Polonia Mateos Perez

**Polonia Mateos Pérez** (Brozas, 1886ko otsailaren 17a - Cáceres, 1938ko urtarrilaren 4a), *La partera* bezala ezaguna, frankismoak fusilatutako espainiar emagin errepublikanoa izan zen.

## Ibilbidea 
Polonia María Francisca Mateos Pérez, Brozas udalerritik gertu jaio zen. Jose Maria Mateos Hernandez, Frades de la Sierrakoa (Salamanca), eta Ezequiela Perez Sanchez, Las Veguillasekoa (Salamanca), Extremaduran bizi ziren abeltzain transhumanteen familia baten alaba zen. Emagin-karrera ikasi zuen, eta . mendeko lehen hamarkadatik Arroyo del Puercon (gaur egun Arroyo de la Luz) herrian bizi zen eta bertan egiten zuen lan. Han ezagutu zuen Ramón Díaz Agudo, jatorriz Kordobakoa, margolaria lanbidez, udalerriko PSOEren sortzaile eta lehen presidentea eta UGTko kidea. 1912ko uztailaren 13an ezkondu ziren eta sei seme-alaba izan zituzten.

1931. urtean, Errepublikaren etorrerarekin, Ramón Díazek hainbat kargu bete zituen, eta Polonia Mateosek, politikoki konprometitu nahi ez bazuen ere, Arroyoko Emakumeen Elkarte Sozialistako idazkari kargua onartu behar izan zuen. Erabaki horrek eskuindarren artean bezeroak galtzea ekarri zion. 1936ko uztailaren 19an, Espainiako gerra zibila hasi zenean, Ramon Díaz izan zen (Mateosen presentziarik gabe) gobernu legitimoaren aldeko manifestazio handi baten buru, *"Errepublika defendatu"* lelopean.  Bera herrian geratu zen, alabekin, bere lanbidean, falangisten etengabeko miaketak eta galdeketak gorabehera. Hala ere, matxinatuak nagusitu egin ziren, eta errepresio latza piztu zen. Badaezpada, Ramón Díaz ez zen etxera itzuli. Emazteak janaria eta arropa eraman zizkion bere ezkutalekura, ondoren senarrak Badajozera ihes egin zuen eta geroago Madrilera. Mateos herrian geratu zen, alabekin, bere lanbidean, nahiz eta falangistek etengabe miatu eta galdekatzen zuten. 1937ko urriaren erdialdean bere egoera korapilatu egin zen, Maximo Calvo Cano buruzagi komunista, Cadalsoko (Gata Mendilerroa) alkate ohia, bere etxera eta gauez laguntza eske joan zitzaionean. Mateosek jaten eman zion eta, geroago, bere alaba Rosariok Maximo Bonilla Jabato hogeita hamabost urteko militante jornalistaren etxera lagundu zion. Agintari frankistek izan zuten horren berri eta Polonia Mateos atxilotu zuten haurdun zegoen Lucia Parra Cerrudorekin eta beste hainbat auzotarrekin batera. Inguru hartako emagina izateak eta kartzelariei jaiotzen lagundu izanak libratu zuen Mateos besteek jasotzen zituzten irainez, tartean burua soildu edota errizino-olioa edatera behartua izatera. Arroyoko espetxean egon zen azaroaren 13ra arte, Caceresko espetxera eraman zuten arte.

1938ko urtarrilaren 2an, hogei urteko bere alaba Rosario ere espetxera bidali zuten etengabeko galdeketak jasan ondoren. Hurrengo egunean, arratsaldeko seietan, hamar laguneko talde batekin eraman zituzten Caceresko Diputazio Probintzialera, eta minutu gutxi batzuk iraun zuen gerra-kontseilu baten mende jarri zituzten. Talde horretan zegoen Maximo Bonilla ere. Urtarrilaren 4ko goizaldean zigortu eta fusilatu zituzten guztiak Cacereseko Aljer erregimentuko 27. tiro-eremuan, Rosario gaztea izan ezik, azken unean askatu baitzuten, polizia baten esku-hartzeari esker. Biktimak hobi komun batean lurperatu zituzten, Cacereseko hilerrian.

Extremaduran, estatu kolpearen ondorengo lehen hilabeteetan, gutxienez beste bi emagin hil zituzten: Anselma Manuela Hernández Flores, Los Santos de Maimonakoa (Badajoz), eta Carmen Orellana Alcarazo, Badajozeko San Roque auzokoa. Beste batzuei gerra-kontseiluak, espetxea eta arazketa aplikatu zitzaizkien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak