open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Tigerhielm

***Anna*** **Elisabet Amanda Tigerhielm** (Västmanland, Suedia, 1832-Stockholm, 1906ko irailaren 11) artista izan zen.

## Biografia 
Lindsbro etxean jaio zen, Östervåla parrokian, Västmanlandeko konderrian, eta 1906ko irailaren 11n hil zen Stockholmen.

David Gustaf Tigerhielm eta Eleonora Elisabeth Nordengren lurjabeen alaba zen eta 1857an Nils Johan Andersson botanikariarekin ezkondu zen. J.A.G.Acke eta Nils Elias Anckers-en ama izan zen

Bere artea erretratuez eta  paisaiez osatzen zen. Ilustratzaile gisa, 1860-1861eko Botanikako Ikasgaietarako senarraren hormako koadroak ilustratu zituen. Olioarekin erretratuak egin zituen eta artista beteranoen lanak ere kopiatzen zituen. Henriette Sjöberg ilustratzailearen irakaslea izan zen, eta landare-munduko akuarelak pintatzen irakatsi zion.

Suediako Museo Nazionalean dago Anna Tigerhielm. Norra begravningsplatsen-en lurperatu zuten, Stockholm-en kanpoaldean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Amanda Tigerhielm - Self-portrait - NMGrh 5164 - Nationalmuseum.jpg|Autorretratua, 1857
Fitxategi:Helena Soop, 1712-1796 (Anna Elisabet Amanda Tigerhielm) - Nationalmuseum - 39778.tif|Helena Soop, 1873
Fitxategi:Johan Petter Arrhenius, 1811-1889, botanist, jordbruksforskare, gift med 1. Elsa Maria Berg, 2 - Nationalmuseum - 39389.tif|Johan Petter Arrhenius

## Bibliografia 
* *Artista suediarraren lexikoa*, I. zatia, 62. orrialdea, Allhems Förlag, Malmö.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
White ibaia (Yukon)

**White ibaia**,  eta Hänez *Tadzan ndek*, Kanadako Yukon probintzia eta AEBetako Alaska estatuaren artean hedatzen den ibai bat da, Yukon ibaiaren ibaiadarra ere bada. Alaskako autobideak ibaia Beaver Creek inguruan zeharkatzen du.

White ibaiaren glaziarrak sedimentu ugariz elikatzen du, urtero bere ibarrean barna 19 milioi tona inguruko sedimentu kopurua garraiatuz.
Trini Tinturé

**Trinidad Tinturé Navarro**, **Trini Tinturé** izenez ezaguna (LLeida, 1935eko abuztuaren 6a – Bartzelona, 2024ko urtarrilaren 18a) historialaria eta ilustratzailea izan zen. Haren lanak leku nabarmena du XX. mendeko komikiaren historian. Batez ere kanpoko merkaturako lan egin zuen. Neska eta nerabeei zuzendutako komikietan espezializatu uzan zen. Horien artean, *Emma es encantadora* nabarmentzen da (1981), Espainian lanik esanguratsuena, Andreu Martín gidoilariarekin elkarlanean sortua.

## Biografia 
Trini Tinturé 1935ean jaio zen. Bere familia, sei kidekoa, aitaren diru-sarreretatik bizi zen, zurgindegi bat baitzuen.

## Marrazkilari ibilbidea 
1955ean, bere jaioterriko Arte Ederren Zirkuluko marrazketa artistikoko 1. domina eman zioten.Bi urte geroago, Bartzelonara joan zen trenez, izeba-amona bat bizi zen lekura. Han ez zuen arazorik izan argitaletxe txikietan historialari-lana aurkitzeko (Gráficas Soriano, Indedi) eta publizitatearekin ere probatu zuen. Kanpo-merkaturako dituen serieen artean, Oh, Tinker! eta *Curly*. nabarmentzen dira.

1981etik aurrera, Andreu Martín eta Francisco Pérez Navarrorekin gidoiei bere telesailik ezagunena garatu zuen, *Emma es encantadora,*  "Lily" aldizkarirako.

2015. urtean, 33. Nazioarteko Komiki Aretoan, "Autoras del cómic femeninoa en el franquismo 1940/1970" izeneko erakusketa jarri ziren ikusgai haren lanak.

## Estiloa 
Armando Matías Guiuk Trini Tintureren marrazkien samurtasuna nabarmendu du.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* CUADRADO, Jesús (2000). Atlas español de la cultura popular: De la historieta y su uso, 1873-2000. Madrid: Ediciones Sinsentido/Fundación Germán Sánchez Ruipérez. 2 v. . 

## Kanpo estekak 
* Egilearen orri ofiziala;
Laurence Suhner

**Laurence Suhner** (Geneva, Suitza, 1968ko maiatzaren 1a) idazle eta artista da. 

## Biografia 
Genevan jaioa, Suhnerrek dantza eta musika ikasi zituen eta Genevako Unibertsitatean fisikako lau seihileko egin zituen. Hainbat eleberri grafiko argitaratu zituen 80ko eta 2000ko hamarkadetan, eta zientzia-fikziozko prosa idazten hasi zen 2006an.

Eskolak ematen ditu Genevako Unibertsitatean.

## Sariak 
Bob Morane saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taranakiko Lehen Gerra

thumb|250px|Potatau Te Wherowhero, maorien lehen erregea.
**Taranakiko Lehen Gerran** () lurraren jabetzari eta subiranotasunari buruzko gatazka armatu bat izan zen, maorien eta Zeelanda Berriko Gobernuaren artean gertatu zena Zeelanda Berriko Ipar Uharteko Taranaki barrutian, 1860ko martxotik 1861eko martxora. 

## Gertaerak 
Britainiarren arrazakeria eta lur-lapurreten aurrean, maoriak Zeelanda Berrian altxa ziren, britainiarren erasoei aurre egiteko. Maoriek Waitarako lursail bat babestu nahi izan zuten, Taranaki probintzian. Britainiarrek 3.500 soldadu inperial eraman zituzten Australiatik eta kalkulatzen da 800 bat maorien aurka borrokatu zirela. Britainiarrek esaten bazuten ere gerra irabazi zutela, ez zen hala izan, ez baitzuten lortu maorien lurren gaineko burujabetza. Hurrengo urteetan guda gehiago izan ziren kolonoen eta maorien artean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zeelanda Berriko Gerrak
* Waitangiko Ituna

## Kanpo estekak
Alaskako autobidea

**Alaskako autobidea**, **Alaskar autobidea**, **Alaskar-Kanadiar autobidea** edo **ALCAN autobidea**, AEBetako lurralde nagusia eta Alaska estatua Kanadan barna elkarlotzen dituen autobidea da. 1947an eraikitzetik amaitu zen eta denera 2.700 kilometro luze ditu.

Kanadako Columbia Britainiarra probintziako Dawson Creek udalerrian hasi eta Alaskako Delta Junction udalerrian amaitzen da.
Mastigonema

thumb|Alga heterokonto baten irudia, ikus mastigonemak.
**Mastigonemak** zenbait protista heterokonto eta alga kriptofitoen flageloei orrazi-itxura ematen dieten iletxoak dira, organismoaren mugimendua orientatzeko erabiltzen direnak.

## Kanpo estekak
Mendi Takonikoak

**Mendi Takonikoak**, **Takoniar Mendiak**, **Mendikate Takonikoa** edo **Takoniar Mendikatea**, AEBetako Apalatxeetako azpimendikate bat da, Ingalaterra Berrian, eta New York estatuaren ekialdearen, Connecticuten ipar-ekialdetik Massachusettsen mendebaldera eta Vermonten erdi-mendebaldean hedatzen da. 

Gailurrik garaieran Mount Equinox da (1.170 m.).
Henar Torinos

**Henar** **Torinos** (Valladolid, 1985) historialari eta ilustratzailea da, mahuka japoniarraren eragin nabarmena duena.

## Ibilbidea 
Ilustrazioko ikasketak Valladolideko Arte eta Lanbide Eskolan amaitu ondoren, Madrilera joan zen, eta han jarraitu zuen Marrazketa Profesionala ikasten ESDIPn (Marrazketa Profesionaleko Goi Eskola, ESDIP). Beste lagun batzuekin batera, Mystic Legend fanzinea sortu zuen, eta Antares eta Supein Go! filmen kolaboratzaile izan zen.

Animatzaile, diseinatzaile eta liburu-azalak ("Azido Folikoa", "39 kafés y un desayuno") eta kartelak (Cartagenako I. Manga Aretoa, Madrilgo Expomanga 2013) ilustratzeko ere lan egin du.

## Lanak 
### Mala Estrella 
Mala Estrella da bere lehen lana, eta Ediciones Babylon zigiluarekin argitaratu diren bi liburuz osatuta dago.

Sinopsia: Gerra eta gatazkek mundua suntsitu duten garai futuristan gertatzen da istorioa. Axel, emaztegaiaren aitari atsegin emateko, Balantze Taldean sartu da, krimenari aurre egiteko sortua. Baina hastapen-zeremonian, Mala Estrellarekin topo egin du. Hiltzaile gupidagabea da, eta bidean dabilena hil egiten du.'

## Sariak 
"Mala estrella. The Second Station"-ek Espainiako autore-mahuka onenaren 2012ko saria jaso zuen, Ficomic-ek XVIII. Manga Aretoan emandakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Henos Torinosen web ofiziala
* Elkarrizketa Tebeosferan. 2011/03/13
* Elkarrizketa Ramenen, birentzat. 2013/08/25
* Elkarrizketa Fancuevan. 2012/09/25
Pierre-Jules Hetzel

**Pierre-Jules Hetzel** (Chartres, 1814ko urtarrilaren 15a - Monte-Carlo, 1886ko martxoaren 17a) frantziar argitaratzailea izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Estrasburgon eta 1837an argitaletxe bat sortu zuen. Honoré de Balzac, Victor Hugo eta Émile Zolaren lanak argitaratu zituen. 1843an *Nouveau magazine des enfants* sortu zuen. Hetzel Errepublikaren aldeko ezaguna izan zen eta 1848an Alphonse de Lamartineko kabinete buru izendatu zuten. 1852an Belgikan erbesteratu zen Frantziako Bigarren Inperioa aldarrikatu ondoren.

Erregimen aldaketarekin Frantziara itzuli zen eta Pierre-Joseph Proudhon, Charles Baudelaire eta Charles Perraulten ipuinak argitaratu zituen, Gustave Dorék ilustratuak. 1864an Bibliothèque illustrée des Familles sortu zuen.

Bere ospea, batez ere, Jules Verneren *Voyages Extraordinaires* argitalpenagatik dator.
Firouzeh Khosrovani

**Firouzeh Khosravani** (Teheran, Iran, 1971) Irango film-zuzendari dokumentalgilea eta gidoilaria da. 2020an Khosravani-k film dokumental onenaren eta artxiboen erabilera sortzaile onenaren sariak irabazi zituen Amsterdameko Nazioarteko Zine Dokumentalaren Jaialdiko dokumentalagatik. 2023an Soriako mujerDOC generoari buruzko nazioarteko zinemaldian film luze onenaren saria.

2014an *Fest of Duty* (Beloaren ospakizuna) lehen eskoletako erlijio-ospakizuna hain zuzen ere. Dokumental horrek Irango bi neska neraberen jarraipena egiten du heldutasunera igarotzen diren bitartean, beloa jantzi zutenetik zortzi urte pasatu arte, eta erlijioak beren bizitzan esparru publikoan eta pribatuan duen eragina aztertzen du. Ohitura islamiarren arabera pubertaroaren hasiera gisa onartutako garaia da. *IDFA European awardsen* dokumental luzeen lehen saria irabazi zuen Amsterdamen 2020 urtean,  baita Soriako mujerDOC generoari buruzko nazioarteko zinemaldian film luze onenaren saria ere 2023an. Khosrovani familiaren azterketa sakona egiten du, erradiografiaren metafora erabiliz, Iraneko gatazken azterketa egiteko, 1979ko iraultzaren ondoren bizi ziren gatazkak birpasatuz.  Soriako epaimahiak hitz hauexekin arrazoitu zuen erabakia:"*Film ahaztezin bat da, goxoa alderdi guztietan. Musikaz ehundutako familiaren historia, aitaren eta amaren ahotsekin, Irango emakumeen bilakaera kolektiboa islatzen da urteetan zehar. Neska batek bere inguruan gertatzen denari buruz duen begiradaren gardentasunak, objektibotasunak eta ekidistantziak, ikusten duen eta harrapatzen duen maitasunak, mundu ezberdinen artean, konkistatu gaitu.*"

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2020an film dokumental onenaren eta artxiboen erabilera sortzaile onenaren sariak irabazi zituen Amsterdameko Nazioarteko Zine Dokumentalaren Jaialdiko dokumentalagatik.
* 2023an Soriako mujerDOC generoari buruzko nazioarteko zinemaldian film luze onenaren saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mount Arvon

**Mount Arvon**, AEBetako Michigan estatuan dagoen mendia eta estatu horretako punturik garaiena da. L'Anse Township udalerriaren lursailetan dago eta 603 metroko garaiera du.

Huron mendietan dago, Superio aintziratik 13 kilometro hegoaldera.
Huron mendiak

**Huron mendiak**, AEBetako Michigango Upper penintsulan dagoen mendikate bat da, Michigan estatuan. Nagusiki Marquette eta Baraga konderrietan kokatua dago.

Mendikate honetan Michigango bi mendi garaienak daude: Mount Arvon (603 m.) eta Mount Curwood (603 m.).
Mount Greylock

**Mount Greylock**, AEBetako Massachusetts estatuan dagoen mendi bat da, Apalatxeetako azpimendikatea den Mendi Takonikoetan. 1.063 metroko garaiera du eta Massachusetts estatuko punturik garaiena da.

Apalatxeetako bidezidorra bertatik igarotzen da.
Equinox mendia

**Equinox mendia**, , AEBetako Vermont estatuan dagoen mendi bat da, Mendi Takonikoetan eta Manchester udalerritik hurbil. 1.170 metroko garaiera du, eta Mount Mansfield eta Killington Peak ondoren estatu horretako hirugarren mendirik garaiena da.
Josep Pascó i Mensa

**Josep Pascó i Mensa** (Sant Feliu de Llobregat, 1855 &ndash; Bartzelona, 1910eko ekainaren 23a) Kataluniako marrazkilari, kartelgile eta dekoratzailea izan zen. 

## Biografia 
1855ean jaio zen, Bartzelona probintziako San Feliú de Llobregat herrian. Hormetako industria-pintore gisa hasi zen, baina pintura artistikoaren alde egin zuen laster. Bartzelonako Lonja Eskolan trebatu zen Simon Gómezekin; Josep Planella eszenografoaren tailerrean ere ikasi zuen.

Denbora batez paisaia-pinturari ekin zion, baina dekoratzaile gisa zituen baldintzek leku bikaina eman zioten liburuen ilustrazioan eta apainduran, gazte-gaztetatik antzerki amateurraren konpainia txikientzako dekoratuak margotuz.

1887an Madrilera joan, Errege Antzokian lan egin zuen. Principe Alfonso antzokia apaintzeko enkargua jaso zuen ere bai. Eszenografia ere egin zuen. 1896an Mexikora joan zen Gran Teatro Nacionaleko dekoratua margotzera, eta penintsulara itzultzean ilustrazioaren alde egin zuen. *Arte y Letras* eta *La Ilustració Catalana* aldizkarien ilustratzailea izan zen ("Brisa" ezizenarekin sinatzen zuen). Baina dekorazioan aritu zen batez ere, adibidez Ramon Casasen Bartzelonako etxean.

Bere lanik originalenetako bat Sitgeseko Cau Ferrat museoaren banderako pintura izan zen. Pergamino-pintore gisa ere lan garrantzitsuak ekoitzi zituen. Bartzelonako Arte eta Industrietako Goi Eskolako irakaslea eta *Hispania* aldizkariko zuzendari artistikoa izan zen. 1910eko ekainaren 22an hil zen, Bartzelonan.

## Iruditegia 
Hona hemen Josep Pascó i Mensak egindako liburu-azala batzuk:

Fitxategi:1891, Misterios del Mar, Manuel Aranda y Sanjuán, Pascó.jpg|*Misterios del mar* (1891)
Fitxategi:1891, Al primer vuelo, José María de Pereda, Pascó.jpg|*Al primer vuelo* (1891)
Fitxategi:1891, La última sonrisa, Luis Mariano de Larra, Pascó.jpg|*La última sonrisa* (1891)
Fitxategi:1893, A los toros, Pascó.jpg|*A los toros* (1893)
Fitxategi:1896, Si yo fuera rico, Luis Mariano de Larra, Pascó.jpg|*Si yo fuera rico* (1896)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anbotoko heresia

1499 eta 1508 urte artean Durangon xede zuen Inkisizioko auzitegiak, Juan de Frías buru, sorginkeriagatiko hainbat akusazio gauzatu zituen. 1500 edo 1507an **Anbotoko heresia** handiena epaitu zela uste da, Zugarramurdiko epaiketaren parekoa. Ustez, Anboton Satanen miresleak zirenen talde bat aurkitu eta epaitu zituzten. Pertsona horiek nortzuk ziren, ze sinesmen zituzten edota benetan epaiketa hori eman zenaren bertsio desberdinak garatu dira.

## Testuingurua 
XV eta XVI. mende artean hainbat izan ziren heresia edota sorginkeriagatiko akusazioak, horren adibide da Durangoko heresia. Fenomeno honek indarra hartu zuen Juana I.aren erreinu aldian. 

## Sorginkeriaren bertsioa 
Anbotoko sorginen aipamena egiten da Karlos I.arentzat egindako gida batean eta hainbat autorek jarraipena ematen diote, Juan de Padilla, Pedro Fernández de Villegas 1515ean Danteren Infernua itzultzean edota Estanislao Labayru adibide. Juan Antonio Llorente, Calahorrako katedraleko kanonigoaren obran ere bertsio hori ageri da (1841):La Inquisición de Calahorra había ya hecho quemar en 1507, á mas de treinta mujeres como brujas y hechiceras. Esta secta era entonces muy numerosa: reducíase á reconocer al diablo por su señor y patrón, prometerle obediencia y tributarle un culto particular. El diablo por su parte, se creía que daba á sus adoradores el poder de introducir las enfermedades en los animales, perjudicar á los frutos de la tierra, adivinar lo futuro, y descubrir las cosas más ocultas.

## Sekta hori garatu ez zelaren bertsioa 
Fray Juan de Zumarragak Durangoko heresia eta eta Anbotoko sorginen kasuak bereiztu zituen eta Iñaki Bazán historialariaren arabera, Zumarragak sekta honen existentzia ere zalantzan jarri zuen "esaten dute badirela" esamaoldearekin:También se reduce a esta especie de ydolatría el negocio de las bruxas o sorguinas que dizen que hay en nuestra tierra: y han sido condenadas y quemadas. Y en el mismo pueblo de Durango, donde yo nací, dondo vuo [sic] otra eregía que llaman de Amboto o terceras que se decían de la caridad, que un mal frayle herético de nuestra Orden por nombre fray Alonso pervirtió, y engañó mucha gente, en especial simples mugeres; y de las unas y de las otras se dezia que andavan de noche de villa en villa haziendo combites y danças.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Iñaki Bazán (2011). Magia, superstición y brujería en la Edad Media. Krimenaren Historia Zentroa. Durangoko Arte eta Historia Museoa.

## Ikus, gainera 
* Inkisizioa Euskal Herrian
* Durangoko heresia

## Kanpo estekak
Hydnellum fuligineoviolaceum

***Hydnellum fuligineoviolaceum*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Sarcodon talpa*, *Sarcodon fuligineoviolaceus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 9 cm bitarteko diametrokoa. Lehenengo ganbila, gero deprimitua, nahiko irregularra, ertza maiz bihurria eta lobulatua, tomentu fin batekin; lehenik leuna, gero hondoratua eta ezkatatsua. Hasieran urdin-beltza edo bioleta ilun kolorekoa, gero beltzaxka eta ertza arrosa kolorekoa edo gorrixka.

**Eztenak:** Oso dekurrenteak, lehenbizi haragi kolorekoak edo gorrixkak, gero arre-moreak punta zurixkarekin.

**Hanka:** Kapelaren antzeko tonuekin, ardo kolorez zikinduta eta eremu argiagoekin.

**Haragia:** Kapelan more-beltz kolorekoa eta gorrixka oinean. Zapore mikatz samarra du eta pixka bat akrea.

**Etimologia:** *Sarcodom* terminoa grekotik dator eta arantza haragitsuekin esan nahi du

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Sarcodon violascens* delakoarekin nahas daiteke, honek tonalitate argiagoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean koniferoen basoetan (*Abies*, *Picea,* *Pinus*)

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Israel.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Sarcodon fuligineoviolaceus* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Franco jeneralisimoa hilda dago oraindik

[thumb|[Chevy Chase 1976an]]
***Generalissimo Francisco Franco is still dead*** (literalki, «Francisco Franco *jeneralisimoa* oraindik hilda dago») *Saturday Night Live* komedia-programa estatubatuarrean behin eta berriz egindako txistea izan zen, Chevy Chasek aurkeztutako *Weekend Update* atalean. Hil aurreko egunetan Francisco Franco diktadorearen osasun-egoerari buruzko komunikabideen etengabeko estalduraren parodia gisa sortu zen. 

Lehen aldiz egindakoan, 1975eko azaroaren 22an, Chasek Richard Nixon presidentearen doluminak aipatu zituen, «Franco jenerala Estatu Batuetako lagun eta aliatu leiala zen», eta, bigarren planoan, Francoren argazkia ageri zen, Adolf Hitlerren ondoan agur faxista eginez. Gagak hogeita bat ataletan jarraitu zuen, hainbat aldaketarekin, 1977 arte.

Esaldia tarteka erabiltzen da blogetan, egunkarietan eta telebistan, komunikabideek gai bati arreta gehiegi jarri diotela adierazteko. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gurney, David (2013). «Sketches Gone Viral: From Watercooler Talk to Participatory Comedy».  En Marx, Nick; Sienkiewicz, Matt; Becker, Ron, eds. Saturday night live and American TV (en inglés). Bloomington (Indiana): Indiana University Press. ISBN 9780253010902. Consultado el 20 de noviembre de 2020. 

## Kanpo estekak
Mary Chapin Carpenter

**Mary Chapin Carpenter** (Princeton, New Yorkeko estatua, 1958ko otsailaren 21a) estatubatuar country eta folk musika kantautore bat da. 

## Diskografia 
; Estudio diskoak
**Hometown Girl* (1987)
**State of the Heart* (1989)
**Shooting Straight in the Dark* (1990)
**Come On Come On* (1992)
**Stones in the Road* (1994)
**A Place in the World* (1996)
**Time* Sex* Love** (2001)
**Between Here and Gone* (2004)
**The Calling* (2007)
**Come Darkness, Come Light: Twelve Songs of Christmas* (2008)
**The Age of Miracles* (2010)
**Ashes and Roses* (2012)
**Songs from the Movie* (2014)
**The Things That We Are Made Of* (2016)
**Sometimes Just the Sky* (2018)
**The Dirt and the Stars* (2020)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Zona mesopelagiko

thumb|250px|Eremu pelagikoaren mailen diagrama.
**Zona mesopelagikoa** ozeanoa bere sakoneraren arabera banatuta dagoen mailetako bati esaten zaio. Ozeanografian, 200 eta 1000 metro arteko sakonera duten itsas urak identifikatzen ditu, epipelagiaren azpitik eta batipelagikoaren gainetik daudenak. Eremu honen ezaugarria da eguzki-argi pixka bat sartzen dela, baina ez da nahikoa fotosintesi burutzeko.

## Etimologia 
Izena grezierazko «μέσον» aurrizkitik datorkio, hau da, erdi-mailakoa.

## Ezaugarriak 
Itsas zabalaz gutxi daki gizakiak oraindik; argirik ia ailegatzen ez den eremuak ezezagun zaizkio. Ur sakonetan, 200 eta 1.000 metro artean, ilun dago, eta hotz. Argi zerbait iristen da, bai, baina ez da nahikoa landareek fotosintesia egin ahal izateko. Mesopelagikoa deitzen zaio eremu horri, eta milioika izaki bizi dira han. AZTI zentro zientifiko eta teknologikoak zenbait ikerketa egin ditu itsas eremu horretan.

Iluntasuna da ekosistema horren ezaugarri nagusia, eta horri egokitutako arrain eta beste izaki batzuk bizi dira han, eboluzioari esker garatu dituzten begiei esker. Badira harrapariak, eta badira arrain txikiagoak ere, goiko geruzatik erortzen dena jaten dutenak. Argia dagoen geruzan dauden landare mikroskopikoek elikatzen dute ekosistema hori. Ez bakarrik horiek jatera igotzen direlako. Hildako mikroalgak erortzean, bide horretan bakterioak eta planktona jaten duten animalia txikiak daude. Horien inguruan ekosistema handi-handi bat garatzen da: arrainak, olagarroak, txibia erraldoiak eta goitik bazka bila joaten diren predatzaileak (atunak, itsas elefanteak...).

Hasieran eremu horretan mila milioi tona arrain zeudela uste zen, munduan dagoen arrain kopuruaren erdia litzateke. Baina ez zen horrela; kalkuluak gaizki eginda zeuden, erabiltzen ziren sareak ez zirelako egokiak, arrainek ihes egiten baitzuten. Berriki egin duten ikerketa batek, ordea, arrain mesopelagikoak uste zuten baino askoz ere ugariagoak direla erakutsi du: biomasa 1.000 milioi tonakoa izan beharrean, 10.000 milioi tonakoa dela kalkulatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ana Galarraga: "Ozeanoko arrain mesopelagikoak uste zuten baino hamar aldiz ugariagoak direla kalkulatu dute", *Elhuyar*, 2014/02/07.
* Iker Tubia: "Itsaso ilunean, argia", *Berria*, 2023ko martxoaren 17a, 30-31. or.]
Officeko Laguntzailea

**Officeko Laguntzailea** Microsoft Officeren deskatalogatutako erabiltzaile-interfaze adimenduna da, erabiltzaileei laguntzen ziena Officeko laguntza-edukiarekin elkar-eragiten zuen pertsonaia animatu interaktibo baten bidez. Microsoft Office sisteman sartu zen Windowserako (97 - 2003 bertsioak), Microsoft Publisher eta Microsoft Project sistemetan (98 - 2003 bertsioak), Microsoft FrontPage sisteman (2002 eta 2003 bertsioak) eta Microsoft Office sisteman Macerako (98 - 2004 bertsioak).

Ingelesezko bertsioko laguntzaile lehenetsiak **Clippit** (**Clippy** ezizenez ezaguna) zuen izena, klip bat zelako. Pertsonaia Kevan J. Atteberryk diseinatu zuen. Clippit laguntzaile lehenetsia zen, eta, alde handiarekin, nabarmenena (neurri batean, kasu askotan instalazioko CDa behar zelako gainerako laguntzaileak instalatzeko), eta horrek ere **Microsoften klipa** deitzea eragin zuen. Microsoft Office 97ren jatorrizko Clippit-ak itxura berria jaso zuen Microsoft Office 2000n.

Funtzioak erreakzio negatibo handia eragin zuen erabiltzaile askoren aldetik. Microsoftek funtzio lehenetsia desaktibatu zuen Office XPn, publizitate-kanpaina batean ospea galdu zuela aitortuz. Funtzioa erabat ezabatu zen Office 2007 eta Office 2008 sistemetan Mac-entzat, Microsofteko langileen artean ere kritikak sortzen jarraitu baitzuen.

2021eko uztailean, Microsoftek Twitter erabili zuen Clippiten birdiseinu bat erakusteko, eta esan zuen 20.000 like jasoz gero Microsoft 365eko klip emojiaren ordez pertsonaia jarriko zutela. Txioak 20.000 like gainditu zituen eta orduan iragarri zuten ordezkatu egingo zutela. 2021eko azaroan, Microsoftek ofizialki eguneratu zuen klip emojiaren diseinua (📎) Windows 11n, Clippit/Clippy izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Arzak

**Miren Arzak Vesga** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1967), fisioterapeuta, osteopata eta idazlea da.

## Biografia 
Valentziako Unibertsitatean Fisioterapia ikasi zuen eta gerora Osteopatian espezializatu zen Lyon eta Aix-en-Provence-ko eskola frantsesetan. 

Familia Konstelazioetan trebatua, Begirada Sistemikoaren Formakuntza desberdinak eskaini izan ditu. Hainbat kurtso eta tailer eman ditu Estatuan, Mexikon eta Hego Amerikako herrialde desberdinetan."Gorputzak gure ongizatean berebiziko garrantzia du eta gure gaitz emozionalen bozgoragailua da”. Miren Arzak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chrysorthenches

***Chrysorthenches*** Plutellidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa *Chrysorthenches porphyritis* da.

## Espezieak 
{{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q13858875 } |sort=P225 |columns=P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera |row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda |thumb=100 |links=red }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beaver Creek (Yukon)

**Beaver Creek**, Kanadako Yukon probintzian dagoen herri bat da, Alaskako autobidearen iparraldeko muturrean eta AEBetako Alaska estatuaren mugaren alboan.

2016ko erroldaren arabera 93 biztanle zituen.
Lord's Media Centre

'''Lord's Media Centre''' Londresko Lord's Cricket Ground- en dagoen komunikazio eta hedabideen gune bat da, eraikin berezi bat 1994 - 1999 urteen artean egina, Future Systems arkitektura bulegoko Jan Kaplický eta Amanda Levete arkitektoek egina.  Arkitekturaren Britainia Handiko saririk entzutetsuena, Stirling Prize, eman zioten. Future Systems-en bulegoaren lehen eraikina izan zen. 

Eraikinaren forma kamera trinkoen edo babes-kaskoen diseinu industrialean inspiratuta dago. Barrualdea ere bereziki apaindu zen, adibidez, Arne Jacobsen diseinatzailearen *serie 7* aulkiez hornituta dago. Lanerako gelez gain, taberna eta jatetxea daude eraikin honetan, eta guztira 270 eserleku ditu: 120 kazetari, 100 kamerari eta 50 eserleku jatetxean kirolari begiratzeko modukoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Photinus pyralis

***Photinus pyralis***, ekialdeko ohiko ipurtargi bezala ezaguna, Ipar Amerikako ipurtargi espezie ohikoena da. *P. pyralis* kakalardoa hegalaria da eta bere abdomeneko alde bentralean duen argi organoaren bitartez  argia sortzen du. Batzuetan, organismo hau oker sailkatzen da *Photuris pyralis* gisa, hau da, antzeko soinua duen *Photuris* generoarekin nahasten baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko udal eta foru hauteskundeak Hego Euskal Herrian

**2023ko udal eta foru hauteskundeak Hego Euskal Herrian** 2023ko maiatzaren 28an egin ziren Araba, Bizkai eta Gipuzkoako batzar nagusietan, Nafarroako Parlamentuan, Hego Euskal Herriko udalerrietan eta Nafarroa Garaiko kontzejuetan.

## Aurrekariak 
## Kanpaina 
## Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak 
2023ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Nafarroako Parlamentuko 50 diputatuak aukeratzeko hamargarren hauteskundeak izan ziren.

Nafarroako Parlamentua 50 legebiltzarkideek osatzen dute eta haien hautaketa Nafarroako hauteskunde araudiak zehazten du, 1986ko azaroaren 17ko foru legearen bidez. Lege horrek argi uzten du Nafarroako hauteskundeetan hautesbarruti soil bat baino ez dagoela, lurralde osoa bere gain hartzen duena. Gainera, botoen % 3 baino gutxiago lortzen duen alderdiak ezin du eserlekurik lortu. Hauteskunde horien deialdia Nafarroako lehendakariari dagokio.

2023ko hauteskundeetara 11 hautagai aurkeztu ziren, bakoitza alderdi politiko edo koalizio politiko baten buru. Aurreko hauteskundeetako hautagai-kopuru bera da; hala ere, alderdi batzuk artean aurkeztu ziren, baina oraingoan ez dira hautagai gisa agertzen. Koalizio politiko berriak ere badaude, bereizita aurkeztu ziren alderdiak biltzen dituztenak eta, 2019arekin alderatuta, beste koalizio batzuk desagertzen direnak.

## Foru hauteskundeak 
thumb|EAEko hautesbarrutiak erakusten dituen mapa.
EAEko batzar nagusietako ahaldunak aukeratzeko sistema D´Hondt legea jarraituz egiten da. Hau da, lurralde historiko bakoitza hautesbarruti kopuru jakin batean banatzen da (ikus eskuineko irudia) eta haietako bakoitzari ahaldun kopuru jakin bat dagokio, hauteskunde-deialdia egiten denean zehazten dena. Hauteskunde-deialdia ahaldun nagusiak egin behar du eta erakunde haietako hauteskundeen datak zein epeak udal hauteskundeen berak izaten dira.

### Hautagaiak 
### Arabako foru hauteskundeak 
### Bizkaiko foru hauteskundeak 
### Gipuzkoako foru hauteskundeak 
## Udal hauteskundeak 
### Hiriburuetako hautagaiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2023ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak

## Kanpo estekak
Nancy Morejón

**Nancy Morejón** (Habana, 1944ko abuztuaren 7a) poeta, dramagile, ensaiolari eta itzultzaile kubatarra da. Olerkilaritza beltzaren edo negrismoaren autore nagusietako bat da.

## Lanak 
* 1962 - *Mutismos*.
* 1964 - *Amor, ciudad atribuida.*
* 1967 - *Richard trajo su flauta y otros argumentos.*
* 1979 - *Parajes de una época.*
* 1980 - *Poemas* (antología).
* 1982 - *Octubre imprescindible.*
* 1982 - *Elogio de la danza*.
* 1984 - *Cuaderno de Granada.*
* 1985 - *Where the Island Sleeps Like a Wing.*
* 1985 - *Poems* (Antología).
* 1986 - *Piedra pulida*.
* 1993 - *Poemas de amor y muerte*.
* 1993 - *Paisaje célebre*.
* 1997 - *Botella al mar.*
* 2004 - *With Eyes and Soul: Images of Cuba*.
* 2006 - *Carbones silvestres.*
* 2006 - *Antología poética* (1962-2000).

## Sariak 
* 1983 - Premio "Mirta Aguirre"*.*
* 1986, 1997 eta 2000 - Premio de la Crítica.
* 2001 - Premio Nacional de Literatura. 
* 2004 - Premio Yari-Yari de Poesía Contemporánea. 
* 2006 - Premio Corona de Oro de Struga.
* 2008 - Premio Escritora Galega Universal.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinloss abadetxea

**Kinloss abadia** Zistertar eraikin baten erorkinak dira. Moray konderriaren lau kilometrotara dago. 

## Historia 
Abadia 1150ean sortu zuen David I.a Eskoziako erregeak eta Melroseko Abadiako monjeek okupatu zuten. Alexandro III.aren aita santuaren bulda jaso zuen 1174an, eta Morayko elizbarrutian sartu zen 1187an. Abadiak hazten jarraitu zuen eta, neurri batean Findhorn ibaian izokinaren arrantzan zuen eskubide baliotsuari esker, Eskoziako handienetako eta ospetsuenetako bat bihurtu zen; arrantza-eskubide horiek Roberto I.a Eskoziakoak eman zizkion 1312an, eta ondoren Jakue I.a Estuardok eta Jakue IV.a Estuardok berritu zituen.

Bere historian zehar, abadiak errege-erreginen bisita ugari jaso ditu, besteak beste, Eduardo I.a Ingalaterrakoa 1303an, Eduardo III.a Ingalaterrakoa 1336an eta Maria I.a Eskoziakoa 1562an. Bere apezpiku guztien artean ospetsuena Robert Reid izan zen, zeinak hezkuntza antolatua sartu zuen abadian, liburutegi berri bat eta beste eraikin asko eraiki zituen. 1541n Orkadetako apezpiku izendatu zuten, eta, hil ondoren, bere herentziaren funtsei esker, Edinburgoko Unibertsitatearen sortzaile eta ongile bihurtu zen.

## Deskribapena 
Estilo gotikoa zen nagusi. Gaur egun, antzinako monasterio-multzoko eraikin gutxi kontserbatzen dira. Abadiaren erorkinak tokiko agintarien jabetzako hilerri batean daude, eta, beraz, jendearentzat irekita daude. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kinloss abadetxearen webgune ofiziala.
Clío & Crímen: Durangoko Krimenaren Historia Zentroko Aldizkaria

**Clío & Crímen: Durangoko Krimenaren Historia Zentroko Aldizkaria** Durangoko Krimenaren Historia Zentroak editatzen duen historia aldizkaria da. Lehen alea 2004. urtean argitaratu zen, eta ordutik urtean behin argitaratzen da. Dialneten, Espainiako aldizkari zientifikoen datu base elektronikoan indexatuta dago.

## Historia 
XV. mendean Fray Alonso de Mellak bultzatutako mugimendu heretikoaren zentroa izan zen Durango, Europa mailako erlijio-disidentziaren erakusle izanik. Durangoko Arte eta Historia Museoa, Krimenaren Historia Zentroa eta aldizkari hau Durangaldeko memoria historikoa eta ondarea babesteko eta ezagutzera emateko tresna da.

## Sailkapena eta eragina 
Dialneten arabera, 2021ean aldizkariaren eragina 0,08 puntukoa izan zen. Bestetik, Gizarte Zientzietako aldizkarien sailkapen bateratuaren arabera (gaztelaniaz, CIRD), D taldean kokatzen da, hau da, eragin maila txikiko eta ondorioz, maila zientifiko zalantzagarria duten aldizkarien multzoan kokatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Etxezarreta jauregia

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala - Aldizkariaren aurkibidea
Xanti Vicente Altxu

**Xanti Vicente Altxu**, ***Madelon*** ezizenez ezaguna (Errenteria, 1959ko irailaren 16a - *Ib*. 2006ko otsailaren 25a) LGBTI pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. 

Euskal Herrian LGBTI pertsonen eskubideen aldeko borrokan engaiatu zen lehen aktibistetatakoa izan zen 1979 urtean, Vicente Vadillo Santamaría, *Francis*-en, Errenterian bizi zen trabestia,  polizia nazionalak hil ondoren. Gertaera hauengatik poliziaren aurkako epaiketa egiten ari ziren garaian, 1982ko abenduaren 21ean, Xanti Vicente Altxu bi orduz bahitua izan zen Errenterian. Atxikipenean zehar gorputza kristalez markatu, jipoitu eta galdeketa egin zioten.

Gipuzkoako EHGAMen sortzaileetako bat izan zen. Euskal Herriko gay askapen mugimenduaren aitzindarietako bat izan zen. Gizarte Arriskugarritasuna izeneko legearen aurka eta apostasiaren alde egin zuen, eta EHGAM mugimenduak eginiko jardueretan aurpegi ezagunetako bat izan da. Estatu espainoleko Askapen Homosexualerako Mugimenduan ere parte hartu zuen EHGAMen izenean.

Zintzilik Irratian lan egin zuen, Errenteriako Txintxarri elkarteko kide izan zen, urte askoan bere auzoko jaiak, Gaztaño auzoa, antolatu zituen eta Errenteriako memoria historikoa berreskuratzen lagundu zuen.

## Omenaldiak 
2006 urtean "Milaka luma, Altxu gogoan" omenaldi jendetsua egin zitzaion Errenterian.http://ehgam2006.blogspot.com/2006/05/orereta-omenaldia-milaka-luma-altxu.html

2012 urtean, bizilagunen proposamena kontuan hartuta, Errenteriako Udalak Gaztaño pasealekuari Altxu kalea izena eman zion. 

*Madelon* literatur sariketa: EHGAMek Madelon gazteentzako literatur lehiaketa antolatzen du, Xanti Altxuren omenez. Sari hauen helburua da LGTB borroka eta bisibilitatea bultzatu eta ikustaraztea.https://ehgam.eus/ehgamek-gazteentzako-madelon-sariak-2018-literatur-lehiaketa-antolatzen-du/

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paco Vidarte

**Francisco Javier Vidarte Fernández**, **Paco Vidarte** bezala ezaguna, (Sevilla, 1970eko martxoaren 1a &ndash; Madril, 2008ko urtarrilaren 29a) filosofoa, idazlea eta LGTBQ eskubideen aldeko aktibista izan zen.

## Ibilbidea 
Filosofiako lizentziaduna (Lizentziaturako Sari Berezia) Comillasko Unibertsitate Pontifizioan (UPC, Madril), Teoria Psikoanalitikoko masterra Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta Filosofiako doktorea (Doktoretzako Sari Berezia) Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED), 1998ko azaroaren 27an, Jacques lanari buruzko lanarekin.

2002tik, Vidarte UNEDko Filosofia Fakultateko Filosofia Departamentuko irakasle titularra zen. Queer teoria, Derrida eta pentsamendu frantses garaikideari buruzko ikastaroak eta mintegiak eman zituen. Gai horiei buruzko 20 liburu eta artikulu baino gehiago idatzi eta itzuli zituen. Nazioarteko txosten, kongresu eta mintegi filosofikoetan parte hartu zuen.  

### Ikerketa-eremuak 
Jacques Derridaren lanari buruzko hainbat argitalpen idatzi zituen Vidartek. Halaber, LGTB+ taldeetan aktiboki parte hartu zuen, hala nola Radical Gai, eta Espainian queer teoriaren arloko figura aitzindarietako bat izan zen.  
Espainiako gobernu sozialistaren lege-erreformen ondoren, LGTBQ mugimenduaren borrokak ez zela ezkontzeko eskubidearen lorpenarekin amaitzen  adierazi zuen. *Etica marica* (2007) , argitaratutako azken liburuan, Espainiako LGTB mugimenduaren zati baten politika asimilazionistei kritika gogorra egin zion, eta, haren ordez, etika bereizlea eta erabat integratzailea defendatu zuen.

2008ko urtarrilaren 29an hil zen Madrilen linfoma baten ondorioz (sistema linfatikoko minbizia). 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kapitalismo arrosa

## Kanpo estekak
2023ko protestak Frantzian

thumb|25opx|Martxoaren 15eko kaleko posterra.
[thumb|25opx|[Auch (Okzitania).]]
[thumb|25opx|[Toulouse (Okzitania).]]
**2023ko protestak Frantzian** urtarrilaren 19tik Emmanuel Macronen gobernuaren pentsioen erreformaren aurkariek antolatutako greba orokorrak eta manifestazioak dira, erretiro adina 62 urtetik 64ra igotzea aurreikusten duena; lege berriak, gainera, pentsioetarako urteko ekarpenak handituko lituzke, urtean zehar 41 ordainketatik 43ra. Erretreten erreformaren kontrako protesta ugari antolatu ziren urtarrilaren 19tik, mobilizazio jendetsuak eta historikoak. 

## Oposizio handia 
Lehen unetik protestak estatu osoan zabaldu ziren, Ipar Euskal Herrian ere bai. Kontuak ez zitzaizkion atera Emmanuel Macron Frantziako Errepublikako presidenteari. Kaleko legitimitatea galdua zuela ikusita, parlamentuarena lortzen saiatu zen erretretaren erreforma aurrera atera ahal izateko, baina huts egin zuen, Senatuaren baiezkoa besapean izan arren. Asanbleako saioa hasi baino lehenago, ministroak bildu zituen Macronek, eta jakinarazi zien gobernuari lege bat bozketarik gabe onartzeko eskumena ematen dion konstituzioaren 49.3 artikulua erabiltzea hobetsi duela. Horrenbestez, erretretaren erreforma indarrean sartuko zen, baldin eta gobernuak jasoko zituen zentsura mozioek aurrera egiten ez bazuten.

## Zentsura mozioak 
Frantziako Gobernuak erretretaren erreforma 49.3 artikularen bidez onartu ostean, Frantziako Nazio Biltzarreank Emmanuel Macron presidentearen kontra bi zentsura mozioak aurkeztu ziren. LIOT zentristak aurkeztu zuen horietako bat; Bertrand Pancherrek eta beste 90 legebiltzarkidek sinatu zuten. Marine Le Penek beste bat aurkeztu zuen eskuin muturraren izenean.

Baian erretretaren erreforma parlamentuan geratzeko azken saioak huts egin zuen nahiz eta ahuldu Frantziako Gobernuaren kapital politikoa. Frantziako Asanbleak bederatzi boto eskasengatik bota zuen atzera erreforma oztopatzeko Elisabeth Borneren gobernuaren aurka jarritako bi zentsura mozioetako bat: 287 boto behar ziren aurrera egiteko, eta LIOT taldeak aurkeztutakoak 278 jaso zituen. Horien artean zeuden LR Errepublikanoak eskuineko alderdiko hemeretzi diputatu. Babes gutxiago jaso zuen, aldiz, RN Batasun Nazionala eskuin muturreko alderdiaren zentsura mozioak: aldeko 94 boto.

Frantziako Gobernuak zentsura mozioak gainditzeak esan nahi zuen onartuta geratu zela Ipar Euskal Herrian eta Frantzian erretretaren adina 62 urtetik 64ra atzeratzen zuen legegaia. Ez zen, ordea, automatikoki indarrean jarriko, horretarako Emmanuel Macron presidentearen sinadura behar baita. Ez sinatzeko eskatu zituen oposizioak, herritar gehienak aurka daudelakoan.

## Sarkozyren aurrekaria 
Macronek 62tik 64ra igotzeko proposamena Nicolas Sarkozy-ren 2010eko presidente ohiaren aldean, erretiro-adina 60tik 62ra igo zen. Frantzian zehar greba eta protesta masiboak ere ekarri zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jaka Horien mugimendua

## Kanpo estekak
Tomás Moulian Emparanza

**Tomás Moulian Emparanza** (1939ko irailaren 21a) zientzialari, politiko eta soziologo txiletarra da. Guggenheim bekaduna da eta Giza eta Gizarte Zientzien Sari Nazionalaren irabazlea, ezaguna da Augusto Pinocheten diktaduraren ondoren bere herrialdeko egitura sozioekonomikoaren kritikoa izateagatik.

## Biografia 
 historialariaren anaia, eta Vasco Moulian enpresaburuaren osaba, Tomás Moulianek soziologia ikasi zuen Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean (PUC), eta graduondoko ikasketak egin zituen Lovainako Unibertsitatean (UCLouvain) Belgikan eta Parisen . 

Bere alma materko soziologia eskoletako eta ARCIS Unibertsitateko zuzendaria izan zen. Azken horretan, Ikerketako Errektoreorde eta Errektore izan zen 2003tik 2006ra  Txileko Latinoamerikako Gizarte Zientzien Institutuko (FLACSO) zuzendariordea izan zen (1990–1991), eta 1974tik 1994ra ere irakatsi zuen. Paulo Freire Gizarte Prestakuntza Institutuko zuzendaria izan da.  Demokrazia itzuli ondoren Txileko Alderdi Komunistako (PCCh) hurbileko independente gisa identifikatu zuen bere burua.  Alderdi horrek 2005eko hauteskundeetarako presidentetzarako hautagai izendatu zuen , non azkenean Tomás Hirsch humanistari eman zion hautaketa.

## Pentsamendua 
XX. mendeko Moulianen interpretazio historikoko lanek eragin handia izan dute, historialari baten formaziorik ez izan arren. Fronte Popularrari, Unitate Popularrari eta eskuineko proiektu politikoei buruzko lanak argitaratu ditu. Era berean, Pinocheten diktadura amaitu ondoren izandako prozesuari buruz egindako gogoetak nabarmenak izan dira.

Ezaguna da 1997an *Chile actual: anatomía de un mito saiakera* –hurrengo urtean Santiagoko Udal Literatura Saria irabazi zuena eta ondorengo hainbat edizio izan zituena–.  Horretan, demokraziarako trantsizioa eraman zuten sektore politikoen «trabestismoa» ezagutarazi zuen, eroritako erregimenaren oinarrizko zutabeak geratzea ahalbidetuko baitzuten.  

## Obrak 
* *Discusiones entre honorables: las candidaturas presidenciales de la derecha entre 1938 y 1946*, Santiago: FLACSO, 1987 ( batera)
* *La forja de ilusiones: El sistema de partidos, 1932-1973*, FLACSO, 1993,
* *Crisis de los saberes y espacio universitario*, 1995
* *Chile actual: anatomía de un mito*, Santiago: LOM Ediciones, 1997,
* *Conversación interrumpida con Allende*, Universidad ARCIS, 1998,
* *El consumo me consume*, Santiago: LOM Ediciones, 1999,
* *Socialismo del siglo XXI: La quinta via*, Santiago: LOM Ediciones, 2000,
* *Ein Sozialismus für das 21.* *Jahrhundert* , Zurich : Rotpunktverlag, 2003,
* *En la brecha.* *Derechos humanos, críticas y alternativas* , Santiago: LOM Ediciones, 2002,
* *De la política letrada a la política analfabeta*, Santiago: LOM Ediciones, 2004,
* *Fracturas: de Pedro Aguirre Cerda a Salvador Allende (1938-1973)*, Santiago: LOM Ediciones, 2006,
* *Contradicciones del desarrollo político chileno, 1920-1990*, Santiago de Chile: LOM Ediciones, 2009,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vasco Moulian

**Vasco Moulian Herrera** (Santiago, 1972ko ekainaren 7a) txiletar aktorea, enpresaburua, bateria-jolea, antzerki-zuzendaria eta -gidoilaria eta telebistako aurkezlea da. 

## Biografia 
Luis Moulian Emparanza historialariaren semea eta Tomás Moulian soziologoaren iloba da.

## Ibilbide profesionala 
Canal 13 telenobela batzuetan aritu zen, *Adrenalina* eta *Playa salvaje*, esaterako, 1995 eta 2001 artean.

2002an, Canal 13-ko haurrentzako eremuaren ekoizpen exekutiboa eta kudeaketa bere gain hartu zituen.  2008 eta 2009ko uztailaren 2 bitartean, aipatutako katearen Programazio zuzendaria ere izan zen, non telebistako ordutegian aldaketa nabarmen eta eztabaidagarriak sustatu zituen, "telebista malgua" eskema ezarriz, balorazioaren arabera programa batzuk beste batzuengatik aldatuz, Telefek eta Televisak egindako "denbora hutsuneak" betetzea oinarritzat hartuta, baina aurrekoak baino zitalkeria gehiagorekin.  Hasieran horrek audientzia-emaitza onak ekarri zizkion arren, martxoaren amaieratik *1810* reality show-aren errepikapenetan oinarritutako eskema honen gehiegikeriak eta *The Simpsons*-en "megamaratoiak" bere aurka jokatu zuten eta zalantzan jarri zituzten kanal beraren barruan. 

Eskema horrek ikus-entzule fidelen arbuioa eragin zuen, *Un país serio-*ren zentsurak areagotu zuen eta azkenean Diego Schmidt-Hebbelen gurasoekin *Contacto* katearen goi-kontseiluaren erabakiz emititu ez zen erreportaje oso polemikoa zabaldu nahian. 

2012 eta 2014 urteen artean Zona Latina kable kateak emititutako *Sin Dios ni late* ikuskizun berantiarraren gidaria izan zen.

2018ko ekainean, *Rojo scouting programaren edizio berrian sartu zen,* epaimahai gonbidatu gisa, repechage fasean.  Bere parte-hartzea ez zen kritiketatik salbu egon bere ebaluazioen ondorioz. 

## ibilbide politikoa 
Ezkerreko familia batean jaioa (bere osaba RD-rekin lotutako Tomás Moulian soziologoa da), Joaquín Lavín UDIko buruzagiarekin topo egin zuenean, eskuin politikara gehiago hurbildu zen. 2009an Valparaísoko, Isla de Pascuako eta Juan Fernandezeko diputatu izateko aurkeztuko zen UDIko hautagai gisa, baina osasun arazo batek hautagaitza uztera behartu zuen. 

## Filmografia 
### Telenobelak 
* 1995 - *Amor a domicilio* (Canal 13) - Justo Flores
* 1996 - *Adrenalina* (Canal 13) - Vicente Arredondo
* 1997 - *Playa salvaje* (Canal 13) - Tito Urzúa
* 1998 - *Amándote* (Canal 13) - Mariano Risopatrón
* 1999 - *Cerro Alegre* (Canal 13) - Ramón Valenzuela
* 2001 - *Corazón pirata* (Canal 13) - Omar Saud

### Zinema 
* 1996 - *Bienvenida Casandra*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kerubines
* Profila
Louise Moillon

**Louise Moillon** (edo **Louÿse**) (Paris, 1610 - ib., 1696ko abenduaren 21a) XVII. mendeko margolari frantziarra izan zen, ardandegietan espezializatua.

## Biografia 
Parisen jaio zen, pintore protestante-familia batean. Nicolas Moillon margolariaren alaba izan zen. Aita 1619an hil eta urtebete geroago, François Garnierrekin ezkondu zen ama. Izaera hilen margolaria zen Garnier, eta pintura-ibiltaria, Garnier izan zuen irakasle Louisek, baita bere neba Isaacek ere.

1630. urtean, ama hil zen urtean, eta 1640. urtean, Louisek aktiboki lan egin zuen bodegoi-pintore gisa, eta, batzuetan, giza irudiak gehitzen zituen. Holandako eta Flandesko pinturaren eragin nabarmena izan zuen, nahiz eta kolore-sorta murritzagoa erabili, haren motibo ohikoenak fruta-arbolak dira, gehienetan kopuru txikian, eta kutsu xarmagarriaz aztertuak. Garai horretakoak dira gaur egun ezagutzen diren berrogei bodegoi- margo inguru. 1640an Parisko Étienne Girardot Chancourt zur-merkatari aberatsarekin ezkondu zen, baina Louisek ez zuen erabat utzi pintura, eta 1682ra arte jarraitu zuen.

### Familia jazarria, iraindua 
1685eko Nantesko Ediktua ezeztatu zuen Fontainebleauko ediktuak, ondorioz, Girardot familia jazarri egin zen eta Louise bera iraindua izan zen. Senarra kartzelaratu egin zuten eta bi seme-alabek Ingalaterrara ihes egin zuten, beste bat indarrez hartu zuten bitartean. 

Parisen hil zen 86 urte zituela, eta bere testamentuan fede aitorpen anbiguoa utzi zuen, Jainkoari esker «Elizan erditu zelako eta kristau-erlijioa jarraitu zuelako». Erritu katolikoaren arabera lurperatu zuten.

## Lanak 
Besteak beste, ikusteko moduko lanak:

* Madrilgo Thyssen-Bornemisza Museoan, Carmen Thyssen baronesaren bilduma pribatuko frutadun bodegoi bat (1637) dago ikusgai.

## Iruditegia 

Fitxategi:Moillon_Corbeille_de_prunes_(2004_1_250).jpg|thumb|*Aran- eta marrubi-saskia*, 1632. Olio-pintura taula gainean, 44 x 58 cm, Tolosa, Musée des Augustins
Fitxategi:Moillon,_Louise_-_The_Fruit_and_Vegetable_Costermonger_-_1631.jpg|thumb|*Fruta eta barazkien saltzailea*, 1631, olio-pintura taula gainean, 48 x 65 cm, Louvre Museoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Obras de Louise Moillon en museos de Francia.
Julen Murga

**Julen Murga Olabegoia** (Sestao, 1997) bizkaitar akordeoi-jole eta kimikaria da.

## Bizitza 
Sestaon jaio zen. 2001. urtean lau urterekin musika-ikasketak hasi zituen Sestaoko Musika Kontserbatorioan. Natalia Goñi izan zuen irakasle. 2010. urtean Barakaldoko Musika Kontserbatorioan hasi zituen ikasketak Javier Urruticoechea irakaslearekin.

2021. urtetik Conservatorio Superior de Música de Aragón (CSMA) instituzioan musika-interpretazio goi gradua ikasten ari da. 2021. urtean Espainiako Akordeoi Lehiaketan lehenengo saria jaso zuen.

Salleko Dantza eta Txistu Taldea edo Oskorri musika taldearekin kolaboratu du akordeoi-jole gisa.

Horrez gain, kimika gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Erreferentziak
Leioako Musika Banda

**Leioako Musika Banda** Leioako udaleko musika banda ofiziala da.

## Historia 
1997. urtean sortu zen.

## Zuzendaria 
* Marta Velasco (2001-2024)
* Joseba Díez Díaz (2024-)

## Kideak 
Ainara Roz, Irati de las Heras, Olatz Noya, Aritz Ruiz, Leire Campos, Zaloa Flores, Fernando Miravalles, Maider García, Xabier Ángulo, Yera Sánchez, Agustín Tomé, Xabier Rubio, Iratxe Cea, Leyre Pérez, Janset Ayyildiz, Enara García, Leire Aresti, Jurgi Pérez, Ana Gómez, Iker Larrabeiti, Peio Elordui, Olaia Gallastegi, Joane de Paz, Jon Wigerfelt, Anartz Izagirre, Manex Agirre, Javier Gómez, Jone Antuñano, Ibai de Miguel, Renata Camacho, Isidro López, Lucía Holgado, Eva Rey, Haizea Lores, Janire de Paz, Erika Martínez, Rita López, Jon Salinero, Sara García, Isabella Peña, Oier Mardones, Mikel Martínez, Pello Bordegaray, Álex de Andrés, Anton Latxa, Saúl Medina, Maitane Arana, Josu Ortiz, Jokin Cadiñanos, David Fuldain, Ander Elordui, Mikel Basterretxea, Amaia Garcia, Aitor Aburto 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak