Sierra Leonako Gerra Zibila

**Sierra Leonako Gerra Zibila** 1991n hasi zuen Fronte Iraultzaile Batuak (FRU), Foday Sankohen agindupean. Herrialdea hamalau talde etniko ingurutan banatzen da, temneak, herrialdearen iparraldekoak (FRUko buruzagi nagusietako batzuk partaide ziren tribu horretakoak), mendeak, erdialdekoak eta hegoaldekoak (kamajoh milizia sortu zuen tribua), eta kreoleak, Freetown herrialdeko hiriburuko talderik jendetsuena, botere zentralean eragin handia duena. Gatazka sarraskiengatik, gorputz-adarren anputazioengatik, haur soldaduen erabilera masiboagatik eta matxinoek finantzatzeko metodo gisa erabilitako odolezko diamanteen trafikoagatik ezagutu zen.

## Kausak 
Gerra zibila 1991n hasi zen FRUren matxinada batekin, batez ere temneen talde etnikoetako pertsonez osatua zegoena. Gatazka hau tribu honen eta herrialdeko eta gobernuko indar armatu gehienak osatzen zituzten mendeen arteko lehia etnikoek ere hasi zuten, eta epe luzera kamajoh miliziek, arpilatzaileen aurkako defentsarako ziren miliziek, matxinoak edo gobernukoak izan ziren. Matxinada hau herrialdearen hego-ekialdean hasi zen, baina nolabait barruti guztiei- haietako batzuei neurri txikiagoan- eragin zien. Talde matxino honek diamanteak ustiapen zituzten eremuak kontrolatzen zituen, eta harribitxi horien merkataritzak ematen dituen onurak erabili ditu armak eskuratzeko edo haien kausari laguntzeko, giza eskubideen aurkako gehiegikerietan lagundu baitu azkenean.

## Gatazka 
Gerra 1991ko martxoaren 23an hasi zen, FRUk, Charles Taylorren Liberiako Fronte Patriotiko Nazionaleko (NFLP) indar berezien laguntzarekin, Momoh gobernua boteretik kentzeko saiakera batean Sierra Leonan esku hartu zuenean. Esku-hartzeak 11 urteko gerra zibil ikaragarria eragin zuen, herrialdea suntsitu eta gutxienez 50.000 hildako utzi zituena (nahiz eta kalkuluen arabera 120.000 hildako izan). Bi milioi eta erdi sierraleondar herrialde barruan zein kanpoan desplazatuak izan ziren, 200.000 horietatik ondoko Gineara ihes egin zutenak. Beste 250.000 ginear desplazatu zituzten eta 1000 hildako baino gehiago izan ziren 2000 eta 2001 urteen artean, FRUk mugako eremuen aurka egindako erasoen ondorioz. Gobernu zibila boteretik kentzeak eragindako nazioarteko nahigabearen isla gisa, ECOMOGeko indarrek esku hartu zuten eta Freetown berreskuratu zuten gobernuaren izenean, baina ezin zuten eskualde periferikoak bereganatu.

1999ko urtarrilean, nazioarteko komunitateak diplomatikoki esku hartu zuen Fronte Iraultzaile Batuaren eta gobernuaren arteko negoziazioak sustatzeko. 1999ko martxoaren 27an sinatutako Lomeko Bake Akordioaren emaitza izan zen. Lomek Foday Sankoh, Fronte Iraultzaile Batuaren komandantea, Sierra Leonako presidenteordetza eta diamante-meategien kontrola eman zizkion, etsaitasunak etetearen eta NBEren bake indar baten hedatzearen truke, armagabetze prozesua gainbegiratzeko. Hala ere, FRUk armagabetze prozesuarekin izan zuen betetze-maila ez zen serioa izan, eta 2000ko maiatzean matxinoek aurrera egin zuten Freetownen, beste behin ere. Britainiarrek esku hartu zuten NBEren misioa salbatzeko eta Ahmad Tejan Kabbah presidentearen gobernu ahula babesteko. NBEren agintaldi berri baten laguntzarekin eta Ginearen aireko laguntzarekin, Palliser Operazioko britainiarrek azkenean FRU mendean hartu zuten. 2002ko urtarrilaren 18an, Kabbah presidenteak ofizialki adierazi zuen Sierra Leonako gatazkaren amaiera.

## Gerra zibilaren amaiera 
2002an, nazioarteko komunitatearen laguntzarekin, gerra zibilari amaiera ematea lortu zen. NBEren bakerako nazioarteko misioak 2002an iragarri zuen liskarrak amaitu zirela. Urte horretan hauteskunde libreak egin ziren. Gerra amaitu zen arren, gerra eragin zuten arazo sozioekonomikoak oraindik ere badira Sierra Leonan, eta batzuk indarkeriaren agerraldiaren beldur dira.

## Gerra zibilaren ondorioak 
Gerra zibilaren ondoriozko ezegonkortasun politikoa; izan ere, 1992an, Valentin Strasser kapitainak zuzendutako Gobernu Nazionalaren Behin-behineko Kontseiluak estatu-kolpea eman zuen eta gobernu-boterea bereganatu zuen, eta mendeei mesede egin zien bere gobernuan eta armadan. 1996ko urtarrilean, Julius Maada Bio diputatuak zuzendutako kolpe militarrak kendu zuen kargutik, eta Ahmad Tejan Kabbahk irabaziko zituen hauteskunde libreak antolatu zituen, 1997ra arte, beste kolpe militar batek kendu zuen arte.

Biztanleriaren erdiak baino gehiagok joan behar izan du. 20.000 eta 75.000 pertsona artean hil edo elbarritu zituzten, eta gaur egun Afrikan iraganean gehien sufritu duten herrialdeetako bat da.

2002an, nazioarteko komunitatearen laguntzarekin gerra zibilari amaiera ematea lortu zen. NBEren bakerako nazioarteko misioak, UNAMSILek, 2002ko urtarrilaren 14an iragarri zuen liskarrak amaitu zirela. Urte horretan bertan hauteskunde libreak egin ziren.

Garrantzitsua da herrialdean dagoen heriotza-tasa handia nabarmentzea: Mugarik Gabeko Medikuen arabera, desnutrizioa, malaria eta sexu-transmisiozko gaixotasunak dira osasun-arazo nagusiak, hala nola HIESa. GIBaz kutsatutako 170000 biztanle daude, mundu mailan 38. postuan daude eta 2001ean gaixotasun horren ondorioz 11000 pertsona hil zirela uste da.

Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) 2003ko txostenean ohartarazi duenez, Sierra Leonan jaiotako haur batek Islandian edo Singapurren jaiotakoek baino 100 aldiz arrisku handiagoa du bere lehen urteetan hiltzeko.

## Gerra artean 
2006an *Blood Diamond* filma estreinatu zen. Bertan, diamanteak ustiatzen dituzten konglomeratu handiek legez kanpoko merkatuan eskuratzen dituzten metodo eta moduei buruzko eta legezko merkatua eta prezioak nola manipulatzen dituzten kontatzen da.

History Channel kateak *Blood Diamonds* izeneko dokumental bat zabaldu zuen, gatazkako diamanteen negozioari buruzkoa eta Amerikako herrialdeetan hori nola murriztu eta desagerraraztea lortu den azaltzen duena, baita gerra krudel horien biktima izan diren nazioei nola eragiten dien ere, giza galera konponezinak eta Afrikako hainbat naziok independentzia lortu zutenetik izan duten atzerapenik aberranteena eragin baitituzte.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Abdullah, Ibrahim (2004). *Between Democracy and Terror: The Sierra Leone Civil War*. Dakar: Council for the Development of Social Science Research in Africa. ISBN 978-2-86978-123-8.
* Adebajo, Adekeye; Rashid, Ismail O. D. (2004). ''West Africa's Security Challenges: Building Peace in a Troubled Region*. Boulder: Lynne Rienner Publishers. ISBN 978-1-58826-284-4.
* Dumbuya, Peter A. (2008). *Reinventing the Colonial State*. Lincoln: iUniverse. ISBN 978-0-59548-493-5.
* Ero, Comfort (2003). "Sierra Leone: Legacies of Authoritarianism and Political Violence in Governing Insecurity". *Governing Insecurity: Democratic Control of Military and Security. Establishments in Transitional Democracies*. Londres: Zed Books. Edición: Gavin Cawthra & Robin Luckham. ISBN 978-1-84277-149-5.
* Gberie, Lansana (1997). *The May 25 Coup d' etat in Sierra Leone: A Militariat Revolt?*. *Africa Development*. Vol. 22. Nos. 3 & 4.
* Gberie, Lansana (2005). *A Dirty War in West Africa: the RUF and the Destruction of Sierra Leone*. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0-25321-855-1.
* Kabia, John M. (2009). *Humanitarian Intervention and Conflict Resolution in West Africa: From Ecomog to Ecomil*. Burlington: Ashgate Publishing. ISBN 978-0-75467-444-3.
* Kaul, Chandrika (2002). *Statistical Handbook on the World's Children*. Westport: Greenwood Publishing Group. ISBN 978-1-57356-390-1.
* Keen, David (2005). *Conflict & Collusion in Sierra Leone*. Oxford: James Currey. ISBN 978-0-85255-883-6.
* Langholtz, Harvey; Kondoch, Boris; Wells, Alan (2003). *International Peacekeeping: The Yearbook of International Peace Operations*. VIII. Leiden: Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-9-04112-191-2.
* Lezhnev, Sasha (2006). *Crafting Peace: Strategies to Deal With Warlords in Collapsing States*. Lanham: Lexington Books. ISBN 978-0-73911-765-1.
* Mays, Terry M. (2010). *Historical Dictionary of Multinational Peacekeeping*. Plymouth: Scarecrow Press. ISBN 978-0-81086-808-3.
* Mohamed Salih, Mohamed Abdel Rahim (2001). *African democracies and African politics''. Londres: Pluto Press. ISBN 978-0-74531-725-0.

## Kanpo estekak