open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michel Crozier

**Michel Crozier** (Sainte-Menehould, Marne, Frantzia, 1922ko azaroaren 6a - Paris, 2013ko maiatzaren 24a) soziologo frantsesa eta erakundeen soziologiaren alorrean analisi estrategikoaren sortzaile nagusia izan zen. 1999tik, Zientzia moral eta politikoen akademiako kide izan zen.

HEC Parisen graduatu zen.

## Lan nagusienak 
* *Mouvements ouvriers et socialistes, chronologie et bibliographie (1750-1918)* (Édouard Dolléans-ekin), éd. Ouvrières, 1949
* ''Usines et syndicats d'Amérique*, éd. Ouvrières, 1951
* *Petits fonctionnaires au travail*, Paris, éd. du CNRS, 1956
* *De la Bureaucratie comme système d'organisation*, Archives européennes de sociologie, bol. 2, 18-52. or.
* *Le Phénomène bureaucratique*, Paris, Le Seuil, 1963, coll. Points et Essais
* *Pouvoir et organisation*, Archives européennes de sociologie, bol. 5, 1. zbk, 52-64. or.
* *Le Monde des employés de bureau*, 1965
* *La Société bloquée, Paris*, Le Seuil, 1971
* *Sentiments, organisation et systèmes*, Revue française de sociologie, 12. zbk, 141-154 or.
* *Où va l'administration française ?'', Friedberg E., Grémion C. eta hainbatekin, Paris, éd. d'Organisation.
* *The Crisis of Democracy, *New York University Press, 1975 (Samuel P. Huntington eta Joji Watanukirekin)*
* *L'Acteur et le Système* (Erhard Friedberg-ekin batera), Paris, Le Seuil, 1977
* *On ne change pas la société par décret*, Paris, Fayard, 1979
* 180 *Le Mal américain*, Paris, Fayard, 1980
* *État moderne, État modeste. Stratégies pour un autre changement*, Paris, Fayard, 1986
* *L'Entreprise à l'écoute*, Paris, Interéditions, 1989
* *La Crise de l'intelligence*, Paris, Interéditions, 1995
* *À quoi sert la sociologie des organisations ?*, Paris, Arslan, 2000
* *Ma belle époque : mémoires [1], 1947-1969*, Paris, Fayard, 2002
* *Quand la France s'ouvrira*, Tilliette B.rekin, Fayard, Paris 2002
* *À contre-courant : mémoires [2], 1969-2000*, Paris, Fayard, 2004
* *Nouveau regard sur la société française'', Paris, Odile Jacob, 2007

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lagunek Michel Crozier-i eskainitako web orria: http://www.michel-crozier.org/home/home/
École nationale d'administration

'''École nationale d'administration**, **ENA''', () 1945ean sortu zen eta haren helburu nagusia goi funtzio publikorako sarbidea "demokratizatzea" izan zen. Gaur egun, goi funtzionarioen aukeraketa egiten du eta haien hasierako zein etengabeko trebakuntza bermatzen du.

## Ikasle ohi ezagunak 
### Politikariak 
#### Frantziako Errepublikako presidenteak 
* Valéry Giscard d'Estaing (1974 - 1981)
* Jacques Chirac (1995 -2007)
* François Hollande (2012 - gaur egun)

#### Frantziako Errepublikako lehen ministroak 
#### 2014ko diputatu eta politikariak 
### Enpresetako Presidente-Zuzendari orokorrak (PDG) 
## Kanpo estekak 
*  ENA https://web.archive.org/web/20141214015158/http://www.ena.fr/index.php?/fr
Nissan Primera

**Nissan Primera** autoa, Nissan japoniar markak produzitzen du 1990tik. D segmentuko kirol sedan bat da.

Primera bost ateko autoa da, zeharkako aurreko motorra eta aurreko trakzioa dituena. Lau ateko sedan karrozeriarekin, bost ateko liftbacka eta familiarra aurki ditzakegu; motor guztiak lau motor linealekoak izanik.

Honda Accord, Mazda 6 eta Toyota Avensis modelo japoniarrei, eta BMW Serie 3, Ford Mondeo, Opel Vectra eta Volkswagen Passat europar autoei aurre egiteko garatu zen. Sunderlanden, Ingalaterran, eta Japonian fabrikatu zen.
 
## Lehenengo belaunaldia (1990-1996) 
Nissan Primeraren lehenengo belaunaldia (P10 txasis kodea) 1990ko hamarkadako bukaeran atera zen merkatura, Nissan Bluebird autoa ordezkatuz. Japonian ordea, 1989rako komertzializatua izan zen. Aukeran ematen zen autoa erosterakoan, bost martxako aldaketa kaxa manuala edo lau martxako automatikoa.

4 ateko sedana eta 5 ateko hatchbackeko bertsioetan izan ziren aurkeztuak. Bertsio guztiak motor ezberdinekin ekipatu ahal ziren. Bertsio familiarra, txasis kode ezberdinarekin, ez zen 4 eta 5 ateko bertsioen antzekoa, Nissan Avenir modeloarekin antzekotasun gehiago zuelarik.

Nissan Primera europar merkatuan lehiatzeko izan zen diseinatua. Linea honetan erabili zen lehenengo aldiz *multi-link* suspentsioa aurre- trakzioko auto batean. Bi tokitan fabrikatu zen maila mundialean, Erresuma Batua eta Japonia. Baina 5 ateko bertsioa Erresuma Batuan bakarrik fabrikatzen zen, eta gero Japoniara bidali.

Estatu Batuetan ibilgailu honen japoniar bertsioa Infiniti G20 moduan izan zen komertzializatua, Nissanen gama altu bezala. Oso harrera ona izan zuen Kanadan ere.

Ekipamenduaren modeloak eta mailak ezberdinak ziren japoniar, europar eta amerikarren artean (azken hau zen hobeto ekipatzen zutena). Gama europarrean, bertsioak ekipamendu txikitik handiagora joan ziren: L, LS, LX, SRi, SLX, SGX-SE yeGT, Japonian: Tm, Ts, Te, eta Amerikan: normala eta touringa.

Beste merkatu batzuetan, adibidez Australia eta Zeelanda Berria, T4 bertsioa atera zen. Bertsio honek lau gurpiletako trakzioa zuen eta 2.0 motorra zuen, 150 CV koa.

## Bigarren belaunaldia (1997-2002) 
Primeraren bigarren belaunaldia (*P11* txasis kodea) Japonian atera zen 1995ean eta Europan 1996an. Bi urte iraun zituen lehen diseinu berri bat egon zen 1996an eta 1998ko bukaeran beste bat. Esku kaxen eta kaxa automatikoez gain, transmisio aldakor jarraiarekin eskaintzen zen.

Lehenengo belaunaldiarekin izan zuen aldaketarik nabarmenena motorraren aldaketa izan zen.

### Facelift P11-144 
1999 bukaeran, autoaren karrozerian aldaketa handi bat gauzatu zen, ***P11-144*** izena hartuz.

Aldaketa honetan gehien nabarmentzen zena, kotxeari itxura biribilago bat eman ziotela da. Aurreko argiek betazal batzuk simulatzen zituzten, argi motzei lupa lenteak jarriz. Autoa aerodinamikoagoa izatera pasatu zen.

Aldaketa gehienak estrukturalak izan ziren, kolisio kasuan segurtasun maila handiagoa lortuz. Ardatzak, transmisioak eta suspentsioak mantendu ziren.

Primera P11 eta P11-144 autoek Britaniar Turismo Txapelketan hainbat titulu lortu zituzten.

## Kanpo estekak 
* Primera's Club - Foro dedicado a Nissan Primera
Juanjo Artero

**Juanjo Artero** (Madril, ) zinema, antzerki eta telebista aktore espainola da. 14 urterekin pantaila txikian bere lehenengo papera antzeztu zuen: *Verano azul* telesailean Javi pertsonaiaren papera egin zuen. *El Comisario* seriean ere parte hartu du, Charly inspektorearen papera eginez. Horren ondoren *El Barco* telesailean parte hartu zuen eskola ontziko kapitainaren paperean.

Juanjo Arterok Antonio Mercero 1979. urteko udan igerileku batean ezagutu zuen. 14 urte zituenean, Antonio Mercerok proba batzuk egin zizkion eta aukeratua izan zen aktore izateko. Momentu horretan ez zeukan esperientzia aktore moduan. Bakarrik antzezlan bat egin zuen eskolan.

Telesail honetan lan egin eta gero, Jose Luis Fernándezekin duo musikal bat egin zuen, *Verano azul* telesaileko beste aktore bat zena.
*Pancho eta Javi* izeneko Duo musikala 1982. urtean disko bat grabatu zuten. Segituan interpretaziora itzuli ziren telebistako serie askotara, pelikuletara eta antzezlanetara (gehienak Antonio Del Realek zuzenduak).
 
Bere interpretazio famatuena, Charlie Marquez inspektoreordearena izan zen Telecincoko *El Comisario* telesailean, 12 denboraldi iraun zuena, 1999-2001. urte bitarteetan.

Gainera, 2011ko urtarriletik 2013ko otsailera *El Barco* telesailean parte hartu zuen. Gaur egun Victor Reyes interpretatzen du *Amar es para siempre* telesailean.
Plano inbariante

**Plano inbariantea** planeta-sistema baten plano bat da, barnean sistemaren barizentroa duena eta sistema horren momentu angeluarraren bektorearekiko elkarzuta dena. Eguzki sisteman efektu honen %98 lau gasezko erraldoien momentu angeluarrek eragiten dute (Jupiter, Saturno, Urano eta Neptunok). Plano inbariantea Jupiterren plano orbitalaren 0,5%-ra dago.

## Ererferentziak 
## Kanpo estekak
Konbinatu nordiko

thumb|Konbinatu nordikoko korrikalariak.
**Konbinatu nordikoan** bi proben konbinazioan datzan neguko kirola da: tranpolin batetik egindako eski-jauzia, batetik, eta iraupen-eskiko lasterketa, bestetik. Eski nordikoaren modalitate bat da.

Kirol honetan nabarmentzen diren herrialde batzuk dira Norvegia, Finlandia, Alemania, Austria eta Suitza.

## Modalitateak 
Neguko Olinpiar Jokoetan hiru lehiaketa egiten dituzte: banaka, taldeka eta sprintean, bakoitzak bi egun iraute dituena. Baina 2022an bitartean, bederen, gizonezkoen arteko lehia gisa bakarrik.

Banakako lehiaketa, 1924ko Chamonixko Joko Olinpikoetan ezari zen. Taldekakoa, Calgary 1988an, eta sprint modalitatea Salt Lake City 2002an.

Banakako proban, lehen egunean 90 metroko tranpolinetik bi jauzi egiten dira, eta bien puntuaketa batzen da. Biharamunean 15 Km-ko fondoko lasterketa egiten da estilo librean; jauzietako puntuaketan lortutako alderantzizko ordenean, non eta puntuen desberdintasuna segunduetan neurtzen den. Orduan, lasterketan une desberdinetan irteten dira eskiatzaileak, baina helmugara lehen iristen denak, hark irabazi du.

Taldekako proban lau eskiatzailez osatutako taldeak daude, eta lehen eguneko guztien 8 jauzien puntuak batzen dira. Hurrengo eguneko lasterketa erreleboka da, 4 x 5 km; alderantzizko ordeneko irteerekin, banakako modalitatean bezala helmugako iritsieran ebazten delarik garaipena.

Sprint modalitatean 120 metroko tranpolina erabiltzen da, eta lasterketa luzeagoa da, 75 kmkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manu Robles Arangiz fundazioa

**Manu Robles-Arangiz fundazioa** Baionan 2004an sortutako fundazioa da eta Ipar Euskal Herriko dinamikak laguntzen ditu.

## Historia 
Manu Robles Arangiz fundazioa 1991n jaio zen Hego Euskal Herrian. Ipar Euskal Herriko diagnostiko bat ondoren, ELA sindikatuak Ipar Euskal Herrian zabaltzeko nahia azaldu zuen. LAB jada bazegoen eta zatiketa ez eragiteko sortu zuten fundazioa.

## Funtzionamendua 
Ipar Euskal Herrian ahal duen «autonomia eta ekimen handinarekin» jardutea eta gizarte aurrerabideak eta euskaldunen borondatea kontuan hartzen dituzten pertsona eta mugimendutzat elkar eragiteko erreferentzia izatea da.

## Bultzatu dituzten proiektuak 
### Euskoa 
Euskoa sortu aurretik fundazioko batzuk AEKko eta beste mugimendu batzuetako kideekin batera tresna alternatibo batean pentsatzen hasi ziren eta horrela euskoa sortu zen.

### Euskal Herriko Laborantza Ganbera 
ELBko laborariek laborantza ganbera bat eskatu zuten eta Frantziaru urte batzuetara laborantza ganberarik egoten ez bazen eurek sortuko zutela azaldu zuten. ELB ELA sindikatuarekin elkartu eta Ipar Euskal Herriko Manu Robles fundazioak laborariek behar zuten laborantza ganbera lortzen laguntza eman zien.

Ainhize-Monjolosen etxe bat aurkitu eta erosteko tramiteekin hasi ziren baina gatazka egon zen Frantziarekin erosketa egiteko dirua atzerritik zetorrela esaten baitzuten. Erostea lortzen eta obrak egiten ere lagundu zuen fundazioak.

### Enbatarekin hitzarmena 
*Enbata* aldizkariarekin hitzarmen bat egin zuten *Alda* izeneko gehigarri bat eurek idazteko. Bertan erregularki gai sozialen eta ekologikoen inguruko irakurketa argitaratzen dituzte eta egun *Enbata* aldizkariaren Interneteko ataria kudeatzen laguntzen dute.

### Bizi! mugimendua 
Fundazioa ingurumenaren inguruan militatu nahi zuten pertsona batzuekin bildu eta Bizi! mugimendua sortu zuten. Euskal Herriko Laborantza Ganberaren gatazkak bere sortzea atzeratu eta 2009ko ekainean sortu zen.

### *Alda* taldea 
2014an, geroa aurreratzeko eta erreleboa ziurtatzeko talde hau sortu zuen fundazioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maison13 gaztetxea

**Maison13 gaztetxea** 2014ko maiatzaren 22an sortutako gaztetxea zen. Bilbon Zazpikaleetan zegoen.

Abenduaren 10ean, gaztetxea hustu eta pertsona bat atxilotu zuen Ertzaintzak. Gainera, kanpoan protestan ari zirenen aurka egin zuten segurtasun indarrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mailegu (finantza)

Finantzetan, **mailegua** pertsona fisiko edo juridiko batek —hartzekodunak, alegia— beste bati —hartzaileari, alegia— diru kopuru finko bat uzteko kontratua da, non hartzailea diru kopuru hori (printzipala) aurrez ezarritako kuoten bitartez itzultzera konprometitzen den, interes batekin batera. Kreditu hitza, diru kopuru finkoa baino ez baizik diru kopuru bat eskuragarri jartzen den kontratuetarako erabiltzen da, non interesak erabilitako diruagatik bakarrik ordaintzen diren.

## Mailegu motak 
* **Mailegu hipotekarioak**: etxebizitza, ekipamendu eta lan handietarako erabiltzen dria, eta maileguaren itzulketarako bermetzat hipoteka ezartzen dute ondasun higiezin baten gainean..
* **Mailegu bigunak**: zein epe luzera eta interes-tasa apalekin ematen baitira, horrela funtsean izaera soziala duten eta errentagarritasun ekonomiko handirako aurreikuspenik ez duten inbertsioak laguntzeko.
  				
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
*Lukurreria

## Kanpo estekak
Jaulkipen (argipena)

**Jaulkipen** erabilera zenbait dituen termino ekonomikoa da:
* diru-jaulkipena, estatuek, zehazkiago banku zentralek, dirua sortzen duten aldietako bakoitza;
* zor-jaulkipena, enpresa, erakunde eta estatuek zor-titulu kopuru bat eskaintzea eta zor-titulu horien multzoa (ikus jesapena).

## Kanpo estekak
Irati Goikoetxea Asurabarrena

**Irati Goikoetxea Asurabarrena** (Beasain, Gipuzkoa, 1984ko abenduaren 27a) euskal idazlea eta irrati esatari bat da. Halaber, Nafarroako Gobernuaren Bizikidetza batzordean lan egiten du. 

Bestela, Ekaitz Goikoetxea bertsolariaren arreba da.

## Biografia 
Matematika ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean. Lanbidez bigarren hezkuntzako matematika irakasle da, eta Nafarroako zenbait ikastetxetan egin du lan.

Literaturari dagokionez, zenbait arlo landu izan ditu gaztetatik. Bertsolari eta gai jartzaile aritu izan da; 2000 urteko Lazkao-Txiki bertso-paper lehiaketan, adibidez, sari bat jaso zuen. Gazteentzako literatura sari hainbat jaso izan ditu, bai olerkigintzan eta baita narratiban ere. Horietako batzuk aipatzearren: BBK-Azkue, Urruzuno, Satarka eta Bordari.

Gerora ere, jarraitu izan du literatura sortzen, hala olerkigintzan nola narratiban. Jaso dituen sarien artean: On Manuel Antia, Maria de Maeztu, Iparragirre, Gabriel Aresti lehiaketan akzesita, Peru Abarka, Satarka, Bordari. 2010. urtean Orgasmus ipuin erotiko liburuan hartu zuen parte beste bederatzi emakume idazlerekin batera. 2014an argitaratu zuen bere lehenengo ipuin liburua: Andraizea.

Horietaz gain, Segura Irratiko *Itaka* literatur saioa zuzentzen du.2019an Igartza Saria irabazi zuen, *Herriak ez du barkatuko* eleberriarekin.
## Argitalpenak 
* *Arraroa* (Mensajeros, 2010).

250px|thumb|

* Irati Goikoetxea "Nor" liburua aukezten. Durangoko Azoka, 2023
* *Andraizea*. Erein (2014).
* *Herriak ez du barkatuko* (2019).
* *Nor.* (1545 Argitaletxea). Ilustratzailea: Karmele Gorroño.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa:Gazteak eroso eta deseroso sentiaraztea dut helburu  Berria, 2023.12.08
Baroien Gurutzada

**Baroien Gurutzada** (1239 - 1241) Ekialde Hurbila asaldatu zuen kanpaina bat baino gerra diplomatikoa izan zen.

Seigarren Gurutzada eta gero, Frederiko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak Jerusalem babesik gabe utzi zuenez, Gregorio IX.a aita santuak hala eskatuta, 1238tik aurrera Tibalt I.a Nafarroakoak Lur Santua askatzeko gurutzada antolatu zuen. Nafarroako, Champagneko eta Frantziako nobleek osatutako 1500 zaldunen gudarostea Palestinara iritsi zen 1239ko irailaren 1ean, Akrera hain zuzen ere. Axkelonera mugitu eta Tibaltek bertan gaztelu bat eraikitzeko agindua eman zuen. Bi gudu txikiak izan zituen. Lehenengoan garaipena lortu zuen, baina musulmanen aurkako bigarren guduan, Gazan, urriaren 13an, gurutzatuek porrot handia jasan zuten. Hala eta guztiz ere, Tibaltek Damasko eta Egiptoko aiubtarrekin negoziatu zuen. Horrela siriarrekin akordioa lortu zuen egiptoarren aurka. Akordioaren ondorioz, Jerusalemgo Erresumak Jerusalem bera, Betleem, Nazaret, Galilea gehiena eta hainbat tenplarioen gaztelu, tartean Belfort eta Safed, irabazi zituen. Egiptoarrekin tregoa bat ere negoziatu zuen. Orduko iturri batzuen arabera, Jordan ibaia eta Mediterraneo arteko lur guztiak gurutzatuen eskuetan geratu ziren.

Lehenengo Gurutzadaren ondoren arrakastatsuena zen Gurutzada honen arrakastaren zein zatia zen Tibaltena zaila da esatea. 1240ko irailean Palestinatik itzuli zen, hasierako indarra pixkanaka gurutzatuen arteko eztabaidetan galdu zelako.

Henrike III.a Ingalaterrakoaren anaia zen Rikardo Cornwallekoa laster iritsi zen Lur Santura Nafarroako erregea ordezkatzeko. Ostalariek egiptiarren alde egin zuten eta tenplarioek, berriz, siriarren alde. Ingelesak Hugo IV.a Borgoinakoaren alde egin baina lana bukatu gabe 1241eko maiatzaren 3an Europara itzuli zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beaufort gaztelua

**Beaufort** edo **Belfort gaztelua** (arabieraz: *Shaqif Arnun* edo  ''Qala'at al-Shaqif'') Libanoko Nabatieh eskualdean dagoen gotorleku gurutzatua da, egungo Arnoun herritik 1 kilometrora dagoena. Gazteluaren aurretik gotorleku bat zegoen 1139an Fulko Jerusalemgoak hartu zuena. Gurutzatuek egungo gaztelua eraikitzeari ekin zioten. Saladinek 1190ean konkistatu zuen, baina 60&nbsp;urte geroago gurutzatuek berreskuratu zuten. 1268an Baibars I.a sultanak berreskuratu zuen.

Bere kokapen estrategikoa dela eta, harrezkero erabilia izan da, baita Libanoko Gerra Zibilean ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Despopulatze

thumb|400px|**Despopulatzearen** ondorioak.
**Despopulatzea** herri edo eskualde bat jendez husteko prozesua eta horren ondorioen multzoa da. Exodo, gerra edo beherakada demografiko batengatik.

### Ikus, gainera 
* Herri hustua

## Kanpo estekak
Gazte Komunisten Kolektiboak

**Gazte Komunisten Kolektiboak (GKK)** ( *[CJC]*) Euskadiko Langileen Alderdi Komunistari (ELAK/PCTE) lotuta dagoen gazte-erakundea da. Kolektiboen agerkaria *Tinta Roja* da, 2006tik paperezko edizioa kaleratzen dute eta 2012tik edizio digitala. PCPEren ekimenez sortu zituzten 1985eko urtarrilaren 13an. 1990. hamarkadaren hastapenetan erakundearen sektore batek Espainiako Gazteria Komunisten Batasunarekin, Espainiako Alderdi Komunistarekin, bat egin zuen.

## Lurralde egitura 
GKK Nazio edo Eskualdeko Batzordeetan antolatuta daude, lurralde erakunde bakoitzeko zelula edo kolektiboak taldekatzen dituztenak. Hon hemen Batzordeak:
* Andaluziako Batzordea
* Aragoiko Batzordea
* Asturiasko Batzordea (CJC-CMC)
* Kanarietako Batzordea
* Kantabriako Batzordea
* Gaztela eta Leongo Batzordea
* Gaztela-Mantxako Batzordea
* Kataluniako Batzordea (CJC-JCPC)
* Valentziako Erkidegoko Batzordea
* Extremadurako Batzordea
* Galiziako Batzordea (CMC-CJC)
* Balear Uharteetako Batzordea
* Errioxako Batzordea
* Madrilgo Batzordea
* Euskal Herriko Batzordea (GKK-CJC)
* Murtzia Batzordea

## Idazkari nagusiak 
## Kanpo estekak 
* GKKen web gune ofiziala 
* *Tinta Roja*ren web gunea
Ralph Giordano

**Ralph Giordano** (Hanburgo, 1923ko martxoaren 23a – Kolonia, 2014ko abenduaren 10) alemaniar idazlea izan zen.

## Biografia 
Holokaustoa pairatu zuelako gaia askotan aipatu zuen bere obretan. Naziengandik ihesi, Hanburgoko etxe batean emakume batek ezkutatuta igaro zuen gerra familiarekin batera. 23 liburu idatzi zituen.

## Lan hautatuak 
* Jan Rolfs (izengoitia): *Westdeutsches Tagebuch*, Verlag Neues Leben, Berlin/DDR, 1953
* *Die Partei hat immer recht*. Kiepenheuer & Witsch, Köln 1961.
* *Die Bertinis. Roman*. Fischer, Frankfurt am Main 1982, .
* *Die zweite Schuld oder Von der Last Deutscher zu sein*. Rasch und Röhring, Hamburg 1987, .
* *Wenn Hitler den Krieg gewonnen hätte. Die Pläne der Nazis nach dem Endsieg.* (1989) 
* *Wird Deutschland wieder gefährlich? Mein Brief an Kanzler Kohl, Ursachen und Folgen.* (1993) 
* *Die Traditionslüge. Vom Kriegerkult in der Bundeswehr.*, Kiepenheuer und Witsch, Kolonia 2000, 
* *Erinnerungen eines Davongekommenen.* Kiepenheuer & Witsch, 2007 

## Erreferentziak
Biblosko gaztelua

**Biblosko gaztelua** () Libanoko Biblos hirian dagoen gotorleku gurutzatua da. Gazteluaren aurretik erromatar garaiako gotorleku bat zegoen XII. mendean gurutzatuek egungo gaztelua eraikitzeari ekin zioten. Embriaco genoar familiarena zen. Saladinek 1188an konkistatu zuen eta urte bi geroago harreskiak moztu zituen. 1197an berreraikia, 1369an zipretar itsasontziek eraso zuten.

## Bibliografia 
Thiollet, Jean-Pierre, ''Je m'appelle Byblos'', Paris, 2005. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sam Cooke

**Samuel "Sam" Cooke** (Clarksdale, Mississippi, AEB, 1931ko urtarrilaren 22a - Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1964 abenduaren 11a) estatubatuar musikaria da.

## Biografia 
Eliza baptistaren gospel zeremonia espiritualetan ibilitako kantaria zen. Horregatik bere 30 abesti irratietako hit bilakatu ziren 1957 eta 1964 artean.

Arraza segregazioarekin bukatzeko sortutako eskubide zibilen aldeko mugimendu sozialeko buruetatik gertu ibili zen eta afroamerikarrak liluratuzeko musika egiteaz; arrazazkoak eta erlijiosoak ziren abestiak egiteaz gain, pop sortzaile izatea zuen helburu zuen. Ondorioz, gospeletik soulera joan zen.

1950eko hamarkadaren hasieran, The Soul Stirrers gospel taldeko ahots izarra zen eta arauak hausteko *Wonderful* gospel generoko doinu klasikoa *Lovable* izenekoan bihurtu zuen, pop moldaketak eginda.

Julius June Cheeks kantaria ezaguna zuen, segregazio politikaren aurkakoa zena eta AEBetako Auzitegi Gorenak Brown vs Board of Education Of Topeka sententziarekin (1954) eskoletan beltzak eta zuriak bereiztea antikonstituzionala zela esan ostean, biek *All Right Now* grabatu zuten.

Berak sortzen zituen interpretatuko zituen kantuak eta diskoetxe propioa ere sortu zuen SAR Records izenekoa.

1963ko urriaren 8an, zurientzat bakarrik zen Louisianako (AEB) motel batean ostatu hartu nahi izan zuen taldekideekin batera baina atxilotu egin zituzten. Hori dela eta, *A Change is Gonna Come* abestia sortu zuen.

1964 abenduaren 11ean, tiroz hil zuen Los Angelesko (Kalifornia, AEB) motel bateko jabeak. Bertha Franklin Hacienda motelaren jabeak hil zuen, ustez eraso egin ziolakoan eta beranduago, abeslariak emakumezko gazte bat bortxatu zuela adierazi zuen.

## Diskografia 
* *Songs by Sam Cooke* (1957)
* *Encore* (1958)
* *Tribute to the Lady* (1959)
* *The Wonderful World of Sam Cooke* (1960)
* ''Cooke's Tour* (1960)
* *Hits of the 50's* (1960)
* *Swing Low* (1961)
* *My Kind of Blues* (1961)
* *Twistin' the Night Away* (1962)
* *Mr. Soul* (1963)
* *Night Beat* (1963)
* *Ain't That Good News'' (1964)

## Erreferentziak
Albert Jovell

**Albert Jovell** (Bartzelona, 1963-2013ko azaroaren 26a) mediku, idazle eta soziologoa izan zen. Bere aportaziorik handiena osasungintzako humanizazioaren arloan izan zen, paziente onkologikoa ere izan zen heinean eta gaixoekin harreman enpatikoak sostengatzen zituenez. Besteak beste, 'Declaració de Barcelona de drets dels pacients' (2003), 'Foro Español de Pacientes' (2004), 'Fòrum Català de Pacients' (2006) eta 'Universitat dels Pacients' (2006) ekimenak bultzatu zituen Laporte Fundaziotik.

Medikuntza Prebentiboa eta Osasun Publikoan espezializatu zen, arlo horretan Masterra eta Doktoretza lortuz Harvard Unibertsitatearen bidez. Halaber, Soziologian lizentziatu zen.

Sari ugari jaso zituen bere ibilibide profesionala dela-eta.

## Argitalpenak 
Hainbat libururen egile izan zen:
* *Análisis de regresión logística*
* *Liderazgo afectivo*
* *La confianza*
* *Cáncer: Biografía de una supervivencia*
* *El médico social*
* *Te puede pasar a ti*

Halaber, 190 zientzia artikulu idatzi zituen, baita zenbait ikerketa zuzendu ere:
* "El Paciente del Futuro",
* "Análisis de necesidades en salud y mujer en España",
* "El paciente oncológico",
* "Confianza en el Sistema Nacional de Salud",
* "La Salud de las Mujeres + 50",
* "Asma Metaforum",
* "El futuro del SNS: la visión de los ciudadanos",
* "El Valor Terapéutico en Oncología",
* "Evaluación de la calidad de la asistencia oncológica en España",
* "Capital social e inmigración",
* "La profesión médica en la encrucijada",
* "Artritis reumatoide: una visión del presente y una mirada al futuro",
* "Alfabetización Sanitaria en España".

## Ikus, gainera 
* Bartzelonar ezagunen zerrenda
* Zainketa aringarriak

## Kanpo loturak 
* Universitat Internacional de Catalunya-ko webgunean
* Laporte Fundazioaren webgunean
Argot

**Argot**a (frantsesezko *argot* izenetik) antzeko ezaugarriak —lanbidea, jatorria, zaletasunak, gizarte maila, etab.— dituzten pertsonen multzoek erabiltzen duten hizkera espezifikoa da. Sarritan, haien taldetik kanpokoek solasaldiak ez ulertzeko sortzen da argota.

## Motak 
* Soziolektoa gizatalde baten hizkera berezia da (gaizkileen hizkera, ikasleen hizkera, informatikazaleen hizkera, adierazkorra eta batzuetan ezkutukoa izateko helburuarekin); jargoiaren baliokidea da.
* Teknolektoa arlo akademiko edo tekniko baten lexiko berezia da.

## Kanpo estekak
Gunga Din

**Gunga Din** 1939ko George Stevens estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoiztutako abentura filma bat da. Rudyard Kipling idazlearen izen berdineko *Gunga Din* olerkian zeozer oinarritua dago. Cary Grant, Victor McLaglen, Douglas Fairbanks Jr., Sam Jaffe, Eduardo Ciannelli eta Joan Fontaine aktoreek antzeztu zuten.

Argazkigintza onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
[thumb|ezkerrera|66px|Bertie Higginbotham sarjentua ([Robert Coote)]]
XIX. mendea, Britainiar Raja. Cutter, MacChesney eta Ballantine (Cary Grant, Victor McLaglen eta Douglas Fairbanks, Jr.) adiskidetasun estu batek batzen dituen Britainiar Armadako hiru sarjentu dira, behinola telegrafia komunikabideen bapateko etete bat ikertzera Indiako eskualde menditsu batera bidaliak izango direlarik. Hirukoteak eta heuren Gunga Din (Sam Jaffe) izeneko ur-eramaleak hainbat abentura biziko dituzte, tartean Kali jainkosaren gurtzaileak diren *Itotzaileak* izeneko sektari hiltzaileki kideei aurre egin beharko diete. Gainera, ezkutuko tenplu bat topatu, eta atzemanak eta torturatuak izango dira, halere britainiar gudarostea segada hilkor batetik salbatzea lortuko dute.

## Aktoreak 
* Cary Grant: Archibald Cutter sarjentua
* Victor McLaglen: 'Mac' MacChesney sarjentua
* Douglas Fairbanks Jr.: Thomas 'Tommy' Ballantine sarjentua
* Sam Jaffe: Gunga Din
* Eduardo Ciannelli: Guru
* Joan Fontaine: Emaline 'Emmy' Stebbins
* Montagu Love: Weed kolonela
* Robert Coote: Bertie Higginbotham sarjentua
* Abner Biberman: Chota
* Lumsden Hare: Mitchell maiorra
* Cecil Kellaway: Stebbins jauna (krediturik gabe)
* Reginald Sheffield: Rudyard Kipling (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *Gunga Din* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Zuria Gaztelakoa

**Zuria Gaztelakoa** (Palentzia,  - Melun, ), Gaztelako infanta, 1223-1226 bitartean Frantziako erregina ezkontidea eta 1226–1235 bitartean Frantziako erregeordea izan zen.

## Biografia 
Aita Alfontso VIII.a Gaztelakoa eta ama Leonor Ingalaterrakoa izan zituen. Bere neba Henrike I.a Gaztelakoa eta ahizpa Berengaria Gaztelakoa izan ziren.

Filipe II.a Frantziakoa eta Joan Lurgabea erregeek hala adosturik, Frantziako tronuaren oinordekoa Gaztelako infanta batekin ezkonduko zen. Hori zela eta, adineko andrea zen Leonor Akitaniakoa Gaztelara joan eta Zuria hautatu zuen. 12 urte besterik ez zituela, Zuria amamarekin joan zen Parisa. 1200ko maiatzaren 22an Luis VIII.a Frantziakoarekin ezkondu zen

1223an erregina ezkontide bilakatu zen baina hiru urte besterik ez zituen eman karguan, Luis disenteriaz hil zelako. Haien bigarren semea, Luis, izan zen ondorengoa, eta heldutasuna iritsi bitartean Zuria erregeordea izan zen. Jaun feudal handien altxamendua zapaldu ondoren, albitarren aurkako gerra amaitu zuen (1229ko Parisko Ituna). Semea adinera heldu zenean, Pontoiseko Maubuisson abadiara erretiratu zen. Luis IX.a VII. Gurutzadara joan zelarik (1249-1252 bitatean), erregeorde bihurtu zen berriro eta *pastoureaux* izenekoen matxinadari eman zion bukaera.

## Seme-alabak 
* Filipe (1209–1218), printzea
* Luis (1214–1270), oinordekoa.
* Roberto (1216–1250), Artoisko kondea
* Joan (1219–1232)
* Alfontso (1220–1271), Poitiers eta Tolosako kondea.
* Filipe Dagoberto (1222–1232)
* Elisabet (1225–1269)
* Etienne (1226)
* Karlos (1227–1285), Anjou eta Maineko konde eta Sizilia eta Napoliko erregea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barrois

thumb|Eskualdearen kokapena
**Barrois** Frantziako ekialdean dagoen eskualdea da. Erdi Aroan Barreko dukerrian zegoen baina egun Lorrenan dagoen  bat da.

Hegoaldean izen berekoa den Barrois champenois dago, Perthois ets Vallage eskualdeek banaturik.

Eskualde zeharkatzen duten bi ibai nagusiak Saulx eta Ornain dira.

## External links 
* Webgune ofiziala 

## Kanpo estekak
Club Deportivo Arquitectura

**Club Deportivo Arquitectura** Espainiako Madril hiriburuko errugbi talde bat da. Espainiako liga gehien irabazi dituen taldea da, baina gaur egun bigarren mailan jokatzen ari da.

Madrilgo Unibertsitate Politeknikoak sorturiko errugbi taldea da. Arkitekturako errugbi taldea 1931ean sortu zen arren, taldearen fundazioa 1970ekoa da.

## Lorpenak 
* Espainiako Liga (9): 1974, 1975, 1977, 1981, 1982, 1986, 1988, 1990, 1995
* Errege Kopa (6): 1976, 1980, 1981, 1984, 1986, 1988
* Iberiar Errugbi Kopa (2): 1991, 1996
* Ohorezko B maila (1): 1999

## Kanpo estekak 
*  CD Arquitectura errugbi taldearen webgunea
Club de Rugby Cisneros

**Club de Rugby Complutense Cisneros** Espainiako errugbi taldea da, egoitza Madrilen duena. 2023-2024 denboraldian, gizonezkoen lehenbiziko taldea Espainiako Ohorezko Mailan dago.

## Palmaresa 
* Espainiako Liga
** irabazlea (2): 1976, 1985
* Errege Kopa
** irabazlea (4):1967, 1969, 1979, 1982
* Iberiar Errugbi Kopa
** irabazlea (2): 1968, 1986
* Espainiako Errugbi Superkopa 
** finalista (2): 2003, 2015
* Ohorezko B maila
** irabazlea (1): 2012

## Azken denboraldiak 
* COVID-19 pandemiaren ondorioz Liga eten zen eta une horretan zegoen sailkapena bihurtu zen ofizial.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, rugbycisneros.com
Barreko Dukerria

**Barreko Dukerria** (; ) eskualde feudal independente bat izan zen, 1766an Frantzian sartu zena. Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzerria, hasierako konderria 1301ean Frantziako Erresumako feudo bilakatu zen. 1354an dukerri bilakaturik, 1480an Lorrenako Dukerriarekin bat egin zuen. 1766an Frantzian sartu zen azkeneko duke subiranoa hil ondoren, Stanisław Leszczyński poloniarra hain zuzen ere. Hiriburu bezala Bar-le-Duc hiria izan zuen.

## Agintarien zerrenda 
### Barreko kondeak 
;Ardenetako leinua
* Frederiko I.a (959–978)
* Teodoriko I.a (978–1027)
* Frederiko II.a (1019–1026)
* Frederiko III.a (1027–1033)
* Sofia (1033–1093)
** Luis Montbéliardekoa (1038–1071) konde ezkontidea

;Montbéliard leinua
* Teodoriko II.a (1093–1105)
* Reginaldo I.a (1105–1150)
* Reginaldo II.a (1150–1170)
* Henrike I.a (1170–1189)
* Tibalt I.a (1189–1214)
* Henrike II.a (1214–1239)
* Tibalt II.a (1239–1291)
* Henrike III.a (1291–1302)
* Eduardo I.a (1302–1337)
* Henrike IV.a (1337–1344)
* Eduardo II.a (1344–1352)

### Barreko dukeak 
;Montbéliard leinua
* Roberto (1352–1411)
* Eduardo III.a (1411–1415)
* Luis (1415–1431)

;Anjou leinua
* Renato I.a (1431–1480)
* Yolanda (1480–1483)
* Renato II.a (1483–1508)

### Pont-à-Moussongo margraveak 
* Roberto (1354–1411)
* Eduardo III.a (1411–1415)
* Luis (1415–1431)
* Renato I.a (1419–1441, 1443–1444)
* Luis II.a (1441–1443)
* Joan (1444–1470)
* Nikolas (r. 1470–1473)
* *jabegabe* (1473–1480)
* Renato II.a (r. 1480–1508)

## Ikus, gainera 
* Barrois

## Kanpo estekak
Aldudeko gudua

**Aldudeko gudua**, Konbentzio gerran, 1794ko ekainaren 3an frantziar eta espainiar armadak egindako gudua izan zen, *Lavictoire* jeneralak irabazi zuena.

## Aurrekariak 
Baztanera zihoazen hiru pasabideak mendean hartzeko asmotan, Jacques Léonard Muller jeneralak agindu eman zion bere ezkerraldeko dibisioari Baigorri dagoen Berdaritz lepoa eta Izpegi har zitzan, erdialdekoak Amaiur hartzen zuen bitartean. Berdaritzera ailegatzeko Aldude zeharkatu behar zuten. Bidean espainiar armadak zuen gotorleku bat zegoen, 3 kanoi zituena.

## Gudua 
1794ko ekainaren 3an,  frantziar soldaduk posizioa defendatzen zuten 300 espainiar eraso zuten. Horietatik 800 haitzartetik eraso zuten eta goizeko 9tan Uriska mendian zeuden. *Lavictoire* jeneralak zuzendutako euskal ehiztariek Berdaritz eraso zuten eta artilleriaren sua jasan zuten. Lavictoire hil ondoren, espainiarrek jaitsi eta erasoari ekin zioten. Anabasa aprobetxatuz, Jean Isidore Harizpek zuzenduak, euskal ehiztariak gotorlekuan sartu ziren eta espainiarrak barneko gotorlekuan errefuxiatu ziren. Gotorlekua kanoikatu ondoren, 308 defendatzaileek amore egin zuten.

Tartean, erdialdeko dibisioak apenas ez zuen areriorik eta Izpegi eta Amaiur hartu zituen. Etorkinen armada Arkintzu mendian zegoen, Aldude eta Berdaritz artean. Bi suen artean kokaturik, laster atzera egin behar izan zuen, baina atzera egitean Aldude erre zuten.

## Ondorioak 
Frantziar garaipenak penintsularako bidea ireki zuen, justu Bonnivet almiranteak 1531n eta Berwickeko dukeak 1719an hartu zutena. Jacques Léonard Muller buru zuen gudarostea Baztan haraneko guduan borrokatu zen uztailaren 24an .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bicicleta, cullera, poma

***Bicicleta, cullera, poma*** () Katalunian egindako dokumentala da, Alzheimer gaixotasuna gaitzat daukana eta protagonista nagusia Pasqual Maragall politikari ezaguna dena, bere gaixotze prozesua azaltzen duena.

## Sinopsia 
2007ko udazkenean Pasqual Maragalli alzheimer diagnostikatu zioten. Hasierako kolpea gaindituta, berak eta familiak ekiten diote gaixotasunaren aurkako borrokari, eta lehenengo pausutik film hau bihurtzen da aparteko testigantza. Inteligentziaz, zintzotasunez eta umore onez Maragall uzten da bere familiarekin eta medikuekin erretratatzen, bere borroka pertsonalaren egunez egunekoa azaltzeko, jarraipeneko bi urtez. Film gogorra baina baikorra hala ere.

## Sariak 
* Film dokumental onenaren Gaudí Saria (2011)
* Dokumental onenaren Goya Saria (2011)

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak
Brie (eskualdea)

**Brie** iparraldeko Frantziako eskualde geografiko eta historikoa da, Sena eta Marne ibaien artean hedatzen dena. Nekazari lurraldea da; garia, azukre-kanabera eta behi azienda dira lanbide nagusiak (ospe handiko gaztak daude). Brie frantsesa, hegoaldekoa, aberatsagoa da Champagneko Brie, iparraldekoa, baino. Hiri nagusiak: Lagny-sur-Marne, Provins, Coulommiers, Meaux, Melun eta Brie-Comte-Robert dira.

## Historia 
Azken karolingiarren eta lehen Capet-ekoen garaian bi Brie ziren: Brie frantsesa (hiriburua: Brie-Comte-Robert) eta Champagneko Brie (hiriburua: Meaux). Azken honetan sortu zen Champagneko etxea, Nafarroako erregetzaren jabea izan zena 1234-1274 bitartean (Tibalt I.a, Tibalt II.a eta Henrike I.a). Champagneko etxea Frantziako koroari lotu zitzaion 1361ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marnie

**Marnie** 1964ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariak zuzendutako thriller filma bat da. Winston Graham idazlearen izen berdineko *Marnie* eleberrian oinarritua dago. Tippi Hedren, Sean Connery, Diane Baker eta Martin Gabel aktoreek antzeztu zuten. Technicolor sistemaz filmatu zen.

Hitchcocken filmetan ohikoa den bezala honakoan ere kameo edo agerpen laburra burutzen du, hain zuzen eree, filmaren bosgarren minutu inguruan, hoteleko korridorean Marnie igaro ondoren ezkerraldetik sartuz.

## Argumentua 
Marnie (Tippi Hedren), emakume gazte eder gezurti eta lapurzalea da, gizonekiko mesfidatia. Bere erakarpen ahalmena erabiliz Sidney Struttek (Martin Gabel) idazkari gisa kontratatzea lortuko du. Lanpostu honetan bere lapurtzeko joera ez uzteaz gain oso modu kaxkar eta petralean jokatuko du. Haler, Mark (Sean Connery) gazte alargunak Marnierkin ezkondu eta haren joera obsesiboareen atzean zer ezkutatzen den topatzea erabakiko du. Istripu ikaragarri batek Marnie muturreko egoera batera eramatean, Markek Marnie bere iraganean sustraituta dauden beldurrei aurre egin eta gainditzea derrigortuko du.

## Aktoreak 
* Tippi Hedren: Margaret "Marnie" Edgar
* Sean Connery: Mark Rutland
* Diane Baker: Lil Mainwaring, Marken koinata
* Martin Gabel: Sidney Strutt, Marnieren nagusi ohia
* Louise Latham: Bernice Edgar, Marnieren ama
* Bob Sweeney: Bob, Marken lehengusua
* Alan Napier: Rutland jauna, Marken aita
* Mariette Hartley: Susan Clabon, Marnieren lankidea
* Bruce Dern: Marniern haurtzaroko marinela
* Meg Wyllie: Turpin andrea
* Kimberly Beck: Jessica "Jessie" Cotton, Bernicen haurtzaina (krediturik gabe)
* Melody Thomas Scott: Marnie neskatoa (krediturik gabe)

## Iruditegia 

Irudi:Alfred Hitchcock's Marnie Trailer - Tippi Hedren (3).png|Marnie (Tippi Hedren)
Irudi:Alfred Hitchcock's Marnie Trailer - Sean Connery (1).png|Mark (Sean Connery)
Irudi:Alfred Hitchcock's Marnie Trailer - Tippi Hedren & Sean Connery (1).png|Mark (Sean Connery) eta Marnie (Tippi Hedren)
Irudi:Alfred Hitchcock's Marnie Trailer - Alfred Hitchcock.png|Alfred Hitchcock zuzendaria filmaren trailer edo iragarkia aurkezten

## Kanpo estekak 
* *Marnie* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
My Life Without Me

***My Life Without Me*** 2003ko film hispano-kanadarra da. Isabel Coixetek idatzita eta zuzenduta, "El Deseo" ekoiztetxeak egindakoa da eta *Pretending the Bed Is a Raft* (Nanci Kincaid) liburuan oinarrituta dago.

23 urteko emakumearen istorioa kontatzen du, senarra eta bi alaba dituena eta laster hilgo dela jakinarazten diotena.

## Sinopsia 
Ann (Sarah Polley) 23 urteko emakume langilea da, bi alaba txiki eta langabezian dagoen senarra (Scott Speedman), porrot moduan bere bizitza ikusten duen ama (Deborah Harry) eta kartzelan dagoen eta 10 urtez ikusi ez duen aita dituena.

Bere bizitza dramatikoki aldatzen da sinkopea eduki ondoren kontsulta mediko batean obulutegiko minbizia metastasiekin diagnostikatzen diotenean, bi hilabeteko bizi-itxaropenarekin. Bere egoeraz inori ez esateko erabakitzen du, anemia pantailatzat erabiliz, eta hil baino lehen egin nahi dituen gauzen zerrenda egiten du: Ilea aldatu, urtebetetze mezuak grabatu neskatoentzat 18 urte egingo dituen arte, senarra beste emakume batekin lotzen saiatu eta beste gizon batekin sexu harremana edukitzea nolakoa den probatu.

Lee izeneko gizona ezagutzen du, erabat maiteminduta amaitzen dena berarekin eta bihotza apurturik gelditzen dena Annek harremana eteten duenean. Gizona saiatuko da desesperatuki konbentzitzen, bera zoriontsua izateko edozer gauza egingo duela esanez, alabak zainduko dituela eta bere senarrarentzat ere lana bilatuko duela. Emakumeak harremana hautsiko du hiltzen ari dela esan barik.

Filmaren bukaeran mezu bat grabatzen du senarrari maite duela esaten eta beste bat Leerentzat gauza bera kontatzen. Zinta guztiak emango dizkio medikuari, bere heriotzaren ostean banatzeko eskaturik.

## Aktoreak 
* Sarah Polley: Ann
* Scott Speedman: Don
* Mark Ruffalo: Lee
* Deborah Harry: Annen ama
* Jessica Amlee: Penny
* Kenya Jo Kennedy: Patsy
* Amanda Plummer: Laurie
* Leonor Watling: Ann
* Maria de Medeiros: ileapaintzailea
* Julian Richings: Thompson doktorea
* Alfred Molina: Annen aita

## Sariak 
Hainbat nazioarteko sari irabazi ditu, besteak beste Genie Saria aktoresa onenari (Polley) eta Goyak egokitutako gidoi onenari (Coixet) eta abesti onena (*Humans Like You*, Chop Suey-rena).

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Internet Movie Database-an
* Box Office Mojo-n
Joseph Matenot

**Joseph Matenot** (Delme, Mosela,  - Baigorri, ) Frantziako Iraultzako gerretan aritu zen frantziar jenerala izan zen.

## Biografia 
1770ean Delfinaren Errejimentuan sartu zen eta 1777rako jada *La Victoire* edo *Lavictoire* (Garaipena) ezizena zuen. Urte hartako urriaren 15ean Jeanne Fonrouge ezkondu eta Uharte Garaziko Tximalenia etxean bizi zen.

Iraultzaren hasieran Donibane Garaziko Goardia Nazionalean sartu eta 1793an euskal ehiztarien buruzagi bilakatu zen. 1794ko apirilaren 14an jeneral izendatua, Aldudeko guduan larri zauritu zuten eta handik gutxira hil zen.

## Erreferentziak
Les invasions barbares

***Les invasions barbares*** 2003ko pelikula franko-kanadarra da, komedia eta drama tartekatzen dituena eta Denys Arcandek idatzita eta zuzenduta. Honek egindako ''Le Déclin de l'empire américain* eta *L'Âge des ténèbres'' pelikulekin batera trilogia osatzen du.

Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen urte hartan, horrelakorik lortzen lehenengo pelikula kanadar bihurtuta.

## Sinopsia 
Trilogiaren aurreko pelikularen pertsonaiak mantenduz, seme-alabak sartzen ditu honetan, quebectar nazionalistak direnak belaunaldi zaharragoko gehienak oraindik sozial-demokratak diren bitartean. Honek emango die anakronismo kutsua euren ezkertiar ideologian, 1960ko hamarkaldiaren "Iraultza Lasaia" atzean geldituta eta azken urteotan herrialdean gertatutako aldaketa politiko eta ekonomikoak kontuan hartuta.

Rémy da pertsonaia nagusia eta minbizi terminalaren aurkako bere borroka ardatz nagusia da. Sébastien semea saiatuko da aitaren azken egun horiek izaten ahalik eta erosoenak, eta azkenean biak bidaiatuko dira Vermont-era (AEB) arreta medikoaren bila.

Hasiera batean Sébastien gogo txarrez joango da Quebec-era Londonetik, non eta finantzetan lan ibilbide arrakastatsua duen (aitaren pentsamolde sozialistaren beste muturrean), Louise aitaren emazte ohiak eskatuta. Quebec-eko osasun sistema publiko gainkargatua ikusita, arreta hobearen bila joango dira. Bitartean, Rémy-ren lagunak eta senideak topatuko dituzte, bisitan ondoan egoteko joaten direnak.

Azken egunetan, basoan daukan etxera joango dira denak, eta eztabaidatuko dute politikaz, filosofiaz eta sexuaz.

## Aktoreak 
* Rémy Girard, Rémy
* Stéphane Rousseau, Sébastien
* Dorothée Berryman, Louise
* Louise Portal, Diane
* Marie-Josée Croze, Nathalie
* Marina Hands, Gaëlle
* Dominique Michel, Dominique
* Pierre Curzi, Pierre
* Yves Jacques, Claude
* Isabelle Blais, Sylvaine
* Toni Cecchinato, Alessandro
* Sophie Lorain, lehenengo maitalea
* Mitsou Gélinas, Ghislaine
* Micheline Lanctôt, Carole erizaina
* Johanne-Marie Tremblay, Constance lekaimea
* Roy Dupuis, Gilles Levac (narkotikoen funtzionarioa)

## Sariak 
Oscar Sariaz gain, 2004an pelikula, zuzendari eta jatorrizko gidoi onenari César Sariak irabazi zituen.

Canneseko Zinemaldian bestela bi sari eskuratu zituen aurreko urtean, gidoi eta aktoresa onenari (Marie-Josée Croze) emandakoak. 5 Jutra Sari eta 6 Genie ere irabazi zituen, baita beste nazioarteko zinemaldi batzuetako sariak ere (Bangkok, Brasil, Toronto eta Txekian).

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Internet Movie Database-an
* Box Office Mojo-n
Nissan

edo, besterik gabe **Nissan** (japonieraz  ahoskatua), 1933an Masujiro Hashimoto, Kenjiro Den, Rokuro Aoyama, Meitaro Takeuchi eta Yoshisuke Aikawak sortutako automobil ekoizlea da. Egoitza Yokohama hirian dago kokaturik.

1999tik aurrera, Nissan eta Renault frantziar automobil enpresa aliaturik daude. 2013an, Renaultek Nissanen akzioen %43.4a zuen eta Nissanek Renaulten %15a. Carlos Ghosn konpainia bien zuzendaria da.

Nissan Motorren hurrengo markak ditu: Nissan, Infiniti, Datsun, eta NISMO.

2012an Nissan munduko seigarren automobil enpresa nagusiena da, Toyota, General Motors, Volkswagen, Hyundai eta Ford aurrean izanik. Renaultekin batera laugarrena izango litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.nissan-global.com
Denys Arcand

**Georges-Henri Denys Arcand** (Deschambault, 1941eko ekainaren 25a-) zinema zuzendari, gidoigile, ekoizle eta aktore quebectar emankorra da.

Ezaguna da batik bat ''Le déclin de l'empire américain* eta *Les invasions barbares'' pelikulengatik, azken honekin Oscar eta beste hainbat sari irabazi dituelarik.

## Filmografia hautatua 
## Kanpo loturak 
* IMDB webgunean.
Kamuflaje (argipena)

**Kamuflaje** hitzak zerbait ikus ez dadin ezkutatu edo mozorrotzeko ekintza da. Erabilera zenbait ditu:
* zientzia militarrean, kamuflajea;
* biologian,
** **kamuflaje** edo kripsia, animaliak bizi diren ingurunean ikusiak ez izateko hartzen duten itxura;
** **kamuflaje** edo mimetismoa, animaliak beste animalien itxura hartzeko estrategia biologikoa, etsaiengandik babestu edo harrapakinak aiseago erasotzeko.
Kamuflaje

thumb|Soldadu bat, kamuflajezko pintura erabiliz
thumb|*Hymenopodidae* familiako  marisorgin bat, *Hymenopus coronatus*, *Phalaenopsis orchid* orkidea lore batean.

**Kamuflajea** animaliak edo objektuak ikusiak ez izateko tekniken multzoa da, bai ikusteko zailak egiten (kripsis) edo zerbait mozorrazten (mimesis). Adibide ezagunak, tigrearen marrak edo soldaduen uniformeak dira.

Hitza frantsesezko  hitzetik dator, 1914an italierazko  ('ezkutatu') aditzetik eratorria.

## Kanpo estekak
Poliziaren gehiegikeria Ameriketako Estatu Batuetan

**Poliziaren gehiegikeria** mundu osoan orokortutako indarkeria da. Jarraian, AEBtako datuak ageri dira.

## Datuak 
NAACP eskubide zibilen aldeko elkarteak argitaratu zuenez, 1999 2014ra 76 pertsona hil zituen poliziak. Denak arma gabe zeuden, eta gutxiengo etniko baten kide ziren, batez ere, beltzak.

## Azken hildakoak 
Jarraian, poliziaren gehiegikeriaren ondorioz azken hildakoen zerrenda ageri da.

* Rumain Brisbon. 34. 2014ko abendua.
* Tamir Rice. 12. 2014ko azaroa.
* Akai Gurley. 28. 2014ko azaroa.
* Kajieme Powell. 25. 2014ko abuztua.
* Ezell Ford. 25. 2014ko abuztua.
* Dante Parker. 36. 2014ko abuztua.
* Michael Brown. 18. 2014ko abuztua. Sakontzeko ikus Michael Brownen hilketa.
* John Crawford. 22. 2014ko abuztua.
* Tyree Woodson. 38. 2014ko abuztua.
* Eric Garner. 43. 2014ko uztaila.
* Victor White. 22. 2014ko martxoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suizidio lagundu

**Suizidio lagundua** edo **lagundutako suizidioa** eutanasiatik oso hurbil dagoen kontzeptua da. Medikuak ez dio gaixoari ezer sartzen baina errezeta bat egiten dio heriotza eragiteko pilula batzuekin, eta gaixoak nahi dituenean hartuko ditu.

Europako herrialde batzuetan, Belgikan edo Herbehereetan esaterako, erregulatu egin da lagundutako suizidioa, medikuntzaren eta erizaintzaren profesionalei atribuzioak emanez. Beste herrialde batzuetan, Suitzan adibidez, medikoki lagundutako suizidioaz gain, suizidiorako laguntza ere jasotzen da: edozein pertsonak lagun diezaioke beste bati suizidioan ondorio juridikorik gabe, legez jasotako baldintzetan egiten bada. Beraz, azken kasu horretan ez da ezinbestez ingurune medikuan egin behar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kakalardo adardun

**Kakalardo adardun**a, **akulamendi**a, **arkamelu**a edo **arkulo**a (*Lucanus cervus*) lukanidoen familiako intsektu barailaduna da. Europako kakalardorik handiena da. Arrak emeak baino handiagoak dira eta baraila garatuagoak dituzte, oreinen adarren formakoak. Haritzak eta artea nagusi diren basoetan bizi dira.

Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren interes berezikoen kategorian sartu zuten.

## Azpiespezieak 
* *Lucanus cervus cervus* – Arrak: 35–92&nbsp;mm; emeak: 35–45&nbsp;mm; jatorria: mendebaldeko, erdialdeko eta ekialdeko Europa
* *Lucanus cervus akbesianus* – Arrak: 50–100&nbsp;mm; emeak: 40–45&nbsp;mm; jatorria: Siria, Turkia
* *Lucanus cervus judaicus* – Arrak: 50–100&nbsp;mm; emeak: 40–50&nbsp;mm; jatorria: Siria, Turkia
* *Lucanus cervus turcicus* – Arrak: 35–75&nbsp;mm; emeak: 35–40&nbsp;mm; jatorria: Bulgaria, Grezia, Turkia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salmo

***Salmo*** Salmonidae familiako arrain generoa da, izokinak eta amuarrainak barne hartzen dituena. Izen zientifikoa latinezko ''* («izokin») hitzetik dator.

## Espezieak 
* *Salmo akairos* (Delling y Doadrio, 2005)
* *Salmo aphelios* (Kottelat, 1997)
* *Salmo balcanicus* (Karaman, 1927)
* *Salmo carpio* (Linnaeus, 1758)
* *Salmo cettii* (Rafinesque, 1810)
* *Salmo coruhensis* (Turan, Kottelat y Engin, 2010)
* *Salmo dentex* (Heckel, 1851)
* *Salmo ezenami* (Berg, 1948)
* *Salmo ferox* (Jardine, 1835)
* *Salmo fibreni* (Zerunian y Gandolfi, 1990)
* *Salmo ischchan* (Kessler, 1877)
* *Salmo labrax* (Pallas, 1814)
* *Salmo letnica* (Karaman, 1924)
* *Salmo lumi* (Poljakov, Filipi eta Basho, 1958)
* *Salmo macedonicus* (Karaman, 1924)
* *Salmo marmoratus* (Cuvier, 1829)
* *Salmo nigripinnis* (Günther, 1866)
* *Salmo obtusirostris* (Heckel, 1851)
* *Salmo pallaryi* (Pellegrin, 1924)
* *Salmo pelagonicus* (Karaman, 1938)
* *Salmo peristericus* (Karaman, 1938)
* *Salmo platycephalus* (Behnke, 1968)
* *Salmo rhodanensis* (Fowler, 1974)
* *Salmo rizeensis* (Turan, Kottelat eta Engin, 2010)
* *Salmo salar* (Linnaeus, 1758)
* *Salmo schiefermuelleri* (Bloch, 1784)
* *Salmo stomachicus* (Günther, 1866)
* *Salmo taleri* (Karaman, 1933)
* *Salmo trutta* (Linnaeus, 1758)
* *Salmo visovacensis* (Taler, 1950)
* *Salmo zrmanjaensis'' (Karaman, 1938)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak