Agnes Denes

**Agnes** **Denes** (Budapest, 1931ko maiatzaren 31) hungariar artista da, New Yorken bizi dena. Bitarteko ugarirekin egindako lanengatik da ezaguna: poesian eta filosofian, eskuz eta ordenagailuz egindako diagrama konplexuetan (berak Filosofia Bisuala deitzen du), eskulturan eta ingurumen-instalazioetan.

## Ibilbidea 
Budapesten jaio zen, Hungarian, 1931. urtean. Bere familia Nazien okupaziotik bizirik atera zen eta Suediara joan zen 40ko hamarkadaren erdialdean. Nerabea zela Estatu Batuetara joan ziren bizitzera. Hizkuntzak behin eta berriz aldatzeak ikusizko arteetan zentratzera eraman zuen, "bat-batean isildua" sentitzen baitzen. New Yorken pintura ikasi zuen New Schoolen eta Columbiako Unibertsitatean, eta bere lan batzuk erakutsi eta saldu zituen. Laster utzi zuen pintura, mihiseak berarentzat zeuzkan mugak zirela eta, horrela beste eremu batzuetan arakatu zitzakeen ideietan zentratu zen. Natura, orduan, bere ekintza-eremuetako bat bilakatu zen eta Land Art-eko ordezkari garrantzitsu bihurtu zen.

70eko hamarkadaren hasieran New Yorkeko galeria utzi zuen, A.I.R. Gallery-ren sortzaileetako bat izateko, Estatu Batuetan sortutako emakume artisten lehen galeria-kooperatiba. Ordutik, 450 erakusketa baino gehiagotan parte hartu zuen mundu osoko galeria eta museoetan, eta 6 liburu idatzi zituen.

Denesek 10 lan ditu New Yorkeko Arte Modernoko Museoan. New Yorkeko Arte Museo Metropolitarrak bere bildumako 5 pieza erosi zituen. Eta Estatu Batuetako Artearen Whitney Museoaren bilduma iraunkorrean Denesen 3 lan daude. Gainera, munduko 43 museotan ere badago bere lana.

2019. urtean *Agnes Denes: Absolutes and Intermediates* erakusketa egin zen, *The Shed* kultur gunean (New York). Bere lehen atzera begirakoa izan zen.

## Lanak 
Bere lanik ezagunenetako bat *Wheatfield -- A Confrontation* da, 1982koa. Manhattaneko orube bateko 8000 m² lur ereingarri bihurtu eta bertan garia landatu zuen. Ureztatzearekin eta ongarritzearekin, galsoroa hazi egin zen, eta ikusmin handia eragin zuen New York hirian. Gari-sailak ez ezik, haren kolore horiak ere kontraste harrigarria sortzen zuten etxe orratz ilunen gogortasunarekin, haien aurrean hazi baitzen. Lan horren bidez, hirigintzaren eta nekazaritza-ekoizpenaren arteko distantzia salatu nahi zuen, baina baita zerealen merkatua baldintzatzen zuten interes politiko eta ekonomiko guztiak ere. Bere hitzetan, "*kudeaketa akatsei eta munduko goseaz ohartarazi nahi zuen. Intrusio bat zen sanctasanctorumean, erronka bat Zibilizazio Handiari. Aldi berean Shangri-la zen, miniaturazko paradisua, bere haurtzaroa, udako arratsalde bero bat landan, bakea zen*".

Honela sailka ditzakegu bere lanak:

### Ekologistak 
* *Rice/Tree/Burial* 1968, Eco-Logic, Sullivan konderria, New York; 1977an berreraikia Artparken
* Agnes Cenes Artparken, 1977-1979
* *Wheatfield, a Confrontationn* 1982 Manhattan, Battery Parkeko zabortegia.
* *Tree Mountain-a living time capsule* 1996, Ylöjärvi, Finlandia
* *A Forest for Australia*, zuhaitzak birlandatzea Melbournen (Australia), 1998an
* *Nieuwe Hollandse Waterlinie Master Plan*, 2000
* *North Waterfront Park Masterplan*, Berkeley, Kalifornia, 1988-91.
* *The Living Pyramid*, Socrates Sculpture Park, Long Island City, New York, 2015.

alt=pyramid with plants|thumb|*The Living Pyramid*

### Ikusizko filosofia 
1968tik aurrera, filosofiaren esplorazio intentsiboa hasi zuen artearen bitartez. Emaitza, Cornelleko Unibertsitateko Jill Hartz-en arabera, "*lan multzo izugarria izan zen, zorroztasun intelektualagatik, edertasun estetikoagatik, analisi kontzeptualagatik eta ingurumen kezkarengatik bereizten dena*".

### Eskultura 
* *Sculpa tures of the Mind* 1968-2012

### Idazlanak 
* *Book of Dust: The Beginning and the End of Time and Thereafter*, 1989 Visual Studies Workshop Press, Rochester, New York. 200 or.
* *The Human Argument*, 2008 Spring Publications, Putnam, Connecticut.
* *Poetry Walk—Reflections: Pools of Thought*, 2000 Charlottesville, Va.: University of Virginia Art Museum.

## Katalogoak 
* *Agnes Denes: Perspectives*, Corcoran Gallery of Art, Washington D. C., 1974.
* *Agnes Denes: Sculpa tures of the Mind / Philosophical Drawings* by Amerika Haus Berlin, 1978
* *Agnes Denes 1968-1980*, Gary Garrels curator, Hayden Gallery, MIT, Boston, 1980
* *Agnes Denes: Concept into Form, Works : 1970-1990*, Arts Club of Chicago, 1990
* *Agnes Denes* by Jill Hartz, Herbert F. Johnson Museum of Art, Cornell University, 1992 [2]
* *The Visionary Art of Agnes Denes: An Exhibition of 85 Works*, Gibson Gallery, 1996 [3]
* *Project for Public Spaces, a Retrospective*, Samek Art Gallery, Bucknell University, Lewisburg PA; 2003
* *Agnes Denes: Work 1969-2013*, curated and edited by Florence Derieux, FRAC Champagne-Ardenne, Firstsite Colchester, Mousse Publishing, 2013-2016
* *Agnes Denes: Absolutes and Intermediates*, edited by Emma Enderby, The Shed, 2019

## Sariak eta aitzatespenak 
* National Endowment for the Arts erakundearen lau beka.
* New Yorkeko Estatuko Arteen Kontseiluaren lau beka.
* CAPS beka (1972).
* Fundazio Nazionalaren bekak (1974 eta 1975).
* Berlingo DAAD beka, Alemania (1978)
* Arte eta Letren Amerikar Akademiaren Saria (1985)
* *Eugene McDermott* Saria Arteetan, MITekoa (1990).
* Erromako Akademia Amerikarraren Erroma Saria (1998).
* *Jill Watson* Saria, Carnegie Mellon Unibertsitateko Arteetako diziplina arteko lorpenari (1999).
* *Anonymous Was* *a Woman* saria (2007).
* Estatu Batuek Hungarian duten Enbaxadako Kultura Diplomaziaren Enbaxadore Saria (2008)
* Berrikuntza Artistikoaren Saria, The Phillips Collection, Washington D. K. (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*  Interview of Denes, images of Wheatfield https://web.archive.org/web/20130212030334/http://www.barbican.org.uk/radical_nature
*  http://www.sculpture-center.org