open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olga Greziakoa

**Olga** **Greziakoa eta Danimarkakoa** (grezieraz: *Πριγκίπισσα Όλγα της Ελλάδας και Δανίας*; Tatoi, Grezia, 1903ko ekainaren 11– Paris, Frantzia, 1997ko urriaren 16a) Greziako Nikolas printzearen eta Elena Vladimovna Errusiako dukesa handiaren lehen alaba izan zen. Jurgi I.a Greziako erregearen eta aitaren aldetik Olga Konstantinovna Errusiako dukesa handiaren eta amaren aldetik Vladimir Errusiako duke handiaren eta Maria Mecklenburgo-Schwerineko dukesaren biloba zen.

## Bizitza 
Olga 1903an jaio zen Tatoin. Bere ahizpak bezala, Isabel eta Marina, edertasun handiko pertsonatzat hartua zen Olga. Kate Fox umezain ingelesak hezi zituen hiru printzesak, "Nurnie" ezizenez ezaguna.

### Ezkontza eta ondorengotza 
ezkerrera|thumb|Olga printzesa eta Paulo Jugoslaviako printzea bere ezkontza egunean.
1923ko urriaren 22an Paulo Jugoslaviako printzearekin ezkondu zen Belgraden, garai hartako Yorkeko Dukea (gerora Jurgi VI.a Erresuma Batukoa bezala erreinatuko zuena) Pauloren ezkontzako aitabitxi zelarik. 

Olga printzesak eta Paulo printzeak, eta hiru seme-alaba izan zituzten:

* Alexandro printzea (1924-2016). Alexander printzea Maria Pia Elena Saboyako printzesarekin (1934) ezkondu zen lehenengo, Hunberto II.a Italiako erregearen alaba zena. 1973an Barbara Liechtensteingo printzesarekin (* 1942) ezkondu zen.
* Nikolas printzea (1928-1954). Nikolas printzea 25 urte zituela hil zen Windsor inguruan auto istripu batean. Ez zuen haurrik izan.
* Isabel printzesa (* 1936). Elizabeth printzesa hiru aldiz ezkondu zen. AEBko Howard Oxenbergek herritarrarekin izandako lehen ezkontzatik. (-20119190) Catherine Oxenberg aktorea izan zuen (* 1961).

Olga Greziako printzesa 1997ko urriaren 16an hil zen Parisen, 94 urte zituela.

## Ohorezko goraipamenak 
### Greziako ohorezko goraipamenak 
* Olga eta Sofia Santuen ordenako Gurutze Handiko Dama.
* Greziako Errege Etxearen mendeurrenaren oroitzapenezko intsignia (1963/03/30).

### Jugoslaviako ohorezko goraipamenak 
* San Sava ordenako Gurutze Handiko Dama.

### Ohorezko aipamen alemaniarrak 
* Gizarte Ongizateko kondekorazioa, klase berezia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilbao Athletic 2025/2026

Entrenatzailea:  Jokin Aranbarri (2024-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten jokalariak Baskonia taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 275-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Lehen Federazioan gehienez 18 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

### Lagatakoak 
### Baja Neguan 
### Neguko merkatua 2026 
### Udako merkatua 2025 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 32*

### Neurketak 
#### Aurrendenboraldia 
#### Liga 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilbao Athletic 2024/2025
* Bilbao Athletic 2026/2027

## Kanpo estekak
Xeito Fole

**Xeito Fole** (Lugo, Galizia, 1985) artista bisuala eta aktibista transgeneroa, transfeminista eta antiespezista da. Bere lanean bitarteko digitalak erabiltzen ditu identitate sexu-generiko hegemoniko eta normatiboak kritikoki pentsatzeko, baita gorputzen mugak eta muga sinboliko, politiko eta sozialak aztertzeko ere.

## Ibilbidea 
Arte Ederretan lizentzia lortu zuen Vigoko Unibertsitatean. Ondoren, Rio de Janeiroko Unibertsitate Katoliko Pontifizioan, École régionale des beaux-arts d'Angers-en eta Bartzelonako Unibertsitatean ikasteko aukera eman zioten hainbat beka eskuratu zituen. Azken horretan amaitu zituen ikus-entzunezkoetan espezializatzeko ikasketak. Ostean, Arte Digitalen masterra egin zuen Pompeu Fabra Unibertsitatean.

## Lanak 
Bere lana zeharkakoa da eta hainbat diziplina hartzen ditu bere barnean, artea, politika eta hezkuntza lotzen dituzten proiektuak garatuz; 2018an zehar “Voces LGTBI+” proiektua garatu zuen, iDensitat-ekin batera, Bartzelonako Arte Garaikideko Museoan (MACBA) aurkeztua. 2016an eta 2017an, bideo- eta ikus-entzunezko hizkuntza-tailerrak eman zituen, lankidetza-lanei zuzenduak, hala nola In Living Memory eta A Travessia. Halaber, sorkuntza artistikoa sexu- eta genero-aniztasunari buruzko prestakuntzarekin koordinatzen du, zeharkako ikuspegi batetik, sormen-metodologien bidez.

Bere lana hainbat erakusketatan erakutsi da, hala nola:

* Aniztasuna, generoa eta sexualitateak (Porto, 2018)
* Erakusketa *Marrana* (Ekuador, 2016)
* *El Venadito*. *Elkarrekin animalien* tratu txarren aurka, Art Factory, Madril (2016), CC Sagrada Familia, Bartzelona (2016) Espai Antoni Miro Peris, Bartzelona (2015)
* Habitat *Creatiu*, Can Felipa, Bartzelona (2015)
* Ikusizko arteak, Injuve sorkuntza. Tabacalera, Madril (2012)
* *Nits Digitals - Vic-en arte elektronikoen zikloa* . ACVic (2012)
* ''Sense Titol '10*, Arte Ederren Fakultatea, Bartzelona (2010)
* *2010eko balio berriak''. Pontevedrako Probintzi Museoa

Hainbat arte-egoitzatan parte hartu du, hala nola Hangar eta AcVic arte-zentroetan.

## Sariak 
* 10x10 Pública (2012)
* II Encontro Artistas Novos (2012)
* Novos Valores 2010

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Antonio Remón Cantera

**José Antonio Remón Cantera** (Panama Hiria, 1908ko apirilaren 11 – *ibidem*, 1955eko urtarrilaren 2a) panamar militar eta politikaria izan zen. Panamako presidentea izan zen 1952tik 1955era.

Mexikoko Akademia Militarrean ikasi zuen eta 1947tik Panamako polizia zuzendu zuen. 1949an Daniel Chanis Pinzón presidenteari uko egitera behartu zuen eta 1951n Arnulfo Arias boteretik bota zuen.

Koalizio Patriotiko Nazionaleko hautagaia izan zen 1952ko hauteskundeetan. Herrialdeko presidente bihurtu zen lehen militarra izan zen eta polizia militarizatu eta Guardia Nazional bihurtu zuen. Estatubatuarren aldeko politika jarraitu zuen eta oposizioa erreprimitu zuen.

1955eko urtarrilaren 2an hil zuten tiroz, eta hilketa ez zen inoiz argitu.
Kristina de Lorena

**Kristina de Lorena** (frantsesez: Christine de *Lorraine*; Bar-le-Duc, Frantzia, 1565eko abuztuaren 16a -– Florentzia, 1637ko abenduaren 19a) Frantziako aristokrata izan zen, Fernando I.a Medici (Toskanako duke handia) dukesa handi ezkontidea eta semearen erreginaordea.

## Bizitza 
## Lehen urteak 
Karlos III.a de Lorena dukearen eta Claudia Valoiskoaren alaba, Henrike II.a Frantziakoaren eta Katalina Mediciren alaba, ama hil ondoren bere hezkuntzaz eta goi-mailako senarra bermatuko zioten ezkontza-saioez arduratu zena.

## Ezkontza 
Saiakerak luzeak eta korapilatsuak izan ziren, baina azkenean aukeratua geroago Toskanako duke handia izan zena, Fernando I.a Medici. Kristina harexekin ezkondu zen 1585ean, baina ez zen Florentziara joan 1589 urtera arte. Ez zen aukera erraza izan, Fernando posizio eztabaidagarrian baitzegoen kardinal izan ostean eta purpurari uko egin baitzion bere anaia Frantzisko I.a Medici ondorengo gizonezkorik gabe hil ondoren, tronura igotzeko.

1609 urtean bere senarra behar baino lehenago hil ostean, bere semearen, Cosimo II.a Medici, erregeordetza hartu zuen, 21 urte betetzean aitaren oinordeko izatera destinatua zegoena, eta hezkuntzaz korronte zientifiko-filosofiko modernoenetara bideratua zegoena.

Hala ere, bere bilobak, Fernando II.a Medici duke handiak, ez zuen positibotzat jo gobernu gaietan eta bizitza politikoan izan zuen eragina, Cosimo II.a Medici hil ostean gortetik urrundu zuen eta.ezkerrera|thumb|Galileok Kristina de Lorena Dukesa Handiari idatzitako gutunaren azala. |255x255pxJakintza zientifikoek erakarritako emakumea izan zen, eta harreman epistolarra izan zuen Galileo Galileirekin. Galileik bere lau *Lettere* copernicane-etako bat eskaini zion, 1615ekoa, non zientzialariak bere doktrinak Bibliaren aurka zeudela gezurtatzen zuen. Antonio Santuccik biziarteko ruota eskaini zion, 1582t urtetik aurrera egindako kalkulu astronomikoen sistema konplexua.

Florentzian hil zen 1637an, 72 urte zituela.
  
## Ondorengotza 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Galileoren gutuna Cristina de Lorrenari
Appalachia

**Appalachia**, AEBetako Appalacheak mendikatearen hego eta erdialdeko atalak barne hartzen dituen eskualdeko geografiko bat da.

Iparraldean, New York estatuko Catskill mendien mendebaldean hasi eta Blue Ridge mendien eta Great Smoky mendien barna, hegoaldean Georgia, Mississippi eta Alabama estatuen iparraldean amaitzen da, Mendebaldeko Virginia eskualde honen barnean osoki dagoen estatu bakarra izanik.
Sesé Mateo

**Maria Jose Mateo Garcia** (Chapela, Redondela, Pontevedra, 1965 - *ibidem*, 2017ko otsailaren 20a), **Sesé Mateo** ezizenaz ere ezaguna, galiziar aktibista sozial eta poetisa amateurra izan zen, bere bikotekide ohiak hil zuen genero indarkeria krimen batean.

## Bizitza 
Maria Jose Chapelan jaio zen, eta bertan eman zituen bere bizitzako lehen urratsak, adin-nagusitasunera heldu zenean Venezuelara joan zen, orduan zuen bikotekidearekin batera. Jaioterrira itzuli aurreko hamar urteetan bi seme-alaba izan zituen, Lucia eta Joshua, eta hainbat kultur elkartetan eta aldarrikapen politikoko elkartetan parte hartu zuen. 

Galiziara itzulita, aktibista lanari jarraipena eman zion: Ruela de Nuñez zentro sozial okupatuarekin kolaboratu zuen; hainbat mugimendu sozialetan ere parte hartu zuen; hobi komunaren deshobiratzea sustatu zuen, non, 36ko Espainiako gerran errepresaliatutako beste batzuen artean, bere aitona zegoen; Confederación Intersindical Galegan bere lankideen ordezkaritza sindikaleko funtzioak hartu zituen eta Donicela Feministan militatu zuen.

2000ko hamarkadan, Emilio Fernández Castrorekin harremanetan hasi zen, eta adiskidetasunik gabeko banantze-prozesu batean amaitu zuen, baina aurretik seme bat izan zuten: Igor izenekoa.

2015ean bularreko minbizia diagnostikatu zioten

## Heriotza 
2017ko otsailaren 20an Emilio Fernandez bere etxera joan zenean (bera kanpoan zela), eta harremana eteteagatik minduta, butano bonbona biren gomazko mahuka moztu eta etxebizitza gasolinaz busti zuen. Sesé bikotekide ohia itzuli zen gauean, eta berarekin izandako liskar baten ostean, bonbonak leherrarazi, biak hil eta familiaren etxea suntsituta geratu zen, Gobernuak Galizian duen Ordezkaritzak premeditazio gisa epaitu zuen ekintza batean.

## Legatua eta obra 
Maria Joseren heriotzak umezurtz utzi zituen bere hiru seme-alabak, eta bigarrenak, Joshuak, Igor gazteenaren ardura hartu behar izan zuen. Joshuak, gainera, 2018an Espainiako Senatuan alegatu batean parte hartu zuen bere kasua azalduz, horren ondorioz genero indarkeriaren biktimen familiei laguntzeko protokoloak ezar zitezen.

Erailketaren ondoren Seséren etxeko hondakinen artean, minbizia gainditzen ari zen garaiko gogoetak eta berak idatzitako poemak gordetzen zituen koaderno bat aurkitu zen, bai gaztelaniaz bai galegoz idatziak, egilearen bizitzako bi fase ezberdin estaltzen zituztenak –lehenik 1980ko eta 1990eko hamarkadak, eta azkenik 2006tik 2017ra–. 2019an *No camiño do vento* liburuan argitaratu ziren, jarraian Míriam Ferradáns olerkariak analisia egin zuen eta Ana Belén Puñal kazetari eta irakasleak testu bat idatzi zuen. Bildutako dirua Mujeres Fundazioak indarkeria matxistaren ondorioz umezurtzak diren haurrak zaintzera bideratzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marulan

'''''', Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 1.178 biztanle zituen.
Frantziska Orleanskoa (1844-1925)

**Frantziska Orleanskoa** (frantsesez: ''Françoise d'Orléans;'' Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1844ko abuztuaren 14a – Saint Firmin, Frantzia, 1925eko urriaren 28a) printzesa eta Chartresko dukesa izan zen.

## Bizitza 
Frantziska printzesa Frantzisko Orleansko Joinvilleko printzearen (1818-1900) eta Francisca de Braganza Brasilgo printzesa inperialaren (1824-1898) alaba zen. Luis Filipe Frantziako erregearen biloba zen aitaren aldetik, eta Petri IV.a Portugalgo eta I.a Brasilgo enperadorearena amaren aldetik. 1848 urtean, aitaren aldeko aitona tronutik kendu zutenean, bai bera bai bere familia Ingalaterran babestu ziren.

### Ezkontza eta ondorengotza 
1863ko ekainaren 11n, Ingalaterrako Kingston-on-Thames herrian ezkondu zen bere lehengusu-nebarekin, Roberto Orleansekoa, Chartresko dukea. Bikoteak bost seme-alaba izan zituen:

* María Orleanskoa (1865-1909), Valdemar Danimarkako printzearekin ezkondua, ondorengoekin.
* Roberto Orleanskoa (1866-1885), oinordetzarik gabe.
* Henrike Orleanskoa (1867-1901), oinordetzarik gabe.
* Margarita (1869-1940), Magentako dukearekin ezkondua; oinordekotzarekin.
* Joan (1874-1940), Guiseko dukea eta Frantziako tronurako eskubideen oinordekoa. Bere lehengusina Isabel Maria Luisa Orleansekoarekin (1878-1961)  ezkondu zen eta  seme-alabak izan zituen.

1910 urtean, Frantziska alargundu egin zen, baina ez zen berriro ezkondu. 1925ean hil zen.

## Ohorezko goraipamenak 
* Gurutze Izartuaren Ordenako lehen klaseko dama. (Austria-Hungariako Inperioa).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
# (Frantsesez) Dominique Paoli, Fortunes et infortunes des princes d'Orléans 1848-1918, Artena, Paris, 2006.
# (Frantsesez) Jean-Charles Volkmann, Généalogie des rois et des princes, Reditions Jean-Paul Gisserot, Paris, 1998
## Kanpo estekak
Mount Victoria (Hegoaldeko Gales Berria)

**Mount Victoria**, Australiako herri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 945 biztanle zituen.
Julieta de Melo Monteiro

**Julieta de Melo Monteiro** (jaiotzez **Julieta Nativa de Melo**; Rio Grande, 1855eko urriaren 21a – *ibidem*, 1928ko urtarrilaren 27a), ***Penserosa*** izengoitiaz ere ezaguna

Hemezortzi urte zituela argitaratu zuen bere lehen lana: *Prelúdios*, Emílio Zaluarrek hitzaurreztatutako poesia bilduma, non parnasianismoaren ildoa hartu zuen. 1892an kaleratu zuen *Oscilantes* hamalaudunen bilduma. *Coração de mãe* (1893), *Alma e coração* (1897), *Berilos* (1911) eta *Terra sáfara* (1928) liburuen egilea ere izan zen., *Almanaque Popular Brasileiro*, *A Tribuna do Povo*, *Interrogação*, *Progresso Literário e Estatístico*, *A Mensageira* eta *Jornal das Moças* aldizkarietan kolaboratu zuen. 

Partenon Literário erakundeko kide eta Brasilgo Emakumeen Legioaren ohorezko kide izan zen eta Brasilgo Emakumezkoen Klaseen Batasuna zuzendu zuen.

Bizitzaren amaierara arte idazten jarraitu zuen. 1928ko urtarrilaren 27an hil zen, 72 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naga (Hindu mitologia)

[thumb|[Vishnu jainkoa Ananta Sheshanaga sugearen gainean dago, bere ezkontide den Lakshmik masajea ematen dion bitartean.]]
[thumb|Suge naga baten estatua, Wat Sisaket tenplua zaintzen duena, [Vientian|Vientianen (Laos).]]
Hindu mitologiaren baitan, **nagak** suge-itxurako izaki mota bat dira, behe-erdijainkotzat jotzen direnak.

## *Majabhárata*n
*Majabharata* testu epiko handian (K.a. III. mendea), nagen irudikapena ezkorra izateko joera du. *Sarpa iagñán* (sugeen sakrifizioa) heriotza merezi zuten biktimatzat erretratatzen ditu, eta harraparitza Garudá hegazti-gizonaren esku. «Izaki guztien jarraitzaile» deitzen die testuak, eta, dioenez, «sugeek pozoin gogorra, botere handia eta gehiegizko indarra zuten, eta, beti, beste izaki batzuei hozka egiten saiatzen ziren». Denbora berean, nagek paper garrantzitsua jokatzen dute testuan kontatzen diren kondairetan; sarritan, ez dira beste protagonistak baino gaiztoagoak edo engainatzaileagoak, eta, batzuetan, «onen» aldean ere jokatzen dute.

Testuan, gehienetan, gizakiak eta sugeak nahasten dira. Beste batzuetan, giza formarekin agertzen dira, eta, gero, suge formarekin.

Adibidez, Sheshanaga printzeak bere txanoen gainean mundua eusten amaitu zueneko istorioa hasten da bera giza aszeta dedikatu gisa agertzen den eszenarekin: «ilea motots batez bilduta, arropa zarpailez jantzita eta larru eta haragia lehor zeramatzan laztasuna zela eta. Brahma jainkoa pozik gelditzen da Shesharekin, eta mundua buru gainean eusteko agintzen dio. Une horretan, Shesha suge baten ezaugarriekin agertzen da. Lurreko zulo batetik sartu, eta hondoraino irristatzen da, non Lurra  bere buruaren gainean hartzen duen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
María Crespo Garrido

**María Crespo Garrido** (Madril, 1970eko abuztuaren 31) politikaria eta irakaslea da, Alcaláko Unibertsitatean Herri-ogasunekoa.

## Ibilbidea 
2007-2011 legealdian Alderdi Popularrarekin Gaztela-Mantxako Gorteetan diputatu autonomikoa izan zen, Gizarte Ongizateko bozeramailea, Guadalajarako probintzian.

TROA librerías (2014-2020) enpresako zuzendari nagusia izan da; eta 2023 urtean Almuzara Unibertsitateko zuzendari lanetan hasi zen.

## Lan batzuk 
* *Conciliación de trabajo y familia: las claves del éxito. Eficiencia empresarial e implicación masculina* (euskaraz: Lana eta familia uztartzea: arrakastaren gakoak. Enpresa-eraginkortasuna eta gizonen inplikazioa) Fernanda Moretón Sanzekin (Madril, Colex, 2010).
* *La protección fiscal de la familia en una sociedad envejecida: equidad y eficiencia en la gestión del gasto público desde la perspectiva comparada (euskaraz:* Familiaren babes fiskala gizarte zaharkitu batean: ekitatea eta efizientzia gastu publikoaren kudeaketan, ikuspegi konparatutik) (Valladolid, Lex Nova, 2014).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musette (instrumentua)

***Musette*** xirolarru txikia da, hauspoduna eta 4-6 pordoi-tutu dituena, Frantzian XVII-XVIII. mendeetan gorte-instrumentua izan zena. Apaindura handiz egina izaten da. 

Mi bemol-en edo Fa-n oboearen (Do-n afinatutako instrumentua) gainetik afinatua, musettea oboearen sopraninozko bertsio bat da, Mi \flat klarinetea edo Si \flat klarinetearekiko errekintoa bezala.

Musetteak F. Lorée eta Marigaux fabrikatzaile frantsesek (Fa-n afinatua, zortzidun akutu batera eramandako adar ingeles baten baliokidea) eta Fratelli Patricola marka italiarrak (Mi \flat-an afinatuta) ekoizten dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Károly Kisfaludy

**Károly Kisfaludy** (Tét, 1788ko otsailaren 5a – Pest, 1830eko azaroaren 21a) hungariar idazlea izan zen.

Zortzi anai-arreben artean txikiena izan zen, eta erditzean galdu zuen ama. Aitarekin harreman txarra izan zuen. 1804tik 1811ra bitartean armadan egon zen eta Napoleondar Gerretan parte hartu zuen Italian, Serbian eta Bavarian. Garai hartan hasi zen olerkiak eta abestiak idazten. Armada utzi ondoren, bere arreba Terézen etxean babestu zen, Vas konderrian.

Artea ikasi eta Vienara bidaiatu zuen 1812an eta Italiara 1815ean. Arrakasta ez zitzaion 1815era arte iritsi "A tatárok Magyarországon" ("Tatariarrak Hungarian") eta "Ilka, vagy Nándorfehérár bevétele" ("Ilka, edo Belgrad hareapatzea") tragediekin. Ondoren, "Stibor vajda" ("Stibor voivoda"), "A kérők" ("Jarratzaileak") eta "A pártütők"  ("Matxinatuak") dramak izan ziren. Bere antzezlanak alemanera itzuli ziren eta Vienan antzeztu ziren.

1822an *Aurora* egunkaria sortu zuen eta 1826an aitaren testamentuan sartu zuten berriro. Egunkarian lan egin zuen 1830ean tuberkulosiak jota hil zen arte. 1836an *Kisfaludy elkartea* sortu zen.

Antzezlanak, epigramak eta "Mohács" bezalako poemak idatzi zituen.
Luisa Xifré Morros

**Luisa Xifré Morros** (Bartzelona, 1893ko uztailaren 11 - Abrera, 1939ko otsailaren 19a) militante antifaxista izan zen, eta Espainiako gerra zibilean fusilatuta hil zen.

## Biografia 
Teresa Morros eta Baldomero Xifré ebanistaren alaba zen, billarrak eraikitzen espezializatua eta Errege Etxearen hornitzailea.

Luisa Xifré Ramón Baguérekin ezkondu zen 1918an, eta Olesa de Montserratera joan zen bizitzera. Han izan zituen lehen bi seme-alabak. Alargun geratu zenean, Joan Castellsekin ezkondu zen berriro. Hark hiru seme-alaba zituen, eta berarekin beste bi izan zituen, zortzi anai-arrebako familia osatu arte. Lluïsa Xifrék, bizimodua ateratzeko, josten, brodatzen eta emagin lanetan aritu zen.

## Konpromiso politikoa eta fusilamendua 
Kataluniako Alderdi Sozialista Bateratuko militante aktiboa izan zen 1936an sortu zenetik, eta alderdiaren tokiko zuzendaritzako kide izan zen. 1936ko estatu-kolpeak eskubide sozial eta demokratikoentzat ekarri zuen mehatxuaren aurrean, borroka antifaxistarekin eta Errepublikaren defentsarekin konpromiso sendoa hartu zuen.

Urtarrilaren 25ean tropa frankistak sartu ziren Olesan, udal gobernua hartu eta errepresioa zabaldu zen, lehen atxiloketekin. Bizilagunek 30 bat pertsona salatu zituzten, tartean Lluïsa Xifré. *Circol*eko lokalean egon ziren kartzelan otsailaren erdialdean ospaturiko  epaiketa-simulazio baten ondoren. Epaiketa"Alargunen epaiketa" izenarekin ezagutzen da.  Heriotzara kondenatutako 20 bat pertsona eraman zituzten Gori Hoteleko kotxetegietara. 1939ko otsailaren 19an Abrerako hilerrira eraman eta bertan hil zituzten.

Antza denez, Luisa Xifré Morros aldez aurreko epaiketarik gabe fusilatu zuten. Familiak azaldu zuenez, milizianoei jostun gisa laguntzeagatik salatu zuten .

## Aintzatespenak 
Urtero, Santu Guztien izenean, Abrera eta Olesa de Montserrat herriek omenaldia egiten diete Abrerako Hilerri Zaharrean 1939ko otsailaren 19an fusilatutako herritarrei. Oroitarri batek gogorarazten die.

2022. urtean Olesako hiribilduak herri-bozketa bidez erabaki zuen *Lluïsa Xifré* izena ematea Cal Candi inguruko herriko kale bati.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignacio Ithurralde

**Ignacio "Nacho" Ithurralde Sáez** (Durazno, 1983ko maiatzaren 30a) Uruguaiko futbol entrenatzaile eta atzelari ohia da, erdiko atzelari moduan aritzen zena. Defensor Sportingeko egungo managerra da.

## Karrera 
### Klubak 
Ithurraldek 2002an hasi zuen bere joko ibilbidea Defensor Sportingekin non 5 urte eman zituen. Mexikon jokatu zuen CF Monterreyrekin 2007an eta gero Argentinan Olimpo eta Rosario Centralekin.

2009an, Ithurralde Uruguaira itzuli zen Peñarol taldean jokatzeko, eta Bolibarrera joan zen Boliviano Futbol Profesionaleko Ligan, datorren urtean. 2011n, sorginkeria labur bat izan zuen Paraguaiko Guaraní klubarekin, Audax Italiano taldean jokatzera Txilera joan aurretik. Kolonbiako Primera A-ko Millonarios FC taldera joan zen 2012ko urtarrilean. Hurrengo urtean Rentistas klubak aberriratu zuen. 2014an Ithuarraldek sorginkeria labur bat izan zuen Boliviako aldeko Blooming-ekin, urte horretan beranduago Rentistasera itzuli aurretik.

Gerora, Racing Montevideo eta Deportivo Maldonado ordezkatu zituen Ithurraldek, 2017an Cerrorekin erretiratu aurretik.

### Nazioartekoa 
Uruguai 17 eta 20 urtez azpiko mailetan ordezkatu ondoren, Ithurraldek 2006ko irailaren 27an egin zuen debuta alde osoarekin, Venezuelaren aurkako lagunarteko 1-0eko galeran.

## Zuzendaritza-ibilbidea 
2020an, Ithurralde bere lehen Defensor klubera itzuli zen, gazte bandoen kudeatzaile gisa. 2021eko ekainaren 23an, Juan Tejera ordezkatu zuen Boston Riverren lemapean, lehen mailan.

Ithurraldek Boston River 2023ko Libertadores Kopara sailkatu zuen, klubak txapelketan parte hartu zuen lehen aldia, baina 2022ko azaroaren 4an oraindik utzi zuen. Montevideo City Torqueko arduradun izendatu zuten hamazazpi egun geroago, baina hurrengo apirilaren 10ean kargutik kendu zuten.

2023ko uztailaren 27an, Ithurraldek Gustavo Díaz ordezkatu zuen River Plate Montevideoko zuzendaritzan. Hurrengo urteko ekainaren 15ean bota zuten klubetik.

2025eko martxoaren 31n, Ithurralde Defensor taldera itzuli zen, orain lehen taldeko kudeatzaile gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*
Klarinete sopranino

**Klarinete sopraninoa** edo **errekintoa** klarinetearen familiako goren erregistroko instrumentua da. Ez da instrumentu arrunta, baina gehien erabiltzen den klarinete sopraninoa La♭ -ean afinatuta dago, soprano-klarinetea baino zortzidun bat gorago. Bi klarinete horien arteko muga ez dago ondo definituta, eta Solen edo Fan afinatutako ezohiko tresnak biak bezala har daitezke.

Si♭-ean afinatutako klarinete sopranoak baino zazpigarren tesitura txikiagoa du  Bere notarik baxuena Mi da, klarinete gehienek bezala.

Musika bandetan, batez ere Espainian eta Italian, La♭-ean afinatutako klarineteak agertzen ziren, gutxienez XX. mendearen erdialdera arte, eta Verdiren operetan hainbat pieza interpretatzeko beharrezkoak dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narrabri

'''''', Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 5.499 biztanle zituen.
Tongzhi

**Tongzhi** (Hiri Debekatua, Beijing, 1856ko apirilaren 27a – *ibidem*, 1875ko urtarrilaren 12a) Txinako enperadorea izan zen 1861etik hil zen arte. Qing dinastiako bederatzigarren enperadorea izan zen.

Xianfeng enperadorearen seme bakarra izan zen, eta lau urterekin igo zen tronura. Haren ama biologikoa, Cixi enperatriz alarguna, eta haren ama legala, Ci'an enperatriz alarguna, arduratu ziren erregeordetzaz. Bere erregealdian, Opioaren gerren eta Taiping matxinadaren hondamenen ondoren, Bere burua indartzeko mugimendua gertatu zen, erreforma instituzional erradikalekin.

1873an boterea hartu zuen, baina estatu-arazoekiko interesik ezak ministroekin aurrez aurre jarri zuen, eta Cixik gobernua gobernatzen jarraitu zuen.

Hemezortzi urterekin hil zen baztanga batek jota eta seme-alabarik gabe. Tronuan bere lehengusu Guangxu izan zen.
Hall (Australiako Hiriburuaren Lurraldea)

**Hall**, Australiako herri bat da, Australiako Hiriburuaren Lurraldea estatuan.

2021ean 298 biztanle zituen.
Ozelo

[thumb|*[Polistes* sp. liztor-ozeloen adibidea]]. 
**Begi sinple** edo **ozeloak** animalia askoren egitura fotorrezeptore txikiak dira, ikusmenaren organo gisa funtzionatzen dutenak. Ozelo hitza latineko *oculus* (begi) hitzetik dator, eta, literalki, *begi txiki* esan nahi du.

Intsektuetan, bi **ozelo** mota daude: ozelo dortsalak edo sinpleak, mota askotako intsektuen forma helduetan aurkitzen direnak, eta alboko ozeloak edo *stemmata*, ordena batzuetako larbetan baino ez daudenak. Bi motak oso desberdinak dira egiturari eta funtzionamenduari dagokienez.

Beste animalia batzuen begi sinpleei ere, hala nola Cnidarien (polipoen eta medusozooenei, ozelo deritze, baina haien egitura eta anatomia intsektuen bizkar-ozeloarenaren guztiz bestelakoa da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ingeborg Magnusdotter Suediakoa

**Ingeborg Magnusdotter Suediakoa** (Suedia, 1277 – Roskilde, Danimarka, 1319ko abuztuaren 15a) Danimarkako erregina ezkontidea izan zen, Erik VI.a Danimarkako erregearen emaztea. Magnus Ladulas Suediako erregearen eta Eduviges Holsteingoren alaba zen.
## Bizitza 
Eriko VI.a Danimarkako erregeari eman zioten ezkontzan, 19 urte zituela. Helsingborg herrian ezkondu ziren 1296an. Bikoteak 8 seme-alaba izan zituen (beste iturri batzuen arabera 14 izan ziren), gehienak berezko abortuak, eta gainerakoak adin goiztiarrean hil ziren.

Bere azken semea hil ostean, Ingeborg 1318an Santa Katalinako Prioratoan giltzapetu zen Roskilde hirian, ez dakigu bere edo senarraren erabakiz izan zen. Iturri batzuek Erik eta Valdemar anaien heriotza tragikoa azaltzen dute arrazoi gisa. Beste bertsio baten arabera, senarrak indarrez konfinatu zuen, eta semearen heriotzaren errudun jo zuen. Hirugarren bertsio baten arabera, haurrideen auzi politikoetan nahastuta egon zen. Edonola ere, monasterioko gonbidatua edo presoa izanez gero, jakina da, sartu aurretik, haren ongile izan zela.

Urtebete moja izan ostean, 1319ko abuztuaren 15ean zendu zen komentuan. Ringstedeko eliza beneditarrean lurperatu zuten, eta Eriko VI.a erregea ere bertan lurperatu zuten hiru hilabete geroago.

Bere hilobiko inskripzioak hauxe jartzen du: "Nik, Suediako Ingeborgek, behin Danimarkako erregina izandakoa, barkamena eskatzen diot mina eragin didan edonori, eta barkamena eta nire arimaz oroitzea eskatzen dut. 1319ko Jaunaren urtean hil nintzen." 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Latke

**Latke** () patata eta tipula pasta frijitu bat da, gastronomia juduan ohikoa eta beste plater batzuen osagarri gisa erabiltzen dena. Tradizio juduan, Hanukaren jaietako platera da. Israelen “levivot” (singularra: leviva) deitzen zaie.

## Aldaerak 
Badira patata frijituak xerratan edo zatitan (patata-kauserak) dituzten aldaerak. Ezin dira errezeta judu tipikotzat hartu, Europa ekialdetik etorriak baitira; plater horren aldaera asko daude, adibidez, *Placki Wegierskie*, jatorri poloniarrekoa edo *draniki*, jatorri bielorrusiarrekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benedicta Sánchez

**Benedicta Sánchez** **Vila** (San Fiz de Paradela, Lugo, Galizia, 1935eko urriaren 24a) argazkilaria eta aktorea da.

## Bizitza 
17 urterekin ezkondu zen, eta Brasilera emigratu zuen senarrarekin. Han taberna batean lan egin zuen, Rio de Janeiroko Francisco Laissue liburu-dendan liburu-saltzaile gisa eta argazkilari gisa ere aritu zen 15 urtez, 1979 urtean utzi zuen lanbidea. 17 urterekin begetarianoa egin zen, hori egitea ohikoa ez zen sasoi batean.

### Aktore ibilbidea 
2019 urtean, Oliver Laxe zuzendariaren *Lo que arde* filmean protagonista izan zen aktore gisa debuta egin zuen. Film horrek Canneseko Zinemaldian Un certain regard saileko Epaimahaiaren Saria irabazi zuen.

2020 urtean Emakumezko Aktore Berri Onenaren Goya saria irabazi zuen 84 urterekin. Kategoria horretan sari zinematografikoa lortu zuen aktorerik zaharrena izan zen. Emakumezko antzezleen kategorian bigarren zaharrena izan zen, Julieta Serranoren atzetik. Azken honek bere lehen Goya saria lortu zuen, 87 urterekin, edizio berean.

### Lankidetzak 
Arzúa herriko Gazta Jaiaren 45. edizioko pregoilaria izan zen, Coruña probintzian. Galiziako telebistan 2020ko kanpaikadak emateaz arduratu zen. 2020 urtean Adolfo Dominguez moda markaren publizitate kanpaina bateko protagonista izan zen, baita COVID-19 pandemiaren krisiaren ostean eskualdean turismoa bultzatzeko Galiziako Juntak sortutako *Galicia volve* izeneko kanpainakoa ere.

## Aintzatespenak 
* 2019 urtean, Castelao Domina jaso zuen, Galiziako Juntak emandako errekonozimendua eta 2019ko edizioan saritu guztiak emakumeak izan ziren lehen aldia izan zen. Horien artean zeuden Maria Teresa Portela Rivas piraguista, Marisa Crespo Garrido kardiologo eta irakaslea, Jeanne Piccard Stop Accidentes elkarteko Galiziako ordezkaria eta O Peirao Galiziako Redeiras Artesás Federazioa. Urte horretan bertan, bigarren mailako emakumezko aktore onenaren CECeko domina jasotzeko izendatuetako bat izan zen, eta, azkenean, Greta Fernándezek jaso zuen. Gainera, urte horretan bertan iragarri zen *O Corgo* eguneko zentroak, Benedicta Sánchez bizi den Galiziako herriak, bere izena hartuko zuela bere omenez.
* 2020an, Lalingo eltzekariaren komendadore izendatu zuten 52. edizioan zehar. Lalingo Eltzekariaren Azokaren, Nazioarteko Interes Turistikoko Festa bezala ezaguna den ospakizunaren, edizioan, Sánchezez gain, komendadore izendatu zituzten Madrilgo alkate José Luis Martínez-Almeida eta Yosi Domínguez, Los Suaves Espainiako rock bandaren burua, besteak beste. 2020ko otsailean Lugoko Diputazio Probintzialak Sánchezen lana aitortu zuen San Markoseko Pazoko Erakusketa Aretoan egindako omenaldian.
* 2021 urtean, El Correo Gallegok emandako Urteko Sari Galiziarren XXXI. edizioan aintzatetsi zuten Sánchez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduviges Holsteingoa

**Eduviges** **Holsteingoa** edo Helvig (suedieraz, ***Helvig***, baita **Hedvig**; Holstein, 1255 eta 1260 artean – Suedia, 1324 eta 1326 artean). Suediako erregina ezkontidea, Magnus Ladulas Suediakoaren emaztea. Gerardo I.a Holsteingo kondearen eta Isabel Mecklemburgokoaren alaba  izan zen.

## Bizitza 
Eduvigesek Suediako erregina titulua lortu zuen Magnus Ladulas erregearekin ezkondu zenean, Kalmar herrian, 1276ko azaroaren 11n. 1281eko uztailaren 29an koroatu zuten Söderköping hirian, pribilegio hori izan zuen lehen ezkontidea izan zelarik. Dåvö-ren jabetza opari jaso zuen, Munktorp herrian.

1278 urtean Folkung-tarren matxinadan, bere aita kartzelan sartu zuten matxinoek, eta Eduvigesek komentu batean bilatu zuen babesa.

1290 urtean alargundu zen, eta Dåvön bizi izan zen bizitza osoan. Riddarholmen elizan, Stockholmen, lurperatu zuten bere ezkontidearekin batera. Hilobian beste emakume-hezurdura bat aurkitu zuten, segur aski Riquilda alabarena.

## Ondorengoak 
Bikoteak seme-alaba hauexek izan zituen:

# Ingeborg Magnusdotter Suediakoa (~1279-1319). Danimarkako erregina, Erik VI.a Danimarkakoaren ezkontidea
# Birger (~1280-1321. Suediako erregea 1290-1318
# Erik (~1282-1318). Södermanlandeko dukea
# Valdemar (??-1318). Finlandiako dukea
# Riquilda (1285 edo 1287-1348). Moja klarisa, Stockholmeko Santa Klara komentuko abadesa

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Harrison, Dick. 2002. *Jarlens Sekel*, Ordfront Förlag
* Nordisk familjebok, Uggleupplagan, 11. liburukia, 373. orrialdea, Stockholm 1909
## Kanpo estekak
María Greziakoa

**María Greziakoa** (greziera modernoan: *Μαρία της Ελλάδας*; Atenas, Grezia, 1876ko martxoaren 3a – Psykhikó, 1940ko abenduaren 14a) Greziako eta Danimarkako printzesa izan zen jaiotzez, eta Errusiako dukesa handia ezkontzean.

## Bizitza 
Jurgi I.a Greziako erregearen (1845-1913) eta Olga Konstantinovna Errusiako erregina eta dukesa handiaren (1851-1926) bosgarren alaba izan zen. Intimitatean, *Minnie* deitzen zuen bere familiak.

### Ezkontza 
1900 urteko maiatzaren 12an ezkondu zen Korfun Jorge Mijáilovich Errusiako duke handiarekin, bere amaren, Olga erreginaren, lehengusu-nebarekin. Serbiako Alexandro printzeari aurrea hartu zion Jurgik. Hark ere Mariaren eskua eskatu behar  zuen, baina ez zen erraza izan, hark behin baino gehiagotan ezezkoa eman zion eta. Bost urte igaro ziren harekin ezkontzea lortu zuen arte. Asko presionatu zuten Maria eta azkenean onartu egin zuen. Hamar egunen buruan prestatu zuten ezkontza.

Senar-emazteak San Petersburgoko Miguel duke handiaren (Jurgiren aita) jauregian kokatu ziren, Kaukason beste jabetza bat eta Krimean hiribildu bat zituzten arren.

Bi alaba izan zituzten: Nina (1901-1974) eta Xenia (1903-1965).

### Lehen Mundu Gerra 
Maria Ingalaterran zegoela bere bi alabekin, Lehen Mundu Gerra hasi zen, Jurgi Errusian zegoen bitartean. Hiru urte geroago Errusiako Iraultza gertatu zen (1917) eta Jurgi atxilotu eta erbestera bidali zuten Vologdara, bertan espetxeratuta egon zelarik.

Mariak diru-arazoak izan zituen Londresen, Britainia Handiko errege-familiaren laguntza izan arren. Senarraren eta beste senide batzuen askatasuna lortzen saiatu zen 50.000 libera esterlinarekin, baina Jurgi 1919ko urtarrilaren 30ean fusilatu zuten. 

### Greziara itzuli 
Dukesa handiak Greziara bere familiarekin itzultzea erabaki zuen, gurutzatzen zitzaion lehen greziarrarekin ezkonduko zela hitz emanez. Greziara zihoan ontzian bertako komandantea ezagutu zuen, Pericles Ioannidis (1881-1965) greziarra, eta berarekin ezkondu zen 1922ko abenduan Wiesbaden hirian (Alemania).

Greziako errege familiaren exilioak zirela eta, Atenas, Londres eta Erromaren artean bizi izan ziren. Mariaren alabei ez zitzaien batere gustatzen Perikles, eta amarengandik urrundu egin ziren.

1940ko abenduaren 14an, printzesa bihotzekoak jota hil zen Psykhikon. Paulo eta Frederika printze-printzesak, gaixotzean, zaindu egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquín Izuibejeres

**Joaquín Izuibejeres** (Montevideo, Uruguai, 1982ko otsailaren 23a) uruguaitar saskibaloi jokalari profesionala da. Bere kamiseta zenbakia 5 da. Uruguaiko saskibaloi selekzio nazionaleko kide da aspalditik, 2006ko eta 2010eko Hego Amerikako saskibaloi txapelketetan eta 2003ko Panamerikar Jokoetan aritu izan da, eta gaur egun (2015-2016 denboraldia) Uruguaiko Saskibaloi Ligako Trouvillerekin jokatzen ari da profesionalki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mouilako elizbarrutia

**Mouilako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren gabondar elizbarrutia da. 1958ko abenduaren 11n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mouilan dago. Egun apezpikua Mathieu Madega Lebouakehan da.

## Ordinarioak 
* Raymond-Marie-Joseph de La Moureyre (1959-1976)
* Cyriaque Siméon Obamba (1976-1992)
* Dominique Bonnet (1996-2013)
* Mathieu Madega Lebouakehan (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oyemgo elizbarrutia

**Oyemgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren gabondar elizbarrutia da. 1969ko maiatzaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Oyemen dago. Egun apezpikua Jean-Vincent Ondo Eyene da.

## Ordinarioak 
* François Ndong (1969-1982)
* Basile Mvé Engone (1982-1998)
* Jean-Vincent Ondo Eyene (2000-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Basile Mvé Engone (1980-1982)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mahaprajapati Gautami

**Mahaprajapati Gautami** (palieraz: Mahāprajāpatī Gautamī) Gautama Budaren amaordea izan zen. Budaren ama zenaren Maiaren ahizpa zen, beraz, amaren aldetik izeba. Budak agindutako lehen *Bhikkhuni* edo moja budista izan zen.

## Historia 
Tradizioak dioenez, Maia eta Mahaprajapati Kóliya printzesak eta Suppabuddharen arrebak ziren. Mahaprajapati, Budaren amaren aldeko izeba eta adopzioaren aldeko ama izan zen, bere arreba Maia, umearen ama, hil ondoren Buda hazi baitzuen. Budismoaren tradizioan, Mahāpajāpatī 120 urtez hil zen. 

Mahaprajapati izena jarri zioten iragarpenek jarraitzaile asko izango zituela iragarri zutelako. Bi ahizpak Sakiako buruzagia zen Suddhodhana erregearekin ezkondu ziren. 
"Etorkizuneko Buda" jaio eta zazpi egunera hil zen bere ama eta, orduatik, Mahaprajapatik umea zaindu zuen. Berak Buda hazi zuen eta, aldi berean, bere seme-alaba propioak izan zituen, Siddhartharen erdi anaia, Nanda, eta ahizpa erdia, Sundari Nanda.

Suddhodhana erregea hil zenean, Mahaprajapati Gautamik, ordurako Budaren jarraitzailea, moja gisa ordenatzea erabaki zuen. Budaren ondora joan zen eta *Sanghan* ordenatzeko eskatu zion. Budak uko egin zion eta Vaishali hirira alde egin zuen. Gautamik orduan, desanimatu gabe, ilea moztu eta tunika hori bat jantzi zuen, eta beste emakume askorekin Budari jarraitu zion Vaishalira oinez. Iritsi zenean, ordenatua izateko eskaera errepikatu zuen. Ananda, Budaren dizipulu eta laguntzaile nagusietako bat, Mahaprajapatirekin hitz egin zuen eta Budarekin bilduko zela esan zion.

Budak onartu zuen emakumeek moja izateko auketa zutela baina horretarako Zortzi Garudhammak bete behar zituzten. Mahaprajapatik Garudhammak onartu zituen eta, orduan, *bhikkhuni* estatusa eman zitzaion. Ondorengo emakumeek hori lortzeko ordenatzeko prozesu osoa bete behar izan zuten. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Budismoaren historia
* Maia (Budaren ama)

## Kanpo estekak
Port-Gentileko elizbarrutia

**Port-Gentileko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren gabondar elizbarrutia da. 2003ko martxoaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Port-Gentilen dago. Egun apezpikua Eusebius Chinekezi Ogbonna Managwu da.

## Ordinarioak 
* Mathieu Madega Lebouankehan (2003-2013)
* Eusebius Chinekezy Ogbonna Managwu (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uxue Ortiz Ortuzar

**Uxue Ortiz Ortuzar** (Abadiño, Bizkaia, 2010)  kirolaria da, atleta.

## Bizitza 
Durangoko Bidezabal klubean eman zituen bere lehenengo urratsak atletismoan. Ondoren, Javi Conderen atletismo klubean hasi zen, Basaurin, eta 2025ean bertan dihardu.

2024an zilarrezko domina bi eskuratu zituen Turiako Atletismo Estadioan, Valentzian, eta 53 klubetako 287 kirolari izan dira bertan Uxuerekin batera lehian.Ahalegin handiak egin zituen arren, ezin izan zituen aurreko urtean lortutako emaitzak berretsi.   

2025ean hiru dominarekin itzuli zen Chiclana de la Fronteratik (Cadiz, Andaluzia) Espainiako FEDDI atletismo txapelketan aritu ostean. 18 urtez azpiko kategorian lehiatu zen. 400 metroetako proban zilarrezko domina irabazi zuen eta brontzezko dominak 100 eta 200 metrotan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yves Sonan

**Yves Sonan** (1978ko maiatzaren 1a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kouadio Otokpa

**Kouadio Otokpa** (1959ko ekainaren 9a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosvitha Okou

**Rosvitha Okou** (1986ko irailaren 5a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marasmiellus caespitosus

***Marasmiellus caespitosus*** *Marasmiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Marasmiellus trabutii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,4 eta 1,5 cm bitarteko diametroarekin, oso txikia, ganbila gero zabaldua eta erdia hondoratua, papilatua, pruinadun ertzarekin eta oinarrirantz tolestua, zuri zikina, okre antzekoa erdigunean.

**Orriak:** Zuriak, lodiak, baxuak, oso zabal, dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zuria, oinarrian gris-arre kolorekoa edo berde-beltzaxka beltzeraino, txikiki pubeszente-lanuginosoa.

**Haragia:** ia hutsala kapelan, zuria, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Marasmiellus* terminoa grekotik dator, ahulgarria esan nahi duen "marasmus" hitzetik. *Caespitosus* epitetoa soropildua hazten delako du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Egurrean hazten den onddo txiki bat da eta ez da erraza hauek bereiztea.

## Sasoia eta lekua 
Usteltzen ari diren adarren hondakinetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Espainia eta Erresuma Batua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan D. Jackson Errazquin

**Juan Dámaso Jackson Errazquin** (Montevideo, 1833ko urriaren 7a - Montevideo, 1892ko abenduaren 19a) uruguaitar enpresaburu eta filantropoa izan zen.

## biografia 
John Jackson etorkin britainiarraren eta Clara Errazquin Larrañaga andre uruguaitarraren semea, aitabitxia bere aitona Dámaso Antonio Larrañaga izan zen. Stonyhurst Collegen ikasi zuen, eta, ondoren, Estatu Batuetan.

Aita hil zenean Uruguaira itzuli zen, eta jarduera garrantzitsua egin zuen nekazaritza arloan, bai komertzialki, bai hezkuntzan. Mangako Nekazaritza Eskola erakunde aitzindaria izan zen nekazaritza-teknikariak hezteko (gaur egun kokaleku hori Jacksonville izena duen garapen bihurtu da).

Filantropoa ere izan zen, Uruguaiko Don Boscoko salestarren ezarpenean lagunduz.

Aita protestantea eta ama katolikoa izateak erlijio kontuetan oso pertsona tolerantea bihurtu zuen, erromatar katolikoa izan arren.

Bere gorpuzkiak Jacksonen kaperan lurperatuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raimundo Ruben Antiokiakoa

**Raimundo Ruben Antiokiakoa** (***Raymond-Roupen***, ***Raymond-Rupen*** edo ***Ruben-Raymond***; 1199 – 1221) Antiokiako printzea izan zen 1216tik 1219ra.

Raimundo IV.a Tripolikoaren eta Alizia Armeniakoaren hil ondorengo semea eta Bohemundo III.a Antiokiakoaren biloba izan zen. Antiokiako Printzerriko eta Ziliziako Armeniar Erresumako tronuetarako erregegai izan zen.

1201ko apirilean Bohemundo III.a Antiokiakoa hil zenean, Bohemundo IV.a Antiokiakoa semeak subirano berria aldarrikatu zuen. Leon I.a Armeniakoak Antiokia hiriari eraso zion eta Antiokiako ondorengotza-gerrari hasiera eman zion.

1211n Raimundo Ruben Armeniako errege gazte koroatu zuten eta 1216an Antiokiako printze ezarri zuten. Gerra 1219an Leon I.a hil eta Raimundo Rubenek Antiokia kanporatu zuenean amaitu zen. Hau, orduan, Armenia Ziliziako tronua erreklamatzen saiatu zen, baina harrapatu eta hil egin zuten.

Helvis Ziprekoarekin ezkondu zen eta bi alabaren aita izan zen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Vaishali (antzinako hiria)

**Vaishali**  (sanskritoz वैशाली *Vaiśālī*)  Indiako antzinako hiria zen, egungo Bihar hirian inguruan, Muzaffarpurren hegoaldean. Vajjii klanen konfederazioaren hiriburua zen. Budismoaren zortzi gune historiko ezagunetako bat da. Jainismoarentzat ere leku garrantzitsua da, Mahavira, eskola honen sortzailea, bertan jaio eta bizi izan baitzen bere bizitzaren zati batean.

Erresuma budista nagusietako bat izan zen. Siddhartha Gautamak hiru aldiz bisitatuko zuen. Licchavi klanaren konfederazioak Vaishalin izan zuen hiriburua. Hemen egin zen budismoa iparraldeko eta hegoaldeko adarretan banatu zuen bigarren kontzilioa 377an.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ashoka pillar at Vaishali, Bihar, India.jpg|Ashokaren zutabea.
Fitxategi:Ablution bath, Vaishali.jpg|Abhishek Pushkarini, Garbiketak egiteko urmaela.
Fitxategi:Buddha's ashes Stupa, Vaishali, Bihar.jpg|Budaren estuparen erorkinak.
Fitxategi:Anandastupa.jpg|Anandaren estuparen erorkinak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronaldo da Costa

**Ronaldo da Costa** (1970eko ekainaren 7an jaioa) brasildar distantzia luzeko korrikalaria eta maratoi distantziako munduko errekorraren jabea izan zen garai baten..

## Ibilbidea 
Da Costak hamar urteko maratoi munduko errekorra hautsi zuen 1998an Berlinen, aurreko urtean bosgarren postuan geratu ondoren. Errekorra Belayneh Densamo etiopiarrak zuen 1988ko apirilean Rotterdamgo Maratoian lortuta. Errekorra hurrengo urtean erori zen, ia hamaika hilabete geroago. Bere errekorraren lasterketan, Da Costa izan zen 40 km-ko marka ofizialki bi ordu baino gutxiagotan lortu zuen lehen gizona. 40 km-ko zatira 1:59:55ean iritsi zen.

Hamaika seme-alabetatik gazteena, Da Costa heroi nazional bihurtu zen 1994an nazioartean lehiatzen den  Brasilgo Sao Silvestre errepideko lasterketa (15 km) irabazi ondoren. Urte berean, 5.000 m irabazi zituen Iberoamerikako Txapelketan, Europako hego-mendebaldeko, Erdialdeko eta Hego Amerikako herrialdeek parte hartu zutenean. 1997tik, 27 urte zituela, 2003ra arte, Da Costa 20 onenen artean sartu zen lau maratoitan, baina maratoi errekorrak dituzten gehienek ez bezala, ez zuen nazioarteko maratoirik irabazi, munduko errekorra hautsi zuen lasterketaz gain.

## Lorpenak 
## Erreferentziak 
## Ikus gainera
James Prime

**James Prime** (Kilmarnock, 1960ko azaroaren 3a – 2025eko ekainaren 19a) eskoziar musikaria izan zen, *Deacon Blue* taldeko teklatu-jotzailea.

1985ean Glasgown Ricky Rossek sortutako Deacon Blue taldean sartu zen. Taldea Graeme Kelling gitarristak, Lorraine McIntosh abeslariak, Ewen Vernal baxu-jotzaileak eta Dougie Vipond bateria-jotzaileak osatzen zuten. Prime hasieratik hil zen arte egon zen taldean eta estudioko hamaika albumetan parte hartu zuen.

Prime, gainera, Johnny Hallidayren tenislaria izan zen bi urtez. Paisleyko Unibertsitateak abian jarri zuen School of Music and Recording Technology (SMART) sortzeko ideiaren izerdia izan zen.

## Diskografia 
* *Raintown* (1987)
* *When the World Knows Your Name* (1989)
* *Fellow Hoodlums* (1991)
* *Whatever You Say, Say Nothing* (1993)
* *Walking Back Home* (1999)
* *Homesick* (2001)
* *The Hipsters* (2012)
* *A New House* (2014)
* *Believers* (2016)
* *City of Love* (2020)
* *Riding on the Tide of Love* (2021)
* *The Great Western Road* (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Araba (argipena)

**Araba** izenak adiera hauek ditu:

## Lekuak 
* Araba, Euskal Herriko hego-mendebaldeko herrialdea.
* Hatrako antzinako erresuma, gaur egungo Iraken kokatua; Erromatar Inperioaren eta Partiar Inperioaren arteko estatua.

## Beste erabilera batzuk 
* *Araba* (albuma), Mustafa Sandalen albuma, 1999koa.
* Araba (gurdia), Turkian eta inguruko herrialdeetan XVIII. eta XIX. mendeetan erabiltzen zen gurdi bat, zaldiek edo idiek tiratua. Turkiera modernoan, ia edozein ibilgailu gurpildun izendatzeko erabiltzen da (adibidez, eskorga bat edo auto bat).
* Araba formazioa, paleozoikoko geologiakoa.
* Araba etnia, Australiako Queensland estatuko herri indigena bat, iraungia.
* Araba hizkuntza, Australiakoa, iraungia.
* Araba, orakuluko apaiz joruba batek izan dezakeen buruzagi titulua.

## Ikus, gainera 
* Aravah, Rift Haran Handiko atal bat.
* Arraba (argipena)