open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Romuloren tenplua

**Romuloren tenplua** denbora luzez Maxentzio enperadorearen Valerio Romulo jainkotutako semeari eskainitako tenplua bezala identifikatua izan zen. Gaur egun, Konstantino I.a Handiaren garaikoa dela pentsatzen da, eta Penateei sagaratua egongo zela. Jatorrizko tenplua, agian, Maxentzioren Basilika dagoen tokian egongo zen. Behin azken basilika hau eraiki ondoren, auzora pasa zen, orain dagoen tokira.

Adreiluzko eraikinaren oinplanoa biribila da, fatxada kurbo batekin, beronen erdian, sarrera irekitzen delarik, albo banatan, trabertinozko oinarriak eta haitzurdinezko kapitelak dituzten porfirozko zutabe bana duela, haitzurdinezko arkitrabe bat eusten dutenak. Brontzezko atea, jatorrizkoa da. Eraikinaren alde banatan, lau horma-hobi eta bi gela luzanga eta absidedunak daude, aurretik, Penateen estatuak izango zituzten haitzurdin zaindunezko zutabeak zituela.

VI. mendean, tenplua, Kosme eta Damian Santuen elizaren elizpea izatera pasa zen, Bakearen Foroa zenaren zati handi batean eraiki zena.

## Kanpo estekak
Leize (musika taldea)

**Leize** 1982an Zestoan (Gipuzkoa) sortutako rock taldea da.

## Historia 
Taldearen sortzaileak Felix Lasa, Patxi Carrasco, Toño Rodriguez eta Toto Waliño izan ziren. Lehen kontzertua 1983an eman zuten Iraetan. Urte berean beren lehen bi maketak ere grabatu zituzten.

Formazio aldaketa baten ondoren (Jorge Sanchez bateria jotzen hasi zen), beraien lehen diska grabatu zuten (*Devorando las calles*) Donostiako Tsunami estudioetan. Disko hura Nola eta CRS diskoetxeek ekoitzi zuten, eta [1988|1988an]] kaleratu zen. Disko haren kaleratzearekin batera, Espainiar estatu guztian jotzen hasi ziren. Garai berean, Pedro Rodriguezek, Jorge Sanchez ordezkatu zuen baterian. Kide horiek (Felix Lasa, Patxi Carrasco, Toño Rodriguez eta Pedro Rodriguez) izan dira Leizeren osaketa klasikoa.

1989an *Buscando... mirando* bigarren diskoa kaleratu zuten. 1991ean berriz, *Acosandome* hirugarren lana argitaratu zuten.

1993an, *Loca pasion* laugarren diskoa kaleratu zuten. Disko hori kaleratzearekin batera, Patxik eta Toñok taldea utzi zuten, urte askotan jotzen ibili ondoren. Beraien ordez, Miguel Obregon (Gitarra) eta Javier Hoyos sartu ziren taldean eta formazio berriarekin *Todo por el suelo* kaleratu zuten 1995. urtean. Disko horren aurkezpen birarako, Roberto Moledo elkartu zitzaien, gitarra jotzaile. Bira horren ondorioz, 1997an *Esto es lo que hay* zuzeneko disko bikoitza grabatu zuten Madrilen. Diska hau kaleratu ostean, taldea desegin egin zen.

Baina 2006an, Felix Lasa, Patxi Carrasco eta Toño Rodriguez berriro elkartu ziren, kasu honetan David Gorospe bateria jotzailearekin batera. Formazio honekin, *Solo para ti* diskoa grabatu zuten Elkar estudioetan, Jean Phocas teknikariaren laguntzaz.

## Taldekideak 
* Félix Lasa: gitarra eta ahotsa
* Patxi Carrasco: gitarra
* Toño Rodríguez: baxua
* Ibón Sagarna (Ibi): batería 

### Lehenagoko taldekideak 
* Toto Waliño: bateria
* Pedro Rodriguez: bateria
* Jorge Sanchez: bateria
* Miguel Obregon: gitarra
* Javier Hoyos: bateria
* Roberto Moledo: gitarra

## Diskoak 
* *Devorando las Calles* (1988, Nola-CRS)
* *Buscando... Mirando* (1989)
* *Acosándome* (1991)
* *Loca Pasión* (1993)
* *Todo por el suelo* (1995, Oihuka)
* *Esto es lo que hay* (1997, Oihuka). CD bikoitza.
* *Solo para ti* (2008, Oihuka)
* *Lo que faltaba* (2011, autoekoitzia)
* *XXX* (2012, Produlam Records), 30. urteurreneko biran Madrilgo Sala Caracol aretoan grabatua
* *Cuando te muerden* (2015, Produlam Records)

## Kanpo estekak 
*  Leize taldearen web orria
Portunusen Tenplua

[thumb|Portunusen Tenplua, [Foro Boarioan.]]
**Portunusen Tenplua**, K.a. I. mendean Erroman bertan eraikitako tenplu erromatar bat da. Foro Boarioan dago.

## Deskribapena 
Portunusen tenplua, Ostia portu inguruan zegoen, Emiliano zubitik gertu, K.a. 80-K.a. 70 inguruan eraiki zelarik. Lau zutabe ditu aurrealdean, eta zazpina albo bakoitzean. Tenplua, prostilo, tetrastilo eta sasiperipteroa da. Zutabeen ordena, joniarra da, 8 metro inguruko altuera dutenak, zutabeak, iztukuarekin estalita daudelarik, horrela, amaitze lirain eta finagoa emateko. Frontoia, asko irtetzen dena, eta taulamendua, lauak dira. Tenplura, aurrealdean duen harmailadi batetatik sartzen da. Tradizionalki, Fortuna Viril delakoari eskeinitako tenplutzat hartu izan da, baina gaur egun, Portunusi eskeinia izan zela uste da, ibai portuko jainko babeslea.
thumb|Tenpluaren atzealdea
Tenplu hau, egundaino, hain modu bikainean kontserbatu izanaren zergatia, IX. mendean, Santa Maria Egyziacaren omenezko eliza bihurtu zelako da, emagalduen patroiarena, barnean leihoren batzuk ireki eta ez askoz gehiago. Beranduago, XVI. mendean, eraikina, armeniar fraide ordena baten jabetzakoa izatera pasa zen, ordena honek, erreformaren batzuk eginez, baina eraikinari askorik eragin gabe, bere harresien aurka, zenbait eraikin eraikiz (ikus argazkia), Mussoliniren erregimen faxistan behera bota zirenak, XX. mendeko 1930eko hamarkadan alegia.
[thumb|Santa Maria Egiziaca [Giambattista Piranesi|Giovanni Battista Piranesiren grabatu baten arabera.]]
Gertu, 100 metro ingurura, Bocca della Veritá deritzona dago.

## Kanpo estekak
Melizertes

**Melizertes** (antzinako grezieraz Μελīκερτης), greziar mitologian, Ino-Leukotearen semea zen. Bere aita Atamante zen. Baina, bere ama Inok bere buruaz beste egin ondoren, Melizertes bera berarekin eramanez, Melizertes, Palemon itsas jainkoan bihurtua izan zen, Ino, Leukotea jainkosa izatera pasa zen bitartean. Bere amagandik, Palemon Dionisoren lehengusua zen. Hain zuzen ere, Ino, Kadmoren alaba eta Semeleren ahizpa zen, azken hau, Dionisoren ama zelarik.

Inok, bere buruaz beste egin zuen, bere burua, Megaratik gertu zeuden amildegietatik boteaz, eta, megaratarrek, amaren gorpua, ertzera, hiritik gertu itzulia eta Lelege egiptiarraren seme zen Klesonen alabek lurperatua izan zen bitartean, umearen gorpua, izurde batek eraman zuen Korintoko istmoraino, non Sisifok hartu zuen, lurperatu, eta pinu baten ondoan aldare bat altxatu ziona, **Palemon** izenarekin jainko moduan ohoretuz. Izen hau, Istmoar Jokoen jainko babesle bihurtu zuenean.

## Kanpo estekak
Korintoko istmoa

**Korintoko istmoa** () Peloponesoa, Heladearekin, Grezia kontinentalarekin lotzen duen lur eremu bat da Itsaso Jonikoak eta Egeo Itsasoak bustitzen dute. Bere tokirik estuenean, istmoak, 6 kilometroko zabalera du. XIX. mende amaieratik, Korintoko kanalak zeharkatzen du, egitasmo honi buruzko lehen planoak, antzinaroan datatuak daudelarik.

Greziar mitologiaren arabera, Helios eta Poseidon jainkoen artean lehiatu zuten toki hau. Egeon, Egeo itsasoko itsas jainko bat, gatazkan epaile izatera deitua izan zen. Arrazoia, Poseidoni eman zion.

Historikoki, istmoan, jendea, Neolito eta Brontze Arotik bizi izan da. Berehala gotortu zuten korintoarrek, K.a. XI. mendean, inbasioetatik babesteko. Beste harresi lerro berri bat eraiki zen K.a. 480an, persiar eraso bat geldiarazteko, azkenean, gertatu ez zen erasoa. Hirugarren lerro bat, K.a. III. mendean altxatu zen, galiarren aurka.

Antzinatean, istmo hau zeharkatzeko, diolkos delakoa erabiltzen zen.

## Kanpo estekak
Loita Armada Revolucionaria

**Loita Armada Revolucionaria**, **LAR**, Galiziako talde armatu independentista bat izan zen. Partido Galego do Proletariado (PGP) eta Galicia Ceibe (OLN) erakundeen ingurukotzat jotzen zen. Bere lehen ekintza armatua 1978ko uztailaren 28an egin zuen, Santiago Compostelakoan hainbat kamioi errez. Ondoren, atentatu landuagoak burutu zituzten, banketxeak lapurtuz edo Atlatikoko Autopista delakoaren aurka lehergailuak ipiniz.

1980ko irailean hamasei lagun atxilotu zituzten LAReko kideak izatea egotzita. Horrez gain, hainbat pertsonek Portugalera egin zuten ihesi. Atxilotuek hamar egun igaro zituzten inkomunikaturik, Lege Antiterroristaren pean, eta torturak salatu zituzten. 1982an epaitu zituzten atxilotuak, azkenean bost lagun zigortuz. 1983an espetxean geratzen ziren LAReko hiru kideak kaleratu zituzten, PSOEko gobernuak presoek beraiek eskatutako indultua onartu eta gero.

1984an taldearen disoluzio ofiziala gauzatu zen.

## Kanpo estekak
Korintoko kanala

**Korintoko kanala** () Korintoko istmoa zeharkatuz Korintoko golkoa eta Egeo itsasoa lotzen duen ubidea da, eraiki baino lehen penintsula zen Peloponeso eta Helade banatuz. Bere 6,3 km luzera 1881 eta 1893 urteen artean eraikia zen. Esteban Türr (1825-1908) hungariar ingeniariak zuzendu zituen lanak, Ferdinand de Lessepsek proiektua jarraituz. Kanala 1893ko azaroaren 9an eraikia zen.

Kanalak ontzi txikiei Peloponeso inguruan 400 km egitea saihesten zien. Txikiak 21 metroko zabalera eta 8 metroko sakonera dituelako. Hala ere, urtero 11.000 itsasontziek erabilia da.

## Historia 
Proiektua XIX. mendera arte burutu ez bazen ere, antzinakoa da. K. a. VII. mendea, Periandros Korintokoa tiranoak era horretako lana egitea proposatu zuen, hala ere ezin eta *diolkos* eraikitzea lortu zuen.

Julio Zesarrek proiektua berreskuratu zuen sorberria zen *Colonia laus Iulia Corinthiensis* bultzatzeko. 67an, Neronek zulatzeari ekin zion eta 6000 esklabu erabili zituen. Hala ere, laster hil eta bere oinordekoa zen Galbak proiektua kitatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Korintoko istmoa

## Kanpo estekak 
* Periandros S.A. - Kanalaren emakidadun enpresa.
Nemty

**Nemty** edo **Anty** "Ibiltaria", "Noraezean dabilena", egiptoar mitologiako gerra jainkoa da.

## Ikonografia 
XII. nomoan, hegazti zuri bat bezala irudikatua izan zen, zezen beltz edo behi larru moduan ere agertzen den arren, mortero moduko zeozeren gaineko euskarri batean. Larru hau, ramestar garaian, lehoinabarrarena izango da. XVIII. nomoan, belatz buru eta zabaldutako hegodun jainko bezala agertzen da, Dunanuy izeneko bi belatzetan bihurtuko dena.

## Mitologia 
Piramideetako Testuetan aipatzen da, eguzki txaluparen nabigazioa Sokarren laguntzarekin zaintzeko arduradun bezala. Isis jainkosa "Erdiko Uhartea" deritzonera zeraman ontzizaina ere bazen. Geziz betetako pitxer bitxi batean bizi da.

Antzinako elezahar batek, Isisenaren antzekoa, Nemtyk egindako krimen bat kontatzen du, bere ama Hathor-Hesati burua moztu izana leporatuz, Rak, bizirik larrutzera eta bendatua izatera zigortuz. Hathorrek, bere burua, behi batenagatik aldatu behar izan zuen, baina Anubis errukitu egin zen, eta Nemtyren larrua bere amari eman zion, magia bidez, esnearekin bustiz, bere gorputza berpiztu zuena (Chester Beaty I.a ramesidar papiroa).

Beste elezahar batean, Isisenaren antzerakoa, Nemty, Raren izen sakratu eta "ezkutua" lapurtzen saiatzen da. Horusek, Nemtyren izen sekretua lortu nahi du, eta animalia pozoitsu bat bidaltzen dio, zauritzeko.

## Epitetoak 
Bere izena, "Ibiltaria" eta "Noraezean dabilena"z gain "Hanka laburra" epitetoa jaso zuen, Horus eta Sethen elezaharrean.

## Sinkretismoa 
Dunanuyrekin parekatu eta lotzen da, eta, beranduago, faraoia eta Osirisen irudien ondoan agertzen da, babes bezala, beranduago, zenbait arlotan, Seth eta Horusek ordezkatzen dute. Goi Egiptoko XII. nomoan, Sethekin lotua izan zen, non Matyt lehoi eme jainkosak laguntzen zuen. Anubisekin ere lotuta zegoen.

## Gurtza 
Bere gurtza, I. dinastian abiatzen da. Goi Egiptoko XII eta XVIII. nomoetan eta Antaeopolis, Qau el-Kebirren Matit jainkosarekin batera, Hierakon eta Deir el-Gebrauin gurtua izan zen.

## Izen teoforoak 
Bere izena, Egiptoko VI. dinastiako Merenra I.a eta Merenra II.ak eraman zuten, *Merenra Nemtyemsaf* bezala.

## Kanpo estekak
Gorosteta

**Gorosteta** Bizkaiko mendia da, 1259 metro ditu eta Gorbeia-Itxinako mendilerroan kokatuta dagoena.

Mendi hau Itxinara sartzeko leku naturalenetako bat da. Itxina mendilerroaren hegoaldean dago, Kargaleku pasabidetik gora.

Bestela, hemen zegoen antzina Bizkaiko elurzulorik handiena. Bertan elurrak urte osoa irauten zuen eta Orozko eta Bilbora eramaten zuten.

## Abiapuntuak 
Hona igotzeko bi bide nagusi egon ohi dira:
* Orozkoko Urigoiti auzotik.
* Pagomakurretik (gero Arrabako landetatik)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Logroñoko eskualdea

eskuinera|400px|thumb|Logroñoko eskualdea
**Logroñoko eskualdea** Errioxan dago kokatuta, Espainian. Erdiko Errioxan dagoen eskualdea da, haranaren aldean.

* Udalerri kopurua: 32
* Azalera: 861,18 Km²
* Biztanleria (2007): 183.924 biztanle
* Dentsitatea: 213,57 bizt/Km²
* Batez besteko latitudea: 42º 23' 01" I
* Batez besteko longitudea: 02º 22' 57" M
* Batez besteko altuera: 536,3 m

## Eskualdeko udalerriak 

* Agoncillo
* Albelda de Iregua
* Alberite
* Alcanadre
* Arrúbal
* Ausejo
* Cenicero
* Clavijo
* Corera
* Daroca de Rioja
* El Redal
* Entrena
* Fuenmayor
* Galilea
* Hornos de Moncalvillo
* Lagunilla del Jubera
* Lardero
* Logroño
* Medrano
* Murillo de Río Leza
* Nalda
* Navarrete
* Ocón
* Ribafrecha
* Robres del Castillo
* Santa Engracia del Jubera
* Sojuela
* Sorzano
* Sotés
* Torremontalbo
* Ventosa
* Villamediana de Iregua

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Kanpo estekak
Haroko eskualdea

eskuinera|400px|thumb|Haroko eskualdea
**Haroko eskualdea** Errioxan dago kokatuta, Espainian. Errioxa Garaian dagoen eskualdea da, haranaren aldean.

* Udalerri kopurua: 26
* Azalera: 444,86 Km²
* Biztanleria (2007): 20.353 biztanle
* Dentsitatea: 45,75 bizt/Km²
* Batez besteko latitudea: 42º 33' 41" I
* Batez besteko longitudea: 02º 53' 58" M
* Batez besteko altuera: 561,42 m

## Eskualdeko udalerriak 

* Ábalos
* Anguciana
* Briñas
* Briones
* Nafarruri
* Cellorigo
* Cidamón
* Zihuri
* Cuzcurrita de Río Tirón
* Foncea
* Fonzaleche
* Galbárruli
* Gimileo
* Haro
* Otxanduri
* Ollauri
* Rodezno
* Sajazarra
* San Asensio
* San Millán de Yécora
* San Torcuato
* San Vicente de la Sonsierra
* Tirgo
* Treviana
* Villalba de Rioja
* Zarratón

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Kanpo estekak
Santo Domingo de la Calzadako eskualdea

eskuinera|400px|thumb|Santo Domingo de la Calzadako eskualdea
**Santo Domingo de la Calzadako eskualdea** Errioxan dago kokatuta, Espainian. Errioxa Garaian dagoen eskualdea da, haranaren aldean.

* Udalerri kopurua: 16
* Azalera: 252,67 Km²
* Biztanleria (2007): 9.437 biztanle
* Dentsitatea: 37,35 bizt/Km²
* Batez besteko latitudea: 42º 26' 50" I
* Batez besteko longitudea: 02º 57' 18" M
* Batez besteko altuera: 667,31 m

## Eskualdeko udalerriak 

* Baños de Rioja
* Bañares
* Castañares de Rioja
* Cirueña
* Corporales
* Grañón
* Herramélluri
* Hervías
* Leiva
* Manzanares de Rioja
* Santo Domingo de la Calzada
* Santurde de Rioja
* Santurdejo
* Tormantos
* Villalobar de Rioja
* Villarta-Quintana.

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Kanpo estekak
Ezkaraiko eskualdea

eskuinera|400px|thumb|Ezkaraiko eskualdea
**Ezkaraiko eskualdea** Errioxan dago kokatuta, Espainian. Errioxa Garaian dagoen eskualdea da, mendialdearen aldean.

* Udalerri kopurua: 5
* Azalera: 250,47 Km²
* Biztanleria (2007): 2.521 biztanle
* Dentsitatea: 10,07 bizt/Km²
* Batez besteko latitudea: 42º 19' 33" I
* Batez besteko longitudea: 03º 00' 28" M
* Batez besteko altuera: 919,4 m

## Eskualdeko udalerriak 
* Ezkarai
* Ojacastro
* Pazuengos
* Valgañón
* Zorraquín

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Kanpo estekak
Anguianoko eskualdea

eskuinera|400px|thumb|Anguianoko eskualdea
**Anguianoko eskualdea** Errioxan dago kokatuta, Espainian. Errioxa Garaian dagoen eskualdea da, mendialdearen aldean.

* Udalerri kopurua: 17
* Azalera: 720,45 Km²
* Biztanleria (2007): 3.834 biztanle
* Dentsitatea: 5,32 bizt/Km²
* Batez besteko latitudea: 42º 14' 34" I
* Batez besteko longitudea: 02º 50' 26" M
* Batez besteko altuera: 830,53 m

## Eskualdeko udalerriak 

* Anguiano
* Baños de Río Tobía
* Berceo
* Brieva de Cameros
* Canales de la Sierra
* Donemiliaga Kukula
* Estollo
* Ledesma de la Cogolla
* Mansilla de la Sierra
* Matute
* Pedroso
* Tobía
* Ventrosa
* Villavelayo
* Villaverde de Rioja
* Viniegra de Abajo
* Viniegra de Arriba

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Kanpo estekak
Hierakon

**Hierakon** (grezieraz Ἱεράκων) antzinako hiri gotortu baten izen greziarra da, antzinako *Per-Nemty* egiptoarra, Goi Egiptoko XII. nomoko hiriburua, Nilo ibaiaren ekialdeko ibarrean zegoena, orain, *El-Ataula* herrixka dagoen tokian.

* Izen egiptoarra: **Per-Nemty**. Izen greziarra: **Hierakon** edo **Therakon**. Izen arabiarra: **El-Ataula**.

Erromatar Inperioaren garaian, bertan izan zuen egoitza Lusitaniar lehen kohorte laguntzaileak. Alabastrites mendiaren mendebaldeko muturra eta Likopolis hiriaren arteko erdi bidean zegoen

## Hondar arkeologikoak 
Nemty "Ibiltaria" jainko gerlariaren tenpluaren hondarrak

## Kanpo estekak
Naiarako eskualdea

eskuinera|400px|thumb|Naiarako eskualdea
**Naiarako eskualdea** Errioxan dago kokatuta, Espainian. Errioxa Garaian dagoen eskualdea da, haranaren aldean.

* Udalerri kopurua: 25
* Azalera: 316,06 Km²
* Biztanleria (2007): 14.368 biztanle
* Dentsitatea: 45,46 bizt/Km²
* Batez besteko latitudea: 42º 23' 34" I
* Batez besteko longitudea: 02º 43' 14" M
* Batez besteko altuera: 617,33 m

## Eskualdeko udalerriak 

* Alesanco
* Alesón
* Arenzana de Abajo
* Arenzana de Arriba
* Azofra
* Badarán
* Bezares
* Bobadilla
* Camprovín
* Canillas de Río Tuerto
* Cañas
* Cárdenas
* Castroviejo
* Cordovín
* Hormilla
* Hormilleja
* Huércanos
* Manjarrés
* Naiara
* Santa Coloma
* Torrecilla sobre Alesanco
* Tricio
* Uruñuela
* Villar de Torre
* Villarejo.

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Kanpo estekak
FVC

**FVC** ingelesezko *Forced Vital Capacity*ren akronimoa, Bizi Edukiera Bortxatua, alegia. Pazienteak inspirazio bortxatutik espirazio bortxatura (airea indarrez ateraz) biriketatik botatzen duen aire bolumena adierazten du.
Neurri hau adin, sexu eta pisu berdineko pertsona eredu osasuntsuaren neurri teorikoarekin alderatzen da, ehunekotan azalduz. Balore normalak %&nbsp;80tik gorakoak dira, hortik beherakoek murrizketa edo sindrome murriztailea iradokitzen dutelarik.

## Kanpo estekak
Euskararen Nazioarteko Eguna

thumb|1949ko Euskararen Eguneko idatzia. / Iturria: Eusko Ikaskuntza via *Alea.eus*.
[thumb|[Erbestetik, Eusko Jaurlaritzak Parisetik argitaratutako *Euzko Deya* egunkaria (1949).]]
**Euskararen Nazioarteko Eguna**, **ENE**, euskararen aldeko ospakizun eguna da, abenduaren 3an egiten dena, Frantzisko Xabierkoaren egunean; izan ere, Frantzisko 1552ko abenduaren 3an hil zen Shangchuan uhartean, euskara zuen berezko hizkuntza eta, kondairak dioenez, hil aurreko azken hitzak bere ama-hizkuntzaz eman zituen, euskaraz.

1930ean Eusko Ikaskuntzak ezarri zuen, euskararen nazioarteko egun gisara. Lehen ospakizun egun horrek “lotsa handia litzateke guk, Euskaldunok, geure hizkuntza galtzen ikustea” izan zuen goiburu. Espainiako Gerra Zibilaren ostean, 1949an berpiztu zen, Buenos Airesko *Laurac Bat* elkartean eta, besteak beste, mundu osoko euskaldunei euskara landu eta sendotzeko laguntzak eskatzen zizkieten. Frankismo garaian, Ipar Euskal Herrian eta Amerikako zenbait lekutan soilik ospatzen zen, Espainiako diktadurako zentsuraren ondorioz. Egunaren sustatzaile nagusi aritu ziren Manu Sota, Manuel Intxausti, Telesforo Monzon, Piarres Lafitte, Louis Dassance eta Jean Saint-Pierre. 

1995ean Eusko Jaurlaritzak eta Euskaltzaindiak bat eginik, Euskararen Nazioarteko Eguna instituzionalizatu zuten. 2024an, Euskararen Nazioarteko Eguna giro berezian igaro zen, EAEko erakunde publikoetan euskararen erabilera bermatzearen kontrako epaien segida luze bat zela eta, Oldarraldia deitu izan zena.

Euskararen Egunak hainbat izen izan ditu. Lehen edizioan, *Eskuararen* *Eguna* erabili zen eta ondorengo urteetan, *Euzkararen eguna* edo *Euzkara* *Eguna* (garai hartan *euskara* hitzak *eguzki* hitzarekin lotura etimologikoa zuela uste zen, hortik geroago baztertutako **euzkara*, **euzko* eta *Euzkadi*). Egun, **Euskararen Eguna** edo **Euskararen Nazioarteko Eguna** esaten zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskadi.net - Eusko Jaurlaritza
Tarkinio Prisko

**Luzio Tarkinio Prisko** (K.a. 616-K.a. 578), **Tarkinio Zaharra** edo **Tarkinio I.a** ere deitua, Erromako bosgarren erregea izan zen tradizioaren arabera, eta, gaur egungo historialarien arabera, lehena eta hiriaren sortzailea.

Tarkinia etruriar hirian bizitzen jarri zen Demaratos izeneko errefuxiatu korintoar baten semea, autoritarioa eta gerlaria izan zen, eta, aldi berean, planifikatzaile eta urbanista handia. Jauregi etruriar bat eraikiarazi zuen, jendearen bizitokiak txabolak ziren garai batean. Tronu arranditsu bat eraikitzea agindu zuen, non, beti, eskuan aginte makila eta buruan, lumez apainduriko kasko bat zuela esertzen zen. Aberatsa eta xahutzailea zen, jende pobre eta ohitura umilekoaren artean. Greziar baten seme bezala, heziketa nahiko oso bat jaso zuen; filosofia, geografia, matematikak eta beste gai batzuk ulertzen zituen. Tito Livio historialari erromatarrak (K.a. 59-K.a. 17) dioenez, Tarkinio Prisko, errege bezala aukeratua izateko azpijokoak erabili zituen lehena izan zen, eta herriaren babesa ziurtatzeko hitzaldi bat eman zuen.

Lazioa mendeko izatea lortu zuen, eta, beranduago, sabinarren aurka borrokatu eta lur gehiagoz jabetzea lortu zuen. Bere borroketarako, industria astunak eman zizkion arma ugari behar izan zituen. Tarkinio Prisko, Erromako industriaren sustatzaile handia izan zen. Garaipenaren ohitura etruriarra sartu zuen, gerra garaipenaren ondoren.

Bere eraikitze grinaren ondorioz, Erromak, jauzi handia eman zuen monumentu gehiketa eta hiri planifikazioan. *Estolda Nagusia* edo *cloaca maxima* deituriko estolden eraikuntza ematen zaio. Kale berriak, auzoak, foro edo erdiko enparantza bat eta, ohiko txabolen ordez, benetako etxeak, Zirku Nagusia eta Jupiterren Tenplua Kapitolioan eraikitzea agindu zuen.

Hil egin zuten, eta agintea, bere emazteak hartu zuen, Tanaquil izenekoa, hau ere etruriarra.

## Bibliografia 
* *Urbs Roma. Vida y costumbres de los romanos*. José Guillén. Ediciones Sígueme S.A., Salamanca, 1994. 
* *Historia de Roma*. Indro Montanelli. Random House Mondadori S.A. Barcelona 1994.
Demaratos

**Demaratos**, printze etruriar bat izan zen, Baquiadetar tribukoa, Korinton jaioa, K.a. VII. mende erdialdean bizi izan zena eta merkatari bezala lanean aritu zena, bere tribua, Zipselosek K.a. 657an kanporatu zuen arte, ordutik, Etruriako Tarkinia hirian bizitzen jarriz, non, bere aberastasunen ondorioz, ondo hartua izan zena, errege duintasuna emanez.

Emakume etruriar batekin ezkondu eta Luzio Tarkinio Prisko Erromako erregearen aita izan zen.
Adad-nirari I.a

**Adad-nirari I.a** K.a. 1307-1275 bitartean Asiriako erregea izan zen. Haren erregealdian Asiriar Inperioaren lehenbiziko hedapen handia hasi zen, Assur hiritik Mesopotamiarantz.

Asiriako Tarteko Inperioko laugarren erregea izan zen, Arik-den-iliren ondorengoa. Babiloniako errege Nazi-Maruttashen armadari Kar-Ishtarko guduan irabazi zion, eta Asiriak Babiloniarekin zuen muga Zab Txikia ibaitik haratago, Diyalaraino, atzeratzea lortu zuen. Mendebaldean, Hititar Inperioaren mende zegoen Mitanniko erresumaren hondarrak menderatu zituen Karkemisheraino; izan ere, garai horretan hititak Egiptorekin zituzten arazoekin larregi arduratuta zeuden, ekialdeko mugari arreta jartzeko. Honen ondoren, Adad-nirari I.ak bere buruari «Errege Handi» titulua eman eta, tentsioa apaldu guran, Urhi-Teshub hititar erregeari gutun bat bidali zion anaia bezala tratatuz, alegia, maila bereko potentzietako erregeek euren arteko harremanetan egiten zuten bezala. Hititaren erantzuna nahiko zakarra izan zen,

baina, hala eta guztiz ere, ez zen gerrarik izan Asiria eta Hititar Inperioaren artean.

Salmanasar I.a semea izan zuen oinordeko Asiriako tronuan.

## Erreferentziak
Diyala

**Diyala** —*Diyala ibaia* bezala ere ezaguna— (*Sîrwan* kurdueraz), ibai bat da, Tigrisen ibaiadarra. Bere ibilgua, Iran eta Irak artean egiten du, ekialdetik mendebaldera. Orotara, bere ibilguak, 445 kilometroko luzera du.

Hamadandik gertu jaiotzen da, Zagros mendietan, Iranen. Lurralde menditsutik jaisten da, eta, 32 kilometrotan, bi herrialdeen arteko nazioarteko muga eratzen du. Azkenik, Tigris ibaian isurtzen ditu bere urak, Bagdadetik hegoaldera.

Ez da posible Diyala ibaiaren goialdeko zatian nabigatzea, bere ibilgua, zati horretan, oso estua baita, baina ibaiaren harana, Iran eta Irak arteko merkataritza ibilbide garrantzitsu bat da.

Ibaiaren emaria, Behe Diyalaren haranean dagoen presa baten bidez kontrolatzen da, uholdeak kontrolatu eta Bagdadetik iparmendebaldeko eremua bustitzen duena.

Ibaiak, bere izena Diyala probintziari ematen dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portunus

[thumb|[Portunusen Tenplua Erroman.]]
**Portunus** (*Portunes* ere deitua) erromatar mitologian, ate eta giltzen jainkoa zen, Tiber ibaiaren ibarrean aurkitzen ziren gari aletegien babeslea.

## Ezaugarriak 
Bere ezaugarri nagusia, giltza bat da. Batzuetan, Melizertes edo Palemon jainko greziarrarekin lotua izan zen, eta heredatu zuen, baita ere, itsas portu eta nabigarien jainko titulua.

## Tenplua eta gurtza 
Bere tenplua, (*Fortuna Virilen tenplua* ere deitua) Foro Boarioan dago. Bere jaiak, **Portunaliak** deitzen ziren, abuztuak 17an ospatzen zirenak. Jai hauetan, giltzak botatzen ziren sutara, izpiritu txarretatik babesteko.

## Kanpo estekak
Cerverako eskualdea

eskuinera|400px|thumb|Cerverako eskualdea
**Cerverako eskualdea** Errioxan dago kokatuta, Espainian. Errioxa Beherean dagoen eskualdea da, mendialdearen aldean.

Alhama-Linares eskualdea izenaz ere ezaguna da.

* Udalerri kopurua: 5
* Azalera: 291,23 Km²
* Biztanleria (2007): 4.254 biztanle
* Dentsitatea: 14,61 bizt/Km²
* Batez besteko latitudea: 41º 59' 52" I
* Batez besteko longitudea: 02º 01' 40" M
* Batez besteko altuera: 725,2 m

## Eskualdeko udalerriak 
* Aguilar del Río Alhama
* Cervera del Río Alhama
* Igea
* Navajún
* Valdemadera

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Kanpo estekak
Baquba

**Baquba** (عقوبه, ''Ba'quba* edo *Baqouba'' bezala ere transliteratua), Irakeko Diyala probintziako hiriburua da.

Hiria, Bagdadetik 50 kilometro inguru iparrekialdera dago, Diyala ibaiaren ertzean, Hiruki sunita deritzonaren barnean. 2002an, bertako biztanleria, 280.000 pertsonakoa zen.

Tokian, uneoro bizi izan da jendea, Islamaren aurreko garaietatik, eta nekazaritza eta merkataritza gune bat izan da. Uste denez, bere izena, Baya'quba aramaikotik dator, eta "Jakoben etxea" esan nahi du. Bagdad eta Khorasan arteko tarteko puntu bat zen, Erdi Aroko Zetaren Bidean. Bere laranjengatik da ospetsua.

2003an hasitako estatubatuar okupazioan zehar, Baquba, matxinada aktibitate gehieneko tokietako batean bihurtu da, Faluia, Ramadi eta Samarra enklabe sunitarrekin batera. Borrokarik garrantzitsuenak, 2004ko ekainak 24an gertatu ziren. Al-Tawhid Wal-Jihad eta Abu Musab al-Zarqawi egin ziren eraso horien arduradun.

Abu Musab al-Zarqawi bera, bertan hil zen 2006ko ekainak 6an, estatubatuar eraso batean.

2007ko uztailak 2an, estatubatuar armadak, eraso bat egin zuen Baquban, eta 350 pertsona baino gehiago hil zituen, ustez, Al-Qaedaren aurkako eraso batean. Honen ondoren, Irakeko Alderdi Islamiarrak, "sarraskia gelditu eta zibil eta talde armatuen artean bereizteko" eskatu zion estatubatuar gobernuari.

Urte berean, abenduaren 25ean, 2007ko Baqubako Atentatu terrorista gertatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tierra de Cameros

eskuinera|400px|thumb|Cameros
**Tierra de Cameros** (izen herrikoia **Cameros**) Errioxan dago kokatuta, Espainian. Erdiko Errioxan dagoen eskualdea da, mendialdearen aldean.

* Udalerri kopurua: 25
* Azalera: 800,27 Km²
* Biztanleria (2007): 3.242 biztanle
* Dentsitatea: 4,05 bizt/Km²
* Batez besteko latitudea: 42º 12' 47" I
* Batez besteko longitudea: 02º 33' 23" M
* Batez besteko altuera: 951,83 m

## Eskualdeko udalerriak 
#### Camero Nuevo 

* Almarza de Cameros
* El Rasillo de Cameros
* Gallinero de Cameros
* Lumbreras
* Montenegro de Cameros (Soria)
* Nestares
* Nieva de Cameros
* Ortigosa de Cameros
* Pinillos
* Pradillo
* Torrecilla en Cameros
* Viguera
* Villanueva de Cameros
* Villoslada de Cameros.

#### Camero Viejo 

* Ajamil
* Cabezón de Cameros
* Hornillos de Cameros
* Jalón de Cameros
* Laguna de Cameros
* Leza de Río Leza
* Muro en Cameros
* Rabanera
* San Román de Cameros
* Soto en Cameros
* Terroba
* Torre en Cameros

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak
* Camerosko Jaurerria

## Kanpo estekak
Errioxa Erdialdea

eskuinera|400px|thumb|Erdiko Errioxa, berdez.
**Errioxa Erdialdea** Errioxako erdialdeko eskualdea da.

## Eskualdeko udalerriak 
### Harana 
#### Logroñoko eskualdea 

# Agoncillo
# Albelda de Iregua
# Alberite
# Alcanadre
# Arrúbal
# Ausejo
# Cenicero
# Clavijo
# Corera
# Daroca de Rioja
# El Redal
# Entrena
# Fuenmayor
# Galilea
# Hornos de Moncalvillo
# Lagunilla del Jubera
# Lardero
# Logroño
# Medrano
# Murillo de Río Leza
# Nalda
# Navarrete
# Ocón
# Ribafrecha
# Robres del Castillo
# Santa Engracia del Jubera
# Sojuela
# Sorzano
# Sotés
# Torremontalbo
# Ventosa
# Villamediana de Iregua

### Mendialdea 
#### Tierra de Cameros 

# Ajamil
# Almarza de Cameros
# Cabezón de Cameros
# El Rasillo de Cameros
# Gallinero de Cameros
# Hornillos de Cameros
# Jalón de Cameros
# Laguna de Cameros
# Leza de Río Leza
# Lumbreras
# Muro en Cameros
# Nestares
# Nieva de Cameros
# Ortigosa de Cameros
# Pinillos
# Pradillo
# Rabanera
# San Román de Cameros
# Soto en Cameros
# Terroba
# Torre en Cameros
# Torrecilla en Cameros
# Viguera
# Villanueva de Cameros
# Villoslada de Cameros

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errioxa Beherea

eskuinera|400px|thumb|Errioxa Beherea, horiz.
**Errioxa Beherea** Errioxako ekialdeko eskualdea da.

## Eskualdeko udalerriak 
### Harana 
#### Alfaroko eskualdea 
# Aldeanueva de Ebro
# Alfaro
# Rincón de Soto

#### Arnedoko eskualdea 

# Arnedillo
# Arnedo
# Bergasa
# Bergasillas Bajera
# Cornago
# Enciso
# Grávalos
# Herce
# Munilla
# Muro de Aguas
# Préjano
# Quel
# Santa Eulalia Bajera
# Villarroya
# Zarzosa

#### Calahorrako eskualdea 
# Autol
# Calahorra
# El Villar de Arnedo
# Pradejón
# Tudelilla

### Mendialdea 
#### Cerverako eskualdea 
# Aguilar del Río Alhama
# Cervera del Río Alhama
# Igea
# Navajún
# Valdemadera

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errioxa Garaia

eskuinera|400px|thumb|Errioxa Garaia, gorriz.
**Errioxa Garaia** Errioxako mendebaldeko eskualdea da.

## Eskualdeko udalerriak 
### Harana 
#### Haroko eskualdea 

# Ábalos
# Anguciana
# Briñas
# Briones
# Nafarruri
# Cellorigo
# Cidamón
# Zihuri
# Cuzcurrita de Río Tirón
# Foncea
# Fonzaleche
# Galbárruli
# Gimileo
# Haro
# Otxanduri
# Ollauri
# Rodezno
# Sajazarra
# San Asensio
# San Millán de Yécora
# San Torcuato
# San Vicente de la Sonsierra
# Tirgo
# Treviana
# Villalba de Rioja
# Zarratón

#### Naiarako eskualdea 

# Alesanco
# Alesón
# Arenzana de Abajo
# Arenzana de Arriba
# Azofra
# Badarán
# Bezares
# Bobadilla
# Camprovín
# Cañas
# Canillas de Río Tuerto
# Cárdenas
# Castroviejo
# Cordovín
# Hormilla
# Hormilleja
# Huércanos
# Manjarrés
# Nájera
# Santa Coloma
# Torrecilla sobre Alesanco
# Tricio
# Uruñuela
# Villar de Torre
# Villarejo

#### Santo Domingo de la Calzadako eskualdea 

# Bañares
# Baños de Rioja
# Castañares de Rioja
# Cirueña
# Corporales
# Grañón
# Herramélluri
# Hervías
# Leiva
# Manzanares de Rioja
# Santo Domingo de la Calzada
# Santurde de Rioja
# Santurdejo
# Tormantos
# Villalobar de Rioja
# Villarta-Quintana

### Mendialdea 
#### Anguianoko eskualdea 

# Anguiano
# Baños de Río Tobía
# Berceo
# Brieva de Cameros
# Canales de la Sierra
# Donemiliaga Kukula
# Estollo
# Ledesma de la Cogolla
# Pedroso
# Mansilla de la Sierra
# Matute
# Tobía
# Ventrosa
# Villavelayo
# Villaverde de Rioja
# Viniegra de Abajo
# Viniegra de Arriba

#### Ezkaraiko eskualdea 
# Ezkarai
# Ojacastro
# Pazuengos
# Valgañón
# Zorraquín

## Ikus, gainera 
* Errioxako eskualdeak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tikrit

**Tikrit** (arabieraz تكريت, *Takrit* edo *Tekrit* bezala ere transliteratua), Irakeko hiri bat da, herrialdeko hiriburua den Bagdadetik 140 kilometro ipar-mendebaldera dagoena, Tigris ibaiaren ertzean, ibai honek izena ematen diolarik. 2002ko azken erroldaren arabera, 28.900 biztanle ditu. Salah ad Din probintziako hiriburua da.

## Klima 

## Pertsonaia ezagunak 
Tikrit, honako pertsona historiko ezagun hauen jaioterria da:
* Saddam Hussein
* Saladino
* Nabukodonosor

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabukodonosor (argipena)

**Nabukodonosor**, historian zehar, Babiloniako lau erregeren izena izan da.

* Nabukodonosor I.a, Babiloniako erregea, Isingo II. dinastiakoa (Babiloniako IV. dinastia)
* Nabukodonosor II.a, Babiloniako erregea, Kaldear dinastiakoa (Babiloniako XII. dinastia)
* Nabukodonosor III.a, bere burua Babiloniako *errege* izendatu zuena, Dario I.aren aurka matxinatuz.
* Nabukodonosor IV.a, Nabukodonosor III.aren kasu bera.

## Erreferentziak
Tanis

**Tanis** (grezieraz Τάνις), Behe Egiptoko XIX. nomoko hiriburua izan zen hiriaren izen greziarra da. Niloren deltaren ekialdean zegoen.

* Izen egiptoarra: **Dyanet**, **Per-Uadyet**. Izen greziarra: **Tanis**. Izen arabiarra: **San el-Haggar**. **Zoan** biblikoa.

XXI eta XXIII. dinastietan Egiptoko hiriburu izan zen, aipaturiko dinastietako faraoien jaioterria baitzen. Merkataritza eta estrategia aldetik hiri garrantzitsua, VI. menderarte, noiz erabat utzia izan zen, Manzala lakuak erabat urpean hartua izatearen mehatxua jasan zuenean.

XXI eta XXII. dinastietako faraoien lurperaketa tokia ere bazen.

Tanisen gurtutako jainko nagusienak, Amon, bere emazte Mut eta bere seme Khonsu izan ziren, *Tanisko hirukoa* osatzen zutenak, Tebaseko hirukoaren antzerakoa.

Harri bloke asko, Tanisen tenpluak eraikitzeko erabiliak, Qantirretik eraman ziren, antzinako Pi-Ramsesetik, honek, egiptologo asko, Tanis, antzinako Pi-Ramses zela pentsatzera eraman zituelarik.

## Hondar arkeologikoak 
[thumb|240px|Taniseko hondakinak, [Egipto.]]
* Hiriko harresia
* Amonen tenplua, Ramses II.aren koloso, obelisko eta esfingeekin (Taniseko Esfinge Handia).
* Mut, Khonsu eta Astarteren tenplua, XXI. dinastiako Siamonek eraikia
* Khonsu-Neferhotepen tenplua, XXX. dinastiakoa
* Horusen tenplua, Nektanebo II.ak hasi eta Ptolomeo II.ak amaitua
* XXI eta XXII. dinastietako errege hilobiak, beste faraoi batzuen usurpatutako sarkofago eta materialekin eginak, Pierre Montetek 1939an aurkituak.
** Osorkon II.aren hilobia, bere sarkofagoarekin, bere seme *Horanjt*ena eta Takelot II.arena.
** Psusenes I.aren hilobia, Psusenes I.a, Sheshonq II.a, Amenemotep eta *Undebaunded* jeneralaren zerraldoekin
** Sheshonq III.aren hilobia bere sarkofagoarekin
* Ramses II.aren garaiko eraikinen hondakin ugari, hara, bere jatorrizko kokapenetatik eramanak.

## Tanis Biblian: Zoan 
Tanis hiria, Zoan bezala aipatzen da Bibliako honako pasaietan:

* Zenbakiak 13 (22)
* Isaias 30:4
* Ezekiel 30:14
* Salmoak 78:12

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Basilika

thumb|eskuinera|200px|Julia Basilikaren zutabe bat.
**Julia Basilika** (latinez *Basilica Iulia*) Erromatar foroaren hegoaldean dagoen tenplua da. Mendebaldean *Vicus lugarius*arekin muga egiten du, Saturnoren tenplutik banandurik, eta ekialdean *Vicus Tuscus*ekin, Kastor eta Polluxen tenplutik banantzen duena.

Julio Zesar hasi zen eraikitzen K.a. 54an, eta beragandik hartu zuen izena, lehenago K.a. 169an eraikitako Senproniar Basilikak zuen tokian: hau Gaio eta Tiberio plebearen tribunoen aita Tiberio Grakok eraikia izan zen, bere aldetik basilika eraikitzeko Publio Kornelio Eszipion Afrikarraren etxea eta *Tabernae Veteres* direlakoen denda batzuk boteaz. Tokia garbitzeko, Zesarrek, gainera, hizlarien tribuna, Erromatar foroaren mendebaldeko muturrera eraman behar izan zuen. Julia Basilika Augustok amaitu zuen, baina su hartu zuen K.a. 14an, eta enperadore berak berreraiki zuen, bere seme adoptiboak ziren Gaio eta Luziori eskainirik 12an. Karino enperadorearen garaian, 283an, beste sute batek hartu eta honen ondorengoa izan zen Dioklezianok berreraiki zuen. Beste suntsipen partzial bat izan zuen Alarikoren arpilaketaren garaian, 410ean, eta oraingo honetan Gabino Vetio Probiano hiri prefektuak berreraiki zuen.

Zentunbiroen epaimahaiaren egoitza gisa funtzionatzen zuen,180 epaile, lau epaimahaiak batuta zeuden epaile kopurua zena.

Neurri handikoa zen (109x48 metro), erdialdeko nabeak 82x18 metro zituen eta honen inguruan lau nabe txikiago zeuden, bi solairutan gangatuak eta zutaberdiz inguratutako arkuekin. Erdialdeko nabea lau zatitan banatzen zen, gortinadi edo behar zenean, tokia hutsik uzteko ken zitezkeen zurezko egituren bidez.

Arkupeko harmailadian, haitzurdin zurian grabatutako jokoak daude, dama txinatar antzeko batzuk, edo sekziotan banatutako zirkulu bat.

## Ikus, gainera 
* Emilia Basilika

## Kanpo estekak
Logos

**Logos** () greziar jatorriko hitza edo kontzeptua da, "hitza", "adierazpena", "pentsamendua", "kontzeptua", "diskurtsoa", "arrazoia", "adimena", "Jainkoa", eta beste hainbeste itzulpen izan dituena. Esanahi horiez gainera, beste batzuk ere gehitu dira: "legea", "printzipioa", "araua".

Heraklitorentzat Logosa mundua gobernatzen duen arrazoi unibertsala da eta posible egiten du ordena bat, justizia bat, patu bat. San Agustinentzat Logosa Jainkoaren Hitza da, bere baitan gauza guztien betiereko ideiak dituena. Kristautasunean Logosa, Hitza, Jesukristo da, berak adierazten baitu Jainkoaren nahia.

## Kanpo estekak 
* Logos, Gizapedian.
Hiruki sunita

eskuinera|thumb|300px|Hiruki sunita
**Hiruki sunita** arabiar sunitak gehiengoa diren Irakeko eskualde bat da, Bagdadetik ipar-mendebaldean. Izen horrekin mendebaldeko herrialdeek deitzen diote eremu geografiko horri.

Hirukiaren erpinak, Bagdad, Ramadi eta Tikrit dira, eta hiruki horren barnean, Faluia eta Samarra bezalako hiriak daude. Tikrit, Saddam Husseinen lurralde bat da, 2003ko Irakeko inbasioan kargutik kendutako Irakeko presidentea.

Toki honetako biztanleria, nagusiki, erlijio musulman sunitakoa da, non, AEBak eta bere aliatuen okupazioaren aurkako erresistentzia gehiena agertu den. Eremu honek ez du zentzu geografiko argi bat, ezta politikoa ere. Atzerritarrek, bereziki estatubatuar armada inbaditzaileak eta Irakeko inbasio eta ondorengo 2003ko Irakeko okupazioan gertaturiko gertaerak deskribatzen zituzten kazetariek emandako izena da.

## Kanpo estekak
Scarlet Street

***Scarlet Street*** Fritz Lang zuzendariak 1945ean eginiko filma da, Georges de La Fouchardière idazlearen *La Chienne* lanean oinarritua; 1931n Jean Renoirrek ere lan berbera egokitu zuen zinemarako. Antzezle nagusiak (Edward G. Robinson, Joan Bennett, eta Dan Duryea) aurreko urtean Langek zuzendutako *The Woman in the Window* (1944) filmean ere aritu ziren elkar batera.

## Argumentua 
Chistopher Cross diru-zaindaria da enpresa batean, eta ez da zoriontsu bere emaztearekin. Pintura du aisialdirako zaletasun. Halako egun batean Kitty ezagutzen du eta neskato gazteaz itsu maitemintzen da. Lantokian dirua lapurtu eta amorantearentzako apartamentua hartzen du errentan. Kitty ez da zintzoa baina: Johnny gaizkilearen neska-laguna izaten jarraitzen du eta Christopherrekiko hartu-emanaren helburua honen margoekin aberastea besterik ez da. Eta aberastu egingo dira, margolari apalaren lanek harrera ona izango baitute artearen munduan. Jendearen aurrean Kitty azalduko da egiletzat. Behin Chistopher iruzurraz ohartzen denean neska akatuko du eta Johnny egingo dute hilketaren errudun. Chistopher arlote bilakatuko da eta haren margoek gero eta balio handiagoa izango dute.

thumb|thumbtime=28|upright=1.5|erdian|*Scarlet Street*

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
*  Filma **IMDB** atarian
Zannanza

**Zannanza**, K.a. XIV. mendearen erdialdea eta amaiera arteko printze hitita bat izan zen.

Zannanza, Shubiluliuma I.aren laugarren semea, bere aitak aukeratu zuen Egiptoko Ankesenamonekin ezkontzeko, Tutankamonen alarguna zena, honek hala eskatuta. Baina, Zannanza, Egiptora iritsi aurretik hil zen. Shubiluliuma I.ak, Aÿ faraoi berriak hil zuela ustez, honela leihakide bat gainetik kentzeko, Egiptori gerra adierazi zion.

Gerra hau, denbora batez hedatu zen, eta egiptoarrek galera handiak jasan zituzten, egiptoar presoek Hattusara eramandako izurrite batek, hititar inperioa suntsitu eta Shubiluliuma I.a erregea eta bere seme Arnuanda II.a hil zituen arte.

## Familia 
## Kanpo estekak
Igalirrintza

**Igalirrintza** Bizkaiko mendia da, 1304 metro ditu eta Gorbeia-Itxinako mendilerroan kokatuta dagoena.

Igalirrintza mendia Lekanda menditik gertu dago, baina bi mendi ezberdin dira.

Leku hauetatik igo daiteke:

* Pagomakurretik: ordubete eta laurden.
* Arrabatik: ordubete eta laurden.
* Atxulaurtik: ordubete eta erdi.
* Urigoititik: hiru ordu eta erdi.
* Zeanuritik: hiru ordu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Atxulaur

**Atxulo** Itzinara sartzeko ate naturala da.

Atxulo eta Atxulaur izenak bereizten dira batzuetan: Atxulo izena (*haitz + zulo*) eman zaio ateari berari , eta Atxulaur izena ((*Atxulo + aurre*) horren aurreko malda edo larreari .

Atxulo Itzinako mendilerroan dago, 1.086 metroko garaieran, Gorbeiako mendilerroaren barruan.

Euskalkiak euskalki izen ezberdinak dituː Axular, Atxular, Axularko begia (edo atea) eta Atxularko begia (edo atea)

## Bitxikeriak 
Orozkoko mendi elkarteak Atxulaur izena du, baita Orozkoko futbol taldeak ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Itxina

## Kanpo estekak 
*  Atxulaurri buruzko webgunea.
Shattuara II.a

**Shattuara II.a**, Mitanniko azken erregea izan zen, K.a. XIII. mendearen lehen erdian errege izan zena, K.a. 1280tik K.a. 1270 arte.

Uste denez, Wasashattaren seme edo iloba zen, historialari batzuek, Shattuara I.a izenarekin gobernatu zuen pertsona bera dela uste duten arren. Bere titulua, Khanigalbateko erregea zen, Asiriaren mendeko bezala. Bere erregealdian amaitu zen mitanniar dinastia, Salmanasar I.ak garaitu zuenean.
Charlotte

**Charlotte** Ameriketako Estatu Batuetako Ipar Carolina estatuko hiririk populatuena da. Finantza hiri bezala da ezaguna, AEBetako banku nagusiek egoitza baitute hiri honetan. Ezagunena, Bank of America dugu.

## Klima 

thumb |Charlotte, North Carolina (2019)
thumb|Charlotte hiriko irudia gauez.

## Hiri senidetuak 
Charlotte ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Charlotteko Udalaren webgune ofiziala
Telebino

**Telebino** edo **Telepinu** (azken izen hau dela eta, ez da Telepinu izeneko errege hititarekin nahastu behar), Alepoko lehen erregeorde hitita izan zen.

Shubiluliuma I.aren bigarren semea, laster, Kizzuwadnan erregearen ordezkari izendatua izan zen, nagusiki, justizia banatu eta erritu erlijiosoak zuzentzeaz arduratuz. Bere aitaren lehen Gerra Siriarraren ondoren, Kizzuwadna utzi zuen, Alepoko erregeordetza hititaz arduratzeko, eskualde osoaren gaineko botere militar zabalekin. Bigarren Gerra siriarrean, Arziya eskualdea konkistatu zuen, baita ia Karkemish osoa ere, hiria bera izan ezik, bakarrik Shubiluliuma I.ak amore emanarazi zuena.

Karkemish Hititar Inperiora bildu ostean, Telebinoren anaia bat, Sarri-Kusuh, herri honetako erregeorde izendatua izan zen, Siriako hititar ordezkaritza, bi anaien artean banatuta geratzen delarik, Telebino, ia erabateko ziurtasunez, lan administratibo eta erlijiosoez eta Sarri-Kusuh lurraldearen defentsaz arduratuz.

Bere beste anaia bat zen Mursili II.aren gobernualdian hil zen, eta, bere ondorengoa, bere seme Talmi-Sarruma izan zen.

## Familia 
## Kanpo estekak
Janoren arkua

[thumb|250px|Janoren arkua. Atzean, [San Giorgio al Velabro eliza ikusten da.]]
[thumb|250px|[Janoren Arkua, XIX. mendean, goian zuen Erdi Aroko gotorlekua bota aurretik]]
**Janoren arkua**, latinez *Ianus Quirinus*, antzinako arku erromatar laukoitz bat da, Erroman dagoena, Foro Boarioan, Argentarioen Arkua dagoen tokitik gertu. Erroman kontserbatzen diren erromatar garaipen arku urrietako bat da.

## Deskribapena 
Arku laukoitza, haitzurdinez eginiko eraikin bat da, bere neurriak, 16 metro garai eta 12 metro zabal direlarik. Egindako azterketen arabera, arkua, ziur aski, K. a. IV. mendean eraiki zen, beharbada, toki berean zegoen beste bat ordezkatuz.

Janoren arkua, ezin daiteke, berez, garaipen arkutzat hartu, baizik eta bere funtzioa, Foro Boarioaren mugetako bat adieraztea izango zela. Egiturak, zenbait horma-hobi ditu, hauen kupula erdiek, maskor forma dutelarik, eta, antzinatean, Erdi Aroan erauziak izan ziren kolomadi txiki batzuk zituzten. Erdi Aroan, zehazkiago XIII. mendean, gotorleku bat eraiki zen arku honen teilatupean.

Arkuaren hego-ekialdeko oinarrian, goragoko mailetara daroan ate bat dago. Arkua koroatuz, teilatupe bat egon behar izan zuen, eraikina, piramide batekin amaitua egon izana litekeena delarik. Jatorrizko inskripzioaren zatiak, gertu dagoen San Giorgio al Velabro elizan daude.

## Kanpo estekak
Telepinu

**Telepinu** (ez da nahastu behar Shubiluliuma I.a erregearen seme Telebinorekin, hau **Telepinu** bezala ere deitua baita), errege hitita bat izan zen, bere koinatu Huzzia I.aren ondorengoa, estatu kolpe bat eman ondoren, eta, gutxi gora-behera, bere erregealdiak, 25 urte iraun zuen, K.a. 1525etik K.a. 1500 arte.

Bere aurreko erregeek ez bezala, errege bihurtu zenean, ez zuen bere aurrekoa hiltzeko agindurik eman, baizik eta haren herbesteratzearekin nahikoa izan zuela. Telepinuk, dirudienez, hititar inperioaren gainbeheraren arrazoietako bat, errege familia barnean etengabeko hilketak egotea zela uste izan zuen, eta hori eragoztea erabaki zuen.

Barne ordena ziurtatua izan zuenean, Telepinu, gatazka dinastikoetan agertu ziren hiri matxinoak, berriz hititen mende egotera behartzen saiatu zen, arrakasta nabarmenak lortuz, horien artean, Kizzuwadna erresumako zenbait kanpaina militar, Siriarekin zuen mugan sortu zena Ammuna erregearen garaian; kanpaina hauek, Kizzuwadna, Telepinurekin aliantza bat sinatzera behartu zuten.

Kanpo politikan lortutako arrakasta hauen ondoren, eta, bere emaztea eta bere semeetako baten, Ammuna, balizko hilketaren ondorioz, (lehen aipaturiko erregearekin nahastu behar ez dena), Telepinu, hilketak eragozteko oinordekotza arau argi batzuk ezartzen aritu zen. Arau hauek, *Telepinuren Ediktoa* bezala ezagutzen den dokumentuan aurkitzen direnak, semeak, erregearen suhien aurretik egotea ezartzen dute, erregeari, bere oinordekoa, bere semeetako zein izango den aukeratzeko askatasuna ematen dioten arren. Ediktua, dokumentu garrantzitsu bat ere bada material historiko garrantzitsua duen "justifikazio" bat baitu, aurreko erregeen ekintzak ezartzen lagundu duena.

Telepinu, semerik izan gabe hil zen, eta, bere ediktu propioko arauen arabera, bere oinordekoa, bere suhi bat izan zen, Alluanna

## Familia 
## Kanpo estekak
Annaba

**Annaba** (arabieraz عنابة, *‘Annābah*, lehen **Bône**, historikoki **Hipona**) Aljeria ipar-ekialdeko hiria da. Estatuko laugarren hiri handiena da, 257.359 biztanlerekin (2008).

## Historia 
*Hipona* (, ) Numidiako antzinako hiri bat izan zen, Ubus ibaiaren ertzean zegoena.

Tiroren kolonia bat izan zen, Numidiako erregeen egoitza. Han bizi izan zen San Augustin Hiponakoa, hirian bertan hil zena, bandaloek hiria setiatu zutenean.

Badia edo golko batean zegoen, *Hipponensis sinus*etik bere izena zekarrena, gaur egun Annaba (Aljeria), *Hippiprom* izeneko irtengune batean. Hiriak, hegoaldean, Tipasa zuen, 70 kilometro ingurura, eta bi hiriek, txanpon amankomuna atera zuten, Baal jainko feniziarraren buruarekin aurrealdean, eta, atzealdean, zetrua eta izar bat, Astarte edo Melkart jainkoen buruarekin.

Erromatarrek, kolonia bihurtu zuten. Hiri garrantzitsu bat izan zen, bandaloek, 430ean, suntsitu zuten arte. *Hippo Regius*eko zazpi gotzain ezagutzen dira, horien artean, Teogenes, Fidentius, bi hauek martiriak, Leontzio Valerio, San Agustin ordenatu zuena, eta San Agustin bera, azken honen garaian, hirian, gutxienez hiru monasterio zeudelarik, gotzainarenaz gain. Hirian, hiru kontzilio ospatu ziren.

Arabiarrek berreraiki zuten VII. mendean. 3 kilometro ingurura, *Beleb al-Anab* sortu zen. Karlos I.a Espainiakoak hartu zuen urte batzuez XVI. mendean, baina 1541ean ebakuatua izan eta Otomandar Inperioaren mende geratu zen. Frantziarrek hartu zuten 1832an eta *Bône* (Ona) izena eman zioten. Gaur egun *Annaba* deitzen da.

## Klima 

## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* San Augustin Hiponakoa

## Kanpo estekak