open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nahigabearen Negua

**Nahigabearen Negua** () Erresuma Batuan 1978-1979ko negua zuen ezizena izan zen. Garai horretan, sektore publikoko sindikatuek greba orokorrak egin zituzten, soldata-igoera handiagoak eskatuz. Trades Union Congress sindikatuak aurka egin arren, 16 urtean herrialdean bizi izandako negurik hotzenean inflazioa kontrolatzen saiatzeko James Callaghanek zuzentzen zuen gobernu laboristak soldaten igoerei mugak ezarri zizkien.

Grebak gobernu laboristak inflazioa kontrolatzeko egindako ahaleginari emandako erantzuna izan ziren. Horretarako, Erresuma Batuko gobernuak sektore publikoari arauak ezarri zizkion, soldata-igoerak % 5etik behera manten zitezen. Horrela, inflazioa kontrolatzen eta sektore pribatuarentzat eredu izaten saiatu zen. Hala ere, sindikatu batzuek enplegatzaileekin adostutako % 5etik gorako mugen barruan egin zituzten negoziazioak.  Grebak 1979ko otsailean amaitu ziren neurri handi batean, baina gobernuak grebei eusteko zuen ezintasunak Margaret Thatcherrek 1979ko Erresuma Batuko hauteskunde orokorretan lortutako garaipen kontserbadoreari eta ondoren sindikatuen jarduera murrizteko arauak onartzeari lagundu zion. Sektore publikoko langileen greba-ekintzek Liverpoolen eta Tamesiden lan egiten zuten ehorzleen greba ez-ofiziala eta zabor-biltzaileen grebak barne hartu zituzten. Gainera, NHSko langile laguntzaileek piketeak prestatu zituzten ospitaleetako sarrerak blokeatzeko, eta, horren ondorioz, ospitale askok larrialdietako pazienteak bakarrik tratatu ahal izan zituzten.

"Nahigabearen Negua" esaldia William Shakespeareren *Rikardo III.a* obraren *incipit*etik dator, eta britainiar tabloideek- besteak beste, *The Sun*ek- egoera izendatzeko erabili zuten.

Klima oso hotz bihurtu zen 1979ko lehen hilabeteetan, elurte eta izozteekin, negurik hotzena 1962-63koaz geroztik. Giro latzak lan batzuk ezinezkoak izatea eragin zuen, txikizkako salmentetan gastua murriztuz eta ekonomia okertuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonia Dell'Atte

[thumb|260px|[Antonia Dell'Atte ohorezko kofrade, Bierzoko Botillo Kofradia Gastronomikoaren   kofradian]]
**Antonia Teodora Dell’Atte Felle** (Ostuni, Brindisi, Italia, 1960ko otsailaren 9a) italiar modelo ohia eta aurkezlea da.

## Ibilbidea 
Antonia Dell’Atte Giorgio Armaniren modelo eta musa ohia da. Estilista italiar famatuarekin lan egin zuen hiru kanpaina jarraietan: 1984/1985, 1985/1986, 1986/1987. 

1993an Franco Battiatoren Paixen *Caffè* abestiaren bideoan parte hartu zuen.

1998-1999 denboraldian, TVEren*¿Qué apostamos?*saioa aurkeztu zuen Ramon Garcíarekin batera, aurretik Ana Obregonekin aurkeztua.

2000. urtean, Dell’Atte berriro izan zen Armaniren irudia, Guggenheim museoetako estilistaren omenez antolatutako erakusketarako. Urte horretan argitaratu zuen bere lehen diskoa, *He comprado un hombre en el mercado* izenekoa.

2006an, Supermodelo programaren bertsio espainiarreko epaimahaikide izan zen.

2014ko uztailean, Dell´Atte hedabideetan agertu zen lehen aldiz, denbora luzez agertu gabe egon ondoren. *Pasarela de Asfalto, Luxury Edition* aldizkarirako elkarrizketa bat eman zuen, eta azala Víctor Cucart lagunarekin batera. Lortu zuen arrakasta handiaren aurrean, aldizkariak errotatibak martxan jarri behar izan zituen berriz, arrakasta bera lortu zuen bigarren edizioa zabaltzeko.

2018an, telebistara itzuli zen Cuatro katera *Ven a cenar conmigo: Gourmet edition* saioaren bidez, anfitrioi gisa aritzeko eta, aldi berean, Alba Carrillo, Fortu eta Óscar Martínezen mahaikide izateko. 2018an, *MasterChef Celebrity* telebista-saio ospetsuan ere parte hartu zuen, eta finalera iritsi eta hirugarren postuan geratu zen.

2020ko udan istripu larria izan zuen hondartzan eguzkitako batekin.  Masailezurra berreraiki behar izan zioten.

## Bizitza pertsonala 
1987an Alessandro Lecquio ezagutu zuenean, utzi zuen bere modelo lana. 1987tik 1991ra bitartean ezkonduta egon zen, eta Clemente Lorenzo Lecquio di Assaba izeneko semea izan zuen, 1988ko apirilaren 2an Turinen jaioa.

1990etik, Fiaten exekutiboa zen Alessandro Lecquio traladatu zutenetik, Dell’Atte Espainian bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gernika (opera)

***Gernika*** Francisco Escuderoren lau aktoko opera da, Luis Iriondoren ideian oinarritua. Libretoa Karmelo Iturria eta Augustin Zubikaraik idatzi zuten

## Historia 
1979 eta 1985 artean konposatu zen Donostian, Zarautzen eta Gernikan. 1987ko apirilaren 25ean kontzertu bertsioan estreinatu zen Bilboko Arriaga antzokian Gernikako bonbardaketaren 50. urteurreneko oroimenaren baitan.

2008an Euskadiko Orkestrak diskoan grabatu zuen.

2009ko abuztuaren 26an Euskadiko Orkestra eta Bilboko Koral Elkarteak berriro aurkeztu zuten kontzertu bertsioan Donostiako Musika Hamabostaldian, bakarlari hauekin: Ana María Sánchez (Gernika), Gustavo Peña (Gogor), Alfonso Echevarría (aitona), Federico Gallar (Podio), Fernando Cobo (Publio).

2017ko apirilean Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan operaren eszenen hautaketa bat aurkeztu zen, bakarlari hauekin: Carmen Solís (Gernika), Federico Gallar (Podio), Gustavo Peña (Gogor), Fernando Latorre (aitona), Miguel Ángel Arias (erregea).

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Incipit

[thumb|*[Ebanjelioa Joanen arabera*ren *incipit*.]]
**Incipit** () testu edo dokumentu baten lehen hitzak dira, egilearen izena edo haren ekoizpenari buruzko xehetasunak jaso daitezkeenak.

Kristautasunean berragertzen den hebrear tradizioari jarraituz, *incipit*ak bere izenburua ematen dio dokumentuari. *Incipit* hitzaren kontrako hitz osagarria *excipit* da.

Hebreeraz, Bibliako liburuak beren *incipit*ek izendatzen dituzte. Adibidez, lehen liburuak Bereshit du izena, "hasieran", hau da, Bibliaren lehen hitzetik abiatuta: "Hasieran, Jainkoak zeru-lurrak egin zituen..." Kristautasunak bere hartu zuen tradizioa. Horrela, *incipit*ak greziar edo latindar perpaus baten lehen hitzak adierazten ditu. Askotan, hitz horiek izenburutzat hartzen dituzte. Horrela izendatzen dira, adibidez, *Kyrie*, *Agnus Dei*, *Gloria* (*incipit*: *Gloria in excelsis deo*), *Magnificat*, *Salve Regina*, *Victimae paschali laudes* eta liturgia katolikoko beste testu asko. Bulda pontifikal eta entziklikek ere latinezko beren lehen hitzen izena daramate, adibidez, *Pacem in terris*. Eskuizkribuak ere beren *incipit*ek izendatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pudente

***Pudente*** José Antonio Santestebanen hiru aktoko opera da. Libretoa Serafin Barojak idatzi zuen. Guztiz euskaraz idatzitako lehen opera da.

## Historia 
1884ko otsailaren 25ean (inauterietako astelehenean) estreinatu zen Donostiako *Teatro Circo*n bi aktoekin. Bigarren emanaldia martxoaren 1ean izan zen. 

2008ko azaroaren 28an Bahía Blancako Udal Antzokian aurkeztu zuen Unión Vasca Euskal Etxeak.

2022ko azaroaren 26an operaren eszenen hautaketa bat aurkeztu zen Donostiako San Vicente elizan opera berreskuratzeko dirua biltzeko asmoz. Natalie Morel Borotra ikertzailearen arabera, horrek operaren inauterietako izaera azpimarratzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montenegroko Erresumako Estatu Kontseilua

**Montenegroko Erresumako Estatu Kontseilua** (serbieraz/montenegroeraz: *Државни савјет Краљевине Црне Горе*; *Državni savjet Kraljevine Crne Gore*) Montenegroko Erresumako administrazio auzitegi eta administrazio organoa zen.

Montenegroko Printzerriko aurreko Estatu Kontseiluak (1879-1905) printzerriko gobernuaren, organo legegilearen eta gainbegiratze agintari gorenaren eginkizuna izan zuen. Garai hartan bere eginkizuna Serbiako Printzerriko Estatu Kontseiluaren eginkizunaren antzekoa zen, Erregeordetza Konstituzioa onartu arte (1869).

## Konposizioa 
Nikolas Konstituzioaren arabera (1905), Estatu Kontseilua sei kidek osatzen zuten. Printze jaunak izendatu eta haien artetik lehendakaria izendatu zuten. 

Estatuko aholkulariak izan litezke Montenegroko herritarrak: 35 urte beteta dituztenak, unibertsitate mailan egondako unibertsitate edo goi-mailako lanbide-eskola bat egin dutenak, funtzio publikoan 10 urte eman dituztenak edo ministroak izan direnak. 

Presidentea eta Estatu Kontseiluko kideak herri-diputatuak ziren karguaren arabera.

## Esparrua 
Nikolas Konstituzioaren arabera (1905), Estatu Kontseiluak betebehar hauek zituen: 

* Gobernuak Batzar Nazionalari aurkeztu zizkion lege-proposamenak aztertzea eta horiei buruzko iritzia ematea; 
* Gobernuari bere iritzia ematea proposatuko dizkion gaiei buruz; 
* administrazioarekiko auzietako ministerioen erabakien aurkako errekurtsoak aztertu eta ebaztea. Estatu Kontseiluaren erabaki haiek nahitaezkoak ziren ministroentzat; administrazio-agintarien arteko gatazkak konpontzeko, baita agintari judizialen eta administratiboen artekoak ere; 
* funtzionarioak diziplina epaitegi gisa epaitzea; 
* aurrekontuak ezohiko beharretarako zehaztutako mailegu orokorreko gastu partzialak onartzea, bai eta eraikin handietarako berariazko mailegu baten erabilera partziala ere; 
* Montenegroko hiritartasunerako aparteko atxikipena onartzea; 
* estatuaren eta norbanakoen arteko likidazioak onartzea, estatuaren interesetarako onuragarriak izango liratekeenak; 
* estatuaren maileguak onartzea, baita ezohiko maileguak ere; 
* legeak bermatzen dituen eskubide pribatuak urratzen zituzten dekretuen aurkako kexak berrikusi eta ebaztea. Dekretu bidez norbanakoen aldeko estatuko interes material batzuk urratzen baziren, orduan Estatuko Kontrol Nagusiak Estatu Kontseilura jotzeko eskubidea zuen estatuaren izenean; 
* Ministroen erabakien aurka egindako errekurtsoak aztertu eta ebaztea, sailburua legez eskumena ez zen kasuetan edo legeak zehazten duen bere eskumenaren esparrua gainditzen zutenean; 
* barrutiei, kapitaintziei eta udalei dagozkien ondasun higiezinen salmenta erabakitzea; 
* non kobratu ez dagoela dirudien diru-kopuru horien ordainketa erabakitzea;
* Estatuko kontuei buruzko beharrezko txostenak eska diezazkiola Estatuko Kontrol Nagusiari; 
* Estatuko Kontrol Nagusiaren erabaki "judizialen" aurkako helegiteei buruz ebaztea; lurraldeko hainbat legek zehaztuko lituzkeen zeregin horiek betetzeko. 

Estatu Kontseiluko prozedura-arauak lege berezi batek agindu zituen.

## Kanpo estekak
Iñigo Ariztimuño López

**Iñigo Ariztimuño López** (Bilbo, Bizkaia, 2004ko urtarrilaren 18a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Ezker aztelari lanetan aritzen da. Getxo eta Arenasen harrobietan hezia, talde beltzagorrian egin zuen debuta Bigarren Federazioan. 2025eko udan 3.federaziora igoberria zen Zamudiorekin sinatu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Josu Gallastegi

**Josu Gallastegi Garate** (Otxandio, Bizkaia, 2001eko abenduaren 10a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Normalean puntaerdi gisa jokatzen du. Cultural Durangon hasi zuen bere ibilbidea, Barakaldon eta Gernikan aritu da Euskal Herrian. 2025eko udan Atlético Sanluqueñok fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Pedro Blanco Soto

**Pedro Blanco Soto** (1795eko urriaren 19a &#x2013; 1829ko urtarrilaren 1a) Boliviako soldadu eta politikari eta Peru Garaiko Errepublikako presidentea izan zen, La Paz departamenduaren mugetan sortu eta Boliviako Errepublikaren lurraldea aldarrikatu zuen erakunde ezezaguna. Kargua izan zuen denbora laburrean bere aurkariek Sucreko La Recoletta izeneko komentuan hil baino lehen 1829ko urte berri egunean. Plaka txiki batek gaur egun Errekoletaren Museoko lekua markatzen du. Peruren aldeko jarreragatik ezaguna zen eta hori da, oro har, bere hilketaren arrazoia. Peruko Independentzia Gerran ere ofizial ospetsua izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kano estekak
ELEN (Hizkuntza Berdintasunerako Europako Sarea)

**Hizkuntza Berdintasunerako Europako Sarea** edo **ELEN** (ingelesezko siglak: *European Language Equality Network*) gobernuz kanpoko nazioarteko erakunde aktiboa da Europan, eta hizkuntza gutxituak, galtzeko zorian dauden hizkuntzak, hizkuntza koofizialak eta estaturik ez duten nazioetako hizkuntzak babesteko eta sustatzeko lan egiten du.

## Helburuak eta jarduera 
ELENen helburuak eta lana hainbat esku-hartze motatan biltzen dira:

* Lobby lana giza eskubideen eta eskubide koektiboen defentsan diharduten nazioarteko erakunde nagusietan: Nazio Batuak, Europako Kontseilua eta Europar Batasuna. ELEN gutxien entzuten diren gutxiengoen ahots gisa aurkezten da, bereziki, Europako Parlamentua bezalako organo hautetsiei eskari zehatzak eginez. Tokiko ekintzak ere egiten ditu, esate baterako, Frantziako Estatuan eskualdeetako edo eremu urriko hizkuntzen Europako Gutuna berrestearen aldeko kanpaina nazionalean parte hartuz, Espainiako gobernuak gazteleradun ez diren gutxiengoekin duen jarrera salatuz, edo Europar Batasunetik Erresuma Batuak  ateratzean gutxiengoen hizkuntzen aldekoen kezkekin lotuz.
* Gutxiengoen hizkuntzen gaineko jarraipen eta ekintza proiektuetan parte hartzea.

ELENek asko lagundu zuen Donostiako Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa abian jartzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskalgintzaren Kontseilua

## Kanpo estekak
Yongzheng

**Yongzheng** (Hiri debekatua, Pekin, 1678ko abenduaren 13a - Udako Jauregi Zaharra, Pekin, 1735eko urriaren 8a), **Yinzhin** jaiotza izenez, Txinako enperadorea izan zen 1722ko 1735era, Qing dinastiako laugarrena.

Kangxi enperadorearen eta Xiaogongren enperatrizaren semea izan zen. Tronura 1722an iritsi zen bere aita hil ondoren, eta bake eta oparotasun garai batean gobernatu zuen. Ustelkeriari botaka egin eta administrazioa erreformatu zuen. Qing dinastiaren etorkizunean eragin erabakigarria izan zuen Kontseilu Handia sortu zuen.
Cortinarius subturbinatus

***Cortinarius subturbinatus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, *Cortinarius multiformis* delakoak baino hori kolore biziagoa du, bukaeran gorrixkaz zikindua erdian.

**Orriak:** Okre antzeko-krema kolorekoak.

**Hanka:** 8 cm arteko garaietakoa eta 2 cm arteko lodierakoa, beti zuria, oinarrian erraboil zabalarekin edo puntazorrotzarekin, horixka, 4 cm-ko diametroarekin, batzuetan ahurra.

**Haragia:** Zurbila, trinkoa, gogorra, usain arinarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius turbinatus* oso antzekoa da

## Sasoia eta lekua 
Pagoen azpian.

### Banaketa eremua 
Nafarroa, Quebec, Frantzia, Belgika, Kantabria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastián Ágreda

**Sebastián Ágreda** (1795 - 1875eko abenduaren 18) Boliviako militar eta estatu-gizona izan zen, 1841ean 29 egunez Boliviako zazpigarren presidente izan zena. Presidente gisa bere epe laburrez gain, beste gobernu-eginkizun batzuk ere bete zituen, baita Boliviako armadako pertsonaia nabarmena ere.

## Biografia 
Ágreda Potosin (Bolivia) jaio zen 1795ean, oso gaztetatik, José de San Martin jeneralaren armadetan sartu zen. Chacabuco eta Maipuko guduetan parte hartu zuen.

Ágredak Junin eta Ayacuchoko guduetan aritu zen Antonio José de Sucreren agindupean, horregatik, Mariskal Handiak Chuquisacako Kolegio Militarreko komandante gisa saritu zuen. Geroago, Andrés de Santa Cruzek Armadako komandante izendatu zuen, eta heroi nazionaltzat hartu zuten 1838ko Montenegroko guduan Argentina garaitu zuten Boliviako indarren buru izateagatik. 

Geroago, Guillermo Miller jeneralaren dibisioan, Junín eta Ayacuchoko guduetan aritu zen Antonio José de Sucreren agindupean. 1826an Sucrek izendatu zuen Elkargo Militarreko bigarren buru 1828ra arte. Peruko Andrés de Santa Cruz mariskalaren kanpainetako gudu nagusietan aritu zen.

Santa Cruz Mariskalaren Gerra Ministroa izan zen. Geroago Montenegroko guduan borrokatu zuen. Borroka horretan izandako merituengatik Limako ministro ahalguztiduna izendatu zuten.

## Lehendakaritza 
Mariskal Handiaren aldeko leial, 1841eko ekainean Ágreda jeneralak José Miguel de Velasco jenerala boteretik kentzea lortu zuen, bere burua *de facto* agintari gisa ezarriz Santa Cruz itzuli bitartean. Armadaren zati batzuk baino ez zituen kontrolatzen eta, gainera, Kongresuko kide gurtsuen oposizioari aurre egin zion, haiekin talka egin baitzuen, orain horietako bat behin-behineko presidente kargua izendatzen tematu zirenetik. 

Hilabete besterik ez agintean egon ondoren, uztea onartu zuen, baldin eta Kongresuak Santa Cruzen aldeko behin-behineko presidentea izendatzen zuen Santa Cruz bera gobernatzera itzuli ahal izan arte. Hori eginda, Gobernu Jauregia utzi zuen, eta gerrako heroi errespetatua izaten jarraitu zuen. Izan ere, nolabaiteko estatu-gizon zahar bat bihurtu zen, atzerrian enbaxadore eta kabineteko kide gisa aritu zen José Balliviánen menpe, eta La Paz eta Chuquisacako prefeta bere azken urteetan (batez ere Jorge Córdova eta José María Acháren administrazioetan). 80 urte zituela hil zen La Pazen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo
Elisabeth Luengo

**Elisabeth Luengo Luque** (Durango, Bizkaia, 1992) bizkaitar bideetako ingeniaria eta   arkularia da. Etxebarriko Arkulariak elkarteko presidentea da. 2020an Espainiako txapelduna izan zen arku tiraketan.

2022ko azaroaren 5ean kirolari ataleko I. edizioko Durango saria jaso zuen San Agustin Kultur Gunean.

## Biografia 
1994tik 2008ra Durangoko San Antonio Santa Rita ikastetxean ikasi zuen. Bertan Saskibaloi talde baten entrenatzaile aritu zen. Agenda 21ean parte hartu zuen. Jantokian eta Denda solidarioan boluntario lanak egin zituen.

Ondoren, 2010era arte Fray Juan de Zumarraga intitutuan egin zuen Batxiller teknologiko eleanitza (euskara, ingelesa eta gaztelania). Entrenatzaile jarraitu zuen eta matematika Olinpiadan parte hartu zuen. 2010etik 2014ra Ingeniaritza zibila egitera joan zen Kantabriako Unibertsitatera. Gradu bukaerako lana Viesgojun zubiaren saihesbidea eraikitzeko proiektua izan zen (2014). Ideas Programan parte hartu zuen eta eraikuntza zibiletako aipamena jaso zuen. Tarte horretan Erasmus programan jardun zuen Loughborough Universitycivil engeneering-en (2013-2013). 2022ko ekainean lehenengo Bizkaiko txapelduna izan zen. Hurrengo astean Euskadiko Txapelketan ere urrezko domina lortu zuen Gasteizen egin ziren aire zabaleko arku tiroko banakako txapelketa absolutuetan. Zaldibar Arku Taldeko Lidia Cañetek ezin izan zuen titulua baliozkotu eta zilarrarekin konformatu behar izan zuen. 2023ko urtarrilean Beasainen 3. postua lortu zuen Euskadiko txapelketan. 2023ko Toledon egin zen Espainiako txapelketan 3. postua, brontzea lortu zuen**.**

## Palmaresa 
* 2020an Espainiako 1. postua, txapelduna izan zen arku tiraketan. link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px eta Javier Patiño zornotzarrarekin modalitate bereko mistoan 2. postua. link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022ko azaroaren 5ean kirolari ataleko I. edizioko Durango saria jaso zuen San Agustin Kultur Gunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corybantes

**Corybantes** *Lepidoptera* intsektu-generoa da, *Castniidae* familiakoa. 1819an Hübner-ek deskribatu zuen.

## Espezieak 
* *Corybantes delopia* (Druce, 1907)
* *Corybantes mathani* (Oberthür, 1881)
* *Corybantes pylades* (Stoll, [1782])
* *Corybantes veraguana* (Westwood, 1877)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariano Enrique Calvo

**Mariano Enrique Calvo Cuéllar** (1782ko uztailaren 18a - 1842ko uztailaren 29a) Boliviako abokatu, jeneral eta politikaria izan zen, 1841ean, de facto, zortzigarren presidente izan zena. Hirugarren presidenteordea ere izan zen 1835etik 1839ra bitartean, jarduneko presidentearen eskumenak ere izan zituen Andrés de Santa Cruz presidentea Perun zegoen bitartean. Boliviako Armadako jeneral eta komandante maila ere emango zion Santa Cruzek. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calonarius saporatus

***Calonarius saporatus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Cortinarius saporatus* (Basionimoa), *Phlegmacium saporatum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero zabaldua, ertza beherantz biribildua. Kapelaren azala likatsua hezetasunean, lehorra eta distiratsua eguraldi lehorrarekin. Gainazala zikindua eta lausotua  gorrixkaz edo lehoi kolorez hondo okre edo arre-okre kolorekoarekin; ertza oliba antzeko-hori kolorekoa.

**Orriak:** Estu, mehetu-itsatsiak, zabalak, beixetik okre antzekora doan kolorekoak tonu morerik gabe. Koskadun ertzak.

**Hanka:** 5 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, erraboil lodi marjinatu eta lautu batekin. Horixka-okre antzeko kolorekoa, arrexka errezelaren ertzean, zurixka behealdean.

**Haragia:** Zurixka, urtsua oinaren goialdean eta orrietan. Usain nabarmenik gabe eta zapore gozoarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Saporatus* epitetoa latinetik dator, zapore, dastamen, esan nahi duen “sapor” hitzetik. Bere haragiaren zapore atseginagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
*Pinus sivestris*-en azpian, leku lehorretan.

### Banaketa eremua 
Quebec, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius subtortus

***Cortinarius subtortus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Myxacium subtortum*, *Cortinarius infractus var. subtortus*, *Gomphos subtortus*, *Phlegmacium subtortum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Esferikoa edo erdi-esferikoa, gero laua, pixka bat likatsua eguraldi hezearekin, lehorrarekin opakua, apur bat fibrilosoa, azkenik zimurtua, ertza beherantz bihurritua, horixka-lehoi kolorekoa.

**Orriak:** Nahiko zabal, zabalak, pixka bat lodiak, itsatsi-unziformeak edo zertxobait dekurrenteak, iletsuak (zistidio ugariren ondorioz);  gris-oliba antzeko kolorekoak, gero arre-oliba antzeko kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Borra formakoa edo zilindriko luzanga gora mehetua, askotan bihurritua, arre-okre antzeko kolorekoa, oliba antzekoa goialdera. Gortina iheskorra zuri-horixka kolorekoa.

**Haragia:** Zurixkatik okre zurbilera doan kolorekoa, pixka bat mikatza, intsentsu usaina edo zedro-zurarena izaten du.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Subtortus* epitetoa latinetik dator, okerra, bihurritua, esan nahi duen "tortus" hitzetik. Zertxobait bihurritua duelako oina.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Zedro-zuraren usain bereizgarria jariatzen du, eta identifikatzen laguntzen du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Mendiko koniferoen basoetan, leku urtsuetan, mendiko zohikaztegietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Alpeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Macedo de Cavaleiros

**Macedo de Cavaleiros** Portugalgo udalerri bat da , Terras de Trás-os-Montes azpieskualdean kokatua, Iparraldeko eskualdean eta Bragantzako barrutian.

Udalerriak 2021ean guztira 699,14 km 2  eta 14.251 biztanle zituen,   hau da, 21 biztanle km 2 -ko, 30 freguesiatan banatuta  . Udalerria Iparraldetik Vinhais udalerriarekin mugatzen du, ipar-ekialdean Bragantzarekin, ekialdean Vimiosorekin, hego-ekialdean Mogadourorekin, hegoaldean Alfândega da Fé eta mendebaldean Mirandelarekin .

## Udalerriko Biztanleriaren bilakaera 
*(Erroldak egin ziren egunean udalerri honetan egoitza ofiziala zuten biztanle kopurua.)*

*(Oharra: 1900. urtetik 1950. urtera bitarteko datuek udalerrian bertan zegoen biztanleriari dagozkio egin ziren egunean. Hortaz, desberdintasun batzuk daude biztanleria egoiliarra deitzen denarekiko)*
eskuinera|thumb|350x350px| Macedo de Cavaleiros udalerriko freguesiak.

## Freguesiak 
#### Egungo freguesiak 
Macedo de Cavaleiros udalerria 30 freguesiatan banatzen da:

#### Atxikitako herrixkak 
* Argana (Lamalonga)
* Arrifana (Vale de Prados)
* Azibeiro (Podence)
* Brinço (Ala)
* Bousende (Espadanedo)
* Cabanas (Soutelo Mourisco)
* Carrapatinha (Ala)
* Castro Roupal (Vinhas)
* Cernadela (Cortiços)
* Comunhas (Ferreira)
* Fornos de Ledra (Lamalonga)
* Gradíssimo (Amendoeira)
* Gralhós (Talhinhas)
* Latães (Amendoeira)
* Limãos (Salselas)
* Malta (Olmos)
* Meles (Ala)
* Mogrão (Arcas)
* Nogueirinha (Macedo de Cavaleiros)
* Nozelos (Arcas)
* Paradinha de Besteiros (Morais)
* Pinhovelo (Amendoeira)
* Sobreda (Morais)
* Travanca (Macedo de Cavaleiros)
* Valdrez (Salselas)
* Vale Pradinhos (Sezulfe)
* Valongo (Espadanedo)
* Vila Nova da Rainha (Lamalonga)
* Vilar Douro (Soutelo Mourisco)

## Senidetzeak 
*  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jorge Quiroga

**Jorge Fernando Tuto Quiroga Ramírez** (1960ko maiatzaren 5a) Boliviako industria ingeniari eta politikaria da, 2001etik 2002ra Boliviako 62. presidente izan zena. Ekintza Demokratiko Abertzaleko kide ohia, aurretik Boliviako 36. presidenteorde izan zen 1997tik 2001era Hugo Banzerren agindupean eta Jaime Paz Zamoraren Ogasun ministro gisa 1992an. Jeanine Áñezen behin-behineko gobernuan, 2019tik 2020ra bitarteko giza eskubideen urraketak salatzeko herrialdeko nazioarteko ordezkari gisa aritu zen.

Quiroga hautagai izan zen 2005eko eta 2014ko presidentetzarako hauteskundeetan, eta horietan Evo Morales presidentea hautatu zuten lehen eta hirugarren agintaldirako. Bi hauteskundeetan, Alderdi Demokrata Kristauaren txartelarekin aurkeztu zen Quiroga. 2020ko presidentetzarako hauteskundeetan, Quiroga Libre21 koalizioaren hautagai aurkeztu zen, baina 2020ko urriaren 11n (hauteskundeak baino zazpi egun lehenago) hautagaitza erretiratu zuen, Boliviako oposizioa bateratzeko eta MAS-IPSPko hautagai sozialista, Luis Arce, garaile ateratzea saihesteko saiakera huts batean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduardo Rodríguez Veltzé

**Eduardo Rodríguez Veltzé** (1956ko martxoaren 2a) Boliviako epailea da, 2005etik 2006ra bitartean Boliviako 64. presidentea izan zena, 2005eko krisi politikoan Carlos Mesa presidenteak dimisioa eman ostean. Behin-behineko presidente kargua hartu aurretik, Boliviako Auzitegi Goreneko epaile nagusia izan zen.

## Biografia 
Cochabamban jaio zen 1956an, Rodríguez abokatua da eta administrazio publikoko masterra du. Colegio San Agustínen egin zituen ikasketak; geroago Cochabambako San Simón Unibertsitate Nagusian zuzenbidea ikasi zuen eta Administrazio Publikoko Masterra lortu zuen Harvard Unibertsitateko John F. Kennedy School of Government-en.

Rodríguez Boliviako enbaxadorea izan zen Herbehereetan eta bertan ere enbaxadore gisa aritu zen Nazioarteko Justizia Auzitegian.  2019ko azaroaren 12an, kargu horri dimisioa eman zion Jeanine Áñezen gobernua bere gain hartu zuenean. 

## Lehendakaritza (2005–2006) 
2005ean, Evo Morales cocalero aktibistak gidatutako asteko istiluen ostean, Carlos Mesa presidente ohiak bere dimisioa eskaini zion Kongresuari. Hormando Vaca Diez Senatuko presidenteak eta Mario Cossío Ganberako buruak ez zuten kargua hartu, oposizioko manifestarien presiopean. Rodríguez, alderdirik gabeko botere judizialaren buru gisa eta oinordekotza lerroko laugarren gisa, 2005eko ekainaren 10ean bihurtu zen herrialdeko presidente berria; urtebeteko epean hauteskundeak deitzeko mandatu konstituzionalarekin inauguratu zen.

Evo Moralesek 2005eko abenduko hauteskunde orokorrak irabazi zituen eta Rodriguezen agintaldia Moralesen kargua hartzean amaitu zen.

## Lehendakaritzaren ondorengoa (2006-gaur egun) 
### Traizio karguak 
Moralesen administrazioan, Rodriguezi traizio leporatu diote agintaldian misilak kendu izanaren ondorioz.  Boliviak 30 HN-5 misil inguru erosi zizkion Txinari 1993an edo 1998an. 2005erako zaharkituta zeuden eta Rodriguezek suntsitzeko erabakia hartu zuen; ez omen zekien Estatu Batuek jasoko zituztela misilak suntsitzeko. Kargua hartu aurretik, Moralesek salatu zuen transferentzia herrialdea "atzerriko menpean" jartzearen parekoa zela.

2006an traizioa leporatu zioten, eta 30 urteko espetxe zigorra ekarri zion.  Harrezkero kargu guztiak kendu dizkiote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Boliviako presidentearen webgune ofiziala
* CIDOBen biografia
* Boliviako buruzagi berriak galdeketa agintzen du ( BBC News, 2005eko ekainaren 10a)
* Boliviako bakegileak etorkizun oparoa bilatzen du, BBC News, 2005eko uztailaren 27a
Luxenburgoko lehen ministro

**Luxenburgoko lehen ministroa** (luxenburgeraz: *Premierminister vu Lëtzebuerg*) Luxenburgoko Gobernuko burua da. 1989tik Lehen Ministro titulua ofiziala da, nahiz eta Gobernuko burua izen horrekin ez ofizialki ezaguna izan denbora luzez. Aurretik, 1857 eta 1989 artean, Luxenburgoko gobernuburuaren izen ofiziala **Gobernuko presidentea** zen. 1857 baino lehen, Gobernu burua Kontseiluko lehendakaria zen. Titulu horiez gain, lehen ministroak Estatu ministroarena erabiltzen du, nahiz eta titulu hori normalean bigarren mailan uzten den.

## Lehen ministroen zerrenda 
### Herbehereetako Erresuma 
Herbehereetako Erresumak errege-erregin berberak partekatu zituen Luxenburgoko Dukerri Handiarekin 1815etik 1890era. Dukerri Handiak bere errege-erreginak ditu 1890etik.

### Luxenburgoko Dukerri Handia (1890-1918) 
## Alderdi sistema (1918tik) 
1918an, Lehen Mundu Gerraren amaiera aldera, Diputatuen Ganbera berri bat aukeratu zuten konstituzioa berrikusteko asmo esplizituarekin. Horretarako, bloke politiko nagusiek alderdi formalizatuak eratu zituzten, negoziazioetan euren negoziazio-ahalmena handitzeko. Konstituzioaren berrikuspenek sufragio unibertsala eta derrigorrezko botoa ezarri zuten, ordezkaritza proportzionala onartu zuten eta monarkaren subiranotasuna mugatu zuten.

Alderdien sistema sortu zenetik, kabinete bakar batek (1921 eta 1925 bitartean) ez ditu alderdi bat baino gehiagoko kiderik sartu. Gehienetan, gobernuak bi alderdi handienen koalizio handiak dira, edozein dela ere haien ideologia; honek Luxenburgo munduko demokrazia egonkorrenetako bat bihurtu du. Bi kabinete (1945 eta 1947 artean) Diputatuen Ganberan ordezkaritza duten alderdi guztietako kideak zeuden. 

Bigarren Mundu Gerran Alemania naziak Luxenburgo okupatu zuenean, Gustav Simon Alderdi Naziaren funtzionario batek gobernatu zuen Luxenburgo. Pierre Dupongek Erresuma Batuko erbesteko gobernua gidatzen jarraitu zuen 1944ko abenduan Luxenburgo askatu zen arte, eta orduan Luxenburgoko gobernu konstituzionala Dukerri Handira itzuli zen. Hala, 1942ko abuztuaren 30ean Luxenburgo formalki anexionatu bazen ere, erbesteko gobernuko lehen ministroa, Pierre Dupong, lehen ministroa izan zela uste da.

### Lehen ministroak 1918tik 
## Kanpo estekak
Castniidae

thumb|300px|*Xanthocastnia evalthe*.
***Castniidae*** *Glossata* azpi-ordenako lepidopteroen familia txiki bat da, 200 espezie baino gutxiago dituena. Gehienak neotropikalak dira, batzuk Australian eta beste batzuk Asiako hego-ekialdean bizi dira.

Tamaina ertain eta oso handiko tximeletak dira, normalean marrazki kriptikoa dutenak (kamuflaje-koloreak) aurreko hegaletan eta kolore distiratsuak atzeko hegaletan. Antenek azken lodiera dute. Espezie neotropikalak tximeleta-sits erraldoi izenez ezagutzen dira. Larbak sustraien barruan elikatzen dira.

## Taxonomy

*Castniinae* subfamilia:
* *Castniini* tribua:
***Amauta*
***Athis*
***Castnia*
***Castniomera*
***Corybantes*
***Eupalamides*
***Feschaeria*
***Geyeria*
***Haemonides*
***Hista*
***Imara*
***Insigniocastnia*
***Ircila*
***Lapaeumides*
***Spilopastes*
***Synpalamides*
***Telchin*
***Xanthocastnia*
***Yagra*

* *Gazerini* tribua:
***Castnius*
***Ceretes*
***Divana*
***Duboisvalia*
***Frostetola*
***Gazera*
***Mirocastnia*
***Oiticicastnia*
***Paysandisia*
***Prometheus*
***Riechia*
***Tosxampila*
***Zegara*

* *Synemonini* tribua:
***Synemon*

*Tascininae* subfamilia:
**Tascina*

*Incertae sedis* subfamilia:
*†*Dominickus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Natural History Museum Lepidoptera generoaren zerrenda.
* :Tree of Life
* :Australiako sitsak.
* :Eguzki-sitsak.
* :Australiako Castniidae
* :*Castniidae* sitsen irudiak.
Iñigo Ariztimuño

**Iñigo Ariztimuño** hauetako bat izan daiteke;

* **Iñigo Ariztimuño González** (2001-), gipuzkoar futbolaria;
* **Iñigo Ariztimuño López** (2004-), bizkaitar futbolaria;
William Edmund Ironside

**William Edmund Ironside** mariskala, Ironsideko 1. baroia (1880ko maiatzaren 6-1959ko irailaren 22) Britainiar Armadako goi-funtzionarioa izan zen, eta Bigarren Mundu Gerraren lehen urtean Estatu Inperialeko Nagusiko buru izan zen.

Ironsidek Errege Artillerian hasi zen 1899an, eta Bigarren Boer Gerran aritu zen. Horren ondoren, Alemaniako indar kolonialak espiatzen aritu zen Hego-Mendebaldeko Afrikan. Bere kargu arruntera itzuliz, Infanteriako 6. Dibisioan aritu zen Lehen Mundu Gerraren lehen bi urteetan, 1916an sortu berri den Kanadako 4. Dibisioko langile izateko izendatu aurretik. 1918an, brigada baten agintea eman zioten Mendebaldeko Frontean. 1919an, Errusiako Gerra Zibilean iparraldean aliatuen esku-hartzearen indarra zuzentzeko sustatu zuten. Orduan, Ironsideri Turkia okupatzen zuen indar aliatu bat esleitu zioten, eta gero Persian 1921ean egoitza zuten indar britainiarrei. Irakeko indar britainiarretako komandante-postua eskaini zitzaion, baina ezin izan zuen bere gain hartu hegaldi-istripu batean izandako lesioengatik.

Camberleyko Eskola Militarreko komandante gisa itzuli zen armadara, eta J. F. C. Fullerren ideien alde egin zuen. Geroago, dibisio militar bat zuzendu zuen, eta barruti militarrak izan zituen, bai Britainia Handian bai Indian, baina gaztetasunak eta ikuspegi sendoak mugatu egin zituzten bere karrera-aukerak, eta, 1937an Estatu Nagusi Inperialeko (CIGS) buru izan ondoren, Gibraltarreko gobernadore bihurtu zen, erretirorako ohiko postu erraz bat. Gibraltarretik itzultzeko deitu zuten 1939ko erdialdean, eta Itsasoz haraindiko Indarren Ikuskatzaile Nagusi izendatu zuten. Eginkizun horri esker, Britainia Handiko Indar Espedizionarioaren (BEF) zuzendaritza emango ziotela espero zuten gehienek.

Hala ere, zenbait maniobra politikoren ondoren, Gort Jeneralak aginte hori jaso zuen eta Ironside Estatu Nagusi Inperialeko nagusi izendatu zuten. Ironsidek berak uste zuen lanerako ezegokia zela, baina onartu egin behar zuela. 1940aren hasieran aliatuek Eskandinavian parte hartzearen alde agertu zen neurri handi batean, baina plan hori azken minutuan artxibatu zen sobietarrek Neguko Gerra amaitu zutenean. Norvegiaren inbasioan eta Frantziako batailan lan gutxi egin zuen; azken horretan parte hartzea mugatu egin zen, Gortekin zuen harremana hautsi ostean. Maiatzaren amaieran, CIGS izendatu zuten, eta zeregin egokia eman zitzaion: Etxeko Indarren Komandante-Burua, inbasioaren aurkako defentsen arduradunak, eta Alemaniako lehorreratzekotan armadaren agintea. Hala ere, bi hilabete baino gutxiago eman zituen funtzio horretan, ordezkatu aurretik. Horren ondoren, Ironside Mariskal izateko sustatu zuten eta Baron **Ironside** izendatu zuten.

Lord Ironside Morley Old Hallera erretiratu zen, Norfolken, eta ez zuen berriro zerbitzu aktiborik edo postu ofizialik izan.

## Kanpo estekak
Clementina Arderiu i Voltas

**Clementina Arderiu i Voltas** (Bartzelona, 1889ko uztailaren 6a - *ibidem*, 1976ko otsailaren 17a) poeta katalana izan zen. Kataluniako herri poesiaren, Josep Carnerren eta Joan Maragallen eragina jaso zuen eta liburu hauen egilea izan zen: *Cançons i elegies* (1916), *Sempre i ara* (1946) (lan honekin Joaquim Folguera saria irabazi zuen), *És a dir* (1959) eta ''L'esperança encara* (1969), besteak beste.

Bere poemetan Josep Carnerren eragina aurki daiteke, baita bere senarrarena ere, Carles Ribarena. Oso poesia landua du, eta bertan, besteak beste, fedea, maitasuna, poza, emakumearen izaera edo heriotza gaiak dira nagusi. Bere poemek eguneroko bizitzaren idealizaziora jotzen dutela esan ohi da. Goig (herri olerkiak, Ama Birjinari, Jesukristori edo santuei kantatzen zaizkienak) direlakoen sortzaile izan zen, Jacint Verdaguer edo Joan Maragall bezala, besteak beste. Bere hastapenetako lana noucentismearen baitan sar daiteke, geroago elementu berriak sartuta hartatik urrundu bazen ere.

Olga Sacharoff margolari errusiarrak Kataluniako emakume intelektual eta artistekin sortu zuen bilguneko kide izan zen; horien artean zeuden Soledad Martínez García, Marie Laurencin, Dagoussia eta Ángeles Santos Torroella margolariak, Lluïsa Granero i Sierra eta Maria Llimona i Benet eskultoreak edo Elisabeth Mulder idazlea.

## Argitalpenak 
* *Cançons i elegies* (1916)
* *L'alta llibertat* (1920)
* *Poemes* (1936)
* *Sempre i ara* (1946), Joaquim Folguera saria
* *Poesies completes* (1952)
* *És a dir'' (1968), Óssa Menor eta Lletra d'Or sariak
* ''L'esperança encara'' (1968), Serra d'Or kritika saria, poesiarena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Clementina Arderiuren liburutegia Kataluniako Liburutegian.
* Fons Carles Riba - Clementina Arderiu Kataluniako Artxibo Nazionalean.
* «Clementina Arderiu i Voltas». Associació d'Escriptors en Llengua Catalana.
* LletrA. «Clementina Arderiu i Voltas» Universitat Oberta de Catalunya eta Institut Ramon Llull
* Recull de poemes.
Mar Márquez

**Mar Márquez Ropero** (Bilbo, 1995) bizkaitar psikologo, neurozientzialari eta ikerlaria da.

## Bizitza 
Psikologian graduatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) (2013-2017). Talentia Programaren parte hartzaile izan zen, Bizkaia Talentek hautatua, geroztik Talentia Sarearen kide izanik. Ondoren, neurozientzian masterra egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1979ko petrolioaren krisia

**1979ko petrolioaren krisia** edo **bigarren petrolio krisia**, 1973an izandakoaren ondoren, Irango Iraultzaren eta Iran-Irak gerraren ondorio bateratuen pean gertatu zen. 1978ko erdialdetik 1981era petrolioaren prezioa 2,7 aldiz biderkatu zen.

## Kronologia 
1978ko irailaren 8an Ostiral Beltza gertatu zen Teheranen: lege martziala aldarrikatu zen arren, armadak Sharen aurkako matxinadak gogor zapaldu zituen. Azaroan, Irango findegietako 37.000 langilek greba egin zuten, egunean 6 milioi upel ekoiztetik 1,5 upel ekoiztera igaro ziren, eta atzerriko langile askok herrialdea utzi zuten. Azkenean, Shahpur Bakhtiar lehen ministroak hala eskatuta, 1979ko urtarrilaren 16an Shak herrialdetik ihes egin zuen.

1980ko irailaren 22an Iran eta Iraken arteko gerra hasi zen. Petrolio upelaren prezioa 39 dolarrekoa izan zen (inflazioa kontuan hartuta, 2021eko abenduko 150,05 dolarrekoa izango zen). Irango esportazioak izoztu egin ziren, eta, horren ondorioz, prezioak berehala igo ziren, eta horrek petrolioaren merkatu globalari eragin zion.

Testuinguru berri honetan:
* Japoniak bere horniduren zati handi bat galdu zuen.
* Bi urtez nahiko ugariak eta prezio egonkorrak izan ondoren, erreserben maila oso txikia zen herrialde guztietan.

Horrela, alarma zabaldu eta mundu osoko herrialdeak euren kapitala berreratzen saiatu ziren. Neurriak hartu zituzten: kontsumoa murriztu, inportazioa diruz lagundu (Estatu Batuak); aldi berean espekulatzaileek egoera negozioa egiteko aprobetxatu zuten. Eta hori guztia, nahiz eta Saudi Arabiako ekoizpena handitu eta Irango esportazioak partzialki berrabiarazi. LPEEk eta beste herrialde ekoizle batzuek egoera aprobetxatu zuten: prezioak izugarri garestitu ziren.

Azkenik, 1981. urtearen amaieran herrialde ekoizleek prezioak jaitsi zituztenean egoera normalizatzen hasi zen. Edonola ere, prezioak 1980ko hamarkadako erdialdera arte aurrekoak baino handiagoak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ostiral Beltza (1978)

**Ostiral Beltza** () 1978ko irailaren 8an (persiar egutegiaren arabera, 1357ko shahrivarraren 17an) gertatu zen, noiz Irango armadak Teherango Zhaleh plazan manifestarien aurka egindako tiro egin zuenean. Heriotzak eta ondorengo erreakzioa gertaera nagusi bilakatu ziren Irango Iraultzan, matxinoen mugimenduaren eta Sharen erregimenaren arteko "konpromiso itxaropen" oro iraungita zegoenez.

## Aurrekariak 
1978ko udaberrian eta udan Mohammad Reza Pahlaviren boterearen aurka izandako protesten aurrean, Irango Gobernuak lege martziala aldarrikatu zuen. Oposizioak irailaren 8an manifestazio handi bat egin zuen Teheranen. Gobernuaren aurkako iturrien arabera, armadak benetako neurri handi batean baketsua zen manifestazioa desegiteko sua erabili zuen, tanke eta helikoptero artillatuak barne. Erregimenaren aurkariek eta mendebaldeko kazetariek Irango armadak manifestariak sarraskitu zituela adierazi zuten, 88 eta ehunka hildako artean eraginez. Buruzagi erlijiosoek «tropa sionistek milaka pertsona sarraskitu zituzten» esan zuten

Gobernuaren ekintza bortitzek irandarren artean haserre handia eragin zuten, baita Shak atzerrian zituen aliatuengan ere. Protestek beste lau hilabetez jarraitu zuten. Urrian, greba orokor batek Abadango petrolio findegiak geldiarazi zituen, administrazioaren superbientziarako funtsezkoak zirenak. Honek Sharen amaiera suposatu eta, hilabete batzuk geroago, Iraultza islamiarra ren garaipenagatik herrialdea utzi zuen. Bertan eta atzerrian Shari emandako laguntzaren amaierak, Khomeini aiatolak zuzendutako Irango Iraultzarako bidea argitu zuen, urte baten buruan monarkiaren abolizioa lortu zuena.

## Hildakoak 
Iraultzaren ondoren, sarraskiari buruzko zenbaki ofizialek 15.000 hildako eta zauritu adierazi zituzten egun horretan. Haren omenez, Zhaleh plazak izena aldatu zuen Martirien plaza () bilakatuz. Hala ere, persiarrez mintzo ez ziren tropek geroago frankotiratzaile errifleekin jendetzari tiro egin ziotenak etnia kurduko irandarrak izan zirela, eta ez persiarrak, jakinarazi zuten.

Emad Bahi Martirien Fundazioko (*Bonyad-e Shahid*) ikertzaile ohiaren arabera, Shah erregimenaren aurkako borrokan hil zen jendearen "datuei zentzua emateko" espresuki kontratatua, Zhaleh plazan Ostiral Beltzean 64 pertsona hil ziren, tartean emakume bat eta neska bat. Egun berean, beste 24 pertsona hil ziren hiriburuko beste leku batzuetan, tartean beste emakume bat, ordena indarrekin izandako borroketan. Beste iturri baten arabera, 84 pertsona hil ziren egun horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irango Gobernua

**Irango Islamiar Errepublikako Gobernua** () Iranen botere exekutiboa duen konstituzio-organoa da. Irango konstituzioaren arabera, presidentea herrialde honetako botere exekutiboaren burua da. Presidenteak berak eta berak izendatutako ministroek eta idazkariek gobernua osatzen dute, Islamiar Kontsultarako Batzordeak onartu ondoren. Gobernuko kideak larunbatetan biltzen dira presidentetzaren egoitzan, Teherango Pasteur kalean.

Egungo presidentea Ebrahim Raisi da.

## Kanpo estekak
Golda (filma)

***Golda*** 2023an Guy Nattivek zuzendutako filma da, Nicholas Martinek idatzitako drama biografikoko bat. Filmak Golda Meir Israelgo 4. lehen ministroa du protagonista (emakumezko lehen emakumezko agintari gorena han), baina ez da bere bizitzaren errepaso bat, baizik eta bereziki Yom Kippurreko Gerran izan zuen rola deskribatzen da. Helen Mirren (Meirren rolean), Camille Cottin eta Liev Schreiber dira protagonistak.

Mundu mailako estreinaldia 2023ko Berlingo Nazioarteko Zinemaldian izan zuen 2023ko otsailaren 20an. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Mesa

**Carlos Diego de Mesa Gisbert** (1953ko abuztuaren 12a) Boliviako historialaria, kazetaria eta politikaria da, 2003tik 2005era Boliviako 63. presidente izan zena. Politikari independente gisa, aurretik Boliviako 37. presidenteorde izan zen 2002tik 2003ra Gonzalo Sánchez de Lozadaren agindupean eta 2014tik 2018ra Nazioarteko Justizia Auzitegian Boliviak Txileren aurkako auziaren nazioarteko bozeramailea izan zen. Ezkerreko Fronte Iraultzaileko kidea, Herritar Komunitateko buru izan da, Boliviako oposizioko talde parlamentario handiena, 2018az geroztik.

## Biografia 
La Paz-en jaioa, Mesak hogeita hiru urteko kazetaritza-ibilbidea hasi zuen unibertsitatea amaitu ostean. 1983an ospe nazionala lortu zuen *De Cercaren* aurkezle gisa, eta bertan Boliviako bizitza politiko eta kulturaleko pertsonaia nabarmenak elkarrizketatu zituen. Bere herri-errekurtsoak Gonzalo Sánchez de Lozada Mugimendu Abertzale Iraultzaileko (MNR) presidente ohia 2002ko presidentetzarako hauteskundeetan hautagai izatera gonbidatzera eraman zuen. Mesaren ezkerreko sinpatia moderatuak MNRren zentro-eskuineko politikekin kontrajartzen baziren ere, eskaintza onartu zuen, independente gisa lehiatu zuen hauteskunde kanpainan. Sánchez de Lozada-Mesa txartelak irabazi zituen hauteskundeak, eta, abuztuaren 6an, Mesak bere gain hartu zuen zeremonia-kargu baten ardura, zeinak eskumen formal gutxi zekartzan oinordetza-lerro konstituzionala bermatzea izan zen. Bere agintaldian, Sánchez de Lozada eta Mesaren arteko gatazka sortu zen. 2003ko urrirako, etengabeko gasaren gatazkaren inguruko gero eta tentsio handiagoak presidentearen eta presidenteordearen arteko harremanak behin betiko haustura eragin zuen, eta azken horrek gobernutik aterako zela iragartzera eraman zuen manifestarien eta militarren arteko liskarrek hainbat hildako eragin ostean. Funtsezkoa, Mesak presidenteordearen kargua ez uztearen aldeko apustua egin zuen eta Sánchez de Lozadak dimisioa eman zuenean lortu zuen presidentetza.

## Kanpo estekak
Adriana Esteves

**Adriana Esteves Agostinho Brichta** (Rio de Janeiro, Brasil, 1969ko abenduaren 15a) brasildar aktorea da.

## Bizitza 
Rio de Janeiroko Méier auzoan jaio zen Regina Esteves Agostinho artista eta Paulo Felipe Agostinho medikuaren familian. Txikitan balleta eta antzerkia ikasi zuen eta 15 urterekin hasi zuen ibilbide artistikoa. Publizitatea ikasi zuen Gama Filho Unibertsitatean.

1990ean, Patrícia antzeztu zuen *Meu Bem Meu Mal* telenobelan. 1993an bere lehen protagonista, Mariana, antzeztu zuen *Renascer* telenobelan.

2012an, Carminha gisa agertu zen João Emanuel Carneiroren *Avenida Brasil* telenobelan, kritikarien laudorioak jasoz eta hainbat sari irabaziz, besteak beste, *Melhores do Ano* eta *Troféu Imprensa*.

### Bizitza pertsonala 
1988tik 1993ra Totila Jordan jiu-jitsu entrenatzailearekin ezkonduta zegoen. Banaketaren ostean, depresioa izan zuen. 1995ean Marco Ricca aktorearekin ezkondu zen.

2000ko urtarrilaren 21ean bere lehen semea, Felipe Agostinho Ricca, jaio zen. 2004an bikotea banandu zen. Urte berean, Vladimir Brichta aktorearekin harremanetan hasi zen. 2006ko otsailean ezkondu ziren. 2006ko urriaren 17an haien semea, Vicente Agostinho Brichta, jaio zen. Ezkontzean, Adriana 1997an jaiotako Agnesen amaorde bihurtu zen. 

## Lanak 
### Telebista 
### Zinema 
### Bideoklipak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Islamiar Kontsultarako Batzordea

**Islamiar Kontsultarako Batzordea** () Irango kamera bakarreko legebiltzarraren izena da. Islamiar Kontsultarako Batzordea botere legegilearen organo nagusia da Iranen, herriaren ordezkariek osatua. Monarkia konstituzionala ezartzeko dekretuan Irango Biltzarrari buruz ari da, bai Kontsultarako Batzorde Nazional Santua, bai Islamiar Kontsultarako Batzordea. Monarkia konstituzionalaren eraketan eta errepublika islamikoaren eraketan, 1989ko erreforma konstituzionalaren aurretik, erakunde horrek Kontsultarako Batzorde Nazionala du izena, nahiz eta 1980ko uztailaren 22an Batzarreko ordezkariek erakunde hori "Islamiar Kontsultarako Batzordea" izendatu.

Irango Islamiar Errepublikaren Konstituzioaren arabera, Batzordeak onartutako legeak Zaindarien Batzordeak baieztatzen baditu, botere exekutiboari eta botere judizialari jakinaraziko zaizkie, ezar ditzaten. Garrantzi handiko gaietan, litekeena da batzarraren erantzukizunak erreferendum bidez betetzea eta herriaren zuzeneko botora igortzea. Kasu honetan, boto publikora igortzeko eskaera Batzarreko kide guztien bi herenek onartu behar dute (Konstituzioaren 59. printzipioa). Batzarra independentea da beste botere batzuekiko, eta, legez, haren erabakiek ez dute kanpoko inolako eraginik izan behar (57. printzipioa).

Normalean, hamargarren Islamiar Kontsultarako Batzordean, kideen kopurua (Asanbleako presidentea barne) 290 da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak