open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haize parpaila

miniatura|thumb|280px|**Haize parpailak**
**Haize parpaila** edo **kometa** paper edo ehunez estalitako armazoi arin batez egiten den jostailua da, lurretik soka luze batez eutsirik haizean hegan eginarazten zaiona.
thumb|200 px|ezkerrera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deltoide (argipena)

**Deltoide** terminoak hainbat adiera ditu:

* Deltoide (anatomia): sorbaldako muskulu triangeluar handia, besoak alboetarantz jasotzen dituena;
* Deltoide (botanika): Triangelu-formakoa, bereziki hostoa;
* Geometrian:
** Deltoide (kurba): Hipozikloidea;
** Deltoide (poligonoa): alboko aldeak binaka berdinak dituen poligonoa, *kometa* ere deiturikoa.
Bravo (musika taldea)

**Bravo** 1980ko hamarkadako espainiar musika talde bat izan zen. Taldea 1982an osatu zen, ABBAren antzera (bi emakume eta bi gizonekin), eta Amaia Saizar euskalduna zuen buru.

Taldea ospetsu 1984ko Eurovision Kantu Jaialdian Espainia ordezkatzeko aukeratua izan zenean egin zen. Espainia, 1983ko Eurovision Kantu Jaialdian, Remedios Amayak abestutako *¿Quién maneja mi barca?* abestiarekin, punturik gabe geratu zen, eta gutxik espero zuten *Lady, lady*rekin emaitza onik lortzea. Alabaina, abesti honek hirugarren amaitu zuen jaialdian, eta arrakasta handia izan zuen Espainian, Mendebaldeko Alemanian eta Latinoamerikan. Taldea Latinoamerikako saio askotara gonbidatua izan zen, eta Viña del Marko Nazioarteko Kantu Jaialdian parte hartu zuen. Bi bilduma kaleratu zituen 1985ean talde bezala desagertu baino lehen.

## Kanpo estekak
Deltoide (kurba)

eskuinera|thumb|500px|**Deltoidea** (gorriz)
Geometrian, **deltoidea** (**trikuspoide** edo **Steiner-en kurba** izenekin ere ezaguna), hiru kuspideko hipozikloide bat da. Beste hitz batzuetan esanda, deltoidea erruleta bat da, zirkunferentzia baten (sortzailea) P puntu baten ibilbideak deskribatzen duena erradio hirukoitzeko beste zirkunferentzia baten barrutik (gidatzailea) ukituz eta irristatu gabe biratzen duenean. Izena grezierazko delta hitzetik hartzen du, *delta* letraren antza baitu.

## Ekuazioak 
Deltoidearen ekuazio parametrikoak hauek dira:
:\begin{cases}x(t) = 2a\cos(t)+a\cos(2t) \\ y(t) = 2a\sin(t)-a\sin(2t)\end{cases}
non *a* zirkunferentzia sortzailearen erradioa den.

Kartesiar koordenatuetan:
:(x^2+y^2)^2+18a^2(x^2+y^2)-27a^4 = 8a(x^3-3xy^2)\,
Koordenatu polarretan:
:r^4+18a^2r^2-27a^4=8ar^3\cos 3\theta\,
Kurbak hiru puntu singular ditu: t=0,\, \pm\tfrac{2\pi}{3} balioei dagozkien kuspideak.

## Ikus, gainera 
* Astroidea, lau kuspideko kurba bat
* Reuleaux-en hirukia
* Superelipsea

## Kanpo estekak 
*
Izu (beldurra)

**Izua** edo **ikara** beldur handiko emozioa da, bat-batekoa eta iraupena aldakorrekoa, dardara, taupada azkarrak, bero- eta hotz- sentsazioakbihotz, disnea eta beste ondorio fisikoak ekar ditzakeena. Behin eta berriz izu-erasoak izaten dituen pertsona batek izu-nahasmenaren patologia psikiatrikoa izan dezake. Beldurra duen pertsona batek erabaki arrazionalak hartu eta babesa bilatu, ihes egin eta ezkutatzeko joera duen bitartean, izuaren mendean dagoen pertsona bat bere onetik aterata egoten da eta ez bere burua behar bezala kontrolatzen.

## Ikus, gainera 
* Terrore (argipena)

## Kanpo estekak
Equus quagga crawshayi

**Equus quagga crawshayi** zebra arruntaren edo ordokietako zebraren sei azpiespezietako bat da. Bere hedapen zonaldea Zambiako ekialdea da, Luangwa ibairen ekialdera, Malawi, Tanzaniako hego ekialdea eta Mozambikeko hegoaldea, Gorongoza Distritoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magín el mago

**Magín el mago** Francisco Ibáñez komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

## Istorioa 
Magín magoa oso ezaugarri berezi bat duen mago gaizkile maltzur bat da:

Maginek, begietara begiratzen dion edonor hipnotizatzeko gaitasuna du, edozein pertsona, pertsonaia, animalia edo gauzaren izaera har dezan lortuz.

Gaitasun hau hiri osoan eskala handian lapurretak egiteko erabiltzen du.

Superrak Mortadelo eta Filemoni lapur hau atxilotzea agintzen die, norekin gorriak ikusiko dituzten.

## Beste medio batzuetan 
Osorik egokitu da pertsonaiei buruz eginiko telesailean.

## Kanpo estekak
1953 Rupertwildt

**1953 Rupertwildt** asteroide gerrikoan aurkitutako 1953. asteroidearen izena da. 1951ko urriak 29an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1951 UK** zen. Bere izena Rupert Wildt estatubatuar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1954 Kukarkin

**1954 Kukarkin** asteroide gerrikoan aurkitutako 1954. asteroidearen izena da. 1952ko abuztuak 15ean aurkitu zuen Pelageya Shajnek Simeiseko Krimeako Astrofisika Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1952 PH** zen. Bere izena Boris Kukarkin sobietar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1955 McMath

**1955 McMath** asteroide gerrikoan aurkitutako 1955. asteroidearen izena da. 1963ko irailak 22an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak Indianako Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1963 SR** zen. Bere izena Robert Raynolds McMath estatubatuar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1956 Artek

**1956 Artek** asteroide gerrikoan aurkitutako 1956. asteroidearen izena da. 1969ko urriak 8an aurkitu zuen Liudmila Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 TX1** zen. Bere izena Artekgatik jasotzen du, sobietar garaiko pionero kanpamendu bat zena.

## Kanpo estekak
Artequin Museoa

**Artequin Museoa** mendebaldeko margolaritzaren lan bereizgarrien erreprodukzioen bidez bisitariek mugimendu artistiko ezberdinen arlorik garrantzitsuenak ezagu ditzaten eta hauen historian sakontzea helburu duen museo interaktibo bat da. 1992an inauguratu zen eta Santiago hiriko Quinta Normal Parkean dagoen Paris Pabilioian instalatua dago.

Bere bilduma XV. mendetik XX. mendea arteko lan unibertsal bereizgarrien argazkizko erreprodukzioez osatua dago.

## Eraikina 
Museoa Paris Pabilioian dago, 1889an Frantzian eraikitako eraikina, Txile Frantziar Iraultza abiarazi zuen Bastillaren hartzearen mendeurrena ospatu zuen Parisko Erakusketa Unibertsalean ordezkatzeko. Parisko erakusketa unibertsaleren ondoren, desmuntatua eta Valparaisora ontziratua izan zen, jarraian Santiagora bidaltzeko. 1894an Quinta Normalen berregin zen, Meatzaritza eta Metalgintza Erakusketa hartzeko, urte horretan bertan egina. Behin erakusketa hau amaitu ondoren zenbait erakundek erabiltzeko utzi zen. 1968tik 1992 arte Aeronautika eta Espazioaren Museo Nazionalak okupatu zuen.

1986an Txileko Hezkuntza Ministerioak Monumentu Historiko Nazional izendatu zuen eraikina.

## Ikus, gainera 
* Artequin Viña del Mar Museoa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Equus zebra zebra

**Equus zebra zebra** mendi-zebraren bi azpiespezietako bat da. Bere hedapen gunea Hegoafrika da. Aditu guztiek ez dute animali hau azpiespezie bezala hartzen, bai ordea Mammal Species of the World argitalpenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iturissa

thumb|297x297px|Iturissaren balizko kokapena erromatar galtzadan. (Berria egunkariaren infografia)
**Iturissa** (ustez, *Iturri-zar* euskal izenetik eratorria) edo **Eturissa** edo ***Turissa***, erromatar garaiko baskoi-erromatar hiri bat izan zen. II. mendean, Ptolomeok “Baskoien hiria” zela idatzi zuen.

Aurizperri eta Auritz herrietako (Nafarroa Garaia) lurretan dagoen Zalduako aztarnategian azaleratzen ari den erromatar garaiko hiri baskoiarekin identifikatzeko proposamena egon zen aztarnategia hiri erromatarra zela jakin zenean, baina oraingoz ezin da ezer baieztatu. 400 urte inguruko iraupena izan zuela uste dute arkeologoek, hau da, I. mendetik Erromatar Inperioaren gainbeheraraino. Astorgatik Bordelera zihoan erromatar galtzadaren alboan zegoen.

Ptolomeok, K.o. II. mendean,  Iruñetik ipar ekialdean kokatu zuen, IV. mendeko Antoninoren Ibilbidean (455, 6), *Turissa* izenarekin Gailetarako bidean jarri zuen.

1986/87 bitartean, María Jesús Perex eta Mercedes Unzu Urmenetak Aurizperriko Ateabalsa lekuan zegoen nekropolian egin zituzten indusketetan, erromatar garaiko 49 hilkutxa aurkitu zituzten, zeramikazkok eta beirazkoak, eta barruan edo ondoan zegoen hilobiratze-ostilamenduako materialak: ukenduak gordetzeko beirazko botilatxoak, lantza puntak, fibulak, bi eraztunen pusketak, txanponak, etab. Etxebizitzak iparraldera egongo zirela proposatu zuten, han aurkitu baitzituzten hormak, iltzeak, Terra sigillata eta zeramika arrunta. Bi arkeologoek proposatu zuten aurkitutako aztarnak Iturissako hiriarenak izan behar zutela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komsomolskaia Pravda

**Komsomolskaia Pravda** (, ) nazio mailako eta eguneroko tiradako errusiar egunkari bat da, 1925ean sortua Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren gazte erakundea zen Komsomolen organo ofizial bezala. 1930ean berriki sortutako Leninen Ordenarekin saritutako lehen erakundea izan zen.

Egunkaria modu independentean argitaratzen jarraitu zen Komsomol eta Sobietar Batasuna bera 1991n desagertu ondoren, bere argitalpen lerroa mantenduz. Gaur egun egunean zehar 20.354.000 aleko tirada du, Errusiako egunkarien artean bigarren hedatuena delarik, hau ere sobietar jatorriko den Truden ondoren.

## Kanpo estekak 
* Komsomólskaya Pravdaren webgune ofiziala
Ngorongoro Kontserbazio Eremua

**Ngorongoro Kontserbazio Eremu**a (ingelesez *Ngorongoro Conservation Area*) Tanzanian dago, izen bereko sumendi itzaliaren kraterrean, Arusha hiritik 180 kilometrora, mendebaldera, Tanzaniako sumendietako goi lurren zonaldean. Babestutako eremua 8.288 kilometro koadrokoa da. Ekologia eta geografia ikuspuntutik Serengeti Parke Nazionalarekin lotura zuzena du.

## Eremu babestuaren historia 
250px|thumb|ezkerrera
1959an, Kontserbazio Eremu izendatu zen. Une hartan Serengetti Parketik banandu zen. 1979an Unescok Gizateriaren Ondarea izendatu zuen. Eremu horretatik oso gertu *Homo habilis*en aztarna arkeologikoak aurkitu zituzten eta, gertutasuna kontuan hartuta, 2010ko uztailaren 31n eremu babestua zonalde horretara zabaldu zen, ondare mistoaren katalogazioa jasota, hau da, natura eta kultura ondare gisan.

Nahiz eta oso inguru handia ez izan, Afrikako bost espezie handi bertan bizi dira: elefantea, gepardoa, errinozeroa, lehoia eta bufaloa. Orokorrean bertako ekosistemak Masai Mara eta Serengeti Parke Nazionalaren antzekoak dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, ere 
* Masai Mara
* Serengeti Parke Nazionala
* Nazio Batuen Ingurumen Programa

## Kanpo estekak 
* Tanzaniako Natura Parkeak
* PNUMAren web orrialdean Ngorongorori eskainitako espazioa.
* Tanzaniako Turismo Bulegoa.
* Ngorongoro UNESCOren web orrialdena.

900px|ezkerrera|thumb| Ngorongoro kraterraren ikuspegi panoramikoa.
Amuarrain ostadar

**Amuarrain ostadarra** edo **ortzadar-amuarraina** (*Oncorhynchus mykiss*), Salmonidae familiako arrain eurihalinoa.

Ur gazi eta gezetan bizi da; jatorrizko ingurunea, Ozeano Bareko iparraldea du, Japoniatik hasi, Beringeko itsasartetik pasa, eta Behe Kaliforniaraino (Mexiko). Hala ere, ia mundu osoan sartu da espezi hau; izan ere, munduko 100 espezie inbaditzaile kaltegarrienen zerrendan dago.

Tamainari dagokionez, 60 bat cm luze izaten da, eta gorpuzkera luzea du. 3-4 hezur ditu bizkar-hegalean eta uzki-hegalean. Genero honetako beste espezie batzuekin alderatuta, *Oncorhynchus mykiss* espezieko ar ugaltzaileei ez zaie gorputzaren eta buruaren morfologia hainbeste aldatzen. Horren harira, azalaren kolorea diferentea da habitataren eta tamainaren arabera: beti erreketako ur gezetan bizi direnak ilunagoak dira; lakuetan bizi direnak, aldiz, azal argiagoa dute.

Ur subtropikal eta hotzetan bizi da, hondotik hurbil, 0-200 m bitartean. Arrain anadromoa da, hau da, ur gazietatik ur gezetara migratzen du urtero: errekan gora joaten da, sorlekura, arrautzak errutera. Hirugarren urtetik aurrera ugaltzen da, eta orduan egiten du bidaia luze hori lehenbizikoz. Hamaika bat urtez bizi denez, bizitzan zortzi aldiz ugaltzen da.

Elikadurari dagokionez, ale helduek ornogabeak eta arrain txikiak jaten dituzte; arrainkumeek, berriz, zooplanktona.

Espezie hau asko arrantzatzen da, eta akuikultura bidez ere hazten da, merkataritza-balio handia baitu. Kirol-arrantza egiteko ere leku askotan baliatu da, eta ubide askotan sartu dute helburu horrekin. Espainian ere espezie inbaditzaileen zerrendan sartu zuten 2011ko 1628/2011 errege-dekretuaren bidez. Horren ondorioz, debekatu egin zen Espainian amuarrain ostadarra haren ingurune naturalean eta Espainiaren jurisdikziopeko itsas eremuetan sartzea. Nolanahi ere, Administrazioarekiko Auzien Salak zuhurtziaz indargabe utzi zuen dekretu hori 2012an —Espainiako arrantza-elkarteek eskatuta—, espezie exotiko inbaditzaileen zerrenda eta katalogoa arautzen dituen dekretua, alegia.

## Azpiespezieak 
* *Oncorhynchus mykiss gairdnerii* (Richardson, 1836)
* *Oncorhynchus mykiss gilberti* (Jordan, 1894)
* *Oncorhynchus mykiss irideus* (Gibbons, 1955)
* *Oncorhynchus mykiss mykiss* (Walbaum, 1792)
* *Oncorhynchus mykiss nelsoni* (Evermann, 1908)
* *Oncorhynchus mykiss stonei* (Jordan, 1894)
* *Oncorhynchus mykiss whitei* (Evermann, 1906)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  aldizkariko *Gurasoak izokin, kumeak amuarrain* izeneko artikulua
Shetland poni

**Shetland ponia**, (), Eskoziako Shetland uhartedian jatorria duen bertako zaldi arraza bat da.
Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Bere altuera soin gurutzera 71-107 cm artekoa da. Zaldi txikiak dira beraz. Shetland ponia tamaina txikiko eta oso txikiko hainbat zaldi arraza modernoagoen jatorrian dago. Eskoziako bertako hiru poni arrazetako bat izanik. Beste biak Eriskay ponia eta Highland poniak dira. Galloway poni arraza berriz XVIII. mendean galdu zen.

Zalantzarik gabe, abere hau munduko poni ezaguneterakioa da. Munduan zehar asko hedatu dena.

## Shetland poniak Euskal Herrian. Poniak eta pottokak 
Euskal Herrian ere arraza honetako poniak oso ezagunak dira, eta bereziki azken hamarkadetan asko ugaritu dira poni hauek gure artean. Azken urtetan joera badago poni hauek "pottoka" deitzeko, baina ez dira nahastu behar benetako bertako pottokekin. Pottoka eta sehetland poniak, biak, ponien sailkapen taldean sartzen dira. Bi arraza dira poniak, baina poni eta pottoka hitzak ez dira sinonimoak.

## Begira ere 
* Ameriketako Shetland poni

## Kanpo estekak 
## Argazki galeria 

Irudi:289-o-Galant-SWE-71-SH-03.jpg
Ukrainako Banku Nazionala

**Ukrainako Banku Nazionala** () Ukrainako banku zentrala da. Bere eraikina, 1902 eta 1934 artean eraikia, Kieven dago.

Sobietar Batasuna 1991ko gabon egunean erori baino lehen Gosbanken zati zen, Sobietar Batasuneko banku zentrala. 1991ko martxoak 20an Verkhovna Radak (ukrainar legebiltzarrak) bere jabetzako bezala aldarrikatu zuen Gosbanken bere lurraldeko zatia, eta urte amaieran Ukrainako Banku Nazionala ofizialki operatzen hasi zen.

## Gobernatzaileak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Verkhovna Rada

**Ukrainako Kontseilu Gorena** () Ukrainako kamera bakarreko legebiltzarraren izena da. Aurretik Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistako autoritate gorena izan zen, nondik izena datorkion (*rada* errusiar sobietaren baliokidea da).

## Kanpo estekak 
* Verkhovna Radaren Webgune ofiziala
Mad Max

***Mad Max*** (euskaraz *Max Eroa*) 1979ko George Miller australiar zinema zuzendariaren film bat da. Hogeita hiru urte besterik ez zituen Mel Gibson aktore gaztea nazioartean ezagutzera eman zuen, eta ondoren *Mad Max 2* (1981), *Mad Max Beyond Thunderdome* (1985), *Mad Max: Fury Road* (2015) jarraipenak izan zituen.

Bitxikeri gisa, filma hau EEBBetan estreinatu zenean, aktore guztiak bikoiztuak izan ziren, filmaren arduradunak aktoreen australiar ingeles ahoskera estatubatuar ikusleek ulertuko ez zutelako beldurrez baitzeuden.

Max Rockatansky protagonistak gidatzen duen autoa 1974ko Ford Falcon XB sedan modeloa da.

## Argumentua 
Etorkizun apokaliptiko batean Max Rockatansky (Mel Gibson) poliziak Australiako autobideak zaindu eta bertako motozale liskarti batzuei aurre egin beharko die. Maxek haien buruzagia hiltzean, gainontzeko taldekideek heriotza mendekatuko dutela zin egiten dute...

## Aktoreak 
* Mel Gibson, Max Rockatansky
* Joanne Samuel, Jessie Rockatansky
* Hugh Keays-Byrne, Toecutter
* Steve Bisley, Jim "Goose"
* Tim Burns, Johnny the Boy
* Geoff Parry, Bubba Zanetti
* Roger Ward, "Fifi" Macaffee
* David Bracks, Mudguts
* Bertrand Cadart, Clunk
* Stephen Clark, Sarse
* Brendan Heath, Sprog Rockatansky
* Mathew Constantine, Toddler
* Jerry Day, Ziggy
* Howard Eynon, Diabando
* Max Fairchild, Benno
* John Farndale, Grinner
* Sheila Florance, May Swaisey
* Nic Gazzana, Starbuck
* Paul Johnstone, Cundalini
* Vincent Gil, Nightrider/Gau-Ibiltari
* Steve Millichamp, "Roop"
* John Ley, "Charlie"
* George Novak, "Scuttle"
* Reg Evans, geltokiko nagusia
* Nico Lathouris, mekanikaria

## Mad Max saila 
* *Mad Max 2* (1981)
* *Mad Max Beyond Thunderdome* (1985)
* *Mad Max: Fury Road* (2015)

## Kanpo estekak 
* *Mad Max* filmari buruzko webgunea 
* *Mad Max* filmako IMDBko fitxa irakurgai 
* *Mad Max* filmaren iragarkia ikusgai
Leninen Ordena

**Leninen Ordena** (errusieraz *Орден Ленина*, *Orden Lenina*) hala, Errusiar Iraultzaren liderragatik deitua, Sobietar Batasuneko bigarren kondekorazio nazionalik garrantzitsuena izan zen. Ordena honakoei ematen zitzaien:

* Zibilei, Estatuari eginiko zerbitzu nabarmenengatik
* Indar armatuetako kideei, ereduzko zerbitzuagatik
* Herrien arteko elkarlana eta adiskidetasunaren eta bakearen indartzearen bultzatzaileei.
* Estatuari eta sobietar gizarteari beste merituzko zerbitzu batzuengatik.

Sobietar Batasuneko Heroia edo Sozialista Lanaren Heroia bezala sarituek aldi berean Ordena jasotzen zuten, Sobietar Batasuneko Sobiet Gorenaren Presidiumak ematen zuena. Hiri, konpainia, lantegi, eskualde, unitate militar eta itsasontziei ere ematen zitzaien. Batzorde Zentralak ezarri zuen 1930eko apirilak 6an. Lehen saritua *Komsomolskaia Pravda* egunkaria izan zen, 1930eko maiatzak 23an. Saritutako lehen atzerritarrak bi estatubatuar hegazkin mekanikari izan ziren, 1934ko irailak 10ean Txeliuskin ontziaren bilaketa eta erreskate operazioetan izan zuten parte hartzeagatik.

## Ezaugarriak 
Leninen Ordenaren azken diseinua 1934an onartu zen. Platinoan Vladimir Leninen irudi bat zuen disko bat zuen domina bat zen. Diskoa urrezko bi galburuz eta Lenin (Ленин) hitza duen bandera gorri batez inguratua dago. Ezkerrean izar gorri bat agertzen da, eta igitaia eta mailuaren ikurra, hau ere gorria, behean dago. Domina paparraren ezkerrean jartzen zen, jatorrian zintarik gabe eta ondoren alboetan bi zerrenda hori zituen zinta gorri batekin.

## Saritu batzuk 
* Sobietar Errepublika guztiak
* Hiriak
** Mosku
** Leningrado
* Konpainiak
** *Komsomolskaia Pravda* egunkaria
** *Gorkovski Avtomobilny Zavod* (GAZ) auto lantegia
* Pertsonak
** Fidel Castro kubatar presidentea
** Juri Gagarin kosmonauta
** Valentina Terexkova kosmonauta
** George Formby britainiar aktorea
** Nikita Khrustxev SESBeko Ministro Kontseiluko presidentea
** Nikolai Ostrovski idazlea
** Kim Philby britainiar/sobietar agente bikoitza
** Josip Broz Tito mariskala, 1945 eta 1980 artean Jugoslaviako presidentea izan zena
** Oleg Antonov ingeniari aeronautikoa
** Lev Yashin futbolaria
** Georgi Zhukov mariskala
** Jakov Zeldovitx zientzialaria
** Vladislav Tretiak izotz hockey jokalaria
** Nikolai Txebotariov matematikaria
** Maxim Gorki idazlea
** Konstantin Rokossovski mariskala
** Andrei Vlasov jenerala, ondoren naziekin lan egin zuena
** Dmitri Maksutov optikaria
** Meliton Kantaria sobietar sarjentua
** Arnaldo Tamayo Méndez kubatar kosmonauta
** Rubén Ruiz Ibarruri bizkaitar gerraria
** Vasili Zaitsev frankotiratzailea
** Nikolai Kamov helikoptero eraikitzailea
** África de las Heras ceutar espioia, beranduago sobietar nazionalizatua

## Ikus, gainera 
* Sobietar Batasuneko ordena, kondekorazio eta dominak

## Kanpo estekak
Lamu uhartedia

**Lamu uhartedia** Kenya estatuan barne eta Somaliatik gertu dagoen uharte multzo bat da, Indiako ozeanoan. Uharte horien artean ezagunena Lamu da, Gizateriaren Ondare izendatua. Beste uharteak Pate, Manda, Kiwayu eta Toto Manda dira. Kiwayun Kiunga Itsas Erreserba Naturala dago. Mandan aireportu txiki bat dago.

Uharte hauetan aztarna arkeologiko interesgarriak daude, bereziki swahili kulturaren elementuak, esaterako Takwa eta Manda, Manda uhartean, Shanga Paten eta Shela Lamun. Uharteak, bestetik, mangladiz inguratuta daude eta aztarna arkeologiko horietara ailegatzeko itsasotik mangladien bitartez heldu behar da.

Txinatarrek uharte hauetan komertziatzen ibili ziren XV. mendearen inguruan. Ondorioz zenbait aztarna aurkitu da: portzelana antzeko objtuak, hilerri bat, herri baten aztarnak. Dena dela, deigarriena pertsona askoren itxura txinatarra da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Allen, James de Vere: *Lamu, with an appendix on Archaeological finds from the region of Lamu by H. Neville Chittick*. Nairobi: Kenya National Museums.

thumb|ezkerrera|400px| Kiwayuu uhartea.

## Kanpo estekak
Equus zebra hartmannae

**Equus zebra hartmannae** edo Hartmannen mendiko zebra, mendi-zebraren bi azpiespezietako bat da. Angolako hego-ekialdean eta Namibiako mendebaldean hedatzen da.

Mota honetako zebrak talde txikitan bizitzea gustokoa du, 7 eta 12 abereen arteko samaldak osatuz. Abere agilak dira, leku malkartsuetara ondo moldatuak eta oso agorra den eskualdetan bizitzeari ohituak.

Nakiko onartua dago Equus zebra hartmannae Equus zebra zebraren aparteko espeziea dela, baina ebidentzi genetikoen falta dela eta, Mammal Species of the Worlden sailkapenean azpiespezietaz jotzen da.

## Erreferentziak 
[thumb|Hartmannen mendiko zebra edo Equus zebra hartmannae [berberiar ahari batekin Japongo Ueno Zooan]]

## Kanpo estekak
Hego hedadura

**Hego hedadura** hegazkin baten hegoek duten hedadura osoa da (hegazkinaren sabeleko karenatu zatia kontutan hartu gabe. Zenbait irizpide daude hego hedadura kalkulatzeko orduan, hegoaren muturreko hegotxoak hegoaren zati bezala hartzen diren ala ez kontutan hartu behar baita. Beste desadostasun batzuk fuselajea zein zati den eta hegoaren erroa zein zati den erabakitzetik etor daiteke. Hego hedadura hegazkin baten diseinu kontzeptualaren oso ezaugarri garrantzitsu bat da. Bestalde, euste koefizientea bezalako zenbait koefiziente globalen adimentsionalizazioa definitzen du.

## Hego hedaduren galeria 

Irudi:Dakota parachutisten dropping (1).jpg|Douglas Dakota. Arraroa da pistoietako motorea duen hegazkin batean atzeranzko eraso ertzetan eta atzealdeko ertz zuzenetan oinarritutako hego dhedadura bat izatea.
Irudi:Dash 8 in planform arp rotated 03.jpg|Flybe aire lineetako Bombardier Dash 8 Q400 hegazkina helizeekin eta aspect ratio handi bat duten hegoekin bultzatua.
Irudi:virgin a340-600 g-vmeg planform arp.jpg|Airbus A340-600 (lurreratze trena atzerantz doa)
Irudi:transaero b737-400 planform ei-cxk arp.jpg|Boeing 737-400.
Irudi:wing.two.arp.600pix.jpg|KC-10 Extender batek gezi erako hegoekin (goian) erregaiz hornitzen du F-22 Raptor bat
Fitxategi:gloster meteor planform kemble arp.jpg|Gloster Meteor NF11, 1952an eraikia

## Ikus, gainera 
* Hego
* Hego konfigurazio

## Kanpo estekak
1957 Angara

**1957 Angara** asteroide gerrikoan aurkitutako 1957. asteroidearen izena da. 1970eko apirilak 1ean aurkitu zuen Liudmila Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1970 GF** zen. Bere izena Angara ibaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Izar-poligono

|-
! Schläfli-sinboloa2zkh(p,q)=1
|{p/q}
|-
! Erpinak eta aldeak
|p
|-
! CDD
|
|-
! Simetria-taldea
|Dp
|-
! Poligono duala
|Autoduala
|-
! Barne-angelua
|\frac{180(p-2q)}{p}
|}
**Izar-poligonoa** izar itxurako poligono ahurra da. Gaur arte, erregularrak baino ez dira sakon aztertu; orokorrean, izar-poligonoak oraindik ez dituzte formalki definitu. Ez ditugu nahasi behar izar-multzoekin.

## Izar-poligono erregularrak 
Geometrian, "izar-poligono erregularra" elkar ebakitzen duten aldeak dituen poligono aldeberdin eta angeluberdina da, poligono ganbil baten erpinak ondoz ondokoak ez direnekin hainbestetik behin konektatuz sortua.

### Adibideak 
## Ikus, gainera 
* Poligono konplexua
* Izar magikoa
* Izar-poliedroa

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak 
* 
* {en} Star Polygons – java applet
François Barrême

**François Barrême** (Tarascon, 1638ko uztailaren 7a - Paris, 1703) frantziar matematikaria eta kontabilitatearen aitzindaria izan zen. Bere lan ezagunena 1671ko *Le Livre nécessaire pour les comptables, avocats, notaires, procureurs, négociants, et généralement à toute sorte de conditions* izenekoa izan zen, behin eta berriz argitaratua izan zena eta herritarren artean zabalkuntza handia izan zuena, *Barême universel* izenarekin.  hitza bere izenetik eratortzen da.
1959 Karbyshev

**1959 Karbyshev** asteroide gerrikoan aurkitutako 1959. asteroidearen izena da. 1972ko uztailak 14an aurkitu zuen Liudmila Zhuravlyovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 NB** zen. Bere izena Dmitri Karbyshevgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1960 Guisan

**1960 Guisan** asteroide gerrikoan aurkitutako 1960. asteroidearen izena da. 1973ko urriak 25ean aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 UA** zen. Bere izena Henri Guisangatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Argazki-kamera

**Argazki-kamera** edo **argazki-makina** fotografia-irudiak hartzeko tresna da. Irudiak proiektatzeko antzinako mekanismo bat da, non gela oso batek gaur egungo argazki-kamera baten eragiketa berak egiten zituen, garai hartan irudia eskuz marraztu ezean gordetzeko aukerarik ez zegoen ezberdintasunarekin. Gaur egungo kamerak espektro ikusgaiaren edo espektro elektromagnetikoaren beste zati batzuen elementu sentikorrekin (filmak edo sentsoreak) konbinatzen dira, eta haien erabilera nagusia ikusmen-eremuan dagoen irudia atzematea da.

Kamerek kamera ilun itxi bat dute, mutur batean irekidura bat duena argia sartu ahal izateko, eta irudia eratzeko edo bistaratzeko gainazal lau bat, argia beste muturrean harrapatzeko. Argazki-kamera gehienek leiarrez osatutako objektibo bat dute, argazki-kameraren irekiduraren aurrean kokatuta, sartzen den argia kontrolatzeko eta irudia edo irudiaren zati bat enfokatzeko. Irekidura horren diametroa (irekiera izenez ezagutzen dena) diafragma batekin aldatu ohi da, nahiz eta helburu batzuek irekiera finkoa izan.

Eszenaren irekierak eta distirak denbora-unitateko sartzen den argi-kantitatea kontrolatzen duten bitartean, argazki-prozesuan zehar kameran sartzen den argi-kantitatea, obturadoreak argiak grabazio-gainazalean eragiten duen tartea kontrolatzen du. Adibidez, argi gutxiko egoeretan, obturazio abiadura txikiagoa izango da (denbora gehiago irekita), filmak esposizio egokia ziurtatzeko behar duen argi kantitatea jaso dezan.

## Argazki-kamera markak 
## Galeria 

Irudi:Contax-s.jpg|Contax S. Munduko lehen pentaprismadun SLRa
Irudi:Asahiflex600.jpg|Asahiflex
Irudi:Retina-IIIC-600.jpg|Kodak Retina IIIC
Irudi:Nikonf.jpg|Nikon F (1959)
Irudi:Voigtlander camera.jpg|Voigtländer Vitoret (1962)
Irudi:Voigtlaender Brillant.jpg|Voigtländer Brillant. TLRa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurreikuspen

**Aurreikuspen** terminoak erabilera zenbait ditu:

* eguraldiaren aurreikuspena edo iragarpena, **meteorologia aurreikuspen** ere deitua, eguraldiaren eta fenomeno meteorologikoen bilakaera aurreikusten duena;
* informatikan, aurreikuspena, informatikan lan bat guztiz prozesatu edo burutu aurretik, aurrez nolako itxura edo nodrioak izango lituzkeen erakusten duen funtzioa;
* aurreikuspen plana, pentsio funtsak izendatzeko aukerako terminoa.

## Kanpo estekak
Douglas C-47

**Douglas C-47 Skytrain** edo **Dakota** Douglas Aircraft Company konpainiak Bigarren Mundu Gerran Douglas DC-3tik abiatuta garatu zuen garraio militarreko hegazkin bat da. Bere ezberdintasun nagusia objektu handiak sartzea eta paratxutariek jauzi egitea ahalbidetzen zuen atzealdeko ate handia zen. 1945 arte, hamar mila hegazkin baino gehiago ekoitzi ziren AEBetako Long Beach, Oklahoma eta Santa Monicako lantegietan. C-47a ezinbesteko garraioa izan zen indar aliatuen operazio askotarako, bereziki Ozeano Barean Japoniaren aurka egin zirenetarako. C-53 bertsio eraldatua Europan paraxutistak garraiatu eta planeatzaileak erremolkatzeko erabili zen. 1944an C-47ak Bastognego guduan harrapatuta zeuden estatubatuar tropei hornigaiak jaurtitzeko erabili ziren.

Gerraren ondoren, milaka hegazkin soberakin mundu guztian erabilera anitzetarako erabili ziren, batez ere herrialde txiroetan, non oraindik hegan egiten jarraitzen duten. Kargaontzi, pasaiari garraio eta baita hidrohegazkin bezala ere erabiliak izan ziren.

Bere tripulazioa 3 pertsonek osatzen zuten (pilotua, kopilotu eta nabigatzailea) eta 28 paraxutistentzako edo 2,7 karga tonako edukia zuen 31 metro kubikorainoko bolumenarekin.

Douglas AC-47 Spooky garraioko C-47aren bertsio eraldatu bat da, Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadak Vietnamgo gerran kanoiontzi bezala erabili zuena.

## Operatzaileak 
[thumb|[Portugalgo Aire Armadako C-47A bat.]]
[thumb|[Suediako Aire Armadako Tp 79 (C-47A)a.]]
[thumb|Dakota bat [Royal Air Force|RAFaren Memorial Flightean, paratxutarientzako atea irekita duela Duxforden, Ingalaterra, 2008an]]
[thumb|[Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadako C-47a Normandiako guduan erabilitako errekonozimendu markekin margotua (ingelesez invasion stripes), Rotterdam 1985]]

## Espezifikazioak 
### Ezaugarri orokorrak 
* Tripulazioa: 3
* Edukia: 28 soldadu
* Karga: 2700 kilo
* Luzera: 19,43 metro
* Zabalera: 29,41 metro
* Altuera: 5,18 metro
* Hego hedadura: 91,70 metro karratu
* Pisua hutsik: 8226 kilo
* Pisua kargatuta: 11.793 kilo
* Gehienezko pisua aireratzean: 14.061 kilo
* Motoreak: 14 zilindroko 2 Pratt & Whitney R-1830-90C Twin Wasp motore erradial
** Potentzia: 895 kilovatio bakoitzak
* Helizeak: Hiru palako bat motore bakoitzeko.

### Errendimendua 
* Gehienezko abiadura operatiboa: 360 kilometro orduko 3050 metroko altueran
* Gurutze abiadura: 257 kilometro orduko
* Helmena: 2575 kilometro
* Helmena ferryan: 5795 kilometro
* Iris daitekeen gehienezko altuera: 8047 metro
* Igoera erregimena: 9,5 minutu 3050 metroko altuerara heltzen.

## Lotutako garapenak 
* Douglas AC-47 Spooky
* Douglas DC-3
* Douglas XCG-17
*  Lisunov Li-2
*  Showa/Nakajima L2D
* Basler BT-67

## Antzeko hegazkinak 
*  Curtiss C-46 Commando

## Lotutako zerrendak 
* Espainiako Aire Armadako aireontzi historikoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philippe Veyrin

**Philippe Veyrin** (Lyon, Rodano, 1900eko urtarrilaren 9a – Donibane Lohizune, Lapurdi, 1962ko urtarrilaren 2a) lapurtar historialaria eta margolaria izan zen

## Biografia 
Lyonen jaioa izan arren, bi urte zituenetik bizi izan zen Donibane Lohizunen. Osasun arazoak zituelako, ez zituen unibertsitate-ikasketak egin, baina Baionako Euskal Museoan eta Eusko Ikaskuntzarako lan egin zuen. Erakusketak egin zituen Parisen eta Lapurdin. Historialari moduan *Les basques de Labourd, de Soule et de Basse-Navarre. Leur histoire et leurs traditions* 1942an argitaratzeaz gain, hainbat artikulu idatzi zituen nazioarteko zenbait aldizkarirentzat.

## Erreferentziak
Portugalgo Aireko Armada

**Portugalgo Aireko Armada** (portugesez *Força Aérea Portuguesa*, FAP bezala laburtua) Portugalgo Indar Armatuen aireko sekzioa da. Bere jatorria 1912an du, indar armatuetako aireko (*Aeronáutica Militar*) eta itsasoko (*Aviação Naval*) sekzioak osatzen hasi zirenean. 1952ko uztailak 1ean bi sekzioak gaur egun Portugalgo Aireko Armada denean batu ziren.

FAPak misio nagusi bezala aire espazio nazionala defendatzea eta Indar Armatuetako beste sekzio batzuekin lanean aritzea Portugalen defentsa militarrari dagokionez. Nazioarteko misio eta konpromisoetan ere parte hartzen du. Bere eskarapela aeronautikoa atzealde zuri batean jarritako Kristoren Ordenako gurutzea da.

## Aireontziak eta ekipamendua 
Portugalgo Aireko Armadako honako unitateak ditu:

## Irudi galeria 

Fitxategi:F16A FAP linksup KC-10.jpg|Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon
Fitxategi:Casa c-295 faial.JPG|CASA C-295
Fitxategi:P-3 Orion.JPG|Lockheed P-3 Orion
Fitxategi:Alpha Jet dos Asas de portugal.JPG|Dassault/Dornier Alpha Jet

## Ikus, gainera 
* Portugalgo Indar Armatuak

## Kanpo estekak 
* Portugalgo Aireko Armadaren webgune ofiziala

## Erreferentziak
Larne aintzira

**Larne aintzira** (ingelesez *Larne Lough* eta irlanderaz *Loch Latharna*) Ipar Irlandako Antrimeko konderriko aintzira da. Belfast hiritik iparraldera dago eta Islandmagee penintsulak inguratzen du. Aintziraren iparraldean izena ematen dion Larne herria dago eta bertako kanalari esker lotzen dira aintzira eta itsasoa. Itxita dagoen hegoaldean sakonera txikia du, aldiz iparraldeko estuarioan sakonera handiagoa da.

## Fauna eta flora 
Hegaztien pausaleku garrantzitsua da. Bereziki aipagarrik dira Branta musubeltza eta Txenada gorrizta. Landaretzari dagokionez Belfasteko Queen's unibertsitateak aintzirako algen banaketaren mapa egin du eta bereziki aipatzen du *Ascophyllum nodosum var. minor*.

## Babesa 
1997tik aurrera Ramsarko hitzarmenak 395'94 hektareatako hezegune garrantzitsuak babesten ditu eta Interes Zientifiko Bereziko Eremua ere bada.

## Arkeologia 
Ballylig inguruan, lokatzak estalitako zohikatz artean bi kaiuko aurkitu zira. Karbono 14ak erakusti du k.a. 3.700 eta 3.300 artekoak direla.

## Kanpo estekak
Delezio

thumb|200px|eskuinera|Kromosoma baten delezioa.

**Delezioa** kromosomaren anormaltasun genetikoa da, kromosomaren zati bat galtzean datzana. Kromosomopatiaren mota bat da.

Delezioa gehien ematen den mutazio kromosomikoa da. Jaioberri batek 7.000en artean izaten du delezio bat, gutxi gorabehera. Galtzen den kromosomaren zatia handia bada gene asko ere galduko dira, delezioak patologia bat sortuz, baita heriotza eraginez ere.

Cri du chat edo katu miauren sindromea, esaterako, giza espeziaren 5. kromosoman gertatutako delezioaren ondorioa da. Atzerapen intelektuala eta negar berezia (katuaren miaurekin antza duena) ditu ohiko ezaugarriak gaitz honek. Prader-Willi sindromea eta Angelman sindromea dira delezioak eragiten dituzten beste gaixotasun batzuk.

## Kanpo estekak
Mala gente (abestia)

***Mala gente*** Juanes kolonbiar musikari eta kantagileak Ashley Caruthi buruz idatzi eta abestutako abesti bat da. Abestia bere bigarren estudioko bilduma den *Un día normal* diskoaren hirugarren singlea da.

Abesti honek Grammy Latino Sari bat irabazi zuen 2003ko edizioan, maila honetan abeslariak irabazi zuen hirugarren urtea jarraian izan zena.

## Kanpo estekak
Gaël Touya

**Gaël Touya** (Longeville-lès-Metz, 1973ko urriaren 23a) sable modalitateko frantziar eskrimalari bat da. Urrezko domina bat irabazi du Olinpiar Jokoetan.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
* Urrezko domina 2004ko Udako Olinpiar Jokoetako taldekako sable proban (Atenas)

### Munduko Eskrima Txapelketa 
* Urrezko domina 1997ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (Lurmutur Hiria)
* Zilarrezko domina 1998ko Munduko Eskrima Txapelketako taldekako ezpata proban (La-Chaux-de-Fonds)
Newtownabbey

**Newtownabbey** (irlanderaz: *Baile Úr na Mainistreach*) Ipar Irlandako Antrimeko konderrian kokatzen den hiria da. 2001eko erroldaren arabera Newtownabbeyk 62.056 biztanle zituen, honek konderriko hirugarren herria bihurtzen du Belfast eta Lisburnen ondoren. Belfasten metropoli eremuaren parte da eta Belfast aintziraren ertzean dago.

## Historia 
Newtownabbey hiri berria da, 1958an sortu baitzen Belfast iparraldeko zazpi herrik bat egitean. Zazpi herriok Carnmoney, Glengormley, Jordanstown, Monkstown, Whiteabbey, Whitehouse eta Whitewell ziren.

Herri hauen artean aipagarriena Glengormley da, belfasteko langile klasearen aisialdi leku izan baita historikoki. Bestalde Whitewellen Belfasteko Zoologikoa dago.

## Hiritar ezagunak 
* Bobby Sands (1954-1981) IRAko kidea, gose greban hila.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Ballymena hiriko webgunea
Diana Andoins

**Diana Andoins** (Hagetmau, 1554 - Hagetmau, 1621eko otsaila), izengoitiz ***Korisanda ederra*** deitua, Gaskoiniako aitoren alaba izan zen. Gixuneko kondesa, ezaguna da Henrike III.a Nafarroakoaren maitalea izan zelako.

## Bizitza 
Hagetmauko gazteluan jaio zen 1554an; Paulo, Andoinsko baroia, eta Margarita Caunarkoa izan zituen gurasoak. 1568ko azaroaren 21ean, 14 urte zituela, Filiberto Agaramontekin ezkondu zen Bidaxuneko gazteluan; izan ere, Filiberto Antonio I.a Agaramonten semea eta Agaramonteko etxeko oinordekoa zen. Seme bat, Antonio, eta alaba bat, Katalina, izan zituzten. 26 urterekin alargundu zen, senarra 1580an hil baitzen La Fèreko setioan.

Alargundu ondoren Hagetmauko gazteluan segitu zuen bizitzen. Ondare handiaren jabe izan zen, Andoins eta Agaramont etxeena jaso baitzuen. Kultura handikoa zen, eta *Amadis de Gaula* irakurri ondoren aukeratu zuen bere ezizena: *Korisanda*. Adiskidantza handia egin zuen Michel de Montaignerekin, eta honek Étienne de La Boétieren “Vingt et neuf sonnets” lana eskaini zion. Henrike III.a Nafarroakoaren maitalea izan zen 1582-1587 bitartean; Dianak eragin handia izan zuen harengan, eta diruz ere lagundu zion Parisko Liga Santuaren aurkako gerretan. Hagetmaun hil zen 1621ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suitzako Biltzar Federala

**Suitzako Biltzar Federala** edo Legebiltzarra (alemanez *Bundesversammlung*, frantsesez *Assamblée fédérale*, italieraz *Assemblea federale*, erromantxeraz *Assamblea federala*) Suitzako botere legegilea eta autoritate gorena da.

Biltzarra garrantzi bereko bi ganberez osatua dago:

* Suitzako Kontseilu Nazionala, ganbera baxua dena. Herria ordezkatzen du (200 diputatu, proportzionalki banatuak kantoi bakoitzaren biztanleriaren arabera).
* Estatuen Kontseilua, ganbera garaia dena. Kantoiak ordezkatzen ditu (46 diputatu, 2 kantoi bakoitzeko eta 1 kantoi erdi bakoitzeko biztanleria kontutan hartu gabe).

Denbora gehienean bi kontseiluak modu bananduan elkartzen dira, erabaki orok bi ganberen adostasuna behar duen arren. Erabakiren batzuetarako, Suitzako Kontseilu Federala, Konfederakuntzako Kantzilerra, Suitzako Auzitegi Federaleko epaileak edo armadako generala gerra edo krisi larri kasuan aukeratzeko esate baterako, bi ganberak aldi berean elkartzen dira. Orokorrean, bi ganberak urtean lau aldiz elkartzen dira.

## Argazkiak 

Fitxategi:Parlement of Bern.JPG|Jauregi federala
Fitxategi:Chamber Swiss National Council.jpg|Kontseilu Nazionalaren aretoa
Fitxategi:Swiss_National_Council_Session.jpg|Kontseilu Nazionala bilduta
Fitxategi:Swiss Council of States Session.jpg|Estatuen Kontseilua bilduta
Fitxategi:Bundesratswahl 2009 - Applaus.jpg|Biltzar Federala bilduta

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Jan Železný

**Jan Železný** (Mladá Boleslav, Txekoslovakia, 1966ko ekainaren 16a) txekiar xabalina jaurtilari ohia da. Hiru aldiz izan zen olinpiar txapelduna, Bartzelona (1992), Atlanta (1996) eta Sydneyn (2000), eta beste hirutan munduko txapelduna, 1993, 1995 eta 2001ean. Munduko errekorraren jabea da, 1996an Jenan lortutako 98,48 mko markarekin.

## Lortutako sari nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Jan Zelezný Iaaf.org
Iragarpen (argipena)

**Pronostiko**, **prognosia** edo **iragarpena** terminoek adiera eta erabilera zenbait dituzte:

* **pronostiko** edo **aurresana**, etorkizunean fenomeno batek izango duen bilakaerari buruzko iragarpena, bereziki prozedura arrazional edo zientifikoen bitartez burutua,
** eguraldiaren iragarpena, eguraldiaren edo fenomeno meteorologiko baten etorkizuneko bilakaerari buruzko aurresana;
* medikuntzan, pronostikoa, gaixotasun baten bilakaerari buruzko iragarpena;
* iragarpena, etorkizuneko igarpen edo azti-lana.
Obelisko

[thumb|200px|Egungo **obelisko** garaiena [Washington monumentua da.]]
**Obeliskoa** (grezierazko ὀβελίσκος - *obeliskos*, eta hau ὀβελός - *obelos* hitzaren txikigarria, "*orratza*", "*txigortzeko burdina"*) pilare edo zutabe erako monumentu bat da, oin karratua eta gehienetan garaiera handikoa, goiko muturrean piramidioi izeneko piramide bat duena.

Obelisko zaharrenak Antzinako Egiptokoak dira eta esanahi erlijiosoa zuten. Egun, Erroma da obelisko gehien dituen hiria, horietatik batzuk antzinako erromatarrek ekarritakoak Egiptotik. Washington monumentua, Washington hirian da munduko obelisko altuena, 169 metrorekin.

## Ikus, gainera 
* Piramidioi

## Kanpo estekak
¡A la caza del cuadro!

**¡A la caza del cuadro!** Francisco Ibáñezek sortutako pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

## Istorioa 
Bacterio profesoreak bere margolan bilduma saldu du. Margolan horietako batean Superrak *top secret* zen dokumentu bat gorde zuen, baina orain ez du gogoratzen horietako zeinetan gorde zuen. Mortadelo eta Filemonek margolan horien erosleen etxeetara joan beharko dute, eta margolan bakoitzean dokumentua bilatu jabeak ohartu gabe.

## Iruzkinak 
Mortadelo eta Filemonek ikertu beharko duten margolan jabeetako bat Rompetechos da, pertsonaia honek agenteekin abentura batean parte hartzen duen lehen aldian (El sulfato atómicon bere senideren bat izan behar duen Rompetechen bat agertzen den arren).

Laugarren ataletik aurrera sarrera Mortadelo, bere mozorroen ondorioz nahi gabe Filemoni arazoak ematen da.

Agenteek bilatu beharreko margolanek "Egun lainotsua eguzkiarekin ilargiaren argitan", "Lehortea Ipar Poloan", "Bazilo begiokerra aza zelai batean", edo, nabarmenki, "Zirtzilkeria handia", Vázquez-Sanchisen elkarekoizpen bat bezala aurkezten dena, Blas Sanchís Bonetenganako erreferentzia bat izan daitekeena, garai hartan Vázquezen komiki apokrifoen sormena antolatzeaz arduratzen zena.

## Kanpo estekak
1958 Chandra

**1958 Chandra** asteroide gerrikoan aurkitutako 1958. asteroidearen izena da. 1970eko irailak 24an aurkitu zuen Carlos Ulrrico Cescok El Leoncitotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1970 SB** zen. Bere izena Subrahmanyan Chandrasekhar indiar fisikariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Antonio III.a Agaramontarra

**Antonio III.a Agaramontarra,** Agaramonteko eta Gixuneko kondea eta Bidaxuneko printzea, (Hagetmauko gaztelua, 1604 – Baiona, 1678ko uztailaren 12a) lapurtar militar eta diplomatikoa izan zen. 1641ean Frantziako mariskal izendatua, Nafarroa eta Biarnoko erregeorde eta Baionako alkatea izan zen.

Antonio II.a Agaramontarraren semea, Richelieu kardinalaren jarraitzaile sutsua izan zen. Hogeita hamar Urteko Gerran parte hartu zuen, 1653an ministro, 1657an Frankfurt am Maingo Reichstagen enbaxadore eta 1660an Luis XIV.a Frantziakoaren izenean Maria Teresa Austriakoa ezkontzaz galde egin zion.

Antonio IV.a Karlos Agaramontekoak 1716an *Mémoires du maréchal de Gramont* bere bizitzako oroitzapenak argitaratu zituen. Gixuneko kondearen izenaz, Edmond Rostanden *Cyrano de Bergerac* antzezlanean agertzen da.

1634an, Richelieuren iloba zen Françoise-Marguerite du Plessis de Chivré († 1689).
ezkondu eta lau seme-alaba izan zituen:
* Armando (1637-1673) Filipe I.a Orleanskoa eta Henrietta honen emaztearen maitalea.
* Katalina Karlota, (1639 - 1678), Monakoko printzesa eta Luis XIV.aren maitalea.
* Antonio Karlos, (1641 - 1720), oinordekoa.
* Henriketa Katalina

## Erreferentziak
Antonio IV.a Karlos Agaramontarra

**Antonio IV.a Karlos Agaramontarra,** Agaramonteko duke, Gixuneko kondea eta Bidaxuneko printzea, (?, 1641 – ?, 1720ko urriaren 25a) lapurtar militarra izan zen. Nafarroa eta Biarnoko erregeorde eta Baionako alkatea izan zen.

Antonio III.a Agaramontarraren semea, 1672an Holandan eta bi urte geroago Besançongo setioan borrokatu zuen.

1668an, Jacques de Castelnauren alaba zen Marie-Charlotte de Castelnau (1648 - † 1694) ezkondu eta bi seme-alaba izan zituen:
* Katalina Karlota (16691 - 1739).
* Antonio, (1672 - 1725), oinordekoa.

## Erreferentziak
Antonio V.a Agaramontarra

**Antonio V.a Agaramontarra,** Agaramonteko duke, Gixuneko kondea eta Bidaxuneko printzea, (?, 1672ko urtarrila – ?, 1725eko irailaren 16a) lapurtar militarra izan zen, Frantziako mariskal izandakoa. Nafarroa eta Biarnoko erregeorde eta Baionako alkatea izan zen.

Antonio IV.a Karlos Agaramontarraren semea, hamahiru urte zituela musketari bilakatu zen. Ordutik eta 1712ra arte karrera egin zuen armadan Flandrian nabarmenduz.

1687an, Marie Christine de Noailles (1672 - † 1748) ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituen:
* Katalina Karlota.
* Luis, (1689-1745), oinordekoa.
* Maria Adelaida (1700-1740)

## Erreferentziak
Klabe (musika)

thumb|300px|Klaberik erabilienak.
1. *Sol* klabea bigarrenean 
2. *Do* klabea hirugarrenean 
3. *Do* klabea laugarrenean 
4. *Fa* klabea laugarrenean 

**Klabea** soinuen izena zehazten duen zeinu edo ikurra da. Haren funtzioa musikaren altuera edo tonua adieraztea da, pentagramak ezin baitu hartu bere baitan musikan, kantuan zein tresnetan eman daitezkeen nota guztien eremua. Pentagraman musika noten aurrean ezartzen da. Musikaren historian aldaketa asko eman izan da klabeen idazkeran eta erabileran.

Zazpi eta gehiago ere badira, transposizioak eta beste kontuan hartuta, baina gaur egun gehien erabiltzen direnak hiru hauek dira:
* sol klabea
* do klabea
* fa kablea

## Kanpo estekak
Veiiko Apoloren estatua

**Veiiko Apoloren estatua** naturalak baino tamaina handiagoa duen terrakotaz eginiko etruriar estatua bat da, Apolo irudikatzen duena. K.a. 550 eta K.a. 520 artean datatua dago. Etruriar estilo arkaiko berantiar edo "nazioarteko" joniar estiloan egina dago. Erromako Villa Giuliako Etruriar Museo Nazionalean erakutsia dago.

## Aurkikuntzaren tokia 
1916an aurkitu zen Portonaccioko tenpluan, arteen eta jakinduriaren jainkosa zen Minervarentzat eraikitako santutegia, Etruriako garrantzitsuenetako bat zena, antzinako etruriar hiria den Veii edo Veyesen zegoena, gaur egun Lazio Garaia eskualdea.

## Egilea 
Estatua honen egiletza Vulcari ematen zaio, bere izena ezagutzen den etruriar artista bakarra.

## Estiloa eta ezaugarri teknikoak 
Eskultura hau etruriar arteari dagokio, greziar eskultura artearen eragin handiarekin. 1,80 metroko altuera du eta terrakotaz egina dago, etruriarrek euren eskulturak egiteko gehien erabili zuten lehengaia.

Apolo eta Herkules Zeriniako oreinaren aurka borrokan ari ziren eskena baten zati zen, lurretik hamabi metroko altuerara, izpien gainean, Portonaccioko Minervaren santutegiko akroteran, Veiitik gertu. Apolok, tunika eta kapa labur batekin jantzia, bere ezkerrerantz aurrera egiten du, bere eskuineko besoa luzatuta eta tolestuta duela (ezkerrekoa lurrerantz begira du, beharbada eskuan arku bat duela), Herkules oreina bere hanken inguruan lotuta duela eskuinerantz luzatzen da, bere makila eta bere gorputzeko enborrarekin kurba bortitz batean erasotzeko okertuz.

## Bitxikeriak 
Estatua zutik aurkitu zen, Veiiren aurkako erromatarren erasoei eutsiz, Erromak konkistatu zuen lehen etruriar hiria izan zena.

## Ikus, gainera 
* Tarkiniako hegodun zaldiak
* Etruriar arte
* Talamoneko frontoia
* Etruria
* Triklinioko hilobia
* Lehoi orrokarien hilobia
* Todiko Marte

## Kanpo estekak
Todiko Marte

**Todiko Marte** K.a. V. mendean datatutako etruriar estatua bat da. Gerraren jainkoa den Marte irudikatzen du, guduaren aurretik erritual bat praktikatzen ari dena.

## Aurkikuntzaren tokia 
1835ean aurkitu zen, Montesantoko Komentuko harresien ondoan lurperatua, Perugiako probintziako Todi herritik gertu. Inguruan antzinako etruriar finkapen bat egon zen.

## Egilea 
Ez da ezagutzen estatua honen egilea, baina Ahal Trutitis etruriar biztanleak etruriar-greziar jainkoa den Aresi eskainitako tenpluari eman ziola ezagutzen da.

## Estiloa eta ezaugarri teknikoak 
* Eskultura hau etruriar artekoa da, greziar eraginarekin, greziar hopliten antzera.
* Materiala: Fundizioko brontzea
* Altuera: 1,41 metro
* Ezkerreko eskuarekin lantza bat eusten du, eta katilu bat eskuinekoarekin.
* Eskaintza idazkuna (nork eman zuen azaltzen duena) unbrieraz eta etruriar alfabetoz grabatu zen.
* Kasko bat zeraman (aurkitu ez dena).
* Jatorrian idulki baten gainean zegoen (hau ere aurkitu ez dena).
* Begiak zilarrean landuak daude.

## Bitxikeriak 
Estatua trabertinozko geruza artean lurperatuta aurkitu zen, eta baliteke tximista batek jo izana.

## Kontserbazioa 
Gaur egun estatua Vatikanoko Museoetan erakusten da, eta jatorrian zeramatzan lantza eta katiluaren zatiak aparte erakusten dira.

## Ikus, gainera 
* Hizlaria
* Etruriar arte
* Veiiko Apoloren estatua
* Talamoneko Frontoia
* Perugia
* Etruria
* Triklinioko hilobia
* Lehoi orrokarien hilobia
* Tarkiniako hegodun zaldiak

## Kanpo estekak