open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bob Bryan

**Robert "Bob" Charles Bryan** (1978ko apirilaren 29a) estatubatuar tenislari ohia da, munduko ranking-ean lehen postura iritsi zena binakakoan. 23 Grand Slam irabazi zituen: 16 gizonezkoen binakakoan eta 7 binakako mistoan. 1998an profesional bihurtu zen. Mike anaia bikiarekin, hainbat urtetan zehar munduko lehen postuan egon ziren sailkatuta, eta, lehenengoz, 2003ko irailean lortu zuten. Anaiak 2000-2009 hamarkadako ATP bikote modura izendatu zituzten. Londres 2012ko Olinpiar Jokoak irabaziz, Golden Slam-a osatzen bigarren taldea izan zen. Lau urte lehenago, 2008an, Pekinen, brontzezko domina lortu zuten.

Bryan bikiak 2020ko abuztuan erretiratu ziren. Azken bi txapelketetan, Bryan anaiek arrakastaz defendatu zuten titulua Delray Beachen, eta partida erabakigarria irabaziz Davis Kopan.

## Tenis ibilbidea 
### Binakako datuak 
* 16 Grand Slams (Open era)
* Grand Slameko gizonezkoen 30 final
* 10 aldiz ITF Munduko Txapeldunak
* 116 ATP titulu eta 169 ATP final
* 439 aste #1
* 1000+ partida garaipen
* 10 urte jarraian gutxienez Grand Slam bat irabaztea
* 11 aldiz ATP Fans Binakako Taldea eta ATP Hamarkadako Taldea izendatua
* "Bryan Golden Slam" (Grand Slameko titulu guztiak eta urre olinpikoko domina aldi berean izatea)
* Grand Slam-en 7 final jarraian (2005 Australian–2006 Wimbledon)
* 38 Masters 1000 titulu
* "Career Golden Masters" (Masters 1.000 ekitaldietako bederatzi txapelketak irabazten historiako jokalari bakarrak)

## Davis Koparen Errekorra (26-5) 
Mike Bryan anaia bikiarekin batera, bikoteak Estatu Batuetarako edozein binakako taldetako Davis Cup-eko partida gehienak irabazi zituzten. Bryanek Estatu Batuetarako Davis Kopan jokatu zituen urte gehienetako errekorra du (14).

## Grand Slam emaitzak 
### Binakako gizonezkoak 
### Binakako mistoa 
## Olinpiar Jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tianna Bartoletta

**Tianna Bartoletta** **(née Madison)** (1985eko abuztuaren 30a) atleta estatubatuarra da eta luzera jauziko eta abiadurazko proba laburreko ekitaldietan espezializatzen da. Bi Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, urrezko hiru domina lortuz. 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, munduko errekorra ezarriz Estatu Batuetako errelebo taldearekin 4 × 100 m-ko proban lehen urrea lortu zuen. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, beste bi urre irabazi zituen: lehenbizi, marka pertsonalarekin, luzera jauzian, eta, gero, berriro ere, 4 × 100 m-ko errelebo proban.

Lortutako beste lorpen batzuk 2005eko eta 2015eko luzera jauziko Munduko Txapelketen garaipenak, eta 2006ko Munduko Indoor Txapelketan luzera jauziko garaipena dira. EE.UU(r)en bobsleigh taldeann ere bultzatzailea izan zen 2012an.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Whitney Wolfe Herd

**Whitney Wolfe Herd** (Salt Lake City, Utah, AEB, 1989ko uztailaren 1a) estatubatuar enpresaburua eta ekintzailea da. 

## Biografia 
Salt Lake Cityn jaio zen, Utahn, 1989an. Nazioarteko Harremanak ikasi zituen Hegoaldeko Unibertsitate Metodistan. Forbes-en arabera, $1 mila milioi dolar baino gehiago balio du konpainiak.

2021ean, Estatu Batuetako burtsan aritzen zen enpresa bateko CEO gazteena bihurtu zen.

## Aintzatespenak 
* 2014. urtean teknologian eragin handiena izan zuten 30 emakumeetako bat izendatu zuten .
* 2016. urtean, *Elle* aldizkariaren teknologiako emakumeetako bat izendatu zuten.
* 2017an eta 2018an *Forbesek* *30* urte baino gutxiago dituen 30en arteko zerrendan sartu zuen. Gainera, Inc-eko *15 emakume* ekintzaileetako bat izendatu zuten 2017an, eta *Forbes*, *Fast Company* eta *Wired Erresuma Batuko* azaletan egon da. 
* 2018ko apirilean, *Time 100* zerrendan agertu zen. 2021eko otsailean, munduko aberatsik gazteena bihurtu zen. Ez da batere ohikoa, munduko 500 dirutza handienen %5 baino ez baitago emakumeen esku.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2015eko Arabako foru hauteskundeak

**2015eko Arabako foru hauteskundeak** urte horretako maiatzaren 24an ospatu ziren Arabako Biltzar Nagusiak aukeratzeko.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Rashomon efektua

thumb|348x348px|*Rashοmon* filmaren kartela
**Rashomon efektua** subjektibotasunak eta pertzepzio pertsonalak historia edo egoera bera kontatzean sortzen den efektua da; historia edo egoera hori kontatzen duten gizabanakoek modu desberdinean kontatzen dute, edozein bertsio benetakoa izatea posible da, bertsio horietako bakar bat ere faltsua izan gabe; besterik gabe, norberak ikusitakoaren aldakortasunak eta pertzepzioak eragiten dute.

Izen horrek *Rashοmon* filma hartzen du erreferentzia gisa, Akira Kurosawak 1950ean zuzendutako filma, Ryūnosuke Akutagawaren bi ipuinetan oinarritua. Samurai baten heriotza eta haren emaztearen bortxaketa kontatzen du XII. mendeko Japonian, eta tartean direnen kontakizunak elkarren ondoan jartzen ditu analepsiaren bidez. Kontakizun horietako bakoitza «historiaren barruko historia» gisa aurkezten da, eta horrek areagotu egiten du bere itxurazko errealismoa, azkenean horietako bakar bat ere egiazkotzat aurkeztu gabe. Aitzitik, Rashοmonek erakusten du guztiak, angelu jakin batetik, egiazkoak direla, baina egia hori kontingentea da eta gizabanako bakoitzaren testuinguruaren, aurrekarien eta baldintzen arabera azaltzen da.

## Kanpo estekak
Irlandako Itzulia

**Irlandako Itzulia** (1985tik 1992ra  **Nissan Classic** izenarekin ezaguna) etapakako txirrindularitza lasterketa izan zen, Irlandan abuztuan jokatzen zena.

Herrialde honetako hiri nagusietan izaten ziren irteerak eta helmugak (Dublin, Cork edo Limerick besteak beste).

1953an sortua, amateurrentzako proba bezala, 1985etik aurrera profesionalentzako lasterketa bilakatu zen. 2007tik 2009ra UCI Europe Tourreko egutegian egion zen, 2.1. mailan.

Sean Kelly da garaipen gehien lortu duena, lautan gailendu baitzen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irlandako Itzulia – Webgune ofiziala
* Irlandako Itzulia - *SitiodeCiclismo.net*
* Irlandako Itzulia - *FirstCycling.com*
Irma Bandiera

**Irma Bandiera**, "Mimma" erresistentzian, (Bolonia, Italia; 1915-1944) Italiako Erresistentziaren Gruppo di azione patriotticaren partaidea izan zen. 1944an faxista italiarrek harrapatu, itsutu eta erail egin zuten. Enrico Berlinguer, Italiako Alderdi Komunistaren idazkaria izan zenak asko baloratu zuen. Egun Boloniako eta beste herri askoko kaleek bere izena dute. "Mimma e Balella" abestiak Irmari buruzkoa da.

## Hilketa 
1944ko abuztuaren 14an, Irma Bandera partisanoa hil zuten faxista italiarrek. Zazpi egun lehenago atxilotu zuten beste bi partisanorekin batera. Bere familia bila zeukan bitartean, gogor torturatu zuten, itsu uzteraino. Hala ere, ez zien faxistei informaziorik eman eta hauek tiroz hil zuten. Kalkulatzen da 300.000 bat pertsonak hartu zutela parte Italian faxismoaren aurkako erresistentzian. Gerraren amaieran, Irma Bandiera, beste 18 partisanekin batera, hil ondorengo Balio Militarraren Urrezko Domina jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julie Dachez

**Julie Dachez** (; 1985eko otsailaren 5a) frantziar gizarte-psikologoa eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da. *La Différence invisible* eta *Dans ta bulle!* liburuen egilea da.

## Bizitza 
Negozio eskolan ikasi zuen eta lau urtez lan egin zuen sektore pribatuan. 2012an, 27 urte zituela, Asperger sindromea diagnostikatu zioten (gaur egun, diagnostiko hori ez da aintzat hartzen herrialde askotan eta autismo mota bat bezala besterik ez da hartzen). Ondoren, autismoari buruzko blog bat eta YouTubeko kanal bat sortu zituen eta gizarte psikologiako doktoretza programan izena eman zuen, Frantzian autismoari buruzko tesi bat defendatu zuen lehen pertsona autista ireki bihurtuz eta ikuspuntu sozialetik aztertzen du, batez ere autistek jasaten duten estigmatizazioari eta diskriminazioari dagokionez.

Autismoaren inguruko bi liburu argitaratu ditu. Lehenengoa, *La Différence invisible*, Mademoiselle Carolinerekin batera idatzitako komiki autobiografikoa da. Bigarrenak, *Dans ta bulle!* izenekoak, Josef Schovanecen hitzaurrea duenak, saiakera eta narrazioen forman hainbat pertsona autista helduren bizipenak biltzen ditu.

Autismoaren inguruko hitzaldiak ematen ditu eta, besteak beste, autistekin lotutako aurreiritziak gainditzeko kanpainak antolatzen ditu.

## Lanak 
### Liburuak 
* *La Différence invisible* (Mademoiselle Carolinerekin batera, 2016)
* *Dans ta bulle !* (2018)

### Artikuluak 
* *French Validation of the Multidimensional Attitude Scale Toward Persons with Disabilities (MAS) : The case of Attitudes Toward Autism and Their Moderating Factors* (Andre Ndobo et Anaïs Amelinerekin batera, 2015)
* ''Représentation sociale de l'autisme'' (André N'Dobo eta Oscar Navarro Carrascalekin batera, 2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Austriako Itzulia

**Austriako Itzulia** (ofizialki ) etapakako txirrindularitza lasterketa da, lehenbizi ekainean eta 2005etik aurrera uztailean jokatzen dena.

1947an sortua, amateurrentzako lasterketa zen 1996 arte, geroztik profesionalentzako proba izan da 2.5 mailan eta gero 2.2. mailan. UCI Europe Tour 2005ean osatu zenean, 2.1. maila hartu zuen lehenbizi eta geroago 2.HC (mailarik gorena zirkuitu honetan).

2006tik aurrera, azken-aurreko etapa erlojupekoa izaten da Podersdorf am Seeren inguruan, 24 eta 30 km arteko luzerarekin. Hurrengo eguneko azken etapa, hiri horretatik Vienaraino luzatzen da, 122 eta 128 kilometroko ibilbidea duelarik.

## Palmaresa 
**Oharrak:** 2006eko ekitaldian, Tom Danielson izan zen garailea, baina 2012eko amaieran eta US Postal-Armstrong dopin kasua zela eta, emaitza deuseztatua izan zen. 2019ean ere, 2017ko Stefan Deniflen garaipena dopinagatik deuseztatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Austriako Itzulia *MemoireduCyclisme.eu*
* Austriako Itzulia - *cqranking.com*
* Austriako Itzulia - *SitiodeCiclismo.net*
* Austriako Itzulia - *EsCiclismo.com*
Yan mendiak

**Yan mendiak** edo **Yanshan** (; ) ekialdeko Asiako mendikatea da, Txinako iparraldeko lautadaren mugan dagoena.

Mendikatea mendebaldeko Chaobai ibaiaren eta ekialdeko Txinako Harresi Handiko Shanhai pasabide ospetsuaren artean dago. Mendi gehienak kareharriz, granitoz eta basaltoz osatuta daude. Bere altuera 400 eta 1000 metro artekoa da. Gailur nagusia, Wuling mendia, 2.116 metrokoa da itsasoaren mailatik, Chengden, Xinglong konderriaren iparraldean dago, Hebein. Mendikateak pasabide estu asko ditu, Gubei pasabidea eta Xifeng pasabidea, besteak beste. Txinako Harresi Handiaren ekialdeko zatia, Beijing iparraldeko Badaling barne, Yan mendietan dago. Mendiak, halaber, iparraldearen eta hegoaldearen artean trafikoa sartzeko ate garrantzitsua dira. Wuling mendiko Natur Erreserba hemen dago.

## Kanpo estekak
Shanhai pasabidea

**Shanhai pasabidea** edo **Shanhaiguan** () Txinako Harresi Handiko pasabide nagusietako bat da, Ming dinastiaren garaian "Lurreko lehen urratsa" deitua. Harresiaren sekziorik ekialdekoena da, Yan mendiak zeharkatzen ditu eta Bohai badiaren parean dagoen Itsaso Horira iristen da. 1987an, Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen, Harresi Handiaren zati gisa.

Qinhuangdaon dago, Txinako Herri Errepublikako Hebei probintzian. 1381ean, Ming dinastian, Shanhaiguan gotorlekuak eraikitzen hasi ziren, mongolen eta mantxuen hedapena eragozteko. Garai hartan, Shanhai pasabidea Harresi Handiko gotortuena bihurtu zen. Harresiak hamalau metroko altuera hartu zuen.

Shanhaiguango kostaldean, harresiak 6,5 kilometro zituen, sei metroko altuera eta hiru metroko zabalera. Gainera, adreiluz eta lur zapalduz egina zegoen. 1644an, bertan Shanhai pasabideko gudua burutu zuten, non Wu Sangui jeneralak mantxuekin aliantzan zegoen Li Zicheng garaitu zuen. Hala ere, hauek Txina zentralera sartu eta Qing dinastia ezarri zuten. 1961ean, Txinako gobernuak babestutako ondare historiko bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
4002 Shinagawa

**4002 Shinagawa** asteroide baten izena da.  maiatzaren 14an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Königstuhleko behatokitik

## Izendapena 
Hasiera batean asteroideak 1950 JB izena zeraman. Ondoren Seishi Shinagawa omentzeko izena eman zitzaion.

## Orbitaren ezaugarriak 
4001 Ptolomeok asteroidearen orbitak batez beste 2,51 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,44 distantziara egiten du eta urruntze maximoa 2,59 distantziara. Eszentrikotasuna 0,0029 da, eta makurdura orbitala 14,68ºkoa da.

## Ezaugarri fisikoak 
Magnitude absolutua 11,9 da.

## Kanpo estekak
Badaling

**Badaling** () Txinako Harresi Handiko atalik bisitatuena. Yanqing barrutian dago, Pekingo hirigunetik 80 kilometro ipar-mendebaldera. Ming dinastiak 1505ean eraiki zuen. Badalingeko punturik altuena Beibalou () da, itsas mailatik 1015 metroko altuera duena.

1957an harresiaren atal honi zaharberritze sakona egin diote, eta turistei irekitako lehen zatia izan zen. Gaur egun milioika pertsonak bisitatzen dute urtero, eta inguruko eremuan garapen handia izan da, hotelak, jatetxeak eta teleferiko bat eraikitzea barne. Duela gutxi autobide bat eraiki dute, ingurua Pekingo erdialdearekin lotzen duena.

Richard Nixon presidenteak eta bere emazteak, Li Xiannian lagun zutela, 1972ko otsailaren 24an, Txinara egindako bidaia historikoan bisitatu zuten. Gero, munduko beste agintari ospetsuk ere, tartean Margaret Thatcher, Ronald Reagan eta Mikhail Gorbatxov bisitatu dute.

Badaling eta inguruko autobidea 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetako errepideko txirrindularitza probak amaitu ziren tokia izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gennevilliersko portua

**Gennevilliersko portua** () Frantziako Gennevilliers hirian dagoen erabilera anitzeko ibai-portua da. Île-de-France eskualdeko porturik handiena da, Frantziako ibai-porturik handiena eta Europako bigarren ibai-porturik handiena (Duisburgekoaren ondoren, Alemanian).

Batez ere merkataritza-portu bat da. Sena ibaiaren beheko zatiko (Le Havreren bidez) karga ez-galkorrerako eta Frantziako kanal-sistemak garraiatutako material astunetarako hornidura-terminal garrantzitsua da. Artikulu horiek dira, gehienbat, balio erantsi txikiko material astunak: harea eta legarra, zementua, amaitutako eraikuntza-materialak (metalezko markoak, esaterako), enbalaje-materialak (papera) edo zenbait produktu kimiko arriskutsu.

## Geografia 
Sena ibaiaren ertzean dago, Gennevilliersen, eta portua 401 hektareatan zabaltzen da. Horri esker, 20 milioi tona merkantzia mugitzen ditu urtean.

Portuan hiru espazio mota daude:
* 51 hektareako ur-gorputz, bi ubide eta 660 eta 800 metro arteko sei kai dituztenak;
* 220 hektareako industrialdea, dendak eta merkataritza-nabeak dituena, 275 enpresa inguru hartzen dituena, baita enpresa-inkubagailu bat ere;
* 272 hektarea portuko jardueretarako eta hainbat zerbitzutarako (segurtasuna, aduanak, suhiltzaileak, manipulazioa, garraioa, enpresak ezartzea). 8.000 lanpostu zuzen sortzen ditu.

Parisko Portu Autonomoak kudeatzen du,  Senan eta haren ibaiadarretan, bereziki Oisekoa, Île-de-Franceko beste portu batzuk kudeatzen dituena.

## Kanpo estekak
Josu Imanol Unanue

**Josu Imanol Unanue Astoreka** (Bermeo, Bizkaia, 1958ko uztailaren 1a - *idem*, 2023ko abenduaren 15a) HIESaren aurkako eta ezker abertzaleko militantea izan zen.

## Bizitza 
Josu Imanol Unanue Astoreka Bermeon jaio zen, arrantza eta kontserba industrian aritzen zen familia batean. Matrizegintza, injekzioa eta trokelgintza ikasi zuen Arrasaten, eta gero Fagor Garagarza eta Alecoop kooperatibetan hasi zen lanean.

Urte batzuetan, koipeztatzaile eta makinista gisa aritu zen atunontzietan. Itsasoan lanean ari zela, Mekanika ikasten eta Hotzeko Teknikari titulua lortzen ere aritu zen.

Itsasoan izandako esperientziaren ondoren, 1985ean, 25 urte zituela, GIB birusa hartu zuen eta bi urteko bizi-itxaropena eman zioten. Ordutik, aktiboki sartu zen gaixotasun horren aurka borrokatzeko hainbat ekimenetan, HIESaren aurkako herritar-taldeekin lankidetzan. 1988an, Txo Hiesaren elkartea sortu zuen eta 1992an, T-4 kolektiboaren prestakuntzan ere funtsezko zeregina bete zuen, sortzaileetako bat izanik. Dibulgazio-lan nabarmena egin zuen hitzaldien bidez eta artikulugile gisa.

2000. urtean, Gernikako Lanbide Hastapena zentroan hasi zen lanean, eta LAB sindikatuko ordezkari sindikala izan zen. 2011n, politika instituzionalera egin zuen salto, Bermeoko udal-hauteskundeetan Bilduren hauteskunde-zerrendako kide izanik, eta zinegotzi eta alkateorde lanak egin zituen. Zeregin horretan, ardurak izan zituen Gizarte Ongizate, Euskara, Partaidetza, Zerbitzu Saiala eta Udal Langileekiko Harremanen Udal Patronatuan. 2014an, EH Bildu koalizio abertzaleak Bizkaiko ahaldun nagusigai aurkeztu zuen eta legealdi hartan batzarkide eta taldeko bozeramaile izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caen-Ouistrehamgo portua

**Caen-Ouistrehamgo portua** () Frantziako Caen hiria eta Orne ibaiaren bokalean dagoen itsas-portua da. Caengo portua kaia batzuek osatzen dute Caen eta itsasorako kanalean, Caen eta Ouistreham lotzen dituena, ibaian behera 15 kilometrora.

Portua, jatorriz, Saint-Pierre kaiak bakarrik osatzen zuen, Caen erdialdean. Trafikoaren gehikuntzak azaltzen du indusketa eta beste lau kaia sortzea, kai berria (gurutzontziak), Calix kaia, Hérouville kaia (beste salgaiak) eta  Blainville kaia (zerealak). Kanal berri bat eta instalazio berri bat (kargarako) kanalaren eta Saint-Pierre kaiaren arteko lotunearen ondoan eraiki ziren, erabiltzen ez diren biltegiekin kontraste handia sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BPM 37093

**BPM 37093** (**V886 Centauri**) nano zuri aldakor pultsatzaile bat da. Hidrogenozko atmosfera bat du, baina oso masa handia, Eguzkiak halako 1,1. Lurretik 48 argi-urtera dago, Centaurus konstelazioan. Pultsazioen ondorioz bere distira asko aldatzen da. Beste nano zuri batzuk bezala, uste da BPM 37093 batez ere karbono eta hidrogenoz osatuta egotea, helio nukleoen fusio termonuklear bidez sortua, alfa-hirukoitz prozesuaren bidez.

2004an, Antonio Kanaanek zuzendutako taldeak Whole Earth Blazar Teleskopioa erabiliz estimatu zuten BPM 37093ren masaren %90 kristalizatuta zegoela. Beste lan batzuek esaten dute %32 eta %82 artean dela kristalizazioa. Edonola ere, 5×1029 izango litzateke gutxienez kristalizatutako masa. Nano zuriak 4.000 kilometroko erradioa duenez, bere nukleoa unibertsoan ezagutzen den diamanterik handiena izango litzateke. Horregatik izarrari *Lucy* ezizena eman diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orne (ibaia)

**Orne** (frantsesez  ahoskatua) Frantziako kostalde inguruko ibaia da, Normandiako luzeena dena. Itsas mailatik 218 metrora jaiotzen da, Aunou-sur-Ornen, Perchen, eta Mantxako kanalean itsasoratzen da, Ouistrehamen, 175 km-ko ibilguaren ondoren. Arroak 2928 km²-ko azalera du.

Frantziako Orne eta Calvados departamenduak ureztatzen ditu. Bere ibilbidean Argentan eta Caen zeharkatzen ditu. Caen eta Ouistreham artean (ibaiaren estuario-zatia), bere ondoan kanal paralelo bat doa, 1857an inauguratua. Caengo porturainoko nabigazioa erraztera bideratuta dago, baina gaur egun ez da oso aktiboa, portuko jarduera Ouistrehamen zentratzen baita.

Ptolomeok Olina izena jarri zion ibaiari.

## Zeharkatutako udalerriak 
*Orne: Sées, Argentan 
*Calvados: Thury-Harcourt, Saint-André-sur-Orne, Caen, Ouistreham

## Ibaiadar nagusiak 
Iturritik bokalearaino:
*Don
*Ure
*Cance
*Udon
*Baize
*Rouvre
*Noireau
*Laize
*Odon

## Kanpo estekak
Valentina Safronova

**Valentina Ivánovna Safronova** (; 1918-1943ko maiatzaren 1) sobietar inteligentziako partisana eta ofiziala izan zen. Bigarren Mundu Gerran ikerketa- eta sabotaje-lanetan parte hartu zuen, Gestapok harrapatu eta hil arte. 1965eko maiatzaren 8an, hil eta hogei urtera, Sobietar Batasuneko Heroi titulua eman zitzaion.

## Kanpo estekak
Grey glaziarra

**Grey glaziarra** Txileko glaziarra da, Torres del Paine Parke Nazionalaren mendebaldean, Hegoaldeko izotz-zelaien barruan dagoena. 6 kilometroko zabalera eta 30 metro baino gehiagoko altuera duen izotz masa da, bi frontetan banatuta. 1996an 270 km² azalera zuen guztira eta 28 kilometroko luzera.

Glaziarrak kolore urdinxka du, izotzak argi gorriaren uhin-luzera xurgatzearen ondorioz, eta argi urdinaren uhin-luzera barreiatzearen ondorioz. Glaziar zati batzuek kolore grisa dute, izotzak sortzen duen urraduragatik eta glaziarraren azpian dagoen arroka-ohean irristatzen diren arroka zatien kargagatik, azken hori leunduz, eragiten duen arroka-irin kopuru handia sortuz. glaziarreko ur urtuari adierazitako tonu grisa emanez. 

Gaur egun glaziarra atzera egiten ari da. Gainbeheran dagoela kalkulatzen da eskualdeko tenperaturak gora egin duelako eta prezipitazio kantitatearen aldaketen ondorioz. Era berean, glaziarrak inguruko lekuetan normalean beha daitezkeen izotz zatiak askatzen ditu. 
Fitxategi:Glacier_Grey_animation.gif|link=Archivo:Glacier_Grey_animation.gif|alt=Retiro reciente.|Azken erretiroa.
Fitxategi:Glaciar_Grey,_Parque_Nacional_Torres_del_Paine,_Chile6.jpg|link=Archivo:Glaciar_Grey,_Parque_Nacional_Torres_del_Paine,_Chile6.jpg|alt=Detalle de un iceberg.|Izozmendi bat.
Fitxategi:Glaciar_Grey,_Parque_Nacional_Torres_del_Paine,_Chile3.jpg|link=Archivo:Glaciar_Grey,_Parque_Nacional_Torres_del_Paine,_Chile3.jpg|alt=Icebergs con el glaciar al fondo.|Atzealdean glaziarra duten  izozmendiak.
Fitxategi:Grey_Glacier_icebergs_Stevage.jpg|link=Archivo:Grey_Glacier_icebergs_Stevage.jpg|alt=Icebergs en el glaciar.|Izozmendiak glaziarrean.
Fitxategi:Kayakistas_en_Glaciar_Grey.jpg|link=Archivo:Kayakistas_en_Glaciar_Grey.jpg|alt=Vista del glaciar.|Glaziarraren ikuspegia.
Fitxategi:ISS008-E-5837_-_View_of_Chile.jpg|link=Archivo:ISS008-E-5837_-_View_of_Chile.jpg|alt=Extensión del glaciar Grey y lagos colindantes| Grey glaziarra eta ondoko aintziren hedapena.

erdian|thumb|800x800px| Bista mendebaldetik
erdian|thumb|800x800px| Glaziarretik eratorritako Grey izozmendiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penedo dos Tres Reinos

**Penedo dos Tres Reinos** Galizian, **Frágua dos Três Reinos** Portugalen, 1.025 metroko garaiera duen tontor bat da, Marabon mendilerroko mendi sisteman integratua. Erdi Aroan Portugal, León eta Galiziako hiru erresuma zaharren arteko mugan zegoen eta hortik datorkio izena. 
Tradizioaren arabera, leku horretan bildu ziren Galizia, Leon eta Portugalgo erregeak, erresuma horien arteko mugaketa ezartzeko.

Gaur egun Penedo Moimenta fregesian (Vinhais udalerrian (Portugal)), Ourenseko probintziako A Mezquita herrian eta Zamorako probintziaren Hermisende udalerrian (Gaztela eta Leongo erkidegoan).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Penedori buruzko informazioa.
Anna Casanovas

**Anna Turró Casanovas** (Calella, Bartzelona, Katalunia, 1975)  eleberri erromantikoak idazten dituen idazle eta itzultzailea da, 2008az geroztik. **Anna Casanovas** eta **Emma Cadwell** izengoitiaren azpian, nobelak paranormalekin sinatzen ditu. Espainiako Egile Erromantikoen Elkarteko (ADARDE) kide sortzailea izan zen. Castellóko Diputazioaren "Mediterraneoko letrak" saria jaso du.

## Biografia 
Anna Turró Casanovas 1975ean jaio zen Calellan, Bartzelonan, Katalunian. Sei anai-arrebetatik handiena da: lau neska eta bi mutil. Zuzenbidean graduatu zen eta finantza-erakunde batean lan egin zuen.

## Bibliografia 
### Anna Casanovas bezala 
#### Los Martí (2022) 
# *Nadie como tú* (Reedición 2022)
# *A fuego lento* (Reedición 2022)
# *Dulce locura* (Reedición 2022)
# *Hotel California* (Reedición 2022)
# *No hay manera* (2022)

#### Martí familia 
# *Nadie como tú* (2008)
# *A fuego lento* (2009)
# *Dulce locura* (2010)
# *Hotel California* (2012)

#### La Hermandad del Halcón 
# *Todo por tu amor* (2010)
# *Te di mi alma* (2011)
# *Perdido* (2012)

#### Nualart 
# *Doce años y un instante* (2013)
# *Saltar al vacío* (2014)

#### Malditos bastardos 
# *Sin miedo a nada* (2013)

#### Las reglas del juego 
# *Las reglas del juego* (2014)
# *Cuando no se olvida* (2014)
# *Donde empieza todo* (2014)
# *Fuera de juego* (2015)

#### Vanderbilt Avenue 
# *Vanderbilt Avenue* (2015)
# *El universo en tus ojos* (2016)
# *Si todo desapareciera* (2016)

### Emma Cadwell bezala 
#### Alexandriako zaindariak 
# *Plenilunio* (2010)
# *Oscuridad* (2011)
# *Infierno* (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nel van Vliet

**Petronella van Vliet** (Herbehereak, 1926ko urtarrilaren 17a - 2006ko urtarrilaren 4a) bular estiloko probetan espezializatutako igerilari herbeheretarra izan zen. 1948an txapeldun olinpikoa izan zen 200 metroko proban. 

## Kirol ibilbidea 
1948ko Londresko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 200 metro bular estiloan, 2:57,2 segundoko denborarekin, Nancy Lyons australiarraren eta Eva Novak hungariarraren aurretik.

Monte Carlon 1947an egindako Europako Txapelketan ere urrea lortu zuen proba berdinean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fanny Imlay

**Frances Fanny Imlay** (legez **Fanny Wollstonecraft**; **Fanny Godwin** izenez ere ezaguna; 1794ko maiatzaren 14a - 1816ko urriaren 9a) Mary Wollstonecraft feminista britainiarraren eta Gilbert Imlay estatubatuar abenturazale, espekulatzaile eta merkatariaren alaba ez-legitimoa izan zen.

Mary Wollstonecraft eta Gilbert Imlay elkarrekin zoriontsu bizi izan ziren tarte batez, Fanny jaio aurretik eta ondoren, Frantzia iraultzailean, herrialde nahasia utzi eta Ingalaterrara joan baino lehen. Londresen zirela Imlayk Wollstonecraft baztertu zuen. Haien harremana berpiztu nahian, Wollstonecraft Imlayren Eskandinaviako negozioetan sartu zen, urtebeteko Fannyrekin bidaiatuz, baina harremana ez zen inoiz berriro piztu. Geroago, Wollstonecraft maitemindu eta William Godwin filosofoarekin ezkondu zen, eta harekin beste alaba bat izan zuen, Mary, baina Wollstonecraft erditzearen ondorioz hil zen 1797an. Godwin hiru urteko Fanny Godwinekin eta Mary Wollstonecraft Godwin (Mary Shelley) jaioberriarekin geratu zen, etorkizuneko *Frankensteinen* egilea.

Lau urte geroago, Godwin bere bizilaguna zen Mary Jane Clairmontekin ezkondu zen. Godwin andre berriak bere alaba Claire Clairmont maitasunez eta begirunez tratatu zuen, Fanny eta Mary alabaordeekin inoiz izan ez zuen arreta. Tratamendu-desberdintasun horiek Godwinen etxea gero eta leku deserosoagoa bihurtu zuten bizitzeko, tirabirak eta zorra areagotuz. Orduan, Mary eta Claire nerabeek Europako kontinentera ihes egin zuten Percy Bysshe Shelley poeta erromantikoarekin, Maryren bikotekide erromantikoa, 1814an. Bere aldetik, Fannyk ezin izan zuen bere gain eroritako pisua jasan, are gutxiago bere aitaorde Godwinen haserrea. Bere familiatik isolatu eta gero eta bakartiago bihurtu zen. 1816an, 22 urte zituela, bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abla Mehio Sibai

**Abla Mehio Sibai** () epidemiologo libanoarra da. Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2020an, diru-sarrera baxu eta ertaineko herrialdetan zahartze osasuntsuaren aldeko konpromisoa izateagatik eta osasun eta gizarte programen politikatan izandako eraginagatik.

## Ibilbidea 
Matematikazalea izan arren farmazia ikasketak egin zituen Beiruteko Amerikar Unibertsitatean eta 1977an amaitu zuen. Libanoko Gerra Zibilak eraginda farmazia ibilbidea baztertu eta hamar urtez etxeko lanetan eta ama lanetan aritu zen. Horren ondoren unibertsitatera iztuli eta 1986an epidemiologia masterra atera zuen. 1997an London School of Hygiene and Tropical Medicine eskolan doktoretza atera zuen.

Abla Mehio Sibairen ikerketak zahartze osasuntsuan, gizarte demografian eta gaixotasun ez-kutsagarrien epidemiologian oinarritu dira.

## Sariak 
* Dr A.T. Shousha Fundazioaren Saria (2014)
* Mediterraneo ekialdean minbiziaren, gaixotasun kardiobaskularren eta diabetesaren kontrolerako Kuwaiteko Estatuaren Saria (2019)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mike Bryan

**Michael Carl Bryan** (1978ko apirilaren 29a) estatubatuar tenislari ohia da, munduko ranking-ean lehen postura iritsi zena binakakoan. Bob anaia bikiarekin, hainbat urtetan zehar munduko lehen postuan egon ziren sailkatuta, eta, lehenengoz, 2003ko irailean lortu zuten. Anaiak 2000-2009 hamarkadako ATP bikote modura izendatu zituzten. Londres 2012ko Olinpiar Jokoak irabaziz, Golden Slam-a osatzen bigarren taldea izan zen. Lau urte lehenago, 2008an, Pekinen, brontzezko domina lortu zuten. Bryan Bryanek du Grand Slam gehien dituen tenislariaren errekorra 18, ATP-ko titulu gehiena (123), eta binakako ranking-eko lehen postuan aste gehiena (506).

## Davis Koparen Errekorra (28-5) 
## Grand Slam emaitzak 
### Binakako gizonezkoak 
### Binaka mistoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lino - O Filme: Uma Aventura de Sete Vidas

***Lino - O Filme: Uma Aventura de Sete Vidas*** (euskaraz: «Lino - Filma: Zazpi Bizitzen Abentura») 2017ko Rafael Ribas brasildar zinema zuzendariaren konputagailuzko animaziozko komedia filma bat da. StartAnima ekoiztetxeak ekoitzi zuen.

## Bikoiztaileak 
* Selton Mello: Lino
** Cadu Paschoal: Lino (nerabe)
** Arthur Salerno: Lino (haur)
* Luiz Carlos de Moraes: Don Leon
* Dira Paes: Janine
** Marianna Alexandre: Janine (nerabe)
** Isabella Koppel: Janine (haur)
* Guilherme Lopes: Victor
** Wirley Contaifer: Victor (nerabe)
** Hugo Myara: Victor (haur)
* Paolla Oliveira: Patty
* Lupa Mabuze: Osmar
* Léo Rabelo: Mellos
* Hélio Ribeiro: Mestre Henry Topper
* Eduarda Móras: Pestinha
* Eduardo Santos: Cacique

## Harrera 
FilmAffinity-n, 4,8/10 eman zion audientziak, 42 botoen bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Mycenella bryophila

***Mycenella bryophila*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Mycena lasiosperma*

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, gris-arrexka, pruinaduna.

**Orriak:** Ia libre, zuriak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 cm inguruko garaierakoa eta 0,2 cm inguruko lodierakoa, distiratsua, kapelaren kolorekoa, hautsarekin.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Sarritan goroldio artean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Kuba, Puerto Rico, Birjina britainiar uharteak, Brasil, Bolivia, Svalbard, Islandia, Errusia, Europa, Maroko, Aljeria, Iran, Oman, India, Txina, Thailandia, Vietnam, Japonia, Kenya, Uganda, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Zimbabwe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txintxiketa

**Txintxiketa** trebezia erakusteko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Orexan, Gipuzkoan jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

## Arauak 
Neska-mutilen joko hau lurrean laukia edo zirkulua eginez hasten zen, eta zozketan egokitutakoak tarte jakin bat uzten zuen marrarekiko. Orduan, makila mutur-zorrotza bota eta marra barruko gunean sartzen ahalegindu behar zuen. Tanto-kopuru jakinera jokatzen zen; makila marra barruan lurrean sartuta uzten zuenak tantoa bereganatzen zuen, eta tanto horiek aurrena eskuratzen zituena bere txandaren barruan irabazle gertatzen zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juan Garmendia Larrañaga: *Ume jolasak*, Eusko Ikaskuntza, 2007, 64.or.
Myxomphalia maura

***Myxomphalia maura*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da sukalderako baliozkotzat jotzen.

Sinonimoa: *Fayodia maura*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3,5 cm arteko diametrokoa, oso deprimitua, zilbor formakoa eta ertz inbolutuarekin. Kolore arre iluneko azala.

**Orriak:** Dekurrenteak, oso estu, lamelulekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Mehea eta 5 cm arteko garaierakoa, kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Gutxi, zuria edo grisa. Usaina, nahiko desatsegina.

**Etimologia:** Myxomphalia terminoa, mukia, muzilagoa, esan nahi duen, grekozko "myxa" hitzetik eta kasko ganbila eta zilbor gelatinakara, esan nahi duen latinezko "Omphalia" hitzetik dator. Maura epitetoa, iluna esan nahi duen, grekozko "maura" hitzetik dator.

## Jangarritasuna 
Ez du balio sukaldaritzarako.

### Nahasketa arriskua 
Antzeko itxura duten beste onddo batzuk: *Pseudoclitocybe cyathiformis*, *Tephrocybe anthracophila* eta *Fayodia leucophylla*.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, sutearen arabera. Pirofila da, erretako zuraren hondarretan bakarrik hazten da, batez ere pinuen basoetan. Erretako basoetan oso ugaria. Batzuetan, lurperatutako eta ikusten ez diren antzinako su hondarretan hazten dira.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Argentina, Europa, Kanariak, Errusia, Turkia, Israel, Iran, Txina, Vietnam, Australia, Hawaii.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabasa

**Gabasa** () Huescako probintziako herria da, La Litera eskualdekoa, Peralta de Calasanz udalerrian kokatuta, Aragoin. 1999an 15 biztanle zituen.

## Geografia 
Gabasa 700 metro altueran eraikia dago, Huesca hiriburutik 90 kilometrotara.

## Historia 
Agustín Ubietoren arabera, herriaren lehenengo aipamenta 1206koa da, Santa Maria Sixenako monasterioaren dokumetazioan. 

## Hizkuntza 
Hemen katalan ribagorzarra mintzatzen da, Baixa Ribagorzan hitz egiten den antzekoa. 

## Monumentuak 
* Sant Martín de Gavasa eliza, XVIII. mendekoa.
* Sosa ibaia Erdi Aroko gaineko zubia. 
* Gabasako haitzartea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Peralta de Calasanz

## Kanpo estekak
Juyong pasabidea

**Juyong pasabidea** edo **Juyongguan** () Txinako Harresi Handiko pasabide nagusietako bat da. 
Beijingo Changping barrutian dagoen Guangou izeneko 18 kilometroko haran batean dago, hiriburuko erdigunetik 50 kilometro baino gehiagora. Txinako Harresi Handiko hiru urrats handienetako bat da, Jiayuguan eta Shanhaiguanekoekin batera.

Izen ezberdinak izan zituen dinastia ezberdinetan zehar. Hala ere, "Juyongguan" izena hiru dinastiek erabili dute. Qin dinastia izan zen erabili zuen lehena, Qin Shi Huang enperadoreak Harresi Handia eraikitzea agindu zuenean. Juyongguanek bi urrats ditu, bata hegoaldean eta bestea iparraldean. Hegoaldekoa Hegoaldeko Pasabidea deitzen da eta iparraldekoa Badaling.

Egungo pasabidea Ming dinastiak eraiki zuen, eta geroago berritu zuten. Ikuspegi estrategikotik oso leku garrantzitsua da, barnealdea eta Txinako iparraldeko mugatik gertu dagoen eremua lotzen baititu.

## Galeria 

Image:Juyongguan06.JPG
Image:Juyongguan08.JPG
Image:Juyong pass.jpg
Image:Juyongguan07.JPG
Image:Juyongguan09.JPG
Image:Juyongguan04.JPG
Image:Juyongguan01.jpg
Image:Juyongguan02.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana de la Cueva

**Ana de la Cueva Fernández** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1966) madrildar ekonomialaria eta funtzionarioa da eta 2021eko uztailaz geroztik Ondare Nazionalaren Administrazio Kontseiluko lehendakaria. Lehenago, 2018ko ekainetik 2021eko maiatzera bitartean, Ekonomia eta Enpresei Laguntzeko Estatuko idazkaria izan zen.

## Biografia 
1989an Ekonomia Zientzietan eta Enpresa Zientzietan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (UAM), Ekonometrian espezializatuta.

Francisco Fernández Ordóñezen iloba da. Osaba Adolfo Suárezekin Ogasun eta Justizia ministroa izan zen eta Felipe Gonzálezekin kanpo gaietako ministroa. Gainera demokraziarako trantsizioko protagonista handienetako bat izan zen. Beste osaba nabarmen bat ere badu, Miguel Ángel Fernández Ordóñez, 2006 eta 2012 bitartean Banco de Españaren 68. gobernadorea. 

### Lan ibilbidea 
Goi-mailako ikasketak amaitu ondoren, 1991ko urrian Estatuko Merkataritza eta Ekonomiako Teknikarien Goi Mailako Kidegoan sartu zen oposiziak gainditu ostean. Estatuko funtzionario gisa, Ekonomia Ministerioan lan egin du ibilbide osoan, eta, urte horietan guztietan, erantzukizun handiko kargu ugari izan ditu.

Ekonomia Gaietarako Ordezko Batzordeko idazkaritza teknikoaren arduraduna izan da, Analisi Sektorialeko zuzendariorde nagusia eta Esportazioen Sustapen Finantzarioko Zuzendariordetza Nagusiko zuzendariorde albokoa.

Bere agintaldian COVID 19 pandemiaren ondorio ekonomiko negatiboei aurre egin behar izan zien, eta horiei aurre egiteko neurriak koordinatu. 2021eko maiatzean, Berreskuratze eta Erresilientzia Plana Europar Batasunera bidali ondoren dimititzeko asmoa iragarri zen, eta pandemia osteko egoerari aurre egingo zion beste estatu-idazkari bati eman zitzaion bide. Uko egin zion maiatzaren 12an.

Ekonomia Estatu Idazkaritza utzi ondoren, 2021eko uztailaren 21ean, Ministroen Kontseiluak Ana de la Cueva Ondare Nazionalaren Administrazio Kontseiluko lehendakari izendatu zuen, Pedro Sánchez Gobernuk lehendakariak proposatuta.  Denbora horretan amaitu ziren hiriburuan Errege Bildumen Galeria museo berria jartzeko lanak, 2023ko ekainaren 28an inauguratu zena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web oficial del Ministerio de Asuntos Económicos y Transformación Digital
* Ficha en el Portal de la Transparencia de la Administración del Estado
Cerro Castillo (herria)

**Cerro Castillo** Torres del Paine udalerriko hiriburua da, eta Torres del Paine parke nazionalean sartu aurreko azken herria. Puerto Natalesetik 63 km iparraldera dago. 130 biztanle ditu, gehienak abeltzaintza lanak egiten dituzte. Serrano ibaiaren arro hidrografikoaren barruan dago .

Bere eraikuntzaren zati handi bat joan den mendearen hasierakoa da eta antzinako Cerro Castillo estantziakoa zen, eskualdeko zati kontinentaleko handiena kontsideratzen dena.

## Kolonizazioa 
Iturri argentinarrek esaten zuten Tweede, Toro aintziraren iparraldean, McPherson eta Kark, Castilloko hego-mendebaldean, estantzialariek okupatutako lurralde-galerari buruz, arbitraje-laudoa zela eta. Hala ere, adostasun-irizpideek eremu magallanikoan kolonizatutako estantziak utzi zituzten Txileko lurraldetik kanpo.

Horrela, Alemaniar eta Ingalaterrako kolonoen ahaleginak, Manuel Señoreten erabaki administratiboarekin batera, . mendearen amaieran arro hidrografikoaren egungo lurraldea sendotu zuen.

Hala ere, eragin demografiko handiena Suaren Lurraldea Ustiatzen duen Elkarteak (SETF) izan zuen, Rodolfo Stubenrauch-ek eta Augusto Kark-ek erosi baitzituen, Cerro Castillo estantzia fundatuz.
Fitxategi:Cerro_Castillo_Chile_-_letrero.JPG|link=Archivo:Cerro_Castillo_Chile_-_letrero.JPG|alt=Señaléticas con forma de caballo. Detrás el humo de las estufas a leña.|Zaldi formako seinaleak. Atzean egurrezko berogailuen kea.
Fitxategi:Chile_(8),_Patagonia,_Cerro_Castillo,_village_scene.JPG|link=Archivo:Chile_(8),_Patagonia,_Cerro_Castillo,_village_scene.JPG|alt=Centro de Cerro Castillo en 2011.|Cerro Castilloko erdigunea 2011n.
Fitxategi:Habitacional_Castillo_014.jpg|link=Archivo:Habitacional_Castillo_014.jpg|2008

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Najat A. Saliba

**Najat A. Saliba** () kimikari libanoarra da. Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2019an, kutsatzaile atmosferiko minbizi eragileen inguruko ikerketak egiteagatik.
## Ikasketak 
Landetxe batean hazi zen eta 1975ean Libanoko Gerra Zibila hasi zenean familia Beirut hiriburura aldatu zen. Libanoar Unibertsitatean amaitu zituen kimika ikasketak 1986an eta Kalifornian egin zituen masterra eta doktoretza.

## Ibilbide zientifikoa 
Libanoko Gerra Zibila amaitu zenean Beirutera itzuli zen eta 2001ean Beiruteko Amerikar Unibertsitatean hasi zen lanean. 

2002an Etorkizun Jasangarrirako Naturaren Kontserbaziorako Ibsar Zentroaren sortzaileetako bat izan zen. Erakunde horren xedea Libanoko biodibertsitatea babestea zen. Ordutik Najat A. Saliba bera da zuzendaria eta Beiruteko Amerikar Unibertsitatean Laborategi Atmosferiko eta Analitikoa ezarri zuen.

Najat A. Salibak Libanoko eta Ekialde Hurbileko inguruneko kutsatzaileak ikertzen ditu; zigarreta elektronikoek eta nargileek askatzen dituzten partikula minbizi eragileak. Katxinbetan formaldehidoaren antzeko konposatuak identifikatu zituen lehen ikerlaria izan zen eta zigarreta elektronikoak karbono monoxidoa sor dezaketela ere ikusi zuen.

Libanoko kutsatzaile atmosferikoen lehenengo datu basea ere osatu zuen. Aire librean zaborra erretzeak airean egon daitezkeen partikula minbizi eragileen kopurua %2.300 handitzen duela demostratu zuen. Beiruteko eraikin bateko laugarren solairuan neurtu zituen partikula horiek honako hauek ziren: hidrokarburo aromatiko poliziklikoak, beruna, kadmioa, titanioa eta artsenikoa, gehienak metalen errekuntzatik askaturikoak. 

Beiruteko Amerikar Unibertsitateko Udal Hondakin Solidoen gida egin zuen. Hoditerietak ikerketa kimikoak egiteko protokoloak ezarri zituen eta aireko kutsatzaileak ikertzeko material eta metodo berritzaileak garatu ditu.

## Sariak 
* Zientzia Ikerketaren Libanoko Batzordearen Saria (2016)
* Amerikako Fisiologia Elkartearen Diziplinarteko ikerketaren Saria (2018)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2019)
* Zedroaren Ordena Nazionala (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferdinando Baldi

**Ferdinando Baldi** (Cava de' Tirreni, Salerno, 1917ko maiatzaren 19a - Erroma, 2007ko irailaren 12a) zinema zuzendari eta gidoigile italiarra izan zen. Orson Welles zuzendu zuen bi filmetan: *David e Golia* (1960) eta *I tartari* (1961).

### Zuzendutako filmak 

* ''Il prezzo dell'onore* (1953)
* *Assi alla ribalta* (1954)
* *Ricordami* (1955)
* *Amarti è il mio destino* (1957)
* *Due selvaggi a corte* (1958)
* *David e Golia* (1960)
* *I tartari* (1961)
* *Orazi e Curiazi* (1961)
* *Sfida al re di Castiglia* (1963)
* *Taras Bulba, il cosacco* (1963)
* *Follie d'Europa* (1964)
* *Il figlio di Cleopatra* (1964)
* *All'ombra delle aquile* (1965)
* *Il massacro della foresta nera* (1966)
* *Goldsnake anonima killer* (1966)
* *Texas, addio* (1966)
* *Io non protesto, io amo* (1967)
* *Little Rita nel West* (1967)
* *Preparati la bara!* (1968)
* *Odia il prossimo tuo* (1968)
* *Il pistolero dell'Ave Maria* (1969)
* *I pirati dell'isola verde* (1969)
* *Blindman - Il pistolero cieco* (1971)
* *Afyon - Oppio* (1972)
* *Una vita lunga un giorno* (1973)
* *Carambola* (1974)
* *Carambola, filotto... tutti in buca* (1975)
* *Geometra Prinetti selvaggiamente Osvaldo* (1976)
* *Get Mean* (1976)
* *Nove ospiti per un delitto* (1977)
* *L'inquilina del piano di sopra* (1977)
* *La ragazza del vagone letto* (1979)
* *La compagna di viaggio* (1980)
* *Comin' at Ya!* (1981)
* *Il tesoro delle quattro corone* (1982)
* *Warbus* (1985)
* *Un maledetto soldato* (1988)
* *Missione finale'' (1988)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ferdinando Baldi IMDb webgunean.
Il prezzo dell'onore

'''''Il Prezzo dell'onore'''* Ferdinando Baldi zuzendari italiarrak 1953an egindako melodrama filma da. 

## Aktoreak 
* Maria Frau: Maria
* Mario Vitale: Antonio
* Vincenzo Musolino: Francesco
* Mino Doro: Don Nicola
* Armando Guarnieri: Michele
* Amedeo Trilli: Minutolo
* Giovanna Ralli

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Il Prezzo dell'onore'' IMDb webgunean.
Taras Bulba, il cosacco

***Taras Bulba, il cosacco*** Ferdinando Baldi zuzendari italiarrak 1962an egindako abenturazko filma da. Izenburu bereko Nikolai Gogolek 1935ean plazaratutako eleberri historikoan oinarrituta dago. 

## Aktoreak 
* Vladimir Medar: Taras Bulba 
* Jean-François Poron: Andrei Bulba 
* George Reich: Ostapi 
* Hugo Santana: Gurko 
* Lorella De Luca: Natalia 
* Fosco Giachetti: Voivode 
* Sylvia Sorrente
* Erno Crisa
* Mirko Ellis
* Andrea Scotti
* Dada Gallotti

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma MyMovies.it webgunean.
Helado glaziarra

**Helado glaziarra** izotz iraunkor eta mugikorren masa bat da, eta, Sarmiento de Gamboa glaziarrarekin batera, Santa Inés uhartean dago, Magallanes itsasartearen mendebaldeko irteeratik hego-mendebaldean, Magallanes eta Txileko Antartikako eskualdean, Magallanes probintzian., Punta Arenas komunan. Kawésqar parke nazionalaren mugen barruan dago. 

Bi glaziarren izenak ingurua zeharkatzen duten turismo-ontzien tripulazioak eman zituen. 

Uhartean 274 km²-ko azalera hartzen duten 258 glaziar daude. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andrés Rivera, www.glaciologia.cl, Santa Inés uharteko glaziarrak
* Francisco Martínez, Santa Inés uharteko glaziarrak: izotz eta baleen eskualdea, 2020.
Kawésqar parke nazionala

**Kawésqar parke nazionala** (), lehen **Alacalufes erreserba nazionala**, Txileko bigarren parke nazional handiena da eta munduko handienetakoa 7.023.542 hektareako azalerarekin.  Concepción kanala eta Ozeano Barea irekiaren artean dago, Txileko Magallanes itsasartearen bi aldeetan. Bere eremuak Magallanes eta Txileko Antartikako Eskualdeko lau probintzietako bi zati hartzen ditu: Magallanes Probintzia eta Última Esperanza Probintzia.

## Deskribapena 
Parke nazionalaren barruan bi eguraldi mota daude: "hezetasun handia, hotz leuna" eta "tundra isotermikoa", batez besteko tenperatura  . eta , hurrenez hurren. Prezipitazioak  iritsi daitezke urtean.

Parkea mendebaldeko artxipelagoz osatuta dago; bere paisaia mendi baxuen antzeko uhartez eta kanal eta fiordo ugariz beteta dago. Magallanesko euri-oihana da parkeko ekosistema nagusiena.

Parkean 24 ugaztun espezie inguru daude, eta inguruko erreserba nazionalak itsas espezie ugari biltzen ditu. 

## Kultura 
Kawésqar herria duela zazpi mila urte inguru iritsi zen.  Ehiztari-biltzaile nomadak ziren. Parkeak haien omenez du izena. 

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak 
*
Dmitri Ustinov

**Dmitri Fiodorovich Ustinov** (errusieraz: *Дмитрий Фёдорович Устинов*) sobietar militar eta politikaria izan zen, Sobietar Batasuneko Defentsa ministroa eta mariskala.

## Biografia 
Ustinov Samaran jaio zen langile familia batean, 1908ko urriaren 30an. Gaztetan hasi zen paper fabrika batean doitzaile gisa eta mekanikari gisa lanean, Leningradon ingeniaritza ikastera bidaiatuz. 1927an Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan sartu zen.

1941ean Alemania naziak Sobietar Batasuna inbaditu zuenean, Iosif Stalinek 33 urte zituen eta Leningradoko arma-fabrika boltxebikearen zuzendaria aukeratu zuen Ustinov ekialdera Uraletara defentsa-industriaren ebakuazioa gainbegiratzeko, Alemaniako hegazkintza oso urrun. Stalinek bere lanagatik saritu zuen, *buru gorria* deituz, sobietar zibilen kondekorazio gorenarekin, Lan Sozialistaren Heroia. Urte horretan bertan Armagintza Ministro izendatu zuten.

1957an, lehen ministroorde hautatu zuten. 1965etik Politburoko kide hautagaia, ez zen osoko kide hautatua izan 1976an Defentsa ministro izendatu zuten arte, eta orduan Sobietar Batasuneko Mariskal ere izendatu zuten.

Ustinov 1984an Yuri Andropov SBAKko idazkari nagusi gisa ordezkatzeko hautagai kontserbadore ezin hobea zela ikusi zuten. Hala ere, Konstantin Txernenko izendatzeak Mikhail Gorbatxovek zuzendutako indar erreformistak indartzea ahalbidetu zuen, azkenean idazkari nagusia izango zena Txernenko hil ostean 1985ean.

1984ko azaroaren 7an, Sobietar telebista kamerek Urriko Iraultzaren urteurrenean Plaza Gorriko desfile militarra ikusten grabatzea espero zuten, baina ez zen inoiz agertu. Urrian pneumonia izan zuen. Larrialdiko ebakuntza egin zioten, ondoren bihotz-geldialdia izan eta hil egin zen 1984eko abenduaren 20an. Estatuko hileta batekin omendu zuten eta Kremlingo harresiko nekropolian lurperatu zuten abenduaren 24an.

Haren heriotzaren ondoren, Izhevsk hiriari Ustinov izena eman zioten haren omenez, baina Mikhail Gorbatxoven mendean Sobietar berriko buruzagien omenez izendatutako hiriak lehengo izenetara itzuli ziren. Gainera, Leninen Ordenarekin gehien apainduta egon den pertsona da, hamaika aldiz jasoz.

## Kanpo estekak
Il massacro della foresta nera

***Il massacro della foresta nera*** ( ), (euskaraz "Oihan Beltzaren sarraskia") Ferdinando Baldi eta Rudolf Nussgruber zuzendariek 1967an egindako historia-film dramtikoa da. Argumentua Erromatar Inperioaren garaian kokatu zen. 

## Argumentua 
Teutoburgeko oihaneko guduan kokatzen da filma, k. o. 9. urtean. Arminio agintari germaniarrarekin egin zuen topo bertan. Erromatarraren harrokeriaz nazkaturik, germaniarrek Arminiorengan topatu zuten agintari ahaldun bat. 

## Aktoreak 
* Hans von Borsody: Arminio
* Antonella Lualdi: Thusnelda
* Cameron Mitchell: Aulus Sessina kontsula
* Beba Lončar: Livia
* Dieter Eppler
* Peter Carsten

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Teutoburgeko oihaneko gudua

## Kanpo estekak 
* :Film osoa Youtuben.
* :*Il massacro della foresta nera* IMDb webgunean.