Loteria

thumb|Espainiako Loteria Nazionalaren logoa

**Loteria** ausazko joko bat da zeinean parte-hartzaileek zenbaki inprimatu bat duen txartel bat erosten duten ausaz, ontzi batetik zenbakiak dituzten bolak ateratzen dira, eta txartelaren zenbakia bonbotik ateratakoarekin bat badator, diruzko sari bat jasotzen da. Bestalde, egia da beste zenbaki batzuek ere saria dutela, modalitatearen arabera.  Gainera, gaur egun loteria mota ezberdin asko daude, eta munduan zehar aldatu egiten dira. 

Hitz honen jatorriari dagokionez, italieratik datorrela suposatzen da, *lotta* substantibotik, gaztelaniaz *borroka* esan nahi duena. Izan ere, borroka bat ezartzen da jokalariaren, zortearen eta lehiakideen artean. Bestetik, uste da, baita ere, alemanetik datorrela, *lot* hitzetik, zortea esan nahi duena loterian eta gainerako ausazko jokoetan. Eta azkenik, beste batzuek diote, latinetik datorrela,  *loterus* hitzetik. Gizakion zoriari erreferentzia eginez erabiltzen zen garai batean.  
alt=|thumb|244x244px|Zesar Augusto. Erromako lehen enperadorea.
Esan bezala, Antzinako Erromako saturnaleko deskribapenean erromatarrek jada erabiltzen zuten, eta susmatzen da horiek izan zirela asmatzaileak festa horiek zorizko jokoen bidez atseginago bihurtzeko. Lehenik eta behin, gonbidatuei billeteak doan banatzen zitzaizkien, eta haiek garrantzizko artikuluren bat irabazten zuten zorteak lagunduz gero. Billete horietan idazten zenari *apophaneta* deitzen zitzaion.  Augusto Erromako lehen enperadorea zenean, balio gutxiko sariak atera zituzten, eta ondoren, Neron agintean zegoenean,  egunero mila txartel saridun banatzeko agindu zuen. Ondoren, Heliogabalok oso loteria originala asmatu zuen eta oso balio gutxiko loteekin konbinatutako prezio handiko loteak ziren. Dirudienez, Celestino Galiano monjeari zor zaio joko hau Europa modernoan berriro agertzea. Monje hori XVIII. mendean loratu zen, eta loteria izeneko beste joko bat asmatu omen zuen, loteriaren antzekoa zena. 

## Loteria motak 
### Bilete bidezko loteria 
ezkerrera|thumb|Espainiako Loteria Nazionaleko billete eredu bat (1939)
Loteria modernoa ausazko joko bat da, aldez aurretik erositako txartel baten zenbakiak tonbola batetik aterata asmatzean datzana. Txartel horren zenbakiak aurrez inprimatuta egon daitezke, edo  eurek aukeratu ditzakete. Asmatutakoen kopurua txartelaren zenbaki guztiak edo batzuk izan daitezke. Eta ondoren, irabazleari edo irabazleei sari bat ematen zaie dirutan edo artikulu baliotsuetan. Normalean,  irabazlerik ez badago, saria hurrengo partidarako metatzen da.

Lehen aipatu bezala, loteria, hasiera batean, estatuaren monopolioa izan zen, baina herrialde askotan ezaugarri hori galdu du. Hori dela eta, debekatua dago  partikularrek estatuko arauek arautu edo baimendu gabeko loteria-jokoak antolatzea. 

Edonola ere,  loteria-txartelen salmentagatik bildutakoaren zati bat, oro har, gizarte-ongintzara bideratzen da, edo zuzenean Estatuaren esku geratzen da, eta Estatuaren gastu arruntetara bideratzen da. 

### Kartoi eta karta-sorta bidezko loteria 
thumb|186x186px|Mexikoko kartoi eta karta-sorta bidezko loteria
ezkerrera|thumb|Mexikoko karta sorta
Loteria mota nau bereziki, irudi jakin batzuez osatutako karta-sorta batzuekin eta  irudi horietako kopuru jakin bat ausaz ordenatuta duten kartoi batzuekin jokatzen da. Jokalariek kartoiak hartzen dituzte, eta horietako batek, karta-sorta ondo nahastu aurretik, kartak banan-banan ateratzen ditu karten izenak ozenki esaten. Ondoren, jokalariek kartoietan apuntatzen dute zer duten eta lehenak kartoi bat betetzen duenak irabazten du. Oso ohikoa izaten da loteria mota hau  diruarekin jokatzea.

## Loteria nazionalak 
**Loteria nazionala** deritzo Estatuak bultzatzen duen loteriari. Estatuko erakunde batek, txartelak salgai jartzen ditu, gero zozketa batean ateratzen diren zenbakiekin. Eta orain aipatu bezala, loteria nazionalean txartelen bidez bildutako dirua gizarte-laguntzarako erabiltzen da. Horrela, zenbakiak erosten dituzten herritar behartsuenei laguntzen diete. 

### Europa 
Europan zenbait loteria nazional daude, horien artean Europako hainbat herrialdetan jokatzen den EuroMilioiak eta Eskandinaviar Herrialdeetan jokatzen den Viking Lotto.

### **Espainiako loteria Nazionala** 
Espainiako ausazko jokorik ezagunenetakoa da **Loteria Nazionala.** Loteriak ehun urteko tradizioa du eta oso errotuta dago Espainiako gizartean. Loteria Nazionala Estatuko Loteria eta apustuen mende dago, eta, aldi berean, Ekonomia eta Ogasun Ministerioaren mende. Zozketan parte hartzeko gutxieneko adina 18 urtekoa da. 

Loteria hau, Cadizen sortu zen 1811n, Karlos III.aren eskutik iritsi zena, Napoliko tradizio batetik inportatu zuen eta gaur egungo Loteria Primitiboa bezalakoa zen. Lehen zozketa 1763ko abenduaren 10ean izan zen. Hasiera batean, Cadizen eta bere inguruetan jokatzen hasi zen eta, pixkanaka Andaluzian zehar hedatzen joan zen 1814an Madrilera iritsi arte. Momentu horretan,  Loteria Nazionala moduan ezagutzen hasi zen.

Esan beharra dago, denbora aurrera joan hala, aldatzen joan direla bai ezaugarriak bai izena apurka apurka. Adibidez, Fernando VII.arekin Loteria Modernoa berriro nagusitu zen eta ondoren Loteria Nazionalera itzuli zen. 

## Zortea eta probabilitatea 
Matematika eta zoria oso desberdinak dira. Alde batetik, matematika zientzia zehatza da, eta gure unibertsoa nola mugitzen den azaltzen du kalkulu zehatzekin. Zortea guztiz kontrakoa da; zortea izan dezakezu edo ez izan, eta hainbeste faktorek esku har dezakete, non ez dagoen formularik azaltzen duenik. 

### Zortea  
Lehen Gabonetako Loteria zozketa egin zenetik, belaunaldiz belaunaldi, erritual eta sineskeria ugari metatu eta transmititu dira piskanaka, zortea jokoan ari direnen alde egon dadin. Egia da, azterketa eta estatistika asko egin direla adierazi da 10 parte-hartzailetik seik onartzen dutela mota horretako praktikak egiten dituztela, sarituak izateko helburuarekin. Baina azkenean, estatistikak urtero gogorarazten dutenen arren  zozketa zorizko jokoa dela eta Gabonetako Loteria irabazteko probabilitatea 100.000tik 1ekoa dela, batzuek etengabe sinesten dute beren mitoetan.

Ohitura, erritu edo sineskeria hauek erabili izan dituzte urtero belaunaldi desberdinetako espainiar askok gabonetakoa egokitu dakien:

* Lagunekin partekatzea
* Zenbaki bera jokatzea
* Ezkerreko oina jartzea
* Zezen batekin amets egitea
* Iazko dezimoak erretzea  

=== Probabilitatea 

SELAEren arabera, espainiar bakoitzak batez beste 66,60 euroko gastua egin zuen 2021eko Gabonetako Loteriako   dezimoetan, aurreko urtean baino euro bat gehiago. Horrek esan nahi du, dezimoek 20 euro balio dutenez, espainiar bakoitzak hiru dezimo inguru erosi  zituela zozketa honetarako. Hala ere, Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Elkarteak 61 eurotan kokatu du batez besteko gastu hori. Jarraian, 2021eko Gabonetako Loterian Autonomia Erkidego bakoitzak gastatu zen bataz besteko diru kantitatea adieraziko da: 

*thumb|418x418px
** Gaztela  eta Leon (104,24 euro)
** Asturias (96,82 euro)
** Errioxa (96,77 euro)
** Aragoi (91,92 euro)
** Kantabria (85,66 euro)
** Euskal Autonomia Erkidegoa (77,93 euro)
** Madrilgo Erkidegoa (77,89 euro)
** Valentziako Erkidegoa (75,03 euro)
** Gaztela-Mantxa (73,21 euro)
** Galizia (67,76 euro)
** Murtzia (65,64 euro)
** Nafarroa (56,07 euro)
** Estremadura (55,99 euro)
** Katalunia (53,07 euro)
** Andaluzia (52,98 euro)
** Kanariak (41,45 euro)
** Balearrak (38,65 euro)
** Ceuta (16,28 euro)
** Melilla (15,18 euro)

## Ondorioak 
Ondorioekin hasi baino lehen, garrantzitsua da aipatzea, loterian jokatzeagatik ondorio negatibo gehiago egongo direla positiboak baino. Izan ere, esan dugun moduan, loteria tokatzeko probabilitatea oso oso oso txikia. 

### Ondorio negatiboak 
#### 1. Ekonomikoak:  
Arazo hau handitzen doanean, loteriak jokalariaren baliabide ekonomiko guztiak bereganatzeko joera du eta beste iturri batzuetatik dirua bilatu behar du, hala nola, lagunei edo senideei mailegua eskatu, aurrezkiak gastatu, txartelen gehiegikeriak egin besteak beste. Horrekin lotuta, esango genuke, bere aurrezkiak gastatzeko joera areagotu egiten dela eta horren ondorioz, ordaindu beharreko zergak, ordaindu gabe geratzen dira. Hori dela eta, zorrak asko handitzen dira. Eta batzuetan, beraien etxeetatik botatzera irits daiteke. 

==== 2. Psikologikoak: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak