Carmelina Sánchez-Cutillas

**Carmelina Sánchez-Cutillas Martínez** (Madril, 1921eko ekainaren 23a &ndash; Valentzia, 2009ko otsailaren 22a) madrildar idazlea izan zen, eta poesia, narratiba eta historia landu zituen.

## Biografia 
Carmelina Sánchez-Cutillas Madrilen jaio zen; luzaroan uste izan zen 1927an jaio zela, baina duela gutxi egindako ikerketen arabera, jaioteguna 1921eko ekainaren 23a izan zen. Bartzelonan etapa labur baten eman ondoren, familia Valentziara joan zen behin betiko. Haurtzaroa Altean eman zuen, eta aitonaren, Francisco Martínez eta Martínez historialari altearraren eraginpean bizi izan zen. Hark eragin handia izan zuen bai idazle gisa zuen bizitzan, bai historiako liburuekiko maitasunean. Horrek eragina izan zuen, hain zuzen, geroko jarduera intelektualean. Filosofia eta Letretako ikasketak egin zituen Valentziako Unibertsitatean.

## Lan ibilbidea 
*Levante* egunkarian parte hartu zuen; han, kultura-orrialdeez arduratu zen, eta gai historiko eta literarioko artikuluak idatzi zituen. Hain zuzen ere, *Valencia* egunkariaren gehigarrian parte hartu zuen Beatriu Civerarekin, 1954 eta 1970 bitartean. Hori ez zen jarduera bakana izan, artikulu horiekin batera, Carmelina Sánchez-Cutillasek Erdi Aroko historiari eta literaturari buruzko hainbat ikerketa argitaratu baitzituen, bai gaztelaniaz bai katalanez, hala nola *Don* *Jaime El Conquistador Alacanten* (1957), *Lletres closes de Pere el Cerimoniós endreçades al Consell de València* (1967) edo *Jaume Gassull, poeta satíric valencià del s. XV* (1971).

Sorkuntza-idazle gisa, Carmelinak poesia landu zuen batez ere, eta berrogeita hamarreko edo gerraosteko belaunaldi poetikoa osatu zuten irudietako bat da, besteak beste, Valls, Matilde Llòria, Ana Maria Ibars , Vicent Andrés Estellés eta Maria Beneytorekin batera. Halaber, *Matèria de Bretanya* (1976) nobelaren egilea da. Eleberri horrek 1975ean Andròmina Saria jaso zuen, eta oso harrera ona izan zuen irakurleen artean. Gainera, bi narrazio idatzi zituen. *El llamp i la sageta dels records i A la reverent e honrada Sor Francina de Bellpuig, moja professa al convent de la Puritat cara cosina nostra* (1981), non Carmelinak artifizio historiografikoa erabilti zuen Isabelen Erdi Aroko testu baten transkribatzaile gisa pasatzeko.

### Heriotza 
82 urte zituela hil zen, 2009ko otsailaren 21ean, Valentzian. 2011n, haren liburutegia eta artxiboa Valentziako Nicolau Primitiu liburutegiari eman zitzaizkion.

## Karmelina kazetaria 
Carmelinak argitaratutako lehen lanak *Levante* egunkariaren astekarian izan ziren.

Carmelinak gehien landutako alderdietako bat *Assumpta, Sicaina, València Cultural, Pensat i Fet, l’Altar de Russafa, l’Altar del Mercat, Mare de Dèu de Concentaina* eta, batez ere, del *Diario Levante* aldizkariko *Valencia* izeneko gehigarria izan zen.

## Karmelina poeta 
Lehen poema-liburuak gaztelaniaz idatzi zituen: *Virazón* eta *Terral*, eta *Versos para un río muerto,* erlieberik ez zutenak.

Oro har, haren poesiak garrantzi gutxi izan zuen literaturan, lagunen artean izan ezik. Hain zuzen, haren poemek Kentuckyko Unibertsitatearen onarpena izan zuten lehenago, eta hark saritu egin zuen bere lana, eta *Un mundo rebelde* lanarengatik saria eman zion lehen erakundea izan zen. Lan hori Valentziako Diputazioaren Valencia de Poesía Sarian finalista izan zen, 1964.

*Codolada* idatzi zuen, bertso oktosil.labs humoristiko eta satirikoetan egindako konposizioak.

Lore-jokoetan ere jaso zuen saria, Lo Rat Penaten.

## Carmelina historialaria 
Ikerketa historikoko lanak izan ziren garrantzitsuenak eta arrakastarik handiena izan zutenak; hain zuzen ere, oso maiz jaso dituzte sariak, adibidez, *Lo Rat Penat*-ek deitutako lehiaketetan. Bi Pedro-en arteko Aragoi eta Gaztelako gerrari buruzko lana nabarmendu behar da. Lan hori Lo Rat Penaten Lore Jokoetan saritu zuten, eta geroago La editorial Dalmau de Barcelonak katalanez argitaratu zuen, lana gaztelaniaz idatzi baitzuen.

1957 Alacanteko Ikasketen Institutuak bere lan sarituetako bat argitaratu zuen, *Don Jaime El Conquistador*, Alacanten, eta Carmelinaren lehen liburua argitaratu zuen. Historialari gisa, honako hauei buruz idatzi zuen: Jaime I (1955eko Lo Rat Penaten Lore Jokoetan saritutako biografia), Sor Isabel de Villena, Erdi Aroko emakumeak, Valentziako Urrezko Mendeko literatura, San Vicente Ferrer, edo antzerkiaren jatorria.

Ia 30 urtez ikerketa historikoan lan egin zuen, eta bi historia-liburu argitaratu zituen, bost kongresu ponentzia (besteak beste, Erdi Aroko Historiako portugaldar-espainiar Kongresua (Porto, 1968ko ekaina), Aragoiko IX Congresso di Storia Della Corona (Napoles, 1973ko apirila) eta Aragoiko Historiako kongresuak, VIII (Valentzia, 1967 eta X (Zaragoza, 1976)) eta ehun artikulutik gora hainbat komunikabidetan, eta dozena bat sari jaso zituen Rat Penat-eko Lore Jokoetan aurkeztutako lanengatik, hala nola Jaime eta Puig de Santa María, Valentziako Diputazioak, 1956k edo *Lletres closes de Pere el Cerimoniós-*ek, Rat Penaten Lore Jokoetan saritutako bigarren liburua da, eta Barcino argitaletxeak argitaratu zuen 67. urtean, katalanez.

Juegos Floras de lo Rat Penat-en ere sariak jaso zituzten Puigeko Errege Monasterioko monografia historikoa, Alturako Santa Kobako monografia eta Alacanteko Probintziako Mariologia izeneko hagiografiari buruzko lanek.

Erdi Aroko gure literatura ere ikertu eta argitaratu zuen, eta arlo horretan Valentziako eskola satirikoa izan zen interesatua, besteak beste, Jaume Gassull, XV. mendeko poeta satiriko valentziarra.*L’estil, vocables dubtosos i castellanismes* (1971). Lan horiek guztiak Valentziako Nicolau Primitiu Liburutegiko Carmelinaren legatuaren parte dira, eta bertan Gassulli buruzko dokumentazio ugari dago (bereziki, *la Brama dels llauradors de l’horta de València contra lo venerable mossén Fenollar i Lo somni de Joan Joan, Bonifaci Ferrer i la Bíblia Valenciana, Violant d’Hongria, Bernat Fenollar i Lo procés de les olives, sant Vicent Ferrer (*zeini buruz artikulu hauxe argitaratu zuen*:* *«Sant Vicent Ferrer, un sant feminista»*),  Joan Timoneda, Joanot Martorell («Remembrança de Tirant lo Blanch», Levante, 1969), etab.

## Carmelina nobelagilea 
Eleberrigile gisa bere lehen liburuetako bat idatzi zuen, gaztelaniaz: *Sobre estas tierra, novela costumbrista*. Baina, zalantzarik gabe, literaturan garrantzi handiena eman zion liburua *Matèria de Bretanya* izan zen, valentzieraz idatzia.

## Aintzatespenak 
* Kentuckyko Unibertsitateak *Un mundo rebelde* lanarengatik saria eman zion lehen erakundea izan zen. Gero, lan berarekin Valentziako Diputazioaren Valencia Poesía Sarian finalista izan zen, 1964.
* 1975ean Andròmina Saria jaso zuen *Matèria de Bretanya*  lanarengatik
* 2008an, Huguet Fundazioak "Valenciana del año 2008" saria eman zion, eta AELC (Asociación de Escritores en Lengua Catalana) elkarteko ohorezko bazkide izan zen. Valentziako Hizkuntzaren Akademiak 2020ko idazle izendatu zuen.

* Valentziako hainbat kale eta eraikinek dute bere izena. Besteak beste, 2010ean Altean plaza bat inauguratu zen bere izenarekin, eta 2011n, hil eta bi urtera, Benicalap-en (Valentzia) bere izena duen liburutegi bat inauguratu zen. Era berean, Valentziako Gorteek ekitaldi bat egin zuten Idazleen Egunean, Valentziako Gorteetako presidente zen Enric Morera, Valentziako Generalitateko presidente  Ximo Puig eta Kulturako ministro ohi Carmen Alborch bertan zirela.

* 2017. urtean lehen aldiz deitu ziren "Premis Altea de Literatura i Investigació". Hainbat modalitate konbinatzen dituzte, hala nola narratiba eta entsegua, valentzieraz. Horien barruan atal bat dago, Francisco Martínez eta Martínez Saiakuntza eta Ikerketa Saria, idazlearen aitonaren omenez, eta beste bat, Carmelina Sánchez- Cutillas nobela eta prosa narratiboa Alteako idazlearen omenez.

* 2020an, Massalfassarko Udalak Carmelina Sánchez-Cutillas aretoa inauguratu zuen, Carmelinaren omenez. Izendapena 2021ean luzatu zen, Covid-19 pandemia krisia zela eta, 2020ko jarduerak atzeratu baitziren. 2021ean, Almassorak plaza bat eskaini zion.

## Lanak 
### Poesia 
* 1964 *Un món rebel*. Valentzia: Vives Moraren oinordekoa.

### Saiakera, literatura zientifikoa 
Bere saiakuntzen artean, Erdi Aroko historiari eta literaturaren kritikari buruzko ponentziak eta idatziak nabarmentzen dira. Horien artean, hauek nabarmentzen dira:

#### Liburuak (azterlanak eta biografiak) 
* 1957 *Jaime el Conquistador Alacanten*
* 1967 *Pere el Cerimoniosen Lletres closes endreçades al Consell de València*. Bartzelona: Rafael Dalmau, 1967.
* 1969 Portugalgo Pedro infantea Aragoiko Jaime I. erregearen gortean egoteari buruzko oharrak.
* 1970 La fàsica *vella*, dita de murs i valls. Congrés d’Història de la Corona d’Aragóri (1969) aurkeztu eta liburu gisa argitaratu zen.
* 1974 *Francisco Martínez eta Martínez*. Goi-mailako *humanista* bat (1866-1946), aitonaren biografia.

#### Artikuluak eta ponentziak 
* «Sant Vicent Ferrer, un sant feminista»
* 1969 «Remembrança de Tirant lo Blanch», *Levante*.
* 1971 «Jaume Gassull, xv. mendeko poeta satiriko valentziarra. L’estil, vocables dubtosos i castellanismes». Ponència al I Congrés d'Història del País Valencià.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Archivo Carmelina Sánchez-Cutillas i Martínez (Biblioteca Valenciana)
* Página dedicada a Carmelina Sánchez-Cutillas por la Associació d'Escriptors en Llengua Catalana, de la cual era socia de honor. Página en catalán, castellano e inglés.

### Autoreari buruzko artikuluak 
* La poesía de Carmelina Sán-Cutillas, Diario Información de Alicante, 2001eko otsailaren 1ekoa (valentzieraz)
* Carmelina Sán-Cutillas idazlea 82 urte zituela hil zen Valentzian, 2009ko otsailaren 24an.
* Valentziako Llenguako Akademiak Carmelina Sán-Cutillas-en urtea bihurtu du 2020