open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Marko gotorlekua

*Artikulu hau Errenteriako gotorlekuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**San Marko gotorlekua** Gipuzkoako ipar-ekialdean, Errenteria udalerrian dagoen gotorleku bat da, San Marko-Txoritokieta mendigunean dagoen Bizarain edo San Marko mendiaren gailurrean.

Donostiaren mugan dago. 1888 urtean eraiki zen hiriaren defentsa sistemaren parte bezala, eta 1970eko hamarkadara arte erabili zuen Espainiako armadak.

Urte askotan Donostialdeko hondakinak jaso dituen San Markos zabortegia Bizarain edo San Marko mendiaren magalean dago kokatua eta bertatik hartu zuen izena, berdina gertatzen da gaur egun Donostialdeko udalerrietako hondakinen kudeaketa egiten duen San Marko Mankomunitatearen izenarekin.

## Irudiak 
thumb|465px|erdian|San Marko gotorlekuaren ikuspegi panoramikoa.
thumb|erdian|250px|San Marko gotorlekua

## Ikus, gainera 
* Oiartzungo lubaki-eremua

## Kanpo estekak 
* San Marko gotorlekuari buruzko argibideak. Ingeba.org. 
* San Marko gotorlekua. Errenteriako Udala 
* San Marko gotorlekuari buruzko argibideak. Oarsoaldeko Turismo Bulegoa. 
* Donostiatik San Marko gotorlekura joateko mapa. Ingeba.org.
Lord of the Dance (ikuskizuna)

**Lord of the Dance** (euskaraz *Dantzaren Jauna*) Michael Flatley estatubatuar-irlandarrak sortu, ekoiztu eta zuzenduriko irlandar dantzen ikuskizun bat da. Flatley bera ikuskizun honetako dantzari eta izar nagusia da. Ikuskizunaren musika Ronan Hardiman irlandar konposatzaileak konposatu zuen, betiere irlandar doinuetan oinarrituz.

## Historia 
Aurretik 1995. urterarte Michael Flatley dantzariak *Riverdance* izeneko dantza ikuskizunean dantzari nagusia izan zen, honekin mundu mailako ospea bereganatu zuelarik. Halere, sorkuntza kontrolarekin izan zituen hika-mika batzuen ondorioz ikuskizunan parte hartzetik laga zuen. Flatleyk futbol zelaiak, estadioak eta areto handiak betetzeko ahalmena zuen dantza ikuskizun bat egiteko ametsa zuen, ikuskizun honetan irlandar dantzari kopuru handi batek dantzatuko zuelarik.

1996. urteko ekainaren 28tik uztailaren 1era Dublingo Point Theatre antzokian *Lord of the Dance* dantza ikuskizuna estreinatu zen. Hortik aurrera ikuskizun hau urte luzez munduan barna leku ugaritan izan da.

Aipagarria da Euskal Herrian ere izana dela, 1999ko azaroan Anoeta Belodromoan ere bi egunetan zehar izan baitzen.

thumb|800px|erdian|*Lord of the Dance* ikuskizuneko *Cry of the Celt* ("Zeltaren Negarra") izeneko zatia.

## Ikuskizuna 
1. ekitaldia
* Cry of the Celts
* Suil a Ruin
* Celtic Dream
* The Warriors
* Gypsy
* Strings of Fire
* Breakout
* Warlords
* The Lord of the Dance

2. ekitaldia
* Spirit of the New World
* Fiery Nights
* The Lament
* Siamsa
* Our Wedding Day
* Stolen Kiss
* Nightmare
* The Duel
* Victory
* Planet Ireland

## Ikus gainera 
* Lord of the Dance abestia.

## Kanpo estekak 
* *Lord of the Dance* ikuskizunaren webgune ofiziala
Maria Magdalena

**Santa Maria Magdalena** edo **Magdalako Maria** (hebreeraz: המגדלית מרי; antzinako grezieraz: Μαρία ἡ Μαγδαληνή; Elizen Arteko Biblian euskaraz **Magdalako Maria**) Jesus Nazaretekoaren dizipulu nagusietako bat izan zen. Itun Berriaren arabera, Jesukristo hirugarren egunean berpiztu zenean, Maria Magdalena izan zen ikusi zuen lehenetarikoa: 

Hainbat hiri, leku, herrialde eta gizatalderen santu zaindaria da: emagalduak, ile-apaintzaileak eta abar.

## Emakume izena 
[thumb|Maria Magdalena, [Giovanni Girolamo Savoldo ]]
*Magdalena* jatorri-izenetik emakume izena eratu da, euskaraz aldaera ugari dituena: *Magdalena, Madalena, Madalen, Maddalen, Malen, Maialen, Maddi*.

* *Magdalena* izenarekin hasten diren artikulu guztiak, Magdalena izeneko pertsonaiak barne
* *Madalen* izenarekin hasten diren artikulu guztiak, Madalen eta Madalena izeneko pertsonaiak barne
* *Maddalen* izenarekin hasten diren artikulu guztiak, Maddalen izeneko pertsonaiak barne
* *Maialen* izenarekin hasten diren artikulu guztiak, Maialen izeneko pertsonaiak barne
* *Maddi* izenarekin hasten diren artikulu guztiak, Maddi izeneko pertsonaiak barne

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Magdalena

## Kanpo estekak
Donostiako hiru damatxo

**Donostiako hiru damatxo** euskal abesti herrikoia da. Abesti honen bertsiorik ezagunena Urko donostiar abeslariak abestutakoa da.

## Egilea 
Abestiaren egilea ezezaguna da. Jose Arrue ikerlariaren ikerlan baten arabera (*“La canción ‘Iru damatxo…’ ¿Quién es su autor?” Euskalerriaren alde, Año XII, nº 220,1922.*) Inazio Larramendi (1786-1855) azkoitiarra izan zen doinu berriaren egilea, baina Javier Kaltzakorta ikertzaileak, abestiaren neurkera zaharra, Euskal Herrian zehar hartu duen hedadura eta aldaerak kontuan harturik, lehenago ere (beste doinu batekin) abestuko zela pentsatzen du.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jesus Maria Arozamena-Tomas Garbizu: *Viejas canciones donostiarras. Donostiko kantu zarrak*. Donostiako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1971, 36-38 or.

## Kanpo estekak 
* Urko abeslariaren *Donostiako hiru damatxo* abestia entzungai. Youtube.com
Kaifas

**Jose, Kaifasen semea** (), **Kaifas** () izenaz ezagunagoa, Itun Berriaren arabera, erromatarrek izendaturiko juduen apaiz nagusia izan zen, Jesus Nazaretekoa hiltzeko azpijokoak zuzendu zuena. Kaifas Jesusen etsai nagusia izan zen eta Bibliak honela azaltzen du bion arteko epaia:

Jerusalemen 1990ean bere izena zekarren hezurtegi bat topatu arren, adituek faltsua dela uste dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio I.a Agaramont

**Antonio I.a Agaramont** (1526 &ndash; Bidaxune, 1576ko abenduaren 8a) nafar aitoren semea izan zen, Agaramonteko etxekoa, Agaramonteko eta Gixuneko kondea, Baionako alkatea eta Bidaxuneko printzea. Erlijio Gerretan Gaskoiniako eta Nafarroako higanoten burua izan zen.
 
## Bizitza 
Aita Menaud d'Aure (1485-1534), Asterreko bizkondea, eta ama Klara Agaramont, Agaramonteko etxeko oinordekoa, izan zituen. Karlos IX.a errege zela, armada higanotaren buruzagi izan zen Frantziako Erlijio Gerretan, eta oso harreman ona izan zuen haren ama Katalina Medicirekin. Besteak beste, Dreuxeko (1562ko abendua) eta Orléanseko (1563ko otsaila) guduetan borrokatu zen. Joana Albretekoak Nafarroako eta Biarnoko lotinant jeneral izendatu zuen. 1568an, Longjumeauko Bakearen ostean, Joana erregina Arroxelan babestu zen. Harrezkero, Antonio Séméac-eko gaztelura erretiratu eta neutraltasuna gordetzen saiatu zen. 1570eko urriaren 21ean, Bidaxuneko printze izendatu zuen bere burua. 1572an, bizirik atera zen San Bartolome eguneko sarraskitik Katalina Medicik eman zion laguntzari esker.

## Ezkontza eta seme-alabak 
* 1549ko irailaren 29an, Helena Clermontekoarekin ezkondu zen. Seme-alabak:
** Filiberto Agaramont (1552-1580), Filiberto Gixune ere deitua.
** Teofilo Agaramont (?-1597)
** Joan Antonio Agaramont.
** Margarita Agaramont.
** Klara Susana Agaramont.

## Literaturan 
* Aingeru Epaltza, *Mailuaren odola*, Elkar, Donostia, 2006. (Agerpen laburra du.)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jean de Jaurgain, ''"Corisande d'Andoins, comtesse de Guiche et dame de Gramont"*, Eusko Ikaskuntza, 105-140. orr. Online.
* Jean de Jaurgain eta Raymond Ritter, *"La maison de Gramont 1040-1967"'', Les amis du Musée Pyrénéen, Tarbe (Bi liburukiak).

## Kanpo estekak
ʾ

**ʾ** edo **eskubiko eraztun erdia hizki eraldatzailea** Unicode sistemako Hizki Espazio Eraldatzaileen taldeko letra da, U+02BE hain zuzen ere. Honako letrak transliteratzeko erabiltzen da:

* Aleph
* Hamza

Ez da apostrofo baten berdina, kontsonante herskari glotal baten soinua baizik.

## Kanpo estekak
Bet

**Bet**, **Beth**, **Beh**, edo **Vet** alfabetoko bigarren hizkia da hizkuntza semitar askotan, besteak beste, feniziar alfabetoan, alfabeto aramearrean, alfabeto hebrearrean (ב), alfabeto siriakoan (ܒ) eta arabiar alfabetoan (ب). Haren ahoskera  da.

Izenak "etxe" esan nahi du hizkuntza semitiko askotan (hebreeraz, *bayiṯ*; arabieraz, *bayt*; akkadieraz, *bītu, bētu*; fenizieraz, *byt*) ziur aski denak Proto-Semitikoko **bayt-* hitzetik). Ziurrenik, Brontze Aroko alfabetoetako etxe baten iruditik etorri dira, baita O1 hieroglifikotik ere, etxe baten planta irudikatu nahi zuena.

Feniziar letratik dator greziar alfabetoko *beta*, latindar alfabetoko B eta alfabeto zirilikoko Б eta В.

## Bet / Vet hebrearra 
Hebreeraz, letraren idazkera hau da: בֵּית

Hebreerazko letrak bi fonema adierazteko balio du: "b" soinua (*bet*) eta "v" soinu bat (hau da, ), (*vet*). Biak ezberdintzeko, *dagesh* izeneko puntutxo bat erabiltzen da. Puntua letraren erdian agertzen bada, ahoskera  da; bestela, . Letraren izena *bet* edo *vet* da eta gaur egun Israelen egiten den ahoskera  da. Ashkenaziek, orokorrean,  esaten dute, hau da *beis* edo *veis*. Tiberiar hebreeran *beth* esaten da, baita zirkulu akademikoetan ere. Hizkiaren maiztasuna % 4,98koa da hebreera modernoan.

### Fonologia 
## Beth siriakoa 
600px|ezkerrera
Alfabeto siriakoan bigarren hizkia *beth* (ܒܝܼܬ) da, ܒ idatzia. Bi ahoskera ezberdin dituen sei letretako bat da. Ahoskera indartsua duenean (*qûššāyâ*),  gisa ahoskatzen da. Ahoskera leuna denean (*rûkkāḵâ*),  gisa ahoskatzen da, forma hebrearrean bezala. Ekialdeko dialektoetan, *beth* leuna  gisa ahoskatzen da askotan eta diptongoak osa daitezke harekin, aurretik bokal bat baldin badago. Beraz, ahoskera hitzean duen lekuaren arabera zehazten da. Mendebaldeko dialektoetan soinu indartsua erabiltzen da ia gehienetan.

*Beth* hizkia hitz baten hasieran badago, preposizio gisa erabiltzen da, *-ekin*, *-n* gisa. Zenbakia denean, *2* zenbakia da eta hainbat marra erabilita, *2.000* eta *20.000* ere izan daiteke.

## Arabierazko bāʾ 
Arabierazko ب letraren izena باء da, hau da, **bāʾ**. Egipton **be** deitzen dute. Silabaren barruan duen posizioaren arabera, modu ezberdinetan idazten da:

Letra eskuarki  soinukoa da, maileguzko hitz batzuetan ezik; kasu haietan,  da. Batzuetan  ahoskatzeko persierazko پ erabiltzen da, *pe*, hiru punturekin bakarrarekin baino.

## Ikus, gainera 
* B
* Beta (hizkia)

## Kanpo estekak
Marzahn-Hellersdorf

**Marzahn-Hellersdorf** Alemaniako Berlin hiriburuko 10. barrutia da. Hiriaren ipar-ekialdean kokatua dago, eta ekialde eta hegoaldetik Lichtenberg eta Treptow-Köpenick barrutiekin mugatzen du, aldiz ipar eta mendebaldetik Brandenburgo estatuko Ahrensfelde, Hoppegarten eta Neuenhagen udalerriekin muga egiten du. 2001. urtean Marzahn eta Hellersdorf barrutiak elkartuz sortu zen. 2010eko abenduan 249.982 biztanle zituen.

## Azpibanaketa 
Barruti hau honako udalerri hauek osatzen dute:
* Biesdorf
* Hellersdorf
* Kaulsdorf
* Mahlsdorf
* Marzahn

## Kanpo estekak 
* Marzahn-Hellersdorf barrutiko webgunea 
* Marzahn-Hellersdorf barrutia Berlingo Udal webgunean ikusgai
Dalet

**Dalet**, **Daleth** edo **Daled** hizkuntza semitiko gehienetako laugarren hizkia da, adibidez feniziar alfabetikoan, alfabeto aramearran, alfabeto hebrearrean (ד) eta alfabeto siriakoan (ܕ). Arabiar alfabetoan د abjadi ordenan zen laugarren hizkia, gaur egun 8.a baita. Bere balioa ahoskatutako eztandakari albeolarrarena da, .

Hizkia Brontze Aroan erabilitako alfabetoetatik dator, ziurrenik *dalt* hitzetik "atea", azkenean hieroglifikoetan agertzen den atetik hartua:

O31

Feniziar letrak Greziar alfabetoko delta (Δ), Latineko D eta alfabeto zirilikoko Дra eraldatu zen

## Dalet hebrearra 
Dalet letra hebrearra (דָּלֶת) alfabetoko 4.a da. Gaur egungo ahoskeran *dalet* izena du, baina Ashkenaziek *Dales* esan ohi dute eta Ekialde Hurbilan *daleth* ahoskatu ohi da, batez ere diasporako kide askoren artean. **ד** letra, ingelerazko D letran bezala,  ahoskatzen da. Baina baliteke ahoskera plosiboa izatea. Askotan Resh hizkiarekin nahasten da, itxura antzekoa dutelako.

### Aldaerak 
Dalet hizkiak dagesh bat jaso dezake, eta ahoskera aldaketa txikia ematen da:
* **ד** dhalet  ( Teinami, Mizrachi eta Sefardi batzuen artean. Ashkenazi batzuek  ahoskatzen dute.
* **דּ** dalet .

Hebreera modernoan **ד׳** geresh batekin laguntzen da, eta  soinuarentzat erabiltzen da, atzerriko izenekin.

## Dalath/Dolath siriakoa 
600px|ezkerrera
Alfabeto siriakoan ܕ laugarren letra da. Mendebaldeko ahoskeran Dolath izena du eta ekialdean Dalath (ܕܵܠܵܬ). Bi soinu ezberdin izan ditzake. Ahoskera indartsua denean (*qûššāyâ*)  ahoskera du. Dalath/Dolath ahoskera leuna duenean (*rûkkāḵâ*)  ahoskera du. Hitza oso ohikoa da siriakoan, askotan hitzen hasieran itsasten delako (izenorde erlatiboa).

Dalath/Dolath beti idazten da puntu batekin azpian, Resh letratik bereizteko **ܪ**. Letra hau identikoa da, baina puntua gainean du. Zenbakia denean Dalath/Doleth lau balio du eta puntu eta lerroak erabilita 4.000 eta 40.000 izan daiteke.

## Arabiar dāl 
Arabiar *dāl* letra modu ezberdinetan idazten da hitzan duen kokapenaren arabera:

Ordezkatzen duen soinua  da.

ḏāl letra (**ذ**) oinarrizko arabierazko hizkia da ere, baina dāl letraren alderatzat hartzen da.

Punjabin erabiltzen diren alfabeto arabiarretan (shahmukhi) eta urduan dāl letraren gainean ṭā txiki bat jartzen da, **ڈ**,  soinua adierazteko. Soinu hau pashtu aldaeran dāl letraren azpian zirkulu bat jartzen sortzen da: **ډ**

Bielorrusiako alfabeto arabiarrean dāl letra azpian hiru puntu dituela idazten da, 20px,  soinua adierazteko.

## Ikus, gainera 
* D
* Delta

## Kanpo estekak
McDonald Mariga

**McDonald Mariga** (1987ko apirilaren 4a-) futbol jokalari kenyarra da. Real Sociedadean jokatzen du, erdilari gisa, Internazionalek utzita.

Munduko hainbat ligetan ibilita da, hauen artean Suedia, Italia eta Kenia. UEFAko Txapeldunen Ligan jokatu duen lehen Kenyarra da.

## Kanpo estekak 
* Marigaren estatistikak
Michael Flatley

**Michael Ryan Flatley** (1958ko uztailaren 16a, Chicago, Illinois) estatubatuar-irlandar dantzari, aktore, koreografo, musikari eta noizbehinka telebistako aurkezle bat da. Mundu mailan irlandar dantzez osaturiko *Riverdance*, *Lord of the Dance*, *Feet of Flames* eta *Celtic Tiger* ikuskizunak sortu eta horietan dantzatzeagatik ospetsua da.

Chicago hiriko South Side auzoan jaio zen. Aita-amak biak ere jaiotzez irlandarrak zituen. 12 urterekin dantza ikasketak hartzen hasi zen, eta jada 1975ean Irlandako Dantza Txapelketa Nagusia irabaztea lortu zuen eta Europa jaioa ez zen lehenbiziko pertsona bilakatu zen. Dennis Dennehy dantzarien maisu den Irlandar Dantzen Dennehy Eskolara joan zen, hortik aurrera Flatleyk bere kaxaz irlandar dantzezn ikuskizunak sortu eta dantzatzeari ekin zion.

## Iruditegia 

Irudi:Michael_Flatley_cropped.jpg|Bakarrean.
Irudi:Flatley in blue.jpg|Beste dantzariekin batera.

## Ikuskizuna 
* Lord of the Dance (ikuskizuna)

## Kanpo loturak 
* Michael Flatley dantzariaren webgune ofiziala 
* Michael Flatley dantzariaren IMDBko fitxa ikusgai 
* *Riverdance* ikuskizunaren webgunea 
* *Lord of the Dance* ikuskizunaren webgunea
Persiar

[thumb|[Fars|Fars probintziako banaketa etnikoa]]
**Persiarra** () Irango talde etniko nagusia da, herrialdeko biztanleriaren erdia baino gehiago osatzen duena. Persiarrek sistema kultural bera dute eta persieraz egiten dute.

## Antzinateko pertsiarrak 
Antzinako persiarrak antzinako irandar herrietako bat ziren, egungo Iranera K.a. X. mendean iritsi zirenak. Bertan inperio eta kultura boteretsuak ezarri zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janaurreko

**Janaurrekoa**, baita **aperitibo**, **aperitifa** eta **kolazio** ere deitua, otordu bat da zeina egiten baita bazkariaren edo afariaren aurretik, gosea pizteko. Gehienetan osatuta dago gosegarriaz –hala nola, pintxoak edo mokadutxoak (patata frijituak, olibak, gazta, hestebeteak, fruitu lehorrak...)– eta hurrupaldiaz (*aperitifa* Ipar., *aperitibo* Hego.), hau da, edari alkoholdun nahiz alkoholgabe batez (bermuta, ardoa, garagardoa, freskagarriak...).

[thumb|ezkerrera|300px|Euskal Herriko **janaurreko** tipiko bat, ardoz eta [pintxoz osatua.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kredo

[thumb|[Ikonoan Nizeako I. Kontzilioan izan ziren aitak ageri dira, nizear-konstantinopolistar kredoa idatzia duen kredoari eusten]]
**Kredo**a (, "sinesten dut"), konfesioa, sinboloa edo fede-aitormen erlijio-erkidego batek partekatzen dituen sinismen erkideen multzoaren laburpen formula bat da. Kristautasunaren kasuan, fede hori biltzeko erabiltzen duten formularen izena da.

Gehien erabiltzen den kredoa kristautasunaren barruko Nizear kredoa da, 325. urtean Nizeako I. Kontzilioan formulatua. Kristautasunak Ebanjelioak, Itun Berria eta, maila txikiagoan, Itun Zaharra ulertzeko zuen moduaren laburpena izan zen. Kredo horretako baieztapenak Hirutasuna deskribatzen du, eta kristau-sinesbide gehienentzat ortodoxiaren frogatzat hartzen den testua da. Apostoluen kredoa ere orokorki onartuta dago. Kristau-sinesbide batzuek eta beste talde batzuek kredo horien autoritateari uko egiten diote.
## Kristautasuneko kredoa 
325eko Nizea eta 381eko Konstantinoplako I. kontzilioetan "nizear-konstantinopolistar kredo" ezarri zuten, arrianismo sortutako heresiaren aurka egiteko.

Kredoaren bertsio bat onartu zen Nizean, baina kristautasunaren barruan polemika sektarioek zirauten, eta horietako batzuei aurre egiteko, 50 urte igarotakoan esaldi bat gehitu zitzaion Konstantinoplako I. Kontzilioan, Teodosio I.a enperadoreak deituta: *Credo in Spiritum Sanctum qui ex Patre per Filium procedit* ("Sinesten dut Espiritu Santua, Aitarengandik, Semearen bitartez, datorrena"). Horrela esplizituki arianismoa, eta baita mazedoniar heretikoen ideiak ere gaitzetsi zituzten aldi berean.

Gero, ziur asko V. mendean, bigarren kredo bat ezarri zuten, "apostoluen kredo" izenekoa. Kristautasunaren hiru korronte nagusiak (katolizismo, protestantismo eta ortodoxoek) bi kredo onartzen dute, eta hauen aurka egiten dutenei sekta deritze.

### Nizear-konstantinoplar kredoa 
Hona hemen eukaristian erabiltzen duten bertsioa:

### Apostoluen kredoa 
Hona hemen eukaristian erabiltzen duten

## Beste erlijio monoteistetan 
[thumb|225x225px|[Saudi Arabia|Saudi Arabiako bandera, *Shahada* kredoaren testua duena arabieraz.]]
Musulmanen kasuan, *shahada* edo *lekukotasuna* adierazten dute: "Jaungoiko bakarra *(Allah)* baino beste jainkorik ez dagoela adierazten dut, eta Mohammed Jaungoikoaren mezularia dela adierazten dut". Arabierazko testua لا إله إلا الله محمد رسول الله (''Lā 'ilāha 'illā-llāhu Muhammad rasūlu-llāh*) testu liturgikoa da, eta modu sinpleagoan ere eman daiteke euskaraz: "Allah beste jainkorik ez dago eta Mahoma haren profeta da".

Judaismoaren kasuan, kredoaren inguruan eztabaida dago. Batzuen ustez, judaismoak ez du kredorik berez, baina beste batzuen ustez, badago kredo sinple bat, *Shema Yisrael'' deiturikoa: "Entzun, o, Israel: Jaungoikoa gure JAUNA, gure JAUNA bakarra da".
## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Arrosario

thumb|300px|Zurezko bihiak dituen arrosarioa.
**Arrosario** (latinezko *rosarium* «arrosondo» hitzetik eratorria) edo **agurtza** katolikoek Jesukristo eta bere Amari eskaintzen dioten otoitz sorta da. Otoitz sorta kontatzeko erabiltzen den alez egindako objektua ere bada. Arrosarioan Jesukristo eta Ama Birjinaren hamabost gertakari edo misterio gogoratzen dira, bakoitzaren ondorenean Gure Aita bat, hamar Agur Maria eta aintza bat errezatzen direlarik. Gehienetan hamabost misterioak hiru bostekotan banatzen dira, hiru txandatan errezatzeko.

Otoitza egiteko erabiltzen den bihi-sortak "arrosario" ere izena du. Hamarrena bihi bihi handi bat dago eta muturrean gurutze bat dakar.

Beste erlijioetan jadanik erabili arren (hinduistek *japa mala* otoitzeko eta musulmanek *tasbih* erabiltzen dute) kristauek 800. urte inguru erabili zuten lehendabizikoz. XIII. mendean dominikarrek ezagutarazi eta, laster, kristauen otoitz nagusienetariko bat bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Agurtzane (emakume-izena)
* Arrosarioaren Andre Maria (adbokazioa)
* Euskal arrosario

## Kanpo-estekak
1982ko Espainiako Futbol Superkopa

**1982ko Espainiako Superkopa** Real Sociedad eta Real Madriden artean jokatu zen. Errealak Madrilen galdu arren Atotxan luzapenara eraman zuen bigarren partidua eta bertan Real Madrid garaitzeko gai izan zen, bere lehen superkopa irabaziz.

|valign="top" width="50%"|

|}

|valign="top" width="50%"|

|}

## Kanpo estekak
Magnificat

[thumb|[Ein Keremgo Ikustaldiaren elizan dagoen hebreerazko *Magnificat*.]]

***Magnificat*** (euskaraz: "goresten dut") otoitz kristaua da. Lukasen ebanjelioan agertzen da eta Mariak, Jesusen Ama, Elisabet bere lehengusina bisitatzen ari zela, Jaungoikoari esandako otoitza da. Izenburua lehendabiziko esaeratik datorkio: .

Kondairak dio, topaketa hau Ein Kerem izeneko herrixkan gertatu zela, Jerusalemdik zazpi kilometrotara mendebalderantz zegoena

Orduen liturgian bezperen barne otoitzen dute Magnificata.

## Jatorrizko testua latinez, euskaraz eta grezieraz 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salbe

thumb|170px|"Salve" ereserkiaren gregoriotar bertsioa.
**Salbe** (latinez: *Salve*) otoitz kristau nagusienetariko bat da, Maria Jesukristoren amari eskainitako ereserkia hain zuzen ere. Otoitz-orduen liburuan Mariari eskainitako lau otoitzetako bat da (besteak *Alma Redemptoris Mater*, *Ave Regina Coelorum* eta *Regina Coeli* izanik).

Hitzen egilea ezezaguna bada ere, XVII. mendean Domenico Scarlattik musika moldatu zuen.

## Hitzak 
## Kanpo estekak
Kyrie Eleison

**Kyrie** (Κύριε) antzinako grezierazko κύριος (*kyrios*: «Jauna») izenaren bokatiboa da eta «Oh Jauna!» esan nahi du. **Eleison** (ἐλέησον) antzinako grezierazko ἐλεέω ("errukitu") aditzaren agintera da. Kristau liturgian otoitz moduan erabiltzen dute **Kyrie eleison** («Jauna, erruki zaitez»).

## Hitzak latinez 
## Kanpo estekak
Amen

**Amen** (, *Amen*; ; , *Āmīn*) euskaraz "horrela izan dadila" esan nahi duen hitz semitikoa da. Sanskritozko *aum* hitzean du jatorria. Euskaraz **halaxen** ere erabili izan da.

Lehendabizikoz judaismoak erabili zuen, eta handik beste erlijio monoteistetara zabaldu zen, hau da, kristautasun eta islamera. Eskuarki otoitzak amaitzeko erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Hirurehun eta hogeita sei

**Hirurehun eta hogeita sei** (326) hirurehun eta hogeita bostaren ondoren eta hirurehun eta hogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta hogeita zazpi

**Hirurehun eta hogeita zazpi** (327) hirurehun eta hogeita seiaren ondoren eta hirurehun eta hogeita zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Crush (Bon Jovi)

**Crush** Bon Jovi talde estatubatuarraren zazpigarren estudio albuma da, taldearen bigarren atsedenaldiaren ondoren argitaratutako lehena. 11 milioi aletik gora saldu zituzten, neurri handi batean *It´s My Life* abestiaren arrakastari esker.

Disko honekin pop rock aldera egin zuen taldearen musikak eta honi esker, belaunaldi berrietara heltzea lortu zuten. Gainera, Grammy Sarietara nominazioa jaso zuen Bon Joviren lehen albuma izan zen.

## Abestien zerrenda 
## Bideoak 
* ''It's My Life*
* *Say It Isn't So*
* *Thank You for Loving Me''

## Kanpo estekak
Hirurehun eta hogeita zortzi

**Hirurehun eta hogeita zortzi** (328) hirurehun eta hogeita zazpiaren ondoren eta hirurehun eta hogeita bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta hogeita bederatzi

**Hirurehun eta hogeita bederatzi** (329) hirurehun eta hogeita zortziaren ondoren eta hirurehun eta hogeita hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Bernd Krauss

**Bernd Krauss** (Dortmund, Ipar Renania-Westfalia, 1957ko maiatzaren 8a-) futbolari eta entrenatzaile ohi alemaniarra da.

Real Sociedadeko entrenatzailea izan zen bi denboralditan, besteak beste. Futbolari moduan, urte gehienak Rapid Wien taldean eman zituen.

## Kirol ibilbidea 
### Futbolaria 
Borussia Dortmunden denboraldi bat eman ostean (partida 1, golik ez), 1977tik 1983ra Rapid Wien taldean ibili zen (191 p, 18 g), eta azkenik Borussia Mönchengladbachen (1983–1990, 167 p, 8 g).

Nazioarte mailan, 1981etik 1984ra jokatu zuen Austriako futbol selekzio nazionalarekin 22 aldiz. Ez zuen golik sartu.
 
### Entrenatzailea 
* Borussia Mönchengladbach: 1989–1990, 1991–1996.
* Real Sociedad: 1997–1999.
* FC Köln: 1990–1991.
* RCD Mallorca: 2001–2002.
* Beste batzuk: Borussia Dortmund (2000), Aris Saloniki (2002), VfB Admira Wacker Mödling 2(2004), Pegah Gilan F.C. (2005), CD Tenerife (2006) eta SK Schwadorf (2007).

## Palmaresa 
Futbolari moduan Austriako Bundesliga birritan (1982 eta 1983) eta Austriako futbol kopa behin (1983) lortu zituen Rapid Wien taldearekin.

Entrenatzaile moduan, aldiz, Alemaniako Futbol Kopa behin irabazi zuen Borussia Mönchengladbach taldearekin (1995).

## Ikus, gainera 
* Errealeko entrenatzaileen zerrenda
Dungarvan

**Dungarvan** (irlanderaz *Dún Garbháin*), Irlandako hegoaldeko Munster probintziako Waterford konderrian dagoen udalerri eta portu bat da. 9.427 biztanle ditu (2011)

## Historia 
XV. mendean bateratu eta 1800eko Batasun Agiria arte Irlandako Legebiltzarrean bi ordezkarik ordezkatu zuten, aldiz 1885. urtetik aurrera Westminsterreko Legebiltzarrean ordezkari batek ordezkatu zuen.

1921ean Irlandar Independentzia Gerran zehar udalerri honetan Burgeryko sarekada jazo zen.

## An Rinn 
Dungarvanetik 7 milia hego-ekialderuntz, penintsula txiki batean, An Rinn udalerria dago, hau Gaeltacht eremu txiki bat da, hots, gaur egun oraindik bertakoak irlanderaz mintzo dira.

## Hiritar ezagunak 
* Ernest Thomas Sinton Walton (1903-1995), fisikaria.

## Iruditegia 

Irudi:Dungarvan Harbour.jpg|Portua.
Irudi:Administrative buildings, Dungarvan, Co. Waterford - geograph.org.uk - 571215.jpg|Administraritzako eraikina.

## Kanpo estekak 
* Dungarvaneko Udal webgunea 
* Dungarvaneko Turismo Bulegoaren webgunea
Antonio Elortza belodromoa

thumb|Antonio Elorza belodromoa
**Antonio Elortza belodromoa** edota **Anoetako belodromoa** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Amara auzoan dagoen belodromo bat da. Hain zuzen ere, Anoetako estadioa eta Anoetako miniestadioarekin batera, Anoetako kirolgunea izeneko eremuan dago. Eraikinak 5.500 ikusleentzako gaitasuna du.

Antonio Elortza Muxika (1911 - 1976) legazpiarraren omenez jarri zioten izena, kirolen —bereziki txirrindularitzaren— sustatzailea izan baitzen, bai eta Gipuzkoako, Espainiako nahiz nazioarteko hainbat kirol erakundetako kidea ere.

## Ekitaldiak 
Bertan teilatupeko atletismo nahiz motocross lehiaketak, nahiz ikuskizun eta musika emanaldiak ere ospatu ohi dira. Orain gutxi arte Bertsolari Txapelketa Nagusia eta Euskadiko Sei Orduak ere hementxe ospatu ohi ziren.

Bestalde, 1986ko Donostiako Zinemaldian Oliver Stonek zuzendutako *Salvador* filma pantaila erraldoian proiektatu zenetik, urtero Zinemaldi garaian filma emanaldiak proiektatu ohi dira.

## Kanpo estekak 
* Antonio Elorza belodromoa Donostiako Udal webgunean ikusgai
Marko Ebanjelaria

*Artikulu hau diszipuluari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**San Marko Ebanjelaria** (latinez: Mārcus; antzinako grezieraz: Μᾶρκος; koptoz: Μαρκοϲ; hebreeraz: מרקוס) Jesukristoren hirurogeita hamar dizipuluetako bat izan zen. Tradizioaren arabera, Markoren Ebanjelioa idatzi eta Alexandriako Eliza eratu zuen, kristautasunaren jatorrizko lau egoitza nagusietako bat izan zena.

Hainbat hiri, leku, herrialde eta gizataldeen santu zaindaria da: Venezia, Arica eta abar.
Hirurehun eta hogeita hamabi

**Hirurehun eta hogeita hamabi** (332) hirurehun eta hogeita hamaikaren ondoren eta hirurehun eta hogeita hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Xahada

[thumb|225px|[Saudi Arabiako bandera, *xahada* duena.]]

***Xahada*** (, "adierazi" hitzetik eratorria) edo islamiar fede-profesioa Jainko bakarrari eta Mahomaren profeziari fede-aitormena da. Islamaren bost euskarrietako bat da: behin bi lekukoren aurrean eta ozenki esana, adierazlea musulmana da.

Arabierazko testua () testu liturgikoa da. Euskaraz hitzez hitz "Jainkoa beste jainko-izakirik ez dago, Mahoma haren mezularia da" esan nahi du, nahiz eta askotan "Ala beste jainkorik ez dago eta Mahoma haren profeta da" euskaratu.

Xiitek bukaeran "Ali Allahren wali da" () gehitzen dute. Nahiz eta horrela egitea haientzat derrigorrezkoa ez izan, aiatola gehienek gomendatzen dute.

Hatz erakuslea zeruari begira erakustea ere *xahada*ren baliokidetzat hartzen dute.

## Kanpo-estekak
Hirurehun eta hogeita hamar

**Hirurehun eta hogeita hamar** (330) hirurehun eta hogeita bederatziaren ondoren eta hirurehun eta hogeita hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Hirurehun eta hogeita hamaika

**Hirurehun eta hogeita hamaika** (331) hirurehun eta hogeita hamarraren ondoren eta hirurehun eta hogeita hamabiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Zurito

**Zuritoa** garagardo edalontzi txiki bat da. Euskal Herrian edan ohi da.

## Ikus gainera 
* Katxi
* Kalimotxo

## Kanpo estekak
Material defectuoso

***Material defectuoso*** Extremoduro rock talde extremeñoaren 10. estudioko albuma da. Warner diskografika multinazionalak argitaratua, 2011ko maiatzaren 24an kaleratu zuten. Albumak Espaniako salmenta zerrenden 1. postua lortu zuen.

Albumak 6 kantu ditu, 43 minutu inguruko iraupenarekin, eta CD, binilo eta album digital formatuetan argitaratu zuten.

## Abesti zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* hoy.es Material Defectuoso’, lo nuevo de Extremoduro
* efeeme.es “Material defectuoso” será el título del próximo álbum de Extremoduro
One Wild Night Live 1985-2001

**One Wild Night Live 1985-2001** Bon Jovi talde estatubatuarraren zuzeneko album bakarra da. Bertan emanaldi desberdinetan zuzenean grabatutako 14 abesti eta estudioko beste bat daude bilduta.

## Abestien zerrenda 
## Bideoak 
* *One Wild Night*
* *Wanted Dead or Alive 2001*

## Kanpo estekak
Adhan

***Adhān*** ( ) muezzinek egindako otoitz egiteko islamiar deia da. Egunero meskitaren minaretetik bost aldiz egiten dute, musulmanen derrigorrezko otoitzak (*salah*) egin ditzatela. Bertan *shahada* esaten da, oinarrizko fede-euskarria dena: *Allah baino beste jainkorik ez dago, eta Mahoma bere Mezularia da*.

## Testua 
### Sunnismoa 
### Xiismoa 
## Kanpo estekak
La ley innata

***La ley innata*** Extremoduro rock talde extremeñoaren estudioko 9. albuma da, Iñaki “Uoho” Antónek ekoiztua, eta 2008an DROk argitaratua.

2008ko irailaren 9an kaleratu zuten, nahiz eta lehen abestia, "Dulce introducción al Caos", aurreko hilabeteetatik beraien web orrialdean zintzilikatuta egon, eta bigarren abestia, "Primer movimiento: el Sueño", 2008ko biran zehar jo zuten.

Kaleratu zenetik salmenta arrakasta handia izan zuen. Argitaratu zen astean, Espainiako disko salduena izatea lortu zuen. Aste batean zehar lehen postuan egon ondoren (Metallicaren aurretik, bi diskoak kaleratu ziren astean), Hurrengo bi asteetan 2. postuan egon zen Melendi aurretik zegoela, Extremoduroren zale amorratua den.

Diskoak abesti bakarra du, sei zati desberdinetan zatitua, erreproduzitzaile digitaletan errazagoa izateko. Abesti bakarreko disko baten idea 1995eko *Pedrá* diskoan gauzatu zuten, baina ez zegoen zati desberdinetan zatitua.

Aipatzekoa da "Coda flamenca (otra realidad)" kantua, Robek, taldeko buruak, Espainia hegoaldeko berezkoa den musika mota horri abesten dion lehen aldia delako. Gainera, 2008ko birako Sevillako kontzertuan abesti horren zatitxo bat jo zuen.

Beste alde batetik, "Tercer movimiento: lo de dentro" abestia albumeko zati gitarreroena da, Extremoduroren soinuaren adibide argiena izanik, nahiz eta ukitu experimental batzuk dituen, hala nola, Ara Malikianek zuzendutako orkestraren erabilera.

## Latinezko esaldia eta izenburua 
Albumaren portadan albumaren izenburuarekin erlazionatuta dagoen latinezko esaldi bat agertzen da: "Est enim ivdices haec non scripta sed nata lex qvam non didicimvs accepimvs legimvs vervm ex natvra ipsa arripivimus havsimvs expressimvs ad qvam non docti sed facti non institvti sed imbvti".
Cicerónen esaldia dela uste da, eta diskoaren barrualdean agertzen den itzulpenaren arabera hau esan nahi du: "Existe, de hecho, jueces, una ley no escrita, sino innata, la cual no hemos aprendido, heredado, leído, sino que de la misma naturaleza la hemos agarrado, exprimido, apurado, ley para la que no hemos sido educados, sino hechos; y en la que no hemos sido instruidos, sino empapados".
Euskaraz: "Existitzen da, berez, epaileak, idatzita ez dagoen lege bat, berezko lege bat baizik, zein ikasi, oinordetu, irakurri ez duguna, baizik eta naturatik eutsi, ustiatu, uzkurtu duguna, lege honetarako irakatsiak baizik, eginak izan garelako; eskolatuak baizik, xurgatu egin duguna".

## Abesti zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coca-Colaren formula

[thumb|300px|eskuinera|[Coca-Colaz beteriko edalontzi bat.]]

**Coca-Colaren formula** Coca-Cola edaria ekoizteko erabiltzen den errezeta sekretuaren izena da. The Coca-Cola Company enpresak formula hau komertzial sekretu gisa aurkeztu eta marketing estrategia modura erabili ohi du.

1886ko maiatzaren 8an John Pemberton botikariak garunarentzako eta urduritasuna bartzeko sendagai modura formulatu zuen. Frank Mason Robinson kontulariak marka merkaturatu eta logotipo ospetsua sortu zuen. 1893ko urtarrilaren 21ean patentatua izan zelarik.

Formula xarabea eta zapore kontzentratuen nahasketa batekin nahasten da, ondoren ura eta kopuru murritzagoko hainbat osagai gehitzen zaizkiolarik. Nahasketa hau tokian tokiko botilaratze enpresetan banatu eta gero merkaturatu egiten da.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Coca-Cola
* OpenCola

## Kanpo estekak 
* Coca-Colaren formulari buruzko artikulua irakurgai
Egutegi budista

**Egutegi budista** Sri Lankan, Myanmarren, Laosen, Thailandian eta Birmanian erabiltzen duten egutegia da, K.a. 543an Buda jaio zenean hasten dena.

Budista gehienek urteberria otsailaren 3an ospatu arren, tibetarrek otsailaren 18an eta beste batzuk apirilaren 2an ospatzen zuten. Budaren jaiotza eta heriotza, berriz, egun berean ospatzen dute, otsailaren 15ean eta maiatzaren 13an hurrenez hurren.

## Kanpo estekak
Bengalar egutegia

**Bengalar egutegia** (bengaleraz: বঙ্গাব্দ *Bônggabdo* edo বাংলা সন *Bangla Shôn*) Bangladesh eta ekialdeko Indiako Mendebaldeko Bengala, Assam eta Tripura estatuetan erabiltzen duten eguzki egutegia da. Urtea *Pohela Boishakh* egunean hasten da, Bangladeshen apirilaren 14an eta Indian apirilaren 15ean dena.

Bengalar egutegiak *Pôhela Boishakh* baino lehen *Anno Domini*k baino 594 urte gutxiago ditu eta *Pôila Boishakh* eta gero 593.

## Hilabeteak 
## Egunak 
## Kanpo estekak
Myanmarko Egutegi Tradizionala

**Myanmarko egutegi**a edo **birmaniar egutegia** Myanmarren erabilitako egutegi tradizionala da. Birmaniar era (,  ahoskatua) darabil. Eguzki-ilargi egutegia da: hilabeteak Ilargiaren arabera ezartzen dira, baina urteak urte sideralak dira. Egutegia, batez ere, hindu egutegian oinarrituta dago, baina ez Indiako sisteman, ziklo metonikoa erabiltzen duelako: beraz, egutegi hinduistaren urte siderala eta urte tropikaleko ziklo metonikoak batu behar ditu, hilabete eta egunak tartekatuz modu irregularrean. 

Sri Ksetra erresumak ezarri zuen 640ean eta, geroztik, Myanmarreko hainbat estatutan darabiñte. Arakan, Lan Na, Xishuangbanna, Lan Xang, Siam eta Kanbodian ere erabili zen XIX. mendera arte.

## Hilabeteak 
# Tagu (တန်ခူး)
# Kason (ကဆုန်)
# Nayone (နယုန်)
# Waso (ဝါဆို)
# Wagaung (ဝါခေါင်)
# Tawthalin (တော်သလင်း)
# Thadingyut (သီတင်းကျွတ်)
# Tazaungmone (တန်ဆောင်မုန်း)
# Nataw (နတ်တော်)
# Pyatho (ပြာသို)
# Tabodwe (တပို့တွဲ)
# Tabaung (တပေါင်း)

## Egunak 
## Kanpo estekak
Bizantziar egutegia

[thumb|Munduaren sorrerari buruzko bizantziar mosaikoa, ([Monrealeko katedrala).]]
**Bizantziar egutegia** edo **Munduko Era** (grezieraz: Ἔτη Γενέσεως Κόσμου κατὰ Ῥωμαίους,) Ekialdeko Eliza Ortodoxoak 691 eta 1728 artean erabilitako egutegia izan zen. 988 eta 1453 artean Bizantziar Inperioaren egutegi ofiziala izan zen eta baita Errusiarena 988 eta 1700 artean.

Juliotar egutegian oinarrituta, urteberria irailaren 1ean izaten zuten. Urteak zenbatzeko Bibliaren LXX bertsioan oinarritutako *Anno Mundi* erabiltzen zuten, munduaren sorrera K.a. 5509an kokatu zuena.

## Erreferentziak
José Mourinho

**José Mário dos Santos Mourinho Félix**, ezagunagoa **José Mourinho** izenaz (Setúbal, Portugal, 1963ko urtarrilaren 26a) futbolari ohia eta entrenatzailea da. **Mou** ezizenez ere ezaguna da; Ingalaterran, futbolzaleek, bere izaera berezi eta sarritan petralagatik, *The Special One* ("Berezia" edo "Tipo Berezia") ezizena ipini zioten.

## Futbolari ibilbidea 
Portugalen 1980 eta 1987 bitartean Rio Ave, Belenenses, Sesimbra eta Comércio e Indústria taldeetan jokatu zuen.

## Entrenatzaile ibilbidea 
Bobby Robson ingeles entrenatzailearen laguntzaile tekniko gisa Sporting Clube de Portugal eta Futbol Club Barcelona taldeetan aritu izan zen.

2000 eta 2010 bitartean SL Benfica, União de Leiria, FC Porto eta Chealsea FC taldeak entrenatu izan ditu. 2010an Real Madridek fitxatu zuen baina Txapeldunen Ligarik irabazi gabe 2013an alde egin du, berriz ere Chelseara. Bertan ez zuen emaitza onik izan eta kargutik kendu zuten. 2016an Manchester Unitedek fitxatu zuen.

## Palmaresa 
### Nazioarteko txapelketak: 4 
* Txapeldunen Liga: 2
** FC Porto (1): 2003-04
** Intern Milan (1): 2009-10
* Europa League: 2
** FC Porto (1): 2002-03
** Manchester United (1): 2016-17

### Herrialdeka 
* Portugalen: 4
** Liga (2): 2002-03, 2003-04
** Kopa (1): 2002-03
** Superkopa (1): 2003
* Ingalaterran: 10
** Liga (3): 2004–05, 2005–06, 2014–15
** Kopa (1): 2006–07
** Ligako Kopa (4): 2004–05, 2006–07, 2014–15, 2016-17
** Superkopa (2): 2005, 2016
* Italian: 4
** Liga (2): 2008–09, 2009–10
** Kopa (1): 2009–10
** Superkopa (1): 2008
* Espainian: 3
** Liga (1): 2011-12
** Kopa (1): 2010-11
** Superkopa (1): 2012

## Kanpo loturak 
* José Mourinhoren entrenatzaile ibilbidea. Soccerbase.com 
* José Mourinhoren IMDBko fitxa ikusgai
Etiopiar egutegia

**Etiopiar egutegia** (amhareraz: የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር '**), edo **Ge'ez egutegia** Etiopiako egutegi nagusia da eta baita Eritreako kristauek erabiltzen dutena. Koptoen egutegian oinarritua, urtea abuztuaren 29an edo 30ean hasten dute.

Gregoriotar egutegia ez bezala, 30 eguneko hamabi hilabeteez gain sei egun tartekatuta ditu, hamahirugarren hilabetea osatzen dutenak.

## Hilabeteak 
**Oharra''': Kontuan izan data hauek 1900eko martxotik 2100eko otsailera arte baino ez dutela balio.

## Kanpo estekak
Hebrear egutegia

thumb|5591eko (1831) "alemaniar juduentzako egutegia".
**Hebrear egutegia** juduek erabiltzen duten eguzki-ilargi egutegia da. Egungoa 359an Hilel II.a matematikariak egin zuen eta nahiko algoritmo konplexua erabiltzen du datak finkatzeko. Munduaren hasieran hasten da, juduen tradizioaren arabera K.a. 3760ko urriaren 7an, igandean, gertatu zena, hebrear egutegian 1. urteko Tishrei-ren 1a dena.

Eguna hiru izar irtetean hasi eta eguzki-sarreran bukatzen da. Hona hemen bere hilabeteak:
# Tishrei (30 egun) (תשרי)
# Cheshvan (29 edo 30 egun) (חשוון)
# Kislev (30 edo 29 egun) (כסלו)
# Tevet (29 egun) (טבת)
# Shevat (30 egun) (שבט)
# Adar (29 egun) (אדר)
# Nisan (30 egun) (ניסן)
# Iyar (29 egun) (אייר)
# Sivan (30 egun) (סיוון)
# Tammuz (29 egun) (תמוז)
# Av (30 egun) (אב)
# Elul (29 egun) (אלול)

## Kanpo estekak
Egutegi hindu

[thumb|1871-1872ko egutegi hindua, [Rajastangoa.]]
**Egutegi hindua** Indiako hainbat eskualdeko egutegi eta egutegi nazionalaren izena da, batzuk kalkulatuak eta besteak astronomikoak (eguzkian zein ilargian oinarrituak) direnak. Edonola ere hilabete eta egunen izenak mantentzen dituzte.

**Hilabeteak**

**Egunak**

## Kanpo estekak
Schaerbeek

**Schaerbeek** (nederlanderaz *Schaarbeek*) Brusela-Hiriburua eskualdeko hemeretzi udalerrietako bat da. Eskualdeko hiri jendetsuenetan bigarrena da, Bruselaren atzetik.

## Hiri senidetuak 
Schaerbeek ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala   

ezkerrera|thumb|300px|Tren geltokia.
Bikram Samwat

***Bikram Samwat*** edo ***Vikram Samvat*** (devanagari alfabetoan: विक्रम संवत्) Indiako Vikramāditya enperadoreak ezarritako egutegia da. Indian oso erabilia izateaz gain, Nepalgo egutegi ofiziala da.

## Hilabeteak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Egutegi hindu

## Kanpo estekak
Indiako egutegi nazionala

**Indiako egutegi nazionala** edo **Shaka Samvat** Indiako egutegi ofiziala da.

Urteak zenbatzeko Saka Era, 78an hasten dena, erabiltzen dute, persiar egutegiaren modukoa izanik.

## Egitua 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Egutegi hindu

## Kanpo estekak
Kali Yuga

thumb|Kali deabrua ezpata daramala.
***Kali Yuga*** (sanskritoz:कलियुग , "Kali deabruaren aroa" edo "bizioaren aroa") hinduismoaren arabera, yugasen azken aroa da, besteak *Satya Yuga*, *Treta Yuga* eta *Dvapara Yuga* izanik. *Surya Siddhanta* lanaren arabera, Kali Yuga K.a. 3102ko otsailaren 18ko gauerdian hasi zen, hau da, Krishnak Lurra utzi zuenean. Tradizioak Kali Yugak 432.000 urte dirauela dio.

Hinduen arabera, *Kali Yuga*n gizakiaren gain behera espirituala dator eta, beraz, Aro Iluna diote. Aro honen izena Kali deabru apokaliptikoengandik datorkio, Kālī jainkosarekin zerikusirik ez duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bounce

**Bounce** Bon Jovi talde estatubatuarraren zortzigarren estudio albuma da, irailaren 11ko atentatuetan inspiratutakoa. Bere argitalpenaren lehen astean Billboarden bigarren postuan jarri zen.

Diskoko lehen singlearen bitarteaz, *Everyday*, taldea nola sentitu zen kontatzen dute atentatuen ondoren. Abestiek honek ordea, herrialde askotan arrakasta izan arren, Estatu Batuetan ez zuen horrenbesteko oihartzunik izan. *Undivided* abestia aldiz, atentatu horiek izan zituzten ondorioei buruzkoa da.

## Abestien zerrenda 
## Bideoak 
* *Everyday*
* *Misunderstood*
* ''All About Lovin' You*
* *Joey*
* *Love Me Back To Life*
* *Bounce*
* *Undivided*
* *The Distance*
* *Open All Night''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Photomuseum

**Photomuseum** edo **Zarauzko Argazki & Zinema Museoa** Gipuzkoako Zarautz udalerrian dagoen museo bat da. 2005eko azaroan ireki zen *Villa Manuela* eraikinean. Orokorrean, argazkigintzari buruzko erakusketa bat du. Photomuseum Argazki Euskal Museoa Fundazioaren jabegokoa da.

## Antolamendua 
Museoa bost solairutan egituratuta dago:

* 4.a: administrazioa, liburutegia eta irakurgela.
* 3.a: argazkigintza teknikaren historia.
* 2.a: generoak.
* 1.a: erabilerak.
* Behekoa: aldi baterako erakusketak.

## Ordutegia 
Astelehenetik igandera, jai egunak barne: goizez, 10:00etatik 14:00etara, eta arratsaldez, 17:00etatik 20:00etara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Photomuseum museoaren webgune ofiziala  
* Photomuseum: Kamara ilunetik argazkigintza digitalerainoko bidaia mirakulutsua. Ainhoa Irauz. Euskonews.com
Zeleta Berri

**Zeleta Berri** edo **Villa Munda** Gipuzkoako Zarautz udalerrian kokatzen den etxalde bat da. XIX. mendean eraiki zen. Gaur egun musika-etxea den palazioa lorategi batez inguratuta dago.

## Historia 
Hilerri zaharreko lurretan eraikitzeko agindua Pedro Gonzalez de Velasco doktore jaunak eman zuen, historiak eman duen anatomistarik handienetarikoa eta Antropologiako Museo Nazionalaren sortzailea. 14.500 erreal ordaindu zituen, eta gorpuak hobitik ateratzeak eta egungo hilerrira eramateak ekarri zituen gastuak gehitu behar zaizkio kopuru horri. Diotenez, etxearen jabeak hildako alaba baltsamatu egin zuen, eta paseatzera ateratzen zuen.

Sanz Enearekin batera Zarautzen geratzen diren XIX. mendearen amaierako udaldiko jauregien adibide bakarrenetarikoa da, nahiz eta garai hartatik hona aldaketak izan dituen. Esaterako, hegoaldeko fatxadan, “U” formako patio txiki bat osatzen duten beste bi atal ageri dira, garaiera gutxiagokoak; atal horiek eraikina egin eta gero erantsi zituzten.

## Monumentua 
Jauregi honen lorategian Francisco Escudero konposatzaile zarauztarraren omenezko monumentu bat kokatzen da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Villamunda3.jpg|Hegoaldeko ikuspegia.
Fitxategi:Pedro González de Velasco.jpg|Pedro González de Velasco jauna.
Fitxategi:José María de Murga y Reolid, I marqués de Linares, por Francisco Pradilla.jpg|José de Murga y Reolid, Linaresko markesa.
Fitxategi:Zarautz 004.jpg|Zeleta Berriko hegoaldeko ikuspegia eta bere lorategia.
Fitxategi:Villamunda9.jpg|Zeleta Berriko lorategian dagoen Francisco Escudero konposatzailearen monumentua.

## Kanpo estekak 
* Villa Munda edo Zeleta Berriko historia. Gurezarautz.net 
* Zeleta Berri edo Villa Mundako argazkiak. Zarauzko Udal webgunea
Thailandiar eguzki egutegia

eskuinera|thumb|2547ko abuztua
**Thailandiar eguzki egutegia** edo **Suriyakati** (thailandieraz: สุริยคติ) Chulalongkorn erregeak 1888an ezarri zuen, gregoriotar egutegiaren tailandiar bertsioa izateko. Nahiz eta Thailandiar ilargi egutegia tradizionala izan, egun herrialdeko egutegi ofiziala da.

## Hilabeteak 
## Egunak 
## Kanpo estekak
Txinatar egutegia

**Txinatar egutegia** (txinera tradizionalaz: 農曆 eta txinera sinplifikatuaz: 农历) eguzkian eta ilargian oinarritutako egutegia da, eguzki egutegia den gregoriotar egutegia ez bezala.

Egun Txinan gregoriotarra ofiziala izan arren, tradizionala erabiltzen dute jaiak finkatzeko (tartean txinatar urteberri-eguna edo Duan Wu jaialdia). Tradizionalak nekazaritza egutegia (農曆 nónglì, 农历) ere du izena, gregoriotarra estandar (公曆 gōnglì, 公历) edo mendebaldekoa (西曆 xīlì, 西历) delarik.

## Egitura 
Txinatar egutegiak 29 eguneko sei hilabete eta 30 eguneko sei hilabete ditu, hau da, guztira 354 egun. Hilabete bakoitza ilargi berriarekin hasten da. Txinatar urteberri-eguna neguko solstizioaren ondorengo bigarren ilargi berriarekin batera dator. Horrexegatik 2 edo 3 urtez behin beste hilabete bat gehitzen dute.

Kondairak dio k. a. 2637an Huang Ti enperadoreak ezarri zuela, hamabi urteko bost ziklo ezarriz. Ziklo bakoitzean, urteak animalia baten izena darama: (arratoi, idi, tigre, untxi, herensuge, suge, zaldi, ahuntz, tximino, oilo, txakur eta txerri). Eta ziklo bakoitzak elementu baten izena darama (zura, sua, lurra, metala eta ura).

## Kanpo estekak
This Left Feels Right

**This Left Feels Right** Bon Jovi talde estatubatuarraren abesti arrakastatsuenak bertsio akustikoan biltzen dituen estudio albuma da. Diskoak ez zuen esperotako arrakasta izan eta kritika ugari jaso zituen.

## Abestien zerrenda 
## Bideoak 
* *Wanted Dead or Alive 2003*

## Kanpo estekak
Holozeniar egutegia

**Holozeniar egutegia** edo **Holozeniar aroa** *Anno Domini*ri (AD) 10.000 urte gehitzen dituen egutegia da, lehendabiziko urtea Holozenoren hasieran kokatuz. Beraz, aurten, , holozeniar aroko 1 da. Egutegi hau 1993an Cesare Emilianik proposatu zuen.

## Bihurketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korear egutegia

**Korear egutegia** Korean erabiltzen zuten egutegia izan zen, bertoko jaioak eta ospakizunak kalkulatzeko erabiltzen zena.

Gregoriotar egutegia 1895ean ezarri zutenetik, ez da ofizialki erabilia, baina agureek oraindik erabiltzen dute Koreako jairik handiena *Seollal* da, Korear urte berriaren ospakizuna dena. Beste jai nagusiak *Daeboreum* (lehenengo ilargi betea), *Dano* (udaberriko jaia) eta *Chuseok* (uztaren jaia) dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unix denbora

eskuinera|thumb|220px|Unix denborak 1.000.000.000 segundo zeharkatuz.

**Unix denbora** edo **POSIX denbora** egutegi sistema bat da, 1970eko urtarrilaren 1eko gauerdian hasi zena. Oso erabilera zabala du, ez UNIX-moduko sistema operatiboetan bakarrik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oribarzar

thumb|250px|Oria ibaiaren estuarian dagoen hondartza

**Oribarzar** Gipuzkoako hondartza. Orioko udalerrian kokatzen da, baina hondartzaren ertza bera Aiako udalerriarekin muga da, bertako izen bereko Oribarzar baserria Aian kokatzen delarik, Laurgain baserri-auzoan. Hondartza "Torretxo" izenaz ere da ezaguna.

Oriako itsasadarraren bokalearen ezkerraldean dagoen hondartza bat da. Luzez 200 metro eta zabaleraz 57 metro ditu. Hondartza lasai eta txikia da, hondar finekoa, arrantza zaleek biziki estimatzen dute. Bainua debekatua dago, ibaiko lohien arriskuagatik.

Hondartzara heltzeko, Orioko portuaren hasieran dagoen gurutzabideko errepidea hartu behar da, eta 1,8 kilometrotan zehar jarraitu.

Hareatzatik gertu Txurruka izeneko gazteentzako aterpetxea dago.

## Erreferentziak