Gatazkaren konponbidea sustatzeko nazioarteko konferentzia

[thumb|300px|Konferentziako burualdeko mahaia eta *Aieteko Seiak*, ezkerretik eskuinera: [Jonathan Powell, Pierre Joxe, Kofi Annan, Gro Harlem Brundtland, Bertie Ahern eta Gerry Adams.]]
thumb|300px|*Aieteko Seiak*.

**Gatazkaren konponbidea sustatzeko nazioarteko konferentzia** —**Donostiako Nazioarteko Bake Konferentzia** eta **Aieteko Bake Konferentzia** izenez ere ezaguna— 2011ko urriaren 17an Donostiako (Gipuzkoa) Aieteko jauregian egindako konferentzia izan zen, gaitzat Euskal Herriko gatazkaren konponbidea zuena. Konferentzia horretan Euskal Herriko nahiz nazioarteko hainbat politikari eta bakegintzako ekintzaile bildu ziren, besteak beste nazioartean ospe handikoak diren sei: Kofi Annan, Bertie Ahern, Gro Harlem Brundtland, Pierre Joxe, Gerry Adams eta Jonathan Powell.

Konferentziak mugimendu ugari sortu zituen hurrengo egunean, eta handik hiru egunera, urriaren 20an, ETAk borroka armatua behin betiko alde batera uzten zuela aldarrikatu zuen.

Handik zazpi urtera, 2018ko maiatzaren 4an, Kanboko nazioarteko topaketa jazo zen.

## Parte hartzaileak 
### Euskal Herrikoak 
[thumb|300px|Konferentziaren talde antolatzaileek Donostiako alkate [Juan Karlos Izagirrerekin eta Gipuzkoako Ahaldun Nagusia den Martin Garitanorekin eginiko argazkia.]]
[thumb|300px|*Aieteko Seiak*, ezkerretik eskuinera: [Jonathan Powell, Gerry Adams, Bertie Ahern, Kofi Annan, Gro Harlem Brundtland eta Pierre Joxe.]]

Euskal Herriko ordezkaritza zabal eta anitz batek parte hartu zuen Konferentzian. Hainbat alderdi eta sindikatuk, ordezkaritza ofizialak bidali zituzten, eta beste hainbat antolakundetako kideak (Ipar Euskal Herriko PS, MoDem eta UMPko kideak bezala) norberaren ekimenez bertaratu ziren.

### Atzerrikoak 
* Kofi Annan: Nazio Batuetako idazkari nagusi ohia.
* Gerry Adams: Sinn Féineko lehendakaria, Irlandako Errepublikako parlamentaria.
* Bertie Ahern: Irlandako Errepublikako lehen ministro ohia.
* Jonathan Powell: Tony Blairren kabineteko buru ohia.
* Gro Harlem Brundtland: garapen sostengagarriaren eta osasun publikoaren arloan diharduen nazioarteko liderra, Norvegiako lehen ministro ohia.
* Pierre Joxe: Frantziako Defentsako eta Barne Arazoetako ministro ohia.

Image:Gerry Adams Sinn Féin.jpg|Gerry Adams.
Image:BertieAhernBerlin2007.jpg|Bertie Ahern.
Image:Jonathan Powell and Paul Rios.jpg|Jonathan Powell (esk.)
Image:Gro Harlem Brundtland1 2007 04 20.jpg|Gro Harlem Brundtland.
Image:Pierre joxe.jpg|Pierre Joxe.

## Adierazpena 
thumb|400px|eskuinera|Konferentziaren adierazpena, euskarazko azpitituluekin
Konferentziaren amaieran, nazioarteko laguntzaileek bost puntuko ebazpen bat plazaratu zuten. Bertan, Euskal Herriko gatazkari buruz duten ikuspegia aurkeztu ostean, ondoko eskaerak luzatu zituzten:

Ebazpena ingelesez irakurri zuen hantxe Bertie Ahernek, eta unean bertan itzulpena eginda antolatzaileek ondoren beste hiru hizkuntzatan ere zabaldu zuten testua, ordena honetan: euskaraz, gaztelaniaz eta frantsesez.

## Parte-hartzaileen erreakzioak 
### Eusko Alderdi Jeltzalea 
[thumb|200px|ezkerrera|[Iñigo Urkullu Konferentziara sartu aurretik Juan Karlos Izagirre eta Martin Garitanorekin batera.]]
Iñigo Urkulluk bertan honakoa adierazi zuen: "nahiz eta ezker abertzaleak zeharka egin dion ETAri armak uzteko eskaera, eskaera egin dio eta txalotu egiten dugu hori egin izana. ETAk ez du inolako aitzakiarik dagoeneko. Porrot egin du ETAk, ez duelako ezer lortu. Ezker abertzaleak, berriz, beti defenditu izan duen bidearen kontrakoa egin du azkenik".

Beste prentsa-ohar batean honakoa zioen hitzez-hitz: "atzo, ETAri eskatu zitzaion behin betiko amaitzea. Hori da garrantzizkoena. Bere amaiera egiaztatzea eskatu zitzaion. Ordainketa politikorik gabeko amaiera. ETAri baino ez zaio aurre baldintza hau eskatzen eta exijitzen. Atzokoan, biktimen papera aldarrikatu eta aitortu zen. Atzokoan azpimarratu egin zen, politika alderdi politikoei baino ez dagokiela. Eta atzokoan, azpimarratu egin zen ETAren negoziaketa esparrua “arlo teknikoa” izan daitekeena baino ez dela; eta beti, bere bortxazko jardueraren behin betiko amaiera adierazi ostean. Onartu den agiri hau, hainbat eratara interpreta daiteke. Baina orokorrean azaltzen egiten du 50 urteko terrore eta sufrimenduarekin nola amaitu, ordainetan kontzesiorik egin gabe. Guk komunikatu hori geureganatu egiten dugu, osoan eta egindako ordena berean. ETAri exijitzen diogu gauza bera egin dezala. ETAk lehen puntua ñabardurarik gabe onartzen badu, gainerako proposamenetarako bidea zabalduko da."

EAJk berak Ezker Abertzalearen gaineko irakurketa egin zuen, honako hitzekin: "Ezker abertzaleak gorbata jantzi zuen. Aldaketarako ikurtzat jo genuen. Iragana gainditu nahi dutelakoan eta bide berria hasi nahi dutelakoan. Bide hori garatzen joan daitezen animatu nahi ditugu, atzera bueltarik egin gabe, eta inork “ atzera egitera” derrigortu gabe. Amaitua da antzezpenen garaia. Asko gara Euskadin eta Euskaditik kanpo konprometitu garenak, ezker abertzaleak ziaboga hau egin zezan. Oraingo honetan, ezker abertzaleari dagokio ETA desarmatzea"

### PSOE, PSE eta PSF 
Jarrera ezberdina erakutsi zuten Espainiako PSOEk, Frantziako PSFk eta Euskal Autonomia Erkidegoko PSE-EEk.
#### PSE 
PSE alderdiak Jesus Egiguren eta Carlos Totorikak osatutako ordezkaritza bat bidali zuen, halere ondorengo egunetan bere barnean Konferentzia honi buruzko bi iritzi-talde edo alde azaleratu ziren:

##### Jesus Egiguren 
PSEren ordezkaria Jesus Egiguren izan zen. Haren ustez, egoera hori ez da "inork ezer oparitu izanaren ondorioa", baizik eta, besteak beste, zuzenbide estatuaren irmotasunaren eta gizartearen erresistentzia zibikoaren ondorioa. Nazioartetik etorritako ordezkaritzari azaldu dio Euskal Herrian ez direla egon bi alde aurrez aurre: "Batez ere egon da talde armatu bat eta gutxiengo totalitario bat sistematikoki eta nahita erasotu duena", nabarmendu du.

El Periódico de Catalunya egunkariak Konferentziaren ondoren kaleratu zuen elkarrizketan batean PSEko presidentea zen Egigurenek zioen Lopezek gehiago arriskatu behar zuela, dena eman, "baita erreko bazen ere eta Madriletik egurra emango bazioten ere". Hausteleek horretarako aukeratu zituztela dio, eta politikariak etorkizuna aurreikusten jakin behar duela. Egigurenek zioenez Lehendakariak zuhurregi jokatu omen zuen.

Egigurenek esan zuen beti amestu zuela bizitzen ari zela, baina penatuta agertzen zela "batzuk" ez zutelako ikusi aurrean izan duten aukera eta "ez dira konturatu bakearen unea zela". Ondoren zehazten zuen horiek Espainiako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza zirela, eta orain dela lau urte ez bezala, zuhurregi jokatu zutela orain. "Bilduri aurrea hartzeko aukera eman dio horrek, bakearen bandera bere eginez, eta horrek tsunami abertzalea eragingo du".

### Ezker Abertzalea 
[thumb|ezkerrera|400px|Ezker Abertzalearen prentsaurrekoa, [Maribi Ugartebururen hitzekin]]
Ezker Abertzalearen ordezkari den Rufi Etxeberriak "poza" azaldu zuen nazioarteko konferentzia dela-eta. "Dagozkion ardura historikoak zein politikoak onartuz" aurkeztu du bere burua, eta, haren ustez, nazioarteko ahaleginen metatzeak zein Euskal Herriko indarren bateratzeak "leiho handia" zabaldu du. "Gatazka politikoa behin betiko eta modu iraunkorrean gainditzeko oinarriak finkatzeko aukera zabaldu dute".

Komunikide askok azaldu zuten honakoa izan zela Ezker Abertzaleak ETAri su-etena betikotzeko eskatzen zion lehenengo aldia.

### Eusko Alkartasuna 
thumb|200px|ezkerrera|Pello Urizar
Eusko Alkartasunako ordezkaria Pello Urizar izan zen. Lehenengo balorazio batean honakoa esan zuen: "ETAk lehenbailehen esan beharra du indarkeria behin betiko utzi duela. Hau bezalako unerik ez dago horrelako pausoa emateko; atzerapen handi batek justifikaziorik ez luke. ETAk hori iragarriko balu, Frantziako eta Espainiako gobernuek eman beharko lituzkete hurrengo pausoak, ETArekin parte tekniko oro aztertzeko, bake iraunkorra eta behin betikoa egon dadin. Bestetik, gatazka honek konponbide politikoa behar du".

### Aralar 
thumb|ezkerrera|200px|Aralarren balorazio prentsaurrekoa
Rebeka Ubera izan zen Aralar alderdiaren ordezkaria. Bere ustez "guztien artean" eraiki beharreko bakea aldarrikatu zen: "Bake hori iraunkorra eta egonkorra izan dadin ezinbestekoa da irabazlerik eta galtzailerik gabeko bakea izatea". Aralarrek nabarmendu du Gernikako Akordioa dela bake eta normalizaziorako ibilbide orri egokia, eta akordio horren aldebakarrekotasuna nabarmendu du, "aldebakarrekotasuna delako bermea lorpen politikoei sostengua emateko". Estatuei dagokienez, Aralarrek uste du espetxe politika "erro-errotik" aldatu behar dutela. Preso eta biktima guztien eskubideen defentsa eta errespetuaren alde egin du. "Presoak eta biktimak txanpon bereko bi aurpegiak dira, gatazkaren ondorio dira".

### Alternatiba 
[thumb|250px|[Oskar Matute, Juan Karlos Izagirre eta Martin Garitano.]]
Alternatiba alderdiko ordezkaria Oskar Matute izan zen. Bere ustetan Aieteko Adierazpenean entzundakoari ETAk ondo erantzungo dio eta emandako aukera probesten jakingo du. Gainera Espainia eta Frantziari "ausardia" izateko deia egin zuen.

Matuteren ustez prozesua ez da "egun batetik bestera konponduko" eta "konfiantza sortu behar da" aurrera jarraitzeko.

Alternatibak hurrengo egunean "Alternatibaren proposamena Euskal Herrian bakea eta normalizazioaren oinarriak ezarri eta garatzeko" izeneko dokumentua plazaratu zuen. Honako puntu hauei heltzea garrantzitsutzat jo zuten:

### UMP 
UMPren ordezkaria Max Brisson izan zen, alderdi honetako kontseilaria. "Dena eginen dugu Frantziako estatuaren arreta deitzeko" adierazi zuen behin konferentzia amaituta, "balore sinboliko handia duen eguna da eta espero dut historian sartuko den eguna badela ere".

Frantziako gobernamenduari eskaera egiten zaio dokumentuan. Alta, deklarazioa harago doa eta eragile politikoen engaiamendua eskatzen du, haien arteko elkarrizketa lagungarria delakoan. Brissonek lan hori egiteko bere prestutasuna agertu zuen: "Prest naiz Donostiako Konferentziaren izpirituari segituz antolatu daitezkeen elkarrizketa guneetan".

### LAB 
LAB sindikatuko Ainhoa Etxaide idazkari nagusiak ziurtasuna azaldu du konferentziak "modu erabakigarrian" bultzatuko duela euskal gatazka behin betiko konpontzea. "Alternatibarik ez duen bidea egiten ari gara eta aukera bakarra dago: guztion artean eraikitzea euskal jendarteak behar duen eta eskatzen duen bake justu eta demokratikoa".

Garrantzi berezia eman dio eremu sindikal ia osoa konferentzian egoteari, eta azpimarratu du ezinbestekoa dela eragile guztiek modu aktiboan parte hartzea.
* Josep Antoni Duran i Lleida (CiU): "Donostian egindako konferentzia positiboa da ETAri armak uzten laguntzeko. Elkarrizketarako plataforma oro da positiboa, hala ere, elkarrizketa ez da nahikoa izango ETArekin amaitzeko, eta helburua ETAk armak uztea da".
* Tony Blair, Erresuma Batuko lehen ministro ohiaren adierazpena bere bulegoko eledun batek helarazi du: “Tony Blairrek sostengu irmoa eman dio Donostian buruzagiek jakitera emandako ebazpenari, zeinetan jarduera armatua betiko uzteko eskatzen zaion ETAri. Europako azken gatazka armatuari amaiera emateko aukera-leiho bat dagoela uste du eta aukera hau baliatzera deitu ditu buruzagi politiko guztiak”.
* *Gara*: "Aieteko Adierazpenak ETAri behin betiko armak uzteko eskatu dio, elkarrizketa Madrili eta Parisi eta konponbide politikoa alderdiei".
* *Argia*: "Aieteko leihotik bakea ikusten da"
* *Noticias de Navarra*: "Bake Konferentziak irteera bat eskaini dio ETAri aurretik bere amaieran iragartzen badu".
* *Le Figaro*: "ETA borroka armatua lagatzera doa"
* *Sud Ouest*: "Bakerako gonbitea"

#### Katalunian 
* *Avui*: "Ezker Abertzalea Konferentziaren ondorio "guztietara eta bakoitzera" atxikitzen da.
* *Ara*: "Hurrengo urratsa: desarmea"
* *The Guardian* (Erresuma Batua): "Ekintza armatuak uzteko eskatu diote ETAri".
* *The Washington Post* (Ameriketako Estatu Batuak): "Kofi Annan, Gerry Adams eta beste ordezkari batzuk indarkeria amaitzera deitu dute ETA talde independentista".
* *The New York Times* (Ameriketako Estatu Batuak): "Bake Konferentziak ETA talde separatistak armak utzi ditzan presionatu du!.
* *The Irish Times* (Irlanda): "Konferentziak ETAri gatazkaren amaiera aldarrikatu dezan dei egiten dio"
* *La Repubblica* (Italia): "ETAk borroka armatua lagako du"
* *Clarín* (Argentina): "Bake Konferentziak ETAri borroka armatua behin betiko uzteko eskatu dio"
* *La Jornada* (Mexiko): "Bake Konferentziak ETAren amaiera eta Espainia eta Frantziaren negoziazioa eskatu du"

## Ondorena 
[thumb|[Bakegileak, 2017ko apirilaren 8an, ETAren armagabetzea bideratzen.]]

Konferentziaren adierazpeneko bost puntuetatik, lehena baizik ez da bete: ETAk bere jardun armatua behin betiko amaitzea. 2011ko urriaren 20an, borroka armatua behin betiko utzi zuela adierazi zuen ETAk. Ez da elkarrizketarik egin Frantziako eta Espainiako gobernuekin; preso eta erbesteratuen egoera konferentziaren aurreko bera da; ez da mende erdiko gatazkaz eta arazo politikoez elkarrizketa berezirik egin; biktimen minari buruzko aitortzaz urrats garrantzitsuak egin dira Euskal Herriko gizartean.

2017ko apirilaren 8an, ETA armagabetu zen, bakegileen laguntzaz eta Frantziako Gobernuaren adostasunez; Espainiako Gobernuak uko egin zion armagabetzean parte hartzeari. Bakegileek armen kokalekuen berri eman zioten Frantziako poliziari; eta, polizia bertaratu bitartean, armen kokalekuak zaintzeaz eta poliziaren esku geratzen zirela egiaztatzeaz arduratu ziren.

2018ko maiatzaren 3an, ETAk iragarri zuen bere egitura guztiak erabat desegin zituela, eta aurrerantzean ez zuela funtziorik izango, «bere ekinbide politikoa bukatutzat jo» zuelako. ETAren amaieran, nazioartean harridura sortu zuen Espainiako Gobernuak parte hartzeari uko egin izanak; hutsune hori gizarte zibilaren parte hartzeak bete zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Herriko Bake prozesuari buruzko webgunea   
* Lokarri erakundearen webgunea   
* Elkarri erakundearen webgunea