open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uxue Oses

**Uxue Oses Egaña** (Oñati, Gipuzkoa, 2005) euskal esku-huskako pilotaria da.

## Biografia 
Aloña Mendi Kirol Elkartean zortzi urte zituela hasi zen pilotan jokatzen. 2023an Emakume Master Cup eta Bizkaia Txapelketa irabazi zituen.

## Kirol lorpenak 
* Emakume Master Cup (1): 2023 (binaka Olatz Arrizabalagarekin)
* Bizkaia Txapelketa (1): 2023 (binaka Olatz Arrizabalagarekin)
* Plazandreak (1): 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Powell (disko-jaurtitzailea)

**John Gates Powell** (San Frantzisko, 1947ko ekainaren 25a - Las Vegas, 2022ko abuztuaren 18a) estatubatuar disko-jaurtitzailea izan ze.

San Jose hiriko polizia sailean lan egin ondoren atletismoan aritu zen, eta Estatu Batuetako atletismo taldeko kidea izan zen hiru Olinpiar Jokotan (1972, 1976, 1984). 1976ko eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko dominak irabazi zituen eta 1975ean munduko errekorra ezarri zuen 69,08 metroko jaurtiketarekin. 1987ko Munduko Atletismo Txapelketan, Erroman, zilarrezko domina lortu zuen.
Igor Miner

**Igor Miner Aldasoro**, (Hernani, 1974ko urtarrilaren 4a) gipuzkoar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1996**
* Bidasoko Itzuliko etapa 1
**1997**
* Urkiolako Igoerako Tarteko Helmugen Saria
**1998**
* Jose Mari Anza Memoriala
* 2. Xanisteban Sarian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Boucles de Seine Saint-Denis

**Boucles de Seine Saint-Denis**, Frantziako txirrindulartza lasterketa profesional bat izan zen. 

1945tik 1974ra egin zen eta podiumeko txirrindulari ia guztiak frantziarrak izan ziren. Ezagunenak Louison Bobet, Jacques Anquetil eta Raymond Poulidor dira. 

1998. urtean, hogeitabost urteko etenaldiaren ondoren, berriz antolatu zuten munduko futbol txapelketa Frantzian egiten zela eta. Urte honetan, belgikar batek irabazi zuen lasterketa.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trichophaea woolhopeia

***Trichophaea woolhopeia*** *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

## Deskribapena 
**Apotezioa:** 4 mm baino gehiagoko diametrokoa, ertza gorantz okertua eta batzuetan lobulatuta duen disko batez osatua. Goiko aldea, alde emankorra, gris-zurixka pixka bat krema kolorekoa da, beheko aldea arre-ilun kolorekoa da, kolore bereko ile laburrez estalia. Lurretik zuzenean hazten da, ez du oinik.

## Jangarritasuna 
Ez du sukalderako balio 

### Nahasketa arriskua 
Genero bereko beste espezie batzuekin.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, lurrean edo erretako zurean. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Azoreak, Europa, Errusia, Kazakhstan.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Carmen Herrero Vicent

**Carmen Herrero Vicent** (Llucena, Castelló, 1986ko urtarrilaren 31 &ndash; Onda, 2023ko abuztuaren 5a) onkologoa izan zen, bularreko eta ginekologiako minbizia aztertzen eta tratatzen espezialista. 

## Biografia 
Castellóko Llucena herrian jaioa, Valentziako Unibertsitateko Medikuntza eta Kirurgiako lizentziaduna izan zen eta Onkologia Medikoko espezialitatea egin zuen Valentziako Onkologia Institutua Fundazioan. Medikuntza eta Kirurgian doktoratu zen Valentziako Unibertsitatean, Cum Laude kalifikazioarekin. Horrez gain, unibertsitateko prestakuntza Ikerketa Onkologikoen Zentro Nazionalean (Madril) osatu zuen. Zentro horretan, masterra egin zuen Biologia molekularrean eta Bostonen, Massachusettseko Ospitale Orokorreko bularreko minbiziaren unitatean.

## Ikerketa 
Ikerketa aitzindariak egin zituen bularreko minbizian, bereziki azpimota hirukoitz negatiboan, onkologiaren arlo desafiatzaile batean. Bularreko Minbizi Hirukoitz Negatiboan Tumore-Mikroinguruneak duen Garrantziari buruzko ikerketa-proiektuak argi utzi zuen azpimota berezi horretako faktore prediktibo eta pronostikoak.

Nazioarteko saiakuntza klinikoetan eta ikerketa translazionaleko proiektuetan parte hartu izanak minbiziaren ezagutzan eta tratamenduan aurrera egiteko konpromisoa erakutsi zuen.

## Sariak eta goraipamenak 
* Valentziako Medikuen Elkargoko 2018-2019 doktoretza-tesi onenaren saria.
* Valentziako Komunitateko Medikuntzako Errege Akademiaren Antonio Llombart Rodríguez irakaslearen saria (2019), gaixotasun horri buruzko ezagutzan egindako lan nabarmenagatik.
* Valentziako Komunitateko Medikuntza Akademiako (2020) kidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theo van Lynden van Sandenburg

**Constantijn Theodoor, van Lynden van Sandenburg kondea** (Utrecht, 1826ko otsailaren 24 &ndash; Langbroek, 1885eko azaroaren 18a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1879tik 1883ra.

Nobleziako antzinako familia bateko kidea, baroi tituluarekin jaio zen, 1882an konde bihurtu zutena.

Abokatu gisa lan egin zuen politikan sartu aurretik, eta protestante kontserbadore ortodoxo bat izan zen, anti iraultzaileekin elkartu zena. Ordezkarien Ganberan sartu zen 1866an, eta Justizia ministro izan zen 1874tik 1877ra. Gobernu garaian politika liberal kontserbadorea aplikatu zuen.
Concha Monrás

**Concha Monrás Casas** (Bartzelona, 1898ko abenduaren 8a &ndash; Huesca, 1936ko abuztuaren 23a) pianista izan zen. Ideologia anarkistakoa, Espainiako Gerra Zibilaren hasieran matxinatutako bandoaren errepresioaren biktima izan zen. Huescako Martirien hilerriko horman fusilatu zuten.

## Ibilbidea 
Monrás Bartzelonan jaio zen 1898an. María Casasen eta Joaquín Monrás Casanova literatura-katedradunaren alaba izan zen. Bi neba-arreba izan zituen: María Pilar eta Joaquín. Hiru umeak oso txikiak zirela, familia Huescara joan zen. Conchak Santa Rosa Ikastetxean ikasketak egin ondoren, kultura- eta gizarte-kezka handiak zituen, pianoa eta esperantoa ikasi zituen.

1923ko urtarrilaren 6an, Ramón Acín Aquilué artista eta kazetariarekin ezkondu zen. Eskola Normaletan marrazketako irakasle gisa lan egiten zuenarekin. Bi alaba izan zituen, Katia eta Sol. Ideologia anarkistakoa, Acín Lanaren Konfederazio Nazionalaren (CNT) ordezkaria zen. Biek ematen zizkieten eskolak gizon eta emakume langileei, doan. Biek ideologia eta kezkak partekatzen zituzten.

