Roberta Cowell

**Roberta Elizabeth Marshall Cowell** (Croydon, Erresuma Batua,1918ko apirilaren 8a – 2011ko urriaren 11) britainiar ingeniaria, auto-pilotu eta Bigarren Mundu Gerrako borrokarako hegazkin-pilotua izan zen. Britainia Handiko lehen emakume transa izan zen, sexua berriz esleitzeko ebakuntza egin zuena.

## Biografia 
Roberta Cowell gizonezko jaio zen, Robert Marshall Cowell izenaz. Gurasoak Dorothy Elizabeth Miller (1886 – 1962) eta Britainiar Inperioko Ordenako Sir Ernest Marshall Cowell dibisioko jenerala (1886 – 1971) izan ziren. Hiru ume izan zituzten.

Roberta Cowell —artean gizonezko zela— Whitgift Schoolera joan zen, Croydoneko haurrentzako eskola publiko batera. Eskolako Motor Klubeko kide sutsua izan zen han, John Cunninghamekin batera. Azken hori geroago, proba-pilotu famatua eta RAFeko gau-borrokako pilotu abila izan zen. Eskola amaitzear zuenean, Belgika, Alemania eta Austria bisitatu zituen eskolako lagun batekin. Une horretan, argazkia eta zinema zituen denbora-pasa eta Alemanian atxilotu egin zuten, ariketak egiten ari zen nazi-talde bat filmatzeagatik. Askatzea lortu zuen filma suntsitzea onartu zuenean, baina suntsitutako metrajearen ordez erabili gabeko film-materiala erabili ahal izan zuen, jatorrizko edukia gordeta.

Cowellek 16 urte zituela utzi zuen eskola, General Aircraft Limited-ekin bat egiteko, ingeniari aeronautikoko ikastun gisa, baina laster utzi zuen, Royal Air Force-rekin bat egiteko, 1936ko abuztuaren 4an bitarteko pilotu ofizial bihurtu zela; Cowell pilotu gisa trebatzen hasi zen, baina baja eman zioten, zorabiatu egiten zen eta.

1936an, Cowell ingeniaritza ikasten hasi zen Londreseko University Collegen. Urte berean automobilismoan lehiatzen hasi zen, eta Riley bateko Land's End Speed Trial txapelketan bere postua irabazi zuen. Hasieran, esperientzia hartu zuen kirolean, eta Brooklands lasterketa-zirkuituan ibilgailuak mantentzen ziren eremuan sartu zen. Mekanikari jantzita, nahi zuen gidari edo mekanikari orori laguntza eskaini zion. 1939an, hiru ibilgailu zituen eta 1939ko Anberesko *Sari Nagusian* lehiatu zen. eta motor-lasterketetan interesa zuena. Cowellek Islandian lan egin zuen,  1942ko urtarrilaren 24an armadatik RAF-era pasatu baino lehen, ofizial pilotua mailarekin (aldi baterako). Gerraren aurretik pilotu pribatu izateko lizentzia zuen, eta RAFen hegaldi-entrenamendua osatu zuen Anstyn.

Cowellek bira bat egin zuen lehen lerroko Spitfire eskuadroi batekin, eta gero, labur-labur, irakasle jardun zuen. 1944ko ekainerako, RAFeko 4. eskuadroiarekin egiten zuen hegan aireko-azterketa egiten zuen eskuadroia. Gerran zehar, eskuadroiak hegazkin-mota asko erabili zituen, 1944ko erdialdean Spitfire PR. XI hegazkinean hegan egiten zuen, Supermarine Spitfireren kameraz hornitutako bertsio desarmatuan.

1944ko urrian,  Anberesen kanpoaldean, Deurnen (Belgika) kokalekua zuen 4. eskuadroiak eta haren Spitfireak Hawker Typhoon FR IB-ren esleipenarekin osatu ziren, Hawker Typhoon ehiztari bonbardariaren argazki-azterketaren bertsioarekin. 1944ko azaroaren 18an, Cowell Typhoons pare bateko bat gidatzen ari zen, Bocholtetik (Alemania) gertu zegoen maila txikiko irteera batean. Kesseletik hego-ekialdera, Cowellek lehorreko helburuen aurka jardun zuen, baina hegazkinaren motorra matxuratuta geratu zitzaion eta aireko etsaien kontrako su alemanak hegala zulatu zion. Cowell baxuegi hegan egiten zegoen erreskatatzeko, eta, kabinako errezela kendu, eta bere Typhoon-a prestatu zuen, lurreratze gogor arrakastatsu baterako. Irratiz lagunarekin harremanetan jarri ahal izan zuen, eta alemanen tropak harrapatu baino lehen onik zegoela baieztatu zuen. Hala ere, saiakerek porrot egin zuten, eta Alemaniaren barrualdera eraman zuten. Zenbait aste bakarkako konfinamenduan eman zituen harrapatutako aireko tripulazio aliatuentzako galdera-zentro batean, *Stalag Luft* I gerrako presoen eremura eraman aurretik.

Cowell bost bat hilabetez egon zen preso, eta bere kabuz ,auto ingeniaritza-eskolak eman zizkien espetxeko kideei. Bere biografian, eremuko preso aliatu batzuek zuten egoera sexuala deskribatu zuen, eta deserosotasuna, berak ere horretan parte hartu nahi zuela pentsatzen zuten presoen proposamenak jasotzean. Landa antzerki-produkzio batean emakume-rola eskaini zioten, baina baztertu egin zuen, beste presoen begiekin homosexuala emango zuela uste baitzuen.

1945eko apirilean, Armada Gorria hurbiltzen ari zenean, alemaniarren hasierako asmoa eremua hustea zen, baina presoek alde egiteari uko egin zioten. Estatu Batuetako goi-mailako ofizialaren eta Komandantearen arteko negoziazioen ondoren, *Stalag Luft I* zaintzen zuten alemanek utzi egin zuten kanpamendua, eta mendebalderantz joan ziren, presoak atzean utzita. 1945eko apirilaren 30eko gauean iritsi zen Armada Gorria babesik gabeko eta defentsarik gabeko kanpamentura. Commonwealtheko langileak Erresuma Batura itzuli ziren bi aste geroago, maiatzaren 12tik 14ra, Ameriketako Estatu Batuetako armadarenhegazkinetan.

## Gerraosteko bizitza 
Desmobilizazioaren ondoren, Cowellek zenbait merkataritza-enpresatan parte hartu zuen, harik eta 1946an Europa osoko ekitaldietan motor-lasterketak egiteko eta lehiatzeko talde bat sortu zuen arte, Brighton Speed Trials eta *Grand Prix* barne, Ro-Les-Essartsen.

Bere autobiografiak, ordea, larritasun handiko une gisa deskribatzen du. *Mine Own Executioner* filma ikustean ere oroitzapen traumatikoa izan zuen. Film horretan, Spitfire bat hegan zihoala, heroia lurrerarazi zuten, etsaien kontrako suak jota.

1948an, Cowell emaztearengandik banandu zen, eta, deprimituta zegoela-eta, garaiko psikiatra freudiar ezagun baten bila ibili zen, baina ez zen gustura gelditu eman zion laguntzaz. Bigarren psikiatra freudiar batekin egindako saioek —bere biografian, bere lanbidearen ikuspegi ortodoxoa ez zuen gizon eskoziar bat baino ez zuen deskribatzen— agerian utzi zuten, pixkanaka, bere hitzetan, bere burua inkontzienteki nagusiki femeninoa zela, eta «Nire izaeraren alde femeninoa, nire bizitza osoan ezagutu eta gogor zapaldu nuena, uste baino funtsezkoagoa eta errotuagoa zela.»   Biek adiskidetasun estua izan zuten. Ondoren, Dillonek izterrondoko orkiektomia egin zion Cowelli. Sekretuan gorde behar zen, prozedura legez kanpokoa baitzen orduan Erresuma Batuan, "kaos" lege deiturikoen pean, eta zirujauek ez baitzuten onartuko modu irekian egitea. 1951ko maiatzaren 15ean baginoplastia bat egin zuen. Ebakuntza Sir Harold Gillies-ek egin zuen, kirurgia plastikoaren aitatzat jotzen denak, eta Ralph Millard zirujau estatubatuarrak lagundu zion. Gilliesek faloplastia ebakuntza egin zion Michael Dilloni, baina baginoplastia prozedura guztiz berria zen orduan, eta Gilliesek esperimentalki gorpu batean baino ez zuen egina.* Cowelen jaiotza-ziurtagiriaren izena urte horretako maiatzaren 17an aldatu zen.

## Ondorengo bizitza 
1954rako, bi enpresa komertzialek, lasterketetako ibilgailuen ingeniaritza-enpresa (Leacroft of Egham) eta arropa-enpresa ez zeuden martxan, eta, legezko genero-aldaketaren ondorioz, ezin izan zuen *Sari Nagusiko* lasterketekin jarraitu. Hala ere, 1954ko martxoan, agerian geratu zen izandako genero-aldaketa, eta horrek interes publikoa sortu zuen mundu osoan. Erresuma Batuan, haren historia *Picture Post* aldizkarian argitaratu zen, eta Cowellek ia 8.000 £ ordainsaria jaso zituen. Lasterrera Cowellen biografia argitaratu zen, eta 1.500 libera gehiago irabazi zituen.

Estatu Batuetan, 1952an Christine Jorgenseni buruzko albisteek eragindako sentsazio orokorrak Estatu Batuetako jendeari sexu-aldaketaren berri eman zion, eta prentsak etengabe argitaratu zituen beste pertsona batzuei buruzko istorioak, gehienak gizonetik emakumera igaro ziren emakume trans haiei buruzkoak. Txosten horiek sexu-joerari eta genero-identitateari lotuta ez zeuden kontzeptuak bateratu egiten zituzten, eta, beraz, transexualitatea hertsiki lotzen zen publikoaren buruan gizonezkoen homosexualitatearekin —garai hartan, oso tabua zen— eta gizonen arteko emakumekeriarekin. Ondorioz, Cowellen historia nahasgarria zirudien, ustearen kontrakoa zen eta. Garai hartan, senar-emazteak, seme-alaben hazkuntza, gerra-garaiko borroka-zerbitzua eta automobilismoarekin zuten lotura maskulinotasun heterosexualaren markatzaile indartsutzat hartzen ziren; bizitzako alderdi horiek prentsako artikulu ugariren xede izan ziren.

Automobilismoan aktibo jarraitu zuen, eta publizitate pixka bat erakarri zuen 1957ko Shelsley Walsh Speed Hill Climb saria irabazteko. 1958ko azaroan, Havilland Mosquitoko RAFa (*TK-655* zenbakia, *G-AOSS* erregistro zibila) erosi zuen. Hegoaldeko Atlantikoan hegaldi errekorra egiteko erabili nahi zuen hegazkina.

Diru arazoekin jarraitu zuen, zaila egiten baitzitzaion lana lortzea. Hurrengo urteetan, neurri handi batean publikoaren arreta galdu zuen. Hala ere, 1970eko hamarkadako autoen mundu britainiarrean figura aktiboa zen. Hegan jarraitu zuen, eta ordurako 1.600 ordu baino gehiago erregistratuak zituen pilotu gisa.

*Sunday Times* egunkariko Michael Bateman kazetariarekin elkarrizketa labur bat izan zuen 1972ko martxoan, bigarren biografia batean lanean ari zela (argitaratu gabea). Era berean, XY kromosomak zituzten pertsonei buruz ere hitz egin zuen, gizonezkotik emakumezkora aldaketa eginda, honela esanez: «Sarritan, jarraitu didaten pertsonak gizonezkoen kromosomak dituztenak izan dira, XY. Beraz, pertsona normalak izan dira, operazioaren bidez munstro bihurtu direnak".» 1990eko hamarkadan, Hamptoneko (Londres) ostatu babestu batera joan zen Cowell, nahiz eta ibilgailu handiak eta indartsuak izaten eta gidatzen jarraitu zuen. 2011ko urriaren 11n hil zen. Hiletara sei lagun baino ez ziren joan eta —bere jarraibideei jarraituz—ez zen jendaurrera atera; haren heriotza ez zen jendaurrean ezagutu bi urte pasatu arte, 2013ko urrian *The Independent* egunkarian haren profila argitaratu zenean. *The New York Times-*ek Cowell-en obituarioa argitaratu zuen 2020ko ekainaren 5ean.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cowell, Roberta Elizabeth (1954). ''Roberta Cowell's Story*. Heinemann.  2010ko abenduaren 11n artxibatua. 2012ko abenduaren 11n kontsultatua.
* Bouzanquet, Jean Francois (2009). *Fast Ladies: Female Racing Drivers 1888 to 1970*. Veloce Publishing Ltd..
* Kennedy, Pagan (2008). *The First Man–Made Man*. Bloomsbury. .
* Franks, Norman (2000). *Royal Air Force Fighter Command Losses of the Second World War*. 3 Operational Losses: Aircraft and Crews 1944-1945. Midland Publishing. .
* de la Chapelle A (1972). «Analytic review: nature and origin of males with XX sex chromosomes». *Am J Hum Genet* **24** (1): 71-105. PMC 1762158. PMID 4622299.
* Meyerowitz, Joanne (2002). *How Sex Changed: A History of Transsexuality in the United States*. Cambridge. Harvard University Press. .
* Thirsk, Ian (2006). *De Havilland Mosquito:An Illustrated History*. MBI Publishing Company. .
* Yoxall, John (30 de mayo de 1946). «No. 4 Squadron RAF». *Flight'' **LVII** (2148).  . 2016ko martxoaren 6an artxibatua. 2011ko abuztuaren 6an kontsultatua.

## Kanpo estekak 
* Cowellek 1957an auto-lasterketetan izandako arrakastari buruzko albistegia (Pathé News)