Esperientzia-ikaskuntza

thumb| Shimer College-ko ikasleak sukaldaritzan ikasten, kozinatzen ikasten, 1942.
**Esperientzia-ikaskuntza** (ingelesezko ohiko laburdura,  ***ExL***), **esperientziaren bidezko ikaskuntza**, **esperientzian oinarritutako ikaskuntza**, ikaskuntza-prozesua da, eta honela definitu izan da: "egitekoari buruzko gogoetaren bidezko ikaskuntza prozesua". **Ikaskuntza praktikoa**, esperientziaren bidez, ikasteko modu bat izan daiteke, baina horrek ez du esan nahi ikasleek beren ekoizpenei buruz bakarrik hausnartu behar dutenik; prozesuei buruz ere hausnarketa egin behar dute. Esperientzia-ikaskuntza ez da ikaskuntza errepikakorra edo didaktikoa bezalakoa, non irakasleak "eman" eta ikasleak "jaso" egiten duen, non ikasleak alderaketa pasiboa egiten duen.

Esperientzia-ikaskuntzak lotura du, baina ez da sinonimoa, ikaskuntza aktiboko beste modu batzuekin, ikasleen parte-hartze aktiboa bilatzen duten hainbat ikuspegi metodologikoekin lotura du, hala nola ekintzaren ikaskuntza, abenturen ikaskuntza, aukera askeko ikaskuntza, *learning-by-doing*,  ikaskuntza kooperatiboa, zerbitzu-ikaskuntza eta ikaskuntza kokatuarekin.

Esperientzia-ikaskuntza "esperientzia-hezkuntza" terminoaren sinonimo gisa erabiltzen da maiz, baina esperientzia-hezkuntza hezkuntzaren filosofia zabalago bat den bitartean, esperientzia-ikaskuntzak banakako ikaskuntza-prozesua hartzen du kontuan. Beraz, esperientzia-hezkuntzarekin alderatuta, esperientzia-ikaskuntza ikaslearekin eta ikaskuntza-testuinguruarekin lotutako kontu zehatzagoez arduratzen da.

Esperientziaren bidezko ikaskuntzaren kontzeptu orokorra aspaldikoa da.  K.a. 350 inguru, Aristotelesek *Nikomake Etika* testuan idatzi zuen: "Egin aurretik ikasi behar ditugun gauzak egiten ikasteko, gauza horiek egiten ikasi ohi dugu". Baina hezkuntza-ikuspegi artikulatu gisa, esperientzia-ikaskuntza askoz berriagoa da.  1970eko hamarkadatik aurrera, David Kolb-ek esperientzia-ikaskuntzaren teoria modernoa garatzen lagundu zuen, neurri handi batean John Dewey, Kurt Lewin, Carl Rogers eta Jean Piageten lanean oinarrituta.

Esperientzia-ikaskuntzak abantaila handiak ditu irakaskuntzan. Peter Sengek, *Bosgarren* Diziplina liburuaren (1990) egileak, dio irakaskuntzan oso garrantzitsua dela pertsonak motibatzeko. Ikaskuntzak ondorio onak ditu bakarrik aurretik ikasleak ezagutza xurgatzeko gogoa piztu denean. Beraz, esperientzia-ikaskuntzak ikaslearentzako norabideak erakustea eskatzen du.

Esperientzia-ikaskuntzak ikaskuntzari modu praktikoan ekitea eskatzen du. Ikaskuntza gelaren aurrean dagoen irakaslearengandik urruntzen da, eta bere ezagutzak eman eta ikasleei transferitzen dizkie. Ikasgelatik harago doan esperientzia bihurtzen du ikaskuntza, eta ikasteko modu inplikatuago bat ekartzen saiatzen da.

## Kolb-en esperientzia-ikaskuntzaren eredua 
David A. Kolben arabera, esperientzia-ikaskuntza gizabanakoaren ikaskuntza-prozesuan oinarritzen da. Esperientzia-ikaskuntzaren ohiko adibide bat zoologikoarena da, zoologikora joatearena da, eta behaketaren eta ingurune zoologikoarekiko elkarrekintzaren bidez ikastea, liburu bateko animaliei buruz irakurri ordez. Hala, aurkikuntzak eta esperimentuak egiten dira, lehen eskuko ezagutzarekin, besteen esperientziak entzun edo irakurri beharrean. Era berean, negozio-eskolan, lan aukerak eta itzalak, ikasle baten intereseko eremuko esperientzia-ikaskuntza baliotsua eman dezakete, eta horrek asko laguntzen du ikasleak mundu errealeko ingurunea ulertzen.

Esperientzia-ikaskuntzaren beste ohiko adibide bat bizikletaz ibiltzen ikastea da. Prozesu horrek lau urratseko esperientzia-ikaskuntzaren eredua (ELM) irudika dezake. Kolb-ek planteatu eta ondoko irudian deskribatzen da. Adibide horri jarraiki, "**esperientzia zehatza**" lehen etapan, ikasleak fisikoki jarduten du bizikletarekin "hemen eta orain".  Esperientzia horrek "behatzeko eta hausnartzeko oinarria" osatzen du, eta ikasleak aukera du funtzionatzen ari dena edo huts egiten duena kontuan hartzeko (gogoeta-behaketa, bigarren etapa) eta muntatzeko hurrengo saiakeran hobetzeko moduetan pentsatzeko (kontzeptualizazio abstraktua, hirugarren etapa). Muntatzeko saio berri bakoitza aldez aurreko esperientzia, pentsamendu eta gogoetarako (esperimentazio aktiboa) eredu zikliko batek ematen du.]]

### Elementuak 
Esperientzia-ikaskuntza irakaslerik gabe ere gerta daiteke, eta gizabanakoaren esperientzia zuzenaren esanahiak eraikitzeko prozesuarekin soilik lotzen da. Hala ere, ezagutza eskuratzea berez gertatzen den prozesua izan arren, benetako ikaskuntza-esperientzia batek zenbait elementu behar ditu. David Kolben arabera, ezagutza etengabe lortzen da esperientzia pertsonalen eta ingurumenekoen bidez. Kolb-ek dio esperientzia batetik abiatuta benetako ezagutza lortzeko, **ikasleak lau trebetasun** izan behar dituela:

* Ikasleak esperientzian aktiboki parte hartzeko prest egon behar du;
* Ikasleak esperientziari buruz hausnartzeko aukera izan behar du;
* Ikasleak trebetasun analitikoak eduki eta erabili behar ditu esperientzia kontzeptualizatzeko; eta
* Ikasleak erabakiak hartzeko eta problemak ebazteko trebetasunak izan behar ditu, esperientziatik lortutako ideia berriak erabiltzeko.

## Aplikazioa 
Esperientzia-ikaskuntzak ikaslearen ekimena behar du, "ikasteko asmoa" eta "ikasteko fase aktiboa" eskatzen ditu. Kolb-en esperientziazko ikaskuntzaren zikloa esparru gisa erabil daiteke etapak kontuan hartzeko. Jennifer A. Moonek, ziklo honetan, honako hau argudiatu du: esperientzia-ikaskuntza eraginkorragoa duenean: 1) "gogoeta-ikaskuntzaren fase" bat, 2) esperientzia-ikaskuntzari dagozkion ekintzen ondoriozko ikaskuntza-fase bat, eta 3) "atzera-elikaduratik abiatuta ikasteko fase gehigarri bat". Horrek indartu egiten du esperientzia-ikaskuntza eta gogoeta-ikaskuntza iterazio-prozesuak direla, eta ikaskuntza gogoeta eta esperientzia handiagoz eraikitzen eta garatzen dela. Esperientzia-ikaskuntza eta -hausnarketa erraztea erronka bat da, baina "bideratzaile kalifikatu batek, galdera zuzenak eginez eta gogoeta-elkarrizketa esperientzia baten aurretik, bitartean eta ondoren gidatuz, pentsamendu eta ikaskuntza berri eta boteretsu bati atea irekitzen lagun dezake". 

Jacobson-ek eta Ruddy-k, Kolb-en lau etapako Esperientzia Ikaskuntzako Ereduan eta Pfeiffer-en eta Jones-en bost etapako Esperientzia Ikaskuntzako Zikloan oinarrituta, esparru teoriko horiek hartu zituzten, eta galdera-eredu sinple eta praktiko bat sortu zuten, bideratzaileek hausnarketa kritikoa sustatzeko erabil zezaten esperientzia-ikaskuntzan. Hau da zure "5 galdera" eredua: Galderak sinpleak diren arren, esperientzia gutxiko bideratzaile bati Kolb, Pfeiffer eta Jones-en teoriak aplikatzen eta taldearen ikaskuntza sakontzen uzten diote.

Nahiz eta ikaslearen esperientzia ikaskuntza-prozesurako garrantzitsuena  izan, garrantzitsua da, halaber, ez ahaztea hezitzaile, bideratzaile edo laguntzaile on batek egoera horretara ekartzen duela esperientziaren aberastasuna. Hala ere, bideratzaile edo "irakasle" batek esperientzia-ikaskuntza gertatzeko probabilitatea hobetu dezakeen bitartean, bideratzaile bat ez da ezinbestekoa esperientzia-ikaskuntzarako. Aitzitik, esperientziaz ikasteko mekanismoa da ikasleak trebetasun analitikoak erabiltzen dituzten esperientziei buruz gogoeta egitea. Hori bideratzailerik gabe gerta daiteke, eta horrek esan nahi du esperientzia-ikaskuntza ez dagoela bideratzaile batek definituta. Hala ere, ikasturtearen edo programaren edukiaren garapenean esperientzia-ikaskuntza kontuan hartzean, irakaskuntza-/ikaskuntza-teknikak ikasgelara egokitzeko esparrua garatzeko aukera ematen du.

## Eskoletan egindako esperientzia batzuk 
Esperientziaren ikaskuntza ikastetxeko antolakuntza eredu bat da eta hainbat ikaskuntza ingurunetan gauzatu ahal da.

* *Hyper Island* Suediako eskola global eta konstruktibista da. Esperientzian oinarritutako ikaskuntzan oinarritutako eskola-hezkuntzako eta hezkuntza exekutiboko hainbat programa ditu, eta gogoeta irakatsia biziz ikasteko funtsezko trebetasuna da.
* *THINK Global School* bigarren hezkuntzako eskola ibiltaria da, eta herrialde askotan eskolak ditu. Ikasleek esperientzia-ikaskuntzan parte hartzen dute tailerren, kultura-trukeen, museoetara egindako bisiten eta espedizio naturalen bidez.
* Boulderreko (Colorado) *Dawson eskola*k bi aste ematen ditu urtero esperientzia-ikaskuntzan. Inguruko estatuak bisitatzen dituzte, komunitate-zerbitzuan parte hartzeko, museoak eta zientzia-erakundeak bisitatzeko eta mendiko txirrindularitzan, ibilbide motxileroan eta piraguismoan parte hartzeko.
* *ELENA-Project* proiektuan "animalia bizien" jarraipenerako proiektua garatuko da, hau da, animalia bizidunekin esperientzia bidez ikasteko proiektua. Errumania, Hungaria eta Georgiako proiektuetako bazkideekin batera, Alemaniako Natura Kontserbatzeko eta Paisaia Kudeatzeko Badiako Akademiak animalia biziak biltzen ditu Europako eskoletako ikasgaietan. Helburua da haurrei dibertsitate biologikoaren testuinguruaren berri ematea eta balio ekologikoak gara ditzaten laguntzea.
* *Loving High School*, Loving (Mexiko Berria), karrera-aukerak eta ikasleentzako hezkuntza teknikoa argitaratu ditu. Zientzia, STEMeko ikasketak edo arkitektura interesatzen zaien ikasleentzako barnetegia. Eskola tokiko enpresekin konexio onak egiten ari da, eta horrek ingurune horietan lan egiten ohitzen laguntzen die ikasleei.
* *Chicago Public Schools* erakundeak lehen mailako STEMeko bigarren mailako zortzi eskola eskaintzen ditu, *Early College*ko STEMen Eskola Ekimenaren bidez. Bigarren hezkuntzako zortzi eskolek lau urteko informatika-eskolak eskaintzen dizkiote ikasle bakoitzari. Gainera, ikasleek tokiko eskola komunitarioetako unibertsitate-kredituak lor ditzakete. Eskola bakoitza enpresa teknologiko batekin lotzen da. Enpresa horrek aholkulariak  eskaintzen dizkie ikasleei, STEM arloetako lanpostuen berri emateko.
* *Robert H. Smith School of Business*-ek ikasturte aurreratu bat eskaintzen die hautatutako ikasleei urte osoan. Ikastaro horretan, ikasleek finantza-analisiak eta segurtasun-ofizioak egiten dituzte Bloomberg Terminaletan, Lemma Senbet Funden inbertsio errealeko dolarrak administratzeko.
* Irabazi-asmorik gabeko erakundeek, hala nola *Out Teaching, Life Lab, Nature Explore* eta *National Wildlife Federation*-ek, esperientzia-ikaskuntzarako aire zabaleko espazioak erabiltzeko gaitasuna ematen diete irakasleei.
* Europako eskola askok kulturarteko hezkuntza-programetan parte hartzen dute, hala nola Gazteriaren Europako Parlamentuan, zeinak esperientzian oinarritutako ikaskuntza erabiltzen baitu ikasle gazteen artean kultura arteko ulermena sustatzeko, barruko eta kanpoko jardueren, eztabaiden eta eztabaiden bidez.

## Enpresa-hezkuntzan 
Goi-mailako hezkuntzak ikasleen itxaropen berrietara egokitzen jarraitzen duen heinean, enpresa- eta kontabilitate-programetako esperientzia-ikaskuntza garrantzitsuagoa bihurtu da. Adibidez, Clark & White-k (2010) adierazi zuten "kalitateko unibertsitate-mailako enpresa-hezkuntzako programa batek esperientzia-ikaskuntzako osagai bat izan behar duela".  Azterketa horri dagokionez, enplegu-emaileek adierazi dute ikasle graduatuek "profesionalismoan" trebetasunak garatu behar dituztela —esperientzia-ikaskuntzaren bidez irakats daitezkeenak—. Ikasleek industriak adina baloratzen dute ikasketa hori.

## Erreferentziak 
 
 
## Ikus, gainera 
### Pedagogoak 
Honako pedagogo klasikoak aipatu ohi dira esperientzia-ikaskuntzaren iturriak aipatzen direnean:

## Kanpo estekak