Engracia Del Río de la Vega

**Engracia del Río** **De la Vega** (Aspariegos 1909 - Zamora 1936)  Zamorako  Fermosellen, Espainiako Bigarren Errepublikan irakasle lanetan aritu zen maistra, atxilotu, espetxeratu eta fusilatu egin zuten Franco jeneralaren 1936ko Espainiako Estatu Kolpean. 

## Biografia 
Engracia del Rio Zamorako probintziako herri txiki batean jaio zen, Patricio del Río eta Encarnación de la Vegaren alaba, lau anai-arrebetan zaharrena izan zen. Zamorako Eskola Normalean Magisteritza ikasi zuen eta 1932an oposizio bidez Maistra Nazionalaren gradu profesionala eskuratu zuen.

## Ibilbidea 
### Maistra 
Zamorako Fermoselle udalerrian irakasle aritu zen 1934tik, 1936an hil zuten arte. Eskola herrikoi eta laikoan oinarritutako proiektu pedagogikoa defendatzen zuen, Irakaskuntza Instituzio Librean inspiratua.

Analfabetismoaren aurka lan egiten zuen, batez ere landa-eremuan, bertakoa baizen analfabetismo tasarik altuena. Etxean lagundu behar zuten eta eskolara joaterik ez zuten haurren eskola-absentismoari aurre egiteko, berriz, gaueko eskolak ematen zituen.  

Engracia del Río garai hartako maistrarik ezagunena zen Fermosellen, eta Zamora osoan garrantzi handiena zuena; horregatik, probintziako lehen emakumeetakoa izan zen atxilotu, espetxeratu eta eraildakoa.

Bere modernitatea eta kosmopolitismoa Luis Cortés Vázquezen *Donde Sayago termina: Fermoselle* liburuan islatzen da.

### Sindikalista 
Zamorako UGTko Irakaskuntzako Langileen Espainiako Federazioan afiliatu zen (FETE, UGT).   

Kezka politikoak zituen neska gazte bat izan zen. Zamorar Ikasleen Elkarte Profesionalean (APEZ-FUE) militatzen zuen, eta Irakasle Saileko kide izan zen Zamorako Irrati Komunistaren fundazioan 1933ko azaroan. Zamorako probintzian Irakaskuntzako Langileen Federazioa (FETE-UGT) sortzeko ere lan egin zuen, Herri Unibertsitatearen sorreran elkarrekin lan egin zuten irakaskuntzako beste lankide batzuekin batera, hala nola Gabriel Fernández Llamero, Luis Díez edo Amado Hernández, eta Valentín Ferrero, Antonio Fernández edo Ricardo Reguilón.

### Zamorako Herri Unibertsitatea 
1933ko maiatzean, Zamorako Herri Unibertsitatean lehendakariorde eta koordinatzaile gisa parte hartu zuen, hezkuntza langile-klasera zabaltzeko helburuarekin. Unibertsitate horiek Argentinan izan zuten jatorria 1918an eta herrialde askotara zabaltzen hasi ziren. Engracia del Ríok berak egonaldia egin zuen bertan.

Engracia del Río garai hartako talde errepublikanoetako kide izan zen, Pedro Sanz, Matías Bueno, Manuel López Riesco eta José Salgadorekin batera. Aldi berean PCEko eta *Federación Universitaria Escolar* (*FUE*) alderdietako militante-kideak ziren, Jose Ferrero edo Amado Hernándezekin eta baita ere medikuntzaren sektoreko profesionalak ziren, Felipe Anciones eta José Garrote Tempranorekin batera.

### Esperantoa 
Engracia del Ríok prestakuntza kultural handia zuen, esperantozko intelektual zamorarren taldekoa izan zen, esperantozko hizkuntza praktikatzen eta sustatzen zutenak. Hauen artean, besteak beste, Amado Hernández Pascual, Antonio Pertejo Seseña, edo Esperanto Luis Martin (Esperanto izena hartu zuen berea aldatuta). Hauen egitekoa Zamora hiriburuan eta probintziako herrietan dibulgazio-hitzaldiak eta ikastaroak antolatzea zen .

## Hilketa eta arazketa 
1936ko abuztuaren 26an, gobernadore zibilak kargutik kendu zuen beste 127 maisu/maistrarekin batera.

1936ko irailaren 27an Zamoran eskola errepublikarra hiltzat ematen da. 900 maisu/maistra baino gehiago araztu zituzten probintzian, 139 zigortu eta 40tik gora hil. Zamora ere ez zen libratu Espainiako magisteritzaren arazketa frankistatik.

Maistra errepresaliatuek emakume moderno, autonomo eta konprometituaren eredua ordezkatzen zuten, elkarte, alderdi politiko eta sindikatuetan aktiboki parte hartzen zuena eta erregimen frankista gaitzesten eta borrokatzen zuen eredua. Engracia emakume independente eta kosmopolita, mota honen prototipoa zen.

Estatu Kolpea garaile aterata Zamorako espetxe probintzialean atxilotu eta espetxeratu zuten, non «era guztietako abusu eta irainak» jasan zituen, 1936ko irailaren 27an espetxeko «saka» batean hil zuten arte. Berarekin batera haurdun zegoen 26 urteko Graciliana Calvo Toledo ziegakidea ere erail zuten. Hauekin hasi ziren espetxe probintzialeko emakumeen *saka* beldurgarriak egiten. Bi egun geroago Maria Salgado eta Carmen Iglesias erail zituzten eta askoz gehiago jarraituko zuten hauen segidan.

Engracia del Río de la Vega hilda zegoela jada, Ondasunen Konfiskazio eta Erantzukizun Politikoen prozeduren pean jarri zuten eta arazketa-espedienteak ezarri zizkioten.

Araztegi Batzordeak kargu hauek ezarri zizkion: jarduera profesional gaitzesgarria, proselitismo komunistatik hurbil dagoen jokabide sozial txarra eta arriskutsua, oso jokabide gaitzesgarria eta PCEn eta FETE-UGT sindikatuan afiliatua izatea. Horregatik guztiagatik, 1937ko ekainaren 12an erabaki zuten behin betiko kargugabetzea, nahiz eta aurreko urtean eraila izan.

Bere aurkako txostenak erretoreak, Guardia Zibileko komandanteak eta Fermoselle eskuineko bizilagunek sinatu zituzten.

Zamorako hilerriko San Clementeko kuartelean lurperatu zuten, Graciliana Calvo (26 urte), María Salgado (23 urte) eta Carmen Iglesias (17 urte) lankideekin batera. Ondoren, gorpuzkiak Zamorako hilerriko hezurtegira pasatu zituzten, eta urtero lore eskaintza egiten diote bertan apirilaren 14ean, Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren egunean.

## Bibliografia 
*Donde Sayago termina: Fermoselle*. (1995) Luis Cortés Vázquez. ISBN:978-84-85664-70-2.

*La depuración franquista del magisterio nacional en el norte de Zamora (1936-1943)*.  Lucio Martinez Pereda.  «Ledo del Pozo» Ikasketa Benaventanoen Zentroa.

*Muerte y represión en el magisterio de Castilla y León*.  Enrique Berzal de la Rosa, Javier Rodríguez González.

*La represión de postguerra en León. Depuración de la Enseñanza, 1936-1943*, Santiago García editor, León.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak