open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Garbiñe Larralde

**Garbiñe Larralde Urquijo** (Lesaka, 1968) euskal artista eta irakaslea da. Pentsamendu bisualak eta IKTek hezkuntzari eskaintzen dizkioten aukerak ikertzen ditu eta Visual Thinking-en aditua da.

## Ibilbidea 
Garbiñe Larraldek UPV/EHUn Arte Ederrak ikasketak burutu zituen, Teknika Grafikoak espezialitatearekin. (1985-1991) Azken urtean Erasmus beka lortu zuen eta Marseillan egon zen 1994 arte Nafarroako Gobernuak eman zion ikasketak luzatzeko bekari esker. Gero Askapena erakundearekin Ertamerikara, El Salvadorrera joan zen bere ahizpa eta lagun batekin. 1998-2002 urteetan Universidad Centroamericana José Simeón Cañas eta José Matías Delgado Unibertsitatean irakasle gisa aritu zen eta Don Bosco Unibertsitatean Artea eta Kultura Departamentua eta Diseinu Grafiko Eskola sortze eta zuzentze lanetan.

2005ean Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan genero-identitatearen eraikuntza Yani Pecanins artistaren obra aztertzen zuen tesia defendatu zuen.  2005-2006 tartean UPV/EHUko irakasle izan ondoren, 2007 geroztik Bigarren Hezkuntzako irakasle da.

Erakusketa kolektibo eta indibidualak egin ditu, hainbat aipamen jasoz.  Hezkuntza eremuan Arteak, Pentsamendu Bisualak eta teknologia digitalek eskaintzen dituzten aukerak ikertzen ditu. Hezkuntzan metodologia aktibo eta berritzaileen sustatzaileen artean erreferentetzat hartua da. Visual Thinking erremintari buruz idatzi  eta prestakuntza tailerrak eta hitzaldiak ematen ditu bai presentzialki, bai sarean.     Hitzaldien memoria grafikoak egiten trebea, kontakizunak ilustratzen ditu eta *No me cuentes historias, dibújamelas* proiektuaren sortzaileetariko bat da.  2017an Larralderen blogak Espiral-Edublog saria irabazi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Garbiñe Larralde, Marraztu eta ikasi ikastaroa (Uda Ikastaroa)
* Garbiñe Larralderen YOUTUBE kanala
* Garbiñe Larralderen EnREDar y aprender Bloga
* Garbiñe Larralderen ISSUU profila
* Garbiñe Larralderen Doktorego tesina, Tacticas de arte y feminismos de la última década en el Estado español: el colectivo Artísimas UPV/EHU, 2009.
Dopi

**Jon Ander González Dopico**, ***Dopi*** (Erandio, Bizkaia, 1995ko martxoaren 18a) bizkaitar futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  profila Athleticen webgunean
The Hallelujah Trail

**The Hallelujah Trail** (euskaraz *Aleluia Ibilaldia*) 1965ko John Sturges estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. 1963ko Bill Gulick idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Burt Lancaster, Lee Remick, Jim Hutton eta Pamela Tiffin aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1867ko udazkena, Denver hirian arazo itzela sortu zaie: negu gorri eta luzea igarotzeko adina whiskeyrik gabe gelditu dira. Hortaz, whiskey kargamendu handi bat ekartzeko egitasmoa prestatu dute.

Thadeus Gearhart (Burt Lancaster) kolonela eta bere soldaduek hornigai preziatua garraiatzen duen zaldigurdi taldea babesteko ardura jasoko dute, ibilaldi horretan zehar whiskeya bereganatu nahi duten sioux amerindiarrei aurre egin beharko diete.

## Aktoreak 
* Burt Lancaster: Thaddeus Gearhart kolonela
* Lee Remick: Cora Templeton Massingale
* Donald Pleasence: «Oracle» Jones
* Brian Keith: Frank Wallingham
* Jim Hutton: Paul Slater kapitaina
* Pamela Tiffin: Louise Gearhart
* Martin Landau: «Bizkar okerdun gizona» buruzagia
* John Anderson: Buell sarjentua
* Robert J. Wilke: «Bost Kupel» buruzagia
* Tom Stern: Kevin O'Flaherty
* Dub Taylor: Clayton Howell
* John Dehner: Narratzailea (ahotsa)
* Val Avery: Denverreko tabernaria
* Bill Williams: Brady tenientea (krediturik gabe)
* Whit Bissell: Hobbs, egunkari argitaratzailea
* Helen Kleeb: Henrietta
* Noam Pitlik: Amerindiar itzultzailea
* Billy Benedict: Simpson meatzaria
* Hope Summers: Hasselrad
* Ted Markland: B konpainiaren musika banda burua
* Larry Duran
* Jerry Gatlin
* Marshall Reed: Carter tenientea
* James Burk: Elks Runner
* John Mac Kee: Rafe Pike
* Bing Russell: Homer meatzaria
* Buff Brady: Bilkins meatzaria
* Carl Pitti: Phillips, Zalduneriako soldadua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Markos kantoia (Gasteiz)

**San Markos kantoia** Gasteizko Alde Zaharraren ekialdeko mendi-magalean dago.

## Kokapena 
Aiztogile kalean hasten da eta Eskola kaleraino iristen da. 50 metroko luzera du eta desnibela 5 metrokoa da.

## Egitura 
Kantoiaren bi alboetan eskailerak daude, erdialdean aldapa. Zoladura berritu gabe duen Alde Zaharreko kale bakarrenetarikoa da. Beheko aldean, Aiztogile kalean, iturri bat dauka.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, 1887ko urriaren 12an eman zitzaion egun duen izena kantoiari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jamshid ben Abdullah

**Jamshid bin Abdullah Al Said** (Unguja, Zanzibar, 1929ko irailaren 16a – Maskat, Oman, 2024ko abenduaren 30a) Zanzibarko azken sultana izan zen. Zanzibarko Iraultza 1964an gertatu zen eta sultana kendua izan zen. Gertakari honen ondorioz, Tanzania sortu zen, Tanganyikaren eta Zanzibarren arteko elkarketatik.

Jamshidek erbestera ihes egin zuen, lehenik Omanera, eta han ez zioten geratzen utzi. Orduan Portsmouthera joan zen bere emazte eta seme-alabekin. Erresuma Batuan berrogeita hamar urte eman ondoren, 2020ko irailean Omanen behin betiko bizitzen jartzeko baimena jaso zuen, Al Said errege-familiako kide gisa.
TOELF

**TOEFL** ('''''') pertsona batek estatubatuar ingelesa zenbateraino dakien neurtzeko proba estandarizatu bat da, eta bereziki prestatua dago estatubatuar ingelesa lehen hizkuntza ez dutenentzat. Estandar gisa, proba hau onartuta dago ingeles hizkuntza erabiltzen duten munduko erakunde akademiko eta profesional askotan, eta IETS britainiarraren parekoa da. Lortutako emaitzek bi urteko indarraldia dute; epe hori bukatuta, berriro egiaztatu behar da maila, berriro proba eginez.

"TOEFL" siglak, merkataritza markatzat, Educational Testing Service erakundearen (ETS) jabetza dira. Irabazi asmorik gabeko erakunde bat da, eta probak diseinatu eta kudeatzen ditu.

## Kanpo estekak
Ehule (lanbidea)

[thumb|[Alemaniako ehule bat, 1568an.]]
[thumb|[Boli Kostako ehule bat, 2017an.]]
**Ehuleak** artisauak dira, ehunak egiteko hainbat hari ehuntzen dituztenak.

Tapizgintzan ehulea ehun-lanak sortzen dituena da, bera izaten da ehuntze-lana ere egiten duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Roke kantoia (Gasteiz)

**San Roke kantoia** Gasteizko Alde Zaharraren mendebaldeko mendi-magalean dago.

## Kokapena 
Diputazio kalean hasten da eta Hedegile kaleraino iristen da. Errementari eta Zapatari kaleak zeharkatzen ditu. 110 metroko luzera du. Gainontzeko kantoiekin alderatuta oso laua da.

## Egitura 
Gasteizko kalerik estuena da. Zabalera 2 eta 3 metro artekoa da.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, 1887ko urriaren 12an eman zitzaion ofizialki egun duen izena kantoiari, lehen aipamena 1681 urtekoari den arren.
alt=San Roke kantoia Diputazio kaletik ikusita|thumb|San Roke kantoia Diputazio kaletik ikusita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oksana Xatxko

**Oksana Vasylivna Xatxko** (; Khmelnytsky, Ukraina, 1987ko urtarrilaren 31 – Paris, Frantzia, 2018ko uztailaren 23a) ukrainar artista eta ekintzailea izan zen Femen talde feministan. 2008ko apirilean Femen sortu zuen Anna Hutsol eta Oleksandra Xevtxenkorekin.

## Erreferentziak
Bryce Dallas Howard

**Bryce Dallas Howard** (Los Angeles, 1981eko martxoaren 2a) aktore estatubatuarra da. Ron Howard zuzendariaren alaba da. New Yorkeko Unibertsitateko Tisch School of the Arts delakoan ikasi zuen.

Zinean izan dituen rol ezagunenak *Lady in the Water* (2006), *Jurassic World* (2015) eta *Jurassic World: Fallen Kingdom* (2018) filmetan izan dira, *Jurassic Park* sagan 4. eta 5. filmak izan direnetan.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak
Maria Luisa Petriarena

'*Maria Luisa Petriarena Berrondo *Xenpelar'''* (Errenteria, Gipuzkoa, *jaiotegun ezezaguna* - 1869ko abenduaren 18) ehulea eta bertsolaria izan zen. Bertsolari familia batean jaio zen; izan ere, neba Juan Frantzisko *Xenpelar* bertsolari ospetsua zuen, askotan aritu izan ziren elkarrekin. Eta alaba Joxepa Antoni Aranberri Petriarena ere bertsolaria izan zen geroago.

## Bizitza 
Ehulea izan zen Errenteriako fabrika handian, anaia Juan Frantzisko *Xenpelar* bezala.

Neba Juan Frantzisko eta koinata zaindu zituen baztangaz hil baino lehenago, baina bera ere kutsatu zen. Koinata urriaren 25ean hil zen, anaia abenduaren 8an. Maria Luisa egun berean erditu zen Daniela alabaz, bana egun gutxi egin zituzten bizirik ama-alabek: Daniela abenduaren 17an hil zen, eta Maria Luisa 18an; biak baztangaz. Hiru hilabetean baztangak 29 lagun eraman zituen Errenterian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* PEREZ GAZTELU, Elixabete. *Joxepa Antoni Aranberri "Xenpelar"*. Errenteria: Udala, 2013. 
* ZAVALA, Antonio. *Xenpelar eta bere ingurua*. Auspoa Sail nagusia. 
* ZAVALA, Antonio. *Errenteriako bertsolari zaarrak''. Auspoa bilduma; 74-75.
*  LARRAÑAGA, Carmen. «Del bersolarismo silenciado». 
* ASTIZ, Iñigo. Emakume zen Xenpelar. Berria, 2014-08-29.
Burtsa (argipena)

**Burtsa** terminoak hainbat adiera du:

Ekonomian:

* **Burtsa**, akzioak sal-erosten diren finantza merkatu antolatua.
* **Balore-burtsa**, baloreen salerosketarako negoziazioak bideratu egiten dituen erakundea.

Eraikin eta erakundeak:

* **Bilboko Burtsa**, Bilboko baloreen merkatua, eta bere egoitza, eraikin bat Abandon.
* **Burtsa, La Bolsa** edo **Yohn jauregia**, 18. mendeko eraikina Bilboko Zazpikaleetan, hiriko merkataritzarekin erlazioa izan zuena.

Besterik:

* **Burtsa**, ikasketa edo ikerketarako dirulaguntza.
* **Burtsa**, korporala gordetzeko objektu liturgikoa.

Ikus, halaber:

* **Bursa**, Turkiako hiria.
Bohemian Rhapsody (filma)

***Bohemian Rhapsody*** (euskaraz *Bohemiar Rapsodia*) 2018ko Bryan Singer estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako biografia film bat da. Queen ingeles rock musika taldeko Freddy Mercury buru eta abeslariaren bizitzan oinarritua dago eta taldearen *Bohemian Rhapsody* abesti ezagunaren izenburutik izen hartzen du. Rami Malek, Gwilym Lee, Ben Hardy, Joseph Mazzello, Aidan Gillen, Tom Hollander, Allen Leech eta Mike Myers aktoreek antzeztu zuten.

Oscarretan, bost izendapen lortu zituen, eta hauetatik lau sari eskuratu zituen, nabarmenki Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Rami Malek).

## Argumentua 
Queen britainiar rock musika mitikoaren buru eta abeslari nagusia izan zen Freddy Mercuryren (Rami Malek) bizitza azaltzen da, bai eta bere taldekide Brian May (Gwilym Lee), Roger Taylor (Ben Hardy) eta John Deaconekin (Joseph Mazzello) zuen harremana ere.

## Aktoreak 
* Rami Malek: Freddie Mercury, Queen taldeko burua eta abeslari nagusia
** Adam Rauf: Freddie Mercury gaztea
* Lucy Boynton: Mary Austin, Mercuryren neskalaguna
* Gwilym Lee: Brian May, Queen taldeko gitarra
* Ben Hardy: Roger Taylor, Queen taldeko bateriajolea
* Joseph Mazzello: John Deacon, Queen taldeko baxujolea
* Aidan Gillen: John Reid, Queen taldearen bigarren managerra
* Tom Hollander: Jim Beach, Queen taldearen hirugarren managerra
* Allen Leech: Paul Prenter, Mercuryren manager pertsonala
* Mike Myers: Ray Foster, EMI disketxeko exekutiboa
* Aaron McCusker: Jim Hutton, Mercuryren mutilaguna
* Dermot Murphy: Bob Geldof
* Meneka Das: Jer Bulsara, Mercuryren ama
* Ace Bhatti: Bomi Bulsara, Mercuryren aita
* Dickie Beau: Kenny Everett
* Neil Fox-Roberts: Austin jauna, Maryren aita
* Philip Andrew: Reinhold Mack
* Matthew Houston: Larry Mullen Jr., U2 taldeko bateriajolea
* Michelle Duncan: Shelley Stern

## Ikus gainera 
* Queen

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alaitz Muro

**Alaitz Muro Larizgoitia** (Bilbo, Bizkaia, 1978ko ekainaren 28a) artista, ipuin-kontalaria eta yoga irakaslea da.

## Biografia 
Alaitz Muro Bilbon jaio zen. 8 urte bete arte Ugaon bizi izan zen. 8tik 32 urtera Durangon izan zuen bizitokia. Hortik aurrera munduko hainbat lekutan izan da eta hortan dabil oraindik.

Pedagogian Lizentziatua EHUn. Haur Hezkuntzako Diplomatura HUHEZIn. Ikerkuntza Gaitasuna – Psikodidaktika alorrean EHUn. Psikomotrizitatea Luzaro Psikomotrizitate Eskola -UNED Bergaran. Urpekaritza Irakaslea PDIn. Yoga Irakaslea Alliance 200h Samahita Retreat, Paul Dallaghan. Grabatua, Bilboko La Taller-en ikasi zuen

## Literatura ibilbidea 
* Ipuin kontalari lanetan jardun du zenbait urtez. Euskal Herriko hainbat bibliotekatan eta eskolatan aritu da berak sortutako ipuinak kontatzen, baita Durangoko Azokan ere.

* “Ipuina eta bere erabilera haurreskolan” gaiari buruzko ikastaroak eman izan ditu irakasleentzako formakuntza saioetan.

* Bartzelonako CENTRO CULTURAL ERNEST LLUCH erakundeak antolatutako Literatura astean formakuntza saioan irakasle jardun du.

## Ibilbide artistikoa 
Grabatua edo irarlanak egiten dihardu teknika ezberdinak erabiliz eta zenbait erakusketa ere egin ditu.

### Erakusketak 
* Durangoko Arte eta Historia Museoan. *Hausnarketak* erakusketa. Durangaldeko Emakume artistak. (2018)
* Durangoko Arteka Liburu dendan (2018)
* Durangoko Napozt tabernan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.instagram.com/alaitz_muro_larizgoitia/
* https://www.pinterest.es/alaitzml/
* https://www.facebook.com/papuaparadiseecoresort/photos/a.385583866357.167737.67077551357/10154215386226358/?type=3&theater (2016)
Ibon Gaztañazpi

**Ibon Gaztañazpi Zaldua** (Orio, Gipuzkoa, 1977ko maiatzaren 19a) euskal kazetari eta telebista aurkezle bat da, bai eta Orio Arraun Elkarteko arraunlari ohia ere.

18 urterekin eta denbora laburrez Nekazal ingeniaritza ikasten hasi zen. Obran ere jardun zuen lanean; eta, gero, Zuzenbidea ikasten hasi zen. AEKn bi urte egin zituen, ondoren komunikazioa ikasi nahi zuela otu zitzaion.

ETB 1ean kirol emanaldietan esatari bezala hasi zen, batit bat traineru estropaden emanaldietan. Gero ETB 1eko hainbat saio ere aurkezte zituen. Esaterako *Herri People,* *Auzolan,* *Zuek hor!* edota *Itsasontzi baten.*

Gaur egun kirol emankizunak aurkezten segitzen du eta baita Gailurra Xtreme saioa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ibon Gaztañazpiri elkarrizketa. Urolakosta.hitza.eus
Elena Solatxi

thumb|Magma eskultura. Garaion Sorgingunea. (Ozaeta. Araba)
**Elena Solatxi Arrizabalaga** (Bilbo, Bizkaia, 1960ko maiatzaren 21a) diziplina anitzeko euskal artista da. Margolaria, eskultorea eta argazkilaria. Instalazioetan ere aritzen da.

## Biografia 
Valentzia eta Londresen dantza munduan lehen urratsak eman ondoren, Managuako Instituto Nicaragüense de Cine-n egindako lanak Argazkilaritza eta Bideo ikasketak egitera bultzatuta, Londresera abiatu zen. Handik Euskal Herrira itzultzean, Euskal Herriko Unibertsitatean jarraitu zuen ikasten eta arte arloan doktoretza titulua lortu zuen.

Elenaren obra artistikoan emakumearen munduarekiko lotura nabarmentzen da, baita sorkuntza prozesuari ematen dion garrantzia ere. “Serieka” egiten duen lanak, berriz, espresio mota berriak bilatzea ahalbidetzen dio, etengabe. Denboraren iragatean, memoriaren aztarnetan eta familiaren unibertsoan oinarritutako gogoeta da Elenaren arte-lana.

Ura da serie askotako haria, bai gai aldetik, baita erabiltzen dituen materialen aldetik ere. Etengabe jotzen du gauza guztien jatorria edo iturriak bilatzera. Materialetan oinarrizkoak gailentzen dira: papera, tintak, buztina, portzelana edo harria.

## Erakusketak 
* *Paisajes kársticos, Uretan Blai, Elcolor del agua*. Durangoko Arte eta Historia Museoan.
* Martxoak 31. *M31 In Memoriam*, Txelu Angoitia argazkilariarekin elkarlanean arte instalazioa ipini zuen Durangoko Santa Susana elizan; 1937ko bonbardatzean hildako 336 laguneko kandela bat piztu zen.
* *Skolastika, Edición Múltiple, Erreakzioa*. (erakusketa kolektiboa).
* *El cuerpo, la carne y el alma* (erakusketa ibiltaria).
* Emakume sortzaileen erakusketa kolektiboa Igorren.
* *Artea Durangaldean gaur* erakusketa kolektiboa.
* 2026an *Magma* eskultura inauguratu zuen Garaion Sorgingunean (Ozaeta, Araba)
* 2026an *Eskultoreak hemen orain* erakusketa kolektiboan parte hartu zuen beste 18 emakume eskultorerekin batera, Bizkaiko Batzar Nagusien egoitzan jarri zuten bilduman.
## Monolitoa 
Ibarrangeluko herriak Matxitxakoko batailan ibilitako Juan Telletxearen, Bou Nabarrako marinelen eta Eusko Itsas Gudarostearen omenez egindako monolitoa egin zuen. Horretaz gain, Juan Telletxearen buruaren eskultura txiki bat ere egin zuen.

## Hitzaldiak 
Bilbao Arten II topaketa ikerketarekin sailean "Concepto de creatividad y metodologías procesuales en artistas vascas contemporáneas" gaia jorratu zuen.

## Tailerak 
* Sorkuntzari buruzko tailerrak kudeatu ditu Durangoko Arte eta Historia Museoan.

## Sariak 
* Lehenengo saria, *Concurso Múltiple de Navidad* lehiaketan. UPV-EHU II Sorkuntza Jardunaldian (2009).
* Lehenengo saria. *Filme laburren* lehiaketan. City and East London Council. Londres (1988).
* Bigarren saria. *Euskal Zinema eta Bideo Bileran*. Lekeitio (1989).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Linkedin. Elena Solatxi
* http://www.elenasolatxi.com/
* https://www.facebook.com/elena.solatxi
* Wiki-historias https://web.archive.org/web/20170504014809/http://wiki-historias.org/es/perfil/elena-solatxi.html
Legg-Calve-Perthes gaixotasuna

**Legg-Calve-Perthes gaixotasuna**, askotan **Perthesen gaixotasun** bezala izendatzen dena, femurraren buruaren nekrosia da, odol-fluxuaren gabeziak eragindakoa.

## Historia 
1897an Karel Maydl zirujauak (1853–1903) gaixotasunaren lehen deskribapena egin zuen. 1909an, berriz, Henning Waldenströmek (1877–1972) gaixotasuna deskribatu zuen, tuberkulosiarekin lotuz. 1910ean, azkenik, hiru ikerlarik, bakoitzak bere aldetik, gaixotasunari izaera berezia aitortu zioten, tuberkulosiarekin zerikusi barik: Arthur Legg (1874–1939), Jacques Calvé (1875–1954), eta Georg Perthes (1869–1927).

## Epidemiologia 
Gaixotasun honen inzidentzia aldakorra da herrialdearen arabera: 100.000 haurretik 4-32 artean sufritzen dute; 3-12 urte artean gerta badaiteke ere, gehienbat 5-7 urte artean gertatzen da, mutikoetan neskatoetan baino 4 bider gehiago.

## Etiologia 
Gaixotasunaren jatorria ez dago argia. Teoria batek mokorrean sinobitisa izanarekin lotzen du; bestalde, gaixotasuna garatzen duten haurrak bere adinerako txikiak izan ohi dira, hezurren hazkunde prozesua atzeratuarekin (teoria honen arabera, adibidez, 4 urteko hezur-garapena duen 6 urteko haurra bere adineko jolasetan aritzeak gaixotasunaren pizgarri gisa jokatuko luke). fibrinolisia, arazo endokrinoak, traumatismoak, gainkargak, faktore genetikoak edo haurdunaldiaren inguruko arriskuak.

## Fisiopatologia 
alt=Irudiaren ezker aldean, artikulazioaren irudi normala; eskuin aldean, Perthes gaixotasuna.|thumb|Irudiaren ezker aldean, artikulazioaren irudi normala; eskuin aldean, Perthes gaixotasuna.
Odol fluxuaren gabeziaren eraginez femurraren buruan nekrosia gertatzen da. Honek hazkunde prozesua oztopatzen du. Epifisia eta fisia goizegi soldatzen dira; femurraren lepoaren eta trokanterraren hazkunde prozesuak desorekatzen dira, eta horrekin femurraren burua, eta ondorioz azetabulua. Honek haurra herrenka ibiltzea dakar, mokorreko minaren eraginez; batzuetan mina izterretik behera ere heda daiteke, eta mokorreko muskulu batzuetan atrofia eta besteetan kontraktura ere ager daitezke.

## Tratamendua eta bilakaera 
Oinarri nagusia femurraren burua azetabuluaren barruan mantentzen saiatzea da, bai buruak eta bai azetabuluak forma biribila har dezaten. Hau lortzeko sistema onenari buruz, ordea, ez dago adostasunik.

## Albaitaritza 
Legg-Calvé-Perthes gaixotasuna txakurretan ere deskribatu zen 1935ean. Tamaina txikiko arrazak izaten dira (kanitxe, terrier, pug, saltxitxa txakurrak...); ez dago sexuaren arteko bereizketarik; adinari buruz, 4-12 hilebete artean agertzen da. Tratamendua kirurgikoa izaten da, gehienetan emaitza onarekin; tratamendu kontserbatzaileen emaitza onen kopurua txikiagoa da (%25 baino gutxiago).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edizio

[thumb|eskuinera|300px|[Inprenta|Inprentetan ezinbestekoa zen testuak argitaratu baino lehen aztertzea, zuzentzea, egokitzea.]]
**Edizio**a deitzen zaio argitaratzeko asmoarekin egiten den testuen, audioen, bideoen, irudien, programa informatikoen eta informazioaren beste hainbat formaturen aldatze prozesuari. Hedaduraz, prozesu horiei edizio deitzen zaie argitaratzeko asmorik ez dagoenean ere.

Editoreek argitaratuko den produktuan erroreak saihesteko lana hartzen dute. Editoreak arduratzen dira argitaratuko den produktuaren neurriaz eta kalitateaz, egileei zuzenketak eta iradokizunak eginez edo zuzenean erabaki batzuk hartzen.

## Ikus, gainera 
* Edizio kritiko.
* Edizio printze.
* Facsimile.

## Kanpo estekak
Zoolander 2

**Zoolander 2**, 2016ko Ben Stiller estatubatuar zinema zuzendari eta aktoreak zuzendu eta antzeztutako komedia film bat da. Stillerrez gain Owen Wilson, Will Ferrell, Penélope Cruz eta Kristen Wiig aktoreek antzeztu zuten.

*Zoolander* (2001) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Moda pasarela eta argazki saioen artean elkar ezagutu zirela hamar urte bete ondoren, Derek Zoolander (Ben Stiller) eta Hansel McDonald (Owen Wilson) estatubatuar modeloak modaz pasatu eta jendeak ahaztuak izan dira. Horregatik, galdutako ospearen bila abentura berri bati ekitea erabakiko dute. Hortaz, Europara bidaiatu eta modelo ospetsu gazteagoekin lehiatuko dira.

### Nagusiak 
* Ben Stiller: Derek Zoolander
* Owen Wilson: Hansel McDonald
* Will Ferrell: Jacobim Mugatu
* Penélope Cruz: Valentina Valencia
* Kristen Wiig: Alexanya Atoz
* Fred Armisen: VIP
* Kyle Mooney: Don Atari
* Milla Jovovich: Katinka Ingaborgovinananananana
* Christine Taylor: Matilda Jeffriesen mamua
* Justin Theroux: Evil DJ
* Nathan Lee Graham: Todd
* Cyrus Arnold: Derek Zoolander Jr.
* Billy Zane: Bere burua antzeztuz
* Jon Daly: Filippo agentea
* Sting: Bere burua antzeztuz
* Benedict Cumberbatch: All

### Cameos 
* Beck Bennett: Geoff Mille
* Jerry Stiller: Maury
* Katy Perry: Bere burua antzeztuz
* Neil deGrasse Tyson: Bere burua antzeztuz
* Tommy Hilfiger: Bere burua antzeztuz
* Naomi Campbell: Bere burua antzeztuz
* Justin Bieber: Bere burua antzeztuz
* Jourdan Dunn: Natalka, Hanselen orgiako partaide bat
* Ariana Grande: SM neska
* Christina Hendricks: Seductress
* John Malkovich: Skip Taylor, modaren aurkako krimenak burutzeagatik espetxeratutako presoa
* Kiefer Sutherland: Bere burua antzeztuz, Hanselen orgiako partaide bat
* Skrillex: "Old and Lame" Show DJ
* Susan Boyle: Bere burua antzeztuz
* ASAP Rocky: Bere burua antzeztuz
* MC Hammer: Bere burua antzeztuz
* Anna Wintour: Bere burua antzeztuz
* Marc Jacobs: Bere burua antzeztuz
* Alexander Skarsgård: Adan
* Karlie Kloss: Eva
* Kate Moss: Bere burua antzeztuz
* Alexander Wang: Bere burua antzeztuz
* Valentino: Bere burua antzeztuz
* Katie Couric: Bere burua antzeztuz
* Christiane Amanpour: Bere burua antzeztuz
* Jane Pauley: Bere burua antzeztuz
* Natalie Morales: Bere burua antzeztuz
* Soledad O'Brien: Bere burua antzeztuz
* Don Lemon: Bere burua antzeztuz
* Matt Lauer: Bere burua antzeztuz
* Andy Dick: Don Atariren kidea
* Willie Nelson: Bere burua antzeztuz
* Susan Sarandon: Bere burua antzeztuz
* Lewis Hamilton: Bere burua antzeztuz
* Joe Jonas: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Planetologia

[thumb|259x259px|[Eguzki-sistemako planetologia.]]
**Planetologia**, **astronomia planetarioa** edo **planeten zientzia** bezala ere ezaguna, planetak edo planeta-sistemak (Eguzki-sistema barne) ikertzen dituzten diziplinarteko materien batasuna da. Eguzki-sistemaren inguruko ereduak askoz ere garatuagoak direnez, datu gehiago eskuratu dituzte gure ingurune hurbilari buruz, baina beste planeta-sistemak ikertzen ere dihardute alor honetako ikertzaileek. Alor oso zabala dugu planetologia, izan ere, meteorito txiki baten tamainako objektuetatik Jupiterren tamaina halako zenbait dituzten objektu izugarrietaraino ikerketak egiten dituzte.

Planetologiaren alorrak eremu zabalagoak ere hartzen ditu, planeta-sistemen sorrera eta hauetan kokatzen diren objektuen jaiotza eta garapena ere ikertzen baititu. Bereziki, argizagien masa, tamaina, eremu magnetikoa, aurorak, biraketa-abiadura, barne-egitura, dentsitatea, lurrazalaren adina, higadura, bilakaera, aktibitate tektonikoa, bolkanismoa, lurrazaleko grabitatea, Eguzki haizearekin magnetosferak duen hartu-emana, planetaren urtaroak, atmosfera, ihes-abiadura eta argizagiak bizia edukitzeko duen aukera aztertzen dute. Argizagien atmosfera ikertzeaz ere arduratzen dira arlo honetako zientzialariak, besteak beste, atmosferaren osaera, sorkuntza, lurrazaleko presioa, dentsitatea, zirkulazio orokorra, tenperaturak, haizeteak, atmosferak duen aktibitate higatzailea, energia-garraioa eta tenperatura altuko profilak dituzte aztergai.

Planetologia ez da diziplina zahar bat, orain dela gutxi sortu zen. Gaur egun garrantzi handikoa dugu, batezere, espazio-misioek bultzada handia eman diote, beharrezkoa delako, adibidez, misioa bidali nahi den planetako bilakaera eta lurrazalaren itxura jakitea. Lurraren zientzian oinarritzen da planetologia, baina sarritan orokortu egiten da eta planeten masa, atmosfera, tenperatura edo argizagi nagusitik jasotako energia bezalako ikergai gehitzen zaizkio. Unibertsoa aztergai duten zientzien artean nagusia, logikoki, astronomia da, baina astrogeologiak (geologia planetarioa edo konparatua bezala ere ezaguna) bere tokia egin du, meteorologiaren adar bat ere taldean sartu da, planeten atmosferen zientzia izenekoa. Fisika da ordea esparru honetako oinarrizko zientzia, arlo ugari hartzen dituen zientzia honek ere bere balioa du planetak ikertzerakoan. Astrobiologia beste zientzia aipagarri bat da aipatu dugun esparruan. Planetologian sartzen diren teoria berriak astronomiatik eratorritakoak edo ekarritakoak dira, gainera, espazioaren esplorazioan planetologiaren zati teorikoak lekua hartzen du, konputagailuetan simulazioak egiterakoan.

## Ikus, gainera 
* Astronomia
* Astronomiaren historia
* Eguzki-sistema eta haren sorrera
* Exoplanetak
* Astrogeologia: Artizarreko geologia, Merkurioko geologia
* Astrobiologia, bizia eta haren jatorria

## Kanpo estekak 
* Planetologiari buruzko artikulu Nature aldizkariaren webgunean. (*Ingelesez*)
* Planetologiari buruzko hainbat artikulu. (*Ingelesez*)
* The Planetary Society: informazioa. (*Ingelesez*)
Maspreza

[thumb|300px|*[Hermione (2014)|Hermione* itsasontziaren maspreza.]]
**Maspreza** belaontzi batean brankatik ia horizontalki irteten den masta da. Bertan finkatzen dira aurreko mastako estaiak.

## Etimologia 
Maspreza hitza frantsesezko *beaupré* hitzetik dator. Hitz hau, berriz, nederlanderazko *boegspriet* (masta makurtua) hitzetik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fresnel (unitatea)

**Fresnela** 1012 s−1 balio duen maiztasun unitatea da. Behiala espektroskopiaren alorrean erabilia; gaur egun, aldiz, *terahertz* (1012 hertz) unitate baliokidea erabiltzen da bere ordez. Augustin-Jean Fresnel, optikan aditua eta Fresnel leiarren garatzailea, fisikariaren omenez jarri zioten izena unitateari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria plaza (Gasteiz)

Gasteizko **Santa Maria plaza** Alde Zaharrean dago.

## Kokapena 
Alde Zaharraren goiko aldean dago, iparraldean.
## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, lehen Landatxoren zati bat zen eta 1855ean eman zitzaion egun duen izaera.

## Azpiegiturak 
Bi iturri daude. Zaharrak lau alde ditu eta alde bakoitzean txorrota eta Gasteizko armarri bana.

### Eraikinak 
* Santa Maria katedrala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
South Park (argipena)

**South Park** honakoa izan daiteke:

## Fikzioa 
* *South Park*, estatubatuar telesaila eta hortik ateratako frankizia.
* *South Park* (frankizia), telesailetik abiatuta frankizia, bere barnean:
** *The South Park Movie: Bigger, Longer & Uncut*, 1999ko filma
** *South Park* (bideo-jokoa), lehen pertsonako bideo-joko bat
** ''South Park: Chef's Luv Shack*, bideo.jokoa
** *South Park: The Stick of Truth*, rol moduko bideo-jokoa
** *South Park: The Fractured but Whole*, 2014ko aurreko bideo-jokoaren bigarren zatia
** *South Park Rally*, lasterketa bideo-jokoa
** *South Park'' (pinball), 1999ko pinball jokoa

## Lekuak 
### Irlanda 
* South Park, Galwayko gune bat

### Erresuma Batua 
* South Park (Fulham), Londresko parkea
* South Park (Ilford), East Londoneko gunea
* South Park (Oxford), Oxfordeko parkea
* Southpark Village, Glasgowko etxe bat

### Ameriketako Estatu Batuak 
#### Kalifornia 
* South Park (Los Angeles),
* South Park (San Diego)
* South Park (San Frantzisko)
* South Park (Santa Rosa, Kalifornia)

#### Kolorado 
* Alamo Square Park (Colorado Springs) lekuaren izen historikoa
* South Park (Saguache konderria, Kolorado), gune geologikoa
* South Park National Heritage Area
* South Park (Park konderria, Kolorado), bailara
* South Park City museoa

#### Indiana 
* South Park (Indiana)

#### Kentucky 
* South Park (Louisville), Kentucky

#### New York 
* Cazenovia Park-South Park System, Buffalo, New York.

#### Ipar Karolina 
* SouthPark (Charlotte), Ipar Karolina

#### Ohio 
* South Park (RTA Rapid Transit station),
* South Park Historic District (Dayton, Ohio)
* South Park Site, gune aurrehistorikoa

#### Oregon 
* South Park Blocks

#### Pennsylvania 
* South Park (PAT station), Bethel Park, Pennsylvania
* South Park (Pittsburgh)
* South Park Township (Allegheny konderria, Pennsylvania)

#### Texas 
* South Park (Houston), Texas

#### Washington 
* South Park (Seattle)

#### Wyoming 
* South Park (Wyoming)
Tupua Tamasese Meaʻole

''' Tupua Tamasese Mea'ole** (1905eko ekainaren 3a – 1963ko apirilaren 5a) Samoako estatuburua edo ** O le Ao o le Malo''' izan zen.
thumb|Tupua Tamasese Mea'ole, eskuinagatik bigarrena, Christchurch, 1945
Malietoa Tanumafili II.a

**Malietoa Tanumafili II.a** (1913ko urtarrilaren 4a – Apia, 2007ko maiatzaren 11) **Susuga** izenaz ezaguna, Samoako Malietoa (buruzagien buruzagia) edo **O le Ao o le Malo** (estuta burua) 1962tik 2007ra arte. 1963tik aurrera estatu buru bakarra izan zen, eta hil zelarik, munduko nazio buru zaharrena zen. Malietoa samoarren kultura ez da mendebaldeko erregeen baliokidea, gudarietan lehena baizik; eta zor zaion errespetua ez da errege bati zor zaiona baizik Tamaaiga edo Ao Mamalu ole Malo-ari zor zaiona. Munduko azken bizi osorako lehendakaria izan zen.
thumb| Malietoa Tanumafili II.a, ezkerragatik bosgarrena, Christchurch, 1945.
Edmontosaurus

***Edmontosaurus*** ("Edmontongo saurioa" esanahia esan nahi du) dinosauroaren hadrosaurido familiako dinosauro genero bat da. Bi espezie ezagun ditu: *Edmontosaurus regalis* eta *Edmontosaurus annectens*. *E. regalis* fosilak Ipar Amerikako mendebaldeko arrokak aurkitu dira duela 73 milioi urte Kretazeo garaiko Campaniar amaieran, eta *E. annectens* geografikoki berean aurkitu ziren, baina amaieran datatutako harkaitzetan Kretazeoko Maastrichtiko etapa, duela 66 milioi urte.

## Kanpo estekak
Sarah Flower Adams

**Sarah Fuller Flower Adams** (Old Harlow, Essex, 1805eko otsailaren 22a, Londres, 1848ko abuztuaren 14a) emakumezko olerkari ingelesa izan zen, zenbait kantu erlijioso ezagunen egilea, hala nola *Nearer, My God, to Thee* (euskaraz, *Sinisten dut, Jauna* kanta elizkoia eman duena).

## Biografia 
Sarah Fuller Flower Benjamin Flower editorearen alaba izan zen eta Eliza Flower-en arreba. 1834an, Sarah William Bridges Adams ingeniariarekin ezkondu zen eta Loughton-en bizi ziren. Tuberkulosiak jota hil zen 43 urte zituela eta 1848an Harlowen ehortzi zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* H. W. Stephenson, *The Author of Nearer, My God, to Thee*, 1922
* H. W. Stephenson, *Unitarian Hymn-Writers*, 1931
* http://www.titanic-titanic.com/titanic_band.shtml
Argillana

**Argillana** Arabako herrixka hustu bat da, antzinako Ganboa udalerrian zegoena.

## Historia 
1025. urteko Donemiliagako goldean ***Argillana*** izenez aipatzen da, *Camboa* izeneko barrutian. Jerónimo Aznar Calahorrako eta La Calzadako elizbarrutiko apezpikuak 1257. urtean idatzitako eskutitz batean *Arquizana* izenez agertzen da.

Gerardo López de Gereñu etnografoak 1845. urtea baino geroago kokatzen du herriaren behin betiko hustea.

## Kokapena 
*Becerro Galicano*aren edizio digitalaren kartografia prestatu zutenek Argillana gaur egungo Ulibarri Ganboako urtegiaren ipar-ekialdeko bazterrean kokatu zuten.

## Galdutako ondarea 
* Argillanako San Joan baseliza.
* Sardin baserria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alaba Jeneralaren kalea

Gasteizko **Alaba Jeneralaren kalea** Zabalgunean dago. Gasteizko kale komertzial garrantzitsuenetariko bat da, arropa eta moda-osagarri denda asko daude.

## Izena 
Gasteizko Guduan parte hartu zuen Alaba Jeneralaren omenez.
## Kokapena 
Becerro de Bengoa kalean hasten da eta Independentzia kalean amaitzen da. Dato kalea zeharkatzen du.
## Luzera 
370 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 25 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 32raino.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, 1868 urtean jaio zen Loma Jeneralaren plaza eta Dato kaleen arteko kalexka kale izatera igaro zenean. 1959an Independentzia kaleraino luzatu zen.
## Azpiegiturak 
### Garraioa 
Gasteizko tranbiaren linea guztiak kale honetatik igarotzen dira. TUVISAren linea gehienak ere kale honetatik igarotzen dira, geltokirik ez dagoen arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria kantoia (Gasteiz)

**Santa Maria kantoia** Gasteizko Alde Zaharraren ekialdeko mendi-magalean dago.

## Kokapena 
Frai Zacarias Martinez kalean hasten da eta Bilbo plazaraino iristen da. 270 metroko luzera du.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1887ko urriaren 12an eman zitzaion kantoiari egungo izena era ofizialean. Santa Maria katedralaren atzean hasten da, hortik datorkio izena. Aurretik Txikita kalearen zati bat zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernhard von Bülow

**Bernhard von Bülow**, (Klein-Fottbeck, 1849, maiatzaren 3a - Erroma, 1929ko urriaren 28a) printzea eta politikari alemaniar bat izan zen.

Husarretako ofizial (1870) izan zen lehengo, baina berehala ekin zion karrera diplomatikoari. Enbaxadore egon zen Bukaresten 1888-1897 urteen tartean eta Kanpo-arazoetarako estatu idazkari izatetik (1897) Inperioko kantzelari izatera pasa zen (1900-1909). Gilen II.ak bota zuen kargutik.

Egin zuen politikak Alemaniaren handitasuna eta nazioarteko indarra izan zituen helburu, baina ondorioa Europan Reicha isolatua geratzea izan zen eta gerora, Lehen Mundu Gerra eztanda egitearen arrazoietako bat.

## Kanpo estekak
Tupuola Tufuga Efi

**Tupuola Tufuga Efi** (Motootua, Samoa, 1937ko martxoaren 1a) Samoako estatuburua edo **O le Ao o le Malo** izan zen 2007tik 2017ra.
Mussie Zerai

**Mussie Zerai** (Asmara, 1975) eritrear aktibista eta apaiz katolikoa da, 2010eko hamarkadako migrazio krisian Europara iritsi nahi duten errefuxiatuen eskubideen alde jarduten duena. Mediterraneoa zeharkatzen duten etorkinei telefono bidezko laguntza ematen dien *Habeshia* erakundea sortu zuen 2006an. Hori dela eta, Bakearen Nobel Sarirako hautagai izendatu zuten 2015ean. Italian, ordea, legez kanpoko emigrazioa erraztea egotzi diote.

## Erreferentziak
Mari-mutil handi baten bluesa

***Mari-mutil handi baten bluesa*** (jatorrizko izenburua, ) Leslie Feinberg aktibistak idatzitako eleberri bat da. 1970eko hamarkadako AEBetan bizitako mari-mutil lesbiana baten bizia kontatzen du.

Nobelan Jess Goldberg pertsonaiaren bizia agertzen da, New Yorkeko estatuaren iparraldean hazi zena 1950. urtea aldera, langileen klaseko auzo batean. Nobelaren zatirik handiena 1970eko hamarkadan gertatzen da. Jess oso goiz ohartzen da ez dela gainerako neskak bezalakoa: gorrotatzen du soinekoak janztea, eta maiz galdetzen diote: "Zer zara zu, mutikoa edo neskatoa?".

Genero identitatea da gai nagusia, eta eleberrian agertzen da garai hartan AEBetan LGBT+ jendearen kontra zegoen errepresio bortitza. Horretaz gain, beste hainbat borroka agertzen eta nahasten dira: feminismoa, arrazismoaren kontrako mugimendua, langileen klase-borroka...

Genderqueer narratibaren zati gisa hartu ohi da *Mari-mutil handi baten bluesa*. Orobat, langile klaseari buruzko eleberritzat ere hartzen da.

Hizkuntza hauetara itzuli da: alemana, esloveniera, euskara, italiera, hebreera, nederlandera, turkiera eta txinera. Hebreerara egindako argitalpenaren irabaziak Palestinako lesbianen ASWAT erakunderako dira.

## Kanpo estekak 
* Mari-mutil handi baten bluesa pdf bertsioan, doan jaisteko
* Free e-book download of Stone Butch Blues
Trebera

thumb|Trebera
**Trebera** edo **krispia** hiru hankako uztai edo triangelua da, burdinazkoa, eltze, zartagin eta kidekoei su gainean eusteko erabiltzen dena.

Hiru oinetatik hartzen du izena, eta etxeko sukaldeetan ohiko moduan erabiltzen da lapikoak eta antzeko edukiontziak sutan jartzeko.

Laborategietan ere erabiltzen da, azpian sutea egiten da, eta gainean edukiontziak kokatzen dira (Hauspeakin ontziak, Erlenmeyer matrazeak..., etab.), haien edukiak berotu behar dira erreakzio kimiko bat sortzeko, edukiak lurrundu arte, destilatzeko, etab. Diametro arruntenak 90 eta 150 mm artekoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bigarren Boer Gerra

**Bigarren Boer Gerra** (, , hitzez hitz «Bigarren Askapen Gerra») edo **Bigarren Anglo-boer Gerra** 1899 eta 1902 artean hegoaldeko Afrikan izandako gatazka izan zen.

Britaniarrek 1879an Zululandia menperatu zuten. Orduan, 1886an, urrea aurkitu zuten boerren lurraldean. Johannesburgen populazioa 100.000 biztanlera iritsi zen 1890eko hamarkadaren erdirako. Boerren errepublikak milaka atzerritar (*uitlanders*), bai txuri eta beltz, aurkitu zituen bere baitan. Boer andana, gainera, kinka ekonomiko larrian zegoen, eta soldata irabazleek (batik bat beltzek) sumintzen zituzten.

*Uitlanders* horiek ez zeukaten eskubide politikorik, eta, horien aldarrikapenean, matxinadak suertatu ziren. Erresuma Batuari laguntza eskatu ohi zitzaion. Meategien balio itzelak inperialista britaniarrak erakarri zituen ezinbestez. 1895ean, Leander Starr Jameson buru zuen talde bat boerren lurraldera sartu zen matxinada bat sortzeko eta britaniarren agintea eramateko. Boerren agintariek bortizki amaiarazita *Jameson Raid* izeneko matxinada horrek porrot egin bazuen ere, Lurmutur Hiriko gobernuaren babesa zeukan susmoa hartu zuen Paul Krugerrek.

Orduan, egoera ezegonkor horretaz baliatuta, Alemaniako kaiserrak Krueger zoriondu zuen, eta Transvaalen status quo-a mantentzearen alde jo zuen. Britaniarrek mehatxutzat hartu zuten hori, egungo Namibia alemaniarren menpe baitzegoen. Gainera, Alemaniako *Weltpolitik* -munduko politika- gero eta erasokorragoa zen. Munduan Alemaniaren pisua handitu nahi zuten, beste arlo askotan munduko potentzia zelakoan. Horretarako, *lege Tirpitz* (1897-1914 Itsas-armadaren ministroa) izenekoak martxan jarri zituzten. Horien bidez, itsas-armada izugarri armatu nahi izan zuten, Erresuma Batukoaren mailara kokatu arte. Honek Erresuma Batua Frantziaren aldeko aliantzara eraman zuen, Lehen Mundu Gerran leher egin zuen aliantza-sarerako aurrerapausoa eramanez.

Azkenean, 1899an gerra irekia piztu zen, Erresuma Batuak boerren errepubliketako 60.000 atzerritar zurientzat bozkatzeko eskubidea eskatu zuenean. Paul Krugerrek uko egiteaz gain, Errepublikako mugetatik armada erretiratzea eskatu zien.

Britainiarren prestakuntza hobea zen Bigarren Boer Gerra honetan. 1900rako, Pretoria, boerren azken hiri nagusia britaniarren esku zegoen. Oso igarpen baikorrak iragarri baziren ere, 1902 arte iraun zuen, zeren, boerren armada, baserritarrek osatu arren, oso ongi antolatuta zegoen, eta lurraldea ongi baino hobeki ezagutzen zuten.

Boerren gerrilla gisako borrokaren aurrean, britaniarren armada profesionalak bortizki jokatu zuen, konkistatuko lur guztia suntsituz. 1902rako, 26.000 boer hil ziren gaitzak zirela eta, edota kontzentrazio-esparruetan atxilotuta. Guztira 200.000 lagun baino gehiago sartu zituzten kontzentrazio-esparru horietan.

## Kanpo estekak
Txirritaren bustoa Ereñotzun

**Txirritaren bustoa** harrizko eskultura bat da Ereñotzuko Latze-Zar baserria zegoen tokian jarrita dagoena, Txirrita bertsolari ospetsua baserri hartan jaio baitzen 1860.urtean.

Jose Manuel Lujanbio Retegi, *Txirrita*, Ereñotzun jaio zen , Latze baserrian. Oso txikia zela Errenteria bizitzera joan zen familia, baserriko lurretan egur- eta ozpin-fabrika bat eraiki zuten eta. Baina Txirritak beti mantendu zuen lotura berezia Ereñotzu eta ereñozuarrekin. Izan ere, hamalau urte zituela plaza agerikoan kantatu zuen lehen aldiz, Ereñotzuko San Antonio ermitaren aurrean. Bertsolariak aipatu fabrika eraikitzen ari zen hargin andaluzari jarri zizkion bertsoak oso ezagunak dira. 

Txirritaren jaiotetxearen jatorrizko lursaila Ereñotzutik pasatzen den errepidearen bestaldean dago, pista batean aurrera eginda ehun metro eskasera, Usoko errekaren ondoan, Txirrita irudikatzen duen harrizko bustoak seinalatua. Gaur egun baserri zaharraren paretak dira gelditzen diren aztarna bakarrak.
ezkerrera|thumb|Txirrita eta Saiburu bertsolariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Roots of Heaven (filma)

**The Roots of Heaven** (euskaraz *Zeruaren Erroak*) 1958ko John Huston estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abentura film bat da. 1956ko Romain Gary frantziar idazlearen *Les racines du ciel* eleberrian oinarritua dago.Errol Flynn, Juliette Gréco, Trevor Howard, Eddie Albert, Orson Welles, Paul Lukas, Herbert Lom eta Gregoire Aslan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Morel (Howard Trevor) Ekuatore Afrika Frantsesara elefanteen ehiza geldiarazteko asmoz joan den abenturazale bat da. Horretarako, bertakoen laguntza du, bai eta Minna (Juliette Gréco), gau klub bateko jabea eta zoritxarrean eroritako Forsythe (Errol Flynn) britainiar militarraren babesa ere izango du. Baina era berean, aurkako interesak dituzten jendeari ere aurre egin beharko die.

## Aktoreak 
* Errol Flynn; Forsythe maiorra
* Juliette Gréco: Minna
* Trevor Howard: Morel
* Eddie Albert: Abe Fields
* Orson Welles: Cy Sedgewick
* Paul Lukas: Saint Denis
* Herbert Lom: Orsini
* Gregoire Aslan: Habib
* André Luguet: Gobernadorea
* Edric Connor: Waitari
* Oliver Hussenot: Baroia
* Pierre Dudan: Scholscher maiorra
* Marc Doelnitz: De Vries
* Dan Jackson: Madjumba
* Maurice Cannon: Haas
* Jacques Marin; Cerisot
* Alain Saury: A.D.C.
* Francis de Wolff: Aita Fargue
* Frederick Ledebur: Peer Qvist
* Jacqueline Fogt: Madam Orsini

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Meet the Fockers

**Meet the Fockers** edota **Meet The Parents 2** (euskaraz *Fockertarrak Ezagutuz* edota *Gurasoak Ezagutuz 2*) 2004ko Jay Roach estatubatuar zinema zuzendariaren komedia film bat da. Robert De Niro, Ben Stiller, Dustin Hoffman, Barbra Streisand, Blythe Danner eta Teri Polo aktoreek antzeztu zuten.

*Meet the Parents* (2000) filmaren jarraipena da, era berean, *Little Fockers* (2010) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Greg *Gaylord* Focker (Ben Stiller) erizainak, duela lau urte, bere suhien etxean asteburu pasa zegoelazegoela, bere ekipaia galdu, sute bat eragin eta katua margotu ondoren, azkenean, Jack Byrnes (Robert De Niro) suhi mesfidatiaren konfidantza lortu eta haren alaba Pamekin (Teri Polo) ezkontzekotan da.

Oztopo bakar bat gainditu beharko dute, bi ezkontideen gurasoak, zein ala zein ezberdinagoak, asteburu batez elkarbizi eta ezagutuko baidira: alde batetik, Pamen gurasoak diren Jack eta Dina (Blythe Danner), eta besterik, Gaylorden gurasoak, Bernard (Dustin Hoffman) eta Rozalin (Barbra Streisand).

Jack, CIAko agentea izanik, Gaylorden gurasoak goitik behera aztertuko ditu. Dena ongi doala dirudienean, pentsatzen kontserbadorea eta abertzalea den Jackek Gaylorden gurasoak oso liberalak direla ohartuko da: Bernard lanbidez abokatua eta Rozalin medikua diren arren, Bernardek etxeko lanak egin eta Rozalin hirugarren adinekoen sexu terapeuta bat da, gainera Bernard eta Rozalinek beren sexualitateari buruz lotsarik gabe eta txantxen artean jendaurrean mintzatzearen zaleak dira.

## Aktoreak 
* Robert De Niro: Jack Byrnes
* Ben Stiller: Gaylord "Greg" Focker
* Dustin Hoffman: Bernard "Bernie" Focker
* Barbra Streisand: Rozalin "Roz" Focker
* Teri Polo: Pam Byrnes-Focker
* Blythe Danner: Dina Byrnes
* Spencer eta Bradley Pickren: Jack Banks "Txiki"
* Alanna Ubach: Isabel Villalobos
* Ray Santiago: Jorge Villalobos
* Tim Blake Nelson: Vern LeFlore ofiziala
* Shelley Berman: Ira epailea
* Owen Wilson: Kevin Rawley
* Cedric Yarbrough: Cletus espetxezaina

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Godalet

thumb|mahai-jokotarako godaleta
**Godaleta** edo **gandola** metalezko, plastikozko edo beste material batzuez egindako edalontzi txikia da, bere ahoan zabalagoa dena oinean baino, eta hainbat erabilera dauzkana:

* Gozogintzan, pastel txikiak eta gelatinak egiteko molde gisa erabili ohi da godaleta.
* Godaletaren erabilera ohikoena esku eta mahai-jokoetan dago, dadoak astintzeko eta taula gainean botatzeko jokoa hasteko erabiltzen da. Partxisean, antzara-jokoan eta fitxak dadoen bidez lortutako puntuen arabera mugitu ahal izateko beste mahai joko batzuetan ibiltzeko erabiltzen da.

## Godaleta dantza 
[thumb|300x300px|[2009ko Zuberoako maskarada eta Godaleta dantza Barkoxen.]]

Godaleta dantzan gabota motako dantza da, non dantzariek godaleta edo edalontzi baten inguruan eta gainean dantzatu behar duten. Trebetasun dantza bat. Dantzariek frexatak, txingiliak, farrusak etabarreko puntuak erakutsi behar dituzte.

Telmo Esnal zinema-zuzendariaren Dantza filmean eszena batzuetan ikus daiteke dantza hau. Leitzan grabatu egin ziren godaleta dantzaren eszenak.

## Kanpo estekak 
* Añorgako dantzariak Godaleta dantza ikusgai eta entzungai
* Godaleta dantza Zuberoan dantzatua
* Godaleta dantza Barakaldoko kaleetan dantzatua.
* Godaleta dantza Arrietako kalean dantzatua.
Sexu-greba

[thumb|eskuinera|300px|[Femen talde feministako kideak sexuari boikot deia eginez.]]
**Sexu-greba**, **sexuari boikota** ere deitua, erresistentzia-mota baketsu bat da zeinean sexukidearekin sexu harremanak izateari uko egiten zaion helburu jakin bat lortzeko asmoz. Sexu abstinentzia era bat da eta historian zehar gauza asko aldarrikatzeko erabili izan da, gerraren aurka edo indarkeriaren aurka protesta egiteko, adibide batzuk aipatzearren.

## Kanpo estekak
Frosinone Calcio

thumb|250px|2015-16 denboraldiko taldea, Seria A-n.
**Frosinone Calcio SRL** Frosinone hiriko futbol taldea da. 2018tik aurrera Serie A mailan dabil.

Etxeko partidak Stadio Benito Stirpe estadioan jokatzen ditu.

## Historia 
1906 urtean *Unione Sportiva Frusinate* sortu zen baina taldearen fundazio data 1906ko irailaren 19a hartzen da. Beti maila apaletan ibili da eta sarritan desegin eta birsortu da. 1990 urtean porrot ekonomikoa izan zuen berriz ere eta gaur egungo taldea 1990an bertan sortu zen.

2013-14an hirugarren mailan jokatzen ari zen eta 2015-16 denboraldian Serie A-n egin zuen debuta. Maila galdu bazuen ere 2018an berriz igo da.

## Uniformea 
## Palmaresa 
### Italian: 0 
* Italiako futbol liga (0): azkenaurrekoa 2015-16 denboraldian.

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
LOL (^^,)

***LOL *** Basshunter abeslariaren estudioko lehen albuma da. Warner Music Swedenek 2006ko abuztuaren 28a.

## Abestiak 
**Bonus tracks**

## Zerrendak 
## Zertifikazioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Basshunterren webgune ofiziala.
Now You're Gone - The Album

'''''Now You're Gone - The Album*** Basshunter abeslariaren estudioko bigarren albuma da. Hard2Beatek 2008ko uztailaren 14a.

## Abestiak 
**Bonus tracks*'

## Zerrendak 
## Zertifikazioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Basshunterren webgune ofiziala.