Sami (herria)

**Samiak** Eskandinaviako iparraldean bizi den talde etnikoa da, **laponiar** ==
ezkerrera|thumb|Saapmi
Samiak Norvegia, Suedia, Finlandia eta Errusia estatuetan sakabanatuta bizi dira, 388.000Km2 zabalerako lurralde batean. Lurralde horretan 2.000.000 biztanle bizi dira eta Sami etniako biztanleak 80.000-100.000 inguru dira. Samien lurraldea Saapmi deitzen da. Saapmiko hiri nagusiak Tromso, Murmansk, Kiruna eta Alta dira.

### **Saapmiren esanahia** 
Saapmi hitza ez du bakarrik Samien lurraldea izendatzen. Horrez gain, Samien kultura, bizitza eta espiritualtasun osoari erreferentzia egiten dio.

== Biztanleak'''Arrantza izan da, hain zuzen ere, Sami gehienen lanbide nagusia. Gaur egun Samien erdia baino gehiago hirietan bizi da. Hirietan bizi direnak Samiak ez direnen antzeko lanbideetan dariote.

Samiar hizkuntzen  hiztunak horrela banatzen dira gutxi gora behera: Norvegian 20000 hiztun, Suedian 10000, Finlandian 2500 eta Errusian 2000.

Literaturan, samieraren aldaerak dialekto bezala tratatuak izan dira, baina horietako seik idazkerarako forma estandarrak dituzte, beraz zilegi da hizkuntza ezberdin kontsideratzea. Estandarizaturiko sei aldaera hoietaz aparte, beste aldaera batzuk daude, baina desagertzeko zorian daude. Soilik hiztun zahar gutxi batzuek hitz egiten dituzte.

Samieran lehenengo idazle garrantzitsua Paulus Utsi izan zen. Guden arteko garaian Samieraz poemak idazten hasi zen, baina 1970 urterarte ez zituzten argitaratu. Utsik Sami nazioaren etorkizunaren inguruko ikuspuntu ezkorra adierazi zuen. Oraintsuagoko garaietan, Nils-Aslak Valkeapäären lana azpimarratu behar da. Artista multifazetikoa, Poesia, musika eta argazkilaritza uztartzen ditu.

Beraien sinesmen tradizionalen arabera jainkoez inguratuta gaude. Lurrean, zeruan, itsasoan, mendietan eta batez ere harkaitz eta zuhaitzetan aurkitzen dira. Samiek uste dute hiltzen direnean ez dutela inora bidaiatzen, baizik eta beraien azpian dagoen dimentsio paralelo batera mugitzen direla.

## Samiak zineman 
“Ellos eatnu - La elva leve” (“Dejad que el rio fluya” gazteleraz) 70ko hamarkadan   kokatzen da. Filmak Samiak hidroelektrikoen kontra eramandako borroka  kontatzen du. Samiak pairatu duten arrazakeria agerian uzten da eta pertsonaia nagusiaren kontzientziazio prozesua erakusten da. 

Sami Blood-30ko hamarkadan kokatzen da. Elur-orein artzaintzara dedikatzen den familia baten barne jaiotako bi ahizpen istorioa kontatzen da, baina batez ere bere Sami izaera ukatzen duen ahizparen ikuspuntutik. Suediar gizartearen arrazakeria eta horrek Samiengan eragiten duen auto gorrotoa erakusten da. Garai horietan Samientzak egindako eskola bereizitak eta estatuaren politika arrazistak eta asimilazionistak erakusten dira.

== Aitorpena eta autodeterminazioa.

Hala ere, hirurogeita hamarreko hamarkadan gauzak aldatzen hasi ziren. Autonomia eta autogestioari buruz hasi zen hitz egiten, eta nortasun kolektibo samia berreskuratzeko prozesua gertatu zen. Gazte mugimendu oso indartsu bat sortu zen. Mugimendu hau Samiek pairatu zuten diskriminazioagatik kalte ordainak exijitu zituen eta indigenen eskubideei buruz hitz egiten hasi zen.

Mexikorekin batera, Norvegia Lanaren Nazioarteko Erakundea(LANE)ren 169 ituna sinatzen lehenengo herrialdea izan zen, 1990ean. Bertan Samia jatorrizko herria dela aitortzen du eta bere eskubideak ezartzen ditu.

Azkenik, Sami herriaren parlamentuen sorrera eta aitorpena(Finlandian 1973an, Norvegian 1989an eta Suedian 1993an sortu zen), Samien altxamendu politiko eta kulturalaren lorpen garrantzitsuenetarikoa izan zen.

## Borrokak 
Sami herriak duen arazorik larriena lurraren erabilera historikoa da. Samiek ez zuten jabetza pribaturik eta ez zituzten aztarna nabarmenak utzi naturan. Horren ondorioz, lur erabileraren inguruan elur-oreinen artzainen eta interes pribatu eta publikoen arteko  gatazkak ohikoak dira. Jabetza pribatua amankomunean kudeatzen diren lurrak baino gehiago errespetatzen denez, elur-oreinen abeltzaintzarako bideratzen diren lurrak etengabe behera doaz, errepideak, hidroelektroak eta meategiak gero eta lur eremu handiagoa hartzen baitute. Horregatik Samien borroka lurraren defentsan funtsezkoa da.

Samien aurreko belaunaldiak, beraien lurrak eta ibaiak salbatu nahian, meatzaritza eta zentral hidroelektrikoen kontra borrokatu ziren. Gaur egungo Samiak, berriz, beraien elur-oreinek zeharkatzen dituzten lurretan parke eolikoak eraikitzearen kontra borrokatzen dira. Beti ere kolonialismo berdearen aurkako borroketan egon dira. Samien bizitzak jasangarriak direla aldarrikatzen dute.

Garrantzia handia duen beste borroka bat hizkuntzaren berreskurapenarena da. Gaur egun, belaunaldi gazteen artean kontzientzia handia dago hizkuntzaren inguruan, eta gogoak eta aukerak dituzte beraien gurasoei ukatutako hizkuntzak ikasteko. Borondatea badago, egunerokoan erabiltzen ez den hizkuntza bat berreskuratzea saila bada ere. Hala ere, hizkuntzaren erabilera handitu da eta hainbat haurrentzat beraien ama hizkuntza da. Horrez gain, zenbait udalerri elebidun izendatu dira. Beraz ofiziala den informazio guztia bi hizkuntzetan egon behar da ( Adibidez Norvegiarra eta Samia, Norvegiako kasuan).

### Ezkerraren jarrera 
Samiek ez dute tradizionalki herri nordikoen ezkerra eta ezker muturraren babesa izan, beste herrialde batzuetan gertatzen den bezala(AEB, Australia, Zelanda Berria). Oraindik aurreiritzi arrazialak agerikoak dira eta herri askotan samiera ofiziala izatea arbuioa sortzen du. Baina hori horrela izanda, Sami mugimendu berri bat azaleratzen ari da.  Borroken eta prozesu nazional eta internazionalen ondorioz, Samien nortasunekiko harrotasun eta begirune handiagoa dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Finlandiako Sami Lurraldea

## Kanpo estekak 
*  Iraultza Isila. Argia aldizkarian argitaratutako erreportajea