open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kinmen

**Quemoy** edo **Kinmen** (; ) Taiwango uhartea da. Formosako itsasartean dago, eta hamabi uharte txikiz osaturiko izen bereko uhartediko nagusia da. 132 km2 ditu eta 84.570 biztanle (2008).

Txinako Fukien probintziako lurraldea izan zen, baina komunistek Txinako lurralde gehiena hartu eta nazionalistak Taiwanera bidali zituztenean, haien esku gelditu zen. Gaur egun Taiwanen lurraldea da.

## Historia 
Japoniak 1937tik 1945era arte uhartea okupatu zuen arren eta Taiwan eta Penghu uharteak ez bezala, Kinmen ez zitzaion inoiz Japoniar Inperioari laga, Fukien probintziaren zatitzat hartzen baitzen (eta kontsideratzen da). 1949an Kuomintang Taiwan uhartera erretiratu ondoren, uhartea Txinako Errepublikako gobernuaren kontrolpean mantendu ziren, eta, beraz, Txinako Herri Errepublikako eta Txinako Errepublikako indarren arteko liskarren lekua izan zen Taiwango itsasartearen lehen eta bigarren krisietan, eta 1960ko Estatu Batuetako presidentetzarako hauteskundeen gai nagusi bihurtu zen.

Kinmenek erreserba militar gisa balio izan zuen, baina 1990eko hamarkadaren erdialdean gobernu zibilari itzuli zitzaion eta Taiwanetik eta Taiwanerako bidaia baimendu zen. Kinmen eta Txina kontinentalaren arteko bidaia zuzenak 2002an ireki zituzten, eta 2003an eten egin ziren laburki, ASAL epidemiaren ondorioz. Irekiera honek eztanda ekonomikoa ekarri zuen eta sarrera gisa balio izan du kontinentean kokatzeko modu merkeago bat bilatzen duten taiwandar enpresarientzat, Hong Kongetik igaroz baino.

## Banaketa administratiboa 
Sei udalerritan banaturik dago: Jincheng, Jinsha, Jinhu, Jinning, Lieyu eta Wuqiu

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Castro

**Rafael Castro Peña** (Villarcayo, Burgos, 1935) musikagilea da. Bilboko Kontserbatorioan, piano-, harmonia- eta konposizio-ikasketak egin zituen. Musika-konposizioan Fernando Remacharen eskutik sakondu zituen ikasketak, eta Munichen eta Parisen ere ikasten izan zen. Bilboko Kontserbatorioan Harmoniako katedradun gisa sartu zen 1970ean. Musikaren Historiaren inguruko eskolak ere eman ditu unibertsitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Patricia Sojo Gutiérrez: «Rafael Castro Peña», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
Nikolai Dobroliubov

**Nikolai Alexandrovitx Dobroliubov** (,  ahoskatua; Nizhni Novgorod, Errusia, 1836ko otsailaren 5a - San Petersburgo, Errusia, 1861eko azaroaren 29a) errusiar iraultzailea, filosofoa eta literatura-kritikaria izan zen.

## Biografia 
*Garaikidea* egunkariko lankidea izan zen, eta, nekazarien iraultzaren alde agertu zen gaztetatik. Ostrovski, Turgenev eta Gontxarovi buruzko lanak eman zituen argitara.

Errusia erromantiko ondoko idazle iraultzailerik garrantzitsuenetakoa izan zen.

## Erreferentziak
Dumdum

thumb|alt=|Punta ahurreko dumdum bala. Eskuinean, jaurtigai osoa; ezkerrean, bala hedatua
**Dumdum** bala hedakor mota bat da, muturrean zirrikitua duena. Gorputzean sartzen denean, zabaldu egiten da, eta zauri zabal irekiak eragiten ditu. XIX. mendearen bukaeran egin ziren mota honetako balak Dum Dumgo armategian, Kalkutatik hurbil. Boerren kontra halako balak erabiltzeagatik salatu zituzten ingelesak. 1899. urtean, Hagako Batzarrean, debekatu egin zen dumdum balak erabiltzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matthew Flinders

**Matthew Flinders** (Donington, 1774ko martxoaren 16a - Londres, 1814ko uztailaren 19a) itsasgizon eta esploratzaile ingelesa izan zen. Australiako hego-ekialdea (1795-97) eta hegoa (1801-03) aztertu zituen eta Van Diemen lurraldea (Tasmania) uharte zela egiaztatu zuen. Itzultzerakoan Maurizio uhartean atxiloturik egon zen 1810a arte. Bidaia horretako gertaerak *A Voyage to Terra Australia* liburuan (1814) idatzi zituen.

## Erreferentziak
Erik Gustaf Geijer

**Erik Gustaf Geijer** (Ransäter, Värmland, Suedia, 1783ko urtarrilaren 12a - Stockholm, Suedia, 1847ko apirilaren 23a) suedierazko olerkaria eta historialaria izan zen. 1811. urtean Liga Gotikoa sortu zuen, eta *Iduna* aldizkarian argitaratu zituen bere poemarik ezagunenak, besteak beste guztietan ospetsuena, *Vikingen (Bikingoa)*. Uppsalako Unibertsitateko irakaslea izan zen (1817). *Suediako historiako urtekariak* (1825) eta *Suediako herriaren historia *(1832-1836) argitaratu zituen.

## Erreferentziak
Charles Jones

**Charles Martin "Chuck" Jones** (Spokane, Washington, 1912ko irailaren 21a - Newport Beach, Kalifornia, 2002ko otsailaren 22a) Estatu Batuetako zinemagilea izan zen.

Marrazki bizidunak egin dituen zinemagile nagusietakoa da, *Bugs Bunny* untxi ospetsuaren sortzaileetariko bat, bai eta *Koiotea eta Hankarina* marrazki bizidun telesaila ospetsuaren sortzailea ere. Harenak dira *Duck* ahatea,* Silvestre* katua,* Porky* zerria, *Txori Bidelaria* eta beste. Tex Avery eta Fritz Frelengekin batera, Warner Bros konpainiako marrazkilari garrantzitsuena izan zen urte luzez.

## Erreferentziak
Robert McClure

**Robert John Le Mesurier McClure** (Wexford, 1807ko urtarrilaren 28a - Londres, 1873ko urriaren 17a) irlandar esploratzailea izan zen. Bera iritsi zen lehen aldiz Ozeano Baretik Ozeano Atlantikora iparraldetik, eta Ipar-mendebaldeko Pasaia aurkitu zuen. Itsasarte horretatik behin baino gehiagotan ezarri nahi izan da merkataritzako bidea Itsaso Barearen eta Atlantikoaren artean, baina ezin izan da egin, ia beti izotzak hartua dagoelako.

## Erreferentziak
Megaroi

thumb|Megaroi baten planoa. 1: Atondoa, 2: Gela nagusia, 3: Zutabeak. ezkerretik, eskuinera: ataria (bere bi zutaberekin kasu honetan),  sarrera gela (sarrera gelatxoa) eta gela nagusia. Plano honetan atondoa eta sarrera gela artean, habeak daude.
**Megaroi** () Greziako eta Ekialde Hurbileko jauregietako gela handi bat zen. Hiru parte nagusi ditu: atari zabala, zutabeek eutsia, sarrera-gelatxo bat eta gela handia, erdian sutondoa zuena. Megaroian egiten ziren harrerak, familiako bilerak etab. Mizenasko jauregi guztietan eta etxe askotan aurkitu da. Jatorriz Egeo inguruko eraikuntza egitura dela diote adituek. Megaroiaren garrantzia arkitekturaren historian handia da, tenplu grekoaren oinplanoaren garapenaren jatorritzat jo izan delako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naturismo

thumb|300px| Naturistak sarritan begetarianoak dira.

**Naturismoa** gizakia izadiarekiko, norberarekiko eta bestearekiko errespetua sustatzen duten filosofia eta gizarte mugimendu eta praktiken multzoa da, industria-giroko gizarte aurreratuetako ohiturak, higienearen kontrakoak direlakoan, alde batera uzten dituena. Elikatze arin-garbia, batez ere barazkiz eta fruituz osatua, naturopatia eta nudismoa proposatzen ditu, besteak beste.

## Hitz anbiguoa 
Naturismo hitzak nahiko anbiguoa gerta daiteke esan nahi desberdinez erabiltzen baita. Maiz, hitz honekin medikuntza naturista adierazteko erabili da. Medikuntza horretan ez dira elementu edo botika artifizialak erabiltzen eta garrantzi handia ematen dio gorputzak berrosatzeko duen ahalmenari.

Naturismo hitzak baita bizimodu bat definitzen du ere. Horren arabera mugimendu edo bizitzeko filosofia bat da, ekologismotik hurbila. Pertsona naturistak kontsumismoaren aurkako jarrera erakusten dute eta bizimodu austerago baten aldekoak dira. Sarritan begetarianoak, beganoak dira. Tokian tokiko produktuak defenditzen dituzte eta ekoizpen ekologikoak, hau da, pestizidak eta produktu kimikorik gabe ekoiztuak. Bestetik, naturarekin kontaktuan bizitzen saiatzen dira, kutsaduratik at. Haientzat aztarna ekologikoa gutxitzea eta bizidunekin armonian bizitzea garrantzia handia du. Aldi berean, ekialdeko filosofiek mugimendu honetan eragin handia izan dute: yoga, reiki, budismoa...

thumb|300px| Biluzik dagoen familia hondartzan; naturismoaren ohiko irudietako bat.
Askotan, berezko komunitateak edo alternatiboak sortu izan dituzte. Pertsona naturista batzuk nudismoa praktikatzen dute, eguneroko bizimoduan biluzik egotea, eta horrek ekarri du nudismo eta naturismoren kontzepetuen nahasketa. Berez, naturista gehienak ez dira nudistak, ezta alderantziz ere. Dena dela, mundu osoan naturismo eta nudismo nahastu egiten dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*  [Joseba Bidaurrazaga(https://eu.wikipedia.org/wiki/Joseba_Bidaurrazaga)rekin medikuntza naturistari buruzko elkarrizketa *Argia* aldizkarian.]
*  Janaria gordinik jatekoaren aldeko mugimendua edo gordin jaleak.
Hans Spemann

**Hans Spemann** (Stuttgart, Alemania, 1869ko ekainaren 27a - Friburgo, Alemania, 1941eko irailaren 9a) alemaniar biologoa izan zen.

## Biografia 
Berlin-Dahlemgo Biologia Institutuko zuzendari izan zen (1919), eta Zoologiako katedraduna Friburgoko Unibertsitatean. Biziaren funtsezko mekanismoak aztertu zituen, zelulen eta enbrioien garapena batez ere. 1935ean Medikuntzako Nobel saria eman zioten, enbriologia-alorrean egin zituen lanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodney Robert Porter

**Rodney Robert Porter** (Newton-le-Willows, Lancashire, Ingalaterra, 1917ko urriaren 8a - Winchester, Hampshire, Ingalaterra, 1985eko irailaren 6a) britainiar biokimikaria izan zen.

## Biografia 
[thumb|ezkerrera|260px|[Antigorputz-kateen irudi bat.]]
Liverpool eta Cambridgeko unibertsitateetan ikasketak egin ondoren, Oxfordekoan izan zen irakasle. Medikuntzako Nobel saria eskuratu zuen 1967. urtean Estatu Batuetako Gerald Edelman biokimikariarekin batera, antigorputzen ezaugarri kimikoei buruzko azterlanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tablatura

thumb|alt=|Miguel de Fuenllanaren *Orphenica Lyra* liburuko tablatura (1554), bihuelarako. Zenbaki gorriak ahots-parteari dagozkio

**Tablatura** antzinako musika-idazkerako sistema da, notak erabili ordez, musikariak behatzak non jarri behar zituen adierazteko zeinuak (letrak edo zenbakiak) erabiltzen zituena. Tablaturak laute, gitarra, bihuela eta organorako idatzi ohi ziren Errenazimentuan eta Barrokoan. Gaur egun, gitarrarako, ukelelerako edo herri-musikako beste instrumentu batzuetarako erabiltzen da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zazen

thumb|240px||Rinzai eskolako zazen-saioa.
**Zazen** txinerazko 坐禅 esapidearen japonierazko forma da, eta "eserita meditatzea" esan nahi du (Za=eseri, Zen=meditazioa).
Zazen meditazio budistan, gela baketsu batean, arnasa geldiro hartuz, bizkarra zutik, lurrean eserita, eskuak bildurik, eta batez ere pentsaera analitiko logikoa bazterturik, nahikundeak kendu eta kontzentrazio lasai batez egiteko meditazioa da. Japoniako Soto eskolaren arabera, iratzarpenera iristeko biderik egokiena da, eta, ongi egiten bada, iratzarpena bera da.

## Bibliografia 
* Taisen Deshimaru, *Za Zen, la práctica del Zen*
* Taisen Deshimaru, *La práctica de la concentración*
* Dokushô Villalba, *Qué es el Zen*
* Ricardo Dokyu, *Introducción a la práctica de ZAZEN*, Kier argitaletxea.
* Roberto Curto, *Buda, Las cuatro nobles verdades*, Longseller argitaletxea (Budismorako sarrera liburua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pieter Claesz

[thumb|Pieter Claeszen *Natura hila, indioilar pastelarekin* ([1627).]]

**Pieter Claesz** (Steinfurt, Westfalia, Alemania, 1597 &ndash; Haarlem, Herbehereak, 1661eko urtarrilaren 1a) Herbehereetako margolaria izan zen. 1617. urteaz geroztik Haarlemen egin zuen lan. Van Dycken ikaslea izan zen. Margotu zituen izadi hilak oso soilak dira, bai konposizioagatik, bai margoengatik. Haren lanak Amsterdam, Berlin, Budapest, Kassel, San Petersburgo, Londres eta Madrilgo museoetan daude ikusgai.

## Erreferentziak
Sturnira aratathomasi

***Sturnira aratathomasi*** Sturnira generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Sturnira aratathomasi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Stuart Davis

thumb|260px|Stuart Davisen *Garage No. 1*, 1917

**Stuart Davis** (Filadelfia, 1892ko abenduaren 7a - New York, 1964ko ekainaren 24a) Estatu Batuetako margolaria eta marrazkigilea izan zen.

Ameriketako arte abstraktuaren aitzindaritzat hartua da. Koadroetan elementu figuratiboak ageri baditu ere, Estatu Batuetako pintore ez figuratiboen belaunaldi zaharraren eta berriaren arteko zubi izan zen. Bere obra gehienak New Yorkeko Arte Modernoko Museoan daude ikusgai.

