open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jupiter's Legacy (telesaila)

'''''Jupiter's Legacy''''' 2021eko estatubatuar telesaila da, Steven S. DeKnightek Netflixentzat egina.

## Sinopsia 
Munduko lehen superheroien istorioa biltzen du telesail honek, 1930eko hamarkadan botere bereziak eskuratu zituzten pertsonen ibilbidea. Ia mende bat gizateria zaintzen igaro ostean, iritsi da seme-alabek aitzindarien lekukoa hartzeko garaia. Gurasoen exijentzia maila eta onarpen publikoa, ordea, oso zorrotzak dira, eta belaunaldi arteko arrakalak berehala ozpinduko ditu familia harremanak.

## Aktoreak 
* Josh Duhamel: Sheldon Sampson
* Ben Daniels: Walter Sampson
* Leslie Bibb: Grace Sampson
* Elena Kampouris: Chloe Sampson
* Andrew Horton: Brandon Sampson
* Mike Wade: Fitz Small
* Matt Lanter: George Hutchene

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kung Fu (2021eko telesaila)

***Kung Fu*** 2021eko estatubatuar telesaila da, Christina M. Kimek The CWrentzat egina. Bertan 1972ko telesaila eguneratu dute.

## Sinopsia 
Arte martzialak, fedea eta mendekua dira istorioaren ardatza, egungo AEBetatik Txina sakonerainoko bidaia esploratzen duen abenturazko kontakizun honetan.

## Aktoreak 
* Olivia Liang : Nicky Shen
* Tan Kheng Hua : Mei-Li Shen
* Eddie Liu : Henry Yan
* Shannon Dang : Althea Shen
* Jon Prasida : Ryan Shen
* Gavin Stenhouse : Evan Hartley
* Vanessa Kai : Pei-Ling Zhang
* Tony Chung : Dennis Soong
* Tzi Ma : Jin Shen
* Yvonne Chapman : Zhilan Zhang
* Bradley Gibson : Joe Harper
* Ludi Lin : Kerwin Tan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Are We Lost Forever

***Are We Lost Forever*** 2020ko David Färdmar suediar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bikote gazte baten harremana kontatzen du; zehazki, bien arteko harremanaren amaiera. Bat etsita dago, eta bidelaguna nola berreskuratu pentsatzen ari da. Bestea, aldiz, pozarren dago; izan ere, harreman hori polita baino suntsitzaileagoa zela uste du.

## Aktoreak 
* Bjorn Elgerd
* Jonathan Andersson
* Micki Stoltt
* Nemanja Stojanovic
* Victor Ivan
* Melker Wernberg
* Shirin Golchin
* Michaela Thorsén

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belgravia (telesaila)

***Belgravia*** 2020ko britainiar telesail dramatikoa da, Julian Fellowesek ITVrentzat egina.

## Sinopsia 
Trenchard familia da istorioaren protagonista: Londresko goi klaseen artean euren tokia bilatzen duten «aberats berriak» dira. Herentzia, pribilegio, amodio eta sekretuz jositako mundu bat da Fellowesek marrazturiko aristokrazia.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Chiquichano

**Rosa Laudelina Chiquichano** (Yala Laubat, 1947) abokatu eta politikari argentinarra da, Tehueltxe jatorrikoa, eta Argentinako Nazioaren Diputatu gisa jardun zuen Chubut probintzia ordezkatzen 2007 eta 2011 artean. Argentinako jatorrizko herrien artean Nazioaren Biltzarreko kide izan zen lehen diputatua izan zen.

## Kanpo estekak
2021eko Italiako Giroa

**2021eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 104. edizioa izan zen. 2021eko maiatzak 8 eta 30 bitartean egin zuten, 21 etapatan banatutako 3.488,08 kilometro eginez Turin eta Milan artean.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Kazetaritza satiriko

**Kazetaritza satirikoa** satira erabiltzen duen kazetariari dagokio, normalean umore tonuan, albisteei erreferentzia egiteko. Beste batzuetan, benetako albisteak aurkezten ditu, hala nola fikziozkoak, eta gakoak ematen ditu beti testu horiek fikziozkotzat jotzeko, haien helburua errealitatea agerian uztea baita, gehiegikeriaren, absurdoaren edo parodiaren bidez.

Toni Soler Polòniako zuzendariak kazetaritza satirikoa definitu zuen Jordi Pujolekin gosaldu zuenean, politikari honek programan erakusten zuenari buruz errieta egin zionean, eta honela erantzun zion:

Haien asmoa ez da informazioa ematea, baizik eta zeharka kritikak edo salaketak egitea. Espainian eta Hispanoamerikan kazetaritza satirikoaren tradizio luzea egon da.

### Kazetaritza satirikoaren aurrekariak Mexikon (1521-1842) 
Kazetaritza satirikoa paskinen bidez hasi zen, mexikar herriaren nahigabeari eta desadostasunari esker, batez ere garaiko gobernuarekin.

Munduko oso herri gutxik dute protesta dinamiko eta eragingarri bat gobernari txar baten aurka, edo laudorio sutsu bat.

"Gaztelar eta indigena arrazek bat egitearen ondorioz sortu ziren ezaugarri ugarien artean, mexikar nazionalitate berriaren idiosinkrasiaren barruan esentzia bat esan nahi izan zutenak, nagusiki, umorezko zaina aipa dezakegu. Mexikar herriaren berezko buru-argitasun eta pikarokeriak zeregin zailenei ekitea ere ahalbidetzen dio, garaipen bat hobeto ospatzea, baina baita ezbeharrik handienak harrapatzea ere, heriotza barne. "

Konkista amaitu berritan, Hernán Cortések, bere kapitainen presioagatik, Cuauhtemoc torturatu zuen bere aberastasunak non zeuden aitortzera behartzeko, Extremaduraren aurkako asmo txarreko zurrumurru olde bat sortu zen. Esaten zen urrea ezkutatu zuela eta azteken enperadorea behartu zuela beste inori ez jakinaraztera non zegoen. Emeki-emeki marmarrak goraka hasi ziren, eta azteken aurka borrokatu ziren soldadu askori bere zatia lapurtzeko maniobra uherrak leporatu zizkion Cortesek. Orduan hasi ziren idazten hainbat taldek ustez egiten zuten isekagatik nahigabezko adierazpen batzuk.

"Cortés Coyoacánen zegoenez eta hormak zurituta eta kareztatuta zeuzkaten jauregi batzuetan zegoenez, non oso ondo idatz zitekeen haietan ikatzez eta beste tinta batzuez -dio Bernal Díaz del Castillok-, goizero orban asko idazten zituzten, batzuk prosaz eta beste batzuk metroz, paskinak bailiran."

Tenochtitlan konkistatu eta hurrengo urteetan, baita erregeordetzaren garaian eta Mexiko independentean ere, dimes eta diretes horiek, paskin moduan, laudorio edo zentsura bat islatzeko irrikaz zeuden jendeak publiko egin zituen. Komunikatzeko eta ideologia adierazteko modu gisa ematen da.

## Kanpo estekak
Vestalia

[thumb|250px|Huntzez egindako koroa daraman vestal bat. [Carl Friedrich Deckleren margolana.]]
**Vestalia** Antzinako Erroman Vesta jainkosaren omenez egindako festa garrantzitsuak ziren. Ekainaren 7tik 15era ospatzen ziren. Vestaren su sakratua Erroman etengabe erretzen egoten zen. Erromako Vesta tenpluaren garbiketarekin amaitzen zenean; andre apaizek garbitzen zuten erritual batez bitartez eta ura iturri berezi batetik hartuta.

## Vesta jainkosa 
Erromatar mitologian, **Vesta**, etxearen, sukaldearen eta familiaren jainkosa birjina zen, greziar Hestiaren baliokidea. Saturnoren eta Ops-en alaba eta Jupiter. Neptuno, Pluton, Juno eta Zeresen arreba. Vestak ez dauka berezko nortasunik, ez du mitoetan parte hartzen eta ez zaio inoiz irudirik ematen. Gar sakratuak dira haren ikurra, berari eskainitako errituak suaren bitartez egiten baitziren eta fideltasunaren ikur ere bada.

## Ohiturak 
Lehenengo egunean tenplua emakumeei irekitzen zen. Emakumeak bertara oinez joaten ziren haien sakrifizioak egiteko asmoz. Jaiek irauten zuten bitartean, jendean lorez apaindutako astoen gainean ibiltzen ziren; astoek, halaber, ogitxoekin egindako lepokoak eramaten zituzten. Dirudienez errotarientzat eta okinentzat festa bereziak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eric Burdon

**Eric Victor Burdon** (Newcastle upon Tyne, 1941eko maiatzaren 11) ingeles abeslari, abesti egile eta aktorea da. "Britainiar Inbasioaren" abeslaririk adierazgarrienetakotzat jotzen da, blues-rock ahots sakonarekin eta agertokiko emanaldi erasokorrekin.

*The Animals* taldeko sortzaileetako bat eta abeslaria izan zen. 1965ean Alan Price eta John Steel joan ziren taldetik. Besteek *Eric Burdon and the Animals* izenarekin jarraitu zuten. 1969an *War* taldearekin elkartu zen San Frantziskon.

Filmetan eta dokumentaletan ere antzeztu zuen.

## Diskografia 
* *The Animals* (1964; US)/*The Animals* (1964; EB)
* *The Animals on Tour* (1965; AEB)
* *Animal Tracks* (1965; EB)/*Animal Tracks* (1965; US)
* *Animalisms* (1966; EB)/*Animalization* (1966; AEB)
* *Animalism* (1966; AEB)
* *Before We Were So Rudely Interrupted* (1977; as The Original Animals)
* *Ark* (1983)

;Eric Burdon & the Animals
* *Eric Is Here* (1967; AEB)
* *Winds of Change* (1967)
* *The Twain Shall Meet* (1968)
* *Every One of Us* (1968; AEB)
* *Love Is* (1968)

;Eric Burdon and War
* *Eric Burdon Declares "War"* (1970)
* ''The Black-Man's Burdon* (1970)
* *Love Is All Around* (1976)

;Bakarkakoa
* *Guilty!* (1971)
* *Survivor* (1977)
* *Darkness Darkness* (1980)
* *Comeback* (1982)
* *I Used to Be an Animal* (1988)
* *Lost Within the Halls of Fame* (1995)
* *My Secret Life* (2004)
* *Soul of a Man* (2006)
* *Mirage* (2008)
* *Eric Burdon & The Greenhornes* (2012)
* *'Til Your River Runs Dry* (2013)

;Eric Burdon Band
* *Sun Secrets* (1974)
* *Stop* (1975)
* *Power Company* (1983)

## Filmografia 
* 1964: *Get Yourself a College Girl*
* 1964: *Whole Lotta Shakin'*
* 1965: *Pop Gear*
* 1965: *The Dangerous Christmas of Red Riding Hood*
* 1967: *World of the Animals*
* 1967: *The War* (film laburra)
* 1967: *It's a Bikini World*
* 1967: *Tonite Lets All Make Love in London*
* 1968: *All My Loving*
* 1968: *Monterey Pop*
* 1973: *Mirage* (ez zen inoiz filmatu)
* 1975: *Hu-Man* (frantsesez)
* 1979: *11th Victim*
* 1980: *Gibbi Westgermany*
* 1982: *Comeback*
* 1991: *The Doors*
* 1999: *Snow on New Year's Eve*
* 2001: *Plaster Caster*
* 2001: *Screamin' Jay Hawkins: I Put a Spell on Me*
* 2003: *Fabulous Shiksa in Distress*
* 2003: *Yes, You Can Go Home*
* 2007: *The Blue Hour*
* 2008: *Nowhere Now: The Ballad of Joshua Tree*
* 2010: *Remembering Nigel*
* 2010: *Forever Young: How Rock 'n' Roll Grew Up* (BBCren dokumentaria)
* 2020: *Eric Burdon: Rock ‘n’ Roll – Animal'' (BBCren dokumentaria)

;Eric Burdon's Fire Dept.
* *Last Drive* (1980)

## Kanpo estekak
Khoršid

***Khoršid*** () 2020ko Majid Majidi irandar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ali deituriko mutil baten eta haren hiru lagunen istorioa kontatzen du. Egoera txiroan bizi dira, eta lantxo ugari egiten dituzte familiei laguntzeko. Egun batean, baina, ezusteko mandatu bat jasoko dute. Hain justu ere, lur azpian ezkutatutako altxor berezi bat bilatu beharko dute.

## Aktoreak 
* Rouhollah Zamani:	Ali
* Shamila Shirzad: Zahra
* Abolfazl Shirzad:	Abolfazl
* Ali Nassirian: Hashem
* Javad Ezzati: eskolako zuzendariordea
* Tannaz Tabatabaei: Aliren ama
* Seyed Mohammad Mehdi Mousavi Fard: Mamad
* Mani Ghafouri: Reza
* Safar Mohammadi: eskolako atezaina
* Ali Ghabeshi: eskolako zuzendaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Effacer l'historique

'''''Effacer l'historique''''' 2020ko Benoît Delépine eta Gustave Kervern frantziar zinema zuzendarien film komikoa da.

## Sinopsia 
Frantzia Garaiko auzo pobre batean bizi diren hiru bizilagun guztiz etsita daude teknologiarekin eta sare sozialekin dituzten arazoekin. Hala, pirata informatiko batekin hitz egin, eta, haren laguntzarekin, erraldoi teknologiko ahaltsuen aurka egitea erabakitzen dute.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Władysław Anders

**Władysław Albert Anders** (Krośniewice-Błonie, Errusiar Inperioa, 1892ko abuztuaren 11 &ndash; Londres, 1970eko maiatzaren 12a) poloniar militar eta politikaria izan zen.

Errusiar armadako ofiziala izan zen eta Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen. 1918an Poloniako armadan sartu zen bere herrialdearen independentziaren ondoren, eta Polonia-Sobietar Batasuna Gerran parte hartu zuen. 1926an Józef Piłsudskiren estatu-kolpearen aurka agertu zen.

Bigarren Mundu Gerran alemaniarren aurka borrokatu zen Poloniaren inbasioaren ondoren, eta sobietarrek atxilotu eta torturatu zuten. Barbarossa operazioaren ondoren, sobietarrek askatu egin zuten eta Poloniako armada bat eratzeko agindu zioten, Armada Gorriarekin batera borrokatzeko. 1942an bere armada Palestinara ebakuatu zuten britainiarrekin batera borrokatzeko. Italiako kanpainan borrokatu zuten eta Monte Cassino harrapatu zuten. Linea Gotikoan eta udaberri amaierako erasoaldian ere borrokatu ziren.

Gerra amaitu ondoren, Londresen egon zen eta Erbesteko Gobernu Poloniarreko kide nabarmena izan zen.

## Iruditegia 

WA tombstone.jpg|Andersen hilobia Monte Cassinoko hilerri militar poloniarrean
Pol Cment MC.jpg|Montecassinoko hilerri militar poloniarra
Monument to the Battle of Monte Cassino in Warsaw (16231712312).jpg|Monte Cassino guduaren monumentua Varsovian

## Kanpo estekak
German Lorca

**German Lorca** (São Paulo, 1922ko maiatzaren 28a - *Ibidem*, 2021eko maiatzaren 8a) argazkilari brasildarra izan zen, Foto Cine Club Bandeirante taldeko kide izan zena,   beste argazkilari batzuekin batera, hala nola Marcel Giró, José Yalenti, Madalena Schwartz edo Gaspar Gasparian, beste askoren artean.

## Biografia 
German Lorcak kontulari izateko ikasi zuen São Pauloko lizeo Akademikoan eta jarduera komertzialetara dedikatu zen, bere negozioa irekiz eta 1952ra arte kontabilitateari eskainiz.

Argazkilaritzarekiko interesa gero eta handiagoa zen eta horretan trebatu zen modu autodidaktan eta bere hiriko Foto Cine Club Bandeirante klub aktiboaren inguruan. 1949an jada lanaldi partzialeko argazki lanak egiten zituen eta 1952an kontabilitate negozioa itxi eta bere lehen argazki estudioa ireki zuen. 

1954an argazkilari ofizial izendatu zuten São Pauloko sorreraren IV. mendeurrena ospatzeko. Bere gaiak gai sozialagoetatik hasi eta argi-ilunaren bidezko konposizio-tratamenduraino doaz.

Foto Cine Club Bandeirante-ren ekintzetan parte hartzeak eta kanpoko jarduera pertsonalak Brasilgo argazkilari garaikide garrantzitsuenetako bat bihurtu dute.

São Paulon hil zen, arrazoi naturalengatik, laurogeita hemeretzi urte bete baino 20 egun lehenago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcel Giró

**Marcel Giró** (1913ko urriaren 20a, Badalona &ndash; 2011ko uztailaren 24a, San Cugat del Vallés ) argazkilari katalana izan zen eta bere ibilbide artistiko gehiena Brasilen eman zuen. Argi-ilunez eta abstrakzioaz eta forma berrien bilaketaz bereziki interesatuta dagoen modernista handitzat jotzen da, bere konposizio sinple baina indartsuak nagusituz. 

## Biografia 
Marcel Girók txikitatik argazkilaritza eta mendia interesatzen zitzaion arren, bere prestakuntza profesionala bere aita ehungintzako enpresariaren lan arloarekin lotura handiagoa zuen eta, hain zuzen ere, Tarrasako Industria Eskolan ikasi zuen, familia enpresan laguntzen zuen bitartean.

Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, Errepublika defendatzeko borondatez aurkeztu zen, nahiz eta handik gutxira Frantzian erbesteratu zen, ideologia desberdinetako defendatzaile errepublikarren arteko desberdintasunekin eta arazoekin nazkatuta.

Bi urte herrialde horretan lan desberdinak egin ondoren, Kolonbiara bidaiatu zuen, eta han Palmira Puigekin ezkondu zen, harekin batera Brasilera joan zen bizitzera. Bertan, argazkilaritza zaletasuna lanbide bihurtu zuen eta São Paulon bere lehen estudioa eratuko zuen, eta bertan laguntzaile gazte gisa lan egin zuten, argazkilari bikainak izaten amaituko zutenak, Marcio Scavone eta JR Duran bezalakoak.

70eko hamarkadaren amaieran, emaztea hil eta gero, argazkilaritza profesionala utzi eta bere jaioterriko Kataluniara itzuli zen, eta argazkilaritza pertsonalarekin jarraitu zuen.

## Argazkigintzako esparrua 
Bere garairik aktiboenean, Paulista Eskolako ordezkari handienetako bat izan zen,  Foto Cine Club Bandeirante-ren inguruan jaio zen 1950eko hamarkadako mugimendu berritzailea Brasilen, eta non beste argazkilari garrantzitsu batzuk ere parte hartu zuten: Gaspar Gasparian, José Yalenti, Eduardo Salvatore, Chico Albuquerque, Geraldo de Barros, Thomas Farkas, Benedito Junqueira, Gertrudes Altschul, Rubens Teixeira, Ademar Manarini, Willian Brigata, Emil Issa, Moacir Moreira edo Alfio Trovato .

Brasilen nahiko ospetsu bihurtu zen, nahiz eta 1978an, emaztea hil ondoren, kataluniara itzuli zen. Emazteak garrantzi handia izan zuen bere lanean, bidelagun, musa eta inspirazio gisa.

Bartzelonan instalatuta, argazkilaritza behin betiko utzi eta pinturara eta bidaiatzera dedikatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poto (bertsolaritza)

Bertsolaritzan **poto** esaten zaio errima aberatsa baina hitza errepikatuz, errazegi beraz, lortzen denean gertatzen den fenomenoari.

Bertsolariek poto egitea saihesteko kontua dela ikasten dute hasiera-hasieratik. Bertso txapelketetan poto egiteak puntuak eman baino puntuak kendu egiten ditu. Dena den ez da hain arraroa ere, nahi gabe, edo aukera hoberik bat-batean bururatu ez zaiolako, bertsolari batek poto egitea.

Errima lortzeko biderik errazena da hitz bat errepikatzea, eta errazkeria hori nahita egiten da, batzuetan, ironia edo umore punttu bat lortzeko.

## Adibidea bat 
:::Ardoa edanda mozkortzen **naiz**,
:::pipa erreta zoratzen **naiz**,
:::kortejatzean lotsatzen **naiz**,
:::nola demontre biziko **naiz**?
(Abesti herrikoi honek errima aberatsa du baina hitza errepikatuz, errazegi lortutako errima; poto).

Beste adibide bat, Juan Zabaletarena:

:::Tresna bat ilargian
:::sartu omen **dute**.
:::Ez dakit egia den
:::hala esan **dute**.
:::Gezurra baldin bada
:::engainatu na**ute**.
:::Lanikan gogorrena
:::egin omen **dute**.
:::Hara joan nahi **dute**,
:::inola ahal ba**dute**,
:::bide txarra **dute**.
:::Sinisten al **dute**
:::han bizi daitekeenik?
:::Nik ez dut **u**s**te**.

## Hitz homonimoak 
Bertsolaritzan hitz homonimoak erabiltzea, ez da akastzat hartzen; hitz homonimoak erabiltzea ez da poto.

Bere unitate didaktikorako berariaz sortutako honako adibidea eman zuen Jon Eizmendik:

:::Bizkaiko herri batek izena du **Berriz**, (Bizkaiko herria)
:::atzo hara joan nintzen nire kotxe ***berriz***, (berriaz)
:::enteratu orduko han zebilen ***berriz***, (berriez, albisteez)
:::eta ni lotsatia naizelako, **berriz**, (lokailua)
:::dudatan nago ea joango naizen **berriz**. (aditzondoa)

## Lexikalizatu diren hitz elkartuak 
Jon Eizmendik honako adibide hau ematen zuen:
:::GAB**ON**
:::**ON**
:::ZORI**ON**
:::GIZ**ON**
:::MUG**ON**
:::ESKERR**ON**

Jon Eizmendik, proposatu zuen unitate didaktikoan, lexikalizaturik edo erdi lexikalizaturik dauden hitz horiek adibidetzat jarri zituen; izenondo baten errepikatze kasu bat ote den (poto beraz), edo bukaera bera daukaten hainbat hitz ez ote diren galdetzeko.

## Erreferentziak
Romani ite domum

***Romani ite domum*** (euskaraz **Erromatarrak joan zaitezte etxera**) *Romanes eunt domus* latinezko grafitiaren esaldi zuzena da, *Brianen bizitza* umorezko filmean.

John Cleese zenturioi gisa eta Graham Chapman Brian Judeako Herri Frontea talde iraultzaileko kide izateko hautagai gisa aurkezten ditu. Taldean sartzea merezi duela frogatzeko, Brianek Erromaren aurkako eslogan bat margotu behar du Pontzio Pilatos gobernadorearen jauregiko horman, Jerusalemen. Hori egiten amaitzen duenean, zenturioiak ikusi egiten du eta Brian ikaratu egiten da. Hala ere, Cleesek zenturioia latinezko irakasle amorragarri bezala interpretatzen du, eta, hil beharrean, Brianen gramatika zuzentzen du.

"Zer idazten duzu hor?" dio berak.* Romanes eunt domus* "erromatar izeneko jendea etxera joatea?". Brian, orduan, latinaren deklinabidearen forma zuzena hitz bakoitzarentzat, gaizkile kolegial bat balitz bezala gogoratzera behartua da. "Orain — dio Cleesek Romani ite domum forma zuzena lortzen dutenean — idatzi 100 aldiz... Egunsentian idatzita ez badago, potroak moztuko dizkizut". Brianek egiten du eta heroi bihurtzen da. Hurrengo eszenetan, erromatar soldadu batzuk, grafitia ezabatzen agertzen dira, mezua zentsuratzeko.

Esaldia, berez, latin klasikoa da, eta latinezko gramatikaren eszenako eztabaida egokia da, *domus* (etxea) "lokatiboa daramala" zenturioiaren baieztapena izan ezik, hori *domi* izango litzatekeelako. Izan ere, "etxerako bidea"ren ideia preposiziorik gabe adierazten du akusatibo-kasuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sidi M'Cideko zubia

'''Sidi M'Cideko zubia''' (), Konstantinan dagoen zubia da, Rhummel ibaiko arroilaren gainean, medina eta unibertsitate-ospitalea lotzen dituena. Ferdinand Arnodin ingeniariak diseinatuta, 1912an ireki zuten, Sidi Rached zubiaren urte berean hain zuzen ere.

## Galeria 

File:2 Pont de Sidi M'Cid.JPG
File:جسر سيدي مسيد أو قنطرة السبيطار.JPG
File:Constantine, les gorges du Rhummel, l'arche naturelle et le pont suspendu.jpg
File:Constantine10.JPG
File:Sidi M'Cid.JPG
File:Les Ponts suspendus à Constantine.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferdinand Arnodin

**Ferdinand Joseph Arnodin** (Sainte-Foy-lès-Lyon, 1845eko urriaren 9 – Châteauneuf-sur-Loire, 1924ko apirilaren 24) frantziar ingeniari eta industriagizona izan zen, zubi esekien garapenetan lan egin zuena. Alberto Palaciok diseinaturiko Bizkaiko Zubiaren egilea izan zen.

## Bizitza 
Ferdinand Arnodin oso gazterik iritsi zen Châteauneuf-sur-Loirera, non bere aita obrako buru postuan Seguin anaien etxerako lan egiten zuen. Marc Seguin ospetsua zen 1825ean Tournon-sur-Rhôneko Rodanoren gainean alanbrez egindako kableak erabiliz lehen zubi esekia eraiki zuelako. Orleansko eskola profesionaleko ikastaroetara joan zen, eta, ondoren, aitari esker zenbait eraikuntza-enpresatan lan egin zuen. Horietan arotz, hargin eta metalezko piezen langilea izan zen. Conservatoire National des Arts et Métiersen gaueko eskoletara ere joan zen.

1866an, bere aita hil ondoren, Société générale des ponts à péage enpresak Ferdinand Arnodin zubi ikuskatzaile bezala kontratatu zuen. Bere lehen lana Kermeloko zubi esekia izan zen, non bere emazte izango zen Charlotte Kérihuel ezagutu zuen. 1868ko irailaren 15ean ezkondu ziren Ploemeuren.

1850ean Angersko kate-zubia eta 1852an La Roche-Bernard zubia kolapsatu ondoren, Frantzian zubi esekien eraikuntza gelditu zen. Zubi hauen eraikuntza biziberritzeko, zenbait proposamen egin zituen:

* taularen alboko mentsulen zurruntasuna handitzea,
* kable txirikordatuen asmakuntza, bihurdura txandakatuekin.

Kable-zubietan aditua, transbordadore-zubien asmatzailetzat hartzen dute. Munduan eraiki dituzten 18 pertsonetatik 9 bereak dira eta 3k oraindik zutik diraute.

## Kanpo estekak
Rocheforteko transbordadore-zubia

**Rocheforteko transbordadore-zubia** () edo **Martrouko transbordadore-zubia** () Itsas Charenten dagoen zubia da, Charente ibaiaren gainean, Rochefort eta Échillais lotzen dituena. Ferdinand Arnodin ingeniariak diseinatuta, 1900an ireki zuten eta 1976an monumentu historiko bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Esteban Belza

**Juan Esteban Belza Nesprías** (Argentina, 1918ko maiatzaren 14a - Buenos Aires, 1989ko maiatzaren 1a) apaiz argentinarra izan zen. Ama Berakoa zuen eta aita tolosarra.

## Biografia 
Buenos Aireseko Laurak Bat Euskal Etxeko kidea. Patagoniari buruzko ikerketa garrantzitsuak egin zituen eta Karukinka (Amalurra selknam hizkuntzaz) aldizkaria sortu zuen, non eskualde honetako historia argitaratu zuen 1910 arte.

1969an Patagoniako San Juan Bosco Unibertsitateko honoris causa doktore eta erakunde historiko nabarmenetako kide izan zen, eta 1970ean Suaren Lurraldea Ikertzeko Institutuaren presidente eta sortzaile. Eusko Ikaskuntzaren Amerikako Institutuko kide osoa.

Buenos Airesen hil zen 1989ko maiatzaren 1ean.

## Kanpo estekak 
* EL PADRE JUAN ESTEBAN BELZA, y el recuerdo de su buen humor.
* Auñamendi Eusko Entziklopedia
José Yalenti

**José Yalenti** (São Paulo, 1895eko apirilaren 26a - Ibidem, 1967ko maiatzaren 4a) italiar jatorriko argazkilari brasildarra, Foto Cine Club Bandeirante-ren   kide sortzailea eta Paulista Eskolako kide nabarmena izan zen, beste argazkilari garrantzitsu batzuekin batera, hala nola Marcel Giró eta Gaspar Gasparian, beste askoren artean. 

## Biografia 
José Yalenti Ingeniaritza Zibilean lizentziatu zen São Pauloko Unibertsitatean. Politikoki Mugimendu Konstituzionalistako kidea izan zen.

Bere bizitza osoan zehar Foto Cine Club Bandeiranteko jardueretan parte hartu zuen, Brasilgo argazkilaritza erakunde ezagun eta garrantzitsuenetako bat izan zelarik XX. mendean, bertatik Thomas Farkas, Gaspar Gasparian, Geraldo de Barros, German Lorca, Eduardo Salvatore, Chico Albuquerque edo Madalena Schwartz bezalako argazkilari ezagunak pasa zirelarik.

Ezaguna da atzeko argia erabiltzeko eta bere konposizioetan forma geometrikoak erabiltzeko zuen interes berezia.

Jose Yalentíren lana lehen mailako erakunde artistikoetan aurki dezakegu, hala nola Londreseko Tate Gallery-n, São Pauloko MASP-Pirelli-n edo Miami Art Museum-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jose Yalentíren lana Londresko Tate galerian
Vélibleu

**Vélibleu** Euskal Herriko Lapurdiko kostan dagoen bizikleten alokairu sarea da. Sarea 43 geltokiak osatzen dute, Baionaldea eta Lapurdi Itsasegia eskualdetan eta Gipuzkoako Irun eta Okzitaniako Tarnose udalerrian.

Bizikleten alokairu zerbitzuak 2019ko irailaren 2an inauguratu ziren.

Txik Txak marka komertzialaren pean jarduten du, Ipar Euskal Herriko garraiobide guztiak biltzen dituen Euskal Hirigune Elkargoaren barruan.

## Geltokiak 
### Tarnose 
* Tarnoseko herriko etxea

### Bokale 
* Bokaleko geltokia
* Bokaleko ontziralekua

### Baiona 
* Gaskoien plaza
* Baionako geltokia
* Baionako herriko etxea
* Balishon
* Paul Bert plaza
* Lauga
* Florida
* ASBko estadioa

### Angelu 
* Barrako hondartza
* Briselames
* Urrezko hondartza
* Angeluko herriko etxea
* Bernain–Montòri
* Bost Kantoiak
* Lamota plaza
* Becasseko plaza

### Biarritz 
* Biarritzeko itsasargia
* Birjinaren haitza
* Hondartza handia
* Biarritzeko herriko etxea
* Biarritz–Hiria geltokia
* Biarritzeko geltokia
* Santa Eugenia
* Mediateka
* Floquet
* Petrikota

### Bidarte 
* Turismo bulegoa
* Uhabia

### Donibane Lohizune 
* Erromardia hondartza
* Donibane Lohizuneko geltokia
* Xantako
* Antena
* Espainiako plaza
* Luis XIV plaza
* Alfred Pose pasealekua

### Hendaia 
* Hondarraitz
* Hiri Barnea

### Irun 
* Irungo geltokia
* San Juan plaza
* Palmera-Montero

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* Euskal Hirigune Elkargoa

## Kanpo estekak 
* Txik Txak sareko webgune ofiziala
Sicco Mansholt

**Sicco Leendert Mandhold** (Ulrum, 1908ko irailaren 13a - Wapserveen, 1995eko ekainaren 29a) herbeheretar politikari eta diplomazialaria izan zen. Europako Batzordeko 4. lehendakaria izan zen.

Nekazari lanetan aritu zen 1937 eta 1935 artean, eta 1940an sartu zen Herbehereetako erresistentzian. 1945ean Nekazaritza ministro sartu zen gerran garaipena lortu ondoren osatutako koalizio gobernuan. Herbehereetako Alderdi Laboristako kide izan zen eta 1946an diputatu hautatu zuten.

1956an bere herrialdeko ordezkari aukeratu zuten Europako Batzordean, Walter Hallstein presidente zela. Postu berean jarraitu zuen Jean Rey eta Franco Maria Malfatti lehendakariekin.

1972ko otsailean, Batzordeko laugarren lehendakari hautatu zuten. Bere agintaldian, Batzordearen lehen zabalpena gertatu zen, eta Europako Diru Sistema sortu zen. 1973ko urtarrilean François-Xavier Ortolik ordezkatu zuen.

Europako Batasuneko aita sortzaileetako bat da.

## Kanpo estekak
Julio Argentino Roca

**Alejo Julio Argentino Roca** **Paz** ( San Miguel de Tucuman, 1843ko uztailaren 17a - Buenos Aires, 1914ko urriaren 19a ) Argentinako politikari, militar eta estadista izan zen, 1880tik 1886ra eta 1898tik 1904ra Argentinako Nazioaren presidente izan zena. Roca 80ko belaunaldiko ordezkaririk garrantzitsuena da, eta Argentinako politika zuzendu zuen 30 urte baino gehiagoz Alderdi Autonomista Nazionalaren (PAN) bidez, 42 urtez boterean egon zen alderdia, txandakatzerik gabe, indar ezberdinekin aliantza sistema konplexuak ehunduz, "El Zorro" ezizena eman ziona.

"Basamortuaren konkista" zuzentzeagatik da ezaguna, Patagonian eta pamparen zati batean bizi ziren herri indigenen aurkako kanpaina militar batzuk, zenbait sektorek genozidiotzat jo dituztenak. Presidente gisa eman zituen bi agintaldietan, aldaketa garrantzitsu asko gertatu ziren, bereziki trenbideen eta portu-instalazioen azpiegitura-proiektu handiak; atzerriko inbertsioaren igoera, Europatik eta Asiatik eskala handiko immigrazioarekin batera; nekazaritza eta artzaintza sektoreen hedapena; eta estatuaren boterea indartzen duen legeriaren laikotasunari bultzada (hezkuntza publikoa eta erregistro zibila). Rocaren kezka nagusia, atzerri politikan, Txileren mugak ezartzea zen, zehaztasun gutxikoak zirenak. Rocak, 1881ean, Txile Bolivia eta Peruren aurkako Ozeano Bareko Gerran zegoela aprobetxatu zuen, eta, beraz, Txilerentzat, estrategikoki garrantzitsua zen bigarren fronte militar bat ez izatea. Honi esker Argentinak lurraldea irabazi zuen 1881eko ituna sinatu ondoren.

## Kanpo estekak
Transbordadore-zubi

**Transbordadore-zubia** bi dorreren artean zabaltzen den egitura batetik ibilgailuak eta jendea garraiatzeko plataforma bat zintzilik jarriz osatutako zubia da. Zubi arrunt bat baino merkeagoa zen itsas trafikorako galibo bererako. Trakzioa, itsasertzetik kable bidez kontrolatua, lehenik lurrun makina batek ematen zuen, eta, laster, motor elektriko batek.

Munduko lehen transbordadore-zubia, Bizkaiko zubia, Alberto Palacio euskal arkitekto eta ingeniariak diseinatu eta Ferdinand Arnodin ingeniari frantsesarekin batera eraiki zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chico Albuquerque

**Chico Albuquerque** (Fortaleza, 1917ko apirilaren 25a - 2000ko abenduaren 26a) argazkilari brasildar ezaguna izan zen.

## Biografia 
Argazkilaritzarekin zuen harremana haurtzarokoa da, argazkilari pare baten semea baitzen. 15 urterekin bere lehen film laburra egin zuen.

1934an, 17 urte besterik ez zituela, profesional bihurtu zen jada, erretratuaren alorrean espezializatuta. 1945ean São Paulora joan zen bizitzera eta bere lehen argazki estudioa ireki zuen. Foto Cine Club Bandeirante taldeko kidea izan zen, eta bertan aktiboki parte hartu zuen.

1942an, Orson Welles-ek Rio de Janeiron Latinoamerikari buruz filmatzen ari zen dokumentalarekin loturiko dokumentalean (It´s all true in Mucuripe) argazkiak ateratzera gonbidatu zuten. Wellesek geroago filma abandonatu eta amaitu gabe utzi zuen, Estatu Batuetatik irudiek irudikatzen zutenarekin ados ez zegoelako, irudi neutro eta tipikoagoak bilatzen baitzituen.

1948an, publizitate kanpaina bat egin zuen lehen argazkilari brasildarra izan zen, bai produktuaz bai modeloekin egindako lanaz arduratuta, kasu honetan Johnson & Johnson multinazionalarentzat. Ordura arte kanpaina mota horiek ez zuten irudi edo diseinu euskarri handirik erabiltzen, eta horrela Chicok aurretik esploratu gabeko merkatua ireki zuen Brasilen.

1958an bere herrialdeko lehen flash ekipamendu elektronikoa inportatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubi mugigarri

**Zubi mugigarria** ubide nabigagarrien gainean eraikitzen den zubi-mota da, ontziak haren azpitik igarotzeko jaso, bira edo ken daitekeena. Zubi mugigarria behealdean eraiki daiteke, kai luzeen kostu handia saihestuz eta horrela zubiaren kostu osoa murriztuz. Zubi hauen desabantaila nagusia zubia mugitzen hasten denean zubiko trafikoa gelditu egin behar dela da. Oro har, zubiak motor elektrikoek bultzatzen dituzte, tornuekin, engranajeekin, pistoiekin edo hidraulikoekin funtzionatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tirante-zubi

**Tirante-zubia** dorre bati edo gehiagori diagonal zuzenak eratuz lotutako hainbat kableren bidez sostengatzen den taula duen zubia da. Zubi esekietatik bereizten da, horietan kable nagusiak pilaz pila daudelako, taulari bigarren mailako kable bertikalen bidez eusten diotelako, eta zubi esekiak nagusiki trakzioan lan egiten dutelako, eta tirante-zubiek trakzioan lan egiten duten zatiak dituztelako, eta beste batzuk konpresioan.

Aurretik diseinuak baziren ere, eraikitako lehen tirante-zubia 1784koa da eta Carl Imanuel Löscher alemaniarrak diseinatu zuen. 12 metroko luzera du eta metalez eta egurrez egina dago. Munduko tirante-zubirik luzeena Ruski zubia da (Vladivostok, Errusia, 2012), 1.104 m luze.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madalena Schwartz

**Madalena Schwartz** (Budapest, 1923ko urriaren 9a - São Paulo, 1993ko martxoaren 25a) jatorri hungariarreko argazkilari brasildarra izan zen,  Foto Cine Club Bandeirante taldeko kidea,   eta bertan argazkilari gisa trebatu zen, eta Paulista Eskola deiturikoaren kidea ere, beste hainbat argazkilarirekin batera, hala nola Marcel Giró, José Yalenti  eta Gaspar Gasparian, beste askoren artean.

## Biografia 
Magdalena Schwartzen familiak hamar urte inguru zituela emigratu zuen Hungariatik Buenos Airesera, eta 1960ra arte ez zuen Brasilen amaitu. Bertan, beste zeregin batzuetan lan bizitza hasi ondoren, bertan, 40 urte baino gehiago zituenean, argazkilaritza ikasten eta dedikatzen amaituko zuen. Ospe garrantzitsua lortu zuen, erretratuetarako joera handiarekin. Pedro Karp Vásquez argazkilari brasildarrak "gure herrialdeko erretratuaren dama handia" bezala bataiatu zuen. 

Brasilgo argitalpen garrantzitsuetarako lan egin zuen, Iris, Planeta edo Status, esaterako, beste askoren artean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Gregorio Saria

**San Gregorio Saria** urtero apirilean Berriatuan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. Euskaldun Txapelketako egutegiaren barruan dago eta 19 eta 26 urte bitarteko txirrindularientzat da.

Proba hau 2009tik 2016ra Bizkaiko Txapelketaren barruan egiten zen. Halaber, behin baino gehiagotan erabili izan da Euskadiko txapeldun tituluak emateko, bai afizionatu elite mailan eta bai 23 urtez azpikoen mailan ere.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Fernando Cossio

**Fernando Cossio** (San Martin de Villafufre, Kantabria, 1960ko azaroaren 14a) kimikaria eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle katedraduna da. Kimika organikoaren eta Modelizazio Molekularraren alorrean ekarpen nabarmenak egin ditu.

## Ikerketa-gaiak 
Zientzialari gisa, Cossio irakaslea nazioarteko erreferentetzat har daiteke Diziplina Anitzeko Kimikan. Jatorrian kimikari organiko sintetikoa izanik, arazo zientifikoen enfokea ikuspegi kimiko posible guztien arabera lantzen du, erreakzioan inplikatutako oinarrizko mekanismoa hobeto ulertzea eta erreakzioan aldaketak nola egin daitezkeen ulertzea bilatuz, arazoarentzat emaitzarik onena lortzeko helburuarekin eta garatzen duen zientzia bikainaren balizko aplikazioak bilatuz. Jarrera horren ondorio garrantzitsu bat patente ugari izatea eta horiek spin-off enpresak sortzeko erabiltzea da, tumore-tratamendu desberdinetan aplika daitezkeen konposatuak lortzeko.
* 2021: Europako Ikerketa Kontseiluaren (ERC) Synergy Grant saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fernando Cossio. Ikerbasqueko presidentea. Egungo ikertzaileen curriculumak askoz hobeak dira, eta lehiakortasuna eta presioa, gero eta handiagoak" Manex Urruzola Arrate, Elhuyar Zientziaren Komunikazioa, 2012
Foto Cine Club Bandeirante

**Foto Cine Club Bandeirante** (Brasilen FCBB izenarekin ere ezaguna) Brasilgo argazki elkarte zahar eta garrantzitsuenetako bat da, São Paulo hirian dago eta herrialde honetako argazkilari ezagun askoren sehaska artistikoa da.  1939an sortu zen eta nazioartean ospe handia du.  

## Historia 
Sortu zenetik, klubak argazkigintzaren abangoardian eta metodo eta joera berrien hedapenean parte hartu du, Brasilgo argazki artistikoa garatzen aitzindarietako bat izan baita.

Urteak daramatza Brasilgo Argazki Artearen Erakusketa antolatzen, baita lehiaketa digitalak ere, hala nola Web Art Photos eta Tecnologia na Arte, guztiak arrakasta handiz.

Bere ibilbide luzean zehar gazte ugari trebatu ditu eta erakusketa ugari antolatu ditu, Paulista Eskolaren jaiotzaz arduratu baita, eta horren baitan, argazkilari garrantzitsuek konposizioaren, abstrakzioaren eta ebakinen hautaketa aztertuaren nagusitasun handia garatu zuten.

## Argitalpenak 
70eko hamarkadan eta 80ko hamarkadaren zati batean Foto Cine Som  aldizkaria argitaratu zuen eta gaur egun dagoeneko mende bat baino gehiagoko lanak dituen argazki liburutegia du.

## Kideak (hautapena) 
Klub honetatik pasatu ziren argazkilari ospetsuen artean Marcel Giró, Palmira Puig,  Thomas Farkas, Gaspar Gasparian, Geraldo de Barros, German Lorca, José Yalenti, Eduardo Salvatore, Chico Albuquerque eta Madalena Schwartz daude.

## Erakusketak 
Klubak berak eta kideen zati handi batek nazioarteko erakusketa ugaritan parte hartu dute, Amerikako kontinenteko herrialde desberdinetan   eta Europan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Foto Cine Club Bandeirante-ren webgune ofiziala
* Argazkigintza modernoa Brasilen. Helouise Costa eta Renato Rodrigues (portugesez)
Andreas Bach

**Andreas Bach** (Erfurt, 1968ko urriaren 10a) atleta alemaniarra da, pista modalitateetako txirrindularitzan lehiatu zena, taldekako pertzekuzio proban eta errepidean espezialista .

Bi domina irabazi zituen Pistako txirrindularitzako munduko txapelketan, urrea 1994an eta zilarra 1993an .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilfried Peffgen

**Wilfried Peffgen** (Kolonia, 1942ko urriaren 1a - *ibidem*,  2021eko maiatzak 11) atleta alemaniarra izan zen, pista modalitateetako txirrindularitzan AEFrako lehiatu zena, distantzia erdiko eta errepideko probetan espezialista.

## Kirol karrera 
Zazpi domina irabazi zituen Pistako txirrindularitzako munduko txapelketan, 1976 eta 1982 artean.

Errepidean, Espainiako Itzulian lortu zuen arrakasta handiena, 1968ko edizioan etapa garaipen bat lortuz.

## Kanpo estekak
Franz Kline

**Franz Kline** (Wilkes-Barre, Pennsylvania, 1910eko maiatzaren 23a - New York, 1962ko maiatzaren 13a) estatubatuar margolaria izan zen.

Artea ikasi zuen Bostongo Unibertsitatean. New Yorken garatu zituen bere teknika artistikoak. Irakasle izan zen Black Mountain Collegen eta Brooklyngo Pratt Institutuan.
1946tik 1962ra bitarteko udak margotzen eman zituen Provincetownen.

Espresionismo abstraktuaren mugimenduko kide izan zen 1940 eta 1950eko hamarkadetan. New Yorkeko eskolako kide izan zen action painting-eko beste margolari batzuekin batera: Jackson Pollock, Willem de Kooning, Robert Motherwell, John Ferren, eta Lee Krasner, olerkari, dantzari eta musikariez gain.
Poto (argipena)

* Poto batez ere Hego Euskal Herrian ontzia esateko erabiltzen den hitza da; bereziki, kontserba ontzia. (Piper-poto Espainiako bandera gorri-horiari emandako gaitzizen gutxieslea da).
* Poto Bertsolaritzan akastzat edo irtenbide errazegitzat jotzen den errima da, non errima lortzeko bertsolariak hitz bat bi aldiz erabiltzen duen bertso batean.
* Poto Argiro (latinez: Pothos Argyrus, italieraz: Potone Argiro; ? - Cassano all'Ionio, Calabria, 1032ko ekaina) Italiako katapana izan zen 1029tik 1032ra arte.
Pistako txirrindularitzako munduko txapelketa

**Pistako txirrindularitzako munduko txapelketa** munduko pistako txirrindularitza lehiaketarik garrantzitsuena da. Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunak (UCI) antolatzen du urtero.

UCIk etengabe ospatu ditu munduko txapelketak pistako txirrindularitzako espezialitate desberdinetan 1893tik. 1992ra arte lehiaketa desberdinak egin ziren txirrindulari afizionatuentzat ("amateur") eta txirrindulari profesionalentzat.

## Kanpo estekak
Pál Schmitt

**Pál Schmitt** (Budapest, 1942ko maiatzaren 13a) hungariar eskrimalari, diplomazialari eta politikaria da. Hungariako presidentea izan zen 2010etik 2012ra.

Eskrima talde hungariarrean lehiatu zen 1968ko eta 1972ko Olinpiar Jokoetan. Bakoitzean, taldekako urrezko domina irabazi zuen ezpata modalitatean. 1983tik 1989ra Hungariako Batzorde Olinpikoko idazkari nagusia izan zen, eta 1989an presidente.

Enbaxadore hungariarra izan zen Espainian (1993-97) eta Suitzan (1999-2002).

Fidesz alderdiko kidea da. Europako Parlamentuko presidenteorde (2009-10) eta Hungariako Biltzar Nazionaleko lehendakari eta diputatu (2010) izan zen.

2010ean Asanblea Nazionalak Hungariako presidente aukeratu zuen eta abuztuaren 6an karguaren zina egin zuen. 2011n Konstituzio berria onartzen zuen legea sinatu zuen. 2012ko apirilaren 2an dimisioa eman zuen doktore-tesia plagiatu izana egotzita.

## Kanpo estekak
Pistako txirrindularitzako Europako txapelketa

**Pistako txirrindularitzako Europako txapelketa** Europako pistako txirrindularitza lehiaketarik garrantzitsuena da. Europako Txirrindularitzaren Batasunak (UEC) urtero antolatzen du. Horrez gain, gazteen eta 23 urtez azpikoen Pista Txirrindularitzako Europako Txapelketa dago 2001etik aurrera.

## Kanpo estekak
Lurraren ardatz

link=https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Lurraren_errotazio.gif|thumb|Lurraren errotazioa ardatzaren inguruan

**Lurraren ardatza** Ipar Poloa eta Hego Poloa lotzen dituen irudizko lerroa da. Lurrak ardatz honen inguruan
errotatzen du.

## Ikus, gainera 
* Lurraren errotazio
Entner-Doudoroff bide metabolikoa

eskuinera|thumb|250px|Entner-Doudoroff bidearen eskema (KDPG: 2-zeto-3-desoxi-6-fosfoglukonatoa)

**Entner-Doudoroff bide metaboliko**a hainbat bakteriok soilik erabiltzen duten bide metabolikoa da, glukosa katabolizatzen duena energia kimikoa (ATP) lortzeko. Bide honetan glukosa pirubato bihurtzen da, glukolisian gertatzen den bezala, baina tarteko metabolito eta entzima batzuk glukolisiaren ezberdinak dira.

Bide metaboliko hau 1952an aurkitu zuten Michael Doudoroff eta Natahn Entner ikerlariek.

Bide honen errendimendu energetikoa glukolisiaren baino txikiagoa da. Glukolisian 2 ATP sortzen diren bitartean, Entner-Doudoroff bidean 1 ATP ekoizten da soilik.

Hau da bidearen ekuazio nagusia:

Glukosa (6K) + ADP + NAD+ + NADP+ => 2 pirubato (3K) + ATP + NADH + NADPH + 2H+

Entner-Doudoroff (E-D) bidea bakterio Gram negatibo batzuek burutzen dute. Gram positiboen artean oso arraroa da. Arkeobakterio batzuek ere glukosa bide honetatik katabolizatzen dute .

Hauek dira E-D bidea jarraitzen duten hainbat bakterio:

* Pseudomonas
* Azotobacter
* Rhizobium
* Agrobacterium
* Escherichia coli
* Enterococcus faecalis
* Zymomonas mobilis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garazi Arrizabalaga

**Garazi Arrizabalaga Cabrerizo** (Berriz, Bizkaia, 1984ko azaroaren 21a) Arte eta Historian lizentziatua da, eta Durangoko Arte eta Historia Museoko zuzendaria 2016tik.

## Bizitza 
### Formakuntza 
Berrizko Learreta-Markina eskola publikoan lehen ikasketak egin ondoren, Artearen Historian lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Valentziako Unibertsitatean ''* ikasketak egin zituen; Kultura Kudeaketako masterra (Divulgación Dinámica), Sevillan; eta Artearen Historiako ikasketak,  Erromako Roma Tre unibertsitatean (Eramus 2004-2005).

## Lan ibilbidea 
### Bisita gidatzaile 
* Napoliko Cittá della Scienza museoan, bisita gidatuen Koordinazioa (2007).
* Valentziako Lonjan, bisita gidatuak (2007-2008).
* Gasteizko Arte Sakratuko museoko koordinatzailea (2008).
* Gerediaga Elkarterekin bisita gidatuak (2012-2015).

### Museo zuzendari 
2016tik Durangoko Arte eta Historia Museoko zuzendari edo arduraduna da. Hainbat erakusketa antolatu ditu, besteak beste:

* *Picasso: Durangotik ‘Guernica’ra* (2017).
* *Eduardo Chilida: Oihartzunak. Resonancias* (2018).
* *Durangaldeko emakume artistak* (2018).
* *Salvador Dalí. Obra grafikoa* (2019).
* *José Manaut: Cárcel y destierro en Durango* (2019).
* *Albrecht Dürer. Jatorrizko grabatuak* (2019).
* *Sorginak* (2020).
* *Darío de Regoyos. Durangoko begirada inpresionista* (2021).
* *Dohaintzak 2016-2021*.

Museoko erakusketak antolatzeaz gain, taldeentzako bisita gidatuak eta tailerrak antolatzeko ardura ere badu bere gain.

### Zutabegile 
Arrizabalagak herriko eta eskualdeko aldizkarietan artikuluak eta zutabeak idazten ditu, gehienbat arteari buruzkoak.

* *Anboto* euskarazko hedabidean.
* *Mugalari* kulturari buruzko hedabidean.
* Gerediaga elkartearen *Astola* aldizkarian.

## Argitalpenak 
* *Helmugak* (Durangoko Arte eta Historia Museoa, 2017).
* *Picasso: De Durango a Guernica* (Durangoko Arte eta Historia Museoa, 2017).
* *Grabados originales* (Durangoko Arte eta Historia Museoa, 2019).

## Bestelakoak 
* Irakasle lanetan ere jardun du, Gizarte Zientziak irakasten (2008-2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Garazi Arrizabalaga: Orkestra zuzendari bat Sinadurak bideoa (2021)
* «Garazi Arrizabalaga: "Regoyosek gutun batean esan zuen Durangon egon zen urteak oso produktiboak izan zirela"», *Anboto*, 2021-06-04 (bideoa).
*  «Garazi Arrizabalaga: "Si un museo no cree a lo largo de los años está practicamente muerto», *El Correo*, 2021-06-26.
* Garazi Arrizabalaga. Linkedin
* Garazi Arrizabalaga. Facebook
* Garazi Arrizabalaga. Instagram
*  Durangaldeko Telebista: «Garazi Arrizabalaga», *YouTube'', 2020-11-10.
The Underground Railroad (telesaila)

***The Underground Railroad*** 2021eko estatubatuar fikzio historiko telesaila da, Barry Jenkinsek Prime Videorentzat egina. Colson Whitehead idazlearen izen bereko eleberrian oinarritzen da.

## Sinopsia 
XIX. mendean abolizionistek ezkutuko ibilbidez eta babeslekuz osatutako isilpeko sarea, metaforikoki Lurpeko burdinbidea bezala ezaguna, burdinbide ukigarria da historia alternatibo honetan, bere injineru, tren-gidari, errail eta tunelekin. Cora, Georgian esklabotutako afro-amerikar batek, Caesar etorberriarekin bat egiten du lurpeko trena hartzeko nahian askatasunerantz.

## Aktore nagusiak 
* Thuso Mbedu: Cora Randall
* Chase W. Dillon: Homer
* Aaron Pierre: Caesar
* Joel Edgerton: Ridgeway

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko Israel-Palestina gatazka

[thumb|250px|[Sheikh Jarrah salba dezagun dio pakarta honek, maiatzaren 9an.]]
**Israel-Palestina gatazka** 2021eko maiatzaren 6an berpiztu zen berriz. Liskarrak hasieran palestinar manifestarien eta Israelgo poliziaren artean izan ziren. Gatazkaren sorburua Israelgo Epaitegi Nagusiaren erabaki bat izan zen, Jerusalemgo Sheij Jarrah auzotik beren etxeetatik hainbat palestinar kanporatzea agintzen zuena. Ondorioz, gutxienez 300 pertsona suertatu ziren zauriturik, gehienak palestinarrak. 

Aldi berean, lau egunetara Israelgo indar armatuak Gazaren gainean erasoka hasi ziren mugatik hurbildik, 83 palestinar erailez, eta zauritu eraginez. Palestinar miliziek hainbat suziri jaurti zituzten, baina Israelgo defentsa sistema gehienak neutralizatu zituen.

## Tentsioaren igoera Zisjordanian eta istilu larriak 
2021eko maiatzaren 6an, liskarrak hasi ziren palestinar manifestarien eta Israelgo poliziaren artean. Gatazkaren jatorria Israelgo Epaitegi Nagusiaren erabaki bat izan zen, Jerusalemgo Sheij Jarrah auzotik beren etxeetatik hainbat palestinar kanporatzea agintzen zuena. Ondorioz, gutxienez 300 pertsona suertatu ziren zauriturik, gehienak palestinarrak. 

Tentsioa igotzen joan zen hurrengo egunetan, palestinarren eta israeldarren arteko gatazka Israelgo hiri gehiagotara zabalduz. Eskuin muturreko jende saldoak arabiarrak jipoitzen eta dendetako kristalak hausten ibili ziren eta, luze gabe, Israelgo Armadak Gazaren aurka ekin zion. Gertaerak Laylat al-Qadr edo Patuaren Gauarekin batera jazo ziren, musulmanen garrantzi handiko ospakizunean. Halaber, egun horretan juduen Jom Jerusalem edo Jerusalem Eguna ospatzen zen.

## Gazaren aurkako erasoak 
Bonbardaketak egiten eta mugatik lehergailuak botatzen aritu zen Israel, maiatzaren 10etik, Harresien Zaindariaren Operazioa delakoan. Etengabe, bestetik, ari zen handitzen erasoen ondorioz hildakoen kopurua. Gazako Osasun Ministerioaren datuen arabera, israeldarrek 83 lagun hil zituzten, eta gutxienez 487 lagun zauritu. 

Aireko erasoen ondorioz ez ezik, «gas toxikoa» arnastuta ere hil ziren horietako zenbait, ministerioaren arabera. Hildakoen artean Mohammed Abdullah Fayyad Hamassen komandantea zegoen. Palestinako miliziek ere suziriak jaurtitzen ari ziren, baina misilen aurkako Israelen sistemak atzeman zituen gehienak; suziri horiek gutxienez zazpi biktima eragin zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Israel-Palestina Gatazka
* Gazako zerrenda
* 2023-2025eko Israel-Palestina gatazka

## Kanpo estekak