Kromatografia

100px|thumb|Landare baten pigmentoak banatzeko egindako kromatografia

Kimikan **kromatografia** deritzo nahaste kimiko batetik osagaiak separatzeko eta analizatzeko teknika-multzo bati.
## Historia 
Kromatografia hitza erabili zuen lehena Mikhail Tsvet errusiarra izan zen. Landareen pigmentuen klarionaren bidezko bereizketa adierazteko. Hala ere, XX. mendeko 30eko hamarkadara arte ez zen kromatografia erabili, harik eta geruza fineko kromatografiaren eta ioi-trukeko kromatogarfiaren erabilera zabaldu ziren arte.

## Ezaugarriak 
Oro har, kromatografiak bereizketa-metodo fisikoen multzo zabala biltzen du. Hala ere, gainerako bereizketa-metodoak ez bezala, osagaiak separatzeko erabiltzen diren bi faseek ezaugarri bereizgarri bat dute: bata geldikorra izatea, eta bestea, berriz, mugikorra izatea. Nolanahi ere, kromatografiak sailkapen asko eta askotarikoak ditu, batez ere kontuan izanda nolakoak diren faseak, zeintzuk diren bereizketaren mekanismoak eta zein baldintzetan gertatzen diren bereizketak.
ezkerrera|thumb|Gas-kromatografoa
Alde batetik, fase geldikorra zutabean paketatua, geruza lauan zabalduta edo geruza mehean banatuta egon daiteke. Hori dela eta, edozein kasutan, fase geldikorrari *ohantze kromatografiko* deritzogu. Fase mugikorra, bestaldetik, gasa, likidoa edo jariakin superkritikoa izan daiteke. Bi faseen arteko konbinazioen bitartez, bereizketa kromatografikoen lehen sailkapena egin daiteke.

Era berean, fase geldikorrak itxura askotarikoak izan ditzake, eta horien arabera azpisailkapenak egin daitezke.

## Sailkapena 
Separazio-metodo kromatografiko hauexek nabarmendu daitezke: fase geldikorra geruza lauan barreiatua badago, aluminiozko, beirazko zein plastikozko gainazalaren gainean, orduan, geruza fineko kromatografia izango genuke; paperaren gaineko geruza bada, paper-kromatografia litzateke; eta, azkenik, beirazko zutabea edo metalezko hodian egokituko bagenu ohantze kromatografikoa, orduan, zutabe-kromatografia genuke.

Fase geldikorra likidoa dela esaten denean, euskarri solidoari atxikitako fase likidoa dugula ulertu behar da: bestela, fluxuak eramango luke fase geldikor hori. Atxikitze hori fase solidoaren gainazalean gertatzen da lotura kimikoaren bitartez.

Gas-kromatografia zutabean soilik egin daiteke, baina likido-kromatografia, zutabean zein geruza lauan. Etsenpu gisa zutabe-kromatografia eta geruza fineko kromatografia ditugu hurrenez hurren. Ohiko likido-kromatografia barne-diametro zabaleko zutabeetan gauzatzen zen (Ø = 1-2 cm), eta oraindik ere erabiltzen da prestatze-kromatografia egiteko. Egun, berriz, kromatografia analitikoak, bereizmen handiko likido-kromatografiak, hain zuzen, zutabe estuak erabiltzen ditu (Ø = 1-4,6 mm) eta fase mugikorraren fluxua 0,1-5 cm3 ·min-1-ko izaten da.
[thumb|[Tinta beltzaren geruza fineko kromatografia]]
Zutabe-kromatografiak, bere aldetik ere, azpisailkapenak izan ditzake zutabearen neurriaren eta ohantzearen arabera, eta, besteak beste, zutabe paketatuak edo kapilarrak ditugu. Fase geldikorrak euskarri solido geldoaren gainazala estaltzen badu edo horiekin lotuta badago, zutabea paketatua dela esaten da. Aldiz, fase geldikorra zutabearen barne-hormari atxikitzen bazaio, orduan, horiek hodi-zutabe irekiak edo kapilarrak dira, bigarren irudian ikus daitekeen bezala.

## Prozesua 
Fase mugikorra pasatu ahala, osagaiak bereizi egiten dira; gertakari horri *eluzio* deitzen diogu. Lehenik eta behin, lagina dagokion disolbatzaile batean disolbatu ondoren, haren bolumen txikia injektatzen da; geroago, fase mugikorrak eramango ditu osagaiak ohantze kromatografikoan zehar, eta, bukaeran, baldintzarik egokienetan, osagaiak banan-banan irtengo dira. Bereizte horren oinarrian, fase geldikorraren, mugikorraren eta osagaien arteko elkarrekintzak daude, zeinek osagaien atxikitzea azaltzen baitute.

## Erreferentziak