Esklabotza Euskal Herrian

thumb|250px|Europan esklaboak izatea maila soziala erakusteko modua zen. Euskal Herrian ere bai.

**Esklabotza Euskal Herrian** urtetan diru iturri handia izan zen. Euskal Herriko ekonomia ez zen inoiz nagusiki esklabista izan, baina, dena den, euskal herritar asko aberastu ziren giza esplotazioari esker. Trafikoa debekatu ostean ere, XIX. mendean, esklaboen salerosketan segitu zuten merkatari askok. Euskal Herrian, bestetik, esklaboen presentzia ere ezagutu zen baina odol garbitasunaren kezkarekin ez ziren hainbeste izan.

## Esklabistak 
thumb|250px|Egungo Gasteizko Arte Ederren Museoa, Zulueta anai esklabistek eraikitakoa.
Euskal herritarrak, hala nola katalanak, andaluziarrak, kantabriarrak... Espainiako monarkiaren menpeko herri oro esklaboen trafikoan eta esklabotza kolonialean inplikatuta egon ziren maila batean ala bestean. 

Erdi Aroan jada bazeuden esklaboak Euskal Herrian, baina Amerikaren konkistaren ondotik hauspotu zen praktika hori. XVI. mendean, makina bat euskal herritar joan zen kontinente hartara, eta hasi ziren aberasten, batik bat nekazaritza industriala sortzeari esker: kakaoa, azukrea, tabakoa, kafea eta beste produktu kolonial batzuk ekoizteko lursailak ugaritu egin ziren. Lur horiek ustiatzeko beharrezkoa zen bortxazko lana, hau da, esklabotza: «Milioika esklabo eraman zituzten Ameriketara garai hartan, ordura arte inoiz ikusi baino gehiago», azaldu du Oscar Álvarez Gila EHUko historialariak.

Kasu baterako, egungo Haitin, Frantziako Saint-Domingue kolonia izan zen. 1804an independentzia lortu zuen arte, gaskoiak, bearnesak eta Iparraldeko euskal herritarrak izan ziren esklabistarik behinenak uharte hartan. Martin Lopez Isasi Eibarko merkatariak (Gipuzkoa, 1525-1597), esaterako, etekin mardulak lortu zituen esklaboen salerosketari esker. Eta esklabotzan oinarritu zen, ezinbestean, gure herrian zabaldu zen txokolatearen inguruko arrakasta: Caracasko Gipuzkoar Konpainiak hornitu zituen kakaoz hemengo ekoizleak, 1728tik 1785era bitartean. «Baina kakaoa ekoizteko langileak behar dira...», gogorarazi du Alvarezek. Jakina nondik zetorren eskulan hori. 

Edozelan ere, Hego Euskal Herrian XIX. mendean izan zuen esklabotzak indar handiena. Hain justu, noiz-eta haren kontrako iritziak indartsuenak zabaldu ziren garaian eta Atlantikoko giza trafikoa jada debekatua zegoenean. Espainiako Erresumaren kolonia zen Kuba artean, eta loraldi ekonomiko bat izan zen han, batik bat azukrearen, kafearen eta tabakoaren ekoizpenean oinarritutakoa. Beharginen sekulako eskariari erantzuteko, debekuei muzin egin zieten plantazioetako jabeek.
thumb|Trafikatzaileen itsasontzi bateko sotoa esklaboz beteta.

Orokorrean, euskal herritar trafikatzaileek esklaboak Andaluziako portuetatik ekartzen zituzten, Sevillatik eta Cádiztik bereziki Hego Euskal Herri aldera, eta Arroxelatik Ipar Euskal Herrira. Garai hartan ohikoa zenez, salerosketako produktu bat gehiago zen, kontzientzia eragozpen handirik gabe. Eta beste batzuetan, Caracasko Errege Konpainia edo Konpainia Transatlantikoa bezalako euskal merkataritza elkarteek aritu ziren esklaboen salerosketekin dirutza egiten. Urko Apaolazaren esanetan *Orduko fortuna handienek Antilletako irla hartan dute jatorria. Nekez uler dezakegu Euskal Herriko ekonomiaren historia Kuba eta azukre-kanaberak aipatu gabe*.

### Euskal Herriko esklabo jabeak 
Hona hemen batzuk: 
* Domingo Aldama
* Gabriel Raymundo de Azcárate Lascurain
* Patricio Castaño Capetillo
* Juan Eulate
* Agustín Goytisolo
* Antso Ximeno Orozko
* Hernando Ugarte
* Juan Zaldibar

## Abolizionismoa Euskal Herrian 
Euskal Herrian esklabuen presentzia ez zen hain handia izan eta, ondorioz, abolizioaren aldeko mugimenduak ez ziren hainbeste garatu. Esklabotzaren aurkako borrokan izen handiak izan ziren gure herrian hala ere, esaterako Francisco de Vitoria eta Charles Martial Lavigerie.

## Literaturan 
thumb|200px|Pío Baroja.
Ziur aski Pío Baroja izan zen esklabotza Euskal Herriaren ikuspuntutik gehien landu zuen egilea. Orobat ageri da errealitate hori, itsasoko inguruko eleberrietan, esaterako *Los pilotos de altura* (1929), eta *La estrella del capitán Chimista* (1930) liburuetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esklabotza
* Odol garbitasun

## Kanpo estekak 
* 
*