open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jose Unanue

**Jose Unanue Ruiz** (Durañona, Trapagaran,  - Barakaldo, ) bizkaitar sindikalista izan zen.

## Biografia 
Haurtzaroa Durañona auzoan igaro zuen, hamabost urte zituela Bilboko San Luis meategian (Martzana kaian) meatze-peoi gisa lanean hasi zen arte (adina faltsutuz). Handik gutxira, meategia utzi eta Sestaoko «Aurrera» metalurgia-enpresan sartu zen. Enpresa horretan, Unanuek lan-baldintzak hobetzeko lehen mobilizazioetan parte hartu zuen.

1937an, frankistak Bilbon sartu zirenean, Unanue atxilotu, lan-batailoi batean sartu eta Zaragozara bidali zuten. Bilbora itzuli zenean, eraikuntzan hasi zen lanean, hainbat enpresatatik igaro zen eta «Arregui Constructores» enpresa eraikitzailera iritsi zen.

1941ean Bizkaiko Labe Garaietan ari zen lanean. Enpresa une txarrean zegoen ikatz gutxi zegoelako eta Saguntoko Labe Garaiak ireki zituztelako. José Unanue «Forja Grande» tailerreko plantillako kidea da. 1947ko maiatzaren Leheneko greban aktiboki parte hartu zuen, nahiz eta alderdi politiko bateko kide ez zela esan, zenbaitek PCEren Bizkaiko Batzorde Probintzialarekin erlazionatu zuten.

1948an PCEren egitura desegin zuten Bizkaian, eta Unanuek berriz eratzen parte hartu zuen. 1952aren ondoren, Bizkaiko Batzorde Probintziala berregin zen berriro, eta Unanue erakundeko idazkari izan zen.

1958an Bilbon atxilotu zuten, eta José Unanuek Bizkaiko Labe Garaietako langileen artean zuen prestigioa erakusten du polizia-fitxak. 1958ko azaroaren 15ean Unane eta beste kide batzuen aurkako gerra kontseilua egin zen. Zortzi urteko espetxe zigorretik hiru eta erdi Burgosen bete zituen. Kartzelatik irten eta Portugaleteko «Talleres Urbasa»n hasi zen lanean. Han ezarri zuen bizilekua, Fonsi emaztearekin batera.

1976ko abuztuaren 4an espetxetik irten zen, trantsizioaren hasieran ezarritako amnistiari esker. Osasun oso eskasarekin, CCOOrekin eta PCErekin zuen lankidetza mugatu zuen, baina inoiz ez zen horietatik erabat aldendu. Urdaileko minbiziak jota, 1994ko apirilaren 21ean hil zen Gurutzetako Ospitalean.

## Erreferentziak
Durañona

**Durañona** Trapagarango (Bizkaia) auzo bat da. Bilboko Burdin Hesiaren aztarnak eta bolatoki bat du. Karrejo hau (izen horrekin ezagutzen dira zelaiak), Ezkerraldean ezagutzen diren dozenen arteko bat da, eta 1995ean eraiki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veikko Karvonen

**Veikko Leo Karvonen** (1926ko urtarrilaren 5a - 2007ko abuztuaren 1a) maratoian lehiatzen zen finlandiar distantzia luzeko korrikalaria izan zen. Brontzezko domina irabazi zuen maratoian 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan. 1954ko Europako Txapelketan urrezko domina irabazi zuen maratoian eta hurrengo urtean Bostongo Maratoia irabazi zuen.

## Ibilbidea 
Karvonen Sakkolan jaio zen, garai hartan Finlandiarena zen Kareliako herri txiki batean, baina Sobietar Batasunak Bigarren Mundu Gerran inbaditu zuen. Karvonen Saarijärvira ebakuatu zuten, eta han hasi zuen bere korrika-ibilbidea Jussi Kurikkalarekin entrenatzen. Bere lehen maratoia 1949ko udazkenean egin zuen Turkun, 2:45:07ko emaitza itxaropentsuarekin.

1956ko abuztuan, Finlandiako Txapelketako maratoian, Karvonen hirugarren postuan sailkatu zen, Paavo Kotila eta Eino Oksanenen atzetik. Hala ere, lasterketa horretan bere marka pertsonala egin zuen, 2:18:56koa, eta hori izan zen bere errekorra bere ibilbidearen amaierara arte. Hala ere, Olinpiar Jokoetako maratoian, Karvonen izan zen finlandiar onena eta hirugarren postua lortu zuen sailkapen orokorrean. Helmuga baino hamabi kilometro lehenago, Karvonen bigarren postuan zegoen oraindik, Alain Mimounen atzetik. Lasterketan oso bero egin zen, eta geroago Karvonenek bere ibilbideko lasterketa mingarriena izan zela onartu zuen. Karvonenek azken kilometroetan sufritu zuen, baina Franjo Mihalićek bakarrik aurreratu ahal izan zuen. Hilabeteak behar izan ziren Karvonen lasterketatik guztiz sendatu arte. 1956an, Karvonen hirugarren postuan sailkatu zen Track & Field News egunkariaren arabera.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
San Domenico eliza (Bari)

**San Domenico eliza** Bariko (Apulia, Itali) eliza bat da, Bari Vecchia auzo historikoan kokatua. 13. mendean eliza bazela dioten dokumentuak badira  , baina 1674. urtean zaharberritze bat izan zuen, eta 1794. urtean berreraikitzea . Konbentu bat zuen ondoan, eta eraikina geratzen da, Palazzo dell'Intendenza deitua 21. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria del Carmine eliza (Bari)

**Santa Maria del Carmine eliza** Bariko (Apulia, Itali) eliza bat da, Bari Vecchia auzo historikoan kokatua. 16. mendeko dokumentuek adbokazioari lotutako karmeliten presentzia dokumentatzen du Bari, baina 21. mendean ikusten den eliza 18. eta 19. mendeetako obren emaitza da. 

Barrualdean marmolezko aldare eta erretaula bikainak eta zenbait margo nabarmentzen dira , bereziki 16. mendeko Karmengo Amaren taula margotu bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gastralia

thumb|250px|Krokodiloen abdomeneko saihetsak gastralia eraldatuak dira.
**Gastralia** jatorri dermikoa duen egitura anatomiko bat da (saihets abdominalen multzo bat). Gaur egungo ornodun batzuen (musker, krokodilo eta *Sphenodon* batzuen) eta fosilen (anfibio fosil batzuen) sabelaldean dago. Bularrezurraren ondoren eta pelbisaren aurretik kokatzen da, eta ez da ornoekin artikulatzen. Muskulu abdominalak finkatzen eta erraiak eusten laguntzen du.

Egitura, ziurrenik, Rhipidistiaren sabel-ezkatekin eta Labyrinthodontiaren sabel-ezkatekin lotuta dago. Gaur egungo dortoketan, plastronaren zati batek (oskolaren sabelaldea osatzen duen egiturak) jatorri dermikoa izan dezake (gastraliarena, ziurrenik).

## Kanpo estekak
Hemiphractidae

**Hemiphractidae** Hego Amerika eta Erdialdeko Amerikako igel familia bat da. Lehenago Hylidae barnean subfamilia gisa sailkatzen ziren (**Hemiphractinae**). Azken aldian egindako ikerketek proposatu dute euren familia propioan sailkatzea, eta batzuetan hiru familia desberdinetan zatitzen dira barneko generoak: Amphignathodontidae (*Flectonotus* eta *Gastrotheca*), Cryptobatrachidae (*Cryptobatrachus* eta *Stefania*), eta Hemiphractidae (*Hemiphractus* eta *Fritziana*). Oraindik ez dago argi zein den sailkapenik egokiena. euren ezaugarrietako bat da espezieetako batzuek arrabak bizkarrean sartu eta, martsupial bat izango balira bezala, bertan gordetzen dituztela zapaburuak ateratzen diren arte.

## Generoak 
Eztabaida baldin badago ere, genero hauek sailkatu dira Hemiphractidae barnean:
* *Cryptobatrachus* 
* *Flectonotus*
* *Fritziana*
* *Gastrotheca* 
* *Hemiphractus*
* *Stefania*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prästost

**Prästost** (‘apaizaren gazta’) suediar gazta da, antzinako suediar ohituran sustrai historikoak dituena, hamarrenak nekazaritza-ondasunekin ordaintzeko, esnea barne. XVI. mendetik XIX. mendera, ohikoa izan zen elizak esne horrekin gazta egitea. Gaur egun, lehen Suedia osoko elizetan egiten zen gazta-estilo hori behi-esne pasteurizatutik abiatuta egiten da industrialki. **Präst** izen laburtuari marka erregistratuaren babesa eman zion Europar Batasunak 2001ean.

Prästost-a whiskyan edo beste edari alkoholiko batean bustitzen edo ontzen da batzuetan, eta **Saaland Pfarr** da barietate horietako bat. Prästost-en bertsio bat, 12 hilabetez zahartua eta vodka Absolut-en ondua, **VODCheese** gisa merkaturatu da.

Estatu Batuetako Nekazaritza Sailaren 1969ko liburuxka batek honela deskribatzen du Prästost estilo bat, whiskyz ondua:

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Weligama

**Weligama** (, ) Sri Lankako hiri bat da, uhartearen hegoaldeko kostaldean dagoena, Matara barrutian, Hegoalde probintzian. Kolonbotik 144 km hegoaldera dago. Weligama izenak "hareazko herria" esan nahi du literalki. Jatorriz arrantzaleen herria zen. Gaur egun turismoak eta itsasoko kirolek garrantzi handia dute.

2004ko Indiako Ozeanoko lurrikarak eragina izan zuen hirian txikizio handiak eraginez.

## Iruditegia 

File:Avalokiteshvara, Weligama 0699.jpg|Avalokitesvara 
File:LK-weligama-fischerboote.jpg|Arrantza-txalupa
File:LK-weligama-stelzenfischer-02.jpg|Arrantzalea zangoarekin.
File:Weligama-Pirogues_%C3%A0_balancier_(2).jpg|Arrantza itsasontzia.
File:Weligama-Rue_sous_la_pluie_(1).jpg|Kaleko irudia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregorio VI.a (antipapa)

**Gregorio VI.a** antipapa izan zen 1012an.

1012ko maiatzean Sergio IV.a aita santua hil zen eta Benedikto VIII.a aita santu berria hautatzearen aurka agertu zen Gregorio.

Gregorio berehala bota zuten Erromatik eta Alemaniara joan zen Henrike II.a enperadoreari laguntza eskatzera. 1012ko abenduaren 25ean, enperadoreak arazoa lege kanonikoaren eta erromatar ohituraren arabera aztertuko zuela agindu zuen. Henrikek, halaber, aita santuaren sinboloak emateko eskatu zion Gregoriori, eta aita santu legitimo izateari uzteko agindu zion. Harrezkero ez zen Gregorioren berri gehiago izan.
Sabino (argipena)

**Sabino** izenak hainbat adiera du:

Euskaraz **Sabin** eran da ezaguna gizonezkoen pertsona-izena, Sabin Aranagatik, baina santu izena gisa **Sabino** hobesten du Euskaltzaindiak.

Santu izen gisa, honako hauena izan daiteke hain zuzen:

* **Sabino Canosakoa**.
* **Sabino Spoletokoa**.
* **Sabino Hermopoliskoa**.

Aranarekin lotuta:

* **Sabin Arana** baina **Sabino Arana Fundazioa.**
* **Sabindar** izenlagun gisa.

Gainerakoan:

* **Sabino**, Brasilgo hiria.
* **Sabinar** herria, Antzinako Erromak menderatu zuena.
* *Sabin* deitura gisa, Albert Sabin zientzialariarena adibidez.
* **Sabiniano**, 7. mendeko aita santua.
Tirso

[thumb|Tirso bati eusten dion [menade bat ontzi bateko dekorazioan.]]
**Tirsoa** -***thyrsus*** (/ˈθɜːrsəs/) or ***thyrsos*** (/ˈθɜːrsɒs/; Ancient Greek: θύρσος-  *ferula communis* zurtoinaz egindako makil bat da, mahatsez edo huntzez, batzuetan, lazoak dituena goiko partean, eta pinaburu bat omen dena puntan duena. Sinbolo faliko bat da, batez ere Dioniso jainko greziarrarekin (erromatar panteoian, Baco) lotzen den bizi-indarra irudikatzen duena. Sinbolo honen jatorria antzinako Egipton eta Fenizian dagoela uste da. Traziarrek Antzinaroan asimilatu zuten eta ondoren greziar mundura zabaldu zen. 

Oparotasunaren, ugalkortasunaren eta hedonismoaren sinboloa omen da, baina aditu guztiak ez daude ados ugalkortasunaren funtzioarekin.
thumb|*Ferula communis*
Edward Olszewski adituak dio tirsoaren errematean dagoen ez dela pinaburu bat, eta hori XIX. mendean egin zen interpretazio bat dela. Bera eta beste adituek, nabarmentzen dute hasieran, *ferula comunis* landareren adar bat zela, mahats adarrez edo huntz hostoz apainduta Dionisoren sinbolo bilakatzeko. Denborarekin, zeramikan margotzen zuten artistek, *ferula comunis* goiko infloreszentzia, edo beste zerbait, estilizatu bide zuten, gero eta gehiago, eta bertsio batzuetan, pinaburu bat ematen du. Baina jainkoaren gurtzaile eta apaizek.

Beste batzuek, hala ere, Dionisoren gurtzan pinuak duen sinbolismoa eta garrantzia defendatzen dute.
## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Jeffrey Bostic

**Jeffrey Davidson Bostic** (Bridgetowon, 1960ko urriaren 27a) barbadostar militar eta politikaria da. Barbadosko 2. presidentea da 2025eko azaroaren 30etik.

Bosticek Mendebaldeko Indietako Unibertsitatean ikasi zuen eta graduondokoa egin zuen Amerikarteko Defentsa Ikastetxean. Hogeita hamar urte eman zituen armadan. Hugh Springer gobernadore orokorraren laguntza izan zen eta 2006an erretiratu zen Barbados Erregimentuko komandantea eta Barbadosko Defentsa Indarreko operazio zuzendaria izan ondoren.

2013an hautatu zuten lehen aldiz diputatu, eta 2018an hautatu zuten berriro. Osasun ministroa izan zen 2018tik 2022ra Mia Mottleyren gobernuan.

2025eko irailean, gobernuak eta oposizioak batera izendatu zuten errepublikako presidente izateko hautagai. Urrian oposiziorik gabe hautatua izan zen eta 2025eko azaroaren 30ean presidente karguaren zina egin zuen.
Saverio Saltarelliren heriotza

**Saverio Saltarelliren hilketa** Milanen gertatu zen 1970eko abenduaren 12an, kaleko istiluetan, italiar manifestari bat, militante komunista bularrean jotako negar-gas bonba batekin hil zutenean. 23 urte zituen.

## Gertakariak 
1970ko abenduaren 12an, Milanen Poliziak gazte bat hil zuen, Burgosko prozesuaren aurkako manifestazioaren amaieran. Aurreko urteko egun berean faxistek egindako atentatu bat anarkista talde bati egotzi zioten, eta espetxeratuta zituzten kideei babesa adierazteko manifestazioa antolatu zuen mugimendu anarkistak, beste hainbat mugimenduren babesarekin. Poliziak debekatu egin zuen manifestazio hori. Horrez gain, beste deialdi bat ere bazen egun hartan Milanen, Burgosko prozesuaren aurkakoa.

Egun hartan bi deialdiek bat egin zuten eta Burgosen epaitutako euskaldunen aldeko manifestazioaren amaieran, karabineroek kargatu egin zuten. Rivoluzione Comunistako kide zen Saverio Saltarelli bularrean jo zuten ke-pote batekin, eta hil egin zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Saverio Saltarelli eskainitako webgunea.
Basilia Catari Torres

**Domitila Basilia Catari Torres** (Moco Moco, La Paz, Bolivia, 1965eko apirilaren 15a - 2021eko urtarrilaren 7a) Boliviako etxeko langileen eskubideen aldeko lider sindikala eta aktibista izan zen. Boliviako Etxeko Langileen Federazio Nazionala (FENATRAHOB) sortu zuen, Boliviako etxeko soldatapeko langileen sindikatu-elkartea. 

## Bizitza 
Basilia Catari Torres Chualluma komunitatean jaio zen, Moco Moco udalerrian, La Paz departamentuan. Aitak La Paz hirira eraman zuen 10 urte zituenean, amabitxiaren etxean etxeko langile gisa lan egiteko. Bertan, 13 urte bete arte lan egin zuen inolako ordainsaririk jaso gabe, bere ikasketak babestuko zituela agindu ziotelako ordainketen ordez. 

## Aktibismoa 
* 1993an Boliviako Etxeko Langileen Federazio Nazionalaren sortzaileetako bat izan zen, Casimira Rodriguezekin batera.
* 1995ean, Guatemalan, Latinoamerikako eta Karibeko Etxeko Langileen Konfederazioko (CONLACTRAHO) idazkari nagusi hautatu zuten.
* 2450. Lege-proiektuaren proiekzioa bultzatu zuen, Etxeko Soldatapeko Lana Arautzeko Legea.

## Heriotza 
Basilia Catari pobrezian hil zen, eta diabetesak jota. Etxeko Soldatapeko Lana Arautzeko 2450. Legeak xedatzen zuen osasun-asegurua 2021ean arautu zen, baina berak ez zuen lortu eskuratzea.

## Ikus, gainera 
* Casimira Rodríguez Romero

## Erreferentziak
Susana Sumelzo

**Susana Sumelzo Jordán** (Zaragoza, Espainia, 1969ko abenduaren 22a) politikaria da, Espainiako Langile Alderdi Sozialistakoa kidea, eta Iberoamerikarako eta Kariberako Espainiako estatu-idazkari lanetan hasi zen 2023. urtean.

Zaragozako probintziako diputatua izan da Diputatuen Kongresuan 2011 eta 2024 artean, eta probintzia bereko senataria 2008 eta 2011 urteen artean. Bere alderdiaren eremuan, PSOE, Administrazio Publikoetako idazkaria izan da 2014ko uztailetik 2016ko urrira arte, eta Udal Politikako idazkaria 2017ko ekainetik 2021eko urrira bitartean.

## Bizitza 
1969ko abenduaren 22an jaio zen, Zaragozan. Zuzenbidean lizentziatua Zaragozako Unibertsitatean eta Tokiko Garapen Ekonomikoan graduondokoa Madrilgo Unibertsitate Autonomoan.

IX. legegintzaldian (2008-2011) senatari izan zen Zaragozako probintzian eta sozialisten bozeramaile Senatuko Batzorde Konstituzionalean. 2011ko abenduaren 13tik Diputatuen Kongresuko diputatua da Zaragozako probintzian. X. legegintzaldian (2011-2015), Batzorde Konstituzionaleko bozeramaile ondokoa izan zen, eta Talde Sozialistako Administrazio Publikoetako bozeramailea. XI. legealdian (2015-2016) sozialisten bozeramailea izan zen Berdintasun Batzordean. XII. Legegintzaldian, RTVE Korporazioaren eta haren sozietateen Kontrol Parlamentariorako Batzorde Mistoko lehen presidenteordea izan zen, eta Diputatuen Kongresuko Diputazio Iraunkorreko kidea. XIV. legegintzaldian, Kongresuaren eta Senatuaren arteko Batzorde Mistoko presidentea da Europar Batasunerako, eta Europako Kontseiluko Batzar Parlamentarioko kidea.

2014ko uztailaren 27an egin zen PSOEren Ezohiko Kongresuaren ostean, PSOEren Batzorde Exekutibo Federaleko Administrazio Publikoen idazkari izendatu zuten. 2017ko ekainetik 2021eko urrira arte PSOEko Batzorde Exekutibo Federaleko Udal Politikako idazkaria izan zen.

XII. legegintzaldian Mariano Rajoyren inbestiduraren bigarren saioan 'ez' bozkatu zuten PSOEko hamabost diputatuetako bat izan zen Susana Sumelzo.

2023ko abenduan, Iberoamerika eta Karibe eta Espainiarako Estatu idazkari izendatu zuen Jose Manuel Albares orduko ministroak. 2024ko urtarrilean bere eserlekuari uko egin zion 13 urte baino gehiagoz Zaragozako probintzia ordezkatu ondoren, gobernuan zituen arduretan zentratzeko helburuarekin.

## Izandako karguak 
* Senataria Zaragozako probintzian Espainiako Senatuan (2008-2011).
* Zaragozako probintziako diputatua Diputatuen Kongresuan (2011-2024).
* PSOEko Administrazio Publikoetako idazkaria (2014-2016).
* PSOEren Udal Politikako Idazkaritza (2017-2021).
* Europar Batasunerako Kongresuaren eta Senatuaren arteko Batzorde Mistoko presidentea (2019-2023).
* Europako Kontseiluko Parlamentu Batzarreko kidea (2020-2023).
* Iberoamerika, Karibe eta Espainierarako Estatu Idazkaria Munduan (2023tik).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Perfil en Twitter
* Perfil en Osoigo.com
* Perfil en Facebook
Tetrapodomorpha

**Tetrapodomorpha** edo **Choanata** ornodunen klado bat da. Devoniarrean agertu ziren. Bere barnean biltzen dira tetrapodo guztiak (lau gorputz adar dituzten ornodunak) eta eurengandik Dipnoi ararinengatik baino gertuago dauden Sarcopterygii guztiak. Forma batzuek arrainen ezaugarrien eta Labyrinthodontaren arteko itxura daute, adibidez *Tiktaalik*. Horregatik "arrainpodo" gisa ere deitu izan zaie, erdi-arrain erdi-tetrapodo baitira itxuraz. Tetrapodomorpharen barruan tetrapodoen koroa-taldea (gaur egungo tetrapodo guztien arbaso komuna eta arbaso komun horren ondorengoak) eta beste tetrapodo goiztiar batzuk sartzen dira, Osteolepiformes bezalako arrainak kasu. Tetrapodoen koroa-taldea ez diren Tetrapodomorpha guztiei *oinarrizko tetrapodo* deitzen zaio, eta talde parafiletikoa da bere horretan, arrainen eta tetrapodoen arteko trantsizioa adierazteko erabiltzen baita izena. 

## Ezaugarriak 
Tetrapodomorfoak definitzen dituzten ezaugarrien artean, hegatsetako aldaketak daude; zehazki, buru ganbila duen humero bat, hobi glenoideoarekin artikulatzen dena (sorbaldako artikulazioaren barrunbea). Beste ezaugarri giltzarri bat barneko sudur-hobia edo koana da. Arrain gehienek bi sudur-hobi pare dituzte, bata buruaren alde banatan ura sartzeko (sarrerako sudur-hobiak) eta bestea ura ateratzeko (irteerako sudur-hobiak). Lehenengo tetrapodomorfoetan, *Kenichthys*en kasuan adibidez, irteerako sudur-hobiak ahoaren perimetrorantz mugituak zeuden. Beranduago agertu ziren tetrapodomorfoetan, tetrapodoak barne, irteerako sudur-hobia ahoaren barruan dago, eta han koana esaten zaio.

## Taxonomia 
B. Swartzek 2012an 204 karaktere aztertuta, zuhaitz hau eraiki zuen:

{{clade| style=font-size:85%;line-height:85%
|label1=**Tetrapodomorpha**
|1={{clade
   |1=*Kenichthys*
   |2={{clade
      |1=Rhizodontidae 
      |2={{clade
         |1=
         |2={{clade
            |label1=Megalichthyiformes
            |1=
            |label2=Eotetrapodiformes
            |2={{clade
               |label1=Tristichopteridae
               |1=
               |2={{clade
                  |1=*Tinirau*
                  |2={{clade
                     |1=*Platycephalichthys*
                     |label2=Elpistostegalia
                     |2={{clade
                        |1=*Panderichthys* 
                        |2= }} }} }} }} }} }} }} }} }}

Clement *et al* 2021ean beste hau argitaratu zuen:

{{Clade|style=font-size:85%;line-height:85%
   |1=Dipnomorpha
   |label2=**Tetrapodomorpha**
   |2={{clade
      |1=*Kenichthys*  
      |2={{clade
         |1=*Tungsenia*  
         |2={{clade
            |label1=Rhizodontida
            |1=
            |2={{clade
               |label1=Osteolepidida
               |1=
               |2={{clade
                  |1=*Marsdenichthys*
                  |2={{clade
                     |1=*Spodichthys*
                     |2={{clade
                        |1=*Tristichopterus*
                        |2={{clade
                           |1=*Eusthenopteron* 
                           |2= }} }} }} }} }} }} }} }} }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ethel Irene McLennan

**Ethel Irene McLennan** (Williamstown, Australia, 1891ko martxoaren 15a - Melbourne, 1983ko ekainaren 12a) australiar botanikari, mikologo eta hezitzailea izan zen.

## Bizitza 
George McLennan eta Eleanor Tuckerren alaba, Williamstownen jaio zen, Victorian, eta Ingalaterrako Tintern Elizako neskentzako bigarren mailako eskolan hezi zen, Hawthornen. 1914an, Melbourneko Unibertsitateko Zientzietako lizentziatura lortu zuen. 1915etik 1931ra, erakusle eta botanika irakasle izan zen unibertsitatean. Bere interesgune nagusiak mikologia eta landare-onddo harremanak ziren. Hala ere, Iparraldeko Lurraldeen Flora (1917) liburuaren ilustratzaileetako bat ere izan zen. 

1921ean, McLennanek Zientzietako doktoretza egin zuen unibertsitatean. 1927an, Melbourneko Unibertsitateak David Syme Ikerketa Saria eman zion *Lolium-i* buruzko lanagatik, eta sari hori irabazi zuen bigarren emakumea izan zen. 1955ean erretiratu zen; 1956tik 1972ra, unibertsitateko herbarioaren zaindari aritu zen lanaldi partzialean.  

1929an, McLennan Australiako Pan-Pazifikoko Emakumeen Batzordeko presidentea izan zen, eta 1934an, Australiako Unibertsitateko Emakumeen Federazioko presidentea.
* *Backusella mclennaniae* McLennanen omenez izendatu zen.
* 1927an, Melbourneko Unibertsitateak *David Syme Ikerketa Saria* eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leire Alonso Allué

**Leire Alonso Allué** (Burlata,  Nafarroa Garaia, 1994ko ekainaren 12a) Nafarroako matematikaria da, idaztea eta musika ere gogoko duena.

## Bizitza 
Leire Alonso Allué Burlatan jaio zen 1994 urtean Iruñerriko Burlatan. Oinarrizko ikasketak egin ondoren, bere karrera Bartzelonako Unibertsitatean hasi zen, Euskal Herriko Unibertsitatera etortzeko trasladoa eskatuz. Matematikan graduatu zen 2017/2018 ikasturtean, bere Gradu amaierako lanaren izenburua "*Mary Ellen Rudin:* *demostración de la conjetura de Nikiel*" izan zen. 

### Lan ibilbidea 
Matematikak ikasteaz gain, idazle eta musikari bezala ere aritu da Allué:

Marta Macho Stadler matematikariak bultzatzen duen *Mujeres con Ciencia* blogean bi artikulu idatzi zituen, Leioako Campusean zebilen garaian:

* **Mary Ellen Rundin**: matematikak sofatik (matemáticas desde el sofá)

* **Pilar Bayer Isant**, Erretratu alfabetikoa (retrato alfabético)

Editore bezala *Izozketan Islatuak* liburua argitaratu zuen Iosune de Goñi Garcíarekin batera, idazle euskaldun gazteen testuak bilduz.

Honelaxe laburbiltzen du editoreak liburuaren edukia:Liburu hau aniztasunaren adibide da, bai literatur generoen aldetik, bai euskal herriko emakume idazle gazteek lantzen dituzten gaien aldetik. Idazle batzuentzat hauxe da lehen literatur argitalpena.Musika alorrean viola da gamba ikasi zuen Juan Crisostomo Arriaga kontserbatorioan, Itziar Atutxa Fernandez de Larrinoa irakaslearekin.

Salamancako Unibertsitatean dagoen "*Consort de Violas*" delako aintzinako musikako taldean parte hartu zuen Itziar Atutxa zuzendariaren batutapean 

2021 urtean Violanet ekimenean, hau da, Europako *viola da gamba* sarean *(European Viola da gamba Network)* parte hartu zuen Hagan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2015 urtean Iparragirre Saria irabazi zuen narratiba alorrean. Narratiba Lehiaketarako aurkeztu ziren 134 testuen artean 500 euroko saria irabazi zuen “*GORRITIK MORERA DANTZAN*” lanarekin.

* 2011n eta 2012an Hezkuntza sailaren Urruzuno Literatur Lehiaketan sariak irabazi zituen narratiba eta poesian, beste 19 kiderekin batera, gazteei zuzendutako ekimenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Emakunde Berdintasun erakundearen "***Emakumeak Zientzian***" bideoan agertzen da, emakume zientzilari hauekin batera: Lucía Gallego Andrés: Medikua eta ikertzailea, Irene Luengas Escuza biotecknologiako ikaslea eta Laura García Álvarez fisika eta ikertzailea.
Polimero superxugatzaile

**Polimero superxurgatzailea** (**SAP**)) ura xurgatzen duen polimero edo kopolimero hidrofiloa da, bere masarekin alderatuta likido kantitate oso handiak xurgatu eta atxiki ditzakeena.
thumb|Sodio poliakrilatoa, polimero superxurgatzailea
Ura xurgatzen duten polimeroek, hidrogel gisa ere ezagunak, ura xurgatzen dute ur-molekulekin hidrogeno-loturen bidez elkarrekiten dutelako. SAP batek ura xurgatzeko duen gaitasuna ur-disoluzioaren kontzentrazio ionikoaren araberakoa da. Ur desionizatuan eta destilatuan, SAP batek bere pisua 300 aldiz xurga dezake (bere bolumenaren 30etik 60ra) eta % 99,9raino likido bihur daiteke, eta % 0,9ko gatz-disoluzio batean sartzen denean, xurgapena bere pisuaren 50 aldiz ingurura jaisten da. Disoluzioan katioien presentziak polimeroak ur-molekularekin lotzeko duen gaitasuna oztopatzen du.

SAParen xurgapen-ahalmena eta puzte-ahalmena gela egiteko erabilitako saregile-motaren eta kantitatearen araberkoa da. Dentsitate txikiko saretzeak daudenean SAPek, oro har, xurgapen-ahalmen handiagoa dute eta neurri handiagoan puzten dira. SAP mota hauek gel-formazio leunagoa eta itsaskorragoa ere badute. Saretze-maila handiko polimeroek xurgapen-ahalmen eta puzte txikiagoa erakusten dute, eta gela sendoagoa da eta partikulen forma mantendu dezake presio apalean ere.

Polimero superxugatzaile saretuak usatzen dira disoluzioa saihesteko. Hiru SAP mota nagusi daude:

# Gurutzatutako poliakrilatoak eta poliakrilamidak.
# Zelulosa edo almidoi-akrilonitrilo kopolimeroak.
# Saretutako anhidrido maleikoaren kopolimeroak

## Erabilera 
SAPen erabilerarik handiena erabilera bakarreko higiene pertsonalerako produktuetan da, hala nola haurrentzako pixoihaletan, helduentzako pixoihaletan eta konpresa higienikoetan. SAPak lurpeko kable elektrikoetan edo komunikaziokoetan ura sartzea blokeatzeko, auto-sendatzen den hormigoian, lorezaintzan ura atxikitzeko agenteetan, isurketen eta hondakin-fluido urtsuen kontrolean eta zinema eta eszenatokietako ekoizpenerako elur artifizialetan ere erabiltzen dira.
Kenichthys

***Kenichthys*** Sarcopterygii arrain genero bat da, Devoniar garaian bizi zirenak, eta Tetrapodomorpha kladoaren parte. Generoaren barruan espezie bakarra ezagutzen da, *Kenichthys campbelli*, Txinan aurkitu zena 1993an. Generoa oso garrantzitsua da tetrapodoen eboluzioan, bere sudurzuloen kokapena dela eta, eboluzioaren ebidentzia nabarmena eskaintzen duena arrainen sudurzuloetatik tetrapodoen koanen arteko aldaketarena.

## Deskribapena 
*Kenichthys* tetrapodomorfo txiki bat zen, 2 zentimetro luze zituen burezur batekin. Gorputzaren aurreko aldea baino ez da ezagutzen, baina badirudi *Kenichthys*ek Sarcopterygii oinarrizkoen gorputz plana zuela, bi hegats dortsalekin, beste bi hegatz pektoral eta pelfiboekin eta uzki-hegats batekin.

Hala ere, *Kenichthys* berezia da bere sudur-zuloen kokapena dela eta. Tetrapodomorfoek bigarren sudur-zuloak (irteerakoak) aho-zapaian dituzten bitartean, *Kenichthys*ek barailaren alboetan zituen, premaxila eta maxilaren artean.

## Sistematika 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Potthucke

**Potthucke** Alemaniako Sauerland eskualde menditsuko patata plater tradizionala da, Alemaniako Nordrhein-Westfalen, eta plateraren izena adierazpen honetatik dator: «das was im Topf hockt» ('lapikoan dagoena'). Labean prestatzen den plater xumea da, eskualdeko edozein jatetxetako menuetan aurki daitekeen nekazarien bazkariei dagokiena.  

## Elaborazioa 
Patatak eta tipulak hartu, zuritu eta moztu. Irin eta Mettwurst motako saltxitxa txikituekin batera masa bat egin eta ondu egiten da, piperbeltz beltza eta intxaur muskatua gehitzen zaizkio, dena batera labean sartzen da 80 eta 90 minutu bitarteko 200 gradutan. Plateretan zerbitzatu ohi da; plater horiek laguntzeko edari ezagunenak garagardoa edo pattarra dira.

## Aldaerak 
Renanian, Potthucke-ren oso antzeko platerak daude, eskualdeko berezko espezialitate bihurtzen duten aldaera batzuekin, hala nola, Döppcheskooche, Döbbekuchen, Dibbelabbes, Kesselskooche, etab.

## Kanpo estekak
Rhizodontida

**Rhizodontida** Tetrapodomorpha barruko animalia talde iraungi bat da. Givetiarretik Pennsylvaniarrera arte bizi ziren, orain dela 377 milioi urtetik 310 milioi urte bitarte. Ibai tropikaletan bizi ziren, eta ur gezako lakuetan, non harrapakari nagusiak ziren euren garaian. Tamaina erraldoia lortu zuten, handiena *Rhizodus hibberti* izan zen, 7 metro arteko luzera zuena. Ezagutzen diren ur gezako arrainik handienak dira.

## Filogenia 
2021ean egindako filogenia honakoa da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gratin dauphinois

**Gratin dauphinois**-a patata gratinatuen platerra da, frantziar sukaldaritzako tipikoa eta Frantziako Alpeetako Dofinerria eskualdekoa. Patata xerra finak labean egosten dira esnegain freskoarekin edo esnearekin, edo bien nahasketa batekin.

Ondoko Saboian, *gratin savoyard-a* bertako gazta (emmental, gruyer, beaufort, etab.) xaflekin estaltzen da eta esnekien ordez txahal-salda bat hartzen dute. Gainerre honek, gainera, tipula darama, uztai finetan moztua.

Ipar Amerikan (bai AEBetan bai ingelesez hitz egiten den Kanadan) *au gratin style potatoes* izenez ezagutzen den platera, edo *pommes de terre au gratin* (Kanadako frantses hiztunen artean), ez da gratin dauphinois-a izaten, patata gainerreen edozein errezeta hartzen baitu.

## Ezaugarriak 
Haragi hori eta sendoko patatak erabiltzen dira, adibidez Monalisa eta Charlotte motakoak, xerra mehetan ebakitzen direnak. Horiek ez dira garbitzen edo lehortzen, multzoa elkartzeko balio duen almidoia aprobetxatzeko. Toska edo beirazko azpil batean patata geruza finak jartzen dira, baratxuri txilitu edo xehatuarekin, piperbeltz ehoarekin, gatzarekin eta intxaur muskatuarekin ontzen direnak. Gainean esne-gain freskoa edo esnea edo bien nahasketa botatzen da. Patataren barietatearen arabera, 30 edo 45 minutuan prestatzen dira labean.

## Kanpo estekak 
* (frantsesez) Gratin dauphinoisaren errezeta
Ekaterine Tarkhnishvili

**Ekaterine Tarkhnishvili - Gabashvili** (georgieraz: ეკატერინე გაბაშვილი) (თარხნიშვილი; Gori, Georgia, 1851ko ekainaren 16a - Mepiskalaki, Georgia, 1938ko abuztuaren 7a) georgiar pedagogo eta idazlea izan zen. Emakumeen eskubideen aldeko aktibismoagatik eta emakumeen alfabetatze lanagatik zen ezaguna.  Lehen feministatzat jotzen dute Gabashvili.  

## Bizitza 
Ekaterine Tarkhnishvili familia aristokratiko batean jaio zen Gorin, Georgian, garai hartan Errusia inperialaren parte zena. Bere aita, Revaz Tarkhnishvili (Tarkhan-Mouravi), gorteko idazkaria izan zen eta, ondoren, abokatu defendatzailea.

1859an, Ekaterine Gabashvili Tifliseko eskola alemaniar batean sartu zen lehenik, eta gero Madam Favre-ren barnetegi ospetsu batean.  

Hezkuntzaren eta alfabetatzearen balioaz konbentzituta, 1882tik aurrera Georgiako Alfabetatzea Sustatzeko Elkartearen zuzendaritza-batzordeko kide izan zen.  

1897-1922an, Emakumeentzako Bokazio Eskola zuzendu zuen. 1872-1905ean, Emakumeen Zirkulua sortu zuen, eta alfabetatzea sustatzeko elkartearen eskualdeko bulegoak ezartzen lagundu zuen. Bere lanaren eta bizitzaren bidez, emakumeen hezkuntza eta berdintasuna defendatu zituen.

Herriko eskola maisuen tristurei eta nekazari bizitzari buruzko hainbat eleberri eta istorio idatzi ditu. 1900eko hamarkadan, fikzioa alde batera utzi zuen, autobiografiagatik.

Gabashvili georgiar feminista eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista gisa ere ezaguna da. 1958an, "*Magdanas lurja* ( ''Magdana's Donkey* )" filmak, Gabashviliren nobeletako batean oinarrituta eta Tengiz Abuladze eta Revaz Chkheidze zuzendariek zuzendua, nazioarteko zinema jaialdietan sariak irabazi zituen Cannesen eta Edinburgon.

Bere lanaren eta bizitzaren bidez, bere garaikideak genero berdintasunaren beharraz konbentzitzen ahalegindu zen. Honekin, emakume ugariri begiak ireki zizkien, autoerrealizaziora eta garapen pertsonalera inspiratuz.

Ekaterine Gabashvili Tbilisiko Emakumeen Elkartearen sortzaileetako bat izan zen, "*Jejili"'' aldizkariaren sortzaileetako bat , haur literatura  aldizkaria, Georgian generoarekiko interesa bultzatzeko, Anastasia Tumanishvili-Tseretelirekin eta aldizkariko langile aktibo batekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nino Tkeshelashvili
* Kato Mikeladze
* Barbare Jorjadze
## Kanpo estekak
Wolfgang Becker

**Wolfgang Becker** (Hemer, 1954ko ekainaren 22a – Berlin, 2024ko abenduaren 12a) alemaniar zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen.

Historia, alemana eta amerikar ikasketak egin zituen Berlingo Unibertsitate Askean.

Alemaniako Zinema eta Telebista Akademian sartu zen eta kamerari lanetan hasi zen. Telesailen eta dokumentalen pasarteak zuzendu zituen eta 1994an *X Filme Creative Pool* zinema ekoiztetxea sortu zuen Tom Tykwer, Stefan Arndt eta Dani Levyrekin batera.

2003an Deutsche Filmakademieko kide fundatzailea izan zen eta 2004an Veneziako Mostrako epaimahaikidea.

2003an *Good Bye, Lenin!* filmarekin arrakasta handia izan zuen zuzendari gisa.

## Filmografia
Gustaf Jansson

**Gustaf Nils Jansson** (1922ko urtarrilaren 5a - 2012ko apirilaren 11) suediar distantzia luzeko korrikalaria izan zen, 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan maratoian brontzezko domina irabazi zuena. 1954ko Europako Atletismo Txapelketan bosgarren postuan amaitu zuen.

## Erreferentziak
Rafael Leónidas Felipe y Núñez

**Rafael Leónidas Felipe y Núñez** (Villa Tapia, Hermanas Mirabal probintzia, 1938ko irailaren 12a – Santiago de los Caballeros, 2025eko abenduaren 10a) dominikar elizgizon katolikoa izan zen, 1999tik 2015era Barahonako apezpikua izan zena.

## Bizitza 
thumb|left|Rafael Leónidas Felipe y Núñez apezpikuaren armarria.|209x209pxRafael Leónidas Felipe y Núñezek filosofia eta teologia ikasketak burutu zituen Santo Domingoko San Tomas Akinokoaren pontifize-apaizgaitegian. 1965eko martxoaren 25ean apaiz-ordinazioa jaso zuen Santo Domingoko San Domingo katedralean egin zen IV. Nazioarteko Mariologia Kongresuan, José Humberto Quintero Parra kardinalaren eskutik. Orduko Santiago de los Caballerosko elizbarrutian inkardinatuta geratu zen. 2016ko irailaren 10etik 2017ko abenduaren 30era arte, San Pedro de Macorísko elizbarrutiko administratzaile apostolikoa izan zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Givetiar

**Givetiarra** Denoviar Ertaina osatzen duten bi estaietako bat da. Orain dela 387,95 milioi urte hasi zen eta orain dela 382,31 milioi urte amaitu zen. Aurrekoa Eifeliarra izan zen eta ondorengoa Frasniarra. Frantziako Givet herriaren izena darama. Givetiar estaian sortu ziren ezagutzen ditugun basorik zaharrenak. GSSPren marka Jebel Mech Irdanen, dago, Tafilalten (Maroko). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robie etxea

**Robie etxea** (ingelesez *Robie house*) Frank Lloyd Wright arkitektoak Chicagon egindako etxe familiabakarra da. 1909–1910 urteetan eraiki zen Hyde Park auzoan eta *Prairie School* estiloaren adibiderik garrantzitsuenetako bat da.
Bere ezaugarri nagusiak dira lerro horizontal nabarmenak eta hegalkin luzeak, barrualde irekiak eta espazio jarraituak, adreilua, beira eta altzairua modu berritzailean erabiltzea. Arkitekto beraren beste 7 eraikinekin batera, Gizateriaren Ondarea da.

## Ezaugarriak
Frank Lloyd Wright arkitektoak diseinatua, Robie etxea *larredi* (edo *Prairie*) estiloaren adibide nagusitzat hartzen da: etxe familiabakar bat da, bere ingurunean integratua, leiho segida jarraituarekin eta tximinia handi batek osatutako nukleo zentral batekin, zeinaren inguruan gelak jarrita dauden. Adreiluz estalia, lerro horizontalak dira protagonista nagusiak..

Teilatu-hegal oso irtenek, eraikina berez dena baino askoz luzeagoa eta baxuagoa dela ematen dute, eta hori are gehiago indartzen da junturak nabarmenduz eta teila erromatar luzekarak erabiliz. Honek Robie etxearen antolaketa orokorra islatzen du, kanporanzko ardatz batean luzatuz.

Etxearen sarrera atzealdean dago, eta soto moduko batera eramaten du. Bertan, billar-gela, haurrentzako gela, garajea eta beste gelez gain, sarrerako ataria daude. Eraikinaren erdigunea diren tximinia trinkoa eta eskailerak, lotura sortzen du etxebizitza nagusiaren solairuarekin. Logelak goiko solairuan daude, eraikinaren atzealdean, eta, beraz, alde nagusitik at.

Etxebizitza horren puntu nabarmenetako bat espazioen arintasuna eta eraikinaren zati ezberdinen arteko trantsizioak dira, kanpotik hegalkinek erakusten duten bezala. Aipatzekoak dira, halaber, adreiluzko karelak dituzten balkoi handiak, lorategi-hormak eta berdeguneak, espazio pribatua espazio publikotik babesten dutelako, baina, era berean, kanpora igarotzeko eta konektatzeko aukera ematen dutelako. Barruan, egongela eta jangela estutu egiten dira tximinia dagoen gunean, eta gero berriro zabaltzen dira ikuspegiaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kitsos Tzavelas

**Kitsos Tzavelas** (; Souli, 1801 – Atenas, 1855eko martxoaren 21a) greziar militar eta politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1847tik 1848ra.

Kitsos jatorri albaniarreko familia batean jaio zen eta aitona eta aita Otomandar Inperioaren aurka borrokatu ziren. Erbestean hazi zen Korfun eta 1822an Grezia kontinentalera itzuli zen familia eta klan buru izateko.

Tzavelasek Greziako Independentzia Gerran parte hartu zuen, batzuetan Alexandros Mavrokordatosekin eta beste batzuetan Georgios Karaiskakisekin batera. 1825ean Navarino hiria setiotik askatzen lagundu zuen eta 1827an Rumelian borrokatu eta Karpenisi hiria harrapatu zuen.

Independentziaren ondoren, Tzavelasek Ioannis Kapodistrias babestu zuen eta Errusiar alderdiko buru bihurtu zen. 1834an Oto Greziakoa erregearen aurka konspiratzea leporatu zioten eta espetxeratu egin zuten. Ondoren, erregearen laguntzaile izendatu zuten eta lurrak jaso zituen Missolonghi inguruan.

1844an Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten eta 1847tik 1848ra lehen ministro izan zen. 1854an, Krimeako Gerran, matxinada bat zuzendu zuen Epiron, Greziarekiko anexioa eskatzeko.
Mae Hotely

**Mae Hotely** (Baltimore, 1872ko urriaren 7a – Coronado, 1954ko apirilaren 6a) estatubatuar aktore zinematografikoa izan zen, zinema mutuaren garaian aktiboa.

## Biografia 
Maryland, Baltimoren jaioa, Maye Shearor zuen benetako izena. 1902ko abuztuan Arthur Hotaling zinegilearekin ezkondu zen eta bere izen artistikoa bere senarraren abizenetik abiatuta asmatu zuen. Bere ibilbidean zehar, 1911 eta 1929 bitartean estreinatutako 100 film baino gehiagotan aritu zen. Mae Hotely Coronadon hil zen, Kalifornian, 1954an.

## Filmografia aukeratua 
* *Her Choice* (1915)
* ''Matilda's Legacy* (1915)
* *A Lucky Strike* (1915)
* *Baby* (1915)
* *The Twin Sister* (1915)
* *What He Forgot* (1915)
* *Who's Boss?* (1914)
* *Long May It Wave* (1914)
* *The Female Cop* (1914)
* *Building a Fire* (1914)
* *Casey's Birthday'' (1914)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Mae Hotely IMDb webgunean.
Megalichthyiformes

**Megalichthyiformes** tetrapodomorfo basalen klado iraungi bat da, Devoniarrean lehen aldiz agertu zena. Izena Michael I. Coatesek eta Matt Friedmanek jarri zioten 2010ean, *Megalichthys*etik *Eusthenopteron*dik baino gertuago zeuden taxoi guztiak biltzeko. 

## Sailkapena 
Swartzek 2012an honako kladograma proposatu zuen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nexhmije Hoxha

**Nexhmije Hoxha** (jaiotzako izena, Xhuglini; Bitola, 1921eko otsailaren 8a - Tirana, 2020ko otsailaren 26a) albaniar politikari komunista izan zen, Enver Hoxharen emaztea. Senarrarengandik oso gertu egon zen beti eta profil politiko handia eduki zuen. 1985ean, senarra hil ondoren, eragin politikoari eusten ahalegindu zen.

## Biografia 
Nexhmije Hoxha (jaiotzerakoan Nexhmije Xhuglini izendatu zuten) Bitolan jaio zen, egungo Ipar Mazedonian, orduko Jugoslavian. Aita eta ama musulmanak zituen. Geroago, Tirana joan zen bizitzera gurasoekin, eta Ama Erreginaren Institutu Pedagogikoan ikasi zuen. 1941eko azaroan, oraindik eskola-irakasle izateko trebatzen ari zela, Albaniako Alderdi Komunista sortu berrian sartu zen eta, urtebete geroago, Albaniako Nazio Askapenerako Mugimenduaren Kontseilu Nagusiko kide hautatu zuten.

## Ibilbide politikoa 
1966an, Albania gero eta bakartuago zegoen garaian, Ikasketa Marxista-Leninisten Institutuko zuzendari bihurtu zen, garbitasun ideologikoa bermatzeaz eta propaganda zabaltzeaz arduratzen zen organoa. 

70. hamarkadaren amaieran, Albaniako Emakume Antifaxisten Elkarteko buru zela, emakumeen beloa debekatu zuen.

1985ean, senarra hil ondoren, Fronte Demokratikoko presidente hautatu zuten, aterki elkarte bat. Senarraren ondare politikoa defendatu zuen erreformen garaian (1990-1991). Fronte Demokratikoko presidente kargua utzi behar izan zuen 1990eko abenduan, eta Adil Çarçani lehen ministroak ordezkatu zuen.

Albanian komunismoa erori ondorengo hasierako egunetan Ramiz Alia "traidore nazional" gisa deskribatu zuen. Baina, geroago, bere adierazpena ezeztatu zuen. Orduan esan zuen Alia eta Albaniako Lanaren Alderdia sozialismotik salba zitekeena salbatzen saiatu zirela.

## Azken urteak eta heriotza 
Alderdi Sozialistatik kanporatu zuten 1991ko ekainaren 13an, eta Zeri i Popullit egunkariak kritikatu egin zuen, ustez bizimodu arranditsua zuelako. 1991ko abenduaren 10ean atxilotu zuten, eta 1993ko urtarrilaren amaieran bederatzi urteko kartzela-zigorra ezarri zioten 750.000 leks bidegabe erabiltzeagatik. Zigorra hamaika urtera igo zuen apelazio auzitegiak. Nexhmije Hoxha 1997ko urtarrilean atera zen espetxetik.

2020ko otsailaren 26an hil zen, 99 urte zituela, Tiranako bere etxean. Bere heriotzaren unean, Albaniako buruzagi komunistarik zaharrena zen.

## Bizitza pertsonala 
Urte luzez, bere senarrarekin bizi izan zen Tiranako *Bllok* auzoan, herrialdeko elitearen bizilekuan. Hala ere, Nexhmijek defendatu zuen ez zuela bizitza nabarmenik eduki. Horren adibide gisa, 1945eko bere ezkontza zeremonia aipatzen zuen, ez baitzuen ez soinekorik, ez harrerarik, ezta eztei-bidaiarik izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monopoliko katedrala

**Monopoliko katedrala** edo **Santa Maria della Madia** **basilika** (italieraz, Basilica Concattedrale di Maria Santissima della Madia") Italiako Apulia eskualdeko Bari probintziako Monopoli herrian dagoen duomo edo katedral katoliko katolikoa da. Ama Birjinari eskainia dago, **Madonna della Madia** adbokazioarekin, bertan gordetako hodegetria batengatik eta hari lotutako mirariagatik. Antzina Monopoliko elizbarrutiaren apezpiku-egoitza izan zen, eta 1986tik aurrera Conversano-Monopoli elizbarrutiko konkatedrala da. Katedralari basilika txiki estatusa eman zioten 1921ean.

## Historia 
Katedrala erromatar tenplu eta ehorzketa gune baten tokitik gertu altxatu zen. Lanak 1107an hasi ziren bertan, baina ustez teilatu osatzeko haberik ez zegoelako geldiarazi zuten. Miraria gertatu zen 1117an, Madonnaren ikono bat zeraman almadia bat sartu zenean portura. Almadiako enborrak teilatua eraikitzeko erabili ziren, salbu eta batzuk erakusgai daudenak elizan, erlikia gisa. Mirariko almadiagatik esaten zaio Madonnaren irudiari Madonna della Madia.

Egitura erromanikoa ez zen osoa izan 1442ra arte, urte horretan sagaratu baitzen. 1972ko aurkikuntza batean, eraikin haren kripta erromanikoa aurkitu zuten lur azpian, eta erakusketa batez hornitua bisitagarri dago 21. mendean.

Hiru kanpaidorreetatik bi setio batean kaltetu zituzten 1528an. Geratzen zen dorrea 1686an erori zen, ondoko kale bateko etxeen gainera, eta berrogei bizilagun hil ziren istripuan (beste eliza bat eraiki zen etxeak zeuden tokian: Purgatoriokoa). 1693rako, kanpandorre berri bat altxatu zen.

1738an, Giulio Sacchi apezpikuaren agintepean eliza zaharra suntsitu egin zen eta 1742an eliza berria eraiki zen. Lanak estilo barrokoan amaitu ziren 1772an. 

1770ean, Madonna della Madiaren ikonoa koroatu zuten Klemente XIII.a aita santuaren dekretu baten bidez.

Apaingarri barroko aberatseko habeartea ikusgarria da, eta alboetako kaperek ere kolorezko marmol ugariz konbinatutako aldare bikainak dituzte.

Aldarearen gaineko solairu ireki batean dago, kokapen arkitektoniko ez-ohiko batean, Madonna della Madiaren kapera. Bertan Pietro Bardellinoren bi mihise handi daude, eta Michele del Pezzoren Ama Birjinaren Bizitza irudikatzen duten XVIII. mendeko 6 margolan txiki. 

Martirien kaperan Michelangelo Signorileren lau margolaneko serie batek (1732) Almadiaren Miraria kontatzen du.

## Iruditegia 

Fitxategi:Duomo Monopoli 02.jpg|Katedralaren aurreko plaza.
Fitxategi:Duomo Monopoli 08.jpg|Sabaia eta kupulak.
Fitxategi:Duomo Monopoli 05.jpg|Aldare nagusia, eta haren atzean, balaustradadun solairuan, Madonnaren kapera.
Fitxategi:Duomo_Monopoli_12.jpg|Madonna della Madiaren erretaula eta hodegetria irudia, bere kapera goratuan.
Fitxategi:SantissimoMonopoli.JPG|Sakramentuen kapera, apaindura barrokoaren adibide.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ollga Plumbi

**Ollga Plumbi** (Lupckë, Otomandar Inperioa, 1898 – 1984) albaniar feminista, aktibista eta politikaria izan zen. Albaniako parlamentuko diputatu ere hautatu zuten 1945ean.

## Biografia 
Ollga Plumbi, (bere ezizenarekin ere ezaguna, **Shpresa)** Përmeteko Lupckë herrian jaio zen 1898an. Senarra gaztetan hil ondoren, Mendebaldera joan zen lanera, familia zaintzeko asmoz. Geroago, Albaniara itzuli zen eta 1936-1937 bitartean "Bota e Re" argitalpenean idatzi zuen, Migjeni eta Selim Shpuza bezalako beste idazle aurrerakoi batzuekin batera. 

Bigarren Mundu Gerran mugimendu antifaxistan sartu zen eta, ondoren, Albaniako Emakumeen Kontseilu Antifaxistako buru hautatu zuten. 1945eko hauteskundeetan Parlamentuko diputatu bihurtu zen eta bigarren diputatu bozkatuena izan zen, Enver Hoxharen atzetik.

Hala ere, laster postutik kendu eta politikatik baztertu zuten. Baina feminismoari eta genero-berdintasunari buruz idazten jarraitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chiesa del Purgatorio (Monopoli)

**Purgatorioko** edo **Garbitokiko Eliza (**italieraz **Chiesa del Purgatorio)** Monopoli (Apulia, Bari probintzia, Italia) hirian dagoen bat den eraikin erlijioso bat da. Via Argenton dago kokatua. Adbokazioa beste bat du izatez, **Santa Maria del Suffragio** eliza, baina garbitokiarekin eta bizitzaren ondorengoarekin lotura iradokitzailea erakusten du bere apainketak atarian eta beste toki batzuetan, denboraren iragankortasunaren gai barrokoa islatzen duten elementu ikonografikoak. Historiaren aldetik ere istripu hilgarri handi baten ondoren sortu zen, eta Sufragioko kofradiak bere partaide batzuk momia gisa ditu ehortziak bertan.

## Historia 
Ondoan dagoen Monpoliko katedraleko dorrea 1686an erori zen, etxe multzo baten gainera, eta berrogei bizilagun hil ziren istripuan. Ondoren jarraian eraiki zen eliza hau bertan, katedraleko kalonjeen eskariz eta orubea Sufragioko Santa Mariaren kodradiak erosita, hondamendian hildakoen oroimenez eliza izan zelarik originalki. Iturriek diotenez 1687 eta 1700 artean eraiki zen eliza. 

Kofradia eliza osatzeaz arduratu zen, apaingarriekin aberastuz, hala nola 1717an Napolitik ekarritako Sufragioaren *Santa Maria* irudikatzen duen koadroa, Paolo de Matteis margolariaren lana.

XVIII. mendetik aurrera, elizak zaharberritze-lan ugari egin behar izan zituen, eta XX.  jarraitu zuten labek, lurrikara batek egin baitzion, 2013-2014an amaitzeko azken lanak egin arte. 

## Deskribapena 
Eliza barroko estilokoa da, eta ezaguna da heriotzaren gaiari buruzko erreferentziak dituelako atarian. Eraikinak gurutze-formako oinplanoa du, erdiko nabe bakarrekoa, gurutzaduraren gaonean kupula batez errematatua. Elizaren barnealdeak bost aldare edo erretaula ditu, eta estilo barroko klasikoko erretaula nagusia Lecceko harriz egina dago. Erretaula horren alde banatan dagoen argiztapenak harriaren zuritasuna nabarmentzen du, urre koloreko elementu batzuekin kontrastatzen duena. 

Nabearen eskuinaldean zerbitzuko gelak daude eta ezkerraldean, berriz, XVIII. mendearen amaieran eraikitako kapera bat, kanpandorrea eta sakristia bat, lurpeko hilerri txiki baten gainean. Bertara, harresiz babestutako lorategitik kanpoko eskailera batetik sartzen da, harresiz babestuta. 

Lurrazpiko kripta edo hilerri moduko horretan 9 momia (1770 eta 1830 artean hildako herritarren gorpuzkiak) gordetzen dituen kapera ikus daiteke. Momia horietatik 8 elizaren kofradiako bateko partaideenak dira (zazpi gizon eta emakumezko bat), eta bestea haur bat, kristalezko begiak dituen neskato txiki bat . Hormari atxikitako erakusleihoetan daude momiok, zutik, kofradiako jantziekin. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Sainte-Marie du Suffrage de Monopoli.jpg|Ataria heriotzaren sinboloz josia, Purgatorioko eliza italiarretan ohikoa den bezala.
Fitxategi:Monopoli - Chiesa di Santa Maria del Suffragio - 2023-09-30 18-03-57 001.jpg|Momietako bi.
Fitxategi:Monopoli - Chiesa di Santa Maria del Suffragio - 2023-09-29 16-57-24 001.JPG|Erretaula nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak