open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joakin Berasategi

**Joakin Berasategi Mendizabal** (Olaberria, Gipuzkoa, 1939 &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 2012ko martxoaren 31) argitaratzailea, Sendoa argilatxearen sortzailea eta bertsolaritzaren bultzatzailea izan zen.

Joakin Berasategi beti itzalean egon den kulturgile garrantzitsua izan da, batez ere gerraondoko urteetan. Batxilergoa Madrilgo El Escorialen egin zituen eta bertako eskolanian abestu zuen. Ondoren irakasle ikasketak egin zituen baina berehala argitaletxeen munduan sartu zen. Bertsozale amorratua eta 1980an Sendoa argitaletxearen sortzailea, Oiartzunen, haren bitartez Antonio Zavalari erabateko laguntza eman zion "Auspoa" proiektua aurrera eramateko. "Auspoa" 1961an sortu zen eta bertan bertsolaritzaren izen nagusien lanak jaso ziren. Urteak aurrera joan ahala Biblioteca de Narrativa Popular zelakoa bultzatu zuen; proiektu honek Auspoarekin lotura zuzena zuen baina Espainiako nekazaritza inguruko sortzaileei eskainita. Auspoaren beste argitalpen ezagunak Sabino Arana, Jose Antonio Agirre eta Jesus Maria Leizaolaren idazlan guztiena izan zen. 1984an Euskal Editoreen Elkartearen sorreran parte hartu zuen. 2008an Sendoa itxi eta jubilatu egin zen. 2009an Durangoko Azokan omenaldi xume bat eskaini zioten.
 
Mila Asurabarrenarekin ezkondua, hiru sema-alabak zituen.

Ideologikoki tradizionala, hala ere oso gizon irekia zen. Gerraondoko giro kulturalean buru-belarri ibili zen, besteak beste, Jorge Oteiza, Manuel Lasarte, Txomin Garmendia, Jose Mari Iriondo, Pello Esnal eta beste askoren laguna izan zen. Hil baino lehen (2004an) Auspoaren liburutegi osoa Urepeleko Xalbadorren adiskideei eskaini zien.

## Bibliografia 
* Felix Maraña: "Joaquin Berasategui, valedor de la cultura popular". Bilbo: *Bilbao* aldizkariaren Pergola gehigarria, 229.zk. 2012 ekaina. 14.or.
* Jose Luis Padrón: "Hotzikara sendoa". Bilbo: *Bilbao* aldizkariaren Pergola gehigarria, 228.zk., 2012ko maiatza. 2.or.

## Kanpo estekak 
* Argia aldizkarian 1995an argitaratutako elkarrizketa.
* Euskal Editoreen Elkarteak Berasategi hil eta gero kaleratutako oharra.
* Joakin Berasategi hil da
Juliana Lohmann

**Juliana Ragghianti Lohmann Cardoso** (Niterói, 1989ko Irailaren 1a - ) aktore brasildarra da.

## Lanak 
### Telebista 
### Filmak 
## Kanpo estekak 
* IMDb.com
Helbide

**Helbide** hitzak esanahi zenbait ditu:

* postan, helbidea, gutun edo pakete bat nora bidali behar den adierazten duen informazioa;
* posta elektronikoan, helbidea, mezuak igortzerakoan erakusten den igorlearen identifikazio informazio nagusia da eta mezua jasotzeko erabili behar den identifikazio izen nagusia da.
* zuzenbidean, helbidea, pertsona bat non bizi den eta berarengana zuzentzeko nora jo behar den adierazten duen tokia;
* informatikan,
** IP helbidea, IP protokoloa erabiltzen duen gailu bat identifikatzeko zenbakia;
** MAC helbidea;
** helbide-busa, mikroprozesadorearen kanal bat.
Egoiliar

**Egoiliar** hitzak esanahi zenbait ditu:

* informatikan, programa egoiliarra, konputazio-sesio batean zehar etengabe aktibo diharduen programa;
* zuzenbidean, egoiliarra, toki jakin eta zehatz batean bizi den pertsona.
Manifiesto por la lengua común

***Manifiesto por la lengua común*** (euskaraz, *Hizkuntza komunaren aldeko manifestua*) Espainiako politikari, intelektual, katedradun eta beste pertsonaia zenbaitek, erakunde batzuekin batera, 2008 urtean plazaratu eta sinatutako manifestu bat, non gaztelania Espainiako komunitate guztien ondare moduan aldeztu eta gaztelaniaz ikasi eta bizitzeko eskubidea eta gaztelaniaz jakiteko obligazioa aldarrikatzen zituena, Espainian ofizialak ziren katalan, euskara eta galiziera hizkuntza ofizialen aldean. Manifestuak gaztelaniaren nagusitasuna bermatzeko legezko ekimenak eskatzen zizikien instituzioei. Hasierako sinatzaileak Mario Vargas Llosa, José Antonio de la Marina, Aurelio Arteta, Félix de Azúa, Albert Boadella, Carlos Castilla del Pino, Luis Alberto de Cuenca, Arcadi Espada, Alberto González Troyano, Antonio Lastra, Carmen Iglesias, Carlos Martínez Gorriarán, Jose Luis Pardo, Álvaro Pombo, Ramón Rodríguez, Jose Mª Ruiz Soroa, Fernando Savater eta Montserrat Caballé izan ziren. Manifestuari atxikimendua erakutsi zioten euskal herritarren artean, Milagros García Crespo, Francisco Llera, Javier Corcuera, Emiliano Fernández de Pinedo, Felipe Serrano, Eduardo Vírgala, Federico Valenciano, Santos Zunzunegi, Juan Carlos Peral Alonso eta Francisco Velasco EHUko katedradunak izan ziren.

## Kanpo estekak 
*  *Manifiesto por la lengua común*, *www.elpais.com* webgunean.
Borweinen algoritmoa

**Borweinen algoritmoa** Jonathan eta Peter Borweinek gauzatutako algoritmo bat da 1/π kalkulatzeko.

Honela jokatu behar da:

* Balio hauekin hasten da
*: a_0 = 6 - 4\sqrt{2}
*: y_0 = \sqrt{2} - 1
* Ondoren, formula hauekin iteratzen da
*: y_{k+1} = \frac{1-(1-y_k^4)^{1/4}}{1+(1-y_k^4)^{1/4}}
*: a_{k+1} = a_k(1+y_{k+1})^4 - 2^{2k+3} y_{k+1} (1 + y_{k+1} + y_{k+1}^2)

Orduan, ak serieak konbergentzia laukoitza du 1/π-rantz; hau da, iterazio bakoitzean lau bider, gutxi gorabehera, handitzen da digitu zehatzen kopurua.

Konbergentzia-maila desberdintza honen bidez lortzen da:

: \left|\frac{1}{\pi}-a_n\right| 

## Kanpo estekak
Wolfram Research

**Wolfram Research** software konpainia bat da, Stephen Wolfram matematikariak sortua, *Mathematica* sinbolo-kalkuluko programaren egilea. Wolfram Research enpresa Wolfram taldean garatu zen. Taldea lau enpresek osatzen dute: Wolfram Research Inc., Wolfram Media Inc., Wolfram Research Europe Ltd. Britainia Handian eta Wolfram Research Asia Ltd. Japonian. Enpresak honela laburbiltzen du bere heburua: "Pushing the Envelope of Technical Computing" ("Informatika teknikoaren mugak bultzatuz"). Bere produktu nagusiak, Mathematica-k, jadanik hainbat bertsio ditu, eta oso ezaguna da programazio teknikoaren inguruan.

## Kanpo estekak
Setter irlandar

**Irlandar setterra** (ingelesez *Irish Setter* eta irlanderaz *Sotar Rua*, literalki "Setter gorri") setter arrazako ehiza txakur bat da.

Jatorria XVIII. mendearen hasieran Irlandan du, garai honetan txakur arraza hau eskopeta ehizan harrapakina atzemateko hezitua izan zelarik. Antzina bi setter mota zeuden: zuria eta gorria, baina hainbat nahasketen ondorioz irlandar setterra sortu zuten. XIX. mendean zehar txakur arraza honek ospe handia bereganatu zuen, 1882an Dublin hirian Irlandar Setter Gorrixkaren Elkartea sortu zelarik. Bestalde, XIX. mendearen hasieran EEBBra ailegatu eta han ere ospetsu bilakatu zen, handik aurrera mundu osoan ehiza txakur arraza ezaguna bihurtu zelarik.

## Bitxikeria 
Irlandako Errepublikako Bus Éireann autobus konpainiak irlandar setter gorrixka ikurtzat du.

## Iruditegia 

Irudi:CVW Setter 01.jpg|Irlandar setterra.
Irudi:Irish Setter 001.jpg|Muturra.
Irudi:Seter irlandzki profil 5o833.jpg|Albotik.
Irudi:Irishsetteronpoint.JPG|Harrapakinaren norantza adieraziz.

## Kanpo estekak 
* Irlansar Setter Gorrixkaren Elkartea
UEFA Euro 2012ko D multzoa

**UEFA Euro 2012ko D multzoari**ri dagozkion partiduak ekainaren 11 eta ekainaren 19 bitartean jokatuko dira Ukrainako Donetsk eta Kiev hirietan. Multzoa Ukrainak, Suediak, Frantziak eta Ingalaterrak osatzen dute.

*Ordutegi guztiak bertako ordu-eremuari dagozkio: (UTC+3)*

## Ukraina - Suedia 
## Frantzia - Ingalaterra 
## Ukraina - Frantzia 
## Suedia - Ingalaterra 
## Ingalaterra - Ukraina 
## Suedia - Frantzia 
## Kanpo estekak
Gau-lore

**Gau-lorea** (*Mirabilis jalapa*) Nyctaginaceae familiako landare bizikor belarkara da, batez ere lorategietan apaingarri landatzen dena. Jatorria Ameriketan du eta Europan XVI. mende amaieran barneratu zuten.

## Ezaugarriak 
Gau-lorea Hego Amerika tropikalekoa izanik ere, mundu osoko eskualde tropikal eta epeletan bertakotu da. Eskualde freskoagoetan, lehenengo hotzaldiekin hiltzen da, baina hurrengo udaberrian tuberkuluetatik berriz hazten da. Gehienera 90cm garai izaten da eta egutera maite du. Bihotz itxurako hosto punta-zorrotz ertz osokoak ditu.

Loreak zuriak, gorriak, horiak, laranjakarak, moreak edo fuxiak izan daitezke, eta batzuetan bi koloretakoak batera lore berean. Gainera, egun osoan itxita egon ostean, ilunabarrean irekitzen dira (horregatik izena) eta lurrin gozoa egozten.
thumb|ezkerrera|Hazia

Hazi bakarreko fruituak esferikoak eta beltzak dira heltzean, horixka-horiak heldugabeak badira. Toxikoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zifra

**Zifra** edo **digitua** (hatza latinez) zenbakiak idazteko erabiltzen den sinboloetariko bakoitza da.

Zenbaki-sistema hamartarrean, arabiar zifrak 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 eta 9 dira. Horrela, 157 zenbakia hiru zifraz osatuta dago 1, 5 eta 7.

Zenbaki-sistema hamaseitarreko zifrak 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, A, B, C, D, E eta F dira.

Zifra erromatarrak I, V, X, L, C, D eta M dira.

Zenbakiak zifra bakarrekoak nahiz zifra anitzekoak izan daitezke; adibidez, zazpi zenbakia zifra bakar batez adierazten da: 7; zazpiehun eta hogeita hamabi zen

bakia, berriz, hiru zifraz adierazten da: 732.

## Grafia sinboloak 
Zenbaki-sistematan, zenbakiak adierazteko **digituak** konbinatzen dira. Balioa digituaren posizioak ematen badu, posizio-notazioa dela esaten da. Digituek balio finkoa baldin badute, posizioaren menpean ez dagoena, gehitze-notazioa dela esaten da; erromatar zenbaki-sistema, esaterako.

## Kanpo estekak
Egoiliar (zuzenbidea)

Zuzenbidean, **egoiliarra** pertsona bat efektu juridikoetarako non bizi den adierazten duen kondizioa da. Bereziki egin behar dira herrialde bateko hiritarrak (herrialde horretako naziotasuna dutenak) eta herrialde horretako egoiliarrak (atzerritarrak izan daitezkeenak). Bereizketak garrantzi berezia du herrialde bateko Barne Produktu Gordina kontabilizatzerakoan.

## Kanpo estekak
UEFA Euro 2012ko C multzoa

**UEFA Euro 2012ko C multzoari**ri dagozkion partiduak ekainaren 10 eta ekainaren 18 bitartean jokatuko dira Poloniako Gdańsk eta Poznań hirietan. Multzoa Espainiak, Italiak, Irlandak eta Kroaziak osatzen dute.

*Ordutegi guztiak bertako ordu-eremuari dagozkio: (UTC+2)*

## Espainia - Italia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Irlanda - Kroazia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Italia - Kroazia 
## Espainia - Irlanda 
## Kroazia - Espainia 
## Italia - Irlanda 
## Kanpo estekak
Scarpa

**Scarpa** izenarekin honako artikuluak aurki daitezke:
* Carlo Scarpa
* Renato Scarpa
* Roque Esteban Scarpa
* Joe Scarpa
* Romano Scarpa
* Scarparen triangelua
Mariner programa

[thumb|[1963an NASAren *Jet Propulsion Laboratory*ren nagusia, William H. Pickering, John F. Kennedy presidente estatubatuarrari Mariner programa azaltzen ari zaio]]

**Mariner programak** 1962tik 1973 iraun zuen eta aldi horretan NASAren JPLek *(Jet Propulsion Laboratory)* *Mariner* izeneko hamar espaziontzi diseinatu eta eraiki zituen Artizarra, Marte eta Merkurio planetak aztertzeko. Azken ontziak, Mariner 10ak, Artizarratik gertu orbitatu ostean hiru gerturatze burutu zituen Merkurioren inguruan. Azkenaurreko ontzia, Mariner 9, zunda bat planeta bateko orbitan utzi zuen lehenengo misioa izan zen, Martitzen inguruan hain zuzen ere. Bere betebeharra gainazala kartografiatu eta neurketa jakinak burutzea izan zen.

{| class="wikitable"
|-
|**Ibilgailua**||**Jaurtiketa**||**Norakoa**||**Iristea**||**Hurbilketa**||**Behaketa**||
|-
|**Mariner 1**||1962-22-7||Artizarra||Ez|| - ||Akatsa jaurtiketan||
|-
|**Mariner 2**||1962-8-27||Artizarra||1962-12-14||37.773 km||Artizarrera iristea||
|-
|**Mariner 3**||1964-11-5||Martitz||Ez|| - ||Akatsa jaurtiketan||
|-
|**Mariner 4**||1964-11-28||Martitz||1965-7-14||9.843 km||Martitzeko lehenengo argazkiak||
|-
|**Mariner 5**||1967-1-5||Artizarra||1967-5-16||3.990 km ||Atmosferaren datuak||
|-
|**Mariner 6**||1969||Martitz||1969-7-31||3.550 km||Atmosfera eta gainazalaren datuak||
|-
|**Mariner 7**||1969||Martitz||1970-8-4||3.550 km||Atmosfera eta gainazalaren datuak||
|-
|**Mariner 8**||1972-6-12||Artizarra||Ez||-||Akatsa jaurtiketan||
|-
|**Mariner 9**||1971-5||Martitz||1971-11||Orbitatu zuen||Fobos y Deimosen argazkiak||
|-
|**Mariner 10**||1973-11-3||Artizarra eta Merkurio||1974-3-29||Orbitatu zuen||Estraineko iristea Merkuriora ||
|-

## Kanpo estekak
Mariner 1

thumb|Mariner 1 misioaren jaurtiketa Atlas Agena kohetearekin
**Mariner 1** Mariner programaren lehenengo misioa izan zen. NASAk Artizarra gainetik hegan egin nahi izan zuen. 1962ko uztailaren 22an Atlas/Agena B kohete baten bidez jaurti zen zunda. Hasiera batean, Centaur kohete bat erabiltzea aurreikusi zen, baina bektore honekin egondako arazoak dela eta, zunda Atlas/Agenara mugitzea erabaki zen.

## Kanpo estekak
Dead Poets Society

**Dead Poets Society** (euskaraz *Olerkari Hilen Elkartea*) 1989ko Peter Weir australiar zinema zuzendariaren drama film bat da. Robin Williams, Robert Sean Leonard eta Ethan Hawke aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Maurice Jarre frantziar musikagileak konposatu zuen.

Filma honek 1989ko Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Argumentoa 
1959. urtea, AEB, Ingalaterra Berria.Vermont estatuko Welton ikastetxe elitista, kontserbadorea eta pribatua bere familia dirudunetako ikasleei heziketa emateko lau baloretan oinarritzen da: Usadioa, Ohorea, Diziplina eta Bikaintasuna.

John Keating (Robin Williams) ordezko literatura irakaslea ikastetxera ailegatu berria eta une berean lau ikasle berri ere hastear den ikasturtearen inauguraketa ekitaldian elkar ezagutzen dira: Todd Anderson (Ethan Hawke), Neil Perry (Robert Sean Leonard), Knox Overstreet (Josh Charles) eta Charlie Dalton (Gale Hansen).

Behin literatura ikastaroan eta gelako ikasle guztiak irakasle berriaren aurkezpenaren zain eta adi-adi daudela, irakasleak ikasleei Walt Whitman olerkariak Abraham Lincoln presidenteari eskeini zion *O Captain! My Captain!* olerkia aipatzen die, ikasle guztiak ezohiko aurkezpenarekin zur eta lur geldituz. Ondoren, irakasleak ikasleei ikastetxe hartako beste belaunaldietako ikasleen zuri-beltzeko argazki zahar bati begiratzeko esan eta antzinako ikasle haiek *carpe diem* kontzeptua ez zutela ulertu adieraziko die, ondorioz hildako iraganeko belaunaldietako ikasle horiek gaur egungo ikasle horiei jada inoiz berriz ere berreskuratuko ez duten gauza ongi probesteko eskatzen dietela adierazten dien: Denbora.

Honela, piskanaka-piskanaka irakaslea eta bere ikasleen artean adiskidetasun sendoa sortu eta haiengan literatura eta poesiarekiko griña eta haien etorkizuna eta bizitzeekiko gogoeta sakona piztea lortuko du.

## Aktoreak 
* Robin Williams: John Keating irakaslea
* Robert Sean Leonard: Neil Perry
* Ethan Hawke: Todd Anderson
* Josh Charles: Knox Overstreet
* Gale Hansen: Charlie Dalton
* Norman Lloyd: Gale Nolan, ikastetxeko zuzendaria
* Kurtwood Smith: Perry jauna
* Dylan Kussman: Richard Cameron
* James Waterston: Gerard Pitts
* Allelon Ruggiero: Steven Meeks
* Leon Pownall: McAllister
* Alexandra Powers: Chris Noel
* Kevin Cooney: Joe Danburry
* Welker White: Tina
* Debra Mooney: Anderson anderea

## Sariak 
### Oscar Sariak 
## Kanpo estekak 
* *Dead Poets Society* filmaren iragarkia ikusgai 
* *Dead Poets Society* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Etika dialogiko

**Etika dialogikoa** elkarrizketa eta komunikazioan oinarritutako etika bat da. Irizpide orokor bezala, banako eta taldeen iritziak eta ikuspuntuak errespetatzen dira, baizik eta interes unibertsala bilatuz. Elkarrizketa argumentazioaren bitartez oinarritutako hitzarmen baten emaitza izan behar duela ere irizten da etika horretatik. Sokrates izan zen horren aitzindaria hasi zuen eta gero Jürgen Habermas and Karl-Otto Apel nabarmendu dira teoria hau garatzen. Ikaskuntza dialogikoarekin ere loturik dago, gizartean errealitatea partekatua dela eta gizabanakoen ikaskuntza gizarte harremanez osatu egiten dela baieztatuz.

## Kanpo estekak
Annominatio

**Annonimatio** jatorri gramatikaleko eta semantikoko figura erretoriko bat da. Funtsean lexema baten errepikapenean datza, horrela bere forma aldatuz. Hona hemen Joan Mari Irigoienen adibide bat:

:Gizoaren muturrekoek
:egin zuten emaztea
:::muturreko,
:muturreko feminista, noski.

“Muturreko” hitza hiru aldiz errepikatu da baina kasu desberdinetan: lehendabizikoan subjektu transitiboa bezala, Nork kasua, bigarrena ez ergatibo bezala, Nor, eta hirugarrena modifikatzaile bezala, Zer.

Egile beraren beste adibide bat:
: Umetan de oca a oca ibiltzen ginen,
:::eta hala gabiltza egun ere
::::::okatik okara… 

Annonimatio paranomasiatik, poliptotoitik eta figura etimologikotik oso gertu dago bereizketa zaila egiten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 27, 28. or.

## Kanpo estekak
Traductio

**Traductio** erretorikako figuren artean errepikapen figura bat da. Traductio hitz bat modu nabarmenaz errepikatzea da; errepikapen hori literala izan daiteke edo gramatikako aldaketa batekin. Azken kasu horri annominatio deitzen zaio. Gerta daiteke baita hitz bera haren esanahi desberdinekin agertzea; horri antanaklasi esaten zaio.

Joan Mari Irigoien idazlearen ondoko adibide honetan “demokrazia” hitzaren bidez traductio figura garbi ikusten da:

:Ongi bai ongi
:::doakigu demokrazia santua,
:::demokrazia indartsua,
:::demokrazia hilezkorra!

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Usual Suspects

**The Usual Suspects** (euskaraz *Ohiko Susmagarriak*) 1995ko Bryan Singer estatubatuar zinema zuzendariaren filma bat da. Bertan Stephen Baldwin, Gabriel Byrne, Benicio del Toro, Chazz Palminteri, Kevin Pollak, Pete Postlethwaite eta Kevin Spacey aktoreek antzeztu zutelarik.

1996ko Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Christopher McQuarrie) eta Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Kevin Spacey) irabazi zituen, gainera 1996ko hiru BAFTA Sari ere irabazi zituen (Filma Onena, Gidoi Onena eta Muntaia Onena), bai eta 1996ko 3 Saturn Sari ere (Akzio/Abenturazko Filma Onena, Gidoi Onena eta Musika Onena).

## Argumentoa 
Roger "Verbal" Kint (Kevin Spacey) erdipurdiko iruzurgile elbarritu bat da, Los Angeles hiriko poliziaren galdeketan batean dago eta bere galdeketaria den Kujan agenteari (Chazz Palminteri) aurretik Los Angelesko portuan zegoen ontzi batetan jazotako tiroketa eta honen inguruko istorioa azaltzen dio. "Verbal" iruzurgileak Kujan poliziaren atseginerako gertakari honen aurretik jazotako nondik-norakoak, bere taldekiden zoria eta istorio guztia "argitzeko" asmoz modu erretrospektiboan kontatzen du, honela hasiera batean kriminal taldeen arteko liskar eta hilketa bat dirudien gertakaria korapilatuz joango da, tartean Keyser Söze hungariar buruzagi mafioso eta misteriotsuaren pertsonaia agertuko delarik.

Filman denek aipatu baina inork aurpegirik ikusi ez dion Keyser Söze pertsonaia misteriotsuaren inguruko Charles Baudelaire frantziarraren esaldi ospetsu bat aipatzen da:

## Aktoreak 
* Gabriel Byrne: Dean Keaton.
* Kevin Spacey: Roger "Verbal" Kint
* Benicio Del Toro: Fred Fenster.
* Stephen Baldwin: Michael McManus.
* Kevin Pollak: Todd Hockney
* Chazz Palminteri: Dave Kujan.
* Pete Postlethwaite: Kobayashi-
* Suzy Amis: Edie Finneran
* Giancarlo Esposito: Jack Baer
* Dan Hedaya: Jeff Rabin.
* Paul Bartel: Smuggler
* Peter Greene: Redfoot.

## Sariak 
* 1996ko Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Christopher McQuarrie)
* 1996ko Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Kevin Spacey)
* 1996ko hiru BAFTA Sari (Filma Onena, Gidoi Onena eta Muntaia Onena)
* 1996ko 3 Saturn Sari (Akzio/Abenturazko Filma Onena, Gidoi Onena eta Musika Onena).

## Kanpo estekak 
* *The Usual Suspects* filmaren iragarkia ikusgai 
* *The Usual Suspects* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Indeterminismo

**Indeterminismoa** determinismoaren aurkako jarduera filosofikoa da.
Indeterminismo joera filosofikoak defendatzen du giza jokaera ez dagoela kausaltasun naturalaren menpe, gizakia askea dela. Kausaltasunaren printzipioak baieztatzen du gertakari guztiak lege aldaezinen menpe daudela, hau da, gertakari jakin bati, ezin bestean, lege aldaezin batek agintzen duen efektuak jarraitzen dizkiotela.

Gizakiak bere buruaren jabetasuna baduela, norberak bere nahierara joka dezakeela, defendatzen du indeterminismoan sinesten duen filosofoak.

Gatazka filosofikoa Indeterminismoaren (askatasunaren izatea) eta determinismoaren (askatasun gabezia) artean, bi aurkako gertakari motaren arteko kontraposizioa dakar: gertakari natural baten premiagatik, mundu fisiko eta biologikoko gertaerak urrikigabeko modu batean zuzentzen dituena; eta askatasuneko gertakari bat, ez dago lotuta lege fisiko edo biologikoetara, eta giza legearen autodeterminazioa baimentzen duenari ordez,"*Irizpide askea*"
Askatasunaren defentsa indeterminismoaren defentsa batera garamatza, hau da gure erabakiak eta gure ekintza ez daude determinatuak, kondizionatuak baizik.

Indeterminsimoaren ordezkari garrantzitsuenetako batzuk hauek dira:
* Baruch Spinoza
* Arthur Schopenhauer
* Karl Marx
* Friedrich Nietzsche

## Kanpo estekak
Erretorika

[thumb|[Demostenes, Atenasko hizlaria, oratoria praktikatzen Jean Lecomte du Nouÿ margolariaren irudiz (1842-1923).]]
[thumb|[Apaizgaitegi|Apaiztegietan erretorika ikastea izaten zen apaizgai guztientzat landu beharreko arloa. Homiliak eta Sermoiak izaten ziren apaizentzat beren ofizioko une garrantzitsuenetariko batzuk.]]
**Erretorika** hitza grezieratik dator, , eta euskaraz "erantzunik gabe" esan nahi du. Latinez ''* izenaz ezagutu zen, "hizlariaren gladera". Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*k honela definitu du erretorika: "antze edo trebetasuna jendaurreko hitzaldi baten bidez iritzi baten alde egiteko konbentzitzeko moduan, eta orokorki hizkuntzaz baliatuz limurtzeko, hitzez nahiz idatziz, baina bereziki oratoria generoan. Halaber, trebetasun honen teoria edo jakintza adierazten dute". Horren arabera erretorika pertsuasioaren artea izango da.

Erretorika Grezian sortu zen. Hasiera batean haren interesa ahozko hizkuntzara bideratu zen. Ondoren, hizkuntza idatzia garrantzia hartzen joan zen ahala, testuak ere aztertu zituen, bereziki Erromako garaietan. Erdi Aroan zehar eta XIX. mendera arte irakaskuntzan garrantzi handia izan zuen, bereziki jakintza humanistikoetan. Gaur egun erretorikak indar berritua jaso du eta bere eragina oso arlo desberdinetan ikusten da, hala nola Literaturan, Politikan eta Publizitatean. Ildo horretan, ikus-entzunezko munduan ere erretorika berezi bat lantzen ari da, irudien bitartez metaforak, sinboloak, pertsonifikazioak erraz adierazteko xedez.

## Erretorikaren urratsak 
* *Inventio*: gaia, ideia egokiak aukeratu.
* *Dispositio*: gaia antolatu, ideiak antolatu, testu osoa ordenatu (bukaeratik hasi, planifikatu, ataletan antolatu).
* *Elocutio*: pentsatu bezala adierazi (kantatu, ondo ahoskatu).
* *Actio*: antzeztu doinu, ahots bolumen eta keinu egokiak erabiliz.
* *Memoria*: bat-batean egiteko memoria landu.

## Ikus, gainera 
* Ahozko hizkuntza.
* Aurkezpen digitala.
* Aurkezpen programa.
* Elokuentzia.
* PechaKucha.
* Jendaurreko aurkezpen.
* Oratoria.
* Sermoi.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008.
* Joxerra Garzia: *Jendaurrean hizlari''. Alberdania. 2008.

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
Sarreko arroaren lurraldea

**Sarreko arroaren lurraldea** (; ), **Saar** edo **Saargebiet** ere deitua, Alemaniako lurraldea izan zen, Versaillesko Itunaren ostean Nazioen Ligak hamabost urtez gobernatu zuena, 1920tik 1935era. 1933an 812.000 biztanle zituen eta hiriburua Saarbrücken zen. 1935ean itzuli zitzaion Alemaniari, plebiszitu baten ondoren. Lurralde honen mugak nahiko bat datoz gaur egungo Alemaniako Sarre estatuarenekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Wave

**The Wave** (Olatua) hareharrizko egitura bat da, Estatu Batuetako Arizonaren eta Utahren arteko mugatik hurbil kokatuta dagoena. Paria Canyon-Vermilion Cliffs Wilderness erreserba naturalaren parte da, Coyote Buttes izeneko hareharrizko muinoen artean.

U-itxurako bi sakonune dira, 36 m luze eta 19 zabal bata, eta 16 m luze eta 2 m zabal bestea; euri-urak eta haizeak hareharri marraduna higatu dute, bihurgune leun eta koloretsuak sortuz.

The Wave oso ezaguna da txangozaleentzat eta argazkilarientzat itxura izurtuengatik.

## Kanpo estekak
Zipfen legea

**Zipfen legea** errealitate fisiko eta sozialeko fenomeno anitzetan azaltzen den probabilitate-lege bat da, elementu batzuen tamaina eta ordena lotzen dituena. George Kingsley Zipf estatubatuar hizkuntzalariak sortu zuen, hizkuntza baten hitzen maiztasuna ikertzean: maiztasun handieneko lehenengo hitza bigarren hitza bi halakotan agertu ohi da gutxi gorabehera, hirugarren hitza hiru halakotan... Hitzen maiztasunaz gainera, legea hirien tamaina, webguneen bisita eta beste aldagai askotarako egiaztatu izan da, batzuetan doikuntza egokia izan ez bada ere.

Zehatzago, P_i *i* elementu baten tamaina edo maiztasuna honela kalkulatzen da:

::P_i=\frac{1}{i^a}

Hor, oro har, *a* balioa 1 edo 1 balioaren inguruan ezartzen da.

## Kanpo estekak
Garden of the Gods

**Garden of the Gods** (*jainko-jainkosen lorategia* euskaraz) AEBetako Colorado estatuko Colorado Springs hiriko parke publiko bat da.

## Kanpo estekak 
* Parkearen webgune ofiziala
Alabama Hills

**Alabama Hills** (*Alabamako muinoak* euskaraz) harrizko egitura bat da AEBetako Kalifornia estatuko Ownens Valley haranean kokatuta dagoena, Sierra Nevada mendikatean, Lone Pine herritik hurbil.
Hala nola, geografikoki muinoen mendilerrotzat hartua den bitartean, geologikoki Sierra Nevadako partetzat hartuak dira.

## Bibliografia 
* *Geology Underfoot in Death Valley and Owens Valley*, Sharp, Glazner (Mountain Press Publishing Company, Missoula; 1997) .

## Kanpo estekak 
* Alabama Hills Recreation Area, U.S. Bureau of Land Management
* The Arches of the Alabama Hills.
* Alabama Hills - VR Panorama
Drava Banovina

**Drava Banovina** edo **Drava Banate** (*Dravska banovina*, eslovenieraz) 1929 eta 1941 urteen artean Jugoslaviako Erresumako probintzia (*banovina*) izan zen. Probintzia ohi honek gaur egungo esloveniar lurraldearen gehiengoa hartzen zuen barnean eta Drava ibaiaren izena hartu zen. Lurralde honen hiriburua Ljubljana izan zen.

## Kanpo estekak
Austriako Estatu Federala

**Austriako Estatu Federala** (Ständestaat, hizkera arruntean) 1934tik 1938ra Austriako lurraldean ezarritako antolakuntza politikoa izan zen.
Txekoslovakiako Lehen Errepublika

**Txekoslovakiako Lehen Errepublika** (txekieraz eta ) 1918 eta 1938artean Erdialdeko Europan existitu zen herrialdea dugu. 1918an sortu zen Txekoslovakia Lehen Mundu Gerra amaitu bezain laster Austriar-Hungariar Inperioa desegin baitzen. Egungo Txekiar Errepublikak, Eslovakiak (1939tik 1945era) eta Karpatoko Ruteniak (azkar Karpato, Ukraina legez independentzia lortu zuenak) osatzen zuten eremua.

Guden arteko aldian errepublika demokratikoa eta oparoa izan zen, baina gatazka etnikoak agerian egon ziren etengabe lurraldean bizi ziren bi talde nagusien artean: alemaniarrak eta eslovakiarrak. Hauek biek ez zetozen bat txekiarren (bohemiar eta moraviarren) menderatze politiko eta ekonomikoarekin. Izan ere, Txekoslovakiako alemaniar eta hungariar gehienak ez ziren bat etorri estatu berria sortzearekin.

thumb|ezkerrera|400px|Txekoslovakiako Errepublikaren zatiketa (1939)
lang=eu|thumb|ezkerrera|400px|Txekoslovakiako Errepublikako hiztun komunitateak (1930)

## Kanpo estekak
Sarre (protektoratua)

**Sarreko protektoratua** gaur egungo Sarre estatu alemaniarra osatzen zuen 1947tik 1956ra. Urte horien tartean frantsesen kontrolpean egon zen lurralde hau.

## Protektoratuaren lehenengo aldia 
Versaillesko Itunaren (1919) arabera, Sarre Nazioen Ligako gidaritzapearen barruan gelditu zen Frantziaren esku, 1920tik hasita hamabost urteko aldian, Lehenengo Mundu Gerran Frantziak izandako galeren ordainean. Hamabost urteren ostean, eskuinaldearen etorkizuna erabakitzeko egin zen erreferendumean, Alemaniaren lurraldearekin bat egiteko aukerak botoen %90 lortu zuen. Era honetan, lurraldea Alemania Naziren barnean gelditu zen.

## Kanpo estekak
Italiako Errepublika Soziala

**Italiako Errepublika Soziala** () edo, era informalean **Saloko Errepublika**, Wehrmachtek okupaturiko iparraldeko Italian Benito Mussolinik sortutako estatu faxista izan zen. 1943 eta 1945 artean iraun zuen: , Erroma zuen hiriburua baina, , Salò zen, *Agenzia Stefani*, mezu ofizialak bidaltzen zituena, bertan zegoelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esloveniako Errepublika Sozialista

**Esloveniako Errepublika Sozialista** 1945 eta 1951 artean Europan iraun zuen estatua izan zen. Gerora, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista eratuko zuen, gaur egungo Esloveniaren aurrekoa. Sei jugoslaviar errepublika sozialistetatik oparoena izan zen.

1990an, Jugoslaviako Komunisten Ligak beste alderdi politikoen agerpena onartu zuen eta honek herrialdearen demokratizazioa ahalbideratu zuen. Martxoaren 8an, gobernu esloveniarrak herrialdearen izena aldatzea erabaki zuen gaur egungo Esloveniar Errepublika izenarengatik, konnotazio komunistetatik at egon zedin. 1991ko uztailaren 25ean, Esloveniak bere independentzia osoa aldarrikatu zuen, Hamar Eguneko Gerrari hasiera emanez.

Uztailaren 6an guda amaitu zen esloveniarren garaipenarekin. Era honetan, euren independentzia sendotu zuten eta komunitate internazionalak gobernu eratu berria onartu zuen. Gatazka hau ondorengo Jugoslaviar Guden lehergaia bilakatu zen. Harik eta 2006ko ekainera arte ez ziren liskarrak amaituko Montenegroren independentziarekin.

## Kanpo estekak
Oteitzako gudua

**Oteitzako gudua** Nafarroako herri hartan Bigarren Karlistaldian egindako gudua izan zen, liberalek eta karlistek 1874ko abuztuaren 11n egina.

1874ko udaren hasieran Gasteiz Ebrotik bakarturik zegoen eta abuztuaren 22an Miranda Ebrotik ateratzekotan zegoen konboi batek babesteko Moriones jeneralari Oteitza erasotzeko agindua eman zioten distrazio moduan. Mendiri jeneral karlistak defentsaren lanak hastekotan zegoen baina abuztuaren 10ean Moriones Larragan zegoela jakitean atzera egiteko agindua eman zuen.

Mendirik herriaren kanpoaldean hiru batailoi plazaratu zituen egindako lubakiak aprobetxatuz, beste bat herriaren barnean, lau Santa Barbara mendian eta bost Ziraukirako bidean dagoen San Kristobal baselizan.

Hilaren 11ko goizeko seietan Moriones Oteitzarantz jo eta heldu baino 2 kilometro aurrerago karlisten lubakiak topatu zituen Eskintza mendian. Liberalen eskuinaldean zegoen Catalánek zuzendutako dibisioak Cortijoren brigadaren laguntzaz lehen erasoak egin zituen inguratze-mugimendua eginez. Artilleriak ordu erdi bat jo ondoren, Catalánen soldaduek aitzinera egin zuten, Colomok zuzendutako dibisioak mendebaldetik eraso zuen bitartean. Eguerdirako herritik 50 metrotara zeuden baina ezin mugimendu osoa egin karlistek Colomo gelditzea lortu zutelako. Karlistek Eskintzatik 8 eta 12-ko piezak erabili zituzten su egiteko.

Orduan Morionesek eraso orokorreko agindua eman eta herria konkistatu zuen. Liberalek 422 eta karlistek 172 hildako izan zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Capitan

**El Capitan** (Kapitaina euskaraz) harrizko egitura bat da, 910 metro garai dena, Yosemite Parke Nazionalean kokatuta, Kalifornia, Estatu Batuak. Granitozko monolitoa munduko eskalatzaile ugariren helburu eta ametsa da..

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak 
* El Capitan Speed Records
* Yosemite - Long Hard Free Climbs, a list of long free climbs in Yosemite, including on El Capitan.
* xRez Yosemite Gallery, a gigapixel image of the face of El Capitan.
* 50th Anniversary of First Ascent on El Capitan
Amoralismo

**Amoralismo** morala sineste soila dela, eta oinarri objektibo orokorrik ez duela dioen filosofi dotrina da. Stirner eta Miixeren sistema filosofikoa. Ongi ala gaizki jokatzea moralaren kanpoko zerbaitek gidatu behar du horien ustez, eta betebehar eta zigor guztiak arbuiatzen dituzte.

Amoral hitza pertsona bati edo norbaitek egiten duen obra bati buruz deitu ahal dezan adjektiboa da. Terminoak pertsona batera igortzen duenean, moralez husturik balego aurkezten du. Beste parte batez, lan batera igortzen duenean amaierako moralari buruz hitz egiten zaude.
 
Amoralismoaren filosofia XIX.mendean sortu zuten Stinersek eta Nietzschek.

Banakako arrazoi eta zoriontasuna du iturburu bakarra: aginduak edo inposizioak, tradizioak, legeak... ezeztatzen ditu. Amoralismoak ez du ongiaren kontrakoa bultzatzen baizik eta gizakien bizitzeko jarrera aintzat hartzea. Kierkegaard daniarrak oso antzekoa den kontzeptu bat proposatu zuen: amoralki baina espiritutasunez bizitzea, beti kristau fedean oinarriturik.

Amoralismoa filosofiaren kontzeptu bitalistekin, zuzenbidean kontratualismoarekin eta politikan boluntarismoarekin lotuta dago.
Amorala filosofia egoistetan ager dezake, existentzialismoan edo absurdoaren filosofian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskoziako Galeria Nazionala

**Eskoziako Galeria Nazionala** (ingelesez *National Gallery of Scotland*) Eskoziako Edinburgh hiriburuan dagoen museo bat da. Hain zuzen ere, Princes Street Gardens parkean dago, The Mound izeneko muinoan eta Eskoziako Errege Akademiaren alboan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Museoa 
Museo honetan Berpizkunde arotik hasi eta gaur egun arteko Eskozia nahiz nazioarteko hainbat arte derretako artelanak eta margolan daude. Honako margolari ospetsuen margolanak daude: Tiziano, Botticelli, Leonardo da Vinci, Zurbarán, El Greco, Diego Velázquez, Rembrandt, Antoine Watteau, Francisco de Goya, Vincent van Gogh, Paul Cézanne, John Singer Sargent, Paul Gauguin, Georges Pierre Seurat, Claude Monet, Robert Burns...

## Historia 
1859an inauguratu zen, William Henry Playfair arkitektoak diseinatu zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Wfm national gallery scotland.jpg|Iparraldeko ataria.
Irudi:National Gallery of Scotland restitch1 2005-08-07.jpg|Hegoaldeko ataria.
Irudi:El Greco (Domenikos Theotokopoulos) - Christ Blessing ('The Saviour of the World') - Google Art Project.jpg|El Grecoren *Munduaren Salbatzailea* (1600).
Irudi:Olive Trees (Van Gogh).jpg|Van Goghen *Olibondoak* (1889).

## Kanpo estekak 
* Eskoziako Galeria Nazionalaren webgunea
Gauß

**Gauß** izenak (**Gauss** eta **Gausz** idazkerak ere baditu) hainbat adiera ditu:

* (Johann) Carl Friedrich Gauß *(Gauss)*
** Gauss unitatea
** Gauss-Jordan algoritmoa
** Gaussen legea
Princes Street Gardens

**Princes Street Gardens** (euskaraz *Printzeen Kaleko Lorategiak*) Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunean dagoen parke bat da. Princes Street kalean dago, Edinburgheko gazteluaren itzalpean, eta Edinburgheko Hiri Zaharra eta Hiri Berriaren arteko muga ezartzen du.

1820ko hamarkadan Nor Loch aintzira idortu ondoren parkea sortu zen, aintzira hau aurretik Edinburgheko Hiri Zaharratik behera bota ohi ziren zaborren ondorioz kutsatua zegoen.

Behin, parke hau eraiki ondoren The Mound muino artifizialak bitan banatu zuen. Ekialdeko zatiak edo *East Princes Street Garden* delakoa The Mound muinotik Waverley Bridge zubiranino doa, denera 34.000 m²-ko azalera duelarik, adliz mendebaldeko zatia edo *West Princes Street Gardens* delakoa azaleraz handiagoa da, denera 120.000 m² ditu eta The Mound muinotik hasi eta Lothian Street kaletik hurbil dauden St. John's eta St. Cuthbert's elizetaraino hedatzen da.

## Eraikinak 
Princes Street Gardens parkean hainbat eraikin nabarmen daude:

* Eskoziako Galeria Nazionala
* Eskoziako Errege Akademia
* Scott monumentua
* Ross iturria
* Eskoziar-amerikarren gerra oroigarria

Bestalde parkean eskoziar nabarmenen estatuak ere baudade: David Livingstone, Adam Black, John Wilson, Allan Ramsay, Thomas Guthrie edota James Young Simpson.

[thumb|600px|erdian|Princes Street Gardens parkearen ikuspegi panoramikoa [Edinburgheko gaztelua|Edinburgheko gaztelutik ikusita.]]

## Iruditegia 

Irudi:Princes Street Gardens.jpg|Parkea eta Scott monumentua.
Irudi:
Irudi:Ross Fountain Princes St Gardens.jpg|Ross iturria eta Edinburgheko gaztelua.
Irudi:ScottishAmericanWarMemorial.jpg|Eskoziar-amerikarren gerra oroigarria.

## Kanpo estekak 
* Princes Street Gardens parkea Edinburgheko Udal webgunean
Etruriako erresuma

**Etruriako Erresuma** (''Regno d'Etruria'' italieraz eta ofizialki) 1801etik 1807ra Napoleon Bonaparteren kontrolpean egon zen estatu satelitea izan zen. Antzinako Toscanako Dukerri Handiaren ondorengoa izan zen erresuma hau, eta etruriar herrialdeak izendatzen zituen antzinako erromatar berba hartu zuen. Izan ere, Etruria erromatar hedapenaren aurretik existitu zen.

## Kanpo estekak
Kaliningradeko oblasta

280px|thumb|Kaliningradeko oblasta
**Kaliningradeko oblasta** (; alemanez: *Gebiet Kaliningrad* edo *Nordostpreussen*, Ipar-ekialdeko Prusia) Errusiako subjektu federal bat da, Ipar-mendebaldeko Barruti Federalean dagoena. 15.100&nbsp;km²ko eremua du eta 2010ean 941.873 biztanle zituen. Zentro administratiboa Kaliningrad (lehenago, Königsberg) hiria da.

*Anbararen eskualdea* esan ohi zaio subjektu federal horri. Baltikoko kostaldean dago eta Errusiatik bakartuta geografikoki; hori dela eta, barrendegitzat hartzen da. Lituania eta Poloniarekin muga egiten du, eta herrialde horiek biak Europar Batasuneko eta NATO erakundeko kideak dira. Kaliningrad antzinako Prusiako hiririk handiena eta Ekialdeko Prusiako hiriburua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Princes Street

**Princes Street** (euskaraz *Printzeen Kalea*) Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunean dagoen kale nagusietako bat da. Edinburgheko Hiri Berrian kokatzen da, luzez 1,6 kilometro eta norantza bakoitzean bi errepide dituelarik. Ekialdean-mendebaldea norantzan, Waterloo Place enparantza hasi eta Shandwick Place enparantzan amaitzen da.

## Historia 
1770 urtean Edinburgheko Hiri Berria planifikatu zen James Craig arkitektuaren diseinuari jarraituz eta hasiera batean San Giles izena eman zitzaion kaleari, Edinburgheko zaindaria baitzen. Jurgi III.a Erresuma Batukoak izena aldatzea erabaki zuen, San Giles legendunen patroia ere badelako eta hiri berriari izen eskasa emango ziolakoan. Bere semeen izena eman zien orduan, *Princes Street* (Printzeen kalea). Edinburgheko Hiri Zaharrarekin Nor Loch aintzirak banatzen zuen baina aintzira drainatu eta Princes Street Gardens lorategiak eraiki ziren.

XIX mendean eraikin gehienak bota eta berriak altxatu zituzten, Edinburgheko kale garrantzitsuena bihurtuz. 1930 hamarkadan arkitektura kaotikoa zuen ordea eta 1949ko Abercrombie planak arkitektura diseinuak kontrolatu eta berdindu zituen.

## Eraikinak 
Kale honetan zehar hainbat kokaleku nabarmen daude:
* Princes Street Gardens
* Edinburgheko tren geltokia
* Balmoral hotela
* North Bridge zubia
* Jenners denda.

[thumb|erdian|600px|Princes Street kalearen ikuspegia [Scott monumentuaren goialdetik.]]

## Kanpo estekak
Manosa

**Manosa** C6H12O6 formula duen monosakaridoa da, aldehido taldea (CHO) lehenengo karbonoan duena. Sei karbono dituenez hexosa bat da. Hainbat landaren polisakaridoetan eta animalien glikoproteinetan dagoena.

## Etimologia 
Bere izena Bibliatik dator, hebrearrek mana izeneko jana haien Egiptoko exodoan jasotzen zuten janaritik, alegia. Mana hori Ekialde Hurbileko basamortuetako zuhaixka batzuei (lizar loredunei) darien gai azukredun batekin lotu da.

## Ezaugarriak 
Bi enantiomero baditu ere gluzidoetan ohikoa den bezala D-isomeroa bakarrik azaltzen da naturan. Ziklatzerakoan *pirano* (eraztun hexagonala) egitura hartzen du, baina *furano* (eraztun pentagonala) ere har dezake.

## Kanpo estekak
Eskoziako Errege Akademia

**Eskoziako Errege Akademia** ( edota *RSA*) Eskoziako Edinburgh hiriburuan dagoen eskoziar arte garaikidearen erakunde sustatzailea da. Princes Street Gardens parkean dago, Eskoziako Galeria Nazionalaren alboan, The Mound muinoan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Historia 
1826an sortu eta 1838an errege titulua jaso zuen.

## Eraikina 
William Henry Playfair arkitektoak diseinatu eta eraiki zuen 1822 eta 1826 artean eta 1831-36 artean hainbat zabalkuntza egin zitzaizkion. Diseinu neoklasikodun haibbat eraikin egin ziren garai hartan eta Edinburghek "Iparraldeko Atenas" ezizena hartu zuen.

Alboan duen Eskoziako Galeria Nazionalarekin batera 1912an William Thomas Oldrievek berriztu egin zuen eta Viktoria erreginaren eskultura ezarri zion gainean.

## Iruditegia 

Irudi:RSAWarhol.JPG|Eraikinaren iparraldeko ataria Andy Warholen heriotzaren 20. urteurrenaren erakusketan.
Irudi:Royal Scottish Academy on the Mound, Edinburgh.jpg|Ataria.
Irudi:Royal Scottish Academy, Edinburgh, 16 November 2005.jpg|2005an.
Irudi:RSA Edinburgh by George Meikle Kemp.jpg|1840ko George Meikle Kempen margolana.

## Kanpo estekak 
* Eskoziako Errege Akademiaren webgunea
The Mound

**The Mound** (euskaraz *Lurpila*) Eskoziako Edinburgh hiriburuan dagoen muino artifizial bat da, hain zuzen ere Princes Street Gardens parkean dago, Edinburgheko Hiri Berria eta Edinburgheko Hiri Zaharraren artean.

XVIII. mendea arte Nor Loch aintzira zegoen lekuan kokatua dago, garai hartan aintzira hau idortuarazi eta 1.501.000 gurdikada lur bertan irauliz The Mound muinoa sortu zuten, ofizialko 1781an inauguratua izan zelarik. 1846an muino honetan Edinburgheko Waverley tren geltokira doan trenaren tunela eraiki eta The Mound muinoaren azpialdetik Edinburgh eta Glasgow hirien arteko trenbideak zeharkatu zuen.

Gaur egun muino honetan hainbat eraikin nabarmen daude: Eskoziako Galeria Nazionala, Eskoziako Errege Akademia, Bank of Scotland bankuko egoitza, Eskoziako Elizaren Biltzarretxe Orokorra eta Mound museoa.

## Iruditegia 

Irudi:The Mound - geograph.org.uk - 811512.jpg|Eskoziako Galeria Nazionala eta Eskoziako Errege Akademia.
Irudi:Edinburgh The Mound and tour bus.jpg|Malda.
Irudi:Bank of Scotland HQ.jpg|Bank of Scotland bankuko egoitza.
Irudi:New College on the Mound, Edinburgh.jpg|Eskoziako Elizaren Biltzarretxe Orokorra.

## Kanpo estekak
North Bridge (Edinburgh)

**North Bridge** (euskaraz *Iparraldeko Zubia*) Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunea dagoen zubi bat da.

## Kokalekua 
Edinburgheko Hiri Zaharreko High Street eta Edinburgheko Hiri Berriko Princes Street kaleak elkarlotzen ditu. Edinburgheko Waverley tren geltokiaren gainetik igarotzen da.

Zubiaren hegoaldeko muturrean Balmoral hotela eta The Scotsman egunkariaren egoitza dauzka.

## Historia 
Lehenbiziko zubia 1763-1772 bitartean Sir William Arrol & Co. enpresak egurez eraiki zen, halere gaur egungo zubia 1894-1897 bitartean harriz eraikitzakoa da.

## Iruditegia 

Irudi:
Irudi:North Bridge - geograph.org.uk - 1346946.jpg|Zubia eta Edinburgheko Hiri Zaharra.
Irudi:Old North Bridge, Edinburgh.jpg|1829an.
Irudi:North Bridge - geograph.org.uk - 922338.jpg|Behealdea.

## Kanpo estekak
Eskoziako Museo Nazionala

**Eskoziako Museo Nazionala** (ingelesez *National Museum of Scotland*) Eskoziako Edinburgh hirian dagoen museo bat da. Chambers Street kalea eta George IV Bridge zubiaren arteko bidegurutzean kokatua dago. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

2006. urtetik aurrera antzinako objetu, kultura eta historiari buruzko **Eskoziako Museoa** ("Museum of Scotland") eta aldameneko zientzia, teknologia, natura eta munduko kulturei buruzko **Errege Museoak** ("Royal Museum") osatzen dute.

## Historia 
Museoaren historia 1780 urtean hasi zen Eskoziako antikuarioen elkartea izenarekin (*Society of Antiquaries of Scotland*), baina 1858an bere bilduma Edinburgheko Hiri Berrian dagoen *National Museum of Antiquities of Scotland*-era eraman zuten.

1861 urtean Eskoziako Museo Industriala (*Industrial Museum of Scotland*) fundatu zen eta 1866an Edinburgheko Zientzia eta Artearen Museoa (*Edinburgh Museum of Science and Art*) izena hartu zuen. 1904an Eskoziako Errege Museoa (*Royal Scottish Museum*) bihurtu zen.

1985ean Eskoziako Errege Museoak eta Eskoziako Aintzinako gauzen Museoak bat egin zuten **Eskoziako Museo Nazionala** bihurtuz baina leku faltagatik eraikin banatan jarraitu zuten, harik eta 1998an gaur egungo eraikina altxatu zuten arte. 2008an berriztatze lanak zirela eta museoa itxi egin zuten eta 2011ean ireki zituen ateak.

## Iruditegia 

Irudi:NMoS Opening day view into the Grand Gallery 06.jpg|Areto Handia.
Irudi:Museumofscotlandedin.jpg|Museoaren barnealdea. Lehenbiziko solairuaren ikuspegia bosgarren solairutik.
Irudi:Museum of Scotland roof terrace.jpg|Terraza, bertan Andy Goldsworthyen artelanak daude.
Irudi:Museum of Scotland Interior 2.JPG|Museoaren beheko solairua.
Irudi:NMSMonymuskReliquary2.jpg|750. urteko Monymusk erlikia.
Irudi:Sculpture in National Museum of Scotland by Andy Goldsworthy.jpg|Andy Goldworthy-ren bale hezurrez eginiriko eskulturak museoaren behealdeko solairuan.
Irudi:Sculpture in National Museum of Scotland by Paolozzi.jpg|Eduardo Paolozziren eskulturak.
Irudi:Chess01.jpg|Lewis uharteko xake piezak, museo honetan modu iraunkorran erakusgai dauden piezak.

## Kanpo estekak 
* Eskoziako Museo Nazionalaren webgunea
Atxilotzeko europar agindu

**Atxilotzeko europar agindua** —laburturik, **euroagindua** izenaz ere ezaguna— Europar Batasuneko estatu kide guztietan indarra duen atxilotzeko agindua da. Agindua emanda, beste estatu kide batek kriminal bat, ustezkoa zein dagoeneko zigortua, atxilotu eta agindua eman zuen estatura eraman behar du, pertsona hori epaitzeko edo espetxean sartzeko.

Euroagindua ezin da eman azterketa kriminal bat egiteko, baizik eta auzipetze kriminal bat egiteko edo espetxe zigorra betetzeko. Gehienez 12 hilabeteko eta handik gorako espetxe zigorra ekartzen duten arau-hausteengatik eman daiteke soilik, eta, epaia eman ondoan, euroagindua eskatzen ahal da espetxe zigorra gutxienez lau hilabetekoa denean.

Atxilotzeko europar agindua indarrean sartu zen estradizio prozesua Europar Batasunaren barruan azkartzeko asmoz, prozesua justizia boterearen esku utziz eta erabakiak hartzeko fase administratiboak eta politikoak kenduz, hori baitzuen oinarri Europako aurreko estradizio sistemak. Martxan jarrita 2004an, euroaginduaren erabilerak gora egin du. Izan ere, kalkulatzen da 2004an 3.000 inguru euroagindu eman zirela, eta 13.500 inguru 2008an.

## Kanpo estekak
Antonio Elortza Muxika

**Antonio Elortza Muxika** (Legazpi, Gipuzkoa, 1911 &ndash; Donostia, Gipuzkoa, 1976ko urria) kirolen —bereziki txirrindularitzaren— sustatzailea izan zen, eta Gipuzkoako, Espainiako nahiz nazioarteko hainbat kirol erakundetako kidea. Elortzak sustatu zuen 1965ean Donostiako belodromoa eraikitzea, eta urte hartan bertan Munduko Txirrindularitza Txapelketa Donostian jokatzea lortu izanaren arduradun nagusietako bat izan zen. Lan horren guztiaren omenez jarri zioten *Antonio Elortza belodromoa* izena Donostiako belodromoari.

## Bizitza 
Kirola sustatzen egindako lanak ezagutza ugari ekarri zizkion eremu geografiko guztietan: dela Donostian, dela Gipuzkoan, dela Espainian, dela nazioartean. Hona hemen aipagarrienak:

* 1965eko urriaren 29an, Donostiako Hiriaren zilarrezko domina eman zioten.
* 1964an, Gipuzkoako Txirrindularitza Federazioak urrezko domina eman zion.
* Espainiako Kirol Merituaren zilarrezko bi domina jaso zituen, 1964an bata eta 1965ean bestea.
* Nazioarteko Txirrindularitza Amateurraren Federazioak (FIAC) urrezko dominaren saria eman zion.

Sari horiek guztiak kirol jarduera zabaltzeko eta sustatzeko izan zuen ardurarengatik jaso zituen. Baina, nagusiki, txirrindularitzan nabarmentzen da Elortzaren eragina, eta arlo horretan izandako kargu garrantzitsuetan azaltzen da haren lanaren maila
aipagarria:
* Donostiako Belodromoaren Kirol Sozietatearen presidente.
* Gipuzkoako Txirrindularitza Federazioaren presidente (1960tik).
* Espainiako Txirrindularitza Federazioaren presidenteorde (1963an).
* Nazioarteko Txirrindularitza Amateurraren Federazioaren (FIAC) presidenteorde.
* Nazioarteko Txirrindularitza Batasunaren (UCI) presidenteorde.
* Espainiako Batzorde Olinpikoko (COE) kide, 1973tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak