Lezoko garbitoki edo labaderoak

thumb|357x357px|Zubitxoko lehen garbitokia
**Lezoko garbitoki edo labaderoak**. Lezon bi garbitoki edo labaderoen aipamena egiten da: 1858an sortutako *Puntaleko* garbitokia bata, eta 1924ean sorturiko *Zubitxoko* garbitokia bestea, azken honek 1970 arte funtzionatu zuen. Ez soldatarik, ez eta errekonozimendurik gabeko emakumeen lantokiak izan dira garbitokiak. Baina aldi berean,  emakumeen sozializazio eta balioak transmititzeko gune garrantzitsuetan bilakatutakoak.

## Historia 
Etxeetan urik ez zen garaikoak dira lehenengo garbitokiak, erreka bazterretan edo ubideen arroetan sortutako ur putzuak eta kasu askotan erreketako harri-lauzak probestuz sortzen ziren garbitoki naturalak izaten ziren. Lezo urez inguraturik zegoenez edozein eremutan sortzen ziren garbitokiak, baina lehen aipamenak Lezon, badiako *Puntaleko* (1858) garbitokiarenak dira.

Lezoko Udal liburutegiko artxiboan dauden agirietan agertzen denez, 1858ko azaroaren 10ean hitzarmen baten berri ematen dute, non adierazten duten Udaletxeko ordezkarien izenean (Julian Agirre alkatea eta Andres Arretxe, Francisco Garin, Juan Jose Olasagasti, Martin Goenaga eta Benito Olaizola) sindikoa eta errejidoreak eta Real Compañia Asturiana de Minas edo RCAM, metalurgia eta meatze lantegiko (Emilio Schmidt zuzendariaren ordezkari zen Miguel Tabuyo) idazkariaren artean sinatutako hitzarmena.

Adosturiko hitzarmenak zioenez, Puntaleko garbitokian soberan ziren urak lantegi berriaren ur-aprobetxamendurako emango zizkion Udalak, eta horren truke garbitoki berri baten eraikuntza, Real Compañia Asturiana de Minas lantegiaren kontura izango zen.
thumb|251x251px|Puntaleko garbitokiaren hitzarmena
thumb|257x257px|Lezoko badian  Puntale, antzina
Hasiera batean, ur emariak sortutako errekatxo ertzak erabiltzen ziren garbitoki gisa, geroxeago etorri ziren herriguneko errekatxo bazter jendetsuenean kokaturiko *Puntalekoa* kai aldean eta Zubitxo aldean, *Iparragirre* errekak sortutako garbitoki naturalak. Eta berehala hasi ziren eraikin itxura ematen aipatu garbitokiei, garbitzaileak eroso egon zitezen. Eta *Puntaleko* garbitokiaren eraikuntzaren berri 1858an egindako hitzarmenean aipatzen bada ere, ez dago aztarnarik egitera iritsi zirenik, bai ordea, Zubitxoko garbitokiarena, non aipatzen den Zubitxoko garbitokiko obra-lan horiek egiteko herritarrak enkantera aurkez zitezen 1924ean Udalak egindako deialdiarena, bertan adierazten baita zeintzuk izango ziren enkantean ateratako bi proiektuok: *Garbitoki publikoaren berrikuntza edo erreformarakoa,* bata eta *beste berri baten eraikuntza-lanen* enkantea, bestea.

### Latsari edota garbitzaileen amaiera 
ezkerrera|thumb|325x325px|Zubitxoko labaderoa 1971ko iraila
Urteak aurrera egin ahala, Udalak kale bakoitzean iturri bana kokatu zuen eta Zubitxoko garbitokia eraiki arren, ez zen aski izan herritarren ur beharra asetzeko eta herritarrak pixkana pixkanaka hasi ziren Udalari eskariak egiten, ur edangarria etxeetaraino bidera zezan, arropa eta beste beharrak ase eta bidenabar arropak ere etxean garbi zitzaten. Liburutegiko Artxiboan agertzen denez ur edangarriak etxeetara eramateko eginiko lehen eskariak 1923-1925koak dira, bien bitartean herritarrak, kaleetako iturrietatik hornitzen zirelarik. Agirietan ikus daitekeenez, hasierako eskarien zerrendak 20 edo 25 bizilagunenak dira, hilean bakoitzak kontsumitzen zuenaren arabera ordainduz. Eta horrela hasi ziren etxeetan eguneroko arropak garbitzen, gainontzeko arropa handiak garbitokirako utziaz.

Emakume latsari edo garbitzaile hauen lanak iraun zuen harik eta garbigailua asmatu arte, izan ere, garbigailua 1901ean asmatu eta XX. mende erdirako etxeetara iritsia baitzen, horrela garbitokiak bigarren mailan geratuz. Lezoko *Zubitxo* labaderoa edo garbitokiari ere bere amaiera etorri zitzaion,  1970eko hamarkadaren hasierarekin batera ura behin etxeetara iritsi zelarik, utzi zitzaion garbitegia erabiltzeari. eta bere gainean eraikitako etxe garaiek estali zuten betirako desager araziz, nahiz eta  Iparragirreko urak bere bideari darraion Zubitxo errekatxoan barrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak