Pier Paolo Pasolini

**Pier Paolo Pasolini** (Bolonia, Italia, 1922ko martxoaren 5a - Erroma, Italia, 1975eko azaroaren 2a) zinema-zuzendaria, olerkaria, idazlea eta intelektuala izan zen. Lan oparoa egin zuen arlo horietan, kaleko bizitzatik hurbil agertuz eta errealismo gordin bat erakutsiz, sexualitate gaiak ezkutatu gabe. 1949ko abenduan Friuleko sorterritik Erromara deserriratu ondoren, Erroma inguruko giroen deskribapen zakarrak ospea ekarri zion *Ragazzi di vita* eleberriaren bitartez (1955).

Horri esker, zinemagintzaren ateak ireki zitzaizkion, neorrealismoan kokatu den estiloan. Lehen film luzea *Accatone* izan zuen (1961), batez ere ikusleen harrera ederra izan zuena. Kritikak kritika, horrek hurrengo filma egiteko modua eman zion. Erromatar gaien etapa oparo horri amaiera emanez, *Uccellacci e uccellini* zuzendu zuen (1966), bizitzarekin etsipena darion Totò aktore beteranoaren partaidetzaz.

Pasolinik herri hizkuntzen aldeko jarrera aktiboa hartu zuen, friulieraz ere idatziz, eta gogor gaitzetsi zuen kulturaren eta gizakien homogeneizazioa. Kontsumoko gizartearen etorrerari buruzko kritika gogorra egin eta, are, etsipena agertu zuen azken urteetan. Ahobizarrik gabeko bere adierazpideak eta tonu profetikoak Alderdi Komunistaren eta, batez ere, kristau demokraziaren eta elite politikoen zein ekonomikoen etsaigoa ekarri zizkioten.

Bere burua komunistatzat eta kristau ateotzat zuen, eta ez zuen ezkutatu bere homosexualitatea. Italia eta Europako pertsonaia ezagun bihurtuta, 1975eko azaroan modu ilunean eta basatian hil zuten Erromako Ostia auzoko ur aerodromoan eta, oraindik ere, haren heriotzak eztabaida bizia pizten du, ikerketa judiziala eta epaia ez baitziren urrun heldu hilketaren zirkunstantziez, ezta hura agindu eta egin zutenen identitateaz ere. *Salò o le 120 giornate di Sodoma* haren film luze polemikoa hil ostean plazaratu zen.

## Bizitza 
thumb|Susana amarekin, 1925ean
### Gaztaroa 
Militar semea, gazteria faxistaren erakundeko kidea izan zen, 30eko hamarkadako italiar gazte ugarik ohi zuten bezala. Ama, irakaslea, aiurri independentekoa zen eta, garai horietarako, baita berandu ezkondu ere. Pier Paolo seme zaharrenak harreman estua zuen harekin. Bigarren Mundu Gerra hasi berritan, letretako unibertsitate-ikasketak egin eta, handik gutxira, herriaren askatasunaren ideiak bultzatuta, ezkerrera lerratzen hasi zen. 1943ko urrian eskola libreak (erdi klandestinoak) ematen hasi zen, eta heziketa-tailer horiek 1944ko otsail arte iraun zuten. Orduan, legez kanpokotzat joak izan ziren, eta itxi. 1944ko maiatzean, friulierazko literatura, hizkuntza eta kultura berpizteko aldizkari bat sortu zuen: ''Stroligùt di cà da l'aga*.

Italia faxistaren hondamendiarekin batera, Alemaniaren armadara soldadu behartu zuten, atxilotua ere izan zen, baina giltzapetik ihes egin zuen 1944an, eta amarenera joan zen bizitzera, Casarsara, Friulin. 1945eko udaberrian, Osoppo-Friuli Brigaden sartuta zebilela, Gido anaia hilik atera zen Josip Broz Titoren armadako Garibaldi brigadaren kontra izandako istilu batean. Pier Paolo eta amarentzako kolpe oso latza izan zen. Irailean, San Vito al Tagliamentoko Ramuscello auzoan, jaiak ziren eta bertan izan berarekin bere ikasle batzuk ere.

Urrian, ahots *anonimo'' batek salaketa bat jarri zuen bertako polizia-etxean, Pier Paolo gaztetxoekin eszena limurietan ikusi zutela. Pasolini ikastetxetik bota zuten eta, gainera, Alderdi Komunistak ez zuen babestu, kontrakoa baizik, kritikatu egin zuen eta Alderditik bota.

Egoera jasanezina bihurtu zitzaion, eta ama erotu beharrean zebilen; aita ordurako alkoholikoa zuen. Erabaki gogorra hartu zuen: dena utzi eta, amarekin batera (60 urtetik gora zituela), Erromara lekualdatzea, zerotik hasiz. 1950eko urtarril gorrian, Pasolini Erromara heldu zen.

### Erroman hutsetik hasi 
thumb|Piazza Mattei eta dortoken iturria, Pasoliniren inspiratzaile, 1950eko bere bizilekuaren ondoan
Erroman, senitarteko baten etxean hartu zuen aterpe lehenengo urtebetean, erdialdeko Piazza Mattei ondoan, baina gero hiri kanpoaldeko landa-eremuko etorkin proletarioen auzune txiro batera lekualdatu zen, Rebibbiara, eta irakasle postua lortu urrutiko ikastetxe batean. Zenbait urtez bizi izan zen han. Friuliko giro hertsagarritik urrun, bilatzen zuen askatasunerako tartea aurkitu zuen.

Ezagun bihurtzearekin batera, orduko Italiako kulturako sona handiko hainbat pertsonaia ezagutu zituen, baita kulturgile eta artisten topaketarako gune bihurtutako Erromako kafetegietan ibiltzen hasi ere. Maiz elkartzen zen han bere bizitzan ordudanik garrantzi handia izandako Alberto Moravia, Elsa Morante eta Laura Bettirekin. Maite zuen, halaber, Erroma inguruko mutilekin ibiltzea, eta gertukoa izan zuen, halaber, Sandro Penna poeta italiar 'madarikatua', ordurako inork ez bezala haren homosexualitatea ezkutatzen ez zuena. Erromako gaueko irteeretan, Sergio Citti ezagutu zuten.

### Ospea 
Erromako trilogia filmatzen ari zela, Ninetto Davoli gaztetxoa ezagutu zuen, auzo baztertuetako mutil bat. Harrezkero, haien arteko harremana estutu egin zen eta bikote-bizitza ere eraman zuten 60ko hamarkadaren erdialdera. Ez zuen asko iraun, ordea, eta Davoli neskak ezagutzen hasi zen, baita emaztea hartu ere. Bestalde, Pasolinik oso estimutan zuen Totò aktorea 1967an hil zen. Pasolinik ez zuen ondo eraman Davoliren bizitza pribatu berria, eta goibelaldi batean erori zen, sabelaldeko gaitz gogor bat ere tartean; ondorioz, ospitaleratu zuten. Italiatik urruntzea erabaki zuen, eta lurralde berriak ezagutu Alberto Moravia eta Elsa Moranterekin batera. Palestinan ere izan zen, baina bertan egin asmo zuen film bat ezin izan zuen egin.

Harremanen kinka horretan, *Medea* filmari ekin zion (1969). Horretarako, Maria Callas hartu zuen rol garrantzitsu baterako; haien artekoa, ordea, harreman profesionala baino gehiago izan zen, oso lotuta egon baitziren. Hala ere, ez ziren bikote izan. Pasolinik bere Erromako pisuan bizitzen jarraitu zuen ama Susanarekin eta Graziella lehengusinarekin batera. Laura Betti sarritan izaten zuten bisitan. Bakardaderako joera handia agertu zuen, eta gauetan sarritan ateratzen zen Erroma inguruko auzoetatik, bere kritika intelektualek tonu gero eta profetiko eta ezkorragoak hartu ahala. 1973an, bi etxe erosi zituen Ostiatik gertu.

### Hilketa 
1975eko uda lehia eta jarduera politiko handiko aldia izan zen. Pasolinik berretsi egin zuen Alderdi Komunistaren baitan zuen fedea, haren kide izan ez arren. Aldi berean, bete-betean zebilen *Il Petrolio* ikerketa-eleberria prestatzen, botere-zirkuluen barruko zirrikitu ilunen ingurukoa. Ez zen sekretua ere ordurako Pasolinik etsai asko zituela Italian, bere kritiken estilo zuzenagatik.

Urrian, Bernardo Bertoluccirekin berradiskidetu zen eta, urriaren 31n, *Novecento* eta *Salò* filmen errodatze-taldeek adiskidantzazko futbol-partida bat jokatu zuten elkarren kontra: Novecentokoek irabazi zuten partida. Pasolini gorputzez mardula zen, eta maite zuen Erroma inguruko auzoetan ibiltzea, inspirazioa ematen omen zioten pertsonaien eta tokien bila. Azaroaren 1ean, Pino Pelosi "Igela" delako kaleko gazte batekin geratu zen jatetxe merke batean. Poliziaren esanetan, 20.000 liraren truke, harekin sexua izateko. Gero, elkarrekin autoan sartu ziren, eta Ostiako ur-aerodromora (*hidroscalo*ra) joan ziren, baita hor aparkatu ere futbol-zelai baten aldamenean. anaia Guido hil eta gutxira.

Erromara heldu eta gutxira, gertutik ezagutu zuen Erroma inguruko auzoetan (*borgate*) metatzen ari zen gazteria etorkin baztertua. Pier Paolorentzat, gogo askea eta freskotasuna adierazten zuten, inspirazio-iturri bihurtu ziren eta haien (Erromako) hizkerarekin (hizkuntzarekin) interesatu zen. Sergio Citti ezagutu eta hizkera horretan idatzitako testuak berrikusten lagundu zion. Irakasle-lanetan ibiltzearekin batera, kolaborazio literarioetan hasi zen eta, luze gabe, ezagun egiten hasi zen.

Pasolinik aitortu zuen Erromara iritsita bigarren aldiz ikusi ahal izan zuela Roberto Roselliniren *Roma citta aperta* film arrakastatsua (1945), baita aztarna sakona utzi ziotela ere irudikatzen duen adierazkortasun aztoratuak eta tragediaren zentzuak. *Ragazzi di vita* (1955, *Kaleko mutilak*) eleberria idatzi zuen, baztertuenganako kezka eta atxikimendua erakutsiz, modu errealista batean eta Erromako hizkera berezia erabiliz. Horregatik ere, salaketak jarri zizkioten 'gordinkeria'gatik berari eta Garzanti argitaratzaileari, nahiz eta 1949ko salaketekin bezala, errugabe atera zen oraingoan ere.

Ordurako, ordea, ospe literarioa hartu eta horrek irabazpide ekonomikoa eman zion: etxebizitza txukunago batera lekualdatu zen ama, aita eta Graciella lehengusinarekin batera. Gidoiak idazteari ere ekin zion, zineman erabiltzeko (1953tik). Erroman argitaratu zituen ezagun bihurtu zuten poemak: *Le ceneri di Gramsci* (1957, *Gramsciren errautsak* ) eta *La religione del mio tempo* (1961, *Nire garaiko erlijioa*).

1975ean hil zutenean, *Il petrolio* ikerketa-eleberria idazten ari zen. Korporazioen, mafiaren eta gobernuaren arteko tratu ilunak aditzera ematen zituen idazlana. Ordurako, 600 orrialde inguru zituen idatzita.

## Zinemagintza 
### Gidoigintzatik zuzendaritzara 
thumb|Pasolini Fellinirekin *Accattone* filmatzen hasteko unean (1961)
[[Fitxategi:Comizi d'amore (film).JPG|thumb|''Comizi d'amore* dokumental-ikerketako une bat, Alberto Moraviarekin]]
Zinemarako gidoietan, Soldati, Rossi, Fellini (*La dolce vita*ko pasarteak, adibidez) eta Bolognini zuzendariekin aritu zen 1953tik aurrera. 1958 ondoren, etxebizitza berrian, Atilio Bertolucci poeta ezagun eta adiskidea izan zuen bizilagun, baita haren seme Bernardo ere. Une horretan, *Accattone* filma idatzi eta zuzendu zuen (1961), auzo ilunetako kronika, baztertuen, hiri inguruko etorkinen eta txiroen gaia ukitzen du, baita *Mamma Roma* pelikulan ere (1962), Erromako prostituta bati buruzkoa, Anna Magnanirekin.

Erroma inguruko giro baztertuetako *Ro.Go.Pa.G.* filmeko "La Riccota" zatia zuzendu zuen (1963), parodia moduko bat, eta berriz ere zentsura pairatu zuen, Kristo irudikatzeko moduagatik. Horrela osatu zuen Erromako trilogia. 1964an, *Il Vangelo secondo Matteo* zuzendu zuen, Kristoren peredikuaren kontakizun horren inguruan, Pasolini bera ateoa izan arren. Eliza katolikoak kritikatu egin zuen, baina pelikulak harrera beroa izan zuen.

### Kontsumoaren gizartearen kritika 
Pasolinik kezkaz jarraitu zuen 1963tik Italian gertatzen ari ziren gizarte-aldaketak, bereziki kontsumismoaren etorrera. Erromako trilogiaz geroztik, zinemagile ospetsua bilakatu zen, eta film berriak egin zituen. Oraingoan Totó aktore beteranoa baliatu zuen harrera ona izandako *Uccellacci e uccellini* luzemetraia egiteko (1966). Bertan, berak marxismoaren teoriekin etsipenak jota dagoen zaharra antzezten du, Ninetto Davolik antzezten duen gaztetxo freskoaren beste aldean, eta bien artean bele bat, marxismoaren dogma zaharrak kantatzen. Hain zuzen, 1963an ezagututako mutil hori bilakatu zen Pasoliniren "bizitzako amodioa", eta elkarrekin izan ziren hiruzpalau urtez.

Harrezkero, pelikulen gaiak aldatuz joan zen, baita bere filmen ordu arteko ekoizlea ere. 1967an, *Teorema* filma atera zuen, ia hitzik gabeko film poetiko bitxia. Lehenengoz, Pasolini homosexualitatearen gaia ukitzera ausartu zen, eta familia burgesaren kritika gogorra egin zuen. Berari ere, ohi bezala, eskuineko sektoreek eta Erromako Elizak kritikatu zioten. Nolanahi ere, Veneziako Zinemaldian Nazioarteko Film Katolikoen Bulegoak Sari berezia eman zion, nahiz eta gero kendu Vatikanoaren kritikak zirela eta.

Klasiko grekoen egokitzapen zail bezain ederrak egin zituen. eta mundu-mailako ospea ekarri zion *Bizitzaren Trilogia* zuzendu zuen hiru filmetan, Boccaccioren eta Chaucerren idazlan erotikoetan eta *Mila eta bat gauak* ipuinetan oinarriturik. Teorialari eta kritikari zorrotza zen, eta eragin handia izan zuen bere garaiko zinemagileen artean, baina bere ideiaren erabilera kontsumista kritikatu zuen, bereziki irakurketa pornografiko bat egin nahi izan zituztenak.

### Zinemagintza iluna 
*Salò o le 120 giornate di Sodoma* (1975, *Salo edo Sodomako ehun eta hogei egunak''), Pasoliniren azken obra, Italiako faxismoaren hondar-egunen ikuspegi garratza da. Bere bizitzako aldi ezkor horretan, gorputzen manipulazioaren garaipena ematen du aditzera, boterearen barruko zitalkeria agerian utzi. Kezkak eta ekimenak hartaraturik, gupidarik gabe eta zuhur kritikatu zuen bere herriko gizartea. Azken muntaketa bere ekoizpen-laguntzaileak amaitu zuen, 1975eko azaroan erail baitzuten Ostian (Erroman).

## Lan intelektuala 
Literatura- eta zinemagintza-lanean aritzearekin batera, pertsona konprometitua izan zen bere ingurunearekin eta gizartearekin. Bere iritziz, buru aldetik eta moralki adorea zuten aldetik, intelektualek gizartean benetan zer gertatzen ari zen esan behar zuten, eta berak ez zuen eragozpenik izan eztabaidetan sartu eta, askotan ausardia handiz, bere iritziak adierazteko.

### Italiako zentralismo eta berdinketaren aurka 
thumb|Pasolini intelektuala
1945ean, gatazka zegoen Friuliren eskualdearen gaineko nagusitzari buruz, Joseph Broz Tito jeneralaren jugoslaviar indar komunistek Jugoslavia berriaren barruan nahi baitzuten. Pasolinik, berriz, Italia barruko autonomiaren aldeko apustua egin zuen, baita Alderdi Komunistaren zentralismoa kritikatu ere. Movimento Popolare Friulano sortu zuen, baina luze gabe, Alderdi Demokrata Kristaua bere alde erabiltzen ari zelakoan, utzi egin zuen alderdia.

Italiako tokian tokiko hizkuntzak defendatu zituen, italieraz gehienean 'dialekto' deitu izan direnak, eta gogor gaitzetsi zuen kontsumoko gizartearekin batera telebistaz, prentsaz eta eskolaz zabaltzen ari zen italiera batua, Milanen eta Florentzian oinarritutakoa: hizkuntza behartutzat, artifizialtzat zeukan.

Hil aurreko bere azken hitz jardun luzean (1975ko urrian), etsipenez berretsi zuen ideia hori, azken hamar urtean kultur 'genozidio' bat gertatu zela adieraziz, eta orduko borroka, beraz, "dagoeneko existitzen ez den kultura baten eta gustuko ez dugun errealitatearen artean" zela, hamar urte lehenago errealitatea zena, nor bere lurraldeko hizkuntz nortasuna izatea, galdu egin zela, gazteek ez omen zutelako gehiago 'dialektoz' hitz egiten, alde fonologikoan izan ezik, eta lotsatzen zirelako, masa asimilatuak izan omen baitziren. Hala ere, Pasolinik ez ez zion uzten Italiako aniztasun galera eragozteko irtenbide berriak bilatzeari.

### Alderdi Demokrata Kristaua 
Casarsan bizi zen garaian, komunismoa kristautasunaren tradizioan kokatu zuen, eta bere jarrera aurrerazaleek eta adierazpenek tokiko demokrata-kristauen jomugan jarri zuten. Ez zuen zalantzarik izan 1949ko irailean piztutako sexu-eskandalua demokrata-kristauei leporatzeko, haiek muntatutako erasoa zelakoan.

Alderdi Demokrata Kristaua faxismoaren segidatzat zeukan eta, 70eko hamarkada hasieran, adierazi zuen benetako gizartearen berpizkunde bat egongo bazen burukide demokrata-kristauek epaiketa ikusgarri batean auziperatuak beharko zutela, non burukide horiek eskuburdinez lotuta eta *carabinieri*ek alde banatan zainduta agertuko ziren.

### Alienazioa kontsumoaren gizartean 
thumb|Pasolini kalean protesta garaian
thumb|Pasolini 1975ean
Zineman, Erromako trilogia deitu izan dena amaitzerako, 1963-64 aldera, fenomeno berri batez kezkatzen hasi zen: kontsumoaren gizartearen etorrera. Aldaketa handia gertatzen ari zen gizartean, ezohiko aldaketa bat, aldaketa antropologiko bat, eta horren emaitza herrien eta herritarren alienazioa omen zen, homologazioa. Hain zuzen, klase burgesaren ezaugarritzat zeuzkan horiek, eta Pasolini Erromara heltzean bertako erdigunean kokatuta identifikatu zuen endekapen hori, burgesia bizi zen tokian. Erromaren inguruan, berriz, etorkinak eta herri-klase gaztea metatzen ziren: gogo askearen eta, bere ustez, Italiaren itxaropenaren adierazgarri.

Humanista zen aldetik, masa-produkzioa eta ekoizpen-mentalitatea guztiz gaitzesten zituen, gorputzen manipulazioa deitu zuena. Alde horretatik, telebista sutsuki kritikatu zuen, ezaugarri horiek guztiz betetzen zituen tresna zelakoan. Gainera, bertako zentsura "faxista" gaitzetsi zuen; hain zuzen, adierazpen horiek egin zituen programa zentsuratua izan zen, Pasolini hilik agertu eta hurrengo egun arte (1975eko azaroaren 3a). Kontsumoaren gizartea nagusitzen ikusita, gazteria berrian jarrita zeukan esperantza galduz joan zen 1969z geroztik ("kilkerren itzaltzea" deitu zuena), eta bere zinemagintzak ere joera ezkorragoa hartu zuen.

### 1968ko istiluen inguruko iritzia 
1968an, istiluak piztu ziren Erromako eta Italia iparraldeko zenbait unibertsitatetan. Ezkertiar indarrek babestu egin zituzten protestaren egileak eta ikasleak, sistemaren kontrako langileen errebolta zelakoan. Pasolinik, ordea, besterik uste zuen, eta ezkerrean asaldura piztu: poliziak babestu zituen, benetako langileak haiek zirelakoan, eta ikasleak, berriz, burgesiako aitatxoen esaneko kumeak. Poliziak ikasketak egiteko aukera izan ez zutenen semeak zirela iritzi zion: "poliziotti figli di proletari meridionali picchiati da figli di papà in vena di bravate". Izan ere, polizia sistemaren kanpoko geruzatzat zeukan, eta muina, berriz, epaileak eta abar. Pasolini 32-33 aldiz izan zen epaitua bizitza osoan eta, azken epaietan, errugabe atera zen beti.

Istiluok sistemako indarren barne-erreformatzat zeuzkan, eta ez benetako aldaketa asmotzat. Hala ere, Pasolinik errebolta birpentsatzera zirikatzeko akuilutzat zeuzkan bere iritziak, eta ez zion utzi borroka autonomoaren aldeko *Lotta continua* mugimendua babesteari.

## Idazlanak 
### Olerkigintza 
#### Friulieraz 
* 1942- *Poesie a Casarsa*, Bolonia
* 1947 *Dalla lingua al friulano*, CF XXIII
* 1949 ''Dov'è la mia patria*, Cjasarse
* 1949 *Motivi vecchi e nuovi per una poesia friulana non dialettale*, "Il tesaur" II
* 1953 *Tal cour di un frut*, Tresesin
* 1954 *La meglio gioventù*, Florentzia
* 1965 i 1976 *Poesie dimenticate*, Udine
* 1968 *Il Friuli nella mia piccola vita*, "Il Friuli", giugno
* 1975 i 1981 *La nuova gioventù*, Turin
* 1976 *I turcs tal Friûl*, Udine
* 1982 *Amado mio*, Milan
* 1994 *L'Academiuta friulana e le sue riviste*, Vicenza
* 1994 *Romans*, Parma
* 1996 *Poèmes oubliés. Poesie dimenticate*. Argitalpen elebiduna. Arles

#### Italieraz 
* *Le ceneri di Gramsci* (1957)
* *L'usignolo della Chiesa cattolica* (1958)
* *Passione e ideología* (1960)
* *La religione del mio tempo* (1961)

## Filmografia 
* 1961 - *Accattone*
* 1962 - *Mamma Roma*
* 1963 - *Ro.Go.Pa.G.* (*La Ricotta* idazlanaren zatia)
* 1963 - *La Rabbia*
* 1964 - *Le Mura di Sana*
* 1964 - *Il Vangelo secondo Matteo*
* 1965 - *Il Padre selvaggio*
* 1965 - *Sopralluoghi in Palestina per il vangelo secondo Matteo*
* 1965 - *Comizi d'amore*
* 1966 - *Uccellacci e uccellini*
* 1967 - *Le Streghe* (*La Terra vista dalla Luna* idazlanaren zatia)
* 1967 - *Edipo Re*
* 1968 - *Capriccio all'italiana* (*Che cosa sono le nuvole?* idazlanaren zatia)
* 1968 - *Teorema*
* 1969 - *Appunti per un film sull'india*
* 1969 - *Amore e rabbia* (*La sequenza del fiore di carta* idazlanaren zatia)
* 1969 - *Porcile*
* 1969 - *Medea*
* 1970 - *Appunti per un'Orestiade africana*
* 1971 - *Il Decameron*
* 1972 - *I Racconti di Canterbury*
* 1974 - *Il fiore delle mille e una notte*
* 1975 - *Salò o le 120 giornate di Sodoma*

## Euskarari ekarritako lanak 
Pasolinik bere literatura, film eta saiakera lanetan, hizkuntza gutxitu eta kultura ez-merkantilizatuen inguruko interes handia adierazi izan zuen, eta bere lan batzuk euskaratuak izan dira.

* *Bost poema*, Susa aldizkaria 18 (1986). Itzultzailea, Bego Montorio.
* *Amen balada*,  Mazantini aldizkaria 3 (1992). Itzultzailea, Joserra Utretx.
* *Gauza baten ametsa,* Alberdania (1998). Itzultzailea, Josu Zabaleta.
* *Ile luzearen aurka*, Armiarma.eus (2015. itzultzailea, Koldo Izagirre.
* *Gramsciren errautsak,* Armiarma.eus (2017). itzultzailea, Iñigo Aranbarri.
* *Kale gorriko umeak*, Igela, (2022). itzultzailea, Fernando Rey.
* *Sei poema*, Armiarma.eus (2023). itzultzailea, Irene Hurtado de Saratxo Mendieta.
* *Poesia kaiera*, Munduko Poesia Kaierak 48, Susa, (2023). Itzultzailea, Irene Hurtado de Saratxo Mendieta.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Antonio Gramsci
* Italo Calvino
* Natalia Ginzburg

## Kanpo estekak 
* Pasolini, Pier Paolok azaldua
* Pier Paolo Pasolini Armiarma.eus-eko Euskarari Ekarriak atalean
*  Pier Paolo Pasoliniren IMDBko fitxa ikusgai
*  Pasoliniri 1971n RAI telekatean eginiko elkarrizketa (telebistaz 1975ko udazkenean emana)
*  Pier Paolo Pasoliniren hileta eta Alberto Moraviaren hitzaldia
*  *Whoever Says the Truth Shall Die'', Pasoliniri buruzko dokumentala (1981)
* Pier Paolo Pasolini ikerketa zentroa Casarsan