open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isabel Zendal erizaina larrialdietako ospitalea

**Isabel Zendal erizaina larrialdietako ospitalea** () Madrilgo unibertsitate publikoa da, larrialdi medikuntzarako espresuki sortua.] Munduko koronabirus pandemia zela eta, 100 bat egunetan eraiki zuten eta Isabel Díaz Ayuso Madrilgo Erkidegoko presidenteak 2020ko abenduaren 1ean inauguratu zuen.

Valdebebas auzoko ospitalea tamaina horretako ospitale iraunkorrekoko lehena da eta izurrite eta bestelako larrialdietan eskualdeko gainontzeko ospitaleak arintzea helburua du. Bere hiru pabiloietan modulu ezberdinak instalatu daitezke, artatu beharreko larrialdi motaren arabera. 2021eko urtarrilean, Madrilgo Erkidegoko COVID-19 duten pertsonen hartzaile nagusia da. Madrilgo Osasun Zerbitzuko sindikatu batzuek, langileen lanpostu hutsak betetzeko beste ospitale batzuetako osasun-zerbitzuetara bideratu dituztelako, ospitalea kritikatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urriaren 12ko ospitalea

**Urriaren 12ko unibertsitate-ospitalea** () Madrilgo unibertsitate publikoa da, Espainiako handienetariko bat dena. Usera barrutian eraikia, Francisco Francok eta Licinio de la Fuente ministroak 1973ko urriaren 12an inauguratu zuten. Madrilgo Complutense Unibertsitateari lotuta, egun 1368 ohe ditu.

## Kanpo estekak
Jean-François Bernard

**Jean-François «Jeff» Bernard** (Luzy, 1962ko maiatzaren 2a), frantziako txirrindulari ohia da. 1984tik 1996ra profesionala izan zen eta 53 garaipen lortu zituen. Bernard Hinaulten ondorengotzat hartu zuten batzuk. 1987ean emaitza bikainak lortu zituelako, baina gero, maila apalagoa eman zuen eta Miguel Indurainentzat morroi lanak egin zituen.

## Taldeak 
* La Vie Claire (1984-1986).
* Toshiba (1987-1990).
* Banesto (1991-1994).
* Chazal (1995).
* Agrigel (1996).

## Palmaresa 
**1984**
* Gevaudan Languedoc-Roussillon Tourreko etapa bat.
**1985**
* Suitzako Itzuliko etapa bat.
* Limousingo Tourreko etapa bat.
**1986**
* Mediterraneoko Tourra eta etapa bat.
* Sabatini Kopa.
* 2. Romandiako Tourrean eta 2 etapa.
* 3. Nazioen Sari Nagusian.
* 3. Piemonteko Giroan.
* Prestige Pernod.
**1987**
* 2. Paris-Nizan eta etapa bat.
* 3. Frantziako Tourrean, Sailkapen konbinatua 20px eta bi etapa.
* Italiako Giroko etapa bat.
* Emiliako Giroa.
* Rennesko Sari Nagusia.
* 2. Nazioen Sari Nagusian.
* 2. Boucles de l'Aulnen.
**1988**
* Italiako Giroko hiru etapa.
**1989**
* Vaucluseko Tourreko etapa bat.
**1990**
* Paris-Nizako etapa bat.
* Espainiako Vueltako etapa bat.
* Herald Sun Tourreko etapa bat.
**1991**
* Boucles de l'Aulne
* 3. Polynormanden
**1992**
* Paris-Niza eta etapa bat.
* Nazioarteko Kriteriuma
* Sartheko zirkuitua eta etapa bat
* 5. Kataluniako Voltan eta etapa bat.
* 7. Limousingo Tourrean eta etapa bat.
* Polynormande
* 2. Nafarroako Foru Erkidegoko Sarian
* 3. Lieja-Bastogne-Liejan
**1993**
* Sartheko Zirkuitua eta etapa bat.
* 2. Plouayko Sari Nagusian
**1994**
* 8. Paris-Nizan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kanpo estekak
Losing Alice

***Losing Alice*** () 2020ko israeldar telesaila da, Sigal Avinek Hot 3entzat egina.

## Sinopsia 
Alice zinema zuzendaria da; bere film berrirako prestaketa lanetan dabil, baina ezin dio ihes egin beldurren eta zalantzen mamuari. Amatasun arduren ondorioz krisi pertsonal eta profesional batean murgilduta, nekea eta paranoia dira nagusi 48 urteko emakume horren bizitzan. Etxean eta kalean norbait zelatan daukala sentitzen du, eta horretan ez du batere laguntzen bere laneko giro toxikoak.

## Aktoreak 
* Ayelet Zurer: Alice
* Lihi Kornowski: Sophie
* Gal Toren: David
* Shai Avivi: Ami
* Chelli Goldenberg: Tami
* Nova Doval: Keren
* Yossi Marshek: Tamir

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
It's a Sin (telesaila)

'''''It's a Sin''''' 2021eko britainiar telesaila da, Russell T Daviesek Channel 4entzat egina. Bost ataleko saio batean, HIESak kolpaturiko 1980ko hamarkadako Londresen inguruko erretratu bat osatu du. Lau lagunen abenturak ditu oinarri

## Aktoreak 
* Olly Alexander: Ritchie Tozer
* Omari Douglas: Roscoe Babatunde
* Callum Scott: Colin "Gladys" Morris-Jones
* Lydia West: Jill Baxter
* Nathaniel Curtis: Ash Mukherjee
* Keeley Hawes: Valerie Tozer
* Shaun Dooley: Clive Tozer
* Neil Patrick Harris: Henry Coltrane

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vogue (Madonnaren abestia)

" **Vogue** " Madonna abeslari estatubatuarraren ''I'm Breathless* (1990) albumeko abestia da. Sire Records- ek 1990eko martxoaren 27an kaleratu zuen diskoko lehen single gisa.

## Sorkuntza 
Shep Pettibone ekoizlearen eta Madonnaren arteko elkarlana izan zen abestia konposatzea eta ekoiztea. Pettibonek aipatu izan du "Vogue" azkar eta merke sortu zela; bi astetan idatzi eta grabatu zuen 5.000 dolarreko aurrekontuarekin, ondoren Madonna-ri aurkeztu zion, hark letrak idatzi eta izenburua asmatu zuen.

Madonna inspiratu zen Vogue dantza estiloan, New York-eko Harlemeko "Ballroom" komunitate eta kulturan ezagutu zuena.

Abestia house eta disko musikaren artean kokatzen da estilistikoki, deep house doinu bat duelarik.

## Bideoklipa 
Abestiaren bideoklipa David Fincherrek zuzendu zuen. Zuri-beltzean filmatua, bideoak Hollywoodeko *Urrezko Garaiko'' film eta argazkien itxura dakar gogora Tamara de Lempickaren artelanak erakutsiz Art Deco eszenografia batean. Gertuko plano batzuek Marilyn Monroe, Bette Davis, Veronica Lake, Greta Garbo, Marlene Dietrich, Katharine Hepburn, Judy Garland eta Jean Harlow izarren erretratuak erakusten dituzte. Vogue/Ball estiloko dantzari ezagunak ere ageri dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vogue, bideoklipa.
Balea isats

thumb|Balea isatsa
**Balea isatsa** edo **balea buztana** () gerri baxuko prakek, gonek edo prakamotzek gerritik gora agerian uzten duten tangaren Y-itxurako gerriko-xingolari deritzo, balea-buztanarekin duen antzagatik.

2001 Low-rise jeans and thong whale tail.jpg|Balea isatsa, 2001.
Whale tail of woman sitting against rail.jpg|Balea isatsa, 2005.
Whaletail cropped.jpg|Balea isatsa, 2007. 
Whaletail oc.jpg|Balea isatsa, 2008. 

## Kanpo estekak
Zenon Jaskuła

**Zenon Jaskula** (Gorzów Wielkopolski, 1962ko ekainaren 4a) poloniar txirrindulari ohia da.

## Taldeak 
* Diana-Colnago (1990).
* MG (1991-1993).
* Jolly (1994).
* Aki (1995).
* Brescialat (1996).
* Mapei (1997).

## Palmaresa 
**1986**
* Settimana Lombarda.
* Poloniako erlojupeko txapelketa.

**1987**
* Poloniako Erlojupeko Txapelketa.

**1988**
* Poloniako erlojupeko txapelketa.

**1990**
* Poloniako errepideko txapelketa.
* 2. Tirreno-Adriatikoan.

**1992**
* Herald Sun Tourreko bi etapa.
* 3. Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusian.

**1993**
* 3. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* 2. Acht van Chaamen

**1995**
* 3. Suitzako Itzulian

**1997**
* Portugalgo Itzulia eta bi etapa.

## Kanpo estekak
Los Espabilados

***Los Espabilados*** 2021eko espainiar telesaila da, Albert Espinosak Movistar+entzat egina.

## Sinopsia 
Ospitale psikiatriko batetik ihes egiten duten bost gazte dira istorioko protagonistak. Neska-mutil horiek bizitzari umorez eta adorez egingo diote aurre, euren ustez gizartea baita gaixorik dagoena, ez eurak. Espainia atzean utzi, eta bidaia bat abiatuko dute Europan zehar, kideetako baten anaiaren bila.

## Aktoreak 
* Álvaro Requena - Mickey L'Angelo
* Marco Sanz - Yeray
* Sara Manzano - Guada
* Aitor Valadés - Samuel
* Héctor Pérez - Lucas
* Miki Esparbé - Izan
* Àlex Brendemühl - Doctor Del Álamo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diavoli

***Diavoli*** 2020ko italiar telesaila da, Lux Videk Sky Atlanticentzat egina.

## Sinopsia 
Londres, 2008ko krisi ekonomikoaren ondorena. AEBetako banku bateko zuzendari nagusiak ongietorria egingo dio merkatari italiar gupidagabe bati.

## Aktoreak 
* Alessandro Borghi: Massimo Ruggero
* Kasia Smutniak: Nina Morgan
* Laia Costa: Sofia Flores
* Malachi Kirby: Oliver Harris
* Lars Mikkelsen: Daniel Duval
* Pia Mechler: Eleanor Bourg
* Paul Chowdhry: Kalim Chowdrey
* Sallie Harmsen: Carrie Price
* Harry Michell: Paul McGuinnan
* Patrick Dempsey: Dominic Morgan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Becky (2020ko filma)

***Becky*** 2020ko Jonathan Milott eta Cary Murnion estatubatuar zinema zuzendarien thriller filma da.

## Argumentua 
Filmak asteburu bat du oinarri: Becky eta bere aita laku alboan duten etxera joan dira asteburua pasatzera, baina asteburu pasa polit eta lasai bat izan behar zuena bat-batean aldatuko da. Ama hil ondoren erabaki dute deskonexio egun horiek behar zituztela, eta lasaitasun bila joan dira lakura.

Ezustean, espetxetik ihes egin berri duen preso talde bat joango da aita-alabengana: Dominick buru duen preso talde bat da, eta ez dira, inondik inora, gupida bila joan hara. Etxebizitza inbadituko dute, eta egoera zail horren aurrean, Becky izango da testuinguruari aurre egingo dion pertsonaia, aitaren aurretik. Hala, nerabearen eta preso taldearen arteko bataila bat bihurtuko da filma.

## Aktoreak 
* Lulu Wilson: Becky Hooper
* Kevin James: Dominick
* Joel McHale: Jeff Hooper
* Amanda Brugel: Kayla
* Robert Maillet: Apex
* Ryan McDonald: Cole
* James McDougall: Hammond

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
B. K. S. Iyengar

**Bellur Krishnamachar Sundararaja Iyengar** (1918ko abenduaren 14a - 2014ko abuztuaren 20a), B.K.S. Iyengar bezala ezagunagoa, "*Iyengar Yoga*" izenaz ezagutzen den yoga estiloaren sortzailea izan zen (yoga-ariketa) eta munduko yoga irakasle garrantzitsuenetakotzat hartua izan zen. Yogaren praktika eta filosofiari buruzko liburu askoren egilea izan zen, *Light on Yoga*, *Light on Pranayama*, *Light on the Yoga Sutras of Patanjali* eta *Light on Life* barne. Iyengar Tirumalai Krishnamacharyaren lehen ikasleetako bat izan zen, sarritan "yoga modernoaren aita" deitzen zaiona. Yogaren popularizazioa egozten zaio, lehenik Indian eta gero mundu osoan.

Indiako gobernuak Iyengarri Padma Shri saria eman zion 1991n, Padma Bhushan 2002an eta Padma Vibhushan 2014an. 2004an, Time aldizkariak Iyengar munduko 100 pertsona eraginkorrenetako bat izendatu zuen.
Helene (filma)

***Helene*** 2020ko Antti J. Jokinen finlandiar zinema zuzendarien film dramatikoa da. Rakel Liehu idazlearen titulu bereko eleberrian oinarrituta dago filma eta Helene Schjerfbeck pintorearen bizitzaren nondik norakoak biltzen ditu. 1915. eta 1923. urteen artean girotutako lana da, eta marrazkilari finlandiarraren biopic gisa saldu dute.

## Aktoreak 
* Laura Birn: Helene Schjerfbeck
* Johannes Holopainen: Einar Reuter
* Krista Kosonen: Helena Westermarck
* Pirkko Saisio: Olga Schjerfbeck
* Eero Aho: Magnus Schjerfbeck
* Jarkko Lahti: Gösta Stenman
* Saana Koivisto: Tyra Arp

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Władysław Gomułka

**Władysław Gomułka** (Krosno, Austria-Hungariako Inperioa, gaur egun Polonia, 1905eko otsailaren 6a - Konstancin-Jeziorna, 1982ko irailaren 1a) poloniar politikari komunista izan zen. Gaztetatik ekintzaile sindikala izan zen ezkerreko taldeetan eta 1926an Poloniako Alderdi Komunistan sartu zen. 1936an zazpi urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina Bigarren Mundu Gerraren hasieran askatu zuten. 1945etik 1948ra Poloniako "de facto" liderra izan zen, eta 1956tik 1970era berriro. Hasieran ospetsua izan zen bere erreformengatik eta sozialismoranzko bere bide poloniarrarengatik. Hala ere, 1960ko hamarkadan autoritarioagoa bihurtu zen eta Eliza Katolikoaren, intelektualen eta oposizio antikomunistaren jazarpena babestu zuen. 1960ko hamarkadaren amaieran, kanpaina antisemita bat hasi zuen eta Varsoviako Itunak Txekoslovakiaren inbasioa babestu zuen. 1970eko abenduko istiluek bere kargugabetzea eragin zuten eta Edward Gierekek ordezkatu zuten.
Ahora o nunca (filma)

***Ahora o nunca*** 2015eko Maria Ripoll kataluniar zinema zuzendarien komedia erromantikoa da.

## Argumentua 
Álex eta Eva bikote zoriontsua dira eta, hainbat urtetan ezkongai-harremanetan egon ondoren, elkar ezagutu zuten Ingalaterrako landazabaleko herrian (Castle Combe) ezkontzea erabakitzen dute. Hala ere, ustekabeko arazo bat sortzen da: aire-kontrolatzaileen greba batek Álex eta bere gonbidatuak Eva dagoen tokiraino iristea eragozten du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Luna, el misterio de Calenda

***Luna, el misterio de Calenda*** 2012ko espainiar telesaila da, Daniel Écijak Antena 3entzat egina.

## Sinopsia 
Sara Cruz epailea bere alabarekin Calenda herrira iristen denean bere senar Davidekin elkartzeko, ez du imajinatzen une horretatik aurrera bere bizitza zenbat aldatuko den. Etxe berrian bizitzen jartzen diren gau berean, haren senarra, Guardia Zibilaren kapitaina, etxetik ateratzen da, aurrerantzean bizi-zantzurik eman gabe. Bere gorpua basoan aurkitzeak ikerketa baten hasiera ekarriko du, eta Sarak ez du gelditzeko asmorik Daviden hilketaren zergatia eta horren nondik norakoak jakin arte. Herrian eszeptiko agertzen diren gizotsoei buruzko elezaharrek markatuko dute serie honetako naturaz gaindiko giroa.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Punta Escarlata

***Punta Escarlata*** 2011ko espainiar telesaila da, Globomediak Telecincorentzat egina.

## Sinopsia 
Bosco Ruiz eta Max Vila kasu bitxi bat ikertu behar duten bi poliziak dira: nerabe batek zortzi urte lehenago Punta Escarlata izeneko kostaldeko herri batean desagertutako bi neska lurperatuta dauden tokia aurkitu du. Gorpuak aurkitzen dituztenean, poliziak herrira joango dira kasua ebaztera, baina ez da dirudien bezain erraza izango, denak susmagarriak baitira. Herri honetan biztanle guztiek ezkutatzen dute zerbait.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Policías, en el corazón de la calle

***Policías, en el corazón de la calle*** 2000ko espainiar telesaila da, Globomediak Antena 3rentzat egina.

## Sinopsia 
Héctor Ferrer Madrilgo polizia-etxe bateko burua da. Lanean zein etxean hainbat arazo izango ditu.

## Aktoreak 
* Adolfo Fernández: Carlos Gándara
* Josep Maria Pou: Héctor Ferrer
* Diego Martín: Jaime Castro
* Laura Pamplona: Marina Blasco
* Pedro Casablanc: Arturo Klimov 'El Ruso'
* Toni Acosta: Vera Muñoz
* Toni Sevilla: Mateo Luna
* Andrés Lima: Pedro Bustillo
* Roberto Mori: Toño Valdelomar
* Paco Luque: Sebas Buendía
* Lola Dueñas: Susana Ramos
* Karmele Aranburu: Marga
* Daniel Guzmán: Rafa Trujillo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
UCO (telesaila)

***UCO: Unidad Central Operativa*** 2009ko espainiar telesaila da, Grupo Gangak TVErentzat egina.

## Sinopsia 
Unidad Central Operativa (UCO) guardia zibileko unitate judiziala. Bere kideek lanean zein etxean hainbat arazo izango dituzte.

## Aktoreak 
* Miguel Ángel Solá - Bruno Sierra kapitaina
* Ana Torrent - Julia Guzmán komandantea
* Sancho Gracia - Ramón Garrido
* Esther Ortega - Laura Andrún sarjentua
* Juan Ribó - Luis Seisdedos "Manuel Erráiz"
* Eleazar Ortiz - Nicolás Segura
* Alfonso Bassave - Pablo Molina
* Celia Pastor - Marina Izquierdo
* Mikel Losada - Ignacio "Nacho"
* Erik Francés - "El Chef"
* Esmeralda Moya - Blanca Sierra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Domingo (Grekoa)

**Santo Domingo** santuaren errepresentazioa da. Grekoaren edo bere tailerreko margolan honen protagonista Domingo de Guzmán santua da. XVII. mendearen hasierako lana da. Erabilitako teknia Olio-pintura da eta haren tamainua 36 zm.x 46 zm. da. Donostiako San Telmo museoan jasota dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Nicholson

**Benjamin Lauder "Ben" Nicholson** (Denham, Buckinghamshire, 1894ko apirilaren 10a - Hampstead, Londres, 1982ko otsailaren 6a) ingeles margolaria izan zen. Bere bi gurasoak margolariak ziren eta bi margolarirekin ezkondu zen, bigarrena Barbara Hepworth. Konposaketa abstraktuak, paisaiak eta natura hilak margotu zituen.

Sao Paoloko Biurtekoaren nazioarteko pinturako saria 1957an jaso zuenean, Jorge Oteizak 29 eskultura aurkeztu zituen eta Nazioarteko Eskultura Sari nagusia lortu zuen. Sari Nagusia Georgio Morandi Italiarrak jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vogue (argipena)

**Vogue** izenak hainbat adiera du:

* **Vogue**, moda aldizkaria,
* **Vogue dantza** estiloa edo ***Voguing*** delakoa.
* ***Vogue***, Madonnaren abesti bat.
Toponimian:

* **Vogue**, Kornualles, Ingalaterra.
* **Vogüé**, Ardeche, Frantzia.
Ikus, halaber:

* **En Vogue**, R&B musika taldea.
Demain nous appartient

***Demain nous appartient*** (***DNA***) 2017ko frantziar telesaila da, Telfrancek TF1rentzat egina.

## Sinopsia 
Sèten, eguneroko bizitzako familia, erromantze eta bizimoduak hainbat gertaera sortzen ditu, batzuetan komikoak, baina baita ikerketa polizialak, sekretuak eta traizioak nahasten dituzten azpijokoak ere..

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolmen (telesaila)

***Dolmen*** 2005eko frantziar telesaila da, Nicole Jametek eta Marie-Anne Le Pezenneck TF1rentzat egina.

## Sinopsia 
Ty Kern (Bretainiako fikziozko uhartea). Marie Kermeur, polizia gazte bat, bere jaioterrira itzuliko da, Christian Bréhat txikitatik maite duenarekin ezkontzeko. Ty Kernen antzinako borroka eta sekretuek lau familia lotzen dituzte: Kersaint, Le Bihan, Pérec eta Kermeur hurrenez hurren.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thembi Kgatlana

**Chrestinah Thembi Kgatlana**, futbolaren munduan **Thembi Kgatlana** deitua (Mohlakeng, Gauteng, 1996ko maiatzaren 2a), hegoafrikar futbolaria da, aurrelari postuan jokatzen duena Espainiako Superligako Eibar taldean eta Hegoafrikako talde nazionalean.

## Bizitza 
Mohlakeng herrian jaio zen, Johannesburgetik 38 kilometrora, 1996ko maiatzaren 2an. Futbolari izateko gogoak akuilaturik, 2018an atera zen bere herrialdetik AEBetara joateko. Houston Dashen denboraldi bat egin ondoren, Txinako Beijing BG Phoenixen eta Portugalgo S.L. Benfican jokatu zen. 2020an, Eibar KEk kontratatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Thembi Kgatlana*, int.soccerway.com
Ingrid Chauvin

**Ingrid Chauvin** (Argenteuil,  - ) frantziar aktorea da, telebistan aritutakoa. TF1 kateko zenbait telesailetan aritzeagatik ezaguna da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Fabio Parra

**Fabio Parra** (Sogamosa, 1959ko azaroaren 22a) kolonbiar txirindulari ohia da. Bere lehenengo partaidetzan Espainiako Vueltan bostgarren postua lortu zuen, eta Frantziako Tourrean, zortzigarrena. Guztira, hamar aldiz izan zen lehenengo hamarren artean Itzuli Handietan.

## Taldeak 
* Cafe de Colombia (1985-1987).
* Kelme (1988-1990).
* Seguros Amaya (1991-1992).

## Palmaresa 
**1981**
* Kolonbiako Itzulia eta etapa bat
* 2. Clásico RCNean

**1982**
* 2. Clásico RCNean

**1984**
* 3. Kolonbiako Itzulian

**1985**
* 8. Frantziako Tourrean, Gazteen Sailkapena eta etapa bat.
* Cundinamarcako Itzulia.
* 5. Espainiako Vueltan eta Gazteen Sailkapena.
* 20px 16px|Urre Kolonbiako errepideko txirrindularitza txapelketa.
* 2. Kolonbiako Itzulian

**1986**
* Boyaca Itzulia.

**1987**
* Clásico RCN eta bi etapa
* 3. Suitzako Itzulian.

**1988**
* 3. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* 5. Espainiako Vueltan eta etapa bat.

**1989**
* 2. Espainiako Vueltan.
* 2. Kolonbiako Itzulian eta bi etapa.
* 2. Clásico RCNean eta etapa bat.

**1991**
* 5. Espainiako Vueltan eta etapa bat.

**1992**
* Kolonbiako Itzulia eta etapa bat.

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan  
## Kanpo estekak
Salvador Luria

**Salvador Edward Luria** (Turin, 1912ko abuztuaren 13a - Lexington, Massachusetts, 1991ko otsailaren 6a) italo-estatubatuar biokimikaria izan zen. 1969ko Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen Max Delbrück eta Alfred Hersheyrekin batera, birusen erreplika mekanismoa eta egitura genetikoa aurkitzeagatik.

## Biografia 
Gurasoak judu sefarditak ziren. Turingo Unibertsitatean lizentziatu zen. Han ezagutu zituen Rita Levi-Montalcini eta Renato Dulbecco. 1938an Frantziara joan zen eta, nazien inbasioaren ondoren, Estatu Batuetara. Columbiako Unibertsitatearen beka bat jaso zuen eta Delbrück eta Hersheyrekin kolaboratu zuen. 1943tik 1950era Indianako Unibertsitatean lan egin zuen eta 1947an Estatu Batuetako herritartasuna jaso zuen. 1950ean Indianako unibertsitatera joan zen lanera eta 1959an Massachusetts Institute of Technologyra. Saiakuntza nuklearren eta Vietnamgo gerraren aurka agertu zen.

## Kanpo estekak
Hans Willenpart

**Hans Willenpart** (Scheibbs, Austriar Inperioa, 1927ko abenduaren 27a - 1979) austriar alpinista izan zen.

Gasherbrum IIko lehen igoeran parte hartzeagatik da ezaguna (8.034 m), bere jaioterriko seme kutun bezala onartua izateko balio izan ziona.

1956ko uztailak 7an, Josef Larch eta Fritz Moravecekin batera, Gasherbrum II mendia igo zuen, zortzimilako honen lehen igoera izan zelarik.
Lazkaoko martxa

**Lazkaoko martxa** herriko festetako danborradan jotzeko atondutako musika-pieza. Partitura Jabier Muruamendiarazena da eta letra Andres Barandiaranena.

Lazkaon herriko festan apirilaren 28aren bueltan izaten dira San Prudentzioren omenez.

## Historia 
Martxa 2002ko herriko festetan, San Prudentzioetan alegia, jo zen lehen aldiz. San Benito ikastolako umeek jo zuten. Jatorrizko partiturak ez zuen letrarik eta herritarrek izatea eskatu zioten Muruarmendiarazi. Honela kontatzen du Andres Barandiaranek:'Iazko jaietan Jabier Muruamendiaraz musikariak herriko martxaren doinua konpasatu zuen. Ordura arte danborradak ez zuen martxarik izaten eta hutsunea betetzeko asmoz doinua egin zuen, oso dotorea, gainera. Joan den urteko danborradan hitzez galdetu zioten herrian, eta orduan agindu zuen aurten hitzak izango zirela. Nire laguna da Jabier eta nire kontura utzi zuen letrarena.'Muruamendiarazen enkargua hartuta Barandiaren 2003ko festarako letra idatzi zuen. Urte bereko apirilaren 27n jo zuten lehen aldiz San Benito ikastolako umeek letradun Lazkaoko martxa.

Hau da martxaren letren hasiera:

:*Gora Lazkao,*
:*gora eta gora,*
:*gora dezagun*
:*jaio ginen herria.*

## Erreferentziak
Ángel Arroyo

**Ángel Arroyo Lanchas** (El Barraco, 1956ko abuztuaren 2a), espainiar txirrindulari ohia da.

## Taldeak 
* Moliner-Vereco (1979).
* Zor (1980-1981).
* Reynolds (1982-1984).
* Zor (1985).
* Reynolds (1986-1989).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kanpo estekak 
*
Josep Maria Serten mihiseak (San Telmo)

thumb|250px|Panoramika.
thumb|250px|*Armadore-herria*ren murala.
**Josep Maria Serten mihiseak** Josep Maria Sert (Bartzelona, 1874- 1945) margolari katalanak egindako muralak dira. Egun, Donostiako San Telmo museoaren lan garrantzitsuenetariko batzuk dira. Guztira hamaika margolan erraldoiak dira. Dauden tokietan 1932an kokatuak izan ziren. 

## Historia 
Serten mihiseak, San Telmo museoko elizan kokatuak daude eta museoaren altxor nagusienetako bat dira. 1929. urtean, eliza zaharberritzeari ekin zion Donostiako Udalak, eta era berean, komentua izanak eduki-beharko lukeen zeregin berriaz ere pensatzen hasi ziren. Urtea joan-urtea etorri, komentu berria museoa bilakatuko litzateke. Orduan, Ignacio Zuloaga margolariak azaldutako ideari jarraituz, aho batez hormak margolanez estaltzea erabaki zuten. Pintura haiek Euskak Herriko eta, bereziki, Gipuzkoako hainbat pasadizo islatu behar zituzten. Josep M. Sert pintoreari eman zioten lan erraldoi horren ardura. Horretarako, 17 panel -11 oihal- eta 784 m2ko azalera behar zituen.

Egileak lanak bere Parisko estudioan egin zituen. 1932an eramanak izan ziren San Telmora.

Margolanak babesteko proiektu baten barruan, 2007 eta 2013 artean zaharberrituak izan ziren.

## Teknika 
San Telmoko hamaika eszenak lausodura teknikaz (fondo metaliko baten gainean barniz koloreduna aplikatuz) eginak daude.

## Mihiseak 
Muralek Gipuzkoako bizitzari eta historiari buruzko gaiak errepresentatzen dituzte: bertako gizonak, betiko
iharduerak, ekintza ausartak eta sinesmenak. Hauek dira haien izenburuak:
# *Elezahar-herria*
# *Jakintsu-herria*
# *Askatasun-herria*
# *Armadore-herria*
# *Foru-herria*
# *Arrazaren-aldarea*
# *Arrantzale-herria*
# *Itsasgizon-herria*
# *Merkatari-herria*
# *Santu-herria*
# *Olagizon-herria*

## Istripua 
2020ko urtarrilaren 20an ertzain batzuk San Telmoko elizan zeuden babestuta eta, antza, istripuz, baten ondorioz, arma bat disparatu zen, oihal bat zulatuz. Zuloa 9x10 zm-koa izan zen. Txikizioa zela eta, Eusko Jaurlaritzak 25.870,68 euro ordaindu behar izan zituen. Zulatutako oihala ezin izan zen erabat konpondu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Josep Maria Serten mihiseei buruzko liburuxka.
* :Mihiseen zaharberritzeari buruzko dokumentala Youtuben.
* :Haurrekin lantzeko eta margotzeko materialak.
Minoxidil

**Minoxidila** sendagai hodi-zabaltzaile antihipertentsiboa da, intentsitate ertaineko alopezia androgenikoaren tratamendurako eta hipertentsio kasu larrietarako erabiltzen dutena.

Ilea hazteko, bide topikotik ematen dute, soluzio hidroalkoholiko gisa. Printzipio aktiboaren kontzentrazioa %5ekoa da gizonetan eta %2koa emakumeetan. Hipertentsioa tratatzeko, ahotik ematen dute.

Minoxidila botika gisa 1979an asmatu zuten, konposatua beste medikamentu batzuekiko erresistenteak diren giltzurrun-arazoak dituzten pazienteentzat hodi-zabaltzaile indartsua zela jakin zenean. Erabilera klinikoan, gizonengan gorputzeko ilea eta bizarra handitu egiten zirela konturatu ziren, eta baita emakume batzuengan hipertrikosia ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bekuronio

**Bekuronio bromuroa** pankuroniotik eratorritako sendagai muskulu-lasaigarria da. Zain barneko bidetik erabiltzen dute ospitale-ingurunean, anestesia errazteko. Osasunaren Mundu Erakundearen funtsezko sendagaien zerrendan dago.

Farmakoa eman ondoren gehien antzematen diren albo-ondorioak honako hauek dira: hipertentsio arteriala, hipotentsioa, takikardia, bradikardia, arritmia, arnas-gutxiegintasuna eta gernu-debekua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gernu-debeku

**Gernu-debekua** edo **gernu-erretentzioa** gernua kanporatzeko ezintasuna da. Jatorria buxaduraren bat izaten da ia beti, baina izan daiteke maskuriko muskulatura uzkurtzeko ezintasunagatik ere. Beheko gernubideetako buxadurak askoz ere usuagoak dira goiko gernubideetakoak baino, azken kasu horietan erasanak aldebikoa izan behar baitu ezinbestean gernu-erretentzioa gertatzeko. Konplikaziorik ohikoena gernu-infekzioa da: zistitisa lehenik eta pielonefritisa ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Warfarina

**Warfarina** aho bidezko sendagai antikoagulatzailea da, tronboen eta enboloen sorrera prebenitzeko erabiltzen dena. K bitaminaren mendeko koagulazio-faktoreen ekoizpena inhibitzen du, eta, horrela, odolaren koagulatzeko ahalmena murrizten du. Bere garapen motelagoa dela eta, normalean egun bat baino gehiago behar izaten da bere eragina lehen dosiaren ondoren nabaritzeko. Warfarina bidezko terapiarekin lotutako zenbait arrisku daude, hala nola gehiegizko odoljarioa, beste farmako batzuekiko interakzioak eta sortzetiko malformazioak; beraz, medikuek warfarina hartzen duten pazienteak kontuz zaindu behar dituzte. K bitaminaren dosi handiak eman daitezke warfarinaren efektuei aurre egiteko, nahiz eta askotan inhibizio osoa eman eta 12-24 ordura baino ez den gertatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filgrastim

**Filgrastim**, beste batzuen artean **Neupogen** markarekin merkaturatua, odoleko neutrofiloen maila baxuak tratatzeko erabiltzen den sendagai bat da. Neutrofilo baxuak gerta daitezke HIESarekin, kimioterapiaren edo erradiazio bidezko intoxikazioaren ondoren, edo kausa ezezagun batekoa izan daiteke. Leukoferesian biltzeko globulu zuriak handitzeko ere erabil daiteke. Zain batean edo azalaren azpian injekzio bidez ematen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hong Kongeko Unibertsitatea

**Hong Kongeko Unibertsitatea** (; ) Hong Kongeko unibertsitate publikoa da. 1911n sortua, antzinako koloniako unibertsitaterik antzinena da. Munduko rankinetan, goiko postuetan dago.

Unibertsitateko campus nagusiak 160.000 metro koadro hartzen ditu (1.700.000 oin karratu; 40 akre) Pok Fu Lam Roaden eta Bonham Roaden, Lung Fu Shan auzoan, Erdialdeko eta Mendebaldeko Barrutian, Hong Kong uhartean. Unibertsitateak eraikin batzuk ere baditu Sandy Bay Gap-en. HKUren lehen eraikinak Hong Kongeko arkitektura kolonial britainiarraren gainerako adibide bakanetako batzuk dira. Unibertsitateak HKU estazioari ematen dio izena, garraio publikoko sarbide nagusia campusera (eta Lung Fu Shan eta Shek Tong Tsui auzoetara ere bai), 2014ko abenduaren 28an inauguratua.

Li Ka Shing Medikuntza Fakultatea campus nagusitik 4,5 km hego-mendebaldera dago, hegoaldeko barrutian, Sandy Baytik eta Pok Fu Lametik gertu. Campus honetan Queen Mary ospitalea, William M.W. Mong Eraikuntza eta ikerketa instalazioak daude. Odontologia Fakultatea Sai Ying Pun barrutian dago.

Unibertsitateak, halaber, Kadoorie Nekazaritza Ikertzeko Zentroa (95.000 metro karratu hartzen ditu) kudeatzen du Lurralde Berrietan berrietan, eta Itsas Zientzietako Swire Institutua, Hong Kong uharteko d'Aguilar lurmuturreko penintsulako hegoaldeko puntan.

## Kanpo estekak
Laurent Dufaux

**Laurent Dufaux** (Montreux, 1969ko maiatzaren 20a) suitzar txirrindulari ohi bat da. Frantziako Tourrean hirugarren postua lortu zuen eta Espainiako Vueltan bigarren eta hirugarren postuak.

## Taldeak 
* Helvetia (1991-1992).
* ONCE (1993-1994.
* Festina (1995-1998).
* Saeco (1999-2001).
* Alessio (2002-2003).
* Quick-Step (2004).

## Palmaresa 
**1989**
* 3. Ticinoko Giroan

**1991**
* 20px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* Placci Kopa.
* 20px Route du Sud

**1992**
* Pino Cerami Sari Nagusia.
* 3. Eddy Merckx Sari Nagusian
* 3. Bernako Tourrean

**1993**
* 20px Dauphine Libere eta etapa bat.
* 3. Setmana Catalanan
* 3. Burgosko Itzulian

**1994**
* 20px Dauphine Libere.
* L'Oiseko Tourra.
* 2. Setmana Catalanan
* 4. Nafarroako Foru Erkidegoko Sarian
* 5. Euskal Herriko Itzulian

**1995**
* Burgosko Itzulia eta bi etapa.
* 20px Route du Sud

**1996**
* Frantziako Tourreko etapa bat.
* 2. Espainiako Vueltan eta etapa bat.

**1997**
* 3. Espainiako Vueltan.
* Midi Libreko etapa bat.

**1998**
* Midi Libre eta etapa bat.
* Romandiako Tourra eta hiru etapa.

**1999**
* 3. Frantziako Tourrean.
* Polynormande.

**2000**
* Züricheko txapelketa.
* Romandiako Tourreko etapa bat.
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian.

**2001**
* Trentinoko Giroko etapa bat.

**2002**
* Melinda Saria.
* Lombardar Asteko etapa bat.

**2003**
* Romandiako Tourreko etapa bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ETH Zürich

**ETH Zürich** (; ) Züricheko unibertsitate publikoa da. 1855ean sortua, munduko rankinetan, goiko postuetan dago eta bertatik 21 Nobel Saridun- tartean Albert Einstein- pasa dira.

## Irismen akademikoa 
Munduko unibertsitate entzutetsuenetako bat da eta aldizka unibertsitateko rankingetan goiko postuak hartzen ditu.

ETHk 16 sail edo fakultate dauzka. Arlo tekniko, matematiko eta zientifikoetan doktoretzarako ikasketa ugari egin daitezke. 2023. urteko datuetan 23.000 ikasle eta doktorego ikasle inguru matrikulatuta daude. ETH Zurichek 11.000 pertsona baino gehiago enplegatzen ditu. 565 katedradun eta 114 irakasle laguntzaile barne, 103 (%18,2) emakumeak dira. 2023 bitartean 22 Nobel saridun ETHrekin lotuta daude.

## Banaketa Zurichen eta beste 
ezkerrera|thumb|Hönggerbergeko kanpusa Zurichen.
Zurich hiriari dagokionez, bere eraikinak bi campusetan daude: bata Zuricheko erdigunean Zürichberg mendiaren magalean, bestea kanpoan Hönggerberg auzoan. 

Lausanan hala er baita beste lau ikerketa institutu ere barne hartzen ditu erakundeak: Paul Scherrer Institutua (PSI), Baso, Elur eta Paisaiarako Ikerketa Institutu Federala (Eidgenössische Forschungsanstalt für Wald, Schnee und Landschaft, WSL), Materialen Saiakuntza eta Ikerketa Institutua (Eidgenössische Materialprüfungs- und Forschungsanstalt, Empa) eta Ur Hornikuntzarako, Hondakin-uren Tratamendurako eta Uraren Babeserako Institutu Federala (Eawag).

ETH Zurichek 2010az geroztik badu egoitza Singapurren ere. SEC Global Environmental Sustainability Center delakoa ETH Zurich-en eta Singapurreko National Research Foundation (NRF) erakundearen arteko ekimen bateratu gisa sortu zen. Diziplina arteko ikerketa institutu honek hirien eta haien azpiegituren garapen iraunkorra lantzen du bere bi programetan: Future Cities Laboratory (FCL) eta Future Resilient Systems FRS.

## Kanpo estekak
Leo von Caprivi

**Georg Leo Graf von Caprivi de Carrera de Montecuccoli** (Berlin, Prusia, 1831ko otsailaren 24a - Skyren, 1899ko otsailaren 6a) alemaniar militar eta politikaria izan zen. Alemaniar Inperioko kantzilerra izan zen 1890etik 1894ra. 1849an prusiar armadan sartu zen, eta 1864ko Dukerrien arteko Gerran, 1866ko Austria-Prusia Gerran eta 1870eko Frantzia-Prusia Gerran parte hartu zuen. Almirantegoaren burua izan zen 1883tik 1888ra. 1890ean Gilen II.a Alemaniakoak Inperioko kantziler izendatu zuen Bismarcken ordez. Merkataritzaren eta industriaren garapena sustatu zuen eta aduana-tarifak murrizteko merkataritza-itunak sinatu zituen. Zentro Katolikoko Alderdiari hezkuntza erreformak agindu zizkion, eragin handiagoa emateko. Errusiar Inperioarekiko lankidetza utzi zuen, baina ezin izan zuen Erresuma Batuarekin harreman onik ezarri. Erreforma aurrerakoiak ere ezarri zituen eta liskar ugari izan zituen kaiserrarekin 1894an dimisioa eman zuen arte.

## Kanpo estekak
Sydneyko Unibertsitatea

**Sydneyko Unibertsitatea** () Australiako hiri horretako unibertsitate publikoa da. 1850en sortua, herrialdeko lehenengo unibertsitatea da. Munduko rankinetan, goiko postuetan dago.

## Kanpo estekak
École polytechnique

**École polytechnique** ( ahoskatua; ) Parisko unibertsitate publikoa da. 1794an sortua, herrialdeko elitezko unibertsitateetako ('''') bat da. Munduko rankinetan, goiko postuetan dago eta bertatik hiru Nobel Saridun eta beste hainbeste Frantziako presidente pasa dira.

## Kanpo estekak
Pekingo Unibertsitatea

thumb|260px|Pekingo Unibertsitatea.
**Pekingo Unibertsitatea** () Txinako hiriburuko unibertsitate publikoa da. 1898an Guangxu enperadoreak sortua, Pekingo Unibertsitate Inperiala izenarekin, herrialdeko mugimendu intelektualetan eragin handia izan du. Munduko rankinetan, goiko postuetan dago. 

## Ezaugarriak 
Asiako eta Txinako Herri Errepublikako unibertsitaterik ospetsuenetako bat da, ikerketa eta hezkuntza akademikoaren espiritu humanista ezaugarri nagusietariko bat izanik. Tsinghua Unibertsitatearekin Txinako unibertsitaterik onenaren izendapena izateko leihan dabil. 2019an, mundu osoko 22. unibertsitatea izendatu zuten. Pekinen dago, Txinako hiriburuan, Udako Jauregitik eta Zhongguancun auzotik gertu. Unibertsitateko campusak Yan Yuan du izena, 3 milioi metro karratuko hedadura du eta Asiako kontinente osoko ederrenetakotzat jotzen da. Gaur egun, 30.000 ikasle ditu unibertsitateak, graduko edo unibertsitateko lizentziaturako tituludun ikasleen, graduondoko ikasleen, doktoregoko ikasleen eta bisitari eta nazioarteko ikasleen artean. Horiek guztiak unibertsitatea osatzen duten 31 eskola, 5 fakultate eta 271 ikerketa-zentroetara joaten dira. Gainera, Pekingoak nazioarteko 200 erakunderekin harremanak dituzte lankidetza eta truke akademikoaren arloan; alde hau garrantzitsua da Txinako hezkuntzarako.

## Liburutegia 
Pekingo Unibertsitateak liburutegi nabarmena du, 1902an sortu zena, unibertsitatea martxan jarri eta urte gutxira. 4.000.000 bolumenetik gora ditu, 6.500.000 bolumenetik gorako edukierarekin. Bere liburu arraroen eta liburu zaharren bilduma erreferentzia bat da Asia osoan.

## Ikasle ospetsu batzuk 
Beste historia luzean unibertsitate honek eragin handia izan du Txinako kulturan. Adibide gisa hona hemen bertan ikasitako pertsonalite batzuk:
* Mao Zedong
* Lu Xun
* Gu Hongming
* Hu Shih
* Mao Dun
* Li Dazhao
* Chen Duxiu
* Li Keqiang

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pekingo Unibertsitatearen webgune ofiziala.
Gerra-bagoi

eskuinera|thumb|250x250px| Gerra-bagoiaren berreraikuntza modernoa
**Gerra-bagoia** iraultzaile hustarrek Bohemiako indar inperialekin izan zituzten enfrentamenduetan erabiltzen zuten tresna militarra zen.

Jan Zizka hustar komandante militarrak asmatuak, Erdi Aroko armadek garraiorako erabiltzen zituztenen antzeko gurdi bat zen, parapetoz sendotua eta kanoi-zuloez osatua, nondik arkabuzez, esku-kanoiez, arkuez eta baleztez tiro egiten zen. Ideia, hustarren auzokideek Erdialdeko Europan erabiltzen zituzten taktika ezberdinetan oinarritzen zen: nomada ijitoek euren kanpamenduetan erabiltzen zituzten taborrak, kosakoek azkar gotortzeko erabiltzen zuten gulyay gorod-a eta, horretan inspiratuta, batzuetan, Bi Nazioen Errepublikako eta Hungariako Erdi Aroko Armadako indarrek erabiltzen zituzten taktikak.

Gerra-bagoiak armada bati mugikortasun handia emanten zion, erraz defenditzen ziren formazio itxietan multzokatu zitezkeen lantzaz, pikaz, irabiurez, alabardaz eta beste adar-armaz osatutako infanteriaren laguntzarekin. Gurdiak bilduz, kanpamentu gotortuak azkar sor litezke, horrela zibil gehienak babesten zituzten, hustar jarraitzaileen kontingente handiena osatzen zutenak. Su-armen erabilera berritzaileak, haien defentsarako ahalmen handiak eta aldakortasun eta mugikortasunek orekatu egiten zuten kopuru eta armen gutxiagotasuna indar inperialeko zalditeria profesionalarekin alderatuta.

## Kanpo estekak
Cira Crespo

**Cira Crespo Cabillo** (Bartzelona, Katalan Herriak, 1980ko urriaren 16a) historialaria, idazlea eta feminista da.

## Biografia 
Historian doktorea da 2011tik, Antzinaroa adarrean, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. Euskal Herrian bizi da, eta bertan hasi da beste gai batzuk lantzen, batez ere, ama izan ondoren. Amatasunaren eta emakumearen historiaren dibulgazioan jardun du batez ere; ildo beretik, besteak beste, *Maternalias. De la historia de la maternidad* (Ed Obstare, 2013) monografia kaleratu du, eta *Mujeres que cambiaron la Historia* (2018) eta *La mujer en la Antigüedad Clásica* (2015) kultur ikastaroak prestatu eta eman ditu Gasteizko gizarte-etxeetan. Amen artean tailerrak ere antolatu ditu Jabetze Feministarako Eskolan. Hainbat hedabidetan parte hartu du; azkenaldian, esate batera, *Alea* astekariko zutabegile dabil.

## Lanak 
* *Maternalias. De la historia de la maternidad* (Ed Obstare, 2013)
* *Madres en red. Del lavadero a la blogosfera* (Clave Intelectual, 2014). Mariona Visarekin

* *La mujer en la Antigüedad Clásica* (2015)

* *Mujeres que cambiaron la Historia* (2018)
* *Baginen* (2020) Euskal Herriko historia emakumeen bitartez. Elena Ziordiaren ilustrazioekin..
* *Tene Mujika. Udazkeneko argitan*.(Debako udala, 2022).
* *Euskal Herriko 40 emakume. Egon ginen, izan ginen.* Elena Ziordiaren ilustrazioekin (Ediciones Beta, 2023).

## Sariak 
* 2021eko Nafarroako Liburu-denden saria, euskarazko liburuen sailean, *Baginen* *- Euskal Herriko historia emakumeen bitarte*z liburuagatik. 
* 2025ean Amorebieta-Etxanoko Udalaren Santiago Onaindia XIX. ikerketa-beka jaso zuen. Beka horren helburua da euskarazko sorkuntza intelektuala bultzatzea eta euskal literaturari begirada berriak ematea**.**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iritzi artikulua: Feminismo espainolista II Berria, 2026-02-15
* Iritzi artikulua: Feminismo espainolista I, Berria, 2026-01-18
* Elkarrizketa feminismoaz M8a dela eta, Busturialdeko Hitza, 2026-02-06
* Elkarrizketa: Irakurketa erraza euskaraz irakurtzeko atea izan daiteke Berria, 2023.03.01

* Elkarrizketa EITBn. Baginen liburuazArtefaktua programan. 2021-01.29

* Elkarrizketa: Umearen zaintza heldu bakar baten gain jartzea zentzugabea da.Hik Hasi 2020

* Cira Crespo. Twitter
Herman Van Springel

**Herman Van Springel** (Ranst, 1943ko abuztuaren 14a - Grobbendonk, 2022ko abuztuaren 25a), flandriar txirrindularia izan zen. Hiru hamarkada desberdinetan profesionala izan zen, 1965etik 1981era. Hiru Itzuli Handietako podiumean egon zen. Gainera, 137 garaipen lortu zituen.

## Taldeak 
* Mann (1965-1970).
* Molteni (1971-1972).
* Rokado (1973).
* Flandria (1975-1976).
* Safir (1980-1981).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Guido Carlesi

**Guido Carlesi** (Collesalvetti, 1936ko azaroaren 7a – Pisa, 2024ko urriaren 2a) italiar txirrindularia izan zen. Sei aldiz izan zen Itzuli Handietako lehenengo hamarren artean.

## Taldeak 
* Nivea-Fuchs (1956).
* Bottecchia-Gripo (1957).
* CHLORODONT-Leo (1958).
* Molteni (1959).
* Philco (1960-1962).
* Molteni (1963).
* Gazzola (1964).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdulaziz Erregea Unibertsitatea

**Abdulaziz Erregea Unibertsitatea** () Jiddako unibertsitate publikoa da. 1967an sortua, hasieran unibertsitate pribatua izan zen baina 1974an Faisal ibn Abdulazizek publiko bilakatu zuen. Arabiar munduko unibertsitate-rankingetan, goiko postuetan dago.

## Kanpo estekak
Fahd Erregea Petrolio eta Mineralen Unibertsitatea

**Fahd Erregea Petrolio eta Mineralen Unibertsitatea** (,  – labur:  ) Dhahrango unibertsitate publikoa da. 1963an sortua, bere zientzia, enpresa-ikasketak eta ingeniaritza programak nabarmenak dira. Arabiar munduko unibertsitate-rankingetan, goiko postuetan dago.

## Kanpo estekak
Saud Erregea Unibertsitatea

**Saud Erregea Unibertsitatea** () Riad hiriko unibertsitate publikoa da. 1957an Saud Saudi Arabiakoak sortua, herrialdeko lehenengo unibertsitatea izan zen. Arabiar munduko unibertsitate-rankingetan, goiko postuetan dago.

## Kanpo estekak
Beiruteko Amerikar Unibertsitatea

**Beiruteko Amerikar Unibertsitatea** (; ) Libanoko hiriburuko unibertsitate pribatua da. 1866an sortua, New Yorkeko Estatu Unibertsitateak bere tituluak aintzatesten ditu. Arabiar munduko unibertsitate-rankingetan, goiko postuetan dago.

## Kanpo estekak
Shakespeare's Sister (abestia)

'''Shakespeare's Sister'* *(Shakespeareren arreba)* The Smiths rock talde ingelesaren abestia da. 1985eko martxoan kaleratu zen single gisa. Ondoren, *Louder Than Bombs* eta *The World Won't Listen* bildumetako diskoetan agertu zen. Singlearen azalean Pat Phoenix *Coronation Streeteko* aktorea agertzen da, Elsie Tanner pertsonaiaz jantzita.

## Gaia 
Johnny Marr eta Morrisseyren egiletzarekin dago erregistratua abestia. Hitzak dudarik gabe Morrisseyrenak dira.

Izenburuak erreferentzia egiten dio Virginia Woolf- en *Gela bat norberarena'' saiakera feministaren atal bati: Woolfek esan zuen William Shakespeare-k jeinu artistiko bereko arreba izan balu, emakume izanik ez zukeela gaitasun hartaz baliatzeko aukerarik izango.

Jon Savage idazleak "funtsean rock'n'roll erritmo zoroa duen drama suizida" gisa deskribatu zuen. Baina umore puntu eta ironiarik ere ez zaie falta hitzei: "*Uste nuenez gitarra akustikoa bazenuen / protesta-kantari bilakatzen zinen / irribarrez diot hori gaur / baina garai hartan latza izan zen*".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abestia Youtuben.
Edizio kritiko

**Edizio kritiko**a ikerketa akademikoen ondorio diren iruzkin, eta oharrekin aberastutako testu zahar baten edizioa da.

Edizio kritiko bat, normalean, testua bere jatorrizko formara itzuli nahi duen edizio bat bezala hartzen da, metodo zorrotz baten bidez, denborarekin sortu ahal izan diren aldaketa desegokiak ezabatuz. Metodo tradizionala Karl Lachmannek proposatutakoa da. Lachmannek metodologia bat proposatu zuen testu zaharren edizio kritiko egokiak egiteko. Testu zaharren kopiak erkatu egin behar ziren eta, Lachmannek erakutsitako metodologia zorrotzari jarraiki, egileak eman nahi zuen jatorrizko testua ahal bezala "berreraiki" behar zen.

Lachmannen metodoa, oso modu eskematikoan: testu zahar baten (**X testua**) hiru ale zahar bakarrik aurkituz gero: **A alea**, **B alea** eta **C alea**; baldin B alea eta C alea berdin-berdinak direla ikusten bada (B=C), ezagutzen diren hiru aleak erabiliko dira X testua "berreraikitzeko". Hiru ale horiek, baina, balio desberdina izango dute berreraikitze lanetan: A aleak, berreraiketa egiterakoan, % 50 balioko du; eta beste bi aleek % 25 bakoitzak.

:Demagun B aleari 7. orrialdea falta zaiola, A aleari 11. orrialdea eta C aleari 14. orrialdea. Falta diren orrialde horiek berreraikitzerakoan: 7. orrialdea (A %50 eta C %50); 11. orrialdea (B %50 eta C %50, baina B=C); 14. orrialdea (A %50 eta B %50).

Filologoen betiko ahalegina izaten da aleen arteko desberdintasunak oso ondo aztertzea eta erroreak, erratak, kopiatzaileek txarto egindako zuzenketak, etab. identifikatzea. Edizio kritikoetan X alearen jatorrizko forma ematen saiatzen dira filologoak eta egungo irakurleentzat jakingarri izan daitezkeen oharrak gehitu ohi dira.

Gaur egun, testu-kritikaren zenbait teorikok hedatu dute definizioa. Izan ere, baliteke editoreak erabilitako metodoa metodo tradizionala ez izatea, baina, hala ere, editorearen asmoak bete daitezke. Editorearen asmoa izan daiteke jatorrizko lanaren alderdiren bat edo aldaeraren bat bakarrik nabarmentzea. Esate baterako, erabiltzen den hizkera, edo hizkeraren alderdi batzuk... Edo zeharka ematen diren datu historiko batzuk...

## Iruditegia 

Irudi:

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Edizio.
* Facsimile.

## Bibliografia 
*  Blecua, Alberto (1990). *Manual de crítica textual*. Castalia. .

## Kanpo estekak
Roger Frison-Roche

**Roger Joseph Fernand Frison-Roche** (Paris, 1906ko otsailaren 10a - Chamonix-Mont-Blanc, 1999ko abenduaren 17a) goi mendiko gidari, kazetari, eski irakasle, esploratzaile, hizlari eta idazle frantziarra izan zen.

17 urterekin Paris hiriburua abandonatu zuen eta Chamonixera abiatu zen. 1935ean, Erdialdeko Sahararako lehen espedizio batean parte hartu zuen, liburuan batean jaso zuena ''L'Appel du Hoggar*. 1937an Aljerian jarri zen kazetari, eta *Premier de cordée* idatzi zuen.

Bigarren Mundu Gerran mendiko ehiztarien teniente gisa amaitu ondoren, Aljeriara itzuli zen eta 1948an *La Grande Crevasse* idatzi zuen.

Saharara egindako bisita ugarietatik, George Tairrarekin batera, aparteko koloredun film bat sortu zen, *Le Grand Désert*, eta zenbait liburu (*La Piste oubliée* eta *La Montagne aux écritures'').

Geroago, mendiari buruzko gaia berriro jorratu zuen, eta aurreko bi liburuekin batera, mendiko liburuen trilogia handia amaitu zuen.

1960ko hamarkadan Kanadako iparraldea zeharkatu zuen, 2.000 kilometro kanoan eta leran, inuit eta amerindiarren bizitzari buruzko bi eleberri idazteko inspirazio iturri.

## Kanpo estekak
Ulf von Euler

**Ulf Svante von Euler** (Stockholm, 1905eko otsailaren 7a - *ibidem*, 1983ko martxoaren 9a) suediar fisiologo eta farmakologoa izan zen. 1970eko Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen Bernard Katz eta Julius Axelrodekin batera neurotransmisoreekin egindako lanagatik. Hans von Euler-Chelpin alemaniarraren semea zen, 1929an Kimikako Nobel Saria irabazi zuena. Medikuntza ikasi zuen Karolinska Instituten. Ingalaterran, Belgikan, Alemanian eta Argentinan ikasketak zabaldu zituen. Prostaglandina, vesiglandina, piperidina eta noradrenalina aurkitu zituen. 1939tik 1971ra irakasle izan zen Karolinska Instituten.