Osasun-laguntza Melillan

Melillako osasun-sistemaren barruan sartzen dira Melillako (Espainia) Hiri Autonomoko biztanleen **osasuna** zaintzeko, prebenitzeko eta sustatzeko osasun-zerbitzuak —publikoak eta pribatuak—. Melilla Afrikako iparraldean dago. Osasun Sistema Nazionalaren (OSN) parte da, eta unibertsaltasun-, ekitate- eta doakotasun-printzipioek arautzen dute erabilera-puntuan.

## Historia 
thumb
Melillako osasun-sistema, historikoki, plaza militar estrategikoa izateari eta Afrikako iparraldean kokatzeari lotuta egon da. 1497an hiria konkistatu zenetik, osasun-laguntza ospitale eta mediku-zerbitzu militarren inguruan antolatu zen batez ere, batez ere tropei zuzenduta, biztanleria zibilak baliabide mugatuak zituen bitartean.

Lehenengo ospitaleen artean, aipatzekoak dira *Aljibeen Plazako Ospitalea* (XVI. mendea), hiriko soldadu eta gaixoei zuzendua; San Frantziskoko Ospitalea eta Botika (1665–XVIII. mendea), kirofanoa eta botikarekin; eta Erregearen Ospitalea (1758–1929), 160–200 pazienterentzako edukierarekin, XVIII. eta XIX. mendeetan zehar arreta-zentro nagusi gisa funtzionatu zuena. Zentro horiek biztanleria zibila eta militarra artatzen zituzten, baina baliabide mugatuak zituzten eta zailtasunak gatazka-garaietan.
[thumb|[Fidel Pagés|Fidel Pages Melillan 1909an Barranco del Loboko hondamendiaren ondoren zauritutako bat bisitatzen]]
Melillako Gerran, 1909ko uztailaren 27an, Barranco del Lobo izeneko hondamendia gertatu zen. Bertan, espainiar tropek galera handiak izan zituzten Rifeko indarren aurrean. Gertaera hark agerian utzi zituen osasun militarraren eta zibilaren eskasiak, eta agerian utzi zuen ospitale-azpiegitura eta medikuen prestakuntza hobetu beharra zegoela.

1910 eta 1920 artean, Rifeko eta Lehen Mundu Gerrako kanpainen testuinguruan, hiriko *ospitaleak* zabaldu ziren biztanleria zibila eta militarra artatzeko. Horien artean zeuden Melillako Ospitale Militarra (“Docker”), 1910ean sortua, 280 ohe baino gehiagorako edukieraz; Alfontso XIII.aren Ospitalea, zibil eta militarrentzako erreferentziazko ospitalea; *Jordaniako Ospitale Orokorra* (1913-1931), gaixotasun infekziosoetan zentratua; *Ospitale Indigena*, bertako biztanleentzat sortua; Ospitale Zentrala (zibila); baita zenbait erizaindegi ere, kuartel eta osasun-krisialdietan hornituak. Annualeko Hondamendiaren ondoren (1921), Gurutze Gorriaren Ospitalea ere sortu zen, ospitaleen saturazioa arintzeko.

Gatazka horietan Fidel Pagés (1886–1923) mediku militarra nabarmendu zen, anestesia epidural modernoaren asmatzailea, bere garaian “anestesia metamerika” deitua. Pagések Melillako Ospitale Militarrean zerbitzatu zuen, zaurituak artatzen eta teknika kirurgikoak hobetzen. Bere lanak kirurgian eta anestesian aurrerapenak egitea ahalbidetu zuen, eta gaur egungo anestesia epiduralaren aitzindaritzat hartzen da.

Espainiako Protektoratuan (1912-1956), Melillak eskualdeko osasun-zentro gisa zuen zeregina indartu zuen. Ospitale militarrak eta zibilak zabaldu ziren, eta txertaketa-programak eta gaixotasunak (malaria eta kolera, adibidez) kontrolatzeko kanpainak ezarri ziren, osasun zibila sendotuz eta hiria prestatuz biztanleria gero eta handiagoa eta Rifeko gatazkek eragindako osasun-krisiak artatzeko.

1978ko Espainiako Konstituzioarekin eta *1986ko Osasun Lege* Orokorrarekin, Melilla osoki integratu zen Osasun Sistema Nazionalean, estaldura unibertsala bermatuz, nahiz eta kudeaketa administratiboa Estatuaren esku geratu zen.

mendearen bigarren erdian eta XXI.ean, hiriak ospitale modernoak izan ditu, bere osasun sistemaren bilakaera islatzen dutenak. Nabarmentzekoak dira Melillako Eskualde Ospitalea (1988–2025), ordeztu arte ospitale publiko nagusia izan zena; eta Melillako Unibertsitate Ospitalea (HUME) (2025–gaur egun), 265 oherekin, teknologia aurreratuarekin eta zerbitzu-zorro zabalarekin, hiritik kanpoko deribazioak murriztea ahalbidetu duena.

Oro har, Melillako ospitale-historiak erakusten du eremu militarrean eta kolonialean zentratutako osasun-sare batetik Espainiako osasun publikoan integratutako sistema moderno baterako trantsizioa, biztanleria zibilari eta militarrari arreta osoa eskaintzeko gai dena, estaldura primarioa, espezializatua eta ospitalekoa duena.

## Antolaketa eta kudeaketa 
### Sistema publikoa 
Osasun Ministerioaren menpe dagoen Osasun Kudeaketarako Institutu Nazionalak (INGESA) Melillako giza baliabideak, osasun zentroak eta ospitaleak kudeatzen ditu. Egoiliarrek osasun-arreta publikoa jasotzeko eskubidea dute, estaldura osoarekin, larrialdiak, lehen mailako arreta, arreta espezializatua eta ospitalizazioa barne.

### Planifikazioa eta finantzaketa 
Melillako osasun-sistemaren finantziazioa estatu-funtsetatik dator batez ere, eta azpiegituretarako, giza baliabideetarako eta prebentzio-programetarako kontu-sail espezifikoak ditu. 2020tik 2025era bitartean 50 milioi euro baino gehiago bideratu ziren osasun-zentroak modernizatzera eta historia klinikoa digitalizatzera.

### Lurraldeen arteko koordinazioa 
Melillak hitzarmenak ditu Andaluzia penintsularreko ospitaleekin, tokian bertan artatu ezin diren konplexutasun handiko kasuetan deribazioak egiteko.

## Osasun-arreta 
### Lehen mailako arreta 
Osasun-zentroek familia-medikuntza, pediatria, erizaintza, txertaketa, etxeko arreta eta gaixotasun kronikoen kudeaketa eskaintzen dituzte. INGESAk aurretiko zita digitaleko sistemak eta osasun komunitarioa sustatzeko programak ezarri ditu. 2024an, lehen mailako arretako 150.000 kontsulta baino gehiago egin ziren.

### Ospitaleko arreta 
#### Melillako Unibertsitate Ospitalea 
HUMEk konplexutasun handiko ebakuntza-gelak, pediatriako ZIUa, hemodinamikako gela eta kirurgia robotikoko unitateak ditu, eta onkologia, neurologia, barne-medikuntza eta errehabilitazioa bezalako espezialitateak eskaintzen ditu. Penintsularako deribazioak murriztu ditu eta osasun larrialdien aurrean erantzuteko gaitasuna hobetu du. 2025ean, 40.000 paziente ospitaleratu baino gehiago artatu ziren, eta 120.000 kanpo-kontsulta.

### Larrialdiak eta larrialdiak 
Melillak 24 orduko ospitaleko larrialdi-zerbitzua du, eta 112 larrialdietako telefonoarekin koordinatzen da. INGESAk epidemia eta hondamendiei aurre egiteko osasun-larrialdiko plana du.

## Giza baliabideak 
Melillak 1.100 osasun-profesional baino gehiago ditu, medikuak, erizainak, teknikariak eta kudeaketa-langileak barne. BAME plazak eta etengabeko prestakuntzako programak gehitu dira. 2020tik 2025era % 18 igo zen mediku espezialisten plantilla.

## Osasun-zerbitzuak 
Melillako osasun-arretak lehen mailako arretako, arreta espezializatuko eta ospitaleetako zerbitzuak konbinatzen ditu, publikoak zein pribatuak, Osasun Sistema Nazionalaren (OSN) esparruan. Hiriak hobekuntza nabarmenak izan ditu bere azpiegitura eta estaldura asistentzialean, batez ere 2025ean Melillako Unibertsitate Ospitalea (HUME) ireki ondoren.

### Arreta espezializatua 
HUMEk espezialitate mediko eta kirurgiko aurreratuen aukera zabala eskaintzen du, barne medikuntza, erreumatologia, onkologia, neurologia, kirurgia orokorra eta goi teknologiako unitateak, hala nola erresonantzia magnetikoa, kirurgia robotikoa, hemodinamika eta ZIU pediatrikoa. Zerbitzu horien erabilgarritasunak nabarmen murriztu du penintsulako ospitaleetara joateko beharra, azterketa edo tratamendu konplexuak egiteko, eta tokiko biztanleen irisgarritasuna eta arretaren jarraitutasuna hobetu ditu

### Ugalketa-osasuna 
Ugalketa-osasunari dagokionez, osasun-langile publikoen kontzientzia-eragozpenek baldintzatzen dute haurdunaldia borondatez etetea bezalako zerbitzuak ematea, eta horrek, kasu batzuetan, pazienteak Melillatik kanpoko zentro baimenduetara bideratzea eskatzen du. Horrek giza baliabide espezializatuen mugak eta ugalketa-zerbitzu guztietarako sarbide seguru eta legala bermatzeko beharra islatzen ditu

### Osasun publikoa eta epidemiologia 
Melillak haur eta helduen txertaketa, zaintza epidemiologikoa, ingurumen osasuna, epidemien kontrola eta ohitura osasungarriak sustatzeko programak garatzen ditu. 2015 eta 2025 artean, haurren txertaketaren estaldura % 95etik gorakoa izan zen, hiria prebentzioko estandar nazionalen barruan kokatuz. Era berean, hezkuntza kanpainak, osasun ikuskapenak eta kontzientziazio ekintzak egiten dira agerraldi epidemikoak prebenitzeko eta gaixotasun kutsakorren kontrola mantentzeko.

### Gaixotasun kronikoak eta prebentzioa 
Gaixotasun kronikoak (kardiopatiak, diabetesa eta obesitatea, adibidez) prebenitzeko eta haien jarraipena egiteko programak ezartzen ditu hiriak; besteak beste, heziketa-kanpainak, aldian behingo baheketak eta etxez etxeko segimendua, arriskua edo aurretiko diagnostikoa duten pazienteentzat. Programa horiek lehen mailako arretaren eta arreta espezializatuaren artean koordinatzen dira, asistentziaren jarraitutasuna bermatzeko eta biztanleen artean bizi-ohitura osasungarriak sustatzeko

## Irakaskuntza eta ikerkuntza 
HUME eta osasun-zentroak lankidetzan aritzen dira unibertsitateekin eta osasun-prestakuntzako zentroekin, eta praktika klinikoak, BAME egoitzak eta ikerketa epidemiologikoko proiektuak ahalbidetzen dituzte.

## Osasun-sektore pribatua 
Eskaintza publikoa osatzen duten klinika pribatuak eta kontsulta espezializatuak daude. Zerbitzu batzuk kontzertu publikoen bidez ematen dira; beste batzuk, berriz, aseguru pribatuen edo zuzeneko ordainketaren menpe daude.

## Erronkak eta ikuspegiak 
* Saturazio historikoa eta azpiegitura modernoari eusteko beharra.
* Langile espezializatuak atxikitzea.
* Gaixotasun kronikoei eta sortzen ari direnei egokitutako osasun publikoko programak garatzea.
* Irakaskuntza eta ikerketa sendotzea tokiko profesionalak prestatzeko.
* Etorkinei eta kultura-aniztasunari egokitzea, eta arreta egokia ematea.

## Osasun-adierazleak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Melillako Unibertsitate Ospitalea