open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Celtic Woman

thumb|Chloë Agnew.
[thumb|[Hayley Westenra.]]
thumb|Máiréad Nesbitt.
thumb|Alex Sharpe.
thumb|Mairead Carlin.
**Celtic Woman** () musika irladarraren abeslari taldea da. Gaur egun hauek dira partaideak: Muirgen O'Mahony, Chloe Agnew, Megan Walsh eta Tara McNeill biolin-jotzailea. Gehien batean musika zeltaren eta folk musikaren abestiak interpretatzen dituzte.

## Parte-hartzaileak 
## Diskografia 
Taldeak lan ugari plazaratu ditu:

### Estudio albumak 
* *Celtic Woman* CD & DVD (2005)
* *A Christmas Celebration* CD & DVD (2006)
* *A New Journey* CD & DVD (2007)
* *The Greatest Journey* CD & DVD (2008)
* *Songs From The Heart* CD & DVD (2010)
* *Lullaby* CD (2011)
* *Believe* CD & DVD (2012)
* *Home For Christmas* CD & DVD (2012)
* *Emerald · Musical Gems* CD & DVD (2014)
* *Destiny* CD & DVD (2015/2016)
* *Voices of Angels* CD (2016)
* *Ancient Land* CD & DVD (2018)
* *The Magic of Christmas* CD (2019)
* *Postcards from Ireland* CD & DVD (2021)

### Zuzeneko diskoak 
* *Homecoming - Live from Ireland* CD & DVD (2018)

### Abesti aukeratuak 
* *Songs From Solo Works* CD (2005)
* *An Irish Journey* CD (2011)
* *A Celtic Christmas* CD (2011)
* *Irish Songs* CD (2012)
* *Silent Night* CD (2012)
* *The Best Of Celtic Woman* CD (2015)
* *Fan Favorites: Celebrating 10 Years* CD (2015)
* *Celtic Woman Presents Solo* CD (2015)
* *Christmas* CD (2015)
* *The Best of Christmas* CD (2017)
* *Celebration: 15 Years of Music & Magic* CD & DVD (2020)

### Bildumak 
* *The Collection — Five Solo Albums CD (2005)
* *The Complete CD Colection CD (2007)
* *Die Große Hit-Edition* CD (2011)
* *Decade* 4 CD (2015)
* *Hit Collection* 4 CD (2018)

### EP 
* *Live EP* CD (2005)
* *O Christmas Tree CD (2014)
* *Christmas Angels* Digital (2016)

### Beste artistekin kolaborazioak 
* *Song for the Mira* — Anne Murrayrekin (2006)
* *A Celtic Family Christmas* — The High Kingsekin (2008)
* *I’m Counting on You* — Chris de Burgherekin (2012)
* *Tír Na nÓg* — Oonaghekin (2015)
* *Christmas Secrets'' — Oonaghekin (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Taldearen webgune ofiziala.
Jack Laugher

**Jack David Laugher** (Harrogate, Ingalaterra (Erresuma Batua), 1995eko urtarrilaren 30a) jauzietan lehiatzen den kirolari britaniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa lortu zuen *3 m-ko tranpolin*ean, Cao Yuan txinatarraren atzetik (urrezkoa) eta Patrick Hausding alemaniarraren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.*3 m-ko tranpolin sinkronizatu*an, berriz, urrezkoa lortu zuen Chris Mears herrikidearekin batera, Sam Dorman / Michael Hixon AEBko bikotearen (zilarrezkoa) eta Cao Yuan / Qin Kai txinatarrekoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen: *3 m-ko tranpolin*ean, Xie Siyi (urrezkoa) eta Wang Zongyuan (zilarrezkoa) txinatarren atzetik sailkatuz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere brontzezko domina lortu zuen, baina, ez bakarkako proban, baizik eta 3m sinkronizatuan.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Émile Lafourcade-Cortina

**Émile Lucien Lafourcade-Cortina** (Bastida,  - Épinay-sur-Seine, ) baxenafar eskrimalaria izan zen. 1900eko Parisko Olinpiar Jokoetan sable modalitatean parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Clemente Ochoa

**Manuel Clemente Ochoa** (Cascante, ) nafar eskultore eta irarlea da. Zaragozan eta Bartzelonan ikasi eta gero, 1962an La Lagunako Unibertsitateko irakasle bilakatu zen. 1968an Bartzelonara itzuli eta bertan katedradun izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tom Daley

**Tom Robert "Tom" Daley** (Plymouth, Ingalaterra (Erresuma Batua), 1994ko maiatzaren 21a) jauzietan lehiatzen den kirolari britaniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), brontzezko domina lortu zuen, *10 m-ko plataforma*an, AEBko (David Boudiaren (urrezkoa) eta Txinako Qiu Boren zilarrezkoa aurretik.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezkoa lortu zuen *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, Daniel Goodfellow herrikidearekin batera eta Chen Aisen / Lin Yue txinatarren (urrezkoa) eta David Boudia / Steele Johnson estatubatuarren (zilarrezkoa) atzetik sailkaturik.
 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen: *10 m-ko plataforma*n, Cao Yuan (urrezkoa) eta Yang Jian (zilarrezkoa) txinatarren atzetik sailkatuz.*10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, berriz, urrezkoa lortu zuen Matty Lee herrikidearekin batera, Cao Yuan / Chen Aisen txinatar bikotearen (zilarrezkoa) eta Oleksandr Bondar / Viktor Minibaev ROCekoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 10m sinkronizatua Noah Williams-ekin batera.

Parisetk bueltan egin zituen adierapenen artean, kirol profesionaltasunetik erretiratzen zela esan zuen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Chen Aisen

**Chen Aisen** txineraz 陈 艾森, (Guangzhou, Canton (Txina), 1995eko urriaren 22a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.

## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa eskuratu zuen *10 m-ko plataforma*n, Germán Sánchez mexikarraren (zilarrezkoa) eta David Boudia estatubatuarraren (brontzezkoa) aurretik sailkaturik. Halaber, urrezkoa lortu zuen *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, [[Lin Yue] herrikidearekin batera eta David Boudia / Steele Johnson estatubatuarren (zilarrezkoa) eta Tom Daley / Daniel Goodfellow britainiarren (brontzezkoa) aurretik sailkaturik.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, zilarrezkoa lortu zuen Chen Aisen herrikidearekin batera, Tom Daley / Matty Lee britainiar bikotearen atzetik (urrezkoa) eta Oleksandr Bondar / Viktor Minibaev ROCekoaren aurretik (brontzezkoa).
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Cesáreo Sanz Escartín

**Romualdo Cesáreo Sanz Escartín** (Iruñea, - Madril, ) nafar politikari karlista eta militarra izan zen. Toledon ikasi ondoren, armadan sartu zen. Espainiako Lehen Errepublika garaian, armada utzi eta Bigarren Karlistaldian karlisten alde egin zuen. 1891 eta 1903 artean diputatu eta 1914 eta 1920 artean senataria izan zen.

## Kanpo estekak
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Urrotz)

**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Urrotz udalerrian kokatutako Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Eliza oso handia da, gotorleku itxurakoa, harriz egina. Gaur egungo eraikina gotiko estilokoa da, eta hainbat mendetan (XIV-XVI) aurreko erromaniko baten kokalekuaren gainean egindako hainbat birmoldaketaren emaitza da.

Bost ataletan banatutako habearte bakarra du, kapera nagusiaren aurreko zatian transepto itxurako alboko bi kapera eta burualde poligonala. Estalki-sistema gurutze-ganga sinplekoa da, habeartearen lehen lau ataletarako eta alboko bi kaperetarako, eta izar-gurutzeriakoa gainerakoetarako.

Epistolaren aldeko bigarren ataletik sartzen da, zirkuluerdiko arku txaranbelduko ate batetik. Ate horren arkiboltak landare-dekorazioa duten kapiteletan bermatuta daude. Atearen gainean, tradizio erromanikoko Krismoi bat dago, horman txertatuta. Sarrera arkupe dinteldu batez babesten da, zutabeen gainean. Kanpandorrea elizaren oinaldean dago; barrura sartzen da, baita oinaldean dagoen goi-korura ere, habeartearen lehen atalean, habeartearen bigarren atalean dagoen ate batetik, ebanjelioaren aldean, eta kanpoaldean (iparraldean) erromaniko estiloko dekorazioa du (XII. mendea), tinpano erdizirkularrez egina, krismoiz eta arkiboltaz apaindua, kapitelak dituzten zutabeen gainean.

Barrualdean, zizelkatutako erretaula nagusia eta epistolaren aldeko sakristian, tenpluaren burualdearen ondoan, gordetzen diren hainbat garai eta jatorritako eskulturak nabarmentzen dira. Erretaula nagusia Miguel Espinalen tailerrean (1553-1590) egina da, 1570 inguruan, eta Pedro Landak polikromatu zuen 1632an. Bankua, hiru solairuko bost kale eta atikoa ditu, Pizkunde estiloko arkitekturan mihiztatuta. Bankuan hermes agertzen dira kapitel jonikoen euskarri gisa aingeru, Eliza Latinoko Aita, Santos Lorenzo eta Estebanekin batera, flagelazioa, etab. erliebean; lehenengo solairuan sagrarioarekin batera -epelkoa- bi erliebe daude, Artzainen Adorazioa eta Epifania (edertasun eta adierazkortasun handikoak) eta fardelaren bi irudi, Pedro eta Pablo apostoluak.

Sakristian hainbat tailu eta urregintzako pieza gordetzen dira, Urrozetik datozenak eta gaur egun desagertuta dauden gertuko zenbait ermitatatik datozenak. Hala, San Pedro apostolua (XIV-XV. mendeak), herri itxurakoa, Ama Birjina eta Haurra tente, erromanista estilokoa (ca. 1600), San Jose Haurrarekin (XVIII. mendea), Donejakueko erromes bat (XVIII. mendea), Ama Birjina Haurrarekin (XII. mendea) tronuratua eta bi koroak garai batekoak, kontserbazio egoera onean, Leiundik datorrena, Ama Birjina Haurrarekin, eseria (XIII. mendea), Urroko Ama Birjina Haurrarekin (XII. mendea), Andre Maria oso mutilatua, XVI. mendea. 1570) erretaula nagusiaren egilea.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urrotz

## Kanpo estekak
Helena Topilina

**Helena Dmitrievna Topilina**, errusieraz Гелена Дмитриевна Топилина, (Zelenograd, Mosku (Errusia), 1994ko urtarrilaren 1a) igeriketa sinkronizatuan aritzen den kirolari errusiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezko domina eskuratu zuen Errusiako taldearekin,Txinako taldearen (zilarrezkoa) eta Japoniakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. Hauek osatzen zuten taldea: Natalia Istxenko, Svetlana Romaxina, Aleksandra Patskevitx, Alla Xixkina, Elena Prokofieva, Helena Topilina, Maria Xurotxkina, Svetlana Kolesnitxenko eta Vlada Txigiriova-k.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Viktor Minibaiev

**Viktor Eduardovitx Minibaiev**, errusieraz Виктор Эдуардович Минибаев, (Elektrostal, Mosku (Errusia), 1991ko uztailaren 18a) jauzietan lehiatzen den kirolari errusiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, brontzezkoa lortu zuen, ROC ordezkatzen, Oleksandr Bondar herrikidearekin batera, Tom Daley / Matty Lee britainiar bikotearen (urrezkoa) eta Cao Yuan / Chen Aisen Txinakoaren atzetik (brontzezkoa). Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
HBCU

[thumb|240x240px| [Pennsylvaniako Cheyney Unibertsitatea, HBCU lehen zentroa, 1837an sortua.]]
**HBCU,** *Historically black colleges and universities*-en siglak (historikoki beltzak diren eskolak eta unibertsitateak), Estatu Batuetan segregazio-garaian ezarritako goi hezkuntzako erakundeak dira, 1964ko Eskubide Zibilen Legea ezarri baino lehen jaioak, batez ere Estatu Batuetako hegoaldean, eta gehienbat afro-amerikar komunitateari zerbitzatzeko xedea dutenak. Izan ere, garai horretan, goi-ikaskuntzako erakunde gehienek betoa jarri zioten afro-amerikar hiritarren matrikulazioari. 

Gaur egun 101 HBCU zentro eta erakunde daude Estatu Batuetan, erakunde publiko eta pribatuak barne. Kopuru hori 1930eko hamarkadan zeuden 121 erakundeak baino txikiagoa da.  Gaur egun dauden 101 erakunde horietatik 27k doktorego-programak eskaintzen dituzte, 52k maisutza-programak eskaintzen dituzte, 83k gradu-tituluak eskaintzen dituzte eta 38k elkartekide-mailako tituluak eskaintzen dituzte. 

## Historia 
### XIX. mendea 
[thumb| [Howard Unibertsitatea, HBCU 1867an sortua.]]
HBCUko unibertsitate eta erakunde gehienak Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldean sortu ziren Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren ostean, askotan Estatu Batuetako iparraldeko misio erlijiosoen erakundeen laguntzarekin. Gerra hasi zenean, herrialdeko biztanleria beltzari zuzendutako hiru unibertsitate-erakunde zeuden jada: Cheyney (1837)  eta Lincoln (1854) unibertsitateak, biak Pennsylvanian, eta Wilberforce Unibertsitatea, 1856an sortua. Ohioko Afrikako Apezpiku Eliza Metodista eta Apezpiku Eliza Metodista, erakunde erlijioso nagusiki zuria.   1865ean sortua, Shaw Unibertsitatea Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren ondoren ezarri zen Hegoaldeko lehen HBCU izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ieng Sary

**Ieng Sary** (; Nhan Hoa, Frantziar Indotxina, gaur egun Vietnam, 1925eko urriaren 24a – Phnom Penh, 2013ko martxoaren 14a) kanbodiar politikaria izan zen, Khmer Gorriak taldearen sortzaileetakoa. 1975-1979 bitartean Kanbodiako Atzerri ministro izan zen, Pol Pot diktadorearen agintaldian. Gizateriaren aurkako krimenak egotzirik, 2011n hasi zen haren aurkako epaiketa, baina epaia jaso gabe hil zen.

## Bizitza 
Ieng Sary 1925eko urriaren 24an jaio zen, Vietnamgo gutxiengo khmerraren komunitate batean. Ama txinatarra zuen. **Kim Trang** vietnamdar izena zuen jaiotzez baina, Khmer Gorriekin bat egitean, aldatu egin zuen. Pol Pot mugimenduko buruzagiarekin lotura estua izan zuen gaztetatik. Lizeo berean ikasi zuten, Phnom Penhen, Kanbodia Frantziaren kolonia zenean, eta Parisen ere elkarrekin egon ziren 1950eko hamarkadan. Adiskidetasuna familia arteko harremana ere bihurtu zen, Pol Poten lehen emaztea, Khieu Ponnary, Ieng Saryren emaztearen ahizpa baitzen, Khieu Thiritena. Thiritek, senarraren izena hartu zuen: Ieng Thirit.

1963an, Kanbodiatik erbestera jo behar izan zuen alderdi komunistako bertze kide nagusiekin. 1975ean Khmer Gorriek boterea eskuratzean diplomazia izan zen haren eginkizun nagusia. Atzerri ministro izan zen 1979 arte, Khmer Gorrien errepresioak eta politikak Kanbodiako biztanleriaren laurden inguru hil zuten aldian. Atzerri Ministeriotik erbestean zeuden diplomazialari eta intelektualen itzulera erraztea leporatu zioten, ondoren kontzentrazio eremuetan sartu, torturatu eta hiltzeko. Epaiketa «bidegabea» zela erran zuen berak, amnistia jasoa zuelako. Phnom Penh hiriburuko ospitale batean hil zen 2013ko martxoaren 14an, preso, epaia jaso gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
And Soon the Darkness (2010eko filma)

***And Soon the Darkness*** (euskaraz *Eta Laister Iluntasuna*), 2010eko Marcos Efronek zuzendutako misteriozko thriller film bat da. Amber Heard, Karl Urban eta Odette Annable aktoreek antzeztu zuten.

*1970eko izenburu berdineko britainiar filmaren* berregokitzapena da.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Amber Heard: Stephanie
* Karl Urban: Michael
* Odette Annable: Ellie
* Gia Mantegna: Camila
* Adriana Barraza: Rosamaria
* Michel Noher: Chucho
* Luis Sabatini: Luca
* César Vianco: Calvo
* Maria Salome Cari: Emakume garbitzailea
* Matias Paz Conde: Tipo mehea
* Andrea Verdun: Zerbitzaria
* Nicolas Dolensky: Tipo ederra
* Hugo Miranda: Gizona
* Walter Pena: Mekanikaria
* Javier Luna: Tabernaren jabea
* Esteban Pastrana: Tabernaria
* Daniel Figuereido: Pedro
* Jorge Booth: Hernán

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
10 Cloverfield Lane

***10 Cloverfield Lane***, 2016ko Dan Trachtenberg estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko thriller psikologiko bat da. Mary Elizabeth Winstead, John Goodman, John Gallagher Jr. eta Bradley Cooper aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Louisiana, Michelle (Mary Elizabeth Winstead) neska gazteak auto istripu bat izan eta lurpeko ziega batean atera ezinik esnatuko da, orduan Azken Epaiaren zain dagoen Howard Stambler (John Goodman) gizon xelebreak bahitu duela jakingo du. Honela bere amesgaiztoa hasiko da, ezjakintasun nahas-mahas batean barneratuz. Kriminalaren gogoa ertsia denez, Michellek bizirauteko etsaia analizatzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Mary Elizabeth Winstead: Michelle
* John Goodman: Howard Stambler
* John Gallagher Jr.: Emmett DeWitt
* Douglas M. Griffin: Taxilaria
* Suzanne Cryer: Leslie
* Bradley Cooper: Ben (ahotsa)
* Sumalee Montano: Irratiko ahotsa
* Frank Mottek: Irratiko esataria (ahotsa)
* Kayla Bechor: Papereko neska (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Urrozko jauregia

**Urrozko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Urrotz udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
*Dorrezuri* deitua; armagintzako kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Johan Martinez Urrotz bere jabea 1513an merindadetik bidalitako zaldunen artean agertzen da. Erdi Arotik, Nafarroako hamabi leinu aberatsetako baten orubea zen. Luis Dorrezuria jauregiarrak urtean 15 000 marabediko oheratzea jasotzen zuen 1562az geroztik, eta 1570ean bikoiztu egin zitzaion. Pedro Dorrezuria ere izendatu zuten 1627tik; hamar urte geroago, armagintzako kabo gisa salbuesteko epaia eman zioten. 1723an Isabel Dorrezuriarena zen, eta 1758an Martin Ibañes Ibero Eusa Dorrezuria eta kuartelei aurre egiteko eskatu zuen. 1785ean, Martin Joaquin Ibañes Ibero Oloritz Tafallakoak berriro eskatu zuen.

Armagintza Liburuaren arabera, XVI. mendean Urrozko jauregiak Beortegi jauregiko armak zekartzan beretzat: Urrezkoak urrezko otsoekin, xingola gorriak aldaera batzuetan.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urrotz

## Kanpo estekak
And Soon the Darkness

***And Soon the Darkness*** (euskaraz *Eta Laster Iluntasuna*), 1970eko Robert Fuest ingelesak zuzendutako thriller film bat da. Pamela Franklin, Michele Dotrice eta Sandor Elès aktoreek antzeztu zuten.

*2010ean izenburu berdineko berregokitzapen filma* izan zuen.

## Argumentua 
Frantzia, Jane (Pamela Franklin) eta Cathy (Michele Dotrice) oporraldian herrialdeko landa eremuan barna bidaiatzen ari diren Nottingham hiriko bi erizain gazte dira. Errepide bazterean atseden hartzera gelditzen direnean, Cathyk eguzkia hartzea erabakiko du, biek eztabaidatu eta Janek bidaia bakarrik jarraitzea erabakiko du. Handik gutxira, bere erabakia berpentsatu eta Cathyz banandu zen lekura itzuliko da, baina bertan ez du inor topatuko. Motorzale baten presentzia etengabeak aztoraturik, Janek bertako jendarmeari (John Nettleton) misterioa argitzeko laguntza eskatuko dio. 

## Aktoreak 
*Pamela Franklin: Jane
*Michele Dotrice: Cathy
*Sandor Elès: Paul
*John Nettleton: Jendarmea
*Clare Kelly: Eskolako zuzendaria
*Hana Maria Pravda: Lassal andrea
*John Franklyn: Agurea
*Claude Bertrand: Lassal
*Jean Carmet: Reiner
*André Maranne: Irratiko DJa (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Giuseppe Pella

**Giuseppe Pella** (Valdengo, 1902ko apirilaren 18a - Erroma, 1981eko maiatzaren 31) italiar politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1953tik 1954ra.

Ekonomian graduatu zen Turinen eta Erromako eta Turingo unibertsitateetako irakasle izan zen. Bere lanari eusteko Alderdi Nazional Faxistarekin bat egin behar izan zuen arren, Bigarren Mundu Gerran Italiako erresistentziaren Askapenerako Batzorde Nazionalarekin kolaboratu zuen.

Gerraren ondoren Kristau Demokraziarekin bat egin zuen  eta 1946an Asanblea Konstituziogileko kide hautatu zuten. Diputatua (1948-68), senataria (1968-76), Ogasun ministroa (1948-51; 1952-53), Finantza ministroa (1947-48; 1972), Aurrekontu ministroa (1948-54; 1960-62) eta Kanpo Arazoetako ministroa (1953-54; 1957-58; 1959-60) izan zen. Bere politika ekonomiko eta monetario liberalek Italia berreraikitzen lagundu zuten gerraostean.

1953ko abuztuan lehen ministro izendatu zuten aurrekontua onartzeko. Josip Broz Tito presidente jugoslaviarrarekin liskarrak izan zituen Trieste hiriaren inguruan. 1954ko urtarrilean dimititu zuen, bere alderdian barne liskarrak izan ondoren.

1954tik 1956ra Europako Parlamentuko presidentea izan zen.

## Kanpo estekak
Khieu Samphan

**Khieu Samphan** (; Rumduol, Svay Rieng probintzia, Frantziar Indotxina, 1931ko uztailaren 28a) kanbodiar ekonomista, politikari komunista eta genozida izan zen. Khmer Gorrien buruzagi nagusietakoa, Kanbodiako estatuburu izan zen 1976-1979 bitartean, erregimenaren errepresioak eta politikak herrialdeko biztanleriaren laurden inguru hil zuten aldian. Vietnamek hura inbaditu eta Khmer Gorriek agintea galdu ondotik ere alderdiaren buruzagitzan jarraitu zuen, eta 1985etik aurrera Kanbodiako Alderdi Komunistako idazkari nagusi kargua hartu zuen. Nazio Batuen Erakundearen babesean sortutako auzitegi bereziak hura atxilotzeko agindu zuen 2007an. 2011n hasi zen haren aurkako epaiketa, eta bizi guztiko espetxe zigorra ezarri zioten 2014an, gizateriaren aurkako krimenak egin zituela leporaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azoka enparantza

**Azoka enparantza** (gaztelaniaz: *plaza del Ferial*) Urrotz udalerriko plaza nagusia da eta Nafarroako bigarren handiena.

Hemen Urrozko azoka kokatu da urte guztietan.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urrotz
* Urrozko azoka

## Kanpo estekak
Urrozko kalbarioa

**Urrozko kalbarioa** Urrotz udalerrian kokatutako XVI. mendeko gotiko estilozko kalbario bat da.

## Monumentua 
Urrozko errepidearen ezkerraldean eta herriaren sarreran kalbario gotiko bat dago, XVI. mendearen bigarren erdialdekoa, egurrezko tenplete batez eta zinkezko geruza batez babestua. Kristok asko gogoratzen du Xabierko gaztelukoa.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urrotz

## Kanpo estekak
Limosilactobacillus reuteri

**Limosilactobacillus reuteri** (lehen, **Lactobacillus reuteri** deitua) ugaztunen heste-floran dagoen bakterio Gram positiboa da, probiotiko moduan ere erabiltzen dena. Anaerobio fakultatiboa da eta ez du esporarik sortzen.

Reuterina izeneko molekula ekoizten du, ezaugarri antibiotikoak dituena (hainbat mikrobio hiltzen ditu) . Hesteetako hainbat mikrobio patogenoren aurka eraginkorra da substantzia hori.

Ama-esnean egon ohi den bakterioa da, eta bularreko haurrek amagandiko edoskitzearekin hartzen dute .

Ugariak dira Limosilactobacillus reuteri probiotiko moduan hartzearen onurak. Hauek dira literatura zientifikoan gehien aipatzen direnak:

*Umeen beherakoen sintomak hobetzen ditu 

*Bularreko haurraren kolikoaren aurka eraginkorra da 

*Helicobacter pylori kaltegarriaren aurka jarduten du 

*Immunitate-sistemaren funtzionamendua modulatzen du 

*Hanturaren aurkako ezaugarriak ditu, zitokinen ekoizpena modulatzen duelako

*Txantxarraren aurka ere erabiltzen da, gaitz hori eragiten duen Streptococcus mutans-en hazkuntza inhibitzen duelako 

*Heste-paretaren osotasuna sendotzen du, heste-iragazkortasuna saihestuz

Onura horiek guztiak direla-eta, gero eta gehiago erabiltzen da Limosilactobacillus reuteri probiotiko moduan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrew Capobianco

**Andrew Capobianco** (Mineola, New York (AEB), 1999ko urriaren 13a) jauzietan lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen *3 m-ko tranpolin sinkronizatu*an, Michael Hixon herrikidearekin batera, Txinako bikotearen (urrezkoa) atzetik eta Alemaniakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Sam Dorman

**Sam Dorman** (Tempe, Arizona (AEB), 1991ko abuztuaren 30a) jauzietan lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezko domina eskuratu zuen *3 m-ko tranpolin sinkronizatu*an, Michael Hixon herrikidearekin batera, Erresuma Batuko bikotearen (urrezkoa) atzetik eta Txinakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Beira (Portugal)

**Beira** Portugalgo eskualde historiko bat da, herrialdearen erdialdean dagoena. Erdialdeko eskualdearikn bat egiten du. XIX. mendera arte, herrialdeko sei eskualdeetako bat izan zen.

Ria de Aveiro.jpg|Aveiro
LEIRIA E CASTELO.jpg|Leiria
Coimbra e o rio Mondego (6167200429) (cropped) (cropped).jpg|Coimbra
Catedral de Guarda.jpg|Guarda
Igreja da Misericórdia de Viseu.jpg|Viseu
Vista parcial de Castelo Branco a partir do Castelo dos Templários..jpg|Castelo Branco

## Kanpo estekak
Mero

**Meroa** *Epinephelinae* subfamiliako 32 generoen izen arrunta da. Gorputz sendoa dute, begi globosoak nabarmentzen diren buru handi batekin eta masailezur handi batzuekin. Bere habitata ur epel eta tropikalezko eremu harritsuak dira, 4 eta 3,5 m arteko kota duten urpeko haitzulo edo harri handiekin. Alerik handienak metro batetik gorako luzera eta 40 kilogramotik gorako pisua izatera irits daitezke. Bost urteko heldutasun sexuala duten hermafrodita proteroginikoak dira.

Marrazo muturluze eta *Luvarus imperialis*en haragiarekin nahastu ohi da, arrain bera direla sinesteraino. Hala ere, hiru espezie hauek oso ezberdinak dira itxura eta taxonomiari dagokionez; meroak Actinopterygii klaseko arrainak dira (hezur-hezurra dute), eta marrazoa, berriz, Chondrichthyes klasekoa da (eskeleto kartilaginosoa dute).

Haren haragia oso estimatua da, baina oso arriskutsua da, halaber, osasun-kontrol egokirik gabe kontsumitzea.

## Sailkapena 
Hona hemen *Fishes of the World* lanak proposaturiko sailkapena, 32 genero eta 234 espezie dituena:

* Niphonini tribua D.S. Jordan, 1923
** *Niphon* Cuvier, 1828
* Epinephelini tribua Bleeker, 1874
** *Aethaloperca* Fowler, 1904
** *Alphestes* Bloch & Schneider, 1801
** *Anyperodon* Günther, 1859
** *Cephalopholis* Bloch & Schneider, 1801
** *Chromileptes* Swainson, 1839
** *Dermatolepis* Gill, 1861
** *Epinephelus* Bloch, 1793
** *Gonioplectrus* Gill, 1862
** *Gracila* Randall, 1964
** *Hyporthodus* Gill, 1861
** *Mycteroperca* Gill, 1862
** *Paranthias* Guichenot, 1868
** *Plectropomus* Pken, 1817
** *Saloptia* J.L.B. Smith, 1964
** *Triso* Randall, Johnson & Lowe, 1989
** *Variola* Swainson, 1839
* Diploprionini tribua Bleeker, 1874
** *Aulacocephalus* Temminck & Schlegel, 1843
** *Belonoperca* Fowler & B.A. Bean, 1930
** *Diploprion* Cuvier, 1828
* Liopropomini tribua Poey, 1867
** *Bathyanthias* Günther, 1880
** *Liopropoma* Gill, 1861
** *Rainfordia* McCulloch, 1923
* Grammistini tribua Bleeker, 1857
** *Aporops* Schultz, 1943
** *Grammistes* Bloch & Schneider, 1801
** *Grammistops* Schultz 1953
** *Jeboehlkia* Robins, 1967
** *Pogonoperca* Günther 1859
** *Pseudogramma* Bleeker, 1875
** *Rypticus* Cuvier, 1829
** *Suttonia* J.L.B. Smith, 1953

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lars Rüdiger

**Lars Rüdiger** (Alemania, 1996ko apirilaren 17a) jauzietan lehiatzen den kirolari alemaniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen *3 m-ko tranpolin sinkronizatu*an, Patrick Hausding herrikidearekin batera, Txinako bikotearen (urrezkoa) eta AEBkoaren atzetik (brontzezkoa) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
António José de Almeida

**António José de Almeida** (Penacova, 1866ko uztailaren 27a - Lisboa, 1929ko urriaren 31) portugaldar sendagile eta politikaria izan zen. Portugalgo 6. presidentea izan zen 1919tik 1923ra.

Medikuntza ikasi zuen Coimbrako Unibertsitatean eta mediku lanetan aritu zen. Errepublikarra izan zen, eta errepublikaren aldarrikapenaren ondoren Alderdi Errepublikar Portugaldarraren alde moderatua zuzendu zuen. Barne, Hezkuntza, Koloniak eta Finantza ministro izan zen. Barne ministro zela, 1911n Lisboa eta Portoko Unibertsitateak sortu zituen. Alderdi Eboluzionista sortu zuen, geroago Batasun Errepublikarrarekin bat egin eta Alderdi Errepublikano Liberala eratu zuena. 1916tik 1917ra lehen ministro izan zen.

Portugalgo presidente hautatu zuten 1919ko abuztuaren 6an, eta lau urteko agintaldia osatu zuen. Erregimenaren ezegonkortasun handiari aurre egin behar izan zion. 1922an Brasilera bidaiatu zuen independentziaren mendeurrena ospatzeko.

## Kanpo estekak
Urrotz-Hiriko udaletxea

**Urrotz-Hiriko udaletxea** Urrotz-Hiria nafar udalerriko udaletxea da.

Urrotz-Hiriko Udalaren egoitza da eta Azoka enparantzaren parean kokatuta da.

## Historia 
Jasokundeko Andre Mariaren elizaren ondoan dago kokatuta. 1961ean berreraiki zen, aurreko eraikuntza zati batean aprobetxatuz. Beheko solairua eta bi solairu garai ditu. Fatxada nagusia adreiluz eta emokaduraz osatuta dago. Granitozko imitaziozko zokaloa du. Administrazioaren berezko zerbitzuez gain, eraikinean albaitaritza-zerbitzua, telefono-zentrala, eskola eta funtzionarioen etxebizitzak sartzen dira. Udala alkateak eta lau zinegotzik zuzentzen dute.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urrotz-Hiria

## Kanpo estekak
Wang Han (jauzilaria)

**Wang Han**, txineraz 王 涵, (Baoding, Hebei (Txina), 1991ko urtarrilaren 24a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen *3 m-ko tranpolin*ean, Shi Tingmao herrikidearen atzetik (urrezkoa) eta Krysta Palmer AEBkoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Tihuța pasabidea

**Tihuța pasabidea** ( edo *Pasul Bârgău*;  edo *Burgó*) Karpatoak iragaten dituen gainbide edo mendate bat da. Bistrița (Transilvania) eta Vatra Dornei (Bukovina) lotzen ditu.

Haitzartea, Bram Stokerren *Drakula* eleberrigatik ezaguna (Drakula Kondearen lurraldetako sarrera baitzen), 1.201 metroko altueran dago.

E58 errepide europarrek eta DN17 errepide nazionalak, Transilvania eta Moldavia lotzen dituen bide nagusiak, mendizaleentzako sarbide zaila duen mendate hau zeharkatzen dute. Haitzartean Piatra Fântânele herria dago (Bistrița-Năsăud konderrikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krysta Palmer

**Krysta Palmer** (Gardnerville, Nevada (AEB), 1992ko ekainaren 13a) jauzietan lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen *3 m-ko tranpolin*ean, Shi Tingmao (urrezkoa) eta Wang Han (brontzezkoa) txinatarren atzetik sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Juan Ignacio Uria

**Juan Ignacio Uria Epelde** (Azkoitia (Gipuzkoa), 1929ko ekainaren 30a-Ibidem, 2015eko maiatzaren 31a), abokatu, politikari, Azkoitiako alkate, erregeak izendutako senatari, Eusko Legebiltzarrak izendutako senatari, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen eta Akademia Errariaren sustatzailea izan zen. Trantsizio urtetako politikan eragin handia izan zuen. Oso hizlari ona zen.

## Biografia 
Oso giro ilustratuan jaio zen. Haren aita Trino Uria izan zen, Azkoitiako historialaria. Hiru seme-alaba ziren: Jose Antonio (apaiza) Pilar eta Libano. Maria Isabel Arizmendirekin ezkondu zen. Abokatua, euskal kultura ikertu zuen, bereziki historia eta literatura. Franco hil ondoren, Azkoitiko lehen alkatea izan zen (1976-1979). Bergaran sortutako alkateen mugimenduaren partaidea izan zen eta Autonomia Estatutuaren sortzeko prozesuan kolaboratu zuen. 1977 eta 1979 artean Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen Presidentea, 1977an Juan Carlos I.a Espainiakoak aurkeztutako Espainiako senatarien zerrendan jaso zuten. Ondoren ere senataria izan zen baina Eusko Legebiltzarrak izendatuta (1981-1987).

Kultura arloko ekintzailea, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen eta Akademia Errariaren sustatzailea izan zen. Bietan kolaborazio ugari plazaratu zituen. Herrien Europa Euskal Fundazioaren lehendakari ordea izan zen. Eusko Ikaskuntzaren partaidea izan zen ere bai. 2000. urtean Cristobal Balentziaga Fundazioaren batzordekide izendatu zuten. 2001etik 2006ra SER katearen kontseilari izan zen, azkenik.

Azkoitiako Basarteko Gurutze Donearen Lekaimetxean hil zen, 85 urte zituelarik.

## Obra 
### Kolaborazioak liburutan 
* “Peñaflorida y un canto a la edad de oro”, *Los caballeritos de Azkoitia*, La Academia Errante bilduma, Donostia, Auñamendi, 1963. 
* "Gentiles y leyendas: mitología vasca", *Homenaje a D. José Miguel de Barandiaran: una jornada cultural en compañia del maestro*, La Academia Errante bilduma, Auñamendi, 1963, 101-133 or.
* "Altuna y su biografía", argitaratu gabe. Akademia Errariaren liburu baten kolaborazioa izan behar zen baina ez zen argitaratu. Grabazio hemen entzun daiteke: http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/la-academia-errante/ar-77663-123951/#123951
* *La Casa Torre de Emparan*,  Elias Odriozola, Imanol Etxeberria eta Leopoldo Urkolarekin batera, Donostiako Aurrezki-Kutxa, 1977, 143 or.

### Liburuak 
* *Herri lagunak*
* Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen historia

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* :Biografia Espainiako Errege Akademiaren webgunean.
Drakula kondea

**Drakula kondea** Bram Stoker irlandar idazlearen 1897ko izen bereko eleberriko protagonista da. Pertsonaiaren bertsio zerrenda luzea sortu zuten zineman, komikietan eta antzerkian. Pertsonaiaren alderdi batzuk XV. mendeko Valakiako printze Vlad Drakulan oinarrituta daude.

Diotenez, Stokerrek  ekialdeko gaietako aditu bat aholkatu zuen, Ármin Vámbéry hungariarrak, nor Drakularen benetako gorabeherak azaltzeko batzuetan idazlearekin bildu zen. Hala ere, Drakularen eleberri eta bertsio zinematografiko batzuk direla eta, jende askok uste du Stokerrek irudi historiko batean oinarritu zuela bere pertsonaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quan Hongchan

**Quan Hongchan** txineraz 全 红婵, (Zhanjiang, Guangdong (Txina), 2007ko martxoaren 27a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
## Ibilbidea 
Zazpi urte zituela Chen Huaming jauzilari entrenatzailea eskolara etorri zen erakustaldi bat egitera eta hura ikusita jauziak praktikatzen hasi zen. 2018rako Guangzhoueko Kirol Eskola teknikoan sartu zen. 2020an, 13 urte zituela, 10 metro plataformako Txinako txapelketa irabazi zuen.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina eskuratu zuen *10 m-ko plataforma*n, Chen Yuxi herrikidearen (zilarrezkoa) eta Melissa Wu australiarraren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan 2 urrezko domin lortu zituen. 10m plataforman eta 10m plataforma sinkronizatuan.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Howard Unibertsitatea

**Howard Unibertsitatea** Washingtonen dagoen Ameriketako Estatu Batuetako unibertsitate pribatua da.

Howard historikoki beltzentzako institutu eta unibertsitateetako bat da, Estatu Batuetako beste edozein unibertsitatetan doktore beltz gehiagorekin. 1867an sortu zen eta Oliver Howard jeneralaren izena jarri zion.

## Kirolak 
## Ikasleak 
Bere ikasle ezagunenen artean Chadwick Boseman, Toni Morrison, Thurgood Marshall, Jessye Norman, Keith Mitchell, Ossie Davis, Debbie Allen, Donny Hathaway, Roberta Flack, Claude Brown, Shaka Hislop, Richard Smallwood, Jan Carew, Phylicia Rashād eta Kamala Harris.

## Kanpo estekak 
* Howard Unibertsitatearen webgune ofiziala
Abraham Van Helsing

**Abraham Van Helsing** Bram Stoker irlandar idazlearen *Drakula* 1897ko eleberriko pertsonaietako bat da. Van Helsing herbeheretar doktorea da, adin handikoa eta interes eta lorpen ugarikoa. Bere tituluen artean medikuntzan doktore, filosofian doktore edo letretan doktore eta abokatu titulua daude. Gerard van Swieten mediku herbeheretarrarengan inspiratuta dago. Hau Maria Teresa I.a Austriakoa enperatrizarentzat lan egin zuen, eta hark eskatuta, banpiroen existentzia ezeztatzen zuten ikerketak egin zituen.

Pertsonaiaren bertsio zerrenda luzea sortu zuten zineman, komikietan eta antzerkian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhang Jiaqi (jauzilaria)

**Zhang Jiaqi**, txineraz 张 家齐, (Pekin (Txina), 2004ko maiatzaren 28a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina eskuratu zuen *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, Chen Yuxi herrikidearekin batera, AEBko bikotearen (zilarrezkoa) eta Mexikokoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Piri-piri

**Piri-piri** edo **peri-peri** *Capsicum frutescens* piperminaren barietate bat da, hego-ekialdeko Afrikan portugaldar esploratzaileek sortua. Brasildik eratorritako malagueta motako barietatetik dator.

Piri-piriz egindako saltsa (gozagarri edo adobo gisa erabiltzen dena) afro-portugaldar jatorrikoa da eta «oso tipikoa da Angolan, Namibian, Mozambiken eta Hegoafrikan».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dracula: Dead and Loving It

***Dracula: Dead and Loving It*** 1995eko Mel Brooks estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako film komikoa da.

## Argumentua 
1893an, Thomas Renfieldek Londresko abokatu batek, Transilvaniara bidaiatu behar du Drakula kondearekin bere gazteluan bildu eta bere etxe berria izango denaren erosketa negoziatzeko. Gaztelura iritsitakoan, Drakula zalduna dela dirudi, banpiroa dela susmatu ere egin gabe. Behin hipnotizatu ondoren, Drakulak Renfield bere morroia egiten du eta Ingalaterrarantz ontziratzen dira.

## Aktoreak 
* Leslie Nielsen: Drakula kondea
* Mel Brooks: Abraham Van Helsing
* Peter MacNicol: Thomas Renfield
* Steven Weber: Jonathan Harker
* Amy Yasbeck: Mina Seward
* Lysette Anthony: Lucy Westenra
* Harvey Korman: Dr. Seward
* Anne Bancroft: Madame Ospenskaya
* Ezio Greggio: gurdi-gidaria
* Megan Cavanagh: Essie

## Kanpo estekak
Patrick Hausding

**Patrick Hausding** (Berlin (Alemania), 1989ko martxoaren 9a) jauzietan lehiatzen den kirolari alemaniarra da.
## Olinpiar Jokoak
2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Pekin 2008an (Pekin), zilarrezko domina eskuratu zuen *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, Sascha Kleinan herrikidearekin batera, Txinako bikotearen atzetik (urrezkoa) eta Errusiakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezkoa eskuratu zuen *3 m-ko tranpolin*ean, Cao Yuan txinatarraren (urrezkoa) eta Jack Laugher britainiarraren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro eskuratu zuen brontzezkoa, oraingoan *3 m-ko tranpolin sinkronizatu*an, Lars Rüdiger herrikidearekin batera, Txinako bikotearen (urrezkoa) eta AEBkoaren atzetik (brontzezkoa) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Marble Madness

***Marble Madness*** 1984ko Atari Gamesen arkade bideo-joko bat da, lehendabizikoz Atari System 1k argitaratu zuena. Plataforma-joko bat da, non jokalariak kanika bat gidatu behar duen pantailan, oztopoz eta etsaiz betetako sei ibilbidetan zehar, denbora-muga baten barruan. Jokalariak kanika kontrolatzen du *trackball* bat erabiliz. Marble Madness joko teknologia berritzaileak erabiltzeagatik ezaguna da. Soinu estereofoniko erreala erabili zuen lehen jokoetako bat izan zen — aurreko jokoek soinu monoaurala edo estereo simulatua erabiltzen zuten —, eta Atari System 1 hardwarea eta C lengoia erabili zuen lehena izan zen.

## Kanpo estekak
Ieng Thirith

**Ieng Thirith**, sortzez **Khieu Thirith** (; Battambang probintzia, Frantziar Indotxina, 1932ko martxoaren 10a - Pailin probintzia, 2015eko abuztuaren 22a) kanbodiar politikaria izan zen, Khmer Gorriak taldearen buruzagietakoa. 1975–1979 bitartean, Kanbodiako Gizarte Gaietarako ministro izan zen, Pol Pot diktadorearen agintaldian. Gizateriaren aurkako krimenak egotzirik, 2011n hasi zen haren aurkako epaiketa, baina auzitegiak aske uzteko erabakia hartu zuen, Alzheimerren gaitzaren zantzuak zituela argudiatuta. Ieng Sary haren senarra ere epaitua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Delaney Schnell

**Delaney Schnell** (Iron Mountain, Michigan (AEB), 1998ko abenduaren 21a) jauzietan lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, Jessica Parratto herrikidearekin batera, Txinako bikotearen atzetik (urrezkoa) eta Mexikokoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Mortal Kombat II

***Mortal Kombat II*** 1993ko Midway Gamesen bideo-joko bat da, lehendabizikoz arkadeentzat argitaratua. Bere aurrekoak arrakasta handiagoa izan zuen arren, sortzaileek jariakortasun handiagoa bilatu zuten sekuelan, eta, horrela, aurreko jokoan ezarritako mitoen jokagarritasuna eta handitzea hobetzen zen, bereziki erremate anitzen sarrera eta pertsonaia ikoniko batzuk sartuz.

## Kanpo estekak
Catherine Tizard

Dame **Catherine Anne Tizard**, **Maclean** jaioa (Auckland, 1931ko apirilaren 4a - *ibidem* 2021eko urriaren 31) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko 16. gobernadore orokorra izan zen 1990etik 1996ra.

Aucklanden jaio zen eskoziar emigranteen familia batean eta zoologian lizentziatu zen Aucklandeko Unibertsitatean. 1962tik 1983ra unibertsitateko irakaslea izan zen.

1971n Aucklandeko Udaleko zinegotzi hautatu zuten eta 1974, 1977 eta 1980an berriz hautatu zuten eta 1983tik 1990era hiriko alkate izan zen.

1990etik 1996ra Zeelanda Berriko gobernadore orokorra izan zen.

## Armarria 
thumb
Gabriela Agúndez

**Gabriela Belem Agúndez García** (La Paz, Hego Kalifornia Beherea (Mexiko), 2000ko abuztuaren 4a) jauzietan lehiatzen den kirolari mexikarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, Alejandra Orozco herrikidearekin batera, Txinako bikotearen (urrezkoa) eta AEBkoaren atzetik (zilarrezkoa) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Arburu (Bizkargi)

**Arburu** mendia Bizkargi mendilerroko bigarren tontor garaiena da (550 m.), Bizkargik berak baino ikusmira hobeak eskaintzen dituena bere ikuspegiagatik. Muxikako udalerriaren mugetan kokatzen da, Gorozikatik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sinesbide

thumb|500x500px| Munduko sinesbide eta erlijio nagusiak
**Sinesbidea** izen, tradizio eta identitate komun baten azpian funtzionatzen duen erlijio baten barneko azpitalde bat da.

Terminoak kristau-sinesbide ezberdinei egiten die erreferentzia (adibidez, eliza ortodoxoa, katolikoa eta protestantismoaren barietate ugari). Judaismoaren bost adar nagusiak (karaitar judaismoa, ortodoxoa, kontserbadorea, erreformista eta berreraikitzailea) deskribatzeko ere erabiltzen da. Islamaren barnean, adarrak edo sektak ere bai (adibidez, sunismoa, xiismoa),   eta haien azpi-sektak,  jurisprudentzia eskolak,  teologia eskolak, [4],  eta erlijio mugimenduak.  

Munduko sinesbiderik handiena sunismoa da.    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kilimak (musika taldea)

**Kilimak**, 2018an Hernanin sortutako runba musika taldea da.

## Ibilbidea 
Taldea 2018an sortu zen eta aurreneko bi urtetan kontzertu ugari egin zituzten harik eta COVID-19 pandemiak etenaldia ekarri zuen arte. Bi urtetako etenaldi horretan aurreneko diska osatu duten sei kantak prestatu zituzten eta 2021eko urrian kaleratu zuten *Euskal Herriko runba* izeneko diskoa. Aurrez 2020an Gaztea maketa lehiaketako Entzuleen saria irabazi zuten.

## Diskografia 
* *Euskal Herriko runba* (Baga-Biga, 2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jennifer Abel

**Jennifer Abel** (Montreal, Quebec (Kanada), 1991ko abuztuaren 23a) jauzietan lehiatzen den kirolari kanadarra da.
## Olinpiar Jokoak
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), brontzeko domina lortu zuen *3 m-ko tranpolin sinkronizatu*an, Emilie Heymans herrikidearekin batera, Txinako bikotearen (urrezkoa) eta AEBkoaren atzetik (brontzezkoa) sailkatuz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), ordea, zilarrezkoa eskuratu zuen *3 m-ko tranpolin sinkronizatu*an, Mélissa Citrini-Beaulieu herrikidearekin batera, Txinako bikotearen atzetik (urrezkoa) eta Alemaniakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Estrategia bideo-joko

[thumb|*[Cossacks: European Wars* online estrategia bideo-jokoaren gudu bat.]]
**Estrategia bideo-jokoak** jokalariak maniobrak egiteko plangintza- eta pentsamendu-trebetasunak praktikan jartzea eskatzen duten bideo-jokoak dira, garaipena lortzeko hainbat motatako baliabideak kudeatuz (materialak, giza baliabideak, militarrak...). Estrategiazko bideo-joko gehienetan "jokalariari munduaren ikuspegi absolutua ematen zaio, zeharka bere esku dauden unitateak kontrolatuz". "Estrategia-bideojokoen jatorria oso lotuta dago hurbileko lehengusuekin, estrategia mahaiko jokoekin".

Genero horretako bideo-joko askok beste genero batzuekin ezaugarriak partekatzen dituzte, neurri handiagoan edo txikiagoan. Hala gertatzen da, adibidez, MOBA eta rol bideo-jokoekin, edo eraikuntza eta kudeaketa bideo-jokoekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Barquín

**Ramón M. Barquín López** (Cienfuegos, 1914ko maiatzaren 12a - Guaynabo, 2008ko martxoaren 3a) kubatar militar bat izan zen. 1933an Kubako Armadan sartu zen. Kubako Ikastetxe Militarreko bigarren teniente gisa graduatu zen eta geroago Escuela Superior de Guerra de México-n eta Estatu Batuetako Adimen Estrategikoko Eskolan ikasi zuen. Koronel mailara iritsi zen, nahiz eta Fulgencio Batistak jeneral igo zuen Armadaren agintea hartzeko, eta berehala baztertu zuen, estatu kolpea aurreratuz. Aldi berean, AEBetan, Mexikon eta Kanadan agregatu militarra izan zen 1950etik 1956ra Carlos Prío Socarrás eta gero Fulgencio Batista Zaldívarren presidentetzan.  1955ean Estatu Batuetako Gobernuak Meritu Legioarekin kondekoratu zuen. 1956an Kuban izandako estatu-kolpe saiakeraren buruzagia izan zen, eta horregatik espetxeratu zuten. Fidel Castroren indarrak Kubara iritsi zirenean, AEBetako gobernuak Batistari presio egin zion Barquín askatzeko, bere indarren aurrerapena geldiarazteko, azkenean 1959ko urtarrilaren 1aren amaieran egin zena, Batista Dominikar Errepublikara, erbestera, hegan egin zuen egun berean, baina Barquíni ordu garrantzitsuak lapurtuz Kubaren patua salbatzeko. Barquínek, bere aldetik, Habanara joan zen eta Campo Columbiako indarren agintea hartu zuen Eulogio Cantillo jeneralaren eskutik, horrela Indar Armatuen Burua eta Kubako Errepublikako de facto presidente bihurtuz. Camilo Cienfuegos Urtarrilaren 3an iritsi zen Campo Columbiara, eta Barquínek bere indarrak transferitu zituen Manuel Urrutia Lleó Errepublikako presidente izendatu berriaren Presidentetza Dekretuak betetzeko . 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BARQUÍN LÓPEZ, Ramón M. (1975). Las luchas guerrilleras en Cuba: De la colonia a la Sierra Maestra (Editorial Playor edición). España. 

## Kanpo estekak
Chen Yuxi

**Chen Yuxi** txineraz 陈 芋汐, (Shangai (Txina), 2005eko irailaren 11) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen *10 m-ko plataforma*n, Quan Hongchan herrikidearen (urrezkoa) atzetik eta Melissa Wu australiarraren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Halaber, urrezkoa eskuratu zuen *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, Zhang Jiaqi herrikidearekin batera AEBko bikotearen (zilarrezkoa) eta Mexikokoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
OGame

**OGame** Gameforge enpresa alemaniarraren MMOG motako bideo-joko bat da. Jokoa PHP programazio-lengoaian inplementatuta dago, eta nabigatzaile komun bat baino ez da behar jokatu ahal izateko. Horrek abantaila handia eman zion konpetentziazko bideo-jokoen aurrean, azkenak RAM eta memoria espezifiko gehiago behar baitzituzten. Jolaserako agertoki bakoitzak, Unibertso izenekoak, aukera ematen du aldi berean 16500 jokalariri aurre egiteko. Lehen unibertsoa 2002an agertu zen Alemanian, non 2007an jokorik ezagunena izan zen.

## Kanpo estekak
Age of Empires Online

**Age of Empires Online** (**AoEO**) Robot Entertainment enpresaren MMORTS motako bideo-joko bat da. Antzinako Grezian eta Antzinako Egipton girotua, bere jokagarritasuna Age of Empires saileko bere aurrekoen antzekoa zen, nahiz eta hiri iraunkor bat izan, eta greziar, egiptoar eta zelta bezalako zibilizazioak zeuden, besteak beste. Bestalde, doakoa bazen ere, *premium* edukia erosteko aukera zegoen.

## Kanpo estekak
World of Warcraft: Warlords of Draenor

**World of Warcraft: Warlords of Draenor** Blizzard Entertainment enpresaren MMORPG motako bideo-joko bat da. World of Warcraft jokoaren bostgarren hedapena izan zen, World of Warcraft: Mists of Pandariaren ondorengoa. Oso kritika onak jaso zituen baina ez zuen espero zuten beste jokalaririk.

## Kanpo estekak