open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Segurtasun-auto

[thumb|250x250px| [Mercedes-AMG 1 Formulako segurtasun-auto gisa.]]
Automobilismoan, **segurtasun-autoa**, **safety car** edo **pace car** antolakuntzaren ibilgailua da, zirkuituetan soilik, eta zuzenean Karrera Zuzendaritzaren mende dago. Bere oinarrizko funtzioa lasterketak neutralizatzea da, parte-hartzaileak gertakari larri baten aurrean edo arrazoi meteorologikoengatik taldekatzeko.

## Ondorioak 
Arau orokor gisa, istripu edo baldintza kaltegarriak izanez gero, bandera horia astintzen da eta une horretatik aurrera lasterketa eten egiten da segurtasun-autoa pistan dagoen bitartean, eta parte-hartzaileek berehala antolatu beharko dute posizioetan autoa pistara sartu zenean, azkar doazen autoei uztartze itzulia ematen zaie beren posiziorako, segurtasunagatik, lehiakideen antzeko itzulia edo itzulia hobea lortzeko denbora bakoitzeko abantaila puntu bakoitza modu batean bertan behera uzteko aldi baterako, hau da, pilotuek eta potentzia handiko autoek kalte-ordaina jaso ez dezaten lasterketaren egoera baliatuz.

Lehiaketa batzuetan segurtasun-autoa igarotzea onartzen da, pilotua Itzuliren bat osatu gabe atzera egonez gero edo indarrean dagoen araudiaren arabera zirkunstantziaren bat emanez gero, honen lerroan kokatzea ahalbidetuko da, baita sarrera ere. hobietara, batzuetan abantaila izan daiteke, kategoriaren arabera pneumatikoak alda ditzakezu, erregaia edo konponketa txikiak egin ditzakezu besteak beste. Halare, zenbait arrazoirengatik talde batzuek boxetan geldialdi bat egiten dute egoera normaletan.

Gidatzeko baldintza hauetan, autoek erregai gutxiago erabiltzen dute, eta horri esker, eskatutako kopurua baino txikiagoarekin distantziak egin daitezke.

Lasterketa berriro hastear dagoenean, taldeei hurrengo itzulian segurtasun-autoa erretiratuko dela ohartarazten zaie, beraz, bere posizioetan mantendu beharko dute bandera berdea astindu eta jarduera berrabiarazi ahal izateko gertakaria izan ondoren.

Zenbait kategoriatan, batez ere estatubatuarrak, segurtasun-autoa lasterketa baten hasieran erabiltzen da aurkezpen itzulian, eta horren atzean dauden gidariek zirkuituaren inguruko posizioetan abiadura txikian desfilatzen dute. Horren adibide da IRLko Indianapoliseko 500 miliak.

## Kanpo estekak
Nivia Palma

**Nivia Palma Manriquez** (1959ko abenduaren 18a) abokatu, akademiko eta politiko txiletarra da, Michelle Bacheleten bigarren gobernuko Txileko Ondasun Nazionalen ministroa, 2016 eta 2018 artean.

## Biografia 
Artzain ebanjelikoaren alaba , Los Angeleseko nesken lizeoan ikasi zuen (gaur egun Los Angeleseko Santa Maria Hezkidetza Lizeoan); 1978an Santiagora joan zen Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean sartzeko; han Unibertsitateko Kultur Taldean (ACU) eta bere fakultateko Antzerki Taldean sartu zen. 

1993ko urtarrilean, berriki sortu zen Kultura Garapen eta Arteen Funtse Nazionalaren (Fondart) koordinatzaile nazionala bihurtu zen, aldi berean Liburuaren eta Irakurketaren Kontseilu Nazionaleko idazkari exekutiboa izanik eta 1997tik, Txileko ordezkaria Kultur Industrien aurrean. Mercosur Batzordea.  
ezkerrera|thumb|250x250px| Palmak 2016an egin zuen zin, Ondasun Nazionalen ministro gisa.
2002an Liburu Ganbera Nazionaleko eta Prolibro Society SA enpresako kudeatzaile bihurtu zen Michelle Bachelet-en lehen gobernuan, 2006 eta 2010 artean, Liburutegi, Artxibo eta Museoen Zuzendaritza (Dibam) zuzendu zuen eta, bere kargua zela eta, Monumentu Nazionalen Kontseiluko presidenteorde exekutibo  eta Txileko Liburutegi Nazionaleko zuzendari ere izan zen.  Bere agintaldian, Liburutegi Publikoen Eraikuntza programa gauzatu zen, Artxibo Digitala eta Txileko Memoria Itsuentzako gunea sortu ziren, Gabriela Mistralen ondarea Txilera itzultzea eta liburuak Limako Liburutegi Nazionalera itzultzea eta dokumentu artxibo ezberdinak Perura. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Memoria y Patrimonio, Blog pertsonala.
* Perfil *poderopedia.org*-n.
Yucatángo itsasartea

**Yucatango itsasartea**, baita ere **Yucatángo Kanala**, Yucatángo Penintsula eta Kuba uhartea artean dagoen itsas kanala da. Karibe itsasoa eta Mexikoko golkoa lotzen ditu.

## Ezaugarriak 
Yucatán kanalak gutxi gorabehera 217 kilometroko zabalera du Catoche lurmuturratik (penintsulako iparraldeko puntatik), San Antonio lurmuturrera (Kubako mendebaldeko muturra) neurtuta; gehienez 1800 metroko sakonera. Haren bidez Karibeko itsasotik Mexikoko golkora doa, Yucatángo korrontea deitzen den itsas korronte epela, behin Mexikoko golkoan Golkoko korrontearen izena hartu eta Floridako itsasarterantz abiatzen da.

Itsas topografia nahiko malkartsua da, malda gogorrak dituzten gailurrekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nautilus Museoa

**Nautilus Museoa** (aurrez *Mutrikuko Interpretazio Geologiko Zentroa*). Behe Kretazeoko fosilak dira (Albiar estaiekoak), duela 100-110 milioi urte ingurukoak.

Jose Maria Narvaez eta Esperanza Azkarraga senar-emazteak 1970. hamarkadan hasi ziren aurkituriko amoniteak biltzen. Dagoeneko 150 ale inguru jaso dira. Azken urteetan Narvaez beraren laguntzarekin amoniteak jasotako tokiak zehaztu dira Mutrikuko amoniteen tamainaren arrazoia ikertzeko. Eremu hartan isuri hidrotermal bat izan zela ikusi da eta plazaraturiko hipotesia baten arabera eme helduak bertara joaten ziren arrautzak jartzera. Ale handienak pilatzen ziren han eta amoniteen ugal estrategia ezagututa bertan hil eta pilatuko zirela pentsatzen da.

## Ordutegia 
Museoa apiriletik urrira irekita dago jarraian adierazten den ordutegietan. Bisita gidatuak egiten dira 12:00etan eta 17:30etan irekita dagoen egunetan.

**Apiriletik ekainera** eta **irailetik-urrira**

* Larunbatetan eta zubietan: 11:00-14:00/17:30-19:00
* Igandeetan eta jaiegunetan: 11:00-14:00

**Uztailan eta abuztuan**

* Astelehenetik larunbatera: 10:30-14:00/17:30-19:30
* Igandeetan: 10:30-14:00

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Euskal Herriko museoak
* Zerrenda:Euskal Herriko museoak gaika

## Kanpo estekak 
* Mutrikuko udaleko webgunea
Abrakadabra

[thumb|VI. edo VII. mendeko zilarrezko [talismana, *abrakadabra* hitzaren antzeko izkribuarekin.]]
***Abrakadabra*** ilusionismoan erabiltzen den arao bat da, eta historian zehar, sendatzeko gaitasuna zuela uste zena kuttun batean inskribatuta bazegoen.

## Etimologia 
Ekialdeko edo Ekialde Hurbileko hizkuntza askotan bilatu da hitzaren etimologia. Aramerazko "*Adhadda kedhabhra*" esaldiaren eraldaketa izan daiteke, "Suntsitua izan dadila" esan nahi duena, edo "*Evra kedebra*" esaldiarena, "Nire hitzetik sortuko dut" dioena. Hebreeratik etor liteke "*Ha brakha dabra*", (הברכה דברה) "Bedeinkazioak dio", edo "*Abreg ad Hâbra*", "Bidali zure tximista heriotzaraino".

Etimologia folkloriko ugari ere badira, latinezko edo grekozko antzeko hitzetik eratortzen dituztenak, hala nola *Abraxas* hitzetik.

## Historia 
thumb|Abrakadabra hiruki batean inskribatua (*Nordisk familjebok*).

Hitzaren lehen aipamen ezaguna II. mendean izan zen *Liber Medicinalis* izeneko liburu batean (batzuetan *De Medicina Praecepta Saluberrima* izenez ezaguna), Sereno Sammonikok idatzia, Karakala erromatar enperadorearen medikua zena. Liburuaren 52. kapituluan, malaria zuten gaixoek kutun bat eramatea aholkatzen zuen, non hitza agertzen zen hiruki formarekin. Kutunaren botereak, azaldu zuenez, gaixotasun hilgarriak desagerrarazten ditu. Beste enperadore erromatar batzuk, Geta eta Alexandro Severo barne, Sereno Sammonikoren medikuntzaren jarraitzaileak zirenez, agian arao hau erabili zuten. Abraxas-harrietan agertzen zen, kutun bezala erabiliak. Geroago, erabilera gnostikoetatik haratago hedatu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Begizko
* Sorginkeria
* *Abracadabra*

## Kanpo estekak 
* [*Beti ortodoxoak ez diren konjuruak*, Juan Garmendia Larrañaga(https://eu.wikipedia.org/wiki/Juan_Garmendia_Larra%C3%B1aga)ren liburua.]
Ephraim Katzir

**Ephraim Katzir** (; Kiev, Errusiar Inperioa, 1916ko maiatzaren 16a - Rehovot, 2009ko maiatzaren 30a) israeldar biokimikari eta politikaria izan zen. Israelgo 4. presidentea izan zen 1973tik 1978ra.

1925ean Jerusalemera joan zen familiarekin, Stalinen beldurretik ihes egiteko. Botanika, zoologia, kimika eta bakteriologia ikasi zituen Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean eta ikasketak zabaldu zituen New Yorkeko Unibertsitatean. Zientzien Weizmann Institutuaren sortzaileetako bat eta zuzendaria izan zen.

1973an Legebiltzarrak Israelgo presidente aukeratu zuen eta maiatzaren 24an karguaren zina egin zuen. 1977an, Anuar as Sadat Egiptoko presidentea hartu zuen Israelen.
Kolon kanala

**Kolonen Kanala** edo **Boca de la Serpiente** () itsasarte estu bat da bi herrialdeen artean: [[Venezuela]ko Delta Amacuro estatua eta Trinidad uhartearen hegoaldea (Trinidad eta Tobago estatuan).

## Ezaugarriak 
Colónen Kanalak Paria golkoa eta Ozeano Atlantikoa lotzen ditu. Venezuelak eta Trinidad eta Tobago estatuek itun bat sinatuta dute itsasartea bien artean banatzeko. Nahiko itsasarte arriskutsua da; Orinoko ibaiaren bokalea dela eta, ohikoak dira olatuak eta zurrunbiloak, nabigaziorako arriskutuak.

## Historia 
Pasabidea Kristobal Kolonek izendatu zuen bere hirugarren bidaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mapa.
Henry Addington

**Henry Addington, Sidmoutheko I. bizkondea** (Londres, 1757ko maiatzaren 30a - *ibidem*, 1844ko otsailaren 15a) britainiar Tory politikaria izan zen. 1801etik 1804ra Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen.

Aita Pitt "Zaharra"-ren sendagilea izan zen, eta Henry, txikitatik, Pitt "Gaztea"ren laguna izan zen.

1784an Komunen Ganberakoko kide aukeratu zuten eta 1791n Ganberako presidente. 1801ean Pitt Gaztea ordezkatu zuen lehen ministro karguan. Bere agintaldia atzerri politikan eta Napoleondar gerretan zentratu zen. 1802an Amienseko Ituna negoziatu zuen. 1803an, Britainia Handia indartu ondoren, Frantziari berriro gerra deklaratu zion eta Hirugarren Koalizioaren eraketa negoziatu zuen. Ezin izan zuen parlamentuan nahikoa babes bildu eta 1804an dimisioa eman behar izan zuen.

1805ean Sidmoutheko bizkonde izendatu zuten. 1812tik 1822ra Barne Idazkaria izan zen eta erreforma demokratikoak ezabatzeko politika erreakzionarioa jarraitu zuen.

## Kanpo estekak
Colm Tóibín

**Colm Tóibín** (Enniscorthy, Wexford konderria, 1955eko maiatzaren 30a) irlandar idazlea da.

Aitona Michael eta osaba aitona IRAren kide izan ziren. 1975ean University College Dublinen graduatu ondoren, Bartzelonan bizi izan zen hiru urtez. 1980ko hamarkadan kazetari gisa lan egin zuen eta *Magill* aldizkariaren editorea izan zen 1982 eta 1985 artean. Columbia eta Manchesterreko Unibertsitateko irakaslea da. 2017an Liverpooleko Unibertsitateko kantziler izendatu zuten.

Eleberri, ipuin, antzezlan, saiakera eta olerkien egilea da.

## Lanak 
### Eleberriak 
* The South, Serpent's Tail, 1990
* The Heather Blazing, Picador, 1992, 
* The Story of the Night, Picador, 1996, 
* The Blackwater Lightship, McClelland and Stewart, 1999, 
* The Master, Picador, 2004, 
* Brooklyn, Dublin: Tuskar Rock Press, 2009, 
* The Testament of Mary, Viking, 2012, 
* Nora Webster, Scribner, 2014, 
* House of Names, Scribner, 2017, 
* The Magician, Viking, 2021, 
### Ipuin bildumak 
* Mothers and Sons, Picador, 2006, 
* The Empty Family, Penguin/Viking, 2010, 
### Ez-fikziozkoak 
* Walking Along the Border. With photographs by Tony O'Shea. London: Macdonald. 1987. . (Republished in 1994 without photographs as Bad Blood.
* Martyrs and Metaphors, Letters from the New Island, vol. 1, no. 2., Dublin: Raven Arts Press, 1987, 
* The Trial of the Generals: Selected Journalism, 1980–1990, Dublin: Raven Arts Press, 1990, 
* Homage to Barcelona, Simon & Schuster, 1990,  (revised edition Picador, 2002, )
* Dubliners, O'Shea, Tony (illus.), London: Macdonald, 1990, 
* Bad Blood: A Walk Along the Irish Border, Picador, 1994, 
* The Sign of the Cross: Travels in Catholic Europe, Jonathan Cape, 1994, 
* Tóibín, Colm, ed. (1995), The Guinness Book of Ireland, Guinness World Records, 
* Tóibín, Colm, ed. (1996), The Kilfenora Teaboy: A Study of Paul Durcan, New Island Books, 
* Tóibín, Colm; Callil, Carmel (1999), The Modern Library: The Two Hundred Best Novels in English Since 1950, Picador, 
* Tóibín, Colm, ed. (1999), The Penguin Book of Irish Fiction, Penguin/Viking, 
* Love in a Dark Time: Gay Lives From Wilde to Almodovar, Picador, 2002,  (First English edition; Australian edition published 2001)
* The Irish Famine. A Documentary. With Diarmaid Ferriter, Profile Books Limited, 2001. 
* Lady Gregory's Toothbrush, University of Wisconsin Press, 2002, 
* Schneider, Gregor; O'Hagan, Andrew; Tóibín, Colm (2004), Die Familie Schneider, Artangel, 
* The Use of Reason, Picador, 2006, [43]
* Sean Scully: Walls of Aran, Thames & Hudson, 2007, [44]
* A Guest at the Feast. A Memoir, Penguin, 2011, [45]
* New Ways to Kill Your Mother: Writers and their Families, Penguin, 2012, 
* On Elizabeth Bishop, Princeton University Press, 2015, 
* Mad, Bad, Dangerous to Know: The Fathers of Wilde, Yeats, and Joyce, Scribner, 2018, 

## Kanpo estekak
Muletto

Automobilismoan, **Muletto** (italiar jatorriko hitza, *asto txikia* esanahia duena) lehiaketako ekipo bateko erreserba-autoa da, istripua edo matxura larria izanez gero nagusia ordezkatzeko.

1 Formularen kasuan, auto-gidarietako bati esleitzen zaio, normalean lehenengo gidariari baina baita lasterketa edo txapelketa irabazteko aukera onena duenari ere. Ezarpenak auto nagusiaren berdinak izan daitezke, edo desberdinak gidaria bi ezarpenen artean zalantzan dagoenean (adibidez, zoru lehorrerako bat eta zoru bustitakoa). Rallyan, errekonozimendu garaian erabiltzen ziren ibilgailuei ere deitzen zitzaien igarotze kopuru mugagabea baimenduta zegoenean (batez ere 1970eko, 1980ko edo 1990eko hamarkadetan) eta ia lehiaketakoak bezalakoak ziren. 

Gaur egun, taldeen logistika handiagoak "muletto" hitza eta bere esanahia zaharkituta utzi ditu, baina oso ezaguna eta eztabaidagarria izan zen 1980ko hamarkadetan eta 1990eko hamarkadaren hasieran, batez ere bi gidari bikainek taldea partekatzen zutenean (horrelakoa izan zen Ayrton Senna eta Alain Prost-en kasua McLarenen, 1988 eta 1989 denboraldietan).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gavin MacLeod

**Gavin MacLeod**, **Allan George See** jaioa (Mount Kisco, New York, 1931ko otsailaren 28a - Palm Desert, Kalifornia, 2021eko maiatzaren 29a) estatubatuar aktorea izan zen. Sei hamarkada inguruko ibilbide batean, filmetan eta telebistan aritu zen. Stubing kapitaina izan zen *The Love Boat* telesailean.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Manuel Urrutia Lleó

**Manuel Urrutia Lleó** (Yaguajay, Kuba; 1908ko abenduaren 8a - New York, Ameriketako Estatu Batuak; 1981eko uztailaren 5a ) Kubako politikari bat izan zen, bere herrialdeko presidentea izan zena Fulgencio Batistak kargua utzi ondoren. 1959ko urtarrilean hartu zuen kargua, baina Fidel Castrorekin izandako desadostasunengatik, sei hilabete eta erdi geroago, kargua utzi eta Ameriketako Estatu Batuetara erbesteratu zen.

## Kanpo estekak
Juan José de Goycolea

**Juan José de Goycolea Zañartu** (Santiago, 1762 &ndash; Santiago 1831), Txileko topografo eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
Juan Ignacio Goycolea Oñederraren eta Teresa Zañartu Barrenechearen semea zen, Santiagoko erregidore iraunkorra, ur-alkate eta hornidura-epailea.

Carolino Ikastetxean hezia, San Felipeko Errege Unibertsitatean Agrimensor titulua lortu zuen, beranduago ingeniari tituluaren baliokidea. Joaquin Toesca arkitekto italiarraren ikaslea izan zen.

### Ezkontza 
María del Carmen Guerola y Vicuñarekin ezkondu zen 1799an.

## Kanpo estekak
José Ignacio Larraín

**José Ignacio Larraín y Landa** (Santiago, 1813 - Santiago, 1892) Txileko abokatu eta politikaria izan zen. Estatu ministro eta diputatu gisa aritu zen, eta Alderdi Nazionala edo monttvaristaren fundatzailea izan zen.

## Familia 
José Joaquín de Larraín y Aguirre jaunaren semea -Martín José de Larraín y Salasen semea zena-, Montepioko markeserriaren oinordekoa, eta Mercedes de Landa y de los Ríos andrearen semea. Hezkuntza pribilegiatua izan zuen, 1836an San Felipeko Unibertsitateko abokatu bezala graduatuz. Carolina Zañartu y Larraín andrearekin ezkondu zen, eta hamabi seme-alaba izan zituzten.
ezkerrera|thumb| Carolina Zañartu Larraín, 1865
Montepioko markeserriaren jabe zibila, Agirre maiorazgoarekin lotutako ondasunen gozamena izan zituen, hau da, "Lo Aguirre" ren jabegoarena, "Manquehue" txakrarena edo "Lo Gallo" fundoarena, eta Larraín Zañartu Jauregiarena.

## Kanpo estekak 
* José Ignacio Larraín Landaren biografia
Aníbal Zañartu

**Aníbal Zañartu Zañartu** (Concepción, 1847ko apirilaren 12a - Tomé, Concepción, 1902ko otsailaren 1a) Txileko abokatu eta politikari liberala izan zen. Diplomatiko (Txileko ministro ahalguztiduna izan baitzen Ekuadorren), parlamentari eta Estatu ministro izan zen Domingo Santa María, José Manuel Balmaceda eta Federico Errázuriz Echaurren presidentetzetan. 1901eko uztailaren 12tik irailaren 18ra Errepublikako presidenteordea izan zen Errázuriz Echaurren presidentearen heriotzaren ondorioz.

## Biografia 
### Hasierako urteak 
José de Zañartu y Santa María eta Juana de Mata de Zañartu y Arrau-ren semea. Mr. Harris eta Mr. Cernis eta Concepción Lizeoan ikasi zuen. Unibertsitate ikasketak Txileko Unibertsitatean egin zituen, non abokatu graduatu zen 1870eko uztailaren 19an. Amelia Iñiguez y Vicuñarekin ezkondu zen, eta sei seme-alaba izan zituzten.

## Kanpo estekak
Julita Astaburuaga

**Julia Elena Astaburuaga Larraín** (Santiago, 1919ko apirilaren 17a - IB., 2016ko martxoaren 14a), **Julita Astaburuaga** izenaz ezagunagoa, Txileko sozialité bat izan zen, Txileko goi mailako gizartearen ikono femeninoetako bat.

## Bizitza 
Familia tradizional eta kontserbadore batekoa, Jorge Astaburuaga Lyon eta Elena Larraín Velascoren bigarren alaba izan zen, Carlos eta Jorge anaien artean. Aitaren aldeko aitona, Jorge Astaburuaga Vergara, diputatu, intendente eta diplomatiko izan zen. Amaren aldeko aitona, Carlos Larraín Claro, Pedro Montt Montt, Elías Fernández Albano eta Emiliano Figueroa Larraínen gobernuetan aritu zen Gerra eta Marina ministro gisa.

Parisen bizi izan zen denbora batez, eta, itzuli zenean, hainbat ikastetxetik igaro zen: Jeanne d 'Arc, Monjas Inglesas, Universitario Inglés eta Monjas Francesas.

1939an, María Luisa Correarekin partekatu zuen bigarren postua edertasun lehiaketa nazionalean, *Miss Universo Txile*-ren aurrekoa (urte horretan irabazlea Elisa Ripamonti izan zen, Francisco Bulnes Sanfuentes politikariaren emaztea izango zena).

## Ezkontza eta seme-alabak 
27 urte zituela ezkondu zen Fernando Maquieira Elizalde diplomatikoarekin, eta bi seme-alaba izan zituzten: Cristian, aitaren karrera jarraitu zuena, eta Diego, poeta.

## Kanpo estekak
Miguel Luis Amunátegui

**Miguel Luis Amunátegui Aldunate** (Santiago, 1828ko urtarrilaren 11 - IB., 1888ko urtarrilaren 22a) Txileko historialari eta politikaria izan zen. Gregorio Víctor Amunátegui Aldunate historialariaren anaia zen.

## Bizitzako lenengo urteak 
José Domingo Amunátegui eta Carmen Aldunate Irarrázavalen semea izan zen. Euskaldunen ondorengoa. 14 urterekin umezurtz geratu zen aitaz, baina Ramon Freire jenerala bere familiaren babesle bihurtu zen, etorkizuneko historialariak esker on handia gordez. José Miguel Carrera Institutu Nazional Nagusian sartu zen 1840an, eta bertan ikasle garrantzitsuenetako bat izan zen. 1846an, latinezko azterketa egin zuen Andres Belloren aurrean, Horazioren bertsoak itzularazi zizkiona, hain arreta handiz egin zuena, non Venezuelako maisu handiaren grina eta maitasuna ekarri zizkion.

## Kanpo estekak
Aritz Aldasoro

**Aritz Aldasoro Sarriegi** (Beasain, Gipuzkoa, 1999ko apirilaren 5-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari moduan jokatzen du. Errealaren harrobian hezia 2012tik, Sanserekin 2.mailarako igoera lortu eta gero, zilarrezko mailan jokatzen jarraitu zuen. Denboarldi bukaeran talde txuriurdinak ez zuen bere kontratua berritu. Santandergo Racingekin sinatu zuen denboraldi baterako, igoberria bigarren mailara. Denboraldi txukuna burutru ondoren maila mantentzea lortu zuten kantabriarrek, eta bere kontratua berritu zuen beste 3 denboraldietarako.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Pemba Kanala

**Pemba Kanala** () Pemba uhartea eta Afrikako kontinentea bereizi egiten duen itsasartea da. Alde nagusia Tanzaniakoa bada ere, iparraldeko aldea Kenia parean dago.

## Fauna 
Pembakoa oso itsasarte aberatsa da faunaren ikuspuntutik: arain mota askorekin batera inguru horretan marlinak, marrazoak, hegaluzeak, barrakudak ohikoak dira ur horietan. Baita ere izurdeak, itsas dortokak, baleak, dungogoak... Aberastasun horren ondorioz, ur horietan Ernest Hemingway idazleak arrantza egin zuen. Kenya aldean, bestetik, Shimonin, Afrikako arrantza klub ospetsuenetariko bat dago: Pemba Kanalaren Arrantza Klub (Pemba Channel Fishing Club).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Automobil-talde

[thumb|250x250px| [Scuderia AlphaTauri 1 Formula taldeko boxa.]]
**Automobil-taldea** motor kirol baten barruan (rallyak, 1 Formula, motoziklismoa, etab.) talde bateratua osatzen duten pertsona eta objektuen multzoa da, eta ibilgailu eta pilotuez osatuta dago.

## Automobil-talde ospetsuak 
### 1 Formula 
* Scuderia Ferrari
* McLaren
* Williams F1 Team
* Team Lotus
* Mercedes AMG F1 Team

### Rallya 
* Scuderia Lancia
* Jolly Club
* Scuderia Grifone

## Kanpo estekak
Motor-kirol

**Motor-kirolak** (singularra: **motor-kirola**), nazioartean ***Motorsport*** izenarekin ere ezagutzen direnak, motordun ibilgailuekin praktikatzen diren kirol diziplina multzoa dira. Motor lasterketak autoekin praktikatzen dira, eta, luzapenez, kamioiekin eta buggiekin ere bai, motoziklismoa motozikletekin eta, era berean, elur-motorrarekin eta quadekin; motonautuka eta aeronautika motako kiroletik kanpo daude nolabait, auto eta motozikletetara bideratuta baitago.

Ibilgailu mota eta lehiaketa mota ugariak direla eta, modalitate bakoitzeko txapelketa ugari dago munduko, kontinenteko eta munduko federazioetan. Motor-kirolak Olinpiar Jokoetatik kanpo daude espresuki, nahiz eta mota horretako gertaerak erakusketa gisa landu ziren 1900eko Parisko Olinpiar Jokoetan.

## Kanpo estekak
Iñaki Recio

**Iñaki Recio Irusta** (Soraluze, Gipuzkoa, 2000ko otsailaren 1a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Ezker atzelari moduan aritzen da. Errealaren harrobian hezia, Sanse eta Berion jokatu zuen. bere aro txuriurdina bukatuta Calahorrak fitxatu zuen. Aukera handirik gabe, San Fernandora joan zen. 2024ko udan Euskal Herrira bueltatu zen Leioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Jon Ander Olasagasti

**Jon Ander Olasagasti Imizkotz** (Donostia, Gipuzkoa, 2000ko abuztuaren 16a-) futbolari euskalduna da. 

## Biografia 
Bere anai nagusia Julen futbolaria da baita ere. Erdilari moduan jokatzen du. Antiguokotik heldu zen Errealera 2014ko udan. Pausoka eta eguneroko lanaren bidez, lehen taldean lekua lortu zuen, bere kontratua 2027rarte berrituz. 2024ko martxoan Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Uruguairen aurka San Mamesen jokatutako partidan. 2025eko udan talde txuriurdinak Levantera saldu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Kataluniako Gobernuaren Lehendakaritzaordea

**Kataluniako Gobernuaren Lehendakaritzaordea** (katalanez, *Vicepresidència del Govern de Catalunya*) Kataluniako Generalitateko kargu politikoa da, Gobernuaren eta Generalitateko lehendakaritzaren, azaroaren 5eko, 2008/13 Legeari jarraiki sortutakoa. Lege honek Gobernuaren lehendakariorde bat sortzeko aukera aurreikusten du, betiere Lehen Kontseilari bat (*Conseller Primer*) izendatu ez bada. Gobernuaren lehendakariordea Gobernuaren parte da, eta betiere Gobernuaren kontseilaritza bati lotuta dago; egun, Lehendakaritzaordearen Kontseilaritzara.

2006ko Kataluniako Autonomia-Estatutuaren arabera, Kataluniako Gobernua Kataluniako Generalitateko Lehendakariak, hautazkoa den Lehen Kontselari batek eta bestelako kontseilariek osatzen dute. VII. Legengintzalditik aurrera Lehen Kontseilari bat izendatu ez izenaren ondorioz, Lehendakaritzaordearen Kontseilaritzaren buru den lehendakariordea Kataluniako Gobernuaren bigarren kargu politikorik garrantzitsuena izango da.

## Lehendakariordearen funtzioak 
2008/13 Legearen arabera, hurrengoak dira Gobernuaren Lehendakariordearen funtzioak:

# Gobernuaren Kontseilu Teknikoa (*Consell Tècnic*) bildu eta presiditu;
# Gobernuaren lurralde-delegazioen aktibitatea koordinatu eta gainbegiratu;
# Generalitateko Lehendakaria bete eta ordezkatu;
# Gobernuaren Idazkariaren (*Secretaria del Govern*) bidez informazioa jaso, Kontseilu Teknikoaren gai-zerrendan geituak izan baino lehen, kontseilaritza ezberdinek garatutako dekretu-proiektuen inguruan;
# Legeek hala ezarritako exekuzio- eta administrazio-funtzio oro bete.

## Lehendakariorde-zerrenda 
## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
28 Days (filma)

***28 Days*** (euskaraz *28 Egun*), 2000ko Betty Thomas estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Sandra Bullock, Viggo Mortensen, Dominic West, Elizabeth Perkins, Azura Skye, Steve Buscemi eta Diane Ladd aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Alkoholarekiko duen adikzioaren ondorioz, Gwen Cummings (Sandra Bullock) kazetariak bere ahizpari haren ezkontza egunean ohostutako limusinarekin istripua izango du. Horregatik erreabilitazio klinika batean 28 egunez egotera behartuko dute, hilabete osoa. Bertan jende asko ezagutuko du, ta bereziki bere gelakidea den Eddie Boone (Viggo Mortensen) beisbolari profesionala.

## Aktoreak 
* Sandra Bullock: Gwen Cummings
* Azura Skye: Andrea Delaney
* Dominic West: Jasper
* Viggo Mortensen: Eddie Boone
* Elizabeth Perkins: Lily Cummings
* Alan Tudyk: Gerhardt
* Reni Santoni: Daniel
* Marianne Jean-Baptiste: Roshanda
* Diane Ladd: Bobbie Jean
* Mike O'Malley: Oliver
* Steve Buscemi: Cornell Shaw
* Margo Martindale: Betty
* Susan Krebs: Evelyn
* Elijah Kelley: Darnell

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Vicente Carvallo y Goyeneche

**Vicente Carvallo y Goyeneche** edo **Vicente de Carvallo y Goyeneche** (Valdivia, 1742 &ndash; Buenos Aires, 1816ko maiatzaren 12a) Txileko kronista eta militarra izan zen.

## Biografia 
thumb| Diccionario biográfico Colonial de Chile. José Toribio Medina. Inprenta Elzeviriana, Santiago de Chile.
Valdivian jaioa, 24 urte zituela, Carvallo La Fronterako Armadan sartu zen, garai hartan Ambrosio O'Higgins buru zela. 1780ko hamarkadaren hasieran, Txileko Erresumaren Deskribapen historiko-geografikoa idazten hasi zen, eta, horretarako, kabildoetan gordetzen zen eta aurreko garaietako kronista batzuen materiala erabili zuen, baina ez zen lan erraza izan, O'Higginsekin zuen etsaitasuna zela eta. Hala eta guztiz ere, Madrilgo errege gortera iristea lortu zuen, non bere lana 1796an amaitu zuen. Lana, 80 urtez argitaratu gabe egon zen, 1875 eta 1876 artean, José Toribio Medina bibliografoak argitaratu zuen arte, nork Carvalloren aipamen bat ere argitaratu zuen bere Diccionario biográfico Colonial de Chile liburuan.

## *Txileko Erresumaren deskribapen historiko-geografikoa* 
Hiru liburukitan argitaratua, lehen biak zati historikoari eskainiak daude, Carvallok Txileko Konkistan gertatutakoen kontakizun xehatua eginez: lehena 1542 eta 1626 artean, eta bigarrena 1626 eta 1787 artean. Bigarren zatian, hirugarren liburukian, herrialdearen deskripzioa egiten du. Azken honek, beste eranskin batzuk ere baditu, Espainiako erregeen historia, gobernadoreak, gotzainak, San Felipeko Errege Unibertsitateko errektoreak eta 1539 eta 1793 bitartean Santiagoko Errege Auzitegiko oidoreak zehazten dituztenak.

Txileko Erresumaren deskribapen historiko-geografikoak leku garrantzitsua du XVIII. mendeko Txileko historiografian, Juan Ignacio Molina, Felipe Gómez de Vidaurre eta Miguel de Olivares jesuiten, Pedro González de Agüeros frantziskotarraren eta José Antonio Pérez García soldaduaren lanekin batera. Halaber, Txileko historiografia kolonialaren tradizio luzean txertatzen da, XVI. mendeko Pedro Mariño de Lobeira, Alonso de Góngora Marmolejo eta Jerónimo de Vivarren kroniketatik hasi eta XVII. mendeko Diego de Rosales eta Alonso de Ovalle jesuiten lanetaraino.

## Kanpo estekak 
* Vicente Carvallo y Goyeneche, **Txileko Erresumaren deskribapen historiko-geografikoa**, Txileko Unibertsitatea.
Joe Lara

**William Joseph Lara**, ezagunagoa **Joe Lara** izenez, (San Diego, Kalifornia, 1962ko urriaren 2a - Smyrna, Tennessee, 2021eko maiatzaren 29a) estatubatuar aktorea eta abeslaria izan zen. *Tarzan in Manhattan* filman eta *Tarzan: The Epic Adventures* telesailean Tarzan pertsonaiarena egiteagatik ezaguna zen.

2021eko maiatzaren 29an hil zen Smyrnan hegazkin istripu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jason Dupasquier

**Jason Dupasquier** (Bulle, Suitza, 2001eko irailaren 7a - Florentzia, Italia, 2021eko maiatzaren 30a) suitzar motoziklista izan zen. Munduko Motoziklismo Txapelketan aritzen zen Moto 3 kategorian.

2021eko maiatzaren 30ean hil zen Florentzian, 19 urte zituela, 2021eko Italiako Motoziklismo Sari Nagusian izandako erorikoak eragin zizkion zauriengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Replacements (filma)

***The Replacements*** (euskaraz *Ordezkoak*), 2000ko Howard Deutch estatubatuarrak zuzendutako kirol komedia film bat da. Keanu Reeves, Gene Hackman, Brooke Langton, Jon Favreau eta Jack Warden aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
NFL amerikat futbol liga nazionalean jokalarien greba latza jazo eta kirozale guztiak urte osoz ikuzteko zain egon diren kanporaketa desiatuak zintzilik laga ditu. Washington Sentinels taldeak finalera iristeko aukera asko zituen, baina bere izarrak eskura ez dituztenez, denboraldi baterako beren bizitza gris eta tristeetatik ateraraziko dituzten kirolzale talde bat aldi baterako kontratazea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Keanu Reeves: Shane Falco
* Gene Hackman: Jimmy McGinty
* Brooke Langton: Annabelle Farrell
* Orlando Jones: Clifford Franklin
* Faizon Love: Jamal Jackson
* Michael Taliferro: Andre Jackson
* Ace Yonamine: Jumbo Fumiko
* Troy Winbush: Walter Cochran
* David Denman: Brian Murphy
* Jon Favreau: Daniel Bateman
* Michael Jace: Earl Wilkinson / Ray Smith
* Rhys Ifans: Nigel Cruff
* Gailard Sartain: Pilachowski
* Art LaFleur: Banes
* Brett Cullen: Eddie Martel
* Archie L. Harris Jr.: Wilson Carr
* Evan Parke: Malcolm La Mont
* John Madden: Bere burua antzeztuz
* Pat Summerall: Bere burua antzeztuz
* Jack Warden: Edward O'Neil

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Infernal Affairs

***Infernal Affairs*** (euskaraz, *Infernuko aferak*), 2002ko Andrew Lau eta Alan Mak hongkondarrek zuzendutako ekintza thriller film bat da. Andy Lau, Tony Leung, Anthony Wong, Eric Tsang, Sammi Cheng eta Kelly Chen aktoreek antzeztu zuten.

*Infernal Affairs II* (2003) eta *Infernal Affairs III* (2003) jarraipena izan zituen, baita *The Departed* (2006, Martin Scorsese) estatubatuar berregokitzapena ere.

## Argumentua 
Hong Kong, Lau Kin Ming (Andy Lau) Polizian dagoen triadako infiltratu bat da, erakunde kriminal sekretu hartako buruzagiak hemezortzi urterekin polizia bilakatzea agindu baitzion. Bestalde, Chan Wing Yan (Tony Leung) hamar urte lehenagotik triadan infiltratu den polizia da. Bi gizasemeak berezkoak ez dituzten bi mundu horietan gero eta harrapatuagoak sentitzen hasi dira.

## Aktoreak 
* Andy Lau: Lau Kin Ming inspektorea
* Tony Leung: Chan Wing Yan
* Anthony Wong: Wong Chi Shing superintendentea
* Eric Tsang Hon Sam
* Chapman To: Tsui Wai Keung
* Sammi Cheng: Mary
* Kelly Chen: Lee Sum-yee doktorea
* Edison Chen: Lau Kin Ming gaztea
* Shawn Yue: Chan Wing Yan gaztea
* Elva Hsiao: May

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Walther Funk

**Walther Funk** (Danzkehmen, Ekialdeko Prusia, Alemaniar Inperioa, 1890eko abuztuaren 18a - Düsseldorf, 1960ko maiatzaren 31) alemaniar ekonomialari eta politikari nazia izan zen.

Ekonomia, zuzenbidea eta filosofia ikasi zituen Berlingo Humboldt Unibertsitatean eta Leipzigeko Unibertsitatean. Lehen Mundu Gerran zauritu zen. Gerra ostean kazetari gisa lan egin zuen eta 1924an *Berliner Börsenzeitung* egunkari eskuindarraren editore bihurtu zen.

1931n Alderdi Naziko kide egin zen eta 1933an Reichstageko diputatu hautatu zuten. Naziak boterera iritsi zirenean, Prentsa-bulegoko Buru izendatu zuten. Bere nagusia Joseph Goebbels zen eta Funk zentsuraz arduratzen zen.

1938an Hirugarren Reicheko Ekonomia ministro izendatu zuten eta 1939an Reichsbankeko presidente. Ekonomia ministro gisa, Alemaniako armamentua finantzatu zuen eta juduen jabetzak onartu zituen.

Biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten epaiketan, baina 1957an askatu zuten, osasun-arrazoiengatik.

## Kanpo estekak
High Crimes

***High Crimes***, 2002ko Carl Franklin estatubatuarrak zuzendutako thriller film bat da. Joseph Finder idazlearen 1998ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Ashley Judd, Morgan Freeman, Jim Caviezel, Amanda Peet eta Tom Bower aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Kalifornia, Claire Kubik (Ashley Judd) abokatu bixia eta haren senarra Tom (Jim Caviezel) kontratista arrakastatsua Marin konderri idilikoan bizi dira. Elkarrekin guztiz maiteminduak daude eta familia edukitzea pentsatzen dute. Baina beren etxean jazotako halabeharrezko delitu batek beren munduaren lasaitasuna guztiz apurtuko duten ondorio saila eragingo dute.

## Aktoreak 
* Ashley Judd: Claire Kubik
* Morgan Freeman: Charlie Grimes
* Jim Caviezel: Tom Kubik / Ronnie Chapman
* Adam Scott: Terence Embry, lehen tenientea
* Amanda Peet: Jackie Grimaldi
* Bruce Davison: Bill Marks, brigadier jenerala
* Juan Carlos Hernández: James Hernandez maiorra
* Michael Gaston: Waldron maiorra
* Tom Bower: Mullins agente espeziala
* Jude Ciccolella: Farrell kolonela
* Emilio Rivera: Salvadorar gizona
* Michael Shannon: Troy Abbott
* Dendrie Taylor: Lola
* Paula Jai Parker: Gracie
* Dawn Hudson: LaPierre teniente kolonela
* Julie Remala: Lisa Stenstrom

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mozoilo irratia

**Mozoilo irratia** Galdakaoko (Bizkaia) irrati bat da. Ingurune hartan, 97.5 FM frekuentzian emititzen du, euskaraz eta gaztelaniaz, eta bere *Mozoiloirratia.eus* webgunearen bidez entzuteko aukera ere ematen du, zuzenean nahiz podcast bidez. Musikak betetzen du Mozoilo irratiaren programazioaren zati handiena.

1976. urtean sortua, etenaldia izan zuen 2008tik 2019 arte; 2019an, Galdakaoko herritarrek emandako laguntzarekin eta diruarekin berpiztu zen Mozoilo irratia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Mozoiloirratia.eus*, Mozoilo irratiaren webgunea.
Dušan Tadić

**Duŝan Tadić** (Bačka Topola, gaur egungo Serbia, 1988ko azaroaren 20a) futbol jokalari serbiarra da. Gaur egungo Herbehereetako Eredivisieko Amsterdamgo Ajaxen jokatzen du aurrelari gisa. Serbiako selekzio nazionalarekin internazionala da.

Transfermarkt, futboleko merkatuan espezializatutako webgunearen arabera, bere balioa 18 milioi eurokoa da.

## Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
B. J. Thomas

**Billy Joe Thomas**, ezaguanagoa **B. J. Thomas** izenez, (Hugo, Oklahoma, 1942ko abuztuaren 7a - Arlington, Texas, 2021eko maiatzaren 29a) estatubatuar pop, country eta musika kristauko abeslaria izan zen. *Hooked on a Feeling* eta ''Raindrops Keep Fallin' on My Head'' bezalako abesti arrakastatsuengatik ezaguna zen.

2021eko maiatzaren 29an hil zen Arlingtonen, birikako minbiziak jota, 78 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Rules of Attraction (filma)

***The Rules of Attraction*** (euskaraz *Erakarpen Arauak*), 2002ko Roger Avary kanadar-estatubatuarrak zuzendutako umore beltzeko drama film bat da. Bret Easton Ellis idazlearen *1987ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. James Van Der Beek, Shannyn Sossamon, Ian Somerhalder, Jessica Biel, Kate Bosworth eta Kip Pardue aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEBetako garaiko gaztediaren erretratua egiten da. Unibertsitateko arte ikasle talde batek festak antolatu ohi dituzte, hauetan drogak, parranda, alkohola eta sexua jaun ta jabe dira.

## Aktoreak 
* James Van Der Beek: Sean Bateman
* Shannyn Sossamon: Lauren Hynde
* Jessica Biel: Lara Holleran
* Kip Pardue: Victor
* Kate Bosworth: Kelly
* Ian Somerhalder: Paul Denton
* Joel Michaely Maël: Raymond
* Jay Baruchel: Harry
* Thomas Ian Nicholas: Mitchell
* Clifton Collins Jr.: Rupert
* Clare Kramer: Candice
* Faye Dunaway: Denton andrea
* Swoosie Kurtz: Jared amdrea
* Russell Sams: Richard Jared
* Eric Stoltz: M. Lance Lawson
* Fred Savage: Marc
* Michael Ralph: Bumba Clot
* Theresa Wayman: Seanez maitemindutako neska
* Eric Szmanda: New Yorkeko Unibertsitateko ikasle zinemzalea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Frederiko Gilen I.a Prusiakoa

**Frederiko Gilen I.a** (; Berlin, 1688ko abuztuaren 14a - *ibidem*, 1740ko maiatzaren 31) "Errege soldadua" bezala ezaguna () Prusian errege, Brandenburgeko printze hautesle eta Neuchâtelgo printzea izan zen.

Frederiko I.a Prusiakoa eta Sofia Karlota Hannoverkoaren semea izan zen. Bizimodu militarista, gartxua eta zorrotza zuen ezaugarri, eta kalbinista elizkoia zen. Errege absolutu bat izan zen, Prusia ekonomikoki eta militarki hobetu zuena. Petri I.a Errusiakoarekin aliatu zen Iparraldeko Gerra Handian eta Itsaso Baltikoan portu batzuk irabazi zituen.

Sofia Dorotea Hannoverkoa lehengusinarekin ezkondu zen eta hamalau seme-alaba izan zituzten, bere oinordekoa zen Frederiko Handia barne.
Ibirikuko geralekua

**Ibiriku** (lehen: *Ibiricu*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku zahar bat da, Eguesibar ibarreko Ibiriku herrian kokatuta dagoena.

Iratiko bide berdean sartzea aurreikusi da.

## Historia 
Iruña eta Zangoza lotuko zituen trenbide baten ideiak bere aurrekariak 1868an ezagutuak zituen, zuraren ustiapena handitzearekin batera, eta berriz ere indartsu ekin zitzaion XX. mendearen hasieran, 1900ean Domingo Elizondo Cajen enpresariak bultzatutako "Electra de Aoiz" konpainia sortuz. Zenbait gorabeheraren ondoren, eta behin edo behin proiektuarekin talka egiteko zorian egon ondoren, azkenik eta Nafarroako Foru Aldundiaren laguntzarekin, 1906an proiektuaren espedientea Gerra Ministerioan aurkeztu zen, onar zezan, eremu polemikoen gaiari dagokionez.

1909 eta 1911 artean, laute-lanak egin ziren, trenbideak eta katenariak jarri ziren, geralekuak, etab. Azkenik, 1911ko apirilaren 23an, inaugurazio-bidaia eta ospakizun bat egin ziren Iruñeko Sarasate geltokian, garaiko irudietan jasoa.

1955eko apirilean, "El Irati S.A." sozietateak gutun bat bidali zien ibilbideko udal guztiei, laguntza ekonomikoa eskatzeko, eta urteko galerak milioi bat pezeta ingurukoak direla jakinarazi zien. Hilabete horretan bertan, enpresak trenbidea kentzeko eskatu zion Trenbideen Zuzendaritza Nagusiari, defizit handia zuelako. Orduan, burdinbidearen modernizazioak 24 milioi pezetako kostua izango zuela uste zen, enpresak zuen urteko defizit garrantzitsuari gehituta, jada diruz lagunduta baitzegoen, baina ez galerak arintzeko adinakoa.

Abenduan, iragarki hau jarri zen geltoki eta geraleku guztietan:

Egoera ekonomikoa onbideratzerik lortu ez zenez, 1955eko abenduaren 15ean, sozietate emakidadunak iragarri zuen abenduaren 31n izango zela Iratiren azken bidaia, eta berehala, 1956ko urtarrilaren 2tik, burdinbidea desegiteko lanak hasi ziren, trena berreskuratzeko itxaropen guztiak itotzen zituztenak, eta tentsio handiak eragin zituztenak kaltetutako antzinako erabiltzaile eta herriekin. Horren froga da geroago onartu zela Nafarroako prentsan zentsura-maila handia ezarri zela ekitaldi horiei dagokienez, giroa gehiago ez tentsionatzeko. 1956ko urriaren 12an trenbidea erabat deseginda geratu zen.

## Egoera 
Geralekua Iruña—Zangoza burdinbidearen 12,2 kilometro-puntuan zegoen, 505 metroko altueran, Egues eta Mendiorotz–Urotz geltokien artean. Tartea bide bakarra eta elektrifikatuta izan zen.

## Geralekua 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ibiriku
* Iruña-Zangoza burdinbidea

## Kanpo estekak
Andra Mari Sari Nagusia

**Andra Mari Sari Nagusia** urtero irailaren 8an Urduliz inguruan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. Proba hau 23 urtez azpiko lasterkariek har dezakete parte eta Lehendakari Txapelketaren egutegiaren barruan dago.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astenia

thumb|Beautiful dreamer

**Astenia** (grezierazko *α* [*a*] —alfa pribatibo—: " ez eduki", eta *σθένος* [*sthénos]:* "indar", "botere") ahuldade edo neke fisiko nahiz psikikoaren sentsazio patologikoa da. Sintoma hori sarritan lotzen da minbiziarekin eta horren kontrako tratamenduekin. Hilgarria ere izan daiteke, astenia pairatzen duen gaixo batek minutuko ariketa egiten badu.
Astenia luzeak neke-sindrome kronikoa diagnostikatzea eragin dezake. Hauek dira ustezko kausa organikoak:

* Infekzioak edo zitokinen ekintza
* Hematologikoa, anemia kasuetan bezala
* Endokrina, hipotiroidismoagatik
* Muskularrak miopatien, miastenia gravis, potasio-defizitaren edo glukolisiaren ondorioz
* Digestiboa, gaixotasun zeliakoan, hepatopatia kronikoan edo absortzio akastuan
* Neurologikoa
* Iatrogenikoa, zenbait botikaren eraginez
* Haurdunaldian, alterazio hormonalagatik
* Kadmio bidezko toxikazioagatik

## Koadro klinikoa 
Asteniaren ezaugarri nagusia nekea da, energia eta motibazio faltaren, nekearen edo nekearen sentsazio gisa. Asteniak funtzio intelektualei eragin diezaieke: oroimenaren galera, arreta, kontzentrazio eta zaintza gutxiago. Sarritan, beste nahasmendu psikologiko batzuk nabarmentzen dira, kanpoko munduaren pertzepzio aldatua, nortasunaren nahasmenduak eta antsietatea barne.

Asteniak funtzio sexualei ere eragiten die, anafrodisia eta zutitzearen disfuntzio eraginez. Nahasmendu fisiko ohikoenak jangura galtzea, muskuluen nekea eta loaren nahasmenduak dira.

Astenia ez da loguraren sinonimoa. Logura eta apatia (axolagabekeria gisa ulertuta) nekearen sintomak izan daitezke, esfortzu fisikoaren edo lo faltaren ondoren. Ondo lo eginez eta estresa gutxitzearekin arintzen ez bada, medikuak baloratu beharko du.

Asteniaren ohiko beste arrazoi batzuk hauek dira: bihotzeko eta onkologiako kausak larritasunagatik, drogak eta alkohola hartzeagatik, depresioa eta haurdunaldia nerabeengan, loaldiko apnearen sindromea eta tratu txarrak eskolan zein familian. urtaro honen etorrerarekin agertzen den jatorri ezezaguneko gaixotasuna.

Astenia infekzio eta gaixotasun askotan ager daiteke, bai organikoetan, bai funtzionaletan. Adibidez:

* Akromegalia
* Amigdalitis bakterianoa
* Anemia
* Minbizia
* Endokarditis infekziosoa
* Addisonen gaixotasuna
* Wernicke gaixotasuna
* Alboko esklerosi amiotrofikoa
* Esklerosi anizkoitza
* Distimia
* Fibromialgia
* Sukar tifoidea
* Lupus
* Galaktosemia
* Hipoparatiroidismoa fase kronikoan
* Ezkerreko bihotz-gutxiegitasun goiztiarra
* Mononukleosia
* Hiesa
* Tuberkulosia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabat Otxotorena

**Xabat Otxotorena Arrarats** (Hernani, 1980ko azaroaren 17a -) euskal txirrindulari ohia da.

Amateur mailan garaipen batzuk lortu ondoren, 2005ean profesionaletara pasatu zen Orbea taldean. Bere emaitzarik onenak 2007an lortu zituen, non 4. izan zen Getxoko Zirkuituan eta Circuito Montañéseko etapa batean irabaztea lortu zuen (honako hau izan zen bere lorpenik handiena profesional bezala).

## Palmaresa 
**2003**
* Goierriko Itzuliko etapa 1
* 2. Landetako Tourrean
* 3. Jose Mari Anza Memorialan
**2004**
* Euskaldun Txapelketa
* San Bartolome Sari Nagusia
* Giro dell Valli Cuneesi nelle Alpi del Mare-ko etapa 1
* 2. Altzoko Igoeran
* 2. Andra Mari Sari Nagusian
* 3. Jose Mari Anza Memorialan
* 6. Bizkaiko Biran
* 9. Nafarroako Itzulian
**2006**
* 4. Extremadurako Itzulian
* 5. Getxoko Zirkuituan
**2007**
* Circuito Montañéseko etapa 1
* 4. Getxoko Zirkuituan
**2008**
* 8. Getxoko Zirkuituan

## Taldeak 
* Orbea (2005-2007)
* Extremadura-Spiuk (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Xabat Otxotorena - *FirstCycling.com*
Mark Eaton

**Mark E. Eaton** (Westminster, Kalifornia, 1957ko urtarrilaren 24a - Park City, Utah, 2021eko maiatzaren 28a) estatubatuar saskibaloi-jokalaria izan zen. 1982 eta 1993 bitartean aritu zen profesionaletan, 11 urteko ibilbide osoan zehar NBAko Utah Jazz taldean jokatuz. 2,24 metro luze zen eta pibot postuan ziharduen. Erasoan gailentzen ez bazen ere, NBAko historiako defendatzailerik onenetako bat bilakatu zen.

1989an NBAko Izar Guztien Partida jokatzeko hautatua izan zen. Gainera, NBAko urteko defendatzailerik onena izendatu zuten bitan: 1984-85 eta 1988-89 denboraldietako.

2021eko maiatzaren 28an hil zen Park Cityn, 64 urte zituela, bizikleta istripu baten ondorioz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfredo Etcheberry

**Luis Alfredo Etcheberry Orthusteguy** (Concepción, Txile, 1931ko abenduaren 17a - 2023ko abenduaren 30a) abokatu eta irakasle txiletarra izan zen. Zigor Zuzenbidean aditua, 1956tik Txileko Unibertsitateko irakaslea izan zen. Zigor Zuzenbideari buruzko hainbat liburu eta artikulu argitaratu zituen.

## Biografia 
Txileko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen, 1956ko martxoaren 21ean abokatu titulua lortuz. Ondoren, Columbia Unibertsitatean (AEB) Zuzenbide Konparatuko Masterra egin zuen. Gainera, 2008an Honoris Causa doktoretza jaso zuen Talcako Unibertsitatean.

Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko irakaslea izan zen eta Nazioarteko Zigor Zuzenbideari buruzko ikastaroa eman zuen. Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikaleko eta Diego Portales Unibertsitateko irakasle ere izan zen.

Txileko Abokatuen Elkargoan aholkulari izan zen 1965 eta 1972 artean eta 1989 eta 1992 artean. 1989an Elkargoko Presidentea izan zen 1991ra arte. Ondoren, Elkargoko Zuzendaritza Batzordeko kidea izan zen.

Andeetako Juristen Batzordeko ohorezko kidea izan zen; Nazioarteko Juristen Batzordeko kidea; AIDPko Zuzendaritza Kontseiluko kidea; Andrés Bello Argitaletxe Juridikoko zuzendaritzako kidea.

## Lanak 
* *Concurso Aparente de Leyes Penales*
* *American-Chilean Private International Law*
* *Derecho Penal en la Jurisprudencia* (4 liburukitan)
* *Derecho Penal* (4 liburukitan)

## Erreferentziak 
* Curriculuma www.derecho.uchile.cl webgunean
* Espedientea Abokatuen Elkargoan
* Etcheberry / Rodriguez. Abokatuak

## Kanpo estekak
Hannah Höch

**Anna Therese Johanne "Hannah" Höch** (Gotha, Alemaniar Inperioa, 1889ko azaroaren 1a - Berlin, 1978ko maiatzaren 31) alemaniar dada artista izan zen. Fotomuntaketaren sortzaileetako bat izan zen.

Raoul Hausmannen bikotea izan zen, eta Dada taldeko emakume bakarra. Bere buruaskitasunagatik, alderdi maskulinoagatik eta bisexualitateagatik nabarmendu zen. 1916tik 1926ra *Ullstein Verlag* argitaletxearentzat lan egin zuen, soinekoak, brodatuak eta parpailak diseinatzen. Nazien garaian, ez nabarmentzen saiatu zen, baina bere artea endekatu egin zen.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Emakume argazkilariak
Wernickeren afasia

**Wernickeren afasia** etenik gabe eta zentzurik gabe, akatsak zuzentzen saiatu barik, hitz egitea eragiten duen asaldua da. Ulermena, errepikapena, izendapena, irakurmena eta idazmena kaltetuak daude. Entzumenezko informazio sentsoriala esanahi-unitateetan itzultzeaz arduratzen den garunaren lobulu tenporaleko eremu batean izandako lesio baten emaitza da. Lesio horiek garuneko hodietako arterian izaten diren istripu zerebrobaskularrek eragiten dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Distimia

**Distimia**, **nahasmendu distimikoa** eta **depresio-nahasmendu iraunkorra** ere deitua, gogo-aldartearen nahasmendu kroniko bat da, depresio-nahasmendu larrien antzeko ezaugarriak, baina ez hain larriak, dituena. Azken horrekin alderatuta, nahasmendu distimikoaren gertakari depresibo handienak tarteagoak, ez hain biziak eta iraunkorragoak dira.

Bere jatorria genetiko-hereditarioa dela uste da, eta bere garapenean faktore psikosozialek eragiten dutela, deserrotzea edo haurtzaroko estimulu eta saririk eza, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galaktosemia

**Galaktosemia** gaixotasun hereditario bat da, entzima-urritasun batek eragindakoa, eta galaktosa izeneko azukre sinplea erabiltzeko ezintasunarekin agertzen dena. Galaktosemiak azukre hori organismoan metatzea eragiten du, gibelean eta nerbio-sistema zentralean lesioak eraginez.

Galaktosemia, galaktosa glukosan metabolizatzeko ezintasunak ezaugarritzen duen gaixotasun bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak