Patricia Landaverde González

**Patricia Landaverde González** (Guatemala Hiria, Guatemala, XX. mendea) zientzialaria, biologoa, ikertzailea eta zientzia-editorea da, Natur Zientzietan doktorea. Landaverderen ikerketa-eremu nagusiak biodibertsitatearen eta eboluzioaren ulermenean oinarritzen dira, hauen bidez:

* Genetika (populazioen genetika, ekologia molekularra, paisaiaren genetika, filogeneia eta eboluzioa)
* Populazioen eta komunitateen ekologia (biodibertsitatea, interakzio-sareak, polinizazio-ekologia)
* Kontserbazioa (kontserbazio biologia, genetika eta eta zerbitzu ekosistemikoak).

Bere ikerketaren eremu geografiko nagusia neotropikoa da, zehazkiago Mesoamerika askotarikoa kulturala eta geologikoa, biodibertsitaterako puntu berotzat hartzen dena, munduko beste eskualde batzuetako polinizatzaile, intsektu eta parasitoen populazioen dinamika aztertzeaz ere arduratzen da. OWSD Munduko Garapen Zientziarako Emakumeen Erakundeko kide titularra da Guatemalako atalean.

## Bizitza 
Biologiako lizentziatura egin zuen Guatemalako San Carlos Unibertsitatean, Zientzia Kimikoetako eta Farmaziako Fakultatean, Mexikoko eta Erdialdeko Amerikako Triatoma dimidiatako (Latreille, 1811) populazio basatien eta etxekoen konparazioan lan eginez, DNA polimorfikoaren (RAPD-PCR) ausazko anplifikazio-teknikaren bidez.

2007an, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan –UNAM-, UNAMeko Graduondoko Ikasketen Zuzendaritza Nagusiaren bidez –DGEP-, sistematikako maistratasuna egiteko beka bat lortu zuen, “Triatoma dimidiataren sistematika (Hemiptera: Reduviidae) Mesoamerikan ITS2 (RDNA) eta NDNAren bidez” (MTNA 4) tesia eginez.

2011 urtean, beka bat lortu zuen Halle-Wittenbergeko Martín Lutero Unibertsitatean natura-zientzietako doktoretza egiteko, German Academic Exchange Service edo DAAD izenez ezagutzen den Alemaniako Truke Akademikoko Zerbitzuaren Programaren bidez (Deutscher Akademischer Austauschdienst), eta DAAD-STIBET eta ESKALATE-PUMD-ren bidez *Investigando el impacto del uso de la tierra agrícola en la diversidad genética de abejas silvestres y su servicio de polinización en Mesoamérica* (euskaraz: Nekazaritza-lurraren erabilerak basapiztien dibertsitate genetikoan eta haien polinizazio-zerbitzuan duen eragina ikertzen Mesoamerikan) tesia aurkeztu zuen, Polinizazio ekologiaren azterketa, milpako agroekosistema batean murgilduta dauden erle basatietan paisaiaren eragina aztertuz, paisaiaren genetika, garrantzi ekologiko eta ekonomikoko bi erle basatiren egituran eta dibertsitate genetikoan paisaiak duen eragina aztertuz; Partamona bilineata eta Bombus ephippiatus, Lasioglossum (Dialictus) species-en taxonomia eta sistematika. 2017an ikertzaile elkartu gisa lan egiten hasi zen Guatemalako San Carlos Unibertsitateak eta Alemaniako Halle-Wittenbergeko Martin Lutero Unibertsitateak elkarrekin egiten dituzten ikerketa-proiektuetan, besteak beste, paisaiaren eragina basapiztien komunitateetan eta haien interakzio-sareak kafean. 2022an diru-laguntza bat irabazi zuen Schlumberger-Capacity for the future erakundearen eskutik, Mesoamerikako erle basatietan erle meliferoen birusen ekologia ikertzeko. 

Azken urteotan, Mesoamerikako eta Alemaniako erle natiboen populazioetan habitata zatitzeak eta lurra biodibertsitate-maila desberdinetan erabiltzeak dituen eraginak ulertzera bideratu da. Zera adierazi du: maien praktika tradizionalek, eskala txikian, fruituen ekoizpena hobetu dezaketela eta lurrean habia egiten duten erleei mesede egin diezaieketela. Gainera, Biodibertsitatea Ezagutu, Erabili eta Baloratzeko Unitateko erleen ikerketa-taldearekin batera (Centro de Estudios Conservacionistas –CECON– zentroa, Kimika Zientzien eta Farmaziaren Fakultatea, Guatemalako San Carlos Unibertsitatean ikusi da eremu netropikaletako elkarrekintza-sareetan aldaketak gerta daitezkeela urtaro lehorraren eta hezearen artean, ziurrenik, urtaro lehorrean baliabide urriak lortzeko lehiaren ondorioz, nitxoa zatitu egin delako.  Gero unitate bera eta CTTA Moscamed programa dituen proiektu batean lan egin du, "Guatemalako ipar-mendebaldeko eta hego-mendebaldeko kafe-eskualdean erleen parasito-euliak (Apis mellifera L.): detekzio, ebaluazio morfologiko, genetiko eta kontrol metodoak" ikertzen.

## Zientziaren dibulgazioa 
* DAADerako elkarrizketa. Beka hautatzeko prozesuaren esperientzia. Alemanian ikasi –Guia-. 2012. Or. 19
* Landaverde-Gonzalez, P. Murray, Tomas. Paxton, Robert. (2013). *Biodiversity loss in Central America: what is the impact of habitat fragmentation on bees? Partamona bilineata in the cloud forests of Guatemala. Heredity fieldwork grant report. Genetic Society Newsletter*. 69:43-44.
* “*De especies a genes: Impacto del paisaje en la biodiversidad de abejas y sus servicios de polinización en Mesoamérica* (euskaraz: Espezieetatik geneetara: paisaiaren eragina erleen bioaniztasunean eta erleen polinizazio-zerbitzuak Mesoamerikan)” platika, Ikasketa Kontserbazionisten Zentroan, San Carlos Unibertsitatean. 2018ko apirila.
* Landaverde, P. (2018) *The 2017 Congress of the European Society for Evolutionary Biology* (ESEB). Genetic Society Newsletter. Travel grants for junior scientists. Genetic Society Newsletter.78:27. 

## Zientzia-elkarteak 
* 2023: *The Forgotten Pollinators: The Importance and Conservation of Wild Pollinators* (euskaraz: Polinizatzaile ahaztuak: polinizatzaile basatien garrantzia eta kontserbazioa) issue berezirako Frontiers in sustainable food systems argitaletxearen editore gonbidatua.
* 2021: Journal of Applied Ecology editore elkartua, Britainia Handiko ekologia elkartea (BES-British Ecological Society)
* 2012: Gizarte genetikoko kidea.
* 2009: Biodibertsitatea ezagutu, erabili eta baloratzeko unitatea. Kontserbazionisten Ikasketa Zentroa. –CECON Guatemalako San Carlos Unibertsitatea
* 2007: REGENEC.  Kontserbazioaren Natura Sarearen Sarea.
* 2001: Entomologia Aplikatuko eta Parasitologiako Laborategia

## Lanak 
### Argitalpen zientifikoak 
Besteak beste, lan hauexek argitaratu ditu: 

# Escobar, D.D, Landaverde-Gonzalez, P., Casiá Ajché, Q.B, Morales, X., Cardona, E., Mejia, A., Enrikez, E. 2024. Austral Entomol 63(1):83-95.  *Fruit production in coffee (Coffea arabica L.) crops is enhanced by the behaviour of wild bees (Hymenoptera: Apidae)..* 
# Calderon, Ana Patricia., Landaverde-Gonzalez, Patricia., Wapench, Claudia., Foster, Rebecca., Harmsen, Bart., Figueroa, Omar., Garcia-Anleu, Rony., Castañeda, Franklin., Amato, George., Grimm, Volker., Kramer-Schadt, Stephanie., Zeller, Katherine A. 2024.  Landscape ecology. 39, 12. *Modelling jaguar gene flow in fragmented landscapes offers insights into functional population connectivity.* 
# Solis-Montero, L., Landaverde-Gonzalez P., Zamora-Gutierrez V., Xuequin H. 2023. Front. Sustain. Food syst. 7:1323557.  *The Forgotten Pollinators: The Importance and Conservation of Wild Pollinators*. 
# Ludewig, M.J.; Götz, K.-P.; Romero-Oliva, C.S. ; Landaverde, P.; Chmielewski, F.M. (2023) Physiologia, 3, 272–280.  *physiologia3020019 Superoxide Dismutasearen erantzuna (SOD) Homogeneous and Heterogeneous Food Sources in Bumblebees (Bombus terrestris) and Honeybees (Apis mellifera)*. 
# Ludewig, MJ., Landaverde-Gonzalez, P., Götz, KP., Chmielewski. F.M. 2023.  Journal of insection conservation. 27: 1013-1022. *Initial assessment to understand the effect of air temperature on bees as floral visitors in urban orchards*  (euskaraz: Hasierako assessment to understand the effect of air temperature on bees as floral visitors in urban orchards.)
# Landaverde-Gonzalez, P., Gardner, J., Moo-Valle, H., Quezada-Euán, J.J.G., Ayala, R., Husemann, M. (2022) European Journal of taxonomy. 862: 1-65.  *Seven new species of Lasioglossum (Dialictus) Robertson, 1902 (Hymenoptera: Halictidae: Halictini) from the Yucatan Peninsula, Mexiko*.
# Escobedo-Kenef, N., Casiá-Ajché, Q.B, Cardona, E., Escobar, DD, Mejia, A., Enrikez, E., Landaverde, P. (2022). Frontier in Sustainable Food Systems. 6:974215.  . 
# Ollerton, J., Trunschke, J., Havens, K., Landaverde-Gonzalez, P. et al., (2022). Journal of Pollination Ecology, 31, 87–96.  *Pollinator-flower interactions in gardens during the COVID-19 pandemic lockdown of 2020*.
# Landaverde Gonzalez, P., Osgood, J., Montenegro Quiñonez, CA., Monzon, V., Rodas, AG., Monroy, C. (2022) 52(1):13-21. *The effect of landscape and human settlements on the genetic differentiation and presence of Paragonimus species in Mesoamerica. International Journal of parasitology.*
# Ostermann J., Landaverde P., Avrech O., Bevk D., Cole LJ., Eeraerts M., Garratt M., Gee M., Koltowski Z., Langowska A., Mandelik Y., Miñarro M., Paxton RJ., Trujillo-Elisea FI, Howlett BG. (2021).  Global ecology and conservation. 32: e01949.  *On-farm experiences shape farmer knowledge, perciions of pollinators, and management practices*. 
# Landaverde González, P., Enríquez, E., Núñez-Farfán, J.  (2021) Arthropod-Plant Interactions. 15(6), 917-928.  *The effect of landscape on Cucurbita pepo-pollinator interaction networks varies depending on plants’ genetic diversity*. 
# Theodorou, P., Herbst, S., Kahnt, B., Landaverde-Gonzalez, P., Baltz, L., Osterman, J., Paxton, R. (2020).  Scientific reports. 10:21756. *Urban fragmentation leads to lower floral diversity, with knock-on impacts on bee biodiversity.* 
# 
# Dardon, Maria Jose, Landaverde-Gonzalez, Patricia, Yurrita, Carmen. Vasquez, Mabel. Ayala, Ricardo. 2018. *Rediscovering the diversity of Guatemalan bumblebees (Hymenoptera: Apoidea: Bombus Latreille 1802). International Journal of Scientific Research in Biological Sciences*. 7(2):1-14
# 
# 
# 
# 
# 
# Landaverde-Gonzalez, P., Moo-Valle, J.O., Murray, T.E., Paxton, R.J., Quezada-Euán, J.J.G., Husemann, M. 2017 Cryptic sympatric lineage divergence in Neotropical sweat bees (Hymenoptera: Halictidae: Lasioglossum (Dialictus). Organism diversity and evolution. 17(1):251-265.
# Landaverde-González, P., Enríquez, E., Ariza, M.A., Murray, T., Paxton, R.J., Husemann, M. 2017. *Fragmentation in the clouds? The population genetics of the native bee Partamona bilineata (Hymenoptera: Apidae: Meliponini) in the cloud forests of Guatemala. Conservation Genetics. 18:631–643.* (euskaraz: Zatikatzea hodeian? The population genetics of the native bee Partamona bilineata (Hymenoptera: Apidae: Meliponini) in the cloud forests of Guatemala. Conservation Genetics). 18:631–643.
# Landaverde, P., Escobedo, N., Calderón, C., Enríquez, E., and Monroy, C. 2012. *The incidence of three honey bee viruses in collapsing colonies in Guatemala. Journal of Apikultural Research*. 51 liburukia (1) or. 133 - 135
# Melgar, S., Chávez, J.J., Landaverde, P., Herrera, F., Rodas, A., Enkore, E., Dorn, P., Monroy C. 2007. The number of families of Triatoma dimidiata in a Guatemalan house. Memorias do instituto Oswaldo Cruz. 102(2): 221-223.
# Melgar, S., Landaverde, P., Dardón, MJ., Chanquín, S. 2004. *Selección de virulencia y caracterización genética de cepas guatemaltecas de Beauveria bassiana y Metarhizium anisopliae, para el control del insecto transmisor de la enfermedad de Chagas, Triatoma dimidiata* (euskaraz: Beauveria bassiana eta Metarhizium anisopliae andui guatemalteken birulentzia eta karakterizazio genetikoa hautatzea, Chagas-en gaixotasuna transmititzen duen intsektua (Triatoma dimidiata) kontrolatzeko). DIGI–USAC, Limusa argitaletxea, 78-82.
# Monroy, MC., Chávez, JJ., Morales-Betoulle, ME., Landaverde, P., Rodas, A., Enriquez, E., Bor, S., Melgar, S. 2002. *Relaciones parentales de Triatoma dimidiata en una vivienda de El Cuje, Pueblo Nuevo Viñas, Santa Rosa. Revista Científica de la Facultad de Ciencias Químicas y Farmacia 15(2):2* (euskaraz: Triatoma dimidiatako gurasoen arteko harremanak El Cuje-ko (Pueblo Nuevo Viñas, Santa Rosa) etxebizitza batean. Kimika eta Farmazia Zientzien Fakultateko Aldizkari Zientifikoa 15(2):2).

### Beste argitalpen batzuk 
* Landaverde, P., Enriquez, E., Vasquez, M., eta Escobedo, N. (2010). *Native bees of Guatemala and its importance in the pollination of wild and cultated plants. Final Technical and Financial Report of the Project for the Inter-American Biodiversity Information Network (IABIN-OEA)*. Center for Conservationist Studies -CECON. San Carlos University of Guatemala.
* Dardón ,MJ, Yurrita, CL., Landaverde, P. Escobedo, N. 2014. *Evaluación e implementación en Guatemala del Código de Barras de la Vida para resolver conflictos taxonómicos en abejorros (Bombus). Consejo Nacional de Ciencia y Tecnología* (euskaraz: Bizitzaren Barren Kodea ebaluatzea eta ezartzea Guatemalan, erlastarren (Bombus) gatazka taxonomikoak konpontzeko). Zientzia eta Teknologiaren Kontseilu Nazionala. Guatemalako San Carlos Unibertsitatea. 102 or.
* Landaverde, P, Calderón, P, Solorzano, E eta Ariza, M. 2012. *Efecto de la fragmentación sobre el flujo génico de Artibeus jamaicensis en el Biotopo San Miguel La Palotada, El Zotz y su Zona de amortiguamiento, Petén* (euskaraz:   Zatikatzeak Artibeus jamaikensiaren gene-fluxuan duen eragina San Miguel La Palotada, El Zotz eta Petén indargetze-eremuan). DIGI proiektua. Guatemalako San Carlos Unibertsitatea. 85pp.
* Landaverde, P., Enriquez, E., Vasquez , M., & Escobedo , N. (2010). *Informe final técnico y financiero de proyecto: Abejas nativas de Guatemala y su importancia en la polinización de plantas silvestres y cultivadas* (euskaraz: Proiektuaren azken txosten tekniko eta finantzarioa: Guatemalako bertako erleak eta landare basati eta landuen polinizazioan duten garrantzia). Guatemala : USAC-CECÓN
* Landaverde, P. 2009. *Sistemática de Triatoma dimidiata (Hemiptera: Reduviidae) en Mesoamérica por medio de ITS2 (rDNA) y ND4 (mtDNA)* (euskaraz: Triatoma dimidiataren sistematika (hemiptera: Reduviidae) Mesoamerikan, ITS2 (rDNA) eta ND4 (mtDNA)-ren bidez). or. 84, Ekologia Institutuko maisutza tesia. Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoa -UNAM-, Mexiko.
* Landaverde, P. 2009. *Detección de virus de abejas en abejas melíferas en el suroccidente de Guatemala por medio de RT-PCR. AGROCYT*  (euskaraz: RT-PCR bidez Guatemalako hego-mendebaldean erle meliferoen birusak detektatzea. AGROCYT) or. 54, Lenap, Biologia Eskola. Guatemalako San Carlos Unibertsitatea. Nekazaritzako Elikagaien Garapen Teknologikorako Fondo Lehiakorra - AGROCYT-, Zientzia eta Teknologiako Idazkaritza Nazionala -SENACYT- Guatemala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak