open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sal (ibaia)

**Sal** () hegoaldeko Europar Errusiako ibairik handienetako bat da, Don ibaiaren behealdeko ibaidarrik nagusienetariko bat dena. Guztira 798 kilometroko luzera du (Dalurak-Sal ibaia bere iturrietako baten luzera barne) eta bere arroak 21.300 km²-ko azalera drainatzen du (El Salvador edota Israel baino handiagoa). Administratiboki, ibaia Errusiako Federazioaren Rostov oblastetik igarotzen da.

## Geografia 
Sal ibaia Rostoveko oblastaren ipar-ekialdean jaiotzen da, bi adarrek bat egiten duten lekuan, Kara-Sal eta Džurak-Sal (). Azkena bietatik luzeena da eta hegoaldetik datorren ibai honek Jergeni muinoetan (Kalmukian) du bere iturburua.

Sal ibaia mendebalderantz doa, eskualde lehor eta lau samar batetik, meandro asko dituen ibilbide bihurgunetsu batean. Ibaia Dubovskoe, Juznyj i Sloboa Bolxaja eta Bolxoi Orlovska herrietatik gertu igarotzen da. Ondoren, Sal ibaia Don ibaian isurtzen da ezkerraldetik, beheko ibilbidearen amaieran, Semikarakorsk hiritik gertu.

Ibaiadar nagusiak ezkerretik ditu, eta garrantzitsuenak hauek dira: Bolxoi Gaxun (Gaxun Handia, 161 km luze eta 3.090 km² arrokoa), Mali Kuberle (Kuberle Txikia, 152 km eta 1.460 km²) eta Velká Kuberle.

Sal ibaia nahiko eremu idorretik- Salgo estepa deitua- igarotzen da, eta batez ere izotza urtzeak elikatzen du, martxotik apirilera bitarteko emari handiagoarekin. Bokaletik 205 kilometrora dagoen batez besteko emaria 9,9 m³/s-koa da. Goiko ibilguan, ibaia izoztuta dago abenduaren erdialdetik aurrera, eta izotza desegiten du martxotik aurrera. Izotzaren azpian egun kopuru oso aldakorra egon daiteke urtearen arabera, 8 eta 200 egun artekoa, eta beheko ibilbidean 19 eta 45 egun artekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rockaway Beach (Queens)

**Rockaway Beach**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Queens barrutian. 2010eko erroldaren arabera 13.449 biztanle zituen.

Ozeano Atlantikoaren parean dago, hondartza eremuan.
Cobble Hill (Brooklyn)

**Cobble Hill**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Brooklyn barrutian. Berrogei etxebizitza blokez osatutako auzo txikia da.
Downtown Brooklyn

**Downtown Brooklyn**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Brooklyn barrutian. 2010eko erroldaren arabera 7.053 biztanle zituen.

New York hiriko hirugarren finantza eremua da
Park Slope

**Park Slope**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Brooklyn barrutian. 2010eko erroldaren arabera 67.645 biztanle zituen.

## Leku nabarmenak 
* Prospect parkea
Vytautas Andziulis

thumb|Vytautas Andziulisen etxea (Saliai), gaur egun museoa dena
**Vytautas Andziulis** (Šėta, 1930eko azaroaren 4a – 2018ko martxoaren 16a) lituaniar tipografo, argitaratzaile eta disidentea izan zen.

## Bizitza 
Vytautas Andziulis Šėta herrian jaio zen 1930eko azaroaren 4an. Kruonisko eskolan hasi zituen ikasketak. 1936an Amaliaira joan zen familiarekin eta Petrašiūnain ikasi zuen, eta nazien okupazioan Kaunasko jesuiten eskolan. 1957an graduatu zen Kupiškisko helduen eskolan.

1948tik 1969ra Spindulys inprimategian, Kupiškisko barrutiko inprimategian, Troškūnaiko barrutiko inprimategian eta Raidė inprimategian lan egin zuen, eta 1974tik 1983ra Kaunas Teknologia Institutuko inprimaketa laborategian.

1954az geroztik, inprenta industriarako piezak bildu zituen. Geroago legez kanpoko argitaletxea sortu zuen Saliai herrian, bere etxearen azpian. 1981etik 1990era, erlijioaren, historiaren eta bestelako gaien inguruko 39 liburu argitaratu zituen Juozas Bacevičiusekin batera. Liburu horietako lehenengoa Kazimieras Paltarokas apezpikuaren *Tikybos pirmamokslis* izan zen. Geroago Juozas Urbšysen oroitzapenak, Adolfas Damušisen ikerketak, eta Juozas Gražulisen, Robertas Grigasen eta Kęstutis Genysen poemak argitaratu zituen. KGBk ahalegin guztiak egin arren, argitaletxea aurkitu gabe geratu zen Lituaniak independentzia berreskuratu arte.

Birutė Vidauskaitė-Andziulienėrekin ezkondu zen. Sei seme-alaba izan zituen: Virginija, Raivedis, Raminta, Margiris, Vykintas eta Vaidotas.

2018ko martxoaren 16an hil zen, eta Romainiain lurperatu zuten.

## Sariak 
* 1998: Gediminas Lituaniako Duke Handiaren Ordenako Komandantearen Gurutzea
* 2000: Lituaniako Independentziaren Domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morris Heights (Bronx)

**Morris Heights**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Bronx barrutian. 2010eko erroldaren arabera 36.779 biztanle zituen.
Clinton Hill (Brooklyn)

**Clinton Hill**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Brooklyn barrutian. 2010eko erroldaren arabera 34.791 biztanle zituen.
Riverdale (Bronx)

**Riberdale**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Bronx barrutian. 2010eko erroldaren arabera 47.850 biztanle zituen.
Louisbourg (Eskozia Berria)

**Louisbourg** (edo '''Luipo'lk'* mikmak hizkuntzaz) Kanadako Eskozia Berriko probintzian dagoen herria da, Cape Breton uhartearen ekialdeko kostaldean, 1995etik Cape Breton eskualdeko udalerrian txertatuta dagoena. Mikmak komunitatearen Unama’ki lurraldean dago.

XVIII. mendean, euskaldunak ziren bertako biztanleen ia laurdenak.
Fitxategi:Louisbourg Dauphine Karta Argia Bastarrika00.png|link=|alt=Othoi çato etchera liburua eta gutun bat
Fitxategi:Louisboourg Dauphine Karta Argia Bastarrika02.png|link=
Fitxategi:Louisboourg Dauphine Karta Argia Bastarrika03.png|link=
1966ko apirilaren 6an, Eskozia Berriko Asanblada Legegileak hiriaren izena aldatzea bozkatu zuen eta "Louisbourg" ortografia frantsesa berrezarri zuen.

## Ekonomia 
Hiria turismotik eta arrantzatik bizi da nagusiki.

## Ikusgarriak 
### Louisbourgeko gotorleku frantses zaharra (1744) 
Louisbourgeko erakarpen turistiko nagusia 1744ko gotorleku frantses zaharra da, 1760an suntsitua eta 1961etik aurrera partzialki berreraikia, Kanadako Parkeak (Parks Canada) erakundeak operatutako leku historiko nazionala. Jauzarrea elkartearen programa bati esker, euskaraz egiten diete harrera urtero hara joaten diren 150.000 turistei. 

Goizetan, gotorlekutik kanpora dagoen etxe batean biltzen dira bisitariak: euskal arrantzaleen taberna batean. Jauzarreko neskek euskaraz egiten diete harrera, eta itzuli egiten dituzte gero haien hitzak: ingelesera, frantsesera... Eguerdian, ikuskizun bat egoten da gotorlekuan: jauntxoaren gelan lapurretan harrapatu duten neska gazte baten istorioa kontatzen dute. Neska hori euskal herritarra denez, ikuskizunak irauten duen ordu erdi horretan, euskaraz aritzen da une oro. Arratsaldean, gotorlekuko beste taberna batean, euskal dantzak dantzatzen dituzte soineko benetan ikusgarri batzuekin. Alegia, euskararen eta euskal herritarren presentzia erabatekoa da gotorlekuko bisita horretan.

### Karramarro jaialdia / *The crabfest*  (1993tik) 
Urtero, abuztuaren hasieran, hiriak karramarro jaialdi bat antolatzen du 1993tik ("*The Crabfest*"), bertako gastronomia eta musika uztartzen dituena, eta 5.000 bisitari baino gehiago erakartzen dituena.

## Klima 
Louisbourgeko klima itsas eraginpeko klima kontinental hezea da (Köppen klima sailkapena Dfb). Louisbourgen inoiz erregistratutako tenperaturarik altuena 34,0  (93 °F) izan zen 2010eko irailaren 2an eta 2013ko uztailaren 15ean. Inoiz erregistratutako tenperaturarik hotzena -26,0 °C (−15 °F) izan zen 1982ko urtarrilaren 18an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Othoi çato etchera (Otoi zatoz etxera)

## Kanpo estekak 
*  Experience Louisbourg (site touristique).
* Parkeak Kanada: Louisbourgeko Oihaneko Kanadako leku historiko nazionala.
*  Louisbourg Playhouse (théâtre de Louisbourg).
* *Hemen geratu zirenak (eta beste)'' Blogoetak. Xabier Artola,  2016-07-02
Kezar estadioa

**Kezar estadioa**, , AEBetako San Frantzisko hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da, Kalifornia estatuan. Golden Gate parkearen hego-ekialdeko izkinan dago.

San Francisco 49ers eta Oakland Raiders taldeen jokalekua izan zen.

## Historia 
1924-1925 artean Willis Polk arkitektoak eraikiarazi zuen eta 1925-1989 artean 59.942 lagunentzako edukiera zuen. 1989an zaharberritu ondorenean edukiera 10.000 lagunetara murriztu zen.

## Zinema 
*Dirty Harry* (1971) filmean Dirty Harry (Clint Eastwood) inspektorea eta Scorpio (Andrew Robinson) serieko hiltzailea amerikar futbol estadio batean elkar borrokatzen direnekoa, bertan filmatu eta girotu zen.
## Kanpo estekak
Gijs Broeksma

**Gijs Broeksma** (Amsterdam, 1999ko abenduaren 10a) arkularia da. Herbehereak ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manhattanville

**Manhattanville**, **West Harlem** edo **West Central Harlem**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian. Upper Manhattan eremuan dago.

2016an 40.568 biztanle zituen.
Belmonte (Bronx)

**Belmont**, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Bronx barrutian. 2010eko erroldaren arabera 27.738 biztanle zituen.

Italiar komunitate nabarmen baten bizilekua da, bereziki Arthur etorbidean bizi dena.

## Zinema 
* *A Bronx Tale* (1990) filma auzo honetan girotua dago.
Little Spain

**Little Spain**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian.

Jatorriz, Espainiatik joandako etorkinen bizilekua izan zen.
Battery Park City

**Chelsea**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutiaren hegoaldeko muturrean. South Manhattan eremuan dago.

2011n 9.242 biztanle zituen.

Izena Battery parkeari zor dio.
Piet de Brouwer

**Piet de Brouwer** (Berlaar, 1880ko urriaren 5a - Eindhoven, 1953ko urriaren 5a) arkularia zen. Herbehereak ordezkatu zuen 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
City Hall Park

**City Hall Park**, AEBetako New York hirian dagoen parke bat da, Manhattan barrutiaren hegoaldean. 

New Yorkeko udaletxearen inguruan dago
Alphabet City

**Alphabet City**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian. East Village eremuan dago.

2020ean 45.317 biztanle zituen.
Two Bridges

**Two Bridges**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutiaren. East River ibaia eta Brooklyn zubia eta Manhattango zubiaren mendebaldeko bazterrean dago.
NoHo (Manhattan)

**NoHo**, *North Of Houston Street* esaldiaren laburdura da, "Houston kalearen iparraldea", AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian. Lower Manhattan eremuan dago.
Gramercy Park

**Chelsea**, AEBetako New York hirian dagoen parke pribatu bat da, Manhattan barrutian, eta inguruko eremuak **Gramercy** auzoa osatzen du.

2010ean 27.988 biztanle zituen.
Little Germany

**Little Germany**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian. 1840ko hamarkadatik Alemaniatik joandako etorkinen bizilekua izan zen.
Lennox Hill

**Lennox Hill**, AEBetako New York hirian dagoen auzo bat da, Manhattan barrutian. Upper East Side eremuan dago.

Park Avenueren ekialdean dago.
Othoi çato etchera

***Othoi çato etchera*** (***Otoi zatoz etxera***) Xarles Bidegain, Xabier Lamikiz, eta Manuel Padilla-Moyano ikertzaileek 1757an lapurteraz idatzitako 50 gutunei buruz idatzitako liburu bat da, *Lapurdum* agerkarian. Lapurdiko 48 herritarrek Ternuatik gertu dagoen Kanadako Louisbourg hirian zeuden lagunei idatzitakoak. Liburuaren izenburu osoa hau da: *Othoi çato etchera. Le Dauphin itsasontziko euskarazko gutunak (1757) - Correspondance basque du corsaire Le Dauphin (1757).*

Geroago Xabier Elosegi idazleak lan osagarria argitaratu zuen gutun horietaz. Artxiboetan lan sakona egin zuen eta gogoeta egin zuen igorleei eta jasotzaileei buruz (Nongoak ziren? Alfabetatuak ziren? Ofizioak?), baita Lapurdiko gizarteaz eta herritarren alfabetatze mailaz XVIII. mendean.
{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-59.972806, 45.919861]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-1.4764, 43.4925]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    
    
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {"stroke": "#F90606","stroke-width": 2},
      "geometry": {
        "type": "LineString",
        "coordinates": [
          [-59.972806, 45.919861], [-1.4764, 43.4925]
        ]
      }
    },    
  ]
}
1757an Baionatik Kanadarako bidean ‘Le Dauphin’ ontzia abiatu eta, bost egunetara, gerraontzi britainiarrek harrapatu zuten, haren posta barne. Tartean, euskarazko 52 gutun. Xabier Lamikizek aurkitu zituen Londresen. Altxorra memoriaren kondentsadorea da, garaiko Lapurdiko euskara eta gizartea ezagutzeko ispilu magikoa.
Fitxategi:Louisbourg Dauphine Karta Argia Bastarrika00.png|alt=Othoi çato etchera liburua eta gutun bat
Fitxategi:Louisboourg Dauphine Karta Argia Bastarrika02.png
Fitxategi:Louisboourg Dauphine Karta Argia Bastarrika03.png
Eskutitz horiek 35 emakume eta 12 gizon lapurtarrek idatziak izan ziren, eta eskutitz baten egiletza anonimoa da. Genero parametroari dagokionez, beraz, emakumeen proportzio altua nabarmentzekoa da: amek, alabek, emazteek, arrebek eskutitzen %60tik gora sinatu baitzituzten. Hartzaileak Euskal Herritik Louisbourgera joandako gizonezkoak ziren. Gutun gehienak semeari, senarrari, anaiari edo adiskideari idatzitakoak ziren. Gehien bat, herrira berriz itzultzeko desira erakusteko, herriko berriak emateko, heriotzak jakinarazteko, gerraren albisteak emateko, eta zerbait baimentzeko edo debekatzeko. Baita haserrea erakusteko ere, maiz penak eta estualdiak kontatzeko ere, edo kexua azaltzeko laguntza ekonomikoa ez bidaltzeagatik, «beste aldean» amodioak izateagatik edo erantzunik ez jasotzeagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskararen historia
* Xarles Bidegain
* Manuel Padilla-Moyano

## Kanpo estekak 
*
Jüri Ratas

**Jüri Ratas** (1978ko uztailaren 2a) Estoniako lehen ministro izan zen 2016tik 2021era. Zentroko Alderdiko buruzagi izan zen 2016tik 2023ra, eta Tallineko alkatea 2005etik 2007ra. 

## Kanpo estekak
Bullet Train (filma)

***Bullet Train*** (euskaraz *Bala-trena*) David Leitch estatubatuarrak 2021ean zuzendutako ekintza komedia film bat da, Kōtarō Isaka idazlearen *Mariabītoru* (2010) eleberrian oinarritua. Brad Pitt, Joey King, Aaron Taylor-Johnson, Brian Tyree Henry, Andrew Koji, Hiroyuki Sanada, Michael Shannon, Benito A. Martínez Ocasio eta Sandra Bullock aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Japonia, Tokiotik Kyotoraino doan eta tarteko geltokietan minutu bakarreko geldiuneak egiten dituen bala-tren batean bost hiltzailek elkarrekin topo egin dute. Beren misioek lotura dutela ohartu dira. Nor irtengo da trenetik bizirik.

## Aktoreak 
* Brad Pitt: *Mantangorri*
* Joey King: *Printze*
* Aaron Taylor-Johnson: *Mandarina*
* Brian Tyree Henry: *Limoi*
* Andrew Koji: Yuichi Kimura / aita
* Hiroyuki Sanada: agurea
** Yoshi Sudarso: agurea gaztetan
* Michael Shannon: *Heriotza Zuri*
* Benito A. Martínez Ocasio: *Otso*
* Sandra Bullock: Maria *Beetle*
* Zazie Beetz: *Erlabio*
* Logan Lerman: semea
* Masi Oka: treneko txartel-kontrolatzailea
* Karen Fukuhara: Kayda Izumi

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Intsentsu-ontzi

**Intsentsu-ontzia** intsentsua bezalako gai usaintsuak erretzen edukitzeko erabiltzen diren ontziak dira, ospakizun erlijioso edo antzeko ospakizun jakin batzuetan zeremoniarako erabiltzen direnak. 

Intsentsua gai purifikatzaile edo arazlea pentsamendu magikoaren ikuspegi zenbaitetan, eta hortaz intsentsu-ontzia hainbat erlijiotan exorzismoko elementu gisa zeremoniarako erabiltzearen parte da.

## Historia 
Antzinate juduan eta egiptoar eta greko-erromatarrean dokumentatuta daude (ordukoei zutikako forma eskultorikoa zutenean timiaterioak esaten zaie), eta eliza katolikoan adoptatu ziren. 

Goi Erdi Aroko kodex eta freskoetan eta irudikatuta daude. Intsentsu-ontzi zaharrenek estalki zulatuko ontzi forma zutela ikusten da ikonografia zaharrean, eta 10. mendetik aurrera globo forma hartu zuten, hiruzpalau katetxorekin maneiatu behar ziren zintzilik eraman edo edukitzeko objektuak.

Garai erromanikoan itxura eta forma horiek mantendu zituzten, eta gotikoan arkitekturako dorretxoen apaindurak hartu zituzten sarri. Pizkundean, berriz, goi-estalki zulatua duen kopa zabal baten itxura hartu zuten. 

Kontserbatutako alerik zaharrenak 12. mendekoak dira. Bereziki artistikoa da Tréveris-eko katedraleko 12. mendeko intsentsu-ontzia, brontze urreztatuzko zenbait gorputzez osatua, Bibliako pertsonaien irudi zizelkatuekin. Intsentsu-ontzi handienetako bat Espainiako Santiago katedraleko botafumeiroa da, metro eta erdi baino gehiagoko altuera duena.

## Iruditegia 

Fitxategi:Intsentsu ontzia (Dorletako santutegia Thuribles).jpg|Dorletako santutegiko intsentsu ontzia, 13. mendekoa, Donostiako Elizbarrutiko museoan.
Fitxategi:백제_금동대향로.jpg|link=Archivo:백제_금동대향로.jpg|Kobre eta urrezko intsentsu-ontzia, Koreako antzinako Baekje erresumakoa.
Fitxategi:Santiago_Catedral_Botafumeiro.jpg|link=Archivo:Santiago_Catedral_Botafumeiro.jpg|Santiago de Compostelako botafumeiroa.
Fitxategi:Josef Caminada Weihrauchfass offen.JPG|Diseinuzko intsentsu-ontzi modernoa.
Fitxategi:Barasoain Church Eucharistic Celebration - Jose Advincula, Dennis Villarojo and Domingo Salonga 07.jpg|Elizgizona intsentsu-ontziarekin Filipinetako Barasoaingo elizan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pebetontzi
* Timiaterio

## Kanpo estekak
Pebetontzi

**Pebetontzia** sua agerian edo intsentsua erretzen edukitzeko pertz moduko bat da, timiaterio zaharren antzeko objektua. Erlijioan, ekintza sinbolikoetan edo kirol-zeremonietan suari eusteko erabiltzen diren ontziei horrela deitzen zaie.

Irlandako kondairetan, pebetontzi moduko bat da leprechaunek beraien altxorra gordetzeko erabiltzen duten objektua. Wicca sorginkerian, antzeko ontzi bat zirkulu sakratu baten erdian jartzen da, gero erritual batean errea izango denari eusteko.

20. mendetik, Olinpiar jokoen testuinguruan, su olinpikoa piztuta egoten den egitura da pebetontzi olinpikoa.

## Iruditegia 

Fitxategi:Pebetero de l'Alt de Benimaquia.jpg|Iberiar kulturako pebetontzi edo intsentsu-ontzi irekia, burdina-aroa, l'Alt de Benimaquia (Alacant)
Fitxategi:Barcelona Architecture (7852989410).jpg|Bartzelonako Espainiako Plazako monumentuaren buru, pebetontzi funtzioko pertza.
Fitxategi:KOCIS Sochi Winter Olympic Opening 35 (12446326675).jpg|Sotxiko pebetontzi olinpikoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, halaber 
* Intsentsu-ontzia

## Kanpo estekak
Timiaterio

**Timiaterio** edo ***thymiaterion*** bat (grezieraz θυμιατήριον) intsentsu-ontzi edo pebetontzi mota bat dam Antzinate Klasikoan erabilera zeremoniala zuena Mediterraneo aldean, eginkizun espiritual eta erlijiosoetan.

Terminoak ontzia eta euskarria izendatzen ditu aldi berean, eta aplikatzen da ez bakarrik Antzinako Greziako intsentsu-ontzien kasuan, mundu zaharreko beste herri batzuetarako ere erabiltzen da, hala nola feniziar eta etruskoen artekoentzat. Askotariko formak izan zituzten, zeramika egosizko ontzi sinpleetatik buztinez edo brontzez egindako artikulu landu edo moldatuetara zihoazenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ena Cardenal de la Nuez

**Ena Cardenal de la Nuez** (Las Palmas Kanaria Handikoa, 1968) kanariar diseinatzaile grafikoa, irakaslea eta arte zuzendaria da. Bere diseinuek sari ugari lortu dituzte, besteak beste, D&DA Awards, Type Directors Club New York eta hainbat ADG Laus.

## Bizitza 
Informazio Zientziak ikasi zituen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean (UCM).

Cardenal, bere sormen-lanaz gain, irakasle aritu da diseinu grafikoaren arloan Istituto Europeo di Design-en, eta mintegiak eta tailerrak eman ditu ELISAVA Bartzelonako Diseinu eta Ingeniaritzako Unibertsitate Eskolan, La Lagunako Unibertsitateko Museologia eta kudeaketa kulturaleko Maisutza Masterrean eta Arte Garaikideko Madrilgo Unibertsitate Europarrean.

Cardenal New Yorken bizi izan zen, eta, besteak beste, hiri horretako Cervantes Institutuaren irudia egin zuen bertan. Madril eta Las Palmas artean bizi da.

## Sariak eta aintzatespenak 
Bere ibilbidean zehar, hainbat sari jaso ditu, naziokoak zein nazioartekoak, bere diseinu-lanengatik

* 1998an, Cardenalek "Bronze" bat jaso zuen New York Festivalean, Canon teknologia enpresa japoniarrarentzako kartel batengatik.
* 2016an, Espainian, Gràffica saria jaso zuen. 
* Diseinu Grafiko eta Komunikazio Bisualeko hainbat ADG Laus sari irabazi ditu. Sari bera, "Bronze" kategorian, Cinematografías de África (The Creative Review Annual londrestarrak ere onartzen du) liburuarekin eta Madrilgo 2018ko Liburu Azokako kartelarekin (Laus de Plata) irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaieteur ur-jauzia

**Kaieteur ur-jauzia** () Guyanan dagoen ur-jauzi bat da, Hego Amerikan dagoen garaienetakoa eta emari handienetakoa duena. Kaieteur Parke Nazionaleko ondasun turistiko nabarmenena da.

Esekibar Guyanan dagoenez Venezuelak harentzat aldarrikatzen duen lurraldea da.

## Deskribapena 
Potaro ibaiak egiten duen jauzia da. 226 metrotako altuera du eta ondoren ur-jauzi txikiagoak daude, guztira 251 metrotako altuera osatuz. Niagarako ur-jauzien altueraren laukoitza da eta Victoria ur-jauzien bikoitza. Ur emari handia dauka, 663 m³ segunduko batazbeste, planetako handienetakoa.

Potaro ibaiak Esekibo ibaira isurtzen ditu urak.

## Historia 
Charles Barrington Brown britainiar geologoak aurkitu zituen 1870ean inguruko jatorrizko biztanleek gidatuta. Brown eta James Sawkins 1867an iritsi ziren Guyanara herrialdearen mapa osatzeko helburuarekin. Brownek *Canoe and Camp life in British Guiana* (1876) eta *Fifteen Thousand Miles on the Amazon and its tributaries* (1878) liburuetan aipatu zituen.

## Turismoa 
Guyanako turismogune garrantzitsuenetakoa da. Aireportua ere badu, ur-jauzien gainaldetik 15 minututan oinez iristen dena.

## Iruditegia 

Irudi:BritGY p012 - KAIETEUR FALL (DISCOVERED AT APRIL 24TH, 1870).jpg|C. B. Brownek 1870ean egindako marrazkia.
Irudi:Kaieteur Falls Guyana (2) 2007.jpg|Kaieteur ur-jauziaren ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Kaieteur Falls Aerial 02.jpg|Ur-jauziaren airetiko ikuspegia.
Irudi:Kaiteur September 2007.JPG|Ur-jauzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gyroporus lacteus

***Gyroporus lacteus*** *Gyroporaceae* familiako onddo espezie bat da. Prestatzean urdin kolore bizia galdu egiten du. Oina baztertu egin behar da, larrukara da.

Sionimoak: *Gyroporus cyanescens var. lacteus*, *Boletus cyanescens var. lacteus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Handia, 15-20 cm artekoa. Hemisferikotik ganbilera eta lautua, ertz lodia, soberakin pixka batekin. Kapelaren azala lehorra, matea, gaztetan feltroduna, zuri garbitik zuri-kremara doan kolorekoa, ebaki edo igurtziz gero, urdin ilun bihurtzen da, tutuak, poroak, oina eta haragia bezala.

**Tutuak:** Laburrak, zuriak. 

**Poroak:** Txikiak eta biribilak, gaztetan zuri garbiak, zahartzean krema kolorekoak eta horiak bihurtzen dira.

**Hanka:** Zuria, sendoa, irregularra, hauskorra, leizetsua, oinarria loditua.

**Haragia:** Zuria, sendoa, ugari. 

**Etimologia:** *Gyroporus* hitza grekotik dator eta zirkulua esan nahi du, zirkulua eta poroak (póros). Poro biribilekin. *Lacteus* epitetoa berriz latinetik dator, zurixka esan nahi duen “lacteus” hitzetik. Bere kolore argiagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa artiskua 
*Gyroporus cyanescens* taxoi nominala, txikiagoa da, kapela eta oina gaztetan hori-krema kolorekoa (ez zuria), ebakitzean urdin argi kolorera biratzen du (ez hain iluna), lurretik erabat ateratzen da, hostozabalen basoak nahiago ditu (ez pinuak), udazkenean ateratzen da baina baita udaberrian ere, habitata penintsulako iparraldea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Normalean taldeka ateratzen da. Aldaera arraroa eta urria, babestu beharrekoa. Pinudietan bakarrik (*Pinus pinaster)*. Penintsulako erdialdeko  lur hareatsuetan, ia lurperatuta hazten da, lur hareatsuko tontor bat osatuz.

### Banaketa eremua 
Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russell ur-jauziak

**Russell ur-jauziak** () Australian dagoen ur-jauzi bat da, Tasmania uhartean. Mount Field Parke Nazionalean daude ur-jauziak.

Maydena herrixkatik 11 kilometrotara dago eta Hobart hiriburutik 70 kilomtetrotara.

## Deskribapena 
Ur-jauzi mailakatua da. Guztira 34-58 metrotako altuera du bi jauzi nabarmenak batuz. 1885ean Russell ur-jauzien erreserba 1885ean ezarri zen eta 1916an Mount Field Parke Nazionala eratu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Russell Falls - panoramio.jpg
Irudi:Russell Falls Mt Field National Park.jpg
Irudi:Russell Falls 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatiana Gaviola

[thumb|270x270px|[Tatiana Gaviola, 1999an.]]
**Tatiana Gloria Gaviola Artigas** (Txile, 1956ko otsailaren 19a) txiletar zinema eta telebista zuzendaria da.

## Bizitza 
Hugo Gaviola idazlearen alaba da. Tatiana Gaviolak Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifizioko Komunikazio Arteen Eskolan egin zituen unibertsitate ikasketak. 

### Ibilbidea 
Dokumentalak filmatuz hasi zuen bere ibilbidea, garai hartan eskuragarriagoa eta merkeagoa zen bideo formatua erabilita. Bere lehen dokumentala *Nguillatun* izan zen, maputxeen herria ardatz zuena. Ondoren, Joaquín Eyzaguirrerekin batera, *Tiempo para un líder* dokumentala filmatu zuen, Eduardo Frei Montalva presidente ohiaren irudian oinarrituta, zeina Txileko diktadura militarraren aurkaria izan baitzen urte haietan. Dokumentala debekatu egin zuten hasiera batean, baina erabakia apelatu egin zuten, eta modu mugatuan erakutsi zuten azkenean.