1936ko abuztuaren 6an atxilotu zituzten, Bigarren Errepublikaren aurka Francisco Franco jenerala buru zuen estatu-kolpea gertatu eta aste batzuk geroago. Atxiloketaren gau horretan bertan, Ramón Acín urte batzuk lehenago, Fermín Galán militarra, familiaren laguna,  fusilatu zuten horma berean erail zuten**.** Concha torturatu egin zuten senarra entregatu zedin, eta kartzelan sartu zuten argirik eta urik gabe.

Azkenik, Huescako Martirien hilerriko horman fusilatu zuten, 1936ko abuztuaren 23an, 94 lagunekin batera. Espediente prozesalak adierazten du askatu egin zutela.

## Aintzatespenak 
2004ko abenduaren 12an, plaka bat jarri zuten Monrás eta Acín  bizi ziren etxebizitzan, CNTk, Huescako Manolín Abadeko Zirkulu Errepublikanoak, sustatutako omenaldi gisa. Plakan hau irakur daiteke: *"Etxe horretan bizi izan ziren Concha Monrás Casas eta Ramón Acín Aquilué artista anarkosindialista eta pedagogoa. 1936ko abuztuaren 6an, etxetik atera eta fusilatu egin zituzten. Haren delitua: askatasuna maitatzea eta haren alde borrokatzea."*

## Bibliografia 
* 2001 – Emakume aragonesak. Lola Campos. Arg. Ibercaja. Aragoiko Kultur Liburutegia. Zaragoza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ale tipo

[eskuinera|thumb| *[Marocaster coronatus* ale tipoa]]
Biologian, **ale tipoa** organismo baten ale jakin bat da (edo zenbait kasutan ale multzo bat) zeinari organismo horren izen zientifikoa formalki lotzen zaion. Beste era batera esanda, ale tipoa taxon jakin horren definizio-ezaugarriak aurkezteko balio duen adibidea da. Erabilera zaharragoetan (1900. aurreko botanikan), ale tipoa espezimen bat baino taxon bat zen. 

Taxoia zientifikoki izendatzen den organismoen multzoa da, antzeko beste organismo batzuekin, organismo batzuk barne hartzen dituena eta beste batzuk baztertzen dituen multzoa, argitaratutako deskribapen zehatz batean oinarrituta (adibidez, espezie deskribapen) eta material motaren hornikuntzan, normalean eskuragarri dagoena. zientzialariak museoko ikerketa bilduma handi batean edo antzeko erakunde batean aztertzeko.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *ICZN Code*: International Code of Zoological Nomenclature, webgune ofiziala
* Fishbase Glosarioaren atala (artxibatuta)
* Terminoen bilduma (artxibatuta)
* Ale tipo zoologikoen nomenklatura (Evenhuis) (PDF)
Komunitate zientifikoa

**Komunitate zientifikoa** zientzialarien gorputz osoak osatzen du, haien harreman eta elkarrekintzekin batera. Normalean "azpi-komunitate"tan banatuta dago, bakoitzak zientzia-eremu jakin batean lan egiten du (adibidez, robotika komunitate bat dago informatikaren arloan). Komunitate bereko kideek ez dute elkarrekin lan egin beharrik. Kideen arteko komunikazioa ikerketa-lanen eta hipotesien hedapenaren bidez ezartzen da parekideen berrikuspeneko aldizkari zientifikoetako artikuluen bidez, edo ikerketa berriak aurkezten diren edo ideiak trukatu eta eztabaidatzen diren kongresuetara joanez.

## Komunitate zientifikoen historia 
XVIII. mendean baziren zenbait gizarte, natura aztertzen zuten gizonek osatuak, filosofo natural eta historialari natural ere deituak, zaleak barne. Elkarte horiek interes desberdinak zituzten tokiko klub eta taldeen antz handiagoa zuten benetako zientzia-komunitateena baino. Gizarte horiek, normalean, diziplina espezializatuekiko interesa zuten. Natura aztertzen zuten gizakien gizarte zaharrago batzuk baziren ere, hala nola Londresko Royal Society, komunitate zientifikoen kontzeptua XIX. mendearen bigarren erdian sortu zen. Kontzeptu horri dagokionez, ez zen lehenago sortu, mende horretan sortu zelako zientzia modernoaren hizkuntza, zientzia profesionalizatu zelako, erakunde espezializatuak sortu zirelako eta diziplina eta eremu zientifikoak espezializatu zirelako. oso lotuta dago, eta erakundearen barruko estatusaren eta erakundearen estatusaren mende ere badago.  Zientzialariek hainbat eragin-mailatako paperak izan ditzakete. Eragin sendoagoa duten ikertzaileek aholkulari gisa jardun dezakete karrerako lehen ikertzaileentzat, eta komunitateko ikerketaren zuzendaritza zuzendu dezakete, hala nola agendako setterrak. baztertu duten arren, askoren artean, zientzialari batzuk barne, herri-sinesmena izaten jarraitzen du. Garai berriagoetan, sorkuntzaren eta eboluzioaren arteko eztabaidaren ondorioz, fededun erlijioso asko naturaz gaindi hazi dira, biologia ebolutiboa, geologia eta astronomia bezalako eremu zientifikoen adar batzuetan proposatu diren zenbait kasu naturalistari aurre egiteko. Dikotomia kontinentala ez bezalakoa dela dirudien arren, badago. Vienako Zirkuluak, adibidez, eragin sinboliko nagusia izan zuen Europako Komunitate Zientifikoak ordezkatutako erregimen semiotikoan.

Bigarren Mundu Gerraren ondorengo hamarkadetan, batzuk ziur zeuden energia nuklearrak ebatzi egingo zuela energia-krisia, kostu txikiko energia emango baitzuen. Horregatik, zentral nuklear asko eraiki ziren. Hala ere, zentral nuklearren eraikuntzak aurkako grana izan zuen. Izan ere, energia hori arma nuklearrekin elkartzeak kezka sortu zuen. Energia nuklearraren aurkako jarrera hori areagotu egin zen Txernobylen moduko hondamendiekin eta haiek eragindako protestekin. Horrek guztiak zentral nuklearren eraikuntza jaitsi zuen.

Azken hamarkadetan, bai berotze globalak bai zelula amek komunitate zientifikoaren iritziak jarri dituzte eztabaida politikoaren abangoardian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Zientzia
*Kontsentsu zientifiko

## Kanpo estekak
Simon Poidevin

**Simon Paul Poidevin** (Goulburn, Hegoaldeko Gales Berria, 1958ko urriaren 31) australiar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen zena. 59 aldiz jokatu zuen Australiako errugbi selekzioarekin eta, besteak beste, 1991ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen.

## Bizitza 
Simon Paul Poidevin Goulburnen jaio zen, Hegoaldeko Gales Berrian, 1958ko urriaren 31n. Hamahiruko errugbin hasi zen jokatzen Goulburneko Our Lady of Mercy eskolan, baina hamabostekora pasatu zen St Patrick's Collegera aldatu zelarik. Goulburn Rugby Union taldean jokatu zuen ondoren, eta baita baita Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitateko errugbi taldean ere. 1982an, Randwickek kontratatu zuen; bertan, besteak beste, David Campese izan zuen taldekide. 1983an graduatu zen unibertsitatean.

1980an egin zuen debuta Australiako errugbi selekzioarekin, Suvan, Fijiren aurka. Urte berean, Bledisloe Kopa hiru partida jokatu zituen Zeelanda Berriaren aurka. 1984an, Slam Handia lortu zuen talde nazionalarekin, Ingalaterra, Eskozia, Gales eta Irlanda mendean hartuta Ipar hemisferion egindako biran. 

1986an, min harturik zegoen Andrew Slack ordezkatu zuen Australiako kapitain gisa. Hurrengo urtean, Australian eta Zeelanda Berrian jokatutako Munduko Errugbi Kopan parte hartu zuen. 1988an selekzioa utzi arren, 1991ko Munduko Errugbi Kopa jokatzeko itzuli zen, eta baita irabazi ere. Izan ere, Munduko Kopako finala, Twickenham Stadiumen, Ingalaterraren aurka (12-6), izan zuen nazioarteko azken neurketa.

## Palmaresa 
### Australiako selekzioa 
* 59 test-partida, 1980-1991 bitartean.
* 24 puntu (6 entsegu)
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 1991

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malebogo Molefhe

**Malebogo Molefhe** (Botswana,1980) Botswanako aktibista eta saskibaloiko jokalari ohia da. Zortzi tiro jaso ondoren, genero-indarkeriaren aurkako aktibista bilakatu zen. 2017an, *Adorezko Emakumeen Nazioarteko Saria* jaso zuen.

## Biografia 
Molefhe 1980an jaio zen. Botswanako saskibaloiko selekzio nazionalean jokatu zuen, 18 urterekin profesionalki praktikatzen hasi zen kirolean. Erasoan zortzi aldiz tiro egin zion. Erasotzaileak bere buruaz beste egin zuen tiro batekin. Malebogo bizirik atera zen eta erasotik osatu zen, nahiz eta bizkarrezurrean lesio bat izan gurpildun aulkian utzi zuena.

Malebogo Botswanako irratian genero indarkeriatik eta etxeko indarkeriatik bizirik atera direnen defendatzaile bihurtu da. Tailerrak eta trebakuntzak antolatu ditu estatuko eta gobernuz kanpoko erakundeekin Botswanan. Botswanako lehen emakumea izan zen sari hori jasotzen. Nazio Batuen Populazioaren Funtsak iragarri zuenez, Botswanako emakumeen bi herenek baino gehiagok aurre egin behar izan diote beren bizitzan genero-indarkeria motaren bati.

## Ikus gainera 
* Bakearen aldeko emakume bakezale eta aktibisten zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Josep Suriá

**Josep Suriá Cutrina** (Guardiola de Font-rubí, 1938ko azaroaren 10a) kataluniar txirrindulari ohia da, profesionala 1963 eta 1969 artean.

## Palmaresa 
**1962**
* 2. Nafarroako Itzulian
**1965**
* 2. Levanteko Itzulian
* 5. Bartzelona-Andorran
* 6. Jaumendreu garaikurran
**1966**
* 3. Levanteko Itzulian
* 3. Bartzelona-Andorran
* 8. Errioxako Itzulian
**1967**
* 7. Levanteko Itzulian
**1968**
* Nafarroako Itzulia
* 7. Levanteko Itzulian
**1969**
* 9. Andaluziako Itzulian eta etapa 1
* Kolonbiako Itzuliko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu

## Taldeak 
* Ferrys (1963-1964)
* Picadero-Damm (1965)
* Ferrys (1966-1967)
* La Casera-Bahamontes (1968-1969)
* Werner (1970)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Espezie deskribapen

**Espezie deskribapena** aurkitu berri den espezie baten deskribapen zientifiko formala da, normalean artikulu zientifiko baten moduan. Haren helburua da organismo-espezie berri baten deskribapen argia ematea eta lehenago deskribatu diren edo erlazionatuta dauden espezieetatik nola desberdintzen den azaltzea. Baliotzat jotzeko, espeziearen deskribapenak denboran zehar ezarritako jarraibideak jarraitu behar ditu. Izendatzeak dagozkien kodeak atxikitzea eskatzen du, adibidez: zoologian, Nomenklatura Zoologikoaren Nazioarteko Kodea (ICZN); landareak, alga, onddo eta landareen Nazioarteko Nomenklatura Kodea (ICN); birusak, Birusen Taxonomiaren Nazioarteko Batzordea (ICTV). Espezie deskribapenak sarritan ale tipoaren argazkiak edo bestelako ilustrazioak biltzen ditu, non metatzen diren ohar batekin batera. Espeziea deskribatzen duen argitalpenak izen zientifiko formala ematen dio espezie berriari. 1.9 milioiren bat espezie identifikatu eta deskribatu dira, existi daitezkeen 8,7 milioi espezieetatik.  Milioika gehiago desagertu dira Lurreko bizitza osoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haizea Alonso

**Haizea Alonso**, izen artistikoz **"Haizeatxo"** (Urizaharra, Araba, 2001) euskal rap abeslaria da.

## Ibilbidea 
Emakumea, arabarra, euskalduna, feminista, gaztea eta rap musikaria gisa definitzen du bere burua. Lagunekin free-style lantzen hasi zen eta 2019an *Nire bala* abestia kaleratu zuen sare sozialetan. Berehala birala bihurtu zen, 70.000 ikustaldi izateraino. Hurrengo urteetan bideoklip berriak atera ditu.

## Diskografia 
### Bideoklipak 
* *Nire bala* (2019)
* *Hitzak* (2020)
* *Petricor* (2021)
* *Nire lagunek bai* (2021)
* *Lo que antes era* (2022)
* *Izaera kolokan* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Haizeatxoren YouTubeko kanala
Heftzi-Ba

**Heftzi-Ba** (, *ḥefṣī-vah* edo *ḥep̄ṣī-ḇāh*, «Ene atsegin») Biblian ageri den pertsonaia da, Erregeen II. Liburuko pertsonaietako bat, Ezekias erregearen emaztea eta Manases erregearen ama.

Literatura errabinikoaren arabera, Isaias profeta Heftzi-Baren aita eta Manasesen amaren aldeko aitona zen.

Heftzi-Baren izena Jainkoaren faborea berreskuratu ondorengo Zionen izen sinboliko gisa erabiltzen da Isaiasen liburuan. Elizen Arteko Biblian, hitzez hitzeko itzulpen batekin ordezkatuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zarautz Arraun Elkartearen Ikurrina

**Zarautz Arraun Elkartearen Ikurrina** Zarautz Arraun Elkartea TKE Ligan aritu ez den urtetan Zarauzko Ikurrina prestigiodunaz gain bigarren estropada bat antolatu izan du. 2003 eta 2005 artean ***Promozio Bandera*** izenaz ezagutu zen eta Federazio Ligarako balio izan zuen. 2010tik aurrera ***Zarautz Arraun Elkartearen Ikurrina*** izena hartu eta KAE Ligako estropada bihurtu zen. 2010an, 2020an eta 2021ean Zarautzek bigarren trainerua atera zuen eta KAE 2 Ligarako estropada antolatu zuen.

2012tik aurrera emakumezkoen estropada ere antolatu izan du gizonezkoekin batera, hasieran Gipuzkoako Ligarako eta 2021etik aurrera ETE Ligarako baliagarria dena. **Zarautz Arraun Elkartearen Emakumezkoen Ikurrina** izena du.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
* ¹ 2015eko ekitaldiak bi jardunaldi izan zituen eta bietan Getaria izan zen garailea.

### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
2021etik aurrera hasten da kontatzen Zarauzko ETE Ligako Ikurrinaren ekitaldi kopurua.

### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (Promozio estropada)
* Traineras.es webguneko informazioa (Zarautz AE-ren Ikurrina)
Faltrikera

thumb|200px|Extremadurako jantzi tradizionalarekin eramaten den faltrikera, patrika edo sakela.
thumb|200px|1575-1610eko faltrikera, Madrilgo Traje Museoan gordetzen dena.
**Faltrikera**, patrika edo sakela, oihalezko poltsa txiki bat da, laukizuzena eta zapala, irekidura batekin. Atzetik eta barrutik forroa dauka. Ohikoenak eskuz eginda daude. Emakumeek amantal edo gona azpian eramaten dute, albo batean (ezkerrean edo eskuinean) eta tresna edo objektu txikiak gordetzeko sakel edo poltsiko gisa erabiltzen da.

## Etimologia
“Faltrikera” hitza mozarabiar hizkuntzako *ḥaṭrikáyra* hitzetik dator (‘gauza txikientzat edo balore gutxidun gauzentzat tokia’ esan nahi du). Nekazaritza munduan oso erabilitako jantzia eta hitza izan zen Iberiar Penintsulan, Erdi Arotik XX. mendera arte.

Faltrikera desberdinak erabiltzen ziren egunaren arabera: egunerokoak, inauterietakoak, festetara edota erromerietara eramatekoak (bereziak ziren, esate baterako, Isidro deunaren egunean leku batzuetan erabiltzen zituztenak). Gaur egun jantzi tradizionaletarako egiten jarraitzen dira: kotoi edo artilezko oihalezkoak edota belusezkoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tom Thomson

**Tom Thomson** edo **Thomas John Thomson** (Claremont, Kanada, 1877ko abuztuak 5 – Canoe lakua, Algonkin parkea, 1917ko uztailak 8) kanadiar margolaria izan zen.

## Biografia 
1913 eta 1917 arteko udetan basozain lanean aritu zen Algonkin parkean, Ontarion. Paisaien irudi asko egin zituen bertan, gero neguan margotzen zituen koadroetarako zirriborro eta eredu gisa.

1917an istripua izan zuen Canoe lakuan eta itota hil zen bertan.
## Lana  
Seattleen 5 urtez lan egin ondoren, 1905ean Toronton aritu zen lanean marrazkilari eta grabatu egile moduan Tom Thomson.
1906an olio pinturak margotzen hasi zen eta hurrengo urtean *Grip Limited, Engravers* estudioak kontratua egin zion eta 1912an *Rous and Mann Press limited* argitaletxean. Bertan ezagutu zituen Zazpikoen Taldeko beste kideak eta Torontoko *Arts & Letters Club* elkarteko (‘Arteak eta letrak klubeko) kideak.

Estudioa izan zuen *Studio Building* eraikinean A. Y. Jackson eta Franklin Carmichael artistekin batera.
Bere lanetan hainbat eragin islatzen dira: *Arts and Crafts Exhibition Society* elkartearena (‘Arte eta artisau erakusketa elkartea’), Eskandinaviako pintura garaikidearena, Buffaloko 1913ko erakusketan Zazpien taldeko Lawren Harris eta J.E.H. MacDonald kideek antolatutakoa; eta bere lagun eta kideena.
Artista bizitza laburra izan zuen: 5 urtekoa, baina bere arte lanak giltzarri izan ziren Kanadako pinturaren eboluzioan, paisaia eta naturaren irudi ikusgarriak egin baitzituen.

## Artelan nabarmenenak 
[miniatura|250px|derecha|Apirila Algonkin parkean, [1917.]]
* *Mendiko loreak*, 1915.
* *Forest Undergrowth I*, 1916.
* *The Jack Pine* (‘Labradorreko pinua’), 1917, Ottawako Galeria Nazionala.
* *Le pin*, 1917, Ontarioko Arte Galeria.
* *Apirila Algonkin parkean *, 1917.
* *Algonkin parkea*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tulasnella violea

***Tulasnella violea*** *Tulasnellaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukalderako balio.

Sininimoak: *Corticium pinicola*, *Tulasnella incarnata*, *Tulasnella pallida*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Azal fin batez osatua, hasieran biguna, fresko dagoenean lila kolorekoa eta gris-arrosa kolorekoa lehortzean, normalean ertz irregularrarekin.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria 

## Sasoia eta lekua 
Ohikoa urte osoan, zur mota guztietan, baita Poliporoetan ere.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Costa Rica, Txile, Europa, Errusia, Erdialdeko Asia, Kaukasia, Japonia, Korea, Australia, Zeelanda Berria, Réunion, Chatham uharteak. 

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Guillem Timoner Obrador

**Guillem Timoner Obrador** (gaztelaniaz: Guillermo Timoner) (Felanitx, Mallorca, 1926ko martxoaren 24a - Madril, 2023ko abuztuaren 17a) pistako txirrindulari balearra izan zen, eta lehiatu zen 1941 eta 1968 urteen artean. Sei aldiz izan zen munduko txapeldun motor atzeko txirrindularitzan. Haren anaia Antoni ere txirrindulari profesionala izan zen. 1983an, ordurako 15 urte zeramala erretiraturik, itzuli lehiaketara eta hurrengo urtean Espainiako txapelketa irabazi zuen, 58 urte zituela.

## Sei aldiz munduko txapeldun
Pistan lehiatu zen batez ere, baina nabarmendu, motor atzeko txirrindularitzan nabarmendu zen. Espezialitate horretan sei aldiz irabazi zuen Munduko txapelketa —Milan (1955), Amsterdam (1959), Leipzig (1960), Milan (1962), Paris (1964) eta Donostia (1965). Urte batzuk geroago, 2006n, beste txirrindulari balear batek, Joan Llanerasek, berdindu egin zuen haren balentria. Orobat, Timoner munduko azpitxapeldun izan zen birritan —Kopenhage (1956) eta Paris (1958)—, Europako txapeldun behin eta Espainiako txapeldun 24 aldiz.

Felanitx haren jaioterrian kale bat eta kiroldegi bat daude Guillem Timoner izenarekin. Horrezaz gain, herriak kale-eskultura bat eskaini zion txirrindulari ohiari.

thumb|Guillem Timoner Amsterdamgo pistan, 1966an

## Kanpo estekak
Ihana Iriondo

**Ihana Iriondo Reglero** (Gasteiz, 1998) arabar musikari eta ekoizlea da.

## Ibilbidea 
Txikitan hasi zen solfeo ikasten eta ondoren piano ikasketak egin zituen. 17-18 urterekin gitarra hartu eta abestiak sortzen eta konposatzen hasi zen. Ikus-entzunezko ikasketak egin zituen eta 2021ean UDDA abeslari gasteiztarraren lehen diskoa ekoitzi zuen, ''En las Nubes.

Abesti ugari sortu ditu, adibidez "Super Heroi" eta "Nola izango da?" eta zuzeneko kontzertuak ere egin ditu baina ez du oraindik diskorik atera. 2022ko urtarrilean Naiz Irratiko "Beste bat" saioaren hainbat atal gidatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritz Arruti

**Aritz Arruti Basterretxea** (Gernika-Lumo, 1980ko martxoaren 29a-) bizkaitar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1999**
* San Pelaio Kronoigoera
* 2. Antzuola Sarian

**2000**
* Lapuebla de Labarca Saria
* San Antolín Saria

**2002**
* Jose Mari Anza Memoriala
* Altsasuko Saria
* 2. Dorletako Ama Sarian

**2003**
* 5. Nafarroako Itzulian eta bi etapa
* Bizkaiko Birako etapa bat
* 2. Bizkaiko Txapelketan
* 2. Circuito Montañesko bi etapa eta
* 2. Onturko Udaberriko Sari Nagusian
* 3. Rodríguez Inguanzo Memorialean

## Taldeak
* Pinturas Banaka (1999-2001)
* Cafés Baqué (2002-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Keith Earls

**Keith Gerard Earls** (Moyross, 1987ko urriaren 2a) irlandar errugbilari ohia da, hegaleko eta erdiko postuetan aritzen zena. United Rugby Championshipeko Munster klubean egin zuen ibilbide profesional osoa. 2008ko azaroaren 8an egin zuen debuta Irlandako selekzioarekin, Limericken, Kanadaren aurka. 2023ko abuztuaren 19an, 100. partida ofiziala jokatu zuen talde nazionalarekin.

## Palmaresa 
### Munster Rugby 
* Celtic League/Pro12/Pro14/United Rugby Championship
** irabazlea: 2009, 2011, 2023
** finalista: 2015, 2017, 2021
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2008
### Irlandako selekzioa 
* 101 partida, 2008-2023 bitartean
* 180 tanto	(36 entsegu)
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2014, 2018
** Grand Slam: 2018
** Triple Crown: 2018
** Millennium Trophy; 2010, 2011, 2017, 2018
** Centenary Quaich: 2011, 2012, 2016, 2018, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Unanue

**Asier Unanue Díez** (Arama, 1993ko martxoaren 7a-) gipuzkoar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2011**
* 3. Gipuzkoa Klasikan (junior)
* 3. Gipuzkoako Itzulian (junior)
**2012**
* 3. Gervais Memorialan
**2014**
* 2. Oñati Sarian
**2015**
* Udaberri Saria
* 2. Oñati Sarian
**2016**
* Galiziako Itzuliko etapa 1 (taldekako erlojupekoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Bundee Aki

**Fua Leiofi Bundellu Aki** (Ōtāhuhu, Auckland, 1990eko apirilaren 7a) zeelandaberritar errugbilaria da, erdiko postuan aritzen dena. Sorterrian hasi zen errugbian, baina 2014an Irlandara aldatu zen; ordutik, United Rugby Championshipeko Connacht klubean jokatzen du. 2017ko azaroaren 11n egin zuen debuta Irlandako selekzioarekin, Lansdowne Roaden, Hegoafrikaren aurka.

## Palmaresa 
### Counties Manukau 
* ITM Cup
** bigarrena: 2011
### Chiefs 
* Super Rugby
** irabazlea: 2013
### Connacht 
* Pro 12
** irabazlea: 2016
### Irlandako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2018, 2023, 2024
** Grand Slam: 2018, 2023
** Triple Crown: 2018, 2022, 2023, 2025, 2026

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mi jaca

***Mi jaca*** 1933an Juan Mostazok moldatutako pasodoble bat da, Ramón Perellóren hitzak dituena.

## Ezaugarriak 
Perellók behin kantuaren letra idatzita, hainbat musikagileri eskaini zien bere obra, musika konposa zezaten, zenbait gaitzespenekin, harik eta Mostazoren onarpena lortu zuen arte. Honek abestiarentat pasodoble erritmo azkar eta lotsagabe moldatu zuen. 1933an Estrellita Castro kopla abeslariak Madrilgo Coliseum Antzokian estreinatu zuen. Castrok konposizio honen interpreterik ezagunena izaten jarraituko zuen, bere errepertorioko elementurik garrantzitsuenetako bat bilakatuko zena. Arrakasta beherelakoa izan zen eta baita garaiko abestirik ezagunetariko bat ere.

## Bertsioak 
Kantuaren bertsioak, besteak beste, Angelillo (1937), Marujita Díaz (1959), Raphael (1990), Manolo Escobar (1976), El Consorcio (1995), Los Centellas (1998) eta El Chaval de la Peca (1998). musikariek egin dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tulostoma brumale

***Tulostoma brumale*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio sukaldaritzarako.

Sinonimoak: *Tulostoma mammosum*, *Tulostoma pedunculatum*.

## Deskribapena 
**Burua:** Globo itxurakoa, 0,6 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, tutu irten baten formako peristoma apikalarekin, okre-arrexka koloreko orban batez inguratua, okre kolore oso argikoa edo krema zikin kolorekoa.

**Hanka:** Gogorra, haritsua, okre-arrexka, 1,5 eta 3 (7) cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 3 mm bitarteko lodierakoa.

**Gleba:** Arre-herdoil kolorekoa.

**Etimologia:** *Tulostoma* terminoa, konkor, kailu, iltze,  esan nahi duen grekozko "tylos" hitzetik dator eta ahoa, ostioloa esan nahi duen latinezko "stoma" hitzetik. *Brumale* epitetoa berriz latinetik dator, negua, esan nahi duen "brumale-is" hitzetik. Hazten den sasoiagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Tulostoma fimbriatum* delakorekin nahas daiteke, honek ostiolo apikal finbriatua du, eta ez peristoma tubiformea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean; leku beroetan eta hareatsuetan hazten da. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Txile, Argentina, Brasil, Europa, Errusia, Maroko, Kaukasia, Turkia, Boli Kosta, Txina, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Tulostoma brumale 1.jpg
Fitxategi:Tulostoma brumale 2.jpg
Fitxategi:Tulostoma brumale 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Megalochelys

***Megalochelys*** Testudinidae familiako dortoka genero desagertu bat da, zeinaren fosilak Indiatik datozen. Inoiz izan den lurreko dortokarik handiena da; 2,5 metroko luzera zuen (gaur egungo dortoka erraldoien luzera halako bi baino gehiago) eta 4 tonako pisua. Bere hankak, elefante baten antzera, gorputzaren alboetan proiektatzen ziren eta atzealdeko oskol astunari eusten zioten. Bere hanka trinkoen oinplanoko kuxinek hanka bakoitzaren bost behatzen artean banatzen zuten pisu handia, azazkal sendoak izanda. Egungo ahaideak bezala, litekeena da belarjalea izan izana. Arrisku baten aurrean, burua eta hankak bere hezur-oskol astunean sar ditzake babesteko.

Pleistozenoko dortoka bat da, duela 2 milioi urteko. Indiako mendebaldetik eta Pakistandik (segur aski mendebalderago ekialdeko eta hegoaldeko Europaraino) Sulawesi eta Timorreraino zihoan banaketa-eremu bat zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Equinae

***Equinae*** ekidoen subfamilia da. Goiko Miozenoko Hemingfordiar estaitik mundu osoan (Indonesia eta Australia izan ezik) bizi da. Talde monofiletiko bat direla uste dute. Azpifamilia honek bi tribu ditu, Equini eta Hipparionini hain zuzen ere, baita desagertutako bi genero, *Merychippus* eta *Scaphohippus*, ere.

## Taxoia ahaidetuak
* Anchitheriinae
* Hyracotheriinae

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indiana Bloomington Unibertsitatea

**Indiana Bloomington Unibertsitatea** () Indianako unibertsitate publiko bat da, Bloomingtonen bere campus nagusia duena. 38.990 ikasle ditu matrikulatuta gaur egun. Unibertsitatea Indianako Unibertsitate Sistemako garrantzitsuena da, eta Bloomingtongo campus nagusiaz gain, Richmond, Kokomo, Gary, South Bend eta New Albanyko zentroak ere baditu. Indianapolisen eta Fort Waynen zentro komunak daude Purdue Unibertsitatearekin batera.

Unibertsitatea Public Ivy-ren parte da, eta Association of American Universities elkarteko kidea da. Elitezko elkarte hori 1900ekoa da, eta ikerketa-arloan lider diren AEBetako unibertsitateak biltzen ditu.

James Dewey Watson, Oliver E. Williamson, Salvador Luria, Hermann Joseph Muller eta Elinor Ostrom Nobel Saridunak unibertsitatearekin lotura dute.

## Kanpo estekak
Juanjo Hidalgo

**Juanjo Hidalgo** (Laudio, 1961) arabar historialari, arkeologoa eta irakaslea da.  Laudioalde Lanbide Eskolako historiako irakaslea da eta Aunia Kultura Elkarteko arkeologoa.

## Jarduera 
Felix Mugurutza filologo eta ikerlariarekin lankidetzan, Aunia aldizkaria zuzendu zuen, Aiaraldekeo historia, etnografia eta toponimiari buruzko artikuluak publikatuz.

Elexazarreko aztarnategiko kanpaina arkeologikoak zuzendu ditu eta bertan, Erromatar garaiko, eta zehazki Ko. I. eta II. mende bitarteko ekoizpen instalazio batzuk eta idi burudun aldare bat aurkitu zituen, aldare taurobolikoa esaten zaion motakoa, Mater  Magna (Zibeleren erromatar bertsioa) jainkosaren gurtzarekin lotu izan ohi dena. 

Gardeako Santa Krutz baselizako ondarea ikertu eta ezagutarazi du. 

Bisita gidatuak egin izan ditu ondarea ezagutaraziz. 

Txakolinaren historia eta alderdi etnografikoak ere ikertu ditu, Aiara aldekoa batez ere, eta 2025ean, txakolinari buruzko erakusketako komisarioa izan da Txakolingunean, Bakion dagoen Txakolinaren mueoan. 

## Argitalpen batzuk 
Huek dira bere ikerketen argitalpen batzuk: 

* 2022. "*Elexazar, un modelo de granja en la romanización del alto Nervión"*. Serieak:  I Encuentro ECOA Lehen Topaketa. El espacio circumpirenaico occidental en la antigüedad: Novedades y actualizaciones. 2022/09/29
* 2021. "La torre bajo el castillo, Untzueta sobre Orozko. Arquitecturas del poder al servicio de los señores", *Kobie, Paleoantropología*,  ISSN: 0214-7971,  38 Zk., 2021,  63-77 or.
* 2018. Juanjo Hidalgo erta beste batzuk: "Identificación de poblaciones de vid silvestre y parras guiadas sobre las fachadas de loscaseríos de la Cuadrilla de Ayala (Álava,España). *Munibe, Cienc. nat.* 66, 2018. 91-111 or., Donostia. ISSN 0214-7688 • eISSN 2172-4547
* 2003. "Leyendas de la casa de Mariaka y otros poemas inéditos, del escritor de Amurrio del s. XIX Luis de Lezama y Urquijo". *AUNIA Kultura Elkartea*, 2003 ekaina, 56 or.
* 2019. "Elexazar, un hito en la romanización del Alto Nervión". *Aztarna*, 52, Amurrioko Etnografia Elkartea, 44-50 or.
* 2018. "Elexazar. VIII. kanpaina". *Arkeoikuska*, 18, Eusko Jaurlaritza, 21-23. or. 
* 2018. “Identificación de poblaciones de vid silvestre y parras guiadas sobre las fachadas de los caseríos de la Cuadrilla de Ayala. (Álava, España)”  Munibe, Natur Zientziak, 66, Donostia • ISSN 0214-7688, eISSN 2172-4547. 91-111 or. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enriqueta Duarte

**Enriqueta Corina Duarte Ibarra García** (Buenos Aires, 1929ko otsailaren 26a – *ibidem*, 2025eko uztailaren 3a) igerilari argentinarra izan zen, Mantxako Kanala zeharkatu zuen lehen emakume latinoamerikarra izateagatik aitortua, 13 ordu eta 26 minutuko denbora errekorrarekin.

## Ibilbidea 
Gurasoek igeriketa praktikatzera bidali zuten, non Obras Sanitarias Clubean hasi zen, aisialdi gisa. 1942an egin zuen lehen lasterketa, ia 13 urte zituela, eta entrenatzaileak talde ofizialean parte hartzeko eskatu zien gurasoei. 

Presidente Roque Sáenz Peña Ikastetxean egin zituen ikasketak, eta irakasle titulua lortu zuen. Igeriketa taldeko kapitaina izan zen, ikastetxe arteko hainbat txapelketa irabazi zituen (1944, 1945 eta 1946). 

1948an Argentinako ordezkaria izan zen Londresko Olinpiar Jokoetan, non 100 metro estilo librean, 400 metro estilo librean eta 4 x 100 metro erreleboetan parte hartu zuen. 

1949an larriki gaixotu zen belarriekin, eta horrek igerian gehiago lehiatu ezingo zuela pentsarazi zion, eta esgrima praktikatzen hasi zen. Zuzenbide Fakultatean ere hasi zituen ikasketak. 

1950ean Antonio Abertondo igerilari argentinarrak Mantxako kanala zeharkatu zuen. Enriquetak albistea jakin eta egin nahi du.  Urte berean zeharkaldia ere egin zuten Antonio Abertondok eta Daniel Carpio igerilari peruarrak, Enriquetak baino gehiago behar izan zutenak, 13 ordu eta 26 minututan zeharkatu baitzuen.

1948an Londrestik itzuli ondoren, Rodolfo Valenzuelak Perónen agindua jaso zuen berari eta Irma Grampa esgrimistari etxea, auto bat eta 500.000 peso emateko; Inoiz ez zituzten jaso eta urteak geroago Argentinako Olinpiar Batzordean deklaratzera deitu zutenean, jakin zuen bere sinadura faltsutu egin zutela gertaera horri erreferentzia egiten zion dokumentu batean eta gauza bera gertatu zitzaion Irma Grampari. 

Emakumeen Alderdi Peronistarekin zuen afiliazioa zela eta, Iraultza Askatzailean debekatua eta jazarria izan zen. 1956an, Pedro Eugenio Arambururen diktadurak kirol ekitaldietara joatea debekatu zion herrialde barruan zein kanpoan. Horrek Londresera erbesteratzera behartu zuen bere karrera jarraitzeko.  Demokrazia berreskuratu ostean, Arturo Frondizi presidente konstituzionalak betoa kendu zuen eta Enriquetak bere ibilbide olinpikoarekin jarraitu ahal izan zuen. 

1976an, Venezuelara erbesteratu zen senarrarekin zuen harreman txarretik eratorritako arazoengatik, eta bertan bizi izan zen ia 30 urtez. Panam enpresan lan egin zuen, eta eskualdeko zuzendari bihurtu zen. 

## Sariak 
* Kiroleko pertsona ospetsu nabarmena, Buenos Aires hiria, 2011. 
* Kiroleko pertsona ospetsu nabarmena, Tigre, 2011. 
* Kirol Ibilbidearen Saria, Nazioko Diputatuen Ganberan, 2007. 
* Delfo Cabrera Saria, Nazioko Senatari Ganbera, 2007.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Telebistako elkarrizketa, 2011/11/10ean emititutako "Vivo en Argentina" programa
Tubifera ferruginosa

***Tubifera ferruginosa*** *Enteridiidae* familiako onddo espezie bat da. Interes ekologikoa du, ez gastronomikoa.

Sinonimoak: *Tubilina speciosa*, *Stemonitis ferruginosa*, *Tubulina fragiformis*.

## Deskribapena 
**Plasmodioa:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa eta 15 cm luze izan daiteke, bakartua edo elkartua, moriformea, elastikoa, likatsua, hasieran zurixka, azkar gorri-koral distiratsua, ondoren adreilu ilun kolorekoa eta distirarik gabea, burdin kolorekoa, azkenik arre-gorrixka ilun kolorekoa.

**Esporangioak:** Zilindrikoak, milimetro bat inguruko diametrokoa, estu, elkarren arteko presioagatik pixka bat angelutsuak, goialdean kapitatuak, batzuetan zulatua, oinarrian soldatuta edo ia libreak, 2 eta 4 mm bitarteko luzerakoak, eta lodiera bereko geruza bat eratuz, mintzezko hormekin. Helduaroan edukia oso sendoa da, eta arre-burdintsu kolorekoa eta hauts itxurakoa bihurtzen da.

**Etimologia:** *Tubifera* terminoa grekotik dator, tutua esan nahi duen "túbus" hitzetik eta eraman, esan nahi duen, "phero" hitzetik. Tututxoz osatutako karpoforoaren formagatik. *Ferruginosa* epitetoa, burdina, kolore burdintsua, arre gorrixka, herdoil, esan nahi duen "ferreum" hitzetik dator.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Tubifera stipitata* delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean egur deskonposatuan ematen du fruitua. Arrunta da.

### Banaketa eremua 
Amerika, Europa, Errusia, Erdialdeko Asia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Taiwan, Japonia, Korea, Australia, Zeelanda Berria. 

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Wabash

**Wabash** izan daiteke:

* Wabash, Ohioren ibaiadarra dena;
* Wabashko gudua (1791);
* Wabash, Indianako hiria;
* Wabash konderria, Illinoisko konderria;
* Wabash konderria, Indianako konderria.

## Ikus, gainera 
* Wabash konderria
Antonio Abertondo

**Antonio Abertondo** (Béccar, Buenos Aires Handia, Argentina, 1918ko abuztuaren 1a &ndash; 1978ko uztailaren 6a), Mantxako Kanalean joan-etorria igerian egin zuen lehen pertsona izan zen. Santiago Jakas (1936-V-6, Wheelwright-en) entrenatua, 1961eko irailaren 21ean amaitu zuen proba, 43 h eta 10 min. Beste hiru alditan ere igeri egin zuen Mantxako kanalean, 1950, 1951 eta 1954an  bb nn mm dd ff gg

Antonio Abertondok errekor eta probak pilatu zituen Argentinan eta munduan eta bere izena San Isidro Udal Kiroldegiko 1. zenbakiko igerileku olinpikoan ezarri zen [Int. Neyer 1220].

Dover hirian, Ingalaterran, 1961ean Mantxako Kanala zeharkatu zuenean, joan-etorrian, bere balentria gogoratzen duen monolito bat dago.

Oraingo hartan, garai hartako astekari batek honako hau idatzi zuen:

*«Mantxako Kanala joko bihurtu da Antonio Abertondorentzat.* *Aurrera eta atzera zeharkatu zuen.* *Eta horrekin konforme ez, gure herrira (Argentina) itzuli berri du ziurrenik hura zeharkatuko duela, gero, ur azpian.*

Eta garai hartako egunkari batek honako txosten hau argitaratu zuen:

*"Doverrek mundu osoan arreta lortu zuen.* *Beccar bat-batean sortu zen nazioartean.* *Balentria bat lortzen denean, datu biografikoak ahaleginaren tamaina bezain baliotsu bihurtzen dira.* *Eta Antonio Abertondo Beccarrekoa da.* *Han jaio zen.* *Hazi zen.* *Gaur egun, familia, bere familiak ere bertan du egoitza».*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.portalunoargentina.com.ar/contenidosver.asp?id=25531&cat=Historias
Abelia

**Abelia** Caprifoliaceae familiako zuhaixka generoa da, 30 bat espezie inguru dituena. Jatorriz Asiako ekialdekoak (Japoniatik Himalaiaraino) eta Ipar Amerikako hegoaldekoak (Mexiko) dira. Klima epeletako espezieak hosto iraunkorrekoak dira, eta klima hotzagoetakoak erorkorrak.

*Abelia* generoa Clarke Abel britainiar medikuaren omenez izendatu zen. Pekingo britainiar enbaxadako medikua zen eta Txinako lorategi ugari bisitatu zituen eta hainbat aurkikuntza egin zituen bertan, horien artean bere lagun Robert Brown (1773-1858) ospetsuak bere izena eman behar zion zuhaixkarena, *Abelia chinensis*, espezie honentzat Abelia genero berria sortuz, 1825 inguruan.

## Ezaugarriak 
Hostoak oposatuak edo hiruko bertizilotan dira, obatuak, distiratsuak, berde ilunak, 1,5-8 cm luze, eta udazkenean brontze koloretik gorrira bihurtzen dira hosto erorkorreko espezieetan. Loreak goiko hosto eta zurtoin muturretan agertzen dira, 1etik 8ra, elkarrekin, infloreszentzia labur batean; zintzilikariak dira, zuri-arrosa kolorekoak, bost lobuluko korola duen kanpai formakoak, 1-5 cm luze eta, oro har, lurrindunak. Loraldiak luze eta etengabe jarraitzen du udaberriaren amaieratik udazkenera arte.

Espezie horietako batzuk landare apaingarri bezala lantzen dira. *Abelia × grandiflora* hibridoa da adibide nabarmena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Echeverría

**Pedro Echeverría**, ezizenez **Tandilero** (Tandil, 1871ko uztailaren 13a-?, XX. mendea), argentinar pilotaria izan zen. 

## Biografia 
Argentinako Tandil herrian jaiotakoa, zeinari zor zion goitizena, San Luis de Irún ikastetxean, Gipuzkoan, eta Bilboko Merkataritza Eskolan egin zituen ikasketak. Madrilgo Jai Alai frontoiaren inaugurazioaren ondorioz Espainiara zabaldu zuen bere kirol ibilbidea.  Bere ibilbide osoa Saturnino Echeverría, Muchacho ezizena zuenarekin lotuta egon zen, harekin bikotea osatu ohi baitzuen. {{Refn|Decía Andrade: «Como no se concibe á Pilades sin Orestes, á Castor sin Polus, á Sagasta sin Pablo Cruz, no se concibe á Muchacho sin Tandilero, ni á Tandilero sin Muchacho; son dos nombres que siempre se pronuncian unidos» 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Andrade, Benito Mariano (1894). «Muchacho y Tandilero». Carácter y vida íntima de los principales pelotaris. Madrid: Establecimiento tipográfico de Ricardo Fé. pp. 44-46. Wikidata Q116370838. 
* Peña y Goñi, Antonio (1892). «Tandilero». La pelota y los pelotaris II. Madrid: Imprenta de José M. Ducazcal. pp. 139-150. Wikidata Q116373695.

## Kanpo estekak
Alicia Laviaguerre

**Alicia Laviaguerre** (Argentinan jaioa) Club Atlético de San Isidro (CASI) talderekin lehiatu zuen igerilari argentinarra izan zen. 

## Biografia 
1933ko martxoaren 11n, Argentinako Igeriketa Txapelketan, 100 m crawleko garailea izan zen 1m 19s-ko denborarekin. Horrela, lehiaketa batean Jeanette Campbell garaitu zuen lehen igerilaria izan zen (hiru aldiz bakarrik gertatu zen) eta Argentinan egin zuen bakarra.  Rio de Janeiron ospatu zen 1935eko Hego Amerikako Igeriketa Txapelketan parte hartu zuen, emakumeak ere lehiatu ziren lehenengoan. Bertan 4x100 metro crawleko erreleboa irabazi zuen Úrsula Frick, Jeanette Campbell eta Celia Milbergekin batera.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rudolf Ramek

**Rudolf Ramek** (Teschen, 1881eko apirilaren 12a - Viena, 1941eko uztailaren 24a) austriar politikaria izan zen. Austriako kantzilerra izan zen 1924tik 1926ra.

Austriako Silesian jaio zen, gaur egun Polonian. Alderdi Sozial Kristauko kide izan zen eta 1919ko Austriako Batzar Konstituziogilean parte hartu zuen. 1919tik 1920ra Justizia ministroa izan zen Karl Rennerren gobernuan. Kontseilu Nazionaleko kide izan zen 1920tik, eta 1924an Ignaz Seipel ordezkatu zuen kantziler karguan.

Bere gobernuan austriar txelina 1925ean herrialdeko diru ofiziala bihurtu zen. Inflazioak eta langabeziak bere horretan jarraitu zuten eta Ranek dimisioa eman zuen 1926an. 1930ean parlamentuko presidenteorde bihurtu zen. Beste diputatu batzuekin batera dimititu zuen 1933an, eta Engelbert Dollfussek parlamentuko bilera berriak debekatzeko aprobetxatu zuen.
Miami (herria)

**Miami** etnia algonkin hizkuntza duten tribuetako bat da. Sei taldetan banatu ziren: atchatchatkangouen, kelatika, mengakonkia, pepicokia, wea (edo wawiatenong) eta piankashaw. Azken biek bere tribuak sortu zituzten.

Michigan aintziraren hegoaldean, egungo Illinoisko ipar-ekialdean eta Indianako iparraldean, eta Kalamazoo ibaiaren ertzean bizi ziren. Weak gaur egungo Chicagotik hurbil bizi ziren, eta handik Wabash ibaiaren ertzera joango ziren. Piankashawei dagokienez, beheko Wabashean bizi ziren. Gaur egun, hiru tribuak Oklahoman bizi dira.

## Ohiturak 
Bere sistema soziala klan exogamikoetan oinarritzen zen, eta klanetako buruak ere herriko kontseiluko kideak ziren. Haietako bat buruzagi hautatzen zuten. Buruzagi gerlaria bere trebetasunagatik aukeratua zen eta erasoaldiak zuzentzen zituen. Bere dietako elikagai nagusia arto mota berezi bat zen, bizilagunek lantzen zutena baino hobea. Udan nekazal izaerako kokapen iraunkorrak okupatzen zituzten, eta neguan beste tribu batzuekin joaten ziren lautadetara bisontea ehizatzera. Sastrakaz estalitako geletan bizi ziren, inguruko tribuetakoen antzekoak, eta, gainera, herri bakoitzak etxe handi bat zuen, non kontseiluak eta beste zeremonia batzuk ospatzen baitziren. Piankashawak, ordea, kulturalki kickapooen eta winnebagoen antzekoagoak ziren. Midewiwin edo Medikuntza Elkarte Handia ere ospatzen zuten, erakunde sekretu bat, non bertako kideek tribuari ongizatea emateko eta malenkonia sendatzeko gai zirela uste zuten. Zeremonietan medikuntza-kutun sakratuak eta beste objektu magiko batzuk garrantzitsuak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wabash (ibaia)

**Wabash** ( ahoskatua) Estatu Batuetako ibaia da, Ohio ibaiaren adar nagusienetariko bat dena. 810 kilometroko luzera eta 103.500&nbsp;km²ko arroa ditu.

Administratiboki, ibaia Illinois — Edwards, White, Crawford, Wabash eta Lawrence konderriak —, Indiana — Huntington, Wabash, Cass, Fountain, Gibson, Posey, Knox, Sullivan, Vigo, Vermillion, Parke, Warren eta Tippecanoe konderriak — eta Ohio -Mercer konderria- estatuetatik igarotzen da.

Wabash ibaia Indiana estatuko ibaia da, eta Paul Dresserren  () abestiaren gaia.

## Historia 
Wisconsin glaziarra duela 14.000 urte urtu zenean, urtzearen uren zati batek Maumee aintzira proglaziala osatu zuen, Erie aintziraren aurrekoa. Azkenik, urtzeak Fort Waynetik (Indiana) gertu zegoen glaziar mutur bat gainditu zuen eta Maumee Torrenten hego-mendebalderantz drainatu zuen hondamenez. Uholdeak Wabash ibaiak gaur egun erabiltzen duen alubioi-haran handia zizelkatu zuen.

«Wabash» izena «Ouabache» ibairako toponimo frantsesaren transkripzio ingelesa da. Merkatari frantsesek ibaiari Miami amerindiarrek ibaiari ematen zioten izenaren arabera deitu zioten, «waapaahšiiki» (). Izenak ibaiaren argitasuna islatzen du Huntington konderrian (Indiana), non ibaiaren hondoa kareharrizkoa den. Bitxikeria historiko bat da hori, gaur egun ibaiaren hondoa jada ez baita ikusten, urak duen nekazaritza-kutsadura eta sedimentazioa direla eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saturnino Echeverría

**Saturnino Echeverría**, **Muchacho** ezizenez, Uruguaiko pilotaria zen.

## Biografia 
Montevideon jaioa, Uruguaiko hiriburuaren eta Gipuzkoako Berrobi eta Tolosa herrien artean hazi zen. Bere jaioterrian hasi zuen kirol ibilbidea eta 1891n Espainiara zabaldu zuen, Madrilgo Jai Alai frontoia inauguratu ostean.  Bere ibilbide osoa Pedro Echeverríarekin, Tandilero ezizenarekin, bikotea osatu ohi zuenarekin lotuta egon zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Andrade, Benito Mariano (1894). «Muchacho y Tandilero». Carácter y vida íntima de los principales pelotaris. Madrid: Establecimiento tipográfico de Ricardo Fé. pp. 44-46. Wikidata Q116370838. 
* Peña y Goñi, Antonio (1892). «Muchacho». La pelota y los pelotaris II. Madrid: Imprenta de José M. Ducazcal. pp. 127-138. Wikidata Q116373695. 

## Kanpo estekak