Telefono finko

thumb|Telefono finkoa (diskozkoa)
**Telefono finko** batek (**linea finkoa**, **linea nagusia**, **etxeko telefonoa** eta **kablezko linea** ere esaten zaiona) metalezko, kobrezko edo zuntz optikozko alanbrea duen telefono-linea erabiltzen du transmisiorako, telefono mugikor batek ez bezala, irrati-uhinak erabiltzen dituena.

Telefono finkoko linea bat (telefono mugikorreko linea ez dena) kableatua edo hari gabekoa izan daiteke eta oro har, leku finkoetan erabiltzen da, etxeetan esaterako. Hari gabeko gailu finkoek sare elektrikotik hartzen dute beren energia elektrikoa eta gailu eramangarri edo mugikorrak ordea, bateria elektriko baten bitartez elikatzen dira.

Sistema mugikorrak eta eramangarriak toki finkoetan erabili daitezkeen arren, eraginkortasuna baxuagoa eta banda zabalera ahulagoa da sistema finkoekin alderatuz. Hala ere, hari gabeko sistemak, bateriekin funtzionatzen dutenak, larrialdietarako euskarri gisa erabili daitezke itzalaldi edo hondamendi natural baten aurrean.

## Funtzionamendua 
thumb|Telefono finkoa
Telefono finko tradizionala, telefono-sare kommutatuan erabiltzen dena, teknika ezberdinetan oinarritutako gailua da. Lehena oinarri-bandetan (modulazio gabekoa) osatutako ahots seinalearen transmisio bidirekzioanala da eta hori frekuentzia baxuetan (300 Hz-etik 3400 Hz-era). Bigarrena bateria zentral baten bidezko alimentatzea da eta hirugarrena linea komutatuen teknika da.

Telefono finko tradizionalak 48 V-eko alimentazioa erabiltzen zuen erabiltzailearen ahotsa transmititzeko. Tentsio hau kobrezko bi hariz osatutako linea baten bidez kommutadore telefonikotik heldu zen gehienez 20 mA-ko korronte zuzen batekin. Kommutadore elektromekaniko edo elektroniko batekin linea hauek kommutagarriak dira.

Telefono finko sistema berriagoek VoIP erabiltzen dute, kasu gehienetan interneteko zerbitzu-hornitzaileek proposatutako bideratzaile edo router baten bidez. 

Telefono finko trazionalenak bozgoragailu, erantzungailu automatiko edo katalogoa bezalako funtzioak zituen. Bestalde, modelo garatuagoek tekla programagarriak dituzte eta konferentzia moduko elkarrizketak egiteko aukera ematen dute.

## Linea finkoa 
Linea finko terminoak bi punturen edo gehiagoren arteko konexioa deskribatzen du eta kable fisiko dedikatu bat erabiltzen da, beti erabilgarri dagoen lotura pribatuaren ordez, kablea kommutatzeko sistema batean zirkuitu gisa inplementatzen dena (orokorrean telefono-sare kommutatua). Linea dedikatu deiturikoak azken mota horretakoak dira eta linea finko batek testuinguru horretan dituen inplikazioak segurtasuna eta biziraupena dira. Adibidez, kuartel militar bat lehen lerroko unitateekin lotuta egon daiteke linea finkoen bidez, komunikazioa posible dela ziurtatzeko telefono-sarea kaltetuta edo suntsituta badago ere. Horren beste adibide bat aireportuak dira. Aireko trafikoa kontrolatzen duten dorre guztiek linea dedikatuak dituzte poliziarekin, suhiltzaileekin, ospitaleekin, armadarekin eta abarrekin konektatuta. Larrialdietarako neurri gisa erabiltzen den arren, edozein unetan erabili daiteke.  

### Telefono finkoa garatzen ari diren herrialdeetan 
Herrialde askotan telefono finkoa ez dago gehiengoaren eskuetan. Afrikako hainbat herrialdeetan, telefono mugikorraren hazkundeak linea finkoko telefonoaren edozein hazkunde gainditu du. 1998. eta 2008. urteen artean Afrikak 2,4 milioi linea finko jarri zituen. Hala ere, denbora tarte honetan harpidetu diren telefono mugikorren lineak modu esanguratsuan igo dira. 2000. eta 2008. urteen artean telefono mugikorren erabilerak gora egin du (100 pertsonatik 33). Garapen bidean dauden herrialdeetan zailagoa da kobrezko linea finko bat instalatzea eta errazagoa da telefonia mugikorreko dorreak instalatzea, jendea edozein tokitatik konektatu ahal izateko. Indiako azpikontinentean ere nabarmenki murriztu dira linea finkoko telefonoak, telefonia mugikorreko industria sortzen ari delako, eta bai hiri-eremuetara, bai landa-eremuetara telefono finkoa baino hobeto iritsi da.

## Erabilera datuak 
2003. urtean, CIA World Factbookek gutxi gorabehera 1.263 miliar telefono finko kontatzen zituen munduan zehar. Herrialdeen artean, Txinak zuen kopuru handiena 350 milioi telefono finkorekin eta bigarren postuan Ameriketako Estatu Batuak ziren 268 milioiekin. Bestalde, Erresuma Batuak 23.7 milioi kontatzen zituen bere lurretan. 

2013. urtean, International Telecommunication Union reportek adierazi zuen 1.26 miliar telefono finko kondatzen zituela munduak.

Munduko leku askotan, Afrika eta India barne, telefono mugikorren erabileraren hazkundea linea finkoena baino handiagoa izan da. Ameriketako Estatu Batuetan, etxeen % 45,9k oraindik linea finkoa zuten 2017an. Hau da, etxeen erdiak baino gehiagok telefono mugikorrak bakarrik zituzten. Joera hau antzekoa da Kanadan. Han, bost etxetatik batek baino gehiagok telefono mugikorra bakarrik zuten. 

## Ondorengoak 
VoIP zerbitzuari esker telefono zenbakiak ez dira gehiago telefono sare tradizionalean gordetzen, baina VoIP barruan gordetzeko aukera bada. Horrek, erabilera asko errazten du, VoIP-ak internet konexioa dagoen leku guzietan erabil baitaitezke. Leku hauek telefono adimendunak izaten ahal dira, adibidez eta, telefono hauek eramangarriak direnez, telefono deiak edozein lekutatik pasatzen ahal dira.

### 2000ko hamarkada 
Herrialde askotan, linea finkoen hedatzea ez da erraza izan biztanle guzientzat. Afrikako herrialde batzuetan, telefono mugikorren hazkundea linea finkoena (telefono finkoena ere) baino azkarragoa izan zen. Adibidez Afrikan, 1998 eta 2008 urteen artean 2,4 milioi linea finko berri jarri diren bitartean, 2000 eta 2008 urteen artean telefono mugikorrak biztanle kopuruaren % 2tik %33ra garatu dira. Bestalde Indian, landa eremuetan zein hiriguneetan telefono finkoen kopurua asko jautsi da. 

XXI. mendearen hasieran, linea finkoko telefonoen instalazioak gutxitu egin dira sare mugikorren teknologiaren aurrerapenaren eta kobrezko kable sareen zaharkitzearen ondorioz. Zailagoa da kobrezko kable finkoak erabiltzaile guzientzat instalatzea, jende askok konektatu ahal izateko zerbitzu mugikorrerako transmisio dorreak instalatzea baino. Batzuek aurreikusten dute sare metaliko horiek guztiz zaharkituta geratuko direla eta banda zabaleko eta zuntz optikoko linea finkoko konexio eraginkorragoekin ordezkatuko direla, landa eremuetara eta telekomunikazioak askoz urriak ziren lekuetara hedatuko direnak. 2009an, The Economist-ek idatzi zuen: "Gaur egungo tasekin, Amerikako azken linea finkoa 2025ean deskonektatuko da".

2004an, Estatu Batuetako 12 eta 17 urte bitarteko pertsonen % 45ek ez zuten telefono mugikorra. Garai hartan, gehienak telefono finkoen menpe ziren. 4 urte berantago, portzentai hori % 71ra igo zen. 2008an, helduen % 77 inguruk telefono mugikorra zuten.

### 2010ko hamarkada 
2013. urtean, Estatu Batuetako helduen % 91k telefono mugikor bat zuen. Mugikorra zutenen ia % 60k telefono adimendun bat zuten. Gaixotasunen Kontrolerako eta Prebentziorako Zentroek 19.956 etxetan egindako Osasun Elkarrizketa Inkesta Nazional batek, 2017ko maiatzaren 4an argitaratuak, erakutsi zuen AEBetako etxeen % 45,9k oraindik telefono finkoak zituztela, eta % 50,8k telefono mugikorrak bakarrik zituztela. Gainera, % 39k baino gehiagok biak zituzten.

Kanadan, bost etxeetatik batek baino gehiagok telefono mugikorrak erabiltzen zituzten telefono zerbitzurako iturri bakar gisa. 2013an, estatistikek erakutsi zuten etxeen % 21ek telefono mugikorrak bakarrik erabiltzen zituztela adierazi zutela. 35 urtetik beherako kideak dituzten etxeetan telefono mugikorrak soilik erabiltzen ziren ehunekoa askoz handiagoa da. 2013an, etxejabe gazteen % 60k telefono mugikorrak bakarrik erabiltzen zituztela adierazi zuten. 2019an, Kanadako etxeen % 54k eta Alemaniako etxeen % 86,4k telefono finkoa zuten.

### 2020ko hamarkada 
2020ko ekainean, jakinarazi zen Australiako helduen % 60k telefono mugikorrak bakarrik erabiltzen zituztela, linea finkorik gabe. 2021ean, Australiako etxeen % 14,5ek eta Amerikako etxeen % 29,4k bakarrik erabiltzen zuten linea finkoa etxean. Aitzitik, Erresuma Batuko etxeen % 73k oraindik linea finkorako konexioa zuten 2020an, nahiz eta hori neurri batean banda zabaleko paketeen praktikek azal dezaketen. 2022an, Alemaniako etxeen % 82,9k gutxienez linea finkoko telefono bat zuten, AEBetako etxeen % 73k telefono mugikor bat bakarrik zuten bitartean, % 25ek linea finkoa eta mugikorreko zerbitzua zuten, eta % 1ek linea finkoa bakarrik zuten.

2023tik aurrera, Estoniak eta Herbehereek sare telefoniko publiko kommutatuaren (PSTN) atal zaharrak erretiratu dituzte. Erresuma Batuan, kobrezko linea finko analogikoa 2027an amaituko da (2025eko jatorrizko planaren atzerapenarekin). VoIP ordezkapena "Ahots Digitala" bezala ezagutzen da (BT zerbitzu batean) Erresuma Batuan. Frantzia, Alemania eta Japonia ere berena ordezkatzen ari dira.

Batez ere 2023ko datuak erabiliz, CIA World Factbook-ek mundu osoan 849 milioi telefono finko inguru zeudela jakinarazi zuen. 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
Telefono

Telefonia mugikor

## Kanpo estekak