Entsalada katiluaren greba

**Entsalada katiluaren greba** 1970ko abuztuaren 23an hasi ziren greba serie, pikete jendetsu eta boikotak izan ziren, nekazaritzako langileek Estatu Batuetako historia osoan egin zuten grebarik handiena eragin zutenak. Greba United Farm Workers-ek zuzendu zuen, International Brotherhood of Teamsters-en aurka. Entsalada katiluaren greba eraso jurisdikzionala besterik ez zen izan, greban burutu ziren ekintzak ez zirelako erasoak soilik izan. Kaliforniako Nekazaritza Laneko Harremanei buruzko Legea berehala onartu zen grebaren ostean, 1975ean.

## Aurrekariak 
Negoziazio eskubide kolektiboak Estatu Batuetako langile gehienentzat orduko, Berreskurapen Industrialaren Nazio Legearen (NIRA) babesa izan zuten 1933an, lege horren 7. atalari esker. Nahiz eta NIRAk nekazariak ez salbuetsi Legearen babesetik, Roosevelt-en administrazioak, Kongresuko kideen babes politikoa lortzeko, argudiatu zuen nekazaritza-langileak baztertuta zeudela. Erlazio Laboralen Nazio Legea (NLRA) iragarri zenean 1935ean, “nekazaritza blokeak” Kongresuan sortzen ari zen presioagatik, nekazaritza-langileak salbuetsi ziren. Nahiz eta 1920, 1930 eta 1940. hamarkadetan nekazariak antolatzeko saiakerak egin, hauek ez zuten arrakastarik izan.

1966ko abuztuan, National Farm Workers Association (NFWA) eta Agricultural Workers Organizing Committee (AWOC), aitortuta ez zeuden bi sindikatuek eta nekazarien batasuna eskatzen zuten beste sindikatu txikiek, United Farm Workers Organizing Committee sortzeko bildu ziren (United Farm Workers mugimenduaren aurrekaria). Filosofia baketsu bat hartu zuen mugimendua, nahiz eta batzuetan biolentzia antolatua, grebak, gose-grebak, boikotak, manifestazioak, mitinak eta abangoardia politikako hauteskunde kanpainak egin. United Farm Workers-ek (UFW) langile kopuru handia sindikatuetan parte hartzea lortu zuen.

## Greba 
1969an, UFWa Delanoko mahats greba irabaztear zegoen. eta 1970ko uztailaren amaieran greba bukatu zen. UFWk uste zuen mahats nekazarien garaipenak beste produktoreek sindikatua aitortuko zutela eta berarekin kontratuak negoziatuko zituztela.

Baina UFW ez zen Delano mahatsetako greba aukera gisa ikusi zuen sindikatu bakarra. Kaliforniako Gatzaren haraneko sei mila langilek, Teamster-ek ordezkatuta, 1970ko uztailaren 17an erasotu zuten, herrialdeko uraza uztaren gehiengoa kontsumitzaileengan ez ailegatzea lortuz. Izeberg urazaren prezioa hirukoiztu zen gau horretan zehar. Greba uztailaren 23an bukatu zen, baina grebaren osteko kontratuak Treamster-ei eskubidea eman zien langileak sindikatuetan antolatzeko, ez UFWri.

UFWa, nekazarien gaineko eskumena urte luzez izan zuena, haserretu zen, batez ere Teamster-ek ekoizleekin kontratu batzuk sinatu zituztenean inolako antolakuntzarik gabe ezta langileekiko babesik gabe. UFWko liderra zen César Chávez gose-greba bat egin zuenean Teamster-en ekintzak salatzeko, estatuko tribunal batek galarazi zuen UFWko langileak lana ustea. UFWek sekretupenko elkarrizketak izan zituen Teanster-ekin, lehenengo hauek greba bat egitea ekiditzeko. Abuztuaren 12an nekarazi sindikatuari bueltatu zitzaion langileak eskuratzeko eskumena  eta FreshPict Foods (Purex Corporation-en menpekoa) eta Inter-Harvest (United Fruit Company-ren menpekoa) enpresek beste uraza ekoizleekin harremanak apurtu, eta UFW sindikatuarekin kontratuak sinatu zituzten.

Baina abuztuaren 12ko akordioa apurtu egin, eta 5.000-7.000 UFW langile inguruk Gatzaren haraneko lanak utzi, eta greba konbokatu zuten abuztuaren 23an, Estatu Batuetako nekazari grebarik handiena egiteko. Hurrengo asteetan langile gehiagok egin zuten bat grebarekin, beste sindikatu batzuk ere greba babesten zuten bitartean. Herrialdeko osoko ia uraza bidalketa guztiak eten ziren, eta haren prezioa bikoiztu zen gaua iritsi baino lehenago. Uraza produktoreek 500.000$ galdu zuten egin batean. Estatuaren auzitegi batek Chávez norbanako eta UFW erakunde bezala agindu zien greba eteteko, baino bi hauek aginduari ezikusia egin zioten. 1970ko irailaren amaieran, UFW erakundeak kontsumitzaileak bultzatu zituen boikot nazionalari bat egiteko, United Farm Workers-ek batu zituen uraza enpresentzat. Biolentzia kasuak eman ziren larreetan, lasai hasieran, baina egunak pasa hala bortitzagoa. 1970Ko azaroaren 4an, eskualde-bulego bat bonbardatua izan zen.

Abenduaren 4an Chávez atxilotua, lehen aldiz bere bizitza osoan, eta espetxeratua izan zen. Kaliforniako Auzitegi Gorenak hilabete horretako 23an askatu zuten UFWko liderra, baina hurrengo egunean sei uraza produktore gehiagoren aurkako greba antolatu zuen.

Greba 1971ko martxoaren 26an bukatu zen, Teamster-ek eta UFWk hitzarmen juridiko bat sinatu zutenean, UFWk langileak antolatzeko eskubidea berresten zuena.

## Ondorioak 
Entsalada katiluaren grebak ez zuen UFWren eta Teamster-en arteko desadostasun jurisdikzionalekin amaitu. 1972an liskar gehiago sortu ziren bi taldeen artean, atxiloketa, pikete eta biolentzia gehiago ekarri zuena. 1973ko apirilean, UFW “gure bizitzaren alde borrokan” zegoen eta boikot nazional bat egiteko mehatxuak egin zien Teamster-ekin kontratuak sinatzen zituen produktoreei. 1973ko apirilaren 15ean UFWko milaka kidek piketeak egin zituzten nekazaritza eremuetan. Atxiloketa asko eman ziren, eta konderriko zenbait espetxeak atxilotuz beteta geratu ziren. Bi sindikatuen arteko eraso antolatuak gero eta bortitzagoak bihurtu ziren, batez ere UFWko kideen aurka. UFW sindikatuak zirudien gerra fisikoa, legala eta antolakundekoa galtzen ari zela. Uztailaren 31an hirurogei baserritar erasotuak, abuztuaren 3an UFW piketea egiten zegoen langile bat fusilatua, abuztuaren 9an UFWko piketearien aurka bost bonba su-eragileak bota, abuztuaren 11an UFWko bi kide fusilatuak eta abuztuaren 16an beste UFWko kide bat eraila izan ziren, dena 1973. urtean.

UFWk gerra galtzen ari zenez (finantzalki, legalki eta antolakundeki), Chávez-ek Teamster-ekin bilerak hasi zituen abuztuaren 6an, baina hil horretako 10ean bukatu egin ziren. Hala ere, Teamster-ek asko sufritu izan zuten, eta elkarrizketak bukatu ostean, hauek eraso guztien bitartean sinatu ziren kontratu guztiak hautsi zituzten.

Elkarrizketak berri hasi ziren, eta akordio batera iritsi zen 1973ko irailaren 27an, non Teamster-ek UFWk izan zituen eskumen guztiak utzi zituen.

1974ko amaieran, begirale askok ondorioztatu zuten UFWren lana beharrezkoa ez zela. Uztailean Delanoko piketeak uztera behartuak izan ziren. Egunkarien zutabegileek iradokitu zuten UFWk ez zuela borrokatzeko gaitasunik, eta 1975ean esan zuten sindikatuak etorkizunik ez zuela izango.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak