open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1887ko Kontxako Bandera

**1887ko Kontxako Bandera** (Banderaren 5. edizioa), abuztuaren 28an jokatu zen, eta Donostiak bere 3. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

Badirudi ziaboga bakarrera jokatu zen lehen Kontxako estropada izan zela. Garaiko egunkarietan lehen bi traineruen berri besterik ez da ematen; ezin da jakin, beraz, hirugarren eta laugarren gelditu ziren traineruen gaineko datuak.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Donostia
** Patroia: Jose Mari Iturriza

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
1889ko Kontxako Bandera

**1889ko Kontxako Bandera** (Banderaren 6. edizioa), irailaren 23an jokatu zen, eta Donostiak bere 4. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

Garaiko egunkarietan ez da denborarik aipatzen. Parte-hartzaileez aparte, Oriok ere apuntatu zuen traineru bat, baina epez kanpo egiteagatik ezin izan zuen parte hartu.

## Bitxikeria 
Luis Karrilek *Torrekua* goitizena zuen (Luis *Torrekua*), Torrean bizi zelako, garai batean Itsas Kontsuletxe izandakoan, gaur egungo Euskal Itsas Museoan. Hain zen ezaguna goitizena, urte honetako banderaren agirietan irabazlea ez da Luis Karril izen-abizenez ageri, *Luis Torrekua* goitizena bakarrik aipatzen da.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Donostia
** Patroia: Luis Karril

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
1891ko Kontxako Bandera

**1891ko Kontxako Bandera** (Banderaren 8. edizioa), irailaren 8an jokatu zen, eta Donostiak bere 6. Kontxako Bandera eskuratu zuen. Kirikok irabazitakoen lehena ere izan zen.

## Kontakizuna 
Getariaz aparte, hiru ontzi donostiar aurkeztu ziren, baina kuttunena kaiko arrantzalez osatutako *Kiriko* patroiarena zen. Ontzi askorekin probak egin ondoren, oriotarrei *Illar Azala* ezaguna eskatu zieten.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Donostia
** Patroia: Kiriko

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
1892ko Kontxako Bandera

**1892ko Kontxako Bandera** (Banderaren 9. edizioa), irailaren 6an jokatu zen, eta Donostiak bere 7. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

Euria eta itsas zakarra izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Donostia
** Patroia: Kiriko
** Arraunlariak: Agustin Usabiaga, Antonio Ikazategi, Jazinto Olaizola, Migel Igarra, Felix Lizarazu, Jose Iruretagoiena, Benigno Altamira, Isidro Igarzabal, Lukas Lekuona, Jose Sanchez, Kasimiro Ikazategi, Martin Andonegi, Justo Egia

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
1880ko Kontxako Bandera

**1880ko Kontxako Bandera** (Banderaren 2. edizioa), irailaren 12an jokatu zen, eta San Pedrok bere 1. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

Garaiko egunkarietan ez da jasotzen traineruen izenik edo estropadaren denborarik.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* San Pedro
** Patroia: Vicente Sarria

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ontzi museo

**Ontzi museoa** edo **itsas museoa** itsasontziak eta gizakiak itsaso eta aintziretan burutzen dituen jarduerak gaitzat dituen museo bat da. Itsaso eta aintziretako ingurumena eta espezie biologikoak ere izaten dira museo hauetako atal garrantzitsu bat.

## Ontzi museoak eta itsas museoak Euskal Herrian 
* Untzi Museoa, Donostia;
* Bilboko itsasadarra Itsas Museoa, Bilbon;
* Arrantzaleen Museoa, Bermeon.

## Ikus, gainera 
* Aquarium
* Museo-ontzi

## Kanpo estekak
1883ko Kontxako Bandera

**1883ko Kontxako Bandera** (Banderaren 4. edizioa), abuztuaren 19an jokatu zen, eta Donostiak bere 2. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

Badirudi hiru ziaboga eta lau luzetara jokatu zela. Txandak eratu ziren eta ohorezko txanda batean erabaki zen irabazlea. Donostiak Hondarribiari irabazi zion finala.

## Parte-hartzaileak 
(*) Kazeta batzuetan esaten denez, Uresberueta patroiak Celedonio Izagirre eta Balenziaga patroien kontra jokatu zuen, eta Hondarribiaren aurka irabazi zuen bandera ohorezko txandan. Lau ontzi izan omen ziren guztira. Ez dakigu ziur zein ontziri dagokion patroi bakoitza.

## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Donostia
** Patroia: Joxe Jabier Uresberueta

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Federico Franco

**Luis Federico Franco Gómez** (Asunción, 1962ko uztailaren 24a -) paraguaiar kirurgialari eta politikaria da. 2012ko ekainaren 22tik 2013ra Paraguaiko presidentea izan zen.

Alderdi Erradikal Liberal Benetakoaren kidea da. 2003-2008 bitartean Erdialdeko departamenduko gobernadorea izan zen. 2008ko apirilaren 20ko hauteskundeetara Fernando Lugo buru zuen Aldaketarako Batasun Abertzalearen barnean aurkeztu zen. Hauteskundeetan nagusitu ondoan Lugok presidenteorde izendatu bazuen ere, bien artean desadostasun ugari izan zen.

2012ko ekainaren 22an Paraguaiko Senatuak Fernando Lugo presidente kargutik kendu zuen, bere eginbeharrak ongi egin ez zituela argudiatuta, eta Francok hartu zuen haren lekua. Argentina, Ekuador, Bolivia, Txile, Dominikar Errepublika edota Venezuelak ez zuten presidente berria aitortu eta gertatutakoa estatu kolpetzat jo zuten.

## Erreferentziak
Ariel Winter

**Ariel Winter Workman** (Los Angeles, ) estatubatuar aktorea da. Alex Dunphy interpretatzen du Modern Family telesailean.

## Bizitza pertsonala 
Ariel Winter Shanelle Gray eta Jimmy Workmanen arreba da. 2012ko irailaren 3an, bere ahizpa nagusiarekin joan zen bizitzera ama salatu ondoren (fisiko eta emozionalki tratu txarrak eman ondoren).

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Bideo-jokoak 
## Erreferentziak
Andreas Hofer

thumb|ezkerrera||Hofer Denkmal Berg Isel Innsbruck
**Andreas Hofer** (Sankt Leonhard, 1767ko azaroaren 22 – Mantua, 1810eko otsailaren 20) Tirolgo abertzalea izan zen. Austriaren armadako soldadua izan zen. Gero, Pressburgeko (Bratislava) Itunean (1805) xedatuaren arabera Tirol Bavariaren mende gelditu behar zela eta, bavariarren eta haien laguntzaile ziren frantsesen aurkako matxinada antolatu zuen. Austriarren laguntzarekin bi aldiz nagusitu zitzaion Bavariako armadari Bergisel mendian, Innsbrucken ondoan (1809). Znaimeko armistizioaren ondorioz, ordea, frantsesen esku geratu zen Tirol. Lefebvre mariskalaren gudaroste askoz indartsuagoari aurre eman zion, baina saldukeria baten ondorioz gudaroste italiarren eskuetan utzi zuten (1810eko urtarrila). Mantuan fusilatu zuten, Napoleonen aginduz, 1810eko otsailaren 20an. 1823an haren gorpua Innsbruck-era eraman zituzten. Tirolgo heroi nazionala da.

## Erreferentziak
San Saturio baseliza

**San Saturio baseliza** () Soria hiritik gertu dago, izen bereko probintzian, Espainiako Gaztela eta Leon autonomia erkidegoan. Duero ondoko harkaitzetan eraikita, oso inguru ederra eta misteriotsua da tenpluko ordenaren tradizioarekin lotuta. Baseliza horretan Saturio izeneko Erdi Aroa bizi izan zen santuaren gorputza gordetzen da.

## Historia 
Uste guztien arabera Tenpluko Ordenak inguru hori guztia kontrolatzen zuen, Peñalba kobazuloaren sarbidea barne. Horren gainean San Miguel de la Peña izeneko baseliza eraiki zen. Gaur egungo elizak oktogono itxura du, Tenpleko eraikinetan ohikoa zena, alegia. Antza, kobazulo horretan anakoretak bizi ziren, tartean Saturio zeina gaur egun Soria hiriaren patroia den. Santu horren gorpuzkinak hasiera batean kobazuloan gordetzen ziren baina eliza berria egin zenean, XVI. mendean, bertara eraman zituzten.

XVI. mendeko eraikina Pedro Ajín arkitektoak egin zuen, barroko estilo barruan. Elizarekin batera kobazuloa ere kontserbatzen da.

## Kanpo estekak 
*  Baselizari buruzko dokumentala.
*  Informazio turistikoa eta bisitak.
Bikupula karratu giroelongatu

Geometrian, **bikupula karratu giroelongatua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*45), bikupula karratu bat (*J*28 edo *J*29) "giroelongatuz" eraiki daitekeena, erdian antiprisma oktogonal bat txertatuz.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
Rosa Valverde

**Rosa Valverde Lamsfus** (Donostia, 1953ko otsailaren 14a - Azkaine, 2015eko otsailaren 14a) gipuzkoar margolaria izan zen. Aita Antonio Valverde (*Ayalde* ezizenez) errenteriar margolari ezaguna zen. Antton Valverde musikariaren arreba eta Lola Valverde historialariaren ahizpa zen.

## Biografia 
Haurtzaroa Donostia eta Oiartzunen artean eman zuen. Aitarekin batera hasi zen margotzen, Oiartzunen zuten baserrian, non Guridi, Oteiza, Txillida edota Mitxelena ezagutzeko aukera izan zuen. Alabaren sormen gaitasuna ikusita eta giro akademizistak berau itoko zuelakoan, Antonio Valverdek, Jose Antonio Sistiaga eta Esther Ferrer margolariaren Pintura Libreko Akademiara eraman zuen. Rosa Valverderen artelana ikertu dutenek diotenez, guztiz autodidakta ez bazen ere, ez zuen formakuntza akademiko klasikoa jarraitu. 1997an Askainera mugitu zen eta handik jarraitu zuen sortzen eta irakasten.

Arte estilo desberdinak landu zituen eta arteari egindako ekarpena zabala da, irakaskuntza jardueraz gain, margoak, marrazkiak, keramikak, altzairuak, estampazioak, kartelak, grabatuak eta ilustrazioak jorratu ditu, baita, kutxak eta objektuak, besteak beste. Jarraian haren zenbait artelan:
* *Monja castigada por un poste eléctrico*, 1977
* *El día*, 1979
* *La nit*, 1979

## Erakusketak 
* 1978an bakarkako bere lehen erakusketa egin zuen Rosa Valverdek San Telmo Museoan
* 2022an Rosaren *arte kaxe*i eskainitako lehenbiziko monografikoa antolatu zuten San Telmo Museoan. 
* 2022an Donostiako Ekain arte galerian, Rosaren obrak zabaldu nahi izan zituen bere familiak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Rosa Valverde Lamsfus Auñamendi Eusko Entziklopedia. Euskomedia.org
Schrader

**Schrader**, **Grand Batchimale** edo **Bachimala**, Frantzia eta Espainiaren artean dagoen mendia da, Erdialdeko Pirinioetan kokatutakoa eta 3.177 metroko altuera dituena.

Zehazki, Monte Perdido eta Posets mendizerren artean dago.

## Lehen igoera 
Lehen igoera erregistratua Franz Schrader tekniko geodesikoak eta Henri Passet gidariak 1878ko abuztuaren 11n egin zuten.

## Kanpo estekak
Pic Long

**Pic Long** Frantzian dagoen mendia da, Erdialdeko Pirinioetan kokatutakoa eta 3.192 metroko altuera dituena.

Zehazki, Aragnouet, Gèdre et Luz-Saint-Sauveur udalerrien artean dago, Saint-Lary-Soulandik gertu.

## Lehen igoera 
Lehen igoera erregistratua Louis d'Orléansek eta Marc Sesquék 1846an egin zuten.

## Kanpo estekak
Medacorba

**Medacorba** edo **Médécourbe** (2.914 m) Pirinioetako mendia da, Andorra, Ariège eta Lleidako Pallars Sobirà artean dagoena. Frantziar aldea natura parke baten barnean dago.

## Kanpo estekak
Gizarte parasitismo

**Gizarte parasitismoa** gizarte baten ongizate eta garapenerako gaitzesten diren giza taldeak izendatzeko erabiltzen den termino gutxiesgarria da. Terminoa maiz erabili da historian zehar: Sobietar Batasunean, lanik egin nahi ez zuten pertsonak gaitzetsi eta zigortzeko erabiltzen da; egun, ongizate-estatuan diru-laguntza publikoetatik bizi diren pertsonak eta familiak izendatzeko erabiltzen da maiz, gizarteari ekarpena egiten ez diotela eta horiek gaitzesteko.

## Kanpo estekak
Pico Viejo

**Pico Viejo** edo **Montaña Chahorra** Tenerife uharteko gailurra da, uharteko eta uhartediko bigarren altuena dena. 3.135 metro ditu eta Teideko Parke Nazionalaren barnean dago. Duela 200.000 urte inguru sortua, 800 metroko kraterra du eta, azkenekoz, 1798an azken erupzioa izan zuen. Guantxeen mitologian, leku sakratua da.

## Kanpo estekak
Pic de Ger

**Pic de Ger** Mendebaldeko Pirinioetan dagoen mendia da, Ossau haranean kokatutakoa. Tontorra 2.613 metrotatara dago. Col d'Aubisque eta Midi d'Ossau artean dago.

## Kanpo estekak
SUMMA Aldapeta

**Aldapeta Maria Ikastetxea** Donostiako erdialdean dagoen ikastetxe bat da, Haur hezkuntzatik Batxilergora bitarteko hezkuntza-eskaintza egiten duena. 2012ko irailean sortu zen SUMMA Adapeta izenarekin, elkarren inguruan zeuden Belen ikastetxeak, Santa Maria ikastetxeak eta Mariaren Lagundia ikastetxeak bat egitea erabaki ondoren. Ikastetxea lau eraikinetan banaturik dago, Aldapetan eta San Bartolome muinoan.

2020 urtean ikastetxeak bere izena aldatu zuen Aldapeta Maria Ikastetxera.

## Kanpo estekak 
*  SUMMA Aldapeta, ikastetxearen webgunea.
Bikupula pentagonal giroelongatu

Geometrian, **bikupula pentagonal giroelongatua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*46), bikupula pentagonal bat (*J*30 edo *J*31) "giroelongatuz" eraiki daitekeena, erdian antiprisma dekagonal bat txertatuz.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
F puntuazio

thumb|250px|DoitasunaEstaldura

Eredu-ezagutzean, diagnostikoan, informazioaren berreskurapenean eta esperimentazioan, **F puntuazioa** emaitzen zehaztasunaren neurria da. Horretarako doitasuna eta estaldura direlako neurrietan oinarritzen da.

Ohiko F puntuazio orekatua (**F1 score**) doitasunaren eta estalduraren batezbesteko harmonikoa da:

:F_1 = 2 \cdot \frac{\mathrm{doitasuna} \cdot \mathrm{estaldura}}{\mathrm{doitasuna} + \mathrm{estaldura}}.

## Kanpo estekak
Doitasun eta estaldura

Eredu-ezagutzean, esperimentazioan, diagnostikoan eta informazioaren berreskurapenean **doitasuna eta estaldura** elementu multzo bat hautematean izandako eraginkortasunaren neurriak dira. **Doitasuna** hautemandako elementu guztietan zuzen hautemandako elementuen proportzioa da eta **estaldura** hauteman beharreko elementu guztietatik hautemandako elementuen proportzioa da. Adibidez, espezie bateko 20 aleetatik gaixo daudenak hauteman behar dira eta 8 ale dira gaixotzat jo direnak, horietatik 6 benetako gaixoak izanik; datu horietatik doitasuna 6/8=%75 da (hau da, hautemandako gaixo guztietatik %75 dira benetako gaixoak) eta estaldura 6/20=%30 da (hau da, gaixo guztietatik %30a hauteman da).

## Ikus, gainera 
* F puntuazioa

## Kanpo estekak
Hipogluzemia

**Hipogluzemia** odolean normala baino glukosa kopuru txikiagoa izatea da. Odoleko plasma glukosa 70-75mg/100ml izan arte eta ostean sintomak desagertzen direnean bokadilo bat hartu.

Hipogluzemia larrian (diabetesa duen pertsonak beste norbaiten laguntza behar duenean eta ezin da tratatua izan ahozko karbohidratoekin nahasmendua edo koma direla eta), glukagoi injekzioa jarri subkutaneo edo intramuskular bidetik (glukogenolisia sortuz) edo dextrosa %50 (20-50ml) zain-bidetik.

## Prebentzioa 
* Azukrea beti eramatea gomendatzen da .
* Kaloria eta gantz asko duten elikagaiak ez dira gomendatzen, glukosaren xurgapena oztopatzen dutelako.
* Nutrizio egokia, intsulina administrazio egokia eta ariketa fisikoa.
* Bokatak otorduen artean eta lotara joan baino lehen hartzea, intsulinaren akzio maximoa konpentsatzeko.
* Familia heztea oso garrantzitsua.
* Gaixoa identifikazio markaren bat eraman (eskuturrekoa/etiketa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ansabère

'''Pic d'Ansabère**, **Ansabère** edo **Pétragème** (frantsesez) edo **Petrechema** edo **Petrachema''' (gaztelaniaz eta aragoieraz) Pirinioetako mendia da, Aspe haranean, Laskungo zirkuaren inguruan. Tontorra 2.377 metrotatara dago. Horren ondoan Ansabèreko Orratz Handia dago, eskaladaz soilik igo daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1895eko Kontxako Bandera

**1895eko Kontxako Bandera** (Banderaren 11. edizioa), irailaren 8an jokatu zen. Getariak bere aurreneko Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Kontakizuna 
Urte horretan Donostiako traineruei ez zitzaien parte hartzen utzi. Azken urteetako edizioak jarraian irabazita (ez da ahaztu behar jarraian irabazitako Kontxako Banderen errekorra duela Donostiak), nagusitasuna hainbestekoa izateagatik-edo, 1894ko edizioan ez zen beste herrietako trainerurik aurkeztu Bandera jokatzera, nahiz eta gonbidapenak bidali ziren Baionatik Zierbenara arteko euskal itsas herri guztietara. Gainerako herriak parte hartzera anima zitezen, donostiarrak Banderatik kanpo uztea erabaki zuen Donostiako udalak.

Hala ere, donostiarrek protesta egin zuten, eta Bandera jokatu ondorengo astean, irailaren 15ean, baliorik gabeko kontsolazio moduko estropada bat egin zen Donostiako 4 traineruren artean, eta Francisco Silvarena irten zen garaile.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Getaria
** Patroia: Jose Franzisko Arregi

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1881eko Kontxako Bandera

**1881eko Kontxako Bandera** (Banderaren 3. edizioa), abuztuaren 21ean jokatu zen, eta Hondarribiak bere 1. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

Garaiko egunkarietan ez da jasotzen irabazlearen patroiaz beste datu konkreturik, ez eta gainerakoen posturik ere.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Hondarribia
** Patroia: Leon Berrotaran

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuria

thumb|Valentia Edetanorum (egungo Valentzia) hiriko curiaren aztarnak. Centre Arqueològic de l'Almoina. K.o. I. mendea.
**Kuria** (latinez: *Curia*) Erromako lehen hiru leinuen menpeko giza erakundea izan zen hasieran. Gero, metonimiaz, patrizioen ordezkariak, eta geroago senatariak biltzen ziren lekua; hedaduraz Senatua bera. Inperioa zabaldu zenean eta hiriak sortu eta arautu zituztenean, Erroma hiria hartu zuten erromatarrek eredu gisa, eta, kolonia eta *municipium* maila zuten hirietan, udal kuriak osatzeko agindua eman zuten, hiria gobernatzeko.

Erdi Aroan, enperadorearen *curia*, bere gortea zen, eta Eliza katolikoan izena gorde zen Aita Santuaren kuria, edo Erromako kuria, Eliza katolikoaren gobernua da.

## Historia 
Antzinako Erroman, hiriaren sorreraren inguruko kondairetako baten arabera,  Romulori egotzitako banaketa zahar bat zen kuria. Romulok, herria hiru tributan banatu omen zuen, tribu horietako bakoitza hamar kuriatan, eta kuria bakoitzean familia edo klan (gens) bat baino gehiago zeuden.     

Tradizioak dioenez Erroma eraiki zenetik Errepublika bihurtu zen arte (k. a. 509) hiru leinutan (latinoak, sabinarrak eta etruriarrak) eta 30 kuriatan banatua egon zen hiria, erlijioari zegokion aldetik batez ere. Langintzaz, artegintzaz edo beste edozein gisatara antolatutako giza taldeek bere erlijio egitura ere bazuten. Kuriak, kuria bakoitzeko zuzendariak (*magistri*) eta haien batzarrak erabakitzen zuten zein erritu erabili eta noiz. Erlijioa eginkizun kolektiboa zenez eta bizitzako eginkizun guztietara hedatua zegoenez, kuriaren barruan agertzen zuen bakoitzak bere erlijio nortasuna, eta leinurik ez zutenek eta esklaboek ere parte har zezaketen. Errepublikarekin desegin ziren Erromako hiriko kuria horiek.

Erdi Aroko erregeen, eta batez ere Kapetoen (Frantzia) inguruan, baina baita Merovingiarren artean, haren ahaideek eta nobleziak osatzen zuten gortea zen "*curia*". Aholku ematea zuen eginkizuna. XIII. mendetik aurrera ordea, finantza eta epaiketa arazoetako taldeak erakunde burujabe bihurtu zen. Asturias-Leon eta Gaztelako erregeek ere bazuten antzeko erakunde bat. Kuriaren bitartez hartzen zuten parte handizkiek erresumako arazoetan. Iruñeako eta Nafarroako erresumetan ere "curia regia" instituzioa izan zen errregeari laguntzeko, gero, "cort", eta azkenik, Errege Kontseilua iznago zena.

Erromatar Behe Inperioko eta Europa Mednebaldeko Erdi Aroko izendapen latindar asko Eliza Katolikoaren egituraren izendapenetan gorde ziren, eta hori bera gertatu zen "*curia*" hitzarekin. Erromako kuria erakundea, Erromako gotzaina (Aita Santua) Eliza Katoliko osoko agintari bihurtzean sortu zen, Elizak dituen arazoak zuzentzen dituena. Bost sail nagusi ditu: Kongregazioa edo Aita Santuaren aholkulari taldea, epaimahaia, idazkaritza, ekonomia saila eta administraritza.

## Ikus, gainera 
* Errege kuria
* Erromako kuria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bielorrusiar alfabetoa

**Bielorrusiar alfabetoa** bielorrusieraz idazteko erabiltzen den alfabetoa da. Gaur egungo idazkera modernoa 1918. urtekoa da eta alfabeto zirilikoa du oinarri. Guztira 32 letraz osatuta dago:

## Ikus, gainera 
* Bielorrusiar alfabeto latindarra

## Kanpo estekak
Errege kuria

**Errege kuria** (latinez: *curia regis*) Erdi Aroko erregeen, eta batez ere kapetoen (Frantzia) inguruan, haren ahaideek eta nobleziak osatzen zuten gortea izan zen. Aholku ematea zuen eginkizuna. XIII. mendetik aurrera ordea, finantza eta epaiketa arazoetako taldeak erakunde burujabe bihurtu ziren. Asturias-Leon eta Gaztelako erregeek ere bazuten antzeko erakunde bat. Kuriaren bitartez hartzen zuten parte handizkiek erresumako arazoetan.

Ingalaterrako erregeek ere antzeko erakunde bat izan zuten, anglosaxoien *witenagemot* ordezkatu zuena. Denboraren poderioz, hazi eta zatituz joan zen, Ingalaterrako Parlamentua sortu arte.

## Ikus, gainera 
* Kuria
* Erromako kuria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erromako kuria

**Erromako kuria** () Erromako gotzaina Eliza osoko agintari bihurtzean sortu zen erakundea da, Elizak dituen arazoak zuzentzen dituena. Bost sail nagusi (dikasterio) ditu:
* Kongregazioa edo Aita Santuaren aholkulari taldea,
* epaimahaia,
* idazkaritza,
* ekonomia saila eta
* administraritza.

## Ikus, gainera 
* Kuria
* Errege kuria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Dolores Fernández Prados

**Maria Dolores Fernández Prados** (Santander, (?) - Bilbo, 2008) XX.mendearen bigarren erdian nobela asko idatzi zituen ***Juan Antonio Alvarado*** ezizenarekin. Baita sukaldaritzari buruzko liburuak argitaratu zituen. Nahiz eta oso idazle prolifikoa izan Bilboko giro literarioetan ez zen batere ezaguna. Gaztelaniaz idazten zuen, bereziki gazteei zuzendutako liburuak edo maitasunezko nobelak. 2012an Bilboko Astarloa liburudenda idazlearen liburutegia eta artxiboa Bizkaiko Foru Aldundiari eman zizkion, tartean argitaratu gabeko eskuizkribu batzuk.

## Biografia 
Oso datu gutxi ezagutzen dira idazle honi buruz. Oso gaztea zenean Bilbora etorri zen bizitzera. 40.tik eta 60.ra harmakadara nobela asko idatzi zituen, ia guztiak gizonezko ezizen batez, *Juan Antonio Alvarado*. Bere liburu gehienak Escelier argitaletxean agertu ziren, bereziki "Biblioteca de Lecturas Ejemplares" (Irakurketa eredugarrien liburutegia) zelakoan. Kaletik hurrun bizi izan zen beti, Gardoki kaleko atiko batean.

## Bibliografia 
### Nobelak 
* *La medalla de oro*. Cádiz: Escelier, 1946.132 or.
* *Caminos*. Cádiz: Escelier, 1947. 126 or.
* *Las aventuras de Enrique*. Cádiz: Escelier, 1948. 120 or.
* *Un gran muchacho*. Cádiz: Escelier, 1949. 130 or.
* *Quince años*. Cádiz: Escelier, 1950. 116 or.
* *Tormenta*. Cádiz: Escelier, 1951. 143 or.
* *La dorada primavera*. Cádiz: Escelier, 1953. 130 or.
* *Diecisiete años*. Cádiz: Escelier, 1953. 206 or.
* *El botones de Ferrer*. Cádiz: Escelier, 1953. 125 or.
* *Cuatro ahijadas en Iramar*. Cádiz: Escelier, 1954. 134 or.
* *El cuadro*. Cádiz: Escelier, 1954. 128 or.
* *José Luis*. Cádiz: Escelier, 1959. 111 or.
* *El puente*. Cádiz: Escelier, 1959. 213 or.
* *Hay caminos que se cruzan*. Santillana argitaletxea, 1962.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Seve Calleja: "Una escritora bilbaína con nombre de varón". *Bilbao*, 279.zk. 2013ko martxoa, 28.or.
Ornithomimus

***Ornithomimus*** dinosaurio genero bat izan zen. Bere izenak *hegaztien imitatzaile* esan nahi du. Kretaziko gorenean bizi izan zen gaur egungo Ipar Amerikako eskualde handian.

Orojalea zen.

## Kanpo estekak
Gallimimus

***Gallimimus*** dinosauroen genero bat da. *Oilar itxurakoa* esan nahi du. Lau metro eta lau tona inguru zituen. Orojalea zen.

## Kanpo estekak
Allosauroidea

**Allosauroidea** dinosaurio goifamilia bat izan zen. *Narrasti berezia* esan nahi du. Haragijaleak ziren. Hamabi metro eta bi tonelada inguru zituen Bere ezaugarri nagusia begi aurreko protuberantziak ziren

## Kanpo estekak
Amargasaurus

**Amargasaurioa** dinosauro espezie bat izan zen. *Amagasaurus* latinez, Amargako narrastia esan nahi du, Argentinako erreka hortan topatu zuten eta. Hamar metro eta bost tona inguru zituen. Kretaziko gorenean bizi izan zen.

## Kanpo estekak
Mamenchisaurus

***Mamenchisaurus*** dinosauro espezie batzuen genero talde baten izena da. Sichuanen (Txinan) topatu eta bere izenak Mamenchiko muskerra esan nahi du. Jurasiko gorenean bizi izan zen.

Inoiz existitu den dinosaurorik handienetakoa izan zen. Belarjalea zen eta bere ezaugarri garrantzitsu bat berak zuen lepo luzea zen. Hogeita bost metro eta hogeita zazpi tona inguru zituen. Taldean bizi ziren.

## Kanpo estekak
Thecodontosaurus

***Thecodontosaurus*** dinosauro espezie bat izan zen. Bere izenak "hortz txikidun musker zaharra" esan nahi du. Triasiko gorenean bizi zen. Hiru metro inguru zituen eta belarjalea zen.

## Kanpo estekak
Peioratibo

**Peioratibo** edo **gutxiesgarri** terminoak izendatzen denaren balorazio negatiboa egiten duten izendapenen hizkuntza-erregistroa da, hala nola irainak, mespretxuak. Badira hasieran batean modu gutxiesgarrian sortu baina gerora izaera hori galdu eta hizkuntza arrunt eta neutrora bildu direnak, inongo baloraziorik gabe, hala nola punk, inpresionismo, feudalismo eta abar.

Tradizio parlamentario ingelesak alderdi liberala eta kontserbadorea jatorriz  () eta  () gutxiesgarriekin izendatzen ditu, eta parlamentu ingelesari berari ere denboraldi batez  () izena eman zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jauregi Apostolikoa

**Jauregi Apostolikoa** (italieraz: *Palazzo Apostolico*) Aita Santuak Vatikano Hirian duen egoitza da.

Jauregi bat baino eraikin multzo bat da, barnean Aita Santuaren apartamentua, gobernu-eraikinak, kapera batzuk (tartean Sixtinoa), Vatikanoko Museoak eta Vatikanoko Liburutegia ditu eta. Guztira 1.000 gel inguru ditu.

1871 baino lehen, Kirinal jauregia Erromako Aita Santuaren egoitza izan zen baina, Aita Santuen Lurraldea desagertu zenean, erregeak bertan ezarri zuen bere egoitza.

## Kanpo estekak
San Felipe

**San Felipe** Venezuelako ipar-mendebaldeko hiria eta Yaracuy estatuko hiriburua da. 250 mko garaieran dago, Caracastik 270 kmra, Puerto Cabellotik 90 kmra, Barquisimetotik 90 kmra eta Acariguatik 140 kmra. 472&nbsp;km²ko azalera dauka eta 2011n 100.759 biztanle zituen.

Hiria 1729an bereizi zen Barquisimetotik. Garrantzi handia izan zuen kakaoaren salerostean, 1812an lurrikara batek erabat suntsitu zuen arte. Jatorrizko kokalekutik iparraldera berreraikia izan zen. Gaur egun, Yaracuy ibaiaren ibar emankorreko merkataritza eta manufaktura gunea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Homeotermia

**Homeotermia**, ingurugiro baldintzak gorabehera hainbat animaliari gorputzeko barne tenperatura egonkor mantentzen dien termorregulazioa da, poikilotermiaren kontrakoa. Homeotermia duten animaliei **homeotermo** deritze. Hegaztiak eta ugaztunak dira homeotermoak diren bi animalia multzo nagusiak.

## Kanpo estekak
San Petri plaza

**San Petri plaza** (italieraz *Piazza San Pietro*,  ahoskatua) San Petri basilikaren aurrean dagoen plaza erraldoia da, Vatikano Hirian eta Erromako Borgo auzoaren (*rioni*) mendebaldean dagoena.

Enparantzaren erdialdean lau mila urte dituen egiptoar obelisko bat dago, bertan 1568an ezarria. Ia ehun urte geroago, Gian Lorenzo Berninik plaza diseinatu zuen, toskanar zutabeak barne." Berninik 1675ean granitozko iturri bat eraiki zuen, 1613an Carlo Madernok egindakoarekin bat egiten duena.

## Kanpo estekak
Tomorrowland jaialdia

thumb|2008ko Tomorrowland
**Tomorrowland** Belgikako Boom herrian antolatzen den musika elektronikoaren jaialdia da. ID&T, Entertainment and Media Enterprisek antolatuta lehenengo aldiz 2005ko abuztuaren 14an egin zen. Geroztik urtero ospatu da, azkenekoz 2012an; azken honetan artista hauek aritu ziren, besteak beste: Above & Beyond, Afrojack, Alesso, Avicii, Fatboy Slim, Basto, Carl Cox, Chuckie, David Guetta, Dimitri Vegas & Like Mike, Ferry Corsten, Hardwell, Knife Party, Laidback Luke, Nicky Romero, Paul Van Dyk, Sander van Doorn, Sidney Samson, Skrillex, Steve Aoki, Swedish House Mafia...

Jaialdiaren ezaugarria fantasia eta ipuinetako dekorazioa da. Musika elektronikoaren barruan mota askotariko musikariek hartzen dute parte. Jaialdian milaka pertsona biltzen dira. Esaterako, 2010ean Swedish House Mafia eta David Guettarekin bi egunetan 120.000 zale bildu ziren.

2013an, antza, jaialdiaren egitura aldatu nahi dute. Horrela, Belgikan egiten den jaialdiarekin batera, beste estatu batean ere Tomorrowland jaialdia ospatuko da.
thumb|Tomorrowland 2010ean

## Egindako jaialdien zerrenda 
## Kanpo estekak 
* Jaialdiaren web ofiziala.
* Youtubeko jaialdiaren kanal ofiziala.

## Erreferentziak
Heidi (argipena)

**Heidi** izenak esanahi zenbait ditu:

* Heidi, Johanna Spyriren liburua,
** Heidi, aurreko liburuan oinarritutako japoniar marrazki bizidunetako telesaila;
* Heidi, izena, Adelheid izenaren hipokoristikoa,
** Heidi Klum, modeloa,
** Heidi Rohi, eskrimalaria.
Prisma triangeluar gehitu

Geometrian, **prisma triangeluar gehitua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*49), prisma triangeluar bati piramide karratu bat (*J*1) gehituz eraiki daitekeena, haren ekuatore-aurpegietako bati lotuz.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
KZnux

**KZnux** idazmahairako GNU/Linux sistema eragile oso bat da, Ubuntun banaketan oinarritutakoa.

## Historia 
Lehengo bertsioa (KZnux 1.0) Gasteizeko Diocesanas-en garatu zen 2010an eta Ubuntu 10.04-an oinarritzen da.
Bigarren bertsioa (Kznux 2.0) KZgunea proiektuak garatu du 2012an eta Ubunbu 12.04-an oinarritzen da.
KZguneak KZnux garatu zuen bere zentro guztietan instalatzeko (270 zentru eta 3000 ordenagailu).
2012an frogak egin zituen zentro batzuetan eta 2013an migrazioa hasi zen.

## Ezaugarriak 
KZnux 1.0 Gnome erabiltzen zuen. KZnux 2.0 Unity erabiltzen du.

* Libreoffice
* Audacity
* Gimp
* Firefox
* Vlc
* Evince
* Blender
* Calibre
* Pitivi
* Thunderbird

## Instalatzeko baldintzak 
KZnux instalatzeko gutzienez P4 bat eta 512 mb behar dira. Disko gogorrean 4 Gb libre egon behar dira.

## Kanpo estekak 
* KZguneko blogean artikulua I
* KZguneko blogean artikulua II
* Kznux Deskarga SourceForge-n
Prisma triangeluar trigehitu

Geometrian, **prisma triangeluar trigehitua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*51), prisma triangeluar bati hiru piramide karratu (*J*1) gehituz eraiki daitekeena, haren hiru ekuatore-aurpegiei lotuz. Deltaedroetako bat da

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Formulak 
aren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera a, gainazalaren azalera (A) eta bolumena (V) formula hauen bidez kalkula daitezke:

A = \frac{7 \sqrt{3}}{2}a^2

V = \frac{1}{4}\left(2\sqrt{2} + \sqrt{3} \right)a^3

## Poliedro duala 
320pxaren duala 5. ordenako azosiaedroa da.

## Kanpo estekak 
*
Egunkari-saltzailearen ebazkizuna

Izakinen kudeaketan, **egunkari-saltzailearen ebazkizuna** zorizko eskaria duen ondasun baten eskaera-tamaina hobezina ezartzen duen eredu matematiko bat da. Ondasunaren salmenta-prezioa eta eskuratze-kostua kontuan hartuz, saltzaileak erosi beharreko ondasunaren unitate-kopuru hobezina zehazten du. Izan ere, ebazkizunari izena emanten dion egunkariaren adibidea hartuz, kopuru txikiegia bada, irabazi gehigarriak eskuratzeko aukera galtzen du eta aukera-kostu bat sortzen da; kopuru handiegia bada, berriz, egunkari ale batzuk saldu gabe geratu, bota eta horien eskuratze-kostua galduko du. Ebazkizuna Francis Ysidro Edgeworth ekonomialariak planteatu zuen 1888ko *The mathematical theory of banking* artikuluan baina bereziki 1950eko hamarkadatik aztertu da sakon, problemaren hainbat aldaera garatzearekin batera.

## Planteamendua eta ebazpena 
### Eskari diskretua 
Mozkinak sarrerak ken kostuak izanik, *q* maila baterako, mozkinak maximoak diren puntuan, unitate bat gehiago erosteak dakarren mozkina unitate horrek dakarren kostuaren berdina izango da. Hau da, mozkinak maximotzen dira sarrera marjinala eta kostu marjinala berdinak direnean.

Sarrera marjinala, hau da, egunkari-saltzaileak erositako *q* ale-kopurutik abiaturik unitate bat gehiago erosteagatik eskuratzen den etekin gehigarria, honela kalkulatzen da, *p* egunkariaren salmenta-prezioa izanik:

::SM =
\begin{cases}
p & \mbox{baldin } D > q \\
0 & \mbox{baldin } D \leq q \\
\end{cases}

Beraz, sarrera marjinalaren itxaropen matematikoa edo batezbestekoa (BSM) hau da:

::BSM=p \times prob(D>q) + 0 \times prob(D \leq q)=p \times prob(D

Egunkari-ale bat gehiago erosteak dakarren kostu marjinala honela kalkulatzen da:

::KM =
\begin{cases}
c & \mbox{baldin } D \leq q \\
0 & \mbox{baldin } D > q \\
\end{cases}

Batezbesteko kostu marjinala (BKM) hau izango da, orduan:

::BSM=c \times prob(D \leq q)+0 \times prob(D>q)=c \times prob(D \leq q)

Biak berdinduz:

::c \times prob(D \leq q)=p \times prob(D>q)

::c \times prob(D \leq q)=p \times [1-prob(D \leq q)]

::c \times prob(D \leq q)=p \times [1-prob(D \leq q)]=p-p \times prob(D \leq q)

::(c+p) \times prob(D \leq q)=p

::prob(D \leq q^*)=\frac{p}{p+c}

Hau da, erosi beharreko *q** egunkari-ale kopurua bere azpitik *p/(p+c)* probabilitatea uzten duen eskari balioa da.

## Kanpo estekak
Rønne

**Rønne** Danimarkako Bornholm uharteko hiriburua da. Uhartearen mendebaldean dago eta Danimark, Suedia zein Alemaniako bisitariak erakartzen ditu.

## Historia 
Rønne 1000. urte inguruan sorturiko arrantzale herrixka izan zen. 1275ean San Nikolas eliza eraiki zen eta Itsaso Baltikoan daukan posizio estrategikoari esker berehala bihurtu zen merkatal herria udaletxe eta epaitegia ere bazituelarik. XIV menderako Danimarkako erregeak, Lundeko apezpikuak eta alemaniar printzeek maiz borrokatu zuten uhartea eskuratzeko, eta Hansa ligako partaide garrantzitsua zen Lübeckek ere bonkabaktu zuen XV mendean Bornholm.

Danimarkako koroak Hansa Ligarekin zituen zorrak kitatzeko 1525ean Lübecki saldu behar izan zion Bornholm, hala ere 1576an Rønnetarrak matxinatu eta berriro Danimarkan sartzea lortu zuten.

XVII mendea gogorra izan zen eta arrantza jarduera nabarmen jeitsi zen. 1619 eta 1655ean izurriteak izan zituen eta 1658an Suediak Danimarkarekiko gerra irabazi eta uhartea eskuratu zuen. Urtebete ere bete ez zela biztanleria suediarrei oldartu eta berriz ere Danimarkara itzuli ziren.

Bigarren Mundu Gerran aire-armada sovietarrak uhartea bonbakatu zuen bertan errenditu gabe jarraitzen zuten nazien kontra eta Rønneko etxe gehienak kaltetuak izan ziren.

## Ondasun nabarmenak 
* **San Nikolas eliza:** Lehenengo eliza 1275ean eraiki zen. Hala ere hainbat berriztatze lan egin dira, garrantzitsuenak XX mende hasieran.
* **Bornholm museoa:** Uhartearen historia azaltzen duen museoa.

## Iruditegia 

Rønne StNicholas Church asv2024-07 img1.jpg|San Nikolas eliza.
Rønne Bornholms Museum asv2024-07 img1.jpg|Bornholm museoa.
Rønne Østergade asv2024-07 img4.jpg|Rønneko kalea.
Rønne Østergade asv2024-07 img1.jpg|Rønneko kalea.
Rønne Havn med Villum Claussen.jpg|Rønneko kai industriala.

## Hiri senidetuak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hammershus gaztelua

**Hammershus gaztelua** Danimarkaren ekialdean Itsaso Baltikoan sartuta degoen Bornholm uharteko gaztelu bat da, gaur egun aztarnak baino gelditzen ez direna. Hammeren lurmuturraren ondoan kokaturik dago, uhartearen iparraldeko puntan, itsasoaren mailatik 74 metrotako garaieran.

## Historia 
Valdemar II.arentzako egoitza izateko eraiki zela pentsatzen da. Honetaz gain daniarrek Itsaso Baltikoaren ertzak erasotzeko base gisa ere erabili zen.

Danimarkako erregeen eta Lundeko artzapezpikuen artean hainbat borroka izan ziren eta artzapezpikua beti Bornholmen babesten zela ikusita erregeek sarritan erasotu zuten gotorlekua XIII eta XIV mendeetan. 1521ean Kristian II.ak Fioniako artzapezpikua gordetzeko presondegi gisa erabili zuen. Luzaroan ez ordea, Lübeckeko armadak eskuratu baitzuen urte berean. 1658an suediarrek okupatu zuten.

Hammershus gazteluaren zati handi bat behera bota zen 1750 inguruan eta ordutik aztarnak baino ez dira gelditzen. 1900an gazteluaren osagai batzuk berriztu egin ziren.

## Gaztelua 
Iparralderantz Bornholm inguratzen duen itsasertzaren ikuspegi itzela dauka gazteluak, hegoalderantz aldiz haran sakonak estaltzen ditu basoak.

Gazteluaren egiturari dagokionez kutxa itxurako gelak ditu eraztun itxurako babes ugariz inguraturik. Gaur egun 750 metotako luzera duen harresia ikus daiteke. Dorre nagusi bat ere badu, Mantel dorrea.

Iparraldeko Europan dagoen Erdi Aroko gotorleku handiena da.

## Iruditegia 

Irudi:Hammershus 001.JPG
Irudi:Burg Hammershus 5.jpg
Irudi:Luftbild Hammershus.jpg
Irudi:Hammershus Castle 1.jpg

## Kanpo estekak
Almindingen basoa

[thumb|300px| Almindingen basoa [Bornholm uhartean.]]
**Almindingen basoa** Danimarkako Bornholm uhartearen erdialdean dagoen basoa da. Danimarkako hirugarren zabalena da, 3.800 hektarea estaltzen baititu.

## Historia 
Aintzina abeltzantzarako erabiltzen zen belardi zabala izan zen baina 1809an Hans Rømer basozainak itxitura bat eraiki zuen basoa berriz has zedin. XX mendearen hasieran Bornholm Danimarkako ingurune basotsuena zen jada.

## Geografia 
Haran txiki ugari dituen arren, aipagarriena fosa tektoniko batek sorturiko harana da. Bornholmeko muinorik altuena den Rytterknægten (162m) ere bertan kokaturik dago.

Basoa handia bada ere, barnean labar harkaitsuak baditu eta bi padura eremu ere bai.

## Babes eremua 
BirdLife International erakundeak *Hegazti Eremu Garrantzitua* (**IBA**, Important Bird Area) izendaturik dauka Almindingen basoa. Hainbat dorre eraiki dira hegaztiak bertatik bertara ikusi ahal izateko. Lau ibilbde motz ere ezarri dira, 2'5-3 kilometro luzera dutenak.

## Fauna 
Hegaztiak dira noski Almindingen basoko animaliarik aipagarrienak. 210 espezietik gora zerrendatu dira. Besteak beste Tengmain hontza, txori zezena, zata arrunta, zingira-mirotza, mirotz zuria, giloia, okil beltza, kurriloa, itsas arrano buztanzuria, antzandobi txikia, miru gorria, arrano arrantzalea eta zapelatz liztorjalea.

Babesturik dauden ugaztunen artean bi saguzar ditugu, Bechstein saguzarra eta Pond saguzarra.

## Kanpo estekak
Binagrera

**Binagrera** edo **estragoi** (*Artemisia dracunculus*) *Asteraceae* familiako urteko landare elkartua da, sendabelar estimatua. Lantza itxurako hosto meheak eta lore horixkak ditu. Sukaldaritzan erabiltzen da.

Bi aldaera ditu:
* *Artemisia dracunculus var. dracunculus* L.
* *Artemisia dracunculus var. glauca* (Pall. ex Willd.) H.M.Hall & Clem.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1950eko Kontxako Bandera

**1950eko Kontxako Bandera** (Banderaren 55. edizioa) urte honetako irailaren 3 eta irailaren 10ean jokatu zen. Irabazlea Donostiako Esperanza klubeko trainerua izan zen; huraxe da Donostiako traineru batek irabazitako 14. bandera, eta oraingoz azkena.

## Kontakizuna 
Garai hartan indartsua zen Pedreñako trainerua Kontxara ekartzeko, Donostiako udalak Esperanza traineruari diru-laguntza eman zion Santanderko estropadetan parte har zezan, bueltan Pedreña etorriko zelakoan. Alabaina, Pedreñak diru-laguntza eskatu zuen Kontxako banderara joateko, eta ezezkoaren aurrean Pedreña ez zen azkenean joan, nahiz eta Kontxako sariak Santanderko banderan ematen zirenak halako hiru izan arren.

Zierbena bai etorri zen eta 1949an Espainiako txapeldunak izan zirenez faborito argiak ziren. Bizkaitarrei aurre egiteko Esperanza traineruan hainbat herritako arraunlariak batu ziren eta egun bietan nagusi izan ziren.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Esperanza (Donostia)
** Patroia: Antton Korta "Pintxan"
** Arraunlariak: Inus Etxeberria, Antonio Oliden Tolosa, Antonio Jauregi, Xanti Goikoetxea, Joxe Mari Jauregi, Joakin Fresnedo, Antonio Oliden Zaldua, Mikel Arruabarrena, Pedro Iribar, Antonio Erdozia, Batista Oliden, Juan Lasurtegi eta Esteban Azkue.

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Tipulatx

**Tipulatx** edo **exalota** (*Allium ascalonicum*) landare belarkara da, tipula bezala Alliaceae familiakoa. Linnaeusek espezie ezberdintzat jo arren (*A. ascalonicum*), egun tipularen aldaera dela diote adituek, antzinako izena sinonimo bat besterik ez izanik.

Erraboilak baratxuriak bezala multzokatuak dituen tipula mota lore-morea, janariak ontzeko erabiltzen dena. Itxuraz mahastietako porruaren antzekoa da. Landu gabeko sailetan, tontor eguzkitsuetan eta mahastietan hazten da berez, baina baratze landare gisa ere zabaldu samarra dago zenbait lurraldetan. Janariak, eta bereziki haragia ontzeko erabiltzen dira tipulatxaren erraboilak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apoperrexil

**Apoperrexila** edo **perraitza** (*Anthriscus cerefolium*) Apiaceae familiako landare belarkara eta eskualde epeletan laboratzen dena da. Elikagai eta sendabelarra da. Landare belarkara eta urterokoa da, sukaldaritzan janariak ontzeko erabiltzen dena.

Jatorriz Kaukasokoa, erromatarrek Europa osotik zabaldu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borgoinarren alderdia

[eskuinera|thumb|[Joan I.a Borgoinakoa|Joan Beldurgabea dukea.]]
**Borgoinarren alderdia** (frantsesez: *Bourguignons*) Ehun Urteetako Gerran (Frantzia eta Ingalaterra artean, 1337-1453) Borgoinako dukearen aldekoak eta Armañac-ekoen (Orléans-ko dukearen aldekoen) aurkakoak ziren.

## Historia 
Karlos VI.aren erotasunaz baliaturik, Frantziako koroaren jabe egiten saiatu ziren borgoinarrak, Joan Beldur Gabea buru, eta ingelesekin bat egin zuten. Orléans-ko dukea hil ondoren (1407), Elisabet Bavariakoa erregina borgoinarren alde jarri zen, agintea mantentzearren. Joan Beldur Gabea hil ondoren, Filipe Onberak ingelesekin negoziatu zuen Troyesko Ituna 1420. urtean. 1431. urtean, borgoinarrek Joana Arc-ekoa atxilo hartu eta ingelesen eskuetan utzi zuten. Azkenean, Filipe Onbera eta Karlos VII.a adostasunera etorri ziren eta Arrasko Itunak gerra zibilaren bukaera ekarri zuen (1435).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corythosaurus

***Corythosaurusa*** dinosauro genero bat izen zen. Bere izenak korintiar burukodun muskerra esan nahi du. Kretaziko gorenean bizi izan zen. Belarjalea zen. Bederatzi metro eta bi tona inguru pisatzen zituen.

## Kanpo estekak
Tuojiangosaurus

***Tuojiangosaurusa*** dinosauroen genero bat izan zen. Bere izenak Tuo ibaiko narrastia esan nahi du. Jurasiko gorenean bizi izan zen. Zazpi metro inguruko luzera zuen, bi metroko altuera eta lau tona inguru zituen.

## Kanpo estekak
PechaKucha

[250px|thumb| [Errumaniako Cluj-Napocan PechaKutxa gau batean hizlari bat.]]
**PechaKucha** edo **Pecha Kucha** ideiak aurkezteko formato arin eta ez-formal bat da. Formatoaren oinarria 20 x 20 da, hau da, 20 ordenadore-diapositiba 20 segundutan bakoitza. Normalean aurkezpen kreatiboak dira, irudietan oinarrituta. Jatorriz Tokioko (KDa) Klein-Dytham Architectureko Astrid Klein eta Mark Dytham sortzaileek 2003an asmatu zuten. Hasierako ideia diseinatzaileen bilgune baterako sortu zuten, aurkezpen arinagoak eginez eztabaidarako denbora gehiago uzteko eta, aldi berean, ekintzaren dinamika aktiboagoa izateko.

## Etimologia 
"Pecha Kucha" japonieratik hartutako hitza da (ペチャクチャ) eta bere esanahia hizketako onomatopeia izango litzateke.

## Egitura 
[thumb|left|PechaKutxa bat [jendaurreko aurkezpen mota bat da.]]
Aurkezle bakoitzak 20 irudi edo diapositiba aurkezteko aukera du, irudi bakoitzak hogei segundotan. Aurkezpen osoak 6 minutu eta 40 segundo irauten du. Ondoren, pausa bat egin ondoren, hurrengo aurkezpena egiten da. Guztira hamalau aurkezpen izaten dira. Orokorrean, diseinu munduan hasi zen ideia aplikatzen eta laster arkitekturan, argazkigintzan eta artea zabaldu zen. Egun arlo oso desberdinetan erabiltzen da, bereziki negozioetan eta hezkuntza munduan. Euskal Herrian Lanbide Heziketako munduan zabaltzen ari da.

## Arrakastaren zergatiak 
Denbora gutxian teknika hau mundu osoan zabaldu da eta "PechaKucha Night" edo PechaKucha gauak oso ohikoak bihurtu dira. Hau ulertzeko arrazoi asko daude:
* Oso formatu erabilgarria da, sarean zintzilikatzeko edo kopiak egiteko garaian,oso espazio gutxi okupatzen dute.
* Sormena handia eskatzen du baina gero zuzeneko komentarioei ez die tokia kentzen.
* Arinak dira jendea ez aspertzeko.
* Denbora gutxian proposamen asko ikus daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hammeren lurmuturra

**Hammeren** edo **Hammerknuden** Danimarkako Bornholm uhartearen iparraldeko puntan dagoen lurmutur eta naturagune babestua da. Sæne Bugt badia babesten du eta 26 metrotako altuera dute itsaslabarrak ditu.

## Etimologia 
Hammerknuden izenak "mailu itxurako granitozko harkaitza" esan nahi du euskaraz.

## Natura Erreserba 
Hammeren lurmuturraz gain beste elementu geografiko batzuk ere babesturik daude, hala nola Bornholm uharteko aintzirarik handiena den Hammersø eta 84 metroko garaieradun Stejlebjerg muinoa ere bai.

Ibilbide ugari prestatu dituzte erreserban, guztiek Sandvig eta Hammershus Slo lotzen dituztenak.

## Ondasun nabarmenak 
* Hammershus gazteluaren aztarnak.
* *Salomons Kapel* kaperaren aztarnak.
* Hammeren Fyr itsasargia.
* Hammersø aintzira.

## Iruditegia 

Irudi:Hammershus castle.jpg|Hammershus gaztelua.
Irudi:Salomons Kapel.jpg|Salomons Kapel.
Irudi:Bornholm - Hammeren Fyr.jpg|Hammeren Fyr.
Irudi:Opalsø and Hammersø (Bornholm).jpg|Hammersø aintzira.

## Kanpo estekak
Lambeosaurus

***Lambeosaurusa*** dinosauro genero bat izan zen. Lamberen narrastia esan nahi du. Kretaziko gorenean bizi izan zen. Hamabost metro luzera eta sei tona inguru zituen. Zazpiehun hagin inguru (bateria) zituen landare gogorrak mozteko egokiak.

## Kanpo estekak
Pachycephalosaurus

***Pachycephalosaurus*** dinosauro genero bat izan zen. Buru lodidun narrastia esan nahi du. Gaur egungo Ipar Amerikan aurkitu dira bere fosilak. Bost metro eta bi tona inguru zituen. Ezaugarri nabarmena: burezur zabala eta honen irteera batzuk.

## Kanpo estekak
Parasaurolophus

***Parasaurolophus*** dinosauroen genero bat izan zen. Gandordun narrastiaren antzekoa esan nahi du. Kretaziko gorenean bizi izan zen. Bederatzi metro luzera eta bi tona inguru zituen. Zientzialarien ustez gandorraren bidez sortutako soinuak medio komunikatzen ziren.

## Kanpo estekak
Maiasaura

***Maiasaura*** dinosauro genero bat zen. Grekoz "μαία + σαύρα", ama ona den muskerra esan nahi du. Kretaziko gorenean bizi izan zen. Zazpi, bederatzi metro luzera tartean eta hiru tona inguru zituen. Taldean ibiltzen zen.

## Kanpo estekak
Styracosaurus

***Styracosaurus*** dinosauro genero bat izan zen. Arantzadun narrastia esan nahi du. Kretaziko gorenean bizi izan zen
Bost metroko luzera eta lau tona inguru zituen. Adar bat zuen sudurrean eta arantzak burezurrean, agian etsaiak beldurtzeko edo bikoteak erakartzeko balio zuena. Lehenengo fosila, Albertako probintzian, Kanadan aurkitu zuten.

## Kanpo estekak
Jons Kapel itsaslabarra

**Jons Kapel itsaslabarra** Danimarkako Bornholm uhartearen mendebaldeko kostaldean dagoen itsaslabar harritsua da.

## Labarra 
41 metrotako garaiera daukan granitozko itsaslabarra da. Hainbat leize daude labarraren hegoaldean, besteak beste *Jons Sovekammer* (Joanen logela), *Jons Sakristi* (Joanen sakristia), *Jons Spisestue* (Joanen jangela) eta *Jons Madkælder* (Joanen biltegia). Iparraldean aldiz *Hvidkleven* (labar zuria) horma bertikala dago.

## Kondaira 
Izenak euskaraz "Joanen kapera" esan nahi du. Joan Bornhlomeko biztanleei kristautasuna ekartzera etorri zen erromesa zen. Itsaslabarreko leize batean bizitzea erabaki zuen. Biztanleak kuriositatez bera bisitatzera etortzen ziren eta honek labarraren gainera igo eta pulpitutik bezala Bibliako istorioak kontatzen zizkien. Esaten denez kaioei ere hitzegiten zien.

## Kanpo estekak
Azula

***Azula*** Mikel Urdangarinek 2012. urtean argitaratutako diskoa.

## Kantuen zerrenda 
# "Euria ari du"
# "Azula"
# "Han"
# "Azken dantza"
# "Ene mamu maitea"
# "Musa"
# "Oporton"
# "Andikona 1936"

## Kanpo estekak 
* Diskoaren aipamena