open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lactarius cyathuliformis

***Lactarius cyathuliformis*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila eta gero zabaltzen joaten da, pixka bat deprimitua, zilborra gogorarazten duen erdiko papila batekin beti. Ertza bat eginda beti eta erregularra, ale helduetan krenatua. Azal lehorra eta opakua, zimurtsua edo ertzerantz ildaskatua, arre-fuliginoso kolorekoa edo arre-arrosa kolorekoa, tonu okre-laranja kolorekoetara koloregabetuz. 

**Orriak:** Apur bat dekurrenteak, sabeldunak eta zabal, lamelulekin, ale gazteetan krema kolorekoak edo okre-laranja kolorekoak, zahartzean ilunduz joaten dira.

**Hanka:** 1 eta 4 cm bitarteko luzerakoa eta 0,5 cm inguruko lodierakoa, oinarrian loditua, zimurtsua, kolore aldakorrekoa, okre-laranja, arre-horixka edo arre-laranja kolorekoa, arre-oliba antzeko koloreko esfumatura batzuekin.

**Haragia:** Mehea eta oso urria, harroa, krema-haragi kolorekoa edo krema laranja kolorekoa, usain ahula, pixka bat gomarena, zapore gozoa. Latexa, nahiko urria, zuria, urtsua, isolatuta krema horixka bihurtzen da denbora baten ondoren. Gozoa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Oso hurbil dauden eta inguru alpinoetan hazten diren espezie txikiekin nahas daiteke, baina kapelan duen papila bereizgarriagatik ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Espezie alpinoa da, zohikaztegietako eremuetan goroldioaren azpian hazten da.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mike Weston

**Michael Philip Weston** (Durham, 1938ko abuztuaren 21a – 2023ko abenduaren 24a) ingeles errugbilaria izan zen, zabaltzaile eta erdiko postuetan aritzen zena.

Errugbian jokatu zuen Durham City RFC taldean eta kriketean Durham County Cricket Cluben. 29 partida jokatu zituen Ingalaterrako errugbi selekzioarekin 1960 eta 1968 artean, eta entsegu bat eta drop bat egin zituen. Ingalaterrako selekzioko kapitaina izan zen bost aldiz, horietako hiru 1963an Ingalaterratik Australiara egindako biran eta bere azken bi partidetan. 1962an British and Irish Lions taldeak Hegoafrikara eta 1966an Australia eta Zeelanda Berrira egindako biran parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Plastiko pelletek eragindako kutsadura

thumb|250px|Plastiko pelletak izadian. Kutsadura mota bat dira.
thumb|250px|X-Press Pearl karga-ontzia.

**Plastiko pelletek eragindako kutsadura** itsasoko kutsadura mota bat da, eskala handiko objektu plastikoak fabrikatzeko erabiltzen diren partikuletatik sortutako hondakinek eragindakoa. Plastikozko bolatxoak dira, polietilenoarekin, polipropilenoarekin, poliestirenoarekin edo bestelako plastiko konposatuekin egiten dituzte, lehengai gisa erabiltzeko. Bolatxo forman garraiatzen dituzte. Objektu plastikoak pelletak galdatzeko prozesu baten bidez fabrikatzen dira, eta, normalean, fabrikazio- eta garraio-etapetan granuluak galtzen dira.

Plastiko pelletak dira itsas hondakinen iturri nagusietako bat. Kaliforniako Orange konderriko hondartzetako hiru hilabeteko ikerketa batean, ikertzaileek hondartzako kutsatzailerik arruntena zirela aurkitu zuten.

## Kutsadura 
Plastiko hauek mundu osoko ibai, hondartza eta aintziretako ertzetan ikus daitezke.

1970eko hamarkada inguruan erregistratu zen lehen aldiz hondartzetan, kutsadura gisa, baina erabilera lehenago erregistratu da, 1940ko eta 1950eko hamarkaden inguruan. Bolatxoak modu askotara iristen dira ozeanora, baita garraioko ustekabeko isuriak ere, eta azkar mugitzen dira, haizeak eramateko bezain txikiak baitira eta uretan ere flotatzen baitute. Ingurunean geratu ahala, deskonposatzen eta are txikiago bihurtzen jarraitzen dute, mikroplastikoak sortuz.

### AEBn, 2018an 
Kamioi istripu baten ondorioz, urdin distiratsu koloreko pelletak askatu zituzten Pocono Creeken eta Lehigh Valleyko (Pennsylvania) ibai-bideetan.

### AEBn, 2020an 
Abuztuaren 20an, ekaitz elektriko batean, Asiatik zetorren 25 tona pellet zeramatzan edukiontzi bat erori zen CMA CGM Bianca ontzitik Mississippi ibaira, New Orleansen. Ez zen garbiketa ofizialik egin. Material arriskutsuen isuriak kostaldeko guardiaren eskumenpean daude, baina pinportak ez daude material arriskutsu gisa sailkatuta.

### Sri Lankan, 2021an 
2021eko ekainaren 2an, X-Press Pearl karga-ontzia Sri Lankako kostaldearen aurrean hondoratu zen, produktu kimikoak eta mikroplastikoak isuri zituen eta herrialdearen historiako ingurumen-hondamendirik larriena eragin zuen.

### Galizian eta Portugalen, 2023an 
Abenduaren 8an, itsasontzi batek zamaren zati bat galdu zuen Atlantikoan: uretara erori zitzaion kontainer bat, Viana do Castelo parean —kostaldetik 80 bat kilometrora—, Portugalgo iparraldean. Itsas korronteek azkar zabaldu zituzten uretara jausitako plastikozko bolatxoak. Abenduaren 13an, lehen bolatxoak agertu ziren Ribeiran (Galizia), eta hilabeteko epean, Galiziako kostalde gehienean zabaldu ziren bolatxo horiek, Asturiasko (Espainia) kostaldean ere ikusi zituzten. Espainiako Ingurumen auzietarako Fiskaltzak ikerketa bat egin zuen. 

Itsasontziaren armadoreak emandako datuen arabera, itsasora eroritako kontainerrak plastikozko bolatxoen mila zaku zituen, eta, zaku bakoitzak 25 kilo zituenez, 25.000 kilo inguru plastiko izan litezke itsasora jausitakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Nurdie Patrol wegunean. Kutsadura mota honi eskainitako webgunea.
María Josefa Jiménez Cisneros

**María Josefa Jiménez Cisneros** (Cádiz, 1916ko urtarrilaren 7a – Ibidem, 2002ko urriaren 10a) arkeologo espainiarra izan zen, Cádizko lehen arkeologotzat jotzen dena, eta Cádizko mapa arkeologiko bat egin zuen lehena.

## Ibilbidea 
Jimenez Filosofia eta Letretan, Filologia Klasikoan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Complutensean (UCM) 1948an. 1940ko eta 1970eko hamarkaden artean, Jiménez Cádizko historiaren eta arkeologiaren ikertzailea izan zen, eta Cádizko Ikasketen Institutuko kidea. Gainera, bere liburutegia antolatzeaz arduratu zen. 

1950eko eta 1970eko hamarkaden artean, Cádizko arkeologia klasikoaren aitzindaritzat jo zuten, eta haren azterketek garai punikotik musulmana hartu zuten.

## Aintzatespenak 
* Cádizko Unibertsitateko Liburutegi Birtualari "Josefa Jiménez Cisneros" deitu zioten bere omenez.

## Argitalpenak 
* Jiménez Cisneros, M.J. 1958. *Beobachtungen an* ein Tapferbezirk bei Puerto Real, Provinz Cádiz. *Germania*, 36: 469-475.
* Jiménez Cisneros, M. J. 1960. *Miscelánea epigráfica*. Cadizko hileta-inskripzio argitaragabeak.  *Emerita* 32: 295-304.
* Jiménez Cisneros, M. J. 1971. *Historia de Cádiz en la Antigüedad.* Cadizko Azterlan Historikoen Institutua. Probintziako Diputazioa. Jerez-Cadiz.

## Bibliografia 
* Ruiz Castellanos, A. *La colección de M. J. Jiménez Cisneros, un fondo por explorar*. UCA artxiboko funtsen ikerketa-koadernoak. 1: 62-75.

## Erreferentziak
Yaoi

thumb|*Yaoi* ilustrazio baten adibidea, muxukatzen ari diren bi gazterekin.
**Yaoi** (), *Yama nashi*, *ochi nashi*, *imi nashi* hitzen kontrakazioa («klimaxik gabe», «amaierarik gabe» edo «zentzurik gabe»),​ ezagunago wasei-eigo izendapenarekin, **Boys Love** (ボーイズ ラブ, *bōizu rabu*)​ edo **BL** siglak (ビーエル, bīeru),​ telesailak, filmak, anime, manga edo fikziozko telesailak eta antzeko ekoizpenak dira, argumentu nagusia harreman erotiko edo sexuala erakusten duten bi gizonezko dituena. Jatorriz, nagusiki emakumezkoak ziren ikus-entzuleei zuzendutako lanak ziren, *dōjinshi* (同人誌?) moduko manga auto-ekoiztuak, jarraitzaileek eurek sortuak. Haien sortzaile nabarmenenak emakumeak izan dira, gizon homosexualentzako bestelako irudikapen homoerotikoetatik bereiziz, nahiz eta pixkanaka gizonak ere erakarri dituen, irakurle gisa edo sortzaile gisa. 

«Boys' love» eta «BL» dira Japonian eta Asiako zati handi batean gehien erabiltzen diren terminoak, nahiz eta gaizki erabiltzen diren terminoak izan; izan ere, termino horiek ez dute beti izaera sexuala adierazten, «Yaoi (やおい?)» terminoak adierazten duen moduan. Gizonezko helduei bereziki zuzendutako istorioei *bara* esaten zaie eta Yaoi generotik bereizitako generotzat hartzen da. Jarraitzaileek adierazten dute hori pertsonaien edertasunari, argumentuen interesari edo maitasuna eta erromantizismoa irudikatzeko moduari zor zaiola. Fenomenoa aztertzen duten zenbait autorek diote normala dela emakumeak erakartzea maitasunak eta gizonen arteko sexu-harremanek.

Generoa Japonian sortu zen 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadaren hasieran, «neskentzako komikiak» izeneko *shōjo*aren azpigenero gisa. Maiz, manga eta anime konbentzialen parodiak ziren, sail ezagunetako pertsonaia maskulinoak sexu-jardueratan jarrita. «Mutilen arteko maitasuna» Japoniako argitaletxeek 1990eko hamarkadan termino orokor gisa hartu zuten, gizonen arteko maitasun istorioak merkaturatzeko. Zabalkunde eta presentzia orokorra sendoa da, eta 1990eko hamarkadaz geroztik zabaldu da nazioartean, lizentzien eta banaketaren bidez, bai eta lizentziarik gabeko Interneteko zirkulazioaren bidez ere. Yaoi lanak, kultura eta fandoma mundu osoko akademiko eta kazetariek aztertu eta eztabaidatu dituzte, eta presentzia nabarmena dute Txinan, Taiwanen, Hego Korean, Thailandian edo Filipinetan.

Pertsonaia nagusiak ohituraz egokitu izan zaizkio *seme*aren estereotipoari («aktiboa» edo figura nagusia) eta *ukea*ri («pasiboa» edo irudi otzana). Yaoi materialak ia beti aurkezten ditu maitasun-harremanak gizonezko pertsonaien artean, eta eduki homoerotikoa izan dezake. Normalean gazteak dira protagonistak, baina pubertaroa pasa dutenak ere izan daitezke. Gazteagoak badira protagonistak, orduan *shotacon* deitzen da generoa. Yaoirekin lotutako kontzeptu eta gai batzuk gizon androginoak dira, *bishοnen* izenekoak. Argumentuetan pisu gutxi duten pertsonaia femeninoak ere egon daitezke, eta homofobia ohiko gaia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mari Carmen Montoya Azkuna

**Mari Carmen Montoya Azkuna** (Zornotza, Bizkaia, 1925eko apirilaren 1a - *Ibidem,* 2024ko urtarrilaren 8a) emakume aitzindaria izan zen, farmazialaria ogibidez eta herriko hainbat elkartetako partaide aktiboa.

## Ibilbidea 
### Farmazialari 
1940ko hamarkadaren amaieran ikasketak egin zituen Santiago de Compostelan (Galizia) eta hango komentu batean bizi izan zen. Bera zen Galiziatik kanpokoa zen pertsona bakarra komentuan. Xakea gustatzen zitzaion moja bat zegoen eta harekin jokatzen zuen. Mari Carmenen esanetan:*Bakardadeari aurre egiteko modua izan zen. Nire aitari ere gustatzen zitzaion xakea, eta jokatzen zuen, baina batez ere Galiziako urte haietan zaletu nintzen xakera, eta harrezkero mantendu egin dut.*Ikasketak amaitu ondoren jaioterrian kudeatu zuen *Montoya* izeneko bere farmazia urte luzez, harik eta erretiroa hartu zuen arte.

### Xake taldea 
Zornotza xake taldeko lehendakaria izan zen 40 urtez eta bere ezagutza familiari helarazi zion, non bilobetako bat Bizkaiko txapeldun izatera iritsi zen.Bere ekimenari eta lanari esker, belaunaldi askotako gazteek xakean aritzeko aukera izan dute Zornotzan.Azken aldian, klubeko ohorezko presidentea izan zen. Montoyaren biloba den Jon Asel Goiriak ordezkatu zuen Mari Carmen klubeko presidentetzan.

### Bestelakoak 
Montoya emakume aktiboa eta oso parte-hartzailea izan zen Zornotzan. Boluntarioa zen Caritasen eta alargunen elkartean, eta hitzaldiak ematen zituen emakumeen kolektibo batean.

Ez zen oso jaizale bere esanetan, Beethoven zalea gehiago. Opera eta kontzertuak  asko gustatzen zitzaizkion. Maiz joaten zen Euskalduna jauregira bere semearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Martos

**Antonio Martos Aguilar** (Guadalcázar, 1946ko azaroaren 27a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1970etik 1977ra.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1966**
* Borras Garaikurra
**1969**
* Lleidako Itzulia
* Toledoko Itzuliko etapa bat
**1970**
* 10. Nafarroako Itzulian

### Professionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan  
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Antonio Martos - *SitiodeCiclismo.net*
José Miguel Bengoa

**José Miguel Bengoa Ojanguren** (Angiozar, 1947ko maiatzaren 5a) gipuzkoar txirrindulari ohia da, profesionala 1972 eta 1973 artean.

## Palmaresa 
**1971**
* 4. Nafarroako Itzulian
**1972**
* 8. Manuel Galera Memorialean
**1973**
* Errioxako Itzuliko etapa bat
* 9. Aragoiko Itzulian

## Taldeak
* Kas-Kaskol - (1972-73)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* José Miguel Bengoa – *FirstCycling.com*
Francesco Romano (txirrindularia)

**Francesco Romano** (Vittoria, Sizilia, 1997ko uztailaren 9a) italiar txirrindulari ohia da. 
## Palmaresa
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Antonio Martín Velasco

**Antonio Martín Velasco**, (Madril, 1970eko maiatzaren 24a - Torrelaguna, 1994ko otsailaren 11) txirrindulari espainiarra izan zen. 1993ko Frantziako Tourreko Gazteen sailkapeneko irabazlea, Amaya Seguros taldean. Anaia gaztea David ere, txirrindulari profesionala izan zen.

Etorkizun oparoa izango zuelakoan, 1994ko denboraldiaren hasieran, Banesto taldearekin fitxatu zen. Zoritxarrez, 1994ko otsailaren 11n, Antonio entrenatzen ari zela hil zen, furgoneta baten atzerako ispiluak buruan jo baitzuen, behar zen tartea errespetatu ez zuelako.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1988**
* 2. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan (junior)
**1991**
* Iberduero Saria
* Udaberri Saria
* Tarragonako Itzulia
* 5. Nafarroako Itzulian eta etapa bat
* 2. Zamorako Itzulian
* 4. Balentziaga Memorialan

### Profesionaletan 
**1992**
* Hucha de Oro
* 2. Murtziako Itzulian
* 2. Ordiziako Klasikan
* 2. Errioxako Itzulian
* 3. Kataluniako Voltan
* 6. Gaztela eta Leongo Itzulian
* 7. Galiziako Itzulian
* 8. Aragoiko Itzulian
**1993**
* Frantziako Tourreko Gazteen sailkapena 20px
* 2. Guadarramako Mendateetako Klasikan
* 3. Gaztela eta Leongo Itzulian
* 3. Kataluniako Voltan eta etapa bat
* 8. Algarveko Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Marina Stepanova

**Marina Stepanova**, **Marina Makeyeva** (Sobietar Batasuna, 1950eko maiatzaren 1a) sobietar atleta ohia da, eta 400 metro hesi-lasterketan espezializatua. 1986an Europako txapelduna izatea lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
1986ko Europako Atletismo Txapelketan, urrezko domina irabazi zuen 400 metro hesietan; 53.32 segundoko denbora egin zuen eta munduko errekorra izan zen. elmugara iritsi zen Sabine Busch eta Cornelia Feuerbach (brontzezko domina, 54.13 s) alemanen aurretik. 

### Marka pertsonalak 
Bere marka pertsonalik onena hauexek izan ziren:

400 metro hesietan, 1986ko irailaren 17an lortu zuen Taskent-en, 52.94 segundokoa; 

400 metroan, 54.78 segundokoa da, 1987ko martxoaren 6an Indianapolin (AEB) lortutakoa.

## Palmaresa 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gris marengo

**Gris marengoa** tonu grisa edo urdina da. Batzuetan, asfalto heze baten kolore bezala deskribatzen dute. Oihalgintzan, normalean oihalaren koloreari egiten dio erreferentzia marengoak, eta beltza edo marroi iluna esan nahi du, zurizko hari txikiak dituena. Batzuetan hitza hari zuridun oihal beltzari dagokio.

## Historia
Marengo izena XVIII. mendean agertu zen Europan, motots zuriak zituen oihal marroi ilunari deitzeko. Hasiera batean, oihal hori Italia iparraldeko Spinetta Marengo herrian egiten zuten. Frantzian, koloreak  () zuen izena. 1800eko ekainaren 14ko Marengoko guduaren ondoren, non Napoleon Bonaparteren tropek austriar armada garaitu zuten, marengoa hari zuri edo grisezko ukituak zituen oihal gris edo beltz izatera pasa zen. Kolore hau Bonapartek modan jarri zuen beroki gris batekin lotu zen. Napoleonen gerra-zaldi ospetsuak ere "Marengo" zuen izena.

Sobietar Batasunean zenbait uniformetarako erabili zuten. 1921ean, Itsas Armadako uniformeetarako kolore hautatu zuten. 1923an, sobietar Militsiyak marengo koloreko uniforme berriak jaso zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malcolm Price

**Malcolm Price** (Pontypool, 1937ko abenduaren 8a – 2024ko urtarrilaren 6a) 1950eko eta 1960ko hamarkadetako galestar errugbi jokalaria izan zen.

Pontypool RFC taldeko erdiko postuan jokatu zuen hamabosteko errugbian. Bederatzi partida jokatu zituen Galesko errugbi selekzioarekin eta beste bost British and Irish Lionsekin Australia eta Zeelanda Berrirako biran.

1962an kirolez aldatu zen, hamahiruko errugbira, eta Oldham, Rochdale Hornets eta Salford taldeekin jokatu zuen. Britainia Handiko selekzioarekin ere jokatu zuen.

## Erreferentziak
Frans Janssens

**Frans Janssens** (Turnhout, 1945eko irailaren 25a – Lier, 2024ko urtarrilaren 8a) belgikar futbolaria izan zen.

Lierse SK taldeko eta Belgikako futbol selekzio nazionaleko jokalaria izan zen. 1970eko Munduko Futbol Txapelketan eta 1972ko Europako Futbol Txapelketan parte hartu zuen, eta bigarrenean brontzezko domina lortu zuen.

## Palmaresa 
**Lierse SK**
* Belgikako futbol kopa: 1968-69
**Belgika**
* Europako Futbol Txapelketa:  1972, brontzezko domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gris perla

**Gris perla** edo **gris argia** tonu grisa da. Zilar kolore argia dela esan daiteke. Koloreen nahasketa gehigarrietan (adibidez, telebistetan eta ordenagailu-pantailetan), gris perla hiru kolore primarioak nahastuz sortzen den kolore tertziarioa da. Ostutako koloreen nahasketan (adibidez, inprimatzeko teknikan) gauza bera aplikatzen da teorian, baina praktikan beltz pixka bat bakarrik erabiliz gris argi bat sortzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linda Keough

**Linda** **Keough** jaiotzaz, ezkontzaz **Linda Staines** (Hackney, Erresuma Batua, 1963ko abenduaren 28a) britainiar atleta izan zen, 4x400 metroko proban espezializatua, eta 1993an munduko brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol-lasterketa 
Stuttgart 1993ko Munduko Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen 4x400 metroko erreleboetan, 3:23,41 segundoz, eta helmugara iritsi zen Estatu Batuen eta Errusiaren atzetik. Taldeko kideak Phylis Smith, Tracy Goddard eta Sally Gunnell izan ziren.

## Palmaresa 
## Errekorrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gris altzairu

**Gris altzairua** tonu grisa da, neutro edo hotz samarreko ñabardura duena, altzairuaren kolorea gogora ekarriz. Izen hau dekorazioan, oihalgintzan eta papergintzan erabiltzen dute. 1827an Frantzian jada izen hori erabiltzen zuten.

Altzairu koloreak, heraldikan, grisa adierazten du bere ñabardura guztietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gris Perla

**Gris Perla** heavy-rock talde bizkaitarra izan zen, Sestaon sortutakoa.  1989an Pedro de la Osa (ahotsa eta gitarra), Josu Villanueva (gitarra), Jacin Calvo (baxua) eta Koldo Mikel Pizarro (bateria) sortu zuten. 1995ean disolbatu eta taldekide bakoitzak norabide ezberdinak hartzen zituen: MDH (Miel De Hiel), Yahve, Beltzak, Conflict Noise, Bulldozer, Kubricken Stand eta Parabellum bezalako taldeetan parte hartu zuten. 2005ean berriro elkartu ziren eta, hurrengo urtean, *Made in Bilbo* zuzeneko LPa grabatu zuten.

## Diskografia 
* *Siempre gris* (1991, Edigal)
* *Con mucho cariño* (1993, Edigal)
* *Soy Humano* (1995, Edigal)
* *Made in Bilbo* (2006, autoekoizpena, zuzenekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Rieger

**Silvia Sabine Rieger** (Hinte, Alemania, 1970eko azaroaren 14a) alemaniar atleta ohia da, eta 400 metro hesi-lasterketa proban espezializatua. 1998an Europako brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
1994ko Europako Atletismo Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen 400 metro hesietan, 54,68 segundoz, eta Sally Gunnell britainiarraren atzetik eta Anna Knoroz errusiarraren (brontzea) aurretik iritsi zen.

Lau urte geroago, 1998ko Europako Atletismo Txapelketan, brontzea irabazi zuen proba berean, 54.45 segundoz, eta helmugara iritsi zen Ionela Târlea errumaniarraren eta Tetyana Tereshchuk ukrainarraren atzetik (zilarra 54,07 segundorekin).

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Woesear iraultza

**Woesear iraultza** biziaren zuhaitz filogenetiko kontzeptuaren progresioa izan zen, bi dibisio nagusitatik (Prokarya eta Eukarya) orain Bacteria, Archaea eta Eukaryota gisa sailkatutako hiru eremutara. Domeinu berria Carl Woese biofisikariak 1977an egindako lanetik sortu zen, Woeseren dogma izendatutako biologia ebolutiboaren printzipiotik abiatuta. Bertan esaten denez, RNA erribosomikoaren (rRNA) bilakaera beharrezkoa izan zen bizimodu modernoen eboluziorako. Hiru domeinuko sistema orokorrean onartu den arren, Woeseren aurkikuntzaren hasierako proposamenari kritikak egin zizkion komunitate zientifikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katharine Merry

**Katharine Merry** (Dunchurd, Erresuma Batua, 1974ko irailaren 21a) britainiar atleta ohia da. 400 m-ko proban espezializatua dago, eta 2000. urtean brontze olinpikoko domina lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Sidneyko 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan 400 metroko brontzezko domina irabazi zuen, 49,72 segundoz, eta Cathy Freeman australiarraren eta Lorraine Graham jamaikarraren (zilarra) atzetik iritsi zen.

Kirola utzi ondoren erreportari jardun du.

## Nazioarteko txapelketak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Agredano González

**Carmen Agredano González** (La Coronada de Fuente Obejuna, Kordoba, 1956ko ekainaren 16a) Filologia hispanikoan lizentziatua, Andaluziako poetisa, abeslari eta konpositorea da.

Kuban egon zen bitartean, *Nana de la Hierbabuena* poema idatzi eta Benito Zambranori bidali zion; *La voz dormida* filma ari da filmatzen, Dulce Chacónen izen bereko nobelan inspiratuta. Zuzendariak filmerako melodia bat sortzeko eskatu zion eta emaitza zambra erritmoa duen  nana flamenkoa da. Inma Cuesta aktoreak kantatzen du fusilatu baino lehen bere umeari agur esaten dion Hortènsia izenako amaren paperean .

*La voz dormida* filma 2011ko irailean estreinatu zen Donostiako Nazioarteko Zinemaldian, Maria Leonek aktoresa berri onenaren Zilarrezko Maskorra jaso zuen eta filmak 2012ko Goya sarietan bederatzi izendapen izan zituen. 2012ko otsailean, Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiak hiru *Goya* eman zizkion filmari, eta horietako bat Carmen Agredanoren *Nana de la hierbabuena* kantarentzat izan zen. 2012. urtean bertan, Fuente Obejunako Udalak omenaldia egin zion eta *Coronadakoak* herriko alaba kuttuna izendatu zuten.

2013an *Domingo Doreste* zine zuzendari kanariarrak  egin zuen *Sombras de Papel, Gran Canaria Siglo XVIII* dokumentalaren musika-gai nagusia den *En la eternidad* kanta konposatu zuen.

2014an Fuente Obejunako musika eskolaren laguntzaz aurrera eraman zuen *Sueños de siesta* proiektua estreinatu zuen

2015an *Esquinas sin sombra* poema liburua aurkeztu zuen  Kordobako Góngora etxean. 

2016ko apirilean, Bartzelonako Les Corts emakumeen kartzelan, Maria Salvo Iborra idazleari egin zitzaion omenaldia antolatu zuen talde sustatzailearekin lankidetzan aritu zen. Urte berean, Domingo Doreste zuzendariarekin  lankidetzan aritu zen beste behin, Pino Ojeda idazle, margolari eta eskultore kanariarraren omenez jaio zeneko mendeurrenean egin zuen  *La habitación del fondo* dokumentalaren musika-gai nagusia den *Como los vientos* kantaren testuarekin eta musikarekin. Andaluziako landa-munduko musika ezagutzen duen aditua da, eta, sarritan, musika-genero horren garrantziari buruzko biltzar eta txostenetan parte hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hildegard Jäckel

**Hildegard** **Jäckel** (Dresden, 1903ko ekainaren 3a – Ibid. 1974ko martxoaren 2a) argazkilari alemaniarra zen.

## Biografia 
Hildegard Jäckel Paul Jäckel eskultorearen alaba zen, eta Martha deitzen zen haren ama. Krügerstrasse-n hazi zen, Hertha ahizpa eta Heinz anaiarekin. Argazkilari-ikasketak egin zituen Bruno Wiehr argazkilariarekin, zeinak argazki-denda bat baitzuen Dresdenen, erretratu-estudio eta guzti; publizitate-filmak ere egiten zituen.

## Lanak 
Hildegard Jäckel argazkilari garrantzitsua izan zen 1920tik 1950era, eta erretratuaren maisu kontsideratu zen. Ekialdeko eta Mendebaldeko Alemanian egiten zuen lan. Zuri-beltzeko argazkiak egiten zituen soilik, formatu ertainean. Hezkuntzako, zientziako, arteko eta kulturako pertsona ospetsuen erretratuak -batez ere Dresdenekoak-, estudioan egin zituen hein handi batean, baina, batzuetan, subjektuen eremu pribatu edo profesionalean ere bai, haien inguru ahalik eta benetakoena erakusteko. 

Gerraren ondoren, hainbat aldiz aldatu zen helbidez, harik eta, 1958an, Dresdeneko Krügerstrasseko bere haurtzaroko etxean erretiratu zen arte.  

Saxoniako Estatuko Liburutegiak 1985ean eskuratu zituen Hildegard Jäckelen artxiboak: gerraosteko bi hamarkada, 1945etik 1967ra erakusten dituzten 20.000 negatibo inguru. Gehienak nitrozelulosazkoak dira, eta autodeskonposizio itzulezinaren arriskupean. Digitalizatu egin ziren segurtasun-kopiak izateko, eta, orain, Dresdeneko Deutsche Fotothek-en bildumetan agertzen dira. Garaikide ezagun eta ezezagunen bilduma ilustratua egin zen bere erretratuetan oinarrituta. 

## Erakusketak 
* 2003: Kaffee Wippler, Hildegard Jäckelen argazkiak, jaio zeneko 100. urteurrena zela eta.

## Argitalpena 
* Hildegard Jäckel, Gottfried Schmiedel, *Bildnis des* *schafften Künstlers*. *Ein Direcent bei der Arbeit*, Testua eta Rudolf Kempe-ren 24 erretratu, Johannes Brahmsen bigarren sinfoniaren errepikapenean, Leipzigen: Breitkopf & Härtel Musikverlag, 1954, 50 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Araceli Martínez Esteban

**Araceli Martínez Esteban** (Guadalajara, 1974ko azaroaren 9a) guadalajarar politikaria, Espainiako Langile Alderdi Sozialistakoa (PSOE). 2015ean Gaztela-Mantxako Emakumearen Institutuko zuzendari izendatu zuten, sailburuorde mailaz. 

2019an, Genero-Indarkeriaren aurkako IV. Francisca de Pedraza saria irabazi zuen, Gaztela-Mantxan Genero Indarkeriarik Gabeko Elkartearentzat, 4/2018 Legea bultzatu eta garatzeagatik.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Gaztela-Mantxako Guadalajaran jaio zen, 1974ko azaroaren 9an, eta Gizarte Lanean diplomatu zen. Puntu berde batean lan egin zuen, kooperante Hondurasen eta zentro optiko batean. Gazteria Sozialistetan militartu zen, eta hantxe hasi zuen bere ibilbide politikoa.

### Jarduera politikoa 
ezkerrera|thumb|Emiliano García-Pageren besarkada bat, José García Molinaren begiradapean (2018).
Martínez Guadalajarako Udaleko 2003-2007 korporazioko talde sozialistan sartu zen lehen hautetsi gisa, eta Gaztela-Mantxako Gorteetako (2007-2011) VII. legegintzaldian diputatua izan zen. 2011. urtea Guadalajarako Udalera itzuli zen, ordukoan oposiziora. Orduan, Gaztela-Mantxako Emakumearen Institutuko zuzendari izendatu zuten, sailburuorde mailarekin.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019an, Alcalá de Henareseko Emakume Progresisten Elkarteak emana, Genero-Indarkeriaren aurkako IV. Francisca de Pedraza saria irabazi zuen, Gaztela-Mantxan Genero Indarkeriarik Gabeko Elkartearentzat, 4/2018 Legea bultzatu eta garatzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Industria aeroespazial

[thumb|230x230px| [NASA|NASAko Nazioarteko Espazio Estazioko Harmony modulua eraikitzea.]]
[thumb|230x230px| [NASAko AIM satelite artifiziala .]]
**Industria aeroespaziala** aireontzieak (hegazkinak, helikopteroak, tripulaziorik gabeko aire-ibilgailuak, misilak, etab.), espazio-ontziak eta suzirieak, baita lotutako ekipamendu espezifikoak ere (propultsioa, nabigazio-sistemenak, etab.) diseinuaz, fabrikazioaz, merkaturatzeaz eta mantentzeaz arduratzen den industria da. Aeronautika, automobilgintza eta espazio industriaren sektore ekonomikoaren jardueretako bat da. Sektore hauek oso lotuta daude material militarra hornitzeko jarduerekin, eta horren ondorioz helburu suntsitzaileetarako erabiltzearekin. Industria aeroespaziala aeronautika jarduerak kanpo-espaziorako hegaldietan aplikatzea da, zeinen defentsarako aplikazioak helburu militarrak dituen.

Europar Batasunean, Airbus, BAE Systems, Thales, Dassault, Saab eta Leonardo enpresek industria aeroespazialen eta ikerketaren ahaleginaren zati handi bat ordezkatzen dute, Europako Espazio Agentzia teknologia aeroespazialen eta produktuen kontsumitzaile handienetako bat baita. Errusian, konpainia aeroespazial handienak Oboronprom eta United Aircraft Corporation dira, Mikoyan, Sukhoi, Iliushin, Tupolev, Iakovlev eta Beriev.

Estatu Batuetan, Defentsa Saila eta NASA dira teknologia  eta produktu aeroespazialen kontsumitzaile handienak. Boeing, United Technologies Corporation, Arkab Inc, Lockheed Martin eta SpaceX enpresak ahalmen eta aurrerapen aeroespazialen fabrikatzaileen artean daude.

Mundu osoko industria aeroespazial zibilerako toki garrantzitsuak hauek dira: Seattle (Boeing), Hawthorne (SpaceX) eta Kent (Blue Origin) Estatu Batuetan, Kalifornia, Montreal Kanadan (Bombardier), Tolosa Frantzian eta Hanburgo Alemanian (biak Airbus/EADS), Ingalaterrako ipar-mendebaldea eta Erresuma Batuko Bristol (BAE Systems, Airbus eta AgustaWestland), baita Brasilgo São José dos Campos ere, Embraerren egoitza dagoen tokian, Perun SEMAN kokatuta dago.

## kanpoko estekak 
* Industria Aeroespazialeko Elkartea
* industria aeroespazialen ekarpenak
Natalia Sazanovitx

**Natalia Sazanovitx** (Baranavitxi, Bielorrusia, 1973ko abuztuaren 15a) bielorrusiar atleta da, heptatloi-proban espezializatua, eta 2003an munduko txapeldunordea izatea lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Sidneyko 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan  brontzezko domina irabazi zuen heptatloi proban.

2001eko Edmontoneko munduko txapelketan zilarra irabazi zuen lehiaketa berean, Yelena Prokhorova errusiarraren ondoren eta Shelia Burrell estatubatuarraren aurretik.

Bi urte geroago, 2003ko Parisko Munduko Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen heptatloi-lehiaketan, eta 6524 puntu lortu zituen guztira. Gero, Carolina Klüft suediarraren eta Eunice Barber frantsesaren (zilarra) atzetik geratu zen.

## Lorpenak 
### Marka Pertsonala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius deterrimus

***Lactarius deterrimus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. *Lactarius deliciosus* delakoak baino kalitate apalagoa du, zapore mikatz samarra, baina jangarria. Intsektuen har-larben elikagai gisa erabiltzen da.

Sinonimoak: *Lactarius deliciosus var. deterrimus eta piceus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Neurri ertainekoa, 3 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila eta ertz biribildutik deprimitu-inbutu formakora, azal leuna du, likatsua hezetasunarekin eta distiratsua lehorrean, mandarina koloretik marroi-laranjara doana, marroi-hori koloreko ertz ilunagoekin, ukitzean edo zahartzean orban berdeak garatzen ditu.

**Orriak:** Estu, okertuak, zertxobait dekurrenteak, lamelula urkilatuak, hauskorrak, laranja kolorekoak,  ukitzean gorri ilunez eta gris-berdexkaz zikintzen dira.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak

**Hanka:** 4 eta 10 cm bitarteko luzerakoa,  betetik barnehutsera, oinarria pixka bat loditua, eremu zirkularrekin, laranja-gorrixka kolorekoa eta gutxi zikindua. Latexa gorri-ardo kolorekoa, ia ez da kolorez aldatzen, baina 30 minutura marroi bihurtzen da.

**Haragia:** Hauskorra, arrak jota. Hasieran fruta usain leunarekin, baina erretxina usainerako joerarekin, zapore mikatz samarrarekin. Espora-jalkina okre zurbil kolorekoa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Deterrimus* epitetoa latinetik dator, oso txarra, esan nahi duen "deterrimus" hitzetik. Bere propietate organoleptikoengatik.

## Jangarritasuna 
Kalitate ertaineko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius deliciosus* delakoarekin nahas daiteke, honen haragia 10 minutuan ez da gorritzen, ez eta marroi iluna bihurtzen 30 minutuan, esnea ere mikatzagoa du eta pinuetan gehiago ateratzen da izeietan baino. *Lactarius fennoscandicus*-ak kapela marroi-laranja kolorekoa du, tonu gris purpura kolorekoekin, eremu zirkular biziagoak ditu eta oina laranja-okre kolorekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Ekainetik azarora. Izeietan eta koniferoetan. Lurzoru guztietan 

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Japonia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Añorgako eliza

thumb|left|250px|Elizaren barrualdea.

**Añorgako eliza**, Karmengo Andre Mariari eskainita, Donostiako izen bereko auzoan dago eraikia. XX. mendeko eraikina da eta Cementos Rezolak prestatuako auzorako zerbitzuen artean egindako eliza da. Lana 1917an amaitu zen.

## Historia 
Karmengo eliz hau aurretik egungo elkargunean zegoena ordezkatu zuen. Rezola lantegiak langileentzako zerbitzuen artean egokitu zuen eliza. 1917an bukatuta, eliza egiten aritu zen hargin bezala Joxe Iraola Arrutiren hitzetan "Egurrezko aldamioak erabiltzen ziren orduan. Aldamioak lekuz aldatzen aritu zen". 1969ean Añorgako Elizak Sakristiaren gaineko lokala utzi zion auzoan 1965ean sortutako Ikastolari.

## Barrualdea 
Nahiz eliza berria izan, bertan artelan interesgarriak daude, Julio Beobideren bi eskultura eta gaur egungo margolan handi batzuk paretetan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castellum aquae (Nîmes)

***Castellum aquae*** edo ***castellum divisorium,*** Erromatar garaian, akueduktu baten iriste-puntua zen, kasu honetan,  Uzèseko Eure iturburuko ura, *Pont du Gard*etik pasatu ondoren, Nemaususeko kolonia erromatarrera (gaurko Nîmes)  eramaten zuen akueduktuaren amaiera zen. Monumentu erromatar hau gaur eguneko Nîmesen dago, Gard departamenduan. 

## Historia 
*Castellum*aren eraikuntza, I. mendearen erdialdean datatzen da, 40-60 urteen artean. Garrigatik zehar akueduktuak 50 kilometro inguru egin ondoren, hiriko *castellum aquae*ra iristen zen eta, handik, ura hodi bidez hiri osora banatzen zen, eta horien irekidurak oraindik ere ikus daitezke.

Lehorte-garaian La Fontaine iturriko azpiko urak osatzean, horniduraren segurtasuna bermatzen zuen eta hiriko ekialdeko hondakin-urak ebakuatzen laguntzen zuen.  Hala, termak eraiki ahal izan ziren foroaren eta Augustoren atearen artean. *Castellum aquae* honek erakusten du hiriak hazten jarraitu zuela Augustoren garaiko bultzada handiaren ondoren.

*Castellum*a XVII. mendean oraindik ere ezaguna  zen. Dirudienez, 1688an bota zuten gotorlekua eraikitzean, eta 1844. urtean berriro identifikatu zuten eta monumentu historikotzat sailkatu 1875. urteaz geroztik. Haren hondakinak Nîmes hiriaren erdian daude, Lampeze kalean.

## Deskribapena 
Ia 6 m-ko diametroko arro zirkularra du, hasieran estalita zegoena, eta 40 cm-ko diametroko 10 irekidura. Ura sekzio angeluzuzeneko kanal batetik iristen zen eta Nemaususeko auzoetara banatzen zen, 10 irekiduretatik zihoazen10 berunezko tuturi esker. Arroaren hondoan, beste hiru irekidurek ahalbidetzen zuten hustea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jane Flemming

**Jane Christina Flemming** OAM (Horsham, Australia, 1965eko apirilaren 14a) Australiako atleta olinpiko ohia da. 1982an osatu zuen HSC, Belgraveko Mater Christi Collegen. 1990eko Commonwealtheko Jokoetako txapelduna izan zen heptatloian eta jauzi luzean, eta Australia ere ordezkatu zuen, 100 metroko hesi-lasterketan.

## Atletismo ibilbidea 
Flemming atletismo-lasterketari Fairpark Little Athletics Club-en lehiatzen hasi zen Knox Little Athletics Centren.

Australiako Txapelketa Nazionalean, hamahiru titulu irabazi zituen: heptatloia (5), 100 metro hesiak (5), 100 m (2). 1993an izendatu zuten Australiako emakume atleta.

Bi aldiko Olinpiadatan parte hartu zuen 1986an eta 1990ean. 1994ko Commonwealth jokoetan parte hartu zuen. Bere puntuaziorik altuena heptathloian - 6695 puntu - 1990eko Commonwealtheko urrezko domina irabaziz, Australiako errekorra eta Commonwealtheko Jokoetako errekorra izaten jarraitzen zuen 2016ko otsailean.

Hona hemen Flemming-en banakako emaitzak lehiaketa horretan:

* 100 m hesi- 13,21 (+1,4 m/s)
* Jauzi handia - 1,82 m
* Jaurtiketa- 13,76 m
* 200 m - 23,62 (+2,4 m/s)
* Jauzi luzea - 6,57 m (+1,6 m/s)
* Xabalina jaurtiketa - 49,28 m
* 800 m - 2:12:53

Auckland-en, Flemming-ek ere jauzi luzeko urrezko domina irabazi zuen, 6,78 m-ko markarekin.

Olinpiar Jokoetan zazpigarren emanaldia izan zuen, Seuleko 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan. Flemming-ek ere 7.a izan zen  1993ko Munduko Atletismo Txapelketan.

Belfasteko Ulster Jokoetan, 1986ko ekainaren 30ean, Flemming-ek, Australiako talde kudeatzaileak eskatuta Maurie Plant, gernu-lagin bat eman zuen, beste atleta batek, Sue Howland-ek, Flemming-en gernua erabil zezan, droga-proba bat egin zezan.  Australiako Senatuak kiroleko drogei buruz egindako txostenak ("Black" txostena, John Black senatariaren ondoren) ohar ofizial bat eman zion geroago Jane Flemming-i, eta debekatu egin zion Maurie Planti etorkizuneko edozein kirolari administratzea.

## Atletismo ondoko lasterketa 
Nazioarteko lehiatik alde egin ondoren, Flemming-ek atletismoko iruzkingile gisa lan egin du Australiako Siete Sarerako eta SBS Telebistarako. Halaber, Sebastian Coe eta Daley Thompson britainiar olinpiarrak, Estatu Batuak Olympian Michael Johnson eta beste atleta batzuen ordezkatu ditu negozio-kudeatzaile gisa, Australian eta Britainia Handian lan eginez.

2006an, 2006ko Commonwealth jokoetako Nine Network-en estaldurari buruzko iruzkingilea izan zen Flemming, eta *Temptation* ospakizun berezi batean ere agertu zen.

2013. urtean, Flemming-ek Live Life Get Active ekimenari lagundu zion. Gizarte-ekimen pribatu horrek doako hezkuntza eskaintzen du Australiaren inguruko tokiko parkeetan, tokiko gobernu eta korporazioen laguntzarekin.

## Bizitza pertsonala 
Flemming Ian Buyersekin ezkonduta dago eta bikiak ditu.

## Erreferentzi30emak 
## Kanpo estekak 
* Jane Flemming en Australian Athletics Emaitza historikoak
* "Coe scandal rocks London bid", The Age, 2004ko ekainaren 4a
* Seb-en ikaskide berria da?'Sunday Mirror - 2002ko abenduaren 8a
* Ama profilean: Jane Flemming
Gaëtan de Rochebouët

**Gaëtan de Rochebouët** (Angers, 1813ko martxoaren 16a – Paris, 1899ko otsailaren 23a) frantziar militar eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1877ko azarotik abendura.

Artilleriako militarra izan zen eta Bigarren Inperioaren Ekialdeko kanpainetan esku hartu zuen. 1870eko Frantzia-Prusia gerran ere borrokatu zuen.

1877ko krisi politikoan eta errepublikanoen garaipenean, Patrice de Mac Mahon presidenteak Rochebouët jenerala izendatu zuen gobernuburu azaroan. Biltzarrak berarekin hitz egiteari uko egin zionez, Rochebouëtek dimisioa eman zuen abenduan.

## Kanpo estekak
Urszula Włodarczyk

**Urszula** **Włodarczyk** (Walbrzych, Polonia, 1965eko abenduaren 22a) poloniar atleta ohia da, heptatloi-proban espezializatua. 1998an Europako txapeldunorde izatea lortu zuen.

## Kirol ibilbidea 
1998ko Europako Atletismo Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen heptaloi lehiaketan, 6460 punturekin. Denise Lewis britainiarrren atzetik (urrea 6559 punturekin) eta Natallia Sazanovich bielorrusiarraren aurretik heldu zen.

## Lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius lignyotus

***Lactarius lignyotus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du interes gastronomikorik.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Ez oso haragitsua, hasieran konikoa, gero lau-deprimitua titi zorrotz batekin; zurrun-elastikoa; beltza, opakua, lehorra eta tomentuduna, erdigunetik ateratzen diren zimurtasun erradialekin; ertz biribildua, ildaskatze markatua, ondoren zabaldua.

**Orriak:** Zuriak, geroago okre-arrosa samarreko kolorekoak, meheak, estu, itsatsiak, untziforme samarrak eta zertxobait dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 1 cm bitarteko lodierakoa. Goialdean mehetua, liraina, luzanga edo zertxobait sabelduna behealdean; Goiko zatia, erabat zimurtua izaten du; beltza eta tomentuduna, oinarrian argiagoa edo zurixka; barrubetea, azkenik barnehutsa.

**Haragia:** Zuria, pixka bat arrosa ebakitzean; usain arina izaten du.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Lignyotus* epitetoa grekotik dator, fuliginoso, esan nahi duen "lignys" hitzetik eta belarria, esan nahi duen. "ous-otos" hitzetik. Kapelaren kolore ilunagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da erabiltzen sukaldaritzan.

### Nahasketa arriskua 
Erraz bereizten da antzekoa den *Lactarius picinus* espezietik.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenaren hasieran. Mendiko koniferoen basoetan (bereziki izei gorrien azpian).

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Guatemala, Kolonbia, Brasil, Europa, Errusia, Japonia, Vietnam, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jabaliako azokako sarraskia (2023)

thumb|250px|Biktimen kopurua zehaztea ez da erraza.
thumb|250px|Biktima ugari haurrak ziren.

**Jabaliako azokako sarraskia** Gazako Zerrendan dagoen Jabaliako errefuxiatu eremuaren merkatuaren bonbardaketa Israelgo Defentsa Indarrek 2023ko urriaren 9an, Gazako genozidioaren barnean, egindako aire eraso bat izan zen. Merkatua zibilez beteta zegoen erasoa egin zen unean. 

Hirurogei pertsona baino gehiago hil ziren eta merkatuaren alde handi bat suntsituta geratu zen. Israelgo Gobernuak baieztatu zuen aire erasoak Hamasen elementuak izan zituela jomugan, Jabaliako kanpamentuko meskita batean.

## Kokapena 
Jabaliako errefuxiatu-esparruaren merkatua Gazako Zerrendako gunerik animatuenetako bat da. Gaza hiriaren ipar-ekialdean dago. Gazako merkaturik handiena da. Merkatuan, gainera, erresidentzia-eremu bat dago, Al-Ternis eremua, alegia.

Jabaliako esparruan Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentzia (UNRWA) 116.011 errefuxiatu palestinar erregistratu zituen eremuan.

## Aire erasoak 
Israelek Gazako beste eremu batzuen aurka egindako aire-erasoen ondoren, Gazako barne desplazatuek Jabaliako kanpamendura ihes egin zuten. Erasoa gertatu zenean, merkatua erabat beteta zegoen, bezeroak eta saltzaileak premia biziko produktuez hornitzen. Airetiko erasoa Jabaliako merkatuko Al-Trans ingurura iritsi zen, Jabaliako gune jendetsuenetako batera. 

Beste aire eraso bat Al-Shati errefuxiatu guneraren aurka gauzatu zen. Erasotik bizirik atera zirenek, France 24ri egindako adierazpenetan, adierazi zuten aire erasoak «merkatuaren bihotza jo» zuela, eta, berehala, hildako asko izan zirela. Gorpuetako asko ezin izan ziren berreskuratu aire-erasoaren ondorengo egunetan, mediku-ekipamendurik ez zegoelako.

Al Jazeerak jaso zuenez, Euskal Herrian 15:00ak zirenean, aire erasoa izan zen aipatu errefuxiatu gunean. Israelek tona banako sei lehergailu jaurtita etxebizitzen aurka aurka, hainbat etxebizitza goitik behera erori ziren barnean jendea zegoela eta beraz familia askok kide ugari galdu zituzten aldi berean. Ehunka ziren zaurituak eta ospitaleak gainezka zeuden.

## Hildakoak 
Gazako Indonesiar Ospitaleko zuzendariak esan zuen 145 zirela gutxienez hildakoak, baina jende asko etxeen hondakinen azpian geratu zen eta gauez elektrizitaterik gabe, ilunpetan, erreskateak egin ezinik ari ziren. Beraz, baliteke hildakoen kopurua altuagoa izatea.

## Bigarren erasoa 
Urriaren 12an Jabaliako kanpalekuaren aurka egindako bigarren aire-eraso batek bizitegi-eraikin bat harrapatu, zenbait apartamentu suntsitu eta bi familiatako hainbat pertsona hil zituen. Gazako Barne Ministerioak jakinarazi zuen berrogeita bost pertsona hil zirela eta gutxienez beste lau zauritu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :CNNren eraso ondorengo bideoa.
César Alierta

**César Alierta Izuel** (Zaragoza, Espainia, 1945eko maiatzaren 5a - *ibidem*, 2024ko urtarrilaren 10a) espainiar enpresaburu eta abokatua izan zen.

## Bizitza 
Bere aita, Césareo Alierta, Zaragozako alkatea izan zen 1960ko hamarkadan, baita Real Zaragoza futbol taldeko lehendakaria ere. Bere anaia, Mariano Alierta, Espainiako Alderdi Popularreko senataria eta Zentro Demokratikoaren Batasuneko diputatua izan zen Espainiako Kongresuan.

César Zuzenbidean lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean 1967an. Hiru urte geroago, Enpresen Kudeaketan master titulua lortu zuen New Yorkeko Columbiako Negozio Eskolan.

1996an José María Aznar Espainiako presidenteak *Tabacalera* enpresa publikoko presidente izendatu zuen. Aliertak erakundea pribatizatzeari ekin zion eta 1999an *Seita* enpresarekin fusionatu zuen *Altadis* sortzeko. Presidente zenean delitu egin zuen. Hori dela eta, Justiziak *Tabacalera Auzia* izeneko kasua ireki zuen delituak epaitzeko. Izan ere, karguaz baliatzea leporatu zioten enpresako akzioak informazio pribilegiatua erabiliz erosteagatik. 2009an Madrilgo Auzitegiak aske utzi zuen delitua preskribitu zelako.

2000n José María Aznar Espainiako presidentearen gobernuaren ekimenez *Telefónica* telekomunikazio-enpresako lehendakari izendatu zuten, Juan Villalongaren lekukoa hartuz. Ia 16 urtez egon zen lehendakaritzan, 2000ko uztaila eta 2016ko apirila bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roxa Zabaleta Aiestaran

**Roxa Zabaleta Aiestaran** (Lezo, 1904ko irailaren 20an – ib. 1963ko maiatzaren 31an) Sendalari, petrikilo, sasimediku edota kurandera lanetan  aditu eta aritua.

## Biografia 
Gurasoak, Bitoriano Zabaleta Sagasti baserrikoa eta Elortegi baserriko Juana Antonia Aiestaranen  alaba eta hauen zortzi seme-alabetatik bigarrena izan zen Roxa.

Bonatxo Berri (edo Munotxo) baserrian sortu zen eta 1930eko martxoaren 1ean Domingo Lekuonarekin ezkondu ondoren Aristi Berri baserrira joan zen bizitzera. Bertan lau seme-alaba (Jose Luis, Victor, Mª Margarita eta Martin) izan zituzten. Baina oso gazte alargundu zelarik, kalera lanera jaitsi beharrean aurkitu zen eta Zubitxo kale hasieran kokatu zuen bere bizilekua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Rostxupkina

**Natalia Rostxupkina**, errusieraz: Наталья Рощупкина (Lipetsk, Errusia, 1978ko urtarrilaren 13a) errusiar atleta da, heptathloian espezializatua. Sidneyko 2000ko Udako OlinpiarJokoetan Errusia ordezkatu zuen, eta hiru aldiz parte hartu zuen Munduko Atletismo Txapelketan (1999, 2001, 2003). Europako Atletismo Txapelketan ere bi aldiz jokatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
Roshchupkinak nazioarteko bi titulu irabazi zituen: 1999ko U23 Europako Atletismo Txapelketa eta 2001eko Goodwill Jokoak (Borondate Oneko Jokoak). Munduko txapelketa batean, laugarren postua lortu zuen, bai 2001eko IAAF Munduko Barne Txapelketan, bai 2001eko Munduko Atletismo Txapelketan. Heptatloian lortutako marka alio pertsonal onena 6633 puntukoa izan zen, 2000n ezarria.*

## Nazioarteko lehiaketak 
## Zirkuituaren errendimendua 
* Hypo-Meeting
** 1999 (5.a), 2000 (2.a), 2001 (3.a), 2002 (11.a)

## Marka pertsonalak 
* 200 metro – 23,27 segundo (2001)   
* 800 metro – 2:06,67 minutu (2001)
* 100 metro hesi – 13.70 (2000)   
* Jauzi handia – 1,91 m (2000)   
* Jauzi luzea – 6,45 m (2000)   
* Tiroa – 14,96 m (2001)   
* Xabalina-jaurtiketa – 45,65 m (2001)  
* Heptatloia – 6633 pta (2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Natalya Roshchupkina at World Athletics
* kirol-erreferentzia