open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Margriet Baers

**Margriet Baers** (Anberes, 1889ko maiatzaren 26a - 1922ko urriaren 12a) maistra eta feminista belgikarra izan zen. 

## Biografia 
### Gaztaroa eta ikasketak 
Margriet Baers Anberesen jaio zen, 1889ko maiatzaren 26an, klase ertaineko familia batean. Gurasoak, Joannes Baers (1839-1902) kolonietako merkantzien handizkako saltzailea eta Maria Boen (1851-1905), seme-alabak artean gazteak zirela hil ziren. Horregatik, Mariak, Margriet baino sei urte zaharragoa zen ahizpa nagusiak, bere gain hartu behar izan zuen haren eta Joris eta Eduard neba gazteen heziketa. 

Margrietek bigarren hezkuntzako ikasketak amaitu zituenean, Maria Baers-ek Anberesko emakumeen gizarte mugimenduan sartu nahi zuen ahizpa, baina berak nahiago izan zuen ikasten jarraitu. 

XX. mendearen hasieran, Flandriako nesken hezkuntzak ez zien behar zuten arretarik ematen. Kalitatezko bigarren hezkuntza orokorra lortu ezin zutenez, haien goi mailako irakaskuntzarako prestakuntza ere desegokia zen; horregatik, neskek irtenbide bakarra zuten: *Belpaire* Institutuko klaseetara eta domingotarrek ematen zituztenetara joatea.  Horregatik, Margriet Maria-Elisabeth Belpaire idazle eta pedagogoak sorturiko *Belpaire* ikastetxera eta aita domingotarrek «gizarte-ikasketetako giroetan» ematen zituzten eskoletara joan zen. 

1913an, Lovainako Unibertsitate Katolikoak ez zuen emakumerik onartzen bere ikasgeletan. Margriet Baersek, bere sinesmena zela eta, eskola katoliko batean ikasi nahi zuenez, atzerrira joatea erabaki zuen. Suitzako Friburgora joan zen bizitzera eta han filosofiako doktoretza lortu zuen 1918an. Horrela, unibertsitateko doktoretza lortu zuen Flandriako lehen emakume katolikoa izan zen. Ondoren, psikologia esperimentala ikasi zuen Genevan.  

1919an, Baers elkargoko zuzendari izendatu zuten. Bertan, psikologia irakatsi zuen eta emakumeentzako hezkuntza zientifiko sendoaren oinarriak ezartzen lagundu zuen. Anbereseko  Deurne barrutian hobiratu zuten, Sint-Fredegandus hilerrian.

## Argitalpenak 
* *La culture intègrale et la spécialisation. Thèse...*, Fribourg, l'Oeuvre de Saint-Paul 1919
* 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* "*Sed exultemus*" *In memoriam Dr*. *Margriet Baers*, 1922.
* CHRISTENS, Ria (1998). *Margriet Baers*, in: Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, Tielt
* 

## Kanpo estekak
Sara Eccleston

**Sara Chamberlain de Eckleston** (Lewisburg, Pennsylvania, 1840ko apirilaren 8a - Buenos Aires, Argentina, 1916ko urriaren 10a) Argentinako Estatuak XIX. mendearen amaieran Argentinan lan egiteko kontratatutako estatubatuar irakasletako bat izan zen. Bere lanak, "bere esfortzuak, bere borroka makurrak, Argentinako haur hezkuntzaren aztarna aitzindaria ireki zutenak", "*Haurtzaindegietako Amona*" titulua zuzentasunez irabazi zuen, gaur egun ere aintzatetsia dena.

## Biografia 
thumb|140x140px|Domingo Faustino Sarmiento
Sara Chamberlain 1840ko apirilaren 8an jaio zen Lewisburgen (Pennsylvania, Estatu Batuak), Estatu Batuetako familia ospetsu batean. Bucknelleko Unibertsitatearen ondoko Andereñoen Eskolan ikasi zuen eta 1858an graduatu zen.

1861ean Sezesio Gerra piztu zenean, Sara Chamberlain erizain izan zen Estatu Batuetako Osasun Batzordean (AEBetako Gurutze Gorriaren aitzindaria), Batasuneko armadaren zerbitzura, Nashvilleko (Tennessee) ospitaleetan jardunez. Gatazkan zehar, Charles Friederick Eccleston kapitaina ezagutu zuen, garai hartan Batasuneko tenienteordea zena, eta berarekin ezkondu zen 1866ko urriaren 24an. Bi seme-alaba izan zituzten, John (1868) eta Emily Eccleston (1869). 

1897an Buenos Aireseko Haurtzaindegietako Irakasleria  sortu zenean, Antonio Bermejo ministroak bere zuzendaritza eman zion.

Urte horretan, "Jardines de Infantes" gaiaren ordezkari eta arduradun gisa joan zen J. Alfredo Ferreira doktorea buru zuen Biltzar Pedagogikora.
* Bere izena darama Buenos Aires Hiriko Gobernuaren menpeko Hasierako Hezkuntzako Irakasleen Goi Mailako Institutuak, 1937ko apirilaren 8an sortua, baita herrialdeko hainbat hezkuntza erakunde estatalek eta pribatuk ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
:* Hezkuntza Argentinan
:* Hezkuntzaren historia Argentinan

## Kanpo estekak 
:* Argentinako Errepublikako Hezkuntza Ministerioaren webgune ofiziala
:* Sarmientok ekarri zituen irakasleak
Walter Zapp

**Walter Zapp** (letonieraz: Valters Caps; 1905eko irailaren 4a (Juliotar egutegian: 1905eko abuztuaren 22a) - 2003ko uztailaren 17a) Baltikoko alemaniar asmatzailea izan zen. Bere sorkuntza ezagunena Minox subminiaturazko kamera izan zen. Bere bizitzan zehar 60 patente baino gehiago sortu zituen.

## biografia 
eskuinera|thumb|Minox Riga kamera, VEFek egina
eskuinera|thumb|Edizio mugatuko Minox CLX kamera, Walter Zapp sinadurarekin
Zapp Rigan jaio zen, Livoniako Gobernazioan (gaur egun Letonia), ama Baltikoko alemaniarra eta aita britainiarra ziren. 1932an, Estonian bizi zela, orduko subminiaturazko kamera garatzen hasi zen, lehenik egurrezko maketak sortuz, eta, horren ondorioz, 1936an lehen prototipoa egin zuen. 1938an sartu zen merkatuan. Minox kamerak VEFek (Valsts Elektrotehniskā Fabrika) egin zituen Letonian. VEFek 17.000 Minox kamera egin zituen.

1941eko udaberriko alemaniar baltikoen birkokatzean, Zapp Alemaniara joan zen. 1941etik 1945era, mikroskopio elektronikoaren garapenean lan egin zuen Berlingo AEGn.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, 1945ean, Minox GmbH sortu zuen Wetzlarren (Alemania). Enpresa oraindik existitzen da.

2001ean, azkenekoz Letoniara joan zenean, Letonian bere 100. urtebetetzea ospatzera joan zela esan zuen. 97 urterekin hil zen, Binningenen, Basileatik gertu, Suitzan.

## Patenteak 
Zapp-en kameraren diseinu berritzailea eta soluzio teknikoak mundu osoan patentatu ziren. VEFek 66 patente jaso zituen 18 herrialdetan Zapp-en asmakizunengatik. 1960ko hamarkadan, Zapp Minox GmbH-ri subminiaturazko kamera baten hobekuntza eta aldaketetarako emandako hainbat patentetan izendatu zuten asmatzaile gisa. 1990eko hamarkadaren hasieran, Zapp-ek bere azken asmakizuna patentatu zuen, Minox T8 poltsikoko teleskopioa.

## Argitalpenak 
## Sariak eta ohoreak 
2001ean, Walter Zapp-ek Letoniako Zientzia Akademiaren ohorezko doktoretza jaso zuen, eta Terra Marianako Gurutzearen Ordenarekin kondekoratu zuten, Estoniako Errepublikari egindako zerbitzu bereziengatik. Eesti Post-ek Europa (serie filatelikoa) egin zuen 1994an, Walter Zapp eta haren asmakizun patentatua oroitzeko (Estoniako patentea Zk. 2628), Minox subminiaturazko kamera.

## Erreferentziak 
## Gehiago irakurri 
* Morris G. Moses, John Wade. *Spycamera: The Minox Story*. 2nd, illustrated edition. HOVE FOTO BOOKS SATTER Incorporated, 1998. ISBN 1874707286, ISBN 
* D. Scott Young. *Minox: Marvel in Miniature*. 1st Books, 2000.  ISBN 1-58721-068-1
* Hubert E. Heckmann. *MINOX The Queen of Spy Cameras, Variations in 8x11*. Wittig Books, 2012.  ISBN 978-3-88984-153-7

## Kanpo estekak 
* Minox Elkarte Historikoa
* Nekrologia Independientean
Arritxieta

**Arritxieta** Hernanin dagoen trikuharri bat da, Igoin-Akolako Estazio Megalitikoan. Inguruko hareharriekin eraikita dago, eta dago argi Neolitokoa edo Brontze Arokoa ote den.

## Aurkikuntza eta indusketa 
1928an aurkitu zuen Jose Migel Barandiaranek. 1951an, T. Atauri, J. Elosegi eta M. Labordek 10 m-ko diametroa duen tumulua eta estalkirik gabeko ganbara identifikatu zituzten, eta induskatu zuten, baina ez zuten argitaratu.

## Deskribapena 
10 metroko diametroa du. Tumuluak 0,4 metroko altuera du. Ganbarak gaur egun lau harlauza ditu, nahiko zatituak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aima

**Aima** Arabako hegoaldeko herri hustu bat da, Trebiñuko konderritik oso hurbil, hegoalderantz. Aima gaur egun Baroja, Faidu eta Lotza kontzejuen zati den herri hustua da. Kontzeju horiek Urizaharreko udalean daude, Araban.

**Aima** toponimoa Donemiliagako goldean, 1025. urteko dokumentuan, aipatzen da, baina bere garaian *Alma* bezala transkribatzen zen. Koldo Mitxelenak, baina, beste batzuek  ikusten zuten tokian  altu bat behar zuela idatzi zuen bere *TAV* hartan:

Gerardo López de Gereñuk Aima pare bat aipatzen ditu, biak XVII. mendeko dokumentu batean, Lagran aldeko labore-lur pare baten izenak: AIMA, 1671, AIMA BAZTERRA 1671.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piusa (ibaia)

**Piusa** (;  edo  *Pimzha*) hego-ekialdeko Estoniako ibaia da, bere azken hamalau kilometrotan Errusiako Pskov oblastean zehar igarotzen dena. Peipus aintziran amaitzen da. Haanjako muinoetan jaioa, guztira 108 kilometroko luzera du, azken 14ak Errusian. Petxoritik gertuko 17 kilometroko tarte batek Estonia eta Errusiaren arteko muga osatzen du.

Estoniako ibaien artean, aldapa handiena duena da.

## Galeria 

File:Piusa jõgi 2013 sügis.jpg
File:Piusa jõgi talvel.jpg
File:View at Piusa River from the top of Makõ sandstone wall - panoramio.jpg
File:Piusa-folyó híd.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haanjako goi-lautada

**Haanjako goi-lautada** () hego-ekialdeko Estoniako mendialdea da, Võruko konderrian dagoena. Izena bere bihotzean dagoen Haanja herritik datorkio. Gertuko Letoniako Alūksneko goi-lautadaren zabalpen bat da,

Haanja 2010 01 2.jpg|Haanjako goi-lautada elurpean
Haanja kõrgustik.jpg|Suur Munamägi mendia

## Tontorrak 
* Suur Munamägi, 317 m
* Vällamägi, 304 m
* Kerekunnu mägi, 296 m
* Tsälbämägi, 293 m
* Rohtõsuu mägi, 289 m
* Haragamägi, 289 m
* Papisöödü mägi, 288 m
* Kivestmägi, 288 m
* Mustikmägi, 286 m
* Vänni Kõrgõmägi, 285 m

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sean Graham apustuetxeko tiroketa

**Sean Graham apustuetxeko tiroketa**, 1992ko otsailaren 5ean, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Belfast hirian Ulsterren Defentsarako Elkartea erakunde armatu loialistak apustuetxe baten aurka burututako tiroketa masibo bat izan zen.

Ondorioz, 5 pertsona hil eta 9 zauritu ziren.

## Atentatua 
Erasoa arratsaldeko 14:00ak aldera Ormeau Road hirubideko eta katoliko baten jabetzako Sean Graham apustuetxean gertatu zen. Lan-buzo eta buru-berokiz jantzitako bi gizon lokalaren aurrealdera autoz ailegatu, barnera sartu, eta batek vz. 58 txekiar eraso-fusila eta besteak Browning Hi-Power pistola zutela, bertan zeuden 15 bezeroen aurka gutxienez 44 tiro egin zituzten. Batek eraso-fusilarekin jendea tirokatzen zuen bitarteak besteak ñistolarekin lurrera erortzen zirenak errematatu zituen. Ondoren apustuetxetik irten eta auto iritsitako auto berdinean ihes egin zuten.

Bost gizon eta mutil gazte katoliko hil ziren, Christy Doherty (52 urte), Jack Duffin (66), James Kennedy (15), Peter Magee (18) eta William McManus (54). Beste bederatzi zaurituak izan ziren, horietako bat larri. Hildako bost pertsonetatik lau unean bertan zendu ziren, aldiz, Kennedy nerabea larriki zauritua izan eta ospitalera eramana izan zen, bertan bere azken hitzak “esaiozue nire amari maite dudala” izan ziren. Kennedyren ama bi urtera zendu zen, denboraldi horretan semearen erailketak atsekabetua eta etxetik atera nahi ez zuela. Haren senar Jamesek emaztea ere, demea bezala, tiroketaren ondorioz hil zela aipatu zuen, honakoa esanez, "James hil zuten balek ez zuten distantzian bakarrik bidaiatu; denboran ere bai. Bala horietako batzuk ez zuten bidaiatzetik inoiz amaitu”.

## . Ondorena 
UDAk atentatua aldarrikatu zuen, “Lower Ormeau eremua IRAren jarduera eremu aktiboenetakoa izareagatik”.
Bukavu

thumb|300px|Bukavu hiria, Kivu lakuaren ertzean
**Bukavu** Kongoko Errepublika Demokratikoko (frantsesez, *République Démocratique du Congo*, RDC) ekialdeko hiri bat da, Kivu lakuaren hego-mendebaldean kokatua, Ruzizi ibaiaren ertzean, Ruandarekin muga egiten duena. Hego Kivu probintziako hiriburua da, eta hiri eremuak 1.174.000 biztanle inguru zituen 2025 urte hasieran. 2002 urtean 425.000 inguru ziren.

## Hiriko ikuspegi orokorra 
Hiru komunetan banatuta dago: erdialdeko Ibanda, non hiriko eraikin eta erakunde nagusiak dauden, eta Espetxe Zentrala; hegoaldean, Kadutu,hiriko merkatu handienarekin; eta ekialdean, Bagira. 

Ipar aldean, hiria Kivu lakuan barneratzen da  bost penintsuletan. Hego aldera, berriz, lakuaren inguruko muinoetan, Rusizi ibaiaren ertzean zehar. Erdialdean aro kolonialeko Art Déco estiloko hainbat eraikin nabarmentzen dira. Edo Notre -Dame de la Paix katedrala. 

Bestalde, Alfajiri bezalako izen eta historia handiko ikastetxeak daude, *Lycée Wima*, *collège Kitumaini*, *institut Bwindi*, *école polytechnique*, edo ITFM...  Unibertsitate ofiziala (UOB), katolikoa (UCB), ebanjelikoa (UEA), *Institut supérieur de Développement Rural* (ISDR)...

Hegoaldean daude Panzi ospitala eta Panzi Fundazioaren La Cité de la Joie aterpetxea. 

Ferry terminala, berriz, Goma hiriarekin lotzen duena. Transafricaine 8 Lagos-Mombasa errepide-ardatza Bukavun barna pasatzen da, nahiz eta gutxi garatuta dagoen, oraindik, Kongoko oihanetan. Kavumuko aireportua 35 bat kilometro iparraldera dago.

Bukavu hiritik hurbil dago, iparraldera, Kahuzi-Biega parke naturala, lautadako gorilaren bizitokia. 

## Historia 
1900ean, garai kolonial belgikarrean fundatua, "Costermansville" izena jarri zioten 1927 eta 1953 urteen artean, Paul Costermans militar eta funtzionario kolonialaren omenez.

Bukavu hiriaren azken hamarkadak markatuta egon dira, batez ere, 1994ko Ruandako genozidioa eta gero eman ziren Hutu errefuxiatu oldeen ondorioengatik. 1996-1997 urteetan Kongoko Lehen Gerra eman zen, eta 1998-2003 urteetan Kongoko Bigarren Gerra, Ipar Kivu eta Hego Kivu probintzietan, batez ere 2004tik aurrera ere etengabe jarraitu du Kivuko gatazkak, berriz ere desplazatu oldeak eragin dituenak. 2025ko otsailean Bukavu hiria hartu zuen M23 talde armatuak.

## Hiritar ezagunak 
Floribert Chebeya, Vois del Sans Vois (VSV) GKEko fundatzailea, 2010ean eraila

Denis Mukwege, ginekologoa, Bakearen Nobel Saria (2018)

Christophe Munzihirwa, artzapezpikua, 1996an eraila, beatifikazioa 2016an hasia

Pierre Pay-Pay wa Syakassighe, ekonomista eta politikoa, ministroa izandakoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bagueta

**Bagoeta** edo **Bagueta** Arabako herri hustu bat da, gaur egun Arratzua-Ubarrundia den lurretan egon zen. Lukuko jurisdikzio-barrutian, 1490 baino lehen despopulatu egin zen. Oso goiz dokumentatua, 952an, ***Beguhera*** bezala, Dideco Beilaz delako batek Donemiliaga Kukulako monasterioari emandako dohaintzan.

Donemiliagako goldean, berriro ere, dokumentatzen da, ***Bagoeta*** gisa, Ubarrundia barrutiaren barruan. 1257ko Berriro ere dokumentatzen da toponimoa 1295. urtean. Despopulatu ondoren, Baguetako lurrak Luku, Goiain eta Urbinako bizilagunek landu zituzten. Ondorengo dokumentazioan *Laspagueta* (*Laspageta* idatziko genuke gaur egun) bezala agertzen da, gaur egun gaztelaniazko *Bagüeta* grafiarekin bezala (euskaraz ***Bagueta***).

Baguetak parrokia izan zuen, gero ermita, Sta. Marinari eskainia, gaur egun desagertua, XIX. mendearen erdialdean hondatua baina gero zaharberritua. 1962an Gerardo López de Guereñuk jakinarazi zuen zaharberritzearen ostean ere oraindik leiho erromaniko bat bazegoela.

## Kokapena 
Herri hustu hau non egon zen jakiteko, gaur egun, geoEuskadin, **Bagueta bidea** ikus daiteke, **Bagoeta ibaia**ren parean. 

Bide berbera eta ibai berbera ikus daitezke OpenStreetMapen, baina **Bageta bidea** (sic) dago, oraingoz, idatzita euskarazko bertsioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolai Triik

**Nikolai Voldemar Triik** (Tallinn, 1884ko abuztuaren 7a – *ibidem*, 1940ko abuztuaren 12a), ***Vaikne*** izen artistikoz ere ezaguna, estoniar modernismoaren margolari, marrazkigile, grabatzaile eta irakaslea izan zen. Bere lanek sinbolismoaren eta espresionismoaren elementuak erakusten dituzte.

## Bizitza 
Nikolai Triik klase ertaineko familia batetik zetorren. 1901ean eskola publiko batean graduatu ondoren, San Petersburgoko Arte eta Industria Akademian matrikulatu zen, baina 1905eko Iraultzan ikasleen greban parte hartzeagatik kanporatua izan zen. Etxera itzuli zen eta Ants Laikmaak zuzentzen zuen arte eskola pribatuan jarraitu zituen ikasketak, baina geroago San Petersburgora berriro joan zen Osip Brazen eskutik ikastera.

Hurrengo urtean, Åland bisitatu zuen Konrad Mägi eta Aleksander Tassarekin batera eta denbora batez Helsinkin egon zen, Finlandiako Arte Elkarteak kudeatzen zuen eskolan. Handik gutxira, lantegi-jabe aberats baten alabarekin ezkondu zen eta Parisera joan zen, non Académie Colarossin, Académie Julianen eta École des Beaux-artsen ikasi zuen.

Ikasketak amaitu ondoren, Norvegia bisitatu zuen, gero San Petersburgora berriro joan zen eta Nikolai Roerich-ek zuzentzen zuen arte akademian klaseetan parte hartu zuen. Hurrengo bi urteetan, San Petersburgo eta Tarturen artean bizi izan zen. 1911n, Noor-Eesti (Estonia Gaztea) literatur elkarteak argitaratutako aldizkarirako arte atalaz arduratzen hasi zen, eta Estoniako folklorean oinarritutako lan sorta bat sortu zuen. Kopenhage eta Berlinera bidaia gehiago egin ondoren, Estonian finkatu zen behin betiko 1913an eta arte irakasle gisa hasi zen lanean. 1920eko hamarkadan, Pallas arte-elkarte aurrerakoian sartu zen eta Tartura joan zen irakasle.

1922tik 1926ra, ikasgai partikularrak eman zituen Tartuko estudioan, eta, ondoren, artista autonomo izan zen 1928ra arte. Bost urte geroago, Arteko katedradun izendatutako lehen estoniar bihurtu zen.

## Lan hautatuak 

Fitxategi:Triik, Nikolai. Aleksander Tassa portree. 1905. Õli, lõuend. 59x49,6, TKM TR 10614 M 2251.jpg|*Aleksander Tassaren erretratua* (1905).
Fitxategi:NIKOLAI TRIIK 1905-1909 Väikelinna vaade.jpg|*Herri txiki bateko ikuspegia* (1905–1909).
Fitxategi:Triik-Konrad Mägi.jpg|*Konrad Mägiren erretratua* (1908).
Fitxategi:Nikolai Triik, Lennuk.jpg|*Lennuk* (1910).
Fitxategi:A. Laikmaa portree, Nikolai Triik, EKM j 153-106 M 87.jpg|*Ants Laikmaaren erretratua* (1913).
Fitxategi:TKM 3094B, Jaht, Nikolai Triik.jpg|*Ehiza* (1913).
Fitxategi:Nikolai Triik TKM 0060A.jpg|*Leihotik (Tallinn)* (1913).
Fitxategi:NIKOLAI TRIIK 1914 Soome maastik.jpg|*Finlandiako paisaia* (1914).
Fitxategi:Nikolai Triik. Old Garden TKM 0567M.jpg|*Lorategi zaharra* (1917).
Fitxategi:Triik, Nikolai. Autoportree. Õli, lõuend. 110x88 (ovaalne), TKM TR 211 M 86.jpg|*Autorretratua* (1929).
Fitxategi:TKM 0793M, Talvine Tartu Emajõega, Nikolai Triik.jpg|*Tartuko negua Emajõgi ibaiarekin* (1935).
Fitxategi:NIKOLAI TRIIK Võitlus hydraga.jpg|*Hidraren aurkako borroka*.
Fitxategi:Nikolai Triik TKM 0193B.jpg|*V. Triik-Martnaren erretratua*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prangli

**Prangli** Estoniako uharte bat da. Finlandiako golkoan kokaturik dago, Tallinn hiriburutik hurbil.

151 biztanle ditu, udan populazioa bikoiztu egiten zaio.

## Geografia 
Finlandiaren parean dagoen Harju konderriari dagokio eta Viimsi udalerriaren parte da. Viimsiko penintsulatik 9 kilometro ingurura aurkitzen da Finlandiako golkoaren barnean.

Itxura triangeluar samarra du uharteak eta 6,44 km2-ko azalera. Alderik luzeenak 5,75 kilometro neurtzen ditu. Mendebaldeko hondartzak arrokatsuak dira, ekialdekoak aldiz hondarrezkoak. Uhartearen punturik altuena Kullamägi da eta 9 metro neurtzen ditu.. Gaur egun suedieraz *Vrangö* esaten zaio. Kallavere Etxeak uhartean arrantza eskubideak lortzeko erabili zuen agirian azaltzen da, baina ez du argitzen garai hartan populaturik zegoen ala ez.

XIII. eta XIV. mendeetan suediar hiztunak bizi zirela pentsatzen da. Beranduago, foka ehiztari eta arrantzale estoniarrak eta finlandiarrak etorriko ziren uhartera eta XVII. menderako estoniarrak ziren uharteko biztanleak. 1397-1549 urteetan uhartea Maardu Etxearena izan zen eta ondoren 1847ra arte Haljava Etxearena. 1847tik 1899ra uhartea Tallinngo merkatari batzuk izan ziren uhartearen jabe.

Bigarren Mundu Gerran Sobietar Batasunak okupatu zuen uhartea, Estonia guztiarekin batera. Gerra amaitu ondoren, 1949an, Noor-Kaardiväg izeneko kolkhoze bat ezarri zen uhartean, 1961ean Kiroveko arrantza-kolkhozerekin bat egin zuena.

## Iruditegia 

Irudi:Prangli coastline - panoramio.jpg|Kostaldea
Irudi:Prangli kirik 2016 03.jpg|San Laurendi eliza.
Irudi:Prangli loode tulepaak 2009.jpg|Itsasargia.
Irudi:Prangli muuseum 2016.jpg|Prangliko museoa.
Irudi:Kotkakivi at Prangli.JPG|Kotkakivi harria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donnelly's Bar eta Kay's Taverngo atentatuak

'''Donnelly's Bar eta Kay's Taverngo erasoak''', 1975eko abenduaren 19, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Ipar Irlanda eta Irlandako Errepublikako mugaren bi aldeetan Ulsterko Boluntarioen Indarra (UVF) erakunde armatu loialistak burututako bonba bidezko bi atentatu izan ziren. 

Bi atentatuetan 5 pertsona hil eta 26 zauritu ziren.

## Atentatuak 
Batean, arratsaldeko 18:15ak aldera, Louth konderriko Dundalk udalerriko Kay's Tavern tabernaren kanpoaldean aparkatutako Ford kirol-auto batean ezarritako binba batek eztanda egin zuen.

Bestean, gaueko 21:00ak aldera, UVFko unitate bateko kideak bi autoetan Armagh konderriko Silverbridge udalerriko Donnelly's Bar & Filling Station gasolindegira ailegatu ailegatu eta bertan zeuden hainbat pertsona tirokatu zituzten.

## Kanpo estekak
Võhandu (ibaia)

**Võhandu** () Estoniako ibairik luzeena da.

## Deskribapena 
La Võhandu Valgjärve udalerriko Saverna herrian sortzen da. Mikitamäe udalerriko Võõpsu herritik gertu dagoen Lämmijärv aintziran amaitzen da. Ibaiak Jõksi järv, Hutita veskijärv, Räägu veskijärv, Vagula järv, Leevi veskijärv, Leevaku paisjärv eta Räpina järv aintzirak zeharkatzen ditu.

Vagula aintziratik gorako ibaiaren zatiari *Pühajõgi* ("Ibai Sakratua") ere deitzen zaio,; beheko ibilguari *Voo jõgi*  deitu ohi  zaio.

## Galeria 

Fitxategi:Võhandu_Viira_müüri_juures.jpg|link=Fichier:Võhandu_Viira_müüri_juures.jpg
Fitxategi:Kirumpää_sild_õhust_2014.jpg|link=Fichier:Kirumpää_sild_õhust_2014.jpg| Kirumpääko zubia.
Fitxategi:Võhandu_maraton_2012.jpg|link=Fichier:Võhandu_maraton_2012.jpg| Võhanduko maratoia. 

Fitxategi:Võhandu_jõgi.JPG|link=Fichier:Võhandu_jõgi.JPG
Fitxategi:Vahejõgi_Bridge,_Kirumpää_2.jpg|link=Fichier:Vahejõgi_Bridge,_Kirumpää_2.jpg
Fitxategi:Leevaku_Hydroelectric_Power_Station.jpg|link=Fichier:Leevaku_Hydroelectric_Power_Station.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yang Yanqin

**Yang Yanqin** (1966ko abuztuaren 28a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yang Yansheng

**Yang Yansheng** (Binzhou, 1988ko urtarrilaren 5a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Denial

***The Denial*** Hobart Henley zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Claire Windsor, Bert Roach eta William Haines aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Claire Windsor: Mildred
* Bert Roach: Arthur 
* William Haines: Lyman
* Lucille Ricksen: Dorothy
* Robert Agnew: Billie
* Emily Fitzroy: Rena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Yang Yaozu

**Yang Yaozu** (1981eko urtarrilaren 9a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Demon Rider

***The Demon Rider*** Paul Hurst zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Ken Maynard, Alma Rayford eta Fred Burns aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Ken Maynard: Billy Dennis
* Alma Rayford: Mary Bushman
* Fred Burns: Jim Lane
* Tom London
* James B. Lowe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
1924ko Estoniako estatu-kolpe saiakera

**1924ko Estoniako estatu-kolpe saiakera, Abenduko matxinada** (estonieraz: *Detsembrimäss*) bezala ere ezaguna, 1924ko abenduaren 1ean Estonian huts egindako estatu-kolpe saiakera bat izan zen. Matxinada Kominternak aurrera eraman zuen, Estoniako Alderdi Komunistak eta Sobietar Batasuneko boltxebikeek gidaturik. Kolpean parte hartu zuten 279 matxino komunistetatik, 125 ekintzan hil ziren, geroago 500 pertsona baino gehiago atxilotu zituztelarik. Estoniako Gobernuaren indarrek ordea, 26 gizon galdu zituzten.

## Aurrekariak 
thumb|Estoniako Idependentzia Aldarrikapena, 1918ko otsailaren 21ean argitaratua.
XVIII. mendean, Nystadeko ituna zela medio, Estoniako eta Livoniako dukerriak (garaian Suediar inperioaren parte zena) Errusiar Inperioaren parte bilakatu ziren. Hurrengo mendeetan Estonia inperioaren parte bezala mantendu zen Estoniako Gobernazioa bezala.

XIX. mendearen amaierak modernizazioa eta Estoniar identitate nazionalaren sorkuntza ekarri zuen. Hala, 1917ko Errusiako Iraultza heldu zenean, Estonia erakunde politiko bateratu gisa azaldu zen; Estoniako Gobernazioko legegintzaileek beren burua Estoniako agintari subirano goren izendatu zutenean, Errusiako behin-behineko gobernu boltxebike berriaren ordez. Independentziak ez zuen luzaroan igaro, antolaturiko behin-behineko gobernua hurrengo egunean desmantelatu baitzen tropa alemaniarrak Tallinn-en sartu zirenean. Alemaniar Inperioak Lehen Mundu Guda galdu zuenean, 1918ko azaroaren 11 eta 14 artean, boterea azaleratu berri zen Estoniako Errepublikari bueltatu zitzaion. Abenduaren 1eko kolpe saiakeraren eta gertaeren plangintza irudikatzen duen film dramatikoa da.
* *Galdetu hildakoei heriotzaren prezioagatik* edo *"Surma hinda küsi surnutelt"* (1978) Kaljo Kiisk-ek zuzendua Estonia Sobietarrean, film dramatiko hau kolpearen porrotaren ondoren girotuta dago, Anton Sommer izeneko idealista komunista atxilotu baten ikuspuntutik filmatua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 149en prozesamendua
* Tartuko Ituna
* Estoniako Independentzia Gerra
* Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna

## Kanpo estekak 
{{Navbox
|name=Sobietar okupazioa
|image=
|title=Sobietar okupazioa
|state={}
|listclass=hlist
|group1=Europa
|list1=
**Austria*
*Estatu Baltikoak
**Estonia
**Letonia
**Lituania
*Besarabia eta Ipar Bukovina
**Bornholm*
*Czechoslovakia
**Transcarpathia
*Finlandia
**Germany*
**East Prussia
*Hungary
*Poland
**Western Ukraine
**Western Belorussia
***Sovietization
*Romania
|group2=Asia
|list2=
*Afghanistan
**Northern Iran*
**Manchuria*
*Northern half of the Korean Peninsula
}}
Ellen von Unwerth

**Ellen von Unwerth** (Frankfurt am Main, Alemania, 1954ko urtarrilaren 17a) modeloa, argazkilaria eta zuzendaria da, emakumeen erotismoan espezializatua. Hamar urtez aritu zen modelo lanetan, modako, publizitateko eta argitaletxeetako argazkigintzan jardun baino lehen.

## Argazkilari bilbidea 
Claudia Schifferren argazkiengatik egin zen ezagun. *Vogue*, *Vanity Fair*, *Interview*, *The Face*, Arena, *Twill*, ''L'Uomo* *Vogue* eta *I-D* aldizkari garrantzitsuetan argitaratu du bere lana, eta hainbat argazki-liburu ere kaleratu ditu. Modako Argazkigintzaren Nazioarteko Jaialdian lehen saria irabazi zuen 1991n.

Duran Duran musika taldearen promozio-argazkia egin zuen 1994 eta 1997 urteen artean, eta argazki batzuk egin zituen 1990eko *Libertad* albumerako eta 1997ko *Medazzaland* albumerako. Beste disko batzuen azalak ere egin ditu, hala nola, Banaramako *Pop Life* (1991), Cathy Dennis kantautorearen *Am I the Kinda Girl?* (1996), Janet Jacksonen *The Velvet Rope* (1997), All Saints modako etxearen *Saints & Sinners* (2000), Didoren *Life for Rent* (2003), Britney Spears-en *Blackout* (2007), Christina Aguileraren *Back To Basics* (2006) eta *Keeps Gettin' Better: A Decade of Hits* (2008) eta Rihannaren *Rated R* eta *Talk That Talk''.

Horrez gain, film laburrak zuzendu ditu moda-diseinatzaileentzat, musika-bideoak pop musikako artistentzat, publizitate-iragarkiak eta web-filmak Revlon, Clinique edo Equinox markentzat.

## Liburuak 
## Filmak 
## Argazki editoriala 
## Bideo musikalak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1991n Modako Argazkigintzaren Nazioarteko Jaialdian lehen saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ellen Von Unwerth en Kamel Mennour's gallery  artxibatua .
* Ellen von Unwerth's MOO Studios-en
* Portfolioa (257 argazki)
* Ellen von Unwerth @ Staley+Wise
* Ellen von Unwerth en Music Video Database  artxibatua .
Sündenbabel

***Sündenbabel*** Constantin J. David zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Reinhold Schünzel, Jack Trevor eta Maly Delschaft aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
*Reinhold Schünzel: Emil Stiebel  
*Jack Trevor: Hellmuth Roeder  
*Maly Delschaft: Loni
*Hans Brausewetter: Hans Lengefeld  
*Arnold Korff: John Benningsen  
*Barbara von Annenkoff: Marion  
*Anna Müller-Lincke: Tietze  
*Renate Brausewetter: Erna Tietze  
*Kurt Vespermann: Gustav

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Masha Novoselova

**Masha Novoselova** (Tula, Errusia, 1985eko urtarrilaren 31) modeloa da. Natasha Poly, Sasha Pivovarova eta Natalia Vodianovarekin alderatu dute. Storm Model Managementekin sinatu ostean, 2007an modelo ezagun bihurtu zen.

## Modelo ibilbidea 
Kanpaina askotan hartu du parte, besteak beste, Victoria's Secret, Christian Dior, Chanel, Gucci, Hugo Boss, Moschino, Nina Ricci, H&M, L'Oréal, Garnier, Chloé, Dolce and Gabbana, Yves Saint Laurent, Joop, Ungaro, Miss Sixty, Loewe, Louis Vuitton, Sisely, Patrizia Pepe, La Perla, Swarovski eta nabarmenago David Beckham futbolari ohiarekin batera Armaniren barruko arropa kanpainetan.  

Nazioarteko aldizkarietan agertu da, *Vogue* Italia, Alemania, Errusia, Japonia, Txina, Brasil eta Bretainiako eta Ameriketako Estatu Batuetako portada eta argitaletxeetan sartuz, baita ''Numéro, Amica, Grazia, Madame Figaro, Mixte, V, Harper's Bazaar, V Pulp Magazine* edo *Elle* ere. 2008an *Numéro'' portadarekin nabarmendu zen Caroline Trentini brasildar top modeloarekin batera. Masha Novoselovak argazkilari ospetsuenekin egin du lan, besteak beste, Mario Testino, Terry Richardson, Greg Kadel, David Sims, Camilla Åkrans, Txema Yeste, Karl Lagerfeld, Ellen von Unwerth, Mario Sorrenti, Inez Van Lamswede. Hainbatentzat desfilatu du, besteak beste, Chanel, Armani, Celine, Chloé, Stella McCartney, Gucci, Louis Vuitton, DSquared2, Fendi eta Isabel Marantentzat.

## Bizitza pertsonala 
Carole Bouquet aktore frantziarraren eta Jean-Pierre Rassam ekoizlearen seme Dimitri Rassamekin ezkondu zen, 2010eko uztailaren 24an. Alaba bat izan zuten 2011n. 2016an dibortziatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josefa Frau

**Josefa Frau Ribes**, ezagunagoa **Pepa Frau** izenez (Benisa Alacanteko probintzia, 1950eko irailaren 18a) abokatua eta politikaria da. 1991 eta 2003 urteen artean Gandiako alkatea izan zen eta gero Valentziako Gorteetan diputatua eta Espainiako Senatuan senataria izan da.

## Bizitza 
Zuzenbidean lizentziatu zen Valentziako Unibertsitatean, eta handik denbora batera abokatu lanetan hasi zen. 1980. urtean, Espainiako Langile Alderdi Sozialistan militatu zuen, eta (PSPV-PSOE) sartu zen.

### Ibilbide politikoa 
Hiru urte geroago, 1983an, Josefa Frau PSPV-PSOEko exekutibako kide izatera pasatu zen eta udal politikan hasi zen Gandiako udalean, 1983tik 1991ra lehen alkateordea izan zelarik. Urte horietan Valentziako Gorteetarako diputatu ere aukeratu zuten Valentziako probintzian 1983ko eta 1987ko hauteskundeetan, 1987ko ekainaren 10ean eserlekua utzi zuen arte.
[ezkerrera|thumb|[Josefa Frau|Josefa (Pepa) Frau, Diana Morant, Jose Luis Rodríguez Zapatero eta Ximo Puig|272x272px]]
1991. urtean Gandiako Alderdi Sozialistako buru izatera pasatu zen, udal hauteskundeetara aurkeztuta, eta Gandiako alkate hautatu zuten, 2003. urtera arte karguan jarraitu zuelarik. 1986. urteko hauteskunde orokorretan (Enrique Sapena Granell politikari valentziarra ordezkatuz), eta 1989ko, 1993ko eta 1996ko hauteskunde orokorretan ere senatari hautatu zuten Valentziako probintzian. 2000ko apirilaren 4an utzi zuen senatari kargua.

Gero, 2003an, Valentziako Gorteetara itzuli zen, 2003. urteko Valentziako Gorteetarako Hauteskundeetan hautetsia izan baitzen, eta 2007ko hauteskundeetan berriro hautatua izan zen. Diputatu gisa, Valentziako Kultura Kontseiluko batzorde parlamentarioko kide izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gandia.

## Kanpo estekak 
* Valentziako politikarien biografiak
Irene Erromakoa

**Irene Erromakoa** (Erroma, Antzinako Erroma,  III. mendea – ibidem, 288 edo 304) dama izan zen, kristaua. Santu egin zuten Erromako San Sebastian soldadu kristau martiriari lagundu batzion, bere esklabu Lucinarekin batera. Biak emakume santu gisa gurtzen ditu kristautasun osoak, nahiz eta haien historikotasuna zalantzan jarri den.

## Bizitza 
Tradizioaren arabera, Cástuloren emaztea zen, Diokleziano enperadorearen funtzionarioa, enperadorearen aginduz kristaua, bere fedeari uko egin nahi ez ziolako hil zena 286. urtearen inguruan.

Handik bi urtera, Irenek, kristaua bera ere, martirizatu zuten Sebastian gazteari lagundu zion. Asaeteatua, hiltzat emana izan zen, baina Irenek eta bere esklaboa zen Lucinak hilzorian zegoen gaztea jaso eta etxera eraman zuten, non Irenek zaurietatik sendatu arte zaindu zuen. Irenek Sebastian soldaduari Erromatik alde egiteko esan zion arren, soldaduak enperadoreari aurre egin nahi izan zion berriro, bere fedea adieraziz, atxilotu eta burua moztu zioten.

Tradizioaren arabera, Sebastian ametsetan agertu zitzaion Lucinari eta bere gorpua non zegoen jakinarazi zion, Cloaca Maxima izenekora botata; Lucinak berreskuratu eta lurperatu egin zuen, gero San Sebastián Katakonbak induskatu ziren lekuan.

### Zalantzak 
Ez dakigu ezer gehiago bere bizitzaz, eta zalantzan jartzen da benetan existituko zen, hitz egiten duten iturriak berantiarrak baitira eta beti Donostiako kondairari lotuak baitaude.

Kristautasun ofizialaren lehen garaitik santutzat gurtua izan zen, eta gaixoen zaindari eta babesletzat hartua izan zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ribera-san_sebastian_irene.jpg|link=Archivo:Ribera-san_sebastian_irene.jpg|Irene eta Lucina San Sebastiánekin,  Jose Riberak egina, s. XVII (Bilboko Arte Ederren Museoa)
Fitxategi:Bigot,_Trophime_-_Der_Hl._Sebastian_wird_von_Irene_geheilt.jpg|link=Archivo:Bigot,_Trophime_-_Der_Hl._Sebastian_wird_von_Irene_geheilt.jpg|Irene eta Lucina San Sebastiánen zauriak osatzen, Trophime Bigotek egina
Fitxategi:Saint_Sebastian_attended_by_Saint_Irene.jpg|link=Archivo:Saint_Sebastian_attended_by_Saint_Irene.jpg|Jan van Bijlerten margoa, XVII. mendean
Fitxategi:San_Sebastián_y_Santa_Irene_(Lluís_Bonifàs,_MRABASF_E-33)_01.jpg|link=Archivo:San_Sebastián_y_Santa_Irene_(Lluís_Bonifàs,_MRABASF_E-33)_01.jpg|Bi emakumeak San Sebastiánekin, Luis Bonifás eta Massók egina, s. XVIII (Madrilgo San Fernando Akademia)
Fitxategi:Martyrium_des_Hl_Sebastian_mit_der_Hl_Irene_von_Rom_und_Begleiterin.jpg|link=Archivo:Martyrium_des_Hl_Sebastian_mit_der_Hl_Irene_von_Rom_und_Begleiterin.jpg|San Sebastiánen martirioa Santa Irene eta Lucinarekin, Rom eta Begleiterinek egina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*St. Castulus
Emil Stang

**Emil Stang** (Oslo, 1834ko ekainaren 14a – *ibidem*, 1912ko uztailaren 4a) norvegiar epaile eta politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1889tik 1891ra eta 1893tik 1895era.

Fredrik Stang lehen ministroaren semea izan zen. Abokatua eta aldizkari juridikoen editorea izan zen. Norvegiako Alderdi Kontserbadoreko lehen presidentea izan zen 1884tik 1889ra, eta berriro zuzendu zuen 1891-1893 eta 1896-1899 aldietan.

Herrialdeko lehen ministroa izan zen 1889tik 1891ra eta berriro 1893tik 1895era, eta Stortingeko presidentea ere izan zen 1889tik 1891ra. Ondoren, eskualdeko auzitegietan eta Auzitegi Gorenean epaile izan zen.
Pepa Rus

**Josefa «Pepa» Rus** (Chiclana de la Frontera, Cádiz, 1985eko urriaren 6a) aktorea, antzerki zuzendaria,umorista eta abeslaria da, *Aída* telesailean Inmaculada "Macu" Colmenero pertsonaiarena egiteagatik ezaguna.

## Lan ibilbidea 
2007. urteko erdialdean, *Aída* telesailaren bigarren mailako aktore lanetan hasi zen, eta Inmaculada «Macu» Colmenero pertsonaia izan zen, Mauricioren iloba gaztea. Horixe izan zen telebistan egin zuen debuta. Horri buruz, Rusek esan zuen: «Ustekabean heldu zitzaidan. Autobusean jakin nuen Sevillara nindoala familia ikustera. *7 vidas* telesaileko kapituku gutiakikusiak nituen eta  *Aída* telesailaren lehen denboraldiko kapitulu guztiak ere bai».

Gero, 2008. urtetik 2010ean telesaila amaitu arte, Berta pertsonaia izan zen, hirira heldu berria zen neska baten papera, *Maitena: Estado alterados* telesailean. 2013. urtean egin zuen bere lehen film zinematografikoa, *La mula* filmean Pepiren papera eginez, eta Mario Casas, María Valverde eta Secun de la Rosarekin partekatu zuen eszenatokia.

2015. urtean, *Gym Tony* telesailak fitxatu zuen, eta Secundina «Secun» Garcíaren papera egin zuen. Gimnasio gainean bizi zen bizilagun kexatia zen García, eta etengabe mehatxatzen zuen Tony salatuko zuela. Gainera, bere pertsonaiak ezagun egin zuen esaldia azpimarratu behar da: “Esto no me parece ni medio normal (euskaraz: Hau ez zait iruditzen, ezta erdi normala ere”). 2017an Secundina Garciaren papera egin zuen berriz ere Gym Tony; *Gym Tony LC* filmeko spin-offean. Urte horretan bertan Antena 3eko *Tiempos de guerra* telesailaren hainbat kapitulutan agertu zen.

Antzerkian, Miguel Mihuraren *Insolación* (2015) eta *A media luz los tres* (2016) lanetan jardun zuen.

2017an, *La que se avecina* telesailaren hamargarren denboralditik aurrera noizean behin agertu zen, Miren Ibargurenen pertsonaiaren lehengusina zen Clara pertsonaia antzeztuz. Hamaikagarren denboraldian agertu zen, eta hamabigarrenean ere agertu zen.

2019. urtean, agerraldi txiki bat egin zuen *Pequeñas coincidencias* saioaren bigarren denboraldian.

2022 eta 2023 artean, *Amar es para siempre* telenobelaren 11. denboraldiko aktore nagusietako bat izan zen, Rocío Morónen paperean.

## Filmografia 
### Zinea 
### Telebista 
### Telebista saioak 
### Antzerkia 
## Diskografia 
; Bakunak

* 2011: «Lore, Lore, Macu, Macu»

## Bideoklipak 
* 2011: «Lore, Lore, Macu, Macu»
* 2019: «Vacío» de Rosa López

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vakhtang Salia

Vakhtang (Vakho) Salia (2007ko abuztuaren 30a) georgiar futbol jokalaria da. Dinamo Tbilisiko aurrelaria. 19 urtez azpiko Georgiako futbol selekzio nazionaleko kidea. Aurrelari gazteak 16 urterekin egin zuen debuta Torpedo Kutaisiren aurka. 2024ko martxoaren 10ean sartu zuen bere lehen gol ofiziala Dinamo Tbilisirekin, Torpedo Kutaisiren aurka.
Wonderland (2003ko filma)

***Wonderland***, 2003ko James Cox estatubatuarrak zuzendutako krimen thriller film bat da. 1981ean jazotako Wonderlandeko hilketen kasuan oinarritua dago. Val Kilmer, Kate Bosworth, Lisa Kudrow, Josh Lucas, Dylan McDermott, Tim Blake Nelson, Christina Applegate, Eric Bogosian,  Carrie Fisher, Franky G, M. C. Gainey, Janeane Garofalo, Ted Levine, Faizon Love eta Natasha Gregson Wagner aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1981, AEB, Los Angeles hiria, John Holmes (Val Kilmer) pornoaren industriako aktore ospetsu bat da, haren ibilbide profesionala jada gainbeherean dela bere barne deabruekin bizi da. Sharon (Lisa Kudrow) emaztearentzat arrotza bilakatu da, Dawn Schiller (Kate Bosworth) izeneko emakumearekin harremana du eta drogazaletasunaren menpe eta hurrengo dosia noiz jasoko beste asmorik ez duela bizi da. Baina gau batez lau pertsonen erailketa gertatu eta haiek burutzeaz susmagarria bilakatuko da. Zer gertatu zen Wonderland etorbideko 8763 zenbakiko etxebizitzan?

## Aktoreak 
* Val Kilmer: John Holmes
* Kate Bosworth: Dawn Schiller
* Dylan McDermott: David Lind
* Carrie Fisher: Sally Hansen
* Josh Lucas: Ron Launius
* Christina Applegate: Susan Launius
* Ted Levine: Sam Nico detektibea
* Tim Blake Nelson: Billy Deverell
* Janeane Garofalo: Joy Miller
* Natasha Gregson Wagner: Barbara Richardson
* Faizon Love: Greg Diles
* Joleigh Pulsonetti: Alexa
* Lisa Kudrow: Sharon Holmes
* M. C. Gainey: Billy Ward detektibea
* Joel Michaely: Bruce
* Franky G: Louis Cruz detektibea
* Eric Bogosian: Eddie Nash
* Paris Hilton: Barbie
* Scoot McNairy: Jack
* John Holmes:  Johnny Wadd
* Michael Pitt (*ezabatutako esezenak*): 'Gopher'
* Alexis Dziena (*ezabatutako eszenak*): Gopherren neskalaguna

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Iparraldeko Euskal Etxea (Buenos Aires)

**Iparraldeko Euskal Etxea** () Buenos Airesen sortu zen, 1895eko apirilaren 1ean, Ipar Euskal Herritik iritsitako euskaldunak babesteko xedez. Urte haietan, «Centre Basque Francais» eta «Centro Vasco Francés» izenak erabili zituen, eta gaur egun Iparraldeko Euskal Etxea ere erabiltzen du. Iparraldeko euskaldunei soilik zuzendutako lehen erakundea izan zen mundu osoan.

## Historia 
Aurretik, 1877tik, Laurak Bat elkartea zegoen Buenos Airesen, baina estatutuen arabera Iparraldeko euskaldunak ezin ziren bazkide izan. Horregatik elkarte propioa sortzeko ideia planteatu zen.

Lehen unetik estatutuak, frantsesez eta euskaraz idatziak, zorrotzak ziren bazkideak biltzeari dagokionez, eta Iparraldean jaiotakoak bakarrik onartzen ziren.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
*  Iparraldeko Euskal Etxearen bloga.
* *www.euskaletxeak.eus*
Franz von Sickingen

**Franz von Sickingen** (Ebernburg gaztelua, Bad Kreuznach, 1481eko martxoaren 2a - Nanstein gaztelua, Landstuhl, 1523ko maiatzaren 7a) Germaniako Erromatar Inperio Santuko zaldun inperiala izan zen. 

Renania eta Suabiako nobleziako buruzagi bat izan zen. Erreforma protestantearen aldekoa zen, eta Eliza katolikoaren ondasunen sekularizazioaren alde borrokatu zen. "Zaldunen matxinada" deiturikoaren buru ere izan zen Inperio Santuan.

Matxinadan zehar, Treveris hiria Elizari leial mantendu zen, eta zenbait printze ere batu ziren Eliza babesteko. Besteak beste, Hesse-ko Felipe I.a eta Palatinatuko Luis V.a. Sickingen arbuiatua eta proskribitua izan zen. Bere jabetzak konfiskatuak izan ziren eta, azkenik, Landstuhl-eko Nanstein gazteluan errenditu zen. Gotorlekuaren setioan jasandako zauri larrien ondorioz hil zen eta bertan lurperatu zuten.

## Erreferentziak
Striking Distance

***Striking Distance*** (euskaraz *Eraso Distantzia*), 1993ko Rowdy Herrington estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Bruce Willis, Sarah Jessica Parker, Dennis Farina eta Tom Sizemore aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Pittsburgh, Tom Hardy (Bruce Willis) irlandar jatorrikoa den eta jada bost belaunaldiz hiriko poliziak izan diren familia bateko senidea da, denak bezala polizia lanbidez. Halere, Nick De Tillo (Dennis Farina) buru eta Tomen osaba den familiaren italiar adarra delituak burutzen jarduten du. Tomek, Vince (John Mahoney) aitaren laguntzaz, serieko hiltzaile psikopata baten arrastoari jarraitzen hasiko da, baina hura jarraitzen ari dela istripua izan eta bere aita hil egingo da. Jimmy De Tillo (Robert Pastorelli), Tomen lehengusua, heriotzaren susmagarria nagusia izanik atxilotua izango da.

## Aktoreak 
* Bruce Willis: Thomas Hardy sarjentua
* Sarah Jessica Parker: Emily Harper detektibea / Jo Christman ofiziala
* Dennis Farina: Nick Detillo kapitaina
* Tom Sizemore: Danny Detillo
* Brion James: Eddie Eiler detektibea
* Robert Pastorelli: Jimmy Detillo
* Timothy Busfield: Sacco ofiziala
* John Mahoney: Vince Hardy kapitaina
* Andre Braugher: Frank Morris fiskala
* Tom Atkins: Fred Hardy sarjentua
* Mike Hodge: Penderman kapitaina
* Jodi Long: Kim Lee
* Roscoe Orman: Sid
* Gareth Williams: Chick Chicanis
* Billy Hartung: Ontziko mutila
* Robert Gould: Douglas Kesser
* Timothy Butts: Huck Tuckerman

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Atteva

***Atteva*** Attevidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa *Atteva niveigutta*da.
## Espezieak
 {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q4818289} |sort=P225 |columns=number:#,P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera |row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda |thumb=100 |links=red }}

## Kanpo estekak
Lembit Ulfsak

**Lembit Ulfsak** (Koeru, 1947ko uztailaren 4a – Tallinn, 2017ko martxoaren 22a) estoniar aktore eta zinema zuzendaria izan zen.

## Bizitza 
Lembit Ulfsak 1947ko uztailaren 4an jaio zen Koeru herrixkan Lehen mailako ikasketak Räpinako eskolan egin zituen. 1966an Tallinngo 7. eskolan graduatu zen eta 1970ean antzezpen ikasketak amaitu zituen Tallinngo Kontserbatorioan, non Voldemar Pansoren zuzendaritzapean ikasi zuen.

1969tik 1978ra Estoniako Gazte Antzerkian aritu zen,  1978tik 1985era Viktor Kingissepp antzokian (gaur egun Estoniako Antzoki Dramatikoa), 1985etik 1994ra Tallinnfilm zinema estudioan, eta 1994tik hil zen arte Estoniako Antzoki Dramatikoan berriz ere.

Minbiziaren ondorioz hil zen 2017ko martxoaren 22an, 69 urte zituela, eta Tallinngo Metsakalmistu hilerrian lurperatuta dago.

## Lanak 
### Aktore gisa 
#### Zinema 
#### Antzerkia 
* 1966: *Varastatud sibulad*
* 2010: *Kirsiaed*
* 2016: *Lõputu kohvijoomine*

#### Telebista 
#### Irrati-antzerkia 
### Zinema zuzendari gisa 
* 1982: *Teisikud* (Leo Karpinekin batera)
* 1986: *Keskea rõõmud*
* 1992: *Lammas all paremas nurgas*

### Gidoilari gisa 
* 1992: *Lammas all paremas nurgas*
* 2006: Izar Zuriaren Ordena, IV. klasea
* 2007: Estoniako Antzerki Elkartearen saria (gizonezko aktore onenaren kategorian)
* 2012: Estoniako Zinemaren Mendea saria
* 2013: Estoniako Kultur Fundazioaren saria (aktore onenaren kategorian)
* 2014: Eurasia Nazioarteko Zinemaldiaren saria (gizonezko aktore onenaren kategorian)
* 2015: Izar Baltikoa sari internazionala
* 2017: Izar Zuriaren Ordena, III. klasea
* 2017: Estoniako Errepublikako Kultura Bikaintasunaren Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kill Me Again

***Kill Me Again*** (euskaraz *Hil Nazazu Berriz*), 1989ko John Dahl estatubatuarrak zuzendutako neo-noir thriller film bat da. Val Kilmer, Joanne Whalley, Michael Madsen eta Jon Gries aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Nevada, Jack Andrews (Val Kilmer) detektibe gazte alargundu berriak bere emaztearen heriotzaren atsekabea gainditzeko denbora edanean eta jokoan pasatzen du. Gau batez, kasinoan, Fay Forrester (Joanne Whalley) laguntza eskatuko dion emakume gazte misteriotsua ezagutuko du, atzetik mafia eta haren mutil lagun psikopata den Vince Miller (Michael Madsen) jarraika baidauzka, Fayek bere mutilagunarekin batera Las Vegas hirian mafiaren jabetzakoa den 850.000 dolardun maleta ohostu eta ihes egin baitie.

## Aktoreak 
* Val Kilmer: Jack Andrews
* Joanne Whalley: Fay Forrester
* Michael Madsen: Vince Miller
* Jon Gries: Alan Swayzie
* Pat Mulligan: Sammy
* Michael Sharrett: Tim, moteleko langilea
* Michael Greene: Hendrix tenientea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pepín Tre

**José Luis Moreno Recuero**, ezizenez **Pepín Tre** (1948ko abenduaren 18a, Madril, Espainia), espainiar musikagilea, ekoizlea, idazlea, gidoilaria eta komediantea da. Hitz jario etengabean oinarritutako eta bere izendapenaren arabera "pop berritsukeria" deritzon umore motarengatik ezaguna da, honetan hitz ugarien bidez ezinezko istorioak kontatu ohi ditu.

Satiraz beteriko abestiak ere konposatu eta abesten ditu.
Alutaguse Parke Nazionala

**Alutaguse Parke Nazionala** (estoniarrez: **Alutaguse Rahvuspark**) Estonian kokatutako parke nazional bat da, Estoniako ipar-ekialdean, Läänemere itsasoaren ondoan. Parke hau 2005ean sortu zen, eta bere helburua naturaren kontserbazioa eta bertako biodibertsitatearen babesa da. Parkearen azalera 440 km² ingurukoa da eta Estoniako basoak, padurak, hezeguneak eta ibaiak biltzen ditu.

Parke nazionalean bizi diren espezie ugarien artean katagorri hegalaria, lagopodo eskandinaviarra eta zikoina beltza daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lancia phrontisalis

***Lancia*** Crambidae familiako sits genero bat da. Bere espezie bakarra ***Lancia phrontisalis*** da, Rio de Janeiron aurki daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MONUSCO

thumb|319x319px|MONUSCO misioko kasko urdinak
**Kongoko Errepublika Demokratikoa Egonkortzeko Nazio Batuen Misioa** (frantsesez, ''Mission de l'Organisation des Nations Unies pour la stabilisation en République démocratique du Congo,* **MONUSCO**) Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak 1279 (1999ko azaroaren 30a) ebazpenaren bidez Kongoko Errepublika Demokratikoan ezarritako Bake Indarren misioa da, Kongoko bigarren gerraren ondoren bakea berrezartzen laguntzeko.

1999ko sorreratik 2010 arte **MONUC** izenez ezagutzen zen, **Kongoko Errepublika Demokratikoko Nazio Batuen Misioa** (frantsesez, *Mission de l'Organisation des Nations Unies en République démocratique du Congo'').

2025 hasieran 11810 militar ziren, guztira, 47 nazio ezberdinetakoak. Kopuru handienak, herrialdeka: Bangladesh (1950 militar), India (1272), Hego Afrika (1117), Indonesia (1044), Nepal (959), Maroko (931), Tanzania (876), Malawi (746), Uruguai (713), Senegal (559).

Kasko urdin militarrez gain, polizia, begirale eta bestelako pertsonal zibilez ere osatuta dago. 

2024ko abuzturako 444 hildako ziren, guztira, MONUC eta MONUSCOko pertsonal militar eta zibilen artean.

Urte hauetan guztietan maiz egon dira Nazio Batuen indarren kontrako kritikak eta protestak , eta hainbat soldaduen kontrako salaketak ere izan dira, egintza kriminalengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak