Betty Carter

[thumb|Betty Carter [San Frantzisko (Kalifornia)|San Frantziskon, 1979an.]]
**Betty Carter**, jaiotzaz **Lillie Mae Jones** (Flint, 1929ko maiatzaren 16a &ndash; Brooklyn, 1998ko irailaren 26a), estatubatuar jazz abeslaria izan zen. 

## Ibilbidea 
Ziurrenik jazzaren historiako ahots berritzaileena da, jazzaren abangoardiari ia betirako lotuta eta abestien muga harmoniko eta melodikoak inprobisatzeko eta gainditzeko joera etengabea duena. Bere inprobisazio teknikagatik, eta bere ahots-dohaina eta letra eta melodien irudimenezko interpretazioa erakusten zuten beste gaitasun musikal konplexuengatik ezaguna. Segur aski, jazzaren historiako abeslaririk berritzaileena da. Abestien muga harmoniko eta melodikoak hautsi eta inprobisatzeko joera etengabea zuen. Carmen McRae abeslariaren hitzetan: "*Benetan jazz abeslari bakarra dago, bakarra: Betty Carter*".

### Hasiera Detroiten 
Gaztetandik Carter-ek ahots-estilo berri bat eraman zuen jazzera. Bere ahotsaren arnasketa oso gutxitan entzuna zen bera musika eszenan agertu baino lehen. *Scat* estiloan kantatzeko zuen grinagatik ere ezaguna zen. Baina Carterrek *swing* estiloa gorrotatzen zuen eta ez zuen estilo horretan kantatu nahi bere gusturako irekiegia zelako. Bira egiten ari zela, *scat* kantatzeko trebezia hobetu zuen Carterrek baina Hamptoni ez zitzaion batere gustatzen inprobisatzeko joera hori. Bere taldean egon zen denboran Hamptonek zazpi aldiz kaleratu zuen Carter. 

Betty Carter Lionel Hamptonen Orkestrako kide izan zen. 1949ko uztailaren 10ean Leon Hefflinek ekoitzitako Los Angelesko *Cavalcade of Jazz* jaialdi ospetsuan Wrigley Fielden jo zuen. Cavalcade of Jazzeko seigarren kontzertuan ere aritu ziren, 1950eko ekainaren 25ean.

Hamptoneko taldeko kide izateak, halaber, konexioak eta musikaren ikuspegi berria eman zizkion eta Carterrengandik sortu ziren etorkizuneko musika-jarrera guztiek Hamptonen marka eraman zuten. Talde handien garaiko azken jazz-kantarietako bat ere bada. Hala ere, 1951n, Betty Carterrek taldea utzi zuen.

### New Yorkeko lehen etapa 
Hamptonen Big Band-a utzi ondoren, Carter New Yorkera joan zen bizitzera eta 1950eko hamarkadaren hasieran hiri osoko hainbat lekutan lan egin zuen. Horrez gain, hegoaldetik bira luze batean parte hartu zuen, eta aire libreko ikuskizunetan abestu zuen. Ez zuen dirurik egin, baina Carterrek uste zuen hori beharrezkoa zela artista gisa garatzeko. Carterrek lanean jarraitu zuen, birak egiten eta grabatzen, baita talentu berriak bilatzen ere, 1998ko udan pankreako minbizia diagnostikatu zioten arte. 1998ko irailaren 26an hil zen, 69 urte zituela, eta gero erraustu egin zuten. Bi seme-alabek bizirik iraun zioten.

## Ondarea 
Betty Carter-ek maiz biltzen zituen laguntzaile gazteak emanaldietarako eta grabazioetarako, eta beti esaten zuen: "*interprete gazte horiengandik asko ikasten dut freskoak direlako eta nik inoiz pentsatuko ez nituen gauzak bururatzen zaizkielako*"

1993 urte berritzailea izan zen Betty Carterrentzat; *Jazz Ahead* izeneko programa bat sortu zuen, eta 20 ikasle aurkeztu zizkien. Ikasle horiei aste oso bat eman zuten Carterrekin entseatzen eta konposatzen. Programa horrek gaur egun arte iraun du Kennedy Centerren.

Betty Carterrek jazzeko talentu handiak aurkitu ditu.' John Hicks, Curtis Lundy, Mulgrew Miller, Cyrus Chestnut, Dave Holland, Stephen Scott, Kenny Washington eta Benny Green piano-joleak dira, besteak beste, aurkikuntzak.

2019ko ekainaren 25ean, The New York Times Magazinek Betty Carter sartu zuen ehunka artisten artean, eta material hori suntsituta geratu zen 2008ko Universal etxeak sutean.

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Betty Carter*, 1989ko irailaren 5eko edizioa, Juan Claudio Cifuentesekin, La 2 (TVE) *Jazz entre amigos* programan.