open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Çay

**Çay** Afyonkarahisar probintziako barrutietako bat da. 790 km²ko azalera du eta 45.635 biztanle ditu.
thumb|ezkerrera|Çay; Seljuk Kervansaray; Herrizaingo. Eboul Mucahit bin Yakup 1278an eraikia, Kai Khosrau Sultan III.aren pean.

## Kanpo estekak
Txobanlar

**Çobanlar** (ahozkera /txobanlar/) Afyonkarahisar probintziako barrutietako bat da. 442 km²ko azalera du eta 13.283 biztanle ditu.

## Kanpo estekak
Dazkere

**Dazkırı** Afyonkarahisar probintziako barrutietako bat da. 15.620 biztanle ditu.

Barruti honetan Acigol lakua dago, munduko bigarren laku alkalinorik handiena.

## Kanpo estekak
Afyonkarahisar

**Afyonkarahisar** Afyonkarahisar probintziako barrutietako bat da eta era berean hiriburua. 128.516 biztanle ditu. Izena 2004an aldatu zioten, lehen **Afyon** bakarrik deitzen baitzen, hau da *opio*.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak
Aydin probintzia

**Aydin probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Aydın da. 8.007 km²ko azalera du eta bertan 950.757 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 17 barruti daude:

## Kanpo estekak
Könkämäeno

**Könkämäeno ibaia** (finlandieraz: *Könkämäeno*; suedieraz: *Könkämäälven*), Lappi finlandiarreko eta Lappland suediarreko ibaia da. Finlandia eta Norvegiako Eskandinaviar mendien mugan sortu ondoren, gorputza hartzen hasten da Enontekiöko Kilpisjärvi aintziran. 1809. urtetik, Finlandia Errusiako Inperioaren barne izatera igaro zenetik, Finlandia eta Suediako arteko 90 km-ko muga bilakatu zen ibaia.

Lätäseno ibaiarekin batu egiten da Markkina herrixka inguruan eta Muonionjoki izena hartzen du. Hainbat kilometro egin ondoren, Muonio eta Tornio ibaiek, bat egiten dute, Tornio udalerrian Bothniako Golkoan isurtzeko.

Ibaia, izokin-arrantzagatik da ezaguna Europa mailan.

## Ikus, gainera 
[400px|erdian|thumb|[Izokina.]]

## Kanpo estekak
Suni

**Suni** hauetako bat izan daiteke:

* **Suni**: Italiako udalerria.
* **Suni**: Boliviako goi-ordoki baten izena.
* **Suni** antilopea, *Neotragus moschatus*en izen arrunta.
* **Sunita**: Islamaren adar hedatuena.
Turkiaren banaketa administratiboa

**Turkiako banaketa administratiboa** 81 probintziaz osatua dago, *iller* izenekoak (singularrean *il*). Probintziaren izena hiriburuaren berbera da, salbuespen hauekin: Hatay (hiriburua Antakya), Kocaeli (hiriburua İzmit) eta Sakarya (hiriburua Adapazarı). Probintziak gobernadore baten agindupean daude, *vali* izenekoa, Gobernu zentralak izendatua. Probintziak barrutitan banatzen dira (*ilçeler*, singularrean *ilçe*).

erdian|400px|Turkiako probintziak

* Biztanleriaren datuak 2000ko erroldaren arabera.
* Zonguldak ondoren, ordena ez da alfabetoaren araberakoa, baizik eta matrikula kodearen araberakoa.

## Eskualdeak 
erdian|400px|Turkiako eskualdeak

Geografikoki, Turkia 7 eskualdetan (*bölge*) banatzen da: Itsaso Beltza, Marmara itsasoa, Egeoko Kosta, Mediterraneoko Kosta, Mendebaldeko Anatolia, Erdialdeko Anatolia, Hego-ekialdeko Anatolia eta Ekialdeko Anatolia.

Eskualdeak ez dira banaketa administratiboa, estatistika balio hutsa baino ez dute.

## Ikus, gainera 
* Turkia

## Kanpo estekak
Kilpisjärvi aintzira

**Kilpisjärvi aintzira** (iparraldeko samieraz: Gilbbesjávri), Finlandia eta Suedia herrialdeen artean dagoen aintzira da; Enontekiö eta Kiruna udalerrien artean kokatzen da hain zuzen, Finlandia, Norvegia eta Suedia herrialdeek osatzen duten Eskandinaviako muga hirukoitzetik gertu. Finlandian, Saana mendixkaren eta Kilpisjärvi izeneko herrixkaren magalean dago, Malla Erreserba Naturalaren erdi-erdian. Bertan, natura basatiaren eztanda antzeman daiteke.

Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezke bertan; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk . Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotzak, jatunak, lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Bi zatitan dago banatuta aintzira, hegoaldean dagoen **Kilpisjärvi** (iparraldeko samieraz: *Bajit Gilbbesjávri*) eta iparralderago kokatzen den **Alajärvi** (iparraldeko samieraz: *Vuolit Gilbbesjávri*). Nahiz eta bakarrak izena jaso, Kutusaari, gutxi gorabehera 23 uharte handi dauzka **Kilpisjärvi**k.

Ailakkajärvi (5,5 km ekialdera) edo Goldajärvi (Eskandinaviako muga hirukoitza dagoen aintzira) bezalako aintzira txikiak daude inguruan, Käsivarsi Eremu Basatitik hurbil aurkitzen direnak .

## Ikus, gainera 
## Argazki gehiago 

Irudi:Mallekinkorrikaitea.jpg
Irudi:Enontekiö Kilpisjärvi.JPG
Irudi:View from saana.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melanie Walsh

**Melanie Walsh** (Watford, Ingalaterra, 1980ko uztailaren 8a) modelo eta aktore ingelesa da.

Bertako modelo lehiaketa bat irabazi ondoren, 2000. urtean *The Sun* egunkarirako posatu zuen. Ondoren, *FHM*, *GQ*, *Loaded*, *Fast Car* eta beste hainbeste aldizkarietarako posatu zuen.

2005ean Rob Schneider aktorearekin atera zen *Deuce Bigalow: European Gigolo* komediazko filman.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*  Melanie Walshen profila IMDBn
Hagåtña

**Hagåtña** (gaztelaniaz *Agaña*, ingelesez *Agana*) Guamgo hiriburua da, Estatu Batuekin lotura duen lurraldean eta Marianetako hegoaldeko aldean. Hiriak 1.100 biztanle ditu. Hagåtña izena txamorroa da,  ahoskatua, eta *odola* esan nahi du, 1998 arte izena ingelesezko *Agana* zen, gaztelaniazko *Agaña*tik etorrita.

Hagåtñan Antonio B. Won Pat jeneralaren aireportu nazioartekoa dago, Guamgo nagusiena. Uhartearen hiriburua denez, hantxe dago Legebiltzarra eta Gobernatzailearen bulegoa, (). Nahiz eta lehen gertuko Asan-Maina hirian egon, bulegoak Hagåtña anexionatu zitzaizkien.

Eraikin nagusienen artean, *Sweet Name of Mary* (Mariaren izen gozoa) katedrala dago, 1965ko urriaren 14tik Hagåtñako elizbarrutiaren burua eta ko maiatzaren 20tik artxidiozesiaren burua.

## Hiri senidetuak 
Hagåtña ondorengo hiriarekin senidetuta dago:

* 

## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Agurne Anasagasti

**Agurne Anasagasti Undabarrena** (Bermeo, Bizkaia, 1978ko maiatzaren 11) euskal  filologoa, irakaslea, aktorea eta telebista aurkezle eta erreportari bizkaitarra da.

## Biografia 
Agurne Anasagasti Undabarrena Bizkaiko kostaldeko Bermeo herrian jaio zen 1978ko maiatzeren 11n. Euskal Filologian lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean. Geroago, Enpresa Ekitaldien Zuzendaritza eta Antolakuntzako Masterra egin zuen, baita Marketina, Komunikazioa eta Ekitaldietako IKT prestakuntza ikastaroak ere. 

### Lan ibilbidea 
Hamabi urtez irakaskuntza eta komunikazioa uztartu zituen. Euskal Telebistan aurkezle, erreportari, erredaktore eta laguntzaile gisa lan egin ostean,  Madrilera jauzi egin nahi izan nuen, eta, hainbat katetan jardun du, Telecinco eta TVEtik pasatu ondoren, 2007-2008an, Cuatro kateko NOCHE HACHE taldean sartu zen. Azken urteotan, enpresa-ekitaldiak antolatzen eta zuzentzen espezializatu da.

#### Aurkezle 
2003an *Sorginen Laratza* telesaioan hasi zen eta ondoren *Jaiak 2004* aritu zen. Ostean, *Ze Kosmopolita*  eta *Ibiliz* telesaioetan aritu zen. 2007an Cuatro telebista kateko *Noche Hachen* hasi zen erreportari.

#### Aktore 
2007ko abenduaren 3an, Gasteizko Printzipal Antzokian, Euskararen Nazioarteko Egunean estreinatu zen Patxi Zubizarretak idatzitako eta zuzenduriko *Mundua lo dagoen bitartean* izeneko antzerkian parte hartu zuen. 2008ko urriaren 13tik aurrera Andoni Aizpuruk gidatutako *Horrelakoa da Bizitza* telesaioan kazetaria izan zen.

## Jarduera profesionala 
### Telebista 
* *Sorginen Laratza* (ETB 1)
* *Jaiak 2004* (ETB 1)
* *Ze Kosmopolita* (ETB 1)
* *Ibiliz* (ETB 1)
* *Anitzele* (ETB 1)
* *Horrelakoa da bizitza* (ETB 1)
* *Uyyy* (ETB 2)
* *Noche Hache* (Cuatro)

### Antzerkia 
* *Mundua lo dagoen bitartean*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  matraka.info: Agurne Anasagastiri elkarrizketa
Migel Gallastegi

**Migel Gallastegi Ariznabarreta** (Eibar, Gipuzkoa, 1918ko otsailaren 25a - Donostia, 2019ko urtarrilaren 4a) esku huskako pilotari profesionala izan zen. Atzelari jokatzen zuen. 1936ko ekainaren 29an, hamazazpi urte zituela, Eibarko Astelena pilotalekuan debutatu zuen. Buruz buruko txapelduna izan zen 1948, 1950 eta 1951. urteetan.

## Bizitza 
[thumb|left|Migel Gallastegiri buruzko bideoa ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak.eus proiekturako)]]
thumb|left|Asola-Igartza baserria, bere jaiotetxea, Eibarko Amaña auzoan izen bereko kalean.

Eibarko Asola-Igartza ( Asoliartza) baserrian jaio zen, Amaña auzoan. Bere garaiko umerik gehienak bezala, txiki-txikitatik hasi zen pilotan jokatzen, baina berehala ikusi zen profesional izateko gaitasun apartak zituela. 14-15 urte zituela, Isasi kaleko Kiputxanekua pilotalekuan hasi zen jokatzen eta entrenatzen; berehala, Astelenan ere hasi zen entrenatzen. Hemezortzi urte zituela debutatu zuen 1936. urtean, baina gerrak harrapatu zuen. Gerra amaituta eta sasoi betean, 1940ko eta 1950eko hamarkadetan nagusi izan zen Euskal Herri osoan. Buruz buruko hiru txapelketa nagusi irabazi zituen (1948, 1950 eta 1951) eta dozenaka partida jokatu (eta irabazi) zituen bikoteen eta hirukoteen aurka.

## Buruz buruko finalak 
(1) Jokatzeari uko egin zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Migel Gallastegi Ariznabarreta», *Egoibarra.eus*.
* «Migel Gallastegi Ariznabarreta», *Ahotsak.eus*.
Garroko jauregia

thumb|250px|Fatxada nagusia.

**Garroko gaztelua**, baita ere **Lekorneko gaztelua**, Lekornen (Lapurdi) kokaturik dagoen gaztelua da. Egun publikoari itxita dago, baina kanpoaldean Euskal Herria Zuzenean musika jaialdia eta *Asunak* azoka ekologikoa ospatzen dira urtero. Jatorrizko eraikina XIV. mendekoa da. Gaztelua eta haren gelak monumentu historiko gisa katalogatuta daude 2015eko azaroaren 6ko dekretu bidez.

## Historia 
Garroko jaunak Lapurdiko etxe noble bat ziren, behin betiko Lapurdin kokatu aurretik Nafarroari lotuak. Gaztelua, Ingalaterrako erregearen aginduz XIII. mendean suntsitua, XIV. mendean berreraiki zen. XVI. mendean Garroko Urtubieko baroi bihurtuta, domeinu handi baten buruan, gaztelua berreraikitzeari ekin zioten 1700. urtean. Garroko gaztelua baroi mailara bihurtu zen 1654ko maiatzeko patente-gutunen bidez, Salvat d 'Alzat d' Urtubie Maria Garrokoaren senarraren alde. Ondoren, 1700. urtean, berreraikia izan zen. Ondoren, baserritar giroko eraikinak atxiki ziren jauregi ondoan.

Azken jauna hil zenean (1923an), gaztelua Lesca jaunaren jabetzakoa izatera pasa zen, eta honek Baionako hiriari utzi zion. 1995ean Mendionde udalerriaren jabetza izatera pasa zen. Euskal Herriko lehen nekazaritza eskola (gaur egun Lycée Armand-David Hazparnen), gazta fabrika, oporretarako kolonia eta katekesirako tokia izan zen. Nekazaritza erakundea 1973an itxi zen, eta Baiona hiriak Lekorne udalerriari eman zion domeinua 1996an.

Gaur egun, eskultura-estudio bat du, eta kultura-ekitaldietarako esparru gisa erabiltzen da. Eraikinaren kanpoaldean kultura ekitaldiak antolatzen dira. Bestalde, Ramuntxo Biscay azken jaraunsle legitimoak jabariaren jabetza erreklamatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Argi izpi bat Garroarentzat", *Ipar Euskal Herriko Hitza*, 2014/06/27.
* Garroko jauregia zerutik ikusita Youtuben.
Małgorzata Foremniak

**Małgorzata Irena Foremniak-Jędruszczak** (Radom, Polonia, 1967ko urtarrilaren 8a) aktore poloniarra da. *Avalon* film poloniar-japoniarreko protagonista izateagatik ezaguna da.

2002an Eagle sarirako nominatua izan zen emakumezko aktore sekundario onenaren kategorian, *Zmruż oczy* filmagatik.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebistan 
## Kanpo estekak 
*  Małgorzata Foremniaken profila IMDBn
Galeako gotorlekua

**Galeako gotorlekua** edo **Printzearen gaztelua** Galea lurmuturrean kokaturik dagoen gaztelua da, Nerbioi ibaiaren itsasadarraren sarreran, Getxon (Bizkaia). 1947tik ez du inolako funtzio militarrik. Euskal Herri osoko XVIII. mendeko eraikin militarrik ondoen kontserbatuenetarikoa da; eta, Bizkaian, kontserbazio egoera onena duena.

Galea lurmuturreko itsaslabar ikusgarrietatik, Bizkaiko eta Kantabriako kostaldeko lurralde zabalak kontrolatzen ditu. Horregatik, txoko hori berehala toki estrategiko bihurtuko zen historian, Abrako golkoaren zelatari gisa. Bere talaietatik, arretaz zelatatzen zituzten itsasontzi etsaien belak eta kostaldera hurbiltzen ziren baleen arnasotsa aditzen zuten.

## Historia 
Fortea XVIII. mendeko eraikin militarra da eta XVI. mendean aurretik existitzen zen atalaia baten lekua hartu zuen.

Jaime Sycre koronelak diseinatu zuen eta inguruko herritarrek hartu zuten parte eraikuntzan (beharturik), Juan Pagoeta, Lorenzo Oruaga eta Francisco Doñabeitiaren agindupean lan egin zutelarik. Eraikitze lanak 1742an hasi ziren eta urtebetez iraun zuten. Bere kostu osoa azkenean, 130.000 errealetik gorakoa izan zen.

1782an, Bilboko kontsulatuak, Igeldo mendian zegoenarenaren eredua hartuz, faro bat eraikitzea agindu zuen. Faro hau, eraikin zirkular bat zen, zeinetan olio bidez elikatua zen sua pizten zen. XIX. mendearen erdi aldera, 1925erarte iraun zuen beste faro bategatik aldatu zen. 1925. urtetik aurrera ordea, gaur egun dagoen faroa hasi zen lanean.

Printzearen gazteluaren eraikinak, Abrako defentsa biribiltzen zuen, ezkerraldean, Zierbenan kokaturiko bateriekin batera.

Harresi lodiz dago osatuta eta 14 tronera ditu kainoientzako (hasieran 18 zituen) eta foso batez dago inguraturik. Barruan, eraikin desberdinetan zeuden kokaturik biltegi edota bolborategi desberdinak, tropen instalazioekin batera.

Konbentzio gerran, frantsesek okupatu egin zuten gaztelua 1795ean eta 1827an ingelesek eraitsi zuten. Ondoren, berreraiki egin zen (orduan kendu zitzaizkion 4 tronera horiek) eta Lehen Gerra Karlistan suntsitua izan zen, karlistek erabil ez zezaten.

1947an Espainiako defentsa ministerioak eman egin zion Getxoko udalari fortearen jabetza. Bertan, aisialdirako gune bat jarri zen, pic-nic mahai batzurekin, 1975ean itxi zelarik. Gaur egun, ez du inolako erabilpenik, baina, ostalaritza zentro bat irekitzeko proiektua abian da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paladio

**Paladioa** elementu kimiko bat da, **Pd** ikurra eta 46 zenbaki atomikoa dituena. Platinoaren antzeko egitura kimikoa daukan trantsizio-metal zuri zilarkara arraroa da. Platino-meetan aurkitu zen 1803an, eta Palas asteroidearen omenez eman zitzaion izena.

Normalean metal aske gisa ageri da, beste metal batzuekin aleazioak eratuz. Merkataritza-erabilerarako, kobrez eta nikelez osatutako meetatik erauzten da. Hidrogenoarekiko afinitate handia dauka: bere bolumena baino 900 aldiz hidrogeno gehiago xurga dezake. Paladio-konplexuak katalisietan erabiltzen dira (esaterako, autoen katalizatzaileetan). metal bitxi gisa, bitxigintzan erabiltzen da batzuetan. Berriki, metal honek hainbat inbertsio erakarri ditu; 2007an, zenbait ETFk (exchange-traded fund) paladio fisikoa erabili zuten berme gisa.

## Kanpo estekak
Ibon Uzkudun

**Ibon Uzkudun Gurrutxaga** (Eibar, Gipuzkoa, 1973ko urriaren 23a) gipuzkoar aktore eta telebista aurkezlea da. Maisutasun industriala ikasi zuen Armeria Eskolan, eta ondoren, 1996ra arte irrati-telebista ikasi zuen Bilbon.

## Jarduera profesionala 
### Telebista 
* Ermuko Telebistako galak
* *Kontra-Kantxa* (KTB)
* *1997ko San Ferminetako txupinazoa* (ETB 1)
* *Hamaika Korapilo* (ETB 1)
* *CNN+* (CNN+)
* *In fraganti* (TVE1)
* *Ojo! que nos ven* (Telemadrid)
* *Lo + plus* (Canal +)
* *Con Otra Voz* (Bilbovision)
* *Goenkale* (ETB 1)
* *Un paso adelante* (Antena 3) kapitulu bat
* *El comisario* (Telecinco) kapitulu bat
* *Kuxkuxeroak* (ETB 1)
* *Pillados* (Telecinco)
* *Dakitú con el Zapping* (Telemadrid)
* *UHF* (Antena 3)
* *Sopa Boba* (Antena 3)
* *Casi Perfectos* (Antena 3)
* *El Típic Programa* (Canal 9)
* *El Programa de Ana Rosa* (Telecinco)
* *A tortas con la vida* (Antena 3)
* *Amar en tiempos revueltos* (TVE1)
* *Jai giro* (ETB 2)
* *Martin* (ETB 1)

### Irratia 
* *Carrusel deportivo* (Cadena SER)

### Filmak 
* *Sálvate si puedes* (1994)
* *El Efecto Rubik* (1996)

## Kanpo loturak 
*   Ibon Uzkudunen webgunea
Kilpisjärvi

**Gilbbesjávri** edo **Kilpisjärvi** Finlandiako ipar-mendebaldeko muturrean dagoen Enontekiö udalerriko herri bat da. Pare bat kilometrora, Norvegia eta Suediarekin muga egiten duen eta hain ospetsua den Eskandinaviako muga hirukoitza dago. Ozeano Artikotik 50 km-tara baino ez dago, itsas-mailatik 500 metrotara eta Zirkulu Polar Artikotik 400 bat km iparrera. 100 bat biztanle dauzka .

Batez ere, turismotik bizi dira biztanleak. Sasoi guztietan, eskiatzeko, arrantza egiteko edota natura soilaz gozatzeko asmoarekin datozen alemaniarrak eta norvegiarrak baitaude. Norvegiarrak noizbehinka muga igaro ohi dute, bertako merkatuan produktu merkeagoak erosteko, herrixkako ekonomiarako onuragarria dena. Bestalde, samitar batzuk elur-orein azienda handiak dituzte eta abeltzaintzatik bizi dira, hau, kontuan hartu beharreko beste sektore bat bihurtuz.

## Historia laburra 
Herrixka txikia denez, bere historia ere gaztea da. Gelditzeko asmoz iritsi ziren lehen biztanleak 1915. urtekoak baino ez dira eta gainera, ez da aztarna horietaz ezer gelditzen, denak alemaniarrek suntsitu baitzituzten Laponiako Gerra ospetsuan.

Berreraikuntzan, 1964. urtean, Helsinkiko Biologia Unibertsitateak ikerkuntza zentroak ireki zituen eta Finlandiako gobernuak, aldiz, eskola publikoa bezalako azpiegiturak eraiki zituen biztanleria erakartzeko asmoarekin. Honela, hegoaldetik Ozeano Artikorako bideko ezinbesteko geltoki bihurtu da.

## Berezitasunak 
**Kilpisjärvi** izena, herrixka eta ondoan dagoen aintzirarena da eta bertan, Kilpisjärvi aintziratik irteten direla ematen duten Saana eta Halti bezalako Finlandiako mendixka altuenak daude. Herriak, gutxi gorabehera, 300 bat biztanle baino ez ditu; hala ere, Enontekiöko udalerri osoko herrixka bisitatuena da, bertan, Lappiko paraje natural ikusgarrienak baitaude.
[eskuinera|thumb|235px|[Laponiako Gerra irabazi osteko bandera finlandiarra **Kilpisjärvi**ko mugan (1945).]]
Finlandiako ur-jauzi handienak ere inguruan daude; Kitsiputous ur-jauzia, esaterako, herrialde osoko handienetarikoa. Iparraldean, bi mendixka txikiren artean, Finlandiako natura erreserba zaharrena dago, flora eta fauna bereziko Malla Natura Erreserba.

1916. urtean aurkitua izan zen independentzia gerra ondoren. 30 km² azalera dauka eta hainbat ur-jauzi daude bertan; hala nola, lehen aipaturiko Kitsiputous ur-jauzia. Herrixkako paraje babestu ikusgarriena da, Käsivarsi Eremu Basatiarekin batera.

## Kanpo estekak 
* Kilpisjärviri buruzko informazioa 

## Erreferentziak
Saito Musashibo Benkei

**Saito Musashibo Benkei** (japonieraz 西塔武蔵坊弁慶) (1155 – 1189), **Benkei** (弁慶) bezala ezagunagoa, Japoniako *Sōhei*a (fraide gerlaria) izan zen, Minamoto no Yoshitsuneren zerbitzura aritzen zena. Indar eta zintzotasun handiko gizon gisa ezaguna zen eta, zentzu honetan, Japoniako folklorearen pertsonaia ezagunenetakoa da. Horrela, bere bizitza Kabuki nahiz Noh antzerkietan landu dute, eta baita distortsionatu ere. Benkeiren bizitza eta horren legenda banatzea zaila da, beraz.

Benkeiren jaiotza kontatzen duten istorio desberdinak badaude. Baten arabera, Benkeiren aita tenplu bateko nagusia zen, eta Benkeiren ama bortxatu zuen. Ama, berriz, errementari baten alaba zen. Beste istorio baten arabera, Benkei tenpluko jainko baten semea zen. Halaber, Benkei deabru gisa errepresentatu izan dute, eta bere gaztaroan **Oniwaka** (鬼若) (deabrua edo haur ogroa) deitu izan zuten.

Haur zela oraindik, klaustro batekin bat egin eta Japoniako tenplu askotan zehar ibili izan zen. Garaiotan, tenplu budistak administrazioaren eta kulturaren gune garrantzitsuak ziren, baita arlo militarrean ere.
Xavier de Langlais saria

**Xavier de Langlais saria** edota **Zavier Langleiz saria** (bretainieraz: *Priz Langleiz*) bretainierazko liburu onenari ematen zaion literatura-saria da. Xavier de Langlais idazlearen alargunak sortu zuen 1976an.

## Sariak 
## Kanpo estekak 
*  Kuzul ar Brezhoneg
Jozef Abasq

**Jozef Abasq**, **Didrouz** goitizenez ere ezaguna, (Gwiproñvel, Bretainia, 1923 – 2006ko abenduaren 20) idazle bretainiarra zen. Ingelerazko eta bretainierazko irakaslea izan zen Nantesen.

1990ean Langlais literatura-saria irabazi zuen *Truez va Doue* liburuagatik.

## Bibliografia 
* *Truez va Doue* (1981, Al Liamm)
Ahatsa

**Ahatsa** Ahatsa-Altzieta-Bazkazane udalerriko herri bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Garazi eskualdean.

Antzina, udalerri propioa izan zen, baina 1842ko ekainaren 11an Altzieta-Bazkazane udalerri zaharrarekin bat egin zuen Ahatsa-Altzieta-Bazkazane udalerria sortzeko. 1836. urtean 452 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *ahatsarrak* dira.

## Izena 
Ahatsa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* frantsesez: *Ahaxe* ("ahákz" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
* *Hatce* (1167)
* *Faxe* (1194)
* *domine de ahacha (1194) Baionako paperak)
* *Haxa* eta *Ahaxe* (1304)
* *Sanctus Julianus d'Ahaxe* (1757,

### Etimologia 
Jean-Baptiste Orpustanek dio *Ahatsa* toponimoa *aitz'' oinarri oronimikotik dator, "haitz" esan nahi duena.

## Geografia 
Ahatsa Hergarai ibarran dago.

### Ingurune naturala 
Lauribar ibaiak, Errobiren ibaiadarra dena, herriko ingurunetan zeharkatzen du.

### Auzoak 
* San Julian
* Ligeta
* Xilo

## Historia 
Ahatsako jaunak, Garaziko jauna ere bazena, XI. mendean Arberoako bizkondeak, Gixuneko jaunak eta Bizkaiko jaunak aliatu zituen. Prozesu horretan, udalerri berriaren lurraldearen zati bat Ezterenzubi udalerri sortu berriari lagatzen zaio.

## Demografia 
Udalerri independentea zeneko datu demografikoak daude:

## Garraio 
Hergarai Bizik eskatutako Garraio Solidarioa zerbitzu presta dio Ahatsan.

## Ondasun nabarmenak 
* Ahatsako gaztelua
* Ahatsako hilerriko gurutzea
* Ahatsako San Julian eliza

## Ahatsar ospetsuak 
* [thumb|[René Harluxet|Rene Harluxet]]Manex Lanatua (1948), idazlea.
* Rene Harluxet (1953), informatika-ingeniaria.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
* Garazi
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Goulc'han Kervella

'''Goulc'han Kervella'* (Plougerne, Bretainia, 1951ko uztailaren 4) bretainierazko idazlea da. 1969an medikuntza ikasten hasi zen eta 1982an *Laenneg medisin* tesi doktorala aurkeztu zuen.

Hermineren ordenaren saria jaso zuen. Horrez gain, 1983ko Xavier de Langlais saria irabazi zuen *Laenneg medisin* liburuagatik.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Ma c'helljen-me kanañ laouen*
* *Buhez Mikael an Noblez*
* *Liberta*
* *Ar Basion vras*
* *Gwerz ar vezhinerien*

### Beste idazlan batzuk 
* *Laenneg medisin*, (1985, *Al Liamm*)
* *Lara ha kontadennoù all*, (1989, *Al Liamm*)
* *Ar chase*. (1980, *Al Liamm*), eleberria.
* *Brezel ar rigadell*. (1984, *Al Liamm*), eleberria.
* *E vrennigenn ziwezhañ*. (1999, *Al Liamm*), istorio laburrak.
* *Yann-Vari Perrot* (1991).
* *Dre ar prenestr*, (2006, *Al Liamm''), istorio laburrak.
Kristian Brisson

**Kristian Brisson** (Konk-Kerne, Bretainia, 1927 &ndash; 2013ko urtarrilaren 25a) bretainierazko idazlea izan zen.

1985ean Xavier de Langlais saria irabazi zuen *Skeud* liburuagatik.

## Biliografia 
* *Al lenn*, Mouladurioù Hor Yezh , 2002
* *Genkiz*, Mouladurioù Hor Yezh , 2000
* *Lapous an donvor*, Mouladurioù Hor Yezh , 1997
* *Gwen e-harz ar menez mouk*, Mouladurioù Hor Yezh , 1996
* *War roudoù Hans*, An Here, 1995
* *Moger an Noz*, Mouladurioù Hor Yezh , 1993
* *Kantreadennoù Gwennole an divroad*, An Here, 1993
* ''Kelc'h diwar gelc'h', Mouladurioù Hor Yezh, 1990
* *Skeud*, Mouladurioù Hor Yezh , 1985
Aogust Brizeug

**Aogust Brizeug** (Lorient, 1803ko irailaren 12a - Montpellier, 1858ko maiatzaren 3a) bretainierazko poeta izan zen.

Akademia Frantsesak saritu zuen *Les Bretons* lana.

## Lanak 
* *Marie* (1828)
* *Telenn Arvor* (1843)
* *Furnez Breizh* (1844)
* *Les Bretons* (1847)
San Andrés y Sauces

**San Andrés y Sauces** (gaztelaniaz eta ofizialki *San Andrés y Sauces*) La Palma uhartean eta Santa Cruz Tenerifeko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.

## Biztanleria 
## Kanpo estekak 
*  San Andrés y Saucesko Udalaren webgunea
Patti Smith

**Patricia Lee Smith** (Chicago, Illinois, 1946ko abenduaren 30a) estatubatuar egile abeslari, musikari eta poeta da. Punkaren garaian egin zen ezagun, *Horses* diskoaren bitartez. Bruce Springsteenekin batera idatzitako *Because the Night* da bere abestirik ospetsuena. Rock and Roll Hall of Famen sartu zen 2007an.

## Bizitza 
Chicagon jaioa, 1969an New Yorkera aldatu zen eta kazetari nahiz antzezle gisa lan egin zuen bertan; halaber, olerkigintzan ere nabarmendu zen. 1970eko hamarkadaren hasieran ezagun bihurtu zen New Yorkeko artista eta intelektualen artean. Zenbait talderentzat abestiak idazten jardun ondoren, bere taldea sortu zuen, eta 1975ean *Horses* diskoa eman zuen argitara.

Ahots zakar eta adierazkorraren jabe, baladekin eta energiaz beteriko rock musikarekin itzal handia lortu eta punk rock higikundeko artista ezagunenetakoa bilakatu zen. 1976an *Radio Ethiopia* diskoa atera zuen, handik bi urtera *Easter*, eta 1979an *Wave*. 1980an bertan behera utzi zuen musika, baina 1988an berriro itzuli zen, *Dream of Life* diskoarekin. Lan hura argitara eman ondoren, berriro erretiratu zen harik eta 1996an *Gone Again* aurkeztu zuen arte.

## Diskografia 
; Estudioko albumak
* *Horses* (1975)
* *Radio Ethiopia* (1976)
* *Easter* (1978)
* *Wave* (1979)
* *Dream of Life* (1988)
* *Gone Again* (1996)
* *Peace and Noise* (1997)
* *Gung Ho* (2000)
* ''Trampin'* (2004)
* *Twelve* (2007)
* *Banga* (2012)
; Zuzeneko albumak eta EPak
* *Hey Joe / Radio Ethiopia* (1977)
* *Set Free* (1978)
* *Live aux Vieilles Charrues* (2004)
* *Horses/Horses* (2005)
; Bildumak
* *The Patti Smith Masters* (1996)
* *Land (1975-2002)* (2002)

## Bibliografia 
* *Seventh Heaven* (1972)
* *A Useless Death* (1972)
* *kodak* (1972)
* *Early morning dream* (1972)
* *Witt* (1973)
* *Ha! Ha! Houdini!* (1977)
* *Gallerie Veith Turske* (1977)
* *Babel* (1978)
* *Woolgathering* (1992)
* *Early Work: 1970 - 1979* (1994)
* *The Coral Sea* (1996)
* *Patti Smith Complete* (1998)
* *Wild Leaves* (1999)
* *Strange Messenger* (2003)
* *Auguries of Innocence'' (2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarari ekarriak: Patti Smith, ekarriak.armiarma.eus
*  Webgune ofiziala, pattismith.net
*  Patti Smith, myspace.com
*  Patti Smith, allmusic.com
*  Patti Smith, imdb.com
Palojoensuu

**Palojoensuu** (iparraldeko samieraz: *Bálojotnjälbmi*), Enontekiö udalerrian dagoen herrixka bat da, Finlandiako Lappi lurraldean. Muonio ibaia herrixkatik igarotzen denez, Finlandiako eta Suediako mugaren ondo-ondoan kokatzen da. Biztanle oso gutxi bizi da bertan, ehun eta berrogieta hamar, eta natura basatiaren erdian dago; mendixkak, aintzirak, oihan basatiak...

1826. urtean, Markkinako eliza bertan kokatu zen, eta inguruko herrixken erdigune bilakatzen hasi zen. Alabaina, nagusitasun horrek ez zuen lar iraun, 30 urte geroago eliza berria Hettan kokatu zelako. Nahiz eta elizak ospea galdu, samitarrek Ozeano Artikora egin ohi zuten ibilaldiaren geltokietako bat izaten jarraitu zuen.

1944-1945 urte bitartean, alemaniarrek, herrixka erasotu egin zuten Laponiako Gerra deritzotenean, eta Finlandiak, berregituratze-lanak egin behar izan zituen bertako hainbat etxe guztiz suntsituta gelditu zirelako.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Sexu harreman

thumb|Bikote bat, **sexu-harremanean**.

**Sexu harremana** bi gizaki edo gehiagoren arteko sexu jarduera da, gorputzen ukipen fisiko estua izaten duena, maiz koitora heltzen dena. Definizio horri jarraikiz, nork bere burua masturbatzea ez da harreman sexual bat. Koito edo sarpenaz burutzen ez diren harremanak —zirritan ibiltzea edo elkar masturbatzea, kasu— sexu harremanak ote diren eztabaidagai da. Sexu harremanak, ugalketarako ez ezik, amodioa adierazteko edo plazer fisikoa sentitzeko ere egiten dira.

Sexu harremana gauzatzeak hainbat aldi izaten ditu:
# libido edo sexu gogoz hasten da sexu-harremana;
# musu, laztan eta bestelako estimuluen kitzikapena abiarazten da;
# koitoarekin edo gabe, orgasmora hel daiteke, sexu-harremana burutzeko.

## Sexu-harreman motak 
Hainbat irizpideri jarraituz, mota askotako sexu harremanak izan daitezke:

* Sexu harreman heterosexuala: gizon eta emakume baten artekoa da.
* Sexu harreman homosexual: sexu bereko pertsonen artekoa da.
* Sarpenik gabeko sexu harremana: koitorik ez duen harreman sexuala, hala nola zirritan egitea eta elkar masturbatzea.
* Ménage à trois: hiru pertsonek batera duten sexu harremana, sexu berekoak izan edo ez.
* Taldekako sexu harremana: hiru pertsonak baino gehiagok batera duten sexu harremana.

## Kanpo estekak
Daniel Doujet

**Daniel Doujet** (1956) bretainierazko idazlea da. Rennes 2 Bretainia Garaiko Unibertsitateko bretainierazko irakaslea da.

2001ean Xavier de Langlais saria irabazi zuen ''Ur c'hi maget mat* liburuagatik.

## Lanak 
* *Ur c'hi maget mat*, (2000, *Al Lanv*, )
* *Ar c'hoariva brezhoneg a-gozh hag a-nevez*, (2003, *Moulladurioù skol-veur Roazhon*, )
* *Fablennoù Jean de La Fontaine*, (2000, *Al Lanv'')
El Pinar de El Hierro

**El Pinar de El Hierro** Hierro uhartean eta Santa Cruz Tenerifeko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da. 2007ko irailaren 15ean osatu zen udalerria, La Fronteratik bananduz.

## Auzoak 
Herria lau gunetan banatzen da:
* **El Pinar** (hiriburua)
* Las Casas
* La Restinga
* Taibique

## Kanpo estekak
Nunnanen

**Nunnanen** (iparraldeko samieraz: *Njunnás*) Enontekiö udalerria dagoen herrixka bat da, Finlandiako Lappi lurraldean. Udalerriko ekialdeneko herrixka da eta Inari udalerriarekin harreman gehien daukana. Nahiz eta, herrixkaren biztanle-kopurua ez den berrehunera iristen, eskola publiko bat dago bertan, Hetta hiriburutik nahiko urruti dagoelako. Gutxi gorabehera, samitarren kopurua, %20a da.

Izena XV. mendean herrixkara iritsi zen **Nun** herriari dagokio. Ez zen herrixka oso garrantzitsua izan, baina urteak igaro hala, geroz eta biztanle gehiago hurbiltzen joan zen bertara. Laponiako Gerran, 1945. urtean, naziek, **Nunnanen** birrindu egin zuten eta berregituratze-lanek hainbat urte iraun zuen.

Elur-orein abeltzaintza, ehiza, arrantza, eskia eta antzeko beste hainbat ekintza herrixkarekin betidanik egon izan dira lotuak.

## Kanpo estekak 
* Nunnaneni buruzko informazioa
Valverde

**Valverdek** hurrengo esanahiak eduki ditzake:

## Geografian 
### Dominikar Errepublika 
* **Valverdeko probintzia**

### Espainian 
* **Valverde**: Hierro uharteko hiriburu eta udalerria.
* **Valverde**: Errioxako Autonomia Erkidegoko herria.
* **Valverde de Alcala**: Madrilgo Erkidegoko udalerria.
* **Valverde de Jucar**: Cuencako probintziako udalerria.
* **Valverde de la Vera**: Caceresko probintziako udalerria.
* **Valverde de Merida**: Badajozko probintziako udalerria.
* **Valverde del Camino**: Huelvako probintziako udalerria.

### Italian 
* **Valverde**: Cataniako probintziako komuna.
* **Valverde**: Paviako probintziako komuna.

## Pertsonen izen-abizenak 
### Euskal Herritarrak 
* **Antonio Valverde** euskal idazlea.
* **Antton Valverde** euskal kantaria.
* **Ernesto Valverde** "**Txingurri**" euskal herritar futbolari ohia eta futbol entrenatzailea.

### Espainiarrak 
* **Alejandro Valverde** txirrindularia.
* **Juan Valverde de Amusco** anatomista.
La Frontera

**La Frontera** hitzak hurrengo esanahiak eduki ditzake:

## Geografian 
### Espainian 
* **La Frontera**: Cuencako probintziako udalerria.
* **La Frontera**: Hierro uharteko udalerria, Kanarietan.

### Txilen 
* **La Frontera**: Txileko eskualdea.

## Musika taldeak 
* **La Frontera**: rock musika talde espainiarra.

## Ikus, gainera 
* Frontera
Zarra (argipena)

**Zarra** hitzak ondorengo esanahiak eduki ditzake:

* **Telmo Zarraonaindia** euskal herritar futbolaria.
* **Zarra saria**: MARCA kirol-egunkariak ematen duen futbol-saria.
* **Zarra**: Valentziako probintziako udalerria.
Genesis

**Genesis** hitzak hainbat adiera ezberdin ditu:

### Biblia 
* **Genesis** Bibliako lehenengo liburua da.

### Astronomia 
* **Genesis** espaziontzi baten izena da.
* **Genesis I** Bigelow Aerospacek sorturiko modulu pribatu bat.
* **Genesis II**, aurreko enpresak sorturiko bigarren modulua.

### Biologia 
* Bizitzaren jatorriari deitzen zaio.
* GENESIS akronimoarekin sistema neuronalak simulatzeko erabiltzen den teknika ezagutzen da.

### Fikzioa 
* Genesis (istoria), Paul Chaferen Arkaren Trilogiako lehenengo liburua.
* Genesis (komikia), Marvel komikietako gaizto bat.
* Genesis (Final Fantasy), Final Fantasy VIIn agertzen den pertsonaia.
* GENESIS (zientzia fikzioa), Gundam metaseriean agertzen den gamma izpi laser bat.
* Genesis Planeta, Star Treken unibertsoan dagoen planeta.

### Musika 
* Genesis (taldea), Ingalaterrako rock talde bat.
** Genesis (diska), Genesis (taldea)ren diska.

### Zineman 
* Genesis (filma), bizitzaren jatorria aztertzen duen filme frantziarra.
Xàtiva

**Xàtiva** (valentzieraz ofizialki; gaztelaniaz *Játiva*) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Costera eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua. Eskualdeko hiriburu eta udalerririk populatuena da.

## Pertsonaia ezagunak 
* Raimon (1940-), kantaria.

## Kanpo estekak 
*   Xativako udalaren webgunea
Marahoue

**Marahoué** Boli Kostako 19 probintzietako bat da. Bere hiriburua Bouaflé da. 8.500 kilometro koadroko azaleran 743.621 biztanle ditu.

## Kanpo estekak
Moyen-Cavally

**Moyen-Cavally** Boli Kostako 19 probintzietako bat da. Bere hiriburua Guiglo da. 14.150 kilometro koadroko azaleran 505.706 biztanle ditu.

## Kanpo estekak
N'zi-Comoe

'''N'zi-Comoe''' Boli Kostako 19 probintzietako bat da. Bere hiriburua Dimbokro da. 19.560 kilometro koadroko azaleran 1.038.166 biztanle ditu.

## Kanpo estekak
Radio

**Radioa** elementu kimiko bat da, **Ra** ikurra eta 88 zenbaki atomikoa dituena. Bere jatorrizko kolorea zuri ia purua da, baina oso azkar oxidatzen da airearekin kontaktuan eta kolore beltza hartzen du. Metal lurralkalinoa da, uranio-meetan aztarna-elementu gisa ageri dena. Oso erradioaktiboa da. Bere isotoporik egonkorrenak, **226Ra**, 1.602 urteko erdibizitza dauka eta radon gasa bihurtzen da.

## Ezaugarri nagusiak 
Metal lurralkalinorik astunena izanik, barioaren antzeko ezaugarri kimikoak dauzka. Uraninitan eta beste zenbait uranio-mineraletan agertu ohi da. Radioarekin eginiko prestakinek bi ezaugarri nabarmen dituzte: alde batetik, bere ingurunea baino tenperatura altuagoa edukitzen dute, eta bestetik, hiru motako erradiazioa ekoizten dute, alfa-partikulak, beta-partikulak eta gamma-izpiak. Neutroiak ere ekoizten ditu berilioarekin nahasten denean.
 
Radioa lumineszentea da (kolore urdin geldoa ekoizten du), bortizki erreakzionatzen du urarekin eta olioarekin kontaktuan eta barioa baino pixka bat hegazkorragoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Savanes

**Savanes** ondorengo lekuen izenak izan daitezke:

* **Savanes (Boli Kosta)**: Boli Kostako eskualdea.
* **Savanes (Togo)**: Togoko eskualdea.
Euskal Herriko Komunistak

**Euskal Herriko Komunistak** (**EHK**) ezker abertzaleko eragile politiko komunista da.

## Definizioa eta sorrera 
EHKk bere burua "*Euskal Herriko komuniston erakunde*" gisa aurkezten du, eta ezker abertzalearen barruan kokatzen da. EHKk ezker abertzaleari Euskal Nazio Askapenerako Mugimendua (ENAM) deritzo, aspaldian ezker abertzaleak berak normalean erabiltzen ez duen forma erabiliz. Alderdiak, halaber, marxismo-leninismoarekin bat egiten du.

EHKk Batasuna alderdiaren sorrera suposatuko zuen 1999ko Batasuna prozesuan parte hartu zuen, Igitaia eta mailua izeneko ponentziaren bidez.

## Argitalpenak 
EHKk *Komunistak* izeneko aldizkaria argitaratzen du.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista

## Kanpo estekak 
* EHKren webgunea

* Ezker Abertzalearen webgunea
Elur-hontz

thumb|*Bubo scandiacus*
**Elur-hontza** (*Bubo scandiacus*), hontz handi bat da, Ipar hemisferioan dagoena. Ipar Amerikan **Hontz artikoa** izena ematen zaio. Arrak ia osorik zuriak dira, emeek luma beltz zatiak dituzten bitartean. Gazteak direnean beltzak dira, zuri bilakatzen diren arte helduak izatean. Lurrean eraikitzen dituzte habiak, eta batez ere karraskariak jaten dituzte. Batzuetan, sarraskijaleak ere badira.

## Bitxikeriak 
Hegazti hau, *harfang des neiges* frantsesezko izenez Quebeceko ikur nazionaletakoa da.

## Erreferentziak
San Gabriel (Trapagaran)

**San Gabriel** Trapagarango (Bizkaia) auzo bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 52 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Ugarte (argipena)

**Ugarte** euskal izena *Uharte* euskal izenaren aldaera da, eta hainbat adiera ditu:

## Lekuak 
* Ugarte: Arteagako (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Gatikako (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Muxikako (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Trapagarango (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Gordexolako (Bizkaia) auzoa.
* Ugarte: Amurrioko auzoa da, behinola herria, eta bertan da:
**Ugarte dorretxea.
*Ugarte, Amezketako auzoa (Gipuzkoa).
*Ugarte ibaia, Deba ibaian isurtzen duen erreka, Bergara eta Elgeta artean.
*Ugarte mendilerroa, Nafarroa garaian, eta bere tontor garaiena:
**Ugarte, 629 m
*Ugarte baserria, Asteasu (Gipuzkoa), monumentu izendatua.

## Deiturak 
* Alfonso Ugarte (1847-1880), perutar militarra
* Augusto Pinochet Ugarte (1915-2006), txiletar diktadorea
* Jose de la Torre Ugarte (1798-1878), perutar lirikoa
* Jose Luis Ugarte (1928-2008), estropadalaria eta nabigatzailea
* José Humberto Ugarte (1980), Costa Ricako futbolaria
* Eduardo Ugarte Pagés (Hondarribia, 1900 - Mexiko, 1955), idazlea
* Rikardo Ugarte Zubiarrain, (Pasai San Pedro, 1942ko abuztuaren 6a), eskultorea
* John Huarte (1944), Ameriketako Estatu Batuetako beisbolaria
* Juan Antonio Ugarte Perez
* Juan Ugarte (1980), futbolaria
* Julio Ugarte y Ugarte (1890-1949), perutar idazlea
* Manuel Ugarte (1875-1951), argentinar egilea
* Nicolás Armentia Ugarte (1845-1909)
* Víctor Ugarte (1926-1995), boliviar futbolaria
* Víctor Ugarte (aktorea), mexikar aktorea
* Xóchitl Ugarte (1979), mexikar aktorea

## Besterik 
* Ugarte (autobusak), Argentinako autobus fabrikatzailea.
Rutherford Birchard Hayes

**Rutherford Hayes** (1822ko urriaren 4 &ndash; 1893ko urtarrilaren 17) politikari eta abokatua, Estatu Batuetako 19. presidentea izan zen 1877-1881 artean, Estatu Batuetako Alderdi Errepublikarrarekin.

## Kanpo estekak
Trapagaran (auzoa)

**Trapagaran** udalerriaren izen bera duen auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 10.461 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Trapagaran

## Kanpo estekak
Zaballa (Trapagaran)

**Zaballa** Trapagarango (Bizkaia) auzo bat da. Auzoa, udalerriaren mendebaldean dago Trianoko mendien maldetan kokaturik.

## Elkarteak 
* Club Zaballa Elkartea, besteak beste, auzoko jaien antolatzailea.

## Jaiak eta ospakizunak 
Zaballako jaiak apirila bukaeran ospatzen dira San Jose Langilearen omenez. Jaiek hiru egun irauten dute.

## Ikus, gainera 
* Zaballa (Barakaldo)

## Kanpo estekak
Adana probintzia

**Adana probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Adana da. 14.030 km²ko azalera du eta bertan 1.983.188 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 14 barruti daude:

## Kanpo estekak
Marije Fullaondo

**Marije Fullaondo** **La Cruz** (Getxo, Bizkaia, 1964ko abenduaren 2a) ezker abertzaleko kidea, politikaria, irakasle eta ikertzailea da. 

2023ko uztailaren 23ko Kongresurako hauteskundeetan, Euskal Herria Bilduren Bizkaiko zerrendaren bigarren hautagaia izan zen, Oskar Matuteren atzetik, eta diputatu eserlekua lortu zuen Bizkaitik Espainiako Kongresuan. 

## Biografia 
2004ko ekainaren 13an, Herritarren Zerrendako zerrendaburua izan zen Europako Parlamentuko hauteskundetarako, baina  Espainiako auzitegiek legez kanpo utzi zuten zerrenda.

Ondoren, Batasunarekin hainbat aldiz lotuta agertu zen eta horren bozeramaile izan zen 2006az geroztik. Gainera, Arnaldo Otegi eta Joseba Permach kartzelaratu ondoren, Pernando Barrenarekin batera egin izan du lan hau.

2013ko otsailaren 23an, ezker abertzaleko Sortu alderdiaren zuzendaritzarako aukeratu zuten, Masa Borrokarako Arloaren arduradun gisa. eta diputatu eserlekua lortu zuen Bizkaitik.

## Argitalpenak 
#### Artikulu zientifikoak 
* *Erlijioa eskolan. Nola, zergatik, zertarako?* (2005) Jakingarriak, 55-56, (14-17)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marije Fullaondo: "Prozesua integrala izan ezean, ez dago prozesu politikorik"
Adana (argipena)

**Adana** hurrengo lekuen izena izan daiteke:

##  
* **Adana**: Arabako herria, Donemiliagako udalerrian.
* **Adanna**: Arabako herri hustua, Donemiliagako goldean aipatua.

##  
* **Adana**: Turkiako hiria eta Adana probintziako hiriburua.
* **Adana probintzia**: Turkiako probintzia.
Adiyaman probintzia

**Adıyaman probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Adıyaman da. 7.614 km²ko azalera du eta bertan 677.518 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 9 barruti daude:
* Adıyaman
* Besni
* Çelikhan
* Gerger
* Gölbaşı
* Kahta
* Samsat
* Sincik
* Tut

## Kanpo estekak
Adana (Turkia)

**Adana** (antzinako Ziliziako Antiokia eta Sarusko Antiokia) Turkiako Adana probintziako hiriburua da. 2000. urteko zentsuaren arabera 1.130.710 biztanle zituen eta 2006ko estimaketan 1.271.894 egongo direla uste da. Turkiak 5. hiririk populatuena da Istambul, Ankara, Izmir eta Bursaren ostean.

Turkiar gehienentzat Adana hitza kebab, salgan, kotoi, laranja eta klima beroarekin lotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agri probintzia

**Ağrı probintzia** (armenieraz: Արարատի; kurdueraz: Agirî) Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Ağrı da. 11.376 km²ko azalera du eta bertan 571.243 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 8 barruti daude:

## Kanpo estekak
Agri

**Ağrı** (Armenieraz: Արարատի, Kurdueraz: Agirî, Antzina: Karakillisse) Turkiako Ağrı probintziako hiriburua da. Kurdistango hiria ere bada. Gutxi gora behera 79.764 egongo direla uste da 2006ko zentsu estimaketaren arabera.

## Kanpo estekak
Ankara probintzia

**Ankara probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bertan aurktzen da Turkiako hiriburu den Ankara hiria. 25.706 km²ko azalera du eta bertan 5.017.914 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 24 barruti daude:

## Kanpo estekak
Rutenio

**Rutenioa** elementu kimiko bat da, **Ru** ikurra eta 44 zenbaki atomikoa dituena. Platinoaren taldeko trantsizio-metal arraroa da. Gehienetan platino-meetan ageri da eta katalizatzaile gisa erabiltzen da platinozko aleazioetan.

## Ezaugarri nagusiak 
Rutenioa lau kristal-formatan agertzen da eta ez du distira galtzen giro-tenperaturan, baina oso azkar oxidatzen da. Alkali urtuetan disolbatzen da eta azidoek ez diote erasaten, baina halogenoen erasoa jasaten du tenperatura altuetan. Kantitate txikietan, platinoaren eta paladioaren gogortasuna emendatzen du eta, era berean, titanioaren korrosioarekiko erresistentzia handitzen du.

Metal hau erauzteko estalketa elektrolitikoa edo deskonposizio termikoa erabil daiteke. Rutenioz eta molibdenoz osatutako aleazio bat supereroalea da 10,6 ºK-eko tenperaturan. Rutenioaren oxidazio-egoerak +1etik +8ra doaz, eta -2 ere ezagutzen da, baina arruntenak +2, +3 eta +4 dira.

## Kanpo estekak
Eliza McCardle Johnson

**Elizabeth McCardle Johnson** (1810ko urriaren 4 &ndash; 1876ko urtarrilaren 15), Andrew Johnson Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen emaztea zen. 1865etik 1869ra AEBtako lehen dama izan zen.
Sokhumi

**Sokhumi** (, *Akwa*; ; , *Sukhum* edo *Sukhumi*)Abkhaziako hiria da, Itsaso Beltzaren kostaldean kokaturik dagoena.

## Historia 
Kolkidarren hiria, miletotar kolonia bilakatu zen *Dioscurias* () izenaz. 1989an 121.406 biztanle izan arren, Abkhaziako Gerraren ondoren, 2003an 43.716 biztanle besterik ez zituen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Gardiner Tyler

**Julia Gardiner Tyler** (1820ko maiatzaren 4 &ndash; 1889ko uztailaren 10), John Tyler Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen bigarren emaztea zen. 1844ko ekainaren 26tik 1845 martxoaren 4ra AEBtako lehen dama izan zen.
Yann Gerven

**Yann Gerven**, benetako izenez **Yvon Gourmelon**, (Plougastel-Daoulas, Bretainia, 1946ko abuztuaren 20a) bretainierazko eleberrigilea da. 1986ko Xavier de Langlais saria irabazi zuen *Brestiz o vreskenn* liburuagatik.

## Lanak 
### Eleberri-sortak 
* ''C'hwec'h kontadenn e brezhoneg aes ha bew*, (1978, *Skol Vreizh*)
* *Merc'hed klouar hag ifern yen*, (1995, *Al Liamm*)
* *Plac'hedigoù o ler rous*, (1995, *Al Liamm*)

### Eleberiak 
* *Brestiz o vreskenn*, (1986, *Al Liamm*)
* *Ar gañfarted hag al louarn kamm*, (1986, *An Here*)
* *Bouklet ha minellet*, (1990, *Al Liamm*)
* *Liv ruz an hesk*, (2002, *Keit Vimp Bev*)
* *War un ton laou*, (2003, *Skol Vreizh'')
Vitoria

**Vitoria** hitzak (portugesez *Vitória* edo *Victoria*) honakoetara egin dezake erreferentziak:

* Geografia:
** **Gasteiz**, ofizialki *Vitoria-Gasteiz*, Arabako hiriburua.
** **Vitória**, Espírito Santo estatu brasildarreko hiriburua.
** **Vitória**, Brasilgo Salvador hiri barrutia.
** **Vitória**, Portoko auzoa.
Artvin probintzia

**Artvin probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Artvin da. 7.436 km²ko azalera du eta bertan 191.934 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 8 barruti daude:

## Kanpo estekak
Balikesir probintzia

**Balikesir probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Balıkesir da. 14.456 km²ko azalera du eta bertan 1.076.347 biztanle bizi dira.

## Barrutiak 
Probintziaren barnean 19 barruti daude:

## Kanpo estekak
Bursa probintzia

**Bursa probintzia** Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiriburua Bursa da. 11.087 km²ko azalera du eta bertan 2.413.971 biztanle bizi dira.

### Barrutiak 
Probintziaren barnean 17 barruti daude:

## Kanpo estekak
Xabier Zabaltza

**Xabier Zabaltza Pérez-Nievas** (Tutera, 1966) nafar historialari eta saiakera-egile bat da, euskaraz zein gaztelaniaz idazten duena. Hizkuntzen eta nazionalismoen ikerketan aditua, nabarrismo eta abertzaletasun arteko erdibidean dauden euskaltzaletasun kulturalaren eta “giza aurpegiko nafartasunaren” aldekoa da. Bere lan ezagun bat *Gu, nafarrok* da, gero gaztelaniara itzulia, non Euskadi eta Nafarroa arteko harremanak baititu aztergai, Joan Fusterrek Kataluniari eta Valentziari zegokienez *Nosaltres, els valencians* liburuan egin zuenaren antzera. Halaber, Euskal Herri osoa gaztelaniaz izendatzeko *Vasconia* hitzaren bultzatzaileetako bat da.

Bere lan akademikoan nazionalismo etniko eta nazionalismo zibikoaren ohiko bereizketa ezbaian jarri eta abertzaletasun konstituzionalaren bertsio espainola kritikatu du; alemanez, bereziki Habermasengan, daukan jatorrizko zentzua ustez desitxuratu eta espainiar nazionalismoaren aldaera hutsa bihurtzeagatik. Azkenik, euskal abertzaletasunak Sabin Aranaren oinordetza antiespainola gainditzeko proposamena adierazi izan du, Hego Euskal Herriko foruzaletasunaren eta Ipar Euskal Herriko kulturalismoaren arteko sintesi baten bidez. Arana Goiriren aurka, Agosti Xaho zuberotar idazlearen ekarpena aldarrikatzen du. Izan ere, horren bizitzaz eta lanaz Jon Juaristik ez bezalako interpretazioa egiten du.

## Bibliografia 
* *Lasciate ogni speranza* (euskarazko olerkiak), Iruñeko Udala, 1996. . Iruñeko Udalaren saria, 1991n.
* *Mater Vasconia. Fueros, lenguas y discursos nacionales en los países vascos* (historiografia), Hiria, Donostia, 2005. .
* *Una historia de las lenguas y los nacionalismos* (historiografia), Gedisa, Bartzelona, 2006. .
* *Gu, nafarrok* (saiakera), Alberdania, Irun, 2007. .
* *Nosotros, los navarros* (saiakera), Alberdania, Irun, 2009. .
* *Agosti Xaho. Aitzindari bakartia (1811-1858)* (biografia), Eusko Jaurlaritza, Gasteiz, 2011. .
* *Augustin Chaho (1811-1858). Precursor incomprendido. Un précurseur incompris* (biografia), Eusko Jaurlaritza, Gasteiz, 2011. .
* *Euskararen historia laburra. Breve historia de la lengua vasca. A Brief History of the Basque Language* (Iván Igartuarekin batera), Etxepare Euskal Institutua, Donostia, 2012. .

## Kanpo estekak 
*  Xabier Zabaltza Alberdanian
*  Zabaltzari elkarrizketa