open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Felisa Basauri Larrañaga

**Felisa Basauri Larrañaga** (Elgeta, Gipuzkoa, 1928 - 2018ko abuztuaren 6a) baserritarra izan zen, esne-saltzailea.

## Bizitza 
Felisa Basauri Elgetako Aixola Erreka auzoko Aixola baserrian jaio zen, aitaren bigarren ezkontzako bost seme-alabatatik gazteena. Aita Elgetakoa zen eta ama, berriz, Bergarako Angiozar auzoko Errotatik Elgetara joandakoa.

### Eskola 
Sei urterekin hasi zen eskolan “Unión Apostólica”ko mojekin. Gerraostean eskola publikora joan behar izan zuen, baina mojen eskolan bukatu zituen ikasketak. 

Eskola eta doktrina erdaraz ikasi zituen. Eskolan doktrina irakasten zien abadeak. Mutilekin dantza egiteagatik zigortu egiten zituen. Eskolan borrokan egiteagatik ere zigorra jasotzen zuten. Hilean ostiral batean, goizeko zortzietako meza entzutera joaten ziren, baraurik. Gero Panaderokua tabernan gosaldu eta eskolara joaten ziren. Eskolara bidean, zapi baten bildutako bazkaria esekita uzten zuen Kipulakoa izeneko etxean, bazkal orduan jatera etortzeko. Eguraldi hotzarekin, amak kafesnea jartzen zien botila batean, Kipulakoan berotuta hartzeko.

Felisaren umetako jolasak: Txirikilan, bale-baleka, pagoka, tortoloska, sokasaltoka eta diaboloa. Kromotan karamelu paperekin jolasten zuten. 

### Gaztaroa 
*Hijas de María* kongregazioan parte hartu zuen eta han egon zeneko betebeharrak eta zigorrak zaila zen ahaztea. Goizean 06:30eko mezatara, eta arratsaldean bezperetara joan behar izaten zuten kalera. Mutilekin dantza egitea debekatuta zegoen.

Eskolak bukatu eta baserrian geratu zen Felisa. Neba zaharrena etxean geratu zen, baina beste nebak lantegira eta ahizpak neskame joan ziren. Felisak ardiak jezten ere ikasi zuen. Esnea eramaten zuen egunero Eibarrera astoarekin, eta bezeroei banatu. Baserriko lan guztietan hartzen zuen parte, eta baita etxeko lanetan ere.

16 bat urte zituenean hamar bat behi eta idiak zituzten baserrian, baita 60 bat ardi ere. Mendiko Basobaltz txabolan ardiak jezten zituenean, marmitarekin gauez bueltatzen zen etxera, mozoloen kantuekin beldurtuta. Bidean eskekoren batekin topo egiteak ere beldurtzen zuen. 

### Gerra 
1936ko Gerra denboran, frontea etxetik hur zegoen. Bonba batzuk etxetik gertu lehertu ziren, eta leihoetan koltxoiak ipini zituzten, balak gelditzeko. Nazionalek Elgeta hartu zutenean, milizianoek atzera egin zuten eta Aixola baserri ondotik pasatu ziren. Hildako asko egon omen zen. Hildakoak (ezezagunak) lurperatu eta hilobiei gurutzea jarri zieten.

Felisak ez zuen seniderik galdu gerran. Milizianoak etxera joaten zitzaizkien, taloak esnearekin hartzera. Etxean ez zuten nahikoa esne izaten milizianoak asetzeko. Etxean gerratik babes bila etorritako elgetarrak eta eibartarrak izan zituzten.
### Aixolako urtegia 
Felisak gogoan zituen Aixolako urtegia egin zutenean urpean geratu ziren lau baserrien izenak: Nafarkua, Aixola Behekua, Igutx eta Olakua. Haien soro eta zelai asko ere urpean geratu ziren orduan. (Aixolako urtegiak Urkuluko urtegiarekin batera, Deba Garaiko ur-hornidura sarea osatzen du).

Baserrian lan egin zuen ezkondu zen arte. Kalera ezkondu zen Zabaleta baserriko Antonio Alberdirekin. Alaba bat izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amany Al-Ali

**Amany Al-Ali** (Idlib, 1984) siriar karikaturagile sozial eta politikoa da. 

## Ibilbidea 
2016an hasi zen Siriari buruzko eta bertako emakumeei buruzko karikatura politikoak argitaratzen egunkari desberdinetan, Sirian zein nazioartean. Erakusketa desberdinetan parte hartu du, besteak beste Frantzian, Italian, Erresuma Batuan eta Herbehereetan.

## Aintzatespena 
Alaa Amer eta Alisar Hasanek zuzendutako *Amany, Behind the Lines* (2023) dokumentalaren protagonista da (gaztelaniaz, *Siria: la ilustradora Amany Al-Ali),* *Draw For Change* (Marrazketa eraldatzailea) seriearen parte dena. Rachita Taneja (India), Doaa el Adlh (Egipto), Victoria Lomasko (Errusia) eta Mar Maremoto (Mexiko) dira seriearen beste lau protagonista.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Siria: la ilustradora Amany Al-Ali (dokumentala gaztelaniaz)*
Alan Aguirre

**Alan Aguirre** (1993ko abuztuaren 13a -) Argentinako futbolaria da, Guayaquil Cityko erdiko atzelari gisa jokatzen duena. 

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
*
Juan Ramón Aguirre Lanari

**Juan Ramón Aguirre Lanari** (1920ko abuztuaren 20a - 2017ko abenduaren 12a) argentinar abokatua, diplomatikoa, politikaria eta zuzenbide konstituzionaleko irakaslea izan zen, 1982tik 1983ra arte Kanpo Arazoetako ministro izan zena   Agirre Lanari 1983an Argentinako diktadura militarra amaitu aurretik Berrantolaketa Nazionaleko Prozesuko azken Atzerri ministroa izan zen Militarrekoa ez zen bitartean, Agirre Lanarik 1982an Atzerri Ministeriorako izendapena diktadura demokraziarako trantsiziorantz bideratzeko modu gisa ikusi zuen. 

A member and former leader of the Liberal Party of Corrientes, Aguirre Lanari was elected to the Argentine Senate, representing his native Corrientes Province on three occasions: the 1963 general election, and the 1987 and 1989 elections following the transition to democracy.

Agirre Lanari Buenos Airesen hil zen 2017ko abenduaren 12an, 97 urte zituela 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Thereza Alves

**Maria Thereza Alves** (Sao Paulo, Brasil, 1961) artista garaikidea da, bideogile, perfomercelari, ekintzaile eta idazlea. Berlinen bizi eta lan egiten du.

## Biografia 
New Yorkeko Cooper Unionen ikasi zuen (1985ean graduatua). 1981ean, Langileen Alderdiaren ordezkaria izan zen Estatu Batuetan, eta, 1987-88an, Alderdi Berdea fundatu zuen. 2016an, *Vera List Prize for Art and Politics* saria jaso zuen. Besteak beste, Documentan (13), Manifestan (12) eta 2020ko Sydneyko Biurtekoan parte hartu zuen.

*Seeds of Change* delakoan, 1999az geroztik garatutako obra-serie bat (Marseilla, Reposaari, Liverpool, Exeter-Topsham, Dunkerque, Bristol, New York, Anberes... bezalako portu-hirietan), hau idatzi zuen: “Historiako kontakizun ofizialek ez badute gaur egungo ezagueren eta esperientzien berri ematen, eta areago, ezabatu nahi badituzte, arteak kontakizun horiek errealitate sozial garaikideetara ekartzeko indarra du”.

### Banakako erakusketak 
* *El Retorno de un Lago*, MUAC (UNAM), Mexiko Hiria (Mexiko), 2014
* *El Largo Camino a Xico (1991-2014)*, atzera begirakoa CAAC, Sevilla (Espainia), 2015
* *Seeds of Change: New York - A Botany of Colonization*, Parsons / The New School for Design, New York (AEB) 2016
* *The Flood*, Galerie Michel Rein, Bruxelles, 2017
* *The Middle Earth. Projet méditerranéen de Maria Thereza Alves & Jimmie Durham*, IAC, Lyon, 2018
* *Descolonizando o Brasil* (lankidetza), Sesc Sorocaba, São Paulo (Brasil), 2018
* *Trade and Surplus Value*, Galleria Alfonso Artiaco, Naples (Italia), 2018

### Erakusketa kolektiboak 
* Manifesta 12, Palermo (Italia), 2018
* Disappearing Legacies: The World as Forest, Humboldt-Universität, Berlin (Alemania), 2018
* Frestas Hirurtekoa São Paulo, 2017 
* 32. Biennale de São Paulo, 2016
* Sharjah-ren biurtekoa (Arabiar Emirerri Batuak)
* dOCUMENTA (13), 2012

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016an, *Vera List Prize for Art and Politics* saria. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Maria Thereza Alves, Catalina Lozano, Raúl Vázquez Palacios, *El Regreso de un Lago/The Return of a Lake*, Walther König, 2012 
* Emmanuelle Chérel, Maria Thereza Alves, Jean Fisher, Catalina Lozano, *Maria Thereza Alves*, Édition Beaux-arts Nantes, 2013 
* De Llano and Centro Andaluz de Arte Contemporáneo (ed.), *El Largo Camino a Xico.* */ The Long Road to Xico. Maria Thereza Alves: 1991-2015*, Sternberg Press, Berlin, 2017 
* Maria Thereza Alves, *Recipes for Survival*, University of Texas Press, Austin, 2018 
* Rahel Aima, "Secret Gardens. On Maria Thereza Alves’s Seeds of Change", *Artforum International*, été 2018
* Richard William Hill, "Borderless histories. The Botanical Art of Maria Thereza Alves", *Third Text* 32 (2-3), 2018

## Kanpo estekak 
*Frantziako eta Belgikako artista irudikatzen duen Michel Rein galeriako gunea
Gustavo Aguirre

**Gustavo Hernando Aguirre** (Buenos Aires, 1977ko apirilaren 8a ) Argentinako atleta erretiratua da, 400 metroko lasterketan espezializatua.  2000ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen bigarren itzulirako sailkatu gabe.

Bere 400 metroko marka pertsonala 46,18, 1999an ezarria, errekor nazionala da. 800 metroko marka pertsonala 1:47,23koa da, 2007an ezarria.

## Erreferentziak
Gastón Aguirre

**Gastón Damián Aguirre** (Adrogué, 1981eko azaroaren 11) Argentinako futboleko atzelaria da, San Martin de Burzaco taldean jokatzen duena.  

## Karrera 
Aguirrek 2000. urtean hasi zuen bere jokalari ibilbidea Temperleyrekin Argentinako futboleko 3. maila erregionalizatuan.  2002an, Argentinako Primerako Olimpo de Bahía Blanca-k fitxatu zuen eta denboraldi amaieran Rosarioko Newell's Old Boys taldean sartu zen. 

Aguirrek 2008. urte amaieran lortu zuen ospea, Tigre eta San Lorenzoren arteko partida batean zelaian zutik zegoen uso talde bat ustekabean jo zuenean, eta tiroaren eraginez txorietako bat hil zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argentinako Primerako estatistikak 
* Futbol-Hamaikako jokalariaren profila
*
Manuel Aguirre

**Manuel Ernesto Aguirre** (Buenos Aires, 1959ko uztailaren 28a) Argentinako errugbi jokalari ohia da. Atrezzo gisa jokatu zuen.

Agirrek Asociación Alumni taldean jokatu zuen Nacional de Clubesen .

3 txapela lortu zituen Argentinarekin, golik egin gabe. Bere lehen partida Ingalaterraren aurka 15-13 galdu zuen, 1990eko abuztuaren 4an, Buenos Airesen, 31 urterekin, lagunarteko batean. 1991ko Errugbiko Munduko Koparako deitu zuten, non "Pumas-ekin" bere azken partida izan zuen Samoaren aurka 35-12 galdu zuenean, Pontypridd-en. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manuel Aguirre Nazioarteko Estatistika
Maria Magdalena (Vouet)

***Maria Magdalena*** () Simon Vouet margolari frantsesaren margolana da. 1614 eta 1615 artean egin zuen. Erromako Kirinal jauregian ikus daiteke. Agertzen den emakumearen izaera bertan agertzen den ikur bati esker dakigu: eskuetan duen lurrin-basoa, alegia. Itun Berrian azaltzen den arabera, Maria Magdalenak Kristo hil aurretik lurrindu zuen. Estilo aldetik, barrokoan egokitzen da bete-betean. 

Magdalenaren irudia oso landua izan da margolaritza klasikoan. Kasu honetan Magdalena gazte arrunta gisa agertzen da, itxura formalarekin, XVII.  estiloan, ez Jesusen garaikoan. Buruaren inguruan auraren aztarna ikus daiteke. Argiak, argi-ilun teknika erabiliz, ez du emakumea erabat argitzen. Begira baxuak pentsakor irudia ematen dio pertsonaiari. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Myfanwy Matthews

**Myfanwy Matthews** (1975eko abenduaren 29a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Naray

**Michael Naray** (Sydney, 1970eko abuztuaren 3a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alec Potts

**Alec Potts** (Clayton, 1996ko otsailaren 9a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Violet Aitken

**Violet Aitken** (Bedfordshire, Erresuma Batua, 1886ko urtarrilaren 21a - Herefordshire, 1987ko azaroa) britainiar sufragista  izan zen. 

## Biografia 
Marion Violet Aitken Bedforden jaio eta hazi zen. Bere aita, William Aitken, San Pablo eliza anglikanoko artzaina zen, eta, gero, Norwicheko katedraleko kanonigoa izan zen. Ahizpa bat zuen, Rose, teosofo bihurtu zena.

### Jarduera sufragistak 
thumb|Bortxaz elikatua.
Pankhurstarren Women's Social and Political Union (WSPU) delakoan, emakumeen sufragismoaren mugimenduan aktiboa bilakatu zen Aitken. 1911ko azaroko WSPUren manifestazio batean, polizia-zaldi baten hedeari heldu zion, eta atxilotu, eta Hollowayko kartzelan espetxeratu zuten. *The* *Suffragette* aldizkariaren zuzendaria bihurtu zen.

1912ko martxoan, Clara Giveenekin atxilotu zuten, hamabi leiho hautsi zituelako, eta 100 liberako kaltea eragin zuen, Jay arropa-dendan (245 Regent Street, Londres).  

1912ko ekainean askatu zuten, Winson Greeneko espetxean lau hilabeteko espetxe-zigorra amaitu baino lehen. Hara eraman zuten Hollowayko kartzelan sobera emakume zegoelako pilatuta. Atxilotuta zegoela, gose-greba bat hasi zuen, eta bortxaz elikatu zuten. Aitkeni Hunger Strike Medal bat eman zion WSPUk, "bere ausardiagatik".

Bere gurasoak penatuak ziren indarkeriazko manifestazioetan parte hartzen zuelako, haren aitak bere egunerokoan idatzi zuen bezala, nahiz eta geroago onartu zuen emakumeek botoa emateko baimena izateko deiak “justizia-egintza baten ondorio” baizik ez zirela.

### Kazetaritza 
Aitken *The Suffragette* aldizkaria uztea pentsatzen aritu zen, literatura-karrera bat egiteko, baina uko egin zion Emily Davison hil ondoren, zeinak hipodromoko pistara bota baitzuen bere burua, “kausaren desertzioa” izango zelakoan.  

Herefordshiren hil zen 1987an, 101 urte zituela.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Londresko Museoak Violet Aitkenen argazki bat du.
* Haren sinadura, “Holloway Prison, 6th March 1912” aipamenarekin, 2012an enkantean jarritako autografo-koaderno batean ageri da.
* Bere espetxe-espedientea Britainia Handiko artxibo nazionaletan gordetzen da.

*Hunger Strike Medal bat , WSPUk emana "bere ausardiagatik".

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Aitkenen egunerokoa Norfolk Record Office-n gordetzen da - MC 2165/1/23, 976X4. 

## Ikus, gainera 
* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak 
* .
Ripartites metrodii

***Ripartites metrodii*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio eta susmagarria da, toxikoa izan daiteke.

Sinonimoa: *Ripartites tricholoma var. helemorphus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia. 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik deprimitura, feltroduna, zuri-krema kolorekoa, erdian horixka;  zahartzean sarritan pitzatua. Gaztetan ertza ile tentez estalia.

**Orriak:** Dekurrenteak eta kapelatik bereiz daitezkeenak, hurraren kolore argikoa, ondoren kafesne kolorekoa isla arrosekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,25 eta 0,45 cm bitarteko lodierakoa. Zurixka eta goialdean pruinaduna, arre-arrosa kolorekoa behealdean.

**Haragia:** Mehea, zurixka, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Ripartites* generoa, Jean Baptiste Marie Joseph Solange Ripart-iri (1814-1878) eskainia dago. *Metrodii* epitetoa, M. Métrod mikologo frantsesaren omenez du.

## Jangarritasuna 
Zalantzazkoa da, toxikotasuna izan dezake.

### Nahasketa arriskua 
Gaztetan, kapelaren ertzean dituen ile tenteengatik identifika daiteke. Zahartzean, erraz nahas daiteke *Clitocybe* generoko espezie zuriekin.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Espezie ezohikoa. Koniferoen azpian ateratzen da.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Espainia, Frantzia, Italia, Alpeak, Eslovenia, Austria, Alemania, Belgika, Luxenburgo, Finlandia, Norvegia, Islandia, Estonia, Letonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russula alutacea

***Russula alutacea*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 13 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua eta solidoa, hasieran globo-erdi itxurakoa edo ganbila ondoren, zabaldua, erdigunea, zabal eta sakonki hondoratua. Kolore aldakorrekoa, purpura bizi samarretik hasi eta ardo kolorera, berdera edo arre-oliba antzeko kolorera. Azala itsatsia. Ertza kamutsa.

**Orriak:** Lodiak, oso zabal, urkilatu-anastomizatuak, mehetu-azpidekurrenteak, sabeldunak, horitik okre argira.

**Hanka:** 5 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa. Haragitsua, gogorra, betea eta gero barrubetea. Zuria edo arrosakara.

**Haragia:** Zuria, trinkoa. Fruta usain arina du eta zapore gozoa.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. *Alutacea* epitetoa ere latinetik dator, larru kolorea, esan nahi duen "alutaceus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Russula olivacea* delakoaren antzekoa da, baina kolore biziagoak ditu. Hainbat aldaera daude kolorearen arabera.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Lurzoru kareduneko hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Errusia, Australia, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekidazu

**Ekidazu** fikziozko toki euskalduna da, Mikel Zaratek asmatua *Haurgintza minetan* (1973) lanerako. *Euzkadi* hitzaren anagrama bat zen Ekidazu, euskal munduaren errealitatearen isla, non batzen ziren mundu tradizionala eta berrikuntzen bidez sartzen ari zena, belaunaldien arteko gatazkak, folklorekeria, borroka politikoak, ideologikoak, linguistikoak...

Kukubiltxo antzerki taldeak, Kirmen Uribek eta Oskorrik kanta baten bidez, berreskuratu zuten tokiaren izena 21. mendean *Ekidazu, lehoiek ez dakite biolina jotzen* lanerako eta *Hau da Ekidazu* abestirako. Bertan esaten da:

Fikziotik egiazko egitateetara ere igaro da izena: Lezaman, Mikel Zarateren jaitorrian, Ekidazu abesbatza sortu zuten 2001ean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamadou Dia

**Mamadou Dia** (Kombolé, 1910eko uztailaren 18a — Dakar, 2009ko urtarrilaren 25a) senegaldar idazle eta politikaria izan zen. Senegalgo lehen ministroa izan zen 1960tik 1962ra.

Senegalgo eskola koraniko eta laikoetan ikasi ondoren, Parisko Unibertsitatean ekonomia ikasketak burutu zituen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, politikan sartu zen, eta Frantziako Senatuko kide izan zen 1948tik 1956ra, eta Frantziako Biltzar Nazionaleko kide 1956tik 1958ra.

Léopold Senghorrekin batera Afrikako Konbentzio Nazionala alderdia sortu zuen eta Senegalen independentziaren aldekoa izan zen. Maliko Federazioko (Mali eta Senegalek osatua) presidenteordea izan zen, eta Senegalen independentziaren ondoren lehen ministro bihurtu zen. Bere ideologia erradikal sozialistak askotan egin zuen talka Senghor presidentearenarekin.

Bi politikarien arteko gatazka Senghorren garaipenarekin amaitu zen. Haren aldekoek zentsura-mozio bat aurkeztu zuten Diaren aurka, eta hark parlamentua ixteko agindu zion armadari bozketa baino lehen. Dia estatu-kolpe bat sustatzeaz akusatu zuten eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten. 1974an barkatu zuten eta 1976an amnistia eman zioten. 1980ko hamarkadan, hauteskundeetan babes txikia izan zuen alderdi txiki bat zuzendu zuen.

## Lanak 
* ''Contribution à l'étude du mouvement coopératif en Afrique noire*, Présence africaine, 1951
* *Réflexions sur l'économie de l'Afrique noire*, Éditions africaines, 1954 
* *L'économie africaine : études et problèmes nouveaux*, Presses universitaires de France, 1957
* *Nations africaines et solidarité mondiale*, Presses universitaires de France, 1960
* *Islam, sociétés africaines et culture industrielle*, Nouvelles éditions africaines, 1975
* *Essais sur l'Islam*, vol. 1, *Islam et humanisme*, Nouvelles éditions africaines, 1977
* *Essais sur l'Islam*, vol. 2, *Socio-anthropologie de l'Islam*, Nouvelles éditions africaines, 1979
* *Essais sur l'Islam*, vol. 3, *Islam et civilisations négro-africaines*, Nouvelles éditions africaines, 1980
* *Mémoires d'un militant du Tiers monde : si mémoire ne ment*, Publisud, 1985
* *A governance approach to civil service reform in Sub-Saharan Africa*, World Bank, 1993
* *Africa's management in the 1990s and beyond : reconciling indigenous and transplanted institutions*, World Bank, 1996
* *Kaso : le migrant perpétuel*, Esprit frappeur, 1999
* *Afrique : le prix de la liberté'', L'Harmattan, 2001 
* ''Échec de l'alternance au Sénégal et crise du monde libéral'', L'Harmattan, 2005
* ''Sénégal, radioscopie d'une alternance avortée* (articles)
* *Corbeille pour l'an 2000'', Éditions Paix et développement, Dakar, 1995

## Kanpo estekak
Hiljmnijeta Apuk

**Hiljmnijeta Apuk** (Mitrovica, 1956ko ekainaren 2a) pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzaile kosovarra da.

## Bizitza 
1956an jaio zen Mitrovica hirian, bosniako jatorriko familian. Altuera txikiarekin jaio zuen.

1980ko hamarkadatik aurrera, muskulu-distrofia eta nanismoa duten pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea da. Little People of Kosovo gobernuz kanpoko erakundea sortu zuen. Erakundea  1999an sortu zen, Kosovoko Gerra amaitu ostean, AEBetako Little People of America erakundeak inspiratuta.

2013an, Nazio Batuen Saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benjamin Sheares

**Benjamin Henry Sheares** (Singapur, 1907ko abuztuaren 12a – ibidem, 1981eko maiatzaren 12a) singapurtar sendagile eta politikaria izan zen. Singapurreko 2. presidentea izan zen 1971tik hil zen arte.

Aita britainiarra eta Singapurreko ama zituen, Medikuntza ikasi zuen eta ginekologian espezializatu zen. Ginekologia eta obstetrizia irakasle ere izan zen unibertsitate-ospitalean.
Singapurreko Legebiltzarrak hautatu zuen presidente Yusof Ishak hil ondoren, eta beste bi aldirako hautatu zuten berriro, 1981ean karguan hil zen arte.
Fagor Electrónica

**Fagor Electrónica, S. Coop.** Arrasateko enpresa industriala da, telekomunikazio azpiegituretarako soluzio elektronikoen sektorean aritzen dena.

1966an sortu zen. Mondragon korporazioko Fagor taldekoa da, beste zazpi kooperatibarekin batera. Fagor Electronicak filialak ditu Santanderren (Espainia), Kolonbian, Perun eta Txilen, eta lantegiak Arrasaten, Thailandian, Mexikon eta Turkian. Seiehun pertsonatik gorako lantaldea du, filialetakoak kontuan hartuta. 2023an 85 milioi euro fakturatu zituen, eta 2024rako 100 milioiren baino gehiagoren salmentak espero ditu.

2024an Astigarragako Triax Digital Solutions (TDS) konpainia erosi zuen. Triax ASek eta Ikusi Multimediak bat eginda sortutako sozietatea da TDS, eta 2023ko irailetik hartzekodunen borondatezko konkurtsoan zegoen. Erositako enpresa Fagor Multimedia Solutionsen (FMS) matrizean integratuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Arranondo

thumb|Kresalaren azala, arrantzaleak Arranondo erdi-fizkiozkoaren badian edo kaian daude.
**Arranondo** fikziozko herri euskalduna da, Txomin Agirrek asmatua Kresala eleberria kokatzeko. Anagrama bat da, Agirreren jaioterri Ondarroa izenarena, eta hura bezala herri arrantzalea da.

Fikziotik egiazko egitateetara ere igaro da izena Ondarroan urteekin. Arranondo aldizkaria sortu zuten Ondarroan, adibidez, eta kultur elkarte bat ere bada izena izen berekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
How to Have Sex

***How to Have Sex*** 2023ko Molly Manning Walker ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Tara, Skye eta Em neska gazteek azterketak amaitu dituzte, eta, emaitzarik ez badakite ere, askatasun apur hori ospatzeko, oporretan joango dira Kretako Malia herrira, festa giroagatik ezaguna. Maletan sartu dituzte neonezko koloreak dituzten bikiniak, soineko estuak eta distiraz betetako makillajea, eta astea hondartzaren eta festaren artean banatzeko asmoa dute. Lagun minak dira hirurak, baina urduri daude etorkizunak zer ekarriko ote dien; unibertsitatera joateko ordua gertu dute, eta elkarren laguntasun dinamika kolokan jar liteke. Bidaia ospakizun bat da, baina baita hiruren arteko harremana zaindu eta babesteko aitzakia bat ere.

## Aktoreak
* Mia McKenna-Bruce: Tara
* Lara Peake: Skye
* Shaun Thomas: Badger
* Samuel Bottomley: Paddy
* Eilidh Loan: Fi
* Enva Lewis: Em
* Laura Ambler: Paige
* Daisy Jelley: Gemma

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Q36.5 Pro Cycling Team

**Q36.5 Pro Cycling Team**, txirrindularitza talde profesional da. Vincenzo Nibali txirrindulari ohiak taldeko zuzendari lanak burutzen ditu. Bertan, Xabier Mikel Azparren eta Gianluca Brambila txirrindulariak daude.

## 2025eko taldea 
## Kanpo estekak
The Royal Hotel (filma)

***The Royal Hotel*** 2023ko Kitty Green australiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Hanna eta Liv bi lagun estatubatuar dira, eta Australian zehar bidaiatzen ari dira. Dirurik gabe geratu ondoren, Livek Hanna konbentzituko du aldi baterako lan bat onartzeko ‘The Royal Hotel’ izeneko pub baten barraren atzean, Outbacken kokatutako meatzari herri batean. Tabernako jabeak, Billyk, eta herriko talde batek Australiako alkoholaren kulturan murgilaraziko dituzte, baina, laster, Hanna eta Liv kontrolagaitza zaien egoera kezkagarri batean harrapatuta geldituko dira.

## Aktoreak
* Julia Garner: Hanna
* Jessica Henwick: Liv
* Hugo Weaving: Billy
* Toby Wallace: Matty
* Úrsula Yovich: Carol
* Daniel Henshall: Dolly
* James Frecheville
* Herbert Nordrum: Torsten
* Barbara Lowing: Glenda 
* Bree Bain: bulegoko emakumea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rachita Taneja

**Rachita Taneja** (Delhi, ) indiar karikaturagile eta zutabegilea da.

## Ibilbidea 
*Sanitary Panels* deituriko webkomiki feministaren sortzailea da, non 2014tik gizarteari, kulturari eta politikari buruz hausnartzen duen. Komikia egiten hasi zenean, ez zekien marrazten, baina zenbait tabu apurtzeko baliatu zuen, besteak beste, hilekoa, osasun mentala eta LGTBI+ kolektiboari buruzkoak. Greenpeace erakundearentzako lanean ari zela sortu zuen komikia, eta orduz geroztik milaka jarraitzale ditu Instagramen. Horrez gain, Forbes aldizkarian argitaratzen du. Hala ere, bere aktibismoa dela eta jazarpena pairatzen dabil eta Mugarik Gabeko Kazetarien elkarteak salatu duenez, Rachita Tanejaren adierazpen eskubidea urratzen ari dira, Indiako Auzitegi Gorenaren aurka mintzatzeagatik.

## Aintzatespena 
Sama Panak ekoiztutako *Drawing a line* (2023) dokumentalaren protagonista da (gaztelaniaz, India: la ilustradora Rachita Taneja), Draw For Change (Marrazketa eraldatzailea) seriearen parte dena. Amany Al-Ali (Siria), Doaa el Adlh (Egipto), Victoria Lomasko (Errusia) eta Mar Maremoto (Mexiko) dira seriearen beste lau protagonista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* India: la ilustradora Rachita Taneja (dokumentala gaztelaniaz)
Radical (filma)

***Radical*** 2023ko Christopher Zalla mexikar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da. 2013an Wired aldizkarian agertutako Joshua Davisen "A Radical Way of Unleashing a Generation of Geniuses" artikuluan oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Ustelkeriaz eta indarkeriaz betetako Mexikoko mugaldeko hiri batean, maisu batek ikasleen jakin-mina eta potentziala desblokeatzeko asmoz, irakasleak metodo erradikal berri bat probatuko du.

## Aktoreak
* Eugenio Derbez: Sergio
* Daniel Haddad: Chucho
* Jennifer Trejo: Paloma
* Mia Fernanda Solis: Lupe
* Danilo Guardiola: Nico
* Víctor Estrada: Chepe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mr. Mercedes

***Mr. Mercedes***, , 2014ko Stephen King estatubatuarrak idatzitako detektibe eleberri bat da. 2014ko ekainaren 3an argitaratua izan zen.

Trilogia baten lehen eleberria da, beste biak *Finders Keepers* (2015) eta *End of Watch* (2016) dira.

## Argumentua 
Eguna argitu aurretik, ekonomikoki gainbehera dagoen AEBetako hiri batean, ehundaka langabetuk iragarki batean agertutako lan eskeintzal lortzeko asmoz bulego bat noiz irekiko zain daude. Helburu horretarako ilada eginez gaupasa egin dute.

Bapatean, Mercedesauto bat egunsentiko laino hortz artetik agertu eta zain dagoen jendearen gainera zuzenduko da. Gidariak aurrean topatzen duen oro jo ta bertan garbitu edo zaurituko du. Orduan, autoak atzera egin eta berriz ere haien aurka egingo du. Hiltzaileak zortzi hildako eta hamabost zauritu utzita ihes egingo du.

Handik hilabete batzutara, Bill Hodges, jada erretiroa hartutako polizia ohia argitu gabeko kasu horrekin obsesionatua jarraitzen du, eta halako batean sarraski horren arduraduna dela dioen norbaiten gutun anonimo bat jasoko du. 

Brady Hartsfield jaio zen etxean bere ama alkoholikoarekin batera bizi da. Gidatzen zuen Mercedesaren pneumatikoek jandearen gainetik pasatzean zirenean heriotz sentsazio horretaz gozatu zuen. 

## Telesaila 
* *Mr. Mercedes (telesaila)* (2017)

## Kanpo estekak
The Iron Claw (filma)

***The Iron Claw*** 2023ko Sean Durkin kanadar zinema zuzendariaren kirolezko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1980ko hamarkadaren hasieran borroka libre profesionalaren mundu lehiakorrean arrastoa utzi zuten Von Erich anaien bizitzan oinarritua da. Tragediaren eta garaipenaren bidez, aita eta entrenatzaile nagusiaren itzalpean, Von Erich anaiek hilezkortasuna bilatuko dute kirolaren jokalekurik garrantzitsuenean.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zack Snyder's Justice League

'''''Zack Snyder's Justice League'''* (euskaraz *Zack Snyderren Justiziaren Liga*), 2017ko Zack Snyder estatubatuarrak zuzendutako superheroi film bat da, DC Comics argitaletxearen Justiziaren Liga superheroi taldearen komikietan oinarritua dago.  Ben Affleck, Henry Cavill, Amy Adams, Gal Gadot, Ray Fisher, Jason Momoa, Ezra Miller, Willem Dafoe, Jesse Eisenberg, Jeremy Irons, Diane Lane, Connie Nielsen eta J. K. Simmons aktoreek antzeztu zuten.

Aurrez *2017an estreinatutako izenburu berdineko filmaren* Snyderrek burututako moldaketa, Joss Whedonek muntatutako hark bi ordu irauten bazituen, Zack Snyderrek orduan ezabtu ziren eszenekin osatutako moldaketa honek lau ordutik gora.

## Argumentua 
Batman (Ben Affleck), Wonder Woman (Gal Gadot), Superman (Henry Cavill), Aquaman (Jason Momoa), Flash (Ezra Miller) eta Cyborg (Ray Fisher) superheroiek Justiziaren Liga izeneko supertaldea osatu eta munduarentzat mehatxua suposatzen duten Steppenwolf (Ciarán Hinds) eta Paradeabruei aurre egin beharko diete.

## Aktoreak 
* Ben Affleck: Bruce Wayne / Batman
* Henry Cavill: Clark Kent / Superman
* Gal Gadot: Diana Prince / Wonder Woman
* Jason Momoa: Arthur Curry / Aquaman
* Ezra Miller: Barry Allen/Flash
* Ray Fisher: Victor Stone / Cyborg
* Ciarán Hinds: Steppenwolf
* Jesse Eisenberg: Lex Luthor
* J. K. Simmons: James Gordon
* Jeremy Irons: Alfred Pennyworth
* Amy Adams: Lois Lane
* Amber Heard: Mera
* Willem Dafoe: Nuidis Vulko
* Kristofer Hivju: Antzinako Atlantisko erregea
* Kiersey Clemons: Iris West
* Joe Manganiello: Slade Wilson / Deathstroke
* Connie Nielsen: Hippolyta erregina
* Billy Crudup: Henry Allen
* Joe Morton: Silas Stones

## Ikus gainera 
* *Justice League'' (2017)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Blue Giant (filma)

***Blue Giant*** 2023ko Yuzuru Tachikawa japoniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Miyamoto Dai saskibaloirako grina duen ikaslea da, baina lehen aldiz zuzeneko jazz saio bat ikusi ondoren, bizitzari buruzko bere ikuspegia aldatuko du, eta aurrerantzean saxofoia joko duela erabaki. Daik ez du ez talentu naturalik, ez entrenamendurik, ezta zer lan egin beharko duen ideiarik ere, baina saxofoiarekiko duen obsesioak hura egunez egun jotzera eramango du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zarata (filma)

***Zarata*** 2023ko Tamara Garcia Iglesias gipuzkoar zinema zuzendariaren film ertaina da.

## Sinopsia 
Zenbat eragiten du bizitza pribatuak artean? Julenek pertsonak erabiltzen ditu. Gizon batek pelikula bat egiteko boterea erabiltzen du. Marianek bere lagun June erabiltzen du. Lagunak pelikula bat egiteko erabiltzea. Pertsonak erabiltzea film bat egin ahal izateko. Dirua. Agian film batek ez du artearekin edo narrazioarekin zerikusirik, agian boterea erabiltzeko beste modu bat besterik ez da.

## Aktoreak 
* Ainara Gurrutxaga
* Erika Olaizola
* Javier Barandiaran

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregor Sickinger

[thumb|250px|[Friburgo Breisgau, 1589an.]]
thumb|250px|1660ko maparen zehaztasuna.

**Gregor Sickinger** 1558an jaio zen, beharbada, Suitzako Solothurn hirian, eta 1631n Solothurnen hil zen.

Bost anai-arreba zituen, eta berriro ezkondu zen lehen emaztea hil ondoren. Sickingerrek zurezko grabatuekin lan egin zuen batez ere, askotan liburuetako ilustrazioetan erabiliak. Dirurik gabe hil zen 1631n.

Ezaguna da, batez ere, neurketetan oinarrituta egindako hirien ikuspegiengatik: 1582ko Friburgo Breisgauren lumari koloreztatutako marrazki bat, 1589ko  Friburgo Breisgauren kobrean grabatuak, 1591ko Soleurako mapa desagertu bat, 1603-1607 bitarteko Bernako mapa bat, zeinaren kopiak baino ez dauden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Antonia Massanet Mayol

**Maria Antònia Massanet** (Artá, Mallorca, Balearrak, 1980ko urriaren 8a) mallorcar irakaslea eta poeta da.

## Biografia 
Lehen hezkuntza Na Caracol HLHIn egin zuen eta Llorenç Garcias eta Fuente BHIn bigarren hezkuntza. Geroago, Literaturaren Teoria eta Literatura Konparatua ikasi zuen Bartzelonako Unibertsitatean, eta genero-ikasketen masterra egin zuen.

### Lan ibilbidea 
Bartzelonako Idazleen Gelan poesia-irakaslea da eta Kataluniako hizkuntza eta literatura irakasten du Kataluniako institutu batean.

Gaur egungo literatura balearraren ahots inkonformista eta ikonoklastenetakotzat hartzen da.*

Bartzelonako *La* *Poeteca* poesia-zikloa koordinatzen du, eta Mallorcako PoésArt jaialdia antolatzen du.

'Texturas' taldearekin elkarlanean, '*Latidos*' ikuskizuna sortu zuen, *Latido* poemategian oinarritutako lana.

## Lanak 
* *Aves de rebaño* (Adia argitaletxea, 2019)
* *Kiribati* (Adia argitaletxea, 2015)
* B*atec* (Curbet argitaletxea, 2014)
* *Latido* (2014)
* *El muelle del hueso* (2012)

Poesia ere argitaratu du *Lectora: revista de mujeres y textualidad* (2007).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2006an Art Jove saria irabazi zuen *Disseccions emocionals* katalanezko poesia-liburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Entrevista a Maria Antònia Massanet en *La Vanguardia*
* Entrevista a Maria Antònia Massanet a *Los Entusiastas* de Televisión de las Islas Baleares (IB3)
* Poeteca
Dream Scenario

***Dream Scenario*** 2023ko Kristoffer Borgli norvegiar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Paul Matthewsen bizitza guztiz aldatuko da milioika pertsona ezezagunen ametsetan azaltzen hasten denean. Baina, gaueko agerraldi horiek amesgaizto bilakatzen direnean, Paulek bere fama berria kudeatzen ikasi beharko du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Bête dans la jungle (filma)

***La Bête dans la jungle*** () 2023ko Patric Chiha austriar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Istorioa 25 urtetan zehar gertatzen da, 1979tik 2004ra. Gaueko klub handi batean, gizon bat eta emakume bat gertaera ezezagun baten zain daude. Disko musika techno musika bilakatuko da, eta obsesio baten istorioaren soinu banda gisa funtzionatuko du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madame de Sévigné (filma)

***Madame de Sévigné*** 2023ko Isabelle Brocard frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
XVII. mendearen erdialdean, Sevigneko markesak emakume independente bihurtu nahi du bere alaba, bere antza izango duena. Baina zenbat eta gehiago saiatu neska gaztearen patua kontrolatzen, orduan eta gehiago oldartuko da alaba. Ama-alabek harreman estu eta suntsitzaile baten oinazeak sentituko dituzte.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Outsider (Stephen Kingen eleberria)

***The Outsider*** (euskaraz *Kanpotarra*), 2018ko Stephen King estatubatuarraren beldurrezko eleberri bat da. 2018ko maiatzaren 22an argitaratu zen.

HBO kateak 2020an eleberri honetan oinarritutako *izenburu berdineko telesaila* ekoitzi zuen.

## Argumentua 
AEB, Oklahoma, Flint City udalerria, hamaika urtetako mutiko bat basatiki bortxatua eta eraila agertu da. Froga guztiek herritar estimatuenetakoa dena erruduntzen dute: Terry Maitland, literatura irakaslea, haur ligaren entrentzailea, senar ona eta bi alaben aita. Ralph Anderson poliziaren detektibeak haren atxiloketa aginduko du. Maitlandek erailketa jazo zen unean beste hiri batean zegoelako koartada irmoa du, baina gertakariaren kokalekuan aurkitutako ADN probek bera erruduna dela adierazten dute. Justizia et iritzi publikoaren aurrean Terry Maitland hiltzailea da eta kasua argitua gelditu da. Baina Anderson detektibea ez da gustura gelditu. Maitlandek tipo zintzoa dirudi, herritar eredugarria, agian bi aurpegi izango ote ditu? Eta, nolatan da posible une berean bi lekuetan egotea? Erantzuna, Stephen Kingen lumatik aterata espero liteken bezala, galdera hori egin ez izana desiatuko dizu.
One Life (2023ko filma)

***One Life*** 2023ko James Hawes britainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Praga, 1938. Hiria nazien eskuetan erortzeko zorian dagoen bitartean, Londresko bankari batek ahalegin guztiak egingo ditu kontzentrazio esparruetan heriotza seguru bati aurre egin behar dioten ehunka haur salbatzeko. Bere bizitza arriskuan jarriz, Nicholas Wintonek konboiak antolatuko ditu Ingalaterrara, non 669 haur juduek aterpea aurkituko duten.

## Aktoreak 
* Anthony Hopkins: Nicholas Winton
* Johnny Flynn: Nicholas Winton giovane
* Helena Bonham Carter: Babi Winton
* Lena Olin: Grete Winton
* Romola Garai: Doreen Warriner
* Jonathan Pryce: Martin Blake
* Alex Sharp: Trevor
* Marthe Keller: Betty Maxwell
* Samantha Spiro: Esther Rantzen
* Juliana Moska: Hana Hejdukova
* Henrietta Garden: Vera Gissing
* Ffion Jolly: Barbara Winton
* Adrian Rawlins: Geoff

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La estrella azul (filma)

***La estrella azul*** 2023ko Javier Macipe argentinar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1990eko hamarkada. Mauricio, espainiar rock musikari ospetsua, Latinoamerikara joango da bere bokazioarekin topo egiteko nahiarekin, adikzioaren mamua atzean utzita. Han, Don Carlos ezagutuko du, bere garairik onenean ez dagoen musikari zaharra. Bere herrialdeko folkloreko abestirik ospetsuenetako batzuen egilea izan arren, nekez lortzen du bere fakturak ordaintzea. Carlosek eskuzabaltasunez hartuko du bisitari arrotza, eta haren maisu bilakatuko da.

## Aktoreak
* Pepe Lorente: Mauricio Aznar
* Cuti Carabajal: Carlos Carabajal
* Bruna Cusí: Ana
* Marc Rodríguez
* Catalina Sopelana: Mara
* Mariela Carabajal: Andrea
* Noelia Verenice Díaz: Florcita
* Roberto "Kolla" Chavero: Don Ata

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vincent doit mourir

***Vincent doit mourir*** 2023ko Stéphan Castang frantziar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Jendea Vincent erasotzen hasiko da, ustez inolako arrazoirik gabe. Bere bizitza arrunta deskontrolatu egingo da, eta, indarkeria hazten doan heinean, ihes egitea beste erremediorik ez du izango. Baina nora?

## Aktoreak 
* Karim Leklou : Vincent Borel
* Vimala Pons : Margaux Lamy
* François Chattot : Jean-Pierre Borel
* Michaël Perez : Joachim DB
* Emmanuel Vérité : Yves
* Jean-Rémi Chaize : Alex
* Ulysse Genevrey : Hugo Monnier
* Karoline Rose Sun : Audrey
* Sébastien Chabane : Lionel
* Pierre Maillet : psikiatra
* Anne-Gaëlle Jourdain : Marie
* Jean-Christophe Folly : Lucas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maggie Cheung

**Maggie Cheung Man Yuk** (; Hong Kong, 1964ko irailaren 20a) emakumezko aktore txinatarra da.

## Biografia 
Maggie Cheung Hong Kongen jaio zen 1964an, Shanghaiko gurasoengandik. Erresuma Batuan hezia 8 eta 17 urte bitartean, Cheung publizitateko modelo gisa hasi zen, eta edertasun-lehiaketetan parte hartu zuen. Horietako batean parte hartzeari esker, ''Police Cadet'84* telesailean parte hartzeko hautatu zuten. 1984an, *Prince Charming* filmarekin egin zuen debuta zineman. 

1980ko hamarkadaren amaieratik aurrera, Cheungen karrerak kritikaren aintzatespena lortzen hasi zen, Wong Kar Wai zuzendari ospetsuaren musa bihurtzeari esker, eta zenbait zinema-sari irabazi zituen. Horien artean: Berlingo Zinemaldiko Zilarrezko Hartza 1992an *Centre Stage* filmagatik, eta Cannesko Zinemaldiko 2004ko edizioko emakumezko aktore onenarena *Clean* filmagatik.

1996an Olivier Assayasekin *Irma Vep'' filmatu ondoren Cheung zuzendari frantziar honekin ezkondu zen 1998an, baina 2001ean banandu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Patočka

**Jan Patočka** (Turnov, 1907ko ekainaren 1a – Praga, 1977ko martxoaren 13a) txekiar filosofoa izan zen.

Pragan, Parisen, Berlinen eta Friburgon ikasi zuen. 1936an, *Přirozený svět jako filosofický problém* ("Mundu naturala, arazo filosofiko gisa") izeneko tesia aurkeztu zuen. Edmund Husserlen eta Martin Heideggerren azken ikasleetako bat izan zen, eta adiskidetasun filosofikoa izan zuen Eugen Finkekin. Fenomenologia existentzialari eta Txekiar eta Europako kulturen interpretazioari lagundu zion. Karrera osoa egin zuen Txekoslovakiako Errepublika Sozialistan, eta ez zen inoiz alderdi komunistarekin elkartu. Horren ondorioz, jazarpena jasan zuen. 77en Gutunaren bozeramailea izan zen, eta hamar orduko poliziaren galdeketa baten ondoren kolapsatu zuen. Hamar egun geroago, apoplexia bidez hil zen.

## Lanak 
* *Mundu naturala, arazo filosofiko gisa* [Přirozený svět jako filosofický problém]
* *Husserlen fenomenologiari buruzko sarrera* [Úvod do Husserlovy fenomenologie]
* *Aristoteles, bere aurrekosk eta oinordekoak* [Aristoteles, jeho předchůdci a dědicové]
* *Gorputza, komunitatea, hizkuntza, mundua* [Tělo, společenství, jazyk, svět]
* *Platonismo negatiboa* [Negativní platónismus]
* *Platon eta Europa* [Platón a Evropa]
* *Nortzuk dira txekiarrak?* [Co jsou Češi?]
* *Anima zaintzea* [Péče o duši]
* *Saiakera heretikoak historiaren filosofia* [Kacířské eseje o filosofii dějin]
* *Masaryk buruzko bi ikerketa* [Dvě studie o Masarkyovi]

## Kanpo estekak
Viktoria Lomasko

**Viktoria Lomasko** (errusieraz: Виктория Валентиновна Ломаско) (Serpukhov, Errusia, 1978ko abuztuaren 6a) artista grafiko eta ekintzaile errusiarra da.

