Cotija gazta

**Cotija gazta** Mexikoko gaztarik garrantzitsuenetako bat da, nabarmena bere nortasun definituagatik eta merkatu nazionalean duen estaldura zabalagatik. 

Cotija gazta formatu handikoa da, tamaina handiko pieza zilindrikoetan ekoizten baita, 40-18 cm-ko diametroarekin. 23 kg inguruko pisua izaten du egin berria denean, eta, hiru hilabete igaro ondoren, 18 kg-ra jaisten da. Gazta zaharra da (hiru hilabete gutxienez), eta pasta prentsatua, irmoa, pikortsua edo ebakigarria izan daiteke, ekoizle bakoitzaren prozesuaren arabera. Modu naturalean sortzen den berezko azala du.

"Cotija Jatorrizko Eskualdea" Marka Kolektibo izendapena duen gazta bakanetakoa da, nahiz eta marka kolektibotik independente diren ekoizleak dauden eta cotija gazta ekoizten duten eremukoak diren eta marka propioa duten, gazta batek cotija gaztatzat hartzeko eta hala merkaturatzeko izan behar dituen ezaugarriak ezarriz.

Eurite-garaian (uztaila-iraila) bakarrik egiten da, eta zenbait ikerketak ezarri dute Cotija Jatorrizko Eskualdeko MC gaztak antioxidatzaileak, A bitamina, C bitamina, kaltzioa, proteina, ongintzazko gantzak eta omegak 6 eta 3 dituela. Gainera, behi-esnea "pasteurizatu gabe" eskuz egiten da, eta ez dio inolako kalterik egiten kontsumitzaileari. 

## Historia 
XVI. mendearen amaieratik aurrera, Cotijan eta ondoren inguruko zerrategietan urrea eta abereentzako leku librea bilatzen hasi ziren espainiar kriollo eta mestizoek, laster Cotija abere-eskualde zabal eta malkartsu baten gune nagusi bilakatzeko oinarriak ezarri zituzten. 

Era berean, Espainiaren kokalekuak gaur egungo Michoacan estatuaren mendebaldeko mutur osoa hartu zuen, baita Jaliscoko Jilotlan korrejimentu zaharra ere. 

Bere hedapen motel, progresibo eta espontaneoan arrantxo-elkarteko kideak nagusituz joan ziren abeltzaintzan eta horren barruan gazta egiten. Eurite-garaian, ezinezkoa zen arrantxo-jabeak merkaturatzea gertuen zegoen herrixkara iristea, bertako bideak kaltetuta baitzeuden euriaren ondorioz. Horregatik, ekoizleek denboraldi horretan biltegiratzen zuten, eta horrek mesede egiten zion modu naturalean heltzeari. Ontze-prozesua gutxienez 3 hilabetekoa izaten da, eta gaur egun ez dakigu zein den maximoa, ondo egindako gazta batek urteak iraun baititzake.Bideak nolabait deitzea erabaki genuenean, gazta Cotija herrixkara eramaten zen lehenengo mando baten bizkarrean, eta horregatik hasi zen "Cotija gazta" bezala ezagun egiten, baina benetan Jalmich mendilerroan jaiotzen da. Lurralde hori Jalisco eta Michoacan estatuen inguruan dago, Luis Gonzales Michoacan Elkargoaren sortzaileak horrela bataiatu zuen lekua. Udalerri hauek osatzen dute: Santa María del Oro, Jal., Tocumbo eta Cotijako hegoaldea, Mich., batez ere. Gazta egiteko moduagatik, eguraldiagatik baino gehiago.

Gaur egun, Jatorrizko Eskualdeko Marka Kolektiboaren izendapena dago eremu horretan ekoizten diren gaztentzat. Azterketa hori egiteko, eremu horretan ekoizten diren gazten ezaugarri fisikoak eta kimikoak definitu behar izan ziren.
Nahiz eta Cotija izena erabiltzen den formatu handiko eta lehorrak diren antzeko gaztetarako, gazta horietako askok ez dituzte gaztaren berezko ezaugarriak partekatzen, eta horrek, askotan, kontsumitzailea usurpatzera eta engainatzera eramaten du, prezioa igotzeko. Hori industria handietan gertatzen da maizago.

## Aintzatespenak 
2000. urteaz geroztik Cotija Gaztaren Eskualdeko Azoka egiten da. 

2001ean Cotija Gaztaren Ekoizleen Eskualdeko Elkartea sortu zen. 

2005ean, "Jatorri Eskualdeko Cotija Gazta" marka kolektiboa lortu zuen. Izendapen horrek mesede egiten dio izendapen eta babes ofizialari, imitazioa (Cotija mota) saihesteko eta izen ona kentzeko.

2006. urtean Italian egindako Munduko Kalitate Gazta Txapelketan lehen postua lortu zuen.

Gaur egun, El Mesón del queso Cotija du (biltzeko, heltzeko eta kalitatea kontrolatzeko zentroa).  

## Gaztaren merkaturatzea 
Hauek dira gaztaren jomuga nagusiak, merkaturatzeko garaian:
Cotija (Michoacán) (hortik datorkio izena), Tacatzcuaro, Santa Ines, Tocumbo (Michoacán), Los Reyes, eta Tierra Caliente eskualdean egiten dira gazta gehienak, eta kalitate hobearekin, klima lehorra dela eta; beraz, gazta hori ondoen egiten den lekua da.

Horiek guztiak Michoacan estatuan daude, nahiz eta azken urteetan Errepublikako beste leku batzuetara ere zabaldu den, Estatu Batuetara ere iritsiz, urtero lurraldera itzultzen diren migratzaileen bidez, eta ekoizpenaren zati bat bertan kontsumitzeko eramaten duten.

Aipagarria da herri horiek Herrerako Potrero izeneko eskualdearen ingurukoak direla. Eskualde horrek Michoacango Tocumbo y Cotija udalerriaren zati handi bat eta Jalisco estatuko Santa Maria del oro (Manuel M. Diéguez udalerria) hartzen ditu. Eskualde horretan, esne-produktu garrantzitsu hau (Cotija gazta, esnegutegi-krema, etab.) ekoizten den arrantxoak daude finkatuta.

## Kanpo estekak 
* http://www.legadomexicano.com.mx Informazio gehiago, errezetak eta nola lortu.
* www.quesocotija.org.mx Informazioa duen orria
* Egunkariko artikulua
* México Campo Adentro - Cotija gaztaren elaborazioari buruzko artikulua
* Cotija gaztari buruzko erreportajea, Televisa-n