Bizenta Mogel

**Bizenta Antonia Mogel Elgezabal** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1782ko ekainaren 6a - Abando, Bizkaia, 1854ko irailaren 29a) euskal idazlea izan zen. Osaba Joan Antonio Mogelek irakatsi zion etxean, zortzi urte zituenetik aurrera. Horri esker, garai hartako emakumeentzat erabat ezohikoa zen maila akademikoa lortu zuen. *Ipui onac* izenburuko alegia-bilduma idatzi zuen, eta 1804an argitaratu zuen, 22 urte zituela.

[thumb|250px|[Maitane Azurmendi|Maitane Azurmendiren ilustrazioa.]]

## Bizitza 
1782an jaio zen, Azkoitian (Gipuzkoa). Bera baino urtebete zaharragoa zuen Juan Jose Mogel neba; hura ere euskal idazlea izango zen. Garai hartan, baserritar gehienak behartsuak ziren, eta krisi ekonomiko eta soziala ikaragarria zen. Azkenean, matxinadak eta gudak piztu ziren.

Biak oso gazteak zirela, aita hil zitzaien, eta anai-arrebak Markinan (Bizkaia) bizi izan ziren osabarekin, Joan Antonio Mogel apaiz idazlearekin. Osabak, *Peru Abarka* eleberriaren egileak, euskaraz, gaztelaniaz eta latinez irakurtzen eta idazten irakatsi zion Bizentari, eta liburuz inguraturik hazi zen. 1817an, Abandora (Bizkaia) ezkondu zen, Eleuterio Basozabalekin.

Idazlea ez ezik, itzultzailea ere izan zen, eta emakumeen hezkuntzarako eskubideak aldarrikatu zituen.

Euskarazko lehen alegia-liburua da hau, eta emakumezko batek euskaraz idatzita inprimatutako lehen liburua. Garai hartan latinetik itzultzea ez zen lan makala, euskara arauturik ez zegoenez. Bertsoak ere idatzi zituen. Euskara literarioaren eredua osabarengandik hartu bide zuen: garbia, jasoa baina ulerterraza, alegiak ume eta baserritarrentzat idatzi zituen eta.

* Jose Antonio Uriartek eginiko *Poesia Bascongada. Dialecto vizcaíno* bilduman, *Carlistenak* deritzon bertso sorta agertzen da, «Azkue» autoretza-oharrarekin; baina estiloaren analisiak Bizenta Mogelena izan daitekeela erakusten du.
* Uriarteren poesia-bilduman agertzen diren Juan Jose Mogelen lanen ondoan egile-izenik gabe agertzen diren zenbait bertsorekin ere gertatzen da hori: *San Antonio Paduacuarenac* sortak, esate baterako, haren arreba Bizentarena izateko itxura handia du.
* Era berean, Bilbon inprimatu ohi ziren gabon-kantetan ere Bizenta Mogelen lanak atera ziren, gutxienez 1820. urtean. Egile izenik gabe inprimatzen zirenez, hainbat biltzailek jaso zituzten (Uriarte, Manterola, Bonaparte, Urkixo...) Bizentarenak zirela jakin gabe (edo adierazi gabe, behintzat). 1837, 1838 eta 1839. urteetakoei buruz ere susmo handiak daude, Bizentarenak ez ote diren.

thumb|Bizenta Mogel liburutegian —hau da, Durangoko udal liburutegian— idazlearen omenez ezarritako plaka.

## Aitorpenak 
[thumb|Bizenta Mogel kalea, Donostiako [Intxaurrondo (auzoa)|Intxaurrondo auzoan.]]

* Durangoko Udalak, 2017ko martxoaren 8an, herriko liburutegiari Bizenta Mogel izena eman zion, euskaraz argitaratu zuen lehen emakumea izateagatik. Erabaki hori, Andereak Elkarte feministak Berdintasun Kontseiluan egindako proposamenari erantzunez hartu zuen Udalak.
* Donostiako Intxaurrondo auzoko kale batek Bizenta Mogel izena du.
* Gasteizko kale batek Bizenta Mogel izena du.
* Azkoitiko kale batek Bizenta Mogel izena du.
* Markina-Xemeingo parke batek Bizenta Mogel izena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Ipui Onac*, Klasikoen Gordailua.
* *Ipui Onac*, Auspoa-Euskaltzaindia.
* «Bizenta Mogel», *Literaturaren Zubitegia*.
* Mari Jose Olaziregi, «Bizenta Mogel, (1782-1854) edo euskal tradizio literario endozentrikoa pitzatu zenekoa», *IKER, 14.*, 2003. II. liburukia, 203-221 orr.
* Bizenta Mogel biblioteka.
* Bixenta Mogel, Durangoko kale-izendegian.
* Ainara Maia Urroz, Narrazioak.