open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estereotipo

[thumb|[Gaiztoaren **estereotipozko** irudia, komiki eta marrazki bizidunetan maiz irudikatzen dena.]]

Gizarte-zientzietan, **estereotipoa** talde edo beste gizarte-kategoria batean sailkatu ondoren, talde horretako pertsonei eta horien jokabideei buruz osatzen den aurreiritzi eta irudi sinplifikatua da, kulturalki nahiz orokortze-prozesu baten ondorioz eratua eta pertsonei zuzenean aplikatzeaz gainera ekoizpen kulturalean (literatura, komikia, zinema, ...) ere maiz baliatzen dena. Gehienetan, estereotipoak ez datoz bat errealitatearekin eta horien aplikazioa *secundum quid* edo gehiegizko orokortze izeneko falaziaren ondorioa da. 

Estereotipatzea esaldi, ideia edo irudi bat, behin eta berriro aldaketarik gabe errepikatzea da. 

Estereotipoak indarkeria iturri izan daitezke; indarkeria matxistarena besteak beste:"Indarkeria sexistaren inguruan gailentzen diren estereotipoek ideologia heteropatriarkalari erantzuten diote". Tania Martínez Portugal.Roland Barthesek hala dio, Barbara Krugerren ikuspegitik ikusita: Indarkeria oro, estereotipo negargarri baten irudikapena da berez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estereotipoak, Gizapedian.
2097 Galle

**2097 Galle** asteroide gerrikoan aurkitutako 2097. asteroidearen izena da. 1953ko abuztuak 11n aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1953 PV** zen. Bere izena Johann Gottfried Gallegatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2098 Zyskin

**2098 Zyskin** asteroide gerrikoan aurkitutako 2098. asteroidearen izena da. 1972ko abuztuak 18an aurkitu zuen [Liudmila Zhuravlyova]]k Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 QE** zen. Bere izena Lev Jurjevic Zyskin errusiar mediku eta zirujauagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2099 Öpik

**2099 Öpik** asteroide gerrikoan aurkitutako 2099. asteroidearen izena da. 1977ko azaroak 8an aurkitu zuen Eleanor Francis Helinek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1977 VB** zen. Bere izena Ernst Öpik estoniar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2100 Ra-Shalom

**2100 Ra-Shalom** asteroide gerrikoan aurkitutako 2100. asteroidearen izena da. 1978ko irailak 10ean aurkitu zuen Eleanor Francis Helinek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1978 RA** zen. Bere izena egiptoar mitologiako Ra jainkoagatik eta hebreerazko Shalom hitzagatik jasotzen du, bakea esan nahi duena.

## Kanpo estekak
2101 Adonis

**2101 Adonis** asteroide gerrikoan aurkitutako 2101. asteroidearen izena da. 1936ko otsailak 12an aurkitu zuen Eugene Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 CA** zen. Bere izena greziar mitologiako Adonis pertsonaiagatik jasotzen du. Apolo asteroide bat da. Tintinen Ilargian oinez komikian Haddock kapitaina asteroide honen ilargi bihurtzen da.

## Kanpo estekak
2102 Tantalus

**2102 Tantalus** asteroide gerrikoan aurkitutako 2102. asteroidearen izena da. 1975eko abenduak 27an aurkitu zuen Charles Thomas Kowalek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1975 YA** zen. Bere izena greziar mitologiako Tantalo pertsonaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2103 Laverna

**2103 Laverna** asteroide gerrikoan aurkitutako 2103. asteroidearen izena da. 1960ko martxoak 20an aurkitua izan zen La Platatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1960 FL** zen. Bere izena Laverna erromatar jainkosagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2104 Toronto

**2104 Toronto** asteroide gerrikoan aurkitutako 2104. asteroidearen izena da. 1963ko abuztuak 15ean aurkitu zuen Karl Walter Kamperrek Richmond Hilleko David Dunlap Behatokitik eta Sidney van den Berghek Tautenbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1963 PD** zen. Bere izena Torontoko Unibertsitateagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Pyxis

**Pyxis** izan daiteke:
* Pyxis, konstelazioa.
* Pixide (zeramika).
* Pyxis, Testudinidae (dortoka) familiaren generoa.
Libra

**Libra** izan daiteke:

* **Libra**, indar unitatea.
* **Libra**, masa unitatea.
* **Libra**, konstelazioa.
* **Libra**, zeinukoa.
* ***Libra***, tximeleten generoa.
* **Libra Puntua** ekliptikaren puntua.
* **Dohko Librakoa**, Saint Seiya animearen pertsonaia.

## Ikus, gainera 
* Libera
* Libera (argipena)
Castletroy

**Castletroy** (irlanderaz *Caladh an Treoigh*) Irlandako Limerick hiriaren auzune handia da, Irlanda osoan azkarren hazten ari dena, izan ere gaur egun 40.000 biztanletik gora baitu.

## Historia 
Mendeetan zehar Limericketik aparte egon izan da eta ez du garapen handirik izan. Limerickeko unibertsitatea bertan ezarri zenean biztanleria igo zen eta Limerick ere hedatuz joan zenez, azken honek Castletroy barneratu zuen. Biztanlegoaren erdia gaur egun unibertsitateko ikasleek osatzen dute.

## Ondasun nabarmenak 
* Limerickeko unibertsitatea
* Juduen hilerria

## Kanpo estekak
Raheen (Limerick konderria)

**Raheen** (, «Ringfort txikia») Limerick hiriko hego-mendebaldeko industria auzo bat da. 10.623 biztanle ditu (2006) gehienak herrigunean. Limericketik 6 kilometro hegoaldera kokaturik dago eta gaur egun hiriburuaren auzunea da. 2014ean biek bat egiteko proposamena onartu da berriki. Patrickswell udalerritik 6 kilometro iparraldera dago.

1960ko hamarkadatik aurrera bilakaera handia jasan zuen. Auzune kultura-anitza da, XX. mendearen amaieraldera, Ekialdeko Europa, Hegoaldeko Europa, Espainia, Txina, India eta Pakistandik etorritako etorkinak ezarri ziren. Zelta Tigrearen oparotasun ekonomikoaren garaian Afrika eta Hego Amerikatik etorritako komunitateen bizileku ere bilakatu da.

## Kanpo estekak
Iñaki Malbadi

**Iñaki Malbadi** (Albiztur, Gipuzkoa, 1957) soinu jotzailea eta trikitilaria da. Folk talde askotan aritutako musikaria da, bere herriaren izenarekin omendutako *Albiztur* fandangoa konposatzeagatik ezaguna. Besteak beste, Mairrin O'Connor eta Jacinto Rivasek grabatua dute Albozturren bertsio bat. 

## Diskografia 
* *Euskadiko Trikitixa Txapelketa Azpeitia* (1980). Iñaki eta Ramon.
* *Euskadiko Trikitixa Txapelketa Azpeitia* (1982). Iñaki eta Ramon.
* *Euskadiko Trikitixa Txapelketa Donostia* (1982). Iñaki eta Ramon.
* *Albizturko trikitixa* (1984) - Iñaki eta Ramon.
* *Marrutxipi* (1985)- Azala
* *Harri txurian* (1989)- Iñaki eta Ramon.
* *TRIKI 1 diatonic dynamite* (1995)- Iñaki eta Ramon.
* *Tolosako Dultzaineroak Gaiteroak* (1996)
## Erreferentziak
Berdintasun (argipena)

**Berdintasun** terminoka adiera zenbait ditu:

* matematikan, berdintza edo **matematika-berdintasuna**, bi adierazpen matematikoren berdintasuna;
* legearen aurreko berdintasuna edo lege-berdintasuna, hiritarrak legearen aurrean berdinak izatearen printzipioa;
* aukera-berdintasuna, pertsonak gizartean ongizatera heltzeko helburuari buruz ez diskriminatuak izateko printzipioa;
* genero-berdintasuna, gizonak eta emakumeak berdintasunez tratatzearen aldeko jarrera eta mugimendua;

## Ikus, gainera 
* Berdinzaletasun
* Desberdintasun
Dunmore East

**Dunmore East** (irlanderaz *An Dún Mór Thoir*) Irlandako hegoaldeko Munster probintziako Waterford konderriko herri arrantzale eta turisktiko txikia da, 1.547 biztanle ditu (2006).

## Etimologia 
Irlanderazko *Dún Mór* izenak "gotorleku handia" esan nahi du. Curraghmore Lord Powerrek 1640an eraikitako gazteluari egiten dio erreferentzia. gaur egun dorre bat baino ez da gelditzen.

## Historia 
Smithek 1745ean idatzitako "Waterfordeko historia" liburuan arrantzale herri garrantzitsua dela esaten da. Oraindik ez zegoen kairik eta itsasuntziak hondartzatik itsasoratzen ziren. 1814ean Alexander Nimmo eskoziar ingeniariak kaia eraiki zuen eta posta zerbitzua ezarri zen Irlanda eta Inglaterraren artean. Horretarako itsas-argi bat ere altxatu zen. Gaur egun herri arrantzalea izateaz gain turismogunea ere bihurtu da.

## Ekintzak 
Hainbat ekintza izaten dira urtean zehar Dunmoren. Aipagarrienetako bat Bluegrass jaialdia izaten da, bluegrass country musikaren azpigeneroa da.

## Hiri senidetuak 
* 

## Iruditegia 

Irudi:Counsellors strand - geograph.org.uk - 491497.jpg
Irudi:Dunmore harbour again. - geograph.org.uk - 491456.jpg
Irudi:Old Church - geograph.org.uk - 546456.jpg

## Kanpo estekak
Aunis

thumb|Auniz gorriz eta Akitania arrosaz
**Aunis** (frantsesez: *Aunis*) Frantziako Erresumako eskualde historikoa da, egungo Itsas Charente departamenduan zegoena. Hiriburua Arroxela zuen eta Akitaniako dukerriaren feudo bat izan zen.

## Historia 
1374an Karlos V.ak probintzia izendatu zuen. Erlijio Gerretan higanoten azken gotorlekua izan zen, 1628an Arroxela erori arte.

## Kanpo estekak
Forez

thumb|Armarria
**Forez** (frantsesez  ahoskatua) Frantziako Erresumako eskualde historikoa da, egungo Loira, Loira Garaia eta Puy-de-Dôme departamenduetan zegoena. Hiriburua Feurs zuen eta hizkuntza nagusia frankoprovenzera izan zen.

## Kanpo estekak
Oliver gaztelua

**Oliver gaztelua** (ingelesez *Castle Oliver*) Irlandako Limerickeko konderriaren hegoaldean dagoen gaztelu viktoriarra da. Ardpatrick herrixkatik gertu dago. Babesleku gisa baino aisialdirako eraikia izan zen.

## Historia 
Oliver Cromwellen gudalosteetako kapitaina zen Robert Oliverrek eskuratu zituen inguruko lurrak eta 1658an gaztelua eraiki zuen. Urte askotan zehar gazteluari *Clonodfoy* izena eman zitzaion eremuaren aurreko irlanderazko *Cloch an Otbhaidhigh* izenaren kontrakzioa da.

XIX mendean haren ondorengoak ziren Mary Isabella eta Elizabeth Oliver Gascoigne ahizpek jaso zuten gaztelua. 1845ean erabat berritu zuten, gaur egun daklusagun gaztelua eraikiz. Horretarako Yorkeko arkitektua zen George Fowler Jonesek diseinatu zien eraikin berria. Ahizpak artisau abilak ziren eta beirateak beraiek egin zituzten.

## Iruditegia 

Irudi:Castle Oliver (1).jpg
Irudi:Castle Oliver West.jpg
Irudi:Castle Oliver Ballroom.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Berdinzaletasun

Politikan eta moralean, **berdinzaletasuna** pertsona guztiak gizartean berdintasunez tratatu behar direla aldeztu eta sustatu egiten duen joera moral eta politikoa da. Berdinzaletasun-joera zenbait daude: zein pertsonen arteko berdintasuna sustatzen den (berdinzaletasuna orokorra, sexua, arraza edo estatus ekonomikoa kontuan hartu gabe, eta mugatua izan baitaiteke) eta berdintasuna zein arlori dagokion (zentzu zabalenean eta erabatekoan edota soilik horiei eman behar zaizkien aukeretan, eskubideei buruz edo errentaren desberdintasunak murrizte aldera).

## Berdintasunaren aurkako mugimenduak 
Berdintasuna defendatzen ez duten taldeak hauek dira, zein pertsonen arteko desberdintasuna xaxatzen duten arabera:

### Sexua 
* Sexismoa (matxismo eta henbrismoa)
* Feminismo erradikala

### Arraza 
* Arrazismo

### Joera sexuala 
* Homofobia

### Jatorria 
* Xenofobia

## Ikus, gainera 
* Diskriminazio
* Diskriminazio positibo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maine (eskualde historikoa)

**Maine** () Frantziako Erresumako eskualde historikoa da, egungo Sarthe eta Mayenne departamenduetan zegoena. Hiriburua Le Mans zuen eta Anjou eta Normandiaren arteko harresia izan zen.

Erresumak 1203an inbaditu zuen, Normandia baino lehen.

## Kanpo estekak
Gur aintzira

**Gur** (ingelesez *Lough Gur* eta irlanderaz *Loch Gair*) Irlandako mendebaldean dagoen Limerickeko konderriko aintzira txikia da. Knockadoon muinoaren inguruan perra itxura hartzen du.

## Historia 
K.a. 3000 urte inguruko hainbat monumentu megalitiko daude inguruan, besteak beste aipatzekoak dira Irlandako harrespil handiena, Grange harrespila, eta trikuharri bat. Kastro bat ere badago Knockadoon muinoan lakuari begira.

Erdi Aroko bi gaztelu ere badaude, alde batetik ''Bourchier's Castle* dorretxea eta bestetik*Black Castle'' gaztelu anglo-normandiarraren aztarnak.

## Iruditegia 

Irudi:Lough gur.jpg|Gur aintzira
Irudi:Grange stone circle.jpg|Grange harrespila

## Ikus, gainera 
* Irlandako aintziren zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Shannon Heritageren webgunea
Prisma optiko

eskuinera|thumb|250px|Prismak argi-izpiak desbideratzen ditu.
Optikan, **prisma optikoa** bat elementu optiko garden bat da, argia errefraktatzeko diseinatutako gainazal lau eta leunduak dituena. Gutxienez gainazal batek inklinatuta egon behar du; bi gainazal paralelo dituzten elementuak ez dira prismak. Prisma optiko mota ezagunena prisma triangeluarra da, oinarri triangeluarra eta aurpegi angeluzuzenak dituena. Prisma optiko guztiak ez dira prisma geometrikoak, eta prisma geometriko guztiak ez dira prisma optikotzat hartzen. Prismak edozein materialez eginak izan daitezke, diseinatuta dauden uhin-luzeretarako gardenak direnak. Ohiko materialak beira, akrilikoa eta fluorita dira.

Prisma sakabanatzaile bat argi zuria bere espektro-kolore osatzaileetan (ortzadarraren koloreetan) deskonposatzeko erabil daiteke espektro bat osatzeko, hurrengo atalean deskribatzen den moduan. Ondoren aipatuko ditugun beste prisma batzuk argia islatzeko edo argia polarizazio desberdinak dituzten osagaietan banatzeko erabil daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Newcastle West

**Newcastle West** (irlanderaz *an Caisleán Nua Thiar*) Irlandako Limerickeko konderrian dagoen hiria da, Limericken metropoli eremutik kanpora dagoen handiena. 5.098 biztanle ditu (2006) gehienak herrigunean.

## Geografia 
Arra iaiak zeharkatzen du herria Deel ibaiarekin bat egin aurretik. Katilu itxurako haran baten erdian dago, garai batean *wild boar* (basurde) izenaz ezagutzen zena, animalia hauek ugariak baitziren bertan.

## Historia 
Tenpluko ordenak gaztelua eraiki zuen 1184ean eta inguruan herria eratuz joan zen. Garai hartan Castle-Roe izena zuen, gazteluak bezala. Kondairak dio herritarrek hil zituztela tenplarioak. Newcastle 1302an harpilatua izan zen eta 1315ean suntsitua. XV mendekoa da gaur egun dagoen gaztelu berriztua.

## Ondasun nabarmenak 
* Desmond gaztelua: XV mendeko gaztelua.
* Sortzez garbiaren eliza: 1828an eraikia.

## Hiritar ezagunak 
* Michael Hartnett (1941-1999), poeta

## Kanpo estekak
Grange harrespila

thumb|250px| Grange harrespila
**Grange harrespila** (ingelesez *Grange Stone Circle*, irlanderaz *Lios na Grainsi*) Limerickeko konderrian dagoen Gur aintziraren ondoan dagoen harrespila da, Irlandako handiena hain zuzen ere. Bruff herritik 4 kilometro eskasera dago.

## Egitura 
45 metrotako diametroa dauka eta guztira 113 harri zenbatu dira. Harririk handienak 2'8 metrotako altueraraino iristen dira eta 40 tonako pisua dute. Honetaz gain lurreko buztina 60 cm-ko sakoneraraino iristen dela ikusten da. Udako solstizioarekin lerrokaturik dago harrespila, egun hartako egunsentian eguzki izpiek zirkuluaren erdian jotzen baitute.

## Indusketak 
Bi giza bihotzen aztarnak aurkitu dira, erretako hezur batzuk ere bai, hala gizakienak nola animalienak. Honetaz gain Brontze Aroko eta Neolito garaiko eramikazko tresneria ere bai.

## Ikus, gainera
* Irlandako monumentu megalitikoak

## Kanpo estekak
Nivernais

thumb|Kokapena

**Nivernais** (frantsesez: *Nivernais*) Frantziako Erresumako eskualde historikoa da, egungo Nièvre departamenduan zegoena. Hiriburua Nevers eta gainerako hiri nagusiak Pouilly, Cosne, Clamecy, Vézelay, Château-Chinon, Decize, Donzy eta La Charité-sur-Loire zituen. Basoz beteriko eskualdea da.

## Kanpo estekak
Pertxe

thumb|Eskualdeko mapa

**Pertxe** (frantsesez: *Perche*,  ahoskatua) Frantziako Erresumako eskualde historikoa da, egungo Orne, Eure, Eure eta Loir eta Sarthe departamenduetan zegoena. Hiriburuak Mortagne eta Nogent izan zituen, non kondeek eskualdea gobernatu zuten. Bere zaldiak pertxeroi izenekoak, entzutetsuak dira lan egiteko aproposak izateagatik.

## Kanpo estekak
Adare

**Adare** (irlanderaz *Áth Dara*) Irlandako Limerickeko konderrian dagoen udalerri bat da. Maigue ibaiaren pasabide naturala da. Irlandako Ondare Herria izendatua dago. 2006ko erroldaren arabera 2.454 biztanle zituen.

## Etimologia 
Irlanderazko *Áth Dara* izenak "haritzaren pasabidea" esan nahi du.

## Historia 
Maigue ibaia gurutzatzeko kokaleku egokia izanik Erdi Aroan merkatal-herri bihurtu zen eta hiru monasterio izatera iritsi zen; Trinitarioena (1230), agustindarrena (1316) eta frantziskotarrena (1464). XIX mendean lehenengo biak berriztu egin ziren.

Desmondarren XII mendeko gotorleku bat ere izan zuen, gaur egun aztarnak baino gelditzen ez badira ere.

## Ondasun nabarmenak 
Aipaturiko monasterio eta gazteluaz gain, **Adare Manor** gaztelua dago. 1830an eraiki zuten eta Dunraven familiaren etxea izan zen. Gaur egun 5 izarretako hotela da.

## Iruditegia 

Irudi:Adare.jpg|Kale nagusia
Irudi:Desmond Castle02(js).jpg|Desmond gaztelua
Irudi:AdareTrinitarianMonastery.jpg|Trinitarioen eliza
Irudi:Augustinian Friary St NicholasChurch Adare.jpg|Agustindarren eliza

## Kanpo estekak 
*  Adare Ondare Zentruaren webgunea
Marcheko konderria

thumb|Kokapena
**Marcheko konderria** (frantsesez: *Comté de la Marche*; okzitanieraz: *la Marcha*,  ahoskatua) Frantziako Erresumako eskualde historikoa da, egungo Creuse departamenduan zegoena.

Izena lehendabizikoz X. mendearen erdialdean agertu zen, Gilen III.a Akitaniakoak Boso izeneko bere basailuari (kondearen izendapenarekin batera) eman zionean. XII. mendean konderria Lusignango jaunarena zen, batzutan Angulema eta bestetan Limousingo kondeak ere bazirenak.

Guy kondea 1308an oinordekorik gabe hil zenean, Filipe IV.a Frantziakoak lurraldeaz jabetu zen.

## Kanpo estekak
Ikositetraedro pentagonal

Geometrian, **ikositetraedro pentagonala** Catalan-en solido bat da, 24 aurpegi (pentagono irregularrak), 60 ertz eta 38 erpin dituena.

## Kanpo estekak 
*
Prisma pentagonal

thumb|3D eredua
Geometrian, **prisma pentagonala** oinarri pentagonaleko prisma da. Prisma pentagonala heptaedro bat da, 7 aurpegi (2 pentagono eta 5 paralelogramo), 15 ertz eta 10 erpin dituena.

## Irudiak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
Saintonge

**Saintonge** (frantsesez  ahoskatua) Frantziako Erresumako eskualde historikoa da, egungo Itsas Charente departamenduan zegoena. Hiriburua Saintes zuen eta izena bertan bizi ziren *santoni* herritik datorkio.

## Kanpo estekak
Prisma hexagonal

thumb|3D eredua
Geometrian, **prisma hexagonala** oinarri hexagonaleko prisma da. Prisma hexagonala oktaedro bat da, 8 aurpegi (2 hexagono eta 6 paralelogramo), 18 ertz eta 12 erpin dituena.

## Irudiak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
Trois-Évêchés

thumb|Eskualdeko mapa
**Trois-Évêchés** (frantsesez  ahoskatua, euskaraz: Hiru gotzain-hiri) Frantziako Erresumako eskualde historikoa da, Lorrenako Verdun, Metz eta Toulgo gotzain-printzerri osatua.

Elizbarrutiak Germaniako Erromatar Inperio Santuko estatuak ziren, 1552an Henrike II.a Frantziakoak konkistatuak izan ziren arte. Zenbait printze protestanteek Karlos V.a enperadorearen aurka matxinatu zirenez, honek konkista Chambordeko itunaren bitartez legeztatu zuen. Hala ere, behin betiko anexioa 1648ko Westfaliako bakearekin batera etorri zitzaien.

## Kanpo estekak
Prisma heptagonal

thumb|3D eredua
Geometrian, **prisma heptagonala** oinarri heptagonaleko prisma da. Prisma heptagonala eneaedro bat da, 9 aurpegi (2 heptagono eta 7 paralelogramo), 21 ertz eta 14 erpin dituena.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Verdun

**Verdun** izan daiteke:
* Verdun (Mosa), ekialdeko Frantziako hiria
** Verdungo Hitzarmena (843, Karolingiar Inperioa)
** Verdungo setioa (1870, Frantzia-Prusia Gerra)
** Verdungo gudua (1916, Lehen Mundu Gerra)
* Verdun (Ariège), hegoaldeko Frantziako udalerria
Hexakisoktaedro

Geometrian, **hexakisoktaedroa** (edo **disdiakisdodekaedroa**) Catalan-en solido bat da, 48 aurpegi (hiruki eskalenoak), 72 ertz eta 26 erpin dituena.

## Kanpo estekak 
*
Gerry Weil

**Gerhard Weilheim** —**Gerry Weil** izen-deiturez ezagunagoa— (Viena, Austria, 1939ko abuztuaren 11 – Caracas, 2024ko azaroaren 16) jazzeko piano jotzailea izan zen. Austrian jaioa, Venezuelan bizi zen 17 urte zituenez geroztik, eta bere bigarren aberritzat zuen Venezuela.

Izen handiko musikaria izan zen Venezuelan, jazz garaikidearen alorrean batik bat. Jazz modernoaren eta Venezuelako bertako musikaren elementuak erabil zituen bere lanetan, eta lan horiek oso ezagunak bihurtu ziren azken urteotan. Ikasketei dagokionez, autodidakta izan zen hasiera batean, eta geroago Berklee College of Music-en ikasi zuen. Venezuelan, Gerry Weil musikaririk emankorrenetarikoa da, eta belaunaldi gazteengan eragin handienetarikoa izan duena.

## Diskografia 
* 1969: El Quinteto De Jazz
* 1971: The Message
* 1984: Jazz En Caracas
* 1989: Autana/Magic Mountain
* 1993: Volao
* 1999: Profundo
* 2005: Free Play & Love Songs
* 2006: Empatía
* 2006: Navijazz
* 2009: Tepuy

## Kanpo estekak 
* Gerry Weilen webgunea
Prisma triangeluar

thumb|Prisma triangeluar
Geometrian, **prisma triangeluarra** oinarri triangeluarreko prisma da. Prisma triangeluarra pentaedro bat da, 5 aurpegi (2 hiruki eta 3 paralelogramo), 9 ertz eta 6 erpin dituena.

## Irudiak 
## Ikus, gainera 
## Ikus, gainera 
* Prisma optikoa

## Kanpo estekak 
*
Dreamer (Supertramp)

***Dreamer*** (euskaraz *Ameslari*) Supertramp britainiar rock musika tadelaren abesti bat da. 1974ko *Crime of the Century* diskoaren barnean merkaturatu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Dreamer* abestia entzungai
La bohème

***La bohème*** (frantsesez  eta italieraz  ahoskatua; ) lau zatitan banatutako opera bat da, Giacomo Pucciniren musikarekin eta Giuseppe Giacosa eta Luigi Illicaren italierazko libretoarekin, nortzuk 1845 eta 1849 bitartean, bost urtetan zehar *El Corsario* egunkarian argitaratutako Henri Murgerren *Scènes de la vie de bohème* izenburuko entregako eleberriaren atalak sinplifikatu eta batu zituzten. Puccinik Milango kontserbatorioko ikasle urteetan izan zituen bizipenak islatzen ditu, non Pietro Mascagnirekin gela bera konpartitu zuen.

*La bohème* Turingo Teatro Region estreinatu zen 1896ko otsailaren 1ean oraindik gaztea zen Arturo Toscaniniren zuzendaritzapean. Opera honek harrera hotza izan zuen hala publikoaren nola kritikaren partetik. Gaur egun, *La bohème* opera errepertorio estandarreko lanik nabarmenenetako bat da, eta mundu osoan gehien antzeztutako laugarrena bezala agertzen da 2005-2010 eperako. 1946an, estreinatua izan eta 50 urtera, Toscaninik opera honen antzezpen bat zuzendu zuen NBCko Orkestra Sinfonikoarekin. Antzezpen hau, denbora igaro ondoren, diskoan eta compact discean argitaratu zen. Bere jatorrizko zuzendariak eginiko Pucciniren opera baten grabaketa bakarra da (ikus Grabaketak sekzioa beherago).

## Istorioaren jatorria 
Bere azalaren arabera, La Bohèmen libretoa Henri Murgerren *Scènes de la vie de bohème* eleberrian oinarritzen da, 1840an Parisko Latin auzoan bizi diren bohemiar gazteak irudikatzen dituzten bineta bilduma bat. Ohi eleberri deitzen zaion arren, ez du istorio bateratu bat. Murger eta Théodore Barrièren 1849ko antzezlanean bezala, libretoa Rodolfo eta Mimìren arteko harremanean zentratzen da, hauen heriotzarekin amaituz. Lanean bezala, libretoak eleberriko bi pertsonaia, Francine eta Mimì, Mimìren pertsonaia bakarrean batzen ditu.

Libretoaren zati handi bat jatorrizkoa da. II. eta III. zatietako istorio nagusiak libretogileek asmatuak dira, soilik aipamen gutxi batzuekin Murgerren laneko pertsonaia eta gertakarietara. I. eta IV. zatietako gertakari gehienek eleberria jarraitzen dute, zenbait ataletako gertakariak uztartuz. I. eta IV. zatietako amaierako eszenak (Rodolfo eta Mimìrekin) operan eta eleberrian agertzen dira. Euren topaketaren istorioak leialki jarraitzen du eleberriko 18. atala, non ganbara batean bizi diren maitaleak ez diren Rodolfo eta Mimì, baizik eta Jacques eta Francine. Mimìren heriotzaren istorioa operan eleberriko bi atal ezberdinetatik sortzen da, bata Francinen heriotzari buruzkoa eta bestea Mimìrenari buruzkoa.

Argitaratutako libretoak laburki bere egokitzea eztabaidatzen duten libretogileen ohar bat du. Zuzenean antzezlana aipatu gabe, Francine eta Mimìren pertsonaiak pertsonaia bakar batean bateratu izana defendatu zuten:  (Nork ezin dezake detektatu emakume baten profil delikatuan Mimì zein Francinen izaera?). Garai hartan, eleberria publikoa zen, Murger oinordekorik gabe hil ondoren, baina antzezlanaren eskubideak oraindik Barrièren oinordekoek kontrolatzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La gallina de los huevos de oro (Mortadelo eta Filemon)

**La gallina de los huevos de oro** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen 1976ko abentura bat da.

## Istorioa 
Bacterio profesoreak Sarita izeneko bere oiloarekin pentsu bat probatzen ari da urrezko arraultzak eman ditzan. Esperimentuak funtzionatu egiten du, baina Saritak ihes egiten du eta Mortadelok eta Filemonek aurkitu egin beharko dute beste norbaitek oiloak eman dezakeen aberastasuna aurkitu aurretik.

## Beste medio batzuetan 
Osorik egokitu da pertsonaiei buruzko telesaileko atal batean.

## Kanpo estekak
Burdin-sulfurozko munduaren teoria

[thumb|300px|eskuinera|[Fumarola beltzak. Teoriaren batzuk itsaspeko iturri hidrotermalen batetik gertu sortu zela diote.]]
**Burdin-sulfurozko munduaren teoria** Günter Wächtershäuser alemaniar kimikari eta patenteetan espezializatutako abokatutak proposatutako biziaren jatorriari buruzko hipotesi bat da. Hipotesi honetan espezie kimikoak eta burdin eta sufrezko konposatuek parte hartzen dute. Wächtershäuserrek metabolismo forma primitibo bat genetikaren aurretik existitu zela proposatzen du. Bere lanean, metabolismo bezala beste prozesu batzuek probesteko moduan energia sortzen duten erreakzio kimikoen ziklo bat ulertzen da. Ideia, behin metabolismo ziklo primitibo bat ezarri ondoren, hau geroz eta konplexuagoak diren konposatuak sortzen hasten dela da. Teoriaren funtsezko ideia bizitzaren kimika primitiboa ozeanoetan masazko disoluzio batean gertatu ez zela da, baizik eta pirita bezalako mineralen azalean, iturri hidrotermaletatik gertu. Giro anaerobio bat zen, eta tenperatura (100&nbsp;°C) eta presio altukoa. Lehen zelulak mineralen azaleko burbuila lipidikoak izango ziren. Wächtershäuserrek ozpinean aurki daitekeen azido azetikoak (karbono, hidrogeno eta oxigeno konbinaketa sinple bat) funtsezko papera bete zuela dioen hipotesia garatu zuen. Azido azetikoa zelulen metabolismoarentzat funtsezkoa den azido zitrikoaren zikloaren zati da.

Burdin-sulfuroaren teoriaren funtsezko ideietako batzuk honako *bizitza sortzeko errezeta labur*rean laburbildu daitezke: Ura irakitea, burdin eta nikelezko sulfuroetan astintzea. Karbono monoxido eta hidrogeno sulfurozko gasak burbuilatzea eta peptidoak eratu arte itxarotea.

Modu teknikoagoan, Wächtershäuserrek honako pausoak planteatu zituen proteinak agertzeko:

# Azido azetikoaren ekoizpena ioi metaliko bidezko katalisi bidez.
# Karbonoa gehitzea azido azetikozko molekulari azido pirubikoa sortzeko (hiru karbonozko konposatu bat osatzen da).
# Amonioa gehitzen da aminoazidoak eratzeko.
# Peptidoak eratzen dira, eta ondoren proteinak.

Hala azido azetikoa nola pirubikoa azido zitrikoaren zikloko funtsezko substratuak dira.

1997an Wächtershäuserrek eta Claudia Huberrek karbono monoxidoa, hidrogeno sulfuroa eta nikel sulfurozko partikulak 100&nbsp;°Ctan nahastu zituzten eta aminoazidoak era zitezkeela frogatu zuten. Hurrengo urtean, osagai berberak erabiliz peptidoak sortzeko gai izan ziren.

## Ikus, gainera 
* Biziaren sorrera
* Berezko sorkuntza
* Miller-Urey esperimentua
* ARNzko munduaren hipotesia
* HAPzko munduaren hipotesia
* Panspermia

## Kanpo estekak
Gaua Mendi Gorrian

thumb|200px|*Gaua Mendi Gorrian* musikalana entzungai.

**Gaua Mendi Gorrian** (errusieraz ''Ivanova noch' na Lisoy gore*, "San Joan Gaua Mendi Gorrian") Modest Musorgski errusiar konposatzailearen olerki sinfoniko bat da. Musikalan hau jatorriz Nikolai Gogol idazlearen ipuin batean oinarritua dago, bertan baserritar edo nekazari batek San Joan gauez Kiev hiritik hurbil dagoen Mendi Gorrian akelarre bat ikusten du (Walpurgis gauaren parekidea). Berritzailea izateaz gain, musikalanak osaketa bihurria du, eta bertsio ugari ezagutu ditu.

Músorgskik musikalaren hasiera berak idatzitako oharrak ipini zuen, hauek hasiera batetik aurrera musikalanaren fantasiazko giroa hobekiago ulertzen lagundu zutelarik:

* Naturazgaindiko ahotsen lurpeko murmurioak.
* Ilunpeko izpirituen eta Chernabogen (Satan) agerpena.
* Chernabogen ohoretzea eta meza beltza.
* Sorginen larunbata.
* Urrutira herriko elizaren kanpai hotsa entzuten da, ilunpeko izpirituak sakabanatuaraziz.
* Egunsentia.
     
Musorgskiren heriotzaren ondoren, haren lagun eta adiskidea zen Nikolai Rimski-Korsakovek musikalan bikain, koloretsu eta indartsu hau orkestratu eta moldatu zuen, ondorioz kontsertu eta musika emanaldi askotan ospetsu bilakatu delarik.

## Ondarea 
1940an Walt Disneyren Fantasia marrazki bizidun filmean musikalan hau Gaizkia edo Gaiztakeria irudikatzeko erabili zen.

## Kanpo estekak 
* *Gaua Mendi Gorrian'' musikalana entzungai. Youtube.com
Prisma oktogonal

Geometrian, **prisma oktogonala** oinarri oktogonaleko prisma da. Prisma oktogonala dekaedro bat da, 10 aurpegi (2 oktogono eta 8 paralelogramo), 24 ertz eta 16 erpin dituena.

## Irudiak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
Prisma eneagonal

Geometrian, **prisma eneagonala** oinarri eneagonaleko prisma da. Prisma eneagonala endekaedro bat da, 11 aurpegi (2 eneagono eta 9 paralelogramo), 27 ertz eta 18 erpin dituena.

## Irudiak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Prisma dekagonal

Geometrian, **prisma dekagonala** oinarri dekagonaleko prisma da. Prisma dekagonala dodekaedro bat da, 12 aurpegi (2 dekagono eta 10 paralelogramo), 30 ertz eta 20 erpin dituena.

## Irudiak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
2106 Hugo

**2106 Hugo** asteroide gerrikoan aurkitutako 2106. asteroidearen izena da. 1936ko urriak 26an aurkitu zuen Marguerite Laugierrek Nizatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 UF** zen. Bere izena Victor Hugo frantziar idazleagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2107 Ilmari

**2107 Ilmari** asteroide gerrikoan aurkitutako 2107. asteroidearen izena da. 1941eko azaroak 12an aurkitu zuen Liisi Otermak Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1941 VA** zen. Bere izena finlandiar mitologiako Ilmarinen pertsonaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2108 Otto Schmidt

**2108 Otto Schmidt** asteroide gerrikoan aurkitutako 2108. asteroidearen izena da. 1948ko urriak 4an aurkitu zuen Pelageia Shajnek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1948 TR1** zen. Bere izena Otto Schmidt astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2109 Dhotel

**2109 Dhotel** asteroide gerrikoan aurkitutako 2109. asteroidearen izena da. 1950eko urriak 13an aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1950 TH2** zen. Bere izena André Dhotel frantziar idazleagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2110 Moore-Sitterly

**2110 Moore-Sitterly** asteroide gerrikoan aurkitutako 2110. asteroidearen izena da. 1962ko irailak 7an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak AEBetako Indiana estatuko Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1962 RD** zen. Bere izena Charlotte Moore Sitterly estatubatuar astrofisikariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2105 Gudy

**2105 Gudy** asteroide gerrikoan aurkitutako 2105. asteroidearen izena da. 1976ko otsailak 29an aurkitu zuen Hans-Emil Schusterrek La Sillako Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1976 DA** zen. Bere izena *Gudrun Werner*gatik jasotzen du, aurkitzailearen laguna zena.

## Kanpo estekak
2111 Tselina

**2111 Tselina** asteroide gerrikoan aurkitutako 2111. asteroidearen izena da. 1969ko ekainak 13an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 LG** zen. Bere izena 1953 eta 1958 artean Kazakhstango lurralde birjinean egindako kanpaina ospatzen duen Tselina edo Celinagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2112 Ulyanov

**2112 Ulyanov** asteroide gerrikoan aurkitutako 2112. asteroidearen izena da. 1972ko uztailak 13an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 NP** zen. Bere izena Leninen anaia zaharra zen Aleksandr Ilyich Ulyanovgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Optika geometriko

[thumb|200px|[Ostadar bat osatzen optika geometrikoaren bidez]]

Fisikan, **optika geometrikoa** argi-izpien hedapen zuzenean oinarrituriko argiaren deskribapena eta azterketa da. Hurbilketa honetan, argi-izpien islapena eta errefrakzioa soilik har daitezke kontuan, difrakzioaren fenomenoa alde batera utzita. Oso teoria erabilgarria da, besteak beste, tresna optikoak aztertzeko.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Ikus, gainera 
* Sistema optikoa
* Optika
* Espektro elektromagnetikoa

## Kanpo estekak
Optika kuantiko

Fisikan, **optika kuantikoa** argiaren eta materiaren arteko interakzioak eta horren ondoriozko fenomenoak mekanika kuantikoa aplikatuz aztertzen dituen optikaren atala da.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Ikus, gainera 
* Optika fisikoa

## Kanpo estekak
Cambridge (Massachusetts)

**Cambridge** Ameriketako Estatu Batuetako Massachusetts estatuko hiria da, Boston Handia metropoli eremuan. Middlesex konderriko bi hiriburuetako bat da (bestea Lowell da). Ezaguna da, batez ere, munduko unibertsitate garrantzitsunetako bi, Harvard Unibertsitatea eta Massachusetts Institute of Technology, bertan daudelako. 2010ean 105.162 biztanle zituen eta estatuko bosgarren hiririk handiena zen, Boston, Worcester, Springfield eta Lowellen ondotik.

## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
Cambridge ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Ilitx Ulianov

**Aleksandr Ilitx Ulianov** (errusieraz Александр Ильич Ульянов; Nizhni Novgorod, 1866ko apirilaren 12agreg./martxoaren 31jul. - Shlisselburg, 1887ko maiatzaren 20agreg./maiatzaren 8ajul.) errusiar iraultzaile bat izan zen, Vladimir Leninen anaia nagusia.

## Biografia 
Ilia Ulianov (1831-1886) eta Maria Alexandrovna Blanken (1835-1916) semea eta 5 anai-arrebaren artean nagusia (Aleksandr bera, Dmitri, Maria, Anna eta Vladimir), Aleksandr Simbirskeko eskolan graduatu zen 1883an urrezko dominarekin eta San Petersburgoko Unibertsitatean sartu zen, non natur zientzietan lizentziatu zen eta urrezko domina lortu zuen zoologia arloan eginiko bere lanagatik. Unibertsitatean legez kanpoko biltzar eta manifestaldietan parte hartu zuen, ikasle eta langileei hitzaldiak emateaz gain. 1886an *Narodnaja Volja* (Herriaren Borondatea) talde terroristako kide bihurtu zen.

1887an Alexandro III.a Errusiakoa tsarra hiltzen saiatu zen talde bateko kide bihurtu zen; arrazoi horregatik, urte horretan bertan Shisselburgen urkatu zuten. Haren exekuzioak eragin handia izan zuen anaia Vladimirrengan (handik zenbait urtera, Sobietar Batasunaren lider eta sortzailea izan zen).

## Ondarea 
1972ko ekainaren 13an aurkitu zuen 2112 Ulyanov asteroidea haren omenez izendatu zen.

## Ikus, gainera 
* 1917ko Errusiako Iraultza
* Narodnik
Balio (argipena)

**Balioa** zerbaiten garrantzia zenbatesten duen kopurua da. Zein arlotan erabiltzen den, hainbat esanahi eta erabilera ditu:
* matematikan, **balioa** aldagai baten zehaztapena da,
** balio absolutua,
** baliokidetasun-erlazioa;
* estatistikan,
** balio kritikoa
** baliozkotasuna;
* etikan, balioa, printzipio etikoa;
* ekonomian, **balioa**, ondasun batek duen ezaugarri kuantitatiboa, bere erabilgarritasuna neurtzen duena edo trukatu ahal izateko zenbatespen moduan balio duena,
** balio erantsia eta Balio Erantsiaren gaineko Zerga,
** balio-galtzea,
** balio-katea,
** balio eguneratu garbia,
** balio-titulua.
Prisma endekagonal

Geometrian, **prisma endekagonala** oinarri endekagonaleko prisma da. Prisma endekagonala tridekaedro bat da, 13 aurpegi (2 endekagono eta 11 paralelogramo), 33 ertz eta 22 erpin dituena.

## Irudiak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
Prisma dodekagonal

Geometrian, **prisma dodekagonala** oinarri dodekagonaleko prisma da. Prisma dodekagonala tetradekaedro bat da, 14 aurpegi (2 dodekagono eta 12 paralelogramo), 36 ertz eta 24 erpin dituena.

## Irudiak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
El caso del calcetín

**El caso del calcetín** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen 1976ko abentura bat da.

## Istorioa 
Erakunde etsai batek ezkurretatik abiatuta energia nuklearra ekoizteko formula bat lapurtu du. Mugatik pasarazteko turista batek erositako galtzerdi batean ezkutatu dute. Baina turista horren arrastoa galdu zen, soilik bidaiatu zuen autobusa ezagutzen da. Mortadelok eta Filemonek, autobus horretako pasaiarien zerrenda baten laguntzarekin galtzerdia berreskuratu beharko dute etsaiak gauza bera egin aurretik.

## Kanpo estekak
Muckross abade-etxea

**Muckross abade-etxea** Irlandako Kerryko konderrian dagoen abade-etxea da, Killarney herrian, Muckross etxe famatuaren ondoan.

## Historia 
Frantziskotarrek eraiki zuten 1448an izen bereko aintziraren ondoan. Fraideak sarritan izan ziren erasotuak eta eraikina bera ere hainbat aldiz suntsitu eta berreraiki zen. XVII mendeko Kerryko hainbat poeta bertan hilobiraturik daude, hala nola: O'Donoghue, O'Rathaille eta O'Suilleabhain.

Gaur egun abadetxearen aztarnak nahiko ongi mantentzen dira, nahiz eta teilatua galduta daukan. Klaustroan hagin zuhaitz bat du.

## Ikus gainera 
* Muckross etxea

## Kanpo estekak
Sneem

**Sneem**, , Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderriaren mendebaldean dagoen udalerri bat da. Iveragh penintsularen hegoaldeko kostaldean dago.

Izen bereko Sneem ibaiaren itsasadarrean, ibai honek nahiz N70 errepideak udalerria zeharkatzen dutelarik. Herriaren erdigunean Sneem ibaia zeharkatzen duen harrizko zubi bat kokatzen da. 2002an 672 biztanle zituen.

Ring of Kerry ibilbide turistikoaren ohiko pasabide nahiz geldigunea ere bada.

## Iruditegia 

Irudi:Village of Sneem, Co. Kerry - geograph.org.uk - 250379.jpg|Herrigunea.
Irudi:Sneem Post Office and Erin Knitwear, Co Kerry November 1991 - Flickr - sludgegulper.jpg|Postetxea.
Irudi:Sneem Ring of Kerry - geograph.org.uk - 1361414.jpg|Ostatua eta denda.
Irudi:Sneem River, Kerry - geograph.org.uk - 889699.jpg|Sneem ibaia.

## Kanpo estekak 
* Sneem udalerriko webgunea. Sneem.net 
* Sneem udalerriari buruzko webgunea. Sneem.com
Tridimita

**Tridimita** edo **asmanita** kuartzoaren polimorfo bat da, eta bi eratara topa daiteke: tridimita alfa, sistema hexagonalean kristalizatzen dena, eta tridimita beta, sistema erronbikoan kristalizatzen duena.

Ohi, kuartzoa bezala, tektosilikatoen artean gehitua da, baina gaur egun Nazioarteko Mineralogia Elkarteak baliozkotzat onartutako Strunzen sailkapenaren 10. edizioaren arabera "mineral oxido"en 4. sailkapenan jarri beharko litzateke.

## Propietateak 
Ohi alkalinoak diren katioien ezpurutasunek egonkortua. Bere kristalek elkarhazkuntza izan dezakete kristobalitaren kristalekin.

Silizio dioxidoaren polimorfo triklinikoa da, honakoen polimorfoa delarik: koesita (SiO/2 monoklinikoa), kristobalita (SiO2 tetragonala), kuartzoa (SiO2 trigonala) eta estishovita (SiO2 tetragonala).

## Eraketa eta meak 
Maiz agertzen da barrunbeetan mundu osoko arroka bolkanikoetan.

## Kanpo estekak
Izaskun Lesaka

**Izaskun Lesaka Argüelles** (Burlata, 1975eko urtarrilaren 5a - ) Jarrai eta Segi erakundeetako ekintzailea eta Euskadi Ta Askatasunako kidea izan zen, 2012an frantziar poliziak Lyonetik gertu atxilotu zuena. Espainiar poliziak ETAren agiriak idatzi eta aparatu militarreko burua izatea leporatu zion.
Florence Nightingale efektu

**Florence Nightingale efektua** ospitaletako gaixoak beraiekin guztiz harreman profesionala izan arren erizain emakumeekin maitemintzeko joerari eta nahasmen psikiatrikoari deritzo. Florence Nightingale erizaintzaren aitzindariaren izena darama, hark nahasmen hori nozitu zuen berririk ez badago ere.

## Kanpo estekak
Keroseno

**Kerosenoa** (antzinako grezierazko κηρός *keros*, "argizari" hitzetik eratorria) petrolioa destilatuz eskuratzen den likido gardena edo ia gardena da. Dentsitate ertaina du, gasolinaren eta gasolioaren bitartekoa da. Disolbatzaile eta erregai moduan erabiltzen da, bereziki hegazkinetan eta berogailuetan.

Petrolio garbitik eratorritako gaia da, hidrokarburoez osatua. Petrolioa destilatuz lortzen da, destilazio zatikatuaren bidez. Isurkari zuria da, gasolina baino likatsuagoa. Usain sarkorra du, pozoitsua. Kerosenoa 1850ean lortu zen lehenengo aldiz, ikatz alkaternatik, eta 1859an hasi zen petroliotik ateratzen. Erreakzio motorren, berogailuen, eta gisakoen erregai gisa erabiltzen da, eta baita disolbatzaileak, intsektu hilkariak, aerosolak eta abar egiteko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galdu arte

***Galdu arte*** Juan Luis Zabalaren eleberria da, 1996an Susak argitaratua.

## Sinopsia 
Behin batean, Azkoitiko gazte batzuek bildu eta gaztetxea sortu zuten, etxe abandonatu bat horretarako hartuz. Ekintza hark eta ondoren etorri zirenek herrian ordu arte bizi zen bakea aldatu zuten. Eleberria Azkoitiko Gaztetxearen kronika dugu: Juan Luis Zabalaren nobela autofikzioa da, idazle bera izan baitzen kontatzen dituen gertaera guztien lekuko eta partaide. Nobelan bertan, Zabala pertsonaia gisa azaltzen zaigu, “Pipi” ezizenaz.

Eleberria ez da bakarrik Azkoitiko Gaztetxeari buruzko kronika historiko bat edo bertara bildu ziren neska-mutilei buruzko istorioa. Juan Luis Zabalak berak sarrerako hitzetan azaltzen duenez, “ez da Azkoitiko gaztetxeari buruzko liburua, Azkoitiko gaztetxean girotutako nobela baizik”. Batez ere, Xeperen istorioa da, protagonista, pertsonaia ilun, isil, uzkur, izua, hasieratik definitzen duten moduan. Nobela Xepe protagonistaren inguruan egitaratuta dago eta huraxe da pertsonaiarik nagusia: marjinala eta errebeldea, baina agian bere errebeldiaren nondik norakoa ondo ulertzen ez duena, bere errebeldiaren iturria non dagoen ondo ez dakiena; bizitzeko gogo izugarria du baina, era berean, gauza da heriotzaren etxean ate joka ibiltzeko…

Narratzaileak lehen lerrotik garbi uzten du zein den pertsonaia nagusia bere nobelan, zeinek daraman nobela behar duen narrazioaren haria eskutik hartuta. Gaineratzeko pertsonaiak —eta pertsonaia ugari biltzen dira azkenik— pertsonaia nagusiaren kontrapuntu dira: haren jokabidea kokatzen eta ulertzen laguntzen dute.

## Kanpo estekak
Ardfert katedrala

**Ardfert katedrala** (ingelesez *Ardfert Cathedral*, irlanderaz *Ardeaglais Ard Fhearta*), Irlandako Kerryko konderrian dagoen abade-etxea da, Ardfert herrian kokaturikoa.

## Historia 
San Brendan Clonfertgoak VI mendean sortu zuen abade-etxea, baina gaur egun dakusagun eraikinaren alde zaharrenak XII mendekoak dira. Anglo-normandiar estiloan eraiki zen eta sarrera erromanikoa da. XIV mendeko apezpiku baten eskultura dago, baina ez da ezagutzen nor zen.

XV mendean hainbat zati gehitu zitzaizkion. 1641ean irlandar matxinadan teilatua suntsitu zen eta berria egin behar izan zuten.

Katedralaren ondoan hilerria dago eta bertan eliza erromaniko baten aztarnak (*Teampall na Hoe*) eta kapera gotiko bat (*Teampall na Griffin*) ere badago. Azken honek hainbat Zelta gurutze ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Ardfert cathedral.jpg|Ardfert katedrala
Irudi:Adfert Cathedral.jpg|Leihoak
Irudi:Ardfert Cathedral3.JPG|Hilerria
Irudi:Ardfertcross2003.jpg|Zelta gurutzea

## Kanpo estekak
Polyporales

**Polyporales** edo **Poliporaleak** fungi erreinuko ordena bat da, Agaricomycetes klasekoa, eta zur-deskonposatzaile diren onddoek osatzen dute. Lehen Aphyllophorales ordenaren barruan sartuta egon ziren.

Ordena hau anitza da eta bere baitan mota askotako familiak daude sartuta, hala nola, xaflarik gabeko basidiomyceteak edo boletalak eta agarikoak bezalako hymenomyceteak.

## Habitat 
Gehien bat bizirik nahiz hilda dauden zuhaitzen enborretan egoten dira.

## Filogenia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meza beltz

[thumb|250px|"Messe Noire" (1895), [Henry de Malvos marrazkilariaren lana.]]

**Meza beltza** delakoak meza katolikoa emulatu nahi duen ospakizuna da. Nagusiki satanismoaren erritualtzat jo ohi da, bai eta mezaren parodiatzat ere. Orokorrean, ustezko izaera magikoa duten erritual multzo baten izendapena da, hauek hainbat siniskera berdintsuko pertsonen taldeek ospatu ohi dituzte, nagusiki satanismoa eta magia beltzaren zaletuak direlarik.

Meza beltzaren jatorria eztabaidan dago, ospatzaileen siniskeren araberakoa izan ohi da, jada kristautasunaren hastapenetan bere aztarnak topatu izan direlari. Ospakizun hau hainat satanista edo magia beltz zaletuek ikertu izan dute, horien artean ezagunenak Aleister Crowley, Eliphas Levi edota gaur egungo Anton Szandor LaVey satanistak ere.

## Ikus gainera 
* Akelarre
* Samhain
* Walpurgis gaua
* San Joan gaua

## Kanpo estekak 
* :Meza beltzeei buruzko bideoa.
Walpurgis gaua

**Walpurgis gaua** (; ) Erdialdeko Europa eta Iparraldeko Europan urtero apirilaren 30a eta maiatzaren 1aren arteko gauean ospatu ohi den jaia da. **Sorginen gaua** izenez ere ezaguna da, herrialde askotako antzinako sineskeren arabera gau honetan sorginak bildu ohi baitziren.

Zehazki urriaren 31eko Halloween gauetik sei hilabetetara ospatu ohi da.

## Jatorria 
Ziur aski ohitura honek bikingo edota zelta jatorria luke, negua amaitu eta udaberria hasten den den data adierazten duelarik. Lekue askora suak piztu ohi dira, haren kearekin herriak eta bertako biztanleak garbitu edota berritu asmoz.

## Izenak 
[thumb|thumb|250px|Walpurgis gaueko ospakizuna [Alemaniako Heidelberg hirian.]]

Iparraldeko Europako hainbat herrialdeetan ospatu ohi denez, bertako hizkuntza bakoitzean izen bat du:
* *Walpurgisnacht* alemaniera eta nederlanderaz.
* *Valborgsmässoafton* edota soilik *Valborg* suedieraz.
* *Vapunaatto* finlandieraz.
* *Valborgsaften* danieraz.
* *Valborgsnatten* edota *Valborgsnatta* norvegieraz.
* *Volbriöö* estonieraz.
* *Valpurgijos naktis* lituanieraz.
* *Valpurģu nakts* edota *Valpurģi* letonieraz.
* *Noc Walpurgii* polonieraz.
* *Вальпургиева ночь* errusieraz.
* *Čarodějnice*, *Valpuržina noc* edota *Pálení čarodějnic* txekieraz.
* *Chódotypalenje* behe-sorabieraz.
* *Chodojtypalenje* goi-sorabieraz.

## Ikus gainera 
* Halloween
* San Joan sua
* Akelarre
* Samhain
* Meza beltza

## Iruditegia 

Irudi:Walpurgisnacht.jpg|'Walpurgis gaua'' (1829), Johann Heinrich Ramberg (1763-1840) margolariaren lana.

## Kanpo estekak 
* Walpurgis gauari buruzko orrialdea
Dingle badia

**Dingle badia** edota **Dinglego badia** (irlanderaz *Bá an Daingin* eta ingelesez *Dingle Bay*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderrian dagoen badia bat da. Badia ipar-ekialdetik hasi eta hego-mendebaldea norantzan Ozeano Atlantikoa arte 40 kilometro luze, banealdean 3 kilometro zabal eta sarreran 20 klometro zabal ditu. Iparraldean Dingle penintsula du, aldiz hegoaldean Iveragh penintsula, bi penintsula hauen artean kokatzen delarik. Maine ibaia badia honen barnealdean itsasoratzen da.

Fungi izurdearen bizilekua ere bada, Dingle udalerrian telebistako dokumentalei esker turisten artean aski ezaguna egin dena. Badia honetan ez dago uharte nabarmenik, baina barnealdera joan ezkero, hainbat penintsula topa daitezke, denetan nabarmenena **Inch Strand** delarik, penintsula hau badiaren zabaleraren bestaldean nahiko distantzia nabarmenean luzatzen da. Badia honetako udalerri garrantzitsuena Dingle da, hau badiaren iparraldeko kostaldean kokatzen da, izen bereko Dingle penintsulan hain zuzen ere.

Fitxategi:Minard Castle.jpg|Badiaren zati handi baten ikuspegia Minard lurmuturretik so eginda, Doonamanagh gaztelua eta atzealdean Iveragh penintsula ikus daitezkelarik.
Fitxategi:Dingleharbour.jpg|Dingle udalerriko portua.
Fitxategi:Kells Bay.jpg|Kells badia.

## Kanpo estekak
Optika paraxial

**Optika paraxiala** (edo **Gaussen hurbilketa**) ardatz optikoarekin oso angelu txikiak eratzen dituzten izpiak darabiltzan optika geometrikoaren hurbilketa da. Angeluak eta horien sinu eta tangenteak ia berdinak direla onar daiteke.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak
Poliedro ahur

[thumb|200px|[Izar-dodekaedro txikia poliedro ahur bat da.]]

Geometrian, **poliedro ahurra** (edo **poliedro konkaboa**) aurpegi bat, edozein, daukan plano batek ondokoa ez duen poliedroaren beste aurpegiren bat ebakitzen duenean aplikatzen den terminoa da.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Ikus, gainera 
* Poliedro ganbila

## Kanpo estekak