open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kutxen Itxiera

**Kutxen Itxiera** () 1899ko urriaren 20ean Bartzelonako (Katalunia) enpresaburu eta dendariek egindako protesta bat izan zen, Francisco Silvelaren Gabinetearen legearen eta Raimundo Fernández Villaverde ogasun ministroaren aurka. Komertzio eta industriak bajan ematea izan zen ekintza, kontribuzioa era legal batean ez ordaintzeko. Protesta Bartomeu Robert i Yarzabal doktoreak, Bartzelona hiriko alkateak gidatu zuen.

Akzioa 1898ko krisi kolonialaren ondorioa izan zen, zeinak Espainiako gobernua aurrekontu murriztaile batzuk inposatzera eraman zuen, defizita konpentsatzeko zerga igoera batez lagundua. Protesta nagusiki lana eta kapitalaren utilitatearen eta zedula pertsonalen zergen aurkakoa izan zen, Bartzelonan Madrilen baino altuagoak zirelako.

Industria eta Komertzioaren Defentsarako Ligaren Juntak egin zuen protesta deialdia. Junta Sindikal Permanente bat sortu zen, Bartzelonako 50 gremio baino gehiagoren ordezkaritzak aukeratua. Protesta Sabadell, Mataró, Manresa eta Vilafrancara hedatu zen eta dendari batzuk kartzelatu izan ziren kontribuzioak ez ordaintzeagatik.

### Ondorioak 
Kutxen itxierak Bartzelonako alkate Dr Bartomeu Robert eta Espainiako Manuel Duran i Bas eta Camilo García de Polavieja y del Castillo ministroen dimisioa suposatu zuen, bahiturak sinatu aurretik. Egoera honen aurrean, Estatuak Katalunian gerra egoera dekretuz agindu zuen eta Industria eta Komertzioaren Defentsarako Liga legez kanpo utzi zuen.

Madrilgo prentsak neurri gogor hauek txalotu zituen, Kutxen Itxieran neurri guztien bidez borrokatu beharreko irismen haundiko mugimendu separatista bat ikusten zuelako. Kataluniako hainbat merkatari kartzelatu zituzten eta dendak konfiskatu zizkieten, oraindik zergak ordaintzen ez zituztenak beldurtzeko asmoz. Azkenik, galera ekonomikoek eta merkatariek jasaten zuten arriskuak mugimenduak amore ematea ekarri zuen. Polavieja Jeneralaren Programarako Atxikipenen Junta Erregionala sortu zuen burgesiaren sektoreak erregionalismo politikorako bilakaera azkarra izan zuen, Unió Regionalistaren sorrera bultzatuz. Talde hura, 1899an sortua eta Robert doktoreak zuzendua, bi urte geroago Lliga Regionalista bihurtu zen, XX. Mendeko katalanismo politikoaren muina izango zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marius Mendixkak

thumb|Marius Mendixkak
**Marius Mendixkak** Ilargiko *Oceanus Procellarum* ean kokatutako domo bolkaniko multzo bat da. Uste denez ilargi-itsasoen sorrerarekin batera laba biskotsuagoak sortu zituen. Gutxi gora behera 200 eta 500 metro arteko altuera dute. Euren izena 41 kilometrora dagoen Marius kraterretik hartzen dute. Ilargiko ezaugarri bolkanikoen kontzentraziorik altuena hemen ematen da.

Domo, kono eta kanal bolkanikoen ugaritasuna dago eskualde honetan. Lunar Reconnaissance Orbiter sateliteak bertan ere lurrazpiko laba hodi bat izan daitekeenaren sarrera aurkitu zuen, zapaia kolapsatu zela ikusiz. Zulo horren luzera 80 eta 88 metro artean kalkulatzen da, eta bere zabalera ehunka metrokoa dela kalkulatu da. Etorkizunean Ilargiaren kolonizazioa emango balitz, erradiaziotik babesteko lekua izan liteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jonas eta hozkailu beldurtia

***Jonas eta hozkailu beldurtia***, Juan Kruz Igerabidek idatzitako liburua da, Haur eta Gazte Literaturaren alorrean sailkatua. Lehenengo edizioa 1998. urtean argitaratu zen Aizkorri argitaletxearen bidez eta edizioaren ilustratzailea Mikel Valverde izan zen.

## Argumentua 
Jonas txikia bakar-bakarrik geratu da etxean, ama dendara jaitsi bitartean. Beldurrak irentsi du Jonas txikia, eta etxeko gauza guztiak ere beldurrez daudela iruditzen zaio. Zeure hozkailua ere beldurtia al da?

## Pertsonai nagusiak 
Jonas, protagonista nagusia. Haurra da.

## Itzulpenak 
Gaztelaniaz: Jonás y el frigorífico miedoso (ilustratzailea: Mikel Valverde) 

## Sariak 
1999 - Euskadi saria - Euskarazko haur eta gazte literatura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Jonas eta hozkailu beldurtia* ipuinaren irakurketa Vimeon.
* Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarean
Seán Cannon

**Seán Cannon** (Galway, 1940ko azaroaren 29a) irlandar musikari bat da. Gitarra eta mandolina jotzeaz gain, abeslaria ere bada. Nagusiki, 1984. urteaz gerotizk The Dubliners taldeko kide izateagatik ezaguna da.

Gaztaroan Europan barna harat-honata ibili zen, Ingalaterra, Alemania, Suitza eta Espainia aldean, bidai horiek hainbat hizkuntza ikasteko aukera eman zioten, tartean gaztelania eta alemana.
Arkanoid

1986ko Taito japoniar bideo-joko konpainiaren arkade joko bat da. Berez, 1976ko Atari estatubatuar bideo-joko konpainiaren *Breakout* bideo-jokoan oinarritua dago.

Bideo-jokoaren nondik norakoa honetan datza: jokalariak ezker-eskuin zeharka dabilen plataforma txiki bat kontrolatzen du, honetan errebotatuz, pilota bat joko eremutik atera ez dadin saiatu beharra du, alegia, pantailaren behealdetik atera ez daiela, ateraz gero jokaldia galtzen baitu. Bestalde, pantailaren goialdean adreiluak daude, pilotak haietan jo eta desegin egiten dira. Adreilu guztiak desegitean, jokalaria joko maila zailago batera aldatu egiten da, adreilu egitura berria duen pantaila berria agertuz.

## Kanpo estekak
Mundua betetzen zenuten

-

***Mundua betetzen zenuten*** Tere Irastorzak 2015ean kaleratutako poesia bilduma da. Pamiela argitaletxeak argitaratua. 

Hirurogeita hamazazpi poemek osatzen dute Tere Irastortzaren liburua. Molde desberdinetako poemak: poema laburrak, poema narratiboak, iradokitzaileak eta jostailuak, atsegin du poesiarekin jolastea.

Heriotza, galera, maitasuna, indarra, itxaropena dira gai nagusiak poema bilduman. Heriotzak utzitako hutsunea, ingurukoak ematen duten maitasuna, indarra eta itxaropena.

Liburua lau ataletan banatuta dago, zenbaki baten izenarekin eta idazle gogaikiderekin: Viriginia Woolf, Marina Tsvetáyeva, Gustave Courbet eta Rainer Maria Rilke.

“Jarritzea ez baita nahiko, bizitzea ezinbestekoa izan arren”

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerry O'Connor (banjo-jotzailea)

'''Gerry O'Connor''' (Nenagh, Tipperary konderria) irlandar banjo-jotzaile bat da. Irlandako banjo-jotzaile onenetakoen artean dago. Musika-tresna horretaz gain mandolina, biolina eta gitarra ere jotzen ditu.

Nagusiki, bakarka edo beste zenbait musikariekin batera jotzen duen arren, noizbehinka hainbat taldeetako kide ere izan da, tartean The Dubliners eta Four Men and a Dog. Michael Flatley irlandar-estatubatuar dantzariaren Lord of the Dance ikuskizunean ere jardun zuen. The Waterboys, Mary Black, Arcady, Moya Brennan, Luka Bloom, Sharon Shannon eta Christy Moore musikariekin ere jo izan du. Bill Clinton, AEBetako presidenteak, Irlandara burutu zuen bisitaldi historikoan zehar, Belfasten hari eginiko kontzertuan jo zuen.
Miranda Kerr

**Miranda May Kerr** (Sydney, 1983ko apirilaren 20a) australiar modeloa da. Victoria's Secret lentzeria etxerako *aingeru* delako izendapenarekin desfilatu zuen. Horrez gain, Balenciaga, Dior, Chanel, John Galliano, Stella McCartney edota Loewerako desfilatu du.

## Erreferentziak
Victoria's Secret

'''Victoria's Secret''' emakumeentzako linjeria saltzen duen kate bat da. L Brands talde estatubatuarraren enpresa famatuena da. Munduan zehar, mila denda baino gehiago ditu eta 2012 urtean, 6,12 mila milioi dolarreko salmentak izan zituen.

## Kanpo estekak
Plater (ontzia)

[thumb|350px|[III. mendeko plater erromatarra.]]
**Platera** erabilera asko izan ditzakeen ontzia da baina batez ere jateko erabiltzen den baxerako elementu garrantzitsua. Denborarekin, bestetik, luxuzko objektuak bihurtu dira eta ohikoa da ere apaingarri gisa erabiltzea. Hitzak bi esanahi izan ditzake: ontziarena eta, metonimiaren ondorioz, barruan eskaintzen dena. Horrela, "lehenengo platera" ez da lehenengo ontzia, jateko lehenengo jakia baizik.

## Baxerako platen motak 
thumb|350px|eskuinera|Meissen zeramikako baxera osoa.

* *Plater zapalak*.
* *Plater sakonak*, zopak, kremak eta koilaraz jaten diren eilkagaiak jateko.
* *Azkenburuko platerak*, txikiagoak, azkenburuak jateko.
* *Kafe-platerak*, txikienak, kikarak gainean jartzeko.
* *Kontsome-platerak*, katiluen neurrikoak, azpian jartzeko.

## Etiketa 
Mahaian plateak orden batean jarri behar dira:
* Azpian, platerazpikoak edo apaiantzekoak
* Gainean, plater zapalak
* Gainean, plater sakonak
* Ogiaren platea ezkerrean jartzen da, kopen zerrenda berean
Etiketak ere zera dio: ezin dira bi plater berdinak, adibidez bi platen sakonak, elkarrekin jarri eta plater sakonak ezin dira zuzenean mahai gainean ipini.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alessandra Ambrosio

**Alessandra Corine Maria Ambrósio** ( ahoskatua; Erechim, Rio Grande do Sul, 1981eko apirilaren 11) brasildar modelo eta aktorea da. Victoria's Secret lentzeria etxerako *aingeru* delako izendapenarekin desfilatu zuen. Horrez gain, Next, Armani Exchange, Christian Dior edota Ralph Laurenentzat lan egin du.

## Filmografia 
## Erreferentziak
Marisa Miller

**Marisa Lee Miller** (**Bertetta** jaioa; Santa Cruz, Kalifornia, 1978ko abuztuaren 6a) estatubatuar modeloa da. Victoria's Secret lentzeria etxerako *aingeru* delako izendapenarekin desfilatu zuen. Horrez gain, Vogue aldizkarirako, NFL ligarako edota Harley-Davidson enpresarako lan egin du.

## Erreferentziak
Doutzen Kroes

**Doutzen Kroes** (frisieraz  ahoskatua; Gytsjerk, 1985eko urtarrilaren 23a) frisiar modelo eta aktorea da. Victoria's Secret lentzeria etxerako *aingeru* delako izendapenarekin desfilatu zuen. Horrez gain, hamar urtez L'Oréalen aurpegia izan da. 2014an, *Forbes* aldizkariak munduko bigarren modelorik aberatsena sailkatu zuen.

## Filmografia 
## Erreferentziak
Omer Oke

**Omer Bertin Oke** (Abomey, 1965 -) benindar aktibista eta kazetaria da.

Euskal Herriko Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentziaduna da eta Nazioarteko Harremanetan eta Nazioarteko Kooperazioan diplomatua da. Bizkaiko Caritasen lanean aritu ostean 2001etik 2006ra bitartean Eusko Jaurlaritzako Inmigrazio Zuzendaria izan zen. 2007an bere opera prima zuzendu zuen *Bamako maitea* izenekoa.

## Erreferentziak
Julia Child

**Julia Child** (jaiotzez **Julia Carolyn McWilliams**, Pasadena, Kalifornia, 1912ko abuztuaren 15a - Montecito, Kalifornia, 2004ko abuztuaren 13a) estatubatuar telebistako sukaldaria, idazlea eta aurkezlea izan zen. Frantziako sukaldaritza bere herrialdeko publikoari erraztea aitortu zitzaion, *Mastering the Art of French Cooking* —Sukaldaritza frantseseko Artea Menperatuz— sukaldaritzako liburua argitaratu zuenean. Telebistako programei esker ere eragin nabarmena izan zuen. Horien artean nabariena, *The French Chef*, 1963an lehen aldiz eman zutena.
Txarly Llorente

**Carlos "Txarly" Llorente Rivas** (Getxo, 1957 -) bizkaitar zinema ekoizle eta zuzendari laguntzailea da.
Imanol Uribe, Manuel Gutiérrez Aragón, Juanma Bajo Ulloa, Julio Medem, Luis García Berlanga eta Fernando Fernán-Gómezekin lan egiteaz gain, publizitatean ere aritua da. 2007an bere opera prima zuzendu zuen *Bamako maitea* izenekoa.

## Lan hautatuak 
* *Camera obscura* (2011, ekoizlea)
* *Bamako maitea* (2007, zuzendaria)
* *Torremolinos 73* (2003, zuzendari laguntzailea)
* *Lucía y el sexo* (2001, zuzendari laguntzailea)
* *Año Mariano* (2000, zuzendari laguntzailea)
* *La madre muerta* (1993, zuzendari laguntzailea)
* *La ardilla roja* (1993, zuzendari laguntzailea)
* *Behiak* (1992, zuzendari laguntzailea)
* *La blanca paloma* (1989, ekoizle eta zuzendari laguntzailea)

## Erreferentziak
Maidan Nezalezhnosti

**Maidan Nezalezhnosti** (, literalki "Independentziaren Plaza"), herri hizkeran **Maidan** ("Plaza") Ukraniako Kiev hiriburuaren erdigunran dagoen plaza bat da. Historian zehar izen asko jaso izan arren, 1991an Ukraniako Independentzia jazo zenetik gaur egungo izena darama.

2013-2014 artean Euromaidan protestaldien lekuko izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rural Zombies

**Rural Zombies** 2014an Zestoan sortutako pop-rok musika-talde gipuzkoarra da.

## Diskografia 
* *Stones* (autoekoizpena, 2015) EP-a
* *BAT* (autoekoizpena, 2015)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala

## Erreferentziak
Sukaldaritza liburu

thumb|Estatu Batuetako **sukaldaritza liburua** (1912)
**Sukaldaritza liburua** (halaber **errezeta-liburua**) sukaldari batek prestatutako errezetak biltzen duen liburua da. Orokorrak izan daitezke, edo sukaldaritza jakin batean edo elikagai-kategoria jakin batean berezitu daitezke. Sarri sukaldeko trikimailuak eta esperientzia pertsonalak azaltzen ditu.

## Historia
Latinezkoak ez diren Europako hizkuntzaz idatzitako zaharrenetariko bat *Llibre de Sent Soví* da, 1313ko edo lehenagoko eskuizkribu bat gordetzen dena eta 1024koa izan daitekena. Beste batzuk ere badira, besteak beste, *Taillevent* goitizeneko Guillaume Tirelek (1326-1395) Erdi Aroko gastronomiari buruzko *Le Viandier* liburua idatzi zuena.

Euskarazko lehentarikoak hauek dira:
**Eskualdun kozinera* 1864 Baiona (Lapurdi))
**Kozinan ikasteko liburua* 1889 Tolosan (Gipuzkoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trepi eta Arawak

**Trepi eta Arawak** 1995ean eta Gasteizen sorturiko reggae eta ska musika taldea da.

## Historia 
Julen Trepiana "Trepi"-k Potato taldea utzi eta **Arawak** sortu zuen. Bera zen abeslaria eta 1996an *Cuerpo a uerpo* diska grabatu zuen, gazteleraz, eta 1999an *Sorterrira* diska euskaraz, Joseba Sarrionandiaren hitzekin osatua.

Hamarkada batetik gorako hutsunearen ondoren Trepik Arawak birsortu zuen, oraingoan **Gobeo Bay** izenarekin eta dagoeneko hainbat diska kaleratu ditu.

## Diskografia 
### Trepik Potatorekin 
* *Erre que erre* (Oihuka, 1990).
* *Crónicas de puerto sin más* (Oihuka, 1992).
* *Plántala* (Oihuka, 1995).
### Arawak 
* *Cuerpo a cuerpo* (Oihuka, 1996).
### Trepi eta Arawak 
* *Sorterrira* (Oihuka, 1999).
### Gobeo Bay 
* *Alfa y Omega* (autoekoizpena, 2012).
* *Cuatro Notas* (autoekoizpena, 2015).
* *Cuatro Dubs* (autoekoizpena, 2015).

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Gobeo Bay

**Gobeo Bay** 2012an Gasteizen sorturiko reggae eta ska musika taldea da. Arawak taldearen ondorengo taldea da, hura desagertu eta handik hamarkada batera sorturikoa.

## Diskografia 
* *Alfa y Omega* (autoekoizpena, 2012).
* *Cuatro Notas* (autoekoizpena, 2015).
* *Cuatro Dubs* (autoekoizpena, 2015).

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Paddy Reilly

'''Patrick 'Paddy' Reilly** (Dublin, 1939ko urriaren 18a) irlandar folk abeslari, kantautore eta gitarrajolea da. Gaur egun Irlandan aski ospetsuak diren balada askoren sortzailea da, tartean "The Fields of Athenry", "Rose of Allendale" eta "The Town I Loved So Well".

"The Fields of Athenry" abestiaren bertsioa 1983an plazaratu zuen. 1979an Pete St John irlandar musikariak idatzi zuen abestiaren bertsio arrakastatsuena izan zen **Reillyrena'*, Irlandako zerrendetan 72 astez iraun zuen.

Bestalde, 1996. urtetik aurrera The Dubliners taldeko kidea ere izan zen, Ronnie Drew abeslaria ordekatuz. 2005ean taldea laga (Patsy Watchorn abeslariak ordezkatu zuen) eta New York hirian bizitzen jarri zen, bertan hainbat puben jabe da.

## Diskografia 
### Bakarkako albumak 
* *The Life of Paddy Reilly* (1971)
* *Paddy Reilly At Home* (1972)
* *The Town I Loved So Well* (1975)
* *Green Shamrock Shore* (1980)
* *The Fields of Athenry* (1982)
* *Live Paddy Reilly* (1983)
* *The Old Refrain* (1984)
* *Greatest Hits Live* (1985)
* *Paddy Reilly's Ireland* (1986)
* *Paddy Reilly Now* (1988)
* *Sings the Songs of Ewan MacColl* (1990)
* *Gold and Silver Days* (1991) Recorded and released on Irish record label Celtic Collections
* *Come Back Paddy Reilly* (2003)
* *32 Counties In Song* (2003) Recorded and released on Irish record label Celtic Collections

### *The Dubliners* taldearekin 
* *Further Along* (1996)
* *Alive Alive-O* (1997)
* *40 Years* (2002)
* *Live from the Gaiety* (2002)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arthur McBride

## Kanpo estekak 
* *Arthur McBride* abestiaren bertsioa Paddy Reillyk abestua
* «Kontzertua: The O’Reillys and the Paddyhats» *Vital Eguna''
Atari (enpresa)

**Atari**, AEBetako bideo-joko enpresa bat da. 1972an Nolan Bushnell eta Ted Dabney bideo-joko diseinatzaileek sortu zuten. Konpainiaren *Pong* bideo-jokoa eta Atari 2600 bideokontsolak 1970eko hamarkada eta 1980ko hamarkadaren lehenbiziko erdialdean bideo-jokoen merkatuari berebiziko bultzakada eman zioten, maiz Atari izena.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Acton (Wrexham)

**Acton**, , Galesko iparraldeko komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Wrexham hiriaren ipar-ekialdean dago.

2011ko erroldaren arabera 13.479 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Bangor-on-Dee

'***,  edota **Bangor Is-Coed*', Galesko iparraldeko komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena.

2011ko erroldaren arabera 1.110 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Bronington

'''''', Galesko iparraldeko udalerri eta komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Ia inguru guztietatik Ingalaterrako Cheshire konderriaren lurraldeez inguratua dago.

2011ko erroldaren arabera 1.242 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Brymbo

'''''', Galesko iparraldeko komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Wrexham hiriaren mendebaldeko eremu muinotsu batean dago.

2011ko erroldaren arabera 4.836 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Cefn (komunitatea)

**Cefn**, Galesko iparraldeko komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Bere barnean Cefn Mawr, Cefn Bychan, Acrefair, Penybryn, Newbridge, Plas Madoc eta Rhosymedre udalerriak daude.

2011ko erroldaren arabera 7.051 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Ceiriog Ucha

'''''', Galesko iparraldeko komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Bere barnean Llanarmon Dyffryn Ceiriog eta Tregeiriog udalerriak daude.

2011ko erroldaren arabera 317 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Erbistock

'''''', , Galesko iparraldeko komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Bere barnean Crabtree Green eta Eyton udalerriak daude.

2011ko erroldaren arabera 383 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Glyntraian

'''''', , Galesko iparraldeko komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena.

2011ko erroldaren arabera 822 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Gresford

'''''', , Galesko iparraldeko udalerri eta komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Komunitatearen barnean Marford udalerria ere badago.

2011ko erroldaren arabera 5.010 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Gwersyllt

'''''', Galesko iparraldeko hiri giroko udalerria eta komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena.

2011ko erroldaren arabera 10.677 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Hanmer (Gales)

**Hanmer**, Galesko iparraldeko udalerri eta komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Bere barnean Hammer udalerriaz gain, Horseman's Green eta Arowry udalerriak ere barne badaude.

2011ko erroldaren arabera 665 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Oswestry

**Oswestry**, , Ingalaterrako Shropshire konderriko udalerri bat da, Galesko mugatik oso hurbil. A5, A483 eta A495 autobideen loturagunean dago. Telford eta Shrewsbury udalerrien ondoren, Shropshire konderriko hirugarren udalerririk handiena da.

2011ko erroldaren arabera 17.105 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Telford

**Telford**, Ingalaterrako Shropshire konderrian dagoen hiri bat da. Shrewsbury hiritik 21 kilometro ekialdera dago eta Birmingham hiritik 48 kilometro ipar-mendebaldera.

2011ko erroldaren arabera 148.719 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
* Turismo bulegoaren webgunea
Patsy Watchorn

**Patsy Watchorn** (Dublin, 1944ko urriaren 16a) irlandar folk abeslari bat da. Dublin City Ramblers eta The Dubliners taldeetako kide izateagatik ezaguna da. Abestez gain, banjoa, bodhrán eta Koilarak jotzen ditu.
Abenbury

'''''', Galesko iparraldeko komunitate bat da, Wrexham konderrian dagoena. Wrexham hiriaren hego-ekialdean dago.

2011ko erroldaren arabera 1.678 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Francesc Homs

**Francesc Homs i Molist** (Vic, Osona, Katalunia, 1969ko irailaren 5a) abokatua eta politikaria da. CiUko kidea. Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Zuzenbidean lizentziatua. Diputatu izan da Kataluniako Parlamentuan (2003-2010) eta Espainiako Diputatuen Kongresuan (2017-2017). Kataluniako Generalitatearen Presidentetzako Sailburua (2012-2015) eta bozeramailea (2010-2015) ere izan da.
Patum de Berga

**Patum de Berga**, , Kataluniako Berguedà eskualdean dagoen Berga udalerrian urtero osptzen den usadiozko jai herrikoi bat da. Corpus Christian zehar ospatzen da.

Ospakizuna, kaleetan jendearen partaidetzarekin irudi mistiko eta sinbolikoak antzeztean datza, betiere musika eta danbor hotsen erritmoan dantzatuz. Dantzaldiak sua eta pirotekniaz batera doaz.

2005eko azaroaren 25ean, UNESCOk Gizateriaren Ahozko Ondare Inmateriala izendatu zuen.

## Iruditegia 

File:Ball_de_Nans_Vells.jpg|Ball de *Nans Vells*
File:Nans_Nous.jpg|Ball de *Nans Nous*
File:Salt_de_Plens.jpg|Salt de *Plens*
File:Ball_de_Gegants.jpg|*Ball de Gegants*
File:Patum1.jpg|Patum de lluïment
File:Patum5.jpg|*Guita Grossa*

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Kadomatsu

japoniar dekorazio tradizionala da, urte berri *yorishiro* bat. Etxeen atarietan jartzen dira, bikoteka, antzinako uztaren izpiritu edo *kami*ak deitzeko. Gabonen ostean jartzen dira, normalki urtarrilaren 7ra arte (urtarrilaren 15era arte Edo Aroan) eta *kami*entzako behin-behineko etxe gisa (*shintai*) hartzen dira. *Kadomatsu*ak eskualdez eskualde aldatzen dira, baina normalki pinuz, banbuz edo *Prunus mume* espezieko zuhaitz zatiekin egiten dira. Zuhaitz hauek bizitza luzea, oparotasuna eta iraunkortasuna adierazten dute, hurrenez hurren.

Urtarrilaren 15aren ostean (edo leku batzuetan 19aren ostean) *kadomatsu*a erretzen da, *kami* edo *toshigami*a (jainko) askatu ahal izateko. *Kadomatsua* Unicoden ere adieraz daiteke `U+1F38D 🎍 PINU DEKORAZIO` gisa.

## Kanpo estekak
Toloñoko Andre Mariaren monasterioa

**Toloñoko Andre Mariaren monasterioa**, **Aingeruen Andre Mariaren monasterioa** edo **Toloñoko baseliza** izenekin ere ezaguna, Bastidan (Araba) kokaturiko monasterioa da. Toloñoko mendilerroan dago kokaturik, Toloño mendiko gainetik hurbil, belardi batean. XIV. mendean ireki zuten eta Lehen Karlistaldian sute batean suntsitu zen. Gaur egun zutik horma batzuk besterik geratzen ez diren arren, zaharberritze prozesu batean dago.

## Historia 
José de Sigüenza fraideak *San Jeronimoren ordenaren Historia* (1595-1605) lanean adierazi zuen Toloñon bazirela gailurrean bizi ziren ermitau batzuk, bizitza espiritual eta penitentea egiten zutelarik bertan. Calahorrako apezpikuak, monasterio hau San Miguel del Monte (Miranda Ebro) monasterioaren menpe utzi zuen.

Ondoren, Toloñoko baseliza independentea izan zitekeela ematen zuen, eta Benedikto XIII.a (antipapa) antipapari baimena eskatu ondoren, monasterio independente modura eratu zen. Toloñoko gailurreko eguraldi gogorrak zaildu egiten zuen monasterioko bizitza.

## Erreferentziak
Narratzaile orojakile

**Narratzaile orojakilea** narratzaile mota da, pertsonaiei buruzko informazio guztia duena. Narrazioaren kontalari orojakileak badaki zein den pertsonaien historia, zer pentsatzen duten, zer sentitzen duten, zer dioten, etab. Gainera, batzuetan pertsonaiei eta haien ekintzei buruzko balorazioak egiten ditu.

## Adibideak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kontalaria.

## Kanpo estekak
Unitate geokronologiko

**Unitate geokronologikoak**, geologian, garai geologikoen taula osatzeko erabiltzen diren denbora unitateak dira. Unitate geokronologikoak oso unitate luzeak dira eta denbora kantitate ikaragarriak har ditzakete.

Askotan, datu falta handia egoten da Lurraren historia hainbat zatietan banatzeko, horren adibide ditugu, Aurrekanbriarreko lehen eonak , Arkearra edota Hadearra kasu. Aipatutako eonetan ia ezinezkoa da zehaztasun handiz, dagozkien unitate geokronologikoak ezartzea, datu gutxi baitaude, horregatik, garai hauetan ikaragarrizko denbora trateak egon ohi dira (200 milioi urte ingurukoak) hurrengo zatiketa etorri arte. Bestalde, Neogenoan zehaztasun handiz ezagutzen dira gertaturiko pasarteak, hurbil ditugun garaiak direlako. Lurraren bilakaeraren hasierako garaiei buruzko informaziorik ez dagoenez, denbora tarte luzeagoak behar dira, eta horietarako kromatron izeneko periodoak eratu dira, horietako lehenengo izanik gaiatrona, biotrona bitartekoa, bizia sortu zen artekoa.

## Unitate geokronologiko motak 
Jarraian dituzuen unitate geokronologikoak dira, egun, geologian onartuta daudenak.
* Eona
* Aroa
* Periodoa
* Garaia
* Edadea
* Krona
* Kromatrona

## Ikus, gainera 
* Garai geologikoen taula
* Geologiaren historia
* Lurraren historia
* Lurraren historia egun bakar batean

## Kanpo estekak
FMA Trio

**FMA Trio** euskal jazz hirukotea da. Izena partaideen hizkiez osaturikoa da.

## Taldekideak 
Honako hauek dira partaideak:
* Fredi Peláez (Lazkao): Hammond organoa, baxu funtzioa ere egiten duena. Soinu teknikari lanetan aritu da Marea, Ruper Ordorika, Baxter, Fontso, Korrontzi, Pello Ramirez eta Kupela taldeekin besteak beste.
* Mikel Romero (Bilbo): gitarra. Urgabe taldean ere aritzen dena.
* Ander Hurtado de Saratxo (Alonsotegi): bateria. Urgabe eta Korrontzi taldeetan ere aritzen dena.

## Diskografia 
* *#1* (2015, Errabal)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaby Jogeix

**Gaby Jogeix** 1978 urtean Getxon jaiotako jazz musikaria da.

## Ibilbidea 
Frantzian eta Belgikan urteak pasa ondoren gaur egun Madrilen bizi da. Espainiako Lap Steel jotzaile onenetakoa da.

## Diskografia 
* *Steel the Blues* (2006, Gaztelupeko Hotsak)
* *Hermosa Beach* (2011, Gaztelupeko Hotsak)

## Erreferentzia
Guillaume Tirel

**Guillaume Tirel** (Pont-Audemer, Eure, c. 1310 &ndash; 1395) **Taillevent** goitizenez, Frantziako sukaldaria izan zen. Viandier izeneko Erdi Aroko sukaldaritzako liburuaren egilea da.

## Biografia 
Joana Evreuxekoaren (Filipe VI.a Valoisko erregearen eta Normandiako dukearen sukaldaria) sukaldari-mutila izan zen, Karlos V.aren lehen sukaldaria eta armadako sarjentua, eta erregearen lehen sukaldeko jauna. 1381. urtean Karlos VI.aren zerbitzuan sartu zen erregearen lehen sukaldeko jauna bezala 1392. urtera arte, *Maistre des garnisons de cuisine du Roi* (erregearen sukaldeko garnizioen maisu) bihurtuz.

1395. urtean hil egin zen eta bere hilobia Saint-Germain-en-Layeko museoan ikus daiteke. Taillevent ere prestigio handiko Parisko jatetxe baten izena da.
Batata errea

**Batata errea** Ekialdeko Asiako neguko kale-janari ezaguna da.

## Txina 
Txinan kolore horia duten batatak burdinazko erretilu handietan erretzen dira eta neguan zehar kalean saltzen dira. *Kǎo-báishǔ*  deitzen dira Txinako Herri Errepublikan eta *kǎo-dìguā*  Taiwanen. Batataren izena aldakorra da eskualde eta estatuetan zehar txineraz.

## Korea 
Korean *gun-goguma* () izena ematen zaio eta janari herritarra da bai Ipar zein Hego Korean. Udazkenaren bukaeratik saltzen dira kalean, *ushanka* bat jantzita daramaten sailtzaileen aldetik, txano berezi bat. Batata mota asko dauden arren, Korean *hobak-goguma* barietatea da gehien atsegin dutena.

Hego Korean batata erreak lehortzen dituzte, *gun-goguma-mallaengi*a (군고구마 말랭이) egiteko, edo izozkia egiteko (아이스 군고구마). Izozkia udan jateko ohitura dago gaur egun.

## Japonia 
Japonian *yaki-imo* izena ematen zaio () eta kamioietan saltzen dira neguan zehar.

## Argazki galeria 

Roasted sweet potato.jpg|Txinako batata errea
Gungoguma drum can (sweet potato roaster).jpg|*gun-goguma* erretzeko danbolina, Korean.
Gungoguma drum can (sweet potato roaster) 2.jpg|*goguma* erretzen
Ishi yakiimo vendor by MShades in Nara.jpg|*yaki-imo* saltzialea Naran, Japonia
Roasted sweet potatoes and chestnuts hawkers (Hong Kong).jpg|Kale-saltzaile bat Hong Kongen
Gungoguma mallaengi.jpg|*gun-goguma-mallaengi*, lehortutako batata errea, snack moduan jateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gasteiz Big Band

**Gasteiz Big Band**, 1996an Gasteizen jaio zen musika taldea da.

Hainbat estilo moderno uztartzen ditu, hala nola, hip-hop, funk, soul, swing eta latindar perkutsioa, besteak beste.

## Taldekideak 
Taldekideak ugari dira, 2013ko *Wellington* diskan esate baterako 17 musikarik hartu zuten parte, tartean 5 saxo, lau tronpeta eta hiru tronboik. Hauez gain pianoa, gitarra, baxua, perkutsioa, bateria eta scratching bat.

## Diskografia 
* *Live in Nájera* (2008,Gaztelupeko Hotsak)
* *SSSF* (2009, Gaztelupeko Hotsak)
* *Gasteiz Big Bang!* (2010, Gaztelupeko Hotsak)
* *Wellington* (2013, Gaztelupeko Hotsak)
* *Radio Radetzky* (2016, Orrua Diskak)

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Joséphine Pencalet

**Joséphine Pencalet** (Douarnenez, 1886ko abuztuaren 18a - 1972ko uztailaren 13a) bretainiar langilea izan zen. Sardina kontserbak egiten zituen lantegien greban parte hartu zuen Douarnenezen 1924an, eta 1925ean udal hautetsi aukeratu zuten Frantziako Alderdi Komunistaren zerrendan. Bere hautaketa bertan behera utzi zuen Frantziako Estatu Kontseiluak, garai hartan emakumeak ezin zirelako izan hautagai edo hautaketa prozesuen partaide. Udal kontseilu baterako hautatu zuten lehen bretainiarra izan zen.

## Biografia 
Joséphine Pencalet arrantzale familia handi batean jaio zen. Eskolara joan zen Quimperléko barnetegi katoliko batean. Gurasoak ados ez baziren ere, Léon Leray tren gidariarekin ezkondu zen Argenteuilen, 1908an. Bikotea Paris inguruan jarri zen bizi izatera, eta bertan lanean egon zen etxeko langile gisa zenbait urtez. 1919an, alargundu egin zelarik, Dournenezera itzuli zen, 1910ean eta 1918an jaiotako bi umeekin. Chancerelle arrain kontserbako lantegian hasi zen lanean. Penn Sardineko greba mugimenduan hartu zuen parte, 1924ko azarotik 1925eko urtarrila bitarte. Douarnenezeko Metalaren Sindikatuko idazkari orde izan zen, Confédération générale du travail unitaire (CGTU) sindikatuaren afiliatua.

1925eko udal hauteskundeetan Frantziako Alderdi Komunistak agindua jaso zuen Moskutik emakumeak ere hautagai aurkezteko, legez ez baitzuten eskubiderik hautatuak izateko ez eta hauteskundetan parte hartzeko. Laugarren aurkeztu zen Daniel Le Flanchec alkate komunistaren zerrendan. 1925eko maiatzaren 3an egin ziren hauteskundeetan, lehen itzulian aukeratu zuten, 1.283 botorekin. Zerrendako 27 hautagaietatik 25 hautatu zituzten. Lehen emakume bretainiarra izan zen udal kontseilu batean. Frantziako Alderdi Komunistak beste 10 emakume ordezkari izan zituen hauteskunde haietan

Sei hilabete geroago, Estatu Kontseiluak hautaketa ezeztatu zuen, emakume bat zela argudiatuz. Alderdi Komunistak ez zuen gaiaren inguruko protestarik antolatu, nahiz eta hautaketaren inguruan propaganda handia egin bazuen ere. Pencalet lanera itzuli zen, langile anonimo gisa, eta «bere pentsaera politiko eta sozialak mantendu zituen, nahiz eta bera erabili zuen sistemarekiko gorrotoz betea».

## Memoria 
Anne Gouérou kazertari eta zinema zuzendariak dokumental bat egin zuen Pencaleten bizitzari buruz. Douarnenez, Quimper, Pluguffan eta Bresten kale bana dago haren izenaz.

## Oharrak 
## Erreferentziak
Printzerri

**Printzerri** printze baten jaurgoari atxikiriko lurraldea da edo printze bat agintari duen estatu txiki burujabea. Erdi Aroan eta Aro Modernoan askotan erabili zuten sistema hau eta egun Liechtenstein, Monako edo Andorra mota honetako gobernu erak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Printze

[thumb|160px|[Galesko printzearen koroa.]]
**Printze** erregearen seme nagusia da, edo, zentsu zabalean, errege familiako kidea. Gainera, printzerri bateko buruak hartzen duen izena da; alde horretatik, estatu baten buruaren baliokidea da. Bere emakumezko baliokidea printzesa da. Hitza latinezko  hitzetik dator, agintari edo nagusi esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesc Ribera i Toneu

**Francesc Ribera i Toneu** (Berga, Berguedà, 1967ko ekainaren 26a) kataluniar abeslari, musikari eta politikari bat da. Brams eta Mesclat musika taldeetako kidea da, bai eta Dijous Paella eta Aramateix taldeetako abeslaria ere.

2011tik Berga jaioterriko Udaleko zinegotzia da, CUP alderdia ordezkatuz.

## Diskografia 
### Brams 
* 1992: *Amb el Rock a la faixa*.
* 1993: *Ni un pas enrere*.
* 1994: *La diplomàcia de la rebel·lia*.
* 1995: *Cal seguir lluitant*.
* 1996: *Brams al Liceu*.
* 1998: *Nena de Nicaragua*.
* 1999: *Tot és possible*.
* 2001: *Aldea Global Thematic Park*.
* 2003: *Energia*.
* 2005: *Sempremés*.
* 2011: *Oferta de diàleg*.
* 2014 – *Anem tancant les portes a la po*r
* 2017 – *Demà*

### David Rosell-ekin batera 
* 2000: *Viatge efímer a la vall dels mots*.
* 2010: ''L'esca del pecat*.

### Mesclat 
* 2002: *Mesclat*.
* 2004: *Manilla*.
* 2007: *Cròniques colonials*.
* 2010: *2012*

### Dijous Paella 
* 2005: *Dijous Paella*.

### Aramateix 
* 2006: *Aramateix*.
* 2008: *300 anys*.

### Josep Maria Cantimplora 
* 2000: *Josep Maria Cantimplora i l'Orquestra Cloratita*.
* 2004: *Hotel Acapulco. Live in Lloret*.

### Guillem de Berguedà 
* 2003: *Guillem de Berguedà, obra completa musicada*.

### Poetristes 
* 2008: *Onze nadals i un cap d'any*.

## Liburuak 
* Ribera, Francesc. *Entestat en la independència*. Ara Llibres, 2008. .
* Ribera, Francesc; Creus, Jordi. *Història de Catalunya al revés*. La Magrana, 2012. .
* Ribera, Francesc. *L'assassinat de Guillem de Berguedà''. Ara Llibres, 2015. .

## Kanpo loturak 
* Blogga
Jon Gurrutxaga

**Jon Gurrutxaga** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1978) musikari eta bakarlaria da.

## Ibilbidea 
Arima Beltza taldeko bateria eta abeslaria izan zen. Aldi berean Keu Agirretxearekin batera UEK taldea sortu zuen. Ordutik aurrera beste musikariekin batera hainbat proiektutan hartu du parte eta bakarkako diska hiru ere kaleratu ditu.

## Diskografia 
### Arima Beltza 
* *Arima Beltza* (Gaztelupeko Hotsak, 2000)
* *Blues Sustraia* (Gaztelupeko Hotsak, 2002)
* *Mundurako Ateak* (Gaztelupeko Hotsak, 2005)
### UEK 
* *Uek* (2000, Gaztelupeko Hotsak)
* *Ganbaratik* (2002, Gaztelupeko Hotsak)
* *Fignuh Hystreld* (2005, 2112 Produktions)
* *Heltzear diren egunak* (2006, Gaztelupeko Hotsak)
* *Uhinak* (2007, Gaztelupeko Hotsak)
* *U10* (2009, Gaztelupeko Hotsak)
### Bakarka 
* *Jon & Sugramas* (2010, Gaztelupeko Hotsak)
* *Hitz lauz* (2014, Gaztelupeko Hotsak)
* *Kateak* (2018, Gaztelupeko Hotsak)

## Kolaborazioak 
* *Heldu!* 2007ko Korrikaren abestia

## Erreferentziak
Diputatu

**Diputatua** edo **ahalduna** herriak Aldundirako, Batzar Nagusietarako, edo Legebiltzarrerako hautetsitako ordezkaria da. Bere zeregina legeak sortu eta onartzea da. Ganbera biko sisteman, behe ganberako kideak dira, goi ganberakoak senatariak baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udal

**Udala** estatuaren administrazio maila beherena da, udalerri bat administratzen duten pertsonen multzoa, alkateak eta zinegotziek osatua. Udalak oso txikiak direnean, biltzar bidezko funtzionamendua dute, kontzeju ireki izenekoa. Bere egoitzak udaletxe du izena.

Askotan, administrazio maila beherena da baina udal handien kasuan, badaude beheko banaketa administratiboak: auzoak, barrutiak, alkate-auzoak, eta abar.

## Euskal Herrian 
Euskal Herriko hainbat tokitan, bereziki ekialdeko euskalkiak mintzatzen diren lurraldeetan, udalari eta udaletxeari “**herriko etxe**” deritze, alkatea “auzapez” izendatzen da eta zinegotzia “hautetsi”.

Erronkaribarreko udalerrietan udalari "**aiza bulgu**" deitzen zaio, udala izendatzeko erronkarierazko hitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urizaharreko mendatea

**Urizaharreko mendatea** Urizaharra (Araba) eta Rivas de Tereso (San Vicente de la Sonsierra, Errioxa) lotzen dituen mendatea da, Toloñoko mendilerroan zehar. 960 m-tako altuera du.

Arabako aldean, errepideak A-3202 izena hartzen du eta Errioxako aldean LR-317. Trafiko gutxi izan ohi duen errepidea da.

## Kanpo estekak
Apirileko Krisia

**Apirileko Krisia** Errusiako Iraultzaren parte izan zen eta Otsaileko iraultzaren ostean, 1917ko apirilean gertatutako zenbait gertakari izan ziren.

## Gertaerak 
1917ko apirilaren 20an, Pavel Miliukov Behin-behineko Gobernuko Kanpo Arazoetarako ministroak (Alderdi Konstituzionalista Demokrata), Errusiako Behin-behineko Gobernuak, tsarrak Ingalaterrako eta Frantziarekin sinatutako itunak errespetatuko zituela, eta beraz, Errusiak Lehen Mundu Gerran jarraituko zuela jakitera eman zuen (“*Miliukoven Oharra*”). Horrek, Errusiako langile eta baserritarren haserrea piztu zuen. Hurrengo egunean, Alderdi Boltxebikeak Lehen Mundu Gerraren aurkako eta bakearen aldeko greba deitu zuen.

Langileek deialdi honi begi onez erantzun zioten; Petrogradoko manifestaldian 100.000 langile baino gehiagok hartu zuten parte, eta Moskun, Uraletan eta beste hiri askotan, manifestaldi pila burutu ziren. Manifestaldi honen ondorioetako bat, Gobernuan eman zen krisia izan zen; ministro kadete batzuek (Miliukov berak barne) dimititu egin behar izan baitzuten.

Ondorioz, “koaliziozko gobernu” bat eratu zen, hau da, alderdi burgesek (kadeteek batez ere) eta kontziliatzaileek (eseristak eta mentxebikeek) osatutako Gobernua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bera Bera eskubaloiaren ibilbide historikoa

Bera Bera eskubaloia Donostiako eskubaloi taldearen ibilbide historikoa 1983an hasi zen *Bidebieta* izenarekin. 1998an Bera Bera Rugby Taldearen barnean sartu zen egoera ekonomiko kaskarrari aurre egiteko. Ordutik Bera Bera izena du.

## Izenak 
* *Sociedad Cultural Recreativa Deportiva Bidebieta* (1983-1998)
** *Corteblanco-Bidebieta* (1989-1998)
* *Bera Bera eskubaloia* (1999 - egun)
** *Akaba Bera Bera* (1999-2010)
** *Super Amara Bera Bera* (2016- )

## Palmaresa 
### Espainiar estatuan 
* Espainiako liga (10): 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2017-18, 2019-20, 2020-21, 2021-22, 2023-24, 2024-25.
* Erreginaren Kopa (9): 2007, 2009, 2013, 2014, 2016, 2019, 2023, 2024, 2025.
* Espainiako Superkopa (8): 2007-08, 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2018-19, 2022-23.
* Euskadiko Kopa (8): 2009, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019.

### Nazioartean 
* Iberiar Superkopa:
** Txapelduna (2): 2023, 2024.
* Txapeldunen Liga:
** Partehartzeak (3): 2012-13, 2013-14, 2016-17
** Emaitza onena: Ligaxka fasea 2013-14an
* EHF Kopa / European League:
** Partehartzeak (6): 2017-18, 2018-19, 2019-20, 2020-21, 2021-22, 2022-23
** Emaitza onena: Ligaxka fasea 2018-19an

## Ibilbidea 
* 2023-24 denboralditik aurrera Espainiako Superkoparen ordez Iberiar Superkopa jokatzen da.

## Ikus, gainera 
* Bera Bera eskubaloia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Senatu

thumb|Txekiako senatua bilduta eta bozka ematen 2006an.
**Senatu** (latinezko  hitzetik ekarria) bi legebiltzar dituzten zenbait estatutan, gehienbat ohorezko biltzarra da.

## Erromako senatua 
Senatua oinarrizko erakunde politikoa izan zen antzinako Erroman, batez ere errepublika garaian. Normalean 300 kidek osatzen zuten, hasieran guztiak patrizio zirenek (patres, Erromako familia nagusietako buruak) eta kontsulek aukeratuak. Baina Ovidioren legea indarrean jarri zenetik (K.a. IV. mendea) zentsoreek aukeratzen zituzten eta herri xeheak ere parte hartzen zuen senatuan. Kontsulek, pretoreek edo herriaren tribunoek biltzen zuten senatua. K.a. 309. urtean, monarkia amaitu eta errepublika hasi zenean, senatuak garrantzi handia hartu zuen Erroman. Aginpide osoa zuen barne zein kanpo arazoetan, legegintzan, finantzetan eta erlijio gaietan. Errepublika amaitu zenean senatuak aginpidea galdu zuen eta enperadoreen mende geratu zen.

## Senatua egungo estatuetan 
Egungo estatu federaletan senatuak estatu bakoitzaren ordezkariak biltzen ditu. Aginpide zentralizatua duten estatuetan senatuak tradizioz liberalagoa den parlamentuaren aginpidea mugatzen du. Senatuak garrantzi handia du lurralde txikientzat. Estatua osatzen duen herrialde bakoitzak ordezkari kopuru bera du senatuan, biztanleriaren arabera bereizketarik egin gabe. Ondorioz, biztanle gutxi dituzten herrialdeek parlamentuan mugatua duten ordezkaritza lortzen dute senatuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Absenta-koilara

[thumb|265x265px|Koilara eta [azukre-koxkorra jartzeko era.]]
ezkerrera|thumb|197x197px|Hainbat itxurako **absenta-koilara**
**Absenta-koilara** edari hau prestatzeko erabiltzen den koilara da. Absenta hartzeko unean koilararen gainean azukre-koskor bat jartzen da, edalontziaren gainean jarrita, ur pixka bat gainetik isuriz, absentaren zapore mingotsa murrizteko. Koilara laua da eta zuloak ditu, eta itxura desberdinak izan ditzake, hala nola, Eiffel Dorrea, zuhaitz hostoak, eta abar.

Koilara mota hau ezin da 1843 baino lehenagokoa izan, urte horretan azukre-koskorrak agertu baitziren.

## Ikus, gainera 
* Absenta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Absentari buruzko museo birtuala: historia, ohiturak eta artea 
* La Fée Verte. Absentari buruzko munduko eztabaidagune zaharrena. Gidak, erreferentziak eta artikuluak
Soda-koilara

thumb|Soda-koilara
**Soda-koilara**, **te izoztuko koilara** ere deitua, koilara mehea da, helduleku oso luzea duena. Batez ere Estatu Batuetan erabiltzen da, te izoztuko azukrea edo beste gozagarri batzuk nahasteko, tradizionalki edalontzi altu batean zerbitzatzen dena. Horregatik, koilara oso helduleku luzea du.

Jatorriz parfait koilara gisa ezagutzen zen, normalean izozkia jateko erabiltzen delako, bereziki izozkia daramaten edariak eta izozki krema, fuituak eta fruitu lehorrak. Azkenburu horiek edalontzi altuetan zerbitzatzen direnez, kafe-koilaratxo arruntak edo azkenburuko koilarak, beren luzera mugatua dela eta, desegokiak bihurtzen dira.

## Kanpo estekak
Alberto Santana

**Alberto Santana Ezkerra** (Bilbo, Bizkaia, 1960), historialaria eta etnografoa da. Erdi Aroko Historia irakaslea Bergarako UNEDean. Gaur egun, Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Ondarearen Zerbitzuko burua da. ETB 1 telebista katerako sortutako *Baskoniako Historia bat* saioa zuzendu zuen, Josu Venerorekin batera.

## Erreferentziak
Senatari

**Senataria** Senatuko kidea da, lurralde edo probintzia bat ordezkatzen duena. Bere zeregina legeak sortu eta onartzea da. Ganbera biko sisteman, goi ganberako kideak dira, behe ganberakoak diputatuak baitira.

Egungo senatarien jatorria Antzinako Erromako senatariak edo Greziako Batzar legegile eta aholku emaileetan, hainbat zian izan zituztenak, dago.

## Senatariak lurraldez 
Mudnuko herrialde askotan dadue senatariak, besteak beste hauetan: Algeria, kongo, Espainia, Frantzia, Finlandia, Filipinak, Haiti, Italia, Polonia, Suitza, Urugain eta Tailandian.

### Frantzia 
Senatua, 1958ko Konstituzioak sortua, V. Errepublikako goi ganbera da, botere legegilea duena. Sailaren esparruan tokiko ordezkariek izendatutako senatariek osatzen dute. 348 senatarik osatzen dute goi ganbera.

2012an, Lionel Jospin buru zuen "Bizitza publikoaren berrikuntzari eta deontologiari buruzko batzordeak" hainbat proposamen egin zituen Legebiltzarrari buruz: Senatuan lurralde-kolektibitateen ordezkaritza bidezkoagoa bermatzea hautesle handien botoak haztatuz eta diputatuak hauteskunde-kolegiotik kenduz, senatariak hautatzeko zenbaketa proportzionalerako baliabidea zabaltzea eta Senaturako hautagai izateko gutxieneko adina 18 urtera murriztea. Hiru senatari edo gehiago dituzten sailei boto proportzionala gehitzea baino ez zen onartu, baita 2013an aldarrikatutako lege batean hiri handietarako ordezkari kopurua handitzea ere. Atzerrian bizi ziren frantsesen senatariak hautatzeko modua ere erreformatu zen.

### Espainia 
Espainiako senatuan, 208 senatari herria zuzenki aukeratzen ditu, eta beste 58 ganbera autonomikoek izendatzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Diputatu
* Senatu
* Politikari

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri de Béthune

**Henri de Béthune** (Erroma,  - Bordele, ), frantziar gomendiozko abadea izan zen. Philippe de Béthune frantziar enbaxadorearen semea, Baionako eta Maillezaisko apezpiku eta Bordeleko artzapezpikua izan zen.
Claude de Rueil

**Claude de Rueil** (Paris,  - Angers, ), frantziar gomendiozko abadea izan zen. Claude de Reuil abokatuaren semea, Baionako eta Angersko apezpikua izan zen.
Hector de Rochefort d'Ally

'''Hector de Rochefort d'Ally''' ( ), frantziar apaiz katolikoa izan zen. Auverniako Rochefort d'Ally leinuaren kidea, Baionako (1519-1524) eta Toulgo (1524-1532) apezpikua izan zen.
SDC San Antonioren ibilbide historikoa

SDC San Antonioren ibilbide historikoa.

## Palmaresa 
### Nazioartean: 4 
* Europako Kopa:
** Txapeldun (1): 2000-01
** Txapeldunorde (2): 2002-03, 2005-06
* Europako Errekopa:
** Txapeldun (2): 1999-00 eta 2003-04.
* Europako Superkopa:
** Txapeldun (1): 2000-01.
** Txapeldunorde (1): 2001-02.
### Estatuan: 7 
* ASOBAL Liga:
** Txapeldun (2): 2001-02 eta 2004-05.
** Txapeldunorde (3): 1997-98, 1998-99 eta 2006-07.
* Errege Kopa:
** Txapeldun (2): 1998-99 eta 2000-01.
** Txapeldunorde (1): 1997-98.
* ASOBAL Kopa:
** Txapeldun (0)
** Txapeldunorde (6): 1999-00, 2000-01, 2001-02, 2004-05, 2005-06 eta 2006-07
* Espainiako Superkopa:
** Txapeldun (3): 2001-02, 2002-03 eta 2004-05
** Txapeldunorde (1): 1999-00.

## Ibilbidea 
### Ohorezko maila 
### ASOBAL 
## Ikus gainera 
* SDC San Antonio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillaume d'Arche

'''Guillaume d'Arche''' (Bordele,  - Baiona, ), frantziar apaiz katolikoa izan zen. François d'Archeren semea, Baionako (1745-1774) apezpikua izan zen. 1751ko jubileua zela eta, liturgia neo-galikanoa ezarri zuen diozesian. 1762an jesuiten aldekoa zen *Abrégé des principes de morale* idatzi zuen.

## Erreferentziak
Jules-Basile Ferron de La Ferronnays

**Jules-Basile Ferron de La Ferronnays** (Saint-Mars-lès-Ancenis,  - Munich, ), frantziar apaiz katolikoa izan zen. Jacques-Pierre-Louis-Auguste Ferron militarraren semea, Saint-Brieuceko, Baionako eta Lisieuxko apezpikua izan zen. Frantziar Iraultzan espetxeratu eta erbestera joan zen.

## Erreferentziak
Espageti-matxarda

thumb|300x300px|Espageti-matxardak
**Espageti-matxarda** sukaldaritza italiarrean asko erabilitako matxarda mota bat da, egosi berriko pasta edo espagetiak eltzetik biltzeko, eta plateretan zerbitzatzeko. Matxarda hauek normalean metalezkoak dira, nahiz eta plastikoz egindako kalitate txikiagoak ere ikus daitezkeen. Matxarda mota hau oso egokia da forma luzeko beste edozein janari biltzeko, esate baterako, saltxitxak.

Batzuetan, sukaldeko tresnen artean matxarda hau falta bada, bi sardexka erabili ahal izango dira, bi eskuz helduta pasta platerretan banatzeko funtzio bera egin dezaten.

## Ikus, gainera 
* Espageti-koilara

## Kanpo estekak
Espageti-koilara

thumb|250x250px|Espageti-koilara
**Espageti-koilara** sukaldaritza italiarrean asko erabilitako koilara mota bat da, egosi berriko pasta edo espagetiak biltzeko. Espageti-matxarda ez bezala, espageti-koilara presiopean xehatu ohi diren testura delikatuzko pastekin erabiltzen da, "pasta luzeak" deiturikoekin, esate baterako, espagetiak, vermicelli, linguine eta fettuccine.

## Ezaugarriak 
Koilara hau 15 eta 20 cm arteko luzera duen helduleku batek eta gainazal ahur koskadun batek osatzen dute. Gainazal berezi hori ezin hobea da pasta platerean dosifikatzeko. Bai heldulekua bai koilara metalezkoak edo plastikozkoak dira normalean.

## Kanpo estekak
Joan Oltze

**Joan Oltze** (Iholdi,  - Ortzaize, 1681eko otsailaren 8a) baxenafar apaiza izan zen, Baionako apezpikua izandakoa (1643-1681).

## Biografia 
Oltzeko jauregiaren jaunen semea, aita Petri Oltzekoa eta ama Elisabet Etxauz zituen, Bertrand Etxautz apezpikuaren arreba. Parisko Unibertsitatean filosofia eta jesuitekin teologia ikasi arren, ez zuen inolako titulurik atera.

Osabarekin lanari ekin eta Toursko katedraleko kanonigo bilakatu zen eta 1632ko hasieran apaiz ordenatu zen. Garai hartan, bere abizena frantsestu zuen eta Jean d'Olce bilakatu zen. La Boissièreko abadea, 1632an Boulogne-sur-Merreko apezpiku izendatu zuten, eta haren osaba monsinore Etxautzek, Toursko apezpikuak, hurrengo urtean sagaratu zuen. Osabak bere igoeran esku hartze handia izan zuen, izan ere, Victor Le Bouthillier ordezkatu zuen eta hau, era berean, Toursko apezpikukide bilakatu zen. 1642an herrian Minimoen ordenaren lehendabiziko egoitza onartu zuen.

1643an, Agdeko apezpiku izateko hautatu zuten, baina Urbano VIII.ak argitaratutako buldei esker trukea egin zuen Baionako monsinore Fouquetekin, nahiz eta elizbarruti hori bestea bezain aberatsa ez izan: Compaigneren hitzetan, «bere herrialdeak zituen interes pertsonalak gutxiestera eraman zuen, eta bere aberkideen desioetara makurtu zen, haiek artzain gisa jarduteko eskatzen baitzioten behin eta berriz».
 
Sabel Xuritarren eta Sabel Gorritarren arteko gerra‑garaia zen; batetik Urtubi, eta bestetik, Chourio eta Senpere. Oltzaren apezpikutzak iraun bitartean gertatu zen gertakari nagusiena Donibane Lohizuneko elizan Frantziako Luis XIV.a Maria Teresarekin, Espainiako infantarekin, ezkontzea izan zen.

Sinodo bat bildu zuen, eta euskaraz argitaratu zituen sinodoaren estatutuak eta liburu bat; euskarazko liburuak *Pregarioak* izena zuen, eta liburuaren xedea apaizei sermoiak idazten laguntzea zen. Oltza arrebaren etxean hil zen, Ortzaizen, Harizmendia etxean. Oltza monsinorea izan zen Baionako azken apezpiku euskalduna, duela hiru mende baino lehenago.

## Erreferentziak