Konstituzio plaza (Donostiako Plaza Berria)

**Donostiako Plaza Berria** edo **Konstituzio Plaza** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen plaza bat da, Parte Zaharraren erdialdean. 1722koa denez, lekuak 300 urte bete zituen 2022an. Euskaraz eta modu herrikoian, Plaza Berria izena erabili zen XX. mende erdialde arte. Beste hainbat hiritako 'plaza berriak' bezala neoklasiko estilokoa da, oinarri karratukoa, eta harrizko arkupeak ditu.  Ezaugarri nagusitzat arkupeak dituen plaza honetan ospatu ohi dira hiriko jai handiak (Danborrada, San Tomas feria, San Juan sua. Aste Nagusiko dantza alardeak...).

Bertan dago, halaber, Donostiako Udaletxe zaharra, gerora Udal Liburutegi izandakoa. Gaur egun Donostia Kulturaren bulegoekin batera Liburutegiaren funts historikoak, unitate teknikoa, jardueren aretoa eta zuzendaritzaren bulegoak daude bertan.

## Izena 
[thumb|[Donostiako Plaza Berria|Plaza Berriaren 300. urteurrena ospatzeko ekitaldia|ezkerrera]]
Historian plaza honek izen desberdinak izan ditu: Plaza Berria, Konstituzio Plaza, Uztailaren 18ko Plaza eta Konstituzio Plaza berriz ere. Plaza Berria da izen zaharrena, San Jeronimo kalearen irteeran baitzegoen betiko Plaza Zaharra eta, Berwickeko dukearen erasoan izandako kalteen ondoren (1719), plaza berri bat eraiki zen lehenago etxeak zeuden orubean: egungo Konstituzio Plaza.
thumb|Donostiako Plaza Berria gauez bustita 2024ko Gabonetan
Egungo izena 1820an jarri zioten, ez udalaren aginduz, baizik eta orduko Donostiako elite liberalek, *La Sociedad Patriótica de San Sebastián* elkartean bilduta (*Tertulia Constitucional La Balandra* ere deitua), hala ezarrita. Josu Tellabidek oso espainiarzaletzat dauka elkarte hori. Haatik, 1898an, Donostiako Udalak bi izendapen onartu zituen ofizialki: gaztelaniaz, *Plaza de la Constitución*, eta euskaraz, Plaza Berria.

Modu herrikoian, Plaza Berria izena erabili zen urteetan, nahiz eta ofizialki beste izen batzuk ezarri ziren, frankismo garaian *konsti* izena ere hasi zen erabiltzen modu herrikoian, izen ofiziala '''Plaza del 18 de julio''' zenean.

Plazaren inguruko kaleak honako hauek dira: Arrandegi kalea, Fermin Kalbeton kalea, Iñigo kalea, Joan Bilbao kalea, Narrika kalea, Portu kalea eta San Jeronimo kalea.
Fitxategi:Donostia Plaza Constitución.JPG|Udaletxe Zaharra
Fitxategi:Plaza Mayor de San Sebastián.jpg|Balkoi zenbakidunak.
Fitxategi:Plaza Constitución.jpg|2012ko abuztuan.
Fitxategi:San Sebastian, Plaza de la Constituicion 29-3(3v).jpg|Iñigo eta Arrandegi kaleetako ateak
Fitxategi:Donostia Plaza Constitucion.jpg|Arrandegi kaleko atea

## Historia 
Antzina, harresi barruko Donostiak plaza bakarra zuen XVI. mendean, Plaza Zaharra izenekoa (gaur egungo Ugartemendia plazan, Bulebarreko erlojuaren inguruan, zegoen). Plaza hori militarrek erabiltzen zuten maniobretarako, eta arazoak izaten zituzten herritarrek beren ospakizun eta ekitaldietarako.]]
Plaza hura (ia Donostia osoarekin batera) suntsituta geratu zen 1813ko abuztuaren 31ko asalto eta sutearen ondorioz. Egungo plaza 1817an Pedro Ugartemendia eta Alejo de Mirandak eraiki zuten, suntsiketa haren ondorengo berreraikitzeko proiektuaren lanik aipagarriena plaza hau eraikitzea izan baitzen.

Fitxategi:Donostiako danborrada 4.jpg|Danborrada
Fitxategi:San tomas donostia 2012 0001.jpg|San Tomas feria (2012)
Fitxategi:Artzaiak inudeak 2009 001.jpg|Artzainak eta iñudeak (2009)
Fitxategi:Tio Teronen semeak Txakarrenkoa Haurreskolari Plaza Berria.jpg|Euskal jaiak (2024)

## Ospakizunak urtean zehar 
[thumb|[Jose Ignazio Ansorena Donostiako udal txistulariekin. Igandero eguerdian Plaza Berrian.]]

Normalki leku lasaia izan ohi da, baina jai egun garrantzitsuetan jendez lepo egoten da, adibidez San Tomas Egunean eta bereziki Donostiako jai nagusia den San Sebastian Egunean, urtarrilaren 20ko egun honetan plaza jendez bete eta *San Sebastian martxa* jotzen baita.

1931etik aurrera hiriko agintariek plaza honetan Gizon-dantza dantzatu ohi zuten San Juan bezperan (aurretik ziurrenik beste lekuren batean dantzatzen zen), gerora ohitura galdu egin zelarik. 2011n Juan Karlos Izagirre alkateak berriro dantzatu zuen.

## Beste 'Plaza Berri' batzuk 
Izen bereko beste hainbat plaza ere badira. Denak XVIII. edo XIX. mendekoak dira, neoklasiko estilokoak, oinarri karratukoak, eta harrizko arkupeak dituzte (Donibane Garazin, Tolosan eta Lanestosan ez baina). Gutxienez sei hauek dira "Plaza Berria':

Fitxategi:Tafalla - Plaza de Don Francisco de Navarra 03.jpg|Plaza Berria (Tafalla)
Fitxategi:Euskaltzaindia. Plaza Nueva (Bilbao).jpg|Plaza Barria (Bilbo)
Fitxategi:Vitoria plaza españa.jpg|alt=Plaza Berria (Gasteiz)[7]|Plaza Berria (Gasteiz)

*Donostiako plaza berriko metarriyen asierari*. Zortzikoa.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Askatasunaren plaza, Baiona
* Gazteluko plaza, Iruñea
* Plaza Barria, Bilbo
* Plaza Berria, Gasteiz
* Ehun metro
* Ehun metro (filma)

## Kanpo estekak 
* Konstituzio Plaza. Hiru.com 
* Konstituzio Plazari buruzko orrialdea ikusgai. Gipuzkoako Turismo Bulegoa 
* Konstituzio plaza Donostiako Turismo Bulegoko webgunean ikusgai