open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aurora polar

[thumb|230px|Aurora austral [Zeelanda Berria.]]
[thumb|230px|Aurora boreala [Alaska.]]
thumb|230px|Magnetosfera.

**Aurora polar**ra gauez zeruan agertzen den distira edo luminiszentzia itxurako fenomenoa da. Ohikoena eremu polarretan agertzea da; hala ere, denbora laburrez munduko beste eremu batzuetan ere agertzen dira. Hori dela eta, "aurora polarra" (edo "aurora polaris") deitu ohi zaio. Ipar hemisferioan, **aurora boreal** izenaz ezagutzen dira; aldiz, hego hemisferioan, **aurora austral** izenaz. Izendapena Aurora izeneko egunsentiaren erromatar jainkosatik dator, eta "boreal" izena grezierazko *boreas* hitzetik, "Iparralde" esan nahi duena. Europan zerumugan kolore gorrixkaz ikusi ohi da, eguzkia ezohikoa den norabide batetik agertuko balitz bezala.

Aurora boreala urritik martxora ikus liteke, nahiz eta batzuetan beste hilabeteetan zehar ere agertu izan den, betiere eguratsaren tenperatura baxua denean. Ikusteko hilabete egokienak urtarrila eta otsaila dira, orduan baitira atmosferako tenperaturak baxuenak. Hegoaldeko hemisferioan, haren parekidea aurora australa da eta ezaugarri bertsuak ditu.

## Sorrera 
thumb|230px
Aurora polarra eguzkitik datorren partikula sorta bat (eguzki haizea) lur magnetosferaren hego edo ipar poloekin kontaktuan sartzen denean sortzen da: argi lausoa izaten da. Kargatutako partikulak (protoiak eta elektroiak), Lurraren eremu magnetikoak gidaturik poloetara hurbiltzen dira. Partikula horiek oxigeno eta nitrogeno atomo eta molekulekin talka egiten dute, atomo horiek guztiz kitzikatu arte. Hainbeste kitzikatzen dira molekulak, non geroago erlaxatzen direnean energia argi ikuskor moduan igortzen baitute.

## Auroren koloreak 
Aurorek ez dute kolore, forma edo egitura finkorik, eta gainera, oso azkar aldatzen dira. Gauaren hasieran, aurora arku txiki baten modukoa izaten da batzuetan, amaieran zeru osoa hartzeko. Egunsentia iristen denean, dena berriz desegiten hasten da eta ordurako zeruan puntu distiratsu gutxi batzuk geratzen dira.

Auroren koloreak haien espezie molekular edota atomikoarekin zerikusirik badu, partikula horiek eguzki haizearekin nola kitzikatzen diren edota partikula horiek zenbateko energia kopurua duten izan behar da kontuan.

## Beste planetetan 
Fenomenoa Lurrean ez ezik, Urano, Jupiter, Saturno eta beste hainbat planetatan ere gertatzen da. Izan ere, planeta horiek guztiek polo magnetikoak eta zinturoi erradioaktibo izugarriak dituzte. Aurora polarra Hubble teleskopioari esker ikus dezakegu.

## Kanpo estekak 
* Aurora boreala. zeru-lurretan ederragorik ba ote? Zientzi.bet 
* Zergatik sortzen da aurora boreala? Herri Lanak webguneko artikulua 
* Aurora Borealak. Natur Zientziak.
It Came from Outer Space

thumb|thumbtime=20|upright=1.5|Trailer
***It Came from Outer Space*** 1953ko ekoizpena da, Jack Arnoldek zuzendutakoa, eta Richard Carlson, Barbara Rush, eta Charles Drake aktoreek antzeztua. Universal etxeak 3-D sisteman eginiko aurreneko lana izan zen.

## Argumentua 
John Putman (Carlson) idazle eta astronomian zaletuak eta beronen lagunak, Ellen Fields andereñoak, Sand Rock hiritik gertu meteoro batek lurraren kontra jotzen duela ikusten dute. Lekura hurbilduta, Putmanek uste du objektu ezezagun bat izan dela talka egin duena, ez meteoro bat. Hasiera batean inork gutxik egiten dio kasu; baina handik gutxira kontu bitxi arraroak gertatzen hasten dira.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
*  Filma IMDB atarian
Mahiliou

**Mahiliou** (bielorrusieraz: Магілёў ; errusieraz: Могилёв) Bielorrusiako ekialdeko hiria da eta Mahiliouko oblasteko zentro administratiboa. Hiria Dnieper ibaiaren ertzean dago, Minsketik 201 kmra eta Errusiako Smolenskeko oblastetik 76 kmra. 2009an, 372.000 biztanlerekin, Bielorrusiako hirugarren hiririk populatuena zen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vitsebskeko oblasta

**Vitsebskeko oblasta** (, *Vitsebskaya Voblast*; , *Vitebskaya Oblast*) Bielorrusiako ipar-ekialdeko probintzia da. Hiriburua Vitsebsk da. 2005ean 1.294.700 biztanle zituen. Oblasta 21 raion edo barrutitan zatiturik dago.

## Banaketa administratiboa 
Vitsebskeko oblasta 21 barrutitan, 2 oblast-hiritan, 19 hiritan, 249 selsovet eta 26 hiri-kokagunetan banaturik dago.

### Hiri eta herriak 
* Vitsebsk (; ) - 342,400
* Orsha (; ) - 125,300
* Navapolatsk (; ) - 101,300
* Polotsk (; ) - 82,800
* Pastavy () - 20,500
* Hlybokaye ()- 19,600
* Lepel (; ) - 18,800
* Novolukoml - 14,900
* Haradok (; ) - 14,000
* Baran - 12,300
* Talachyn () - 10,500
* Braslaw (; ) - 10,100
* Chashniki () - 9,800
* Dubroŭna () - 9,100
* Myory () - 9,000
* Syanno ()- 8,400
* Beshankovichy () - 8,200
* Verkhnyadzvinsk () - 7,300
* Dokshytsy ()- 7,000
* Ushachy ()- 5,600
* Disna - 2,400

## Kanpo estekak
Minskeko oblasta

**Minskeko oblasta** (; ) Bielorrusiako erdialdeko probintzia da. Minsk da oblastaren zentro administratiboa. Oblastak Minsk, Bielorrusiako hiriburua, erabat inguratzen badu ere, hiri honek estatus berezia dauka. Probintzia 22 raion edo barrutitan zatiturik dago.

## Banaketa administratiboa 
Minskeko oblasta 22 barrutitan (raion), 307 selsovet, 22 hiritan, 8 hiri-udalerritan eta 20 hiri-kokagunetan banaturik dago.

* Barysaw barrutia
* Byerazino barrutia
* Chervyen barrutia
* Dzyarzhynsk barrutia
* Kapyl barrutia
* Kletsk barrutia
* Krupki barrutia
* Lahoysk barrutia
* Lyuban barrutia
* Maladzyechna barrutia
* Minsk barrutia
* Myadzyel barrutia
* Nesvizh barrutia
* Pukhavichy barrutia
* Salihorsk barrutia
* Slutsk barrutia
* Smalyavichy barrutia
* Staryya Darohi barrutia
* Stowbtsy barrutia
* Uzda barrutia
* Valozhyn barrutia
* Vileyka barrutia

### Herri eta hiriak 
* Minsk (hiriburua baina ez dago oblastean) (; ) - 1,901,700
* Barysaw (; ) - 180,100
* Salihorsk (; ) - 102,335
* Maladzyechna (; ) - 98,514
* Slutsk (; ) - 62,300
* Zhodzina (; ) - 61,800
* Vileyka (; ) - 30,000
* Dzyarzhynsk (; ) - 24,600
* Maryina Horka (; ) - 23,400
* Stowbtsy (; ) - 16,900
* Nyasvizh (; ) - 14,300
* Smalyavichy (; ) - 14,200
* Zaslawye (; ) - 13,500
* Fanipal (; ) - 13,200
* Berazino (; ) - 13,100
* Lyuban (; ) - 11,800
* Staryya Darohi (; ) - 11,700
* Valozhyn (; ) - 11,400
* Lahoysk (; ) - 11,000
* Kapyl (; ) - 10,700
* Kletsk (; ) - 10,600
* Chervyen’ (; ) - 10,500
* Uzda (; ) - 10,000
* Krupki (; ) - 8,300
* Myadzyel (; ) - 7,100

## Kanpo estekak
Mahiliouko oblasta

**Mahiliouko oblasta** (, *Mahilyowskaya Voblasts*; , *Mogilyovskaya Oblast*) Bielorrusiako ekialdeko probintzia da. Errusiarekin du muga ekialdean. Hiriburua Mahiliou da. Oblasta 21 raion edo barrutitan zatiturik dago. Mahiliou eta Homelgo oblastek Txernobylgo hondamendiaren ondorio larriak pairatu zituzten.

## Banaketa administratiboa 
Mahiliouko oblastak 21 barrutitan (raion), 195 selsovet, 14 hiritan, 3 hiri-udalerritan eta 12 hiri-kokagunetan banaturik dago.

### Barrutiak 
### Hiri eta herriak 
* Mahiliou (; ; Łacinka: Mahiloŭ) - 365,100
* Babruisk (; ) - 220,800
* Asipovichy (; ; Łacinka: Asipovičy) - 34,700
* Horki () - 34,000
* Krychaw (; Łacinka: Kryčaŭ) - 28,200
* Bykhaw (; ) - 17,300
* Kastsyukovichy () - 16,100
* Klimavichy (; ; Łacinka: Klimavičy) - 16,000
* Shklow (; ; Łacinka: Škłoŭ) - 15,900
* Mstsislaw or Amstsislaw (; ; Łacinka: Amścisłaŭ) - 11,700
* Chavusy (; ; Łacinka: Čavusy) - 10,800
* Cherykaw () - 8,400
* Slawharad (; ) - 8,300
* Klichaw (; ) - 7,500

## Kanpo estekak
Greziako futbol selekzio nazionala

thumb|300px|Greziako futbol selekzio nazionala (2010-11-17)
**Greziako futbol selekzio nazionala** herrialde hartako futbol federazioak (*Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία*, euskaraz *Futbol Federazio Helenikoa*) abiatu zuen 1929an, lehenengo partida ofiziala jokatu zutenean. Lehen partida hura Italiaren aurka jokatu eta 1-4 galdu zuten. Ordutik, 75 urte igaro ondoren lorpenik handiena UEFA Euro 2004ko txapelketa izan da.

2016ko uztaila arte, Giorgos Karagounis (139 p) da partida gehien jokatutako jokalaria eta Nikos Anastopoulos (29 g) golegilerik hoberena.

Selekzioak Grezian jokatzen duenean, Atenasko Olinpiar Estadioan (Karaiskakis Estadioa) jokatzen du.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* Hiru parte hartze izan ditu.

### Europako Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (1): 2004

### Balkanetako Kopa 
* Bigarren (1): 1934-35.
* Hirugarren (3): 1931, 1935, 1936.

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Uniformea 
### Historikoa 
### Irabazitako Txapelketa 
## Jokalari aipagarrienak 
[thumb|[Giorgos Karagounis da partidu gehien jokatu dituen jokalaria.]]
2018ko martxoaren 27an eguneratua.

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Kanpo estekak 
* EPOaren webgunean selekzioaren atala
* Grezia FIFAren webgunean
Sandro Rosell

**Alexandre Rosell i Feliu**, ezagunagoa **Sandro Rosell** izenez, (Bartzelona, Katalunia, 1964ko martxoaren 6a) marketing arloko enpresaburu bat da. Bartzelonako Escola Superior d'Administració i Direcció d'Empreses eskolan Enpresa-Zientzietan lizentziatua eta Negozio Kudeaketetan Masterra du. Bere bizitza profesionala Myrurgia enpresan hasi zuen, ondoren 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoen Batzorde Antolatzailearen nazioarteko marketing departamentura igaro zelarik. 2003 eta 2005 urteen artean Futbol Club Barcelona taldeko presidente-ordea izan zen. Kirol marketing-ean jarduten duen Bonus Sports Marketing, S.L. (BSM) enpresako jabea da. 2010eko uztailaren 1etik aurrera Futbol Club Barcelona taldeko presidentea izan da baina Neymar jokalari brasildarraren fitxaketaren harira Ogasunak ikerketa zabaldu du eta 2014ko urtarrilaren 23an Sandro Rosellek dimisioa aurkeztu du.

## Kanpo estekak 
* Sandro Rosellen hautagaitzaren webgune ofiziala  
* Rosellen twiterreko orrialdea
Paraguaiko futbol selekzio nazionala

**Paraguaiko futbol selekzio nazionala** herrialde hartako futbol federazioak (*Asociación Paraguaya de Fútbol*, APF) abiatu zuen 1919an, lehenengo partida ofiziala jokatu zutenean. Lehen partida ofiziala Argentinaren aurka jokatu zuten eta 1-5 galdu zuten paraguaiarrek. Estadio Defensores del Chaco da berien etxeko estadioa.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* Final laurdenak 2010an.

### Joko Olinpikoetako Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (0)
* Txapeldun orde (1): 2004.

### Amerika Kopa 
* Txapeldun (2): 1953, 1979.
* Txapeldun orde (6): 1922, 1929, 1947, 1949, 1963, 2011.

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2021eko ekainaren 24an eguneratua.

### Parte hartzeak 
[200px|thumb|[Paulo da Silva da partida gehien jokatu dituena.]]

### Goleatzaileak 
[200px|thumb|[Roque Santa Cruz da golegile nagusia.]]

## Euskal Herriko selekzioaren aurkako partidak 
## Kanpo estekak 
* Federazioaren webgunean selekzioaren atala
Vitsebsk

**Vitsebsk** (bielorrusieraz: Віцебск , errusieraz: Витебск ) Bielorrusiako ipar-ekialdeko hiri bat da, Vitsebskeko oblasteko hiriburua. Minsketik 220 km iparraldera dago. 2004an 342.381 biztanle zituen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uitlander

thumb|Uitlandertarren hilerri bat
**Uitlander**, "atzerritarra" afrikaansez, Witwatersrand urre mehatzetara (Transvaal-en) lanera joan ziren langile etorkinei jarri zitzaien izena da. Talde honek Boer errepubliketan eskubide mugatuak zituen, eta hori izan zen Bigarren Boer Gerra bultzatu zuten arrazoietako bat.

## Kanpo estekak
Txileko futbol selekzio nazionala

[thumb|280px|2015eko Amerika Kopa irabazi duen [Txileko futbol selekzio nazionala|Txileko selekzioa.]]

**Txileko futbol selekzio nazionala** herrialde hartako futbol federazioak (*Federación de Fútbol de Chile*, FFC) abiatu zuen 1910ean, lehenengo partida ofiziala jokatu zutenean. Lehen partida ofiziala Argentinaren aurka jokatu zuten eta txiletarrak 3-1 galdu zuten. Lortu duen titulu handiena 2015eko Amerika Kopa izan da. **La Roja** ezizenaz ezagutzen da.

Selekzioaren etxeko estadio ofiziala Estadio Nacional de Chile da.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* Hirugarrena 1962an.

### FIFA Konfederazio Kopa 
* Txapeldun (0)
* Txapeldun ordea (1): 2017.

### Amerika Kopa 
* Txapeldun (2): 2015, 2016.
* Txapeldun orde (4): 1955, 1956, 1979, 1987.

### Joko Olinpikoetako Futbol Txapelketa 
* Hirugarrena 2000an.

### Joko Pan Amerikarrak 
* Txapeldun ordea (1): 1987.
## Ibilbidea 
|valign="top"|

|valign="top"|

|}

## Uniformea 
### Historikoa 
### Azken urteak 
## Jokalari aipagarriak 
2021ko ekainaren 24an eguneratua.
[thumb|250px|[Alexis Sánchez da partida gehien jokatu eta gol gehien sartu dituena.]]

### Parte hartzeak 
### Goleatzaileak 
## Kanpo estekak 
* Txileko futbol federazioaren webgune ofiziala
* El Almanaque de Futbol de la Red
Jainkoa bada Ipar-Mendebaldean

***Jainkoa bada Ipar-Mendebaldean*** (gaztelaniaz *Existe Dios al Noroeste *) Jorge Oteizak 1991an gaztelaniaz idatziriko olerki liburua da. 1959an eskulturak egiteari utzi zionean bere sormena literaturara bideratu zuen. Liburu honek Oteizaren bizitzaren hainbat urtetan bildutako olerkiak ditu. Edorta Kortadi arte kritikariaren arabera, liburu horren izenburuak giza gorputzean bihotzak hartzen duen kokapena aipatzen du, horren arabera Oteizaren ustetan Jainkoa giza bihotzean dago. Olerki liburu horrek haren bizitzaren azken urteetan Oteizak izan zituen kezkak erakusten ditu:
* Porrota: euskal anima berreskuratzen saiatu zen baina, haren esanetan, Eusko Jaurlaritzaren kultura politikaren erruz ez zuen lortu. Artean fede handiegia izanaz, utopian gehiegi sinetsi izanaz damu da.
* Heriotza: emazte Itziar galdu ondoren bakarrik sentitzen zen eta bizi poz gutxi zuen, hiltzeko gogoa zuela askotan adierazten du.
* Jainkoa bilatzea: bere bizitza guztian fedeari buruzko zalantza handiak izan zituen eta bere azken egunetan luzaro bilatu zuen Jainkoa heriotzaren ostean zain izango ez zuela sentitzen zuen.

Liburuaren bukaeran, Aldaketen legea. Plagioen liburuan bezala Eduardo Chillida kritikatzeaz gain Eusko Jaurlaritzak Gernikan eginiko lanak ere kritikatzen ditu. Haren ustez, bertan estetika ikertzeko laborategia sortu behar litzateke eta Eduardo Chillidaren eta Henry Mooreren eskulturak jarri izana kultura gabezia estaltzeko makillajea iruditzen zaio.

## Ikus, gainera 
* *Quousque Tandem...!*

## Kanpo estekak
Edna Krabappel

**Edna Krabappel** (**Edna Flanders** bezala ere ezagutzen) *Simpsondarrak* animaziosko telesailaren The Simpsons pertsonai bat da.

## Deskribapena 
Bart Simpsonen andereñoa da Springfieldgo Lehen Hezkuntzako Eskolan. Skinner Zuzendariarekin euki zuen erlazio bat. Umoretsu, erretzaile amorratua eta sexualki promiskuoa, Edna emakume ziniko eta atsekabetua zen, Springfieldera iritsi zena lehen hezkuntzan irakasteko. Bart Simpson eta Milhouse Van Houtenen maistra zen. 22. denboraldian Ned Flandersekin harreman bat hasi zuen, norekin ezkondu zen.

## Uzte
Pertsonaia telesailetik erretiratu zuten, Marcia Wallace aktoreari errespetua adierazteko. Honek, telesailaren gidoiaren aldaketa ez planifikatu bat suposatu zuen, gidoilariak, Flanders bigarren aldiz alargun uztera behartu baitzituen.

## Kanpo estekak
Sian Ka'an

'''Sian Ka'an''' (maia hizkuntzan "zeru atea" edo "zeruaren jaiolekua") Quintana Roo mexikar estatuan dagoen biosfera erreserba da, Karibe itsasoaren ertzean. Irabazi asmo gabeko gobernuz kanpoko erakunde batek kudeatzen du, bioaniztasunaren kontserbazioa helburu duena. Mexikoko parke naturala da 1986tik
eta Gizateriaren Ondare 1987tik.

Erreserbak 5.280&nbsp;km² hektarea ditu, Felipe Carrillo Puerto eta Tulum udalerrietan banatuak, baina baita ere Karibe itsasoan, koral uharriak barne. Gainera, bertan 23 arkeologia gune maia aurkitzen dira, Muyil barne.

## Ezaugarriak 
Sian Ka'an biosfera erreserba Yucatán penintsulako eskualde geologikoaren parte da. Honen ezaugarri nagusia erliebe zapala eta kareharrizkoa izatea da, lurrazaleko ur-lasterrak galarazten dituena eta *zenote* izeneko putzuak sortarazten dituena.

Sian Ka'an kosta parean, Karibe itsasoan, koralezko uharri multzoa dago, munduko bigarren handiena mota honetan, Koral Hesi Handiaren ondoren.

Kostaldean hondar zuriko hondartzak, badia txikiak eta mangladiak aurkitzen dira, beste ekosistemen artean. Lau mangladi mota aurkitzen dira: gorria, beltza, zuria eta grisa.

Bertako klima beroa eta azpi-hezea da eta euri garaia (urtaro hezea) udan da. Karibeko kostaldean kokatua dagoenez, urakan ugari pairatzen ditu, batez ere Antilletatik datozenak ekainaren eta azaroaren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sian Ka'an biosfera erreserba
* Centro Ecologico Sian Ka'an
Saiakera

[thumb|[Michel de Montaignek (1533-1592) bere *Essais* liburuarekin nolabait generoa definitu zuen.]]
**Saiakera** didaktikaren barnean dagoen literatura genero bat da. Gai bati buruz (artea, filosofia, kirolak, literatura, etab.) idazleak pentsatu edo iritzi duena adierazten du. Egileak ideia eta gogoetak adierazi nahi dizkio irakurleari, teknika diskurtsiboa eta hitz lauak erabiliaz.

Saiakeren ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

* Gai askea: edozein gairi buruz idatz daiteke.
* Helburu didaktikoa: ezagutzak aztertu, sakondu eta gizartean zabaltzen saiatzen da.
* Subjektibotasuna: idazleak bere iritzia azaltzen du.
* Argudiaketa, ondorioztatzea eta azalpena erabiltzen dira batez ere.

## Euskal saiakera 
Jean Etxepareren *Buruxkak* 1910 jotzen da lehen euskarazko saiakeratzat. Gai ugari lantzen ditu. Saiakeraren ezaugarriak hobekien betetzen dituen lehen liburua *Unamuno ta Abendats. Bilbotar filosofuaren eta euskal animaren jokeri antzemate batzuk* 1958 da.

Saiakerak idatzi dituzten zenbait egile:

* Joxe Azurmendi, saiakera nabarmenak: *Espainolak eta euskaldunak* (1992), *Demokratak eta biolentoak* (1997), *Oraingo gazte eroak* (1998), *Euskal Herria krisian* (1999), *Espainiaren arimaz* (2006), *Volksgeist. Herri gogoa* (2008), *Humboldt. Hizkuntza eta pentsamendua* (2007), *Azken egunak Gandiagarekin* (2009), *Barkamena, kondena, tortura* (2012), *Historia, arraza, nazioa* (2014).
* Koldo Mitxelena *Bertso berriak, berriketan zinea eta adabakiak*1989.
* Joseba Sarrionandia. *Moroak gara behelaino artean?* 2010
* Txillardegi.
* Anjel Lertxundi.
* Jon Alonso.
* Kepa Altonaga.
* Juan Mari Torrealdai.
* Pruden Gartzia.
* Joserra Garzia Garmendia.
* Juan Garzia Garmendia.
* Jon Kortazar.
* Iban Zaldua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eric Bogle

**Eric Bogle** (1944ko irailaren 23a, Peebles, Eskozia) folk kantautore eta abeslari eskoziarra da. 1969an Australiara emigratu zuen eta gaur egun Hegoaldeko Australian dagoen Adelaide hirian bizi da. Mundu anglosaxoian eta bereziki Australian oso abeslari ospetsu eta herrikoia da.

## Ibilbidea 
Bere abesti gehienen gaiak zoritxarra eta porrota dira. Adibidez, Lehen Mundu Gerran Gallipoliko gudua parte hartu zuten australiarrei buruz mintzatzen den *And The Band Played Waltzing Matilda* edota ''No Man's Land* (*The Green Fields of France*) abestiak.
*Flowers of the Forest* abestiarekin eskoziar folkean barneratu zen. Gizaki arrunton eguneroko arazoei buruzko abestiak ere konposatu izan ditu: *Now I'm Easy* edota *Katie and the Dreamtime Land''.

## Kanpo estekak 
* Eric Bogle abeslariaren webgune ofiziala
Baldiri Aleu

**Baldiri Aleu i Torres** Unió Esportiva Santboiana taldearen sortzailea eta Katalunian errugbia sartu zuen aitzindaria izan zen.

Hego Katalunian errugbia jokatzen 1921an hasi ziren, Unió Esportiva Santboiana taldea sortu zenean, Espainiar estatuko zaharrena.

Talde honen sortzailea zen Baldiri Aleu i Torres gaztea Frantziako Tolosan albaitaritza ikasketak burutzen ari zirela kirol hori ezagutu zuen. 1922an La Veu de Catalunya aldizkarian "Entorn del foot-ball rugby" ("Errugbi foot-ballaren inguruan") manifestua kaleratu zuen.

Taldearen lehenbiziko urteetan zehar bertako jokalaria izan zen eta 1921 eta 1936 urteen artean klubaren presidentea ere izan zen.
Club Baloncesto Breogán

**Club Baloncesto Breogán, S.A.D.** ACB Liga jokatzen duen talde galiziarra da. Breoganek Lugon dagoen Pazo dos Deportes pabiloian jokatzen ditu etxeko partidak.

## Sponsorren zerrenda 
* Breogán Fontecelta 1971–73
* Breogán La Casera 1973–77
* Breogán Caixa Galicia 1985–86
* Leche Río Breogán 1987, 2001–11, 2019–present
* DYC Breogán 1989–93
* DYC Lugo 1994
* Breogán Universidade 2000–01
* Ribeira Sacra Breogán Lugo 2014–2015
* Cafés Candelas Breogán 2015–2019

## 2018-19 denboraldiaren taldea 
## Kanpo estekak
Mod

[thumb| [Royal Air Force|RAFaren sinboloa *mod* ikurra bilakatu zen.]]
***Mod***a Londresen (Ingalaterra) garatutako musika eta kultura mugimendua izan zen, moda eta musikan oinarritua. Mugimenduaren jatorria ingelesezko *modernism* ("modernismo") terminoan dago. 1950eko hamarkada bukaeran hasi eta goreneko unea 1960ko hamarkada erdian izan zen. Korronte horren jarraitzaileei *mod* esaten zieten eta gehienak Ingalaterrako hegoaldean ziren, iparraldeko hirietan ere (Manchester, Liverpool) zale anitz ziren arren. Elementurik adierazgarrienak musika, moda eta scooterrak ziren.

## Jatorria 
15-23 urte zituzten Ingalaterrako etorkin eslaviarrek sustatu zuten mod fenomenoa. Gazte horiek droga trafiko eta joskintza negozioekin harremana zuten, gizarte-klase ertainekoak baziren ere. Europa kontinentaleko moda berrien eta Estatu Batuetako beltzen musika estiloaren inguruan (jazz, rythm and blues) interes handia erakusten zuten. Askoren iritziz, teddy boys hiri tributik sortu ziren, moden arerio rockerrak bezala.

Hasiera batean, modak “modern jazz”aren jarraitzaileak deskribatzen zituen, *trad*ari aurkakotasuna adieraziz (jazz tradizionalaren jarraitzaileen fenomenoa). Gerora, definizio hori musika esparrutik haratago zabaldu zen; pop art, *nouvelle vague* zinema frantsesa eta filosofia existentzialista. Colin MacInnes-ek idatzitako *Absolute* *Beginners* lana mod mugimenduaren aintzindaritzat jo da.

Gatazka sutsuak izan ziren mod eta rocker azpikulturaren artean –azken horiek motor eta larruekin zerikusia zuen mugimendua zen—. Gatazka horien ondorioz, eztabaida handia sortu zen Britainia Handian gaztaro modernoaren inguruan. Liskar horiek Anthony Burgessen *Laranja Mekanikoa*ren inspirazio izan ziren.

1960ko amaiera aldera, mod batzuek skinhead hiri tribua edo azpikultura sortu zuten: hasiera batean, afroamerikar kultura eta musikaren zaleak ziren, batez ere ska zaleak, baina 1970eko hamarkadaren erdialdean azpikultura bitan banatu zen, bata ezker muturrekoa eta bestea, eskuin muturrekoa eta arrazista, biak ere elkarren etsai.

## Mod ospetsuak 
* The Kinks
* The Beatles
* The Who
* The Jam
* The Small Faces
* The Rolling Stones
* Beady Eye
* Rod Stewart
* Marc Bolan
* John Foxx
* David Bowie
* Jaime Simon
* Steve Diggle
* Eric Clapton
* Ron Wood
* Paul Weller
* Dave Murray
* Liam Gallagher
* Dany patilla Boy

## Ikus gainera 
* Mod eta rocker

## Kanpo estekak
Monoplacophora

**Monoplacophora** molusku klase bat da. Behe-kanbriarrean agertu zen eta gaur egun arte dirau. 11 espezie ezberdin atzeman dira klase honen barruan. Monoplacophora guztiak itsastarrak dira, eta oso urriak dira erregistro fosilean; hau da, gaizki kontserbatzen direnez, ez daude monoplacophora fosil asko.

## Morfologia 
Lapen antzeko maskor konikoa dute. Molusku guztiak bezala, oin bakarra dute, oso gihartsua dena. Ahoan **erradula** izeneko kitinazko hortzak dituzte, janaria karraskatzeko erabiltzen dituztenak. **Mantua** izeneko ehun batek errailak estaltzen dizkie monoplacophoroei; honen kanpoko azalak animalia babestuko duen oskola sortzen du.
Mantuaren eta oskolaren artean dagoen barrunbeak zakatzak inguratzen ditu.

Gorputza segmentatua duten molusku bakarrak dira.

## Ikus, gainera 
* Molusku
* Filum
Polyplacophora

**Polyplacophora** edo **amphineura**, moluskuen filumeko klase bat da. Goi-kanbirarrean sortu zen eta gaur egun arte dirau. 600 espezie ezberdin atzeman dira orain arte. Animalia itsastarra da, kostalde arrokatsuetan bizi dena. Erregistro fosilean urriak dira, hau da, kontserbazio txarra dutenez polyplacophora fosil gutxi daude. Zentimetro bat baino txikiagoak izatetik 30 cm-tik gora edukitzera irits daitezke. Algak, organismo txikiak, briozooak, balanidoak... jaten dituzte.

