open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robert Enke

**Robert Enke** (Jena, 1977ko abuztuaren 24a - Neustadt am Rübenberge, 2009ko azaroaren 10a) alemaniar futbol atezaina izan zen.

1995ean egin zuen debuta bere jaioterriko taldean, FC Carl Zeiss Jena. Ondoren, Borussia Mönchengladbach, SL Benfica, Bartzelona FC, CD Tenerife eta Hannover 96 taldeetan jokatu zuen.

2007tik 2009ra 8 partida jokatu zituen Alemaniako futbol selekzioarekin. 2008ko Europako Futbol Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen selekzioarekin.

2009ko azaroaren 10ean bere buruaz beste egin zuen.
2006ko Arizonako gobernadore hauteskundeak

**2006ko Arizonako gobernadore hauteskundeak** 2006ko azaroaren 7an izan ziren, Arizonako gobernadorea aukeratzeko.

Jarduneko gobernadore demokrata, Janet Napolitano, tarte zabal batekin aukeratu zuten berriro. Napolitanoren ospe handiak erraz berrautatzen lagundu zuen; 2006ko urrian, hauteskundeak baino hilabete lehenago, bere onarpen orokorreko indizea % 58koa zen. Napolitanok estatuko konderri guztietan irabazi zuen.

## Kanpo estekak
2002ko Arizonako gobernadore hauteskundeak

**2002ko Arizonako gobernadore hauteskundeak** 2002ko azaroaren 5ean izan ziren, Arizonako gobernadorea aukeratzeko.

Jane Dee Hull jarduneko gobernadore errepublikanoak bere agintaldia mugatua zuen, bi aldiz izan zelako jada gobernadore. Demokraten hautagaiak, Janet Napolitano Arizonako fiskal nagusiak, Matt Salmon errepublikanoa garaitu zuen. Kargua hartu ondoren, Napolitano estatu bateko gobernadore gisa beste emakume baten ondorengo izan zen lehen emakumea izan zen. Lehia estua izan zen, Napolitanok soilik %1eko aldea atera baitzion Salmoni.

## Kanpo estekak
2002ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**2002ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak** azaroaren 5ean izan ziren. Mike Huckabee gobernadore errepublikanoak Jimmie Lou Fisher Estatuko Diruzain demokrata garaitu zuen.

## Kanpo estekak
Kulturaz Kooperatiba

thumb|273x273px|KULTURAZ Azpeitiko Kultur Kooperatiba logoa
**Kulturaz Kultur Kooperatiba** Azpeitian kokatuta dagoen kultur eragile nagusia da. 2011an sortutako irabazi asmorik gabeko erakunde honek izaera soziala du eta herriko kultur mugimenduan du oinarria. 

Kultura bere osotasunean sustatzea da kooperatiba herritar honen helburu nagusia eta proiektu ugari jartzen ditu martxan horretarako. Hain zuzen, ikusgarritasuna, sormena eta transmisioa ardatz izanda, herriko kultur eskaintza kudeatzen du. 

Gaur egun Sanagustin kulturgunea, Soreasu Antzokia eta Dinamoa Sormen Gunea kudeatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kulturaz Kooperatibaren webgunea
* Kulturaz Artxibategi Digitala
* Kulturaz Kooperatibaren YouTube kanala
Dinamoa Sormen Gunea

thumb|338x338px|Dinamoa Sormen Gunearen logoa
**Dinamoa Sormen Gunea** Azpeitiko sormen gunea da, Soreasu Antzokian kokatzen dena eta Kulturaz Kooperatibak kudeatzen duena. 2019an jarri zen martxan sortzaileek lan egiteko leku eta babesgune bat izan zezaten, bertan sormen giroa sortzea helburuarekin. 

Sormen diziplina eta adierazpen orori bide emateko laborategi gisa ulertu daiteke gune hau, bertan sortzaileek modu anitz, aske eta irekian elkarrekin eta elkarrengandik ikasten baitute. Gainera, mundua ulertzeko eta mundua kontatzeko aukera bezala definitzen du guneak bere burua, baina beti ere euskalduna eta Euskal Herrikoa. 

Lau eremutan dago banatuta: Hitza, Irudia, Gorputza eta Soinua. Eta hiru ardatzetan egiten du lana: sortu, ikasi eta eman. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dinamoa Sormen Gunearen webgunea
2022ko Arizonako gobernadore hauteskundeak

**2022ko Arizonako gobernadore hauteskundeak** 2022ko azaroaren 8an izan ziren, Arizonako hurrengo gobernadorea aukeratzeko. Arizona bere gobernadoreei elkarren segidako bi agintaldi baino gehiago egitea debekatzen dien hogeita zazpi estatuetako bat da. Beraz, Doug Ducey gobernadore errepublikanoak agintaldi mugatua zuen eta ezin zen hirugarren agintaldi batera jarraian aurkeztu. Arizonako primarioak abuztuaren 2an egin ziren, eta Kari Lake telebistako aurkezle ohiak irabazi zuen errepublikanoen hautagaitza, eta Katie Hobbs Arizonako Estatu idazkariak demokratena. Arizonako historiako lehen hauteskundeak izan ziren bi hautagai nagusiak emakumezkoak zirena. Joe Bidenek irabazi zituen errepublikarren gobernatutako sei estatuetako bat da Arizona.

## Kanpo estekak
Francesco Frattini

**Francesco Frattini**, (Varese, 1967ko urtarrilaren 18a) Italiako txirrindulari ohia da. 

Davide eta Cristiano anaiak txirrindulari profesionalak izan ziren baita ere. Italiako Giroko bere lehen partaidetzan aurreko 30en artean sailkatu zen bere maila erakutsiz eta Euskal Herriko Itzulian etapa garailea izan zen.

## Palmaresa 
**1993**
* 3. Milan-Turinen
**1994**
* 5. Luis Puig Sarian
* 7. Tre Valli Varesinen
**1995**
* Setmana Catalana eta etapa bat 
* 3. Euskal Bizikletan eta etapa bat  
* Frankfurteko Sari Nagusia
* 2. Friuliko Giroan
* 3. Trentinoko Giroan
* 8. Euskal Herriko Itzulian
* 8. Flèche Wallonnen
**1996**
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat
* 4. Setmana Catalanan
* 9. Valentziako Erkidegoko Itzulian
**1997**
* 2. Laigueglia Sarian
* 3. Mediterraneoko Tourrean

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Francesco Frattini - *FirstCycling.com*
2014ko Arizonako gobernadore hauteskundeak

**2014ko Arizonako gobernadore hauteskundeak** 2014ko azaroaren 4an izan ziren, Arizonako gobernadorea aukeratzeko.

Jan Brewer jarduneko gobernadore errepublikanoak agintaldi mugatua zuen, eta ezin zuen bigarren agintaldi oso baterako berrautaketara aurkeztu. Sei hautagairekin primarioak egin ondoren, errepublikanoek Doug Ducey Arizonako Estatuko diruzaina proposatu zuten; Fred DuVal demokratak, Arizonako Erregeordeen Batzordeko presidente ohiak, bere alderdiaren hautagaitza irabazi zuen, oposiziorik gabe. Duceyk irabazi zituen hauteskundeak botoen % 53 eskuratuta. Hauteskunde horrek lehen aldiz markatu zuen 1994tik ez zegoela gobernadore izateko emakumezko hautagairik boto-orrian, eta gizon bat zela Arizonako gobernadore aukeratua. 

## Kanpo estekak
Ana Aguiriano

**Ana Rosa Aguiriano Casal** (Gasteiz, 1961 - ) saskibaloi eta atletismo kirolari ohia da. Bi harmarkadatan, Zuzenak taldeko lehenengo emakumea izan zen, gurpil-aulkiko saskibaloi taldean aritzen zen mutilekin batera. 1992ko Paralinpiar Jokoetan parte-hartu zuen, Bartzelonan. Egun, Zuzenak klubeko entrenatzailea da, egokitutako kirolarena. 

## Biografia 
Poliomielitisari aurrea hartzeko txerto baten ondorioz ezgaitasuna garatu bazuen ere, kirolean aritu zen, igerian batez ere. Horrek gerora lagundu egin zion saskibaloi eta atletismoan. Zaramagako Eskola Nazionalean ikasi bazuen ere, Madrilgo Niño Jesus ikastetxean ere aritu zen. Izan ere Madrilen ebakuntzak egiten zizkioten eta ospitalean denbora luzez egon behar zuenez hango eskolara joaten zen.

## Kirol ibilbidea 
Nazioartean egin zuen lehenengo agerpena Stoke Mandeville-n izan zen 1989an, non atletismo lehiaketan brontzea lortu zuen. Ondoren, 1991n, Ferrolen ospatu zen Europako Txapelketan parte hartu zuen Espainiako Selekzioarekin. Atletismoa edo saskibaloia aukeratzera behartu zuten eta saskibaloia hautatu zuen.
* 2019an, Araski taldeak Arabako saskibaloian aurrekari izan ziren emakumezkoei omenaldia egin zien, Aguirianok Charo de Andrés, Pepa Moraza, Julia Fernández, Ninfo Aragón, María José García eta Rosa Abarquerorekin batera jaso zuen publikoaren txalo beroa.
* 2019an, Gasteizko Udalak arabako saskibaloiaren sustatzaileei omenaldia egin zien, Zuzenak taldearen ordezkarien artean parte hartu zuen Aguirianok.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jens Lehmann

**Jens Gerhard Lehmann** (Essen, 1969ko azaroaren 10a) alemaniar futbol atezain ohia da.

1987tik 2011ra FC Schalke 04, AC Milan, Borussia Dortmund, Arsenal FC eta VfB Stuttgart taldeetan jokatu zuen.

Alemaniako futbol selekzio nazionalean 61 partida jokatu zituen 1998 eta 2008 artean.

## Palmaresa 
**Schalke 04**
* UEFA Kopa: 1996–97
* 2. Bundesliga]]: 1990–91

**Milan**
*Serie A: 1998–99

**Borussia Dortmund**
* Bundesliga: 2001–02
* UEFA Kopa txapeldunordea: 2001–02

**Arsenal**
* Premier League: 2003–04
* FA Cup: 2004–05
* FA Community Shield: 2004
* UEFAko Txapeldunen Liga txapeldunordea: 2005–06

**Alemania**
* Munduko futbol txapelketa txapeldunordea: 2002; hirugarren postua: 2006
* Europako Futbol Txapelketa txapeldunordea: 2008
* FIFA Konfederazio Kopa hirugarren postua: 2005

## Kanpo estekak
Lactarius fluens

***Lactarius fluens*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate gastronomiko eskasa du, zapore pikantea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, lau-ganbila, batzuetan titiarekin, hondoratua erdian eta azkenean konkaboa, lehenengo ertza beherantz biribildua, ondoren kurbatua, azkenik izurtua; likatsua, ez oso distiratsua lehorrean, hein batean horixka-oliba kolorekoa edo grisaxka, gaztaina koloreko orbanekin, eremu zirkularrak oso estu ditu ertzerantz, arre-oliba kolorekoak, arre marroiak konpresioarekin.

**Orriak:** Oinera biribilduta, koskadunak, lehenago mehetuak, puntadunak, zurixkak, gero okre zurbilak, kanela kolorera biratuz hausturetan.

**Hanka:** 4 eta 8  cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 2 cm bitarteko lodierakoa, betea, zahartzean barnehutsa, zainak ditu luzetara, okre-gris zurbila, oinarrirantz, lehoi koloreko orbanak izaten ditu, likatsua hezean, bestela lehorra, glabroa.

**Haragia:** Zuria, gero arrexka oinarrian,  latex ugari zuria, orrietan gris bihurtzen da, ia zapore gozokoa eta usain atseginekoa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius blennius* oso antzekoa da, baina kolore berdexkagoa duelako eta latexak arrexka kolorerako joera duelako eta ez griserako, bereiz daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, bereziki xarmen (Carpinus betulus) eta pagoen azpian, lurzoru karetsuak edo silizeoak. Talde txikietan.

### Banaketa eremua 
Mendebaldeko Europa eta Kanada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1986ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**1986ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak** 1986ko azaroaren 4an egin ziren, Arkansasko gobernadorea aukeratzeko.

Bill Clinton jarduneko gobernadore demokrata aurkeztu zen berriro. 1982an hautatua eta 1984an berrautatua izan zen, eta hirugarren agintaldi jarraitua eta laugarrena bilatzen zituen guztira (Clinton 1978an hautatu zuten lehen aldiz). Bere aurkaria Frank D. White gobernadore errepublikano ohia zen, 1980ko hauteskundeetan Clinton garaitu zuen kargura itzuli nahi zuena.

Arkansasko konstituzioaren 63. emendakina indarrean sartu ondoren, Arkansasko gobernadore guztien agintaldia bi urtetik lau urtera luzatu zen. 1986ko hauteskundeak izan ziren ordutik egin ziren lehenak, eta horrek esan nahi zuen garaipena lortzen zuena Arkansasko gobernadore izateko lau urteko agintaldirako lehen hautatua izango zela.

Clintonek Orval Faubus gobernadore ohia garaitu zuen demokraten izendapenerako, eta Whitek Maurice Britt gobernadoreorde ohia garaitu zuen errepublikanoen primarioetan.

## Kanpo estekak
1978ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**1978ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak** 1978ko azaroaren 7an egin ziren, Arkansasko gobernadorea aukeratzeko. Bill Clinton, hogeita hamabi urte zituela, Arkansasko gobernadore gazteena bihurtu zen, eta Harold E. Stassenek 1938an Minnesotan hogeita hamaika urterekin irabazi zuenetik Estatu Batuetako gobernadorerik gazteena, eta une horretan herrialdeko gobernadorerik gazteena. 1992an Estatu Batuetako hirugarren presidenterik gazteena aukeratu zuten.

## Kanpo estekak
Gako-izen

[thumb|250px|[Bizargorri Operazioa Bigarren Mundu Gerran Sobietar Batasunaren inbasioari Alemania Naziak eman zion gako-izena zen.]]
**Gako izena**, **Klabe izena**, **Isilpeko kodea** edo **Kriptonimoa** beste kontzeptu bat ezkutuan adierazteko erabiltzen den hitz edo izen bat da. Askotan, klabe izenak eremu militarrean edo espioitzan erabiltzen dira eta mundu horietan du bere jatorria berez. Industrian ere erabiltzen dira isilpean gorde nahi diren proiektuak babesteko, negozio-aurkariak ez ohartarazteko, edo asmakizun berriak hobeto gordetzeko. 

Gerretan oso erabiliak izan dira; esaterako Bigarren Mundu Gerran eta Gerra Hotzean alde guztiek erabili zituzten. Guregandik adibide gertua GAL taldearen "X jauna" dugu, hau da, talde parapolizial horren burua zein zen adierazteko erabili zen kriptonimoa. Batzutan klabe izenak badu errealitatearen nolabaitezko lotura, esaterako Basamortuko Ekaitza Operazioa izenak Iraken aurkako gerra operazioa izan zen 1991n.

Armadan horrelako izenak erabiltzeko beste arrazoi bat dago: walkie-talkiez edo irratiz ematen diren komunikaziotan klabe izenen bitartez akats gutxiago sor daitezkeen, mezuak garbiago jaso daitezkeen. 

## Gako-izen ospetsu batzuk 
* Bizargorri Operazioa Bigarren Mundu Gerran Sobietar Batasunaren inbasioari Alemania Naziak eman zion gako-izena zen.
* Itsas Lehoi Operazioa Alemania naziak Ingalaterra inbaditzeko planaren klabe-hitza izan zen.
* Manhattan Proiektua Bigarren Mundu Gerran lehen arma nuklearra (bonba atomikoa) garatzeko asmotan AEBek, Erresuma Batuak eta Kanadak zuzendu zuten proiektua izan zen. 
* Blue Star Operazioa 1984ko ekainaren 1etik 10era Indiako segurtasun indarrek egin zuten operazio militar baten gako-izena izan zen, Jarnail Singh Bhindranwale Damdami Taksal buruzagia eta bere jarraitzaileak sikhentzako gunerik santueneko Urrezko Tenpluko eraikinetatik ateratzeko. Indiako Amritsar-en dago, Punjaben.
* Basamortuko Ekaitza Operazioa izenak Iraken aurkako gerra operazioa izan zen 1991n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1980ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**1980ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak** 1980ko azaroaren 4an egin ziren, Arkansasko gobernadorea aukeratzeko. 

Frank D. White errepublikanoak Bill Clinton Arkansasko gobernadore demokrata eta presidente izango zena garaitu zuen tarte estu bategatik. Ondorioz, Clinton, berak txantxetan esan zuen bezala, "nazioko gobernadore ohi gazteena" bihurtu zen. Clinton bi urte beranduago aurkeztu zen berriro, eta gobernadore kargua berreskuratu zuen, 1992an presidentetzarako hautatu zuten arte. Demokraten eta errepublikanoen primarioak maiatzaren 27an egin ziren.

## Kanpo estekak
Anna Fernandez de Paco

**Anna Fernandez de Paco**  (Bartzelona, Katalunia, 1981eko otsailaren 17a) zinemagilea da.

## Biografia 
Anna Fernandez De Paco zinemagile kataluniar-britainiarra da, eta zinearen, dokumentalaren eta arte ederren alorreko lanak egiten ditu. Bere prestakuntza akademikoan Film Academy/ Filmfactory Sarajevoko Zinema Zuzendaritzako Masterra nabarmentzen da, non Béla Jimenoren tutoretzapean ikasi baitzuen. Gainera, Video Arten (Hons) lizentziaduna da University of Creative Arts-en eta London College of Communication-en Media Foundation Studies-en. Hamar urte baino gehiagoz, Annak bere karrera artistikoa eta ikasketak nazioarteko hainbat proiektutan bideografo gisa egindako lanarekin uztartu ditu.

## Filmografia 
* *No logré amarla.Nisam je stigao voljetiI Didn´t make it to Love Her.*
2022ko Cannes Zinemaldiko Kritikaren astean aurkeztu zen.

2022ko Zinebiko Sail Ofizialean   erakutsi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dimetil sulfona

**Dimetil sulfona** edo **(metanosufonil)metano** IUPACen nomenklaturaren arabera organosufre-konposatua da (CH3)2SO2 formula duena. Sulfonarik sinpleena da. Solido kolorge eta nahikoa geldoa da, tenperatura handiei deskonposatu gabe eusteko gain dena.

Naturan landare batzuetan eta itsas gaineko atmosferan aurki daiteke. Elikagai-osagarri gisa merkaturatzen da.

Polarra eta termoegonkorra delako tenperatua altuko disolbatzaile gisa usatu izan da industrian.

## Sintesia 
Sulfona organiko gehienen kasuan bezala oxidazioz sintetizatzen da. Dimetil sulfuroa hidrogeno-peroxidoz tratatzen da eta prozesuan tarteko produktu gida dimetil sulfoxidoa eratzen da.
 Fitxategi:Dimethylsulfon_Darstellung.svg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Whale Rider

***Whale Rider***, 2002ko Niki Caro zeelandaberritarrak zuzendutako drama film bat da. Witi Ihimaera idazlearen *The While Rider* (1987) eleberrian oinarritua dago. Keisha Castle-Hughes, Rawiri Paratene, Vicky Haughton eta Cliff Curtis aktoreek antzezyu zuten.

## Argumentua 
Zeelanda Berria, kostaldeko herri batean, Whangara herriko maoriak arbaso bakar baten ondorengoak direla sinisten dute, duela milaka urte bizi izan zena. Paikea izena zuen, bere txalupa itsasoan iraulitzean Bale baten gainera igoz heriotzatik ihes egitea lortu zuen.  montando a lomos de una ballena. Usadioaren arabera, Whangara herriaren buruzagia, Paikea delakoa, buruzagi familiaren lehen semea izan ohi da. Baina Pai (Keisha Castle-Hughes) hamabi urteko neskatoak bete herriko buruzagia bilakatuko dela uste du, horregatik asko maite duen Koro (Rawiri Paratene) aitonari eta milaka urye dituen usadioari aurre ehmgin beharko die.

## Aktoreak 
* Keisha Castle-Hughes: Paikea
* Rawiri Paratene: Koro
* Vicky Haughton: Nanny Flowers
* Cliff Curtis: Porourangi
* Grant Roa: Oncle Rawiri
* Mana Taumaunu: Hemi
* Rachel House: Shilo

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1982ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**1982ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak** 1982ko azaroaren 2an egin ziren, Arkansasko gobernadorea aukeratzeko. 

Frank D. White gobernadorearen eta Bill Clintonen arteko hirugarren lehia izan zen. Bill Clintonek kargua berreskuratu zuen aurreko hauteskundeetan Frank D. White errepublikanoak gutxigatik garaitu ondoren. Clintonek kargu horretan jarraitu zuen 1992an presidente hautatu zuten arte.

## Kanpo estekak
Dimetil sulfuro

**Dimetil sulfuroa** konposatu organikoa  da (CH3)2S formula duena, organosufre-konposatuen familiakoa, tioeterren klasekoa. Likido lurrunkorra eta sukoia da 37 Ctan irakiten duena. Kirats oso berezia du, aza eta beste berdura batzuk egostean sortzen denaren antzekoa. Itsaskietako itsaso-usaina ere dimetil sulfuroari dagokio. Narritagarria da.

Atmosferako jatorri biologikoko sufre-iturri oparoena da.

## Atmosferan 
Lurreko dimetil sulfuroa plankton ñimiñoak sortzen du etengabe ozeanoetan. Hortik aurrera, atmosferara igotzen da, non mila milioi molekulatik bat inguru osatzen duen. Behin goian, dimetil sulfurozko molekula indibidual bakoitzak orduak baino ez ditu irauten, edo, gehienez ere, egun bat inguru lehenago suntsitzen da, eguzki-argiak eta hainbat konposatu atmosferikok eragiten dituen erreakzioen bidez.

Prozesu hori zientifikoki garrantzitsua da, erreakzio horiek azkenean hodeiak hazten dituzten aerosolak izeneko partikula ñimiñoak sortzen dituztelako, eta, beraz, dimetil sulfuroa konposatu garrantzitsua da klima-ereduetarako eta beste gertaera atmosferikjo batzuk entenditzeko.

## Sintesia 
Dimetil sulfuroa sintetizatzen da hidrogeno sulfuroa metanolez tratatuta aluminio oxidoa katalizatzaile gisa usatuz.

    2 CH3OH + H2S ->[Al2O3] (CH3)2S + 2 H2O

## Erabilera 
Dimetil sulfuroak ez du erabilera handirik. Sintesi organikoan nitxo erabilera batzuk ditu, alkenoen ozonoliisian bitarteko erreaktibo legez esaterako.

Klima-aldaketa kontrolatzeko James Lovelock zientzialari ezagunak proposatutako eskema hipotetiko batean dimetil sulfuroak paper garrantzitsua izango luke."Hodi horiek libre edo lotuta egongo lirateke itsasoan. 100-200 metroko luzera eta 10 metroko diametroa izango lukete, eta balbula bat edukiko lukete. Olatuen mugimenduari esker, sakoneko urak azalera aterako lirateke hodietan zehar. Hondoko urak azalekoak baino aberatsagoak dira elikagaitan, eta, beraz, algak ugarituko lirateke. Algek karbono dioxidoa xurgatuko lukete, eta, hartara, atmosferan gas horren kontzentrazioa gutxitu egingo litzateke. Are gehiago, algek dimetil sulfuroa sortuko lukete; dimetil sulfuroa hodeien nukleoa denez, hodeiak sortuko lirateke, eta horiek eguzki-argia islatuko lukete."

## Biziaren markatzailea 
Organismo bizidunek  Lurraren atmosferan detekta daitekeen dimetil sulfuro guztia sortzen dutenez, eta hain azkar deskonposatzen denez, aspalditik zientzialariek uste dute konposatua biosinadura izan litekeela —urrutitik detekta daitekeen biziaren aztarna—, bereziki exoplaneten kasuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chuck Connors

**Kevin Joseph Aloysius "Chuck" Connors** (Brooklyn, New York, 1921eko apirilaren 10a - Los Angeles, 1992ko azaroaren 10a) estatubatuar saskibaloi jokalari, beisbol jokalari eta aktorea izan zen.

Beisbol Liga Handietan eta NBAn jokatu duen hamahiru kirolarietako bat da. Beisbolean jokatu zuen Brooklyn Dodgers (1949) eta Chicago Cubs (1951) taldeetan. Saskibaloia jokatu zuen Boston Celticsen 1946tik 1948ra.

Zinema- eta telebista-aktoreen ibilbideak berrogei urte iraun zuen, eta *The Rifleman* telesaila izan zen bere paperik ezagunena.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
1984ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**1984ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak** 1982ko azaroaren 6an egin ziren, Arkansasko gobernadorea aukeratzeko. 

Bill Clinton jarduneko gobernadoreak Jonesboroko enpresaburu Woody Freemani % 25eko tartea aterata irabazi zuen. Hauek izan ziren Arkansaseko gobernadore izateko azken hauteskundeak, Arkansasko gobernadorearen agintaldia bi urtetik lau urtera luzatu zuen 63. emendakina aplikatu aurretik. Arkansasko gobernadore bezala bere bost agintaldietatik hirugarrena irabazi zuenean, Clintonek kargu horretan jarraitu zuen 1992an presidentetzarako hautatua izan eta gutxira arte.

## Kanpo estekak
Sam Whitelock

**Samuel Lawrence Whitelock** (Palmerston North, 1988ko urriaren 12a) zeelandaberritar errugbilari ohia da, bigarren lerroko aritzen zena. Besteak beste, Zeelanda Berriko Crusadersen, Japoniako Panasonic Wild Knightsen eta Top 14ko Section Paloisen jokatu zuen. 2010eko ekainaren 12an egin zuen debuta Zeelanda Berriko selekzioarekin, New Plymouthen, Irlandaren kontra. Bi aldiz irabazi zuen Munduko Errugbi Kopa, 2011n eta 2015ean.

## Ibilbidea 
* Canterbury: 2008-2012
* Crusaders: 2010-2019 
* Panasonic Wild Knights: 2020
* Canterbury: 2020-2023
* Crusaders: 2020-2023
* Section Paloise: 2023-2024

## Palmaresa 
### Canterbury 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2010
### Crusaders 
* Super Rugby
** irabazlea: 2017, 2018, 2019, 2022, 2023
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2011, 2015
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maura Healey

**Maura Tracy Healey** (Bethesda, AEB, 1971ko otsailaren 8a) estatubatuar abokatua eta politikaria. Massachusettseko  gobernadore hautetsia, eta Massachusettseko fiskal nagusiaren kargua ere bete du. Alderdi Demokratako kidea da.

## Biografia 
Martha Coakley, Massachusettseko fiskal nagusiak kontratatua, 2007an, Eskubide Zibilen Dibisioko buru izan zen Healey, eta hantxe izan zuen estatuak Senar-emazteen Defentsarako Lege federalarekiko duen erronkaren buru. Ondoren, Defentsa eta Babes Publikoko Bulegoko buru izendatu zuten, eta gero Negozio eta Lan Bulegoko buru, 2013. urtean uko egin aurretik, 2014. urtean fiskal nagusi izateko postulatzeko.

Lehen demokratetan Warren Tolman estatuko senatari ohia garaitu zuen, eta gero John Miller abokatu errepublikanoa garaitu zuen hauteskunde orokorretan. Healey berriro hautatu zuten 2018an. Kargua hartu zuenean, Estatu Batuetako lehen fiskal orokor gay bihurtu zen.

Healey gobernadore postulatu zen 2022ko Massachusettseko gobernadorerako hauteskundeetan.

Charlie Baker gobernadore errepublikanoak ez zuela berrautaketan parte hartuko iragarri eta gero, 2022ko urtarrilaren 20an, Healeyk 2022ko Massachusettseko gobernadore hauteskundeetarako  bere hautagaitza iragarri zuen. 

## Bizitza pertsonala 
Healey Charlestownen (Massachusetts) bizi da. Saskibaloian jolasten jarraitzen du.'

## Erreferentziak
Manuel de Mendiburu

**Manuel de Mendiburu** (1805-1885) Liman jaiotako Peruko estatu-gizon eta historialaria izan zen.

San Markos Unibertsitatean ikasi zuen. Independentziaren aldeko mugimendua Perura iritsi zenean, armada abertzalean sartu zen koloreko sarjentu gisa 1821ean. Teniente gisa hainbat gudutan nabarmendu zen, eta espainiarrek harrapatu zuten. Gerra amaitu ondoren kapitain egin zuten (1830) eta 1851rako jeneral mailara iritsi zen. Hainbat rol bete zituen bere ibilbide politiko luze eta aktiboan. 1831n misio berezietara bidali zuten Brasilera eta Espainiara. 1834tik 1870era gobernu-zerbitzuan aritu zen, hainbat departamentutako prefet karguak segidan betez; Gobernu, Ogasuna,  Kanpo Harremanak eta Gerra eta Itsasoko sailak edukitzea; Kongresuan diputatu, Asanblada Konstituziogileko presidenteorde eta Peruko ministro Ingalaterran, Bolivian eta Txilen .

1870ean Limako Arte eta Lanbide Eskolako arduradun jarri zuten. Limako Artxibo Nazionala antolatu zuen, bere *Diccionario histórico-biográfico del Perú (1874-85)* obra monumentala gordetzen duena. Argitalpena ezinbestekoa da Peruko historia aztertzeko, batez ere garai kolonialean.

Miguel de Cervantes Liburutegi Birtualean digitalizatutako bi liburuki daude eskuragarri. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aliina

**Aliina** organosufre-konposatua da C6H11NO3S formula duena eta sulfoxidoen familiakoa. Solido kristalino zuria da 163-165 C-tan urtzen dena. Zisteina aminoazidoaren deribatua da.

Baratxuri freskoaren osagarrietako bat da. Hortaz baratxuria mozten denean, aliinasa entzimak allina alizina bihurtzen du zeina berakatz freskoaren usainaren erantzulea den.

## Sintesia 
Aliinaren sintesi kimikoa L-zisteinatik abiatzen da. 3-bromopropenoarekin tratatuz desoxialiina eratzen da eta hau hidrogeno peroxidoz tratatzean aliinaren bi diastereoisomero lortzen dira.
 354x354px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izu-nahasmendu

**Izu-nahasmendua** antsietate-nahasmendu mota bat da, zeinen bidez kanpoko estimulurik ez dagoenean eragindako pertsonak bat-bateko terrore-atakeak izaten dituen. Terrore-atake sarriei, antsietate-egoera handiarekin batera, izu-atakeak esaten zaie, edo, kasu batzuetan, antsietate-atakeak edo antsietate-krisiak.

NIMHren arabera, izu-nahasmendua antsietate-nahasmendu bat da, eta honako ezaugarri hauek ditu: ezusteko atakeak eta behin eta berriz errepikatzen diren beldur handiko atakeak, eta sintoma fisikoak, besteak beste, bularreko mina, palpitazioak, arnasestua, zorabioa, larritasuna edo sabeleko mina.

Izu-nahasmenduan, elkarren segidako terrore-atakekin batera, gizabanakoaren portaeran aldaketa esanguratsuak gertatzen dira, eta izu-atake berriak gertatzeko etengabeko kezka sortzen da. Gizabanakoaren bizitzan aldaketak gerta daitezke, eta, ondorioz, egoera edo leku beldurgarriak saihets daitezke, estimulu fobikoetatikihes egin daiteke, pertsonengan edo substantzietan gehiegi oinarritu daiteke eta erreakzio beldurgarriak kosta ahala kosta kontrolatzen saiatu daiteke.

Pertsonekiko eta lekuekiko aginduzko mendekotasunean aldaketa garrantzitsuak gertatzen badira, kaltetuak nahasmendua seguru senti dezan, agorafobia ere sortzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
DART (satelite artifiziala)

thumb|MALCOLMera hurbiltzen ari den DART (lehen planoa) erreprodukzio artistikoa.
**DART** (Demonstration for Autonomous Rendezvous Technology) NASA agentziaren satelite artifizial bat da. 2005eko apirilaren 25ean bidali zuten. Pegasus XL kohetea erabili zuten. Satelitea, 1999an bidalitako MUBLCOM satelitearekin elkartu zen. DART, ondo gerturatu zen beste satelitera 100 metro ingurura, baina gero arazoak izan zituen eta talka egin zuen. Misioak 24 orduko epea zuen, baina talka bidali eta 11 ordu geroago gertatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paroxetina

**Paroxetina** konposatu organikoa da, C19H20FNO3 formula duena. Konposatu organofluoratua eta eter bat da. Solido zuria da. Narritagarria da. 

Paroxetina serotoninaren birkaptazioaren inhibitzaile selektiboa eta ezaugarri hori medio botika gisa usatzen dadepresio-nahasmendu larria, nahasmendu obsesibo-konpultsiboa, antsietate-nahasmendu soziala, izu-nahasmendua, trauma osteko estresaren nahasmendua, antsietate-nahasmendu orokortua eta menstruazioaren aurreko disforia-nahasmendua tratatzeko. Espainian *Araxapel*, *Daparox*, *Frosinor* eta *Motivan* markekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Frantzian *Deroxat* eta *Divarius* markarekin eta generiko moduan merkaturatzen da. Ahoz hartzen da pilula moduan.

## Sintesia 
Paroxetinaren sintesia hainbat urratsetako prozesua izaten da, arekolina eta 4-fluorofenilmagnesio bromuroarekin (FC6H4MgBr) erreakzionaraziz Grignarden erreakzio baten bidez abiatzen dena.

## Albo-ondorioak 
Albo-ondorio arrunten artean daude zefalea, bertigoa, logura, ahoaren lehortasuna, apetitu-galera, gehiegizko izerdia, insomnioa, goragalea, ahuleria neuromuskularra, idorreria eta beherakoa. Oso ohikoak ez diren kontrako erreakzioen artean daude urduritasuna, antsietatea, dardara, parestesiak, mialgiak, palpitazioak, basodilatazioa, jarrera-hipotentsioa, libidoaren murrizketa, inpotentzia eta hematomak. Sortzetiko eritasun bat izateko arrisku txikiekin ere lotu daiteke. 

## Arriskuak 
Abstinentzia-sindromea ohikoagoa izan daiteke paroxetinarekin klase bereko beste antidepresibo batzuekin baino. Ikerketa batzuek haur eta nerabeen pentsamendu eta joera suizidekin lotu dute paroxetina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dapoxetina

**Dapoxetina** konposatu organikoa da, C21H23NO formula duena. Naftalenoaren eter bat da eta IUPAC-en amina bezala formulatzen du (*N*,*N*-dimetil-3-naftalen-1-iloxi-1-fenilpropan-1-amina). Solidoa da. Narritagarria da. 

Dapoxetina serotoninaren birkaptazioaren inhibitzaile selektiboa eta ezaugarri hori medio botika gisa usatzen da isurketa goiztiarra tratatzeko. Espainian eta Frantzian *Priligi* markarekin merkaturatzen da. Ahoz hartzen da pilula moduan.

Dapoxetina konposatu kirala da eta bi enantiomero ditu: *(S*) eta (*R*). Botika gisa (S) enantiomeroa usatzen  da.

## Sintesia 
Dapoxetinaren sintesia zinamil alkoholetik abiatzen da sei urratseko prozesu batean, beheko eskeman laburbiltzen dena. (S) enantiomeroa % 35eko etekinarekin lortzen da.

413x413px|Dapoxetine synthesis

## Albo-ondorioak 
Dapoxetina hartzean albo-ondorio ohikoenak goragalea, zorabioak, aho lehorra, buruko mina, beherakoa eta insomnioa dira.

## Kontraindikazioak 
Dapoxetina ez da erabili behar gibel-gutxiegitasun moderatua edo larria duten gizonengan eta ketokonazola, erritonabirra eta telitromizina moduko CYP3A4 inhibitzaileak hartzen ari direnengan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2010eko Arizonako gobernadore hauteskundeak

**2010eko Arizonako gobernadore hauteskundeak** 2010eko azaroaren 2an izan ziren, Arizonako gobernadorea aukeratzeko.

Jan Brewer errepublikarra lehiarako aurkeztu zen berriro ere. Alderdiko primarioak 2010eko abuztuaren 24an egin ziren. Jan Brewerrek irabazi zuen botoen %54arekin, Arizonako Fiskal Nagusi eta hautagai demokrata Terry Goddard garaituz, botoen % 42 eskuratu zituena.

## Kanpo estekak
Antsietate-nahasmendu orokortu

**Antsietate-nahasmendu orokortua** portaerazko gaixotasun mental sarria eta iraunkorra da. Bere ezaugarri nagusia kezka handiegia, kontrolaezina eta, askotan, irrazionala izatea da, gertaera edo jarduera komunek ia egunero, gutxienez sei hilabetez, sortua. Helduengan hurrengoetako hiru sintoma edo gehiago diagnostikatzen dute: etengabeko ezinegona, harrapatuta egotearen sentsazioa, nekea, kontzentratzeko zailtasuna, giharretako tentsioa, loaren nahasmenduak (loak hartzeko zailtasunak, loari eusteko zailtasunak edo lo asegaitza edo inkonstantea) eta suminkortasuna (beste baldintza mediko edo substantzia batzuek sintoma hauek eragiten ez dituztenean). Haurren kasuan, nahikoa da sintometako batekin. Nahasmenduak eragin handia du pertsonen bizitzako hainbat arlotan, hala nola eskolako, laneko eta gizarteko garapenean eta bizi-kalitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktor Klimov

**Viktor Klimov** (Simferopol, 1964ko abenduaren 10a) sobietar txirrindulari ohia da. Amateur bezala, 100 kilometrotako taldekako erlojupekoa irabazi zuen, eta profesionaletan, beste lorpen batzuen artean, 1990ko Espainiako Vueltako liderarra izan zen 5 egunez.

## Palmaresa 
**1985**
* 20px  15px  Munduko taldekako erlojupeko txapelketa
**1987**
* 3. Giro delle Regionin
**1991**
*Manuel Galera Memoriala 
*Joaquim Agostinho Garaikurra
*Pariz -Nizako etapa bat
*Galiziako Itzuliko etapa bat
* 3. Nafarroako Foru Erkidegoko Sarian
**1992**
* 3. Nafarroako Foru Erkidegoko Sarian
* 3. Errioxako Itzulian
**1993**
* 3. Manuel Galera Memorialan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldentze-antsietate

**Aldentze-antsietatea** pertsona bat beste norbaitengandik banandua izateko beldurrak eragindako antsietatea da; bereziki, haurrak, sei-hamar hilabete bitartean, gurasoengandik banandua izateko beldurrez bizi duena. Adin-talde guztietan gertatzen den arren, aldentze antsietate-nahasmendua ohikoagoa da helduetan (biztanleriaren % 7 inguru) haurretan baino (biztanleriaren % 4 inguru).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Mariaren eliza (Zihiga)

**Andre Mariaren eliza**, baita **Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Zihiga herriko parrokia-eliza da, Gamere-Zihiga udalerrian, Zuberoan. Haren jatorria Erdi Aroan dago baina XIX. eta XX. mendeetan zehar zenbait konponketa eta berriztapen izan ditu. Euskal Herriko iparraldean ohikoa denez, hilerria eraikinaren ondoan dago. Hilerrian interes handiko estelak ikus daitezke.

## Iruditegia 

Image:
Cihigue (Camou-Cihigue, Pyr-Atl, Fr) choeur de l'église avec autel.JPG|Aldare nagusia.
Cihigue (Camou-Cihigue, Pyr-Atl, Fr) au cimetière, vieux steles discoïdales, vielles croix.JPG|Estelak hilerrian.
Cihigue-eglise.jpg|Panoramika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Larrabure y Correa

**Carlos Eugenio Larrabure y Correa** (Lima, 1876ko uztailaren 8a - ibid., 1943ko irailaren 29a) Peruko jakintsua, jurista eta diplomazialaria izan zen. Amazoniako geografia eta historiaren ikertzaile sutsua izan zen.

## Biografia 
Eugenio Larrabure y Unanue eta María Rosa Correa Veyánen semea. San Marcelo elizan bataiatu zuten.

1894an San Markos Unibertsitatean sartu zen, bigarren mailako ikasketak egin ondoren. 1899an Jurisprudentzian lizentziatu zen, eta 1900ean Politika eta Administrazio Zientzietan lizentziata eta doktorea. Abokatu titulua jaso zuen.  

1902an, Limako Geografia Elkarteko kide egin zen.  1903an Kanpo Arazoetarako Ministerioko Mugen Fitxategiko buru izendatu zuten, 1907ra arte izan zuen kargua. Urte horretan Peruko Institutu Historikoko kide egin zen, bere aitak lehendakaritza zuen erakundean. 

Ibai Bideen Kontseiluko idazkari eta Garapen Zuzendari Nagusia izan zen (1907-1909). Gero Austriara bidali zuten; Atzerri Arazoetarako Ministerioko kide aholkularia Kolonbiako muga-gatazkarako; Nekazaritza Eskola Nazionaleko Ekonomia Politiko eta Landa Legegintzako irakaslea; Limako Ongintzako lehendakaria; eta Historiaren Errege Akademiako kidea.

## Argitalpenak 
* 1900: *Colonización de la costa peruana por medio de la inmigración europea*. (Lima, E. Moreno Ikastetxeko Liburudenda eta Inprimategia).
* 1905: *Colección de Leyes, decretos, resoluciones y otros documentos oficiales referentes al departamento de Loreto* (Lima, Imprenta de La Opinión Nacional, 7 liburuki.)
* 1907: *Noticia histórico-geográfica de algunos ríos de nuestro oriente* (Lima, Of. Tip. de La Opinion Nacional).
* 1907-1908: Memoria presentada al ministro de Fomento en su condición de director general de Fomento (bi liburukitan).
* 1913: *Perú y Colombia en el Putumayo* (Bartzelona, L. Tasso alarguna inprentan).
* 1933: *Despojo inferido a la hacienda Unanue en la acequia de la Mojú del Valle de Cañete (Callao, Imprenta Americana)*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Kanter

**Max Kanter** (Cottbus, 1997ko urriaren 22a) txirrindulari alemaniarra da. Profesionaletara pasa baino lehen Alemaniako 23 urtez azpiko Txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**2018**
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat
* Olympia's Tourreko bi etapa eta Puntukako sailkapena
* 3. Ster ZLM Toerrean
* 4. Boucles de la Mayennen
**2022**
* Route d'Occitanieko Puntukako sailkapena 
* 3. Primus Classicean
* 3. Gooikse Pijlean
* 4. Milan-Turinen
* 9. Cyclassics Hamburgen
**2023**
* 9. Bemer Cyclassicsen
**2024**
* Turkiako Itzuliko etapa bat
* 4. Gaztela eta Leongo Itzulian
**2025**
* 2. Almeriako Klasikan
* 2. Houtlandeko Zirkuituan
* 6. Brujas-De Panne Klasikoan
* 6. Flandriako txapelketan
**2026**
* Paris-Nizako etapa bat
* 3. Brujas-De Panne Klasikoan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Max Kanter - *FirstCycling.com*
Fluoxetina

**Fluoxetina** konposatu organikoa da, C17H18F3NO formula duena. Konposatu organofluoratua eta eter eta amina funtzio-taldeak ditu egituran da. Solidoa da. Uretan disolbaezina da. Narritagarria eta toxikoa da. 

Fluoxetina serotoninaren birkaptazioaren inhibitzaile selektiboa eta ezaugarri hori medio botika gisa usatzen da nahasmendu depresiboak, larritasun-krisiak, nahasmendu obsesibo-konpultsiboa, bulimia, menstruazioaren aurreko disforia-nahasmendua eta izu-nahasmendua tratatzeko. Fluoxetina, noizbehinka, alkoholismoa, arreta-defizitaren nahasmendua, loaren nahasmendu jakin batzuk (bereziki, narkolepsiari lotutako kataplegia-sintomak), migrainak, trauma osteko estresaren nahasmendua, Tourette sindromea, trikotilomania, obesitatea eta sexu-arazo batzuk tratatzeko ere erabiltzen dute ere.

Fluoxetina Espainian *Prozac* eta *Luramon* markekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Ahoz hartzen da pilula moduan.

Munduko Osasun Erakundearen funtsezko sendagaien zerrendan dago.

## Sintesia 
Fluoxetina estereozentroa duen konposatu kirala da. Terapeutikoki errazemato gisa usatzen da, hau da, (S) eta (R) enantiomeroen 1:1 nahaste gisa.

Literaturan fluoxetinaren (nahaste errazimikoaren) hainbat urrats anitzeko sintesi deskribatzen dira, baita (R)- edo (S) enantiomeroak sintetizatzera bideratutako zenbait bide ere.

1975ean deskribatutako lehen sintesiak β-dimetilaminopropiofenonatik eta p-trifluorometilfenoletik abiatuta fluoxetina errazemikoa sortzen du

## Albo-ondorioak 
Albo-ondorio ohikoenen artean daude gosea galtzea, goragalea, beherakoa, buruko mina, lo egiteko arazoak, aho lehorra eta disfuntzio sexuala. Albo-ondorio larrien artean, serotonina sindromea, mania, konbultsioak, 25 urtetik beherako pertsonengan suizidio-jokabidearen arrisku handiagoa eta odoljario-arrisku handiagoa daude.

## Ingurugiro-kezka 
Fluoxetina eta beste sendagai batzuk giza gorputzektik gernuaren bidez uretara doaz eta bertan denbora luzez iraun dezakete. Errekako intsektu-larbek hartzen dute han. Metatu egiten dute, gainera, eta, ondorioz, intsektuok jaten dituzten animaliek ugaltzeko arazoak eduki ditzateke gero. Australiako ikerketa batean kalkulatu dute ornitorrinkoek, intsektiboroak izanik, gizakiek hartzen duten antidepresibo-kontzentrazioaren erdia hartzen dutela, egunero, haien elikagaiekin, errekatik.

Zebra-arrainekin eginiko ikerketek erakutsi dute zebra-arrainen enbrioi arrak sei egunez izan zituzten fluoxetinaren eraginpean. Arrainek kortisol-maila baxua zuten (depresioan kortisol-maila altua izaten da), eta apaltze horrek heldutan ere irauten zuela. Are gehiago: hurrengo hiru belaunaldietan ere kortisol-maila ohi baino baxuagoa zen. Horrekin batera, ingurua esploratzeko joera ere galtzen zutela ikusi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chiapa de Corzo

**Chiapa de Corzo** Mexikoko hego-ekialdeko Chiapas estatuko erdigunean dagoen hiri txiki bat da. Espainiarrek 1528ko martxoaren 1ean lurraldea konkistatu zutenean sortutako lehen hiria da; sortu aurretik, dena dela, leku zeremonialak eta kokaleku prehispanikoak zeuden inguruan. Chiapako Grande ibaiaren edo Grijalva ibaiaren alde batean dago, Tuxtla Gutiérrezen erdigunetik 15 kilometrora. Estatuan ezarritako lehen hiria da eta bere lehenengo hiriburua. Gaur egun, biztanle kopuruagatik, estatuko bosgarren hiri handiena da. Chiapa de Corzo (udalerria)ren burua da.

## Izena 
Corzo aipamena izenean Ángel Albino Corzo politikari eta militarrari zor dio; bere omenez jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa Costantini

**María Teresa Costantini**, jaiotzaz **María Teresa Correa Lòpez** (Buenos Aires, Argentina, 1949ko urriaren 9a) argentinar aktorea, film-zuzendaria eta gidoilaria da.

## Biografia 
Gurasoak Lía Susana López Naguil eta Carlos Correa Ávila, Juan Domingo Peronen lehen gobernuko funtzionario eta enbaxadorea, izan ziren. Aitaren lanaren ondorioz, Teresa Argentinatik kanpo bizi izan zen haurtzaro eta gaztaro gehiena.

## Filmografia 
Hauexek dira bere lan batzuk:

### Aktorea 
### Zuzendaria 
### Gidoilaria 
## Telebista 
## Sariak eta aintzatespenak 
### Shanghai International Film Festival: 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
WRESAT

**WRESAT** (Weapons Reseat Establishment Satellite), australiako lehenengo satelitea izan zen. 1967ko azaroaren 29an bidalia izan zen, Redstone kohetearen bitartez.

## Xehetasunak 
45 kg pisatzen zuen. 5 egunez datuak bidali zituen eta 42 egun ostean, lurrera Itzuli zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1990eko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**1990eko Arkansasko gobernadore hauteskundeak** 1990eko azaroaren 6an egin ziren, Arkansasko gobernadorea aukeratzeko.

Bill Clinton jarduneko gobernadore demokratak lehengo alderdikidea zen Sheffield Nelson errepublikanoaren aurka irabazi zuen, botoen % 57 baino gehiagorekin. Hau Clintonen laugarren agintaldia izan zen jarraian, eta bosgarrena guztira, Arkansasko gobernadore bezala, baita bere azken agintaldia ere (1992an hautatu zuten presidentetzarako). 

## Kanpo estekak
Ōsumi (satelitea)

**Ōsumi** Japoniak orbitan ezarritako lehen satelite artifiziala izan zen. 1970ko otsailaren 11n bidali zuten kanpo espaziora, Lambda 4S-5 kohetea erabiliz, Uchinoura espazio zentrotik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2006ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**2006ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak ** 2006ko azaroaren 7an izan ziren, Arkansasko gobernadore kargua hautatzeko. 

Mike Huckabee jarduneko gobernadore errepublikanoak ezin izan zuen hautagai gisa aurkeztu, Estatuko Konstituzioak 1998an ezarritako agintaldi-mugak direla eta. Muga horien arabera, gobernadoreak bi agintaldi baino ezin ditu egin bere bizitzan. Mike Beebe hautagai demokratak, Arkansasko fiskal nagusiak, Asa Hutchinson hautagai errepublikanoa, Estatu Batuetako ordezkari ohia, garaitu zuen, tarte zabal batetik. Hutchinsonek gobernadore kargua irabazi zuen zortzi urte geroago, Beebek agintaldia galdu zuenean. 

## Kanpo estekak
Superliga LVP

**LVP Superliga** edo, besterik gabe, **Superliga**, aldez aurretik Ohorezko Maila eta Orange Superliga izenez ezagutzen zena, League of Legendseko lehia-maila ofizial gorena da Espainian. Bideojokoen Liga Profesionalak antolatzen du 2012tik, eta haren siglak hartzen ditu. Europako lehiaketarik garrantzitsuenetakoa eta ospetsuena da.

Nazioarteko lehiakorraren piramide-sisteman, kontinente mailan, League of Legends European Championship (PZL) da txapelketarik garrantzitsuena, Europako talde onenen aurka jokatuz, liga itxi batean. Denboraldi bakoitzean ixten den ekitaldia munduko txapelketa da, League of Legends World Championship — «Worlds» izenez ezagutzen dena —, eta horretarako bai dago sailkapenik. ERLen kasuan (European Regional Leagues), Superliga bezala, edizio bakoitzeko talde onenek dute European Masterserako sarbidea. MAD Lions E.C. izan da European Masterseko edizio bat irabazi duen Superligako talde bakarra, 2018ko udan lortu baitu.

2017az geroztik, Superliga udaberriko torneoan eta udako torneoan banatzen da, eta bi irabazle izaten dira urtero. Egungo txapelduna Team Heretics da, eta Giants Gaming da sari gehien lortu dituen taldea, guztira zazpi txapelketa pilatu baititu. Beste zortzi taldek osatzen dute liga, hamar guztira.

## Historia 
## Parte-hartzaileak 
### 2022 denboraldia 
2022ko denboraldian bost klubek egin zuten debuta maila gorenean: Fnatic TQ — Team Gaztarekin elkartutako klub britainiarra —, Bisons Eclub, Team Heretics — 2019an G2 Esportsekin elkartu ondoren modu independentean debutatu zuen —, KOI eta Barça Esports. Azken hiru hauek Real Betis Esports, Astralis Stormbringers eta S2V Esports plazak erosi zituzten, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villano Antillano

**Villana Santiago Pacheco** (Bayamón, Puerto Rico, 1995eko martxoaren 27a), **Villano Antillano** izenez ezagunagoa, Puerto Ricoko rap-gile, abeslari eta musikagilea da.

2022an, mundu osoan ezagun egin zen, «Villano Antillano: Bzrp Music Sessions, Vol. 51». atera zuelarik, Bizarrap ekoizle argentinarrarekin.  Lan horrekin, Spotifyren Top 50 globalean sartu lehen artista transgenero eta ez bitarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Villano Antillanoren 2022ko hit handia, Youtuben
Valle de la Luna (Txile)

**Valle de la Luna**, euskaraz **Ilargiaren Harana**, Txileko Atacamako basamortuan dagoen basamortu eremu eta turismogune bat da, San Pedro de Atacama hiritik 13 kilometro mendebaldera eta Calama hiritik 110 kilometro hego-ekialdera, Antofagasta eskualdean.

1982an naturaren santutegi izendatua izan zen eta Los Flamencos erreserba nazionalaren barnean dago.
The Banshees of Inisherin

***The Banshees of Inisherin*** (), 2022ko Martin McDonagh britainiar-irlandarrak zuzendutako umore beltzeko film bat da. Colin Farrell, Brendan Gleeson, Kerry Condon eta Barry Keoghan aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
1923, Irlandako Gerra Zibila garaian, mendebaldeko uharte isolatu batean, Colm Doherty (Brendan Gleeson) folk musikaria eta Pádraic Súilleabháin (Colin Farrell) lagunak bapatean beren adiskidetasunari amaiera eman eta etsaitu egingo dira. Pádraic harrituak, Siobhán (Kerry Condon) arreba eta Dominic (Barry Keoghan) gaztearekin batera Colmekin zuen adiskidetasuna berreraikitzen ahaleginduko dira, haren ezezkoak onartzera ukatuz. Colmek Pádraici azken ultimatuma azaltzean, gertaerak arin gertatu eta ondorio latzak izango dituzte.

## Aktoreak 
* Colin Farrell: Pádraic Súilleabháin
* Brendan Gleeson: Colm Doherty
* Kerry Condon: Siobhán Súilleabháin
* Barry Keoghan: Dominic Kearney
* Pat Shortt: Jonjo Devine
* Jon Kenny: Gerry
* Bríd Ní Neachtain: O'Riordan andrea
* Lasairfhíona: Emakume abeslaria
* Gary Lydon: Peadar Kearney
* Aaron Monaghan: Declan
* Sheila Flitton: McCormick andrea
* David Pearse: Apaiza

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai 
* The banshees of Inisherin. Official Trailer. Searchlight Pictures. Youtuben
Warren Barguil

**Warren Barguil** (Hennebont, 1991ko urriaren 28a), Frantziako txirrindularia da. 3 aldiz izan da lehenengoz hamarren artean Itzuli Handietan. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak