open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hiriberri

**Hiriberri** izen bereko toki asko izan daiteke:

# Hiriberri: Aezkoako udalerria.
# Hiriberri: Arakilgo kontzejua.
# Hiriberri: Artzibarreko kontzejua.
# Hiriberri: Atezko etxaldea.
# Hiriberri: Deierriko kontzejua.
# Hiriberri: Buztintze-Hiriberriko herria.
# Hiriberri: Izarbeibarreko herri hustua.
# Hiriberri: Leozko herri hustua.
# Hiriberri: Longidako lekua.
# Musker-Hiriberri: Leozko herri hustua.
# Abaurregaina-Abaurrepea-Hiriberri partzuergoa: Nafarroa Garaiko partzuergoa.
# Hiriberri-Jaurrieta partzuergoa: Nafarroa Garaiko partzuergoa.
# Hiriberri-Orbara partzuergoa: Nafarroa Garaiko partzuergoa.

## Ikus, gainera 
* Iriberri
Atetz

**Atetz** ([atets̻]) Nafarroa Garaiko udalerria da, Iruñeko merindadekoa. Iruñetik 19 kilometrora dago. 26,40 kilometro koadroko eremua du eta  biztanle zituen ko erroldaren arabera.

Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zabor bilketa, ur-hornidura eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz, Iruñeko metropoli eremuko beste hainbat herritan bezala.

## Geografia 
### Inguru naturala eta kokapena 
[thumb|300px|Eguaratseko eliza [1957an, Indalecio Ojangurenen argazkia.]]
Atetz Iruñeko merindadearen iparraldean dago. Ultzamarekin du muga iparraldean, Imotzekin mendebaldean, Txulapainekin hegoaldean, eta Odietarekin ekialdean.

### Klima eta landaredia 
Klima azpiatlantiar motakoa da, baina ohikoa baino hezeagoa (1.600mm baino euri gehiago batzen da urte batean, batez beste). Tenperaturak 8 eta 10 gradu bitartekoak dira, uda epelak eta neguak hotzak. Urteko egun euritsuak 120-140 dira.

Udalerriko jatorrizko zuhaitzak haritzak eta pagoak ziren. Haritzak herrigunean eta behealdeko ibarretan zeuden, eta gunerik menditsuenetan, pagoak. Gizakiaren eragina dela eta, asko gutxitu zen zuhaitz horien azalera, eta gaur egun, ugariagoak dira birlandaturiko pinu lariziarrak (*Pinus* *nigra*) eta alertzeak.

### Herriak 
Udalerria sei herrik osatzen dute: Aroztegi, Beuntza, Beratsain, Eguarats, Eritze eta Zigandak, eta 5 etxalde ere ditu: Amalain (1857ko errolda arte udala izan zuena), Beuntzalarrea, Egillor, Hiriberri eta Labaso.

## Demografia 
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bederatzi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,67 (Nafarroa Garaiko batezbestekoaren azpitik).

## Politika 
### Udal hauteskundeak 
2007an Hemengoak herri ekimeneko Miren Egozkue Goldaratz atera zen Atezko alkate lau zinegotzirekin. Atezko Herriak zinegotzi bakarra lortu zuen. 4 boto zuri izan ziren (botoen %2,25). Abstentzioa %24,26koa izan zen.

2011n hiru zerrenda aurkeztu ziren eta egoera aldatu egin zen: Atezko Herriak 4 zinegotzi, Hemengoak zerrendak bakarra eta *Agrupación Independiente Valle de Atez* izenekoak bat ere ez.

### Alkateen zerrenda 
### Udaletxea 
* HELBIDEA: San Migel Kalea, 1 (Eritze kontzejua)

## Euskara 
[thumb|Atetzeko Ignacia Erbiti eta Roman Iruritaren testigantza, Atetz aldeko euskararen erabilerari buruz. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Atetz eremu mistoko udalerria zen. 2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu euskaldunera pasatzea erabaki zuen, udal horren eskaerari jarraituz. Horren ondorioz, herria eremu mistotik eremu euskaldunera pasatu zen.

Atetzeko euskara Erdiguneko Nafarreraren parte da, zehatzago, Ultzamako euskara da bertan hitz egiten den euskara.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako udalerrien zerrenda

## Bibliografia 
* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. L*, Iruñea, 1998. 

## Kanpo estekak 
*  Atezi buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
* San Migel kalearen ikuspegia Google Street View-n.
Manila

**Manila** (,  ahoskatua) Filipinetako hiriburua da eta Manila Metropolia osatzen duten 17 udalerrietako bat. Luzon uharteko ekialdean kokatua, 19 milioi biztanle ditu metropoliko erdiguneak. 2009an, munduko 11. metropoli-gune handiena zen eta 5. jendetsuena.

Manila, luze-zabal 38,55&nbsp;km2 izanik, Filipinetako bigarren hiri jendetsuena da, 1.660.714 biztanle baititu, Migel Lopez Legazpikoaren ilobak.

1898an, Ameriketako Estatu Batuek agintea hartu zuten eta Filipinetako uhartedia 1946 arte kolonizatu zuten. Bigarren Mundu Gerran hiriaren gehiengoa suntsitua izan zen. Gerrako bigarren hiri suntsituena izan zen, Varsoviaren atzetik. 1948-1976 artean Manilak hiriburutza galdu zuen, Quezon Hiriaren mesedetan. 1976ean, hiriburu bihurtu zen berriz.

## Banaketa administratiboa 
thumb|250px|Manilako mapa
Hiria hamasei barruti geografikotan banatuta dago. Zortzi barruti Pasig ibaiaren iparraldean daude eta zortzi, hegoaldean.

## Klima 

## Ekonomia 
Garrantzi handiko merkataritza eta finantzagunea da. Halaber, aipagarri dira ehungintza, tabako industria eta margolaritza. Nazioarteko portua eta aireportua ditu.

## Ondasun nabariak 
thumb|200px|Jai-Alai eraikina.
* *Intramuros* alde zaharra.
* San Agustin eliza (Filipinetako Eliza Barrokoak)
* Manila Jai Alai.

## Herri eta hiri senidetuak 
Manila ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Managua Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: *Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI*; portugesez: *União de Cidades Capitais Ibero-americanas*) partaide da, 1982ko urriaren 12tik. Jarraian agertzen diren hiriekin senidetasun harremanak ditu: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manilako Udalaren webgune ofiziala
Ainharbe

**Ainharbe** ([aiɲharβe] edo [aiɲhaʀβe]) Zuberoako iparraldeko udalerri bat da, Pettarra eskualdekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Herriko lurretan jaiotzen da Barlako erreka.
### Udalerri mugakideak 
* Arüe-Ithorrotze-Olhaibi iparraldean
* Lohitzüne-Oihergi ipar-mendebaldean
* Ezpeize-Ündüreine eta Bildoze-Onizepea ekialdean
* Maule-Lextarre hego-ekialdean
* Garindaine eta Urdiñarbe hegoaldean

### Etxeak eta auzoak 
* Benta
* Bordaleküa
* Cabanna
* Elhorri
* Elhorriberria
* Habiaga
* Intsauspia
* Jaigüberria
* Karrikabürü
* Lambare

## Historia 
Oloroe-Donamariako elizbarrutiaren menekoa zen monasterio bat zegoen Ainharben, erromesentzat ospitalea ere bazuena.

## Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza (batez ere artoa lantzen delarik) eta abeltzaintza dira.

## Kultura 
Herria Donejakue Bidean dago kokaturik, Ospitalepea eta Donapaleu lotzen dituen bidearen aldakian hain zuzen ere.

## Politika 
### Alkateak 
## Biztanleriaren eboluzioa 
2006ko biztanleria INSEEk emandako behin-behineko datua da

## Ondasun nabarmenak 
XI. mendean jatorria duen eliza du herriak, kanpandorrea XVII. mendekoa delarik. Bertako hilerrian, kanpandorrearen garaikoak diren hilarri diskoidalak daude.

## Kultura 
### Euskararen erabilera 
2010ean egindako erroldaren arabera biztanleriaren %52,82 euskaldunak ziren, aldiz %20,58ak bakarrik erabiltzen zuten euskara.

## Iruditegia 

Irudi:Ainharp Church.JPG|Ainharbeko eliza.
Irudi:Ainharp Fronton.JPG|Pilotalekua.
Irudi:Ainharp Mairie.JPG|Herriko etxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aloze

**Aloze** Zuberoako antzinako udalerria izan zen, 1843an Zibozerekin batera Aloze-Ziboze eta 1859. urtetik aurrera Aloze-Ziboze-Onizegaine osatu zituena.

## Toponimia 
Frantsesez *Alos* zuen izena. *Alos* toponimoa 1375eko Luntzen kontratuetan agertzen da eta 1405ko paper gaskoniarretan (''Alos in terra de Soule).

## Alkateak 

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rock and roll

[thumb|[Alan Fred esatariak haren irrati saioetan hitza zabaldu zuen.]]
**Rock and rolla** (sarritan *rock & roll* edo ''rock 'n' roll* ere idazten da, ingelesetik: *rock*, "kulunkatu" eta *roll*, "biratu") Estatu Batuetan 1940eko hamarkadaren amaieran eta 1950eko hasieran sortutako musika herrikoi mota bat da. Haren jatorria blues afroamerikarraren, country musikaren, jazzaren eta gospel musikaren nahastean dago. Rock and rollaren elementuak jadanik 1930eko hamarkadako country abestietan eta 1920ko blues diskoetan aurki daitezke, baina izena ez zuen eskuratu 1950eko hamarkadara arte.

Sarritan *rock and roll* terminoa rock hitzaren sinonimo gisa erabiltzen da. Hala ere, zentzu hertsian rock and rollak bere ezaugarri propioak ditu, rockaren beste estilo batzuetatik bereizten dituena.

## Jatorria 
Rock and Rollen jatorria ez da bakarra eta Ameriketako Estatu batuetako zonalde batean kokatu daiteke XX. mendeko 40 eta 50 hamarkadetan, New Orleans, Saint Louis, Boston, Texas... Musikaren aldetik beste estiloen oinordea izan zen:
* *Blues*
* *Rhythm and blues*
* *Jazz*
* *Country*
* *Boogie-woogie*
* *Hillbilly*
* *Electric blues*
* *Jump blues*
* *Folk musika*
* *Swing*
* *Gospel''

## Sortzaileak 
[thumb|[Chuck Berry.]]
Zonalde geografikoaren zabaltasuna kontutan izanda, lehen sortzailetako polemika ez dago oso garbi. Orokorrean, Muddy Waters azaltzen da Rock and Rollen bidea prestatu zuen musikaria bezala. Beste egileek Bill Haley aipatzen dute, bereziki Bill Haley and the Haley's Comets taldea, diska batekin: *Crazy man crazy* (1954) "Rock Around the Clock" kanta arrakastsua barne. Azken kanta horrek John Lennonen lantean eragin zuzena izango luke. Chuck Berry eta Little Richard ere genero berriaren sortzaileak bezala aipatuak izan dira. Garrantzi handi izan zuen ere bai Ike Turner eta bere bi lan: *The Fat Man de Fats Domino* (1949) eta *Rocket 88* (1951). Garaiko musikarien artean asko dira aipatzea merezi dutenak: Jerry Lee Lewis, Bo Diddley, Fats Domino, Buddy Holly, Eddie Cochran, Gene Vincent, Elvis Presley...

## Kanpo estekak
Akronimo

**Akronimoa** (grezieratik: , *akros*, «muturra», eta ὄνομα, *onoma*, «izena») izen sintagma edo perpaus bateko hasierako letrak edo bestelako zatiak batuz laburtzapen gisa sortutako hitza da. Arrunki, lehen letrak hartzen dira (adibidez: laser, *), baina zenbaitetan hasierako zati handiagoak hartzen dira (esaterako: Benelux, ***Be**lgika, **Ne**derland eta **Lux**enburgo*), edo hasierakoak ez diren zatiak ere (konparazio baterako: Emakunde, ***Ema**kumearen Era**kunde**a*).

Siglarekin alderatuta, akronimoa izen edo termino independentea izan ohi da. Hiztegi batzuetan, akronimoa eta sigla ez dira bereizten. Sigla bat topatzen dugunean, haren atzean dagoen talde edo dena delakoa adierazten zaigula ulertzen dugu, eta akronimoa, berriz, izen beregaina da, bere osagarriak zein diren ez da hiztun arruntarentzat begi bistako kontua izaten. Siglak ez bezala, soilik lehen letra izan ohi dute larriz akronimoek.

Siglak dira, adibidez:
* NBE: Nazio Batuen Erakundea.
* GKE: Gobernuz Kanpoko Erakunde.
* GNU: **G**NU is **N**ot **U**nix! (akronimo errekurtsiboa).
* URL: *Uniform Resource Locator* (Baliabideen Kokatzaile Uniformea)

eta akronimoak, berriz
* Emakunde: *EMAkume* eta *eraKUNDE* terminoen artean sortua
* Elkar: *Euskal Liburu eta Kanten ARgitaldaria* da, berez, argitaletxe honen izenaren atzean dagoena.
* EIMA (**E**uskarazko **I**kas**ma**terialgintza). 

Erabiliaren erabiliaz, batzuetan, sigla edo akronimo izateari utzi, lexikalizatu eta izen arrunt bilakatzeko joera dute eta, ondorioz, halakoak hiztegian ageri dira (hiesa, esate baterako). Jarraibide berak izaten dituzte siglek eta akronimoek.

## Nola itzuli 
Siglek eta akronimoek askotan sortzen duten zalantza: bere horretan utzi, jatorrizko hizkuntzan ala itzuli?

Gorago agertzen diren adibideetan, lehen bi siglak euskaratu egiten dira, eta hurrengo biak, ordea, jatorrizko ingelesean ematen dira. Emakunde eta *Elkar* akronimoak, auzoko hizkuntzetan, erakunde eta argitaletxe baten izen berezitzat jotzen dira eta jatorrizko euskaraz ematen dira. Akronimoak edo siglak izen berezitzat jotzen direnean jatorrizko hizkuntzan, bere horretan ematen dira. Egoten diren zalantzak ikusteko adibide bat: REM musika taldea da, baina BMA (begi mugimendu azkarra) proposatzen da lo-fasea izendatzeko, eta azkenik *Rem*, ingelesezko *roentgen equivalent man* esapidearen laburdura denean.

## Ikus, gainera 
* Akronimo errepikatua.
* Akronimo errekurtsiboa.
* Siglak.

## Kanpo estekak 
* Laburtzapenen hiztegia (Ikurrak, Laburdurak, Siglak), (Eusko Jaurlaritzaren Kultura Saila).
* Euskaltzaindia, *Euskara Baturaren Eskuliburua'': "Siglak".

## Erreferentziak
Andorra la Vella

**Andorra la Vella** (katalanez, "Andorra Zaharra" esan nahi du) Andorrako hiriburua da. Estatuko azalera txikiena izanik, biztanle kopuru handiena daukana da. Biztanleria oso askotarikoa da: % 43 espainiarrak dira; % 33, andorratarrak; % 11, portugaldarrak, eta %, 7 frantziarrak. Katalana hizkuntza ofiziala da, baina gaztelania eta frantsesa asko erabiltzen dira.

Diru iturri garrantzitsuena turismoa du. 1278tik aurrera Andorrako hiriburu da.

## Herriak 
* Andorra la Vella
* Santa Coloma d'Andorra

## Klima 

## Ekonomia 
Hiriaren diru-sarrera nagusia turismoa da, merkataritza eta zergarik gabeko banku-sistemaz gain. Gainera, altzari, tabako eta koñakaren onurak ere badaude.

## Garraioak 
Ez du berezko aireporturik: hurbilena hiru ordura dago, haren biztanleria txikiaren eta leku menditsuan egotearen ondorioz. Gainera, ez du tren geltokirik ere, L'Hospitalet-près-l'Andorre frantziar hiriko autobus zerbitzu bat dagoen arren.
## Herri eta hiri senidetuak 
Ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Andorra la Vella Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: *Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI*; portugesez: *União de Cidades Capitais Ibero-americanas*) partaide da, 1982ko urriaren 12tik. Jarraian agertzen diren hiriekin senidetasun harremanak ditu: 

## Iruditegia 

Fitxategi:Andorra la Vella.png|Andorra La Vella parrokia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minsk

**Minsk** (bielorrusieraz: Мінск; errusieraz: Минск), 1.8 milioi biztanlerekin Bielorrusiako hiriburua da. Bielorrusiako erdialdean dago kokatua, Svislatx ibaiaren ondoan (Dnieper ibaiaren arroan). Hiri honetan dago Estatu Burujabeen Erkidegoaren egoitza. Estatuko hiriburua denez gero, Minskek estatus berezia dauka Bielorrusiaren banaketa administratiboan. Bestalde, Minskeko oblasteko hiriburua da.

Minsken lehenbiziko erreferentziak XI. mendekoak dira (1067), Polotskeko printzerriaren barnean zegoela. 1326an Lituaniako Dukerri Handian sartu zen. 1499an hiri pribilegioa jaso zuen. 1569an Minskeko Voivodiako hiriburu bilakatu zen, Poloniar-Lituaniar Erkidegoaren barnean. 1793an Errusiak bereganatu zuen. 1919 eta 1991 artean Minsk Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistako hiriburua izan zen. 1991tik Bielorrusia herrialde independientearen hiriburua da.

## Demografia 
|valign="top" |

|valign="top" |

|valign="top" |

|}
 Errolda urtea

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgunea.
Sofia

**Sofia** (, ) Bulgariako hiriburua eta hiri nagusia da, eta Europar Batasuneko 15. hiririk handiena. 2011n 1.204.685 biztanle zituen. Santa Sofia eliza (VI. mendea), unibertsitatea eta Teatro Nazionala dira arte eraikuntza ikusgarrienak.

## Geografia 
### Klima 

## Historia 
Europako hiriburuetatik hirugarren zaharrena da, lehenengo herrixka K.a. VII. mende inguruan eraiki baitzen. Daziako hiriburu izan zen Aurelianoren garaian (270-275) eta *Serdika* izena eman zion. Eslaviarrek hartu zuten VII. mendean eta bulgariarren esku geratu zen IX. mendean. Errusiarrek Bulgariako hiriburu egin zuten 1879an.

## Ekonomia 
Herrialdeko administrazio, ekonomia eta kultura gune nagusia da. Ehungintza, papergintza, larrugintza eta azukregintza dira industria jarduera nagusiak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bulgarian-Academy-of-Sciences 4.jpg|Bulgariako zientzien akademia.
Fitxategi:Borisova gradina autumn.jpg|Borisova gradina parkea.
Fitxategi:IvanVazov National Theatre 7.jpg|Ivan Vazov antzoki nazionala.
Fitxategi:AlexanderNevskyCathedral-Sofia-6.jpg|Alexander Nevsky katedrala.

## Herri eta hiri senidetuak 
Sofia ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Sofiako webgune ofiziala, sofia.bg
Gaston Julia

**Gaston Maurice Julia**, (1893ko otsailaren 3a - 1978ko martxoaren 19a) Julia multzoaren espresioa formulatu zuen matematikari frantsesa. Bere lanak Benoit Mandelbrot matematikari frantsesak ezagutarazi zituen, Mandelbrot multzo eta Julia multzotako fraktalak estuki erlazionatuta daudelarik.

Julia garaian Frantziaren menpean zegoen Aljeriako Sidi Bel Abbes hirian jaio zen. Gaztaroan musika eta matematikan interesa agertu zuen. 20 urte zituelarik ikasketak utzi behar izan zituen Lehenengo Mundu Gerra hasi eta Frantziako armadan borrokatzeko deitu zutelako. Gerran sudurra galdu zuen eta bere bizitza guztian larruzko estalki bat eraman behar izan zuen sudurraren lekuan.

Gerra ondoren, 1918an (25 urte zituela) *Journal de Mathématiques Pures et Appliquées* aldizkari frantsesean 199 orrialdeko artikulu bat idazti zuen, entzute handia emango ziona. "''Mémoire sur l'itération des fonctions rationnelles*" izeneko artikuluak funtzio arrazionalen iterazioa deskribatzen duen. Beranduago Frantziako Zientzietako Akademiako *Grand Prix''a eman zioten.

Bere lanak orokorrean ahaztuak izan ziren Benoit Mandelbrotek bere lanak berreskuratu eta eguneratu zituen arte.

Parisen hil zen 85 urte zituela.
Ikasleen Nazioarteko Eguna

**Ikasleen Nazioarteko Eguna** azaroaren 17an da, ikasleen eskubideen alde egin ohi dena munduko leku askotan.

Unibertsitate batzuetan Ikasleon Nazioarteko Eguna ospatzen da modu ofizialean, beti ere Azaroaren 17a ez den egun batean.

## Jatorria 
Data honekin 1939an Naziek Pragako Unibertsitatearen aurkako oldarketa gogoratu nahi da. Egun batzuk lehenago Jan Opletal hil zuten okupazio alemanaren aurkako manifestaldi batean eta hori salatzeko eginiko ekintzen ondorioz naziek 9 ikasle ordezkari erail zituzten eta 1200 ikasle kontzentrazio-esparruetara bidali zituzten. Egun berean ere Txekoslobakiako unibertsitate eta eskola guztiak itxi zituzten.

1941ean Londonen bildutako Nazioarteko Ikasle Kontseiluak (hainbat errefuxiaturekin) Aliatuekin akordio bat egin eta egun hau handik aurrera **Ikasleen Nazioarteko Eguna** izendatzea adostu zuten.

Handik aurrera hainbat izan dira eginiko mugimenduak Nazio Batuen Erakundeak data ofizial gisa onar dezan.

## Azaroaren 17a historian zehar 
Munduan egon diren hainbat ikasle altxamendu Azaroak 17 batean ere gertatu dira. 1973ko Azaroaren 17 batean Greziako Junta Militarraren aurka altxatu ziren Atenaseko Unibertsitate Politeknikoko ikasleak. Tankeekin kaleak hartu zituzten militarrek eta unibertsitateko ateetan jarri. Honen ondorioz Junta Militarrak boterea galdu zuen eta Azaroak 17 *Greziako Ikasleen Eguna* da bertan, jai-egun ofiziala izanik.

1989ko Azaroak 17 batean Nazioarteko Ikasle Eguna erabili zuten Txekoslobakiako ikasleek *Tertziopelozko Iraultza* egiteko. Horren ondorioz bai Txekiar Errepublikan bai eta Eslovakian ere Azaroak 17 jai eguna da.

## Azaroak 17 Euskal Herrian 
Euskal Herrian lehen aldiz 1989an ospatu zen, Ikasle Abertzaleakek eginiko deialdia jarraiki. Handik aurrera jarraipen ezberdina izan du ahalik eta 2000tik aurrera egunak ere garrantzia hartzen joan da eta geroz eta ikasle talde gehiagok hartzen dute mobilizazio egun moduan.
Honen ondorioz 2005eko Azaroaren 17an Europako hainbat lekutan ikasleria kalera atera zen Bologna Prozesua salatzeko data guztiz berreskuratuta. Deialdi honetan Ikasle Abertzaleakez gain beste hainbat elkarte batzen dira (adibidez *Izquierda Universitaria*).

## Loturak 
* Nazioarteko Ikasle Elkartea

## Kanpo estekak
EH

**EH** akronimoak esanahi ezberdinak izan ditzake:

# **Euskal Herria**
# **Euskal Herritarrok**: Ezker abertzaleko koalizio politikoa izandakoa.
# **EH**: Mendebaldeko Sahararen bi letrako ISO 3166-1 kode estandarra da.
#* **.eh**: Mendebaldeko Saharari esleitutako herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

**Eh** letrek honako esanahiak dituzte:
* Erredox potentziala milivoltetan.
* Hainbat hizkuntzatan erabiltzen den interjekzioa.

## Kanpo estekak
Varsovia

**Varsovia** (polonieraz: *Warszawa*,  ahoskatua) Poloniako hiriburu eta hiri nagusia da. Errepublikako presidentearen, parlamentuaren eta beste autoritate zentralen egoitza da. Poloniako erdialdean, Vistula ibaiaren ertzean dago, Itsaso Baltikotik 360 kilometrora eta Karpatoetatik 300 kilometrora. 2009ko ekainan 1.711.466 biztanle zituen. Varsovia Europar Batasunako 9. hiririk jendetsuena da.

## Historia 
* 1596an Sigismundo III.a Vasa erregeak Poloniako erresumaren hiriburua, eta Polonia-Lituania Mankomunitatearena, Krakoviatik Varsoviara aldatu zuen.
* Bigarren Mundu Gerra baino lehen Varsoviako komunitate judua Europako handiena zen: 350.000 lagun, hiriko populazio osoaren %30. Naziak 1939ko irailaren 29an sartu ziren Varsovian. 1940 urrian Varsoviako ghettoa eratu zuten eta bertan hiriko eta inguruko herrietako judu guztiak sarrarazi zituzten, 400.000 lagun 3,5&nbsp;km2an. 1942ko uztailerako, gosez eta eritasunez, 83.000 judu hil ziren. Beste asko, 265.000 inguru, Treblinkako sarraski-esparrura eraman zituzten hiltzera.
* 1945eko urtarrilaren 17an Sobietarrek hiria askatu zuten naziengandik.

## Klima 

## Barrutiak 
thumb|300x300px|Varsoviako ikuspegia

## Musika 
* Varsoviako Orkestra Filarmonikoa.

## Varsoviar ezagunak 
* Hugo Kołłątaj (1750-1812), politikari eta filosofoa.
* Stanisław Staszic (1755-1826), idazlea.
* Fryderyk Chopin (1810-1849), musikagilea.
* Bolesław Prus (1847-1912), idazlea.
* Władysław Reymont (1867-1925), idazlea.
* Maria Skłodowska-Curie (1867-1934), fisikari eta kimikaria.
* Kazimierz Funk (1884-1967), biokimikaria.
* Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885-1939), idazlea.
* Władysław Tatarkiewicz (1886-1980), filosofoa.
* Tadeusz Kotarbiński (1886-1981), filosofoa.
* Julian Tuwim (1894-1953), poeta.
* Witold Gombrowicz (1904-1969), idazlea.
* Maria Krüger (1904-1999), idazle eta kazetaria.
* Lidia Zamenhof (1904-1942), idazle eta itzultzailea.
* Konstanty Ildefons Gałczyński (1905-1953), poeta.
* Stanisława Angel-Engelówna (1908-1958), aktorea.
* Stefan Kisielewski (1911-1991), idazlea.
* Władysław Szpilman (1911-2000), piano jolea.
* Ryszard Kukliński (1930-2004), espioi eta militarra.
* Rena Rolska (1932-2024), abeslari, dantzari eta aktorea.
* Jacek Kaczmarski (1957-2004), abeslaria.

## Herri eta hiri senidetuak 
Varsovia ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Varsovia Chopin aireportua
* Varsoviako Dukerri Handia
* Varsoviako ghettoa
* Varsoviako Ituna
* Varsoviako metroa

## Kanpo estekak 
* Hiriaren webgunea.

{Poloniako hiriburu historikoak}}
Toronto

**Toronto** Kanadako Ontario probintziako hiriburua da;  biztanlerekin, Kanadako hiri handiena da. Torontoko inguruak 6.700.000 biztanle baino gehiago ditu, portugaldarrak, italiarrak, latinoamerikarrak eta baita asiarrak ere: Ipar-Amerikako txinatar komunitate handienetako bat bertan bizi da; bere aniztasun kulturalagatik ezaguna da, munduko handienetako bat. CN Dorreagatik famatua da, munduko dorre librerik altuena baita. Kanadako ingeles hiztunen kultur zentro gisan ezagutzen da.

Torontoko Unibertsitatea (1827) eta York Unibertsitatea ditu, baita nazioarteko aireportua ere. Lehen mailako merkataritza- eta finantzagunea da eta, garraio sare oparoari esker (San Laurendi ibaiak Ozeano Atlantikorako sarrera zabaltzen dio eta Aintzira Handietan barrena Estatu Batuetako ipar-ekialdeko hiriekin lotzen da), harremanak ditu Kanadako hego-ekialdeko eta Estatu Batuetako ipar-ekialdeko industriagune nagusiekin (Kanadako lehen portua da). Hiriko ekonomian garrantzi handia dute, halaber, industriak (janari industria, nekazaritzako makineria, tresneria elektrikoa eta kimikoa, altzairugintza, hegazkintza, eraikuntzako gaiak), zerbitzuen alorrak eta turismoak. Hiri modernoa da bestalde. King eta Bay kaleen inguruetan finantza auzoa da, eta hantxe dira munduko aseguru etxe eta banku garrantzitsuenen egoitzak eta burtsa.

## Historia 
1750. urtean frantses kolonoek eremu hartan Fort Rouillé gotorlekua eraiki zuten baina 9 urte geroago alde egin zuten. 1787. urtean ingelesek indiarrei lurraldea erosi zieten eta 1793. urtean britainiarren mendeko Kanada Garaiko probintziako hiriburu bihurtu zuten, *York* izenaz. XIX. mendean zehar hiria bizkor hazi zen, merkataritza jarduerari esker. 1834. urtean *Toronto* izena hartu zuen, eta XIX. mende erdialderako eskualdeko burdinbidegune nagusia zen. XX. mendean etorkin asko bertaratu ziren, europarrak eta asiarrak, batez ere, eta hirigintza arazo larriak sortu ziren. Arazo horiei guztiei aurre egiteko 1953. urtean Torontoko metropolia edo federazioa eratu zuen Ontarioko legebiltzarrak.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
Toronto ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*  Torontoko webgune ofiziala
EHBE

**EHBE** akronimoa da, eta bi elkarteren izentzat erabiltzen da:

# **Euskal Herriak Bere Eskola**
# **Euskal Herriko Bertsozale Elkartea**

## Kanpo estekak
SA

**SA** siglak hainbat adiera ditu:

* sozietate anonimoa
* Soziedad Alkoholika musika taldea
* Sozialista Abertzaleak talde parlamentarioa
* Sturmabteilung erakunde paramilitar nazia

## Kanpo estekak
GA

**GA**, **ga** edo **Ga**k esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **Gazte Abertzaleak**.
# **Ga** Gaboni dagokion ISO 3166-1 kode estandarra da.
# **.ga** Gaboni dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.
# **Ga hizkuntza** Ghanan hitz egiten den hizkuntza bat da.
# **Ga**, **Gigaannum** denbora-unitatearen laburdura (mila milioi urte)

## Kanpo estekak
Frekuentzia Modulatua

thumb|250px| Seinale bat bi modutara modulatu daiteke irrati bidez eroateko: anplitudez (AM) edo maiztasunez (FM).|alt=Audio-animazioa, AM eta FM seinaleak
**Frekuentzia Modulatua** (**FM**) seinale elektrikoak uhin elektromagnetiko bidez igortzeko irrati frekuentzian modulatzeko era bat da. Irrati programak FM modulazioaz igortzeko erreserbatua dagoen banda (frekuentzia tartea) ere FM deitu ohi da: 88-108 MHz tartea.
AM modulazioak baino kalitate hobea dauka zaratak eragin gutxiago daukalako, baina banda zabalera handiagoa erabiltzen du. FM banda goi frekuentziakoa denez AM banda baino distantzia gutxiagora igortzen da.

## Kanpo estekak
LSD

**LSD** (*Lysergic acid diethylamide*ren akronimoa), **LSD-25**, **lisergida** edo **azido lisergikoaren dietilamida** droga psikodeliko ia-sintetikoa da, ergolina familiakoa. Kontzientziaren egoerak eraldatzen ditu, esperientzia mistikoarekin nahiz eskizofreniarekin parekatu izan direnak. Lagunartean, *azido* edo *tripi* (ingelesezko *trip*etik, "bidaia") izenak hartzen ditu.

## Jatorria 
Albert Hofmann suitzar kimikariak sustantzia hau lehenengo aldiz 1938. urtean sintetizatu zuen, eta 1943. urtean nahi gabe LSDaren efektuak aurkitu zituen.

*Sandoz* laborategiak aurkeztu zuten LSDa psikiatrian erabiltzeko droga gisa. 1950 eta 1960eko hamarkadetan hainbat psikiatrek eta psikoanalistek droga honi etorkizun handiko agente terapeutiko iritzi zioten. Hala ere, LSDa jolas-droga erabiltzen hasi zenez, eztabaida politikoa sortu zen, eta sustantzia zelan edo halan erabiltzea debekatzea erabaki zuten.

## Efektuak 
LSDaren efektuak aldagarriak dira, eta faktore hauen araberakoak: hartzen den kantitatea, pertsonaren tentua, ingurunea, pertsonalitatea, eta pertsonaren espektatibak. Pertsona batzuk euforia sentitzen dute droga hau kontsumitzerakoan eta beste batzuk izugarrizko beldurra. Esperientzia txarra bada, 'bidaia txarra' esaten da.

Honako hauek efektu ohikoak dira: umetokia uzkurtzea, herstura, loezina, parestesia, euforia, hiperreflexia, sinestesia, hiperestesia, transpirazioa, hipotermia, sukarra eta oharpenaren aldaketak denboran eta lekuan, baita tentu aldaketa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* LSDaren sorrerari buruzko artikulua ARGIAn
Euskal Kosta-Aturri

thumb|250px|Eskualdearen satelite irudia
**Euskal Kosta-Aturri** edo **Baionaldea** edota **BAB** Lapurdiko kostaldeko metropolitar gunea eta aglomerazio elkargoa izan zen. Gaur egun, eskualde bat da. Baiona, Angelu, Biarritz eta Bokale udalerriek osatzen zuten. Bidarte ere herri-elkargoko kide da baina geografikoki Lapurdi Itsasegia  eskualdean dago kokaturik.

1999ko abenduaren 31n sortu zen, BAB izenarekin (Baiona, Angelu eta Biarritz udalerriek osatzen baitzuten) eta 2011ko urtarrilaren 1ean Bokale eta Bidarte gehitu zitzaizkien, herri-elkargoaren izena ere gaur egunekora aldatuz. 2017ko urtarrilaren 1ean desegin zen elkargoa, Euskal Herri Elkargoa sortu zenean.

118.352 biztanle bizi dira Euskal Kosta-Aturri elkargoa osatzen duten udalerrietan eta guztira, 78,24km2-tako azalera du. Ipar Euskal Herriko eskualderik populatuena da alde handiz, eta Euskal Herria osorik kontutan hartuta 20 udalerririk jendetsuenen artean daude Baiona (10.a), Angelu (13.a) eta Biarritz (20a.).

Arlo administratiboari dagokionez, aglomerazio elkargo bat osatzen du, frantsesez *agglomération Côte basque – Adour* izena baliatzen duena.

Arlo geografikoan, oraindik erabiltzen da herri-elkargoaren izen zaharra (BAB), Lapurdiko eskualdea definitzeko, zeina Baiona, Angelu, Biarritz eta Bokalek osatzen duten , Bidarte, nahiz eta herri-elkargoko kide izan, geografikoki Lapurdi Itsasegian dago kokaturik.

## Udalerriak 
## Ikus, gainera 
* Baionako metropoli eremua
* Baiona-Donostia Euskal Eurohiria
* Lapurdiko eskualdeen zerrenda
* Euskal Herriko metropolitar guneak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
REM

**REM** hitzak esanahi bat baino gehiago eduki ditzake:

# Roentgen equivalent man: erradiazioa neurtzeko unitatea.
# Rapid Eye Movement: Begi Mugimendu Lasterra, loaren egoera bat.
# REM: Musika talde bat.
Altzai-Altzabeheti-Zunharreta

**Altzai-Altzabeheti-Zunharreta** ([alts̻ai alts̻aβeheti s̻unhareta] edo [alts̻ai alts̻aβeheti s̻unhaʀeta]) Zuberoako udalerria da, Basabürüako ibarresküinean kokaturik dagoena.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Lauribar ibaiak udalerria zeharkatzen du, bere ibaiadar diren Arbaretxarbaretxeko erreka eta Eskalerako errekarekin batera (baita azken honetara isurtzen den Pikettako erreka).

Bestalde, Uhaitzandira isurtzen diren hainbat erreka igarotzen dira udalerritik.

### Udalerri mugakideak 
* Altzürükü eta Gamere-Zihiga iparraldean
* Aloze-Ziboze-Onizegaine eta Lexantzü-Zunharre ekialdean
* Mendibe (Nafarroa Beherea) mendebaldean
* Larraine eta Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine hegoaldean
### Etxeak eta Auzoak 
* Altzai
* Altzabeheti
* Zunharreta
* Bidalun
* Ekirazi
* Herri

## Historia 
1790. urtean, Zunharreta, Mauleko barrutiaren menekoa zen kantonamentu baten burua zen. Kantonamentu horretan gaur egungo Aloze-Ziboze-Onizegaine, Altzai-Altzabeheti-Zunharreta, Etxebarre, Gamere-Zihiga, Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine, Lexantzü-Zunharre, Ozaze-Zühara udalerriak sartzen ziren.

1833. urtean Altzai, Altzabeheti eta Zunharreta herriak batu egin ziren udalerri bakarra osatzeko.

## Demografia 
2010eko biztanleria INSEEk emandako datua da

## Ondasun nabarmenak 
* Ibarletako hamar tumuluak monumentu historiko izendaturik daude 1960. urteaz geroztik. Ibarnabako zazpi tumuluak ere monumentu izendaturik daude 1960. urtetik aurrera.
* *Maide korralea* gaztelu-zaharra, mitologiaren arabera, jentil eta laminek eraiki zutena.
* Altzaiko Done Petri eliza erromanikoa da, Erdi Aroaren erdialdekoa dena. XVII. mendeko kanpandorrea du eta XIX. mendean berriztu zen eliza osoa.

## Altzaiar, altzabehetiar eta zunharretar ospetsuak 
* Jean Iribarne (1814 - 1890), idazle eta apaiza. Altzabehetiarra.
* Johañe Epherre (1931 - 2004), euskaltzalea. Altzaiarra.
* Junes Casenave (1924 -), idazlea. Santa Grazin jaioa, Altzain bizi da.
* Dominika Rekalt (1950 -), idazlea eta kazetaria. Altzabehetiarra.
* Allande Etxart (1950 -), idazlea. Altzaiarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arüe-Ithorrotze-Olhaibi

**Arüe-Ithorrotze-Olhaibi** ([aɾy.e id̟ðorots̻e olha.iβi] edo [aɾy.e id̟ðoʀots̻e olha.iβi]) Zuberoako iparraldeko udalerri bat da, Pettarra eskualdean dagoena.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Uhaitzandi eta Lauirase ibaien zenbait ibaiadar udalerritik igarotzen dira, tartean Aphura.

### Udalerri mugakideak 
Zuberoako udalerri hauek ditu mugakide:

### Etxeak eta auzoak 
* Arüe: Alapea, Aldagaraia
* Ithorrotze
* Olhaibi

## Historia 
Ithorrotzen Abadia laiko bat izan zen, Zuberoako bizkonderriaren menekoa zena. Olhaibiko etxaldea ere, Zuberoako bizkonderriaren menpe zegoen eta bertako titularra Zuberoako hamar agintedunetariko bat zen.

Arüe Frantziako Iraultzaren garaian *arrazoiaren tenplu* bihurtu zen eta politika jakobino antierlijiotsua aplikatu Euskal Herriko herri bakarra izan zen, Bearnotik duen hurbiltasunaren ondorioz. Halaber, Pettarrako degerietako bat ere izan zen.

1790 eta 1794 artean Olhaibi Ithorrotzeko udalerrian sartu zen, Ithorrotze-Olhaibi udalerri berria sortuz. 1973ko abuztuaren 1ean Arüe izan zen aurrekoa hartu zuena, egun duen konfigurazioa osatuz.

## Demografia 
XIX. mendearen hasieran 379 biztanle zituen udalerriak, eta hurrengo 40 urteetan pixka bat hazi zen populazioa, 500 biztanleak gaindituz. Ondoren beherako joera hartu zuen, batez ere XIX. mendearen erdialdetik aurrera eta XX. mendearen hasieran. 1999an 230 biztanle besterik ez zituen udalerriak.

## Kultura 
Udalerria Donejakue Bideko aldakia den Via Podiensisean kokaturik dago.

## Irudi galeria 

Irudi:Aroue_(Aroue-Ithorots-Olhaïbe,_Pyr-Atl,_Fr)_l'église_dans_la_lumière_du_matin.JPG|Arüeko eliza.
Irudi:Ithorots_(Aroue-Ithorots-Olhaïbe,_Pyr-Atl,Fr)_église.JPG|Ithorrotzeko eliza.
Irudi:Aroue-Ithorots-Olhaïbe,_Pyr-Atl,Fr)_La_mairie_situé_à_Aroue.JPG|Arüe-Ithorrotze-Olhaibiko herriko etxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barkoxe

**Barkoxe** ([barkoʃe] edo [baʀkoʃe] Zubereraz; **Barkos** [barkos̺] Nafarreraz) Zuberoako udalerri nagusietakoa da, Basabürüan kokatua.

## Izena 
Herriaren izena, Frantsesez eta okzitanieraz, *Barcus* da, eta forma hauek izan ditu historian:
*Barcuys* (1384, Nabarrengoseko notarioek),
*Barcuix* (1462, Oloroeko notarioek),
*Sent-Saubador de Barcuix* (1470 inguruan, Ohixen kontratuak),
*Barcoys* (1520, Zuberoako ohitura),
*Barcux* (1580, Lüküzeko paperak) eta
*Barcinx* (1650, *Gouvernement Général de Guienne et Guascogne et Pays circonvoisins* izeneko eskutitza).
*Uhart* auzoaren toponimoa 1520ean Zuberoako ohituran

Barkoxeko altxorra edo "altxortxoa", XIX. mendean, Larraja auzoko Espelia baserrian aurkitutako txanponen multzoa da. Ebro arroko erromatartze hasierako txanponen multzo garrantzitsuenetakoa da. Altxorrak 1.700 eta 1.800 pieza bitarte zituen.

XIX. mendean, Larraja auzoko Espelia baserrian, burdin aro amaiera edo erromatartze hasierako 1724 txanpon aurkitu zituzten, Barkoxeko altxorra, hain zuen. Ebro arroko txanponen multzo handiena da, eta gertuko protohistoriako gazteluzaharrekin.

Barkoxen Zuberoako bizkonderriaren menekoa zen abadetxe laikoa zegoen. Han, errege-epaitegia edo bailego zegoen, antolatu zuen. Eta baita 2021eko udan ere. 
[thumb|Barkoxeko Battitta Sagardoi ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako).|286x286px]]

Historikoki Barkoxen pastoral garrantzitsuak egin dira, azkena *Ürrats kolektiboak*, 2025ean.

### Euskara 
Barkoxen Basabürüako euskara mintzatzen da, zuberera.

## Ondasun nabarmenak 
* **Lamiñen ziloa**: leizea.
* **Jasokundearen eliza**k Erdi Aroan du jatorria, nahiz eta XIX. mendean berreraikia eta XX. mendean berriztatua izan zen.
## Barkoxtar ospetsuak 
* thumb|250x250px|Barkoxeko Herriko Etxean.Beñat Mardo (XVIII. mendea), idazle eta bertsolaria.
* Pierre Topet, *Etxahun* (1786-1862), idazlea.
* Alexis Etxekopar, *Attuli* (1924-2005), kantugilea.
* Léon Urthuburu, Frantziako kontsulorde Guayaquilen. Honek 1860ean Galapagoetako Floreana uhartearen jabetza utzi zion jaioterriari. Hala eta guztiz ere, herriak ez zuen inoiz uharteaz jabetu
* Jean Michel Larrasket (1950-2018), ingeniari eta irakaslea, Parisen jaioa.
* Pantxika Urruti (1955-), abeslaria.
* Maddi Oihenart (1956-), abeslaria.
* Patrick Keheille (1964-), idazlea, Oloroe-Donamarian jaioa.
* Polo Garat (1967-), argazkilaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berrogaine-Larüntze

**Berrogaine-Larüntze** (zubereraz: *Berrogañe-Lahüntze*) Zuberoako iparraldeko udalerri bat da, Pettarra eskualdekoa. 2,68 km² ditu, eta 1999ko erroldan 136 biztanle zituen.

## Geografia 
### Biztanle-entitateak 
Udalerriak 7 biztanle-entitate ditu:

* Berrogaine (herriburua)
* Bixarte
* Domecq
* Etxekopar
* Landebizkay
* Larüntze
* Xaibando

### Ingurune naturala 
Uhaitzandi ibaiak udalerria zeharkatzen du.

### Udalerri mugakideak 
* Ürrüstoi-Larrabile iparraldean
* Mitikile-Larrori-Mendibile ekialdean
* Bildoze-Onizpea mendebaldean
* Sohüta hegoaldean
## Historia 
Larüntze Pettarrako degerietako bat izan zen.

## Demografia 
## Politika 
### Alkateak 
## Azpiegiturak 
### Hezkuntza 
* "Lycée Agricole Rural Privé de Soule" (LARPS) izeneko nekazaritza lizeoa, Larüntzen.

## Garraioa 
Udalerriko biztanleek Txik Txak autobus sareko eskaera bidezko garraioa erabili ahal dute  astearte, ostegun, ostiral eta larunbatetan, Barkoxera, Maule-Lextarrera, Ospitalepera edo Sarrikotapera joateko.

## Kultura 
### Euskara 
Berrogaine-Larüntzeko euskaldunek Pettarrako azpieuskalkia erabiltzen dute, zuberotar euskalkiaren aldaera.

### Kirola 
2007ko Frantziako Tourreko 16. etapa, uztailaren 25ean egindakoa eta Orthezetik Aubisquera zihoana, udalerritik igaro zuen.

## Ondasun nabarmenak 
* Berrogaineko San Tomas eliza, hiru puntako kanpandorrearekin.
* Larüntzeko kapera.

## Argazki galeria 

Irudi:Berrogaineko eliza Église Saint-Thomas Berrogain.jpg|Berrogaineko eliza.
Irudi:Larüntzeko kapera.jpg|Larüntzeko kapera.
Irudi:Lycee agricole rural prive soule.jpg|Nekazaritza lizeoa.
Irudi:|.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domintxaine-Berroeta

**Domintxaine-Berroeta** ([domintʃaiɲe bero.eta] edo [domintʃaiɲe beʀo.eta]) Zuberoako udalerria da eta Pettarra eskualdean dago kokaturik. 1842ko ekainaren 25ean sortu zen Domintxainek eta Berroetak bat egin zutenean.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Lauirase ibaia udalerriaren eta Arboti-Zohotaren mugatik hurbil jaiotzen da

### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
* Domintxaine
* Berroeta
* Burgaintzi
* Gabadi zerra
* Burun zerra
* Cousy zerra
* Elizatea
* Garate zerra
* Galharrera

## Historia 
Domintxaine Pettarrako degerietako bat izan zen.

## Demografia 
Bi herriek bat egin ondoren, XIX. mendearen erdialdean, 1.000 biztanle izatera iritsi zen udalerria. Hala ere, ordutik beherako joera etengabea izan zuen eta XX. mendearen amaieran 455 biztanle zituen. XXI. mendearen hasiera biztanle gutxi batzuk irabazi zituen.

## Politika 
### Alkateak 
## Euskara 
[thumb|Domitxaineko Erramun Ardoi ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako).]]
Domitxainen Pettarrako euskara mintzatzen da, zuberotarra.

## Argazki galeria 

Irudi:Église_Saint-Jean-Baptiste_de_Domezain_(Domezain-Berraute,_Pyr-Atl,_Fr).jpg|Domintxaineko San Joan Batailatzailearen eliza.
Irudi:Berraute_(Domezain-Berraute,_Pyr-Atl,_Fr)_L'église_trinitaire.JPG|Berroetako eliza.

## Domintxaintar eta berroetar ezagunak 
* Kristiane Etxaluz (1940-) militante antifrankista.
* Peio Serbielle kantaria Berroetan bizi da.
* Mixel Thikoipe (1948 - 2017) idazle eta musikaria Domintxainen bizi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrokiaga

**Arrokiaga** ([arokiaɣa] edo [aʀokiaɣa]) Zuberoako erdialdeko udalerri bat da, Arbaila eskualdekoa.

## Geografia 
### Udalerri mugakideak 
* Sohüta iparraldean
* Maule-Lextarre ipar-mendebaldean
* Barkoxe ekialdean
* Gotaine-Irabarne eta Mendikota mendebaldean
* Zalgize-Doneztebe hego-mendebaldean

### Hidrografia 
Auzet, Oloroeko uhaitzaren ibaiadarra dena, udalerriak zeharkatzen ditu. Era berean, Askania eta Bassagaits errekak ere bertatik pasa dira.

### Auzoak 
Arrokiagak lau auzo ditu: :
* Bidartaltea (Bidartea IGNren mapetan) ;
* Khaparraltea (Caparnia IGN-ren mapetan) ;
* Kharrika ;
* Ollauki.

## Demografia 
2007ko biztanleria INSEEk behin-behinean emandako datua da

## Herritar ezagunak 
* Jean Bordaxar, (1950), abeslari, musikari, dantzari, aktore eta pastoral egilea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxarri

**Etxarri** izenak hainbat adiera ditu:

## Herri izenak 
# Etxarri, Iruñerriko (Nafarroa Garaia) udalerria;
# Etxarri, Larraungo (Nafarroa Garaia) kontzejua;
# Etxarri, Zuberoako herria;
# Etxarri Aranatz, Nafarroa Garaiko herria, askotan Etxarri deitua.
Etxebarre

**Etxebarre** ([etʃeβaʁe]) Zuberoako udalerria da, Basabürüan kokaturik.

## Geografia 
### Biztanle-entitateak 
* Herria
* Mendia

### Ingurune naturala 
Uhaitzandira isurtzen diren zenbait erreka igarotzen dira udalerritik.
### Udalerri mugakideak 
* Lexantzü-Zünharre ipar-ekialdean
* Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine mendebaldean
* Ligi-Atherei hego-ekialdean
* Larraine hego-mendebaldean
## Demografia 
2004ko biztanleria INSEEk emaniko behin-behineko datua da
## Alkateak 
## Kultura 
[ezkerrera|thumb|347x347px|Disko formako an­tzinako [hilarri batek oroitarazten digu Bereterretxeren herio­tza, Etxebarreko Ez­pel­doi etxe aurrean. 60 cm-ko altuera, 11 cm-ko sakonera eta 38-39 cm-ko diametroa ditu. Alde batean gurutze bat eta bertzean gizaki bat ditu. ]]
Etxebarreko Ez­pel­doi etxe aurrean disko formako an­tzinako hilarri batek oroitarazten digu Bereterretxeren herio­tza, Bereterretxeren khantoria abesti ezagunean azaltzen dena. Abestia Mikel Laboak 1964an eginiko bertsioagatik egin zen ezaguna Zuberoatik kanpo.

Hilarriak 60 cm-ko altuera, 11 cm-ko sakonera eta 38-39 cm-ko diametroa ditu. Alde batean gurutze bat eta bertzean gizaki bat ditu. 

Bereterretxeren khantoria zubererazko balada herrikoi bat da, Zuberoako herriak belaunaldiz belaunaldi egun arte kantatu duena. Ahozko tradizioan eutsi zaio eta Jean Salaberrik jaso zuen idatziz lehen aldiz*, Chants populaires du Pays Basque* liburuan (1870). Haatik, balada bera XV. mendekoa litzateke, eta adituek kantorean deskribatzen diren gertaerak 1434-1449 urteen artean kokatzen dituzte.\relative c' 
{\time 2/4 \key f \major
 d8(f16)  e16 d8 c8 f8 g8 a4    
 d4 d8 d8 c8  a16(bes16) c8 bes8 a2
 a8 a16 bes16 c8 a8  g16 f16 g16 a8 f8 d8
 g4 a8. g16 f8 d8 g8 f8 e2
 a8 a16 bes16 c8 a8  g16 f16 g16 a8 f8 d8
 g4 a8. g16 f8 g8 f8 e8 d2

}
\addlyrics 
{ 
Hal -- tzak  ez  dü  bi -- ho -- tzik,
Ez  gaz -- tan -- be -- rak  he -- zür -- rik.
Ez ni -- an us -- te e -- rrai -- ten zi -- e -- la ai -- tu -- nen se -- mek ge -- zur -- rik,
ez ni -- an us -- te e -- rrai -- ten zi -- e -- la ai -- tu -- nen se -- mek ge -- zur -- rik.
}

## Jaiak 
Herriko bestak abenduaren 8an eta abenduaren 10ean ospatzen dira.

## Etxebartar ospetsuak 
* Allande Sokarros (1957-2021), kazetari, itzultzaile, idazle eta militante abertzalea.
* Nathalie Irigoien (1972-), nekazari eta politikaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezpeize-Ündüreine

**Ezpeize-Ündüreine** ([es̻peis̻e ynðyɾeiɲe] edo zubereraz [es̻peis̻e ynðyeiɲe]) Zuberoako udalerria da eta Pettarra eskualdean dago kokaturik.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Uhaitzandi ibaia udalerritik igarotzen da.

### Udalerri mugakideak 
* Sarrikotapea eta Xarra (Bearno) iparraldean
* Arüe-Ithorrotze-Olhaibi ipar-mendebaldean
* Ürrüstoi-Larrabile ekialdean
* Ainharbe hego-mendebaldean
* Bildoze-Onizepea hegoaldean

Udalerria Bearnorekin da mugakidea ipar-ekialdean

## Historia 
Ezpeize eta Ündüreine herriak 1842. urteko urtarrilaren 10ean batu ziren udalerri bakarra osatzeko.

## Demografia 
XIX. mendearen erdialdean bi herriek bat egin ondoren, bertako biztanle kopurua 500 ingurukoa zen. Kopuru horretan mantendu izan da azken 200 urteetan.

## Politika 
### Alkateak 
## Ondasun nabarmenak 
* Ezpeizeko eliza, San Martini eskainita, monumentu izendaturik dago 1925. urtetik aurrera. Zuberotar estiloko kanpandorre trinitarioa du. 2007. urteko zaharberritze lanekin, nabe nagusiko sabaian XVII. mendeko marrazkiak aurkitu zituzten. Ezpeizeko elizaren zeinutegia okerra dago eta kondairak dio lamiek egina izan zela.
* Ündüreinek, era berean, badu bere eliza.

## Argazki galeria 

Irudi:Espès_(Espès-Undurein,_Pyr-Atl,_Fr)_Église.JPG|Ezpeizeko eliza.
Irudi:Undurein_(Espes-Undurein,_Pyr-Atl,_Fr)_Église_trinitaire_coté_façade.JPG|Ündüreineko eliza.
Irudi:Espès-Undurein_(Pyr-Atl,_Fr)_mairie.JPG|Ezpeize-Ündüreineko herriko etxea.
Irudi:Espès-Undurein_(Pyr-Atl,_Fr)_école.JPG|Eskola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garindaine

**Garindaine** ([[Euskarazko Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa|[gaɾiɲðaiɲe] edo [ga.iɲðaiɲe]]]) Zuberoako udalerria da, Arbaila eskualdean kokaturik dagoena.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Uhaitzandi ibaia udalerritik igarotzen da, baita bertara isurtzen diren Arangorena (12,5&nbsp;km) eta Urgorri errekak ere.

Pagolako uhaitzera isurtzen den errekasto batek ere gurutzatzen du udalerria.

### Udalerri mugakideak 
* Ainharbe iparraldean
* Maule-Lextarre ekialdean
* Gotaine-Irabarne hego-ekialdean
* Urdiñarbe hego-mendebaldean
### Etxeak eta auzoak 
* Lanbarre auzoa

## Demografia 
Herri txikia izan da beti Garindaine. 300-400 biztanle artean izan zituen XIX. mende osoan eta XX. mendearen lehen erdialdean. 1960tik aurrera pixka bat hasi zen biztanleria, 600 ingurura, baina gaur egun 500 inguru dira.

## Kultura 
Garindaine famatua izan da bertan antzeztu diren pastoral kopuruagatik. Bestalde, urtero Euskal kanten jaialdia egiten da bertan, Abuztuaren 14ean (2007. urtean 36. edizioa ospatu zen).

## Politika 
### Alkateak 
## Argazki galeria 

Irudi:Garindein (Pyr-Atl, Fr) L'escalier vers l'église.JPG|Garindaineko eliza
Irudi:Garindaineko ostatua.jpg|Garindaineko herriko etxea
Irudi:Garindaineko_pilotalekua.jpg|Garindaineko pilotalekua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gamere-Zihiga

**Gamere-Zihiga** ([gameɾe s̻ihiɣa] edo [game.e s̻ihiɣa] Zubereraz; **Gamere-Zihiga** [gameɾe s̻iɣa] Nafarreraz) Zuberoako udalerria da, Basabürüako Ibarresküinean kokaturik dagoena.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Uhaitzandi ibaira isurtzen diren hainbat erreka igarotzen dira udalerritik. Hainbat kobazulo aurki daitezke udalerriko lurretan, famatuena monumentu historiko izendaturik dagoen Etxeberriko karbia delarik. XIX. mendearen bukaeran, udalerriko lurren zati handi bat Arbailetako basoak hartzen zuen. Oxibar kobazuloa ere aipatzeko modukoa da.

### Udalerri mugakideak 
* Ozaze-Zühara iparraldean.
* Altzürükü ipar-mendebaldean
* Aloze-Ziboze-Onizegaine ekialdean
* Altzai-Altzabeheti-Zunharreta hegoaldean

## Historia 
1836. urtean Gamere eta Zihiga herriak batu egin ziren udalerri bakar bat osatzeko.

## Demografia 
2007ko biztanleria INSEEk eginiko behin-behineko zenbaketa da

## Kultura 
### 2007ko pastorala 
2007an (uztailak 29 eta abuztuak 5), **Gamere-Zihigak** Eñaut Elizagarairi buruzko pastorala prestatu zuen. Eñaut Elizagarai Frantziako Louis XIV.aren errege-armadaren jenerala izan zen, Armendaritzen jaioa

### Euskara 
[thumb|277x277px|Gamere-Zihigako Jüje Etchebarne ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Gamere-Zihigan Basabürüako hizkera erabiltzen da, zuberotarraren aldaera.

## Ondasun nabarmenak 
* **Laminen ziloak**, Eiezkia etxetik hurbil dagoen hiru zulotako multzoa da, bertatik 34&nbsp;°C-tara ur gazia ateratzen delarik. Ur honek propietate sendagarriak omen ditu.
* **Etxeberriko karbia**, goi paleolitoko irudiak dituen kobazuloa da. Monumentu historiko dago izendaturik 1952. urteaz geroztik.
* **Gamereko Done Petri elizak** jatorria Erdi Aroan jatorria duen arren XIX. eta XX. mendeetan zehar zenbait konponketa eta berriztapen izan ditu.
* **Zihigako eliza** ere Erdi Arokoa da eta 1828. urtean berriztatu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Cihigue.jpg|Zihigako ikuspegia.
Irudi:Cihigue-eglise.jpg|Zihigako eliza.
Irudi:Pastorale 2007 Camou-Cihigue.jpg|2007ko pastorala Gamere-Zihigan.
Irudi:Gamereko_frontoia.jpg|Gamere.
Irudi:Lamiña_ziloa_terma.jpg

## Gamerear eta zihigar ezagunak 
* Kadet Otsibar (1880 - 1968) idazle eta misiolaria Gameren jaioa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak