Ipar Errusiako interbentzioa

**Ipar Errusiako interbentzioa** Errusiako Gerra Zibileko aliatuen interbentzioaren parte izan zen. 1918ko maiatzetik 1919ko urrira iraun zuen. Aliatuek Errusian egindako esku-hartze handiagoaren zati txiki bat izan zen, zeinaren helburu ofiziala ipar Errusiako armategiak babestea zen, berriz ere Errusia gerra sartzeko asmoz. Ekialdeko frontea martxoaren 3an amaitu zen, Sobietar Gobernuak eta Erdialdeko Inperioak Brest-Litovskeko ituna sinatu ondoren, eta Aliatuek trukean Alemaniak Mendebaldeko Frontea are gogorrago joko zuela bazekiten. 1918ko abuztuan, ordea, Finlandian eta Ukrainan alemanak erretiratzen ari zirela eta Mendebaldeko Frontean mehatxua desagertu zenean, onartu zen tropak benetan boltxebikeen aurka borrokatuko zirela, eta ez Inperio Zentralen aurka.

* 310. Ingeniari Erregimentua
* 339. Infanteria Erregimentua
* 337. Erizain unitatea
* 337. Anbulantzia Konpainia
* 167. eta 168. Trenbide Konpainiak, Murmansk-Petrogrado trenbidea zuzentzen zutenak. 

Itsas Armada:

* *USS Olympia* (1918ko abuztua eta iraila)
'''Frantzia Alemaniarrek hiria erasoko zuten beldur, Murmanskeko sobietarrek aliatuek tropak lehorreratzea eskatu zuten. Leon Trotskik berak sobietarrei aliatuen laguntza onartzeko agindu zien, alemaniarren aurka egin nahian.
thumb|238x238px|Frederick Poole errusiar Kosakoekin
1918ko ekainaren hasieran, Petrogradotik iparraldera zihoazen Armada Gorriko bazegoela destakamendu batzuek Turmansketik zetozen britainiar patruila batzuekin talka egin zuten. Aliatu diplomatiko gehienek Vologdatik Arkhangelsken bitartez ihes egin ondoren, 1918ko uztailaren 28an, hauek Pooleri Arkhangelsken konspirazio anti-boltxebike bat antolatzen bazegoela jakinarazi zioten, hiriaren kontrola hartzeko premiazko laguntza eskatzen zuena. Errefortzuen zain egon arren, Sobietar poliziak konspirazio saiakera ez aurkitzeko aukerak mantentzeko Poole bere planak aurreratzera erabaki zuen.

## 1918ko negua 
Aliatuek zuzendutako indarrak britainiarren agindupean geratu ziren. Tropak, ordea, Britainia Handitik, Estatu Batuetatik eta Kanadatik zetozen. Iparreko portuak izoztuta, komunikazio lerro nagusiak, Errusiaren barnealderantz geratzen ziren komunikazio bideak bi ziren: Dvina ibaia, hego-ekialderantz, Kotlaserantz, eta hegoalderantz Vologdarantz abiatzen zen trenbidea. Hauek ziren unitate militar handiak lekualdatzeko bide bakarrak, eskualdeko gainerako lurrek eltxoz kutsatutako baso eta zingira trinkoetan osatuta baitzeuden, tamaina txikikoa ez zen edozein indarrari igarotzea eragozten zutenak.

Eskualdeko ia herri guztiak Dvinaren ibaiadarretan edo trenbidearen ondoan zeuden.

Britainiar komandante berriak, Ironside jeneralak, Arkhangelsketik 290km-ra ezarri zuen bere lehenengo defentsa-lerroa, Vologdarantz zihoan trenbidearen alboan. Defentsa-lerroa metrailadorez eta morteroz armatutako geldilekuz osatuta zegoen, arantzazko alanbrez inguratuta. Ongi hornituak eta beroak, defentsa-gune oso indartsuak ziren, neguan sobietar aurrerapenak jasan zituztenak.

Haren indarrak, paper gainean ugari samarrak, gabezia handiak zituen, hala nola tropen eta agintarien kalitatea, ofizialen alkohola edatea eta erosketa, edo ofizial asko eskualdeko elementu atzerakoienetara hurbiltzea, Ironside kezkatzen zutenak. Egoera politikoa ere ez zen gehiegi egokia: agintari politikoek, herriaren nolabaiteko babesarekin, sozialismorako joera zuten, baina indar militarrekin elkar ulertu behar zuten, gehienetan erreakzionarioak eta zarismoa berrezartzearen aldekoak.

1918. urtearen amaieran egoera militarra aldi baterako arriskutsua bihurtu zen aliatuentzat unitate sobietarren erasoaren aurrean, baina azkenean porrota inora joan zen. Ez zen beste borroka nabarmenik izan 1919ko udaberrira arte.

1919ko maiatzaren 9an, agintari aliatu nagusien bilera batean, britainiarrak estatubatuarren laguntza lortzen saiatu ziren hegoalderantz erasoaldi bat egiteko, Siberiatik Koltxaken aurrerapena babesteko. Plana indar errusiarrentzako babes huts gisa aurkeztu zen, operazioaren pisua eraman eta tropa berriak bildu behar zituztelako. Egia esanda, tropa aliatuek edozein eraso zuzendu behar zuten batez ere, errusiar unitateen eskasia eta fidagarritasun pobrea zela eta, eta hauen kopurua handitzea ia ezinezkoa zela frogatu egin zen 1918ko udazkenean. 

## Aliatuen erretiratze orokorra 
AEBetako tropak 1919an erretiratzea erabaki zuten. Estatubatuarrek eguraldia hobetu bezain laster erretiratuko zirela iragarri zuten. Britainiarrek ere udarako ebakuazioa onartu zuten 1919ko martxoaren 4an, gainerako aliatuei galdetu gabe. Erretiratzeak ez zuen britainiarrek gerra zibilean egindako esku-hartzearen amaiera iragartzen, baizik eta bere indarrak garrantzi handiagoko beste eskualde batzuetan biltzea.

Iparraldean erasoaldi garrantzitsu bat egiteko beharrezkotzat jotzen ziren errefortzu militarrak ez zeuden eskuragarri, kanpaina ez zen herrikoia britainiarren artean, bereziki langile klasearen artean, eta tropek gero eta gehiago desmobilizatzea nahi zuten.

Winston Churchill, Britainia Handiko Defentsa ministroa, britainiarren ebakuazioa antolatzeaz arduratu zen kabineteak erabakia hartu eta gutxira, kanpainan aliatuekin lankidetzan aritzeagatik errusiarrak ebakuatzea erabaki zen, baita Iparraldean zeuden unitateen aldi baterako errefortzua ahalbidetzea, erretiratzea ziurtatzeko beharrezkoa izanez gero. Era berean, erretiratze britainiarra Errusiako behin-behineko gobernuari ez jakinaraztea erabaki zen.

Bitartean, Aliatuen destakamendu txiki batek Koltxaken tropekin topo egin zuen Uralen mendebaldean, Petxora ibaian. Horri esker, Aliatuen erretiratzea ikusi ahal izan zen, iparreko eta ekialdeko indar antisobietikoak batu ondoren. Aldi berean, iparraldeko errusiar bolondresen errekrutamendua bizkortu egin zen, martxoan 13.500 gizonera iritsiz eta apirilean 15.000ra.

Britainiarren jarrera, ordea, erabat aldatu zen udan, tropa errusiarren etengabeko matxinaden aurrean: maiatzaren erdialdean, bi konpainiak beren ofizialetako bi hil zituzten, beren ordainsariak eskatuz; uztailean, batailoi misto errusiar-britainiar baten zati handi batek sobietarrak desertatu zituen zenbait ofizial hil ondoren, eta, geroago, Onega ibaian zehar guardian zegoen errejimendu oso batek bandoz talde aldatu zuen. Hauei beste gertakari txikiago batzuk gertatu zitzaizkien, Ironsidek errusiar unitateak Aliatuen erretiradaren ondoren sobietarren aurrean mantentzeko gai ez zirela kontsideratzea eragin zutenak eta hau atzeratzea zentzugabea izatea eragin zutenak. Britainiar Gobernuak erretiratzea baino lehen azken erasoaldi bat gogoz kontra onartu ondoren, berehala ebakuatzeko agindua eman zuen.

Udako istiluen ondorioz, Ironside jeneralak errusiar unitateez mesfidatzen hasi zen. Haiek desarmatzeko beharraz hausnartu zuen eta ebakuatua izan ez zen armamentua entregatzeko hasierako ideia bertan behera utzi zuen, sobietarren eskuetan eroriko ote zen beldur zelarik. Ironsidek, errusiarren mobilizazioa behartu zuenak, hauek babesteko itxura eman behar zuen orain, aldi berean, erretiratzea eta hornigaiak eta armak suntsitzea prestatzen ari zen. Hala eta guztiz ere, 1919ko abuztuaren 10ean azken eraso bat egin zen Dvinan zehar errusiar posizioak hobetzeko. Operazioa arrakastatsua izan zen: 3.000 britainiar eta 1.000 errusiar boltxebikeen hegala erasotu zuten, 6.000 gizon inguruko galerak eraginez. Erasoak Kotlas ibaian behera unitate sobietarrak suntsitxra eta britainiarren erretiratzea ziurtatzea lortu zuen.

Azkenean, britainiarrek 1919ko uztailaren 27an eman zieten euren hurrengo irteeraren berri agintari errusiarrei, baina erretiratzearen data zehatzik adierazi gabe, konplikazioen beldur. Britainiar planak Arkhangelsk urriaren 1ean ebakuatzea zen, errusiarrek azarora arte gutxienez iraungo zutela uste zuten bitartean. Errusiar Gobernu lokal eta armada buru zen Jevgenii Miller jenerala bere tropekin Murmanskera joateko konbentzitzeko britainiar ahaleginak porrot egin zuen, honek ezezkoa eman baitzion. Errusiar eta britainiar harremanak tenkatu egin ziren.

Bitartean, Aliatuen armamentua suntsitzen jarraitzen zuen, Miller atzerriko errusiar ordezkarien bidez geldiarazten saiatu zena, arrakastarik gabe. Elikagaiak eta bestelako bigarren mailako garrantzizko materiala bakarrik entregatu zitzaizkien azkenean errusiarrei.

1919ko irailaren 1ean britainiarrek Arkhangelskerantz atzera egin zuten, eta 15ean azken erasoa egin zuten Murmansken, azken horren ebakuazioa errazteko. Ebakuazio eskaerak, 5.596 Arkhangelsken eta ehunka Murmansken, espero baino askoz gutxiago izan ziren, batez ere klase baxuenetakoek ez erbesteratu nahiago izan zutelako. Ebakuatu gehienak Baltikoko estatuetara eraman zituzten, eta horietako 200 baino gutxiagok Britainia Handian amaitu zuten.

Britainiarren azken tropak irailaren 27an Arkhangelsk eta urriaren 12an Murmansk utzi zuten.

Horrela amaitu zen Gobernu britainiarrak gizon eta baliabide gehien erabili zituen errusiar kanpainia.

## Ondorioak 
Iparraldeko Errusiar Armada Zuria bakarrik geratu zen Armada Gorriari aurre egiteko. Gaizki diziplinatuak, ez ziren Armada Gorriaren egonkortasunari aurre egiteko ahal eta berehala desegin ziren boltxebikeek 1919ko abenduan kontraerasoa hasi zutenean.

Soldadu askok amore eman zuten eta armadaren hondakinak Arkhangelsketik ebakuatu zituzten 1920ko otsailean. Otsailaren 21ean boltxebikeak Arkhangelsken sartu ziren eta martxoaren 13an Murmansk hartu zuten. Iparraldeko Eskualde Zuriko gobernua existitzeari utzi zion. Jevgenii Miller Ipar Errusiako komandante zuriak azkeneraino eutsi zion, beste ofizial zuri batzuekin (tartean Grigori Chaplinekin) gorriak Arkhangelsken sartu zirenean ihes eginez izotz-hausle batean. Frantziara ihes egin zuten. Boltxebikeek Miller harrapatu eta 1939an exekutatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak