Uztailaren 16

**Uztailaren 16**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta laurogeita hamazazpigarren eguna da, 198.a bisurteetan. 168 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1985 &ndash; Fernando Egilioren kotxean bonba bat jarri zuten Angelun.
* 1998 &ndash; Egin egunkariko kazetari talde batek behin-behineko egunkaria sortu zuten polizia operazioak itxitako Egin ordezkatzeko, Euskadi Informacion egunkaria.
* 2010 &ndash; BBK porrot egindako Cajasur aurrezki kutxaren jabe egin zen, Espainiako Bankuak egindako enkantea irabaztean.

### Mundua 
* 1212 &ndash; Navas de Tolosako gudua.
* 1950 &ndash; Koreako Gerran, Tumaneko sarraskia gertatu zen.
* 2006 &ndash; Hezbolak jaurtitako misilek zortzi hildako eragin zituzten Haifako hiri Israeldarrean.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1948 &ndash; *Key Largo* ("Largo lurmuturra") filma estreinatu zen, John Hustonek zuzendu eta Humphrey Bogart, Lauren Bacall, Edward G. Robinson eta Claire Trevor aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1970 &ndash; *Cromwell* filma estreinatu zen, Ken Hughesek zuzendu eta Richard Harris eta Alec Guinness aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1973 &ndash; *Enter the Dragon* ("Sartuarazi Herensugea") filma estreinatu zen, Robert Clousek zuzendu eta Bruce Lee, John Saxon, Ahna Capri, Robert Wall, Shih Kien eta Jim Kelly aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1999 &ndash; *Eyes Wide Shut* ("Ongi Irekitako Begiak") filma estreinatu zen, Stanley Kubrickek zuzendu eta Nicole Kidman eta Tom Cruise aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1950 &ndash; *Maracanazoa*: 1950eko Munduko Futbol Txapelketako finalean Uruguaiko futbol selekzio nazionalak Brasilgo futbol selekzio nazionala 1-2ko emaitzaz irabazi zion.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1566 &ndash; San Martin Loinazkoa, beasaindar misiolari eta martiria (h. 1597).
* 1896 &ndash; Fausto Arotzena, Gipuzkoako Aldundiko artxibozaina (h. 1980).
* 1902 &ndash; Andoni Urrestarazu, *Umandi*, euskal idazlea (h. 1993).
* 1916 &ndash; Carmen Albisu, gipuzkoar euskaltzale aitzindaria (h. 2007)
* 1929 &ndash; Carmelo Bernaola, euskal konpositorea (h. 2002).
* 1931 &ndash; Ignacio Egibar, gipuzkoar arraunlari ohia.
* 1937 &ndash; Felix Beristain, bizkaitar margolaria (h. 2025).
* 1952 &ndash; Karmelo Landa, euskal herritar politikaria eta EHUko irakaslea.
* 1960 &ndash; Carmelo Barrio, arabar politikaria.
* 1962 &ndash; Juan Tomás Martínez, *Barakaldoko sumendia*, bizkaitar txirrindularia.
* 1964 &ndash; Miguel Indurain, nafar txirrindularia, historiako kirolari onenen artean sailkatua.
* 1968 &ndash; Eba Gaminde Egia, Deustuko Unibertsitateko irakaslea eta ikertzaile bizkaitarra.
* 1969 &ndash; 
** Joseba Permach, gipuzkoar atleta ohia eta Batasunaren bozeramaile ohia.
** Karmele Tubilla Artetxe, bizkaitar maistra, politikari eta Santurtziko alkate ohia.
* 1971 &ndash;
** Jon Bakero, nafar futbolari ohia.
** Begoña Pro, nafar kazetari eta idazlea.
* 1974 &ndash; Espido Freire, euskal idazle eta zutabegilea.
* 1979 &ndash; Zugaitz Ayuso, gipuzkoar ziklo-kros eta mendi bizikletako txirrindulari ohia.
* 1991 &ndash; Irati Mogollón, gipuzkoar soziologoa.
* 1992 &ndash; Ander Plazaola, bizkaitar txirrindulari ohia.
* 1993 &ndash;
** Ainhoa Artetxe, euskal aktorea.
** Iñigo Orozko, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua 
* 1194 &ndash; Klara Asiskoa, italiar santu katolikoa, klaratar moja ordenaren fundatzailea (h. 1253).
* 1486 &ndash; Andrea del Sarto, italiar margolaria.
* 1660 &ndash; Jakob Prandtauer, austriar arkitekto eta eskultorea (h. 1726).
* 1723 &ndash; Joshua Reynolds, ingeles pintorea (h. 1792).
* 1773 &ndash; Josef Jungmann, txekiar olerkari, itzultzaile eta hizkuntzalaria (h. 1847).
* 1796 &ndash; Camille Corot, frantziar margolaria (h. 1875).
* 1805 &ndash; Sarah Yorke Jackson, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen Dama (h. 1887).
* 1806 &ndash; Vicente de Santa María, nafar misiolari frantziskotarra (j. 1742).
* 1821 &ndash; Mary Baker Eddy, estatubatuar erlijio berritzailea (h. 1910).
* 1831 &ndash; Naser al-Din Xah Qajar, Qajar dinastiako Irango xah (h. 1896).
* 1855 &ndash; Georges Rodenbach, belgikar olerkaria (h. 1898).
* 1858 &ndash; Eugène Ysaÿe, belgikar biolinista, musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 1931).
* 1860 &ndash; Otto Jespersen, daniar hizkuntzalaria (h. 1943).
* 1862 &ndash; Ida B. Wells, estatubatuar kazetaria, eskubide zibilen mugimenduko lider aitzindaria eta NAACP erakundearen sortzaileetako bat (h. 1931).
* 1863 &ndash; 
** Alfons Sala, kataluniar industrialari, abokatu eta politikaria, Kataluniako Mankomunitatearen presidentea (h. 1945).
** Fannie Bloomfield Zeisler, austriar jatorriko piano-jole estatubatuarra (h. 1927)
* 1866 &ndash; Edwin Brant Frost, estatubatuar astronomoa (h. 1935).
* 1872 &ndash; Roald Amundsen, norvegiar esploratzailea (h. 1928).
* 1883 &ndash; Charles Sheeler, estatubatuar margolari eta argazkilaria (h. 1965).
* 1886 &ndash; Pierre Benoit, frantses idazlea eta Frantziako Akademiako kidea (h. 1962).
* 1888 &ndash; Frits Zernike, herbeheretar fisikaria, 1953ko Fisikako Nobel Saria (h. 1966).
* 1895 &ndash; Katia Granoff, ukrainar-frantziar idazle eta arte-merkataria (h. 1989).
* 1896 &ndash; Trygve Lie, norvegiar politikaria, Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia (h. 1968).
* 1901 &ndash; Leon Shamroy, estatubatuar zinema argazkilaria (h. 1974).
* 1902 &ndash; Dorothy Cottrell, australiar idazlea (h. 1957).
* 1904 &ndash; Goffredo Petrassi, italiar musikagilea (h. 2003).
* 1907 &ndash; Barbara Stanwyck, estatubatuar aktorea (h. 1990).
* 1908 &ndash; Hildegard Brom-Fischer, herbeheretar ehungintzako artista (h. 2001).
* 1909 &ndash; Aruna Asaf Ali, Delhiko lehen alkatea eta Indiar independentista (h. 1996).
* 1911 &ndash; Ginger Rogers, estatubatuar aktore, dantzari eta abeslaria (h. 1995).
* 1919 &ndash; Choi Kyu-hah, Hego Koreako presidentea (h. 2006).
* 1921 &ndash; Miguel Labordeta, gaztelaniaz idazten zuen aragoitar poeta (h. 1969).
* 1924 &ndash; Hannie Lips, Herbeheretako telebista aurkezlea (h. 2012).
* 1926 &ndash;
** Évariste Kimba, Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen ministroa (h. 1966).
** Irwin Rose, estatubatuar biokimikaria, 2004ko Kimikako Nobel Saria (h. 2015).
* 1928 &ndash; Anita Brookner, ingeles eleberrigile eta arte-historiagilea (h. 2016).
* 1930 &ndash; Guy Béart, frantziar abeslaria eta kantautorea (h. 2015).
* 1931 &ndash; Violet Neilson, jamaikar politikari eta irakaslea (h. 2024).
* 1932 &ndash;
** Christopher Koch, australiar eleberrigilea (h. 2013).
** Oleg Protopopov, errusiar patinatzaile-artistikoa (h. 2023).
** Dick Thornburgh, estatubatuar legelari eta politikaria (h. 2020).
* 1936 &ndash; Yasuo Fukuda, Japoniako 91. lehen ministroa.
* 1937 &ndash; Lídia Quinan, brasildar erizain, enpresaburu eta politikaria (h. 2024).
* 1939 &ndash;
** Dave Kunst, Lurrari bira oinez eman zuela independenteki ziurta daitekeen lehen pertsona.
** Ruth Perry, Liberiako presidentea (h. 2017).
** Ryozo Suzuki, japoniar futbolaria.
* 1941 &ndash;
** Justo Beramendi, espainiar historialaria (h. 2024).
** Desmond Dekker, jamaikar ska eta reggae musika abeslari eta musikagilea (h. 2006).
** Gloria Montenegro, txiletar botanikaria.
** Dag Solstad, norvegiar idazlea (h. 2025).
* 1942 &ndash; Margaret Court, australiar tenislari ohia, urte berean *Grand Slam*eko lau txapelketak irabazten lehenengo emakumea.
* 1943 &ndash; Reinaldo Arenas, kubatar nobelagile, poeta eta antzerki idazlea (h. 1990).
* 1947 &ndash;
** Assata Shakur, Pantera Beltzak alderdi ezkertiarreko estatubatuar aktibista (h. 2025).
** Olga Sánchez Cordero, mexikar legelaria, politikaria eta irakaslea.
* 1948 &ndash;
** Rita Barberá, Valentziako alkatea (h. 2016).
** Rubén Blades, panamar abeslari, musikagile, musikari, aktore, abokatu eta politikaria.
* 1949 &ndash; Marika, kataluniar ilustratzailea eta komikigilea.
* 1950 &ndash; Lee Wan-koo, Hego Koreako lehen ministroa (h. 2021).
* 1951 &ndash; Dan Bricklin, estatubatuar informatikaria.
* 1957 &ndash; Faye Grant, estatubatuar zinema, telebista eta antzerkiko aktorea.
* 1958 &ndash;
** Michael Flatley, estatubatuar-irlandar dantzari, aktore, koreografo, musikari eta telebistako aurkezlea.
** Laura Freixas, kataluniar idazle feminista.
** Miguelanxo Prado, galiziar marrazkilari eta komikigilea.
* 1959 &ndash;
** Ángeles Caso, espainiar idazlea.
** Bob Joles, estatubatuar ahots-aktorea.
* 1962 &ndash; 
** Sandra Guida, argentinar aktorea, abeslaria eta dantzari profesionala (h. 2022).
** Natalia Lisovskaia, sovietar atleta ohia, pisu jaurtitzailea.
* 1964 - 
** Nino Burjanadze, Georgiako presidentea.
**
* 1966 - Ana Redondo, espainiar  legelaria, irakaslea eta politikaria, Espainiako gobernuko Berdintasunerako ministroa.
* 1967 &ndash; Will Ferrell, estatubatuar aktore, komediante, zinema ekoizle eta gidoigilea.
* 1968 &ndash; Larry Sanger, estatubatuar filosofoa, Jimmy Walesekin batera Wikipedia sortu zuenetako bat.
* 1969 &ndash; Sahra Wagenknecht, alemaniar politikaria, idazlea, kazetaria, editorea eta publizista.
* 1971 &ndash; Carlos Núñez, galiziar musikaria.
* 1973 &ndash; 
** Stefano Garzelli, italiar txirrindulari ohia.
** Miss Kittin, frantziar musika elektronikokoa eta DJ.
* 1975 &ndash; Ana Paula Arósio, brasildar aktorea eta modeloa.
* 1977 &ndash; Grace Anozie, nigeriar atleta paralinpiarra, potentzia altxatzailea.
* 1978 &ndash; Irene Visedo, espainiar aktorea.
* 1979 &ndash;
** Elsa Donaire Malagelada, kataluniar saskibaloi-jokalari ohia eta erizaina.
** María Escoté, kataluniar jostun eta arropa diseinatzailea.
* 1980 &ndash;
** Jesse Jane, estatubatuarr aktore pornografikoa eta modelo erotikoa (h. 2024).
** Adam Scott, australiar golfaria.
* 1981 &ndash; Angelica Ross, estatubatuar enpresaburu, aktorea eta transgeneroen eskubideen aldeko ekintzailea.
** Karmento, espainiar kantautorea.
* 1982 &ndash; André Greipel, alemaniar txirrindularia.
* 1983 &ndash; Katrina Kaif, Bollywoodeko britainiar aktorea eta modeloa.
* 1985 &ndash;
** Rocío Delgado, galiziar kazetaria eta telebista aurkezlea.
** Dejan Jakovic, kanadar futbolaria.
* 1988 &ndash; Sergio Busquets, kataluniar futbolaria.
* 1989 &ndash; Gareth Bale, galestar futbolaria.
* 1990 &ndash;
** Eddie Hassell, estatubatuar aktorea (h. 2020).
** C. Tangana, espainiar rap abeslaria.
** Aleksandr Dziuba, errusiar hizkuntzalari eta itzultzailea.
* 1992 &ndash; Jarosław Zyskowski, poloniar saskibaloi jokalaria.
* 1997 - Tone Sekelius, suediar abeslaria eta influencerra.
* 2001 - Kendra Chéry, frantziar saskibaloi jokalaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1670 &ndash; Bartolome Salazar, arabar epaile eta funtzionarioa, Liman.
* 1741 &ndash; Jose Urrutia, esploratzaile eta kolono euskalduna, San Antonion (j. c. 1678).
* 1898
* 1912 &ndash; Serafin Baroja, euskal idazlea (j. 1840).
* 1917 - José Luis Villabaso, bizkaitar enpresaburua (j. 1852).
* 1982 &ndash; Alberto Lopez-Jauregizar, bizkaitar politikaria, ETAk eraila (j. 1939).
* 1986 &ndash; José María Busca Isusi, gaztelaniaz idatzi zuen gipuzkoar idazlea (j. 1916).
* 1990 &ndash;
** Tomás Blanco, bizkaitar aktorea (j. 1910).
** Bedita Larrakoetxea, bizkaitar idazlea eta itzultzailea (j. 1894).
* 2010 &ndash; Filomena Matute Merino, 108 urte, 11 hilabete eta 5 egun bizi izan zen Euskal Herritarra (j. 1901).
* 2018 &ndash; Miguel Ángel Alegría, nafar pilotaria (j. 1933).
* 2023 &ndash; Javier Elkoro, gipuzkoar futbolaria (j. 1948).
* 2024 &#x2013; Consuelo Irasuegi, bizkaitar erraketista (h. 1926 )
* 2025 &ndash; Izaskun Ellakuriaga, bizkaitar kazetaria (j. 1972).

### Mundua 
* 947 &ndash; Fujiwara no Tadabumi, japoniar shogun eta jenerala (j. 873).
* 1216 &ndash; Inozentzio III.a, aita santua (j. 1160/1161).
* 1342 &ndash; Karlos I.a Hungariakoa, Hungariako eta Kroaziako erregea (j. 1288).
* 1487 &ndash; Karlota Ziprekoa, Zipreko erregina (h. 1444).
* 1557 &ndash; Ana Cleveskoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (j. 1515).
* 1576 &ndash; Isabella Medici, noble italiarra, eraila (j. 1542)
* 1691 &ndash; François Michel Le Tellier de Louvois, frantziar estatugilea (j. 1641).
* 1740 &ndash; Mariana Neoburgekoa, Espainiako erregina ezkontidea (j. 1667).
* 1747 &ndash; Giuseppe Maria Crespi, italiar pintorea (j. 1665).
* 1764 &ndash; Ivan VI.a Errusiakoa, Errusiako tsarra (j. 1740).
* 1782 &ndash; Luisa Ulrika Prusiakoa, printzesa eta Suediako erregina ezkontidea (j. 1720)
* 1882 &ndash; Mary Todd Lincoln, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama (j. 1818).
* 1884 &ndash; Manuel Milà i Fontanals, kataluniar jakintsua (j. 1818).
* 1913 &ndash; Esther Saville Allen, estatubatuar idazlea (j. 1837).
* 1923 &ndash; Louis Couperus, herbeheretar idazlea (j. 1863).
* 1931 &ndash; Alice Pike Barney, Washington Hiriko margolaria, hiria arteen erdigune bihurtzeko lan egin zuena (j. 1857).
* 1950 &ndash; Paulina Luisi, uruguaiar mediku, irakasle, sufragista eta ekintzaile feminista (j. 1875).
* 1953 &ndash; Hilaire Belloc, frantziar jatorriko ingeles idazle, historialari eta politikaria (j. 1870).
* 1960 &ndash;
** Albert Kesselring, alemaniar mariskala (j. 1885).
** John P. Marquand, estatubatuar idazlea (j. 1893).
* 1973 &ndash; María del Refugio García, mexikar maistra, sufragista eta aktibista (j. 1889)
* 1981 &ndash; Jacob Wolfowitz, poloniar-estatubatuar estatistikaria (j. 1910).
* 1982 &ndash;
** Patrick Dewaere, frantziar aktorea (j. 1947).
** Charles Robberts Swart, Hegoafrikako azken gobernadore orokorra eta lehendabiziko presidentea (j. 1894).
* 1983 &ndash; Michel Micombero, Burundiko presidentea (j. 1940).
* 1985 &ndash;
** Heinrich Böll, alemaniar idazlea, 1972ko Literaturako Nobel Saria (j. 1917).
** Robert Siohan, frantziar musikagilea (j. 1894).
* 1989 &ndash;
** Nicolás Guillén, kubatar poeta (j. 1902).
** Herbert von Karajan, austriar orkestra-zuzendaria (j. 1908).
* 1991 &ndash; Robert Motherwell, estatubatuar margolaria, espresionismo abstraktuaren sortzaileetako bat (j. 1915).
* 1994 &ndash; Julian Seymour Schwinger, estatubatuar fisikaria, 1965eko Fisikako Nobel Saria (j. 1918).
* 1995 &ndash;
** Charles Bruck, Errumanian jaiotako frantziar musikagilea (j. 1911).
** Stephen Harold Spender, ingeles poeta eta kritikaria (j. 1909).
* 1996 – Maria Oiartzabal Aranburu *(Ankamotxeneko Maria*) Bederatzi seme-alabaren ama alarguna. (j. 1898)
* 1997 &ndash; Dora Maar, frantziar argazkilari, margolari eta olerkaria (j. 1907).
* 1999 &ndash;
** Lauren Bessette, estatubatuar exekutiboa (j. 1964).
** Carolyn Bessette-Kennedy, estatubatuar publizista eta socialite-a (j. 1966).
** John Fitzgerald Kennedy Jr., John F. Kennedyren semeetako bat, hegazkin istripuan (j. 1960).
** André Martinet, frantziar hizkuntzalaria eta euskalaria (j. 1908).
** Alfred Raoul, Kongoko Errepublikako presidentea (j. 1938).
* 2001 &ndash; Maurice de Bevere, *Morris*, belgikar komikigilea, *Lucky Luke* pertsonaiaren sortzailea (j. 1923).
* 2003 &ndash;
** Celia Cruz, kubatar abeslaria (j. 1925).
** Carol Shields, kanadar idazlea (j. 1935).
* 2005 &ndash; John Ostrom, estatubatuar paleontologoa, 1960ko hamarkadan dinosauroak ulertzeko modua aldatu zuena (j. 1928).
* 2010 - Alice Colonieu, frantziar artista, margolari, eskultore eta zeramikaria (j. 1924).
* 2011 &ndash; Geraint Bowen, galestar poeta (j. 1915).
* 2012 &ndash; Jon Lord, ingeles konpositore, piano jotzailea eta Hammond organo jotzailea (j. 1941).
* 2014 &ndash; Johnny Winter, estatubatuar blues eta rock gitarra-jotzailea (j. 1944).
* 2015 &ndash; Alcides Ghiggia, uruguaitar futbolaria (j. 1926).
* 2016 &ndash; Evelyn Pielou, britainiar zientzialaria (j. 1924).
* 2017 &ndash; George A. Romero, estatubatuar zinemagilea (j. 1940).
* 2018 &ndash; Gabriel Caruana, zeramikan berezitutako maltar artista ezagunetakoa (j. 1929).
* 2019 &ndash;
** Johnny Clegg, hegoafrikar musikari eta antropologoa (j. 1953).
** Claude-Hélène Perrot, frantziar historialari eta afrikazalea (j. 1928).
* 2021 &ndash; Josep Maria Gay de Liébana, kataluniar ekonomialaria, dibulgatzailea eta kirol arloko ekonomia aholkularia (j. 1953).
* 2023 &ndash;
** Jane Birkin, britainiar abeslari eta antzezlea (j. 1946).
** Franz Hinkelammert, alemaniar ekonomialari eta teologoa (j. 1931).
** Kevin Mitnick, estatubatuar hackerra (j. 1963).
* 2025 &ndash; Connie Francis, italiar pop abeslari eta aktorea (j. 1937).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Karmele/Karmel/Karla eta Igotz.
* Kristauentzat Karmengo Amaren jaia. Euskal Herriko herri askotan jai egun nagusia, besteak beste:

** Markina-Xemein
** Zornotza
** Barakaldo
** Alegia
** Santurtzi

## Kanpo estekak 
Uztailaren 15 | Urteko egutegi | Uztailaren 17