open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coihueco

**Coihueco** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Biobío eskualdeko Ñuble probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 24.464 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Coihueco** komuna [Biobío eskualdea|Biobío eskualdean.]]

## Toponimia 
Coihueco hitzak Mapudungunez *coigueko ura* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Coihuecoko udalaren webgunea.
Milford (Donegalgo konderria)

**Milford**, historikoki *Ballynagalloglagh* deitua (irlanderaz *Baile na nGallóglach*) Irlandako Donegalgo konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 829 biztanle zituen.

## Izena 
Irlanderazko udalerriaren *Baile na nGallóglach* izenak literalki "Gallóglach-tarren herria" esan nahi du. *Gallóglaigh* (ingelesez *Gallowglass* izenara itzulia) Eskozian XIII-XVI. mendeen artean Gaeldar-Eskandinaviar jatorria zuten gerlari mertzenari elite bat izan zen. Ustez, irlandarren (gallóglaigh gerlarien laguntzaz) eta ingelesen arteko borroka udalerri lursailetan dagoen muino batean jazo omen zen, hortik udalerriaren izena.

## Iruditegia 

Irudi:Milfordchurch.JPG|Eliza.
Irudi:Milford Health Centre - geograph.org.uk - 1506387.jpg|Osasun Zentroa.
Irudi:Milfordmainstreet.JPG|Kale nagusia.

## Herritar ezagunak 
* Patsy Gallacher (1891-), Celtic FC futbol taldeko jokalaria.

## Ikus gainera 
* Milford (Cork konderria)

## Kanpo estekak
Mountcharles

*Mountcharles* (irlanderaz *Tamhnach an tSalainn*) Irlandako Donegalgo konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 680 biztanle zituen. Donegal udalerritik 6 kilometro mendebaldera dago, Killybegs udalerrira doan kostaldeko errepidean.

## Iruditegia 

Irudi:Church of Ireland in Mountcharles-Moin Searlas - geograph.org.uk - 859280.jpg|Eliza protestantea.

## Kanpo estekak
Loch an Iúir

**Loch an Iúir** (ingelesez *Loughanure*) Irlandako Donegalgo konderrian dagoen mendebaldeko kostaldeko udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 312 biztanle inguru zituen. The Rosses eskualdean dago, Gaoth Dobhair eta Dungloe udalerriak lotzen dituen N56 errepidean.

Udalerria Gaeltacht eremuan dago, hots, irlandera hiztunen eremuan.

## Izena 
Udalerriak bere izena aldamenean duen Loch an Iúir aintziran kokatutako Oilean Iúir uhartean dauden Hagin zuhaitzetatik hartzen du.

## Iruditegia 

Irudi:Loughanure.jpg|Loch an Iúir aintzira eta Oilean Iúir uhartea.

## Ikus, gainera 
* Irlandako aintziren zerrenda

## Kanpo estekak 
* Loch an Iúir udalerriaren webgunea
Belar artifizial

thumb|250px|eskuinera|Belar artifiziala.

**Belar artifiziala** edota **belar sintetikoa** delakoa belar naturalaren itxura duen moketa industrial mota bat da, baina plastiko eta material sintetikoz ekoiztua dago. Gaur egun kirol instalakuntzetan oso ohikoa da, aldiz, antzina hauetan belar naturala erabiltzen zelarik. Bere erabilpen nagusia kiroldegietan izan arren, etxebizitza eta merkatalguneetan ere erabili ohi da.

Lehenbiziko belar artifiziala 1965an EEBBko Texas estatuko Houston hirian dagoen Astrodom estadioan ezarri zen. Ondoren, produktu honek ospea bereganatu eta 1970eko hamarkadan zehar EEBB eta Kanadako futbol amerikar eta beisbol estadioetan jartzen hasi zen.

1980ko hamarkadan Europako zenbait futbol taldeek euren estadioetan ezarri zuten, honela bere erabilpena zabaltzen joan zelarik. Halere, 1990eko hamarkadan futbol munduan ospe txarra bereganatu zuen, belar naturala baino latzagoa zenez, lesio gehiago eragiten baizituen. Hartara, UEFA, UEFA eta hainbat herrialdeetako futbol federazioek belar artifizialaren erabilera debekatu zuten.

XXI. mendean *hirugarren belaunaldiko belar artifiziala* sortu zen. Belar artifizial mota honetan ezaugarriak hobetu zirenez, belar naturalaren antzekotasun handia lortu zen.

## Ikus gainera 
* Belar

## Kanpo estekak
Asfalto

Errepide bateko asfaltoa.|250px|thumb

**Asfaltoa** errepide, autobia eta autopisten eraikuntzetako nahasketa asfaltikoetan konglomeratzaile gisa erabili ohi den material lirdingatsu, itsaskor eta beltz bat da. Maiz iragazgaiztutzaile gisa ere erabiltzen da. Petrolio gordinean agertu ohi da eta ia osorik betunez osatua dago.

Bere izena Itsaso Hilan eta Jordan ibaiaren ibarrean dagoen Asfaltites aintziraren oroigarria da.

Aipatutako lekuaz gain, munduko hainbat petrolio eremuetako zingira eta aintziretan egoera naturalean eta zenbait hidrokarburo nahasketa konplexuetan topa liteke. Asfalto aintzirak ere badaude, non bere kontzentrazioa nabarmentzen den uraren gainetik.

## Kanpo estekak
Owen Wilson

**Owen Cunningham Wilson** (1968ko azaroaren 18a, Dallas, Texas) estatubatuar aktore eta gidoilari bat da.

Berak antzeztutako filma ospetsuenen artean honako hauek daude: *Armageddon* (1998), *Shanghai Noon* (2000), *Meet the Parents* (2000), *Zoolander* (2001), *The Royal Tenenbaums (2001), *Shanghai Knights* (2003), *Starsky & Hutch* (2004), *Marley & Me* (2008), *Midnight in Paris* (2011) eta *Hall Pass'' (2011).

## Iruditegia 

Irudi:OwenWilsonMay07.jpg|2007an.
Irudi:Owen Wilson Woody Allen Cannes 2011.jpg|Owen Wilson eta Woody Allen.
Irudi:WilsonAdamsStillerMay09.jpg|Owen Wilson, Amy Adams eta Ben Stiller aktoreak.
Irudi:Owen Wilson 2011.jpg|2011an.

## Kanpo estekak 
* Owen Wilson aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Cooper testa

**Cooper testa** edo **Cooper proba** delakoa 1968an Kenneth H. Cooper estatubatuar doktoreak (Oklahoma, 1931) Ameriketako Estatu Batuetako Armadarentzat diseinatu zuen froga fisiko bat da. Ondoren, hainbat mota ezberdinetako erakunde pribatu eta publikoetan erabili izan da. Test honen orokortzearen ondorioz, testa adin ezberdinak eta emakumeetara ere hedatzea ekarri zuen. Progaren oinarria 12 minututan ahal bezainbesteko distantzian lasterka edo korrika egitean datza.

## Froga burutu aurreko aholkuak 
Froga edo test hau burutu aurretik eta ondoren gihar estiramentuak burutzea biziki aholkatua dago. Era berean kirol oinetako arin eta ergonomikoak ere erabiltzea gomendatzen da. Froga hau burutu beharreko eremua edo distantzia laua edota gorabehera txikikoa izan beharra du. Froga goizean goiz edota arratsalde amaieran burutu behar da, gainera proga aurretik ez da asko jan behar.
Froga amaitzean korrikalariak bapateako geldialdiak edota atseden hartzeko eseritzea ekidin behar du. Behin proga amaituta denbora batez mantso-mantso oinez ibiltzea gomendatzen da, hain justu ere bihotzaren taupadak eta arnasketa erritmoa egoera normalera itzuli arte.

## Emaitzen analisia 
## Ikus, gainera 
* Course navette proba

## Kanpo estekak
Pikete

thumb|300px|**Pikete** bat.

Greba nahiz bestelako protesta batean, **piketea** protesta burutzen den lantokian, egoitzan nahiz kalean euren eskakizunak pankartak eta antzekoak baliatuz jende artean protestaren zioei buruzko informazioa zabaldu egiten duen taldea da, bertara inguratzen diren herritarrak protestaren bat etorri eta handik pasa edo sartzeko zuten asmoa bertan behera utz dezaten. Presio-ekintza bada ere, piketeen jarduna baketsua izaten da; batzuetan, ordea, piketeek indarkeriaz jokatu eta protesta-toki baterako sarrera guztiz eragotzi eta bideak mozten dituzte. Horrelakoetan, protestarako eskubidea eta lan eta zirkulazio-eskubidea kontrajartzen dira; ildo horretatik, poliziak zorrotz kontrolatu ohi ditu piketeak, gehienetan piketeen aurkako jarrera batez, istiluak sortuz batzuetan.

## Kanpo estekak
Zerbitzu minimo

Greba batean, **zerbitzu minimoak** langileek enpresarekin adostu edo administrazio publikoak arauz inposaturiko gutxieneko zerbitzu publikoak dira, greba eskubidea mugatu baina aldi berean herritarrentzako oinarrizko zerbitzuak bermatzen dituztenak, hala nola garraioan, osasungintzan nahiz hezkuntzan. Zerbitzu minimoen ezarpena eztabaidatsua izaten da langile, enpresari eta administrazio publikoaren artean, zerbitzu minimoek greba indargabetu egiten baitute neurri handi batean.

## Kanpo estekak
Pelluhue

**Pelluhue** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Cauquenes probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 6.414 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Pelluhue** komuna [Maule eskualdea|Maule eskualdean.]]

## Toponimia 
Pelluhue hitzak Mapudungunez *muskuiluen lekua* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Pelluhueko udalaren webgunea.
Batan

**Batan** Gasteizko (Araba) erreka bat da, Zadorra ibaiak ezkerretik duen adar nagusietako bat.

## Izena 
Ibaiek hainbat izen izatea ohikoa zen antzina, ibilguaren zati bakoitzean izen bat jartzen baitzitzaion:

* **Abendañu:** erreka Abendañu (gaztelaniaz, *Abendaño*) herritik igarotzen zenez, izena hartu zion herriari. Gaur egun, Gasteizko auzoa da Abendañu, eta alde horretan oraindik auzoaren izenarekin da ezaguna erreka.
* **Batan:** errekaren ertzean, uraren indarra baliatuz oihalak trinkotzeko mailuak zerabiltzaten makinak jarri zituzten, orain erreka Gasteizko hirigunean sartzen den tokian. Makina horien izena, gaztelaniaz, *batán* da, eta toki horrek *El Batán* izena hartu zuen; horregatik eman zioten errekari ere *Batan* izena, XIX. mendean.
* **Txirrio:** *txirrio* hitzak, euskaraz, «txorrota, ur emari txikia» esan nahi du, eta Arabako gaztelanian «errekasto» esanahiarekin gorde zen. Gasteizen, bertako industriak zikindutako erreka horri mespretxuz *Txirrio* zeritzon, XX. mendean ere, gasteiztarrek gaztelaniaz *«¡Vete al Txirrio!»* esan ohi zuten, «zoaz pikutara!» esanahiarekin.

## Ibilbidea 
thumb|ezkerrera|300px|Batan erreka Gasteizko sarreran.
Gasteizko mendietan sortzen da, Zaldiaran mendian zehazki, eta iparralderantz jotzen du; Eskibel eta Berroztegieta herriguneen ekialdetik eta Lasarte (Gasteiz) herrigunearen iparraldetik igarota, Gasteizko hirigunea zeharkatu (estalita, Frai Frantzisko pasealekutik behera) eta, Lakua zeharkatu ondoren, Ibaiondon, Zadorrara isurtzen da.

## Egoera ekologikoa 
Gasteizko hiriguneraino, ur garbiko erreka da Batan. Gasteizko hirigunean egiten duen tartean, ordea, lurperatuta eta egoera ekologiko kaskarrean dago. Izan ere, orain, lurpetik doan tarte horretan, ur zikinak isurtzen zaizkio Batani, nahiz eta urak Zadorrara isuri aurretik araztu egiten zaizkion. Gasteizko Eraztun Berdearen proiektuaren barruan, Udalaren asmoa da tarte horretan ere erreka azaleratzea eta ekologiaren aldetik oneratzea. Lan horiekin, gainera, erreka artifizialki lurpera sartzen den tokian —Gasteizko hirigunearen hegoaldean— sarri izaten diren uholdeak eta ur zikinen azaleratzeak saihestuko dira.

Gasteiz mendietatik Gasteizko hirigunerainoko tartean ere, erreka bazterreko jatorrizko landareditik zuhaitz ale bakan batzuek baizik ez dute iraun. Gasteizko Udalak ibar basoak berriz ezartzeko hainbat proiektu egin du. Landaredi hori ere lagungarria litzateke uholdeak saihesteko, ibar basoek ibaien emaria erregulatzen baitute, euriteetan ura gordez eta lehorteetan ura askatuz. Gainera, Gasteizko Eraztun Berdea osatzeko balioko lukete, eraztunaren bi etengune nagusietako bat baita Gasteizko hegoaldeko ingurune hori, aspaldiko urteotan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zapardiel erreka

## Kanpo estekak
Abendaño (argipena)

**Abendaño** izenak hainbat adiera ditu:

* Abendaño, Zarauzko auzune bat.
* Abendaño ikastola, Gasteizko ikastetxe bat.
* Abendaño erreka, Zarauzko erreka bat.
* Abendañu erreka (gaztelaniaz, Abendaño), Gasteizko erreka bat.
* Abendañu garai bateko herri hustu baten izena, 1025ko Donemiliagako goldean aipatua, *Abendangu* (sic). Gaur egun Gasteizko San Martin auzoko zati bati ematen zaion izena.
* Abendaño leinua, Arratia aldeko Oinaztarren aldeko familia.

Euskal deitura ere bada Abendaño, adibidez pertsona hauena:

* Naiara Abendaño, ikertzailea.
* Migel Abendaño Eztenaga, teologo jesuita.
Homofobia

[thumb|300px|**Homofobia** erakusgarri bat: [Biblian oinarrituz (*Lebitarrena*; 18,22) homosexualitatea inmorala dela dioen kartela.]]

**Homofobia** homosexualen aurkako jarrera eta jokabide pertsonal, moral, ideologiko, politiko eta erlijiosoen multzoa da, haien aurkako aurreiritzi, bazterkeria eta indarkeria ekartzen duena. Adiera zabalean, bisexual eta transexualen aurkako jarrera eta jokabideak ere biltzen ditu.

Homofobia kontzeptuari buruz, nolabaiteko erlatibismoa existitzen da. Adibidez, berdintasun politika ezeztatzen dutenek (sexu berdineko pertsonen artean) uste dute ukatze hori ez dela homofobia, onarpena bezain iritzi onargarri bat baizik.

Homofobia terminoa ez da hertsiki psikologikoa. Kalkulatzen da bi egunetik behin pertsona homosexual bat asasinatua izaten dela homofobiarekin zerikusia duten indarkeriazko ekintzetan. 70 herrialdek baino gehiagok homosexualak jazartzen dituzte, eta zortzik heriotzaz zigortuta dute homosexual izatea. Amnistia Internazionalak eta munduko beste hainbat GKEk hori guztia salatzen dute.

## Homofobia adierazpenak 
thumb|Poloniako egunkari batek honelako 70.000 eranskailu banatu zituen 2020an.
Munduko estatu askotako legediek delitutzat jotzen dituzte sexu jarduera homosexual oro. H]errialde batzuetan jarrera edo joera horiek ez daude ofizialki debekatuta baina badaude hainbat ekimen homosexualen kontra.

LGBT+ elkarteek aurrera pausuak lortu dituzte munduko zenbait herritan, baina munduko zenbait tokitan jarrera homofobikoek aurrera egiten dutela ematen du.

## Biktimak 
Homofobiak biktima asko utzi ditu historian zehar. Biktima gehienak ez dira historia liburuetara igaro, batzuk bai baina: Alan Turing, Oscar Wilde... Britainia Handian, esate baterako, 1967an despenalizatu egin zen homosexualitatea.

Homofobia hainbat kulturatan eman den fenomenoa, eta gure garaietan ere, homofobiak mota askotako biktimak sortzen ditu. Biktima batzuk hiltzeraino jazarri egiten dira munduko hainbat tokitan.

## Hezkuntza 
Badaude nazioarteko ekimenak homofobiari eta transfobiari aurre egiteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Transfobia
* Transmisoginia
* Heteronazionalismo

## Kanpo estekak 
* Homofobia, Zeinu Hizkuntza (Pikara Magazine)
Sodomia

thumb|300px|**Sodomia** kriminalizatzea eskatzen duen pankarta bat.

**Sodomia** uzki-koitoa eta, adiera zabalean, homosexualen arteko harremanak izendatzeko erlijio zenbaitetan sortutako termino gaitzesgarria da, homofobia kutsukoa, harreman horiek epaitu eta zigortzeko erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Inishturk

**Inishturk** (irlanderaz *Inis Toirc*, "Basurde Uhartea") Irlandako Mayoko konderrian hego-mendebaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Connemara eskualdean. Clare uhartea eta Inishbofin uharteen artean kokatua dago, aldamenean Caher uhartea duelarik. 2006ko erroldaren arabera uhartean 70 biztanle inguru bizi ziren.

Uhartean bi herri edo kokapen nagusi daude, biak ere ekialdeko kostaldean: Ballyheer eta Garranty. Aldiz, Bellavaun eta Craggy herri hustuak dira. Mayo konderriko mendebaldeko kostaldean dagoen Louisburgh udalerritik hurbil dagoen Roonagh herriko kaitik uhartera doan ferri zerbitzu erregularra itsasoratu ohi da. Uharte honetako zenbait biztanle berez hego-mendebaldean dagoen Inishark uhartetik lekualdatuarazi zituzten biztanleen ondorengoak dira. Mountain Common elkartea kokatzen den muinoak, Ballysheer eta Garranty herriak banatzen ditu. Britainiarrek Napoleondar Gerretan zehar uharte honetako mendebaldeko kostaldean Martello dorre bat eraiki zuten.

2008ko Irlanda Osoko Uharteen Txapelketa irabazi zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Caher and Inishturk - geograph.org.uk - 1400397.jpg|Caher (uharte txikia) eta Inishturk (uharte handia).
Irudi:Ireland - Inishturk.PNG|Inishturk (gorriz) uhartearen kokapen mapa.
Irudi:Inishturk from Eyrephort beach - geograph.org.uk - 55154.jpg|Inishturk uhartea Eyrephort hondartzatik ikusita.

## Ikus gainera 
* Caher uhartea
* Clare uhartea
* Inishbofin

## Kanpo estekak 
* Inishturk uhartearen webgunea
Narin

**Narin** (irlandera *An Fhearthainn*) Irlandako Donegal konderriko mendebaldeko kostaldean dagoen udalerri bat da, Gweebarra badian. Bertan Naringo hondartza dago (Narin Strand), luzez 2 kilometro dituelarik. Ardara udalerritik 8 kilometro iparraldera, Glenties udalerritik 11&nbsp;km ipar-mendebaldera eta Dungloe udalerritik 13&nbsp;km hegoaldera dago.

Udalerri honetatik 250 metrotara Inishkeel uhartea dago. Udalerrian bi taberna, The Cope kateko merkatalgunea eta hondartza eta karabana aparkalekuan denda txikiak daude. Bestalde, 18 zulodun golf zelaia eta golf elkartea ere badaude.

## Iruditegia 

Irudi:House near Narin Strand, Co Donegal - geograph.org.uk - 461199.jpg|Etxea Naringo hondartzatik hurbil.

## Kanpo estekak
Muff

**Muff**, historikoki *Mough* deitua (irlandera *Magh*) Irlandako ipar-mendebaldean dagoen Donegal konderriko udalerri bat da. Foyle ibaiaren itsasadarrean dago, Irlandako Errepublika eta Ipar Irlandako mugan bertan. 2006ko erroldaren arabera 2.354 biztanle zituen. Udalerri honen hegoaldean, eta jada Ipar Irlandan, Culmore udalerria eta Derry hiria daude.

## Iruditegia 

Irudi:Finnegan's, Muff - geograph.org.uk - 1406079.jpg|Finnegan's taberna.
Irudi:Express shop and Texaco Filling Station, Muff - geograph.org.uk - 1406107.jpg|Gasolindegia eta taberna.

## Kanpo estekak
Parral (Txile)

**Parral** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Linares probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 37.822 biztanle zituen. Pablo Neruda olerkariaren jaioterria da.

[thumb||200px|ezkerrera|**Parral** komuna [Maule eskualdea|Maule eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Retiroko udalaren webgunea.
Newtown Cunningham

**Newtown Cunningham**, batzutan **Newtowncunningham** edo **Newton** izenaz laburbildua (irlandera *An Baile Nua*) Irlandako Donegalgo konderriaren ekialdean dago, The Laggan barrutian. N13 errepidean kokatua dago, Letterkenny udalerritik 18 kilometro ekialdera eta Derry udalerritik 16 kilometro mendebaldera. 2006ko erroldaren arabera 999 biztanle zituen.

Udalerri honetatik hurbil Grianan Aileachkoa monumentu edo gotorleku megalitiko ospetsua dago.

## Iruditegia 

Irudi:Newtonchurch.JPG|Eliza katolikoa.
Irudi:Newtowncunningham Church of Ireland - geograph.org.uk - 1029875.jpg|Eliza protestantea.

## Kanpo estekak
Linares (Txile)

**Linares** edo **San Ambrosio de Linares** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Linares probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 196.587 biztanle zituen. Linares probintziako hiriburua da.

[thumb||200px|ezkerrera|**Linares** komuna [Maule eskualdea|Maule eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Linareseko udalaren webgunea.
Puma SE

**Puma SE** Alemaniako Bavaria estatuko Herzogenaurach udalerrian egoitza duen kirol marka bat da.

1924an Gebrüder Dassler Schuhfabrik izenez Dassler anaiek sortu zuten. Halere bi anaiak elkar haserretu eta 1946an Adolf *Adi* Dasslerrek *Adidas* enpresa sortu zuen (Adolf **Adi** **Das**sler), aldiz 1948an Rudolf *Rudi* Dasslerrek Ruda enpresa sortu zuen (**Ru**dolf edo **Ru**di **Da**ssler), ondoren Puma SE kirol material enpresa bilakatua. Orduan gaurdaino puri-purian mantendu izan den Adidas eta Puma enpresen arteko lehiari ospetsuari ekin zitzaion.

## Kanpo estekak 
* Puma SE kirol markaren webgunea
Txerkasi

**Txerkasi** (,  ahoskatua; ) Ukrainako erdialdeko hiria eta Txerkasiko oblasteko hiriburua da. Dnieper ibaiaren eskuineko bazterrean dago, Krementxukeko urtegiaren alboan. 2011ko urtarrilaren 1ean 286.987 biztanle zituen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cupcake

***Cupcake*** (euskaraz hitzez hitz "kikara pastela"), *fairy cake* edo *patty cake* izenaz ere ezagutzen dena, pertsona bakarrarentzako tarta txiki bat da, maiz madalena edo *muffin*ak egiteko erabiltzen diren moldeen antzekoetan egiten direnak. Jatorria Estatu Batuetako sukaldaritzan duen errezeta bat da, eta gainean gozo edo konfit geruza bezalako gehigarriak eduki ohi dituzte batzuetan.

Jaki hau XIX. mendean sortu zen. *Muffin* eta madalenak egiteko erabiltzen diren moldeak asmatu baino lehenago hauek katilu, buztinezko kikara eta gisa honetako ontzietan egiten ziren, bere izenaren jatorria hemendik datorrela diote batzuek. Beste batzuek izenaren jatorria errezeta hau egitekorakoan neurri gisa kikarak erabiltzen direlako dela diote. 

*Cupcake*aren errezeta beste tarta gehienen antzekoa da, gurin, azukre, arrautza eta irinarekin egiten da. Tartak egiteko errezeta gehienek balio izan dezakete, eta bere tamaina txikiaren ondorioz denbora gutxiagoan egiten dira. Gehienetan *muffin*ak egiteko erabiltzen diren molde berdinetan egiten dira. Postre gisa zerbitzatzen da, eta Estatu Batuetan oso ohikoak dira, batez ere ohikoak dira haurren urtebetetze eta bestelako festetan.

## Historia 
Pastel hau aipatu zen lehengo aldia 1796an izan zen, Amelia Simmsek "katilu txikietan egiten diren tarta" gisa izendatu zuenenan bere *American Cookery* liburuan. *Cupcake* terminoa agertzen den dokumentu zaharrena Eliza Leslieren errezeta liburua da, *Seventy-five Recipes for Pastry, Cakes, and Sweetmeats* (Pastel, Tarta eta Gozoen hirurogeita hamabost errezeta), 1822an publikatua.

Esan bezala, aurreko mendeetan, *muffin* eta madalen moldeak eskuragarri izan aurretik, hauek gehienetan buztinezko baso eta katiluetan egiten ziren, eta horregatik hartu du izen hori. *"Fairy cake"* (maitagarri tarta literalki) bere tamainaren deskribapen fantasiatsua da, izan ere pastelgileen arabera maitagarrientzako tamaina aproposa edukiko lukete.

Hogeita batgarren mendean *cupcake*en salmentak eta entzuteak gora egin zuen Estatu Batuetan. New Yorken *Magnolia Bakery* bezalako denda batzuk argitara atera ziren telebistako saio ezagunetan ateratzeari esker, esaterako HBO kateko *Sex and the City* telesailean atera izanagatik. 2010 urtean Martha Stewart telebista aurkezleak *cupecake*i eskainitako sukaldaritza liburu bat argitaratu zuen, berriz ere *cupcake*n ospea heziaraziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grog

**Groga** ur azukreduna eta beste pattar bat nahasiz egindako edari alkoholdun bat da. Pattar hori eskuarki rona izaten da; halere koñaka eta kirscha ere erabili ohi dira. Maiz, limoia ere gehitzen zaio.

## Historia 
Grog edariak jatorria Edward Vernon ingeles almiranteari zor dio, honek "grogham" izeneko material batez eginiko janzki bat beti jantzirik zeramanez bere eskifaiak *Old Grog* () izenez deitu ohi zuten. 1740an Vernonek agindu bat jakinarazi zuen, honen bidez rona () zaindarien begiradapean urez nahastu behar zen. Itsasgizonek eguneko bi grog errazioez dastatzeko aukera zuten. Zaporea hobetzeko asmoz edariari azukrea eta limoia gehitu zioten, ondoren almirantearen omenez "grog" izena ipini ziotelarik.

Britainiar Itsas Armadan ronaren kontsumoa murrizteko asmoz asko zerbitzatuko edaria izan zen, bai eta itsas guda beldurgarrietan sartu behar zuten gudariak kementzeko edari gisa ere. 1970eko uztailaren 31a arte Britainiar Itsas Armadako eguneroko errazioaren zati izan zen, egun hura *Black tot day* izenaz bataiatu zutelarik.

Urte askotan zehar britainiar itsasgizonen edari nagusia eta gustukoena izan zen. Gaur egungo edari honen bertsioek azukredun ur beroa, rona eta limoia nahasi ohi dituzte. Bero edo hotz edan liteke.

## Ikus gainera 
* Ron

## Kanpo estekak 
* Grog edariaren historia
San Javier (Txile)

**San Javier de Loncomilla** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Linares probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 14.725 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**San Javier de Loncomilla** komuna [Maule eskualdea|Maule eskualdean.]]

## Toponimia 
Loncomilla hitzak Mapudungunez *urrezko burua* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  San Javier de Loncomillako udalaren webgunea.
Brendan (berezko izena)

**Bredan** gizonezko berezko izena da. Brendan izena antzinako irlanderako *Brénainn* izenetik eratorria da, hau era berean, galeserazko *Breenhín* izenetik mailegatua izan zen, azken honek izen honen esanahia galeseraz *printze* zelarik. Biak ingelesera *Brendan* aldaeran iragan ziren. Gaur egungo irlanderazko aldaera *Breandán* da. Aldiz, latinera *Brendanus* gisa iragan zen.

## Izen hau daramaten pertsonak 
* San Brendan Clonfertgoa, (484-577), irlandar santua, elizgizona eta bidaiaria.
* Brendan Behan, (1923-1964), irlandar idazle, poeta eta dramagilea.
* Brendan McFarlane, (1951), IRAko kide ohia.
* Brendan Gleeson, (1955), irlandar aktorea.
Hamahiru Koloniak

[thumb|250px|Hamahiru Kolonien bandera, *[Erresuma Batuko bandera|Union Jack* banderaz osatua.]]
thumb|364x364px|Hamahiru Koloniak.
**Hamahiru Koloniak** (ingelesez *Thirteen Colonies*) historikoki Britainia Handiak Ipar Amerikako Ozeano Atlantikoaren kostaldean Eskozia Berria eta Florida arteko lurraldeetan zituen jabetza kolonialek jaso izan zuten izendapena izan zen. Hamahiru kolonia hauek XVIII. mendearen amaieraldean independentzia lortu eta Ameriketako Estatu Batuak bilakatu ziren.

## Koloniak 
Jatorrizko hamahiru koloniak honako hauek izan ziren:

* New Hampshire
* Massachusetts
* Rhode Island
* Connecticut
* New York
* New Jersey
* Pennsylvania
* Delaware
* Maryland
* Virginia
* Ipar Carolina,
* Hego Carolina,
* Georgia

## Biztanleria 
Kolonia hauen ezaugarri garrantzitsu bat bertako biztanleriaren nahasketa zen, Europako herrialde ugarietako jatorria zuelarik: Ingalaterra, Irlanda, Eskozia, Alemania, Gales, Flandria, Frantziako hugonoteak eta abar. Hauei XVII. mendean Suedia eta Herbeheratako jendea batu zitzaien.

1770ean jada hirigune txikiak sortu eta hedapen preozesuan zeuden, bakoitzak bere egunkari, denda, merkatari eta artisauak zituelarik. Hiririk handiena Filadelfia zen, 28.000 biztanleekin, ondoen New York, Boston eta Charleston zeudelarik. Europako herrialdeak ez bezala, Estatu Batuek ez zuten inoiz aristokrazia feudalik izan. Koloniar garaian lursailak ugariak eta amaigabeak ziren, aldiz eskulana urria, eta hortaz, edozein gizonek aberastasuna edo oparotasuna eskuratzeko aukera zuen, aberatasuna ez baldin bazen, bai behintzat ekonomia independentzia.

## Gobernua 
Kolonia guztiak gobernu ordezkaritzaren usadioan oinarrituak zeuden. Britainiar erregeak kolonietako agintariak izendatzen zituen, baina haiek guztiek kolonia bakoitzean hautatutako biltzarrarekin batera gobernatzen zuten. Bozkatzeko eskubidea gizonezko lurjabe zuriei mugatua zegoen, baina kolono zuri gehienak lurjabeak zirenez edo nahikoa lursailen jabe zirenez, bozkatzeko eskubidea zuten. Gainera, Britainia Handiak ezin zuen bere amerikar kolonien kontrol zuzena gauzatu: Londres hiriburua urrutiegi zegoen, eta kolonoek izaera eta jokaera oso independentea zuten; bestalde, kolonia bakoitzaren sorrerako estatutuetan ere Britainiar Koroak kolonien barne burujabetza onartzen zuen. Azkenik, kolonietan mineral baliotsuen ondare handirik ez zegoenez (urrea edo zilarra), Erresuma Batuak bere Hamahiru Kolonietan zuzenean esku sartzeko interesik ez zuen.

## Kanpo estekak
Pettigo

**Pettigo** (irlandera *Paiteagó*) Irlandako Errepublikako Donegalgo konderriaren hego-ekialdean eta Ipar Irlandako Fermanagheko konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. Termon ibaiak zeharkatzen duelarik. Ipar Irlandaren eremuan dagoen herriguneak ofizialki Tullyhommon izena darama, baina bertakoek *High Street* deitu ohi dute. 2006ko erroldaren arabera 424 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Pettigoe RC Church - geograph.org.uk - 449699.jpg|Eliza.
Irudi:Paiteago Oifig an Phoist - Pettigoe Post Office - geograph.org.uk - 449817.jpg|Posta bulegoa.
Irudi:Pettigoe Railway Station - geograph.org.uk - 449826.jpg|Tren geltokia.
Irudi:Pettigo Inn - geograph.org.uk - 449700.jpg|Kalea.

## Herritar ezagunak 
* Moya Doherty, *Riverdance* dantza ikuskizunaren sortzaileetako bat.
* John Kells Ingram, olerkaria.
* Seán McGinley, aktorea.
* Basil McIvor, politikaria eta irakaskuntza integralaren aintzindaria.
* Miler Magrath, artzapezpikua.

## Kanpo estekak 
* Pettigo parrokia 
* Pettigoko Joko Gaelikoen elkartea
San Clemente (Txile)

**San Clemente** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Talca probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 42.000 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**San Clemente** komuna [Maule eskualdea|Maule eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  San Clementeko udalaren webgunea.
Portnablagh

**Portnablagh** (irlandera *Port na Bláiche*) Irlandako Donegal konderriko ipar-mendebaldeko kostaldean dagoen udalerri bat da. N56 errepidean dago, Dunfanaghy udalerriaren alboan. Udalerriak hondartza bikainak ditu eta turismogune garrantzitsua da, udaldean bertara turista ugari etortzen direlarik, nagusiki Ipar Irlandakoak.

## Kanpo estekak
Millôr Fernandes

**Millôr Fernandes** (1923ko abuztuaren 16a – 2012ko martxoaren 27a) brasildar marrazkilari, umorista, antzerkigile, idazle eta itzultzailea zen.

Rio de Janeiron jaio zen, eta 1938an hasi zen kazetaritzan lanean, Brasilgo zenbait aldizkaritan argitaratuz.

1956an, Millôr-ek Saul Steinbergekin partekatu zuen Buenos Airesko Nazioarteko Karikatura Erakusketako lehen saria, eta 1957an bakarkako erakusketa egin zuen Rio de Janeiroko Arte Modernoaren Museoan.

Jaguar, Ziraldo eta besterekin batera, «O Pasquim» egunkari satiriko hauslea sortu zuen, 1969an.

Millôr-ek zenbait antzezlan arrakastatsu idatzi zituen, baita klasikoak itzuli ere, hala nola Shakespeare.

2012ko martxoaren 27an hil zen, 87 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
St. Johnston

**St. Johnston** (irlandera *Baile Suingean*) Irlandako Donegalgo konderriaren ekialdean dagoen udalerri bat da. N56 errepidean dago, Laggan barrutian. R236 errepidean eta Foyle ibaiaren mendebaldeko ertzean dago. 2006ko erroldaren arabera 479 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Bailesuingean.jpg|Kalea.

## Herritar ezagunak 
* Tommy Peoples (1948-), biolinjolea.

## Kanpo estekak
Culdaff

**Culdaff**, 
Irudi:Main Street Culdaff - geograph.org.uk - 1018615.jpg|Kale nagusia.
Irudi:Village pump, Culdaff - geograph.org.uk - 1331147.jpg|Iturria.
|Hondartza eta badia.
Irudi:St Bodens Terrace, Culdaff - geograph.org.uk - 1329050.jpg|Herrigunea.

## Herritar ezagunak 
* Charles Macklin (1699-1797), aktorea eta dramagilea.

## Kanpo estekak 
* Culdaff udalerriaren parrokiako webgunea
Rathmullan

**Rathmullan** (irlandera *Ráth Maoláin*) Irlandako Donegalgo konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. Fanad penintsulan dago, Swilly aintziraren mendebaldeko ertzean. 2006ko erroldaren arabera 469 biztanle zituen. Ramelton udalerritik 11 kilometro ipar-ekialdera eta Milford udalerritik 12 kilometro ekialdera dago.

Udalerri honetako kaian Buncranara doan ferria hartu liteke.

## Historia 
1607an leku honetan *Kondeen hegaldia* ("Flight of the Earls") jazo zen, Irlandako historian garrantzia izan zuen gertaera, bertan ordurarte Irlandan nagusi izan zen aintzinako gaeldar edo klanen ordenaren azkena izan baitzen, O'Neal eta O'Donnell klaneko kideak Europara ihes egin baizuten. Jada eta XVIII. menderarte gaeldar klanen gizartea Eskoziako Lur Garaietan bakarrik biziraun zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Holiday cottages Rathmullan - geograph.org.uk - 431270.jpg|Etxeak.
Irudi:Rathmullan, Buncrana ferry unloading - geograph.org.uk - 1386437.jpg|Rathmullen eta Buncrana arteko ferria.
Irudi:Rathmullan - Houses along main street - geograph.org.uk - 1330966.jpg|Kalea.
Irudi:Rathmullan Priory - geograph.org.uk - 430473.jpg|Prioretxea.

## Kanpo estekak
Rossnowlagh

**Rossnowlagh** (irlandera *Ros Neamhlach*) Irlandako Donegalgo konderriaren hegoaldean dagoen udalerri bat da. Ballyshannon udalerritik 8,5 kilometro iparraldera eta Donegal udalerritik 16 kilometro hego-mendebaldera dago. 2006ko erroldaren arabera 60 biztanle zituen.

Familientzako atsedenleku ospetsua da, ibiltari eta itsas kirol zaletuen helburua ere bada, hortaz karabana ugari daude. Bertan hainbat kirol egin daitezkelarik: surfa, windsurfa, kite-surfa eta igeriketa. Gainera 3 kilometro luzeko hondartza bikaina ere badago, hortaz udaldian soresleek dexenteko lana izan ohi dute.

## Iruditegia 

Irudi:Rossnowlagh beach (2) - geograph.org.uk - 1410237.jpg|Hondartza.
Irudi:Rossnowlagh beach - geograph.org.uk - 1410231.jpg|Hondartza.
Irudi:Rossnowlagh beach - geograph.org.uk - 1324193.jpg|Hondartza.
Rossnowlagh-08-Strand-Hotel-2017-gje.jpg|Hotel.

## Kanpo estekak
Quigley's Point

'''Quigley's Point'* (irlandera *Rinn Uí Choigligh'') Irlandako Donegalgo konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. Inishowen penintsulan dago, Foyle aintziraren mendebaldeko ertzean. Hegoaldean Derry hiria du, aldiz iparraldean Moville eta Greencastle udalerriak. 2006ko erroldaren arabera 331 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Welcome to Quigleys Point - geograph.org.uk - 1328952.jpg|Sarrera.
Irudi:Coastguard Cottages at Moville, Co Donegal - geograph.org.uk - 83423.jpg|Sorospen koartela.

## Kanpo estekak
Dafydd y Garreg Wen

**Dafydd y Garreg Wen** (euskaraz "Dabid Harri Zurikoa") Galesko doinu herrikoi bat da.

David Owen galestar harpajole eta konposatzaile itsu eta ospetsu bat izan zen, XVIII. mendean Gwynedd konderriko Porthmadog udalerritik hurbil bizi izan zelarik. Bertakoek, *Dafydd y Garreg Wen* ezizenaz deitu zuten. *Y Garreg Wen* (galeseraz: "Harri Zuria") bera bizi eta Morfa Bychan herritik hurbil zegoen baserri baten izena zen.

Usadio edo kondairaren arabera Owen ohean eta hiltzorian zegoela ingurukoei harpa bat eskatu eta doinu hau konposatu omen zuen. Gazte eta 29 urte zituela hil zen, Porthmadog udalerritik hurbil dagoen Ynyscynhaearn herriko San Cynhaearn elizan ehortzi zutelarik. Hitzak, Daviden heriotza eta handik ehun urte ingurura John Ceiriog Hughes olerkariak idatzi zituen.

## Historia 
1923ko otsailaren 23an jaio berria zen 5WA Cardiff irratiak abesti hau emititu zuen. Galesez inoiz irratiz entzundako lehen abestia izan zen.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* David Lloyd tenorearen *Dafydd y Garreg Wen* abestiaren bertsioa entzungai 
* Daffyd Iwan kantautorearen *Dafydd y Garreg Wen* abestiaren bertsioa entzungai 
* abesbatza baten *Dafydd y Garreg Wen* abestiaren bertsioa entzungai
Pelarco

**Pelarco** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Talca probintzian dago. 2002ko erroldan, 7.266 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Pelarco** komuna [Maule eskualdea|Maule eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Pelarcoko udalaren webgunea.
Ukan

thumb|Ukan kontzertuan

**Ukan**, 2012ko urrian Uribe Kostan sortutako musika taldea da.

## Ibilbidea 
Karras, Gorka eta Iskander hasi ziren lehen abestiak sortzen Basauriko *Txarraska* eta Sopelako *Sekeko* gaztetxeetan. Ia jarraian Sara (ahotsa) sopeloztarra sartu zen taldean. Hasieratik metal musikari ekin zioten baina 2012ko abendu inguruan ezkerraldetik, Raul, Sergio eta Lander sartu ziren taldean haizezko instrumentuak ekarriz.

2013ko udaberrian lehenengo maketa grabatu zuten “grabaciones rotas” estudioan Aitor Karraskoren eskutik. 5 abesti hain zuzen ere. Lan honetan punk-rock melodikoa eta ska musika nahastu zuten melodia goxo eta haize doinu dantzarien artean. Hitzetan, berba aldarrikatzaileak aurkitzen dira egun bizi diren errealitate ezberdinetan oinarrituta.

2014ko urte amaieran aldaketa bat gertatu zen bandan, Sara eta Karrasek taldea utzi behar izan zuten. Abeslaria eta baxularia bilatzen egon ziren 2015ko martxoraino eta Maitane Uribarritik eta Ander etorri ziren.

Kontzertuak gaztetxeetan, herriko jaietan, ibilaldia, ekitaldiak, elkarrizketak, Durangoko azoka, eta agian garrantzitsuena banden lehiako finalera iritsi ziren. Harrera oso ona izan dute kalean eta oso pozik daude euren ibilbidearekin.

## Taldekideak 
* Gorka (kitarra eta koruak)
* Iskander (bateria)
* Maitane (ahotsa)
* Ander (baxularia)
* Raul (saxoa)
* Sergio (tronboia)
* Lander (tronpeta)

## Diskografia 
* *Ukan* (2004) - 5 kantako diska

## Kanpo estekak
Machaire Rabhartaigh

**Machaire Rabhartaigh** (ingeleraz *Magheraroarty*) Irlandako Ulster probintziako Donegalgo konderriaren mendebaldeko kostaldean dagoen udalerri bat da. Udalerri honetan hondartza eta duna bikainak eta itsasoan barneratzen den penintsula luze bat dago. Gaeltacht eremuan dago, hots, irlandera hiztunen eremua. Cloughaneely parrokia eta R257 errepidean dago.

1981. urtea ezkeroztik udalerri honetan Gael Linn edo irlanderazko uda eskola bat dago, bertara 14-18 urte arteko nerabeak irlandera ikasi eta hobetzera etortzen dira, ikasturteko 200 inguru ikasle datoztelarik.

Bertako portua Tory uhartera itsasoz joateko abiapuntu nagusia da.

## Kanpo estekak
Ard na Caithne

**Ard na Caithne** (ingelesez *Smerwick*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderrian dagoen udalerri bat da, Dingle penintsularen mendebaldeko muturrean. Izen bereko Ard na Caithne badian kokatua dago.

Gaeltacht eremuaren bihotz-bihotzean dago, hots, irlandera hiztunen eremuan. Alboan Baile an Fheirtéaraigh eta Baile na nGall udalerriak ditu, hiru udalerriek Fíor-Ghaeltacht ("Benetazko Gaeltacht") eremua osatzen dute, Dingle penintsulako mendebaldeko muturreko iparraldea, Kerry konderrian irlandera gehien mintzatzen den eremua.

Ard na Caithne (antzina ingelesez *Ardnaconnia* gisa itzulia) udalerria aintzina irlanderaz Iorras Tuaiscirt ("Penintsularen Iparraldea") edota Gall-Iorras ("Atzerritarren Penintsula") izenez ere ezagutzen zen.

## Leku interesgarriak 
Udalerri honetako lursailetan Gallarus Oratory harrizko eraikina dago. Bestalde, udalerri hau An Triúr Deirfiúr izeneko hiru gailurretara eta Brandon mendira (952 metro) igotzeko ohiko abiapuntua da.

## Kanpo estekak
Richmond K. Turner

**Richmond Kelly Turner** almiranteak (1885eko maiatzaren 27 – 1961eko otsailaren 12) Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadan zerbitzatu zuen Bigarren Mundu Gerran.

## Karreraren hastapenak 
Richmond Turner Oregoneko Portland jaio zen 1885eko maiatzaren 27an. Gurasoak Enoch eta Laura Francis Turner izan zituen. Aita batzuetan arrantxo-langile eta nekazari, eta beste batzuetan inprimategiko langile ibiltzen zen. Inprimategiko lanak The Oregonian egunkarirako egiten zituen Thomas anaia zaharrenarekin batera, Californiako Stockton hirian. Richmond gazteak ia gaztaro osoa Stocktonen inguruan eman zuen, Santa Ana denbora labur batean izan bazen ere, eta Stocktongo Eskolan graduatu zen 1904an.

Californiako seigarren barrutiko hautagai bidali zuten Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadako Akademiara. James Carion Needham kongresukideak bere izena zerrendan sartzen lagundu zion. 1908ko ekainaren 5ean graduatu zen eta hurrengo lau urtetan, itsasontzi batzuetan ibili zen.

1910ko abuztuaren 3an Harriet Sterlingekin ezkondu zen Stocktonen bertan.

1913an, Turner tenientea denbora labur batean Stewart destruktorean komandante ibili zen. Artilleriaren ingeniaritza buruzko formazioa jaso eta USS Marietta Kanoi-ontzian zerbitzatu ondoren, Pennsylvania, Michigan eta Mississippi korazatuetan nabigatu zuen 1916tik, 1919ra. 1919tik, 1922ra, Turner teniente-komandantea, artilleria ofiziala izan zen Washingtongo Navy Yarden. Gero, California korazatuan kanoien ofizial ibili zen, eta Mervine destruktorearen komandantea izan zen.
Itsasoko herriak

[thumb|250px|[Ramses III.a, itsasoko herrien aurka borrokatzen, Medinet Habuko behe-erliebe batean]]
thumb|Mediteraneo Ekialdeko eta Ilgora emankorraren egoera K.a. 1275. urtean, Itsasoko herrien erasoa baino lehentxeago.
**Itsasoko herriak** K.a. 1200 inguruan Ekialde Hurbilerantz migratu eta bertako hiriak eta erresumak erasotu zituzten Brontze Aro Amaierako herriak izan ziren. Mediterraneoko ekialdeko kostaldea arpilatzen ari zela, Egiptoko XIX. dinastiaren garaian eta batez ere XX. dinastiaren Ramses III.aren erreinaldiaren zortzigarren urtean, Egipto eraso zuten.

Brontze aroaren amaieran, K.a. XIII. mendean bereziki, Egiptoz gain,  Zipre, Anatolia, Ugarit eta beste zenbait lurralde eraso eta menderatu zituzten edo suntsitu zituzten. Talde haiek antzinako inperio askoren hondamendia ekarri zuten, Hititen inperioarena besteak beste. Itsasoko herriei buruzko berriak Egiptoko idatzietan eta hititen garaiko aztarnetan aurkitu dira batez ere. Dena den, aditu batzuen ustez, Greziako Aro Iluna ekarri zuen mizenastar zibilizazioaren eta hititen gainbeherenen eragileak izan zirela esan badute ere, hipotesi hori eztabaidatsua da

Nortzuk ziren eta noiz eta non izan ziren azaltzen dituzten agiri urri batzuk baino ez daude eta daudenak alde bateko ikuspegia adierazten dute.

Izena Emmanuel de Rougé paristar egiptologoak eman zien, Medinet Habun topaturiko Inperio Berriko zenbait inskripziotan oinarritua. Inskripzio haietako batean, egiptoarrek "Itsaoko atzerritar jendea", izendatzen zituzten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veltins-Arena

**Veltins-Arena** Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuko Gelsenkirchen hiriko futbol estadioa da. Bertan FC Schalke 04 futbol taldeak Bundesligako etxeko partiduak jokatu ohi ditu.

2001ko abuztuaren 13an ireki zen. 2006ko Alemaniako Munduko Futbol Txapelketako egoitzetako bat izan zen. Europako estadio modernoenetako bat da, teilatu bilkorra izateaz gain zelai mugikorra du, hortaz belarra kendu eta berrezarri daiteke, honek kirol ekitaldiez gain bertan ikuskizunak eta musika kontzertuak antolatzeko erraztatsunak ematen dituelarik.

## Iruditegia 

Irudi:VeltinsArena.jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:Schalke04Stadion1.jpg|Barnealdea.
Irudi:Veltins-Arena Panorama.jpg|Barnealdeko ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Schalke 04 Fans 664.jpg|FC Schalke 04 taldeko zaletuak.

## Kanpo estekak 
* Veltins-Arena estadioren webgunea
Otalora

**Otalora** honakoa izan daiteke:
* Otearen lorea (*Ulex* generoa, gehienetan *Ulex europaeus*)
* Otalora-Gebara jauregia, Arabako Arratzu-Ubarrundiako Zurbao herrian dagoen jauregia
* Otalora jauregia, Gipuzkoako Aretxabaletako herrigunean dagoen jauregia.
* Otalora dorretxea, Gipuzkoako Aozaratza auzoan dagoen dorretxea.
RheinEnergieStadion

**RheinEnergieStadion** Koloniako Ipar Renania-Westfalia estatuko Kolonia hirian dagoen futbol estadio bat da. Bertan 1. FC Köln taldeak Bundesligako etxeko partiduak jokatu ohi ditu. Estadioa 1923ko irailaren 16an ireki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Rheinenergiestadion-panorama.jpg|Barnealdeko ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Fans 1 FC Köln2.jpg|1. FC Köln taldeko zaletuak.
Irudi:RheinEnergieStadion (Müngersdorfer Stadion) Südseite.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:RheinEnergieStadion Luft 01.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* RheinEnergieStadion estadioaren webgunea
Rauco

**Rauco** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Curicó probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 8.566 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Rauco** komuna [Maule eskualdea|Maule eskualdean.]]

## Toponimia 
Rauco hitzak Mapudungunez *ur kleraduna* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Raucoko udalaren webgunea.
Ote zuri

**Ote zuria** (*Ulex europaeus*) lekadunen familiakoa eta *Ulex* generoko zuhaixka da. Mendebaldeko Europakoa da jatorriz, Erresuma Batutik Portugaleraino. Ote beltzaren (*U. minor* edo* U. gallii*) antz handia du.

## Ezaugarriak 
2,5 metroko zuhaixka izatera heltzen da eta bere adar nagusiak, beti ere tente eta arantzadunak, ziztatzeko prest azaltzen dira. Espezie horren hostoak filokladoak dira, hau da arantza-itxurakoak, eta galtzarbeetatik ateratzen dira adartxo multzoak sortuz.

Lore hori ilunak, urrintsu samarrak, 14-18 mm luzeak eta mordo txikietan eratuak izaten ditu. Arrautza itxurako fruitu beltz iletsua du.

Abendutik maiatzera bitartean, filokladoen galtzarbeetan kolore hori biziko lore ugari ematen ditu, nahiz urtean zehar ere bakar batzuk azaldu. Fruitua berriz, leka beltzaxka eta ileduna izaten da. Europako mendebaldean hazten da eta Euskal Herrian, klima ozeanikoa eta lurzoruak azidoak diren lekuetan batez ere, oso arrunta da. Itsasmailatik mendi gailurretaraino dago hedatuta eta iratzetoki, harizti, amezti eta pagadien ordezko sastrakadiak eta txilardiak kolonizatu ohi ditu.

Landare honek alkaloide bat du zitisina izenekoa, eta hori dela eta bihotza tonifikatzeko erabili ohi da. Asma eta buruko mina sendatzeko ere erabiltzen da. Aipaturiko alkaloide hori hazietan egoten da gehien bat, baina kontu handiz erabili beharrekoak dira, arriskutsuak gerta daitezke eta. Loreak, infusio modura hartu izan dira hidropesiaren kontra. Behar garaietan, hostoak ongi txikitu eta aziendari eman izan zaio baserrietan.

## Erreferentziak 
* *Mendiko ziztada: Ote Zuria* artikulua, Joxepo Terés, Elhuyar

## Kanpo estekak
Kalmius

**Kalmius** (ukraineraz: Кальміус) Ukrainako Donetskeko oblasta iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duen ibaia da. Donetsk, Komsomolske eta Mariupoletik igarotzen da. Azken hiri honetan Kaltxik ibaiarekin elkartu ostean, Azoveko itsasora isurtzen da. 209 kmko luzera eta 5.070&nbsp;km²ko arroa dauzka.

## Kanpo estekak
Trasna na dTonnta

**Trasna na dTonnta** (euskaraz *Olatutan barna*) irlandar abesti herrikoi bat da, maiz lehen maila edo oinarrizko hezkuntzako irlandar haurrei irakasten zaielarik. Irlanda osoan nahiko ezaguna da, nagusiki aipatutako konderrian. "Westering Home" ("Mendebaldeko Jaiotetxea") doinuarekin abestu ohi da.

Abestiak atzerrian zehar itsas bidaia burutu ondoren Irlandara itzultzera doan itsasgizon edo bidaiari baten kontakizuna alzatzen du. Abestia irlanderaz abestu ohi da eta jatorria Donegal konderriko Gaoth Dobhair udalerriko eremuan du.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* Na Casaidigh musika taldearen *Trasna na dTonnta* abestiaren bertsioa entzungai 
* Abesbatza bat *Trasna na dTonnta* abestia abestuz entzungai 
* John Spillane abeslariaren *Trasna na dTonnta* abestiaren bertsioa entzungai
Salomon erregearen meatzeak

***Salomon erregearen meatzeak*** deituriko eleberria 1885 urtean idatzi zuen Ridder Haggard idazle ingelesak. Afrikako lurralde esploratugabeei buruzko lehen abentura-nobela izan zen.

## Argudioa 
thumb|ezkerrera|Kukuanaland bidea.

Londresko gizon bat Afrikara doa bere anaiaren bila. Sir Henry Curtis deitzen da eta bere anaia atera zen Salomonen altxorraren bila.

Afrikan, Allan Quatermain izeneko gizona ezagutzen du. Bera esploratzaile eta ehiztari ospetsu bat da aldean alde honetan.

Bilaketara John Good elkartzen edo gehitzen da. Bera, Sir Henry Curtisen laguna da, jubilatuta dago eta lehen itsasontziz kapitaina itsasontziko kapitaina izan zen.

Bidaia hasi aurretik, laugarren gizona elkartzen edo gehitzen da, Afrikakoa da eta oso ondo ezagutzen du alde hori.

Haiek beraien helmuga erdiesteko basamortua zeharkatzen dute. Basamortua ondoren, tribu batek haiek harrapatzen ditu eta bere herrira eramaten ditu.

Han, Twala erregea ezagutzen dute, erregea tirano hutsa da eta bere ondoan sorgina dago aholku ematen.

Han, Umbopak bere historia kontatzen die. Dirudienez, txikitan, bere amarekin handik alde egin behar izan zuen bizitza salbatzeko.

Gerra zibil bat hasten da, horren ondorioz, herritar asko hiltzen dira, beraien artean Twala erregea.

Hori gertatuta, Umbopa errege berria bihurtzen da. Sorginak hiru gizonak meatzetara daramatza eta diamanteen gelan giltzaperatzen ditu.

Zorionez, irtenbide bat aurkitzen dute eta berriro Umboparekin elkartzen dira.

Hirira itzultzen direnean, bidean (basamortuaren erdian) Sir Henry Curtisen anaia aurkitzen dute.
Haiek altxorra banatzen dute eta beraien etxeetara itzultzen dira.

## Pertsonaiak 
* Allan Quatermain: ehiztaria.
* Sir Henry Curtis:
* George Neville: Henryren anaia.
* John Good kapitaina
* Twala: tribu bateko erregea, baina errege izateko bere anaia hil zuena.
* Umbopa edo Ignosi: "benetako" erregea.

## Kanpo estekak
Foyle aintzira

**Foyle aintzira** (ingelesez *Lough Foyle* eta irlanderaz *Loch Feabhail*) Irlandako iparraldean dagoen aintzira bat da. Irlandako Errepublika eta Ipar Irlandaren artean kokatua dago, Donegalgo konderrian dagoen Inishowen eta Derryko konderria arteko muga delarik.

## Herriak 
Aintzira izena daraman arren, estuario bat da, itsasorako irtenbidea baitu. Aintzira honako udalerri hauek inguratzen dute: Greencastle, Moville, Quigley's Point, Muff, Greysteel eta Ballykelly.

## Europako Ramsar gunea 
Aintziraremn 2204.36 hektarea Europako Ramsar gune izendatu zuten 1999an. Bertan padura gaziak, areatzak eta lokaztiak sartzen dira, hauek oso garrantzitsuak baitira neguko hegazti migratzaileentzat. Ramsar gunea izateko arrazoi nagusia bertara datozen beltxarga oihularien, branta musubeltzen, kuliska gorrien populazio handiak dira. Hauetaz gain ahate eta limikola ugari hartzen ditu aintzirak.

Arrainek ere garrantzi handia dute estuarioan. Kolaka, astuna eta itsas lanproia dira aipagarrienak. Aintzirara doazen erreketan izokina da nagusi.

## Iruditegia 

Irudi:Estuary of the River Roe on Lough Foyle - geograph.org.uk - 70208.jpg|Roe ibaiaren itsasoratzea Foyle aintziran.
Irudi:Vance's Point, Inishowen - geograph.org.uk - 125586.jpg|Quigley's Point.
Irudi:MovilleGreen.jpg|Moville.
Irudi:Fishing Fleet, Greencastle, Inishowen - geograph.org.uk - 83417.jpg|Greencastleko kaia.

## Ikus gainera 
* Lough
* Inishowen

## Kanpo estekak