open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Park Avenue

**Park Avenue**, iraganean *Fourth Avenue*, euskaraz **Laugarren etorbidea**, AEBtako New York hiriko etorbide edo hiribide zabal bat da, Manhattan barrutian. Zatirik handienean Madison Avenue etorbidearekiko paraleloki doa, eta Lexington Avenue etorbidearen ekialdean dago. Bere ibilbidearen erdian Grand Central Terminal geltokia dago, honek etorbidea bitan banatzen du: Park Avenue North eta Park Avenue South.

## Eraikinak 
* 101 Park Avenue
* MetLife Building
* 245 Park Avenue
* 270 Park Avenue
* 277 Park Avenue
* Grand Central Terminal
* Waldorf-Astoria Hotela
* 345 Park Avenue
* Seagram Building
* Lever House
* 432 Park Avenue
* One57

## Kanpo estekak
Grand Central Terminal

**Grand Central Terminal (GCT)**, **Grand Central Station** edota **Grand Central** AEBtako New York hirian dagoen tren geltoki bat da. Manhattan barrutiko 42nd Street eta Park Avenue etorbidearen arteko elkargunean dago. Herrialde guztira doazen distantzia luzeko trenen geltokia izateaz gain New Yorkeko metroaren geltokia ere bada.

1871an eraiki zen eta orduti hona zaharberritze ugari izan ditu (1913 eta 1994-2000 artean).

Irudi:Image-Grand_central_Station_Outside_Night_2.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:USA-NYC-Grand_Central_Terminal2.JPG|Areto Nagusia.
Irudi:Oyster_Bar_ceiling_west_jeh.jpg|Oyster Bar taberna.
Irudi:Grand_Central_Terminal_(NY)_Outline_of_Tracks_and_Platforms.jpg|Oinplanoa.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Anomura

**Anomura** krustazeo dekapodoen infraordena bat da. Bere kiderik ezagunenak ermitauak dira.

## Sailkapena 
**Galatheoidea**
:* Aeglidae familia
:* Chirostylidae familia
:* Galatheidae familia
:* Kiwaidae familia
:* Porcellanidae familia

**Hippoidea**
:* Albuneidae familia
:* Hippidae familia
:* Blepharipodidae familia
**Lomisoidea**
:* Lomisidae familia

**Lithodoidea**
:* Lithodidae familia
:* Hapalogastridae familia

**Paguroidea**
:* Coenobitidae familia
:* Diogenidae familia
:* Paguridae familia
:* Parapaguridae familia
:* Parapylochelidae familia
:* Pylochelidae familia
:* Pylojacquesidae familia

## Kanpo estekak
Kubozoo

**Kubozooak** dira Cnidaria filumeko animalizak, **Cubozoa** klasea osatzen dutenak. Eskualde tropikaletan bizi diren knidario medusozoo hauek bi fasetako bizitza-zikloa dute, polipo eta marmoka gisa, eta marmoka direnean nematozisto oso mingarriak garatzen dituzte: hauen pozoia dela eta, hilgarriak izan daitezke gizakiarentzat.

## Taxonomia 
**Cubozoa** klasea
* Carybdeida ordena
** Alatinidae familia
** Carukiidae familia
** Carybdeidae familia
** Tamoyidae familia
** Tripedaliidae familia
* Chirodropida ordena
** Chirodropidae familia
** Chiropsalmidae familia
*** *Chiropsalmus* Agassiz, 1862
*** *Chiropsella* Gershwin, 2006
*** *Chiropsoides* Southcott, 1956

## Kanpo estekak
1993ko Milwaukeeko izurritea

**1993ko Milwaukeeko izurritea** () kriptosporidiosi-izurri handia izan zen, Wisconsin estatuko Milwaukee hirian 1993an gertatu zena. Gaitz horren inoizko agerraldirik bortitzena izan zen.

*Cryptosporidium* generoko protozoo bat (*Cryptosporidium parvum*) izurrite handi horren erruduna izan zen, hiriko ur-hornidurak kutsatu zituenean. Ondorioz, kanilako ura edatean 370.000 hiritarrak gaixotu ziren, horietatik 4.000 ospitaleratuak izanik .

[250px|eskuinera|thumb|Michigan lakua [Milwaukee hirian. Hiriko ur-hornidura laku horretatik dator]]

## Historia 
1993ko martxoaren bukaeran eta apirilaren hasieran Milwaukeeko osasun-agintariek ez-ohiko gastroenteritisaren kasuen kopurua antzeman zuten: hiriko eta inguruko herritar asko beherako bortitzak, sukarra eta sabelmina pairatzen ari ziren.

Ikerketa epidemiologikoa martxan jarri zen, infekzioaren iturria jakitekotan. Gaixo guztien sintoma komuna gastroenteritisa zenez, gorotzez kutsatutako ur edo janariak jo ziren susmagarri nagusiak.

Hirian edaten den ura Michigan lakutik dator, hiri ondotik. Laborategian egindako edateko ur publikoaren hasierako analisiek uraren uhertasun maila handia agerian jarri zuten, baina ez zuten agerraldiaren iturburua izan zitekeen inongo birus edo bakterio aurkitu.

Izurriari aurre egiteko, eta edateko ura susmagarri nagusia zenez, osasun-agintariek kanilako ura kontsumitu aurretik irakiteko aholkatu zuten. Geroago, hiriak dituen bi araztegietako bat -ustez, kutsatutakoa- itxi egin zuten.

Bi asteko epean 370.000 pertsona gaixotu (populazioaren %25 inguru), eta horietatik 69 -HIESdunak gehienak- hil egin ziren 

## *Cryptosporidium* 
Hasierako ikerketak antzuak izan arren, mikrobiologoek apirilaren erdialdean agerraldi bortitz horren mikrobio erruduna aurkitu zuten: *Cryptosporidium parvum* izeneko protozooa. Jakina zenez, patogeno hori animalien eta gizakiaren heste-traktuan bizi da, eta gastroenteritisa eragiten du. Gaitza protozoo honetaz kutsatutako ur edo janariak hartzean harrapatzen da.

*Cryptosporidium*-ek erresistentzia handia du kloroarekiko, eta horregatik ur-araztegietan kloroaz gain beste prozedura batzuk ere erabili behar dira protozooa akabatzeko: iragazketa, ozonoa... Agerraldiaren eragilea identifikatu ostean, araztegiaren eraginkortasuna hobetu zen prozedura berri horiek martxan jarriz, *Cryptosporidium* deuseztatzeko.

Antza, protozoo honen kutsapena Michigan lakura udaberrian heldutako urek eta inguruko landa-eremuetatik heldutakoek (azken hauek animalien gorotzez beteak) eragin zuten. *Cryptosporidium parvum* hesteetako patogeno arrunta da behi-aziendan, eta litekeena da hori izatea agerraldiaren jatorria .

Izurritearen inpaktu ekonomikoa oso handia izan zen: garai hartako 96 milioi dolarrekoa, gutxi gorabehera (osasun-gastuak gehi galdutako lan-produktibitatea) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  A Massive Outbreak in Milwaukee of Cryptosporidium Infection Transmitted through the Public Water Supply
Joos van Wassenhove

**Joos van Wassenhove** edo **Justus van Gent** ( - 1480) primitibo flandestar margolaria izan zen, Hugo van der Goesen garaikide eta laguna.

## Bizitza eta lanak 
1460an Anberesen jardun zuen eta 1464an Ganteko pintoreen elkartean sartu zen. Garai horretako bi lan besterik ez dira ezagutzen: *Magoen adorazioa* (Metropolitan Museum of Art, New York) eta *Gurutziltzatzearen triptikoa* (San Bavon katedrala, Gante). Bi lan horien oinarrian argi eta garbi ikus daiteke Jan van Eycken eta Rogier van der Weydenen eragina; Dirk Boutsen zenbait ezaugarri ere antzematen zaizkio, baina eragin nabarmenena Ganteko pintore handienarena du, Hugo van der Goesena hain zuzen.

Dena dela, Italian izan zen denboraldian lortu zuen batez ere ospea Joosek. Han, Pizkundeko estiloaren bultzatzaile izan zen Federico da Montefeltroren gortean egon zen, Urbinon. Han pintatu zuen, 1472-1474 bitartean, *Corpus Domini*-ren kofradiak eskatuta, *Apostoluen jaunartzea* margolan handia (Galleria nazionale delle Marche, Urbino). Lan horretan dukearen eta zenbait gorte gizonen erretratuak sartu zituen; erretratu horietan nabarmena da Italiako joeren eragina.

## Erreferentziak
Liburuaren Nazioarteko Eguna

**Liburuaren Nazioarteko Eguna** mundu mailan ospatzen den eguna da. Helburua irakurketa, liburugintza eta jabetza intelektuala egile eskubideen bitartez bultzatzea da. 1995. urtetik UNESCOk sustatzen duen nazioarteko eguna da. 1996ko apirilaren 23an hainbat herrialdetan hasi zen ospatzen eta 2008rako ehun herrialde baino gehiago batu ziren.

## Liburuaren Munduko Hiriburua 
2001ean Madril izendatu zen Liburuaren Munduko Hiriburu UNESCOren ekimenez. Horrez geroztik, apirilaren 23an munduko hainbat hiri aukeratzen dira urtean zehar liburuekin lotutako kultura-jarduerak egiteko.

## Errefentziak 
## Kanpo estekak
1988ko Espainiako greba orokorra

[thumb|220px|[Nicolás Redondo eta Marcelino Camacho sindikatu deitzaileen buruzagiak.]]

**1988ko Espainiako greba orokorra** UGT eta CCOO espainiar sindikatuek abenduaren 14rako deitutako greba orokorra izan zen, Felipe González presidentearen agintaldian egindako lan-merkatuaren erreformaren aurkakoa. Grebak jarraipen masiboa izan zuen (biztanleria aktiboen %90a) eta gobernuak sindikatuekin negoziatzera behartu zuen. Hala ere, hurrengo urteko hauteskundeetan PSOEk gehiengoa mantendu zuen.

## Kausak 
Grebaren eragilea, Gobernuak egindako "Gazteentzako Emplegu Plana" aurkezpena izan zen, Ministroen Kontseiluan 1988ko uriaren 28an. Plan horrek 16-25 urte bitarteko gazteentzako kontratu bat aurreikusten zuen, soldata minimo interprofesionalagatik, 6-18 hilabete bitartekoa eta salbuespenarekin seguritate sozialen kuotetan.

Grebaren errebindikazioetan, pentsio minimoa soldata minimoarekin berdintzea eta funtzionarioei negoziatzeko eskubide kolektiboa ematea zeuden.

## Grebaren arrakasta eta TVE geldiarazteko estrategia 
thumb|TVEren logoa.
1988an, greba aurreko orduetan, Jose Maria Fraguas de Pablo errealizatzaileari, atzerako kontaketa bat egitea ideia ona zela otu zitzaion. Atzera kontaketa horrek, toki desberdinetako komiteak koordinatzeko balio izango zuen. Erreferentzia gisa, TVEk eskeintzen zuen ordua hartu zen, garai hartan gehien ikusten zena baitzen. Fraguasek greba aurreko asanblean proposatu zuen eta onartua izan zen.

Horrela, langile guztiak atzeraka kontatzen hasi ziren TVEko Espainia guztiko zentruetatik. Gaueko 12etan 0ra iritsi ziren, langile guztiek beraien lanak utzi zituzten eta TVEren emisioa moztu egin zen, noski. Horrela ondorio indibidualak saihestu ziren, nahiz eta errua 6 edo 7 langileei botatzen saiatu ziren, inor ez zen zigortua izan.

TVEren emisioaren mozketak eragin zuen inpaktuagatik, greba masiboki eta arrakastaz jarraitua izan zen Espainia guztian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Courrièresko hondamena

**Courrièresko hondamena** () Frantzian eta Europa osoan izandako meatze-istripu latzena izan zen, 1906ko martxoaren 10ean 1.099 hildako (tartean ume asko) eragin zituena. Txinako Benxihu ikatz-meatzean 1942ko apirilaren 26an gertatutakoak -1.549 meatzari hil zituena- baino ez zuen gainditu. Eztanda ikatz-hautsen suhartzeak eragin zuen, ikatz-meatza guztiz suntsitu zuena. Izena meategia ustiatzen zuen konpainiatik- *Compagnie des mines de houille de Courrières* - zetorkion: Méricourt (404 hildako), Sallaumines (304 hildako), Billy-Montigny (114 hildako) eta Noyelles-sous-Lens (102 hildako) udalerrien artean zegoena.

Meatzearen putzuak Bigarren Inperioaren garaikoak ziren eta 326 eta 340 metro arteko sakoneran zeuden. Eztanda goizeko 6:34an izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parapylochelidae

**Parapylochelidae** ermitauen familia bat da. 2012an deskribatua, bi genero besterik ez ditu:
* *Mesoparapylocheles*, monotipikoa dena
** *Mesoparapylocheles michaeljacksoni*
* *Parapylocheles*, lehen Pylochelidae familian sailkatua
** *Parapylocheles scorpio*
** *Parapylocheles glasselli*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ermitau (karramarroa)

**Ermitauak** krustazeo dekapodoak dira, **Paguroidea** goi-familia osatzen dutenak eta soinberen maskor hustuetan bizi direnak beraien exoeskeleto hauskorrak babesteko.

Sei familia ditu bere barnean, 1100 espezietan eta 120 generotan sailkaturik.
* Coenobitidae Dana, 1851 – 2 genero
* Diogenidae Ortmann, 1892 – 20 genero
* Paguridae Latreille, 1802 – 76 genero
* Parapaguridae Smith, 1882 – 10 genero
* Parapylochelidae Fraaije *et al.*, 2012 – 2 genero
* Pylochelidae Bate, 1888 – 9 genero
* Pylojacquesidae McLaughlin & Lemaitre, 2001 – 2 genero

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesoparapylocheles michaeljacksoni

***Mesoparapylocheles michaeljacksoni*** Parapylochelidae familiako ermitaua zen, Albiarrean eta Cenomaniarrean bizi zena. 2012an deskribatua, Kretazeo garaian bizi zen, duela 100 milioi urte inguru. Topaturiko espezimen fosila Olatzagutiko Koskobilo leizean aurkitu zuten, Michael Jackson hil zen egun berean (2009-6-25an) eta hortik datorkio bere izen zientifikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Cardiel

**José Cardiel** (Guardia, 1704 — Faenza, ) arabar misiolari jesuita izan zen, Rio de la Platako flora, fauna eta etnografia eta Paraguaiko geografia aztertu zituena.

Gasteizko jesuitekin ikasi ondoren, ordenan sartu zen Medina del Campon. Amerikara bidali eta 1729an Buenos Airesa ailegatu zen. *Métodos para reducir a vida racional y cristiana a los indios infieles que viven vagabundos sin pueblos ni sementeras* idatzi zuen. Patagonia eta Paraguai zeharkatu zituen. 1762an Hegoaldeko Rio Grandera bidali zuten, espainiar armada inbaditzailearekin batera.

1767an, jesuitak egotzi zituztenean, Bolonian erbesteratu zen.
Marqués de Riscal

**Herederos del Marqués de Riscal, S.A.** Euskal Herriko ardogintza enpresa bat da. Eltziegon sortu zuen, Camilo Hurtado de Amézaga VI. Riscalgo markesak 1858an. Arabako upeltegirik zaharrena da eta 2006an Marqués de Riscal hotela sortu zuen. Taldeak Errioxako ardoaz gain, 1972an Ruedan ardo zuria ere ekoizten du.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Dilsen-Stokkem

**Dilsen-Stokkem** Belgikako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2013an 19.947 biztanle zituen.

Udalerriaren barruan herri hauek daude: Dilsen, Elen, Lanklaar, Rotem, eta Stokkem.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Eguren Ugarte

**Eguren Ugarte** Euskal Herriko ardogintza enpresa bat da. Páganosen sortu zuen, Anastasio Eguren bergararrak 1870ean. Arabako upeltegirik zaharrenetariko bat da eta bere mahastiek 130 hektarea inguru dute. Taldeak Errioxako ardoaz gain, Castilla motakoak ere ekoizten ditu.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Codorníu

**Codorníu** ( ahoskatua) Kataluniako ardogintza enpresa bat da. Sant Sadurní d'Anoian sortu zuen, Jaume Codorníuk 1551 inguruan. 1659an Raventós familia sortu eta harrezkero enpresa zuzendu dute. XIX. mendean cavak egiteari ekin zioten eta 1914tik aurrera nazioartean zabaldu zen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Udal eskolak (Tolosa)

**Udal eskolen eraikina** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikin bat da.

## Kokalekua 
Alde Zaharrean dago, Rondilla kalearen 34B zenbakian, Bihotz Sakratuaren eliza (eraitsia) eta Tolosa Erdiko geralekuaren alboan.

Irudi:Tolosa - Escuelas Municipales 3.JPG|Aurrealdea.
Irudi:Tolosa - Escuelas Municipales 2.JPG|Xehetasuna.

## Eraikina 
Gaur egun kultur-etxea da, eta bertan Eduardo Mokoroa Musika Eskola, Kzgunea, ikastaro gelak eta abar daude.

## Kanpo estekak
Victoria Principal

**Victoria Principal** (Fukuoka, - ) estatubatuar aktorea da, *Dallas* telesailean egindako lanagatik ezaguna.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Dip (mitologia)

thumb|Pratdip herriaren harmarria.
**Dip** Kataluniako mitologiaren izakia da. Itxura zakur batena du, iletsu eta gaiztoa, eta deabruaren mezularia da. Hanka batetik herrena da. Elikatzeko jendeari odola xurgatzen dio. Tarragonako Pratdip herrian tradizioa bizirik da eta bertako armarrian jasota dago. Tradizioa gutxienez XVI. mendekoa da.

## Kondaira 
Kondairaren arabera, dip izaki hauek aberei odola xurgatzen diete. Gauez irteten dira eta haien biktimen artean tabernaz taberrna herrian zehar ibiltzen diren gaueko mozkortiak daude. Ikusi dituzten testiguak ez dira ezagutzen. Tradizioaren arabera, Pratdip herriaren izena izaki hauengandik dator, Pratdip edo Dipen larrea. Aipatutako herriaren sarreran oroigarri bat eraiki zaie. XIX. mendean dipak desagertu omen ziren. Antzeko kondairak mundu osoan ezagutzen dira, ezagunenak Ameriketako chupacabras ingurukoak.

## Literaturan 
Joan Perucho idazleak (1920-2003) *Les històries naturals* (1960) liburuan banpiro baten historia kontatzen du, Onofre de Dip, animalia desberdinetan bihurtzeko ahalmena duen banpiroarena, alegia.

## Artean 
Santa Marina de Pratdip elizaren erretabloan zakur-banpiro hauen irudiak ikus daitezke.
thumb|Pratdip herriko gaztelua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Dipen inguruko kondairak.
Campillo upategia

**Campillo** Guardiako upategi bat da, 1990ean eraikia.

Grupo Faustino ardo-enpresak Aurelio Ibarrondo arkitektoari Toloñoko mendilerroarekin bat egiten zuen eraikin-multzoa egitea eskatu zion. Hiru eraikin egin zituen, nagusia eta albokoak, Salamancako harriz eginak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don Johnson

**Donnie Wayne "Don" Johnson** (Flat Creek, - ) estatubatuar aktorea da, *Miami Vice* telesailean egindako lanagatik ezaguna, *Sonny Crockett* izan zelarik (1984-1989) eta Urrezko Globoa jaso zuelako. Abeslari, konpositore, produktore eta zuzendari ere bada eta Hollywoodeko ospearen pasealekuan bere izena duen izar bat dauka.

## Biografia eta lana 
Donnie Wayne Johnson Flat Creeken, Misurin, AEBetan, jaio zen 1949ko abenduaren 15ean. Ama Nell Wilson izan zen eta aita Wayne Fred Johnson nekazaria. Umea jaio zenean, gurasoek 19 eta 17 urte besterik ez zituzten.

6 urte zituen Missouritik Wichitara aldatu zuenean bizitokia, Kansasen.

1967an graduatu zen bigarren hezkuntzan Wichita Southeko eskolan eta antzerki programaren parte izan zen. Azken urtean, Tonyren papera egin zuen *West Side Story*n.

Geroago, Kansasko unibertsitatean ere ikasiko zuen.

Miami Vice telesailean parte hartzeagatik da ezaguna, *Sonny Crockett*en papera egiten duelako Philip Michael Thomasekin batera. Telesaila 5 denboraldiz egon zen pantailetan, 1984 eta 1989 artean. 1985ean, telesail txiki bat burutu zuen, *The long hot summer*, Jason Robarts, Judith Ivey, Cybill Shepherd eta Ava Gardner aktoreek parte hartu zutena, Martin Ritt zuzendariaren *Largo y cálido verano*ren (1958) moldaketa, Paul Newmanekin batera. 1990eko hamarkadan, *Nash Bridges* telesailan hartu zuen parte.

Bi aldiz egon da ezkonduta Melanie Griffithekin eta, bigarren aldian, Dakota alaba izan zuten. Lehenengo dibortzioaren ondoren, Patti D'Arvanville aktorearekin bizi izan zen urte batzuz, eta Jesse semea izan zuten. Barbra Streisandekin ere harreman bat izan zuen, eta honekin *Till I Love You* duoa grabatu zuen. 1999an, Kelly Phlegerekin ezkondu eta 3 seme-alaba izan zituzten.

Bi diska grabatu zituen: *Heartbeat* (1989) eta *Let It Roll* (1989) Bruce Kulickekin, Kiss bandaren gitarrajolearekin. Bi lanak CBSk editatu zituen, gaur egun Sony BMG denak.

## Sariak 
## Filmografia
Viktor Kortxnoi

**Viktor Lvovitx Kortxnoi** (errusieraz: Ви́ктор Льво́вич Корчно́й) (Leningrado, 1931ko martxoaren 23a - Wohlen, Suitza, 2016ko ekainaren 6a) sobietar-suitzar xake jokalaria eta Nazioarteko Maisu Handia izan zen. Munduko xake txapelketa irabazterik lortu ez duen xakelari hoberentzat hartua da Paul Keres eta Akiba Rubinsteinekin batera. Luzaz egon zen goi mailan eta munduko 100 jokalari onenen zerrendan egon zen 2007 arte (75 urte zituen orduan). Bere bizitzako azken urteak Suitzan eman zituen eta suitzar naziotasuna zuen.

1976an Sobietar Batasunetik Herbehereetara ihes egin zuen. Handik gutxira bi aldiz jokatu zuen munduko xake txapelketa, 1978an eta 1981n, eta biak galdu zituen Anatoli Karpoven aurka. Kortxnoik Sobietar Batasuna berriki utzia zuenez gero, presio politikoak tarteko, Karpoven aurkako txapelketa horiek tentsio eta polemika handikoak izan ziren.

SESBeko xake txapelketa lau aldiz irabazi zuen (1961, 1962, 1964 eta 1970), Xake Olinpiadetan SESBeko xake taldearekin urrezko domina irabazi zuen sei aldiz (1960, 1966, 1968, 1970, 1972 eta 1974) eta Europako taldekako xake txapelketa bost taldiz (1957, 1961, 1965, 1970 eta 1973). 2006an Munduko Senior Xake Txapelketa irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Chessgames
Independentzia aldarrikapen

**Independentzia aldarrikapena** nolabaiteko subiranotasuna suposatzen zaion entitateren batek (taldeak edo pertsonak) beretzat arrotza zaion Estatu baten zati zen lurralde jakin baten independentzia formalki aldarrikatzea da. Beste modu batera esanda, independentzia testu juridiko baten bidez aldarrikatzen da. Kasu gehienetan independentzia aldarrikapenak lurralde independizatu berri horien dagokien Estatuen onarpenik gabe burutzen dira, hortaz, maiz aldebakarreko independentzia aldarrikapena bezala izendatzen zaie, batez ere aldarrikapen horren zilegitasuna edo baiozkotasuna zalatzan jartzen dutenen aldetik.

Kasu batzuetan, independentzia ez da aldarrikapen soil batekin lortzen, bi aldeen arteko adostasun batekin baizik. Britainiar Inperioaren antzinako kolonia askok bere independentzia honela lortu zuten, hots, negoziazioaren bidez. Bestalde, zenbait lurraldek euren independetzia *de facto* lortu duten kasuak ere badaude, baina ez dute independetzia aldarrikapenik egin, adibidez Taiwan.

## Jurisprudentzia - Nazioarteko Justizia Auzitegiaren Irizpena 
2010eko uztailaren 22an Nazioarteko Justizia Auzitegiak Kosovoren Independentzia Aldarrikapenari buruzko irizpena onartu zuen:

"Auzitegiak nazioarteko zuzenbideak orokorrean independentzia aldarrikapenen inguruko debekurik ez duela onesten du. Hortaz, 2008ko otsailaren 17ko aldarrikapenak nazioarteko zuzenbide orokorra ez duela hausten ondorioztatzen du" (Nazioarteko Justizia Auzitegia, 2010eko uztailaren 22a, 84 paragrafoa).

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Autodeterminazioa
* Independentziaren Eguna
* Independentzia galdeketa
* Independentismoa

## Kanpo estekak
Miguel Ángel Revilla

**Miguel Ángel Revilla Roiz** (1943ko urtarrilaren 23a, Salceda, Polaciones, Kantabria) Kantabriako Alderdi Erregionalista alderdiko espainiar politikari bat da, gaur egun Kantabriako presidentea (hirugarren aldiz). Lanbidez ekonomia irakaslea eta banku zuzendaria da.

Ikasketak Euskal Herriko Unibertsitatean burutu zituen.

## Argitaratutako idazlanak 
* *La economía de Cantabria* (1978).
* *Nadie es más que nadie* (2012, Espasa-Calpe).
* *La jungla de los listos *(2014, Espasa-Calpe).
* *Este país merece la pena *(2014, Espasa-Calpe).
Agirre Lehendakariaren jaiotetxea

**Agirre Lehendakariaren jaiotetxea** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikin bat da. Bertan, 1904ko martxoaren 6an, Jose Antonio Agirre jaio zen, politikari abertzalea, eta Eusko Jaurlaritzako lehenbiziko lehendakaria.

## Kokalekua 
Zazpikaleak auzoan dago, Gurutze kalearen 4-6. zenbakietan, eta Joan Santuen elizaren alboan, bertan bataiatu zuten, Euskal Museoaren egungo egoitzatik metro gutxira.

## Kanpo estekak
El Chavo del 8

***El Chavo del 8*** mexikar telesaila da, Roberto Gómez Bolaños sortua eta 1971ko ekainaren 20an estreinatua.

## Pertsonaiak 
* El Chavo del Ocho (Roberto Gómez Bolaños, *Chespirito*)
* La Chilindrina (María Antonieta de las Nieves)
* Quico (Carlos Villagrán)
* Doña Florinda (Florinda Meza)
* Don Ramón (Ramón Valdez)
* Profesor Jirafales (Rubén Aguirre)
* Doña Clotilde, la bruja del 71 (Angelines Fernándes)
* Señor Barriga (Edgar Vivar)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alaba Eskibel jauregia

**Alaba Eskibel jauregia** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen jauregi bat da.

## Kokalekua 
Alde Zaharrean dago, Errementari kalearen 23. zenbakian, eta San Pedro elizatik hurbil.

## Historia 
1488an On Pedro Alaba Eskibel eta María Diaz de Eskibel senar-emazteen aginduz eraiki zen. Bere jabe nabarmenen artean Ignacio Maria Araba Saez de Navarrete dago, almirantea eta gerra heroia (Miguel Ricardo Alaba jeneralaren osaba), 1782an atzemandako ingeles ontzi batetik erloju bat ekarri eta gaur egun eraikinaren aurrealdean ikusgai dago.

1953tik aurrera Marokoko Erresumaren jabetzakoa da.

## Eraikina 
Eraikinak aurrealdean hesitutako lorategia du.

## Kanpo estekak
Justizia jauregi zaharra (Gasteiz)

**Justizia jauregi zaharra** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen eraikin bat da. Antzina hiriko epaitegi nagusia izan zen. Gaur egun Espainiako Gobernuaren jabetzako eraikina da.

## Kokalekua 
Gasteizko Zabalgunean dago, Olagibel kalearen 11. zenbakian, Foru kalearen izkinan, eta NANren Tramitatze Bulegoa eta Espainiako Polizia Nazionalaren Euskadiko Buruzagitza Nagusiaren alboan.

## Historia 
1850eko hamarkadan eraiki zuen.

## Eraikina 
Eraikinak gaur egun ez du erabilpen zehatzik, eta oraindik gaur egun ere bere aurrealdearen goialdean frankismoaren ikurrak dituen armarria ikusgai du.

Irudi:Vitoria - Antiguo Palacio de Justicia 1.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Vitoria - Antiguo Palacio de Justicia 2.jpg|Frankismoaren ikurrak dituen armarria.

## Ikus gainera 
* Gasteizko justizia jauregia

## Kanpo estekak
Rotraut Susanne Berner

**Rotraut Susanne Berner** (Stuttgart, Alemania, 1948ko abuztuaren 26) ilustratzaile eta diseinatzaile grafiko alemaniarra da. Batez ere Haur eta Gazte Literaturako hainbat libururen ilustratzaile gisa da ezaguna; 80 liburu baino gehiago ilustratu ditu eta 800 bat liburu-azal diseinatu ditu. Euskarara itzuliak izan dira bere zenbait lan, besteak beste, *Txarliren kontuak* (*Karlchen-Geschichten*, 2003). Hainbat sari jaso ditu, horien artean, garrantzitsuenetarikoa Hans Christian Andersen Saria (2016). 2002an, 2004an eta 2014an saria eskuratzeko hautagai sailkatuen artean izan da, baina 2016an eskuratu du azkenean. 

## Bizitza 
Diseinu Grafikoa ikasi zuen Municheko Unibertsitatean. Ikasketak amaitu ostean, publizitatean egin zuen lan eta 1977tik bere kabuz lan egin du bai diseinatzaile grafiko gisa bai ilustratzaile gisa.

Liburu asko ilustratu ditu, arrakasta handiarekin. Horien artean dira Gudrun Mebs-en *Sonntagskind* edota Jürg Schubiger-en *Als die Welt noch jung war*.

Bere ibilbidean interes berezia agertu du Haur eta Gazte Literaturako album mutuekiko. Bere *Wimmelbücher* formatuko bilduma da horren adibide.

Bere ibilbide luze eta oparoan hainbat sari eskuratu ditu. Horien artean garrantzitsuenetarikoa eta behin baino gehiagotan eskuratzear izan duena Hans Christian Andersen Saria izan da. 2002an, 2004an eta 2014an saria eskuratzeko hautagaien artean izan zen, baina azkenean, 2016an eskuratu du Haur eta Gazte Literaturako Nobel Saritzat jotzen den HCA saria.

## Lanak 
### Haur eta Gazte Literatura 
#### Wimmelbook edo Wimmelbücher liburuak 
* *Winter-Wimmelbuch* , 2003.
* *Frühlings-Wimmelbuch*, 2004.
* *Sommer-Wimmelbuch*, 2005.
* *Herbst-Wimmelbuch*, 2005.
* *Nacht-Wimmelbuch*, 2008.
* ''In the town all year 'round* kronika-liburua, 2008.

#### Txarliren istorioak 
* *Guten Morgen, Karlchen!*, 2001.
* *Gute Nacht Karlchen!*, 2001.
* *Wo ist Karlchen?*, 2002.
* *Karlchen geht einkaufen.*, 2003.
* *Karlchen-Geschichten.*, 2003.
* *Karlchen vor, noch ein Tor!*, 2006.
* *Neue Karlchen-Geschichten*, 2011.
* *Ein Schwesterchen für Karlchen.*, 2008.
* *Karlchen hat Geburtstag*, 2014.
* *Karlchen freut sich auf Weihnachten*, 2014.

#### Istorioak 
* *Das Abenteuer*, 2004.
* *Der fliegende Hut*, 2002.
* *Rotraut Susanne Berners Märchencomics*, 2008.
* *Einfach alles! Die Wort-Schatz-Kiste*, 2009.
* *Hund und Hase*, 2009.
* *Die poetische Katze. Die schönsten Katzengedichte*, 2010.
* *Der prosaische Hund. Die schönsten Hundetexte*, 2011.
* *Pick pick Picknick*, 2015.

#### Euskarara itzuliak 
* *Nahi dudana eskatzerik banu*, 2007.
* *Esna al zaude?*, 2007.
* *Txarliren kontuak: ozen irakurtzeko marrazki liburu bat'', 2008.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
Rotraut Susanne Berner-en web gune ofiziala
Eskoriatza Eskibel jauregia

**Eskoriatza Eskibel jauregia** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen jauregi bat da. Gaur egun berau kudeatzeaz arduratzen den Agirre Elizgizonaren Elkargoa Fundazioaren egoitza da, hortaz, barnetik ezin liteke bisitatu.

## Kokalekua 
Alde Zaharrean dago, Frai Zacarias Martinez kalearen 4. zenbakian.

Irudi:Vitoria - Palacio Eskoriaza-Eskibel 2.JPG|Fatxada.
Irudi:Vitoria - Palacio Eskoriaza-Eskibel 4.JPG|Xehetasuna.

## Historia 
1530-1541 artean
XVI. mendearen erdialdera Fernan López Eskoriatzak, Henrike VIII.a Ingalaterrakoa eta Katalina Aragoikoa errege-erreginen medikua zenak, eta bere emazte Victoria Anda Eskibelek eraikitzea agindu zuten.

Fernan López Eskoriatza humanista ezaguna izan zen, Erasmo Rotterdamgoa, Tomas Moro eta Luis Vivesekin hartu-emanak izan zituen.

## Eraikina 
Pizkundetar arkitektura du eta elementu apaingarriez betea dago.

Harlanduz eraikia dago, barnealdean hiru aldez osatutako arkupe bikoitzeko patioa eta izkilara bat ditu, bertako zutabeetako kapitelak eta medailoiak apainduak ditu. Plazara begira dagoen fatxada nagusi nabarmentzekoa da, elementu platereskoez apaindua, hauen artean jabea eta bere emaztearen soinak ikusgai daude.

## Kanpo loturak 
* Eskoriatza Eskibel jauregia jada Udalaren jabetzara igaro da. 2010eko azaroaren 25a. Gasteizko Udala
Soldadu

250px|thumb|Alemaniar soldaduak.

**Soldadua**, bere zentzurik orokorrenean, bere borondatez edo soldadutza betez, herrialde burujabe bateko indar armatuetan izena eman duen gizabanako bat da, herrialde hori eta bere interesak defendatzeko entrenamendua eta taldea jasoz. Indar armatu horietako kide den heinean, armadan antolatutako militar bihurtzen da. Armadaren barnean, soldadu taldeak, orokorrean, izen ezberdineko gorputz edo armetan banatzen dira, hala nola, infanteria, itsas infanteria, artilleria, zalditeria, etab.

Soldadu hitza, gradu militar bati ere erreferentzia egiten dio, orokorrean, maila baxuena eskalafoian ("soldadu soil" bezala ere ezagutzen dena).

Soldadu, berez, armada erregulatu baten kidea da. Bere bizimodua gerra egitea duen gizabanakoari gerrari edo gerlari diogu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Militar
* Gudari
Paduretako zaldi

**Paduretako zaldi**a, (), Andaluziako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik paduretako zaldia ponien sailkapen taldean sarzten da, nahiz eta tamainaz muga mugan egon.

Paduretako edo marismeño zaldia basati edo erdi basatiak bizi dira Doñana aldeko paduretan. Ofizialki desagertzeko zorian dagoen arraza bezala onartuta dago.

## Ezaugarriak 
[thumb|280 px|"Saca de las Yeguas" (Behorrak Ateratzea) delako urteroko jaia [Almonten]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krampus

**Krampus** Alpe inguruetako folklorearen izaki beldurgarria da. Kondairaren arabera deabru antzeko izaki honek Gabonetako garaietan gaiztoak izan diren haurrak zigortzen ditu. Zentzu horretan Bizarzuriren ifrentzua izango litzateke. Zigortzeko, Krampusek bihurriak izan diren haurrak harrapatu eta zaku batean sartuta eramaten ditu.

## Kondaira 
Kondairaren arabera deabru hau abenduaren 5 eta 6 agertzen da, bi astetan kaleetan ibiltzeko. Garai horri Krampusnacht deitzen zaio. Bere presentzia adierazteko eta beldurra emateko kanpaiak eta herdoildutako kateak eramaten ditu. Haren itxura deabruarena da: kopetan adar luzeak, mihi luze eta gorria, eta ile luze eta beltz-beltza. Gorputza ilez josita du eta haren hankak faunoenen antzekoak dira. Irudietan, haurrak harekin eramateko zaku bat edo saski bat jarri ohi zaio. Haurrak infernura eramaten ditu bertan jateko. Tradizionalki, Krampusnacht garaian, gazteak mozorrotu egiten dira haurrak izutzeko.
thumb|Krampus 1900. urteko postal batean.
## Krampusa kulturan 
### Telebista 
Telesail desberdinetak agertu da Krampusa:
* "Scooby-Doo! Mystery Incorporated"
* "Grimm" telesaila
* "Supernatural" telesaila

### Zinema 
Michael Dougherty zuzendariak 2015eko abenduaren 11an *Krampus* filma aurkeztu zuen.

### Bideo-jokoak 
Krampus bideo-joko hauetan agertu da: *The Binding of Isaac*, *Terraria* eta ''Don't Starve*.

## Galeria 

Irudi:Krampus Morzger Pass Salzburg 2008 04.jpg|Krampusa Morzger Passen (Salzburgo, Austria)
Irudi:Krampusse_der_Oberndorfer_Salzachteufel.jpg|Gazteak Krampusez jantzita, Salzburgon.
Irudi:Krampus Salzburg 4.jpg|Salzburgo.
Irudi:Nikolaus02.JPG|Krampus Bizarzuriarekin batera.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Scott, Delilah; Troy, Donna (2010): *Rowman & Littlefield, ed. Upside-down Christmas Tree'', 130.or. .

## Kanpo estekak 
* :Krampusa Tirolen.
Zulueta jauregia

**Zulueta jauregia** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen jauregi bat da. Haren lorategiak bisita daitezke.
## Historia 
1902-1903 artean Alfredo Zuluetaren aginduz Fausto Iñigitz de Betolatza arkitektoak eraiki zen, gonbidatuen harrera-etxea izan zedin.

1991 urtean Sancho el Sabio Fundazioa Zulueta Jauregian finkatzen da.  2012an Gasteizko Europako Hiriburu Berdearen egoitza izan zen.

## Kokalekua 
Lovaina auzoan dago, Senda ibilbidearen 2. zenbakian.

Irudi:Gasteizko Zulueta jauregia.jpg|Elurpean.
Irudi:Vitoria - Palacio de Zulueta 02.jpg|Ataria.
Irudi:Vitoria - Palacio de Zulueta 09.jpg|Eraikina.
Irudi:Vitoria - Palacio de Zulueta 14.jpg|Eraikina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zulueta jauregia- Devitoria.es
Nacho Duato

**Juan Ignacio Duato Barcia** (Valentzia, ) espainiar *ballet* dantzari eta koreografoa da. Espainiako Dantza Konpainia Nazionalaren zuzendari gisa, aldaketa handia eragin dio dantza taldeari, askoz jarrera abangoardistagoa hartuta. 1957an Londresko Rambert Eskolan hasi zen dantza ikasten, eta Maurice Béjarten Mudra Eskolan, gero. 1979an Espainiako Ballet Nazionalean hasi zen lanean, denboraldi labur batez, eta 1981ean Nederlands dans Theatre konpainian sartu zen. Talde harentzat egin zituen bere lehen koreografiak. 1990ean Espainiara itzuli zen egungo Dantza Konpainia Nazionalaren ardura hartzeko. Koreografia nagusiak: *Jardí tancat* (1983, Lorategi itxia), *Duende* (1992, Iratxoa), *Por vos muero* (1996, Zuregatik naiz hiltzen).

## Erreferentziak
Freixenet

**Freixenet** ( ahoskatua) Kataluniako ardogintza enpresa bat da. Sant Sadurní d'Anoian sortu zuen, Francesc Sala Ferrések 1861ean. Lehen Mundu Gerran cavak egiteari ekin zion eta 1970eko hamarkadatik aurrera nazioartean zabaldu zen.

## Bere iragarkiak egin dituzten izarrak 

* 1977: Liza Minnelli
* 1978 eta 1979: Freixeneteko burbuilak
* 1980: Bárbara Rey, Lorenzo Santamaría, Sydne Rome eta Margaux Hemingway
* 1981: Gene Kelly
* 1982: Norma Duval, Cheryl Ladd eta Ann Margret
* 1983: Miguel Bosé eta Shirley MacLaine
* 1984: Plácido Domingo eta Ana Obregón
* 1985: Raquel Welch
* 1986: Alexander Godunov eta Jacqueline Bisset
* 1987: Victoria Principal
* 1988: José Carreras
* 1989: Paul Newman
* 1990: Inés Sastre eta Christopher Reeve
* 1991: Don Johnson
* 1992: Antonio Banderas eta Sharon Stone
* 1993: Kim Basinger
* 1994: *Belle Époque* filmaren protegonistak
* 1995: Nacho Duato eta Andie MacDowell
* 1996: Anthony Quinn, Lorenzo Quinn, Mar Flores, Sofía Mazagatos eta Juncal Rivero
* 1997: Meg Ryan
* 1998: Maribel Verdú, Alejandro Sanz, Laura Ponte eta Ainhoa Arteta
* 1999: Montserrat Caballé, Joaquín de Luz, Tamara Rojo, Carlos Núñez, Cristina Pato, Ketama, Estrella Morente, Íngrid Rubio eta Lorena Bernal
* 2000: Lorin Maazel eta Freixeneteko burbuilak
* 2001: Penélope Cruz
* 2002: Pilar López de Ayala
* 2003: Paz Vega
* 2004: Nieves Álvarez eta Pierce Brosnan
* 2005: Gabino Diego eta Demi Moore
* 2006: Ángel Corella eta Gwyneth Paltrow
* 2007: Simon Baker
* 2008 eta 2009: Igeriketa sinkronizatuaren Espainiako selekzioa
* 2010: Shakira
* 2011: Sara Baras eta José Carlos Martínez
* 2012: ikus-entzuleak
* 2013: 66 Freixeneteko burbuila
* 2014: David Bisbal eta María Valverde
* 2015: Gimnastika erritmikoaren Espainiako selekzioa

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mesonychoteuthis hamiltoni

***Mesonychoteuthis hamiltoni*** (antzinako grezierako *mesos* "erdian", *onycho* "atzapar, iltze", eta *teuthis* "txipiroi"), batzuetan **txipiroi antartiko** edo **txipiroi erraldoi** izenarekin ere ezaguna, masari dagokionez zefalopodorik handiena dela uste da. *Mesonychoteuthis* generoko espezie ezagun bakarra da. Espezimen gutxi batzuk bakarrik ezagutzen dira, baina estimazioen arabera 12 eta 14 metroko luzera izango luke eta 750 kilogramoko pisua, orain arte aurkitu diren espezimen ez heldu batzuetan oinarrituta. Ornogaberik handiena izango litzateke.

## Banaketa 
Milaka kilometroko eremuan bizi dira, Antarktikaren iparraldean, batez ere Hegoaldeko Ozeanoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Corella

**Ángel Corella López** (Madril, ) espainiar ballet dantzari eta koreografoa da. Víctor Ullaterekin ikasi ondoren, hainbat sari jaso ditu bere lanari esker, tartean “Benois de la Danse” ospetsua 2000. urtean. New Yorkeko American Ballet Theatreren artista izan ondoren, bere konpainia sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
José María Corella

**José María Corella Iraizoz** (Iruñea, ) nafar idazlea da. Zuzenbide ikasketak egin zituen Zaragozan. Mezari, heriotzari eta askatasunari buruzko literatura saioak idatzi ditu. Nafarroako erdal literaturari buruzko historia bat eman du argitara: *Historia de la Literatura Navarra* (Nafar literaturaren historia, 1973).

Literatura kritikari moduan aritu zen *La Gaceta del Norten* eta 1999tik aurrera *Diario de Navarran* zutabe bat du.

## Erreferentziak
Jaime Corella

**Jaime Corella** (Los Arcos, 1657 - *ibidem*, 1699) nafar idazlea izan zen, kaputxinoa. Oso predikari ospetsua izan zen. Obra nagusiak: *Práctica del Confesionario* (Aitortegiko jarduna, 1686), *Suma de Teología moral* (Teologia morala, 1687), *Oración fúnebre* (Hileta hitzaldia, 1696) eta *Sermón de N.S. de Araceli* (Araceliko Andre Mariaren sermoia, 1695) dira.

## Erreferentziak
Cheryl Ladd

**Cheryl Jean Stoppelmoor** (Huron, Hego Dakota, - ), **Cheryl Ladd** izen artistikoz ezaguna, estatubatuar aktore eta abeslaria da, ''Charlie's Angels* telesailean egindako lanagatik ezaguna.

## Diskografia 
* *Josie and the Pussycats* (1970)
* *Cheryl Ladd* (1978)
* *Dance Forever* (1979)
* *Take a Chance* (1981, Japonian)
* *You Make It Beautiful'' (1982, Japonian)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Tommaso Portinari

**Tommaso Portinari** (1424 aldean - 1501) florentziar bankaria izan zen, medicitarren ordezkari Brujasen, eta Karlos Izukaitza dukearen aholkularia. Ezaguna da, batez ere, primitibo flandestarrei agindu zizkien margolanengatik.

## Erreferentziak
Goiuri jauregia

**Goiuri jauregia** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen jauregi bat da.

## Kokalekua 
Alde Zaharrean dago, Aihotz plazan, eta San Migel elizaren eta San Bizente elizaren artean.

Irudi:Plaza del Machete V-G.jpg|Jauregia eta San Bizente eliza.
Irudi:Plaza del Machete.jpg|Jauregia eta San Migel eliza.
Irudi:Vitoria - Palacio de Villa Suso 06.JPG|Balkoia.
Irudi:Vitoria - Palacio de Villa Suso 03.jpg|Atzealdeko atea eta armarria.

## Historia 
1539an Karlos I.a Espainiakoa enperadorearen gortean enbaxadorea zen Martin Salinasen aginduz eraiki zen.

## Eraikina 
XVI. mendeko jauregi honek historia eta teknika era bikainean uztartzen ditu. Eraikuntza hau egungo beharrizanetara ezin hobeto moldatu da, betiere jatorrizko estilo eta pizkundetar arkitektura egitura bere horretan mantenduz.

Jauregiak teknologia aurreratuenarekin hornitutako hiru areto ditu, enpresak izan ditzaketen beharrizan ezberdinak asetzeko. Guztiak ere ondorengo baliabide teknikoez hornituta daude: aldibereko itzulpenak, megafonia, langile espezializatuak, proiektoreak, bideoa, etab.

## Kanpo loturak 
* Goiuri jauregia, Gasteizko Udala.
Gobeu-Gebara-San Joan jauregia

**Gobeu-Gebara-San Joan jauregia** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen jauregi bat da. Orain gutxi arte Arabako Arkeologia Museoaren egoitza izan da, gaur egun Bibat museo multzoan dago.

## Kokalekua 
Alde Zaharrean dago, Hedegile kalearen 116. zenbakian, eta Txikita kalearen arteko izkinan, bai eta Buruileria plazaren alboan ere.

Irudi:Vitoria - Palacio Gobeo-Guevara-San Juan (antiguo Museo Provincial de Arqueología) 02.JPG|Txikitxoa kaletik ikusita.
Irudi:0023 Balcons de la casa Armera de los Gobeo.JPG|Egurrezko balkoiak eta adreiluzko hormak.
Irudi:Vitoria - Palacio Gobeo-Guevara-San Juan (antiguo Museo Provincial de Arqueología) 08.jpg|Plaka.
Irudi:0024 Esteles funeràries, Museu Arqueològic.JPG|Lorategiko hilarriak.

## Historia 
XVI. mendearen amaieraldera eraiki zen. Izena bere jabeen abizenei zor die.

## Eraikina 
Behealdeko solairua edo oinarria harginlanez eginak ditu, eta leiho izkinak berriz harlanduz. Gainontzeko fatxadak egurrezko eta adreiluzko egitura batez osatuak daude. Alboan, burdin-hesiz babestutako lorategia du, bertan zenbait hilarri daude.

## Jauregia salgai 
2017ko otsailean jauregia salgai jarri zuen Kutxabankek, 1.500.000 euroko prezioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gamarrako jauregia

**Bendaña jauregia** Arabako Gasteiz hiriburuaren iparraldean dagoen Gamarra herriko jauregi bat da.

## Kokalekua 
Bastobi kalearen hasieran dago, Jasokundearen elizaren alboan.

## Historia 
1617-1620 artean Filipe II.a Espainiakoaren kaperau nagusia eta Kartagena eta Avilako apezpikua izan zen Frantzisko Gamarrakoak eraiki zuen. Eraikuntza lanak jaiotzez Kantabriako Guriezo udalerrikoa zen Gonzalo de Setién arkitektoak zuzendu zituen.

## Eraikina 
Barroko estiloko eraikinada. Oinplano laukizuzena, sendoaa eta patiorik gabekoa du. Bi solairuko garaiera duen erdialdeko atala du, eta bi bazterretan hiru solairuko garaiera duten dorre kubiko bana. On Frantzisko Gamarrakoaren bi armarri nabarmentzen dira, horietako bat angeluan edo izkinan.

## Kanpo estekak
Bendaña jauregia

**Bendaña jauregia** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen jauregi bat da. Gaur egun Arabako Fournier Karta Museoaren egoitza da.

## Kokalekua 
Alde Zaharrean dago, Aiztogile kalearen 54. zenbakian. Fournier Karta Museoaren ondoan Arabako Arkeologia Museoa kokatzen da. Bien artean Bibat museo multzoa osatzen dute.

Fitxategi:Vitoria - Bibat 020.jpg|Eraikina.
Fitxategi:Vitoria - Bibat 019.jpg|Atea.
Fitxategi:Vitoria - Bibat 072.jpg|Bibat museoa.
Fitxategi:Palacio Bendaña. Interior.jpg|Bedaña jauregiko barruko pizkunde estiloko patioa.

## Historia 
XVI. mendearen hasieraldera Joan López de Arrietaren aginduz aurretik Maeztutarren dorrea zegoen solairuan eraiki zen, Valladolideko Errege Kantzelaritzako prokuradorea zena. Joan hiltzean bere semea zen Pedro López de Arrietak eraikuntza lanekin jarraitu eta amaitu zituen, azken hau Gaztelanko Erregearen Kontseiluko epailea izan zen eta Maria Eskibelekin ezkondua zegoen, Fernando Escoriatza mediku goraipatuaren alaba zena. Eraikuntza lanen maisu edo arduraduna Domingo Oriokoa izan zen.

XIX. mendean jauregiaren maiorazgoa Bendañako markesarena zenez, eraikinari izena hortik datorki. 

## Eraikina 
Arkitektura gotiko berantiarra eta pizkundetar arkitektura arteko estiloa du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako Fournier Karta Museoa
* Arabako Arkeologia Museoa
* Bibat

## Kanpo estekak 
* Arabako Fournier Karta Museoa
Jacuzzi (enpresa)

**Jacuzzi** ( ahoskatua) italiar multinazionala da, bainuontziak ekoizten dituena.

## Historia 
1900an, Pordenonen (Friuli, Italia), Jacuzzi familiak, tartean zazpi anaiek, jaioterritik alde egitea erabaki zuen, Ipar Amerikan bizibidea hobetzeko helburuarekin.

Kaliforniako Berkeleyn ezarri ziren eta anaia zaharrenak makinak maneiatzen hasi ziren lanean. Esperientzia hark lagunduta eta San Frantzisko inguruan egin zuten hegazkin ikuskizun batek inspiratuta, 1915ean Rachel Jacuzzi hegazkinentzako propultsio-helizeak egiten hasi zen. Urte berean **Jacuzzi Brothers** enpresa sortu zuen anaiekin batera, eta Jacuzzi Toothpick (Jacuzzi txotxa) izeneko helize arrakastatsua merkaturatu zuen. Berehala kabina itxiko lehen hegazkin planobakarra asmatu zuten, eta ale asko ekoiztu behar izan zituzten, AEBetako posta zerbitzuak San Frantziskoko badiatik Yosemitera pertsonak eramateko hegazkin hura aukeratu baitzuen.

Baina 1921ean Giocondo anaia konpainiaren planobakarrean izandako istripu batean hil zen eta, ezbeharra gogoan, enpresak hegazkinak egiteari utzi zion. Hegazkinetako ponpa hidraulikoak egiten pilatutako esperientzia nekazaritzarako ponpak ekoizteko erabili zuten orduan. Jacuzzi ponpa berritzaileak Kaliforniako Estatu Azokako urrezko domina lortu zuen 1931n, negozio lerro berriaren arrakastaren seinale.

1943an, 15 hilabete zituela, Kenneth Jacuzziri erreuma-artritisa eta, beraz, min kronikoa diagnostikatu zioten. Candido Jacuzziren semea hidroterapia saioak hartzen hasi zen inguruko ospitale batean, baina saioek ez zuten oinazea luzaroan arintzen, eta haurra sufritzen ezin ikusita, nekazaritzarako ponpa hidraulikoa etxeko bainuontzian probatzea erabaki zuen aitak. Kennethen osasunak nabarmen egin zuen hobera, eta handik urte batzuetara gaixotasun kronikoak ez zion eragotzi enpresaren gidaritza bere eskuetan hartzea.
thumb|Jacuzzi enpresako modelo bat: podczas HORECA 2014 w Krakowie
Doikuntza batzuk erantsita, Jacuzzik 1955ean merkaturatu zuen ponpa, eta 1968an turrustak integratuta zituen bainuontzia ekoizten hasi zen. Hasieran erabilera terapeutikoarekin lotu arren, Hollywoodeko izarrek luxu bihurtu zuten, eta 1970eko hamarkadan, spa industria modernoarekin batera, ekoizpenak eztanda egin zuen. Jacuzzitarrak 1976 arte izan ziren enpresaren jabe, nahiz eta, hidromasaje bainuontziak ez ziren sekula konpainiaren ekoizpen lerro nagusia izan.

## Ikus, gainera 
* Hidromasajeko bainuontzi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diepenbeek

**Diepenbeek** Belgikako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2013an 18.377 biztanle zituen.

Udalerriaren barruan herri eta auzo hauek daude: Bijenberg, het Crijt, Dorpheide, Keizel, Lutselus, Pampert, Piannesberg, Reitje, Rooierheide, Rozendaal eta Zwartveld.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Baltimore Orioles

**Baltimore Orioles** AEBtako Maryland estatuko Baltimore hirian egoitza duen MLB ligako beisbol talde bat da. Etxeko partiduak Oriole Park at Camden Yards estadioan jokatzen ditu.

## Palmarera 
* **MLBko txapelketak (3)**: 1983, 1970, 1966
* **Amerikar Ligako Txapelketak (7)**: 1983, 1979, 1971, 1970, 1969, 1966, 1944
* **Ekialdeko Dibisio Txapelketak (8)**: 1997, 1983, 1979, 1974, 1973, 1971, 1970, 1969

## Iruditegia 

Irudi:Oriole Park at Camden Yards 1996.png|Oriole Park at Camden Yards.
Irudi:Baltimore Orioles (5604144705).jpg|Taldea.
Irudi:09234 126c Chris Gomez.jpg|Chris Gomez jaurtitzailea.
Irudi:Antonio_Tobias_Mendez.jpg|Frank Robinson beisbolariaren estatua.

## Kanpo estekak 
* Baltimore Orioles taldearen webgunea
Boston Red Sox

**Boston Red Sox** AEBtako Maryland estatuko Baltimore hirian egoitza duen MLB ligako beisbol talde bat da. Etxeko partiduak Fenway Park estadioan jokatzen ditu.

## Palmarera 
* **MLBko txapelketak (8)**: 2013, 2007, 2004, 1918, 1916, 1915, 1912 eta 1903
* **Amerikar Ligako Txapelketak (12)**: 2007, 2004, 1986, 1975, 1967, 1946, 1918, 1916, 1915, 1912, 1904 eta 1903
* **Ekialdeko Dibisio Txapelketak (6)**: 2007, 1995, 1990, 1988, 1986 eta 1975

## Iruditegia 

Irudi:131023-F-PR861-033_Hanscom_participates_in_World_Series_pregame_events.jpg|Fenway Park.
Irudi:Allen Webster on September 19, 2014.jpg|Allen Webster jaurtitzailea.
|Ted Williams eta Tom Yawkey.
Irudi:Boston_Americans_team_picture.jpg|1901an.

## Taldearen bilakaera 
* Boston Red Sox (1908-gaur egun)
* Boston Americans (1901-1907)

## Estadioak 
* Fenway Park (1912-gaur egun)
* Huntington Avenue Baseball Grounds (1901-1911)

## Erretiratutako zenbakiak 
* Bobby Doerr 1
* Joe Cronin 4
* Johnny Pesky 6
* Carl Yastrzemski 8
* Ted Williams 9
* Carlton Fisk 27
* Jackie Robinson 42

## Kanpo estekak 
* Boston Red Sox taldearen webgunea
Máximo San Juan

**Máximo San Juan Arranz** (Mambrilla de Castrejón, Burgos, 1932ko otsailaren 18a, – Madril, 2014ko abenduaren 28a), bineta-egile, marrazkilari eta idazle espainiarra.

## Biografia 
Mambrilla de Castrejonen jaio zen 1933ko otsailaren 18an, baina Valladolidera aldatu zen; hantxe egin zituen lehen hezkuntzako ikasketak eta peritu industrial ikasketak hasi zituen, baina ez zituen amaitu. Hainbat irratigintza ikastaro egin ostean, Cadena Azul de Radiodifusión irratian lan egin zuen. 30 urtetan zehar (1977-2007) El Pais egunkarian bineta bat egiten aritu zen. 2008ko apirilean ABC egunkarian hasi zen. Umorista politiko legez eliptikoa, abstraktua, zuhurra eta intelektuala zen.

Marrazkigile, umoregile eta idazle ibilbide luzea egin zuen; lanik aipagarrienak Espainiako aldizkari eta egunkarietan argitaratu zituen marrazkiak eta testuak: La Codorniz, Por Favor, Pueblo, Triunfo, Internviú, La Vanguardia edo El País. 2008an Ohorezko Gat Perich Nazioarteko Umore Saria lortu zuen.

Alberto San Juan aktorearen aita zen.

## Erreferentziak
Tasio (marrazkilaria)

**Javier Etayo Larrainzar**, ***Tasio*** ezizenarekin ezagunagoa (Sesma, Nafarroa, 1954), nafar marrazkilaria eta binetagilea da. Irakasletza ikasketak egin bazituen ere umore grafikoan dabil lanean 1988z geroztik. Eginen aritu zen 1991tik eta egunkaria itxi zuten arte. Euskadi Informaciónen ere egin zuen lan. 2006tik aurrera Garan sinatzen ditu bere eguneroko binetak.

Hainbat marrazki bilduma argitaratu du, besteak beste: *Tasio, la tira en un año* (1999), *Píldoras* (2012) eta "Tasio 25 urte. EGINetik GARAra" (2016).

Sari ugari jaso du marrazkilari modura Tenerifen (Kanariak), La Habanan (Kuba) eta Gernikan (Bizkaia) eta banaka zein taldeka erakusketa askotan hartu du parte. Horietariko azkena "Tirabirak/Tiras que aflojan" izenekoa, 2016an zehar, euskal gatazka gai modura daukana.

## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak

## Erreferentziak