Eustakio Mendizabal

**Eustakio Mendizabal Benito**, ***Txikia***, (Itsasondo, Gipuzkoa, 1944ko urriaren 9a - Algorta, Bizkaia, 1973ko apirilaren 19a) euskal herritar politikari eta poeta izan zen. ETA (Euskadi Ta Askatasuna) Fronte Militarreko kide eta buruzagi nabarmendua izan zen frankismoaren garaian. 

## Bizitza 
### Lehenengo urteak 
Eustakio Mendizabal itsasondoan jaio zen, familia euskaldun, langile, umila eta abertzale batean. Gurasoak, Joxe Mendizabal, nazionalista, Gerra Zibilean eta kartzelan izandakoa, eta Arantza Benito. Lau neba-arreba ziren etxean, eta horietatik hiru apaizgaitegira sartu zituzten, ikasketak egiteko.

1956an, haurtzaroan (hamar urterekin), Lazkaoko Monasterio Beneditarrean sartu zen eta bertan 11 urte eta erdi eman zituen apaizteko zorian egon arte. Urtebeteko nobiziotza egin ondoren hogeita bi urte bete zituenean irten zen handik

Monasterioan euskal giroa ere topatu zuen. Lazkaon, Arantzazun bezala, euskal kulturaren berpizkundea bere bideak egiten ari zen, mugimendu sozial berrien aldera.

Euskaltzale egin zen komentuan. Eskura zituen euskal liburu guztiak irakurri zituen bertan. Eta kulturgintza eta euskara izango zituen ardatz bere ibilbidean.

1966an utzi zuen monasterioa, ordenatu gabe irten zen komentutik urtebeteko baimena eskatuta, eta Beasaingo Pesa lantegian jarri zen lanean. Itsasondon Eskola Soziala eratu zuen, irakasle ikasketei ekin zien, euskarazko eskolak eman zituen...1968an erlijio-bizitza     erabat utzi eta Bilbon obrero gisa hasi zen lanean, ETAko     klandestinitatean sartuz.

### ETAko militantea 
Txikia euskaltzale eta olerkari izan zen lehenik, militante baino lehenago. Kulturgintzatik pasa zen ETAko militantziara, garaiko bilakaera natural batean. Bere pentsaeraren muinean euskara zegoen: behin ETAren marko politikoa zein zen galdetu omen zioten: “Hizkuntzak ematen duena”, erantzuna.

Komentuan zen garaitik nabarmen agertu zen bere konpromisoan, euskarazko eskolak eman, eskola soziala sortu, kultur jarduerak antolatu, mobilizazioetan parte hartu, Lazkaoko dorrean ikurrina jarri, Etxebarrietaren heriotzaren ondoko mezan... Martutenen hilabete preso egin zuen jarritako isunak ordaindu nahi ez zuelako. Kartzelan ere euskarazko eskolak eman zituen. Gero, Bilbora jo zuen, eta Compañia Franco-españolaren ontzigintza fabrikan lan egin zuen. 1968an erlijio-bizitza utzi eta Bilbon obrero gisa hasi zen lanean, ETAko klandestinitatean sartuz.

Ihes egin orduko ETAren marka utzia zuen Gipuzkoako hainbat lekutan. 1968ko abuztuan, lagun bat atxilotuta, bere bila joan zen polizia, eta alde egin behar izan zuen. Hasieran, Estibalitzen ezkutatu zen, beneditarren etxean. Gero, Iparraldera jo eta Belokeko komentuan hartu zuen aterpe, Baionan beste iheslariekin bizitzen jarri artean.

1969an Maulen aritu zen espartin-lantegian lanean . Ondarroako Anabel Zubikarai ere bertan ezagutu eta berarekin ezkonduko zen. Ez ziren elizatik ezkonduko. Matalaz eta Ekaitz umeak ere ez zituzten bataiatuko, garai eta giro horietan haustura handia adierazten zuena. Garrüzen, Donapaleu ondoko herrixkan hainbat iheslariren artean antolatutako baserrian bizi ziren garai horietan.

1969an Basauri espetxeko ihesaldia burutzeko kanpoko laguntza antolaketan ibili zen.. 2009ko apirilean Bilboko administrazioarekiko auzi-epaitegiaren 5. Aretoak agindu zuen plazako plakak kentzea , Dignidad y Justicia elkarteak egindako salaketari jarraiki, auzitegiak erabaki bitartean .

Bere aldetik, ETA(pm) erakundeak José Ramón Morán polizia hil zuen Algortan 1975eko apirilaren 22an eta Txikia hil izana leporatu zion. Moranek berak jendeaurrean behin baino gehiagotan esan zuen Txikia berak hil zuela.

## Telesforok eginiko abestia: *Txikia zuen guda izena* 
Telesforo Monzónek *Txikia* izenburuarekin bere abestietariko bat eskaini zion Eustakio Mendizabali. Txikiaren heriotzaren ondorengo urteetan, kantatzea borrokatzeko eta errebindikatzeko beste modu bat zela sinesten zen garaian. Kanta hau, klandestinitatean ateratako disko batean zabaldu zen Euskal Herri osoan. Diskoak ez zekarren kantarien izenik, baina harekin ibilitako burkide batzuk baziren: Domingo Iturbe "Txomin", Maite Ormaetxea (Txominen emaztea), Isidro Garalde "Mamarru" eta Manuel Garmendia "Korta".

## Idazlanak 
### Poesia 
Jon Aranok bildu eta argitaratu ditu Txikiak idatzitako bertso eta poemak. Dena dela, azken garaiko idatziak eta klandestinitatean zebilenean idatzitakoak ez dira aurkitu. Idatzi, idatzi zituen, baina Guardia Zibilak gurasoen etxetik eramandako paperak eta handik edo hemendik utzitakoen arrastoak galduta daude gaur egun, bere poemagintzaren atal interesgarriena ziur asko.

* *Hitz etena - Txikiaren olerkiak* (1992, *Susa*): Jon Aranoren edizioa

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* «Eustakio Mendizabal, «Txikia»: Kantauri itsasoa harrotu zenetik mende erdira», Iñaki Egaña. *Zazpika* 1264 zk., 2023.04.16.
* «Eustakio Mendizabal», Literaturaren Zubitegia.
* «Eustakio Mendizabal "Txikia", abertzale belaunaldi baten mitoa», *Larrun*, 1. zenbakia.
* «Olaso Dorrea Fundazioaren artxiboetan».
* «Txikia, Basauriko ihesa» 'Mentxakaren aitorpena' Jose Ramon Goikoetxea 'Ardotxi'.
* «Txikia zuen guda izena», Igandea gehigarria, *Berria*, 2011-12-11.
* *Txikia 1973*, Youtube (bideoa).
* *Txikia Algortan 2011*, Youtube (bideoa).
* *BEHIALAKO EGUN BATEZ: Eustakio Mendizabal, “Txikia”, hil zuten Algortan*, Bilbo Hiria irratia (audioa, 35ː27).
* *Eh txo!: Hizki larriz idatzitako kaleko Historia,Eustakio Mendizabal Benito, TXIKIA*, Hala Bedi irratia (audioa, 21ː07).