open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riemannen esfera

**Riemann-en esfera** (edo **plano konplexu hedatua)** matematikan, plano konplexutik infinituko puntu bat gehituz lortutako esfera da. XIX. mendeko Bernhard Riemann matematikariaren omenez dago horrela izendatua. Esfera **zenbaki konplexu hedatuen** irudikapen geometrikoa da, .\hat\mathbb{C}\mathbb{C} \cup \{\infty\} bezala adierazia (ikus 1. irudia eta 2. irudia). Zenbaki konplexu arruntak dira, infinitua irudikatzeko \infty\! sinboloarekin konjuntzioan daudenak 

Zenbaki konplexu hedatuak ohikoak dira analisi konplexuan, zeroz zatitzeko aukera ematen baitute zenbait egoeratan, ondo definitutako adierazpenak egiteko, hala nola:

: 1 / 0 = \infty

Adibidez, plano konplexuan edozein funtzio arrazional Riemann-en esferan funtzio jarraitu gisa zabal daiteke, funtzio arrazionalaren poloak infinitura mapeatuta. Oro har, edozein meromorfa funtzio jarraitutzat har daiteke, eta Riemannen esfera da haren jabekidetza.

Geometrian, Riemannen esfera Riemannen gainazal baten eredu prototipikoa da, eta aldaera konplexu sinpleenetako bat. Geometria proiektiboan, esfera honela pentsa daiteke: \mathbb{CP}^1**zuzen proiektibo** **konplexua**, \mathbb{C}^2-ko lerro konplexu guztien espazio proiektiboa. Riemannen edozein gainazal trinkorekin bezala, esfera kurba aljebraiko proiektibo gisa ere ikus daiteke, geometria aljebraikoaren funtsezko adibide bihurtuz. Analisiaren eta geometriaren mende dauden beste diziplina batzuetan ere erabilgarria da, hala nola mekanika kuantikoan eta fisikaren beste adar batzuetan.

## Erreferentziak 
## Bilbiografia 
* Brown, James and Churchill, Ruel (1989). Complex Variables and Applications. Nueva York: McGraw-Hill. ISBN 0070109052. 
* Griffiths, Phillip and Harris, Joseph (1978). Principles of Algebraic Geometry. John Wiley & Sons. ISBN 0-471-32792-1. 
* Penrose, Roger (2005). The Road to Reality. Nueva York: Knopf. ISBN 0-679-45443-8. 
* Rudin, Walter (1987). Real and Complex Analysis. Nueva York: McGraw-Hill. ISBN 0071002766. 
* 

## Kanpo estekak
Patrick Tambay

**Patrick Daniel Tambay** (Paris, 1949ko ekainaren 25a - Niza, 2022ko abenduaren 4a) frantziar  1 Formulako gidaria izan zen.

5000 Formulan debutatu ondoren, 1977an 1 Formulako proba batean gidatu zuen lehen aldiz. 1986an erretiratu arte 123 lasterketa egin zituen. Bi lasterketa irabazi zituen, 1982ko Alemaniako Sari Nagusia eta 1983ko San Marinoko Sari Nagusia. 11 podium, 5 pole position eta 103 puntu lortu zituen.

Hainbat taldetako gidaria izan zen: Surtees, Theodore, McLaren, Ligier, Ferrari, Renault, Haas Lola.
Nadia Hindi Mediavilla

**Nadia Hindi Mediavilla** (Bagdad, Irak, 1977) ikertzailea da, feminista eta musulmana. Granadako Unibertsitatean dihardu irakasle. 

## Biografia 
Nadia Iraken jaio bazen ere, nerabe zela joan zen Espainiara gurasoekin, Golkoko lehen gerra hasi berritan. 2016an Granada Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultatean doktore tesia defendatu zuen:“*La relación entre el feminismo, la patria y el patriotismo/nacionalismo (wataniyya) en Iraq i*zenburua izan zuena*.* 

Ikasketa Arabiar eta Islamikoetako irakaslea da gaur egun Granadako Unibertsitatean (Andaluzia, Espainia). Azken urteetan herrialde arabiarretako mugimendu feministak ikertzen aritu da, eta argi du errealitatea «oso urrun» dagoela Mendebaldeak saldu nahi duen iruditeriatik.

Espainiar-Irakiarra, Espainian bizi da Golkoko II. Gerratik (1990). Arabista, Arabiar Ikasketa Garaikideen Ikerketa Taldeko kidea. Red Musulmanen eta Emakumeen Mugimendu Demokratikoaren talde feministaren parte da. Iraq-en (CEOSI) Okupazioaren eta Subiranotasunaren aurkako Estatuko Kanpainako eta Granada BDS mugimenduko aktibista ere bada. Irakeko feminismoen eta nazionalismoen arteko harremanari buruzko doktore-tesia egin du. Irakeko egungo gatazkaren konplexutasunak orainaren gako historikoak eta prestakuntzakoak aztertzera eraman zuen, ikuspegi feminista eta dekolonialetik. Arabiar eta musulmanen inguruko diskurtso eta politiketan nagusi diren estereotipo eta postulatu eurozentrista, arrazista eta kolonialak, bereziki emakumeen gorputzei eragiten dietenak.

Halaber hainbat ekarpen egin ditu gai honi buruz: “Nazioari eta genero-indarkeriari buruzko hitzaldiak 2003 osteko Iraken”. (Dis)continuum arabiarretan: diskurtsoak eta irudimenezkoak aldaketen testuinguru batean. Granada: Comares, 2015, or. 179-207; “Kontratu kolonialaren eta nazionalismo kolonialen bidez, Irakeko emakumearen ordezkaritza”. MEAH, 63 (2014), or. 91-117; “Las límites de la sociedad civil en el nuevo Iraq: el caso de la Organización de la Libertad de las Mujeres”, Revista de Estudios Internacionales Mediterráneos, 13, 2012, 21. or. 1-16.

Nadiaren esanetan:*Emakumeak islamaz baliatzen dira justizia eskuratzeko*

### Ikerlari ildoak 
Honakoak dira Nadiaren Ikerketa-ildoak: Genero-ikasketak Ekialde Hurbilean, Feminismo arabiar eta islamiarrak, Feminismoa Iraken, Nazionalismoa eta sektarismoa Iraken.

## Lanak 
### Artikuluak 
* *Representación de la mujer iraquí a través del contrato colonial y los nacionalismos anticoloniales.*
* *El Código de Estatuto Personal iraquí en contexto.*
* *Ser musulmana hoy*.

### Liburuak 
* *La relación entre el feminismo, la patria y el patriotismo/nacionalismo (Wataniyya) en Iraq.*

### Hitzaldiak 
* *Militarización y sectarismo, los nuevos retos de la sociedad iraqu*í.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nadia Hindiri elkarrizketa: Emakumeak islamaz baliatzen dira justizia eskuratzeko  Berria, 2022.12.04
Pierre-Raymond Villemiane

**Pierre-Raymond Villemiane** (Pineuilh, 1951ko martxoaren 12a), Frantziako txirrindulari ohia da. Frantziako Txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1972**
* Limousingo Tourreko etapa bat
**1973**
* Limousingo Tourreko bi etapa
**1975**
* Ordiziako Klasika
**1977**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* Limousingo Tourreko etapa bat
* 2. Paris-Bourgesen
* 3. Eskalatzaileen garaikurran
**1978**
* Tarn Tourra eta etapa bat 
* Plouayko Sari Nagusia
* 3. Vaucluseko Tourrean eta etapa bat
**1979**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 2. Eskalatzaileen garaikurran
**1980**
* 20px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa
* Paris-Camembert
**1982**
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 3. Paris-Bourgesen
* 6. Espainiako Vueltan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bibliobus

alt=Bibliobús Garrigues-Segrià|thumb|Garrigues-Segriàko bibliobusa
**Bibliobusa** liburutegi mugikorreko zerbitzu bat da, lurraldeko herritar guztiei informazioa eta kultura eskuratzea, ikaskuntzari eta irakurketa publikoko ohiturei laguntzea eta abar bermatzen dituena. Aurrez ezarritako eremu geografiko jakin bateko herrien ibilbidea egiten du aldian-aldian, eta liburutegi publikorik ez duten udalerriei edo espetxe, ospitale eta egoitzei ematen die zerbitzua. 

Euskal orografia kontuan hartuta, ohikoagoak dira Nafarroako herri txikietan, Iparraldean eta landa guneetan. 

Ibilgailua

3.000-4.500 dokumenturentzako karga-ahalmena izan dezakete. Barne-espazio handia dute erabiltzaileak sartzeko, liburuzainak barnean izateko eta irakurketa sustatzeko jarduerak egiteko. Halaber, modulu zabalgarria ere izan dezakete, bibliobusaren alboan, kontsulta-zerbitzua edo erakusketa-eremu bat jartzeko.

## Historia 
alt=Warrington Perambulating Library|thumb|Warrington Perambulating Library (1860)
1857an, *The British Workman* egunkariak Kumbriako konderriko liburutegi mugikorreko lehen kasu bat dokumentatu zuen, Ingalaterrako ipar-mendebaldean. Zerbitzu hori George Moore filantropo eta merkatari ingelesak sortu zuen, "literatura ona herri barruan zabaltzeko". Liburutegi mugikorreko beste kasu ezagun bat Warrington Perambulating Library izan zen, Warrington Mechanics' Institute-k 1858an sortua. Warringtonen (Ingalaterra) zaldiek bultzatutako gurdi baten formatua zen gairaiean erabiliena. Helburua bertako liburutegiko mailegu kopurua handitzea izan zen, eta hamabi hilabetean %300 haunditu ziren, 3.000tik 12.000 mailegu izatera. 1872 arte jarraitu zuen zerbitzuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russellen paradoxa

**Russellen paradoxa** Bertrand Russellek proposaturiko paradoxa bat da, Cantorrek eta Fregek aurkeztutako multzoen jatorrizko teoria kontraesankorra dela frogatzen du.

Demagun euren multzoaren parte diren multzoen adibideak. Adibide bat "ideia abstraktuez" osatutako multzoa da. Multzoa bere multzoaren kide da, multzoa bera ideia abstraktua baita. Beste adibide bat diruz beteriko poltsak dituen poltsa da. Bestalde, "liburuz" osatutako multzo bat ez da bere buruaren parte, multzoa bera ez baita liburua. Russellek galdetu zuen (Fregeri 1902an idatzitako gutunean) ea bere baitan ez dauden multzoen multzoa (hau da, bere baitan sartuta ez dauden multzo guztiak biltzen dituen multzoa, aurreko adibideko "liburuak", esaterako) bere baitan bilduta ote dagoen. Paradoxa honetan datza: bere buruaren parte ez bada, bere buruaren parte ez diren eta, beraz, bere buruaren parte diren multzo-motari dagokio. Hau da, *bere* buruaren parte izango da bakarrik bere buruaren parte ez bada.

## Paradoxaren enuntziatu formala 
Dei diezaiogun M_{}^{} "kide gisa beren burua ez duten multzo guztien multzoari". Hau da:{{Ekuazio|M=\{x:x \notin x\}|1}}Cantorren multzoen teoriaren arabera, (1) ekuazioa honela adieraz daiteke:Hau da, "multzo bakoitza bere buruaren M osagaia da, bakarrik bere buruaren osagaia ez bada".

Baina, multzo M bat denez, (2) ekuazioan x ordezka daiteke Mrengatik, eta ekuazio horretatik hau lortzen da:Hau da, M izango da Mren elementu bat bakarrik M elementua ez bada Mren parte, eta hori zentzugabea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alil alkohol

**Alil alkohola** edo **2-propen-1-ola** CH2=CHCH2OH formulako konposatu organikoa da, alkohol alifatikoen familiakoa. Likido kolorgea da, mustardaren antzeko usaina duena. Uretan, alkoholetan nahiz eterretan disolbagarria da. −129 °C-an izozten da, eta 97 °C-an irakiten du. Erretxinen eta plastifikatzaileen fabrikazioan erabiltzen da, eta bitarteko gisa sintesi organikoan. 

## Ekoizpena 
Alil alkohola produzitzeko hamaika modu dago.

Lehen aldiz alil ioduroaren hidrolisiaz sintetizatu zuten 1856an Auguste Cahours-ek eta August Hofmann-ek.

Egun sintesibide usuena alil kloruroa hidrolizatzea da.

CH2=CHCH2Cl + NaOH -> CH2=CHCH2OH + NaCl

Alil alkohola propilen oxidoaren eraztuna irekiz alunbrea katalizatzaile gisa usatuz presta daiteke. Beste manera bat da propilenoa allil azetatora oxidatzea azido azetikoa baliatuz eta ondoren hidrolisiz alil alkohola lortuaz.

    CH2=CHCH3 + 1/2 O2 + CH3COOH -> CH2=CHCH2OCOCH3 + H2O 

-> CH2=CHCH2OH

Beste bide batetik, propilenoa akroleinara oxida daiteke eta gero hidrogenatu alil alkohola sintetiza daiteke.

## Erabilera 
Alil alkohola glizerina eta ester polimezagarriak sintetizatzeko baliatzen da nagusiki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maxime Lopez

**Maxime Fabien Alexandre Baila Lopez** (Marseille, Frantzia, 1997ko abenduaren 4a) erdilari gisa jokatzen duen futbolari frantziarra da eta bere egungo taldea Italiako Serie Ako Unione Sportiva Sassuolo Calcio da. 

## Ibilbidea 
13 urterekin sartu zen Olympique de Marseille akademian, FC Burel-etik zetorrela. Akademian egon zen garaian, 19 urtez azpiko taldea ordezkatu zuen UEFA Youth League-n.  2014ko uztailaren 12an sinatu zuen bere lehen kontratua profesionala eta bi urte geroago egin zuen debut ez ofiziala data berean, FC Lausanne-Sport-en aurkako lagunarteko partidan.

2016ko abuztuaren 21ean egin zuen debut profesionala Marseillako Olympique taldean, bigarren zatiko hamabosgarren minutuan Bouna Sarren ordezko gisa, EA Guingamp-en aurka 2-1 galdu zuen Frantziako futbol ligan. Hemezortzi minutu besterik ez zituen behar izan Florian Thauvini asistentzia emateko, eta horrek partidako gol bakarra sartu zuen *Les Olympiens* taldearentzat.  Bere debuta Stade Vélodrome-n urriaren 16an izan zen FC Metz-en aurka, 1-0 irabazita.  Hilabete horretan, urriaren 30ean, lehen agerraldia egin zuen Bordeleko Girondins-en aurka 0-0 berdinduz.  Azaroaren 20an, 129 ukitu egin zituen SM Caen-en aurkako partida batean, hau da, Marseillako jokalari batek historiako partida bakarrean egindako kopururik handiena.  Abenduaren 10ean egin zuen bere lehen gola Ligue 1eko Dijonen aurka 2-1 irabazita. 

## Bizitza pribatua 
Jatorri aljeriarrekoa da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Azpiroz

**Asier Azpiroz Iztueta** ezizenez "Azpi" (Zubieta (Gipuzkoa), 1991) bertsolari gipuzkoarra da. 

## Ibilbidea 
2008an Gipuzkoako Eskolarteko Txapelketan buruz burukoa jokatu zuen Ane Labakarekin eta txapeldunordea izan zen. Hurrengo urteetan sariketa ugaritara aurkeztu zen eta batzuk irabazi zituen, Mikel Laboa saria eta Lizardi saria 2013an eta Abra saria 2015ean.

2019ko Gipuzkoako Txapelketan finalera sartzear egon zen, 9. postuan gelditu baitzen Nerea Elustondorengandik 4 puntu eskasera. 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusia jokatzeko txartela eskuratu zuen hala ere eta finalaurrekoetara iritsi zen.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** finalaurrekoak (1): 2022
* Gipuzkoako Txapelketa
** finalaurrekoak (2): 2024, 2019
** final-laurdenak (1): 2015
* Gipuzkoako Eskolartekoa
** txapeldunordea 2008an

## Sariak
** Mikel Laboa saria (1): 2013. 
** Lizardi saria (1): 2013. 
** Abra saria (1): 2015. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Mahé

**Francois Mahe** (Arradon, 1930eko irailaren 2a - Hyères, 2015eko maiatzaren 31 ), Frantziako txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soldanella villosa

***Soldanella villosa*** landare belarkara iraunkorra da, primulazeoen familiakoa. Euskal Herrian eta Kantabrian soilik aurkitu daiteke.

## Deskribapena 
Landare belarkara iraunkorra. Lurrazpiko errizomak garatzen ditu, eta horietatik hosto-errosetak sortzen dira, 5-15 cm-ko giltzurrun-formako pezioloekin eta guruinak sortzen dituzten 1 mm arteko ileekin. Infloreszentzia 1 - 5 lore okertuk osatzen dute, gara luze baten amaieran ginbail moduan elkartuta. Kaliza 5 mm-koa da, eta triangeluarrak eta berdeak diren 5 sepalo berdinek osatzen dute. Bost petalo, kolore lilakarakoak, lobulu estuetan sakonki moztuak. Fruitua kapsula luze eta akreszentean ematen du.

## Ugalketa 
Apirila eta maiatza bitartean loratzen da, eta maiatza eta ekaina bitartean ematen du fruitua.

Harkaitz silizeoak gustuko ditu: eremu azidoak. Nafarroa iparraldean eta Gipuzkoa ekialdean ditu populazio oparoenak: Leitzaran, Urumea, Artikutza, Bertiz, Belate eta Aritzakun-Urritzate-Gorramendi inguruetan. Lapurdi eta Nafarroa Beherean ere aurki daiteke, baita Bizkaia mendebaldean, Zuhaiztieta aldean, eta Kantabriako zonalde txiki batzuetan ere. Hala ere, azken horietan landareak oso banaketa murritza du.

Bertako espezie endemikoa denez, eta banaketa txikia duenez, Aranzadi Zientzia Elkarteko Botanika Sailak hainbat lan egin ditu espezie honen banaketa eta dentsitatea ezagutzeko. Europar Batasuneko aginduei jarraituz, eta Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren eskariz, sei urtetik behin aukeratutako populazioen kontserbazio egoera aztertzen ari dira. 2021-22an egin zen azken laginketa EAEn, eta 2019an Nafarroan.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Soldanella villosa.jpg|Loreak (Itsasu)
Fitxategi:Soldanella villosa3.jpg|Lorea fruitu bihurtzen (Itsasu)
Fitxategi:Soldanella villosa2.jpg|Hostoak eta fruituak (Itsasu)
Fitxategi:Soldanella villosa4.jpg|Loreak eta hostoak (Itsasu)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Soldanella villosa», altxor bat ur negarrean - Iñaki Sanz-Azkue (Gaur 8)
Foku-distantzia

eskuinera|thumb|664x664px|F *f*okua eta f foku-distantzia lente positibo (ganbila-konbexoa) batean, lente negatibo (ahurra-konkaboa) batean, ispilu ahur batean eta ispilu ganbil batean.
Lente edo leiar baten **foku-distantzia** edo **foku-luzera** leiarraren zentro optikoaren eta fokuaren (edo foku-puntuaren) arteko distantzia da. Lente baten distantzia fokalaren alderantzizkoa potentzia da, eta dioptrietan neurtzen da.

Leiar positibo (konbergentea) batean foku-distantzia positiboa da, eta honela definitzen da: leiarraren zentro optikotik (izpi intzidenteak desbideratzen ez diren tokia) leiarra zeharkatzen duen ardatz optikoarekiko paralelo den izpien argi-sorta bat fokatzen den punturaino dagoen distantzia. Puntu horri foku deitzen zaio. Leiar negatibo (dibergentea) batean foku-distantzia negatiboa da, eta honela definitzen da: leiarraren zentro optikotik argi-sortaren sorburu dirudien puntu batera dagoen distantzia.

Kurbadura esferikoa duen ispilu baterako, distantzia fokala ispiluaren kurbadura-erradioaren erdia da. Foku-distantzia positiboa da ispilu konkabo (ahur) batean, eta negatiboa ispilu konbexo (ganbil) batean. Diseinu optikoan erabiltzen den zeinu-konbentzioan, ispilu konkaboak kurbadura-erradio negatiboa du.

## Leiar meheak 
Airean dagoen leiar mehe batean, foku-distantzia  leiarren erdigunetik lentearen foku nagusietara dagoen distantzia da. Leiar konbergente batean (lente konbexu batean esaterako), foku-distantzia positiboa da, eta puntu batean kolimatutako argi-sorta fokatuko den puntu bakarrera dagoen distantzia da. Leiar dibergente batean (lente konkabo batean esaterako), foku-luzera negatiboa da, eta  leiarra zeharkatuta dibergitzeko kolimatutako sorta agertzen den punturainoko distantzia da, 

Objektu baten irudi bat osatzeko leiar bat erabiltzen denean, ondoko parametroak erlazionatuta daude: objektuaren eta lentearen arteko distantzia (u); lentetik irudirako distantzia (v), eta foku-distantzia (f):

.\frac{1}{f}=\frac{1}{u}+\frac{1}{v}

Leiar mehe baten foku-distantzia erraz neur daiteke leiarra erabiliz, argi-iturri urrun baten irudia osatuz pantaila batean: leiarra mugitzen joan behar da irudi garbia agertu arte. Kasu horretan, 1/u bazter daiteke, eta foku-distantziaren kalkulua hauxe da:

.f\approx v

## Sistema optiko orokorrak 
Leiar lodien kasuan, edo leiar zein ispilu bat baino gehiago dituen irudi-sistema baten kasuan (adibidez, leiar fotografiko bat edo teleskopio bat), foku-luzerari foku-distantzia eraginkorra (EFL) esaten zaio maiz, erabiltzen diren beste parametro batzuetatik bereizteko.
thumb|321x321px|Leiar lodia

## Ikus, gainera 
* Eremu sakontasun
* Foku
* Dioptria
* Irekidura (argazkigintza)
* Objektibo (argazkigintza)
* Optika

## Kanpo estekak 
* Tresna optikoak
Lualualei (Hawaii)

**Lualualei** Hawaiiko kostaldeko haranik handiena da. Hau da Oahuko (mendebaldeko) kostaldeko haran handiena. Wai'anae mendikatearen babesa du, hau da, Oahuko bi mendilerroetako bat (Ko'olau mendilerroa da bestea). Bi mendilerroak jarduera bolkanikoaren ondorioz sortu ziren.

Haranaren barruan gobernuko hainbat komunikazio estazio daude, USN VLF Lualualei eta Honolulu USCG komunikazio estazioa barne. Hiri gertuena Māili da.

## Etimologia 
Izenak esan lezake "esandako maitea" edo, seguruenik, "koroa malgua", Mary Kawena Pukui Oiasso hizkuntza adituaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugenia Roca

**Eugenia Roca** (Bartzelona, Katalunia, 1928ko martxoaren 15a &ndash; 2010eko abuztuaren 24a) kataluniar antzezlea izan zen.

## Biografia 
### Antzerkian 
Antzerkian egin zuen ia karrera osoa, batez ere errebista generoan. Hala, Teatro Fuencarralen Encarna Abadekin *El visón de Lulú* (1959) egin zuen, Madrilgo La Latina antzokian Antonio Casalen ondoan *Mister Guapo 61* (1961), *Las Atrevidas* (1968) edo *Trasplantes de marido* (1969), Matías Colsortegarenak azken biak eta Adrian Ortedarekin. 70eko hamarkadaren bigarren erdian, gainera, bikote komikoa osatu zuen Juanito Navarrorekin. 

### Zineman 
Zineman gutxiago aritu zen, eta Rafael Gilen *La Reina del Chantecler* (1962) nabarmendu daiteke, Sara Montiel protagonista zuela.

### Telebistan 
Telebistarako, 1984an *Eugenia Enchufols Deltot*  pertsonaia hartu zuen *Un, dos, tres* lehiaketa mitikoan.*..* Narciso Ibáñez Serrador saiatu zen espazioa berritzen, *Tacañonak* (Hurtado ahizpak) desagerraraziz eta *La Parte Negativa,* urtetan aurrera egindako azafata bat sartuz, baldarra eta entxufatua. Hala ere, pertsonaiak ez zuen jendearen onarpenik izan, eta aste batzuk geroago, *Tacañonak* itzuli ziren lehiaketara, eta Eugeniak enkantean noizbehinkako zenbait paper egin zituen.

2001ean Lina Morganen ama interpretatu zuen Televisión Españolako Academia de baile Gloria seriean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Datu biografikoak labio.com
Dantza moderno

thumb|Dantza modernoko duoa.
**Dantza modernoa** gorputz adierazpen artistikoa da, dantzarien interpretazioan eta koreografoen ikuspegian oinarritzen dena. Mugimenduek jendeari transmititu nahi zaizkion sentimendu eta emozioak erakusten dituzte, interpretazio librearen bidez. Dantza horrek ez du zerikusirik dantza klasiko edo balletarekin, ez baititu balletaren irizpide eta arauak betetzen, eta bere pauso eta mugimendu propioak sortzen baititu.
[thumb|[Rudolf Laban|Laban eskolako dantzaria, Berlin 1929]]
Dantza modernoak gaur egungo estilo asko biltzen ditu, batzuk zaharragoak, hala nola Funky edo Hip hopa, eta beste batzuk berritzaileagoak, hala nola locking, pooping, new style, krump, street dance, breakdance...

## Hastapenak 
XX. mendearen hasieran, munduan aldaketa handiak hasi ziren gizartean, politikan eta ekonomian. Nekazaritza-aroa atzean geratu zen Europako herrialde askotan eta Estatu Batuetan. Bai Europako bai Ameriketako Estatu Batuetako dantzariak dantza berriekin esperimentatzen hasi ziren, ezarritako arauetatik kanpo.

* Hip hop: komunitate hispanoamerikar eta afrikarren artean Bronxen jaio zen mugimendu artistikoa. Estilo hori lau alderditan oinarritzen da: rap, graffiti, breakdance eta turntablism (binilozko diskoen bidez musika sortzea)
* Funky: hasieran jazz mota bat zen, baina urteen poderioz bere bidetik eboluzionatu egin zen. Gaur egun, hainbat musika-estilo izendatzeko erabiltzen da funkya.
* Locking: estilo hori funkytik dator, eta eskuak eta oinak azkar mugitzean datza, hanketako eta aldakako mugimendu geldoekin konbinatuta. Dantza-pausuak oso erritmikoak izan ohi dira.
* Popping: muskuluen uzkurduran oinarritzen da, mugimendu robotiko bat sortzeko, etengabe abestiaren erritmoan eta jarrerak eta mugimenduak konbinatuz.
* Dantza urbanoa edo Street dance: dantza estilo horiek deskribatzeko erabiltzen den terminoa, berez dantza sozialak baitira, inprobisazio handikoak eta ikuslearekin eta dantzariekin harreman handikoak. Dantza urbanoa estilo askoren bat-egitea eta konbinazioa dela esan liteke. Hiri-dantzaren estiloa da, eta New Yorken agertu zen XX. mendearen azken laurdenean. DJek jartzen zituzten break-erritmoetan aritzen ziren dantzari gutxi haiengandik sortu zen. DJ Kool Herc izan zen oso berezia horretan, iraultzailea eta berritzailea.

### Estatu Batuetako eskola 
[thumb|[Isadora Duncan  1910ean edo.]]
[thumb|[Marta Graham|Martha Graham 1948an.]]

* Teorikoa: François Delsarte

: Loïe Fuller
: Isadora Duncan
: Ruth Saint Denis eta Ted Shawn (Denishawn School)
:: Doris Humphrey i Charles Weidman
::: Jose Limon
:::: Louis Falco
:: Martha Graham
::: —[Erick Hawkins ]
::: Merce Cunningham
:::: Paul Taylor
:::: Twyla Tharp

### Alemaniar eskola 
* Abiarazlea : Émile J–Dalcroze
* Teorikoa: Rudolf Laban

: Mary Wigman
:: Kurt Jooss.
::: Pina Bausch
:: Alwin Nikolais
::: Murray Louis
::: Susan Buirge
::: Carolyn Carlson

### Pertsona ospetsuak 
* Isadora Duncan
* Loïe Fuller
* Mary Wigman
* Rudolf Laban
* Valeska Gert
* Martha Graham
* Yvonne Rainer
* Louis Horst

## Ikus, gainera 
* Dantza postmoderno
* Dantza garaikidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrián Trespalacios

**Adrián Trespalacios Santisteban** (Sodupe, Bizkaia, 2002ko otsailaren 13a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Erdiko atzelari lanetan aritzen da. Athleticen harrobian hezia 2014tik, bere aro zurigorria bukatu zuen Baskonian eta Bilbao Athleticen jokatu eta gero Lehen Federazioan. 2024ko udan Getafek fitxatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko Bigarren Federazioan. Hurrengo denboraldian talde madrildarra utzi eta UD Las Palmasek fitxatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Masusta (sasiaren fruitua)

[thumb|*[Rubus fruticosus* espezieko hainbat masusta.]]*
**Masusta** *Rubus* generoko espezie gehienek ematen duten fruitua da; ohikoena Euskal Herrian ezagutzen diren masusten artean, sasi edo laharretan hazten den masusta hauxe baita (masustondoak ematen duena masusta beste fruitu bat da). Fruitu jangarria da, zapore gozokoa. Sasi-masusta ere esaten zaio fruitu honi.

Fruitua heldu baino lehen, lore zuri edo arrosakarak izaten dira, 2-3 cm zabal. Heldu baino lehen, masustak gorriak dira eta heltzean, beltz urdinkarak. 

## Motak 
thumb|Masusta gorriak postre baten lagungarri.
* Rubus caesius
* *Rubus chamaemorus*
* *Rubus fruticosus* (sasi edo laharra)
* *Rubus glaucus*
* *Rubus idaeus* (mugurdiondoa) 
* *Rubus ulmifolius'' (sasi edo laharra), eta abar.
Zerrenda honetako Rubus generoko espezie batek (Rubus idaeus) masusta gorriak edo mugurdiak ematen ditu, sasietako masustaren antza handia duena baina, euskarazko izenak adierazten duen bezala, heltzean gorria dena. Jateko oso egokia da masusta gorria, bere garai onena uda amaiera eta udazken hasiera dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metal natibo

[thumb|280px|[Platino natiboa, Kondyor meatzea, Khabarovsk kraia, Errusia]]
**Metal natiboa** naturan era metalikoan, garbian, agertzen den metala da. Bi mota daude: elementu natiboak (urrea, kobrea, beruna, aluminioa, merkurioa, zilarra, platinoa, burdina, iridioa, osmioa, paladioa, rodioa, rutenioa) eta aleazioak (letoia, brontzea, peltrea).

Historiaurreko gizakiarentzat metalak eskuratzeko bide bakarra izan ziren, uste baita metalak mineraletatik erauzteko prozesua duela 7.500 urte inguru garatu zela. Hala ere, metal natiboak oso kantitate txikitan baino ezin ziren aurkitu; beraz, kobrea eta burdina Kobre Aroa eta Burdin Aroa baino askoz lehenago ezagutzen baziren ere, galdaketa agertu arte ez zuten eragin handirik izan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mara Recatero

**Mara Recatero**, jaiotzaz **María Teresa Recatero Giménez** (Espainia),  telebistako errealizadorea eta zinema zuzendaria da.

## Biografia 
Madrilgo Lizeo Frantsesean ikasi ondoren, telebistan ekin zion lanari. Gustavo Pérez Puig Espainiako antzerki-zuzendariarekin ezkondu zen.

## Lan ibilbidea 
1969an egin zuen debuta Televisión Españolan, telebistako kate publikoan zuzendaritzako laguntzaile hasi zenean. Garai hartakoak dira espazio mitikoetan egindako kolaborazioak, hala nola *Estudio 1* (telebistarako espainiar antzerkiko obra garrantzitsuen gidoiak egokituz), *Novela*, *Canción 71* edo *300 millones*.

1979tik lanean aritu da antzerkian, eta bere lehen lana *Herminia* izan zen. Aurrerago, lan hauek zuzendu zituen: Enrique Jardiel Poncelaren *Los ciudadanos de la casa deshabitada* (1980), Santiago Moncadaren *El hombre del atardecer* (1981), *Un marido de ida y vuelta* (1985), Antonio Galaren *El hotelito* (1985), *Cuatro corazones con freno y marcha atrás* (1987) edo *Usted tiene ojos de mujer fatal,* biak Enrique Jardiel Poncelarenak.

Madrileko Teatro Maravillas-eko zuzendari laguntzaile gisa aritu zen bost urtez, 1989ra arte. Lan hori telebistako kolaborazioekin bateratu zuen, hala nola *El baile* (1985), *El mar y el tiempo* edo *A media voz* (1989) musika-saioak, biak Televisión Españolan eta, ondoren, Telecincon bi komedia zuzendu zituen.

1990ean Español Antzokiko zuzendari laguntzaile izendatu zuten, 1962az geroztik senarrak, Gustavo Pérez Puigek, zuzendu zuen etapan, eta horrek kritika batzuk eragin zituen, hala nola UGT sindikatuarena edo Izquierda Unidarena. Etapa horretan, hainbat muntaia egin zituen Espainian, hala nola Jacinto Benaventeren *La noche del sábado* (1991), *Picospardo* (1995), *Carlo Monte en Monte Carlo* (1996), *Misión al pueblo desierto* (1999), *Cyrano de Bergerac* (2000), *Celos del aire* (2003), *Corona de amor y muerte* (2003) edo Eloísa está debajo de un almendro.

2003ko abenduan, Alberto Ruiz Gallardón alkate hautatu berriak Pérez Puig eta **Recatero** kendu egin zituen Español Antzokiko zerbitzuetatik, nahiz eta gero biek demanda bat irabazi zuten kaleratze desegokiagatik.

Ondoren, agertokietan zuzentzen jarraitu du, eta Enrique Jardiel Poncelaren *Melocotón en almíba*r (2005), *La decente* (2008), biak Miguel Mihurarenak, *Vamos a contar mentiras* (2010) edo Enrique Jardiel Poncelaren *Las cinco advertencias de Satanás* (2011) lanak aipa daitezke.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2001ean antzerkiko Mayte saria irabazi zuen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia Telebista Akademiaren web orrian
* Orrialdea IMDb-n
Haritz Mujika

**Haritz Mujika** honakoa izan daiteke:
* Haritz Mujika López, futbolari pasaitarra.
* Haritz Mujika Lasa, bertsolari asteasuarra.
Alizia Battenbergekoa

**Alizia Battenbergekoa** (Victoria Alice Elizabeth Julia Marie; Windsor gaztelua, 1885eko otsailaren 25a – Buckingham jauregia, 1969ko abenduaren 5a) britainiar printzesa izan zen.

Luis Battenbergekoa eta Viktoria Hesse-Darmstadtekoaren alaba izan zen. Andres Greziakoaren emaztea eta Filipe Edinburgokoaren ama izan zen.

Ezkondu zenetik Grezian bizi izan zen eta bi aldiz erbesteratu behar izan zuen, 1917an eta 1922an. 1930ean, eskizofrenia diagnostikatu zioten Andresi, eta erietxe batean sartu zuten, eta ezkontideak bananduta bizi izan ziren harrezkero.

Alizia ongintzan aritu zen Grezian eta Bigarren Mundu Gerran juduak bere etxean babestu zituen.

1967an Greziatik alde egin zuen diktadura militarra ezarri ondoren, eta Londresen hil zen bi urte geroago. Haren gorpuzkiak Windsor gazteluko kriptan lurperatu zituzten, eta 1988an Jerusalemgo Olibondoen Mendiko Maria Magdalenaren elizara eraman zituzten.
Alil ioduro

**Alil ioduroa** edo **3-iodopropenoa** konposatu organikoa da haluroen familiakoa eta . CH2=CH–CH2–I formula duena. Likido hori argia eta egonkorra da. Sintesi kimikoan erreaktibo gisa usatzen da.

## Sintesia 
Alil ioduroa Marcellin Berthelot kimikari frantsesak deskribatu zuen lehen aldiz 1855ean. Fosforo ioduroa eta glizerina erreakzionaraziz sintetizatu zuen.

Egun alil ioduroa lortzeko alil alkohola metil ioduroz tratatzen da.

## Erabilera 
Alil ioduroa erreaktibo gisa baliatzen da sintesi organikoan, adibidez, N-alkil-2-pirrolidonak, azido sorbikoaren esterrak edo ordezkatutako azido barbiturikoa sintetizatzeko. Kimika organometalikoan alilo estekatzailea sartzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Greyhound (filma)

**Greyhound** 2020ko gerra-film estatubatuarra da, Aaron Schneiderrek zuzendu zuen eta Tom Hanks du protagonista eta gidoilari. C. C.S. Foresterren 1955eko *The Good Shepherd* eleberrian oinarritzen da filma. Aktore nagusien artean daude baita ere Stephen Graham, Rob Morgan eta Elisabeth Shue. 

*Greyhound*, hasiera batean, Estatu Batuetan zine-aretoen bidez ikusteko programatu zen, 2020ko ekainaren 12an Sony Pictures Releasing-ek estreinatu behar zuen, baina Covid pandemiaren ondorioz, mugagabe atzeratu ondoren, banaketa-eskubideak Apple TV+-i saldu zitzaizkioren, eta streaming plataforma honen bidezko estreinaldia izan zuen filmak 2020ko uztailaren 10ean. Kritikarien kritika positiboak jaso zituen, ekintza-sekuentziengatik eta 90 minutuko exekuzio-denboraren erabilera eraginkorragatik gorespenak eginez. Efektu digital berezien erabilpen bikaina ere azpimarratzekoa.

## Argumentua 
Atlantikoko batailan, II. Mundu Gerrako kontestuan, 37 ontzi aliatuk osatutako HX-25 konboia Liverpoolera iristeko irtengo da AEBetako kostatik. Ontzi militar batzuen eskoltarekin, konboi hauek Atlantikoa igarotzea Europarantz funtsezkoa bihurtu zen 1942 urtearen inguruan, filmaren kokapenean, eta ontziak hondoratzea izaten zen itsaspeko aleman nazien helburua. Gudu orokorrean, urpekontzi taldeen eta konboien arteko talka indibidualak latzak eta ugariak izan ziren, eta horietako baten berregipen fikziozkoa da filmak kontatzen duena.

Filmeko kontakizunean konboiko eskolta edo gerrauntzi nagusia *Keeling* DD 548 klaseko suntsitzailea da, eta "Greyhound" da irrati-deietan duen kode-izena, hortik filmaren izenburua. Armadako Ernest Krause komandanteak (Tom Hanksen pertsonaia) darama Keeling untzia, eta konboi osoaren ardura. Komandantearen esku egongo da urpekari alemanen hurbilpen eta erasoen aurrean konboia salbu gordetzeko ahalegina.

## Erreferentziak
Władysław Szpilman

**Władysław Szpilman** (Sosnowiec, 1911ko abenduaren 5a - Varsovia, 2000ko uztailaren 6a) poloniar piano-jotzaile eta musikagilea izan zen.

Jatorriz judua zen eta pianoa ikasi zuen Berlin eta Varsoviako musika-akademietan. Poloniako irrati eta kontzertu-aretoetan kontzertista ospetsua izan zen. Itxialdiaren amaieran Wilm Hosenfeld ofizial alemaniarraren laguntza jaso zuen. Gerra amaitu ondoren, Poloniako irratian jarraitu zuen bere ibilbidea. Ehunka abesti eta orkestra-pieza ere konposatu zituen.

1946an "Śmierć miasta" ("Hiriaren heriotza") liburua idatzi zuen. Liburua Sobietar Batasuneko agintariek zentsuratu zuten, eta Szpilmanen seme batek berriro argitaratu zuen 1998an. 2002an Roman Polanskik *The Pianist* filma zuzendu zuen, Szpilmanen liburuan oinarritua.
Alilo

**Aliloa** kimika organikoan CH2=CH−CH2− formula duen talde erradikal monobalente asegabea da, alil alkoholari hidroxilo taldea kenduta lortzen dena. 

Sintesi kimikoan alilo taldea oso erabilia da. Substratu batean alilo taldea txertatzeari ***alilazio*** esaten zaio. Nomenklaturan alilo taldeak *alil* forma hartzen du, etsenplurako, alil ioduro edo alil kloruro.
thumb|179x179px|Alilo taldea

## Historia 
Alilo izena baratxuriaren izen zientifikotik eratorria da: *Allium sativum*. Izan ere, Theodor Wertheim kimikari austriarrak baratxuri-oliotik alil konposatu bat isolatu zuen eta *Schwefelallyl* izena jarri zion, hots, sufre-aliloa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camaioreko Sari Nagusia

**Camaioreko Sari Nagusia** Toskanako Camaiore hirian jokaturiko egun bakarreko txirrindularitza lasterketa izan zen.

1949an sortua, amateurrentzako proba izan zen 1965 arte. Proba hau, bitan izan zen Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa, 1983ean eta 1990ean hain zuzen. 2005etatik aurrera UCI Europe Tour zirkuituaren barnean zegoen 1.1. mailan, harik eta 2014ean desagertu arte.

## Palmaresa 
**Oharrak:**
* 1983ko eta 1990eko ekitaldiak Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa ere izan ziren.
* 2008ko garailea eta 2009ko bigarren sailkatua, Leonardo Bertagnolli txirrindulari italiarra izan zen, baina 2014ean dopinagatik  zigortua izan zen eta horren ondorioz, 2003 eta 2011 artean izandako kirol emaitza guztiak deuseztatuak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Camaioreko Sari Nagusia *memoire-du-cyclisme.net* weborrian
* Camaioreko Sari Nagusia *sitiodeciclismo.net* weborrian
Hebrear urtebetetze

**Hebrear urtebetetzea** norbait hebrear egutegiaren arabera jaio zen eguna da. Hebrear egutegia egutegi gregorianoarengandik eta islamiar egutegiarengandik ezberdina izateagatik, urte gehienetan bi urtebetetzeak ez datoz bat. Normalean, 19 urtetan behin bat datoz.

Hebrear urtebetetzea ospatzeko data jakin nahi duen pertsonak lehenik zehaztu behar du data hebrear egutegian eta ondoren dagokion eguna egutegi zibilean. Azken hau zailagoa da, hebrear egunak arratsaldean hasi eta amaitzen direlako, beraz, iluntzean jaiotako pertsona batek hurrengo egunean dauka urtebetetzea. Urte arrunteko adar hilabetean jaiotakoek adar alef hilabetean ospatzen dute bisurteetan.

Tradizionalki, mutikoen lehen ile-mozketa (*upsherin*) hirugarren hebrear urtebetetzean ospatzen da, bereziki judu hasidisten artean.

Mutilen hamahirugarren hebrear urtebetetzearen hurrengo egunari Bar Mitzvah deitzen zaio, eta nesken hamabigarren hebrear urtebetetzearen hurrengo egunari, Bat Mitzvah. Hala ere, komunitate askotan nerabe guztiek, generoa edozein dela ere, hamahiru urterekin ospatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alil kloruro

**Alil kloruroa** edo **3-kloropropenoa** konposatu organokloratua da CH2=CHCH2Cl formula duena, haluroen familiakoa. Likido kolorgea da uretan disolbaezina baina disolbatzaile organiko ohikoetan disolbagarria. Oso toxikoa eta sukoia da.

Agente alkilatzailea da eta erabilpen zabala du sintesi organikoan. Halaber, epiklorohidrina sintetizatzeko lehengaia da, konposatu polimeriko askoren monomeroa dena.

## Sintesia 
Alil kloruroa lehen aldiz August Cahours-ek eta August Hofmann-ek sintetizatu zuten 1857an alil alkohola fosforo trikloruroarekin errakzionaraziz,

Industrialki alil kloruroa propilenoa kloratuz sintetizatzen da. Tenperatura baxuetan 1,2-dikloropropanoa da produktu nagusia, baian tenperatura 500 C baino handiagoa denean alil kloruroa nagusitzen da.

CH3CH=CH2 + Cl2 -> ClCH2CH=CH2 + HCl

## Erabilera 
Alil kloruro gehiena epiklorohidrina sintetizatzeko baliatzen da. Beste produktu interesgarri batzuk ere prestatzeko usatzen da, hala nola, alil alkohola, alilamina, alil isozianatoa eta 1-bromo-3-kloropropanoa.

Agente alkilatzaile gisa botiken eta pestiziden prestakuntzan baliatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1-bromo-3-kloropropano

**1-bromo-3-kloropropanoa** konposatu organikoa da BrCH2CH2Cl formula duena, haluroen familiakoa. Likido kolorgea, toxikoa eta sukoia da.

## Sintesia 
Alil kloruroa hidrogeno bromuroz tratatuz prestatzen da, erradikal askeen bidezko adizio-erreakzio bati jarraiki.

CH2=CHCH2Cl + HBr -> BrCH2CH2CH2Cl

## Erabilera 
Agente alkilatzaile gisa usatzen da bereziki –(CH2)3Cl eta –(CH2)3– taldeak txertatzeko.

BrCH2CH2CH2Cl + KCN (aq) -> ClCH2CH2CH2CN

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1,2-dikloropropano

**1,2-dikloropropanoa** konposatu organokloratua da ClCH2CHCICH3 formula duena, haluroen familiakoa. Likido kolorgea, toxikoa eta sukoia da, usain gozokoa.

Epiklorohidrinaren produkzioaren azpiproduktua da. Garai batean hainbat prozesu industrialetan usatzen zen, adibidez pinturak erauzteko, baina toxikotasuna medio baztertuz joan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Candia (argipena)

**Candia** izenak hainbat adiera du:

* **Candia**, Kreta (Grezia) uhartearen ohiko izen bat Erdi Arotik 19. mende artera, veneziarrek jarria.
* **Candia**, Kretako Heraklion hiriaren ohiko izena Erdi Arotik 19. mende artera, veneziarrek jarria.
* **Candia (Galizia)**, Abadín udalerriko parrokia, Lugoko probintzia, Galizia.
* **Candia (New Hampshire)**, Rockingham konderriko herri bat, AEBetan.
* **Candia Canavese**, Piemonte eskualdean (Italia) Turin probintziako herria.
* **Candia Lomellina**, Pavia probintziako udalerria, Lombardia eskualdean (Italia).
Kandia (argipena)

**Kandia** izenak hainbat adiera du:

* **Kandia** edo **Candia**, Kreta (Grezia) uhartearen ohiko izen bat Erdi Arotik 19. mende artera, veneziarrek jarria.
* **Kandia** edo **Candia**, Kretako Heraklion hiriaren ohiko izena Erdi Arotik 19. mende artera, veneziarrek jarria.
* **Kandia** edo **Kandja**, Senegaleko gastronomiako zopa bat.
* **Kandia** edo **Kandia-Excelent**, Errumaniako enpresa eta bertako txokolate-marka.
* **Kandia**, Txekiar errepublikako herri bat.
Kandia (zopa)

**Kandia zopa** (Senegalen *soupou kandja* ere deitua) okra eta palma-olioa dituen gisatu saldatsua da, arrozarekin batera hartzen den zopa bat da, ezaguna Mali, Senegal, Ganbia eta Gineako gastronomietan.

Osagaiak: okra, palma-olioa, arrain ketua,  osagai lokalak, haragia edo arraina, izkira hautsia, tipula berdea, piper gorri eta berdeak, tipula, berenjena zuria, krustazeoak, txile lehorra, baratxuria, eta *guédjia, yet* eta nettétou osagarri lokalak.

## Iruditegia 
Prestakuntzako irudiak:

Fitxategi:Soupou Kandja (Okra stew)basic ingredients.jpg|
Fitxategi:Soupou Kandja nokos stuffing.jpg|
Fitxategi:Soupou Kandja preparation.jpg|
Fitxategi:Soupou Kandja okra.jpg|
Fitxategi:Soupou Kandja palm oil diwou tiir.jpg|

## Kanpo estekak
Alil azetato

**Alil azetatoa** konposatu organikoa da CH2=CHCH2OCOCH3 formula duena, esterren familiakoa. Likido kolorgea, sukoia eta toxikoa da.

Alil alkohola prestatzeko usatzen da.

## Sintesia 
Alil azetatoa industriaki prestatzen da propenoa  azido azetikoarekin erreakzionaraziz paladioa katalizatzaile gisa baliatuz.

CH2=CHCH3 + CH3COOH + 1/2 O2 -> CH2=CHCH2OCOCH3 + H2O

## Erabilera 
Alil azetatoa erraz hidrolizatzen da alil alkohola emateko zein hainbat polimero berezien aitzindaria den.

CH2=CHCH2OCOCH3 + H2O -> CH2=CHCH2OH + CH3COOH

Alil azetatoa hidrogeno peroxidoaren eraginez oxidatu egiten glizidola emanez, ondoren glizerinara oxidatzen dena.

    CH2=CHCH2OH + H2O2 -> CH2OCHCH2OH + H2O -> CH2OHCHOHCH2OH
  

Azetato taldearen ordezkapena jasan dezake: hidrogeno kloruroarekin alil kloruroa ematen du 

    CH2=CHCH2OCOCH3 + HCl -> CH2=CHCH2Cl + CH3COOH
  

eta hidrogeno zianuroarekin alil zianuroa,

    CH2=CHCH2OCOCH3 + HCN -> CH2=CHCH2CN + CH3COOH
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolaos Gyzis

**Nikolaos Gyzis** (; ; Tinos, 1842ko martxoaren 1a – Munich, 1901eko urtarrilaren 4a) greziar margolaria izan zen.

1850ean bere jaioterritik Atenasera joan zen familiarekin eta Arte Ederren Eskolan ikasi zuen. 1865ean, Municheko Arte Ederren Akademian ikasteko beka bat lortu zuen, eta han eman zuen bizitza osoa.

Municheko Eskolako ordezkari greko nabarmenetako bat izan zen. 1879ko hamarkadan Greziara itzuli zen eta greziar gaiak margotu zituen. 1886an Akademiako irakasle postua lortu zuen, eta garai hartan estilo errealista inpresionista bihurtu zuen. Bere bizitzaren azken etapan margolaritza erlijiosoa egin zuen.

## Iruditegia 

Nikolaos Gyzis - Historia.png|*Ηistoria* (1892)
Gysis Nikolaos Capuchin.jpg|*Monje kaputxinoa*
Eros and the painter - gysis.jpg|*Eros eta margolaria*
Gysis 003.jpg|*Buruz ikasten*
Nikolaos Gyzis - The Barber.jpg|*Bizargina* (1880)
Gysis Nikolaos After the destruction of Psara.jpg|*Psara suntsitu ondoren*
Nikolaos Gyzis - The Orphans.jpg|*Umezurtzak*
Gysis Nikolaos Oriental man with pipe.jpg|*Ekialdeko gizona piparekin*
Gysis Nikolaos Psyche.jpg|*Artistaren arima*
Gyzis, Nikolaos - Oriental Warrior, 1842.jpg|*Ekialdeko gerlaria*
Gyzis Nikolaos - Old man wearing a red fez - Google Art Project.jpg|*Gizon zaharra fez gorriarekin*
"Peek-a-Boo" (1882) - Nikolaos Gyzis (1842-1901).jpg|*Peek-a-Boo* (1882)
Gysis Nikolaos Girl playing.jpg|*Neska jolasean* (1868)
Gysis Nikolaos Pastryman.jpg|*Gozogilea*
Nikolaos Gyzis - The Glory of Psara.jpg|*Psarako loria*
Gyzis Nikolaos - Archangel, study for the Foundation of the Faith - Google Art Project.jpg|Gyzis Nikolaos, *Arkangelua*

## Kanpo estekak
Alil zianuro

**Alil zianuroa** konposatu organikoa da CH2=CHCH2CN formula duena, nitriloen familiakoa.  **3-butenonitrilo** eta **binioazetonitrilo** izendapenak ere ematen zaizkio. Usain txarreko likido kolorgea, toxikoa eta sukoia da

Naturan hainbat landarek produzitzen dute bizkarroiak uxatzeko, adibidez *Cruciferae* generoko barazkiak.

Zenbait polimerizazio-prozesutan saretze-agente gisa usatzen da

## Sintesia 
Alil zianuroa sintetizatzeko alil azetatoa hidrogeno zianuroarekin erreakzionarazten da.

CH2CHCH2OCOCH3 + HCN -> CH2CHCH2CN + H2O

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quentin Oliver Lee

**Quentin Oliver Lee** (San Bernardino, Kalifornia, 1988ko urtarrilaren 28a &ndash; 2022ko abenduaren 1a)  aktore eta ekoizle estatubatuarra izan zen, *The Phantom of the Opera* eta *Caroline or Change* bezalako hainbat ekoizpen eszenikotan lan egin zuelako ezaguna. 

## Aktore karrera 
2007an hasi zuen bere ibilbidea, antzezlan askotan agertuz. Karrerako lorpen handiak izan zituen, besteak beste, ''Haendel's Messiah-*en bakarlari gisa aritu zen Flagstaff Master Chorale-rekin, Sedona Opera Saloons-en bakarlari gonbidatua, Jacksonville Beach-en (Florida) Martin Luther King Jr. Day ospakizunaren bakarlari gisa eta artista gisa Errumaniako enbaxadan, New Yorken. 

Tony sarietarako izendatutako *Caroline or Change'' antzezlanean ere agertu zen.

## Bizitza pertsonala 
2010ean Angie Leerekin ezkondu zen, eta elkarrekin Samantha izeneko alaba bat izan zuten. 

## Heriotza 
2022ko abenduaren 1eko gauean zendu zen, 34 urte zituela, koloneko minbizi larriari aurre egin ostean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kandia (Txekia)

**Kandia** Txekiar Errepublikako herri bat da, Prostějov barrutian dagoen Laškov udalerriaren parte. 2011n, 45 helbide erregistratu ziren hemen, 90 bizilagunen bizileku.

Kandiak okupatzen du Laškov udalerrian 6,8 &nbsp;km² ko eremu bat.

## Kanpo estekak
Tristan Hoffman

**Tristan Henri Christiaan Hoffman** (Groenlo, 1970eko urtarrilaren 1a), Herbehereetako txirrindulari ohia da. Kirol zuzendari lanetan ere izan da.

## Palmaresa 
**1990**
* Overijssel Tourra
**1991**
* Teleflex Tourra
* 3. Volta Limburg Classicean
**1992**
* 20px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Etorkizuneko Tourreko bi etapa
**1993**
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat 
* Suitzako Itzuliko etapa bat
**1994**
* Herald Sun Tourreko etapa bat
**1995**
* Suediako Itzuliko etapa bat 
* Murtziako Itzuliko etapa bat
**1996**
* Flandrian Zehar 
* Paris-Bourges
* 3. Haut-Varko Tourrean
**1999**
* Veenendaal-Veenendaal
* Samianigoko Klasikoa
* Mendebaldeko Flandriako Hiru Eguneko etapa bat
* 3. Gante-Wevelgemen
**2000**
* Flandrian Zehar
* 4. Paris-Roubaixen
* 5. Flandriako Tourrean
**2002**
* 4. Paris-Roubaixen
**2004**
* 2. Paris-Roubaixen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haritz Mujika Lasa

**Haritz Mujika Lasa** (Asteasu, 1995) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Gipuzkoako eskolarteko txapelketan hasi zen bertso lehiaketak jokatzen. txikien mailan aritu izan zen Asteasuarren taldean. 2015 eta 2019 artean bertso sariketa ugaritan hartu zuen parte eta hainbat garaipen lortu zituen. 2017an bertan Gipuzkoan taldekako bertso txapelketa jokatu zen eta Joseba Otaegi eta Unai Mendizabalekin taldea osatuz txapelketa irabazi zuen. 

2019ko Gipuzkoako txapelketan finalaurrekoak jokatu zituen eta 2022ko Txapelketa Nagusirako txartela eskuratu zuen. Txapelketa Nagusiko final laurdenetan Gasteizko saioa irabazi zuen. 

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** finalaurrekoak 2022an
* Gipuzkoako Txapelketa:
** finalaurrekoak 2019an.
** 2017ko taldekako txapelketan **txapeldun**

### Sariak 
* Berritxu saria (1): 2013 
* Lizardi saria (1): 2015. 
* Osinalde saria (1): 2016. 
* Erniarraitz saria (1): 2018. 
* Mikel Laboa saria (1): 2019. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alzhan Zharmukhamedov

**Alzhan Zharmukhamedov**, (,  *Áljan Músirbekuly Jarmuhamedov*; ; Hegoaldeko Kazakhstan, Kazakhstango SES; 1944ko urriaren 2a &ndash; Mosku, Errusia; 2022ko abenduaren 3a)  , sobietar saskibaloi jokalaria izan zen. Zortzi domina irabazi zituen Sobietar Batasunarekin nazioarteko lehiaketetan, besteak beste, Olinpiar Jokoetan bi.

## Lorpenak 
### Kluba 
* 10 aldiz SESBeko Saskibaloi Ligako txapelduna: 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1976, 1977, 1978, 1979, 1980
* FIBA Europako Txapeldunen Kopako txapelduna: 1971
* Sobietar Batasuneko Saskibaloi Kopako bi aldiz txapelduna: 1972, 1973

### Selekzioa 
* EuroBasket 1967: urrea
* FIBA Munduko Txapelketa 1970: urrea
* EuroBasket 1971: urrea
* 1972ko Udako Olinpiar Jokoak: urrea
* EuroBasket 1975: zilarra
* 1976ko Udako Olinpiar Jokoak: urrea:
* FIBA Munduko Txapelketa 1978: zilarra
* EuroBasket 1979: urrea

### Banakakoa 
* FIBA European All-Stars-erako hautaketa (1972)
* SESBeko Kirol maisua (1971)
* Ohorezko Insignia Ordena (1972)
* Ohorezko Ordena (2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Wayback
Elena Frías de Chávez

**Elena Frías de Chávez** (Sabaneta, Venezuela, 1935eko maiatzaren 14a) maistra jubilatua da. Hugo Chávezen ama, Hugo Chávez Venezuelako presidentea izan zena 1999tik 2013. urtean hil zen arte, eta Aníbal, Argenis eta Adán Chávez politikarien ama. 

Barinas estatuko lehen dama izan zen, Hugo de los Reyes Chávez senarra estatu horretako gobernadore zen bitartean. San Hipólito herritik hurbil hazi zen, Barinas hiriburutik hurbil, eta 16 urterekin Hugo de los Reyes Chávez ezagutu zuen hark 19 urte zituenean eta landa-eskolako irakasle gisa lan egiten zuenean. Bikoteak sei seme-alaba izan zituen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iban Urdangarin

**Iban Urdangarin Lardizabal** (Ataun, 1985) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Gipuzkoako eskolarteko txapelduna izan zen 2000. urtean eta 2006an Osinalde saria irabazi zuen. 

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final laurdenak 2013an, 2022an
* Gipuzkoako Txapelketa:
** finalaurrekoak 2019an.
* Gipuzkoako Eskolartekoa (1): 2000.

### Sariak 
* Osinalde saria (1): 2006.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak