Kubako Irrati eta Telebista Institutua

**Kubako Irrati eta Telebista Institutua** (**ICRT**) Kubako Estatuaren menpeko agentzia zen, irrati eta telebista kate guztiak kontrolatzen zituena. 1962an sortu zen eta 2021ean Informazio eta Gizarte Komunikazio Institutuak ordezkatu zuen.

## Historia 
Kubako Errepublika izan zen Amerikan irrati eta telebista zerbitzuak izan zituen lehen herrialdeetako bat. 1922an, International Telephone and Telegraph konpainia estatubatuarraren lankidetzarekin, herrialdeko lehen irrati-katea (2LC) sortu zen, urte horretako abuztuaren 22an funtzionatzen hasiko zena. Hala ere, lehen emisio erregularrak PWXren esku geratu ziren urriaren 10ean, orduko presidente Alfredo Zayasen diskurtso batekin. Irratia ekimen pribatuaren bidez garatu zen herrialdean, eta bere programazioa informazioan eta entretenimenduan oinarritu zuen.

Irratiaren ospeak telebista kateak abiaraztea eta garatzea ekarri zuen, bi enpresaburu kubatarren arteko lehia giro batean, enpresa estatubatuarrek babestuta: Gaspar Pumarejo DuMontentzat eta Goar Mestre RCA Victorrentzat . Mestrek *Radio Centro* izeneko transmisio eraikin bat eraikitzen hasi zen, New Yorkeko *Radio City*-n inspiratuta, eta Gaspar Pumarejok telebista estudioak ere inprobisatu zituen bere etxean, lehenengoa izateko asmoz. 

Azkenean, Pumarejoren Unión Radio Televisióneko 4. kanalak 1950eko urriaren 24an hasi zituen emititzen, Carlos Prío presidenteak Habanako Jauregitik emandako hitzaldi batekin. Mestrek CMQren 6. kanalean hasi zituen emititzen urte bereko abenduaren 18an, eta bi kateek irrati-programazioaren antzeko programazioa garatuko zuten, zuzeneko kirol-ekitaldiez eta ekitaldi bereziez gain. 1953ko otsailaren 18an, Telemundoren 2. kanala jarri zen martxan.

1959an Kubako Iraultzaren garaipenarekin, gobernu berriak herrialdeko komunikabideei eragiten zieten neurri sorta bat ezarri zuen, eta otsailaren 24an jaio zen Radio Rebelde.  Lehenengo urteetan, banaketa bat zegoen Kubako komunikabide nagusien artean, kapital pribatuarekin sortutakoak eta egoera politiko berriaren aurka zeudenak, eta irrati txiki batzuen artean, Irrati Libreen Fronte Independentearen (FIEL) inguruan bildu eta iraultza babestu zutenak, eta horregatik gobernu berriak irrati eta telebistaren organo ofizial eta gobernatzaile gisa aitortu zituen. Gobernuak Komunikazio Ministerioari atxikitako eta Zuzendaritza Politikoak zaintzen zuen Irrati-difusio Bulego bat sortu zuen, eta Mestre familiaren enpresak esku hartu edo nazionalizatu egin ziren (1960). 

1962ko maiatzaren 24an, 1030 Legeak *Kubako Irrati eta Telebista Institutua* sortu zuen. Lege horren arabera, herrialdeko irrati-kate guztiak Ministroen Kontseiluak kontrolatzen zituen eta gobernuak ezarritako hainbat estandar bete behar zituzten. Erakunde berriaren arabera, kate batzuen izenak aldatu ziren, eta irrati eta telebistako estaldura herrialde osora zabaltzeko ahaleginak egin ziren. 1975ean, erakundeak izena aldatu zuen *Kubako Irrati eta Telebista Institutua* izatera, baina eskumen berdinak mantendu zituen.

2021eko abuztuaren 24an, Informazio eta Gizarte Komunikazio Institutuak ordezkatu zuen. 

## Presidenteak 
* Marcos Isaac Behmaras Suárez (1962-1966)
* Jorge Serguera (1967-1974)
* Nivaldo Herrera (1976-1985)
* Ismael González (1985-1990)
* Enrique Román (1990-1999)
* Ernesto López Domínguez (1999-2009)
* Danylo Sirio López (2009-2016)
* Alfonso Noya Martínez (2016-2021)

## Erakundea 
Sortu zenetik, Kubako Irrati eta Telebista Institutua bi erakundetan banatu da, eta bakoitza uharteko irrati-emisioaren sormen- eta garapen-prozesua gainbegiratzeaz, monitorizatzeaz, aztertzeaz eta antolatzeaz arduratzen da.

* **Radio Cubana**: Erakunde honek Kuban dauden irrati-kate desberdinak antolatzeaz arduratzen da. Estatuko, probintziako eta tokiko kate guztiak kontrolatzen ditu, baita nazioartekoa den Radio Habana Cuba ere.

* **Televisión Cubana**: Herrialdeko telebista-kate desberdinak antolatzeaz arduratzen den erakundea da. Estatuko eta probintziako estaldura duten kanal guztiak kontrolatzen ditu, baita Cubavisión Internacional ere. Kubako Telebistako Albisteen Sistema ICRTko presidentearen menpeko presidenteordetza da, eta kanal nazionaletan emititzen diren albistegi guztiak ekoizteaz arduratzen da, baita kirol-programazioaz ere.

## Kanalak 
### Irratia 
#### Nazionalak 
* Radio Rebelde
* Radio Progreso
* Radio Progreso
* Radio Reloj
* CMBF Radio Musical Nacional
* Radio Enciclopedia
* Radio Enciclopedia

#### Nazioartekoa 
* Radio Habana Cuba, Habanatik. Informazio, kultura eta musika profila. Bederatzi hizkuntzatan emititzen du.

#### Probintzialak 
* Radio Ciudad de La Habana, La Habana. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* Radio Metropolitana, Habana. Informazioa, kultura eta profil anitza.
* Radio Coco, Habana. Albiste, kirol eta musika estaldura.
* Radio Cadena Habana, La Habana. Profil musikal, kultural eta kultural anitza.
* Radio Guamá, Pinar del Río. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* Radio Artemisa, Artemisa. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* Radio Mayabeque (lehen Radio Güines), Mayabeque. Informazioa, kultura eta profil anitza.
* Radio 26, Matanzas. Informazioa, kultura eta profil anitza.
* CMHW, Villa Clara. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* Radio Ciudad del Mar, Cienfuegos. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* Radio Sancti Spiritus, Sancti Spíritus. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* Radio Surco, Ciego de Ávila. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* Radio Cadena Agramonte, Camagüey. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* Radio Victoria, Las Tunas. Informazioa, kultura eta profil anitza.
* CMKO Radio Angulo, Holguín. Informazioa, kultura eta profil anitza.
* Radio Bayamo, Granma. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* CMKC Radio Revolución, Santiago de Cuba . Profil informatiboa, kulturala eta anitza.
* Radio Trinchera, Guantánamo. Profil informatiboa, kulturala eta anitza.

Tokiko edo udaleko irrati-kate sorta bat ere badu.

### Telebista 
#### Hauek dira gaur egungo nazio-mailako kateak: 
Cubavisión (1962ra arte CMQ bezala ezaguna eta 1988ra arte Channel 6 bezala)

* Tele Rebelde (1982ra arte Channel 2 bezala ezaguna)
* Canal Educativo (2001ean sortua)
* Canal Educativo 2 (CE2 bezala ezaguna) (2004an sortua)
* Multivisión (2008an sortua)
* Canal Clave (2016an sortua)
* Mi TV (Canal Infantil bezala ezaguna) (2016an sortua)
* Canal Caribe (Canal HD-1 bezala ezaguna) (2017an sortua)
* Cubavisión+ (2018an sortua)

Probintziako kanalak ere baditu. Cubavisión Internacional izeneko nazioarteko kate bat ere badu, Astra sateliteen, Hispasat (1C/1D) eta Eutelsat bidez emititzen duena.

Probintzia bakoitzak probintzia-kanal bat du (komunitarioa). Udalerri batzuetan, eskualdeko kanalak eta hainbat korrespontsal ere badaude, Kubako telebista nazionalean eta probintziako kanaletan ekarpenak egiteaz gain, astean ordubetez emititzen dutenak beren komunitate-kanaletan.

#### Telebista kate probintzialak 
* ArTV (Artemisaren telebista kanala)
* Canal Habana (Habanako telebista kanala)
* Centrovisión Yayabo (Sancti Spíritus-en telebista kanala)
* CNC TV (Granmako telebista kanala)
* Islavisión (Gazteriaren Uharteko telebista-kanala)
* Perlavisión (Cienfuegoseko telebista-kanala)
* Solvisión (Guantanamoko telebista-kanala)
* Telecubanacán (Villa Clararen telebista-kanala)
* Telecristal (Holguíngo telebista-kanala)
* Teleturquino (Santiago de Cubako telebista kanala)
* Camagüey telebista (Camagüey-ko telebista kanala)
* Tele Mayabeque (Mayabequeren telebista kanala)
* Tele Pinar (Pinar del Rioko telebista kanala)
* Tunasvisión (Las Tunas telebista-kanala)
* TV Avileña (Ciego de Ávilako telebista-kanala)
* TV Yumurí (telebista-kanala Matanzasen)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Televisión Camagüey - tvcubana
* Radio cubana webgunea
* Televisión cubana webgunea