1988an estreinatu zuen *Ángeles* lana, Diamela Eltit eta Delfina Guzmánekin batera idatzitako film ertaina. Desagertutako ikasle talde baten ingurukoa da istorioa, eta interpretazioan Adriana Vacarezza, Amparo Noguera, Francisco Reyes eta Claudio Arredondo aritu ziren, besteak beste. New Yorkeko Arte Modernoko Museorako gonbidapena irabazi zuen filmak. 1993an Txileko Ekoizleen Elkarteko presidentea izan zen.

Telebistan ere jardun du. *Reporteras urbanas* eta *Cuentos de mujeres* telesailen zuzendaritzaren ardura izan zuen.

Perez Rosales Unibertsitateko Zinema Eskola zuzendu zuen 2003-2006 urteen artean. 2007 eta 2011 urteen artean Txileko Imagen Fundazioko ikus-entzunezko zuzendaria izan zen.

2009. urtean estreinatu zuen *Teresa* filma, Teresa Wilms Montt idazlearen bizitzan inspiratuta. Rol nagusia Francisca Lewinek interpretatu zuen, eta Diego Casanueva eta Juan Pablo Ogalde aktoreekin partekatu zuen pantaila.

Bere hurrengo film luzea *La mirada incendiada* izan zen eta Rodrigo Rojas de Negri argazkilariaren kasuak inspiratu zuen, zeina 1986an patruila militar batek egindako erasoaren biktimetako bat izan zen. Gaviola gertakari errealetan oinarritu bazen ere, lanak fikziozko elementuak izan zituen, zuzendariak "hurbilketa afektiboa, poetikoa, gertukoa" definitu zuen prozesuan. Juan Carlos Maldonado, Catalina Saavedra, Gonzalo Robles eta Maria Izquierdo izan ziren filmeko protagonistak.

## Filmografia 
### Zinea 
* 1981 - *Nguillatún*   
* 1982 - *Tiempo para un líder*   
* 1983 - *Tantas vidas, una historia*   
* 1984 - *Machalí, 1951.* *Fragmentos de una historia*  
* 1984 - *Yo no le tengo miedo a nada*  
* 1986 - *Muerte en Santa María de Iquique*
* 1988 - *Ángeles*  
* 1996 - *Mi último hombre*  
* 2009 - *Teresa*  
* 2021 - *La mirada incendiada*   

### Telebista 
* 2003 - *Cuentos de mujeres*   
* 2003 - *Los patiperros*   
* 2006 - *Reporteras*   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Las Chinas ibaia

**Las Chinas ibaia** Magallanes y la Antártica Chilena eskualdeko Andeetako mendikatean jaiotzen den ur-ibilgua da. Hegoalderantz doa, eta Toro aintziraren ekialderantz isurtzen da, Torres del Paine parke nazionalean.

## Ibilbidea 
Ibaia mugakide diren mendietan jaiotzen da, Las Chinaseko mendatearren oinean, eta bere ibilbidean Baguales, Zamora, Vizcachas eta Don Guillermo ibaiek egiten dute ur-ekarpena, azken biak Argentinan jaiotzen dira, eta horrek nazioarteko izaera ematen dio ibaiari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toro aintzira

**Toro aintzira** Última Esperanza probintzian dagoen gainazaleko ur gorputz bat da, Txileko Magallanes y la Antártica Chilena eskualdean.

## Kokapena eta deskribapena 
202 km²-ko azalera du eta Serrano ibaiaren arroan dago. Inguru irregularrak ditu, eta hainbat lurmutur, penintsula eta senadi.

## Hidrologia 
Ibaiadar nagusiak hauek dira:: 16 

* Arroaren ipar-mendebaldea drainatzen duen Paine ibaia
* Las Chinas ibaia (105 km). Zamora eta Baguales ibaietako urak jasotzen ditu, eta haren ekialdean deskargatzen du .

Paine ibaiak jatorri glaziarra du, Paine mendigunearen isurialdeetatik datozen ibai txiki batzuk bezala; Toro ibaiaren beste ibaiadar batzuk, berriz, elur-izaera dute, hala nola Las Chinas eta bere ibaiadar nagusia den Baguales ibaia; eta, azkenik, izaera euritsua duten ibaiak, hala nola Argentinako lurraldean eta behealdeetatik jaiotakoak, hala nola Don Guillermo eta Tres Pasos ibaiak.

Aintzirak Serrano ibaian isurtzen ditu urak, eta horrek Ozeano Barean isurtzen ditu urak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ljubomir Bakić

**Ljubomir A. Bakić** (serbieraz: *Љубомир А. Лакић*) abokatu eta politikari montenegroarra izan zen.

## Biografia 
Lehen hezkuntza bere jaioterrian egin zuen, eta batxilergoa eta Belgradeko Zuzenbide Fakultatea. Montenegroko lehen alderdi politikoa den Alderdi Popularreko antolatzaileetako bat da.

Bomba Aferan (1907) defendatu zuen akusatua. Justizia ministroa izan zen 1913an. Batzar Nazional Handian diputatu gisa, 1918an Montenegro eta Serbiaren batasunean eta Jugoslaviaren eraketan parte hartu zuen.

Bat egin ondoren, Alderdi Erradikalean sartu zen. Bere ordezkari gisa, diputatu hautatu zuten eta Asanblea Nazionalean presidenteorde izan zen 1923 - 1924an. Alderdiaren zuzendaritzarekin gatazkan sartu zen Montenegrorekiko bere ibilbide politikoa zela eta, 1925ean hauteskundeetara aurkeztu zen disidenteen zerrenda.

## Liburuak 
Bakićek politikari zuhur eta soil baten ahotsaz gozatu zuen. Kazetaritza lanetan aritzen zen. Jurisprudentziaren alorreko hainbat tratatu argitaratu zituen. Legedia idatzi zuen Montenegron, Sharia Gorteen Jurisdikzioa, eta eskuizkribuan utzi zuen; *Vasojević familiari eta Montenegrori buruzko material etnografikoa 1905—1920*.

## Kanpo estekak
Gyrophragmium delilei

***Gyrophragmium delilei*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Estipitatua, 20 cm-ko altueraraino iristen da. Hanka, 0,7 eta 2 cm bitarteko lodierakoa, zuri zikin kolorekoa, oinarrirantz hori biziagoko joerarekin, arre-beltzaxka goialdean esporak erortzean, oso zimurtsua eta ezkatatsua, okerra, eraztun ezkatatsu batzuekin apainduta, bata goiko aldean nabarmenena eta bestea oinari atxikita bagina itxurako egitura moduko bat sortzen dute, librea, kopa formakoa. 

Oina gorantz mehetu egiten da eta goiko terminalean luzatu egiten da 3 eta 6 cm bitarteko zabalera eta 2 cm-ko altuera duen disko pileiforme moduko batean. Kapelaren gainazalean ia beti titi bat izaten du, bestela leuna, zimurtsua, berezia, paper itxurakoa, arre-grisaxka, horia edo hori argia eta himenioarekin kontaktu zuzenean, orri arrexkaz edo beltzez osatua, zuzenak edo okerrak, geruza pileikaren beheko gainazalean zintzilik, libre, *Agarcoide* itxura ematen diote.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Battarrea phalloides* eta *Montagnea arenaria* delakoen antza izan dezake.

## Sasoia eta lekua 
Oso urtaro beroetan. Eremu hareatsuetan, normalean itsas kostaldean, landare bitxiren bat dagoenean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Uzbekistan, Espainia, Sardinia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lamo ur-jauzia

**Lamo ur-jauzia** edo **Jalbire Jharana** () Nepalen dagoen ur-jauzi bat da. Herrialdearen erdialdeko Chitwan barrutian kokaturik dago. Inguruko herri handiena Bharatpur da.

Jabile tenplutik kilometro bateko ibilaldia eginez iristen da Lamo ur-jauziaren azpialdera.

## Deskribapena 
Trishuli ibaiak egiten duen 60 metrotako jauzia da. Basoe berdeek inguratzen dute ur-jauzia eta ur emaria urte osoan zehar mantentzen da.

## Turismoa 
Ur-jauzia ikusteaz gain kanoan ibil daiteke ibaiean eta hegaztiak ikusteko eta trekingak egiteko prestatuta dago eremua.

## Iruditegia 

Irudi:Lamo Jharna Long waterfall Ichhakamana VDC Jalbire Chitwan Nepal Rajesh Dhungana (12).jpg|Lamo ur-jauzia.
Irudi:Lamo Jharna Long waterfall Ichhakamana VDC Jalbire Chitwan Nepal Rajesh Dhungana (1).jpg|Ur-jauziaren azpialdea.
Irudi:Lamo Jharna Long waterfall Ichhakamana VDC Jalbire Chitwan Nepal Rajesh Dhungana (27).jpg|Ur-jauziaren gainaldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xalbador (Xabier Lete)

***Xalbador*** izenburuarekin Xabier Letek album bat plazaratu zuen 2001ean, *Berrehun urtez bertsotan* bertso klasikoen antologia barruan. Lan honetan bertsolariaren hamar bertso ospetsuenetarikoak bildu zituen, abestiak bihurtuz. Grabazioak Elkarlanean estudioan egin ziren, Karlos Gimenez zuzendaritzapean, 1999tik 2001 arte.  CD gisa plazaratu zen.

## Abestiak 
# "Nigarra Begian", 05:31
# "Dohaina Eta Lana", 05:40
# "Hogei Urtetan Bezala", 08:34
# "Mattin Nigarrez Ikusi Dut" 07:45
# "Ama Euskal Herria" 05:45
# "Bakea" 07:21
# "Primaderari" 09:13
# "Esperantzarik Gabeko Amodioa" 05:09
# "Jainkoa Eta Ni" 06:52
# "Sortetxeari" 07:02.

Iraupen osoa: 68' 51"

## Talde teknikoa 
* Azala: Juanma Aramendi, Ainhoa Lukas
* Soinu teknikaria: Cesar Ibarretxe 
* Moldaketak, zuzendaritza, ekoizpena: Karlos Gimenez

### Musikariak 
* Karlos Gimenez, pianoa
* Pello Ramirez, biolontxeloa
* Jabier Muguruza, akordeoia
* Pascal Gaigne, gitarra, bandoneoia
* Txema Garces, baxua
* Luis Camino, perkusioa
* Herve Michaud, oboea, adar ingelesa
* Iñaki Garmendia, flauta
* Juan Navarro, klarinetea
* Xabier Lete, ahotsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CD osoa Youtuben.
Baguales mendilerroa

**Baguales mendilerroa** Andeetako hegoaldeko mendikate bat da. Baguales mendilerroa 60 kilometro inguruko mendikatea da, ekialdetik mendebaldera, Andeetako mendikatearen bigarren mailakoa. Txile eta Argentina arteko mugan zehar hedatzen da, Puerto Natales eta Río Turbio herrietatik gertu. Txileko tartean, Las Chinas eta Baguales ibaien arroak banatzen ditu.

## Geologia 
Mendilerroak glaziarrek osatutako zirku sorta bat dauka .  Zirku asko Pleistozenoan garatu ziren mendebalderago dauden indlandsisetatik bereizita zeuden glaziar isolatuetatik. Baguales mendilerroko arrokak Magallanes arroko hainbat formaziotakoak dira.  Arroka hauek landare, ugaztun eta itsas ornogabeen fosilak dituzte.

### Estratigrafia 
Goitik behera, formazio hauek osatzen dute Baguales mendilerroa:

* Santa Cruz formazioa, itsasokoa ez den segida bati dagozkion arroka sedimentarioak, ornodunen fosil asko dituztenak
* Estancia 25 de Mayo formazioa, Miozeno goiztiarreko fosilak dituzten arroka sedimentarioen segida. Itsas giroan utzi zituzten sedimentuak.
* La Cumbre formazioa, olibino xafla gabroarekin.
* Leona ibaia formazioa, itsasokoak ez diren fosilen segida, horietako batzuek *Nothofagus* fosilak dituztelarik
* Bandurrias formazioa, olibino xafla gabroarekin
* Loreto formazioa, Eozeno berantiarretik Miozeno goiztiarrera era askotara esleitutako arroka sedimentarioak. Marrazoen hortzen fosilak ditu.

Baguales mendilerroko ekialdeko maldetan hainbat artefaktu litiko aurkitu dituzte. Ekialdeko mendi-hegalen giza okupazioa gaur baino 4.500 urte lehenago hasi zen, beranduenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baguales ibaia

**Baguales ibaia** Magallanes y la Antártica Chilena eskualdeko Andeetako mendikatean jaiotzen den ur-ibilgu naturala da. Hegoalderantz doa, Las Chinas ibaira iritsi arte, eta horrek Serrano ibaira isurtzen da.

## Ibilbidea 
Baguales ibaia Serrano ibaiaren arroaren iparraldean jaiotzen da, Baguales mendilerroan, muga egiten duen mendilerroan. Bere ibilbideak Las Chinas ibaiaren goi-ibilguaren norabide bera jarraitzen du. Bi ibai-adar garrantzitsu ditu, Bandurria ibaia goiko ibarrean eta Vizcachas ibaia beheko ibarrean, Las Chinasera erori baino pixka bat lehenago, 45 km-ko ibilbidearen ondoren.

## Kanpo estekak
Río Turbio (hiria)

**Yacimientos Río Turbio** edo **Rio Turbio** 8814 biztanleko hiria da, Güer Aike departamendukoa, Santa Cruz probintzian, Argentinan.

Ruta Provincial 20 errepide probintzialaren erdian dago, RN 40 eta RN 293 errepide nazionaletatik gertu, Rio Gallegos hiritik 301 km-ra eta Caleta Oliviatik 935 km-ra. Rio Turbiotik 8 kilometro eskasera dago Dorotea mendatea.

## Historia 
* 1867ko urria, Santa Cruz probintziako ikatz-susmoak, Luis Piedrabuena uharteko etxetik Santa Cruz ibaiaren bideari jarraituz egindako espedizio batengatik.
* 1870eko urriaren 10ean, Domingo Faustino Sarmiento Nazioaren Presidenteak 448. zk. Legea indarrean jarri zuen komertzialki ustiagarriak diren ikatz-meategien aurkitzaileari 25.000 pesoko saria emanteko.
* 1876ko ekainaren 28a, ikatzari buruzko erreferentziak Santa Cruz probintzian.
* 1887ko otsailaren 22a: Agustin del Castillo ontzi-tenienteak Rio Turbioko meatzaldean ikatza aurkitu zuen eguna.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Coordenadas geográficas e imágenes satelitales de Río Turbio
* Gendarmería Nacional de Río Turbio
* Información general y ubicación de Río Turbio
* Mapa de la zona
* Mi Río Turbio - sitio web promovido por los alumnos y docentes de la Escuela Industrial 5 de Río Turbio
Etelka Kenéz Heka

**Etelka Kenéz Heka** (; Gajić, 1936ko urriaren 26a – 2024ko maiatzaren 5a) hungariar poeta, idazle eta abeslaria izan zen.

## Bizitza 
János Édesapja Heka eta Etelka Stoken alaba, 1936ko urriaren 26an jaio zen Jugoslaviako Gajić herrixkan eta Zmajevacen hazi zen. Bački Monoštor herriko eskolan graduatu zen. Irakasle moduan trebatu zen hungarieraz Novi Sadeko Unibertsitatean. Gero abesten ikasten hasi zen Margit Markovics opera abeslariarekin.

Novi Sadeko antzokian antzeztu eta Vojvodinako Irrati Telebistan abestu zuen. 1966an Vienan abestu zuen eta geroago Mendebaldeko Alemanian eta Danimarkan ere bai.

2007an Ernő Kenéz eta Etelka Kenéz Heka fundazioa sortu zuen senarraren oroimenez.

Kenéz Hekak hiru herritartasun zituen: hungariarra, austriarra eta kroaziarra. Vienan eta Szegeden zituen etxeak, baina Hódmezővásárhelyn bizi zen batez ere. 90 liburu inguru idatzi zituen.

2024ko maiatzaren 5ean hil zen, 87 urte zituela.

## Sariak 
* 2003: Hódmezővásárhelyko Signum Urbis Honorantis saria
* 2015: Hódmezővásárhelyko Pro Urbe saria

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Throgs Neck zubia

**Throgs Neck zubia**, , AEBetako New York hirian dagoen zubi eseki bat da, Bronx eta Queens Barrutiak elkartzeko ditu. 3.430 metro luze ditu.

1961ean Othmar Ammann suitzar-eststubatusr arkitektoak eraikiarazi zuen.
Lídia Quinan

**Lídia Araújo Quinan** (Campinas, 1937ko uztailaren 16a – Goiânia, 2024ko ekainaren 29a) brasildar erizain, enpresaburu eta politikaria izan zen, Brasilgo Alderdi Sozialdemokratako kidea. 1986tik 1987ra Goiás estatuko lehen dama izan zen, eta 1995etik 2003ra diputatu federala.

## Bizitza 
Paulo Freire de Araújo eta Cyra Nogueira de Araújoren alaba zen. 1955etik Goiás estatuan bizi izan zen. 1957an Anápolisko Florence Nightingale Erizaintza Eskolan graduatu zen. Onofre Quinanekin ezkondu ondoren, senarraren enpresa-taldeko presidenteordea izan zen, eta kargu horretan zegoela, Goiásko Merkataritza eta Industria Elkargoan sartu zen. Lau urte geroago, Onofre Quinan senatari hautatu zuten, eta bere emaztea diputatu federala izan zen 1994tik 1998ra. Hurrengo urtean Brasilgo Alderdi Sozialdemokratan sartu zen.

Brasilgo Eliza Presbiterianoko kidea zen. 2024ko ekainaren 29an hil zen Goiânian, 86 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Trump Organization

**The Trump Organization** estatubatuar konglomeratua da, Donald Trump jabea duena. Trumpen negozio eta inbertsio guztien holdinga da, Trump izena erabiltzen duten 250 filial inguru biltzen dituena.

Fred Trumpek sortu zuen 1927an, klase ertainentzat sortutako higiezin eta etxebizitzak eraiki eta saltzeko asmotan.

## Filial nagusiak 
*Trump Enterprises Incorporation
*The Trump Corporation
*Trump Development Co.
*Wembley Realty Inc.
*Park South Co. 
*Land Corp. of California.
*Trump Magazine
*Trump Mortage

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Houston kalea (Manhattan)

**Houston kalea**, , AEBetako New York hiriko kale bat da, Manhattan barrutian. Lower Manhattan eremuko eki-mendebalde norantzako kale nagusiena da.
8. kalea eta St. Mark's Place

**8. kalea**, , AEBetako New York hiriko kale bat da, Manhattan barrutian. 

Seigarren etorbidea eta Hirugarren etorbidearen artean hedatzen da, eta Hirugarren etorbidea eta A etorbidearen artean '''St. Mark's Place''' izena du.
Washington kalea (Manhattan)

**Washington kalea**, , AEBetako New York hiriko kale bat da, Manhattan barrutian eta ipar-hegoalde norantzan. 

Iparraldean Meatpacking District auzoan hasi eta hegoaldean Battery Park City kalean amaitzen da.
Canal kalea (Manhattan)

**Canal kalea**, , AEBetako New York hiriko kale bat da, Manhattan barrutian. 

Lower Manhattan eremuan dago.
Divi Kervella

**Divy Joseph Kervella**, ***Divi Kervella*** izenez ezagunagoa, (Clamart, 1957ko otsailaren 21a – Trégastel, 2017ko abenduaren 28a) bretainiar idazle, itzultzaile eta hizkuntzalaria izan zen, Frañsez Kervella idazlearen semea.

## Ibilbide profesionala 
Haurrentzako liburu ugari itzuli zituen bretainierara. Bere azken lana *Nikolazig e brezhoneg* izan zen, Jean-Jacques Sempé eta René Goscinnyren Nikolas Txiki liburu bildumaren itzulpena. Komikiak ere itzulti zituen: Tintinen abenturen lau atal, Asterixen bat eta *Le Chat*.

Lexikografiaren inguruko hainbat lan idatzi zituen, hala nola *Vocabulaire argotique breton*, eta 2005ean bretainierazko testuliburu bat argitaratu zuen Assimil argitaletxean.

Ofis Publik ar Brezhonegekin aritu zen elkarlanean, eta aldizka Bretainiako banderei buruzko artikuluak argitaratu zituen Bannieloù Breizh erakundearen *Al Lumanidig* aldizkarian. Erakunde horretako administrazio kontseiluko presidentea izan zen.

Patrick Prado antropologoaren arabera, Divi Kervella bretonologo onenetarikoa izan zen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seigarren etorbidea (Manhattan)

**Seigarren etorbidea** edo **Ameriketen etorbidea**,  edo **Avenue of the Americas**, AEBetako New York hiriko etorbide bat da, Manhattan barrutian.
Barbiturikills

**Barbiturikills**, **Barbi**, **Untxien erregina** edo **Doña Bárbara** izenez ezaguna (jaiotzaz **Bárbara Sebastian**; Valentzia, Valentziako Erkidegoa, 1972) valentziar kaleko artista, graffitilaria eta diseinatzaile grafikoa da.  

ezkerrera|thumb|213x213px|Barbi Hope, Murala Valentziako Cañamelar auzoan (itsas eremuak)
## Lan ibilbidea 
1997tik diseinatzaile grafiko lanetan dihardu.

XLF kolektiboko kidea da, eta Hoperekin batera jarduten du. 2005etik marrazten duen untxi arrosaren figuragatik da ezaguna, eta horri esker, *untxien erregina* ezizena jarri diote. Itxura samurra du figurak, eta ironia egiteko erabiltzen du.

Kaleko artea dela eta hauxe esan zuen:
«Maila orokorrean normalizatu egin da, eta orduan galdu egin du zeukan esentzia urratzaile hori. Grafitia jatorrian subertsioa da, legez kanpokoa da.» 

«Nik horma pintura ikasten nuenean ez ziguten grafitiaz hitz egiten, eta orain bai […] Valentzian arlo horretan gertatzen ari denarekin, bazen garaia IVAMek, arte modernoko zentro gisa, hori islatzeko... Iluntasun urte batzuk izan ditugu hiri honetan. Koloniako museoan egon nintzen eta Joseph Beuys bat dute ezagutzen ez duzun baina aurkezten dizuten bertako artista baten ondoan, ikasten duzu. arte garaikideak bizirik egon behar du.»

Valentzia erreferentea da kale artean eta herri osoa bera museoa da.

## Iruditegia 

Fitxategi:La barbi - We can do it.jpg|La Barbi, *We can do it!*-en (Egin genezake!) bertsioa
Fitxategi:Peinture murale de Barbi.jpg|Barbiren murala
Fitxategi:Per amor a l'horta, mural a la plaça Major, Almàssera.jpg|Per amor a l'horta (Ortua maitatu) murala Plaza Nagusian, Almàssera
Fitxategi:Xtra Love.jpg|Xtra maitasuna
Fitxategi:Detall_del_Mural,_de_les_artistes_Barbiturikills_i_Pica.jpg|link=Fitxer:Detall_del_Mural,_de_les_artistes_Barbiturikills_i_Pica.jpg|alt=Detall del Mural de Botja, amb Pica, 2015.|*Pika*, Botjako muralaren zati bat 2015.
Fitxategi:Pessimisme_màgic_a_Velluters.jpg|link=Fitxer:Pessimisme_màgic_a_Velluters.jpg|alt=Mural amb pessimisme màgic, 2017.|Ezkortasun magikoa duen murala, 2017.
Fitxategi:Valencia_-_Graffiti_26.jpg|link=Fitxer:Valencia_-_Graffiti_26.jpg|alt=Mural amb Hope, a la Plaça del Pilar de València, 2018.|*Hope* Horma-irudia ,Pilar de Valencia plaza, 2018.
Fitxategi:Gaysper_Graffiti_by_La_barbi.jpg|link=Fitxer:Gaysper_Graffiti_by_La_barbi.jpg|*Gaysper*, 2019.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zazpigarren etorbidea (Manhattan)

**Zazpigarren etorbidea** edo **Modaren etorbidea**,  edo **Fashion Avenue**, AEBetako New York hiriko etorbide bat da, Manhattan barrutian.
Bederatzigarren etorbidea (Manhattan)

**Bederatzigarren etorbidea** edo **Columbus etorbidea**,  edo *Columbus Avenue*, AEBetako New York hiriko etorbide bat da, Manhattan barrutian.

West Side eremuan barna doa
Tiroa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Mistoa 10 metro aire erriflea taldea

**10 metroko aire errifle talde mistoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan** Châteaurouxeko Kirol Tiroko Zentro Nazionalean jokatu zen 2024ko uztailaren 27an, 2024ko Udako Olinpiar Jokoen barnean.

## Emaitzak 
### 1. sailkapen fasea 
### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mar-a-Lago

**Mar-a-Lago** ( ahoskatua) Palm Beachen dagoen eraikina da, Mugarri Historiko Nazional izendatua.

1924 eta 1927 artean espainiar arkitektura estiloan eraiki zuten, Marjorie Merriweather Post oinordeko eta socialitearen aginduz. Postek etxea Estatu Batuetako presidenteentzat eta atzerriko beste agintari batzuentzat neguko atseden-leku izango zela pentsatu zuen.  1973an hil ondoren, nazioari utzi zion. Hala ere, ondorengo presidenteek etxea erabiltzeari uko egin zioten, eta, beraz, 1980an itzuli zuten Posten ondasun higienezinetara.

1985ean Donald Trumpek erosi zuen, eta 2017an Estatu Batuetako 45. presidente bihurtu zena.

126 logela eta 10.000 m²-ko multzoak Mar-a-Lago Club ere badu, gonbidatuen logelak eta spa bat dituen klub esklusiboa, beste erosotasun batzuen artean. Trump familiak etxebizitza pribatua mantentzen du etxeko eta lorategietako eremu itxi batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamaikagarren etorbidea (Manhattan)

**Hamaikagarren etorbidea**, , AEBetako New York hiriko etorbide bat da, Manhattan barrutian.

59. eta 107. kaleen artean **West Side etorbidea**, *West Side Avenue*, izena d

West Side eremuan barna du.
Hamabigarren etorbidea (Manhattan)

**Hamabigarren etorbidea**, **Joe DiMaggio autobidea**, **West Side autobidea** Edo **Miller etorbidea**, AEBetako New York hiriko etorbide bat da, Manhattan barrutian.

Hudson ibaiaten ekialdeko bazterra eta West Side eremuan barna doa
Jauziak 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak sinkronizatuta 3 metro tranpolina

**Emakumezkoak 3 metro tranpolin sinkronizatua** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan Parisen 2024ko uztailaren 27en. 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan lehen aldiz egin zenetik, 7. lehiaketa izan zen.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lenox etorbidea

**Lenox etorbidea** edo **Malcolm X bulebarra**, , AEBetako New York hiriko etorbide bat da, Manhattan barrutian.
Lazkao Txiki (Xabier Lete)

***Lazkao Txiki*** izenburuarekin Xabier Letek album bat plazaratu zuen 2001ean, *Berrehun urtez bertsotan* bertso klasikoen antologia barruan. Lan honetan bertsolariaren hamar bertso ospetsuenetarikoak bildu zituen, abestiak bihurtuz. Grabazioak Elkarlanean estudioan egin ziren, Karlos Gimenez zuzendaritzapean, 1999tik 2001 arte.  CD gisa plazaratu zen.

## Abestiak 
# "Egunsentiari", 02:44 (Doinu herrikoia)
# "Elurretako loreak", 02:31 (Doinu herrikoia)
# "Baserri uts bati", 04:39 (Doinu herrikoia)
# "Seme bakarrak bere burua il" 02:59 (Doinu herrikoia)
# "Ispilluko mutillari" 02:24 (Doinu herrikoia)
# "Txiste bat" 02:57 (Doinu herrikoia)
# "Kabi autsia" 02:51 (Doinu herrikoia)
# "Kontzientzia" 03:14 (Doinu herrikoia)
# "Il kanpaiak egunsentian" 03:31 (Doinu herrikoia)
# "Aralar mendian" 06:34 (Doinu herrikoia)
# "Seaska" 04:08 (Doinua:Karlos Gimenez)
# "Kandelero eta erramu eguna" 05:13 (Doinua:Karlos Gimenez)
# "Baserrietako su bajua" 03:27 (Doinua:Karlos Gimenez)
# "Miña, oiñazea" 03:40 (Doinua:Karlos Gimenez)

Iraupen osoa: 51' 41"

## Talde teknikoa 
* Azala: Juanma Aramendi, Ainhoa Lukas
* Soinu teknikaria: Cesar Ibarretxe 
* Moldaketak, zuzendaritza, ekoizpena: Karlos Gimenez

### Musikariak 
* Karlos Gimenez, pianoa
* Pello Ramirez, biolontxeloa
* Jabier Muguruza, akordeoia
* Pascal Gaigne, gitarra, bandoneoia
* Txema Garces, baxua
* Luis Camino, perkusioa
* Herve Michaud, oboea, adar ingelesa
* Iñaki Garmendia, flauta
* Juan Navarro, klarinetea
* Xabier Lete, ahotsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CD osoa Youtuben.