open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Addisonen gaixotasun

**Addisonen gaixotasuna** giltzurrungaineko guruinari egindako kaltearen ondorioz agertzen den gaitza da, guruin horren gutxiegitasuna edo hipofuntzioa eragiten duena. Giltzurrungaineko azala, zehazki, da kaltetuena, kortisol, kortisona eta aldosterona jariatzen dituena. Gaitza pairatzen dutenek, beraz, hiru hormona horien defizit larria dute, gaixotasun horren berezko sintomak eragiten dituena.

Gaitza oso urria da (4-6 kasu 100.000 biztanleko)

Bi dira gaitz honen sorburuan dauden arrazoiak:

* zenbait gaitz infekziosoak: tuberkulosia (batez ere) eta -hein txiki batean- meningitisa edo HIESa. Tuberkulosia da zergatirik ohikoena, herri garatuetan geroago aipatuko dugun arrazoi autoimmunea gero eta garrantzi handiagoa hartu arren.

* autoimmunitatea: gaixo gehienetan Addisonen gaixotasuna gaixotasun autoimmunea da: immunitate-sistemak eraso egiten dio giltzurrungaineko guruinaren azalari, guruin hori kaltetuz eta suntsituz. Odol-analisi batean gaixo gehienek giltzurrungaineko guruinen aurkako antigorputzak dituztela egiaztatu ahal da.

Sarritan adrenolisi autoimmunea beste gaixotasun autoimmune batzuekin batera agertzen da (Hashimotoren tiroditisarekin eta 1. motako diabetes mellitusarekin, esaterako).

## Sintoma klinikoak 
Gorputzaren toki desberdinetan gehiegizko pigmentazioa eragiten du gaitz honek. Hori dela eta, garai batean gaixoei *Addisonen beltzaranak* esaten zitzaien. Hormona esteroide gutxi (kortisol eta kortisona) jariatzen denez, ACTH hormonaren kontzentrazioa igotzen da, hormona honek kortisol eta kortisolaren jariaketa bizkortzen baitu. ACTHaren maila altu horiek dira, hain zuzen ere, hiperpigmentazioa eragiten dutenak.

Gaitzaren beste ohiko sintoma batzuk hauek dira: astenia, ahulezia, hipotentsioa, kalte gastrointestinalak, anemia eta metabolismoaren gorabehera larriak. Nortasun eta portaera-aldaketak ere ohikoak dira.

Tratamenduari dagokionez, falta diren hormonen ordez hormona sintetikoak hartu behar dira (hidrokortisona, adibidez, 20-30 mgr egunero).

Addisonen gaixotasunak, besteak beste, Sabin Aranaren heriotza eragin zuen 1903an, 38 urte zituela, bai eta ustez Jane Austen ingeles idazlearena ere, 41 urte zituela.

## Kanpo estekak
Casamance (ibaia)

**Casamance** mendebaldeko Afrikako ibaia da, hegoaldeko Senegalgo Casamance eskualdea zeharkatzen duena. Herrialdearen hego-ekialdean du iturburua, Fouta Djalon goi-ordokitik hurbil, eta Ozeano Atlantikora isurtzen da. 300 kilometro luze da. Bokaletik Ziguinchorreraino nabigagarria da. Ibaiadar nagusiak Diouloulou, Kamobeul eta Soungrougrou dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glee (telesaila)

***Glee*** (inglestetik *Glee Club*: abesbatza) Fox telebista-kateak emititutako telebista-saioa da, komedia generokoa. Istorioa William McKinley institutuan gertatzen da, eta *New Directions* deritzon abesbatzaren kideen gertaerei buruzkoa da.

Lehen kapitulua 2009ko maiatzaren 19an aireratu zen *American Idol* ostean. Geroago, astero emititzen hasi zen irailaren 9 aurretik. Formatua Ryan Murphyk, Brad Falchukek eta Ian Brennanek sortu zuten, hasieran filma bezala egiteko asmoan.

## Emisioa beste herrialdetan 
Espainian Fox eta Neox kanalen bidez emititzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Glee Espainiako Fox katearen webgune ofizialean
* Gleeren webgune ofiziala
Babez for Breakfast

***Babez for Breakfast*** Lordi taldearen musika diskoa da, 2010ean argitaratutakoa.

## Kantuen zerrenda 
# "SCG5: It's A Boy!"
# "Babez for Breakfast"
# "This Is Heavy Metal"
# "Rock Police"
# "Discoevil"
# "Call Off The Wedding"
# "I Am Bigger Than You"
# "ZombieRawkMachine"
# "Midnite Lover"
# "Give Your Life For Rock And Roll"
# "Nonstop Nite"
# "Amen's Lament To Ra"
# "Loud And Loaded"
# "Granny's Gone Crazy"
# "Devil's Lullaby"

## Kanpo estekak
Arabako babarrun nabar

thumb|300px|Arabako babarrun nabarren katilukada bat.
**Arabako babarrun nabarra** (zenbait tokitan **Arabako babarrun pintoa** idatzita ageri da) Araban garatu den babarrun-mota bat da.

Babarrun-aleak biribilak eta txikiak dira. Haien kolorea gorri iluna da, eta orbantxo zurixkak eduki ohi ditu, izenak adierazten duen bezala.

Landare aihenmotza da, maiatzetik irailera arte lantzen dena, gutxi gora-behera 100-110 egunetako zikloan. Beroa eskertzen du eta hotzak kalte nabarmena egiten dio. Hazkuntza-sasoiko klimatologia oso kaltegarria ez bada, ez du landare-osasunerako tratamendu gehiegirik behar.

## Argazkien galeria 

Fitxategi:Arabako babarrun nabarraren lursaila 2.jpg|Lursaila
Fitxategi:Arabako_babarrun_nabarraren_landarea.jpg|Landarea
Fitxategi:Arabako babarrun nabarraren lekatxoak.jpg|Lekatxoak
Fitxategi:Arabako babarrun nabarraren lorea 1.jpg|Loreak

## Ikus gainera 
* Gernikako babarruna
* Tolosako babarruna

## Kanpo estekak 
*  Arabako babarrun nabarraren informazioa Arabako ekoizleen webgunean
Ziguinchor

**Ziguinchor** Senegalgo hego-mendebaldeko hiria eta Casamance ibaiaren ertzeko portua da. Ziguinchor departamenduko, Ziguinchor eskualdeko eta Casamance eskualde historikoko hiriburua da. 2013an 205.294 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ziguinchor, senegalaisement.com
*  Ziguinchor, kassoumay.com
Noemi (argipena)

**Noemi** izen propioak adiera zenbait ditu:

* Noemi, hebrear jatorriko emakume izena;
* Noemi, Bibliako pertsonaia;
* 703 Noemi, asteroide bat;
* Noemi izeneko italiar abeslaria, jaiotzez Veronica Scopelliti.
Noemi (abeslaria)

**Noemi**, jaiotzez **Veronica Scopelliti** (Erroma, 1982ko urtarrilaren 25a), Italiako abeslaria da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2009 - *Sulla mia pelle* (#3 Italia - #44 Europa)
* 2010 - *Sulla mia pelle (Deluxe Edition)* (#3 Italia - #42 Europa)
* 2011 - *RossoNoemi* (#6 Italia)

### EPak 
* 2009 - *Noemi* (#8 Italia - #97 Europa)

### Singleak 
300px|eskuinera|thumb|Noemi eta Fiorella Mannoia
* 2009 - *Briciole* (#2 Italia - #51 Europa)
* 2009 - ''L'amore si odia* (Noemi eta Fiorella Mannoia) (#1 Italia - #34 Europa)
* 2010 - *Per tutta la vita* (#1 Italia - #42 Europa)
* 2010 - *Vertigini*
* 2011 - *Vuoto a perdere* (#6 Italia - #47 Europa)
* 2011 - *Odio tutti i cantanti*
* 2011 - *Poi inventi il modo*

## Sanremo Festival 
* 2010 - 60° Sanremo Festival: *Per tutta la vita*

## Tour 
* 2009 - *Noemi tour*:  Italia
* 2009/2010 - *Sulla mia pelle tour I*:  Italia
* 2010 - *Sulla mia pelle tour II*:  Italia,  Eslovenia
* 2011 - *RossoNoemi tour'':  Italia

## Kanpo estekak 
* Noemiofficial.it
* Youtube ofiziala
* Arcadinoemi.it
* Arca di Noemi Youtube
* Facebook noemiofficial
* Facebook arcadinoemi
Itsaso (argipena)

**Itsaso** izenak hainbat adiera ditu:

## Izen arrunta 
* **Itsasoa**: ur gaziko eremu zabala.

## Toponimian 
*  **Itsaso**: Gipuzkoako herria, Ezkio-Itsaso udalerrian. Bertako eliza, San Bartolome eliza.
*  **Itsaso**: Basaburua udalerriko herria, Nafarroa Garaian. Bertako eliza, San Pedro eliza. 

*  **Itsasu**: Lapurdiko herria.
Astore

[thumb|[Erik Jaka esku huskako pilotaria, Astore kamiseta jantzita duela.]]
**Astore** Import Arrasate enpresaren hiru marka komertzialetako bat da, *aztore* hegazti izenaren forma dialektal bat hartuta. Import Arrasate eta Astore 1989 urtean sortu ziren Arrasaten (Gipuzkoa). Enpresa honek kirol arropa eta harekin erlazionaturiko materiala ekoizten ditu. Familia-enpresa da jatorriz, bereziki Euskal Herrian ezaguna, bertako hainbat kirol talderen jantzi-hornitzailea baita. Euskal Herritik kanpo, merkatu berrietara heltzen saiatzen dihardu, besteak beste Kataluniako, Espainiako eta Hego Koreako talde batzuekin hitzarmenak sinatuz.

## Kirol taldeen ekipamenduak 
[thumb|[Euskal Herriko futbol selekzioaren Astore txandala.]]

### Futbola 
* Kataluniako futbol selekzioa
* Euskal Herriko futbol selekzioa
* Daejeon Hana Citizen
* Bucheon FC 1995
* Pohang Steelers
* Ciudad de Santiago
* Axa Marianistas
* Burlades Kirol Elkartea
* Atlético Mancha Real

### Saskibaloia 
* Bilbao Basket
* Plus Pujol Lleida
* Clavijo Caja Rioja

### Errugbia 
* Ordizia Rugby Elkartea

### Txirrindularitza 
* Euskaltel-Euskadi

### Pilota 
* Aspe
* Baiko Pilota
* Master Jai

### Eskubaloia 
* Portland San Antonio
* Bidasoa Kirol Kluba

### Arraunketa 
* Orio Arraunketa Elkartea

## Kanpo estekak 
https://web.archive.org/web/20100923212304/http://www.astore.es/astore-markaren-historia
Ikuskizun

thumb|250px|Ikuskizun.
[thumb|250px|[Arte|Artista eta publikoaren arteko harremana sortuz,
zuzeneko eta biziko **ikuskizunek** lilura berezia dute, telebistaz zabaldutako saioen aldean.]]

**Ikuskizuna** edo **emanaldia** jendeaurrean erakusteko antolatzen den kultura eta aisia-ekitaldi bat da, musika, dantza, bertsolaritza, antzerkia, zirkoa edo bestelako arte eszeniko batean oinarritzen dena. Kirolarekin zer ikusia ere izan dezakete. Emanaldiak aire librean edo leku itxi batean izan daitezke, bizitasunez eta publikoaren parte-hartzen zuzenarekin, edo telebista eta antzeko hedabide baten bitartez ere zabal daitezke.
Ziguinchor (eskualdea)

thumb|ezkerrera|Ziguinchor eskualdeko Kontseiluaren egoitza
**Ziguinchor** Senegalgo 14 eskualde administratiboetako bat da. Herrialdearen hego-mendebaldean dago, Casamanceko mendebaldean (frantsesez: *Basse Casamance*). Iparraldean Gambiarekin du muga eta hegoaldean Ginea Bissaurekin. 7.339 kilometro koadroko eremua du, eta 2013an 549.151 biztanle zituen. Hiriburua Ziguinchor da.

Dakarrekin itsasoz edo Gambia zeharkatuz baino ez dago komunikaturik.

## Departamenduak 
thumb|ezkerrera|Ziguinchor eskualdeko departamenduak
* Bignona departamendua
* Oussouye departamendua
* Ziguinchor departamendua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  oussouye.org
Panthera

***Panthera*** Felidae familiako genero bat da, oso ezagunak diren lau espezie dituena: tigrea (*Panthera tigris*), lehoia (*Panthera leo*), jaguarra (*Panthera onca*) eta lehoinabarra (*Panthera pardus*). Lau hauek dira felidoen artean orro egiteko gai diren bakarrak. Arrazoi nagusia laringearen morfologian datza, nahiz eta historian zehar beste arrazoi ugari ere eman (hioidearen osifikazio osatu gabea).

## Espezie eta azpiespezieak 
* ***Panthera*** generoa
** *Panthera blytheae* †
** *Panthera crassidens* †
** *Panthera gombaszoegensis* †
** *Panthera leo* - Lehoia
*** *Panthera leo atrox* †
*** *Panthera leo spelaea * †
*** *Panthera leo azandica*
*** *Panthera leo bleyenberghi*
*** *Panthera leo europaea* †
*** *Panthera leo fossilis* †
*** *Panthera leo hollisteri*
*** *Panthera leo kamptzi*
*** *Panthera leo krugeri*
*** *Panthera leo leo*
*** *Panthera leo melanochaita* †
*** *Panthera leo massaica*
*** *Panthera leo nubica*
*** *Panthera leo nyanzae*
*** *Panthera leo persica*
*** *Panthera leo sinhaleyus* †
*** *Panthera leo senegalensis*
*** *Panthera leo vereshchagini*
*** *Panthera leo verneyi*
** *Panthera onca* - Jaguar
*** *Panthera onca arizonensis* †
*** *Panthera onca centralis*
*** *Panthera onca goldmani*
*** *Panthera onca hernandesii*
*** *Panthera onca onca*
*** *Panthera onca palustris*
*** *Panthera onca paraguensis*
*** *Panthera onca peruviana*
*** *Panthera onca veracrucis*
*** *Panthera onca mesembrina* †
*** *Panthera onca augusta* †
** *Panthera palaeosinensis* †
** *Panthera pardoides* †
** *Panthera pardus* - Lehoinabar
*** *Panthera pardus adersi* †
*** *Panthera pardus antiqua*
*** *Panthera pardus ciscaucasica*
*** *Panthera pardus pardus*
*** *Panthera pardus delacouri*
*** *Panthera pardus fusca*
*** *Panthera pardus jarvesi*
*** *Panthera pardus japonensis*
*** *Panthera pardus jarvisi*
*** *Panthera pardus kotiya*
*** *Panthera pardus lunellensis
*** *Panthera pardus melas*
*** *Panthera pardus nimr*
*** *Panthera pardus orientalis*
*** *Panthera pardus panthera*
*** *Panthera pardus pernigra*
*** *Panthera pardus saxicolor*
*** *Panthera pardus sickenbergi* †
*** *Panthera pardus tulliana *
*** *Panthera pardus vraonensis*
** *Panthera (Viretailurus) schaubi*  †
** *Panthera schreuderi* †
** *Panthera tigris* - Tigre
*** *Panthera tigris acutidens* †
*** *Panthera tigris altaica*
*** *Panthera tigris amoyensis*
*** *Panthera tigris balica* †
*** *Panthera tigris corbetti*
*** *Panthera tigris jacksoni*
*** *Panthera tigris sondaica* †
*** *Panthera tigris soloensis* †
*** *Panthera tigris sumatrae*
*** *Panthera tigris tigris*
*** *Panthera tigris trinilensis*
*** *Panthera tigris virgata*
** *Panthera toscana* †
** *Panthera uncia*
** *Panthera youngi'' †

## Hibridoak 
**Panthera** generoko bizi diren lau espezieek elkar ugalduz gero hibridoak sor ditzakete. Hibrido hauek izen konposatuak ematen zaizkie, bere izaera hobeto adieraz ditzaten, beste batuetan, izen tradizionalagoak hartzen dituzte.

## Erreferentziak
Fouta Djalon

**Fouta Djalon** [] (*Futa Jalon, Futa Djalon, Futa Dschalon* edo *Fouta Djallon* ere idatzia) Gineako mendigunea da, herrialdearen erdi-iparraldean hedatua. Goi-ordoki eta muino eremua da, 81.952 kilometro koadroko eremua hartzen duena. Batez besteko garaiera 1.000 metro ingurukoa da; Loura da mendirik garaiena (1.515 m). «Mendebaldeko Afrikako ur-gaztelua» deitzen zaio, plubiometria oso handia delako, eta ibai garrantzitsuren iturburua da: Tinkisso (Niger ibaiaren adarra), Senegal, Gambia, Koliba, Kaba eta Kolenté, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khiva

**Khiva** (, , ) 50.000 biztanle inguruko hiri bat da, Uzbekistango Korasmia probintzian. Antzina *Khorasam*, *Khoresm*, *Khwarezm*, *Khwarizm* edo *Khwarazm* izenak ere izan zituen.

Khwarezmgo eta Khivako khanerriko hiriburua izandakoa da. Bertan dago Itchan Kala auzo zaharra, Uzbekistanen gizateriaren ondare izendatu zen lehen lekua (1991).

thumb|800px|erdian|Khiva
thumb|600px|erdian|Harresi

## Hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A-3 kaia

**A-3 kaia** Bilboko portuko kanpoaldeko kaietako bat da. Kaiak 830 metroko luzera dauka. Jatorriz kotxeak kargatzeko eta ro-ro trafikorako kaia izan behar zuenak, erabilera anitz izan ditu azken urteetan. Horrez gain, A-3 kaia AZ-2 eta AZ-3 kai berrien eraikuntza gunearen ondoan dagoenez, kai berri hauen porlanezko egitura eraikitzeko enkofratua dago bertan.

## Ezaugarriak 
2000eko hamarkadaren hasieran amaitu zuten, TMB eta ATM kontainer terminalen kaien ondoren. Hasieran kaia Bergé mantenduriko autoen garraio ontziek erabili zuten, baina egitasmo hori bertan behera geratu zenetik hainbat erabilera izan ditu. Bilboko portura matxurak konpontzera etortzen diren ontziek erabili izan dute, edo sufrea bezalako gaiak kargatzeko. 2010ean Transfennicak A-2 kaitik A-3 kaira eraman zituen bere ontzien etorrera Bilboko portura, bi urte lehenago ezarritako Bilbo eta Zeebrugge arteko "Itsasoko autobidea" delakoaren trafiko handitzeak A-2 kaian zeukan eremua txiki uztean. 2011ko apirilean Britanny Ferries enpresa frantziarrak ezarriko duen ferry berriak ere A-3 kaia erabiltzea aurrikusten da, horretarako autoek kaiaren mendebaldean dagoen ro-ro arrapal erabilita.

### Bergeren leku aldaketa 
2008an Berge Marítimak akordioa sinatu zuen Bilboko Portu Agintaritzarekin Bizkaia iparralde kaian burutzen zituen jarduerak A-3 kaira mugitzeko. Behin Bergéren kai hori libre geratzean, Bizkaia ekialde kaian kargak burutzen dituen Toro y Betolaza enpresak Bizkaia iparralde kaira zabalduko lituzke bere jarduerak Bilboko Zorrotza auzoko kaian 2008an mantentzen zituen kargak Santurtziko kaietara eramanez.

Hiru urte beranduago, 2011ko urtarrilaren 31n, portuaren erabaki hori bertan behera geratu zen, 2008an hasitako krisialdi ekonomikoak eraginda. Enpresak A-3 kaira aldatzearekin lortutako etekina baino gehiago izango litzateke aldaketa hori burutzeko beharrezko dirua eta inbertsioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kaiari buruzko albistea Bilboko Portuko webgunean.
Ziklox Garaialde

**Ziklox Garaialde** 1980ko hamarkadan Alegian (Gipuzkoa) sortutako musika taldea izan zen.

## Historia 
Ziklox Garaialde 1986an sortu zen, Alegiako Bulebarrean zegoen matadero zaharrean eta beste gazte talde bati eskatutako tresnekin. Ideia gorpuztu, Ciclos Garaialde bizikleta lantegia —taldeari izena emango zion lokala— atondu, eta horrela hasi ziren Paulo Garaialde (baxua eta koroak), Joxe Manual Garmendia "Piti" (ahotsa eta turuta), Iñaki Navarro (gitarra eta koroak) eta Xabi Navarro (bateria eta koroak).

1986ko Alegiako festetan barra bat muntatu zuten herriko Bulebarrean, tresnak erosteko dirua lortzeko asmoz. Festa programazio propioa antolatu zuten. 1987ko festetan ere errepikatu zuten, eta 1988an, taldea "desegin" ta gero, sortu berria zen Alegiako gaztetxearen esku geratu zen Bulebarreko "jaien" antolakuntza. *Festa alternatiboak* esaten diete.

1995ean hil zen Ziklox Garaialde, kide sortzailea zen Paulito joan zenean. Ordutik, zenbait berragerpen izan ditu, betiere une jakin bateko ekitaldi berezitzat, taldea berpizteko inongo asmorik gabe.

2010 eta 2011 urteen artean diskoa grabatu zuten, eta 2011ko ekainean argitaratu. 25 urte eta gero, lehen diskoa kaleratu dute, *Urteak ez dira alferrik pasatzen* izenarekin.

## Taldekideak 
### Hasierako formazioa (1986) 
* "Piti" Garmendia: ahotsa eta turuta.
* Iñaki Navarro: gitarra
* Xabi Navarro: bateria
* Paulo Garaialde: baxua

### Bigarren formazioa (1995) 
* Aitor Irazustabarrena: ahotsa
* Iñaki Navarro: gitarra
* Txarli Gesteira: gitarra
* Xabi Navarro: bateria
* Mikel Navarro: baxua
* Iñigo Balerdi: tronpeta

### Hirugarren formazioa (2010-11) 
* Xabi Navarro: ahotsa
* Aitor Irazustabarrena: ahotsa
* Iñaki Navarro: gitarra eta baxua
* Txarli Gesteira: gitarra
* Manex Elola: gitarra
* Gari Zubillaga: bateria
* Julen Goikoetxea: bateria
* Unai Iraola: baxua
* Iñigo Balerdi: tronpeta
* Kolaborazioak (Eñaut Zabala, gitarra; Martzel Navarro, bateria; Ibon Azpilikueta, alboka; eta Iker Iriarte, koplak)

## Kanpo estekak 
* Taldearen argazki eta bideo bilduma.
Kraba arrunt

**Kraba arrunta**, **kabra arrunta** edo **ahuntzarraina** (*Serranus cabrilla*) Serranidae familiako ur gaziko arraina da. Oso espezie arrunta eta haragi onekoa da.

Artisau- eta kirol-arrantzako pieza da. Hondartza-arteekin, tresmailez, hondoko tretzaz eta kanaberarekin arrantzatzen da. Leku batzuetan beita bizi gisa erabiltzen da.

## Morfologia 
Kraba arruntak oso azal koloretsua du, marroi gorrixkatik horira doana. Zeharkako zortzi zerrenda marroik estaltzen dute gorputza, eta luzetarako lerro zuri batek eteten ditu saihetsaren erdian. Luzetarako marra laranjek ere beheko saihetsak estaltzen dituzte. 12 cm-tik 25 cm-ra bitarteko luzera izan ohi du, baina 40 cm-tik gorakoa ere izan daiteke.

Gorputza luzea eta nahiko garaia da. Burua luzanga da eta operkuluan eta masailetan ezkatak ditu. Begiak globo-formakoak eta nahiko handiak dira. Zakatz-irekiera lodia da. Operkuluan hiru hezur daude. Hegats dortsal luze bat du eta uzkikoa ere luzea da, Bularrekoak zabalak dira, ordea.

## Ekologia 
Arrain bentonikoa da. Plataforma kontinentalean eta ezpondan bizi da, 10 eta 500 m artean. Itsasertzean itsas belardietan eta hondo harritsuetan bizi da. Sakonera handiagoetan, hondo harritsu eta hareatsuetan agertzen da. Oso jatuna da, eta arrainak, krustazeoak, anelidoak eta moluskuak jaten ditu. Beste *Serranus* batzuk bezala, aldi bereko hermafrodita da eta aleek bi sexu-organoak dituzte. Sexu-heldutasuna 4 urtera iristen da, 15 cm-ra iristen denean. Udaberria eta uda bitartean ugaltzen da.

## Banaketa 
Mediterraneo osoan (Itsaso Beltza barne), ekialdeko Atlantiko osoan (Britainiar Uharteetatik Hego Afrikara) eta Indiako Ozeanoaren hegoafrikar zatian bizi da. Itsaso Gorrian ere bada, baina eztabaida dago Suezko kanala zeharkatuz ailegatu diren edo bertan baziren lehenagotik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akermuxar

**Akermuxarra** (*Diplodus puntazzo*) Sparidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi dena.

## Banaketa 
## Erreferentziak
Muxar buztanbeltz

**Muxar buztanbeltza** (*Diplodus annularis*) Sparidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena.

## Banaketa 
## Erreferentziak
Bogside

**Bogside**, , Ipar Irlandan dagoen Derry hiriko harresietatik haratago kokatzen den auzo bat da. Hiriaren eta Foyle ibaiaren mendebaldean dago, Creggan auzoaren alboan, eta Irlandako Errepublika eta Donegal konderriaren mugatik 5 kilometro eskasera.

Auzo hau hiriko irlandar errepublikarren bizileku nagusienetako bat da.

1960 eta 1970eko hamarkadan zehar Ipar Irlandako gatazkan jazotako gertakari ugariren lekuko izateagatik ospetsua da, horien artean Bogsideko gudua (1969), Igande Odoltsua (1972), Motorman operazioa (1972) edota Free Derry izenez ezagutzen den "no-go eremua" kokatu ziren.

Gaur egun, Bogsideko artistek margotutako garai hari buruzko horma-irudi handiak Free Derry eremuan edota Gasyard Feile jaialdian ikus daitezke (azken hori musika eta arteei buruzko urteroko jaialdia), hauek bertoko turismo erakargune garrantzitsuenak direlarik.

## Iruditegia 

Irudi:Bogside Derry SMC 2005.jpg|Bogside auzoa Derry erdiguneko harresietatik ikusita.
Irudi:WestlandFromWall.jpg|Westland kalea hiriko harresietatik ikusita (2007ko uztaila). Irlandar bandera ugari ikus daitezke.
Irudi:Bloodsunmonum.jpg|1972ko Igande Odoltsua.

## Ikus gainera 
* Derryko historia
* Bogsideko gudua
* Igande Odoltsua
* Free Derry
* Irlandako historia

## Kanpo estekak
Bisigu ahogorri

**Bisigu erregina** (*Beryx decadactylus*; Cuvier, 1829) Berycidae familiako ur gaziko arraina da , ekialdeko Ozeano Barean izan ezik gainontzeko mundu osoko ur epel eta tropikaletan bizi dena.

erdian|frameless|

## Euskal izendegia 
Bisigu erregina izendatzeko modu ezberdinak daude Euskal Herriko herri ezberdinetan. Buru handia dute, luzera osoaren heren bat hartzen duena, begi oso handiekin. Behe-baraila ere irtena du, goiko ezpaina baino kanporago irteten dena. Aleta dortsal bakarra du, gorputzaren erdialdean kokatua. Aleta kaudala mehea eta luzea da, lobulo oso bereiztuekin. Aipatu aleta hauek guztiak kolore arrosa ere hartu dezakete, urteko sasoiaren eta arrainaren adinaren arabera. Bisigu erreginak balio nutrizional handia dauka, eta duen gantz kantitate altuagatik (zati jangarriaren %5), arrain urdina da. Mineral nagusien artean potasioa, iodoa, selenioa eta fosforoa dira garrantzitsuenak.

## Bisigu erreginaren arrantza Euskal Herrian 
Euskal Herriko kostaldean bisigu erreginaren harrapaketa handiak ez dira oso ohikoak, ez behintzat artisau-arrantzaleek porturatzen dituztenean, hondoko tretzaz harrapatu ondoren. Arraste-arrantzak, halaber, harrapaketa handiak egin ditzake. 

## Bitxikeriak 
Arrain honen haragiak itsaski zaporea gogorarazten omen duela dioenik ere bada. Edozein kasutan, eta askorentzat hain ezaguna ez bada ere, oso arrain preziatua da gastronomian, eta bisigu arrunta baino garestiago ere saldu daiteke arraindegietan.

## Erreferentziak 
### Argitaratu gabeko erreferentziak 
### Euskal Herriko Arrainen Gida 
## Kanpo estekak
Bisigu

**Bisigu** bi arrain espezieren izen arrunta da:
* bisigu arrunta, esparidoen familiako itsas arrain osteiktiea;
* bisigu ahogorria, berizidoen familiako itsas arraina.

## Erreferentziak
Txelba arrunt

**Txelba arrunta** (*Pagrus pagrus*) Sparidae familiako ur gaziko arraina da, Ozeano Atlantikoa osoan bizi dena.

## Euskal izendegia 
Txelba arrunta izendatzeko izen asko daude Euskal Herrian:

## Deskribapena 
Gorputz obalatua du, batazbeste 35 cm neurtzen dituena. Jaso den txelba handienak 91 cm neurtu zituen eta 7.720 gramo pisatu. 26 urte hartu ditzake.

Kolore arrosa du eta distira zilarkarak. Sabelaldea argiagoa da. Bizkarraldeko hegatsak 12 arantza eta 9-12 erradio bigun ditu. Hegatsak arrosak edo horixkak dira.

Buruaren gainaldea ilunagoa da eta gazteek ezkata urdinxkak dituzte tartekaturik eta bien artean bulto txiki bat. Baraila bietan ditu hortzak, letagin itxurakoak, lau goiko barailan eta sei azpikoan. Hauen atzetik hortzen lerro bat eta haginen bi lerro berri. Udaberrian izaten da errunaldia, Kantauri itsasoan apirila eta maiatza artean. 

Arrautzak eta larbak pelagikoak dira eta zooplanktona osatzen dute, arraina garatzen denean kostaldera hurbiltzen da.

## Arrantza eta gastronomia 
[270ppx|thumb|Bi [lupiaren artean txelba, labean erreta.]]
Haragi preziatua duen arraina izanik arrantzatu egiten da, bai eta kirol arrantzan ere. Merkatuetan saltzen den gehiena gaur egun akuikultura lantegietan hazitakoa da ordea, arazorik gabe eta erraz hazten baita piszifaktoriatan.

Arraun zurien taldean sartuta dago. Haragi fina du eta erraz desegiten da. Labean erreta prestatzen da, barazkiz apainduta. Batzuetan bestelako arrainekin batera zerbitzatzen da, lupiarekin eta urraburuarekin esate baterako. 

Ziguatera pozoiketa kasuren bat jaso izan da, merkurioa akumulatzeko joera baitute. Merkurioak plazenta zeharkatu dezakeenez eta fetoa kutsatu, ez da gomendagarria haurdunaldian kontsumitzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txelba

**Txelba** esparidoen familiako eta *Pagrus*, *Sparus* eta *Dentex* generoetako itsas arrain osteiktieen izen arrunta da.

Hona hemen izen hau duten hiru espezieak:
* Txelba arrunta, *Pagrus* generokoa.
* Txelba hortzandia, *Dentex* generokoa.
* Urraburua edo txelba urraburua, *Sparus* generokoa.

## Erreferentziak
Txelba hortzandi

**Txelba hortzandia** edo **urta** (*Dentex dentex*) Sparidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoaren ekialdea, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi dena. 

## Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean *Systema Naturae* liburuan eta *Sparus dentex* izena eman zion. Gerora genero propioa esleitu zitzaion. Izen zientifikoak zein hizkuntza gehienetan duen izenak hortz handiei egiten die erreferentzia.

## Euskal izendegia 
Txelba hortzandia izendatzeko izen asko daude Euskal Herrian:

## Deskribapena 
175px|thumb|Txelbaren hortzak.
Metro bete inguru luzea eta bisiguaren antzekoa da. 14 kilogramotako pisua har dezake. 2023an Ceuta aldean 18'7 kg pisuko txelba hortzandia harrapatu zen, inoizko handiena.

Gorputz garaia du eta sarde itxurako isatsa. Bizkarraldea urdinxka du, sabelaldea, aldiz, zilar koloreko zurixka. Bizkarraldeko hegatsean 11 arantza eta 11-12 erradio bigun ditu. Izena ematen dioten letagin antzeko hortz zorrotzak ditu, baraila bakoitzean 4-6 artean. 

## Banaketa 
Ozeano Atlantikoaren ekialdean bizi da, Britainiar uharteak eta Mauritania artean batez ere. Batzuetan Kanarietan eta Madeiran ere aurkitu izan da, bai eta Senegalen ere. Bestalde, Mediterraneo osoan ere hedaturik dago arrain txikiak eta krustazeoak eta moluskuak, batez ere txipiroiak, jaten ditu.

Gastronomia aldetik ere oso preziatua da, haragi trinkoa eta zaporetsua du. "Papillote" erara, gatzetan edo parrillan egiten da.

## Erreferentziak
Txopa (arraina)

**Txopa** edo **birlotea** (*Spondyliosoma cantharus*) Sparidae edo urraburuaren familiako ur gaziko arrain bat da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Mediterraneoan eta Itsaso Beltzean bizi dena. 

## Euskal izendegia 
Txopa izendatzeko izen asko daude Euskal Herrian:.  

Gorputza alboetatik zapaldua du. Burugaina eta bizkarraldea oso konkortuak ditu. Kolorez urdin grisaxka da eta dozena bat lerrok zeharkatzen dute gorputza, ez dira oso nabarmenak ordea. Zaharrak direnean gorputza ilundu egiten da arre kolorea hartuz. Bizkarraldeko hegatsak 11 arantza eta 11-13 erradio bigun ditu. Ahoan hortz txiki ugari ditu eta erraz ikusten dira.

## Banaketa 
Ozeano Atlantikoaren ekialdean bizi da, Eskandinavia penintsulatik hasi eta Namibiararte. Gineako golokoan ez da aurkitzen baina Atlantikoko uhartedietan bai, Azoreetan, Madeiran, Kanarietan, eta Cabo Verde uhartedian. Gibraltar itsasartetik barrena Mediterraneoan eta Itsaso Beltzean ere hedaturik dago. 

Errunaldia maiatza eta ekaina artean izaten da. Denbora tarte horretan arrak kolorea aldatzen du, arre bihurtuz ere Euskal Herriko arraindegietan ez da oso ezaguna. Labean erreta, sagardo erara, parrilan, gatzetan edo xerratu eta plantxan jaten da.

## Iruditegia 

Irudi:Chopa (Spondyliosoma cantharus), isla de Mouro, Santander, España, 2019-08-14, DD 20.jpg|Arrain gaztea.
Irudi:Chopa (Spondyliosoma cantharus), Parque natural de la Arrábida, Portugal, 2020-07-21, DD 49.jpg|Aurrealdeko ikuspegia.
Irudi:Chopa (Spondyliosoma cantharus), Parque natural de la Arrábida, Portugal, 2020-07-21, DD 57.jpg|Arrain zaharra.
Irudi:Chopa (Spondyliosoma cantharus) con un parásito (Anilocra physodes), Parque natural de la Arrábida, Portugal, 2023-07-27, DD 82.jpg|Txopa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minkowskiren desberdintza

Analisi matematikoan, **Minkowskiren desberdintzak**, Hermann Minkowskik formulatua, L*p* espazioak bektore-norma bat duten bektore-espazioak direla ezartzen du. Bira *S* espazio neurgarri bat, 1 ≤ *p* ≤ ∞ eta *f* eta *g* L*p*(*S*)-ko elementuak. Orduan, *f* + *g* ere L*p*(*S*)-koa da, eta honako hau betetzen da:

:\|f+g\|_p \le \|f\|_p + \|g\|_p

berdintza 1 \lambda ≥ 0 baten baterako *f* = \lambda *g* edo *g* = \lambda *f* dela esan nahi duena.

Minkowskiren desberdintza L*p*(*S*)-ko desberdintza triangeluarra da.

Hölderen desberdintza bezala, Minkowskiren desberdintza segida eta bektoretarako ere zehatz daiteke honela:

:\left( \sum_{k=1}^n |x_k + y_k|^p \right)^{1/p} \le \left( \sum_{k=1}^n |x_k|^p \right)^{1/p} + \left( \sum_{k=1}^n |y_k|^p \right)^{1/p}

Zenbaki erreal (edo zenbaki konplexu) *x*1, ..., *x**n*, *y*1, ..., *y**n* guztietarako, non n S-ren kardinala den (S-ren elementuen kopurua).

## Frogapena 
Lehenik, frogatuko dugu *f*+*g* baturak *p*-norma finitua duela, baldin *f* eta *g* biek badute, hori ondorengotik segitzen da,
:|f + g|^p \le 2^{p-1}(|f|^p + |g|^p)
Alabaina, hor erabiltzen da h(x)=x^p funtzio ganbila izatea \mathbb{R}^+ multzoan (p > 1 bada) eta horregatik, a eta b positiboak badira, orduan,
:\left(\frac{1}{2} a + \frac{1}{2} b\right)^p \le \frac{1}{2}a^p + \frac{1}{2} b^p
Beraz,
:(a+b)^p \le 2^{p-1}a^p + 2^{p-1}b^p

Orain, (\|f + g\|_p) adierazpenaz hitz egin daiteke. Zero bada, Minkowskiren desberdintza betetzen da. Orain, demagun (\|f + g\|_p) ez dela zero. Hölderen desberdintza erabiliz
:\|f + g\|_p^p = \int |f + g|^p \, \mathrm{d}\mu
: \le \int (|f| + |g|)|f + g|^{p-1} \, \mathrm{d}\mu
:=\int |f||f + g|^{p-1} \, \mathrm{d}\mu+\int |g||f + g|^{p-1} \, \mathrm{d}\mu
:\stackrel{\text{H}\ddot{\text{o}}\text{lder}}{\le} \left( \left(\int |f|^p \, \mathrm{d}\mu\right)^{1/p} + \left (\int |g|^p \,\mathrm{d}\mu\right)^{1/p} \right) \left(\int |f + g|^{(p-1)\left(\frac{p}{p-1}\right)} \, \mathrm{d}\mu \right)^{1-\frac{1}{p}} 
:= (\|f\|_p + \|g\|_p)\frac{\|f + g\|_p^p}{\|f + g\|_p}
Minkowskiren desberdintza lortzen da bi aldeak bider \frac{\|f + g\|_p}{\|f + g\|_p^p} egitean.

## Kanpo estekak
Urraburu

**Urraburua** edo **txelba urraburua** (*Sparus aurata*) Sparidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena. Begien aurrealdean duen urre koloreko marrak ematen dio izena.

Oso arrain preziatua da gastronomian, haren haragia jateko ona baita, gehiena akuikultura haztegietan ekoizten da ordea

## Deskribapena 
Gehienez 70 cm-ko luzera har dezake eta 7,36 kg-ko pisua eduki. 25 urte bizitzera irits daiteke. Itxuraz bisiguaren antzekoa da. 

Gorputz obalatua du urraburuak, alboetatik zapaldua dagoena. Bizkarraldea gris urdinxka izaten du, sabelaldea, berriz, zilar kolorea. Bizkarraldean hegats bakarra du, 11 arantza ditu eta 13-14 erradio bigun. 

Burua ganbila da eta bi begi txiki ditu. Aurrealdean urre koloreko orban edo marra bat du, horrek ematen dio izena, eta zakatzen operkuluan orban beltz ilun bat du. Ezpain lodiak ditu.
## Biologia 
250px|thumb|Urraburuaren burua. Begien artean urre koloreko marra bat du.
### Habitata eta portaera 
*Posidonia* zelaietan eta hondo hareatsuetan bizi da. Arrain sedentarioa da eta bakarrik edo talde txikietan ibiltzen da. Kostaldeko arraina da eta estuarioetan eta itsasertzeko aintziratan ere ohikoa da aurkitzea, baina arrantzaketa kopurua ez da hain handia eta itsasertzeko aintziretan eta putzu gazietan ekoiztu izan da tradizionalki. 

1980. hamarkadan Portugalen urraburuaren akuikultura jarduera abiatu zen. Gaur egun Turkia da munduko ekoizle nagusia eta bigarrena Grezia da. Euskal Herriko arraindegietan ere haztegietako urraburuak dira gehienak

## Nutrizioa eta gastronomia 
Arrain zuria da eta %2-5 arteko gantza soilik du. 70-80 kcal energia ekarpena du, beti ere prestatzeko moduaren arabera aldagarria dena. Potasioa, fosforoa eta magnesioa ere ugari ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Definizio-eremu

[eskuinera|thumb|250px|**X**= **definizio eremua****Y**= [helburu-multzoa**f(X)**= irudi-multzoa]]
Matematikan, f:\ X \rightarrow Y\, funtzio baten **definizio-eremua**, **izate-eremua** edo **existentzia-eremua** funtzioa definitu edo existitzen den *X* aldagai independentearen edo argumentuaren balioen multzoa da.

Adibidez,
:::\begin{array}{ccccc}f&:&\R&\to&\R\\&&x&\mapsto&\frac1x~\end{array}

funtzioa hau ezartzen bada, izate-eremua hau izango da:

:::E=\{\ x\ \in R |\ x \neq 0\}

,hau da, funtzioaren izate-eremua *x* balio erreal guztiak biltzen ditu, *x=0* balioa ezik (*f(x=0)=1/0* eragiketa definituta ez dagoelako).

## Kanpo estekak
Xabiroi txiki

**Xabiroi txikia** (*Echiichthys vipera*) Trachinidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena. 15-20 cm luzea eta kolorez gris horixka da.. Bere generoan monotipikoa da.

## Banaketa 
## Erreferentziak
Panthera generoko hibridoak

**Panthera** generoko bizi diren lau espezieek (*Panthera leo* edo lehoia, *Panthera onca* edo jaguarra, *Panthera pardus* edo lehoinabarra, *Panthera tigris* edo tigrea), gurutzatuz gero, hibridoak sor ditzakete.

## Jaguarraren eta lehoinabarraren arteko hibridoak 
### Jagupardoa 
Jagupardoa (**jagupard**, **jagulep**, edo**jagleop** ingelesez), jaguar arraren eta lehoinabar emearen arteko gurutzatzea da.

### Leguarra 
Leguarra lehoinabar arraren eta jaguar emearen arteko gurutzatzea da.

### Lijagulepa 
Jagupardo edo leguar emeak emankorrak dira, eta horietako bat lehoi ar batekin ugalduz gero, kumeei lijagulep deritze. Mota honetako hibrido konplexuak 1900. urteko hasieran erakutsi ziren *Kongoko Lehoiak* izenarekin, Afrikako pizti exotiko baten antza emateko, gizakiak egindako hibrido bat baino.

## Jaguarraren eta lehoiaren arteko hibridoak 
### Jaglioia 
300px|thumb|Jaguar eta lehoi arteko hibridoa, Rothschild Museoa.

**Jaglioia** edo **jaguoia** jaguar ar eta lehoi eme baten arteko gurutzatzea da. Espezie honen irudiak ikusgai daude Walter Rothschild Zoologiko museoan (Hertfordshire, Ingalaterra). Lehoien azpiko kolorea du, jaguar-erako orban marroiak eta jaguar baten konplexio indartsua.

### Liguarra 
**Liguarra** lehoi arraren eta jaguar emearen arteko gurutzatzea da. Liguarrak lehoi/jaguarren arteko hibrido ohikoenak dira. Beste hibridoak bezain handiak ez dira.

### Leoliguarra 
Lehoi arraren eta jaguar emearen arteko kume ugalkorrak, lehoinabarrarekin gurutzatuz gero, leologuar izeneko kumeak ematen ditu.

## Lehoinabarraren eta lehoiaren arteko hibridoak 
### Leopoia 
**Leopoia** lehoinabar arraren eta lehoi emearen arteko gurutzatzearen ondorio da. Burua lehoiaren antzekoa du; haren gorputzak, ordea, lehoinabarraren ezaugarri asko ditu. Leopoiak oso bakanak dira.

### Lipardoa 
**Lipardoa** edo **liardoa** lehoi arraren eta lehoinabar emearen gurutzatzeak sortutako hibridoa da. Batzuetan **alderantzizko leopoia** deritzo. Lehoi arraren eta lehoinabarraren arteko tamaina diferentziak zail bihurtzen du bien arteko ugalketa.

### Leoligulor 
Leopoi arra (lehoinabar arraren eta lehoi emearen arteko hibrido ugalkorra) liguar eme ugalkorrarekin (jaguar emearen eta lehoi arraren hibridoa) gurutzatzearen ondorio da.

## Lehoinabarraren eta tigrearen arteko hibridoak 
### Dogla 
### Tigarda 
## Lehoiaren eta tigrearen arteko hibridoak 
### Ligrea 
### Tigroia 
## Kanpo estekak 
*  Hybrid Big Cats.
*  Detailed information on hybridisation in big cats. Includes tiglons, ligers, leopons and others.
Txopa (argipena)

**Txopa** hitzak hainbat adiera ditu:
* Txopa (nautika): itsasontzien atzealdea da.
* Txopa (arraina): esparidoen familiako itsas arrain Osteiktie baten izen arrunta da, *Spondyliosoma cantharus* espeziekoa.

## Erreferentziak
Plitvice Aintziretako Parke Nazionala

**Plitvice Aintziretako Parke Nazionala** (kroazieraz *Nacionalni park Plitvička jezera*), Kroaziako natura parkerik garrantzitsuena da. 1949an izendatu zuten parke nazional, eta 1979an Unescok gizateriaren ondare izendatu zuen. Zagreb hiriburutik 137 kilometro hegoaldera dago, Bosniarekiko mugatik oso gertu.

## Parkea 
Lika-Senj eskualdeko *Mala Kapela* mendietan dago, Kroazia erdialdean. 296 kilometro koadro ditu parkeak. Meseta karstiko batean altuera desberdineko 16 aintzira eta haiek konektatzen dituzten 92 ur-jauzi daude. Matica ibaiaren urak hartzen ditu eta 133 metro beherago *Korana* ibaia sortzen du.

Goiko hamabi aintzirak (*Gornja jezera*) dolomita harrietan eratu dira. Aintzirarik handienak lehenengoa den Prošćansko (68 hektarea), Galovac (12,5 hektarea) eta azkenengoa den Kozjak (81 hektarea) dira. Beheko lau aintzirak (Donja jezera) txikiak dira. Kareharritan sortutako aintzirak direnez kobazulo ugari ere aurkitzen dira. Ur-jauzien artean aipatzekoa da Veliki Splat, 78 metroko saltoa. Aintzirak mediterraneoar eta alpetar floraz inguraturik daude. Pagoak, izeiak, pinuak eta astigarrak dira nagusi, eta baso haietan hartz arreez eta otsoez gain 120 hegazti espezietik gora bizi dira.
thumb|Parkean urjauzi asko ikus daitezke.

## Turismoa 
1893an jadanik parkearen kontserbaziorako komisio bat eratu zen eta 1896rako lehenengo hotela eraiki zuten bertan. Garai hartan 1000 bisitari jaso ohi zituzten urtero. 1949an Jugoslaviako gobernuak parkea nazionalizatu zuen. Gaur egun ia milioi bat bisitari hartzen ditu parkeak. Turistentzako ibilbide polita prestatua dago; tren batek goiko aintzirara eramaten du jendea eta ondoren aintzira guztien ertzetik bidexka eta zubiak igaroz behean bukatzen da bisitaldia. Horietan handiena den Kozjak aintzira itsasontziz igarotzen da.

## Kanpo estekak 
*  Plitvice Aintziretako Parke Nazionalaren web orri ofiziala
* Plitvice, aintziren parkea Zientzia.net
* Argazkiak
Platuxa latz

**Platuxa latza** (*Platichthys flesus*; Linnaeus, 1758) hondarreko itsas-hondotan bizi den arrain zapala da.
erdian|frameless|

## Euskal izendegia 
Platuxa latza izendatzeko modu ezberdinak daude Euskal Herriko herri ezberdinetan:

## Ezaugarriak 
#### Ezaugarri fisikoak 
Platuxa helduek 50 zm inguru izaten dute.

Gorputz obalatua dute, ronboidala. Azal leunekoak dira, eta begiak gorputzaren eskuinaldean dituzte ia-beti, salbuespenen bat ere eman daitekeen arren. Burua erlatiboki handia da, gorputzaren laurden bat hartzen duena. Ahoa txikia izan ohi da, eskuin begia ia ikutzera arte iristen dena. Edozein kasutan, ahoa sendoa izaten da, krustazeo txiki nahiz molusko bibalboen moduko harrapakinak aise apurtzeko gai dena. Lerro laterala zuzena da, tuberkuluak dituena, eta aleta pektoralaren alturan okertu egiten da. 

Kolorea gris xamarra izaten dute, marroi iluna goikaldean, orban laranjak ere agertzen dituztelarik. Alde bentral itsua zuria da, batzuetan orban marroiak ere agertzen dituena.*Nahastu daitezken espezieak*.

## Bitxikeriak 
#### Begien migrazioa 
Larbak pelagikoak dira eta simetria bilaterala mantentzen dute. 90 bat egunetan ordea,10 mm hartzen dituztenean, gorputza zapaldu eta begien migrazioa ematen da, albo bakarrera, simetria bilaterala galtzen dutelarik; une honetatik aurrera bizitza bentonikoa mantenduko dute. erdian|500px

## Erreferentziak 
### Argitaratu gabeko erreferentziak 
## Euskal Herriko Arrainen Gida
Platuxa

[thumb|*[Pleuronectes platessa*]]
**Platuxa** Pleuronektidoen familiako eta *Pleuronectes* eta *Platichthys* generoetako zenbait arrain osteiktieren izen arrunta da.

Taldeak espezie asko ditu bere barnean, horietatik bi Euskal Herriko uretan bizi direlarik: leuna eta latza hain zuzen ere.

Hitza latinezko *platessa* hitzetik dator, "arrain laua" esan nahi zuena. Era berean, latinezkoa grezierazko *platys* hitzetik zetorren, "zabala" esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erreboilo ezkatadun

**Erreboilo ezkataduna** (*Scophthalmus rhombus*; Linnaeus, 1758) hondarreko itsas-hondotan bizi den arrain zapala da.
erdian|frameless|

## Euskal izendegia 
Erreboilo ezkataduna izendatzeko modu ezberdinak daude Euskal Herriko herri ezberdinetan:

## Ezaugarriak 
#### Ezaugarri fisikoak 
Erreboilo ezkatadun helduek 30-50 zm inguru neurtu ohi dute, baina badira handiagoak ere, 70 zm ingurura heltzen direnak. 

Erreboiloaren antzera, arrain zapalen artean lodienetakoa da. Gorputza erronbo itxurakoa dauka, buru erlatiboki txikiarekin, gorputzaren ezkerraldean kokatua dagoena. Begiak gorputzaren ezkerraldean ditu, goiko begia azpikoa baina zertxobait atzerago kokatzen delarik. Aho handia du, azpiko baraila irtena eta goikaldekoa baino luzeagoa duelarik. Omega-3 eta proteina kantitateari dagokionez beste arrain askoren azpitik kokatzen bada ere,  bitaminei erreparatuz gero, ano bakar batek populazioarentzat gomendatutako eguneko B12 bitamina kopurua asetzea suposatzen du, eta niazina kopuruaren %40 baino gehiago. Mineralei dagokienez, aipatzekoak dira bere haragiak dituen selenio eta fosforo kantitateak.

Errunaldia neguan eta udaberri hasieran izaten da, eta sasoi horretan erreboilo ezkatadunak kostaldera hurbildu ohi dira, sakonera txikiko eremuetara. Erruten diren arraultzak zooplanktonaren parte izatera pasatzen dira. Larbek 3 mm neurtu ohi dute, pelagikoak dira eta simetria bilaterala mantentzen dute. Aste gutxitan ordea, 3 zm inguru lortzen dutenean, gorputza zapaldu eta begien migrazioa ematen da, albo bakarrera, simetria bilaterala galtzen dutelarik; une honetatik aurrera bizitza bentonikoa mantenduko dute. Lehen urtetan oso hazkuntza azkarra izaten dute, urtebeteko epean 20-30 zm izatera iritsi daitezkelarik.

## Erreboilo ezkatadunaren arrantza Euskal Herrian 
Eguneko arrainaz ari bagara, artisau-arrantzaleek sareak (hala nola, mallabakarra edo tresmaila) erabiltzen dituzte erreboilo ezkataduna arrantzatzeko. Hala ere, arraindegietan ohiko arraina izanik, erreboilo ezkatadun asko arraste-arrantzarekin harrapatutakoa ere izan daiteke, sarritan atzerriko uretan arrantzatutakoa.

## Bitxikeriak 
Erreboilo ezkatadunak gehienez 14 urte inguru izatera iritsi daitezke, erreboilo (arrunt)-en aldean, bizi-iraupen erdia. Arrak, emeak baino txikiagoak izaten dira, mantsoago hazten direlarik.

## Erreferentziak 
### Argitaratu gabeko erreferentziak 
## Euskal Herriko Arrainen Gida
Xabiroi zuri

**Xabiroia** (*Trachinus draco*; Linnaeus, 1758) hondarreko espezieen multzoko itsasoko arraina da.
erdian|frameless|

## Euskal izendegia 
Xabiroia izendatzeko modu ezberdinak daude Euskal Herriko herri ezberdinetan:

## Ezaugarriak 
#### Ezaugarri fisikoak 
25-30 cm luzea eta kolorez horia edo marroi argia da; batzuetan grisa edo berdeska ere izan daiteke, hondar kolorearekin mimetizatzeko kolorea aldakorra izaten baitute. Gorputz luzarana du, alboetatik zapala eta garaia, eta beheko matelezurra gora itzulia. Bizkarrean bi hegal dituzte: aurrekoa, garai samarra; atzekoa, berriz, apala, baina bular-paretik isatseraino luzatzen dena; eta sabelekoa ere oso luzea. Lehen arantza dortsala pozoitsua da, eta alboetako zakatzetako operkulu banatan ere arantza pozoitsuak dituzte. 

#### Nutrizio-ezaugarriak 
Xabiroiak duen gantz kantitate baxuagatik (zati jangarriaren %3), arrain zuria da. Haragia oso kalitate handikoa da, trinkoa eta argia.

#### Kontsumo-garaia 
Urte osoan zehar harrapatzen bada ere, uda hasieran errute-garaia izaten da eta beraz, Maiatza aldera espezie honen kontsumoa mugatzen saiatu behar genuke.

## Ekologia 
Espezie bentonikoa da, itsasoko hondo hareatsuetan bizi dena; normalean kostaldetik hurbil egon ohi den arren, 300 metroko sakoneratan ere bizi daiteke. Ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Itsaso Beltzan eta Mediterraneo itsasoan bizi da.

Xabiroiak hondarrean erdi-estalita egon ohi dira, harrapakinek ikusi ez dezaten; horrela, arrain txikiak, izkirak edo bestelako krustazeoak haien aho paretik igarotzean, bapatean irensten dituzte. Espezie gautiarra izaten da normalean.

## Xabiroiaren arrantza Euskal Herrian 
Hain ezaguna ez bada ere, arraindegietan topatu daitekeen espeziea da, eta oso preziatua da bai gastronomian eta baita ezagutzen dutenen kontsumitzaile ezberdinen artean. Gure arraindegietan saltzen den xabiroia artisau-arrantzaleek harrapatutakoa izan ohi da, normalean tresmaila eta mallabakarraren moduko sareekin arrantzatutakoa. Hala ere, sarritan arraste-arrantzarekin harrapatutakoa ere saltzen da.

## Bitxikeriak 
Arrain hau batez ere hondartzan zapalduz gero eragiten duen minarengatik da ezaguna. Izan ere, aurreko bizkar-hegatsean ezten pozoitsuak dituzte, haien harrapakariengandik babesteko. Pozoi honek neurotoxinak izaten ditu. Xabiroiak hondarrean erdi-estalita egon ohi dira, sarritan hondarraren kolorearekin mimetizatuta.

Laket-arrantzan ere askotan arrantzatu ohi da, batez ere hondartza inguruetan, gauez. 

## Erreferentziak 
## Argitaratu gabeko erreferentziak 
## Euskal Herriko Arrainen Gida
Xabiroi (arraina)

**Xabiroi** Trakinidoen familia osatzen duten bederatzi arrain osteiktieen izen arrunta da.

## Ezaugarriak 
Gorputz luzarana, alboetatik zapala eta garaia dute, eta beheko matelezurra gora itzulia. Bizkarrean bi hegal dituzte: aurrekoa, garai samarra eta arantza pozoidunekikoa; atzekoa, berriz, apala baina bular-paretik isatseraino luzatzen dena, eta sabelekoa ere oso luzea. Arrainak eta izkirak jaten dituzte batez ere. Ozeano Atlantikoko ekialdeko bazterretan eta Mediterraneoan bizi dira.

Hondo hareatsuetan bizi dira eta aurreko bizkar-hegatsean ezten pozoitsuak dituzte. Gastronomian preziatuak dira oso eta zenbait errezeten oinarri nagusia dira, adibidez *bouillabaisse*rena.

## Izena 
Xabiroiak **saburdin** izenaz ere ezagutzen dira. Bizkaian, gainera, **salbario** eta **salbeu** diete. Gipuzkoako kostaldeko herri batzuetan, **salbera**  izenaz ere ezagunak dira.

## Espezieak 
Bederatzi espezieak bi generotan banatzen dira:

* *Echiichthys* generoa
** Xabiroi txikia, *Echiichthys vipera* (Cuvier, 1829).
* *Trachinus* generoa
** Xabiroi arrunta, *Trachinus araneus* Cuvier, 1829.
** *Trachinus armatus* Bleeker, 1861.
** *Trachinus collignoni* Roux, 1957.
** *Trachinus cornutus* Guichenot, 1848.
** Xabiroi zuria, *Trachinus draco* Linnaeus, 1758.
** *Trachinus lineolatus* Fischer, 1885.
** *Trachinus pellegrini* Cadenat, 1937.
** *Trachinus radiatus* Cuvier, 1829.

## Banaketa 
## Erreferentziak
Moma

**Moma** (*Tripterygion delaisi*) Tripterygiidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena. Gehienez, 8,9 zentimetroko luzera izan dezake.

## Banaketa 
## Erreferentziak
Zatikako funtzio

[thumb|300px|**Zatikako funtzioa**, zati guztietan [Funtzio lineal|lineala ere badena.]]

Normalean, funtzioak (x aldagai batekin) adierazpen aljebraiko bakar batekin definitzen dira, eta x aldagaiak balio errealak hartzen ditu (problematikoak direnak izan ezik, hala nola izendatzailea deuseztatzen dutenak).

**Zatika definitutako funtzioak** modu batera edo bestera definitzen diren funtzioak dira, x aldagaiak hartzen duen balioaren arabera.

Matematikan, **zatikako funtzioa** *x* aldagai independentearen balioak zein diren era ezberdinetan definitzen den funtzioa da. Adibidez, ondoko funtzioa hiru zatitan definitutako funtzioa da:

:f(x) = \begin{cases}
  4, & \mbox{baldin } x 

Zatikako funtzioak *zati* bateraezin ezberdinen bitartez definitzen badira ere, badira zatikako funtzioak modu trinkoan defini daitezkeenak, hala nola balio absolutu funtzioa (y=|x|\, eta zenbaki osoko funtzioak (zoru funtzioa eta sabai funtzioa).

Beste alde batetik, ohikoa da zatikako funtzioak funtzio baten limitea eta jarraitutasuna kontzeptu matematikoak azaltzeko, aise eman baitaitezke zatikako funtzioen adibideak non limitea ez den existitzen eta funtzioa jarraitua ez den.

## Jarraitasuna 
### Jarraitasuna, límiteak eta alboko limiteak 
Funtzio bat jarraitua da bere grafikoa marra bakar batez marraztu daitekeenean, hau da, arkatza paperetik altxatu gabe. funtzioa jarraitua izango da x=a ⇔ lim x→a f(x)=f(a) bada.

Aurreko limitea existitzeko, alboko limiteak existitu behar dira x=a-ren bi alboetatik eta gainera, berdinak izan behar dute.

## Kanpo estekak