open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rita Gardner

**Rita Gardner** (New York  1934ko urriaren 23a - New York, 2022ko irailaren 24a)  estatubatuar antzezle eta abeslaria izan zen.

## Karrera profesionala 
Gardnerrek off-Broadway-ko debuta egin zuen Jerry Herman-en *Nightcap* (1958) musika-berrikuspenean,   1960an *The Fantasticks*-eko jatorrizko aktoreen taldean Luisaren papera izan baino lehen   .  Broadwaytik kanpoko beste kreditu batzuk*: The Cradle Will Rock* (1964), *To Be Young, Gifted, and Black* (1969), *Jacques Brel is Alive and Well and Living in Paris* (1972), *Steel Magnolias* (1987), *Wings* (1993) eta *El extranjero* (2004).  

Gardnerrek Broadway-n debuta egin zuen *A Family Affair* iraupen laburreko musikalean (65 emanaldi) 1962an, Sally Nathan gisa.   1963an *Pal Joeyren* birjarpen labur batean agertu zen Linda English gisa  eta Susan Watson ordezkatu zuen 1964an *Parisen Ben Franklin* inauguratu eta gutxira . Bere Broadwayko ibilbidea geldiarazi egin zen gero, eta *On a Clear Day You Can See Forever* (1965), *The Last of the Red Hot Lovers* (1969) eta ''Morning's at Seven* (2002) (Cora eta Esther-en ordezkoa) lanetan nabarmendu zen .  2006an Rosieren papera izan zuen *The Wedding Singer*-en,  hiru musika-saiorekin, "Move that Thang" abestia barne. 

Gardnerren eskualdeko antzerki kredituen artean, *Show Boat* eta *The Impossible Years* at the Bucks County Playhouse-n New Hopen (Pennsylvania) (1983), *Lucky in the Rain* musikala, Goodspeed Opera House (1997),  eta *Eleanor: A Love Story* Ford Antzokian, Washingtonen (1999). *Kiss of the Spider Woman* (1994) bira nazionalean agertu zen. The Cincinnati Playhouse (2007) filmean, Murderersen kritikak goretsitako emanaldia eman zuen.

2002an, bere bakarkako saioan *Try to Remember: A Look Back at Off-Broadway* New Yorkeko Sullivan Street Playhouse-n agertu zen larunbat gauetan. Ikuskizunean *The Fantasticks*-eko baladak izan ziren.  New Yorkeko Metropolitan Room-en egin zuen errebista 2011n.. 

Gardnerren telebistako kredituen artean, *Law & Order*, *Law & Order: Special Victims Unit* (lehen denboraldiko 18. atalean),  *Law & Order: Criminal Intent* eta *Dora the Explorer'' (Fox amona gisa) agerraldiak daude.

Gardnerrek antzezpena ikasi zuen New Yorkeko HB Studion  . Yale Unibertsitateko 6. Urteko Cabaret Konferentziako irakaslea izan zen 2008an. 

## Bizitza pertsonala eta heriotza 
New Yorken jaio zen 1934an, Rita Schier Nathan eta Tillie (Hack eskondu aurretik) Schierren alaba zen. Anaia zahar bat zuen, Louis (edo Lewis). 

Herb Gardner antzerkigilearekin ezkondu zen 1957an; ezkontza 1970ean dibortziatu zen. Urte hartan, Peter Cereghetti-rekin berriro ezkondu zen, baina handik gutxira dibortziatu ziren. Rita Robert Sevra antzerkigilearekin ezkondu zen berriro.

Rita Gardner leuzemiaz hil zen 2022ko irailaren 24an, New Yorken, 87 urte zituela.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
* The Fantasticks-en argazkiak
* Lortel fitxategien zerrenda
Gobernuaren Museoa (Chennai)

**Gobernuaren Museoa** (ingelesez Government Museum, lehen *Madrasko Museoa, hiriaren aurreko izenagatik ezaguna*) Indiako hegoaldeko Chennai hirian dago eta Indiako museo nagusietako bat da, New Delhiko Museo Nazionalarekin eta Kalkutako Indiako Museoarekin batera.

## Ezaugarriak 
Gobernuaren Museoa Egmore barrutian dago, Chennai Egmore tren geltokitik kilometro batera hego-mendebaldera.

Britainiar agintepean sortu zen museoa 1851n; 1854tik dago gaur egungo kokalekuan. Zoo bat ere egon zen gune horretan 1855etik 1863ra, baina lekuz aldatu zuten. 1864tik 1890era bitartean hainbat eraikin gehitu ziren, beraz, museo multzo batez hitz egin daiteke.

Museoa arkeologia, numismatika, artea, antropologia, zoologia, botanika eta geologia sailetan banatzen da; ondoan haurrentzako atal berezi bat (Haurren Museoa), bi liburutegi eta antzerki eraikin bat daude.

Bildumetan aipagarrienak Amaravatiko estupa budistaren eremuan egindako indusketetan eta Tamil historiako Txola dinastiaren garaiko Indiako hegoaldeko brontzeak daude X-XII. mendeetakoak), ederrenak munduko hainbat museotan banatuta daude. Garai bertsuko kobrezko xafla zigilatuen multzo txiki baina aipagarri bat ere ikusgai dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:068.Chennai Government Museum.JPG|Brontzeen galeriako ale bat.
Fitxategi:Arthanarishvara, Chola period, 11th century, Government Museum, Chennai (8) (37195365720).jpg|Txola garaiko pieza bat.
Fitxategi:Chennai govt museun.jpg|Pinakotekan, Madrasko gobernari izandako britainiarren erretratoak.
Fitxategi:India del sud, immagini di divinità propiziatoie per la pesca.jpg|Antropologia saila, arrantzaren aldeko idunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azken hitzak

[thumb|250px|right|[Eugène Delacroixen "Marko Aurelio enperadorearen azken hitzak" (1844)]] 

**Azken hitzak** pertsona batek justu hil aurretik edo haren heriotza hurbiltzen den heinean esandako azken hitzak dira.

## Azken hitz ospetsuak 
Baliteke azken hitzak heriotza baino lehenagoko hitzak ez izatea. Kasu askotan, baliteke hitz horiek modu fidagarrian idatzi edo grabatu ez izana, eta gerora oker aipa daitezke hainbat arrazoirengatik.

Azken hitz ospetsu batzuek hitzez hitzeko esaldiak dituzte, Shakespeareren *Julio Zesar*ren *"Et tu, Brute?"* () edo Oscar Wilderen *"My wallpaper and I are fighting a duel to the death. One or the other of us has to go"* () adibidez.

Beste batzuek zentzu ironikoa dute, egitate lazgarri baten aurretik esanak, adibidez:

* John Sedgwick jenerala, Spotsylvaniako guduan, etsaiaren tiro batek jo baino lehen ''"They couldn't hit an elephant at this distance!"* () esan zuen.
* Kurt Christoph von Schwerin komandanteak Pragako guduan, kanoi-bala batek buruan jo baino lehen *"Heran, meine Kinder, heran!"* () esan zuen.
* Chicago bandako Terry Kathek pistola bat lokian jarri eta katua sakatu baino lehen *"Don't worry about it ... look, the clip is not even in it."'' () esan zuen.

Mugimendu erlijioso, nazionalista edo iraultzaile bateko martiri edo heroi gisa tratatutako pertsona batek emandako azken hitzek esanahi politikoa hartzen dute askotan, literaturan asko aipatzen dituzte eta eslogan gisa erabiltzen dituzte; kasu batzuetan, ordea, hitz horien benetakotasun historikoa zalantzazkoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ford Antzokia

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Presidential_Box%2C_Ford%27s_Theatre_IMG_4502.JPG/220px-Presidential_Box%2C_Ford%27s_Theatre_IMG_4502.JPG|thumb| [Abraham Lincoln hil zuten palkoa.]]
**Ford Antzokia** (ingelesez ''Ford's Theatre'') Estatu Batuetako Washington hiriko antzoki historiko bat da, 1860ko hamarkadatik hainbat antzerki emanalditarako erabiltzen dena.

## Historia 
Jatorriz gurtza etxea zen, 1833an hiriko Lehen Baptisten bigarren bilera-etxe gisa eraikia, Obadiah Bruen Brown artzain zela. 1861ean, kongregazioa eraiki berri zen eraikin batera joan ondoren, John T. Ford-ek eliza zaharra erosi zuen eta antzoki bihurtu zuen.

Antzokia sute batek suntsitu zuen 1862an eta hurrengo urtean berreraiki zuten. Antzokia 1863ko abuztuan berriz ireki zenean, 2.400 lagunentzako edukiera zuen.

Ford Antzokia Abraham Lincoln Estatu Batuetako presidentea 1865eko apirilaren 14an  John Wilkes Booth aktoreak hil zuen gunea izan zen.  Tiroa jaso ostean, hildako presidentea Petersen etxera eraman zuten, eta hurrengo goizean hil zen.

Geroago antzokia biltegi eta bulego gisa erabili zen eta 1893an zati bat erori zen, 22 hildako eraginez. 1968an antzoki gisa berritu eta berriro ireki zuten. 2000ko hamarkadan 2009ko otsailaren 12an zaharberritu eta publikoarentzat ireki zen, Lincolnen jaiotzaren berrehungarren urteurrena ospatzeko.

Petersen etxea eta antzokia batera kontserbatzen dira Ford Antzokia Gune Historiko Nazional gisa, Parke Nazionalen Zerbitzuak kudeatzen duena. Antzerkiaren eta "Hezkuntza Zentroaren" programazioa Ford Theatre Society-k gainbegiratzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fords Theatre (gune ofiziala)
Marie-Jeanne de Lalande

**Amélie Harlay**, ezkontzaz **Marie-Jeanne Amélie Lefrançais de Lalande** (Paris, Frantzia, 1768-1832ko azaroaren 8a) matematikaria eta astronomo frantsesa izan zen.

## Bizitza eta lana 
Joseph Lalanderen alaba ez-legitimoa zen Amélie Harlay (edo Marie Harley testu batzuetan). 1788an, hogei urte zituela, Michel Lalande lehengusuarekin ezkondu zen, bera baino gazteagoa, eta Lalandek iloba zela esaten zuena. Lalande arduratu zen bere prestakuntzaz, eta senar-emazteek beti egin zuten lan astronomoaren proiektuetan. 

Taules horàries direlakoak Lalanderen Abrégé de *Navigation-i* (1793) atxikita daude, eta Amélie Harlayren lanak dira. 

Matematikan zuen trebetasunari esker, 1801ean argitaratu zen katalogoko 50 000 izarren posizioak kalkulatu zituen.

Berak eta Michel Lalandek hiru seme-alaba izan zituzten, eta astronomiari buruzko izenak jarri zizkieten: Caroline (Caroline Herschel), Isaac (Isaac Newton) eta Urania.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* Ogilvie, Marilyn; Harvey, Joy; Rossiter, Margaret (2003). The Biographical Dictionary of Women in Science (en inglés). New York: Routledge. ISBN 9781135963439. 

## Kanpo estekak 
* 
* Dictionnaire Fortunée Briquet
Rosaly Lopes

**Rosaly M. C. Lopes-Gautier** (Río de Janeiro, Brasil, 1957ko urtarrilaren 8a) Brasilgo geologoa eta astronomoa da. Geologia Planetarioan Zorrotadarako Propultsioaren Laborategian (JPL, ingelesezko akronimoa) egindako lanengatik da ezaguna. 1989an hasi zen bertan.

## Biografia eta karrera 
Neskatotan astronauta izan nahi zuen. Hala ere, espazioa esploratzea zaila zenez, brasildarra eta eskola publikoko ikaslea izanik, ametsa espazioa aztertzeko proiektu bihurtu zuen, eta 1975ean Londresera joan zen, University Collegen astronomian graduatzeko.

Graduazioaren amaieran, planeten geologiaz arduratu zen, eta Londresko Unibertsitatean (1986) doktoratu zen ("*Comparative Studies of Volcanic Features on Earth and Mars" [Lurraren eta Marteren ezaugarri bolkanikoen azterketa konparatiboak])* lanarekin. Sumendiei buruzko ikasketek JPLn lan egiteko gonbita ekarri zioten.

2001 bitartean, *Galileo Flight* proiektuan lanean ari zela, 71 sumendi aktibo identifikatu zituen Lo izeneko satelitean, Jupiterreko satelitean. 2002an, Cassini irekiera sintetikoko radarraren taldea osatu zuen.

## Argitalpen batzuk 
thumb|260px|Rosaly Lopes, 2014
* Lopes-Gautier, Rosaly (2000). «Volcanism on Io».  En Haraldur Sigurdsson, Bruce Houghton, Hazel Rymer, John Stix, Steve McNutt, ed. Encyclopedia of Volcanoes. San Diego, CA: Academic Press. pp. 709-726. ISBN 978-0126431407. 
* Lopes, Rosaly M.C.; Gregg, Tracy K.P. (2004). Volcanic Worlds: Exploring The Solar System's Volcanoes. Springer / Praxis. p. 236. ISBN 3-540-00431-9.  La referencia utiliza el parámetro obsoleto |coautores= (ayuda)
* Lopes, Rosaly M.C. (2005). The Volcano Adventure Guide. Cambridge University Press. pp. 362. ISBN 0-521-55453-5. 
* Lopes, Rosaly M.C.; Spencer, John R. (2006). Io After Galileo: A New View of Jupiter's Volcanic Moon. Springer / Praxis. p. 342. ISBN 3-540-34681-3. 
* Lopes, Rosaly M.C.; Carroll, Michael (2008). Alien Volcanoes. Johns Hopkins Press. pp. 152. ISBN 978-0-8018-8673-7. 
* Lopes, Rosaly M.C. (2011). Volcanoes: A Beginner's Guide. Beginners Guide (Oneworld) Series. edición ilustrada de National Book Network. p. 150. ISBN 9781851687251. 
* Lopes, Rosaly M.C. (2013). Volcanoes; A Beginner's Guide. edición ilustrada de Oneworld Publications. p. 165. ISBN 9781780741819. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* Wings World Quest: Women of Discovery Award  saria (2009)
* NASA Exceptional Service Award saria (2007)
* Girl Scouts of America WINGS (Women Inspiring Next Generations) saria (2007)
* Fellow - American Association for the Advancement of Science saria (2007)
* Medalha Women at Work saria(2006)
* Carl Sagan Domina - American Astronomical Society, Division for Planetary Sciences saria (2005)
* Bikaintasun Tekniko Bikaineko JPL, Galileo Planificación Ciencia eta Eragiketa Taldea saria (2002)
* GEMS Woman of the Year in Science and Technology - GEMS Television, Miami saria (1997)
* Latinas in Science Award - From the Junta Feminil Mexicana Nacional saria (1990)
* Eponimia: 2007an Pernambucana de Bezerros hirian suziri esperimentalen base bati eman zitzaion bere izena.

## Ikus gainera 
* Nomenklatura planetarioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 

*
Oberea curialis

***Oberea curialis*** *Oberea* kakalardo generokoa da, *Cerambycidae* familiakoa. Pascoe ikerlariak 1866an deskribatu zuen. Txinan, Indonesian eta Malaysian aurkitzen da.

## Ezaugarriak 
15-22 mm arteko dituzte. Hegaldiaren garaia bakarrik martxoan izaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Oberea curialis* Encyclopedia of Life.
* :*Oberea curialis* Catalogue of Life.
Aritz Eguaras

**Aritz Eguaras Álvarez** (Antsoain, 1994ko azaroaren 3a) Euskal Herriko futbolari ohia da, Txantrean hezia. Eskuin atzelari lanetan aritzen zen. Bere anai nagusia Iñigo futbolaria da ere.

## Ibilbidea 
*2022ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Alertzedi-espatula

**Alertzedi-espatula** edo **espatula horia** (*Spathularia flavida*) *Cudoniaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, haragi gelatinakara du.

Sinonimoak: *Helvella clavata*, *Clavaria spathulata*, *Helvella spathulata*, *Helvella feritoria*, *Spathularia flava var. feritoria*, *Spathularia flava*, *Spathularia rufa*, *Mitrula spathulata*, *Spathularia flaccida*, *Spathularia clavata*, *Spathularia flavida var. rugosa*, *Spathularia rugosa*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Lehorra, fruktifikazioaren altuera guztira 2 eta 6 cm-ra bitartekoa. Kolore hori ilun samarrekoa, hezetasun mailaren arabera.  Zapala edo espatula formakoa, irregularki kizkurra. Hanka bat du, hasieran zurixka, gero tonu horixkekin eta zertxobait pikortsua.

**Etimologia:** *Spathularia* terminoa latinetik dator, espatulei dagokien "spatula" hitzetik. *Flavida* epitetoa ere latinetik dator, hori esan nahi duen "flavidus" hitzetik, Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Spathularia neesii* delakoarekin, hau alertzeetan ateratzen da, kolorea, zuri-alutazeotik okre-zikinera doana. *Spathularia pectinatus* ere hor dago, honek izeietan  irteten du eta handiagoa da eta espora txikiagoak ditu. *Mitrula paludosa* espeziearekin ere bai, hau txikiagoa da eta euriak sortutako putzuetan landare hondarretan ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Mendiko pinudien azpian taldeak osatuz leku hezeetan. Ez da arraroa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Mongolia, Kirgizistan, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Txina.

## Galeria 

Fitxategi:Spathularia flavida 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anis-klitozibe zuri

**Anis-klitozibe zuria** (*Clitocybe fragrans*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Muskarina izan dezakeela uste da.

Sinonimoak: *Agaricus gratus*, *Hypophyllum excelsum*, *Omphalia fragrans*, *Clitocybe fragrans var. grata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Higrofanoa, 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, beix-haragi zurbil kolorekoa. Hasieran ganbila, gero laua, erdian koloretsuagoa den sakonune txiki batekin; hezetasunean ertz ildaskatua.

**Orriak:** Dekurrente samarrak; hasieran zurixkak, bukaeran krema zikin kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Liraina, hauskorra, zurixka; kotoi itxurako hondarrekin oinarrian, 4 - 8 x 0,3 - 0,5 cm-koa.

**Haragia:** Zurixka, anis usain garbiarekin.

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua, esan nahi du, kapelaren formagatik. *Fragrans* epitetoa berriz latinetik dator, usaina esan nahi duen "fragrans" hitzetik. Usain handia duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Zenbait autorek *Clitocybe* txiki, zurbil eta anis usaina duten talde bati buruz egiten dituzten interpretazioak desberdinak dira, eta, askotan, kontraesankorrak. Batzuentzat espezie beraren forma desberdinak baizik ez lirateke izango, eta beste batzuentzat, berriz, oso desberdinak.

*Clitocybe suaveolens* deritzona oso antzekoa da, baina kapela koloreztatuagoa eta unbilikatuagoa du, orriak dekurrenteagoak, haragia hauskorragoa eta usain leunagokoa.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, baso argietako hezeguneetan, belarretan eta goroldiotan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Txile, Islandia, Europa, Errusia, Taiwan, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Nigeria.

## Galeria 

Fitxategi:Clitocybe fragrans 1.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 2.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 3.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 4.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 5.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 6.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 7.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 8.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 9.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 10.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans 12.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans hamabi.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans hamahiru.jpg
Fitxategi:Clitocybe fragrans hamalau.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko The Rugby Championship

**2022ko The Rugby Championship** The Rugby Championship Hego Hemisferioko txapelketaren hamargarren edizioa izan zen, 27.a Hiru Nazioen Txapelketak eta Tri Nations Series kontuan hartuta.

## Taldeak 
## Egutegia 
## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Eraso bonusak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Defentsa bonusak
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Zeelanda Berria** ||**19**||6 || 4 || 0 || 2 || 195 || 128 || +67 || 2 || 1
|-
| 2 ||align=left|  Hegoafrika ||**18**||6 || 4 || 0 || 2 || 164 || 119 || +45 || 2 || 0
|-
| 3 ||align=left|  Australia ||**10**||6 || 2 || 0 || 4 || 142 || 194 || -52 || 1 || 1
|-
| 4 ||align=left|  Argentina||**9**||6 || 2 || 0 || 4 || 143 || 203 || -60 || 1 || 0
|-
|}

## Partidak 
### Lehenbiziko jardunaldia 
**Partidako jokalaria:**
Malcolm Marx (Hegoafrika)
**Oharrak:**
* Malcolm Marxen 50. test-partida izan zen.
----

**Partidako jokalaria:**
Rob Valetini (Australia)
**Oharrak:**
* Michael Hooper izan beharra zen kapitaina, baina partidaren bezperan Argentinatik Australiara itzuli zen, arrazoi pertsonalak argudiaturik. Hori zela eta, James Slipper izendatu zuten kapitain.
* Tomás Albornozek (Argentina) eta Matt Gibbonek eta Jed Hollowayek (Australia) debuta egin zuten beren selekzioekin.
* Australiak Puma Trophya atxiki zuen.

### Bigarren jardunaldia 
**Partidako jokalaria:**
Rieko Ioane (Zeelanda Berria)
**Oharrak**
* Frans Malherberen (Hegoafrika) 50. test-partida izan zen.
* Fletcher Newellek debuta egin zuen Zeelanda Berriko selekzioarekin.
* Zeelanda Berriak Freedom Kopa atxiki zuen.
----

**Partidako jokalaria:**
Thomas Gallo (Argentina)
**Oharrak**
* Pone Fa'amausilik eta Billy Pollardek debuta egin zuten Australiako selekzioarekin.

### Hirugarren jardunaldia 
**Partidako jokalaria:**
Fraser McReight (Australia)
**Oharrak**
* Australiak Mandela Challenge Plate-a atxiki zuen.
----

**Partidako jokalaria:**
Emiliano Boffelli (Argentina)
**Oharrak**
* Marcos Kremerren (Argentina) 50. test-partida izan zen.

### Laugarren jardunaldia 
----

### Bosgarren jardunaldia 
**Partidako jokalaria:**
Samisoni Taukei'aho (Zeelanda Berria)
**Oharrak:**
* Marika Koroibeteren (Australia) 50. test-partida izan zen.
* Zeelanda Berriak Bledisloe Kopa atxiki zuen.
----

**Partidako jokalaria:**
Malcolm Marx (Hegoafrika)
**Oharrak:**
* Libertadores de América estadioan jokatutako lehenbiziko nazioarteko errugbi partida izan zen.
* Siya Kolisiren (Hegoafrika) 70. test-partida izan zen.
* Agustín Creevyren (Argentina) 95. test-partida izan zen, Argentinako historiako gehiena.

### Seigarren jardunaldia 
**Partidako jokalaria:**
Jordie Barrett (Zeelanda Berria)
----

## Estatistikak 
### Puntugileak 
### Entsegugileak 
## Sariak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
Ants Piip

**Ants Piip** (Tuhalaane, Errusiar Inperioa, 1884ko otsailaren 28aGreg./otsailaren 16aJul. - Nirivski lan esparrua, Perm oblasta, Sobietar Batasuna, 1942ko urriaren 1a) estoniar abokatu, diplomazialari eta politikaria izan zen. Estoniako estatuburua izan zen 1920tik 1921era eta lehen  ministroa 1920ko urrietik abendura.

Irakasle aritu ondoren zuzenbidea ikasi zuen San Petersburgoko Unibertsitatean eta ikasketak Berlingo Unibertsitatean zabaldu zituen. 1917an Estoniako Probintzia Batzarreko kide hautatu zuten eta Batzar Konstituziogileko kide izan zen. 1917tik 1919ra San Petersburgoko eta Londresko misio diplomatiko estoniarretan parte hartu zuen. Berebiziko garrantzia izan zuen Estoniaren independentzia asmoak nazioartekotzen Pariseko Bake Konferentzian. 1919-20an Estoniako ordezkaritzan parte hartu zuen Tartuko bake negoziazioetan Errusia Sobietarrarekin.

Tartuko Unibertsitateko nazioarteko zuzenbideko irakaslea (1919-1940), Britainia Handian enbaxadorea (1920), lehen ministroa (1920ko urritik abendura), estatuburua (1920ko abendutik 1921eko urtarrilera), bost aldiz Asuntis Kanpo Arazoetako ministroa, Estatu Batuetan enbaxadorea (1923-1925) eta parlamentuko kidea (1938-1940) izan zen.

NKVDk 1941ean atxilotu eta Siberiako lan esparru batean hil zen.

## Kanpo estekak
Novembre (filma)

***Novembre*** () 2022ko Cédric Jimenez frantziar zinema zuzendariak zuzendutako polizia-filma da.

## Argumentua 
Filma 2015eko azaroaren 13an Parisen izandako atentatu terroristen barruan kokatzen da. 130 bat pertsona hil ziren atentatuetan, eta 415 pertsona zauritu ziren. Testuinguru horretan, filmak atentatuen ostean Frantziako zerbitzu antiterroristek bost egunez egindako lana erakusten du, susmagarriak eta errudunak bilatzeko orduan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Old Man (telesaila)

***The Old Man*** estatubatuar suspensezko telesaila da, Jonathan E. Steinbergek eta Robert Levinek FXentzat egina.

## Sinopsia 
Urte luzez CIAko agente izandako gizonezko erretiratu bat da zazpi ataleko telesail honetako protagonista. Zibilizaziotik eta hiriguneetatik urrun bizi da orain, eta, bat-batean, ihesari ekin beharko dio, bera erail nahi duten pertsonei izkin egiteko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Causa Própria

***Causa Própria*** portugaldar telesail dramatikoa da, Edgar Medinak eta Rui Cardoso Martinsek RTP1entzat egina.

## Sinopsia 
Ikasle gazte bat hilik topatuko dute Portugal barnealdeko herri txiki batean, eta bertako epaileak ezusteko dilema bati egin beharko dio aurre; aurrerantzean, bere ekintzek arrisku bikoitza izango dute, kasua eta familia, bizitza profesionala eta pertsonala jar litzakete kolokan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zero Hour (telesaila)

***Zero Hour*** () israeldar telesail dramatikoa da, Deakla Keydarrek Kan 11rentzat egina.

## Sinopsia 
43 urteko irakasle baten eta 17 urteko ikasle baten arteko eztabaida sutsua da telesailaren ardatza. Justiziari eta moralari buruzko gogoeta ikasgelatik kanpoko afera emozional konplexua bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Doron Ben-David
* Maya Landsman
* Alma Zack
* Dvir Benedek
* Ronit Apel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NGC 7662

**NGC 7662** (batzuetan **Elur-Bola Urdinaren Nebulosa** edo **Caldwell 22** deitua) Andromeda konstelazioan dagoen nebulosa planetario bat da. NGC 7662 ohiko nebulosa planetario bat da astronomo afizionatuentzat. Teleskopio txiki batekin izar baten antza duen objektua ikusiko da, hodei txiki batekin bere inguruan. 6 hazbeteo teleskopio batekin eta 100x handipenarekin ikusiko da disko hori urdina dela, eta handiagoa den teleskopio batekin kolore ugari aurkituko dira bere barrenean.

Bere zentroan duen izarra O motako izar bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alertze-ardagai

**Alertze-ardagaia** (*Fomitopsis officinalis*) *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio. Onddo honek historia luzea du, bere ezaugarri terapeutikoak direla eta. Badirudi grekoek eta erromatarrek purgatzaile gisa erabiltzen zutela.

Sinonimoak: *Boletus laricis*, *Agaricus laricis*, *Boletus purgans*, *Agaricus purgans*, *Polyporus officinalis*, *Polyporus laricis*, *Boletus agaricum*, *Piptoporus officinalis*, *Cladomeris officinalis*, *Leptoporus officinalis*, *Ungulina officinalis*, *Fomes laricis*, *Fomes albogriseus*, *Fomes officinalis*, *Fomes fuscatus*, *Placodes officinalis*, *Fomitopsis officinalis*, *Laricifomes officinalis*, *Agaricum officinale*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 eta 20 cm bitartean neurtzen du normalean, baina oso handia izan daiteke eta  metro erdiko altuera eta 30 cm-ko zabalerara irits daiteke. Zaldi apatx globo itxurakoa da, eta oinik gabea. Besaulki itxurakoz hornitua dago, eta gune kolore zurikoak eta marroi-grisaxkak ditu. Zarakar oso mehe batez jantzia dago eta bere ertzak oso kamutsak dira.

**Tutuak:** Laburrak, oso geruzatuak, zurixkak, gero krema kolorekoak.

**Poroak:** Biribilduak eta txikiak edo pixka bat angelutsuak eta krema-zurixka kolorekoak.

**Haragia edo bilbea:** Lodia eta biguna edo harroa, gero gogortu egiten da, zuri-horixka kolorekoa, irin usainekoa eta zapore mikatzekoa.

**Etimologia:** *Officinalis* epitetoa latinetik dator, sendagarria esan nahi duen "officinalis" hitzetik. Medikuntzan erabiltzen delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Fomitopsis pinicola* oso antzekoa da, baina pinu enborretan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan bizi da alertzeen enborretan. Beste konifero batzuetan ere bizi daiteke, baina segur aski mendiko alertzeak parasitatzen aurkituko dugu.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Turkia, Himalaiako eremua, Japonia, Txina.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, alertze-ardagaia desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerea Arruti

**Nerea Arruti** (Urnieta, Gipuzkoa, 1990eko otsailaren 1a) herri kirolaria da. Aizkora proban eta euskal pentatloian aritzen da.

## Ibilbidea 
Judoan eta crossfitean aritu ondoren, *El Conquistador del Caribe III.* (2020) ETBko programan hartu zuen parte. 

2021ean aizkorarekin hasi zen eta 2022an Urrezko Aizkolariak proba irabazi zuen, binaka Nerea Sorondorekin batera, eta ondoren banaka ere garaile izatea lortu zuen. Aizkolaritzako emaitzek hauspoturik, Euskal Pentatloi Sarian hartu zuen parte, eta lehiaketa horretan ere banakako eta binakako probak irabazi zituen. 2022. urtea biribiltzeko, aizkora-txapelketak irabazi zituen: Gipuzkoako Aizkolari Txapelketa irabazi zuen Irati Astondoarekin buruz burukoa jokatuta, azaroaren 6an Euskal Herriko txapelduna izan zen, eta hurrengo astean Sherpa.ai Txapelketa irabazi zuen.

2023an Gipuzkoako eta Euskadiko aizkolari txapelduna izan zen eta Binakako Euskal Pentatloia ere irabazi zuen. Urtea amaitzeko Sherpa.ai aizkolari-txapelketa irabazi zuen bigarren aldiz

2024an hirugarren aldiz lortu zuen Euskal Herriko txapela.

## Kirol-arloko lorpenak 
### Aizkolaritza 
* Urrezko Aizkolariak:
** Banaka (1): 2022
** Binaka (1): 2022 (Nerea Sorondorekin)
* Euskal Herriko Aizkolari-Txapelketa:
** Txapeldun (3): 2022, 2023, 2024
** Bigarren (1): 2025
* Gipuzkoako Aizkolari-Txapelketa:
** Txapeldun (3): 2022, 2023, 2024
* Sherpa.ai Aizkolari-Sariketa:
** Txapeldun (2): 2022, 2023
* Donostiako Urrezko Kopa:
** Txapeldun (1): 2022
* Ramon Latasa Saria (1): 2023 (Maika Ariztegirekin)

### Euskal pentatloia 
* Euskal Pentatloi-Saria (2):
** Banaka (1): 2022
** Binaka (2): 2022, 2023 (Amalur Arbelaitzekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aprileko azpiarrosa

**Aprileko azpiarrosa** (*Entoloma aprile*) *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Irin usain nabarmena duenez, batez ere laguntzeko edo hornigaietarako erabiltzen da. Adituen esku dago bilketa, sailkatzeko zailtasun ugari baititu eta espezie toxiko antzekoak baitira.

Sinonimoak: *Hyporrhodius aprilis*, *Rhodophyllus majalis*, *Rhodophyllus plebejus*, *Rhodophyllus aprilis*, *Entoloma clypeatum var. aprile*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, hasieran konikoa, gero kanpai itxurakoa edo ganbila eta azkenean zabaldu egiten da. Titi apur batekin eta ertzak biribilkatuta egoten dira luzaroan; gero, luzatuta eta izurtuak geratzen dira.  Azalak kolore gris zikina edo gris-marroia du, hezetasunarekin oso sentikorra eta denbora lehorrarekin zurbildu egiten da.

**Orriak:** Eskotatuak, itsatsiak, zabal, desberdinak, hasieran grisaxkak eta gero marroi-arrosak.

Orri Eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, lodixeagoa oinarrian, hasieran betea, baina laster barnehutsa, eta zurixka, luzetarako zuntz-txiki ilunago eta distiratsuekin.

**Haragia:** Lodia kapelaren erdian eta oso mehea ertzetan. Zurixka da eta irin usaina eta zaporea ditu.

**Etimologia:** *Entoloma* terminoa grekotik dator: ertza barrurantz biribildua. *Aprile* epitetoa berriz latinetik dator, apiril esan nahi duen "aprilis" hitzetik. Bere hazteko garaiagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona da.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma clypeatum* bezalako udaberriko *Entolomen* taldean dago, hau bereizten da *aprile*-tik , soropildua hazten delako, oina leuna, zuria, zuntzik gabea, eta iluna duelako. *Entoloma sinuatum* toxikoa udazkenean bakarrik hazten da, eta, beraz, udaberriko *Entolomen* bilketa seguruagoa da.

## Sasoia eta lekua 
Apirilean hostozabalen basoetako lurzoru hareatsu eta buztintsuetan agertzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Txina, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izar-mapa

thumb
**Izar-mapa** edo **izar-atlasa**, gauean ikusgarri diren objektu astronomikoen (izar, konstelazio, galaxia, planeta eta ilargi) errepresentazio kartografikoa da. Izar mapak giza historiaren lehen migrazio mugimenduetatik erabili dira nabigatu eta orientatu ahal izateko. Gaur egungo mapak Lurretik zein espaziotik eskuraturiko argazki bidez osatzen dira, latitude eta longitude geografikoen antzeko koordenada sistema batean oinarriturik. Ordea, historiaren parte handi batean mapak, begiz edo astrolabio zein planisferio tresna bidez aztertu dira. Ez dira izar mapak katalogo astronomikoekin konfunditu behar, azken hauek argizkien zerrenda edo tabulazioa baitira, elkarrekin taldeka daitezkeenak ezaugarri komun bat dutenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinu-sustraietako ardagai

thumb|Pinu-sustraietako ardagaia goitik eta behetik ikusia.
thumb|Pinu-sustrietako ardagaia alertze baten.

**Pinu-sustraietako ardagaia** (*Phaeolus schweinitzii*) *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat da. *Inonotus hispidus* eta *Gymnopilus spectabilis* delakoen konposatu haluzinogeno eta lasaigarri berak ditu. Pazifikoko uharte batzuetako errituetan erabiltzen da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10-25 cm-koa eta 1-3 cm-ko lodierakoa, zirkulu formakoa edo zirkuluerdikoa, giltzurrun formakoa edo abaniko itxurakoa; lehenengo ganbila gero inbutu itxuran. Gaztetan hori-sufre kolorea du, eta zahartzean, erdigunetik hasita, marroi edo arre-herdoil kolorera bihurtzen joaten da. Azala ilupaduna eta feltroduna. Ertza mehea, gingilduna, batzuetan oso deformatua.

**Tutuak:** Luzeak oinaren inguruan, kanpoaldera erabat murrizten dira; oso dekurrenteak, hasieran horiak, ondoren herdoil kolorekoak.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Irregularrak, poligonalak, tutuen kolorekoak.

**Haragia:** Biguna, harroa suberosoa zahartzaroan, hori-azafrai kolorekoa, azkenean arre-herdoil kolorekoa.

**Etimologia:** *Schweinitzii* epitetoa izen berezi bat da, L. v. Schweinitz mikolologo alemaniar-amerikarraren omenez.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Zaila da beste espezie batekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen basoetan, deskonposatzen ari diren pinu motzondoetan, batzuetan humusean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Karibea, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Brasil, Uruguai, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Uzbekistan, Pakistan, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Filipinak, Australia, Zeelanda Berria, Indonesia, Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Phaeolus schwinitzii 1.jpg|alt=
Fitxategi:Phaeolus schweinitzii 2.jpg|alt=
Fitxategi:Phaeolus schweinitzii 3.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keia (musika taldea)

**Keia** Oñatin 2021ean sortutako rock musika taldea da, Ane Arruti zarauztarrak gidatzen duena.

## Ibilbidea 
Ane Arruti zarauztarra bakarlari gisa ibili izan da eta 2021eko apirilean Iker Martinez de Zuazo oñatiarrarekin elkarlanean hasi zen. 2021 amaierarako Sharon Stoner taldeko Iñigo Ibarrondo eta Egoitz Olalde gehitu zitzaizkien eta abestiak grabatzen hasi ziren. 2022an atera zuten aurreneko disko hori, hamar abesti dituena. Zortzi abestiren hitzak Ane Arrutik eginak dira. Diskoaren aurkezpena Oñatiko gaztetxean egin zuten eta bigarren kontzertua Zarautzen.

## Diskografia 
* *Erregaia* (2022, autoekoizpena)
* *Zamalanak* (2024, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Taldearen bandcamp webgunea
Txema Ramirez de la Piscina

**Txema Ramirez de la Piscina Martinez** (Ibarra, 1958) gipuzkoar kazetaria da.

## Biografia 
EHUn ikasi zuen kazetaritza eta 1993an doktoretza erdietsi zuen. 2012an katedradun izendatu zuten.

Hainbat hedabidetan jardun zuen hamar urtez (1979-1989) Dozena bat liburu baino gehiago idatzi ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Mari Pastor

**Jose Mari Pastor González** (Bilbo, 1961) bizkaitar kazetaria  eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da.

## Biografia 
1982ko Bertsolari Txapelketa Nagusian parte hartu zuen. EHUn ikasi zuen kazetaritza eta *Euskal herriko informazio politikoa ETBko Gaur Egun albistegian (2008. eta 2010. urteak)* tesiari esker doktoretza erdietsi zuen. Tesiaren helburua hedabide publikoaren ildo informatiboa aztertzea izan zen, Eusko Jaurlaritzako agintean bi alderdi desberdinetako buruzagiak lehendakariak izan diren garaietan: Juan Jose Ibarretxe (EAJ) 2008an eta Patxi Lopez (PSE-EE) 2010ean. Bi urteetako laginek emandako emaitzak konparatu zituen, aro bakoitzaren ezaugarriak eta bi agintaldietako informazio ildoak bereiziz. Funtsean, euskarazko hedabide publiko bakarraren jarduera aztertu zuen, ikuspegi kritikotik gizartearen zerbitzura zenbateraino dagoen nabarmentzeko.

Hainbat hedabidetan jardun du. Hogei urte ez zituela hasi zen euskal prentsan idazten, Anaitasuna aldizkarian, eta ondoren, Egin, EiTB, Euskaldunon Egunkaria eta Berrian ere  lan egin du.

Kazetaritzako Saileko irakasle atxikia da, non irakasle gisa hasi zen lanean 2007-2008 ikasturtean. "Berrien Idazkera Prentsan" eta "Interpretazio Generoak" irakasgaiak ematen ditu Kazetaritzako graduan, eta EHU eta EiTB artean sinatutako Multimedia Komunikazioko masterrean.

## Liburuak 
Gutxienez honako hiru liburu idatzi ditu:

* *Berrien Idazkera. Albistea lantzeko oinarrizko eskuliburua*    Jose Mari Pastor Gonzalez, Alazne Aiestaran Yarza. 2021. UEU  eta UPV/EHU 
* *Kazeta-idazkera: arauak eta estiloa hitzen jokoan*    Jose Inazio Basterretxea Polo, JJose Mari Pastor Gonzalez, Alazne Aiestaran Yarza.    2013. UEU eta UPV/EHU 
* *Kazetari aditua unibertso digitalean*    Jose Inazio Armentia Vizuete, Joseba Barandiaran Andueza, Arantxa Iturbe Maiz, Beñardo Kortabarria Olabarria, Imanol Murua Uria, Jose Mari Pastor Gonzalez, Txema Ramirez de la Piscina Martinez, Alazne Aiestaran Yarza, Andoni Basabe Kortabarria, Bego Zubia Gallastegi.  2009. UEU

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jose Mari Pastor *Berria* egunkariko artikuluak (500etik gora, 2003-2022)
* Jose Mari Pastor *Euskaldunon egunkariko* artikuluak (800etik gora, 1991-2003)
* Jose Mari Pastor *Anaitasuna* aldizkariko 10 artikulu (1981-1982)
Iñaki Larramendi

**Iñaki Larramendi Lertxundi** (Donostia, 1929 - Donostia, 2022ko irailaren 30a) euskal aktibista izan zen, Ekin taldearen eta ETAren sortzaileetako bat.

## Bizitza 
Gerra bukatu eta handik hamar urtera hasi ziren militatzen Larramendi eta gerora ETA sortuko zuten haiek. Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi-k kontatua dauka 1947an hasi zela bera Eusko Ikasle Alkartasuna (EIA) ikasle taldearekin harremanetan. Herbehereetan zuen egoitza, eta "Ikasle" izeneko aldizkari bat banatzen zuten Bizkaian, eta "Erne" izeneko beste bat Gipuzkoan. Harekin bateratsu zen Larramendi ere. 1950ean atxilotu zituzten Larramendi bera, Txillardegi —lehengusua zuen—, Iñaki Gantzarain eta Jose Maria Benito del Valle; EIA desegin zuten poliziek.

Handik urte pare batera, 1952an, orduan elkartutako gazte haiek berriro elkartzen hasi ziren, beren kasa. Euskara ikasten, autore existentzialistak ikertzen eta euskal foru lege tradizionalak ikertzen hasi ziren. Autoformazio talde horrek Ekin izena hartu zuen 1953an; barne mailan erabiltzen zuten buletinaren izena zen berez. Larramendi bera 1953an sartu zen taldera.

Ekinen Donostiako adarrean, Larramendi, Rafa Albisu eta Txillardegi elkartzen ziren. Bilbokoan zeuden Benito del Valle, Alfonso Irigoien, Gantzarain eta Julen Madariaga. 1954an, taldea zabaldu, eta jendea biltzen hasi ziren. EGIko militante ugari eurenganatu zituzten lehen urteetan, baina tirabirak ere hasi ziren, handik gutxira iritsiko zen hausturaren aurrekari zirenak. Harremanak onbideratzeko azken ahaleginetako batean parte hartu zuen Larramendik berak, Baionan.

Amaitzetik urrun, abiatzen eta egituratzen ari zen Larramendik eta haren belaunaldikideek sortutako mugimendua. 1958an, ETAren eratze batzarra egin zuten Deban, eta han zen donostiarra. Artean ekintza armaturik egin gabea zen erakundea, baina, mugarria izan zen Jose Antonio Agirre lehendakari ohiaren heriotza, 1960an.

Handik gutxira iritsi ziren ETAren lehen sabotaje ekintzak. 1961ean, soldadu ohi frankistaz betetako tren bat erreitik ateratzeko saioa egin zuen ETAk Donostian. Ekintza ez zen espero moduan atera, eta bere bidean jarraitu zuen trenak. Hala ere, sarekada handi bat izan zen, eta ETAko kide ia guztiak atxilotu zituzten; tartean, Larramendi. Torturatu ere egin zuten. Soriako espetxera sartu zuten Larramendi, 10 urteko zigorrarekin, baina 1964an atera zen, baldintzapeko askatasunean.

Behin kanpoan, ez zuen ETAn jarraitu, baina bai herrigintzari eta euskalgintzari lotuta; batik bat, ikastolen mugimenduan. Eta konpromiso hori ordaindu zuen. 1968an berriro atxilotu zuten, ETAk Melitón Manzanas hil eta gutxira. Ávilako San Bartolomé de Pinares herri txiki batera bidali zuten, eta han bizi behar izan zuen aldi batez. Egunero kuartel batera joan behar izaten zuen, sinatzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neomak

**Neomak** musika taldea 2020an sortu zuten folk taldea da. Haien sustraien haria eten gabe, baina eraberrituta, NEOMAK hitzak dioen gisan, ‘ilargi berriak’ eskaintzera datoz.  Orain arte ezarritakoarekin haustera dator, tradiziotik datozen kontu zaharrak, kanta berri bilakatu eta guztien barrenak astintzera datozen zazpi emakume gazte dira. Haien lehen diskoarekin, kontzertu soil bat ez ezik, ikuskizun osatu bat eta zentzumen guztiak dantzan jarriko dituen esperientzia bereizgarri batekin datoz.

## Ibilbidea 
Gaztetxotan hasita, trikitixa txapelketetan aurkari, nahiz bikote gisa plazara salto egin, eta gerora Kepa Junkerarekin sei bat urtez hara-hona iblitako zazpi Sorginak dira. Etenaldi baten ostean, suaren garrak irauten duela ohartu eta, ilusio handiz, proiektu berri bat jarri dute martxan: NEOMAK.

Soilik bi abesti argitaratu ondoren, 2022 ko udan Euskal Herrian zehar kontzertu ugari eskaini zituzten.

2022ko irailean argitaratu zuten taldearen izena daraman lehen diskoa, zazpi kantuz osatua. "*Hamen*" eta "*Ilargi berriak*" izan ziren diskoko singleak.

Lana argitaratu ondoren estatuko hainbat lekuetan izan dira biran, Galizian, Madrilen, Bartzelonan edota Malagan esaterako. Baita Hego Korea eta Japonian bira bat egin ere.

AlE (Artistas En Ruta) zikloan zein WOMEX szokan hautatuak izan dira.

Bira amaierarako agurrean, Euskal Herriko hiri eta herrietako antzoki garrantzitsuenak bete dituzte.

2024ko Herri Urrats jaiaren abestia egin zuten: *Hor gaude*. Martxoaren 10ean aurkeztu zuten eta maiatzaren 12an izan zen Iparraldeko ikastolen aldeko jaia *Ortzadarra* lelopean, Senpereko aintziran. Bildutako dirua Beskoitzeko ikastola berria eraikitzeko izan zen.

2025eko urtean taldekide batzuk agur esan, eta 4 taldekidek jarraitu dute proiektuaren ibilbidean: Alaitz Escudero Unanue debarra, Leire Etxezarreta Learreta arrasatearra, Irati Gutierrez Artetxe arrasatearra eta Garazi Otaegi Lasarte asteasuarra.

2025eko abuztuan, Boisen euskal diasporaren aitzakian egiten den Jaialdi erraldoian parte hartu dute.

2025eko urrian kaleratu dituzte bi aurrerapen abesti: "Inork ez du berdin egiten negar" eta "Esperantzak".

Azken diskoa "Lazturak Orbain".

## Diskografia 
* *Neomak* (2022, Airaka)

Fitxategi:Neomak in concert - 2022.png
Fitxategi:Neomak 2022 panderoak 01.png

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buxton

**Buxton** Ingalaterrako Derbyshire konderriko herri eta bainuetxe bat da. Ur mineralekin iturri termalak ditu eta estalaktitadun haitzuloak. *Buxton Mineral Water Company* (Nestlérena  ) hirian ur minerala atera eta botilaratzen duen enpresetako bat da.

## Buxtonen jaiotako ospetsuak 
* Elizabeth Spriggs (1929–2008), aktorea
* Robert Stevenson (1905–1986), Disney film askoren zuzendaria, *Mary Poppins* barne

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteadar-ardagai

**Arteadar-ardagaia** (*Szczepkamyces campestris*) *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie hau ez da oso ezaguna, belztuta duelako ertza bereizten da antzeko espezietatik batez ere ale helduetan.

Sinonimoak: *Antrodia campestris*, *Coriolellus campestris*, *Dichomitus campestris*, *Polyporus campestris*, *Favolus campestris*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Resupinatua, tamaina aldakorrekoa (3-10 cm luze, 2-3 cm zabal, 1 cm arteko lodiera). Okre-krema  kolorekoa eta ertz belzkara (heldua denean). Zenbait geruzako tutu oso motz okre argi kolorekoz eta poro lodi nahaspilatu irregularrez osatutako himenioa du, krema kolorekoa eta zahartzean marroi bihurtzen da. 

**Hanka:** Ez du, zuzenean bat egiten du substratuarekin, zarakar bat osatuz.

**Haragia:** Mehea, okre antzekoa, zuraren testura edo kortxoarena du. Ia usain gabea, zapore mikatza. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Campestris* epitetoak landakoa esan nahi du (gaizki deitua, zuhaitzetatik bizi baita)

## Jangarritasuna 
Bere trinkotasun gogor eta zurkarak ez du kontsumitzeko aukerarik ematen.

### Nahasketa arriskua 
*Trametes gibbosa* eta *Trametes hirsuta* delakoekin nahas daiteke, hauek kapela kontsolan dute (ez zarakarra). *Datronia mollis* espeziearekin ere bai, hau egurrean proiektatzen da zarakarrik sortu gabe eta poroak gris kolorekoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, batez ere azaroan. Udaren amaieran eta udazkenean esporak askatzen ditu. Hainbat urte iraun dezake. Urria. Saprofitoa, hostozabalen egur hondarretan: Artea, hurritza, haritza, pagoa, baita pinua ere, karraska.

### Banaketa eremua 
Europa osoa Uraletaraino. Ameriketako Estatu Batuak, Kolonbia, Brasil, Kanariak, Iran, Uzbekistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ada Henry Van Pelt

**Ada Henry Van Pelt** (Princeton, Kentuckyn, AEB, 1838 &ndash; Kalifornia, AEB, 1923ko abuztuaren 7a) estatubatuar ekintzailea izan zen, emakumeen sufragioaren alde. Gainera, editorea, hizlaria eta, geroago, asmatzailea izan zen. Zenbait patente zituen, ur-araztegi elektrikorako bat barne, 74 urte zituenean patentatua.

## Biografia 
Henry 1838an jaio zen, Princetonen, Kentuckyn, C. B. Henry bankariaren alaba. Anna izeneko ahizpa eta Sezesio Gerran Kentuckyren 15. zaldunaren buru izan zen neba  A. P. Henry koronela zituen.

Charles E. Van Pelt kapitainarekin ezkondu zen 1864an, eta bera Kentuckyko Infanteria Montatu Boluntarioaren Erregimentuan aritzen zen. Sezesio gerraren ondoren, bikotea Nebraskara joan zen bizitzera. Henry Kaliforniara joan zen 1889an.

## Ibilbidea 
*Pacific Ensign* astekari antialkoholikoaren editore eta idazle nagusia izan zen sei urtez, eta 1897an amaitu zuten. Astekarian egon zen bitartean, Ozeano Bareko Kostako Emakumeen Prentsa Elkarteko lehendakaria izan zen, eta 1898an hitzaldi-bira bat egin zuen Kaliforniari buruz eta Gurutze Gorri Amerikarrarekin egindako lanari buruz, Hispano-Estatu Batuetako gerran, ilustrazioekin.

San Frantziskon egin ziren bi antzezlan ere idatzi zituen: *The Cross Roads School*, "burlesco estridente" bat, eta The *Quaker Sentinel*, Sezesio Gerrari buruzko drama bat.

Henryk hainbat patente izan zituen, hala nola permutazio-sarraila hobetua eta 1911n "bulkada erabiltzeko tresna" bat.  Frantziako Zientzia Akademiako ohorezko kide bihurtu zen 1912an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arte-enborretako ardagai

**Arte-enborretako ardagaia** (*Fuscoporia torulosa*) *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzarako interesik gabea. Antzina ardagai gisa erabiltzen zen.

Sinonimoak: *Pyrenium igniarium*, *Polyporus torulosus*, *Polyporus fuscopurpureus*, *Polyporus rubriporus*, *Fomes fuscopurpureus var. rubriporus*, *Fomes fuscopurpureus*, *Phellinus rubriporus*, *Scindalma fuscopurpureum*, *Fomes rubriporus*, *Fomes torulosus*, *Pseudofomes ceratoniae*, *Boudiera rubripora*, *Polyporus assimilis*, *Phellinus torulosus*, *Fomes ceratoniae*, *Fomes castaneae*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 30 x 40 cm-koa, oso handia, 10 cm-rainoko lodierarekin, dimidiatu-lautua edo hondoratua, ildaskatua, tomentosoa, lehoi kolorekoa edo arre-lehoi kolorekoa, ertz argiagoarekin, horia edo hori-herdoil kolorekoa.

**Tutuak:** 3 eta 11 mm bitartekoak, estratifikatuta, kapelaren kolore berekoak.

**Poroak:** 0,10 mm-tik 0,24 mm-ra, obalak, biribilduak, zurixka-lehoi kolorekoak ondoren arre kolorekoak, hezetasunean gorri ilunak.

**Haragia:** Suberosoa, nahiko arina, herdoil edo arre-lehoi kolorekoa.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen “phellinos” hitzetik. *Torulosus* epitetoa berriz latinetik dator, sorki esan nahi duen "torus" hitzaren txikigarritik. Bere ertzarengatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Fomitopsis* eta *Phellinus* generoko espeziekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Koniferoen enbor edo motzondoetan, eremu mediterraneoan, batez ere *Quercus ilex* zuhaitzen azpian.

### Banaketa eremua 
### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Puerto Rico, Panama, Brasil, Txile, Argentina, Azoreak, Kanariak, Europa, Errusia, Japonia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Israel, Iran, Uzbekistan, Turkia, India, Txina, Taiwan, Australia, Mozambike, Ruanda, Burundi, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Stevenson

**Robert Stevenson** (Buxton, Derbyshire, Ingalaterra, 1905eko martxoaren 31 &ndash; Santa Barbara, Kalifornia, 1986ko apirilaren 30a) britainiar ekoizle, zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen, 1965ean *Mary Poppinsengatik* zuzendari onenaren Oscar sarirako izendatua.

Robert Stevenson Cambridgeko Unibertsitatera joan zen, non *Liberal Clubeko* eta *Cambridge Union Societyko* presidentea izan zen.  1940ko hamarkadan Kalifornian kokatu zen. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan Walt Disneyrentzat 19 film filmatu zituen. Stevenson gaur egun ezagutzen jarraitzen dugu Julie Andrews protagonista duen *Mary Poppins* komedia musikala zuzentzeagatik, Andrewsek emakumezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen eta Stevensonek Zuzendari onenaren Oscar Sarirako izendapena jaso zuen filmarekin. 

Stevenson Anna Leerekin ezkondu zen 1934an. 1939an Hollywoodera joan ziren bizitzera, eta han egon zen urte askotan. Bi alaba jaio ziren haien batasunarekin: Venetia eta Caroline, Stevenson eta Anna Lee banandu baino lehen 1944an. Frances Howard aktorearekin ezkondu zen Samuel Goldwyn lehen senarraren heriotzaren ondoren, baina haien ezkontza ere dibortzioan amaitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Robert Stevenson Arxivat 2008-05-13 Wayback Machine. BritMovie