Bastetania

thumb|250px|Bastetaniaren kokapena Iberiar Penintsulako hegoekialdeko egungo probintzietan.
**Bastetania** erromatar konkistaren garaian Iberiar Penintsularen hego-ekialdean zegoen lurralde bat zen. Badirudi garai hartako hiri garrantzitsuena egungo Kartagenan zegoela. Bertako biztanleak bastetaniarrak, bastuliarrak edo, agian, garai zaharragoetan, mastienarrak izena jaso zuten.

Eskualdeak egungo Granadako probintzia, Almeriako probintzia, Jaengo probintzia, Murtziako probintziako hego-mendebaldea, Malagako probintziako ekialdea eta Albaceteko probintziako hegoaldea hartzen zituen gutxi gora-behera. Bastetaniako hiri ezagunen artean, antzinako egileek Arkilaquis, Tutugi, Basti, Acci eta Iliberri aipatzen dituzte. Ez da lurralde kultural bat besterik, sekula izaera politikorik izango ez duena. Erromatarrek eskualde hori bertako hirietako bat zen Bastiren izena hartuz definitu zuten, hala ere, sekula eskualde osoko hiriburua izan ez zena.
thumb|Tutugi (Galera) aztanategian aurkuitutako errauts kutxatila. K.a. IV. mendearen amaieraren eta III. mendearen erdialdearen artean.
Erromatarren aurreko herria, Iberiar kulturakoa, agian, bat dator bastuluekin, nahiz eta batzuetan iturrietan bereizita agertzen diren. Bastetanoek muga egiten dute mendebaldean oretaniarrekin, ekialdean kontestaniarrekin eta iparraldean zeltiberiar eta edetaniarrekin. Lurralde horretan daude iberiar munduko aurkikuntzarik eta kokalekurik garrantzitsuenetako batzuk, hala nola Bastitik, bere hiri eponimotik, gaur egungo Bazatik hiru bat kilometro eskasera dagoena, etorritakoak. Abdera, Sexi eta Malaka feniziar kolonia handiak eta Carteia eta Bailo bezalako tradizio punikoko hiriak ere biltzen dira bertan. Ez zuten txanponik egin. Haien kultura materialaren adierazpen berezietako bat ganbera-hilobiak eta hileta-kutxak dira, batzuetan hileta-ontzi gisa erabilitako kraterek ordezten dituztenak. Bastetaniarrak izan ziren, segur aski, masteniarren oinordekoak, baina ez dago argi. Mastienarrak Tartessoseko Mastian (egungo Cartagena ?) bizi ziren.

Dena dela, Iturri klasikoek ematen duten informazioak nahasmen handia sortzen du eskualde horren mugen eta bastuliarren lurraldearen artean, penintsulako beste eremu batzuetan gertatzen den bezala, hala nola Turdetanian eta turduloen lurraldean. Denbora batez pentsatu zen bastetanoak eta mastienoak herri bera zirela, nahiz eta gaur egun iritzi onartuena den bastetanoak masteniarren oinordekoak direla.

## Erromatarrak eta haiek definitutako eskualdeak 
J.A. Salvador Oyonateren tesi berriaren arabera, Bastetaniaren eta  Estrabonek (K.a. 63 – 24) aipatu zuen "*regio Bastitania*",  arteko dualtasuna,  Augustok "*regio Bastetania*" hori artifizialki sortzearen ondorio izan zen, Hispaniako iparraldeko gerrak amaitu ondoren. Funtzio estrategikoa izango zuen, konkistatu berri ziren lurraldeen gaineko kontrola eta ustiapena ziurtatzeko, eta, beraz, ez zen osagai etniko batek definitutako lurralde bat izango, eta bere mugak aldatuz joango ziren Erromatar Inperioaren interes kolektibo edo indibidualen arabera. "*regio*" horri, aurretik bastetaniarrenak izan ez ziren lurraldeak gehituko zaizkio, hala nola Urcitik itsasorako irteera, murtziar komunitatearen iparraldeko eta mendebaldeko lurraldeak eta Albaceteko hego-ekialdea. Batasun horrekin, Augustok geografikoki homogeneoak baina landatarrak ziren lurraldeen eta aberastasun mineral bereziko bandolerismorako joera zutenen zuzeneko jabari administratiboa ziurtatzen zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia sakontzeko 
* 
* Abad Casal, L. (1992), «Las culturas ibéricas del área surorential de la Península Ibérica», *Complutum, 2/3 151-166 or.* 

* Almagro-Gorbea, M. (1982),  «Tumbas de cámara y cajas funerarias ibéricas. Interpretación socio-cultural y delimitación del área cultural de los bastetanos.» *Homenaje a Conchita Fernández-Chicarro*. Madrid-Sevilla, 249-257 or. 
* Curchin, L. A. (2010): “Toponimia antigua de Oretania y Bastetania”, *Boletín del Instituto de Estudios Giennenses*, 201, Jaén, 11-25. or. 

* *Diálogo en el País de los Iberos* (2004), MAN, Museo Arqueológico Nacional. 70 or.
* García-Bellido, Mª. P. y Blázquez, C. (2001), *Diccionario de cecas y pueblos hispánicos : con una introducción a la numismática antigua de la Península Ibérica*, II. lib., Madril : Departamento de Historia Antigua y Arqueología, Instituto de Historia, Consejo Superior de Investigaciones. ISBN:  8400080157. 57-58 or.
* González-Conde Puente, Mª P. (1992), «Los pueblos prerromanos de la Meseta Sur». 299-309 or. *Complutum*, 2/3.
* López Mondejar, Leticia (2008 ) “La definición de los bastetanos en la historiografía. Enfoques para un estudio del mundo ibérico murciano”. *1er Congreso Internacional de Arqueología Ibérica Bastetana* / coord. por Andrés María Adroher Auroux, Juan Blánquez Pérez,  Vol. 2, 2008 (Comunicaciones), ISBN: 9788493082482.  11-22 or.
* Menéndez, M.; Jimeno, A. y Fernández, V. M. (1997), *Diccionario de Prehistoria*, Alianza. ISBN: 9788420628882. 64 or.
* Roldán Hervás, J. M. (dir.) (2006) *Diccionario Akal de la Antigüedad hispana*. Akal. ISBN: 9788446019503. 139 or.
* Sánchez Moreno, Amparo *Santuarios ibéricos en la Bastetanía* Universidad de Granada. Departamento de Prehistoria y Arqueología.

## Knapo estekak 
* Galán Galan, Pedro (2024/05) NÚCLEOS TURDETANOS DE POBLACIÓN FORTIFICADOS FORMABAN UNA LÍNEA QUE SE LOCALIZABA ENTRE LA VEGA DEL GUADALQUIVIR Y LAS TIERRAS DE SECANO DE LA CAMPIÑA NORTE GIENNENSE, PASANDO POR ARJONILLA, ARJONA, HIGUERA DE ARJONA Y CAZALILLA. *Lahiguera (JAEN)*