Louise d'Épinay

'''Louise Florence Pétronille Tardieu d'Esclavelles d'Épinay** (1726ko martxoaren 11 - 1783ko apirilaren 17a) **Madame d'Épinay''' deitu ohi zaio, idazle eta literatura-saloiko anfitrioia izan zen, Jean Jacques Rousseau eta Frédéric-Melchior Grimm idazleekin izan zituen harreman sentimentalengatik ezaguna baita Denis Diderot,  Jean le Rond d'Alembert, Paul Henri Thiry d'Holbach eta beste ilustratu frantses batzuekin zuen adiskidetasunagatik.

## Gaztaroa 
Louise d'Épinay Valenciennes-en jaio zen 1726an. Bere aita, ''Tardieu d'Esclavelles'', infanteriako ofiziala zen eta gerran hil zen berak hamasei urte zituenean. Zerga-biltzaile nagusia zen Denis Joseph La Live d'Epinay bere lehengusuarekin ezkondu zen. Bere ezkontza oso zorigaiztokoa izan zen, eta Louise d'Epinay-k senarrarengandik formalki bereiztea 1749an burutu zuen. Horren ondorioz, Montmorency bailaran kokatzen den *Château de La Chevrette* gaztelura joan zen bizitzera. Han Diderot, Voltaire edota d'Holbach bezalako bisitari ospetsuak hartzen hasi zen.

## Maitasun-harremanak 
Rousseau ezagutu ondoren, berehala sortu zen bien artean maitasun sakona. 1756an Montmorency haraneko landetxe bat hornitu zion, *Ermitage* izena hartuko zuena. Bakarleku hartan, Rousseauk bere obran hainbeste goraipatu zituen baserriko plazeren lasaitasuna eta bake naturala aurkitu zituen. Bere Aitormenetan, Rousseauk dio d'Epinayk limurtu zuela, eta ondoren Epinayk traizionatu zuela Genevara egindako bisita baten ondorioz. Zer gertatu zen zehaztu gabe, Rousseau oso hitz gogorrez mintzo da.

Frédéric-Melchior Grimmekiko d'Epinayren harremana, berriz, 1754an edo 1755ean hasi zen, Rousseauk, garai hartan Grimmen lagun mina zenak, d'Epinayri aurkeztu zionean. Harekiko harremana inflexio-puntua izango zen bere bizitzan, zeren Grimm-i esker, Louise d'Épinay-k La Chevrette-ko bere erretirotik ihes egin ahal izan baitzuen azkenean, eta gizarte-bizitzara itzuli. Rousseauk Grimm eta d'Epinayren arteko harremanen berri izan zuenean, biekin hautsi zuen bortizki, eta alde batera utzi zituen haiek (La coterie holbachique,...) maiz ibiltzen ziren zirkulu intelektualak. Eta momentu honetatik aurrera Rousseau tradizio ilustratutik aldentzen hasiko zen, bere lanik pertsonal eta libreenak sortzeko, El contrato social edo *Emilio* bezala.

1759 eta 1757 artean Genevan bizi izan zen, eta Voltaireren ohiko apopiloa izan zen, garai hartan Ferneyn bizi izan zena. Horren ondoren, Parisera itzuli zen, eta Grimmekin harremanetan jarraitu zuen. Grimmek 1775 eta 1776 bitartean Errusiara egin zuen bidaian, Madame d'Épinayk, Dideroten begiradapean, Grimmek Europako zenbait subiranorekin hasitako literatura-korrespondentzia jarraitu zuen. Parisko bizitzaz nazkatuta, azkenean Monmorencyko bailarara erretiratu zen, eta han eman zuen bere bizitza gehiena, La Chevrette gazteluaren ondoko herri txiki batean.

## Obrak 
Madame d'Epinayk ospe literario sendoa izan zuen bizi zenean. Bere Emiliarekiko *elkarrizketak* (1774), bere biloba Emilie Belsundekoaren heziketarako idatziak, 1783an Frantziako Akademiak txalotu zituen. Bere memoriak, ''Mémoires et Directance de Mme d'Épinay'' izenburupean argitaratuak, Grimm, de Diderot, et de J.-J. Rousseau, ainsi que des details, &c., 1818an argitaratu ziren, Grimmi helarazitako eskuizkributik abiatuta.

Memoria horiek nobela autobiografiko gisa idatzi zituen, eta bertan parte hartzen zuten pertsona errealen izenetako batzuk aldatu zituen. Horrela, madame d'Épinayri berari Madame de Montbrillant deituko litzaioke, eta Reneren pertsonaia Rousseaurekin lotzen da normalean, Volxena Grimmekin, Gamierrena Diderotekin. Memoriekin batera bere gutun guztiak eta gainontzeko dokumentu pertsonalak argitaratu ziren, hauek inolako errebisiorik edo purgaketarik jasan gabe, beraz, erabat originalak dira. Bere eskutitz asko l'abbé Galianiren (1818) Korrespondentzia obran daude. Anonimoki argitaratutako beste bi liburu ere, *Lettres a mon fils* (Geneva, 1758) eta *Mes moments heureux* (Geneva, 1759), d'Epinayrenak dira.

## Erreferentziak