open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zesarion

**Ptolomeo XV.a Filopator Filometor Zesar** (grezieraz Πτολεμαίος ΙΕ' Φιλοπάτωρ Φιλομήτωρ Καίσαρ) edo soilik **Ptolomeo XV.a Zesar**, **Zesarion** ezizenez ezagutua "Zesar Txikia" (Καισαρίων) (K.a. 47ko ekainak 23-K.a. 30), Antzinako Egiptoko ptolomeotar dinastiako azken erregea izan zen, baita Erromako tronua nahi zuenetako bat ere.

Egiptoko azken erregina izan zen Kleopatra VII.a eta Erromako diktadorea zen Julio Zesarren semea. Bere amaren ondoan errege izan zen bere osaba Ptolomeo XIV.a hil ondoren, honen arreba nagusia zen Kleopatrak pozoitua, Zesarion beraren amak, alegia. Augustorekin lehiatu zen Erroma gobernatzeko. Zesarionen erregealdiak K.a. 44ko irailak 2tik K.a. 30 arte irauten du. Ptolomeotar dinastiako azken egiptoar erregea izan zen.

## Biografia 
Bere amak, bera, Alexandrian erditu zuen, K.a. 47ko ekainak 23an, Erromara bizitzera joanez, non Julio Zesarrekin bizi izan zen K.a. 46tik. K.a. 44ko martxoak 15ean, Zesar hil egin zuten, honek, Zesarion, Erromako tronurako oinordeko izendatu gabe. Honen ondoren Kleopatra Alexandriara itzuli zen, non irailak 2an, Egiptoko erregeorde izendatzen duen Ptolomeo XIV.a hil ondoren. K.a. 41ean, Kleopatra Marko Antoniorekin aliatzen da, bere laguntza lortzeko, bere semeak, Julio Zesar, ofizialki, K.a. 42. urteko urtarrilak 1ean, jainkotua izan zenean, Erromako erregea izateko eskubidea lortu zuela ustez.

K.a. 34. urtearen amaieran, Alexandriako Emateetan, Zesarion, bere amaren mende zegoen erregeorde onartua izan zen, baita *Erregeen Errege* eta *Egiptoko Faraoi* ere, Zesarren seme eta oinordeko legitimo bezala adierazten zen aldi berean. Aldarrikapen hau, Marko Antoniok Augustorekin zuen harremanaren haustearen arrazoia izan zen, nor, ezinegonik zegoen Zesarion, Zesarren seme eta oinordeko legitimo bezala iragarria izan zelako: bere boterea, nagusiki, adopzio bidez, Zesarren oinordekotzat hartua izatean zegoen, honek, erromatar herriaren laguntza eta legioen leialtasuna bermatzen zizkiolarik.

Augustok, Egipto inbaditu zuen K.a. 30ean, eta Zesarion hiltzea zen bere nahi bakarra, horrela, Julio Zesarren oinordeko bakar bezala geratzeko. Kleopatrak bere semea babesten saiatu zen, Zesarion Berenizeko portura bidaliz, Itsaso Gorrian, Indiara bidaia zezan, non bere osaba Festus merkataria zen, baina gaztea, bere irakasle partikularrak traditu zuen, Rhodonek alegia, eta harrapatua izan zen. Erromatar guardiek, kartzela batean lepoa moztu zioten Augustoren aginduz. *Zesar gehiegi* izan zen eman zuten justifikazioa.

Marko Antonio eta Kleopatrak euren buruaz beste egin ondoren, Augustok boterea hartu zuen, orain bai, Zesarionen senide eta ondorengo bezala.

## Kanpo estekak
Minamata (Kumamoto)

, Kumamoto prefeturaren (Japonia) hegoaldeko mugan kokaturik dagoen hiria da. 1949ko apirilaren 1ean fundatu zuten eta 2014ko erroladren arabera 25.815 biztanle ditu.

## Minamata gaitza 
Esparru honetan, merkurio pozoiketa kasu asko agertu ziren hamarkada askoren zehar. Kasu guzti horiei *Minamata gaitza *izena eman zitzaien eta horregatik da hain ezaguna Kumamotoko Minamata hiria.

2001 urtean, azterketa batek 2 milioi pertsona pozoitu zirela arrain kutsatuak jateagatik adierazi zuen. Era berean, 2.955 pertsonak Minamata gaitza zutela iragarri zuten eta hauetatik 2.265 Yatsushiroko kostan bizitzen egonak ziren. Chisso lantegia hartu zen gertaera honen errudun.

## Minamata eko-hiria 
### Bilakaera 
1992an utzitako ondare txarrari buelta eman nahian ingurumenaren eta osasunaren alde neurria eta egitasmoak jarri ziren martxan:
* 1996an Ingurumenaren Foruma egin zen.
* 1997an Minamata Badiaren Segurtasun deklarazioa egin zen eta berriz ere arrantza baimendu zen.
* 1999an Minamatako udalak eta Chisso enpresak ISO 14001 agiria ortu zuten.
* 2001ean Minamata Japoniako lehen Eko-hiria bihurtu zen.
* Japonia eta Asia hego-ekialdean jasangarritasunaren alde egiten diren ekintzak saritzeko ingurumen ariak banatzen dituen zentrua sortu zen Minamatan.
* Negutegi efektua sortzen duten gasak %32an murrizteko asmoa dago 2020rako eta %50ean 2050rako.

### Helburuak 
* Hiriko Hondakin solidoen murrizketa, berrerabilera eta birziklaia bultzatzea.
* ISO agirien zabalkuntza Minamata hirian.
* Eko-denda agiri sistema bultzatzea.
* Jarduera ekonomiko jasangarria lortzea:
** Biomasa energia erabilpena
** Nekazaritza, Basogintza eta Arrantzan ekoizpen segurua
** Industriari konpromiso ekologikoak eskatu.
* Naturaren eta ekologiaren inguruko jarduerak sustatzea.

## Hiri seidetuak 
*  (1996)

## Ikus, gainera 
* Minamata gaitza

## Kanpo estekak 
*   Minamatako udalaren webgunea.
Ynglingen saga

**Ynglingen saga**, jatorrian, antzinako eskandinabieraz idatzia zuen Snorri Sturluson olerkari islandiarrak, 1225 inguruan. Istorioa honen aurrekoa zen Ynglingatalen oinarritu zuen, azken honen egiletza IX. mendeko Þjóðólfur úr Hvini norvegiar eskaldoari ematen zaiolarik, eta Historia Norvegiæn ere agertzen dena.

## Istorioa 
*Ynglingen saga*, Snorriren antzinako norvegiar erregeen istorioa den Heimskringlaren lehen zatia da. Ynglingeko etxearen (Beowulfeko Scylfingsak) zatirik zaharrena kontatzen du. 1844an ingelesez itzuli eta lehen aldiz argitaratua izan zen.

Saga honek, eskandinabiar jainkoen Eskandinabiarako iritsiera eta nola Freyrrek, Ynglingdarren suediar dinastia Uppsalan nola sortu zuten kontatzen du. Saga honek, suediar erregeen zerrenda jarraitzen du Ingjald arte, dinastia, Norvegian finkatzera eraman zuen errege txar bat, Norvegiako Harald Hárfagriren arbaso bihurtuz.

## Kanpo estekak 
* Ynglingen saga eta Heimskringla «Kulturformidlingen norrøne tekster og kvaden».
* Ynglingen saga Northvegren webgunean.
* Ynglingen saga
Upsala glaziarra

**Upsala glaziarra** () Argentinako Patagoniako hego-ekialdean, Santa Cruzko probintzian, Txileko mugatik hurbil, dagoen glaziarra da. Glaziarren Parke Nazionalaren barnean dago. 53,7 kmko luzera eta 10 kmko zabalera dauzka, eta 765 km²ko eremua hartzen du. Hormek 60-80 m arteko garaiera dute. Hego Amerika osoko bigarren glaziarrik handiena da, Pio XI.aren ondoren. Eskualdea esploratu zuen Klaus August Jacobsonek eman zion izena, ikasketak Upsalako unibertsitatean (Suedia) eginak zituelako.

Perito Moreno bezala, Hego Patagoniako izotz-zelaian du sorburua eta Lago Argentinoraino iristen da. Azken urteetan atzerakada nabarmena izan du; 1997 eta 2003 artean 13,4 km²ko eremua galdu zuen, eta beste 3 km² 2002tik 2013ra. Aditu askoren arabera, atzerakada hoti berotze globalaren adierazlea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Glaciar Upsala. Patagonia Argentina. 1928-2004 Greenpeace.org
Medina

**Medina** (arabieraz مدينة *madīna*) Saudi Arabiako hiri bat da, Hiyaz eskualdean dagoena. Bere izen osoa *Madīnat an-Nabī* (*"Profetaren Hiria*"), *Madīnat Rasūl Allāh* (*"Jainkoaren mandatariaren hiria*") edo *Al-Madīna al-Munawwara* (*"Hiri Argitsua*") da, bertan, lehen elkarte musulmana sortu zelako. Aurretik **Jatrib** deitzen zen. Medinak, 2006an, 1.300.000 biztanle zituen.

Mekak eta Medinak osatutako multzoari, arabieraz, *Al-Haramayn Ash-Sharifayn* deitzen zaio, hau da "Bi Toki Santuak".

*Medina* hitzak *"hiria"* esan nahi du. Batzuetan Europako hizkuntzetan erabiltzen da, hiri arabiarren hirigune zaharra izendatzeko.

## Izena 
**Jatrib** edo **Yatrib**, gaur egungo Saudi Arabiako Medina hiriak, Mahoma profeta Mekatik 622an Hejiran , bere jarraitzaileekin ihesi iritsi zenean jasotzen zuen izena da. Ondoren, izena, gaur egun duen Medinara aldatu zuen, arabieraz *Madināt an Nābi* dena eta *Profetaren Hiria* esan nahi du.

Hiri honetan, arabiar politeistez gain, elkarte judu bat ere bazegoen, bi tributan banatua zegoena: Banu Nadir eta Banu Qurayza tribuak.

## Klima 

## Historia 
622. urtean, hau da, bere predikazioa hasi eta hamabi urtera, Mahomak eta hazten ari zen Mekako elkarte musulmanak, ondoan zegoen Jatrib hirira joatea erabakitzen dute, jasaten ari ziren jazarpenetik ihes egiteko. Urte horrek, Hejirarena deituak (arabieraz *hijra*, "*migrazioa*"), islamdar egutegiaren hasiera adierazten du. Mahoma eta bere erlijiokideak Jatribera joatera gonbidatuak izan ziren, hiriko bi tribuak ziren 'Aws eta Jazrayen arteko etengabeko ika-miketan epaile izan zitezen. Hiriko biztanle gehienek onartu zuten Mahoma buruzagi bezala. Hiritik gertu eraiki zen lehen meskita, Qubako meskita deitua, eta jada hirian, Mahomaren etxea izan zen lehen otoitz eta musulmanen toki nagusia. Bere egiturak, aurretik patio bat zuen eraikina, meskitak eraikitzeko eredu bezala balio izan zuen aurrerantzean.

Jatribeko musulman biztanleek, gatazka asko izan zituzten Mekako politeisten aurka, horietako azkena, profetari, bere jaioterrira 629an erromesaldia egitea ahalbidetu zion armistizio batera iritsi zelarik, mekatar garrantzitsu asko Islamera bihurtzea eragin zuen bisita. Hilabete beranduago, Medinako musulmanek, Mekara joatea erabaki zuten. Abu Sufyan buruzagia, geldiaraztera bidalia, Islamera bihurtu zen, eta hiriari, amore ematea beste erremediorik ez zitzaion geratu. Meka, honela, Islamaren gune izpirituala bihurtu zen, botere gunea, omeiatarren dinastia iritsi zen arte, Jatrib edo Medinan izaten jarraitu zuen arren. Dinastia honek, hiriburua Damaskora pasa zuen. Medinan hil zen Mahoma, 632ko ekainean. Bere etxeko patioan lurperatua izan zen, ondoren, Profetaren meskita edo Masjid al-Nabawi meskita bihurtu zena, bigarren garrantzitsuena, Mekakoaren ondoren, nora musulmanak makurtzen diren otoitz egiterakoan.

## Medina izena duten beste hiri batzuk 
* Medina Azahara (Kordoba, Espainia)
* Medina Sidonia (Cadiz, Espainia)
* Medina de Pomar (Burgos, Espainia)
* Medinaceli (Soria, Espainia)

## Ikus, halaber 
* Haramain Abiadura Handiko Trena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isokylä

**Isokylä** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Kemijärvi hirigunearen hego-ekialdean dago, Kemijärvi aintziraren beste aldean. Pare parean, eta Purnu-uopaja, Korkianiemi eta Mallaniemi bezalako uharteak igaro ondoren, Halosenranta herrixka dago.

Kemijärvi aintzirak urteko urtaro gehienak izoztuak igarotzen dituenez, uda izan ezik, izotz-arrantza oso ospetsua da bertan.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Mekako xerife

**Mekako xerifea** (arabieraz **شریف مکة**, *šarīf makka*), Goi Erdi Arotik eta 1924 arte, Meka eta Medina (Saudi Arabia) hirietako erregeordeek eraman zuten titulua. Xerifearen funtzioa, hasiera batean behintzat, Islamaren bi toki santuak eta bertara joaten ziren erromesak babestea zen.

Xerife hitzak (*sharif* arabieraz), "noblea" esan nahi du, eta, bere alaba Fatima az-Zahra eta honen senar Ali ibn Abi Taliben bidez, Mahomaren ondorengo diren pertsonei erreferentzia egiten die. Tribu zentzu batean, tribu edo lurralde bateko pertsonen babeslea denarentzako ere erabil daiteke. Mekako xjerifeen kasuan, bi ezaugarriak ematen ziren.

Titulua, 1201etik aurrera, haxemiarrek izan zuten, kargu hau, desagertu arte mantenduko zutenak. 1517an, xerifeak, otomandar kalifaren autoritatea onartu zuen, hala ere, xerifeek, autonomia zabal bat izan zutelarik.

1916an, azken xerifea izan zen Husayn ibn Ali eta bere semeak, otomandar boterearen aurkako altxamendu baten buru izan ziren, altxamendu honek, Arabiar Matxinada izena jaso zuelarik. Matxinada honen ondorioz, Hiyaz eskualdea Estatu independente bihurtu zen. Husayn xerifea, une horretan, kalifa bihurtu zen. Baina, 1924an, Hiyaz eskualdea, Banu Saud klanak hartu zuen, ondoko Netxd eskualdeko erregeordeak, Erdialdeko Arabian. Haxemiarrak, boteretik boteak izan ziren, eta Hiyaz, Netxdi erantsia, 1932an, Saudi Arabia estatu berria eratzeko. Saudiar dinastia ez da xerifea, hau da, ez da Mahomaren ondorengo, eta, beraz, Estatu berriko erregeak ezin zuen beretzat aldarrikatu Mekako xerife titulua. Honela, titulua desagertu zen, etengabe existitu zena Islamaren hasieratik. Hau nolabait konpondu nahian, Toki Santuen Zaindaria izeneko titulu berria sortu zen, Saudi Arabiako erregearen irudiarekin lotuta doana.

## Kanpo estekak
Kallaanvaara

**Kallaanvaara** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Sipovaara eta Isokylä herrixken artean dago, hirigunearen parean eta Kemijärvi aintziraren alboan. Korkianiemi eta Vitruskumpu uharteak herrixkatik pare bat kilometrora daude, baina Kemijärvi aintzirak denbora gehiena izoztuta igarotzen duenez, herrixkaren parte diren etxebizitzak daude.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Kostamo

**Kostamo** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Iparraldean dago, Perävaara eta Varrio herrixken artean eta Kemijärvi aintziraren ekialdeko ertzetik hurbil.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Luusua

**Luusua** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Kemijärvi aintziraren hegoaldean dago, Juujärvi herrixkatik nahiko hurbil.

Lehen, hiriko herrixka garrantzitsuena zen, baina urteen poderioz, zuen nagusitasuna galtzen joan da herrixka txikitxo bat bihurtzeraino. Hala ere, oraindik, biztanle asko bizi dira bertan eta hiriguneaz eta Särkikangas herrixkaz aparte biztanle gehien bizi den biztanle gunea da.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Oinas

**Oinas** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Tapionniemi eta Ylikylä herrixken artean dago, Kemijoki ibaiaren ekialdeko ertzean.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Perävaara

**Perävaara** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Kemijärvi hirigunearen pare-parean dago, Kemijärvi aintziraren ekialdeko ertzean. Korkiamaa, Könösensaari eta Pelsinsaari uharteek babesten dute herrixka, nahiz eta Kemijärvi aintzirak bizi gehiena izoztua igaro.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Raajärvi

**Raajärvi** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Udalerriaren mendebaldean dago, Misijärvi eta Katisko-Saarijärvi aintziretatik eta Rovaniemi hiriburuko mugatik hurbil.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Räisälä

**Räisälä** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Kemijärvi aintzirako hego-ekialdeko puntan dago, Salla udalerriko mugatik gertu.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Ruopsa

**Ruopsa** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Hegoaldean dago, Kemijärvi aintziraen mendebaldeko ertzean. Aittasaaret, Koivusaari txikiak eta Huhtasaari uharteek babesten dute ertza, nahiz eta Kemijärvi aintzirak bizi gehiena izoztua igaro.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Särkikangas

**Särkikangas** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Hirigunearen alboan dago eta hiria osatzen duten herrixketatik biztanle gehien duena da. Äijänlahdenperäkumpu uharteak babesten du herrixka, nahiz eta Kemijärvi aintzirak bizi gehiena izoztua igaro.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Soppela

**Soppela** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Kemijärvi aintziraren ekialdeko ertzean dago eta nahiz eta Kemijärvi aintzirak bizi gehiena izoztua igaro uharte batek babesten du aintzira ertza, Hanhiniemi uharteak.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Tohmo

**Tohmo** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Ekialdean dago, Särkikangas herrixka eta Kemijärvi hirigunetik gertu.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Tapionniemi

**Tapionniemi** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Kemijoki ibaiaren mendebaldeko ertzean dago, Kemijärvi aintzira eta hirigunearen iparraldean. Ibaiaren bestaldean, Oinas eta Ylikylä herrixkak daude.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Vuostimo

**Vuostimo** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Iparren kokatzen den herrixka da, Kemijoki ibaiaren mendebaldeko ertzean eta Pelkosenniemi udalerritik pare bat kilometrora.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Juujärvi

**Juujärvi** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Hegoaldean dago, Kemijoki ibaiaren ertzean eta Rovaniemi hiriburuko mugatik gertu.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Varrio

**Varrio** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Kemijärvi aintzira eta Kemijoki ibaiaren mugan dago, ekialdeko ertzean eta Leväranta herrixka parean. Pohjola eta Koivusaari uharteek babesten dute herrixka, nahiz eta Kemijärvi aintzirak bizi gehiena izoztua igaro.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Kemijärvi (herrixka)

**Kemijärvi herrixka**, Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka nagusiena eta biztanle gehien dituena da.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Kemijärviko herrixkak

397px|eskuinera|thumb|Kemijärviko herrixkak mapan kokaturik.
Kemijärvi udalerriak azalera izugarri handia duenez, ia Cabo Verde herrialdea bezain handia, hainbat herrixka eta auzo ezberdinetan banatua dago. Nagusia eta biztanleria osoaren erdia baino gehiago dituena, Särkikangas herrixka da, eta gutxi gorabehera erdialdean kokatzen da, Kemijärvi aintziraren alboan.

Hauek dira herrixka nagusienak:

** Herrixka garrantzitsuenak beltzez. **

## Kanpo estekak
Abd ar-Rahman III.a

**Abd ar-Rahman III.a** —— (Kordoba, 889ko urtarrilaren 11 – Medina Azahara 961eko urriaren 15) Kordobako emir eta kalifa (912-961) eta omeiar leinuko printze Al-Andalusekoa zen. Hogeita bi urte besterik ez zituela ailegatu zen tronura eta hurrengo berrogeita hamar urtez omeiar leinuko printzerik boteretsuena zen. Aita Muhammad printzea, Abd Allah I.a Kordobakoa emirraren semea, zuen eta *al-Nasir* (euskaraz: *Fedearen defendatzailea*) ezizena.

Nahiz eta bere erreinaldian erlijio guztietako fededunek erlijio askatasuna izan, ismailitak borrokatu zituen, alde batetik Afrikako bere etsaien aldekoak zirelako eta bestetik berarentzat kalifa titulua aldarrikatzeko.

924an, Antso I.a Gartzesaren Iruñea hiriburua arpilatu zuen. 934an, Iruñeko Erresuma eta Arabako konderria mendean hartu ondoren, bere izeko zen Tota Nafarroakoa bere basailu bihurtu zuen, Gartzia I.a Nafarroakoa bere semea uko eginez.

## Kalifa titulua hartu zuen unea 
Abd ar-Rahman III.a barne-etsaiak militarki garaitu zituen, eta hori dela eta, ospe handia lortu eta bere burua kalifa aldarrikatu zuen 929. urtean. Horrela, Damaskoko kalifarengandik aske geratu zen guztiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bifrost

[eskuinera|200px|thumb|Bifrosta, [Arthur Rackhamena]]
**Bifrost** edo **Bifröst** (), herri eskandinaviarrentzat, Ostadarrak jasotzen duen izena da. Bifrostek, zubi bezala, Midgard eta Asgard lotzen ditu, hau da, eskandinaviar mitologiari dagokionez, gizakien mundua eta Æsir jainkoen mundua. Oso indartsua da, eta zerua gainditzeko bezain handia, baina txingarrak bezain kiskalgarria, erraldoiek eskala ez dezaten. Jainkoek bakarrik zeharka zezaketen zubi hau, Heimdal jainkoak zaindu eta babesten zuena. Zubi Hau, Esne Bidearekin lotua ere izan da.

## Kanpo estekak
Antemio Tralleskoa

**Antemio Tralleskoa**, grezieraz Ἀνθέμιος από τις Τράλλεις, (474 inguru – 534 inguru) geometria irakasle eta arkitekto greziarra izan zen, Isidoro Miletokoarekin batera Konstantinopoliseko Hagia Sofia elizaren egilea.

Eliza hau, 532 eta 537 bitartean eraiki zen, Justiniano I.aren erregealdian, baina, 562an, kupula behera erori zen eta konpondu egin behar izan zen. Enkargua, Justiniano enperadoreak berak eman zuen. Eliza honetako gauzarik nabarmenena, bere kupula da, karratu handi batean lau petxinen gainean dagoena, eta berrogei leihotan amaitzen da, kupula, argi itsaso batean eutsia den itxura ematen duelarik.

Bere talentuak, dirudienez, ingeniaritza ere hartzen zuen, esaten denez, berari eman baitzioten Siriako gotorleku bizantziarra zen Darako uholdeen aurkako defentsak konpontzeko lana.

Familia ikasi batekoa zen: aita, Estefano, medikua zen, anaietako birekin batera, beste bat, abokatua zen, eta, laugarren bat "letra gizona" bezala deskribatzen zuten.

## Erreferentziak
Dirze

Greziar mitologian, **Dirze** (grezieraz Δίρκη) lamia bat zen, Likoren emaztea eta Dioniso jainkoaren apaiz anderea.

Egile ezberdinak, ez dira ados jartzen Dirzeren aita nor zen azaltzerakoan. Honela, Dirze, Akeloo, Ismeno edo Asopo ozeaniden edo Apolo edo Helios jainkoen alaba bezala agertzen da.

Tebaseko tronuko usurpatzailea zen Likorekin ezkonduta zegoela, bere senarraren iloba zen Antioperi, sufrikario jasanezin bat pasarazi zion. Antiope, eurekin bizi zen honen senarrak arbuiatu zuenetik. Antioperen senarrak, Likoren iloba, esklabu bezala tratatzen zuen, bere edertasunagatik inbidiak jota eta Liko berataz maiteminduta zegoela zioten zurrumurruen ondorioz. Bere senarrarekin oheratu izana leporatu zion, eta gozatu egin zuen bere mototxetatik tirakada basatiak emanez eta aurpegia atzamarkatuz. Bere gorroto biziak, zoritxarreko Antiope, ilunetan giltzapetzera eraman zuen, edateko ura ere ukatuz. Baina Antiopek ihes egitea lortu zuen, eta Ziteron mendira ihes egin zuen, bertan bizi baitziren bere semeak. Hauek, euren ama mendekatuz, Tebas eraso zuten, Liko tronutik bota zuten eta Dirze, hil arte arrastan eraman zuen zezen batetara lotu zuten. Ondoren, Dirzeren gorpua, ordutik, lamia honen izena daraman iturburu batetara bota zuten, hiltzaileek bertan bota zutelako edo iturburua bera, Dionisoren erabakiz, Dirzeren gorputik bertatik agertu zelako.

## Kanpo estekak
Abd ar-Rahman Santxitz

**Abd ar-Rahman Santxitz** (izen osoa ; Gaztelako Erresumako kronikatan *Sanchuelo*, euskaraz: *Antso txikia*, ezizenaz ezaguna; Kordoba, 983? - † Kordoba, 1009ko martxoaren 3a), Kordobako Kalifa-herriko amiriar leinuko buruzagi eta Hixam II.a kalifaren *hayib*a zen.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Ziur asko 983 eta 986 artean jaioa, Abd ar-Rahman Santxitzek ibn Abi Amir al-Mansur aita eta Abda ama (Urraka Santxitz jaioa), Antso II.a Iruñekoaren alaba, zituen. Bere aitonaren antza zuenez hartu zuen ezizena.

Al-Jatib idazleak dio Antso II.a 992 urte inguru, irailaren 4an, Almanzor suhiari bisita bat egin eta hantxe ezagutu zuen ilobatxoa, bere oinak musuak eman zizkionari.

### Agintaldia 
1008ko urrian, bere sasianaia zen Abd al-Malik al-Muzafar hil zenean (bere heriotzaren susmozkoa bazen ere), *hayib* edo lehen ministro berri bihurtu zen, Almanzorren oinordekoei lotutako titulua. Kalifaldian zeuden berebere, eslaviar eta arabiar arteko liskarrak, amiriar leinuaren jarrera eta Abd ar-Rahman Sanjulen gobernatzeko gaitasun eskasak anarkia eta matxinadak sortu zituzten, Kordobako kaliferria suntsituko zuen *fitna* edo guda zibilaren aurretikoak zirenak.

Bere agintaldian, gobernua baztertu eta jarrera arraroa azaldu zuen. Hixam II.aren lagun min bihurtu zen. Honek kalifaren eginkizunetatik urrundu eta plazer eta luxuei ekin zizkion. *Hayib* berria berarekin batera egin eta Kordoban bere ardoa eta emakumeekiko zaletasunari buruzko zurrumurruak hedatu ziren. Bere burua Hixam II.aren oinordekotzat aldarrikatzean bere aurrekoek zuen politika hautsi zuen. Leinu aldaketa ez zen omeiarren aldeko arabiarren gustukoa.

### Hilketa 
Aita eta sasi-anaia izandako ospea irabazteko, neguan espedizio bat antolatzea bururatu zaio. Eslaviar eta arabiarrek kontra izateaz gainera eta, aholkulariek kontrakoa esan arren, iparralderantz jo zuen.

Berak eta berarekin batera bere aldekoak ziren berbereek alde egin eta berehala, matxinada hasi zen, 1009ko otsailaren 15ean, Muhammad ibn Hixamek zuzenduta. Lehendabizikoz, amiriek al-Zahira bere jauregian sortutako sasi-gortea errautsi eta gero, Kordobaren kontrola hartu zuen. Hixam II.a kalifak bere alde abdikatzera behartu zuen eta Muhammad II.a izena hartu zuen.

Abd ar-Rahman Santxitzek berria jakin bezain pronto, Kordobako bidea hartu zuen. Baina Kordobara hurbildu ahala, armada gutxituz joan eta Abd ar-Rahmanek ikuspegia aldatu zuen. Guadalmellatotik gertu babespean zegoen monasterio batean aurkitu eta bertan hil zuten 1009ko martxoaren 3an.
Otxandioko gaztetxea

**Otxandioko gaztetxea** Otxandion (Bizkaia) dago.

## Historia 
### Aurrekariak 
1995-1996 urteetan, bertako gazteak antolatzen hasi eta laster konturatu ziren gaztetxe baten beharra zutela, jaiak, erakusketak, bazkariak, hitzaldiak... burutzeko. Une hartan, aukerak bi ziren: udaletxeari lokal bat eskatzea lehena eta bigarrena okupazioaren bidea hartzea.

### Lehen urratsak 
Hasiera batean udaletxearekin hizketan hasi ziren eta euren arazoa azaldu zioten: herriko gazteek lokal bat behar zutela batzeko eta euren ekintzak aurrera eramateko. Udalaren erantzuna ezezko borobila izan zen. Hori ikusita eta etsipen handia izan arren, gazteek ez zuten etsi eta lanean jarraitu zuten. Gaztetxea izateko egokiak izan ahal ziren eraikin guztiak aztertu zituzten, ala nola hiltegia, zinema zaharra, herriko hainbat etxe huts, eta abar.

Hala ere, euren lehenengo urratsa herriari galdeketa bat egitea izan zen, gaiari buruz herriak zer iritzi zuen ikusteko. Emaitza gazteen aldekoa izan zen; herriko emaitzak eskuan hartuta herriko alderdi politiko guztiekin bildu ziren banan-banan, eta azkenerako erabaki zen udaletxean osoko bilkura bat egitea eta bertan azken erabakia hartzea. Plenoan gazteek beraien planteamendua azaldu zuten, galdeketaren emaitza eta gaztetxe izateko eurek aurreikusitako aukerak. Gainera, gaztetxeak martxan zeuden herrietako alkateen iritziak ere ezagutarazi zituzten, esaterako, Arrasate, Eskoriatza, Aretxabaleta, Dima eta Legutiokoena, aldeko iritzia hain zuzen ere.

Honekin guztiarekin, udalbatzan Euskal Herritarrok eta Eusko Alkartasuna alderdien aldeko botoekin erabaki zen Otxandioko alondegia edo kartzela zaharra gazteei ematea eta horrela herriko Gaztetxea izatea. Momentu horretatik aurrera gazteak jo eta su hasi ziren lanean gaztetxean. Proiektu serio bat egin zuten arkitekto batekin eta Bizkaiko Foru Aldundiaren oniritzia lortu zuten.

### Okupazioa 
Baina, ezustean, Otxandioko Udalaren oniritzirik ez zuten lortu. Horiek horrela, denborak aurrera jarraitu zuen eta tentsioak gora egin zuen gazteen eta Udalaren artean. Udaletxean beste osoko bilkura bat egin zen gazteei abisurik eman barik. Bilkura horretan aurrez lortutako akordioa apurtu egin zen, Eusko Alkartasuna alderdiak atzera egin baitzuen.

Gazteen asmoa ez zen akordiorik apurtzea izan, baina jarrera ikusita (trabak, gezurrak, bileretara ez agertzea) argi gelditu zitzaien Udalak ez zuela interesik gaien. Hortaz, okupazioaren bidea hartzea erabaki zuten asanblada baten. Aipatzekoa da tentsiozko garai hauetan gazteek ekintzetan gogor jarraitu zutela, alde batetik betiko ekintzak aurrera eramanez eta beste alde batetik gaztetxeko obrak aurrera eramanez. Gaur egun, udalarekin akordio batera heldu eta gero, gaztetxea eraikitzen jarraitzen dute. Hasieran teilatua konpondu bazuten, hurrengo urteetan fatxada eraiki, eta azkenik gaztetxeko barrualde guztia eraikitzeko asmoa dute.

## Kanpo estekak 
* Otxandioko Gazte Asanbladaren webgunea
Estatu bien konponbidea

thumb|Bi estatuen proposamena.

**Estatu bien konponbidea** deritzo Israelek eta Palestinak elkarren arteko bakea lortzeko bakoitzak bere estatu propioa izateko eskubideari. Ideia honen arabera, Jordan ibaiaren eta Mediterraneo itsasoaren artean bi estatu eraiki behar dira: Israel eta Palestina.

1947an Nazio Batuen Erakundeak hartutako erabakia estatu judua eta estatu arabiarra eraikitzea izan zen, Jerusalen lurralde neutro batean sartuz. Plan horretatik estatu judua sortu zen, baina arabiarrek uko egin zioten zatiketari (lurralde osoa beraiena zela zioten) eta estatu arabiarrik ez zen sortu.

1967ko Sei Eguneko Gerraren ostean Israelek okupatutako Zisjordania eta Gazaren okupazioari amaiera emateko bidea dela uste dute nazioarteko agintari gehienek. Era berean, errefuxiatu palestinarren arazoa konponduko litzateke eta Israelek bere auzokideekiko dituen harreman gatazkatsuak konpontzen lagunduko luke. 2002an egindako inkesta baten arabera, herritar palestinar eta israeldarren %72ak 1967ko gerraren aurreko mugetan oinarritutako bi estatuetako konponbidea babesten du. Hala ere, Iranek eta Hamas eta Hezbollah bezalako taldeek lurralde osoa palestinar arabiarrena dela defendatzen dute eta *Erakunde Sionista* deuseztatzea nahi dute.

2007ko Annapoliseko Goi Bileran hiru parteek (Palestinako Aginte Nazionalak, al-Fatah-ren gidaritzapean, Israelgo gobernuak eta Ameriketako Estatu Batuek) bultzada berria eman zioten estatu palestinarraren sorrerari. Hala ere, akordioa oztopatzen duten hiru puntu garrantzitsu daude: Jerusalen hiriburuak izan beharreko estatusa, estatu bien arteko mugak eta Israelek Zisjordanian dituen kolonoen etorkizuna, eta errefuxiatu palestinarren itzulera eskubidea.

## Kanpo estekak
Medina (argipen)

**Medina** hitzak arabieraz *hiri* esan nahi du. Hori dela eta leku izen arrunta da.

## Leku izena 
###  
* Medina

###  
* Medina, Mendebaldeko Australian.

###  
* Medina, Minas Geraiseko munizipalitatea.

###  
* Medina, Kolonbiako udalerria.

###  
* Medina Azahara, Kordobako antzinako hiria.
* Medina-Sidonia, Cadizko probintziako udalerria.
* Medina de Rioseco, Valladolideko probintzianko udalerria.
* Tierra de Medina, Valladolideko eskualdea.
* Media del Campo, Valladolideko udalerria.

###  
* Madina, Ghanako hiria.

###  
* Medina, Hungariako hiria.

###  
* Medina, Dominikar Errepublikako udalerria.

###  
* Medina, Wight uhartean.
* Medina ibaia, Wight uharteko ibaia.

###  
* Medinah (Illinois)
* Medina (Minnesota)
* Medina (New York)
* Medina (North Dakota)
* Medina (Ohio)
* Medina (Tennessee)
* Medina (Texas)
* Medina (Washington)
* Medina (Wisconsin)
* Medina River (Texas)

## Pertsona izenak 
Medina gainera abizen ohikoa da:
* Hassan Khalil ibn Massaud Medina, Siriako sultana.
* Medina-Sidoniako Dukerria
* Alberto Medina, Mexikoko futbolaria.
* Anacleto Medina, Uruguaiko militarra.
* Anabel Medina, Espainiako tenislaria.
* Carla Medina, Mexikoko telebista aurkezlea.
* Claribel Medina, Puerto Ricoko aktorea.
* Efraím Medina, Kolonbiako idazlea.
* Hugo Medina, Uruguaiko politikaria.
* Isaías Medina Angarita, Venezuelako presidentea.
* Magaly Medina, Peruko kazetaria.
* Marcelo Medina, Argentinako telebista aurkezlea.
* Mateo de Medina, Espainiako eskultorea.
* Nicolás Medina, Txileko futbolaria.
* Nicolás Rubén Medina, Argentinar jatorriko Espainiar futbolaria.
* Tico Medina, Espainiako kazetaria.

## Bestelakoak 
* Medina Azahara, Kordobako musika taldea.
* Medina (mahai jokoa)
* Funky Cold Medina
Minarete

[thumb|[Aswan|Asuaneko meskitaren minareteak]]
**Minaretea** meskitaren dorrea da. Hitza arabierazko منار *minār* edo *manār*retik datoz, frantsesezko *minaret* hitzetik, honek, *minare* turkierazko hitzetik hartua, eta, azken honek, arabieratik. *Minar* hitz arabiarrak, "itsasargia" esan nahi du, aurreko mendeetan, sarri jartzen baitziren argiak minareteetan, bidaiariak hirirantz bideratzeko. Arabieraz, minaretea zehatzago izendatzen duen hitza مئذنة ''mi'dhana'' da, hau da, adhana edo otoitzerako deia egiten den tokia.

Bere betebehar nagusia, beraz, eguneroko otoitzerako bost deiak, ahal bezain jende gehienak entzun ahal izatea erraztea da. Horretarako, bere zatirik gorenean, inguratzen duen balkoi bat du, nondik muezzinak, tradizionalki, bere ahotsaren bidez, otoitzerako deia egiten zuen. Gaur egun, muezzina, sarri, bozgorailu bategatik aldatua izan da.

Alminar edo minareteen forma aldatu egiten da tokien arabera. Magreb aldean, meskitek, bakar bat baino ez dute, oinplano karratukoa. Musulman munduaren ekialdean, ohikoak dira bat baino gehiago dituztenak, orokorrean bi edo lau, eta forma aldagarrikoak. Otomandar eragineko tokietan, sekzio zirkularreko minarete lirainak bereizgarriak dira, kanpora irteten den balkoi bat eta kono formako teilatu batekin.

## Ikus, gainera 
* Hasan Dorrea
* Giralda

## Kanpo estekak
Hasan Dorrea

**Hasan Dorrea** () Marokoko hiriburua den Rabateko izen bereko meskitaren dorre edo minaretea da.
XII. mendeko Abu Yusuf Yaqub Al-Mansur sultan almohadeak, Irakeko Samarra hirikoaren ondoren, munduko meskitarik handiena izango zena eraikitzea pentsatua zuen. Eraikuntza lanak, Yaqub hil ondoren utziak izan ziren, 1199an. Dorreak, 60 metroko garaiera hartu behar zuen, baina 44ra baino ez zen iritsi. Gaur egun, meskitaren itxura, zutabe sendo baso bat da, non dorre handia nabarmentzen den, ondoren, Sevillako Giraldan bihurtu zen minaretea eta Marrakexeko Kutubiyya meskitaren senidea.

Meskitaren lautadan, Maroko independenteko lehen errege izan zen Mohammed V.aren mausoleoa ere eraiki zen, non, bere seme eta oinordekoa izan zen Hasan II.a ere lurperatuta dagoen, hau, Marokoko gaur egungo erregea den Mohammed VI.aren aita zelarik.

## Kanpo estekak
Gasteizko mendatea

**Gasteizko mendatea** Gasteiz eta Trebiñu batzen duen errepidean (A-2124 errepidean alegia) dagoen mendatea da. 778 metroko garaiera du eta Gasteiz mendietako pasabide bat da. Mendaterako errepidea Gasteizko Olarizu ondoan hasten da, eta egunero 3.500 auto inguru igarotzen dira bertatik.

Gasteiz hegoaldean dauden hiru mendateetako bat da, Okina eta Zaldiaranekin batera.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak
Uitzi mendatea

**Uitzi mendatea** Leitza eta Lekunberri batzen duen errepidean dagoen mendatea da. 802 metroko garaiera du eta Uitzi izeneko herritik gertu dago. Errepidea NA-1700 errepidean kokatzen da.

## Gertakariak 
2001eko ekainaren 2an, Nafarroako Txirrindularitza itzuliko antolakuntza motorrean zihoazen bi pertsona hil ziren, motorra Uitzi mendatea jaisten zeudela errepidetik irten zenean.

## Ikus, gainera 
* Uitzi herria.

## Kanpo estekak 
*  Uitziko mendatea errepiderik arriskutsuen artean, Diario de Noticias egunkarian.
Altipitatx

**Altipitatx** Bizkaian dagoen mendia da, Gorbeiako mendilerroan. 1.172 metroko garaiera du. Altipitatx mendia Itxinako mendilerroan dago, bertako mendi garrantzitsuena izanik.

## Igotzeko lekuak 
Bi bide nagusi daude Altipitatx mendira igotzeko:
* Pagomakurretik: ordubete eta hiru ordulaurden. Arrabako landetara jo behar da. Handik Kargalekuko lepora igo eta hortik arroketatik gora Altipitatx mendira.
* Urigoititik: ordu bi. Orozkoko auzo honetatik Atxulaurreko atera igo behar da. Hemendik Itxinako mendilerroan barrena Kargalekuraino jo behar da. Eta handik aurretik esandako bidetik, Altipitatxera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Eskaldo

thumb|Bersi Skáldtorfuson erregearen preso poesiak asmatzen. Christian Krohg-en marrazkia.
**Eskaldoak**, Erdi Aroan zehar, eskandinaviar erregeen gorteko olerkari-gerlari bikingoak dira. Erregeak zerbitzatzen zituzten, draparrak bezalako lan poetikoetan laudoriotuz, nagusiki, euren eskuzabaltasuna edo guduren batean erakutsi zuten heroitza nabarmentzeko funtzioa zutenak. Euren lanek, olerkaritza eskaldikoa deritzona osatzen dute, hauen ezaugarriak, hitz neurtu aliteratiboak eta irudi erretorikoak direlarik, azken hauetako bat, kenningarra. Eskaldo ospetsuak sagetako protagonista dira, Egill Skallagrímsson kasu, bere izeneko sagakoa.

## Eskaldo ospetsuak 
800 urtetik 1200 urtera 300 baino eskaldo gehiago ezagutzen dira, gehienak *Skáldataln* jasota.

* Bragi Boddason "Zaharra" (IX. mendeko hasiera), *Ragnarsdráparen* egilea.
* Þorbjörn Hornklofi (X. mende), Harald I.a Norvegiakoa erregearen eskaldoa.
* Thjódólfur úr Hvini (900 urtearen ingurukoa), *Haustlöng* eta *Ynglingatal* lanen egilea.
* Eyvindr Finnsson (X. mendea), Eyvindr skáldaspillir edo *Eyvindr Plagiatzailea* bezala ezaguna, *Hákonarmál* eta *Háleygjatal* lanen egilea.
* Egill Skallagrímsson (X. mendea), *Sonatorrek*, *Höfuðlausn* eta *Arinbjarnarkviða* lanen egilea.
* Kormákr Ögmundarson (X. mendearen erdikoa), Kormáks sagaren pertsonaia nagusia.
* Eilífr Goðrúnarson (X. mendearen bukaerakoa), *Þórsdrápa* lanaren egilea.
* Þórvaldr Hjaltason (X. mendearen bukaerakoa), Erico VIII.a Suediakoa erregearen eskaldoa.
* Hallfreðr Óttarsson (X. mendearen bukaerakoa), Olaf I.a Norvegiakoa erregearen gorteko poeta.
* Einar Helgason "*Skálaglamm*" (X. mendearen bukaerakoa), *Vellekla* lanaren egilea.
* Úlfr Uggason (X. mendearen bukaerakoa), *Húsdrápa* lanaren egilea.
* Tindr Hallkelsson (1000. urteko ingurukoa), Håkon Sigurdssonen gorteko poeta.
* Gunnlaugr Illugason (X/XI mendeetan), *Ormstunga* (suge-mihia) bezala ezaguna. Haren satirengatik ezaguna.
* Sigvatr Þórðarson (XI. mende hasierakoa)
* Þórarinn loftunga (XI. mende hasierakoa)
* Óttarr svarti (XI. mende erdikoa), Olaf Skötkonung eta Olaf II.a Norvegiakoa erregeen gortetan poeta.
* Haraldr Harðráði, Norvegiako erregea (XI. mende erdikoa)
* Arnórr Jarlaskáld (XI. mende erdikoa).
* Einarr Skúlason (XII.mende), *Geisli* lanaren egilea.
* Snorri Sturluson (XII/XIII. mendeetan)
* Þórir Jökull Steinfinnsson (XIII.mende)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :The Scaldic Project.
Kutubiyya

**Kutubiyya**, **Kutubia**, **Koutoubia** edo **Kutubiya** meskita (), Marokoko Marrakex hiriko monumenturik esanguratsuenetakoa da. Bere minaretea, Sevillako meskitako Giralda ospetsuaren eta Rabateko meskitako Hasan Dorrearen eredua da.

Yamaa el Fna plazaren hego-mendebaldean kokatua, Mohammed V.a etorbidearen ondoan, Kutubiyya, 69 metroko altuera duen bere minarete edo alminarragatik nabarmentzen da, hiriko eraikinik garaiena dena. Meskitaren izenak, literalki *liburu saltzaileena* esan nahi duena (*kutub* hitzak, liburua esan nahi du arabieraz), bere inguruan zegoen liburu saltzaileen azokari erreferentzia egiten dio, ehun postutik gora zeudelarik.

Ibn Battuta musulman bidaiari ospetsuak, 1352an, honela deskribatzen du:

## Meskita 
300px|thumb|Kutubiyya meskita
[thumb|300px|Kutubiyyako [minaretea]]
Abd Al-Mumin emirraren aginduz 1147an eraiki zen aurreko meskita baten tokian altxatzen da, Ibn Tumertek eragindako suntsipena konpontzeko saiakera baten, eraikin almorabideen suntsipenera mugatu zena.

Hamar urte beranduago, beste meskita bat eraikiarazi zen, gaur egungoa, 1158rako amaitua izan zen, eta, bere 17 nabeekin, 60 metroko zabalera eta 90eko luzera duen laukiluze baten hedatzen direnak, islamiar munduko handienetako bat izango litzateke. Erdiko patioak, albo bakoitzean lau nabe dituen bi arkupe ditu.

## Minaretea 
Abd Al-Muminen agintaldian eraikitzen hasi zen, eta Abu Yusuf Yaqub Al-Mansurren agintaldian amaitua izan zen. Bere 69 metroko garaierarekin, Marrakecheko eraikinik garaiena da (debekatuta dago eraikin garaiagoak eraikitzea). Arrapala bidez komunikatzen diren sei solairu ditu. Goialdea, kalostra almenatu batez inguratuta dago, eraikin mota hauetan ohikoa den bezala, hiru bolaz koroatua, gaur egun brontzezkoak, eta, esaten denez, jatorrian urrezkoak zirenak, Yaqub al Mansurren emazteetako baten bitxietatik zetozenak, Ramadaneko baraualdia ez betetzeagatik penitentzia bezala emanak. Bola hauetako handienak, 2 metroko diametroa du.

Dorrearen kanpoaldeak, bere jatorrizko apainduraren zati bat baino ez du, bere margo eta mosaikoak galdu dituelarik. Goialdean, kolore berdeko azuleju zerrenda bat baino ez da kontserbatzen.

## Kanpo estekak
Joutsijärvi

**Joutsijärvi** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Ekialdean aurkitzen Joutsijärvi aintziraren alboan eta Salla udalerriko mugatik pare bat kilometrora. Laponiako eta Neguko Gerretako aztarna ugari dago herrixkan, bertako museoan aurkitzen diren jantzi eta armez gain.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Ipergorta

**Ipergorta** Bizkaian dagoen mendia da, Gorbeiako mendilerroaren barruko Itxinako mendilerroan. 1.266 metroko garaiera du.

## Igotzeko lekuak 
* Orozkoko Urigoititik: Sintxitako troka gainditu behar da. Handik Austingarmin lepora igo (1.033) eta handik Ipergortako lepora. Lepotik mendi tontorrera gutxi geratzen da hortik. Bi ordu eta erdiko bidea da.

## Kanpo estekak
Mohammed V.a Marokokoa

**Muḥammad ibn Yūsuf** edo **Mohammed ben Yúsef**, **Mohammed V.a** bezala ezagunagoa (; Fez 1909ko abuztuak 10-Rabat 1961eko otsailak 26), Marokoko Sultana izan zen 1927tik 1953 arte, eta, ondoren, erregea, 1955etik 1961 arte. Mulay Yusuf sultanaren semea zen, eta honen oinordeko izan zen hura hil ondoren, 1927an. Alauitar dinastiakoa zen.

1953ko abuztuak 20an, frantziarrek, garai horretan Maroko okupatuta zutenak, Mohammed V.a eta bere familia Korsikara erbesteratzera derrigortu zituzten. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Marokon agertzen ari zen mugimendu nazionalistari emandako laguntzagatik, tronuan, Mohammeden senide zen Mohammed Ben Arafa jarriz.

Mohammed V.a eta bere familia, ondoren, Madagaskarrera eramanak izan ziren, 1954ko urtarrilean. Erbestetik itzuli zen 1955eko azaroak 16an, frantziar protektoratuari oposizio aktiboa egin ondoren. 1956ko otsailean, Frantziarekin arrakastaz negoziatu zuen Marokoren independentzia, eta, 1957an, Enperadore titulua hartu zuen, eta, ondoren, Errege titulua.

Bere emazteen artean, Lalla Abla bint Tahar zegoen, bere seme eta oinordeko izan zen Hasan II.aren ama izan zena.

Casablancako Mohammed V.a Nazioarteko Aireportuak, izen hau, bere omenez darama.

## Genealogia
Gotzon Enbil

**Gotzon Enbil Unanue** (Zumaia, 1977ko otsailaren 2a) zesta puntako jokalaria da.

## Palmaresa 
### Amateur gisa 
* Euskadiko txapelduna 1993an eta 1995ean
* Espainiako Openeko txapelduna 1994an
* Europako txapelduna 1995ean
* Euskadiko txapelduna bikoteka 2004an
* Munduko 22 urtez azpiko txapeldunordea 1995ean

### Profesional gisa 
* Munduko txapelduna 2002, 2003, 2004, 2006 eta 2007an
* Munduko Zirkuituan txapeldunordea bikoteka 2008an
* Munduko txapeldunordea 2000an
* Munduko txapeldunordea kinieletan 2008an
* Uztaileko internazionaletako txapelduna 2006an
* Kontinente arteko txapelduna 2002an
* Hossegorreko Masters txapelketako txapelduna 2008an
* Donibane Lohitzuneko Munduko Openean txapelduna 2008ko uztailean
* Miarritzeko Masters txapelketako txapelduna 2006 eta 2007an
* Espainiako txapelduna 1998an
* Euskadiko txapelduna 1999 eta 2000an
* Urrezko Eskularrua txapelketako txapeldunordea 2006an
* Miarritzeko txapeldunordea 2000an
* Bizkaiko Xisterako Kopako txapeldunordea 2001ean
* Euskadiko txapeldunordea bikoteka 2001 eta 2002an
* Donostia Hiria txapelketako txapelduna 2001ean
* Open Telefónica txapelketako txapelduna 2001ean
Marokoko Errege

[thumb|[Mohammed VI .a Marokokoa|Mohammed VI.a Marokokoa, Marokoko erregea 1999tik]]
**Marokoko Erregea**, herrialde horretako konstituzioaren arabera, autoritate gorena da.

Ministro Kontseiluko presidentea da, Lehen Ministroa izendatzen du hauteskundeen ondoren, gobernuko partaide guztiak izendatzen ditu Lehen Ministroaren gomendioak kontutan hartuta, eta, hala nahi badu, edozein ministro bere kargutik bota dezake, Legebiltzarra desegin, hauteskunde berriak deitu edo dekretu bidez goberna dezake. Marokoko Indar Armatuen buru eta herrialdeko aitzindari erlijiosoa da.

Aldi berean, autoritate judizial nagusia den Gorte Goreneko epaileak izendatzen ditu.

1957 baino lehen, orain erregea dena, sultan bezala ezagutzen zen

* Ordenak
** Meritu militarrarentzako Ouissan Alaouite ordena.

## Kanpo estekak
Wikimedia Incubator

eskuinera|50px

**Wikimedia Incubator** Wikimedia Fundazioaren wiki bat da. Probak egiteko, proiektu berriak aurrera ateratzeko eta dagoeneko sortuak dauden proiektuak hizkuntza berrietara itzultzeko erabiltzen da Incubator.

## Kanpo estekak 
*
Isidoro Miletokoa

**Isidoro Miletokoa** (grezieraz Ισίδωρος edο Μιλήσιος) VI. mendeko bizantziar arkitekto bat izan zen. Ziuraski, Joniako Mileto hirian jaio zen, Arktino, Anaximenes, Ebulides eta Tales ospetsua bezain pertsona argiak eman zituen filosofia eta literatura eskola baten egoitza izan zena, aipaturiko pertsonaiek, *Miletokoa* jentilizioa, abizen edo deitura bezala hartu zutenak. Mileto, VI. mendeko kultura helenistikoaren gune nagusia zen.

Justiniano I.aren zerbitzura lan egin zuen, nork, Antemio Trallesekoari "*Jakinduria Santuaren eliza berria*" (Hagia Sofia) eraikitzeko enkargua eman zion, 532an hasi eta 537an amaitu zena. Isidororen lan bakarra den arren, Hagia Sofia, munduko eraikinik garrantzitsuenetako bat da, hogeita hamar metroko diametroa duen kupula batekin. Antemiok, laguntzaile zuzen bezala, Isidoro aukeratu zuen egitasmoa pentsatu, eraikinari behin betiko forma eman eta eraikuntza hasteko.

Isidoro Miletokoa izenaz, aurrekoaren iloba ere ezagutzen da, hau, eraikina berreraikitzeaz arduratu zelarik, bertan 557an gertatutako lurrikara baten ondoren. Beste alde batetik, Isidoro Miletokoak sinatutako Euklidesen Elementuen edizio bat, Arkimedesen idazkien bilketa bat eta Gangen Tratatuaren iruzkin bat daude, baina ez dago jakiterik osabak ala ilobak idatzi zituen.
Arktino Miletokoa

**Arktino Miletokoa** (grezieraz Ἀρκτῖνος Μιλήσιος) ospe handiko olerkari epiko greziar bat izan zen, tradizioaren arabera, lehen olinpiar jokoen garaian bizi izan zena, K.a. 775 eta K.a. 741 bitartean. Esaten denez, Homeroren ikaslea izan zen. Fanias Eresokoak, K.a. VII. mendean kokatu zuen, eta lehiaketa batean Leskes Pirrakoak garaitu zuela dio. Arktino, "olerkari zikliko" deritzonetako bat izan zen, eta Etiopida eta Troiako Arpilaketa idatzi zituen, Troiar Zikloa handitzen lagundu zutenak, eta, beharbada, *Naupactia* ere idatzi zuen.

Olerki hauek galdu egin dira, baina, lehenengo biak nolakoak izan ziren irudika dezakegu, *Crestomatia*ri esker (ziurrenik akatsen batengatik), V. mendeko neoplatondarra zen Proklori emana.

*Etiopida* (Αιθιοπις) bost liburutan, horrela, etiopiar erregea zen Memnonengatik deitzen da, nor, Hektor hil ondoren, troiarren aliatua izan zen. Prokloren arabera, olerki honek, Iliada amaitzen den narrazio saila jarraitzen du:

::Pentesilea amazona gerrara doa troiarrei laguntzera. Bera, Ares eta traziar baten arreba-ahizpa da. Akilesek hiltzen du bera borrokan ari den bitartean, eta troiarrek lurperatu egiten dute. Akilesek Tersites hil zuen, lehenik eraso egin ziona eta Pentesileaganako maitasuna leporatu ziona.

*Etiopida*, Akilesen heriotza eta hiletarekin eta honen armengatik Ajax eta Odiseok izan zuten leiharekin amaitzen da

*Troiako Arpilaketa* edo *Iliupersis*ek, Troiako Zaldia, Sinon, Laokonte, hiriaren hartzea eta Ajax Oileok Kasandra bahitu izanagatik Atenearen haserreak eragindako greziarren alde egitearen gertaerak kontatzen ditu. Iliada Txikiak, ohi lehen aipaturiko Leskes Pirrakoari ematen zaiona, *Etiopida* eta *Iliupersis*en arteko narrazio espazioa bete zuen.
Mairuelegorreta

**Mairuelegorreta** edo **Mairulegorreta** Arabako Zigoitia udalerrian dagoen haitzulo edo leizea da. Kobazuloa Gorbeia mendilerroan dago, izen bereko parke naturalean, Murua herritik gertu.

13 kilometro baino gehiago arakatu dituzte kobazuloen barruan.
thumb|200px|eskuinera|Mairulegorreta leizearen sarrera 1961ean.
## Mitologia 
Mairuelegorretan mairuak bizi omen ziren, bai eta laminak ere. Beste koba batzuetan bezala, Mairuelegorretan ere altxor bat ehortzita omen dago.

## Leizearen erabilera 
thumb|200px|eskuinera|Meza Mairulegorretako kobazuloaren barruan, 1961ean.
Frankismoan zehar ospetsuak izan ziren bertan egiten ziren jaialdiak. Lehen jaialdia 1963an egin zen eta han 2.000 pertsona baino gehiago izan ziren. Jaialdi haiek euskara eta euskal kultura aldarrikatzea zuten helburu. Azken urteotan, Zigoitian euskaraz izeneko taldeak berreskuratu ditu jaialdiok.

## Iruditegia 

Fitxategi:Mairuelegorreta I sarrerako hesia.jpg|Mairuelegorreta I kobaren sarrerako hesia.
Fitxategi:Mairuelegorreta I.jpg|Mairuelegorreta I kobaren sarrera.
Fitxategi:Mairuelegorreta II 2.jpg|Mairuelegorreta II.
Fitxategi:Mairuelegorreta III.jpg|Mairuelegorreta III.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mairuelegorretako deskribapen-komunikazioa *www.euskomedia.org* webgunean
Gizatrans

**Gizatrans** bidaitxartela adineko jendea Bizkaiko garraiobideetan prezio beheratuetan ibiltzeko txartela da. Elbarritasun edo gutxitasun handiko pertsonek ere erabili dezakete. 65 urte baino gehiago izan behar da edo, bestela, %65ko elbarritasuna edo handiagoa.

Gizatrans bidaitxartela erabiltzeko ezinbestekoa da berari atxikirik dagoen nortasun agiria eskuratzea.

Gaur egun honako garraiobide hauetan erabil daiteke:
* Metro Bilbao
* Bilbobus
* Bizkaibus
* Euskotren: EuskoTran (Bilboko tranbia), Txorierri, Bilbo-Bermeo, Bilbo-Donostia-Hendaia eta Larreinetako funikularra

## Ikus, gainera 
* Creditrans
* Bizkaiko Garraio Partzuergoa

## Kanpo estekak
Lezea

**Lezea** (*La Leze* gazteleraz) Arabako Egino herrian (Asparrena) dagoen haitzuloa edo leizea da, Ilarduiatik gertu. Haitzuloa ezohikoa da, sarrera eta irteera duela, Altzaniako mendilerroa iparretik hegora guztiz zeharkatzen baitu. Olano (1.082 m) eta Albeiz (1.012 m) mendiak kobazuloaren goiko aldean daude.

Haitzuloan barrena mendilerroa aldez alde zeharkatzea kirol abenturako jarduera gisa inguru hartan eskaintzen den aukeretako bat da; eskaladako materiala behar da horretarako. Kobazuloaren inguruetan, eskalada eskola dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Barranquismo en La Leze», *Gasteiz-ric.blogspot.com* bloga. Lezearen deskribapena dakar.