open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thurgood Marshall

**Thurgood Marshall** (Baltimore, 1908ko uztailaren 2a &ndash; Bethesda, 1993ko urtarrilaren 24a) Estatu Batuetako Auzitegi Goreneko epailea izan zen 1967ko urritik 1991ko urrira, eta horrela karguan lehen afroamerikarra izan zen.

Epaile izan baino lehen abokatu gisa ibilbide oparoa izan zuen, arrakasta-tasa altua izan zuen Auzitegi Gorenaren aurrean (bere izan zen instantzia honen aurrean kasu gehien eraman zituena) eta batez ere Brown v. Hezkuntza Kontseilua. Geroago John F. Kennedy presidenteak izendatu zuen Bigarren Zirkuiturako Apelazio Auzitegi Federalean aritzeko, eta 1965ean Lyndon Johnson presidenteak lehen Prokuradore Nagusi izendatu zuen eta gero Estatu Batuetako Auzitegi Gorenera sustatu zuen.

1991n erretiratu zen epaitegitik, osasun arrazoiengatik.  George HW Bush orduko presidenteak Clarence Thomas izendatu zuen, Senatuak baieztatu ondoren Marshall-en oinordeko bihurtu zena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lazar Tomanovićen bigarren gobernua

**Lazar Tomanovićen bigarren gobernua** 1909ko apirilaren 2tik 1910eko irailaren 1era arte egon zen (egutegi zaharraren arabera).

## Historia 
Gobernu horretan, Montenegroko Printzerria Erresuma izendatu zuten.

## Gobernuko kideak 
### Montenegroko Printzerria 
### Montenegroko Erresuma 
## Kanpo estekak
Arcyria obvelata

***Arcyria obvelata*** *Trichiidae* familiako onddo espezie bat da. Haragirik gabe, ez da sukalderako egokia, baina hildako egurren deskonposatzaile eraginkorra da.

Sinonimoak: *Trichia nutans*, *Stemonitis nutans*, *Arcyria flava*, *Mucor obvelatus*, *Stemonitis amoena*, *Trichia elongata*, *Arcyria alutacea*, *Arcyria nutans*, *Arcyrella nutans*.

## Deskribapena 
**Esporangio** txikiak (2-3 mm-ko zabalera eta mm 1-eko lodierakoa, batuak 13 mm-ko hedadura izatera irits daitezke), arroak, luzangak, formazio trinko  eta estuetan bilduta, perretxiko itxurarekin baino zizare itxura gehiagorekin. Hori-okre kolorekoa erpin beltzarekin (adinarekin laranja kolorekoa eta gorrixka bihur daiteke).

Inkonsistenteak, edozein marruskadura nahikoa dute desintegratzeko, orduan kapilizioak esporak askatzen ditu eta hauts horia sortzen du. Zuraren gainean, kupula txiki estipitatuz estalitako zarakar zurixka bat baino ez da geratzen.

**Hanka:** Oso txikia 0,1 eta 0,2 mm bitarteko luzerakoa.

**Plasmodioa:** Enborraren pitzaduretan hazten da, eta har itxurakoak sortzen ditu, luzetara hedatzen direnak, substratuari muturretik bakarrik lotuta. Espora-jalkina hori-okre kolorekoa.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Arcyria cinerea*, gris-errauts, kolorekoa da (inoiz ez horia). Enborretako inguruko beste *Myxomycete*  batzuk: *Lycogala epidendrum*, *Metatrichia vesparium*, *Stemonitis fusca var. trechispora*, *Tubifera ferruginosa*… 

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan. Plasmodioa hazteko hezetasuna baino ez du behar, baina esporen hedapena aktibo jarraitzen du lehorte garaietan. Hildako egurren sapofritoa, batez ere pinuetan. Mugitzeko gaitasun gutxi du, baina esporak zabaltzeko asko.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eddy Seigneur

**Eddy Seigneur** (Beauvais, 1969ko otsailaren 15a) frantziar txirrindulari ohia da, profesionala 1992tik 2005era.

## Palmaresa 
**1990**
* 3. Bavariako Itzulian
**1992**
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat 
* 2. Marseillesa Sari Nagusian
**1993**
* Rennesko Sari Nagusia
* Dunkerkeko Lau Egunetako etapa bat 
* Etorkizuneko Tourreko bi etapa
* 2. Marseillesa Sari Nagusian
* 2. Isberguesko Sari Nagusian
* 2. Tour de l'Oisen
* 2. Duo normand (Pascal Lancerekin)
* 3. Dunkerqueko Lau Egunetan
* 3. Nazioen Sari Nagusian
* 3. Chrono des Herbiersean
**1994**
* Frantziako Tourreko etapa bat 
* Dunkerkeko Lau Egunetako etapa bat 
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat 
* 2. Haut-Varko Tourrean
* 2. Tour de l'Oisen
**1996**
* Poitou Tourra
* 20px 15px Frantziako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
**1997**
* Circuit des Mines
* 2. 15px Frantziako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
* 4. Nazioen Sari Nagusian
**2001**
* Circuit des Mineseko etapa bat
* 2. Haribo Klasikan
* 3. 15px Frantziako erlojupeko txirrindularitza txapelketan
**2002**
* 20px 15px Frantziako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
**2003**
* 20px 15px Frantziako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
**2004**
* 20px 15px Frantziako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
* 5. Nazioen Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geastrum quadrifidum

***Geastrum quadrifidum*** *Geastraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Geastrum minus*, *Geastrum coronatum*, *Lycoperdon coronatum*, *Geaster coronatus*.

## Deskribapena 
**Esporokarpoak:** Txikiak (2-3, zabalak baino altuagoak izatera iritsiz) eta gogorrak, bola formako marroi-gris-purpura kolorekoak, ehun-geruza desberdinez osatutako peridio batek bilduak. 

**Kanpoko exoperidioa:** 4 eta 5 puntatan banatzen da (laktiniak, hankak), ez da higroskopikoa (hezetasunak ez du eraginik irekitzeko edo ixteko), hori-marroi koloreko eta haragi zuria duen izar bat osatuz, okertutako muturrak beherantz lurperatuz, esporen zakua altxatzeko.

**Endoperidioa:** Emankorra, zorro biribil zuri eta irmo baten barruan gaztetan, baina marroia eta hautsez betea zaharretan.

**Hanka:** Motza eta mehea. Poroa edo peristoma goian. Espora-jalkina marroi ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Geastrum* terminoa grekotik dator, lurra esan nahi duen "gé" hitzetik eta  izarra esan nihi duen "àster" hitzetik. *Quadrifidun* epitetoa, lautan zatitzeagatik du; esporei egiten die erreferentzia.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arrixkua 
*Geastrum fornicatum*, askoz handiagoa da (15 baino handiagoa izan daiteke). *Geastrum minimun* delakoak 7 latiniatik gora izan dezake.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Espezie ez oso arrunta, baina kosmopolita (5 kontinenteetan). Saprofita, humusetan eta orbeletan koniferoen azpian (izei gorria)

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, El Salvador, Jamaika, Brasil, Bolivia, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Geastrum quadrifidum bat.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lily Weiding

**Lily Weiding** (Kopenhage, 1924ko urriaren 22a - *ibidem*, 2021eko ekainaren 15a) aktore daniarra izan zen. 30 film eta telebista-saio baino gehiagotan agertu zen, 1942tik 2008ra bitartean. *Be dear to me* filmeko protagonista izan zen, eta Berlinalen (Berlingo Nazioarteko Zenimaldian) sartu zen. 2021eko ekainean hil zen, 96 urte zituela.

## Filmografia 
* *Tyrannens fald* (1942)
* *Lady with the Light Gloves* (1942)
* *De kloge og vi gale* (1945)
* *The Swedenhielm Family* (1947)
* *Be Dear to Me* (1957)
* *Tre må man være* (1959)
* *Martha* (1967)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lily Weiding, IMDb orrian
Charles Tegart

**Sir Charles Augustus Tegart** (1881eko urriaren 5a - 1946ko apirilaren 6a) Britainia Rajean eta Palestinan zerbitzatu zuen irlandar polizia bat izan zen.

## Biografia 
Derryn jaio zen 1881eko urriaren 5ean, Tegart Irlandako elizako elizgizon baten semea zen, Dunboyneko (Meath konderria) Joseph Poulter Tegart apeza, eta ama Georgina Johnston. Portora Royal School-en, Enniskillen-en ikasi zuen eta, laburki, Dublineko Trinity College-n.  Harremanak mantendu zituen bertan eta honoris causa doktore izendatu zuten 1933an. Indian bere eginkizunak izan baino lehen, Ormonde Winter-en laguntzaile nagusia izan zen, Irlandako Independentzia Gerran Britainiar Inteligentziako operazioen buru izan zena.

## Karrera Indian 
1901ean Calcutako Polizian sartu zen, azkenean bertako Detektibe Saileko buru bihurtuz.

Indiako Polizia Inperialaren (IMP) lehen ofiziala izan zen Kontseiluan eta bere txostenaren arabera Adar Berezia sortu zen.

Erregearen Poliziaren Domina eman zioten 1911n. 1908an Poliziaren Superintendentea, 1913an Komisarioordea, 1918an Inspektore Nagusiordea (Inteligentzia) eta 1923tik 1931ra Calcutako Poliziako Komisarioa izan zen.

Charles Tegart Indiako nazionalistak zapaltzen saiatu zen, hala nola, Jatindranath Mukherjee Orissako Balasoren 1915eko irailaren 9an.

1931ko abenduan Estatu Idazkaritzako Indiako Kontseiluko kide izendatu zuten.

## Karrera Palestinan 
Bere espezializazioa ikusita, britainiar agintariek Palestinako Britainiar Mandatura bidali zuten, orduan Arabiar Erreboltaren zorian, Inspektore Nagusiari segurtasun gaietan aholkuak emateko. 1937ko abenduan heldu zen hara 

Bere garaian, erasoaren aurka defendatu litezkeen hormigoi armatuzko 77 polizia-etxe eta postu eraikitzea eta Palestinako iparraldeko mugan muga-hesi bat eraikitzea aholkatu zuen, matxinatuen, salgaien eta armen mugimendua kontrolatzeko. Haren gomendioak onartu ziren eta 62 "Tegart gotorleku" berri,  ezagutu ziren bezala, Palestinan zehar eraiki ziren, hala ere, Libanoko mugan kokatutako guztiak izan ezik, arabiar matxinadaren ondoren, 1940–41ean, eraiki ziren.  Horietako asko oraindik ere erabiltzen dira, batzuk Israelgo indarrek eta beste batzuk Palestinarrek, eta beste batzuk, berriz, hainbat borroketan suntsitu zituzten. 

Tegart ere izan zen Palestinakp Arabiar Ikerketa Zentroak ezartzearen atzean arabiar matxinada Handian. Zentroak ustezko arabiar matxinatuen galdeketak egiteko ziren, eta tortura maiz erabiltzen zen galdeketetan. Erabilitako taktiken artean, turkiar falaka (presoak oin-oinetan jotzea) praktikatzen ziren, nahiz eta historialari batzuek esan duten ez dagoela froga sendorik Tegarten paper pertsonaletan, berak galdeketa-zentroak gainbegiratzen zituen edo tortura-teknika berriak garatzen zituen akusazioen euskarri gisa.  

## Bigarren Mundu Gerra 
1942an, Tegartek Elikadura Ministerioko operazioak zuzendu zituen gerra garaian Britainia Handian, merkatu beltzari aurre egiteko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexander Cambridge

**Alexander Cambridge, Athloneko I. Kondea** (Alexander Augustus Frederick William Alfred George; **Alexander Teckeko Printzea** jaio zen; 1874ko apirilaren 14a - 1957ko urtarrilaren 16a), Britainia Handiko errege familiako kidea izan zen, Jurgi II.aren birbiloba gisa, Maria erreginaren anaia eta Alizia printzesaren, Athloneko kondesaren senarra. Britainia Handiko Armadako komandantea izan zen, Hegoafrikako Batasuneko Gobernadore Nagusia eta Kanadako Gobernadore Nagusia izan zena.

Alexander printzea Londresen jaio zen Teck-eko dukearen eta dukesarengandik eta Eton Collegen eta Sandhurst-eko Royal Military College-n ikasi zuen. 1904an, Albanyko Alice printzesarekin ezkondu zen eta Lehen Mundu Gerrako mendebaldeko frontean egin zuen zerbitzuaren bidez militar mailan igo zen, ohore eta kondekorazio ugari jasoz.

Jorge V.a erregearen lehengusua eta koinatua ere bai, Alexandrok bere alemaniar tituluak utzi zituen 1917an, Württembergeko Erresumako Teckeko printzea barne, eta Athloneko konde bezala parekide izatera iritsi zen. 1923an, erregeak Lord Athlone izendatu zuen Hegoafrikako gobernadore nagusi, Stanley Baldwin britainiar lehen ministroaren gomendioz, eta erregeorde kargua okupatu zuen 1930era arte. Athlone Londresko Unibertsitateko kantzilerra izan zen arte, 1940an, bere ilobak George VI.ak Kanadako gobernadore nagusi izendatu zuen arte,     Kanadako lehen ministro William Lyon Mackenzie King- en gomendioz. 1946ra arte jardun zuen kargua. Athlone-k Kanadako gerra-esfortzua bultzatzen lagundu zuen eta britainiar eta amerikar estatu-gizonen ostalari izan zen Bigarren Mundu Gerran .

Erresuma Batura itzuli ondoren, Athlone bere iloba Isabel II.a erreginaren koroaketaren antolakuntza-batzordean egon zen. Kensington jauregian hil zen 1957an eta Frogmoreko errege hilerrian lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frogmore Estate

**Frogmore Estate** *Home Parkeko* 13 ha-ko (130.000 m²) parke pribatua da, Windsor gazteluaren ondoan, Ingalaterrako Berkshireko konderrian. Bere izena Tamesis ibaiaren ondoan dagoen eremu zingiratsu honetan betidanik egon den *igel* (*frog*, ingelesez) ugariri zor zaio.

Etxaldean Frogmore House dago, errege landa-etxea, baita britainiar errege familiaren hiru ehorzketa-leku ere: Errege Mausoleoa, Victoria erreginaren eta bere senarraren, Alberto printzearen hilobiak, Kent-eko dukesaren mausoleoa, Viktoria erreginaren ama, eta Errege Hilerria .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Royal Collection Trust – Frogmore House* webgunea — Ordutegiak,helbideak eta harremanetarako datuak.
* Web de Royal Windsor: Frogmore House, jardines y mausoleo .
* Imágenes históricas del mausoleo real de Frogmore de 1870 a 1901 .
Frantzisko Josef I.a Liechtensteingoa

**Frantzisko Josef I.a Liechtensteingoa** (Franz de Paula Josef Johann Nepomuk Andreas; Milan, 1726ko azaroaren 19a - Metz, 1781eko abuztuaren 18a), Liechtensteingo printzea izan zen 1772tik hil zen arte.

Emanuel Liechtensteingoa eta Maria Ana Antonia Dietrichstein-Weichselstädt-en semea izan zen. Printze subirano bihurtu zen 1772an bere osaba Josef Wentzeslso I.a hiltzean. 1746an bere osabarekin Piacenzako guduan esku hartu zuen. Garaipen bat izan zen Germaniako Erromatar Inperio Santuarentzat, Liechtenstein bertako kide zelarik. 1767an kontseilari pribatu izendatu zuten eta 1771n Urrezko Ardi-larrua jaso zuen. 1778an Austria Behereko nobleziaren buru izan zen.

1773an Leopoldina von Sternbergekin ezkondu zen. Zortzi seme-alaba izan zituzten, horien artean Luis I.a eta Joan I.a Josef printzeak.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Rita Reys

**Rita Reys** (jaiotzez **Maria Everdina Reijs**; 1924ko abenduaren 21a  – 2013ko uztailaren 28a) Herbehereetako jazz abeslaria izan zen. Juan-les-Pinseko 1960ko jazz jaialdi frantziarrean, "Europako Jazzaren Lehen Dama" titulua jaso zuen. Breukelenen hil zen, 88 urte zituela.

## Diskografia 
* 1957: *The Cool Voice Of Rita Reys*
* 1957: *The Cool Voice Of Rita Reys II / Her Name Is Rita*
* 1958: ''Two 'Jazzy' People*
* 1960: *Marriage In Modern Jazz*
* 1961: *Jazz Pictures At An Exhibition* (zuzenean)
* 1963: *Jazz Sir, That's Our Baby*
* 1963: *At The Golden Circle Club, Stockholm* (zuzenean)
* 1963: *Live At Jazzfest, Warsaw, Poland* (zuzenean)
* 1964: *Relax With Rita And Pim*
* 1965: *Congratulations In Jazz*
* 1965: *Rita Reys Meets Oliver Nelson*
* 1967: *Rita A Go-Go, Live At The Go-Go Club, Loosdrecht* (zuzenean)
* 1969: *Rita Reys Today – Recorded In London*
* 1969: *The Rita Reys Collection* (bilduma)
* 1971: *Rita Reys Sings Burt Bacharach*
* 1973: *Our Favorite Songs*
* 1972: *Rita Reys Sings Michel Legrand*
* 1975: *Rita Reys Sings George Gershwin*
* 1979: *That Old Feeling*
* 1981: *Rita Reys Sings Antonio Carlos Jobim*
* 1981: *Rita's Requests* (bilduma)
* 1981: *Rita Reys Collage* (bilduma)
* 1981: *Rita Reys / Pim Jacobs Collage* (bilduma)
* 1983: *Memories Of You*
* 1986: *Rita Reys & Trio Pim Jacobs - Special Guest Louis Van Dijk - Live At The Concertgebouw*  (zuzenean)
* 1986: *Have Yourself A Merry Little Christmas*
* 1987: *Two For Tea*
* 1990: *Swing And Sweet*
* 1992: *Europe's First Lady Of Jazz Rita Reys - The Great American Songbook - Volume 1*
* 1992: *Europe's First Lady Of Jazz Rita Reys - The Great American Songbook - Volume 2*
* 1992: *Tenderly*
* 1995: *The Ballad Album* (bilduma)
* 1995: *First Lady Of Jazz* (bilduma)
* 1998: *Loss Of Love - Rita Reys Sings Henry Mancini*
* 1999: *Once Upon A Summertime*
* 1999: *The Lady Strikes Again*
* 1999: *Introducing Dutch Jazz Masters* (bilduma)
* 1999: *Dutch Jazz Masters Volume 3 - Rita Reys* (bilduma)
* 1999: *Dutch Jazz Masters Volume 6 - Leading Ladies & Gents* (bilduma)
* 2000: *Summertime* (bilduma)
* 2004: *Beautiful Love - A Tribute To Pim Jacobs*
* 2004: *The Rita Reys Collection - Songs Of A Lifetime* (bilduma)
* 2006: *Het Beste Van ... Rita Reys* (bilduma)
* 2006: *Songbooks (Bacharach, Legrand & Gershwin)* (bilduma)
* 2010: *Young At Heart''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Rita Reysen webgune ofiziala
Denis Leproux

**Denis Leproux** (Saint-Calais, 1964ko abenduaren 16a) frantziar txirrindulari ohia da 

## Palmaresa 
**1986**
* Limousingo Tourreko etapa bat 
**1987**
* 3. Eskalatzaileen garaikurran
**1988**
* 7. Rennesko Sari Nagusian
**1992**
* Aingo Tourra
**1997**
* Ronde de l'Isard
* 2. Circuit des Minesen
**1999**
* 6. Doubseko Tourrean
* 9. Poloniako Itzulian
**2000**
* Aingo Tourreko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Walanda Maramis

**Maria Josephine Catherine Maramis** (1872ko abenduaren 1a &#x2013; 1924ko apirilaren 22a), **Maria Walanda Maramis** izenarekin ezagunagoa, Indonesiako Heroi Nazional izendatu zuten XX. mendearen hasieran Indonesian emakumeen eskubideak eta baldintzak sustatzeko egin zituen ahaleginagatik.

## Biografia 
Maria Keman jaio zen, hiri txiki baten Ipar Sulawesi probintzian, Iparraldeko Minahasa erregealdian. Bere gurasoak Maramis eta Sarah Rotinsulu ziren. Familia kristaua zuen. Hiru seme-alabetatik gazteena zen: Antje ahizpa eta Andries nebaren ondorengoa. Andries Maramis Alexander Andries Maramisen aita izan zen, urte batzuk beranduago, Indonesiako independentzian parte hartu zuena, eta ministerio- eta enbaxadore-posizioak izan zituen Indonesiako gobernuan.

Sei urte zituela, umezurtz bihurtu zen Maramis, gurasoak gaixotasun-egoeran zeuden, eta bata bestearen atzetik hil zen denbora-tarte laburrean. Maramisen osabak, Rotinsuluk, Maumbira eraman zituen haurrak, barrutiko burua zen lekura (:  Besar), eta gurasoak hil ondoren berak hazi zituen. Maria eta bere ahizpa Malaysiako eskolara joan ziren (). Eskolan erabiltzen zen hizkuntza malaysiera edo indonesiar hizkuntzarako goiztiar terminoa zelako du izena. Eskolan oinarrizko ezagutzak ikasi zituen, hala nola, irakurtzen eta idazten, eta zientzia eta historia pixka bat. Hori izan zen Maramisek eta haren ahizpak jaso zuten hezkuntza formal bakarra, neskak ezkontzea eta etxekoandre bihurtzea espero baitzen.

### Emakumeen boto eskubidea Minahasan 
Minahasa distritoan (: ) 1919 urtean, eskualdeko ordezkaritza-organoa sortu zen. Bertako kideak jatorriz hautatu ziren, baina hauteskundeak hurrengo kideak herri-bozketa bidez hautatzeko planifikatu ziren. Gizonei baino ez zitzaien eman ordezkari izateko aukera; baina Maramisek emakumeek ordezkari horiek aukeratzeko botoak emateko eskubidea defendatu zuen. Haren ahaleginak Bataviara iritsi ziren (gero Jakarta deitu zaio; gero, Betawi Indonesian), eta 1921ean, holandarrek *Minahasa* Raadeko ordezkarien hauteskundeetan emakumeen parte-hartzea ahalbidetu zuten.

[thumb|285x285px|Makam Pahlawan [Maria Walanda Maramis]][ezkerrera|thumb|165x165px|[Maria Walanda Maramis|Maria Walanda Maramisen zigilua,  Indonesia 1999]]
## Familia-bizitza 
Maramis 1890ean Joseph Frederick Caselung Walandarekin ezkondu zen. Walandarekin ezkondu ondoren, **Maria Walanda Maramis** izenez ezaguna egin zen. Hiru seme-alaba izan zituzten. Bi haur maisu-maistren eskolara bidali zituzten Betawin (Jakarta). Anna Matuli Walanda maistra bihurtu zen eta PIKATen ere parte hartu zuen.
## Aintzatespenak 
* 1999an zigilu bat izan zuen.
* 2018ko abenduaren 1ean, Googlek Doodle bat aurkeztu zen 146. urtebetetzea ospatzeko.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (Indonesiaraz) Manus, M. (1985). *Maria Walanda Maramis*. Jakarta: Proyek Inventarisasi dan Dokumentasi Sejarah Nasional, Direktorat Sejarah dan Nilai Tradisional, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan.

## Kanpo estekak
Frédéric Gabriel

**Frédéric Gabriel** (Blesmes, 1970eko uztailaren 20a) frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1997**
* 3. Circuit des Minesean eta etapa bat 
**1998**
* Aingo Tourreko etapa bat
* 2. Serbiako Itzulian
* 3. Pikardiako Tourrean
**2000**
* Aingo Tourreko etapa bat
**2004**
* 4. Doubseko Tourrean
**2007**
* 2. Valoniako Tourrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harold Russell

**Harold John Avery Russell** (North Sydney, Eskozia Berria, 1914ko urtarrilaren 14a - Needham, Massachusetts, 2002ko urtarrilaren 29a) Kanadan jaiotako estatubatuar militar eta aktorea izan zen.

Kanadan jaio zen eta familiarekin Massachusettsera joan zen bizitzera 1821ean, aurreko urtean aita hil ondoren. 1941ean AEBetako armadan izena eman zuen eta 1944an lehergailuen instruktorea zenean bi eskuak galdu zituen leherketa batean.

Oscar sari bat irabazi zuen The Best Years of Our Lives filmean egindako lanagatik. Sari hau irabazi zuen lehen aktore ez-profesionala izan zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Lazar Tomanovićen hirugarren gobernua

**Lazar Tomanovićen hirugarren gobernua** 1910eko irailaren 1etik 1911ko abuztuaren 10era arte egon zen (egutegi zaharraren arabera).

## Gobernuko kideak 
## Kanpo estekak
Lazar Tomanovićen laugarren gobernua

**Lazar Tomanovićen laugarren gobernua** 1911ko abuztuaren 10etik 1912ko ekainaren 6ra arte egon zen (egutegi zaharraren arabera).

## Gobernuko kideak 
## Kanpo estekak
Anatomie d'une chute

'''''Anatomie d'une chute'''* () Justine Trietek zuzenditako 2023ko thriller frantsesa da, Trietek eta Arthur Hararik idatzitako gidoi bat oinarri duena. Sandra Hüller du protagonista. Triet zuzendariak Sandra Hüller protagonista nagusiarekin egindako bigarren kolaborazio nabarmena da, 2019an *Sibyl'' filmean topo egin ondoren. 

## Sinopsia 
Ikasle bat Sandra elkarrizketatzen ari da. Idazle arrakastatsuaren lanean interesaturik dago. «Zer jakin nahi duzu?», galdetzen dio Sandrak. Hartu-eman jostalari bat da bi emakumeen artekoa, ia elkar seduzitzen ariko balira bezala; goiko pisutik datorren 50 Cent rap abeslariaren kanta ozenak elkarrizketa eteten duen arte. Sandra eta Samuel Alpeetan kokatuta dagoen txalet batean bizi dira, euren seme Danielekin. Biak dira idazleak; Sandrak arrakasta handia duten autofikziozko obrak idazten ditu, Samuel idazle frustratua da. Gizona etxearen atikoa berritzen ari dela, erori eta hil egingo da. 11 urteko Danielek (istripu baten ondorioz ikusmena ia guztiz galdu duena) aurkituko du elurretan, bere txakurrarekin pasieran dabilela. Laster sortuko da zalantza Samuelen heriotzaren inguruan: suizidioa izan da, istripu bat edo hilketa bat? Sandrak bere laguna den abokatu bat kontratatu beharko du, galdera horien guztien erdigunean egongo baita. Perituen azterketak, galdeketak, egitateen berritzeak, defentsaren estrategiak… Epaiketa eran antolaturiko galderek Sandra eta Samuelen harremana xehatzen saiatuko dira, emakumearen erruduntasuna aztertu nahian.

## Antzezleak 
* Sandra Hüller, Sandra (emaztea)
* Swann Arlaud, Vincent (abokatua) 
* Milo Machado-Graner, Daniel semea.
erdian|thumb|300x300px|Justine Triet zuzendaria eta Sandra Hüller protagonista Cannesen filnak Urrezko Palma irabazi ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Namhae Sillakoa

**Namhae Sillakoa** (, k.a. 50 - k.o. 24) Koreako Hiru Erresumen arteko Sillako erresumako bigarren erregea izan zen. Haren emaztea Lee Unchje izan zen. **Txaman erregea** ezizenaz ezagutzen da.

## Txaman 
*Chachaung* Sillako antzinako titulu bat izan zen. Hitzak "txaman" esan nahi du, Kim Dae-mun VIII. mendeko historiagilearen arabera. Namhae izan zen titulu hau izan zuen errege bakarra. Namhae bera zen erreinuko apaiz nagusia eta urtero bigarren edo hirugarren hilabetean errituak egiten zituen, urtean lautan esker oneko eskaintzak ere bai.

## Biografia 
Hyeokgeosek, Namhaeren aitak, K.a. 57. urtean sortu zuen Silla Erresuma eta K.o 4. urtean hil zenean haren seme nagusiak hartu zuen agintea eta hura garaitu zuenean Lelandek beste aldetik erasotu zuen. Izkribuek diotenez zeruko kometa erauntsi batek izutu zituen Leland soldaduak. Edozelan ere Leland komandantziak atzera egin zuen.

Bukmyeong jendeak zelaiak goldatu zituen eta Ye Errege Zigilua lortu zuen. Ez dago argi Bukmyeong Sillako zein tokitan kokaturik zegoen.

K.a. 24. urtean hil zen eta Yuri semeak hartu zuen haren lekua. Sareung-wonen hobiratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Utrechteko Unibertsitatea

**Utrechteko Unibertsitatea** (**UU**; , ofizialki *Rijksuniversiteit Utrecht*) Utrecht, Herbehereetan dagoen unibertsitate publiko ospetsua da. Herbehereetako unibertsitaterik zaharrenetakoa eta handienetakoa da, eta Europako ospetsuenetako bat. XX. mendeko laurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdera arte, Utrechteko Errege Unibertsitatea (Rijksuniversiteit Utrecht, RUU) deitu zitzaion. "Sol Iustitiae Illustra Nos" da bere leloa, hau da, "Zuzenbideko Eguzkia, argi gaitzazu. "

Shanghaiko Jiao Tong Unibertsitateak egindako munduko unibertsitate onenen sailkapen akademikoaren arabera, Utrechteko Unibertsitatea munduko 52.a da eta hamaikagarren tokia du Europan.

1636ko martxoaren 26an sortua, Utrechteko Unibertsitateak 2020rako 31.801 ikasle hartzen ditu eta 7.191 pertsona enplegatzen ditu. 2004an, 525 doktoretza eman ziren eta 6.948 artikulu argitaratu ziren. 2018ko aurrekontua 857 milioi eurokoa izan zen.

## Pertsonalitateak 
Izen handiko pertsonalitateak izan dira unibertsitate honen ikasleak zein irakasleak. Hona hemen batzuk.

* Nicolaas Bloembergen (fisikaria, Nobel Saria)
* James Boswell (egile, legelaria)
* Michael Clyne (hizkuntzalaria)
* René Descartes (filósofo eta matematikaria)
* Frans de Waal (zoologo eta etologoa)
* Christiaan Eijkman (mediku, patologian espezialista, Nobel Saria)
* Willem Einthoven (mediku, fisikaria, Nobel Saria)
* Johann Georg Graevius (jakintsua)
* Gerardus 't Hooft (fisikaria, Nobel Saria)
* Jacobus Henricus van 't Hoff ([kimikaria, Nobel Saria)
* Jacobus Kapteyn (astronomoa)
* Tjalling Charles Koopmans (matematikari, ekonomialari, fisikaria, Nobel Saria)matemático, físico, economista, laureado del premio Nobel)
* Wilhelm Röntgen (fisikaria, Nobel Saria)
* Martinus J.G. Veltman (fisikaria, Nobel Saria)

## Iruditegia 

Fitxategi:De_Uithof_(nouveau_campus_de_l'Université_d'Utrecht).JPG |De Uithof, campus berria.
Fitxategi:University_College_Utrecht_(Entrance).JPG|University College Utrecht
Fitxategi:University_College_Utrecht.JPG |University College Utrecht
Fitxategi:Dom_van_Utrecht.JPG|Dom van Utrecht.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Unibertsitatearen webgune ofiziala.
Sue Hendrickson

**Susan** **«Sue» Hendrickson** (Chicago, AEB, 1949ko abenduaren 2a) paleontologo eta arkeologo estatubatuarra da, *Tyrannosaurus* *rex*-en fosil handiena eta osoena aurkitzeagatik ezaguna.

## Biografia 
[eskuinera|thumb|*Sue* Hendrickson-ek aurkitutako *Tyrannosaurus* rex-en [Fosil|fosila, Historia Naturaleko Field Museoan ikusgai.]]
Chicagon jaio zen, Illinoisen, 1949ko abenduaren 2an, baina Munsterren hazi zen, Indianan. 1971n hasi zen urpekaritzan, besteak beste urpeko arkeologiako lanak egiten. Filipinetako kostaldean hondoratutako San Diego galeoi espainiarretik zeramika txinatarra erreskatatu zuen taldeko kide izan zen. Fosil hau aurkitu den espezie horretako alerik handiena eta osatuena da. Natur Historiako Field Museoan dago ikusgai eta *Sue* izena du, bere aurkitzailearen omenez.

## Obra 
* *Hunt for the Pasado: My Life as an Explorer* (2001, autobiografia)

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Paleontological Society*, *Explorers Club* eta *Society for Historical Archaeology*-ko Elkarteetako kidea da.
* 2000.urtean ohorezko doktoretza eman zioten Chicagoko Illinoisko Unibertsitatean.
* 2005ean, *Glamour* aldizkariak "Glamour Woman of the Year Awards" sarietan omendu zuen.
* 2008an, *National Geographic Kids*-en "Dare to Explore" kapituluan agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sue Hendrickson-en wegunea
Vézeronceko gudua

**Vézeronceko gudua** 524ko ekainaren 25ean Vézeronce-Curtinetik gertu egindako gudua izan zen, garai hartan Veseruntia deitua, gaur egungo Isèren, Frantzia. Klovis I.aren lau semeek, Txildeberto I.a, Klodomer, Klotario I.a eta Teuderiko I.a, Burgundia inbaditzeko egindako kanpainaren parte izan zen. 

## Historia 
Anaiek 523an egindako aurreko inbasio saiakera baten ostean, frankoek Sigismundo errege burgundiarra exekutatu zuten, eta haren anaia Gundumaro III.ak hartu zuen agintea. Etsaitasunak hurrengo urtean hasi ziren berriro. Gundumarok armada burgundiarra zuzendu eta frankoak garaitu zituen. Gainera, Klodomer borrokan hil zen. Hala ere, hamarkada batez merovingiarren leinua gailendu zen. 

1871n, Saint-Didier zohikaztegian, kasko bat aurkitu zuten, gudua gertatu zen lekuaren iparraldean. Kaskoa bizantziar itxurakoa da eta seguru asko buruzagi franko batena izan zen.

## Kanpo estekak
Gondioke

**Gondioke** edo **Guntheuc** (495 &ndash; c. 532) frankoen erregina ezkontidea izan zen. Klodomer erregearekin ezkondu zen eta, alargundu ondoren, bere anaia gaztea zen Klotario I.arekin. 

## Bizitza 
Gondioke Burgundiar jatorrikoa izan liteke, akaso Godegisilo erregearen biloba. 517an Klodomerrekin ezkondu zen eta Orléansera joan zen bizitzera. Elkarrekin hiru seme izan zituzten: Guntario, Teodobaldo eta Klodoaldo. 

Klodomerrek espedizioa abiatu zuen burgundiarren aurka 524an. Espedizio horretan hil zen, urte bereko udan, Vézeronceko guduan. Espedizioaren ostean Klotario I.a anaia, Soissonsen errege zena, Gondiokerekin ezkondu zen. 

Klodomerren eta Gondiokeren hiru semeak amonari eman zizkioten, Klotilde erregina. Hala ere, Klotariok eta bere anaia Txildeberto I.ak Gondiokeren semeak zigortzea erabaki zuten, erailez edo ilea moztuz, euren errege estatusa kentzeko. Guntario eta Teodobaldo erail zituzten, baina hirugarren semeak, Klodoaldok, ihes egitea lortu zuen, ilea moztu eta monje sartuz. Beranduago Nogenteko abade bilakatu zen eta santu izendatu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Terry

**John Terry** (Londres, 1980ko abenduaren 7a) ingeles futbolari ohia eta entrenatzailea da.

1998tik 2017ra Chelsea FCn jokatu zuen, eta 2017-18 denboraldian Arsenal FCn eta bi taldeetako kapitaina izan zen. Ingalaterrako futbol selekzio nazionaleko kapitaina ere izan zen, eta 78 partida jokatu zituen 2003 eta 2012 artean. Ingalaterrako futbol atzelari onenetako bat da.

## Palmaresa 
**Chelsea**
* Premier League: 2004–05, 2005–06, 2009–10, 2014–15, 2016–17
* FA Cup: 1999–2000, 2006–07, 2008–09, 2009–10, 2011–12, 2016–17
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 2004–05, 2006–07, 2014–15
* FA Community Shield: 2005, 2009
* UEFAko Txapeldunen Liga: 2011–12
* UEFA Europa League: 2012–13

## Kanpo estekak
Reality (argipena)

**Reality** terminoak hainbat adiera ditu:

* **Reality** esaten zaie Telerrealitateko telebista-saioei.
* ***Reality***, David Bowieren diskoa.
* ***Reality***, 2023ko film estatubatuarra, Reality Winner sekretu militarren filtratzailearen inguruan.
Biziaroak. Herri kultura

**Biziaroak. Herri kultura** Juan Carlos Etxegoien *Xamar-*ek idatziriko saiakera antropologikoa eta etnografikoa da. Pamiela argitaletxeak argitaratu zuen 2023an. Egileak euskal jendearen ez hain aspaldiko kultur sozialean indarrean egon diren biziaroetan barnako erritual, ohitura eta ospakizunetan pausatzen du begirada oraingo honetan.

## Gaiak 
Liburuak hamabi ataletan dago antolatuta:
* Argitara
* Haur kontu
* Neska-mutilak
* Jauzika
* Etxerakoa
* Elkarrekin
* Alafede!
* Herri sinesmen erritualak
* Bidegabekerian
* Festarik festa
* Aisialdia
* Azken hats

## Kanpo estekak
2-Metiltetrahidrofurano

Kimika organikoan **2-metiltetrahidrofuranoa** konposatu organiko heteroziklikoa da C5H10O formula duena. Likido oso sukoia da. 

Hainbat erabilpen berezitan tetrahidrofuranoaren ordezko gisa usatzen da, bereziki erreakzio-tenperatura handiagoak lortu nahi direnean edo erreakzionatzaileen banaketa erraztu nahi denean, THFa ez bezala ez baita urarekin nahasten.

Furfurala hidrogenatuz sintetizatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha Wentworth

**Verna Martha Wentworth** (New York, 1889ko ekainaren 2a – Sherman Oaks, 1974ko martxoaren 8a) estatubatuar aktorea izan zen. Ahotsa aldatzeko gaitasunagatik, «ehun ahotsetako aktore» deitzen zioten.

## Bizitza 
New Yorken jaio zen 1889an. Eskola publikoan graduatu ondoren, Adierazpen Eskola Nazionalera joan zen ikastera. Ibilbide artistikoa 17 urterekin hasi zuen.

Wentworthen irrati ibilbidea 1920ko hamarkadaren hasieran hasi zen. 1937an sorginaren papera izan zuen *The Cinnamon Bear* irratsaioan.

1940ko hamarkadan, Red Ryder Westernen hainbat filmetako zinema-aktore bihurtu zen.

1974ko martxoaren 8an hil zen, 84 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahkal Moʼ Nahb I

**Ahkal Moʼ Nahb I**, **Chaacal** edo **Akul Anab I** (465eko uztailaren 5 &ndash; 524ko azaroaren 29) Palenque maien hiriko ajaw bat izan zen. 501eko ekainaren 5etik hil zen arte agindu zuen bertan.

## Familia 
Ahkal Moʼ Nahb I erregistratutako jaiotza, boterera iriste eta heriotza data goizena duen Palenqueko agintaria izan zen. Ziurrenik bere aurreko agintariaren anaia txikia izan zen, Bʼutz Aj Sak Chiik. Ezagutzen ez den arrazoiak medio, Ahkal Moʼ Nahbʼ maiz aipatzen da Kʼinich Janaabʼ Pakalek utzitako kronika ofizialean, mende bat beranduago Palenquen agindu zuena. Uste denez, Pakalek Ahkal figura historiko garrantzitsutzat zuen, edo akaso bere arbasoa zen. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mitar Martinovićen gobernua

Balkanetako Gerretan (1912−1913), eskuineko kabinete bat izan zen boterean Mitar Martinović jenerala presidente zela (1912ko ekainaren 19a - 1913ko maiatzaren 8a). Gerra ministroa eta gudu zelaian komandantea izan zen, beraz, bere faltan Dušan Vukotić Finantza ministroak ordezkatu zuen.

1913ko apirilean Shkodër abandonatzearekin ados ez zegoelako, gobernu honek dimisioa eman zuen, eta kabinete berria Janko Vukotić brigadistak osatu zuen.
[thumb|[Montenegroko Errege Armada|Montenegroko Erresumako armada Shkodër ondoan, Tarabošen]]

## Gobernuko kideak 
## Kanpo estekak
Reality (filma)

***Reality*** 2023ko Tina Satterrek zuzendutako estatubatuar filma da. 2023ko otsailean estreinatu zen 73. Berlinale zinemaldian. Geroago HBO Max streaming zerbitzuak eman zuen.

## Ekoizpena 
Filmak kontatzen du nola 2017an AEBetako Georgia estatuan Reality Winner sekretuen filtratzailea eta barneko salatzailea atxilotu zuten.  Izan ere, FBIko agenteen atxiloketako eta miaketako grabazioa da jatorrizko elkarrizketen oinarria, aldatu gabe eszenaratu diren elkarrizketak. Transkripzioan sekretu-legeengatik parteak tatxatu eta ezkutatu direnean, filmean aktorea desagertu egiten du irudietatik, efektu berezien bidez.
erdian|thumb|259x259px|Reality Winner FBIk atxilotu zueneko galdeketaren transkripzio literala, filmaren elkarrizketa guztiak hemen daude, hitzez hitz.

Tina Satter zuzendariak teknika bera erabiliz (transkripzio literala alegia), "Is This a Room" izeneko antzerki ekoizpena estreinatu zuen New Yorken 2019an. Artforum hilabetekariko kritikari batek ekoizpena "antzerki politikoaren pieza zorrotz" gisa goraipatu zuen. Filmak, hortaz, eskema bera segitzen du, eta bere ekoizpenean Reality Winnerren aldeko ekintzaileek eta senideek parte hartu dute, istoria jakinarazteak haren alde egiten duelakoan. Antzezlana eta filma Winner kartzelatua dela egin izan dira.

Tina Satterren debuta izan da lan hau film luzeetan. Reality Winnerren rol nagusia Sydney Sweeney aktore estatubatuarrak egin zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesia (hizlaria)

**Mesia** (; fl. K.a. I) Sentinoko  (gaur egun Sassoferrato, Markak eskualdean) emakumea izan zen, eta, akusatua izan ondoren, bere burua defendatu zuen K.a. 77 inguruan  Luzio Tizio pretorea buru zuen auzitegian; ikusle ugari izan zituen aurrean, seguru asko emakumea izateagatik.

Valerio Maximoren arabera, ezarritako oratoria-arauak jarraituz egin zuen bere defentsa, sutsuki, eta akusazioak absolbitu egin zuen. Bere burua defendatzeko gai izan zen emakume baten adibidea da. Hala ere, bere gizonezko espiritua nabarmentzen du, “Androgina” izena ematen baitio; Aurora Lopezen arabera, honek frogatuko luke Erroman ez zutela begi onez ikusi emakume batek epaitegian hitz egitea, nahiz eta autodefentsa izan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oratoria
* Hortentsia
* Karfania
* Emakumea Antzinako Erroman

## Kanpo estekak
La Bicicleta

**La Bicicleta**, XIX. mendean sortutako aldizkaria izan zen. Txirrindularitzari buruz idazten zen bertan eta 1890tik 1894ra kirol honi buruz Euskal Herrian idazten zuen aldizkari garrantzitzuena izan zen. 1890ko urtarrilean hasi zen eta Iruñeako kale nagusiko 14. zenbakian zuen egoitza.

1890an, sei hilabetero 2'5 peseta ordaintzen ziren edo 4 peseta urteko. 0'5 peseta gehiago atzerrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giorgio Marengo

**Giorgio Marengo** (Cuneo, 1974ko ekainaren 7a) italiar kardinala da, Ulan Batorko prefektu apostolikoa.

## Bizitza 
Haurtzaroan eskauta zen eta gaztaroan eskrima praktikatu zuen. Kontsolataren misiolari bat ezagutu zuen, eta handik denbora batera apaiz kristaurik ez dagoen lekuetara bidaltzen dituen kongregazio honetan sartzea erabaki zuen.

2001eko maiatzaren 26an apaiztu zen, 27 urte zituela.

2003an, hogeita bederatzi urte zituela, Mongoliara joan zen beste bi apaiz eta bi mojekin. Hiru urte eman zituen mongoliera ikasteari. Arvaikheerren finkatu ziren, Ulan Batortik 430 kilometrora dagoen hirian. Bertan ez zegoen eliza katolikorik. Hirira iristean, bertako biztanleek espioitzat hartzen zituzten. 2010ean emakume talde bat bataiatu ziren, gero haien senarrak eta gainerako senideak. 2022an, Mongoliako katolikoen kopurua 1470 pertsonakoa zen. Marengok «kultura baten bihotzean Ebanjelioa xuxurlatu» esamoldea erabiltzen du. Mongolian jaiotako lehen apaiza 2016an ordenatu zen, eta bigarrena 2021ean.

## Lanak 
* ''Sussurrare il Vangelo nella terra dell'eterno Cielo blu'' (Urbaniana University Press, 2018)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Iruditegia 

Fitxategi:Giorgio Marengo.jpg|Giorgio Marengo apaiza San Petri plazan (2020)
Fitxategi:Жоржо Маренго.jpg|Giorgio Marengo 2020an
Fitxategi:Coat of arms of Giorgio Marengo.svg|Armarria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Verónica Valenzuela

**Verónica Valenzuela Cordero**, ***Verónica Butler*** izengoitiaz ere ezaguna, (Jerez de la Frontera, 1974ko azaroaren 9a) espainiar idazlea da, amodio-eleberrien egilea.

## Bizitza 
Verónica Valenzuela Cordero 1974ko azaroaren 9an jaio zen Jerez de la Fronteran. 8 urterekin ipuinak idazten hasi zen.

Erizaintzako laguntzaile eta laborategiko teknikari izateko ikasi zuen. 24 urtetik hona, erizain gisa lan egitea galarazi dion gaixotasun kroniko bat du. 2007az geroztik esklusiboki idazteari dedikatzen da
* *El seductor* (2020)
* *Si la pasión nos encuentra* (2022)
* *Mi hechicera* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
JDAM

**Joint Direct Attack Munition** delakoa (ingelesezko siglak: **JDAM**) edo **Zuzeneko Eraso Bateraturako Munizioa** kostu txikiko kita da, Boeing-ek fabrikatutakoa, eta erorketa libreko bonbak doitasunezko bonba gidatu bihurtzen ditu, artikulu horrek nabigazio inertzialeko sistema bat baitu, GPS hargailu bati egokitua. Fabrikatzailearen arabera, sistema horrek 28 km-ko irismena du gehienez, 230 eta 910 kg bitarteko bonbetara doi daiteke eta +/- 13 m-ko doitasun zirkularra ematen die. 1998z gero dago operatibo sistema hau.
thumb|307x307px|Mik 84 bonba GBU-31 JDAM kitaz hornituta
Ameriketako Estatu Batuek eta bere aliatuek parte hartutako azken gatazka armatuetan, bonba horiek oso fidagarriak eta zehatzak direla frogatu da, edozein egoera meteorologikotan eta helburutik oso urrun jaurti baitaitezke hegazkinetik. Israelgo armada 2023ko urrian hasitako Gazako erasoan baliatzen ari da JDAM sistema, baita egitura zibileei erasotzeko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Divya Bharti

**Divya Bharti** (Bombay, 1974ko otsailaren 25a – *ibidem*, 1993ko apirilaren 5a) indiar aktorea izan zen. 1990eko hamarkadaren hasieran hindizko, teluguzko eta tamilerazko filmetan parte hartu zuen. Antzezpenaren aldakortasunagatik, bizitasunagatik eta edertasunagatik ezaguna, Bharti bere garaiko Indiako emakume aktorerik ospetsuena eta ordainduena izan zen.

## Bizitza 
Bombayn (gaur egun Mumbai) jaio zen 1974ko otsailaren 25ean. Gurasoak Om Prakash Bharti eta Meeta Bharti izan ziren, Kunal izeneko neba bat eta Poonam haurriderdi bat zituen.

Hindiz, ingelesez eta maratheraz ondo hitz egiten zuen. Bombayko Maneckji Cooper eskolan ikasi zuen eta bederatzigarren maila amaitu zuen aktore bihurtu aurretik.

1992ko maiatzaren 10an Sajid Nadiadwala zinema ekoizlearekin ezkondu zen zeremonia pribatu batean.

1993ko apirilaren 5eko gauean, Bharti bosgarren solairuko apartamentuko balkoiko leihotik erori zen. Cooper ospitalean hil zen. 1993ko apirilaren 7an erraustu zuten Vile Parle erraustegian. Erorketa hilgarriaren arrazoia ez zen inoiz finkatu eta hainbat teoria zabaldu ziren hedabideetan. Ikerketa 1998an itxi zuen poliziak ustekabeko heriotza izan zela ondorioztatuz.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geoglossum cookeanum

***Geoglossum cookeanum*** *Geoglossaceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Geoglossum glabrum var. minor*, *Geoglossum glutinosun*

## Deskribapena 
**Askomak:** 110 mm arteko garaierakoa eta 25 mm arteko zabalerakoak, borra edo espatula itxuran, erdialdea ildaska batekin, 

**Hanka:** Desberdin samarra, gainazal emankorra gainaldean, leuna edo glabroa, beltz mate kolorekoa.

**Haragia:** Zaila eta elastikoa, gris-beltzaxka kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Geoglossum* terminoa grekotik dator, lurra, esan nahi duen “ge” hitzetik eta mihia esan nahi duen “glossa” hitzetik. Lurretik ateratzen den karpoforoaren itxura bitxiagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Geoglossum arenarium* delakoarekin nahas daiteke. *Geoglossum umbratile* espeziearekin ere bai.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hezeguneetan, lurzoru biluzietan edo briofitoz estalita daudenetan, eremu hareatsuetan, *Pinus sp*. basoetako soilguneetan edo baita kostaldeko dunetan ere. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Maroko , Erresuma Batua, Irlanda, Espainia, Australia, Danimarka, Herbehereak, Hungaria, Alemania, Norvegia, Italia, Finlandia, Maroko, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcelo Salas

**José Marcelo Salas Melinao** (1974ko abenduaren 24a) *Matador* ezizenez (bere golak egiteko ospakizunengatik),  *El Fenómeno* eta *Shileno*, aurrelari gisa jokatu zuen futbolari ohi txiletarra da. Salas Txileko historiako aurrelaririk onena da.    1990eko eta 2000ko hamarkadetan nabarmendu zen Universidad de Chile, River Plate, Lazio eta Juventus klubetan. Txileko selekzioko kapitaina eta goleatzaile onena izan zen – guztira 45 gol sartu zituen: 37 gol Txileko futbol selekziorako (4 Munduko Kopetan, 18 Munduko Kopako sailkapen prozesuetan eta 15 lagunartekoetan)  eta 8 gol. Txileko Olinpiar Futbol taldearekin.

Txilen, Argentinan eta Italian jokatu zuen, fitxatu zuen klub bakoitzean tituluak irabaziz.

IFFHSk 20. mendeko Hego Amerikako 31. jokalari onena, 20. mendeko 19. Hego Amerikako aurrelari onena eta 1990eko 3. Hego Amerikako aurrelari onena gisa sailkatu zuen (podiuma Ronaldo eta Romário jokalari brasildarrekin bateratuz).  1997an 3. postuan sailkatu zen "munduko aurrelari onena" gisa ( Ronaldo eta Gabriel Batistuta jokalarien atzetik) eta 5. postuan sailkatu zen "Best Center Forward" kategorian urteko futbolari onenaren RSS Sarian, 1998an eta 1999an.    1997an Hego Amerikako Urteko Futbolari izendatu zuten    

Aurrelari indartsu eta irmoa, teknika onekoa, ezker oinarekin egindako ukitu trebeagatik ezaguna zena, baita aireko abileziagatik ere, Salasek gol-marka oparoa izan zuen bere ibilbide osoan. 1996 eta 2001 artean munduko aurrelari onenetakotzat hartu zuten, askotan Ronaldo eta Gabriel Batistutarekin alderatuta.  

Salas Universidad de Chile-ren historiako jokalari handienetakotzat hartzen da, Argentinako River Plate futbol taldearen ikono bat,   eta Lazioren historiako atzerriko jokalari handienetako bat.   Txileko futbol selekzioarekin jokatu zuen 1998ko Frantziako FIFA Munduko Kopan, non lau gol sartu zituen lau partidatan, bere taldea lehiaketako bigarren itzulira eramanez. Gainera, Salasek Txileko futbol selekzioarekin jokatu zuen Amerikako Kopako bi txapelketatan, eta bere taldeari 1999ko txapelketako edizioan laugarren postua lortzen lagundu zion.

Gaur egun, futbolari gisa erretiratu ondoren, kirolari lotuta jarraitu du, 2013ko maiatzetik Deportes Temucoko presidentea izanik (data horretan Unión Temuco bereganatu zuen kluba, 2008tik 2013ko apirilera arte bere jabetzakoa). Kluba Txileko 2. Mailan dago orain, Primera B-n.

## Bizitza pertsonala 
 Txileko nazioarteko futbolari ohiaren iloba da bere emaztea, Carolina Messen,. 

Bere amaren abizenak, Melinao, mapudungun hizkuntzan "lau lehoi" esan nahi du. 

Salasek José Antonio Kast-i eman zion babesa 2021eko Txileko presidentetzarako hauteskundeei begira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* International Career
* 
* 1st in South America Player of the Year 1997
* 7th in South America Player of the Year 1996
* 8th in the World Player of the Year Award 1997
* 14th in the World Player of the Year Award 1998
* Argentina Player of the Year 1997
* 31st in IFFHS South American Player of the Century
Helmet

**Helmet**, AEBetako metal alternatibo talde bat da. 1989an Page Hamilton abeslari eta gitarrajoleak sortu du eta geroztik bera da jarraian msntendu den kide bakarra. 2010. urteaz geroztik Hamiltonez gain taldea Kyle Stevenson bateriajolea, Dan Beeman gitarrajolea eta Dave Case baxujoleak osatzen dute. 

## Diskografia 
* *Strap It On* (1990)
* *Meantime* (1992)
* *Betty* (1994)
* *Aftertaste* (1997)
* *Size Matters* (2004)
* *Monochrome* (2006)
* *Seeing Eye Dog* (2010)
* *Dead to the World* (2016)
* *LEFT* (2023)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aritz Muguruza

**Aritz Muguruza Peña**, (Azpeitia, Gipuzkoa, 2001eko abenduaren 8a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Bere jaioterriko Lagun Onak eta Errealaren harrobietan hazia, erdiko atzelari alentan aritzen da. 2020ko udan Eibarrek fitxatu zuen Eibar Urkon jokatzeko. Armaginen bigarren taldea zen Vitorian jokatu zuen hurrengo denborladian. Bere debuta lehen talde armaginarekin 2023/24 denboraldian egin zuen Kopa partida batean. 2024/25 denboraldian Barakaldon jokatu zuen talde armaginak lagatua. 2025eko udan talde armaginak ez zuen bere kontratua berritu. 2026ko urtarrilean Bigarren Federazioan zegoen UD Logroñések fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Itziar Castro

**Itziar Castro i Rivadulla** (Bartzelona, 1977ko otsailaren 14a - Lloret de Mar, 2023ko abenduaren 8a) aktore katalan ezaguna izan zen, batez ere Goya Fernándezen rola betetzeagatik *Vis a vis* telesailean eta *Pieles* bezalako filmetan parte hartzeagatik. Azken lan honengatik izendatu zuten Goya Sarietan errebelazio aktore onenaren sarirako 2017an. Unión de Actores y Actrices erakundearen sarietan kategoria berean irabazi zuen.

## Biografia 
Aita katalana zuen eta ama galiziarra, 2002an ekin zion karrera profesionalari, *Noche de fiesta* film luzean parte hartu zuenean. 2017an Eduardo Casanovak  zuzendutako *Pieles* filmean Goya sarirako izendatu zutenean ospe gehiago lortu zuen.

Bere irudi gizenaz kontziente zen, pertsona lodi gisa aurkezten zuen bere burua, eta horrek aktore izateko aukerak mugatzen zizkiola bazekien, nahiz eta, bestalde, itxura horretako pentsatutako paperak egokitzen ahal zitzaizkion. 

2020ko apirilean, Twitterren biluzi agertu zen, Fernando Botero artistaren margolan bat berreginez. Jasotako txiolari baten iruzkinagatik, jakin zuen orduan lipedema zuela, ordura arte diagnostikatu ez zitzaion endekapenezko gaixotasuna.

Lesbiana eta feminista zela aldarrikatu izan zuen, LGTBI eskubideen aldeko ekintzailetzan nabarmendu zen, eta baita ere lodifobiaren kontra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Mantilla (tenislaria)

**Fèlix Mantilla i Botella** (Bartzelona, 1974ko irailaren 23a) Kataluniako tenislari profesional ohia da eta gaur egun entrenatzailea. Jokatzeko bere zoru onena lur zanpatuzkoa izan zen eta banakako kategorian lortutako hamar tituluak zoru horretan izan ziren, nahiz eta pista gogorretan hainbat final lehiatu zituen. Bere emaitzarik onena Roland Garroseko (1998) eta Erromako Masterseko (2003) finalerdietara iristea izan zen. Bere bakarkako sailkapen onena 1998an lortutako hamargarren postua izan zen.

## Kanpo estekak
Felix Mantilla (beisbol-jokalaria)

**Félix Mantilla Lamela** (1934ko uztailaren 29a – 2025eko urtarrilaren 10) Puerto Ricoko beisboleko jokalari profesionala izan zen, gehienbat barne-defentsa gisa aritu zena. Bere 11 urteko Beisbol Liga Handietako (MLB) ibilbidean, Mantillak Milwaukee Braves (1956–61), New York Mets (1962), Boston Red Sox (1963–65) eta Houston Astros (1966) taldeetan jokatu zuen. Bigarren basean jokatu zuen bere liga handien karreraren zatirik handiena (326 partida), baina erdilaria (180), hirugarren basea (143), kanpoaldea (156) eta (bere ibilbidearen azken zatian), lehen basea (16) ere aritu zen. Mantillak bateatu eta eskuinera bota zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak