Zenbait Arma Konbentzionali buruzko Hitzarmena

1980ko urriaren 10ean Genevan sinatu eta 1983ko abenduan indarrean jarri zen Nazio Batuen  **Zenbait Arma Konbentzionali buruzko Hitzarmenak** –**ZAK** edo **ZAKH** modura laburtua– kaltegarriegi jotzen diren edo ondorio bereizigabeak dituzten zenbait arma konbentzionalen erabilera debekatu edo mugatzeko helburua du. Hitzarmenaren izenburua osoa, bestalde, **Kaltegarriegitzat jo daitezkeen edo bereizigabeko ondorioak izan dezaketen zenbait arma konbentzional erabiltzeari buruzko debeku edo murrizketari buruzko hitzarmena** da. Konbentzioak, besteak beste, lur-minak, tranpak, su-gailuak, laser-arma itsutzaileak eta gerra-hondar lehergarrien garbiketa biltzen ditu.

## Hitzarmen-helburuak 
Hitzarmenaren eta bere Protokoloen helburua zibilak gatazka armatuetan erabiltzen diren armen lesioetatik babesteko arau berriak ematea eta, halaber, borrokalariak alferrikako sufrimenduetatik babesteko. Hitzarmeneko alderdiek, gainera, lege- eta bestelako neurriak hartu behar dituzte hitzarmena betetzen dela ziurtatzeko.

ZAKH, Arma Kimikoen Konbentzioarekin batera (AKK) arma zehatzei buruzko protokoloetarako aterki gisa balio du, egun. Hitzarmena eta bere eranskinak diren Protokoloak gatazka armatu mota guztietan aplikatzen dira, nazioarteko zein nazionalak; aitzitik, egoera ez zen horrela izan hitzarmena lehen aldiz onartu zenean, aplikazio-esparrua 1996an eta 2001ean zabaldu baitzen, urte horietan eginiko kongresuen ondorioz. Xedapen batzuk ere, gainera, borrokak amaitu ondoren ere aplikatzen dira; hala nola, lur-minen eta beste gerra-aztarna batzuen arriskuak minimizatzeko dauden II eta V protokoloetako arauak. 2024ko uztailaren amaierarako, 128 estatu-alderdi ziren konbentzioaren parte; halere, herrialde horietako batzuek bost protokoloetako batzuk baino ez dituzte onartu –hala ere, bi protokolo dira Estaturen bat alderditzat hartu beharreko gutxienekoak–.

Hitzarmenak bost protokolo ditu, egun:

* **I. Protokoloa**. Zati antzemanezinak dituzten armak mugatzen ditu;
* **II. Protokoloa**. Lur-minak eta tranpak murrizten ditu;
* **III. Protokoloa**. Su-armak mugatzen ditu;
* **IV. Protokoloa**. Laser-arma itsutzaileak mugatzen ditu –1995eko urriaren 13an, Vienan, onartua–;
* **V. Protokoloa**. Gerra-hondakin lehergarriak garbitzeko betebeharrak eta praktika onak ezartzen ditu –2003ko azaroaren 28an, Genevan, onartua–. 

Esan bezala, II. Protokoloa 1996an aldatu zen –bere aplikazio-eremua zabaltzeko lanean–; hala, bere aplikazio-eremu zabaldua 1998ko abenduaren 3an da indarrean. Zuzenketa horren ondorioz, hainbat aldaketa eman ziren II. protokoloan: mina-erabileraren murrizketak barne-gatazketara hedatu zituen, urrutitik entregatutako minen fidagarritasun-estandarrak ezarri ziren, eta pertsonen aurkako lur-minetan –APL deritzenak– detekta ezin daitezkeen zatiak erabiltzea debekatu zuen. Bestalde, lur-minen erabateko debekua adostu ez izanak Ottawako Ituna ekarri zuen.

## Bestelako proposamenak 
2017rako, ZAKk ez du adostasunik lortu alderdiek beren konpromisoak betetzen laguntzen duten betetze-mekanismo bat ezartzeko negoziazioak irekitzeko, bai eta tamaina-handiko bala-kalibreak –5.56 edo txikiagoak– debekatzeko nagoziazioak irekitzeko ere. 

2010eko hamarkadan ZAKk elkarrizketak ireki zituen arma autonomo hilgarriak murrizteko. 2021erako, halere, potentzia nagusi gehienek AAHen nazioarteko debekuaren posizionatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Konbentzioa – Nazio Batuen Nazioarteko Zuzenbideko Ikus-entzunezko Liburutegia
* Fitxa – Armak Kontrolatzeko Elkartea
* Ituneko Estatu-alderdiak – Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordea