Euskotar (hitza)

**Euskotar** hitza aranismo bat da, Euskadiko herritarrak edo Euskadiri dagokiona izendatzen duena, euskalduna izan ala ez, baina beti ere euskal arraza edo euskal abertzaletasunarekin erlazionatuta. Hitz elkartuetan, *euskotar* ordez, lehen osagai gisa **eusko** erabiltzen da.

## Sorrera 
Wilhelm von Humboldtek 1821.ean iradoki zuen *euskaldun*, *Euskalerria* eta *euskara* edo *eskuara*ren erroa *eusk* edo *esk* zela. Hortik alemanez proposatu zuen euskal herriaren antzineko izena *eusken* edo *esken* zela, eta izen hau agian *vasken* eta *vasconen* jatorria dela. Duvoisinek ere *uasc* eta *eusc* erroen arteko erlazioa ikusi zuen.

Sabin Aranak *eusko* hitza asmatu zuen 1886ean, aitortuz *eusko* zela *uasko* edo *vasko*ren jatorria. Hamaika urte beranduago, *euzko* grafia proposatu zuen zazpi euskal herrialdeetako edozein izendatzeko, hau da, lurra esanahiarekin. Hortik *euzkotar* eratorri zuen euskal arraza edo abendakoa adierazteko. Gero *euzko* eta *euzkotar* sinonimo bihurtu zituen.

Aranak *euzkotar* eta *euzko* hitzak sortu zituen *euskaldun* hitzarekin ez nahasteko, eta euskararen ordez, arraza du oinarri:

Hala ere, Sabino Aranaren arabera, *euzko* hitza *euzkera*tik atera zuen (*euzko-era*). *Euzko* eta *Euzkadi* hitzak estuki loturik daude etimologikoki.

Denborarekin, *euzkotar/euskotar* hitzak jeltzale edo euskal abertzale esanahia hartu zuen.

## Erabilera 
*Euzkotar* hitza, eta batez ere *euzko* osagaia, 1900-1936. urteen artean zabaldu ziren euskaraz. 1919. urtean Euskaltzaindiak *euskotar* eta *eusko* grafiak hobetsi bazituen ere, jeltzale batzuk oraindik *euzkotar* eta *euzko* erabiltzen jarraitu zuten. Dena den, gaur egun hitz hauek oso erabilera mugatua dute euskaraz: XX. mendeko erakunde eta agerkari batzuen izenetan eta, batez ere, Eusko Jaurlaritza edo Euzko Alderdi Jeltzalearekin loturik agertzen dira (Euskotren, Eusko label, Eusko Alkartasuna). *Euzkotar* edo *euzkozale* bezalako hitzak euskalduna ez den abertzalea izendatzeko erabili izan dira.

### Izen historiko batzuk beren sortze datarekin 
* 1895. Euzko Alderdi Jeltzalea.
* 1902. Eusko Abendaren Ereserkia.
* 1904. Euzko Gaztedi.
* 1906.Eusko Ami.Eeuskal nazionalismoaren aldeko liburuxka.
* 1909. Euzkotar Erkal Abertzale Alderdia.
* 1910. Deun-ixendegi euzkotarra.
* 1911. Eusko Langileen Alkartasuna.
* 1916. Euzko Deya.
* 1916. Euzko JEL-Batza (EJB).
* 1918. Eusko Ikaskuntza.
* 1919. Euzko Langille.
* 1921. Eusko Folklore.
* 1921. Euzko Mendigoxale Batza.
* 1930. Eusko Abertzale Ekintza, laburturik Eusko Ekintza (alderdia).
* 1931. Eusko Ekintza (agerkaria)
* 1932. Eusko gudariak.
* 1932. Eusko Ikastola Batza.
* 1932. Eusko Irakasle Batza.
* 1932. Euzko Ikasle Batza.
* 1933. Eusko Lurra.
* 1933. Eusko Pizkunde.
* 1933. Euzko Izkilluginen Alkar Laguntza.
* 1934. Euzko Nekazari Bazkuna-Euzko Nekazari Alkartasuna.
* 1936. Euzko Gudarostea.
* 1936. Eusko Jaurlaritza.
* 1936. Eusko Itsas Gudarostea.
* 1936. Euzko Irakastola Nagusia.
* 1936. Euzko Enda.
* 1943. Euzko Naia.
* 1950. Euzko-gogoa.
* 1967. Eusko Abertzale Laguntza.
* 1974. Eusko Alderdi Sozialista.
* 1974. Eusko Langile Indarra
* 1975. Eusko Sozialistak.
* 1978. Eusko Kontseilu Nagusia.
* 1979. Eusko Legebiltzarra.
* 1982. Euskotren.
* 1986. Eusko Alkartasuna.
* 1989. Eusko Label.
* 1995. Euskobarometroa.
* 2000. Euskokultur Fundazioa.
* 2012 (1930). Eusko Ekintza (alderdia).

## Euskal Moneta 
*Eusko* osagaia eta *eusko* izeneko tokiko dirua homonimoak dira. Euskal Monetak 2013. urtean euroaren osagarri sorturiko tokiko diruak izen berdina badu ere, ezin dugu ziurtatu *euskotar* hitzarekin zerikusia duen ala ez.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *"Neologismos en la obra de Sabino Arana"*. Ines Pagola, Euskaltzaindia, 2006.

## Ikus, gainera 
* Euskadi (terminoaren historia)
* Euskal Herria
* Euskaldun

## Kanpo-estekak 
* "Neologismos en la obra de Sabino Arana" (Inés Pagola)