open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hamster gurpil

thumb|Hamster bat gurpilean korrika.
**Hamster gurpila** hamsterrentzat eta beste karraskari batzuentzat diseinatutako ariketa-fisikoa egiteko tresna bat da. Mota gehienek ardatz batetik heldutako gurpil bat dute, albo batetik helduta. Hamsterrak korrika egin dezake gurpilaren barruan, nahiz eta bere esparrua konfinatuta egon.

## Aukeraketa 
*Mesocricetus auratus* siriar hamsterrekin egindako testen arabera, gurpil handiak nahiago dituzte: 35 zentimetrokoak 23 zentimetrokoak baino hobeto, eta horiek 17,5ekoak baino gehiago. Aldiz, hamsterrek ez dute preferetziarik plastikoz egindako gainazal jarrai baten edo 9 milimetroko tartea duten metalezko ildoen artean, nahiz eta 12 milimetroko tartea ez duten nahi, euren hankek zuloetan sartzen direlako.

Espezie akrobatikoagoek, adibidez *Peromyscus crinitus* eta *Peromyscus maniculatus*, animaliei salto egitera behartzen dieten gurpilak nahiago dituzte, adibidez gurpil karratuak edo hesi txikiak dituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artroskopia

**Artroskopia** giltzadura baten barrualdea ikusi eta aztertzeko modua ematen duen teknika endoskopikoa da, aztertu nahi den giltzadura disoluzio fisiologiko batekin zabalduz egiten dena. Zauri txiki batzuen bidez, artikulazioaren egoera ikusteaz gain, maniobra terapeutikoak egitea ere ahalbidetzen du. Bi motakoa izan daiteke: terapeutikoa eta diagnostikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laparoskopia

**Laparoskopia** eremu operatorioa handitzeko pneumoperitoneoa eragin ondoren, laparoskopio izeneko endoskopio zurrun baten laguntzarekin egiten den barrunbe abdominaleko endoskopia da. Laparoskopioa zilborraren gainean egindako ebaki txiki batetik sartzen da, edo Douglas-en zaku-hondoan barrena bestela, helburu diagnostiko nahiz terapeutikoarekin.

Abdomenaren nahiz pelbisaren edukiak (alegia Falopioren tronpak, obulutegiak, umetokia, heste mehea, heste lodia, apendizea, gibela eta behazun-maskuria) zuzenean ikuskatzeko modua ematen duen proba diagnostikoa da. Aurrez azterketa ez-inbasiboen bidez aurkitu ez den bestelako arazorik badagoen ala ez erabakitzea da miaketa horren helburua. Minbizia tratatzeko prozedurarik gehienak, organo bat erauzteko kirurgia esate baterako, laparoskopia bidez has daitezke, tratamenduaren martxa osoa aldaraziko luketen tumore gehigarririk edo metastasirik ez dagoela baieztatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mykhailo Drahomanov

**Mykhailo Drahomanov** (; Hadiatx, Poltava, 1841eko irailaren 30agreg./irailaren 18ajul. - Sofia, 1895eko uztailaren 2agreg./ekainaren 20ajul.) Ukrainako idazlea eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Kieveko Unibertsitateko irakaslea zela, bere kargutik kendu zuten, Ukrainaren abertzaletasuna sustatzen baitzuen. Genevara jo zuen, eta beste zenbait ukrainarrekin batera *Gromada* lehen aldizkari abertzalea sortu zuen, ideia sozialistak eta nazionalistak zabaltzen zituena. Berea da, besteak beste, *Ukrainar herriaren kantu politikoak* obra (1883-1885).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Douglasen zaku-hondo

**Douglasen zaku-hondoa** barrunbe peritonealeko punturik baxuenean kokatua dagoen dibertikulua da, gizonezkoan maskuriaren eta ondestearen artean tartekatua eta baginaren eta ondestearen artean, berriz, emakumean. James Douglas eskoziar doktorearen izena darama. Honek emakumeen anatomia ikertu zituen eta bere omenez, zenbait egitura anatomikoa izendatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva González Fernández

**Eva González Fernández** (Palacios del Sil, Leongo Herria, 1918 &ndash; León, Leongo Herria, 2007) leonesezko idazlea izan zen. *Hestoria de la mia vida* istorioan bere haurtzaroari eta gaztaroari buruz dihardu, Espainiako Gerra Zibilak gogorki erasandakoa.

Idazle berantiarra, bere semea Roberto González-Quevedorekin elkarlanean hasi zen idazten. Hasieran ahozko tradizioaren eskema, metrika, estiloa eta erritmoa jarraitu zuen. Geroago, bere narrazio eta poesia lanak intimoagoak eta pertsonalagoak bilakatu ziren.

## Liburuak 
### Semearekin elkarlanean idatzitako literatura-lanak 
* *Poesías ya cuentus na nuesa tsingua* (1980)
* *Poesías ya hestorias na nuesa tsingua* (1980)
* *Bitsarón: Cousas pa nenus ya pa grandes na nuesa tsingua* (1981)
* *Xentiquina* (1983)
* *Xeitus: poesías ya cuentus* (1985)
* *Brañas d’antanu ya xente d’anguanu: poesías ya cuentus* (1990).
* *Poesías ya cuentus na nuesa tsingua*, edición facsimilar de toda la serie (2007)

### Hainbat egile dituzten lanetan idatzitako testuak 
* *Cuentus de Nós* (1983)
* *Cuentos de Lleón* (1996)
* *El cuentu asturianu tres la guerra* (1998)

### Bakarkako literatura-lanak 
* *Poesía completa (1980-1991)* (1991)
* *Cuentos completos* (2008)
* *Hestoria de la mia vida* (2018)

### Lan etnografiko eta filologikoak 
* *Pequena enciclopedia de nós* (2011)
Peritoneo-barrunbe

**Peritoneo-barrunbea** peritoneoaren orri parietalaren eta orri biszeralaren arteko barrunbe birtuala da. Peritoneoko erraien arteko lubrifikatzaile gisa funtzionatzen duen likido serosoa du barruan. Enbrioiaren zelomatik eratorritako barrunbeetako bat da (besteak pleura-barrunbea eta perikardioa dira).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pneumoperitoneo

**Pneumoperitoneo** peritoneo-barrunbean aire librearen presentzia izatea da. Kausa ohikoena ultzera gastriko edo duodenal baten zulaketa da. Pneumoperitoneoak eragiten duen kausaren arabera, ia beti kirurgia da aukerako tratamendua. Hala ere, pneumoperitoneo kasuen % 10ek soilik ez dute premiazko tratamendu kirurgikorik behar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zelomatu

**Zelomatuak** (Coelomata) zenbait sailkapenetan, bederen bizi-zikloaren aldiren batean zeloma izaten duten metazooez eratutako taldea da.

Hona hemen Nielsen *et. al.* proposaturiko filogenia:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bele-oin

thumb|Erromatarren garaiko bele-oina
**Bele-oina** lau arantza metalikoz edo gehiagoz osatutako arma sinplea da, zentimetro gutxi batzuetako luzerakoak eta tetraedro-forman jarritakoa; hala, lurrera erortzean, arantzak beti gorantz egiten du, besteek oinarria osatzen duten bitartean. Lurrean sakabanatzen dira, gehienetan, zaldiak, gameluak, gerrako elefanteak, gurdiak edo oinezko soldaduak oztopatzeko. Gaur egun, ibilgailuen pneumatikoen kontra erabili dira.

## Historia 
ezkerrera|thumb|Vietnamgo gerrako bele-oina
Kinto Kurtzio Ruforen arabera bele-oinak jada K.A.ko 348. urtean erabili ziren Gaugamelako batailan.

Eskoziarrek arrakastaz erabili zituzten trena horiek Bannockburngo batailan, 1314an, zaldun ingelesak geldiarazteko. Drummond klanak bele-oinak zabaldu zituen guda-eremuan eta, ondorioz, 4.000 soldadu ingeles baino gehiago hil zituzten. Eduardo II.ak erretiratu egin behar izan zuen. Arma hori erabiltzeak eragin erabakigarria izan zuen eskoziarren garaipenean.

Jada XX. mendean, Vietnamgo gerran ere erabili zituzten eta batzuetan puntak pozoiarekin edo gorotzekin zikintzen ziren etsaien zauria zornatzeko helburuarekin.

Halaber, indar polizialek bide-kontroletan usatzen dituzte egun. Kasu honetan bele-oinak katez lotuta egoten dira elkarri eta kamioaren zabalean botatzen dira.

Bestetik, egungo kale-istilu eta antzekoetan ibilgailuen pneumatikoak zulatzeko baliatu izan dira.

Hego Ameriketako zenbait estatutan lapurretak egiteko erabiltzen dira. Ibilgailuaren, izan autobus edo auto, gurpilak zularazten dira eta bidaiariak jaisten direnean lapurtu egiten dituzte. Bertan *miguelito* esaten zaie bele-oinei.

## Kanpo estekak
Biblia Adulteroa

thumb|ezkerrera|Akatsa markatua.
**Biblia Adulteroa** edo **Pekatarien Biblia** 1631n Robert Barker eta Martin Lucasek, Londresko errege inprimatzaileek, argitaratutako Bibliaren edizio bat da, Jakue Erregearen Bibliaren berrinprimaketa bat izateko. Izena, konpositoreek egindako akats baten ondorio da: Hamar Mandamentuetan (), "Ez duzu adulteriorik egingo" esaldian, "Adulterioa egingo duzu" esaldia aldatuz (). Akats hori hainbat kopiatan zabaldu zen. Handik urtebetera, Pektarien Bibliako editoreak Izarraren Ganberara deituak izan ziren eta 300 liberako isuna jaso zuten (50.322 liberaren baliokideak 2019an) eta inprimatzeko lizentziarik gabe geratu ziren. Bibliaren edizio honek hain akats nabarmena izan zuenez, Karlos I.a eta George Abbot, Canterburyko artzapezpikua, sumindu egin ziren.

Biblia Adulteroko ale gehienak berehala ezeztatu eta suntsitu ziren, eta gaur egun existitzen den ale kopurua, bildumagileek oso baliotsutzat jotzen dutena, erlatiboki baxua dela uste da. Ale bat New Yorkeko Liburutegi Publikoko liburu arraroen bilduman dago, eta oso gutxitan eskura daiteke; beste bat Dunham Museo Biblikoan ikus daiteke, Houstonen (Texas, AEB). Londresko Britainiar Liburutegiak ale bat zuen erakusgai, gaizki inprimatutako manamendura irekita, 2009ko irailera arte doako erakusketa batean. Biblia Adulteroa erakusketa mugatuan ere izan zen 2009ko abuztuaren 15etik irailaren 2ra Gadsdeneko (Alabama) Tinta eta Odol Erakusketan. Kopia bat ere erakutsi zen 2011ko ekainaren 18ra arte Ingalaterrako Cambridge Unibertsitateko Liburutegiko erakusketan, Jakue Erregearen bertsioaren 400. urteurrenerako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clavius (kraterra)

**Clavius** Ilargiaren kraterrik handienetako bat da, eta bigarren kraterrik handiena ikus daitekeen hurbileko aldean (Deslandres kraterraren tamainatik oso gertu). Ilargiaren hegoaldeko lur malkartsuetan dago, Tycho izpi krater nabarmenetik hegoaldera. Christopher Clavius apaiz jesuitaren izena darama, XVI. mendeko matematikari eta astronomo alemaniarra.

2020ko urriaren 27an SOFIA misioak konfirmatu zuen Clavius kraterrean ura dagoela, 100 eta 412 ppm artean, gutxi gora behera litro herena arroka metro kubiko batean.

## Deskribapena 
Clavius Ilargiaren hegoaldeko muturrean kokatzeak, eskortzoa dela eta, zeiharra dirudi. Bere tamaina handiagatik begi hutsez ikus daiteke, Ilargia lehen laurdenera iritsi eta 1-2 egun geroago.

Clavius, ilargiaren azaleko formaziorik antzinakoenetako bat da, eta, ziuraski, duela 4.000 milioi urte sortu zen, Nektariarra deritzon garaian. Bere adina gorabehera, kraterra nahiko ondo kontserbatuta dago.

Bere tamainarekin alderatuta, kanpoko horma baxua du, eta oso higatua eta kraterrek markatua dago. Ertzak ez du inguruko lurra gainditzen, eta, beraz, "harresidun sakonune" bihurtzen du. Ertzaren barnealdea menditsua da, koskak ditu eta zabaleran aldatzen da, zatirik aldapatsuena hegoalderantz duelarik. Ertzak inguru global poligonal samarra duela ikusi da.

## Kraterraren zorua 
Claviusen zoruak lautada ganbila osatzen du, kraterrean inpaktu interesgarri batzuez markatua dagoena. Horietatik nabarmenena, hegoaldean Rutherfurd kraterrarekin hasten den krater kate kurbatu bat da, eta, ondoren, erlojuaren orratzen kontrako noranzkoan arkatzen da, gero eta diametro txikiagoko sekuentzia bat eratuz. Krater hauek, handienetik txikienera, Clavius D, C, N, J eta JA deitzen dira. Beherantz doazen kraterren sekuentzia hau, euren teleskopio txikien erresoluzioa probatu nahi duten astronomo zaleentzat tresna erabilgarri bat dela frogatu da.

Kraterraren lurzoruak, erdialdeko mendigune baten hondakin bat kontserbatzen du, Clavius C eta N. artean dagoena, lurzoruaren leuntasun erlatiboaren eta erdialdeko tontorren tamaina baxuaren artean, kraterraren azalera, jatorrizko talka gertatu eta denbora batera sortu zela adieraz dezakete.

## Gertuko kraterrak 
Hurbileko krater garrantzitsuenen artean daude Scheinerra mendebaldean, Blancanus hego-mendebaldean, Maginus ipar-ekialdean eta Longomontanus ipar-mendebaldean daude. Rutherfurd kraterra hego-ekialdeko ertzean dago erabat, Porter ipar-ekialdeko hormaren gainean jartzen den bitartean. Krater txikiena, Clavius L, mendebaldeko ertzean dago, eta Clavius k, berriz, mendebalde-hego-mendebaldeko ertzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arku-zubi

[300px|thumb|[Garesko zubi erromanikoa, Arga ibaia zeharkatuz (Nafarroa).]]
**Arku-zubia** arku bidez eratutako zubia da, hau da, taula arku baten gainean edo arku batetik zintzilik jarriz egiten dena. Taula edo oholtza egitura nagusi horretan bermatuta edo bertatik esekita egon daiteke, edo bien konbinazio bat, zubi arkudun mota desberdinak eratuz.

Zubiaren pisua eta erabilera-gainkargak arkuaren konpresioz transmititzen dira euskarrietarantz, non bultzada horizontal eta karga bertikal bihurtzen diren. Normalean, arkuaren lerdentasuna (gezi maximoaren eta argiaren arteko erlazioa) handia da, eta hortaz esfortzu horizontalak bertikalak baino askoz handiagoak dira. Horregatik, zubi mota hau egokiak dira muturretako zubi-bularrak bultzada horizontalari erresistentzia ona emateko gai diren lekuetan.

XIX. mendea arte, zubi mota hau izan zen Euskal Herrian erabili zen ohikoena. Horren erakusgarri dira, adibidez Garesko zubi erromanikoa (Arga igarotzeko), Balmasedako zubia (Kadagua igarotzeko) edo Azkaineko erromatar zubia (Urdazuri igarotzeko).

## Motak 
#### Arkuaren arabera 
## Atalak 
thumb|erdian|560px|Zubi arkudun baten eskema

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ilargi zubi

## Kanpo estekak 
* :Structurae Egitureei buruzko webgunea.
* :Munduko zubiak
Itsasuko gerezi beltz

[thumb|[Basagereziondo|Gerezi beltzak.]]
**Itsasuko gerezi beltza** Itsasun eta inguruetan lantzen diren hiru gerezi-mota nagusietako bat da.

Itsasuko gerezi hauek *Prunus avium* edo Basagereziondo-mota honetakoak dira (mami bigunekoak), eta goiztiarrak dira.

## Barietateak 
Barietateak hauek dira:
* Maiatzaren amaieran heltzen den « Peloa » (gorri-bordele ilun, txiki, bizi-bizia).
* Ekainaren hasieran heltzen den « Xapata » (zaporetsu, gozoa, boli kolorekoa denen ̬̩̬%70, hori eta gorri).
* Ekainaren erdialdean heltzen den « beltxa » (mamitsua, ilun-iluna).

## Sukaldaritzan 
Itsasuko gereziak gerezi-marmelada egiteko erabiltzen dira guztiak, ardi-gaztarekin euskal erara jaten da, edo etxeko bixkotxak betetzeko. Hasieran Itsasuko gereziz beteta egin bazuten, orain kremazkoa izan ohi da.

## Historia 
XIII. mendean nonbait agertu zen, XIXean 30 tona merkaturatzen zen eta 1920ean 300 tona. Bigarren Mundu Gerra bukatutakoan barietate horiek ia desagertu egin ziren. Orduan herritarrak *Gereziaren besta* antolatzen hasi ziren.

Galdutako tokia berreskuratu dute 4.000 zuhaitz aldatuta, gerezi beltza ekoizten duten nekazariak biltzen dituen *Xapata* elkarteari esker. Gaur egun, 6.000 zuhaitz inguru landatzen dira, eta herrixkan gerezidi kontserbatorio bat dago bisitatzeko.

## Ikus, gainera 
* Gerezia
* Itsasu

## Kanpo estekak 
* Elikadura Hiztegi Entziklopedikoa, Edorta Agirre
Nhil

[265px|thumb|Nhil taldea [Aretxabaletako txosnetan.]]
**Nhil** Debagoiena eskualdeko (Gipuzkoa) pop-funk musika-taldea da. Aretxabaletan (Gipuzkoa) sortu zen 2017 amaieran, eta 2020an kaleratu zuten lehen diskoa: *Aztarnak*. Urte horretan bertan Gasteizko Txosnetako Banda Lehiaketa irabazi zuten.

Zazpi kantuk osatzen dute diskoa; sei abesti propiok eta Berri Txarrak taldearen *Maravillas* abestiaren (*Payola*, 2009) bertsio batek. Diskoa elebiduna da: euskarazko zein ingelesezko kantuak biltzen ditu.

2020an, Gasteizko Txosnek antolatutako Banda Lehiaketaren bigarren edizioan hartu zuten parte. Lehiaketako azken fasean Iruñerriko Baizera! taldearekin, Bermeoko Etxekalte taldearekin eta Gasteizko Red iron squad taldearekin lehiatu ziren, eta irabazi egin zuten. Disko berri honen proiektua 2020 inguruan hasi zen garatzen. Bederatzi abestitako diskoa da, hiru euskaraz dira eta sei ingelesez. Mikel Etxaburu, Lide Hernando eta Joseba Aparicio musikarien kolaborazioak izan zituen taldeak. "Dance" izan zen bigarren disko honen aurrerapen singlea.

## Diskografia 
* *Aztarnak* (2020, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bal des Ardents

**Bal des Ardents** 1393ko urtarrilaren 28an Parisen egindako maskara-dantzaldi edo txaribari bat izan zen, non Karlos VI.a Frantziakoak dantza bat egin zuen Frantziako nobleziako bost kiderekin batera. Lau dantzari su batean hil ziren, Luis Valoisekoak, Karlosen anaiak zeraman zuzi baten ondorioz. Karlosek eta beste dantzari batzuek bizirautea lortu zuten.

Dantza hau, aurreko udan erotzea izan zuen errege gaztea entretenitzea helburu zuten hainbat ekitalditako bat zen. Gertaera hark ahuldu egin zuen Karlosek gobernatzeko zuen gaitasunean zuen konfiantza; paristarrek gortearen gainbeheraren frogatzat hartu zuten gertaera hori, eta nobleziako kide boteretsuenen aurka matxinatzeko mehatxua egin zuten. Herriaren haserreak erregea eta Orleanseko bere anaia behartu zituen, kronikari garaikide batek erregizidio eta sorginkeria saiakera leporatu ziona, ekitaldiagatik barkamena eskatzera. Isabel Bavariakoak, Karlosen emazteak, dantza antolatu zuen konpainiako dama baten ezkontza berria ospatzeko. Adituek, txaribari tradizional bat izan zitekeela uste dute, Gizon Basatia bezala mozorrotutako dantzariekin. Ekitaldia idazle garaikideek kontatu zuten, hala nola, San Deniseko monjeak eta Jean Froissartek, garaiko kroniketan, eta XV. mendeko zenbait eskuizkribu ilustratutan, Antonio Borgoinakoaren Maisua bezalako margolariek ilustratu zuten.

## Èrreferentziak 
## Kanpo estekak
Askoa Etxebarrieta

**Askoa Etxebarrieta Lasheras**  **"La Pulga"** (Gasteiz, Araba, 1976ko apirilaren 6a) flamenko dantzaria da.

## Biografia 
### Lehen urratsak 
Askoa txikitan ballet ikasten hasi zen. Lehenengo, akademiaren batean ibili zen eta gero dantza kontserbatorioan ikasi zuen. Ondoren, 15 urte zituela utzi egin zuen, adoleszentzian. Zortzi urte batere balet egin gabe egon zen. Dantza garaikidea ere egin zuen geroago, baina dantza mota honek ez zuen harrapatu. Azkenean, 1998an, flamenkoa ezagutu zuen Zaramazulon, 2009ko otsailaren 24an Guardia Zibilak itxi zuen lokalean. Gustatu egin zitzaion. Hango energiak harrapatu  egin zuen. Ondoren, ikastaroren bat egin zuen Rosa Lahozekin Gasteizen bertan, eta, udan, 2001ean, Granadara joan zen ikastaro trinkoa egitera. Hantxe konturatu zen benetan flamenkoa ikasi nahi bazuen Andaluziara joan behar zuela. Orduan, Grananako ikastaroaren ostean, Sevillara joan zen, hango eskola ezagutzera eta ikastera. Launa urte egin zituen Granadan eta Sevillan. Bitartean, Euskal Herrira ere etortzen zen, dirua gastatzen zitzaionean. Geroago Madrilen ere egin izan ditu ikastaroak.

### Dantzari ibilbidea 
Askoa pasioa ofizio bihurtu duen dantzaria da. Dantza eskola du Gasteizen eta ikuskizunak ere sortu ditu. Dantzatzeaz gain, oholtza atzeko lanez arduratzen da La Pulga: entseatu eta proiektuetako kideekin egon, ikuskizunak saldu udaletara eta aretoetara deituta, diru laguntzak bilatu, eskolak eman, administrazio lana egin. Haren esanetan, tablatura igotzean sentitzen du bere unea dela, La Pulgarena inork lapurtu ezin didana. Ez dakit zergatik agertzen zaidan jarrera hori, baina egia da apur bat transformatzen naizela.

## Ikuskizunak 
* *Berriketan*. Flamenkoa eta txalaparta. Euskal sustraiak eta flamenkoa uztartzen dituen proiektua da Berriketan. Perkusio,gitarra eta kejioen artean, dantza eta txalapartaren arteko elkarrizketak ikus eta entzun daitezke.

* *Gorria*. Flamenkoa eta bertsoa. Miren Amuriza bertsolariaren eta Askoa Etxebarrieta flamenko dantzariaren arteko elkarrizketa artististikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Pulgaren orria
* Askoa Etxaberrietaren Facebook-a
* Gorria. Miren Amuriza eta Askoa Etxebarrieta  YouTube.
* Euskal Flamenkoa. Gasteiz
* Askoa Etxebarrieta flamenko dantzariak pasioa ofizio bihurtu du
* Askoa Etxebarrieta Segidila dantzan/
Lara Flynn Boyle

**Lara Flynn Boyle** (Davenport, Iowa, 1970eko martxoaren 24a) aktore eta ekoizle estatubatuarra da. *Twin Peaks* telesailean Donna Hayward izeneko pertsonaiarena egiteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Toni Collette

**Toni Collette-Galafassi** (Blacktown, Hegoaldeko Gales Berria, Australia, 1972eko azaroaren 1a), **Toni Collette** izenez ezagunagoa, aktore eta abeslari australiarra da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Zeloma

thumb|eskuinera|Anelido baten sekzioa
**Zeloma** behe-mailako zizareen gainetiko metazooen gorputz-barrunbe edo barrunbe peribiszerala da; eskuarki epitelioz tapizatuta egoten da eta ongi garatuta dagoenean digestio-erraien eta gorputz-pareten artean espazio zabal bat eratzen du. Zeloma duten animaliei zelomatu diogu.

Enbriogenesian blastozele ondoren agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berlinen erorketa (1806)

[thumb|200x200px|Napoleon Berlinera sartzen [Brandeburgoko Atea|Brandenburgoko atea atzean zuela.]]
**Berlingo erorketa** 1806ko urriaren 27an gertatu zen, Prusiako Berlin hiriburua Frantziako indarrek konkistatu zutenean, Jena–Auerstedteko guduaren ostean. Napoleon Bonaparte Frantziako enperadorea hirian sartu zen eta handik Berlingo Dekretua eman zuen bere Sistema Kontinentala ezartzeko. Berlinen eskala handiko espoliazioa gertatu zen. 

## Okupazioa 
Prusiako indarrek eta haien erregeak, Federiko William III.ak Ekialdeko Prusiako Königsbergera ihes egiten zuten bitartean erresistentzia jarraitzeko, ondorengo Tilsiteko Hitzarmenak Prusia bere lurraldeetako zati handiak uztera eta Frantziako goarnizioak onartzera behartu zituen gotorleku eta asentamendu nagusietan. Prusia Frantziako estatu bezero bihurtu zen, kalte-ordain handiak ordaintzera behartua, eta Berlin bera okupatuta egon zen 1813 hasiera arte. Inguruko Spandauko Ziudadelan ere goarnizio bat ezarri zen.

1812an Napoleonen Moskutik erretiratu ondoren, frantziarren laguntzaile gisa ari ziren prusiar indarrek alde egin zuten eta Errusia sostengatu zuten. Hau Prusiako lurraldean zehar altxamendu handiekin konbinatu zen, tropa frantsesak atzera eta Berlin abandonatzera behartuz. 1813ko Alemaniako Kanpainan hiria berreskuratzen saiatu ziren frantsesen helburu nagusia bihurtu zen hiria, Leipzigeko guduaren ondorengo Frantziaren erretiratzearekin amaitu zen.

## Eragina 
Aurretik Berlin zazpi urteko gerran arpilatu bazuten ere, okupazioa kolpe handia izan zen Prusiako agintarientzat. Prusiako Armadak Frederiko Handiaren garaian lortutako ospea suntsitu zuen. Berlinera iritsi eta gero, Napoleonek Frederikoren hilobia bisitatu zuen eta "gizon hori biziko balitz, ez nintzateke hemen egongo" esan omen zuen. Hau alemaniar kulturako eszena ikoniko bihurtu zen, hala nola *Old Fritz* (1927) eta *Kolberg* (1945) bezalako prusiar filmetan azaltzen dena.

Berlin erori zenean, erreforma mugimendu garrantzitsu bat abiarazi zen Prusiako Armadaren borroka eraginkortasuna berreskuratzeko eta nazioa oro har berritzeko Frantziaren aurkako mendeku gerra planifikatzeko. Prusiako indar erreformatuek funtsezko papera izan zuten ondorengo frantsesek Alemaniatik 1813-14an atzera egin zutenean eta Napoleonek 1815ean Waterlooko kanpainan izan zuen azken porrotean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Babel aurretik: euskal literaturaren historia bat

***Babel aurretik: euskal literaturaren historia bat*** Joseba Gabilondok 2016an ingelesez plazaratu zuen saiakera baten euskarazko itzulpena da. Jatorrizko liburuaren izenburua ***Before Babel: A History of Basque Literatures*** da. Egilearen asmoa historia berritzaile bat egitea da; haren ustez, "Euskal Herriko literatura historiak oso zaharkituak ziren". Bertan, tradizionalki baztertuak izan diren diziplina eta jardunak ere bildu nahi ditu. Euskarazko bertsioa Amaia Apalauza Ollok egin du.

## Laburpena 
Literaturaren historia tradizionalak alde batera utzirik, saiakerak ikuspegi berritzaile bat dakar. Euskal Herriko historia eta kultura ezaugarritzen dituzten gatazka edo bortizkeria historikoak abiapuntutzat hartuta, gutxienez bi literatura aztertzen ditu elkarren lehian:
* Klase subalterno edo zapalduek (nekazari, baserritar…) euskaraz adierazitakoa, gehienbat ahozko tradizioari loturik.
* Euskal eliteek erdaretan idatzitakoa.

Gabilondoren ustez, gaur egun euskaraz idatzitako literaturak sinbolikoa du, oraindik ere estatu-hizkuntzetan gehienbat hitz egiten eta idazten duen euskal herri bati nortasun diferentzial bat ematea, alegia. Espainiar eta frantses literaturak birdefinitzen ditu eta, euskal kasutik abiatuta, literatura minoritarioen gaineko teorizazio berria dakar.

Historiografia tradizionalek aintzat hartzen ez dituzten testu, diziplina eta jardunetan jartzen du arreta egileak: diskurtso politikoan, antropologian, turismoan eta ekonomian. Gainera, literatura-diskurtso historiko gehienak aletzen ditu (historizismo berria, teoria postkoloniala, multikulturalismoa, ikasketa subalternoak), eta proposamen metodologiko eta teoriko berri bat egiten du.

Historia horrek argi berri baten azpian aurkezten dizkigu zenbait mugimendu historiko, esate baterako, nazionalismoa, feminismoa, modernitatea eta globalizazioa.

## Bibliografia 
* *Babel aurretik: euskal literaturaren historia bat*. Tafalla: Txalaparta argitaletxea, 2020. 400 or. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurt Lewin

**Kurt Tsadek Lewin** (Mogilno, Kujavia-Pomerania, Polonia, 1890eko irailaren 9a - Newtonville, Massachusetts, AEB, 1947ko otsailaren 12a) alemaniar psikologo eta filosofoa izan zen (1933an estatubatuar naziotasuna eskuratu zuen). Taldeen psikologia, bizi-espazioa eta pertsonen arteko harremanak ikertzeko interesa agertu zuen. Psikologia sozialaren sortzailetzat jo ohi da saritan.

Berlingo Gestalt Psikologia Eskolako lau handienetako bat da, Max Wertheimer, Wolfgang Köhler eta Kurt Koffkarekin batera. Gizarte zientzietan "eremuaren teoria" proposatu zuen, eta psikologia sozialean oinarrizkoak diren beste autore batzuk trebatu zituen. Nortasunaren teoria dinamiko bat (1935) eta Gatazka sozialen konponbidea (1948) lanak nabarmentzen dira.

Haggbloom eta cols. (2012) 18. lekuan kokatzen dute, psikologian autore handien berrikuspen orokorrean. Bizitza osoan zehar psikologiaren ikasketa zientziaren filosofiako berezko proposamenekin konbinatu zuen, garapen teorikoa ikerketa enpirikoarekin lotzen saiatuz motibazioaren, haurren garapenaren eta portaera sozialaren azterketan, ikasteko edo lan egiteko lekuak zientziaren laguntzarekin gizatiartuz.

## Kanpo estekak
Rock Against Communism

**Rock Against Communism** (edo **RAC**) 1970eko hamarkada bukaeran eta 1980ko hamarkada hasieran Erresuma Batuan supremazismo zuriari loturiko kontzertu sorta baten izena izan zen. Eskuin muturreko elkarteek bultzatu zituzten kontzertuok 1978tik aurrera, Rock Against Racism (RAR) mugimenduaren erreakzio gisa.

Geroztik, eskuin muturreko edukia duten rock eta punk taldeak izendatzeko erabiltzen den terminoa da, batez ere eduki arrazista dutenak.

## Kanpo estekak
François Jacob

**François Jacob** (Nancy, 1920ko ekainaren 17a - Paris, 2013ko apirilaren 19a) frantziar biologoa izan zen. 1965ean Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Jacques Monod eta André Lwoffekin batera.

## Biografia 
Judu jatorriko izan zen. Alemaniak Frantzia okupatu ondoren, Britainia Handira ihes egin zuen. 1940an, medikuntzako bi urte amaituta, Frantziako Armadaren Bigarren Dibisio Blindatuan sartu zen, mediku gisa. Ohorezko Legioarekin, Askapen Ordenarekin eta Gerrako Gurutzearekin kondekoratua izan zen.

Monodekin egindako lanek garapen molekularraren biologia ekarri zuten, eta, bereziki, transkipzioaren erregulazioa.

Frantses Akademiako kidea hautatu zuten 1996an.

## Kanpo estekak
San Hilarion gaztelua

**San Hilarion gaztelua** (, , *Kástro tou Agíou Ilaríona*; ) Zipre iparraldeko Kirenia hiria inguratzen duten gazteluetako bat da.

## Historia 
### Sorrera 
Izenak ez dio erreferentzia egiten IV. mendeko San Hilarion anakoretari, baizik eta arabiarrek Lur Santua konkistatu ondoren Ziprera ihes egin zuen monje bati. Monje honek mendigaina hartu zuen bizileku. Gaztelua eraiki aurretik San Hilarion monjearen izena zeraman monasterioa izan zela proposatu izan da baina ez da honen frogarik aurkitu oraindik.

Bizantziarrek XI. mendean abiatu zuten gazteluaren eraikuntza. San Hilarion gazteluak ekialdean Buffavento gaztelua eta Kantara gaztelua zituen bata bestearen jarraian, eta hiruen artean Kirenia mendikatea gotortzen zuten. Pirata arabiarren erasoak aurrikusi eta aurre egiteko helburua zuten.

## Arkitektura 
Gazteluak hiru maila ditu. Azpiko eta erdiko mailek ikuiluak eta soldaduen bizitokiak dituzte eta goiko mailan Lusignan erregeen gelak daude. Behe mailaren gainean altxatzen den labarraren gainean John Printzearen dorrea dago.

Gazteluaren goiko maila 1'4 metrotako lodiera duen harresiak inguratzen du. Sarreran arku gotikoa dago, Lusignandarrek eraikia, eta ekialdean dagoen dorre erdi-zirkular batek babesten du. maila honen erdian patioa dago eta ipar-ekialdeko izkinan sukaldea zenaren hondarrak ikusten dira. Patioaren mendebaldean erregeen logelak daude, XIII edo XIV. mendean eraikiak. Goiko amaila honek ipar-ekialde hego-mendebalde norabidea du, 25 metrotako luzera eta 6 metrotako zabalera. Bi solairu ditu eta zisterna bat. Beheko solairuak 7 metrotako garaiera du eta kanoi ganga gotikoa, goikoan lehioak daude, hauetako bat "Erreginaren lehioa" da.

## Iruditegia 

Irudi:St. Hilarion.jpg|San Hilarion gaztelua.
Irudi:Hilarion kasteel.jpg|Gazteluko egiturak.
Irudi:St Hilarion großes Fenster der Königin heller.jpg|Erreginaren leihoa.
Irudi:Kyrenia from St hilarion edit2.jpg|Kirenia hiriaren ikuspegia.
Irudi:Alfred_Westholm,_Atterman,_Erik_Sjöqvist_och_Kristos_%3F_St._Hilarion._exteriör_-_SMVK_-_C01049.tif|Suediarren espedizio arkeologikoa (1927-1931)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zumetaren mural zeramikoa

**Zumetaren mural zeramikoa** Usurbilgo frontoiaren atzeko aldean Jose Luis Zumetak egindako dimentsio handiko mural bat da, zeramikaz eginda. 1973an jarri zuen kolore biziko mural hau bertan eta bere bizitzan zehar egindako zeramikazko muralen artean mantentzen den bakarra da.

Zumetak ez zuen zeramikaren inguruko ezagutzarik, eta kuadranteen bidez joan zen osatzen, baina ez zuen amaitzea lortu ustekabeak zirela eta. Amaierako zatiak beste zeramista batek jarri zituen, bere marrazkietan oinarrituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Koldo Landaluzeren erreportaia naiz.eus agerkari digitalean.
Herri Batasuna (Alejandro Tapiaren murala)

***Herri Batasuna*** Alejandro Tapia Aiestaran gipuzkoar margolariak Usurbilen 1985ean egindako mural bat da. Herri Batasuna alderdiak urte horietan garatu zuen *Euskal Herria alaitsu eta borrokan kementsu* kanpainaren parte da eta manifestazio bat irudikatzen du, euskal gatazkarekin lotutako hainbat ikurrekin.

## Zentsura 
Murala 2009an Eusko Jaurlaritzaren aginduz desitxuratu zen, Espainiako Alderdi Politikoaren Legearen ondorioz. Lege horrek debekatutako alderdi politikoen propaganda egitea debekatzen zuen. Murala estaltzen ari zirenek ikurriña ere estali zuten eta herritar batek "hori ere ilegala al da?" galdetu zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guruin bulbouretral

**Guruin bulbouretrala** edo **Cowperren guruina** arraren uretrako erraboilera irekitzen diren bi luku-formako guruinetatik bakoitza da. Emakumeetan, bere baliokideak guruin bestibular nagusiak izango lirateke.

Jean Méry anatomista eta zirujau frantziarra izan zen egitura hauek 1684an lehen deskribatu zituena. Lehen argitalpena, berriz, 1699an egin zuten, eta bere egilea William Cowper (c.1666-1709) anatomista eta zirujaua izan zen. Honi esker, bere izena eman zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udarregiri omenaldia

***Udarregiri omenaldia*** Remigio Mendiburuk Juan Jose Alkain *Udarregi* bertsolariari Usurbilen jarritako eskultura bat da. Eskultura 1966ko maiatzean jarri zen, Udarregiren omenez egin zen jaialdi batean, ezkutuan frankismoaren zentsura pasatzeko euskal jai bat zena.

## Deskribapena 
Oin altuaren gainean modu informalean egituratutako prismazko bloke txiki batek eta oinarrian duen oskol modukoak osatzen dute artelana. Arte adituek egituraren eta kanpoko geruzen iragazkortasunaren arteko harremanean denboraren iragatearen historia pilatzen doala diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andoni Imazen artikulua *Berria*n, 2022/08/02an.
Ezpain txiki

**Ezpain txikia** ezpain handien azpiko tolestura mukoso edo ninfa bakoitza da. Emakumeen larruazaleko bi tolesdura hauek tamainaz, kolorez eta formaz oso aldatzen da banakoz banako. Ezpain txikiak zakilaren azal uretralaren homologoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baginako bestibulu

Giza anatomian, **baginako bestibulua** () bulbaren zati bat da, ezpain txikien artean dagoena. Baginaren eta baginako bestibuluaren arteko muga uretraren amaiera zehazten du. Eskualde honetan ere himena kokatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laurence Arné

**Laurence Arné** (Angulema, Charente, 1982ko otsailaren 4a) zinema, telebista eta antzerkiko aktore frantziarra da. *WorkinGirls* telesailean Déborah pertsonaiaren papera egiteagatik eta La Ch'tite Famille filmeko protagonista izateagatik da ezaguna.

## Biografia 
Gaztetan dantzan eta pianoa jotzen aritu zen eta ahotsa ere landu zuen. Koreografia artistikoan diplomatu zen. Umorezko ikuskizunetan hartu zuen parte eta 2006an Parisko One Man Show eskolako Alexandre Delimoges zuzendariak ikusi zuen. Bakarkako *Quelle conne !* umore saioa prestatu zuten bien artean eta urtebetez aritu zen Parisko Théâtre Le Bout antzokian, arrakasta handiz gainera. 2011n ''Au bas de l'échelle* telebistako komedian hartu zuen parte. 2012an *WorkinGirls'' telesailean Déborah Vernonen rola bete zuen, giza baliabideen zuzendari ninfomanarena hain zuzen ere, eta honek arrakasta handia eman zion Frantzian.

2018an La Ch'tite Famille filmeko rotagonista izan zen Constance Brandt emaztearen papera betez. Dany Boon izan zen zuzendaria eta gaur egun bikotea dira.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Laburmetraiak 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Tsakhurrera

**Tsakhurrera** edo **tsakhurera** (Цӏаӏхна миз) tsakhurrek hitz egiten duten hizkuntza da, Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzen familiakoa, dagestango hizkuntzen taldekoa eta lezgiar hizkuntzen adarrekoa. 10 600 inguru hiztun ditu Errusiako Dagestan errepublikako hegoaldean eta 12 300 inguru hiztun Azerbaijaneko ipar-mendebaldean.

Dagestango hizkuntza ofizialetako bat da, eta posiblea da eskolan tsakhurreraz ikastea edo hizkuntza hau izan ikasgai bat gisa, lehen hezkuntzan. Azerbaijanen ez du estatus ofizialik; hala ere, eskola batzuetan badago aukera tsakhurrera ikasteko . *Нур* (Nur, ) astekarian artikulu batzuk tsakhurreraz idazten dira, eta 2002tik 2022ra tsakhurrerazko 40 liburu baino gehiago argitaratu ziren. 2009an Asif Rustamov zinemagileak tsakhurrerazko lehen pelikula zuzendu zuen, *Kiblayıka yıkbıhiyna* () laburmetraia.

## Dialektoak 
Sailkapen baten arabera, tsakhurrerak bi dialekto ditu, tsakhera eta gelmetsera. Beste hizkuntzalari batzuen iritsiz, hiru dialekto bereizi behar dira: tsakhur-suvagilera, gelmets-kurdulera eta saputxinera edo sabundzhinera.

## Ezaugarriak 
Tsakhurrera hizkuntza ergatiboa da. Izenek kasua markatzen dute, atzizkien bidez. Absolutibo, ergatibo, datibo eta genitiboz gain, 14 kasu lokatibo daude. Lau izen klase bereizten ditu: 1., gizonezko pertsonentzat; 2., emakumezko pertsonentzat; 3., animalia, objektu eta kontzeptu batzuentzat eta 4., objektu eta izaki mitologikoentzat.

## Idazteko sistema 
1934tik 1938ra alfabeto latinoan oinarrituta idazteko sistema bat erabiltzen zen. 1990tik Dagestanen alfabeto zirilikoa erabiltzen da tsakhurreraz idazteko; Azerbaijanen, aldiz, alfabeto latinoa (1996tik).

Gaur egungo tsakhurrerazko alfabetoa (Errusia):

Gaur egungo tsakhurrerazko alfabetoa (Azerbaijan), 2015eko aldaketekin:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Volodymyr Zelensky

**Volodymyr Oleksandrovytx Zelensky** (; Kryvyi Rih, 1978ko urtarrilaren 25a), Ukrainako egungo presidentea da. Politikan sartu aurretik, komikoa, aktorea, gidoilaria, zinema ekoizlea eta zuzendaria izan zen.

Ibilbide politikoaren aurretik, zuzenbidean lizentziatu zen eta ekoiztetxe bat sortu zuen, Kvartal 95, filmak, marrazki bizidunak eta telebistako komedia-saioak ekoizten dituena. Kvartal 95ek *Herriaren zerbitzaria* izeneko telesaila sortu zuen, non Zelenskyk Ukrainako presidentearen papera bete zuen. Telesaila 2015etik 2019ra aireratu zuten. 2018ko martxoan Kvartal 95 enpresako langileek telebistako programaren izen bera duen alderdi politikoa sortu zuten.

2018ko abenduaren 31ko gauean, Ukrainako 2019ko hauteskunde presidentzialetarako hautagaitzat aurkezten zela jakinaraziz, Petro Poroxenko lehendakariak Urteberri bezperan 1+1 telebista-katean emandako urte amaierako hitzaldia zapuztu zuen. Zelenskyk bere hautagaitza iragarri baino sei hilabete lehenago, hautagai nagusietako bat zen hauteskundeetarako iritzi-inkestetan. Zelenskyk Errusia-Ukraina gerra amaiaraziko zuela hitzeman zuen, eta botoen %&nbsp;73,22rekin irabazi zizkion hauteskundeak orduko lehendakari Petro Poroxenkori.

## Bizitza 
1978ko urtarrilaren 25ean Kryvyi Rih hirian jaioa (orduko Ukrainako SES), gurasoak judu errusierazko hiztunak zituen (nahiz eta aitaren aldeko aitona ukrainar etnikoa izan). Haren aita, Oleksandr Zelensky, *Kryvyi Rihko* Ekonomia Institutuan zibernetika eta hardware informatikoko sail akademiko bat zuzentzen duen irakaslea da, eta ama Rimma Zelenskak ingeniari gisa lan egiten zuen. Lehen hezkuntza hasi aurretik, lau urtez bizi izan zen Mongolian, Erdenet hirian, aitak bertan lan egiten baitzuen. Zelensky zuzenbidean lizentziatu zen Kryvyi Rihko Ekonomia Institutuan, baina ez du lan profesionalik egin lege arloan.

## Filmografia hautatua 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerald Murnane

**Gerald Murnane** (Melbourne, 1939ko otsailaren 25a) australiar idazlea da. Apaiz katoliko izateko prestakuntza utzi eta irakaskuntzan hasi zen. Ondoren, Melbourneko Unibertsitatean lizentziatu zen. Zaldi lasterketan zalea da, eta askotan metafora gisa erabiltzen du bere liburuetan.
## Liburuak 
* (1974) *Tamarisk Row*. William Heinemann Australia, Melbourne.
* (1976) *A Lifetime on Clouds*. William Heinemann Australia, Melbourne.
* (1982) *The Plains*. Norstrilia Press, Melbourne.
* (1985) *Landscape With Landscape*. Norstrilia Press, Melbourne.
* (1988) *Inland*. William Heinemann Australia, Melbourne.
* (1990) *Velvet Waters*. McPhee Gribble, Melbourne.
* (1995) *Emerald Blue*. McPhee Gribble, Melbourne.
* (2005) *Invisible Yet Enduring Lilacs*. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2009) *Barley Patch*. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2012) *A History of Books*. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2014) *A Million Windows*. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2015) *Something for the Pain: A Memoir of the Turf*. Text Publishing, Melbourne.
* (2017) *Border Districts*. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2018) *Border Districts*. Farrar, Straus and Giroux, New York.
* (2018) *Collected Short Fiction*. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2019) *A Season on Earth*. Text Publishing, Melbourne.
* (2019) *Green Shadows and Other Poems*. Giramondo Publishing Company, Sydney.
* (2019) *Border Districts*. And Other Stories, UK.
* (2019) *Tamarisk Row*. And Other Stories, UK.
Sanjay Dutt

**Sanjay Dutt** (hindiz: संजय दत्त ; 1959ko uztailaren 29a) Bollywoodeko aktore eta abeslari indiarra da. Bi Filmfare sarietako irabazlea, Dutt Bollywoodeko Sunil Dutt eta Nargis izarren semea da. 2007ko uztailaren 31n, Sanjay Dutt-i 6 urteko kartzela zigorra ezarri zioten 1993ko Mumbaiko atentatuen arduradun terrorista ezagunei erositako suzko armak legez kanpo edukitzeagatik. Indiako Auzitegi Gorenak baldintzapeko askatasuna eman zion 2007ko abuztuaren 20an. 2009ko urtarrilean, Samajwadi alderdiak iragarri zuen Dutt izango dela bere hautagaia Lucknow-en .

## Kanpo estekak 
* Sanjay Dutt Internet Movie Database-an
J. J. Williams

**John James Williams** MBE (Nantyffyllon, Maesteg, 1948ko apirilaren 1a - 2020ko urriaren 29a) galestar errugbilaria izan zen. Atletismoan hasi zen eta galestar txapelduna izan zen esprintean. Hasieran Bridgend RFC taldean jolastu zuen eta 1972an Llanelli RFC taldean sartu zen. 30 aldiz jolastu zuen Galesko errugbi selekzioan eta 12 entsegu sartu zituen. Barbarians taldearekin jolastu zuen 1973ko Zeelanda Berriaren aurkako partida historikoan. 1974an Hegoafrikara eta Zeelanda Berrira 1977an egindako biretan British and Irish Lions taldearekin bidaiatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zentsu (zerga)

**Zentsua**, Erdi Aroan, zerga mota bat zen, herri bateko orube-jabe edo etxe-jabe guztiek urtero ordaindu behar izaten zutena, jatorrizko jabetzaren aitorpenez. Pertsona edo erakunde bat (elizakoa edo sekularra) edo erregea izan zitekeen jatorrizko jabea. Eskudirutan edo salgaietan ordain zitekeen eta, adostutako datan kitatu ezean, jabegoa galtzen ahal zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borat Subsequent Moviefilm

***Borat Subsequent Moviefilm*** 2020ko Jason Woliner estatubatuar zinema zuzendariaren komedia filma da. 2006ko *Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan* filmaren jarraipena da. Sacha Baron Cohen aktoreak antzezten duen Borat pertsonaia da filmaren ardatza, eta Maria Bakalova aktoreak Tutar bere alabaren papera hartzen du.

Komedia edo musikal film onenaren Urrezko Globo Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Aurreko filmetik hamalau urte pasa direnean, behartutako lanetatik aske utzi du kazakhstandar gobernuak Borat kazetaria, baldintzapean, AEBetara joan behar da eta Mike Pence presidenteordea erosi behar du, 2020ko AEBetako hauteskundeak abian direla COVID-19 pandemiaren erdian.

## Aktoreak 
* Sacha Baron Cohen: Borat Margaret Sagdiyev
* Maria Bakalova: Tutar Sagdiyev, Boraten alaba.
* Dani Popescu: Nursultan Nazarbayev, kazakhstandar presidente ohiaren fikziozko antzezpena.
* Tom Hanks: bere burua
* Manuel Vieru: Dr. Yamak (Gypsy Tears)
* Miroslav Tolj: Nursultan Tulyakbay
* Alin Popa: HueyLewis / Jeffrey Epstein Sagdiyev, Boraten semea.
* Ion Gheorghe: Bilak Sagdiyev, Boraten semea
* Nicolae Gheorghe: Biram Sagdiyev, Boraten semea.
* Marcela Codrea: Kuczekeko biztanlea
* Luca Nelu: Kuczekeko biztanlea
* Nicoleta Ciobanu: Babuska
* Rita Wilson: bere burua

Mike Pence — AEBetako presidenteordea — eta Rudy Giuliani — abokatua eta New Yorkeko alkate ohia — baimenik eman gabe ageri dira filmean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Borat* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Borat* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Samuel Patyren hilketa

**Samuel Paty** bigarren hezkuntzaren irakaslea zen. Parisko Conflans-Sainte-Honorineren institutu batean lan egiten zuen. 2020ko urriaren 16an, 15:00etan, 18 urteko ikasle batek aizto batez hil egin zuen eta ondoren burua moztu zion. Egindakoaren argazkia Twitteren argitaratu zuen. Hilketa Jihadismorekin lotu zen eta Frantzia osoa astindu zuen. Hilketaren justifikazioa, hiltzailaren arabera, Patyk gelan erakutsitako *Charlie Hebdo* aldizkarian argitaratutako Mahomaren karikatura batekin lotu zen. Gertaerak protesta handiak, atxiloketak eta Frantzia eta herrialde musulman batzuen arteko krisialdi handia eragin zuen.

## Gertaerak 
*Actu 17* agerkari digitalak zabaldu zuenez, biktima bigarren hezkuntzako Historia eta Geografia irakaslea zen. Éragny ondoko herri batean ematen zituen eskolak eta, antza denez, Mahomaren karikaturak erakutsi zituen klasean. Poliziak uste du hori izan zitekeela erasoaren arrazoia. Erasotzaileak gerrikoan lehergailua zeramalakoan, agenteek segurtasun-neurriak zorroztu zituzten eta terrorismoaren aurkako taldearen laguntza eskatu zuten. Lehen datuen arabera, erasotzaileak labana batekin mehatxu egin zien hurbildu zitzaizkion poliziei, eta horiek tiroz erantzun zioten. Susmagarria bertan hil zen. Erasotzailea txetxeniarra zen, Abdullakh Anzorov.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erreklamazio-gutun

thumb|Erreklamazio- mezua, posta elektroniko mezua.
**Erreklamazio-gutunak** kontsumitzailearen tresna dira; haien bidez, kontsumitzaileak adierazten du, administrazioaren aurrean, edo enpresa baten aurrean, ez dela ados geratu erositako produktu batekin edo jasotako zerbitzuren batekin. Garai batean paperezko eskutitz formatuan igortzen ziren baina gaur egun, gehien bat, posta elektroniko mezuaren formatua erabili ohi da.

Erreklamazio-gutuna erreklamazio formal baten lehen fase bezala uler daiteke; erreklamazio-egileak erantzun egokirik jasotzen ez badu, erreklamazio formal egiterakoan beste urrats batzuk hartu ahal ditu geroago, kontsumo arbitraje erakunde baten aurrean edo epaitegi baten aurrean, -salaketa-, eta hasieran bidalitako erreklamazio-gutunak, edo posta elektroniko mezuak, erreklamazio formalean erabiliko den dokumentazioaren parte bat izango dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erreklamazio-orria.

## Kanpo estekak 
* **Erreklamazio-orri** bat bete gabe. (EAEko Eusko Jaurlaritzak argitaraturiko eredua).
* **Erreklamazio-gutun** bat.
* KontsumoBIDE: Kontsumo arloko **erreklamazioak, erreklamazio-orriak eta salaketak** egiteko materialak.
Adolf Schärf

**Adolf Schärf** (Nikolsburg, gaur egun Mikulov, Moravia, Austria-Hungariako Inperioa, 1890eko apirilaren 20a - Viena, 1965eko otsailaren 28a) Austriako presidentea izan zen, 1957tik hil zen arte. Langile familia bateko kidea, Vienara joan zen 1899an, Vienako Unibertsitatean lizentziatu zen eta Lehen Mundu Gerran borrokatu zen. Gerra amaitzean, Alderdi Sozialdemokrata sartu zen. 1945 eta 1957 bitartean alderdiko presidentea eta Austriako kantzilerordea izan zen. 1957an Theodor Körner Austriako presidentea hil ondoren, Schärf aukeratu zuten haren oinordeko izateko. Presidente izan zen bitartean, politika ez alderdikoia izan zuen eta hiru kantziler kontserbadorerekin lan egin zuen. 1963 berrautatu zuten eta bi urte geroago hil zen.
Mesut Yılmaz

**Ahmet Mesut Yılmaz** (Istanbul, 1947ko azaroaren 6a - *ibidem*, 2020ko urriaren 30) Turkiako lehen ministroa izan zen. Ama Aberriaren Alderdiko liderra izan zen 1991tik 2002ra. Kanpo Harremanetako ministro (1987-1990) eta hiru aldiz lehen ministro (1991, 1996 eta 1996-1999) izan zen.
Kiste

**Kistea** organismoan garatzen den poltsa moduko barrunbe itxia da, barnean gai likidoa, likatsua edo bilgorrezkoa izan dezakeena.  Berez, poltsa osatzen duten zelulak ingurukoak ez bezalakoak dira. Askotan buxadura batek sortzen du baina, bestetan, neoplasikoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sinu pilonidal

**Sinu pilonidala** edo **kiste pilonidala** eskualde sakro-kokzigeoan, ile-folikulu batetik garatutako kistea da: zaku-moduko bat da, ezkata-epitelio geruzatuz tapizatua, ile-aztarnak eduki ditzakeena bere barruan, eta gutxi-asko barreiatu daitekeena. Gaixotasun honen sintomak mina, hantura eta gorritasuna izan daitezke. Arrisku-faktoreek honako hauek barne hartzen dituzte: obesitatea, familia-aurrekariak, denbora luzez eserita egotea, ile gehiago izatea eta ariketa ez egitea. 10.000 pertsonatik 3ri eragiten die urtero, eta maizago gertatzen da gizonen artean emakumeen artean baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Hughes

**Elizabeth Phillips Hughes** (1851ko uztailaren 12a - 1925eko abenduaren 19a) Galesko emakume pedagogoa izan zen. Emakumeen heziketaren alde zegoen eta horri ekin zion bizitza osoan.**Merch Myrddin** izengoitia erabili zuen.

## Biografia 
Elizabeth Hughes Carmarthenshiren jaio zen, 1851an. Txikitan oso ikaskuntza mugatua jaso zuen. Gerorago eskola pribatu batera joateko aukera izan zuen. Cheltenham Ladie's Collegen maistra izateko ikasketak jaso zituen. Cambridgeko Unibertsitatean, Newnham Collegen ikasi zuen, 1871n sortutako erakundean. Bera izan zen unibertsitateko lehen emakumea klaseak ematen. 1884an, Unibertsitate bereko *Training College for Women*en zuzendaria izendatu zuten; instituzio hori gero, bere oroimenez, *Hughes Hall* izenarekin ezagutu zen.1899an, Cambridge utzi eta Galesera itzuli zen; bere herrian ere emakumeen irakaskuntza hobetzeko ahaleginak egin zituen, bereziki bigarren hezkuntzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilgor-kiste

**Bilgor-kistea**, **sebo-kistea** edo **kiste epidermoidea** enbrioiaren ektodermoan garatutako kistea da. Histologikoki, kiste epidermoide bat epitelio ezkatatsu geruza mehe bat da. Oro har, kiste irmoak edo gorabeheratsuak izaten dira, sintomarik gabekoak, eta enborrean, lepoan, aurpegian, eskrotoan edo belarrien atzean hazten dira. Emakumeen artean, bereziki ohikoa da ezpainetan. Askotan bilgor guruin batetik hazten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nobby Stiles

**Norbert Peter Stiles** MBE (Manchester, 1942ko maiatzaren 18a - 2020ko urriaren 30a) ingeles futbolari eta entrenatzailea izan zen. Manchester United, Middlesbrough eta Preston North End taldeetan jolastu zuen. 1966an munduko txapelduna izan zen Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin. 28 partida jolastu zituen eta gol bat sartu zuen selekzioarekin.

## Palmaresa 
### Manchester United 
* Football League First Division: 1964-65, 1966-67
* Community Shield: 1965, 1967
### Ingalaterra 
* Munduko Futbol Txapelketa : 1966