open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Campofrío

**Campofrío** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 523 m-ko altueran eta Huelvatik 84 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 799 biztanle zituen 48 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Cabezas Rubias

**Cabezas Rubias** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 299 m-ko altueran eta Huelvatik 71 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 859 biztanle zituen 109 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*  Cabezas Rubiasko udalaren webgunea
Gibraleón

**Gibraleón** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 26 m-ko altueran eta Huelvatik 14 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 11.794 biztanle zituen 328 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*  Gibraleongo udalaren webgunea
La Granada de Río-Tinto

**La Granada de Rio-Tinto** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 437 m-ko altueran eta Huelvatik 90 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 223 biztanle zituen 44 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Puebla de Guzmán

**Puebla de Guzman** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 214 m-ko altueran eta Huelvatik 63 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 3.193 biztanle zituen 337 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*  Puebla de Guzmango udalaren webgunea
Punta Umbría

**Punta Umbría** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 7 m-ko altueran eta Huelvatik 25 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 14.274 biztanle zituen 38 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Cañaveral de León

**Cañaveral de Leon** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 533 m-ko altueran eta Huelvatik 134 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 409 biztanle zituen 35 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
San Silvestre de Guzmán

**San Silvestre de Guzman** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 34 m-ko altueran eta Huelvatik 69 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 308 biztanle zituen 97 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*   San Silvestre de Guzmango udalaren webgunea
Sanlúcar de Guadiana

**Sanlucar de Guadiana** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 149 m-ko altueran eta Huelvatik 55 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 378 biztanle zituen 49 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*   Sanlucar de Guadianako udalaren webgunea
Santa Bárbara de Casa

**Santa Barbara de Casa** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 316 m-ko altueran eta Huelvatik 80 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 1.172 biztanle zituen 147 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*   Santa Barbara de Casako udalaren webgunea
Varo

**Publio Kintilio Varo** (Cremona, K.a. 46 &ndash; Teutoburg basoa, K. o. 9) erromatar jeneral eta gobernaria izan zen. Afrikako prokontsul eta Siriako propretore izan zen. Herodes handia hil zenean, Judeako probintzian sortu ziren altxamenduak gogor geldiarazi zituen, horrekin batera, diru aberastasun handia lortuz.

## Teutoburgo 
Zerbaitegatik baldin bada Varo hain gogoratua, Germania Magna probintzian gertatu zenagatik izan zen. Druso, K.a. 9. urtean hil zen, Elbatik Rhinerako bidean zihoala, bere zalditik erori ondoren jaso zituen zaurien ondorioz, eta bere anaia zen Tiberiok ordezkatu behar izan zuen. Baina Dalmazia eta Panonian ere altxamenduak izan ziren, eta horiek geldiaraztera joan behar izan zuen. Orduan, Augustok, Varori eman zion Germania Magna probintzia behin betiko erromatar bihurtzeko agindua. Eta, halaxe, XVII., XVIII. eta XIX. legioak hartuta, Germania Magna probintziara abiatu zen Varo.

Bere harrokeria zela eta, laster piztu zuen iraultzaren sua germaniar haiengan. Eta Arminiogan aurkitu zuten agintari ahaldun bat. Honek, Varoren konfiantza bereganatu eta hau Rhineko gotorlekuetatik atera zuen. Halako batean, Arminiok berak egindako zeinu baten ondoren, germaniar guztiak Varo eta bere hiru legioen aurka atera ziren. Erromatarrak, Teutoburgoko oihaneko guduan, segada batean erori ziren. Gogor borrokatu zuten, baina hiru legioak, deuseztatuak izan ziren. Eta Varok, bere buruaz beste egin zuen, ez baitzeukan germaniarrek jasanaraziko zioten tortura jasateko batere gogorik. Augustok, hori jakitean, zera esan zuen: Quintilio Varo, itzulizkidazu nire legioak! 

Ordutik aurrera, hain denbora gutxian erromatar probintzia izan zen Germania Magna, betirako aske izan zen, eta Erromatarrek, ez zuten sekula, Rhin ibaitik ekialdera zeuden lurrak konkistatzeko asmorik erakutsi.

## Ikus, gainera 
* Teutoburgoko oihaneko gudua
* Erromatar Inperioa
Walter Luyten

**Walter Luyten** (Berlaar, 1934ko urriaren 20a - Lier, 2008ko urtarrilaren 27a) politikari flandiarra zen. Ikasketaz historialaria zen eta Flandriako abertzaletasunaren berpiztailetzat jotzen da. 1968an Euskal Herriarekin harremanetan jarri zen. Francoren diktadura garaian hainbat Aberri Egunetan parte hartu zuen. 1975ekoan, Goardia Zibilek ikurrina erakusteagatik atxilotu zuten Willy Kuijpers diputatuarekin batera. 

1981etik 1991ra arte Volksunie alderdiko senataria izan zen. 1964tik 2006a arte Berlaarko udaleko kidea izan zen. 2001ean Nieuw-Vlaamse Alliantie alderdian sartu zen.

Luyten abertzale sutsua zen eta bidaia asko egin zituen munduko beste mugimendu abertzaleekin bat egiteko. Horiek horrela, Euskal Herriko eta Lituaniako emantzipazioaren aldeko borrokarekin bat egin zuen. 2007ko apirilaren 24an, Gernikako bonbardaketaren 70. urtemuga zela-eta hitzaldi bat ematera Euskal Herrira etorri zela aprobetxatuz, Gernika Batzordearen omenaldia jaso zuen euskal gatazkarekin zuen arduragatik.

1991ko otsailean, Lituaniak aldebakarreko independentzia aldarrikatu zuenean eta Vilniusko parlamentua tanke sobietarrez inguratuta zegoenean, Walterrek agintari Lituaniarrei bere elkartasuna adierazi zien. Horrexegatik, 2006an, "The Cross of Commander of the Order for Merits to Lithuania" saria jaso zuen Valdas Adamkus Lituaniako presidentearen eskutik.

2008ko urtarrilaren 27an hil zen 73 urte zituela. 2008ko apirilaren 13an Zokoan (Lapurdi) omendu zuten. Euskal Herrian bizi den eta bere haurtzaroko lagun den Ludo Docx apaiz flandriarrak antolatutako ekitaldia izan zen. 

## Jarduera politikoa 
* 1964 &ndash; 2006: Berlaarko udaleko kidea.
* 1994 &ndash; 2000: Berlaarko Hezkuntza eta Kultura zinegotzia.
* 1981 &ndash; 1991: Belgikako senataria.
* N-VA alderdiko kidea.

## Erreferentziak
Alcalá de los Gazules

**Alcalá de los Gazules** Andaluziako (Espainia) hegoaldeko udalerri bat da, Cádizko probintziakoa. Itsas mailatik 165 metro gorago dago, eta Cádiz hiriburutik 70 kilometro ekialdera. 2007ko datuen arabera, 5.673 biztanle zituen, 478,52 kilometro koadrotan.

## Ikus, gainera 
* Cádizko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*   Alcalá de los Gazulesko udalaren webgunea
Alcalá del Valle

**Alcalá del Valle** Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 628 m-ko altueran eta Cadiztik 155 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 5.372 biztanle zituen 47 km²-tan banaturik.

## Ikus, gainera 
* Cádizko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*   Alcalá del Valleko udalaren webgunea
Cala (Huelva)

**Cala** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 588 m-ko altueran eta Huelvatik 160 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 1.287 biztanle zituen 84 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Hidroxilo

eskuinera|thumb|200px|Hidroxilo taldea
**Hidroxilo taldea** oxigeno atomo bat eta hidrogeno atomo batek osatutako talde funtzionala da: OH erroa. Konposatu organiko baten ordezkatzaile bat hidroxilo taldea denean, konposatua alkohola dela esaten da. Talde hau beraz, alkoholen ezaugarri nagusia da, eta –1 karga du, hau da, 1 balentzia du.

Uretan, hidroxidoetan, alkoholetan eta beste gai askotan egoten da. Hidroxiloa duen molekula ez organiko bat (sodio hidroxidoa, NaOH, adibidez) disoluzio batean ioitzen denean, OH erroak karga negatibo bat hartzen du, eta horri hidroxilo ioia deitzen zaio (OH-). Ioi hori izatearen ondorio dira hidroxidoek ur disoluzioetan dituzten tasunak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isaías Carrasco

**Isaías Carrasco Miguel** (Arrasate, Gipuzkoa, 1966ko ekainaren 11 &ndash; 2008ko martxoaren 7a) PSE-EEko zinegotzia izan zen Arrasateko udalean 2003 eta 2007 urteen bitartean. Extremadurar jatorrikoa zen, ezkonduta zegoen eta 3 seme-alaba zituen.

ETAk bost tiro botata hil zuen Arrasateko Navas de Tolosa kaleko bere etxe aurrean, San Andres auzoan.

Euskal Herrian gertatutako azken aurreko atentatu hilgarria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flavio Aezio

**Flavio Aezio** (; 391–454) Mendebaldeko Erromatar Inperioko jenerala izan zen. "Azken Erromatarra" bezala ere ezagutua izan zen, 451. urtean, bere gudarosteak Atila hunoaren gudarosteen aurka Chalonseko Zelaietako Gudua irabazi zuelako.

## Lehen urteak 
Durostorumen jaio zen, Mesia Behereko probintzia batean, oraingo Bulgarian, 396. urtean, Teodosio enperadoreak Inperioa bi zatitan banatu eta hurrengo urtean. Zaldunen agintari zen Gaudenzio eszitarra eta Auraelia dama erromatarraren semea zen. Berauekin joan zen Mesiako probintziara, Gaudenzio bera, probintzia hartara bidali baitzuten. Bere gaztetasunaren zati bat, Alariko I.ak bahitua pasa zuen, eta, ondoren, Mendebaldeko hunoarren agintari zen Rugilak bahitua. Honek, hunoarren borrokatzeko era zein zen ikasteko aukera eman zion.

## Karrera militarra 
Zaldunen agintari bezala zerbitzatu zuen Galian, Felix agintari militarra zen garaian. 433. urtean, Aetiusek berak lortu zuen kargu hau. Hemendik aurrera, Mendebaldeko Inperioko pertsonarik garrantzitsuena bihurtu zen. Italia babestu eta barbaroen zabalkundea geldiarazi zuen: Galian geldiarazi zituen bisigodoak eta burgundiarrak, irteerarik gabe utzi zituen oraingo Savoian. Beste erabaki batzuk, ordea, ez ziren hain ondo hartuak izan. Bandaloak Afrika iparraldean finkatzea, adibidez, erabaki hau iragaztezina izan arren.

Baina, "Azken Erromatarra" bezala ezagutaraziko zuen kanpaina militarra, hunoen aurkakoa izan zen. Atila, iraindua sentitu zen, Valentiniano III.a enperadoreak, honen arreba zen Honoria, hari emaztetzat ematea onartu ez zuenean, eta Erromarantz abiatu zen, herria txikitzeko asmoz. Horretarako, ostrogodo, gepido eta eszitarrek osaturiko gudaroste bat bildu zuen. Baina Aeziok, oso ondo zuzendu zuen bisigodo, alano, franko eta erromatarrez osaturiko bere gudarostea, eta Atilaren aurkako garaipena lortu zuen Chalonseko Zelaietako Guduan, 451. urtean.

Atila, baina, bizirik geratu zen, eta bere gudarostea berregin zuen. 452. urtean, Erromarantz abiatu zen, berriz ere, txikitzeko asmoarekin. Baina, herriaren harresien parean aurkitzen zela, Leon I.a Aita Santua irten zitzaion bidera, eta Atilaren asmoa desegin zuen.

## Heriotza 
Oso ospetsu egin zen Aezio, eta horrek, enperadorearen susmo txarrak bizitu zituen, Valentinianok, bere jeneralak tronua nahi zuela uste izan baitzuen. Orduan, enperadoreak bere aurrera deitu zion, eta, halako batean, sastakada batez, Aezio hil zuen. Ondoren, sei hilabete beranduago, Valentiniano bera hil zuten soldadu batzuek, itxuraz, Petronio Maximoren aldekoak zirenak.
Pettarra

[eskuinera|250px|thumb|Eskualdearen kokapena [Zuberoan]]
**Pettarra** ([pecara]) Zuberoako eskualdea da, herrialdearen iparraldean. Uhaitzandi ibaiaren behe-isuriaren ibarrak osatzen du lurraldea.

7.620 biztanle zituen 2018an.

## Geografia 
### Mugakideak 
* Bearno iparraldean
* Amikuze (Nafarroa Beherea) mendebaldean
* Basabürüa ekialdean
* Arbaila hegoaldean
### Fisionomia 
Basabürüa ez bezala, Pettarra ez dago mendi handiz edota orografia malkartsuz osaturik, muino txikiagoz baizik. Hortik datorkio izena: *Pettarra* = *Beheretarra*.

Laborantzarako lur egokiagoak dira; hegoalderagokoak, aldiz, artzaintzarako erabiltzen dira. Eskualdean zenbait baso ere daude.

## Udalerriak 
Eskualdea ondoko udalerriek osatzen dute:

## Kanpo estekak
Lakarri

**Lakarri** Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1613. urtean Arhane eta Sarrikotagaine herriak batu egin ziren udalerri bakarra osatzeko. Lakarri 1831n batu zitzaien Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine udalerri berria osatzeko.

## Toponimia 
Frantsesezko toponimoa *Lacarry* da. Herriko toponimoa honela idatzia izan da historian zehar:
* *Lachari* (1178, Duchesne bildumaren CXIV. liburukia),
* *Lacarri* (1475)
* *Laccarri* (1520).

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Ikustekoak 
XVIII. mendeko amaieran eraikitako Done Ezteberen eliza.
erdian|thumb|Lakarriko Done Ezteberen elizako erretaularen zati bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basabürüa

[eskuinera|250px|thumb|Basabürüaren kokalekua, [Zuberoan.]]

[eskuinera|250px|thumb|Basabürüko bi zatiak: urdin ilunez, [Ibarresküin; eta urdin argiz, Ibarrezker.]]

**Basabürüa** ([bas̺aβyɾya] edo [bas̺aβyia]) Zuberoako eskualdea da, lurralde historikoaren hegoalde eta ekialdean kokaturik dagoena. Bi zati ditu: Ibarresküin (Uhaitzandi ibaiaren goi-arroko ezkerraldean) eta Ibarrezker (ibai horren eskuinaldean).

## Geografia 
### Mugakideak 
* Bearno iparralde eta ekialdean
* Pettarra ipar-mendebaldean
* Arbaila mendebaldean
* Garazi (Nafarroa Beherea) hego-mendebaldean
* Zaraitzu eta Erronkariko ibarrak (Nafarroa Garaia) hegoaldean

### Orografia 
Bi ibarrez osaturiko eskualdea da (Ibarresküin eta Ibarrezker), eta orografia oso malkartsua du, batez ere eskualdearen hegoaldean. Horren adibide dira bertan dauden mendi (Ori delarik altuena) eta arroilak (Holtzarte eta Kakuetakoak izanik ikusgarrienak).

## Udalerriak 
Hauek dira Basabürüko udalerriak:

Aloze-Ziboze-Onizegaine, Altzai-Altzabeheti-Zunharreta, Gamere-Zihiga eta Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine udalerriak dira Ibarresküin aldea osatzen dutenak, eta beste guztiak Ibarrezkerrean daude.

## Kanpo estekak
Minas de Riotinto

thumb|Río Tinto ibaia
**Minas de Riotinto** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 416 m-ko altueran eta Huelvatik 74 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 4.281 biztanle zituen 24 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Barbate

**Barbate** Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 14 m-ko altueran eta Cadiztik 64 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 22.582 biztanle zituen 142 km²-tan banaturik.

2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Barbatek oraindik ez zuela bete hondakin urak arazteko betebeharra. Betebehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.

## Ondarea 
* Zahara de los Atunesko gaztelua
* San Ambrosio baseliza paleokristaua.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:610 height:350
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:25000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:3000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:1996 text:1996
  bar:1998 text:1998
  bar:1999 text:1999
  bar:2000 text:2000
  bar:2001 text:2001
  bar:2002 text:2002
  bar:2003 text:2003
  bar:2004 text:2004
  bar:2005 text:2005

PlotData=
  color:barra width:20 align:center
   	   	 
  bar:1900 from:0 till: 0
  bar:1910 from:0 till: 0
  bar:1920 from:0 till: 0
  bar:1930 from:0 till: 0
  bar:1940 from:0 till: 10660
  bar:1950 from:0 till: 13866
  bar:1960 from:0 till: 18411
  bar:1970 from:0 till: 20297
  bar:1981 from:0 till: 20849
  bar:1991 from:0 till: 21440
  bar:1996 from:0 till: 21888
  bar:1998 from:0 till: 21916
  bar:1999 from:0 till: 22011
  bar:2000 from:0 till: 22020
  bar:2001 from:0 till: 21914
  bar:2002 from:0 till: 22150
  bar:2003 from:0 till: 22264
  bar:2004 from:0 till: 22444
  bar:2005 from:0 till: 22496

PlotData=

  bar:1900 at: 0 fontsize:S text: 
  bar:1910 at: 0 fontsize:S text: 
  bar:1920 at: 0 fontsize:S text: 
  bar:1930 at: 0 fontsize:S text: 
  bar:1940 at: 10660 fontsize:S text: 10.660 shift:(0,5)
  bar:1950 at: 13866 fontsize:S text: 13.866 shift:(0,5)
  bar:1960 at: 18411 fontsize:S text: 18.411 shift:(0,5)
  bar:1970 at: 20297 fontsize:S text: 20.297 shift:(0,5)
  bar:1981 at: 20849 fontsize:S text: 20.849 shift:(0,5)
  bar:1991 at: 21440 fontsize:S text: 21.440 shift:(0,15)
  bar:1996 at: 21888 fontsize:S text: 21.888 shift:(0,2)
  bar:1998 at: 21916 fontsize:S text: 21.916 shift:(0,15)
  bar:1999 at: 22011 fontsize:S text: 22.011 shift:(0,2)
  bar:2000 at: 22020 fontsize:S text: 22.020 shift:(0,15)
  bar:2001 at: 21914 fontsize:S text: 21.914 shift:(0,2)
  bar:2002 at: 22150 fontsize:S text: 22.150 shift:(0,15)
  bar:2003 at: 22264 fontsize:S text: 22.264 shift:(0,2)
  bar:2004 at: 22444 fontsize:S text: 22.444 shift:(0,15)
  bar:2005 at: 22496 fontsize:S text: 22.496 shift:(0,2)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria Instituto Nacional de Estadistica de España

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cádizko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*   Barbateko udalaren webgunea
Urtaro lehor

**Urtaro lehorra**, klimatologian, klima tropikalaren bi urtaroetako bat da. Tropikoetako eguraldia euri tropikalaren mende dago, urtean zehar iparraldetik hegoaldera kulunkatzen dena. Urritik martxora Hego hemisferioan dagoenez gero, Ipar hemisferioko tropikoan prezipitazioa urria da oso: iparraldeko urtaro lehorra da. Apiriletik irailera arte, berriz, Ipar hemisferioan dagoenez, Hego hemisferioko tropikoan urtaro lehorra da.

Euri tropikal horiek iparraldeko Kantzer tropikotik hegoaldeko Kaprikornio tropikora doaz. Tropikoetatik gertu urtaro lehor bat eta urtaro heze bat daude; ekuatorean, berriz, urtaro lehor eta urtaro euritsu bi daude, euriak mugitzen diren heinean. Eskualdeko geografiak ere parametroak aldatu ditzake.

## Ikus, gainera 
* Urtaro euritsua

## Kanpo estekak
San Bartolomé de la Torre

**San Bartolome de la Torre** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 128 m-ko altueran eta Huelvatik 29 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 3.327 biztanle zituen 57 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*   San Bartolome de la Torreko udalaren webgunea
Urtaro euritsu

**Urtaro euritsua** edo **urtaro hezea** klima tropikalaren urtaroetako bat da. Turismo enpresariek *urtaro berdea* eufemismoa nahiago dute.

Tropikoetako eguraldia euri tropikalaren menpean dago, urtean zehar iparraldetik hegoaldera kulunkatzen dena. Hego Hemisferioan urritik martxora dagoenez, Hego Hemisferioko tropikoaren prezipitazioa oparoa da oso: hegoaldeko urtaro hezea da. Apiriletik irailera arte, berriz, Ipar Hemisferioan dagoenez, Ipar Hemisferioko tropikoaren urtaro hezea da. Eguna, normalean, hasieran bero eta eguzkitsua bada ere, gau eta arratsalderako partean uholdezko euria dator.

Euri tropikal hauek iparraldeko Kantzerko Tropikotik hegoaldeko Kaprikornioko Tropikora doaz. Tropikoetatik gertu urtaro lehor bat eta urtaro heze bat daude; ekuatorean, berriz, urtaro lehor eta urtaro heze bi daude, euriak mugitzen diren heinean. Eskualdeko geografiak ere parametroak aldatu dezake.

## Ikus, gainera 
* Urtaro lehorra

## Kanpo estekak
Soraluzeko gaztetxea

**Soraluzeko gaztetxea** Soraluzen (Gipuzkoa) dagoen gaztetxea da. Soraluzeko Gazte Asanbladak kudeatzen du.

## Ekintzak 
Herriko zubi nagusian kokatua dago. Kontzertu ugari eta garrantzitsuak hartu izan ditu; adibidez EH Sukarrak bertan eman zuen lehen kontzertua. Halaber, bertsolaritza EHko gaztetxeetara hurbilduz, bertsolari gazteei plazan kantatzeko aukera eskaintzen dien Plazatik Gaztetxera ekimena antolatzen du urtero. Ekimen hori Markina-Xemein, Deba, Mutriku, Elgoibar, Soraluze, Mendaro eta Zumaiako gaztetxeek elkarlanean antolatzen dute.
## Ikus, gainera 
* Gaztetxe

## Kanpo estekak 
* Soraluzeko gaztetxea, Topatu.info webgunean.
Klima epel

**Klima epela** tropiko eta zirkulu polar artean izaten den klima mota da. Eskualde hauetako uda eta neguaren arteko tenperatura aldaerak geldoak dira oso. Hala ere, eskualdeko klima aldakorra da oso. Klima tropikalaren eskualde batzuetako klima ere epela da, garaiera dela eta (adibidez Andeetan).

Ipar Hemisferioan Kantzerko Tropikotik (23,27 gradu ipar latitudea) Zirkulu Polar Artikora (66,6 gradu ipar latitudea) doa. Hego Hemisferioan, berriz, Kaprikornioko Tropikotik (23,5 gradu hego latitudea) Zirkulu Polar Antartikora (66,5 gradu hego latitudea) doa.

Muga horietan klima mota asko ditu, nagusiak kontinentala eta ozeanikoa izanik. Lehenengoa kontinenteen barruan kokatzen da, bigarrena, aldiz, kostaldetan.

Munduko biztanleria gehiena klima honetako eskualdetan bizi da, batez ere Ipar Hemisferioan.

Beste klimak ez bezala, klima epela lau urtaro ditu: udaberria, uda, udazkena eta negua.

thumb|ezkerrera|350px|Eskualde epelak berdez.

## Kanpo estekak
Leon I.a (aita santua)

**Leon I.a** (Toskana,  - Erroma, 461eko azaroaren 10a) aita santua eta Elizaren doktore izan zen, 440tik 461ra. *Handia* ezizenaz ezagutzen diren hiru aita santuetatik lehena da.

## Bizitza 
*Quintianus* izeneko gizon baten semea zen. Datu historiko zaharrenek, Zelestino I.a aita santua zelarik, Erroman diakono gisa kokatzen dute. Diplomatiko nabaria bihurtu zen Sixto III.a aita santua zelarik, eta Albino eta Flavio Aezioren arteko gatazka konpontzera joan zen, Valentiniano III.a Mendebaldeko enperadorearen aginduz. Lan horretan ziharduen, Sixto III.a aita santuaren hil zenean. 440ko uztailaren 19an, aita santu izendatu zuten. Ofizialki, aita santu gisa, urte bereko irailaren 29an hasi zen.

Arrakasta handiz borrokatu zen Eliza katolikoaren aurka zihoazen sinesmenen aurka —pelagianismoa, priszilianismoa eta manikeismoa, horien artean—. Baina, bere aitasantualdiko gertaerarik ezagunena Mantuan, Atilarekin izan zuen topaketa izan zen, 452an, Atila Erroma suntsitzera zihoanean. Inork ez daki zer esan zion Leon I.ak, baina agintari hunoak atzera egin zuen eta Erroma txikiziotik salbatu zen.

Hiru urte geroago, ordea, ez zuen Genseriko bandaloarekin zorte bera izan, eta bandaloek Erroma arpilatu zuten. Aita santuak haiekin lortu zuen gauza bakarra herriko biztanleen bizitza errespetatzea eta herriari berari su ez ematea izan zen. 461ko azaroaren 10ean hil zen. 1574an, Eliza katolikoak santu izendatu zuen: santuaren ospakizuna haren heriotzaren egunean bertan da.

## Erreferentziak 
* Aita santuen izenak Euskaltzaindiaren 129. araua

## Kanpo estekak
Diriamba

**Diriamba** Carazoko (Nikaragua) udalerria da.

## Geografia 
Hiria 11º51' I eta 86º14' M kokatzen da. Halaber, itsas mailatik 500 metrotara kokatzen da.

Hiri honetan dago San Sebastian basilika. 1891n, Basilika eraikitzeko lanak hasi ziren arren, ez zen 1939a arte ireki.

Hiri honetan jaio zen Diriangen Soccer Club futbol talde profesionala. Anekdota moduan, aipa daiteke Costa Ricako presidentea izan zena, Rafael Angel Calderon Fournier, bertan jaio zela, zoriz, 1949an. Bere aita Rafael Angel Calderon Guardia, Costa Ricako presidente izandakoa ere bai, Diriamban zegoen erbesteratuta.

## Kanpo estekak 
*  www.diriamba.info
Lapurdi Beherea

**Lapurdi Beherea** Lapurdiko eskualdea da, lurraldearen iparraldean kokaturik dagoena.

## Geografia 
### Mugakideak 
* Landak iparraldean
* Baiona-Angelu-Biarritz mendebaldean
* Lapurdi Ekialdea ekialdean
* Lapurdi Erdialdea hegoaldean

## Udalerriak 
Honako udalerriek osatzen dute eskualdea:

* Hiriburu
* Lehuntze
* Milafranga
* Mugerre
* Urketa

## Ikus, gainera 
* Lapurdiko eskualdeen zerrenda

## Kanpo estekak
Manzanilla

**Manzanilla** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 164 m-ko altueran eta Huelvatik 54 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 2.403 biztanle zituen 40 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*   Manzanillako udalaren webgunea
Lapurdi Erdialdea

**Lapurdi Erdialdea** Lapurdiko eskualdea da, izenak adierazten duen moduan lurraldearen erdian kokaturik dagoena. 2011an 24.828 biztanle inguru zituen, bederatzi udalerrik osatzen dute eta Uztaritze populatuena da.

Uztaritzeko Kantonamenduak eskualde honetako herri guztiak biltzen ditu 1982tik.

## Geografia 
### Mugakideak 
* Baiona-Angelu-Biarritz iparraldean
* Lapurdi Beherea ipar-ekialdean
* Lapurdi Ekialdea ekialdean
* Lapurdi Itsasegia mendebaldean
* Lapurdi Garaia hego-mendebalde eta hego-ekialdean
* Nafarroa Garaia hegoaldean.

### Inguru naturala 
Ugarana ibaiak Senpere udalerria zeharkatzen du, eta herri horretan ere Senpereko aintzira artifiziala kokatuta dago.

## Udalerriak 
Ondorengo udalerriek osatzen dute eskualdea:
# Ahetze: 1.318 biztanle (1999)
# Arbona: 1.375 bz.
# Arrangoitze: 2.733 bz.
# Basusarri: 1.817 bz.
# Haltsu: 503 bz.
# Jatsu: 811 bz.
# Larresoro: 1.320 bz.
# Senpere: 4.331 bz.
# **Uztaritze**: 4.984 bz.

## Ikus, gainera 
* Lapurdiko eskualdeen zerrenda

## Kanpo estekak
Lapurdi Garaia

**Lapurdi Garaia** Lapurdiko barnealdeko eskualdea da, lurraldearen hegoaldean kokaturik dagoena. Bat egiten du lurraldearen aldetik Ezpeletako Kantonamenduarekin.

Kanbo da udalerririk populatuena.

## Geografia 
### Mugakideak 
* Lapurdi Erdialdea iparraldean
* Lapurdi Itsasegia mendebaldean
* Lapurdi Ekialdea ekialdean
* Bortziri eta Baztan (Nafarroa Garaia) hegoaldean.

## Udalerriak 
Ondoko zazpi udalerriek osatzen dute eskualdea:

# **Kanbo**: 4.416 biztanle (1999).
# Sara: 2.184 biz.
# Ezpeleta: 1.879 biz.
# Itsasu: 1.770 biz.
# Zuraide: 1.082 biz.
# Ainhoa: 599 biz.
# Luhuso: 580 biz.

## Ikus, gainera 
* Lapurdiko eskualdeen zerrenda
* Pirinioak

## Kanpo estekak
Lapurdi Itsasegia

**Lapurdi Itsasegia** Lapurdiko eskualdea da, lurraldearen mendebaldean kokaturik dagoena. 50.000 biztanle inguru ditu, zortzi udalerrik eta bi kantonamenduk osatzen dute eta Donibane Lohizune herririk populatuena da. Lapurdiko kostaldea hartzen du Hendaiatik Bidarteraino (Urruña, Ziburu, Donibane Lohizune, eta Getaria tartean), baita Xoldo eta Larhun mendiak hartzen dituzten Biriatu eta Azkaine ere.

## Geografia 
### Mugakideak 
* Baionaldea iparraldean
* Lapurdi Erdialdea ekialdean
* Lapurdi Garaia hego-ekialdean
* Kantauri itsasoa mendebaldean
* Bidasoaldea (Gipuzkoa) hego-mendebaldean
* Nafarroa Garaia hegoaldean.

### Inguru naturala 
Kostaldekoa izanda, eskualdeak Lapurdiko hondartza ezagunak biltzen ditu. Halaber, herrialdeko bigarren mendirik altuena den Larrun (905 m) ingurune honetan dago kokatuta.

## Udalerriak 
Ondoko zortzi udalerriek osatzen dute eskualdea:
# Azkaine: 3.097 biztanle (1999).
# Bidarte: 4.670 bz.
# Biriatu: 831 bz.
# **Donibane Lohizune**: 13.247 bz.
# Getaria: 1.284 bz.
# Hendaia: 15.976 bz.
# Urruña: 7.043 bz.
# Ziburu: 6.283 bz.

## Kantonamenduak 
* Donibane Lohizuneko Kantonamendua: Donibane Lohizune, Azkaine, Bidarte eta Getaria.
* Hendaiako Kantonamendua: Hendaia, Urruña, Ziburu eta Biriatu.

## Ikus, gainera 
* Lapurdiko eskualdeen zerrenda

## Kanpo estekak
Katalauniako Zelaietako Gudua

**Katalauniako Zelaietako Gudua** edo **Chalonseko Gudua** 451eko ekainean gertatu zen, oraingo Châlons-en-Champagne herrian, gaur egungo Champagne-Ardenne eskualdean (Frantzia).

Bertan, Flavio Aezioren gudarosteak Atilaren gudarostearen aurka borrokatu zuen. Mendebaldeko Erromatar Inperioko gudaroste konfederatua, bisigodoz, alanoz, frankoz eta erromatarrez osaturik zegoen. Hunoena, berriz, heruloez, ostrogodoez, burgundiarrez, gepidoez, turingiarrez, hunoez eta beste hainbat herrietako jendez.

Hunoak borrokara iritsi zirenerako, Rhin eta Sena arteko lurraldea arpilatzen ehun egun baino gehiago zeramatzaten eta ondoren hiru astez  ongi defendatutako Orleans hiria setiatzen. Hiria hartzea lortu zuten egun berean, harrapakina eta gatibuak segurtatzen zituzten bitartean, hegoaldetik Aezioren tropak iritsi ziren. Tropa hauek lau asteko bidea besterik ez zuten egina kanpainan eta ongi hornituta zeuden; ondorioz  hiria berreskuratu eta Rhineraino jazarri zuten Atila. Borrokari ekitea beste erremediorik ez zitzaion geratu hunoen gudarosteari..
erdian|thumb|316x316px|Atila Galian.
Gudu horretan bertan, Teodoriko I.a errege bisigodoa hil zen, eta, orduan bertan, bere seme zen Turismundo izendatu zuten bisigodoen errege. Teodorikoren heriotzak, indar gehiago eman zien oraindik bisigodoei, eta Atilaren ostrogodoak atzera bidali zituzten. Atilak, bere helburua lortzerik ez zuela ikusi zuenean, bere gudarosteko pertsona batzuei, kanpamentura joan eta ehortz sutzar bat prestatzeko esan zien. Izan ere, Flavio Aezioren kontraerasoaren beldur baitzen. Baina jeneral erromatarrak ez zuen halakorik egin, eta Atilari joaten utzi zion.

Horrela, Flavio Aeziok ez zuen aprobetxatu Atilaren porrota arerio hau suntsitzeko, bisigodoen aurkako kontrapisu gisa mantentzea interesgarria zelako. Erabaki horrek ahalbidetu zien hunoei berrantolatzen eta Galia eta Italia erasotzeko aukera berria izan zuten hurrengo urtean, armada boteretsuago batekin.

## Ikus, gainera 
* Flavio Aezio
* Atila
* Meroveo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardanabia

**Ardanabia** Lapurdiko ibaia da, Aturriko ibaiadarra izanik.

## Geografia 
25,8 kilometroko bere ibilbidea Hazparneko landetan jaiotzen da Hazparne iparraldeko eta Mugerre hegoaldeko iturri desberdinetatik hartzen duelarik ura. Eguralde basotik pasa ostean Beskoitze eta Mugerre artetik igarotzen da, Urketa inguratu baino lehen. Azkenik, azken herri honen oinean isurtzen da Aturrira, bi aldeetan padura zabalak sortu ondoren. Arroa 68,63 kilometro koadrokoa da, eta 8,36 kilometrotan itsas mareek eragina daukate.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Hazparne
* Jatsu
* Mugerre
* Beskoitze
* Urketa

## Ibaiadar nagusiak 
* Angeluko erreka
* Kondistegi erreka
* Ur handia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Streptococcus pyogenes

**Streptococcus pyogenes** bakterio Gram positiboa da, estreptokoko patogenoen A taldean sailkatzen dena, Lancefield-en irizpideak jarraituz. Kate luzeak sortzen ditu ugaltzerakoan eta eritrozitoen hemolisia eragiten du. Patogeno hertsia da.

Bakterio honek sustantzia kaltegarri asko ekoizten ditu: besteak beste, O eta S hemolisinak, eritrozitoak ez ezik, leukozitoak ere sunsitzen dituztenak; DNAsa eta hialuronidasa, DNA eta ehun konjuntiboaren azido hialuronikoa hidrolizatzen dutenak; toxina eritrogenikoa eta toxina pirogenikoa, etab. Sustantzia horiek guztiek mikrobio horren birulentzia areagotzen dute.

Bost dira *Streptococcus pyogenes*-ek sortzen dituen patologia nagusiak:
* faringoamigdalitis: eztarriko infekzioak dira, kutsakorrak direnak. Amigdalitisa eta faringitisa jatorri birikoarenak izan daitezke ere, baina %30 inguru *Streptococcus pyogenes*-ek sortutakoak dira.
* eskarlatina, eztarriko infekzioa larruazaleko exantemarekin osatzen dena.
* sukar erreumatikoa, faringitis baten ondorioz sortutako gaixotasuna. Artritisa da sintoma nagusia, eta gaitz autoimmunetzat jotzen bada ere jatorri bakteriar argia du.
* shock toxikoaren sindromea, toxina pirogenikoak eragindakoa. Gaitz larria da, toxina hori odolaren bitartez gorputzan barrena hedatzen denean agertutakoa.
* isipula, larruazalaren infekzio larria, bakteriemia eta beste ondorio txarrak ekar ditzakeena.
* inpetigoa, larruazalaren beste infekzio mota bat, aurrekoa bezain larria ez dena.

*Streptococcus pyogenes* oso sentikorra da penizilinarekiko. Aipatutako gaitzak tratatzeko hori da antobiotiko erabiliena (penizilinari alergia dutenei eritromizina eman ohi zaie)

## Kanpo estekak
Streptococcus

**Streptococcus** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, koko itxura dutenak. Koko hauek ilaretan biltzen dira sarri, kate luzeak osatuz (ikusi argazkia). Ez dira mugitzen eta ez dute esporarik sortzen.

Genero honen barruan aniztasun handia dago: espezie batzuk saprofitoak dira, beste batzuk komentsalak; badaude patogenoak ere. Bakterio laktiko asko estreptokokoak dira, janari industrian eginkizun oso garrantzitsua dutenak, esnekigintzan batez ere (jogurt, mamia edo gaztaren ekoizpenean, esaterako).

Estreptokokoen ezaugarri biokimiko nagusiak hauek dira:

* anaerobio fakultatiboak
* katalasa (-)
* oxidasa (-)
* glukosaren hartzidura (+) (azido laktikoa sortuz eta gasik sortu gabe)
* gelatinaren hidrolisia (-)

Janari eskakizun zorrotzak dituztenez, hazkuntza-inguru aberatsak erabiltzen dira laborategian hazteko.

## Patogenia 
Estreptokoko patogenoak hiru taldetan sailkatzen dira; lehenengo biek Lancefield-en irizpide antigenikoak jarraitzen dituzte:

* A taldeko estreptokokoak: estreptokoko hauek eritrozitoen hemolisia eragiten dute, odol-agarrean hazten direnean kolonia inguruan zisku gardena sortuz. Talde honetan *Streptococcus pyogenes* dago, faringitis, eskarlatina eta sukar erreumatikoaren eragilea.

* B taldeko estreptokokoak: hauek ere eritrozitoen hemolisia eragiten dute. *Streptococcus agalactiae* da ezagunena, jaioberrien meningitis larri baten eragilea.

* Viridans taldeko estreptokokoak: ez dute eritrozitoen hemolisi osoa sortzen, odol-agarrean hemolisi-zisku txikia eragiten kolonia inguruan. *Streptococcus pneumoniae* (pneumoniaren eragilea) eta *Streptococcus mutans* (txantxarrarena) dira taldekide garrantzitsuenak.

## Erabilera industriala 
Zenbait estreptokokok (eta oro har bakterio laktikoek) garrantzi handia dute esnea eta esnekien industrian. Esnearen laktosa hartzitzen dute, azido laktikoa sortuz (hartzidura homolaktikoa). Horren ondorioz esnearen pH asko jaisten da, mamia eta jogurt bezalako produktuak agertuz. Gaztagintzan ere funtsezko eginkizuna betetzen dute mikrobio hauek, hasierako fasean zein gaztaren heltze prozesuan.

*Streptococcus lactis*, *Streptococcus cremoris* eta *Streptococcus diacetylactis* (gaur egun *Lactococcus lactis* izenarekin bilduak) eta *Streptococcus termophilus* dira bakterio erabilienak esnekien industrian.

## Galeria 

Image:Streptococcus mutans Gram.jpg|*S. mutans*
Image:Streptococcus pneumoniae.jpg|*S. pneumoniae*
Image:Streptococcus pyogenes.jpg|*S. pyogenes*
Image:Streptococcus viridans PHIL 2897 lores.jpg|*S. viridans*
Kampong

[thumb|Pariangan *kampong*a, [Mendebaldeko Sumatra.]]
**Kampong** hitzak, malaieraz, herria edo herrixka esan nahi du. Bruneiko banaketa administratiboko hirugarren eta azken maila da, barrutia eta mukim edo azpibarrutiaren ondoren. Herrialde hontan, guztira, 498 kampong edo herrixka aurki daitezke.

## Berezitasunak 
Bruneiko mukim edo azpibarruti bakoitzean, gutxienez kampong edo herrixka bat dago, azpibarrutiaren izen berbera duena.
### Salbuespena 
Amo mukim edo azpibarrutia, izen bereko kampong bakar bat ere ez duen Bruneiko azpibarruti bakarra da.

## Ezaugarriak 
Ohi, kampong hauek, auzo bezala funtzionatzen dute, berez, udalerriak, mukim edo azpibarrutiak baitira. Eta kampongak, azpibarrutien auzoak izango lirateke, praktikan.

## Kanpo estekak
FC Kuban Krasnodar

**FC Kuban Krasnodar** (*Футбольный клуб "Кубань" Краснодар*) Errusiako futbol talde ospetsuenetakoa da. Krasnodar hirian egoitza eta zelaia *Stadion Kuban* dituena. 2008an hiri berean sortu zen FC Krasnodar taldearekin elkarbanatzen du estadioa eta bien arteko lehia handia bihurtu da. Biak ere, Kuban estadioan jokatu ohi dute. 2018an diru arazoen ondorioz taldea desegin zen.

## Historia 
1928an eratu zen *Dynamo* izenarekin eta horrela iraun zuen 1953 arte. Kaukaso inguruko mailatan aritu zen. Hurrengo hamarkadan emaitza hobeak izan zituen eta Sobietar Batasuneko A mailan ere aritu zen (2. maila), hala ere ezegonkortasuna nagusitu zen eta sarritan aldatu zuen izena, *Neftyanik* (1954-57), *Kuban* (1958-60) eta *Spartak* (1961-62). 1963an berriz Kuban Krasnodar izena hartu zuen eta honekin jarraitu du orain arte.

1980an Sobietar Batasuneko maila gorenera igo zen eta bi urte egin zituen bertan. 1987an ere igoera berri bat lortu zuen.

1992an Sobietar Batasuna desegin eta taldea Errusiako lehen mailan kokatu bazen ere 18. egin eta maila galdu zuen. ordutik aurrera bigarren eta hirugarren mailak ezagutu zituen 2004an lehen mailar itzuli zen arte. Gora eta behera urte batzuk egin ondoren azken urteetan lehen mailan egonkortu da.

2012an zortzigarren egin zuen 2013an bosgarren eta 2014an berriz ere zortzigarren. 2013-14 urtean UEFA Europa Leagueko multzokako fasera iritsi zen. 2014-15 denboraldian ligan 10. egin du baina Kopako finalera iritsi da. Luzapenean garauitu zuen FC Lokomotiv Mosku taldeak.

## Palmaresa 
* Errusiako futbol liga (0): bosgarrena 2013an.
* Errusiako futbol kopa (0): finalista 2015ean.
* Errusiako lehen maila (Sobietar Batasuneko 2. maila) (4): 1948, 1962, 1973, 1987

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Fanwebgune ofiziala
* Fanforum GREENMILE
Chris Watson

**John Christian Watson** (1867ko apirilaren 9a – 1941eko azaroaren 18a), **Chris Watson** bezala ezaguna, Australiako politikaria eta herrialde hartako hirugarren lehen ministroa izan zen. Agintean 4 hilabete besterik ez zen egon.
Lapurdi Ekialdea

**Lapurdi Ekialdea** Lapurdiko barnealdeko eskualdea da, izenak adierazten duen moduan lurraldearen ekialdean kokaturik dagoena.

Zortzi udalerrik eskualdea osatzen dute, aldi berean hiru kantonamendutan banatuta daudelarik. Hazparne herri nagusia da.

## Geografia 
### Mugakideak 
* Landak iparraldean
* Arberoa eta Agramont eskualdeak (biak Nafarroa Beherean) ekialdean
* Lapurdi Beherea ipar-mendebaldean
* Lapurdi Erdialdea mendebaldean
* Lapurdi Garaia hego-mendebaldean
* Baztan (Nafarroa Garaia) hegoaldean.

### Inguru naturala 
Makea eta Lekorne mugako herriak dira eta Piriniotako ingurune menditsuan kokatuta daude.

## Udalerriak 
Ondoko udalerriek osatzen dute eskualdea
# **Hazparne**: 5.477 biztanle (1999).
# Bardoze: 4.253 bz.
# Beskoitze: 1.988 bz.
# Ahurti: 1.702 bz.
# Gixune: 720 bz.
# Lekorne: 707 bz.
# Makea: 529 bz.
# Lekuine: 284 bz.

## Kantonamenduak 
* Hazparneko Kantonamendua: Hazparne, Lekorne, Lekuine eta Makea.
* Bastidako Kantonamendua: Ahurti eta Beskoitze.
* Bidaxuneko Kantonamendua: Bardoze eta Gixune.

## Ikus, gainera 
* Lapurdiko eskualdeen zerrenda

## Kanpo estekak
Leon I.a

**Leon I.a** izenarekin hainbat pertsonaia daude:
* Leon I. Handia, aita santua eta santua.
* Leon I.a Traziarra, Bizantzioko enperadorea.
* Leon I, Armeniako erregea.
Tutong

**Tutong** Bruneiko sultanerriko lau barrutietako daerah bat da. Bere hiriburua Tutong da.

1.303 kilometro karratuko hedadura du, eta Brunei eta Muara barrutiarekin du muga ekialdean, Malaysiarekin ekialdean eta hegoaldean, eta Belait barrutiarekin mendebaldean. Iparraldean, berriz, Hegoaldeko Txinako itsasoarekin du muga. Sungai Tutong erreka, barruti honetatik igarotzen da.

Zortzi mukim edo azpibarrutitan banatzen da. Bere biztanleria, 35.200 biztanlekoa da.

## Mukim edo azpibarrutiak 
* Keriam
* Kiudang
* Lamunin
* Pekan Tutong
* Rambai
* Tanjong Maya
* Telisai
* Ukong

## Kanpo estekak
Richard Strauss

**Richard Georg Strauss** (Munich, 1864ko ekainaren 11 – Garmisch-Partenkirchen, 1949ko irailaren 8a) Alemanian jaiotako musikari eta konposatzailea da. Bere musika Richard Wagnerrenaren oinordeko zuzena da.

## Biografia 
1864ko ekainaren 11n jaio zen, Munichen. Franz Strauss izeneko tronpajole baten semea zen. Bere lehen olerki sinfonikoek, Don Juan eta Till Eulenspiegelen barrabaskeria dibertigarrak arrakasta handia izan zuten, eta horrek, konposatzailea, gai heroikodun hiru olerki sinfoniko idaztera bultzatu zuen, genero honetako bere lanik ezagunenak direnak: On Kixote (musika), Horrela hitz egin zuen Zarathustrak eta Heroi bizitza bat. Hiru olerki sinfoniko hauek, 1896 eta 1898 bitartean idatzi zituen. Baina, genero honetan, berak onena zela uste zuen olerki sinfonikoa, 1915. urtean idatzitako Alpeetako Sinfonia zen.

Programatikoak ez diren orkestrarentzako musikalanak, ez dira hain ugariak, baina hurrengo hauek nabarmen daitezke: "Metamorphosen", 1944an idatzia, kordazko 24 instrumenturentzat, eta Beethovenen hirugarren sinfonian agertzen den hil martxan oinarritua, Troparentzako bigarren kontzertua, 1942. urtean idatzia eta, azkenik, oboearentzako kontzertua, 1.945. urtekoa. Azken lan honetan, Arrosaren zalduna lanean agertzen den estilo mozartarra berragertarazten du.

Garmisch-Partenkirchenen 1936an ospatu ziren Neguko Olinpiar Jokoetako ereserkia ere, berak idatzi zuela nabarmendu behar da.

Richard Strauss, Garmisch-Partenkirchenen hil zen, 1949ko irailaren 8an.

## Opera 
XIX. mendean, bere begiak operan jarri zituen. Opera arloan idatzitako lanak, oso ugariak dira Straussengan. Idatzitako lehen opera, Guntram izan zen, 1894. urtekoa. Bigarrena, Feuersnot, 1901ekoa. Bi lehen opera hauek, hondamena izan ziren estreinatu zirenean. Arrakasta, baina, bere hirugarren operarekin heldu zitzaion. Salome izenburua zuen, eta 1905. urtean idatzi zuen. New Yorkeko Metropolitan Operan estreinatu zen, eta pasioz beterik erreakzionatu zuen jendeak. Kritika zorrotzak jaso zituen opera honek New Yorkeko jendearen aldetik. Halere, beste toki batzuetan, sekulako arrakasta izan zuen, Garmisch-Partenkircheneko bere etxea erosteko lain diru lortzerainokoa. Bere laugarren opera, Elektra izenekoa, 1909koa da. Opera hontan, lehenengo aldiz, Hugo von Hofmannsthalen laguntza izan zuen, beronek idatzi baitzuen operaren libretoa. Ordutik aurrera, askotan lan egingo zuten elkarrekin. 1941 arte jarraitu zuen operak idazten. Hala, Arrosaren Zalduna, 1910. urtekoa, Ariadna Naxosen, 1912koa, Itzalik gabeko emakumea, 1918koa, *Intermezzo*, 1923koa, *Helena egiptoarra*, 1927koa eta Arabela, 1932.ekoa, Hofmannsthalen laguntzarekin batera idatzi zituen. Emakume isila, 1934koa, Stefan Zweigen libretoaren arabera idatzi zuen eta Bakearen eguna, 1936koa eta Daphne, 1937koa, Joseph Gregor eta Stefan Zweigen artean idatzitako libretoaren arabera idatzi zituen. Clemens Krauss izan zen Straussek idatziriko azken bi operetako azkenaren libretista: 1941. urtean idatzitako Capricciorena. Danaeren maitasunaren libretista, berriz, Joseph Gregor bakarrik izan zen. Opera hau 1940koa da.

## Ikus, gainera 
* Musika klasikoa
Jaione Apalategi

**Jaione Apalategi Begiristain** (Ataun, Gipuzkoa, 1956 - ) irakaslea da Nafarroako Unibertsitate Publikoan, unibertsitate hori sortu zenez geroztik, eta bertako lehenengo plaza elebidunaren jabea. Psikologia eta Pedagogia sailean ari da, Didaktika eta Eskolaren Antolakuntza irakasten. *Eskola-erakuntza eta hololinguistika* izeneko doktorego tesia aurkeztu zuen 1994an. 2006an, berriz, ildo bereko argitalpena kaleratu zuen, *Ikastetxeen egitura intelektuala*.

Bestalde, Jorge Oteizak bere Fundazio-Museoko kide izendatu zuen, Pedagogian doktore den aldetik; artistaren ekarpenak ikertu eta zabalpena egitearen ardura berezia du bertan.

Nafarroa Oinezen karietara antolatu ohi den arte erakusketarako, 13 zentimetroko altuera duen Oteizaren Euskal Zentauroa eskultura utzi du Fundazio-Museoak eta katalogoaren hitzaurrearen egilea da bera, non eskultura honen eta hezkuntza zein ikastolaren arteko harremanez idazten duen. Joxemiel Barandiaran antropologoari Makilakixki ipuina kontatu zion Felipe Apalategiren biloba ere bada eta esanahi berezia du berarentzat eskultura honek: Oteizak Ataungo herriari oparitu zion Zentauroa: Joxemiel Barandiaranen omenez izenburuarekin. Hala, San Gregorio auzoko plazan, bi euskal ikerlari adoretsu hauek betirako elkarturik geratu dira.

## Kanpo estekak 
*  Jaione Apalategiren doktore-tesia (1994)
*  Elkarrizketa Jaione Apalategiri Argia aldizkarian (2008-04-20)
* Elkarrizketa Jaione Apalategiri "Pedagogiak independentzia lortzen ez badu, ez dugu sekula aurreratuko" Berria (2020-11-29)
Ricciotto Canudo

**Ricciotto Canudo** (1877ko urtarrilaren 2a - 1923ko azaroaren 10a) zinema kritiko italiarra izan zen, futurismo italiar mugimenduan kokatutakoa.

Zazpigarren artea deitu zion zinemari bere idazki teorikoan: "Zazpigarren artearen manifestoa" aldarrian.

Italian jaio arren, bere bizitza gehiena Frantzian pasatu zuen; "L'usine aux images" liburua, adibidez, Parisen argiratu zuen 1927an.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *La Ville sans chef*. Le Monde illustré, 1910.
* ''Les Libérés. Mémoires d'un aliéniste*, Paris, Éditions Fasquelle, 1911.
* *Les Transplantés*. Paris, Eugène Fasquelle.
* *L'Autre Aile*. Paris, Eugène Fasquelle.
* *L'Escalier des sept femmes*. Paris, Eugène Fasquelle.
* *Croisées ouvertes sur l'âme et la chair*. Paris, Frenczi et Fils, 1924.

### Poemak 
* *Poème du Vardar S. P. 503*. La Renaissance du Livre.
* *Skating Rink*. Paris, Mercure de France.
* *La Chanson de Vatiluck*. Paris, Mercure de France.

### Gerrari buruzko lanak 
* I. *Jours gris et nuits rouges en Argonne (Douze fresques de l'action garibaldienne)*. Marseille, Éditions Hélios.
* II. *Reflets du Feu, 15 visages des masses, des villes, des hommes*. Paris, La Renaissance du Livre.
* III. *Combats d'Orient. Dardanelles-Salonique (1915-1916)*. Paris, Hachette, 1917.
* *Mon âme pourpre. Roman de la forêt et du fleuve l'Argonne et le Vardar*. Paris, La Renaissance du Livre.

### Saiakerak 
* *Le Livre de la Genèse — Vision de la IXe symphonie de Beethoven. Paris, Éditions de la Plume, 1905.
* ''Le Livre de l'évolution — L'Homme. Psychologie musicale des civilisations*. E. Sansot, 1908.
* *Le Livre de la Démonstration — La Morale dans la nature. Épisynthèses.
* *Manifeste des sept arts*, coll. « Carré d'Art », Séguier, Paris, 1995.
* ''L'usine aux images'', Séguier, Paris, 1995.
Eskarlatina

**Eskarlatina** gaixotasun infekziosoa da, A taldeko estreptokokoen infekzioaren ondorioz sortua, *Streptococcus pyogenes* izenez ere ezaguna. Sintomak eztarriko mina, sukarra, buruko mina, linfa-gongoilen hantura eta erupzio bereizgarria dituzte. Prebentzioa eskuak maiz garbitzea, norberaren gauzak ez partekatzea eta gaixorik daudenean beste pertsonengandik urrun egotea da. Eskarlatinaren ondoriozko epe luzeko konplikazioek barne hartzen dituzte giltzurrun-eritasuna, kardiopatia erreumatikoa eta artritisa.

Antibiotikoekiko erresistentzia-zantzuak izan dira, eta berriki agerraldiak izan dira Hong Kongen 2011n eta Erresuma Batuan, 2014. urtean. Erresuma Batuan, % 68 handitu zen eragina, lau urteetan, 2018ra arte. 2020ko urrian argitaratutako ikerketek erakutsi dutenez, bakterioa hiru birusek infektatu dutenez, bakterioaren andui indartsuagoak sortu dira.

## Infekzioa 
Eskarlatina kutsakorra da, kutsapena arnas bidetik ala aho-bidetik izanik. Bakterioa airetik transmititu daiteke, listu-tantaren bidez (eztula, doministikuak...) ala kontaktu zuzenaren bidez (gaixoaren listu hondarrak dituzten objektuen bidez -fomiteak-).

Gaitzak betiko inmunitatea eragiten du: behin pasatuta, eskarlatina ez da inoiz berriz harrapatzen.

## Erasobidea 
Estreptokokoa faringean ala amigdaletan kokatzen da, bere ahalmen patogenoa areagozten duten sustantziak ekoiztuz: hemolisinak, entzima hidrolitikoak eta toxina indartsu bat, toxina eritrogenikoa. Toxina honek antigeno moduan jarduten du, sintoma sistemikoak sortuz.

## Sintoma klinikoak 
Eskarlatinaren inkubazio epea 2 eta 4 egun artekoa da. Lehenengo sintomak eztarriko mina eta sukar handia dira; faringea gorritzen da eta mingaina zuritu. Bi egun beranduago larruazaleko exantema agertzen da, orban gorri txikiak gorputz osoan azalduak. Toxina eritrogenikoa da exantema horren erruduna. Larruazaleko orbanak 7-10 egunetan desagertzen dira.

## Tratamendua 
Penizilinaren bitartez tratatzen da gaitza, bakterio eragilea oso sentikorra baita antibiotiko honekiko. Penizilinari alergia dutenei eritromizina ematen zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urgazieta

**Urgazieta** Beskoitzeko (Lapurdi) auzoa da, auzoburutik mendebaldera kokaturik dagoena, 2.5 kilometrora. Izenak adierazten duen bezala, bertan Beskoitzeko Gatzagak egon ziren funtzionamenduan, Biarrizko bainuetxeak ur gaziz hornitzen zituelarik. 19. mendean Beskoitzeko auzo garrantzitsuena eta aberatsena huraxe izan zen, , “Parise ttipia” esaten zioten.

Urgazietaren garapena nabarmena izan zen 19. mendean, 1830eko hamarkadatik aurrera, gatzagen ustiapenagatik. Beskoitzeko zortzi gatz kontzesioetatik sei Urgazietan ziren,  Zentrokoa, Latsaldea, Ardanabia, Sataritzea, Teileria eta Elixaga.

Kontzesioetako lantegi gehienak itxi ziren 20. mendearen hasierarako, eta geratzen zenak 1950 arte iraun zuen bakarrik.

Gatzagen ikertzaile Henri Duhau beskoiztarrak proposatu izan du udalerriak Beskoitze-Urgazieta izena hartu beharko zuela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfacar

**Alfacar** Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 5.401 biztanle zituen.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Alfacarko Udala

thumb|ezkerrera|250px|Alfacar
Alhendín

**Alhendín** Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 6.108 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Alhendíngo Udala