Zinema musikala

**Zinema musikala**, filmaren argumentuan musika eta dantzak sartzen dituen zinema generoa da. Hollywoodek egindako musika-zinemaren sorreraren oinarria New Yorkeko antzerkiaren erreforma da. Ez dago beste generorik hau bezain amerikarra denik, ezta westerna bera ere. Alde batetik, genero honen sorrerak zinema heldutasun teknikora hel zedila lortu zuen, eta beste alde batetik, momentu horretara arte teknikoki existitzen ez zen generoa indartzea lortu zuen.

1929ko krisi ekonomikoaren Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, zinema ikusleek produktu iheskor edo alaiak eskatzeko joera zuten; beren bizitza errealeko sufrimendua edo tristura leuntzeko produktuak, alegia. Film harta agertu zen musika lehen aldiz, baina oraindik ez zegoen elkarrizketarik. Warner anaiek ekoiztu zuten. Hurrengo urtean beste film musikal bat ekoiztu zuten, *The Singing Fool* (1928). Bi film horietako aktore eta kantaria Al Jonson zen.

Genero horretako filmak zuzendu zituen lehen zuzendarietako bat zen Rouben Mamouliani. Generoa oraindik hastapenetan zegoela estrenatu zuen *Applause* (1929), Paramount-ek ekoiztuta. Geroago beste lan ugari ekarri zuen, besteak beste *Love Me Tonight* (1932).

1930ean ehun film musikal ekoiztu zituen Hollywoodek. 1931n eta 1932an motelaldi bat izan ondoren, film musikalek berpizkunde bat izan zuten 1933tik aurrera, besteak beste Busby Berkeley zuzendariari esker. Haren film ezagunak dira, esate baterako *42nd Street* (1933) edota *Gold Diggers of 1933* (1933). Zuzendari honek hainbat berrikuntza ekarri zizkion generoari, besteak beste plano motak, koreografia motak edota koreografien geometria.

Hamarkada berean produzitu zuten film musikalen artean ospetsuenetako bat izan *The Wizard of Oz* (1939), Victor Flemingena eta Judy Garlandek antzeztua.thumb|240x240px|Juan Arrosagaray zinema irakasleak zinema musikalaren historiaren inguruan hitz egiten digu

## Zinema musikal amerikarraren bilakaera 
#### 30eko hamarkada 
Zinema musikalaren jaiotza, soinua zineman agertzearen aldiberekoa da. Izan ere, zinemako ikusleek pantailan entzun zituzten lehenbiziko konpasak musikalak eta kantuak dira. Al Jonson-en ahotsa izan zen pantailetatik entzun zen lehenetakoa, *The Jazz Singer* filman. Warner Bros izan zen lehenengo musikala abiarazi zuen konpainia, eta soinuaren indartze-prozeduraren aurretiazko jabea.

Bestalde, soinua zineman agertu zen une historikoan, bazirudien musikala une gorenenera heldu zela, alderdi guztietan. 1929eko Wall Street-eko kraxa gertatu zenean, herrialdeko ekonomia minduta geratu zen. Edonola ere, musikalaren booma izugarria izan zenez, bere lehen urteetan inflazio handia izan zuen. Generoaren biziraupena arriskuan jarri zen, baina, Warner Bros-en firmen kalitateari esker salbatu zen.

Era klasikoan, musikaletako izarrak Hollywoodeko pertsonalitate ospetsuenen artean zeuden, nabarmenki Fred Astaire eta Ginger Rogersek osatutako bikotea, *Top Hat* (1935) bezalako filmeen protagonista.

#### 40ko hamarkada 
1939. urtetik aurrera  Metro-Goldwin-Mayer bihurtu zen zinema musikalaren produktore nagusia, eta erabat aberastu zen. Busby Berkeley bezalako zinema zuzendariaren etorrerarekin eta *The Wizard of Oz* bezalako klasikoen sorrerarekin.

Garai hartan erabat finkatu zen zinema musikala, 30eko hamarkadako arrakastaren ondoren. Hasteko, askatasun artistiko tekniko handia lortu zuten, istorioen aniztasunaren eta aurrerapen teknikoen laguntzarekin. Garai hartako musikalak finkatuagoak zeuden, egin beharrak askoz ere argiago zeuden, eta aukera artistiko gehiagoren bila abiatu ziren. Produktoreek musikalak potentzial handia zuela ikusi zuten eta hurrengo fasera eramatea erabaki zuten. *La La Land* (2016) filmak sei Oscar irabazi zituen, Zuzendari onenaren saria barne.. Oscar sariak lortu zituzten beste musikal batzuk *Moulin Rouge!* (2001), *Dreamgirls* (2006) edo *Les Misérables* (2012) izan ziren.

Garai hontako joeretako bat abeslari edo talde ospetsu baten abestietan oinarritutako musikalak dira, *jukebox musical* deiturikoak, adibide nabarmenena *Mamma Mia!* (2008) izanik.

2008an, EiTBko film musikal bat sortu zen, *Go!azen* izenburupean. Euskal Herrian euskaraz dagoen film musikal bakarra da gaur egun.

## Ezaugarriak 
Filmei musika gehitzen zaie, protagonistari trebezia artistiko eta dantzagarria emateko. Dekoratuak distiratsuak dira eta jantziak koloretsuak. Normalean genero hau istorio melodramatiko edo dramatiko eta erromantiko edo komediarekin erlazionatzen da, horregatik oso ohikoa da beste genero batzuekiko konexioa. Fantastikotasunaren forma bat bezala ere ikus daiteke musikala, hitzaren adiera guztietan: harrigarria eta aparta dena irudikatzen du, musikalean inplizitua dirudien izaera bozkariozkoa dauka gehienetan, sinestezina dena zerbait berezkoa balitz bezala baiesten du eta mundu posibleak sortzen ditu.

## Teknika eta ekonomia 
Musikala zinema soinudunarekin batera jaio zen. Bi hauek sortu zirenean Amerikako Estatu Batuak ez ziren oraindik sartu Depresio Handiaren garaian, nahiz eta honen arrastoak agertzen hasi. Warner Bros zineman soinua sartzen hasi zen, porrot ekonomikoa saihesteko. Hots, premia teknologiko-ekonomiko baten ondorioa zen, premia artistikoa baino gehiago. Nahiz eta hasieran hesi linguistikoek errezeloak sortu ikuskizun zinematografikoen aurrean, eta estudioek eta aretoek eskatuko zituzketen kostu altuen beldur izan, Warner Brosek krisialdia saihestea lortu zuen azkenean, prozedura berriaren merkaturatzeak eraginda. Warner anaiek arriskua hartzea erabaki zuten, eta erantzun ezin hobea jaso zuten. Entzuleek atzerriko hizkuntzak abestien bitartez onartuko zituztela baloratu zuten.

Esan beharra dago, soinua irudiarekin sinkronizaturik zegoen zinemak ez zuela ezer berririk suposatzen 1926an. Frantzian eta Amerikako Estatu Batuetan Edison eta Páthek jadanik aurreikusi zuten aukera hau, baina ez zuten lortu komertzializatzea, produktoreek ez baitzuten beharrezkoa ikusten haien merkantzia garestituko zuen zerbait planteatzea. 1894an Edisonek Kinetofonoa sortu zuen, non irudia diskoz grabaturiko soinu banda batera moldatzen zen, hau da, Warner Brosek hasierako pelikuletan moldatzeko erabiltzen zuen sistema, eta Vitaphone izendatua.

Lehenengo pelikula soinuduna Alan Croslanden *Don Juan* (1926) pelikula izan zen. Arrakasta monumentala izan zuen, eta ez zen denbora asko pasatu lehenengo musikala, *The Jazz Singer* (1927) estreinatu zen arte. Pelikulan Al Jolson aktoreak parte hartu zuen eta zenbait abesti ezagun kantatu zituen, *Mammy* dialogoaren zatiak esate baterako.

## Film ospetsuenak 
Hauek dira genero honetako film ospetsuenetako batzuk:

### Amerikako Estatu Batuak: 
[thumb|261x261px|[Moulin Rouge! pelikula Parisen errota gorridun formarekin dagoen kabaretari omenaldia egiteko egin zuten 2001ean.]]

* *The Jazz Singer* (1927)
* *The Wizard of Oz* (1939)
* ''Singin' in the Rain* (1952)
* *A Star Is Born* (1954)
* *West Side Story* (1961)
* *Mary Poppins* (1964)
* *The Sound of Music* (1965)
* *Cabaret* (1972)
* *Grease* (1978)
* *Annie* (1982)
* *Dirty Dancing* (1987)
* *Beauty and the Beast* (1991)
* *Sister Act* (1992)
* *The Lion King* (1994)
* *Evita* (1996)
* *Moulin Rouge!* (2001)
* *Chicago* (2002)
* *Dreamgirls* (2006)
* *La La Land* (2016)
* *The Greatest Showman* (2017)

### Erresuma Batuak: 
* *Oliver!* (1968)
* *Monty Python's The Meaning of Life* (1983)
* *The Commitments* (1991)
* *Mamma Mia!* (2008)
* *Les Misérables* (2012)
* *Sweeney Todd* (2007)
* *Bohemian Rhapsody* (2018)

### Frantzia: 
* *French Cancan* (1954)
* *Les Parapluies de Cherbourg* (1964)
* *Les Demoiselles de Rochefort* (1967)
* *On connaît la chanson* (1998)
* *Huit femmes* (2002)
* *Un monstre à Paris* (2011)
* *La Danseuse* (2016)

### Espainian: 
* *Un rayo de luz* (1960)
* *Un, dos, tres, al escondite inglés* (1969)
* *El otro lado de la cama* (2002)
* *Chico y Rita* (2011)
* *La llamada* (2017)

### Beste herrialde batzuk: 
* *Dancer in the Dark* (2000, Danimarka)
* *Devdas* (2002, India)
* *Once'' (2007, Irlanda)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak