Maule-Lextarre

**Maule-Lextarre** ([maule leʃtare] edo [maule leʃtaʀe]) Zuberoako hiriburua da, 1841ean Maule eta Lextarre herriek bat egin zutenean sortua.

Maule, gaztelu-gotorleku bat zuen muino baten magalean garatu zen. Hasiera batean, Akitaniako bizkonderriaren menpe egon zen, eta Maule izenaz 1050-1070. urteen bitartean sortu zen.

## Etimologia 
"Maule" toponimoa XII. mendeko erdialdean aipatua izan zen (Baionako kartularioa), eta itxura hauek ditu: *Malleon* (1276, paper gaskoniarrak),
*lo marcadiu et bastide de Mauleoo* (1387, Nabarrengoseko notarioek),
*Malus-Leo* (1454, Baionako kapitulua),
*Mauleo* eta *Mauleon de Sole* (1460, Ohixen kontratuak) eta, azkenekoz, *Mauleon* (1650).

"Lextarre" toponimoa,),
*Sent-Johan de Lixare* eta *la font de Sent-Johan de Lixare* edo "Donibane-Lextarreko iturria" (1470 eta 1481 hurrenez hurren, Ohixen kontratuak Bere ibaiadarrak diren Urgorri, Lako eta Manga errekek ere gauza bera egiten dute.

Halaber, Oloroeko uhaitzaren ibaiadar den Auzetek ere Zuberoako hiriburua zeharkatzen du.

### Udalerri mugakideak 
## Historia 
### Ingelesen okupazioa 
XI. mendean, Zuberoa Akitaniako bizkonderriaren menpe zen.1261an, Edward I.a Ingalaterrakoa, artean printzea zela, bere indarrak erakutsi nahi eta Zuberoako bizkondeak meneratzera behartu eta bizkonde bihurtu zen. Bere boterea finkatzeko, eskualdean zenbait hiribildu gotortzea eta Atharratzen (egungo Atharratze-Sorholüze) eta Maulen gotorlekuak eraikitzea erabaki zuen. Erdi Aroko harresiak, orain galduta, hiribildua babesten zuen. Barnealdean angeluzuzeneko enparantza handia etxez inguratuta zegoen. Akitania Ingalaterraren agindupean egon zen 1307-1449 artean, Zuberoa barne.

1449 urtean Gaston IV.a Foixkoak herria setiatu eta harrapatu zuen. Hala ere, hogei urte geroago mauletarrak altxatu eta gainditu egin zuten, aske geratuz. XVI. mendean Beltzuntze familia egon zen agintean.

### Maule, Zuberoako hiriburua 
[thumb|300px|[Mauleko gaztelua.]]
Paul Raymondek 1520an hauek ziren hamar ahaldunak:

### Aro Garaikidea 
XIX. eta XX. mendearen artean, hainbat emakume joan ziren, Erronkaribarretik bereziki, Zuberoako hiriburura abarketak egitera, "ainarak" deitzen zieten.

Bertzela, hiria estatu osoan argindarra izan zuen lehenetakoa izan zen; horretarako Uhaitzandiko eihera eta zentral elektrikoak erabili zituzten.

## Ekonomia 
[thumb|eskuinera|225px|Maule-Lextarreko [espartingileak 1909an.]]
Maule-Lextarre espartinaren hiriburua da. Hala ere, oraindino badaude nekazaritzarekin lotura estua duten jarduerak (abelazkuntza, belardiak).

Baiona-Euskal Herriko Merkataritza Ganbarak egoitza ere badu bertan.

## Demografia 
1840 hamarkadan, Maulek eta Lextarrek bat egin zutenean, 1.500 biztanle ingurukoa zen bertako populazioa. Goranzko joera izan zuen XX. mendearen bigarren erdialdera arte eta 4.500 biztanleen maila gainditu zuen. 1960ko hamarkadatik aurrera, ordea, biztanle galera hasi zen eta XXI. mendearen bigarren hamarkadan 3.000 biztanle zituen.

## Politika eta administrazioa 
### Auzapezak 
## Azpiegiturak 
### Hezkuntza 
Maulek hiru Haur Hezkuntza, eskola publiko bat (*Argia*), eskola pribatu bat (Saint-François), lizeo pribatu bat (Saint-François), lizeo publiko bat (Champo) eta nekazaritza eskola pribatu bat (Zuberoako Laborantza Lizeoa) ditu.

### Kirola 
Mauleko kirol kluba 1905ean sortutako *Sport Athlétique Mauléonais* da, bere errugbi sailak egun Fédérale 1 mailan aritzen duena.

Mauletik 2007ko Frantziako Tourraren 16. etapa igaro zuen, uztailaren 25ean egindakoa eta Orthezetik Aubisquera zihoana.

## Kultura 
[thumb|280px|[Sweven taldearen kontzertua *Zinka* ostatuan.]]
### Jaialdiak 
Mauleko jaiak uztailaren 14an ospatzen dira. Festa horiei Pierre Bordazarrek ospea eman zien "Les Fêtes de Mauléon" bere abestiari esker. Lau egunean, hainbat ekintza egiten dute: pilota, musika, dantza, fanfarreak, zezensuzkoak, gaztelutik botatako su artifizialak, eta abar.

### Zinka Bizirik Elkartea 
*Zinka* ostatuan zuzeneko kontzertuak izaten dira asteburu askotan. Talde ez hain ezagunak eta ezagunak txandakatzen dituzte, musika estilo anitzekoak. Urtean zehar taldeen erdiak euskaldunak izatea dute helburu.

### Bertsolaritza 
Bertso Txapelketetako saioak ohikoak izaten dira Maulen. Iparraldeko hainbat txapelketa desberdinetako kanporaketak bertan izateaz gain Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalaurrekoak ere jokatu izan dira 2013 eta 2017an.

## Ondasun nabariak 
* Andra Maria eliza: XIV. mendekoa izan arren, aski eraldatu zen XVII. mendean.
* Mauleko gaztelua: Zuberoako agintarien egoitza bizkonderria sortu zenetik.
* Andurain gaztelua: nahiz eta XII. mendean hasi eraikitzen, 1642 urtean zati handi bat eraitsi zen.
* Bela etxea: 1587an Gérard Bela jabeak zergak ezarri ziolako famatua.
* La Halle: 1765ean berreraikia 1641ean erre zenetik.
* Eroritakoen oroigarria: Ernest Gabard eskultoreak egina.
* San Joan Bataiatzailearen eliza: 1877an eraikia.
* Marmol zuriazko kalbarioa, XVII. mendekoa.
* Saint Jean de Berraute eliza: XIII. mendean eraikia eta XVII. eta XIX. mendeetan berreraikia.
* Maule-Lextarreko Herriko Etxea.

## Mauletar-lextarrar ospetsuak 
* Joanes Ezponda (1557-1595), poeta.
* Arnaud I.a Maitie (c. 1515-1622), Oloroeko apezpikua.
* Henrike Ezponda (1568-1643), legelari, historialari eta Pamierseko gotzaina.
* Jacques Bela (1586-1667), idazlea.
* Arnaud II.a Maitie (c. 1588-1646), Oloroeko apezpikua.
* Arnaud Oihenart (1592-1667), idazlea.
* Arnauld François Maitie (c. 1612-1681), Oloroeko apezpikua.
* Joan Filipe Bela (1709-1796), zaldun, militar eta idazlea.
* Jean-Pierre d'Escuret-Laborde (1736-1810), abokatu eta politikaria.
* Étienne Neveu (1755-1830), politikaria.
* Jean Dominique Julien Sallaberri (1837-1903), legegizon eta idazlea.
* Jean-Félix Larrieu (1863-1941), mediku, historialari eta euskaltzalea.
* Jean Dominique Julien Salaberri (1873-?), idazlea.
* Clement Andurain Maitie *Zibero* (1878-1916), idazlea.
* Pierre Eiheramendi (1891-????), idazlea, apaiza eta euskaltzain urgazlea.
* René Elizabide (1899-1967), enpresaburua.
* Étienne Camy-Peyret (1922-2006), sindikalista.
* Ricardo Uztarroz (1944-), idazle eta kazetaria.
* Jean Espilondo (1948-), politikari sozialista.
* Jean-Baptiste *Battittu* Coyos Etxebarne (1952-), euskaltzaina.
* Joël Goyheneix (1954-), politikari sozialista.
* Roger Agerre (1957-), errugbilari ohia.
* Mixel Etxebest (1961-), enpresaburua, politikaria eta Maule-Lextarreko alkatea.
* Pierre Arthapignet (1963-), errugbilari ohia.
* Joana Etxart (1978-), idazle, historialari eta irakaslea.
* Aurore Martin (1979-), politikari abertzalea.

## Hiri senidetuak 
Maule ondorengo hiri eta herriekin senidetuta dago:

*  Tutera
*  Burgi

## Argazki galeria 

Irudi:Maule Andurain 2006-08-02.JPG|Andurain gaztelua
Irudi:Ondarearen Etxea Maule 2006-08-02.JPG|Ondarearen Etxea
Irudi:Herriko Etxea Maule 2006-08-02.JPG|Mauleko Herriko Etxea
Irudi:Mauléon le Fronton.jpg|Mauleko pilotalekua
Irudi:Church John the Baptist (Mauleon).jpg|San Joan Bataiatzailearen eliza
Irudi:Église Notre-Dame de la Haute-Ville (Mauléon).jpg|Andra Maria eliza.
Irudi:Manoir de Bela.jpg|Bela Etxea
Irudi:Halle de la Haute-Ville (Mauléon).jpg|Le Halle.
Irudi:Mauléon-Château vu des glacis-20110310.jpg|Mauleko gaztelua
Irudi:MauleHerria.jpg|Herria gaztelutik ikusita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Herriko Etxearen webgune ofiziala   
* Sü Azia elkartearen webgunea