open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beduako Lonja-Etxea

**Beduako Lonja-Etxea** Beduan kokatutako lonja zahar bat da, mendeetan errenteria izandakoa. Ondare gisa balioa duen eraikina ere bada, elementu gotikoak ditu bere sorrera 14. mendean kokatzen dutenak. 

## Historia 
Beduako meandroaren Zestoako aldean, kai eta ubide baten ondoan eraiki zen lonja. Bizkaitik zetorren burdina beta ontzietatik deskargatzen zen bertara, eta Urola aldeko oletara eramaten zuten (Altzolaras, Iraeta, Lili, Lasai, Errarizaga, Arroa eta Legazpikoetara). Era berean, burdina ekoitzirik, bertatik esportatzen zen itsasoz, pisatu ondoren. Burdina horri errenta edo zergak jartzen zitzaizkion, hortik errenteria izena lonja honek eta beste batzuek zutena.

1483 eta 1562ko dokumentatuetan aipatzen da nola etxe honetako jaunek Gaztelako erresumaren pribilejioa zuten lonja ustiatzeko. 16. mendeko jaun Martin Otxoa de Beduaren idazkien esanetan, lehenagoa ere behar zuen izan, hark 500 urteko antzinatasuna ematen baitzion orduan.

19. mendean Zumaian burdinazko zubia eraiki zenean Urola ibaian, ontzien pasabidea itxi zen Beduarako. 21. mendean Bedua jatetxeak du tokia bertan.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bedua 1949 89.jpg|1949. urtean.
Fitxategi:Bedua Lonja 658.jpg|1980ko hamarkadan.
Fitxategi:Bedua 3758.jpg|2024. urtean.
Fitxategi:Bedua 3912.jpg|2024. urtean.
Fitxategi:Bedua secciones abcd.jpg|Eraikinaren sekzio planoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako Aste Nautikoa

**Melillako Itsas Astea** Melillan (Espainia) egiten den bela lehiaketa da, eta **Melillako** Itsas Errege Klubak antolatzen du. 

Gurutzaldi-bela egiteko erabiltzen da, 1997tik, eta bela arinerako, 2013tik.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako Itsas Pasealekua

**Itsas pasealekua** Melillako hirian (Espainia) dagoen itsas pasealeku bat da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maureen Bechdolt

**Maureen Bechdolt** arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sherry Block

**Sherry Block** (Denver, 1971ko otsailaren 10a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mackenzie Brown

**Mackenzie Brown** (Flint, 1995eko martxoaren 14a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fiona MacDonald (telebista aurkezlea)

**Fiona MacDonald** (Blackall, Queensland, 1957ko maiatzaren 27a – 2024ko urriaren 3a) australiar telebista aurkezlea izan zen.

## Bizitza 
MacDonald Blackallen jaio zen, Queensland estatuan. Jacki McDonald telebista aurkezlearen ahizpa zen. ''It's a Knockout* utzi ondoren, ardoan aditu bihurtu zen.

1990eko hamarkadan ezkondu zen eta bi semeen ama zen.

2021eko azaroan, alboko esklerosi amiotrofikoa diagnostikatu zioten. Gaixotasun horrekin izandako esperientziaz  *Australian Story''ko 2023ko urriko atal batean hitz egin zuen. 2024ko urriaren 3an hil zen, 67 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Konstantino Dukas

**Konstantino Dukas** (c. 1074 – c. 1095) Bizantziar Inperioko enperadorekidea izan zen 1074tik 1078ra eta 1081etik 1087ra.

Mikel VII.a Dukas eta Maria Alaniakoaren semea izan zen, eta enperadorekide izendatu zuten jaio zen urtean. 1078an utzi zion izateari, Nizeforo III.a Botaniates enperadore bihurtu zenean. Konstantinoren eta Roberto Guiscarden alabaren arteko ezkontza bertan behera geratu zen orduan, eta bizantziar inperioa inbaditzeko aitzakiatzat erabili zuen.

Alexio I.a Komneno enperadore berriak Konstantino berriro enperadorekide izendatu zuen 1081ean. Konstantino Ana Komneno Alexioren alabarekin ezkondu zen, eta enperadorekide izaten jarraitu zuen 1087ra arte, Joan II.a Komneno Alexioren semea jaio zen arte.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Xosefa de Bastavales

**Josefa Juncal Barreiro**, ***Xosefa de Bastavales*** edo ***Josefa de Bastavales*** ezizenez ezagunagoa, (Santaia, Gorgullos, Tordoia, 1932ko uztailaren 20a – Bastavales, Brión, 2024ko urriaren 2a) galiziar panderojolea izan zen.

## Bizitza 
Josefa Juncal Barreiro Santaian jaio zen, Tordoia udalerrian. Hamabost urte zituela, Bastavalesera (Brión) joan zen gurasoekin bizitzera. Tordoian bizitzeari utzi arren, jaioterriarekin harremana mantentzen jarraitu zuen, eta maiz joaten zen erromerietara. Elizako ospakizunetan, musikarekiko zaletasuna piztu zitzaion, eta musika tradizionala abesteaz gain, akordeoia eta panderoa jotzen ikasi zuen modu autodidaktan.

Jada adin aurreratuan, bere bizitzak buelta eman zuen, Ramón Chao kazetari eta idazleak Bastavalesen etxe bat erosi zuenean. Biek adiskide egin ziren. Haren semea ere ezagutu zuen, Manu Chao musikari galiziar-frantses ospetsua, eta harekin hasi zen panderoa jotzen eta abesten, bravú mugimenduko pertsonaia garrantzitsu bilakatuz. Ia 70 urte zituela, Manu Chaorekin batera bira egin zuen, Bartzelonan, ​​Lyonen eta Lorienteko Interzeltiar Jaialdian musika eginez.

Urte horietan hainbat telebista-saiotan parte hartu zuen, Galiziako toki asko bisitatu zituen eta herrialdean zein nazioartean ospe handiko talde eta artistekin partekatu zuen eszenatokia, hala nola Os Diplomáticos de Monte-Alto, Cristina Pato, Susana Seivane, Fuxan os Ventos, Mercedes Peón, Compay Segundo eta The Chieftains.

Bastavalesen hil zen 2024ko urriaren 2an, 92 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1745eko Matxinada Jakobitarra

**1745eko Matxinada Jakobitarra** ()  () bezala ere ezagutua, Charles Edward Stuart bere aita James Francis Edward Stuartentzat britainiar tronua berreskuratzen saiatu zenean eman zen. Charles Edward eta James Francis Estuardo etxearen () buruak ziren, Jakue II.a Estuardo tronutik kanporatu zutenetik Erresuma Batuko koroa erreklamatzen zuena. Matxinada Austriako Ondorengotza Gerraren testuinguruan gertatu zen, britainiar armada gehiena Europa kontinentalean borrokatzen ari zenean. 1745ekoa Jakobiten azken matxinada izan zen, eta besteak bezala porrotean amaitu zen.

Charlesek 1745eko abuztuaren 19an Glenfinnanen hasi zuen matxinada, Eskoziako Highlandsetan. Handik gutxira Edinburgo hartu zuten, eta irailean Prestonpanseko guduan garaipena lortu zuten. Eskoziarrek urrian egindako kontseilu batean Ingalaterra inbaditzea onartu zuten, Charlesek jakobitar ingelesen laguntza eta Ingalaterrako hegoaldean aldi bereko frantziar lehorreratzea agindu ondoren. Azaroaren hasieran Ingalaterran sartu ziren, baina aurreko bi promesak errealitatea bihurtu ez zirela ikustean abenduaren 4an Derbyra iritsi zirenean denbora batez gelditu egin ziren etorkizuneko estrategiaz hitz egiteko.

Antzeko eztabaidak izan ziren Carlislen, Prestonen eta Manchesterren, eta askok ordurako Eskoziatik urrunegi joan zirela uste zuten. Inbasioaren bidea Jakobitek aldekotasunean sendo kontsideratutako eremuak zeharkatzeko hautatua izan zen, baina aldeko ingelesen laguntza ez zen gauzatu. Aurkako gobernuaren tropak kopuruz gaindikoak ziren eta porrota latzak jasotzeko arriskupean zeuden. Erretiratzeko erabakia gehiengo zabalaren babesa izan zuen, baina Charles eta bere jarraitzaile eskoziarren arteko zatiketa berreskuraezina eragin zuen. 1746ko urtarrilean Falkirk Muir garaitu arren, apirilean Cullodenen garaitu izanak matxinada amaitu zuen. Charles Frantziara ihes egin zuen, tronua berriz ere hartzen saiatu gabe, eta 1788an Erroman hil zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jakobita
* Jakobiten matxinada

## Kanpo estekak
Jhamak Ghimire

**Jhamak Ghimire** (; Dhankuta, 1980ko uztailaren 10a) idazle nepaldarra da.

Garun-paralisi batekin jaio zen Jhamak Ghimire, eta ezkerreko oinarekin idazten du. 

*Kantipur* egunkarian kolaboratu ohi du, eta hainbat lanen egilea da, horien artean ezagunena 2010ean argitaratutako bere autobiografia da: जीवन काँडा कि फूल (Bizitza arantza ala lorea da?), zeinarentzat Madan saria jaso zuen, Nepalgo literatur saririk garrantzitsuentzat jotzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Akizu Aizpiri

**Beatriz Akizu Aizpiri** (Soraluze, Gipuzkoa, 1969) Eusko Ikaskuntzako arlo sozio-politiko, dibertsitate eta kohesioko koordinatzailea da.

Eusko Ikaskuntzaren XIX. kongresuko Jendartea ataleko koordinatzailea izan zen.

## Bizitza 
Soraluzen jaio bazen ere, Itziarren (Deba) bizi da Beatriz Akizu. 

### Formakuntza 
Musika Hezkuntzako maistra titulua lortu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Gizarte eta Kultur Antropologian lizentziatu zen, nortasun kulturala eta etnizitatea espezialitatean Deustuko Unibertsitatean. Gobernantza eta Politika Ikasketetan masterra egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean eta Hizkuntza Plangintzako Masterra Eusko Ikaskuntzan. Musika klasikoan eta jazzean formakuntzaduna eta bikoizketa diplomaduna da.  

### Lan ibilbidea 
Hamahiru urtez (1994-2007) aritu zen irakasle lanetan euskal hezkuntza sistema publikoan, irakaskuntza-aldi horretako ikasturte akademiko batean, Kalitatea Kudeatzeko arduraduna izan zen Irakaskuntza Artistikoaren arloan.

2 urtez (2005-2007) Eskoriatzako Ibarraundi Museoren Kultur ondarea eta tokiko garapena izeneko proiektuaren zuzendaria izan zen. 

2008an  Eusko Ikaskuntzan hasi zen lanean eta proiektu arduraduna izatera heldu zen bertan.
* ''L'aménagement du territoire en Pays Basque***.** Eguzki Urteaga Olanorekin elkarlanean. Dakit argitaldaria, 2008. 978-84-932368-3-0.
* *Etxea kontzeptuaren aldaketa auzoko harremanetan. Guda sinbolikoak lurraldea antolatzen.'' Dakit argitaldaria  2007

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskadi Irratiko Bihotzeko Fonoteka saioan Plaentxi.eus, 2020

* Elkarrizketa: Beharrezkoa da Euskal Herri mailako hezkuntza sarea osatzea Berria, 2024.10.04
Pseudoporpoloma pes-caprae

***Pseudoporpoloma pes-caprae*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hypophyllum pes-caprae*, *Agaricus pes-caprae* (Basionimoa), *Tricholoma pes-caprae*, *Gyrophila pes-caprae*, *Porpoloma pes-caprae*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4,5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, konikoa, titi pixka batekin, arre zikin-gris urdinxka kolorekoa, ertzean argiagoa, glabroa, ertz pitzatua, amaieran gorantz biribildua.

**Orriak:** Zurixkak, sabeldunak, sakon marjinatuak, nahikoa estu.

**Hanka:** 3-5 cm-ko garaierakoa eta 0,5-1 cm-ko diametrokoa, azpi-zilindrikoa, oinarrirantz luzatzen dena, zuria, leuna, betea.

**Haragia:** Urria, zurixka, irinaren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Pes caprae* epitetoa berriz latinetik dator, ahuntz-oina. Bere formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Zelaietan, mendiko larreetan.

### Banaketa eremua 
Alpeak, Piriniaok, Austria‎, Suedia‎, Estonia‎‎, Frantzia, Eslovakia‎, Polonia‎.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Padbury

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Buckinghamshire konderrian.

2016an 810 biztanle zituen.
Tricholomopsis rutilans var. flammula

***Tricholomopsis rutilans var. flammula*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Tricholoma flammula*, *Tricholomopsis rutilans f. flammula*, *Tricholomopsis flammula* (Basionimoa).

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, laua eta ertza beherantz biribildua; erdia pixka bat deprimitua, fibrila finekin edo ezkata erradialekin, purpura distirekin hondo horian, batzuetan Flammula baten itxurarekin (hortik bere izena).

**Orriak:** Nahikua estu, meheak, pixka bat marjinatu-sinuadoak, hori bizi kolorekoak,ertz zurbilagoarekin.

**Hanka:** 3 eta 4,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 eta 0,3 cm bitarteko diametrokoa, hori zurbil kolorekoa, leuna, edo oso fibrila arinekin. 

**Haragia:** Ez oso lodia, horia, usain eta zapore nabarmenik gabe.

**Etimologia:** *Tricholomopsis* terminoa grekotik dator “ósis” hitzetik, azalpen esan nahi du. *Tricholoma*-ren antzekoa.  *Flammula* epitetoa, flamulen antza duelako du.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
Espezie arraroa da, eta erraz pasa daiteke oharkabean, flamulekin duen antzekotasunagatik eta baita *Tricholomopsis rutilans* eta *Tricholomopsis decora* delakoekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Egur hondakinetan, zerrautsetan etab.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Hego Korea, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chawleigh

'''''', Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Devon konderrian.

2011n 867 biztanle zituen.
Chillington (Devon)

**Chillington**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Devon konderrian.

2011n 877 biztanle zituen.
Errobiko bidea

thumb|Errobiko bidearen mapa.
**Errobiko bidea** Donejakue  bidearen aldaera bat da, erromesek jarraitzen dutena. Baionatik, Soulac bidean, Kostaldeko bidea saihestu nahi zuten, eta Donibane Garazin Nafar bidera itzuli, Pirinioetako zeharbidea baino lehen, Frantses bidetik jarraitzeko Garesen.

Hurrengo urrats garrantzitsua Orreagako kolegiata izan zen orduan, Ibañeta-Orreagako lepo mitikoa zeharkatu ondoren.

## Etapak 
### 1. Etapa: Baiona - Kanbo (22 km) 
1. Baiona - Uztaritze (14,5 km)
Baionako katedrala abiapuntu hartuta eta ibilbidea Errobi ibaiaren ertzean jarraitzen da, Aviron Bayonnais klubaren egoitzaren azpian. 9,5 km-ko halatze bidea jarraitzen da, Portuberria iritsita, Milafranga ondoan, Errobiko Andre Marian irten eta Heraitze herrira igotzen da. Heraitze auzoan, Inthatarteak bidea jarraituz, 500 metro pasatzen dira Tikitaenea bide estreinera iritsi arte, non Uztaritzeko errepidea zeharkatzen den.

2. Uztaritze - Kanbo (7,5 km) 
Uztaritze zeharkatu eta D 250 errepidera jaitsi. Errobi ibaira iritsi eta trenbidearen azpian pasatu. Jatsu herrira igotzen den bide bat hartu eta St. Etienne eliza aurkitu. Elizatik irten eta Errobi ibaiaren ertzean jarraituz, Haltsu herrira iritsi. 2 km inguru joan ondoren, Kanbo herrira iristeko, trenbidea zeharkatu eta Errobi ibaira jaitsi, eskaileraz igotzen den kalea hartu.

### 2. Etapa: Kanbo - Heleta (20 km) 
1. Kanbo - Makea (10 km)
Kanboko erdigunetik, Errobi ibaira jaitsi eta D-410 errepidera joan. Pachka Leku izeneko bide txiki bat hartu, Errobi ibaiaren ezkerreko ertzean jarraitzeko. Bidegurutze bat iritsiko da eta ezkerretara joan. Makea herrira iristeko, D-252 errepidera iritsi eta handik jarraitu.

2. Makea - Heleta (10 km)
Makea zeharkatu eta Elizaldea auzora iritsi. Handik, Zahiola etxera doan bidea hartu. Handik, Menta baserriraino jarraitu eta D-22 errepidera iritsi. Heleta herrira iristeko, D-22tik hegoaldera jaitsi.

### 3. Etapa: Heleta - Donibane Garazi (27 km) 
1. Heleta - Irisarri (11 km)
Heletatik irten eta D-245 errepidea zeharkatu. Harretchea baserrira iritsi eta D-22 errepidera jaitsi. Irisarri herrira iristeko, bide bat hartu.

2. Irisarri - Donibane Garazi (16 km)
Irisarritik irten eta Bidegaraya baserrira joan. Ura biltzen duten bi depositu zeharkatu. Handik, Margoueta baserrira iritsi eta Uretako Lepoa lepoan igoko da. Mandos auzotik D-22 errepidera iritsi. Donibane Garaziko zentroan sartzeko, D-22 jarraitu. Arzubi ibaiaren gaineko zubia zeharkatu eta Madeleine kapera iritsi. GR65 jarraitu eta Donibane Garazira iritsi.

## Erreferentziak
Horseshoe Bend (argipena)

**Horseshoe Bend** izenak hainbat adiera du:

* **Horseshoe Bend**, Colorado ibaiko meandroa, Arizonan (AEB).
* **Horseshoe Bend (Arkansas)**, Arkansasko hiria (AEB).
* **Horseshoe Bend (Idaho)**, Idahoko hiria (AEB).
Big Bend (argipena)

**Big Bend** izenak hainbat adiera du:

* **Big Bend**, Missouri ibaiko meandroa, Hego Dakotan (AEB).
* **Big Bend (Wisconsin)**, Wisconsingo herria (AEB).
* **Big Bend (Kalifornia)**, Kaliforniako herria (AEB).
Rittma Urquía Sebastián

**Rittma Urquía Sebastián** (Cusco, 1964ko martxoaren 22a) perutar irakaslea, itzultzailea eta yine hizkuntzaren aldeko ekintzailea da. Yine kulturaren eta hizkuntzaren ikerketan, garapenean, irakaskuntzan, transmisioan eta hedapenean egindako ekarpenagatik ezaguna da. 2017ko erroldaren arabera, 2.680 pertsonak baino ez dute hizkuntza horretan hitz egiten.

2014an, Peruko Indigen edo Jatorrizko Hizkuntzen Itzultzaile eta Interpreteen Elkarte Nazionaleko (ANTRAIN - Peru) Ekonomia Idazkari kargua hartu zuen eta Zuzendaritza Batzordean sartu zen.

## Errekonizimenduak 
2015ean, omenaldi bat jaso zuen Cuscoko Nazioarteko Liburu Azokan.

2022an, Emakume Indigenen Nazioarteko Egunaren, Peruko Kultura Ministerioak «merezimendu handiko kultura-pertsonaia» izendatu zuen
* *Tsla Ga Wa Muchkajine Pirana / Tsla y los Muchkajines* (Teresina Muñoz-Najarrekin batera, 2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abe Lenstra estadioa

'''''', Herbehereetako Heerenveen udalerrian dagoen futbol estadio bat da. SC Heerenveen taldearen jokalekua da.

1994ko abuztuaren 20an inauguratu zen eta 27.224 lagunentzako edukiera du.
Fortuna Sittard estadioa

'''''', Herbehereetako Sittard udalerrian dagoen futbol estadio bat da. Fortuna Sittard taldearen jokalekua da.

1999ko azaroaren 14an inauguratu zen eta 12.500 lagunentzako edukiera du.
Donostiako Zinemaldia 1961

[thumb|250px|[Antonio Zulueta eta Carlos Fernández Cuenca, Zinemaldiaren arduradunak, 1961ean.]]

**Donostiako Zinemaldiaren 9. edizioa** 1961ko uztailaren 8tik 17ra ospatu zen Gipuzkoako hiriburuan. 

Egon ziren ospetsuen artean hauek aipa daitezken Dolores del Río eta Pina Pellicer aktore mexikarrak, Sylva Koscina eta Franca Bettoia italiarrak, Anita Ekberg suediarra, Billie Whitelaw ingelesa eta Gert Fröbe alemana.

## Epamahaia 
* Carlos Fernández Cuenca
* Guido Cincotti
* John Gillett
* Adolfo Marsillach
* Robert Neville

## Aurkeztutako filmak 
Lehiaketa ofizialean 15 film aurkeztu ziren:

### Lehiaketatik kanpo 
## Sari ofizialak 
1961ean emandako sariak:

* Filmik onenaren Urrezko Maskorra: *One-Eyed Jacks* (Marlon Brando). 
* Laburmetraia onenaren Urrezko Maskorra: *Pasajes tres*, (Javier Aguirre Fernández)
* Zilarrezko Maskorra: *Odwiedziny prezydenta* (Jan Batory)
* Zuzendari Onenari Zilarrezko Maskorra: Alberto Lattuada ''L'imprevisto* filmarekin
* Emakume aktore onenari San Sebastián Saria: Pina Pellicer, *El rostro impenetrable* filmarekin
* Gizon aktore onenari San Sebastián Saria: Gert Fröbe, *Der Gauner und der liebe Gott* filmarekin
* Kantauriko Perla Saria Gaztelaniazko Film Onenari: *Hijo de hombre* Lucas Demareen filma
* Kantauriko Perla Saria Gaztelaniazko Laburmetraia: *Río arriba'', Adolfo Garnicaren filmarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Zinemaldiaren webgune ofiziala.
Cambuur estadioa

'''''', Herbehereetako Leeuwarden udalerrian dagoen futbol estadio bat da. SC Cambuur taldearen jokalekua da.

1936ko irailaren 12an inauguratu zen eta 10.250 lagunentzako edukiera du.
GelreDome

'''''', Herbehereetako Heerenveen udalerrian dagoen futbol estadio bat da. SBV Vitesse Arnhem taldearen jokalekua da.

1998ko martxoaren 25ean inauguratu zen eta 21.248 lagunentzako edukiera du.
Galgenwaard estadioa

'''''', Herbehereetako Utrecht udalerrian dagoen futbol estadio bat da. FC Utrecht taldearen jokalekua da.

1936ko maiatzaren 21ean inauguratu zen eta 23.750 lagunentzako edukiera du.
Hemyock

'''''', Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Devon konderrian.

2011n 1.519 biztanle zituen.
Euroborg

'''''', Herbehereetako Groningen udalerrian dagoen futbol estadio bat da. FC Groningen taldearen jokalekua da.

1971ko ekainaren 16an inauguratu zen eta 22.525 lagunentzako edukiera du.
Cathy Dewes

**Cathy Moana Dewes** zeelandaberritar irakaslea eta maorieraren sustatzailea da. 1970eko hamarkadaz geroztik, pertsonaia nabarnema da maorieraren aldeko mugimenduan eta maorierazko hezkuntzan.

## Bizitza 
### Bizitza pertsonala eta ikasketak 
Dewesen bi gurasoak irakasleak ziren. Hiru neba ditu. Haurtzaroa East Capen eta Bay of Plenty eskualdean eman zuen, eta han maoriera ikasi zuen. 

1966an, familia Wellingtonera joan zen bizitzera, non Dewesek Wellingtongo Nesken Ikastetxean ikasi zuen. 1968an ikasle-ordezkari izendatu zuten. Frantsesa, alemana, italiera eta latina ikasi zuen arren, zuzendariak esan zion ezin zuela maoriera ikasi.

Maorieran lizentziatu zen Wellingtongo Victoria Unibertsitatean. Ikasten zuen bitartean Te Reo Māori Society izeneko erakundea ezartzen lagundu zuen, eta horrek maorieraren sustapena bultzatu zuen, telebistan eta irratian barne.

### Ibilbide profesionala 
Te Reo Māori Societyn parte hartu zuenez, 30.000 sinadura biltzen lagundu zuen 1972an Zelanda Berriko Parlamentuan aurkeztutako eskaerarako. Bertan maoriera eskoletan erabiltzen hastea eskatu zuen.

Kura Kaupapa Māori eskolen mugimenduko kide sortzailea izan da Zelanda Berrian. 

1985ean, Te Kura Kaupapa Māori o Ruamata eskola ezarri zuen Rotoruan, Zeelanda Berriko lehen maorierazko eskoletako bat. 10 urtez soldatarik jaso gabe lan egin zuen bertan, gobernuaren finantzaketa lortu arte.

2016an, Dewes Hezkuntza Ministerioaren Aholku Talderako izendatu zuten hezkuntza finantzatzeko sistemak berrikusteko. Urte berean Te Ururoa Flavellek Te Mātāwai aholku-batzorderako izendatu zuen.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2011: Waikato Unibertsitatearen *honoris causa* doktoretza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parkstad Limburg estadioa

'''''', Herbehereetako Kerkrade udalerrian dagoen futbol estadio bat da. Roda JC taldearen jokalekua da.

2000ko abuztuaren 15ean inauguratu zen eta 19.979 lagunentzako edukiera du.
Rat Verlegh estadioa

'''''', Herbehereetako Breda udalerrian dagoen futbol estadio bat da. NAC Breda taldearen jokalekua da.

1996ko uztailaren 1ean inauguratu zen eta 19.000 lagunentzako edukiera du.
Arma Plaza (Melilla)

Armen plaza harmailak dituen plaza bat da, eta Melillako (Espainia) Melilla Zaharreko Bigarren Gotorleku ia osoa hartzen du. 

## Historia 
Han zegoen Melillako Presondegia, iparraldean, XVIII. mendetik, 1734an berreraikia 1906ra arte, erbesteratuek, zigortuek eta konfinatu politikoek zigorra betetzen zuten lekua, 1979an eraitsi zutena. Hegoaldean, Garaipenaren Ermita dago, 1719 edo 1720 inguruan eraikia, penala eraikitzeko izen bera zuen aurreko ermita bat eraitsi zutenean, 1720an hondoratua eta 1741ean eraitsia. eta Hondarrei buruz

## Deskribapena 
Hegoaldean, erromatar ninfeo baten aztarna arkeologikoak, hainbat arabiar silo eta Carlos Ramirez de Arellano Gobernadorearen Oroimenezkoa daude. Iparraldean aire zabaleko ikuskizunetarako harmailak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herman Sörgel

**Herman Sörgel** (1885eko apirilaren 1a, Ratisbona, Bavaria - 1952ko abenduaren 25a, Munich, Mendebaldeko Alemania), alemaniar arkitekto bat izan zen.

Nagusiki, Atlantropa proiektuaren sortzailea izateagatik ezaguna da, Gibraltarko itsasartean urtegi bat jarriz kontinente berri bat sortzeko utopia.
Elisa Izaurralde

**Elisa Izaurralde** (Montevideo, Uruguai, 1959ko irailaren 20an  – Tübingen, Alemania, 2018ko apirilaren 30a) Uruguaiko biokimikaria eta biologo molekularra izan zen. Tübingen-en Garapenaren Biologiako Max Planck Institutuko Biokimika Saileko zuzendari eta kide zientifikoa izan zen 2005etik 2018an hil zen arte. 2008an, Gottfried Wilhelm Leibniz saria eman zioten, Elena Conti-rekin batera, "RNAren zelula barruko garraioari eta RNAren metabolismoari buruzko oinarrizko ezagutza berriengatik". Conti-rekin batera, nukleotik

## Bizitza goiztiarra eta hezkuntza 
Elisa Izaurralde Montevideon jaio zen, Uruguain, 1959ko irailaren 20an. 17 urterekin Uruguai utzi eta Genevako Unibertsitatera (Suitza) ikastera joan zen. Biokimikan graduatu aurreko ikasketak egin ondoren, 1989an biologia molekularrean doktoretza bat jasotzera joan zen, Ulrich Laemmliren zuzendaritzapean kromatinaren antolakuntzan lan egiteagatik.

## Ibilbidea 
Bere doktoregoa jaso ondoren, Izaurralde Laemmli-ko laborategian geratu zen beste urtebetez doktoretza ondoko ikertzaile gisa, Heidelberg-eko Biologia Molekularreko Europako Laborategian (EMBL) bigarren postdoktoretza bat hasi baino lehen, 1990ean, Iain Mattaj -ekin lanean. Bertan aldatu zuen bere DNA ikuspegia RNAra eta Elena Conti biofisikaria ezagutu zuen, 2008ko Leibniz Saria berarekin partekatuz. Posizio horretan, mRNA TAP-p15aren esportazio faktorea ikertu zuen, 1999an EMBLra itzuli aurretik, non ikerketa ildo hori zabaldu zuen Elena Conti-rekin batera.

## Ikerketa 
Proteina bat fabrikatzeko, DNAn informazio genetikoa nukleoan kopiatzen da (transkribatuta) RNA mezularian (RNAm), eta gero zitoplasmara esportatzen da, non proteina bat bihurtzen den. Izaurralderen hasierako ibilbidearen zati handi bat esportazio hori maila molekularrean nola gertatzen den argitzean oinarritu zen.

Geroago, bere ibilbidean, Izaurraldek bere ikuspegia aldatu zuen RNAren biologiaren alderdi ezberdin batera: RNAren metabolismoa, bereziki RNAm molekulak selektiboki nola isilarazten diren. Arlo horretan egindako ikerketan, RNAm-aren isiltzea aztertu zen, non mikroRNA molekulak (miRNA) RNAm-tik RNAm-rako zuzeneko makineria isilarazlearen guneen sekuentzia osagarriak dituzten, baita RNAm-aren degradazio-mekanismo orokorragoak eta transkripzio-errepresioa ere, eta nola prozesu horiek elkarrekin konektatuta dauden. GW182 izeneko aldamio-proteinen familia bat aurkitu zuen. Familia hori garrantzitsua da miRNA (proteinen Argonaute familiako kide bat) daraman molekula efektoreari isilarazteko beste faktore batzuk biltzen laguntzeko, heriotza-enilasa konplexuak barne.

## Hautatutako argitalpenak 
* 
* 
* 
* 

## Sariak eta ohoreak 
* Friedrich Miescher Saria, Suitzako Biokimika Elkartea, 1999
* Bizitza Zientzien Europako Erakundearen Gazte Zientzialari Saria (ELSO), 2000
* Alemaniako Leopoldina Zientzia Akademiako kide hautatua, 2009
* Medikuntzako Ernst Jung Saria, Zientzia eta Ikerketarako Jung Fundazioa, 2012

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bannock (ogia)

***Bannock*** esaten zaio ogi azkar lauen barietate handi bati, eta edozein alezko produktu handi eta biribiletan erabil daiteke, labean edo kozinatuta.

Bannock borobil bat zirietan ebakitzen denean, ziri horiei *scone-ak* esaten zaie maiz (nahiz eta Eskozian *bannock* eta scone hitzak maiz trukagarriak izan).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* *Welsh Bannock Traditions*, *House Shadow Drake* (ingelesa)
Hana Te Hemara

**Hana Mere Te Hemara** (Puketapu, 1940ko otsailaren 16a – Auckland, 1999ko urriaren 10a) maori jatorriko zeelandaberritar hizkuntza- eta kultura-aktibista izan zen.

## Bizitza 
Hana Te Hemara familiako 12 seme-alabetatik zazpigarrena zen.

Mangakinon hazi zen, non haren aitak Karapiroko eta Mangakinoko presetan lan egiten zuen. Talde horrek protestak antolatu zituen Waitangin.

1972ko irailaren 14an, Hana Te Hemarak, Lee Smithek, David Paratenek eta Syd Jacksonek 30.000 sinadura baino gehiagoko eskaera bat aurkeztu zuten parlamentuan, politikariei maoriera salbatzea lehenesteko erronka jarriz. Egun hori Maorieraren Eguna izendatu zuten, eta hiru urte geroago zabaldu zuten maorieraren aste bihurtzeko.

1979an, Maori Gaietarako Sailean sartu zen, eta haren lanaren ondorioa Maorieraren Batzordea izan zen. 1980an Maori Enpresa eta Lanbide Elkartea sortu zuen eta 1984an Te Kopu Diseinatzaileen Saria ezarri zuen.

1961ean Syd Jacksonekin ezkondu zen, eta harekin bi seme-alaba izan zituen. Aucklanden hil zen 1999ko urriaren 10ean, 59 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errege Txanpon Etxea (Sevilla)

**Errege Txanpon Etxea**, , Espainiako Sevilla hirian dagoen eraikin historiko bat da, Andaluzian. XIX. mendean txanpon etxe jarduera amaitu zuen.
Alan Marshall

**Alan Marshall** (Noorat, Victoria, 1902ko maiatzaren 2a – Melbourne, 1984ko urtarrilaren 21a) australiar idazlea izan zen. Hiru aldiz jaso zuen Australiako Literatura Erakundearen Ipuin Laburren Saria.

## Bizitza 
Alan Marshall Victoria estatuko Noorat herrian jaio zen. Sei urterekin poliomielitisa hartu zuen. Oso gaztea zela, idazle izatea erabaki zuen, eta *I Can Jump Puddles* liburuan, Nooraten eman zituen lehen urteak deskribatu zituen, pertsonaien eta lekuen izenak aldatuz: esaterako, «Turalla mendia» Noorat mendia da, «Turalla aintzira» Keilambete aintzira, «Curruther familia» Black familia, «Conlon andrea» Terangeko Mary Conlon, eta «Joe» izeneko lagunak Leo Carmody zuen izena.

1930eko hamarkadaren hasieran. kontulari gisa lan egin zuen Trueform Boot and Shoe Companyn, Clifton Hillen, eta geroago lantegiko bizitzari buruz idatzi zuen 1949ko *How Beautiful are Thy Feet* eleberrian.

1941eko maiatzean Olive Dulcie Dixonekin ezkondu zen. Bi alaba izan zituen harekin, Katherine eta Jennifer. 1957an emazteaz dibortziatu zen. Urte askotan Melbourn inguruko Sandringham auzoan bizi izan zen.

1984ko urtarrilaren 21ean hil zen Brighton Easteko zahar-egoitza batean.

## Lanak 

;Liburu autobiografikoak
* *I Can Jump Puddles* (1955)
* *This is the Grass* (1962)
* *In Mine Own Heart* (1963)

;Ipuin bildumak
* *Pull Down The Blind* (1949)
* *Aboriginal Myths* (Sreten Božićekin batera, 1972)
* *The Complete Stories of Alan Marshall* (1977)

;Fikzioz kanpoko liburuak
* *These are My People* (1944)
* *Ourselves Writ Strange* (1948)
* *Pioneers & Painters: One hundred years of Eltham and its Shire* (1971)

;Eleberriak
* *How Beautiful Are Thy Feet* (1949)
* *Fight for Life* (1972)

;Haur eta gazteentzako liburuak
* *Whispering in the Wind* (1969)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scone (ogia)

***Scone-a***  forma borobila duen banakako ogitxo bat da, Erresuma Batuko sukaldaritzan ohikoa eta jatorriz Eskoziakoa. Erresuma Batuan, Irlandan, Kanadan, Australian eta Zeelanda Berrian oso ohikoa da gosari eta askarietan jatea. Eskozian, *bannock* izeneko ogi zapalaren zati triangeluarrak edo biribilak *skone* izenez ere ezagutzen dira. Gari, zekale edo olo irinarekin, gurinarekin, legamiarekin eta artoarekin egina dago. Epela eta erditik irekia zerbitzatu ohi da, eta Eskoziako *high* tearen (afari-merienda) osagai gisa agertzen da.

## Aldaerak 
Scone-ak gozoak izaten dira, eta mahaspasak, ahabiak, gazta edo datilak izaten dituzte maiz. Ulsterren eta Eskozian ere badira bertsio gaziak, hala nola *soda scone-ak*  eta *tattie scone-ak*, patata irinezko pasteltxo frijituak. Eskozian, scone-ak labean egin beharrean frijitzen direnean, *griddle scone-ak* deitzen zaie. Scone-ak frijitzeko tradizioa ere oso ohikoa da Zeelanda Berrian.

Ameriketako Estatu Batuetatik iritsitako etorkin txinatarrek Mexikon sortutako aldaera da bisket-a.

## Kanpo estekak 
* Britainiar gutiziak: scone-en jatorri liluragarria ezagutzen
Edward Bruce

**Edward Bruce** (Aurora, 1861eko maiatzaren 10a - Chicago, 1919ko irailaren 9a) arkularia zen. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1904ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amos Casselman

**Amos Casselman** (Canton, 1850eko azaroaren 14a - Washington, 1929ko azaroaren 30a) arkularia zen. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1904ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janet Dykman

**Janet Dykman** (Kalifornia, 1954ko urtarrilaren 17a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astrid Hadad

**Astrid Hadad** (Chetumal, Quintana Roo, Mexiko, 1957ko otsailaren 26a) maialibandar jatorriko mexikar aktorea, kabaretaria eta abeslaria da. *Heavy nopal* edo *neo ranchero*-aren sortzailea da, hots, bere aurkezpenen ezaugarri den fusiozko performance musikalaren estiloa.

Bere ikuskizunetan Mexikoko ikonografia eta arte herrikoiak inspiratzen dituzten jantzi deigarriak erabiltzen ditu, dena kritika politiko eta sozial indartsuz josita dagoena. Hori dela eta, Televisa Mexikoko telebista nagusiak betoa jarri zion. Bere jaioterrian eta atzerrian ospe handia du Hadadek, eta urtero Mexiko Hirian egiten den Nazioarteko Kabaret Jaialdiko talde sustatzaileko kide ere bada. 

## Sariak 
2013ko apirilean, Quintana Rooren Estatuko Kongresutik "María Cristina Sangri Aguilar" Quintanarroar Merezimendu domina jaso zuen, Roberto Borge Angulo gobernadorearen eskutik.

## Diskografia 
* 1990 - **¡Ay!** ( "El calcetín" izenez berrargitaratua )
* 1995 - **Corazón sangrante**
* 1998 - **Mexican Divas** 
* 2000 - **Heavy Nopal en vivo**
* 2000 - **Cabaret 2000** (kantu bilduma), con Eugenia León y Liliana Felipe-rekin
* 2003 - **La cuchilla**
* 2004 - **Soy virgencita y mucho más...** 
* 2007 - **Pecadora**
* 2007 - **¡Oh!** **Diosas**
* 2011 - **Tierra misteriosa**
* 2013 - **Vivir muriendo**
* 2017 - **Caprichos**

## Zinea 
## Telebista 
* “Teresa”, 1989koa, Televisa-rako.
* 1991ko "Yo no creo en los hombresd" Televisa-rako
* HBOko programa bereziak: “Pecadora”, “Heavy Nopal” eta BBC eta HBOrako dokumentalak.
* La Más Draga 2ko 02. atalera gonbidatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A. Q. M. Badruddoza Chowdhury

**Abul Qasim Mohammad Badruddoza Chowdhury** (Comilla, Britainiar Raj, 1930eko urriaren 11 – Dhaka, 2024ko urriaren 5a) bangladeshtar sendagile, irakasle eta politikaria izan zen. Bangladeshko presidentea izan zen 2001eko azarotik 2002ko ekainera.

Medikuntza ikasi zuen Dhakan eta, ondoren, unibertsitateko irakasle eta Tuberkulosiaren aurkako Elkarteko presidente izan zen.

Bangladeshko Alderdi Nazionalistako idazkari nagusia izan zen eta diputatu hautatu zuten 1979ko hauteskundeetan. 1979tik 1982ra ministro izan zen, eta 1991ko hauteskundeetan bere alderdiak lortutako garaipen berriaren ondoren, Hezkuntza ministro izendatu zuten hilabete batzuetan, eta gero parlamentuko presidenteorde.

2001ean bere alderdiak beste hauteskunde garaipen bat lortu ondoren, Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten, eta urte horretako azaroan parlamentuak herrialde horretako presidente izendatu zuen. Zazpi hilabete geroago, Ziaur Rahmanen hilobia ez bisitatzea erabaki zuen bere heriotzaren urteurrenean, eta bere lankideek Alderdiari traizio egitea leporatu zioten eta dimititzera behartu zuten. 2004an Bikalpa Dhara Bangladesh izeneko beste alderdi bat sortzea erabaki zuen.
East Budleigh

'''''', Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri txiki bat da, Devon konderrian.

2016an 654 biztanle zituen.
Halla zaldi

**Halla zaldia**,  (koreeraz: *할라산말*; hau da, *halla san mal*, "Halla mendiko zaldia"),  Hego Koreako bertako zaldi arraza modernoa da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Halla zaldia ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Arraza Ingalaterrako Thoroughbred zaldien eta Chejuko zaldien arteko nahasketatik dator.

Koreako zaldi arrazetan ohikoena da.

## Arrazaren historia 
"Halla" izena Hallasanetik dator, Jejudo uhartedian zutitzen den sumenditik hain zuzen. 

Arraza Chejuko zaldiaren eta Thoroughbred arrazen arteko gurutzaketetatik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irurako udaletxea

**Irurako udaletxea** Irura herriko plaza nagusian, San Migel plazan, dagoen udaletxe eraikina da. Herriko etxe tradizional baten tankerakoa jatorrian, lehen eraldaketa bat izan zuen 1984. urtean, non barrualdea eraldatu zen kanpko hormak ukitu gabe, eta beste hedapen handiago bat 2024an.

2024ko berrikuntza 2020ko prozesu batetik abiatutako lehiaketa batean erabaki zen. Barru Arkitektura bulegoak egin zuen lana,  Xabier Barrutieta eta Iñigo Sarobe arkitektoen zuzendaritzapean. Hedapen honetan espazio erabilgarria %50 zabaldu zen udaletxean, eta estetikaren aldetik aurreko eraikinaren itxura osatu zen zurezko marko berri batekin, barruan ere zurezko elementu berri asko sartu zituztelarik.

## Iruditegia 

Fitxategi:Irura - Ayuntamiento 1.jpg|Udaletxeak 1984-2020 tartean izan zuen itxura.
Fitxategi:Irura 3317.jpg|2024ko erreforma: zurezko egitura.
Fitxategi:Irura 3852.jpg|2024ko erreforma, zahar eta berriaren konbinazioa.
Fitxategi:Irura Udaletxea 9.jpg|Udaletxe berrituaren inaugurazioa, 2024ko martxoan.
Fitxategi:Irura Udaletxea 701.jpg|2024ko erreforma: zbarrialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Exton (Devon)

**Exton**, Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Devon konderrian.

2021ean 1.300 biztanle zituen.
Fata Morgana (argipena)

**Fata Morgana** hurrengo gauzen izenak izan daitezke:

## Fisika 
* Fata Morgana: Messinako itsasartean sarri ikusi izandako ispilatze anizkoitzen fenomenoa da.

## Mitologia 
* Morgana: mitologia zeltako pertsonaia da, Arturo erregearen ahizpa, Modreden ama eta Merlinen ikaslea edo jarraitzailea.

## Zinema 
* *Fata Morgana (filma)*, Werner Herzogen filma, 1969an plazaratuta.
* *Fata Morgana*, Vicente Arandaren filma, 1965ean plazaratuta.
Cèlia Suñol i Pla

**Cèlia Suñol i Pla** (Bartzelona, 1899ko maiatzaren 5a – *ibidem*, 1986ko ekainaren 8a) kataluniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Antoni Suñol i Pla politikariaren eta Antònia Pla i Manenten alaba, Cèlia Suñol i Pla Bartzelonan jaio zen 1899an. Nerabea zela, gurasoak hil zitzaizkion. 1921ean tuberkulosia hartu zuen eta Suitzara joan zen sendabidearen bila. Han Kaj Hansen ezagutu zuen, eta 1922an harekin ezkondu zen Danimarkan. Urtebete geroago Kataluniara joan ziren, eta han seme bat izan zuten, Antoni. 1929an Hansen hil zen. Geroago Cèlia Suñol Joaquim Figuerolarekin ezkondu zen, eta 1931n Rosa alaba izan zuten. 1932an Kataluniako Generalitateko Kultura Saileko idazkari bilakatu zen. 1945ean Joaquim Figuerola hil zen. Bi urte geroago, Cèlia Suñol i Plak Joanot Martorell saria irabazi zuen (gaur egun Sant Jordi saria) *Primera part* eleberriarengatik. 1950ean ''L'home de les fires i altres contes* argitaratu zuen. Hirurogeita bost urterekin ikusmena galdu zuen. 1986an hil zen, 87 urte zituela.

## Lanak 
* *Primera part* (1947)
* *L'home de les fires i altres contes* (1950)
* *El bar / El Nadal d'en Pablo Nogales'' (hil ostekoa, 2016)

## Sariak 
* 1947: Joanot Martorell saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Gutiérrez de la Concharen gobernua

Jose Gutierrez de la Concha, Habanako markesak, ibilbide politiko eta militar nabarmena izan zuen Espainian XIX. mendean. Hainbat kargu garrantzitsu bete zituen, horien artean Ministroen Kontseiluko presidentearena 1868an, bere agintaldia laburra izan zen arren, urte hartako irailaren 19tik urriaren 3ra.

Gainera, Gerra, Itsasoz Haraindiko eta Itsas Armadako ministro izan zen hainbat aldirik. Bere gobernuaren ezaugarri nagusia garaiko ezegonkortasun politikoa izan zen, 1868ko Iraultzak Elisabet II.a tronutik kentzera eraman zuena.

Kolonialki, Kubako gobernadorea izan zen hiru aldiz (1850-1852, 1854-1859 eta 1874-1875), ustelkeria eta mugimendu independentistak bezalako erronkei aurre eginez

## Kabinetea
Dirk Benedict

**Dirk Benedict**, jaiotzez **Dirk Niewoehner** (Helena (Montana), 1945eko martxoaren 1a) estatubatuar zinema eta telebistako aktorea da. *Battlestar Galactica* telesailean Starbuck tenientea eta *The A-Team* telesailean Templeton "Faceman" Peck interpretatzeagatik oso ezagun bihurtu zen 1970. eta 80. hamarkadetan.

## Biografia 
Dirk Niewoehner Montana estatuko hiriburua den Helenan jaio zen eta White Sulphur Springsen hazi zen. Dirkek dio izen artistikoa Benedict arrautzetatik atera zuela. 

1972an egin zuen debuta *Georgia, Georgia* filmean eta hurrengo urtean *Sssssss* beldurrezko filmean. 1978an *Battlestar Galactica* telesailerako Starbuck tenientearen paperean protagonistetako bat izan zen eta oso ezaguna egin zen. 

1982an *The A-Team* telesailerako atal pilotuan Templeton "Faceman" Peck izateko Tim Dunigan aukeratu bazuten ere aldatzea erabaki eta bigarren ataletik aurrera Dirk Benedictek bete zuen paper hori. Espainiar Estatuan "Fenix" izenarekin ezagutu zen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Glòria Bulbena i Reig

**Glòria Bulbena i Reig** (Bartzelona, 1891ko irailaren 29a – *ibidem*, 1984ko maiatzaren 3a) kataluniar kultura-aktibista eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Artur Bulbena i Tusell eta Josepa Reig i Vilardellen alaba, Glòria Bulbena i Reig Bartzelonan jaio zen 1891n. Heribert J. Salasekin ezkondu zen eta Glòria Salas i Bulbena argazkilariaren ama zen.

1915ean Belan umezurztegia sortu zuen Parisen Magdalena du Bellekin batera. Geroago emakume langileen seme-alabentzako haurtzaindegi bat sortu zuen Bartzelonan Pilar Arnúsekin batera.

Poesia Elkarteko, Kataluniako Hezkuntza Babeserako Elkarteko eta Emakumeen Kultur Institutuko kide izan zen, beste elkarte askoren artean. Centre Excursionista de Catalunyako Mendi Kirolen saileko burua izan zen. Museoen Lagunen Elkartearen eta Conferentia Klubaren sortzaileetako bat izan zen, eta Animalien eta Landareen Babeserako Ligako kide ere izan zen. 1936an Genovara jo zuen erbestera, gero Algecirasen eta Sevillan bizi izan zen eta erizain gisa lan egin zuen. 1939an Bartzelonara itzuli zen.

Oroitzapen-liburu bat idatzi zuen: ''Barcelona, trossos de vida i records de l'ahir''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anfiteatroaren plaza

**Anfiteatroren plaza**, , Italiako Lucca udalerrian dagoen plaza bat da, Toskana eskualdean.

I. edo II. mendean eraikitako erromatar anfiteatro bat zegoen tokian dago.
Maria Mercè Costa Paretas

**Maria Mercè Costa Paretas** (Girona, 1923ko martxoaren 15a – Bartzelona, 2020ko apirilaren 10a) kataluniar artxibozaina izan zen. Aragoiko Koroaren Artxiboko zuzendaria izan zen 1983tik 1988ra.

## Bizitza 
1949an filosofian eta filologian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean. 1954an artxibozaintza, liburuzaintza eta arkeologia fakultatean sartu zen. Nafarroako Auzitegiko Artxiboan, Iruñeko Zerga Ordezkaritzan eta Gironako Probintziako Arkeologia Museoan lan egin zuen, 1961ean Aragoiko Koroaren Artxiboan (Bartzelona) idazkari lanpostua lortu zuen arte, non 1964tik 1981era geratu zen. 1983an zuzendariorde izendatu zuten, eta, urte horretatik 1988ra, erretiroa hartu zuen arte, erakunde osoa zuzendu zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zorana Arunović

**Zorana Arunović** (; Belgrad, 1986ko azaroaren 22a) serbiar kirol-tiratzailea da, 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina bat irabazi zuena.

## Biografia 
Jelena ahizpa nagusiari jarraituz hasi zen tiro kirolean. 2004an Győr-en jokaturiko gazte mailako Europako txapelketan zilarrezko domina bat eskuratu zuen. 2010. urtean Munduko txapelduna izan zen pistola 10 metro kategorian eta 25 metroko kategorian zilarrezko domina eskuratu zuen.

2015ean eta 2019an Europako Jokoetan gailendu zen.

Udako Olinpiar Jokoetan lau aldiz hartu du parte baina 2024 arte ez zuen dominarik eskuratu, Tokio 2020an laugarrena izan zen. 2024ko Parisko Jokoetan pistola 10 metro mistoan lortu zuen urrezko domina Damir Mikec tiratzailearekin batera bikotea osatuz.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zorana Arunovićen webgune ofiziala
East Ogwell

'''''', Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen herri bat da, Devon konderrian.

2018an 855 biztanle zituen.
Jesús Esperanza

**Jésus Esperanza Salcedo**, (Getafe, 1948ko martxoaren 16a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1970etik 1975era.

## Palmaresa 
**1968**
* San Lorenzo Sari Nagusia
* Bordelaiseko Tourreko etapa bat 
**1969**
* Lleidako Itzuliko etapa bat
* 10. Nafarroako Itzulian eta Mendiko sailkapena
**1970**
* 5. Nafarroako Itzulian eta etapa bat
**1971**
* 7. Errioxako Itzulian
**1972**
* 3. Euskal Herriko Itzulian
* 8. Asturiasko Itzulian
**1973**
* Pascuas Sari Nagusia
* Aragoiko Itzuliko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
**1974**
* 5. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 7. Montjuïceko Igoeran
* 9. Andaluziako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* 
* Jesús Esperanza - *FirstCycling.com*
* Jesús Esperanza, la locomotora de La Casera-Bahamontes
Fate (aldizkaria)

***Fate*** () Ameriketako Estatu Batuetako fenomeno paranormalei buruzko aldizkaria. 1948an Raymond A. Palmerek —*Amazing Stories*en argitaratzailea— eta Curtis Fullerek plazaratu zuten.

2009ko uztailean inprimatutako argitalpena bertan behera utzi ondoren, webgune berri bat argitaratu zuen 2010eko urtarrilean, adituek eta ikertzaileek paranormalaren inguruan idatzitako albiste, artikulu eta blogekin.

## Gaiak 
Aldizkaria sortzeko garaian mundu mailako erreferente izango zen naturaz gaindiko gaiei buruzkoa hedabide izatea zen. Aldizkari honetan espezialistek plazaratutako oso gai desberdinei buruzko lanak argitaratu dira: mamuak, arkeologia, telepatia, hil ondorengo bizitza, kriptozoologia, medikuntza alternatibo, ametsak, e.a. 

*Fate* publiko orokor bati zuzenduta dagoen arren, eta paranormalari buruzko pasadizo pertsonalak nabarmentzeko joera duen arren, Jerome Clark idazle estatubatuar eta ohiko kolaboratzaileak adierazi zuen aldizkariak ikerketa eta datu ugari zabaldu dituela. Dena dela, eszeptizismoa sustatzen duten zalantzazko adierazpenak ere jaso egin ditu, hala nola Atlantidarekin, Bermudako Hirukiarekin edo Amityvilleko etxe-sorginduarekin lotutako esperientziak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Fate* aldizkariaren webgune ofiziala.
Lara Vadlau

**Lara Vadlau** (Feldbach, 1994ko martxoaren 29a), belan lehiatzen den kirolari austriarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina bat eskuratu zuen.

## Ibilbidea 
2010an Gazte mailako txapeldun olinpikoa izan zen.

2012an Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. 2014an Munduko eta Europako txapelduna izan zen eta 2015ean errepikatu egin zuen Munduko txapelketako garaipena. 2016an bigarren Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan 470 mistoan txapelduna izan zen Lukas Mähr-ekin batera.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Maksimir estadioa

**Maksimir estadioa**, , Kroaziako Zagreb hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. GNK Dinamo Zagreb taldearen jikalekua da, baita Kroaziako futbol selekzio nazionalarena ere.

1912ko maiatzaren 15ean inauguratu zen eta 40.000 lagunentzako edukiera du.
Jesusa Rodríguez

**Laura Maria de Jesus Rodriguez Ramirez** (Mexiko Hiria, 1955eko azaroaren 3a), **Jesusa Rodriguez** izenez ezaguna, mexikar aktibista, antzerki zuzendaria, aktorea, performance artista, irakaslea eta funtzionarioa da, Morena alderdiko kidea. Errepublikako senatari lanetan aritu zen 2018tik 2021era, Olga Sanchez Corderoren ordezko gisa.

## Bizitza 
### Lehen ikasketak 
1971tik eta 1973ra Antzerkiaren Unibertsitate Zentroan ikasi zuen.Txikitan, "autista" nintzela esan zidaten. "Artista" ulertu nuen, eta horregatik eskaini nion nire bizitza lanbide honi.

*Jesusa Rodríguez, Taylor eta Costantinon: Holy terrors: latin american women perform,* 2003

### Liliana Felipe 
1979an, Liliana Felipe abeslari eta aktore argentinarra ezagutu zuen. Biek "El Fracaso" kabareta muntatu zuten, Coyoacango Conchita plazan.Han, ospe handiko artistak igon ziren oholtzara, hala nola Las Hermanas Águila, Enrique Alonso “Cachirulo” eta Chavela Vargas abeslaria.

### El Hábito 
El Habito antzoki tabernan 300 ikuskizun baino gehiago eskaini, idatzi eta zuzendu zituen hamalau urtean (1990-2004). Mexikoko aldizkari feministarik garrantzitsuenean ere, *Debate Feministan*, parte hartu zuen Rodriguezek.

2018an Zokaloaren zeremonia antolatu zuen, eta bertan Andres Manuel Lopez Obradorrek herri indigenen eta afrikarren "aginte makila" jaso zuen.

### Irakasle 
Guanajuatoko Unibertsitateko irakaslea da, antzerkia irakasten du eta erresistentzia herrikoi eta baketsu ikastaroak ematen ditu. 2011tik, Mexikoko San Miguel de Allende herrian (Guanajuato) bizi dira biak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Costantino, Roselyn: «Visibility as strategy: Jesusa Rodríguez's body in play» (‘ikusgarritasuna estrategia gisa: Jesusa Rodriguezen gorputza jokoan’). Corpus Delecti: Performance, 2000.
* Costantino, Roselyn: «Embodied Memory in “Las horas de Belén, a book of hours”», in Theater Journal, 53, orr. 607-632, 2001eko abendua.
* Costantino, Roselyn, eta Diana Taylor: Holy terrors: latin american women jokoak. Durham: Duke University Press, 2003.
* Franco, Jean: Plotting women: gender and escenation in Mexico. New York: Columbia University Press, 1989.
* Franco, Jean: «A touch of evil: Jesusa Rodríguez’s subversive church», artikulua TDR aldizkarian, 36, orr. 48-61, 1992ko uda.
* Fusco, Coco (arg. ): *Art of the Americas*. Londres/New York: Routledge: orr. 63-77, 1999.
* Fusco, Coco: Corpus delecti: performance art in the Americas. New York: Routledge, 1999.
* Rodríguez, Jesusa: «La Malinche: en Dios TV», artikulua Debate Feminista aldizkarian (Mexiko), 3, 2, orr. 308-311, 1991ko martxoa.
* Rodríguez, Jesusa: «Sor Juana en Almoloya (artzain birtuala)», artikulua Debate Feminista aldizkarian (Mexiko), 12: 6, orr. 395-411, 1995eko urria.

## Kanpo estekak 
* *Eztabaida Feminista*: Genero eta sexualitateari buruzko sei hilean behingo aldizkari akademikoa, diziplina anitzeko ikuspegiarekin Twitterren