Aktion T4

thumb| Schönbrunn Ospitaleko haurrak (1934). SSetako argazkilari batek hartutako irudia.
[thumb|[Philipp Bouhler. Hitlerrek *Aktion T4* programa martxan jartzeko agindu zion, eta honek Viktor Bracken eskuetan utzi zuen.]]

***Aktion T4*** Alemania nazian gaixo mentalak eta desgaitasuna zuten pertsonak akabatzeko programa sekretu baten  izena izan zen . «Eutanasia»-programa Alemaniako erakundeetan ezgaitasunak zituzten pazienteak sistematikoki hiltzea izan zen, 1939tik 1945ra, nahiz eta ofizialki 1941ean amaitu. Adin guztietako milaka pertsona hil zituzten instituzio psikiatrikoetan eraikitako gas ganberetan, “arrazaren purutasuna” mantentzeko asmoz.

Mediku askok onartu zuten Aktion T4 programa, oso erreserba gutxirekin eta benetako erresistentziarik gabe. Erizainen gremioak, aldiz, erabat gaitzetsi zuen programa, baina osasun-sistemaren parte izanez, inplikatu behar izan ziren.

## Izena 
T4 izena plan hauek egikaritzen zituen erakundearen operazio zentroaren helbidetik dator; 1940ko hasieran Berlinen instalatu zen,  Tiergartenstraße 4 kalean, hau da, Zoologikoaren kalea, 4an. Ian Kershawren arabera, *Aktion T4* programarekin «erregimen nazia zuzeneko jarduera kriminalera pasatu zen».

## Milaka hilketak 
Hilketak 1939ko abuztuan hasi ziren, eta 1945ean gerra amaitu arte jarraitu zuten; 275.000 eta 300.000 pertsona artean hil zituzten Alemaniako, Austriako, Polonia, Bohemia eta Moraviako ospitale psikiatrikoetan. Hasiera batean 70.273 biktima izan zirela kalkulatu zen, baina kopuru hori handitu egin zen Ekialdeko Alemania zenaren artxiboetan zerrendatutako biktimen aurkikuntzagatik.

Hainbat arrazoi eman ziren hilketa hauetarako, eugenesia, arraza higienea eta dirua aurreztea barne. *Aktion T4* teknologiarekin garatutako teknologia Hirugarren Reicheko Barne Ministerioko dibisio medikoaren ardurapean zegoen. Gas hilgarria erabili zen jende asko hiltzeko. Halaber, T4ko "espezialistek" juduekin akabatzeko Reinhard Operazioan lagundu zuten.

Programa honekin alemaniar mediku batzuek sendaezinak ziren gaixoak aukeratzeko ahalmena zuten horiei  "heriotza errukiorra" (*Gnadentod*) emateko. Helburu horrekin, 1939ko urrian, Adolf Hitlerrek 1939ko irailaren 1a data zuen dekretua sinatu zuen. Horren bidez Philipp Bouhler, Reichsleiter, eta Karl Brandt, Hitlerren medikua, hilketak burutzeko baimena zuten. Alemania eta Austriako umezurtz-etxeetako medikuek *Aktion T4* praktika egiten jarraitu zuten 1945ean Alemaniak porrot egin zuen arte, 1941eko abuztuan neurri hori ofizialki bertan behera utzi zuten arren.

## Programaren zentroak 
Programa Alemanian eta Austrian kokatutako sei zentrotan egin zen batez ere: Grafeneckn (Baden-Wurtemberg), Brandeburgon, Bernburgen (Sajonia-Anhalt), Hartheimen (Austria), Sonnensteinen (Pirnatik gertu, Saxonia), eta Hadamaren (Limburg an der Lahndik gertu, Hesse).

## Lehen urratsa: haurren hilketak 
1939ko abuztuaren 18an, Adolf Hitlerren gobernuak desgaitasun larriren bat zuten haur jaioberriak hiltzeko programa abiatu zuen. Dekretu bidez, osasun arloko profesionalak behartu zituzten hiru urte baino gutxiagoko gaixotasun fisiko zein mentalak zituzten haurren berri ematera. 
Arazoak zituzten haurren hilketa masiboak hasteko aukera Bigarren Mundu Gerra hasi baino hilabete batzuk lehenago izan zen. 1939ko maiatzean edo ekainean, Führerreko Kantzelaritzak aita baten eskaera helarazi zion Hitlerri, bere semearen bizitzari amaiera eman ziezaion; haurra itsua zen, hanka deformatuarekin, beso baten zatirik gabe eta konbultsioak zituen. Hitlerrek Karl Brandt, bere mediku pertsonaletako bat, Leipzigera bidali zuen aitaren eskaera bete zezan, diagnostikoa haurra tratatzen zuten medikuekin baieztatu ondoren. Mutikoak Gerhard Kretschmar zuen izena eta programaren lehen biktima izan zen, 1939ko uztailaren 9an. Ondoren, Hitlerrek Brandti agindu zion, Führerreko Kantzelaritzako buru Philipp Bouhlerrekin batera, desgaitasun psikiko edo fisikoak zituzten haurrak hiltzeko programa zabal bat antolatzeko.

Bouhlerrek hogei bat mediku bildu zituen, horietako asko zentro psikiatrikoetako zuzendariak, sarraskia planifikatzeko. Lehen neurria 1939ko abuztuaren 18an hartu zen. Egun horretan, Bouhlerren Batzordeak mediku guztiei agindu zien «malformazioak» zituzten jaioberrien eta arazo larriak zituzten beren ardurapeko haur txikien berri emateko. Jaioberrien eta kaltetutako haur txikien zerrendak Berlinera bidali behar ziren. Hiru mediku arduratu ziren kasu bakoitza ebaluatzeaz, eta espedientean zeinu + bat jarri zuten haurra hil behar ote zen zehazteko. Ondoren, markatutako haurrak erailketez arduratuko ziren lau klinika pediatrikoetako batera eraman behar zutela; geroago kliniken zerrenda hogeita hamarrera zabaldu ziren.

## Bigarren urratsa: helduak 
1939ko uztailean, Hitlerrek esan zien Martin Bormann bere idazkari pertsonalari, Hans Heinrich Lammers Reicheko Kantzelaritzako buruari eta Leonardo Conti doktoreari, Reicheko Osasun buru izendatu berria, "eutanasia" buruko gaixotasun larria zuten helduei ere aplikatzearen aldekoa zela. Hitlerrek uste zuen bidezkoa zela gaixo mental larrien bizitza bidegabeak desagerraraztea; horrekin, gainera, ospitale, mediku eta pertsonal sanitarioetan aurrezpen batzuk egingo zirela. 
Conti arduratu behar zen "eutanasia programa" hori posible ote zen ikertzeaz. Izan ere, Hitlerrek gerraren esparruan bakarrik aplikatu ahal izango zela pentsatzen zuen.

Gerra hasi eta hilabetera, 1939ko urrian, Hitlerrek isilpeko agindu bat sinatu zuen, haurrak hiltzeko programa helduei zabaltzeko – 1939ko irailaren 1eko data jarri zion, gerra hasi zen eguna, alegia –. Hitlerrek agindua sinatu zuenean, ordea, Pomeranian, Ekialdeko Prusian eta Reichari atxikitako Polonian (Warthegau) paziente helduen sarraskiak hasiak ziren – hasieran SSetako soldaduen tiroen ondorioz, eta geroago gas-ganberetara joz –, inguru horietako buruzagi naziak «Führerraren norabidean lanean» ari baitziren. Saul Friedländerren arabera, eskualde hauetako sarraskiak Heinrich Himmlerrek agindu zituen Waffen SSetako soldaduentzako ospitaleak libre gera zitezen.

## Aurkako erreakzioak 
Alemanian diktadura bizi izatearen ondorioz, aurkako erantzunak ez ziren errazak izan. Dena dela, sektore batzuk haien jarrera erakutsi zuten eta, gehienetan, errepresioa ezagutu zuten:
* Afektatuen familiak
* Lothar Kreyssig epailea. Naziek erretreta hartzera behartu zuten.
* Erlijio buruak, katolikoak (Münster Clemens August Graf von Galen) zein protestanteak (Friedrich von Bodelschwingh, Paul Gerhard Braune). 
* Prentsa-korrespontsalak
* Medikuak (Franz Büchner)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak