open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Soto Ruiz

**David Soto Ruiz** (Ablitas, Nafarroa Garaia 1992ko uztailaren 13a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da, baita hegaletan, ezkerrean batez ere. Murchanteren harrobian hazi zen. Bere mailarik onena Euskal Herrian Tudelanon jokatu zuen. 2024ko udan Recreativok fitxatu zuen Lehen Federazioan jokatzeko.

## Ibilbidea 
*2025ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Olatu arteko txalupa arraroa

**Olatu arteko txalupa arraroa** Ines Osinaga eta Joseba Sarrionandiaren artean antolatzen dituzten poesi musikatuzko ekitaldiak dira. Joseba Sarrionandiaren hitzekin Gose musika taldearekin 2014an Ines Osinagak argitaratutako Gosariak diskoko abestiak eskaintzen dituzte. Ekitaldian Joseba Sarrionandiak sarrera bat egiten dio abesti bakoitzari, testuingurua azalduz eta olerkia ulertzeko pistak emanez. Ines Osinagak abestiak kantatzen ditu eta hainbat musika-tresna jotzen ditu; perkusioa eta beste soinu lagungarriak kantatzen hasi baino lehenago grabatzen ditu zuzenean, gero kantatuko duenean hainbat tresna eta ahots aldi berean entzun daitezen.
[thumb|[Ines Osinaga (2012)]]
Joseba Sarrionandiak Habanan sortu zituen dozena bat testu, Atlantikoa zeharkatu eta Euskal Herrira heldu zirenak eskuz esku, konplizez konplize, sekretu bat konpartitzen dutenen artean sortzen den zirrara hori lagun. Amaia Apaolaza zegoen artean, bere hutsunea utzi zuen. Testuok Gose taldearen eskuetara iritsi ziren eta kantu bihurtu zituzten. Habanan jaio eta Euskal Herrian hazi ziren kantuok "tabako, ardo ta kanelaz".
[thumb|[Joseba Sarrionandia|Sarrionandia (2016)]]
Joseba Sarrionandiaren poema asko musikatu dituzte hainbat abeslarik, 2022an 101 kantu zeuden 57 diskotan banatuta). Baina Sarrionandiak ez ditu hainbeste olerki sortu kantua izateko asmoarekin; normalean poesia idatzi du, eta poesiak hartu zituzten gero kantu bihurtzeko. Gose taldearentzat, Ines Osiganarentzat, preseski, kantuak idatzi zituen, eta Ines Osinagarekin batera aurkezten ditu ezker-eskuin 2022az geroztik.

## Abestiak 
# [thumb|[Txalupa (abestia)|Txalupa]][thumb|[Alegrantziaren aldeko konjura|Alegrantziaren aldeko konjuroa]]Banku atrakatzaileak
# Errua
# Zoroetxeko harresia
# Anaren hiri arraroa
# Katuen kantua (Hitzak: Joseba Sarrionandia-Musika: Bi D-ak)
# Txalupa
# Alegrantziaren aldeko konjura
# Eguna
# Bederatzi te kikara basamortu ertzean
# Non dago gure askatasuna?
# Belengo albistiek

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ines Osinaga
* *Memoriaren mapan* (Ruper Ordorika).
* Hau da ene ondasun guzia (Txalaparta eta Esan Ozenki)

## Kanpo estekak 
* Olatu arteko txalupa arraroa Joseba Sarrionandia, Ines Osinaga. Zaldiarri, hea.eus (Ea, 2022-01-25). ***Gosariak*** diskoko liburuxka olerkiekin eta azalpenekin.
* Olatu arteko txalupa arraroa Joseba Sarrionandia, Ines Osinaga. Literatura Literatura Poesia orduak. Donostia Kultura. 2022-09-08
* «Gose: 'Sarrionandiarekin topo egiteko puntua bilatu behar izan dugu'» *Euskadi Irratia, Faktoria, EITB, 2014-10-27*
* «Joseba Sarrionaindiaren hitzak Gose taldeak musikaturiko Gosariak» *Radio Vitoria, EITB*, 2014.10-31
Nagore Muriel

**Nagore Muriel Letamendia** (Villabona-Amasa, Gipuzkoa, 2000) film-zuzendaria da. 

Ikus-entzunezko komunikazio ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta bitartean bere bizitza profesionala garatu zuen. Bilboko Begira produkzio-etxean ari da editore, ekoizle eta community manager gisa. Hainbat bideoklip, sustapen-bideo eta film laburretan parte hartu du, beste hainbat funtziotan: script, editore, zuzendaritzako laguntzaile edo produkzio-buru.

## Ibilbidea 
Ikasketak: Ikus entzunezko komunikazioa. Multimedia produkzioa eta errealizazioa 2018 -2022 Euskal Herriko Unibertsitatean. Publizitatea eta harreman publikoak Unibertsitate berean 2019 - 2023.

Nagore Muriel gazteriaren epaimahaitik, film-zuzendari izatera igaro zen 2022an.Gradu Bukaerako Lan gisa sortu zuen proiektua eta Nest sailean hautagai izatera igaro zen. 

Nest Donostia Zinemaldian zinema-ikasleentzat egiten den film laburren nazioarteko lehiaketa da, eta lehenengo aldia izan da EHUko lan bat hautatzen dutena.

Fikzio lana da Murielena. Ikusleak gogoeta egitera bultzatu nahi ditu, heriotza eta hark biltzen duen guztia. Hala azaldu zuen: «Ama-alaben arteko gatazka bat da. Amari senarra hil zaion bezala, alabari aita hil zaio, eta kontatzen da bi pertsonaiek nola aurre egiten dieten heriotzari eta doluari». Dolua aurrera eramateko «modu desberdinak» daudela erakutsi nahi izan zuen: baserritik ihes egiteko beharra sentitu du alabak; elkarrekin egotekoa, berriz, amak. 

2022- *Erro bi* (laburmetraia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Pozik nago Erro bi laburmetraiak izan duen harrerarekin*  EITB 2022-09-22
* Nagore Muriel: Erro bi filmeaz YouTube
Edurne Azpitarte

**Edurne Azpitarte Agirregomezkorta** (Garai, Bizkaia, 1978ko abuztuaren 28a) bizkaitar areto-futbol jokalari ohia da. *Betigol* areto futbol taldearen sortzailea eta presidentea.

## Biografia 
Kirola umetan deskubritu zuen, baina sekula ere ez zuen izan talde batean serio jokatzeko aukerarik. Alaba biak Andra Mariko ikastolan zebiltzala, eskolako patioan baloi bat ikusi eta jokatzeko gogoa piztu zitzaion. Beste ama batek esan zion atezain izandakoa zela eta batu eta jokalari berriak bilatzen hasi ziren. Betigol Kluba 2016an sortu zuten ofizialki. Bitxia bada ere, Klubeko presidente-jokalaria izan da, baita kapitaina ere. Azpitartek lan handia egin du taldean animoak ematen, jendea motibatzen… alderdi mentala lantzen ahalegindu da. Jokalari erretiroa hartu zuen, hala ere hurbiletik laguntzen jarraituta. 

### Legatua 
Azpitartek hasierak gogoan ditu, Elorrioko Buskantzaren kontra jokaturiko partida. Betigolen historiako lehenengo partidua euren kontra jokatu zuten, Elorrion, eta 17-0 galdu zuten. Talde hasiberria (Betigol) oso eginda (Buzkantza) zegoen baten kontra… beste maila bat zen. Bueltakoan, ordea, etxean, 0-0 berdindu zuten.

2022ko irailean oso lehiakorra den talde bat utzi zuen. Horren proba daohikoa duten iraileko, denboraldi hasierako torneoa lau aldiren ondoren, irabazi egin zutela. Eta aurkariak ez ziren edozelangoak, liga goian amaitu zuten taldeak baitziren. 2022-2023 denboraldian askoz hobeto ibiliko direlakoan dago Azpitarte. Presidente lanak Irati Lejerragak egingo ditu aurrerantzean eta ondo moldatuko dela uste du.

### Emakumeen areto futbolaren egoera 
Alde batetik, gaur egun badaude erreferentzia batzuk, futbolean bada ere: Athletic, Reala… Eta gero eta ikusgaitasun handiagoa dute, aurrerapausoak eman baitira. Areto-futbolean zailagoa da. Edurne Azpitarteren iritziz:*Emakumezko talderik gehienak aurretik existitzen ziren gizonen klubetako adarrak dira. Hau da, gizonen kluba zegoen lehenengo, eta emakumeena gero sortutakoa da. Hasieratik emakumeen taldea sortu dutenak Bizkaian bi baino ez dira eta Betigol kluba da bietariko bat. Lehen mutiletan gertatzen zena gertatzen ari da nesketan: futboleko etapa amaitzean hasten dira areto futbolean. Beste kirol batzuetan umetan hasten diren legez hasi beharko lirateke umeak areto futbolean. Arlo horrek butzada behar du.*

## Aintzatespeak 
* 2022ko irailean taldekideek omenaldia egin zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Edurne Azpitarte: "*Omenaldia sorpresa itzela izan zen; ez nuen espero*"
Speke mendia

**Speke mendia** Rwenzori mendikatean kokatutako mendia da. 4.890 metrotako altuerarekin Ugandako mendien artean bigarren altuena da.

## Gailurrak 
Ruwenzori mendikateko gainerako mendien itxura du eta altuera desberdinetako lau gailur ditu:
* *Pico Vittorio Emanuele*: 4.890 m
* *Pico Ensonga*: 4.865 m
* *Pico Johnston*: 4.834 m
* *Pico Trident*: 4.572 m

## Historia 
Nilo ibaiaren iturburuaren bila zebiltzan esploradoreak izan ziren mendi hau ikusi zuten aurreneko europarrak. John Speke esploratzaile britainiarrak kokatu zuen aurrenekoz mapa batean eta haren izena jarri zitoen mendiari, berak inoiz igo ez bazuen ere. Speke mendiaren lehenengo igoera Luis Amadeo de Saboyak egin zuen 1906an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baker mendia (Uganda)

**Baker mendia** Rwenzori mendikatean kokatutako mendia da. 4.844 metrotako altuerarekin Ugandako mendien artean hirugarren altuena da eta Afrikako bosgarrena. Baker mendiak hainbat gailur ditu, denetan altuena *Edward Peak* izenekoa da.

## Historia 
Konjo leinuak *Kiyanja* izenarekin ezagutzen du mendia baina europarrek Sir Samuel Baker esploratzaile eta naturalista britainiarraren izena ezarri zioten. Baker mendiaren lehenengo igoera Luis Amadeo de Saboyak egin zuen 1906an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antelao

**Antelao** Dolomitak mendikatean kokatutako bigarren mendi garaiena da. Italiaren ipar-ekialdean kokaturik dago Cortina d'Ampezzo herritik gertu. 3.264 metrotako altuera du eta gailurrak 1.734 metrotako prominentzia du.

## Geografia 
Marmolada mendia da mendikateko garaiena, eta hari "Dolomitetako erregina" esaten dioten bezala Antelaori "Dolomitetako erregea" ezizena ematen zaio.

## Historia 
Matteo Ossi ehiztariak igo zuen lehenengoz aldiz 1850. urtean eta 1863. urtean Paul Grohmann mendizale austriarrarekin batera igo zuen berriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alla Masevitx

**Alla Genrikhovna Masevitx** **Zhgenti** (Tbilisi, Georgia, 1918ko urriaren 9a &ndash; Mosku, Errusia, 2008ko maiatzaren 6a) sobietar irakaslea eta astronomoa izan zen.  

## Biografia 
Masevitx Tbilisin jaio zen, gurasoak Natalia A. Zhgenti erizain georgiarra eta Genrikh C. Masevitx abokatua izan ziren. Masevich Josif N. Friedlanderrekin ezkondu zen eta alaba bat izan zuten elkarrekin, Natasha Josifovna Friedlander.  

Moskuko Estatuko Unibertsitate Pedagogikoan graduatu zen.  

## Lan ibilbidea 
### Irakasle 
SESBko Zientzia Akademiako Astronomia Kontseiluko lehendakariorde izan zen 1952an, eta Víktor Hambardzumyanekin lankidetza estuan lan egin zuen. Geodesia espazialeko irakasle izan zen Moskuko Geodesia eta Kartografia Institutuan, 1972an. 

### Astronomo 
Lehen satelite errusiarretako batzuk (1956–57) behatzeko taldeak antolatzen egindako lanagatik da ezaguna. Sputnik 1 jaurti ondoren, Errusiak Nazioarteko Astronautika Federazioaren Kongresuan delegatu zuen 1957an, eta sateliteen jarraipen optikoari buruzko dokumentu bat aurkeztu zuen.

1952tik 1987ra *Sobietar Batasuneko Zientzien Akademiako* Kontseilu Astronomikoko lehendakariorde ospetsua izan zen. Akademiako agintaldian, 1957an talde bat zuzendu zuen Sputnik barne hartzen zuten satelite sobietarrak monitorizatzeko.

1987an Akademia utzi eta Astrosovietetako presidente izan zen, SESBeko Zientzia Akademiako Astronomia Kontseilua. 

### Sariak eta aintzatespenak 
* Atzerriko membresia Erresuma Batuko Royal Astronomical Society delakoan (1963). 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Karl Ledersteger, Astronomische und *Physikalische Geodäsie* (*Erdmessung*). Band V von Jordan-Eggert-Kneissl, Handbuch der Vermessungskunde. Verlag JB Metzler, Stuttgart 1969, DNB 456892842.
* AGMassewitsch (1957): *Aufbau und* Evolución der Unterriesen
* JPL-Datenbank: Asteroide 1904 Massevitch (1972 JM)

## Kanpo estekak
Tofane

**Tofane** Dolomitak mendikatean kokatutako hirugarren mendi garaiena da. Italiaren ipar-ekialdean kokaturik dago Cortina d'Ampezzo herritik gertu. 3.244 metrotako altuera du eta gailurrak 1.369 metrotako prominentzia du.

## Geografia 
Tofane mendiak hiru gailur ditu, *Tofana di Mezzo* (3.244 m), *Tofana di Dentro* (3.238 m) eta ''Tofana di Rozes (3.225 m).

## Historia 
Paul Grohmann mendizale austriarrak igo zituen hiru gailurrak 1863 eta 1865 artean, tokiko gidek lagunduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karen Jean Meech

**Karen J. Meech** (AEB, 1959) astronomo estatubatuarra da Hawaiiko Unibertsitateko Institute for Astronomy institutuan. Meech oso aktiboa da profesionalekin eta zaleekin lankidetzan aritzeko eta zientzietako irakasleak prestatzeko.

## Hezkuntza 
Astronomia planetarioan espezializatu zen, bereziki urrutiko kometen azterketan eta horiek eguzki-sistema goiztiarrarekin duten erlazioan.  

## Ibilbidea 
Towards Planetary Systems (TOPS) irakasle eta ikasleentzako institutu-programaren sortzailea izan zen. Programa horrek Ozeano Bareko uharteetan zientzia-irakasleak hezten laguntzen du. 1987an, Massachusettseko Institutu Teknologikoak doktoratua lortu zuen Planeten Zientzietan, eta 1981ean, Rice Unibertsitatean. Hainbat sari jaso ditu bere ibilbidean, Astronomiako Annie Jump Cannon saria 1988an eta Estatu Batuetako Astronomia Elkartearen H. C. Urey saria 1994an.

*Deep Impact* misioan ikertzekide izan zen, eta gero Discovery de la NASA-EPOXI eta Stardust-NExT misioetan koikertzailea izan da. Xede horietarako guztietarako, Lurrean oinarritutako eta munduaren espazioan oinarritutako behaketa-programak koordinatu ditu. Hawaiiko Unibertsitateko NASAko Astrobiologia Institutuko ikertzaile nagusia izan zen, eta "Ura eta mundu bizigarriak" ikertzen ditu.  III. Dibisioko (Sistema Planetarioen Zientzia) Nazioarteko Batasun Astronomikoko lehendakaria da.

thumb|180px|Asteroide bat
## Sariak eta aintzatespenak 
* Eponimia: Schelte John Bus-ek 1981ean Siding Spring-eko behatokian aurkitutako 4367 Meech kanpoko gerriko nagusiko asteroidea bere omenez izendatu zuten.
* 1988an Astronomiako Annie Jump Cannon saria jaso zuen.
* 1994an Estatu Batuetako Astronomia Elkartearen H. C. Urey saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
* Karen Jean Meech homepage at Institute for Astronomy
* Karen Jean Meech-en talk, 2011ko Jatorrian
Susan McKenna-Lawlor

thumb|260px|Susan McKenna-Lawlor, Irlandan geure kohetea eraiki behar dugula iradokita (Inspirefest 2015)thumb|260px|Susan_McKenna-Lawlor hitzaldian (Inspirefest 2015)
**Susan McKenna-Lawlor** (Dublin, Irlanda, 1935eko martxoaren 3a) astrofisikari irlandarra da. Fisika esperimentaleko irakasle emeritua da Maynooth-eko Unibertsitatean.

## Hezkuntza 
Fisika esperimentala ikasi zuen University College Dublinen. Dublingo Ikasketa Aurreratuen Institutuan ikerketa-laguntzailea izan zen 1957tik 1966ra. 

## Space Technology Ireland Ltd 
1986an, Space Technology Ireland Ltd (STIL) espazio-instrumentazioko enpresa sortu eta zuzendu zuen, euskaraz, Irlandako teknologia-konpainia (Dermot Desmond). STILek espazio-misioetarako tresnak egiten ditu.

## Ikerketa eta karrera 
EPA (energia-partikulak) esperimentuaren ikertzaile nagusia izan zen Europako Espazio Agentziaren (ESA) Giotto misioan.

Nazioarteko zientzialari-talde bat zuzendu zuen, 1988an Sobietar Batasuneko Phobos espazio-ontzirako 30 kiloelektronvoltetik zenbait megaelektronvoltera bitarteko energiak detektatzeko gai zen partikula-detektagailu bat eraikitzeko. Detektagailuaren arrakastak 1994ko Martera joateko antzeko gailu batekin laguntzeko eskatu zien sobietar zientzialariei.

RAPID esperimentuko ikertzaile laguna izan zen Europako Espazio Agentziaren (ESA) Cluster misioan.

Marten eguzki-haizea monitorizatzeko tresnak garatu zituen, ESAren Mars Express misiorako.

STILek *Rosetta* espazio-ontzirako euskarri elektrikoko sistema prozesatzeko unitatea diseinatu zuen. 67P / Churyumov – Gerasimenko kometan lurreratu zen Rosettako Philae lurreratze-moduluaren Zuzendaritza Batzordean Irlanda ordezkatu zuen.
* Irlandako Unibertsitate Nazionaleko senatuko eta Maynooth-eko Unibertsitateko Gobernu Agintaritzako kidea izan zen.

## Lanak 
Susan McKenna-Lawlorrek argitaratu du, eta 250 artikulu zientifiko baino gehiago idatzi ditu.
* McKenna-Lawlor, S. (1968). *Astronomia Irlandan 1780tik*. Astronomiako ikuspegiak.''*

* McKenna-Lawlor, S. (2003). *Disdira duen guztia behatu egin behar da''. Springer Herbehereak.'  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lan honek Wikipediako «Susan McKenna-Lawlor»etik eratorritako itzulpen bat du, ingelesez; zehazki, GNUren dokumentazio-lizentziarekin eta Creative Atrs Common-Egonkorra 3.0 Unported Lizentziarekin argitaraturiko bertsio hau.

* McKenna-Lawlor  Maynooth Univertsitatean
* Susan McKenna-Lawlor Google Académicoan
Osasun mental

**Osasun mentalak** ongizate emozional, psikologiko eta soziala batzen ditu. Ezagutza, pertzepzioa eta portaeran eragina du. Era berean, pertsona batek estresa, pertsonen arteko harremanak eta erabakiak hartzea nola lortzen duen ere zehazten du. Osasun mentalak ongizate subjektiboa barne hartzen du, norberaren efikazia, autonomia, gaitasuna, mendetasun intergeneratiboa eta norberaren potentzial intelektual eta emozionalaren egikaritzea, besteak beste. Psikologia positiboaren edo holismoaren perspektiben ondorioz, osasun mentalak barne har dezake pertsona batek bizitzaz gozatzeko gaitasuna izatea, eta bizitzaren jardueren eta erresilientzia psikologikoa lortzeko ahaleginen arteko oreka sortzea. Ezberdintasun kulturalek, ebaluazio subjektiboek eta teoria profesionalek "buruko osasuna" definitzen dute. Osasun mentaleko arazoekin zerikusia duten zantzu goiztiar batzuk loaren sumindura, energia falta eta zeure buruari edo beste batzuei kalte egitea dira.

## Kanpo estekak
Tragocephala

***Tragocephala*** zeranbizido (*Cerambycidae*) koleopteroen, hau da, longikornioen kakalardo generoa da, Lamiinae subfamiliakoa.

## Espezieak 

* *Tragocephala alluaudi* Lameere, 1893
* *Tragocephala angolensis* Aurivillius, 1916
* *Tragocephala berchmansi* Hintz, 1909
* *Tragocephala burgeoni* Breuning, 1938
* *Tragocephala caerulescens* Jordan, 1894
* *Tragocephala carbonaria* Lameere, 1892
* *Tragocephala castelnaudi* Thomson, 1868
* *Tragocephala castnia* Thomson, 1857
* *Tragocephala crassicornis* Jordan, 1903
* *Tragocephala cuneifera* Aurivillius, 1914
* *Tragocephala descarpentriesi* Lepesme & Breuning, 1950
* *Tragocephala ducalis* White, 1856
* *Tragocephala formosa* (Olivier, 1792)
* *Tragocephala freyi* Brancsik, 1893
* *Tragocephala gorilla* Thomson, 1857
* *Tragocephala gracillima* Breuning, 1934
* *Tragocephala grandis* Jordan, 1903
* *Tragocephala guerinii* White, 1856
* *Tragocephala jucunda* (Gory, 1835)
* *Tragocephala mima* Thomson, 1878
* *Tragocephala mniszechii* Thomson, 1857
* *Tragocephala morio* Jordan, 1903
* *Tragocephala nigroapicalis* Breuning, 1938
* *Tragocephala nobilis* (Fabricius, 1787)
* *Tragocephala phidias* Jordan, 1894
* *Tragocephala pretiosa* Hintz, 1909
* *Tragocephala pulchra* (Waterhouse, 1880)
* *Tragocephala suturalis* Jordan, 1903
* *Tragocephala tournieri* Lepesme & Breuning, 1950
* *Tragocephala univittipennis* Breuning, 1974
* *Tragocephala variegata* Bertoloni, 1849
* *Tragocephala viridipes* Breuning, 1947

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2004ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2004ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 22.Edizioa izan zen. Azaroaren 5etik 28ra ospatu zen Soreasu antzokian. 

Edizio honetan antzerki amateurrak pisu berezia izan zuen. Alde batetik, udalak, herriko antzerkigileekin elkarlanean, *"Maritxu nora zoaz..."* antzerki lana produzitu eta estreinatu zuen. Bestalde, herriko antzerkilariak omendu zituen eta Azpeitiko antzerki amateurrari buruzko liburua argitaratu zuren Pako Aristik, *"Bokadillobaten truke"* izenekoa.

Gainera, azaroan zehar, Kaito Telebistak herriko antzerkilarien antzerki emanaldiak eskaini zituen, urteetan zehar grabatutakoak. Hain zuzen, Antxieta Antzerki taldearenak, Lakrikun antzerki taldearenak eta Epa Peparen bat ikusi ahal izan zituzten herritarrek.
thumb|2004ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetako kartela
2004ko Ikusleen saria Lakrikun Antzerki Taldearen *"Greban gaude"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Oihana Lopez eta Iñaki Uranga izan ziren, lehiaketa bidez.
thumb|248x248px|Lakrikun Taldea "Greban gaude" antzezten
thumb|336x336px|"Maritxu nora zoaz...antzerkia"
thumb|249x249px|"Maritxu nora zoaz...antzerkia"
thumb|248x248px|"Maritxu nora zoaz...antzerkia"
thumb|330x330px|"Maritxu nora zoaz...antzerkia"

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arracht

***Arracht*** (, euskarazko ahoskera "Arraj"), 2019ko Tomás Ó Súilleabháin irlandarrak zuzendutako drama film bat da. Irlandako Gosete Handiaren garaian girotua dago eta Dónall Ó Héalaí, Saise Ní Chuinn eta Dara Devaney aktoreek antzeztu zuten.

93. Oscar Sarietan Nazioarteko film onenaren Oscar Sarirako izendatua izan zen.

## Argumentua 
1845, Connemara, Irlandako Gosete Handiaren bezperan, Colmán Sharkey (Dónall Ó Héalaí), aita, senar eta ogibidez arrantzalea den gizasemeak herriko apaizaren gomendioz etxean kanpotar bati ostatu emango dio. Patsy (Dara Devaney), Napoleondar Gerretako soldadu ohia izurriak herrialdeko patata soroak suntsitu aurretik jaioterrira itzuliko da, horrek datozen urteetan milioika irlandarren heriotza ekarriko du. Colmánek, Patsy eta Seán (Eóin Ó Dubhghaill) anaiarekin batera, bertako jauntxo ingelesaren etxaldera joan eta herritarrei haren jabetzako lursailen alokairu ordaina jaitsi dezaien errugutuko dio, herritarrentzat oraindik eta okerragoa izan daiteken zorigaiztoa ekiditeko helburuz, baina lurjabeak eskaerari uko egingo dio. 

## Aktoreak 
* Dónall Ó Héalaí: Colmán Sharkey
* Saise Ní Chuinn: Kitty
* Dara Devaney: Patsy
* Eóin Ó Dubhghaill: Seán
* Dudura Ó Gionnáin: Dónal
* Michael Ó Chonfhlaola: P.J.
* Siobhán O'Kelly: Áine
* Eimear Ní Mháille: Mary
* Seán T. Ó Meallaigh: Séamus
* Conal Ó Céidigh: Dan
* Michael McElhatton: Tenientea
* Elaine O'Dwyer: Margaret
* Elise Brennan: Kate
* Pádraic Breathnach: Aita Joachin
* Peter Coonan: Bailey
* Diarmuid de Faoite: Joe Pat
* Michelle Beamish: Bríd

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Crêt de la Neige

**Crêt de la Neige** Jura mendietako gailurrik altuena da. Frantziako Ain departametuan kokaturik dago, Suitzako mugatik oso gertu. 1.720 metrotako garaiera du eta tontorrak 1.260 metrotako prominentzia.

## Geografia 
Geneva hiritik 17 km eskasera dago eta mendi gailurretik hiriaz gain Léman aintzira ere ikusten da. Igoera tradizionala Tiocan behatokitik abiatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Reculet

**Le Reculet** Jura mendietako bigarren gailurrik altuena da.

## Altuera 
Le Reculetek 1.718 metro neurtzen ditu eta Frantziako Ain departametuan kokaturik dago, Suitzako mugatik oso gertu. Antzina Jura mendiguneko garaiena zela esaten zen baina Crêt de la Neige mendia 2003an berriz neurtu zuten eta 2 metro altuagoa zela ikusi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bryan Ferry

**Bryan Ferry** (Washington, 1945eko irailaren 26a) ingeles abeslari eta egile abeslaria da.

1980an Roxy Music taldea sortu zuen Londresen lagun batzuekin. 1973tik bakarkako ibilbide paraleloa jarraitu zuen eta 1982an taldea desegin zuen.

## Diskografia 
* *These Foolish Things* (1973)
* *Another Time, Another Place* (1974)
* ''Let's Stick Together* (1976)
* *In Your Mind* (1977)
* *The Bride Stripped Bare* (1978)
* *Boys and Girls* (1985)
* *Bête Noire* (1987)
* *Taxi* (1993)
* *Mamouna* (1994)
* *As Time Goes By* (1999)
* *Frantic* (2002)
* *Dylanesque* (2007)
* *Olympia* (2010)
* *The Jazz Age* (2012)
* *Avonmore* (2014)
* *Bitter-Sweet* (2018)
* *Loose Talk'' (2025)

## Kanpo estekak
Colomby de Gex

**Colomby de Gex** Jura mendietako hirugarren gailurrik altuena da. 1.688 metro neurtzen ditu eta Frantziako Ain departametuan kokaturik dago, Suitzako mugatik oso gertu.

Gailurretik oso gertu Fernand Fluckiger abiadore suitzarraren omenezko plaka bat dago, 1932ko ekainaren 2an bertan erori eta hil zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alkolea (argipena)

**Alkolea** izenak, Mutrikuko toponimo bat izanik, hainbat adiera du:

* **Alkolea**, Mutrikuko hondartza bat.
* **Alkolea**, Itoiz taldearen diskoa.
Pastel de massa tenra

thumb|Portugalgo haragi enpanadilla

**Pastéis de massa tenra**, Portugalgo gastronomian ezaguna den haragi enpanadilla da. Normalean etxeetan soberan geratzen diren haragiak aprobetxatzeko prestatzen den errezeta.

## Errezeta 
**PASTÉIS DE MASSA TENRA**

OSAGAIAK

**Orearentzako**

* Gozogintzako irina: 500 g.
Bakailao enpanadillak

* Ur epela: 200 ml.
* Gatza.

**Betegarria**

* Baratxuria: 1 xehatu.
* Tipula: 1/2 xehatu.
* Oliba olio birjina: 50 ml
* Behiki haragia, zangarra, buztana, edo masail egosia: 500 g.
* Portugalgo txorizoa: 100 g.
* Ardo zuria: 100 ml
* Irina: 25 g.
* Esnea: 250 g.
* Limoia: 1/2 zukua.
* Perrexila: Eskukada txiki 1 xehatu.
* Intxaur muskatua.
* Gatza.

PRESTAKETA

* Enpanadillaren orea egiteko, pertz batean jarri irina su mendi bat osatuz, honen erdira, koipea, ura eta gatza gehitu. Landu orea fin bat lortu arte. Estali pertza film paperarekin eta utzi bere horretan 15 minutuz.

* Betegai edo fartsa egiteko lehenik zartagin batean tipula, baratxuriarekin eta olioarekin sueztitzen jarri. Hau egindakoan desegindako haragia eta txorizoa gehitu, nahasi eta irina lehenik eta esnea ondoren nahasi, bexamel bat eginez. Ontzeko, limoi zukua, perrexila, intxaur muskatua eta gatza gehitu. Egosi minutu batzuk eta hozten utzi.

* Arrabola batekin luzatu enpanadilla orea. Fina dugunean pastak mozteko uztaiarekin 8 cm inguruko borobiletan ebaki. Erdian betegai koilarakada bat jarri. Behatz punta bustiekin orearen izkina ukitu. Itxi enpanadilla behatzekin edo sardexka batekin zigilatu.

* Olio bere ugari duen zartagin batean frijitu enpanadillak bi aldeetatik.

OHARRA

* Portugalen askotan haragi soberakinak erabiltzen dira betegarria prestatzeko.

## Kanpo estekak
Thomas A. Hendricks

**Thomas Andrews Hendricks** (Fultonham, Ohio, 1819ko irailaren 7a - Indianapolis, Indiana, 1885eko azaroaren 25a) estatubatuar politikaria izan zen. AEBetako 21. presidenteordea izan zen 1885eko martxoaren 4tik hil zen arte.

Urtebeterekin Ohiotik Indianara joan zen familiarekin eta zuzenbidea ikasi ondoren abokatu gisa lan egin zuen Indianapolisen.

Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratako kide izan zen eta hainbat hautetsi eta instituzioetako kargu izan zituen. Estatu Batuetako Kongresuko kide (1851-1855) eta Senatuko kide (1863-1869), eta Indiana estatuko gobernadore (1873-1877) izan zen. Presidenteorde izateko hautagaia izan zen 1876ko hauteskundeetan, non demokratek boto popularra irabazi zuten, baina galdu egin zuten Hauteskunde Kolegion.

1884ko hauteskundeetan presidenteorde izateko hautagai izan zen berriro Grover Cleveland presidentegaiarekin batera. Agintaldia laburra izan zen, 1885eko martxotik 1885eko azaroan hil zen arte.
Coptops rufa

***Coptops rufa*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Coptops* generokoa. James Thomson ikerlariak 1878an identifikatu zuen.

## Habitat 
Andaman uharteetan eta Nikobar uharteetan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coptops aedificator

***Coptops aedificator*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Coptops* generokoa. Johan Christian Fabricius ikerlariak 1792an identifikatu zuen, Lamia generoan.

## Habitat 
Herrialde askotan ezagutzen da: Djibuti, Tanzania, la Kongoko Errepublika Demokratikoa, Etiopia, Oman, Gabon, India, Madagaskar, Malaui, Namibia, Nigeria, Saudi Arabia, Costa de Marfil, Kamerun, Senegal, Hegoafrika, Seychelles, Maurizio, Sri Lanka eta Zambia. Beste herrialdetan ere sartua izan zen, gainera, Cabo Verde, Hawai, eta Taiwan.

## Elikadura 
*Coffea* generoko hainbat landare-espezie jaten ditu, besteak beste, CCoffea arabica, Coffea canephora eta Coffea liberica. Theobroma kakaoaren zuhaitza beste herrialde batzuetara sartu zutenean, kakalardoak ere ostalaritza-landare gisa hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egoera begetatibo iraunkor

**Egoera begetatibo iraunkorra** garun-lesio larria jasan ondoren kontzientzia-zantzurik erakutsi gabe zenbait aste eman dituen pazientearen egoera da. Garun-lesio larria jasan ondoren kontzientzia-zantzurik erakutsi gabe urtebete baino denbora gehiago eman duen pazientearen egoera, edo garuneko isuria jasan ondoren kontzientzia-zantzurik erakutsi gabe hiru hilabete baino denbora gehiago eman duen pazientearen egoera, berriz, **egoera begetatibo etengabea** da.
# Norbere buruaren edo inguruaren kontzientziarik eza, eta besteekin elkarri eragiteko ezintasuna.
# Ikusmen, ukimen, entzumen nahiz minaren estimuluekiko erantzun eutsi, erreproduzigarri eta borondatezkorik eza.
# Mintzamenaren (adierazpen nahiz ulermenaren) erabateko absentzia.
# Aldizkako esnatzeak, txandakako loaldi/esnaldiekin adieraziak.
# Jarduera hipotalamikoa eta entzefalo-enborrekoa osorik egotea; horrek zainketa medikoekin bizirik irauteko modua ematen du.
# Eginkari-ihesa eta gernu-ihesa.
# Zenbait kasutan, nerbio kranial eta espinaletako erreflexuak mantentzea eta, beste batzuetan, aldiz, galtzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Iruretagoyena

**Claude Iruretagoyena** (Baiona, 1960) euskal dantzari eta koreografoa da. 

## Biografia 
6 urteetan, dantzaren munduari hurbildu zitzaion, Batz Alai taldean sartu zelarik. Koldo Zabala haren lehen dantza irakaslea izan zen. Gero, Orai Bat taldean sartu zen (Jean Nespriasen gidaritzapean) eta gero Aurrera taldean, horiek ere Baionako dantza taldeak izanik. 

1970eko hamarkadaren bukaeran, Donibane Lohizuneko *Begiraleak* dantza taldean sartu zen eta Betti Betteluren (Pierre Betelu) ikasle jarraiki bilakatu zen. Horrek, 1981etik goiti, euskal dantzaren irakastera sustatu zuen, Lapurtarrak taldean, 1985 arte, eta gero Euskal dantzaren institutuan, 2000 arte. 

Aldi berean, Claudek irakaskuntza, agertokiratze eta koreografia-teknikak sakondu zituen, Juan Antonio Urbeltzekin (Donostiako Argia konpainia). 

1992an ezagun egin zen, *Xirula Mirula* bere lehen sorkuntzari esker. Haren bigarren sorkuntzak, *Ixtorio Mixtoriok*, 1996an, *Maritzuli* konpainiaren sortzea ekarri zuen. Gaur egun, haren zuzendari artistikoa, koreografoa, dantzaria eta jantzi-egilea da. 

1996an beti, "*Gauargi, munduko haurrak eta dantzak*" haurren folklore festibalaren sortzea sustatu zuen. 

1990eko hamarkadaren bukaeran, ezagutza garrantzitsuak egin zituen (Thierry Malandain, Christine Grimaldi). Horiek haren koreografo ibilbidea markatu zuten eta dantza tradizionalari eta haren jatorriei buruzko ikerketak egitera sustatu zuten. 

2005az geroz, Jon bere semearekin elkarlanean, sorkuntzak burutzen dituzte. Iruretagoyena aita-semeek pedagogiaren axola bera partekatzen dute: dantza irakatsi (eta ez dantzak), pertsona bakoitza bere gorputz adierazpenaren aurkitzera lagundu, oinarrizko urratsak zehaztu, haien konbinazio anitzek mugarik gabe sortzeko ahala ematen baitute.

## Sariak 
2020: Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Ohorezko Saria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Garun-lesio

**Garun-lesioa** edo **garuneko erasana** garuneko zelulak suntsitzea edo endekatzea da. Garun-lesioak barneko eta kanpoko hainbat faktoreren ondorioz gerta daitezke. Lesio gehien izaten dituen lesio-motarik ohikoena garuneko lesio traumatikoa (GLT) da, eta, ondoren, kanpoko agente batek sortutako traumatismo fisikoa edo garezurreko traumatismoa. Hartutako kalte zerebral (HKZ) terminoa eremu horretan, erditzearen ondoren gertatzen diren garun-lesioak bereizteko, gaixotasun genetikoren batekin edo sortzetiko eritasunen batekin erlazionatutakoetatik bereizteko behar bezala erabiltzen da.

Oro har, garuneko erasanez ari garenean, traumatismo batek eragindako afekzio nabarmenaz ari gara; neurotoxikotasunaz ari garenean, berriz, kimikoki eragindako eragin neuronalaz ari gara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garuneko hipoxia

**Garuneko hipoxia**, baita **garuneko kalte anoxikoa** ere, garunera doan oxigenoa murriztea da. Garuneko hipoxiaren lau kategoria daude; larritasun-ordenan: garuneko hipoxia lausoa, garuneko iskemia fokala, garuneko infartua eta garuneko iskemia globala. Epe luzeko hipoxiak neuronen heriotza zelularra eragin dezake apoptosiaren bidez.

## Kausak 
Burmuinera doan oxigenoa murrizten duen eritasuna denez, askok eragiten dute garuneko hipoxia izeneko oxigeno-ekarpenik eza.  Bihotz-biriketako geldialdiak, hipotentsio-egoerak (hala nola, gorputzeko bolemiaren galera edo bihotz-ponparen alterazioa), asma-erasoak, karbono monoxidoaren inhalazioa, kea arnastea, pozoidurak, arnas-egitea oztopatzen dituzten kaxa torazikoko traumatismoak, asfixia, itotzea eta deskarga elektrikoak, besteak beste, pazientea hipoxia egoera batera eraman dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joanes Illarregi

**Joanes Illarregi Marzol** (Leitza, Nafarroa Garaia, 1999) nafar bertsolaria da.

## Biografia 
Leitzako Bertso-eskolan hezia, gazte-gaztetatik hasi zen bertsotan eta Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa hirutan irabazi zuen. 2022an Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean sartu da, aro berrian finalean izango den lehen bertsolari nafarra da.

Magisteritza ikasi du EHUn. Anaia gazte Xabat ere bertsolaria da.

## Txapelketak 
*  Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (3): 2015, 2016 eta 2017
* Bardoak: Nafarroako taldekako bertso ekimena
** Txapelduna (2): 
*** 2016 (Leitzako "Atekaberts" taldearekin)
*** 2018 (Leitzako "Aldatzea komeni" taldearekin)
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Txapeldunordea (1): 2025
** Laugarren (3): 2019, 2021 eta 2023
** Finalerdiak (1): 2017
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Finalista (1): 2022
** Parte hartze (1): 2022

## Sariak
* Mariano Izeta sariketa: 2016 
* Berritxu saria (1): 2017
* Mikel Laboa saria: 2018 
* Osinalde saria: 2019 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Joanes Illarregi», *Bertsolaritzaren datu-basea*.
* «JOANES ETA XABAT ILLARREGI», *Gaur8*.
Hartutako kalte zerebral

**Hartutako kalte zerebrala** (**HKZ**), inolako kalte zerebralik gabe jaioa izanik, bizitzan zehar funtzionamendu kognitiboa, emozionala, jokabidekoa eta/edo fisikoa kaltetzen duten garuneko lesioak dira.

## Kausak 
Arrazoi nagusiak hauek dira:

* Buruko isuriak edo istripu zerebrobaskularak (IZB)
* Garuneko lesio traumatikoak
* Garuneko tumoreak
* Bestelako kausak: prozesu infekziosoak (meningitisa, entzefalitisa) edo jatorri desberdinetako garuneko anoxiak (miokardio infartua, gaixotasun metabolikoak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coptops vomicosa

***Coptops vomicosa*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Coptops* generokoa. Francis Polkinghorne Pascoe ikerlariak 1862an identifikatu zuen.

## Habitat 
Vietnamen eta Kanbodian bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coptops

***Coptops*** **Lamiinae** koleoptero *Chrysomeloidea* subfamilia da, *Cerambycidae* familiakoak. 

## Espezieak 
* *Coptops aedificator* (Fabricius, 1792) 
* *Coptops alboirrorata* Fuchs, 1966
* *Coptops albonotata* (Pic, 1917)
* *Coptops andamanica* Breuning, 1935
* *Coptops annamensis* Breuning, 1938
* *Coptops annobonae* Aurivillius, 1910
* *Coptops annulipes* Gahan, 1864
* *Coptops brunnea* Breuning, 1936
* *Coptops cameroni* Breuning, 1978
* *Coptops diversesparsa* (Pic, 1917)
* *Coptops huberi* Siess, 1970
* *Coptops humerosa* Fairmaire, 1871
* *Coptops hypocrita* Lameere, 1892
* *Coptops illicita* Pascoe, 1865
* *Coptops intermissa* Pascoe, 1883
* *Coptops leucostictica* White, 1858
* *Coptops lichenea* Pascoe, 1865
* *Coptops liturata* (Klug, 1833)
* *Coptops marmorea* Breuning, 1939
* *Coptops mourgliai* Villiers, 1974
* *Coptops nigropunctata* Fairmaire, 1871
* *Coptops ocellifera* Breuning, 1964
* *Coptops olivacea* Breuning, 1935
* *Coptops pacifica* Breuning, 1969
* *Coptops pardalis* (Pascoe, 1862)
* *Coptops pascoei* Gahan, 1894
* *Coptops purpureomixta* (Pic, 1926)
* *Coptops robustipes* (Pic, 1925)
* *Coptops rosacea* Breuning, 1980
* *Coptops rufa* Thomson, 1878
* *Coptops rugosicollis* Breuning, 1968
* *Coptops semiscalaris* (Pic, 1928)
* *Coptops similis* Breuning, 1935
* *Coptops szechuanica* Gressitt, 1951
* *Coptops tetrica* (Newman, 1842)
* *Coptops thibetana* Breuning, 1974
* *Coptops undulata* Pascoe, 1865
* *Coptops variegata* Breuning, 1938
* *Coptops vomicosa* (Pascoe, 1862)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coptops andamanica

***Coptops andamanica*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Coptops* generokoa. Stephan von Breuning ikerlariak 1935ean identifikatu zuen.

## Habitat 
Andaman uhartetan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coptops annobonae

***Coptops annobonae*** Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, *Coptops* generokoa. Aurivillius ikerlariak 1910ean identifikatu zuen.

## Habitat 
Annobongo uhartean, Ekuatore Ginean bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dante eta Virgilio infernuan

[thumb|250px|[Jean-Léon Gérômeren *Dante eta Virgilio infernuan* margolana.]]
***Dante eta Virgilio infernuan*** (), baita ***Dante eta Virgilio*** gisa ezatutua ere, William-Adolphe Bouguereau margolari frantsesak 1850ean egin zuen margolan ospetsua da. Olioaz egina, 281 × 225 zm. ditu. Gaur egun Parisko Orsay museoan erakusten da. Estilo aldetik akademizismoan kokatu daiteke.

## Gaia 
Margolariak Danteren *Jainkotiar Komedia*ren pasarte bat erabiltzen du, Virgilioren eta Danteren sarrera infernuko zortzigarren zirkuluan deskribatzen duena, alegia; han faltsifikatzaileak dauden. Poetek bi arima kondenatu ikusten dituzte: Capocchio, alkimista heretikoa, eta Gianni Schicchi; azken honek Capocchiori lepoan hozka egin zion. Schicchi XIII. mendean Florentzian bizi izan zen pertsonalitate historikoa izan zen, beste pertsonak ordezkatzeko zuen gaitasunagatik ospetsua, eta, horregatik, infernura bidalia. Bouguereauk Danteren idazkietan oinarritu zen ere bai beste lanak burutzeko, besteak beste, *Aingeruek Paradisura eramandako arima* margolana.

## Jean-Léon Gérôme 
Jean-Léon Gérôme izenburu bereko margolana egin zuen nahiz eta oso desberdina izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
DART (argipena)

**DART** siglak hainbat adiera du:

* **DART (espazioko misioa)** , NASAren misio bat, Double Asteroid Redirection Test esan nahi duena.
* **Dublin Area Rapid Transit**, DART, Irlandako Dublin hiriko garraiobide bat.
Estevanico

**Estevanico** ("Esteban Txikia"; **Estebanico** ortografia modernoan;  -1539), **Esteban de Dorantes** edo **Mustafa Azemmouri** (مصطفى الزموري) izenez ere ezaguna, Ipar Amerika esploratu zuen lehen afrikarra izan zen.

Estevanico esklabo gisa agertzen da lehen aldiz Marokon portugaldarren erregistroetan, eta 1521ean saldu zuten noble espainiar bati. 1527an Narváezen espainiar espedizioan sartu zen "La Florida", egungo Mexiko iparraldea eta Estatu Batuetako hegoaldea esploratzeko. "Amerikako lehen afrikar handia" izendatu dute. Herri-heroi bihurtu zen Espainiako folklorean eta Espainia Berriko kondairan, Mexikoko Golkoaren, eta gaur egungo Florida eta Texas denaren esplorazioak, hari buruzko kondaira ugari sortu zituen.   Mexiko Berriko, eta Estatu Batuetako hego-mendebaldea izango zenaren azken esplorazioan eta desagertzean, mitifikatu egin zen Santa Fe de Nuevo Méxicoko Cibolaren istorioen parte gisa.   Irudi historikoetan zein modernoetan esploratzaile,  gidari fisiko eta moral  eta konkistatzaile gisa agertzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander El Haddadi

**Ander El Haddadi Arrillaga** (; Donostia, Gipuzkoa, 1997ko ekainaren 16a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Marokoar jatorrikoa da, Aita bertokoa baitu. Aurrelari gisa aritzen da. Antiguoko eta Errealaren harrobietan hezia, Berio eta Sansen jokatu zuen. Harrezegero, talde ezberdinetan ibili da Lehen Federazioan eta Bigarren Federazioan.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa errealaren webgunean
DART (espazioko misioa)

**Double Asteroid Redirection Test** misioa (*asteroide bikoitzen berbideratze testa*), DART laburduraz ezaguna (*dart* ingelesez dardoa ere badelarik), NASAk 2021 eta 2022 urteen artean espazioko misio bat da. Bere helburua izan zen ikertzea ea gizakiak zuzendutako zunda batek asteroide bat desbideratu zezakeen.

Zundak programatu bezala jo zion Dimorfos asteroideari, eta aste batzuen buruan konprobatu zen orbita aldaketa bat gertatu zela, misioaren arrakasta baieztatuz.

## Misioaren zehaztapenak 
2021eko azaroan jaurti zuen NASAk DART zunda espaziora, eta bere helburura iritsi zen 2022ko irailaren 27an. Helburu hori zen Didimos eta Dimorfos asteroideek osatutako sistema bitarra, elkarren ondoan orbitatzen doazen espazioko objektu parea. Dimorfos asteroide txikia da bikote horretan, talka batez desbideratzeko aukera gehienak ematen zituena, baina sistema bitarra izanik, bien norabidea alda zitekeela zen zientzialarien pentsakera.
erdian|thumb|400x400px|DART zunda, Didimos eta Dimorfos, Lurreko beste egitura batzuen tamainarekin konparatuta.
Talka gertatu aurretik DART-etik modulo bat askatu zen, LiciaCube izenekoa. DART talkan suntsitu zen. LiciaCube ez zen suntsitu talkan, eta bi asteroideetatik gertu geratu zen; egun batzuen buruan neurketak egin eta desbideraketarik gertatu ote zen jakiteko helburuz.
erdian|thumb|400x400px|DARTen talkaren aurreikusitako grafikoa: plan hau zehatz bete zen 2022ko irailean.
DART 6 kilometro segunduko abiaduran hurbildu zen Dimorfosera, eta irudi ikusgarriak bidaliz azken unean.
erdian|thumb|400x400px|DARTek talka egin aurretik bidali zuen Dimorfosen azken irudia.

## Misioaren emaitza 
NASAk 2022ko urriaren 11n jakinarazi zuenez, Dimorfosen orbita aldatzea lortu zuen DARTen talkak. Lehenago, Dimorfosek 11 ordu eta 55 minutuko orbita bat zeukan Didimosen inguruan, baina talka gertatu ondoren 11 ordu eta 23 minutatara laburtu zen, bi minutuko errore aldearekin. NASAk espero zuen 73 segundu gaindi zezakeen orbita aldaketa arrakasta izango zela, baina hori hainbat bider gainditu zuen emaitzak.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Astaputz belzkor

**Astaputz belzkorra** (*Bovista nigrescens*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik, batez ere heltzen denean, gleba zuria izateari uzten dionean. Ez da ohikoa Euskal Herrian.

Sinonimoak: *Lycoperdon globosum*, *Bovista nigrescens*, *Lycoperdon bovista*, *Sackea nigrescens*, *Globaria nigrescens*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 3 eta 6 cm arteko diametrokoa. Globo itxura apur batekin. Hasieran ilegabea eta zuria da, ondoren soildu eta pitzatu egiten da, azkenik, kolore arre-purpura distiratsua hartzen du, oinarri ilunarekin eta paperaren itxurarekin zahartzean. Fase honetan, kanpoko geruza ireki egiten da, goiko aldetik zirrikitu bat zabaltzen zaio, masa beltzaxka eta hauts itxurakoa ikusten utziz.

**Haragia:** Gleba, hasieran, trinkoa eta zuria da, perretxikoa gaztea denean, ondoren kolore arre-purpura bat hartzen du esporak heltzen direnean, azkenik, masa ilunago bat geratzen da, espora-masak osatua.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Bovista plumbea* delakoarekin, hau txikiagoa da eta zahartzean berunaren kolorea hartzen du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, nahiko ohikoa larreetako belarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Ekuador, Argentina, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Kirgizistan, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Erkiaga

**Albert Victor Erkiaga** (Boise, 1935eko abuztuaren 21a - *ibidem*, 2022ko irailaren 10a) euskal emigranteen semea, euskaltzalea eta euskal dantzen bultzatzailea Ameriketako Estatu Batuetan izan zen. North American Basque Organizations erakundearen lehen lehendakaria izan zen, 1973an. Oinkari dantza taldearen eta Biotzetik abesbatzaren kide sortzailea izan zen. Jaialdi bost urtetan behin ospatzen den festa erraldoiaren bultzatzailea izan zen.

## Biografia 
Al Erquiaga 1935ean jaio zen Boisen. Aita Tomas Erquiaga ispastertarra, ama Anita Echevarria mallabiatarra ziren. Arreba Alice Erkiagakin batera euskal komunitateko parte hazi zen, Boisen eta Meridianen familia arrantxoan. Txikitandik ikasi zituen euskal dantza, kantu eta ohiturak. Adina heldutakoan, Erkiagak Juanita "Jay" Hormaechearen euskal dantza klaseetara joan zen. Geroago, 1960an, Euskal Herrira joan zen eta, ostean, berriro ere Boisen, Oinkari taldeko fundatzaileetako bat izan zen. 1973an, NABOren sorreran parte hartu eta federazioko lehenengo lehendakari hautatu zuten. 1986an, Biotzetik koralaren sortzaileetako bat izan zen. 1987an lehenengo Jaialdiren txanda heldu zen, 1990etik Diaspora osoan eta Estatu Batuetan barrena bost urtero euskal festa handi eta euskal kulturaren festagune eta erakuslehio nagusi izaten amaitu duen hitzordua. 87 urtez hil egin zen.

Center for Basque Studiesko kide zen Al Erkiaga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Al Erkiagaren heriotzaren berri Euskalkultura webgunean.
Ruth Murray-Clay

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Ruth_Murray-Clay.jpg/220px-Ruth_Murray-Clay.jpg|thumb|260px|Ruth Murray-Clayk 2015eko ExSoCal bilera aurkeztu zuen Caltech-en.
**Ruth Murray-Clay** (AEB, XX. mendea) estatubatuar irakaslea da Kaliforniako Unibertsitatean (Santa Cruz), eta astronomian planeta-sistemen prestakuntza aztertzen ari da.

## Biografia 
### Ikasketak eta lana 
2001ean, *magna cum laude* graduatu zen Harvardeko Unibertsitatean; orduan, Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn-era aldatu zen, eta bertan masterra lortu zuen 2004an eta doktoretza 2008an, Eugene Chiang-en zuzendaritzapean.  Harvard Unibertsitateko Teoria eta Konputaziorako Institutuan doktoratu ondoko bekaduna izan zen 2010era arte, Harvardeko Unibertsitatean hizlari bihurtu zen arte. 2014ko irailean, Santa Barbarako Kaliforniako Unibertsitatera joan zen, eta han Fisikako irakasle laguntzailea izan zen.

## Sariak 
* 2008an, Mary Elizabeth Uhl saria jaso zuen Murray-Clayk, Kaliforniako Unibertsitatean (Berkeley) zegoela egindako disertazio-lanagatik. 2012an, Zientzien Akademia Nazionaleko Kavli bekadun bihurtu zen. Estatu Batuetako Elkarte Astronomikoaren Astronomiako Helen B. Warner saria jaso zuen 2015ean.

## Bizitza publikoa 
Murray-Clay 2015. urtean izan zen ezaguna, Buzzfeed-ek Geoffrey Marcy astronomoak emakumeei egiten zien sexu-jazarpenari eta unibertsitatearen ustezko gelditasunari buruz argitaratu ondoren. Azkenean, Marcyren dimisioa eragin zuen. Murray-Clay, Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean ikasle izandakoa, jazarpena geldiarazteko eta unibertsitatearen ekintzarik eza geldiarazteko saiakerak deskribatzeko eskaini zen. Astronomiaren esparruan sexu-jazarpenari arreta jartzen laguntzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Mountain Men

***The Mountain Men*** (euskaraz *Menditarrak*), 1980ko Richard Lang estatubatuarrak zuzendutako abenturazko western film bat da. Charlton Heston eta Brian Keith aktoreek antzeztu zuten. Charlton Hestonen semea den Fraser Clarke Hestonek gidoia idatzi zuen.

## Argumentua 
1838, Mendebalde Urruna, Bill Tyler (Charlton Heston) eta Henry Frapp (Brian Keith) bizi osoan mendietan bizimodu gogorra eramaten ohituak dauden bi ehiztari beterano dira, maiz amerindiarren erasoei aurre egitera derrigortuak. Halere, orain arte inoiz ez diote Oinbeltz herriko buruzagia den Arrano Astun bezain gizaseme mendekuzale eta zitalari aurre egin beharrik izan, bi ehiztariek bere senar bortitzarengandik ihesi doan Ilargi Korrikalari (Victoria Racimo) emakume oinbeltzari laguntza emateak Arrano Astun haiekin haserretzea eragin baitu. 

## Aktoreak 
* Charlton Heston: Bill Tyler 
* Brian Keith: Henry Frapp 
* Victoria Racimo: Ilargi Korrikalari
* Stephen Macht: Arrano Astun
* John Glover: Nathan Wyeth
* Seymour Cassel: La Bont
* David Ackroyd: Otso Botika
* Cal Bellini: Cross Otter
* William Lucking: Jim Walter (edota Bill Lucking)
* Ken Ruta: Fontenelle
* Victor Jory: Burdin Sabel
* Danny Zapien: Oinbeltz buruzagia
* Tim Haldeman: Whiskey saltzailea
* Buckley Norris: Ehiztaria
* Daniel Knapp: Ehiztaria
* Michael Greene: Ehiztaria
* Stewart East: Ehiztaria
* Terry Leonard: Bele Kementsu
* Steven Chambers: Oinbeltz kementsua (edota Steve D. Chambers)
* Bennie Dobbins: Oinbeltz kementsua
* Suzanna Trujillo: Burdin Sabelen emaztea
* Melissa Sylvia: Frappen emaztea
* [James Ecoffey: Txakur Eguzkipean

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Crow herria

**Crow herria**, **crowak**, **Apsáalooke** edo **Absaroka**, Ipar Amerikako amerindiar herri bat da, nagusiki gaur egungo AEBetako Montana estatuan bizi dena. 

Siouar hizkuntz familiakoa den crow hizkuntzaz mintzatzen dira. Gaur egun 12.000 kide inguru dira, horietatik 2007an crow hizkuntzaz mintzazeko 3.000 kide gai ziren.