open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lukania

**Lukania** (italieraz eta latinez: *Lucania*; antzinako grezieraz: Λευκανία) hegoaldeko Italiako eskualdea izan zen, Tirreniar itsasotik Tarentoko golkoraino zegoena. Iparraldean Campania, Samnio eta Apulia eta hegoaldean (istmo txiki batez loturik) Bruttium zituenez, egungo Basilicatan (tartean Salernoko probintziaren gehiena eta Cosenzako probintziaren zati bat) zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karia

**Karia** (luviteraz: *Karuwa*; ) Asia Txikiko antzinako eskualdea da, Liziaren hegoaldean eta Frigiaren ekialdean zegoena.

Joniarrek eta doriarek eskualdea konkistatu ondoren, berokoekin bat egin eta greziar koloniak sortu zituzten. K.a. 545 inguruan akemenestarrek konkistatu eta *Karkâ* izeneko satraperria sortu zuten. Hiriburua Halikarnaso (egungo Bodrum) izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmania

eskuinera|thumb|350px|Karmania, Gedrosia eta Drangianaren mendebaldean eta Arianaren hegoaldean zegoen.
**Karmania** (antzinako grezieraz: Καρμανία) Asia erdialdeko antzinako eskualde baten izena da. Akemenestar eta Sasaniar Inperioen satraperria izan zen, egungo Irango Kerman probintzian zegoena.

Iparraldean Partia eta Ariana, ekialdean Drangiana eta Gedrosia, mendebaldean Persis eta hegoaldean Pertsiar Golkoa zituen. Mendilerro nagusia Semiramidis mendiak (grezieraz Σεμειραμίδος ὄρος, ziur asko egungo Elburz mendiak) eta ibai nagusiak Anamis (egungo Ibrahim Rud), Corios (egungo Shur Rud) eta Bagrada (egungo Nabend) zituen.

Bertokoek karmaniar (antzinako grezieraz: *karmanoi*; latinez: *carmanii*) zuten izena eta, Ptolomeoren esanetan tribuetan banaturik zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andoaingo udaletxea

**Andoaingo udaletxea** Gipuzkoako Tolosaldea eskualdeko Andoaingo udalaren egoitza da.

## Iruditegia 

Irudi:Andoain 11.jpg|Armarriak.
Irudi:Andoain 10.jpg|Eraikina.

## Kanpo estekak 
* Andoaingo udal webgunea
Mauretania Caesariensis

eskuinera|thumb|Iparraldeko Afrika erromatarren garaian
**Mauretania Caesariensis** antzinako erromatar probintzia izan zen, egungo Aljerian zegoena.

I. mendean, Klaudio enperadoreak orduko Mauritania bitan zatitu zituen: *Mauretania Caesariensis* eta *Mauretania Tingitana*, muga Mulucha ibaian zutenak. Caesarensisek hiriburua Caesarea zuen, egungo Cherchell (Maroko).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alegiako udaletxea

**Alegiko udaletxea** Gipuzkoako Tolosaldea eskualdeko Alegi udalerriko udalaren egoitza da. Alegiko Alde Zaharran kokatua dago, Enparantza nagusian.

## Iruditegia 

Irudi:Alegia - Ayuntamiento 4.JPG|Atzealdea, Oria ibaira joz.
Irudi:Alegia - Ayuntamiento 2.JPG|Armarria.
Irudi:Alegia - Ayuntamiento 1.JPG|Erlojua.

## Kanpo estekak
Margiana

frame|thumb|Margianaren kokapena.
**Margiana** (latinez: *Margiana*; antzinako grezieraz: Μαργιανή) akemenestar satraperria izan zen. Murgab ibaiaren haranean zegoen, egungo Afganistango Badghis probintzia eta Turkmenistango Merv artean. Merv hiriburua zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesenia

**Mesenia** () Greziako eskualde historiko eta prefektura da, Peloponesoko penintsularen hegoaldean dagoena. Hiriburua Kalamata du. Ekialdean Lakonia, iparraldean Elide eta Arkadia eta hegoaldean eta mendebaldean itsasoa.

## Biztanleria 
## Hiri nagusiak 
* Kalamata
* Filiatra
* Messene
* Gargalianoi
* Kyparissia
* Nestoras
* Pilos

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azkoitiko udaletxea

**Azkoitiko udaletxea** Gipuzkoako Urola Erdia eskualdeko Azkoitia udalerriko udalaren egoitza da. Azkoitiko Alde Zaharran kokatua dago, Herriko Udal plazan.

1730ean Jose Lizardi arkitektoak eraiki zuen, ordutik aurrera Azkoitiko Udalaren egoitza izan da. Barroko estiloko eraikina da. Bi ezaugarri nabarmen ditu: lehena, aurrealdeko goialdean duen udalerriko armarria, eta bigarrena, behealdeko *Kontzejupea*, euskal pilotaren kultuzko txokoa, urte luzez Azkoitia kirol honetako usadiozko herria bilakatu duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Azkoitiko udal webgunea
Oztin

**Oztin**a edo **zeru-urdin**a kolore ñabardura bat da, urdin argia.

Nahiz eta RGB kolore-ereduko sistema hamaseitarrean 77B5FE kodea izan, hainbat ñabardura ere izan dezake, ilunagoak edo argiagoak:

## Izena 
*Oztin* hitza literaturan erabili izan da batez ere:
:*Goian oztina, behean urdina
:*Bira bat egin nuen aireko oztinean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mauritania (antzinako eskualdea)

**Mauritania** (latinez: *Mauretania*) antzinako Libiako eskualdea izan zen, egungo Maroko eta mendebaldeko Aljerian zegoena. Hegoaldean Sahara, mendebaldean Numidia eta ekialdean Ozeano Atlantikoa zituen.

Mairuen erresuma burujabea, Kartago erori ondoren, erromatarren erresuma-basailu bilakatu zen. K.o. I. mendean, Klaudio enperadoreak orduko *Mauretania* bitan zatitu zituen: Mauretania Caesariensis eta Mauretania Tingitana, muga Muluya ibaian zutenak.

## Erromatar konkista 
Erresuma K.a. IV. mendetik hasi zen aipatzen idazkun klasikoetan, punikoekin merkataritza egiten hasi zenean. Baga, K.a. III. mendearen amaierako erregeak, Erromarekin aliantza adostea aukeratu zuen bigarren gerra punikoan, eta hurrengo errege mauritaniar guztiek hautaketa diplomatiko berbera egin zuten. Bocchus II erregearen heriotzaren ondoren, K.a. 33.ean, Oktaviok erresuma administratzea erabaki zuen, erreinu bezero izaera eman zion, gero, eta Erroman hezitako errege bat jarri zuen tronuan k.o. 25. urtean, Juba II.a, eta gero haren seme Mauritaniako Ptolomeo.
thumb|Juba II.aren eta bere seme Ptolomeoren denarioa.
K.o. 40. urtean Kaligulak Ptolomeo, Mauritaniako erresumako erregea, hiltzeko agindu zuen, eta bere erresuma erromatar probintzia berri bihurtu. Altxamendu bat lehertu ondoren, Edemon, Ptolomeo errege ohiaren libertoa buru zela, baina Kaligularen oinordekoa izan zen bere osaba Klaudiok matxinada menderatu eta erresuma zaharra bi probintziatan zatitu zuen 42. urtean. Bien arteko mugatzat Muluya ibaia hartu zen, gaur egungo Oranetik 60 bat kilometrora kokatua: mendebaldeko zatia, Mauritania. mendebaldean Mauritania Tingitana sortu zuen, hiriburua Tigris zuena, egungo Tanger. Ekialdean, *Mauretania Caesariensis* eratu zuen, *Cearea* hiriburutzat zuena, egungo Cherchel, Argelian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arratabe jauregia

**Aretxabaletako udaletxea** edota **Arratabe jauregia** Gipuzkoako Debagoiena eskualdeko Aretxabaleta udalerriko udalaren egoitza da. Arratabe jauregian kokatua dago. Andre Mariaren Jasokundearen elizaren alboan eta Otalora jauregitik hurbil.

## Historia 
1726 urtean oinetxe modura eraiki zuen María Isabel de Otalorak, Enrique Antonio Arratabe Araotzen alargunak. Aurrez bertan izan zen Uribe jauregiaren materialaz gain Eskoriatzako beste eraikin bateko harriak ere erabili ziren Arratabe jauregia eraikitzeko. Estilo barrokoan eraiki zen.

1986 urtean Aretxabaletako udalak erosi zuen eta udaletxe bihurtu zuen.

## Ezaugarriak 
Oinplano errektangularra duen eraikina da eta lau isuritako teilatua du. Behe solairua eta lehen solairuaz gain ganbara zabal bat ere badu, erakusketak egiteko eta hitzaldiak emateko erabiltzen dena. Teilatuan leiho bat ateratzen da, elementu errektangular batean.

Egurrezko atea du, burdinez hornitua, eta aurrean metrobeteko altuerako burdinezko hesia, apaingarri ederrak dituena. Goiko leihoetan balkoiak daude, bai eta Otalora kalera ematen duten leihoetan ere. Atzealdean, jauregiaren lorategira emanez, miradore zuri bat dago.

## Armarria 
Fatxadan daukan elementurik ikusgarriena eraikinaren ertzean dagoen armarri berezia da. Lau zatitan banaturik dago, lehenengoan Arratabe familiaren armarria ikusten da (lau otso ibiltari goiko aldean, urrezko hiru banda erdian, eta zilarrezko bost zerrenda azpiko aldean) eta gainerako hiruretan Otalora, Galartza eta Araoz-Lazarraga familien aliantza-armarriak ageri dira.

Familien armarrien inguruan hainbat elementu ageri dira: bi lamia, lehoi buru bat, bi lehoi zutitu eta bi aingeru.

## Iruditegia 

Irudi:Aretxabaleta - Palacio de Arratabe-Ayuntamiento 1.jpg|Armarria.
Irudi:Aretxabaleta - Palacio de Arratabe-Ayuntamiento 3.jpg|Armarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aretxabaletako udal webgunea
Mauretania Tingitana

**Mauretania Tingitana** antzinako erromatar probintzia izan zen, egungo Marokon zegoena.

I. mendean, Klaudio enperadoreak orduko Mauritania bitan zatitu zituen: *Mauretania Caesariensis* eta *Mauretania Tingitana*, muga Mulucha ibaian zutenak. Gibraltarko itsasartea eta Chellah eta Volubilis artean kokaturik, Tingitanak hiriburua Tingis zuen, egungo Tanger. Iulia Valentia Banasa eta Lixus eskualdeko hiri nagusiak ere baziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Villa Verde Vega, Noé : “Mauretania Tingitana in epoca tardo-antica: Great Expectations” - , TINGITANA EN LA ANTIGÜEDAD TARDÍA (SIGLOS III-VII): AUTOCTONÍA Y ROMANIDAD EN EL EXTREMO OCCIDENTE MEDITERRÁNEO (*Publicaciones del Gabinete de Antigüedades de la Real Academia de la Historia; Bibliotheca Archaeologica Hispana,* 11, Madrid 2001). 599 or., .
* GOZALBES CRAVIOTO Enrique (2010) “La provincia romana de la Mauretania Tingitana. Algunas visiones actualizadas”. *Gerión*, ISSN: 0213-0181, 28, 2. zk. 31-51
Engainu

**Engainua**, **iruzurra** edo **azpijokoa** inolaz ere edo guztiz egiazkoak ez diren irudipenak sortu eta zabaltzeko ekintza da, maltzukeriaz, gehienetan etekina ateratzearren, gezurrak zabalduz. Entziklopediaren arabera, "engainatzea, edo engainatua gertatzea, eta horren ondorioa.

## Erreferentziak
Sinai mendia

**Sinai mendia** ( edo جبل موسى, '**; Egiptoko arabieraz: **', ; ), Egiptoko ipar-ekialdera, Sinai penintsulako hegoaldean dagoen mendi bat da. Mendiak 2.285 metroko altuera dauka. Santa Katalina mendia, Egiptoko altuena dena, gertu du.

Bibliako Itun Zaharrak dioenez, mendi horretan eman zizkion Jaungoikoak Hamar Aginduak Moisesi. Santa Helenaren garaitik hona *Jebel Musa* izenez ere ezagutu izan da mendia (*Moises mendia* esan gura du).

Edozein modutan ere, ez dago adostasunik Jabal Musa eta Sinai mendia bat diren, eta gaur "Sinai mendia" esaten zaiona ote den Biblian aipatutakoa.

## Ikus, gainera 
* Santa Katalinaren monasterioa (Sinai)
* Arkeologia biblikoa

## Kanpo estekak
Osetiar

thumb|250px
**Osetiarrak**, edo **alanoak** (osetieraz: ирæттæ, *irættæ*) batez ere Errusiako Ipar Osetia-Alaniako Errepublikan eta Georgiako Hego Osetian bizi den etnia-taldea da. Osetiarrak alanoen ondorengoak dira.

## Biztanleak 
Osetiarren multzoa batez ere herrialde hauetan banatuta dago:

* n, 515.000 biztanle
* Hego Osetian, 65.000 biztanle
* n, 38.028 biztanle
* n, 100.000 biztanle
* n, 400 biztanle

Erlijioz, gehienak kristau ortodoxoak dira.

## Hizkuntza 
Osetiera indoeuropar hizkuntzen taldekoa da, irandar hizkuntzen adarrekoa. Irandar hizkuntzei dagokienez, osetiera ipar-ekialdean egiten den hizkuntza da. Nolanahi dela ere, irandar hizkuntzetatik bizirik dauden bi hizkuntzetako bat da osetiera, Tajikistango Errepublikan egiten den yaghnobi hizkuntzarekin batera.

Osetierak dialekto nagusi bi ditu: ironioa, nagusiki iparraldean egiten dena, eta digorioa, batez ere hegoaldean egiten dena. Era berean, azpidialektoak ere baditu, hala nola tualioa, algarioa eta kasanioa. Edozein modutan ere, iparraldeko ironio dialektoa da gehien erabiltzen dena.

Osetiar gehien-gehienek, osetieraz gain, errusiera eta georgiera ere egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkontza aurreko harreman

thumb|Ezkontza aurreko sexu-harremanen aurkako XX. mendeko postala
**Ezkontza aurreko harremanak** edo **ezkontza aurreko sexu-harremanak** ezkondu aurretik bi pertsonak dituzten sexu harreman eta praktiken multzoa da. Kultura eta erlijio batetik batetik bestera, asko aldatzen da ezkondu aurretik pertsona gazteen arteko sexu harremanak, baina horietako batzuetan ohikoa da birjintasun atxikiz ezkontzara beste inorekin harremanik izan gabe heltzea, bereziki emakumeen aldetik. Mendebaldeko kulturan, oro har, ezkondu aurreko harremanak bikote bat elkar ezagutu eta harremanak baloratzeko komenigarriak direla irizten da egun.

## Ikus, gainera 
* Ezkontzaz kanpoko harreman

## Kanpo estekak
Lucan (Dublin)

**Lucan** (irlanderaz *Leamhcán*) Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuko eremu bat da, hiriburutik 13 kilometro mendebaldera dagoena Hego Dublineko konderrian kokatua. 37.622 biztanle ditu (2006).

## Etimologia 
Irlanderazko *Leamhcán* izenak "zumardia" esan nahi du. Liffey ibaian gora egitean zumarrak aurkitzen diren lehen tokia baita.

## Historia 
Aurre historiako aztarnaren bat badago ere ez da askorik aztertu honen inguruan. Tararako bidea bertatik igarotzen zela ere esaten da. Edozelan ere, Oliver Cromwell iritsi zenean herriak 120 biztanle baino ez zituen.

Ur sulfurosoak aurkitu ziren Lucanen 1758an eta berehala turismo leku bihurtu zen, batez ere dublindarrentzako asteburu pasa egiteko tokia bihurtu zen. Garai hortan Sarsfield falimian sartu zen Agmondisham Veseyk Lucan House jauregia eraiki zuen 1770an. 1947 arte Vesseytarrak izan ziren etxearen jabeak, urte hortatik aurrera Irlandako italiar enbaxadorea bizi izan da bertan.

## Hiritar ezagunak 
Irlandari loturiko hainbat gizon garrantzitsu bizi izan ziren bertan, besteak beste:
* James Gandon (1743 – 1823), arkitektua
* Ernest Shackleton (1874-1922), Antarktikaren esploratzailea

## Kanpo estekak
Castleknock

**Castleknock** (Irlanderaz *Caisleán Cnucha*, euskaraz *Cnucharen gaztelua*) Irlandako Errepublikaren hiri bat da, Dublinetik 8&nbsp;km mendebaldera kokatuta dagoena, Liffey ibaiaren iparraldeko ertzean. 21.457 biztanle inguru ditu (2006). Fingaleko konderrian hirugarren udalerri handiena den arren esan beharra dago 22 herrik osatzen dutela Castleknock.

## Historia 
Castleknockeko baroierria XII mendean eratu zuen Tyrell familiak eta herentziaz Burnell familiak eskuratu zuen. Garai hartan baroierria 9 parrokiak osatzen zuten. mendeetan zehar nekazal eremua izan zen 1960ko hamarkadan Dublinen suburbio bihurtu zen arte. Ondoan dagoen Blanchardstownek bezala garapen hadia izan zuen 1970 eta 1980ko hamarkadetan.

thumb|erdian|350px| Santa Brigidaren monasterioa

## Ondasun nabarmenak 
* **Castleknock gaztelua:** XII mendeko gaztelua da, udalerriari izena ematen diona. Aztarnak baino ez dira gelditzen.
* **Santa Brigidaren monasterioa:** XII mendeko abade-etxe agustindarra, Richard Tyrellek sortua.

## Hiritar ezagunak 
* Samantha Power (1970- ), Barack Obamaren aholkularia
* Colin Farrell (1976- ), aktorea

## Kanpo estekak
Castleknock gaztelua

**Castleknock gaztelua** Irlandako Errepublikako Fingaleko konderrian dagoen gaztelu normandiarra da, gaur egun aztarnak baino gelditzen ez direna. Castleknock herrian dago.

## Historia 
Jakina gaztelua dagoen tokia garrantzitsua izan zela aurre historian, 1861ean egiten ari ziren lanetan harri erraldoiek osatzen zuten harrespila aurkitu baitzuten.

Gaztelua Hugh Tyrell zaldun normandiarrak eraiki zuen XII mendean. 1184ean Santa Brigida monasterioa ere sortu zuen gazteluaren ondoan. 1316ean Edward Bruce irlandarra Dublinez jabetzen saiatu zen normandiarrak uhartetik kanporatzeko asmoaz. Horretarako Eskoziako erregearen laguntza ere izan zuen eta 20.000 soldadurekin Dublin setiatu zuten. Hiribururako bidean Castleknocketik pasa eta gaztelua eskuratzeaz gain Hugh Tyrell preso hartu zuten. Azkenean Dublin setioari aurre egiteko ongi prestatuta zegoela konturatuta atzera egin zuen eta Tyrell aske utzi zuen.

XVII mendeko ingelesen gerra zibila zela eta borroka latzak izan ziren Castleknocken eta 1642an aurrena eta 1647an azkenik gaztelua erabat kaltetua gelditu zen.

## Kanpo estekak
Foulksrath gaztelua

**Foulksrath gaztelua** (ingelesez *Caislean Ratha*, irlanderaz *Caisleán Chill Chainnigh*) Jenkinstowngo udalerrian kokatzen den gaztelua da, Irlandako Kilkennyko konderrian.

## Historia 
Purcell leinu anglo-normandiarrak altxatutako dorretxea da. Oliver Cromwellen gudalosteak konkistatu zuen eta honek bere ofizialen esku utzi zuen gaztelua.

1946an egoera kaskarra zela eta, gaztelua behera botatzear egon ziren baina herriko jendeari esker mantendu eta berriztu egin zen. Gaur egun Irlandako Youth Hostel elkarteak kudeatzen du.

## Mamuak 
Diotenez hainbat mamu daude gazteluan. famatuena dorrean hil omen zuten neska gazte batena da. 1992an BBC kateko mamu ehiztariak bertan izan ziren.

## Kanpo estekak
Slane gaztelua

**Slane gaztelua** (ingelesez *Slane Castle*, irlanderaz *Caisleán Bhaile Shláineh*) Meatheko konderriko Slane herrian dagoen gaztelua da.

## Historia 
Boyneko gudua izan zen tokitik gertu 11 urte beranduago eraiki zuen gaztelua William Burton Conynghamek. Conynghamdarrak irlandaren kolonizazioan (1611ean) eskoziatik iritsitako familia protestantea ziren eta gudua irabazi ondoren aurrez existitzen zen gotorlekua behera bota eta beraien gaztelua eraiki zuten 1701ean. Beren egoitza nagusia bihurtu zuten, izan ere Gilen III.aren aldekoek beren Ulsterreko gazteluak konfiskatu baitzituzten.

James Gandon, James Wyatt eta Francis Johnston arkitektuek 1785an gaztelua ia erabat berriztu zuten. 1991an sute batek gaztelua asko kaltetu zuen baina 10 urteko berreraikitze lanen ondoren 2001an ireki zituen berriro ateak.

## Musika jaialdia 
1981etik aurrera musika ekitaldiak izan dira gazteluan urtero antolatzen den *Slane Castle Festival* jaialdiaren barnean. Talde famatuek jo izan dute bertan, besteak beste; The Rolling Stones, U2, Red Hot Chili Peppers, Queen, David Bowie, Neil Young, Bryan Adams, Bob Dylan, Bruce Springsteen, Guns N' Roses, Madonna, R.E.M., Foo Fighters, Celtic Woman, Oasis eta Thin Lizzy.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Antonietta Di Martino

**Antonietta Di Martino** (Cava de' Tirreni, 1978ko ekainaren 1a) italiar atleta ohia da, altuera jauzian aditua.

## Kanpo estekak 
* Antonietta Di Martino
Pisidia

**Pisidia** (; ) antzinateko eskualde bat da, askotan unitate administratiboa izan zena, Asia Txikiko barnealdean (gaur egungo Turkian) kokatua. Egun, Turkiako Antalya probintziaren barnean dago.

Liziako iparraldean zegoen eta inguruan Karia, Lidia, Frigia eta Panfilia zituen. Hiri nagusiak Termessus, Selge, Cremna, Sagalassos, Etenna, Antiokia, Neapolis, Tyriacum, Laodiceia Katakekaumene eta Philomelium zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pizeno

thumb|220px|Pizenoko mapa

**Pizeno** (italieraz eta latinez: *Picenum*; antzinako grezieraz: Πικηνόν, Πικεντίνη) ekialdeko Italiako eskualdea izan zen, egungo Markak eskualdean zegoena. Izena erromatarren exonimoa izan zen, Erromatar Errepublikarako konkistatu zutenak. Hiriburu erlijiosoa Cupra Marittima hiria zuten, Cupra jainkosaren izena duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samaria

**Samaria** (; ; ) Jordan ibaiaren haranaren mendebaldeko iparraldeko eskualde menditsua da, egungo Zisjordaniako iparraldean dagoena. Izena izen bereko antzinako hiritik datorkio, Israelgo Erresumako hiriburua zena. 1967an Sei Eguneko Gerran, Israelek Zisjordania osoa konkistatu zuen. Jordaniak eskualdearen jabetza aldarrikatzen zuen baina 1998an Palestinaren Askapenerako Erakundeari eman zion. 1994tik aurrera, Palestinako Aginte Nazionalaren agindupean dago. Bertakoak samariarrak dira, askotan Biblian aipatuak direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diru beltz

**Diru beltza** dagozkion zergen ordainketa saihesteko Ogasun Publikoari aitortzen ez zaizkion merkataritza eta finantza eragiketen zenbatekoa da, jarduera horiek legezkoak nahiz legez kanpokoak izanda.

## Kanpo estekak
Samnio

thumb|220px|Samnioko mapa

**Samnio** (italieraz: *Sannio*; oskoeraz: *Safinim*; latinez: *Samnium*) hegoaldeko Italiako eskualdea izan zen, Apeninoen hegoaldean zegoena. Izena bertan bizi ziren samniotarretik datorkio, erromatarren exonimoa zena.

Samniotar Guden ondoren, K.a. 290. urte inguruan, Erromatar Errepublikak eskualdea bereganatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapitalak zuritze

**Kapitalak zuritzea** jatorria delituzko jarduera batean dutela jakinik, ondasunak eskuratzea, edukitzea, erabiltzea, itxuraldatzea edo eskualdatzea da; baita ondasun haien jatorria zilegia ez dela ezkutatzeko edo estaltzeko asmoz edo arau-haustean parte hartu duenari bere egintzen legezko ondorioetatik itzuri egiten laguntzeko asmoz gauzatzen den beste edozein egitate ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diru-zuriketa, Gizapedian.
Tebaida

**Tebaida** ( edo Θηβαΐς, *Thēbaïs*) Antzinako Egiptoko eskualdea izan zen, Egipto Garaiko hegoaldeko muturrean zeuden hamahiru nomoek (Abidosetik Asuanera) barnean zituena. Izena egiptoar hiriburua zen Tebastik zetorkion.

Ptolomeotar Egipton, Tebasko *epistrategos*ek gobernatutako probintzia izan zen. Erromatar Inperioan, Dioklezianok probintzia bilakatu eta I. *Maximiana Thebanorum* legioaren egoitza izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ida

**Ida** izan daiteke:

## Toponimoak 
* *Ida ibaia*, Irati ibaiaren izen zaharra
*Ida mendia (Kreta).
* Ida mendia (Turkia).
* Ida mendia (Arkansas).
* Ida konderria, Iowan.
* Ida (Michigan), hiria.
*Ida ibaia, Eslovakian.

## Eraikuntzak 
* *Idako zubia* edo Laidako zubia

## Besteak 
* 243 Ida, asteroidea.
* Interactive Disassembler edo IDA desmuntatzailea, informatikan.
* International Documentation on Audiovisual Works
* *Ida* Orchidaceae familiako generoa.
* Ida urakana (2009)

## Pertsonak 
* Ida Corr, abeslaria.
* Ida Rubinstein, dantzaria.
* Ida Noddack, fisikaria.
* Ida Lupino, aktorea.
* Ida Ljungqvist, playmatea.
Dorida (Asia Txikia)

300px|thumb|Doridaren kokapena.

**Dorida** (antzinako grekoz, ἡ Δωρίς) antzinateko eskualde txiki bat da, doriarrena zena.

Plinio Zaharrak (v. 28) *Caria mediae Doridi circumfunditur ad mare utroque latere ambiens* (Dorida bazter guztietatik Kariak inguratua da, itsasoaren aldetik izan ezik) esan zuen. Ptolomeok (v. 2), berriz, Asiako eskualdea zela zioen, Halikarnaso, Keramos eta Knido hiri nagusiak zituena. Beste idazleek, eskualdea aipatzean, doriarren lurraldea esaten dute, izen berezirik eman gabe.

## Kanpo estekak
BepiColombo

thumb|BepiColomboren modeloa.
**BepiColombo** Europar Agentzia Espazialak (ESA) eta Japoniako Agentzia Espazialak (JAXA) elkarlanean antolatzen ari diren misio baten izena da. Misio honen helburua Merkurio planeta da. BepiColombo zunda hiru atalek osatzen dute: Merkuriorainoko bidaiaz arduratzen den MTM transferentzia orbitalerako modulua, merkurioko gainazala aztertzeaz arduratuko den MPO orbitatzailea eta merkurioko magnetosfera ikertuko duen MMO orbitatzailea. Transferentzia modulua eta MPO modulua ESAren ardura lirateke MMO modulua JAXAk eraikia delarik. Jaurtiketa 2018ko urriaren 20an egin zen..

BepiColomboren transferentzia orbitala ez da zuzena izango, hau da, bidaia ez da orbita atal bakar baten bitartez egingo. Horren ordez lurraren, ilargiaren, artizarraren halanoala merkurio beraren grabitateaz baliatzen den traiektoria konplexu bat erabiliko da propultsio sistema aurrerakoi baten laguntzarekin gainera. MTMaren propultsio sistemak ohizko kohete kimikoez gain eguzki-energia erabiltzen duten kohete elektrikoak daramatza sistema konposatu bat delarik. Propultsio elektrikoak iraupen luzeko eta indar murritzeko maniobra luzeak egitea ahalbidetzen du ohizko indar handiko eta iraupen laburreko kohete kimikoen maniobren aldean.

7 urteren buruan espazio-ontzia helmugara ailegatuko litzateke non bi orbitatzaileak transferentziako modulutik bereizi eta euren eginkizuna beteko luketen. Orbitatzaileen biziraupen nominala urte betekoa litzateke, misioaren iraupena luzapenak izan ditzakeelarik.

Merkurio eta eguzkiaren arteko gertutasunak transferentzia orbitala bai eta kontrol termikorako sistemen exijentzia areagotzen du zenbait teknologia berri garatu behar izan direlarik. Misioaren zuzendaritza ESAk darama Astrium enpresa kontratista nagusia delarik. Hasiera batean misioak Merkurion lur hartzeko helburua zuen gailu bat zeraman. Merkurion lur hartzeko modulua (MSE) misiotik kanpo geratu zen diru laguntzen murrizketa zela eta.

## Ikus, gainera 
Merkurio

Merkurioko geologia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urdin elektriko

**Urdin elektriko**a urdinaren ñabardura bat da.

RGB kolore-ereduko sistema hamaseitarrean 2C75FF kodea du.

## Kanpo estekak
Zian

**Zian**a urdinaren ñabardura bat da, argiaren oinarrizko kolorea, 500 nm uhin-luzeran. Gehienetan, **urdin argi**a izen soila erabiltzen da eta oztin argiaren antza handi du.

Sintesi gehigarrian, RGB kolore-ereduan, argi urdin eta berdearen nahasketa da. Eredu honetan, argi gorriaren osagarria da: pigmentu zianek argi gorria xurgatzen dute eta argi urdin eta berdea igortzen.

Sintesi kengarrian, CMYK kolore-eredua, kuadrikromiako oinarrizko kolorea da. Inprentan erabiltzen den lau koloreetakoa da magenta, horia eta beltzarekin batera.

## Kanpo estekak
Chac Xulub Chengo kronikak

***Chac Xulub Chengo kronikak*** edo *Nakuk Pecheko kronika* . Kronika hauek interes handia dute nahiz eta Mexikotik kanpo oso ezagunak ez izan. Egilea, Nakuk Pech, Chac Xulub Chen, gaur egun Chicxulub, herriko agintaria indigena zen (Yucatánen) eta alfabeto latindarra erabiliz, 1562an, kronika horiek idatzi zituen. Testua ez da oso luzea baina konkistaren gertaeretatik oso gertu idatzia izan zen. Nakun Pechek konkistaren prozesua kontatu zuen, espainiarrak agertu zirenetik 1554 arte.

Nakuk Pech oso gizon informatua zen eta bere testuan berak ikusitako gertaerekin batera, beste iturrietatik jasotakoak kontatu zituen. Yucatango maia hizkuntzaz idatzi zuen eta horretarako alfabeto latinarraren moldaketa batez baliatu zen. Bere kasua ez zen bakarra izan ezen Juan de Herrera frantzizkotar fraideak, 1546an, Meridan, sortu zuen eskola bat bertako maia gazteei irakasteko; Izamalen, bestetik, Juan de la Torre fraideak maia hizkuntzaren soinuak alfabetora moldatzeko lana egina zuen.

*Chac Xulub Chen Kronikak* liburuak duen balore nagusia konkistaren informazioa indigenen ikuspuntutik eta ez garaileen ikuspuntutik ematen digula izan daiteke baina baita ere maia herrien tradizioei buruzko datuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Adrián Recinos: *Literatura maya*.

## Bibliografia 
* Ah Nakuk Pech: *Crónica de Chac Xulub Chen*, *Crónicas de la conquista*. Mexiko: UNAM, 1950.
* Miguel León Portilla: *Literaturas indígenas de México*. Mexiko: FCE, 1992.
Nakuk Pech

**Nakuk Pech**, baita **Ah Nakuk Pech** ere deitua, (1490 &ndash; 1562) idazlea eta historialari maia izan zen, Mexikoko Yucatánen jaioa. Maien artean Conkaleko familia noble baten semea zen eta Chac Xulub Chen, gaur Chicxulub izeneko herrian, agintari indigena izan zen. 1562an, hil baino gutxi, *Ubelil u kablail Chac Xulub Chen* (Chac Xulubeko kronika) idatzi zuen, gaur egun Chac Xulub Chengo kronikak bezala ezagututa. Testu horretan Espainiako konkistan sufritutako gertaerak jaso zituen, askotan, lehen eskutik ezagututakoak.

Brasseur de Bourbourg abadeak kronika horiek erabili zituen Troano kodexa argitaratu zuenean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Héctor Campillo Cuautli: *Diccionario Quintana Roo Enciclopedia Regional*. Mexiko: Fernández Editores, 1988, 32 or.
* Miguel León Portilla: *Literaturas indígenas de México*. Méxiko: FCE, 1992.
Amegikurutz

thumb|eskuinera|Amegikurutz mugarria
thumb|eskuinera|220px|Ameikutz estela

**Amegikurutz**, Ameikutz, edo Ameiko kurutzia, Arno mendiaren magalean, Mendaro eta Mutriku artean kokatuta dagoen mugarria da, Bizkaiko mugatik 400 bat metrora. Mugarrian bi gurutze irudikatuta daude, azpikoak zirkulu bat bere inguruan duelarik. Inskripzioaren esanahia ezezaguna da. Mugarriaren jatorria ere ezezaguna da, nahiz eta hainbatek Erdi Aroan sortu zutela aipatu. Joakin Iturbe bidelapurraren hainbat istoriotan aipatzen da Amegikurutz mugarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Troade

**Troade** (; ) antzinateko eskualde bat da, Asia Txikiko Biga penintsulan dagoena. Egun Turkiako Çanakkale probintziaren barnean dago.

Ipar-mendebaldean Dardaneloak, mendebaldean Egeo itsasoa eta ekialdean eta hegoaldean Ida mendikatea ditu. Bi ibaiek, Eskamandro (Karamenderes) eta Simois, zeharkatua da, Troian lotzen direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portzelana

thumb

**Portzelana** kaolinita tenperatura altuan egosiz egiten den produktu zeramiko da, lodiera txikikoa, bereziki platerak, katiluak eta apaingarriak egiteko erabiltzen dena. Material hau tradizionalki txuria da, trinkoa, gogorra, zeharrargia eta iragazgaitza. Loza esmaltatuaren (loza finaren) antzekoa da, eta gauza bera direla pentsa daitekeen arren, material ezberdinak dira.

## Historia 
Ustez Txinan sortu zen VII eta VIII mendeetan, Han-en DInastiaren garaian, nahiz eta portzelanari buruzko lehen erreferentziak Tang-en Dinastia garaikoak izan.

Portzelanaren aurkikuntzaz geroztik izugarrizko interesa sortu zen. Materiala sortzeko behar zen formularen bila ibili ziren Txinatarrak ez zirenak. 1708 eta 1709 urteen bitartean lortu zen Europa mailan portzelana sortzea. Friedrich Böttger alkimista (kimikoa) alemaniarrak, Txinako zeramikatik oso gertu zegoen formula bat lortu zuen. Kolditz meategietatik lur fin eta grisaxka bat atera zuen, kaolina, eta hori alabastro kiskalia eta feldespatoarekin nahastuz lortu zuen portzelanaren formula. Baina horrez gain, egosketa prozesuan, ezohiko tenperatura batean (1300-1400 gradu bitartean) hamabi orduz jarraian landuz. Arrakasta handia izan zuenez, 1710ean Böttgerrek berak fabrika sortu zuen Meissenen (Saxonia). Pixkanaka, portzelana lantegia gehiago sortzen joan ziren inguruko herrialdeetan ere: Viena, Venezia eta Napolin esaterako.

Aldi berean, Europan benetako portzelana eskuratu zuten, ekialdeko Indian zegoen Holandar lantegi batek inportatzen baitzuen portzelana.

## Ekoizpena 
### Materiala 
thumb|Portzelana txinatarra.   1750 - 1800
Orokorrean, hauts hauek erabiliz sortzen da portzelana:

* Kaolinita: %50 eta %55 bitartean
* Kuartzoa: %22,5 eta %25 bitartean
* Feldespatoa: %22,5 eta %25 bitartean
* Kuartzo eta feldespato ehoak, estalkirako
* Koloreetarako oxido metalikoak
* Zatiren bat urreztatu nahi bada, amalgama-urrea

### Ekoizpen prozesua 
Portzelana 1800º inguruan egosten da. Egosketa prozesu hau bi zatitan banatzen da. Lehenengo zatian, orea moldagarria da bero dagoenean, eta hoztean hauskor eta zimurtsuan bihurtzen dena. Bigarren zatia beirateari dagokio (produktuaren arabera 1175 eta 1450 ° C artean aldatzen diren tenperaturetan). Zurezko labeetan egindako portzelanaren egosketan, zuritasuna mantentzeko, piezak errauts-deposituetatik eta zuzeneko sugarretatik babesten dira, gazeta erregogorren sistema baten bidez. Portzelana hirugarren egosketa batean apaindu ohi da, kiskalitako oxido metalikoetatik lortzen diren pigmentuekin. Portzelana hirugarren egosketa batean apaindu ohi da, kiskalitako oxido metalikoetatik lortzen diren pigmentuekin kolorea emanez.

## Erreferentziak 
thumb|281x281px|Egunero etxean edo kalean erabiltzen ditugun 10 material (ekai) arruntak aztertzen dira liburuan (2022)

## Bibliografia 
* *Ekaiak badu garrantzia. Gizakiok eginiko mundua moldatu duten material zoragarrien istorio bitxiak*. M. Miodownik. Itzultzailea: J. R. Etxebarria. UEU - CIC Nanogune 2022 (250 or.). **Portzelanari** buruzkoa da 9. kapitulua: "*Fintasunduna*"

## Ikus, gainera 
* Amaia Mujika Goñi

## Kanpo estekak
Antzinako persiera

**Antzinako persiera** hego-mendebaldeko irandar hizkuntza izan zen. Duela 2.000 urte Persian mintzatua, Akemenestar Inperioaren hizkuntza izan zen. Avesteraren senidea, epeka epeka pehleviera edo Erdi Aroko persiera bilakatu zen.

Buztin-oholtxoetan eta zigiluetan topatua, bere adibide nagusia Behistungo inskripzioa da.

## Lexikoia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moi Center

**Moi Center** edo **Shenyang Maoye City** Txinako Herri Errepublikako Liaoning probintziako Shenyang hirian eraikitzen ari den bulego etxeorratza da. Eraikuntza lanak 2008an hasi ziren eta 2013an amaitzean eraikina hiriko egiturarik garaiena izango da 311 metro eta 75 solairurekin.

Dorrea *Shenzhen Tongji Architects* arkitekto taldeak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Txinako eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Eraikinari buruzko informazioa
* Eraikuntza lanen egoera 2012ko urriaren 30ean.
Adulterio

thumb|350px|**Adulterioa** gogor zigortua izan da historian zehar. Egun ere, erlijio eta kultura askotan gaitzetsi egiten den jokabidea. Irudian, Jules Arsene Garnier artistaren *Adulteroei zigorra* margolana.
**Adulterioa** pertsona ezkondu batek bere ezkontidea ez den beste pertsona batekin sexu-harremanak izateari deritzo, ezkontidea engainatuz. Erlijio gehienetan eta kultura zenbaitetan gaitzetsi egiten den jokabidea da, ezkontza ohikune eta egoera sakratutzat jo eta moralki familia hautsi eta ezkontidea atzipetu egiten delako. Jurisdikzio askoren iritziz, adulterioa ezkontza-harremana ahultzen duen moral publikoaren aurkako iraina da.

Historikoki, kultura askok oso delitu larritzat jotzen zuten adulterioa, eta, kasu batzuetan, zigor gogorrak ezartzen zizkioten, gehienetan emakumearentzat eta, batzuetan, gizonarentzat. Zigor handiak ezartzen ziren, hala nola, zigor kapitala, mutilazioa edo tortura. Zigor horiek pixkanaka gainbehera etorri dira, batez ere mendebaldeko herrialdeetan XIX. mendetik aurrera. Adulterioa delitu penala den herrialdeetan, zigorrak isunetatik hasi eta makilakadaz zigortzeraino iristen dira, baita zigor kapitaleraino ere. XX. mendetik, adulterioaren aurkako lege penalak eztabaidagarri bihurtu dira, eta mendebaldeko herrialde gehienek despenalizatu egin dute adulterioa.

Hala ere, adulterioa despenalizatu duten jurisdikzioetan ere, adulterioak legezko ondorioak izaten jarrai dezake, batez ere erruan oinarritutako dibortzio-legeak dituzten jurisdikzioetan, non adulterioa ia beti dibortzio-motiboa baita eta faktore bat izan baitaiteke ondasunen likidazioan, seme-alaben zainketan, elikadura-pentsioa ukatzean, etab. Adulterioa ez da errurik gabeko dibortzio-eredua hartu duten jurisdikzioetan dibortzio-kausa bat.

## Adulterioa Espainian eta Hego Euskal Herrian 
1978ko maiatzaren 26an, Adulterioak delitu izateari utzi zion Espainiako Estatuan. Ordura arte, ezkondutako emakume bat senarra ez zuen gizon batekin oheratzen bazen, sei urterainoko espetxe zigorra jaso zezakeen adulterioa egotzita. Ehunka izan ziren halako gertaerengatik zigortu eta espetxeratuak. 1977an, adibidez, Espainiako Estatuan preso zeuden emakumeen %45 abortu delituagatik, familia abandonatzeagatik, adulterioagatik edo infantizidioagatik zeuden espetxean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Infideltasun

## Kanpo estekak
Arboglifo

[thumb|Euskal grabatu gisa identifikatutako arboglifo bat, [makal batean (Steens Mountain inguruetan aurkitua.]]
[thumb|[Tom Mix aktorearen erretratua makal batean, 1936koa, Santa Fe Baso Nazionala, Río Arriba konderria, Mexiko Berria]]
**Arboglifoak** edo **dendroglifoak** Mendebaldeko Estatu Batuetan zehar artzainek, horietatik asko euskaldunak eta irlandarrak, makalen azalean egindako glifoak dira.

Iparraldeko Kaliforniatik eta Boise (Idaho) edo Steamboat Springs (Colorado) inguruan aurkitu dituzte.

1997an Estatu Batuetako Baso Agentziak Oregongo Baso Nazionalean zeuden arboglifoak zenbatu eta ikertu zituen. Boisen ere arboglifoak ikertu dituzte.

Mendebaldean gehien haututako zuhaitza makala izan zen, 85 urte inguru bakarrik bizi dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jose Mallea-Olaetxe

## Kanpo estekak
Abidos

**Abidos** izan daiteke:

* Abidos (Egipto), Antzinako Egitoko hiria.
* Abidos (Asia Txikia), Anatoliako hiria
* Abidos (Pirinio Atlantikoak), Bearnoko udalerria
Emakume demonioa

*** Emakume demonioa*** (ingelesez * A Hell of a Woman*) Jim Thompson idazle estatubatuarrak idatzitako eleberri bat da. 1954an argitaratu zen.

## Argumentua 
Frank “Dolly” Dillon, lanbide ziztrinez lanbide ziztrin joaten den gizona, “Ordainerraz” almazenetan aritzen da orain, etxez etxeko saltzaile eta zordunei kobratzaile gisa. Bizitza kaskar horretan, zoritxarreko ezkontzak, alkohola eta indarkeria ere dauden horretan, emakume gazte bat agertzen da, zeina atso batekin bizi den eta berarengandik tratu txarrak jasotzen dituen. Gazte horrekin harreman berezi bat hasiko du Dillonek.

## Pertsonaiak 
* ** Frank “Dolly” Dillon**: protagonista.
* **Joyce**: Dollyren emaztea. Etxetik alde egin zuen baina berriro itzuli zen.
* **Mona Farrell**: bere izebarekin bizi da eta tratu txarrak jasotzen du harengandik. Dillonez maitemintzen da.
* **Farrell andrea**: Monaren izeba. Esklabo moduan tratatzen du Mona.
* **Staples**: “Ordainerraz” almazenetako arduraduna.
* ** Pete Hendrickson**: almazenen zordunetariko bat. Dillonek era berezi batean kobratuko du zorra. Gero engainatu egingo du bere laguntza jasotzeko, asmoak aurrera ateratzearren.

## Kanpo estekak
Dunsany gaztelua

**Dunsany gaztelua** (ingelesez *Dunsany Castle*, irlanderaz *Caisleán Dhún Samhnaí*) Meatheko konderriko Dunsany udalerrian kokatzen den gaztelu normandiarra da. Badirudi jarraian populatua izan den Irlandako gaztelurik zaharrena dela.

## Historia 
Dunsany gaztelua Hugh de Lacy zaldun normandiarrak eraiki zuen 1180 eta 1181 artean, ziurrenik aurretik zegoen gotorleku baten gainean. Hugh de Lacy berak bigarren gaztelu bat eraiki zuen ondoan, Killeen gaztelua hain zuzen ere. Cusack familiak hartu zituen gaztelu biak eta XV mendean ezkontzak zirela eta Plunkett familia jabetu zen beraietaz. XVIII mendean Trim gaztelu garrantzitsua ere eskuratu zuten.

XVIII eta XIX mendeetan zabaldu egin zen eta tamaina hirukoiztu zuen. Gaur egun dakusagun gazteluan lau dorreen oinarriak eta gazteluaren beheko partea originalak dira.

## Inguruko lurrak 
XX mendean inguruko lurretatik asko galdu bazituzten ere oraindik zelai zabalek inguratzen dute gaztelua. Hainbat osagai aipagarri daude bertan:
* XIX mendeko harresia: Irlandako Gosete Handian penitentzia gisa eraiki zen gehiena.
* San Nikolas eliza: "Abade-etxea" ezizena dauka eta 1440an eraiki zen, ziurrenik aurrez zegoen eliza baten gainean.
* Hesitutako baratzea: 12.000 m²-ko baratzea.
* Harrizko baserria.
* Ikuiluak.

## Kanpo estekak 
* Dunsany.net
Huracan

**Huracan**, batzuetan **Hurakan**, **Harakan** eta **Jurakan**, baita ere *Tohil, Bolon Tzacab* eta *Kauil* izenekin ezaguna, haizea, ekaitza eta suaren jainkoa da maia mitologian. Izenak maia hizkuntzan "hanka bakarrekoa" esan nahi du. Gizakia sortzeko egin zen lehenengo, bigarren eta hirugarren saiakeran hartu zuen parte. Jainkoak gizakiekin haserretu ziren Uholde Nagusia sortu zuen zigor gisa. Ondoren, lurra hitza errepikatuz itsasotik lurra bereiztea lortu zuen.

Adrián Inés Chavezen ustez "hanka bakar" horrek sexua ez duela adierazten du; bi hanka dituen gizakiak sexua du, gizon ala emakume. Egile honen ustez jainkozko kontzeptua da hori, isilpeko kontzeptua, eta horregatik Huracan ez da glifoetan agertzen.

## Errepresentazioa 
Haren irudi ohikoena suge edo narrasti antzekoa da, suge-buztan luze batez, kea sortzen duen objektu edo lastargi bat eramanez eta koroa handi batez.

*Urakan* hitza zikloi tropikal adierazteko bere izenetik dator eta mundu osora zabaldu da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* D.R.: *Los dioses mayas*, Mérida (Yucatán): Dante, 2004.
* Eric S. Thompson: *Maya History and Religion*. 1970.
* *Pop Wuj*. Adrián Inés Chávez-en bertsioa. Kitxez eta gaztelaniaz. Mexiko Hiria: CEIESAS-INAH-Diego Rivera Fundazioa, 2008.

## Kanpo estekak
Ferns

**Ferns** (irlanderaz *Fearna*) Irlandako Wexfordeko konderrian dagoen herri historikoa da. Konderriko Enniscorthytik 16 kilometrotara dago.

## Historia 
Ferns herriaren hasiera 598an sorturiko monasterio batean dago. Berehala herri garrantzitsua bihurtu zen, Leinsterreko Erresumako hiriburu bihurtzeraino. Diarmait Mac Murchada erregeak 1158an Andre Mariaren abade-etxea eraiki arazi zuen monje agustindarrentzako eta 1171ean hil zenean bertan hilobiratu zuten.

XIII mendean William Marshal zaldun normandiarrak gaztelua altxatu zuen Fernsen. Ondorengo mendeetan garrantzia galdu zuen eta gaur egun bere populazioa ez da mila biztanletara iristen.

## Ondasun nabarmenak 
* Andre Mariaren abade-etxea
* Fernseko gaztelua
* San Edan katedrala

## Iruditegia 

Irudi:Ferns Abbey NW 2009 09 28.jpg|Andre Mariaren abade-etxea
Irudi:Castles of Leinster, Ferns, Wexford - geograph.org.uk - 1543185.jpg|Fernseko gaztelua
Irudi:Ferns Cathedral 2009 09 28.jpg|San Edan katedrala

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gosford gaztelua

**Gosford gaztelua** (ingelesez *Gosford Castle*) Ipar Irlandako Markethill udalerrian kokaturiko gaztelua da. Armagheko konderrian badago ere Downeko konderriarekiko muga oso gertu dauka.

## Historia 
Gaztelua eraikitzeko lanak 1819an hasi baziren ere 1850eko hamarkada bukatu zen jauregia. Thomas Hopper izan zen arkitektua, garai hartan Londresko arkitekturik famatuenetakoa zenak. Nekazaritza ministerioak 1958an gaztelua inguratzen zuten lurrak erosi zituen eta *Gosford Natur Parkea* eratu zuen. 2002an gaztelua bera eskuratu eta berreraiki egin zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Exterior of Gosford Castle.jpg
Irudi:Gosford Castle front carpark.jpg
Irudi:Gosford Castle 3.jpg
Irudi:Gosford Castle 4.jpg

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Craigavon

**Craigavon** (irlanderaz *Creag Abhann*) Ipar Irlandako Armagheko konderrian dagoen udalerria da. Herri berezia da, izan ere 1965ean diseinatu baitzen Lurgan eta Portadown elkartu eta 65.000 biztanletako metropoli eremua eratzeko asmotan. Izena Ipar Irlandako lehen ministroa zen James Craigen omenez ezarri zitzaion.

Neagh aintziarren hegoaldeko lautadan kokaturik dago Craigavon. Hiriko parkean bi aintzira daude, *Craigavon lakes* ("Craigavoneko aintzirak") izenarekin ezagutzen direnak.

Aipatzekoa da Craigavonen 800 txinatar bizi direla.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Craigavoneko Webgune Ofiziala
Lurgan

**Lurgan** (irlanderaz *an Lorgain*) Ipar Irlandako Armagheko konderrian dagoen udalerria da. 23.534 biztanlerekin (2001) konderriko hiri handiena izan arren Armagh da hiriburua.

## Etimologia 
Irlanderazko *an Lorgain* izenak "tibia itxurako muinoa" esan nahi du.

## Geografia 
Belfastetik 29 kilometro hego-mendebaldera kokaturik dago, Neagh aintziraren hegoaldeko ertzean. Eremua erabat laua da.

## Historia 
Gaeldarrek populaturiko lurrak ziren 1610an Ulsterraren kolonizazio prozesuan William Brownlow ingelesak lurrak jaso zituenean. 1619an gaztelua eta harresia eraiki zituen bertan eta 1639an Irlandako parlamenturako Armagheko ordezkaria bihurtu zen. 1641ko irlandarren matxinadan gaztelua eta harresia suntsituak izan ziren eta Brownlow eta bere familia preso hartzean McCanns eta O'Hanlon familiek eskuratu zituzten lurrak. Hala ere 1642an Lord Conwayren tropek herria berreskuratu eta Brownlowtarrak herrira itzuli ziren.

XVII mendearen bukaeran liho industria abiatu zen herrian. Jarduera honen erreferentzia izan da mendeetan zehar 1990 hamarkadan industriaren gainbehera iritsi zen arte, hein handi batean 1965ean ondoan eraturiko Craigavon herriagatik.

## Ondasun nabarmenak 
* Brownlow etxea: 1833an elizabetar estiloan eraikitako jauregia.
* Market Street: herriko kale nagusia, Irlandako zabalenetakoa.
* Udaletxe zaharra: 1868ko eraikina.
* Shankill parrokia
* San Pedro eliza

## Iruditegia 

Irudi:Brownlow House.jpg|Brownlow etxea
Irudi:Shankill Parish Church, Lurgan - geograph.org.uk - 65201.jpg|Shankill parrokia
Irudi:St Peter's Church, Lurgan - geograph.org.uk - 65190.jpg|San Pedro eliza
Irudi:Former Linen Mill - geograph.org.uk - 129113.jpg|XIX mendeko liho lantegia

## Kirolak 
Lurganeko kirol nagusiak futbola (17 talde daude) eta futbol gaelikoa dira.

## Hiritar ezagunak 
* John Dill (1881-1944), Lehen eta Bigarren Mundu Gerratan britainiar komandantea.
* Neil Lennon (1971- ), futbolaria.

## Kanpo estekak 
* Lurganeko Webgune Ofiziala
Hurrita

thumb|250px|Autore batzuen ustez, hurritak kurduen arbasoak izan ziren; haien eremua, kolore argiagoz nabarmendua, irudian ikus daiteke

**Hurritak** (idazkera kuneiformez: *Ḫu-ur-ri*) antzinatean Mesopotamiaren iparraldean bizi izan zen herria da. Lurralde horrek gaur egungo Turkiaren hego-ekialdea, Siriaren eta Iraken iparraldea eta Iranen ipar-ekialdea hartuko lituzke.

## Jatorria 
Haien jatorria ez da oso ondo ezagutzen. Jatorriz Anatoliako mendietakoak ziren eta Mesopotamian eta Sirian finkatu ziren (K.a. XXI-XII. m.). Hainbat erresuma sortu zituzten; horien artean, K.a. XVI. mendean Mitanni erresuma.
Hurritak aztertzeko orduan zailtasun nabarmena da haiei buruzko zuzeneko iturrien eskasia. Hititen artxibo zenbait garrantzitsuak dira hurriten ezagutzarako.

### Iturri arkeologikoak 
Aztarnategi hurrita garrantzitsuenak Sirian, Iraken eta Turkian daude.
Hondakin arkeologiko gehienek Neolitoan hasi eta gutxienez erromatar garairaino iristen ziren hiriak bistaratzen dituzte. Materialaren datazioa egiteko, oso erabilgarria izaten da Khabur-eko zeramika deitua, zeramika hori hurriten kulturan oso tipikoa baitzen.

## Historia 
Hurriten historiaz asko dago ezagutzeko, batez ere haien jatorriari dagokiona. Hala ere, badirudi Khabur-eko haranera iristean hainbat erresuma sortu zituztela, horien artean garrantzitsuena Mitani, gerora hititek eta asiriarrek suntsitu zutena. Hititen erorialdiarekin, hurritei buruzko iturri dokumental garrantzitsuena galtzen da, eta horrek zaildu egiten du hurritei buruzko informazioa lortzea.
Hurritek sortutako erresumei dagokienez, hainbat sortu zituzten; besteak beste: Urkesh, Alepo, Alalakh, Kizzuwadna eta Mitanni.

Historialari batzuen ustez, hurritak kurduen asabak izan litezke, eta posible da kurduen artean hurriten kulturari buruzko aztarnak aurkitzea.

## Kultura 
Hurriten kultura batez ere Mesopotamiako eta Inperio hititaren testuetako erreferentzien bidez ezagutzen da. Ekialde Hurbileko dokumentuetan izen hurritak agertzen dira, eta dokumentu horiek, hondakin arkeologikoekin batera, kultura hurrita ezagutzeko iturri garrantzizkotzat jotzen dira.
Hititen dokumentuei dagokienez, bereziki interesgarriak dira bai hititeraz eta bai hurrieraz idatzitako dokumentuak, azken hizkuntzari buruzko hainbat puntu argitzeko baliagarriak izan baitira.

Zeramika hurrita oso famatua izan zen antzinatean, gaur egun ere aztarnategi arkeologikoak datatzeko unean zeramika-estilo desberdinak direlarik formarik sinpleena.

Hurriera ez da erabat deszifratu, baina badirudi ez dela ez indoeuroparra ezta semita ere. Normalean, Kaukasoko hizkuntzen barnean sailkatzen da.

Erlijioa da agian hurriten kulturako elementurik ezagunena, eragin handia izan baitzuen ingurukoengan. Denbora baten ondoren, ia Ekialde Hurbil osoak, Antzinako Egipto eta Mesopotamia izan ezik, hurriten elementuak sartu zituen bere erlijioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mortero (arma)

thumb|M224 morteroa, 60 mm-koa

**Morteroa** jaurtigailu bat da, jaurtigai lehergarriak edo su-eragileak jaurtitzen dituen arma, berrogeita bost gradu baino gehiagoko angeluan eta abiadura baxuan. Ezaugarri hauek artilleria-piezen bestelakoak dira, hauek abiadura handian eta jeneralean tiro-angelu txikiarekin jaurtitzen baitute.

## Historia 
Jatorria non duen zehaztea erraza ez bada ere, badirudi lehen aldiz Konstantinoplaren erorialdian erabili zela. XVI. menderako morteroaren erabilera nahiko zabaldua zegoen, eta izen hori hartu zuen lehen aleak biribil-antzekoak eta eltze-itxurakoak zirelako.

Lehen Mundu Gerran zanga eta parapetoen barnetik tiro egiteko arma egokitzat jo zirelako, infanteriari laguntza emateko eta etsaiak setiatzeko erabili ziren.

1915ean, britainiarrek arima lauko hodi bi oinekoa zuen diseinu trinkoa lortu zuten, eta hori lehen mortero modernotzat hartu izan da. *Stokes morteroa* deitu zioten, haren sortzaile Wilfred Stokes-en omenez.

Bigarren Mundu Gerran, herrialde guztiek hobetu zituzten beren diseinuak, eta horien artean nabarmentzekoak dira Sobietar Batasuneko 120 milimetroko kalibredunak eta AEBetako 82 milimetroko kalibredunak.

## Kanpo estekak
Psy

**Park Jae-sang** (; Seul, 1977ko abenduaren 31) PSY (,  ahoskatua) ezizenaz ezaguna da, hegokorear artista da, bere bideoklip eta emanaldiei esker ezaguna. Hauetan K-poparen izarra den Lee Hyorirekin agertu ohi da.

## Biografia 
Estatu Batuetan egon zen bitartean, musika ikasi zuen Bostongo Unibertsitatean eta Berkleyko Musika Eskolan. Egun, *YG Entertainment* diskoetxearekin sinatu du kontratua. 2012an, famatu bilakatu zen *Gangnam Style* abestiari esker. Interneten fenomeno bat bihurtu zen, 700 milioi erreprodukzio baino gehiago eta Youtuben 5 milioi *I like it* baino gehiago lortu zituelako. 2021ean bideo berak lau mila milioi ikustaldi baino gehiago ditu eta 22 milioi atsegiteen langa gainditua du. 

## Diskografia 
### Albumak 
* 2001: *PSY from the PSYcho World!*
* 2002: *Sa 2/Adult only*
* 2002: *3 PSY*
* 2006: *Ssa Jib (Ssa House, pun on 4th album Sajib)*
* 2010: *PSY Five*

### LPak 
* 2012: ''PSY's Best 6th Part 1*
* 2012: *PSY's Best 6th Part 2*

## Filmografia 
### Filmak 
* *Mong Jung Gi* (2002)
* *Mong Jung Gi 2* (2005)

### Telesailak 
* *Dream High 2* - entrenatzailea
* *Saturday Night Live'' (2012) - Bera

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala