open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erdialdea Trenaren Aldea

[thumb|300x300px|Manifestazio bat [Tafallan, AHTren kontran]]
**Erdialdea Trenaren Aldea** (**EATA**) irabazi asmorik gabeko elkartea da, eta Zaragoza-Iruña-Euskal Y abiadura handiko burdinbidearen eraikuntza geldiaraztea du helburu, Zaragoza-Altsasu burdinbide konbentzionalaren hobekuntzaren truke, Nafarroako Tafallaldea, Orbaibar, Izarbeibar eta Arga-Aragoi eskualdeetan.

## Mugimenduaren ekintzak 
2019ko otsailaren 16an, elkarteak martxa bat deitu zuen Tafallako kaleetatik Abiadura Handiko Trenaren aurrean tren sozial "erraza eta merkea" eskatzeko. Manifestazioan parte hartu zutenek "bai tren sozialari" leloa idatzi zuten, letra handiz; izan ere, plataformaren helburua Nafarroako Foru Erkidegoak tren publiko eta soziala izatea da, eta horrek AHTari uko egitea eta trenbide-korridore berri bat eraikitzea eskatzen du.

2020ko ekainaren 26an, Tafallan abiadura handiko trenaren aurkako kontzentrazioa egin zuten, baina ez zuten gelditu. Elkartea deitzaileek lanak gelditzea eta osasun arloan aurreikusitako dirua inbertitzea eskatu zuten.

2021eko otsailaren 7an, Tafallako tren geltokiaren aurrean beste elkarretaratze bat egin zen, eta, horren bidez, baztertu egin zen abiadura jandiko urenari zerbitzua emateko bide berri bat eraikitzea, eta Nafarroako Gobernuari eskatu zitzaion bide konbentzionala hobetzeko apustua egin zezala, Errioxan erabaki zuten bezala, abiadura handiko trenbidearen finantziazio faltagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sustrai Erakuntza

**Sustrai Erakuntza Fundazioa** edo **SUSTRAI** irabazi asmorik gabeko elkartea da Euskal Herrian

Sustrai Erakuntza sortu zen 2010. urtean, ingurumenaren aurkako ekintzen aurka borrokatzeko, hala nola, zentral termikoak, hirigintza-garapenak, goi-tentsioko lineak, isurketak, harrobiak, zabortegiak, hondakindegiak eta hondakinen erraustegiak. Hala ere, abiadura handiko trenari erreparatzen diote bereziki.

## Helburuak 
Hauek dira Sustrairen helburu nagusiak:
* Ingurumenari, lurraldeari, gizarteari eta ekonomiari buruzko informazioa eta dokumentazioa biltzea, eta informazio hori Nafarroako herritarrei eta behar duten erabiltzaile guztiei zabaltzea.
* Informazio- eta dokumentazio-zerbitzuak eskaintzea.
* Nafarroako gizarte-sektore guztiei zuzendutako ingurumen-komunikazioko kanpainak garatzea, bai eta ingurumenarekin eta lurraldearekin lotutako arazoak kontuan hartzen dituzten berariazko beste batzuk ere.
* Ingurumenaren eta lurraldearen kudeaketan gizartearen parte-hartzea eta eztabaida sustatzea.
* Nafarroako gizarte- eta ingurumen-egoera ezagutzeko ikerketak sustatzea eta babestea.
* Ingurumenari eta lurraldeari eragiten dieten jarduketa publiko zein pribatuen jarraipena egitea, eta horiek defendatzeko neurri egokiak hartzea.
* Beheranzko bidean aurrera egiteko ekimenak abian jartzen laguntzea eta laguntzea, eta egiten diren estrategien zabalkundea ahalbidetzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sustrai Erakuntza Fundazioaren webgunea
Karlos X.a Gustavo Suediakoa

**Karlos X.a Gustavo Suediakoa** (; Nyköping gaztelua, 1622ko azaroaren 8a - Göteborg, 1660ko otsailaren 13a) Suediako erregea izan zen 1654tik 1660ra. Joan Kasimiro Palatinatu Zweibrücken-Kleeburgekoa eta Katalina Suediakoaren semea izan zen. Wittelsbach dinastiako bigarren erregea izan zen Kristobal Bavariakoaren ondoren. Suediako gortean hezi zen bere lehengusina Kristina erreginarekin batera. 1654ko ekainaren 5ean Kristinak abdikatu egin zuen eta Karlos errege bihurtu zen. Urte horretan Eduvigis Leonor Holstein-Gottorpekin ezkondu zen. Iparraldeko Bigarren Gerran suediar tropak zuzendu zituen Bi Nazioen Errepublikaren eta daniarren aurka (1665-1670). Bere seme Karlos XI.a Suediakoa bere oinordekoa izan zen bere heriotza goiztiarraren ondoren.
Azim Gheychisaz

**Azim Gheychisaz** () Irango alpinista da eta zortzimilako guztiak igo ditu. Irango mendizale talde nazionaleko kidea da. 2017rako, 8.000 m-tik gorako 14 gailurretara igoera arrakastatsuak burutu zituen, igoera horiek guztiak oxigeno osagarririk gabe egin zituen, eta altuerako porteadorerik gabe.

2016an Everest mendira igo zen bigarren aldiz, oraingoan oxigeno botilarik eta altuera-garraiatzailerik gabe.

2017ko maiatzaren 19an Azimek Lhotse konkistatu zuen. Munduko 8000 metrotik gorako 14 mendiak igo zituen lehen irandarra izan zen.

## Bizitza 
1981ean jaio zen Tabrizen, Iranen. Bigarren eskola teknikoan graduatu zen makinetako titulu bat lortuz. Gorputz Hezkuntzako ikaslea da Tabrizeko Unibertsitatean.

## Igoera arrakastatsuak 
Azim-en igoera arrakastatsuen artean honako gailurrak daude 

* 2002- Marble Wall Peak (6400 m)
* 2003- Gasherbrum I (7800 metrotaraino)
* 2004- Diran Peak (5500 metrotaraino)
* 2004- Spantik
* 2005- Everest (oxigenoren laguntzaz)
* 2005- Ararat
* 2006- Noshaq
* 2008- Broad Peak
* 2009- Pobeda Peak
* 2010- Dhaulagiri, lehen igoera iraniarra
* 2010- Nanga Parbat, lehen igoera iraniarra
* 2011- Kangchenjunga, lehen igoera iraniarra
* 2011- Gasherbrum II
* 2011- Gasherbrum I
* 2012- Annapurna, lehen igoera iraniarra
* 2012- K2
* 2012- Manaslu (eztabaidatua)
* 2013- Makalu, lehen igoera iraniarra
* 2013- Cho Oyu, lehen igoera iraniarra
* 2014- Shishapangma, lehen igoera iraniarra
* 2016- Everest (bigarren aldiz, oxigenorik gabe)
* 2017- Lhotse

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maxut Zhumayev

**Maxut Zhumayev** (; Oral, 1976ko abenduaren 23a) zortzimilako guztiak igo dituen Kazakhstango mendizalea da, beti botilatutako oxigenorik gabe. Bere eginkizuna bete ondoren, Kazakh Alpine Club sortu zuen.

## Kanpo estekak
Kim Chang-ho

**Kim Chang-ho** () Hego Koreako mendi eskalatzailea zen.

2012an, *Piolets dOr Asia* saria irabazi zuen, An Chi-youngekin batera, Nepalen Himjung (7.092 m) mendiaren lehen igoera egin ondoren; British Mountaineering Councilek adierazi zuenez, "Kimek 7.762 m Batura II.go lehen igoera ere egin zuen. Birjina mantentzen den Batura I.a Westekin batera (7.775 m), Batura II.a Karakorumean eskalatu gabeko tontorrik altuenetako bat zen.

## Kanpo estekak
Alkohol bentziliko

**Bentzil alkohola** konposatu organiko aromatikoa da C6H5CH2OH formulakoa alkoholen klasekoa. Likido gardena da. Disolbagarria uretan, etanoletan, dietil eterretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Produktu naturala da. Landare ugarietan aurkrki daiteke, hala nola, jazminean eta hiatzintoan.

## Sintesia 
Bentzil alkohola bi molde nagusiz lortzen da.

* bentzil kloruroa hidrolizatuz

: C6H5CH2Cl + H2O → C6H5CH2OH + HCl

* bentzaldehidoa erreduzituz Canizzaroren erreakzioa baliatuz.

: 2 C6H5CHO  +  KOH   →   C6H5CH2OH  +  C6H5COOK

## Erabilera 
Bentzil alkohola aromatizatzaile gisa erabiltzen da perfumegintzan eta beste hainbat alorretan. Alor horietan usatzen diren bere esterrak sintetizatzeko ere baliatzen da, etsenplurako bentzil zinamatoa. Disolbatzaile moduan ere prozesu askotan hartzen du parte, pinturetan, tindutan edo laketan.

Bentzil alkohola kontzentrazio baxuan bakteriostatiko moduan erabiltzen da zain barneko eta larruazaleko botiketan eta kosmetikoetan.

## Erreferentziak
Pachynolophus

**Pakinolofoa** edo ***Pachynolophus*** generoa desagertutako ugaztun perisodaktiloa da, baliteke paleoteridoen taldekoa. Behe eta goi Eozenoan bizi izan ziren (duela 52 - 35 milioi urte inguru) eta beren aztarna fosilak Europan aurkitu dituzte.

## Ezaugarriak eta espezieak 
Animalia hau tamaina txikikoa zen, normalean 50 zentimetroko altuera ez zuen gaindituko. Itxura ziurrenik gaur egungo duiker antilope txikiena izango zuten.

*Hallensia* eta *Propachynolophus* bezalako beste perisodaktilo arkaikoen antzekoak ere baziren.

*Pachynolophus* generoa lehen aldiz deskribatu zuen Pomelek 1847an, Frantziako Paris eta Nanterre inguruan aurkitutako fosilak oinarri hartuta. Espezie tipoa ***P. duvali*** da. Generoari beste espezie ugari esleitu zaizkio, guztiak Europako Eozenoko hainbat tokitatik etorritakoak. Zaharrena *P. eulaliensis da*, Sainte-Eulaliekoa behe Eozenokoa. Eozeno erdikoak dira *P. boixedatensis, P. ruscassierensis, P. livinierensis* eta *P. cesserasicus* eta goi eozenokoak *P. lavocati*, *P. garimondi eta* *Pachynolophus zambranensis.* Azken hau Euskal Herrian aurkitu eta identifikatu zuen Ainara Badiola paleontologoak, Zanbranako aztarnategian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kondentsazio-erreakzio

**Kondentsazio-erreakzioa** kimika organikoan erreakzio-motetako bat da non bi molekula juntatzen diren bakar bat eratzeko uraren edo etanolaren moduko molekula txiki bat libratuz.
[none|thumb|687x687px|Kondentsazio-erreakzioaren eskema, bi [aminoazidoena kasu honetan]]
Hainbat klasetako kondentsazio-erreakzioak egon daitezke. Esaterako, aldol kondentsazioa eta Knoevenagel kondentsazioa ura ematen dutenak albo-produktu moduan edo Claisen kondentsazioa eta alkoholak ematen dituztenak albo-produktu legez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martina Anderson

**Martina Anderson** (Derry, 1962ko apirilaren 16a) Ipar Irlandako politikari irlandarra da, Biltzar Legegileko (MLA) kide da Foyle ordezkatuz 2020tik eta 2007tik 2012ra. Sinn Féingo kidea, Europako Parlamentuko kide izan zen Ipar Irlandaren ordezkari gisa 2012tik 2020ra.

Ipar Irlandako Biltzar Legegilearen kide izan zen 2007tik 2012ra, Foyle ordezkatuz. Ipar Irlandako exekutiboan ministro junior gisa aritu zen Lehen Ministroaren eta Lehen Ministro atxikiaren Bulegoan 2011tik 2012ra. 2012an, Europako Parlamentuko kide bihurtu zen, eta 2014an eta 2019an berriro hautatu zuten.

Irlandar mugimendu errepublikarrean parte hartu zuen 1970eko hamarkadaren amaieran eta Irlandako Behin-behineko Armada Errepublikanoaren (IRA) boluntario ohia da. 1986ko ekainean, leherketak eragiteko konspiratzeagatik erruduntzat jo zuten eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Hamahiru urte beranduago askatu zuten Ostiral Santuko Akordioei esker, eta ondoren Sinn Féinen sartu zen.

## Kanpo estekak
Dessie Ellis

**Dessie Ellis** (Ballymun, 1953ko irailaren 23a) 2011ko hauteskunde orokorretatik Dublingo ipar-mendebaldeko barrutirako Teachta Dála (TD) izan den Sinn Féingo politikari irlandarra da. Dublingo Udaleko kide izan zen 1999tik 2011ra.

## Kanpo estekak
Pearse Jordan

**Pearse Jordan** (1969ko abenduaren 12a - 1992ko azaroaren 25a) Ulsterko Errege Poliziaren ofizial batek hildako Irlandako Behin-behineko Armada Errepublikanoko (IRA) boluntario bat izan zen. 2001ean, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Gobernu Britainiarrari IRAko hainbat gizonen familiei konpentsazioak ordaintzeko agindua eman zion, Jordanena barne, ikerketa prozedura eskasek gizonen giza eskubideak bortxatu zituztela esan ondoren. Epai horren ondorioz, lege britainiarra aldatu zen ikerketei dagokienez.

## Kanpo estekak
Radek Jaroš

**Radek Jaroš** (1964ko apirilaren 29a) txekiar mendizalea eta idazlea da.

Jaroš Nové Město na Moravěn jaio zen, Txekoslovakian, gaur egun Txekiar Errepublika. 1998an bere lehen zortzimilako igo zuen, Everest, bigarren saiakeran ipar aurpegitik. 2001, 2003 eta 2005ean arrakastarik gabe saiatu zen K2 igotzen. 2002an, Martin Minaříkekin batera Kanchenjunga igo zuen lehen txekiar gisa. 2006an munduko zortzimilako guztiak konkistatzeko asmoa zuela iragarri zuen. 2014tik aurrera, 14 zortzimilako guztiak konkistatu zituen eskalatzaile txekiar bakarra da eta, horrela, "Himalaiako Koroa" osatu zuen. Gainera, mendi horiek guztiak igo ahal izan zituen oxigeno osagarririk erabili gabe, eta balentria hori egin zuen munduko 15. pertsona izan zen.

## Igoera arrakastatsuak zortzimilakoetan 
* 1998: Everest mendia
* 2002: Kanchenjunga
* 2003: Broad Peak
* 2004: Cho Oyu
* 2004: Shishapangma
* 2005: Nanga Parbat
* 2008: Dhaulagiri
* 2008: Makalu
* 2009: Manaslu (bakarka)
* 2010: Gasherbrum II
* 2010: Gasherbrum I
* 2011: Lhotse (bakarka)
* 2012: Annapurna
* 2014: K2

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mik Duffy

**Mik Duffy** Armagheko (Ipar Irlanda) idazlea da. Gaur egun Belfasten bizi da, batez ere zinemarako eta zinemari buruz idazten du.

## Filmografia 
* Brody Mullet: Boxkicker (2006)
* Hitch (2005/II)
* Mortice (1999)
* Flying Saucer Rock'n'Roll (1997)
* The Eliminator (1996)
* Nekromentary (1995)
* Night of the Living Middle Income Bracket (1992)

## Kanpo estekak 
* Mik Duffy Myspace-n
* Mik Duffy
* Mik Duffy The New York Times egunkarian
* Mik Duffy The Scotsman-en
* Hitch Atom Films-en
* Brody Mullet: Boxkicker
*
Alberto Burri

**Alberto Burri** (Città di Castello, 1915eko martxoaren 12a - Niza, 1995eko otsailaren 13a) italiar artista bisual, margolari, eskultore eta medikua izan zen, informalismoaren mugimendukoa. Bere materiazko margolaritza Lucio Fontana eta Antoni Tapiesen estiloekin erlazionatua egon zen. 1940an medikuntzan lizentziatu zen eta Bigarren Mundu Gerran mediku militarra izan zen. Gerra ostean, arteari bakarrik ekin zion.
Proventzako Tourra

**Proventzako Tourra** () Frantziako eskualde horretan egiten duten etapako txirrindularitza lasterketa bat da. Otsailean antolatzen du *La Provence* eskualdeko egunkariak. Lehendabizikoz 2016an egin zuten eta Thomas Voeckler garailea izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sa (kana)

**Sa** (hiragana: さ, katakana: サ) japonierako mora bat ordezkatzen duen kanetako bat da. Biek adierazten dute [sa] soinua. Kana hauen jatorrian 左 eta 散 daude, hurrenez hurren.

き bezala, beheko zatia gainontzeko lerroei lotuta edo lotu gabe idatzi daiteke.

Karakterea dakuten batekin bati daiteke, ざ hiraganan eta ザ katakanan, [za] soinua adierazteko.

## Formak 
## Kanpo estekak
Ka (kana)

**Ka** (hiragana: か, katakana: カ) japonierako mora bat ordezkatzen duen kanetako bat da. Biek adierazten dute [ka] soinua. Bi kanen jatorria 加 erradikala da.

Karakterea dakuten batekin batu daiteke が hiragana eta ガ katakana sortzeko, *ga* Hepburn erromanizazioan. Eraldatutako kanaren balio fonetikoa [ɡa] da hitzaren hasieran badago eta [ŋa] edo [ɣa] hitzaren erdian badago. Handakuten bat (゜) ez da gertatzen japonierazko testuetan, baina hizkuntzalaritzan erabi daiteke nasalizazio bat dagoela adierazteko [ŋa].

か da gehien erabiltzen den galdera marka. Batzuetan aukerak delimitatzeko ere erabiltzen da. が erabiltzen da esaldi batean atentzioaren fokoa ezartzeko, batez ere subjektu gramatikalarena.

Ez da nahastu behar 力 txinatar karakterearekin.

## Formak 
## Kanpo estekak
A (kana)

**A** (hiragana: あ, katakana: ア) japonierako mora bat ordezkatzen duen kanetako bat da. あ sōsho estiloko 安 kanjian oinarrituta dago, eta ア 阿 kanji erradikaletik dator. Japonierako ordena alfabetiko modernoan, lehenengo posizioan dagoen kana da, い-ren aurretik. Gainera, *Iroha*ko 36. letra da, て-ren ostean eta さ-ren aurretik. Hiraganak no-ren antza du, gurutze batekin. あ-ren Unicodea U+3042 da eta ア-rena U+30A2.

Karakterean [a] soinua adierazten du.

## Formak 
## Kanpo estekak
Antonio del Pollaiolo

**Antonio del Pollaiolo**, **Antonio di Jacopo Pollaiuolo** edo **Antonio Pollaiuolo** (edo **Pollaiolo**) bezala ere ezaguna (Florentzia, 1429/1433ko urtarrilaren 17a - Erroma, 1498ko otsailaren 4a) italiar pizkundeko margolari, eskultore, grabatzaile eta urregilea izan zen. Bere anaia Piero ere artista zen eta elkarrekin lan egin zuten. Bere ezizena aitaren oilasko-saltzaile lanbidetik zetorren. Bere lanek eragin klasikoa eta giza anatomiarekiko interesa erakusten dute. Antoniok, ziurrenik, Andrea del Castagnorekin ikasi zuen margotzen. Eskultore eta urregile gisa lortu zituen arrakasta handienak. 1484an Erromara joan zen eta han Sixto IV.a eta Inozentzio VIII.a aita santuen mausoleoak egin zituen. San Pietro in Vincoli eliza erromatarrean lurperatu zuten. Bere dizipuluetako bat Sandro Botticelli izan zen.

## Iruditegia 

Antonio del Pollaiolo - Tobias and the Angel - WGA18047.jpg|Tobias eta Aingerua
Antonio del Pollaiolo - Hercules and Antaeus - WGA18030.jpg|*Herkules eta Anteo*
Vatican Museum pinecone.jpg|Terrazza del Nicchione eraikina Vatikanoan.
Antonio del Pollaiolo - Ercole e l'Idra e Ercole e Anteo - Google Art Project.jpg|*Herkules eta Hydra*
Antonio del pollaiolo, assunzione di santa maria maddalena, staggia senese.jpg|*Santa Maria Magdalenaren onarpena*
Piero del Pollaiolo (attr.) Apollo and Daphne.jpg|*Apollo eta Dafne*
Profile of a Woman - Antonio Pollaiuolo.png|Emakume baten profila
Antonio Pollaiuolo 003.jpg|San Sebastianen martirioa
Antonio del pollaiolo, ercole e anteo, 01.JPG|Herkules eta Anteo
The sculpture of Warrior.jpg|Gerlari baten eskultura
Firenze, ercole, 1490 ca. 03.JPG|Herkules
Monument to Innocentius VIII in Saint Peter's Basilica.jpg|Inozentzio VIII.aren hilobia, San Petri basilika.
Hercules pollaiuolo.jpg|Herkules
Antonio del pollaiolo (attr.), ritratto di gentildonna, 1460-65 ca., legno dipinto con dorature, 45x41x23 cm, coll. priv. 01.JPG|Dama gaztearen erretratua
Antonio Pollaiuolo - Battle of the Nudes - Google Art Project (CAH0xbSFiSpKkg).jpg|
San pietro in vincoli, monumento ai fratelli del pollaiolo, di luigi capponi, antonio.JPG|Luigi Caponi: Pollaiolo anaiaen hilobia

## Kanpo estekak
Classic Sud-Ardèche

**Classic Sud-Ardèche** (**Souvenir Francis Delpech** ere deitua) egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da, Frantziako Ardèche departamenduan jokatzen dena.

2001 eta 2007 artean lasterketa nazionala izan zen, 2008an UCI Europe Tourreko 1.2 mailakoa eta 2010ean 1.1 mailako lasterketa profesionala bihurtu arte. 2013ra arte **Les Boucles du Sud-Ardèche** izena zuen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dunper

thumb| Neuson dunper bat
**Dunperra** ontziratutako materiala garraiatzeko ibilgailua da, askotan eraikuntza guneetan. Dunperrak konfigurazioaren arabera bereizten dira: dunperra 4 gurpileko ibilgailu irekia izan ohi da gidariaren aurrean karga edukiontzia duena, eta dunper-kamioi batek kargaren aurrean duen kabina duen bitartean. edukiontziak karga bota dezake; hortik dator "dunper" izena. Normalean gasolioa erabiltzen dute. Atoian eramateko zirgilo bat instalatzen da bigarren mailako erabilerarako, obrako traktore gisa. Gomazko belderrak dituzten dunperrak egoera berezietan erabiltzen dira eta pisuaren banaketa uniformeagoa ematen dute pneumatikoen aldean. Etengabeko trakzioari esker, operadoreak gainkarga astunagoak eraman ditzake gainazal irristakor, elurtu edo lohitsuetan, eta oso ezagunak dira zenbait herrialdetan.

## Ikus, gainera 
* Iraulki-kamioi
* Meatze-kamioi

## Kanpo estekak
Ta (kana)

**Ta** (hiragana: た, katakana: タ) japonierako mora bat ordezkatzen duen kanetako bat da. Biek adierazten dute [ta] soinua. Kana hauen jatorrian 太 eta タ daude, hurrenez hurren.

Karakterea dakuten batekin bati daiteke, だ hiraganan eta ダ katakanan, [da] soinua adierazteko.

## Formak 
## Kanpo estekak
Swaffelen

**Swaffelen** edo **zwaffelen** (euskaraz: zakilkatzea) nederlanderazko termino bat da, zakil bigunaz edo erdi-gogorraz objektu bati edo beste pertsona bati zakilkadak ematean datzan ekintza izendatzeko. 2008an urteko hitza hautatu zuten Belgikan eta Herbehereetan.

Terminoak Belgikako eta Herbehereetako hedabideen arreta bereganatu zuen 2008ko apirilean, herbehereetar ikasle batek Taj Mahalen ekintza burutu eta YouTubera igo zuenean.

## Kanpo estekak
Hail Satan?

***Hail Satan?*** Ameriketako Estatu Batuetan 2019an The Satanic Temple elkarteari buruzko dokumentala da. Filmean elkartearen jatorria, aktibismo politikoa eta ideologia aztertzen dira. Lanaren zuzendaria Penny Lane izan zen eta lehen emanaldia Sundance Film Festival 2019ean izan zen. Estatu Batuetan estreinaldia 2019ko apirilaren 19ean egin zen. Banatzailea Magnolia Films izan zen.

## Gaia 
Filmak The Satanic Temple elkartearen lana erakutsi nahi du. Haien ikuspuntutik elizek, bereziki eskuineko kristauek, estatuaren aldetik pribilegio handiak jasotzen dituzte eta, horregatik, egoera horrekin bukatu nahi dute. Nolabait, erlijioa eta estatuaren arteko lotura erabat desegin nahi dute. Penny Lanek, bestetik, satanisten inguruan zabaldu diren irudi faltsuekin bukatu nahi du. Batez ere XX. mendeko azken hamarkadetan satanisten oso irudi ezkorra zabaldu zen: bortxatzaileak ziren, haurrak hiltzen zituzten, gaizkileak ziren... Filma egiteko garaian antzeko beste erakundeekin dituzten arazoak ezkutatu zituen. Filmaren edizioa bukatu zuenean elkarte satanistan sartu zen.

## Harrera 
Orokorrean filmak oso kritika onak jaso ditu. Rotten Tomatoes webgunean filmak %97ko onarpenaren kalifikazioa jaso du, esaterako. Beste ideien artean, aurreiritziekin puskatu duela filmak eta, halaber, dokumental entretenigarria dela diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Koldo Landaluzeren artikulua naiz.eus webgunean, 2021eko otsailaren 13an.
* :Webgune ofiziala.
* :Internet Movie Database.
* :Rotten Tomatoes webgunea.
Irrumazio

thumb|Gizonezko bat irrumazioa egiten emakumezko bati.
**Irrumazioa** aho sexu mota bat da, zeinean gizonezkoak zakilarekin bultza egiten duen beste pertsona baten ahoan. Felazioan ez bezala, irrumazioan hartzaileak ez du zakila ahoaz kitzikatzen.

Antzinako Erromako sexu-hiztegiaren arabera irrumazioa aho-bortxaketa mota bat da, zeinean gizonezko batek beste pertsona bati zakila ahoan bortxaz sartzen dion.

## Ikus, gainera 
* Felazio.

## Kanpo estekak
Lucia Urrutia

**Lucia Urrutia Iturri** (Erro, Erroibar, Nafarroa Garaia, 1932) Erroko estazio meteorologikoko behatzailea izan zen 45 urtez.

## Biografia 
Luciak Erroko tenperaturak eta prezipitazioak neurtzeko ardura izan zuen 45 urtez, harik eta 2020ko abenduaren 18an Gloria Cerdan ilobari lekukoa pasatu zion arte. Eguneroko lan boluntarioa izan zen, zama izan gabe. Diputazioko arkitekto baten proposamenetik sortu zen tenperatuak hartzeko ohitura eta ardura. 1975. urtean hasi zen lan horretan,

Harrezkero, jubilatu arte, bere eguneroko lanetako bat, goizeko lehen ordutik, estazioa bisitatzea izan zen, goizeko 9etan neguan eta 10etan udan. Telefonoz, erantzungailu automatiko baten bidez, Motxale bere jaiotetxearen ondoko geltokitik lortutako tenperaturaren, meteoroen eta prezipitazioen neurketak bidaltzen zituen Nafarroako Gobernura. Behin baino ez zuen huts egin osasun arazoengatik eta bere alabak ordezkatu zuen. 1992an bere senarrarekin Estatu Batuetara joan zenean bezala, Errotik urrun egon zen 25 egunez. Gainerakoan beti egon zen bere postuan. Haren esanetan: "Egina zegoen. Jeisten naiz, behean kabinara, tenperatura eta ur kantitateak begiratzen ditut, koadernotxo batean apuntatzen ditut eta datuak telefonoz bidaltzen ditut "

## Erreferentziak
Teresa Errandonea

**Teresa Errandonea Fernandez Barrena** (Irun, Gipuzkoa, 1994ko azaroaren 15a) atleta da, hesi lasterketan espezializatua. 60 metroko hesi lasterketan, 8:00 segundoko marka lortu zuen 2020an. Super Amara BAT taldeko kidetzat lehiatzen da.

## Ibilbidea 
Zortzi urterekin hasi zen eskola kirolean eta ordutik lasterketak egin izan ditu. 2017an, 100 metroko hesi lasterketan 13:37 segundoko marka egin zuen Lillen (Frantzia), Europako taldekako txapelketan. 2019an Donostian marka berdintzea lortuko zuen. 2018an Ramón Cid entrenatzailearekin hasi zen prestatzen

Beste modalitate batzuk ere landu izan ditu: luzera jauzia, heptatloia, errelebo lasterketak...

2023ko abenduan, atletismoa uzteko erabakia hartu zuen. Izan ere, tendoiak gaizki zituen, entrenamendu gogor asko egiten zituelako. Lesioek ez zioten lehiaketetan bere mailarik onena ematen. 2024ko otsailaren 15ean Donostiako prentsaurreko baten bidez, erretiratuko zela jakinarazi zuen.

Erritmoa jaisteak eta atseden hartzeak on egin zion. 2025eko bigarren hiruhilekoan, jarraitutasun handiagoz entrenatzen hasi zen, eta lehiara itzultzeko gogoa piztu zitzaion. Bere lehengo entrenatzaile Ramón Cidekin batera, erabaki zuen irailean denboraldiaurrea hastea; eta, gustura eta sasoiko zebilela ikusita, 2026rako berriz ere federatu zen, 60 metroko bi probetan (hesidunean eta lauan) lehiatzeko asmoz. Espainiako txapelketa jokatu nahiko luke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Erori, zutitu, eta jauzi egin Berria, 2023.02.01
* Teresa Errandoneak agur esan dio atletismoari Berria 2024.02.16
Ghosting

***Ghosting*** fenomenoa giza-harremanetan 21. mendean ohikoagoa bihurtzen ari den jokabide bat da. Ingelesezko *ghost* (mamua) hitzetik dator, eta halako jokabidea deskribatuko luke: pertsona batekiko kontaktua apurtzea, eta mamu bat bezala desagertzea, inolako azalpenik gabe.

## Teknologiaren eragina 
*Ghosting*aren zabalkundean, eta hitzaren sorrera eta ospean ere, teknologiaren garapena eta sortzen diren komunikazio inpertsonalak funtsezkoak dira. Bai harremanak egiteko (ligatzeko aplikazioen bidez, edo txat aplikazioak eta sare sozialak horretarako baliatuz), eta bai gero elkarrizketari eusteko, birtualizazioa eta sareak erabiltzen direnez, harremanak birtualtasun horretan gera daitezkeelako itxura eman dezake, fikziotik hurbil dagoen egoera batean, eta, beraz, norberaren portaerak beste pertsona batzuengan izan dezakeen eragina minimizatzea eta arintzea. *Orbiting* egiten duen pertsonak “elkarrengandik nahiko hurbil” mantentzen zaitu, eta era berean “hitz egin beharrik ez izateko bezain urrun”.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leotardo

**Leotardoak** oina eta zangoa gerriraino estaltzen duen jantzi estua da, gehienetan puntuzkoa izaten dena, pantiak baina artilezkoak, beste modu batean esanda. Hego Euskal Herriko hitza da, gaztelerazko erabileraren parekoa. Erabilera plurala du hizkuntzan (*leotardoak janzten ditu* batek).

## Erabilpena 
1960ko hamarkadan jarri ziren modan Europan, diseinu eta kolore bizikoak izaten zirelarik sarri. Aldi berean, haurrentzako arropa moduan ere erabili izan ziren Europa aldean, 1990eko hamarkadan guztiz modaz pasatu ziren arte, negurako arropa moduan, bai neskato zein mutikoentzat (praken azpian). Gizonezkoentzakoak ere ekoiztu eta merkaturatu izan ziren 20. mendeko azken laurdenean, baina 21. mendean, ohituraz, emakumezkoentzako jantzia dela esan daiteke.

Nazioarteko erabileran, Ameriketako gazteleraz *leotardo* edo ingelesez *leotard*, beste produktu bat izan ohi da: dantzarako body bat, gerritik gora ere gorputza estaltzen duena sorbaldaraino, eta batzuetan galtzerdiak ere luzapen dituena.

## Iruditegia 

Fitxategi:Mode, kappers, modellen, Prinsengracht, Bestanddeelnr 093-0379.jpg|Neskak, leotardo eta soineko konbinatuekin, Amsterdam, 1965.
Fitxategi:Laarzen populair in 1963 - Boots are hot in 1963 (4106589252).jpg|Leotardoak eta puntua, moda-modan 1963an, Europan.
Fitxategi:Strickstrumpfhose mit Webbund.JPG|Gizonezkoarentzako leotardoak.
Fitxategi:DeniseYoga.jpg|Ez nahastu: *Leotard* ingelesez dantzarako body hau da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Barrymore

**John Barrymore**, **John Sidney Blyth** jaioa (Filadelfia, 1882ko otsailaren 14a edo 15a - Los Angeles, 1942ko maiatzaren 29a) estatubatuar aktorea izan zen. Antzerki aktore familia bateko kidea izan zen. Ibilbidea 1903an hasi zuen eta 1925ean antzerkia utzi zuen zinemagatik.

## Filmografia 
* 1941: *World Premiere.
* 1941: *Playmates.
* 1940: *The Invisible Woman.
* 1940: *The Great Profile.
* 1939: *Midnight.
* 1938: *Romance in the Dark.
* 1938: *Marie Antoinett.
* 1938: *Hold That Co-Ed.
* 1938: *Bulldog Drummonds Peril.
* 1938: *Spawn of the North.
* 1938: *The Great Man Votes.
* 1937: *Bulldog Drummonds Revenge.
* 1937: *Bulldog Drummond Comes Back.
* 1937: *Bulldog Drummond Double Feature.
* 1937: *Night Club Scandal.
* 1937: *Maytime.
* 1937: *True Confession.
* 1936: *Romeo and Juliet.
* 1934: *Twentieth Century.
* 1934: *Long Lost Father.
* 1933: *Counsellor-At-Law.
* 1933: *Reunion in Vienna.
* 1933: *Night Flight.
* 1933: *Dinner at Eight.
* 1933: *Topaze.
* 1932: *Arsene Lupin.
* 1932: *Rasputin and the Empress.
* 1932: *Grand Hotel.
* 1932: *A Bill of Divorcement.
* 1931: *The Mad Genius.
* 1931: ''State's Attorney.
* 1931: *Svengali.
* 1930: *The Man from Blankley's.
* 1930: *Moby Dick.
* 1929: *Eternal Love.
* 1929: *Show of Shows.
* 1929: *General Crack.
* 1928: *Tempest.
* 1927: *When a Man Loves.
* 1927: *The Beloved Rogue.
* 1926: *The Sea Beast.
* 1926: *Don Juan.
* 1924: *Beau Brummell.
* 1922: *Sherlock Holmes.
* 1921: *Lotus Eater.
* 1920: *Dr. Jekyll and Mr. Hyde*.
* 1918: *On the Quiet.
* 1917: *Raffles, the Amateur Cracksman.
* 1916: *The Lost Bridegroom.
* 1916: *The Red Widow.
* 1916: *Nearly a King.
* 1915: *The Dictator.
* 1915: *Are You a Mason?.
* 1915: *The Incorrigible Dukane.
* 1914: ''Man from Mexico.
Suhiltzaile-kamioi

thumb| Aireportuetan suteen aurkako borrokarako erabiltzen den kamioi modernoa.
**Suhiltzaile-kamioia** suhiltzaileek suteak edo beste misio mota batzuei aurre egiteko erabiltzen duten kamioia da. Suteen larrialdietan jarduteko beharrezkoa den materiala garraiatzea izan ohi da eginkizun nagusia, batez ere. Ur-hargune batetik edo eskuragarri dagoen beste edozein iturritatik lortutako ura ponpatzeko motorra eraman ohi du, komunikazio ekipoak eta larrialdiei aurre egiteko beharrezkoak diren hainbat tresna.

## Historia 
thumb| Ponpa-autoa (Paris, 1901)
Ktesibios Alexandriakoa K.a. bigarren mendean sua itzaltzeko erabili zen lehen ponparen asmatzailetzat jotzen da. Su-ponpa geroago Europan berrasmatu zen XVI. mendean, Alemaniako Augsburg hirietan dokumentatu zen moduan 1518an eta Nurenbergen 1657an. 1655. urteko asmakizunen liburuan, 12 m-ko ur-zutabe bat ponpatzeko erabiltzen zen lurrunezko motorreko ponpa (*suhiltzaile-autoa* deitzen dena) aipatzen da, eramangarria zen edo ez aipatzeke.

Ipar Amerikako lege kolonialek eskatzen zuten etxe bakoitzak ur-suil bat edukitzea etxearen fatxadan (urez beteta, batez ere gauez), horrela, sutea gertatuz gero, "hasierako suil-brigada" arduratuko zela. ura hasierako sutara botaz. Eskuz ponpatutako suhiltzaileen autoa 1719an Filadelfian lortu zen, urte batzuk geroago Bostonen. 1730ean Londresen Newhamek suhiltzaile-kamioiak eraiki zituen. Suteen aurkako borrokarako beharrezko eskulanak eta trebetasunak Benjamin Franklin-ek antolatutako su konpainia bat sortu zuten 1737an. Thomas Lote izan zen Ameriketako Estatu Batuetan lehen suhiltzaile-kamioia eraikitzen lehena 1743an.

## Kanpo estekak
Vsevolod Garxin

**Vsevolod Mikhailovitx Garxin** (; Ekaterinoslav Probintzia, 1855eko otsailaren 14aGreg./otsailaren 2aJul. - San Petersburgo, 1888ko apirilaren 5aGreg./martxoaren 24aJul.) errusiar idazlea izan zen. Bere aita armadako ofiziala izan zen eta bere arbaso bat Ivan Izugarriaren zerbitzura egon zen. Errusia-Turkia Gerrarako boluntarioa izan zen eta Balkanetako frontean borrokatu zuen, non zauritua izan zen. Gerraren ondoren, idazteari ekin zion soil-soilik, eta bere esperientzia militarrak erabili zituen bere istorioetan. Gaixotasun mentaleko aldiak izan zituen eta bere buruaz beste egiten saiatu zen, handik egun batzuetara hil zelarik. Gutxi idatzi zuen, hogei bat istorio, erruki-izpirituak ezaugarrituak. Dostoievskirekin alderatu dute.

## Lanak 
* *Chetyre duya* (*Lau egun*), 1877
* *Proisshestviye* (*Gertakari bat*), 1878
* ''Ochen' koroten'kiy roman* (*Oso maitasun laburra*), 1878
* *Vstrecha* (*Topaketa bat*), 1879
* *Trus* (*Koldarra*), 1879
* *Khudozniki* (*Artistak*), 1879
* *Attalea Princeps*, 1879
* *Noch* (*Gau bat*), 1880
* *Denshchik i ofitser* (*Ordenantza eta ofiziala*), 1880
* *To, chego ne bylo* (*Inoiz gertatu ez zena*), 1882
* *Iz vospominaniy ryadovogo Ivanona* (*Ivanov soldaduaren oroitzapenak*), 1883
* *Krasnyy tsvekov* (*Lore gorria*), 1883
* *Skazka o zhabe i roze* (*Apoaren eta arrosaren ipuina*), 1884
* *Skazaniye o gordom Aggeye. Pereskaz starinnoy legendy*), 1886
* *Lyagushka-puteshestvennitsa* (*Igel bidaiaria*), 1887
* *Signal* (*Seinalea*), 1887

## Gallery 

Vsevolod Mikhailovich Garshin 1877.jpg|Garxin 1877an, Errusia-Turkia Gerran
Garshin by Repin 1883.jpg|Vsevolod M. Garshin. Ilya Repinen erretratua (1883)
Ivan the Terrible & son - detail.jpg|Garshin Ivan Izugarriaren semea bezala
Vsevolod Mikhailovich Garshin 1885.jpg|Garxin 1885ean
Red Flower Illus.jpg|1885eko *Lore Gorria'' liburuaren azala
Vsevolod Mikhailovich Garshin Funeral.jpg|Garxinen hiletan 1888an
Literator Bridges Grave Garshin.jpg|Garxinen hilobia San Petersburgon
Batura Muztagh

__NOTOC__
**Batura Muztagh** mendiak Karakorum mendikateko azpi-mendilerro bat dira. Gojal haranean daude, Gilgit-Baltistan probintziako Hunza barrutian, Pakistango iparraldean.

Karakorumeko mendilerro mendebaldekoena da, ekialdeko Bar haraneko Chalt herritik, mendebaldeko Kurumbar haraneko Kampir Diorreraino doana, eta Hindu Raj mendilerroa Karakorum mendilerrotik banatzen dute. Azpi-mendilerro honetan dagoen Muchu Chhish tontorra eskalatu gabeko bigarren tontorrik altuena da munduan.

## Batura Muztagh-i buruzko liburuak, liburuxkak eta mapak 
* *Asia Garaia:* Jill Neatek *egindako 7000 metroko gailurren historia ilustratua* ,
* *Batura Mustagh* (*krokisa* eta liburuxka) Jerzy Walaren eskutik, 1988an.
* Jerzy Wala-k *egindako Karakorumen* krokisaren *mapa orografikoa*, 1990. Alpin Ikerketarako Suitzako Fundazioak argitaratua.

## Batura Muztagheko gailur hautatuak 
## Kanpo estekak 
* Himalaiako indizea
* Batura Muztagh-eko mapa klikagarria
* DEM fitxategiak Himalaiarako (SRTM datuen bertsio zuzenak; bilatu "Batura Sar" fitxa)
Villanueva de Gallegoko geltokia

**Villanueva de Gallego** Espainiako Aragoiko tren geltoki bat da, Villanueva de Gallego udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zaragoza-Canfranc burdinbidea

## Kanpo estekak
Somporteko tunela

Hauek dira **Somporteko tunelak**:

* **Somporteko errepide tunela:** , ,  eta etorkizuneko  errepideek erabiltzen duten tunela, motordun zirkulaziorako.
* **Somporteko burdinbide tunela:** Zaragoza-Canfranc eta Paue-Canfranc burdinbideek erabiltzen duten tunela, trenbideen trafikorako.
Maeve Binchy

**Maeve Binchy Snell** (1939ko maiatzaren 28a - 2012ko uztailaren 30a) irlandar eleberrigile, antzerkigile, ipuin idazle, zutabegile eta hizlaria izan zen. Bere eleberriek Irlandako herri txiki baten bizitzaren erretratu sinpatiko eta, sarritan, umoretsua izan zuten ezaugarri, amaiera harrigarriekin. Bere eleberriek, 37 hizkuntzatara itzuliak izan zirenak, 40 milioi kopia baino gehiago saldu zituzten mundu osoan. Vincent Brownek irlandako telebistan 2012ko uztailaren 30rean iragarri zuen bere heriotza, Maevek 73 urte zituela.

AEBetako merkatura salto egin zuen, The New York Times egunkariko liburu salduenen zerrendan eta Oprah 's Book Cluben agertzen. "Maltzurkeriarik ezagatik" eta beste idazle batzuekiko eskuzabaltasunagatik aitortua, hirugarren amaitu zuen 2000ko Liburuaren Munduko Egunerako inkesta batean, Jane Austen, Charles Dickens eta Stephen Kingen aurretik.

; Eleberriak

* *Light a Penny Candle* (1982)
* *Echoes* (1985)
* *Firefly Summer* (1987)
* *Silver Wedding* (1988)
* *Circle of Friends* (1990)
* *The Copper Beech* (1992)
* *The Glass Lake* (1994)
* *Evening Class* (1996)
* *Tara Road* (1998)
* *Scarlet Feather* (2000)
* *Quentins* (2002)
* *Nights of Rain and Stars* (2004)
* *Whitethorn Woods* (2006)
* *Heart and Soul* (2008)
* *Minding Frankie* (2010)
* *A Week in Winter* (2012)

; Ipuin bildumak

* *Central Line* (1978)
* *Victoria Line* (1980)
* *Dublin 4* (1981)
* *London Transports* (1983) (London Transports and Victoria Line Central Line consist of the same stories).
* *The Lilac Bus* (1984)
* *Story Teller: Collection of Short Stories* (1990)
* *Dublin People* (1993)
* *Cross Lines* (1996)
* *This Year It Will Be Different: And Other Stories* (1996)
* *The Return Journey* (1998)
* *Chestnut Street* (2014)
* *A Few of the Girls* (2015)

## Kanpo estekak
Korneta

**Korneta** zurezko, bolizko edo metalezko antzinako instrumentu-familiaren izen generikoa da, katilu-formako ahoko pieza eta sei zulo zituena (zortziduneko soinuak lortzeko, hatzak banan-banan altxatu behar dira, eta ondorengo zortziduna posizio berak erabiliz, baina indar handiagoz putz eginez lortzen da); delako familiako instrumentu sopranoa.

Jazzean, britainiar brass bandetan eta musika klasikoan erabilia, soinua interpretearen ezpainen bibrazioari esker sortzen da, ahokoa izeneko zatian, airearen zutabetik abiatuta (airearen fluxua).

Korneta alemaniar posthornetik dator, eta XIX. mendearen hasieran, Frantzian, pistoiak gehitu zitzaizkion.

## Historia 
Korneta posta-kornetatik dator, eta horri balbula birakariak gehitu zizkioten 1820ko hamarkadan, Frantzian. 1830eko hamarkadan, ordea, Parisko fabrikatzaileek pistoi-balbulak erabiltzen zituzten. Instrumentu hau XIX. mendearen hasieran Friedrich Blühmel eta Heinrich Stölzel Silesiako tronpeta-jotzaileek pistoi-balbulak hobetzeagatik garatu ahal izan zuten. Bi instrumentu-fabrikatzaile hauek ia aldi berean asmatu zituzten balbulak, baina litekeena da Blühmel (edo Blümel) izan zela asmatzailea eta Stölzel izan zela instrumentu praktiko bat garatu zuena. Elkarrekin patente bat eskatu zuten, eta hamar urterako eman zieten. Geroago, eta garrantzitsuena dena, François Périnetek patente bat jaso zuen 1838an, latoizko tresna modernoen pistoi-balbula guztien oinarria den balbula hobetu batengatik. Lehenengo bertutetsu nabarmena Jean-Baptiste Arban izan zen. Hark korneta luze aztertu zuen eta *La grande méthode complète de cornet à piston et de saxhorn* argitaratu zuen, Arban metodoa bezala ezagutzen dena, 1864an. XX. mendearen hasierara arte, tronpeta eta korneta batera izan ziren musikan. Errepertorio sinfonikoan, askotan, tronpeta eta kornetetarako zati bereiziak sartzen dira. Hainbat instrumentu-egilek bi instrumentuetan hobekuntzak egin ahala, elkarren antza izaten hasi ziren, eta soinu berdintsuagoak ateratzen. Korneta modernoa musika-bandetan, kontzertu-bandetan eta soinu leunagoa behar duten orkestra-errepertorio espezifikoetan erabiltzen da.

Korneta izena *corne-tik* eratorria da, adarra esan nahi duena, berez latinezko *cornu-tik*. Musikalki erlazionatuta ez dauden arren, Zink familiako tresnei (sugeak barne) "cornetto" edo "cornett" deitzen zaie, hemen deskribatutako balbula duen kornetetik bereizteko. Encyclopædia Britannicaren hamaikagarren edizioak "egurrezko korneta zaharrak" bezala aipatu zituen sugeak. *Cornu* erromatar/etruskoa (edo, besterik gabe, "adarra") da hauen arbaso apikala. Kornetak eboluzionatu zuen posta-adarraren aurrekoa da, eta korneta gisa erabili zen gudu-zelaiko aginduak adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spezia Calcio

**Spezia Calcio** Italiako futbol taldea da, Ligurian dagoen La Spezia hirian 1906an sortu zena.

Etxeko partidak Stadio Ezio Scida berriztuan jokatzen ditu.

## Historia 
1906an sortu zen taldea eta 1944an Liga irabaztea lortu zen, 2002 artean onartu ez bazitzaion ere. Bigarren Mundu Gerra garaian jokatu zen eta Iparraldeko Italiako taldeek soilik hartu zuten parte. Speziak Bolognaren aurka jokatu zuen finala bi partidatara eta biak 2-0 irabazi zituen.

2020an igo zen lehen aldiz Serie A mailara hirugarren gelditu eta play-offak jokatu ondoren.

## Palmaresa 
* Lehen maila Nazionala (1): 1944.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Baglietto (abizena)

thumb|Porta Soprana, Genovako harresiaren ateetako bat, XIX. mendean.
**Baglietto** Euskal Herrian hedaturik dagoen italiar jatorriko abizen bat da.

## Espainiara ailegatzea 
Baglietto familiako zenbait kidek Genovako Errepublikatik Espainiara migratu zuten XVIII. mende amaieran, Madril eta Murtzia artean bizimodua eginez; lehen belaunaldi hauetako kideak izan ziren Santiago Baglietto (Genova, 1781) eta haren seme Leoncio (Murtzia, 1820) biak ala biak eskultore ospetsuak.

## Euskal Herrira ailegatzea 
Familiaren adar bat Bizkaia ingurura etorri zen, Lanestosa eta Limpias artean kokatuz. Haietako bat, Mariano Baglietto Hermoso (Limpias, 1864), Pepita Ordoñana Arreserekin (Lanestosa, 1869) ezkondu zen. Pepita herriko maisuaren alaba zen, arabar jatorriko familiakoa. Marianok eta Pepitak 8 haur izan zituzten: Angelita, Clotilde, Joaquin, Jesus, Jose, Emilio, Mariano eta Santiago.

## Lerro ideologikoak 
Espainiako II. Errepublikaren garaian, Baglietto familiako kideak karlismoarekin lerrokatuak zeuden, arrazoi horregatik 1936ko Gerra Zibilean batzuek Erreketearekin borrokara joan ziren, Halere, gerraostean, haien sinismen erlijiosoaren eraginez, beste aldean borrokatutako ezagunen alde atera ziren behin baino gehiagotan, erbesteratuak eta presoak herrira itzultzeko berme gisa aurkeztuz. Gerora, familiaren baitan joera politiko desberdinak agertu ziren, espainiar zein euskal ideologia abertzale kontrajarriak barne.
* Eugenio Etxebeste Arizkuren, ETAko kidea. Angelita Baglietto Ordoñanaren biloba. Mariano Baglietto Hermosoren birbiloba.
* Ylenia Baglietto, aktorea.
* Javier Baglietto Arrizabalaga (Eibar, 1938). Alfako langilea, 60 hamarkadan sindikalismoan eta Langile Komisioen antolakuntzan parte hartutakoa. 1968an horrexegatik bi bider atxilotua: lehendabizi urtarrilean, eta gero abuztuko salbuespen egoeran; bigarren aldi horretan, gainera, Cumbres de San Bartoloméra (Huelva) erbesteratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Baglietto familiaren denda Eibarren
Jean Victor Marie Moreau

**Jean Victor Marie Moreau** (Morlaix, 1763ko otsailaren 14a - Louny, Austriar Inperioa, 1813ko irailaren 2a) frantziar jenerala izan zen. Ospea lortu zuen Tourcoingeko guduan 1774an. 1795ean Alemania inbaditu zuen Rhin eta Moselleren Armadaren agindupean. 1795ean, Pichegru jeneralaren konspirazioan tartean sartu zen eta armadatik bota zuten. Bi urte geroago, berriz onartu zuten eta Italiako armadara bidali zuten. 1799an Napoleonen alde egin zuen Brumaireko estatu-kolpean eta Rhingo Armadaren agintea jaso zuen sari gisa. 1800. urtean Hohenlindengo gudua irabazi zuen. Ondoren, Borboiak berrezartzeko konspirazio batean parte hartzea leporatu zioten, eta Frantziatik kanporatu zuten. 1805ean New Yorka iritsi eta Pennsylvanian kokatu zen 1813ra arte. Europara itzuli zen 1813an, Frantzian errepublika ezartzeko asmoz. Dresdengo guduan zauritua zen Alejandro I.a tsarrarekin hitz egiten ari zela. Sei egun geroago hil zen eta San Petersburgoko Santa Katalina eliza katolikoan lurperatu zuten.
Herniotxiki

**Herniotxiki** edo **Irumugarrietako harkaitza** Hernioko mazizoari ipar-ekialdetik eusten dioten mendietako bat da. Bere altitudea 809 m-koa da eta Irumugarrietako lepoaren gainean nabarmentzen da. Kareharrizko tontorrean harri pilo bat baino ez dago. Alkizako lurretan dago. Kokapena: 43.174121 N, -2.146192 E.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamioi elektriko

[thumb|300x300px| [Tesla Semi]]
**Kamioi elektrikoa** motor elektriko bat edo gehiago propultsio bide gisa erabiltzen dituen kamioia da.

Auto elektrikoak bezala ez du airearen kutsadurarik edo soinu kutsadurarik sortzen erabilera lekuan.

Berriki, litio-ioizko baterien garapenari esker, kamioi elektrikoen autonomia ehunka kilometrora iritsi da eta erabilera desberdinetarako egokiak dira.

## Kanpo estekak
Forges d'Abel

'''Forges d'Abel** edo **les Forges d'Abel''' Okzitaniako Bòrça eta Urdòs udalerrietako auzo bat da. Aspe bailaran kokatua, Somporteko burdinbide tunelako iparraldeko sarreran, Forges d'Abelgo nazioarteko geltokia hartzen zuen, Paue-Canfranc burdinbidearen lehen geltokia iparralderako tuneletik irten zenean. Gaur egun, Somporteko errepide tunelaren zerbitzu teknikoa eta Somporteko burdinbide tunela erabiltzen duten laguntza-zerbitzuak jasotzen ditu, baita Électricité de France enpresak kudeatutako zentral hidroelektriko bat ere.

Forges d'Abel lantegi siderurgiko txiki bat ziren, Frederiko Abelekoak (1780-1855) modernizatu eta ustiatu zuena, Alemaniako Stuttgarteko burdinola maisu bat, 1828 eta 1850eko hamarkadaren hasiera bitartean.

Errepide txiki bat *Estaens* lekura doa, mendebalderago dagoen legoa bat, non zentral hidroelektriko bat dagoen, hau ere txangoen abiapuntua.

## Kanpo estekak
Autonomia (gailua)

Teknologiaren arloan, **autonomia** energia iturri independentea duen gailu bat aktibo egon daitekeen denbora da, energia iturria agortu arte. Horrela, gailu elektriko batek, linterna batek adibidez, ordu batzuen autonomia izango du baterien ahalmenaren arabera eta auto batek kilometro kopuru jakin bat egin ahal izango du erregaiaren deposituaren ahalmenaren arabera hornitu gabe. Gailuen autonomian hobekuntzak lor daitezke energia iturriaren ahalmena handituz edo errendimendua handituz eta, beraz, gailuaren kontsumoa murriztuz.

Robotikan, **robot autonomoa** gizakiaren esku-hartzerik gabe jarduten duena da. Garraiobide batzuetan, adibidez, ibilgailu elektrikoetan, ibilgailu batek beste behin kargatu gabe egin dezakeen denbora adierazteko erabiltzen da.

Informatikan, **gailu autonomoa** funtzionatzeko ordenagailura konektatu behar ez dena da. Funtzio anitzeko gailu batek funtzio autonomoak izan ditzake:

* Faxak bidali eta jaso.
* Kopiak egin.
* Irudiak inprimatu argazki-kamera digital bat edo flash memoria konektatuta dagoenean.

Hori guztia ordenagailua piztu beharrik izan gabe.

## Kanpo estekak
Irumugarrietako lepoa (Hernio)

**Irumugarrietako lepoa** Hernioko mazioaren iparrekialdeko lepoetako bat da 772 m-ko altitudean dagoena. Bertan Alkiza, Errezil eta Larraulgo udalerrien muga adierazten duen mugarria dago eta hortik datorkio izena. Mugarrian bat egiten dute Alkizatik eta Larrauldik Zelatunera doazen bideek. Aziendak eta abereak larratzen dira lepoko larreetan. Iturridun aska batek edateko ura eskaintzen die animaliei eta gizakiei.

Hernioko tontorraren azpian dago eta mendiaren gailurreraino abia daiteke Irumugarrietaio lepotik.

## Erreferentziak
Jorge Egocheaga

**Jorge Egocheaga Rodríguez** (Oviedo, 1966ko azaroaren 7a) Asturiasko medikua eta alpinista da, zortzimilako guztiak igo dituen laugarren espainiarra da.

Oviedoko Unibertsitatean Medikuntzan lizentziatu zen, eta irakasle gisa lan egin zuen. Kirol medikuntzan espezialista da eta iraupen eskian eta mendizaletasunean nabarmendu da.

## Kanpo estekak 
* "Haber conocido a mi mujer es más significativo que haberla perdido" (La Vanguardia, 21/03/31).
Enaizpuru

**Enaizpuru** edo **Endaizburu** Hernioko mazizoari iparrekialdetik eusten dioten mendietako bat da. Punturik altuenean 733 m-ko altitudea du. Gailurrean bi muino bereizten dira, bata bestetik 100 bat metrora, apenas gora-beherarik gabeko lepo batez lotuak. Bata, hegomendebaldekoa, larre eremu zabal batez osatuta dago eta irekia da (-2.13262756, 43.1711970, 731 m.), ikusmira zabalekoa; bestea, iparrekialdekoa, kareharrizko eremu zakar batek osatzen du eta basoak eta sasiak estaltzen dute (43.171983 N, -2.131616 E, 733 m).

Enaizpururen iparrekialdeko harkaitzetan du iturburua izen bereko errekastoak: Aranguren errekaren adarretako bat.

Enaizpururen azpialdean Itxuraingo tumulua eta larreak daude. Inguru horretan Alkizako udala eta herriko hainbat ganaduzale trantsizio-larreak berreskuratzeko interbentzio bat egiten ari dira 2016tik aurrera Fagus-Alkiza proiektuaren baitan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako olioa

[thumb|320px|Nafarroako olioa JDB egoitza nagusia, antzinako [Nekazaritza-Perituen Eskola (Atarrabia)|Nekazaritza-Perituen Eskolan (Atarrabian).]]
**Nafarroako olioa** Jatorri Deitura Babestua, komertzialki Nafarroako Oliba Olio Birjina Estra deitua (gaztelaniaz *Aceite de Oliva Virgen Extra de Navarra*), Nafarroa Garaian oliba olioaren ekoizpena babestu eta identifikatzen duen jatorri deitura babestua da. Erabilitako oliba motak arroitz (bertakoa), arbequina eta empeltre dira. Horrez gainera, lurraren eta klimaren ezaugarriak (lurzoru karetsua, klima lehor eta eguzkitsua eta egunetik gauerako tenperatura aldaketa handiak oliba heltzen ari den garaian) eta izozteak hasi baino lehen uzta bildu beharra, faktore horiek guztiek erabat helduta ez dauden olibak biltzea eragiten dute. Horrela lortzen den olioak kolore berdexka du eta fruta kutsu oso nabarmena.

## Festa 
Urtero ospatzen da Arroitzen otsailaren amaieran Tostadaren Eguna eta Nafarroako Olioaren Festa, Nafarroako Interes turistikoko Jaia, sor-markarekin ekoizten den oliba-olioaren propietateak goraipatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Undertones

**The Undertones** 1974an Ipar Irlandako Derry hirian sortutako rock taldea da. 1975etik 1983ra Feargal Sharkey (ahotsa), John O 'Neill (gitarra erritmikoa, ahotsa), Damian O' Neill (gitarra nagusia, ahotsa), Michael Bradley (baxua, ahotsa) eta Billy Doherty (bateria) izan ziren The Undertones taldeko kideak. The Undertonesen hasierako soinuaren zati handi bat punk rockean eta new wavean inspiratu zen. The Undertones taldeak rock, glam rock eta post-punk elementuak ere sartu zituen 1979tik aurrerako bere musikan. Soula eta Motown bere azken albumaren eragin gisa aipa daitezke. 1978tik 1983ra, The Undertones taldeak hamahiru single eta estudioko lau disko kaleratu zituen, Sharkeyk 1983ko maiatzean taldea uzteko asmoa iragarri aurretik, hausturaren arrazoia bezala musika ezberdintasunak aipatuz.

## Ikus, gainera
* Irlandako musika

## Kanpo estekak