Bulimia

**Bulimia** (*Bulimia nervosa*) jate nahaste bat da, aseezineko janaldi handiak egin ondoren errua, depresioa eta lotsa eragiten dituena. Gaixotasuna 14-21 urte inguruan gertatzen da, batez ere emakumeengan, anorexia eta bulimia jasaten duten gizonen kopurua %10a izanik. Gaixoak gatazkatsuak, oldartsuak eta intoleranteak izaten dira gizarte-presioen aurrean. Ezin dituzte jatera behartzen dituzten inpultsoak kontrolatu, baina errudun sentitzearen eta lotsaren ondorioz, oka egin edo laxanteak hartzen dituzte, baita jateari utzi ere. Bulimikoek astean hamabost bat aldiz izaten dituzte betekadak eta oka-aldiak. Eduki energetiko handiko janari asko goseak baleude bezala irensten dituzte eta betekadaren ondoren, oka egin edota laxanteak erabiltzen dituzte, sabela husteko eta jaten jarraitzeko. Betekada bakoitzean, 10.000 eta 40.000 kaloria kontsumitzera irits daitezke.

## Etimologia 
Izena grezieratik dator: βουλῑμια, *boulīmia*, "*aseezinezko gosea*" (βους, *bous*, *"idi*" + λῑμος, *līmos*, *"gose*"). Entitate nosologiko bezala ezagutzen den bulimia nerbiosoa, XX. mendean zehar deskribatu zen, batez ere Abely, Ronderpierre eta Gellman-en lanei esker, «hiperorexia patologikoa emakumeengan» aipatzen baitzuten;  Horst-Ulfert Ziolkok, «hiperorexia» terminoa ere erabiltzen zuen; Otto Dörr Zegersek, «hiperfagia eta gonbitoaren sindromea» izenarekin aipatzen zuen, 1972an Revista Chilena de Neuro-psiquiatría aldizkarian argitaratutako artikulu batean. Geroago, 1979an, Gerald Russell  psikiatra britainiarrak «bulimia nerbiosoa» terminoa berreskuratu zuen, eta lehen deskribapen nagusia eman zitzaion.

## Epidemiologia 
Bulimia nerbiosoaren epistemologia faktore anitzekoa da, hau da, ezin da soilik ikuspegi mediko edo biologiko batetik ulertu, sozialki eraikitako fenomeno gisa ere behatu behar da. Izan ere, gizabanakoarengan txikitatik eragiten duten balio kulturalek, praktika sinbolikoek eta harremanek eragiten dute. Bulimiari buruz sortu den ezagutzak ikuspegi biopsikosozial batera eboluzionatu du, non faktore sozialek garrantzi handia duten gaixotasunaren jatorria, garapena eta iraupena azaltzeko.. Publizitateak gailu sinboliko gisa balio du, edertzat, arrakastatsutzat, ontzat eta, oro har, sozialki onartutzat jotzen denaren mezuak transmititzen laguntzen du eta edozein gizabanakorentzat aspirazional gisa aurkezten diren gorputz-ereduak ezartzen ditu. Eredu horiek ez dute berariaz ongizatea edo arrakasta baieztatzen, baina argaltasuna plazerarekin, glamurrarekin eta gizarte-aitorpenarekin lotzen dute.

Bulimia nerbiosoa diagnostikatzeko irizpideak ondorengoak dira (DSM-IV): 

A. Behin eta berriz betekadak izatea. Betekaden ezaugarriak:

* Elikagaia denbora laburrean hartzea (adibidez, 2 ordutan), pertsona gehienek antzeko denbora-tarte batean eta baldintza berdinetan hartuko luketena baino kantitate handiagoan.
* Elikagaia jatearen gaineko kontrola galtzearen sentsazioa (adibidez, jateari utzi ezin izanaren sentsazioa edo jaten ari den janari mota edo kantitatea kontrolatu ezin izatearena). 

B. Konpentsazio-jokabide desegokiak, behin eta berriz, pisua ez irabazteko, hala nola oka eragitea; libragarri, diuretiko, enema edo beste farmako batzuk gehiegi erabiltzea; baraua eta gehiegizko ariketa.

C. Betekadak eta jokabide konpentsatzaile desegokiak astean bitan gertatzen dira, batez beste, 3 hilabeteko epean.

D. Gorputzaren pisuak eta siluetak gehiegizko eragina dute pertsonarengan.

E. Alterazioa ez da anorexia nerbiosoan bakarrik agertzen.

Betekada konpentsatzeko erabiltzen duten purga-motaren arabera: 

* **Purgatiboa**: konpentsazio-jokabide gisa gorakoa (emesia), libragarriak, diuretikoak, enemak, ipekakuana-xarabea edo teniasia (T. solium bidezko infestazioa) erabiltzen direnean, organismotik elikagaia ahalik eta lasterren kentzeko.

* **Ez purgatiboa**: Bulimia kasuen % 6tik % 8ra bitartean beste jokabide-konpentsatzaile batzuk gauzatzen dira, hala nola ariketa fisiko bizia, ezer ez egitea edo barau luzeak egitea; metodo hori ez da hain eraginkorra kaloriei aurre egiteko eta haiek kentzeko. Purgatiboa ez den bulimia mota kasuen % 6-8tan bakarrik gertatzen da, gutxi gorabehera, organismotik kaloria kopuru hain handia kentzeko metodo hain eraginkorra ez delako. Bulimia mota hau purgazio motakoa dutenen artean ere agertzen da, baina pisua kontrolatzeko bigarren mailako metodo gisa erabiltzen dute.

## Komorbilitatea 
#### Arazo psikologikoak 
Bulimia segurtasun emozional ezaren sentipen sendoarekin eta autoestimu-arazo larriekin batera agertu ohi da, pisuarekin edo gorputzaren irudiarekin zuzenean lotuta. 

Ohikoa da bulimia duten pertsonak familia disfuntzionaletatik etortzea. Pertsona horietako askok alexitimia ere badute, hau da, emozioak modu kontzientean esperimentatu eta adierazteko ezintasuna. 

Sintomak psikologikoak:

* Pisuarekiko gehiegizko kezka[2].
* Jaten gelditu eziniko sentsazioak.
* Barau egiten dute betekadak orekatzeko.
* Laxante eta diuretikoen gehiegizko erabilerak.
* Jatorduen ondoren, sarritan joaten dira komunera.
* Pisua maiz hartzen dute.
* Jatordutan urduritzen dira.
* Ingurukoekin gezurretan ibiltzen dira.
* Janaria objektu pertsonaletan ezkutatzen dute.
* Jakiak desagertzen dira sukaldean.
* Ziurtasunik eza, onespen beharra.
* Gehiegizko interesa erakusten dute janari eta dietei buruzko iragarkiez.
* Erraz antzematen diren umore aldaketak.
* Izaera aldaketak: depresioa, errudun sentimendua, tristurak, kontrol ezaren sentsazioa. 
* Autokritika zorrotza[2].
* Gehiegizko kezka beren itxura fisikoari buruz[2]
* Inguru sozialarekiko etengabeko isolamendua

#### Nortasun-nahasmenduak 
Autore batzuek bulimiaren eta pertsonalitate-nahasmendu desberdinen arteko lotura aurkitu dute, kasuen % 27-84 bitarteko portzentajearekin.Purgazio-jokabideak dituzten pazienteek komorbilitate-intzidentzia handiagoa dutela dirudi. Nortasun-nahaste baten presentzia pronostiko okerragoaren adierazle da. 

Nortasun-nahasmendu ohikoena mugako nortasunaren nahasmendua da, kasuen % 9-40 bitartekoa. Ikerketetan erabiltzen diren metodologiek emaitza desberdinak dituzte nortasun-nahaste espezifikoen prebalentzian.

Oro har, puntuazio handiak ikusten dira MCMI-II eskalan honako nortasun-estilo hauetarako: 

* Mugakoa.
* Eskizoidea.
* Autosuntsitzailea.
* Pasibo-oldarkorra.
* Saihesgarria.
* Saltzailea.
* Histrionikoa.

## Konplikazioak 
* Xurgapena (eduki gastrikotik bronkioetara pasatzea).
* Hestegorriko edo urdaileko haustura.
* Pneumomediastinoa edo pneumotoraxa (barrunbe torazikoan airea sartzea).
* Hipopotasemia (potasio-maila txikia odolean).
* Bihotzeko arritmiak.
* Jateko antsietatea edo higuina.
* Gorputzaren pisua normalaren azpitik mantentzeko obsesioa.
* Sendagaiak gehiegi kontsumitzea.
* Erregimen dietetiko desberdinak betetzea.
* Deshidratazioa.
* Hilekoaren alterazioak eta amenorrea; antzutasuna.
* Pisuaren bat-bateko gehikuntza eta murrizketa, pisuaren desegonkortasuna.
* Hortzetako txantxarren maiztasuna handitzea.
* Listu-guruinen tamaina handitzea eta horiek infektatzea.
* Ilea galtzea.
* Zorabioak.
* Ahoko mukosaren zauriak.
* Hortzetako esmaltea aldatzea edo galtzea.
* Buruko mina eta migraina.
* Eztarriko mina (botaka egin ondoren).
* Azal lehorra.
* Ahultasuna hanketan.
* Disfonia.

## Tratamendua 
Tratamendua eraginkorragoa da nahasmendu honen prozesuaren lehen faseetan, baina bulimia erraz ezkutatzen denez, diagnostikoa eta tratamendua ez dira agertzen arazo hau pazientearen bizitzan iraunkorra bihurtu arte.

Iraganean, bulimia zuten pertsonak ospitaleratu egiten zituzten betekada eta purgatze ereduari amaiera emateko, eta sintomak desagertu bezain laster ematen zioten alta. Baina prozedura hori jada ez da ohikoa gaur egun, modu horretan arazoa ez zelako sakonki lantzen eta sendatzen bakarrik jartzen eta, handik gutxira, sintomak itzultzen zirenean, askoz intentsitate handiagoarekin egiten zuten.

Erakundeetako hainbat tratamendu-zentrok (barneratzeak) epe luzerako laguntza, kontseilaritza eta sintomak etetea eskaintzen dute. Gaur egun, tratamendu arruntena talde psikoterapia edo terapia kognitibo-konduktuala da. Anorexia edo bulimia duten pertsonek tratamendu mota bera jaso ohi dute, eta tratamendu-talde beretako kide izan ohi dira. Izan ere, kasu askotan, pazienteek bi gaixotasun horiek aldi berean izaten dituzte. Batzuek «sintomen trukea» deitzen diote fenomeno horri. Terapia mota horiek gizabanakoa portaera horiek izatera eramaten duten sintometan eta elikadurarekin lotutako sintometan oinarritzen dira. Gainera, psikiatrek antidepresiboak edo antipsikotikoak errezetatu ohi dituzte. Antidepresiboak hainbat modutan aurkezten dira, eta emaitza arrakastatsuenak fluoxetinak erakutsi ditu.

Antipsikotikoak, hemen, eskizofrenia duten kasuetan aplikatzen direnak baino dosi txikiagoetan erabiltzen dira. Elikadura-nahasmenduarekin, pazienteak beste modu batera ikusten du errealitatea, eta zailtasun handiak ditu ulertzeko zer esan nahi duen baldintza «normaletan» jateak. Zoritxarrez, oraindik ez dakigu zein izango diren arazo hori duten paziente askori aplikatu zaizkien tratamenduen epe luzeko emaitzak. Hasieran, ikerketa berrienek adierazten dute pazienteen % 30 azkar bererortzen direla, eta % 40k sintoma kronikoak dituztela.

Tratamenduaren azkartasuna pronostikoa hobetzeko faktore garrantzitsuenetako bat da. Nahasmenduaren lehen faseetan jasotzen duten pertsonek errekuperazio hobea eta iraunkorragoa izango dute.

Karolinska Institutuko Sabine Naessén doktoreak aurkitu zuen gaixotasun hori duten emakume batzuek ere desoreka hormonal bat dutela, testosterona gehiegi ekoiztean datzana (hormona hori emakumeen gorputzean ere badago, baina gizonezko guztien organismoan nagusi da), eta, horiek tratatzeko, estrogenoak dituen pilula antikontzeptibo bat erabiliz bulimiaren sintomak murrizten dira. Jakina, azterketa gehiago egin behar dira tratamendu mota horren eraginkortasuna zehazteko. Pertsona horrek borrokatzeko eta aldatzeko erabakia hartzen badu besterik ez da posible sendatzea (gaixotasun mentala da).

## Pronostikoa 
Elikadurako nahasmenduek erikortasun- eta heriotza-tasa handiak dituzte, eta urteetan zehar pazienteen eta haien ingurukoen bizitzan eragina izan dezakete. Gutxi dakigu bulimiaren epe luzeko ondorioei buruz. Ikerketa berrienek pronostikoa askotarikoa dela iradokitzen dute. Bulimia epe luzean pairatu daiteke, urte askoan gorabeheratsua, edo noizbehinkako osasun-arazo bat, pairatzen duenaren bizitzaren gertakarien eta krisien arabera arinagoa. Epe laburrean, txosten mediko batzuek iradokitzen dute %50eko hobekuntza dagoela tratamenduarekin konprometitu daitezkeen pazienteen portaeran (atrakalekuetan eta purgetan). Oraindik ezin izan dira identifikatu tratamenduaren emaitza aurreikustea ahalbidetzen duten faktoreesanguratsuak. Hala ere, purgen sekuelen larritasuna pronostikoaren adierazle garrantzitsua izan daiteke; desoreka elektrolitikoek, esofagitisak eta hiperamilasemiak purgak larriagoak izan zirela islatzen dute, eta agian pronostiko okerragoa izango dute. Kasu larrietan, pertsona hil daiteke betekada oso larri baten ondorioz, edo bere buruaz beste ere egin dezake. Askotan, gaixoak antsietatea bezalako sintomak izaten ditu, eta antsiolitikoak hartzen ditu sintomak arintzeko edo desagertzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* zientzia.eus webguneko informazioa.
* [*Hik Hasi(https://eu.wikipedia.org/wiki/Hik_Hasi)* aldikariko artikulua, 2006/03/01.]
* Ainhoa Echavarria ACABE – Bizkaiko Anorexiaren eta Bulimiaren Aurkako Elkarteko taldeko kidearekin elkarrizketa.
* : Nola jakin seme-alaba horrelako arazoa duen.
* : Frantziako telefonoa gai hauetaz galdetzeko eta laguntza eskatzeko.
* : https://www.ffab.fr