Mikroplastiko

**Mikroplastikoak** 5 mm baino gutxiagoko luzera duten eta ingurumena kutsatzen duten plastikoak dira, AEBetako Ozeano eta Atmosferaren Administrazio Nazionalaren (NOAA) arabera.
thumb|Mikroplastikoak
Gaur egun, mikroplastikoen sailkapenari dagokionez, bi motatakoak izan daitezkeela esaten da, primarioak edo sekundarioak. Primarioak produktu bat fabrikatzeko orduan zuzenean sortzen diren 5 mm-tik beherako plastikoak dira eta sekundarioak, aldiz, prozesu naturalen bitartez plastiko handiagoen degradazio prozesuetan askatzen diren 5 mm-tik beherako plastiko zatiak.

Iturriak hainbat izan daitezke, eguneroko bizitzan beharrezkoak diren prozesuen azpi-produktuak baitira, baina nagusienak kosmetikoak, arropa, arrantza-gaiak, prozesu industrialak eta orokorrean egunerokotasunean erabilitako plastikoen hondakinak dira.
thumb|Mikroplastikoak zeluletan barneratzean
Mikroplastikoen ezaugarrietako bat biodegradaezinak izatea da, eta zati txikiagoetan deskonposatzen dira. Prozesu horrek mikroplastikoak ingurumeneko ekosistemetan errazago sartzea ahalbidetzen du, eta organismo askok material horiek xurgatzen dituzte, izan elikagaien bidez, edo zuzeneko kontaktu edo aire bidez. Organismoen barruan beren kontzentrazioa handitu egiten da, organismoak berak metatuz edo kate trofikoan metatuz. Horrela, kontzentrazio toxikoak gertatzen dira eta gaixotasuna edo heriotza eragiten dute.

## Sailkapena 
### Mikroplastiko primarioak 
Aurpegiko garbitzaileak eta kosmetikoak egiteko fabrikatzen dira gehienbat. Zenbait kasutan, medikuntzan erabili izan dira bektore farmakologiko bezala. Horretaz gain, beste prozesu industrial batzuetan erabiltzeko mikroplastikoak ekoiztu dira: adibidez, makinen, motoreen eta itsasontzien kaskoetako oxidoa eta pintura kentzeko presiopeko airearen bidez mikrosplastikoak jaurtitzen dira.

### Mikroplastiko sekundarioak 
Hondakin handiagoen degradazio prozesuetatik eratorritakoak dira. Honen adibide dira Ozeano Bareko zabor orbana osatzen duten plastikozko zati makroskopikoak. Hala ere, ur gezako eta lurreko ekosistemekin gertatzen den bezala, ikerketak egin behar dira aireak garraiatutako mikroplastikoen eragina eta garrantzia ulertzeko.

### Ura 
thumb|Mikroplastikoak sedimentuetan
Itsas-ekosistemetako mikroplastikoen kantitatea asko handitu da azken urteetan. Honen arrazoi nagusiak bi dira: alde batetik, giza hondakin asko dago eta, beste alde batetik, zaborra birziklatu eta leku berezietan uzteko ohiturarik ez dago. Hainbat tamaina, kolore eta konposizio kimiko ezberdinetako mikroplastikoak aurkitu dira, esaterako, zuntzak, zatiak, pikorrak, ezkatak, aparrak, xaflak…

Mikroplastikoak erabili ondoren, uretara heltzen dira eta ur araztegietako iragazkietatik pasatzen dira, baina duten tamaina txikiagatik baliteke iragazkia gainditzea eta itsasora iristea. Hori kaltegarria da bertan bizi diren bizidunentzat, batez ere, filtrazaileentzat, ura filtratzean mikroplastikoak irentsi eta gaixotu egiten direlako.

### Lurra 
Lurzoruan dauden mikroplastikoen inguruan ikerketa gutxi egin dira, beraz, ez dago datu askorik oraindik, adibidez, uretako ekosistemen inguruan egin diren ikerketekin konparatuz. Garbigailuetatik datozen mikroplastikoak lurrean gera daitezkeela uste da, ur-araztegietan dauden iragazkiek ez dituztelako mikroplastikoak guztiz ezabatzen.

## Mikroplastikoen jatorria 
Ingurumenean mikroplastikoak dauden edo ez uretako azterketen bidez aztertu ohi da. Azterketa horien artean daude plankton-laginak, harearen eta sedimentu lohitsuen analisia, ornodunen eta ornogabeen kontsumoaren behaketa, eta azterketa kimikoen ebaluazioa. Metodo horien bidez, ingurumenean hainbat iturritako mikroplastikoak daudela frogatu da.

### Hondakin-uren araztegiak 
Hondakin-urak tratatzeko instalazioek kutsatzaileak hondakin-uretatik (batez ere, etxeetako hondakin-uretatik) kentzen ditu hainbat prozesu biologiko fisiko eta kimiko erabiliz. Tratamenduaren etapa nagusian, prozesu fisikoak erabiltzen dira, olioak, harea eta beste solido handi batzuk ezabatzeko. Horretarako, iragazkiak, klarifikatzaile konbentzionalak eta jalkitze-tangak erabiltzen dira. Bigarren mailako tratamenduak bakterioak eta protozooak inplikatzen dituzten prozesu biologikoak erabiltzen ditu materia organikoa deskonposatzeko. Lehen eta bigarren mailako tratamendu-faseetan mikroplastikoak detektatu dira. 

Azterketa baten arabera, mikroplastikoen litroko partikula bat askatzen ari dira berriro ingurumenera, eta% 99'9ko eraginkortasuna dute ezabatzeko. 2016ko ikerketa batek erakutsi zuen mikroplastiko gehienak berez ezabatzen direla hustubide solidoa eta lohien asentamendua erabiltzen duten lehen mailako tratamenduaren fasean.

### Ibilgailuen pneumatikoak 
Pneumatikoen higadurak nabarmen eragiten dio inguruneko plastiko-fluxuari. Izan ere, airez, lurrez eta urez askatu daitezke, eta bektore horietan zehar garraiatuak izan. Danimarkan, esaterako, urtean 5.500 eta 14.000 tona mikroplastiko inguru isurtzen dira ingurumenera.

### Kosmetika-industria 
Enpresa batzuek osagai natural esfoliatzaileak mikroplastikoekin ordeztu dituzte, normalean "mikroperla" edo "mikro-esfolia" moduan. Produktu horiek normalean polietilenoz osatuta daude, plastikozko osagai arrunta dena. Dena den, polipropilenoz, polietilenozko tereftalatoz eta nylonez ere egin daitezke. Sarritan aurpegia garbitzeko produktuetan, esku-xaboietan eta norberaren zaintzarako beste produktu batzuetan egoten dira mikroplastiko horiek. Hondakin-urak tratatzeko plantek batez beste % 95-99'9 mikroperla baino ez dituzte ezabatzen, beren diseinu txikia dela eta. Horrek, batez beste, 0–7 mikropartikula uzten ditu litroko. Munduko tratamendu-instalazioek egunean 160 bilioi litro ur deskargatzen dituztela kontuan hartuta, 8 bilioi mikropartikula inguru askatzen dira egunero ur inguruneetara.

### Arropa 
Arropan ere, ehun sintetikoak, hala nola poliamidak, nylonak, poliesterrak edo akrilikoak, garbiketa bakoitzean mikroplastikoak askatzen dituzte, eta mikrozuntz horiek ez dira iragaziak izaten, ez garbigailuen ez ur-araztegien bidez. Ehun sintetikoen etxeko eta merkataritzako garbiketak eragindako mikrozuntz plastikoen bidezko kutsadura da ozeanoetako mikroplastiko primarioen iturri nagusia (% 90), hainbat ikertzaileren arabera. Bestalde, askatutako mikrozuntzen kantitatea jantziaren konposizioaren, irutearen eta garbiketa-uraren tenperaturaren araberakoa da. Kontuan hartu beharreko beste faktore bat da, 2019an argitaratutako ikerketa baten arabera, mikrozuntzen askapena gutxitu egiten dela ondoz ondoko garbiketa kopuruarekin, eta nabarmen txikiagoa dela laugarren edo bosgarren garbiketaren ondoren.

### Plastikozko ur-botilak 
Ikerketa batean, 11 marka ezberdinetako botilaratutako uraren % 93ak kutsadura mikroplastikoa erakutsi zuen. Ikertzaileek, batez beste, litroko 325 partikula mikroplastiko aurkitu zituzten. Iturrietako uraren aldean, plastikozko botiletako urak mikroplastiko bikoitza zuen. Kutsaduraren zati bat, ziurrenik, ura botilaratu eta paketatzeko prozesutik eta ura arazteko erabiltzen diren iragazkietatik zetorren.  

Gizakien arnas-aparatuan nanoplastikoak eta mikroplastikoak daudela egiaztatu da, eta osasunerako kaltegarriak diren hainbat baldintzarekin lotu izan da, arnasketa-gaixotasunak eta hantura, besteak beste; baina ez dago jakiterik eragin zehatzak zeintzuk diren. 2019an, zientzialariek kalkulatu zuten pertsona batek urtean 39.000 eta 52.000 plastiko-partikula artean kontsumitzen duela, batez beste (nahiz eta kopuru hori aldakorra izan adin eta sexu ezberdinen artean). Dirudienez, zaila da ikertzen mikroplastikoek eragindako kausa-efektu erlazioa, izan ere, kutsatzailearekiko esposizioaren eta osasunari lotutako edozein efekturen arteko denbora luzea da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak