open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klorodifluorometano

**Klorodifluorometanoa** edo **R-22** edo **HCFH-22** konposatu organikoa da, CHClF2 formula duena, konposatu organofluoratuen familiakoa eta hidroklorofluorokarburoen klasekoa. Gas kolorgea, ez-sukoia eta usainik gabekoa da. Larruazala narritatzen du.

Ozono-geruzari kalte egiten dio. Montrealgo protokoloaren Montrealgo zuzenketak ezarritako HCFCen erabilera ezabatzeko egutegia 2030ean guztiz debekatuko dituena aplikatzen zaio. Europar Batasunean 2015az gero debekatuta dago fabrikatzea eta erabiltzea.

## Sintesia 
Diklorofluorometanoa sintetizatzen da kloroformoa hidrogeno fluoruroz tratatuz antimonio trifluoruroaren moduko katalizatzaileak usatuz.

HCCl3 + 2 HF -> HCF2Cl + 2 HCl

## Erabilera 
Diklorofluorometanoa erabili izan da disolbatzaile gisa, aerosolen propultsatzaile moduan eta hozgarri bezala.

Klorodifluorometanoa tetrafluoroetileno monomeroa pirolisiz produzitzeko baliatzen da. Monomeroa interes komertzialeko polimeroak eta kopolimeroak sintetizatzeko usatzen da.

2 CHClF2 -> C2F4 + 2 HCl

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1914-1915eko neguko operazioak

**1914-1915eko neguko operazioak** 1914ko azaroaren 23tik 1915eko otsailaren 6ra gertatutako Lehen Mundu Gerrako borroka serie ezberdinak izan ziren, Mendebaldeko Frontean. Izena, nahiko zehaztugabea bada ere, 1921ko britainiar "Battles Nomenclature Committee-n" (*Guduen Izendapenerako Komitea)* erabaki zen, eta hala mantendu da gaur arte. Operazioak Britainiar Inperioaren tropak hartzen ditu kontuan soilik, nagusiki Frantziako eta Belgikako Flandriako probintzietan kokatuta zeudenak. Frantziarrek fronte berean, aldi berean ere, Champagneko Lehen Gudua garatu zuten, hau normalean neguko operazioetatik at uzten bada ere.

1914ko azkenengo hilabeteetan, Itsasorako Lasterketaren ostean, etsaiaren hegala inguratzeko aukera desagertu zenean, frantziar-britainiarrek Lille aldera eraso zuten. Erasoa azkar porrotean amaitu zen. Gutxira Britainiar Armada Espedizionarioak (BAE-*BEF*), belgikarrek eta Frantziako 8. Armadak Belgika inguruan erasotu zuten, Ypresko Lehen Guduan (urriak 19-azaroak 22). Alemaniarren kontraeraso gogor bat urriaren 21ean hasi zen. IV. Armadak (Württembergeko Albrecht *Generaloberst-*aren menpe) eta VI. armadak (Bavariako Rupprecht *Generaloberst*-aren menpe) lur kopuru txikiak baino ezin izan zituzten hartu, Yserreko guduan (urriaren 16-31). Borroka bi aldeentzat latza izan zen, eta galera ikaragarriak jaso zituzten.

Alemanak azaroaren 8rako kostaldeko aurrerapenak porrot egin zutela eta Ypres hartzea ezinezkoa zela ulertu zuten. Bi aldeen erasoak berehala garaituak izan ziren, elkarren aurka bideratutako armadak defentsa-sistema inprobisatuak eratu baitzituzten, hauen aurkako erasoak porrot garestiak izan zirelarik. 1914ko azaroan, Ypresko Lehen Gudua amaitu zenean, bi aldeak agortuta zeuden; muniziorik gabe eta moral baxuz jota, infanteriako unitate batzuek aginduei uko egin zieten. Flandriako Lehen Guduaren garailerik gabeko amaieraren ostean lubakien gerra etorri zen, non bi aldeak beren posizioak hobetzen saiatu ziren neguko eguraldiak,tropen nekeak, ekipamendu falta kronikoak eta munizio eskasiak ahalbidetzen zuten neurrian.

Lubakietako egoera negua amaitu arte hobetu ez bazen ere, britainiarrek (belgikarrekin batera) behin-behineko eraso txikiak, bonbardaketak eta operaziotxoak garatu egin zituzten, nagusiki Ypres-Arras arteko lerroan. Eraso hauek ez ziren etsaia kanporatzeko gudu zabalak, baizik eta kokapen estrategikoak lortzeko mugimenduak mugatuak, baita Alemaniako Inperioaren unitateak lekuan mantentzera bideratutako erasoak ere, hauek dibisio osoak Ekialdeko Frontera garraiatu nahi baitzituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lehen Mundu Gerra
* Mendebaldeko Frontea Lehen Mundu Gerran
* Itsasorako Lasterketa

## Kanpo estekak
Klorofluorometano

**Klorofluorometanoa** edo **R-31** edo **HCFH-3**1 konposatu organikoa da, CH2ClF formula duena, konposatu organofluoratuen familiakoa eta hidroklorofluorokarburoen klasekoa. Gas kolorge, sukoia eta usainik gabekoa da giro-tenperaturan. Larruazala narritatzen du.

Ozono-geruzari kalte egiten dio. Montrealgo protokoloaren Montrealgo zuzenketak ezarritako HCFCen erabilera ezabatzeko egutegia 2030ean guztiz debekatuko dituena aplikatzen zaio. Europar Batasunean 2015az gero debekatuta dago fabrikatzea eta erabiltzea.

## Erabilera 
Klorofluorometanoak ez du erabilera komertzialik adierazgarririk izan. Diklorofluorometanoaren ez-purutasun agertu izan da.

3 CHCl2F + 3 CH2ClF -> C6F6 + 9 HCl

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maryní Callejo

**Maria de las Nieves Callejo Martinez-Losa**, ezagunagoa **Maryní Callejo** izenez (Madril, 1944ko ekainaren 27a) madrildar musika-ekoizlea, moldatzailea, piano-jotzailea eta abeslari erretiratua da. Besteak beste, Los Brincos, Formula V eta Massiel artisten aurkikuntzaren arduraduna izan zen Callejo, baita Rocío Dúrcal edo Mari Triniren albumetako musika zuzendaria ere. Espainiako musika industrian lehen emakume ekoizleetako bat izan zen, aitzindaria.  

## Bizitza 
Maryní Callejok musika ikasi zuen Madrilgo kontserbatorioan, sei urtetik hamabost urtera. Handik gutxira, Los Brujos taldea sortu eta zuzendu zuen, gerora Los 4 Brujos izena hartu zuena, eta bertan topo egin zuen Augusto Alguerórekin.

1968an, Polydor diskoetxearekin lan egin zuen eta Formula V taldearekin kolaboratzen hasi zen. Haiekin ekoizle lanetan aritu zen eta, gainera, José Nieto, José Luis Armenteros eta Pablo Herrero konpositoreak errekrutatu zituen talde horren abestirik ospetsuenak idatz zitzaten. Gainera, Daniel Velázquez eta Tara coruñar abeslariaren moldatzaile eta ekoizle lanak egin zituen. 1969tik aurrera Nino Bravo abeslariarekin ere kolaboratu zuen, eta harentzat *Un beso y una flor* abestia idatzi eta moldatu zuen Jose Luis Armenteros lagunarekin batera. 1987an bere diskoetxe propioa sortu zuen, Ágata Discos izenekoa, eta bertan *Un millon besos* bakarkako diskoa atera zuen, arrakastarik izan ez zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
* Maryní Callejoren kreditu osoak Discogs-en.
Caitlin Simmers

**Caitlin Simmers** (Oceanside, Kalifornia, 2005eko urriaren 26a) estatubatuar surflaria da.

Surflarien alaba eta arreba da
2021ean bere lehen garaipena lortu zuen zirkuitu profesionalean eta 2023an World Surf League-an lehiatzen hasi zen. Urte horretan bi proba irabazi zituen. 2024an munduko txapeldun izendatu zen hemeretzi urterekin. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan surf lehiaketan parte hartu zuen.

## Garaipenak 
## Kanpo estekak
Maite Luengo Aguirre

**Maite Luengo Aguirre** (Arrigorriaga, 1995eko otsailaren 19a) Arte Garaikidean doktorea   eta Artearen Historiako irakaslea da EHUko Arte Ederren Fakultatean. Irakaskuntzan aritzeaz gain, euskal testuinguruko artea ikertzen du genero-ikuspuntutik, gorputza erdigunean jarriz. Besteak beste, EWKE, Errenteriako Udala eta UEUren laguntzarekin  humanitate digitaletan oinarritutako **Emartistak** 2000-2020 proiektua garatu zuen . UEUko talde eragileko kidea da. 

## Ibilbide akademikoa 
Artearen Historiako Gradua ikasi ostean, arte garaikide txinatarrean espezializatu zen Birmingham City Universityn. Ondoren, Euskal Herrira bueltatu eta doktorego-tesian 1990eko euskal testuinguruko artea genero-ikuspuntutik behatu zuen, zehazki, emakumeen gorputz-irudikapenak aztertuz. Kotutoretzan egindako tesia da, UPV/EHUko Arte Garaikideko Ikerketa Programan eta Université Bordeaux Montaignen Euskal Ikasketak alorrean.

## Dibulgazioa 
UEUk ikertzaile gazteen ikusgarritasuna areagotzeko eta dibulgaziora begira antolatzen dituen hainbat ekimenetan parte hartu izan du. Txiotesia lehiaketako 5. eta 6. edizioetan parte-hartzailea izan zen eta 7. edizioan, berriz, epamahaiko kide. Akademiatik Plazara ekimenean ere parte hartu izan du, bere ikerlanaren berri emateko zein aurkezle lanetan. Baita **ikerl(h)ari** bideopodcastean zein 2019ko, 2021eko eta 2023ko Ikergazte kongresuetan ere. 

## UEUkidea 
UEUko talde eragileko kide da 2024tik. Horretaz gain, hainbat jardunaldiren antolaketan parte hartu izan du eta baita ikastaroak eman ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maite Luengo Aguirre Artizarra sare profesionalean
* Maite Luengo Aguirre Inguma datu-base akademikoan
Kaysone Phomvihane

**Kaysone Phomvihane** (; Savannakhet, 1920ko abenduaren 13a – Vientiane, 1992ko azaroaren 21a) laostar politikaria izan zen. Laosko presidentea izan zen 1991tik hil zen arte.

Aita vietnamdarra eta ama laostarra zituen, eta bere jaiotza-izena Nguyễn Cai Song zen. Zuzenbidea ikasi zuen Indotxinako Unibertsitatean, Hanoin. Ikasten ari zela iraultzaile bihurtu zen eta 1949an Lao Herri Armada sortu zuen. Hurrengo urteetan Pathet Laoko buruzagia izan zen eta indar komunistak zuzendu zituen Laosko erresumaren eta armada estatubatuarraren aurka.

1975eko garaipenaren ondoren, herrialdeko de facto buru bihurtu zen. Monarkia indargabetu eta herri errepublika demokratikoa ezarri zuen. 1975etik 1991ra lehen ministro izan zen, eta 1991tik hil zen arte herrialdeko presidente izan zen.
Herz und Mund und Tat und Leben

''''''''* (*Bihotza, eta ahoa, eta ekintza eta bizitza*) (BWV 147) Johannn Sebastian Bachen kantu erlijiosoa da. Leipzigen jo zen estrainezko 1723ko uztailaren 2an, ostiralean, Ama Birjinaren Bisitazioaren jaian. 

Kantataren bi zatiak amaitzen dituen koralak sona berezia du: ezaguna da aldi askotan transkribatu delako, bereziki pianorako,  *Jesu, gizonaren desiraren poza* piezan.

## Egitura eta instrumentazioa 
Beste bertsio bat ere bazegoen, BWV 147 erreferentziaduna, Weimar garaikoa, eta 1716ko abenduaren 20an, igandea, jo zen, gaztelu dukalaren kaperan. Konposizio hori honela antolatu zen: tronpeta, bi oboe, bi biolin, maitasunezko oboe bat, *da caccia* bi oboe (edo "ehizarako obeoea"), biola bat, baxu jarraitu bat, lau bakarlari eta lau ahots mistoko abesbatza bat (sopranoa, altua, tenorra eta baxua). Hamar mugimenduk osatzen dute, eta horietako azkena piezarik ospetsuena da: “Jesus bleibet meine Freude” korua, euskaraz “Jesu, gizonaren desiraren poza” bezala ezagutzen dena. Kontraesana da: zentzu literala baieztapen honi dagokio: “Jesu nire poza izaten jarraitzen du”[2].

* LEHEN ZATIA
** 1. Abesbatza: *Herz und Mund und Tat und Leben* (“Bihotza eta ahoa eta egintzak eta bizitza”)
** 2. Errezitatiboa: *Gebenedeiter Mund!* ("O ezpain bedeinkatuak!")
** 3. Aria: *Schäme dich, o Seele nicht* ("Ez lotsatu, oi ene arima")
** 4. Errezitatiboa: *Verstockung kann Gewalbarre verblenden* (“Gogortasunak boteretsuak itsutu ditzake”)
** 5. Aria: *Bereite dir, Jesu, noch itzo die Bahn* (“Prestatu bidea, oi Jesus, orain”)
** 6. Abesbatza: *Wohl mir, daß ich  habe* (“Hau da zoriona Jesus nirekin dagoela”)
* BIGARREN ZATIA
** 7.Aria: *Hilf, Jesu, hilf, daß ich auch dich bekenne* ("Lagun nazazu, Jesus, lagundu, zure itzuleran konfesa dezadan")
** 8. Errezitatiboa: *Der höchsten Allmacht Wunderhand* ("Goreneko indarraren esku miraritsua")
** 9. Aria: *Ich will von Jesu Wundern singen* (“Jesusen mirariak kantatuko ditut”)
** 10. Abesbatza: *Jesus bleibet meine Freude, Meines Herzen Lust und Saft'' (“Jesusek nire bihotzaren poza, haren kontsolamendua eta izerdia izaten jarraitzen du”)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grupo de Escuelas Mixtas Alfonso XIII

**Grupo de Escuelas Mixtas Alfonso XIII** Ekonomia eta Ogasun Kontseilaritza hartzen duen eraikin eklektikoa da, eta Melillako (Espainia) Duquesa Dukesa etorbidean dago, Zabalgune Modernistan.

## Historia 

Fitxategi:Proyecto_del_Grupo_de_Escuelas_Mixtas_Alfonso_XIII,Melilla_7.jpg|link=Archivo:Proyecto_del_Grupo_de_Escuelas_Mixtas_Alfonso_XIII,Melilla_7.jpg
Fitxategi:Proyecto_del_Grupo_de_Escuelas_Mixtas_Alfonso_XIII,Melilla.jpg|link=Archivo:Proyecto_del_Grupo_de_Escuelas_Mixtas_Alfonso_XIII,Melilla.jpg
Fitxategi:Antiguo_Hospital_de_la_Cruz_Roja2.jpg|link=Archivo:Antiguo_Hospital_de_la_Cruz_Roja2.jpg
Fitxategi:Grupo_Escolar_Alfonso_XIII.jpg|link=Archivo:Grupo_Escolar_Alfonso_XIII.jpg
1914an planeatua, 1915eko urtarrilaren 6an lehen harria jarri eta 1919an amaitu zen, Jose de la Gandarak eskola mistoetarako egindako proiektuaren arabera, nahiz eta 1921ean Annualeko hondamendiaren ondoren ospitale izatera pasatu, 1922tik modu iraunkorrean 200 oherekin eta Gurutze Gorriaren Ospitalearen garapen gunea izanik.
Gaur egun, Espainiako Gurutze Gorriaren eta Melillako Hiri Autonomoaren arteko akordio baten ondoren, eraikin hori Ekonomia eta Ogasun Kontseilaritzaren egoitza da 2012tik, 2011n amaitu zen zaharberritze baten ondoren.

## Deskribapena 
Inguruko harriz, adreilu trinkoz eta teilaturako altzairuzko habez egina dago, beheko solairua eta solairu nagusia ditu eta bi hegaleko gorputz nagusi batez osatuta dago.

### Kanpoaldea 
ezkerrera|thumb
Erdiko dorrea nabarmentzen da, beheko solairuaren alde nagusian itsua, solairu nagusian trifore-leiho bat, bigarrenean erloju bat eta azotean kanpandorre bat dituena. Beheko solairuan, bi sarreretako portxeak ditu alboetan, eta bakoitzak zutabe korintoar bat, goiko terraza bati eusten diona. Erdiko pabilioiko gainerako leihoek arku lauak dituzte erdian, eta arku eskartzanoak, bistako adreiluarekin; hegalekoek, berriz, arku eskartzanoak dituzte.

### Herrizaingoa 
Atondo handi bat du, zutabe korintoar ederrak dituena, eskailera inperial batera ematen dutenak. Eskailera horrek, lehen atalaren ondoren, areto hemizirkular handi batera sartzeko aukera ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1955eko Euskal-Nafar mendiko txapelketa

**1955eko Euskal-Nafar mendiko txapelketa** Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1955eko apirilaren 12an, asteartea, jokatu zen. 
Lasterketa hau Nafarroako Sari Nagusiaren aurrekaria da.

Ibilbidea 190 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Lizarraga, Urbasa, Erreniega eta Etxauri.

Garailea Jesus Galdeano nafarra izan zen, Lizarrako helmugara bakarrik heldu zelarik, bigarren sailkatua Andrés Trobat mallorcarra zian zen.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1955eko Euskal-Nafar mendiko txapelketa - *Firstcycling.com*
Zarasaiko operazioa

**Zarasaiko Operazioa** () 1919ko abuztuaren 23tik irailaren 1era Lituaniako armadak Lituaniako ipar-ekialdean zeuden armada boltxebikeen aurka egindako erasoaldia izan zen, Lituaniako Independentzia Gerren parte izan zen, Lituania-Sobietar Gerra zehazki. Operazioaren amaieran Poloniako armadako unitateak Lituaniako indarren aurkako borrokara batu ziren.

## Aurrekariak 
1918ko azaroaren 11n, Alemaniak Lehen Mundu Gerran amore eman ondoren, Vladimir Leninek Brest-Litovskeko Ituna deuseztatu zuen eta Armada Gorria mendebalderantz aurrera bidali zuen, Alemaniari errenditutako lurralde baltikoak berreskuratzeko asmoarekin. 1918ko amaieran, alemaniar armada gehienak erretiratu ondoren, sobietarrek Lituania inbaditu zuten; 1919ko hasieran Lituaniako lurraldearen ia bi heren okupatu zuten eta Kaunasko hiriaren aurkako erasorako prestatzen ari ziren. Lituaniaren egoera kritikoa zen. Gainerako armada alemaniarra, batez ere *Freikorpsak*, pixka bat aktiboago borrokatu zen boltxebikeen aurka Samogitian bakarrik, eta, maiatzetik aurrera, ez zuen inola ere parte hartu Armada Gorriaren aurkako Lituaniar armada erregularraren ekintza militarretan.

Lituaniarrek boltxebikeen aurka egindako lehen gudu arrakastatsuak otsailaren hasieran gertatu ziren, Kėdainiaitik gertu. Horren ondoren, ekialdetik Kaunas erasotzen zuten Armada Gorriko unitateak atzera egitera behartuak izan ziren eta Alytusko hiria berreskuratu zen. 1919ko martxoaren 1ean, Sleževičiusen gobernuak Letoniarekin, hau ere berriki independizatua, Armada Gorriaren aurka batera antolatzea adostu zuen, eta, apirilaren erdialdetik aurrera, Poloniak boltxebikeen aurkako eraso bat ere egin zuen. Lituaniako armadak antolatutako eskala handiko operazio autonomoetan, maiatzaren 3an hasi zirenak, Ukmergė maiatzaren 26an askatu zuten, eta Panevėžys ekainaren 2an.

## Operazioaren garapena 
Lituaniako armadaren aurrean boltxebikeen frontean Armada Gorriko infanteriako sei errejimendu, hiru batailoi eta hiru eskuadroi berezi zabaldurik zeuden, guztira12.000 gizon inguru. Lituaniako Indar Armatuak honako hauek osatzen zituzten: I. Brigada, Infanteriako Lehen Erregimentua eta Infanteriako Hirugarren Erregimentua barne hartzen zituena; Kaunas, Ukmerge eta Vilnius batailoiak; eta II. Brigada, Infanteriako Bigarren Erregimentuak, Marijampole, Panevėžys, Joniškėlis eta Šiauliai batailoiek osatua. Infanteriari artilleriako lau bateriak eta zalditeriako bi eskuadroik zeuden lotuta. Guztira, indar lituaniarrak 14.000 soldaduz osatuta zeuden. Armada lituaniarrak lehen eskola militarreko ofizialak zituen. Lituaniako indarrek alderdi-unitate aktiboen laguntza izan zuten. Bereziki nabarmendu zen "Guardia Berdea" alderdi-batasuna, Dusetiko inguruan ziharduena.

Urriaren 6tik aurrera, Sobietarren mehatxua ia desagerturik, lituaniar unitate gehienak Zarasai eta Kalkūnai ingurura mugitu ziren, Bermontiarren aurka prestatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katherine Reed Balentine

**Katherine Reed Balentine** (1875eko urtarrilaren 23a  1934ko irailaren 17a) estatubatuar sufragista eta *The Yellow Ribbon* aldizkari sufragearen sortzailea izan zen.

## Haurtzaroa 
[thumb|*The Yellow Ribbon (*Xingola horia), [1909|1909ko urria]]
Katherine "Kitty" Reed 1875an jaio zen Portland-en, Maine-n, bere gurasoak Susan Prentice Merrill Reed eta Thomas Brackett Reed izanez. Bere aita bere lehen agintaldian zegoen AEBetako Ordezkarien Ganberako kide errepublikano bezala Maine-ko lehen biltzar-barrutiatik. Denborarekin, Ganberako Presidente bihurtu zen, eta emakumeen sufragioaren aurka erregistratu zuten, bere alabaren sufragioaren aldeko aktibismo oso publikoa deigarriago bihurtuz.

## Sufragio lana eta xingola horia 
1906an, Katherine Reed Balentin-ek *The Yellow Ribbon* aldizkaria sortu zuen, sufragioaren hilabetekaria.

Reed National American Woman Suffrage Association-en (NAWSA) liderra izan zen; 1907an Theodore Roosevelt Presidentearekin bildu zen NAWSA-ko ordezkaritza batean parte hartu zuen. 1908an, NAWSAren konbentzio nazionalaren aurrean hitz egin zuen Bufalo-n, "Emakumea sufragioa etxean eta atzerrian" gaiaren inguruan.  Maine-ko NAWSA-ko adarraren buru izan zen 1916tik 1917ra,  eta Kaliforniako sufragioaren mugimenduarekin izandako esperientzia Maine-ren ahaleginera ekarri zuen. 1917an, honako hau esanez deitu zuten: "Ez dago ezer erradikalik sufragio berdinzaleari buruz".

## Bizitza pertsonala 
Reed Arthur Trumbo Balentine armadako koronelarekin ezkondu zen 1905ean. AEBetako komandante militarraren langileengan zerbitzatu zuen. John J. Pershing, eta San Frantzisko-ko presondegian izan zuen egoitza, 1908an dimisioa eman aurretik. Ezkondu ondoren, bikotea San Frantzisko-ra joan zen bizitzera. Seme bat zuten, Thomas Reed Balentine, eta alaba bat, Katherine Balentine Jenney.  Katherine Reed Balentine 1934an hil zen, 59 urte zituela, San Diego-n. Portland-eko Evergreen hilerrian dago lurperatuta.

## Erreferentziak
Charles Wertenbaker

**Charles Christian Wertenbaker** (1901eko otsailaren 11a – 1955eko urtarrilaren 8a) kazetari estatubatuarra izan zen Time aldizkarirako.

## Karrera 
Wertenbaker 1901ean jaio zen, Bill Wertenbaker futbol entrenatzaile estatubatuarraren semea.

Wertenbakerrek Time taldeko Fortune, Life, eta Time aldizkarietarako lan egin zuen 1931tik 1948ra.  Wertenbakerrek Life aldizkarirako artikulu batean deskribatu zuen eszena.

Gerra ostean, Frantzian geratu zen, eta kazetari eta idazle izaten jarraitu zuen.

## Bizitza pertsonala 
1942an, Wertenbaker Lael Tucker Wertenbakerrekin ezkondu zen, Time-ko kazetaria hura ere. Alemaniako propaganda ministerioko funtzionario batek *emakume arriskutsua* zela esan zuen. 1955ean Gurasoek Orson Welles erakarri zuten Euskal Herrira, eta Orson Wellesek Lael Tucker Wertenbaker emaztea eta Christian semea elkarrizketatu zituen. Ziburun bizi ziren momentu hartan, Laelek Lapurdiko hiri txiki horren ikuspegi bizia ematen dio, baita euskal jende eta kulturarena. Euskal Herriko bizimoduari buruz, euskarari buruz, eta familia hark umeak ingeles kulturatik kanpo hezteko egin zuen aukeraz. Christian semeak erantzun labur batzuk eman zituen hasieran. 1955ean, Orson Welles BBCren dokumental sail batean sartu zen, "Around the World with Orson Welles" izenburupean (). Miniserieko bi dokumental grabatu zituen Euskal Herrian ("La pilote basque" eta "The Land of the Basques"). 

## Heriotza 
Wertenbaker koloneko minbiziak jota hil zen, 1955ean.  Parisen hil ondoren, emaztea New Yorkera joan zen bizitzera, eta New Hampshirera  1966an, eta Keenen (New Hampshire) jarri zen bizitzen 1985ean.
: "Paris is Free: Merci! Merci! Merci!" (September 4, 1944)
: "Germany's Chance on the Western Front" (January 15, 1945)
: "This Invasion Was Different" (April 2, 1945)
: "No. 21" (July 21, 1947)

* *New Yorker*

: "The Pursuit of the Wild Pigeon" (November 11, 1950)
: "Department of Amplification" (October 20, 1951)
: "The World on His Back" (December 26, 1953)
: "The Testing of M. Thulier" (June 5, 1954)

* *Harper aldizkaria*: "Journey with Young Guitars" (1955eko abendua)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Timberlake Wertenbaker
* Ziburu

## Kanpo estekak
Gibeleko lotailu gurutzatu

**Gibeleko lotailu gurutzatua** (**GLG**), beste izenez **atzeko lotailu gurutzatua**, belauneko lotailu gurutzatu bietatik bat da, bestea aurreko lotailu gurutzatua (ALG) delarik. "Gurutzatu" izena lotailuok duten posizioarengatik da, bien artean "X" bat osatzen baitute tibia eta femurra elkarrekin lotuz. Biak ala biak lotailu indartsuak dira, belauneko mugimenduak mugatzeko funtzioarekin; GLGren kasuan, tibia atzeraka eramaten duten mugimenduak eragozten ditu.

## Anatomia 
thumb|Tibia, meniskoak eta lotailu gurutzatuen insertzioak agerian dituela.
Bi lotailu gurutzatuak belauneko artikulazioaren kapsularen barruan daude. Halere, GLG zein ALG mintz sinobialak bilduak daude, nolabaiteko azpikapsula bat osatuz.

Femurrean, GLG *fossa intercondylaris femoris* gunean txertatzen da, barruko kondiloaren kanpoko aldean, ALGa txertatzen den puntuaren ondoan.

Tibian, GLG *area intercondylaris* deritzon gunearen atzeko aldean txertatzen da, eta izena hortik hartzen du. Puntu horretan, gainera, lotailuaren zuntzek kanpoko meniskoaren atzeko adarrarekin bat egiten dute.
## Funtzioa 
thumb|Ikuspegi honetan, belauna barru aldetik ikus daiteke (barruko kondiloa ez da ageri, gibeleko lotailu gurutzatua ikusteko). Extentsio mugimenduan atze-barruko faszikulua tenkatuta eta aurre-kanpoko faszikulua lasaitua egoten denez, hiperextentsioak GLGaren atze-barruko faszikuluaren etena ekar dezake.Gibeleko lotailu gurutzatuan faszikulu bi bereiz daitezke, aurre-kanpokoa eta atze-barrukoa. Belauneko mugimenduan, GLGaren zuntzek errotazio bat egiten dute, halako moldez non aurre-kanpoko faszikulua belaunaren flexioan tenkatzen baita (baina ez belaunaren extentsioan). Atze-barrukoaren portaera alderantzizkoa da.

GLGaren funtzioa femurraren kondiloek tibiaren ertzetik aurrera ez egitea da (edo tibia femurraren atzerantz ez mugitzea). 

## Lesioak 
thumb|Ikuspegi honetan, belauna barru aldetik ikus daiteke (barruko kondiloa kenduta dago, gibeleko lotailu gurutzatua ikustearren). Flexioan aurre-kanpoko faszikulua luzatuta dagoenez eta atze-barruko faszikulua laxatuta, hiperflexio batek GLGaren aurre-kanpoko faszikulua lesiona dezake.GLGa hiperflexio zein hiperextentsio mugimenduetan lesiona daiteke, edo aurrez aurreko txoke batekin.  

Lotailu gurutzatuak biskoelastikoak direnez, tentsio igoera progresiboak hobeto jasan ditzakete, bat-batekoak baino. *Genu varo* gehi extentsio mugimenduak behartzean ere lesiona daiteke GLGa. 

III. eta IV. mailetarako, ordea, sintomak nabarmenak izan daitezke, edo GLGaren lesioarekin batera belauneko beste egiturak egon daitezke; kasu horretan, kirurgia gomendatzen da. Horrelakoetan, GLGa tendoi txerto batekin ordezkatzen da, tibia eta femurrean eginiko zuloetan torlojuekin lotuz. Operazio konplexu xamarra da, kokapenagatik eta zailtasun teknikoagatik.

## Irudi gehigarriak 

Fitxategi:MRT ACL PCL 01.jpg|Erresonantzia magnetiko irudia, lotailu gurutzatu normalak erakutsiz (fletxak).
Fitxategi:Slide2CAC.JPG|Belaunaren aurreko ikuspegia.
Fitxategi:Slide3ecce.JPG|Belaunaren aurreko ikuspegia.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
The Orcadian

***The Orcadian*** Eskoziako Orkadetako egunkaririk zaharrena da, lehen aldiz 1854an argitaratua. Hasieran hilabetekaria, laster astekari bihurtu zen. Egunkaria Kirkwallen du egoitza, baina Glasgown inprimatzen da ostegunero saltzeko.  Orkney Media Group-en parte da, 2007an *Orkney Today* egunkari lehiakide batekin lankidetzatik sortua. 

## Historia 
Egunkaria 1854an sortu zuten lehen aldiz*, A Literary and Commercial Advertiser for Orkney and Zetland (*Orkada eta Zetlandiako iragarle literario eta komertzial*)* gisa James Urquhart Andersonek, 1820ko hamarkadan irlako lehen inprimategia ezarri zuenak eta bere izen bereko semeak. Lehenengo aleak Jamesek idatzi zituen, eta bere semeak aleak eskuz letra tipoz inprimatzen zituen bitartean. Anderson-ekin batera WH Mackintosh Ayrshireko kazetari eta editorea elkartu zen 1877an familiarekin ezkondu zenean, eta orduz geroztik, egunkaria Anderson-Mackintosh familiaren jabea da. 

Bigarren Mundu Gerran, *The Orcadianek* indar armatuen egunkari berezi bat argitaratu zuen *Orkney Blast izenekoa.* 1860an sortutako egunkari lehiakide bat, *The Orkney Herald*, 1961ean itxi zuten, eta *The Orcadian* uharteko egunkari bakarra utzi zuen, 2003an *Orkney Today* kaleratu zen arte  2007an Orkney Media Group sortu ondoren, 2010ean *Orkney Today* itxi zuten, finantza-arazoak eta tirada txikia aipatuz, *The Orcadian* berriro uharteko egunkari bakarra bihurtuz.  

### Tabloide formatua eta modernizazioa 
2018ra arte, Orkney Mediak Kirkwall-en dituen inprimategietan inprimatzen zen egunkaria. Mantentze-kostuak handitzeak eta modernizatzeko beharrak *Orkadian-ek* Orkadan inprimatzeari utzi zion Newsquest-en Glasgowko inprimatze-instalazioetan inprimatzeko. Hori 2018ko martxoaren 1ean *The Orcadian*-en berrabiaraztearekin bat etorri zen, egunkaria birmoldatu eta tabloide formatura aldatuz.  

Egunkaria Leah Seator-ek editatu du 2016az geroztik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Josefina Pelliza de Sagasta

**Josefina Pelliza Pueyrredón de Sagasta** (Concordia, Entre Ríos probintzia, 1848ko apirilaren 4a – Buenos Aires, 1888ko abuztuaren 18a) argentinar poeta, eleberrigile eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
thumb|left|*Lirios silvestres* bilduma

Jose María Pelliza Gómez del Canto koronelaren eta Virginia de Pueyrredón Sánchezen alaba eta Juan Martín de Pueyrredónen biloba, Josefina Pelliza de Sagasta Entre Ríos probintziako Concordia hirian jaio zen. Argentinako lehen emakume poetetako bat izan zen. 1872an hasi zen bere lanak *La Nación* egunkarian argitaratzen. *La Alborada del Plata* aldizkaria zuzendu zuen, eta bertan kritika eta aldarrikapen sozialak egin zituen. Emakumeen eskubideen alde borrokatu zuen. Emakumeek ekonomian parte hartzea eta goi-mailako ikasketak egitea morala eta beharrezkoa ez zela pentsatzen zuen.

Gervasio Mendezekin batera, *El Album del Hogar* aldizkariaren zuzendaria izan zen 8 urtez. Juana Manuela Gorritiren *La Alborada del Plata* aldizkaria ere zuzendu zuen.

## Lanak 
Bere poesia bildumen artean, *Pasionarias* eta *Lirios silvestres* nabarmentzen dira, eta eleberri ezagunenak *Margarita*, *La Chiriguana* eta *El César* izan ziren. Pelliza de Sagastaren lanak *El Parnaso Argentino* antologian, *Diccionario de Celebridades* hiztegian eta *Poetisas Americanas* bilduman aurki daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orexnik

**Orexnik** (, ) Errusiaren irismen ertaineko misil balistiko hipersonikoa da. Misilak Mach 11tik (13.500 km/h; 3.74 km/s) gorako abiadura izan omen dezake eta Ukrainako Armadaren arabera, sei azpimunizioz osatutako sei leherkari dituzte, eta horrek oso zail egiten du defentsako antimisilek atzeman ahal izatea. Sabrina Singh Pentagonoko prentsa idazkariordeak, Orexnika Errusiako RS-26 Rubezh misil kuasi-balistikoaren aldaera gisa deskribatu zuen.

## Erabilera operatiboa 
2024ko azaroaren 21ean, Errusia-Ukrainia gerran, Orexnik misil batek Ukrainako Dnipro hiriko PA Pivdenmash instalazioari eraso egin zion. Orexniken erabilera baieztatu aurretik, hasieran Ukrainak erasoa kontinente arteko misil balistikoa erabiliz egin zela esan zuen. Orexnikak MIRV (ingelesez) karga bat erabiltzen omen du, erasoaldiaren irudi egiaztatu gabean erakusten dena. Misil hau Astrakhan oblastetik jaurti zen, ziurrenik Kapustin Yar-en entrenamendu eremutik.

#### Atzemateko zailtasunak 
Misilaren MIRV karga erabilgarriak Ukrainaren aurka erabilitako beste misil nuklearretatik bereizten du, eta atzematea oso zaila da, Ikasketa Estrategiko eta Nazioarteko Zentroko (CSIS) zuzendari baten arabera. Ukrainako analista militarrek adierazi dutenez, **Orexnik** goiko atmosfera edo espazio hurbilean zehar bidaiatzen da, Ukrainako aire defentsa sistemek detektatu ezinik. Gaitasun honek atzematea eraginkortasunez ezinezko bihurtzen du.

Estatu Batuetako funtzionarioek ohartarazi dute misila oraindik esperimentala dela eta Errusiak oraindik gutxi batzuk besterik ez dituela eta nekez erabiliko dituela gehiago Ukrainaren aurka.

## Antzerako armak 
* Avangard (ibilgailu planeatzaile hipersonikoa)
* 53T6
* Agni-V
* DF-41
* UGM-73 Poseidon
* RSM-56 Bulava

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Adrián Pérez Sordo

**Adrian Pérez Sordo** (Bilbo, Bizkaia, 2006ko urriaren 25a) Euskal Herriko futbolaria da, 

## Biografia 
Athleticen harrobian hezia. Erdilari erasotzaile moduan aritzen da. Athleticen harrobian interesa piztu izan du. Baskoniarekin Bigarren Federaziorako igoera lortu zuen 2024/25 denboraldian. 2025ko irailean Athletic-en Champions League-eko B zerrendan sartu zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Miryan Rivera

**Miryan Rosita Rivera Iñiguez** (Quito, Ekuador, XX. mendea ) ekuadortar ikertzailea, zientzialaria eta irakaslea da.

## Ibilbidea 
Rivera Pentsamenduaren eta Hezkuntzaren Garapeneko *maistratzan* eta Zientzia Biologikoetan lizentziatua zen Ekuadorko Unibertsitate Katolikoan (PUCE).

Biologia irakaslea da Zientzia Zehatz eta Naturalen Eskolan, eta Erizaintza Fakultatean. Ekuadorko anfibioen karakterizazio kimiko eta zitogenetikoan zentratutako proiektu zientifikoen zuzendaria eta ikertzailea da Ekuadorko Unibertsitate Katoliko Pontifizioan, egoitza Quiton duena.

## Argitalpenak 
### Egile 
* “*Karyotypic differentiation via 2n reduction and a finding of a case of triploidy in anurans of the genus Engystomops*” artikulua (2011), *Genetica* aldizkariaren 10. zenbakian.

### Edizioak 
* Ekuadorreko Unibertsitate Katoliko Pontifizioaren aldizkariaren argitaratzailea (71. zk., 2003ko iraila). Quito-Ecuador.

## Ikerketak 
* "*Caracterización molecular de péptidos antimicrobianos a partir de muestras de piel de Agalychnis spurrelli (Anura: Hylidae)* / Mikrobioen aurkako peptidoen karakterizazio molekularra, *Agalychnis* spurrelli-ren (Anura: Hylidae) azal-laginetatik abiatuta", Medikuntza eta Zientzia Biologikoen Ekuadorreko Aldizkarian.
** **Ikertzaileak**: Oscar Damián Pérez Vaca eta Miryam Rosita Rivera Íñiguez
** **Egileak**: Vargas, A.P., Pérez, O., Ortega, D., Rivera, M.
** **Laburpena**: A. *spurrelli*-ren azalaren RNA mezulariaren analisi molekularrak egin ziren espezie honen larruazaleko jariakinetan dagoen peptido antimikrobiano mota zehazteko.

#### Argitalpenak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* Eugenio Espejo 2019 kondekorazioa, Biologia eta Natura Zientzien kategorian, Quitoko Metropoli Barrutiko Udalerriak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabelle Anguelovski

**Isabelle Anguelovski** (Reims, Frantzia, 1978) frantziar ekologo politikoa da, ingurumen eta hiri plangintzan aditua. 

## Biografia 
Massachusettseko Institutu Teknologikoan (MIT) hirigintza-doktoretza eskuratu zuen, eta goi-mailako ikasketak egin zituen Harvard, Sorbona eta Sciences Po unibertsitateetan. Garapenerako Nazioarteko Gobernuz Kanpoko hainbat Erakunderentzat lan egin du, eta Ekologia Politikoaren Sarearen (POLLEN) sortzailea da. Ikerketa Medikoetako Itsas Ospitaleko Institutuan (IMIM) ikertzaile elkartua ere bada.

Haren ikerketak hiri-plangintzaren, gizarte-desberdintasunaren eta garapenari buruzko ikerketen arteko bidegurutzean kokatzen dira, eta handik hiri osasungarriagoak, sozioekonomikoki bidezkoagoak eta ekologikoki jasangarriagoak eraikitzeko moduak aztertzen ditu. Bere landa-lanean, Europako, Amerikako, Hegoafrikako eta Asia hego-ekialdeko hainbat hiritako bazterreko auzoetako dinamikak aztertu ditu. 2016an 1,5 milioi euro jaso zituen Europako Batasuneko Ikerketa Kontseilutik, hiri handietako hirigintza hobekuntzek bertako biztanleei nola mesede egiten dieten aztertzeko.

## Lanak 
* *Neighborhood as Refuge: Community Reconstruction, Place-Remaking, and Environmental Justice in the City* (MIT Press, 2014) 
* *Addressing the Land Claims of Indigenous Peoples* (MIT, 2008), egilekidea.

## Sariak eta aintzatespenak 
2013an Kataluniako Generalitatearen Talentu Gaztearen Ikerketa Sari Nazionala jaso zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Can we address the urban green diviction? - TEDxGasteiz, 2022ko maiatzaren 7a.
Nathalie Sayn-Wittgenstein-Berleburg

**Nathalie Xenia Margareta Benedikte Sayn-Wittgenstein-Berleburg**  (Kopenhage, Danimarka, 1975eko maiatzaren 2a) daniar printzesa da. Doma modalitatean lehiatu zen zaldun daniarra. Udako bi Olinpiar Jokotan hartu zuen parte eta brontzezko domina irabazi zuen.

## Bizitza 
Benedikte Danimarkakoa printzesaren (Margrethe II.a Danimarkako erreginaren ahizpa) eta Ricardo de Sayn-Wittgenstein-Berleburg printzearen alaba da. Nebaerdi eta ahizpaerdi nagusiagoak ditu, Gustaf eta Alexandra printzesa.

### Kirol ibilbidea 
Australian Danimarkako taldean 2000ko Sydneyko Udako Olinpiar Jokoetan erreserba izan ostean, Udako bi Olinpiar Jokotan parte hartu zuen. Brontzezko domina bat lortu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan Pekinen, taldekako proban (Anne van Olstekin eta Andreas Helgstrandekin batera), eta laugarren tokia 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan Londresen, proba berean. Brontzezko domina bat irabazi zuen 2001eko Europako Doma Txapelketan.  

Zaldizko ibilbideaz gain, Danimarkako doma talde nazionaleko entrenatzaile jardun zuen 2017 eta 2021 urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leccinum roseofractum

***Leccinum roseofractum*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Krombholziella roseofracta, Boletus roseofractus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Hemisferikoa. Kapelaren azala feltrozko itxurakoa, askotan zuloekin (barraskiloek jaten dute), marroi-tabako kolorekoa edo arre-gorrixka ilun kolorekoa, distiratsua.

**Poroak:** Tutuak bezala zurixkak, gero gris-okre kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** Hondo zuri-horixkarekin baina ezkatadun sare gris ilun batez apaindua, zuri-arrosa koloreko oinarri lodituarekin, ebakitzean gris-gorrixka ilun kolorekoa edo ardo kolorekoa bihurtzen da.

**Haragia:** Sendoa gaztetan, zahartzean harrotu egiten da, ebakitzean arrosa kolorea hartzen du poliki-poliki. Usaingabea, zapore gozo samarrekoa. Espora-jalkina marroia.

**Etimologia:** *Leccinum* hitza latinetik dator, arte azpian hazten, esan nahi du. *Roseofracta* epitetoa ebakitzean haragiak arrosa kolorea hartzen duelako du.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Leccinum rotundifoliae* delakoak kapela argiagoa du, krema-okre kolorekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Urria. Desagertzeko arriskuan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leccinum rotundifoliae

***Leccinum rotundifoliae*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: Krombholzia scabra subsp.rotundifoliae, Krombholzia scabra f. rotundifoliae, Boletus rotundifoliae, Boletus scaber var. rotundifoliae, Leccinum scabrum subsp. tundrae, Krombholziella rotundifoliae*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbil konikora. Kapelaren azala lehorra, leuna, feltro finarekin gaztetan eta plaka txikitan pitzatua helduaroan. Hurraren kolore argikoa edo krema-okre kolorekoa.

**Tutuak:** Libreak, zuriak (ebakitzean krema kolorekoak bihurtzen dira), biribilak, finak eta luzeak. 

**Poroak:** Txikiak eta estu, tutuen kolorekoak (ukitzean arrosa kolorekoak bihurtzen dira)

Tutu libreak: Oinera hurbiltzen diren tutuak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Lodi samarra, zuzena edo okerra, zuri-okre kolorekoa, krema-gris koloreko pikor txikiekin (inoiz ez beltzak), zuriagoak goialdean.

**Haragia:** Sendoa baina zahartuaz biguntzen joaten da, zuria, ez da kolorez aldatzen ebakitzean. Usain eta zapore leunarekin.

**Etimologia:** *Rotundifoliae* epitetoa, hazten den landarearen azpian hazten delako (*Betula rotundifolia*)

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Leccinum scabrum* argiekin nahas daiteke. *Leccinum holopus* delakoa zohikaztegietan hazten da. *Leccinum roseofractum'' espezieak kapela askoz ilunagoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenaren hasieran. Normalean isolatuta hazten da. Urria. Urkien mikorriza da (gustukoen duen hostozabala). Ipar Europan.

### Banaketa eremua 
Barez ere Eskandinavia. Alpeak, Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Svalbard, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odol kuota

**Odol kuotaren legeak** edo **indiar odolaren legeak**,  edo , AEBetan pertsona batek duen amerindiar arbasoen edo leinuaren frakzioa definitzeko sortutako legeak nahiz izendapena dira. 

Historikoki kontzeptu hau AEBetan norbait amerindiar tribu edo talde etniko baten buru aukeratua izateko erabilia izan da. Odol kuota orokorrean frakzio baten bidez adierazia da, adibidez, "Txeroki odol 1/4a", honek pertsona horren arbasoen 1/4a Txeroki Nazioaren kide zirela adieraziko luke.
Vörösmarty tér

**Vörösmarty tér** edo **Vörösmarty plaza**, Hungariako Budapest hiriburuan dagoen plaza bat da, Váci utca kalearen iparraldean.

Mihály Vörösmarty hungariar poeta eta antzerkigilearen omenezko izena darama.

## Iruditegia 

Fitxategi:Budapešť 0722.jpg|
Fitxategi:Voeroesmartyter-budapest.jpg|Mihály Vörösmartyren monumentua.
Fitxategi:Christmas market at Vörösmarty square, Budapest.JPG|Gabonetako feria.
Fitxategi:Náměstí Vörösmarty, fontána, 2011 Budapešť 1024.jpg|
Fitxategi:Gerbeaud Budapest 2005 078.jpg|Café Gerbeaud.
Kuraudo

2024ko Kiyoshi Kurosawa japoniar zinema zuzendariaren thriller psikologikoa da.

## Sinopsia 
Yoshii online birsalmentaren bidez dirua irabazten duen gizon bat da. Bere bizitza arriskuan jarriko duten gertakari arraroak gertatzen hasiko dira inguruan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prefiro condenarme

***Prefiro condenarme*** 2024ko Margarita Ledo Andión galiziar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
1972an Ferrolgo itsaski biltzaile baten aurka adulterioagatik egindako epaiketa batean du abiapuntua filmak. Santiago de Compostelako Eliz Auzitegiak, eskumen zibilak dituenak, absolbitu egingo du Sagrario Ribela Fra, pronostiko guztien aurka; 33 urte ditu. Indarkeria, tratu txarrak, eskubide falta eta giro sozial zapaltzaileaz gainera, beste hauek ere jorratuko ditu filmak: maitatu nahia eta eta maitatua izan nahia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Familier som vores

***Familier som vores*** daniar telesail dramatikoa da, Thomas Vinterbergek TV 2rentzat egina.

## Sinopsia 
Agintariek ohartarazi dute itsas mailaren igoerari ezin zaiola ez ikusi egin; herrialdea urpean geratuko da laster, eta, beraz, premiazkoa da erabat ebakuatzea. Gobernuak Europako hainbat zonatara lekualdatu beharko ditu sei milioi herritar inguru. Egoera horretan, onibarrek ez dute ia ezer balio, eta aberastasunaren inguruko ikuspegia aldatu egingo da. Aukera dutenek beste herrialde batzuetara emigratuko dute, eta beste asko, berriz, gobernuaren erabakien mende geratuko dira.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matsirga ur-jauziak

**Matsirga ur-jauziak** Nigerian dagoen ur-jauzi multzo bat da, Kafanchan herrixkaren alboan, Kaduna hiritik 227 kilometrotara. 

## Deskribapena 
Kagoro muinoetan du iturria eta 25 metrotako altuera duen labar batean behera lau ur-jauzi erortzen dira azpiko putzu handira.

Eurite sasoian ur asko eramaten du eta azpiko putzuak gainezka egiten du ibai bat eratuz. Sortzen den ibai horri "ibai zoragarria" ("The River Wonderful") izena ematen diote bertako biztanleek.

## Turismoa 
Turistentzako leku aproposa bihurtzen denez inguruan turismogune bat eraiki da, *Madikiya Heritage Resort* izenekoa. Oihan berdeak inguratzen du inguru guztia.

## Iruditegia 

Irudi:Kabyiek Tityong Waterfall 8.jpg
Irudi:Kabyiek Tityong Waterfall 1.jpg
Irudi:Matsirga Falls.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabloide

eskuinera|thumb| Britainia Handiko tabloideak 2011n
**Tabloidea** orri handiko egunkaria baino tamaina txikiagoa duen egunkaria da. Ez dago tamaina estandarrik egunkari-formatu honetarako.

## Etimologia 
alt=Three pill pots from Burroughs Wellcome & Co.|eskuinera|thumb| 1880ko hamarkadaren amaierako produktu tabloideak
*Tabloide* hitza Londresko Burroughs Wellcome & Co. farmazia konpainiak 1880ko hamarkadaren amaieran "Tabloid" pilula gisa merkaturatzen zituzten pilula konprimituei emandako izenetik dator.  *Tabloidearen* konnotazioa laster aplikatu zen beste elementu konprimitu txiki batzuei. Londresko *Westminster Gazette-*n 1902ko artikulu batek zera adierazi zuen: "Jabeak beste aldizkari batzuek inprimatutako albiste guztiak tabloide moduan eman nahi ditu". Beraz, 1901eko *kazetaritza tabloideak*, jatorrian, istorioak formatu sinplifikatu eta erraz xurgatzen zituen dokumentu bat esan nahi zuen. Terminoa 1918ko istorio laburtuak biltzen zituzten orri txikiagoko egunkariei erreferentzia egin zien. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hexafluorobentzeno

**Hexaklorobentzenoa** konposatu organiko aromatikoa da, C6F6 formula duena, konposatu organofluoratuen familiakoa. Likido kolorge eta sukoia da giro-tenperaturan. Larruazala narritatzen du.
## Sintesia 
Bi manera nagusi daude hexafluorobentzenoa sintetizatzeko.

Bentzenoaren fluorazio zuzena ez da egingarria, baina bai bentzenoaren deribatu halegenatuetan halogenoa fluoroz ordezkatzea fluoruro alkalino bat usatuz.

: C6Cl6 + 6 KF -> C6F6 + 6 KCl.

Bestela, klorofluorometanozko eta diklorofluorometanozko nahastea pirolizatuz hexafluorobentzekoa lortzen da.

3 CHCl2F + 3 CH2ClF -> C6F6 + 9 HCl

## Erabilera 
Hexafluorobentzenoak ez du erabilera komertzial adierazgarririk, bai ordea laborategian. Espektroskopian usatzen da disolbatzaile eta erreferentzia gisa:

* Fluor 19ko erresonantzia magnetiko nuklearrean erreferentzia moduan.
* Karbono 13ko erresonantzia magnetiko nuklearrean erreferentzia eta disolbatzaile bezala.
* Infragorrizko eta ultramorezko espektroskopiaren zenbait esparrutan disolbatzaile gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irupu ur-jauziak

**Irupu ur-jauziak** edo **Iruppu ur-jauziak** (इर्पुजलपात) Indian dauden ur-jauziak dira. Virajpet hiritik 48 km-tara daude, Indiaren hegoaldeko Karnataka estatuan.

## Deskribapena 
*Lakshmana Tirtha ur-jauziak* izenaz ere ezgutzen dira, Lakshmana Tirtha ibaiak sortzen baititu

Montzoi sasoian ur kopuru handia izaten du eta ikusgarria izaten da.. Kondairak dio ur honek pekatuak garbitzeko gaitasuna duela eta horregatik Shivaratri Egunean milaka erromes inguratzen dira bertara.

## Iruditegia 

Irudi:Beauty of IRUPPU FALLS.jpg
Irudi:Irupu Falls 1.JPG
Irudi:Iruppu Water Falls.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Say Nothing (telesaila)

***Say Nothing*** () estatubatuar telesail dramatikoa da, Josh Zetumerrek FX on Hulu eta Disney+entzat egina. Patrick Radden Keeferren izen bereko erreportaia liburuaren egokitzapena da.

## Sinopsia 
1972ko abenduan, IRAko komando barek Jean McConville bahitu zuen, hamar seme-alaba zituen 38 urteko emakumezko alargun bat, komunitate katolikokoa bera, salataritzat joa. IRAko partaide Dolours eta Marian Price ahizpen istorioa eta Jean McConvilleren desagerpena dira kontakizunaren ildo nagusiak, 1960ko hamarkada amaieratik, 2010eko hamarkadaraino.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Ansola

**Iñigo Ansola Kareaga** (Markina-Xemein, 1974) bizkaitar politikari jeltzalea da. EEEko Energiaren Euskal Erakundeko zuzendaria izandakoa da Ansola, eta Mondragon taldeko zuzendaritza lanetan aritua. 

Ingeniaritza tekniko industrialeko ikasketak egin zituen, baina ez zituen bukatu, eta uraren kudeaketarekin lotutako eginbeharretan egin du ibilbide profesionala, batik bat administrazioan. Bizkaiko Foru Aldundiko Uraren zuzendari izan da egungo EAJren Bizkai Buru Batzarreko presidentea, baita Ingurumen Azpiegituren foru zuzendaria ere; eta Jaurlaritzaren mendeko Ura agentziako burua ere bai.

2024an Itxaso Atutxa ordezkatu zuen BBBko presidentetzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joshua Fit the Battle of Jericho

***Joshua Fit the Battle of Jericho*** (maiz, "**Joshua Fought the Battle of Jericho**") afroamerikar kulturako gospel kanta herrikoia da. 

Uste da abestia XIX. mendearen hasieran esklabo beltzek konposatu zutela. Jay Robertsek 1865ean erregistratu zela ematen du. Lehen grabazioa Harrod's Jubilee Singers taldeak egin zuen, 1922an, Paramount Recordsen estudioetan. Paul Robesonek 1925ean, Mahalia Jacksonek 1958ean, Elvis Presleyk 1960an edo Hugh Lauriek 2011n bertsioak egin dituzte. Euskal Herrian Erlak bikoteak *Kennedy* izenarekin bertsioa egin zuen, 1969an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pantxoa Bimboire

**Pantxoa Bimboire Haritxelhar** (Paris, 1950) baxenafar politikari jeltzalea da. Enpresaburua da txokolategintzan, eta Baionako MIG Merkataritza eta Industria Ganberan kargua du Andre Garreta lehendakariaren aholkulari gisara; Lantegiak nagusi elkarteko bulegoko kide da. Politika arloan ere inplikatu izan da: Abertzaleen Batasunako kide izan zen, eta EH Baiko kide ere bai 2022 arte. Peio Etxeleku IBBko buru izendatu ondotik hartu zuen jeltzaleen karta. Enbata aldizkari politikoan ere aritu izan da iritzi emaile urteetan. Haren testuetan irakur daiteke haren ikuspegi politikoa hainbat gairen inguruan. 2018an, «macronista» gisa definitu zuen bere burua, eta ontzat eman zituen Emmanuel Macron Frantziako presidenteak agintaldi hasieran egin zituen hainbat erreforma.

Peio Etxeleku ordezkatu zuen, 2024an, EAJren Ipar Buru Batzarreko presidentetzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frances Wynne

**Frances Wynne** (Collon, 1863 – Londres, 1893ko abuztua) irlandar poeta bat izan zen.

## Bizitza 
Frances Wynne 1863an jaio zen Collonen, Droghedatik gertu dagoen herrian, Louth konderrian. Modu pribatuan eta Dublingo Alexandra Collegen ikasi zuen. Gaztetan hasi zen poesia idazten. Katharine Tynani esker, Matthew Russell ezagutu zuen, *Irish Monthly* aldizkariko editorea, zeina bere idazkerarekin harrituta geratu zen eta bere poemak aldizkarian argitaratzea erabaki zuen. ''Longman's Magazine*, *The Providence Journal* eta *The Spectator* aldizkarietan ere kolaboratu zuen. Russellek bere poemen argitalpena ordaintzea eskaini zion, eta 1891n Kegan Paulek *Whisper!* izeneko bilduma bat argitaratu zuen. Oso harrera ona izan zuen kritikarien aldetik.

Bere bigarren lehengusuarekin ezkondu zen, Henry Wynne apaiz protestantearekin, zeinak Londresko parrokia batean jardun zuen. Han hil zen 1893ko abuztuan, lehen umeaz erditu ostean. Handik gutxira, Katherine Tynanek *A Young Mother'' elegia idatzi zuen bere oroimenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bella Duffy

**Arabella Jane (Bella) Duffy** (1845 – Londres, 1926ko otsailaren 9a) irlandar idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Arabella Jane Duffy Irlandan jaio zen 1845ean, eta Bella izenez ezaguna izan zen. Bere bizitzaren zati handi bat Florentzian (Italia) eman zuen. 1878an Vernon Lee idazlea ezagutu zuen, eta bizitza osorako lagunak egin ziren. Leek eta Eugene Lee-Hamiltonek liburu bana eskaini zizkioten. Fikziozko eleberri bat idatzi zuen arren, fikzioz kanpoko liburuengatik eta itzulpenengatik lortu zuen ospea. Antzinako eraikinen babesaren alde borrokatu zen Italian. Londresen hil zen 1926an.

## Lanak 
### Norberaren lanak 
* *Winifred Power* (1883)
* *Madame de Staël* (1887)
* *The Tuscan Republics* (1892)

### Itzulpenak 
* *Mnemic psychology* (1923)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak