Tom Wolfe

**Tom Wolfe** (Richmond, Ameriketako Estatu Batuak, 1930eko martxoaren 2a – New York, Ameriketako Estatu Batuak, 2018ko maiatzaren 14a) idazlea eta kazetaria izan zen. Saiakerak idatzi zituen, eta kazetaritza literarioaren aitzindari bat izan zen. nazioarteko ospea lortu zuen, XX. mendearen bukaeran eta XXI. mendearen lehenengo bi hamarkadetan eragin handia izan zuelako, batez ere New Journalism mugimenduaren bitartez. Kazetaritza berriaren sortzaileetako bat zen Tom Wolfe kazetari eta idazlea, adituen esanetan. Errealitatea literatur baliabidez hornitu eta aberasteko korrontearen baitakoa zen Wolfen idazkera; fikziotik gertuko teknikak erabiltzen zituen, betiere errealitateari fidel agertuz.

Wolferen lanak eta idazkera sakonak (ironiaz eta kritikaz betea) AEBko gizartearen eta kultura garaikidearen fenomenoak aztertzen ditu. Gizarte klaseak, kontrakultura, politika, kontsumismoa eta hiri-bizitza izan ziren haren obren gai nagusiak, eta Wolferen liburuak ezinbesteko testu literario bihurtu ziren, kazetaritza literarioaren eta narratiba modernoa ulertzeko.

## Bizitza 
Tom Wolfe 1930eko martxoaren 2an jaio zen Richmond-en, Virginian, Thomas Wolfe Sr. ingeniari eta Helena Wolfe etxekoandreak osatutako familia burges batean. Haurtzaroa, Virginia estatuan igaro zuen, eta familia oso akademikoa zuen. Aita ingeniari gisa lan egiten zuen, eta familia hasieratik hazi zen gizarte klase ertaineko kultura zurrun baten baitan. Bere familiak, bereziki, gizarte eta kultura kontuetan interesak eta analisia bultzatu zuen, eta Wolfek ere argi utzi zuen etxeko giroak bere pentsamendu kritikoa eta literarioa eragiten zuela.

Wolfe gaztetan izan zuen lehenengo hezkuntza New Yorkeko hiriburuan izan zen, baina, geroago, Virginiako St. Christopher’s School ikastetxean jarraitu zuen. Hiri handien ingurunean bizitzearen esperientzia horrek, ezinbestean, gizartean izandako aldaketa sozial, ekonomiko eta kulturalei buruzko ikuspegi bereziak emango zizkion aurrerago.

Gaztetan, literatura izan zen Wolferen lehenengo pasioa, eta horrek bere unibertsitateko ibilbidea bideratu zuen. Yale Unibertsitatean Lizentziatura Historian eta Literatura Ingelesa eskuratu zuen 1951ean. Yalek Wolferi ikasketetan eta literaturaren interpretazio kritikoan sakontzeko aukera eman zion. Unibertsitatean, literaturarekiko grina gehiago garatu zuen, eta, hori guztia, idazle bihurtzeko bere bidea erraztu zuen. Yale-n idazteko joera eta kazetaritza arloan interesak garatu zituen, eta aldizkari literarioetan idatzi zuen.

### Kazetaritza eta New Journalism mugimendua
1950eko hamarkadaren bukaeran, Wolfe kazetaritza munduan sartu zen, eta bere lehenengo urteetan hainbat egunkari eta aldizkari ezagunetan lan egin zuen, tartean "The Washington Post" eta "New York Herald Tribune". Hala ere, Wolferen benetako arrakasta kazetaritzaren munduan 1960ko hamarkadaren amaieran etorri zen, "New Journalism" mugimenduaren barruan. Wolfe izan zen mugimendu honen lehenengo sortzailea eta ikonoa, kazetaritza eta literaturaren arteko muga lausotuz. "New Journalism"-en bidez, kazetariak ez ziren bakarrik gertakariak kontatzen, baizik eta pertsonaien pentsamenduak, emozioak eta bizimoduak deskribatzen zituzten, bizitza eta gizartearen esentzia interpretatuz. Wolferen idazkerak fikzioaren teknika narratiboak, sentsazioak eta deskripzio lirikoak erabiliz, kazetaritzaren estandarra aldatu zuen. Kazetaritza, bere estiloan, literatura bihurtu zen.

Gertakariak eta pertsonaiak kontatzeko, Wolfek zenbait elementu sentsorial eta deskriptibo gehitu zituen, eta horrek irakurleei esperientzia emozional eta sentsorialak bizitzeko aukera ematen zien. Bere lanak, normalean ironiaren eta kritika sozialaren bidez, gizartearen oinarrizko egitura eta aniztasuna aztertzen zuten, gizartearen aldaketak eta kontrakulturaren fenomenoak argi azaltzen zituzten.

### Lehenengo Liburuak eta "The Electric Kool-Aid Acid Test"
1968an, Wolfek "The Electric Kool-Aid Acid Test" argitaratu zuen, eta liburu horrek finkatu zuen bere estiloaren eta kazetaritza literarioaren oinarri sendoa. Liburu honek LSDaren eta kontrakulturaren fenomenoa aztertzen du, eta Wolferen estiloa eta ikuspegia garatzeko lehenengo urratsa izan zen. Liburuaren protagonista Ken Kesey zen, eta bere Merry Pranksters taldeak 1964an The Electric Kool-Aid Acid Test izeneko bidaia burutu zuten. Wolfek eszentrikoen eta kontrakulturaren sortzaileetako batzuen bizipenak kontatu zituen, eta horrek irakurleari LSDaren mundua eta "hippie" mugimenduaren funtsa esploratzeko aukera eman zion.

Liburu horretan, Wolfek narrazio liriko eta deskriptibo bat erabiltzen zuen, deskribapen sentsorialak eta bizitzaren alderdi hauskorrak aztertuz. "New Journalism"-eko teknikak aplikatuz, Wolfek LSDaren eta kontrakulturaren inguruko errealitatea, sentsazioak eta gizartearen iruditeria deskribatu zituen. Liburua arrakasta handia izan zuen eta Wolfe kazetaritzaren eta literaturaren muga berriak zehazten hasi zen.

### *The Right Stuff* eta espazioaren erakundea
Wolferen "The Right Stuff" (1979) liburuak, berriro ere, arrakasta handia lortu zuen eta gizartearen beste dimentsio bat aztertu zuen: espazioaren korporazioaren fenomenoa. Liburua AEBko astronauta eta espazio misioak inguruan idatzi zuen, eta AEBko espazio programa, baita astronauten eta gizartearen ikuspegia, irudikatzen ditu. Hori guztia, merituen eta heroien ideologia jorratuz, eta gizarte modernoaren eskemak zalantzan jarriz.

Wolfek espazioaren munduari buruzko narrazio gogorrak eta aurreiritziak aztertzen zituen, astronauten bizitzak eta beren psikologia deskribatzen zituen bitartean. Liburu honek “the right stuff” (egokitasun eta balioaren) inguruko ikuspegia ezarri zuen, eta horrekin lotutako ikuspuntu sozial eta politikoak ere aztertu zituen. Liburuak, azken finean, zientziaren eta teknologiaren ideiak heroizatzen ziren bitartean, gizartearen alde psikologiko eta emozionalak estali eta eztabaidatzen zituen.

### "Bonfire of the Vanities" eta gizartearen satira
Wolferen "Bonfire of the Vanities" (1987) liburua bere izen handiko lanetako bat izan zen. Liburu honek AEBetako gizartearen klassismoa, kontsumismoa, eta klase altuen morala kritikatzen ditu. New Yorkeko finantza munduko eta elitako gizartearen satira sarkastikoa da, eta gizartearen eta politikaren arteko arrakalak aztertzen ditu. Wolfek, protagonista Sherman McCoy finantza-burges gisa, klase altuen gizartean daukaten boterearen eta etika gabeziaren inguruko ikuspegi bat eskaintzen du.

Liburuak gizartearen hutsaltasuna, materialismoa eta etika gabeziak erakusten ditu, eta Wolfek ironiaren bidez klase altuaren burgesiaren kontradikzioak aurrera eramaten ditu. Liburua arrakasta handia izan zuen eta mundu literarioan eta kazetaritzan Wolferen izena ezarri zuen.

### Heriotza
Tom Wolfe 2018ko maiatzaren 14an hil zen, 88 urte zituela, New Yorken. Bere heriotzak literaturaren eta kazetaritzaren munduan hutsune handia utzi zuen, baina bere legatua eta lanek ez dute inoiz ahaztu egingo. Wolfe idazle eta kazetari gisa ezagutzen den testuari eta kazetaritza literarioaren alorrean egindako ekarpenei esker, haren eragina oraindik ere bizirik mantentzen da.

## Eragina eta legatua
Tom Wolfe idazle eta kazetari gisa utzi zuen ondarea ezinbestekoa izan zen. "New Journalism" mugimenduaren aitzindari gisa, kazetaritza eta literatura uztartzen zituzten idazkera tekniken bidez, Wolfek kazetaritza literarioaren bidea aldatu zuen. Bere liburuek gizartearen fenomenoak aztertu zituzten eta irakurleari ikuspegi berri bat eskaini zioten. Wolferen lanek, bereziki AEBetako gizartearen munduaren analisi gordin eta kritikoarekin, gizartearen baloreak zalantzan jarri zituzten.

Idazle eta kazetari gisa, ironiko eta kritiko zen, eta gizartearen morala eta estereotipoak azalduz, literaturaren eta kazetaritzaren munduan eragin handia izan zuen. Wolferen estiloaren eragina, kazetaritza eta literatura uztartzeko duen gaitasunagatik, gaur egun ere nabaria da. Wolfek idatzitako lanak, hala nola "The Right Stuff" edo "Bonfire of the Vanities", literaturaren eta kazetaritzaren historian betiko leku bat lortu dute.

## Idazlanak 
### Saiakerak 
* *The Kandy-Kolored Tangerine-Flake Streamline Baby* (1965)
* *The Electric Kool-Aid Acid Test* (1968)
* *The Pump House Gang* (1968)
* *Radical Chic & Mau-Mauing the Flak Catchers* (1970)
* *The New Journalism* (1975)
* *The Painted Word* (1975)
* *Mauve Gloves & Madmen, Clutter & Vine* (1976)
* *The Right Stuff* (1979)
* *In Our Time* (1980)
* *From Bauhaus to Our House* (1981)
* *The Purple Decades* (1982)
* *Hooking Up* (2000)

### Eleberriak 
* *The Bonfire of the Vanities* (1987)
* *A Man in Full*
* *I Am Charlotte Simmons* (2004)
* *Back to Blood* (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tom Wolferen webgunea