San Carlos de La Cabaña gotorlekua

**San Carlos de la Cabaña gotorlekua**, **La Cabaña** izenez ezaguna, XVIII. mendeko gotorlekua da, Habanako badiaren sarreran kokatua. La Punta gotorlekuaren eta Habanako La Fuerza gazteluaren ondoan, hiria babesten zuten etsaien edo piraten eraso ororen aurrean. Muino batean dago, 200 m-ra, Morroko gazteluaren ondoan.

La Cabaña Espainiak Amerikan eraikitako eraikuntza militar handiena da, 700 m luze eta 240 m zabal den eremua estaliz. Poligono itxura du, eta bastioi, errebelin, lubanarro, bide estali, kuartel eta biltegiek osatzen dute. XVIII. mendean artilleriaren garapenak eragindako defentsa-sistemen aurrerapenaren diseinu adierazgarria du.

## Historia 
ezkerrera|thumb|La Cabaña Gotorlekuko 1920ko postala.
Ingelesek Morroko Gaztelu ia menperaezina hartu zuten, batez ere, gerora Txabola eraikiko zen muinoa harrapatzea lortu zutelako, kokapen pribilegiatu horretaz baliatuz Habana inbaditu zutenean. Hiriarekin batera 1763an berrezarri zuten, La Floridaren truke. Habanako portuaren ekialdeko itsasertz garaian hasi ziren eraikitzen, Silvestre Abarca jauna brigadierraren orientaziopean. Lanak 1774an amaitu ziren. Gaur egun, kultura- eta museo-gune bat da. Gaueko 9etan tiro egiten zaio antzina hiriko harresien itxiera iragana omentzeko erritual sinboliko gisa iragartzen zuen kanoiari.
thumb|Kubako matxino independentisten exekuzio lekua.
Bertan, Espainiako armadak Kuban zituen unitaterik onenek hartzen zuten ostatu. XIX. mendeko borroka independentistetan, heroi kubatar asko, tartean Jose Marti, preso hartu zituzten beren burdin hesietan, eta asko Laurelen hobian exekutatu zituzten. Eraiki zutenetik, indar militarrek okupatu zuten, lehenik Espainiakoa kolonialismoaren garaian 1898ra arte, eta 1899tik 1902ra arte okupazio armada estatubatuar batek, 1898ko Gerra hispaniar-estatubatuarrean Espainiak izandako porrotaren ondoren. 1902ko maiatzaren 20an Kubako Errepublika sortu zenetik, Kubako indar militarrak gotorlekuan nabarmendu ziren, eta gotorleku hori ere kartzela gisa erabili zen.

### La Cabañako epaiketak 
Kubako Iraultzaren garaipenean, Che Guevara komandanteak La Cabaña okupatu zuen militarki 1959ko urtarrilaren 3an. Han ezarri zuen bere komandantzia eta berak ikuskatu zituen, iraultzaren lehen egunetan, Fulgencio Batistaren aldekoen fusilamendu asko, gobernu garaian gerra krimenak leporatuta. El Che "fiskal gorena" zen, eta La Cabañan egin ziren epaiketetan 800 preso 300 preso bakarrik hartzeko diseinatutako harrizko ziegetan pilatu zituzten. Urtarril bukaerarako, Fulgencio Batistaren 100 bat leial exekutatuak ziren.

Che Guevara Kubako iraultzako buruzagia La Cabañako espetxeko zuzendaria izan zen 1959an, eta urte horretan espetxean egindako exekuzioen erantzukizuna bere gain hartu du. Gertaera horiengatik "El carnicero de la Cabaña" bezala ere ezagutu zuten, nahiz eta bere biografo gehienek behin eta berriz esaten duten ekintza haiek une hartako egoeran kokatu behar direla.
thumb|Gatibuak La Cabañan, patioan eta Galeretan.
1960ko martxoaren 16an, 110 preso biluzik eraman zituzten espetxeko patiora, 3 ordu baino gehiagoz bertan egotera behartuak, soldaduak eta milizianoak beren gauzak arpilatzen ari ziren bitartean. Honek protestak eragin zituen presondegian eta 60 zauritu utzi zituzten, hau guztia Herman Marks kapitainaren agintepean gertatu zen. 1961eko apirilaren 18an, Eduardo Navarro Vitón hil zuten, ihes egiten saiatu ondoren, eta Rene Santana hil zuen miliziano batek, Santanak Cochinos badiako inbasioaren matxinoen alde otoitz egin ondoren. 1962ko abuztuaren 30eko sarraskiaren eszenatokietako bat izan zen. Ehunka disidente kubatar exekutatu zituzten Fidel Castroren diktadura kentzeko konspirazio bat prestatzen ari zirelako. Abuztuko Kausaren exekuzioen ondoren etenaldi bat egon zen 1963ko maiatzaren 30ean Ricardo Olmedo Morenoren exekuzioarekin berriz hasi ziren fusilamenduetan.

#### Exekutatu ospetsuak 
* Jesús Sosa Blanco (1959ko otsailaren 18a).
* William Alexander Morgan (1961eko martxoaren 11).
* Jesús Carreras Zayas (1961eko martxoaren 11).
* Humberto Sorí Marín (1961eko apirilaren 20a).
* Manuel Puig Miyar (1961eko apirilaren 20a).
* Julio Emilio Carretero (1964ko ekainaren 22a).
* Nelson Rodríguez Leyva (1971).

### Oraintsuko garaia 
1986an, La Cabaña gotorlekua konpontzeari ekin zitzaion, eta sarbide publikoa 1991n eman zitzaion, Morro-Cabaña Parke Historiko Militarraren osagai gisa.

## Erabilera eta tradizioa 
Gaur egun gotorlekua museo bat da, eta bertan Che-ren dokumentuak eta testigantzak daude ikusgai.

Gotorleku hori hainbat ohitura eta tradiziori lotuta dago hasieratik, hala nola Bederatzien Kanoikadari. Kolonialismoaren garaian, kanoikada bat jaurtitzen zen 4:30ean eta 9:00etan portuko habearte kapitainetik, Habana inguratzen zuen harresiko ateak ireki eta itxi zirela eta La Punta eta Morro gazteluen artean zegoen portuko sarrera ixten zuen katea jarri eta kendu zela jakinarazteko.  

Zeremonia hau, gaur egun, . mendeko estiloko jantziez jantzitako soldaduek egiten dute, eta esparru honek bere gaueko bisitariei eskaintzen dien erakargarritasun gustukoenetako bat da. Bertan, urtero, Kubako Liburuaren Nazioarteko Azoka ere egiten da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak