open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Some Like It Hot

**Some Like It Hot** () 1959ko komedia-filma da, Billy Wilder austriar-estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Marilyn Monroe, Tony Curtis, Jack Lemmon, George Raft, Joe E. Brown eta Pat O'Brien izan ziren antzezle nagusiak.

Sei Oscar saritarako izendapenak jaso zituen, baina bakarra irabazi zuen: jantzi-diseinu onenarena - zuri-beltza (Orry-Kelly). Horrez gain, hiru Urrezko Globo irabazi zituen komedia edo musikal sailean: film onenarena, emakumezko aktore onenarena (Marilyn Monroe) eta gizonezko aktore onenarena (Jack Lemmon).

## Argumentua 
Joe (Tony Curtis) eta Jerry (Jack Lemmon) musikariak 1929an Chicago hirian jazotako San Valentin eguneko sarraskiaren lekukoak izan dira. Beren biziak arriskuan daudenez, Chicagotik Miamira ihes egingo dute. Mafia haien atzetik dabilenez, emakumez janztea eta emakumezkoen orkestra batean jotzea erabakiko dute. Joe, taldeko abeslariaz (Marilyn Monroe) maiteminduko da, eta Osghood Fielding III.a aberatsa (Joe E. Brown) Jerryz.

## Aktoreak 
* Marilyn Monroe: Sugar "Kane" Kowalczyk, ukelele-jotzailea eta abeslaria
* Tony Curtis: Joe/"Josephine"/"Shell Oil Junior"
* Jack Lemmon: Jerry (Gerald)/"Daphne"
* George Raft: "Spats" Colombo, Chicagoko mafiosoa
* Pat O'Brien: Mulligan detektibea
* Joe E. Brown: Osgood Fielding III.a
* Nehemiah Persoff: "Little Bonaparte", mafiosoa
* Joan Shawlee: Sweet Sue, "Sweet Sue and Her Society Syncopators" musika taldearen burua
* Dave Barry: Beinstock jauna, "Sweet Sue and Her Society Syncopators" musika taldearen ordezkaria
* Billy Gray: Sig Poliakoff, Joe eta Jerryren Chicagoko agente edo ordezkaria
* Barbara Drew: Nellie Weinmeyer, Poliakoffen idazkaria
* George E. Stone: "Toothpick" Charlie, "Spats" Colombok erailtzen duen gangsterra
* Mike Mazurki: Spatsen morroia
* Harry Wilson: Spatsen morroia
* Edward G. Robinson Jr.: Johnny Paradise, "Spats" Colombo erailtzen duen gangsterra
* Beverly Wills: Dolores, tronboi-jotzailea, Sugarren solairuko laguna

## Bitxikeriak 
* Esamesen arabera, Marilyn Monroek bere testuak oroitzeko arazoak izan zituen. Hainbesterainokoak, non filmalekuko hainbat lekutan begibistan ipini behar izan baitzituen.
* Marilyn Monroe haurdun zegoenez, filmaketaren zenbait unetan huts egin behar izaten zuen.
* Dirudienez, Tony Curtisek "Marilyn Monroe musukatzea Hitler bera musukatzea baina okerragoa zela" esan zuen. 2001ean, halakorik esan izana gezurtatu zuen.
* Filmak omenaldia egiten dio 1930eko hamarkadako gangster zinemari, eta 1929ko Estatu Batuei buruzko hainbat ironia ditu: ospetsuen dibortzioak, burtsaren segurtasuna (urte hartan bertan Depresio Handia hasi baitzen) edota Rodolfo Valentino aktorearen heriotza.
* Marilyn Monroek filma honetan abestu zuen *I Wanna Be Loved By You* ospetsua.

## Iruditegia 

Irudi:Marilyn Monroe in Some Like It Hot trailer.jpg|Marilyn Monroe *Some Like It Hot* filman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Some Like It Hot* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Some Like It Hot* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Osteochilus borneensis

***Osteochilus borneensis*** *Osteochilus* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.

## Morfologia 
Arrak 28,2 zmetarainoko luzera eduki ahal dute.

## Habitat 
Ur gezako arraina da.

## Kokapena 
Sumatra eta Borneon dago.
## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Osteochilus*
* Cyprinidae

## Kanpo estekak 
* FhisBase.org
Paedocypris progenetica

***Paedocypris progenetica*** *Paedocypris* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian. *Paedophryne amauensis* igela aurkitu zen arte, ezagutzen zen munduko ornodunik txikiena zen. Ezagutzen den arrainik txikiena da, 7,9 milimetrorekin eme helduetan.

## Banaketa 
Indonesia eta Bintanen aurki daitezke, ur-geldo eta urmael tropikaletan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Paedocypris*
* Cyprinidae

## Kanpo estekak 
* FhisBase.org
Parachondrostoma arrigonis

***Parachondrostoma arrigonis*** *Parachondrostoma* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian. Júcar ibaiaren arroko endemismo honi gaztelaniaz  diote, euskaraz genero osoarentzat dugun izena.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FishBase.org

## Ikus, gainera 
* *Parachondrostoma*
* Cyprinidae
Hegoaldeko loina txiki

**Hegoaldeko loina txikia** (*Parachondrostoma toxostoma*) *Parachondrostoma* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian. Rodano, Loira eta Ebroko arroetan bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Parachondrostoma*
* Cyprinidae

## Kanpo estekak 
* FhisBase.org
Partido Aragonés

**Partido Aragonés** edota **PAR** (; ; ) Aragoiko zentro-eskuineko alderdi politiko bat da, bere burua aragoiar nazionalistatzat deskribatzen duelarik.

1978ko urtarrilean Hipólito Gómez de las Roces eta beste hainbatek sortu zuten. 1990eko hamarkadara arte **Partido Aragonés Regionalista** () zeritzon, ordutik aurrera aragoiar nazionalismo moderatuaren alde jo zuelarik.

PAR alderdiak katalanaren hizkuntz batasunaren aurkako jarrera du, Sartaldeko Zerrendan mintzatzen den katalan hizkuntza aragoieraren aldaera ezberdinak direla baieztatzen duelarik, hori dela eta, 2009ko Aragoiko Hizkuntz Legearen aurka azaldu zen. Aragoiko administrazioaren berrantolaketa eta autonomia erkidegoaren deszentralizazioaren aldekoa da, halere, maiz Alderdi Popularrari babes eman izan dio.

**Rolde Choben** izeneko gazte erakundea ere badu.

## Kanpo estekak 
* Aragoiar Alderdiaren webgunea
Gentlemen Prefer Blondes

**Gentlemen Prefer Blondes** (euskaraz *Jaunek Ilehoriak Nahiago Dituzte*) 1953ko Howard Hawks estatubatuar zinema zuzendariaren musikal komedia filma bat da. Bertan, Marilyn Monroe eta Jane Russell aktoreek antzeztu zuten. Berez, 1949ko izen berdineko *Gentlemen Prefer Blondes* musikalaren egokitzapena da, hura era berean 1925eko Anita Loos idazlearen *Gentlemen Prefer Blondes* eleberrian oinarritua dagoelarik.

Filma honetan ''Diamonds Are a Girl's Best Friend* ("Neska Baten Lagunik Onenak Diamanteak Dira") eta *Bye, Bye Baby* ("Agur, Agur Laztana") abesti ospetsuak entzun daitezke.

## Argumentua 
[thumb|150px|ezkerrera|[Marilyn Monroe aktorea filmako eszena batean.]]

Lorelei (Marilyn Monroe) eta Dorothy (Jane Russell) AEBetatik Frantziako Paris hiriburura itsasontzi bidaian doazten bi estatubatuar abeslari gazte dira. Bata ilehoria eta beste ilebeltza, zein edo zein eder eta erakargarriagoa, ontziko gizonezko guztiak txora-txora izango dituzte. Bi neska gazteek helburu berbera dute: aberats batekin ezkontzea. Baina tartean arazo bat ere badago: Loreleik jada mutilaguna badu, Gus Esmond izenekoa (Tommy Noonan), haren aitak (Taylor Holmes) Loreleien asmoez batere fidatzen ez denez neska gaztea jarrai dezan detektibe bat kontratatu duelarik.

## Aktoreak 
* Marilyn Monroe: Lorelei Lee
* Jane Russell: Dorothy Shaw
* Charles Coburn: Sir Francis "Piggy" Beekman
* Elliott Reid: Ernie Malone
* Tommy Noonan: Gus Esmond Jr.
* Taylor Holmes: Esmond Sr. jauna
* Norma Varden: Lady Beekman

## Iruditegia 

Irudi:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (3).jpg|Jane Russell eta Marilyn Monroe.
Irudi:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (35).jpg|Marilyn Monroe.
Irudi:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (19).jpg|Jane Russell.
Irudi:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (37).jpg|Jane Russell eta Marilyn Monroe.

## Kanpo estekak 
* *Gentlemen Prefer Blondes* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Gentlemen Prefer Blondes'' filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
La Grange (abestia)

**La Grange** ZZ Top estatubatuar rock-blues musika taldearen abesti bat da. 1973ko *Tres Hombres* diskoaren barnean plazaratu zuten. Abestiaren hitzak Texas estatuko La Grange hiriko kanpealdean kokatua dagoen Chicken Ranch deritzon putetxe bati buruzkoak dira.

Abesti hau Hollywoodeko filma ugariren soinu bandetan agertu izan da, bai eta irratsaio askoetan ere.

## Kanpo estekak 
* *La Grange* abestia entzungai
Country Mile (Rory Gallagher)

**Country Mile** Rory Gallagher irlandar rock-blues musikari eta abeslariaren abesti bat da. 1976ko *Calling Card* diskoaren barnean plazaratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Country Mile* abestia 1976ko zuzeneko musika emanaldian entzungai. Youtube.com
Pseudorasbora parva

***Pseudorasbora parva*** *Pseudorasbora* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian. Espezie inbaditzailea izanik, Europan asko zabaldu da  beste espezieak arriskuan jarriz.

## Banaketa 
Ekialde urrunekoan du bere jatorria, Japonian, ekialdeko Txinan, Korean, Taiwan eta Amur ibaiaren arroan. 1960ko hamarkadan sartu zen Europan Nuceteko urmael batzuetan, Errumaniako Dâmbovia barrutian, eta Danubio ibairako bidea hartu zuen, ondoren kontinenteko lurralde osoan zehar zabaltzeko.

## Ezaugarriak 
Gorputza luzea du, ziprinidoen artean ohikoa, eta hezur ganbila du. Zilar-koloreko larruazala marroia du, eta lerro horizontala alboetan. Sabela zurixka da. Ezkatak kolore ilunez inguratuta daude. Bere hegalak gorrixkak dira. Gehienez ere 11 zm.-ko luzera du.

Baditu depredatzaile batzuk, besteak beste, Amerikar perka eta Lutxo arrunta.

Intsektuak, arrain txikiak, larbak eta beste arrain batzuen arrautzak jaten ditu. Talde txikietan bizi dira.

Ugalketa-etapa, Europan, apirila eta ekaina bitartean gertatzen da itsasertzetan. Emeak errunaldian haitzetan, landareetan, harean edo moluskuetan barrunbe bat bilatzen du. Gero, arrautza txikien ilara bat desobiratuko du. Ernaldu ondoren, arrak habia zainduko du, eta arrautzen eklosioa gertatu arte bertan egongo da.

## Arriskua 
Espezie honek arrisku handia sortzen die beste ziprinido batzuei, hala nola *Leucaspius delineatus* espezieari, parasitoaren ostalari baitira (*Sphaerothecum destruens*). Parasito horiek ez diote kalterik egiten *Pseudorasbora parva* espezieari, baina bereziki kaltegarria da beste arrain batzuekiko, hala nola karpinentzako, haien desobiratzea eragotziz eta, infektatuak izanez gero, haien heriotza-tasa handituz. Horregatik, Europan, debekatuta  dago espezie hau zabaltzea.

## Iruditegia 

Fitxategi:Pseudorasbora parva - Topmouth Gudgeon.JPG|
Fitxategi:Pseudorasbora parva(Hamamatsu,Shizuoka,Japan).jpg|
Fitxategi:PseudorasboraParva.JPG|
Fitxategi:PseudorasboraParva2.JPG|

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Pseudorasbora*
* *Cyprinidae*

## Kanpo estekak 
* FhisBase.org
Eskardinio begigorri

**Eskardinio begigorria** (*Scardinius erythrophthalmus*) *Scardinius* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian. Europa eta Asiako ur gezatan jatorria du eta beste eremutan inbaditzailea da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Scardinius*
* Cyprinidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Merkataritza-askatasun

**Merkataritza-askatasun**, **merkataritza libreko zona** edo **merkataritza askeko eremua**, kontzeptu ekonomiko bat da eta barne eta kanpo merkataritzarekin lotzen dugu. Barnealdeari dagokionez, merkataritza-askatasuna dagoen ekonomia bateko enpresa askearen baliokidea da, eta ez dago oztoporik eragile ekonomikoen sarbidea saihesteko merkataritza jardueran,(prezio askatasuna, ordutegi askatasuna, establezimenduak irekitzeko askatasuna, kontratazio askatasuna, eta abar) adieraz ditzakete. Ekonomiaren liberalizazioaren arabera, barne-merkataritza askearen oztopo nagusiak estatuaren eskuhartzea eta interes taldeen konformazioa dira: sindikatuak, ugazabak, edo, historikoki, gremioak erregimen zaharrean arau zorrotzak ezartzen zituzten bulego, industria eta dendetarako sarrera oztopatzeko.

Kanpo-merkataritza arloan, merkataritza askatasuna protekzionismoren aurkako bidea da, muga-zergaren gabezian oinarritzen da eta beste edozein eratako merkataritzako hesi, (kuotak, kupoiak, gobernu arauak, osasun eta kalitatezko baldintzak)horiek herrialdeen arteko produktuen trukea oztopatzeko xedea dute non herrialde hauek unitate ekonomiko banatu gisa funtzionatzen duten (merkatu nazionala) legediaren, bere fiskalitateren, bere monetaren, bere instituzio ekonomikoaren, eta abarren ondorioz. Merkataritza-askatasunak, herrialde ezberdinetako gizabanakoen eta enpresen arteko oztopo artifizialen ezabaketa ekarri du. Ekonomian, Jarrera librekanbista, jarrera protekzionistaren aurrean jartzearen adierazpena da.

## Kanpo estekak
Enbor (geometria)

Geometrian, **enborra** solido zati bat da, kono, piramide eta prismetan, oinarriaren eta harekiko paralelo den ebakidura lauaren artekoa.

## Elementuak eta kasu bereziak 
Ebaki-planoekiko ebakidura bakoitza enborraren *oinarria* da. *Ardatza*, baldin balego, konoarena, piramidearena edo prismarena bera da. Enborra *zirkularra* da oinarriek itxura hori badute; *zuzena* ardatza oinarriekiko elkarzuta bada eta *zeiharra* bestela gertatuz gero.

## Formulak 
thumb|Oinarri pentagonaleko piramide baten enbor zeiharra.
Enborraren bolumena jatorrizko solidoaren bolumenaren eta ebaki-planoen kanpoko aldearen kendura:
:V = \left | \frac{h_1 B_1}{3} - \frac{h_2 B_2}{3} \right |,
non h_1 \, eta h_2 \, erpinetik oinarrietarako distantziak diren, B_1 \, eta B_2 \, haien azalerak izanik.

thumb|Piramide hexagonaleko enborra.
Izan bedi h \, enborraren garaiera, hots, oinarrien arteko distantzia, eta kontuan hartuta h = \left | h_1 - h_2 \right | \, dela eta \frac{B_1}{B_2} = \frac{h_1^2}{h_2^2}, bolumenerako formula bat lortzen dugu, non erlazionatzen den hau enborraren garaiarekin eta oinarrien azalerekin, batezbesteko herondarraren bidez.

:V = \frac{h}{3} (B_1 + \sqrt{B_1 B_2} + B_2)

### Enbor konikoa 
Bereziki, enbor konikoaren bolumena hau da:
:V = \frac {\pi h}{3}(R_1^2+R_1 R_2+R_2^2)
non R_1 \, eta R_2 \, oinarrien erradioak diren.

### Enbor zirkularra 
Aurreko definizioak erabiliz, kono moztuaren kasuan, formula sinplifikatzen da:
:V = \frac{\pi}{12} h D_1^2 \left(1 - \left(\frac{D_2}{D_1}\right)^2\right) , non D_1 eta D_2 oinarrien diametroak diren. 
Era berean:
:V = \frac{\pi}{12} h \left(D_1^2 - \frac{D_2^2}{D_1/D_2}\right)

## Ikus, gainera 
* Kono-enborra
* Piramide-enborra

## Kanpo estekak 
* 
* 
* Derivation of formula for the volume of frustums of pyramid and cone (Mathalino.com)
* Piramide enborren paperezko ereduak
Katxo arrunt

**Katxo arrunta** (*Squalius cephalus*) ziprinidoen familiako ur gezako arraina, 50 cm inguru luzea. Bizkarra gris berdaxka izaten du, bi aldeak zilar kolorekoak eta hegalak gorrixkak. Katxo gazteak taldean ibiltzen dira, eta harrak, intsektuak, arrain txikiak eta anfibioak janez elikatzen dira. Emari bizkorreko ur freskoak nahiago izaten ditu.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Hegoaldeko katxo

**Hegoaldeko katxoa** (*Squalius pyrenaicus*, lehen *Leuciscus pyrenaicus*) *Squalius* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Squalius*
* Cyprinidae

## Kanpo estekak 
* FhisBase.org
Feliciano Beobide

**Feliciano Beobide Udakiola** (Tolosa, 1888ko ekainaren 9a - Lesaka, 1956ko uztailaren 24a), izengoitiz ***Lexaka***, gipuzkoar musikagilea izan zen.

## Bizitza 
Eduardo Mokoroa irakaslearekin pianoa eta biolina ikasi zuen. 1915etik 1920ra Lekeitioko Musika Bandaren zuzendaria izan zen. 1922an Tolosako Bandaren zuzendari izendatu zuten, eta Udal Musika Akademiako zuzendaria ere izan zen. Espainiako Gerra Zibilean Irisarrin errefuxiaturik egon ostean, 1948tik 1956an hil zen arte Elizondoko Musika Bandako zuzendaria izan zen. Horrez gainera, Elizondo eta Doneztebeko musika-akademiak eta Bidasoako Soinu-jotzaileen Elkartea sortu zituen. Azken talde honekin kontzertu ugari eman zituen Euskal Herria, Katalunia eta Frantzian.

Besteak beste, *Altza Gaztiak*, *Gora Uzkudun*, *Bestaberriko zortzikoa*, *San Juan eguneko zortzikoa*, *Ia Zarrak*, *Tolosako Inauteria*, *Lesaka*, *Iruñatarra*, *Zeledon*, *Emon, emon* eta *La hinchada de Oronoz* lanen egilea izan zen.

## Erreferentziak
Tenka

**Tenka** (*Tinca tinca*) *Tinca* generoko kide bakarra da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian. Ur gezatako arraina da, azala iluna eta likatsua duena, jateko ona dena

## Deskribapena 
Tenkaren gorputza sendoa da, ez oso estilizatua; enborra lodi eta altua da bere luzerarekiko. Tamaina eta pisu handiak lor ditzake.

Ezkatak oso txikiak dira, begi hutsez ikusten zailak. Gainera, azala mukiz estalita dago. Ahoa txikia eta terminala da; bere komisuretatik barboak ateratzen dira, beste ziprinido batzuenak baino askoz txikiagoak. Hegatzak ertz biribilduak dituzte, batez ere dortsalak eta kaudalak; azken hau zuzena edo oso gutxi eskotatua da eta normalean banda ia beltza izan ohi du ertz distalean.

Gorputzaren kolorea oso aldakorra da bizi diren inguruneko baldintzen arabera. Nahiko forma arrunta bizkarralde berde oso iluna duena da, hegaletara urre koloreko islak dituena eta sabela horixka duena.

## Biologia eta ohiturak 
Tenka, karpa bezala, arrain sedentarioa eta oso lasaia da, landaredi ugariko ur geldietako biztanle tipikoa. Ingurumen-baldintzak aldekoak direnean bakarrik dago aktibo; Oso tenperatura altuak jasaten ditu, oso oxigenazio gutxi eta nolabaiteko kutsadura ere bai. Neguan, uraren tenperatura jaisten denean, tenkak hondo sakonean babesten dira eta negu-pasan sartzen dira.

Tenkaren elikadura-erregimena ez da batere selektiboa. Esan daiteke edozein landare edo animalia organismo onartzen dutela, nahiz eta ornogabeen larbekiko nolabaiteko zaletasuna erakusten duten. Landareditik edo hondo lohitsuetan iragazi daitezkeen hondakinak ere aprobetxatzen dituzte.

Dimorfismo sexuala oso nabarmena da espezie honetan; arrek bentral-hegatzetako bigarren erradioa oso loditua daukate, karaktere hau ez da ageri emeetan.

Ugalketa berandu izaten da, udaberriaren amaieran eta udan, errunaldia arrautza-kopuru oso handiaz osatuta egoten da, erraz miloi erdi eme emankor bakoitzeko, landaredian jartzen dituzte eta hari itsatsita geratzen dira.

Arrainkumeak oso pasiboak izaten dira jaiotzetik; hamar bat egun behar izaten dituzte bitelino-poltsa berriro xurgatzeko eta hazkuntza oso motela izaten da; 20-30cm-ko luzerara iristen dira hiru urteko bizitzaren ondoren.

## Banaketa, habitata eta egoera 
Tenka oso hedatua dago Europako kontinente osoan. Iparraldeko herrialdeetan eta Adriatiko itsasoko ekialdeko kostaldeko ibaietan bakarrik falta da.

Euskal Herrian mediterraneo isurialdeko espeziea da, falta da, modu naturalean behintzat Kantauri isurialdeko ibaietan. Bildutako erregistroak oso gutxi badira ere, Ebro ibaia eta bere ibaiadarretako (Zadorra) beheko ibilgune batzuk dira eremurik onenak. Tenka Uribarriko urtegietan sartua izan da, eta handik Arabako ibai batzuen erdiko ibilguneetara igaro da.

Beheko ibilguak, non urak bareak eta sakonak eta zati geldiak edo landarediz aberatsak diren hondo lohitsuak dira tenkaren habitat ohikoena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Tinca*
* Cyprinidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Juglandaceae

**Juglandazeo** **Juglandaceae** familiako kotiledoi biko landareez esaten da. Zazpi generoko zuhaitzak biltzen ditu bere baitan. Garrantzirik handienekoak *Juglans* generokoak dira. Enbor sendo luzea izaten dute, 25-30 m luze dira. Hosto elkartuak eta sexu banako loreak dituzte. Intxaurrondoa da familia honetako zuhaitzik ezagunena.

## Taxonomia 
* *Alfaroa* Standl.
* *Engelhardia* Lesch. ex Blume
* *Oreomunnea* Oerst.
* *Platycarya* Siebold & Zucc.
* *Carya* Nutt.
* *Annamocarya* A.Chev.
* *Cyclocarya* Iljinsk
* *Juglans* L.
* *Pterocarya* Kunth

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bananondo

**Bananondoa** (*Musa* × *paradisiaca*) fruitutzat banana ematen duen landarea, hosto handiak eta loreak mordoetan dituena. Ezagutzen den belarkararik handiena da. *Musa acuminata* eta *Musa balbisiana* espezieen arteko hibridoa da.

Hostoen txortenek zurtoina inguratzen dute. Zurtoinaren muturrean sexu bietako lore gorriak hazten zaizkio; lore emeek fruitu luze bigunak ematen dituzte. Fruitua jaso ondoren zurtoina moztu egiten zaio, baina sustraiek berriz ere zurtoin berriak ematen dituzte. Jatorriz Asiakoa da baina gaur egun inguru tropikaletan ere landatzen da. Landare honen fruitua gozoa izaten da. Garrantzi handiko elikagaia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendeku

[thumb|160px|eskuinera|*[Hamlet*ek mendekua du oinarri]]
**Mendeku**a irain edo kalte baten ordaina da, zigor gisa ezartzen dena. Alde askotan, justiziarekin lotura estua du, baina ordaingarria bainoago, helburua iraingarria du.

Antzinako gizarteetan, batez ere justizia-sistema ahulak zituztenean, irainak gutxitxeko sistema mendekua onartzea izan zen. Horrela italiar , japoniar *katakiuchi* edo islandiar  instituzionalizatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musa (generoa)

**Musa** Musaceae familiako landare belarkararen generoa bat da, barnean 70 espezie dituena. Bananak eta abakak ditu espezie ezagunenak.

## Genero 
*Ingentimusa*
:*Musa ingens*

*Callimusa* ( *Australimusa*)
:*Musa alinsanaya*
:*Musa bauensis*
:*Musa beccarii*
:*Musa boman*
:*Musa borneënsis*
:*Musa bukensis*
:*Musa campestris*
:*Musa coccinea*
:*Musa exotica*
:*Musa fitzalanii*
:*Musa flavida*
:*Musa gracilis*
:*Musa hirta*
:*Musa insularimontana*
:*Musa jackeyi*
:*Musa johnsii*
:*Musa lawitiensis*
:*Musa lolodensis*
:*Musa maclayi*
:*Musa monticola*
:*Musa muluensis*
:*Musa paracoccinea*
:*Musa peekelii*
:*Musa pigmaea*
:*Musa salaccensis*
:*Musa splendida*
:*Musa suratii*
:*Musa textilis*
:*Musa tuberculata*
:*Musa violascens*

*Musa*
:*Musa acuminata*
:*Musa angcorensis*
:*Musa aurantiaca*
:*Musa balbisiana*
:*Musa banksii*
:*Musa basjoo*
:*Musa cheesmanii*
:*Musa flaviflora*
:*Musa griersonii*
:*Musa itinerans*
:*Musa laterita*
:*Musa mannii*
:*Musa nagensium*
:*Musa ochracea*
:*Musa ornata*
:*Musa rubra*
:*Musa sanguinea*
:*Musa schizocarpa*
:*Musa siamea*
:*Musa sikkimensis*
:*Musa thomsonii*
:*Musa velutina*

## Kanpo estekak
Kono-enbor

thumb|thumbtime=71|**Kono-enborra** zer den ulertzeko bideoa.
thumb|Kono-enborra
thumb|180px|Kono-enborra
thumb|3D eredua

**Kono-enborra**, **kono moztua** edo **Garofalo-ren enborra** biraketa-solido bat da, trapezio zuzen batek sortzen duena, oinarriekiko elkarzuta den aldea ardatz gisa hartzen dugunean.

Oinarri paraleloko **Kono-enbor zuzena** konoaren zatia da, ebakitzen duten eta haren ardatzarekiko elkarzutak diren bi planoren artekoa dena. Oinarrien erradioek, r_1 \, eta r_2 \,, garaierak, h \,, eta sortzaileak, s \,, zehaztuta dago, eta Pitagorasen teorema betetzen dute:
::s^2 = \left(r_1 - r_2 \right)^2 + h^2

Kono-enborraren alde-azalera oinarrien perimetroen batezbestekoa sortzailearekin biderkatuta kalkulatzen da:
::A_L = \frac {2 \pi r_1 + 2 \pi r_2 }{2} s
::A_L = \pi \left(r_1 + r_2 \right)s

Kono-enborraren guztizko azalera, alde-azalera gehi oinarrietako azalerak dena, formula honen bidez kalkulatzen da:
::A = A_1 + A_2 + A_L \,
::A = \pi r_1^2 + \pi r_2^2 + \pi \left(r_1 + r_2 \right) s
::A = \pi \left[ r_1^2 + r_2^2 + (r_1 + r_2 \right) s ]

Kono-enborraren bolumena enborraren garaieraren eta oinarrien azaleren batezbesteko herondarraren arteko biderkadura da:
::V = \frac{h}{3} \left(A_1 + A_2 + \sqrt {A_1 A_2}\right) \,
::V = \frac{h}{3} \left(\pi r_1^2 + \pi r_2^2 + \sqrt { \pi r_1^2 \pi r_2^2}\right) \,
::V = \frac{h \pi}{3} (r_1^2 + r_2^2 + r_1 r_2) \,

## Ikus, gainera 
* Enborra
* Piramide-enborra

## Kanpo estekak 
*
Brassicales

**Brassicales** landare loredunen ordena da. Taxonomian, sistema gehienek izen hau erabiltzen dute, gutxi batzuk **Capparales** erabili arren.

## Familiak 
* Akaniaceae
* Bataceae
* Brassicaceae
* Capparaceae
* Caricaceae
* Emblingiaceae
* Gyrostemonaceae
* Koeberliniaceae
* Limnanthaceae
* Moringaceae
* Pentadiplandraceae
* Resedaceae
* Salvadoraceae
* Setchellanthaceae
* Tovariaceae
* Tropaeolaceae

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solanales

**Solanales** landare loredunen ordena bat da. Antzinako adituek **Polemoniales** izena eman zieten.

## Familiak 
* Convolvulaceae
* Hydroleaceae
* Montiniaceae
* Solanaceae
* Sphenocleaceae

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gods and Generals

**Gods and Generals** (euskaraz *Jainkoak eta Jeneralak*) 2003ko Ronald F. Maxwell estatubatuar zinema zuzendariaren gerra eta historia filma bat da. Bertan, Jeff Daniels, Stephen Lang eta Robert Duvall aktoreek antzeztu zuten. 1993ko *Gettysburg* filmaren jarraipena da.

Jeff Shaara idazlearen *Gods and Generals* eleberrian oinarrituta eta Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan osoki girotua dago. AEBtako gertakizun garrantzitsu horretan parte hartu zuten pertsonaia ezagun ugari agertzen dira, halanola, Stonewall Jackson teniente-jenerela, Joshua Chamberlain teniente-kolonela, Robert E. Lee jenerala eta beste hainbat.

## Argumentua 
Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila (1861-1865). Filmak 620.000 lagun baina gehiago hil ziren gatazka zibilaren berreraikitzea egiten du. Ekintza edo istorioa 1861-1863 bitartean jazotzen da, alde banatako heroiak eta alde pertsonala eta familien egoera, nahiz guduen deskribapena burutzen duelarik.

## Aktoreak 
* Stephen Lang: Stonewall Jackson teniente-kolonela
* Jeff Daniels: Joshua Chamberlain teniente-jenerala
* Robert Duvall: Robert E. Lee jenerala (Martin Sheen aktorea ordezkatuz)
* C. Thomas Howell: Thomas Chamberlain sarjentua
* Kevin Conway: Buster Kilrain sarjentua
* Jeremy London: Alexander "Sandie" Pendleton kapitaina
* Matt Letscher: Adelbert Ames kolonela
* Brian Mallon: Winfield Scott Hancock jeneral komandantea
* Bo Brinkman: Walter H. Taylor maiorra
* Bruce Boxleitner: James Longstreet teniente jenerala (Tom Berenger aktorea ordezkatuz)
* William Sanderson: A.P. Hill jeneral komandantea (Patrick Falci aktorea ordezkatuz)
* Billy Campbell: George Pickett jeneral komandatea (Stephen Lang aktorea ordezkatuz)
* Alex Hyde-White: Ambrose E. Burnside jeneral komandantea
* Joseph Fuqua: J.E.B. Stuart jeneral komandantea
* John Prosky: Lewis A. Armistead brigadako kapitaina (Richard Jordan aktorea ordezkatuz)
* Royce D. Applegate: James L. Kemper brigadako kapitaina
* Patrick Gorman: John Hood jeneral komandantea
* Morgan Sheppard: Isaac R. Trimble kolonela
* James Patrick Stuart: Edward Porter Alexander kolonela
* Jonathon Demers: Richard S. Ewell brigadako jenerala (Tim Scott aktoreak ordezkatua)
* Cooper Huckabee: Henry Thomas Harrison
* Andrew Prine: Richard B. Garnett brigadako jenerala
* Mira Sorvino: Fanny Chamberlain
* Donzaleigh Abernathy: Martha

## Kanpo estekak 
* *Gods and Generals* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Gods and Generals* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Trauma (argipena)

**Trauma** hitzak adiera zenbait ditu:

* **trauma fisikoa** edo traumatismoa, zauri larria;
* trauma psikologikoa, emozio bizia, bereziki eragin negatiboa duenean (ikus, gainera, trauma-ondoko estres-nahasmendua).
Ladyhawke

***Ladyhawke*** Richard Donner estatubatuar zinema zuzendariaren 1985eko fantasia eta abenturazko filma bat da. Bertan, Matthew Broderick, Rutger Hauer, Michelle Pfeiffer eta John Wood aktoreek antzeztu zuten.

Filmak Oscar Sarietarako bi izendapen jaso zituen, Soinu edizio onenaren Oscar Saria eta Soinu onenaren Oscar Saria, nahiz eta bietako bat bera irabazi ez izan.

## Argumentua 
Erdi Aroa, Italia. Phillipe *Sagu* Gaston (Matthew Broderick) lapurra L'Aquilako gartzelatik ihes egin berri du. Berriz ere atzematera doazen unean, belatz batekin batera doan Navarre zaldunak (Rutger Hauer) *Sagu* salbatu du. L'Aquilako apezpikuak Navarre kapitaina eta bere anderea sorgindu ditu: Navarre zalduna gauero otso bilakatu eta Isabeau (Michelle Pfeiffer) haren maitea, eguna argitu bezain laster, belatz; horrela, madarikazio horren bidez, bi maitaleek ez dute gizaki gisa inoiz elkarrekin egoteko aukerarik. Zalduna eta lapurra madarikazio hori desegiten saiatu dira.

Hainbat abenturaren ondoren, Navarre zaldunak apezpikua hil, madarikazioa hautsi eta azkenean Navarre eta Isabeau berrelkartu dira.

## Aktoreak 
* Matthew Broderick: Philippe Gaston, *Sagu*
* Rutger Hauer: Étienne Navarre kapitaina
* Michelle Pfeiffer: Isabeau d'Anjou
* Leo McKern: Aita Imperius
* John Wood: Aquilako apezpikua
* Ken Hutchison: Marquet
* Alfred Molina: Cezar
* Giancarlo Prete: Fornac

## Kanpo estekak 
* *Ladyhawke* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Ladyhawke* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Anputazio

**Anputazioa** edo **mozketa**	gorputz-adar bat edo honen zati bat, gorputzetik banantzea da. Anpulazioen kirurgia konponezina izaten da eta egokitasun zehatz eta ezinbestekoetan bakarrik burutu behar da. Kirurgiaz egiten denean, gaixotasun baten hedapena kontrolatzeko egiten da gehienetan. Kasu batzuetan, horrelako arazoetarako kirurgia prebentibo gisa egiten da. Herrialde batzuetan, eskuak edo oinak moztea zigor gisa erabiltzen da kriminalentzat. Kultura edo erlijio batzuetan, anputazio txikiak edo mutilazioak egiten dira erritualetan. Gaur egun, bizitza arriskuan dagoenean bakarrik egiten da, bai eta gerra batean egindako zauriak ere, askotan anputazioa edo errepide-istripuak behar dituztenak. Maiz, gaigabezia eragiten du.

## Motak 
Anputazio mota hauek ezagutzen dira:
* Hanka
** Hatzak moztea
** Oineko anputazio partziala (Chopart, Lisfranc)
** Orkatila desartikulatzea (Syme, Pyrogoff)
** Belaun azpiko anputazioa (transtibiala)
** Belauna moztea (belaunaren desartikulazioa)
** Belauna moztea (transfemorala)
** Van-ness biraketa (oinaren errotazioa eta berrezarpena, orkatilaren artikulazioa belaun gisa erabiliz)
** Aldakaren desartikulazioa
** Anputazioa pelbisean
* Besoa
** Hatzak moztea
** Metakarpiar anputazioa
** Eskumuturra desartikulatzea
** Besaurrearen anputazioa (transerradiala)
** Ukondoa desartikulatzea
** Ukondoaren gainean anputazioa (humero-aldaketa)
** Sorbaldaren desartikulazioa eta, ondoren, anputazioa
* Hortzak
** Hortzen abultsioa, dela prozesu patologiko baten bidez, dela helburu ortodontikoarekin.
* Hemikorporektomia, edo gerriko anputazioa, anputazio mota erradikalena da.
* Genitalen aldaketak eta mutilazioak ehuna moztea barne har dezake (adibidez, zirkunzisioan), baina ez zauri edo gaixotasun baten ondorioz.

Oro har, nahiago da artikulazioaren funtzioari eustea ahalbidetzen duten anputazio partzialak egitea, nahiz eta kirurgia onkologikoan nahiago den desartikulazioa.

## Kausak 
* Tumore kantzerigenoak hezurretan (adibidez: osteosarkoma, osteokondroma)
* Zauri larriak gorputz-adarretan, gorputz-adarra salbatu ezin denean, edo gorputz-adarra salbatzeko saiakerek huts egin dutenean.
* Odol-zirkulazioko arazoak
* Hatzen edo gorputz-adarren deformazioak
* Minbizi aurreratua
* Gangrena
* Infekzioa hezurretan (osteomielitisa)
* Anputazio traumatikoa (Anputazioa istripuaren tokian gertatzen da, gorputz-adarra zati batean edo erabat ebakia izan zitekeen)
* Anputazioa umetokian
* Mastektomia (bularreko anputazioa) bularreko minbiziaren ondorioz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pultsometro

[thumb|225px|Pultsometroa ([Polar Electro|Polar), zinta eta erlojua]]
**Pultsometroa**, **taupada neurgailua** edo **bihotz erritmoaren neurgailua** pertsona baten bihotz taupaden maiztasuna denbora errealean neurtzeko gailu elektronikoa da. Pultsometroa ahalegin fisikoa momentuan neurtzeko erabili daiteke, eta beraz gailu hauek erabiltzea kirol jarduerari ahalik eta etekinik handiena ateratzeko baliagarriak dira.

## Historia 
Lehenengo pulsometroak bularrari atxikitako kableak behar zituzten. Polar enpresa finlandiarrak izan zen kablerik gabeko lehenengo pultsometroak sortu zituenak 1977an, Seppo Säynäjäkangas-ek asmatuak, finlandiar eski taldeko entrenamendurako laguntza gisa.

## Funtzionamendua 
Gailurik ohikoenak bi partez osatuak daude: bularraren inguruan jartzen den zinta igorlea alde batetik eta eskumuturrean jartzen den erloju hartzailea bestetik. Bularreko zintak elektrodoak ditu larruazalarekin kontaktuan bihotz-taupadak detektatzeko. Badira ere erloju tankerako taupada neurgailuak, beste ezeren beharrik ez dutenak.

## Ikus, gainera 
* Elektrokardiograma
* Pultsu

## Kanpo estekak
Hypophthalmichthys

***Hypophthalmichthys*** Cyprinidae familiako ur-gezako arrain genero bat da. Euren jatorria Asiako ekialdean dago, baina gizakiak mundu osoan zehar hedatu ditu erabilera komertziala dela eta.

## Etimologia 
Izena grezieratik dator, *hypó* (azpitik) + *ophthalmós* (begi) + *ichthys* (arrain), hau da, *begiak azpitik dituzten arrainak*, euren begiak ahoaren muturraren azpitik baitaude.

## Espezieak 
* *Hypophthalmichthys harmandi* (Sauvage, 1884)
* *Hypophthalmichthys molitrix* (Valenciennes en Cuvier y Valenciennes, 1844)
* *Hypophthalmichthys nobilis* (Richardson, 1845)

## Kanpo estekak 
* FishBase
Mingarratz txiki

**Mingarratz txikia** edo **uztao txikia** (*Rumex acetosella*) Polygonaceae familiako landare loreduna da. Sastraka iraunkor hau Eurasian du jatorria eta Ipar Hemisferio osora zabaldu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Varicorhinus axelrodi

***Varicorhinus axelrodi*** *Varicorhinus* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Varicorhinus*
* Cyprinidae

## Kanpo estekak 
* FhisBase.org
Bromeliaceae

**Bromeliazeoek** (**Bromeliaceae**) Poales ordenako landare loredun familia osatzen dute. Guztira 3.170 espezie inguru ditu barnean, Tropikoetan bizi direnak.

## Sailkapena 
### Azpifamiliak 
Bromeliazeoek hiru subfamilia dituzte:

* Bromelioideae (32 genero, 861 espezie)
* Pitcairnioideae (16 genero, 1030 espezie)
* Tillandsioideae (9 genero, 1277 espezie)

### Generoak 
## Kanpo estekak
Martin Elizakoetxea

**Martin Elizakoetxea** (Azpilkueta, 1679 &ndash; Michoacán, Espainia Berriko Erregeorderria, 1756ko azaroaren 19a) nafar elizgizona izan zen. 1736-1745 bitartean Durangoko apezpikua eta 1745-1756 bitartean Michoacángoa izan zen.

## Biografia 
Baztan bailarako Azpilkueta herrian jaio zen, 1679an. Gurasoak Juan Elizakoetxea eta Katalina Dorre Etxebarria izan zituen. 1698an, 19 urte zituela, Alcaláko unibertsitatean sartu zen. Hiru urteren buruan Arteetako batxiler titulua erdietsi zuen, eta ondoko urtean lizentzia. 1706an eman zioten ikasle laguntza bati esker, teologia ikasi ahal izan zuen; 1711n doktoregoa lortu zuen. Zenbait urtez ordezko irakasle izan ostean, 1714an doktrina tomistaren katedra lortu zuen Arteetako fakultatean.

## Erreferentziak
Campitello

**Campitello** (korsikeraz **Campitellu**) Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.

## Erreferentziak 
* INSEE

## Kanpo estekak
Portulacaceae

**Portulakazeo** (**Portulacaceae**) Kariofilalen ordenako izen bereko familiako landareez esaten da. Belar edo txapar landareak dira. Hosto mamitsu samarrak dituzte, aurka edo txandaka antolatuak. Portulakazeo mota gehienak, landare apaingarri gisa erabiltzen diren bakan batzuk izan ezik, lore txikikoak dira. Bi sepalo eta 5 petalotakoak izaten dira horiek. Fruitua kusku egiturakoa izaten dute, 2-3 zisku zabalkorrekikoa. 15 genero eta 500 bat landare mota biltzen dira familia honen baitan; mota horietatik 100 *Portulaca* generokoak dira. Ezagunena *portulaca grandiflora* mota da, krisantemoaren antzeko loreak dituena eta landare apaingarri gisa erabiltzen dena. Portulakazeoak mundu guztian daude zabalduak, oso iparraldeko eta hegoaldeko lurralde hotzetan, Saharan eta Brasilgo erdialdean izan ezik.

## Generoak 
* *Amphipetalum*
* *Anacampseros*
* *Calandrinia*
* *Calyptridium*
* *Calyptrotheca*
* *Ceraria*
* *Cistanthe*
* *Claytonia*
* *Grahamia*
* *Lenzia*
* *Lewisia*
* *Mona*
* *Monocosmia*
* *Montia*
* *Montiopsis*
* *Neopaxia*
* *Phemeranthus*
* *Portulaca*
* *Portulacaria*
* *Rumicastrum*
* *Schreiteria*
* *Silvaea*
* *Spraguea*
* *Talinaria*
* *Talinella*
* *Talinopsis*
* *Talinum*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhamnaceae

**Erramnazeoak** (**Rhamnaceae**) Rosales ordenaren landare loredunen familia da. Karraskilaren familia honek 870-900 espezie ditu, 50-60 generotan banaturik.

## Generoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Bonfire Of The Vanities (filma)

**The Bonfire Of The Vanities** (euskaraz *Harrokerien Sutzarra*) 1990eko Brian De Palma estatubatuar zinema zuzendariaren komedia-drama filma bat da. Tom Wolfe idazlearen izen berdineko *The Bonfire of the Vanities* eleberrian oinarrituta dago. Bertan, Tom Hanks, Bruce Willis, Melanie Griffith, Kim Cattrall, Saul Rubinek eta Morgan Freeman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Sherman McCoy (Tom Hanks) izeneko Wall Streetko burtsa-artekari boteretsuari bizia bikain doakio: lanaz gozatzen du, emazte ederra du eta Maria Ruskin (Melanie Griffith) maitalea ere badu. Sherman eta Maria elkarrein egoteko solairu batera doaz, bidean ohartu gabe New Yorkek auzo arriskutsu batean galtzen direlarik. Mariak, izututa, ustezko lapur batek Sherman gogoaitzen ari delakoan autoz jo egingo du. Azkenean bikoteak ihes egitea lortu eta heuren aparkalekuan gertakizun haren berri inori ez eman eta ez salatzea erabakiko dutelarik. Autoarekin harrapatutako arraza beltzeko mutila koma egoeran geldituko da, erlijio buru, politikari gai, kazetari handigura nahiz eskrupulurik gabeko jendeak egoera hartaz baliatzeko asmoz hedabideetan nahiz jendaurrean gertakari hura salatuko dutelarik.

## Aktoreak 
* Tom Hanks: *Sherman McCoy*.
* Bruce Willis: *Peter Fallow*.
* Melanie Griffith: *Maria Ruskin*.
* Morgan Freeman: *Leonard White epailea*.
* Kim Cattrall: *Judy McCoy*.
* Saul Rubinek: *Jed Kramer*.
* Alan King: *Arthur Ruskin*.
* John Hancock: *Bacon erreberendoa*.
* Kevin Dunn: *Tom Killian*.
* Donald Moffat: *McCoy jauna*.
* Barton Heyman: *Martin detektibea*.
* Norman Parker: *Goldberg detektibea*.
* Louis Giambalvo: *Ray Andruitti*.
* F. Murray Abraham (krediturik gabe): *Abe Weiss barrutiko fiskala*.

## Kanpo estekak 
* *The Bonfire Of The Vanities* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Bonfire Of The Vanities* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Császárren poliedro

Geometrian, **Császár-en poliedroa** poliedro ez-ganbila da, topologikoki, toru bat, 14 aurpegi triangeluarrekin.

Poliedro honek ez du diagonalik; erpin pare bakoitza ertz batek konektatuta dago. Poliedroko 7 erpinek eta 21 ertzek K_7 grafo osoa eratzen dute toru baten azalaren gainean.

Tetraedroa eta Császár-en poliedroa diagonalik ez duten poliedro ezagun bakarrak dira, nahiz eta beste poliedro ezagun batzuk egon, hala nola, Schönhardt-en poliedroa barruko diagonalik ez duena (hots, diagonal guztiak poliedroaren kanpoan daude), eta diagonalik gabeko aurpegi bakarreko gainazalak. Poliedro bat, v erpinekoa, h zulo dituen gainazal baten gainean proiektatzen bada, nolabait erpin bikote bakoitza ertz baten bidez lotuta dago, eta bere Eulerren ezaugarritik hau ondorioztatzen da:

:h = \frac{(v-3)(v-4)}{12}.

Ekuazio hau betetzen da h = 0 eta v = 4-ko tetraedrorako, eta h = 1 eta v = 7-ko Császar-en poliedrorako. Hurrengo balizko soluzioa, h = 6 eta v = 12, 44 aurpegiko eta 66 ertzeko poliedro bati dagokio, baina ez da poliedro gisa bideragarria; ez dakigu hain genero handiko poliedrorik ba ote dagoen. Oro har, ekuazio hau bete ahalko da bakarrik v kongruente 0, 3, 4 edo 7 modulu 12 denean.

Császar-en poliedroa du izena Ákos Császár topologoaren omenez, 1949an aurkitu zuena. Bere poliedro duala, Szilassi-ren poliedroa da, Lajos Szilassi-k geroago aurkitu zuena, 1977an; honek ditu 14 erpin, 21 ertz, eta 7 aurpegi hexagonal, bakoitzak ertz bat partekatzen du beste aurpegietako bakoitzarekin. Császár-en poliedroa bezala, Szilassi-ren poliedroa topologikoki toru baten baliokidea da.

## Kanpo estekak 
*
Gorgonopsia

**Gorgonopsia** Therapsida ordenako sinapsidoen subordena da, familia bakarrak osaturik. Ugaztun-itxura zuten narrastiak izan ziren.

## Taxonomia 
* **GORGONOPSIA AZPIORDENA**
** **Gorgonopsidae** familia
*** *Aelurognathus*
*** *Aelurosaurus*
*** *Aloposaurus*
*** *Arctognathus*
*** *Arctops*
*** *Broomisaurus*
*** *Cephalicustriodus*
*** *Cerdorhinus*
*** *Clelandina*
*** *Cyonosaurus*
*** *Dinogorgon*
*** *Eoarctops*
*** *Galesuchus*
*** *Leontocephalus*
*** *Lycaenops*
*** *Paragalerhinus*
*** *Scylacognathus*
*** *Sycosaurus*
*** *Viatkogorgon
*** **Gorgonopsinae** subfamilia
**** *Gorgonops*
**** *Sauroctonus*
**** *Scylacops*
*** **Inostranceviinae** subfamilia
**** *Inostrancevia*
**** *Pravoslavlevia*
*** **Rubidgeinae** subfamilia
**** *Broomicephalus*
**** *Leogorgon*
**** *Prorubidgea*
**** *Rubidgea*

Hona hemen kladograma:
{{clade| style=font-size:100%;line-height:85%
|label1=Gorgonopsia&nbsp;   
|1={{clade
   |1=*Aloposaurus*
   |2={{clade
      |1=*Cyonosaurus''
      |2= }} }} }}

## Kanpo estekak
Carnosauria

**Carnosauria** dinosauro harrapakarien kladoa izan zen, Jurasiko Ertain eta Kretazeo Berantiar artean bizi zena.

## Filogenia 
Hona hemen 2010ean Bensonek, Carranok eta Brusattek proposaturiko kladograma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lord of the Flies (1990eko filma)

***Lord of the Flies*** (euskaraz *Eulien Jauna*) 1990eko Harry Hook estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. William Golding idazlearen izen berdineko *Eulien Jauna* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Balthazar Getty, Chris Furrh eta Danuel Pipoly aktoreek antzeztu zutelarik.

Aurretik, jada 1963. urtean filmatu eta eleberri berdinean oinarritutako *Lord of the Flies* filma ere badago.

Filma honetan nahiz eleberrian Jean-Jacques Rousseau filosofoaren *Emilio, edo Hezkuntzari buruz* idazlanean gizakien berezko izaeraren ikuspegi alternatiboa eman nahi da. Bestalde, gizakien gaiztekeria ere irduikatzen da, izenburua filisteoen Beltzebu jainkoari buruzkoa baita, gerora kristautasunaren ikonografiara *Eulien Jauna* ezizenez igaro zelarik.

## Argumentua 
Gerra baten ondorioz Ingalaterrako haurrak erbesteratua izan dira. Baina haur horiek daramtzan hezgakinetako batek matxura izan eta itsasora erortzen da, uharte huts batetik hurbil. Bizirautea lortu duten haurrek larriki zauritutako hegazkin pilotuarekin batera uhartera iritsiko dira. Egoera berri honetan eta pilotua koma egoeran edo konorterik gabe dagoenez, haurrek heuren kabuz bizirautea eta antolatzea beste aukerarik ez dute izango...

## Aktoreak 
* Balthazar Getty: Ralph
* Chris Furrh: Jack
* Danuel Pipoly: Piggy
* James Badge Dale: Simon
* Gary Rule: Roger
* Andrew Taft: Sam
* Edward Taft: Eric
* Michael Greene: Benson kapitaina
* Bob Peck: AEBetako Itsas Armadako ofiziala

## Liburua 
* *Eulien Jauna* (1954, William Golding)

## Kanpo estekak 
* *Lord of the Flies* filmaren IMDBko fitxa irakugai 
* *Lord of the Flies* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Lord of the Flies* filma osoa ingelesez ikusgai. Youtube.com
Argentinar petiso

**Argentinar petisoa**, (gazteleraz *petiso argentino*),  Argentinako bertako zaldi arraza nahiko berria da. Bere tamaina nahiz ezaugarriengatik, argentinar petisoa ponien sailkapen taldean sartzen da.

## Arrazaren historia 
Zaldi arraza hau bertako zaildiak, kreolo zaldia esate baterako, Shetland poniak zein galesdar poniak erabiliz garatu zuten Argentinan bertan. 1982.en urtean hainbat zaldizale bildu ziren arrazaren ezaugarriak finkatzeko eta poni mota hau zabaltzeko. Horretarako "Asociación Civil Criadores de Petisos" (ACCP), delako elkartea sortu omen zuten.

## Etimologia 
Argentinan eta inguruko herrialdetan "petiso" hitzak tamaina txikiko pretsona edo animaliaren esanahia dauka.

## Arrazaren ezaugarriak 
Hiru mota ezbedin onartuak daude argentinar petisoan.
* Argentinar petisoa.
* Argentinar petiso Shetland.
* Argentinar petiso Welsh.

## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikulua

## Erreferentziak
Tottori

Tottori prefekturako hiriburua da. Japoniako Chūgoku eskualdean dago, Honshu uharteko hego-mendebaldean, Japoniako itsasoaren ertzean. 2014ko erroldaren arabera 194.052 biztanle ditu.

## Geografia 
Hiriko etorbide nagusia Wakasa da eta tren geltokitik Kyushouzan mendiaren oinarriraino doa. Mendi honetan dauden Tottoriko gazteluaren hondarren inguruan dago herriaren alde zaharra. Hondartzan dauden dunengatik da ezaguna Japonia osoan.

## Historia 
Genpei Gerra bukatu ondoren XII mendean Minamoto no Yoritomo shogunak Nasu no Yoichi heroiari eman zion jadanik bertan zegoen gaztelua, baina ehiza lehiaketa batean galdu egin zuen.

Gaztelua ezagun egin zen 1581ean Toyotomi Hideyoshik setiatu egin baitzuen. 200 egunetako setioaren ondoren barrukoak gosez hiltzear zeudela amore eman zuten arte. Diotenez kanibalismora ere iritsi ziren. Errenditu ondoren Hideyoshik nahi haina janari eman zien eta batzuk azkarregi jateagatik hil ziren.

Hiria 1889ko urriaren 1ean sortu zen. Hiriaren alde berriaren zati handiena 1943an Tottoriko lurrikarak suntstu zuen. 2004 urtean inguruko herriak hartu eta lurrak zabalzdu egin zituen.

## Klima 

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Tottori-Sakyu Tottori Japan.JPG|Tottoriko dunak.
Irudi:Jinpukaku39 1920.jpg|Jinpūkaku jauregia.
Irudi:Tottori castle04 2816.jpg|Gazteluaren aztarnak.
Irudi:Kannonin Tottori01o4592.jpg|Kannon-in tenplua.
Irudi:Kozenji Tottori02n4592.jpg|Kōzen-ji tenplua.
Irudi:Shikano Tottori09n4592.jpg|Shikano, alde zaharra.

## Hiri senidetuak 
*  (1963)
*  (1972)
*  (1995)
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tottoriko webgune ofiziala
Sauropodomorpha

**Sauropodomorpha** Triasikoaren eta Kretazeoaren bukaeran bizi zen subordena da. Sauropodoak eta bere antzinako senideak zituen barne.

### Filogenia 
Hona hemen Apaldettik 2011ko azaroan proposaturiko kladograma.

{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
|label1=**Sauropodomorpha**
|1= }}

Eta hau Novasek 2011n proposaturikoa:

{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
|label1=**Sauropodomorpha**
|1= }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yonago (Tottori)

Tottori prefekturako bigarren hiria da. Japoniako Chūgoku eskualdean dago. 2014ko erroldaren arabera 148.246 biztanle ditu.

## Geografia 
Tottori prefeturaren mendebaldeko muga da, Nakaumi aintziraren ondoan eta Japoniako itsasoaren ertzean.

## Historia 
Sengoku Aroko Amago leinuak bertan eraiki zuen Yonago gaztelua XVII mendearen hasieran. Edo Aroan ordea Tottoriko gazteluaren jabe zen Ikeda leinuak gobernatu zuen bertan.

Hiria 1927ko apirilaren 1ean fundatu zen eta ordutik bere azalera handitzen joan da inguruko herrixkak barneratuz.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Castle of candy.JPG|Yonago gazteluaren erreplika.
Irudi:Hino River near Yonago, Tottori, Japan.jpg|Hino ibaia.
Irudi:Yonago mizudorikoen.jpg|Hegaztien parkea.

## Yonagotar ezagunak 
* Sena Irie (2000- ), boxeolaria, Tokio 2020 Jokoetan urrezko dominaren irabazlea

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Yonagoko webgune ofiziala
Megalosauroidea

**Megalosauroidea** Jurasiko Ertain eta Kretazeo Berantiar artean bizi zen dinosauro terapodoen superfamilia izan zen. Batzutan **Spinosauroidea** izena zuen dinosauro haragijale hauek.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Tottoriko dunak

, Japoniako Tottori hiriaren ondoan dauden hareazko duna ezagunak dira.

## Geografia 
Sanin Kaigan Parke Nazionalaren barnean daude eta Japoniako duna eremu zabal bakarra da, Japoniako itsasoaren kostaldeko 16 kilometro hartzen baititu eta batazbeste 2'4 km-ko zabalera baitu.

## Historia 
Dunak duela 100.000 urte jadanik baziren bertan. Chūgoku mendietako sedimentuak Sendai ibaiak itsasora eraman eta korronte eta haizearen eraginez pilatuz joan dira bertan.

## Kontserbazioa 
Dunak kontserbatu nahian landaketak egin ziren Bigarren Mundu Gerra bukatu ondoren. Honetaz gain hainbat hesi eraiki ziren kostaldean dunak tsunamiek harea eramatea ekiditeko.

Turismoaren eragina ere pairatzen hasi dira eta agintariek honen aurrean ere neurriak hartu dituzte. Urtero bi milioi bisitari izaten ditu, gehienak japoniarrak edo Asia ekialdeko herrialdetatik etorritakoak.

## Iruditegia 

Irudi:Tottori-Sakyu Tottori Japan.JPG|Dunarik handiena.
Irudi:Tottori Sand Dunes view from Sakyu Center2.jpg|Duna sistema.
Irudi:Tottori sand dune02 1920.jpg|Gameluak.
Irudi:Southern view from the top of Tottori Sand Dunes.jpg|Duna eremuaren hegoaldea.

## Ikus gainera 
* Sanin Kaigan Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Ceratosaurus

***Ceratosaurus*** dinosauro teropodoen genero bat izen zen. Bere izenak narrasti adarduna esan nahi du. Jurasiko Goiztiarrean bizi izan zen gaur egungo Ipar Amerikan, Afrikan eta, ziur asko, baita Europan ere.

## Kanpo estekak