open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teodora Fracasso

**Teodora Fracasso** (Bari, Italiako Erresuma, 1901eko urtarrilaren 17a – *ibidem*, 1927ko abenduaren 25a) italiar moja karmeldarra izan zen, ***Elia San Klementerena*** erlijio-izena zuena.

## Bizitza 
Barin jaio zen 1901eko urtarrilaren 17an. Gurasoak Giuseppe Fracasso eta Pasqua Cianci izan ziren. 

1911ko maiatzaren 11an lehen jaunartzea egin zuen. Bezperan, Santa Teresa Lisieuxekoa ametsetan ikusi omen zuen, eta hark esan zion: «Moja izango zara, ni bezala»

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicholas Liverpool

**Nicholas Joseph Orville Liverpool** (Berekua, Dominika, 1934ko irailaren 9a - Miami, 2015eko ekainaren 1a) dominikar epaile, diplomazialari eta politikaria izan zen. Dominikako 6. presidentea izan zen 2003tik 2012ra.

Zuzenbidean lizentziatua Ingalaterran, zuzenbide irakaslea izan zen Barbadosen egoitza zuen Mendebaldeko Indietako Unibertsitatean. 1992an zuzenbide eskolako dekano izendatu zuten. Ondoren, apelazio-epaile izan zen Karibeko hainbat herrialdetan. 1997tik 2001era Dominikako enbaxadorea izan zen Estatu Batuetan.

Herrialdeko presidentea izan zen 2003tik 2012ra.
Rita Casciakoa

**Santa Rita Casciakoa** edo **Santa Rita Casiakoa**, jaiotzez **Margherita Lotti**,  (Roccaporena, Perugiako probintzia, Umbria, 1381 – Cascia, Perugiako probintzia, Umbria, 1457ko maiatzaren 22a) San Agustinen Ordenako moja izan zen.

## Bizitza 
Margherita Lotti 1381ean jaio zen Roccaporena herrian. Gurasoak Antonio and Amata Lotti izan ziren. Familian, Rita deitzen zioten.

Azken urteotan, larriki gaixo zegoen eta ez zen ohetik altxatu. 1457ko maiatzaren 22an hil zen.

## Kanonizazioa 
1628ko urriaren 1ean Urbano VIII.a aita santuak dohatsu bilakatu zuen, eta 1900eko maiatzaren 24an Leon XIII.a aita santuak kanonizatu zuen. Santa Rita eguna maiatzaren 22an ospatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abílio Augusto Vaz das Neves

**Abílio Augusto Vaz das Neves** (Ifanes, Portugal, 1894ko ekainaren 8a – Macedo de Cavaleiros, Portugal, 1980ko martxoaren 7a) portugaldar elizgizona izan zen.

## Bizitza 
Ifanes herrian jaio zen. Nerabezaroan Indiako ekialdeko kostaldeko São Tomé de Meliaporera joan zen eta bertako apaizgaitegian ikasi zuen.

1919ko abenduaren 7an apaiztu zen. «Omnia possum in Eo qui me confortat» —— leloa zuen.

1938an Bragantza-Mitandako elizbarrutiko apezpiku izendatu zuten eta Portugalera itzuli zen. Bi ikastetxe ireki zituen Bragantzan eta Mogadouron. Katekesia antolatu zuen elizbarrutiko parrokia guztietan. 1940an, *Mensageiro de Bragança* aldizkaria sortu zuen

1965eko otsailaren 20an erretiratu egin zen eta Silliko apezpiku titular izendatu zuten.

1980ko martxoaren 7an hil zen. Ifanesen lurperatu zuten, baina 2019ko ekainaren 8an gorpua Bragantzako katedralera eraman zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emil Orlík

**Emil Orlík** (Praga, 1870eko uztailaren 21a - Berlin, 1932ko irailaren 28a) txekiar margolari, grabatzaile eta litografoa izan zen.

Heinrich Knirren arte eskolan ikasi zuen eta bere ikaskideen artean Paul Klee izan zuen. Municheko Eskolan ere ikasi zuen eta Johann Leonhard Raaben grabatu ikaslea izan zen. Pragan soldadutza egin ondoren, Munichera joan zen eta *Jugend* aldizkarian lan egin zuen. 1898. urtea Europan zehar bidaiatzen igaro zuen eta arte japoniarra ezagutu ondoren 1900ean Japoniara bidaiatu zuen.

1905ean Berlinen kokatu zen eta Arte eta Lanbideen Ikastetxean irakatsi zuen. Bere ikasleetako bat George Grosz izan zen.

## Iruditegia 

Emil Orlik self portrait.jpeg|Autoerretratua
Wilhelm Furtwängler by Emil Orlik.jpeg|Wilhelm Furtwängler, (1928)
Wanda Landowska by Emil Orlik.jpg|Wanda Landowska, (1917)
Emil Orlik Portrait Max Reinhardt.jpg|Max Reinhardt
Tilla Durieux.jpg|Tilla Durieux, (1922)
Emil Orlik Rollenportrait Hans Wassmann.jpg|Hans Wassmann (1909)
Turandot Suite Score Cover.jpg|Ferruccio Busoniren *Turandot Suite* (1906)
Die Weber 1897 by Emil Orlik.jpeg|Gerhart Hauptmannen *Die Weber* (1897)
Jakob Wassermann.jpg|Jakob Wassermann, (1899)
Emil Orlik Bookplate.jpg|Franz Anderleren liburuetako ex-librisa
Kout v mém ateliéru (Corner in My Studio) by Emil Orlik.jpg|*Kout v mém ateliéru* (*Nire estudioko txokoa*)
Emil Orlik Gustav Mahler 1902.jpg|Gustav Mahler, (1902)
EmilOrlikRichardStrauss1917.JPG|Richard Strauss, (1917)
Emil Orlik - Kolo Moser - 1903.jpeg|alt=Gravure sur bois de fil en couleur, 18,2 x 18,5&nbsp;cm, 1903 |*Kolo Moser* 1903
Emil_Orlik_-_Drei_Mädchen_beim_Brettspiel,_c._1907,_Farbholzschnitt.jpg|*Drei Mädchen beim Brettspiel*, c. 1907, Farbholzschnitt
Cortinarius malicorius

***Cortinarius malicorius*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Gomphos malicorius*, *Cortinarius croceifolius*, *Dermocybe malicoria*, *Dermocybe croceifolia*, *Dermocybe crocea var. croceifolia*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, ganbila, gero laua edo kamutsa, belusduna, laranja-gorri kolorekoa, laranja-kanela kolorekoa. Ertza horixka.

**Orriak:** Estu, itsatsi-marjinatuak, zabalak, hori-limoi kolorekoak, kanela kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaietakoa eta 0,8 eta 1,2 cm bitarteko diametrokoa. Zilindrikoa, berdina edo mehetua goialdean. Hori-limoi kolorekoa. Kolore bereko gortina.

**Haragia:** Hori-lehoi-oliba kolorekoa. Errefauaren usain eta zapore leunarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen baso hezeetan eta haltzen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia Arranz Mendiguren

**Amaia Arranz Mendiguren** (Bilbo, Bizkaia, 1978) biologoa eta ikertzailea da. Burmuinarekin eta nerbio sistemarekin lotutako ikerketan dihardu.

## Bizitza 
Biologia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, ondoren, doktore tesia egin zuen Medikuntza Fakultatean. Neurozientziaren gaineko interesak burmuinarekin eta nerbio sistemarekin lotutako ikerketara eraman zuen. Tesia amaitzean, Belgikan egonaldi bat egin zuen alzheimerra lantzen duen laborategi batean, eta hantxe espezializatu zen.

## Lan ibilbidea 
Doktorego-tesia amaitzean, doktoratu ondoko ikertzaile lanean elkartu zen Bart De Strooper doktorearen laborategian, Lovainako (Belgika) Unibertsitate Katolikoko Vlaams Institutut voor Biotechnologie-ko Center for Brain and Disease Research-en (VIB) —Bioteknologiako Flandestar Institutua.

Amaia Arranzek Ikerbasquen dihardu ikertzaile. 2019ko irailetik Achucarro (Group LeaderAchucarro Basque Center for Neuroscience) neurozientzien ikerketa zentroan lan egiten du zientzialariak, eta nazioarteko ikerketa batean parte hartu du. Lan horren arabera, mekanismo bat dago neuronen heriotzaren atzean. *Science* aldizkarian atera den lanari esker gaitza tratatzeko botika gehiago sortzea espero du ikertzaileak.

Amaia Arranz Mendigurenek honela definitu du bere lana:

* *A neuron-specific interaction between Alzheimer’s disease risk factors SORL1, APOE, and CLU* Preman, Pranav; Arranz, Amaia M.  **Cell Reports** (Iraila, 2023) DOI: 10.1016/j.celrep.2023.113129
* *MEG3 activates necroptosis in human neuron xenografts modeling Alzheimer’s disease* Balusu, Sriram; Horré, Katrien; [...] Fiers, Mark; De Strooper, Bart  **Science** (Iraila, 2023) DOI: 10.1126/science.abp9556
* *hiPSC-based models to decipher the contribution of human astrocytes to Alzheimer’s disease and potential therapeutics* TCW, Julia; Arranz, Amaia M.  **Molecular Neurodegeneration** (Mar, 2023) DOI: 10.1186/s13024-023-00612-9
* *Evolution of neuroglia* Verkhratsky, Alexei; Arranz, Amaia M.; Ciuba, Katarzyna; Pękowska, Aleksandra  **Annals of the New York Academy of Sciences** (Dec, 2022) DOI: 10.1111/nyas.14917
* *Human iPSC-derived astrocytes transplanted into the mouse brain undergo morphological changes in response to amyloid-β plaques* Preman, Pranav; TCW, Julia; Calafate, Sara; Snellinx, An; Alfonso-Triguero, Maria; Corthout, Nikky; Munck, Sebastian; Thal, Dietmar Rudolf; Goate, Alison M.; De Strooper, Bart; Arranz, Amaia M.  **Molecular Neurodegeneration** (Iraila, 2021) DOI: 10.1186/s13024-021-00487-8
* *Astrocytes in Alzheimer’s Disease: Pathological Significance and Molecular Pathways* Preman, Pranav; Alfonso-Triguero, Maria; Alberdi, Elena; Verkhratsky, Alexei; Arranz, Amaia M.  **Cells** (Martxoa, 2021) DOI: 10.3390/cells10030540

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius melanotus

***Cortinarius melanotus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Gomphos melanotus*, *Cortinarius cotoneus var. melanotus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3,5 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hondo hori-arre-oliba antzeko  kolorekoa, diskoa ezkatetan bildutako fibrilaz estaliak, itxura hirtsutu-tomentoduna ematen diote, eta ertzerantz puntan banantzen dira, hondo argiagoan nabarmenduz.

**Orriak:** Arre-oliba antzeko kolorekoak, geroago kanela-oliba antzeko ilun kolorekoak.

**Hanka:** 6 cm inguruko luzerakoa eta 0,8 cm inguruko diametrokoa. Arre-oliba antzeko zurbil kolorekoa, eraztun antzeko eremu baten azpian, kolore bereko hondo baten gainean, fibrilaz osatutako arre-beltzaxka koloreko erretikula bat izaten du.

**Haragia:** Berdexkatik hori zikinera doan kolorekoa. Marroi kolorea hartzen du soda kaustikoarekin. Perrexil usain berezi bat jariatzen du.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Melanotus* epitetoa grekotik dator, beltza, esan nahi duen, "melas" hitzetik. Bere fibrila beltzengatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius cotoneus* eta *Cortinarius venetus* espezieak badute antza.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen basoetan, lurzoru azidoetan eta karedunetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Mendebaldeko Kanada, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbados 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Barbadosek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau haien 13. agerpen olinpikoa izan zen, 1968an lehen aldiz parte hartu zutenetik.

## Leihakideak 
## Atletismoa 
Leihakide barbadostarrek minimo olinpikoak (denbora zein errankinaren arabera) bete zituzten, jokuetan 6 plaza eskuratuz.

**DM** = Denboraldiko marka; **EN** = Errekor nazionala; **S** = Sailkatua

## Igeriketa 
Barbadosek FINAren eskutik bi unibertsalitate-plaza jaso zituen, haien errankinean altuenenen zeuden gizonezko zein emakumezko igerilari bana bidal zitzaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florencia Bonsegundo

**María Florencia Bonsegundo** (Morteros, Córdoba, Argentina, 1993ko uztailaren 13a) futbolaria da. Erdilari jokatzen du Espainiako Lehen Mailako Emakumezkoen Madrid CFF taldean. Argentinako Selekzioarekin ere izan zen ezaguna 2023ko abuztura arte.

## Biografia 
Bonsegundo sei urte zituela hasi zen futbolean jokatzen Argentinako Córdoban, Roberto Colombo klubean, gizon talde batean. Hala ere, 13 urterekin utzi behar izan zuen kirola, emakumezkoen futbol-ligarik ez baitzegoen eta gizonezkoen ligan lehiatzen jarraitu ezin baitzuen. Bi urte geroago berriro ekin zion futbolari, Argentinako Selekzio Nazionaletako  ikuskatzaile batzuk ikusi ostean. 17 urtez azpikoen kategoriakoan hasi zen.

## Ibilbidea 
2011. urtean, Argentinako emakumezkoen futboleko Lehen Mailara iritsi zen, Club Atlético Huracán taldean hasi zenean. "El Globo" taldean egon zen denboraldi batzuetan, UAI Urquizaren lehen taldean sartu arte, 2013an. "Furgón" delakoarekin hiru titulu lortu zituen (2014, 2016, 2018), eta 2015ean hirugarren postua Emakumezkoen Libertadores Kopan. Argentinako emakumezkoen futboleko goi-mailako talde animatzailearen kapitaina eta futbol-burua izan zen, harik eta, 2018an, Amerika Kopan Argentinako Selekzioarekin batera jardun ondoren, Espainiako Iberdrola Ligako Huelvako Sporting Club taldearekin fitxatu zuen arte. 2019an Valentzia CF taldearekin fitxatu zuen.

## Nazioarteko ibilbidea 
Bonsegundo Argentinaren ordezkari izan zen 20 urtez azpiko emakumezkoen munduko futbol txapelketan, eta talde nazionalak ez zuen garaipenik lortu.

2015. urtean, Argentinako emakumeen futbol selekzioan parte hartu zuen Panamerikar Jokoetan.

Emakumeen Amerika Kopan ere parte hartu zuen 2014, 2018 eta 2022an: bi gol sartu zituen lehen urtean, hiru bigarrenean eta beste hiru hirugarrenean.

Lehiaketa horretan, 2018an, "*Queremos ser escuchadas*" aldarrikapen ospetsua egin zuen talde nazionaleko kapitaina izan zen. Hortik aurrera, aldaketa historikoak lortu ziren Argentinako Futbol Elkarteak emakumezkoen selekzioei ematen zizkien entrenamendu- eta prestakuntza-baldintzetan.

2019ko Emakumezkoen Munduko Futbol Koparen parte izan zen, eta Argentinak ez zuen taldeen fasea gainditu, bi berdinketa eta porrota izan ondoren. Bonsegundo nabarmendu egin zen Eskoziako Emakumezkoen Futbol Selekzioaren bi gol markatuta partida berdintzea lortu zuenean, eta azken momentuan 3-3 berdinketa lortzeko.

Taldeko finko bat izan zen 2019ra arte, entrenatzaileekin ados ez egoteagatik deialdietatik desagertu zen arte. 2021ean berriro hautatua izan zen. Urte berean utzi zuen Valencia CF taldea Peter Lim-en kudeaketak eragindako arazoetan murgilduta baitzegoen taldea eta Atletico Madrilekin fitxatu zuen.

2023ko uztailaren 8an, Emakumezkoen 2023ko Munduko Futbol Txapelketarako deitutako 23 laguneko zerrendan egon zen. Munduko bigarren txapelketa izan zen Bonsegundorentzat.

#### Munduko Kopetako partaidetzak 
## Estatistikak 
### Taldeak 
## Palmaresa 
### Titulu nazionalak 
thumb|372x372px|Argentinako selekzio Absolutua, 2018

### Nazioarteko tituluak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elenchidae

***Elenchidae*** *Strepsiptera* ordenaren intsektu familia da.

## Generoak 
*Elenchidae* familiak genero hauek biltzen ditu:

* *Elenchus* Curtis, 1831
* *Colacina* Westwood, 1877
* *Deinelenchus* Perkins, 1905
* *Elencholax* Kinzelbach, 1971
* †*Protelencholax* Kinzelbach, 1979

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elenchidae Tolweb gunean.
Hubert Loutsch

**Hubert Loutsch** (Mondercange, 1878ko azaroaren 18a - Brusela, 1944ko ekainaren 24a) luxenburgoar politikaria izan zen. Luxenburgoko lehen ministroa izan zen 1915etk 1916ra.

Abokatua izan zen lanbidez. 1915eko azaroan lehen ministro eta Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten. Bere gobernua Eskuineko Alderdiko kideek soilik osatzen zuten, nahiz eta ezkerrak gehiengoa izan Diputatuen Ganberan. Maria-Adelaida dukesa handiak kongresua desegin eta hauteskundeak deitu zituen abenduan, baina eskuinak ere ez zuen gehiengoa lortu. Loutschek konfiantza mozio bat galdu zuen 1916ko urtarrilean eta otsailean Victor Thorn bihurtu zen lehen ministro berria.

1920tik 1934ra *La Luxembourgeoise* aseguru-etxeko presidentea izan zen eta 1925etik 1934ra Batasun Nazional Independentearen ordezkari Diputatuen Ganberan izan zen.
Jaroslav Hunka

**Jaroslav Hunka** —; — (Urmań, Polonia, 1925 inguru) Bigarren Mundu Gerran Alemania naziaren alde borrokatu zen beterano bat da, Waffen-SSko 14. Granadari Dibisioko kide izan zena. Etniaz ukrainarra, garai hartan Poloniakoa zen Urman herrian jaio zen (gaur egun Ukrainakoa da). Bere borondatez sartu zen Waffen-SS talde militar nazian, 1943an. Gerra amaitu ondoren, Kanadara emigratu zuen. Gaur egun erretiratuta dago, eta North Bay hirian (Ontario, Kanada) bizi da.

2023an, Hunka albiste izan zen nazioartean. Izan ere, Kanadako Komunen Ganberako presidente Anthony Rotak ganbera horretara gonbidatu zuen, eta ganberako kide guztien bi txalo zaparrada luze jaso zituen, Justin Trudeau Kanadako lehen ministroa eta Volodymyr Zelensky Ukrainako lehendakaria ere han zirela. Geroago, Hunka Waffen-SSko kide ohia zela agertu zuten hedabideek, eta horren ondorioz Rotak bost egun geroago dimisioa eman zuen. Nurembergeko epaiketak erabaki zuen Waffen-SS ankerkeria masiboen erantzule kriminal bat zela eta bere kide guztiak errudunak zirela. Kanadako gobernuko funtzionarioek barkamena eskatu zioten munduko komunitate juduari. Trudeauk eta Zelenskyk ez zuten adierazpenik egin.

## Iturriak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Bideoa: Kanadako parlamentuko txalo zaparrada, soldadu nazi ohiari, Sky News (2023ko iraila)
Marta Lois

**Marta Irene Lois González** (Vigo, Galizia, 1969), **Marta Lois** izenez ezagunagoa, galiziar unibertsitateko irakaslea, politologoa eta politikaria da. Santiagoko Udaleko Berdintasun, Garapen Ekonomiko eta Turismo zinegotzia izan zen 2015etik 2019ra. 2023an, Yolanda Diazek iragarri zuen Sumar Mugimenduko presidentea izango zela, eta XV. legegintzaldian Coruñako diputatu izan zen. Gainera, Kongresuan Batzeko Nazioanitzeko Talde Parlamentarioaren bozeramailea da 2023ko abuztuaren 11tik.

## Lanak 
* Marta Lois; Isabel Díaz Otero (2012). *¿Han conquistado las mujeres el poder político? Un análisis de la presencia de las mujeres en las instituciones autonómicas*. Madril: Catarata. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tritonu

**Tritonua**, musikaren teoriaren esparruan, hiru tonu oso hartzen dituen musika-bitartea da. Laudun gehituko ala bostun gutxituko tarte bezala sailkatu daiteke.

## Non gertatzen da tritonua? 
Edozein eskala maiorren laugarren notaren eta zazpigarrenaren artean eratutako tartean gertatzen da berez tritonoa (adibidez, do maiorren, *fa* eta si arteko tritono bat sortzen da).

Dominante akordeek (hirudun maiorra eta zazpidun minorra) —adibidez, do, mi, sol eta si bemol notek osatutako akordeak— tritonu bat dute hirudunaren eta zazpidunaren artean.

## Nola ebazten da tritonua 
link=Archivo:Tritone_resolution_inward.png|340x340px

Orohar, tritonoa bi notak kontrako norabidean mugituz ebazten da, batez ere soinu horietako bat sensiblea bada, tonikara joko duena.

## Tritonuaren garrantzi historikoa mendebaldeko musikan 
Tritonua disonantzia gisa sailkatu da mendebaldeko musikan Erdi Arotik praktika komunaren aldia amaitu arte.

Bitarte hori saihestu egiten zen Erdi Aroko eliza-kantuan, ziur aski, intonazio zaila zuelako eta soinua goibela zela uste zelako.

Dirudienez, Guido de Arezzo (991-1050) monje italiarrak debekatu zuen hori erabiltzea. Haren sistema hexakordalean iradoki zuen *si* diatonikoa (*si* naturala) erabili ordez, *fa*n oinarritutako hexakordioa *do*ra eraman beharko litzatekeela tritonoa saihesteko.
Ondoren, Ugolino d'Orvieto (1380-1457) eta Johannes Tinctoris (1435-1511) teorikoak *si* naturala por *si* bemolarengatik ordezkatzearen alde agertu ziren.

Handik aurrera, eta Errenazimentuaren amaierara arte, bitarte ezegonkor gisa hartu zen tritonua, eta kontsonantzia gisa baztertu zuten teorialari gehienek.

1702an, Andreas Werckmeisterrek (1645-1706) esan zuen «lehengo agintariek» *diabolus in musica* (“deabrua musikan”) izena erabiltzen zutela bai tritonurako, bai semitono-tarteen arteko talkarako —hala nola *mi* naturala eta *fa* naturala—

1725ean, Johann Joseph Fux (1660-1741) konpositore austriarrak, *Gradus ad Parnassum* liburuan, *diabolus in musica* izenarekin deskribatu zuen tritonua hark ere.

Autore horiek diotenez, iraganean tritonuak deabruarekin lotzen zen, baina ez da Erdi Aroko autoreen aipurik gorde. Denis Arnold (1926-1986) britainiar musikologoak, ordea, *New Oxford Companion to Music* liburuan iradokitzen du Erdi Aroko musikan erabiltzen zen ezizena:

## Ikus, gainera 
* Tritonu ordezkapena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martín José Zelaia

**Martín José Zelaia Zufiaurre**, (Altsasu, 1937 &ndash; 2022ko otsailaren 10a) txirrindulari nafarra izan zen.  

Carlos semea ere, txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1959**
* 2. Altsasuko Sarian
**1960**
* Altsasuko Saria
**1961**
* 2. Altsasuko Sarian

## Taldeak
* Pinturas Ega - (1962)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Martín José Zelaya "firtscycling.com"
Nakar (musika taldea)

**Nakar** Donostiako (Gipuzkoa) postpunk musika taldea da. 2022an jaio zen, eta Jone Laspiur, Andoni Olaetxea, Jokin Azpiazu eta Xalba Ramirezek osatzen dute. Balio dute kolektiboaren parte dira. 

Taldea postpunketik abiatzen bada ere, elektronika, hiperpop edo Wordeko spoken estiloak nahasten ditu, besteak beste. Sintetizadore analogiko eta digitalekin, baxuarekin, gitarrarekin eta ahotsarekin egiten dute lan. 

Taldekideak aurrez Koban, Nøgen, Raitx, Physis Versus Nomos, Pelax, Zozo, Burrundaria, OLOR, Occhi di Farfalia eta PAM taldeetan aritu izan dira. 

*Katapulta Tour Gipuzkoa 2023* programako talde hautatua izan zen.

## Diskografia 
### Diskoak 
* Epelkeriaren Kontra (2024). Egilea editore.
* Lore ta laban (2023). Egilea editore.

### Singleak 
* Ezin (SG-DG, 2023). Egilea editore.
# Zenbait maskorren barrualdean eratzen den gai zuri gogor eta distiratsua (ikus gehiago).
# Ekarri aditzaren orainaldiko ahala moduko ni-hark aditz trinkoa.

Txillardegiren Leturiaren egunkari ezkutuan agertzen da hitza, eta errefererentzia hori sartu zuen taldeak Nakar abesti homonimoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Balio dute

## Kanpo estekak 
* Nakar Bandcamp-en
* Nakar Badok-en
Buranovskie Babuxki

**Buranovskie Babuxki** ( [],  [], ) udmurterazko folk musika taldea izan zen, 1970an sortua eta 2018an desegina. 2012an Errusia Eurovision Abesti Lehiaketan ordezkatu zuen Bakun *Party for Everybody* abestiarekin.

## Historia 
Buranovskie Babuxki taldea Udmurtiako Buranovo herrian sortu zen. 2010erako taldekideen batez besteko adina 70 urtekoa zen. Errepertorioaren oinarria udmurterazko abesti herrikoiak dira.

Lehen aldiz, taldea hasi zen abeslari ospetsuen abestien udmurterazko bertsioak egiten 2008an, Udmurtiako Estatuko Filarmonikoan Ama Hizkuntzaren Egunaren ospakizunean Boris Grebenstxikov eta Viktor Tsoiren abestiak udmurteraz abestu zituztenean. Harrezkero, behin eta berriz, prentsan eta telebistan arreta-objektu bihurtu ziren.

2012an Errusia Eurovision Abesti Lehiaketan ordezkatu zuten Bakun *Party for Everybody* abestiarekin. Udmurteraz eta ingelesez abestu zuten eta bigarren postuan gelditu ziren.

2014an, Ksenia Rubtsova ekoizleak jatorrizko kideen kontratua amaitu zuen eta 8 kide berri kontratatu zituen, besteak beste, Anna Prokopieva, Jekaterina Antonova eta Valentina Serebrennikova. Kide berriak Udmurtiako hainbat herritakoak dira.

2016an Joensuuko (Finlandia) *Laula kanssain* musika jaialdian aritu ziren.

## Kideak 
* Alevtina Begixeva (j. 1958)
* Grania Baisarova (j. 1949)
* Jelizaveta Zarbatova (1927–2014)
* Natalia Pugatxova (1935–2019)
* Olga Tuktareva (j. 1968)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leptines II.a Sirakusakoa

**Leptines II.a** (grezieraz: Λεπτίνης Β΄; K.a. 342 ondoren hil zen), Leptines I.aren semea eta Dionisio Zaharraren iloba zen.

K.a. 351. urtean, Leptinesek Kalipori lagundu zion Dionisio Gazteak Reggion utzitako goarnizioa kanporatzen. Hiri barruko liskar zibilen ostean, Leptinesek eta Poliperkonek Kalipori  labankada bat eman zioten, dirudienez, Kalipok Dion hil zuen ezpata berberarekin.

K.a. 342an, Timoleonek Sizilia askatu zuenean, Leptines erbestera bidali zuen, eta Korinton hil zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Artikulu honek orain domeinu publikoan dagoen argitalpen bateko testua biltzen du: Smith, William, ed. (1870). "Leptines". *Greziar eta Erromatar Biografia eta Mitologia Hiztegia.*

## Kanpo estekak
Míriam Nogueras

**Míriam Nogueras** **i Camero** (Dosrius, Katalunia, 1980ko maiatzaren 11) Junts per Catalunya alderdiko politikaria eta ehungintzako enpresaburua da, eta alderdi horretako diputatu eta bozeramaile da Diputatuen Kongresuan.

## Ibilbidea 
Zuzenbidea ikasteko asmoa ba zuen ere, azkenean ez zen matrikulatu eta familia-enpresan lanean hastea erabaki zuen.Harigintzan espezializatutako ehungintzako enpresa baten jabekidea da. Kataluniako Negozio Zirkuluko (Cercle Català de Negocis; CCN), ASECIEMAko Batzordeko eta MODACCko (Kataluniako Ehungintza Moda Klusterra) kidea da. No vullpagar.cat plataformako kide ere bada, Kataluniako autobideen lapurreten aurkako mugimendua..

Espainiako 2015eko udal-hauteskundeetan, Cardedeuko Udaleko zinegotzi independente hautatu zuten Kataluniako Konbergentzia Demokratikoko zerrendetan. Geroago diputatu independente hautatu zuten Democracia i Llibertat zerrendatik, Espainiako 2015eko hauteskunde orokorretan, eta Defentsa Batzordearen bozeramaile izan zen.

Europako Alderdi Demokrata Katalan (PDeCAT) berriaren exekutiborako hautagaietako bat izan zen, 2016. urtean sortu ondoren, baina azkenean ez zuten aukeratu. Ondoren, PDeCATeko lehendakariorde hautatu zuten 2018an.

2020an, Kataluniako Europako Alderdi Demokrataren eta Junts per Catalunyaren (Junts) arteko bereizketaren ondorioz, Míriam Nogueras PDeCATeko lehendakariorde kargutik kendu zuten, Juntsera pasatuz.

Bartzelonatik Diputatuen Kongresuko XIII. eta XIV. legegintzaldietako diputatu  hautatu zuten Laura Borràsek dimisioa eman ondoren Kongresuan Junts per Catalunyako diputatu eta bozeramaile gisa 2021eko Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetara aurkezteko, eta alderdi independentistaren portabozia hartu zuen.
2023ko otsailean, Kongresuan egindako prentsaurrekoan (diputatu nazionala da), Espainiako bandera kendu zuen estratutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Escoté

**María Escoté Romero** (Bartzelona, Katalunia, 1979ko uztailaren 16a) kataluniar jostun eta arropa diseinatzailea da. 2006an, bere sinaduraren lehen bilduma aurkeztu zuen Bartzelonan.

## Biografia 
Bartzelonan jaio zen, 1979an, eta laster egin zuen lan familiaren negozioan. Diseinu karrera ikasi zuen Bartzelonako Diseinu eta Modaren Goi Eskolan, Felicidad Ducek 1928an sortutako *LCI Barcelonan*. 2005ean graduatua, Modako marrazketa-ikastaroa egin zuen Londresko Saint Martinsen. Bi alaba ditu.

## Lan ibilbidea 
[thumb|242x242px|ezkerrera|[María Escoté eta Maya Hansenen desfilea, Madril Fashion Week, 2017 otsaila]]Escoték 2006an aurkeztu zuen lehen aldiz bere marka, Bartzelonako Moda *FAD* ibiltoki edo pasarelan, “*Eszentrikoak*” izenburupean. Geroago, Cibelesko *Ego* ibiltokira iritsi zen, Madrileko Modaren Astera, eta handik aurrera ohiko sinadura izan zen. Beyoncé, Katy Perry eta Zendaya artistek beren diseinuak jantzi dituzte. Nazio-mailan, PXXR GVNG trap taldea janztea erabaki zuen, batez ere Yung Beef eta Paula Echevarría edo Cristina Pedroche bezalako ospetsuak.

2020an, 2021ean eta 2022an, Espainiako Desigual markarako kapsulak aurkeztu zituen diseinatzaileak, estilo psikodelikoko jantzi abangoardistekin.[thumb|260px|Charo Izquierdo, Eduardo López Huertas, [María Escoté, Manuela Carmena eta Maya Hansen, Madrileko Cibeles Fashion Week 2017 otsaila]]
## Telebista ibilbidea 
2018ko otsailetik 2022ko apirilera bitartean, talentu berrientzako *Maestros de la costura* lehiaketako epaimahaiko izan da Alejandro Gómez Palomo eta Lorenzo Caprilerekin batera.

2022ko maiatzaren 9an, RTVEk berretsi egin zuen *MasterChef Celebrity España* sukaldaritza-lehiaketan parte hartuko zuela. Lehiaketa horretan finalista izan zen, hirugarren postua lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markovi Kuli

**Markovi Kuli** edo **Markoren Dorreak** (, ) Prilep ipar-ekialdean dago, Ipar Mazedoniako Errepublikan, Varoš herriaren gainean.

## Ezaugarriak 
Erdi Aroko serbiar jatorriko dorreak dira, Marko Mrnjavčević printzearenak. 120 eta 180 m. arteko altuera duen muino batean daude, granitozko harriz estalitako mendi-mazela malkartsuz inguratuta. Kokaleku zaharraren goiko aldea iparraldetik eta hegoaldetik sar daiteke.

Lau hamarkadako ikerketa arkeologiko batean aurkitutako hondakinek antzinako kokaleku goiztiar bat zegoela adierazten dute, Keramija.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Marino 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

San Marino 2020ko Udako Joko Olinpikoetan lehiatu zen Tokion. Hasiera batean, 2020ko uztailaren 24tik abuztuaren 9ra bitartean aurreikusi zen, eta jokoak uztailaren 23ra eta 2021eko abuztuaren 8ra arte atzeratu ziren, CO05-19 pandemia zela eta. Udako Olinpiar Jokoetako 15. partaidetza izan zen .

Brontzezko domina, nazioaren lehen domina olinpikoa, Alessandra Perilli emakumezkoen trap-tiraketan irabazi zuen. Horrekin, San Marino edozein domina olinpiko irabazten zuen herrialderik txikiena bihurtu zen. Bi egun geroago, uztailaren 31n, Perillik eta Gian Marco Bertik herrialdeko bigarren domina irabazi zuten: zilar bat Foso mistoko tiro ekitaldian. Gero, San Marinok hirugarren domina irabazi zuen abuztuaren 5ean, Myles Aminek brontzea irabazi baitzuen 86 kg-ko borroka libreko ekitaldian. Lau kiroletan 5 lehiakiderekin, San Marinok domina gehien lortu zituen biztanleko.

## Dominadunak 
Uztailaren 29an, Alessandra Perillik brontzea irabazi zuen emakumezkoen foso tiroketa ekitaldian; hau izan zen San Marinoko lehen domina olinpikoa.

## Lehiakideak 
Hurrengoa da jokoetako lehiakideen zerrenda.

## Judoa 
San Marinok Hiruko Batzordearen eta Nazioarteko Judo Federazioaren gonbidapena jaso zuen, Paolo Persoglia gizonezkoen kategorian (90 kg) Joko Olinpikoetara bidaltzeko, 1996tik, Atlantan, kirol honetara lehen aldiz itzultzeko.

## Tiroa 
San Marinoko tiratzaileek kuotak lortu zituzten, ISSF 2018 Munduko Txapelketan, ISSF Munduko Kopako 2019. seriean, Europako Txapelketa edo Jokoetan eta Europako Sailkapen Txapelketan izan zituzten akabera onenei esker, baldin eta 2020ko maiatzaren 31rako gutxieneko puntuazioa (MQS) lortzen badute. Uztailaren 29an, Alessandra Perillik brontzezko domina irabazi zuen emakumeen trap tiroketan; hau izan zen San Marinoko lehen domina olinpikoa; Perillik aurretik lortu zituen emizta onak, baina domina bat galdu zuen 2012ko Udako Joko Olinpikoetan.

## Igeriketa 
San Marinok FINA ren gonbidapen unibertsal bat jaso zuen Joko Olinpikoetara maila handiko emakume igerilari bat bidaltzeko, emakumeen distantzia luzeko estilo libreko ekitaldietan, 2021eko ekainaren 28ko FINA Puntuazio sisteman oinarrituta.

## Borroka 
Lehen aldiz, Erromatik (1960), San Marinok 86 kg-ko gizonezkoen estilo libreko borrokalari bat kalifikatu zuen lehiaketa olinpikoan, 2019ko Munduko Txapelketako top seiaren ondorioz.

; Borroka librea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Joaquina de Viera y Clavijo

**María Joaquina Viera y Clavijo** (Puerto de la Cruz, Tenerife, 1737-Las Palmas Kanaria Handikoa, c. 1819) idazle izan zen. Gurasoak Gabriel del Álamo y Viera eta Antonia María Clavijo Álvarez izan ziren. José Viera eta Clavijo historialari kanariarraren arreba izan zen. Gurasoak lagundu eta zaindu zituen hil ziren arte, eta 1782an Kanaria Handiko Las Palmasera joan zen bere nebarekin, eta hura ere zaindu zuen 1813an hil zen arte. Las Palmasen bizi izan zen 1819an hil zen arte.

## Ibilbidea 
Segur aski, Jose nebak eragin handia izan zuen bere hezkuntzan, eta garai hartako emakumeena ez zen kultura-ingurunera sartzen lagundu zion. Urte haietako uharteko artista onenekin harremanak izan zituen, lehenik La Lagunan, José Rodríguez de la Oliva irudigilearen ikaslea izan zenean, eta, gero, Kanaria Handiko Las Palmasen, non Nicolás Eduardo eta Luján Pérez ezagutu zituen. 

José Agustín Álvarez Rixok biografia bat idatzi zuen 1868an Maria Joaquinari buruz. Bere artxibo pertsonalean gordetzen da, eta 2014. urtean haren oinordekoek La Lagunako Unibertsitateko Liburutegiari emana dohaintzan, Bertan, Joaquina andrearen literatura-ekoizpena erlazionatzen da, bere erlijiotasunaz eta ohitura onengatik, baita umoreaz eta patriotismoaz ere. Kanarietako lehen emakume poetatzat hartzen da.

Bere garaiko gertakariez arduratu zen, eta bertsoak idatzi zituen *Tenerife uhartean armen*  *bidez* *Horacio Nelson* *kontralmirantearen eskuadra ingelesaren aurka lortutako garaipenari buruz*; hamarrenak eta esdruilak ere eskaini zizkion Manuel Godoyri.

## Aitortzak 
* 2023ko ekainaren 8an, Tenerifeko kabildoak "Uharteko Alaba Kutun" izendatu zuen, hil ondoren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Carlos Gaviño de Franchy, ed. (2009). Testamento de María Joaquina Viera y Clavijo,. Consultado el 14 de octubre de 2016. 
* 
* Galván González, Victoria (2006). La obra poética de María Joaquina de Viera y Clavijo. Ediciones del Cabildo de Gran Canaria. 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Węgierska Górkako gudua

**Węgierska Górkako gudua**  1939ko irailaren 1tik irailaren 3a bitarten Węgierska Górka artean egin zen gudua izan zen, Poloniaren inbasioko Mugako guduaren baitan.

Nahiz eta poloniar posizioak ez zeuden betetan eta soilik bost bunkerretan zeuden zaindariak, lerroa bi egun osoz babestu zuten askoz handiagoak ziren Alemaniako Infanteriako 7. Dibisioaren aurka. Bunkerretako bat ebakuatzea lortu zuen Poloniako Mendiko 1. Brigadak, baina besteek ez zuten irratirik eta ez zuten jaso erretiratzeko agindurik. Uneren batean, Alemaniak lortu zuen poloniar posizioak haustea, baina galera handiak izan zituzten, eta bi eguneko atzerapena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felicidad Duce

thumb|260px|Felicidad Duceren eskola, Bartzelonathumb|255x255px|2003. urtean eskolako orman jarritako plaka
**Felicitat** edo **Felicidad Duce Ripollés**  (Bartzelona, Katalunia, 1908ko martxoaren 13a - ibídem, 2000ko otsailaren 8a) bartzelonar jostuna izan zen, metodo baten sortzailea eta erreferentea moda diseinuan. *LCI Barcelona* eskola sortu zuen 1928an. Emakumeen prestakuntza bultzatu zuen moda espainiarreko feminista izan zen.

2024ko urtarrilean Felicidad Duce saria eman zioten Miren Arzalluz bilborrari sektoreari egiten dion ekarpenagatik eta nazioartean duen garrantziagatik.

## Biografia 
Bartzelonako Gracia auzoan jaio zen, eta hamabi urterekin joskintza ikasteko beka bat lortu zuen, eta garaiko jostun onenen lanbidea ikasi zuen. Saltzaile lan eginda, ulertu zuen herri-klaseak aurrera egiteko aberatsen moduan jantzi behar zutela. Aberatsek orduan jostun propioa zuten. 

## Ibilbidea 
Autodidakta eta ausarta, Gràcia auzoko bizilagunak 1928an lehen lantegi-eskola berritzailea ireki zuen, punta-puntako moda-diseinuko egoitza izaten jarraitu duena. Patronaje metodo propioa sortu zuen. María Escoté, Juan Vidal edo Dominnico (Letizia, Rosalía edo Beyoncéren diseinugileak) eskolan trebatu ziren.

1928an, moda-lantegiko eskola berritzailea sortu zuen Gracian, patronaje metodo propioarekin. Aitzindaria izan zen urrutiko ikastaroetan, eta irrati-saio bat ere egin zuen joskintzaz hitz eginez edo zinema-ekoizleekin lankidetzan jantziak egiteko, eta *Feli* *sistema* izeneko liburua argitaratu zuen.

Bartzelonan hil zen, 2000ko otsailaren 8an, 92 urte zituela.

## Argitaratutako lanak 
* *Feli sistema* liburua

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2003ko irailarenn 20an Goi mailako Diseinu eta Moda eskolaren sarreran plaka jarri zuten eskerrak emanez.

### Felicidad Duce sariak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alphonse Karr

**Jean-Baptiste Alphonse Karr** (Paris, 1808ko azaroaren 24a - Saint-Raphaël, 1890eko irailaren 29a) frantziar eleberrigile eta kazetaria.

Parisen jaio zen eta Henri Karr margolari eta konpositore alemaniarraren semea izan zen. Bourbon Ikastetxean hezi zen eta gero han irakasle izan zen. Bere eleberrietako batzuk, lehenengoa barne, autobiografikoak izan ziren. 1855ean Nizara joan zen eta loregintzan, loreen merkataritzan eta arrantzan jardun zuen.

1853an *Le Figaro* egunkariko editorea izan zen, urte askotan kolaboratzaile izan ondoren. *Les Guêpes* izeneko hileroko egunkari satiriko bat ere sortzen dut.

## Eleberriak 
* *Sous les Tilleuls* (1832)
* *Une heure trop tard* (1833)
* *Vendredi soir* (1835)
* *Le chemin le plus court* (1836)
* *Geneviève* (1838)
* *Voyage autour de mon Jardin* (1845)
* *Feu Bressier* (1848)
* *Fort en thème* (1853)
* *Les Soirées de Sainte-Adresse* (1853)
* *Histoires Normandes* (1855)
* *Au bord de la mer* (1860)
* *Une poignee de verites (1866)
* *Livre de bord'' (1879–80)

## Kanpo estekak
Javier Lizarraga

**Javier Lizarraga Murillo** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) Euskal Herritar futbolaria da

## Biografia 
Erdiko atzelari moduan aritzen da, Osasunako harrobian hezia. 2025eko urtarrilean Penya Esportivak fitxatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Tania Martínez Portugal

**Tania Martínez Portugal** (Etxebarri, Bizkaia, 1983) politologoa da, unibertsitateko irakaslea eta euskal ikertzaile feminista. Euskal Herriko gizarte-mugimenduetako indarkeria sexistaren azterketa egiteagatik da ezaguna.

## Ibilbidea 
Politika eta Administrazio Zientzietan lizentziaduna da, eta Ikasketa Feminista eta Generoko Ikasketetan doktorea ere bada Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Marta Luxán Serranok zuzendutako “*Narrativas de mujeres activistas sobre violencia sexista en las comunidades activistas del País Vasco*” nazioarteko tesiaren bidez, *cum laude* kalifikazioa lortu zuen.Horrez gain, Globalizazioari eta Garapenari buruzko Ikerketa Masterra egin zuen, Tokiko Garapena eta Garapen Iraunkorra espezialitatean, Hegoa Ikerketa Institutuan (EHU).

Akademiatik kanpo hasi zuen karrera, enpresa transnazionalen gizarte- eta ingurumen-eskubideen urraketa ikertzen.

Erakunde eta kolektibo sozial eta politikorentzako prestakuntza, koordinazioa eta dibulgazio-hitzaldi ugari eman ditu.

UPV/EHUko Ekonomia Aplikatua Sailean unibertsitateko irakasle gisa egiten duen lana uztartzen du, hainbat gizarte-erakunderekin lankidetzan arituz, generoan aditua den kanpoko ikertzaile gisa. Hegoa Ikerketa Institutuko (UPV/EHU) kide da, irakasle ikertzaile (IIP) gisa eta Generoaren Barne Taldeko (KHK) kide ere.

*Berria* egunkarirako zutabegile ere jardun du.

## Ikerketa-ildoak 
Interes eta ikerketa ildo nagusiak genero-indarkeria, epistemologia kritikoak eta irakaskuntza feminista dira.

Ezkerreko ingurune aktibistetako indarkeria sexistari buruzko ikerketen arabera, "indarkeria heterogeneoa izan arren eta orokortzeko arriskua egon arren, Euskal Autonomia Erkidegoko komunitate aktibistek indarkeria sexista erreproduzitu eta legitimatzeko eremuak osatzen dituzte, indarkeria ahalbidetzen duten logika berak dituztelako eta indarkeria hori beste edozein gizarte- eta kultura-testuingurutan justifikatzen dutelako". Eta testuinguru horietan, indarkeriaren zenbait berezitasun aipatzen ditu: "Sexismoaren eta indarkeria sexistaren ukazioarekin, borroken hierarkizazioarekin edo ekintzaileen subjektibotasun feministarekin zerikusia dutenak, zeinak indartu egiten baitira indarkeriazko esperientziatik abiatuta ikaskuntza- eta jabekuntza-prozesu bat igaro ondoren".

Tokiko Gobernantzarekin eta Politiken Ebaluazioarekin eta araudi publikoarekin lotutako unibertsitate-proiektuetan parte hartu du.

## Sariak eta aitortzak 
* Emakunde ikerketa-beka bat irabazi zuen 2016. urtean, eta horri esker argitaratu zuen “Euskal Herrian indarkeria sexistari buruzko imajinarioak aldatuz. Emakume ekintzaileen narratibak”, doktoretza-tesi gisa garatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Argian*: «Aitzakia asko sortzen dira indarkeria sexistaren gaia mahai gainean ez jartzeko»
* Elkarrizketa *Berrian*: «Indarkeria sexista ez da jartzen beste bortxa politiko batzuen mailan»
* *Pikara Magazine* aldizkarian argitaratu zuen artikulua: trapu zikinak ere batzarrean garbitzen dira
* Emakunderen ikerketa aurkezteko bideoa
* Indarkeriak askatuz jardunaldietako aurkezpen-bideoa
Susana Carro

**Susana Carro Fernández** (Mieres, Asturias, 1971) filosofoa, irakasle eta ikertzailea da.

## Ibilbidea 
Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan lizentziatu zen Oviedoko Unibertsitatean, eta Zientzia, Teknologia eta Gizartean espezialista da Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalaren (UNED) Zientzia Politiko eta Soziologia Fakultatean. Filosofian doktoratu zen *Del arte feminista al arte femenino* izeneko tesiarekin, eta gero *Mujeres de ojos rojos*: *De arte feminista al arte femeninoa* izeneko liburua bihurtu zuen.

2010ean argitaratutako saiakera honetan, Carrok azaltzen du nola XX. mendean zehar emakumeen ahotsek, hala nola; Mary Wollstonecraft, Simone de Beauvoir, Betty Friedan, Kate Millett, Shulamith Firestone, Hélène Cixous edo Luce Irigaray idazleek eta aktibistek, hiritartasuna eskatu zuten emakumeentzat.Eta haien diskurtsoak eremu etikoak gainditu eta estetikara zabaldu ziren. Arte feminista eta femeninoa Judy Chicago, Martha Rosler eta Ana Mendieta bezalako irudi nabarmenekin sortu ziren.

Sergio Givone filosofo italiarraren (Florentziako Unibertsitateko Estetika katedraduna) ikasle zela, Carrok irakasle agregatu gisa lan egin zuen Oviedoko Gizarte Hezkuntzako Unibertsitate Eskolan, eta filosofia-eskolak eman zituen Gijongo Rosario Acuña institutuan. Gainera, 1998az geroztik, berdintasunerako hezkuntzari buruzko Unibertsitate Hedapeneko ikastaroetako irakasle izan da, eta Valparaísoko Unibertsitateko (Txile) irakasleen prestakuntza-programan parte hartu du.

*Paraísoren* sortzaileetako bat da. 1990eko hamarkadan, sormen asturiarraren zati bat bildu zuen arte alternatiboko gune horrek. *No sólo hemos aprendido* bideoinstalazioaren egilekidea da, Gijongo Institutu Zaharreko Kultura Zentroan egon zen ikusgai 2002an .

Carrok amatasunaren eraikuntza sinboliko eta juridikoa ikertzen du.'Gainera, OffMother talde artistikoa koordinatzen du eta maitasun erromantikoaren ideia lantzen du. Aldizkari espezializatuetan kolaboratzen du Carrok bere artikuluekin, eta *Salud sexual y reproductiva y opciones de maternidad*.(*Sexu- eta ugalketa-osasuna eta amatasun-aukerak)* bolumenaren argitalpena koordinatu zuen 2014. urtean.
## Lanak 
* 2001 – *Educación para la igualdad de oportunidades*. FMB.
* 2002 – *Tras las huellas de "El segundo sexo" en el pensamiento feminista contemporáneo*. KRK Ediciones. ISBN 9788496119024.
* 2010 – *Mujeres de ojos rojos: Del arte feminista al arte femenino*. Ediciones Trea. ISBN 9788497043878.
* 2015 – *Más de un metro cuadrado de cielo propio.* *Mujeres en el panorama musical asturiano*. Trabe. ISBN 978-84-8053-781-0.
* 2018 – *Cuando éramos diosas.* *Estéticas de la resistencia de género*. Ediciones Trea. ISBN 9788417140700.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa 2019an.
Fabiana da Silva Simões

**Fabiana da Silva Simões**, ezagunagoa **Fabiana Simões** edo **Fabiana** izen hutsaz (Salvador de Bahía, Brasil, 1989ko abuztuaren 4a) brasildar futbolari profesionala da. Eskuinaldean jokatzen du, eta bere taldea Emakumezkoen Brasileiroko lehen mailako Santos FC da. Brasilgo selekzioarekin nazioartekoa izan da.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|249x249px|Fabiana da Silva (erdian)Brasil, Amerika Kopako emakumezkoen futbol txapelduna, Ecuador 2014)
Fabianak 2007-2008 denboraldian jokatu zuen Huelvako Sporting Espainiako klubarekin. 2009an eta 2010ean, Estatu Batuetan jokatu zuen Breakers taldearekin.

Brasilgo selekzioarekin egin zuen debuta 2006ko azaroan, eta zilarrezko domina irabazi zuen Pekingo 2008ko Olinpiar Jokoetan. 2011ko Munduko Kopan ere hartu zuen parte, Alemanian, 2012ko Olinpiar Jokoetan eta Kanadako 2015eko Munduko Kopan.

2017ko uztailean,  Bartzelonaren FK taldearekin fitxatu zuen. eta denboraldi berean bi titulu lortu zituen.

## Palmaresa 
## Taldeak 
### Olinpiar Jokoetako partaidetzak 
### Munduko kopetako partaidetzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Himmler Operazioa

**Himmler Operazioa**, edo **Konserve Operazioa**, 1939ko bandera faltsu ekintza multzoaren izena da, Alemania naziak euren aurkako eraso poloniarraren itxura emateko asmotan egindakoak. Ondoren, alemanek gertaeren propaganda-albisteak erabili zituzten Poloniaren inbasioa justifikatzeko, 1939ko irailaren 1ean.

Himmler operazioan alemaniarrek euren aurkako erasoak egin zituzten, pertsona errugabeen aurka edo kontzentrazio-esparruetako presoei zuzenduak. Operazioa Bigarren Mundu Gerraren lehen ekintza izan zen Europan.

## Planeatzea 
[eskuinera|thumb|280x280px|*Ezkerretik eskuinera*: [Franz Josef Huber, Arthur Nebe, eta Himmler Operazioaren zatirik handienaren hiru planifikatzaileak: Heinrich Himmler, Reinhard Heydrich eta Heinrich Müller]]
1939ko inbasioaren aurretik, Adolf Hitler bezalako politikariek eta Alemaniako egunkariek propaganda kanpaina abiatu zuten, Poloniako agintariei Polonian bizi ziren alemanen garbiketa etniko bortitza antolatu edo onartu izana leporatzen ziena.

Heinrich Himmler sortzailearen izena zuen plana Reinhard Heydrichek gainbegiratu eta Heinrich Müllerrek administratu zuen. Bandera faltsuko operazioaren helburua Poloniak Alemaniari eraso ziola erakustea zen, Poloniaren inbasio alemaniarra justifikatzeko erabil zitekeena. Hitlerrek ere espero izan zuen Poloniako, Erresuma Batuko eta Frantziako aliatuak nahastea, Alemaniaren aurkako gerra-deklarazioa atzeratu edo geldiarazteko.

## Operazioa 
Batez ere abuztuaren 31n egin ziren erasoak. Operazioa eta Alemaniako ofentsiba nagusia abuztuaren 26an egitea aurreikusita zegoen hasiera batean; baina egoera diplomatiko aldakorrak atzeratu zuen abuztuaren 31ra eta irailaren 1era arte. Bandera faltsuak antolatzeko ardura SSko eta SDko agenteek egin zituzten. Tropa alemanek, uniformez poloniarrez jantzita, mugako zenbait eraikin eraso zituzten, herritarrak beldurtu zituzten tiroz, bandalismo-ekintzak egingo lituzkete, eta erretiratu ostean uniforme poloniarrak zituzten gorpuak utziko zituzten.

Hainbat operazio egin ziren, besteak beste, eraso mailakatuak, hauen kontra:

* Jablunkako trenbide estrategikoa (Jabłonkó istilua), Polonia eta Txekoslovakiaren arteko mugan
* Sender Gleiitz (Gliice) irrati alemaniarra. Gleiitz istilua da, ziurrenik, operaziorik aipagarriena.

Hain zuzen ere, agente alemanak Alemaniako indarrekin lankidetzan aritu ziren Poloniaren inbasioan, eta horrek Alemaniako propagandak gehiegi nabarmendutako errepresaliak eragin zituen. Kasurik aipagarrienetako bat Bydgoszczeko Igande Odoltsua izan zen.

Operazioak ez zuen nazioartean arrakastarik izan, gutxik sinistu zutelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malena Costa

[thumb|260px|[Malena Costa eta Blanca Padilla *080 Barcelona*-n, 2014]]
**Malena Costa Sjögren** (Alcúdia, Mallorca, Balearrak, 1989ko abuztuaren 31) publizitate-modelo mallorcarra da.

## Lan ibilbidea 
Hamaika urte besterik ez zituela, Malenak moda-desfile batean parte hartu zuen. 2005ean *Elite Model Look 2005* lehiaketara aurkeztu zen eta seigarren postuan geratu zen, finalista. 2007an, *"Miss Baleares"* edertasun-lehiaketara aurkeztu zen. 2006an, *"Super Modelo*" telebista-saion parte hartu zuen, eta hainbat konpainiarentzako modelo lanetan hasi zen, hala nola Swatch edo Don Algodón. Modako argitalpen gehienetan agertu da, hala nola *Vogue-n*. Kontratu bat sinatu zuen Model Management enpresarekin. Modu aktiboan ari da sustatzen txapelen Laps Caps moda-marka. Espainiako negozio berritzaile enpresa edo startup txiki bat da Laps Caps, eta laster lortu du sektorean erreferente izatea. eta 2012tik Rayo Vallecanoko Mario Suárez futbolariarekin. Harekin Matilda Suárez Costa izeneko alaba izan zuen, eta 2016ko ekainaren 28an jaio zen.  Uztailean, Mario Suárezekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius nanceiensis

***Cortinarius nanceiensis*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Phlegmacium nanceiense*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo ganbila, baina berehala erdian hondoratu egiten da eta ertzak altxatu egiten zaizkio. Kapelaren azala likatsua da, pitzadura erradialetan apurtua eta ale batzuetan erdian ezkatatxo txikiekin, hori-berdexka kolorekoa edo hori-sulfurineoa, gero erditik aurrera gaztaina kolorera edo marroi-gorrixkara pasatzen da eta ertzak argiagoak geratzen dira.

**Orriak:** Finak eta ugari, hasieran eskotatuak eta gero dekurrente samarrak kapelaren ertzak altxatzean, nahiko estuak, hasieran hori-berdexkak, ondoren, kanela kolorekoak esporengatik.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa eta sendoa. 7 cm inguruko garaierakoa eta 17mm inguruko diametrokoa, erraboil borra formako biribildu eta marjitatu gabeko baten amaitua. Gainazal lehorra, horia eta ale gazteak, errezel orokorreko hondakin iheskorren azpian estalita agertzen dira, fibrila gisa eta gris-lila antzeko koloreko ezkatatxo gisa, gero, dena okre kolorez tindatzen da esporengatik.

**Haragia:** Trinkoa, hori argi kolorekoa kapelarena, eta hori-limoi kolorekoa oinarena, argi eta garbi bereizitako bihotz zuri batekin. Usain eta zapore nabarmenik gabe. Sosa eta potasaren base fuerteak, gorri-purpura kolorea ematen diote, eta amoniakoak apur bat arinagoa, arrosa argi kolore iheskorra.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Espezie oso urria da, artedietan (carrascal) baino ez dira bildu.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak