open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ivryko gudua

thumb|250px|Gudua gogorarazteko altxatutako piramidea, Épiedsen.
**Ivryko gudua** 1590eko martxoaren 14 eman zen, Frantziako Erlijio Gerretan.
Henrike III.a Nafarroakoa, ondoren Henrike IV.a izango zena, eta higanotek garaipena lortu zuten Liga Katolikoaren eta espainiarren gainean, azken armada hau Mayeneren Dukearen agindupean. Henrikeren indarrak garaile atera ziren eta, horri esker, Parisko setioarekin aurrera jarraitu zuten.

## Gertaeren tokia 
Gudua Épiedseko lautadan izan zen, Ivry-la-Bataille, garai hartan Ivry, Normandian. Ivry-la-Bataille Eure ibaiaren gainean dago, Paristik 48 kilometrotara, Île-de-France eta Beucé lurraldeen mugan.

## Egoera 
Mayenneko dukea, Liga Katolikoak Erresumako teniente jeneral izendatu zuen eta Parisko goarnizioko agintea bere eskuetan jarri zuen. Hiriburua Henrike IV.ak setiatu zuen ia urte batez. Inguruko hiri guztiak eta Paris hornitzen zuten probintzia guztiek (Brie, Beauce, Valois, Xanpaina eta Normandia) Henri IV. aren esku zeuden. Paris gosearen mehatxupean zegoen. Orduan, Mayenne Parisko ingurua Henri IV.aren setiotik askatzen saiatu zen. Normandiarako sarbidea blokeatzeko, azken honek Evreux hiria setiatzen saiatu zen. Mayennek erreskatatzera joan zen Ligaren eskuetan ere. Ligako tropen hurbilketa jakiteaz, Henrik setioa altxatu zuen eta handik gertu erretiratzea erabaki zuen, bere indarrak Saint-André lautadan zabalduz. Mayenne hedapena amaitu baino lehenago iritsi zen ingurura baina beranduegi zen bataila hasteko. Gatazka hurrengo egunera arte atzeratu zen.

## Guda 
Bi armaden arteko talka odoltsua izan zen erabat. Zenbait momentutan erregea hilda zegoela zabaldu zen eta guztiz; ez zen horrela gertatu zen Charles de Ramburesi esker. Orduan bere tropen aurrean agertu behar izan zuen Henrike IV.ak berriro ere Ligaren aurka borrokatzeko. Katolikoen porrota erabatekoa izan zen ondoren: Egmont hil zen, infanteria guztia galdu zuten, Mayenne, Nemours eta d'Aumale ihes egin zuten, baxak ikaragarriak izan ziren...

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Henrike III.a Nafarroakoa
* Parisko Liga Santua
* Frantziako Erlijio Gerrak

## Kanpo estekak 
* :Ivryko guduaren pasadizoa.
* :Gudaren inguruko informazioa.
Huaquiko gudua

**Huaquiko gudua** Argentinako Independentzia Gerrako liskar armatua izan zen. 1811ko ekainaren 20an gertatu zen, Peruko Errege Armadaren eta Rio de la Platako Probintzia Batuetakoaren artean. Antonio González Balcarce eta Juan José Castelli ziren platatar independendisten buruzagi nagusiak, eta José Manuel de Goyeneche espainiar erregezaleena. Peruko Errege Armadak garrantzi handiko garaipena erdietsi zuen.

## Historia 
1810eko Maiatzeko Iraultzaren ostean, Juan José Castellik Peru Garaiko espedizio laguntzailea antolatu zuen. 1810eko ekainean abiatu zen Buenos Airestik, iraultza independentista iparralderantz zabaltzeko xedearekin.

Buenos Airesko gertaeren berri izan zuelarik, Peruko erregeorde José Fernando de Abascalek armada bat eratzeko agindu zion José Manuel de Goyenecheri, Peru Garaia iraultzaileengandik babesteko.  

1811ko ekainaren 20an, Peruko Erregeorderriaren mugan egin zuten topo bi armadek, Titikaka aintziraren hego-ekialdeko bazterrean. Gudua hasi orduko izua hedatu zen soldadu iraultzaileen artean, eta iheska erretiratu ziren. Espedizio laguntzailearen porrotaren ondorioz, Rio de la Plata eta Peru Garaia betiko bereizirik geratu ziren. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goodwill Zwelithini

**Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu** (Nongoma, 1948ko uztailaren 14a - Durban, 2021eko martxoaren 12a) zuluen erregea izan zen lidergo tradizionalari buruzko Hegoafrikako legearen arabera. 1968an bere aita Cyprian Bhekuzulu erregea hil ondoren bihurtu zen errege. 1971ko abenduaren 3an koroatu zuten 20.000 laguneko zeremonia batean. Hegoafrikako Konstituzioaren arabera, erregearen papera zeremoniala da batez ere. Goodwill sei aldiz ezkondu zen eta 28 seme-alaba izan zituen.
Édouard-Henri Avril

**Édouard Henri Avril**, **Paul Avril** izengoitiaz ezagunagoa, (Argel, 1849ko maiatzaren 21 – Le Raincy, 1928ko uztailaren 28a) margolari komertzial frantziarra izan zen. Liburu askotarako marrazkiak egin zituen, bereziki literatura erotikoaren lanetan. Lan horiek izengoitiaz sinatzen zituen.

## Biografia 
François-Joseph Avril gendarmeriako koronelaren semea (1795-1857), Ohorezko Legioko ofiziala, Édouard-Henri Avril bera ere ofizial izan zen. 51. infanteriako erregimentuko subtenientea, 1870eko Frantzia-Prusia Gerran borrokatu zuen eta, horren amaieran, Ohorezko Legioa eman zioten, 1871ko maiatzaren 31n. 21 urte zituela erretiratu egin zen zenbait lesioengatik, 1872ko urtarrilaren 23an. Erretreta gaztea hartuta, bokazio berri baten bila, Parisko hainbat arte saloietak ibili zen. 1874tik 1878ra arte, Parisko Arte Ederren Eskolan ikasi zuen. Geroago, Théophile Gautieren "Fortunio" ipuina ilustratzeko enkargua jaso zuen. Lan hura "Paul Avril" ezizenarekin sinatu zuen. Ospea lortu zuen eta kontratu berriak jaso zituen, batez ere literatura "galante" deituriko egile garrantzitsuen liburuak ilustratzeko. Liburu hauek edizio txikietan saldu ohi ziren, harpidetzaren bitartez. Bere ilustrazio ezagunenak Friedrich Karl Forbergen Erotologia Klasikoaren Eskulibururako (De Figuris Veneris) libururako egin zituenak izan ziren. 1928an hil zen, 79 urte zituela, Parisko Raincy auzoan.

## Obra 
Paul Avril liburu askoren ilustratzailea izan zen:
* Gustave Flauberten *Salammbô*
* Vivant Denonen *Point de lendemain* (1889)
* John Clelanden *Fanny Hill*
* Jean-Baptiste Louvet de Couvrayren *Les aventures du Chevalier de Faublas*
* Mario Ucharden (1824-1893) *Mon oncle Barbassou* (1884)
* Jules Micheleten *La Femme*
* Hector Franceren *Musque, hashish et sang*
* Octave Uzanneren (1888) *Le Miroir du monde*
* Pietro Bacci Aretinoren (1892) *Sonetti lussuriosi*
* Gautieren (1893) *Le Roi Candaule*
* Alfred de Musseten *Gamiani*

## Iruditegia 

Image:Paul Avril - Les Sonnetts Luxurieux (1892) de Pietro Aretino, 8.jpg|Pietro Aretinoren *Sonetti lussuriosi* (1892).
Image:Anal_Intercourse_Artwork.jpg| *Sonetti lussuriosi* (II).
Image:Édouard-Henri Avril (24).jpg| Saforen bizitzari buruzko irudia.
Image:Édouard-Henri Avril (21).jpg| Friedrich Karl Forbergren *Manuel* libururako irudia (I).
Image:Édouard-Henri Avril (30).jpg| Forberg (II).
Image:Édouard-Henri Avril (26).jpg| Forberg (III).
Image:Édouard-Henri Avril (29).jpg| Forberg (IV).
Image:Paul_Avril,_signed_'Phall'_-_Post-Communion.jpg|*Jaunartze ondoren*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Edouard-Henri Avrilen bibliografia.
* Galeria.
José de La Mar y Cortázar

**José Domingo de La Mar y Cortázar** (Cuenca, Quitoko lehendakaritza , 1776ko maiatzaren 12a - Cartago, Costa Rica &ndash; 1830eko urriaren 11 ), Quitoko gobernuaren lurraldean jaio zen militar eta politikari perutarra izan zen. Bi aldiz izan zen Peruko presidente: lehenik, 1822tik 1823ra, Gobernu Batzorde bateko buru gisa; eta, ondoren, 1827tik 1829ra, Konstituzioko presidente gisa. Bi aldietan, Peruko Errepublikako Kongresuak aukeratu zuen. Historialari eta tratatugile gehienek Peruko Errepublikako lehen presidente konstituzionaltzat hartzen dute. Gobernu Kontseiluko buru ere izan zen denbora laburrez, Bolivarren diktaduran (1826).

## Hasierako urteak 
Cuencan jaio zen, Quitoko Presidentetzan, gaur egungo Ekuadorren, 1776ko maiatzaren 12an. Bere gurasoak Marcos La Mar Migura bizkaitarra, Guayaquil eta Cuencako Errege Kutxen administratzailea, eta Josefa Paula Cortazar y Lavayen guayalquildarra izan ziren. Amaren anaiak, José Ignacio Cortazar y Lavayen eta Francisco Cortázar y Lavayen, Cuencako gotzaina eta Jaén de Bracamorosko gobernadorea, izan ziren, hurrenez hurren. Bere lehen urteak Guayaquilen igaro zituen, 1803tik Peruko erregeordetzara itzuli zen portua, harreman komertzial indartsuak zituen berarekin, eta, beraz, La Mar beti perutartzat hartu zuen bere burua, inoiz ez quitotarra edo grankolonbiartzat, are gutxiago ekuadortartzat, Ekuador hil zen urte berean jaio baitzen. Edonola ere, bere jaiotzaren zirkunstantziak, Peruko bere etsaiei, zenbait alditan atzerritar bezala gaitzesteko balio izan zien.

Bi urte zituela, Espainiara bidali zuten, Francisco Cortázar y Lavayen osabarekin batera, eta Madrilgo Nobleen Ikastetxean ikasi zuen. Espainian, haurtzaroa eta gaztaroa igaro zituen.

## Kanpo estekak
Air India

**Air India** (NAZE: **AI**, NAGE: **AIC**, eta Callsign: **AIR INDIA**) Indiako airelinea internazionala da. 1932an sortua, egoitza nagusia Indira Gandhi Nazioarteko Aireportuan dauka. Herrialdeko nazioarteko airelinearik handiena da.

## Kanpo estekak
Avianca

**Avianca** (NAZE: **AV**, NAGE: **AVA**, eta Callsign: **AVIANCA**; **Aerovias del Continente Americano S.A.**ren akronimoa) Kolonbiako airelinea internazionala da. 1919an sortua, egoitza nagusia El Dorado Nazioarteko Aireportuan dauka. Herrialdeko nazioarteko airelinearik handiena eta kontinenteko bigarrena (LATAM nagusia da) da.

## Kanpo estekak
EgyptAir

**EgyptAir** (NAZE: **MS**, NAGE: **MSR**, eta Callsign: **EGYPTAIR**; ) Egiptoko airelinea internazionala da. 1932an sortua, egoitza nagusia Kairoko nazioarteko aireportuan dauka. Afrikako bigarren airelinearik handiena da (Ethiopian Airlinesen ondoren)

## Atalak 
* EgyptAir Airlines
* EgyptAir Maintence & Engineer
* EgyptAir Ground Services
* EgyptAir Cargo
* EgyptAir Inflight Services
* EgyptAir Tourism & Duty Free Shops
* EgyptAir Medical Services
* EgyptAir Supplementary Industries Company
* EgyptAir Express

## Flota 
2018ko urtarrilean honako hegazkinak zituen:

* 4 Airbus A320
* 4 Airbus A321
* 10 Airbus A330
* 29 Boeing 737
* 2 Boeing 777-200ER
* 6 Boeing 777-300ER

## Kanpo estekak
Ethiopian Airlines

**Ethiopian Airlines** (NAZE: **ET**, NAGE: **ETH**, eta Callsign: **ETHIOPIAN**; ), lehen *Ethiopian Air Lines* (EAL) eta normalean **Ethiopian** () soilik deitua, Etiopiako airelinea internazionala da. 1945ean sortua, egoitza nagusia Bole nazioarteko aireportuan dauka. Afrikako airelinearik handiena da.

## Kanpo estekak
LOT Polish Airlines

**LOT Polish Airlines** (NAZE: **LO**, NAGE: **LOT**, eta Callsign: **POLLOT**; ofizialki **Polskie Linie Lotnicze LOT S.A.** deitua) Poloniako airelinea internazionala da. 1928an sortua, egoitza nagusia Varsovia Chopin aireportuan dauka. Herrialdeko nazioarteko airelinearik handiena eta munduko antzinetariko bat da.

## Kanpo estekak
Continental Airlines

**Continental Airlines** (NAZE: **CO**, NAGE: **COA**, eta Callsign: **CONTINENTAL**) estatubatuar airelinea internazionala izan zen. 1934an sortua, egoitza nagusia George Bush Kontinentearteko Aireportuan zeukan. 2010ean UAL Corporationek, United Airlinesen jabea, konpainia erosi eta, hurrengo urtean, FAAk enpresa bien fusioa onartu zuen.

## Kanpo estekak
Virginia Bourbon del Monte

'''*Donna* Virginia Bourbon del Monte dei principi di San Faustino''' (Erroma, 1899ko maiatzaren 24a - Pisa, 1945eko azaroaren 30a) Edoardo Agnelliren emaztea eta Gianni Agnelliren ama zen.

Carlo Bourbon del Monte, San Faustino printzea (1867–1917), Toskana-Umbriako antzinako familia baten ondorengoaren alaba zen. Bere ama Jane Allen Campbell estatubatuarra zen (1865–1938).

## Biografia 
Virginia 1919ko ekainaren 5ean ezkondu zen Edoardo Agnellirekin, Giovanni Agnelli senatariaren eta Fiat-eko sortzailearen semearekin. Alargun geratu zen 1935eko uztailaren 14an, Edoardo Genovako ur-hegazkin istripu batean hil baitzen.

Senarra hil eta hilabete batzuetara, Virginiak harreman estua izan zuen Curzio Malaparte kazetari eta idazlearekin. Haien ezkontza ekitaldia —hasiera batean 1936ko urrian aurreikusita zegoen— ez zen gertatu Giovanni Agnelli senatariaren, Virginiaren aitaginarrebaren, oposizio gogorra zela eta. Gainera, Curzio ez zen estimatua egin Benito Mussoliniren erregimeneko agintari gorenen artean. Ondorioz, kazetari lotsagarria Alderdi Nazional Faxistatik (PNF) kanporatua izan zen eta 1933an denbora jakin batez Lipariko uhartean erbesteratu behar izan zuten. Bitartean, Virginiak enfrentamendu gogorra jasan behar izan zuen aitaginarrebarekin, zazpi seme-alaben gaineko guraso-ahala modu guztietara erreklamatzen saiatu zena, bi maitaleak ezkontzear zeudela jakin ondoren.

Gai hori eztabaidatzerakoan, Torinoko Auzitegiak amaren aurkako epaia eman zuen. Liskarrak hainbat lege ekintzekin jarraitu zuen, Virginiak Erromara aldatzea erabaki zuen arte. Erromako agintari judizialek mesede egiteko aukera gehiago zituenez, bere aitaginarrebak 1937ko amaieran konpromiso-akordio bat negoziatzeko baimena eman zuen. Bere alderdirik garrantzitsuena Virginiari seme-alaben zaintza ematea izan zen: akordio hau, zehazki, euren seme-alabek mantentzen zutena zen.

Virginia Erroman atxilotu zuten 1943ko irailaren 8an, AEBetako herritar baten alaba zen, garai hartan Alemaniaren aurkako gerran zegoen herrialdea, eta Caelian Hilleko txaleta batean konfinatuta, handik ihes egin ahal izan zuen.

Pertsona aske gisa Erromara itzuli ondoren, Virginiak antolatu zuen —Eugen Dollmann koronelarekin lankidetzan— Pio XII.a Aita Santuaren eta Karl Wolff jeneralaren arteko topaketa Vatikano Hirian. Azken hori Italia iparraldeko gobernadore militarra eta SS eta poliziako komandante nagusia zen. Bileraren helburua alemaniarren Erromatik erretiratzean odola isurtzea saihestea zen.. Arrakasta izan zuen eta Giuliano Vassalli espetxetik atera zen. SSk atxilotuta zuen jurista eta Erresistentziako kidea Alemaniako enbaxadako egoitzan, Via Tasso 145 zenbakian.

Virginia Pisako auto istripu batean hil zen 1945eko azaroaren 30eko arratsaldean, bidaiatzen zuen autoa - Erromatik Forte dei Marmi-ra zihoala - AEBetako Armadako kamioi astun batek aurrez aurre jo ondoren. Istripu hilgarria San Auroreko pinudiaren ondoan gertatu zen Via Aurelia parean. Berehala hil zen.

## Virginia Bourbon del Monteren zuhaitz genealogikoaren laburpena 
## Kanpo estekak
Bayard-Condict eraikina

**Bayard-Condict eraikina** Manhattango NoHo auzoan dagoen eraikin bat da. Bleecker Streeteko 65. zenbakian dago, Broadway eta Lafayette Street artean, Crosby Streeteko burualdean. Louis Sullivan arkitektoak New Yorken egin zuen lan bakarra da. 1897 eta 1899 artean eraiki zen Chicagoko Eskolaren estiloan; arkitekto asoziatua Lyndon P. Smith izan zen. Eraikina, jatorrian, **Condict Building** bezala ezagutzen zen, **Bayard Building** bezala berrizendatua izan aurretik. Eraikina, bere garairako diseinu erradikal bat bezala hartu zen, onartutako *statu quo*a zen Amerikako arkitektura errenazentistaren murrizketen aurka zihoalako, baina eragin gutxi izan zuen New Yorkeko hiriaren diseinu arkitektonikoan, garai horretan Bleecker Street zen gune industrialean zuen kokapenagatik.

Eraikina New York hiriko mugarri izendatua izan zen 1975ean, eta AEBko Mugarri Historiko Nazionala da 1976tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spanair

**Spanair S.A.** (NAZE: **JK**, NAGE: **JKK**, eta Callsign: **SPANAIR**) Kataluniako airelinea internazionala izan zen. 1986an sortua, egoitza nagusia Bartzelona-El Prat aireportuan zeukan. 2009ra arte SAS Group holdingaren filiala izan zen eta 2012an hartzekodunen lehiaketa bat deitu zuen.

## Flota 
Hona hemen desagertu zenean zituen hegazkinak:

## Kanpo estekak
Juan Antonio Álvarez de Arenales

**Juan Antonio Álvarez de Arenales** (Reinoso, Espainia edo Salta, Peruko Erregeorderria , 1770eko ekainaren 13a - Moraya, Bolivia, 1831ko abenduaren 4a ) espainiar jatorriko militar argentinarra izan zen — boliviar kontsideratua ere bai herrialde hartan egindako lanagatik — Rio de la Platako Probintzia Batuak, Txile eta Peruko independentziaren aldeko gerretan borrokatu zuena.
Nicasia Madariaga

**Nicasia Madariaga Rementeria** (Bilbo, Bizkaia, 1875eko azaroaren 2a - *ibidem* 1970eko uztailaren 12a) euskal margolaria izan zen; paisaiak eta erretratuak egin zituen.

## Biografia 
thumb|250px|Nicasia Madariagaren etxea. "Artisten etxea". Mañarian
Madariagak Bilbon egin zituen ikasketak eta Antonio Lekuona margolari kostunbrista izan zuen irakasle. Basilio Camiruagarekin ezkondu zen eta denboraldiak igarotzen zituzten biek Mañarian (Bizkaia) zuten landetxean, *Artisten Etxea* zeritzon hartan. Bertan egiten zieten bisita Victoria Malinowska poloniarrak edo Aida Uribe guatemalarrak, biak margolariak, baita Sabino Arana Goiri, Pio Baroja, Ricardo Baroja eta Evaristo Bustinza idazleek ere.

Madariagak Mañariako paisaiak pintatu zituen nagusiki eta lan haietariko batzuetan nabari da gerra aurreko Euskal Artisten Elkartearen eragina, esaterako, *La Peña de Mugarra* margoan. Berea oso estilo berezia zen - bizkorra eta ausarta – eta laster urrundu zen Kostunbrismotik eta lerratu Inpresionismora. Euskal Artisten Aretoan, Bilbon, eskaini zuen bere erakusketa bakarra.*

Nicolas Alzola-Gerediaga "Bitaño" idazle eta margolariaren pintura irakaslea ere izan zen Nicasia. 
thumb|Nicasia Madariagak Bilboko Arte Ederren museoko zuzendaria idatzitako gutuna
XX. mendearen hirugarren hamarkadan agertu zen landetxearen aurrean, Iturrieta marmol harrobian, brontzezko anforita hispano bisigodo bat bataioa emateko erabilia. Nicasia Madariaga egin zen haren jabe eta Bilboko Arkeologi museora eraman zuten, behin betiko, margolariak emand*a.''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Agnelli

**Clara Jeanne Nuvoletti** (**Agnelli** jaioa), lehenago **Clara von Fürstenberg printzesa**, (1920ko apirilaren 7a - 2016ko uztailaren 19a) italiar *socialitea* eta oinordekoa izan zen.

## Lehen bizitza eta familia 
Clara Jeanne Agnelli Turinen jaio zen 1920ko apirilaren 7an, gurasoak Edoardo Agnelli, enpresaria eta Agnelli familiako kidea, eta Donna Virginia Bourbon del Monte anderea ziren. Aitaldeko aitona, Giovanni Agnelli, Fiat Automobilen sortzailea izan zen. Amaldeko aitona Carlo Bourbon del Monte zen, San Faustino printzea.

Cristiana Brandolini d'Adda kondesaren, Susanna Rattazzi kondesaren, eta Maria Sole kondesaren ahizpa, eta Gianni Agnelliren, Giorgio Agnelliren eta Umberto Agnelliren neba.

1935ean, Agnellik hamabost urte zituenean, aita hegazkin istripu batean hil zen. Bere ama auto istripu batean hil zen 1945ean. 1968ko azaroan, Agnellli Nigeriako Biafra estatu separatistara joan zen C. Odumegwu Ojukwu buruzagi sezesionistari bere familiaren izenean dirua ematera.

## Ezkontzak 
Agnelli Tassilo zu Fürstenberg printzearekin ezkondu zen 1938an, hemezortzi urte zituela. Bikoteak hiru seme-alaba izan zituen, Egon von Fürstenberg printzea, Ira von Fürstenberg printzesa eta Sebastien von Fürstenberg printzea. Ezkondu bitartean, Agnellik, Giovanni Nuvoletti aktore italiarrarekin maitasun harreman bat izan zuen, Sestrieren ezagutu zuena hamabi urte zituenean. Nuvolettirekin ihes egin zuen eta azkenean biak atxilotu zituzten, garai hartan adulterioa legez kanpokoa zen Italian. Urteroko baten truke Nuvolettirekin izandako harremanari uko egiten dion legezko dokumentua sinatu behar izan zuen. Aferarekin jarraitu zuen eta horrek Gianni anaia haserretu zuen. Italian dibortzioa legeztatu zenean, 1974an Agnelli Nuvolettirekin ezkondu zen ekitaldi zibil batean eta Villa Papadopolira joan zen bizitzera. Bere lehen senarra hil ondoren, berak eta Nuvolettik ezkontza katoliko bat egin zuten bere txaletaren kaperan 1989an.

## Geroago bizitza eta heriotza 
Sukaldaritza liburu ugari argitaratu zituen. Nuvoletti 2008. urtean hil zen.

Agnelli 2016ko uztailaren 19an hil zen dell'Angelo di Mestre ospitalean. Hileta katolikoa izan zuen Mestre-ko Santa Maria del Carmello elizan.

## Clara Agnelliren zuhaitz genealogikoaren laburpena 
## Kanpo estekak
Juan Bautista Eléspuru

**Juan Bautista Eléspuru eta Montes de Oca** (San Pedro de Tacna, Tacna, 1787 - Caraz, 1839ko urtarrilaren 23a ). Peruko militar eta politikari bat izan zen, Peruko Independentzia Gerran, Grankolonbo-peruar Gerran, Salaverry eta Santa Cruzen arteko Gerran eta Peru-Boliviako Konfederazioaren aurkako Gerran parte hartu zuena. Agustín Gamarraren lehen gobernuan, Limako prefektua izan zen, eta, horregatik, botere exekutiboaz arduratu zen laburki, agintaria eta bere presidenteordea ez zeudelako (1831ko apirilaren 16tik 18ra). Gamarrarekiko mendekotasuna izan zuen beti. Yungayko guduan, Armada Batu Zaharberritzailearen (peruar-txiletarra) dibisioetako bat zuzendu zuen eta larri zauritu zuten. Handik gutxira hil zen, hil ondorengo errekonozimendu bezala Mariscal Handiaren gradua eman ziotelarik.
It girl

"**It girl**" emakume gazte erakargarri bat da, ospetsua gehienetan, *sex appeal* eta nortasun bereziki erakargarria dituena. Esamoldea XX. mendeko hasieran sortu zen britainiar goi-mailako klasean. 1927an, Clara Bow protagonista zuen Paramount Studiosen *"It"* filmari esker esamoldea zabaldu zen. Hasieran, emakume bat *it girl*tzat hartzen zuten, ospetsu izateko bere erakargarritasun sexualez baliatzen ez zenean. Gaur egun, ospea, glamour eta edertasuna adierazteko erabiltzen dugu. "It girl" esamoldearen gizonezkoen bertsioa "it boy" da.

### Galeria 

File:Harvard Theatre Collection - Evelyn Nesbit TCS 2 (seq 33).jpg|Evelyn Nesbit
File:Tara Palmer-Tomkinson.jpg|Tara Palmer-Tomkinson
File:Chloe Sevigny 2010 crop.png|Chloë Sevigny
File:SaraSchaetzl 2.jpg|Sara Schätzl

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nancy Cunard

**Nancy Clara Cunard** (Londres,  - Paris, ) ingeles aktibista eta socialitea izan zen.

## Biografia 
Aita aristokrataren eta ama aberatsaren alaba bakarra izan zen Nancy Cunard britainiarra (1896-1965). Amak, Maud Cunardek, goi klaseko festa jantziak ontzen zituen etxean; beraz, musikariak, idazleak eta artistak ohikoak zitzaizkion Nancyri txikitatik. Hori dela eta, gaztetan piztu zitzaion literatur zaletasuna. Gerra Handiaren ostean, Londresen finkatu zen, bai eta gazte bohemio zurruteroekin nahastu ere. Era berean, poesia idazten hasi zen. 1920. urtean, Parisko gautxori entzutetsu bilakatu zen; sasoi hartako emakumeen eredu ere bihurtu zen bere soineko eta bitxiengatik. Mozkorraldiek eragindako haserrealdiak sona handikoak ziren: Jannet Flanner eta Solita Solano kazetari bikote estatubatuarrarekin biltzen zenean, gizon guztiak kikiltzen zituzten. Tristan Tzara dadaistarekin, Louis Aragon surrealistarekin eta Aldous Huxleyrekin ere harreman oso hurbilekoa izan zuen.

1927an, Hours Press argitaletxea abiatu zuen, eta, urtebete geroago, Henry Crowder jazz musikari afroamerikarrarekin maitemindu zen, Venezian. Ondorioz, AEBetan segregazioaren aurkako kanpainetan ere parte hartu zuen. Espainiako 1936ko gerran ere izan zen berriemaile, eta han ezagutu zuen Pablo Neruda. Bien artean argitaratu zuten *Los poetas del mundo defienden el pueblo español* antologia. Bigarren Mundu Gerra bukatuta, Frantziara itzuli zen, eta Francoren aurka aritu ziren errefuxiatuei lagundu zien muga pasatzen.

Alkoholismoaren eta urteen poderioz, osasun arazoak izan zituen, hala fisikoak nola mentalak. 1965. urtean hil zen Cunard, Parisen: hoteletik ihes egin zuen, eta kalean aurkitu zuten, konorterik gabe.

## Lanak 
* *Outlaws* (1921), poemak
* *Sublunary* (1923), poemak
* *Parallax* (1925, Hogarth Press), poemak
* *Poems (Two)* (1925, Aquila Press), poemak
* *Poems* (1930)
* *Black Man and White Ladyship* (1931) panfletoa
* *Negro: an Anthology* (1934) antologiaren editorea
* *Authors Take Sides* (1937) panfletoa
* *Los poetas del mundo defienden al pueblo español* (1937, Paris), editorea
* ''The White Man's Duty: An analysis of the colonial question in the light of the Atlantic Charter* (George Padmorekin batera) (1942)
* *Poems for France*, La France libre, Londres, 1944 eta *Poèmes à la France*, Seghers, Paris, 1947
* *Releve into Marquis* (1944)
* *Grand Man: Memories of Norman Douglas* (1954)
* *GM: Memories of George Moore* (1956)
* *These Were the Hours: Memories of My Hours Press, Réanville and Paris, 1928–1931* (1969), autobiografia
* *Poems of Nancy Cunard: from the Bodleian Library* (2005)
* *Selected Poems'' (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abusu psikologiko

**Abusu psikologikoa** edo **tratu txar emozionala** bere mende dauden gizabanakoak deskalifikatzen, umiliatzen, diskriminatzen edo menderatzen dutenean gertatzen da, haien duintasunean, autoestimuan eta osotasun psikiko eta moralean hainbat alderditan eragiten. Abusu psikologikoa abusu fisikoarekin batera egon daitezke edo ez, baina abusu fisikoak daudenean, beti abusu emozionalak agertuko dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nils Malmros

**Nils Malmros**, (Aarhus, Danimarka, 1944ko urriaren 5a) Danimarkako zinema zuzendari eta gidoilaria da, eta Danimarkako zinemaren egile errealistarik nagusienetakoa.

## Bizitza 
Richard Malmros (1905–2000), Nils Malmrosen aita, neurokirurgiako irakaslea zen Aarhusko unibertsitatean.

Nils Malmros ezaguna da nerabezaroaren hazkunde-minak eta errugabetasuna galtzearen inguruan duen begiradagatik. Horretarako, bere haurtzaroan Aarhusen igarotako esperientzietatik abiatzen da.

Bere film aipagarrienak 1950eko hamarkadan Aarhus ikastetxeko ikasleen gaia tratatzen duen trilogiakoak dira: , , 1981) filmak. Azken film hori Danimarkako Kultura Kanonean agertzen diren hamar filmetako bat da.

Malmrosek, zinegile gisa autodidakta, zirujau gisa trebakuntza jaso zuen. *Facing the Truth* filmean ( *A Kende sandheden* ), berak burmuineko ebakuntza sekuentzia guztiak egiten ditu.

Malmrosek lau aldiz jaso du Danimarkako film onenaren Bodil saria eta hiru aldiz urteko daniar filmeko Robert saria.

## Filmografia partziala 
* 1968: *En mærkelig kærlighed*
* 1973: *Lars Ole, 5c * (Nils Sigurd Malmros bezala)
* 1977: *Boys* ()
* 1981: ''L'Arbre de la connaissance*
* 1983: *Skønheden og udyret*
* 1989: *Århus by night*
* 1992: *Pain of Love* (*Kærlighedens smerte*)
* 1997: *Barbara*
* 2002: *Facing the Truth* (*At Kende Sandheden*)
* 2009: *Kærestesorger*
* 2013: *Sorg og glæde*
* 2014: *Kammesjukjul '' (telefilma) (Nils Sigurd Malmros bezala)

## Kanpo estekak
Egon von Fürstenberg

**Eduard Egon Peter Paul Giovanni Prinz zu Fürstenberg** (1946ko ekainaren 29a - 2004ko ekainaren 11) moda diseinatzaile alemaniarra izan zen.

## Biografia 
**Egon von Fürstenberg** Lausanan jaio zen Suitzan eta Joan XXIII.a Aita Santuak bataiatu zuen. Eduard Egon Peter Paul Giovanni Prinz zu Fürstenberg —bataio-izena— Tassilo zu Fürstenberg (1903-1989) printzearen eta bere lehen emaztea, Clara Agnelli (1920an jaioa), Gianni Agnelli, Fiateko presidente ohiaren arreba zenaren seme nagusia izan zen.

Bere arreba Ira von Fürstenberg aktorea da, bere lehen ezkontzan Alfontso Hohenlohe-Langenburgoko printzearekin ezkondu zena, Marbella Hotel Klubaren sortzailea.

### Ezkontzak eta seme-alabak 
1969ko uztailaren 16an Montfort-l'Amaury-n, Yvelines-en, Frantzian, Diane (Simone Michelle Halfin jaioa) belgikarrarekin ezkondu zen. Emazteak bere moda etxea ireki zuen. Bi seme-alaba izan zituzten:

* Alexander von Fürstenberg printzea (1970eko urtarrilaren 25a)
* Tatiana von Fürstenberg printzesa (1971ko otsailaren 16a).

1972an dibortziatu ziren. 1983an, Egon berriro ezkondu zen Mississippiko Lynn Marshall-erekin (1950 inguruan jaioa). Ez zuten seme-alabarik izan.

## Bizitza publikoa 
Fürstenberg-ek Macy's-en hasi zuen bere ibilbidea arratsaldeko klaseak ematen Fashion Institute of Technology-n. Emakumeen arropa diseinatzen hasi zen, eta geroago lurrinak eta bestelako produktuak probatu zituen.

Fürstenbergek bi liburu idatzi zituen: *The Power Look (*Boterearen begirada*)*, moda eta gustu onerako gida, eta *The Power Look at Home: Decorating for Men (*Boterearen begirada etxean: gizonentzako dekorazioa), etxerako liburua. Barne-diseinu enpresa bat sortu zuen 1981ean. Zachary Selig artistaren obrak biltzen zituen bere arte bildumak.

Egon von Fürstenberg Erromako Spallanzani ospitalean hil zen. New York Post egunkariaren arabera, Fürstenberg 1970eko hamarkadan hartutako C hepatitisak eragindako gibeleko minbiziak jota hil zen.

## Egon von Fürstenbergeren zuhaitz genealogikoaren laburpena 
## Kanpo estekak
Brenda Dean Paul

**Brenda Irene Isabelle Frances Theresa Dean Paul** (Kensington,  - Londres, ), **Brenda Dean Paul** izen artistikoz ezaguna, ingeles aktorea eta socialitea izan zen. "Bright Young Thing" taldearen kideetako bat izateagatik ezaguna da.

## Biografia 
Brenda Dean Paul Londresko familia aristokratiko batean jaio zen, 1907an. Gaztetatik aktore izan nahi zuen. Amets horren atzetik, Berlinera joan zen 20 urte zituela, baina hiriburuko gau giroak sorgindu zuen. 1920an, Parisen izan zen, eta, abortu baten eraginez, morfina hartu zuen ospitalean; haur galtzetik ez omen zen inoiz suspertu. Heroinaren eta kokainaren plazerak ere Parisen dastatu zituen estreinakoz.

Londresera itzuli zenean, "Bright Young People" mugimenduan militatu zuen. Haren janzteko estiloa klase guztietako emakumeek miresten zuten —Interneten historiako lehenengo it girl-a dela esaten da—. 1931. urtean, ama hil zitzaion, eta, ondorioz, gehiago hondoratu zen estupefazienteen zuloan. Bi urte geroago, kartzelatu egin zuten iruzur egiteagatik eta drogak edukitzeagatik. Espetxean nabarmen argaldu zen: bulimia zuen, eta 35 kilo baino ez.

Dean Paul garaiko hizki-mizkien kronisten jomugan izan zen: «goi klaseko drogazalea» izendatu zuten. Michael Wishart pintoreak esan zuen festa batean ikusi zuela xiringa bat garbitzen loreontzi bateko urarekin. Zurrumurruen albo kalteak. 52 urte zituela hil zen, gaindosiak jota.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José Flores y Aramburu

**Juan José Flores y Aramburu** (Puerto Cabello, 1800ko uztailaren 19a - Puná uhartea, 1864ko urriaren 1a) Venezuelako Kapitaintza Nagusiko lurraldean jaiotako militar bat izan zen, eta, ondoren, Ekuadorko buruzagi politikoa 1830etik aurrera. Ekuadorreko Errepublikako lehen presidentea izan zen. Hiru alditetan egon zen karguan: 1830etik 1834ra, 1839tik 1843ra eta 1843tik 1845era.

## Biografia 
### Lehen gobernua (1830-1834) 
### Bigarren gobernua (1839-1843) 
### Hirugarren gobernua (1843-1845) 
### Ezkontza 
### Ondorengoak 
## Kolonbia Handiaren desegitea 
## Lehen Konstituzioa 
## Lehen presidentetza 
### Chihuahuasen iraultza eta Rocafuerte eta Valdiviesoko Buruzagitza Gorenak 
### Estatu ministroak 
## Bigarren presidentetza 
### Estatu ministroak 
## Hirugarren presidentetza 
### Lan garrantzitsuak bere presidentetzan 
### Kanpo zorra 
### Estatu ministroak 
## Erbestea, errehabilitazioa eta azken kanpainak 
## Heriotza 
## Kondekorazioak 
## Hil osteko ohoreak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
José Hilario López

**José Hilario López Valdés** (Asunción de Popayán, 1798ko otsailaren 18a - Campoalegre, 1869ko azaroaren 27a) kolonbiar militar eta politikaria izan zen, Granada Berriko Errepublikako presidentea 1849 eta 1853 artean.

## Biografia 
## Ibilbide politiko-militarra 
### Kolonbia Handia 
### Granada Berriko Errepublika 
## Presidentetza (1849-1853) 
## Gobernu ostekoa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Laneko jazarpen

**Laneko jazarpena** **laneko jazarpen psikologikoa** edo **mobbinga** langile baten edo gehiagoren osotasun psikologikoaren aurkako portaera umiliagarria etengabe errepikatuz egiten den erasoa da; langile horientzat, gehienetan, ondorio kaltegarriak eragiten ditu bai maila pertsonalean bai profesionalean. Abusu psikologiko hori sistematikoki eta behin eta berriz gertatzen da denbora luzez, asteetan, hilabeteetan eta baita urteetan ere, eta, batzuetan, ustekabeko istripuak eta eraso fisikoak ere gehitzen zaizkio, kasu larrienetan. Denboran oso luzea den jazarpen-egoera batek, gaixotasun edo arazo psikologikoez gain, muturreko egoeretan biktimaren suizidioa eragin dezake. 2003an aktiboan zeuden langileen artean, %10-15-ek pairatzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benny Moré

**Bartolomé Maximiliano Moré Gutiérrez** (Santa Isabel de la Lajas, Kuba, 1919ko abuztuaren 24a - Habana, Kuba, 1963ko otsailaren 19a), **Benny Moré** bezala ezagunagoa, Ezizen hauek eduki zituen: Erritmoaren Barbaroa eta Mamboaren Printzea.

Morék formazio autodidakta eduki zuen, ez zuen musika akademikorik ikasi eta ez zekien partiturarik irakurtzen. Horregatik, bere inguruko musikarien laguntza behar izaten zuen berak sortutako abestiak pentagrametan ipintzeko.

## Biografia 
### Haurtzaroa eta gaztaroa 
Santa Isabel de las Lajas herrian jaio zen, Kuban. 18 anaia zituen eta bera zen zaharrena. Bere herenaitona Moré kondearen esklaboa zenez, handik zetorkion abizena.

1953an bere orkestra propioa sortzea erabaki zuen, Kubako perkusioak sartuz. 1953ko abuztuaren 3an aurkeztu zuen *Banda Gigante* orkestra. 40 pertsonako taldea zen, eta hango kide izan ziren, besteak beste, Fernando Alvarez abeslaria, Alfredo *Chocolate* Armenteros tronpetista, Generoso Jiménez tronbonista eta Rolando Laserie bateria. Arrakasta handia lortu zuten bai Kuban eta baita nazioartean ere. 1956 eta 1957 urteetan Venezuela, Jamaika, Haiti, Kolonbia, Panama, Mexiko eta Estatu Batuetan ibili ziren, eta Oscar sarien zeremonian ere jo zuten.

Kubako Iraultzaren ondoren, irlan geratzea erabaki zuen, nahiz eta kanpoan birak egiteko eta diskoak grabatzeko dirutzak eskaini zizkioten. *Night and Day* kabaretean abesten hasi zen.

Alkoholarekin zuen arazoa zela eta, zirrosi hepatiko baten ondorioz hil zen 1963an.[thumb|Benny Moréren estatua, [Cienfuegos hirian|225x225px]]
## Diskografia aipagarria 
* *Pare... que llegó el Bárbaro* (1958)

## Omenaldiak 
2006an "El Benny" filma ekoitzi zuen *Instituto Cubano de Arte e Industria Cinematográfica*k.

2019an Omara Portuondok *Siempre tu voz* izeneko disko bat atera zuen Benny Moréren abestiak interpretatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armada abertzaleak (Hispanoamerikako independentzia gerrak)

thumb|300x300px| Ayacuchoko guduak, 1824ko abenduaren 9an, Hispanoamerikako Independentzia Gerren amaiera markatu zuena (Martín Tovar y Tovar).
**Armada abertzaleak** alderdi iraultzaile edo independentistaren alde Latinoamerikako independentzia-gerretan borrokatu zuten eta espainiar monarkiaren kausari eusten zioten armada erregezaleei aurre egin zieten armadak dira. Ameriketako estatuetako soldadu eta ofizialek osatu eta gidatu zituzten batez ere, baina britainiar tropak eta Europako eta penintsulako espainiar ofizial nabarmenak ere izan zituzten.

Bere izaera iraultzaileagatik, armada abertzaleek, euren nazio mugetatik haratago hedatu zituzten euren enpresa askatzaileak. Oraindik onartu gabeko estatu hauek, askatuko ziren herrialde eta herrialde guztien arteko borroka bateratu eta solidario baten zatitzat hartzen ziren, eta ez bereizita batzen diren aliatuak. Horrek azaltzen du, besteak beste, ofizialen, tropen, graduen eta banderen joan-etorri arrunta, gatazkaren lekuetako beharren arabera.

Besteak beste, bere herorien artean ziren Francisco de Miranda, Simón Bolivar, Antonio José de Sucre, José de San Martín, Manuel Belgrano, Antonio Nariño, Francisco de Paula Santander, José Antonio Páez, José María Obando, Antonio Villavicencio, José de La Mar, José Hilario López, Juan José Flores, Andrés de Santa Cruz, Tomás Cipriano de Mosquera. Testuinguru ezberdin batean, buruzagi horietako batzuek independentzia amerikarraren "aitzindari" papera egin zuten, Francisco de Miranda venezuelarraren eta Antonio Nariñoren kasua Kolonbian.

Armada hauek, herrialde bolivartarretako lehen indar militar bezala hartzen dira, baita herrialde hauetako egungo armaden ama gorputz bezala ere.

## Historia 
### Jatorria eta independentzia gerrak Granada Berrian (Kolonbia) 
### Venezuelako Independentzia Gerra 
### Ekuadorko Independentzia Gerra 
### Peruko Independentzia Gerra 
### Independentzia Gerra Bolivian eta Kolonbia-Peruko Gerra Handia 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Han Ye-ri

**Han Ye-ri**, sortze-izena **Kim Ye-ri** (Jecheon, Ipar Chungcheong, 1984ko abenduaren 23a), hegokorear aktorea da. Besteak beste, *Haemoo* (2014), *Choe-ag-ui haru* (2016) eta *Minari* (2020) filmetako protagonista izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Obando

**José María Ramón Obando del Campo** (Güengüé, Corinto, 1795eko abuztuaren 8a-Cruz Verde, El Rosal, 1861eko apirilaren 29a) militar eta politikari neogranadar bat izan zen, 1831n Granada Berriko Errepublikako presidenteorde arduraduna eta 1853 eta 1857 artean presidente aukeratua. Popayáneko apaiztegian eta Caucako Unibertsitatean ikasi zuen.

## Biografia 
### Jatorria 
## Ibilbidea 
### Bolívarren aurkako matxinada 
## Lehen Presidentetza (1831-1832) 
## Bigarren Presidentetza (1831-1832) 
## Azken urteak 
## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
## Kanpo estekak
Sarah Harding

**Sarah Nicole Harding** (Berkshire, Ingalaterra, 1981eko azaroaren 17a - Manchester, Ingalaterra, 2021eko irailaren 5a) ingeles abeslaria, modeloa eta aktorea izan zen. 2002an egin zen ezaguna ITV telebista kateko *Popstars: The Rivals* telerrealitate-lehiaketan parte hartu zuenean, zeinean *Girls Aloud* musika taldeko kide hautatu zuten.

2021eko irailaren 5ean hil zen 39 urte zituela, bularreko minbiziak jota.

## Diskografia 
### Girls Aloud taldearekin 
#### Estudioko diskoak 
* *Sound Of The Underground* (2003)
* *What Will the Neighbours Say?* (2004)
* *Chemistry* (2005)
* *Tangled Up* (2007)
* *Out of Control* (2008)

#### Bildumak 
* *The Sound of Girls Aloud* (2006)
* *Singles Box Set* (2009)

#### Zuzeneko diskoak 
* *Girls A Live* (2008)
* *Out Of Control: Live From The O2* (2009)

### Bakarka 
#### EPak 
* *Threads* (2015)

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Combinatio nova

***Combinatio nova***, laburturik ***comb. nov.***, latinez "konbinazio berria", biologia zientifikoko literaturan erabiltzen den terminoa da, aurrez existitzen zen izen batean oinarritutako izen berria taxonomiarako definitzerakoan. Terminoa ez da nahastu behar *Species nova* delakoarekin, espezie berriarekin, aurretik izenik gabeko espezie baterako erabiltzen dena.

Hiru egoeratan erabiltzen da, taxona beste genero batera mugitzen da, taxon infraespezifikoa espezie desberdin batera eramaten da edo taxonaren maila aldatu egiten da. Adibidez, aurretik izendatutako espezie bat beste genero bati esleitzen zaionean, generoaren izen berria espezie horrekin konbinatzen da, adibidez, *Calymmatobacterium granulomatis* *Klebsiella granulomatis* izenera aldatu zenean*, Klebsiella granulomatis comb. nov.* izenarekin iragarri zen, konbinazio berria zela adieraziz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tour Landscape

**Tour Landscape** (euskaraz: "Landscape dorrea"), Frantziako Puteaux hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1983an eraiki zen eta 101 metro zituen.

Puteauxeko Degrés des Plazan kokatua, Landscape higiezinen multzoa *Rose de Cherbourg* proiektuaren barruan kokatzen da, *Boulevard Circulaire* eraztuna berriro garatzea aurreikusten baitu New Yorkko *High Line*-n inspiratutako landaredia eteneko pasealekuan, baita lotura berriak ere. Puteaux eta La Défense hiriaren artean.

Jatorriz 1983an eraikia, dorreko modernizazioa 2021eko martxoan ireki zen.

## Aurreko izenak 
* Tour Pascal
* Tour IBM Europe
* Tour DDE

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tour Landscape
Blue Lives Matter

**Blue Lives Matter** Estatu Batuetako kontramugimendu bat da, segurtasun indarretako kideak hiltzeagatik epaituak eta kondenatuak gorroto-delituaren pean zigortu behar direla defendatzen duena. Black Lives Matter- i erantzunez hasi zen Rafael Ramos eta Wenjian Liu NYPDko ofizialen hilketen ondoren, Brooklyn-en (New York), 2014ko abenduaren 20an.

ACLUk eta beste batzuek kritikatua, mugimenduak Louisianako estatu lege bat inspiratu zuen, polizia, suhiltzaile eta larrialdietako mediku zerbitzuetako langileen kontra ekitea gorroto delitu bihurtuz. Lege hori biziki kritikatua izan da gorroto-delituen aurkako legea arraza, sexu-orientazio edo genero-identitatea bezalako ezaugarrietatik kanpo zabaltzeagatik, hautaturiko lanbidea ere sartuz. Era berean, polizien aurkako indarkeria gutxitzen ari delako ebidentzia ere erabili da legearen motibazioak zalantzan jartzeko.

## Historia 
[ezkerrera|thumb| Golf gurdi bat 2020ko ekainean [The Villages, Florida|The Villages-en (Florida) ospatu zen Blue Lives Matter bilkuran parte hartzen.]]
ezkerrera|thumb| Afixa bat George Floyden hilketagatiko protestetako batean
2014ko abenduaren 20an, Rafael Ramos eta Wenjian Liu ofizialen hilketen harira, segurtasun indarretako kide talde batek Blue Lives Matter sortu zuen poliziaren aurkakoak zirela uste zuten albisteen kontra egiteko. Blue Lives Matter segurtasun indarretako kide aktibo eta erretiratuek osatzen dute. Blue Lives Matterreko egungo bozeramaile nazionala Las Vegas Metropolitan Police Departmenteko Randy Sutton tenientea da.

2015eko irailean, Los Angeleseko 100 poliziak baino gehiagok parte hartu zuten Hollywooden Blue Lives Matterren bilkuran, "departamentuari sostengua adierazteko, garai honetan non... hainbat hiritako polizien kontrako segada-hilketek nazio osoko autoritateei setio-sentipena utzi dieten".

## Legedia 
Louisianak legedia onartu zuen 2016ko maiatzean, zeinak gorroto-delitu egin baitzuen polizia edo suhiltzaileen kontra ekitea. Lance Harris estatuko ordezkariak egina den legedia John Bel Edwards gobernadoreak jarri zuen indarrean. Lege horrek gorroto-delitu larriei 5.000 dolarreko isuna edo bost urteko kartzela-zigorra gehitzea ahalbidetzen du, eta gorroto-delitu arinei, aldiz, 500 dolarreko isuna edo sei hilabeteko kartzela-zigor gehigarria. Beste batzuek diote Beltzen identitatea eta historia etengabe ezabatzeko mehatxupean daudela, poliziek mehatxu horri aurre egin behar ez dioten bitartean. Beste kritika-iturri bat da poliziak komunitateetan normalean errespetatzen eta omentzen dituztela; eta, aldiz, hiriguneetako afroamerikarrak lapurrak eta bizkarroiak diren susmopean eduki ohi dituztela. Azkenik, zenbaitek dio Blue Lives Matterren aldekoek, nahita edo nahi gabe, polizia diskriminatzailearen eta arraza-profilen sistema babesten dutela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* ACAB
* Black lives matter
* Thin blue line

## Kanpo estekak
William Lamb (Melbourneko II. bizkondea)

**William Lamb, Melbourneko II.a bizkondea** (Londres, 1779ko martxoaren 15a - Brocket Hall, Hertfordshire, 1848ko azaroaren 24a) britainiar politikaria izan zen. Whig alderdiko kide izan zen eta bi aldiz lehen ministro.

Etonen, Cambridgeko Trinity Collegen eta Glasgowko Unibertsitatean ikasi zuen. 1805ean Lady Caroline Ponsonbyrekin ezkondu zen eta 1806an Parlamentuko kide hautatu zuten. Lamb bere emazteak Lord Byronekin zuen maitasun harremanagatik hasi zen ezagutzen.

1828an parlamentari bezala hogeita bost urte eman ondoren, Lorden Ganberara pasa zen bere aita hil ondoren. 1830ean Whig alderdia Lord Greyk zuzendutako boterera iritsi zen eta Lamb Barne Idazkari izendatu zuten.

1834an Lord Greyk dimisioa eman ondoren, lehen ministro izendatu zuten eta status quo-ari eustearen aldekoa izan zen. Lau hilabete geroago, Gilen IV.ak kargutik kendu zuen eta Robert Peel Torya lehen ministro izendatu zuen. Hala ere, whigek irabazi zituzten 1835eko hauteskundeak eta Lamb lehen ministro izendatu zuten berriro.

Bere agintaldian erregea hil zen eta Viktoria erregina 18 urterekin tronura igo zen. Hurrengo lau urteetan, Lord Melbournek politikaren artean entrenatu zuen Viktoria. Lehen Opioaren Gerra eta Lehen anglo-afganiar gerra ere gertatu ziren, eta Waitangiko Ituna sinatu zen. 1841eko abuztuaren 30ean dimisioa eman zuen.

Australiako Melbourne hiria bere omenez deitzen da.
Maria Soledad Moral Santa Cruz

**Maria Soledad Moral Santa Cruz** (Santurtzi, Bizkaia, 1882ko abenduaren 31 &ndash; Portugalete, Bizkaia, 1944ko martxoaren 7a) arrain-saltzaile, "sardinera", eta ekintzailea izan zen. Gerra zibilean aktiboki parte hartu zuen errepublikanoen bandoan, eta horren ondorioz Saturrarango penalean sartu zuten.

## Biografia 
María Soledad Moral Santa Cruz, "La Navarrilla", Patricio Moral Santa María eta María Nieves Santa Cruz Picoren alaba zen. Mamariga auzoan jaio zen, Santurtzin, 1882ko abenduaren 31n. Bere familiaren zati bat Nafarroatik zetorren eta, beraz, bera eta bere ondorengoak "nafarrak" bezala ezagutuak izan ziren.

"Navarrilla" ezizena, bere gurasoak, Trianoko meategietan lan egiteko, 1880 inguruan Santurtzira Nafarroatik iritsi zirenean sortu zen. Barrakoietan bizitzetik urrun, zoritxarrez etorkinen familia asko bizi izan ziren bezala, babes hobea bilatu zuten herrian, eta, zehazki, Mamariga auzo arrantzalean. Nafarroako jatorria zuten pertsonen auzoko berritasunak, aurrerantzean, Nabarrilloak bezala ezagutzea eragin zuen, eta Maria Soledad eta bere anai-arreben seme-alabak "Navarrilloen Semeak" bezala. Eta horrela hurrenez hurren.

Maria Soledad León Aureliano Gutiérrezekin ezkondu zen. Hau, lanbidez itsasgizona eta tretza‑arrantzalea izan zen, bogatzaile ona eta aldi batean Portugaleteko "Virgen de la Guía" traineruko patroia. Portugaleteko marinelen kofradiako kidea ere izan zen.

1937ko ekaineko bonbardaketetan, Maria alabarekin batera Guriezon (Kantabria) babestu zen, eta amaren familiak hartu zuen. Handik gutxira atxilotu zituzten, euren ondasunak konfiskatu zizkieten eta Ahizpa Klaratarren komentuan atxiki zituzten. Urte horretako Eguberri egunean, Maria, bere alaba, askatu zuten. Maria Soledadek patu gogorragoa jasan zuen. 1938. urtearen hasieran, epaiketa militar batean, 6 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten Saturrarango (Mutriku) emakumeen kartzelan, eta han sartu zuten 55 urtetik gorako emakume preso bakarrenetakoa izanik. Behin baino gehiagotan zigortu zuten mesedetako mojek, espetxea zaintzeaz arduratzen zirenak, bere errukiari uko egiteagatik.

1939an kartzelatik atera zen indultu bati esker, baina errealitate gogorra aurkitu zuen: bere ondasunak desjabetuta zeuden, eta bere seme Aurelio, Antonio eta Patricio preso hartuak zeuden atxikimendu politikoagatik eta, Antonio eta Patricioren kasuan, Gerra Zibilean errepublikanoen bandoan parte hartzeagatik.

Maria Soledad Moralek, Patriciok eta familiako gainerako kideek preso-esparruetatik itzuli zirenean Portugaleten hasi behar izan zuten berriro. Pisu bat alokatu eta txalupa bat erosi zuten "Hiru anaiak" izena jarriz. Maria Soledadek familiako txalupak lortzen zuen arrantza saltzen jarraitu zuen 1944an hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Tosh

**Peter Tosh**, **Winston Hubert McIntosh** jaioa (Grange Hill, Westmoreland, 1944ko urriaren 19a - Kingston, 1987ko irailaren 11) jamaikar reggae musikaria izan zen. *The Wailers* musika taldeko sortzaileetako bat izan zen Bob Marley eta Bunny Wailerrekin batera. *The Wailers*eko etaparen (1963-1976) ondoren, bakarka jotzen eta rastafarismoa sustatzen segitu zuen. 1987an hil zuten, haren etxean egindako lapurreta batean.

## Diskografia 
### *The Wailers*ekin 
* 1965 - *The Wailing Wailers*
* 1970 - *Soul Rebels*
* 1971 - *Soul Revolution*
* 1971 - *The Best of The Wailers*
* 1971 - *Soul Revolution Part II*
* 1973 - *Catch a Fire*
* 1973 - *African Herbsman*
* 1973 - ''Burnin'*
### Bakarkakoa 
;
;Estudioko albumak
* 1976 - *Legalize It*
* 1977 - *Equal Rights*
* 1978 - *Bush Doctor*
* 1979 - *Mystic Man*
* 1981 - *Wanted Dread and Alive*
* 1983 - *Mama Africa*
* 1987 - *No Nuclear War*
* 1997 - *Negril*
* 2001 - *I Am That I Am*
* 2004 - *Can't Blame the Youth*
;
;Zuzenean
* 1979 - *Island Zorro*
* 1984 - *Captured Live*
* 2000 - *Live at the One Love Peace Concert 1978*
* 2001 - *Live & Dangerous: Boston 1976*
* 2002 - *Live at the Jamaica World Music Festival MoBay '82*
* 2002 - *Complete Captured Live*
;
;Bildumak
* 1994 - *Collection Gold*
* 1996 - *The Toughest*
* 1996 - *The Best of Peter Tosh - Dread Don't Die*
* 1997 - *Honorary Citizen*
* 1999 - *Scrolls Of The Prophet: The Best of Peter Tosh*
* 1999 - *Arise Black Man*
* 2003 - *The Essential Peter Tosh - the Columbia Years*
* 2005 - *Talking Revolution''
93. Oscar Sariak

**93. Oscar Sarien ekitaldia** 2021eko apirilaren 25ean ospatu zen Los Angelesen, 2020ko urtarrilaren 1 eta 2021eko otsailaren 28 artean estreinatutako lanik onenak saritzeko. Bi egoitza izan zituen, Union Station tren geltokia eta ohiko Dolby Antzokia. Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

COVID-19 pandemiak filmeen banaketan izandako eraginaren ondorioz, filmeen hautagarritasun epea, aurreko urtea hartu ohi duena, bi hilabetez luzatu zen. Horrez gain, ezohikoz, zinema aretoetarik pasa gabe zuzenki streaming plataformetan estreinatutako filmak onartu ziren, zinema aretoetan estreinatzeko asmoa zegoela erakutsi ezkero.

## Sari eta izendapen laburpena 
*Mank* filmak 10 izendapen lortu zituen. *Nomadland* filmak irabazi zituen sari gehien eta nagusiak: Film onena, Zuzendari onena eta Emakumezko aktore onena.

## Sariak eta izendapenak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala