open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bezero (informatika)

**Bezero** informatika arloan, zerbitzari informatiko batek eskaintzen dituen zerbitzuak atzitzeko informatika aplikazioa da, konputagailu-sarearen bidez normalean.

Termino hau, ordenagailu terminal sinpleei izendatzeko erabiltzen zen, zeren eta ez ziren gai programak egikaritzeko, baina bai ordenagailu nagusi bati konektatu eta honen bidez lan guztiak burutzea, gero erabiltzaileri aurkeztuz. Ordenagailu nagusi bat baino kostu gutxiago zutelako erabiltzen ziren.

Baina egun (2007), beste programa bati (zerbitzari izenekoa) konektatzea behar dutenei deritze.

Jadanik ez dira arrazoi ekonomikoengatik erabiltzen antolaketa, funtzionaltasun eta kanpoko datuak atzitzeko ezaugarriengatik baizik. Hauen adibideak: web nabigatzaileak, burtsako informazioa, txat (IRC), bittorrent, fitxategi zerbitzariak, inprimagailu zerbitzariak eta abar.

## Ikus, Gainera 
* Bezero-zerbitzari
* Posta zerbitzari
* Datu-base zerbitzari
* FTP zerbitzari
* Web zerbitzari
* Aplikazio zerbitzari
* Parez pareko sareak (P2P)

## Kanpo estekak
Spanning Tree Protocol

**Spanning Tree Protocol** (STP) OSI lotura geruzako lotura erredundanteak (eraztun topologia adibidez) kudeatzen dituen sare protokoloa da, begizta infinituak aurreikusiz.

STP bi bertsio daude: originala (DEC STP) eta IEEE erakundeak arautua: IEEE 802.1D. Ez dira bateragarriak haien artean.

## Ikus, gainera 
:* IEEE 802
:* Ethernet
:* IEEE 802.1w - 2004 Rapid Spanning Tree Protocol (RSTP)
:* IEEE 802.1s - 2005 Multiple Spanning Tree Protocol (MSTP)
:* IEEE 802.1aq - 2012 Shortest path bridging (SPB)

## Kanpo estekak
Datagram Transport Layer Security

**Datagram Transport Layer Security** (**DTLS**) datagramak erabiltzen dituzten protokoloei pribatutasuna ematen dien sare protokoloa da.
Entzuketak (eavesdropping), ez baimendutako atzipenak, edo mezuen aldaketa eragozteko ahalmena ematen die bezero-zerbitzari aplikazioei DTLS protokoloak. TLS protokoloan oinarrituta dago eta antzerako segurtasun ezaugarriak eskaintzen ditu.
DTLS RFC 4347 dokumentuan zehaztuta dago.
## Ikus,Gainera 
* OpenSSL: kriptografiarako software liburutegiak eta administraziorako software tresnak
* GnuTLS: TLS GPL lizentziapean

## Kanpo estekak 
*  The IETF TLS Workgroup
*  The Design and Implementation of Datagram TLS
OpenSSL

**OpenSSL** kriptografiarako software liburutegiak eta administraziorako software tresnak dira. Beste software paketeentzako (OpenSSH) eta web nabigatzaileei (HTTPS webguneak atzitzeko) funtzio kriptografiakoak ematen dizkie.
Tresna hauek SSL (Secure Sockets Layer) protokolo sisteman inplementatzen laguntzen dute, baita beste segurtasun protokoloak ere.
Open Source elkartearen kideek garatutako software proiektua da eta Eric Young-en eta Tim Hudson-en SSLeay garapenean oinarrituta dago.
GNU/Linux sistema eragilean segurtasun maila bat erabili nahi duen ororentzat garrantzitsua da. OpenSS-ek ziurtagiri digitalak sortzea ere ahalbidetzen du, Apache zerbitzariari erantsi diezaiokegunak.
## Ikus,Gainera 
* Datagram Transport Layer Security
* GnuTLS
* OpenSSL exception

## Kanpo estekak 
*  www.OpenSSL.org
*  OpenSSL-rentzako ziurtagiri digitalak sortzeko esteka
*  OpenSSL eta ziurtagiri digitalen gaineko esteka
*  OpenSSL eta ziurtagiri autoritateen gaineko esteka
Host

**Host** (ostalari edo ostatu eman ingelesez ) TCP/IP konputagailu-sareko gailua da, normalean konputagailu bat. Hau da datu paketeen iturburu edo helburu izan daitekeen edozein gailu (inprimagailu, fax, router, switch, AP, sareko biltegiratze gailua eta abar). IP helbide bat izan behar du.

Aurreko kontzeptua da erabiliena baina beste esanahia hauek ere testuinguruaren arabera izan daitezke:
:* Makro-konputagailuen testuinguruan ordenagailu bat ere esanahi du.
:* Hosts fitxategia: Konputagailuetan dagoen fitxategia, non DNS izenak ebazteko balio duen.

## Ikus,Gainera 
* Zerbitzari
* Bezero (informatika)

## Kanpo estekak
Internetwork Packet Exchange

**IPX** (**I**nternetwork **P**acket E**x**change,) Novell-ek NetWare konputagailu-sarerako sare geruzako aspaldiko sare protokoloa da.

Sare-artetan datu paketeak bidaltzeko balio du, IPX paketeen barruan sareen helbideak baitituzte. Datuak datagrametan antolatzen dira. IPX-ek ez du bermatzen paketea helburura heltzea, hau ez gertatzeko NetWareko SPX garraio geruzako protokoloa erabiltzen da.

IPX NetWare zerbitzariak bere bezeroekin komunikatzea ahalbidetzen duen sare lokalen (LAN) edota eremu zabaleko sareen (WAN) bidez.
TCP/IP protokolo familia erabiliena bilakatu denetik IPX erabilpenik ez du.
## Ikus,Gainera 
* IP helbide

## Kanpo estekak 
*  http://www.sigtran.org
Gestuno

**Gestuno** edo *International Sign Language* (ISL) gor eta mutuentzat egindako hizkuntza eraikia da, nazioarte mailan amankomuneko keinu hizkuntza bakarra erabiltzeko helburuarekin.

## Historia 
1951ko Gorren Nazioarteko Kongresuan (World Deaf Congress) hasi ziren eztabaidatzen nazioarteko keinu hizkuntzaren garrantziaz, eta 1973an lehen hiztegi estandarizatua kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
*  International Sign Language
*  World Federation of the Deaf
Irrati bidezko sare

**Irrati sarea** sareko nodo desberdinak komunikatzeko irrati uhinak erabiltzen duen haririk gabeko sarea da.

Konputagailu-sarearen kableatua ezartzeko toki zailenetan asko erabiltzen da, eraikin zaharrak esaterako.

## Protokoloak 
Irrati uhinak erabiltzen dituzten protokoloak:
:* Wi-Fi (IEEE 802.11 estandarra)
:* HomeRF
:* Bluetooth
:* ZigBee

## Kanpo estekak 
:* http://www.weca.net/(http://www.weca.net/)
:* https://web.archive.org/web/20091007005125/http://www.wi-fi.org/wifi-protected-setup(https://web.archive.org/web/20091007005125/http://www.wi-fi.org/wifi-protected-setup)

## Ikus, gainera 
* Wardriving
* Infragorri sare
Ikusmen

[thumb|250px|[Hontzek gauez harrapatzeko egokitutako ikusmena dute.]]
[thumb|250px|Giza [begia.]]
**Ikusmena** gizakiek dituzten bost zentzumenetako bat da, begietan datzana eta irudiak sumarazten dituena. Argiari esker ikusten dugu: objektuetan islatzen da eta horregatik, argia dagoenean, gauzak ikus ditzakegu.

Ikusmenak sailkapen zoologikoaren maila bakoitzean bere ezaugarriak ditu. Eboluzio-maila oso apaleko animaliek ikusmen lausoa izaten dute, fotohartzaile mugaturik gabea. Animalia-espeziea garatu ahala, ikusmena ere garatzen da. Hala, ugaztun gehienek argitasun- eta iluntasun-mailak sumatzen dituzte bakarrik eta ez koloreak; primateek eta gizonek dute ikusmen garatuena, ikusmen binokularra eta kolorezkoa baitute.

Ikusmenaren berezitasunak erretinak argiarekiko duen sentikortasunaren eta erretinan irudiak fokatzeko duen gaitasunaren ondorio dira; gauzetan islatzen diren argi-izpiak kornea pasa eta begi-ninian zehar kristalinora iristen dira; kristalinoak erretinan fokatzen ditu eta bertatik ikusmen-nerbioak seinaleak garunera igortzen ditu: bertan irudi bihurtuko direa. Kristalinoaren forma gihar ziliarren bidez aldatzen da; hala, gauzak hainbat distantziatara foka daitezke.

Irudia erretinaren puntu egoki batean eratzen bada, begia *emetropea* dela esaten da, behar bezalakoa; irudia erretinaren aurrean eratzen denean, ordea, begia *miopea* da; eta erretinaren atzeko aldean sortzen denean, berriz, *hipermetropea*. Astigmatismoa kornearen kurbaduran izaten den berezko akatsa da: ikusmen-akats horiek betaurreko, lente eta ebakuntzen bidez zuzen daitezke. Gaixotasun horietaz oftalmologoak arduratzen dira. Bestela, ikusmenik eza itsumena da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikusmenaren fisiologia
* A bitamina
* Kolore ikusmen

## Kanpo estekak
Telnet

**Telnet** konputagailu-sare baten bidez makina (lan-estazio) bat urrunetik atzitzeko eta erabiltzeko protokolo eta programa da.
Bezero-zerbitzari ereduko beste komunikazioetan bezala atzitutako makinan programa zerbitzaria egon behar du eskaerak entzuten, telnet-en kasuan 23 da bere sare ataka
Kontsola modurako balio du bakarrik, grafikorik gabe.
Urrunetik akatsak konpontzeko eta datuak kontsultatzeko (informazioa, bibliografia...) erabili izan da.
Bere arazo nagusia ziurtasuna da, makinetan sartzeko behar diren erabiltzailearen izena eta pasahitza zifratu gabe (testu argia) baitoaz. Arrazoi honegatik telnet protokoloa desagertzen joan zen, SSHren mesedetan, telnet-en ordezko zifratutzat har litekela.
## Ikus, gainera 
:* SSH

## Kanpo estekak
Entzumen

**Entzumena** gizakiek dituzten bost zentzumenetakoa da, belarriek ahalbidetzen dutena eta hotsak sumarazten dituena. Entzumenik eza gorreria da.

Fitxategi:10.1371 journal.pbio.0030137.g001-L-A.jpg|Belarri barruan badira hainbat osagai.
Fitxategi:Band Vermilion OHIO.JPG
Fitxategi:Gués Les pages indiscrets.jpg|Ezkutuko entzuleak

Goi-mailako ornodun guztiek eta eboluzio-maila apalagoko beste animalia askok dute entzumen-sistema bat eta organo berezi espezializatu bat hotsak jasotzeko. Gizakiari dagokionez, belarria du entzumenaren organoa. Giza entzumenak, hotsen dardarak jaso, eta garunera bidaltzen ditu belarrian zehar. Hala, entzumenaren bidez hotsak jaso ez ezik, lehendik entzundakoak gogoratu eta haiei esanahi jakin bat emateko ere bada gai gizakia.
[thumb|Animalia guztiek ez dugu berdin entzuten. Bakoitzak tonu tarte desberdin bat hartzen du. Esaterako gizakiok (Human) soinu grabe gutxiago aditzen dugu [Elefante|elefanteek (Elephant) baino, eta soinu agudo gutxiago katuak baino (Cat).]]
Hiru ezaugarri nagusi dituzte entzumenaren bidez jasotzen diren hotsek: ozentasuna, tonua eta tinbrea. Belarriak hots bat jasotzen duenean hots horrek duen energia-kantitateari deitzen zaio ozentasuna. Tonuak, berriz, hotsen bibrazio-maiztasuna neurtzen du. Giza entzumenak soinu harmonikoa (musikako notak) jaso dezan, tarte eta muga jakin batzuen barruan egon behar du hotsen bibrazio-maiztasunak (uhinak hamabost ziklo egin behar ditu segundoko gutxienez, eta hogei mila ziklo gehienez); hala, muga horietatik gora bibrazioa oso bizia bada, hotsa burrunba bihurtzen da, zarata sortzen da, alegia; muga horietatik behera, berriz, hotsak infrasoinu bilakatzen dira. Gizonak ezin ditu infrasoinuak entzun; zenbait animaliak bai, ordea, haien zentzumenarentzat bibrazio-maiztasunen mugak zabalagoak baitira. Normalean, hotsek ez dute bibrazio bakarra izaten, gehienetan hainbat tonu izaten baitituzte aldi berean. Denetan bizienari tonu nagusia edo oinarrizkoadeitzen zaio, eta hori osatzen duten tonuak bigarren mailakoak edo harmonikoak dira. Tonu harmoniko horiek hotsari ematen dioten nolakotasuna da tinbrea. Hori neurtzeko, beste ezaugarri bat du entzumenak: tonuak bereizteko ahalmena; hau da, tonu harmoniko asko dituen hotsen artean, tonu nagusi jakin bat bereizteko ahalmena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ukimen

**Ukimena** gizakiek dituzten bost zentzumenetakoa da, gorputzaren azal guztian datzana baina bereziki esku, mihi eta ezpainetan kokatzen dena, gauzakien ukipena eta gauzen gogortasuna eta tenperatura sumarazten dituena. Eragilearen nolakotasunaren eta indarraren arabera, ezberdina da ukimenak jasotzen duen sentipena. Horrela, hasieran ukipen hutsa baino ez denak, eragilearen indarra areagotuz gero, presio sentipena, bai eta oinazea ere, eragin ditzake. Ezberdina da, era berean, ukimenaren zorroztasuna, gorputz atalen arabera: oso zorrotza da mihiarena, ezpainena, esku ahurrena eta hatz muturrena. Larruazalaren egoerak ere zorroztasuna baldintzatzen du; hiperkeratosiak (larruazal lodituak), hotzak eta anemiak gutxiagotzen dute.
Ukimenarekin lotutako gaixotasunetaz neurologoak arduratzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hizketa

thumb|Mintzo

**Hizketa** edo **mintzoa** gizakiek pentsamenduak eta sentimenduak hitzak erabiliz ahotik adierazteko ekintza da, burmuinen nahiz ahoaren eta beste organo batzuen bitartez. Ikuspuntu honetatik, bakarkako ekintza gisa, hizkuntzatik bereizten da, azken hau soziala delako. Hizkuntzalaritzan, mintzoa soinu akustikoak eta kontzeptuen arteko erlazio eta hautespenaren ondorioa da eta horietarako egiten den soinuaren artikulazio boluntarioa. Mintzatzeko gai ez diren gizakiak mutuak edo afasikoak izan daitezke. Gaitasun hau laringearen eta hiodiearen egiturari esker, ahots-korden disposizioari esker eta burmuinean dauden Brocaren areari eta Wernickeren areari esker sortzen da.

## Kanpo-estekak
Mututasun

**Mututasuna** mintzamenaren eza da, boluntarioa ala ez. Askotan, gorreriarekin lotuta dago.

Asaldura hau pairatzen duten pertsonak mutuak dira. Gorrak ere direnean gor-mutu izena hartzen dute.

Kasu batzuetan psikiatrek konpon dezakete gaixotasun hau.

## Keinu hizkuntza 
Komunikatzeko gaitasuna ez galtzeko, mutuek eta gorrek tokian tokiko keinu hizkuntza garatu dute.

Gestuno edo *International Sign Language* da nazioarte mailan amankomuneko keinu mintzaira.

## Kanpo estekak
Golkoko Gerra

**Golkoko Gerra** edo **Golkoko Lehen Gerra** 1990-91 bitartean Irakek, alde batetik, eta Nazio Batuen Erakundearen izenean Ameriketako Estatu Batuak buru zituen koalizioak, bestetik, burututako guda izan zen.

Izena Persiar golkotik, gerra gertatu zen tokitik datorkio.

## Aurrekariak 
Gatazka Irakek Kuwait inbaditzean sortu zen, 1990eko abuztuaren 2an. Saddam Hussein Irakeko buruak erasoa agindu zuen, nonbait, Kuwaiteko petrolio-erreserbak eskuratzeko, Kuwaiteko zorra kitatzeko, eta eskualdean Irakeko boterea handitzeko.

Abuztuaren 3an, Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak Irakek Kuwaitik erretiratzeko beharra zuela adiera zuen. Abuztuaren 6an, Irakekin sal-erosketan aritzea debekatu zuen. Iraken erantzuna abuztuaren 8ko Kuwaiten anexio formala izan zen.

Saudi Arabiaren balizko inbasioaren beldurrez, AEBek eta NATOko herrialdeek tropak bidali zituzten Arabiara. Egiptok eta beste arabiar nazio batzuek bat egin zuten *Basamortuko Ezkutuko* izeneko operazio horrekin. Bitartean, Irakek Kuwaiten zeukan armada 300.000 soldadurengana iritsi zen.

## Gerra kanpaina 
thumb|ezkerrera|300px|Operazio mapa.
Azaroaren 29an, NBEko Segurtasun Kontseiluak Iraken kontra indarraren erabilpena baimentzen zuen baldin eta 1991ko urtarrilaren 15erako Kuwaitik alde egiten ez bazuen. Saddam Husseinek atzera egiteari uko egin zion, eta aliatuek 1991ko urtarrilaren 16-17an eraso egin zioten. Aliatuen armada, ordurako, 700.000 soldadukoa zen, tartean 540.000 amerikar zeuden, baita britaniarrak, frantziarra, egiptoarrak, saudiak, siriarrak eta beste nazio batzuetako taldeak ere.

*Basamortuko Ekaitza* izeneko operazioaren lehenengo erasoaldia airezko bonbardaketa izan zen, Irakeko aire-defentsa sistema suntsitzeko. Geroago, komunikazio sareari, gobernuko eraikinei, arma-lantegiei, petrolio findegiei, bideei zein zubiei eraso egin zieten.

Otsailaren 24an, lur erasoari ekin zioten Saudi Arabiatik Kuwaitera eta hegoaldeko Irakera. Otsailaren 27rako, Irakeko Errepublikako Guardiako unitate hoberenak suntsituta zeuden. George H. W. Bushek otsailaren 28an agindu zuen su-etena.

## Gerra ondokoa 
Bake hitzarmenean, besteak beste, Irakek Kuwaiteko burujabetasuna aitortzeaz gain, suntsipen handiko armak (hau da, nuklearrak, biologikoak eta kimikoak) zein 150&nbsp;km baino irismen luzeagoko misilak deuseztatu behar izan zituen. Bete arte, zigor ekonomikoak jarraitzekoak ziren.

Gerrako azken txanpan, iparraldeko kurduak nahiz hegoaldeko xiiak matxinatu ziren. Saddamek bortizki amatatu zituen altxamendu horiek. Hori dela eta, aliatuek iparraldean eta hegoaldean hegal egitea debekatu zioten Irakeko hegazkineriari. AEBek eta Erresuma Batuak Irakeko zeruko eremu horiek kontrolpean eduki zituzten.

NBEko ikuskatzaileek aipatutako armen deuseztapena ziurtatu behar izan zuten. 1998an, halere, borrokak berriro hasi ziren, eta Irakek ikuskatzaileak arbuiatu zituen. 2002an, AEBek NBEko ebazpen berri bat bultzatu zuten ikuskatzaileen itzulera eskatzeko. Urte bereko azaroan bueltatu ziren. Ikuskatzaile horien lana Bigarren Golkoko Gerra justifikatzeko zio nagusietakoa izan zen.

## Ikus, gainera 
* Irakeko Gerra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iturraran

**Iturrarango Lorategi Botanikoa** 20 bat hektareako lorategia da, Pagoetako natura parkearen barruan dagoena, Aiako herrian, Gipuzkoan. Lorategia Gipuzkoako Foru Aldundiarena da, eta berak kudeatu eta zaintzen du.

## Kokapena 
Iturrarango Lorategi Botanikoa Gipuzkoako Urola Kosta eskualdean dago, Aiako udalerriaren lurretan, Pagoetako Parke Naturalaren barruan. Mendi arteko bailaran egon arren, GI-2631 errepidearen albo batean, Zarauztik eta Bizkaiko Golkotik 8 km besterik ez dago. 1986ko neguan hasi zituzten lorategiko landaketak, eta urtero taxon berriak gehitzen dizkiote bildumari.

Lorategia zabalik egoten da urteko egun guztietan, goizeko 09:00etatik 18:00ak arte. Bisitarientzako bide sare bat osatu dute lorategian barrena; espezie guztiei izena eta jatorrizko lekua adierazten duten etiketak jarri dizkiete. Bisita gidatuak ere egin daitezke.

Ikustaldia errazteko, zortzi gunetan banatuta dago lorategia, gune bakoitzean nagusi diren espezieen arabera:

* Haritzak
* Astigarrak
* Mimosak
* Landare mediterraneoak
* Zumarrak eta intxaurrondoak
* Mitre, gereziondo eta palmondoak
* Txilarrak
* Koniferak

## Landareak 
Iturrarango lorategiak 25 hektarea ditu, horietatik 15 bertako zuhaitzak. Lorategiaren barnean, baita inguruko lur sailetan ere landaretza autoktonoko zuhaiztiak daude, batik bat haritzak (*Quercus robur*), gaztainondoak (*Castanea sativa*), magnoliak (*Magnolia grandiflora*), zuhandorrak (*Corvus sanguinea*) eta arteak (*Quercus ilex*).

Iturrarango inguruak duen klima bereziari esker, basa espezie gordinekin batera landare guztiz samurrak aurkitzen ahal dira bertan. Munduko lorategi gutxitan ikus daitezke, esate baterako, loratzeko negu gogorrak maite dituen oinlodi (*Paeonia sp.*) bat, eta haren aldamenean Abisiniako platano bat (*Ensete ventricosum*), izotza gorroto duena.

Gaur egun, Iturraranen 3.500 taxon baino gehiago daude, 200 bat familiatan banatuak. Arriskuan dauden Euskal Herriko landareen bilduma bat ere gordetzen du.

## Landare Berezien Azoka 
2003az geroztik, urtero, apirileko lehen aste buruan *Landare Berezien Azoka* egiten da Iturraranen. Euskal Herriko, Espainiako eta Europako landare mintegi asko etortzen dira azokara.

## Kanpo estekak 
*  Iturrarango Lorategi Botanikoa (Gipuzkoako Foru Aldundia)
*  Iturrarango Lorategi Botanikoa
*  Iturrarango Lorategiko landaretza
*  Landare Berezien Azoka
Karidadeko Benta

**Karidadeko Benta** estilo eklektikodun Euskal Herriko musika taldea izan da, Jon Maia bertsolariaren inguruan 2003an sortutakoa. Lau urteko ibilbidearen ostean, 2007an desegin zuten.

Taldearen musika estiloa Balkanetan aski ezaguna den balkan brass generoan sailka daiteke.

## Sorrera 
ETB1eko *Hitzetik hortzera* bertsolaritza saioak egindako eskaera baten haritik sortu zen taldearen ideia. Bertso batzuk musikatzeko eskatu zieten hainbat bertsolariri, horien artean Jon Maiari, eta honek hiru perkusio jotzailerengana jo zuen. Emaitzarekin gustura geratu eta aurrera segitzea erabaki zuten, taldearen soinua instrumentu gehiagorekin aberastuz: gitarra, klarinetea, saxofoia...

## Taldea 
Bertsoak, koplak eta munduko hainbat erritmo eta doinu herrikoi uztartu zituen Karidadeko Benta taldeak. Zumaian (Gipuzkoa) sortu zen garai bateko orkestratxo ibiltarien filosofiarekin, eta ibilbide laburra baina emankorra izan zuen, lau urtean hiru disko grabatuz. Azken kontzertua 2007ko irailaren 5ean eman zuten azken kontzertua Getxoko Folk Jaialdian, taldea bere onenean zegoela eta partaideek horrela erabakita. Haren grabazioa DVD batean jaso zuen, *Lehengo munduaren azkena*. 

Hiru disko grabatu zituen Karidadeko Bentak lau urteko tartean. Lehena grabatu aurretik bi urte eman zituen kontzertuak eskaintzen, eta emanaldiotan pilatutako kantuak bildu zituen taldeak disko horretan. Bigarrenean, kantuak disko baterako intentzioarekin sortuak izan ziren eta taldeak argiago zuen nola jaso grabazioan. Hirugarrenak erritmo dantzagarriagoak eta elektrikoagoak ditu. Hiru diskoetan Maiak sortu zituen hitzak, eta Manzisidorrek doinuak. Halaber, bertsolari zaharren aleak musikatu zituzten lehen bi lanetan: Pello Errotarenak, Txirritarenak, Xenpelarrenak… Azken horren kasuan, *“Ia gureak egin du”* bertso sortari Leonard Cohenen *“Take this Waltz”* kantuaren doinua jarri zioten.

## Partaideak 
* **Jon Maia**: Ahotsa.
* **Aran Santamaria**: ahotsa, klarinetea.
* **Tolo**: Klarinetea, tronpeta, saxoak.
* **Jon Mantzisidor**: lauda, gitarra.
* **Imanol Manterola**: perkusioak.
* **Domentx Uzin**: Helikoia eta bibolina.

## Diskografia 
* *Karidadeko Benta* (2003, Gaztelupeko Hotsak)
* *Amore amore* (2004, Gaztelupeko Hotsak)
* *San Quirico* (2006, Gaztelupeko Hotsak)
* *Lehengo munduaren azkena* (2008, Baleike Kultur Elkartea)

## Ikus, gainera 
* Euskal Musika garaikidea

## Kanpo estekak 
* KB-ren webgunea

## Erreferentziak
Cartagena

**Cartagena** Espainiako hego-ekialdeko hiri bat da, Murtziako Eskualdekoa. 2006an 206.565 biztanle zituelarik, Espainiako hiri jendetsuenetan zazpigarrena da.

## Banaketa administratiboa 
## Klima 

## Demografia 

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:250000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

  bar:1842 text:1842
  bar:1857 text:1857
  bar:1877 text:1877
  bar:1887 text:1887
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2010 text:2010
  
PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1842 from:0 till: 33593
  bar:1857 from:0 till: 59618
  bar:1877 from:0 till: 75908
  bar:1887 from:0 till: 85753
  bar:1900 from:0 till: 103373
  bar:1910 from:0 till: 102542
  bar:1920 from:0 till: 101613
  bar:1930 from:0 till: 102705
  bar:1940 from:0 till: 115468
  bar:1950 from:0 till: 113160
  bar:1960 from:0 till: 123630
  bar:1970 from:0 till: 146904
  bar:1981 from:0 till: 172751
  bar:1991 from:0 till: 173061
  bar:2001 from:0 till: 184686
  bar:2010 from:0 till: 214165
  
PlotData=
  
  bar:1842 at: 33593 fontsize:s text: 33.593 shift:(-10,5)
  bar:1857 at: 59618 fontsize:s text: 59.618 shift:(-10,5)
  bar:1877 at: 75908 fontsize:s text: 75.908 shift:(-10,5)
  bar:1887 at: 85753 fontsize:s text: 85.753 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 103373 fontsize:s text: 103.373 shift:(-15,5)
  bar:1910 at: 102542 fontsize:s text: 102.542 shift:(-15,5)
  bar:1920 at: 101613 fontsize:s text: 101.613 shift:(-15,5)
  bar:1930 at: 102705 fontsize:s text: 102.705 shift:(-15,5)
  bar:1940 at: 115468 fontsize:s text: 115.468 shift:(-15,5)
  bar:1950 at: 113160 fontsize:s text: 113.160 shift:(-15,5)
  bar:1960 at: 123630 fontsize:s text: 123.630 shift:(-15,5)
  bar:1970 at: 146904 fontsize:s text: 146.904 shift:(-15,5)
  bar:1981 at: 172751 fontsize:s text: 172.751 shift:(-15,5)
  bar:1991 at: 173061 fontsize:s text: 173.061 shift:(-15,5)
  bar:2001 at: 184686 fontsize:s text: 184.686 shift:(-15,5)
  bar:2010 at: 214165 fontsize:S text: 214.165 shift:(-15,5)
  

## Garraioa 
* Cartagenako portua

## Herritar ezagunak 
* María Teresa Cervantes (1931-2024) idazlea.
* José María Sánchez Carrión (1952-) hizkuntzalaria.
* Arturo Pérez-Reverte (1951-) kazetari eta idazlea.

## Ikus, gainera 
* Murtziako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cartagena hiriko webgune ofiziala
Josep Carreras

**Josep Maria Carreras i Coll** —nazioartean **José Carreras** gaztelaniazko izenaz ezagunagoa— (Bartzelona, Katalunia, 1946ko abenduaren 5a) tenorra da. Giuseppe Verdiren eta Giacomo Pucciniren lanen interpretazio gogoangarriak egin ditu bere ibilbide luzean. 60tik gora opera emankizunetan parte hartu du, eta 600 abesti baino gehiago interpretatu.

## Bizitza 
Frankismoaren errepresiotik ihesi, familia Argentinara erbesteratu zen, tarte laburrean izan bazen ere.

Helduaroan, leuzemiak tenorra jo zuen. Gaitzetik sendatu ondoren, 1988ko uztailaren 14an Leuzemiaren aurka Borrokatzeko Josep Carreras Nazioarteko Fundazioa () sortu zuen.

1996an Bartzelonan Hizkuntza Eskubideen Deklarazio Unibertsala babestu zuten pertsona ospetsuetako bat izan https://web.archive.org/web/20170329141138/http://www.linguistic-declaration.org/versions/angles.pdf

[Kategoria:Kataluniako abeslariak]]
Txabi Basterretxea

**Txabi Basterretxea** edo **Francisco Javier Basterretxea Irurtzun** (Madril, 1954ko martxoaren 3a - Hondarribia, 2010eko urriaren 21a), euskal zinemagile bat izan zen.

Nestor Basterretxea eta María Isabel Irurzuren semea. Bartzelonan argazkilaritza ikasketak egin zituen. Joxean Muñoz bere lankidearekin proiektu asko landu zituen kultura arloan, *Tipula*, kultura kudeaketarako enpresatik. *Atarian* erakusketa izan zen esanguratsuena. Erakusketa hartan Donostiako historiaren eta nortasunaren begirada zabal bat ematen zuten. Espainiako zinemaren Goya saria eskuratu zuen 2001. urtean, Joxean Muñozekin batera, *Karramarro uhartea* animaziozko filmagatik.

## Lanak eta sariak 
* 1985.-*Sarri-sarri* Bideoklipak Gasteizko Lehenengo Bideo Festibala irabazi zuen Gasteiz
* 1998.-*Tortolika eta tronbon*
* 2001.-*Karramarro Uhartea*.- Animazio film onenaren Goya Saria
Furlong

**Furlonga** luzera unitate bat da. Ameriketako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan erabiltzen da batez ere. Zortzi furlongek milia bat osatzen dute. Hortaz furlong batek, 201.168 metroko balioa du, 220 yardakoa edota 660 oin anglosaxoiena.

: furlong 1 = 220 y = 660 oin = 201.168 metro

## Kanpo estekak
Adradas

**Adradas** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik, probintziako hiriburutik, 53 kilometrora dago. Udalerriak 67,45&nbsp;km²ko azalera dauka, eta 2006ko erroldaren arabera 86 biztanle bizi ziren herrian.

## Ikus, gainera 
* Soriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Ágreda

**Ágreda** Soriako probintziako udalerria da. Soriatik, probintziako hiriburutik, 50 kilometrora dago. Udalerriak 165&nbsp;km²ko azalera dauka, eta 2006ko erroldaren arabera 3.212 biztanle bizi ziren herrian.

## Auzoak 
## Demografia 
## Ondarea 
Ágredako multzo historikoa 1994tik Kultura ondasunaren izendapena du.
* Ágredako Auzo Arabiarra
* Ágredako harresia
* Sor María Jesús Agredakoaren museoa

## Garraio 
### Hiriarteko autobusak 
Hiriak autobus geltoki bat du, non helmuga anitzeko linea ugarik bat egiten duten, horien artean Soria edo Iruña nabarmentzen direlarik

## Agredatar ezagunak 
* Maria Jesusena Ágredakoa, idazle mistikoa.
* Fermín Cacho, atleta.
* Alberto Vitoria, futbolaria.
* Jesús Cintora, kazetaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zigilu (posta)

300px|eskuinera
**Zigilua** (edo **seilua**) posta bidez bidali beharreko gutun, pakete eta abarrei itsasten zaien irudidun papertxoa da. Bere helburua bidaltzaileak bidalketa ordaindu duela jakinaraztea da. Gaur egun, pakete edo gutunei itsasten zaizkien zigiluez gain, sobrean bertan irudikatutakoak edota makina bidez postetxeetan sortzen direnak ere badaude. Horrela, bezeroak ez du beharrezko balioko zigilua eduki behar, bidalketa gastuak urtetik urtera aldatu ohi dira eta.

## Historia 
200 px|thumb|Penny Red
Erresuma Batuko posta zerbitzuan egindako iraultza garrantzitsu baten eraginez sortu ziren posta zigiluak XIX. mendean. James Chalmers eta Rowland Hillek ondorengoa proposatu zuten: bidalketa bidaltzaileak ordaindu behar zuela, pakete edo gutunaren pisuaren arabera. Izan ere, ordura arte jasotzaileak ordaintzen zuen, bidalketak egin beharreko distantziaren arabera. Ordura arteko sistemarekin sarritan jasotzaileak uko egiten zion gutuna jasotzeari (ordaintzeko beste diru ez zuelako agian) eta horrela posta zerbitzua egoera nahaspilatsuan gelditzen zen, gutun hori bidaltzaileari itzuli behar ziolako.

Hillek eginiko proposamena Komunen Ganbarak onaartu zuen 1837an, eta Gobernuari eskatu zion balio postaleko sobreak eta zigiluak argitaratzeko. Horrela sortu zen 1840ko maiatzaren 6an munduko lehen posta zigilua **Penny Black** deitua. Bertan HillekVictoria I.a erreginaren irudia marraztu zuen *Postage* hitza idatzi zion goialdean eta **One Penny** (*penike bat*) behealdean. Asmakizun honek izandako arrakasta ikaragarria izan zen; astero bidaltzen ziren gutunak hirukoiztu egin ziren eta zigiluak kaleratu eta egun batera jada 60.000 ale baino gehiago salduak zituzten. R. Hill Erresuma Batuko posta zerbitzuko buru izendatu zuten bere asmakizunagatik eskerrak emateko. Sistema berri hau XIX. mendean zehar beste herrialde gehienetara zabaldu zen.

Nazioarteko Posta Batasunak (Nazio Batuen Erakundearen baitan posta kontuak antolatzean arduratzen den erakundea) herrialde guztiak behartzen ditu bakoitzaren zigiluetan herrialdearen izena alfabeto latinoaren arabera jartzea. Erresuma Batuak ez du agindu hori bete beharrik, lehen zigiluak kaleratu zituen herrialdea delako.

## Bildumagileak 
Aspalditik zigiluak bildumatzea bai heldu eta baita haurren ere denborapasa izan da. Bilduma apal bat izatea erraza eta dibertigarria izan daiteke (gainera ez du zertan oso garestia izan beharrik). Hala ere, bildumak era formalagoan egiten dituztenek inbertsio handiak egin ditzakete, zigilu batzuk balio handikoak baitira, aurkitzen oso zailak.

Zigilu bilduma aztertzen duen zientziari filatelia deritzo.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zigilu-marka
* Zigilu (bitxigintza)

## Kanpo estekak
Euskal Ezkerra

**Euskal Ezkerra (EuE)** 1992n Euskadiko Ezkerrako hainbat kidek sortutako alderdia izan zen.

EEko kide gehienek PSE-EErekin bat egitea onartu zutenean, kongresuan galtzaile izan zen **Auñamendi sektoreak** EEtik ateratzea erabaki zuen, eta Euskal Ezkerra alderdia sortu zuten.

EuEn EEko sektorerik abertzaleena bildu zen, hauetarik asko EEko hautetsi eta alderdiaren zuzendaritzako kideak; Martin Auzmendi, Patxi Baztarrika, Xabier Gurrutxaga eta Kepa Aulestia haien artean.

1993ko hauteskundeetara aurkeztu ziren Eusko Alkartasunarekin batera, baina emaitzak ez ziren izan EE eta EAren bozen baturagatik espero zirenak. Izan ere, EAk 1989an izan zituenak baino boz gutxiago lortu zituzten, eta EAk Espainiako Kongresuan zituen bi ordezkarietatik bat galdu zuen.

Emaitzek koalizioa desegitera bultzatu zuten, eta EuE handik gutxira desegin zen.

## Ikus, gainera 
* Euskadiko Ezkerra

## Kanpo estekak
Azarug

**Azarug** kanariar gazte erakunde ezkertiarra da, 1992an sortua eta Kanariar Nazio Askapenerako Mugimenduaren baruan dagoena. Sozialismoa eta Kanarien independentzia aldarrikatzen ditu.

Euren burua ezker iraultzaileko erakunde independentista bezala definitzen dute, eta euren hatsarreen artean antiinperialismoa, ekologia, antimilitarismoa eta feminismoa daude. Halaber, kanariar nortasuna eta kultura defendatzea.

Asanblada bidez antolatzen dira, erakunde barruan demokrazia zuzena erabiliz. Autogestioa ere erakundearen ezaugarria da.

## Kanpo estekak 
*  Azarugen webgunea
Betti Gotti

**Betti Gotti**, Irunen eta Hondarribian (Gipuzkoa) lan egiten duen euskara kultur elkartea da. 2004an sortua, urtero udalekuak antolatzen ditu abuztuan Zuhatzako uhartean, Araban.

## Kanpo estekak 
*  Bettigottiren webgunea
Euskal Sozialistak Elkartzeko Indarra

**Euskal Sozialistak Elkartzeko Indarra** (**ESEI**) 1976n sortutako alderdia zen, abertzale eta ezkertiarra, unibertsitate mundutik gertu zebilena. Euskal Herriko egoera ikuspegi marxistatik aztertzen zuen, Hego Euskal Herriarentzako autonomia zabala aldarrikatzen zuen, eta halaber borroka armatuaren etetea.

"*Konpromiso autonomikoa*" izeneko agiria sinatu zuen 1977ko maiatzean, EAJ, PSE-EE-PSOE, EAE-ANV, EPK eta EKDrekin batera. Bertan hauteskundeetan aukeratutako euskal ordezkariek Autonomia Estatutua garatzea aldarrikatzen zen. 1977ko hauteskundeetan Espainiako Senatura EAJ eta PSErekin batera *Fronte Autonomikoaren* barruan joan ziren, eta Gregorio Monreal aukeratu zuten senatari. 1979ko udal hauteskundeetan Euskadiko Ezkerrarekin batera aurkeztu ziren. 1980ko hauteskunde autonomikoetan bakarrik aurkeztu ziren eta 6.305 boto baino ez zituzten jaso. Honen ondorioz alderdia 1981eko urriaren 3an desegin zen. Hala ere, militante ohi batzuk, "ESEI kolektiboa" delakoan bilduak, Euskadiko Ezkerran sartzea erabaki zuten, EIA eta EPKren gehiengoaren arteko batasunaren ondorioz alderdi bilakatuko zen garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iñigo Imaz-en "Una aproximación al socialismo abertzale (II)", Euskonews&Median.
Kazan

**Kazan** (; ) Errusiako erdi-mendebaldeko hiria da, Tatarstango hiriburua eta hiri handiena. Volga eta Kazanka ibaien bilgunean dago. 2010ean 1.143.535 biztanle zituen.

## Historia 
Mongolek eraiki zuten hiria XIII. mendean. 1441etik aurrera Kazango khanerri burujabearen hiriburu izan zen. 1552an Ivan Izugarriak Errusiari erantsi zion. 1774an matxinada batean suntsitua izan ondoren, berriz piztu zen, kulturari zegokionez batez ere, XIX. mendean. 1804an eraikitako hango unibertsitatean ikasi zuten, besteren artean, Tolstoik eta Leninek.

## Klima 
Kazanek klima kontinental hezea du, *Dfb* Köppen klima sailkapenaren arabera. Neguak luze eta hotzak dira eta udak beroak.

## Ondasun nabarmenak 
* Kazango Kremlina

## Historia 
* Kazango khanerria

## Hiri senidetuak 
Kazan ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgune ofiziala

[300px|ezkerrera|thumb|[Kazango Kremlina]]
Idel-Ural

thumb|250x250px|Idel-Uraleko lurraldea.
**Idel-Ural** Ekialdeko Europan dagoen erregio historikoa da, gaur egun Errusiaren menpe. Berezko izena itzuliz, tartareraz **Volga-Ural** esan nahi du.

Idel-Ural lurraldeak, Errusiako sei errepublika hartzen ditu barnean: Bashkortostan, Chuvashia, Mari El, Mordovia, Tartaristan eta Udmurtia.

## Ikus, gainera 
* Sabantui

## Kanpo estekak
Asturina

thumb|250px|Asturina
**Asturina** Asturiaseko borroka independentista eta sozialista ordezkatzen duen bandera da. Bandera ofizialean agertzen den Garaipenaren Gurutzea ageri da, baina alfa eta omega gabe, eta goian ezkerrean izar gorri bat dago. Asturiaseko erakunde nazionalistek (Andecha Asturrek eta Darreuk) manifestazio eta ekitaldietan bandera hori erabiltzen dute. Ezkerreko beste mugimendu nazionalistek erabiltzen dituztenen antzekoa da, lurraldearen banderari izar gorri bat erantsiz sortzen direnak.

## Kanpo estekak 
*  Asturiaseko mugimendu nazionalistaren banderak
*  Asturiaseko bandera historikoak
Schengengo Hitzarmena

[300px|thumb|Urdinez Hitzarmeneko estatuak, berdez etorkizunean batuko direnak ([Zipre).]]

**Schengengo Hitzarmena** Europar Batasunaren (EB) eraikuntzaren pausorik garrantzitsuenetarikoa dugu. Hitzarmen honek bi helburu garrantzitsu ditu: pertsonen joan-etorrirako balizko trabak (Hitzarmeneko herrialdeen arteko aduanak ezabatzea), batetik eta estatu kideen arteko segurtasun eta barne politika koordinatzea, bestetik, bereziki kanpo mugetan baldintza berberak ezarriz. Honen arabera beraz, teoriaz behintzat, "Schengen espazioa" osatzen duten herrialdeen arteko mugako kontrolak kendu dira; kontrolak espazio horren kanpoko mugetan baino ez dira egingo, eta prozedura bera erabiliko da herrialde guztietan.

## Historia 
1985eko ekainaren 14an sinatu zen akordioa, Schengenen (Luxenburgo). Orduko Europako Elkarte Ekonomikoaren bost estatuek, Alemania, Frantzia, Belgika, Herbehereak eta Luxenburgok sinatu zuten euren arteko mugak kentzeko.

Beranduago Italia, Espainia, Grezia eta Portugal gehitu ziren Hitzarmenera. Beraz, herrialde hauen arteko mugarik ez dago eta batetik bestera igarotzeko, NANarekin nahikoa da.

2004an Europako Batasunean sartutako estatu gehienak (Polonia, Txekiar Errepublika, Eslovakia, Malta, Eslovenia, Hungaria, Estonia, Letonia eta Lituania) 2007ko abenduaren 20an sartu ziren Schengengo Hitzarmenean.

2008ean, Suitza gehitu zen, nahiz eta ez izan Europar Batasuneko estatua eta 2011n Liechtenstein batu zen zirkulazio askeko eremura.

Batasuneko bi estatuek, Erresuma Batua eta Irlanda, Schengendik kanpo egotea erabaki zuten. Bestalde, Zipre ez dituzte baldintza guztiak betetzen, eta beraz, oraingoz ez dira Hitzarmeneko herrialdeak.

## Ikus, gainera 
* Schengen eremua.

## Kanpo estekak 
*  2018/1806 (EB) ERREGELAMENDUA, EUROPAKO PARLAMENTUARENA ETA EUROPAKO KONTSEILUARENA. **Zerrendak** (ikusi dokumentuko eranskinak). Kanpoko mugak zeharkatzean **bisa eduki behar duten hirugarren herrialdeak**, eta eskakizun horretatik salbuetsita daudenak.
Assemblea Nord-Catalana

**Assemblea Nord-Catalana** (A.N-C, Ipar Kataluniako Batzarra) Ipar Kataluniako erakunde bat da, katalanez komunikatua Perpinyàko prefeturari eta Frantziar Estatukoko egunkari ofizialean 2002ko ekainaren 1ean azaldu zena.

Bere xede nagusiak "hizkuntza katalaneko herrialde (Katalan Herriak esaten ditugunak) independiente, berbatu, bide ez biolentoetatik lortuen nazioarteko aitorpenik handiena eta katalantasunaren defentsa bere alderdi guztietan (hizkuntza, kultura...)" dira (erakundearen estatutoetako bigarren puntua).

Bost oinarri/helburu nagusi dauzka, Katalan Herrietako Batzarrerako egitasmoarenak:

* Katalan Herriak nazio katalanaren esparru geografiko bezala onartzea, euren arteko ezagutza sendotzea eta elkarrekiko kontzientzia nazionala piztea.
* Nortasun nazional, kultural eta hizkuntzarena berreskuratzea; sindrome kolonialak salatuz: nazioa gaurko frantziar eta Espainiar estatuek konkista zuzenbidea erabiliz mantentzen duten zatiketa egoeratik berreskuratu nahi badugu garaitu behar diren autogorroto, alienazio, morroitasun eta konformismo pertsonal zein kolektiboak.
* Katalan Herri aske, solidario, ekologiko, nazionalki federal, politikoki demokratiko, sozialki justu eta ekumenikoki anaiartekoak eraikitzea.
* Katalan demokrazia herroaren autoantolakuntza eta mobilizazioan oinaritzea, lurralde eta sektorekako asanbladetan, eta halaber gaurko partehartze politiko eta ekonomikorako baliabideen aldaketan, Kataluniako herri kultura defentsa eta sustatzea bezala.
* Katalan herrien berbatze eta independentzia lortzea, eta Nazio Batuen Erakundeko eskubide osoko kide bezala aitorpena lortzea.

## Kanpo estekak 
* A.N-Cren webgunea
Jacksonville

**Jacksonville** Floridako hiriburua da. AEBetako hegoekialdean dago, herrialdeko hamahirugarrena biztanle kopuruari dagokionez eta Florida osoko populatuena da. Saint Jone´s ibaiaren bokalean dago.

## Klima 

## Ekonomia 
Ipar Ameriketako industriagune nagusietakoa da (ehungintza, papergintza, kimika industria); garrantzizko portua. Turismo hiria. Floridako finantza-, industria-, salerosketa- eta garraiogune nagusia da. Lehengai ugari esportatzen dira (beira, burdina, eta abar). Aireportua.
thumb|erdian|400px|Jacksonvillen ikuspegia.
## Hiri senidetuak 
Jacksonville ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Sabantui

thumb|*Tatarça köräş* borroka, Sabantuiko lehiaketa nagusia
**Sabantui** (tatareraz Sabantuy/Сабантуй) udan ospatutako Tartaristan (Errusia) eta Idel-Uraleko jaialdi bat da. Hasieran, nekazariek ospatutako feria zen, beranduago jai nazional bilakatu zena; gaur egun hiri askotan ospatzen da. 2006an Kazango *Sabantuy*a ekainaren 24an ospatu zen.

## Historia 
Islamdar garaia baino antzinagoa da Sabantui, normalean azaroan ospatutakoa. Garai haietan, Sabatuiko abesti tradizionalek gai erlijiosoa omen zuten. Geroago, tartarren arteko Islamaren hazkuntzarekin eta Txubaxen arteko Baxkir eta kristautasunaren hazkuntzarekin, jaia sekular bilakatu zen. Herrialde bakoitzean, urtero aldatzen zuten jaia non ospatu behar zeneko herria.

XX. mendeko hasieran Sabantui Tartaroen jai nazionala bilakatu zen. Sobietar agintariek jaiarekin bat egiten zuten jaiaren plebeiotasuna zela eta, halaber azaroa pasa ostera aldatu zuten udako *Ciin* jaialdiaren bat egiteko.

Azken aldian, Errusiak Sabantui Gizartearen Ahozko eta Ukiezinezko Ondare bezala aurkezteko iragarkia egin du.

## Kanpo estekak
Abertzale Sozialisten Batasuna

**Abertzale Sozialisten Batasuna** (**ASB**) legez kanpo dagoen Batasunari lotutako zenbait lagunek 2007ko martxoaren 27an Espainiako Barne Ministerioan erregistratzen saiatu ziren alderdi politikoaren izena da. Maiatzaren 27ko Nafarroako Parlamenturako, Batzar Nagusietarako eta udal-hauteskundeetan parte hartzeko alderdi berriak erregistratzeko epea bukatu baino egun bat lehenago erregistratu zuen Marije Fullaondo politikariak.

Batasuneko hainbat kideren arabera (Arnaldo Otegi eta Pernando Barrena, besteak beste), ASB "ezker abertzaleak, Alderdien Legea betez, alderdi politiko bat erregistratzeko egindako saioa" izan zen.

Espainiako Estatuaren Abokatuak eta Herri-salatariak, baina, ASB erregistratzea geldiarazi zuten, alderdi hau "Batasunaren jarraipena" zelakoan. 2007ko maiatzaren 16an, foru eta udal hauteskunde kanpainaren barnean, Espainiako Auzitegi Gorenak Abertzale Sozialisten Batasunaren erregistroari ukoa berretsi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fibromialgia

**Fibromialgia** gaixotasun kroniko bat da, jatorri ezezagunekoa, ezaugarritzat dituena mina, zurruntasuna eta minberatasuna. Nagusiki erreumatologoek artatzen dute, baina ezaugarri psikiatrikoak ditu. Batzuetan, fibromialgia umetako tratu txar eta sexu-abusuen gorputz- eta buru-ondorioetako bat izan daiteke, haur horiek garatutako gehiegizko alerta eta estres mekanismoei lotuta.

Eritasun honek eztabaida handia sortu du gizartean, diagnostiko eta tratamendu zailak direla-eta.

Gaixoak askotan elkarteetan batzen dira.

## Kanpo estekak 
*  Fibromialgiari buruzko artikulua
*  Asociación Vasca de Fibromialgia y Astenia Crónica
*  "Información basada en la evidencia cientifica"
*  "Hemeroteca de noticias de actualidad y novedades científicas"
Zuzenbidearen soziologia

**Zuzenbidearen soziologia** (*Lege soziologia* bezala ere izendatua) zuzenbidearen dimentsio soziala aztertzen duen soziologiaren azpidiziplina da.

Europan, zuzenbidearen soziologiaren hastapenak Max Weber, Emile Durkheim, Eugen Ehrlich, Georges Gurvitch eta Theodor Geiger egileekin loturik dago; Ameriketako Estatu Batuetan, berriz, William Graham Sumner, Nicholas Timasheff, Philip Selznick eta Talcott Parsons autoreekin.

## Ikus, gainera 
* Soziologia

## Kanpo estekak 
*  Lege Soziologiako Nazioarteko Erakundea
Lege Soziologiako Nazioarteko Erakundea

**Lege Soziologiako Nazioarteko Erakundea** (LSNE) zuzenbidearen soziologiaz, zentzu zabal batean ulertuta, arduratzen den nazioarteko erakunde bakarrenetarikoa da. Oñatin kokaturik dago.

LSNE Lege Soziologiako Ikerketa Batzorde (Nazioarteko Soziologia Elkarte edo RC12) eta Eusko Jaurlaritzaren artean sortutako hitzarmena da. Erakundea 1989. urtetik Oñatiko Unibertsitate Zaharrean kokatuta dago.

LSNEko sortzaile eta lehenbiziko zuzendaria izandako André-Jean Arnaud-ek, xafla batzuk jarri zituen berpizkundeko eraikuntzaren hormetan, eta bertan gaurko Lege soziologia arloan aitzindari izandakoen izenak idatzi zituen: Montesquieu, Henry James Sumner Maine, Francisco Giner de los Ríos, Henri Lévy-Bruhl, Achille Loria, Leon Petrażycki, Emile Durkheim, Max Weber, Eugen Ehrlich, Karl Renner, Karl N. Llewellyn, Theodor Geiger, Georges Gurvitch eta Nicholas S. Timasheff. Bakoitzari erakundeko areto ezbardin bat dagokio.

LSNEk lau hizkuntza ofizial ditu: euskara, ingelesa, gaztelania eta frantsesa. Bertan, zenbait hikuntzetan, lege soziologiako gai nagusiak ikutzen dituen liburutegi eta agiritegi ospetsua dago kokatuta. Institutuak, lege soziologiako mintegiak eta nazioarteko Master programa burutzen ditu. Bileretatik sortzen diren argitalpenak erregularki ateratzen ditu, bai ingelesezko eta bai gaztelaniazko bildumetan ere. Masterrean mundu osoko ikaslek eta irakaslek hartzen dute parte.

## Zuzendariak 
Sortu zenetik, zuzendari hauek izan ditu:
* André-Jean Arnaud, 1989-91;
* Paavo Uusitalo, 1991-92;
* Rogelio Pérez Perdomo, 1992-93;
* Roberto Bergalli, 1993-95;
* Johannes Feest, 1995-97;
* Jacek Kurczewski, 1997-98;
* Pierre Guibentif, 1998-00;
* William L.F. Felstiner, 2000tik 2002ko martxoa arte.
* Manuel Calvo García, 2002 - 2003
* Volkmar Gessner, 2003- 2005
* Joxerramon Bengoetxea, 2005-2007
* Carlos Lista, 2007-2009
* Sol Picciotto, 2009-2011
* Angela Melville, 2011- 2013
* Adam Czarnota, 2013-2016
* Vincenzo Ferrari, 2016-2018

## Bibliografia 
* Pierre Guibentif (ed.) *Oñati IISL-IISJ. 1989-2000*
* *Oñati International Series in the Sociology of Law* (Richard Hart Publishers: Oxford)
* *Colección Oñati: Derecho y Sociedad* (Dykinson: Madril)
* El Máster de Sociología Jurídica de Oñati: la Percepción de los Graduados (The Oñati Master on Sociology of Law: the Alumnae’s Perception) http://ssrn.com/abstract=2676532

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  LSNEren webgunea
Karlos II.a

**Karlos II.a** hauetako bat izan daiteke:

* Karlos II.a Frantziakoa edo Karlos Burusoila (823–877), Mendebaldeko Frankoen erregea eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea.
* Karlos II.a Napolikoa (1254–1309)
* Karlos II.a, Alençongo kondea (1297–1346)
* Karlos II.a Nafarroakoa (1332–1387)
* Karlos II.a, Lorrenako dukea (1364–1431)
* Karlos II.a Suediakoa edo Karlos VIII.a Suediakoa (1409–1470)
* Karlos II.a, Borboiko dukea (1434–1488)
* Karlos II.a, Gueldersko dukea (1467–1538)
* Karlos II.a, Savoiako dukea (1489–1496)
* Karlos II.a, Neversko kontea (1521ean hila)
* Karlos II.a, Baden-Durlacheko margravea (1529–1577)
* Karlos II.a, Barne Austriako artxidukea (1540–1590)
* Karlos II.a, Hohenzollern-Sigmaringengo kontea (1547–1606)
* Karlos II.a, Monakoko jauna (1555–1589)
* Karlos II.a, Elbeufeko dukea (1596–1657)
* Karlos II.a, Mantua eta Montferrateko dukea (1629–1665)
* Karlos II.a Ingalaterrakoa (1630–1685)
* Karlos II.a, Hautesle Palatinoa (1651–1685)
* Karlos II.a Espainiakoa (1661–1700)
* Karlos II.a Bohemiakoa edo Karlos IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (1685–1740)
* Karlos II.a, Mecklenburg-Strelitzeko Duke Handia (1741–1816)
* Karlos II.a Norvegiakoa edo Karlos XIII.a Suediakoa (1748–1818)
* Karlos II.a, Parmako dukea (1799–1883)
* Karlos II.a, Hesse-Philippsthaleko landgravea (1803–1868)
* Karlos II.a, Brunswickeko dukea (1804–1873)
Karmeldar

**Karmeldarrak** XII. mendean sortutako erlijio ordena da. Bartolo deuna eta ermitau talde bat, Elias profeta eredutzat hartuz, Palestinako Karmel mendian bizitzen jarri ziren (*Karmel* hitzak *lorategia* esan nahi du).

Eias profetarengandik egiazko Jainko Biziaganako nahia jaso dute. Beraien armarriko leloak ere horixe dio: *Zelo Zelatuz Sum Pro Domino Deo Exercituum* (Armaden Jainko Jaunaganako irrikak erre egiten nau).

Beren gelen erdian eliza eraiki zuten, Ama Birjinari eskainia. Horregatik Karmengo Andre Maria beren zaindaritzat dute, eta haien ordenaren izen zehatza *Ordo fratrum Beatissimae Virginis de monte Carmelo* edo **Karmel mendiko Andre Mariaren anaien ordena** da.

Jerusalengo patriarka Albertok 1209an araudia onartu zien, gaur egun arte bere horretan dirauena. Araudi horri jarraituz, karmeldarren bizitzak oinarri hauek ditu: kontenplazioa, Biblia hausnartzea eta lana.

## Eskapularioa 
thumb|ezkerrera|150px|Zarauzko karmeldarren komentua
1251ko uztailaren 16an San Simon Stock karmeldarrak Andre Mariaren eskutik *Karmengo Eskapularioa* jaso zuen. Gertaera honek indar berezia eman zion ordenari, bereziki Lurralde Santutik irten eta Europan zehar hedatu behar izan zenean.

## Karmeldar Oinutsak 
thumb|200px|Karmeldar oinutsen armarria
1562tik aurrera Teresa Avilakoak eta Joan Gurutzekoak Karmel ordenaren erreforma bultzatu zuten.  Karmeldar oinutsen monasterioak zabaldu zituzten, Karmel mendiko ermitauen eredua jarraituz: norbere bizitza osoa Jainkoagan zentratu eta apaltasun eta txirotasunez bizi.

Gaur egun karmeldar oinutsak hiru ataletan bereizten dira: fraideak (Lehenengo Ordena), mojak (Bigarren Ordena) eta laikoak (lehenago Hirugarren Ordena deitzen zena, gaur egun Karmel Laikoa).

## Karmeldar seglarrak 
Aitzinako Hirugarren Ordenako jarraitzaileak. Karmeldarren karisma jarraitzen dute beraien familia eta eguneroko zereginetan. Bizitza San Albertoren erregelan oinarritzen dute, 2003an onartutako konstituzio batzuen arabera. Ordenaren baitan adar garrantzitsua dira, ebanjelioaren eta Zoriontasunen bertuteak landuz bizi dira (kastitatea, txirotasuna eta obedientzia).

## Karmeldarrak Euskal Herrian 
* **Fraideak**
- Bilbo
- Sestao
- Zornotza
- Markina-Xemein
- Eibar
- Altzo
- Gasteiz
- Donostia
- Iruña
- Alesbes-Villafranca
- Corella

* **Mojak**
- Getxo
- Meñaka
- Zaldibar
- Zarautz
- Donostia
- Azkoitia
- Hondarribia
- Lesaka
- Donamaria
- Lizaso
- Iruña
- Corella
- Agurain
- Gasteiz
- Murgia
- Urduña
- Betoño
- Baiona

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Karmel* aldizkaria
* Karmeldar Oinutsen Ordena

## Kanpo estekak