## Biografia 
Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren parte zen Serpukhoven jaio zen, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunaren barruan. Hemeretzi urterekin Moskura joan zen bizitzera eta 2003an arte grafikoetan eta liburuen diseinuan  graduatu zen, Moskuko Arte Ederren Estatuko Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
Erreportaje grafikoetan espezializatu zen, eta Leningradeko Setioan, gulagean eta Armada Gorriaren garaiak errusian erabiltzen zen marrazkigintza tradizionala berreskuratu zuen. Izan ere, errusiako hainbat espetxetan boluntario gisa ibili zen eta presoei marrazketa-eskolak ematean haien estiloaren eragina jaso zuen.

Errusiako zein nazioarteko erakusketetan parte hartu du, baina bereziki ezaguna izan zen *Other Russias* argitaratzean. Espainian, hogeita hamar bat artistaren erakusketa kolektibo batean parte hartu zuen Sofia Erregina Museoan. Errusiako Kandinsky saria irabazi zuen 2018an, baita ingelesezko liburu itzuli eta argitaratu onenaren Pushkin House saria irabazi ere,

### Erbesteratzea 
2022ko martxoan Belgikara erbesteratu zen, Putinek Ukrainako gerran zuen politika militarrarekin zuen desadostasuna zela eta. Egun, Alemanian bizi da, Jean Jacques Rousseau bekarekin.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018an Errusiako Kandinsky saria.
* Ingelesezko liburu itzuli eta argitaratu onenaren Pushkin House saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilio Almiñana

**Emilio Almiñana** futbolari uruguaitarra izan zen,  erdilari gisa jokatu zuen Club Atlético Independienten. 

## Karrera 
Almiñana Montevideon jaio zen, eta bertan hasi zuen bere futbol ibilbidea, Central Español taldean jokatzen. 1932an River Plateren aurka finala 3-0 galdu zuen Independiente taldean jokatu zuen.  Almiñanak 37 partida jokatu zituen 1932 eta 1933 artean 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belen Feliu

**Belén Moreno Feliú**, ezagunagoa **Belén Feliú** izenez (Coruña, Galizia, 1961 – Santiago de Compostela, Coruña, Galizia 1997ko irailaren 23a) coruñar irakaslea eta  idazlea izan zen.

## Biografia 
Sofia Feliúren eta Enrique Morenoren alaba zen, eta haurtzaroa Betanzos herrian eman zuen. Sasoi horretan agertzen hasi ziren gaixotasunaren lehen sintomak. Asma-eraso beldurgarriak eta sendagileek etengabeko eragina izan zuten Feliuren bizitzan, baina bere bizi-jarrera ez zen adostasunekoa, baizik eta asaldura eta erresistentzia. Bere ama margolariaren estudioan, ordu asko eman zituen, marraztu eta haurrentzako pintura-sari batzuk ere irabazi zituen. Idazlan literarioak urte batzuk geroago etorri ziren, nahiz eta bere lanak luzaroan iraun zuen eremu pertsonalean. 

Argitaratutako lan bakar baten egilea da, *De Guenizah* (Gusanillo Mayor, 1998), hil ondoko edizioan argitaratutako kontakizun-liburua.

## Bizitza pertsonala 
Paz Moreno Feliuren ahizpa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argentinako presidente

**Argentinako presidentea** (; ofizialki **Argentinako Nazioaren presidentea**  eta **Argentinako Errepublikako presidentea** bezala ezagutzen da,  ) Argentinako estatuburua eta gobernuburua da. Konstituzio nazionalaren arabera, presidentea gobernu federalaren zuzendari nagusia eta indar armatuen komandante nagusia ere bada.

Argentinako historian zehar, estatuburuaren bulegoak aldaketa ugari izan ditu, bai tituluan, bai bere ezaugarrietan eta eskumenetan. Javier Milei egungo presidenteak 2023ko abenduaren 10ean zin egin zuen. Alberto Fernández ordezkatu zuen.

Argentinako konstituzioak, hainbat konstituzio-aldaketekin batera, presidentearen betekizunak, eskumenak eta erantzukizunak, agintaldia eta hauteskunde-metodoa ezartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nino Gegetxkori

**Nino Gegetxkori**, georgieraz ნინო გეგეჭკორი (Mingrelia, Georgia, 1905 - Kiev, Ukraina, 1991) komunista georgiarra izan zen Lavrenti Beria buruzagi sobietarraren emazte izateagatik ezaguna.  

## Biografia 
Beria bezala Mingrelia eskualdean jaio zen, eta haurra zela galdu zituen gurasoak. Saxa Gegetxkori boltxebike georgiarrak (bere osaba zen) bere familiarekin hartu zuen orduan Tbilisin, eta han ezagutu zuen Lavrenti Beriak, zeinak oso azkar antolatu zuen ezkontza Nino nerabearekin. Beriak inguru boltxebike prestigiodun batera hurbiltzen zela pentsa zezakeen Gegetxkori familiarekin bat eginez. Seme bakarra, Sergo Beria (gero ingeniari izanfo zena) oso azkar jaio zitzaion, baina aurrerantzean ez zen ezkontza zoriontsua izan Lavrenti eta Ninorena. Lavrentik afera asko izan zituen bere bizitza osoan, eta sifilisa ere harrapatu zuen.

Stalin hil ondoren Lavrenti Beria atxilotu zutenean, Nino Gegetxkori ere atxilotu zuten. Galdeketetan ez zuen informaziorik eman, eta senarra exekutatu ondoren hilabete batzuez kartzelan egon zen arren, atxilotu eta urtebetera askatu zuten. Nino eta Sergo semea Sverdlovsk hirian bizitzera behartu zituzten, Mosku utzita, baina gerora Mingreliara itzultzen utzi zioten, baina han ere denbora gutxirako, Georgiatik egotzi baitzuten. Semeak bezala, zeinak ingeniari karrera egim zuen, azkenean Kiev-en kokatu zen bizitzen, eta jarraitu zuen 1991ean hil zen arte.

Hil aurretik, 1990ean, elkarrizketa bat eskaini zuen bere bizitza eta Georgiako buruzagiek (Beria senarrak eta Stalinek, bereziki) Sobietar Batasunean izan zuten rola komentatuz. "Helburu baten alde borrokatzen ari zirela sinetsi zuten, gizateriaren alde. Eta zer emaitza izan zuen horrek? Ez zioten bere jaioterri eta aberriari [Georgiari] batere onik egin; eta beren bigarren nazioak [Errusiak] ez zen lan hori aitortu. Herrialderik gabe geratu ziren gizonak izan ziren."

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Knight, Amy. (1993). ''Beria: Stalin's First Lieutenant.'' Princeton University Press ISBN 0-691-03257-2.

## Kanpo estekak
Terry Reilly

**Terry Reilly** (1947ko urriaren 24a – 2025eko martxoaren 21a) arkularia izan zen. Australia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Graeme Telford

**Graeme Telford** (1942ko martxoaren 19a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carole Toy

**Carole Toy** (1948ko uztailaren 18a - 2014ko azaroaren 22a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak