open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gerd Binnig

**Gerd Binnig** (Frankfurt am Main, 1947ko uztailaren 20a) alemaniar fisikaria da. Fisika Nobel saria eman zioten 1986an –EAF Ruska eta H. Rohrerrekin batera– tunel efektuaren bitartez lortutako ekorketa-mikroskopioaren garapenagatik. IBMrako lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon M. Lederman

**Leon Max Lederman** (New York, 1922ko uztailaren 15a - Rexburg, Idaho, 2018ko urriaren 3a) estatubatuar fisikaria izan zen. New Yorkeko Columbiako Unibertsitatean egin zituen fisikako ikasketak eta bertako irakasle izan zen 1951n. 1988an Fisikako Nobel saria jaso zuen, Melvin Schwartz eta Jack Steinberger fisikariekin batera, neutrinoen gainean egin zituen ikerketengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norman Foster Ramsey

**Norman Foster Ramsey Jr.** (Washington Hiria, 1915eko abuztuaren 27a - Wayland, Massachusetts, 2011ko azaroaren 4a) estatubatuar fisikaria da. Fisika ikasketak egin zituen, New Yorken, Columbia Unibertsitatean, eta Harvard eta Clevelandekoetan. 1940an ikertzaile gisa sartu zen Massachusettseko Teknologia Institutuan, eta partikula atomikoen azterketan espezializatu zen. Fisika Atomiko eta Fisika Teorikoko irakasle izan zen Harvardeko Unibertsitatean. 1970eko hamarraldiaren lehenengo urteetan eremu oszilatzaile bakartuak neurtzeko sistema bat asmatu zuen, eta "hidrogeno maser"-ak –irrada elektromagnetiko iturri bat, oso egonkorra– erabiltzea lortu zuen. 1989an, Wolfgang Paul eta Hans Georg Dehmeltekin batera, Fisikako Nobel saria jaso zuen, eremu oszilatzaile bereziak neurtzeko egindako lanarengatik. Azterketa horiei esker zehaztasun handiz definitu ahal izan da denbora, planetaren errotazioan oinarritutako sistema bazterturik, eta zesio-133aren metodoaren zehaztasun handiagoa frogatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Georg Dehmelt

**Hans Georg Dehmelt** (Görlitz, 1922ko irailaren 9a - Seattle, 2017ko martxoaren 7a) alemaniar jatorriko estatubatuar fisikaria izan zen. 1952an Estatu Batuetara emigratu zuen, eta 1955. urtetik aurrera eskolak eman zituen Washingtoneko Unibertsitatean. 1978an Estatu Batuetako Zientzia Akademiako kide izendatu zuten. 1989an Nobel saria jaso zuen, karga elektrikoa duten partikula azpiatomikoak atzematen dituen tresna bat asmatzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wolfgang Paul

**Wolfgang Paul** (Lorenzkirch, Saxonia, 1913ko abuztuaren 10a- Bonn, Ipar Renania-Westfalia, 1993ko abenduaren 7a) alemaniar fisikaria izan zen. Municheko Unibertsitatean eta Berlingo Teknologia Institutuan egin zituen ikasketak. 1952an Bonngo Unibertsitatean eskolak ematen hasi zen, eta ospe handiko ikertzaile bihurtu zen. Matematika fisikaren alorretan aplikatzeko bideak aztertu zituen batez ere. 1989an, Hans Georg Dehmelt eta Norman Foster Ramseyrekin batera, Fisikako Nobel saria jaso zuen, materiaren oinarrizko partikulak aztertzeko eta lantzeko teknikak sortzen egindako lanagatik. Teknika horiei esker aurrerapen handiak egin dira maiztasun erradioaktiboen ezagutzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerard 't Hooft

**Gerardus** (**Gerard**) '**t Hooft** ( ahoskatua; Den Helder, 1946ko uztailaren 5a) herbeheretar fisikaria da. Utrechteko Unibertsitatean egin zituen ikasketak eta unibertsitate horretako irakasle izan da 1977. urteaz geroztik. Martinus J. G. Veltmanekin batera oinarrizko partikulak –quarkak, leptoiak eta bosoiak– aztertu zituen. Partikula azpiatomikoen eta horien arteko indarren ezaugarriei buruz egindako matematika lanarengatik Fisikako Nobel saria jaso zuten biek 1999an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sugar-atzeratzaile

**Sugar-atzeratzailea** suaren kontrako produktua da, material batek su hartzeko eta sua zabaltzeko duen indarra moteltzeko erabiltzen dena. Material askoren gainean jar daiteke, hala nola plastikoak, ehunak edo materialen babesak. Batzuetan oinarriko materialarekin nahasten dira (aditiboen bidez) edo kimikoki lotzen dira (errekatiboak).

Mineralak direnak, normalki, aditiboak dira, organohalogenoak edo organofosforoak, ordea, erreaktibo edo aditibo izan daitezke.

## Kanpo estekak
Eric Allin Cornell

**Eric Allin Cornell** (Palo Alto Kalifornia, 1961eko abenduaren 19a) estatubatuar fisikaria da. 2001ean Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Carl E. Wieman eta Wolfgang Ketterlerekin batera, lehen Bose-Einstein kondentsatua sintetizatzea lortzeagatik. Stanford Unibertsitatean ikasi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wolfgang Ketterle

**Wolfgang Ketterle** (Heidelberg, Mendebaldeko Alemania, 1957ko urriaren 21a) alemaniar fisikaria da. 2001ean Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Eric Allin Cornell eta Carl Wiemanekin batera, lehen Bose-Einstein kondentsatua sintetizatzea lortzeagatik. Stanford Unibertsitatean ikasi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cornelia Funke

**Cornelia Maria Funke** (Dorsten, Ipar Renania-Westfalia, Alemania, 1958ko abenduaren 10 - ) alemaniar haur-literatura idazlea da. Bere lanik ezagunena Inkheart trilogia da, 2004 eta 2008 artean argitaratua. Bere liburu gehienak fantasia eta abentura generoen barnekoak dira. Beverly Hillsen bizi da, Kalifornia.

Bere liburuen 20 milioi kopia saldu ditu mundu osoan zehar. 

## Bizitza eta ibilbidea 
Cornelia Funke hasieran pedagogia eta ilustrazioa ikasi zituen, eta hainbat urtez haur eta gazteentzako liburuen ilustratzaile gisa jardun zuen idazle bihurtu aurretik. 1980ko hamarkadaren amaieran hasi zen literatura sortzen, haur eta gazteen irakurzaletasuna sustatzeko asmoz. Bere lanetan ohikoa da fantasiazko munduak eta eguneroko bizitzako elementuak uztartzea, pertsonaia gazteen ikuspegitik kontatuta.

## Aitortzak eta eragina 
Bere ibilbidean zehar nazioarteko sari ugari jaso ditu, eta haren obrak hizkuntza askotara itzuli dira. Bereziki ezaguna egin zen Inkheart eleberriaren arrakastari esker; lan horrek egokitzapen zinematografikoa ere izan zuen. Gaur egun haur eta gazte literaturako egile garrantzitsuenetako bat da Europan, eta bere lanek eragin handia izan dute fantasia garaikidearen garapenean.

## Euskarara ekarriak 
Cornelia Funke idazlearen zenbait liburu euskarara ekarri izan dira: 
### Eleberriak 
**Lapurren burua*, 
**Re­ckless, harrizko haragia*,  
* *Tinta bihotz*, 
### Kontakizun laburrak 
* *Txerrikume pirata*.

## Erreferentziak
Laborategi-labe

200px|thumb|Laborategi-labea
**Laborategi-labea** normalean erreaktiboak deshidratatzeko edo laborategiko tresnak lehortzeko eta esterilizatzeko erabilitako labe mota bat da.

## Kanpo estekak
Simon van der Meer

**Simon van der Meer** (Haga, 1925eko azaroaren 24a - Geneva, 2011ko martxoaren 4a) herbeheretar fisikaria izan zen. Ikasketak bukatuta, Philips enpresan hasi zen lanean, Eindhovenen. 1956an Ikerkuntza Nuklearreko Europar Kontseiluan sartu zen, antiprotoi metagailuaren taldeko ingeniari gisa. Geneva eta Amsterdameko unibertsitateetako doktore honoris causa da, eta atomo sortak hozteko tekniken bultzatzaile nagusia izan da. 1984an Fisikako Nobel saria jaso zuen, Carlo Rubbia kubatarrarekin batera. Lotura elektroniko ahularen oinarriak aurkitu zituen. Zatiki astunak (bitartekariak deituak) –W zatikia (karga negatiboa edo positiboa), batetik, eta Z zatikia (neutroa), bestetik– trukatzean gertatzen da lotura hori. Garrantzi handiko aurkikuntza gertatu zen zatikirik xehenen egitura ezagutzeko eta unibertsoaren ezagutzan sakontzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galina Vixnevskaia

**Galina Pavlovna Vixnevskaia** (jaiotza abizena, **Ivanova**, , Leningrado, 1926ko urriaren 25a - 2012ko abenduaren 11) errusiar soprano opera abeslaria izan zen. 1966an Sobietar Batasuneko Herriaren Artista izendatu zuten. Mstislav Rostropovitx cello-jotzailearen emaztea izan zen, eta bere bi alaben ama: Olga eta Elena Rostropovitx.

Bolxoi antzokiaren kide izan zen eta munduko operarik garrantzitsuenetan abestu zuen. *Lady Macbeth Mtsenskekoa* ere grabatu zuen bere senar Rostropovitx eta lagun Dmitri Xostakovitxekin batera. Aleksandr Solzhenitsin bere etxean egon zen *GULAG artxipielago* idazten zuen bitartean.

Aida, La Traviata, Tosca, Madame Butterfly, Fidelio edo Figaroren ezkontzak interpretatu zituen, Errusiar pertsonaiez gain.
Rey Mysterio

**Óscar Gutiérrez** (Chula Vista, Kalifornia, AEB, 1974ko abenduaren 11), bere jardunean **Rey Mysterio** eta **Rey Mysterio Jr.** deiturez ezaguna, kirolari eta artista bat da, borroka profesionalean diharduena. Ameriketako Estatu Batuetan jaioa, chicanoa da. Gaur egun, World Wrestling Entertainment enpresarentzat egiten du lan. Entrenatzaile du bere osaba Rey Misterio, eta harengandik ikasi zuen jauzi oso handiak egitea dakarren *lucha libre* borroka estiloa.
Leo Esaki

, **Leo Esaki** izenaz ezaguna, japoniar fisikaria da. I. Giaever eta B. Josephson fisikariekin batera Fisikako Nobel saria jaso zuen 1973. urtean, “tunel efektuaren” inguruan egindako ikerketei esker. 1960an Estatu Batuetara joan eta IBMrentzat lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Robert Schrieffer

**John Robert Schrieffer** (Oak Park, Illinois, 1931ko maiatzaren 31 &ndash; Tallahassee, Florida, 2019ko uztailaren 27a) estatubatuar fisikaria izan zen. Chicago, Illinois eta Pennsylvaniako unibertsitateetako irakasle izan zen. Magnetismoari eta eroamenari buruzko ikerketak egin zituen. Eroamen handiaren lehenengo teoria mikroskopikoa (BCS teoria deitua) eman zuen Bardeen eta Cooperrekin batera, eta lan horrengatik 1972ko Fisikako Nobel saria lortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johannes Hans Daniel Jensen

**Johannes Hans Daniel Jensen** (Hanburgo, Alemaniar Inperioa, 1907ko ekainaren 25a - Heidelberg, Mendebaldeko Alemania, 1973ko otsailaren 11a) alemaniar fisikaria izan zen. Heidelberg-ko unibertsitateko irakaslea. Nobel saria irabazi zuen 1963an, atomoaren guneari buruz egin zituen ikerketei esker, Maria Goeppert-Mayer eta Eugene P. Winger zientzialariekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Venus (filma)

**Venus** 2006ko Roberto Mitchell hegoafrikar zinema zuzendariak zuzendutako drama-komedia film bat da. Gidoia Hanif Kureshi ingelesezko gidoigileak idatzi zuen. Peter O'Toole, Leslie Phillips, Vanessa Redgrave eta Jodie Whittaker aktoreek antzeztu zuten.

2006ko Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Peter O'Toole) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Maurice (Peter O'Toole), Ian (Leslie Philips) eta Donald (Richard Griffiths) adinean sartuxeak dauden eta egunak beren taberna gogokoenean edanean, eta munduko albisteei nahiz eguneroko bizipen eta gertakariak buruz mintzatzen igarotzen dituzten hiru jubilatu dira. Adinak beren gorputzak baldartu arren, beren adimenak zorrotz diraute. Ian maniatiko xamarra da, eta berau zaintzera datorren bere hilobaren alaba nerabearen zain dago. Baina, azkenen hura iristean, Ian lurjota geldituko da, Jessie (Jodie Whittaker) neska gazte lotsagabe eta gainera janari lasterraren zalea baita, alegia, Ianek espero lukeen guztiz aurkakoa.

## Aktoreek 
* Peter O'Toole: Maurice Russell
* Leslie Phillips: Ian
* Jodie Whittaker: Jessie
* Vanessa Redgrave: Valerie
* Richard Griffiths: Donald
* Cathryn Bradshaw: Jillian

## Kanpoan loturak 
* **Venus** filmaren iragarki ikusgai. Youtube.com 
* **Venus** filmaren IMDBko fitxa irakurgai 

## Kanpo estekak
Masatoshi Koshiba

japoniar fisikaria izan zen. 2002an Fisikako Nobel saria jaso zuen, Raymond Davis estatubatuarrarekin batera, neutrino kosmikoen detekzioari buruz egindako lanagatik. Sariaren beste zati bat Riccardo Giacconi italiarrarentzat izan zen, X izpien iturri kosmikoen aurkikuntzan egindako ekarpenengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksei Abrikosov

**Aleksei Alekseievitx Abrikosov** (; Mosku, 1928ko ekainaren 25a - Palo Alto, Kalifornia, 2017ko martxoaren 29a) errusiar fisikaria izan zen. 2003an Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Vitali L. Ginzburg eta Anthony J. Leggettekin batera, supereroaleen eta superjariakarien teoriari egindako ekarpenengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tanga eskualdea

**Tanga Eskualdea** Tanzaniako hogeita hamar banaketa administratiboetako bat da. Kenyarekin eta Kilimanjaro eskualdearekin egiten du muga iparraldean, Manyara eskualdearekin mendebaldean eta Morogoro eta Pwanirekin hegoaldean. Ekialdean Ozeano Indikoa dago. 2 milioi biztanle inguru ditu eta hiriburua Tanga da.

## Barrutiak 
Eskualdea zortzi barrutitan banatzen da:

## Kanpo estekak
Vitali Ginzburg

**Vitali Lazarevitx Ginzburg** (; Mosku, 1916ko urriaren 4a - *ib.*, 2009ko azaroaren 8a) errusiar fisikaria izan zen. 2003an Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Alexei Abrikosov eta Anthony J. Leggettekin batera, supereroaleen eta superjariakarien teoriari egindako ekarpenengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hugh David Politzer

**Hugh David Politzer** (New York, 1949ko abuztuaren 31) estatubatuar fisikaria da. 1977tik aurrera Kaliforniako Teknologia Institutuko irakaslea da.

2004an Fisikako Nobel saria jaso zuen, David Gross eta Frank Wilczekekin batera, askatasun asintotikoaren aurkikuntzagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Gross

**David Jonathan Gross** (Washington Hiria, 1941eko otsailaren 19a) estatubatuar fisikaria da. 1997ra arte Princetongo Unibertsitateko irakaslea izan zen.

2004an Fisikako Nobel saria jaso zuen, David Politzer eta Frank Wilczekekin batera, askatasun asintotikoaren aurkikuntzagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roy J. Glauber

**Roy Jay Glauber** (New York, 1925eko irailaren 1a - Newton, Massachusetts, 2018ko abenduaren 26a) estatubatuar fisikaria izan zen. Harvard Unibertsitateko irakaslea izan zen.

2005ean Fisikako Nobel Saria jaso zuen, John L. Hall eta Theodor W. Hänschekin batera, koherentzia optikoaren teoria kuantikoari egindako ekarpenagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Wilczek

**Frank Anthony Wilczek** (Mineola, New York, 1951ko maiatzaren 15a) estatubatuar fisikaria da. Massachusetts Institute of Technologyko irakaslea da.

2004an Fisikako Nobel saria jaso zuen, Hugh David Politzer eta David Grossekin batera, askatasun asintotikoaren aurkikuntzagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John L. Hall

**John Lewis "Jan" Hall** (Denver, 1934ko abuztuaren 21a) estatubatuar fisikaria da. Coloradoko Unibertsitateko irakaslea da.

2005ean Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Roy J. Glauber eta Theodor W. Hänschekin batera, koherentzia optikoaren teoria kuantikoari egindako ekarpenagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theodor Hänsch

**Theodor Wolfgang Hänsch** (Heidelberg, 1941eko urriaren 30a) alemaniar fisikaria da. Municheko Unibertsitateko irakaslea da.

2005ean Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Roy J. Glauber eta John L. Hall estatubatuarrekin batera, koherentzia optikoaren teoria kuantikoari egindako ekarpenagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los Zopilotes Txirriaos

**Los Zopilotes Txirriaos**, Iruñean (Nafarroa) sortutako rantxera taldea da. 2009an sortu zen Impekables taldearen ondoren eta hau bezala Napar-Mex estiloan kokatzen dira.

## Taldekideak 
* “Konejo” Eseberri - ahotsa
* “El Largo” - baxua
* Kristobal “Baltxo” - gitarra
* Montxo “El Emperador Iturbide” - baxua
* Iñaki “El Boliviano” - tronpeta
* Ion “Expexo” - tronpeta
* “Juxepo” - tronpeta
* Eneko “El Rayo de Ataun” - trikitia
* Ander My Wheels - bonbo eta kutxa
* Laura “La Valentina” - ahotsa
* Julen Barragués - soinu teknikaria

## Diskografia 
* *Hijos de la txingada* (2011, Lâbatelkuëyo Records)
* *La Salutxita* (2013, Mauka)
* *Entre Atxunes y Culebras* (2017, Lâbatelkuëyo Records)
* La Chica Maravilla (2022, Mariachi Records)

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgunea
Albert Fert

**Albert Fert** (Carcasona, 1938ko martxoaren 7a) frantziar fisikaria da. Paris-Hegoaldeko Unibertsitateko irakaslea da.

2007an Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Peter Grünberg alemaniarrarekin batera, magnetoerresistentzia erraldoiaren inguruan egindako aurkikuntzengatik.  Bere ikerketari esker nabarmen handitu ziren disko gogorren edukiera eta aplikazioak.

2020tik UPV/EHUko irakasle eta ikertzailea da. Askoz ere energia gutxiago erabiltzen duten mikroprozesadoreen belaunaldi berri bat lortu nahian ari da.

EHUko ikasturte hasierako hitzaldia eman zuen 2021ean "*Two passions: research and teaching*" izenburuarekin ("Bi grina: ikerkuntza eta irakaskuntza")
Fitxategi:Albert Fert UPVEHU 2021 12 15 44 848000.jpeg|EHUko hitzaldia (2021-09-15).
Fitxategi:Albert Fert UPVEHU 2021 12 15 39 847000.jpeg|Disko gogorren edukiera hobetzeko lana.   

## Sariak eta errekonozimenduak 
* Amerikako Fisika Elkartearen Material berrietarako Nazioarteko Saria  // American Physical Society International Prize for New Materials (1994)
* Frantziako Fisika Elkarteko Jean Ricard fisika-sari nagusia (1994)
* International Union of Pure and Applied Physics Magnetism Award (1994)
* Hewlett-Packard Europhysics Prize (1997)
* CNRSko Urrezko Domina (2003) Centre National de la Recherche Scientifique
* Fisikako Wolf Prize (2006)
* Japoniako Saria (2007)
* 2004ko Zientzien Akademia Frantseseko kide hautatua
* Fisikako Nobel saria (2007)
* Guy-Lussac Humboldt Saria (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dulong-Petiten legea

**Dulong-Petiten legea**, fisikako lege bat da, Pierre Louis Dulong eta Alexis Thérèse Petitek 1819an aurkitua.

Gorputz trinko bakunen masa atomikoa bero espezifikoaz biderkatu ondoko emaitza berdintsua da gorputz guztientzat, eta batez besteko balioa *3R* da, non *R* gasen konstante unibertsala den.

## Kanpo estekak
Kabul (musika taldea)

**Kalite** Hondarribiko metal musika taldea da.

## Taldekideak 
* Arkaitz Amunarriz - gitarra eta ahotsa
* Jon Aristizabal - baxua
* Eñaut Balentziaga - bateria eta ahotsa
* Nerea Olaxa

## Diskografia 
* *Kabul* (2006, Psilocybina Records)

## Kanpo estekak
Juan Ignacio Cirac

**Juan Ignacio Cirac Sasturain** (Manresa, 1965eko urriaren 11) kataluniar fisikaria da, konputazio kuantiko eta informazio kuantikoaren alorrean aitzindaria eta aditua dena. Madrilgo Complutense Unibertsitatean fisika ikasi ondoren, Espainian, Austrian eta Alemanian lan egin du.

2013an Peter Zollerrekin batera Fisikako Wolf Saria eman zioten.

## Erreferentziak
Izaro Garmendia

**Izaro Garmendia Irastortza** (Zaldibia, Gipuzkoa, 1969ko abenduaren 12a) gipuzkoar soinu-jotzaile eta pailazoa da.

## Bizialdia 
Zaldibiako Iztueta ikastolan hasi eta ondoren Ordiziako Jakintza ikastolan jarraituz, Ordiziako Institututik pasatua.

Errenteriako Don Bosco ikastetxean 1994-1995 ikasturtean irakaskuntzan hasi zen, REM eta Lanbide Heziketakoei klaseak emanez.

Ohiko ikasketez gain musika ikasketak umetatik eman izan ditu eta ondorioz plaza gizon izaten bukatu du batez ere. Euskal Herrian zehar makina bat plazetan giroa alaituz, bai txistuaz goiz ereserkiak joaz edo dantza taldeekin, adibidez, Beasaingo Ostadar eta Zaldibiako Iztueta taldeekin besteak beste. Trikitiarekin ondoren hainbat erromeria eta kalejiratan. 1989an sortu zuen bere lehen abestia (Txintxarri), artean bere trikiti irakasle zen Inaki Malbadik disko batean grabatu zuelarik.

Ordizian hasi zen solfeoarekin, Beasaingo musika eskolan piano ikasketak eta Karlos Jimenezekin Beasainen eta Francisco Escuderorekin Donostian harmonia ikasi zituen. Gero txistua  ikasi zuen Zaldibian Xalbador Etxebarria, Tere Irastortza eta Malores Etxeberriarekin. Trikitixa eta panderoa Albizturko Iñaki Malbadi eta Ramonekin ikasi zituen. Alboka eta txalaparta ikasten Gasteizko folklore udal ikastetxean aritua da.

Trikitixa irakasten aritu izana da Zaldibian eta Lizarrako ikastolan.

## Pailazoa 
Zapotxin taldeko kide eta sortzailetakoa.

Kiki, Koko, Moko eta Flax pailazo taldean parte hartu zuen. 16 abestiko disko bat beraientzat eginik, abestiak sortu eta moldatuz.

Potxin eta Patxin artista bikotea osatu zuten geroago eta hor dirau 2004az geroztik.

## Doinu-sortzailea 
1995ean Donostian Herri ametsa eta Zurriolak antolatutako Kilometroak jaiko abestiaren musikaren sortzailea izan zen, baita Beasaingo 2001ekoan ere.

Jaurlaritzak ikastetxeetan eskaintzen zuen *Osasunkume* osasun kanpainako abestiaren musika sortu zuen.

Hainbat abesti konposatu du eta antzerki, malabar, zirku-ikuskizun sortu eta eskaini ditu.

## Erreferentziak 
{{Erreferentzia zerrenda}Artikulu horretan ageri dena ez da Izaro Garmendia zaldibitarra, Izaro Erauskin ataundarra baizik. Izaro Garmendia zaldibitarra gizonezkoa da

## Kanpo estekak
Peter Grünberg

**Peter Andreas Grünberg** (Pilsen, Bohemia eta Moraviako protektoratua, 1939ko maiatzaren 18a - Jülich, 2018ko apirilaren 7a) alemaniar fisikaria izan zen. Forschungszentrum Jülich erakunderako lan egin zuen.

2007an Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Albert Fert frantziarrarekin batera, magnetoerresistentzia erraldoiaren inguruan egindako aurkikuntzengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makoto Kobayashi

japoniar fisikaria da. Zatikien fisikan egindako lanagatik da ezaguna batez ere. 2008an Fisikako Nobel saria jaso zuen, Toshihide Maskawa eta Yoichiro Namburekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scott of the Antarctic

**Scott of the Antarctic** (euskaraz *Scott Antartikakoa*) 1948ko Charles Frend ingeles zinema zuzendariak zuzendutako abentura eta biografia film bat da. Robert Falcon Scott ingeles esploratzailearen bizitzan eta Terra Nova Espedizioan oinarritua dago. John Mills, James Robertson Justice, Derek Bond, Kenneth More, John Gregson, Barry Letts eta Christopher Lee aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1910-1913 artean Robert Falcon Scott ingeles esploratzaileak eta bere eskifaiak Hego Polora iristen lehenbizikoak izateko asmoz burutu zuten Terra Nova Espedizioaren gora beherak azaltzen ditu.

## Aktoreak 
* John Mills: R.F. Scott kapitaina
* Diana Churchill: Kathleen Scott
* Harold Warrender: E.A. Wilson doktorea
* Anne Firth: Oriana Wilson
* Derek Bond: L.E.G. Oates kapitaina
* Reginald Beckwith: H.R. Bowers tenientea
* James Robertson Justice: ''Taff' Evans ofiziala
* Kenneth More: E.G.R. 'Teddy' Evans tenientea
* Norman Williams: Chief Stoker W. Lashly R.N.
* John Gregson: T. Crean R.N. ofiziala
* James McKechnie: E.L. Atkinson teniente zirujaua
* Barry Letts: Apsley Cherry-Garrard
* Dennis Vance: Charles S. Wright
* Larry Burns: P. Keohane ofiziala
* Edward Lisak: Dimitri
* Melville Crawford: Cecil Meares
* Christopher Lee: Bernard Day
* John Owers: F.J. Hooper
* Bruce Seton: H. Pennell R.N. tenientea
* Clive Morton: Herbert Ponting
* Sam Kydd: E. McKenzie sugin burua
* Percy Walsh: Ekitaldi politikoko hizlaria
* Noel Howlett: Lehen galdakatzailea
* Philip Stainton: Bigarren galdekatzailea

## Kanpo estekak 
* *Scott of the Antarctic* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Elur-panpin

[thumb|250px|Elur panpina klasikoa, [AEBetako Indiana estatuan.]]
thumb|Elur-panpin, video
thumb|250px|Elur panpina – Alemania

**Elur-panpina** edota **elurretako panpina** gizaki itxurako elurrezko eskultura bat da. Maiz elurra mara-marra egiten duen herrialdeetan haur eta nerabeen denborapasa eta jolasa da. Elur-panpinak egiteko ohiko urtaroa negua da, eta eguberrietako ikurtzat ere jo ohi da, nagusiki Mendebaldeko kulturan, eta bereziki Europa, AEBetako iparraldea eta Kanadan.

Elurraz gain, ahal den gizaki itxura gehien izan dezan, harriak (begiak edo botoiak), azenarioa (sudurra), jantziak (kapela, bufanda, pipa edo eskularruak) eta makil edo zuhaitz adaskak (besoak) gehitzen zaizkio.

## Ikus, gainera 
* 1511ko elurrezko miraria

## Kanpo estekak
Jose Antonio Zaldua Urdanabia

**Jose Antonio Zaldua Urdanabia** (Elizondo, Baztan, 1941eko abenduaren 15a – Sant Andreu de Llavaneres, 2018ko ekainaren 30a) nafar futbolari profesionala izan zen. Real Valladolid, Bartzelona, Osasuna eta Sabadell taldeetan jokatu zuen.

## Bizitza 
Jose Antonio Zaldua Elizondon jaio zen, 1941eko abenduaren 15ean. Oso gazte hasi zen Iruñeko Oberena taldean jokatzen. 1959-60 denboraldian, 18 urte besterik ez zuela, debuta egin zuen Espainiako lehen mailan Real Valladolid taldean. 1961-62 denboraldian, Bartzelonak kontratatu zuen, eta bertan aritu zen 1970-71 denboraldia arte (1964-65 denboraldian Osasunan jokatu zuen, Bartzelonak utzita). Azken urteak Sabadellen eman zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  José Antonio Zaldúa Urdanavia, bdfutbol.com
Giotto ahuntzak zaintzen

***Giotto ahuntzak zaintzen*** (frantsesez *Giotto gardant les chèvres*) Léon Bonnat margolari lapurtarraren margolana da, 1850an egina. Gaur egun Baionako Léon Bonnat museoan ikus daiteke. Margolan honekin Bonnatek haren burua ezagutzera eman zuen; garai hartan Madrilen zegoen eta lana San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian erakutsi zuen.

## Historia 
Margolan honek Giottoren biografiaren pasarte bat jasotzen du. Nahiz eta datu zehatzik ez izan Giottoren gaztaroari eta ikasketei buruz, Giorgio Vasari biografoaren arabera, Bondone izeneko nekazari baten semea zen. Haurtzaroan, artzain zebilela, harrietan marrazkiak egiten pasatzen omen zuen denbora. Cimabue florentziar margolaria, ardi baten marrazkia ikusirik, 11 urteko umearen trebetasunaz liluraturik gelditu zen. Aita konbentzitu eta gero Giotto Cimabueren ikasle bihurtu zen.

## Azterketa 
Lan honetan mutil gazte bat, eserita, alkandorarik gabe eta lastozko txapelaz jantzita agertzen da. Bost ahuntzek inguratzen dute. Ezkerreko besoan bermaturik, eskuinarekin harean marrazten ari da. Atzealdean, mendiak eta zeru urdina ikusten dira. Bere eskuinean arropa gehiago eta makulua ikusten dira. Mutilak begirada galdua erakusten du, bere gogoetan bildua.

Margolan honekin Jean Auguste Dominique Ingres margolariak sortutako akademizismotik hurruntzen zen Bonnat, errealitatetik gertuago zegoen estilo baten alde, eta horrek eskandalua eta polemikak eragin zituen. Estilo honen inspirazioa Bonnatek margolari klasikoetan aurkitu zituen, batez ere Caravaggioren eta José de Ribera margolanetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Margolanaren fitxa Léon Bonnat Museoan.
Batman Begins

**Batman Begins** (euskaraz *Batman Hasiera*), 2005eko Christopher Nolan britainiar zinema zuzendari eta gidoilariaren superheroi film bat da, hain zuzen ere DC Comicsen Batman pertsonaian oinarritutako filma. Aktore nagusiak Christian Bale, Michael Caine, Liam Neeson, Katie Holmes, Gary Oldman, Cillian Murphy, Tom Wilkinson, Rutger Hauer, Ken Watanabe, eta Morgan Freeman dira.

Filmeak Batmani buruz aurretik egindako filmeekin lotura zuzenik ez du, eta pertsonaiaren jatorriari buruzko xehetasunak ematen ditu, Bruce Waynehaurrak saguzaharrei dien beldurra, bere gurasoen hilketa, Batman bilakatu arteko bidaia eta bere borroka Ra's al Ghul (Neeson) eta Txorimaloaren (Murphy) aurka Gotham Hiria kaosean eror ez dadin. *The Man Who Falls*, *Batman: Year One*, eta *Batman: The Long Halloween* komikietan dago oinarritua.

Argazkigintza onenaren Oscar Sariaren (Wally Pfister) izendapena jaso zuen.
*The Dark Knight* (2008) eta *The Dark Knight Rises* (2012) jarraipenekin batera Nolanek zuzendutako *The Dark Knight Trilogia* osatzen du.

Filme honek 

## Argumentua 
Bruce Wayne (Christian Bale) tiroz eraildako bere gurasoen oroimenarekin obsesinatua bizi da. Gogominak atsekabetua, Gotham hiritik aldegin eta munduan barna bidaiatuko du, azkenean Gaizkiaren aurka borrokatzeko helburuz disziplina fisiko eta mental guztietan hezituko duen pertsonaia bitxi bat topatzen duen arte. Horregatik, Itzalen Liga deritzon elkarte sekretu eta subertsiboak, Ra's Al Ghul (Liam Neeson) buruzagiaren bidez, beren erakundeko kide bilaka dadin saiatuko dira.

Bruce jada Gothamera itzultzean, krimena eta ustelkeria hirian nagusi dira. Alfred maiordomoa (Michael Caine), Jim Gordon detektibea (Gary Oldman) eta Lucius Fox (Morgan Freeman), Zientzia Aplikatuen Elkarteko lankidearen laguntzarekin, Brucek bere alter egoa askatuko du: Batman, hiria suntsitzea mehatzatzen duten indar ilunen aurka borrokatzeko indar fisikoa, adimena eta goreneko teknologia erabiltzen dituen justiziagilea.

## Aktoreak 
* Christian Bale: Bruce Wayne / Batman
* Michael Caine: Alfred Pennyworth
* Liam Neeson: Henri Ducard / Ra's al Ghul
* Katie Holmes: Rachel Dawes
* Gary Oldman: James Gordon
* Cillian Murphy: Jonathan Crane doktorea / Txorimalo
* Tom Wilkinson: Carmine Falcone
* Morgan Freeman: Lucius Fox
* Rutger Hauer: William Earle
* Mark Boone Junior: Flass detektibea
* Colin McFarlane: Gillian B. Loeb

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Laberako erretilu

[250px|thumb|[Muffinak egiteko **laberako erretilu** berezi batzuk]]
**Laberako erretilua** edukiontzia edo metalezko erretilua da, oro har teflonez edo esmaltez estalitakoa, batzuetan parrila baten oso antzekoa dena bertan janaria ipintzeko labean egosteko. Maiz labean egiten diren plater jakin batzuk: gailetak, pastelak, etab ... bezalako gozoak, eta pizza bezalako beste elikagai gaziak prestatzeko euskarri gisa erabiltzen da. Normalean metal edo beira materialezkoak aurkitu ohi dira.

## Kanpo estekak
Get the Gringo

***Get the Gringo*** (euskaraz *Atzeman Gringoa*) 2012ko Adrian Grunberg estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko thriller film bat da. Mel Gibson, Kevin Hernandez, Dolores Heredia eta Daniel Giménez Cacho aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Driver (Mel Gibson) egun txar bat izan duen tipo gogor bat da. Erretiroa eta opor ahaztezinak emango zizkion milioi baten jabe egin zen. AEBetako eta Mexikoren arteko mugan polizia atzetik zuela eta autoaren atzean gorpu bat zeramala ihes egiten saiatuko da, baina autoa irauli eta mugako hormaren aurka talka egingo du, zilipurdika Mexiko aldean geldituz. Mexikar poliziak atxilotu eta erdipurdiko espetxe batean preso sartuko dute, El Pueblito delako espetxe-herria. Bertan mexikar presoen artean dagoen gringo edo atzerritarra izanik bizirauten nahiko lan izango du, horretarako norbaiten laguntza beharko du: 10 urteko mutikoa (Kevin Hernandez).

## Aktoreak 
* Mel Gibson: Driver
* Kevin Hernandez: Kid
* Dolores Heredia: Kiden ama
* Daniel Giménez Cacho: Javi Huerta
* Jesús Ochoa: Caracas
* Roberto Sosa: Carnal
* Tenoch Huerta: Carlos
* Peter Gerety: Enbaxadorea
* Peter Stormare: Frank Fowler
* Bob Gunton: Warren Kaufmann
* Scott Cohen: Jackson
* Patrick Bauchau: Zirujaua
* Mayra Serbulo: Erizaina
* Stephanie Lemelin: Franken abokatuaren idazkaria
* Tom Schanley: Gregor
* Mario Zaragoza: Vazquez
* Dean Norris: Bill

## Kanpo estekak 
* *Get the Gringo* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Get the Gringo* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Hunger Games (filma)

***The Hunger Games*** () zientzia-fikzio, akzio eta drama generoetako 2012ko film bat da. Gary Rossek zuzendu zuen eta Gose Jokoak trilogian oinarrituta dago.

## Argumentua 
Historia Panem izeneko etorkizuneko nazio post-apokaliptiko distopiko batean garatzen da, non 12 eta 18 urteko mutil eta neskek "Gose Jokoak" izeneko telebista saio batean derrigor jokatu behar duten, denak elkar hiltzen bakarra bizirauten duen arte.

## Aktore nagusiak 
## Kanpo estekak
The Beaver

***The Beaver*** (euskaraz *Kastorea*) 2011ko Jodie Foster estatubatuar zinema zuzendari eta aktoreak antzeztu eta zuzendutako drama film bat da. Berak, Mel Gibson, Anton Yelchin eta Jennifer Lawrence aktoreek antzeztu zuten. Foster eta Gibson adiskideminak dira, lehendik ere 1994ko *Maverick* filma elkarrekin antzeztu zuten.

## Argumentua 
Walter Black (Mel Gibson) depresio handia igarotzen ari den gizon bat da. Bere ihesbide bakarra kastore bat irudikatzen duen txontxongilo bat da, hari sentimenduak dituen adiskide bat balitz bezala mintzatzen baitzaio. Bere barne deabruek atsekabeturik, behinola jostailu enpresa arrakastatsu bateko enpresaburua izana, txontxongiloarekin batera bere burua berreazagutuko duen bidai bati ekingo dio...

## Aktoreak 
* Mel Gibson: Walter Black
* Jodie Foster: Meredith Black
* Anton Yelchin: Porter Black
* Jennifer Lawrence: Norah
* Michelle Ang: Japonierazko itzultzailea
* Riley Thomas Stewart: Henry Black

## Kanpo estekak 
* *The Beaver* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Beaver* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Up

**Up** (ingeleraz, *goian*) honakoak izan daiteke:

## Zinema 
* Up!, Russ Meyerren helduentzako umorezko filma.
* Up, laburmetrai bat.
* Up, Disney/Pixarren animaziozko filma.

#### Albumak 
* *Up!* (albuma), Shania Twain
* *Up* (soinu banda), Disney/Pixarren filmaren soinu banda
* *Up* (ABCren albuma)
* *Up* (Peter Gabriel)
* *Up* (Great Big Sea)
* *Up* (Morrissey–Mullen)
* *Up* (Pop Evil)
* *Up* (R.E.M.)
* *Up* (Right Said Fred)
The Fan (1996ko filma)

**The Fan** (euskaraz *Zaletua*) 1996ko Tony Scott ingeles zinema zuzendariak zuzendutako kirol thriller film bat da. 1995eko Peter Abraham estatubatuar idazlearen *izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Robert De Niro, Wesley Snipes, John Leguizamo, Benicio del Toro eta Ellen Barkin aktoreek antzeztu zuten.

Kirol zaletasuna fanatismoan bilakatzeko arriskua eta jazarpenaren gaiak jorratzen ditu.

## Argumentua 
Bobby Rayburn (Wesley Snipes) jokalaria beisbolean jaun eta jabe izan da. Bere kirol ibilbidearen gainbeheran San Francisco Giants taldera itzultzea ahalbideratzen dion kontratua sinatzea lortu du, honenbestez bere sorlekura itzuliz. Taldearen zaletu sutsu eta Rayburnen jarraitzaileetako bat, Gil Renard (Robert De Niro) da, bere eguneroko arazo pertsonalak (berau gorrotatzen duen emazte ohia, beldurra sion semea eta galtzear dagoen lanpostua) beisbolarekin ahazten ditu. Horregatik, Rayburn berriz ere onena izan dadin lortzeko edozer egiteko prest dago.

## Aktoreak 
* Robert De Niro: Gil "Curly" Renard
* Wesley Snipes: Bobby Rayburn
* Benicio del Toro: Juan Primo
* John Leguizamo: Manny, Rayburnen agentea eta managerra
* Patti D'Arbanville: Ellen Renard
* Ellen Barkin: Jewel Stern
* Charles Hallahan: Coop
* Andrew J. Ferchland: Richie Renard
* Chris Mulkey: Tim (Richieren aitaordea)
* Brandon Hammond: Sean Rayburn
* John Kruk: Lanz, Rayburnen taldekidea
* Dan Butler: Garrity (Gilen nagusia)
* Kurt Fuller: Bernie (Jewelen lankidea)
* Stanley DeSantis as Stoney
* Don S. Davis: Stook, San Francisco Giants taldearen presidentea.
* Michael Jace: Estadiko atezaina
* M.C. Gainey: Giants taldeko zaletua
* Aaron Neville: Bere burua antzeztuz (hasierako partiduko abeslaria)
* Jack Black: irratiko teknikaria

## Kanpo estekak 
* *The Fan* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Fan* filmaren IMDBko fitxa irkaurgai
Interstellar (filma)

***Interstellar*** 2014ko zientzia-fikzio film epiko bat da, Christopher Nolanek zuzendu, idatzi eta ekoitzia. Matthew McConaughey, Anne Hathaway, Jessica Chastain, Matt Damon eta Michael Caine aktoreek antzeztu zuten.

Filmean astronauta talde batek zizare-zulo batean zehar bidaiatzen du gizakiarentzat etxe berri bat aurkitzeko. Christopher Nolanekin batera bere anaia Jonathan Nolanek idatzi zuten gidoia. Ekoizpena bere emazte Emma Thomasekin batera egin zuen, Syncopy ekoiztetxearen izenean, eta Lynda Obstekin batera Lynda Obst Productions etxearekin. Kip Thorne fisikari teorikoaren lanan oinarrituta dago, eta filmaren zientzia kontsultorea izan zen. Bertako lanan oinarrituta *The Science of Interstellar* liburua idatzi zuen azken honek. Finantziazioa Warner Bros., Paramount Pictures eta Legendary Pictures produktorek eman zuten.

Efektu berezi onenen Oscar Saria (Paul Franklin, Andrew Lockley, Ian Hunter eta Scott R. Fisher) irabazi zuen, bai eta Soinu banda onenaren Oscar Saria, Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria, Soinu edizio onenaren Oscar Saria eta Soinu onenaren Oscar Sariaren izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
Lurreko bizia amaitzear dagoela ikusirik, Cooper pilotua (Matthew McConaughey) eta Amelia zientzialariaren (Anne Hathaway) gidaritzapeko espazio esploratzaile talde batek gizateriaren historia guztiko misio garrantzitsuenari ekin diote: gure galaxiatik haratago bidaiatu eta giza arrazaren etorkizuna bermatuko duen planeta berriren bat topatzea.

## Aktoreak 
* Matthew McConaughey: Cooper
* Anne Hathaway: Brand
* Jessica Chastain: Murphy
** Mackenzie Foy: Murphy gaztea
** Ellen Burstyn: Murphy zaharra
* Matt Damon: Mann
* John Lithgow: Donald
* Michael Caine: Brand irakaslea
* Casey Affleck: Tom
** Timothée Chalamet: Tom gaztea
* Wes Bentley: Doyle
* Bill Irwin: TARS (ahotsa eta mugimenduak) eta CASE (mugimenduak)
* Josh Stewart: CASE (ahotsa)
* Topher Grace: Getty
* David Gyasi: Romilly
* Leah Cairns: Lois
* David Oyelowo: Institutuko zuzendaria
* Collette Wolfe: Hanley jauna
* William Devane: Williams
* Elyes Gabel: Administratzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Up (2009ko filma)

***Up*** 2009ko 3D animaziozko estatubatuar filme bat da. Komedia eta drama nahasten dituen film hau Pixar Animation Studios eta Walt Disney Picturesek ekoiztu zuen. Pete Docter izan zen zuzendaria eta Carl Fredricksen (Ed Asner) izeneko agurea eta Russell (Jordan Nagai) izeneko esploratzaile talde bateko kide baten harteko harremana da gai nagusia. Bere etxeari milaka globo jarrita 78 urteko Carlek Hego Amerikara joateko ametsa betetzen du, bere emaztearekin beti amestu zuen bidaia. Filmeak Michael Giacchinoren musika du.

2009ko maiatzean estrenatu zen eta Canneseko Film Festibala ireki zuen, lehen aldia 3D film batek egiten zuela. Arrakasta handia izan zen, bai publiko zein kritika aldetik, eta hasierako minutuek erakusten duten Carl eta Ellieren bizitzaren laburpenak txalo ugari jaso zituen. Bost nominazio izan zituen Oscar Sarietarako, Filmerik Onenaren kategoria barne. Bigarren aldia izan zen animaziozko filme batek nominazio hori jaso zuela, *Beauty and the Beast*en ostean.

## Kanpo estekak
A League of Their Own

**A League of Their Own** (euskaraz *Beren Moduko Liga*) 1992ko Penny Marshall estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta aktoreak zuzendutako kirol drama-komedia film bat da. All-American Girls Professional Baseball League (AAGPBL) emakumezko estatubatuar beisbol ligan oinarritua dago. Geena Davis, Tom Hanks, Madonna eta Lori Petty aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1943, AEBetako gizon gazte gehienak Bigarren Mundu Gerran borrokatzen zueden bitartean, beisbol profesionlaren jarduera desagertzear egon zen. Baina emakume talde bat ezustekoa eman eta denak zur eta lur uzteko presta daude. Dottie (Geena Davis) eta Kit Kellerrek (Lori Petty) emakumezko talde bat osatu eta gizonezkoen maila berdinean lehiatu eta borrokatzeko gai direla erakusteko asmoa dute. Baina, guzti horren gainetik, bere entrenatzailea den Jimmy Duggan (Tom Hanks) sarkastiko eta mozkortiari aurre egin beharko diote, azken hau neska taldea benetazko beisbol jokalari taldea bilakatzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Tom Hanks: Jimmy Dugan
* Geena Davis: Dottie Hinson
* Madonna: Mae Mordabito
* Lori Petty: Kit Keller
* Jon Lovitz: Ernie Capadino
* David Strathairn: Ira Lowenstein
* Garry Marshall: Walter Harvey
* Bill Pullman: Bob Hinson
* Megan Cavanagh: Marla Hooch
* Rosie O'Donnell: Doris Murphy
* Tracy Reiner: Betty 'Betty Spaghetti' Horn
* Bitty Schram: Evelyn Gardner
* Don S. Davis: Charlie Collins, Racine taldearen entrenatzailea
* Renée Coleman: Alice Gaspers
* Ann Cusack: Shirley Baker

## Kanpo estekak 
* *A League of Their Own* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *A League of Their Own* filmaren IMDBko fitxa irkaurgai
Entziklopedismo

**Entziklopedismoa** Entziklopedia frantsesaren egileen eta jarraitzaileen ideologia da.

## Deskribapena 
Arrazoia da entziklopedismoaren oinarria eta funtsa, ideologia horrek arrazoia hartzen baitzuen, esperientzia enpirikoarekin batera, jakintza iturri bakartzat. Arrazionalismoa eta enpirismoa, hala ere, entziklopedismoaren aurrekoak dira berez, eta Descartes eta Locke dira filosofia joera horien bultzatzailerik ezagunenak. Entziklopedistek, ordea, jaso zuten bi filosofo handi haien ondarea, eta beren filosofiaren muin eta gune bilakatu zuten. Erlijioari dagokionez, deismora jo zuen entziklopedismoak; filosofo gehienek aitortzen zuten Jainko goren guztiahalduntzat, arrazoiak hartara eramaten baitzituen, baina horretara mugatzen ziren eta Jainkoari ez zioten eginkizun jakinik ematen mundu honetan. Hala ere, ez ziren entziklopedista guztiak bat etorri gai horretan, entziklopedismoaren barnean izan baitziren filosofo materialistak ere; Maupertuis, La Mettrie eta Helvétius, besteak beste.

## Historia 
Entziklopedismoak berebiziko garrantzia aitortu zien zientziei, izadiaren azterketari, batez ere. Politikan ideologia burgesaren eragile eta suspertzaile izan zen entziklopedismoa; hala, indibidualismoa, gizatasuna, gizonaren askatasuna, anaitasuna eta berdintasuna aldarrikatzen zituen. Maila horretan, Rousseau izan zen pentsalari adierazgarriena, eta entzute handiko liburu bat idatzi zuen. *Le Contrat social* (1762); izenburuak berak dioen bezala, “gizarte ituna” proposatzen du bertan. Hala ere, entziklopedista gehienak Rousseauren utopiak baztertu eta gobernu zorrotz baten aldekoak izan ziren; haien ustez, gobernuburuak herriaren alde egin behar zuen gogor filosofoen kontseiluez eta laguntzaz. Frantziako iraultzak entziklopedismoaren ideologia bere egin zuen, eta haren egitasmo nagusiak gauzatu zituen: Frantziako iraultzaren xedea labur biltzen duten hiru esapide ospetsuak, *liberté, egalité, fraternité*, indibidualismoaren adierazpide baitira, eta indibidualismoa ideologia burgesaren eta entziklopedismoaren muina da, orobat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Che (2008ko filma)

**Che** 2008ko Steven Soderbergh estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako biografia film bat da. Ernesto "Che" Guevara argentinar iraultzaile ospetsuaren bizitzan oinarritua dago. Benicio del Toro aktoreak antzeztu zuen.

Film osoak 4 ordu eta erdi irauten zuenez, zinemetan bi zatitan banatua proiektatu zen: *Che 1. Zatia: Argentinarra* eta *Che 2. Zatia: Gerrilla*.

2008ko maiatzaren 21ean Cannesko Zinemaldian estreinatu zen eta Gizonezko aktore onenaren Saria irabazi zuen (Benicio del Toro). Gizonezko aktore onenaren Goya Saria eta Gizonezko zuzendari artistiko onenaren Goya Saria (Antxon Gómez) ere irabazi zuen.

## Argumentua 
### *Argentinarra* 
Ernesto "Che" Guevara (Benicio del Toro) argentinar iraultzaile Fidel Castroren (Demian Bichir) agindupeko kubatar iraultzaile taldearekin batera Kubako Iraultzan Sierra Maestran egon zenekoa kontatzen du, 1956ko abenduan Granma ontzian lehorreratu zirenetik hasi eta 1952tik estatubatuarrek babesarekin gobernuan zegoen Fulgencio Batista kubatar diktadorearen ihesa arteraino.

### *Gerrilla* 
Kubako Iraultzak arrakasta izan ondoren, Fidel Castroren gobernuaren lehenbiziko urteetan, Chek Kuba utzi eta 1960ko hamarkadaren erdialdera Boliviara joango da, bertan, Ramón ezizenez andear herrialdea askatuko duen iraultza bat gidatzeko asmoa baitu.

## Aktoreak 
### *Argentinarra* 
* Benicio del Toro - Che Guevara
* Benjamín Benítez - Harry Villegas (*Pombo*)
* Julia Ormond - Lisa Howard
* Franka Potente - Tamara Bunke (*Tania*)
* Armando Riesco - Dariel Alarcón Ramírez (*Benigno*)
* Catalina Sandino Moreno - Aleida March
* Demian Bichir - Fidel Castro
* Rodrigo Santoro - Raúl Castro
* Santiago Cabrera - Camilo Cienfuegos
* Vladimir Cruz - Ramiro Valdés
* Jorge Perugorría - Juan Vitalio Acuña Núñez (*Vilo*)
* Elvira Mínguez - Celia Sánchez.
* Edgar Ramírez - Ciro Redondo
* Alfredo De Quesada - Israel Pardo
* Roberto Santana - Juan Almeida Bosque
* Victor Rasuk - Rogelio Acevedo

### *Gerrilla* 
* Benicio del Toro - Che Guevara
* Franka Potente - Tamara Bunke (*Tania*)
* Matt Damon - Fr. Schwartz
* Lou Diamond Phillips - Mario Monje
* Kahlil Méndez - Leonardo Tamayo (*Urbano*)
* Julia Ormond - Lisa Howard
* Jorge Perugorría - Juan Vitalio Acuña Núñez (*Vilo*)
* Demián Bichir - Fidel Castro
* Catalina Sandino Moreno - Aleida March
* Rodrigo Santoro - Raúl Castro
* Gastón Pauls - Ciro Bustos, (*Argentinarra*)
* Óscar Jaenada - David Adriazola Veizaga (*Darío*)
* Rubén Ochandiano - Eliseo Reyes Rodríguez (*Rolando*)
* Marc-André Grondin - Régis Debray
* Carlos Acosta-Milian - Antonio Domínguez Flores

## Kanpo estekak 
* 'Che: Argentinarra* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Che: Gerrilla* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Che: Argentinarra* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Che: Gerrilla'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Parafünk

**Parafünk** Donostiako talde bat izan zen musika estilo ugari bateratzen zituena, hip-hop, soul, funk, pop, dub, jazz eta musika elektronikoa.

Javier Vicentek (Javi Pez) sortu zuen 1993an eta kide batzuek Lau Behi taldearekin batera konpaginatu zuten. Hiru disko plazaratu zituzten.

## Taldekideak 
* Javi Pez - ahotsa, programazioak eta samplerrak
* Alberto Bosch - baxua
* Mikel Azpiroz - pianoa eta teklatuak
* Mikel Abrego - bateria
* Jon Izeta - baxua (1993)
* Xabi Zirikiain - scratcheak (1993)

## Diskografia 
* *Parafünk* (1993, La Fábrica Magnética) LP, CD
* *Prólogo* (1996, Novophonic) biniloa
* *Epïlogo* (1997, Novophonic eta Esan Ozenki) CD
* *Disco Nudo* (1997, Novophonic) Maxi singlea
* *Desenlace* (1997, Novophonic) Maxi singlea

## Kolaborazioak 
* *Novophonic 67-97* (1997, Novophonic)

## Kanpo estekak
The Ruling Class

**The Ruling Class** (euskaraz *Maila Agintaria*) 1972ko Peter Medak hungariar zinema zuzendariak zuzendutako umore beltzeko komedia film bat da. 1968ko Peter Barnes ingeles antzerkigilearen *izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Peter O'Toole) who inherits a peerage. Peter O'Toole, Alastair Sim, William Mervyn, Coral Browne, Harry Andrews, Carolyn Seymour, James Villiers eta Arthur Lowe aktoreek antzeztu zuten.

1973ko Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Peter O'Toole). Estreinatu zen garaian sekulako porrot ekonomikoa izan arren, denboraren poderioz kultuzko filma bilakatu da.

## Argumentua 
Ingalaterra. Lorden Ganberako kide batek (Harry Andrews) bere ondarea Jack (Peter O'Toole) semeari utziko dio, bere burua Jesukristo dela uste duen gazte paranoiko eskizofrenikoa. Hori ikusirik, haren senide bekaizti eta handigurak bere oinordetza eta jaraunspena kentzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Peter O'Toole: *Jack Gurney, Gurneyko 14. dukea*
* Coral Browne: *Lady Claire*
* William Mervyn: *Sir Charles*
* James Villiers: *Dinsdale, Sir Charles eta Lady Clairen semea*
* Arthur Lowe: *Tucker*
* Alastair Sim: *Lampton artzapezpikua*
* Carolyn Seymour: *Grace*
* Michael Bryant: *Herder doktorea*
* Graham Crowden: *Truscott doktorea*
* Harry Andrews: *Ralph Gurney, Gurneyko 13. dukea*
* Hugh Owens: *Hizlaria*
* Hugh Burden: *Matthew Peake*
* Henry Woolf, Griffith Davies, Oliver McGreevy: *Presoak*
* Kay Walsh: *Piggott-Jones jauna*
* Patsy Byrne: *Treadwell jauna*
* Cyril Appleton, Leslie Schofield: *McKylen laguntzaileak*
* Joan Cooper: *Brice erizaina*
* Declan Mulholland: *A poacher*
* James Grout: *Brockett inspektorea*
* James Hazeldine: *Fraser*
* Ronald Adam, Julian D'Albie, Llewellyn Rees: *Lordak*
* Kenneth Benda: *Lord Kantzilerra*

## Kanpo estekak 
* *The Ruling Class* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Ruling Class* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Faustin Bentaberri

**Faustin Bentaberri **(Izpura, Behe Nafarroa**, **1869 - *ibid*., 1936ko otsailaren 21a) euskal musikaria, dantzaria eta koreografoa izan zen.

## Bizitza 
Errementari baten semea eta musika familia bateko kide izanik, 17 urterekin hasiko da betean musikaren munduan «Faustin» izenarekin. Seguruen Faustin Calverie, biolinista sonatu eta haren aita pontearekin arituko zen).

Ola lana bazterrean utzi zuen hatzak musika tresnarako ahalik eta hobekien kontserbatzeko. Halako zen musikarako zuen grina ezen inguruan jasotzen zen guztiaz informatu eta apuntatzen hasi baitzen: jauziei lotutako doinuak eta dantza pausoak; orkestra txiki bat sortzea (Faustin Orkestra) zeinen emanaldiak ezagunak izango ziren Iparraldeko barnealdean. Deitu izaten zen ezkontzetan eta tankerako jaialdietan jotzeko. Jotzen zuen errepertorioa aski zabala izaten zen, *polka*, *scottish*, *mazurka*, *balsa*, *fandangoa* eta *kuadrillak*. Bestalde, *jauziak* (aldaera guztietan: Millafrankarrak, Baztandarrak, Ainhoarrak, Alemanak etab.) arraitarekin jokatzen dituen pausoa erraz iragartzeko moduan. Hezkuntzaren aldera jo zuen eta haren Izpurako etxea (gaur egun, Faustinenea) jauzietarako ikastoki bilakatu zuen.

Luzaideko apaizak estimu handian omen zuen eta jai erlijiosoak girotzen dizuten. Luzaide herriarekin lotura handia izan zuen eta gaur egun haren gomuta dute herritarrek. 20. hamarkadan, 8ko bolanta taldea osatu zuen eta atzerrian barrena ibili ziren emanaldiak egiten.

## Oroitzapena 
* Garaztarrak dantza taldeak (1955ean sortua) bere omenez 1979an "Faustin eguna" antolatu zuen.
* Izpurako arteo balioanitzak haren izena darama egun. 

## Bibliografia 
* , Mixel. *Fauxtin Bentaberriren eragina Nafarroako musika eta dantzetan: Aparteko bat*, Txistulari, 1993, nº 156.
* , Pierre. *Le Pays de Cize*, éditions Izpegi.
* , Jean-Michel. *La Tradition de danse en Béarn et Pays basque français*.