Winifred Carney

**Maria Winifred** "**Winnie**" **Carney** (Bangor, Down konderria, Irlanda 1887ko abenduaren 4a - Belfast, Ipar Irlanda, 1943ko azaroaren 21a) irlandar errepublikarra izan zen, 1916ko Pazko Altxamenduaren partaidea Dublin-en, eta Belfast-en —idazkari sindikal, emakumeen sufragista eta alderdi sozialistako kide gisa— bizitza osoko aktibista sozial eta politikoa. 2024ko martxoan, Belfast-eko udaletxearen lurretan, estatua bat jarri  zioten.

## Haurtzaroa 
Carney klase ertain-baxuko familia katoliko batean jaio zen *Bangor*-eko ''Fisher's Hill*-en, *Down* konderrian, eta Alfred Carney bidaiari komertzialaren eta Sarah Cassidy-ren alaba zen, 1873ko otsailaren 25ean Belfast-en ezkondu zirenak. Sei anai-arreba zituen.

Winifred eta bere familia Belfast-eko, *Falls Road-*era joan ziren haurra zenean, amak gozoki denda txiki bat zuzentzen baitzuen. Aitak, protestantea, familia utzi zuen gero, ama haiei babesa emateko utzita. Bi anaia Ameriketara abiatu ziren, eta bi ahizpa komentura:Carney, hiriko *Donegall* kaleko Christian Brothers eskolan hezia, titulua atera baino lehen eskolan irakasten zuen, 1911 inguruan, idazkari eta mekanografo labur gisa, Belfast-en hori egin zuen lehen emakumeetako bat.

Carney-k interes goiztiarra hartu zuen Liga Gaelikoaren (*Conradh na Gaeilge*) lanean eta Irlandako Emakumeen Sufragio Elkartearenean,

## Sindikalista 
1912an, Dungannon-eko prokuradore batekin kargua utzi zuen, bere lagun Marie Johnson-en oinordeko izateko, Irlandako Ehungintzako Langileen Sindikatuko idazkari postu pobre eta irregularki ordainduan. Sindikatua, *Mary Galway*-ren Ehungintzako Operarioen Elkarte zuhurrenaren aurkaria, ofizialki Dublin-en *Delia Larkin*-ek zuzendutako Irlandako Emakume Langileen Batasunaren adar bat zen. Praktikan, Belfast-en, *James Larkin*-en *Irish Transport and General Workers Union* elkartearen emakumezkoen taldea bezala funtzionatu zuen. Belfast-eko ITGWU adarreko idazkaria *James Connolly* sozialista errepublikanoa izan zen.Belfast-eko edozein errota emakumeentzako hiltegiak eta haurrentzako presondegiak dira. Baina mundu guztia zure baldintzak deitoratzen ari den bitartean, zure izaera esklabista eta morroia deitoratzean ere elkartzen dira haiei men egitean; Belfast-eko emakume horiek zein materialezkoak diren galdezka elkartzen dira, elkarrekin bat egiteari uko egiten diotenak eta haien baldintzak hobetzeko borrokatzen direnak.Ez zuen beti "emakumeek elkarrekin borrokatzea oztopatu egoerak hala eskatzen zuenean": Neurri handi batean klase ertaineko emakumeak baziren ere, kaleko txokoetan hitz egiten zuten eta Belfast-eko fabrika eta erroten ateetan afalorduko bilerak egiten zituzten langile klaseko emakumeek parte har zezaten.Constance Markievicz-en gaztedi nazionalistan, Na Fianna Éireann ("Irlandako soldaduak"), eta gero 1914ko apiriletik aurrera Irlandar Boluntarioen emakumeen laguntzailean, Cumann na mBan-en, Carney-k (Connolly-ren Nora eta Ina alaben ondoan) prestakuntza militar maila bat jaso zuen.

1916ko apirilaren 14an, Connolly-k Carney Dublin-era deitu zuen eta bertan Irlandako Armada Hiritarraren (ICA) aldeko mobilizazio aginduak prestatu zituen. Pazko astelehenean Liberty Hallen hasierako goarnizio festarekin abiatu ondoren, Carney (idazmakina batekin eta Webley errebolber batekin armaturik) Posta Bulego Nagusian sartu zen lehen emakumea izan zen *Rising* bitartean. Carney-k gogoratu zuen: 

Carney-k ITGWUrentzat lan egiten jarraitu zuen, Irlandako Armada Errepublikanoaren iparraldeko buruzagitzaren konfiantza gordetzen zuen bitartean. Irlandako Errepublikar Presoen Mendekotasunen Funtseko idazkaria izan zen 1920-1922, eta 2A *Carlisle Circus* etxeko bere etxean Markievicz eta *Austin Stack*lubakietarantz igotzen aritu zen. Gudu-zelaiaren eta alemaniar gatibualdiaren esperientziatik, internazionalista eta ateista gisa agertu zen. : ** McBridek bat egin zuen Carney-ren konpromiso sozialistarekin, baina ez Pazko Altxamenduaren defentsa jarraituarekin (ezin izan zuen "inoiz konbentzitu heriotzek merezi izan zutela") edo partizioan jarri zuen fokua (dena den nazioarteko finantzek kontrolatuko lituzketen bezala, muga, bere ustez, ez zen auzi nagusia).  Bi familien oposizioari aurre eginez, 1928an, Gales-ko Holyhead-erako ferrya hartu eta ezkondu egin ziren, erregistro zibil batean, seniderik bertan ez zela.

Ezkondu ondoren, Carney-k lana utzi zuen ITGWUrekin. Dublin-en lan egiteko gogorik ez zuen, osasun txarra zuen, eta ama gero eta gaixoagoa zaintzen zuen. Bere lankideek errepublikano batekin ezkontzearen aurrean izango zuten erreakzioa aurreikusita, McBride-k uko egin zion *Mackie* ingeniaritzako lanetan zuen lanpostuari; larru  negozio txiki bat ireki zuen, eta Lan Elkargoen Kontseilu Nazionaleko irakasle postua hartu zuen Historia Ekonomikoan.  Bikoteak bere etxea lortu zuen 3 *Whitewell Parade-n, Newtownabbey-n*, Belfast-eko iparraldeko kanpoaldean. 

## Ondorengo aktibismoa McBride-kin 
1932an, Carney eta McBride Kanpoko Sorospeneko Langileen Batzordeko kide izan ziren.  Bere antolaketa-ahaleginek milaka langile protestante eta katoliko kalera ateratzen lagundu zuten, eta 10 egunez poliziarekin kale-borrokak izan ondoren, ongizatearen ordainketan igoera garrantzitsuak irabaziz.  Hurrengo urtean, bikotea Ipar Irlandako Alderdi Sozialistarekin (SPNI)  

Hiru urte lehenago, National Graves Association-ek, Belfastek Carney-rentzat hilarri bat eraiki zuen, "bizitza osoko sozialista errepublikano" gisa ez ezik, McBride-ren "emazte maitea" 
thumb|Emandako dominak
Belfast-eko udaletxeko lursailak "irudi zuriak, gizonezkoak, goi-klasekoak eta unionistak" nagusi zirela baieztatu zuen 2012ko Berdintasun Inpaktuaren Ebaluazio baten ondoren, 2017an Sinn Féin-eko zinegotziek Carney-ri monumentu bat proposatu zioten. Senarraren irudikapen bat txertatuko zukeen sentsibilitate unionistentzako kontzesio bat baztertu zen (McBride Carney-rekin agertzen da beirateetan, Belfast iparraldeko Duncairn Arts Center-en). Artista beraren beste brontze batekin batera, Ralph Sander, Mary Ann McCracken irlandar batuar eta abolizionistarena, Carney-ren figura 2024ko Emakumeen Nazioarteko Egunean (martxoaren 8an) ezagutarazi zen udaletxearen aurrean. Carney irudikatzen da —idazmakina alde batean, Webley errebolberra bestean— 1916ko Herritarren Armadako uniformea jantzita.

Eithne Lydon-ek antzeztua, Winifred Carney 1966ko RTÉ telesail dramatikoan agertzen da 1916ko *Rising, Insurrection* telesailean. Protagonista nagusia da 2015eko eleberri grafiko batean, Pazko Igoeran ikaskuntza-pakete batekin diseinatua Ipar Irlandako bigarren hezkuntzako eskoletarako.

## Biografiak 
* Allison Murphy, Winnie & George: *An Unlikely Union*, [  Gertagaitza den batasuna] Mercier Press,  , 2017
* Diane Urquart, *Women in Ulster politics* [Emakumeak Ulsterren politikan], 1890–1940, Irish Academic Press,  , 2000.
* Margaret Ward, *Unmanageable revolutionaries* [Iraultzaile Maneiaezinak] , Pluto Press,  , 1995
* Helga Woggon, *Silent radical, Winifred Carney 1887–1943: a reconstruction of her autobiography*, bere autobiografiaren berreraikuntza, SIPTU, Irish Labour History Society, 2000.

## Ikus gainera 
* Sufragisten zapia
* Hunger Strike Medal

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *A Tribute to Winifred Carney - a true Irish heroine* [Winifred Carneyri omenaldia - benetako heroi irlandarra] 2018ko ekainaren 9an, Milltown hilerrian , Belfast-en Youtubeko bideo (ingelesez)
* *'''Iconic Belfast Republican woman's portrait unveiled in City Hall**' [Belfasteko emakume ikoniko errepublikarraren erretratua ikusgai udaletxean]2019ko Youtubeko bideoa (ingelesez)
* *Winifred Carney Feminist, Socialist, Trade Unionist, Republican* [Feminista, sozialista, sindikalista, errepublikarra] 2019ko Youtubeko bideoa (ingelesez)