Euzko Ikastola Batza (1932an sortua)

**Euzko Ikastola Batza** (**EIB** laburdura gisa eta **Eusko Ikastola Batza** ortografia batuan) Errepublika garaian sortu zen hezkuntza-erakunde bat izan zen,  jeltzaleen ekimenez sortutako ikastolen federazioa izan zen. 1932an Emakume Abertzale Batzaren ekimenez bilera batzuk antolatu ziren, manifestu bat onartu zuten 1932ko otsailaren 4an eta hortik aurrera Bizkaiko zenbait herritan, *Escuelas Vascas* izenarekin hainbat ikastetxe sortu zituzten, baita Bergaran eta Gasteizen ere. 

Elkarte hau Gerra Zibilaren aurrerapenarekin batera, hau da, 1937ko udaberri amaieran, desagertu arazia izan zen: zenbait ikasle atzerrira eramanak izan ziren, eta zenbait andereño eurekin batera atzerrira joan ziren, Gregorio Arrienek bere idazkietan dokumentatu zuen bezala. 

Geroago, hau da frankismoaren ondoren eta demokrazia garaian, 1986an, aurrekoarekin harremana zuen eta antzeko izenarekin baina idazkera batuaz, Eusko Ikastola Batza elkartea sortu zuten lau ikastolaren artean: Bizkaiko Lauaxeta eta Lauro, Gipuzkoako Ekintzak eta Arabako Olabidek. 2025ean elkartea 12 ikastolek osatzen zuten eta 10.000 ikasle baino gehiago biltzen zituen, ikastoletako ikasleen %25a, hain zuzen.  Hauek ziren 2025eko ikastolek: Karmengo ikastola, Bera Kruz ikastola, Txomin Agirre ikastola, Begoñazpi ikastola, Lauaxeta ikastola, Artxandape ikastola, Lauro ikastola, Mariaren Bihotza ikastola, Olabide ikastola, Ekintza ikastola, Mariaren Lagundia ikastola eta San Fidel ikastola.[thumb|Ikastolek mila ikasle zituzten 1934an ([Euzkadi (egunkaria)|Euzkadi, 1934-04-14).]]

## Sorreraren kronologia 
Hauek dira EIB erakundea eratzearen eta lehenengo ikastolak sortzearen data aipagarri batzuk 

* thumb|Andereño izateko **EIBren** ikastaro-ko kideak (1932).**1932.02.04** Emakume Abertzale Batzaren manifestua, *eusko ikastolak* edo *escuelas vascas* sortzeko. 
* **1932.09.14** Sondikako ikastolaren inagurazioa 80 ikaslerekin.
* **1932.11.13** Belostikaleko ikastolaren bedeinkapena Bilbon.
* **1933.12.09** Algortako Alango ikastolaren inaugurazioa. 
* **1934-04-14**  Ikastolek 1.132 ikasle zituzten. 
* ...
alt=EABren lehen manifestua 1932an Escuelas Vascas sortzeko|thumb|Eusko ikastolak sortzeko aldarria, Emakume Abertzale Batzak egina.

## Ekarpena 
Euzko Ikastola Batzaren lanak izan zuen baliorik handiena eskola baterako eraketari eta pedagogiazko ereduari dagokienean azpimarratu zuen Idoia Fernandez pedagogoak. Ez zion horrekin esperientzia berari inongo garrantzirik kendu nahi; aski adierazgarriak dira, besteak beste, lau urtetan lortu zuten ikasle eta zentro kopurua (802 ikasle 9 eskolatan banatuta), irakasleen formazioari emandako bultzada (20 bat irakasle formatu zuten proiektua aurrera ateratzeko) edota gerra bitartean esperientzia honek atzerriko euskal kolonietan izan zuen garrantzia.

Baina ereduari dagokionean, E.I.B.ren informeak euskal hezkuntza sistema oso bat antolatzeko oinarri teoriko eta praktikoak ahalbideratzen ditu, eta nola edo hala gerraondoko ikastolen mugimenduaren egituraketan eredu honekiko antzekotasun nabariak soma ditzakegu. Eraketari dagokionez, eskola hauek tresna administratibo bi erabiltzen zuten, batetik eskola bakoitzaren Batzordea, eta bestetik Euzko Ikastolen Batza (), hau da, Batzordeen gaineko egitura edo erakundea. E.I.B.tik Batzorde guztien arteko lana eramango da, bateragile ideologiko eta pedagogiko gisa jokatzen duelarik; herri bakoitzaren Batzordeak, bestetik, zentroaren kudeaketaren ardura izango du, era autonomoaz aritzen delarik.

## Herriak, andereñoak eta testimonioak 
Bizkaian dozena bat ikastola eta Gipuzkoan beste bat martxan zeudela azaltzen da *Euzkadi* egunkarian apirilaren 14an argitaratu zen **EIBren** txostenean. Hauek ziren herriak eta andereño irakasleak:

* Algorta: Lucia Sagastasolea, Josefina Torrontegi, Luisa Goiria Hondarreta, Miren Muniategi Hondarreta

* Amorebieta: Teresa Urkiza. eta M. Lejarreta. Pepa Bikandi Ibarretxebeak holena gogoratzen du Ahotsak atarian: 

* Barakaldo: Marina Zubizarreta

* thumb|Bilboko Bilostekaleko ikastola sortzeko erabakiaren albistea (1932-02-15)Bilboko Bilostekale: Angeles Arriaga, Mercedes Herran, Margarita Murgizu, Maria F. Subiñas, eta Encarnación Ugalde

* Bilboko Errotatxueta, Abandon: Maria Arrien, Felisa Belasko, Maria Luisa Arrillaga, Koldobike Natxitube, eta Rosario Olazabal Bilboko ikastoletako ume askok Begoñako Basilikan egin ohi zuten jaunartzea euskaraz edo Errotatxuetakoan.

* Durango:  Genoveba Leibar eta Felisa Aretxaga. Azken horren neba Mikel Aretxagak ondo gogoratu zuen *Escuela Vasca* haren hasiera eta amaiera, *Andereño Gogoratzen* dokumentalean. 

* Elorrio: Federico Iturriaga eta "Antoni" izeneko andereño bat ere egon omen zen.

* Galdakao: Monika Lekunberri Uriona Galdakaokoa (gerora *"Señorita Monica*" izenarekin ezaguna Frankismoan zehar)

* Gernika: Sabiñe Ardantza

* Portugalete: Lide Orueta
* Trapagaran: J. Aldanondo

* Sondika: Polixene Trabudua,  eta Sabiñe Ardantza

* Kolonia Britain Handian: Mª Dolores Arroita Irazabal "Colonia británica" zelakoan 1937 urtean

* Bergara: Maria Ojanguren edo *Maria Txantxote* ezizenarekin ezaguna ere.

* Gasteiz: EAJk sortutako ikastola bat egon zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Hauek dira hemerotekan aurkitutako dokumentu historiko batzuk:
# Emakume Abertzale Batzaren manifestua: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Escuelas_Vascas_Emakume_Abertzale_Batza.jpg
# Erronka aurrera eramateko bigarren bilera: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:La_Federaci%C3%B3n_de_Escuelas_Vascas.jpg
# Ikastolen erakundea antolatzeko bilera : https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Reunion_Federacion_Escuelas_Vascas_15_Febrero.jpg
# Ezagutzera emateko egingo den eskuorriaren zehaztasunak: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Precisiones_de_la_Federacion_de_Escuelas_Vascas.jpg
# Aurrera egiteko zehaztasunak: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Realizacion_de_la_Federacion_de_Escuelas_Vascas.jpg

## Kanpo estekak 
* Eusko Ikastola Batza: Ikastolen lehen elkartea Sabino Arana Fundazioaren webean
* Bergarako Javier Linazisoro Lazpiur, Eusko Ikastola Batzaz Euskal Herriko Ahotsak ataria: (ahotsak.eus)
* EIB Ikastolen lehen elkartearen sorrera 1932an Sabino Arana Fundazioaren webean.
* Euzkadi egunkaria Bizkaiko Foru Aldundiaren atari digitalean