open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aurora Pérez

**Aurora Pérez** jaiotzako izen-deiturez **Aurora Marcelina Pérez Alvarado** (Santurtzi 1884-ibidem 1972) sardina-saltzaile bizkaitarra izan zen, Santurtziko Udalean izen-abizenez erregistratuta dagoen lehenengoetakoa. Besteak beste, bere jaioterriko kale batek haren izena darama.

## Biografia 
### Familia 
Aurora Pérez Santurtzin jaio zen 1884an, eta urte horretako apirilaren 27an bataiatu zuten San Jorgeko elizan. Hijonosa del Campoko   (Soria) Quintín Pérez Lafuente jornalariaren eta Mena Haraneko (Burgos) Teresa Alvarado Pérezen alaba izan zen, eta sei neba-arreben artean bigarrena izan zen Aurora Pérez.

1905ean bere jaioterrian ezkondu zen José Vélez Díaz marinelarekin, Orotz-Betelukoa hura; eta gutxienez 4 seme-alaba izan zituen harekin.

### Sardina-saltzaile 
11-12 urterekin hasi zen arrain salmenta ibiltarian, 1896 urtearen inguruan. Garai hartan, ohitura zen bezala aritzen zen sardina salmentan Aurora Pérez: oinutsik joaten zen Santurtzitik Bilbora oinez, ibilbide horretan 50 kiloko saskiak eramaten zituen buru gainean... Geroago Portugaleten hasi zen saltzen bere sardinak; dozena erreal batean saltzen zuen.

1906tik aurrera Atxuriko ospitalerako lan egiten hasi zen, bertan saltzen zituen sardinak, ehunekoa 8 errealetan. Gerora Bilboko Basurtuko ospitaleari saltzen hasi zizkion arrainak: sardinez gain, lanpernak, txitxarroa, legatza, bisigua eta antxoak ere saltzen zizkien. Era berean, beste zentro askotan ere jardun zuen arrain-saltzaile, esaterako, Gorlizeko erietxean, Deustuko Gorren zentroan eta  La Casillako behartsuenean.

Horrela aritu zen lanean diabestesak eragindako itsutasunak jo zuen arte. 1972an, 90 urte bete baino apur bat lehenago, hil zen Santurtzin.

## Aintzatespenak 
* 1971ean Santurtzin omenaldia egin zitzaion Aurora Pérezi; une hartan 20 urte zeramatzan erretiratuta eta gaixo zegoen.
* 1977an Santurtziko kale bati, lehengo *callejón de Revilla* eta *Particular de Mamariga* kaleari*, Aurora Pérez de Vélez sardinsaltzailea* izena jarri zioten, Aurora Pérez, hain zuzen, kale horretan bertan bizi izan zen. Hala ere, kalearen izenari "De Vélez" kendu eta bigarren abizena, Alvarado, alegia, jartzeko proposatu da; izan ere, "De Vélez" hori sardina-saltzailearen senarraren abizena zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingeles nazionalismo

**Ingeles nazionalismoa**, , Ingalaterra nazio bat dela defendatu eta ingeles herriaren kulturaren batasuna bultzarazten duen nazionalismoa da. Orokorrean, ingeles hizkuntza, kultura eta historia nahiz ingelesa izatearen harrotasunan oinarritzen diren mugimenduak, erakundeak eta alderdi politikoak barne hartzen ditu.

Nazionalismo honen jarraitzaileek beten buruak lehenbizi ingelesetzat dituzte, eta ondoren, britainiar.

## Iruditegia 

Fitxategi:Flag of England.svg|Ingalaterrako bandera.
Fitxategi:Statue d'Alfred le Grand à Winchester.jpg|Alfredo Handia, ingeles nazionalismoak mirestutako pertsonaia historikoetako bat.
Fitxategi:Map of England within the United Kingdom.svg|thumb|right|upright|Ingalaterra (gorri ilunez) Erresuma Batuan (gorri argiz).

## Kanpo estekak
35 Hudson Yards

**305th Hudson Yards** edo **Tower E**, AEBetako New York hirian dagoen etxe orratz bat da, Manhattan barrutian.

2019an eraiki zen eta 300 metro eta 72 solairuko garaiera du.
William Brent Belle

**William Brent Bell** (Lexington (Kentucky) AEBeko zinema zuzendari, ekoizle eta gidoilaria da. Ezaguna da, bereziki, egin dituen beldurrezko filmeei esker: *Stay Alive* (2006), *The Devil Inside* (2012), *Wer* (2013), *The Boy* (2016), *Brahms: The Boy II* (2020), *Separation* (2021), *Orphan: First Kill* (2022), eta *Lord of Misrule* (2023).

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* William Brent Belle IMDb webgunean.
La buena letra

***La buena letra*** 2025eko Celia Rico Clavellino espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Rafael Chirbesen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Valentziako herri batean, gerraostean, Ana bere familiarekin aurrera egiten saiatzen ari da; Espainiako gerrak zauri sakona ireki die guztiei, batez ere Antonio koinatuari. Ana zauri hori sendatzen saiatuko da, baina, Antonioren emazte Isabel azaltzen denean, Anaren arretak eta zaintzek gutxiago balioko dute.

## Aktoreak
* Loreto Mauleon : Ana
* Enric Auquer Sardà : Antonio
* Roger Casamajor : Tomás
* Ana Rujas : Isabel
* Teresa Lozano : María
* Sofía Puerta Badenas : Anita
* Gloria March : Concha

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
50 Hudson Yards

**50 Hudson Yards**, AEBetako New York hirian dagoen etxe orratz bat da, Manhattan barrutian.

2018-2022 artean eraiki zen eta 299 metro eta 58 solairuko garaiera du.
One Chicago

**One Chicago**, formalki **One Chicago Square**, AEBetako Chicago hirian dauden bi etxe orratz dira, Illinois estatuan.

2019-2022 artean eraiki ziren, batek 296 metro eta 96 solairuko garaiera du, eta besteak 175 metro eta 49 solairu.
L'Histoire de Souleymane

'''''L'Histoire de Souleymane''''' 2024ko Boris Lojkine frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Souleymane Gineatik iritsi da Parisera. Ez du paperik, eta, bizikletaz lan egiten duen banatzaile gisa aritzeko, Emmanuel izeneko gizon baten kontua erabiltzen du, eta bere irabazien zati handi bat hari eman. Egun guztia igarotzen du bizikleta gainean, entrega orduak betetzeko korrika, sakelakoko aplikazioaren etengabeko abisuen menpe, eta noizean behin hiriaren beste aldera joan behar izaten du, Emmanuelengana, aplikazioak egiten dituen egiaztapen aleatorioei erantzuteko. Souleymanek aterpeetan egiten du lo, hiriaren kanpoaldean, eta antzekoan dauden beste batzuekin egiten du topo. Bi egun barru OFPRArekin du elkarrizketa, errefuxiatu eta herrigabeak babesteko lan egiten duen bulegoarekin, eta Barry izeneko gizonari ordaindu dio prozesuarekin laguntzeko. Horretaz gain, beharrezko dokumentazioa ordaindu behar du, eta, beraz, ahalik eta banaketa gehien egiten saiatuko da, trafikoari, eguraldiari eta istripu arriskuei aurre eginez.

## Aktoreak
* Abou Sangaré : Souleymane
* Nina Meurisse : OFPRAko langilea
* Alpha Oumar Sow : Barry
* Emmanuel Yovanie : Emmanuel
* Younoussa Diallo : Khalil
* Ghislain Mahan : Ghislain
* Mamadou Barry : Mamadou
* Yaya Diallo : Yaya
* Keita Diallo : Kadiatou
* Boris Lojkine : jatetxe-jabea
* Léonie Lojkine : bezeroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FourFortyFour South Flower

**FourFortyFour South Flower**, formalki **Citigroup Center**, AEBetako Los Angeles hirian dagoen etxe orratz bat da, Kalifornia estatuan.

1978-1981 artean eraiki zen eta 191 metro eta 48 dolairuko garaiera du.
September Says

***September Says*** 2024ko Ariane Labed frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Elkarrengandik bereizezinak diren baina mentalitate kontrajarriak dituzten bi ahizpak lotura berezia dute, harreman toxiko baten mugakoa. Irlandako kostaldean amarekin oporretan daudela, ahizpetako bati sexuarekiko interesa piztuko zaio, eta bi nesken arteko batasuna hausten hasiko da.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumano (Mie)

Mie prefekturako hiria da Japonian.  Kii penintsularen hegoaldeko muturretik gertu dago, Mie prefekturaren hegoaldean, Ozeano Barea aurrez aurre duela, hondartzako turismorako herri erakargarria da. Hiriaren zati batzuk Yoshino-Kumano Parke Nazionanalaren mugen barruan daude.
Kumano (argipena)

**Kumano** izenak hainbat adiera du:

* **Kumano** edo **Kumandarrak**, antzinako herri turkiar bat.
* **Kumano**, Mie prefekturako hiria, Japonia.
* **Kumano**, Hiroshima prefekturako hiria, Japonia.
Metrobank Center

**Metrobank Center**, **Metrobank Financial Tower** edo **Grand Hyatt Manila** (egitasmoa Federal Land Tower izenarekin aurkeztu zen). Taguigeko hirian dagoen etxe orratza da. Guztira 318 metro eta 66 solairu ditu.

Wong & Ouyang arkitekto estudioak diseinatua, Datem Inc. eraikuntza enpresak eraiki zuen.

## Ikus, gainera 
* Munduko etxe orratzik garaienak
* Filipinetako eraikinik garaienen zerrenda
* Taguig

## Kanpo estekak 
* Eraikinaren webgunea.
Avery uhartea (Louisiana)

**Avery uhartea**, , AEBetako hegoaldean dagoen uharte bat da, Louisiana estatuko Iberia parrokian.

## Tabasko saltsa 
Mundu mailan Tabasko saltsaren sorlekua izateagatik ezaguna da.
Orchis olbiensis

***Orchis olbiensis*** lurreko orkidea bat da.

## Deskribapena 
Oinarriko hostoak, errosetan, oblongoak eta estuak dira, askotan marroi purpura kolorez zikinduak. Infloreszentzia lore-buru luzanga bat da, purpura kolorekoa, batzuetan arrosak eta simetrikoak, bi aldeetan. Loreak brakteen besapeetan obarioa bezain luze agertzen dira. Alboetako sepaloak kanporantz hedatzen dira, eta goiko sepaloa eta alboko bi petaloak, berriz, labelo trilobulatuaren gaineko kasko batean biltzen dira, gutxi gorabehera diamante bat osatuz, erdigune argiago eta tantotuago batekin. Ezproia tentea da eta beste orkideena baino luzeagoa; lorea ere zurbilagoa da. Obarioa txikiagoa da. Loreak 3 sepalo petaloide eta 3 petalo ditu, horietako bi txikiak eta bat handia, labelo izenekoak.

## Loratzea 
Loraldia martxotik maiatzera bitartean izaten da.

## Biologia 
thumb
Nektarrik gabeko espeziea izanik, intsektu polinizatzaileak erakartzen ditu (*Apis,* *Eucera*, *Andrena*. *Bombus* generoetako himenopteroak eta batzuetan kakalardoak ere bai) bere lorearen itxurari esker, nektarra duten beste espezie batzuen antzekoa baita.

## Banaketa eta habitata 
Espezie hau Mediterraneo arroaren mendebaldean oso hedatuta dago (Ipar Afrikan, Portugalen, Espainian eta Frantziaren hegoaldean). 

Belardi lehorretan, garrigetan eta baso-soilguneetan hazten da, kare-lurrak nahiago dituelarik, itsas mailatik 600 m arteko altuerara.

### Sistematikaria 
Orkidea hau autore batzuek *Orchis mascula* (*Orchis mascula var. olviensis* (Reut. ex Gren) Nyman) aldaeratzat hartzen dute, eta beste batzuek beste genero batekoa (*Andorchis olbiensis* (Reut. ex Gren.) D. Tyteca & E. Klein)

## Galeria 

Fitxategi:Orchis olbiensids bat.jpg
Fitxategi:Orchis olbiensis bi.jpg
Fitxategi:Orchis olviensis hiru.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amy Aaröe

**Anne-Marie Aaröe** (Stockholm, 1925eko maiatzaren 20a – Frantzia, 2024ko urriaren 20a), ***Amy Aaröe*** edo ***Ami Aaröe*** izen artistikoz ere ezaguna, suediar dantzari, aktore eta zinema zuzendaria izan zen.

## Bizitza 
Arvid Aaröe kapitainaren eta haren emazte Hjördis Strömen alaba izan zen. 1942an zinemako lehen papera lortu zuen *Ombyte av tåg* filmean, eta 1945ean antzerkian debutatu zuen Skansenteaternen, *Uda-gau bateko ametsa* antzezlaneko Titania gisa. Aktore izateaz gain, Starfilm konpainiako zinema zuzendaria ere izan zen., eta 1959an alaba bat izan zuen Parisen. Senarra hil ondoren, Stockholmeko Tulegatan kalean bizi izan zen. Aaröe 2024ko urriaren 20an hil zen, 99 urte zituela.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Abayasekara

**Annette Aurelia Abayasekara** (jaiotzez **Ameresekere**; Madampe, 1925eko apirilaren 3a – 2015eko urtarrilaren 4a) srilankar kazetaria izan zen. 1947an hasi zuen bere ibilbide profesionala eta Sri Lankako lehen emakume kazetari profesionaltzat hartzen da.

## Bizitza 
Justus eta Frances Ameresekereren alaba, Madampe herrian jaio zen, eta bertan eman zituen bere lehen urteak. 17 urte zituela, elkarrizketa bat izan zuen Lake Housen, Associated Newspapers of Ceylon Ltd.-ren egoitza nagusian. Gerra garaian egunkarietako papera eskas zegoenez, egunkari guztiek emakumeei zuzendutako atalak bertan behera utzi zituzten, eta Abayasekarari bulegoko lanpostu bat eskaini zioten emakumeentzako atalak berrezarri arte. 1943an hasi zen lanean Lake Housen. 1947an, emakumeentzako atalak birsortu ziren eta Leela Shukla indiarra editore izendatu zuten. Hilabete batzuk geroago, Shuklak dimisioa eman zuen, eta Abayasekarak ordezkatu zuen *Daily News* eta *Sunday Observer* egunkarietako emakumeentzako ataletako editore gisa. 1951n dimisioa eman zuen kargu horretatik, eta kazetari autonomo gisa idazten hasi zen *The Sun* eta *The Times of Ceylon* egunkarietan. 1984an *Lanka Woman* egunkari berrian asteroko zutabe bat idazteko gonbidapena jaso zuen.

1946ko martxoan, Earle Abayasekararekin ezkondu zen, eta harekin zazpi seme-alaba izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Aldunate

**María Elena Aldunate Bezanilla** (Santiago, 1925eko martxoaren 1a – *ibidem*, 2005) txiletar idazle feminista eta irrati gidoilaria izan zen. 1950eko hamarkadako emakume idazleen taldekoa izan zen, Mercedes Valdivieso, Elisa Serrana, Marta Jara eta Matilde Ladrón de Guevararekin batera. Zientzia-fikzioa, fantasia, kostunbrismoa eta haur literatura bezalako azpigeneroetako ipuin laburrak eta eleberriak idatzi zituen.

## Bizitza 
Txileko goi-klaseko familia batean hazi zen. Aita Arturo Aldunate Phillips idazlea zuen, 1976an Txileko Literatura Sari Nazionala irabazi zuena. Txileko zientzia-fikziozko idazle aitzindarietako bat izan zen, Francisco Miralles, Ernesto Silva Román, Luis Enrique Délano eta Hugo Correarekin batera, eta ***La dama de la ciencia ficción*** ezizenez ezagua egin zen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Carlos da Silva José

**José Carlos da Silva José** (Vila Franca de Xira, 1941eko irailaren 22a – Torres Vedras, 2025eko apirilaren 26a) **José Carlos** ezizenez ezaguna, portugaldar futbolari eta entrenatzailea izan zen, erdiko atzelari postuan aritzen zena.

1962an Sporting Clube de Portugalen hasi zen jokatzen. 348 partida jokatu zituen hamabi denboralditan, eta Portugalgo eta Europako txapelketak irabazi zituen. Bere ibilbideko azken denboraldian SC Bragan jokatu zuen eta lehen mailara igotzea lortu zuen.

36 partida jokatu zituen Portugalgo futbol selekzio nazionalarekin eta 1966ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen hirugarren postua lortuz.

Erretiratu ondoren, hogeita hamar urteko entrenatzaile ibilbide izan zuen.

## Palmaresa 
**Sporting CP**
* Portugalgo futbol lida: 1965–66, 1969–70, 1973–74
* Portugalgo futbol kopa: 1962–63, 1970–71, 1972–73, 1973–74
* Europako Futbol Errekopa: 1963–64

**Portugal**
* Munduko Futbol Txapelketa brontzezko domina: 1966

## Kanpo estekak
Frasquita Larrea

**Francisca Javiera Ruiz de Larrea y Aheran**, ezagunagoa **Frasquita** **Larrea** izenarekin (Cadiz, 1775eko abenduaren 24a - Puerto de Santa Maria, 1838ko abuztuaren 24a), espainiar idazlea izan zen, ekintzaile sozial, kultural eta politikoa Cadizko Gorteen garai eta inguruan, non tertulia erromantiko ospetsuenetako baten sustatzailea izan zen.

## Biografia 
Francisca Javiera Josefa Gregoria Ruiz de Larrea y Aheran 1775eko abenduaren 24an jaio zen Cádizen. Aita arabarra zuen, Antonio Ruiz de Larrea González de Lopidana (1725ean Mendiola kontzejuan jaioa) alaba, merkatari aberatsa, eta ama irlandarra zuen, Waterfordekoa, baina Espainian erbesteratua eta bertan Francisca Xaviera Aheran y Malone izenez ezaguna. 1763an ezkondu ziren gurasoak, eta alaba Ingalaterran hezia izan zen eta geroago Frantzian denboraldi bat eman zuen. 

Cadizen, 1790 inguruan, Johann Nikolaus Böhl von Faber (Juan Nicolas Böhl de Faber izenez ezagunagoa, 1770-1836) hispanista alemaniarra ezagutu zuen, eta 1796ko otsailaren 1ean ezkondu ziren. Zenbait seme-alaba izan zituzten, horietako bat Cecilia Böhl de Faber alaba (Fernan Caballero izengoitiarekin idatzi zuen idazlea). Bikotea Cadizen ezarri zen, eta solasaldi kulturalak antolatzeari ohitura hasi zuten.

Espainia Gerra napoleondarretan murgilduta zegoela, Madrilen ezarritako aginte napoleondarraren horren kontrako idazkiak egin zituen 1808an: *Una aldeana española a sus compatriotas* (ekainean), *Saluda una andaluza a los vencedores de los vencedores de Austerlitz en los campos de Bailén* (uztaila) eta *Carta a un amigo* (abuztua).

Cadiz Gorte Konstituziogileen egoitza izan zen gerraren azken fasean, eta hiriko joera politikoak, liberala eta kontserbadorea, bi solasaldi sozial nagusitan banatu ziren: Frasquita Larrearena topaketa kontserbadorea izan zen, eta Margarita López de Morlarena, liberalen tertulia. Fernando VII.aren monarkia absolutuaren defendatzaile sutsua izan zen, eta horregatik bere idatzi batzuek zentsurarekin arazoak ekarri zizkioten.  Larrearen ideologian, "Independentzia Gerraren eta chauvinismo espainiarraren defentsa eldarnioz josia" nabarmentzen ziren, Guillermo Carnero literatura historialaren arabera . Katolizismoarekin eta absolutismo monarkikoarekin erabat lotuta zegoen nazionalismo espaoniar hori, baina ezaugarri moderno batekin uztartzen zen, hau da, espainiar identitate nazionalaren errekonozimendua, bere hizkuntza eta literatura "nazionaletan" oinarritua, Herderren ideiei jarraiki. Era berean, Calderón de la Barcaren literaturan ikusi zuen Espainiaren "espiritu nazional" hori, eta Europako beste sen nazional batzuen artean, erromantikoenetakoa zela iritzi zion.

Bere bizitzako uda asko Bornosen (Cadizko probintzian) eman zituen. Han idatzi zuen *Diario de Bornos* egunerokoa.. Horrez gain, prosa lan laburrak ere idatzi zituen. Lanak Antonio Orozco Acuavivak bildu zituen Larrearen memoriekin batera, eta honako liburua argitaratu zuen: *La gaditana Frasquita Larrea, primera romántica española*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boeing 307

**Boeing 307**, Boeing enpresaren erabilera zibil eta militarreko lau motordun hegazkin modelo bat da. 1937an garatu eta 1938an lehen hegaldia egin zuen.

USAAFek Bigarren Mundu Gerran erabili zuen.

## Kanpo estekak
Boeing 2707

**Boeing 2707**, Boeing enpresaren hegazkin supersoniko bat izan zen. 1960ko hamarkadan proiektua garatu baina 2971n eten zen.

## Kanpo estekak
Helena Anhava

**Ruth Helena Anhava** (jaiotzez **Pohjanpää**; Helsinki, 1925eko urriaren 24a – *ibidem*, 2018ko azaroaren 24a) finlandiar poeta, idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Ruth Helena Pohjanpää Helsinkin jaio zen 1925eko urriaren 24an. Aita Lauri Pohjanpää poeta, teologo eta irakaslea zuen, eta ama, berriz, Arla Augusta Rossander irakaslea.

1944an bigarren mailako ikasketak amaitu zituen eta 1952an liburuzaintzan graduatu zen. 1947tik 1952ra, Werner Söderström Osakeyhtiö argitaletxean lan egin zuen. 1952az geroztik, itzultzaile lanetan aritu zen. Horrez gain, ikasliburuak, antologiak eta poesia bildumak editatu zituen. Anhavaren poemak suedierara, norvegierara eta estonierara itzuli dira.

Tuomas Anhava (1927-2001) poeta, itzultzaile, saiakeragile eta argitaratzailearekin ezkonduta zegoen. Ezkontza horretan lau seme-alaba izan zituen, eta ezagunena Martti Anhava (j. 1955) da, finlandiar idazle, itzultzaile eta kazetaria.

Helsinkin hil zen 2018ko azaroaren 24an, 93 urte zituela.

## Lanak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1979: Finlandiako Liburu Klub Handiaren saria
* 1980: Finlandiako Literaturako Estatu Saria
* 1994: Finlandiako Idazleen Batasunaren saria
* 1997: Alfred Kordelin Fundazioaren saria
* 2006: Samuli Paronen saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ellen-Sylvia Blind

**Ellen-Sylvia Blind** (jaiotzez **Juhána Elle Svonni**; Jukkasjärvi, Kiruna, 1925eko uztailaren 12a – Arjeplog udalerria, 2009ko maiatzaren 5a), **Elle-Sylve** samierazko izenez ere ezaguna, suediar idazle samia izan zen, batez ere samien bizitzaren oroitzapenak idazteagatik ezaguna. Poemak ere idatzi zituen, eta horietako batzuk musikarako moldatu egin dira.

## Bizitza 
1925eko uztailaren 12an jaio zen Jukkasjärvin, Kiruna udalerrian, Suediako iparraldean. Lars Johan Olsson Svonni (1897-1955) eta Margareta Svonni (Vasara; 1898-1966) elur-oreinen artzainen alaba izan zen eta ipar samiera zuen lehen hizkuntza. 1946an Lars-Johan Blind elur-oreinen artzainarekin ezkondu zen, eta harekin sei seme-alaba izan zituen. Suediako iparraldean bizi izan zen bizitza osoan. Etxea kudeatzeaz gain, joskintza bezalako eskulan tradizionalak praktikatzen zituen.

Jokkmokkeko sami helduentzako eskolan ikasi ondoren, bere lehen hizkuntzan liburuak idazteko gai izan zen. 1976an, bere oroitzapenak grabatu zituen, eskolako urteak barne, *Muitot ja jur’dagat* () liburuan, non samiek jasandako diskriminazioari buruzko iruzkinak egin zituen, batez ere samiera erabiltzearen debekuari buruzkoak. Kristau fededuna izanik, *Mu osku ja eallin* () liburua kaleratu zuen 1981ean. Bereziki interesgarria da bere *Sogas sohkii* () liburua, non ohitura samiak belaunaldi gazteentzat gordetzeko nahia azpimarratu zuen.

Ellen-Sylvia Blind 2009ko maiatzaren 5ean hil zen eta Arjeplogeko hilerrian lurperatuta dago.

## Lanak 
* *Muitot ja jur’dagat – Minnen och tankar* (1976)
* *Mu osku ja eallin – Min tro och liv* (1981)
* *Sogas sohkii – Från släkt till släkt* (1984)
* *Oskkus oskui – Av tro till tro* (1989)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Andrés Lonbide Mezkia

**Juan Andrés** **Lonbide Mezkia (**Elgeta, 1745eko azaroaren 14a – Madril, 1811ko irailaren 2a) organo-jole eta konpositorea, XVIII. mendeko euskal musikari nabarmenetako bat izan zen.

## Biografia 
Juan Andrés Lonbide Mezkia Elgetan jaio zen 1745eko azaroaren 14an.

Apaiz bihurtu zen 23 urterekin.

## Lana 
Organo-jole ezaguna izan zen eta garaiko euskal musikari asko bezala Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea izan zen. eta pixkanaka oposizioak eginez, gero eta lan hobeak lortu zituen, bere karrera Madrilgo gortean amaitu zuen arte. eta bestalde Eresbilen (Errenteria) musika artxiboan gordetako lan batzuek daude.

Musika berritasunak jarraitu zituen bere bizitzan zehar.

### Idazlanak 
Esan bezala, musika tratatu bat idatzi zuen:

* *El arte del organista,* Gasteiz, Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, 1773.

## Bibliografia 
Donostia, J. A. (1951): *Música y músicos en el País Vasco,* Donostia, Euskalerriaren Adiskideen Elkartea.

González Pérez, A. (1981): “Don Juan Andrés Lombide y Mezquía, distinguido organista que fue de la catedral de Oviedo”, *Boletín de la Real Sociedad Bascongada de los Amigos del País (RSBAP),* **3-4**: 630-634.

San Martín, J. A. (1981-01-10): “Lonbide musikariaren berriak”, *Hoja del Lunes de San Sebastián.*

“Lonbide organista”, *Oarso* (1983), 111-113. or.

Arana Martija, J. A. (1987): *Música Vasca,* Bilbao, Caja de Ahorros Vizcaína, 120-130. or.

Bagüés Erriondo, J. (1990): *Ilustración musical en el País Vasco, I. La música en la RSBAP,* Donostia, Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, 82-87.

Ortega, J. (2000): “Lombide y Mezquia, Juan Andrés de”, In Casares Rodicio, E. (zuz. eta koord.), *Diccionario de la música española e hispanoamericana,* VI. liburukia, Madril, Sociedad General de Autores y Editores, 987-988.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Difenil disulfuro

**Difenil disulfuroa** konposatu organiko aromatikoa da, C12H10S2 formula duena, organosufre konposatuen familiakoa, disulfuroen klasekoa. Solido kristalino kolorgea da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria etanoletan, dietil eterretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

## Sintesia 
Difenil disulfuroa tiofenola iodoz edo ur oxigenatuz oxidatuz sintetizatzen da.

    2 C6H5SH + I2 -> C6H5S-SC6H5 + 2 HI

## Erabilera 
Difenil disulfuroa aromatizatzaile gisa eta sintesi organikoan usatzen da. Europar Batasunean aromatizatzaile gisa erabiltzea onartuta dago.

## Arriskuak 
Difenil disulfuroak larruazala, begiak eta mukosak narritatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dracula (1979ko filma)

***Dracula***, 1979ko John Badham britainiar-estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Bram Stoker irlandar idazlearen *Drakula* (1898) eleberrian eta haren egokitzapena den *1924ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Frank Langella, Laurence Olivier, Donald Pleasence eta Kate Nelligan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1913, Whitby (Yorkshire), Drakula (Frank Langella) konde erakargarria eta iluna Transilvaniatik Ingalaterrara emaztegai bat aurkitzeko asmoz joan da.

## Aktoreak 
*Frank Langella: Drakula kondea
*Laurence Olivier: Abraham Van Helsing irakaslea
*Donald Pleasence: Jack Seward doktorea
*Kate Nelligan: Lucy Seward
*Trevor Eve: Jonathan Harker
*Jan Francis: Mina Van Helsing
*Janine Duvitski: Annie
*Tony Haygarth: Milo Renfield
*Teddy Turner: Swales
*Sylvester McCoy: Walter Myrtle

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Leonardo Bonucci

**Leonardo Bonucci** (Viterbo, 1987ko maiatzaren 1a) italiar futbolari ohia da, atzelari postuan aritzen zena.

Italiako Treviso, Pisa SC eta SSC Bari taldeetan jokatu zuen Juventus FCen zazpi denboraldi jokatu aurretik, 2010etik 2017ra. AC Milanen egon zen 2017-18 denboraldian eta ondoren Juventusera itzuli zen beste bost denboralditan jokatzera. Azken urtean Alemanian eta Turkian jokatu zuen.

Italiako futbol selekzio nazionalarekin 121 partida jokatu zituen 2010 eta 2023 artean eta UEFA Euro 2020 irabazi zuen.

## Palmaresa 
**Inter Milan**
* Serie A: 2005–06
* Coppa Italia Primavera: 2006

**Juventus**
* Serie A: 2011–12, 2012–13, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2018–19, 2019–20
* Italiako futbol kopa: 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2020–21
* Italiako futbol superkopa: 2012, 2013, 2015, 2018, 2020

**Italia**
* Europako Futbol Txapelketa: 2020

## Kanpo estekak
Zistina

**Zistina** konposatu organikoa da, C6H12N2O4S2 formula duena, organosufre konposatuen familiakoa, disulfuroen klasekoa. Zisteina aminoazidoaren dimeroa da, bi amino talde eta bi azido karboxiliko talde ditu; aminoazido ez-esentziala da. Solido kolorgea da. Uretan ia disolbaezina da. Narritagarria da.

Produktu naturala da eta ohikoa da elikagai askotan hala nola arrautzetan, okelan, esnekietan eta zereal integraletan. Halaber, animalien larruazalean, adarretan eta ilean aurki daiteke.

## Sintesia 
Zistina zisteinaren oxidazioz lortzen da.

    2 HO2CCH(NH2)CH2SH + 1/2 O2 -> (HO2CCH(NH2)CH2S)2 + H2O

## Erabilera 
Zistina aromatizatzaile, ore-trinkotzaile eta osagarri nutrizional gisa baliatzen da elikagai-industrian.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Grand Opera House (Belfast)

**Grand Opera House**, Ipar Irlandako Belfast hirian dagoen opera-antzoki bat da. Great Victoria kalearen 2-4 zenbakietan dago.

1895eko abenduaren 23an inauguratu zen eta Frank Matcham arkitektoaren diseinuari jarraikiz eraikia.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Joana da Paz

**Joana Zeferino da Paz** (Quebrangulo, 1925eko apirilaren 15a – Salvador da Bahia, 2023ko otsailaren 22a), ***Dona Vitória*** izenez ere ezaguna, brasildar aktibista izan zen. 80 urte zituela, bere auzoko krimenak grabatzen hasi zen, dozenaka droga-trafikatzaile eta polizia ustelen atxiloketan lagunduz. Bere benetako nortasuna hil ondoren bakarrik agerian utzi zen. Ausardiaren eta krimenaren aurkako borrokaren ikur gisa hartzen da Brasilen.

## Bizitza 
Joana da Paz Quebrangulon jaio zen, Alagoas estatuan. Gaztea zela, Alagoasko nekazari batek bortxatu zuen, haurdun geratu zen, etxetik kanpora bota zuten eta neskame lanetan hasi zen. 80 urterekin, delinkuentzia-tasaren gorakadaren aurka borrokatzeko asmoz, droga-trafikoko operazioak, estortsioak eta armatutako liskarrak grabatzen hasi zen bere leihotik. Agintariei eman zizkien grabaketak ezinbesteko froga bihurtu ziren poliziaren ikerketetan, eta horren ondorioz 30 pertsona inguru atxilotu zituzten, tartean droga-trafikatzaileak eta ustelkerian parte hartzen zuten poliziak. Segurtasun arrazoiengatik, Joana Lekukoen Babes Programan sartu zuten eta Vitória izena jarri zioten. Azken urteak ezkutuan eman zituen eta hainbat hiritan bizi izan zen. Salvador da Bahian hil zen 2023ko otsailaren 22an, 97 urte zituela.

2025ean, Joana da Pazen istorioan inspiratutako *Vitória* filma estreinatu zen Brasilen. Breno Silveirak eta Andrucha Waddingtonek zuzendu zuten, eta paper nagusia Fernanda Montenegro antzeztu zuen.

Fábio Gusmão kazetariak idatzitako *Dona Vitória Joana da Paz* liburua 2016an *Dona Vitória* izenburupean argitaratu eta 2024an berrargitaratu zen, aktibistaren bizitzaren eta ondarearen ikuspegi zehatza eskainiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leida Jürgen

**Leida Jürgen** (Halliste, 1925eko abenduaren 25a – 2013ko maiatzaren 3a) estoniar diseinatzailea izan zen, etxeko ontziteria eta kristalezko apaingarriak landu zituena.

## Bizitza 
Leida Jurgen 1925eko abenduaren 25ean jaio zen Hallisten, Viljandiko konderrian. 1934an, bere familia Olustvere ondoko Jaska herrira joan zen bizitzera.

1946an, Leida Jürgenek Viljandiko lanbide eskolan graduatu zen, arropa diseinuan eta modelatzean espezializatuz. 1946tik 1952ra Estoniako SESko Arte Institutuan ikasi zuen Tallinnen, beira artistikoaren prozesamenduaren sailean, Maks Roosmaren zuzendaritzapean. 1952tik 1955era institutu berean irakatsi zuen. 1991n erretiratu ondoren, artista autonomo bihurtu zen., *Lainoa* ontzia (1962), *Arrosa* ontzia (1963) eta *Jaroslavna* edalontzia (1967).

Leida Jürgenen lanak Errusiar Museoan, Jelagin uharteko Kultura eta Aisialdi Parke Zentraleko beira museoan (San Petersburgo), Errusiako Arte Dekoratibo, Aplikatu eta Herrikoiaren Museoan (Mosku), Tallinngo Hiri Museoan, Estoniako Arte Aplikatu eta Diseinu Museoan, Estoniako Historia Museoan eta Viljandi Hiriko Museoan daude.

## Erakusketak 
Jürgenen lanak lehen aldiz arte aplikatuen erakusketa batean aurkeztu ziren 1953an. 1958ko, 1967ko eta 1970eko Munduko Erakusketan erakutsi ziren. 1976an, bakarkako erakusketa handi bat egin zen Tallinngo Hiri Museoan, eta katalogo bat argitaratu zen.

Leida Jürgenen azken bakarkako erakusketak Viljandiko Hiri Museoan egin ziren 2005ean. 2006an Pilvi Ojamaa beira-artistarekin batera egin zien erakusketa bat Arte Aplikatu eta Diseinu Museoan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1960: Ekonomia Nazionalaren Lorpenen Erakusketaren zilarrezko domina txikia
* 1977: Errusiako SESFko Meritu Oneko Artista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aromatizatzaile

**Aromatizatzaileak** substantziak edo substantzia-nahasteak dira, elikagaien aroma eta/edo zaporea emateko edo areagotzeko gai direnak, haien ezaugarri organoleptikoak aldatuz eta gozoago, garratzago, gaziago eta azidoago bihurtuz. Elikagaiak prestatzean, asko erabiltzen dira gehigarri gisa, elikagaien zaporea edo usaina aldatzen edo estaltzen duen lurrin jakin bat ematen duten substantziak baitira.
thumb|bainilina aromatizatzaile naturala da bainila-zaporea ematen duena, besteak beste
Elikagaien ezaugarrien artean, usaina da garrantzitsuena, janariaren zaporea baldintzatzen baitu. Janariaren zaporea erraz alda daiteke usaina aldatzen bazaio baina zapore bera mantenduz. Freskagarri gehienetan gertatzen da hori; izan ere, oinarri bera izan arren, zapore desberdin asko dituzte, lurrintzaileak erabiltzen dituztelako.

Aromatizatzaileak naturalak zein artifizialak izan daitezke. Europar Batasunak aromatizatzaileak baimentzeko arautegian ez du bereizten naturalen eta artifizialen artean.

Europako legeriaren arabera, aromatizatzaileek ematen dituzten zaporeak sei kategoriatan banatzen dira:

#  **Substantzia aromatizatzaileak.**  Edari zitrikoetan erabiltzen diren propietate aromatizatzaileak dituzte.
#  **Prestakin aromatizatzaileak.**  Jatorri naturalekoa (landarezkoa edo animaliazkoa), laranja-olioa edo banilla-estraktua izan daiteke. 
#  **Prozesu termikoko aromatizatzaileak.**  Aminoazidoen eta azukre erreduzitzailearen nahaste baten berotze-prozesuetan oinarrituta lortzen dira. Saldei, instanteko zopei edo saltsei zaporea emateko erabiltzen dira.
#  **Ke-aromak.**  Ke kondentsatua zatikatu eta purifikatzetik sortzen dira. Zapore ketua ematen diete haragia edo arraina bezalako elikagaiei.
#  **Zaporearen aitzindariak.**  Elikagaiei eransten zaizkien karbohidratoak eta aminoazidoak.
# Kategoria bakar batean ere sartzen ez diren  **beste aroma batzuk,**  adibidez, ronaren eterra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariani Dimaranan

**Mariani Cuevas Dimaranan** (Lubang, Mindoro, 1925eko otsailaren 1a – Quezon Hiria, 2005eko abenduaren 17a) filipinar moja katolikoa izan zen, Sortzez Garbiaren Ahizpa Frantziskotarren kongregazioko kidea. Giza eskubideen aldeko ekintzailea ere izan zen, Ferdinand Marcosen diktaduraren aurka borrokatu zena. 

## Bizitza 
Dimarananek Task Force Detainees of the Philippines erakundea zuzendu zuen, Filipinetako gerra-legearen lehen urteetan Filipinetako Nagusi Erlijiosoen Elkarteak  giza eskubideen urraketak ikertu eta dokumentatzeko asmoz sortua. 

Bere izena Bantayog ng mga Bayanin idatzita dago, diktaduraren aurka borrokatu ziren martiri eta heroiak omentzen dituen monumentuan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corraun penintsula

**Corraun penintsula** edo **Currane**, , Irlandako mendebaldean dagoen penintsula bat da, Mayo konderrian. 

Achill uhartearekin Michael Davitt zubiaren bidez lotua dago.

Penintsula osoa Gaeltacht eremuan dago eta bertako biztanleen %12ak egunerokoan nagusiki irlanderaz hitz egiten duela dio.
Michelle Banga Moundzoula

**Michelle Banga Moundzoula** (1987ko azaroaren 30a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilles Anthony Afoumba

**Gilles Anthony Afoumba** (1996ko ekainaren 14a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Assumpció Mateu Negre

**Assumpció** **Mateu Negre** (Girona, Katalunia, 1952) artista katalana, margolaria eta grabatzailea da.

## Lan ibilbidea 
Bartzelonako Unibertsitatean ikasi ostean, Belles Arts-eko Fakultatean irakasle gisa lan egin zuen 1978 urtetik aurrera, fakultatearen proiektu berria bultzatuz. 1989 urtean pintatzeari ekitea erabaki zuen eta Amerikan, Indian, Libanon, Marokon eta Ekialde Hurbilean hainbat bidaia hasi zituen. Bere lanean izan zituen eraginen artean, 1960 eta 1970eko hamarkadetako zinema, Paris eta Mediterraneoko margolariak daude. 2006 urtean *La mirada del espacio interior* liburua argitaratu zuen March argitaletxeak.

## Erakusketak 
* 2008 “*Presons intimes*” Espai Volart Fundación VilaCasas en Barcelona
* 2011 “*El bosque quemado*”. Museo Würth La Rioja. Agoncillo, La Rioja. España.
* 2012 "*La mirada del paisatge interior*" Palau de l'Abadia, St.Joan Abadesses, Girona
* 2015 "*Emmarcant el somni*"  La Vinya dels Artistes. La Pobla de Cérvoles. Lleida

## Fundazioak eta museoak 
* Vila Casas Fundazioa, Can Framis, Bartzelona
* Bilduma Museo Würth La Rioja

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarida Casacuberta Rocarols

**Margarida Casacuberta Rocarols** (Olot, Garrotxa, Girona, Katalunia,1964) filologoa, itzultzailea, unibertsitateko irakaslea, historialaria eta literatura garaikideko ikertzailea da Gironako Unibertsitatean.

## Bizitza 
Bartzelonako Universitat Autònoma-n Filologia Katalanean doktorea, XX. mendeko narratiba katalanean eta Santiago Rusiñolen figura literarioan oinarritu da bere lan-eremua. 

### Lan ibilbidea 
*Santiago Rusiñol: vida, literatura y mito* (1997), *Santiago Rusiñol y el teatro por dentro* (1999) eta *Los nombres de Rusiñol* (1999) argitaratu ditu, besteak beste. Era berean, *El catalán de la Mancha, La niña gorda, En Josepet de Sant Celoni, El catalán de la Mancha* eta *Teatro polémico* liburuetan argitaratutako lanak ere argitaratu ditu. 

XX. mendeko narratiba katalaneko lanei dagokienez, aipatzekoak dira *Los Juegos Florales de Girona, 1902-1935* (2010), *Marian Vayreda i Vila, 1853-1903: la investigación de una voz propia* (2002), *Víctor Català, la escritora enmascarada* (2019) argitalpenak. Émile Zola, Georges Perec eta Irène Némirovskyren lanak ere itzuli ditu frantsesetik. 

Ohiko kolaboratzailea da *El Adelanto* eta *Revista de Girona* aldizkarietan, besteak beste. Santa Coloma de Farners-eko Poesia Garaikideko Joan Vinyoli Katedra eta Modernismoari buruzko Ikasketen Victor Català Katedra zuzendu ditu. 2019 eta 2020 artean Ondare literarioko M. Àngels Anglada-Carles Fages de Climent Katedra zuzendu zuen, Mariàngela Vilallonga kultura sailburua izan zen bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa: Margarida Casacuberta Rocarols - Gironako Unibertsitatea
Mary Dolim

**Mary Nuzum Dolim** (Kansas, 1925eko abuztuaren 15a – 2002ko urtarrilaren 15a) estatubatuar haur literaturako idazlea izan zen. Lau liburuz gain, hainbat artikulu eta ipuin idatzi zituen. Hegoaldeko Estatu Batuei eta 1960ko hamarkadako emakume profesionalei buruz idazteagatik ezaguna egin zen.

Mary Dolim Abel Dolim (1922-2012) hegazkin-nabigatzaile eta eraikitzailearekin ezkonduta zegoen, eta harekin seme bat eta alaba bat izan zituen.

## Lanak 
* *Bishop Pattern* (New York: Morrow), 1963
** *The Ruling Family* izenburupean ere argitaratua (New York: Avon Books), 1963
* *Miss Mac* (Princeton, NJ: Van Nostrand), 1963
* *The Omen* (New York: Morrow), 1960ko hamarkada
* *Four Hands for Mercy* (New York: Grosset & Dunlap), 1965, Gen Kakacekekin batera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terrazza del Nicchione

**Terrazza del Nicchione** izenekoa Vatikanoko eraikin bat da, kupula erdi baten forma irekia duen exedra batek eta goiko terraza edo belvedereak osatua. *Pignone* delako eskulturak, pinaburu erraldoi batek, apaintzen du exedraren alde irekia.

## Historia 
15. mendean Vatikanoko Jauregi Apostolikoaren gaineko muino batean, Antonio Pollaiuolok *nicchione* edo Belvedere izenekoa eraiki zuen Inozentzio VIII Aita Santuarentzat, gainaldean begiratzeko plazerarentzat sortutako galeria zuen egitura. Urte batzuk geroago. 16. mendeko lehen urteetan, Donato Bramantek Vatikanoa eta belvedere hori lotu zituen, Julio II.a aita santuak eskatuta, *Cortile del Belvedere* ("Belvedereko Patioa") sortzean, eta han Apolo Belvederekoa jarri zuten, beste antzinako eskultura famatu batzuen artean.
ezkerrera|thumb|*Pignone* eskultura, exedraren aurrean.
Beste eraldaketa bat Pio IV.a aita santuaren agintaldian izan zen, eraikinak jada iraun duen forma hartu zuenean, Pirro Ligorio arkitektoaren eskutik, 1562. urtean. Erromako Foroko forma klasikoetan oinarritu zen Ligorio.

Neurri handi batean, eraikin honen ondorioz hasi zen 16. mendeko belvedereen moda Europako zenbait inguru aberatsetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Banal Xifré

**Isabel Banal Xifré** (Castellfullit de la Roca, Girona, 1963ko martxoaren 21a) artista katalana da, Bartzelona eta Abella de la Conca artean bizi dena.

## Bizitza 
Arte Ederrak ikasi zituen Bartzelonako Unibertsitatean, eta hantxe lizentziatu zen 1986 urtean. 

### Lan ibilbidea 
#### Irakasle 
1990 urtean Massana Eskolan hasi zen irakasle lanetan.

#### Artista 
Bere lanak naturaren munduaren eta hiri-munduaren arteko harremana aztertzen du, naturala eta artifiziala kontrajarrita. Bere lanean oso presente daude bere landa-jatorria eta Oloteko paisaia-eskola. Artista bisuala, bere lana hainbat euskarriren bidez adierazten da, hala nola, instalazioa, argazkigintza, pintura eta eskultura, askotan eskala aldaketekin eta miniaturizazioarekin jolastuz. Kolore zuriaren erabilera da bere lanen ezaugarri bereizgarrietako bat, eta isiltasuna zein errebelazioa irudikatzen ditu askotan.

Beste proiektu askoren artean, *El Adelanto* aldizkariaren 400. zenbakiaren azala diseinatu zuen. 2008an *El paisaje de Olot* liburua argitaratu zuen. *La construcción literaria de la Fraga*, Margarida Casacuberta Rocarolsekin.

## Erakusketa aipagarriak 
* 1993 - *De pinturas y pastos (1990-1993)*. Sala 14. Museo de la Fraga. Olot.
* 1996 - *El Artista invitado*. Museo de Arte. #Girona.
* 2002 - *Sin revelar*. Espacio Zero1. Olot.
* 2004 - *Fajo pequeño por el camino crece*. Sala Fortuny. Centro de Lectura. Reus.
* 2006 - *A pie*. Palacio Solterra. Fundación Villa Casas, Torroella de Montgrí.
* 2011 - *La maleta [azul] de W.B.* Sala Walter Benjamin, Portbou.
* 2020- *En el nombre de la madre, en el nombre de la tierra.* ACVIc, Centro de Artes Contemporáneas, Vich.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Duoda Centre de recerca de dones UB (2009). Col·lecció d'Art i Punt d'Investigació "La Relació", Duoda, Universitat de Barcelona: documents 2000-2008. Universitat Barcelona argitaletxea. or. 62–. ISBN 978-84-475-3414-2. 

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Christian August Selmer

**Christian August Selmer** (Frederikshald, 1816ko azaroaren 16a – Bygdøy, 1889ko irailaren 1a) norvegiar epaile eta politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1880tik 1884ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Christianiako Unibertsitatean eta ondoren abokatu eta magistratu izan zen.

1871n sartu zen Stortingean, eta Frederik Stangen gobernuan ministro izan zen 1874tik aurrera. 1880ko Stangen dimisio harrigarriaren ondoren, Oskar II.a erregeak Selmer lehen ministro izendatu zuen. Bere agintaldian, ministroek Parlamentuan galderak erantzuteko agerraldiaren aurka agertu zen. Hori dela eta, epaiketa politikoa egin zioten eta 1884an dimisioa aurkeztu behar izan zuen.

Ondoren, Norvegiako armadaren eta armadaren auditore nagusia izan zen.
Tankeen aurkako misil

[thumb|[FGM-148 Javelin, 2022ko Errusiako Ukrainako inbasioan erabilitako tankeen aurkako misilen ereduetako bat.]]
**Tankeen aurkako misila** (ingelesez: *anti-tank guided missile*, ATGM) nagusiki tankeak edo edozein ibilgailu militar blindatu suntsitzeko diseinatutako misila da.

Tankeen aurkako misilen tamaina eta irismen-maila aldatu egiten da: pertsona bakar batek garraia ditzakeen jaurtigailuetatik hasi, eta garraiatzeko eta jaurtitzeko hainbat ekipo behar dituzten muntaia handietaraino. Ekipo horiek ibilgailuak edo aireontziak izan daitezke.

Gudu zelai modernoan ojiba handiak dituzten tankeen aurkako misill txiki eta eramangarriak sartzeak infanteriari tankeen blindajea kaltetzeko gaitasuna eman dio, normalean tiro bakar batekin. Tankeen aurkako lehen armek, hala nola tankeen aurkako fusilek, gurdien kontrako suziriek edo tankeen aurkako mina magnetikoek, gurdi baten koraza zeharkatzeko gaitasun mugatua zuten, eta helburura modu arriskutsuan hurbiltzea eskatzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Véhicule de l'Avant Blindé

'''Véhicule de l'Avant Blindé''' (VAB) Frantziako Armadaren  tropak garraiatzeko ibilgailua da.

## Deskribapena 
Ibilgailu militar blindatu arina da, gudu-zelaian tropak hedatzeko eta beste operazio indar batzuei laguntzeko diseinatua, hala nola, beldarrez blindatutako tankeak, lur mota guztietan, eta hiri-gerrako operazioak, terrorismoaren aurkako borroka eta herrialdearen barne ordena mantentzeko. Gizonak, soldaduak, poliziak eta operazio berezietako teknikariak gudu-zelaira eramateko sortua izan zen, eta lurreko munizioetatik babesten zituen 62 mm-ko erresistentziarekin. NEBK bertsio militarrak eta zibilak daude, eta airez erraz garraia daiteke kargako hegazkin militarretan. Transmisio automatikoa eta 6 zilindroko diesel motor indartsua ditu, Euro III erregaiarekin. Lur mota guztietatik igaro daiteke, eta bertsio batzuek bi helize dituzte atzean, ibaiak eta urtegiak gurutzatu ahal izateko.

12,7 mm NATO kalibreko metrailadore bat du, infanteriako ibilgailuaren bertsioan, eta 7,62 mm-ko beste edozein aldaeratan, baina 20 mm-ko kanoi bat edo ATGM misil-jaurtigailu bat ere izan dezake, Euromissile HOT izenekoa.

Zaurituak artatzeko, anbulantzia blindatuko kamioia, logistika ibilgailua, laguntza taktikoa, artilleria behaketa ibilgailua, beste borroka-ibilgailu batzuen eskolta, operazio berezien terrorismoaren aurkako, hiri-gerra eta erreskate kamioia ere badaude, etsaien indarren aurka borrokatu behar duten polizia eta komando bereziei laguntzeko, bala-kontrako blindajearen babesarekin, kamioi barruan eramaten direnean operazioen zelaira edo borrokan zehar kamioiaren atzean babesten diren infanteriako soldaduei laguntzeko lurra okupatzen duten bitartean. Soldaduek, poliziek edo komando bereziek kamioitik irten, etsaien posizioak eraso eta gero berriro kamioira sartu daitezke, borroka-eremuko beste sektore batera azkar erretiratzeko.

Etorkizunean, beste ekipo militar batzuekin batera borrokatu ahal izango du, adibidez, Renaultek berriki garatu duen BMX-01 garraio blindatuko ibilgailu berriarekin, zeina Frantziako Armadaren VBMR programaren parte baita, seriean fabrikatzeko eta beste herrialde batzuetara esportatzeko aldaera batzuekin, hala nola soldaduen garraiorako bertsio blindatuarekin.

Gaur egun, Renault Trucks Défense, Renault Trucks taldearen eta, neurri batean, GIAT Industriesen produktu bat da. VABaren ordez, 2020an, EBM10-EBM20 (Engin Blindeé Médian) ezarriko da, propultsio diesel/elektriko mistokoa.

## Galeria 

Fitxategi:French_medical_VAB_dsc06842.jpg|VAB Anbulantzia.
Fitxategi:VAB_VOA_012_FR.JPG|VAB VOA.
Fitxategi:VIB_012_FR.JPG|T20-13 dorretxoarekin hornitutako VABa.
Fitxategi:VAB_Mephisto.JPEG|VAB HOT.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Renault Trucks Défense taldearen webgune ofiziala
Tankeen aurkako mina

thumb|300x300px|Pz Mi DM 11 tankeen aurkako mina ebakia.
**Tankeen aurkako mina** edo **ibilgailuen aurkako mina** ohikoek baino sentikortasun gutxiagokoa eta lehergailu-karga handiagoa duen mina da, ibilgailu blindatuak, hala nola tankeak, suntsitzeko pentsatua dena.  Bigarren Mundu Gerran erabili zen lehen aldiz eskala handian.

Tankeen aurkako minek 150 kilogramo baino gehiagoko presioa behar dute eztanda egiteko; beraz, autoek, tankeek eta motozikletek aktibatzen dituzte, baina ez dute kalterik egiten gizakientzat eta animalientzat.

Pertsonen kontrako minak debekatzeari buruzko Konbentzioak onartzen du mina mota hori.

Normalean, minak eremu berean tankeen aurkako minak eta pertsonen kontrako minak banatuz instalatzen dira, aurkitzeko eta ezabatzeko zailagoak izan daitezen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tankeen aurkako minak, beste arma gai batzuen artean.
Claire Duhamel

**Marie-Claire Viraut** (Vineuil-Saint-Firmin, 1925eko irailaren 6a – Paris, 2014ko otsailaren 7a), ***Claire Duhamel*** izen artistikoz ezagunagoa, frantziar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Claire Duhamelek 1948an egin zuen debuta ''Le Droit de l'enfant* filmean, Jean Chevrierrekin batera. 1951n Yves Ciampiren *Un grand patron* filmean parte hartu zuen. Geroago Alain Resnais zinemagileak kontratatu zuen *La Guerre est finie* eta *Je t'aime, je t'aime* filmetarako. Bere paper ezagunena François Truffauten *Baisers volés* et *Domicile conjugal* filmetako Darbon andrea izan zen, Christineren (Claude Jade) ama.

1997an zinemara itzuli zen Mathieu Amalricen *Mange ta soupe'' filmarekin.

Parisko 11. barrutian hil zen 2014ko otsailaren 7an, 88 urte zituela. Batignolles hilerrian lurperatuta dago.

## Lanak 
### Antzerkia 
### Zinema eta telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jill Sobule

**Jill Sobule** (1959ko urtarrilaren 16a, Denver, Colorado - 2025eko maiatzaren 1a, Woodbury, Minnesota) estatubatuar abeslari, musikagile eta aktorea izan zen. Bere abestirik ospetsuenak  arrakasta handiko *I Kissed a Girl* (bertsio batean Katy Perryk ospetsu egindakoa geroago ) eta *Clueless* filmaren soinu bandako *Supermodel* dira.

## Ibilbidea 
Lehenengo albuma, *Things Here Are Different,* 1990ean kaleratu zen. Hurrengo hamasei urteetan, beste bost album, hiru EP eta *arrakasta handien* bilduma album bat kaleratu zituen. Kritika onak izan arren, ez zen inoiz aholku aditu baten mailatik gora iritsi. 2000. urtean, Sobulek Lloyd Coleren *The Negatives* taldean jo zuen, denbora gutxiko agerpen bat.

2004an *Mind The Gap* filmean rol nagusietako bat egin zuen. *The West Wing* telesailean ere gonbidatu gisa agerraldi bat izan zuen.

Sobulek gitarra jotzeko gaitasun aparta konbinatu zuen letra ironiko eta autobiografikoekin, eta horiek jorratzen dituzte, adibidez, homosexualitatea ( *I Kissed A Girl,* bisexualtzat agertu zuen bere burua), anorexia (*Supermodel* and *Lucy at the Gym* ) edo kristauen eta juduen arteko harremana ( *Jesus was a Dreidel Spinner* ), bera jatorri judukoa izanik.

Jill Sobule 66 urte zituela hil zen bere etxeak su hartu izanaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* I Kissed A Girl (Jill Sobule) (bideoklip ofiziala)
Nikolai Latyxev

**Nikolai Gavrilovitx Latyxev** (; Mosku, 1913ko azaroaren 22a – *ibidem*, 1999ko otsailaren 18a) errusiar futbol epailea izan zen.

Elektrozavod Stalinets eta FC Dinamo Mosku taldeetako futbolaria izan zen. 1941ean hasi zen arbitratzen, eta 1953an nazioarteko epaile bihurtu zen.

1952ko eta 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan epaile izan zen. 1958ko Munduko Futbol Txapelketan bi partida arbitratu zituen (Suedia Mexikoren aurka eta Gales Hungariaren aurka). 1962ko Munduko Futbol Txapelketan Brasil eta Txekoslovakiaren arteko finaleko epailea izan zen. Gainera, lehen faseko bi partida (Italia Suitzaren aurka eta Ingalaterra Argentinaren aurka) eta Txekoslovakia eta Hungariaren arteko final-laurdenetako partida arbitratu zituen.