Testamentu

**Testamentua** (latinezko  edo nahiaren lekukotasuna), **azken-nahia** edo **ordenua** (Ipar.) norbaitek bere azken nahiaz egiten duen adierazpen idatzia da, bera hilez gero bere ondasunez erabakitakoa aditzera ematen duena; adierazpen hori biltzen duen legezko dokumentua.

Aldebakarreko negozio juridikoa da testamentua, kausatzaileak (hildakoa) erabil dezake bere mortis causa oinordetza antolatzeko (oinordekoak izendatu; bakoitzari zenbat utzi adierazi; oinordekoei baldintzak eta epeak ezarri eta abar).

Espainiako Kode Zibilak jasotzen duen borondatezko oinordetza bakarra da eta honela definitzen du 667. artikuluan: *“Testamentu deritzo norbaitek, bere heriotza gertatu eta geroko, bere ondasun guztiak edo batzuk xedatzeko gauzatzen duen egintzari.”*

Beraz, kausatzaileak ez badu testamentuz oinordetza antolatzen edota soilik bere ondarearen zati bat soilik antolatzen badu, legeak ezarriko du bere ondasunen banaketa (*abintestato* oinordetza, KZko 668 art.).

## Oinordetza Kode Zibilean 
Oinordetzak: Kode Zibila III. Liburua, III. Titulua (657 - 1087 artikuluak):

* I. atalburua: Testamentuak
* II. atalburua: Jaraunspena
* III. atalburua: Testamenturik gabeko oinordetza
* IV. atalburua: Oinordeko izateko hurrenkera, lerro desberdinen arabera
* V. atalburua: Testamentu bidezko eta testamenturik gabeko jaraunspen guztietarako xedapenak
* VI. atalburua: Kolazioa eta banaketa

## Kontzeptu orokorrak. *Mortis causa* oinordetza 
Oinordetza, pertsona bat beste baten posizioan jartzea da eta hildakoaren harreman juridikoetan subrogatzea. Bi oinordetza mota nabarmentzen dira: edo guztiz mutua edo guztiz gorra izan, hizkuntza ulertu behar du eta ezin da laugarren gradurainoko ahaidea izan.

### Testamentua egiteko gaitasuna 
Kode Zibileko 662. artikuluak arau orokorra adierazten du: *“Pueden testar todos aquellos a quienes la ley no lo prohíbe expresamente.” (“ Edonork egin dezake testamentua, baldin eta legeak beren beregi horretarako debekurik ezartzen ez badio.”).* Hemen interpretatzen da printzipioz pertsona fisiko guztiek gaitasuna izango dutela, eta horrela ulertuko da kontrakoa frogatzen ez bada. Ezgaia izateko bi motatako kausak egon daitezke:

* Kausa fisikoak: ezgaitasun fisikoa dutenek ezin dute testamentua egin, baldin eta ezgaitasuna dela eta, aipatutako formalitateak bete ezin badituzte.

* Berezia:
** Militarra: hau egiteko gerra-garaian, gerra-lekuan eta inguruabar hauekin zerikusia duten pertsonak izan behar dira testamentugileak (militarrak, boluntarioak, gerrako presoak eta abar).
** Itsasoan eginikoa: itsas bidaia batean egindakoa.
** Atzerrian egindakoa: espainiarrek egin dezakete dauden estatuko legeen arabera edo Kode Zibileko arauei jarraituz.

Kasu bereziak dira, baina testamentu arrunt irekiaren barne kokatzen dira. Bereziak dira notariorik behar ez delako eta soilik salbuespenezko egoerak suertatzean egin daitezkeelako testamentu hauek:

* Hiltzeko arriskuan egindakoa
* Izurritean egindakoa

## Testamentuaren edukia 
Edukiari dagokionez, testamentuan hiru puntu jorratuko dira. Horietaz aparte, testamentuak Kode Zibilak ezartzen dituen hainbat baldintza bete behar izango ditu.

* Jaraunslea izendatzea: Espainiako ordenamenduan ez da beharrezkoa jaraunslerik izendatzea testamentua baliozkoa izateko (adibidez, behartsuen aldeko xedapen bat egitean, zeinetan ez da pertsona zehatz bat jaraunsle izango, zehaztu gabe daudelako), eta izendatuz gero, titulu unibertsalez, ez da beharrezkoa izango ondare guztirako izendatzea. Hala ere, jaraunslea izendatzen denean, beharrezkoa da zenbait betebehar betetzea, hala nola  xedapena zehatza eta ziurra izatea.

* Legatu-hartzailea izendatzea: titulu partikularrez oinordetza jasoko duena izango da legatu-hartzailea eta hau ez da zorren aurrean erantzule izango.
** **Baldintza**: baldintza bat ezartzean datza, ziurra ez den etorkizuneko gertaera edo portaera baten menpe uzten dituena negozio juridikoaren ondorioak.
** **Epea**: epe bati lotuta gera daiteke deialdia (jarauntsia onartzeko edo zapuzteko egiten dena), zeinetan deitua epe batetik aurrera jaraunslea edo legatu-hartzailea izateko pentsatuta dagoen.
** **Modua**: jaraunsle edo legatu-hartzaileari karga bat ezartzean datza; hark jarauntsia edo legatua jasoko du kausatzaileak ezarritako zerbait egin, ez egin edo ematen baldin badu horren truke.

## Erreferentziak 
* Espainiako Kode Zibila, 1889ko uztailaren 24koa. https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-1889-4763
* Jaraunslea eta legatuduna- ALBALADEJO GARCÍA, Manuel (1978): “*Sucesor universal o heredero y sucesor particular o legatario”*, Revista de Derecho Privado, 737-749.
* Testamentuaren betekizunak- MARTÍN FERREIRA, María Del Pilar (1993): *“La idoneidad de los testigos en los testamentos”*, Revista Crítica de Derecho Inmobiliario, 617. zk., 863-902.
* Testamentu olografoa- RUIZ VADILLO, Enrique (1972): *“El testamento ológrafo”*, Revista de Derecho Privado, 615-648.
* Itsuek testamentua egitea- ROCA DE LAQUÉ, Mª Encarnación (1970): *“El testamento del ciego”*, Revista Jurídica de Cataluña, 309-321.
* Testamentuaren edukia- ALBALADEJO GARCÍA, Manuel (1957): *“Condición, término y modo”*, Revista de Derecho Notarial, 45-95.
* Izendapenak- COBACHO GÓMEZ, José Antonio (1988): *“La institución a favor de los pobres”*, Actualidad Civil, 717.
* IMAZ ZUBIAUR, Leire (2007): “Oinordetza-Zuzenbidea”, (Euskara Errektoreordetzaren sare argitalpena) https://ikasmaterialak.ehu.eus/zuzenbidea/oinordetza-zuzenbidea

## Kanpo estekak