open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erdenet

**Erdenet** () iparraldeko Mongoliako hiria da, Orkhon probintziaren hiriburua dena.

## Klima 
## Biztanleria 
## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trump Ocean Club International Hotel & Tower

**Trump Ocean Club International Hotel & Tower**, Panamako hiriburuan 2008 eta 2011 urteen artean eraiki zen etxebizitza eta hotel eraikina da, Donald Trump enpresariak zuzentzen duen The Trump Organization higiezinen enpresak sustatua.

Arias Serna Saravia S.A. arkitekto taldeak diseinatua da, eraikina Panama Hiriko eraikinik garaiena da eta Latinoamerikako garaienetakoa Txileko hiriburuan eraikitzen dagoen Gran Santiago dorrearen atzetik.

## Kanpo estekak 
* Egitasmoaren webgunea.
First Canadian Place

**First Canadian Place**, Kanadako Toronto hiriko bulego etxe orratza da. 298 metro eta 72 solairu ditu.

Bregman + Hamann Architects eta Edward Durell Stone & Associates arkitekto taldeek diseinatua da, eraikina Kanadako eraikinik garaiena da 1975etik.

## Kanpo estekak 
* Egitasmoaren webgunea.
Smáratorg 3

**Smáratorg 3 dorrea**, Islandiako Kópavogur hirian dagoen bulego etxe orratza da. Herrialdeko hiriburutik gertu, Smaratorg dorrea Islandiako eraikinik garaiena da eta Hallgrímskirkja elizaren 74,5 metroko garaiera gainditzen duen lehen eraikina da.

*Arkís architects* arkitekto taldeak diseinatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Dorreari buruzko informazioa arkitekto taldearen webgunean.
Kópavogur

**Kópavogur** Islandia ekialdeko udalerria da, Reykjaviketik gertu. Hiruburuaren ondoren, biztanle gehien dituen herria da, 2011ko erroldaren arabera, bertan 31.726 pertsona bizi baitziren.

Islandiako eraikinik garaiena han dago: Smáratorg 3 bulego eraikina.

## Ikus, gainera 
* Reykjavikeko gune metropolitarra
* Smáratorg 3

## Kanpo estekak 
* Udalerriko webgunea.
Turning Torso

**Turning Torso**, Suediako Malmö hirian dagoen erabilera anitzeko etxeorratza da. Eraikinean besteak beste bulegoak eta alokairuko etxebizitzak daude. 2001 eta 2005 urteen artean eraiki zen eta 190 metro eta 54 solairu dauzka.

Santiago Calatrava arkitekto valentziarrak diseinatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Egitasmoaren webgunea.
Nerd

[thumb|200px|[Richard Ayoade aktorea. *The IT Crowd* telesaileko protagonistetako bat (Telesail horietako protagonistei *nerd* etiketa jarri ahal zitzaien).]]
[thumb|200px|[Jim Parsons aktorearen irudia graffiti batean. *Nerd* ezaugarri edo topiko asko batzen zituen berak interpretatzen zuen Sheldon Cooper pertsonaia *The Big Bang Theory* telesaioan.]]

Euskarara mailegaturiko nazioarteko hitza da ***nerd***. **Nerdo** euskal aldaera ere erabili izan da. Giza arketipo bat izendatzeko erabiltzen da. Nerd hitza izen eta adjektibo bezala erabiltzen da euskaraz, pertsona mota bati erreferentzia egiteko. Nerd etiketa merezi izateko, pertsona batek zaletasun intelektual bereziak agertu beharko lituzke. Zientziak, kosmologia, esate baterako; matematika, teknologia, hizkuntzalaritza... Nerdak batez ere ordenagailuekin izaten dira adituak, eta oso arituak izaten dira beti. Nerd etiketa norbait zirikatzeko erabiltzen da, baina pertsona batzuek bere buruari egozten diote nerd etiketa, bere buruaz irri egiteko asmoz, gehienetan. Nerd etiketa, euskaraz, batez ere testuinguru umoretsuan erabiltzen da. Testuinguru honetan, nerdek zaletasun eta dohain intelektual oso aurreratuak izaten dituzte alde batetik, baina, bestetik, gizarte-harremanetarako gaitasun oso eskasa. Nerden arketipo umoretsuetan, nerdek ez dute bere itxura fisikoa bere gizarteko joera nagusietara batere moldatzen, eta harreman afektiboak lortzeko zailtasun handiak izan ohi dituzte. Arketipo umoretsuetan, nerdak harreman fisikoak lortzeko ezintasun erabatekoa duten pertsonak dira. Nerdek haiek bezalako beste nerden lagun taldeetan bakarrik izaten dituzte giza harremanak, eta egiten dituzten txiste eta dauzkaten kultura-erreferentziekin, talde horietatik kanpo ez dute inolako gizarte-arrakastarik izango.

## Ikus, gainera 
* *Geek*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Millennium Tower (Viena)

**Millennium Tower**, Austriako hiriburuan 1997 eta 1999 urteen artean eraiki zen bulego etxe orratza. 50 solairu eta 202 metro gauzka egituraren goikaldeko antenak kontuan hartuta.

Gustav Peichl, Boris Podrecca eta Rudolf Weber arkitektoek diseinatu zuten eta gaur egun Austriako eraikinik garaiena da.

## Kanpo estekak 
* Egitasmoaren webgunea.
*  Dorreari buruzko informazioa.
Fanny och Alexander

***Fanny och Alexander*** () 1982ko Ingmar Bergman suediar zinema zuzendariaren filma bat da. 1983an 4 Oscar Sari irabazi zituen: Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria, Argazkigintza onenaren Oscar Saria, Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria.

## Sinopsia 
Filmaren istorioa XX. mendearen hasierako Suedian girotua dago. Bertan Fanny neskatoa (Pernilla Allwin) eta bere anaia Alexanderren (Bertil Guve) bizitza deskribatzen du, Ekdahl familiako haurrak, suediar familia oneko senideak. Fanny eta Alexanderren gurasoek antzerkigintzan lan egiten dute, Oscar aitaren (Allan Edwall) heriotza arte alai bizi direlarik. Drama honen ondoren, Emilie amak (Ewa Fröling) senargaia topatuko du, Edvard Vergérus artzapezpiku luteranoa (Jan Malmsjö), eta honen ezkontza proposamena onartzen du. Ama eta haurrak artzapezpikuaren etxera lekualdatuko dira; etxe hartako giroa zorrotza eta aszetikoa da. Haurrak zeharo zorrotza eta gupidagabea den aginte bati men egin beharko diote.

Kristautasuna, penitentzia eta agintearekiko menpekotasunaz gain, beste gai batzuk ere ukitzen dira, hala-nola, maitasuna, familia apurketak, mamuak, eta naturazgaindiko fenomenoak, bai eta Bergmanen filmetan oso ohikoa den existentzialismoa. Haurren aitak bihotzekoa jasatean hildako *Hamlet* erregea antzezten ari da. Artzapezpikuaren pertsonaia eta jarraitzen dionak Hamleten errege kargu kentzea eta printze berriaren mendekua iradokitzen du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Fanny och Alexander* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Fanny och Alexander* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Avaz Twist Tower

**Avaz Twist Tower**, Bosnia-Herzegovinako hiriburuan 2006 eta 2008 urteen artean eraiki zen bulego eraikina da, Dnevni avaz egunkari bosniarraren egoitza nagusia. 176 metro eta 36 solairu dauzka eta herrialdeko eraikinik garaiena da.

Eraikina *ADS Group Sarajevo* arkitekto taldeko Faruk Kapidžić arkitektoak diseinatu zuen.

Dorrearen azken solairuan 150 metroko garaieran behatoki bat dago.

## Kanpo estekak 
* Egitasmoaren webgunea.
Lurker

***Lurker*** hitza ingelesetik mailegaturiko hitza da, *zelatari* edo *kuxkuxero* euskaratu daiteke. Interneteko munduan *lurker* esaten zaio gizarte-sare batean edo beste online komunitate batean begira-begira dagoen pertsonari eta parte hartze aktiborik erakusten ez duenari. Besteen mezuak irakurri eta mezurik igortzen ez duen pertsonari esaten zaio *lurker*.

## Kanpo estekak
Deskarga (informatika)

Informatika sareetan, **deskarga** —*behera kargatzea* edo *behera kargaketa* izenez ere ezaguna— urruneko sistema informatiko batetik sistema informatiko lokal batera datuak jasotzea da, gehienetan fitxategi gisa.

## Ikus, gainera 
* Kargatze (informatika)

## Kanpo estekak
Erromako Termini geltokia

**Erroma-Termini geltokia** () Italiako Erroma hiriburuko Eskilino enparantzan dagoen tren eta autobus geltoki bat da. Piazza dei Cinquecento plazan dago.

1867an eraikia izan zen. Izena Eskilino muinoan dauden Dioklezianoren Termei zor die.

## Kanpo estekak 
* Roma Termini geltokiaren webgunea
Karga (argipena)

**Karga** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
* karga edo zama, garraiatzeko prestatzen den objektu edo materialen multzoa;
* arkitekturan, karga, egitura batek jasaten dituen indarren multzoa;
* ekonomian, karga edo zerga;
* elektrizitatean,
** karga elektrikoa, magnitude fisikoa;
** karga elektrikoa, energia elektrikoa xahutzen duen elementua;
** karga-efektua;
* informatikan, kargatzea edo gora kargatzea, urruneko ordenagailu batera datuak eramatea ordenagailu lokal batetik;
* zientzia militarrean, karga, eraso mota bat;
* poliziari buruz, karga poliziala, istiluei aurre egiteko eraso mota bat.
Kargatze (informatika)

**Kargatzea** edo **gora kargatzea** sistema informatiko lokal batetik urruneko sistema informatiko batera datuak (fitxategiak, irudiak, ...) eramatea da.

## Ikus, gainera 
* Deskarga (informatika)

## Kanpo estekak
Giza kate

[thumb|[1986ean AEBtako Hands Across America ekitaldia zela eta, gosetearen aurkako borrokaren alde 5 milioi lagunek batak besteari eskuak eman zizkioten. Irudian, Philadelphia hiriko Benjamin Franklin Parkway.]]

**Giza katea** gizabanakoek elkarri eskuak emanez osatzen duten kate edo ilara da, eremu bat inguratuz edo bi puntu lotuz, protesta edo aldarrikapen gisa oro har. Askotan, giza katean parte hartu duten pertsona kopuruaren inguruan eztabaidak sortzen dira: bultzatzaileek protesta egin zaion gobernuak baino kopuru handiago baten berri eman ohi dute.

Hona hemen egin diren giza kate nabarmenenetako batzuk:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eserialdi

thumb|300px|**Eserialdia**.

**Eserialdia** pertsona batzuk batera esertzearen protesta-modua da, protesta-zioen adierazgarri den toki batean (gobernu eta enpresa-egoitzak, askotan) edo manifestazio baten ondoren kalean bertan, denbora mugatu batez edo poliziak bertatik kanporatu arte.

## Ikus, gainera 
* Herri harresi

## Kanpo estekak
Pakete

:
: **Fardel** *hitzak artikulu honetara dakar. Pixa eta kaka biltzeko jantzia gaitzat duena beste hau da: Pixoihal.*

thumb|300px|**Pakete** bat.

**Paketea** edo **fardela** norabait bidali edo garraiatu beharreko objektu eta materialen bilduma txikia da. Objektuak sakabana eta puska ez daitezen, paperean, kartoian edo poltsa batean bilduta eta pertsona jakin bati bidali beharreko kasuetan hartzailearen izena eta helbidea ditu. Maiz postaz edo garraio eta mezularitza zerbitzu baten bitartez bidaltzen dira.

## Kanpo estekak
19 kamera

***19 kamera*** Jon Arretxek 2012an idatzitako nobela beltza da, Ereinek argitaratua. Eleberri honek “19 kamera” du izena, San Frantzisko auzoan udaltzaingoak 19 kamera ipini dituelako delinkuentziari aurre egiteko. Izan ere, auzo hori, Magrebtar eta beltzez josita dago; eurak droga saltzen aritzen dira eta bestelako delinkuentzia eragiten dute. Etorkinen eta Bilbotarren egoerak deskribatzen ditu.

Lan honetan oinarrituta, EiTB eta TVEk *Detective Touré* telesaila grabatu zuten.

## Argumentua 
Istorio hau Bilbon gertatzen da 2012an. Batik bat Bilboko San Frantzisko auzoan kokatzen da. Istorio hau, Bilbora heldu berri den immigrante beltz baten nondik norakoak azaltzen ditu. Protagonista nagusia, hain zuzen, Burkina Fason jaiotako gizona da (Touré profesorea). Hasiera batean, igarle moduan hasten da lan egiten, baina lehen bezeroak ez du nahi etorkizuna iragartzea. Bezeroak nahi duena zera da: Tourek bere senarra espia dezan. Izan ere, Txarok (lehen bezero hori) uste du senarra putetan ibiltzen dela eta hori horrela bada, Tourek argazki bat ateratzeko eskatzen dio. Tourek baiezkoa ematen dio diru premian dagoelako.

San Frantziskon dagoenean, Toure taberna batean sartu eta kartel bat ikusten du, non “zupaldiak” 2 euroren truke egiten dituen emakume batek. Tourek “eskaintza” hori aprobetxatu eta zupaldiak egiten dituen neska ezagutzen du. Lehen bezeroa izanik, ondo moldatzen dira eta lagun bihurtzen dira.

Gerora, Touré hildako emakume beltz baten hilketa argitzen aritzen da, baina honek buruhauste asko dakarkio.

## Protagonista nagusiak 
* Toure profesorea: Burkina Fason jaioa, goron-goron tribuan zehatz mehatz. San Frantzisko auzoan bizi da, paperik gabe. Hasieran igarle bezala lan egin nahi du.
* Txaro: emakume aberatsa. Toureren lehen bezeroa.
* Mariatxia
* Cristina edo Sa Kene: prostituta da. Zupaldiak bi eurotan egiten ditu eta horregatik ezagutzen du Touré. Bere lagun bihurtzen da eta laguntza handia ematen dio.
* Toure-ren alaba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Idazleari eta liburuari buruzko informazioa Erein argitaletxean.
* Liburuaren gaineko komentarioa.
* Elkarrizketa Jon Arretxerekin.
Alai mendiak

**Alai mendiak** (kirgizeraz: Алай тоо кыркасы; ) Erdialdeko Asiako mendikatea da, Kirgizistango Tian Shan mendietatik mendebalderantz hedatzen dena. Mendilerroko mendirik altuena 5.544 metroko Pik Tandikul da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badakhxan

**Badakhxan** (paxtueraz/) egungo ipar-ekialdeko Afganistanen eta hego-ekialdeko Tajikistanen dagoen eskualde historikoa da. Izena Afganistango Badakhxan probintzian (barnean Wakhan korridorea duena) eta Tajikistango Badakhxan Garaiko Probintzia Autonomoan dago. Bere musika du ezaugarri ezagunena nazioartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferganako harana

**Ferganako harana** (; ,  ahoskatua; ; ; ), erdialdeko Asiako eskualdea da, Uzbekistan, Kirgizstan eta Tajikistan artean banaturik dagoena. Naryn eta Kara Daria ibaiek zeharkatua, lur emankorra du. 2300 urteko historia dauka, eta Sobietar Batasuna desegin zenean, bertoko etnia ezberdinek gatazka asko izan zituzten elkarren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcus Minucius Felix

**Marcus Minucius Felix** (150 - 270) Erromako Inperioaren abokatua eta apologista izan zen. II. eta III.mendeetan bizi izan zen baina data zehatzak ez daude.
 
Minucius Felixek idatzitako apologia bat ezagutzen dugu, *Octavius* izenarekin ezaguna. Hiru pertsonen arteko elkarrizketa moduan idatzita dago. Pertsonak egilea, kristau bat, Octavius, eta pagano bat, Zezilio. Hirurak Ostia hiriaren bidean daude eta hitz egiten doaz. Orduan geraera txiki bat ematen da: Serapisen eskultura baten aurrean igarotzerakoan, paganoak muxua airez bidaltzen dio jainkoari. Horren ondorioz hirurak eztabaidatzen hasten dira. Zeziliok kristautasunaren aurka hitz egingo du, Octavius alde eta Minuciusek epaile papera beteko du. Eztabaidaren amaieran Zeziliok kristauen fedea onartuko du eta horregatik Minucius zoriontsu agertuko da.

Kristautasunaren aldeko apologia honetan datu bitxia ikusten da: apologiarako idazki kristauak ez dira erabiltzen. Dirudienez,
Tertulianoren *Apologeticum* liburuarekin lotura estua du eta, antza, bata bestearen gainean eragin zuzena izan du.

## Ikus, gainera 
* Tertuliano

## Kanpo estekak 
*  Internet Encyclopedia of Philosophy
*  *Octavio*: latinez, Jatorrizko testua Perseus Proiektuan. Gerald Henry Rendall eta W.C.A. Kerr-en edizioa (1931).
Ibai Beltza (Vietnam)

**Ibai Beltza** edo **Da ibaia** (vietnameraz: *sông Đà*), hego-ekialdeko Asiako ibai luzea da, Txinako Yunnan probintzia eta ipar-mendebaldeko Vietnam zeharkatzen duena.

Yunnanen du iturburua, eta 910 kilometroko ibilbidearen ondoren Ibai Gorrian du ahoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gangesen delta

**Gangesen delta** Bengalan dagoen ibai delta da. Bengalako golkoan urak husten dituen delta hau munduko handiena da. Munduko eskualderik emankorrenetariko bat denez, "Delta Berdea" ezizena ere badu. Deltaren mendebaldean dagoen Hooghly ibaiaren bokaletik ekialdean dagoen Meghna ibaiaraino doa, 350 kilometroko ibilbidea eginez. Indiako Kalkuta eta Haldia eta Bangladeshko Mongla eta Chittagong deltako portu nagusiak dira.

Bertoko ibai nagusiak Padma (Gangesko ibaiadarra) eta Jamuna (Brahmaputraren ibaiadarra) dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibai Beltza

**Ibai Beltza** hainbat ibaien izena eta ezizena da:

* Ibai Beltza, hego-ekialdeko Asiakoa.
* Ibai Beltza, Coloradoren ibaiadarra.
* Niger ibaiaren ezizena, *Niger* latinez beltza delako.
* Amur ibaiaren esanahia txineraz.
* Crna ibaiaren esanahia mazedonieraz.
* Kalu ibaiaren esanahia sinhalaz.
* Rio Negroren esanahia gaztelaniaz.
Gene Sharp

**Gene Sharp** (North Baltimore, Ohio, 1928ko urtarrilaren 21a - Boston, 2018ko urtarrilaren 28a) Ameriketako Estatu Batuetako filosofoa izan zen. Bere obraren oinarria autoritarismo eta boterearen aurka indarkeria-eza aktiboaren erabilpen politikoaren ingurukoa da. Albert Einstein Fundazioaren sortzailea da (1983). Fundazio honek ez du etekina ateratzeko asmorik eta batez ere biolentzia eza borroka politikoan zabaldu egin nahi du. Fundazio horrek herrialde desberdinetan emandako iraultza paketsuen atzean egotearen akusazio jaso du.

## Obra 
* *Gandhi Wields the Weapon of Moral Power: Three Case Histories]*, Albert Einstein Fundazioa. Ahmedabad: Navajivan Publishing House, 1960.
* *Civilian Defense: An Introduction*, (Adam Roberts, T.K. Mahadevan eta Gene Sharp, editoreak.). Bombay: Bharatiya Vidya Bhavan, and New Delhi: Gandhi Peace Foundation, 1967.
* *Exploring Nonviolent Alternatives*. Boston: Porter Sargent, 1970.
* *The Politics of Nonviolent Action*. Boston: Porter Sargent, 1973. 
::* I, Power and Struggle. 114 or., 1973ko ekaina. 
::* II, The Methods of Nonviolent Action. 348 or., 1973ko ekaina. 
::* III, Dynamics of Nonviolent Action. 466 pp. Boston: Porter Sargent, 1985 azaroa. 
* *Gandhi as a Political Strategist, with Essays on Ethics and Politics*. Boston: Porter Sargent, 1979. .
* *Social Power and Political Freedom*. Boston: Porter Sargent, 1980. 
* *National Security Through Civilian-based Defense*. Omaha: Association for Transarmament Studies, 1985. .
* *Making Europe Unconquerable: The Potential of Civilian-based Deterrence and Defense*. London: Taylor & Francis, 1985. .
* *Resistance, Politics, and the American Struggle for Independence, 1765-1775*, (Walter Conser, Jr., Ronald M. McCarthy, David Toscano, eta Gene Sharp, editoreak.). Boulder, CO: Lynne Rienner Publishers, 1986. .
* *Civilian-Based Defense: A Post-Military Weapons System*, Bruce Jenkins-en laguntzarekin, Princeton, NJ: Princeton University Press, 1990. 
* *From Dictatorship to Democracy: A conceptual framework for liberation*. The Albert Einstein Institution, 2003. .
* *Nonviolent Action: A Research Guide*, Ronald McCarthyrekin batera, New York: Garland Publishers, 1997.
* *There are realistic alternatives*, 2003. . e-book.
* *Waging Nonviolent Struggle: 20th Century Practice and 21st Century Potential* Joshua Paulsonekin, Extending Horizons Books, 2005. .
* *Self-Liberation: A Guide to Strategic Planning for Action to End a Dictatorship or Other Oppression* Jamila Raqibren laguntzarekin. Boston, MA: The Albert Einstein Institution, 2009. . e-book.
* ''Sharp's Dictionary of Power and Struggle''. Oxford University Press, 2011. 

## Kanpo loturak 
*  Albert Einstein Fundazioaren web orria.
*  How to Start a Revolution official Movie site Gene Sharp inguruko dokumentazioa.]
*  Biolentzia ezaren 198 metodo.
*  BBCko elkarrizketa.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Indarkeria-eza aktiboa
Itzhak Stern

**Itzhak Stern** (Krakovian (Polonia), 1901eko urtarrilaren 25a - Israel, 1969) Oskar Schindlerren kontulari industriala izandako judu poloniarra izan zen. *Schindler Deutsche Emailwarenfabrik* enpresan aritu zen kontulari, Krakovia erdian, eta laguntza handikoa izan zen kudeaketa hura. ''Schindler's List* filmean erakusten duten juduen zerrenda osatu zuen, Holokaustoan bizirautea ahalbidetuz.

Lehenengotako elkarrizketa batean, Itzhakek lantegian langile juduak erabiltzeko aholkua eman zion Schindlerri, poloniarrak baino merkeagoak zirelako. Oskarrek kasu egin zion eta lana eskaini zien normalean *ez-funtsezko* kontsideratuak izango ziren judu askori eta kontzentrazio esparrutik bizirik ateratzeko modua lortu zuten. Ez gutxitan, lan dokumentuak faltsifikatu egin zituen eta irakasle eta intelektualak funtsezko langile kalifikatzeko bide egin zuen.

Gerra amaitu zenean, Schindler juduak salbatzen ahalegindu zela frogatzen saiatu zen. 1945ean, Sophia Backenrot abokatuarekin ezkondu zen eta, Polonian antisemitismoa emendatzen ikusirik, 1948an Israelera emigratzea erabaki zuten.

Schindler eta Stern harreman profesionalean hasi ziren elkarlanean, baina lagun min bihurtu ziren gero. 1969an Stern hil zenean, Oskar bere hiletara joan zen eta malko galantak isuri zituen lagunaren heriotzagatik
.

1993an, Steven Spielbergek *Schindler's List'' filma egin zuen eta Ben Kingsleyk eman zion bizia Itzhak Sternen paperari.

## Erreferentziak
Kopet Dag

**Kopet Dag** (; turkmeneraz: *Köpetdag*) Erdialdeko Asiako mendikatea da, hegoaldeko Turkmenistan eta ipar-ekialdeko Iran artean dagoena. Mendikateko mendirik altuena 3.211 metroko Binalud mendia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liancourt arrokak

**Liancourt arrokak**, baita koreeraz **Dokdo** (독도/獨島, "uharte bakartia") eta japonieraz  ere, Japoniako itsasoan dagoen uhartedia da, Hego Koreak eta Japoniak aldarrikatuak. Nazioarteko izena 1849an bertan hondoratzekotan zegoen *Le Liancourt* frantziar baleontzitik datorkie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makran

**Makran** (balutxieraz , *Makrān*,  ahoskatua) basamortuko eskualdea da, Sindh eta Balutxistango hegoaldean kokatua, Pakistanen eta Iranen artean, Arabiako itsasoa eta Omango golkoaren kostaldean. Makran izena *Maka* akemenestar satraperritik datorkio. 1.000 kilometroko baino gehiagoko luzera du, horietatik hiru laurdenak Pakistanen daudenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naryn (ibaia)

**Naryn** (kirgizeraz: Нарын; ) erdialdeko Asiako ibai luzea da, Kirgizistan eta Uzbekistan zeharkatzen dituena. Tian Shan mendietan du iturburua, eta 807 kilometroko ibilbidearen ondoren Ferganako haranean Kara Dariarekin batzen da Sir Daria sortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panj ibaia

**Panj ibaia** () erdialdeko Asiako ibai luzea da, Afganistan eta Tajikistan arteko muga osatzen duena.

Qal`eh-ye Panjeh herrixkatik gertu, Pamir eta Whakan ibaien lotunean, sortua, 921 kilometroko ibilbidearen ondoren, Vakhx ibaiarekin lotzen da Amu Daria sortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patkai mendiak

**Patkai mendiak** ( ahoskatua) hego-ekialdeko Asiako mendikatea da, Myanmar eta India artean hedatzen dena.

Patkaietan hiru mendikate daude: Patkai-Bum (birmanieraz: *Kumon Taungdan*), Garo-Khasi-Jaintia eta Lushai muinoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tenasserim mendiak

**Tenasserim mendiak** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ) hego-ekialdeko Asiako mendikatea da, Myanmar eta Thailandia artean hedatzen dena.

1.670 km-ko luzera duen mendikate honen mendirik altuena 2.187 metroko Tahan mendia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txu (ibaia)

**Txu** (kirgizeraz: Чүй; kazakheraz: Шу; errusieraz: Чу) erdialdeko Asiako ibai luzea da, Kirgizistan eta Kazakhstan zeharkatzen dituena. Joon Aryk eta Kochkor ibaiaren lotunean du iturburua, eta 1.067 kilometroko ibilbidearen ondoren Akjaykyn aintzira-sistema sortzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vakhx ibaia

**Vakhx** (tajikeraz eta ) erdialdeko Asiako ibai luzea da, Kirgizistan eta Tajikistan zeharkatzen dituena.

Pamirretan sortua, 786 kilometroko ibilbidearen ondoren, Panj ibaiarekin lotzen da Amu Daria sortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ili ibaia

**Ili ibaia** (uigureraz: ئىلى دەرياسى‎, *Ili deryasi*; kazakheraz: Іле, *İle*; errusieraz: Или; txineraz: 伊犁河; pinyinez: *Yīlí Hé*; mongolieraz: Ил, "baretasun") erdialdeko Asiako ibai luzea da, ipar-mendebaldeko Txina eta hego-ekialdeko Kazakhstan zeharkatzen dituena.

Ekialdeko Tian Shan mendietan du iturburua, eta 1.439 kilometroko ibilbidearen ondoren Balkhax aintziran du ahoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ox

**Ox** () Kirgizistango bigarren hiririk handiena da. Ox eskualdeko hiriburu administratiboa da. Ferganako haranean kokaturik, 3.000 urte baino gehiago ditu.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonkol

**Sonkol** (kirgizeraz: *Соңкөл*,  ahoskatua, "hurrengo aintzira") Kirgizistango iparraldean dagoen alpetar aintzira da, Naryn probintzian dagoena. Naryn ibaiaren arroan kokaturik, herrialdeko bigarren aintzirarik handiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paracel uharteak

**Paracel uharteak** (; ) Hegoaldeko Txinako itsasoan dagoen uhartedia da, Txinak, Taiwanek eta Vietnamek aldarrikatuak. 1974 baino lehen txinatarrek eta vietnamdarrek okupatuak, Paracel uharteetako gudua eta gero Txinak administrazioa lortu zuen. Egun, militarrek eta marinelek baino ez dituzte bisitatzen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uigurrera

**Uigurrera** (ئۇيغۇر تىلى, *Uyghur tili*) Erdialdeko Asiako turkiar hizkuntza da, uigurren hizkuntza dena. Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan ofiziala da eta baita eskualdeko *lingua franca* ere. Euskara bezala, hizkuntza eranskaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karakalpakera

**Karakalpakera** edo **karapalkakera** (*Qaraqalpaq tili*, ) Erdialdeko Asiako turkiar hizkuntza da, karakalpaken hizkuntza dena. Karakalpakstango Errepublikan ofiziala da. Euskara bezala, hizkuntza eranskaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ethnologue webgunea
Rajastanera

**Rajastanera** (devanagariz: राजस्थानी) Indian eta Pakistanen hitz egiten den indoariar hizkuntza bat da.

Egungo gujaratera bezala, antzinako gujarateraren (K.o. 1100 - 1500) bilakaera da. Guztira hamar milioi hiztun inguru ditu, gehienak Rajastanen. Gertuko marwarierarekin lotuz gero (gehienetan egiten duten moduan) 50 milioi hiztun izango lituzke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erroma-Fiumicino aireportua

**Erroma-Fiumicino aireportua** edota **Leonardo da Vinci aireportua** Italiako Fiumicino udalerrian dagoe aireportua da, herrialde horretako garrantzitsuena. Erroma hiriburuaren erdigunetik 35 kilometrotara dago.

## Argazkiak 

Fitxategi:Fiumicino Airport - Train station (2022).jpg|Aireportuko tren geltokia
Fitxategi:Rom Fiumicino Airport 2008 by-RaBoe 06.jpg|
Fitxategi:Fiumicino Airport 2011-by-RaBo-05.jpg|
Fitxategi:Rom Fiumicino 35 (RaBoe).jpg|
Fitxategi:Nuns in Fiumicino Airport, Rome - 3598.jpg|

## Bidaiariak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erroma-Fiumicimo aireportuaren webgunea
Altun mendiak

**Altun mendiak** () ipar-mendebaldeko Txinako mendikatea da, ekialdeko Tarim Arroa eta Tibeteko goi-lautada banatzen dituena.

6748 metroko Ak Tag mendilerroko mendirik altuena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fronte (meteorologia)

[thumb|Eguraldi mapa baten ikurrak:
1. [fronte hotz
2. fronte bero
3. fronte okluitu
4. fronte geldikor.]]

**Frontea**, meteorologian, aire masa beroen eta hotzen arteko ukipen-muga da. Fronteak lau motatakoak izan ahal dira:

* Fronte hotzak: Aire masa hotzek aire masa beroak bultzatzen dituzte eta masa beroak igoarazten ditu. Horrela sortzen dira fronte mota hauek.
* Fronte beroak: Aire masa beroek aurrera egiten dute eta aire masa hotzen gainean jartzen dira.
* Fronte okluituak: fronte bero edo ia-geldikor bat haren gainean kokatutako fronte hotz batekin elkartzen denean.
* Fronte geldikorrak: Elkarren segidako mapa sinoptikoetan kokagune bertsua daukan fronteak.

## Kanpo estekak
Gurbantünggüt basamortua

**Gurbantünggüt basamortua** (txineraz: 古尔班通古特沙漠; pinyinez: ''Gǔ'ěrbāntōnggǔtè Shāmò'') ipar-mendebaldeko Txinan, Dzungariar arroan, dagoen basamortua da. Taklamakan ondoren, herrialdeko bigarren basamorturik handienetakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huai

**Huai** (txineraz: 淮河; pinyinez: *Huái Hé*) erdialdeko Txinako ibai luzea da, Ibai Urdinaren ibaidarra dena.

Tongbai mendian du iturburua, eta 1.078 kilometroko ibilbidearen ondoren Ibai Urdinan du ahoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jinggang mendiak

**Jinggang mendiak** () hego-ekialdeko Txinako mendikatea da, Ninggang, Yongxing, Suichuan eta Lingxian konderrietan dagoena.

Mendirik altuena 2.120 metro ditu. Bertan Askapenerako Herri Armadaren aurrekaria zen Armada Gorria jaio zenez, "Txinatar Iraultzaren sehaska" du ezizena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khingan Handia

**Khingan Handia** (; ; ) ipar-ekialdeko Txinako sumendi-mendikatea da, Mantxuria eta Mongoliako ordokiak banatzen dituena.

Mendirik altuena 2.035 metro ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loess goi-lautada

**Loess goi-lautada** () edo **Huangtu goi-lautada** 640.000&nbsp;km²-ko Txinako goi-lautada da, Ibai Horiaren ondoan dagoena. Ekaitzek pilatutako *loess* jalkinak eman zion izena. Shanxi eta Shaanxi ia probintzia osoak, Gansu probintziaren zati batzuk eta Ningxia eta Barne Mongolia Eskualde Autonomoak hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qaidam arroa

**Qaidam arroa** (mongolieraz: Цайдам; txineraz: 柴达木盆地; pinyinez: *Cháidámù Péndì*) mendebaldeko Txinako beheragune elkorra da, Haixi Mongoliar eta Tibetar Prefektura autonomoan dagoena. Guztira 120.000&nbsp;km2-ko azalera du, horietatik laurden bat ur gaziko aintzirak dena.

35.000&nbsp;km2 basamortua da, txineraz *Chaidamu Pendi Shamo* (柴达木盆地沙漠) edo Qaidam arroko basamortua izena duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qilian mendiak

**Qilian mendiak** () ipar-mendebaldeko Txinako mendikatea da, Kunlun mendien iparraldeko zatia dena.

5.547 metroko Qilian Shan mendilerroko mendirik altuena da.

Zhangye Danxia geoparkea bertan kokaturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qin mendiak

**Qin mendiak** edo **Qinling** () hegoaldeko Txinako mendikatea da, Shaanxi probintzian dagoena.

3.767 metroko Taibai mendia mendilerroko mendirik altuena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turfango sakonunea

**Turfango sakonunea** (; ) mendebaldeko Txinako sakonune endorreikoa da, Turfan hiriaren inguruan dagoena. Guztiz itsas mailaren behetik dago eta barnean Ayding aintzira du, munduko hirugarren punturik baxuena dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angela Lansbury

**Angela Brigid Lansbury** (Londres, 1925eko urriaren 16a - Los Angeles, 2022ko urriaren  11) ingeles aktore eta abeslaria izan zen. Ibilbide luzeko eta eskarmentu handiko antzezlea izan zen, Oscar Sarietarako 3 aldiz izendatua izan zena eta Emmy Sarietarako 15 aldiz. Era berean, 6 Urrezko Globo irabazi zituen eta 5 Tony Sari, gainera Julie Harris aktorearekin batera Broadway antzokiko sari gehien irabazi dituen aktorea da.

Euskal Herrian, nagusiki, *Murder, She Wrote* telesaileko protagonista izateagatik da ospetsua.

## Kanpo estekak 
* Angela Lansbury aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Murder, She Wrote

***Murder, She Wrote*** (euskaraz "Hilketa, Idatzi Zuen") AEBetako telesaila da, 1984-1996 bitartean CBS katean aireratu zena. 264 atal izan zituen, eta Angela Lansbury zen aktore nagusia.

Euskal Herrian ETB2an aireratu izan da gaztelaniaz.

## Aktoreak 
* Angela Lansbury (Jessica Beatrice Fletcher)
* Tom Bosley (Amos Tupper sheriffa)
* Ron Mask (Mort Metger sheriffa)
* William Windom (Seth Hazlitt doktorea)

## Argumentua 
Atal guztiek antzeko egitura edo gertakizun katea dute: hilketa bat gertatzen da eta Jessica Beatrice Fletcher andreak argitzen ditu, alargun gelditu eta misterio, ikerketa eta hilketa eleberrigilea bilakatu den ingelesezko andereño ohia.

Jessica Cabot Cove udalerrian bizi da, Ingalaterra Berriko Maine estatuko kostaldeko udalerria. Atal ugari bertan jazo ohi dira, halere idazlea AEB nahiz munduko beste leku batzuetara ere joan ohi da, liburuak jendaurrean aurkeztu, hitzaldiak eman edota senideak eta lagunak bisitatzera, edonola doalarik ere, beti hilketa bat izan eta berak ikertu eta argitzen duelarik, hiltzailea zein izan den asmatuz.

1991n Jessica Fletcherrek Cabot Cove laga eta New York hirira bizitzera joatea erabakiko du, bertan ere misterioak argituz jarraituko duelarik.

## Kanpo estekak 
* "Murder, She Wrote" telesailaren IMDBko fitxa irakurgai
Mohácseko gudua

**Mohácseko gudua** (,  ahoskatua; ) gudurik erabakigarrienetako bat izan zen Erdialdeko Europako historian. 1526ko abuztuaren 29an gertatu zen, Mohácsetik gertu (Hungaria); bertan, Suleiman I.a buru zuen otomandar armada nagusitu zitzaion Hungariako eta Bohemiako Luis II.aren gudarosteari.

Otomandarren garaipenaren ondorioz, Hungaria zatiturik gelditu zen hurrengo mendeetan, Otomandar Inperioaren, Habsburgotar Monarkiaren eta Transilvaniako Printzerriaren artean. Luis II.aren heriotzak Jagellondarren dinastiaren amaiera ekarri zuen Hungariako eta Bohemiako errege gisa. Habsburgotarrak izan ziren dinastia horren ondorengoak, Luis II.aren arrebarekin, Maria Hungariakoa izandako ezkontzaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karun

**Karun** () Irango ibaia da, herrialdeko luzeena, eta nabigagarria den bakarra.

Zard-Kuh mendian du iturburua, eta 950 kilometroko ibilbidearen ondoren Xatt al-Araben du ahoa. Mendiaren ertzean dagoen hiririk handiena Ahvaz da, 1,3 milioi biztanle dituenik. Xuxtar, Khorramxahr, Masjed-Soleyman eta Izeh ere ibilbidean daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa
Abu Musa

**Abu Musa** (,  ahoskatua; ) ekialdeko Persiar golkoan dagoen uhartea da. Ormuzko itsasartearen sarreraren gertu dagoen sei uharteko uhartedi batean dago.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sistan

thumb|300px|Haozdarreko Ateak, Sistanen

**Sistan**(persieraz: سیستان, *Sīstān*) Asiako eskualde historikoa da, egungo ekialdeko Iran (Sistan eta Balutxistan) eta hegoaldeko Afganistan (Nimruz, Kandahar eta Zabul probintziak) osaturik.

Bertakoak ziren Saka eszitiar herria (hauek *Sakastan* izena eman zioten eskualdeari) eta Saffaridar leinua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sistan arroa

## Kanpo estekak
Balutxi

**Balutxi** (بلوچی) Iranen eta Pakistanen hitz egiten duten indoariar hizkuntza bat da. Pakistango bederatzi hizkuntza ofizialetako bat da.

## Dialektoak 
;Mendebaldekoa (Rakhshani)
* Sarhaddi Rakhshani
* Afganiar Rakhshani
* Turkmeniar Rakhshani
* Panjguri Rakhshani
* Kalati Rakhshani
* Kharani Rakhshani
* Sarawani
;Hegoaldekoa (Makrani)
* Kostaldekoa
* Lashari
* Kechi
* Karatxi
;Ekialdekoa edo Suleimani
* Bugti (Bambore)
* Marri-Rind (Sibi)
* Mazari-Domki
* Mandwani & Jatoi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daito uharteak

ekialdeko Filipinetako itsasoan dagoen uhartedi da, Okinawa prefeturan dagoena.

Hiru uhartek osatzen dute uhartedia:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minamitorishima

ipar-mendebaldeko Ozeano Barean dagoen koralezko atoloia da, Japoniako ekialdeko muturra dena.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via Veneto

**Via Veneto** Italiako Erroma hiriburuko kalea garrantzitsuenetako bat da. Bere izen ofiziala Vittorio Veneto da, izena Vittorio Venetoko guduari zor diolarik.1960ko Federico Felliniren "*La Dolce Vita*" filma Via Veneto hiribidearen gunean girotua dago. Hori dela eta, 1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkadan hiribideak ospea bereganatzea ekarri zuen, kafetegi eta luxuzko denden kokaleku bilakatu zuelarik. 1980ko hamarkadan geldiune bat izan ondoren, kaleak bizimodu berri bat topatu du, gaur egun bertan Erromako hotel onenetako batzuk baidaude.
 
Via Veneto Paris kafetegia eta Harry's Bar tabernaren kokalekua da, Federico Felliniren *La Dolce Vita* filman behin-betiko irudikatuak, eta jende ospetsu ugariren ohiko pausagunea izateagatik ezagunak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Martínez

**Fernando Martínez** izenak hainbat adiera ditu:
* Fernando Martínez Sanabria (1925-1991), jatorri espainiarreko kolonbiar arkitektoa izan zen.
* Fernando Martinez de Gereñu (1963-), euskal txirrindulari profesional ohia.
Segoviako bidezubia

**Segoviako bidezubia** () Espainiako Madril hiriburuan dagoen bidezubia bat da. Gaur egungo eraikina 1978an eraiki zen. Aurretik leku horretan bertan beste bi bidezubi egon ziren, bata 1874an burdinaz eraikia eta bigarrena 1930eko hamarkadakoa.

Eraikin honen helburua Bailén kalearen luzapena egin eta Segovia kalearen malda iragatea da. Bidezubi hau suizidio askoren lekukoa denez, 1998an hauek ekiditeko asmoz Madrilgo Udalak pantaila batzuk ezarri zituen.

## Kanpo estekak
La Bola de Cristal

**La Bola de Cristal** (euskaraz "Kristalezko Bola") 1980ko hamarkadako Espainiako telebista saio bat izan zen. 1984ko urriaren 6a eta 1988 bitartean TVE1 katean airetatu zen, sortzailea Lolo Rico izan zelarik. Espainiako trantsizioaren garaiko gizartearen islada garbia zen, kultura, pentsamolde eta musikari dagokionez *La movida madrileña* delakoarekin estuki lotua zegoelarik.

Saioaren aurkezlea Alaska izan zen, beste hainbat ohiko kideek ere parte hartzen zutelarik: Isabel Bauzá, Gerardo Amechazurra, Isidoro Fernández, Santiago Auserón, Loquillo, Kiko Veneno, Pablo Carbonell, Pedro Reyes, Fedra Lorente, Javier Gurruchaga eta Anabel Alonso.

Bestalde, saio honetan *los electroduendes* ("elektroiratxoak") deituriko izaki bihurri eta bazter nahastaileek ere garrantzi handia zuten.

## Kanpo estekak 
* Saioari buruzko artikulua Francisco Quintanarren webgunea (programaren dokumentalista). 
* Saioaren IMDbko fitxa irakurgai, .
* La Bola de Cristal saioaren sarrerako abestia entzungai (Youtube.com).
* Electroduendes.net, saioari buruzko komunitate birtuala. 
* Lolo Rico Lolo Rico "¿Qué fue de ...?" webgunean.
Vu de l'extérieur

'''''Vu de l'extérieur* *' Serge Gainsbourg-en hamaikagarren estudioko diskoa da, 1973an kaleratua.

## Historia 
''Vu de l'extérieur* Serge Gainsbourgen bigarren album-kontzeptualtzat batzutan hartu izan da, abestiek halako batasuna dutelako, maitasuna eta eskatologiaren inguruan. Hala ere, disko honetan ez da istorio bakar eta osatu bat garatzen, *Histoire de Melody Nelson* eta *L'Homme à tête de chou*-n bezala, baizik eta, *Rock Around the Bunker* diskoan bezala, gai eman bati buruzkoa da, ikuspuntu eta trataera ezberdinekin, album-kontzeptuala izan gabe.

Diskoaren grabaketaren erdian, 1973ko maiatzean, Serge-k bere lehen bihotzeko krisia jasan zuen. Ia heriotzera daramaion esperientzia hau diskoaren lehen abestian islatzen da, *Je suis venu te dire que je m'en vais* abestian, eta bertan Jane Birkin-en, Serge-ren emaztearen negar-sotinkak adi daitezke. Abesti hau Gainsbourg-en adierazgarrienetakoa eta ospetsuenetakoa da eta Paul Verlaine-ren olerki batean inspiratuta dago, *Chanson d'automne''-en hain zuzen.

## Abestien zerrenda 
Abesti guztiak Serge Gainsbourg-ek idatzi eta konposatu zituen.

## Kredituak 
* Serge Gainsbourg - ahotsa, hitzak eta musika
* Alan Hawkshaw– musika-zuzendaritza, moldaketak eta teklatuak
* Brian Odgers - baxua
* Dave Richmond - baxua
* Douglas Wright - bateria
* Chris Karan - perkusioak
* Alan Parker - gitarra akustikoa eta elektrikoa
* Judd Proctor - gitarra akustikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Struthioniformes

**Struthioniformes** Palaeognathae goiordenaren hegan egiten ez duen hegazti ordena da. Antzinako Gondwanan zeuden egungo lurraldeetan bizi dira. Ostrukak, kiwiak, emuak, rheak eta kasuarioak barnean ditu.

## Kanpo estekak
Urolagnia

thumb|306x306px
**Urolagnia**, **undinismoa** edo **urofilia** pixa egiten ikusten, beste pertsona baten gainean pixa egiten, beste pertsona batek norberaren gainean pixa egiten uzten, pixa edaten (**urofagia**) edo besterik gabe pixarekin pentsatzen narritadura sexuala eragiten duen parafilia da.

## Kanpo estekak
Parafilia (sexualitatea)

**Parafilia** normaltzat edo ohikotzat jotzen ez diren praktikak eta praktika horietarako gogoa izendatzeko erabiltzen den izen generikoa da. Gehienetan, koitoarekin edo beste sexu praktikekin loturiko beste praktika bat da (adibidez, janariarekin egindako sexu-jolasak, praktika sexualak pertsona iletsuekin egitean, hondamen edo istripu bat gertatzean sexu praktikak egitea, ...). *Perbertsio* termino gutxiesgarria ere erabiltzen da parafilia izendatzeko. *Parafilia* terminoa Wilhelm Stekel psikologoak asmatu zuen 1920ko hamarkadan.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Parafiliak

## Kanpo estekak
Hirietako Ferien Kopa

**Hirietako Ferien Kopa** (ingelesez *Inter-Cities Fairs Cup*, gazteleraz *Copa de Ciudades en Feria*) 1955 eta 1971 artean jokatu zen Europako futbol taldeen arteko txapelketa bat izan zen. UEFA Koparen aurrekari gisa hartzen bada ere, UEFAk ez du bere txapelketatan hartzen, ez baitzuen berak antolatu, FIFAk ordea taldeen palmaresetan sartzen ditu garaipenak.

## Historia 
1955ean abiarazi zen Europako Koparekin batera. Asmoa Europako Koparen antzeko txapelketa bat antolatzea izan zen Nazioarteko Erakustazokak egiten zituzten hirien artean. Horretarako Bartzelona, Basilea, Birmingham, Kopenhage, Frankfurt, Lausana, Leipzig, Londres, Milan eta Zagrebeko ordezkariak bildu ziren. Hasieran futbol taldeak hirietako jokalarien selekzioak izatea erabaki zen eta beraz hirien izenean jokatzea, baina lehenengo txapelduna izan zen Bartzelonak FC Barcelona talde bezala jokatu zuen, nahiz eta udalaren armarria zeukan kamiseta zuria eraman. Txapelketak hiru urte iraun zituen eta finala 8-2ko emaitzaz irabzi zuen Londresko selekzioaren aurka (Arsenal, Tottenham, Chelsea, West Ham, Fulham eta Queen's Park Rangers-eko jokalarien selekzioa zen).

Bigarren ekitaldirako aldaketak egin ziren. Txapelketa laburragoa izatea erabaki zen eta jadanik futbol klubek hartu zuten parte. Hala ere taldeek Erakustazokadun hirietakoak behar zuten izan. 1968tik aurrera Estatu bakoitzeko ligetako taldeek lortuko zuten Ferietako Koparako sailkapena, aurrez aipaturiko hirietakoak izan ala ez.

Final guztiak bi partidutara jokatu ziren, 1964 eta 1965ean ezik. Hasierako urteetan Espainiar Estatuko taldeak izan ziren nagusi baina azken ekitaldiak talde ingelesek eskuratu zituzten.
## Podiuma 
## Palmaresa 
## Garaipenak 
### Taldeka 
### Estatuka 
## Kanpo estekak
Rosa Zarra

**Rosa Zarra Marín** (Donostia, Gipuzkoa, 1937 - 1995eko ekainaren 30a) polizia gehiegikeriaren biktima izan zen, Ertzaintzak jaurtitako gomazko pilota batek hila.

## Gertakariak 
1995eko ekainaren 22an Ertzaintzak gomazko pilotaz zauritu zuen, Gomazko pilotak Rosa Zarra kolpatu zuen abdomenean.

## Bertsio kontrajarriak 
Rosa Zarraren familiak Ertzaintzaren aurkako salaketa jarri zuen, haren heriotza Ertzaintzaren jokabideak eragindakoa izateagatik eta laguntza ukatzeagatik. Eztabaida sortu zen familiaren eta Ertzaintzaren ordezkari politikoen artean, Rosa Zarraren heriotza kolpatu zuen pilotak eragindakoa zen ala aurretik Rosak zuen osasun arazoen ondorioz gertatu zen. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburu Juan Mari Atutxak zabaldutako bertsio ofizialaren arabera, gaixotasun baten ondorioz hil zen Rosa. Auzitegi medikuek ere kausa naturalei egotzi zieten Rosaren heriotza; aldiz, Rosaren nefrologoak heriotza pilotakadaren ondorio izan zela adierazi zuen.

2025eko martxoan, Rosa Zarra hil zenetik 30 urte igarotzear zirela, Eusko Jaurlaritzako Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeak ebatzi zuen Rosa Zarra Ertzaintzak jaurtitako gomazko pilota batek hil zuela.

2025eko azaroaren 8an, Donostiako Udalak Rosa Zarra omendu zuen, Ertzaintzaren pilotakada jaso zuen tokian. Plaka bat ezarri zuten, poliziaren biktima izan zela oroitzeko. Familiak adierazi zuen espero dutela euren kasuak balio izatea polizia gehiegikeriaren beste biktima batzuei ere aitortza egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Beñat Parra: "Egia aitortu diete, 30 urteko gezurraren ostean"», *Irutxuloko Hitza*, 2452, 2025eko ekainaren 27a.
Ogasawara uharteak

ekialdeko Ozeano Barean dagoen uhartedi da, Tokioko Ogasawara suprefeturan dagoena.

Bere ezaugarri naturalak zirela eta, 1972an Parke Nazionala izendatu zuten eta UNESCOk 2011n Gizateriaren Ondare izendatu zituzten.

## Uharteak 
Ogasawara uharteak hiru multzotan banaturik daude:
* Muko-jima taldea (聟島列島 *Muko-jima Rettō*);
** Muko-jima (聟島);
** Yome-jima (嫁島);
** Nakōdo-jima edo Nakadachi-jima (媒島);
** Kita-no-jima (北ノ島 edo 北島);
** Mae-jima;
* Chichi-jima taldea (父島列島 *Chichi-jima Rettō*);
** Chichi-jima (父島);
** Ani-jima (兄島);
** Otōto-jima (弟島);
** Mago-jima (孫島);
** Higashi-jima (東島)
** Nishi-jima (西島);
** Minami-jima (南島);
* Haha-jima taldea (母島列島 *Haha-jima Rettō*);
** Haha-jima (母島);
** Mukō-jima (向島);
** Hira-jima or Taira-jima (平島)
** Ane-jima (姉島);
** Imōto-jima (妹島);
** Mei-jima (姪島)

## Historia 
Iwo-jima eta Chichi-jima uharteetan aurrehistoriako tresna eta harri landuak aurkitu dira, honek argi erakiusten du aintzinatik populaturiko uharteak direla.

1543an Bernardo de la Torre espainiarra izan zen uharteetara iritsi zen lehenengo europarra eta garai hartan uharteak populaturik ez zeudela idatzi zuen. Japoniarrak 1670 eta 1675ean egindako bi espediziotan iritsi ziren. *Buninjima* izena jarri zioten (biztanle gabeko uharteak) eta horregatik ingelesek *Bonin* izena eman zioten. Espainiarrek ordea *Islas del Arzobispo* deitu zieten.

1830an Nathaniel Savory iparramerikarra Chichi-jimara iritsi eta bertan uharteetako lehenengo kolonia ezarri zuen. Guztira 29 pertsona bizi ziren bertan, gehienak hawaiitarrak. 1846 urtean *Howard* baleuntziak kolonia berria sortu zuten hegoaldeko uhartean.

Japoniak sarritan eskatu zuen uharteen jabetza eta horretarako 1875ean Ogasawara izena eman zien.

Bigarren Mundu Gerran uhartediko biztanleak ebakuatu egin zituzten eta base militar japoniarra ezarri zen Chichijiman. Bertan nagusi zen Suebo Matoba majorrak kanibalismoa praktikatu omen zuen gerra presoekin eta Gerra bukatzean exekutatua izan zen. Iwo Jimako gudua famatu bihurtu zen mundu mailan izan ere Ozeano Bareko gerrako bortitzenetakoa izan baitzen. Gerra bukatzean Estatu Batuetako Armadaren kontrolpean gelditu zen 1968an japoniarrei itzuli zien arte.

2013ko azaroan erupzio gogor baten ondoren uharte berria azaleratu zen eta Niijima izena eman zioten.

## Flora eta fauna 
Uharte bakoitzeko florak bere bideari jarraituz eboluzionatu du eta horregatik sarritan "Ekialdeko Galapagoak" ezizenaz ezagutzen dira. Landaretza subtropikal heze hostozabala da eta 500 espezie inguru biltzen dira, %43a endemikoa.

Aipagarriak diren hainbat espezie agertzen dira bertan, Pterodroma hypoleuca, Columba janthina eta Apalopteron familiare. Pteropus pselaphon saguzaharra ere uharte hauetako endemikoa da.

## Klima 

## Iruditegia 

Irudi:Ogasawara Islands in the Pre-war Showa era.JPG|Herrixka bat XX mende hasieran.
Irudi:Hahajima-oki.jpg|Haha-jima.

## Ikus, gainera 
* Ogasawara Parke Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puta

**Puta** hitzak adiera zenbait ditu:

* Puta, irain-hitza.
* Puta, erromatar mitologiako jainkosa.
* Puta, Azerbaijango udalerria.
* Puta, Errusiako ibaia, Petxora ibaiaren adarretako bat.
* Mircea Puta (1950-2007), errumaniar matematikaria.
Oscar Martin

**Oscar Martin** (Winterthur, Suitza, 1977) Soinu-artearen, instalazioen, sistema elkarreragile eta generatiboen, performance-aren eta irrati-net-art-aren alorretan lan egiten duen programatzaile eta artista experimentala da. Valenciako Unibertsitate Politeknikoan Arte Ederretan lizentziatua da, eskulturaren eta medio berrien espezialitateetan.

Gaur egun, noish ezizena erabiltzen duen soinu-artista elektroniko honek, Bartzelonan egiten du lan. Software askearen izpirituaren defendatzaile sutsua da, eta gisa hortako lanabesen bidez sortzen ditu soinuaren sintesirako eta prozesamendurako tresnak, gero prozesu algoritmiko eta kaotikoak erabiliz bere soinuzko konposizioak egiteko baliatzen dituenak. Besteen artean, Free Software Series, Uzusounds, Drone Records edo Tecnonucleo bezalako disketxeek argitaratu dituzte, gerora Europako nahiz Hegoamerikako hainbat lekutan zuzenean aurkeztuak izan diren bere lanak. Horrez gain, Martin, MetaminaFNR streaming plataformaren arduraduna da eta Espainiako musika eta soinu experimentalei eskainitako UrsonateFanzine argitalpenaren editore lanak betetzen ditu.

## Kanpo estekak 
* Webgune pertsonala orria
* MetaminaFNR streaming plataforma orria
* UrsonateFanzine musika argitalpena orria
Josetxo Ibazeta

**Josetxo Ibazeta** (Donostia, 1967 - ) euskal herritar politikari ezkertiar abertzalea da. Hezkuntza Zientzietan lizentziatua, Donostiako Udaleko zinegotzi ohia eta 2011-2012 bitartean Juan Karlos Izagirre Donostiako alkatearen idazkaria izan zen. 2012ko uztailean Espainiako futbol selekzioak Eurokopa irabaztea Espainiako banderarekin ospatzen ari ziren gazteekin izandako liskar batean ETAren aldeko adierazpenak eta heriotza mehatxuak egiteagatik Espainiako Audientzia Nazionalean epaitu zuten. Gertakari haien ondoren, bere dimisioa aurkeztu zuen. Hori baino lehenago ere, polemikoa izan zen bere jarduna alkatearen idazkari moduan, besteak beste Donostiako Parte Zaharreko Uxotegi etxeko okupatzaileen alde azaltzeagatik.

Euskal Diaspora Taldeko kidea izan zen.