Raquel Meller

**Raquel Meller**, jaiotzez **Francisca Marqués López** (Tarazona, Zaragoza, Espainia, 1888ko martxoaren 9a – Bartzelona, 1962ko uztailaren 26a), Espainiako zinemako abeslari, kupletista eta aktorea izan zen. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan, nazioartean arrakasta handiena izan zuen artista espainiarra izan zen. Jose Padillaren «*La Violetera*» bezalako abesti ezagunak estreinatu zituen. Bere jaioterriko Arte Ederren Antzokian, olerkariari buruzko museo-erakusketa iraunkorra dago.

## Karrera artistikoa 
Aragoi eta Errioxarren alaba, Tarazona herriko Cinto auzo ezagunean jaio zen. Aita errementaria zen Venta de Baqueca delakoan eta bere amak janari-denda batean lan egiten zuen. Inestrillasen egotaldiak egiten zituen amaren aldeko aitona-amonekin eta Añón de Moncayon aitaren aldeko aitona-amonekin, aitonak ere errementari jardun baitzuen. Frantzian hazi zen, ama-izeba baten zaintzapean, erlijioso klarisa, Bartzelonako El Poble-Sec (Sants-Montjuïc) familiarekin berriro elkartu zen arte. Kataluniako hiriburuan jantzigintza lantegi batean lan egin zuen. Orduantxe ezagutu zuen orduan Marta Oliver kantari ospetsua, Paca (Francisca) gaztearen ahots talentuaz ohartarazi zuena. 

## Ibilbidea 
ezkerrera|thumb|150px|Raquel Meller, 1913
150px|ezkerrera|thumb|Tovar-ek karikaturizatua *Antzerki Eleberrian*, 1917
ezkerrera|thumb|150px|Kupletista postala, Meller erretzen
Marta Oliverren tutoretzapean, Pacak La Gran *Peña* aretoan debutatu zuen 1908ko otsailean, *La Bella Raquel* izenarekin. Handik gutxira, behin betiko aldatu zuen izena *Raquel Meller* jarrita*,* soinu alemaneko abizenarekin, nazionalitate horretako maitasunaren oroimenean. 

1911ko irailaren 16an Raquelek debut handia egin zuen Bartzelonako Arnau antzokian. Garai hartan, «*La Violetera*» eta «*El Relicario*» abestu zituen, oso famatuak egin zituen José Padillak konposatutako bi kanta.

*El relicario*, lehenago estreinatu zuen beste artista batek, baina ez zuen arrakasta handirik izan. Raquelek pasodoblearen inkoherentzia pixka bat arintzen laguntzen zuen eszenaratze bat asmatu zuen: letra triste bat zuen (maitearen heriotzaren historia kontatzen zuen, toreatzaile bat), baina musika oso alaia zen. Baxu jo zuen orkestrak, eta foku bakar batek argiztatu zuen bera: gurin beltza zuen lutoz jantzita agertzen zen. Laster bihurtu zen bere zenbaki izar eta janzkera ikonikoenetako bat. Gaiari buruz egin ziren hurrengo bertsioetan, haren jarraitzaile asko modelotxo beltzak ere erabili zituzten: Sara Montiel (El último cuplé) (Juan de Orduña, 1957) edo Carmen Sevilla (1970eko filma, Rafael Gilek zuzendua, El relicario). Urte berean, Raquelek lehen garaipenak ospatu zituen Parisen (*Olympia*), Argentinan, Uruguain eta Txilen. 1926an bira handia egin zuen Estatu Batuetan zehar, New York, Filadelfia, Chicago, Boston, Baltimore eta Los Angelesen barrena. 
eskuinera|thumb|200px|Ministro-Kontseiluko presidente ohi Jose Sanchez Guerrak, Parisen “La Venenosa” filmazioan, lore eskaintza jasotzen Raquel Mellerren eskutik,1928.05.29
1930 inguruan, Charlie Chaplinen arreta erakarri zuen Raquelek. Hark ez zion eskaini paper nagusi bat antzeztea *Luces de la ciudad* filmean, beti esan izan den bezala; hala ere, José Padillaren «*La Violetera*» abestiaren doinua sartu zuen film horretako gai nagusi gisa, maisuaren autoretza alde batera utzita. Napoleoni buruzko filmean Josefina de Beauharnaisen papera eskaini zion, baina ez zen filmatu.  

1922an, Raquelek lehen pausoa eman zuen bere karrera zinematografikoan. Bere kanta arrakastatsuenen artean *Violetas imperiales* (1923) eta *Carmen* (1926) daude, baita zinema mutuan ere. 1932an *Violetas imperiales* filmaren bigarren bertsioa filmatu zuen ahotsezko zinerako, eta 1936an *Lola Triana* filmatzen hasi zen. Espainiako Gerra Zibilak eten egin zuen haren ekoizpena. 

Hogeita hamarreko hamarkadan Raquel Frantzian bizi izan zen, bere ospeaz gozatuz. Zenbait urtez Carlos Gardel eta Maurice Chevalier bezalako izarrak arrakastaz eta diru-sarreraz gainditu zituen.

Haren ahotsak, edertasunak, dotoreziak, begi beltz handiek eta kupletista gisa zuen talentuak izar handia egin zuten. Sarah Bernhardtek miretsita,' jenio' deitu zion. Bera eszenan agertu baino lehen, kupleak genero txikiko kanta gisa ikusten ziren. Raquel Mellerren interpretazioek gizarte-maila ona eman zioten.
[200px|thumb|Raquel Meller, [Joaquín Sorolla|Joaquín Sorollaren erretratua, 1918]]

Espainiako Gerra Zibilak eta Bigarren Mundu Gerrak aldaketa bortitza eragin zuten beren ibilbidean. 1937an Argentinara joan zen, eta han egon zen 1939 arte. Gerra Zibi*la*ren ondoren Bartzelonara itzuli zen, eta berriro ere ospea lortu zuen José Padilla La Violeteraren antzerki-lanarekin 1940an. Bartzelonan bigarren aldiz ezkondu zen Edmond Saiac enpresaburu frantsesarekin, eta 1943an dibortziatu ziren.

## Azken urteak ahanzturan 
Hurrengo urteetan, pixkanaka, Raquel Meller bakarrik eta erdi ahaztuta geratu zen Bartzelonan. *El último cuplé* (1957) eta *La violetera (*1958) filmak estreinatu eta gutxira, Sara Montielekin batera, Raquel izar-fama berreskuratzen saiatu zen, baina huts egin zuen, gutxi gogoratzen baitziren harekin. Ez zuen inoiz bere seme-alabarik izan, baina bi hartu zituen: Elena eta Jordi.

1962an, ikuskizunetik urrun egon ondoren, erorketa bat izan zuen, eta gaixotasun koronarioa areagotu zitzaion. 1962ko uztailaren 26an hil zen Bartzelonako Gurutze Gorriaren Ospitalean, bere semearekin eta ospitaleko presidente Pilar de Lacanbrerekin, artistaren lagun handiarekin. Jende asko joan zen Bartzelonako Montjuic hilerrira, eta prentsa guztiak jaso zuen galera nabarmena.

## Filmografia 
## Aintzatespenak 
ezkerrera|thumb|150px|Rakel Meller estatua Bartzelonan
eskuinera|thumb|200px|Raquel Meller gunea Santa Agueda hotelean, Tarazona
* Bere jaioterriko Arte Ederren Antzokian, olerkariari buruzko museo-erakusketa iraunkorra dago.
* Tarazonan Santa Agueda hotelean Raquel Mellerri eskainitako gunea dago.
* Bartzelonan Raquel Mellerri eskainitako estatua iurrian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak