Zuntz ilun

**Zuntz iluna** edo **argitu gabeko zuntza** terminoen bitartez zuntz optikoko edo sare iluneko zirkuituak identifikatzen dira. Zuntz horiek edozein entitatek zabal ditzake, non zuntzen jabeak berak ez dituen erabiltzen, baina bezeroei alokatzeko, lagatzeko edo saltzeko ematen dizkie, simplex, duplex edo zuntz kopuru handiagoaren bidez.
[thumb|[Stealth Communications-eko zuntz-ekipoa 432 eroaleko zuntz iluneko kable baten instalazioa, New Yorkeko Midtown Manhattan kalearen azpian.]]

Zuntz ilunak, jatorrian, telekomunikazio-azpiegituraren sare-ahalmen potentzialari egiten zion erreferentzia. Hala ere, zuntz optikoko kable gehigarriak instalatzearen kostu marjinalak nahiko baxuak direnez hodi bat jartzerakoan, behar ziren baino zuntz gehiago instalatu zen AEBtan, 1990ko hamarkadaren amaieran eta 2000ko hamarkadaren hasieran. 2000ko hamarkadaren hasierako burbuilaren talkaren eraginez, abiadura handiko datu-transmisioaren eskaria labur-labur murriztu egin zen. Gertakari horren ondorioz, erabili gabeko zuntzak **zuntz ilun** izena hartu zuen. 

Erabili gabeko zuntz optikoko kable horiek zuntz argiztatuko kable bilakatu ziren (distantzia luzeko komunikazio tradizionaletan erabiltzen diren kableak), baina hau beranduago gertatu zen. Horrez gain, lekurik ez zuten zerbitzu pribatu esklusiboetarako merkatu berri bat ere sortu zen. 

## Motibazioa 
Kableak instalatzearen kostuaren zati handiena duen atala ingeniaritza zibileko obra da. Horren barruan hurrengoak sartzen dira: plangintza eta trazadura, baimenak lortzea, kableetarako hodiak eta kanalak sortzea eta, azkenik, instalatzea eta konektatzea. Adibidez, Amsterdam hiri osoan zuntz sare bat instalatzean, kostuen % 80 inguru eskulanari zegozkion, eta % 10 bakarrik zuntzari. Beraz, zentzuzkoa da gaur egungo eskarirako behar den baino zuntz gehiago planifikatzea eta instalatzea, etorkizunean gerta daitekeen hazkundea aurreikusteko eta, kableren batek huts eginez gero, sarearen erredundantzia bermatzeko. Zuntz optikoko kableen jabe askok, hala nola, tren-konpainiek eta konpainia elektrikoek, askotan, zuntz gehigarriak instalatzen dituzte, beste operadore batzuei alokatzeko asmoz. 
thumb|Zuntz optikoko kablea
Gainera, zuntzezko kableek zuntz kopuru desberdinak eta ugari izan ditzakete: 4, 8, 16, 32, 64, 128, 144, 256, 288, 360, 432, 720, 864, 1728, 3456... Merkataritza eta estandarizazio kontuak direla eta, ezinezkoa da, adibidez, 58 zuntzeko kableak lortzea; kasu horretan 64ko (edo gehiagoko) kable bat erabili behar da. Beraz, gaindimentsionamenduaren ondorioz, zuntz gehienak ez dira erabiltzen.  

Puntucomen burbuila (ingelesez: *Dot-com bubble*) aldiaren bitartean, telefono-konpania askok zuntz optikoko sareak eraiki zituzten, bakoitza telekomunikazioen merkatua bereganatzeko negozio-planarekin, sare bat eskainiz, lehendik eta aurreikusita dagoen zerbitzatutako eskualde osorako trafiko guztia bere gain hartzeko adinako gaitasuna duena. Gertaera horren oinarria telekomunikazio-trafikoak, batez ere datuen trafikoak, etorkizunean esponentzialki hazten jarraituko zuela izan zen. Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazioaren agertzeak zuntz-eskaria murriztu zuen, multiplexazio hura zuntz bakar baten ahalmena 100 aldiz handiagoa izatea ahalbidetzen baitzuen. Gerry Butters Bell Laborategietako Lucent Technologieseko Sare Optikoen Taldeko zuzendari ohiaren arabera, garai hartan zuntz optiko batek eraman zitzakeen datuen kopurua bikoiztu egiten zen bederatzi hilean behin. Datuak zuntz bidez garraiatzeko ahalmenaren garapenari esker zuntz gehiagoren beharra murriztu zen. Ondorioz, datu-transmisioen handizkako salmentek behera egin zuten eta eta horretan ziharduten enpresa askok porrot egin zuten, adibidez Global Crossing and Worldcom Amerikako Estatu Batuetan. 

Hala ere, merkatuko sektore baten zoritxarra beste baten zori ona bihurtu zen, eta gehiegizko gaitasun horrek telekomunikazioen sektore berri bat sortu zuen. Hau da, erabili barik gelditzen ziren kable horiek, beranduago, zerbitzu pribatu berezien merkatu berri bat sortu zuten. 

## Merkatua 
Urte askotan zehar, garraiolari titularrek ez zieten azken erabiltzaileei zuntz ilunik saldu, horren eraginez beste zerbitzuen salmentek behera egingo zutela uste zutelako. Estatu Batuetako garraiolari titularrak behartuta zeuden tokiko garraiolari lehiakorrei zuntz iluna saltzera sareko elementu desagregatu (UNE) gisa. Hala ere, lan arrakastatsua egin dute lehendik zeuden xedapen horiek murrizteko eta erabat ezabatu zuen zuntz optikoa instalazioetaraino (ingelesez: *fibre to the premises (FTTP)*) hedapenetarako jarritako zuntz berrirako. 

Garraiolari lehiakorren arteko zuntz trukeak oso ohikoak dira. Modu honetan, lehiakideen presentzia nagusitzen den guneetan sareen irismena handitzen da, eta alderantziz presentzia murriztua denean. Praktika hau “lehiaketa” bezala ezagutzen da. 

Hori gertatzen zen heinean, beste enpresa batzuk zuntz ilun hornitzaile gisa espezializatu ziren. 90eko hamarkadaren eta 2001ekoaren artean, telekomunikazioek gora egin ondoren, zuntz ilunaren kantitatea hazi zen zuntz soberakina zela eta. Zuntz ilunaren merkatua indartu egin zen kapital inbertsioaren itzulerarekin eta merkatu honetako hornitzaileak ere sendotu ziren.

Gaur egun, Espainian zuntz iluna saltzen duten enpresa batzuk Iberdrola, Red Electrica de España edo Interoute dira. Argitu gabeko zuntzaren erosketari dagokionez, ikerketa- eta garapen-zentroek, industria-enpresek, banku handiek edo gobernu-erakundeek zuntz iluna erabiltzen dute egoitzak, datuak prozesatzeko zentroak eta laguntza-zentroak elkarrekin konektatzeko, besteak beste. Irrati- eta telebista-igorleek ere zuntz iluna erabil dezakete euren estudioak eta transmisoreak elkarrekin konektatzeko, transmisioen konfidentzialtasuna mantentzeko asmoz. 

## Sareak 
Zuntz iluna zuntz optiko sare pribatu bat sortzeko erabil daiteke, operadore batek zuzenean kudeatuzen duena, alokatutako edo beste hornitzaile bati erositako zuntz ilunaren bidez. Hori ez dator bat lehendik dagoen sare batean alokatutako banda-zabalera edo linea alokatua erostearekin. Zuntz iluneko sareak sare pribatuetarako, Internetera sartzeko edo Interneteko azpiegituretarako erabil daitezke.  

Zuntz ilunak izan dezakeen topologia desberdinak hurrengoak dira: puntutik punturako konexioa, izar-sarea, eraztun-sarea eta sare-gurutzatua. 

Loturaren bi muturrak erakunde berak kontrolatzen dituenez, zuntz iluneko sareek protokolo optiko berrienekin funtziona dezakete uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazioaren bidez, behar den tokian ahalmena gehitzeko eta teknologien arteko eguneratze-bide bat eskaintzeko. Zuntz iluneko metropoli-eremuko sare (MAN) askok Gigabit Ethernet ekipo merkeak erabiltzen dituzte uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazio arinaren (CWDM) gainean, SONET sistema garestien ordez. 

Zuntz iluna gordinik merkaturatzen da, eta, beraz, erabiltzaileak berak aplikatzen du transmisio-teknologiarik egokiena bere premietara. Horrela, lortutako errendimendua hobetzen da, protokolo batzuek dituzten mugak saihesten baitira, beste konplikazio batzuen artean. 

Erakundeek kalitate-prezio erlazio oso handia eskaintzen diete errendimendu handia behar duten sareko erabiltzaileei, hala nola Googleri, sare-ahalmen ilunak baitituzte bideoak eta bilaketa-datuetarako, edo beren sarea kudeatu nahi baitute segurtasun-arrazoiengatik edo beste merkataritza-arrazoi batzuengatik. 

Hala ere, zuntz iluneko sareak populazio-dentsitate handiko eremuetan bakarrik egon ohi dira erabilgarri, dagoeneko zuntza hedatu den tokietan, kokapen berrietan zuntza instalatzeko ingeniaritza zibileko kostuak gehiegizkoak izaten baitira. Hori dela eta, zuntz iluneko sareak datu-zentroen eta zuntz-azpiegitura duten beste leku batzuen artean zabaltzen dira.

## Bariazioak 
Zuntz ilun kudeatua zuntz ilunera uhin-luzeraren zatiketa bidez multiplexatutako sarbide mota bat da, non zuntz-hornitzaileak, zuntza kudeatzeko asmoarekin, zuntzera seinale pilotu bat igortzen duen, uhin-luzera jakin bat duen transpondedore sintonizatu bat erabiliz. 

Zuntz ilun birtualak uhin-luzeraren multiplexazioa erabiltzen du; horri esker, zerbitzu-hornitzaile batek banakako uhin-luzerak eskaintzen ditu. Zuntz bereko beste uhin-luzera batzuk beste bezero batzuei alokatzen zaizkie edo beste helburu batzuetarako erabiltzen dira. Horretarako, uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazio arina (CWDM) erabili ohi da; izan ere, uhin-banden arteko tartea 20 nm baino txikiagoa denez, sistema horiek eragin askoz txikiagoa dute interferentzien aurrean. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Zuntz optiko bidezko komunikazio
*Itsaspeko kable
*Transmisio-bideak
## Kanpo estekak 
*  Iberfibra
*  Reintel
*  Ufinet