## Morfologia 
Kuskua edo oskola 7-8 plakez osatua dute gaur egungo amphineura espezieek. Hiru plaka mota daude: aurrealdekoak, tartekoak eta muturrekoak. Burua alde batean kokatzen da, eta zakatzak, aldiz, bestean. Sustratuari heltzeko oin zirkular gihartsua daukate; oin bakar hori bentralki kokatzen da.

## Ikus, gainera 
* Molusku
* Filum
Scaphopoda

**Scaphopoda** moluskuen filumeko klase bat da, erdi-ordoviziarrean sortu eta gaur egun arte dirauena. Scaphopoda guztiak itsastarrak dira, eta 350 espezie atzeman dira momentuz. Paleontologo batzuk *Hyolitak* (maskor konikoa duten fosil talde bat) klase honen barnean sartzen dituzte.

## Morfologia 
Maskor txikia dute, luzatua eta bi aldeetatik irekia dena.

## Ikus, gainera 
* Molusku
* Filum
Rostroconchia

**Rostroconchia** molusku filumeko klase bat da, behe-kanbriarrean sortu eta permiarrera arte iraun zuena. Bi kuskuz osatuak daude; kanpotik txarnelarik ("bisagra" biologikorik) gabeko bivalviak dirudite. Bi kuskuak maskorraren luzakin baten bidez lotzen dira.
Errostrokonkioen txoko ekologikoa bibalbioek okupatu zutela uste da.

## Ikus, gainera 
* Molusku
* Bivalvia
La Veu de Catalunya

**La Veu de Catalunya** () Bartzelonan argitaratutako argitalpen luzeena izan zuen kataluniar egunkaria izan zen, 1899ko urtarrilaren 1etik 1937ko urtarrilaren 8ra arte argitaratu zelarik. Egunero bi edizio argitaratzen ziren. Lliga Regionalista alderdi politikoaren egunkari ofiziala izan zen. Lo Tibidabo eta Lo Catalanista aldizkariekin batera, "La Veu de Catalunya" egunkaria garai hartako katalanez argitaratutako aldizkari garrantzitsuena zen Diari Català egunkariaren alternatiba bilakatu zen.

## Kanpo estekak
Baroñako kastroa

**Baroñako kastroa** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Porto do Son udalerriko Baroña parrokian kokatzen den kastroa da. Kastro hau itsasora begira dagoen penintsula txiki batean kokatzen da, sarritan ekaitzen eraginpean egoten delarik.

## Deskribapena 
Herrixka eta kastroa lotzen dituen istmoan, lau metro zabal eta hiru metro sakon dituen hobi bat induskatu zen, defentsarako lehen lerroa dena. Jarraian, ia paraleloan dauden harlangaitzezko bi hormaz osatutako harresia dago, hondarrez eta harriz betetako betegarri batekin. Jatorriz, herrixkako harresiarekin lotu arte jarraitzen zuela uste da, etxebizitzekin okupatu gabeko espazio bat sortuz.

Harresi nagusia ondo zainduta dago eta bi horma-atal ditu. Bat, eskuinean, mailaka igotzen diren harlangaitzezko hiru hormez osatuta dago eta ezkerrekoa, istmoaren antzekoa da. Sarrerako irekiduraren eskuinean kubo defentsibo bat zegoen eta hormak estutu egiten ziren, beraz, gurdiei pasatzen utziko ez zien ate batekin ixten zela suposatzen da. Harresiak ia osorik inguratzen zuen gotorlekua.

Barrurako sarrera arrapala bat da. Biztanledun eremua lau eremutan egituratuta dago. Lehenengoan, ezkerrean, banku jarraitu bat edo, beste interpretazio baten arabera, eroritako pilare soil bat zuen eraikuntza bat dago. Bertan, sutegi bat, poste baterako zuloa eta buztinezko kazola batzuk zeuden. Forja bat izan zitekeen. Harresiko atearen parean beste eraikuntza batzuk daude, oinplano obalatua dutenak, atondoa eta beste forjaketa bat izan zitekeena. Hurrengo sektorea horma batek bereizten du, agian lurrari eusteko balio zuena, eta bertara eskailera batzuk igota pasatzen da, galiziar kastroen artean hobekien kontserbatu direnak. Haizetik babestutako plaza bat mugatzen duen etxe-auzo bat bereizten da.

Bidexka batek herrixkako sektore garaienera darama. Bertan eraikuntzak ere badaude. Herrixka bere kabuz moldatu behar izan zuen. Kastroaren barruan ez dago urik, ez iturburuetan, ez uharketan; beraz, kanpora joan behar izan zuten haren bila. Elikaduraren iturri nagusia itsasoa zela uste da: itsaskiak eta arrainak; bobidoak, ahuntzak eta ardiak eta ezkurrak ere jaten ziren. Metalurgiaren, harriaren lanaren eta ehunaren aztarnak daude. 

## Indusketak 
Baroñako kastroa 1933an induskatu zuen lehen aldiz Sebastian Gonzalez-Garciak. Hurrengo arkeologia-kanpainak José María Luengo Martínezenak (1969-1970), Francisco Calo Louridorenak eta Teresa Soeirorenak (1980-1984), Francisco Calorenak (1985) eta Ánxel Concheirorenak (1984) izan ziren, azken horrek sendotu baitzuen. 2012ko maiatzean, kastroa birgaitzeko obrak egin ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Castro de Baroña y playa de Arealonga-Complexo Húmido de Corrubedo-Coruña-Spain.jpg|Barnealdea
Irudi:CastroBaronha.jpeg|Penintsula txikia eta muinoa
Irudi:Castro de BaroNa.Galiza.01.jpg|Eraikin multzoa
Irudi:Castro Baroña Porto do Son (11).jpg|Urrutitik ikusita

## Ikus gainera 
* Kastro
* Kastroen kultura

## Kanpo estekak 
* Baroñako kastroari buruzko orrialdea
Bertone

**Bertone** taldea karrozeriak eta auto-diseinua egiten duen enpresa italiarra da. Giovanni Bertonek sortu zuen 1912an Torinon. Abarth, Alfa Romeo, Ferrari, Fiat, Lancia, Lamborghini eta Volvo bezalako markek bere zerbitzuak kontratatu zituzten. Gainera, *scooter* fabrikatzaile den Lambrettarentzat bi modeluen diseinua burutu zuen behin.
Bigarren gerrate mundiala eta gero, Giovanne Bertoneren semeak enpresaren kontrola bereganatu zuen. Enpresa bi unitatetan banatu zen: alde batetik *Carrozzeria* (autoak eraikitzen duen unitatea, Fiat-en eskuetan) eta *Stile Bertone*.
Fiat-ek *Carrozzeria* unitatea eta Grugliasco-ko lantegia erosi zuen 2009ko abuztuan.

[ezkerrera|400px|thumb|[Lamborghini Miura]]
[eskuinera|400px|thumb|[Iso Grifo]]
ezkerrera|400px|thumb|Alfa Romeo 2600 Sprint[ezkerrera|400px|thumb|[Bertone Mantide]]
[thumb|400px|[BMW 3200 CS]]
thumb|400px|Lambretta Luna Range
[thumb|400px|[Volvo 700 Series#Volvo 780|Volvo 780 Bertone]]
[thumb|400px|[Bertone Birusa]]
[thumb|400px|[Alfa Romeo Pandion]]

## Kanpo estekak
Dolare

[thumb|275px|eskuinera|Antzinako dolarea [Ezkio-Itsaso udalerriko Igartubeiti baserriaren barnean ikusgai. Gipuzkoa, Euskal Herria.]]

**Dolarea** sagardoa ekoizten zen etxe edo eraikina eta izen bereko sagar patsa estutzeko tresna dira. 

## Izena 
Euskaraz antzina dolare izena sagarrak prentsatu eta sagardoa ekoizteko tresna izendatzeko bakarrik erabiltzen zen (prentsa) baina XVI eta XVII. mendeetan zehar ia baserriak adinako dolareak eraikitzen hasi ziren, hortaz dolare-baserriak edo dolare-etxeak sortu ziren, hauek ere *dolare* izena hartu zutelarik. Halere XIX. mendetik aurrera dolare-etxe hauek desagertuz joan ziren.

## Erabilera 
Dolareak luzera jakin bat zuen zeharkako habe lodi bat zuten. Habe hau, dolare haga, alegia, baserria eusten zuten dolare habeen gainean zegoen: bi dolare habe (edo pilare) erdialdean eta beste bi izkin batean. Dolare haga honen beste muturrean 8 metroko ardatza -zurezko torlojua- zegoen; beheko solairuraino iristen zen eta harritzar baten gainean kokatuta zegoen. Normalean sukalde nagusiko edo atalondoko lurzoruan finkatuta egon ohi zen. Torloju hau bigarren solairuraino heltzen zen. Behealdetik eskuz eragiten zitzaion torlojoari, biraderaren bidez bere ardatzean biratuz. Torlojuari birak emanez, beraz, dolare haga mugiarazten zuten, jaitsi edo igo, momentuko beharraren arabera. Zeharkako dolare haga honek egurrezko egiturarengan presioa egiten zuen, eta aldi berean honek patsarengan. Habe handi honek jaisterakoan, bere pisuaz sagarra estutu egiten zuen. Altxagarriak ipintzen zizkioten goian dolare hagari eusteko. Gero, dolare haga hori bere pisuarengatik jaisten zen, patsarengan presioa eginez. Pixkanaka altxagarriak kenduz zihoazen. Hortik ateratako muztioa dolare askaren zulo batetik beheko solairuko upategiko ontzi batera jaisten zen, tinara, alegia. Upategia baserriaren albo batean egon ohi zen, erabilera horretarako prestatutako sotoan, hain zuzen.

## Euskal toponimoak 
Euskal Herrian zehar dolarearekin zerikusia duten hainbat toponimo topa ditzazkegu:
* Dolaretxe, Tolare (Tolare baserria), Tolareberria, Tolaretxipi, Tolaretxiki, Tolaregoia, Tolareta, Tolarezar...

## Ikus gainera 
* Sagardo
* Sagardotegi
* Txotx

## Kanpo estekak
Freskagarri

thumb|300px|Freskagarriz betetako apalak denda batean.
**Freskagarriak** normalean karbonatoa eta azukrea erantsi zaien edari hotzak dira. Hala ere, ez dute zertan beti karbonatoa eta azukrea eraman. Alkohola duten edariak ere (garagardoa edo sagardoa esaterako) freskagarriak dira, alegia freskatu egiten dute, baina gehienetan ez dira kontuan hartzen freskagarriez hitz egitean. Gauza bera gertatzen da karbonato edota azukre erantsirik ez daukaten beste edari hotz batzuekin, esaterako zukuak edo irabiakiak.

Edari beroak (kafe beroa, txokolate beroa, te beroa) ez dira freskagarritzat hartzen.

## Osagaiak 
* Ur karbonatatua: freskagarrien funtsezko osagaietako bat da.
* Gehigarriak
** Edulkoratzaileak: zapore gozoa ematen dute, eta bi motatan bereizten dira haien jatorriaren arabera:
*** Naturalak: sakarosa, fruktosa, etab.
*** Sintetikoak: ziklamatoa, azesulfamoa, aspartamoa, etab.
** Azidotzaileak: azidotasuna eskaintzen dute, esaterako azido zitrikoa, azido fosforikoa, etab.
** Azidotasunaren egonkortzaileak.
** Koloratzaileak.
** Aromatizatzaileak.
** Kontserbagarriak.
** Antioxidatzaileak.
** Lodigarriak.

## Freskagarri motak 
### Edari isotonikoak 
Izerdien bitartez galdutako  ur eta mineralak ( Na, K, Ca, Mg ) berritzeko erabiltzen dira. *Gatorada, Isostar, Aquarius, Santiveri....*

### Fruitu zukuen freskagarria 
Fruitu zuku portzentai txikiak dituzten freskagarriak dira. *Radical, Trina, Kas, Fanta, Simonlife, Biosolan...*

### Fruitu lurrinekin eginiko freskagarriak 
Fruitu zukurik ez daramate,  bai aldiz lurrin eta kolore estraktuak. *Schweppes, Seven Up, Ginger ale, Tonika, Nestea......*

### Light freskagarriak 
Energia oso kopuru txikia ematen dutenak izaten dira, normalean ez dute zukurik izaten eta azukrea edulkoratzaile desberdinengatik ordezkatzen dira.

### Freskagarri osasungarriak 
Komertzialki osasungarri moduan saltzen diren edariak dira. Edari hauek osagai desberdinekin aberastuak izaten dira. Hala nola, mineralak, bitaminak, zukuak, esnekiak. *Vitalinea, Vital trina, Biopascual...*

### Freskagarri energetikoak 
Edari hauek estimulagarriekin aberastuak izaten dira. Hala nola ginseng, guarana, kafeina, taurina.....Energia gorputzari azkar ematen dioten edariak dira, hala bere kontsumoarekin kontuz ibiltzea gomendatzen da, inoiz ez dira  alkoholarekin nahasi behar,  antsietatea eta lo egin ezina ekar bai dezake. *Red Bull, Brun, Powerade, Speed, Magic Man edo Pink Fish.*

## Bibliografia 
* **(Gaztelaniaz)** Garcia Oritz. Garcia Ortiz. Gil Maula., Francisco Pedro Pablo Mario. (2012). *OPERACIONES BÁSICAS Y SERVICOS EN BAR Y CAFETERÍA.* Paraninfo ISBN 9788428327534..

## Kanpo-estekak
Arroila Handia

**Arroila Handia** Colorado ibaiak zulatutako arroila da, albo biak oso malkarrak dituena, Ameriketako Estatu Batuetako Arizona estatuan kokatua. Arroila Handiaren zatirik handiena, Ameriketako Estatu Batuetako lehenengo parke nazionaletakoa den Arroila Handiaren Parke Nazionalaren barruan dago. Theodore Roosevelt presidentea izan zen Arroila Handiaren eremua babestearen aldeztaile nagusietako bat, eta askotan bisitatu zuen, ehizan aritzeko eta paisaia gozatzeko.

Arroila Handia 446&nbsp;km luze eta 6,4&nbsp;‑&nbsp;29&nbsp;km zabal da, eta 1,83&nbsp;km baino sakonago izatera iristen da tokiren batean.

## Ikus gainera 
* Arroila Handiaren Parke Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arroila Handiko Parken Nazionaleko Zerbitzua

;Historia
*  Arroila Handiari buruzko bibliografia: 1540. urtetik gaur arte idatzitako 37.462 obra.
*  Grand Canyon Explorer: Arroila Handiaren historiako une garrantzitsuen zerrenda, duela 10.000 urtetik 1994 arte.

;Bidaiatzea eta interesguneak
*  Grand Canyon Chamber & Visitor's Bureau: Arroila Handiko turismo bulegoa.
*  «36 Hours at the Grand Canyon», *The New York Times* egunkariko artikulua (2009-05-31).

;Multimedia baliabideak
* Ameriketako Estatu Batuetako Parke Zerbitzu Nazionalaren argazkiak, domeinu publikokoak.
* Arroila Handia, Google Maps zerbitzuan.
Gallipoliko gudua

**Gallipoliko gudua** edota **Dardaneloetako gudua** Lehen Mundu Gerrako gudua edo gerra kanpaina izan zen, 1915 urtean gertatua, Turkiako Gallipoliko penintsulan. Kanpainari Turkian *Çanakkale* ***Savaşlari*** izena ("Çanakkaleko guduak") ematen zaio, **Dardaneloetako Kanpaina** (*The Dardanelles Campaign*) Erresuma Batuan eta **Gallipoliko Kanpaina** (*The Battle of Gallipoli*) edo **Gallipoli** soilik Australia, Zeelanda Berria, Irlanda eta Ternuan.
 
## Zinema 
* Gallipoli (1981eko filma)

## Kanpo estekak
TD Garden

**TD Garden** Ameriketako Estatu Batuetako Boston hirian dagoen kirol pabilioi da. NBA saskibaloi ligako Boston Celtics, NHL izotz gaineko hockey ligako Boston Bruins taldeen egoitza da.

## Iruditegia 

Irudi:Celtics Game2.jpg|Charlotte Bobcats taldearen aurkako partidua
Irudi:Fleet Center.jpg|Partida garai hartan FleetCenter deitzen zen estadioan
Irudi:TD Banknorth Garden.JPG|Pabilioiaren kanpoaldeko ikuspegia
Fitxategi:BostonCelticsChampionshipBanners.jpg|Celtics taldearen txapelak adierazten dituzten banderak
Fitxategi:Pregame Panorama.jpg|Estadioaren ikuspegia 2008 urtearen amaieran
Fitxategi:Boston vs Montreal.jpg|Boston Bruins eta Montreal Canadiens izotz-hockey taldeen arteko partidua

## Kanpo estekak 
* TD Garden estadioaren webgune ofiziala
Jordan (argipena)

**Jordan** izenak adiera zenbait ditu:

* Jordan ibaia, Ekialde Hurbileko ibai bat;
** Jordango harana, ibaiaren harana;
* Jordan, Teheran hiriko pasealeku eta auzo bat;
* Estatu Batuetan ere herri anitzen izena da.
Kanaan

**Kanaan** Mendebaldeko Asiako eskualde eta zibilizazio baten izen zaharra da. Mediterraneo itsasoaren eta Jordan ibaiaren artean dago, eta Ilgora emankorra izenez ere ezagutzen den  lurraldearen zati bat hartzen zuen. Bertokoen jentilizioa kanaandar da.

Ez zen estatu bat, eskualde bat baizik, eta bertan hainbat herrialde eta hiri sortu eta desagertu ziren mendeen poderioz, hala nola, Jeriko, Ugarit, Galilea, Samaria, Fenizia, Judea, etab. Feniziarrak kanaandarrak ziren, baina eskualdean beste herri ugari finkatu ziren: amorritak, jebustarrak, hiksoak, filistiarrak, aramearrak edo hebrearrak. Erromak Siriako eta Judeako probintziak sortu zituen eskualdea menperatu ondoren, bere administraziopean jarri zuenean, eta geroago, K.o. 135 urtean,  Siriar-Palestinar probintzia sortu zuen.
erdian|thumb|482x482px

## Testamendu Zaharrean 
Biblian maiz aipatzen den Ekialde Hurbileko eskualde historiko bat da, Mediterraneo ekialdeko kostaldetik Jordan ibaira bitarteko lurraldea hartzen duena, egungo Israel, Zisjordania, Gaza eta Libano, Siria eta Jordaniako lurralde zenbait ere hartzen dituena. Bertan semita herriak bizi ziren hebrear eta beste herri zenbaitek K. a XV-XII mendeetan lurraldea hartu aurretik. Biblian israeldarren Agindutako Lurraldearekin dator bat, Zenbakiak liburuko 34 kapituluan adierazten denaren arabera; Hasiera liburuan, berriz, Kanaan Agindutako Lurraldearen zati bat baino ez da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dario Fo. "Kanaango ezteiak". (Kepa Gallego itzultzaile.
Chennai

**Chennai** (tamilez: ), 1996 arte **Madras** Chennaiko Udalak administratutako eremuaren barruan; eta metropoli handiko biztanleak, berriz, 6,5 milioi ziren.

Gainera, Chennaik munduko bigarren hondartza luzeena du (Marina Beach). 

## Hiri senideak 
Chennai senidetua dago munduko beste hainbat hirirekin. Hona hemen zerrenda:

## Hiritar ezagunak 
* Viswanathan Anand (1969-), xake jokalaria, munduko txapelduna izandakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Chennaiko Udalaren webgune ofiziala
Mecklenburg-Aurrepomeraniako Polizia

**Mecklenburg-Aurrepomeraniako Polizia** (alemanez *Polizei Mecklenburg-Vorpommern*) Alemaniako Mecklenburg-Aurrepomeraniako autonomia estatuaren segurtasunaz arduratzen den lurralde polizia edo *landspolizei* da. Egoitza Schwerin hirian dago.

## Antolaketa 
Mecklenburg-Aurrepomeraniako Barne Saila da estatuko polizia aginte gorena. Polizia honela antolatzen da:
* Lurralde eremuko 5 polizia etxe (Anklam, Neubrandenburg, Rostock, Schwerin eta Stralsund).
* Itsasontzi eta helikopteroentzako polizia etxea, Rostocken.
* Estatuko Bulego Kriminala, Schwerinen.
* Istiluen aurkako unitatearen bulego nagusia, Schwerinen (bestelakoak Rostock eta Klinkenen).
* Polizia ikastegia
* Babes zibila eta suhiltzaileak.

## Kanpo estekak 
* Poliziaren webgune ofiziala
Sagarren denbora

***Sagarren denbora. 25 urte deserritik itzultzen*** Josu Martinez eta Txaber Larreategik 2010ean zuzendutako euskal film dokumental bat da.

## Sinopsia 
Kristiane Etxaluz xiberotarra eta Alfonso Etxegarai bizkaitarra ezohiko bikotea dira. Biak gaztetik lotuak Euskal Herriaren askapenerako borrokari, beren maitasuna sorterritik 7.000 kilometrotara bizitzera kondenatuta daude, Alfonso Afrikako irla tipi batean baitaukate aspaldi, deportaturik. Baina erbesteak erbeste, Bidasoaren Herrian dauzkate biek begiak eta sagarren denboran bihotzak; Oraindik iristear den sagarren denbora emankorrean.

## Trilogia 
Dokumental honen egileen bigarren lana izan da "Sagarren denbora". Honen aurretik Itsasoaren alaba egin zuten, GITE-IPESen Julio Araluze beka baliatuz. Trilogia bat egiteko asmoa zutela adierazi zuten dokumental hauen aurkezpenetan. Hirugarren lana euskal preso politikoen ingurukoa izan zen eta Barrura begiratzeko leihoak deitzen da.

## Ekoizpena eta aurkezpenak 
Filma Bilboko GITE-IPES elkarteak ekoiztuta burutu zen.

Baionako Atalante zineman estreinatu zen 2010eko ekainaren 11n , eta geroztik Ainitzen, Bilbon, Iruñean, Plentzian... herriz-herriko emanaldi kolektiboetako bidea hartu zuen.

## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  BIDEOA Sagarren Denbora dokumentala osorik online Argia
*  BIDEOA Sagarren Denboraren inguruko elkarrizketa eta filmaren pasarte batzuk Hamaika telebista
*  Elkarrizketa Info 7
*  Elkarrizketa Euskadi Irratia
*  Urruneko berba goxoa egun da oihartzun Nora Arbelbide. Berria.
*  Afrikara Urtzi Urrutikoetxea. Berria.
*  Domintxine, Plentzia, Sao Tomé, ETA… Pello Zubiriaren kritika. Erredakzio mahaia
*  Begi busti irribarretsuen eskerrak Nora Arbelbide. Berria.
*  Elkarrizketa: Josu Martinez, zinegilea: «Zaila zen Kristiane eta Alfonsoren historiarekin dokumental txarra egitea» gaur8.info.

## Kanpo estekak
Donostia Arena 2016

**Donostia Arena 2016** edo **Illunbe** Donostiako (Gipuzkoa) erabilera anitzeko eraikin bat da, Donostiako Udalarena. Miramon pasealekuko 2. zenbakian dago, Anoeta estadioarekin parez pare, hots, Anoetako kirolgunean. Eraikinaren aldamenean Ilunbeko aparkalekua dago. Zezen plazatzat eraiki zen, 1998. urtean, eta tarteka jarduera horri eusten dio gaur egun ere; horrek zezenketak eragiten duen polemika ekarri dio. Denbora igaro ahala, beste hainbat jarduera ere hartu ditu (saskibaloia, zezenketa, herri kirolak, musika emanaldi eta kontzertuak, freestyle motorrak, etab.); gaur egun, eraikinaren jarduera nagusia saskibaloia da.

Ezaugarri esanguratsuenetako bat Donostia Arenak  duen estalki bilkorra da; beharren arabera, zabaldu edota bildu egiten da. Eraikin hau Illunbe aisialdi guneko eraikin nagusia da, bertan ostalaritzako guneak, jatetxeak, multizinemak eta abar daude.

## Historia 
1974an Txofreko zezen plaza eraitsi zenetik, Donostiak ez zuen zezen plazarik. Horiek horrela, Donostiako Udalak erabaki zuen zezen plaza bat eraikitzea: Illunbeko zezen plaza. Erabakiak polemika piztu zuen, zezenketaren aurkakoak asmo horren kontra agertu baitziren.

1998ko abuztuaren 11n, Illunbeko zezen plaza inauguratu zen, harmailak beteta, hamar mila lagun bildu baitziren. Hala ere, hurrengo hamarkadan Illunbe zezen plaza izatearen aurkako protestak areagotu ziren. Gainera, gero eta jende gutxiago biltzen zen zezenketak ikusteko.

2012an, Bildu koalizioko Juan Karlos Izagirre alkateak iragarri zuen Donostian ez zela zezenketarik izango hurrengo urtean. Hori kudeatzeaz arduratzen zen enpresarekin, Chopera familiarekin, kontratua ez berritzea erabaki zuen Udalak. «Zezenketak jada ez dira garai batean bezala Donostiako jaien uztarri», esan zuen alkateak. Animalien eskubideen aldekoek txalotu egin zuten udal gobernuaren erabakia; zezenzaleak, ordea, haserrea agertu ziren. EAJ, PSE eta PP zezenketaren alde agertu ziren, zezenketa «motor ekonomikoa eta turistikoa» zela eta.

thumb|erdian|500px|Illunbe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Illunbe», *Donostia.eus*, Donostiako Udala.
Maze espetxea

**Maze** (izen ofiziala '''Her Majesty's Prison Maze'* da, herri hizkeran *The Maze*, *The H Blocks* edo *Long Kesh'' deitua) Ipar Irlandako espetxe bat da, Maze eta Longkesh udalerrietan dago, Ipar Irlandako preso paramilitarrak hartzeko erabilia 1971tik 2000ra arte.

Ipar Irlandako gatazkek iraun zuten bitartean, Maze espetxean gertatutakoa garrantzizkoa zen, batik bat 1981eko gose grebetan, Bobby Sands hil zenean. 1983an Maze espetxeko ihesa jazo zen, honetan 30 irlandar preso errepublikarrek ihes egitea lortu zuten.

Espetxea 2000n itxi zuten. Egun eraistekoa da, bertan estadio bat eraikitzeko.

## Kanpo estekak
Zementu

thumb|300px|Zementu fabrika.
**Zementua** (edo, batzuetan, **porlana**, Portland ingeles uharteko zementu mota dela-eta) eraikuntzan erabiltzen den loki edo aglutinatzaile bat da. Sedimentologian, diagenesian zehar hauspeatutako kristalei deitzen zaie zementu, eta tamaina handiagoko partikulen artean kokatzen da.

Oro har, berez gogortzen den eta horrela material askeak lotzen dituen substantzia gisa ulertzen da. “Zementu” hitzaren jatorria Antzinako Erroman dago: *opus caementicium* izena erabiltzen zuten arroka hautsiz eta loki gisa erretako karez egindako hargin-lana izendatzeko. Erretako kareak aglutinatzaile hidrauliko modura funtziona zezan eransten zitzaizkion errauts bolkaniko eta adreilu xehatuei *cementum* edo *cimentum* deitu zitzaion. 

Antzinako Erromaren arkitekturako aurrerapen garrantzitsuenetako bat izanagatik eta erruz erabiliagatik, teknika galdu egin zen hurrengo mendeetan. Zementua XIX. mende erdialdera deskubritu zen atzera Portland zementu formaz (1824an patentatua), eta luze gabe eraikinak egiteko erabiltzen hasi zen.

Eraikuntzan erabilitako zementua *hidraulikoa* edo *ez-hidraulikoa* izan daiteke. Zementu hidraulikoek (esaterako Portland zementuak) “lehortzea” behar ez duten erreakzio kimikoak gertatzen direlako gogortzen dira. Ur azpian edo hezetasunaren mende egon arren ere gogor daitezke. Zementu lehorra urarekin nahasten denean gertatzen diren erreakzio kimiko hauek uretan disolbatzen ez diren hidratoak sortzen dituzte. Zementu ez-hidraulikoak, berriz, lehortu egin behar dira sendotasuna lortzeko.

Zementuaren erabilera nagusia kareorea edo hormigoia ekoiztea da, eta horrekin, agregakin artifizialak lotuz, ingurunearen eragin normalen aurrean iraunkorrak diren eraikuntzako material gogorrak sortzea.

## Ikus, gainera 
* Hormigoi
* Sedimentu
* Harea
* Eraikin
* Kareore
* Kareharri

## Kanpo estekak
Judaismo ultraortodoxo

[thumb|250px|**Haredi** gazteak, [Jerusalemen.]]

**Judaismo ultraortodoxoa** edo **judaismo haredia** judaismoaren legeak, *halakha* izeneko multzoan bilduak, modu zorrotzenean jarraitzen dituzten juduen joera da. Bizitza modernoaren elementu anitz ukatu (telebista, esaterako), komunitate itxiak osatu eta moral zorrotza jarraitzeagatik (sexualitatearen inguruan, bereziki) dira euren ezaugarri bistakoenak. Toki publikoetan euren janzkera beltzengatik dira ezagunak. Ohartu behar da sionismoaren aurkako joera izan ohi dutela. Joera horren jarraitzaileei *haredi* deitzen zaie, baina ultraortodoxo izena ere hartzen dute, beraiek termino hura onartzen ez duten arren. «*Haredi*» hitza hebreeratik dator eta «Jainkoaren aurrean dardara sentitzen dutenak» edo «Jainkoaren aurrean umil» adierazten du.

## Ikus, gainera 
* Judaismo ortodoxo
## Kanpo-estekak