Anton Txekhov

**Anton Pavlovitx Txekhov** —— (Taganrog, Errusia, 1860ko urtarrilaren 17a - Badenweiler, Alemania, 1904ko uztailaren 15a) antzerkigile, ipuingile eta idazlea izan zen. Errusieraz idatzi zuen. Haren lana literatura-korronte naturalistaren ildokoa da.

Mediku lanbidean jardun zuen bizitzan, eta hala ere 1880. eta 1903. urteen artean 600 literatura lan baino gehiago argitaratu zituen. Gaur egun sarri antzezten diren lau antzezlanek –*Kaioa* (1895), *Osaba Vania* (1899), *Hiru ahizpak* (1901) eta *Gereziondoen lorategia* (1904)– Errusiako literaturako egilerik ezagunenetakoa bilakatzen dute, batez ere Errusiako probintzietako XIX. mendearen amaierako bizitza deskribatzeko eragatik.

Hil aurretik ere Errusian aski ezaguna zen arren, Txekhov ez zen nazioartean ospetsu bilakatu, harik eta Lehen Mundu Gerraren ondorengo urteetan Constance Granetek ingelesera egindako itzulpenek haren lana zabaltzen lagundu zuten arte.

Nikolai Txekhov margolaria anaia zaharragoa izan zuen, Mikhail Txekhov aktorea iloba, eta Ivan Bunin, Maxim Gorki, Fedor Txaliapin eta Alexei Suvorin idazleak, berriz, adiskideak.

## Biografia 
thumb|left|thumbtime=99|start=0|Anton Txekhov: umorearen eta tragediaren koplak.thumb|Txekhoven familia 1874an Tangarogen

### Haurtzaroa eta gaztaroa 
Anton Pavlovich Txekhov, Azoveko itsasertzeko Taganrogen jaio zen, Errusiako hegoaldean. Aita, Pavel Iegorovich Txekhov (1825-1898), gehiegizko erlijiotasun gizona zen, eta gainera joera bortitzekoa.

Aitaren janari dendak irabazi txikiak zituen, kudeatzeko zuen gaitasun eskasagatik eta bai Taganrog herriko itsas portuak egoera ekonomiko beherakorra zuelako XIX. mendearen bigarren erdialdean, badiaren estalpearen ondorioz. Txekhov haurrak, beraz, txirotasunean eta murrizketekin hazi ziren. Semeek, Anton barne, oso txikitatik laguntzen zuten dendan, eta egunero elizako abesbatzan kantu ikasketetara joatera behartuta zeuden, aita bertako abeslarietako bat zelako. Txekhovek behin eta berriro deskribatu zuen aita autoritario hori. Gnutov izeneko etxean bizi ziren artean, beheko solairuko eraikin txiki batean.

Egoera ekonomiko zaila zuten arren, Txekhovtarrek beren seme-alabei heziketa orokor ona eskaintzeko gogoa zuten: zortzi urte zituela, Anton Taganrogeko mutilen eskolako 2. mailako klasean sartu zuten, eta bertan ikasi zuen 1869tik graduatu zen arte. Diploma 1879. urtean lortu zuen, eta erdipurdiko ikaslea izan zen, 3. eta 5. mailetan ikasturtea errepikatuz.

Une horretatik aurrera, Anton bere kabuz bizi behar izan zen, familiak ez baitzuen ohiko diru sarrerarik Moskun, pobrezia sakonean bizi baitziren. Taganrogko etxea hartzekodunetako baten eskuetan geratu zen. Antonek txoko bat alokatu zuen, eta Ibanek hasieran izeba batekin aurkitu zuen aterpea, 1876ko udazkenean Moskura joan aurretik bera ere. Anton, ostera, batxilergoa prestatzen zebilen zorrotz, eta bakarrik aurkitu ondoren ikasgai partikularrak emanez eta gurasoen ondasunak likidatuz mantendu zen. Hala ere, diru sarrera eskas horien zati bat bere familiari Moskura bidaltzen zion.
[ezkerrera|thumb|Txekhoven jaiotza etxea, [Taganrog-en]]
«Idazle nobleek naturatik doan hartzen zutena, idazle arruntek erosi egiten dute gaztaroaren prezioan. Idatzi orduan ipuin bat, non gaztea zerbitzari baten semea den, dendari ohia, elizako abesbatzako kidea, batxilergoko ikaslea, mailak errespetatzen eta aita santuaren eskuak musukatzen zein besteen pentsamenduak gurtzen irakatsia, esker onekoa ogi-mokadu bakoitzagatik, askotan zapaldua izandakoa, kautxurik gabeko oinetakoekin ikasgai partikularrak ematen aritu dena, borrokatu dena, animaliak oinazetu dituena, guraso aberatsekin bazkaltzea nahiko zuena, Jainkoarekin eta jendearekin hipokrisiaz jokatzen duena inolako premiarik gabe, bere ezerezaren kontzientzia sinpleagatik, erakutsi gazte honek esklaboa nola ateratzen duen tantaz tanta bere izaeratik, nola goiz eder batean, esnatzean, zainetan esklabo baten odola jada ez dela isurtzen sentitzen duena, baizik eta benetako giza odola."

1877. urtetik aurrera, Anton Taganrogeko liburutegi publiko berrira maiz joaten hasi zen. Eta 1879ko udan, azterketa guztiak gaindituta, graduatu egin zen. Ondoren, Taganrogeko udalean hilean 25 errubloz hornitutako beka eskatu zuen, eta eman egin ziotenez, Moskura abiatu zen aspalditik planifikatutako medikuntza ikasketak egitera.

### Ikasketak eta literaturako hastapenak 
Txekhovek Moskun Lomonosov Unibertsitatean egin zuen ibilbidea, iritsi eta handik gutxira Medikuntza Fakultatean matrikulatu zen. 1879ko irailean hasi, eta 1884ko udan lizentziatu zen. Epe horretan, Txekhovtarrek hainbat aldiz aldatu ziren bizilekuz, eta batez ere lehen hilabeteetan oso etxe txikietan bizi izan ziren, zazpi pertsonen familia batentzat. Horrek Antoni izugarrizko zailtasunak ematen zizkion azterketak prestatzeko. Egoerak are gehiago indartu zuen ikasketetako lehen urtetik idazteko grina, horrela diru iturri garrantzitsu bat lortzea espero zuelako.

Txekhoven idazle bezala egin zituen hastapenak Taganrogeko garaikoak dira: nerabezarotik testu laburrak, parodiak, pasadizoak eta istorio dibertigarriak idazten saiatu zen. Garai hartan bere anaia zaharrena Alexander Moskun bizi zen, eta egunkarietan zein umorezko aldizkarietan lan batzuk argitaratzen zituen. Eredua jarraituz, Antonek arrakastarik gabe bidali zizkien testu labur batzuk (bat ere ez da kontserbatu) hainbat editore moskutarrei. 1878an, Txekhovek antzezlan bat idatzi zuen lehen aldiz *Aitarik gabe* izenburukoa, miresten zuen Maria Iermolova aktore entzutetsuari eskainia. Baina pieza honek ez zuen inolako oihartzun onik lortu Moskun, tartean berregokitze berantiarrak izan zirelako. Orduan desagertu zela uste da, 1920an izenik gabeko eskuizkribu bezala berriro agertu arte. 1923an argitaratu zen lehenik, eta geroago atzerrian *Platonov* izenarekin ezagutua izan zen.

Txekhovek berak eskutitzetan behin eta berriz adierazi zituen 1878-1880 urteak izan zirela benetako literatura hastapenak, baina une zehatzik eman gabe. Gaur arte gorde diren Txekhoven lehen argitalpenak 1880. urtekoak dira, eta arrakastarik gabeko saiakera batzuen ondoren, umorezko hamar ipuin argitaratzea lortu zuen San Petersburgoko Cтрекоза ("Strekosa", *Burruntzi*) aldizkarian. Azken finean, 1880ko hamarkadan Alexandro II.a enperadorea erail zutenean, aukeraketa gupidagabea eta arbitrarioa egin zen Errusiako prentsan aurreikusitako edozein argitalpenen aurrean. Horrela, Txekhovek 1882an argitaratutako lehen liburuari, *Txantxak* ipuin bildumari, zentsurak uko egin zion eta ordutik galdutzat jo da.
thumb|Anton (ezkerrean), Nikolai anaiarekin, 1882an.
Bost urteko ikasketak eginda mediku titulua lortu arren, uste da Txekhov ikasle oso arrunta zela eta ez hain arduratsua. Natur zientzienganako ilusioa eta 1886eko eskutitz baten agertu zen Darwinen irakaskuntzarekiko zaletasuna gorabehera,
thumb|Txekhov familia 1890ean, Goian: Ivan, Alexander, Pavel Yegorovich. Bigarren lerroan: M. Korneeva, Lika Mizinova, Maria, Evgeniya Yakovlevna, Seryozha Kiselev. Behean: Mikhaïl eta Anton.
Hori ez zen aldatu hurrengo urteetan. Txekhovtarrek landa eremuan etxe bat erosi zuten, eta Txekhov nekazariak artatzen aritu zen. Udako hilabeteetatik kanpo, Txekhovtarrak Moskun bizi zirenean, Txekhovek bere borondatez artatzen zituen familiaren senide eta ezagun asko. Osabari egindako idatzian honela zioen horri buruz, estilo ironikoan: "Hainbeste eta gehiago lan egiten dut. Egunero errublo batetik gora gastatu behar dut zalgurdian. Lagun asko ditut, eta bat-batean gaixo asko ere bai”. Eta bere ordainsariak kobratzeko zailtasunekin jarraitzen zuen: “Horietako erdiek ez dute ordaintzen. Besteek batzuetan bost errublo ematen dituzte, beste batzuetan hiru, kontsulta bakoitzeko”.
ezkerrera|thumb|"*Errusiar Pentsamendua*"ren editorialean: A. P. Txekhov eta V. A. Goltsev, zutik; M. N. Remezov, M. A. Sablin, I. I. Ivanyukov, V. M. Lavrov eta I. N. Potapenko.
Kontakizun berrien zati bat *Errusiar Pentsamendua* egunkari liberalaren hileroko aldizkarian agertzen zen. Bestalde, bigarren berrien bilduma, *Kontakizun margotuak*, 1886an argitaratu zen.

### Sakhalinerako bidaia (1889-1890) 
thumb|Sakhalineko atxilotuak, 1880ko hamarkadan.
1880ko hamarkadaren amaieran argitaratutako testuen kopuruak behera egin zuen, aurreko urteekin alderatuta. Txekhovek 1888ko otsaileko eskutitz baten honela idatzi zuen: "*Estepa* eleberriak hainbeste energia eskatzen zidan, ezin nuela beste ezer serio eskaini". 1888tik 1889ra, Txekhovek bi dozena ipuin, istorioak –besteak beste, Именины ("Jai-eguna*")* eta *Istorio hutsal bat*– eta antzerkiak (esaterako, ekitaldi bakarreko *Hartza* eta *Ezkontza proposamena*) argitaratu zituen.

Familia pozik zegoen egilearen goranzko ospeaz, eta miseriatik irtetea aurreikusten zuen bilduma berriak argitaratzean. Ospe horrek, hala ere, lehen bezala zaila egiten zion lan egitea eta Txekhov lanpetuta zebilen beti erredakzioan, bereak eta besteen eskuizkribuak zuzentzen, edo bere etorkizuneko argitalpenen prestakuntzan edo ikerketan. 1888ko maiatzetik aurrera, Louka hirian alokatutako datxa baten bizitzen jarri zen, eta bertan geratu zen 1889ko urte osoan. Ondoren bere familia jarri zuen etxaldeko eraikin nagusian. Gaixoak artatzen jarraitu zuen, eta inguruak bisitatzen. Gero eta mantsoago ari zen lanean, eta egoera larriagotu egin zen Nikolai anaia zaharrenaren heriotza goiztiarrarekin, tuberkulosi harrigarri baten ondorioz 1889ko ekainean zendu baitzen.

Apirilaren 21ean abiatuko zen, hasieran trenez Iaroslavleraino, eta gero lurrunontzia hartuko zuen Volga ibaian zehar jaisteko bidean hiri desberdinak bisitatuz, hala nola Nizhni Novgorod, Kazan, Permera. Ondoren, zalgurdian Ural, Iekaterinburgo, mendebaldeko Siberia, eta beste hainbat hiri Baikal aintzirara ailegatzeko, handik itsasontzian Sakhalingo iparraldeko kostaldean amaitzeoko. Bidaia neketsuak iraun zuen hiru hilabetetan, senide eta lagunei eskutitz ugari bidali zizkien, ibilbideari buruzko xehetasun asko emanaz. Behin baino gehiagotan, Txekhovek Siberiako eta Ekialde Hurbileko paisaien edertasuna eta biztanleen askatasun izpiritua goraipatu zituen, baina baita bertako pobrezia eta atzerapena ere salatu.

Txekhovek hiru hilabete eman zituen irlan, 1890eko uztailetik urrira. Espetxe askotara joan zen, beharrezko baimenak uharteko administrazioaren partetik jaso ondoren. Txekhovek denekin egon ahal zuen, preso politikoekin izan ezik. Gaixoak artatzen zituen baita, eta horrela laburbiltzen zuen uhartearen iparraldeko egonaldiko lana:
ezkerrera|thumb|Museo literarioa eta Txekhoven bustoa, Ioujno-Sakhalinen.
"Ez dakit zer baztertuko nuen, baina gauza asko egin ditut. Hiru tesi idatziko nituzke. Egunero goizeko bostetan jaikitzen nintzen eta berandu oheratu, oraindik egin gabe nituen gauza guztietan pentsatzeak tentsio handiko egoeran jartzen ninduen, […] Bestalde,  pazientzia izan dut Sakhalineko populazio guztia erroldatzeko. Herri guztiak bisitatu ditut, "izba" guztietan sartu naiz, eta pertsona guztiekin hitz egin dut, […] Sakhalinen ez dago atxiloturik edo kolonorik nirekin hitz egin ez duenik.”

Itzulerako bidaia itsasoz egin zuen, Pazifikotik eta Indiako ozeanotik. Sri Lankara ailegatutakoan honela idatzi zuen "Hemen paradisuan, trenez ehunka legoa bidaiatu ondoren, palmondoen azpian ikusten dut neure burua beltzarandutako emakumeez inguratuta”. Ondoren Suezko kanala, Mediterraneoa, Itsaso Beltza eta Odesa zeharkatu zituen hilabete eta erdian, 1890an argitaratu zuen *Goussiov* kontakizunean bizipenak azalduz.

Moskura 1890eko abenduaren hasieran itzuli zen. Eta 1893an, *Sakhalin Uhartea* ("benetako infernua" deitzen dio) izeneko saiakeran, egindako bidaia deskribatzen du, Errusiar Inperioaren mugetako bizitza miserablea deskribatuz.

### Bizitza Melikhovon (1892-1899) 
Zuen ohiko nahasmendutik askatzeko, Alexei Suvorin kazetariarekin 1891ko udaberrian abiatu zen Europako erdialdera eta mendebaldera, atzerrira egin zuen lehen bidaian. Viena, Venezia, Florentzia, Erroma eta Paris bisitatu zituzten. Familiak hurrengo uda Errusia erdialdean kokatutako Aleksin herrian igaro zuen, eta Txekhovek *Sakhalin uhartea* liburuan jarraitu zuen lanean. Aldizka gutunetan adierazten zuen liburua idazteko zailtasunak zituela, zientzia eta estatistika iturri dokumental askoren premian aurkitzen zelako. Eta horrez gain, osasuna etengabe hondatuz ari zitzaion.
ezkerrera|thumb|Melikhovoko etxaldea.
Siberian zehar egindako bidaiaren nekeak larriki eragin zion Txekhoven osasun egoerari. 1891ko azaroan eztula eta hotzeriko beste sintoma batzuk izan zituen arren, ondorengo hilabeteetan borondatez jardun zuen Nijni Novgorod eskualdean gosetearen biktimentzat diru-bilketan parte hartzen, eta laguntza hori banatzen. 1892ko udaberrian ere aritu zuen Errusia hegoaldeko Voronezheko nekazariei laguntzen, uzta txarraren ondorioz gosearen biktimak zirelako. Goseteak kaltetutako eskualdeetan izandako esperientziaren berri eman zuen, eta uko egiten zion karitatea bihurtzea gizartearen amaigabeko gaitz guztientzako erremedio unibertsala, 1891 amaieran argitaratutako *Nire andrea* ipuinean zioen bezala.

1895ean Tolstoi ezagutu zuen, eta 1900ean Errusiako Zientzia Akademiako kide izendatu zuten, baina bi urteren buruan kargua utzi zuen Maksim Gorki erakundetik bota zutela-eta protesta egiteko.

### Krimearako itzulera eta azken urteak 
[thumb|Txekhov [Nizan, 1898. Osip Braz-en erretratua. Tretiakov Galeria, Mosku.]]
Jaltan, Txekhovek garai hartako hainbat idazle ospetsu ezagutu zituen, haiekin adiskidantza garatuz. Beraien artean Maxim Gorki idazle iraultzaile konprometitua zegoen. Hala ere, borondate oneko mediku gisa etengabe lan egin arren, Jaltako giro herrikoi eta desolatutakoa sarri salatzen zuen, asko gogoratzen zelako Moskuko edo San Petersburgoko bizitza mundukoi eta kulturalarekin. Txekhovek bizitzako maitasun handia aurkitu zuen, eta lehenengo elkartzetik ia etenik gabeko korrespondentziak jarraitu zuen. Moskun ezkondu ziren 1901eko maiatzaren 25ean. Txekhovek zeremonia handiaren beldurra zuenez,thumb|Anton Txekhov eta Olga Knipper ezkondu berri, 1901ean.Txekhovek bi antzezlan garrantzitsu idatzi zituen Jaltan Moskuko Antzokirako: *Hiru ahizpak* eta *Gereziondoen lorategia.* Baina literatur lanak nekez egiten zuten aurrera 1899 eta 1902 artean, Txekhovek Marxen editorialerako bere idatzien bilduma osatu behar baitzuen. Datxara bisitan joaten zirenentzat, oso nekatuta zegoela zirudien, hemoptisiak gero eta maizagoak zirelako, eta sukarrak zein arnasteko zailtasunak zituelako. Berlinen egonaldi labur bat egin ondoren, bikotea Baso Beltzeko Badenweiler bainuetxera joan zen bizitzera, jatorri alemaniarreko Moskuko mediku batek gomendatuta. Txekhovek gutun batzuk idatzi zituen Moskura, non alemaniarren bizitza ordenatua, erraza, baina askotan aspergarria eta "talenturik gabea" deskribatzen zuen.

Osasun egoeran aldi baterako hobekuntza izan ondoren, Txekhovek bihotzeko batzuk izan zituen uztailaren erdialdean, azkena uztailaren 15eko gauean, hil baino pixka bat lehenago. Olga Knipperrek Txekhoven azken uneak deskribatzen zituen bere memorietan: «Gauerdia pasa eta gutxira esnatu egin zen, eta bere bizitzan lehen aldiz medikuari deitu zion. [...] Medikua iritsi zenean, Antonek xanpain kopa bat eskatu zidan. Jaiki eta alemanez gutxi jakin arren, solemneki esan zion bere oheburuan zegoen medikuari: "Ich sterbe ..." ("Hilzorian nago ..."). Orduan edalontzia hartuta niregana itzuli zen, esanaz: "Denbora asko igaro da, azkenekoz xanpaina edan nuenetik ...". Kopatik lasai edan ondoren, ezkerreko aldean etzan eta isilik geratu zen betirako."
thumb|Txekhoven gorpuaren hilkutxa Moskuko Nikolaievski estaziora iristen, 1904an.
Txekhoven gorpua trenez garraiatu zuten Moskura, eta aitarekin batera lurperatu zuten 1904ko uztailaren 22an Novodevichyko hilerrian, bertan jendetza handia zegoela. Bestalde, 1899 amaiera aldera, bigarrenez saritu zuten San Stanislao ordenako hirugarren mailarekin, Serpoukhov barrutiko hezkuntza publikoaren alde eskainitako dedikazioagatik, eta omenaldi horren aurka agertu ez bazen ere, ez zuen bere gutunetan aipatu. Horrez gain, 1900eko urtarrilean Zientzien Akademiako Letra Ederren saileko ohorezko kide hautatu zuten. Bi urte geroago baztertu egin zuen titulu hori, Vladimir Korolenkok bezalaxe, Maxim Gorki-ren aukeraketaren baliogabetze arbitrario eta politikoagatik. Eta 1998an, Txekhov literatur museoa ireki zen Badenweilerreko bainuetxeko belardian, antzerkigileak Alemanian egindako egonaldien eta bere harreraren inguruko gutun ugari eta jatorrizko dokumentuak biltzen dituena.
ezkerrera|thumb|2010eko Errusiako zigiluak.
Errusian eta orbita sobietarraren herrialdeetan, haren izena hiri askotako kaleei eman zitzaien. Hainbat lekuk ere hartu dute egilearen izena, esaterako Lopasnja herrixka zaharrak, Sakhalin uhartean ere Txekhov herria dago. Ufa hiriaren inguruko osasun-estazioak Txekhovo izena du. Txekhov museo bat dago Sadovaya-Kudrinskayan, Olga Knipper alargunak inauguratu zuena 1954an. 1987an metro geltoki bat Txekhovskaïa izendatu zuten idazlearen omenez. Garai berean Melikhovoko jabetza Txekhov museo bihurtu zuten, eta gaur egun A. P. Txekhov Erreserba Nazionalaren izenburu ofiziala du. Bertan 20.000 pieza biltzen dituen bildumaz gain, lehenago hil ziren Isaac Levitanen eta bere anaia Nikolairen hainbat margolan original daude. Jaltan ere museo bat dago 1909an eraiki zuen “datxa zurian”, eta baita Taganrogen ere.

1990ean, haren jaiotzaren 130. urteurrenean, Txekhov errubloko txanpon baten oroitu zuten, eta 2010ean, Errusiak haren obraren oroitzapenezko zigilu sorta argitaratu zuen. Halaber, haren irudiaren monumentua inauguratu zuten Rostov-Donen. Onartzen da, adibidez, *Delitugilea* ipuineko protagonista Txekhovek Giliarovskiren datxan egindako egonaldi baten ezagutu zuen benetako pertsonaian oinarrituta dagoela. Giliarovskik Txekhoven oroitzapenak bildu zituen 1934an argitaratutako *Lagunak eta topaketak* liburuan.

### Vladimir Korolenko 
Vladimir Korolenko idazle errusiar-ukrainarrak, bere ibilbide literarioa Txekhoven ia aldi berean hasi zuen, eta istorio psikologikoengatik ezaguna dena, 1887ko otsailean ezagutu zuen Txekhov, eta bere lagun minenetakoa bilakatu zen. Honela idatzi zuen: “Prest nago zin egiteko, Korolenko pertsona benetan bikaina dela. Bere aldamenean egotea entretenigarria izateaz gain, oroimen hori uzten du. Hortik aurrera, Korolenkok pozik lagunduko zion Txekhovi bere ongintzako ekintzetan (batez ere 1891n Nizhny Novgorodeko gobernuan elikagai-laguntzetan). Ekintza bateratuen alderdirik ezagunenetako bat 1902ko udan Zientzietako Akademian ohorezko kidea izateari uztea izan zen, Maxim Gorkiri eginiko bereizketagatik “politikoki fidagarria” ez zelako.

### Piotr Txaikovski 
Piotr Txaikovski konpositorea ere Txekhoven harreman estuko pertsona izan zen, ez soilik horrek orokorrean musikarekiko zuen zaletasunagatik, baizik eta bereziki Txaikovskiren musikagatik. Horrela, Txekhovek bere antzezlan batzuetako eszenak (*Nire bizitza*, *Ezezagun baten istorioa*, *Yonytx*), Txaikovskiren konposizio batzuk aipatuz edo gogoratuz egituratu zituen.

### Maria Iermolova 
Maria Iermolova aktorea Moskuko Mali Antzerki taldeko bere garaiko emakume ospetsuena izan zen, eta Txekhovek gaztetatik miresten zuen. Jakina da idatzi zuen *Aitarik gabe* lehen antzezlana berari eskaini ziola, Malik antzokian taularatuko zuenaren itxaropenez Iermolovarekin paper nagusian. 1899ko martxoan, Tolstoiren alaba Tatianak Txekhovi idatzi zion: «Zure *Maitagarria*z istorioa benetan da ederra! Aitak lau arratsaldez jarraian irakurri du, eta lan horrek zuhurtzia gehiago izatea eraman duela esan du. Tolstoik geroago esango zuen "Idazle arraroetako bat da, Dickens edo Puxkin bezala, beti modu desberdinean behin eta berriro irakurri daitekeena". Baina ordea, ez zituen bere antzezlanak estimatu. Bi egileak 1895eko abuztuan elkartu ziren lehen aldiz, Tolstoik Txekhov Jasnaya Polyanako etxaldera gonbidatu zuenean. "Etxean bezain lasai sentitzen nintzen, eta Tolstoirekin izandako eztabaidak atseginak ziren", idatzi zuen Txekhovek bi hilabete geroago. Beste batzuetan ere elkartu ziren, hala nola 1897an Tolstoik bisitatu zuenean Txekhov Moskuko ospitalera tuberkulosiaren aurka borrokatzera joan zenean, eta 1901ean Tolstoi Jaltan egon zen garaian.

Txekhovek ere Tolstoi miretsi zuen, eta bere lanik ezagunenak goraipatu zituen, *Anna Karenina* edo *Gerra eta Bakea* eleberri historikoa. Honela idatzi zuen, Tolstoi 1900eko urtarrilean larriki gaixorik zegoela: “Tolstoi hilko ote den beldur naiz. Literaturan Tolstoi bat dagoen bitartean, erraza eta atsegina da literaturagile izatea; ezer egin ez arren edo egin ez izanaren kontzientzia ere ez da hain ikaragarria, Tolstoik guztiongatik egiten baitu. Bere lana literaturan ezar daitezkeen itxaropen eta lorpen guztiak izan da.”

Baina idazle bezala erakusten dion begirunea alde batera utzita, 1890eko hamarkadatik aurrera kontu handia izan zuen Tolstoiren "maitasun unibertsalaren" filosofia salatzeko, mendekotasun fatalistaz nahiz errusiar nekazaritzaren deskribapenak gehiegizkoak zirelakoan, eta horren aurka egin zuen atsedenik gabe. 1894an Suvorin bere editoreari zuzendutako eskutitz ospetsuak iritzi hau erakusten zuen: "Tolstoiren moralak ez nau gehiago ukitzen, eta nire arimaren sakonetik etsaitu egiten natzaio. Nire zainetan nekazari maizterren odola isurtzen da, eta ez naiz harritzen nekazari baten bertuteez. Txikitatik sinesten dut aurrerabidean, eta ezin diot sinesteari utzi, zeren eta kolpeak ematen zizkidaten garaiaren eta kolpatzea utzi ziotenaren arteko aldea ikaragarria izan baitzen. Arrazoimenak eta justiziak esaten didate elektrizitatean eta balioetan gizakian maitasun handiagoa dagoela, kastitate eta abstinentzian baino".

Horrela, 1897an argitaratu zuen *Laborariak* ipuina, herri errusiar baten eguneroko bizitzaren deskribapen ilun eta neurtuarekin batera, Tolstoiren kontakizun baten erantzun bezala agertzen da: bertan ikusten da nekazariak ez direla inola ere herrialdeko gizarte-desordenuen eragile, goi-gizarte nagusiak baizik.

### Ivan Bunin 
Ivan Bunin Literaturako Nobel Sariaren irabazleak, behin baino gehiagotan aipatu zuen Txekhov bere eredu literarioetako bat bezala, eta hori aitortu zion 1891ko urtarrilean bidalitako eskutitz baten ("...Idazle garaikideen artean zu zara nire autorerik gogokoena.")

### Maxim Gorki 
thumb|Txekhov eta Gorki Jaltan, 1900.Maxim Gorki idazlea Txekhovekin adiskide bilakatu zen 1899an Jaltan lehen bilera egin zutenetik. Jakina da Txekhoven talentuarekiko miresmena adierazi zuela hainbat eskutitzetan, eta iritzi horrekin jarraituko zuela 1905ean argitaratutako lana burutu arte. Aitzitik, Txekhovek Gorkiren zenbait lan estimatzen zituen, eta honela idatzi zuen du *Beheko lekuak*-i buruz: "Pieza hau berritzailea da, eta zalantzarik gabe ona". Nahiz eta bi egileen artean estilo aldetik desberdintasun handiak egon. Beraz, 1898. urte amaieran Gorkii bidalitako gutun baten honakoa zioen "Talentu handia eta egiazkoa duzu", baina hau gaineratuz: "Horrekin hasten naiz, nire ustez murriztasunik ez duzun arren. Antzerkiko ikusle batzuen bezalakoa zara, beraien ilusioa hain murriztasun gutxirekin adierazten dutenez, besteei eta beraien buruei entzutea eragozten die".

Gorkirekin harreman onak izan arren, ez zuen haren ideia iraultzailerik partekatzen. Bere bizitza osoan uko egin zien bortizkeria-mota guztiei, eta lan gogorrean eta aurrerapen teknikoaren ustiapenean ikusten zuen gizartea miseriatik irteteko bide bakarra, eta ez gizarte-mutazio zakar baten bidez. Frantzia herrialde ederra da, eta idazle zoragarriak ditu.” Txekhovek pertsonalki ezagutzen ez zuen Émile Zolaren inguruko ohar honen arabera, Dreifus afera dago, Txekhovek 1897-1898ko negua Nizan igaro zuenean maila gorenera iritsi zena. Bere azken urteetan saioi hartako gertaera politikoekiko gero eta interes handiagoa erakutsi zuen, eta Frantziako prentsa aztertzen zuen Nizan. 1898ko apirilean Bernard Lazare kazetari anarkista ezagutu zuen, Alfred Dreifusen gaitzespen bidegabearen berri emanaz. Txekhov harrituta geratu zen ''J'accuse...!* artikuluarekin, Zolak Dreifusen alde egin zuelako. Horrek garai hartako bere gutunetan oihartzunak aurkitzen ditu, eta argitzen du baita, Txekhoven arabera (berak ez zuen sekula jarrera argirik hartu eszena politikoan) beharrezkoa zela idazle baten lana politikatik bereiztea.

## Txekhoven idazkera 
thumb|Anton Txekhov, Nikolai Txekhov anaiak egindako erretratuan.

### Ezaugarriak 
Hogeita bost urte eskas iraun zuen idazle ibilbidean zehar, Txekhovek ehunka ipuin, istorio eta kronika argitaratu zituen, eta baita dozenatik gora antzezlan ere. 1880ko hamarkadaren hasieran landugabeko idatzi asko (batez ere ipuinak, mezu umoretsuak, parodiak) Txekhoven estilo barregarri bereziaz josita daude, eta beste batzuk, hala nola *Funtzionarioaren heriotza* (1883) satirikoak dira. Baina haren lan helduak errealismoaren eremukoak direla esan daiteke, ikasketen ondorioz eskuratu zuen gizartearen ezagutzagatik, eta herrietako medikuntzako praktikak eraginda.

Bere garaiaren behatzailea, ondo ezagutu zituen herrian izan ziren mugimendu nabarienak, iraultzaren ezaugarriak sentituz. Txekhovengan "arruntaren edertasuna" topatuko dugu. Era berean, pertsonaien bidez errealitate errusiarrari buruzko iritzi zorrotzak eskaintzen ditu. Hogei urtean zehar, mila ipuin, bost antzezlan eta zenbait pieza dramatiko txikiago idaztera iritsi zen.

Txekhovek bere antzezlanetan mantendu egin zuen, berezikin 1885. urteaz geroztik idatzitakoetan, bere ipuinetan landutako metodo deskribatzaile objektiboa. Antzerkigile bezala egindako lanaren beste berezitasun bat bere lan gehienak "komediak" zirela esaten zuela da, nahiz eta ekintzak ez izan komikoak edo dibertigarriak zentzu herrikoian. Berezitasun horiek Txekhoven garaian maiz gaizki ulertuak sortu zituzten, publikoaren aldetik ez ezik bere antzezlanez jabetu ziren zuzendarien artean ere bai.

Arrakasta Moskuko Arte Antzerkiko zuzendaria  Konstantin Stanislavskirekin izandako elkarlanetik iritsi zitzaion. Ekintzak benetan esaten denaren arabera hainbeste aurrera egiten ez zuen antzerkia agerian uzteko, azkenean aktore lanbideari buruzko ikuspegi berri bat asmatu zen, eszenatokian distira egin behar zuen azpi-testua garatuz. Aktore lanbidearen berri honen jaiotza, Stanislavski eta Txekhoven arteko lankidetza berezi honen bidez soilik izan zen posible. Egin zituen antzezlanik ezagunenak *Kaioa*, lau ekitaldiko *Osaba Vania*, *Hiru ahizpak* drama, eta *Gereziondoen lorategia* komedia izan ziren. Pieza horiek guztiek ekintzaren fase oso anitzak aurkezten dituzte, baina hala ere egituran puntu komun asko dituzte: ekintza beti Errusiako probintzian gertatzen zen mende amaieran, pertsonaiak noblezia baxukoak dira, azkenean nolabait huts egiten dute pasibotasunagatik eta errealitatearen zentzu desitxuratuagatik, eta amaieran baikortasuna eta etorkizun hobeagoarekiko fedea nabarmentzen dituzte.

Hil zen garairako ospetsua bazen ere, Lehen Mundu Gerra arte ez zuen nazioarteko entzuterik lortu, eta 40 urte geroago hogei liburukitan bere obra osoa argitaratzean lortu zuen kritikak bere eskuetan bildurik izatea sorkuntza eskerga hura guztia. Bertan agertzen diren gutunek gezurtatu egiten dute bizitzan zehar pesimismoz jota ibili zelako sasi-ustea. Nahiz eta Txekhov batez ere bere antzezlanengatik izan ezaguna, azken aldietako kritikak istorio eta narrazio laburren idazle bezala aldarrikatu dute, izan ere perfekzio harrigarrira iritsi baitzen genero horietan. Baina haren fikziozko lanek XX. mende hasieran ospe handia lortu zuten mundu anglosaxoian: ipuinaren haren estilo narratibo bereziak jadanik finkatutako istorio motzen tradizioarekin bat egiten zuten; horren ereduetako bat Edgar Allan Poe da. "Txekhoven bidea askatasunerako bidea zen. Guk beste bide bat hartu dugu. Zer esan du Txekhovek? Jainkoak bigarren planoari ekin diezaiola, "Ideia progresista handiak" bigarren planoari deitzen zaien bezala. Has gaitezen gizakiarengandik. Adi egon apezpiku, nekazari, industrigile milioidun, Sakhalingo foruzale... Eta horri demokrazia deritzo, Errusiako herriaren demokrazia, egunik ikusi ez duen demokrazia."

Franz Kafkaren kontakizunak ere Txekhoven kontakizunekin konparatuak izan dira. Estiloari ahalik eta sinpletasun handienaren eta xehetasunen aukeraketa zehatzaren aldeko joera ematen diote biei. Eta erabiltzen zituzten gaiak “esentzialak eta intenporalak" ziren, Txekhoven hitzetan, giza existentziaren arazoen halabeharrarekiko interes komun bat. Dena den, Kafkak Txekhoven lanak ezagutzen zituen aztarnarik ez dago.

Idazle anglosaxoien artean, Txekhoven lanek eragin handia izan zuten XX. mendeko berritzaile ugariengan. Esaterako, James Joycek zioen nahiago zuela Txekhov bere garaiko beste idazle errusiarrak baino, eta bere dramek dramaturgia iraultzailea zutela, suspentsiozko azpijokoei uko egitean eta konbentzio klasikoen leherketan. Antzerkiaren historian lehen aldiz, Txekhoven pertsonaietan beren mundua utzi ezinean eta besteekin harremanetan jartzen ez ziren pertsonak ikusten zituen. Joyceren iritziz, Txekhov zen bakartasun existentziala atzematen zuen lehen antzerkigilea.

George Bernard Shaw antzerkigile irlandarrak, eta Literaturaren Nobel saridunak, *Etxea* antzezlanaren hitzaurrean dio Txekhoven *Kaioa*, *Osaba Vania* eta *Gereziondoen lorategia* lanekin lotura zuela, bihotz hautsien ezaugarrien azterketekin. Halaber, Txekhoven eragina beste hainbat ingeles idazleetan ere aurkitzen da, hala nola Katherine Anne Porter, Sherwood Anderson, Ernest Hemingway, Bernard Malamud eta Raymond Carver

### Dramaturgiaren printzipioa 
*Txekhoven fusila* dramaturgiaren printzipio bat da, Anton Txekhov antzerkigile errusiarrari egotzitakoa: hor, fikziozko narrazio bateko xehetasun gogoangarri guztiek beharrezkoak eta ordezkaezinak izan behar diute, eta elementu horietako bat ere ezin da kendu.

“*Kendu istorioan premiazkoa ez den guztia. Antzerkiaren lehenengo ekitaldian horman fusil bat zintzilikatuta dagoela esaten baduzu, nahitaezkoa da bigarren edo hirugarren ekitaldian tiro bat botatzea. Erabiltzeko pentsatuta ez badago, ez du zertan han egon*."

## Idatziak 
thumb|*Hiru ahizpak* antzezlanaren lehen edizioko azala, 1901ean.

### Antzezlanak 
Txekhov antzerkiaren historiako egilerik garrantzitsuenetako bat da, bere maisulan ezagunenak honako laurak izanik: *Kaioa*, *Osaba Vania*, *Hiru ahizpak*, eta *Gereziondoen lorategia*.

* 1878. inguruan: *Aitarik gabe* edo *Platonov*; drama lau ekitalditan (errusieraz: Безотцовщина)
* 1884: *Autobidean*; azterketa dramatikoa ekitaldi baten (errusieraz: На большой дороге)
* 1886, 1902: *Tabakoaren kalteak*; bakarrizketa ekitaldi baten (errusieraz: О вреде табака)
* 1886: *Zisnearen kantua*; azterketa dramatikoa ekitaldi baten (errusieraz: Лебединая песня)
* 1887: *Ivanov*; drama lau ekitalditan (errusieraz: Иванов)
* 1888: *Hartza*; fartsa ekitaldi baten (errusieraz: Медведь)
* 1888-1889: *Ezkontza proposamena*; fartsa ekitaldi baten (errusieraz: Предложение)
* 1889: *Tatiana Repina*; drama ekitaldi baten (errusieraz: Татьяна Репина)
* 1889: *Basatia* edo *Basoetako gizona* edo *Basoko jenioa* edo *Sylvain*; komedia lau ekitalditan (errusieraz: Леший)
* 1889-1890: *Tragedia gogoz kontra*; fartsa ekitaldi baten (errusieraz: Трагик поневоле)
* 1889-1890: *Ezkontza*; fartsa ekitaldi baten (errusieraz: Свадьба)
* 1891: *Erretiratua*; fartsa ekitaldi baten (errusieraz: Юбилей)
* 1895-1896: *Kaioa*; komedia lau ekitalditan (errusieraz: Чайка)
* 1897: *Osaba Vania*; landako bizitzako eszenak lau ekitalditan (errusieraz: Дядя Ваня)
* 1901: *Hiru ahizpak*; drama lau ekitalditan (errusieraz: Три сестры)
* 1904: *Gereziondoen lorategia*; komedia lau ekitalditan (errusieraz: Вишнёвый сад)
thumb|*Kaioa*-ko eszena bat*,* Moskuko Mali Antzokian, 2008an.

### Ipuinak 
Txekhoven ipuinak berdintsuak dira gaiz eta estiloz, ia ekintzarik eta intrigarik gabekoak, umorezkoak gehienak, Errusiako burgesia deskribatzen dutenak, neurritasun handiz eta ezaugarri artifizialei uko eginez idatziak. Txekhovenak, batzuetan, ezerezaren kontakizun gogoangarriak dira, edota hutsaltasun transzendentalarenak, horrelakorik esaterik balego. Honakoak dira ezagunenak:

* 1884: *Melpomeneko ipuinak*, hasierako ipuinen bilduma,
* 1886:  *Kontakizun nabarrak*,
* 1887: *Ilunabarrean*,
* 1888: *Estepa*,
* 1892: *6. pabiloia*,
* 1892: *Dueloa*,
* 1895: *Nire bizitzaren historia*,
* 1897: *Laborariak*,
* 1898: *Ezezagun baten kontakizuna*,
* 1898: *Andrea txakurtxoarekin*.

### Euskaratuak 
* *Bi antzerki labur*: *Ezkontzarako baimena* eta *Basa piztia.* Itzulpena: Begoña Lasa. La Primitiva Casa Baroja, 1987. Obra entretenigarriak ditugu biak, hizkuntza oso ulergarria dute, eta oso egokiak edozein motatako irakurleentzat.
* *Ipuinak [Antologia]*. Itzulpena: Xabier Mendiguren Bereziartu. Ibaizabal, 1990. Berrargitarapena eLiburutegia, Euskadiko Liburutegi Digitala, 2016
* *Ipuin gogoangarriak: Antologia*. Itzulpena: Juan Garzia; Juan Kruz Igerabide; Juan Mari Mendizabal. Erein, 1997
* *Maite zaitut Nadia.* Itzulpena: Xabier Mendiguren Elizegi. Elkar, 2016. Haur literatura.
* *31 ipuin*. Itzulpena: Iker Sancho Insausti. Donostia: Elkar, 2022, 292 or. ISBN: 978-84-1360-194-6. Euskaraz plazaratutako bilduma osotuena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errusierazko literatura
* *Ipuinak*

## Kanpo estekak 
* Anton Txekhov, *Korista*, 1886. (Audioa), Xerezaderen artxiboa.
* *Izaki babesgabea'' antzerki lana taularatua
* Txekhoven euskarazko itzulpenei buruzkoa informazioa