1991-1992ko Georgiako estatu-kolpea

**Georgiako 1991-1992ko estatu-kolpea** edo **Tbilisiko gerra** barne-gatazka militarra izan zen, Sobietar Batasuna erori ondoren Georgiako errepublika independente berrian, 1991ko abenduaren 22tik 1992ko urtarrilaren 6ra. Kolpea, 1990eko hamarkadaren hasieran Kaukasoa inguratu zuen kaosaren irudikapen bortitza izan zen. Zviad Gamsakhurdia presidenteari leial zitzaizkion Guardia Nazionaleko kideak, Tengiz Kitovani, Jaba Ioseliani eta Tengiz Sigua gerrako jaunen zuzendaritzapean 1991aren amaieran bateratutako zenbait erakunde paramilitarren aurka aritu ziren.

Tbilisiko gerra amaitu zen demokratikoki aukeratutako Georgiako lehen presidentearen erbestealdian, bi astez Rustaveli etorbidearen erdian istilu bortitzak izan ondoren, Tbilisiko bide nagusia, Georgiako Parlamentuko eraikinean zegoen Gamsakhurdia bunker batean isolatuta zegoen bitartean.

Gatazkan atzerritarren parte hartzea, batez ere, Errusiako babes pasiboek eman zuten, oposizioko ekintzen alde, eta, aldi berean, gerraren bi aldeak armatuz. Gamsakhurdia erori ondoren, Kitovani eta Ioselianik zuzendutako Kontseilu Militar batek boterea hartu zuen Tbilisin, eta Eduard Shevardnadze, Sobietar Batasuneko Kanpo Arazoetako azken ministroari eman zioten boterea, hau itzuli zenean.

## Aurrekari historikoak 
### Sobietar Batasuna erortzea 
Armada Gorriak 1921ean inbaditu eta Boltxebikeak herrialdiez jabetu zenetik, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko 12 errepubliketako bat izan zen Georgia.  Georgiako Errepublika Sozialista Sobietarreko nazio subirano gisa *de iure* egoera izan arren, independentzia eskatzen zuten sentimendu nazionalistak 1970ko hamarkadatik aurrera garatu ziren, sobietar eremu osoan hedatu zen sentimendua. Arazo ekonomiko eta sozial nagusiek eta mugimendu nazionalisten errepresioak hainbat protesta eragin zituzten Georgian, eta 1989ko apirilaren 9ko tragediarekin amaitu zen, agintariek Tbilisiko protesta baten aurka oldartu zirenean. Horren ondorioz, 21 pertsona hil ziren eta oposizioko buruzagi nagusiak atxilotu ziren, Zviad Gamsakhurdia barne. 

Tbilisko tragediak, Afganistanen porrot militarrak eta mendebaldeko mundua Ekialdeko Bloketik bereizi zuen altzairuzko oihalaren kolapsoak kate-erreakzio bat eragin zuten, eta Baltikoko Estatuek independentzia aldarrikatu zuten 1990ean. Laster, sobietar agintariek, matxinada masiboen presiopean, hauteskunde multipartidistak onartu zituzten 1990eko urrian, eta Zviad Gamsakhurdia buru zuen aliantza, Kontseilu Goreneko aulki gehienak irabazi zituen, Alderdi Komunistaren 69 urteko agintaldiarekin bukatuta. 

### Gatazka etnikoak 
SESB desegitean, Batasuneko errepubliketan talde etniko batzuen arteko tentsioak berpiztu ziren, eta Georgia ez zen salbuespena izan. *Adamon Nikhas*, Hego Osetiako mugimendu komunista, 1980ko hamarkadan Tbilisiren autonomia handiagoa eskatzen hasi zen, gobernu zentralak 1989ko azaroan ukatutako eskaera bat.  Tbilisiren eta Tskhinvaliren arteko tentsioak areagotu egin ziren Hego Osetiaren subiranotasun-adierazpen bateraino, Sobietar Batasunaren barruan, 1990eko irailean. Horren ondoren, Tbilisik Hegoaldeko Osetiako Oblast Autonomoa erabat ezeztatuz erantzun zuen, eta ekintza militar bat bidali zuen eskualdea baketzeko. 

1991ko urtarrilean, gatazkaren militarizazioak bitan zatitu zuen Tskhinvali, eta, hala, 1992ko ekainera arte iraun zuen gerra zibila piztu zuen, Hego Osetiako Errepublika separatista sortzera eraman zuena.

Bitartean, Abkhazia gatazka etniko batean erori zen. 1989an, nazionalista georgiarren eta abkhaziarren arteko gatazka bortitzek nolabaiteko zatiketa eragin zuten, eta zatiketa hori "lege-gerrara" zabaldu zen Tbilisikoko eta Abkhaziako Errepublika Sozialista Sobietarreko legebiltzarren artean. 

## Preludioa 
### Independentzia-adierazpena 
eskuinera|thumb|Georgiako independentzia berreskuratzeko legea, 1991ko apirilaren 9an sinatua.
1991ko apirilaren 9an, Tbilisiko tragedia gertatu eta bi urtera, eta independentziari erreferendum bat egin eta hamar egun geroago, Georgiako Kontseilu Gorenak herrialdearen independentzia aldarrikatu zuen, eta Zviad Gamsakhurdia izendatu zuen behin-behineko presidente, nazionalismo georgiarraren disidente eta bozeramaile ezaguna.  Azkenean, azken hori hautatu zuten lehendakari, botoaren %86arekin, eta % 83ko partaidetza-tasa izan zuen maiatzaren 26an. Gamsakhurdia Legebiltzarrak presidentetzarako potentzia handiak eman zituen, besteak beste:

* Beto-eskubidea Legebiltzarrean onartutako edozein legeren gainean;
* Gerra-adierazpenak eta gerra-legea deklaratzeko boterea;
* Lehen ministroa, Auzitegi Goreneko magistratua, fiskal nagusia eta indar armatuetako buru den komandantea izendatzeko ahalmenak;
* Immunitate totala

1990eko urrian, Gamsakhurdiren mugimenduak Tbilisin agintzen zuen bitartean Sobietar Batasuneko *de iure* jurisdikziopean, gobernu berriak Alderdi Komunistaren aldeko egunkari gehienak itxi zituen. *Molodyozh Gruzii*, Tbilisin egoitza zuen gazteentzako aldizkaria, 1991ko apirilaren 3an ere itxi zen, Gamsakhurdiak KGBrekin lankidetzan aritzen zirela leporatuta. Telebista publikoak bertan behera utzi zituen Gamsakhurdiaren plataformaren alde egiten ez zuen programazio guztiak, eta 1990eko abenduan, Mkhedrioni miliziako 60 kidek gose-greba bat egin zuten. *Iberia* egunkari independentea bortizki bota zuten euren egoitzatik 1991ko maiatzean. Kazetariak ohikotasunez baztertu zituzten prentsa-hitzaldietatik eta telebista publikotik; askotan, Moskuren zerbitzura egotea leporatu zien, heriotza-mehatxuak eta ikerketa kriminal faltsuak, berriz, Tbilisik albisteen titularren kontra erabili zituen. Nazioarteko prentsa ere erreprimitu egin zen.

Gamsakhurdiaren lehendakaritza oposizio serio batekin hasi zen, batez ere Kontseilu Nazionalak ordezkatutako liberazio nazionaleko mugimenduaren erabateko fakzioarekin. 

### Kitovanik alde egin zuen 
ezkerrera|thumb|Kitovani Rkoni Gorge-n, mutinaren ondoren.
1991ko urtarrilean, Zviad Gamsakhurdiak dekretu betearazle bat sinatu zuen Georgiako Guardia Nazionala sortzeko, Georgiako etorkizuneko armadaren preludioa, Barne Ministerio berriaren jurisdikziopean. Tengiz Kitovani izendatu zuen buru. Duela gutxi hautatu zuten Georgiako Kontseilu Gorenerako alderdikidea; bere lana 20.000 soldadu errekrutatzea zen. Otsailean, Barne Ministerioak, herrialde osoan diharduten erakunde paramilitarrak ixten saiatzen zen bitartean, Alderdi Demokratiko Nazionaleko (NDP) hamar kide eta Mkhedrioni miliziako 56 kide atxilotu zituen, baita haien buruzagia ere, Jaba Ioseliani kriminal bilakatutako antzerki-kritikari zaharra, Kakhetin legez kanpoko armak zituelako.

Kitovanik laguntza handia eman zion Gamsakhurdiari Hego Osetiako gerran, eta zenbait eraso egin zituen Tbilisiko kontroletik kanpoko eskualdeen kontra, 1991ko otsaila eta ekaina bitartean. Hala ere, egoera goitik behera aldatu zen urte hartako udan.

Abuztuaren 18an, hiru ministrok, Tengiz Sigua lehen ministroa barne, oposizioari babesa eman zioten eta kargutik kendu zuten, presidenteari "demagogo totalitario" bihurtzea leporatuta. Gamsakhurdiak hartu zuen Kanpo Harremanetako eta Justiziako Ministerioaren ardura. Hurrengo egunean, Moskun kolpe-saiakera batek beste eztabaida bat ekarri zuen, Gamsakhurdiak kolpearen aldekoak babesten zituela esan baitzen, eta Kitovanik kargua utzi zuen. Laster, *Interfax* errusiar albiste-agentziak artikulu bat argitaratu zuen, esanez Georgiako lehendakaria prest zegoela Guardia Nazionala armagabetzeko, Sobietar Armadan sartzeko. Tiflisek berehala ukatu zuen adierazpen hori. Abuztuaren 23an, Gamsakhurdiak Guardia Nazionaleko komandante-postua kendu, Kitovani kargutik kendu eta tropak Barne Ministerioaren jurisdikziora eraman zituen.

1991ko abenduaren 20an, Tbilisira itzuli zen Tengiz Kitovani. Han, tropak Mkhedrioniarrekin eta Merabilera Kostava elkarteko miliziarekin bateratu zituen.  Hurrengo egunean, Sobietar Batasuna ofizialki desegin zen, eta Georgiak ez zuen Estatu Independenteen Erkidegoarekin bat egin nahi. Zviad Gamsakhurdia Parlamentuko eraikinaren sotoan zegoen.

Hiriburura iritsi ondoren, Kitovanik hau iragarri zuen: "Ez dugu aktiboki borrokatzen [Gamsakhurdia], diktadura pertsonalaren izaera autoritarioari buruzko nazioarteko iritzia argi ez zegoen bitartean. Orain egiten ari garena ez da kolpe militar bat, diktadura bat botatzea baizik, ordena demokratiko bat ezartzeko".

## Gatazka 
### Lehen eguna 
Kitovani Tbilisira iritsi bezain laster, borroka-planak jarri ziren martxan.' Guardia Nazionala eta gobernu-agintariak Legebiltzarraren eraikinaren barruan sendotzen ziren bitartean, Tengiz Sigua Tbilisi hotelaren kargu hartu zuen, Rustaveli etorbidean, Parlamentutik 250 metro baino gutxiagora, eta eraikina izendatu zuten oposizioaren egoitza militar. Abenduaren 21ean, Mkhedrioniko komandante Otar Litanishvilik hiriburuaren mapa zehatza aurkeztu zuen, eta buruzagi militarrek hurrengo erasoak planifikatu zituzten. Tengiz Kitovani izango zen Parlamentuko hurrengo erasoaren buru, eta eraikineko azpiegitura ondoen ezagutzen zuena, Guardia Nazionaleko buru izan zenetik. 

Oposizioa abenduaren 21etik 22rako gauean prestatu zen, neurri handi batean. Giorgi Arveladze, Mkhedrioniko (eta etorkizuneko Ekonomia Ministroa) ofiziala, Legebiltzarraren inguruak ikuskatzera bidali zuten, gobernuaren tropen kokapena baieztatzeko. Laster, Rustaveli etorbidea blokeatuta zegoen jendearengandik, eta bi aldeek autobusak eta ibilgailu armatuak erabilti zituzten Tbilisiko kale ezagunena isolatzeko.  01:00ak aldera, Gia Karashvilik, Tetri Artsivi ("White Eagle") izeneko 80 bat gizoneko milizia zuzentzen zuenak, Tskhinvalin utzi zuen bere postua, Hegoaldeko Osetiako gatazkan hiriko auzo georgiarrak defendatzen dituen lekuan, eta barrikadak ezarri iztuen Toriara doan autobide nagusian. 

Abenduaren 22ko goizean, Sandro Bregadze diputatu ohiaren lekukoen testigantzaren arabera, Siguak agindu zuen bere guardia pertsonala, Murtaz Shaluahsvili zerbitzu sekretu sobietarreko ofizial ohia buru zena, Alexandrov parkean (gaur egun apirilaren 9ko parkea deitzen zaio) jar zedila, Parlamentura joateko. Kashveti Eliza bi kanpalekuen arteko indargetzailetzat hartuta, gobernu-agintariek Tamaz Vashadze Tblisiko alkatea eta Avtandil Rtskhiladze diputatua bidali zituzten azken aldiz liskarrak hasi baino lehen negoziazio-misio batean, baina biak bahitu zituzten Siguaren indarrek. 

07:30 inguruan, Murtaz Shualashvilik Legebiltzarraren aurkako lehen sutea antolatu zuen eta Karkarashvilik lau kohete jaurti zituen Legebiltzarraren eraikinean, bi asteko indarkeria inauguratuz. *New York Times* egunkariaren albiste baten arabera, oposizioak ez zuenonartzen lehen erasoaren erantzukizuna. Abenduaren 22an, bi aldeek koheteak, granadak eta arma automatikoak erabili zituzten beren artean borrokatzeko. Gamsakhurdiaren etxea, "Colchis Bell" ezizenaz ezaguna, su hartu zuen, baina familia, kolpea eman bitartean, gobernuaren babespean zegoen.
eskuinera|thumb|Tbilisi hotela oposizio armatuaren kuartel nagusi bihurtu zen 1991ko abenduan.
Legebiltzarraren eraikina erabat isolatuta zegoen, batez ere Gamsakhurdiren bunkerrera daramaten komunikazio-kable guztiak moztu zirelako, eta, handik, presidenteak hilabete batzuk lehenago agindu zuen murrizketa, Otar Khatiashvili Segurtasun Nazionaleko aholkulariaren aholkupean. Khatiashvili oposizioarekin elkartu zen borrokaren lehen egunean; Phelix Tkebutxava Komunikazio Ministroa, berriz, formalki zegoena gobernuaren barruan, baina buruzagi kolpistekin ari zen lanean, Parlamentuko telefono-lineak moztean. 

Egunean zehar, matxinatuek bitan lortu zuten Parlamentuan sartzea, baina gobernu-indarrek atzera eginarazi zieten bi aldiz, negoziazioa eskatu aurretik. Azken horrek huts egin zuen, eta borroka berriro hasi zen; Sigua, berriz, Gamsakhurdiarekin jarri zen harremanetan, eta esan zion:" "Zure akatsak ez dira gehiago gertatuko. Aspaldi dimititu behar zenuen. Hobe bandera zuriarekin ateratzea edo denak zaintzea".

Besik Kutateladze defentsa-ministroa Zviad Gamsakhurdiak bidali zuen berriro oposizioarekin negoziatzeko, baina presidenteari traizio egin zion, oposizioarekin bat egin zuen eta telebistaz zuzenean aitortu zuen Gamsakhurdiari dimititzeko eta indarkeriaren atzean errudun guztiak zigortzeko eskatuz. Kutateladze gero helikoptero bat hartu zuen eta Siguak eta Tengiz Kitovanik Zugdidira bidali zuten, Georgiako mendebaldean, Gamsakhurdiaren aldeko indarrak sor ez daitezen. Tamaz Ninua, Kanpo Gaietako ministrordea, oposizioarekin ere bat egin zuen.

Arratsaldean, Ilia II.ak, Georgiako Eliza Ortodoxoaren Patriarkak, Rustaveli etorbidean agertu zen, eta bi aldeei bakea agintzeko eskatu zien, eta, aldi berean, gatazkan neutrala zela adieraziz. Jarrera hori gogor kritikatuko zuten Gamsakhurdiaren jarraitzaile batzuek. Gauean, Gamsakhurdia, bere bunkerrean familiarekin egon ondoren, nazioari zuzendu zitzaion, bere indarrek oposizioko tropak garaitu zituztela sinetsaraziz eta uko egingo ez ziola hitz emanez. Zazpi eta 17 lagun artean hil ziren borrokaren lehen egunean. Egunez, Tbilisiko Novo Alexeyevka aireportuaren alde batetik bestera mugitu zen presidentearen hegazkina, eta horrek zurrumurruak sorrarazi zituen Gamsakhurdiatik irteteari buruz. Gobernuak, ordea, ukatu egin zituen zurrumurru horiek, mugimendua segurtasun-xedeekin egiten zela ziurtatuz, eta, aldi berean, oposizioko soldaduekiko zalantzazko abantaila iragartzen zuen.

Abenduaren 23ko bigarren erasoaren ondorioz, presidentetza-indarrek aldi baterako garaipena lortu zuten, baina Georgiako Arte Museoak, Parlamentuko kalearen beste aldean, su hartu zuen. Errusiako *TASS* prentsa-agentziak gertaerari buruz idatzi zuen pertsona batzuk museoan harrapatuta zeudela esanez, eta suhiltzaileek, berriz, ez zutela sarbiderik kalea blokeatuta zegoelako.

*New York Times*en arabera, indarkeria areagotu egin zen abenduaren 24an, eta Parlamentuaren eta Tbilisiko Telebista Dorrearen (Rustaveli etorbidetik bi kilometro mendebaldera) aurkako misilen hotsak hiriburuaren erdigunean entzun ziren bitartean, egoerak okerrera egin zuen eta Amerietako Estatu Batuetako Estatu Departamentuak bere lehen oharra argiratatu zuen gaiari buruz. 

Hain zuzen, Ameriketako Estatu Batuek, Kanadak eta Iranek Georgiaren independentzia onartu zuten abenduaren 25ean, eta, ondoren, Brasil, Kuba, Thailandia eta India abenduaren 26an, Vietnam, Bielorrusia, Egipto, Aljeria eta Txina abenduaren 27an, Jordania eta Kroazia abenduaren 30ean, eta Pakistan abenduaren 31n.  Denboraldi horretan, Omanidze Moskun dago, Boris Jeltsin errusiar presidentearen laguntza negoziatzeko, baina Jeltsinek uko egin zion Georgiako funtzionarioarekin biltzeari, Hegoaldeko Osetian giza eskubideen urraketak aipatuz.

Tbilisiren inguruko blokeoa handitu ahala, Tengiz Siguak eta Tengiz Kitovanik bake-proposamena egin zioten Gamsakhurdiari abenduaren 24an. Planak gobernu kideak jarrera seguruan tratatzea proposatzen zuen, lehendakariak berehala dimisioa ematearen truke. Estatuko buruak eskaintza hori baztertu zuen. Egunaren amaieran, nazioarteko txosten batzuen arabera, 23 eta 50 hildako eta 168 eta 200 zauritu bitarte zeuden. Errusiako telebistak biktimen gorpuak erakutsi zituen.

### Urte berria 
Estatu-kolpearen gudu larriena abenduaren 27an gertatu zen, Tengiz Kitovaniren tropak Parlamentuan sartu eta gasolinaz eraikineko lehen solairuari su eman ziotenean. Osasun Ministerioak, gero, *The New York Times*ekin egindako elkarrizketa batean, jakinarazi zuen "ez dakigula zer gertatzen ari den, Legebiltzarraren inguruan tiroketak daudelako izan ezik".

18 orrialdeko txostena Gamsakhurdiko Lehendakaritzari buruzko informazio-iturri bakarra zen Mendebaldeko zirkulu askoren artean. Argitalpenak gaitzetsi egiten zituen Gobernuak oposizioaren aurka egindako jazarpen politikoak, Mkhedrioni kideen atxiloketak, Hego Osetian izandako borroka etnikoa, eta haren narratiba gelditu zuen 1991ko azaroaren 22an. Prentsaurreko batean, HRWko ordezkariek jakinarazi zuten "ez zeudela prest oposizio desantolatuaren giza eskubideekiko konpromisoa ebaluatzeko". Zortzi preso askatu eta Rustaveli etorbidera eraman zituzten borrokalariak adoretzeko; besteak beste, Giorgi Txanturia, Giorgi Khaindrava eta Jaba Ioseliani Mkhedrioniko burua.

Abenduaren 28aren amaieran, hilak 42 eta 260 zauritu ziren gutxienez. Abenduaren 31n, Nodar Giorgadze defentsa-ministrorde eta Afganistango gerrako beteranoek osatutako milizia bateko buruak publikoki eskatu zuen Gamsakhurdiaren dimisioa, atxilotzera eraman zuena. Laster elkartu zitzaion Murman Omanidze, Kanpo Arazoetako ministroa, eta Gamsakhurdiako aholkulari hurbilenetako bat, Errusiara negoziazio-bidaia egin ondoren.

### Kontseilu Militarra 
1992ko urtarrilaren 1ean, oposizioko indarrek Tbilisiko Irrati-difusioko Dorrea hartu zuten, telebistako mezuak kontrolatzeko aukera eman ziena. 1992ko urtarrilaren 2an, oposizioko buruzagiek, Zientzia Akademian bildurik, Kontseilu Militar baten sorrera iragarri zuten. Kontseilua oposizioko kideek onartutako gobernu bakarra zen, eta Zviad Gamsakhurdia usurpatzaile bihurtu zen askorentzat. Kontseiluko administrazioaren osaera ez zen inoiz publiko egin; Tengiz Kitovani eta Jaba Ioseliani, berriz, Kontseiluko buru izendatu zituzten; Tengiz Sigua izendatu zuten gobernuburu eta lehen ministro, eta Parlamentua desegin zen. Aleksandre Txikvaidze, Herbehereetako enbaxadore errusiarra, Kanpo Arazoetarako ministro izendatu zuten, Levan Sharashenidze komisario militar sobietar ohia Defentsa ministro izendatu zuten eta Vakhtang Razmadze fiskal nagusi bihurtu zen. Teorian, Gamsakhurdiaren gobernua zen oraindik ere atzerriko potentzia nagusiek aintzatesten zuten erakunde legitimo bakarra, baina ez zegoen argi Laosek, Etiopiak eta Irakek zer gobernu aitortzen zuten, Kontseilua sortu zen egunean independentzia georgiarra aitortu baitzuten.

Kitovanik eta Ioselianik batzordearen dekretu guztiak sinatu zituzten, Gamsakhurdiaren kabinetea deusezten zuen dekretua barne, Konstituzioa bigarren dekretu batean indargabetu aurretik.

Egun horretan etxeratze agindua ezarri zen, 23:00etatik 06:00etara. Era berean, herrialde gehienek Tbilisiko inprimagailuak itxi ondoren egunkariak jasotzeari uzten dioten bitartean, Mendebaldeko Georgiak Kutaisiren inprimagailuei esker mantentzen zituen Gamsakhurdiaren aldeko egunkariak. Kontseiluaren iragarki baten arabera, tokiko gobernu zentro gehienak batzarraren kontrolpean geratu ziren urtarrilaren 4ko 18:30ean. Bataila honetan ez zen zauriturik izan.

Zviad Gamsakhurdiak bunkerretik azken hitzaldia egin zuen:

Zviad Gamsakhurdiak, *Sky News* telebista britainiarrarekin egindako elkarrizketa batean, Kontseilu Militarra "terroristekin eta kriminalekin" alderatu zuen urtarrilaren 4an. Elkarrizketa horretan bertan, eskaintza berri bat baztertu zuen oposizioarekin bere dimisioa negoziatzeko, eta tiroketa Lituaniako 1991ko urtarrileko gertaerekin alderatu zuen, sobietar tropek hainbat manifestari independentisten aurka tiro egin eta hil zituztenean.

18:00etan, Siguak ultimatuma jakinaraziko zion Presidenteari, eta hurrengo goizeko 08:00ak arte eman zion dimititzeko. Presidenteak uko egin zion ultimatumari, eta, aldi berean, konpromiso bat eman zuen: botere betearazleen muga, presidentearen postuaren inguruko erreferendum bat, Hegoaldeko Osetiaren autonomia berrezartzea, Erdialdeko Asian erbesteratutako turkiar meskaniarrak 1940tik itzultzea, preso politikoak askatzea eta Estatu Independenteen Komunitatera atxikitzea. Sarraskia amaitzen saiatu naiz behin baino gehiagotan, baina ezinezkoa dirudi oposizioarekin hitz egitea, kriminal-talde bat besterik ez baita. Borrokatzea, borrokatzea eta berriro borrokatzea besterik ez dago egiteke. Jakina, ez da erraza lortzea, baina irtenbide baketsua lor daiteke soilik gizarte georgiarra bere burua mobilizatzen bada, eta azken hori pasiboa da une honetan ere. Badakit matxinada gure indar militarrarekin gainditu dezakegula, baina denbora beharko du.Gamsakhurdiaren jarrerak bunkerrean tentsioak sortu zituen, eta areagotu egin ziren bi alderdik indarkeria erabili zutenean, jarraitu beharreko estrategia gorabehera. Tiroka hasi ondoren, militar asko Parlamentuko eraikinetik atera ziren, eta 20:00etan, 500 guardiak bakarrik babesten zuten gobernua. Nodar Giorgadze eta Jemal Kotelianiren exekuzioei buruzko zurrumurru faltsuen ondoren, Gamsakhurdiak bunkerrean preso hartutako Gobernuko bi kide, Kontseilu Militarrak Parlamentuaren aurkako eraso berri bat egiteko planak egin zituen. Erantzun gisa, gobernu-indarrek fiskalaren bulegoari eraso zioten, bi zauritu eraginez, baina eraikina okupatu gabe. Hala ere, borrokaldi hauek egiten ziren oposizioak bunkerretik zetozen irrati-transmisio guztiak blokeatzen ziren bitartean, eta Parlamentuko eraikinari tiro egiteari utzi zioten, tropek bunkerretik ihes egin zezaten.

Tropa leialak Tbilisiko irrati-difusioko dorrea bereganatzen saiatu ziren azken aldiz. Richard Hovannisian UCLAko historia kaukasikoko irakasleak dioenez, "puntu honetan, ez dakigu non dauden boto-emaile georgiarrak". Azken borroka Tbilisiko mendebaldean izan zen, Murkhatberdaniko hilerritik gertu, arratsaldean.

Erbestean, Zviad Gamsakhurdiak Azerbaijango muga gurutzatu ziem 09:20an, 12 ibilgailuk lagunduta, 12:15ean iritsi zen Gəncəra. Kontseilu Militarrak helikopteroak aireratu zituen ihes egiten zuen presidentearen bila; Tengiz Kitovanik, berriz, zurrumurru faltsuak zabaldu zituen Azerbaijango agintariek Gamsakhurdia harrapatzeari buruz, Kontseilu Militarreko Defentsa Ministerioak ukatu zituen zurrumurruak. Zenbait txostenek erakusten dutenez, erbesteratutako georgiarrak Bakura iristen saiatzen ari ziren Dagestanera Errusiako muga zeharkatu aurretik, baina Gamsakhurdia Idzhevanen (Armeniako iparraldean) amaitu zuen, 150 bat jarraitzailerekin.

Eduard Shevardnadze, Georgiako lider komunista ohia eta Sobietar Batasuneko Kanpo Harremanetarako azken ministroa, Georgiara itzultzeko asmoa iragarri zuen, Kontseilu Militarrari laguntzeko, eta, Thomas L. Friedman analista geopolitiko estatubatuarraren arabera, "George H.W. Bush administrazioak ez zekien zer esan, eta ez zuten ezer esan". Gatazkaren amaieran, kalkulu ofizialek 90 hildako eta ehunka zauritu izan zirela diote, baina MIAren iturri garaikideek erakusten dute 113 georgiar hil zirela guztira.

## Kolpearen ondoren 
### Borrokaren jarraipena 
[ezkerrera|thumb|[Jokhar Dudaiev Ixkeriako lehendakariak ongietorria eman zion Gamsakhurdiari Groznyn.]]
Urtarrilaren 7an, Zviad Gamsakhurdiak esan zuen bere gobernua erbesteratuta zegoela, eta behin eta berriz zioen berea zela gobernu legezkoa eta nazioarteko komunitateak ezin zuela estatu-kolpea onartu. Hala ere, Kontseilu Militarrak laster gaitzetsi zuen baieztapen hori, eta haren aholkulari juridikoak, Ron Migraulik, iritzi-artikulu bat idatzi zuen, esanez nazioarteko zuzenbidean legitimoa dela diktadura baten aurkako iraultza armatua, nahiz eta nazioarteko komunitateak hautatu eta onartu. 1995ean egin ziren hurrengo lehendakaritza-hauteskundeak, eta Shevardnadzeren lidergoa formalizatu zen. 

#### Gerra Zibila 
Gamsakhurdiaren ihesak Georgia 1994ra arte kaosean murgilduko zuen gerra zibilaren hasiera besterik ez zuen markatu. Hilabete batzuen ondoren, Gamsakhurdia Georgiara itzuli zen Abkhaziatik, eta kanpamentu bat jarri zuen Zugdidin, Mingreliako hiriburuan. Gobernu zentral berriaren indarrak kanporatu ondoren, Gamsakhurdiak eta haren aldekoek, "zviadista" izenekoek, kontrako gobernua ezarri zuten Mendebaldeko Georgian, eta Mingrelia gerra zibilera bultzatu zuten, 1993ko abenduaren 31n hil zen arte. 1990eko hamarkadan, Mkhedrioniren miliziak antolatutako jazarpen politiko bortitzen jomuga bihurtu zen Mingrelia, gainerako zviadisten aurka borrokatzeko.

#### Hegoaldeko Osetian porrota 
Are ondorio zuzenagoa da gatazkan Hegoaldeko Osetian gertatu zen egoera. Eskualdea osetiar gutxiengoaren aurkako gerra separatista baten erdian zegoen bitartean, kolpeak bere posizioa indartzeko aukera eman zien matxinatuei. Gamsakhurdiak eta haren oposizioak bata bestearen atzetik deitu zituztene Hegoaldeko Osetian destakatuta zeuden milizia georgiarrak, osetiar soldaduei abantaila nabarmena emanez. Urtarrilaren 4an, Tengiz Epitashvili, Hegoaldeko Osetiako gatazkako lehendakaritzako ordezkaria, Kontseilu Militarrarekin elkartu zen eta Guardia Nazionalaren azken bastioiei eusteko konpromisoa hartu zuen, lurralde georgiarrak babesteko; baina, egun berean, oposizioko buruzagiek su-etena eta bake-proposamena eskaini zieten separatistei. Urtarrilaren 5ean, hamar unitate mugikorrez osatutako defentsa-batzorde bat sortu zen, Tskhinvali defendatzeko eta jarrera georgiarrei aurre egiteko. Znaur Gassievek, Kulumbegov ez zegoen bitartean Hego Osetiako buruak esan zuenez: "Gamsakhurdia maltzur honek irabazten badu, gure herriak amaieraraino borrokatu beharko du Errusiak onartzen ez bagaitu. Eta galdu egin beharko dugu, ez baititugu utziko gure lurrak eta Gamsakhurdiak ez digu utziko hemen bizitzen".

Negu horretan, osetiarrek Tskhinvali osoa eta hainbat herrixka harrapatu zituzten. Separatisten garaipena Shevardnadzek 1992ko ekainean sinatutako su-etenaldi batean berretsiko zen. Gaur egun, Hegoaldeko Osetia separatisten kontrolpean dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak