarekin batera (Frantziak parte hartu zuen), 1923ko urriaren 24an Compañía Anónima del Ferrocarril de San Sebastian a Hernanirekin bat egitea ekarri zuen, Sociedad Explotadora de Ferrocarriles y Tranvías eratzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Si-o-se-pol

**Si-o-se-pol** () edo **Allahverdi Khanaren zubia** () Iran erdialdeko Isfahan hirian dagoen zubi bat da. Zayandeh ibaia zeharkatzen duten 11 zubietan handiena da.

*Si-o-se-pol* izenak "hogeita hamairu arkuen zubia" esan nahi du pertsieraz. XVII. mendean eraiki zen eta zubia izateaz gain presa ere bada.

## Historia 
Abbas Handiaren erregealdian eraiki zen, Safaviden Inperioan, 1599 eta 1602 artean. Allahverdi Khanaren me encanta el pitogidaritzapean eraiki zen eta horregatik darama haren izena. Eliteko jendearen arteko jauregiak lotzeko eraiki zen, bai eta *New Julfa* armeniarren auzo garrantzitsua lotzeko ere.

## Egitura 
Harriz eta adreiluz eraiki zen. 297,76 metrotako luzera eta 14, 75 metrotako zabalera ditu. Guztira 33 arku puntadun ditu beheko solairuan. Arkurik zabalenak 5,60 metro neurtzen ditu. Bigarren solairua ere arkuz osaturik dago.

Zubiaren pasabidea margolanez apaindurik egon zen, garaiko bidaiarien esanetan gai erotikoak zituzten margolanak ziren. Gaur egun ez dago horien arrastorik.

## Iruditegia 

Irudi:33 pol.JPG|Si-o-se-pol zubia.
Irudi:33pol-innerview.JPG|Arkuen ikuspegia.
Irudi:Statue of Allah-Verdi Khan, Isfahan.jpg|Allahverdi Khanaren eskultura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coop Norge

**Coop Norge** Norvegiako kooperatiba bat da. Gutxi gorabehera 2 milioi bazkide dituzten 117 tokiko kooperatiben jabetzakoa da. Enpresak Oslon du egoitza nagusia.

Norvegiako lehen denda kooperatiboa 1850eko hamarkadan ireki zuten, eta, 1906ko ekainaren 27an, 28 kooperatibako talde batek **NKL** (*Norges Kooperating Landsforening*, "Norvegiako Kooperatiba Elkartea") eratu zuen, bazkideen handizkari gisa jarduteko. Hurrengo urtean, Nazioarteko Kooperatiba Aliantzan sartu zen.

NKLk Norvegiako Margarina Fabrika (*Margarinfabrikken Norge*) erosi zuen Bergenen 1911n; ondoren, beste margarina fabrika batzuk erosi zituen Oslon eta Bodøn. Zigarro fabrika bat erosi zuen 1914an, eta kafe planta bat 1916an. 1920ko hamarkadan, oinetakoak eta irina ekoizten hasi zen; 1930eko hamarkadan, txokolatea eta bonbillak gehitu zituen, baita Aseguru Kooperatiboa ere (*Samvirke Forsikring*). NKLk 1947ko urriaren 1ean ireki zuen lehen autosalmentako denda Norvegian, eta, 1951n, legea aldatu zuten, kooperatibei sukurtsalak irekitzeko baimena emateko eta bazkide ez zirenei ondasunak saltzeko. 1950eko hamarkadan, bere Tormolux dibisioak garbigailuak eta ziklomotoreak ekoizten zituen; 1960ko hamarkadan, S marka erabiltzen hasi zen eta Domus biltegi katea ireki zuen. Obs! 1975ean ezarri zen kate bereizi gisa, eta hurrengo urtean NKLk Røra Fabrikker erosi zuen, Inderøyn oinarritutako marmelada eta zukuen ekoizlea. Prix 1990ean sartu zen.

2000. urtean, NKLk **Coop NKL** izena hartu zuen. 2001ean, Suediako KF eta Danimarkako FDBrekin elkarlanean, Coop Norden AB ezarri zuen eta bere operazio propioak **Coop NKL** gisa sustatu zituen. Coop Norden 2008an desegin zen eta Coop NKLk Norvegian zituen saltokien kontrola berreskuratu zuen Coop Norge SA gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Coop Norge, webgune ofiziala 
* Coop Norge, mendeurrenaren webgunea
Coop Norden

**Coop Norden** Eskandinaviako txikizkako kate bat izan zen. Suedian zuen egoitza, eta hiru txikizkako enpresa kooperatibo handiren jabe zen: Suediako KF (%42), Danimarkako FDB (%38), eta Norvegiako Coop NKL (%20). Bere funtzionamendu urteetan, Coop Nordenek 1.000 denda inguru zuzendu zituen eta urtero 90.000 milioi suediar koroako fakturazioa izan zuen. 2007an, sozietate nagusiek moldaketa desegitea erabaki zuten, eta, 2008ko urtarrilean, txikizkako merkataritza-kateen funtzionamendua eta titulartasuna itzuli zitzaizkien kooperatiba nazionalei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koupélako artxidiozesia

**Koupélako artxidiozesia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar artxidiozesia da. 1956ko otsailaren 20an ezarri zen elizbarruti gisa eta 2000ko abenduaren 5ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Koupélan dago. Egun artzapezpikua Gabriel Sayaogo da.

## Ordinarioak 
### Koupélako apezpikuak 
* Dieudonné Yougbaré (1956-1995)
* Séraphin François Rouamba (1995-2000)

### Koupélako artzapezpikuak 
* Séraphin François Rouamba (2000-2019)
* Gabriel Sayaogo (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doriko elizbarrutia

**Doriko elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 2004ko azaroaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Dorin dago.

## Ordinarioak 
* Joachim Hermenegilde Ouédraogo (2004-2011)
* Laurent Birfuoré Dabiré (2013-2024)
** Aulki hutsa (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kooperativa Förbundet

**Kooperativa Förbundet** (**KF**, ) Suediako kontsumo-kooperatiben federazio bat da, eta txikizkako merkataritza-talde bat, jangaiak dituena negozio nagusi gisa.

## Historia 
KF 1899an sortu zuten tokiko 41 kontsumo-kooperatibek, dendetako arduradunen eta batzarkideen informazioarekin eta hezkuntzarekin laguntzeko asmoz. Laster KF ere ondasunen erosketa komunaren arduradun bihurtu zen. 1930eko hamarkadan, KF azkar hedatu zen Albin Johanssonen zuzendaritzan, kooperatiben janari-dendak laguntzeko hainbat industria sortuz. 1950etik 1970era, KF Suediako txikizkako merkataritzaren abangoardian egon zen denda-formatu berriak eta handiagoak garatuz, eta Eskandinaviako enpresa-talde nagusietako bat izan zen. 1990eko hamarkadaren hasieran, finantza-krisi baten erantzun gisa, KFk bere industria guztiak saltzea erabaki zuen, eta txikizkako merkataritzan soilik zentratzea. 2000. urtearen inguruan, KFk Coop Norden txikizkako merkataritza-katea osatu zuen bere homologo kooperatibista nordikoekin batera, Danimarkako FDB eta Norvegiako Coop Norge. 2002an, KFk BOL Suedian %50eko kuota erosi zion Bertelsmanni. Coop Norden-en emaitza ekonomiko txarrak zirela eta, jabeek denden funtzionamendua birnazionalizatzea erabaki zuten 2007an. 2021eko uztailean, Coop aldi baterako itxi zuten Kaseya software zerbitzuen aurkako ransomware eraso baten ondorioz.

## Gaur 
2012tik aurrera, KF 39 kontsumo-kooperatiben federazio bat da, 3,2 milioi bazkide baino gehiago dituena, eta txikizkako talde bat, ondare garbia duena (adib. BEZa) 37.300 milioi pezetakoa. Elikagaien txikizkako taldea, Coop Butiker & Stormarknader, salmentaren % 85 inguru da Coop Konsum, Coop Nära, Coop Extra, Stora Coop eta Coop Forum bezalako denda-markekin. KFk Suediako kontsumo-kooperatiben txikizkako salmenten % 55 inguru hartzen du. Beste zatia tokiko edo eskualdeko txikizkako kooperatibek kudeatzen dute, nahiz eta erosketa, logistika eta denda markak integratuta egon. Elkarrekin, KFk eta kontsumo-kooperatibek Suediako elikagaien txikizkako merkataritzaren % 21,5eko merkatu-kuota dute (2010).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fada N’Gourmako elizbarrutia

**Fada N’Gourmako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 1959ko otsailaren 12an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1964ko ekainaren 16an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Fada N’Gourman dago. Egun apezpikua Pierre Claver Malgo da.

## Ordinarioak 
### Fada N'Gourmako prefektu apostolikoa 
* Alphonse Chantoux (1959-1964)

### Fada N'Gourmako apezpikuak 
* Marcel Chauvin (1964-1979)
* Jean-Marie Untaani Compaoré (1979-1995)
* Paul Ouédraogo (1997-2010)
* Pierre Claver Malgo (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cruces zubia

**Cruces zubia** () Valdivia hirian dagoen zubi bat da, Txile hegoaldean. Cruces ibaia zeharkatzen du, hortik izena, eta Isla Teja eta Torobayo auzoak lotzen ditu, Valdiviaren erdigunea eta kostaldeko auzoak elkartuz.

## Historia 
Aurrez itsasontzi bidez zeharkatzen zen ibaia baina merkatal gaien garraioa hobetzeko zubi bat eraikitzea erabaki zen. Segex Ltda. eta Edyce Corp. konpainiek eraiki zuten Lan Publikoen Ministerioak diseinaturiko zubia

## Egitura 
Altzairuz eta hormigoi armatuz eraikita dago. 455 metrotako luzera du eta puntu altuenean 28'6 metrotako altuera. Guztira 12 zutabek eusten dute arku itxura duen zubia. 10,4 metrotako zabalera du, autoentzako bi errail norantza bakoitzean eta alboetan oinezkoentzako espaloia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tenkodogoko elizbarrutia

**Tenkodogoko elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 2012ko otsailaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Tenkodogon dago. Egun apezpikua David Koudougou da.

## Ordinarioak 
* Prosper Kontiebo (2012-2023)
* David Koudougou (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koudougouko elizbarrutia

**Koudougouko elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 1947ko ekainaren 12an ezarri zen Ouahigouyako prefetura apostoliko gisa, 1954ko ekainaren 14an Koudougouko bikariotza apostoliko egin zen eta 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Koudougoun dago. Egun apezpikua Joachim Ouédraogo da.

## Ordinarioak 
### Ouahigouyako prefektu apostolikoa 
* Joseph-Marie-Eugène Bretault (1947-1954)

### Koudougouko bikario apostolikoa 
* Joseph-Marie-Eugène Bretault (1954-1955)

### Koudougouko apezpikuak 
* Joseph-Marie-Eugène Bretault (1955-1965)
* Anthyme Bayala (1966-1984)
* Basile Tapsoba (1984-2011)
* Joachim Ouédraogo (2011-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Basile Tapsoba (1981-1984)
* Alexandre Yikyi Bazié (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trachy (txanpona)

[thumb|309x309px|[Emanuel I.a Komneno (1143-1180) enperadorearen kobrezko trachya]]
**Trachy** hitza pluralean **Trachea** esana (grezieraz: *τραχύ*, *τραχέα*), "latza" edota "malkartsua" esan nahi duena, XI. eta XIV. mendeen artean Bizantziar Inperioko katilu formako txanponak deskribatzeko erabili zen. Hitza zenbait materialez egindako txanponei buruz hitz egiteko balio zuen, hala nola urre zuria, zilar-kobrea edo kobrea. Urrea inoiz ez, kopa formako urrezko txanponei *hyperpyron* deritzo.

Frankoek 1204an Konstantinopla hartzean, eratutako Latindar Inperioak trachyak ere erabili zituen bere txanpoi ohiko gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mangako elizbarrutia

**Mangako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 1997ko urtarrilaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mangan dago. Egun apezpikua Médard Léopold Ouédraogo da.

## Ordinarioak 
* Wenceslas Compaoré (1997-2010)
* Gabriel Sayaogo (2010-2019)
* Médard Léopold Ouédraogo (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ouahigouyako elizbarrutia

**Ouahigouyako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 1958ko ekainaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ouahigouyan dago. Egun apezpikua Justin Kientega da.

## Ordinarioak 
* Louis-Marie-Joseph Durrieu (1958-1965)
* Denis Martin Tapsoba (1966-1984)
* Marius Ouédraogo (1984-1995)
* Philippe Ouédraogo (1996-2009)
* Justin Kientega (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boy Akba Diby

**Boy Akba Diby** atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Toffey Ekonian

**Jean Toffey Ekonian** atleta zen. Boli Kosta ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suchinda Kraprayoon

**Suchinda Kraprayoon** ( 1933ko abuztuaren 6a – 2025eko ekainaren 10a)  Thailandiako armadako jeneral eta politikaria izan zen, 1992an hainbat astez Thailandiako lehen ministroa izan zena.

Thailandiako Errege Armadako komandante-buru gisa (1990–1992), 1991ko otsailean Thailandiako estatu-kolpea zuzendu zuen eta "Bakea Mantentzeko Kontseilu Nazionala" izeneko juntako kide izan zen. Estatu-kolpearen urtebete geroago, 1992ko apirilaren 7an, Thailandiako lehen ministro izendatu zuten. Horrek protesta masiboak piztu zituen, Maiatza Beltzean bortizki erreprimituak izan zirenak, eta azkenean 1992ko maiatzaren 24an dimisioa eman zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uagaduguko artxidiozesia

**Uagaduguko artxidiozesia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar artxidiozesia da. 1921eko uztailaren 2an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1955eko irailaren 14an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Uagadugun dago. Egun artzapezpikua Prosper Kontiebo da.

## Ordinarioak 
### Uagaduguko bikario apostolikoak 
* Joanny Thévenoud (1921-1949)
* Emile-Joseph Socquet (1949-1955)

### Uagaduguko artzapezpikuak 
* Emile-Joseph Socquet (1955-1960)
* Paul Zoungrana (1960-1995)
* Jean-Marie Untaani Compaoré (1995-2009)
* Philippe Ouédraogo (2009-2023)
* Prosper Kontiebo (2023-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Louis-Marie-Joseph Durrieu (1946-1947)
* Emile-Joseph Socquet (1948-1949)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Jean-Marie Untaani Compaoré (1973-1979)
* Jean-Baptiste Tiendrebeogo (1981-1996)
* Médard Léopold Ouédraogo (2012-2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kayako elizbarrutia

**Kayako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren burkinafasoar elizbarrutia da. 1969ko ekainaren 26an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kayan dago. Egun apezpikua Théophile Naré da.

## Ordinarioak 
* Constantin Guirma (1969-1996)
* Jean-Baptiste Tiendrebeogo (1996-1998)
* Thomas Kaboré (1999-2018)
* Théophile Naré (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sly Stone

**Sylvester Steward**, **Sly Stone** izenez ezagunagoa (Denton, Texas, 1943ko martxoaren 15a – Los Angeles, 2025eko ekainaren 9a) musikari, abesti-egile eta musika-ekoizlea izan zen. Funkaren garapenean aitzindaria izan zen 1960ko eta 1970eko hamarkadetan, soula, rocka, musika psikodelikoa eta gospela uztartuz. *Sly and the Family Stone* taldeko kide nagusia izan zen.

Texasen jaio eta Kalifornia iparraldean hazi zen. Txikitatik hainbat musika tresna jo zituen eta soul musika egin zuen Freddie eta Rose anai-arrebekin. 1960ko hamarkadan, Slyk musika-ekoizle gisa lan egin zuen Automn Recordsen, eta disc jockey gisa KDIA irrati-katean. 1966an bere taldea anaia Freddierekin elkartu zuen eta *Sly and the Family Stone* sortu zuten. 1970eko hamarkadan Slyk taldea utzi zuen drogen kontsumoagatik eta bakarkako hainbat disko argitaratu zituen arrakastarik gabe.

1993an taldea Rock and Rollaren Ospearen Aretoan sartu zen.

## Diskografia 
* 1967 : *A Whole New Thing*
* 1968 : *Dance to the Music*
* 1968 : *Life*
* 1969 : *Stand!*
* 1971 : ''There's a Riot Goin' On*
* 1973 : *Fresh*
* 1974 : *Small Talk*
* 1975 : *High on You*
* 1976 : *Heard You Missed Me, Well I'm Back*
* 1979 : *Back on the Right Track*
* 1983 : *Ain't But the One Way*
* 2011 : *I'm Back - Friends & Family''

## Erreferentziak
N'Djamenako artxidiozesia

'''N'Djamenako artxidiozesia''' (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txadiar artxidiozesia da. 1947ko urtarrilaren 9an ezarri zen Fort-Lamyko prefetura apostoliko gisa, 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara eta 1961eko abenduaren 22an artxidiozesi mailara igo zen eta 1973ko urriaren 15ean gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza N'Djamenan dago. Egun artzapezpikua Edmond Djitangar da.

## Ordinarioak 
### Fort-Lamyko prefektu apostolikoa 
* Joseph du Bouchet (1947-1957)

### Fort-Lamyko apezpikua 
* Paul-Pierre-Yves Dalmais (1957-1961)

### Fort-Lamyko artzapezpikua 
* Paul-Pierre-Yves Dalmais (1961-1973)

### N'Djamenako artzapezpikuak 
* Paul-Pierre-Yves Dalmais (1973-1980)
* Charles Louis Joseph Vandame (1981-2003)
* Matthias N’Gartéri Mayadi (2003-2013)
* Edmond Djitangar (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goréko elizbarrutia

**Goréko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txadiar elizbarrutia da. 1998ko azaroaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gorén dago. Egun apezpikua Rosario Pio Ramolo da.

## Ordinarioak 
* Rosario Pio Ramolo (1998-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koumrako elizbarrutia

**Koumrako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txadiar elizbarrutia da. 2023ko abuztuaren 12an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Koumran dago. Egun apezpikua Samuel Mbairabé Tibingar da.

## Ordinarioak 
* Samuel Mbairabé Tibingar (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dobako elizbarrutia

**Dobako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txadiar elizbarrutia da. 1989ko martxoaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Doban dago. Egun apezpikua Martin Waïngue Bani da.

## Ordinarioak 
* Michele Russo (1989-2014)
** Miguel Ángel Sebastián Martínez (administratzaile apostolikoa; 2014-2016)
* Martin Waïngue Bani (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palako elizbarrutia

**Palako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txadiar elizbarrutia da. 1956ko abenduaren 19an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1964ko urtarrilaren 16an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Palan dago. Egun apezpikua Dominique Tinoudji da.

## Ordinarioak 
### Palako prefektu apostolikoa 
* Honoré Jouneaux (1957-1964)

### Palako apezpikuak 
* Georges-Hilaire Dupont (1964-1975)
* Jean-Claude Bouchard (1977-2020)
* Dominique Tinoudji (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarheko elizbarrutia

**Sarheko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txadiar elizbarrutia da. 1961eko abenduaren 22an ezarri zen Fort-Archambaulteko elizbarruti gisa eta 1972ko abuztuaren 22an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Sarhen dago. Egun apezpikua Miguel Ángel Sebastián Martínez da.

## Ordinarioak 
### Fort-Archambaulteko apezpikua 
* Henri Véniat (1961-1972)

### Sarheko apezpikuak 
* Henri Véniat (1972-1987)
* Matthias N’Gartéri Mayadi (1987-1990)
* Edmond Djitangar (1991-2016)
* Miguel Ángel Sebastián Martínez (2018-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Matthias N’Gartéri Mayadi (1985-1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Salter

**James Arnold Horowitz**, **James Salter** izengoitiz ezaguna (Passaic, New Jersey, 1925eko ekainaren 10a – Sag Harbor, New York, 2015eko ekainaren 19a) estatubatuar militar, eleberrigile eta ipuingilea izan zen.

West Pointean hezi zen eta pilotu militar izateko ikastaroak egin zituen. Koreako gerran parte hartu zuen eta ehun borroka-misio baino gehiagotan hegan egin zuen.

1956an *The Hunter* eleberria argitaratu zuen eta liburuaren arrakastak armada 1957an utzi eta literaturan murgiltzeko aukera eman zion. Eleberriez gain, ipuinak eta filmetako gidoiak idatzi zituen.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *The Hunters* (1957)
* *The Arm of Flesh* (1961)
* *A Sport and a Pastime* (1967)
* *Light Years* (1975)
* *Solo Faces* (1979)
* *Cassada* (2012)
* *All That Is* (2013) 
### Ipuin bildumak 
* *Dusk and Other Stories* (1988) 
* *Last Night* (2005) 
* *Collected Stories* (2013) 
### Gidoiak 
* *Downhill Racer* (1969) 
* *The Appointment* (1969) 
* *Three* (1969; zuzendaria ere bai) 
* *Threshold* (1981) 
### Beste lan batzuk 
* *Still Such* (1988) 
* *Burning the Days* (1997) 
* *Gods of Tin: The Flying Years* (2004) 
* *There and Then: The Travel Writing of James Salter* (2005)   
* ''Life Is Meals: A Food Lover's Book of Days* (Kay Eldredge emaztearekin, 2006) 
* *Memorable Days: The Selected Letters of James Salter and Robert Phelps* (2010) 
* *The Art of Fiction* (2016) 
* *Don't Save Anything'' (2017)

## Kanpo estekak
Munduko elizbarrutia

**Munduko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren txadiar elizbarrutia da. 1951ko maiatzaren 17an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1959ko otsailaren 19an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Mundun dago. Egun apezpikua Joachim Kouraleyo Tarounga da.

## Ordinarioak 
### Munduko prefektu apostolikoa 
* Clément Sirgue (1952-1959)

### Munduko apezpikuak 
* Samuel Gaumain (1959-1974)
* Joseph Marie Régis Belzile (1974-1985)
* Gabriel Régis Balet (1985-1989)
* Matthias N’Gartéri Mayadi (1990-2003)
* Joachim Kouraleyo Tarounga (2004-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lancine Fofana

**Lancine Fofana** (1966ko martxoaren 15a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Cowboy Millionaire (1909ko filma)

***The Cowboy Millionaire*** Otis Turner eta Francis Boggs zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. Mac Barnes eta William Garwood aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Mac Barnes
* William Garwood
* Adrienne Kroell
* William Stowell
* Carl Winterhoff

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
The Cricket on the Hearth (1909ko filma)

***The Cricket on the Hearth*** D. W. Griffith zinemagilearen film mutua da, 1909. urtekoa. Owen Moore eta Violet Mersereau aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Owen Moore: Edward Plummer.
* Violet Mersereau: May Fielding.
* Linda Arvidson: Dorothy.
* Dorothy West: Bertha.
* David Miles: Caleb Plummer.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Patricia Foufoué Ziga

**Patricia Foufoué Ziga** (1972ko martxoaren 8a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hazza' Majali

'''Hazza' Barakat al-Majali''' (; Madaba, 1917 – Amman, 1960ko abuztuaren 29a) jordaniar politikaria izan zen. Jordaniako lehen ministroa izan zen 1955ean eta 1959tik hil zen arte.

Majali tribuko kidea izan zen eta Zuzenbidea ikasi zuen Damaskon.

Abdullah I.a Jordaniakoa erregeak Ammango udal kontseiluko presidente izendatu zuen. Ondoren, diputatua, Justizia ministroa eta Barne ministroa izan zen.

Hussein erregeak lehen ministro izendatu zuen 1955eko abenduaren 15ean, Jordaniako Itun Zentraleko Erakundean sartzeko. Hala ere, bost egun geroago dimisioa eman zuen, herritarren protesten ondorioz. 1959ko maiatzaren 6an bigarren aldiz lehen ministro izendatu zuten.

1960ko maiatzean hil zuten, bere bulegoan eztanda egin zuen bonba baten bidez.

## Kanpo estekak
Amina Alaoui

**Amina Alaoui** (Fez, Maroko, 1964) filologoa eta andalustar musika klasikoko amazig interpretea da. Arabieraz, persiera klasikoz, haketiaz, gaztelaniaz eta portugesez abesten du. Oujda eskualdeko kantak eta musika andaluziarra abesten ditu.

## Bizitza 
Alaoui 1964an jaio zen Maroko iparraldean dagoen Fez hirian, familia aristokratiko batean. Sei urterekin musika klasiko andalustarra ikasten hasi zen bere familia ingurunean. Pianoa jotzen ikasi zuen eta Europako musika klasikoan Mohamed Abou Drar zuzendaria izan zuen irakasle. Aminak Rabateko kontserbatorioa ere ikasi zuen 1979tik 1981era Ahmed Aydoun eta Mohammed Ouassinirekin eta dantza modernoa ikasi zuen Marie-Odile Loakirarekin eta dantza klasikoa Vera Likatchova-rekin.

Amina Alaouik Rabateko Lycée Descartes eskolan ikasi zuen. Gero espainiar eta arabiar filologia ikasi zituen Madrilgo Unibertsitatean eta Granadako Unibertsitatean.

### Arabiar-andaluziar musika klasikoa 
Amina Alaouik, Granadan ikasten ari zela, Ekialde Hurbileko musika-tradizioei buruzko ikerketa-lana egin zuen, eta musika arabiar-andaluziarrean eta, zehazkiago, gharnati musikan espezializatu zen. 1986an Parisera joan zen eta gharnati musika ikasten jarraitu zuen Rachid Guerbas eta Ahmed Pirorekin. Henri Agnelekin Erdi Aroko kantuan eta Djalal Akhbarirekin Persiako musika tradizionalean ere hasi zen. Ondoren, musika profesionalean jardutea erabaki zuen.

2011n *Arco Iris* (ECM) diskoa argitaratu zuen, Portugalgo (fado), Espainiako (flamenco), Persiako eta Arabia-Andaluziar (gharnati) musika tradizioen arteko nahasketa.

## Diskografia 
* Gharnati:Musique arabo-andalouse du Maroc (1995)
* Alcántara (1998)
* Gharnati: En Concert (2009)
* *Siwan* (ECM, 2009) with Jon Balke
* *Arco Iris* (2011, ECM)

### Lankidetzak 
* Lluís Llach: *Un Pont de Mar Blava* (1993) 
* Rachid Taha: *Diwan* (1998)
* Music From The Heart of the World: *Sounds True Anthology* (2000)
* Women's Sacred Chants (2003)
* Rachid Taha: *Diwan Live in Concert* (2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Howard Webb

**Howard Melton Webb** (Rotherham, 1971ko uztailaren 14a) ingeles futbol epaile ohia da.

1989an hasi zen arbitrajean, eta 1996an Ingalaterrako Futbol Liga profesionaleko partidak zuzentzen hasi zen, eta 2000. urtean, Ingalaterrako Futbol Ligako partidak. 2009an Ingalaterrako kopako finala arbitratu zuen Chelsea eta Arsenal taldeen artean.

2005etik nazioarteko epaile izan zen. Bayern Munich eta Inter Milanen arteko UEFAko Txapeldunen Ligako finala jokatu zuen. 2010eko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen eta Espainiako eta Herbehereetako selekzioen arteko finaleko epailea izan zen. 2014ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu ondoren arbitrajea utzi zuen.
Osasuna B 2025/2026

Entrenatzailea:  Santi Castillejo (2018-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Subitza taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Lehen Federazioan gehienez 18 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

### Lagatakoak 
### Bajak Neguan 
### Neguko merkatua 2026 
### Udako merkatua 2025 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Osasuna Promesas 2024/2025
* Osasuna Promesas 2026/2027

## Kanpo estekak
What's Your Number?

'''''What's Your Number?'''*, , 2011ko Mark Mylod ingelesak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Karyn Bosnak idazlearen *20 Times a Lady'' (2006) eleberrian oinarritua dago. Anna Faris, Chris Evans, Ari Graynor eta Blythe Danner aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Boston, Ally Darling (Anna Faris) amodiozko harreman kaskar ugari izan ondoren bakarrik dagoen neska bat da. Bere ahizpa Daisy Anneren (Ari Graynor) ezkontzara mutilagun batekin agertzeko ere arazoak izango ditu. Halere, ustekabean, Colin Shea (Chris Evans) neskalagunarengadik ihesi dabilen mutil erakargarria ezagutuko du. Honela, bi gazteen arteko harreman bitxia sortu eta sekretupeko itun bat izango dute.

## Aktoreak 
* Anna Faris: Ally Darling
** Nadine Jacobson: Ally (14 urterekin)
* Chris Evans: Colin Shea
* Ari Graynor: Daisy Anne Darling
* Blythe Danner: Ava Darling
* Ed Begley, Jr.: Darling jauna
* Oliver Jackson-Cohen: Eddie Vogel
* Dave Annable: Jake Adams
** Colby Parsons: Jake (14 urterekin)
* Heather Burns: Eileen
* Eliza Coupe: Sheila
* Kate Simses: Katie
* Tika Sumpter: Jamie
* Joel McHale: Roger the Boss
* Chris Pratt: Disgusting Donald
* Denise Vasi: Cara
* Zachary Quinto: Rick
* Mike Vogel: Dave Hansen
* Martin Freeman: Simon
* Andy Samberg: Gerry Perry
* Thomas Lennon: Barrett Ingold doktorea
* Anthony Mackie: Tom Piper
* Ivana Miličević: Jacinda
* Aziz Ansari: Jay

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mellows zubia

**Mellows zubia**,  eta , Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaian. Queen kalea eta Arran kaia elkarlotzen ditu.

1764-1768 artean Charles Vallancey arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen. 43 kilometro luze eta 10,2 metro zabal ditu. Granitoz egina dago.

James Joyce zubia eta Father Mathew zubiaren artean dago.
La Prensa (Nikaragua)

**La Prensa** Nikaraguako egunkari bat da. Managuan sortu zen, 1926an. 2021ean, Daniel Ortegaren gobernuaren jazarpenaren ondorioz, talde editoriala Costa Ricara erbesteratu zen, eta handik jarraitzen du albisteak online argitaratzen.

## Historia 
1931n, Managuako lurrikararen ondorioz, Espainiatik inportatutako lehen linotipoak galdu zituen egunkariak, eta 1946an berrezarri zituen. Suntsipenaren ondorioz, egunkariak urtebete baino gehiago eman zuen argitaratu gabe. 1972ko abenduaren 23ko lurrikarak La Prensa enpresaren eraikinak suntsitu zituen. Biziraun zuten makinekin aurrera egin eta 69 egun geroago banatu zen, 1973ko martxoaren 1ean.

Zuzendari ezagunen artean, Pedro Joaquin Chamorro Cardenal eta Pablo Antonio Cuadra aritu ziren.   Violeta Barrios gobernuan zegoela, Chamorro familiaren jabegoa den La Prensa taldeari edota bere gobernutik gertu dauden enpresariei tokiko irrati eta egunkarien eta telebista kanal txikien salmenta behartzeko saiakera salatu zen.

2018an Nikaraguan izandako protesten ostean, Nikaraguako gobernuak herrialdeko prentsa independientearen aurkako errepresioa gogortu zuen. 

500 egunez, 2018tik 2019ra bitartean, Aduanetako Zuzendaritza Nagusiak (DGA) tinta, prentsa-papera eta egunkariaren funtzionamendu normalerako beharrezkoak diren gainerako inputak atxiki zituen. Azkenik, 2020ko otsailaren 6an, Waldemar Sommertag Nikaraguako nuntzio apostolikoaren negoziazioei esker, intsumoak askatu zituzten. Hala ere, egunkariaren egoera ekonomikoaren ondorioz inprimatutako bertsioa bertan behera geratu zen 2021eko abuztuaren 12an. 

Egun bat geroago, 2021eko abuztuaren 13an, 2021eko hauteskundeetarako asteak falta zirela, Nikaraguako Polizia Nazionalak egunkariaren instalazioetan sartu zen DGAk egindako konfiskazio batean. Gobernuak aduanan iruzur egitea eta dirua, ondasunak eta aktiboak garbitzea leporatu zion La *Prensa* egunkariari eta, ondoren, Juan Lorenzo Holmann egunkariaren gerente nagusia atxilotuta eraman zuten. 

2022ko abuztuaren 23an, gobernuak egunkariaren instalazioak eta ondasunak bere egin zituen, eta bertan kulturgune eta egoitz politekniko bat ezarri zuen.

## Ikus, gainera 
* El Nuevo Diario

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evinayongeko elizbarrutia

**Evinayongeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ekuatoreginear elizbarrutia da. 2017ko apirilaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Evinayongen dago. Egun apezpikua Calixto Paulino Esono Abaga Obono da.

## Ordinarioak 
* Calixto Paulino Esono Abaga Obono (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ebebiyingo elizbarrutia

**Ebebiyingo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ekuatoreginear elizbarrutia da. 1982ko urriaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ebebiyinen dago. Egun apezpikua Miguel Ángel Nguema Bee da.

## Ordinarioak 
* Ildefonso Obama Obono (1982-1991)
* Juan Matogo Oyana (1991-2002)
* Alfred Maria Oburu Asue (2003-2006)
* Juan Nsue Edjang Mayé (2011-2015)
* Miguel Ángel Nguema Bee (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siziliar

**Siziliarrak** ( edo '''') italiar talde etnografikoa da, Siziliakoak bertakoak.

## Jatorria 
Carlo Deninaren arabera, Siziliako lehen biztanleen jatorria ez da lehen italiarrena baino ilunagoa. Haren ustez, hala ere, ez dago zalantzarik horietako asko Italiatik, beste batzuk Greziatik, Asiako kostaldetik eta iparraldeko Afrikatik etorri zirela Siziliara.

Tuzididesek, gai honi buruz idatzi zuenak, siziliarrak Iberiatik etorriak zirela esan zuen, baina oso nabaria da, aipatzen den pasarteagatik beragatik, Iberiatik mendebaldeko Italia edo Liguria, garai hartan penintsularen zati handi bat hartzen zuena, esan nahi zuela. Berak dio han oskoz hitz egiten zutela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argi estroboskopiko

**Argi estroboskopikoa** abiadura handiz eta aldizka mugitzen diren objektuak geldiro edo mugiezin gisa ikustea ahalbidetzen duen argia da, aldizkako distirak egiten dituena. Ohiko argi komertzial batek 10-150 jouleko energia du, eta milisegundo gutxi batzuk bezain denbora laburrean deskargatzen du, askotan kilowatt batzuen *flash* potentzia ere eraginez. Argi handiagoak erabil daitezke modu "jarraituan", argiztapen oso bizia sortuz.

Argi iturria, normalean, xenonezko flash-lanpara bat da, espektro konplexua eta 5.600 kelvineko kolore-tenperatura duena. Koloretako argia lortzeko, koloretako gelak erabil daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trondos

**Coop Trondheim og Omegn BA** edo **Trondos** Norvegiako Coop Norge-ren kontsumo-kooperatibarik handiena da. Kooperatibak 50 denda kudeatzen ditu eta 100.000 bazkide baino gehiago ditu, Trondheim udalerrian, Malvik udalerrian, Melhus udalerrian, Skaun udalerrian eta Stjørdal udalerrian jarduten duelarik.

Konpainiak bi Coop Obs! kudeatzen ditu, bost Coop Mega, bi Coop S-Nærkjøp, Coop Byggmix bat eta 22 Coop Prix, baita Domus Interiør bat eta Coop Obs bat! Sport eta bi YX Energi erregai-gune. City Lade eta City Syd merkataritza-guneen jabea ere bada.

## Historia 
Trondos 1970eko urtarrilaren 1ean sortu zuten, Trondheim inguruko zazpi kooperatiba **Trondheim og Omegn Samvirkelag** izenarekin batu zirenean. Baina lehen denda 1895ean sortu zuten Hommelviken.

## Kanpo estekak
Androscoggin ibaia

**Androscoggin ibaia**, , AEBetako Ingalaterra Berrian dagoen ibai bat da, Maine eta New Hampshire estatuan. 264 kilometro luze ditu.

New Hampshire estatuko Umbagog aintziran jaio eta Maine estatuko Kennebec ibaian urak isurtzen ditu.
Kontsumo-kooperatiba

[eskuinera|thumb| [Raunds Co-operative Society Limited 1891n sortutako kontsumo-kooperatiba bat izan zen, Raunds-en (Northamptonshire) egoitza zuena, 1891ean sortua.]]
**Kontsumo-kooperatiba** edo **kontsumitzaile-kooperatiba** kontsumitzaileek jabetzako eta demokratikoki kudeatutako enpresa bat da, eta bere kideen beharrak eta nahiak asetzea du helburu.  Kooperatiba horiek merkatu-sistemaren barruan jarduten dute, estatuarekiko independenteki, Elkarrekiko laguntza modu gisa, irabazi ekonomikoa baino zerbitzura bideratuta.  Kooperatiba askok, ordea, irabazi-orientazio maila bat dute. Beste korporazio batzuek bezala, kooperatiba batzuek dibidenduak ematen dizkiete jabeei irabazi edo irabazi garbi guztien zati baten arabera (jabe guztiek normalean zenbateko bera jasotzen dute); edo jabeak egindako erosketa guztien ehuneko baten arabera. Dibidendua jaulkitzen duten ala ez kontuan hartu gabe, kontsumitzaile-kooperatiba gehienek deskontuak eta ondasun eta zerbitzuetarako lehentasunezko sarbidea eskainiko diete jabeei.

kontsumitzaile-kooperatibek askotan kontsumitzaileek jabetzako eta kudeatutako txikizkako saltokien itxura hartzen dute, hala nola elikagai-kooperatibak.  Hala ere, kontsumitzaile-kooperatiba mota asko daude, osasun-laguntza, aseguruak, etxebizitza, zerbitzu publikoak eta finantza pertsonalak (kreditu-kooperatibak barne) bezalako arloetan jarduten dutenak.

Herrialde batzuetan, kontsumitzaile-kooperatibak **kooperatiba txikizkako sozietateak** edo **txikizkako kooperatibak** gisa ezagutzen dira, nahiz eta ez diren txikizkako kooperatibekin nahastu behar, non kideak kontsumitzaileak baino txikizkariak diren.

kontsumitzaile-kooperatibek, aldi berean, kooperatiben federazioak osa ditzakete. Hauek kooperatiba handizkako sozietateen moduan etor daitezke, eta horien bidez kontsumitzaile-kooperatibek ondasunak kolektiboki erosten dituzte handizkako prezioetan eta, kasu batzuetan, fabrikak dituzte. Bestela, kooperatiben federazioetako kide izan daitezke. 

Kontsumitzaileen lankidetza izan da ekonomia kooperatiboaren arloan ikerketa-gune.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cooperatives Europe – ICA Europe eta Europako Kooperatiba Elkarteen Koordinazio Batzordearen (CCACE) plataforma komuna
* Nazioarteko Kooperatiba Aliantza
* Mundu osoko kontsumitzaile-kooperatibak (ICAren sektorea)
* Co-operatives UK, Erresuma Batuko kooperatiba-enpresa guztien erakunde nagusia
* Erresuma Batuko Kooperatiben lineako datu-basea
* ICOS, Irlandako Kooperatiba Erakundeen Elkartea
* Alemaniako optimizazio aholkularitza teknikoa
* ICA Taldea, aholkularitza teknikoa AEBetako kooperatiba-enpresa berrientzat.
* Japoniako kontsumitzaile-kooperatiben Batasunaren webgune ingelesa.
* Elkarlanerako ulermenerako ikuspegi berria
* Wisconsingo Unibertsitateko Kooperatiben Zentroa
* Coopnet-en eguneratze-papera eta ekitaldien datu-basea
* Osasun Kooperatiba Disekzionatzen
* Kooperatibei buruzko oinarrizko dokumentua
* Brazda eta Schediwy (arg.) Nazioarteko Ikerketa Konparatiboa, 1989
Irideszentzia

**Irideszentzia** gainazal jakin batzuen propietatea den fenomeno optikoa da. Gainazal horietan, argiaren tonua angeluaren arabera aldatzen da, hala nola olio-orbanetan, xaboi-burbuiletan, tximeleta baten hegaletan eta laser-diskoaren alde erreproduzitzailean.

## Mekanismoa 
Argiaren islapen ugariek eragiten dute irideszentzia gainazal erditransparente ugaritan, non islapenen fase- eta interferentzia-aldaketek argia modulatzen duten uhin-luzera desberdinen anplifikazio edo atenuazioaren ondorioz. Gainazala argiztatzeko angeluaren arabera, hainbat koloretakoa izango da.

Islatutako izpien uhin-luzerak "fasean" badaude, bata bestea goratuko dute. Fenomeno horri "interferentzia konstruktiboa" esaten zaio, eta kolore irideszenteak sortzen ditu. Aldiz, islatzen diren bi argi-izpiek bata bestearekin "fasez kanpoko" uhin-luzerak badituzte, bigarren izpiak lehenengoaren islapena ezeztatuko du. Fenomeno horri "interferentzia suntsitzailea" esaten zaio, eta kolorearen intentsitatea murrizten du. Interferentzia-baldintzak uhin-luzeraren araberakoak direnez, emandako film batek islatutako argi-intentsitatea nabarmen aldatzen da uhin-luzerarekin. Horrek irideszentzia-kolorearen efektuak eragiten ditu filma argi zuriz argitzen denean. Kolore batzuk islatuagoak dira eta beste batzuk transmitituagoak, beste hitz batzuetan, geruza finak kolore batzuk beste batzuk baino gehiago islatzen ditu. Iratze batzuen hostoen kasuan, *Selaginella willdenowii*ren kasuan bezala, goiko epidermisean geruza finago bat egoteak eragiten du. Geruzak gehiago islatu behar du argi urdina, eta gehiago transmititu argi gorria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mount Mansfield

**Mount Mansfield**, AEBetako Appalacheetako mendi bat da, Vermont estatuan. 1.340 metroko garaiera du.

Vermont estatuko mendirik altuena da eta Green mendietako bigarrena. Abenaki herriko kideekendia sagua gisa deskribatzen zuten.
Marie Gnahoré

**Marie Gnahoré** (1976ko azaroaren 9a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
AEBetako Bidezidor Sistema Nazionala

thumb|350x350px|AEBetako bidezidor nazional sistematen mspa, bidezidor bakoitzaren logostekin.|alt=Map of the United States with trail routes marked and trail logos bordering it
**AEBetako Bidezidor Sistema Nazionala**, , AEBetako eremu babestuetan doazen bidezidorrez osatutako sate nazionala da.

Lau bidezidor mota daude: bidezidor nazional eszenikoak, bidezidor nazional historikoak, bidezidor nazional aisialdikoak eta lotura edo bigarren mailako bidezidor nazionalak.

Denera, herrialde osoan, 11 bidezidor nazional eszeniko, 21 bidezidor nazional historiko, 1.300 bidezidor nazional aisialdiko eta 7 lotura efo bigarren mailako bidezidor nazional daude, bai eta bidezidor nazional geologiko bat.

## Kanpo estekak 
* Partnership for National Trails System
*National Trails System – National Park Service
**National Historic Trails
**National Scenic Trails
**National Recreation Trails
*America's National Trails – U.S. Forest Service
Gurutze-bide

[thumb|Hirugarren geltokia [Junín (Buenos Aires)|Juningo San Ignacio elizan (Argentina).]]

**Gurutze-bidea** (latinez *via crucis*) tradizio katolikoan ohiko debozio eta otoitz ohitura da. Jesus Nazaretekoak haren gurutziltzaketa baino lehen egindako ibilbidea irudikatzen du. 14 geltoki edo etapa ditu.

Sarritan mendietan egoten dira horrelako bideak, tontorreraino edo baseliza bateraino iristen direnak. 

## Geltokiak
# Jesus heriotzera kondenatzen dute (San Mateo 27:26. San Marko 15:15. San Lukas 23:24-25. San Joan 19:16.)
# Jesusek gurutzea zamatzen du. (San Mateo 27:31. San Marko 15:20. San Joan 19:17)
# Jesus lehendabiziko aldiz erortzen da.
# Jesusek haren ama Maria topatzen du. (San Joan 19:25-27)
# Zireneko Simonek gurutzea eramaten laguntzen dio. (San Mateo 27:32. San Marko 15:21. San Lukas 23:26)
# Veronikak aurpegia garbitzen dio Jesusi.
# Jesus bigarren aldiz erortzen da.
# Jesusek Jerusalemgo emakumeak kontsolatzen ditu. (San Lukas 23:27-31)
# Jesus hirugarren aldiz erortzen da..
# Jesusi jantziak kentzen dizkiote. (San Mateo 27:35. San Marko 15:24. San Lukas 23:34. San Joan 19:23-24)
# Jesus gurutzean iltzatzen dute. (San Mateo 27:35. San Marko 15:24. San Lukas 23:33. San Joan 19:18)
# Jesus gurutzean hiltzen da. (San Mateo 27:50. San Marko 15:37. San Lukas 23:46. San Joan 19:30)
# Jesus gurutzetik jaitsi eta amaren besoetan uzten dute. (San Joan 19:38-40)
# Jesus hilobiratzen dute. (San Mateo 27:59-60. San Marko 15:46. San Lukas 23:53-54. San Joan 19:41-42)

## Argazki-galeria

Estaciones_del_Calvario_Iglesia_Nuestra_Señora_de_la_Asunción_(Villamelendro_de_Valdavia).jpg|Palentziako probintziako eliza batean 14 geltokiak.

## Kanpo estekak
*La via crucis (Vatikanoko webgunean).