Dorothy Lawrence

**Dorothy Lawrence**, gizon izen faltsua **Denis Smith** (Hendon, Erresuma Batua, 1896ko urriaren 4a – Islington Udalerria, Erresuma Batua, 1964ko urriaren 4a) kazetari ingelesa izan zen, ezkutuan gizon jantzi zen Lehen Mundu Gerran soldadu borrokatzeko.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Lawrence Hendonen jaio zen, Middlesexen, guraso ezezagunak izan zituen. Segur aski ez-legitimoa izan zen eta Ingalaterrako Elizaren zaintzaile batek adoptatu zuen umetan.

Desadostasunen bat dago jatorrian. *Dictionary of National Biography* delakoak (2004. urtean kaleratu zen momentuan ez zuen 1919. urtetik aurrera bere bizitzaren xehetasunik aipatzen) informatzen zuenez, Lawrence 1896ko urriaren 4an jaio zen Polesworth, Warwickshiren eta Thomas Hartshorn Lawrence eta Mary Jane Beddallen bigarren alaba zen.

### Gerra-kazetari 
Kazetari izan nahirik, arrakasta izan zuen *The Times* egunkarian hainbat artikulu argitaratuta. Gerra piztu zenean, Fleet Streeteko hainbat egunkaritara idatzi zuen gerraren berri emateko itxaropenez.

1915ean Frantziara bidaiatu zuen eta Borondatezko Laguntzako Destakamenduan langile zibil gisa eskaini zuen bere burua, baina atzera bota zuten. Frantziako sektorean zehar gerra-eremuan sartzea erabaki zuen, gerra-korrespontsal independente gisa, baina Frantziako Poliziak Senlisen atxilotu zuen, fronteko lerrotik 2 miliatara (3.2 km), eta buelta emateko agindu zioten. Gaua basoan eman zuen lastategi batean, eta Parisera itzuli zen, eta hantxe ondorioztatu zuen mozorrotuta baino ez zuela lortuko nahi zuen istorioa idaztea:

Ikusiko dut zer egin dezakeen neska ingeles arrunt batek, kredentzialik eta dirurik gabe. (I'll see what an ordinary English girl, without credentials or money can accomplish.)
ezkerrera|thumb|269x269px|Lawrence 1915. urtean, BEFeko soldadu jantziaz posatzen
### Transformazioa 
Britainia Handiko Armadako bi soldaduren lagun egin zen Parisko kafetegi batean, eta arropa barruan piezaz pieza kaki uniforme bat pasa ziezaioten konbentzitu zituen; azkenean hamar gizonek partekatu zuten balentria hori, eta geroago bere liburuan "kakien konplize" gisa aipatu zituen. Orduan bere eraldaketa fisikoa praktikatzen hasi zen: etxeko kortse batez bere irudia lautuz, kotoizko kuxinak erabiliz bere sorbaldak handitzeko; eta bi polizia militar eskoziar konbentzitu zituen bere adatsa moztu ziezaioten estilo militar laburrean. Bere azala Condy's Fluid potasio permanganatozko desinfektantearekin ilundu zuen, masailetako azal zurbila zarrastatu zuen eguneroko bizarra kentzearen erupzioak agertzeko esperantzan, eta zapata-krema distiratsu pixka batekin bukatu zuen. Azkenean bere lagun soldaduei eskatu zien zelan ibili erakusteko.

Beroki zabal bat eta azpiko arropa barik, ez baitzuen nahi bere lagunek galtzamotzak eta konbinazio abandonatuak aurki zitzaten, bere nortasun faltsu berriaren paperak lortu zituen: Denis Smith izeneko soldadua, 1. Bn, Leicestershireko Erregimentua, eta fronteko lerroetara joan zen.

### Frontearen lerroa 
Somme sektore britainiarrerantz abiatu zen bizikletan. Alberterako bidean, Sommen, Tom Dunn ezagutu zuen, Lancashire-ko meatzari bat, Britaniar Espedizio Indarran (BEF) tunel-zulatzaile gisa zebilena, eta hark laguntza eskaini zion. Emakumezko soldadu gosetien artean bakarrik zegoen emakume baten segurtasunaren beldur, Dunnek Lawrencerentzat Senliseko basoan abandonatutako txabola batean lo egiteko lekua aurkitu zion. Lehen lerroan egon zen bitartean, gauero itzultzen zen hara, koltxoi heze baten gainean lo egitera, Dunnek eta bere lagunek aurrez zezaketen edozein erraziok elikatua.

Ondorengo liburuan, Lawrencek idatzi zuen Dunnek zulatzaile lana aurkitu ziola Errege Ingeniarien 179 Tunnelling Company-n, 51. Dibisioan, minak jartzen espezializatutako enpresa, fronteko lineatik 370 m baino gutxiagora jarduten zuena. Lawrencek esan zuen tunelak zulatzen lagundu ziela. Baina Britainia Handiko Armadako agintariek aurkitu eta geroagoko korrespondentzia eta ebidentziek, BEFeko zerbitzu sekretuko Sir Walter Kirkeren artxiboak barne, iradokitzen dute berak ez zuela indusketa lan oso espezializatu hau hasi, baina aske zegoela eta lubakietan lan egiten zuela.

Lanaren ahaleginak, eta bere benetako nortasuna ezkutatzeko ahaleginak, laster eragin zizkion etengabeko hotzikarak eta erreumatismoa, eta gero zorabioak. Medikuen laguntza behar bazuen bere jeneroa agerian geratuko zela eta bere lagun egindako gizonak arriskuan egongo zirela kezkaturik, 10 eguneko zerbitzuaren ostean bere burua aurkeztu zuen sarjentuaren aurrean, eta honek berehala atxiloketa militarraren pean jarri zuen.

### Ingalaterrara itzulera 
BEFeko egoitzara eramana eta koronel batek espioi gisa galdekatua, gerrako preso deklaratu zuten. Handik zaldiz eraman zuten Hirugarren Armadaren Calaisko egoitzaraino, non sei jeneralek eta gutxi gorabehera beste hogei ofizialek galdekatu zuten. "Kanpamentuko jarraitzaile" terminoa alde batera utzita (horren esanahietako bat prostituta zen), geroago gogoratu zuen "etengabe hitz egin genuen asmo gurutzatuekin. Nik neuk ez nion hitz horren esanahiari buruzko informaziorik eman, eta haiek, beren aldetik, "ezjakin jarraitzen zuela!" jabetzen jarraitzen zuten. Beraz, sarritan ematen zuen gezurretan ari zela."

Calaisetik Saint-Omer-era eraman zuten galdeketa gehiago egiteko. Armada lotsatuta zegoen emakume batek bere segurtasuna hautsi izanaz, eta beldur ziren gerran emakume gehiagok gizon jantzia hartuko ote zuten, historia argitara ateratzen bazen. Informazio delikatua aska zezakeela susmatzen zuen epaile baten aginduz, Frantzian egon zen Loosko Guduaren ondorenera arte. Bon Pasteurko komentuan giltzapetuta, bere esperientziei buruz ez zuela idatziko zin eginarazi zioten, eta horretarako zinpeko aitorpena sinatu zuen, edo bestela, espetxera bidaliko zuten. Londresera bidalita, Mantxako Kanalean zehar bidaiatu zuen Emmeline Pankhursten transbordadore berean, eta bilera sufragista batean hitz egiteko eskatu zion.

#### Liburua editatu ezin 
Londresera iritsi zenean, *The Wide World Magazine* aldizkarirako bere esperientziei buruz idazten saiatu zen. Aldizkari ilustratu horrek Londresen zuen egoitza, baina lehen liburua baztertu behar izan zuen, Gerra Bulegoaren jarraibideak zirela eta. Bulego horrek 1914. urteko Erresumaren Defentsaren Legea erabili zuen hura isilarazteko. Geroago esan zuen:

Promesa hori egitean, irabazteko aukera sakrifikatu nuen ihesaldiari buruz idatzitako kazetaritza-artikuluen bidez, bizimodua ateratzera behartutako neska baten antzera. (In making that promise I sacrificed the chance of earning by newspaper articles written on this escapade, as a girl compelled to earn her livelihood.)

### Geroko bizitza 
1919. urtean, Canonbury-ra (Islington) joan zen bizitzera, eta bere esperientzien kontakizuna kaleratu zuen: Sapper Dorothy Lawrence: *The Only English Woman Soldier*. Ingalaterran, Amerikan eta Australian harrera ona izan zuen arren, Gerra Bulegoak gogor zentsuratu zuen, eta aurrera jarraitu nahi zuen mundu batean ez zen berak espero zuen arrakasta komertziala bihurtu.

Diru-sarrera barik eta kazetari gisa inolako sinesgarritasun barik, 1925. urtean bere portaera gero eta erratikoagoak agintarien arreta erakarri zuen. Nerabezaroan elizako zaindariak bortxatu egin zuela aitortu zion doktore bati, eta ez zuela seniderik zaintzeko. Ondoren, ospitalean sartu zuten, eta, gero, zoro deklaratu zuten. 1925. urteko martxoan, Hanwelleko London County Mental Ospitalean sartu zuten lehenengo, eta, geroago, Colney Hatch Lunatic Asylum ospitalean erretiratu zuten, Friern Barneten, Londres iparraldean. 

### Heriotza 
Londresen hil zen, orduan Friern Hospital izenez ezagutzen zen lekuan, 1964. urtean. New Southgate Cementeryko behartsuentzako hilobi batean lurperatu zuten, lursail batean.

## Legatua 
2003. urtean, Richard Bennettek, Richard Samson Bennetten bilobak, Lawrenceri Frantzian lagundu zion soldaduetako batek, haren ohar bat aurkitu zuen Chathameko (Kent) Errege Ingeniarien Museoko korrespondentzia-artxiboetan. Gerora egindako ikerketa batean, Sir Walter Kirkek Lawrenceri buruz idatzitako gutun bat aurkitu zuen Sussex Raphael Stipic Easteko historialariak. Simon Jones historialari militarrak orduan Lawrenceren liburuaren kopia bat aurkitu zuen REM liburuan eta biografia bat idazteko oharrak biltzen hasi zen.

Bere historia geroago, Gerrako Museo Inperialean gerrako emakumeei buruzko erakusketa baten parte izan zen. Geroago, Jonesek aurkitu zuen Lawrenceren bortxaketa-alegazioak bere mediku-erregistroetan sartzeko bezain sinesgarriak zirela, London Metropolitan Archives-en gordeta baitzeuden, baina ez zeudela guztien eskura.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Sapper, Dorothy Lawrence: The Only English Woman Soldier, Late Royal Engineers, 51St Division, 179Th Tunnelling Company, B. E. F., ISBN 9781294728702
## Kanpo estekak