open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naranco (Oviedo)

**Naranco**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Oviedo hiriburuan dagoen parrokia bat da. 2018ko erroldaren arabera 102 biztanle zituen.

Parrokia honetan Santa María del Naranco eliza aurrerromanikao dago.
Teatinos (Oviedo)

**Teatinos**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Oviedo hiriburuan dagoen auzo bat da.2016ko erroldaren arabera 21.549 biztanle zituen.
A Agra do Orzán (Coruña)

**A Agra do Orzán** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Coruña hirian dagoen auzo bat da. 29.000 biztanle inguru ditu eta hiriko biztanle dentsitate handienekoa da.
Monte Alto (Coruña)

**Monte Alto**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Coruña hirian dagoen auzo bat da. 29.500 biztanle inguru ditu,
Coruñako zabalgunea

thumb|300px|eskuinera|Ferrol kalea, Coruñako zabalgunea.
''''*, galizieraz *Ensanche da Coruña'', Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Coruña hirian dagoen auzo bat da. 2015eko erroldaren arabera 6.867 biztanle zituen.

XIX. mendearen amaieratik eta XX. mendearen lehen erdian zehar burututako hainbat zabalgunez osatua dago.
A Pescaría (Coruña)

thumb|300px|eskuinera|Rua Real, A Pescaría auzoan.
**A Pescaría**, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Coruña hirian dagoen auzo bat da. Jatorrizko Cidade Vella hiribilduaren harresietatik kanpo eraiki zen hiriko lehenbiziko auzoa izan zen. 2013ko erroldaren arabera 8.913 biztanle zituen.
Greg Cornelsen

**Greg Cornelsen** (Sydney, 1952ko abuztuaren 29a) australiar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal moduan aritzen zena. Australiako errugbi selekzioan 25 aldiz jolastu zuen 1974 eta 1982 bitartean. 1978ko irailaren 9an Aucklanden Zeelanda Berriaren aurka lau entsegu sartzeagatik ezaguna da. Australia galtzen ari zen, baina azkenean partida irauli eta 30-16 irabazi zuen.
Abdurrahim El-Keib

**Abdurrahim Abdulhafiz El-Keib** (; Tripoli, 1950eko martxoaren 2a - AEB, 2020ko apirilaren 21a) Libiako lehen ministroa izan zen. Politikaria, empresaria eta ingeniaritza elektrikoko irakasle izan zen. Trantsiziorako Kontseilu Nazionalak 2011ko azaroaren 24an izendatu zuen lehen ministro. Kongresu aukeratu berriari boterea itzuli zion 2012an.
Johnson & Johnson

**Johnson & Johnson**, AEBetako multinazional bat da, medikuntza eta sendagai arloko produktuen ekoizlea. 1886an sortua, New Brunswick hirian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Novartis

**Novartis**, Suitzako multinazional bat da, medikuntza eta sendagai arloko produktuak ekoizlea. 1996an sortua, Basilea hirian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
AstraZeneca

**AstraZeneca**, Erresuma Batua eta Suediako multinazional bat da, medikuntza eta sendagai biologiko arloko produktuak ekoizlea. 1999an sortua, Cambridge udalerrian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Pfizer

**Pfizer**, AEBetako multinazional bat da, medikuntza eta sendagai arloko produktuak ekoizlea. 1849an sortua, New York hirian egoitza nagusia du.

Pfizer sendagaiak eta txertoak garatzen eta fabrikatzen aritzen da. Pfizer Innovative Health (barne-medikuntzarako, onkologiarako, hanturarako eta immunologiarako eta kontsumitzaileari arreta medikoa emateko sendagaien eta txertoen garapenean eta merkaturatzean bideratua) eta Pfizer Essential Health (sendagai generikoen, produktu injektagarri esterilen, bioantzekoen eta markako produktu hautatuen garapenean eta horniduran inplikatua) segmentuen bidez jarduten du.

Enpresa 1849an sortu zuten Brooklynen kokatutako Charles Pfizer eta Charles F. Erhart lehengusu alemaniarrek. Haien lehen produktua santonina izan zen, zizareen familiako "bizkarroi" mota jakin bati aurre egiteko tratamendua. Santoninaren farmazia-merkatuan izandako arrakastari esker, hamar urte baino gutxiagoan Pfizerrek beste produktu kimiko eta prestakin mediko batzuk ekoiztea ahalbidetu zuen, honako hauek nabarmenduz: boraxa, kanforra eta iodoa.

1880an azido zitrikoa fabrikatzeari ekin zion, eta bere produkturik garrantzitsuena bihurtu zen. 1942an Pfizer izan zen penizilina eskala industrialean ekoizten lehena, eta 1950ean terramizina izan zen Pfizer izenarekin jendearengana iristen zen lehen produktua. 1998an Viagra merkaturatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Charles Pfizer

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gilead Sciences

**Gilead Sciences**, AEBetako multinazional bat da, sendagai biologiko arloko produktuen ekoizlea. 1987an sortua, Foster City hirian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sinopharm Group

**Sinopharm Group**, Txinako sendagai biologiko arloko produktuen enpresa bat da. 2003an sortua, Shanghai hirian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hong Kongeko burtsa

**Hong Kongeko burtsa** () Txinako Hong Kong hirian dagoen burtsa bat da. 1891n sortua izan zen.

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Shanghaiko burtsa

**Shanghaiko burtsa** (; ) Txinako hiri horretan dagoen balore-burtsa bat da. 1990ean sortua, 2006an 915 mila milioi dolarreko kapitalizazioa zuen. Herrialdeko hiru balore-burtsa independenteetako bat da, besteak Hong-Kongekoa eta Shenzhengoa izanda.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Baz Luhrmann

**Baz Luhrmann** (jaiotzez **Mark Anthony Luhrmann**; Sydney, 1962ko irailaren 17a) australiar antzerki eta zinema zuzendaria, ekoizlea eta gidoilaria da. "Red Curtain" trilogia sortzeagatik da ezaguna: *Strictly Ballroom* (1992), *Romeo + Juliet* (1996) eta, bereziki, *Moulin Rouge!* (2001).

## Filmografia 
### Zuzendaria 
### Sortzailea
Max (streaming zerbitzua)

**Max** (2024 arte **HBO Max**) WarnerMedia konglomeratuaren *streaming* bidezko bideo-plataforma da. 2020ko maiatzaren 27an abiarazi zen Estatu Batuetan martxan jarri zuten, 2021eko ekainaren 29an Latinoamerikan eta Kariben, eta urte berean eta 2022an Europako hainbat lurraldetan.

Hego Euskal Herrian ikusgai dago 2021. urtetik, 2024ko abuztua bitartean zerbitzua ez dago eskuragarri Ipar Euskal Herrian.

Plataforman HBO, Max Originals, Eurosport, Warner Bros, DC, Discovery eta Cartoon Networkeko edukiak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* HBO Maxeko webgunea
Ganberazain

**Ganberazaina** etxe handi bateko funtzionarioa da. Herrialde askotan, kargu hau subiranoen edo handikien bizilekuari lotuta dago eta ohorezko izaera du. Historikoki, monasterioek, katedralek eta Erdi Aroko hiriek txanbelan kargua zuten. Horrela, Londres Hiriko Finantza Zuzendaria txanbelan (ingelesez *Chamberlain*) izenarekin ezagutzen da oraindik.

## Erreferentziak
Amancay Gaztañaga

**Amancay Gaztañaga Sagarzazu** (Guayaquil, Ekuador, 1980ko abuztuaren 8a) musikaria, abeslaria, aktorea eta antzerki zuzendari gipuzkoarra da.

## Biografia 
### Lehen urratsak 
Amancayren gurasoak laguntza humanitarioa eskaintzera joan ziren Ekuadorrerra eta bertan jaio zen. Ekuadorreko lore baten izena jarri zioten. Quechua hizkuntzan bada amodio istorio bat izen horren inguruan. Bihotza sendatzen duen lorea omen da. Bizitzako lehenengo bost urteak pasa zituen Ekuadorren.

Euskal Herrira etorri eta zenbait urtez Zestoan bizi izan zen. Aktore izan nahi zuen, eta hemezortzi urterekin Madrilera joan zen. Han egin zituen arte dramatikoko eta musika ikasketak. 2002 urtean lizentziatu zen RESADen (Madrilgo Arte Dramatikoko Errege Goi Eskola). 

### Ibilbidea 
Grises taldeko abeslaria da 2009. urtean Eñaut Gaztañaga nebak eta biek talde sortu zutenetik. Hasiera batean Grises Sueños izena zeukaten. Naturalki sortu zen taldea.sortu zuen Miren Gaztañaga eta Erika Olaizolarekin batera 2014. urtean, eta, aktore lanetan ez ezik, zuzendari ere jardun izan du hainbat obratan. Besteak beste, berak moldatu eta zuzendu zuen *Sweeney* antzezlana, zeinak ikusleen saria irabazi zuen 2016ko Euskal Antzerki Topaketetan. Berak idatzi eta zuzendutakoa da *Hysteria* antzezlana ere. Antzerkiari buruzko ikastaroak ematen ere aritzen da. 

Olaizolarekin batera, *Zulo* film laburra egin zuen 2017an, eta Urrezko Antzara lortu zuten Lekeitioko 40. Euskal Zine Bileran. Halaber, haur askok EITBko *3txulo* saioagatik ere ezagutzen dute., biolin eta dantza klaseak ematen ditu, dantza konpainia batetan dago, eta *La gata de Pandora* eskulan proiektu propioa du.-

## Sariak 
* Lekeitioko 40. Euskal Zine Bilerako Zilarrezko Antzara eta Zinebiko Euskal Zuzendari Onenaren Saria lortu zituen (2017). *Zulo* filma laburrarekin 

## Filmografia 
* *Goenkale* (2008, 2010, 2013-2014)
* *3txulo* (2015-2018)
* *Alardea* (2020)
* *Beti mugan* (2021)
* *Intimidad* (2021)
* *Vikingak* (2022)
* *Irati* (2022)
* *Itxaso* (2023)
* *Romi* (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amancay Gaztañaga Twitter
* Amancay Gaztañaga Instagram
* Elkarrizketa Radio Euskadin (2016)
Disney+

**Disney+** (edo **Disney Plus)** harpidetza bidezko telebista, bideo edo streaming zerbitzu bat da, The Walt Disney Company ikus-entzunezko enpresak sortua 2019an. Euskal Herrian 2020ko udaberrian hasi zen martxan, lehenago Espainian eta geroxeago Frantzian.

## Edukiak 
Zerbitzuak hainbat kate eta ekoiztetxetako edukiak biltzen ditu: Walt Disney Studios eta Walt Disney Televisionek sortutako filmak eta telesailak, eta Disneyren jabetzakoak diren Marvel, National Geographic, Pixar eta *Star Wars* markako produktuak dira bere erakarpen nagusia.

Disney+ ez da Disney etxearen streaming bidezko telebista bakarra, Hulu programazio orokorreko kate bat ere bere jabetzakoa da, eta Estatu Batuetako ESPN+ kiroletako telebista ere badago, ESPN kateari lotua.

Eduki propio berezkoak ere sortu zituen Disneyk katea hornitzeko, horien artean *The Mandalorian* izan zen estreinaldiko erakarpen puntu nagusia, *Star Wars* unibertsoan kokatutako telesail bat.

## Erreferentziak
Enrique Castellón Vargas

**Enrique Castellón Vargas**, ezagunagoa **El Príncipe Gitano** izen artistikoaz, (Valentzia, Espainia, 1928ko apirilaren 7a - 2020ko apirilaren 22a) espainiar aktorea, flamenko abeslaria eta dantzaria izan zen. *Obi, Obá* abestiagatik eta Elvis Presleyren *In the Ghetto* abestiaren bertsioa egiteagatik ezaguna zen.

2020ko apirilaren 22an hil zen COVID-19 gaixotasunak jota.

## Filmografia 
## Erreferentziak
Apple TV+

**Apple TV +** telebistako streaming zerbitzu bat da publizitaterik gabeko, harpidetza bidez eskatu ahalako bideo zerbitzua ematen duena. Apple Inc. konpainiak jarri zuen martxan 2019. azaroaren 1ean eta herrialde askotako estreinaldian Frantzia eta Espainia egon zirenez, baita Euskal Herrian ere.

## Baldintza teknikoak 
Bere hastapenetean, Apple gailuen bidez egiten da ikuskatzea, zehazki gailu hauekin: iPhone, iPad, Apple TV 4K, Apple TV HD, Apple TV (3. berlaunaldia), iPod Touch, eta Mac ordenagailuetan sistema eragilea hauekin: iOS 12.8 edo berriagoa, tvOS 12.3 edo berriagoa, eta macOS Catalina).

Harpidetza hileko 5 euro izaten hasi zen bai Euskal Herriko bezeroentzat (kendu zentimo bat), zazpi eguneko doako proba baten ondoren, edo urtebeteko harpidetza erosiz gero Apple TV-a, iPhone, iPad edo Macintosh bat.

## Edukiak 
Katalogoko ikus-entzunezkoez gain, zenbait ekoizpen propio prestatu zituen Applek estreinaldirako. Esate baterako, telesail hauek:

* See, fantasiakoa. Mundu post-apokaliptiko batean, gizaki guztiak itsuak dira, harik eta ikusteko gai diren haur batzuk jaiotzen diren arte.
* For All Mankind. Zientzia-fikzioa historia alternatibo batean, zeinean Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak espazioko lehian jarraitzen duten, eta ilargira iristen lehenak sobietarrak izan diren.
* Dickinson. Emily Dickinson idazlearen bizitzan oinarritua.
* The Morning Show. AEBetako telebistako albistegi batean kokatutako telesail dramatikoa.

Estreinaldi hauetan, Applek erabaki zuen lehen sorta batean hiru atal ematea, eta gainerakoak astebeteko kadentziarekin.

## Erreferentziak
Teresa Rodrigo Anoro

**Teresa Rodrigo Anoro** (Lleida, Katalunia, 1956ko abenduaren 28a - Santander, Espainia, 2020ko apirilaren 21a) espainiar fisikaria izan zen. 1994az geroztik Fisika Atomiko saileko katedraduna zen Kantabriako Unibertsitatean. 2016an Kantabriako Fisika Institutuko zuzendari izendatu zuten.

## Ibilbidea 
1980an Zientzia Fisikoetan lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean. 1985ean Zientzia Fisikoetan doktoratu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan. 1981 eta 1987 bitartean Energia, Ingurumen eta Teknologia Ikerketen Zentroan (CIEMAT) egin zuen lan. Ondoren, doktoretza-ondoko egonaldiak egin zituen: 1988tik 1990ra CERNen (Suitza) eta 1990etik 1993ra Fermi National Accelerator Laboratoryn (Ameriketako Estatu Batuak).

Rodrigok garrantzi handiko bi saiakuntzatan parte hartu zuen. Lehenik eta behin, Fermilabeko Talkagailu Detektagailuan (CDF) tontor quarka aurkitzera eraman zuen esperimentuan egin zuen lan, ikerketaren funtsezko hainbat alderditan kolaboratuz. Bigarrenik, Higgs bosoiaren aurkikuntzan ere paper garrantzitsua izan zuen. Esperimentu hura CERNeko Hadroi Talkagailu Handian egin zen, Genevan. Esperimentuan zehar erakutsitako arduragatik eta lortutako emaitzengatik, 2010ean Muoien Solenoide Trinkoa (CMS) delako esperimentuko Nazioarteko Lankidetza Kontseiluko presidente aukeratu zuten, non 40 herrialdetako erakundek parte hartzen duten. 2012an CERNeko Politika Zientifikoko Batzordeko kide bihurtu zen.

2018an *Emakume Zientzialarien Taula Periodikoan* sartu zuten Dmitri Mendeleievek elementu kimikoen taula periodikoa argitaratu zuenetik 150. urteurrena betetzen zenean.
Xake-erloju

thumb|250x250px| Ohiko xake-erloju analogikoa
thumb|250x250px| DGT xake-erloju digitala
**Xake-erlojua** esfera bikoitzeko erloju bat da, jokalari bakoitzak xake-partida batean bere jokaldiak pentsatzean emandako denbora zenbatzen duena. Ohiko xake-erloju analogiko irudian agertzen dena da. Erlojuaren gainean botoia sakatzean, erlojua gelditu eta bestea martxan jartzen da (ordulariek ez dute inoiz aldi berean funtzionatzen), aurkariaren denbora korrika eginaraziz. Erloju analogikoetan, jokalari bati bost minutu edo gutxiago geratzen zaizkionean, bandera gorri txiki bat altxatzen hasten da. Bandera hau erortzen denean, jokalariaren denbora amaitu dela esan nahi du, eta partida galtzen du beste emaitza batera iristen ez bada edo denbora kontroleko jokaldiak burutu ez baditu.

Gaur egun, askotan erloju digitalak erabiltzen dira, askoz zehatzagoak direnak, baina erloju analogikoak erabiltzen jarraitzen dira.

Hainbat joko-erritmo daude. Partida azkarretatik hasi (5 minutu jokalari bakoitzeko) eta erritmo klasikoko partidetaraino (2 ordu jokalari bakoitzeko, eta ordubete gehiago 40. jokaldia egin ondoren). Erloju digitalak sartzeak denbora-kontrol mota berriak erabiltzea ahalbidetu du. Adibidez, gaur egun, Nazioarteko Xake Federakuntzak (FIDE) ezarritako jokoaren erritmo "normala" partida osorako jokalari bakoitzeko 90 minutukoa da, gehi egindako jokaldi bakoitzeko 30 segundoko gehikuntza; horri esker, jokalari bati beti geratzen zaio gutxienez 30 segundo bere hurrengo jokaldia egiteko.

Bobby Fischer munduko txapeldun ohiak sortu zuen joko-kontrol mota hau, denbora gehituz, eta denbora kontrolatzeko erloju digital bat sortzea ere egozten zaio, 1992an Boris Spaskiren aurkako norgehiagokan lehen aldiz erabilia; horregatik, jatorrian, "Fischerren erlojua" izena hartu zuen.

Erlojua xakean sartzearen arrazoia oso erraza da: partida batek iraun dezakeen denbora osoa kontrolatzea. Partida sartu aurretik partidak ordu eta ordutan luza zitezkeen (baita egunetan ere), jokalari bakoitzak egoki iritzitako denbora guztia pentsa zezakeelako.
Santa Sofia (Tesalonika)

**Santa Sofia** (, ) Greziako Tesalonika hirian dagoen eliza zaharrena da. UNESCOren zerrendan Gizateriaren Ondare bezala sartutako Tesalonikako monumentuetako bat da.

## Historia 
III. mendetik, eliza bat zegoen gaur egungo Santa Sofia elizaren tokian. VIII. mendean, egungo egitura, Konstantinoplako Santa Sofia elizan oinarritua izan zen (egungo Istanbul, Turkia). 1205ean, Laugarren Gurutzadak hiria hartu zuenean, Santa Sofia eliza Salonikako katedral bihurtu zen, hiria 1246an Bizantziar Inperioari itzuli ondoren mantendu zena. 1430eko martxoaren 29an Murad II.a sultan otomandarrak Salonika harrapatu ondoren, eliza meskita bihurtu zen

Bere planoa kupula duen gurutze greziarreko basilika batena da. Gül meskitarekin batera, Kalenderhane meskita Istanbulen eta Nizeako Dormizioaren eliza suntsitua, mota honetako arkitektura adibide garrantzitsuenetako bat da, erdi bizantziar garaiko tipikoak.

Ikonoklasta garaian, elizako absidea, urrezko mosaikoz apaindua izan zen, non gurutze handi bat baino ez dagoen, Konstantinoplako Santa Irene eta Niceako Dormizioaren eliza bezala. Gurutzea, Theotokos (Jainkoari edo Mariari erditu zitzaiona) irudiagatik ordezkatua izan zen 787-797an, ikonoduluen garaipenaren ondoren. Kupulan dagoen mosaikoak Jesusen Igokundea irudikatzen du 1:11 "gizon galilearrak, zergatik ari zarete zerura begira?". Kupula, hamabi apostoluen irudiek, Ama Birjinak eta bi aingeruk inguratzen dute.

Barruko dekorazioaren zati handi bat 1917ko Salonikako sute handiaren ondoren igeltsatu zen. Kupula ez zen 1980. arte zaharberritu.

Santa Sofia Salonikako monumentu paleokristau eta bizantziarren setioaren zati da, UNESCOren Gizateriaren Ondarearen zerrendan.

## Bibliografia 
* Krautheimer, Richard (1986), *Architettura paleocristiana e bizantina* , Einaudi, Torino

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tesalonika
* Bizantziar arkitektura

## Kanpo estekak
Sor Juana Inés de la Cruz saria

**Sor Juana Inés de la Cruz saria** () Mexikoko Guadalajaran urtero ematen den saria da. Honekin gaztelaniazko emakume idazleen lanak saritu nahi dituzten. 1992an sortu zuten. Izenarekin Juana Inés de la Cruz idazle euskal-mexikarra omendu nahi dute.

## Historia 
Ekimena 1986an sortutako Parisko Indigo & Côté-femmes argitaletxearen zuzendaria eta antropologoaren zen Milagros Palma nikaraguarraren eskutik sortu zen. 1992an, «Latinoamerikako emakumeen idazketaren hirugarren sinposium»en egin zen eta bertan aurkeztu zuen proposamena. Sariaren lehen deialdia 1993an egin zen Angelina Muñiz-Huberman mexikarra irabazlea izanik. Lehenengo sari hori 1994an eman zen, Guadalajarako Liburuaren Nazioarteko Azokan, laugarren sinposium egiten zen bitartean. Geroztik jaialdi literario horren barruan ematen da.

## Ezaugarriak 
Saria aurreko urtean emakume batek gaztelaniaz argitaratutako liburuari ematen zaio. 2004tik saria 10.000 dolarrekoa da; halaber, irabazlearen izenarekin oroigarri bat jartzen da Guadalajaroko Sor Juana Inés de la Cruzeko Agoran.

## Lan irabazleen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Sariaren informazioa Guadalajarako Azokaren webgune ofizialean.
Bertatik Bertara

**Bertatik Bertara** telebista saio bat izan zen.

ETB1 katean emititu zen, 1995etik 2006ko ekainaren 28ra bitartean. Batez ere Euskal Herriko herritetako tokiko gaiak lantzen zituen erreportai bidez.

Lehen denboraldietan Andoni Aizpuru izan zen aurkezle, eta iluntzeetan emititzen zen.

Saioak zuen arrakasta zela eta, bi emanaldi egiten hasi ziren 2000-2001 denboraldian, eguerdian eta iluntzean. Nerea Iriarte eta Andoni Aizpuru aritu ziren aurkezle lanetan, Iriarte eguerdiko saioan eta Andoni gauekoan.

2003tik aurrera Estitxu Fernandez izan zen aurkezle.

## Sariak 
2000 urtea: Rikardo Arregi kazetaritza saria

## Erreferentziak
Mundu-erloju

[thumb|454x454px| Mundu-erlojua [Berlingo Alexanderplatz-en (Urania-Weltzeituhr) ]]
**Mundu-erlojua** munduko hainbat ordu-eremuetako ordua erakusten duen erlojua da.

Azken hamarkadetan, jendearen kontsultarako mundu-erlojuak, batez ere, pasabideetan dauden instalazio handiagoetan jartzen dira.

Erabilera pribaturako ere badaude, digitalak eta eskumuturrekoak.

Lehen begiratuan, 24 eremutako banaketa zaildu egiten da tokiko ezberdintasunengatik urtaroko ordu aldaketei dagokienez, eta ordu erdiko eremuengatik Asiako eskualdean.

## Ikus, gainera 
* Ordu-eremu a
* Carlos Albán

## Kanpo estekak 
* : Irudiak Commonsen.
* The World Clock - Ordu-eremuak, munduko oraingo orduak.
* World Clock - Oraingo tokiko orduak (Javascript behar du).
* Mundu-erloju analogikoak Flat-Screen-en
Nerea Iriarte

**Nerea Iriarte Okiñena** (Donostia, Gipuzkoa, 1969ko apirilaren 5a) gipuzkoar telebista aurkezlea eta kazetaria da.

## Lan ibilbidea 
ETBko kazetari lanetan hasi zen 1990an. ETBko albistegietan hainbat ordu lan egin ostean  eta «Euskadi Zuzenean»en hartutako esperientziari esker. 1995eko udan ETBk pantailaratu zuen «Kalejira» saioa aurkeztu zuen, uda bitartean jai giroan murgilduta.

*Bertatik Bertara* telebista saioan 2000-2001 denboraldian Nerea Iriarte eguerdiko saioaren aurkezle izan zen, Elixabete Garmendiaren zuzendaritzapean.

ETBko albistegietan lan egiten du.

Nerea  Durangoko Gure Esku dinamika taldeko partaidea da. Garrantzitsutzat jo zuen 2025eko ekainaren 7ko hitzordua, eta herritarrak Bilbora joatera deitu zituen. Euskal Herriaren naziotasunaren aldeko ekitaldi eta animazio ugari iragarri zituen.
## Erreferentziak 
## Kanpo esteka 
* "Herri bat garela adieraziko dugu Bilbon", 2025eko maiatzaren 30eko Anboto, Ekaitz Herrera
Resistiré (abestia)

«**Resistiré**» Dúo Dinámicok ezagutaraziriko abestia da, 1988ko *En forma* diskoan agertu zena.

Denborarekin, taldearen abesti ezagunenetako bat bihurtu da, eta zalantzarik gabe, bere azken etapako esanguratsuena, bereziki Pedro Almodóvarren *¡Átame!* filmeko soinu bandan sartu ondoren. Espainiako ereserki herrikoi bezala ere bilakatu zen 2020ko COVID-19 pandemiaren berrogeialdian.

Abestia Duo Dinámico taldeko kidea den Manuel de la Calvak konposatu zuen, Camilo José Celaren "el que resiste gana" esaldian inspiratuta; Hitzak Carlos Toro Montoro espainiar kazetariak moldatu zituen.

Egileek abestiaren eskubideak, alarma-egoeran dirauen bitartean kanpaina instituzionaletan erabiltzeko, Madrilgo Erkidegoari eman zizkioten. Spotifyko erreprodukzioak %435 baino gehiago igo ziren 2020ko martxoaren 15etik aurrera, sare sozialetan jendea bere balkoietan abesten hasi zenetik.

Honi esker, bere euskarazko bertsioak ere izan ditu: Bizkaian Yaiza Arrizabalaga 25 urteko Radio Nervión kateko irrati-esatariak 'Eutsiko dut' bertsioa sortu zuen. Nafarroa Garaian ere, Antsoaingo Orquesta Nueva Era taldeak ere bere bertsioa egin zuen.

## Erreferentziak
Janire Azkueta

**Janire Azkueta Borlaff** (Etxebarri, Bizkaia, 1989ko irailaren 7a - ) bizkaitar modelo profesionala da.

## Ibilbidea 
2003 urtean hasi zuen modelo ibilbidea, eta 2007tik neurri handietako nazioarteko modeloa da.

Bere argazkiak Vogue aldizkarian argitaratu dira.

Zara, *El Corte Inglés, Couchel* eta *Elena Miró* markentzako lan egin du.

## Sariak 
2017: Espainiako Miss Plus Size

## Telebista 
ETB 1eko *Gu ta gutarrak* telebista saioko lehiakide izan zen 2014-2015ean.

## Erreferentziak
Castroko uhartea

'''''', , Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen uharte bat da, Soto de la Marina udalerrian.

Itsasbeherarekin tonbolo baten bidez lur lehorretik irisgarria da.
Conejera uhartea (Kantabria)

**Conejera uhartea**, , Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen uharte bat da, Miengo udalerriaren kostaldean dago. 2,3 hektareatako azalera du.
Montehanoko uhartea

'***, **Montehanu**, **Montejano** edo **Montejanuko uhartea*', Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen antzinako uharte bat da, haur egun iparraldetik lur lehorrera elkartua dago. Escalante udalerriko Montehano herrian dago.

Santoña, Victoria eta Joyeleko Paduretako parke naturalaren barnean dago.

Kaputxinoen komentu bat dago uhartean, Hanoko San Sebastian komentua, eta bi harrobi ditu oraindik hegoaldean. Eukaliptoz estalita dago erabat, eta oihan ia zeharkaezina osatzen dute. Montehanoko abadeek fraideak bidali zituzten Pontevedrako Bueu udalerriko Santiago de Ermelo priorato zaharrera.

## Kanpo estekak
Yaa Gyasi

**Yaa Gyasi** (Mampong, Ghana, 1989) ghanatar idazle estatubatuarra da.  

*Homegoing* bere lehen eleberriarekin John Leonard saria irabazi zuen. PEN / Hemingway Saria Debut Nobela Fikzioagatik eta *National Book Foundation-en* eta *American Book Awarden "5 under 35" aitorpena.*

## Ibilbidea 
Mampong-en ( Ghanan) jaioa 1989an, Kwaku Gyasi irakaslearen alaba da (Hunstville-ko Alabamako Unibertsitatean frantsesa irakasten duena) eta Sophia Gyasi erizainarena. Bere familia Estatu Batuetara joan zen Yaak bi urte zituenean, han Hunstville- n kokatu zen.

2009an, Stanford Unibertsitatean ikasten ari zenean, ikerketa beka bat eskuratu zuen eta hainbat hilabetez itzuli zen Ghana jaioterrira, bere lehen eleberria, *Homegoing,* bidaia horretatik sortu zen. Egileak esklaboen trafikoa kontrolatzen zuten ingelesak bizi ziren gaztelu zahar bat bisitatzean izan zuen esperientzia gogoratzen du eleberrian.

 Ziegak ikusi nituen eta bi emakume nahasten zituen istorio bat kontatu behar nuela ulertu nuen: Bat britainiar batekin zegoen eta gazteluaren goialdean bizi zen, eta bestea berriz, ziegetan zegoen.  Eleberriak Ghanako bi emakumeren seme-alaben istorioa jarraitzen du, hau da, familiako saga bat. Yaa Gyasi-k asko miresten du *ehunka urte bakardadean* Gabriel García Márquez idazle kolonbiarraren eleberria. *Homegoing-en*, Jim Crow segregazio legeak, afroamerikarren migrazio handia, Ghanaian Asante eta Fante tribuen arteko matxinadak, ingelesen aurkako gerra eta Ghanako independentziaren ondorengo garaia biltzen dira. 

## Lana 
* *Homegoing (2016)* *Volver a casa.*
* *Transcendent Kingdom (2020)* 

## Sariak 
* National Book Critics Circle's John Leonard Award for best first book
* PEN/Hemingway Award for a first book of fiction
* 2016: National Book Foundation's "5 under 35
* American Book Award
* 2017: *Granta* Best of Young American Novelists
* 2020: Vilcek Prize for Creative Promise in Literature, Vilcek Foundation

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Yaa Gyasi Facebook
Olivako uhartea

'***,  edo **Islita de la Oliva*', Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen uharte bat da, Noja udalerrian. Tombolo baten muturrean Ris hondartzarekin muga egiten du.

San Pedrucoko uhartearen alboan dago.
Águila harkaitza

**Águila harkaitza**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen uharte bat da, Noja udalerrian. 2 hektarea eskazetako azalera du.
Società Dante Alighieri

thumb|300px|Palazzo Firenze, elkartearen egoitza nagusia.
thumb|Danteren erretratua.
**Società Dante Alighieri** edo **Dante Alighieri elkartea** hizkuntza eta kultura italiarra zabaltzeko eta babesteko kultura instituzio italiarra da. Europar Batasuneko Kultura Institutu Nazionalak erakundearen partaidea da. Dante idazlearen izena hartu zuen Pizkundeko artistaren omenez.

## Historia 
1888an, Maceratan, Giacomo Venezian irakasleak elkartea proposatu zuen. Garai horretan Venezian Zuzenbideko irakaslea zen Triesteko Unibertsitatean. 1889an intelektual talde batek, Giosuè Carducciren agindupean, "Manifestua italiarrei" agiria plazaratu eta elkartea sortu zuen; azkenik, 1893ko uztailaren 18ko Errege Dekretuaren bitartez, fundazio gisa moldatu zen.

Elkartearen historia Italiako identitatearekin eta espiritu nazionalistarekin oso loturik egon da. Lehen Mundu Gerran, Dante Elkarteak gatazkan esku hartzearen alde egin zuen eta, hogeita hamargarren urteetan, faxismoaren jarrera politiko eta kulturalekin lerrokatu zen, faxismoaren Institutuekin elkarlanean.

Gerra osteko garaian jarrera horiek baztertu zituen eta Italiako eta munduko ondare kulturala sustatzeko lanean aritu zen. Gaur egun helburuak "Italiako hizkuntza eta kultura munduan babestea eta zabaltzea da, atzerrian dauden herrikidekiko lotura espiritualak berpiztea eta atzerritarren artean Italiako zibilizazioarekiko maitasuna eta kultua zabaltzea" dira. Helburu horiek lortzeko, Dante Alighieri Elkarteak munduan ia 500 batzorde aktibo ditu, horietatik 400 atzerrian. Batzordeek italiar hizkuntza ikastaroak eta mota askotako kultur ekitaldiak antolatzen dituzte. Gainera, Atzerriko Batzordeen bidez, liburutegiak, liburuak eta argitalpenak banatzen dituzte; halaber, hitzaldiak, txango kulturalak eta ekitaldi artistikoak eta musikalak, sariak eta bekak sustatzen dituzte.

Egoitza nagusia Erroman dago, Palazzo Firenze-n. Instituzioaren presidentea, 2015eko martxotik, Andrea Riccardi da.

2005ean, Europako antzeko beste kultura institutuekin batera, Espainiako [[Komunikazioaren eta humanitateen Asturiasko Printzesa saria] jaso zuen.

## Dante Alighieri elkartearen zertifikazioa 
1993. urteaz geroztik, Kanpo Arazoetako Ministerioarekin elkarlanean, Dante Alighieri Elkarteak italiar hizkuntzaren kalitatea ziurtatzeko lan egiten du; horretarako, Europako Kontseiluak ezarritako irizpideen arabera, PLIDA (Progetto Lingua Italiana Dante Alighieri) zertifikazioa sortu du, italierazko gaitasuna ziurtatzeko atzerriko hizkuntza gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Pedrosako uhartea

'''''', , Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen uharte bat da, Marina de Cudeyo udalerriko Pontejos herriaren kostaldean.

Bertan, 1909tik Ospitale zegoen, Espainiako iparraldeko nahiz Hego Euskal Herriko hezur gaixotasun ta tuberkulosidun gaixoen atsedenleku bezala erabilia. 1989an itxi zen.
Saguen uhartea

**Saguen uhartea**, gaztelaniaz *Isla de los Ratones*, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen uharte bat da, Santanderko badian eta Marina de Cudeyo udalerriko Elechas herriaren kostaldean dago.
Elechas

**Elechas**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Marina de Cudeyo udalerrian dagoen herri bat da. 2017ko erroladren arabera 475 biztanle zituen.

Herri honen kostaldean Saguen uhartea eta San Joanen uharteak daude.
San Joanen uharteak

**San Joanen uharteak**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen uharte bat da, Marina de Cudeyo udalerriko Elechas eta Pontejos herrien arteko kostaldean. Hiru uhartetxo dira eta denera 0,55 hektareatako azalera dute.
Eder Aurre

**Eder Aurre** (Bilbo, Bizkaia, 1993) bizkaitar moda diseinatzailea da.

## Ibilbidea 
Txikitatik izan zuen modarekiko zaletasuna, amak etxean zituen moda aldizkariek piztuta.

Patroigintza eta diseinu ikasketak egin zituen, eta modan master bat. Ondoren Londreseko Central Sain’t Martins-en jarraitu zituen ikasketak.

Hainbat markarentzako lan egin ondoren, bere lehen moda bildumarekin “Creamoda” nazioarteko moda saria irabazi zuen. Gero, beste hainbat lehiaketa ere irabazi ditu: “GetxoModa”, euskal diseinatzaile onenaren saira, Espainiako diseinatzaile gazte onenaren sari nazionala eta "Assembly" -ko (Graz, Austria) bilduma onenaren saria; azken hau *Sokotra* izeneko bildumarekin.

Prêt-à-porter arropak eta osagarriak lantzen ditu gehien bat.

## Erreferentziak
Santa Marina uhartea

**Santa Marina uhartea** edo **Los Jorganes uharteak**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dauden uharte batzuk dira Ribamontán al Mar udalerrian eta Santanderko badiaren bokalearen ekialdean. 18,5 hektareatako azalera du.
Sarnosa uhartea

**Sarnosa uhartea** edo **Castri de los Carneros**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dauden uharte bat da, Pechón lurmuturrean, Castrilgo uhartetik kilometro bat baino gutxigora eta Asturiasko mugatik hurbil.
Liencres

**Liencres**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Piélagos udalerrian dagoen kostaldeko herri bat da. 2015eko erroldaren arabera 3.537 biztanle zituen.
Urros de Liencres

**Urros de Liencres**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dauden uhartetxo batzuk dira, Piélagos udalerriko Liencres herriaren kostaldean eta Pas ibaia itsasoratzen den lekuan.

Kantabrian *"urros"* hitzez uhartetxoak izendatzen dira.
BioNTech

**BioNTech**, Alemaniako sendagai biologikoak ekoizten dituen enpresa bat da. 2008an sortua izan zen eta Mainz hirian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
A Caridá

**La Caridad**, gaztelaniaz **La Caridad**, Espainiako Asturias udalerriko El Franco udalerrian dagoen parrokia bat da. 2007ko erroldaren arabera 1.796 biztanle zituen.
COVID-19aren probak

**COVID-19aren probak**, gizakietan COVID-19 gaixotasunari eta berari loturiko SARS-CoV-2 birusaren presentzia nahiz infekzioari erantzunez sorturiko antigorputzak detektatzeko laborategi probak dira. Antigorputzen detektzioa, serologia, helburu kliniko eta biztanlegoaren zaintza eta babeserako ere erabili daiteke.
Coañako kastroa

**Coañako kastroa**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoan dagoen Villacondide parrokiako kastro bat da, Coaña udalerrian. Kastroak IV. mendea eta Burdin Aroko aztarnak dauzka.
COVID-19aren aurkako txertoak

[500px|thumb|[COVID-19 gaixotasunaren eragilea den SARS-CoV-2 birusaren egitura birikoa hiru dimentsiotan.]]
**COVID-19aren aurkako txertoa** edo **COVID-19 txertoa**, 2019-2020ko pandemiaren eragilea den COVID-19 gaixotasunaren aurkako txertoa da. 2020ko abenduan gaitz horren aurkako lehenengo txertoa baimendua izan zen (tozinameran) eta hurrengo hilabeteetan txerto berriak agertu ziren. Horietako batzuk beheko taulan agertzen dira.

## Hautagai nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Veigadouria

**A Veigadouria** Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Rozadas parrokiako herri bat da, Bual udalerrian. 2013ko erroldaren arabera 13 biztanle zituen.

Herriburutik 11,5 kilometrora dago, AS-22 errepidea hartuta A Veiga norabidean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Os Mazos

**Os Mazos** Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Bual udalerrian dagoen herri bat da. 2013ko erroldaren arabera 43 biztanle zituen.

## Erreferentziak
Llaviada

'''''', Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Bual udalerrian dagoen parrokia eta herri bat da. 2013ko erroldaren arabera 13 biztanle zituen.
Pontejos (Kantabria)

**Pontejos**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoaren kostaldean dagoen herri bat da, Marina de Cudeyo udalerrian. 2010eko erroldaren arabera 1.500 biztanle zituen.

Herri honen kostaldean Pedrosako uhartea eta San Joanen uharteak daude.
San Bizente eliza (Potes)

**Antzinako San Bizente eliza**, , Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Potes udalerrian dagoen eliza bat da. XIV-XVIII. mendeen artean eraiki zen.
Penouta (Bual)

**Penouta**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Bual udalerrian dagoen herri eta mendate bat da. 2013ko erroldaren arabera 8 biztanle zituen.
Infantadoko dorrea (Potes)

**Infantadoko dorrea**, , Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Potes udalerrian dagoen dorretxe bat da. XIV. mendeen artean eraiki zen.
Betolatza (Bilboko auzoa)

**Betolatza** Bilboko auzoa da. Errekaldeko barrutian kokatua, zazpigarren barrutian alegia. Auzoak 1960. urtean eraiki zen burdinezko mehategi batzuen gainean. Betolatza eta bere azpian dagoen Uretamendi artean igogailu bat egin zuten beraien arteko komunikabidea sendotzeko.

2020. urtean oraindi Bilboko udaletxean guztiz legalak ez ziren etxeetako batzuk legearen barruan sartu dituzte. Izan ere Euskal Herritik kanpo etorritako familiek (galiziarrak bereziki) ahal zuten moduan eta beraien eskuekin eraikin zituzten denborarekin ganorazko etxebizitzak bihurtuko zirenak.

Hiriaren hego-mendebaldeko mendietan kokatzen da, Errekaldeberriko auzoaren gainaldean, eta Masustegiko ekialdean. Auzora heltzeko Iturrigorri auzora doan errepidean hasten den bide bat hartu beharra dago, edota Errekaldeberrin eraiki berri diren eskailera batzuen bitartez.

Bilboko auzo askok bezala, Betolatzak malda handiak dauzka. Irisgarritasun arazo horietaz oharturik, udalak arrapal mekanikoak eraiki ditu, eta guztira 23 metroko malda gainditu zituzten. Horrez gain, udalaren zaharberritzerako Surbisa agentziak, hainbat eraberritze egin zituen auzoan, espaloiak handituz eta egoera txarrean dauden etxebizitza blokeak zaharberrituz.

Auzoa Pagasarri, Arraiz eta Arnotegiko mendien maldetan kokaturik dago, eta hiriaren ikuspegi bikaina dago bertatik Errekaldeberri auzoa, hiriaren erdigunea eta Bilboren ekialdeko auzoak bertatik ikus daitezkeelarik.

## Kale garrantzitsuenak 
* Betolatza auzoa
* Arraiz bidea
* Altube kalea
* Ingurubide errepidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Ateneo Grand Splendid

**El Ateneo Grand Splendid** Argentinako Buenos Aires hiriburuko liburu denda bat da. *Grand Splendid* antzokia egon zen lekuan egoteagatik nabarmentzen da, antzoki honen jatorrizko arkitektura kontserbatu ondoren, baina, aldi berean, liburu denda bezala funtzionatzeko berregokitua dagoelako. Santa Fe Hiribidearen 1860 zenbakian dago, Recoleta auzoan. 2008an, *The Guardian* egunkari britainiarrak munduko bigarren liburu-dendarik ederrena aukeratu zuen, eta 2019an *National Geographic*ek munduko liburu-denda komertzialik ederrena izendatu zuen.

## Argazki galeria 

Fitxategi:El Ateneo bookstore (5459414085).jpg
Fitxategi:Ateneo Grand Splendid-interior 02-TM.jpg
Fitxategi:El Ateneo Grand Splendid Bookshop, Recoleta, Buenos Aires, Argentina, 28th. Dec. 2010 - Flickr - PhillipC.jpg
Fitxategi:Buenos Aires - Recoleta - El Ateneo ex Grand Splendid 1.JPG
Fitxategi:Buenos Aires - Recoleta - El Ateneo ex Grand Splendid 2.JPG
Fitxategi:Interior de la librería Ateneo Grand Splendid.png
Fitxategi:El Ateneo bookstore (5460005854).jpg
Fitxategi:El Ateneo bookstore (5459424377).jpg
Fitxategi:Librería grand splendid.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carrick-a-redeko sokazko zubia

**Carrick-a-redeko sokazko zubia**,  eta , Ipar Irlandako Ballintoy udalerritik hurbil dagoen sokazko zubi eseki bat da, Antrim konderrian.

20 metro luze eta itsas mailatik 25 metroko garaieran zintzilikatua dago. Lur lehorra eta izokin arrantzagune bat dagoen uhartetxo bat elkarlotzen ditu. Gaur egungo zubia 2008koa da, baina duela mende askotatik leku berean zubi bat bazegoelako zantzuak badaude.

Ipar Irlandako turismogune garrantzitsuenetako bat bilakatu da, 2007an jada 227.000 bisitari izan zituen. Sarrerak 8£ balio ditu, eta sarbidetik zubiraino oinez joateko bidezidor bat dago.

thumb|400px|erdian|Zubiaren ikuspegi orokorra.
Paul-Émile de Souza

**Paul-Émile de Souza** (Bohicon, 1930eko uztailaren 14a - Cotonou, 1999ko ekainaren 17a) Dahomeyko presidentea izan zen 1969tik 1970era. Jatorri afrobrasildarra zuen familia batean jaio zen eta armadako kide izan zen. 1969ko abenduan Maurice Kouandéték Émile Derlin Zinsouren aurkako kolpe militarrek ondoren, herrialdea gobernatu zuen Direktorio Militarreko presidente izendatu zuten. 1970eko martxoan presidentetzarako hauteskundeak egin ziren eta de Souzak txandakako presidentetza kontseiluaren esku utzi zuen boterea. Mathieu Kérékouk armadarik bota eta
Nekazaritzako Kreditu Bankuko komisario izendatu zuen.
Shirley Knight

**Shirley Knight Hopkins** (Goessel, Kansas, 1936ko uztailaren 5a - San Marcos, Texas, 2020ko apirilaren 22a) estatubatuar aktorea izan zen. Bi aldiz nominatu zuten taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sarirako *The Dark at The Top of the Stairs* eta *Sweet Bird of Youth* filmengatik. Actors Studio erakundeko kidea izan zen.
Émile Waldteufel

thumb|300px|*Les Patineurs* lanaren partitura.
**Charles Émile Lévy**, **Émile Waldteufel** gisa ezagunagoa, (Estrasburgo, 1837ko abenduaren 9–Paris, 1915eko otsailaren 12), musikagile frantziarra izan zen. Musika kultua egin zuen, esaterako pianorako lanak (polkak eta balsak) baina baita herri musika ere.

## Biografia 
Waldteufel (alemanez: "basoko deabrua") Alsazian jaio zen, musikari juduen familia batean. Bere aitak, Louisek, orkestra zuen, eta bere anaia Léon oso musikari maitatua zen. Léon Parisko Kontserbatorioan biolin ikasle gisa sartu zenean, familia osoa hara joan zen bizitzera. Parisen Émile bizitza osoa igaroko zuen.

Pianoa Parisko Kontserbatorioan ikasi zuen 1853tik 1857ra. Bere ikaskideen artean Jules Massenet eta Georges Bizet, opera konpositore ospetsuak, izan ziren. Denbora horretan, aitaren orkestra ospetsuenetarikoa bihurtu zen eta ekitaldi garrantzitsuetara joaten zen maiz.

28 urte zituela, Eugenia de Montijo enperadorearen gortean Émile pianista bilakatu zen. Frantziako eta Prusiako Gerrak Frantziako Bigarren Inperioa desegin ondoren, orkestra Eliseo jauregiaren presidentetza aretoetan aritu zen; une honetan 40 urte zituen eta Frantziako goi gizarteko kide gutxi batzuek baino ez zuten ezagutzen Émile.

1874ko urrian Waldteufel-ek kontzertua eman zuen Galesko printze eta Erresuma Batuko etorkizuneko erregea izango zen Eduardoren aurrean. Printzea bere "Manolo" balsak liluratu zuen, eta hori nahikoa izan zen Waldteufelen musika Britainia Handian ezagutzera emateko.

1915ean Émile Waldteufel, 77 urterekin, Parisen hil. Urte bat lehenago, 1914an, bere emaztea, Célestine Dufau abeslaria, hila zen ere bai. Bi seme eta alaba izan zituzten. Musikagilearen gorpuzkinak Parisko Père Lachaise hilerrian lurperatu zituzten.

## Lan nagusiak 
Askotan, pieza hauek oinarritzat hartuta, beste lanak sortu dira Europa osoan.

* *Acclamations*, bals
* *Amour et Printemps*, bals
* *Bien aimés*, bals
* *Bella bocca* ou *Bonne bouche*, polka
* *Dans les nuages*
* *Dolorès*
* *Doux poème*
* *España*, bals
* *Estudiantina*
* ''L'Esprit français*, polka
* *Les Patineurs*, bals
* *Les sirènes*
* *Les Sourires*, Béatrice de Rothschildi eskainita.
* *Les Violettes*
* *Madeleine*, Castellane familiari eskainita
* *Manolo*
* *Minuit*, polka
* *Myosotis*
* *Pomone*, bals
* *Prestissimo*, galop
* *Retour du printemps*, polka
* *Sentiers fleuris*
* *Sérénade des Étudiants*, bals
* *Soir d'Amour*
* *Sous la voûte étoilée*
* *Toujours ou jamais*
* *Très jolie'', bals

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egilearen partitura libreak.
Quibi

**Quibi** Los Angelesen, Kalifornian, egoitza duen forma laburreko bideo streaming-eko plataforma da, bereziki telefono mugikorretan ikusteko pentsatua, bai teknikoki, baita ekoiztu dituen eduki propioen egikeran. 2020ko apirilean jarri zen martxan mundu mailan, baita Euskal Herrian ere. Hedabide eta kazetari batzuek honela definitu dute: sakelakoetako Netflix edo *Netflix txikia*.

Harpidetza bidez funtzionatzen du, eta ohiko prezioa 8,99 euro hilean da Europan.

*Quick* *bites* hitzen hasierekin osatu dute izena, eta euskaraz *hozkada azkarrak* edo *mokadu azkarrak* gisa itzul daiteke.

## Edukiak 
Ikus-entzunezko pilulak eskaintzen ditu, ekoizpen propioak eta esklusiboak oro jar, hamar minutu baino gutxiagokoak. Edukiak ingelesez dira, eta azpidatzietan ez dago euskarazko aukerarik. Irudia berez moldatzen da ikuskatze bertikaletik horizontalera, eta alderantziz: akzioa eta diseinua prestatua dago bideo bakoitzean bi moduetan ikusi ahal izateko.

Entretenimendua da plataformaren oinarria. Haren eskaintzak hiru oinarri ditu: ataletan banatutako telesailak eta dokumentalak; eta egunean jakin beharrekoak. Azken horien artean daude albisteak eta bizimoduari buruzko bideoak.

## Enpresa 
Enpresa 2018an eratu zen eta bi urtez jardun zuen aplikazioa lantzen, edukiak ekoizten, eta akordioak erdiesten partaide eta inbertsoreekin. Sortzaile nagusia da Jeffrey Katzenberg, Dreamworks ekoiztetxearen fundatzaileetako bat (Steven Spielbergekin eta David Geffenekin batera) eta Disneyko goi kargudun izandakoa; eta bestetik, Meg Whitman, eBay eta Hewlett-Packard erraldoi teknologikoetako nagusi izandakoa.

Inbertitzaileek mila milioi dolar inbertitu zuten enpresaren lehen bi urteetan.ç

## Erreferentziak
Shaped canvas

thumb|Michelangeloren *Tondo Doni* margolana, 1506-1507an egina.
**Shaped Canvas**, ingelesezko hitza, margo-oihal edo oihal ez-laukizuzen, biribil edo triangeluarretan egindako margolanak esan ohi dira. Dena dela, forma askoz ere singularragoak izan ditzakete eta askotan horien azalera ez da laua.

## Ezaugarri batzuk 
Lan piktorikoak eta eskultorikoak izaten dira. Historikoki Pizkunde garaian egile batzuek horrelako formatuak erabili zituzten, adibidez, ama birjina irudikatzeko. Horren adibide ezagunenak tondo edo oihal borobil baten gainean egindako margolanak ditugu; egile artean Michelangelo, Sandro Botticelli, Juan de Juanes eta Rafael margolari klasikoak ditugu. Margolari horiek, berez, antzinaroko zeramiketan agertzen ziren margoak oinarri gisa hartu zituzten.

Gaur egun teknika hau erabiltzen duten margolari garaikide ospetsuenak Frank Stella, Richard Tuttle eta Charles Hinman dira. Hinmanek oihal itxurako nozioa hiru dimentsiotako erliebeekin hedatu zuen. Kontzeptua Frank Stellak berreskuratu zuen.

## Bibliografia 
* Solomon R. Guggenheim Museoa, *The Shaped Canvas: December 1964*; New York: The Museum, 1964.
* Stanton, Phoebe B., *The Sculptural Landscape of Jane Frank*; A.S. Barnes: South Brunswick, New Jersey, eta New York, 1968.
* John Weber; California State College, Los Angeles. Fine Arts Gallery. *New sculpture and shaped canvas: exhibition*; Los Angeles: California State College at Los Angeles, Fine Arts Gallery, 1967.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* :Shaped Canvas garaikideak. Hamar aitzindariak.
* :The Shaped Canvas Movement.
Ehungarren tximinoaren efektua

**Ehungarren tximinoaren efektua** ustezko fenomeno bat da, literatura sasi-zientifikoan prediku handia duena. Efektu honen arabera tximino talde baten portaera bat azkar hedatzen da kide guztiengana behin tximino kopuru jakin batek baldin badaki, masa-kritiko nahiko baldin badago. Orokortzeagatik, populazioaren zati batek ideia berri baten berri izan duenean edo trebetasun berri bat ikasi duenean, ideia edo trebetasun hori gainerako biztanleen artean berehala zabaltzen da, oraindik ezezaguna den prozesuren baten bidez.

## Ideiaren jatorria 
link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Jigokudani_hotspring_in_Nagano_Japan_001.jpg|thumb|Japoniar makako talde bat, ur berotan
Ideia hau Lyall Watson hegoafrikarrak ezagutarazi zuen, "japoniar zientzialari batzuek" egindako behaketan oinarritua. Behaketa horretan ikusi omen zuten nola, japoniar makakoei batatak eman ostean, eme gazte batek itsasoko uretan garbitu zuen jan aurretik. Portaera hori tximino gazteek ikasi zuten, baina zaharrek ez. Mitoaren arabera, bat-batean, tximino kopuru batek teknika ikasi eta gero, tximino guztiak teknika berbera erabiltzen hasi ziren, baita inguruko uharteetan ere, ezagutzen ez den mekanismo baten arabera.

## Mitoaren esparrua 
Sasi-zientzien arloan zuen garrantziagatik, buloa *Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal* (Paranormalaren inguruko baieztapenen ikerketa zientifikorako batzordea) delakoaren jomuga gogokoena bihurtu zen eta "*The hundredth monkey and other paradigms of the paranormal*" saiakeraren izenburu bezala erabili zen.

*Why people believe weird things?* ('Zergatik sinesten du jendeak gauza arraroetan?') liburuan, Michael Shermerrek azaltzen du nola hasi zen kondaira urbanoa, nola zabaldu zen eta azkenean ospea galdu zuen.

Ron Amundsonek (*Skeptics Society*koa) literatura egokiaren azterketa bat argitaratu zuen, non ustezko efektua desmitifikatzen duten funtsezko puntu batzuk azaldu zituen.

Lehenengo populazioan batata-garbigailuen proportzioan bat-bateko gehikuntza egon zelako baieztapen funtsik gabeak eragin mundutar (ez oso paranormal) eta geldoagoaren gehiegikeriak izan ziren.

# falazia nagusia da behaketen arteko denbora-tartea urteen araberakoa izan zela.
# tximino guztiek garbitzeko trebetasuna misteriotsuki ikasi beharrean, ikusi zen tximino gazteek tximinorik zaharrenen trebetasuna behaketa-ikaskuntzaren bidez ikasi zutela, eta hori oso zabalduta dago animalien erresuman.
# Tximinoak, batatak nola garbitu ez zekitenak, ez ikasteko joera zuten. Tximurik zaharrenak hil eta tximino gazte gehiago jaio zirenez, denbora gutxian garbigailuen proportzioa naturalki handiagoa izan zen.

Praktika, berehala (ordu edo egun gutxiren buruan), tximuetatik isolatutako beste herri batzuetara hedatu zela dioten baieztapenak zalantzan jar daitezke, tximu garbitzaileetako bat, gutxienez, beste uharte batera igeri joan zelako eta han lau urte inguru eman zituelako. Era berean, nabarmendu behar da patata gozoa ez zegoela eskuragarri tximinoentzat gizakiaren esku-hartzearen aurretik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Masa kritiko
* Meme (soziologia)

## Kanpo estekak
Holtzarteko zubia

**Holtzarteko zubia**, Zuberoako Holtzarteko arroilan dagoen zubi eseki bat da, Larraine udalerrian.

580 metroko altueran dago. 1920an Lombardi Marcelloren Atharratzeko altzairu-fabrikako langile italiarrek eraiki zuten, Holtzarteko basotik egurra atera ahal izateko. Zubi eseki ikusgarri honek, arroila gurutzatzen du, Olhadoko errekatik 140 metroko altuerara.