Abuztuaren 21

**Abuztuaren 21**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hogeita hamairugarren eguna da, 234.a bisurteetan. 132 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 2009 – Jendarmeek ustezko 3 etakide atxilotu eta 13 zulo aurkitu dituzte azken astean.
* 2012 – Patxi López Lehendakariak Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak urriaren 21an ospatuko zirela iragarri zuen.

### Mundua 
* 1792 – Frantziako Iraultzan gillotina bidezko lehen exekuzioa egin zen, metodo ankerragoak ordezkatuz.
* 1911 – *Mona Lisa* edo *Gioconda* margolana, Leonardo da Vinciren olio pintura, Louvre museotik lapurtu zuten Parisen. Bi urte geroago aurkitu zuten Florentzian.
* 1942 – Stalingradeko bataila hasi zen Alemania eta Sobietar Batasunaren artean.
* 1975 – Madrilen (Espainia) GRAPO taldea bere ekintzak egiten hasi zen bi Goardia Zibil hil zen.
* 1986 – Nyos lakuko erupzio limniko batek inguruko herrixketako 1.800 lagun eta 3.500 etxabere hil zituen Kamerunen.
* 1991
** Errusian Mikhail Gorbatxeven eta honek SESB ohian harturiko neurrien aurkako estatu kolpea hasi zen (*Belovezhie-ko Akordioa*).
** Letoniak SESBarekiko independentzia aldarrikatu zuen.
* 2006 – Tren istripua Palentziako Villada herrian. Sei hildako egon ziren, Talgo tren bat gehiegizko abiaduragatik bere bidetik irten eta gero. Hildakoen artean Pasaiako bikote bat egon zen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1960 – Ernest Hemingwayk eta Anjel Goenagak hitzarmena sinatu zuten Donostiako Maria Cristina hotelean, *Agurea eta Itsasoa* euskaraz argitaratzeko egile eskubiderik ordaindu gabe.

### Mundua 
* 1987 – *Dirty Dancing* ("Dantza Zikina") filma estreinatu zen, Emile Ardolinok zuzendu eta Patrick Swayze, Jennifer Grey, Jerry Orbach eta Cynthia Rhodes aktoreek antzeztu zuten.
* 1998 – *Blade* filma estreinatu zen, Stephen Norringtonek zuzendu eta Wesley Snipes, Stephen Dorff, Kris Kristofferson, N'Bushe Wright eta Donal Logue aktoreek antzeztu zuten.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1993 – Kwajalein atoloiak ordua aldatu zuen eta Nazioarteko egun aldaketa lerroaren beste aldean jarri zen. Beraz, egun hau ez zen existitu uharte horretan.
* 2017 – Eguzki eklipsea AEBetan osoki ikusgai egon zen, Euskal Herrian partzialki.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1890 – Luis Izeta, Athleticeko bizkaitar futbolaria (h. 1966).
* 1899 – Bixente Eskisabel, gipuzkoar sustatzailea eta enpresaburua (h. 1955).
* 1928 – Javier Erice, nafar politikari eta medikua, Iruñeko alkatea (h. 2024).
* 1931 – Manuel Larrabeiti, bizkaitar futbolaria (h. 2018).
* 1933 – Eneko Arieta, Athleticeko futbolaria (h. 2004).
* 1942 – Julián Balduz, frankismoaren osteko Iruñeko lehen alkatea.
* 1945 – Jose Luis Uribezubia, *Katarrilla*, bizkaitar txirrindulari ohia.
* 1950 – Jon Markaide, gipuzkoar astrofisikaria.
* 1956 – Rafa Díez, LABeko Idazkari Nagusi ohia eta Ezker abertzaleko kide esanguratsua.
* 1958 – Sara Bilbatua, gipuzkoar casting zuzendaria.
* 1962 –
** Jon Etxeandia Zorroza, bizkaitar ETAkidea, poeta eta idazlea (h. 2010).
** Jose Migel *Kiko* Zúñiga, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1963 – Paskual Rekalde, nafar filologoa, itzultzailea eta euskaltzain osoa.
* 1967 – Miren Arantza Madariaga Aberasturi, bizkaitar politikari eta zuzendari publikoa.
* 1968 – Mari Karmen Arregi Agirre, Aizarnazabalgo alkatea.
* 1973 – Kepa Intxausti, bizkaitar bertsolaria.
* 1974 – Dorleta Kortazar, gipuzkoar ipuin kontalaria, feminista eta sindikalista.
* 1979 – Lierni Azkargorta, gipuzkoar erizaina eta idazlea.
* 1980 – David Malo, nafar futbolari ohia.
* 1981 –
** Eder Salas, bizkaitar txirrindulari ohia.
** Madelen Urieta, arabar saskibaloi jokalari ohi eta entrenatzailea.
* 1981 – Oihan Vega, gipuzkoar aurkezle, esatari eta musikaria.
* 1985 – Jon Calvo, bizkaitar gitarra-jotzailea eta abeslaria.
* 1988 – Maialen Zelaia, gipuzkoar futbolaria.
* 1989 – Mikel Bizkarra, bizkaitar txirrindularia.

### Mundua 
* 1165 – Filipe II.a Frantziakoa, Frantziako erregea (h. 1223).
* 1567 – Frantzisko Saleskoa, savoiar elizgizona (h. 1622).
* 1583 – Leonor Prusiakoa, alemaniar noblea (h. 1607).
* 1609 – Jean Rotrou, frantziar poeta (h. 1650).
* 1643 – Alfontso VI.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (h. 1683).
* 1648 – Josè Zatrilla y Vico, Sardiniako idazlea eta poeta (h. 1720).
* 1670 – James Fitz-James (Berwickeko I. dukea), Frantziako mariskala (h. 1734).
* 1725 – Jean-Baptiste Greuze, frantziar margolaria (h. 1805).
* 1735 – Tobias Furneaux, ingeles nabigatzailea eta Royal Navyko ofiziala, mundua bi norabidetan zirkumnabigatu zuen lehenengo gizona (h. 1781).
* 1739 – Mariano Salvador Maella, espainiar margolaria (h. 1819).
* 1752 – Jacques Roux, frantziar iraultzailea (h. 1794).
* 1765 – Gilen IV.a Erresuma Batukoa, Erresuma Batua eta Britainiar Jabegoen erregea (h. 1837).
* 1789 – Augustin-Louis Cauchy, frantziar matematikaria eta permutazioen teoriaren sortzailea (h. 1857).
* 1796 – Asher Brown Durand, estatubatuar margolaria, Hudson Ibaiaren Eskolako kidea (h. 1886).
* 1798 – Jules Michelet, frantziar historialari eta idazlea (h. 1874).
* 1848 – Paul Henry, frantziar optikari eta astronomoa (h. 1905).
* 1858 – Rodolfo Austriakoa, Austria-Hungariako Inperioko printze oinordea (h. 1889).
* 1862 – Emilio Salgari, italiar idazlea (h. 1911).
* 1863 &#x2013; Hélène van Zuylen, frantziar idazle, socialite eta auto-gidaria (h. 1947)
* 1870 - George Cockram, eskoziar futbolaria, Athleticen aritutakoa (h. 1929).
* 1871 – Leonid Andreiev, errusiar idazlea (h. 1919).
* 1872 – Aubrey Beardsley, ingeles marrazkilaria (h. 1898).
* 1890 – Catherine Tolson, erizain eta sufragista ingeles aktiboa (h. 1924)
* 1892 – Charles Vanel, frantziar aktorea (h. 1989).
* 1893 – Lili Boulanger, frantziar musikagilea (h. 1918).
* 1901 – Edward Thomas Copson, britainiar matematikaria (h. 1980).
* 1904 – Count Basie, estatubatuar jazz piano-jotzaile, organo-jotzaile eta musikagilea (h. 1984).
* 1909 – Ethel Caterham, britainiar supermendebetekoa.
* 1913 - Dora Vázquez, galiziar idazlea (h. 2010).
* 1915 – Fernando Claudín, espainiar politikari, historialari eta saiakera-idazlea (h. 1990).
* 1916 – Consuelo Velázquez Torres, mexikar piano-jotzailea eta musikagilea (h. 2005).
* 1917 – Leonid Hurwicz, estatubatuar ekonomilaria, 2007ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 2008).
* 1921 – Gertrudis de la Fuente, espainiar biokimikaria, farmazian doktorea eta Ikerkuntza Zientifikoen Goi Kontseiluan ikerkuntzako irakaslea (h. 2017).
* 1922 – Meira Delmar, kolonbiar poeta (h. 2009).
* 1923 – Lucy Nieto de Samper, kolonbiar kazetaria (h. 2026).
* 1927 – Barry Foster, ingeles zinema, antzerki, telebista eta irratiko aktorea (h. 2002).
* 1930 –
** Alan Ashcroft, ingeles errugbilaria (h. 2021).
** Margaret Windsor, Ingalaterrako Jurgi VI.aren eta Elisabete Erregina Amaren bigarren alaba (h. 2002).
* 1933 –
** Janet Baker, britainiar mezzo-sopranoa.
** Michael Dacher, alemaniar alpinista eta muturreko eskalatzailea (h. 1994).
* 1934 – John L. Hall, estatubatuar fisikaria, 2005ko Fisikako Nobel Saria.
* 1935 – Ahmad al-Ghashmi, Yemengo Arabiar Errepublikako presidentea (h. 1978).
* 1936 –
** Luisa Isabel Álvarez de Toledo, espainiar aristokrata, idazle eta historialaria (h. 2008).
** Wilt Chamberlain, estatubatuar saskibaloi-jokalaria, NBAko inoizko hoberenetarikoa (h. 1999).
* 1937 –
** Donald Dewar, Eskoziako lehen ministroa (h. 2000).
** Gustavo Noboa, Ekuadorko presidentea (h. 2021).
** Robert Stone, estatubatuar idazlea (h. 2015).
** Margarita Peña Muñoz, mexikar idazlea, itzultzailea ikertzailea eta irakaslea (h. 2018)
* 1938 –
** Kenny Rogers, estatubatuar country abeslari, argazkilari, aktore, ekoizle eta ekimengilea (h. 2020).
** Mike Weston, ingeles errugbilaria (h. 2023).
* 1939 – Festus Mogae, Botswanako presidentea.
* 1942 – Maria Kaczyńska, Poloniako lehen dama (h. 2010).
* 1943 – Perry Christie, Bahametako lehen ministroa.
* 1944 – Peter Weir, australiar zinema zuzendaria.
* 1946 – Norio Yoshimizu, japoniar futbolari ohia.
* 1949 – Lindsey Davis, ingeles eleberrigilea.
* 1950 – 
** Patrick Juvet, suitzar kantautore eta abeslaria (h. 2021).
** Marja Kallasmaa, estoniar hizkuntzalaria.
* 1951 – Karekin II.a, Armeniako Eliza Apostolikoaren Patriarka.
* 1952 –
** Jiří Paroubek, Txekiako lehen ministroa.
** Joe Strummer, ingeles musikari, abeslari eta aktorea, The Clash talde punkaren sortzaile, musikagile, gitarrista eta abeslaria (h. 2002).
** Richie Zito, estatubatuar disko-ekoizle eta estudioko musikaria.
* 1954 – Alena Bláhová, txekiar kazetari eta itzultzailea (h. 2024).
* 1955 – Shaun Tomson, hegoafrikar surflaria.
* 1956 –
** Kim Cattrall, ingeles-kanadar aktorea.
** Laura Morante, italiar aktorea, gidoilaria eta film-zuzendaria.
** Vadão, brasildar futbolari eta entrenatzailea (h. 2020).
* 1957 – Bernard Verlhac, *Tignous*, frantziar marrazkilaria (h. 2015).
* 1959 – Margaret Gardiner, hegoafrikar kazetaria, psikologoa, idazlea eta modeloa, Miss Unibertso 1978.
* 1961 – Stephen Hillenburg, estatubatuar animatzailea, ekoizlea eta biologoa, *Bob Belaki* marrazki bizidun telesailaren sortzailea (h. 2018).
* 1962 – Tsutomu Miyazaki, 4 eta 7 urte arteko 4 neska bahitu eta asasinatu zituen japoniar serie hiltzailea (h. 2008).
* 1963 –
** Luis Casado, UPNko nafar politikaria.
** Mohammed VI .a Marokokoa, Marokoko Erregea.
* 1964 –
** Esperança Camps Barber, espainiar kazetaria, idazlea eta politikaria.
** Alfonso Lacadena, espainiar hizkuntzalari eta ikerlaria, epigrafian aditua (h. 2018).
* 1965 – Dina Mariana, indonesiar abeslari eta aktorea (h. 2024).
* 1967 –
** Stéphane Charbonnier, *Charb*, frantziar karikaturista eta kazetaria (h. 2015).
** Carrie-Anne Moss, kanadar aktorea.
** Papias Musengamana, ruandar apezpiku katolikoa.
** John Rodrigues, indiar artzapezpiku katolikoa.
** Serj Tankian, estatubatuar musikari, abeslari, musika-ekoizlea, filosofo aktibista, margolaria, idazlea eta aktorea, *System of a Down* bandaren konpositorea.
* 1969 – Juana Huancahuari, Peruko nekazaritza-ingeniaria, politikaria eta buruzagi kitxua.
* 1970 –
** Erik Dekker, herbeherear txirrindulari ohia.
** Nanaia Mahuta, zeelandaberritar politikari maoria.
* 1971 – Liam Howlett, The Prodigy musika-elektroniko bandako liderra.
* 1973 – Sergey Brin, Google bilatzailearen sortzaileetako bat.
* 1979 –
** Joel Griffiths, australiar futbolari ohia.
** Kelis, estatubatuar abeslari, kantautore eta sukaldaria.
* 1981 – Silvio Spann, trinitatear futbolaria.
* 1984 – Alizée, korsikar abeslaria.
* 1985 –
** Laura Haddock, ingeles aktorea.
** Julia Robex, indonesiar emakumezko aktore transgeneroa.
* 1986 –
** Sara Andrés Barrio, espainiar maistra eta atleta paralinpikoa.
** Usain Bolt, jamaikar atleta, abiadura probatan hainbat titulu eta errekor dituena.
** Noelia López, espaimiar modeloa, telebista aurkezlea eta enpresaburua.
* 1987 – Megan Montaner, espainiar aktorea.
* 1988 – Robert Lewandowski, poloniar futbolaria.
* 1989 – Hayden Panettiere, estatubatuar aktore eta pop abeslaria.
* 1991 – Neele Buchholz, alemaniar dantzari eta aktorea.
* 1995 – Gao Zhunyi, txinatar futbolaria.
* 1996 – Jasmine Camacho-Quinn, puertorricar atleta, 100 metroko hesi-lasterketan aditua.
* 1997 – Sara Llana, espainiar gimnasta erritmikoa.
* 2001 – Kayra Zabci, turkiar aktorea eta modeloa.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1855 - Josep Melcior Prat, Gipuzkoako gobernadore zibila, Donostian (j. 1779).
* 1903 – Charles-Alexandre Fay, baxenafar militar eta kartografoa, Villers-sur-Meren (j. 1827).
* 1918 – Sabino Izeta, gipuzkoar margolaria (j. 1876).
* 1936 – Joaquín Ortiz de Zárate, espainiar militarra, Oiartzunen (j. 1893).
* 1938 – Teodoro Anasagasti Algan, bizkaitar arkitektoa, Madrilen (j. 1880).
* 1953 – Ignacio Artamendi, *Artamendi II.a*, bizkaitar pilotaria (j. 1900).
* 1986 – Agustín Sauto, *Bata*, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria (j. 1908).
* 1987 – Jose Viñes Ibarrola, nafar sendagilea eta gaztelaniazko idazlea (j. 1898).
* 1992 – Isidro Langara, euskal herritar futbolaria (j. 1912).
* 2000 - Jesus Urkia, gipuzkoar futbolaria (j. 1931).
* 2015 – Maria Arrillaga, *Arane I.a*, gipuzkoar erraketista (j. 1915).
* 2018 – Óscar Elgezabal, bizkaitar txirrindularia (j. 1928).
* 2024 – Didier Borotra, UDF alderdiko euskal herritar politikaria (j. 1937).
* 2025 – Karlos Santiago, EHUko iralaskea eta pedagogoa, Carlit mendian (j. 1958).

### Mundua 
* 1133 – Balduino II.a Jerusalemgoa, Jerusalemgo erregea.
* 1157 –
** Alfontso VII.a Gaztelakoa, Gaztela eta Leongo erregea eta *Imperator totius Hispaniae* (j. 1105).
** Eystein II.a Norvegiakoa, Norvegiako erregea (j. c. 1125).
* 1245 – Alexandro Haleskoa, pentsalari eskolastikoa.
* 1534 – Philippe Villiers de L'Isle-Adam, Maltako Ordenako Printze eta Maisu Nagusia (j. 1464).
* 1568 – Jean de Vallette, San Joan Jerusalemgo ordeneko 49. maisu handia.
* 1614 – Elisabet Báthory, *Kondesa odoltsua*, hungariar aristokrata (h. 1560).
* 1799 – Johann Julius Walbaum, alemaniar mediku, naturalista, zoologo eta taxonomista (j. 1724).
* 1838 – Adelbert von Chamisso, alemaniar idazlea (j. 1781).
* 1842 – Leona Vicario, Mexikoko Independentzia Gerrako pertsonaia garrantzitsuenetako bat (j. 1789).
* 1849 – Moritz Daffinger, austriar margolaria (j. 1790).
* 1853 – Maria Quitéria de Jesus,brasildar soldadua, heroia (j. 1792)
* 1874 – Barthélemy de Theux de Meylandt, Belgikako lehen ministroa (j. 1794).
* 1876 – Ildefons Cerda, kataluniar ingeniaria eta hirigintza modernoaren aitzindarietako bat (j. 1815).
* 1884 – Giuseppe De Nittis, italiar margolaria (j. 1846).
* 1905 – 
** Mary Mapes Dodge, estatubatuar idazle eta argitaratzailea (j. 1831).
** Julius Oppert, alemaniar jatorriko frantziar historialari, hizkuntzalari eta filologoa (j. 1825).
* 1910 – Bertalan Székely, hungariar historia eta erretratu margolaria (j. 1835).
* 1922 – Jørgen Løvland, Norvegiako lehen ministroa (j. 1848).
* 1935 – Al Erkiaga, euskal emigranteen semea, euskaltzalea eta euskal dantzen bultzatzailea Ameriketako Estatu Batuetan (h. 2022).
* 1940 – Leon Trotski, jatorri juduko errusiar-ukrainar iraultzaile komunista, Mexikon eraila (j. 1879).
* 1943 – Henrik Pontoppidan, daniar idazlea, 1917ko Literaturako Nobel Saria (j. 1857).
* 1947 – Ettore Bugatti, italiar industria-gizona (j. 1881).
* 1953 – Francisca Saperas, kataluniar militante anarkista eta anarkosindikalista (j. 1851).
* 1964 – Palmiro Togliatti, italiar politikaria (j. 1893).
* 1965 – Odile Defraye, belgikar txirrindularia (j. 1888).
* 1971 – George Jackson, estatubatuar militante beltz eta ekintzailea, Pantera Beltza Alderdiko kidea, espetxeko goardiek eraila (j. 1941).
* 1978 –
** Rhys Davies, ingelesez idatzi izan zuen galestar idazlea (j. 1901).
** Nicolaas Diederichs, Hego Afrikako presidentea (j. 1903).
** Charles Eames, estatubatuar disenatzailea (j. 1907).
* 1979 – Giuseppe Meazza, italiar futbolari eta entrenatzailea (j. 1910).
* 1982 – Sobhuza II.a, Swazilandiako erregea (j. 1899).
* 1983 – Benigno Aquino, Jr., filipinar pilitikaria (j. 1932).
* 1988 – Ray Eames, estatubatuar diseinatzailea eta zinema-zuzendaria (j. 1912).
* 1991 – Wolfgang Hildesheimer, alemaniar idazlea (j. 1916).
* 1993 –
** Kasdi Merbah, Aljeriako lehen ministroa (j. 1938).
** Tatiana Troyanos, estatubatuar mezzo-sopranoa (j. 1938).
* 1995 – Subrahmanyan Chandrasekhar, indiar jatorriko estatubatuar fisikari teoriko, astrofisiko eta matematikoa, 1983ko Fisikako Nobel Saria (j. 1910).
* 1996 – Mary Two-Axe Earley, kanadar mohawk eta oneida aktibista (j. 1911)
* 2005 – Robert Moog, estatubatuar asmatzailea, sintetizadorearen asmatzailea (j. 1934).
* 2011 – Budd Hopkins, estatubatuar margolari eta eskultorea (j. 1931).
* 2012 – 
** Genoveva Dawson, argentinar botanikari, kontserbatzaile, irakasle eta esploratzailea (j. 1918).
** William Thurston, estatubatuar matematikaria (j. 1946).
* 2014 – Albert Reynolds, Irlandako Errepublikako zortzigarren Taoiseacha (j. 1932).
* 2015 – Daniel Rabinovich, argentinar umorista, aktorea eta musikaria, Les Luthiers taldeko kidea (j. 1943).
* 2016 – Carlos Terribili, argentinar muralista, kartelgile eta ilustratzailea (j. 1936).
* 2017 – Réjean Ducharme, frantsesezko kanadar idazlea (j. 1941).
* 2018 –
** Stefán Karl Stefánsson, islandiar aktore eta abeslaria (j. 1975).
** Vicente Verdú, espainiar kazetaria, idazlea, margolari eta poeta (j. 1942).
* 2019 – Faustino Menéndez Pidal de Navascués, espainiar heraldista (j. 1924).
* 2020 – Ken Robinson, ingeles idazlea, saiakeragile eta hizlaria (j. 1950).
* 2021 –
** Chithra, indiar aktorea (j. 1965).
** Don Everly, estatubatuar abeslari eta abesti egilea (j. 1937).
** Maria Liechtensteingoa, Liechtensteingo printzesa ezkontidea (j. 1940).
* 2022 – Celia Correas de Zapata, argentinar idazle, poeta eta akademikoa (j. 1933).
* 2024 – Paquito García, espainiar futbolaria (j. 1938).
* 2025 – Eugen Gomringer, boliviar jatorriko suitzar idazlea (j. 1925).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Ugazi, Ximena eta Semena/Semera.

## Kanpo estekak 
Abuztuaren 20 | Urteko egutegi | Abuztuaren 22