open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Knaresborough

**Knaresborough**, Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Iparraldeko Yorkshire konderrian.

2021ean 15.785 biztanle zituen.
Yarm

**Yarm** edo **Yarm-on-Tees**, Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Iparraldeko Yorkshire konderrian.

2021ean 9.600 biztanle zituen.
Runswick Bay

**Runswick Bay**, Ingalaterrako ekialdeko kostaldean dagoen herri eta badia bat da, Iparraldeko Yorkshire konderrian.

2011n 1.875 biztanle zituen.
Sandsend

**Sandsend**, Ingalaterrako ekialdeko kostaldean dagoen arrantzale udalerri txiki bat da, Iparraldeko Yorkshire konderrian. Whitby eta Scarborough udalerrietatik hurbil dago.
Kim Ji-su

**Kim Ji-Su** (; Himeji, 2000ko abenduaren 12a) hegokorear judo borrokalari bat da.

Udako Olinpiar Jokoetan bi bider parte hartu zuen, 2020. eta 2024. urteetan, eta brontzezko domina lortu zuen Parisen, 2024an, talde mistoko proban. Asiako Judo Txapelketan bi domina irabazi zituen, zilarrezkoa 2021ean eta brontzezkoa 2024an.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  Kim Ji-su International Judo Federation
Osgodby (Scarborough)

**Osgodby**, Ingalaterrako ekialdeko kostaldean dagoen udalerri bat da, Iparraldeko Yorkshire konderrian. Scarborough udalerriaren hegoaldean dago.

2011n 1.248 biztanle zituen.
Ripongo katedrala

**San Pedro eta San Wilfredoren katedral eliza**, , Ingalaterrako Ripon udalerrian dagoen katedral anglikano bat da. 1160–1547 artean katedral katoliko gisa gotiko estiloaz eraikia izan zen.

## Historia 
Uste denez, 672. urte inguruan eliza bat eraiki zen leku honetan, uste denean Northumbriako Erresuma anglosaxoian harrizko lehen eraikina eraiki zela. Katedraleko kripta garai horretakoa da.

Jendea 1.350 urtez baino gehiagoz joaten da Riponera otoitz egitera eta meza entzutera. Katedralaren eraikina, berez, gurtzaren adibide bat da; VII. mendean hasi zen, San Wilfredok toki hori den lehen elizetako bat eraiki zuenean. Nabearen eta koruaren barruan, 800 urteko ebidentziak ikus daitezke, non maisu artisauek harrian eta egurrean zuten fedea adierazi zuten.

Gaur egungo eliza leku honetan altxatzen den laugarrena da. 672. urtean basilika handi hau eraikitzeko Frantziatik eta Italiatik etorritako manpostero, eskaiolari eta zeramikagileekin egin zuen lan San Wilfredok.

Eadred Ingalaterrako erregeak suntsitu zuen 948an, Yorkeko artzapezpikutzari abisua emateko, baina Wilfredoren elizako kriptak bakarrik iraun zuen bizirik. Gaur egun, ordea, VII. mendeko kripta hau Roger de Pont artzapezpikuak eraikitako XII. mendeko katedral handiaren azpian dago.

Bigarren katedral bat sortu zen berriro Ripon hirian, baina hondoratu ere egin zen – oraingoan 1069an Gilen Konkistatzailearen eskutik. Thomas de Bayeuxek, Yorkeko lehen artzapezpiku normandiarrak, hirugarren eliza bat eraikitzera bultzatu zuen, eta horren zati batzuk Rogerren katedraleko kapitulu-aretoan sartu ziren.

Mendebaldeko fatxada aparta, estilo gotiko perpendikularrekoa, 1220an gehitu zitzaion. Dorre bikiak, jatorrian, zurezko orratzez koroatuta zeuden. Berreraikitze gehiena atzeratu egin behar izan zen Bi Arrosen Gerraren ondorioz, baina Henrike VII.a Ingalaterrakoa tronura igo eta 1485ean bakea berrezarri ondoren berrabiarazi zen. Nabea zabaldu egin zuten eta erdiko dorrea partzialki berreraiki zuten.

Baina 1547an, obra horiek amaitu baino lehen, Eduardo VI.ak Ripongo kalonjeen kolegioa desegin zuen. Sarrera guztiak Koroari esleitu zitzaizkion eta dorreak ez zituen inoiz azken arku perpendikularrak jaso. 1604. urtera arte ez zuen argitaratu Jakue I.ak bere Zaharberritze Gutuna.

Tenplua katedral bihurtu zan (gotzainak bere katedra edo tronua dauan eliza) 1836an, sortu barri dan Ripongo elizbarrutiaren egoitza nagusia – eraberritzeaz geroztik ezarri zan lehena.

Katedralaren musika-tradizioa oso indartsua da. Egungo zuzendaria eta musika laguntzailea Andrew Bryden eta Thomas Leech dira, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malakan

**Malakan** Turkiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik malakan ponien sailkapen taldean sartzen da.

Turkiaren ipar-ekialdean dauka jotorri, bertako Kaukasoko zaldiak errusiar arrazekin zein europar hainbat  arrazen arteko gurutzaketatik  garatua. Trakzio-zaldi hau oso arraroa bihurtzen ari da garraioaren motorizazioarekin

## Etimologia 
Arrazaren izen ofizialak *Ardahan* eta  *Malakin* dira . 

## Arrazaren historia 
Turkiako jatorrizko bertako eta antzinako arraza bakarra da, hau da, modernoa ez dena edo beste harrialdetan banatuta ez dagoena. Arraza duela 150 urte sortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gertrud Kornfeld

**Gertrud Kornfeld** (Praga, 1891ko uztailaren 25a -  Rochester, New York, 1955eko uztailaren 4a)  alemaniar kimikaria zen. Weimarko Errepublikan kimikan *Privatdozent* (irakaslea) bihurtu zen lehen emakumea eta bakarra izan zen. 1933an naziek juduei Alemanian kargu akademikoak izatea debekatu ondoren, Ingalaterrara joan zen bizitzera, eta gero Estatu Batuetara, non Kodakentzat lan egin zuen. Bere ikerketa arlo nagusiak Fotokimika eta Zinetika Kimikoa izan ziren.

## Heziketa 
Gertrud Kornfeld alemanez hitz egiten zuen klase ertaineko familia judu batean hazi zen, Pragan, une hartan Austrohungariar Inperioaren parte zena. 1910etik 1915era kimika ikasi zuen Pragako  Unibertsitate Karolinoko eskola alemaniarrean. Doktoregoa 1915ean jaso zuen eta bere aholkulari Víctor Rothmunden laguntzaile izan zen. 

## Alemania 
1918ko urrian, Lehen Mundu Gerraren amaieran, Txekoslovakia Austria-Hungariako Inperioaren ondorengo herrialdeetako bat izan zen. Kornfeldek 1919an utzi zuen Praga, eta Max Bodensteinen praktiketako laguntzaile gisa lan bat lortu zuen Hannoverreko *Königliche Technische Hochschule*-n (geroago Hannoverreko Unibertsitatea izango zena).

1923an, Kornfeld Friedrich-Wilhelms-Universität-eko Kimika Fisikoko Institutura (geroago Berlingo Humboldt Unibertsitatea izango zena) joan zen Bodensteinekin. 1928an Gertrud Kornfeld kimikan graduatu zen Berlinen. Weimarko Errepublikako unibertsitate batean kimikako Privatdozent (irakaslea) izan zen lehen emakume eta bakarra izan zen. Berlingo Unibertsitateko irakasleen ia herenarekin eta irakasle pribatuen ia erdiarekin batera, Kornfeldi irakasle-lizentzia kendu zitzaion eta Alemaniako akademian lan egiteko aukera guztiak kendu zitzaizkion.

## Ingalaterra 
Kornfeldek Ingalaterrara emigratu ahal izan zuen 1933an. Dirudienez, Zientzia eta Ikaskuntza Babesteko Elkartearen (SPSL) laguntza jaso zuen Birminghamgo Unibertsitatean. Kornfeld Alemaniako Aditu Desplazatuen Zerrendan zegoen, SPSLk bilduak eta 1936an argitaratuak.

Londresko Emakume Unibertsitarioen Federazio Britainiarraren (BFUW) laguntza ere jaso zuen Nottinghamgo Unibertsitatean irakasteko. 1934an, Alemaniako egoitza-bekadunen larrialdi-beka bat jaso zuen urtebetez, BFUWk Alemaniako erbesteratuentzat bereziki bildutako funts batetik. Horri esker, South Kensingtoneko Imperial College London-en ikerketa egin zuen. 1936an, Amerikako Unibertsitateko Emakumeen Elkartearen (AAUW) nazioarteko beka bat jaso zuen, eta, horri esker, Vienan ikasi ahal izan zuen.
## Ameriketako Estatu Batuak 
Lekualdatzea, emakume gazteagoentzat, agian errazagoa zen. Kornfeld zaharragoa eta hobeto ezarrita zegoen bere arloan 1933an. zaila izan zitzaion bere mailan eta espezializazioan zegoen posizio berri bat aurkitzea. Hasieran, emakumeentzako unibertsitate batean irakasteko edo ikerketa industrialean aritzeko ideiari aurre egin zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zientziaren eta Ikaskuntzaren Babeserako Elkartearen Artxiboaren Katalogoa, 1933-87, Bodleian Liburutegia, Oxfordeko Unibertsitatea.
* 1927-1949 atzerriko jakintsu lekualdatuen laguntzarako Larrialdi Batzordea , New York Public Library
Max (argipena)

**Max** pertsona izena da, Maximiliano izenaren laburdura ohikoan. Gainera, Max edo **MAX** honako hauei buruzkoa izan daiteke:

* **Max**, streaming erako telebista zerbitzua, lehen **HBO** **Max** bezala ezaguna, Warner Bros Discovery ikus-entzunezko erraldoiaren jabetzakoa.
* **Max**, mezularitza eta merkataritza elektronikoko aplikazioa, VK enpresak garatutakoa.
* **Max sariak**, arte eszenikoen Espainiako saria.
* **Max (filma)**, 2015eko abentura film estatubatuarra.
* **MAX IV**, lehenago MAX-lab, Suediako ikerketa laborategia.
* Max (Nebraska), Estatu Batuak.
* Max (Ipar Dakota), Estatu Batuak.
* **Max** edo Francesc Capdevila, espainiar artista grafikoa.
Heliografo (telekomunikazioak)

thumb|240x240px|Heliografoa ezkerrean.
**Heliografoa** ispilu mugikor batean eguzki-izpiak islatuz edo pertsiana moduko bat tartekatuz seinaleak egiteko tresna da. Pertsiana ireki edo ixtearen ondorioz, eguzki izpiak iritsi eta ispiluan islatzen dira edo ez. Gaur egun, irrati bidezko komunikazioen erabilerarekin, komunikazio-mota hori gero eta gutxiago erabiltzen da, baina, sinpletasunagatik, erabiltzen jarraitu da duela gutxi arte.

Komunikabide hau erabiltzeak badu eragozpen garrantzitsu bat: seinaleak egiten ari denaren presentzia salatzen du.

Komunikabideetan eta informazioa transmititzeko bideetan izan diren aurrerapen teknologikoek tresna hau lekuz aldatzen lagundu dute.
Hessle

**Hessle**, Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Ekialdeko Yorkshire konderrian.

2011n 15.000 inguru biztanle zituen.
Carl Christian Hall

**Carl Christian Hall** (Christianshavn, 1812ko otsailaren 25a – Frederiksberg, 1888ko abuztuaren 14a) daniar politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1857tik 1859ra eta 1860tik 1863ra.

Lanbidez abokatua izan zen 1848an Batzar Konstituziogileko kide hautatu zuten arte, eta diputatu izaten jarraitu zuen 1881era arte. Ekaineko Batasuna sortu zuen aurrerapen eta erreforma programa batekin.

1854an kultu ministro izendatu zuten eta 1857an lehen ministro. 1959an ordezkatu egin zuten, baina 1860 eta 1863 artean boterera itzuli zen. Kanpo Arazoetako ministro ere izan zen.
Paramount International Networks

**Paramount International Networks** (**PIN**; lehen, **MTV Networks International** (**MTVNI**); gero, **Viacom International Media Networks** (**VIMN**); eta, ondoren, **ViacomCBS Networks International** (**VCNI**) Paramount Globalen nazioarteko dibisioa da. Dibisioak Paramount Globalen marka nagusien ekoizpena, jaulkipena eta sustapena gainbegiratzen ditu Estatu Batuetatik kanpo. Marka horien artean daude Paramount Network, Comedy Central, MTV, Nickelodeon, BET eta Colors TV, baita CBS markako kanalak ere, AMC Networks Internationalen jabekide direnak. PINek ere %30eko partaidetza du Rainbow S.p.A. animazio-estudioan Italian, eta %49koa Viacom18 izeneko enpresa indiar bateratu batean.

## Historia 
VIMN Viacom-eko MTV Networks-en izen berri batetik sortu zen, MTV, VH1 eta Nickelodeon barne, Comedy Central bezalako kanalak sartzeko. Robert Bakish VIMNko presidentea izan da 2011tik, eta 1997tik hainbat rol bete ditu Viacomen.

## Egoitzak 
Sareen egoitzak New Yorken eta Londresen daude. Nazioarteko beste bulego batzuk Berlinen, Stockholmen, Amsterdamen, Varsovian, Madrilen, Milanen, Parisen, Singapurren, Budapesten, Buenos Airesen, São Paulon eta Sydneyn daude, besteak beste. 

Nazioarteko lehen bulegoak 1980ko hamarkadaren amaieran ireki zituen, Londresen eta Amsterdamen, MTV Europa merkaturatu zuenean. Viacom-eko MTV Networks-en marka aldaketa batetik sortu zen, MTV, VH1 eta Nickelodeon barne hartzen zituena, Comedy Central sartzeko. Robert Bakish VIMNko presidentea izan da 2011tik, eta hainbat kargu izan ditu Viacomen 1997tik. 

Paramount markak mundu osoko 700 milioi etxek ikusten dituzte, 37 hizkuntzatan daude eskuragarri, tokian programatutako eta operatutako 200 telebista-kanalen bidez, eta komunikabide digitalen 550 propietate baino gehiago dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karina Lipiarska

**Karina Lipiarska** (Krakovia, 1987ko otsailaren 16a) arkularia da. Polonia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marasmiaceae

***Marasmiaceae*** Agaricales ordeneko Basidiomycota onddo-familia da. Familia horrek 54 genero eta 1.590 espezie ditu.

Omphalotaceae familia, A. Bresinskyk 19851n Tricholomataceae familiaren adar gisa deskribatua, Marasmiaceae familiaren sinonimotzat hartua izan da. Hala ere, 2002an Moncalvo et al. -ek eta 2006an Matheny et al. -k egindako DNA analisien ondorioz, familia Index Fungorum-ek eta duela gutxiko erreferentzia gehienek onartu dute.

Genero hauek kokatu dira familia honetan: *Anthracophyllum*, *Gymnopus*, *Lentinula*, *Marasmiellus*, *Mycetinis*, *Rhodocollybia*, *Omphalotus*. 

## Generoak 

* *Amyloflagellula*
* *Anastrophella*
* *Anthracophyllum*
* *Aphyllotus*
* *Baeospora*
* *Calathella*
* *Calyptella*
* *Campanella*
* *Cephaloscypha*
* *Chaetocalathus*
* *Clitocybula*
* *Connopus*
* *Crinipellis*
* *Cymatella*
* *Cymatellopsis*
* *Deigloria*
* *Epicnaphus*
* *Fissolimbus*
* *Gerronema*
* *Glabrocyphella*
* *Gymnopus*
* *Henningsomyces*
* *Hispidocalyptella*
* *Hydropus*
* *Hymenogloea*
* *Lactocollybia*
* *Lecanocybe*
* *Lentinula*
* *Macrocystidia*
* *Manuripia*
* *Marasmiellus*
* *Marasmius*
* *Megacollybia*
* *Metulocyphella*
* *Moniliophthora*
* *Mycetinis*
* *Neocampanella*
* *Neonothopanus*
* *Nochascypha*
* *Nothopanus*
* *Omphalotus*
* *Phaeodepas*
* *Pleurocybella*
* *Pseudotyphula*
* *Rectipilus*
* *Rhodocollybia*
* *Setulipes*
* *Skepperiella*
* *Stipitocyphella*
* *Stromatocyphella*
* *Tetrapyrgos*
* *Trogia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Lycoperdon*.
Cindy Ngamba

**Cindy Winner Djankeu Ngamba** (Duala, Kamerun, 1998ko irailaren 7) Kamerungo emakumezko boxeolaria da Errefuxiatuen Talde Olinpikoaren izenean inoiz Olinpiar Jokoetan domina lortu zuen lehena¡ kirolaria izan zen, 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan emakumezkoen 75 kg-ko boxeoan brontzea irabazita. Errefuxiatuen taldekoa izan zen Paris 2024an zeren ez du Erresuma Batuko naziotasunik (han bizi den arren, immigrazio estatus ez argituarekin) eta ezin delako Kamerunen segurtasunez bizi, lesbiana baita eta Kamerunen homosexualitatea legez kanpokoa da.

## Kirol ibilbidea 
Ngamba ezin du Britainia Handia defendituz lehiatu, ez baitu Erresuma Batuko pasaporterik, baina batzorde olinpiko britainiarraren boxeo taldearekin entrenatzen da. Yahya Al-Ghotany taekwondo atleta siriarrarekin batera, Errefuxiatuen Talde Olinpikoko bandera eraman zuen Parisko inaugurazio ekitaldian.

Parisko lehiaketan, 75 kiloko kategorian, Tammara Amanda Thibeault kanadarra gainditu zuen 16ko txandan, eta Davina Michel frantsesa final-laurdenetan. Finalerdia galdu egin zuen Atheyna Bibeichi Bylon panamarraren aurka, baina finalerdietako galtzaileek elkarren kontrako lehiarik ez dutenez egiten olinpiar jokoetako borroka-kiroletan, brontzea jaso zuen Ngambak.

## Bizitza pertsonala 
Ngamba Kamerungo hiriburuan, Dualan, jaio zen. 11 urterekin, Erresuma Batura joan zen bizitzera. 2019an, Ngamba eta bere anaia atxilotu zituzten Boltongo immigrazio bulego batean zuedela, eta Londresko atxilotze zentro batera bidali zituzten, biharamunean utzi zituztelarik aske.

Kriminalistika ikasketak egin ditu Boltongo Unibertsitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viacom 18

***Viacom 18 Media Private Limited*** Indiako multimedia-enpresa bat da, TV18 eta Paramount Globalen jabetzakoa, eta Mumbain (India) du egoitza. 2007ko azaroan sortu zen, eta Paramounten hainbat kanal ditu, baita Indian kontsumitzeko hainbat produktu ere.

## Historia 
MTV Networks India MTVk Disney Star-ekin zuen 5 urteko kontratua amaitu zenean sortu zen. Une horretan, Nickelodeon, VH1 ere Indian abiatu ziren. 2007an, Network18k, telebistako bere transmisio unitatearen bitartez, partaidetza bat eskuratu zuen. 2008an, hindi GEC, Colors TV kanala merkaturatu zuten.

2010eko urtarrilean, Viacom 18 nazioartera zabaldu zen, Estatu Batuetan Colors merkaturatu zutenean. Aapka Colors du izena kanalak. 2010eko uztailean, 50/50 banaketa enpresa bateratu batean sartu zen Sun Networkekin, Sun 18 sortzeko.

2011ko abenduan, Viacom 18k heldu gazteei zuzendutako Nickelodeon Sonic kaleratu zuen.

2014ko urtarrilean, TV18k ETV Network-eko telugu ez den hizkuntzetako telebista aktiboak erosi zituen 2053 milioi rupiaren truke, ETV marka erabiltzeko baimenarekin.

Network18 taldea Reliance Industries konglomeratuak erosi zuen, Mukesh Ambani buru zela, 2014an.

2015eko martxoan, Viacom 18k eskualdeko ETV entretenimendu orokorreko bost kanalen izena aldatzea erabaki zuen ez telugu hizkuntzan. ETV Marathi, ETV Gujarati, ETV Kannada, ETV Bangla eta ETV Odia Colors Marathi, Colors Gujarati, Colors Kannada, Colors Bangla eta Colors Odia izenez bataiatu zituzten, hurrenez hurren.

Konpainia Viacom18 Studios-en jabea ere bada. 2018ko urtarrilaren 31n, TV18k iragarri zuen Viacomen gehiengoa erosi zuela enpresa bateratuan, kontrol operatiboa hartuta eta Viacom gutxiengoaren parte hartzearekin utzita. 2019ko urriaren 1ean, Viacom 18k Colors HD jarri zuen martxan Malaysian (Astro Malaysia); telesail bakoitzak azpidatziak izango ditu malaysieraz eta ingelesez.

Duela gutxi, konpainiak akordio bat sinatu zuen Espainiako Saskibaloi Elkartearekin NBAko jokoak zuzenean eskaintzeko bere sare propioen bidez.

2022an, kirolei eskainitako Sports18 kanala merkaturatu zuen. Aurretik, bi jokalari nagusiak Star Sports eta Sony ziren. 2023-27 ziklorako Indian Premier Leagueko transmisio-eskubideengatik ere egin dezake eskaintza; lehen, Disney Starrenak ziren. Cricketaz gain, FIFAren 2022ko Munduko Kopa, Liga eta BWFren Munduko Txapelketak dira beste espezialitate batzuk.

2024ko martxoan, Paramount-ek Viacom18-ren %13ko partaidetza saldu zion Reliance Industries-i 517 milioi dolarretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe appendiculata

***Inocybe appendiculata*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakoa, gero lau-ganbila, okretik arre-herdoil argirako koloreekin, feltro finarekin eta pixka bat ezkatatsua. Ertza errezelaren hondarrekin eta koskekin (hortik bere izena). Errezel partzial lodia, ez oso iragankorra.

**Orriak:** Arre zurbil kolorekoak, gero okre-oliba antzeko kolorekoak, ertz heteromorfo argiagoarekin.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierarekin eta 0,4 eta 0,9 cm bitarteko diametroarekin, zurixka, betea, igurtziz apur bat marroira biratuz  erdialderantz; goialdean bakarrik pruinaduna. Errezelaren hondarrik gabe.

**Haragia:** Usain espermatikoarekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen “is inóx” hitzetatik eta burua esan nahi duen “cybe” hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela. *Appendiculata* epitetoa latinetik dator, eranskinarekin esan nahi duen “appendiculatus” hitzetik. Kapelaren ertzetako  apaingarriengatik.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna, susmagarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Baso mistoetan. Urria

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia, Kirgizistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Liñeira

**María García Liñeira** (Santiago de Compostela, Coruña, Galizia, 1979) galiziar filologoa,  irakaslea eta literatura-teorialaria da.

## Ibilbidea 
Galiziar Filologian lizentziatua Santiagoko Unibertsitatean, Ikasketa Aurreratuen Diploma lortu zuen Alvaro Cunqueiro idazleari buruzko lan batekin. 2015ean doktoratu zen Oxfordeko Unibertsitatean *Literary Citizenship and The Politics of Language (1939-1965)* izenburuko tesiarekin. Galiziar Hizkuntza eta Kulturako irakasle bekaduna izan zen Oxfordeko Unibertsitatean, John Rutherforden zuzendaritzapean.

Atari digitaleko Culturagalega.gal (Consello da Cultura Galega), Grialeko (Galaxia argitaletxea) eta *ProTextako* literatura atarietan kolaboratzaile ohia da.

## Lanak 
Besteak beste lan hauexetan hartu du parte: 

### Galizierazko lanak 
#### Talde lanak 
* *Diccionario de Literatura Galega. Tomo IV*, 2004, Galaxia argitaletxea.
* *John Rutherford: Mar por medio*, 2007, Otero Pedrayo Fundazioa. Editorekidea Dolores Vilavedrarekin.
* *From the Beginning of the Sea: Anthology of Contemporary Galician Short Stories*, 2008, Foreign Demand (Brighton).

### Gaztelaniazko lanak 
#### Edizioak 
* *El laberinto habitado: los artículos de Álvaro Cunqueiro, Destino (1961-1976)*, 2007, Nigra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montse Dopico

[thumb|260px|[Montse Dopico, Jorge Suárez, Martiño Noriega, Xulio Ferreiro eta David Lombao, Praza Publica, 2015]]

**Montse Dopico** **González** (Pontenova, Lugo, Galizia, 1977) galiziar kazetaria eta irakaslea da. 2018tik irakaslea da Santiagoko Unibertsitatean.

## Bizitza 
Kazetaritza eta Historia, Antropologia, Sozioloxia eta Zientzia Politikoak ikasi zituen. 

### Lan ibilbidea 
2012an, *El País* egunkariarekin kolaboratu zuen.

2014an, Galiziako *Magazine Cultural Gallego* kultura-kazetaritzako gunea sustatu zuen, eta *A mediación cultural de Internet* (Interneteko kultura-bitartekaritza kulturala) izeneko jardunaldian parte hartu zuen *Liburua eta irakurketa* sinposioan. Horrez gain, Consello Cultura Galegak antolatutako *30 anos de novela negra galega* topaketan ere parte hartu zuen.

Dioivon lan egin zuen, eta, 2012. urtean, *Plaza Pública* egunkarian hasi zen.

2024an argitaratu zuen bere lehen liburua, *Abonda con vivir*, Luísa Villalta Gomezen biografia, urte horretan bertan Galiziar Letren Egunean omendua.

## Aintzatespenak 
* 2017an, Johán Carballeira Kazetaritza Saria jaso zuen "Galaxia vs Galaxia. A construción de hexemonía cultural (Galaxia vs Galaxia. Hegemonia kulturalaren eraikuntza)" lanarekin, *Luzes* aldizkarian argitaratua.
* 2021: Kultura kazetaritzako Galiziar Liburuaren Orri Berriak Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomasz Leżański

**Tomasz Leżański** (Varsovia, 1947ko maiatzaren 14a) arkularia da. Polonia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz de Palacios

**Beatriz de Palacios**, ezaguna **La Parda** ezizenez ere (Andaluzia, XVI. mendea) andaluziar soldadu eta erizain afro-espainiarra izan zen, Mexikoko Konkistan egindako lanarengatik ezaguna. Francisco Cervantes de Salazar eta Juan de Torquemada historialariek deskribatu zuten.
thumb|319x319px|Bere *Monarquía Indiana* (Monarkia Indianoan) lanean Fray Juan de Torquemadak Beatriz de Palaciosi buruz idatzi zuen

## Bizitza 
Mulatoa zen, eta hortik dator ezizena. Mundu Berrian kokatu zen lehen afrikar ondorengoetako bat izan zen.

### Ibilbidea 
Kubatik Pánfilo de Narváezen troparekin batera 1520an iritsi ostean, Hernan Cortesen espedizioarekin bat egin zuen bere senarrarekin, Pedro de Escobarrekin. Isabel Rodriguezen menpeko erizaina izan zen Palacios, baina armak hartu eta borroka ere egin zuen, askotan guardiak senarrarekin banatuta. Horrez gain, furriela, armagina, bazka-biltzailea, sukaldaria, zaldi-neska eta beharrezko zen beste edozein funtzio ere egin zuen.

Miresgarriro zerbitzatu zuen Gau Tristean, erasoei aurre egiten lagunduz espainiarrek Tenochtitlán ebakuatzen zuten bitartean, eta geroago aukera izan zuen hiriko setioan zehar kolpea itzultzeko, bere lankide batzuen ondoan. Palacios eta bere senarra konkistatik bizirik atera ziren eta Kuban ezarri ziren bake garaian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Pablo Llarena

**Pablo Llarena Conde** (Burgos, 1963) epaile espainiarra da. Magistratu gisa lan egiten du Espainiako Auzitegi Gorenean, zuzenbide penalean espezialista gisa. Ideologikoki, profil kontserbadorekotzat jotzen da. 2017ko urritik Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako auziko instrukzio-epailea izan da; Carles Puigdemont politikaria espetxeratzea bere kezka nagusietarikoa izan da. Gema Espinosarekin ezkonduta, bi seme-alaba ditu.

## Publikazioak 
Artikulu ugari idatzi du. Lan kolektiboetan parte hartu du, bestetik:

* *El derecho a la tutela judicial efectiva.*
* *La protección jurisdiccional de los derechos*.
* *Autonomía y justicia en Cataluña*.
* *La reforma del proceso penal.*
* 2004: *Las medidas reales cautelares en el nuevo procedimiento abreviado.*
* 2005: *El caso del Imán de Fuengirola.*
* 2007: *Los sistemas de turnos y acceso a la carrera judicial de juristas de reconocido prestigio: la justicia de proximidad y sus opciones.*
* 2008: *Consideración puntual de determinados aspectos relativos a la responsabilidad penal de jueces y magistrados.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Joon-hwan

**Lee Joon-hwan** (; Ipar Gyeongsang, 2002ko martxoaren 5a) hegokorear judo borrokalari bat da.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina bi lortu zituen, 81 kg kategorian eta talde mistoan. 2022ko Asiako Jokoetan zilarrezko domina bat lortu zuen.

Munduko Judo Txapelketan brontzezko bi domina irabazi zituen, 2023. eta 2024. urteetan, eta urrezko domina bat 2024ko Asiako Judo Txapelketan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  Lee Joon-hwan International Judo Federation
Monique Jacot

**Monique Jacot** (Neuchâtel, 1934ko abuztuaren 19a – 2024ko abuztuaren 6a) suitzar fotokazetaria izan zen.

## Bizitza 
Monique Jacot munduko lehen emakumezko fotokazetarietako bat izan zen.

1953tik 1956ra Veveyko Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen. Bere irakasleetako bat Gertrude Fehr alemaniar argazkilaria izan zen.

Horrez gain, emakumeek jasaten dituzten egoerei buruzko hainbat lan argitaratu zituen 1980ko eta 1990eko hamarkadetan: *Femmes de la terre* 1989an, *Printemps de femmes* 1994an eta ''Cadences : l'usine au féminin'' 1999an.

Bere karreran zehar Munduko Osasun Erakundean aritu zen argazkilari gisa.

Monique Jacot 2024ko abuztuaren 6an hil zen, 89 urte zituela
* 2005: Fondation vaudoise pour la culture-ren Argazkilaritzako Sari Nagusia
* 2020: Diseinuko Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tsige Duguma

**Tsige Duguma** (Benishangul-Gumuz eskualdea, Etiopia, 2001eko otsailaren 23a) atletismoan lehiatzen den emakumezko kirolari etiopiarra da, erdi-mailako lasterketetan berezitua. 

## Kirol ibilbidea 
2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, zilarrezko domina lortuz 800 metroko proban, Keely Hodgkinson britainiarraren atzetik.  Urrezko domina bat irabazi zuen lehenago 2024ko Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketan, proba berean.

## Bizitza pertsonala 
Gumuz herria eta beste talde etniko batzuk nagusi diren eskualde batekoa da Tsige Duguma jatorriz.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Won-jin

**Kim Won-Jin** (; Gangwon, 1992ko maiatzaren 1a) hegokorear judo borrokalari bat da.

Udako Olinpiar Jokoetan  hiru bider parte hartu zuen 2016. eta 2024. urteen artean, eta brontzezko domina bat lortu zuen Parisen, 2024an, talde mistoko proban. 2014ko Asiako Jokoetan brontzezko domina bat lortu zuen.

Munduko Judo Txapelketan bi domina irabazi zituen, 2013. eta 2015. urteetan, eta Asiako Judo Txapelketan hiru domina, 2013-2022 urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  Kim Won-Jin International Judo Federation
Inocybe tenebrosa

***Inocybe tenebrosa*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Inocybe atripes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2,5 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Koniko kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da eta titi kamutzarekin; hori-arre kolorekoa edo gorrixka zikina.

**Orriak:** Zurixkak, gero gris-arrexkak, ia libreak edo gutxi itsatsiak, ertz heteroformoarekin.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 1,5 eta 3,5 cm bitarteko garaierarekin eta 0,2 eta 0,6 cm bitarteko diametroarekin. Pruinaduna edo ildaskatua luzera guztian zistidioak daudelako; zuri-oliba antzeko kolorekoak, gero beltzaxka.

**Haragia:** Azidoaren usain bereizgarriarekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, “is inós” hitzetik eta burua, esan nahi duen “cybe” hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Atripes* epitetoa latinetik dator, beltza esan nahi duen “ater” hitzetik eta hanka esan nahi duen “pes” hitzetik. Hankak duen kolore beltzagatik.

## Jangarritasuna 
Susmagarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susana Rodríguez Navarro

**Susana Rodriguez Navarro** (Villena, Murtzia, 1972ko urriaren 26a) murtziar biologoa, zientzialaria, eta ikertzailea da, biologia molekularrean eta biokimikan espezializatua.

## Bizitza 
Rodríguez Navarro Zientzia Biologikoetan lizentziatu zen Valentziako Unibertsitatean 1995ean eta Biologian doktoratu zen Unibertsitate berean 2000. urtean. 

### Lan ibilbidea 
Doktoregoa amaitu ostean, Alemaniako Heidelbergeko (Alemania) *Biochemie Zentrum* ikerketa-zentroan jarraitu zuen lanean 2001etik 2004ra. 2004an Príncipe Felipe Ikerketa Zentroan hasi zen lanean, eta 2015ean Harvardeko Unibertsitatean egonaldi bat egin zuen. 2011n Principe Felipe Ikerketa Zentroko (CIPF) langileak Enplegu Erregulazio Espediente (EEE) baten mehatxupean egon ziren, eta Rodriguez Navarrok mobilizazioak sustatu zituen ikerketen jarraipena lortzeko.

2017az geroztik, zientzialari titularra da Zientzia Ikerketen  Kontseilu Nagusian (CSIC), eta Valentziako Biomedikuntza Institutuko (IBV-CSIC) Adierazpen Genikoko eta Azido erribonukleikoaren Metabolismoko Unitateko ikertzaile nagusia da.

Bere ikerketak biomedikuntzaren arloan garatzen dira. Hainbat ikerketa-proiektutan parte hartzen du eta horien buru da. Ikerketa genetikoan, epigenetikoan, garraioan eta Azido erribonukleikoaren (RNA) metabolismoan diharduten hainbat laborategitan egiten ditu lanak. 

Hainbat argitalpen zientifiko egin ditu nazioarteko aldizkarietan, eta horietan bere ikerketen emaitzak jasotzen dira.

2015ean RNALIFE (MINECO) Bikaintasun Sareko koordinatzailea izan zen.

2018ko uztailean, Harrotasunaren harira, Rodriguez-Navarro Eduardo Lopez Collazo, Esteban Ballestar eta David Barrado Navascuesekin batera agertu zen, zientziaren esparruan LGBT ikusgarritasuna aldarrikatuz.

## Aintzatespenak 
* 2011n, IZASA-Werfende Saria Espainiako Biokimika eta Biologia Molekularreko Elkartearentzat, bere ibilbide zientifikoarengatik.
* 2013an, Zientzia zuzendarikidea Príncipe Felipe Ikerketa Zentroan.

## Lanak 
* Doktorego tesia: *Análisis funcional del genoma de levadura: caracterización del gen src1* (2000)

* Zuzendutako tesiak: 7 guztira (2009tik 2019ra)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Terapia genikoa
## Kanpo estekak 
* Susana Rodriguez Navarroren argitalpen zientifikoak
* Susana Rodriguez Navarroren orria bere ikerketa zentroan
Disney Star

**Disney Star**, bere izen soziala **STAR India Private Limited** izanik, Indiako multzo mediatikoa da eta The Walt Disney Company Indiaren guztizko jabetza subsidiarioa. Mumbain du egoitza, Maharastran.

60 telebista-kanaleko sarea du, zortzi hizkuntzatan, eta Indian kable eta satelite bidezko telebista duten 10 etxetatik 9ra iristen da. Kateak 790 milioi ikusle inguru ditu hilean Indian eta 100 herrialde baino gehiagotan. Star Indiak 30.000 ordu baino gehiagoko edukia sortzen du urtero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sema Çeyrekbaşıoğlu

**Sema Çeyrekbaşıoğlu** edo **Sema Çeyrekbaşı** (Esmirna, 1951ko otsailaren 22a – Istanbul, 2024ko abuztuaren 5a) turkiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Fikret Çeyrekbaşı diplomazialariaren eta Sevim Şınıken alaba, Sema Çeyrekbaşıoğlu Esmirnan jaio zen 1951n.

1970ean Ankarako Estatuko Kontserbatorioko antzerki fakultatean graduatu zen eta 1974an Amsterdamgo Arte Ederren Errege Akademian.

Istanbulgo Estatu Antzokiko emanaldi askotan parte hartu zuen. 1993tik 1994ra antzoki horretako arte zuzendari gisa aritu zen.

1984az geroztik, filmetan eta telesailetan ere jardun zuen. *Kuyucaklı Yusuf*, *Kadının Adı Yok Sinyora Enrica* eta *İtalyan Olmak* filmetan parte hartu zuen, besteak beste. 2024ko abuztuaren 5ean hil zen Istanbulgo ospitale batean, garuneko odol-koagulu baten ondorioz.

## Sariak 
* 2007: Afife saria
* 2011: Afife saria
* 2011: Sadri Alışık saria

## Lanak 
### Antzerkia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walt Disney Studios (Burbank)

**Walt Disney Studios**-ek (Burbank, Kalifornia, AEB) The Walt Disney Company-ren multzo mediatikoaren egoitza korporatibo gisa balio dute 1940tik. Konpainiaren dibisio askotarako bulegoez gain (20th Century Studios zinema estudioa izan ezik, izen bereko estudioan baitago), Walt Disney Studios-en 51 akreko (20.6 ha) estudioak hainbat agertoki akustiko, *backlot* bat eta Walt Disney Studios-en zinema-produkziorako beste ekoizpen-instalazio batzuk ere baditu.

Disney Bost Handietatik kanpoko zinema-estudio garrantzitsu bakarra da, eta, gaur egun, ez du bere estudioko ibilbide erregularrik eskaintzen publiko orokorrarentzat. 2000ko hamarkadaren erdialdetik, Adventures by Disneyk estudioan zehar ibilbideak eskaini ditu, baina Kalifornia hegoaldeko pakete turistikoaren osagai integral gisa soilik. Estudioa zeharkatzeko beste modua Disney D23ren fan klub ofizialarekin bat egitea da, hilabete gutxian behin kideei ibilbideak eskaintzen baitizkie. Estudioa urtean behin irekitzen zen, azaroan, Esker-emate Egunaren aurreko larunbatean, Magical Holiday Fairen urteroko artisautza salmentagatik, baina 2003. urte inguruan utzi zion Azokari. Bisitarientzako laguntza gisa, Disneyren estudioko eraikin asko markatuta daude gaur egun. Informazio historikoa eta gune bakoitzari buruzko bitxikeriak barne hartzen dituzten identifikazio-zeinuak ditu.

Estudioko produkzio zerbitzuak Walt Disney Studios-eko Disney Studio Services unitateak kudeatzen ditu, Golden Oak Ranch, The ProspectStudios eta KABC-7 Studio B-rekin batera. Disneyk bigarren mailako kokapena du Grand Central Creative Campusean, non Walt Disney Imagineering eta beste unitate batzuk kokatzen diren. Disney Imagineering-ek kudeatzen du estudioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Multzo mediatiko

thumb|Komunikabide gehienen kontrola duten multzo mediatikoak.
**Multzo mediatikoa**, **komunikabide-multzoa** edo **hedabide-multzoa** hainbat komunikabide dituen enpresa-multzoa da, batez ere idatzizko komunikabideetan (egunkariak, aldizkariak eta beste argitalpen-produktu batzuk), ikus-entzunezko komunikabide tradizionaletan (telebista- eta irrati-kateak, zinema estudioak) eta telekomunikazio-modu berrienetan (bereziki, Internet) dibertsifikatzen denean.

The Walt Disney Company da, gaur egun, munduko hedabide-multzo liderra, etaj arraitzen diote: Warner BrosekDiscovery, Comcast, Paramount Global eta Fox Corporation, lehen 21st Century Fox, 2019an Disney erosi arteko laugarren multzo mediatikoa zen. Tamaina handiagoko beste industria-multzo batzuk are presentzia handiagoa izan dezakete ikus-entzunezko sektorean, baina, negozioaren zati nagusia beste sektore ekonomiko batzuetan mantentzen dutenez, ez dira nagusiki multzo mediatikotzat hartzen, hala nola Sony edo General Electric eta AT&T.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walt Disney Imagineering

**Walt Disney Imagineering** The Walt Disney Company konpainiako erakunde independente bat da. Walt Disneyk berak sortu zuen, Disneylandekin batera, 1952ko abenduaren 16an, *WED Enterprises* (Walter Elias Disneyren inizialak) izenarekin.

Disney parke tematikoetarako planak garatzeaz arduratzen dira, eta, ondoren, ondarea kudeatzeaz. Walt Disney Imagineering (WDI), Disney Imagineering edo, besterik gabe, Imagineering bezala da ezaguna eta, batzuetan, Theme Park Productions, Inc. izenarekin negozioak sinatzen dituzte.

## Bitxikeriak 
Walt Disney Imagineering-en historian, konpainiako parkeetatik kanpo egindako proiektuak daude. Adibidez, Los Angelesko Nazioarteko Aireportuko Encounter jatetxean, zientzia-fikzioaren gaia duen diseinu berria egin zuten.

Imaginations izeneko lehiaketa bat dago urtero diseinuko eta beste arlo artistiko batzuetako ikasleentzat. Lehiaketa horretan, beren eskolak eta/edo unibertsitateak ordezkatzen dituzte, eta etorkizunean konpainian lanpostu bat lortzeko aukera dute.

Bestalde, Audio-Animatronics robot ospetsuen jabeak dira, patentepean. Hainbat atrakziotan erabiltzen dira, eta publikoari erakutsitako lehen aleetako bat  Abraham Lincoln Estatu Batuetako 16. presidentearengan oinarritutakoa izan zen, 1964ko New Yorkeko Munduko Azokan.

Main Street USAk Disneyko parke tematikoetan dituen leiho gehienak, hain zuzen ere, Imagineers ospetsuei eskainita daude, haien sormen-ekarpena omentzeko.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://corporate.disney.go.com/careers/who_imagineering.html
* http://disney.go.com/disneycareers/imaginations/
* http://www.mouseplanet.com/guide.php?pg=AAE102
* Main Streeteko Imagineers leihoak
Audio-Animatronics

**Audio-Animatronics** Walt Disney Imagineering-ek Disneyko parke tematikoetako ikuskizun eta atrakzioetarako sortutako robotika-mota baten marka erregistratua da. Ondoren, beste enpresa batzuek zabaldu eta erabiltzen dute. Robotak mugitu egiten dira eta zarata egiten dute, normalean abestietan. Audio-Animatronic-ek musika-lan batean oinarrituta edo soinu-efektuak dituzten mugimenduak programatuta dituzte. Ez dira robot androideak bezalakoak; hau da, kanpoko estimuluak prozesatuz ez dira mugitzen eta haiei ez diete erantzuten. Animatronics izen generikoa bihurtu da Disneykoak ez diren beste enpresek sortutako antzeko robotentzat.

## Kanpo estekak 
* Penelore Themed Art and Animatronics
* How Animatronics Work at HowStuffWorks.com
* Patents with Animatronic in Title, Abstract, edo Description
* 2007 Gary Willett's MY ANIMATRONIC PROJECT instructional information about building a animatronic puppet
Disney Entertainment

**Disney Entertainment** The Walt Disney Company-ren hiru segmentu komertzial nagusietako bat da. Enpresaren eduki-negozioak eta entretenimendu-bitartekoak, zinema-estudioak barne, telebista-edukien ekoizpena eta banaketa, transmisio-zerbitzuak eta atzerriko hedabideen negozioak dira. 2023ko otsailaren 8an, Disney Media and Entertainment Distribution (DMED) desegin eta Disney Entertainment unitatean finkatu zen.

## Aurrekariak eta historia 
2022ko azaroaren 20an, The Walt Disney Companyk Bob Iger enpresako zuzendari exekutibo gisa itzuliko zela iragarri zuen, Bob Chapek bere ondorengo izendatua programatu gabeko eta berehalako kaleratzearen ondoren. Hurrengo egunean, azaroaren 21ean, Igerrek iragarri zuen Kareem Danielek Disney Media and Entertainment Distributioneko (DMED) presidente kargua utziko zuela, eta DMED geroago berrantolatuko zela unitate berri batean, Dana Walden, Alan Bergman, James Pitaro, eta Christine McCarthren sorkuntza berrian parte hartuz. Igerren hitzetan, "gure sormen taldeei erabakiak hartzeko eta kostuak arrazionalizatzeko" asmoa zuen neurriak.

2023ko otsailaren 8an, Disneyk berregituraketa korporatibo bat iragarri zuen, Disney Entertainmenten ezarpena barne, Bergman eta Walden presidentekide zirela. Walt Disney Studios, Disney General Entertainment, Disney Streaming, Disney Platform Distribution, publizitatea eta nazioarteko eragiketak segmentu berrian sartu ziren.

Otsailaren 9an, Rebecca Campbell Eduki eta Nazioarteko Operazioen presidenteak bere postua utziko zuela iragarri zuten. Hilabete horretan, Waldenek telebista dibisioak berrantolatu zituen, National Geographic eta Onyx Collective John Landgraf FX Networks-eko zuzendari presidentearen menpe jartzen dituen egitura batean, eta Freeform eta ABC Entertainment konbinatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roy O. Disney

**Roy Oliver Disney** (Chicago, Illinois, 1893ko ekainaren 24a - Los Angeles, Kalifornia, 1971ko abenduaren 20a) AEBetako enpresaburua izan zen, The Walt Disney Companyren bazkide eta sortzaileetako bat, Walt Disney anaia gaztearekin batera.

## Biografia 
Walt Disneyren anaia zaharrena Elias Disney eta Flora Call Disneyren bost seme-alabetatik hirugarrena izan zen. 1925eko apirilean ezkondu zen Edna Francisekin, eta harekin izan zuen seme bakarra: Roy E. Disney (1930ko urtarrilaren 10a - 2009ko abenduaren 16a).

1923an, Walt Disney anaiarekin batera, munduko enpresa ezagunenetako bat sortu zuen: The Walt Disney Company. Konpainia horretako zuzendari exekutiboa (1929-1971) eta konpainiako presidentea (1945-1971) izan zen.

Bere bizitzan zehar, Roy Disneyk Walt Disneyren anaia izateagatik etorri zitzaion ospea eta publizitatea errefusatu zituen. Bera oso lotsatia zen, eta pertsona pasiboa.

### Heriotza 
Walt Disney World Resort-ek 1971ko urrian ateak ireki ondoren, Roy erretiratu egin zen. Urte hartako abenduaren hasieran, begi baten gaineko "puntu" batez kexatu zen, eta bere okulistari bisita egiteko programatuta zegoen, betaurrekoen preskripzio berri baterako. Familiako kideek zorabiaturik aurkitu zuten, bere ohe ondoan amildu zen eta bihotzekoak jota hil zen. Forest Lawn Memorial Parken (Hollywood Hills) lurperatu zuten.

## Kanpo estekak
Han Ju-yeop

**Han Ju-yeop** (; Gangwon, 1999ko apirilaren 21)  hegokorear judo borrokalari bat da.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen talde mistoko proban. Brontzezko domina bat irabazi zuen 2024ko Asiako Judo Txapelketan, -90 kg kategorian.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  Han Ju-yeop International Judo Federation
Elias Disney

**Elias Disney** (Bluevale, Morris-Turnberry, Ontario, Kanada, 1859ko otsailaren 6a - Los Angeles, Kalifornia, 1941eko irailaren 13a) baserritar kanadarra izan zen, Walt Disney eta Roy O. Disneyren (The Walt Disney Company konpainiaren sortzaileak) aita izateagatik ezaguna.

## Biografia 
1859ko otsailean jaio zen Ontarion (Kanada), irlandar etorkinen semea: Kepple Elias Disney (1832-1891) eta Mary Richardson (1838-1909).

## Familia 
1888ko urtarrilaren 1ean ezkondu zen Flora Call-ekin (1868-1938) Floridan. Senar-emazteek bost seme-alaba izan zituzten, lau gizonezko eta emakumezko bat:

* Herbert Disney (1888ko abenduaren 8a - 1961eko urtarrilaren 29a), 71 urte
* Raymond Disney (1890eko abenduaren 30a - 1989ko maiatzaren 24a), 98 urte
* Roy O. Disney (1893ko ekainaren 24a - 1971ko abenduaren 20a), 78 urte
* Walt Disney (1901eko abenduaren 5a - 1966ko abenduaren 15a), 65 urte
* Ruth Flora Disney (1903ko abenduaren 6a - 1995eko apirilaren 7a), 91 urte

## Kanpo estekak 
*
Yoon Hyun-ji

**Yoon Hyun-ji** (; 1994ko otsailaren 14a) hegokorear judo borrokalari bat da.

Udako Olinpiar Jokoetan bi bider parte hartu zuen, 2020. eta 2024. urteetan, eta brontzezko domina bat lortu zuen Parisen, 2024an, talde mistoko proban. Domina bat irabazi zuen 2022ko Asiako Jokoetan, eta lau domina Asiako Judo Txapelketan, 2015-2024 urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  Yoon Hyun-Ji International Judo Federation
Rashida Abedi

**Rashida Abedi** (Quetta, 1951 – 2017) pakistandar-britainiar autobiografo gorra izan zen.

## Bizitza 
Trenbideetako langile erretiratu baten alaba, Rashida Abedi Quettan jaio eta hazi zen. 14 urterekin meningitisa pairatu zuen eta eskuineko belarrian entzumena galdu zuen. Espezialistek eskola uzteko gomendatu zioten. Friends of Rashida Abedi (Rashida Abediren Lagunak) taldeak ere bere kasua goratu zuen.

Antzeko arazoak dituzten pertsonak animatzeko asmoarekin, autobiografia idatzi zuen. 2017an hil zen minbiziak jota, 65 urte zituela.

## Lanak 
* *From Sound to Silence* (1988)
* *Āvāz se Khāmoshī tak* (1990)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Short Harrington

**Anna Short Harrington** (Wallace, Hego Carolina, AEB, 1897 – Syracuse, New York, AEB, 1955) estatubatuar modeloa izan zen. "Aunt Jemima (Izeba Jemima)" enpresaren irudi gisa kontratatutako hainbat modelo afroamerikarretako bat izan zen.

## Bizitza 
Anna Short 1897an jaio zen Marlboro konderriko Wallace eremuan, Hego Carolinan. Short familia Pegues Placeko plantazioan bizi izan zen, apartzero gisa. Bennettsvillen hazi zen, Hego Carolinan, eta hiru alaba eta bi seme-alaba izan zituen. Senarrak, Weldon Harringtonek, familia utzi zuen 10 urtez ezkontza partekatu eta gero.

### Lan ibilbidea 
1927an, iparraldera joan zen bizitzera, Nedrowko (New York) familia batean etxeko langile gisa lan egiteko. Handik urtebetera, Syracuse hirian (New York) elkartu zen bere bost seme-alabekin. Harringtonek Syracuse-ko Unibertsitatean fraternitate batzuentzat prestatu zuen janaria.

1935ean, Quaker Oatsek New Yorkeko Estatuko Azokan, Syracuse eremuan, pankekeak prestatzen zituela jakin zuen.

1935eko azaroan Woman's Home Companion enpresak egindako iragarki batek bere hegoaldeko hizkera eta azentua nabarmendu zituen, "Utzi ezazu, izebak zure sukaldean kanta dezan" esanez. Harringtonen komertzialtasunaren zati bat Hego Carolinako bere hego-azentua izan zen. Bere azken agerpen erregistratua 1954ko Post-Standard Home Show izan zen.

Syracuse hirian hil zen 1955ean 58 urte zituela eta Oakwoodeko hilerrian lurperatu zuten.

Nahikoa diru irabazi zuen Monroe Streeteko atzeko patioan bungalow bat zuen 22 logelako etxe bat erosteko, 15th Ward izenez ezagutzen den eremu banandu batean, garai hartan munduko auzo marjinal txarrenetakotzat jotzen zena. Gela bat baino gehiagoko etxea gela bakarreko etxebizitza-unitatetan banatua zegoen, non gela asko ostariei alokatzen baitzizkien. Hiria berritzeko eta Interestatal 81 eraikitzeko eraitsi zuten etxea 1960ko hamarkadan. 2015eko otsailaren 18an, demanda artxibatu egin zen, akatsak zuzentzeko baimenik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Min-jong

**Kim Min-jong** (; Seul, 2000ko irailaren 1a) hegokorear judo borrokalari bat da.

Udako Olinpiar Jokoetan bi bider parte hartu zuen 2020. eta 2024. urteetan, eta bi domina lortu zituen Parisen 2024an, zilarrezkoa +100 kg kategorian eta brontzezkoa talde mistoan. 2022ko Asiako Jokoetan brontzezko domina bat lortu zuen.

Munduko Judo Txapelketan hiru domina irabazi zituen 2019-2024 urteen artean, eta Asiako Judo Txapelketan hiru domina, urte beretan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  Kim Min-jong International Judo Federation
Tato Grigalaxvili

**Tato Grigalaxvili** (georgieraz: ტატო გრიგალაშვილ; Gori, 1999ko abenduaren 1a) georgiar judo borrokalari bat da.

Udako Olinpiar Joko bitan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina bat lortu zuen Parisen, 2024an, -81 kg kategorian, eta bosgarren tokia Tokion, 2020an, maila berean.

Lau domina irabazi zituen Munduko Judo Txapelketan 2021-2024 urteen artean, eta lau domina Europako Judo Txapelketan 2020-2024 urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  Tato Grigalashvili International Judo Federation
Annick Balley

**Annick Theodora Balley** (Cotonou, 1964ko apirilaren 20a – Fontainebleau, 2024ko otsailaren 14a) benindar kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Annick Balleyk bere eskola-ibilbide osoa Cotonouko hezkuntza erakunde katolikoetan burutu zuen. Eskolan graduatu ondoren, Kinshasako (RDC) Komunikazio eta Informazio Zientzien Fakultatean ikasten hasi zen. Ikasketak amaitzean, OZRT katean hasi zen albiste-aurkezle gisa.

Cotonoura itzuli ondoren, telebista nazionalean praktikak egin zituen 1989tik 1990era, Mathieu Kérékouren erregimen iraultzailearen amaierako garaian.

2012tik 2015era, Africable taldeko Maïsha TV kateko zuzendaria izan zen. Dg/ORTBko misioaren arduraduna izan zen hil zen arte.

Annick Balley 2024ko otsailaren 14an hil zen Fontainebleaun, gaixotasun baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilia Sulamanidze

**Ilia Sulamanidi** (georgieraz: ილია სულამანიძე; Kutaisi, 2001eko ekainaren 18a) georgiar judo borrokalari bat da.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortuz zuen -100 kg kategorian.

Brontzezko domina bat irabazi zuen 2021eko Munduko Judo Txapelketan, eta zilarrezko bi domina Europako Judo Txapelketan, 2023an eta 2024an.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Judoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  Ilia Sulamanidze International Judo Federation