Margaret Busby

**Margaret Yvonne Busby**, CBE, Hon. FRSL (Accra, orain Ghana, 1944), **Nana** **Akua Ackon** izenez ere ezaguna, Ghanan jaiotako argitaratzaile, editore, idazle eta hedatzailea da, Erresuma Batuan bizi dena. Britainia Handiko argitaletxerik gazteena izan zen, baita Erresuma Batuko lehen emakumezko liburu-argitaratzaile beltza ere, 1960ko hamarkadan Clive Allison-ekin batera Londres-en egoitza zuen Allison and Busby (A & B) argitaletxea sortu zuenean. *Daughters of Africa* [Afrikako alabak] (1992) antologia editatu zuen, eta 2019an jarraipena izan zuen *New Daughters of Africa*. [Afrikako alaba berriak]. Royal Society of Literature  elkartearen Benson Domina jaso zuen. 2020an, "100 Britoi Beltz Handietako" bat bozkatu zuten. 2021ean, *London Book Fair Lifetime Achievement Award*  [Londres-eko liburu azokako bizitza osoko lorpenaren] saria jaso zuen. 2023an, Busby *English PEN*eko [Luma ingelesa] presidente izendatu zuten.

## Hezkuntza eta haurtzaroa 
Margaret Yvonne Busby 1944an jaio zen, Accran, Gold Coast-en (gaur egungo Ghana). Bere gurasoak George Busby doktorea eta Sarah Busby andrea (Christian jaiotzaz) ziren, biek Karibearekin lotura familiarrak zituztenak, bereziki Trinidad, Barbados eta Dominika-rekin. Barbados-en jaiotako bere aita, Busby doktorea (1899–1980) George Padmore Kwame Nkrumahren aholkulariaren bizitza osoko laguna izan zen eta Trinidad-en eskolatu zen C. L. R. James-ekin Queen's Royal College-n, *Island* [Ugarte] beka irabaziz. Horri esker, Britainia Handira joan zen medikuntza ikastera, 1919an. Edinburgh-eko Unibertsitatean ikasketak hasi ondoren, George Busby Dublin-go University College-ra joan zen bere mediku ikasketak osatzera, eta gero Londres-ko Walthamstow-n (non bere omenezko plaka urdin bat dagoen) mediku gisa praktikatu zuen, 1929an Gold Coast-en kokatzeko lekualdatu aurretik. Bere amaren ildoaren bidez, Moira Stuart BBCko berriemalearen lehengusua da. Aitona Dominika-n jaiotako George James Christian (1869–1940) izan zen, Lehen Konferentzia Panafrikarreko delegatua, Londres-en, 1900ean, 1902an Urrezko Kostara migratu zuena.

Gurasoek hiru seme-alabak Ingalaterran heztera bidali zituzten, Busby-k bost urte zituenean. Bere ahizpa eta biak Lake District-eko eskola batean izan ziren lehenengo, eta ondoren Charters Towers School barnetegian, Bexhill-on-Sea-n, Sussex-en. Ghanara itzuli zen eta 16 urterekin A-mailak hartu zituen, gero urtebete eman zuen Cambridge-ko unibertsitate batean, unibertsitatean gazteegi ez hasteko. 17 urte zituenetik, ingelesa ikasi zuen Bedford College-n, Londresko Unibertsitatean, eta unibertsitateko literatura-aldizkaria editatu zuen, baita bere poesia argitaratu ere. BA Honours graduarekin graduatu zen, 20 urterekin. Lionel Grigson (1942-1994) jazz musikari eta hezitzaile britainiarrarekin ezkonduta egon zen.

## Argitalpen-karrera 
Unibertsitatean zegoela, Clive Allison negozio-kidea izango zena ezagutu zuen Bayswater Road-eko festa batean, eta argitalpen-enpresa bat sortzea erabaki zuten. Graduatu ondoren, Busbyk Cresset Press-en lan egin zuen laburki – Barrie Taldearen parte –, Allison eta Busby (A & B) ezartzen zituen bitartean, zeinaren lehen liburuak 1967an *The Sunday Times,The New Statesman,* eta beste leku batzuetan bai prentsa orokorrean eta aldizkari berezietan.

Hamish Hamilton-ek Busby-k bildutako idatzien bilduma argitaratuko du, *Part of the Story: Writings from Half a Century* [Istorioaren atala: mende erdiko idatziak] izenburupean, 2026an.

### Afikako alabak (1992) eta Afrikako alaba berriak (2019) 
Busby-k*Daughters of Africa*: *An International Anthology of Words and Writings by Women of African Descent from the Ancient Egyptian to the Present* [Jatorri afrikarreko emakumeen hitzen eta idatzien nazioarteko antologia, antzinako egiptoeratik gaur egunera arte] (Londres: lurtmuturra, 1992) bildu zuen, Black Enterprise-k "mugarri" gisa deskribatua, 200 emakumek baino gehiagok genero sorta batean egindako ekarpenak biltzen dituena. Argitalpenari buruz oso berrikusia, gaur egun "Afrikako literaturaren matriarkek" egindako lana biltzen du. "Afrikako" idazketan aitzindariak izan ziren, non ez ziren soilik beren familiei, komunitateei eta herrialdeei buruzko istorioak idazten ari, baizik eta Afrikako historia literarioan eta Afrikako historiografian ere idazten ari ziren. Emakume ipuin-kontalarientzako espazioa aldarrikatzen zuten, modu idatzian, eta, nolabait, emakumearen rola berreskuratzen zuten, *Afrikako* gizarte askoren narrazioen sortzaile eta eramaile gisa, kontaketa saio tradizionala emakumeen domeinua zela kontuan hartuta"

Busby-k 2019ko jarraipen-liburu bat editatu zuen, *New Daughters of Africa: An International Anthology of Writing by Women of African Descent*:  izenekoa (Erresuma Batuko Myriad Editions argitaletxeak argitaratu zuen lehen aldiz), Afrikako diaspora osoko beste 200 idazle gehiagorekin.*The Irish Times* -eko berrikusle batek honako hau aipatu zuen:"Batzuetan antologia bat behar duzu eskualde edo pertsona-talde jakin baten artean idazteko aniztasuna, indarra eta ñabardura gogorarazteko. *Afrikako Alaba Berriak* ezinbestekoa da, historian zehar afrikar ahotsak isilduak edo gutxituak izan direlako, eta emakumeen ahotsak are gehiago"2019ko antologiarekin lotuta, Margaret Busby *New Daughters of Africa* *Awar*d saria" iragarri zuen argitaletxeak, SOASekin elkartuta, Londres-eko Unibertsitatea, emakume afrikar ikasle bati mesede egiteko, Londres-eko *International Students House-n* matrikula eta ostatua estaliz. Saria jaso zuen lehena Idza Luhumyo ikasle kenyarra izan zen, 2020ko udazkenean hasi zuen bere ikastkurtsoa, eta 2022ko *Caine Prize for African Writing* Idazkeraren Caine Saria] irabaztera igaro zen.

### Beste liburu batzuk 
Busby-k hainbat liburutan parte hartu du, besteak beste, *Colours of a New Day: Writing for South Africa* [Egun berri baten koloreak: Hego Afrikarentzako idatzia] (argitaratzaileak Sarah LeFanu eta Stephen Hayward, 1990) eta *Mothers: Reflections by Daughters* [Amak: Alaben hausnarketak] (arg. Joanna Goldsworthy, 1995), *IC3*: *The Penguin Book of New* *Black* *Writing in Britain* [Idazketa beltz berria bretainan] (arg. Kadija Sesay eta Courttia Newland, 2000), *Why 2K? Anthology for a New Era* [Zergatik 2k? Aro berrirako antologia] (2000), *The Legacy of Efua Sutherland* [Efua Sutherland-en legatua] (2007), *Essays in Honour of Ama Ata Aidoo at 70* [*Ama* Ata Aidooren omenezko saiakerak 70-ekin] (2012), *99 words* [99 hitz] (arg. Liz Gray, 2011), *Black British Perspectives: A Series of Conversations on Black Art Forms* [Britainiar beltzen iritziak: Arte beltzeko formei buruzko elkarrizketa sorta](arg. Kadija Sesay, 2011), *James Barnor*: *Ever Young* [Beti gazte] (2015), *If I Could Tell You Just One Thing...: Encounters with Famous People and Their Most Valuable Advice* [Gauza bat ahal ba nizun kontatu...: pertsona ospetsuekin topaketak eta haien aholku baliotsuenak] (Richard Reed,-en eskutik, 2016), *Slay in Your Lane: The Black Girl Bible* ["Slay in your lane" hitzak esan nahi du zure bidean arreta jartzea, zure eremuan nabarmentzea eta zure arrakastaren definizioan benetakotasunez bizitzea, besteen itxaropenekin edo bideekin distraitu beharrean, askotan emakume beltzek eta haientzat berariaz erabiliak gizartearen erronketan nabigatzeko eta beren arrakastaren bertsioa definituz aurrera egiteko. Esaldi ahalduntzailea da: neska beltzaren biblia] (Elizabeth Uviebinené eta Yomi Adegoke egileen eskutik, 2018) , eta Chris Fite-Wassilak's *The* *Artist* *in Time* [Sasiozko artista](2020).

2014an, Busby Ishmahil Blagrove-rekin batera *Carnival: A Photographic and Testimonial History of the Notting Hill Carnival* [Ihauteriak: Notting Hill-go ihauteriaren historia grafikoa eta lekukotasunekoa] argitaratu zuen. Sarrera edo hitzaurreak idatzi dituen beste liburu batzuen artean, Bessie Head-en *A Question of Power* [Indarraren gai bat] liburuaren Penguin Modern Classics edizioa,*Emerging Perspectives on Buchi Emecheta* [Buchi Emechetari buruzko ikuspegi emergenteak] (arg. Marie Umeh, 1996), *Beyond Words:South African Poetics* [Hitzak baina harago: Hegoafrikako poetika] ), eta Raymond Antrobus-en Lawrence Scott  eta Simi Bedford-en liburuak daude. Busby-ren antzezlana, C. L. R. James-en eleberrian oinarritua, eta Pam Fraser Solomon-ek ekoitzia Arraza Berdintasunerako Batzorde bat irabaziz. 2003ko urrian, BBC Radio 4ko ''Woman's Hour* saioak Busby-ren bost ataleko *Yaa Asantewaa* telesaila eman zuen, hau ere Fraser Solomon-ek zuzendua.

Busby Penumbra Productions ekoiztetxe independenteko kidea izan zen, beste kide batzuekin, besteak beste, Horace Ové, H. O. Nazareth, Farrukh Dhondy, Mustapha Matura, Michael Abbensetts eta Lindsay Barrett, eta haien proiektuen artean C. L. R. Jamesen 1980ko hamarkadako hitzaldietan oinarritutako film sorta bat zegoen.

Antzerkirako idatzi zituen, besteak beste, *Sankofa* (1999), *Yaa Asantewaa –* *Warrior Queen* [Gudari erregina] (Erresuma Batua/Ghana, 2001–2002), Geraldine Connor-ek zuzendua, eta *An African Cargo* [Karga afrikar bat] (*Zong* *massacre* Zong sarraskiari buruzkoa), Felix Cross-ek zuzendua Nitrobeat-entzat eta 2007an Greenwich_Theatre" -n taularatua, 1807ko Esklabo Merkataritzaren Legearen bigarren mendeurrena markatzen duten ekitaldien artean. Antzerkigile gisa egindako lanak ezaugarri hauek izan ditu: "Mendebaldeko historiografiak baztertutako gertaerak eta pertsonak berreskuratzea, Afrikako performance tradizio indigenak zentratzea, eta Afrikako heroismoa (Yaa Asantewa) eta zurien esku dagoen Afrikako sufrimendua nabarmentzea"

Kantu letragilea ere izan zen Busby, Norma Winstone: abeslariak aitortua.. 2021ean, British Book Awardseko Trade kategorian epaile gisa aritu zen, eta 2022an PEN Pinter saria epaitu zuen Ruth Borthwick eta Daniel Hahn-ekin batera.

Beste kultura-erakunde batzuetako kontseiluetan edo aholkularitza-postuetan aritu da, besteak beste, Drum Arts Centre (1973an Cy Grant-ek batera sortua), The Africa Centre, London, English PEN, Royal Literary Fund, African & Caribbean Music Circuit, Hackney Empire antzokia, Afrikako Emakume Idazleen Erakundea

## Ikus gainera 
* Jessica Huntley
* John La Rose

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Carole Boyce Davies (2005), *"Women and Literature in the African Diaspora*"[[https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-0-387-29904-4_38 ]", in Ember, M., C. R. Ember, eta I. Skoggard (arg),  *Diasporaren Enziklopedia''. Springer, Boston, MA, orr. 383–392. hhttps://doi.org/10.1007/978-0-387-29904-4_38
* Constantia Nicolaides, "Trailblazing Through Time: Publishers". [Bideak egiten denboran zehar: argitaratzaileak] National Portrait Gallery.
* Shola von Reinhold,"What happened to Britain's black avant-garde fiction writers? [Zer gertatu zitzaien Britainia Handiko abangoardiako fikziozko idazle beltzei?], *The Voices*, The *Independent*, 2019ko maiatzaren 12a.
* "Pioneer Women in Publishing: A Timeline", [Emakume aintzindariak argitaletxeetan] Argitatzaile gazteen elkartea, 2025eko irailaren 8a.

### Elkarrizketak eta profilak 
* Aida Edemariam, "Margaret Busby: nola Britainia Handiko lehen emakume editore beltzak literatura irauli zuen - eta ez zuen inoiz amore eman", *The Guardian*, 2020ko urriaren 22a.
* Sarah Ladipo Manyika, "Margaret Busby ezagutzeari buruz", *Granta*, 2020ko urriaren 19a.
* "Emakumearen Historiaren Hilabetea: Margaret Busby OBE ospatzen dugu" Artxibatua 2018ko martxoaren 31 , *The Voice,*  31.
* Shereen Ali, "Gure ahotsak elkarbanatzen", *Trinidad eta Tobago Guardian*, 2015eko apirilaren 29an.
* John Stevenson, *"Margaret Busby: Doyenne of Black British Publishing"*, [Argitaratzeko doyenne-ak" argitalpen-industriako emakumerik nagusiena, eskarmentudunena, trebeena eta errespetatuena aipatzen du] *Black History Month 365*, 2016ko irailaren 28a.
* Ellen Mitchell eta Sophie Kulik, "Galderak & Erantzunak: Margaret Busby eta 'Afrikako alaba berriak'", *Africa* *In Words,* 2019ko ekainaren 29a.
* Claire Shepherd, "Margaret Busby OBE – 'Africa Writes – Lifetime Achievement'" [Afrikak  idazten du- Bizitzako lorpena]Artxibatua 2023ko otsailaren 28an Wayback Machine-n, Culturepulse aldizkarian (iraileko zenbakia), 2019ko abuztuaren 31n, orr. 9–14.
* "The Margaret Busby Interview| ''A 'Daughter of Africa'*", *Alt A* Review, 2019ko apirila.
* Satch Hoyt, "Margaret Busby: Erresuma Batuko Emakume Beltzaren lehen argitaletxea izateko behar dena – 1. zatia", "2. zatia", "3. zatia", *Afro-Sonic Mapping*, 1919ko uztailaren 9a.
* "Margaret Busby-rekin solasean", *Literandra'', 2020ko martxoaren 22a.
* "Artista bat denboran: Margaret Busby", Baring Fundazioa, 2020ko azaroaren 17a.
* "Margaret Busby ospatzen", Book word, 2020ko abenduak 24.
* "Margaret Busby: 'Eskolan farsieraz konta nezakeen...". Margaret Busby Burt Caesar-ekin solasean, Writers Mosaic.

## Kanpo estekak 
* "People of Letters | 2019""Letren Herria | 2019", Koloreen Museoa, "Margaret Busby" (Sharron Wallaceren argazkia).
* Margaret Busby-ren (1978-1989) paperak, C. L. R. Jamesen liburuen argitalpenarekin zerikusia dutenak, Columbiako Unibertsitateko Liburutegietan gordetzen dira.