## Erreferentziak
Friedrich Christian Diez

**Friedrich Christian Diez** (Giessen, Hessen, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1794ko martxoaren 15a - Bonn, Alemaniar Inperioa, 1867ko maiatzaren 29a) latin hizkuntzetan espezializatutako alemaniar hizkuntzalaria izan zen.

## Biografia 
Hizkuntza proventzaleko literaturaz azterketak egin ondoren, bi obra garrantzitsu egin zituen, horretarako linguistika historikoaren metodo berriak erabiliz: "Latin hizkuntzen gramatika" (hiru liburuki: 1836, 1838, 1844) eta "Latin hizkuntzen hiztegi etimologikoa" (1853).
## Erreferentziak
Gustave Doré

**Gustave Doré** (Estrasburgo, 1832ko urtarrilaren 6a - Paris, 1883ko urtarrilaren 23a) frantses marrazkigile, eskultore eta margolaria izan zen.

Egunkarietarako 10.000 marrazkitik gora egin bazituen ere, liburuak grabatuz apaintzen izan zen batez ere trebea. Besteak beste, *Pantagruel* (1854), *Contes drolatiques* (1856), ''L'Enfer de Dante* (1861) eta *Biblia* (1866) ilustratu zituen. Ilustrazio erromantikoak dira, irudimenez beteak.

## Gustave Doré Euskal Herrian 
thumb|left|300pz|"Gasteizko balkoiak" grabatua bidaia horretan egin zuen.
Gutxienez bi aldiz egon zen Euskal Herrian: 1855ean, Hippolyte Taineren liburu bat ilustratzeko, eta 1873an, Espainian zehar egin zuen bidaia batean, Charles Davillier baroiarekin batera. Bigarren bidaia horretan egindako marrazkiak *Le Tour du Monde* aldizkarian agertu ziren. Une hartan artista frantsesa bere ibilbidearen garai onenean zegoen.

## Iruditegia 

Gustave Doré - Miguel de Cervantes - Don Quixote - Part 1 - Chapter 1 - Plate 1 "A world of disorderly notions, picked out of his books, crowded into his imagination".jpg|*Kixotearen* aurrealdea (1863).
Little Red Riding Hood (136547615).jpg|*Txano Gorritxo* (1883).
Madrid 1863 Gustave Dore.jpg|*Zezen eta elefante baten arteko borroka*, *L'Espagne*.
Empyrean Light.jpg|Dante Alighieri-ren *Jainkotiar Komediaren'' XXXI. Abestirako Aintzaren irudia (1867).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pello Guerra: "Euskal Herria Gustavo Doréren ikuspegitik". naiz.eus agerkari digitala, 2023/05/14.
Miron

[thumb|Mironen *[Diskoboloa*ren erreprodukzioa (II. m., Glyptothek, Munich)]]

**Miron** (Eleuteras, Antzinako Grezia, K.a. V. mendea) eskultorea izan zen. Bere garaiko greziar eskultore handien arteko lehena izan zen, bide berriak ireki baitzituen Greziako eskulturan. Harenak dira *Diskoboloa* ospetsua, bai eta Atenaren eta Martsiasen estatuak ere. Lan horiek oso ezagunak izan ziren antzinatean, baina gaur egun arte gorde direnak erromatarren garaiko kopiak baizik ez dira.

## Erreferentziak
Eburoi

thumb|alt=|Ambiorix buruzagi eburoia
Antzinatean, Galiako iparraldean bizi izan zen herria. Eburoiak germaniar jatorrikoak ziren. Erromatarren garaietan, Rhin eta Mosa behereetan bizi izan ziren. Ambiorix eburoien buruzagiak Liejako eta Erromako 15 kohorte birrindu zituen K.a. 54. inguruan. Zesarrek gogor zigortu zituen horregatik (K.a. 51. inguruan).
## Erreferentziak
Clwyd

thumb|Kokapena
**Clwyd** Gales ipar-ekialdeko konderria, 1974. urtean Flintshire eta Denbighshire konderri ohietako zenbait lurraldek osatu zutena. Mugak: iparraldean Irlandako itsasoa, ekialdean Ingalaterra, mendebaldean Gwynedd eta hegoaldean Powys konderria. 2.425 km2 eta 396.300 biztanle (1984). Hiriburua: Mold. Hiri nagusiak: Colwyn Bay, Denbigh, Flint, Rhyl eta Wrexham Maelor.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Birusa Elkarte Kulturala

**Euskal Birusa Elkarte Kulturala** Ermuko (Bizkaia) euskara-elkartea da. 1980an sortu zen, Ermuan euskararen erabilera bultzatu eta indartzeko helburuaz. 

Hainbat ekintza antolatu eta suspertu izan ditu bere ibilbidean zehar: San Martin azoka, euskal liburu eta diskoen azoka, Juanita Ibaibarriaga literatur saria, Hartza eguna, Berbetan jardunaldiak, Berbatruk merkataritza hitzarmena, Ermuan Bagara ekimena, udako postal lehiaketa, Ahozko Ondarearen bilketa, Ermuan Kantuan kantujira eta urtean zeharreko ekitaldi kultural ugari. Ermuko eta Mallabiko *Drogetenitturri* hilabetekariaren argitaratzailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Forja

[thumb|[Errementaria, ingudez eta mailuz metala forjatzen.]]
thumb|Metal goria forja-mailu baten azpian jartzen.

**Forja** metalei forma jakin bat emateko eta presioz edo kolpeen bidez trinkotzeko sistema da. Beste modu batez esateko forja burdin goria mailuaz lantzeko lantegia da. Metala gori dagoela ingude gainean mailuz kolpeak emanez forjatzen dira metalak, edo lurrun- edo ur-prentsaz zanpatuz. Forja-sistema asko daude, baina gaur egun bigarren sistema erabiltzen da, tona burdina asko aldi berean zanpatzeko aukera ematen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Formia

**Formia** Italiako hiria da, Lazion dagoena, Gaetako golkoan. 21.000 biztanle ditu.

## Mugakideak 
Formiak honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Historia 
*Formiae* Lestrigonen hiriburutzat hartzen zen antzina. Volskoen hiria zen; K.a. I. mendean erromatarren udaleku garrantzitsua izan zen. Zizeron bertan hil zuten Formianumgo bere landetxearen ondoan (K.a. 43). Arabiarrek suntsitu zuten hiria IX. mendean.

## Ekonomia 
Arrantza da nagusi. Bainu-etxeak daude hirian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Sturnira mordax

***Sturnira mordax*** Sturnira generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Sturnira mordax'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Louis Leakey

**Louis Seymour Bazett Leakey** (Kabete, Kenya,  – Londres, ) britainiar antropologoa izan zen. Oso fosil garrantzitsuak aurkitu zituen Kenyan eta Tanzanian, eta bere garaiko datuek eskaintzen zuten baino data zaharragoa ezarri zion lehen gizakiari (*Australopithecus* eta *Homo habilis*, 1.750.000 bat urte). Primate antropoide baten (*Zinjanthropus*) hezurrak ere aurkitu zituen (14 milioi urtekoak).

## Erreferentziak
Montanismo

**Montanismoa** K. o. II. mendearen erdi aldera sortu eta IV. mendean desagertu zen kristau mugimendua izan zen, Montano, Priska eta Maximillaren irakaspenetan oinarritzen zena.

Montanismoaren sortzaileek ziotenez, Espiritu Santua agertu zitzaien, kristau doktrina garbi bakarra beraiena zela esateko. Aszesiaren goren maila lortzea zen montanismoaren jarraitzaileen helburua.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sektarismo
* Aszetismo

## Kanpo estekak
Phetchaburi

**Phetchaburi** () Thailandiako hego-erdialdeko hiria da, eta izen bereko herrialdeko (6.357 km2) hiriburua, Phetburi ibaiaren ertzean, Malakako penintsularen iparraldean, Bangkokeko hiriaren hegoaldean. Nekazaritza da ekonomia-jarduera nagusia. Aipagarriak dira hiritik gertu dauden tenplu brahman eta budisten hondakinak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roland Dumas

**Roland Dumas** (Limoges, Frantzia, 1922ko abuztuaren 23a – Paris, 2024ko uztailaren 3a) frantses politikari eta abokatua izan zen.

## Biografia 
Alderdi Sozialistako zuzendaritza-batzordeko kidea izan zen. 1983an, Europako Arazoetarako ministro izendatu zuten urtebeterako; 1984an, Kanpo Harremanetarako ministro egin zuten 1986 arte, eta, azkenik, Kanpo Arazoetarako ministro (1988-1993). 1995tik 1999ra bitartean, Frantziako Konstituzio Batzordeko lehendakaria izan zen.
## Erreferentziak
Mariano de Corral

**Mariano de Corral y Líbano** edo **Mariano Corral y Líbano** (Algorta, Bizkaia, 1926ko irailaren 30a - Bilbo, Bizkaia, 2009ko apirilaren 14a) bizkaitar margolaria izan zen.

## Biografia 
Pintura ikasketak Bilbon, Madrilen eta Parisen egin zituen. 1973. urtean Frantziako *Centre de Liaision des Artistes, Peintres et Auteurs d´Art* elkarteko kide izendatu zuten. Erakusketa ugari egin zituen (Bilbo, Gasteiz, León, Tarragona, Paris, Santander, Valladolid, Sevilla, Madril, Erroma, Bartzelona, Miarritze, eta abar). Hainbat erakusketa egin zuen bere ibilbidean, eta bere lanak Euskal Herriko eta kanpoko museo eta erakundeen bilduma askotan daude (Madril, Bilbo, Bartzelona, Paris, Granada, Santillana de Mar...).

## Erreferentziak
Körös

**Körös** (hungarieraz  ahoskatua; , ) Europa erdialdeko Transilvania eta Hungaria zeharkatzen dituzten hiru ibairen izena da. Transilvania mendebalean sortzen dira hirurak (Crișul Repede, Crișul Negru eta Crișul Alb), eta Hungarian Tisza ibaira doan Körös ibaiadarra osatzen dute. Criș ibaiek zeharkatzen duten Transilvaniako lurraldeak "Crișana" du izena.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Delerue

**Georges Delerue** (Roubaix, Frantzia, 1925eko martxoaren 12a - Los Angeles, AEB, 1992ko martxoaren 20a) frantses musikagilea izan zen.

## Biografia 
Filmetarako egin zuen musikagatik da batez ere ezaguna. Film ospetsu askoren soinu-banda ondu zuen, hala nola *Hiroshima mon amour* (1959, Alain Resnais), *Jules et Jim* (1960, François Truffaut), *Gizon bat betikotasunerako* (1966, Fred Zinneman).

Oscar Sari bat jaso zuen *Erromantze txikia* (1979) lanagatik, eta 3 César Sari *Préparez vos mouchoirs* (1979), ''L'Amour en fuite* (1980) eta *Le Dernier Métro'' (1981) pelikulekin.

## Erreferentziak
Leonid Leonov

**Leonid Maximovitx Leonov** (; 1899ko maiatzaren 31 — 1994ko abuztuaren 8a) sobietar eleberrigilea izan zen. Sobietar gudarostean 1922 arte egon ondoren eman zuen argitara lehen eleberria, *Barsuki* (1924, *Azkonarrak*). Sobietar Batasuneko iraultza ondoko giroa islatzen du bere obretan. 1943an Stalin saria jaso zuen eta 1957an Lenin saria. Obra nagusiak: *Vor* (1927, *Lapurra*), *Sot* (1935) eta *Russky les* (1953, *Errusiako oihana*).

## Erreferentziak
Karl August Friedrich Mahn

**Karl August Friedrich Mahn** (Zellerferd, 1802ko irailaren 9a - Steglitz, 1887ko urtarrilaren 27a) alemaniar erromanista eta euskalaria izan zen. Berlingo Akademiako hizkuntza-irakaslea zen. Leizarraga, Axular, Oihenart, Garibai eta Mogelen idazlanetan oinarrituriko *Denkmaeler der Baskische Sprache* (*Euskal hizkuntzaren monumentuak*) obra argitaratu zuen 1857. urtean. Berlingo *Euskara* agerkariko laguntzailea izan zen, bestalde.

## Erreferentziak
Termografia

**Termografia** giza gorputzak igortzen dituen erradiazio infragorrien erregistroan oinarritzen den diagnosi-metodoa. Termografiaren bidez, gorputzeko atalen arteko tenperatura-diferentziak ezagutu daitezke, eta, era horretan, odolaren berri zehatz jakiten da. Gorputz-azaletik hurbil dauden odol-hodien gaixotasunak eta zenbait tumore diagnostikatzeko oso baliagarria da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Alekan

**Henri Alekan** (Paris, 1909ko otsailaren 10a - 2001eko ekainaren 15a) frantses kamera-operadoreburua izan zen.

Zuri-beltzezko argazki bikain eta zehatza da Alekanen agindupean filmatutako pelikulen ezaugarri nagusia: *Trenbideko gudua* (1946), *Ederra eta Piztia*, *Juliette edo ametsen giltza* (1951), *Gauzen egoera* (1982), *Desioaren hegalak* (1987). Arteari buruzko dokumentalak ere egin zituen: *Rodinen infernua* (1958).

## Erreferentziak
Sturnira thomasi

***Sturnira thomasi*** Sturnira generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Sturnira thomasi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Leon Barrenetxea

**Leon Barrenetxea Torralba** (Irun,  - Paris, 1947) eskultore gipuzkoarra izan zen. Haren lanik nabarmenenak hauek dira: *Monumento a la reina María Cristina *(Donostia), Sarasateri eraikirikoa (Iruñea) eta *Muertos franceses en la I. Guerra Mundial* (Donostia). Honez gainera, euskal kiroletan oinarritutako eskulturak egin zituen: *Regatas de traineras*, *Prueba de bueyes*, *Layadores* eta *Prueba de barra*.

## Erreferentziak
Albert Calmette

**Léon Charles Albert Calmette** (Niza, Frantzia, 1863ko uztailaren 12a - Paris, Frantzia, 1933ko urriaren 29a) frantses sendagile eta bakteriologoa izan zen.

## Biografia 
1891. urtean Saigongo Bakteriologia Institutua sortu zuen eta Pasteur Institutua Lillen (bertako zuzendaria izan zen 1896-1919 urteetan). Guérin biologoarekin batera, tuberkulosiaren txertoa prestatu zuen. Bakteriologia, kimika fisiologikoa eta higieneari buruzko artikulu ugari idatzi zuen.

## Erreferentziak
Jesse Ramsden

**Jesse Ramsden** (Halifax, Yorkshire, 1735 &ndash; Brighton, Sussex, 1800) ingeles teknikari eta asmatzailea. Fisika-alorrean erabiltzeko tresneria eta tresneria optikoak sortzen hasi zen. 1768. urtean beirazko diskoa zuen makina elektrostatikoa asmatu zuen, eta mikrometroak, betaurrekoak eta zirkulu graduatuak sortu zituen ondoren. Haren izena duten teodolitoa eta dinamometroa ere sortu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Etxatxute

**Maria Etxatxute** (Ezpeleta, ? - Logroño, 1610) Nafarroako emakumea izan zen, sorgina zelakoan hila. Jaiotzaz Lapurdiko Ezpeletakoa zen. 1609. urtean Inkisizioak atxilotu zuten, sorgina zelako eta Zugarramurdiko akelarrean parte hartzen zuelako salaketapean. Beti ukatu zituen egin zizkioten salakuntzak. 1610eko Inkisizioaren epaiak, sorgintzat salatutako beste batzuekin batera, sutan hiltzera kondenatu zuen.

## Erreferentziak
Carlo Gesualdo

**Carlo Gesualdo** (Napoli, 1560 &ndash; *ib.*, 1613ko irailaren 8a) italiar musikagilea izan zen. Madrigalak ondu zituen, batez ere, eta haiei esker izan zuen ospea. Madrigalez osatutako lau liburu idatzi zituen 1594 eta 1596 urteen artean. 1611n beste bi liburu argitaratu zituen; harmonia konplexuko oso lan modernoak dira bi liburu horietan eman zituenak. Moteteak eta erlijio-musika ere idatzi zuen.
## Erreferentziak
Vuk Stefanović Karadžić

**Vuk Stefanović Karadžić** (,  ahoskatua; Tršić, Serbia, 1787ko azaroaren 7a - Viena, Austria-Hungaria, 1864ko otsailaren 7a) serbierazko idazlea eta folklore-biltzailea izan zen. Alfabeto zirilikoa serbieraren fonetikari egokituz, serbieraren literatura-hizkuntza sortu zuen. 1814an serbieraren lehen gramatika argitaratu zuen, eta 1818an lehen hiztegia. Serbiar herri-kantak eta ipuinak argitaratu zituen, sei liburutan; Itun Berriaren itzulpen bat ere egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klatrato

thumb|Metano-klatratoa erretzen.

**Klatratoa** konposatu kimiko solido bat da, non molekula bat beste konposatu baten kristal-egituraren barruan izaten den; bi konposatuek konposatu kimiko bakarra osatzen dute, eta hidrogeno-loturen edo Van der Waals indarren bidez lotuak egon ohi dira.

## Erabilera 
Substantzia kimikoak isolatzeko erabiltzen da batez ere; itsas ura eta gatza isolatzeko, petrolioa fintzeko eta abarretarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto von Kotzebue

**Otto von Kotzebue** (, ''Otto Evstaf'evič Kocebu*; Reval —egungo Tallinn—, Estonia, 1787ko abenduaren 30a - *ibidem'', 1846ko otsailaren 15a) Errusiar Inperioaren zerbitzura aritu zen alemaniar jatorriko estoniar itsasgizona izan zen.

## Biografia 
August von Kotzebue idazlearen semea. Japoniarako espedizio bat egin ondoren (1803-1806), munduaren inguruko bidaia bat egin zuen Ozeano Artikoaren eta Ozeano Barearen arteko igarobide bat aurkitu asmoz (1815). Ozeano Barea esploratu zuen 1823-1826. urteetan.

## Erreferentziak
Sturnira tildae

***Sturnira tildae*** Sturnira generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Sturnira tildae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Nefritis

**Nefritisa** giltzurruneko hantura da, kronikoa edo larria izan daitekeena. Larria denean, giltzurruna bigundu egiten da, eta zornea isurtzen du; gernuarekin batera, bakterioak edo beste substantzia kaltegarri batzuk isurtzen dira, eta odola ere agertzen da gernuan. Nefritis larriaren ondorioz, bizkarrean eta giltzurrunetan min handia izaten da, gernua isurtzean batez ere.

Jatorri infekziosoa edo autoimmunea izan dezake gaitz honek

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacques Monod

**Jacques Lucien Monod** (Paris, 1910eko otsailaren 9a - Cannes, 1976ko maiatzaren 31) frantziar biologoa izan zen. Biologia molekularraren alorrean lan egin zuen. Entzimen biosintesi-mekanismoa eta zelulen metabolismoa aztertu zituen. Haren *Le hasard et la nécessité *(1970, *Zoria eta halabeharra*) lanak arrakasta handia izan zuen mundu osoan. 1965ean Medikuntzako Nobel saria jaso zuen, François Jacob eta André Lwoffekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pietro Pomponazzi

**Pietro Pomponazzi** (Mantua, Italia, 1462ko irailaren 16a - Bolonia, 1525eko maiatzaren 18a) italiar filosofoa izan zen.

## Biografia 
Paduan, Ferraran eta Bolonian Filosofia irakaslea izan zen. Aristotelesen jarraitzailea zen, eta bere *Tractatus de immortalitate animae* lanari esker egin zen ezagun (1516); lan horretan Aristotelesek hilezkortasuna defenditzen zuenik ukatzen du. Pomponazzirena da, halaber, patuari buruzko *De facto* tratatua (1525).

## Erreferentziak 
[
Mihajlo Pupin

**Mihajlo Idvorski Pupin** (,  ahoskatua; Idvor, Austriar Inperioa,  - New York, ) Ipar Amerikako fisikaria izan zen, jatorriz serbiarra. Distantzia handietarako telegrafiako sistema bat asmatu zuen; telegrafiako burdin harien elektrizitate estatikoa galarazteko metodo bat proposatu zuen, eta bigarren mailako X izpien erradiazioak aztertu zituen. 1924an Pulitzer Saria eman zioten *Immigrant to Inventor* lanagatik.

## Erreferentziak
Antonio Pirala

**Antonio Pirala Criado** (Madril, 1824ko martxoaren 27a - *ib.*, 1903ko ekainaren 22a) espainiar historialaria izan zen. Amadeo Savoiakoa erregearen idazkari zibila eta hainbat probintziatako gobernaria izan zen (hiru aldiz Bizkaikoa). Piralaren lanak garrantzi handia du Karlistaden ezagutzarako, bereziki, * Historia de la guerra y de los partidos liberal y carlista, aumentada con la regencia de Espartero* (1868) izenekoak.

## Erreferentziak
Sarasvati

**Sarasvati** edo **Saraswati** () hinduismoko jainkosa nagusietako bat da. Ezagutzaren, hezkuntzaren, artearen, hizkuntzaren, poesiaren, musikaren, sorkuntzaren eta kulturaren jainkosa da. Lakshmi eta Parvatirekin batera jainkosa-hirutasun bat eratzen du, Tridevi izenekoa. India osoko jainkosetako bat da, hinduismoan, jainismoan eta budismoan gurtua. 

Vedetan (K.a. 1500-500) agertzen den jainkosa nagusietako bat da. Bertan, Sarasvati ibaiarekin lotuta agertzen da, eta horregatik Indiako tradizioan ibaiei lotutako jainkoen lehen adibideetako bat da. Ibai bati lotuta, ugalkortasuna emateko eta garbitzeko duen ezaugarriengatik gurtzen zen. Liteartura vediko berantiarrean, bereziki Brahmanetan Sarasvati hizkuntzaren jainkoas gisa agertzen da, Vac jainkosarkein identifikatuz, eta uneren batean biak batu ziren entitate bakar batean. Denborarekin, ibaiekin zuen lotura gutxigtu zen eta poesia, musika eta kulturarekin duen harremana indartu zen. Hinduismo klasikoan jada ikasketa, artea eta inspirazio poetikoarekin lotuta agertzen da, eta sanskritoaren asmatzaile gisa. Brahma jainkoari lotuta agertu ohi da, bere sorkuntza gisa edo bere bikote gisa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teratogeno

**Teratogeno** umekiarengan jaiotzetiko malformazioak sor ditzakeen eragileaz esaten da. Eragile teratogeno asko dira, nahiz eta, gehienetan, ez den ondo ezagutzen malformazioaren eta eragilearen arteko lotura. Ohikoenak hauek dira: izpi ionizatzaileak; konposatu kimiko batzuk (talidomida, adibidez); zenbait mikroorganismo (elgorriaren birusa, sifiliaren treponema, etab.).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luhansk

**Luhansk**, 1935etik 1958ra eta 1970etik 1989era **Voroxilovgrad**, Ukrainako ekialdeko hiria eta izen bereko eskualdeko hiriburua da. Lugan eta Olkhovaya ibaien bilgunean dago, Kievetik 811&nbsp;km hego-ekialdera. 2010ean 469.000 biztanle zituen.

Luhansk Donbassen dago eta Ekialdeko Europa industriagune garrantzitsua da. Industria (motorrak, altzairuzko hodiak, meatzaritzarako tresneria, doitasun-tresneria, janari-industria) eta ikatz-hobien ustiapena dira bertako ekonomiaren oinarriak.

## Klima 

## Herritar ezagunak 
* Valeri Brumel (1942-2003) gorako jauzilaria
* Sergei Bubka (1963-) pertika jauzilaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aukuba

**Aukuba** (*Aucuba*) garriazeoen generoko landarea da.

Hosto aurkakoak, iraunkorrak eta larrukarak dituzten zuhaixkak dira; lore txiki gorrixkak ditu, eta hazi bakarra eta oso gogorra duen ale-itxurako fruitua.

Himalaia, Txina eta Japoniako hiru motek osatzen dute, eta ezagunena, ereinotz nabarra da (*Aucuba japonica*), Europara 1783an ekarria, eta apainketarako erabiltzen dena.

## Espezieak 
Espezie tradizionalak hiru besterik ez ziren (*A. chinensis, A. himalaica, A. japonica*), baina *Flora of China* eta Kew World Checklist lanek hamar zerrendatzen dituzte:
# *Aucuba albopunctifolia*
# *Aucuba chinensis*
# *Aucuba chlorascens*
# *Aucuba confertiflora*
# *Aucuba eriobotryifolia*
# *Aucuba filicauda*
# *Aucuba himalaica*
# *Aucuba japonica*
# *Aucuba obcordata*
# *Aucuba robusta*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ardops nichollsi

***Ardops nichollsi*** Ardops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Ardops nichollsi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Dirck Bogarde

**Dirk Bogarde** , benetako izenez **Derek Jules Gaspard Ulric Niven van den Bogaerde** (West Hampstead, 1921eko martxoaren 28a - Londres, 1999ko maiatzaren 8a) ingeles zinema-antzezlea izan zen.

## Biografia 
Antzerkitik etorri, eta, beste batzuen artean, honako film hauetan izan zuen parte: *The Servant* ("Zerbitzaria", 1963), *Accident* ("Istripua", 1967), *La caduta degli dei* (1969, *Jainkoen eroraldia*), *Morte a Venezia* ("Heriotza Venezian", 1971), *Portiere di notte* ("Gaueko atezaina", 1973), *Providence* (1976), *A Bridge Too Far* (1977, "Urrutiegiko Zubia").

## Erreferentziak
Quiché (departamendua)

**Quiché** Guatemalako mendebaldeko departamendua da. Iparraldean Mexikorekin du muga, hegoaldean Chimaltenango eta Sololá departamenduekin, ekialdean Alta Verapaz eta Baja Verapazekin, eta mendebaldean Totonicapán eta Huehuetenangorekin. 8.378 km²ko eremua du eta 2012an 985,690 biztanle zituen. Departamenduko hiriburua Santa Cruz del Quiché da, baina ezagunagoa eta garrantzizkoagoa da Chichicastenango hiria, inguru hartako amerindiarren salerosketa- eta erlijio-gune nagusia.

## Ekonomia 
Nekazaritza (kotoia, tabakoa, kafea, zerealak) eta abeltzaintza (behiak, ardiak) dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Udalerriak 
# Santa Cruz del Quiché
# Canillá
# Chajul
# Chicamán
# Chiché
# Chichicastenango
# Chinique
# Cunén
# Ixcán
# Joyabaj
# Nebaj
# Pachalum
# Patzité
# Sacapulas
# San Andrés Sajcabajá
# San Antonio Ilotenango
# San Bartolomé Jocotenango
# San Juan Cotzal
# San Pedro Jocopilas
# Uspantán
# Zacualpa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dimitrie Cantemir

**Dimitrie Cantemir** (Iasi, 1674 &ndash; Kharkiv, 1723ko irailaren 1agreg./abuztuaren 21ajul.) moldaviar printze eta idazlea. Petri Handiarekin egin zuen bat turkiarren aurkako borrokan, eta Errusiaraino joan zen berarekin batera Stănileştiko Gudua galdu ondoren (1711). Cantemir bere garaiko gizonik jakintsuenetakoa izan zen. Filosofia, historia eta musika lanak egin zituen. Korana latinera eta errusierara itzuli zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Clouet

**Jean Clouet** (Brusela, 1485 &ndash; Paris, Frantzia, 1540), flandestar jatorriko Frantziako pintore eta marrazkilaria izan zen.

## Biografia 
Frantzisko I.ak gorteko margolari izendatu zuen 1523an. Pastel margoez egindako erretratu txikiekin (Chantillyko kondearen museoko 125 marrazkiak, 1536 eta 1540 bitartean gorte frantseseko hainbat pertsonaiari egindako erretratuak hain zuzen) Frantzian arrakasta handia lortu zuen genero bat sortu zuen, baina azpimarratzekoak dira, halaber, olio pintura erabiliz egindako erretratuak (*Frantzisko I.a*, Louvre, Paris). Bere erretratu aipagarrienetakoa Guillaume Budé humanistarena da (1535 ing., Metropolitan Museum of Art, New York).

Oro har, lerro zehatzeko irudiak dira Jean Clouetenak, hiru tonutan egindakoak batez ere, eta flandriar artisten eragina eta Fontainebleauko eskolako artista manieristak gogorazten dituzten zenbait ñabardura ageri dira haren lanetan. Fisionomia azterketa bikainak egin zituen. Gorputz erdiko erretratuak egiten zituen gehienbat. Argi erregularrak argituak dira, eta eskuak aurrealdean agertzen dira gehienetan. Clouetek jarraitzaile asko izan zuen XVII. mendean.

## Erreferentziak
Paul Doumer

**Joseph Athanase Paul Doumer** ( ahoskatua; Aurillac, Frantzia, 1857ko martxoaren 22a - Paris, Frantzia, 1932ko maiatzaren 7a) frantziar politikaria izan zen.

## Biografia 
Diputatu erradikala izan zen 1895 arte. Finantza-ministroa izendatu zuten 1895-1896 bitartean, eta Indotxinako jaurlari 1897-1902 bitarteko urteetan. Errepublikako lehendakari hautatu zuten 1931. urtean; handik urtebetera Gorgulov errusiarrak hil zuen. Doumerrena da *L´Indochine française* obra (1903).
## Erreferentziak
Frente de Juventudes

**Frente de Juventudes** Espainian 1940ko abenduaren 6ko legearen aginduz sortutako erakundea, 7 eta 21 urte bitarteko gazte guztiak biltzen zituena. Gazteen heziketan eta bizitzan (politikan, kiroletan, eta abar) gidari izatea zen erakunde horren helburua. 1961ean berritu zuten; "Espainiako Gazte Erakundea" izena eman zioten, eta Gaztedien Nazio Ordezkaritzaren mendean gelditu zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Oleinik

**Olga Arsenievna Oleinik** (; Matusiv, Ukrainako SES, SESB, 1925eko uztailaren 2a - Mosku, 2001eko urriaren 13a) sobietar matematikaria izan zen. Moskuko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta bukatu orduko lanean hasi zen han bertan. 1973an Ekuazio Diferentzialen Saileko buru izendatu zuten. Hirurehundik gora artikulu eta hainbat liburu idatzi zituen, geometria aljebraikoz, ekuazio diferentzial partzialez, eta fisika matematikoaz, besteak beste.

## Erreferentziak
Đura Jakšić

**Georgije "Đura" Jakšić** (; Srpska Crnja, 1832ko uztailaren 27a - Belgrad, 1878ko azaroaren 16a) serbiar idazlea izan zen. Serbiako idazle erromantiko nagusia izan zen, eta literatura-genero guztiak landu zituen. Abertzaletasunaren garra darie haren obrei. Obra nagusiak: *Ezki oihanean* eta *Gauerdian* poemak; *Laborariak, Mendi ondoan* eta *Krivosekeko aterpea* eleberriak; eta *Serbiarren exodoa* (1862) eta *Stanoje Glavas* (1878) dramak.
## Erreferentziak
János Kádár

**János Kádár** (Fiume, Austria-Hungaria, 1912ko maiatzaren 26a - Budapest, 1989ko uztailaren 6a) hungariar politikaria izan zen. 1956-1958 eta 1961-1965 bitartean Hungariako lehen ministroa izan zen.

## Bizitza 
1931n Alderdi Komunistako kide egin zen. Nazien kontrako erresistentzian parte hartu zuen. 1945-1948 bitartean Alderdiaren buru izan zen Budapesten, eta 1946-1948 bitartean idazkariordea. 1948tik 1950era Barne Arazoetarako ministro ere izan zen. Mátyás Rákosiren gobernuak kartzelatu zuen (1951-1954), baina gero ohorea itzuli zioten eta berriro onartu zuten Alderdian.

Hungariar Langileen Alderdi Sozialistako buru izan zen, eta sobietarrekin bat egin zuen 1956ko inbasioan. Haiek gobernuburu jarri zuten Kádár, eta berak bideratu zuen matxinadaren kontrako zapalkuntza gogorra. 1958an gobernuaren buruzagitza utzi ondoren, 1958-1961 bitartean Estatu ministro izan zen, eta berriz ere lehen ministro 1961etik 1965era. Harrezkero Alderdi Komunistaren lehen idazkari izan zen, 1989an Batzorde Zentraletik baztertu zuten arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Krautheimer

**Richard Krautheimer** (Fürth, 1897ko uztailaren 6a - Erroma, 1994ko azaroaren 1a) alemaniar historialaria izan zen. Arkitekturaren ikerkuntza izan zuen bere lanaren ardatza. Arkitekturaren historiari buruzko hainbat lan idatzi zituen: *Erdi Aroko sinagogak *(1929), *Erdi Aroko arkitekturaren ikonografiari buruzko bi hitz *(1942), *Arkitektura kristau eta bizantziar primitiboa *(1965), *Erroma. Hiri baten profila *(1980).

## Erreferentziak
Nukleozale

**Nukleozale**a lotura kobalentea eratzeko atomo baten nukleoari elektroi-bikote bat ematen dion ioi edo molekula. Elektroiak hartzen dituen nukleoari *elektroizale* deitzen zaio. Hau gertatzen da, adibidez, Lewisen loturaren araberako azido eta baseen eraketan, eta konposatu organikoetan karbonoen artean gertatzen diren lotura kobalenteetan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Charles Pichegru

**Jean-Charles Pichegru** (Arbois, Jura, Frantzia, 1761ko otsailaren 16a - Paris, Frantzia, 1804ko apirilaren 5a) Frantziako Armadako jenerala izan zen. Besançongo jakobinoen buruzagi zen 1791n, eta Rhin, Nord eta Ardennesko armadetako komandante nagusia. Herbehereak inbaditu zituen, eta hango itsas armadaren jabe egin zen 1794. urtean. Parisko ostea zuzendu zuen 1795eko matxinadaren ondoren, eta Rhingo armadako buru zela, Mannheimgo hiria hartu zuen.

## Erreferentziak
Artibeus amplus

***Artibeus amplus*** Artibeus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Artibeus amplus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Roxana

**Roxana**, ( *Rauxâna*, "izar eder" (? - Anfipolis-en hila, K.a. 310) Alexandro Handiaren emaztea izan zen.

## Biografia 
Oxiartes Baktrianako satraparen alaba zen, eta greziarrek bahitu egin zuten aitarekin batean (327). Alexandro Handiarekin ezkondu zen eta seme bat izan zuen harekin, Alexandro IV.a Aigos (323). Kasandrok bahitu zituen Roxana eta semea Pidnan 316. urtean eta sei urte geroago hilarazi zituen.

## Erreferentziak
Alex Raymond

[thumb|[Bigarren Mundu Gerran Raymondek egindako *Marines at Prayer* posterra.]]

**Alexander Gillespie Raymond** (New Rochelle, New York estatua, Ameriketako Estatu Batuak, 1909ko urriaren 2a - Westportetik hurbil, Connecticut, Ameriketako Estatu Batuak, 1956ko irailaren 6a) marrazkigilea izan zen. Komikigile garrantzitsuenetako bat izan zen, eta eragin handia izan du komikigintzan. Flash Gordon komiki pertsonaiaren sortzailea da.

## Lanak 
Lan nagusia: *Flash Gordon* (1934).

Polizia-eleberria (*X-P agente sekretoa*, 1934; *Rip Kirby*, 1946), abenturazkoa (*Jungle Jim*, 1934) eta gisako generoak ere landu zituen.

## Erreferentziak
Marc Andreessen

**Marc Andreesen** (Cedar Falls, Iowa, AEB, 1971ko uztailaren 9a) estatubatuar informatikaria da. Kaliforniako Arrillaga familia euskal-amerikarrarekin senidetuta dago Marc. Emaztea Laura Arrillaga-Andreessen du, eta aitaginarriba John Arrillaga.

## Biografia 
*Netscape* enpresa sortu zuen Jim Clarkekin batera. Interneteko lehen nabigatzailea (*Netscape Navigator*) asmatu zuten. Netscape oso enpresa garrantzitsua izan zen Interneten merkatuan, eta diru asko irabazi zuen Wall Street-eko diru-merkatuan. 2001ean, Andreesenek Loudcloud sortu zuen, *web-hosting*eko zerbitzuak ematen dituen enpresa bat. 2003tik, Opsware enpresako exekutiboa ere izan da Andreessen.

2008tik aurrera, negozioak kudeatu eta sortzen baino gehiago, inbertsore bezala egin du lan batik bat Andreessen Horowitz arrisku-kapitaleko konpainiaren bidez. Konpainia horren portafolioan daude, esate baterako, honako enpresetan egindako inbertsio funtsezkoak: Facebook, GitHub, Pinterest, Twitter, Digg eta Skype (honetatik irten ziren Microsoft-ek erosi zuenean, irabazi handiak sortuz Andreessen Horowitz-i).

Andreessen hainbat enpresatako kontseilu exekutiboan dago, adibidez Facebook, eBay, Hewlett-Packard, eta Oculus VR.

## Erreferentziak
Percy Williams Bridgman

**Percy Williams Bridgman** (Cambridge, AEB, 1882ko apirilaren 21a - Randolph, AEB, 1961eko abuztuaren 20a) amerikar fisikaria izan zen.

## Biografia 
Goi-presioen inguruan egin zituen bere ikerketak. Makina berri bat asmatu zuen presioak gehitzeko; goi-presioen erabileraren bidez solidoen modu berriak aurkitu zituen. Diamante sintetikoak osatzeko era aurkitu zuen, goi-presioa eta tenperatura garaiak erabiliz. 1946an Fisikako Nobel saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Oliver Curwood

**James Oliver Curwood** (Owoso, Michigan, 1878ko ekainaren 12a - *ib.*, 1927ko abuztuaren 13a) Estatu Batuetako eleberrigile eta kazetaria izan zen. Kanada iparraldeko lurraldeetan bizi izan zen luzaroan; haren eleberriak, abenturazkoak, egonaldi hartan oinarritzen dira: *The courage of captain Plum* (1908, *Plum kapitainaren adorea*), *The wolf hunters* (1908, *Otso ehiztariak*), *Kazan the wolfdog* (1914, *Kazan otso-zakurra*).

thumb|ezkerrera|Curwood gaztelua (Owosso, Michigan), James O. Curwooden etxebizitza eta idazteko lekua

## Erreferentziak
Otto Wallach

**Otto Wallach** (Königsberg, Prusia —gaur Kaliningrad—, 1847ko martxoaren 27a - Göttingen, Alemania, 1931ko otsailaren 26a) alemaniar kimikaria izan zen.

## Biografia 
Bonngo eta Göttingengo Unibertsitateetako irakasle izan zen. Terpenoa, kanforra eta esentzia-olioak ikertu zituen batez ere. Kimika organiko eta industrialaren zabalkundean eragin handia izan du. 1910ean Kimikako Nobel saria eman zioten konposatu aliziklikoen alorrean egindako azterketengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harvey Williams Cushing

**Harvey Williams Cushing** (Cleveland, Ohio, AEB, 1869ko apirilaren 8a - New Haven, Connecticut, AEB, 1939ko urriaren 7a) Estatu Batuetako sendagilea izan zen.

## Biografia 
Ikerlan ugari egin zuen neurokirurgiaren inguruan. Burmuineko gaixotasunak kirurgiaren bidez sendatu zituen lehen sendagilea izan zen. "Burmuineko tumoreak" idazlana eman zuen argitara 1932. urtean, eta sei urte geroago, "Meningiomak, sailkapena, kokapenak eta emaitza kirurgikoak".

## Erreferentziak
Georges Dumas

**Georges Dumas** (Lédignan, Gard, Frantzia, 1866ko martxoaren 6a - Lédignan, Frantzia, 1946ko otsailaren 12a) filosofoa, sendagilea eta psikologoa izan zen. Esperimentuzko psikologia landu zuen batez ere. Pierre Janet neurologoarekin batera *Journal de psychologie normale et pathologique* aldizkaria sortu zuen 1904. urtean. Bere zuzendaritzapean *Traité de psychologie* garrantzitsua eman zen argitara (1923-1924).

## Erreferentziak
Farinelli

**Farinelli** —jaiotza-izena: **Carlo Broschi Farinelli**— (Napoli, Italia, 1705eko urtarrilaren 24a - Bolonia, Italia, 1782ko irailaren 16a) kantaria izan zen, *castrati*en artean ospetsuena. Europa guztian kantatu zuen (1732-1737) baina Madrilen hartu zuen bizilekua: erreginaren begikoa izaki —Calatravako kantziler egin zuen—, eragin handia izan zuen. Fernando VI.a Espainiakoa hildakoan, Bolonian hartu zuen egoitza.

## Erreferentziak
Reinhold Glière

**Reinhold Moritzevitx Glière** (errusieraz: Рейнгольд Морицевич Глиэр; Kiev, 1875eko urtarrilaren 11greg./1874ko abenduaren 30ajul. - Mosku, 1956ko ekainaren 23a) sobietar musikagilea izan zen, alemaniar-poloniar jatorria zuena. Moskuko Kontserbatorioko irakasle izan zen. Errusiako klasikoei leialtasunez jarraituz, baina une berean Iraultzako izpiritu berriak bultzaturik, operak, obra sinfonikoak eta kontzertuak (harparako), ganbera-musika eta balletak (*Amapola Gorria*, 1927, Iraultzari buruzko lehen ballet sobietarra) egin zituen.

## Erreferentziak
Alan Greenspan

**Alan Greenspan** (New York, 1926ko martxoaren 6a) estatubatuar politikari eta ekonomialaria da. 1987tik 2006ra bitartean Estatu Batuetako banku zentraleko lehendakaria izan zen.

Ekonomian lizentziaduna eta Alderdi Errepublikanoko kidea da. Bere alderdiaren barruan adar moderatuenaren buru izateagatik da ezaguna. Arazo ekonomikoetarako aholkulari izan zen Nixon (1968-1974) eta Ford (1974-1976) lehendakariekin. 1987ko abuztuan Ronald Reaganek Estatu Batuetako banku zentraleko lehendakari izendatu zuen eta, lau urtetik lau urtera, berriz hautatua izan zen, 2006ko urtarrilean erretiratu zen arte.
 
## Erreferentziak
Jataka

[thumb|[Bhutango thangka margotua, Jatakak irudikatzen dituena, XVIII. eta XIX. mendeetakoa]]
***Jātaka*** (sanskritoz: जातक, euskaraz "jaiotza" esan nahi duena) Budaren aurreko bizitzak kontagai duten elezaharren bilduma da, pali hizkuntzaz idatzia eta India guztira zabaldua. 547 istorio dira denetara, K.a. III. mendekoak zaharrenak. Asiako herri budista guztietako hizkuntzetara itzuli dira ipuin horiek, eta berebiziko garrantzia izan dute itzulpen horiek herri haietako filosofian eta literaturan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katinga

thumb|Katinga, euri-garaian (Brasil)

**Katinga** () tropikoko eta tropiko-inguruetako eskualde lehorretan, batez ere Brasilgo ipar-ekialdean, hazten den landaredia; hark estaltzen duen lekua. Hosto galkorra duten zuhaitz txikiak, zuhaixka arantzatsu batzuk eta hosto gogorreko beste zenbait belar besterik ez da hazten katingan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak