open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mattia Furlani

**Mattia Furlani** (2005eko otsailaren 7a) italiar luzera jauzilari bat da, nahiz eta altuera jauzian ere emaitza onak lortutakoa den. Bi ekitalditan urrezko dominak irabazi zituen 2022ko Europako 18 urtez azpiko txapelketan. Furlanik Europako U20 indoor errekorra du luzera jauzian. 2023ko maiatzean, 18 urterekin, 8,44 metroko jauzia egin zuen ekitaldian haize ez-baliozkoarekin, munduko U20 errekorra baino marka hobea, eta inoizko luzeena U20 atleta batentzat, baldintza guztietan. 2024an Parisko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Jordan Díaz (atleta)

**Jordan Alejandro Diaz Fortun** (2001eko otsailaren 23a) Kuban jaiotako jauzi hirukoitzan espezializatutako espainiar atleta bat da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, urrezko domina irabazi zuen 17,86 metroko jauziarekin.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebacina epigaea

***Sebacina epigaea*** *Sebacinaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Sebacina laciniata*, *Sebacina incrustans*, *Sebacina ambigua*, *Sebacina laciniata subsp.* epigaea*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** *Clavaria* forman, teleforoidea, inkrustantea edo  adartxo finbriatuekin, krestatua edo pileolo obkoniko peniziliadoekin.

**Subikuloa:** Larrukara, zuria, oso forma aldakorrekoa, lodia edo baita gabea ere.

**Etimologia:** *Laciniata* epitetoa latinetik dator, urratua, zinta esan nahi duen “laciniatus” hitzetik. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Hazten den belarrak daraman argizarizko onddo bitxia. 

## Sasoia eta lekua 
Udan. Lurzoruan edo belarrak, goroldioak, detritu begetalak etab. txertatuz.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Dominika, Guyana Frantsesa, Groenlandia, Maroko, Turkia, Israel, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Iran, Kirgizistan, Japonia, Txina, Indonesia, Australia, Zeelanda Berria, Madagaskar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pello Gutierrez

**Pello Gutierrez Peñalba** (Donostia, 1979) ekoizle eta zinemagilea. Juan Miguel Gutierrezen (1945-2019) euskal zinemagilearen semea da.  da. 2007an Zazpi T’erdi sormen-kolektiboaren sortzaileetako bat izan zen, David Aguilar, Juan Miguel Gutiérrez eta Iñaki Sagastumerekin batera. Kolektibo horretan, ez-fikzioan, esperimentazioan, zinema hedatuan eta antzerki-lanetarako ikus-entzunezkoetan dihardute.

## Biografia 
2001ean Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatu zen, eta hurrengo urtean Argazkigintza Zuzendaritzan graduondokoa egin zuen.
Zuzendari lanetan dokumentalen munduan hasi zen: Senegal, Guatemala, Txina... Ezagutzen arabera, errealizadorearen alderdi guztietan mugitzen da: argazkigintzan, soinuan, zuzendaritzan, produkzioan... Ikus-entzunezko prestakuntzan ere aritzen da.

Zenbait komikietan gidoilari gisa lan egin du baita ere.

## Filmak 
=== Zuzendari gisa ==
* 2013: *Abuztua*
* 2018: *Zain*
* 2024: *Erreplika* dokumentala. Donostiako Zinemaldian 2024an aurkeztu zen.

### Beste eginbideetan 
* 2011: *Nao Yik* (soinua)
* 2014: *Homing* (ekoizlea)
* 2016: *Mara Mara* (argazkilaritza) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sara Ibarguren: "https://irutxulo.hitza.eus/2024/09/20/doluari-amaiera-emateko-erritual-bat-da-erreplika/"Irutxuloko Hitza, 2 416. zk., 2024ko irailaren 20a, 6-11 or.
Marta Molist Codina

**Marta Molist i Codina** (Vic, Osona, Bartzelona, Katalunia, 1982ko otsailaren 19a) kataluniar mendi-korrikalaria da.

## Bizitza 
Vic herrian jaio zen eta bertan entrenatu ohi da. 2013an hasi zen lehiatzen, baina aurretik trail running delakoa bere kabuz egiten zuen. Bere sekretua eguneroko entrenamendua da, non mendia, bizikleta eta atletismoa uztartzen dituen.

### Ibilbidea 
2018ko azaroan Gironako Mendi Lasterketa irabazi zuen.

2019an Marta Molist Codina Espainiako RFEA selekzioko kideetako bat izango zela jakin zen Miranda do Corvoko (Portugal) Munduko Trail Txapelketan. Plaza irabazi zuen El Valle Trailen brontzezko domina bat irabaz ostean. Sorpresa izan zen Molistentzat hain ondo aurkitzea, ama izan zenez, ezin izan zuen halako kilometro eta proba nahikorik pilatu, Falco Trail-en egiaztatu zuen bezala, Kilometroak oso luzeak egin zekizkiokeela uste zuen."

2021eko ekainean, Molistek garaipena lortu zuen FEDMEren Espainiako Ultratrail Txapelketan, 'Tenerife Blue Trail' modalitatean. Urte bereko abuztuan, Marta Molist Penedès Kirol Elkarteko korrikalariak Mont-Blanceko Ultra-Traileko CCC proba irabazi zuen, 100 kilometroko distantzia eta 6.100 metroko desnibela izan zuen proba. Kataluniako mendi-atletak erronka hori gainditzea lortu nahi zuen eta bakarrik helmugaratu zen 10 ordu 53 minutu eta 08 segundoko denborarekin. Garaipen horrekin, Kataluniako mendiko lasterketetako erreferentea bihurtu zen.

2022ko martxoan, FEDMEren Espainiako Ultra-trail Txapelketa irabazi zuen, 'II Ultra Serra de Cazorla' lasterketaren baitan. Distantzia horretan une horretako korrikalaririk onena izan zen, eta 2021ean lortutako titulua berretsi zuen. Hala, 7 ordu, 58 minutu eta 48 segunduko denborarekin amaitu zuen lasterketa. 2022ko apirilean, Molistek Espainiako ultratrail txapeldunaren titulua berretsi zuen, Espainiako Atletismo Federazioak antolatutako Espainiako Ultra Trail Running txapelketaren barruan, Castellóko 'Penyagolosa Trails' lasterketako 60 kilometroak bete ostean, 6.19.08ko denborarekin. Garaipen horrekin, Molistek dobletea egin zuen, Espainiako Mendi Kirolen Federazioko Espainiako txapelketa ere irabazi zuelako. Horrela, Tot plegado bere ibilbideko hirugarren estatu-titulua lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstantzio Dukas

**Konstantzio Dukas** (; 1060 - Dyrrachium, 1081eko urriaren 18a) Bizantziar Inperioko enperadorekide izan zen 1060tik 1078ra.

Konstantino X.a Dukas eta Eudoxia Makrenbolitisaren semea izan zen. Jaio zenean, bere anaia Mikel VII.a Dukasekin batera enperadorekide izendatu zuten, eta Konstantino X.a, Erroman IV.a Diogenes eta Mikel VII.aren erregealdietan enperadorekide izaten jarraitu zuen. Mikel VII.aren abdikazioaren ondoren, Konstantzio Nizeforo III.a Botaniates usurpatzaileari eman eta monasterio batera bidali zuten. Alexio I.a Komnenok jeneral postua eskaini zion eta normandiarren aurka borrokatzera bidali zuen. Haien aurka borrokan hil zen Dyrrachiumeko guduan.

## Genealogia
Sara Vítores

**Sara Vítores** (Avila, 1972ko irailaren 25a - Madril, 2024ko irailaren 24a) avilar kazetaria, esataria eta gidoilaria izan zen, eta Radio 3 eta Cadena SER irratietan lan egin zuen.

## Ibilbidea 
RNEn hasi zen, Carlos Faracorekin batera, Radio 3n, *Oyentes sin fronteras* saioarekin (1996-97) eta *Chichirichachi* iratzargailu surrealistaren zuzendari gisa (1997-99), Juan Suarezekin batera.

2000. urtean, Faracok *Cuando Juan y Tula fueron a Siritinga* serialaren diseinu- eta ekoizpen-taldean parte hartzeko eskatu zion.

Alcalá de Henareseko udal irratian 'radiofonista para todo' denboraldi bat eman ostean, Espainiako hiriburura itzuli zen, eta 2006tik aurrera erreportari lanetan jardun zuen SER irratian "*A vivir que son dos días*" asteroko saioan, gero *Hora 25* eta *Hoy por hoy* saioetako erredakzioan parte hartuz.

### Heriotza 
2021eko urrian, kolangiokartzinoma diagnostikatu zioten, behazun-hodietan eragina duen minbizi arraroa, eta Madrilen hil zen 2024ko irailaren 24an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artikulu eta erreportajeen tag-a SER katean
* 
*
Limpley Stoke

**Limpley Stoke**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Wiltshire konderrian.

2011n 541 biztanle zituen.
Norton St Philip

**Norton St Philip**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Somerset konderrian.

2011n 858 biztanle zituen.
Pilar Farjas

**Maria Pilar Farjas Abadía** (Samper de Calanda, Teruel, 1959) terueldar medikua eta politikaria,Galiziako Alderdi Popularreko (PPdeG) da, Galiziako Juntako kontseilaria (2009-2011) eta idazkari nagusia (2011-2014). 2023ko abenduan Santiagoko Elizbarrutiko Caritasen zuzendaritza hartu zuen.

## Bizitza 
Medikuntzan lizentziatua da Zaragozako Unibertsitatean; Soziologian lizentziatua Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED) eta Ikasketa Aurreratuetan diplomatua Coruñako Unibertsitatean, eta maistratasuna Bioestatistikan.

Laurogeita hamarreko hamarkadan doktore gisa lan egin zuen Coruñan, Kanpo Osasuneko zerbitzuetan lehenik (1992), eta Galiziako Juntako Osasunaren Babeserako zuzendariorde gisa gero. 1997an Osasun Publikoko zuzendari nagusi izatera pasa zen, baina lau urte geroago, 2001ean, Coruñako Ospitale Guneko Medikuntza Prebentiboko Zerbitzuko Txertoen Unitateko arreta medikora itzuli zen.

Hurrengo urtean, 2002an, Ana Pastor Julián Osasun ministroa zela, Elikagaien Segurtasunerako Espainiako Agentziako zuzendari exekutiboa bihurtu zen. 2004an itzuli zen Galiziako Batzordera, Henrique Lopez Veigaren kabineteburu gisa. Hurrengo urtean, PPdeGk hauteskundeetan porrot egin ostean, funtzionari postura itzuli zen, Osasun eta Gizarte Zerbitzuen Saileko Osasun Produktuen zerbitzuburu gisa.

Coruñako zinegotzi ere izan zen, eta probintziako diputatu ere bai; kargu horiek bete zituen 2009ko apirilean Osasun sailburu izendatu zuten arte, Alberto Nuñez Feijoo buru zuen Galiziako Batzordeko lehen gobernuan.

2011ko abenduaren 30ean, Mariano Rajoyren Gobernuko Ministroen Kontseiluak Espainiako Osasun idazkari nagusi izendatu zuen, eta harexekin utzi zuen kontseilaritza hori. 2014ko abenduan dimisioa eman zuen, Alfonso Alonso ministro berria iritsi ondoren.

## Argitalpen batzuk 
* . 2002. *I Seminario de Vacunas del CHJC: del pasado al futuro, 2002*. Editor Laboratorios Dr. Esteve, 146 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Avoncliff

**Avoncliff**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri txiki bat da, Wiltshire konderrian.

Somerset konderriarekin muga egiten du.
Morroi portaera

thumb|Irudiak paisaia ilun baten gain eta formazioan hegan egiten duen hegazti taldea erakusten du. Portaera honi "talde" edo "morroi portaera" deritzaio, eta animalien portaera ikertzeko ezinbestekoa da, espezie berdineko kide bakoitzak bere mugimenduak gainontzekoenekin modu sinkronizatuan koordinatu ditzazkela islatzen baitu.
**Morroi portaera** edo **menpeko portaera**, talde bateko kideek elkarrekin eta planifikatu gabeko norantza batean elkarlan egin dezaketela frogatzen du. Portaera hau animalia nahiz gizaki taldeen portaeran eman liteke, mota guztietako jardueretan, burbuila ekonomikoetan, kale msnifestazioak, kirol ekitaldiak, erlijio bilkurak, istilu sozialak bai eta erabaki hartzeak nahiz epaiketa eta eguneroko iritzien sorreran ere.
Terrier irlandar

**Terrier irlandarra**,  eta , Irlandako txakur-arraza bat da, terrier txakur arraza ugarietako bat dena. Terrier txakur arrazetako antzinakoenetako bat da.

Berezko arraza gisa lehenbizikoz 1873an Dublingo txakur erakustaldi batean agertu zen. 1880ko hamarkadarako jada Irlanda eta Erresuma Batuko laugarren txakur arraza hedatu eta ezagunena zen.

Izaera aktiboa eta tamaina konpaktua duen arraza da, bai baserri edo landa eremuan nahiz eremu urbanoan ongi egokitzen dena. Bere azal gorri iletsuak eguraldi kaskarretik bikain babesten du.
Irlandar kirol zaldi

**Irlandar kirol zaldia**, Irlandako zaldi arraza bat da. Nagusiki zaldi-heziera klasikoa eta jauzietan erabiltzen da.

1923an Draught irlandarra eta Odolgarbisren gurutzaketatik sortua uzan zen.
Vivian Kong

**Vivian Kong** (, Hong Kong, 1994ko otsailaren 8a), ezpata kategorian aritzen den eskrimalari hongkongdarra da.

## Biografia 
Hong Kongen jai zen baina Kanadan bizi izan zen 2 urte zituenetik sei urte zituenera.

2016ko eta 2020ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. Hiru aldiz izan da Asiako txapelduna. 2022an brontzezko domina eskuratu zuen Munduko txapelketan eta 2023ko munduko rankingean lehen postura iritsi zen.  

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Betibazuleno

**Betibazulenoa** edo **2-Isopropil-4,8-dimetilazulenoa** konposatu organikoa da, C15H18 formula duena seskiterpenoen klasekoa eta azulenoaren deribatua. Guaiazulenoren isomeroa da.

Naturan *Lepidozia vitrea* goroldioan eta *Chrysopogon zizanioides* sastrakan aurkitzen da. *Chrysopogon zizanioides-*en olioa kosmetikan usatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parisko berde

**Parisko berdea** edo **kobre(II) azetoartsenitoa** koposatu organikoa da, Cu(C2H3O2)2·3Cu(AsO2)2. formula duena eta kobrea eta artsenikoa dituena. Solido esmeralda-berdea da. Disolbaezina da uretan eta alkoholetan, baina disolbagarria azidoetan. Narritagarria eta toxikoa da. 

Parisko berdea pigmentu organiko bat da. Pigmentu berde gisa, **Mitisko berdea** edo **Schweinfurt berdea** izenekin ere ezaguna da, besteak beste. Plagizida eta intsektizida gisa erabili da, baita artean margo gisa ere. 1814an sortu zen lehen aldiz, kolore berde distiratsu bat sortzeko asmoarekin, eta hainbat margolarik erabili zuten XIX. mendean zehar. Oso kopuru txikia emanez gero, urdin tonuak hartzen ditu, baina berde distiratsua da asko erabiliz gero. Margolanetan, azkar degradatzen den margoa da. 

## Erabilera 
### Margolaritza 
thumb|left|Van Goghen autoerretratua, Parisko berdearekin atzealdean eta bere alkandoran.
Parisko berdea asko erabili zen XIX. mendean zehar. Claude Monetek, Paul Gauguinek edo Vincent van Goghek erabili dute. Gauguinek uste zuen kolorea modu naturalean lortzea oso zaila zela.

### Intsektizida 
thumb|Parisko berdea eltxoen aurka erabiltzea gomendatzen zuen kartela
1867an Illinoisko nekazariak konturatu ziren Parisko berdea oso eraginkorra zela patata-zomorroak hiltzeko, kalte handiak eragiten zituen intsektua. Artsenikoa janarien gainean erabiltzearekin kezkak baziren ere, laster hasi zen erabiltzen kakalardoa hiltzeko. 1880an munduan gehien erabiltzen zen intsektizida zen. *Heliothis virescens* tabakoren parasitoa kentzeko ere erabiltzen zen.

Bigarren Mundu Gerran Sardinia eta Kortsika sakonki fumigatu zituzten malaria kontrolpean edukitzeko asmoz.

## Toxikotasuna 
Parisko berdea narritagarria da eta oso toxikoa irentsiz gero. Hepatoxikoa izateaz gain, giltzurrunentzat, arnas-aparatuarentzat eta nerbio-sistemarentzat kaltegarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Snettisham

**Snetyisham**, Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Norfolk konderrian.

2011n 2.570 biztanle zituen.
Rocío Mosquera

[thumb|272x272px|[Rocío Mosquera (ezkerrean) eta Rafael Bengoa (eskuinean) Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua, Osasunaren Lurralde arteko Kontseiluan (2012ko otsailaren 29an).]]
**Rocío Mosquera Álvarez** (Gomesende,Ourense, 1956) ourensetar mediku eta politikaria da, PPdeG alderdikoa. Kirurgia orokorrean aditua, formakuntzakoa, beti egon da kudeaketan interesatuta eta kolaborazio publiko-pribatua lortzeko konbentzituta. Hori dela eta, osasun-administrazioko lanpostuak bete ditu, eta kudeaketa-taldeetan ardurak izan ditu. Hala, Saúdeko Servizo Galegoko (Sergas) eta Sanidadeko conselleirako kudeatzaile izan da, eta Galiziako Saúde Klusterra (CSG) sortzea bultzatu zuen. Ospitale pribatu bat kudeatzeko denbora ere izan zuen, eta, gero, Galariako gerentzia —osasun sektoreko enpresa publikoa— eta CSGko presidentetza izaqn ditu. 2015eko urrian utzi behar izan zuen kargua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eztarri sakon

thumb|200px|Eztarri sakona egiten ari den emakume baten marrazkia.
**Eztarri sakona** aho sexu ekintza bat da, zakil tentea bikotekidearen ahoan eztarriraino sartzean datzana. Gainera, eztarrirainoko felazioa egiten ari denak jarduera une oro kontrolpean eduki behar du, bestela sexu erasotzat hartzea gerta liteke.

Eztarri sakona egitea nekeza izan daiteke felazioa egiten duenarentzat. Berez, zakilak eztarria ukitzen duenean, zaila izaten baita erreflexuz agertzen den goragaleari eustea. Dena dela, entrenatuz gaindi daiteke.

Teknika hori izendatzen duen terminoak 1972ko *Deep Throat* film pornografikoan du jatorria.

## Ikus, gainera 
* Aho sexu
* Felazio
* Irrumazio

## Kanpo estekak
Ligerie gaztelua

**Ligerie gaztelua** Frantziako gaztelu bat da, Dordoina departamenduan dagoena, Champagne-et-Fontaine udalerrian, Akitania Berria eskualdean.

## Aurkezpena 
Ligerie gaztelua Dordoina departamenduan dago, Champagne-et-Fontaineko Fontaine herriko elizaren eta hilerriaren iparraldean.

Jabetza pribatua da.

## Historia 
XVII. mendeko jauretxe honek dorre bat gorde du, XV. mendeko gaztelu baten aztarna. Beste dorreak Iraultzan eraitsi zituzten. Jabe batek berreraiki zituen dorreak XX. mendean.

Mendeetan zehar, Faucher de Versac familiarena izan zen, jatorriz Lemosinekoa, XIII. mendetik aipatzen dena. Guillermo Faucher bat dago, Tulleko elizbarrutiko nobleen artean izendatua, 1263an. Familia hori XV. mendetik dago Ligerie-n. Ysaac Faucher de la Ligerie Henrike IV.aren armakidea zen.

XVI. mendean, Ligerie-ko Helia Faucher lehen ezkontzetan ezkondu zen, 1616an, Madeleine de Fleytcher-ekin. Bi seme-alaba izan zituen: Jean-Étienne eta François. 1622an Jeanne de Camainekin ezkondu zen berriro, eta honek seme bat eman zion, Jean de Faucher, Ligerie gazteluaren ondorengotza ziurtatzen duena. Hélie de Faucher, 1624an Fontaine le-Comten finkatu zena, Ligerie gaztelura itzuli zen, non 1667ko urtarrilaren 6an hil zen.

Iraultzaren garaian, gaztelua François Faucherrena da, garai hartan Errege Itsas Armadan dagoena. Emigratu zuen eta borroka egin zuen Condé printzearen armadan.

Paul-Ludovic-Sidrac-Ernest Faucher-ek (1808-1870), Ligerie-ko markesak, Élisabeth de Saint-Germain-i saldu zion finka, 1846ko irailaren 29an, eta 1861eko maiatzaren 2an Philippe Lavaud-i birsaldu zion. Hil ondoren, gaztelua bere ilobaren, Jean-Baptiste Lavaud,  Aigreko bake epailea, jabe bihurtu zen eta 1900eko maiatzaren 10ean saldu zien Henri de Gaulleri eta haren emazte Anneri, 15.000 frankoren truke. Parisen irakasle zen Henri de Gaullek erosi zuen, oporretako egoitza bilakatzeko.

Gaztelua egoera txarrean zegoen erosteko unean. Gaulleren familia, tartean Charles de Gaulle, 1901eko uztailean etorri zen lehenengoz gaztelura, zaharberritze lanak egin ondoren. Henri de Gaullek Ligerie gaztelua birsaldu zion Henri Philipperi 1920ko uztailaren 2an, eta hark Maurice Legendre Parisko ebanistari birsaldu zion etxaldea 1940an. Etxaldearen antolamendua goitik behera birmoldatu zuen. Jacques Delmas Maurice Legendre amaren bigarren senarra zen, Jacques Chaban-Delmas izena hartu zuena. Gaztelua okupatutako eremuan dago. Chaban, Maurice Bourgès-Maunoury eta herriko okina han elkartuko dira.

Maurice Legendre hil zenean, 1971n, Jacques Chaban-Delmasek Ligerie gazteluaren erdia heredatu zuen, eta amak bere zaria eman zion. Bere heriotzaren ondoren, 2000. urtean, bere oinordekoek gaztelua Yves de Vilmorin-i, Louise de Vilmorinen lehengusuari, birsaldu zioten 2002an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khaju zubia

**Khaju zubia** (, *Pol-e Xāju*) Iran erdialdeko Isfahan hirian dagoen zubi bat da, hiriko zubi historikoen artean ederrena. Zayandeh ibaia zeharkatzen du eta hiriko Kamal Ismail kalearen amaieran dago.

Ibaia zeharkatzeko balio izateaz gain Khaju zubia hiritarrentzako elkargunea ere bazen antzina.

## Historia 
Zayanderud ibaia Irango goi-ordokiko ibai handiena da. 1650. urtean Safaviden dinastiako Abbas II.ak aurrez izan zen zubi zahar baten hondarren gainean zubi berria eraikitzeko agindua eman zuen. Aurkitu diren idazki batzuk iradokitzen dute 1873. urtean berriztatze lanak egin zirela.

## Egitura 
23 arku dituen zubia da. Goian bigarren solairu bat du arku txikiagoz osatua. Guztira 133 metro luze da eta 12 metrotako zabalera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borde gaztelua

**Borde gazteluaren hondakinak** Festalemps udalerrian daude, Dordoina departamentuan, Akitania Berria eskualdean.

## Historia 
Gaztelua Joumards de la Double, Chabans de Lavignac eta gero Cropte familien gotorlekua izan zen. Dirudienez, Napoleonen katastroan, 1833an Festalemps udalerrian egina, gaztelua oraindik erabat ukigabe zegoen. 

1966an, badirudi gazteluaren zati bat oraindik zutik zegoela. Gaztelua erabat utzita dago orain.

## Arkitektura 
erdian|thumb|Kanoi-zuloa bi dorreetako batean.
Hormen lodiera txikiak eta erabilitako kanoi-motak pentsarazten digute XVI. mendeko eraikina dela, seguruenik multzo zaharrago batean eraikia. Gazteluak, gutxienez, hiru dorre biribil izan zituen (Napoleonen katastroan ikus zitezkeenak), baita eskuairan gotortutako etxalde handi bat ere, gazteluarekin patio handi bat osatzen zuena.

## Galeria 

Fitxategi:Château_de_la_Borde_Tour_2.jpg|link=Fichier:Château_de_la_Borde_Tour_2.jpg|alt=Tour d'angle|Angelu-dorrea
Fitxategi:Château_de_la_Borde_Tour_3.jpg|link=Fichier:Château_de_la_Borde_Tour_3.jpg|alt=Deuxième tour.|Bigarren dorrea.
Fitxategi:Château_de_la_Borde_cheminée.jpg|link=Fichier:Château_de_la_Borde_cheminée.jpg|alt=Vestige de cheminée.|Tximiniaren aztarnak.
Fitxategi:Château_de_la_Borde_Tour_fenêtre.jpg|link=Fichier:Château_de_la_Borde_Tour_fenêtre.jpg|alt=Fenêtre.|Leihoa.
Fitxategi:Château_de_la_Borde_bâtiment.jpg|link=Fichier:Château_de_la_Borde_bâtiment.jpg|alt=Bâtiment.|Eraikina.
Fitxategi:Château_de_la_Borde_vue.jpg|link=Fichier:Château_de_la_Borde_vue.jpg|alt=Vue depuis le château.|Gaztelutik dagoen bista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Topographia Christiana

[thumb|250px|Mundua liburuaren arabera [paralelogramo bat da.]]

***Topographia Christiana*** (, ) VI. mendeko lan bat da, kristau autore batek geografia zientifikoan idatzitako lehen saiakeretako bat. Hasiera batean, Kosmas Indicopleustesek idatzitako bost liburu zituen, ondoren hamar liburutara zabaldu zen, eta, azkenik, hamabi liburutara, 550. urtearen inguruan. Hiru eskuliburu gordetzen dira, zaharrena IX. mendekoa, Vatikanoko Liburutegian gordeta.

## Kosmologia 
Kosmas Indicopleustesen arabera, *Topographia*ren egilea, mundua laua da. Lurralde lauari buruz zuen ikuspegia, beharbada, zenbait judu eta ekialdeko idazleen eragina izan zuen. Izan ere, garai bereko jakintsu kristau gehienek Lurra esfera bat zela zioten. Obrak defendatzen du mundua laua dela eta zeruek estalki kurbatua duen kutxa baten forma dutela. Liburuak bereziki erasotzen dio zeruak esferikoak eta mugimenduan zeuden ideiari, orain unibertsoaren eredu geozentrikoa bezala ezagutzen denari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Testua grezieraz.
* Vatikanoko Liburutegiaren kodexa.
* :Testua ingelesez.
Dyrham Park

**Dyrham Park**, Ingalaterrako Dyrham herrian dagoen ingeles landetxe bat da, Gloucestershire konderrian. Lorategi ederrez inguratua dago eta gaur egun arte museo bat da.

1694-1704 artean Samuel Hauduroy eta William Talman arkotektoek eraikiarazi zuten, William Blathwayt politikariaren enkarguz.
Powderham gaztelua

**Powderham gaztelua**, Ingalaterrako Exminster udalerrian dagoen ingeles landetxe bat da, Devon konderrian. Kenton herritik hurbil dago.

1390eko hamarkadan eraikitako egotura du, XVIII. eta XIX. mendean eraldatua izan zen.

Devongo dukeak diren Courtenay leinuaren egoitza da.
Kenton (Devon)

**Kenton**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Devon konderrian. Exminster udalerritik hurbil dago.

2019an 933 biztanle zituen.
Corsham Court

**Corsham Court**, Ingalaterrako Corsham herrian dagoen ingeles landetxe bat da, Wiltshire konderrian. Chippenham udalerritik 5 kilometro mendebaldera dago.

1582an Thomas Smythe politikariak eraikiarazi zuen. Barnealdean artelan eta margolan bilduma dago. Mende luzez Methuen leinuaren senideen egoitza izan da.
Susana Koska

**Susana Koska** (Donostia, 1966) gipuzkoar aktore, dokumental egile eta idazlea da.

## Biografia 
Donostian jaio zen, 1966an. Madrilgo Arte Dramatikoko Goi Eskolan eta Bartzelonako Nancy Tuñongo Estudioan  ikasi zuen.

1986an hasi zen aktore lanetan, eta Jordi Cadenaren filmetan parte hartu zuen; “Es quan dormo que hi veix clar” Francesc Belmunt; “Rateta, rateta” edo Bigas Lunaren “Jamón, jamón” pelikulan ere. Telebistarako hainbat publizitate-kanpainetan parte hartu du eta baita telesailetan ere, hala nola “Tres Estrelles” Tricicleren “La saga de los Clark ” eta J.A. Salgoten “Cróniques de la veritat oculta”.blogean lehenik, eta *Tópico de cáncer* argitalpenean gero, bere lehen liburua (Ediciones B, 2014).

2004an, *Mujeres en Pie de Guerra* dokumentala estreinatu zen Donostiako *II Zinema eta Giza Eskubideen Zinema Erakusketan*, eta nazioarteko hainbat jaialditan, unibertsitatetan eta gerrari eta erbesteari buruzko nazioarteko erakusketetan ere parte hartu du.

2006an Manel Esclusaren argazkigintzari buruzko bideo-arte lan bat egin zuen. Carmen  Freixarekin batera *Cicatrices transgénicas*  blog feministan idatzi zuen.Onda Vascako *La última seducción* saioko kolaboratzailea da *Mujer tiene que ser* asteroko atalean.
* *Tópico de Cáncer* (Ediciones B, 2014).
* *Mujeres en pie de guerra* (Ediciones B, 2018)

### Dokumentalak 
* *Mujeres en pie de guerra* (2004, Filmin).
* *Vindicación* (2010, Filmin).

## Sariak eta aintzatespenak 
### Izendapenak 
* 2004ean Gijongo Zinemaldia, Esbilla Saila Mujeres en pie de guerra lanagatik.
* 2004ean CINESPAÑA Tolouse jaialdiko Sail Ofizialean, M*ujeres en pie de guerra* .
* 2004ean Donostiako Giza Eskubideen Nazioarteko Zinemaldiko Sail Ofizialean ,*Mujeres en pie de guerra.*
* 2010ean Donostiako Giza Eskubideen Nazioarteko Zinemaldiaan,  Sail Ofizialean, Vindicación lanagatik.
* 2010ean Festival Internacional de Films de Doneseko  Sail Ofizialean  Vindicación lanagatik.

### sariak 
* 2005 Dones Progressistes saria, 'Loquillo' lanagatik.
* 2009 T-saria CTIC Fundazioaren web inklusiboenari (*Cicatrices Transgénicas)* barne.

## Bizitza pertsonala 
José María Sanz Beltrán bikotea da eta seme bat dute ellkarrekin. 40 urteko harremanaren ondoren 2024ko apirilean Laguardian ezkondu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2018ko otsailaren 24an  RTVn , Susana Koska idazle eta errealizatzailerari, egindako elkarrizketa, La 2 kateko Para Todos saioan.
Badminton (Gloucestershire)

**Badminton**, Ingalaterrako mendebaldean dagoen herri bat da, Gloucestershire kknderrian.

2011n 277 biztanle zituen.

## Leku nabarmenak 
* Badminton House
Filadelfia esperimentua

thumb|400px|USS Eldridge destruktorea; 1944ko argazkia.

**Filadelfia esperimentua**, 1943ko urriaren 23an, Carl Meredith Allen merkataritzako itsasgizon ohiaren lekukotasunaren arabera, AEBetako Armadak Filadelfiako ontzioletan egindako ustezko esperimentua izan zen. Horretan, *USS* *Eldridge* destruktorea elektronika bidez gizakien ikusmenerako ikustezina egin eta handik 600 kilometrora dagoen Norfolk hiriko portura telegarraiatua izan zen, joan-etorriko bidaia eginez.

Amen-omen hori behin eta berriz gezurtatu da.

## Zinema 
* *The Philadelphia Experiment* (1984)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikusezintasun

thumb|right|250px|Ispiluen erabilpenaren bidez objektu bat nola ikustezin bilakatu daitekenaren adibidea.
**Ikusezintasuna**, gorputz fisiko bat argiaren egoera normal batean ikusgai ez izatearen ezaugarria da. Gizakien ikuspuntutik, ezaugarri hau gasetan eta beren tamainaren ondorioz begiak iningo lenteren lsguntzarik gabe ikusteko gai ez diren izaki eta objetuetan. Ikusezintasuna artifizialki lortzeko griñak zinema eta literaturan film eta udazlan ugari sorrarazi ditu.
Kuo Cheng-wei

**Kuo Cheng-wei** (Taoyuan County, 1983ko azaroaren 9a) arkularia da. Taiwan ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimuak

**Kimuak** programa 1998an sortu zuten Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak Etxepare Euskal Institutuaren bitartez eta Euskadiko Filmategia Fundazioaren laguntzarekin. Euskal film laburrak nazioartean sustatzea eta banatzea du helburu. Edizio bakoitzean epaimahai independente batek egindako hautaketa biltzen duen katalogo bat egiten da.

Gaur egun Etxepare Euskal Institutuak eta Zineuskadik sustatutako programa da. Kimuakeko hautagaiak izan daitezke EAEn egoitza duten zuzendari edota ekoizpen-etxeak, eta euskarazko ekoizpenak egin dituzten Nafarroako Foru Komunitateko edo Euskal Hirigune Elkargoko egile edo enpresak.

## Film hautatuak 
### 1998 
### 1999 
### 2000 
### 2001 
### 2002 
### 2003 
### 2004 
### 2005 
### 2006 
### 2007 
### 2008 
### 2009 
### 2010 
### 2011 
### 2012 
### 2013 
### 2014 
### 2015 
### 2016 
### 2017 
### 2018 
### 2019 
### 2020 
### 2021 
### 2022 
### 2023 
### 2024 
### 2025 
## Film laburren betekizunak 
* Film laburraren ekoizpen data urtekoa izan behar da.
* Iraupenak 30 minututik beherakoa izan behar du.
* Film laburrak edozein hizkuntzatan egindakoak edo elkarrizketarik gabekoak izan daitezke. Nafarroako Foru Komunitateko edo Euskal Hirigune Elkargoko egile eta enpresek aurkeztutako ekoizpenak euskarazkoak izan behar dira.
* Lanak edozein formatutan filmatuak egon daitezke eta originalak izan behar dira.
* Gaia eta generoa askeak dira, baina ez dira onartuko bideoklipak, fashion filmak, izaera publizitarioa duten lanak, telesailetako kapituluak edo telebistako erreportajeak. Eduki arrazista edota sexista duten ekoizpenak, zein hirugarren baten eskubideak urratzen dituztenak edo animalienganako tratu txarrak edo kalteak eragin dituztenak ere ez dira onartuko.
* Egile bakoitzak nahi beste film labur aurkeztu ditzake.
* Film laburrek komertzialki estreinatu gabeak izan behar dute. Zinemaldi baten testuinguruan plataforma publikoren baten bitartez hedatuak izan diren lanen onarpena ebaluatuko da.
* Film laburrak Kimuak-en eskuduntzen eremuko 25 zinemalditara gehienez aurkeztua izatea onartuko da. Kimuak-en eskuduntzetatik, eta beraz mugatze honetatik kanpo geratzen dira izena emateko tasak ezartzen dituzten jaialdiak.
* Postprodukzioa amaitu gabe duten film laburrak aurkeztea posible da, baldin eta muntaketa behin betikoa bada.
* Kimuak-en deialdi batera aurretik aurkeztutako film laburrak ezin dira berriro aurkeztu, muntaian aldaketa esanguratsurik egin ez badute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kimuak-en webgunea
Lai Fang-mei

**Lai Fang-mei** (1960ko abenduaren 30a) arkularia da. Taiwan ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lei Chien-ying

**Lei Chien-ying** (Xinzhuang District, 1990eko apirilaren 17a) arkularia da. Taiwan ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathalie Carpanedo

**Nathalie Carpanedo** (Madril) madrildar paralinpiar kirolaria da, alpetar eski egokituan lehiatu zena.

## Kirol ibilbidea 
Zortzi urte zituela hasi zen eskia praktikatzen, eta 2002an aldatu zen kirol egokitura, ezgaitasun bat eragin zion istripu bat izan ostean. 

2009tik hainbat ekitalditan lehiatu zen, Espainiako Txapelketetan barne, non urrezko bi domina irabazi zituen eslalon eta eslalon erraldoian. 

2009an Espainiako Kirol Merituaren Errege Agindua jaso zuen. Eski alpino egokituan aritu zen emakumezkoen lehen taldea izan zen Espainian. Talde horretako kide gisa, Teresa Silva, Esther Peris, Mariluz del Rio, Sandra Cavallé, Irene Villa eta Alberto Avilarekin entrenatzen du.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2009an Espainiako Kirol Merituaren Errege Agindua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Peris

**Esther Peris** (Espainia, XX. mendea) Espainiako paralinpiar kirolaria da, eta mahai-tenis egokituan eta alpetar eski egokituan lehiatu zen.

## Kirol ibilbidea 
Hainbat kiroletan lehiatu da, besteak beste, alpetar eskian, mahai-tenisean, igeriketan eta esku-txirrindularitzan. Perisek 23 urte zituenean, muineko tumore bat garatu zuen, eta paraplegia eragin zion. Gurpil-aulki bat behar du eguneroko bizimodurako. 2012an, Espainiako mahai teniseko txapelketa nazionalean lehiatu zen.

### Eskia 
Paraplegia jasan baino urtebete lehenago hasi zen eskiatzen Peris. Denbora gutxi izan zuen parte hartzeko, eta ez zen inoiz eski lehiaketetan lehiatu. Alpetar eski egokituan, eserita dagoen eskiatzailea da Peris. Espainian bere kabuz eskiatzen duenean, estazio askotan derrigortu egiten dute monitore baten laguntza izatea pistetan gainbegiratzeko. Horrek eta ekipamendu espezializatuak oso garesti bihurtzen dute eski egokitua praktikatzea. Taldekide izan ditu Teresa Silva, Nathalie Carpanedo, Mariluz del Rio, Sandra Cavallé, Irene Villa eta Alberto Avila. Fundación taldeak eliteko eskiatzaileentzako ere talde berezi bat sortu zuen 2007an, Santiveri taldea, babesle baten babesarekin. Talde hark, jatorriz, eliteko sei kide baino ez zituen izan, eta Esther Peris horietako bat izan zen. Bera eta bere taldekideak 2010eko Vancouverreko Udako Paralinpiar Jokoetarako sailkatu ziren.

2007an, Espainiako txapelketetan eskiatzaile eseriei aukera eman zitzaizkien lehen aldiz, eta Peris izan zen lehiatzen parte hartu zuenetako bat. Astebete eman zuen Fundazioarekin entrenatzen, 2009ko Espainiako txapelketa nazionalen aurretik. 2011ko otsailean Madrilen egin zen ekitaldi batean parte hartu zuen, inguruko ikastetxeetan urritasunak zituzten ikasleei eskiatzen irakasteko. Fundazioak antolatu zuen ekitaldia. 2011ko apirilean Espainiako txapelketa nazionalean lehiatu zen, Andorran. 2013ko urtarrilean, Sierra Nevadan, Fundacion También taldearekin, bost eguneko formakuntza kanpaldi batean parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badminton House

**Badminton House**, Ingalaterrako Badminton herrian dagoen ingeles landetxe bat da, Gloucestershire konderrian.

XVII. mendearen amaieratik Beaufort dukeen egoitza izan da. XVIII. mendean William Kent arkitektoak zaharberritu eta handitu egin zuen.
Andy Díaz

**Andy Diaz** (1995eko abenduaren 25a) Kuban jaiotako atleta italiarra da, jauzi hirukoitzean espezializatua. Kuba ordezkatu zuen 2017ko Munduko Txapelketetan, finalean zazpigarren amaituz. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, baina ez zuen parte hartu Kuba ez ordezkatzeagatik. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan Italiako selekzioarekin hartu zuen parte eta brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Rodríguez

**Beatriz Rodriguez Delgado** (Sevilla, 1980) sevillar idazlea, editorea eta kultur kudeatzailea da. 

## Bizitza 
Beatriz Rodriguez Sevillan jaio zen, eta Antonio Rodriguez Almodovar idazle eta Espainiako Errege Akademiako akademiko urgazlearen alaba da. Filologia Hispanikoan graduatu zen Sevillako Unibertsitatean. 

### Ibilbidea 
2010az geroztik, hainbat arte-diziplina elkarrizketan jartzen dituzten kultura-proiektuak garatzen ditu, baina helburu du diziplina anitzeko harreman horiek letrekin eta irakurketaren sustapenarekin lotutako gaietara bideratzea.

*Musa a las 9* izeneko kultura-plataforma sortu zuen, Espainiako lehen argitaletxe guztiz digitaletako bat, poesia eta fikziozko hainbat bilduma zituena. Zigilu horretatik, Francisco Ayala Narratiba Saria bultzatu zuen (formatu horretan baino argitaratzen den gaztelaniazko lehen saria), baita Madrilgo Poesia Jaialdia (POEMAD) eta irakurketa sustatzeko *La nube en la mano* eta *Poesía a Escena* proiektuak ere. *Nosolopoetry* kultur kanala ere zuzendu zuen, baita Zinema Akademiak eta Cervantes Institutuak bultzatutako Artea eta Ofizioa Espainiako zineman programa ere. 

Dokumentalen gidoietan parte hartu du, besteak beste, *La memoria de los cuentos* lanean. *Los últimos narradores orales*, Jose Luis Lopez Linaresek zuzenduta eta *Un camino que cuenta.* *Cuentos y leyendas del Camino de Santiago.* bezalako ahozko tradizioko literatura biltzeko proiektuetan.*.*

Thinking Heads-eko kultur zerbitzuen arloa zuzentzen hasi zen.

## Lanak 
Hainbat titulu argitaratu ditu, besteak beste:

### Eleberria 
* *El espejo de Diana*, Lunwerg argitaletxea, 2024
* *Cuando éramos ángeles*, Seix Barral, 2016

### Kontakizunak 
* *El sexo de las embarazadas y otros relatos salvajes*, El envés editoras, 2022
* *La vida real de Esperanza Silva*, Casa de cartón, 2013

### Antologiak 
* *Distopía [En femenino],* El envés editoras, 2024   
* *Alejandra Pizarnik y sus múltiples voces,* Huso argitaletxea, 2021
* *Rulfo, cien años después*, Huso argitaletxea, 2017.
* *Coordenadas. Pensar la sociedad en clave feminista*, Málaga Fundazioa, 2017.
* *Watchwoman. Narradoras del siglo 21*, Letra Última, “Fernando El Católico” Instituzioa, 2011.

### Aldizkarietan kolaborazioak 
* *Revista Eñe*
* *Granta en Español*
* *Zenda Libros*
* *Infolibre*
* *Revista Poemad*
* *Trama&Texturas*
* *El rapto de Europa*

### Beste argitalpen batzuk 
* *La memoria de los cuentos. Los últimos narradores orales.* SEKTA bat da. Espainiako gobernua eta Kultura ministerioa, 2010.
* *Un camino que cuenta. Cuentos y leyendas del Camino de Santiago.* Xakobeo Kontseilua, 2010.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oikiako trainerua

[265px|thumb|[1930eko Kontxako Banderako lehen eguneko txanda.]]
265px|thumb|Finala ikustera jendetza bildu zen.
**Oikiako trainerua** (garai hartako grafian *Oiquina*) 1930. urtean oikiarrek atera zuten trainerua izan zen. Ez du beste urteetan trainerurik atera baina oikiarrak izan dira arraunean Zumaiako traneruan historian zehar.

## 1930eko Kontxako Bandera 
1930. urtean oikiarrek trainerua osatu zuten. Santiago Salegi zuten patroi eta traineruaren izena *San Bartolomé* zen, herriko zaindaria hain zuzen ere. Abuztuan zumaiarren traineruaren kontra lehiatu ziren Zarauzko uretan eta garaileak izan ziren. Horrela irailean Kontxako Bandera jokatzera animatu ziren.

Sei traineruk gipuzkoarrek hartu zuten parte estropadan. Lehenengo eguneak hiru trainerutako bi txanda osatu ziren eta eguneko lau onenak hurrengo igandean finala jokatzeko sailkatu ziren. Oikiak Orio eta San Juan izan zituen aurkari eta hirugarren egin zuenez finaletik kanpo geldtu zen. Hurrengo igandean Donostiaren kontra jokatu zuen kontsolazio txanda eta berriz ere galtzailea izan zen. Ondorioz urte hartako seigarren eta azken postuan gelditu zen.

San Pedrok jardunaldi biak irabaziz lortu zuen Bandera eskuratzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago Salegi Arakistain

**Santiago Salegi Arakistain**, ***Salegi*** goitizenaz ezagunagoa (Oikia, Gipuzkoa, 1904 - ?) esku huskako pilotaria izan zen, trinketean jokatzen espezializatu zena. 1933an Atano IV.arekin batera trinketeko munduko txapelduna izan zen.

## Kirol ibilbidea 
20 urte zituela hasi zen pilotan jokatzen eta ia 20 urtez aritu zen, 1943an erretiratu zen arte. Jokalari abila zenez trinketean jokatzen zuen batez ere. 1933an Munduko txapelduna izan zen Atano IV.arekin batera eta Hazparnen jokatutako finalean Hosi eta Arrayet garaitu zituzten. 1935ean eta 1936an ere finalak jokatu zituen baina ez zuen titulu berririk irabazi.

1983. urtean omenaldia egin zioten Zarautzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Altaiko zaldi berri

**Altaiko zaldi berria**, (Errusiera: *Новоалтайская*; baita **Charysh Altai** eta **Chara Altai**), Errusiako bertako zaldi arraza moderno bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik, Altaiko zaldi berria, zaldi tamainako arrazen sailkapen taldean kokatzen da.

Errusian Altai aldean sobietar garaian  zooteknikoek sortutako arraza da. Lor-zaldietatik gertu dago, baina haragiaren ekoizpenera zuzenduta dago bereziki, landatartasuna galdu gabe. 

## Arrazaren historia 
Arrazaren hasiera 1.920ko hamarkadan dago, baina  1.978tik aurrera hautatu zuten bereziki, sobietar garaian. Altaiko zaldi berria ofizialki 2.000. urtean onartu zuten aparteko arrazatzat.

Arrazaren oinarria altaiko ponia dago, gero beste hainbat arrazekin gurutzatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicomedes Marañon Orio

**Nicomedes Marañon Orio** (Viana, Nafarroa Garaia, 1898ko abenduaren 17a  – Logroño, Errioxa, 1936) etxekoandrea izan zen. 38 urte zituela, Espainiako 36ko Gerran fusilatu zutena.  

## Bizitza 
Nicomedes Marañon Vianako ezkerreko emakumea zen, «Vianako Pasionaria» esaten ziotena.

1920ko maiatzaren 15ean ezkondu zen Fermín Merino Arandiarekin, Langileen Batasun Orokorreko (UGT) kidearekin eta lau alaba izan zituzten: Julia, Juliana, Araceli eta Herminia. Senar-emazteak atxilotu egin zituzten 1936ko uztailaren 24an. Logroñoko espetxera eraman zuten Nicomedes, kartzelatik atera eta fusilatu egin zuten. Fermin ostera, Iruñeko espetxera eraman zuten.

Bikotearen umeen egoera ikusirik Luciana Pérez Vianako monjen komentuko nagusiak, Burgosko artzapezpikuaren arrebak, ahaleginak egin zituen preso jarraitzen zuen aita aska zezaten, baita lortu ere. Fermín azaroaren 2an irten zen espetxetik, baina ez zuen herrira itzuli nahi, beldur zen, antza. Halere, irten zen gauean etxean lo egin zuen lau alabekin, baina biharamunean eraman egin zuten. Epaitegiko datuen arabera Viana inguruan azaroaren 3an hilda agertu zen. Beste iturri batzuek diote Ribafechara eraman eta karobi batera bota zutela.

Lau alabak karitateko mojen zaintzapean geratu ziren.

## Fusilamendua 
Nicomedes 1936an fusilatu zuten Logroño hilerriko horman.Beste askorena bezala, heriotza ez dago inskribatuta ez Vianako epaitegian, ez Logroñokoan, ez inon.*"... 32 urte inguruko emakume bat, gaztaina-koloreko ile ilunekoa, txabusina beltza jantzita, biso urdina, espartinak galtzerdirik gabe*, eta Gurutze Gorriak paper bat jaso ziona Nikomedes Marañon Orio izenarekin, eta zetazko zapia eta beste zapi bat."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Sanjurjo

**María Sanjurjo Riquelme** (Coruña, Galizia, 2000ko abuztuaren 1a) coruñar patin-hockey jokalaria da.

## Kirol ibilbidea 
Hóckey patinetan jokatzen ikasi zuen Dominikoseko harrobian, Lizeora joan aurretik, eta 17 urterekin egin zuen debuta OK Ligan Hockey Club Liceo taldearekin. 2018ko udan, Telecable Hockey taldearekin fitxatu zuen, eta hiru denboraldiz lehiatu zen harekin. 2019an Erreginaren Kopa irabazi zuen, eta Kontinentearteko Kopako azpitxapelduna izatea lortu zuen. 

2021eko ekainean itzuli zen Galiziako klubera, eta bi denboraldi geroago fitxatu zuen Patí Fraga klubarekin. Klub katalanarekin Txapeldunen Liga irabazi zuen 2023-2024 denboraldian.  2019an hasi zen Espainiako selekzioarekin nazioartean. 2019an Munduko Txapelketa irabazi zuen. 

Oloteko 2023ko Europako Txapelketa jokatzeko ere deitu zuten, baina belauneko lesio baten erruz ezin izan zuen jokatu.

2019tik aurrera Espainiako selekzioarekin jokatu duen Internazionalak bi Munduko Txapelketa bi irabazi zituen (2019 eta 2024).

## Palmaresa 
; Klubean

* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px WSEko Txapeldunen Liga 1 (2023-2024) 
* link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px Espainiako patin hockey kopa 1 (2019)

; Espainiako selekzioan

* link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px   emakumezkoen patin-hockeyko Munduko Txapelketa 2 (2019, 2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Sanjurjo Riquelmeren fitxa - Rink-hockey.net
Raimundo Fernández-Cuesta

thumb|250px|Delegazio frankista Erroman, 1939an.

**Raimundo Fernández-Cuesta Merelo** (Madril, 1896ko urriaren 5a-Ibid., 1992ko uztailaren 9a) eskuin muturreko politikari, abokatu eta notario espainiarra da. Falangista, Espainiako Gerra Zibilean paper garrantzitsua bete zuen. Diktadura garaian kargu ugari izan zituen, tartean, ministroa Francoren gobernu desberdinetan.

## Biografia 
Madrilgo Unibertsitatean zuzenbide ikasi zuen. 
José Antonio Primo de Riveraren lagun pertsonala, Fernández-Cuesta Falange Españolan militatzen hasi zen bere sorreratik, eta bere lehen lider eta antolatzaileetako bat bihurtu zen. Agintari errepublikarrek atxilotu zuten Gerra Zibila piztu baino lehentxeago. 1937an trukatu egin zuten eta Francoren indarrek kontrolatutako eremura igarotzea lortu zuen. 

Behin alde frankistan, FET y de las JONS alderdiaren ardura hartu zuen. Ondoren, Francisco Franco buru izan zuten gobernuetako batzuetan parte hartu zuen, eta hainbat ministerio-sail bete zituen: Nekazaritza, Justizia eta Mugimenduko ministro-idazkari nagusia. Brasilen eta Italian enbaxadore izan zen; azken horretan Benito Mussoliniren porrota gertutik bizi izan zuen. Estatu Kontseiluko presidente ere izan zen. Fernández-Cuestaren ospea oso kaltetuta geratu zen ministro gisa Nekazaritza Sailetik igaro ondoren: Espainiak 1940ko hamarkadan jasan zituen nekazaritza krisiak eta ondoriozko goseteak Fernández-Cuestak ministro izan zen bitartean hartu zituen neurrietako batzuen eragina izan zuten.

1956an, unibertsitatean izandako istiluez gero, Francok bere Zuzenbide Ministroaren postutik kendu zuen, baina, sari gisa, Fernándezen emazteari, María del Carmen Casanuevari, San Rodrigo kontesaren titulua itzuli zion. Dena dela, hortik aurrera postu baxuagoak bete zituen Fernández-Cuestak. 

Franco hil ondoren, erreforma politikoen aurka agertu zen, eta denbora batez eskuin muturreko buruzagi nagusietako bat izan zen, Blas Piñar eta Carlos Iniesta Cano jeneralekin.

## Kargu batzuk 
* Nekazaritza Ministroa (1938-1939)
* Estatu Kontseiluaren burua (1939).
* Enbaxadorea Brasilen (1940-1942)
* Enbaxadorea Italian (1942-1945)
* Justizia Ministroa (1945-1956)

## Obra 
* 1955: *Continuidad falangista al servicio de España*. Madril: Ediciones del Movimiento.
* 1985: *Testimonio, recuerdos y reflexiones*. Madril: DYRSA.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Espainiak Historiaren Errege Akademiaren webguneko biografia.
Martina Martínez Bueno

**Martina Martínez Bueno** (Buñuel, Nafarroa Garaia, 1873 - Magallón, Zaragoza, 1936ko abuztuaren 26a) etxekoandrea izan zen. Espainiako 1936ko Gerran fusilatu zuten, 63 urte zituela.

## Bizitza 
Martina ezkonduta zegoen Leandro Martiñezekin eta Tomas izeneko seme bat zuten. Ez zekien ez irakurtzen ez idazten. Atxilotu egin zuten eta kamioi baten sartu zuten beste zenbait herritarrekin batera fusilatzera eramateko. Martinak arazoak izan zituen kamiotik jaisteko bere adinagatik eta zeukan pìsuagatik, bultzaka kamiotik bota egin zuten, hanka biak apurtu zitzaizkion eta hantxe bertan errematatu zuten.

## Familiak jasandako errepresioa 
Martinaren seme Tomas ere fusilatu egin zuten. Senar Leandro Martínez espetxean egon zen.

* Omenaldia. 2021eko ekainean Buñuelgo herriak omenaldia egin zien 1936ko Gerrako errepresaliatuei ekitaldi hunkigarri batean. Izan ere, Buñuel frankisten estatu-kolpearen osteko errepresiorik bortitzena jasan zuen Nafarroako Erriberako herria izan zen. 51 pertsona hil zituzten 36ko uda hartan, tartean, alkatea, alkateordea, idazkaria eta PSOEko edo UGTko kide ziren herritarrak, baita beste batzuk ere bere ideia errepublikanoengatik, haien artean Martina Martinez.
* Plaka. 2021ean plaka bat jarri zen udaletxean, eta bertan honako hau irakur daiteke: "Buñuelgo Udala, herri honetako alkatearen, zinegotzien, idazkariaren eta bizilagunen omenez, demokrazia eta errepublika defendatzeagatik". Jarraian, pertsona horien izenak irakur daitezke, hantxe agertzen da Martina Martínezen izena ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masta Quba

**Fabiola Ledesma**, ezagunagoa **Masta Quba** izenez (Santiago de Querétaro, 1988ko otsailaren 7a) mexikar rap abeslaria, Mexikoko emakumeen errealitatetik abiatuta musikan bere bidea hasten duen Hip Hop ekintzailea da.

## Ibilbidea 
Gizonezkoak nagusi ziren *free style* (estilo libre) ekitaldietan hasi zuen bere ibilbidea. 2007. urtetik dago aktiboan.

Hainbat jaialditan hartu du parte, besteak beste, 100 Women BBC World, FEMINEM 2015 eta 2016, Faro Tláhuac-en 12. urteurreneko kontzertua edo Skool 77-ren 20. urteurreneko kontzertua.

Tailerrak, hitzaldiak eta kontzertuak eman ditu Mexikoko Errepublikako hainbat hiritan. Masta Quba-k hip hop feminista proiektu batean lan egiten du, non bere abestien letrekin aldaketa baten eta kontzientzia hartze baten beharra azaltzen duten, genero indarkeria gelditzeko eta emakumearen ahalduntzea sustatzeko ekintzarako gonbidapena egiteaz gain.

Gainera, Cynthia Franco olerkariarekin lankidetzan, *Rapquimia* sortu zuten, hitzarekin lotutako diziplina desberdinen arteko lotura egiten duen tailerra, emakumeak beren ahotsa erabiliz beren burua indartu askapenera iristeko.

## Lan bakunak 
* (2021) *Nosotras tenemos otros datos*
* (2021) *Lotus*
* (2021) *Sweet Home Freestyle*
* (2020) *Rebobina*
* (2020) *Esta Marea*
* (2020) *Autodefensa*
* (2020) *Renacer*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jackson plaza (New Orleans)

**Jackson plaza** edo **Armen plaza**, , formalki frantsesez '''Place d'Armes** eta gaztelaniaz **Plaza de las Armas''', AEBko New Orleans hiriko plaza nagusia da, Louisiana estatuan. Frantziar Auzoan dago.