Antzinako Erromako musika

[thumb|Emakume bat [kithara jotzen.]]
[thumb|[Kupidoek lira jotzen. Herkulanon aurkitutako I. mendeko irudia.]]

**Antzinako Erromako musika** erromatar kulturaren parte izan zen antzina-antzinatik. Abestiak (*carmen*) ia gizarte-ekitaldi guztien elementua ziren.

Musika ohikoa zen, adibidez, hiletetan, eta tibia (aulos greziarra), zurezko haizezko instrumentua, sakrifizioetan jotzen zen parte hartzaileak eragin txarretatik babesteko.  Armadan, bestetik, aginduak emateko edo zeremonietan erabiltzen zen. Ekitaldi erlijiosoek ere musika zuten lagun erritoak burutzerakoan.

Musikak ikuskizun eta ekitaldietan laguntzen zuen. Aipatzekoa pantomima (*pantomimus*) izeneko arte eszenikoa, ballet narratiboaren forma goiztiarra; pantomima dantza espresiboa zen, musika instrumentala eta libreto abestua konbinatzen zituena.

Antzinako teoria grekoaren eraginpean, musikak kosmosaren ordena islatzen zuela uste zen, eta bereziki matematikarekin eta ezagutzarekin lotzen zela. Dena dela, erromatar lider guztiak ez zeuden ados musika baloratzean, batzuek gaitzetsi egiten zuten eta gutxi eta moderazioz jo behar zela.

## Historia 
Erromatarrek greziar musika beraien izaerara egokitu zuten. Musika etruskoak, bestetik, eragin goiztiarra izan zuen erromatarrenean.

### Monarkia 
Erromatarrak, hasiera batean, basatiegiak eta gerlariegiak izan ziren arteak eta, bereziki, musika lantzeko. Hartaz izan zituzten lehen ideiak etruriarrengandik etorri zitzaizkien, baina era desordenatuan, inolako printzipiorik gabe.

Dionisio Halikarnasokoaren arabera Romulo eta Remo, mitoa ontzat emanez, Faustuloren etxean heziak izanez, han ikasi zuten literatura, armen ariketa eta musika.

Autore berak dioenez, arkadiarrek Italiar penintsulara eraman zituzten lehen letra grekoak eta musika instrumentala, garai hartan lira moduko batean edo *trigon* eta *lidio* izeneko bi instrumentutan jotako aireetara mugatzen zena. 
Garai hura baino lehen ez zen artzainen txirulak baizik ezagutzen lurraldean. Romuloren garaian edo handik gutxira, txirula eta zinbaloak jotzen ziren Zibeles jainkosari egiten zitzaizkion sakrifizioetan.

Zizeronen arabera, erromatar musika tradizioa Numa Pompilioren erregealdian egokitu zen.

### Errepublika 
Horaziok idatzi zuenez, Luzio izan zen K.a. 510. urtean Erroman komedia bat asmatu zuen lehena, flauta jotzailez lagunduta bertsoak errezitatzean eta ondoren sokazko beste batzuk errezitatzean zetzan komedia.

Luzio Emilio Pauloren kontsulatupean, K.a. 219. urtean, Erroman musika distiratsuago agertu zen eta festetan sartu zen; orduan, hirian finkatu nahi zuten beste herrialdeetako musikari guztiei pribilegioak eman zitzaizkien. Handik gutxira, Manliok, bere garaipena bikainagoa izan zedin, hainbat herrialdetatik eta, batez ere, Greziatik musikaririk ospetsuenak etorrarazi zituen, eta ordutik, musikak jaien eta sakrifizioen distirari lagundu zion hein handi batean...

### Inperioa 
[thumb|320px|Naumakia [Ulpiano Checak irudikatua, 1894an lehen aldiz erakutsia.]]
Inperioan zehar musikak, enperadoreen arabera, gora behera asko izan zituen.
* Julio Zesarrek Erromatik gertu antolatutako Naumakia espektakuluan milaka musikarik eta emakumek abesten eta musika-tresnak jotzen omen ziren. Diktadore honen hileta-zeremonian, musikariek bere instrumentuak eta garaikurrak bota zituzten sutara, omenaldi gisa.
* Zesar Augusto ez zen hain zalea izan baina bere erregealdia ez zen arte horren kontrakoa izan. Ikuskizunak herria distraitzeko bide ezin hobeak ziren, eta horregatik eman zituen sarritan antzeko jaiak. Enperadore honen garaiaz geroztik, espektakulu baten aurrean poza edo kritika txaloen edo txistuen bidez adierazteko ohitura dago.
* Tiberio. Augustoren heriotza musikaren gainbehera izan zen, zeren Tiberiok, antzerkian egindako hilketa baten ondorioz, musikariak, komikoak eta ikusle asko erbesteratu baitzituen.
* Kaligulak Erromara itzularazi zituen musikariak eta komikoak, eta aberastasunez bete zituen. 
* Klaudio bere oinordekoa izan zen, musikariak ere babestu zituen, baina nahiago zituen gladiadoreen borrokak antzerki-lanak baino.
* Neronek musikari bere distira itzuli zion, berak ere irakasle gisa landuz. Bere eromena musikagatik hainbesteraino iritsi zen, ezen inperioaren zorionaren elementu nagusitzat hartu baitzuen, eta horrek erromatarrek aurrerantzean gutxiets zezaten lagundu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Montes Machuca, Milagros: ''*
*  Montes Machuca, Milagros (2013ko apirilaren 28a): “Música en la Antigua Roma II: Los instrumentos”, *Vale de música*.
* Cruz, Irati (eguenratua: 2019koiraialren 30a) Kultura erromatarreko musika. Prezi.
*  “La Música en la Antigua Roma”, *Anónimo IV.*
* La música de la Antigua roma . Arraona roamana. 
*  “La música en la antigua Roma. Sonidos e instrumentos”. *Scripta Manent - Historia de la antigua Roma*
*  Alexandre Vincent (2016) “*Les musiciens de l’armée romaine* ”*Publications de l’École française de Rome*, *openedition.org''