Uhin-luzera

thumb|272x272px|Uhin-luzera uhin sinusoidal baten gainean *lambda* letra grekoarekin adierazita (λ).
**Uhin-luzera** uhin edo funtzio periodiko baten periodikotasun espaziala da edo, beste era batera: uhin batean bibrazio-egoera edo fase berean dauden ondoz ondoko bi punturen arteko distantzia da. Uhin-luzera mota guztietako uhinen ezaugarria da, hala nola uhin bidaiarienak, uhin geldikorrenak eta uhin elektromagnetikoenak. Normalean, *lambda* (*λ*) hizki grekoarekin izendatzen da.

Uhin-luzera uhinak zeharkatzen duen ingurunearen araberakoa da; adibidez, hutsa, airea edo ura zeharkatzeak uhin-luzera baldintzatzen du. Uhinen adibideak dira argia, itsasoko olatuak, edota soinua. Uhin-fenomenoetako uhin-luzeren eskalari espektro deritzo. Nazioarteko Unitate Sisteman, uhin-luzeraren unitatea metroa da.

## Adierazpen matematikoa 
Uhin-luzerak uhin sinusoidal bidaiari baten posizio espezifiko bakoitzean dagoen mugimendua deskribatzen du. Mugimendu horrek hurrengo adierazpena jarraitzen du:

y(x, t)=A \cos  \Bigl(2\pi \left ( \frac{x}{ \lambda} - f t \right )\Bigr)=
A \cos \Bigl(\frac{2\pi}{\lambda}\bigl(x-vt\bigr)\Bigr) ,

non 

* *y* uhinaren balioa den, edozein x (espazioko posizioa) eta t (denbora) balioetarako; 

* *A* uhinaren anplitude edo elongazioa (sinusoidearen altuera maximo eta minimoa) den; eta 

* *f* uhinaren maiztasuna den (uhinak segundoko egindako itzuli kopurua).

Uhin-luzerak hurrengo erlazioak betetzen ditu:

k = \frac{2\pi}{\lambda} = \frac{2\pi f}{v} = \frac{\omega}{v},

eta

\lambda = \frac{2\pi}{k} = \frac{2\pi v}{\omega} = \frac{v}{f}.

Erlazio hauetan, 

* *k* uhin-zenbakia da (maiztasun espaziala, edota uhinak bidaiatutako metro bakoitzeko egindako itzuli kopurua), eta 

* *v* uhinaren abiadura da.

## Uhin geldikorrak 
thumb|345x345px|Uhin geldikorra, bost nodorekin (puntu gorriz adierazita).
Uhin geldikorra leku batean geratzen den mugimendu oszilakorra da. Uhin sinusoidal geldikor batek mugimendurik gabeko puntuak ditu, *nodo* deritzenak. Bada, uhin-luzera nodoen arteko distantziaren bikoitza da.

Muga baldintzen ondorioz, uhin geldikorren nodoak existitzen diren espazioaren mugen artean egon behar dira. Horrek baimendutako uhin-luzerak mugatzen ditu \lambda = \frac{2L}{n} adierazpenak ematen dituen balioetara, non *L* espazioaren luzera eta *n* edozein zenbaki oso (1,2,3...) diren.  

Uhin geldikorra bi uhin sinusoidal bidaiariren batuketa gisa ikus daiteke, kontrako norabideko abiadurekin bidaiatzen ari direnen artekoa. Ondorioz, uhin-luzera, periodoa (maiztasunaren alderantzizkoa) eta uhin-abiadura elkarrekin erlazionatuta daude, bidaiatzen duen uhin baten kasuan bezala.

## Uhin-luzera kuantikoa 
Louis de Brogliek postulatu zuen momentu linealdun partikula orok bere uhin-funtzio kuantikoarekin lotuta dagoen uhin-luzera duela, *de Broglieren uhin-luzera* deitua:

\lambda = \frac{h}{p},

non *h* Plancken konstantea den eta *p* partikularen momentu lineala (objektu baten masaren eta abiaduraren arteko biderkadura) den.

Hipotesi honekin, argiaren uhin-partikula bitasunarekin bezala, materiaren uhin-partikula bitasuna aurresan zuen, eta mekanika kuantikoaren oinarriak ezarri. De Broglieren ekuazioa edozein materiari aplikatu ahal zaio. Gorputz makroskopikoek ere uhin bat dute lotuta, baina haien masa handia izanik uhin-luzera oso txikia da; izan ere arbuiagarria izanda. Horregatik, bakarrik masa txikiko partikulek dute uhin-luzera kuantiko esanguratsua.

## Espektro elektromagnetikoa 
Uhin elektromagnetiko guztien multzoari espektro elektromagnetikoa deritzo. Argia uhin-luzeraren araberako bandetan sailkatzen da, handienetik txikienera: irrati uhinak, mikrouhinak, uhin infragorriak, argi ikusgaia, uhin ultramoreak, X izpiak eta *Gamma* izpiak, hurrenez hurren. Banda bakoitzeko uhinek ezaugarri desberdinak dituzte; hala nola, ekoizteko modua, materiarekin elkarri eragiteko modua eta uhinen aplikazio praktikoak.

Uhin elektromagnetikoen energia uhin-luzerarekiko alderantziz proportzionala da, E = \frac{hc}{\lambda} ekuazioaren arabera. Horregatik, uhin-luzera handieneko uhinek, 103 m-ko ordenakoek, energia txikia dute, eta uhin-luzera txikieneko uhinek, 10-12 m-ko ordenakoek, berriz, energia oso handia dute. Formalki, espektro elektromagnetikoa jarrai eta infinitutzat jotzen da.
erdian|frame|Argiaren espektro elektromagnetikoa, uhin-luzera handienetik txikienera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak