open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mireille Abramovici

**Mireille Abramovici** (Niza, 1944ko apirilaren 29a - Paris, 2016ko urriaren 14a) zinema-zuzendaria eta idazlea izan zen. Cinélutte kolektiboko kidea zen.

## Bizitza 
Mireille Abramovici Nizan jaio zen, 1944an. Bere gurasoak Frantzian errefuxiatutako errumaniarrak ziren. Ama Sylvia piano-jotzailea zuen. Aita Isaac biolinista zuen, eta bera jaio baino hamar egun lehenago atxilotu zuen Gestapok. 73. konboian deportatu zuten.

Zinema-muntatzailea eta zinema-irakaslea izan zen Frantzian eta atzerrian, eta Jean-Denis Bonanen eta Éric Bergkrauten hainbat dokumentalen muntaketa egin zuen.

1973an, Cinélutte kolektiboaren kide sortzaileetako bat izan zen, non funtsezko aktorea izan zen.

2001ean, ''* de zuzendu zuen, aitaren historiari buruzko filma, eta Drancyren arrastoak bilatu zituen Silesian, gurasoen gutunen bitartez.

## Filmografia 
### Zuzendari gisa 
* 1975: *Un simple exemple*, Jean-Denis Bonanekin, 46 min
* 2001: *Dor de tine: Une histoire de 1944*, 60 min

## Argitalpenak 
* *Ne tirez pas !'', Paris, La chambre d'échos, 2017, 109 or. (ISBN 978-2-913904-64-4)
* ''À l'encre rouge'', Bruxelles, les Impressions nouvelles, 2014, 200 or. (ISBN 978-2-87449-201-3)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estoniako Gobernua

**Estoniako Errepublikako Gobernua** —estonieraz: *Vabariigi Valitsus—* herrialdeko ministroen kabinetea da. Konstituzioaren arabera, botere betearazlea Konstituzioaren eta Estoniako legeen arabera erabiltzen du.

Kabineteak herrialdearen barne eta kanpo politika inplementatzen du, parlamentuak definitua; gobernu-erakundeen lana zuzentzen eta koordinatzen du, eta botere exekutiboaren esparruan gertatzen den guztiaren erantzukizun osoa bere gain hartzen du. Lehen ministroa buru duen gobernuak, horrela, herrialdearen gidaritza politikoa ordezkatzen du eta botere exekutibo osoaren izenean hartzen ditu erabakiak.

## Eginkizunak 
Estoniako Konstituzioak honako eginkizun hauek esleitzen dizkio kabineteari:

* Estatuaren barne- eta kanpo-politikak betearazten ditu.
* Gobernu-erakundeen jarduerak zuzentzen eta koordinatzen ditu.
* Legeak, Riigikoguren (Parlamentua) ebazpenak eta Estoniako Errepublikako presidentearen xedapenak ezartzen ditu.
* Lege proiektuak aurkezten ditu eta nazioarteko itunak Riigikoguren esku uzten ditu berretsi edo salatzeko.
* Estatuko aurrekontuaren proiektua egin eta Riigikoguri aurkezten dio, exekuzioa administratzen du eta *Riigikoguri* kontuak ematen dizkio hura betetzeari buruz.
* Legeak oinarri dituzten erregelamenduak eta aginduak ematen ditu, bai eta horiek betearazteko ere.
* Beste estatu batzuekiko harremanak kudeatzen ditu.

* Beste funtzio batzuk ere betetzen ditu, Konstituzioak eta legeek Errepublikako Gobernuari esleitzen dizkiotenak.

Erregimen parlamentario gehienetan beste kabineteetan ez bezala, Estoniako Gobernua da *de jure* zein *de facto* autoritate exekutiboa. Sistema parlamentario askotan, estatuburua botere exekutiboaren burua da formalki, nahiz eta konbentzioz behartuta dagoen kabinetearen kontseiluaren arabera jokatzera. Estonian, ordea, Konstituzioak esplizituki Gobernuari esleitzen dio botere exekutiboa, ez presidenteari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estoniako Errepublikako Gobernua
Alfredo Barcena makiaren exekuzioa

**Alfredo Barcena Garcia**, "El Peque" edo "El Chaval" ezizenez ezaguna makiaren exekuzioa 1948ko azaroaren 16an egin zuen Guardia Zibilak. Cristino brigadan ibilitakoa Asturiastik Ipar Euskal Herrira ihesi zihoan Barcena eta Zubieta inguruan aurkitu zuten. Epaiketarik gabe exekutatu zuten.  

Aranzadi Zientzia Elkarteak horri buruzko testigantzak jaso zituen *Urnieta 1936-1945* eta *Lasarte-Oria 1936-1948* lanetan; bigarren horretan, esaterako, hala kontatu zuen gertatutakoa Angelita Goizueta Perurenak: «15 bat urte izango nituen eta Bruneten lanean nenbilen egun hartan. Auzotik pertsona bat korrika agertu zen eta hipodromo alderantz joaten desagertu zen. Guardia Zibila zuen atzetik. Gero, lanetik irtetean, tiroak entzun genituen. Dirudienez, Bugattira doan bidean hil zuten […]. Txabola bat zegoen, eta han ezkutatu zen, harrapatu zuten arte». Angelitak zioenez, guardia zibilek Lasarteko udaletxean jarri zuten gorpua, jendeak ikus zezan.

Barcena Lasarteko hilerrian lurperatu zuten, baina haren gorpuzkinak desagertuta daude. Hilerrien birmoldaketen ondoren, hezurtegi orokorretan egongo dira ziurrenik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Makien aurkako Konportako sarraskia

## Kanpo estekak 
* Beñat Parra: "Lau maki, 1947 eta 1948 urteetan Donostian erailak", *Hirutxuloko Hitza*, 2442 zk., 2025/04/11.
Rosemonde Ahou de Saintange

**Rosemonde Ahou de Saintange**, jaiotzez **Valérie Raymonde Roullard Séchaud** (Massongy, 1934ko irailaren 6a - Contamina-sur-Arve, 2020ko apirilaren 15a) frantziar idazlea zen. Hainbat lanen egilea da, besteak beste, eleberriak eta ipuin-bildumak.

## Bizitza 
Rosemonde Ahou de Saintangeren aita laboraria zen, eta sei haurride ziren. Bere herriko lehen hezkuntzan egin zuen eskolako ibilbidea. Ondoren, Pigier eskolan ikasi zuen Thonon-les-Bainsen, eta esteno-daktilo diploma lortu zuen. 

### Lan ibilbidea 
1961ean, Boli Kostara joan zen 30 bat urterako bizitzera, Aboissora hain zuzen ere, eta han okindegi industrial bat izan zuen senarrarekin batera.

Bere lehen idazkiak 20 urte inguru zituenean idatzi zituen: bere inguruko neska gazteek muntatutako opereta bat idatzi zuen. Baina 1986an jarri zen serio idazketan, haren ustez «distraitzeko eta burua okupatzeko».

Rosemondek 1989an argitaratutako *Sang et larmes d’Afrique* (Afrikako odola eta malkoak) lehen eleberria eskaini zion Véronique alabari.*

Bere azalpenen arabera, Rosemonde Ahou de Saintange izengoitia eman zion bere buruari, izan ere: lehenik, «Rosemonde» zen txikitan bere marrazkiak sinatzeko erabiltzen zuen izena; bigarrenik, «Ahou», ostegun batean jaio zelako eta bera bizi izan zen Boli Kostako eskualdean, horrela esaten zaio ostegunari; azkenik, «de Saintange», izena gustatu zitzaiolako eta "S"-ak bere emazte izenaren lehen letra gogorarazten ziolako.

2020ko apirilaren 15ean hil zen, Savoia Garaiko Contamine-sur-Arven. 

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Sang et larmes d'Afrique*, La Pensée Universelle, 1989

* *Le Makoré'', L'Epine-aux-Bois, 1997

* *La Bru Abaca*, L'Épine-aux-Bois, 1997

* *Le thé des hommes*, Editions des Ecrivains, 2002

### Ipuinak 
* *Les enfants perdus*, La Pensée Universelle, 1989
* ''L'inspecteur Koffikan*, La Pensée Universelle, 1990
* *Les enfants du soleil'', L'Epine-aux-Bois, 1998

* *Les enfants des Alizés*, Editions des Ecrivains, 2003

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Hilario de Céspedes

**Manuel Hilario de Céspedes y García-Menocal** (Habana, 1944ko martxoaren 11 – 2025eko martxoaren 26a) kubatar elizgizon katolikoa izan zen, 2005etik 2022ra Matanzasko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Manuel Hilario de Céspedes Kubako Habana hiriburuan jaio zen 1944ko martxoaren 11n. Carlos Manuel de Céspedes y del Castillo buruzagi independentistaren birbiloba

Lehen eta bigarren mailako ikasketak Anaia Maristen kongregazioak zuzendutako ikastetxean egin zituen Habanako La Vibora auzoan. Gero Puerto Ricora joan zen bizitzera eta bertan ingeniaritza elektrikoan doktoratu zen. 1966an Caracasko (Venezuela) San Jose apaizgaitegian sartu zen. 2025eko martxoaren 26an hil zen, 81 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Mora

**Rafael Mora** (1952ko ekainaren 4a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Víctor Mora (atleta)

**Víctor Mora** (Bogota, 1944ko azaroaren 29a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mensur

[thumb|right|300px|Alemaniar ikasleen arteko *mensur*-a ([1900eko hamarkada), Georg Mühlberg en margolana]]
'''*Mensur*-a'* eskrima mota bat da, Alemania, Austria, Suitza, Letonia, Estonia eta, neurri txikiagoan, Belgika, Lituania eta Poloniako ikasle elkarte (*Studentenverbindung'') batzuetako kideek egiten dutena. Borrokak benetako armekin egiten dira, oso arau zorrotzei jarraituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Héctor Moreno (atleta)

**Héctor Moreno** (1963ko ekainaren 8a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johana Moreno

**Johana Moreno** (1985eko apirilaren 15a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geiner Mosquera

**Geiner Mosquera** (1984ko urtarrilaren 8a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puntiaga (tumulua)

**Puntiaga** Eskoriatzan dagoen tumulu bat da, Kurutzeberriko Estazio Megalitikoan. Izen bereko mendixkan aurkitzen da hain zuzen ere.

## Aurkikuntza 
Marcelo Alonsok aurkitu zuen 1934. urtean

## Kokapena 
Mendiola auzoan kokaturik dago, Eraña auzotik 800 metro eskasera. Itsas mailatik 585 metrotako altueran dago.

## Deskribapena 
5,5 metrotako diametroa duen tumuloa da, eta 0,55-0,20 metro arteko altuera du. Erdian zanga bat du 2,40-1,80m-koa eta 0,30-0,60 sakonerakoa. Tumulua ez da ikusten erraza, oso kalteturik baitago.

Inguruko hareharriak erabili zituzten tumulua eraikitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don Q, Son of Zorro

***Don Q, Son of Zorro*** Donald Crisp zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Douglas Fairbanks eta Mary Astor aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Douglas Fairbanks: Don Cesar de Vega / Zorro
* Mary Astor: Dolores de Muro
* Jack McDonald
* Donald Crisp: Don Sebastian
* Stella De Lanti
* Warner Oland
* Jean Hersholt: Don Fabrique Borusta
* Albert MacQuarrie: Maatsado

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Don't

'''''Don't''''' Alfred J. Goulding zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Sally O'Neil eta John Patrick aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Sally O'Neil: Tracey Moffat
* John Patrick: Gilbert Jenkins
* Bert Roach: Nat
* James W. Morrison: Abel
* Estelle Clark: Jane
* DeWitt Jennings: Mr. Moffat
* Ethel Wales: Mrs. Moffat
* Johnny Fox: Horace Moffat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Élise Lucet

**Élise Lucet** (Rouen, 1963ko maiatzaren 30a) frantziar ikerketa-kazetaria, editorea, telebistako aurkezlea eta ekoizlea da.

Hogei urte inguru  eman ostean, eta horren zati bat "19/20 orduko" (*le 19/20h*) albistegiaren aurkezle gisa, France 2 katearen 13 orduko albistea (*Le 13h*) aurkeztu zuen astelehenetik ostiralera hamaika urtez, 2016ko apirilaren 29 arte.

Ikerketa kazetaritzan espezializatua, *Pièces à conviction* ekoiztu eta aurkeztu zuen 2000tik 2011ra, *Cash investigation* aldizkaria 2012tik aurrera eta *Envoyé spécial* aldizkaria 2016tik France 2-n .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geokronologia

**Geokronologia** Lurraren historiako gertaera geologiko, klimatiko, ozeanografiko eta biologikoen adina eta segida kronologikoa zehaztea helburu duen zientzia da. Halaber, Lurraren historia osoa hartzen duen denbora-eskala ematen duten unitate geokronologikoak ezartzeaz arduratzen da. Adin absolutuez arduratzen den geokronologiaren adarra (denboraren neurketa kuantitatiboa) Geokonometria da.

## Geokronologia, kronoestratigrafia eta bioestratigrafia 
Kronoestratigrafiak unitate estratigrafikoak (harrizko gorputzak) ordenatzen ditu Geokronologiak, berriz, denbora-tarteak mugatzen ditu. Unitate kronoestratigrafiko bakoitzak bere baliokide geokronologikoa du:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cash Investigation

***Cash Investigation*** 2012ko apirilaren 27az geroztik France 2n emititzen den ikerketa-kazetaritza telesaio frantsesa da. Élise Lucetek aurkezten du (kate bereko 13:00etako albistegiaren eta France 3- n antzeko saioko *Pièces à Conviction-* ren aurkezle ohia).

Ikertzeko konpromisoa hartu du " negozioen mundu zoragarria ", emanaldi bakoitzaren hasieran aurkezleak ironiaz esandako formularen arabera. Ikerketak enpresa handien gehiegikeriei buruz aritzen dira, finantzak, marketina ( ex. : berdetzea, neuromarketina, haurren lana, etab.), funts publikoen bidegabeko erabilerari, zerga-iruzurrari, lobbyen eraginari, interes-gatazkak eta spin doctorek informazioa manipulatzeari ere aurre egiten diete.

## Erredaktore-buruak 
Erredaktore nagusiak  dira :

* 2012-2013 denboraldia : Elise Lucet, Laurent Richard eta Jean-Pierre Canet ;
* 2013-2014 denboraldia : Elise Lucet eta Jean-Pierre Canet ;
* 2014-2015 denboraldia : Elise Lucet eta Benoît Bringer ;
* 2016 denboraldia : Elise Lucet eta Emmanuel Gagnier.

## Emisioen zerrenda 
* 1. denboraldia (2012 - 2013)
* 2. denboraldia (2013 - 2014)
* 3. denboraldia (2014 - 2015)
* 4. denboraldia (2015 - 2016)
* 5. denboraldia (2016 - 2017)
* 6. denboraldia (2017 - 2018)
* 7. denboraldia (2018 - 2019)
* 8. denboraldia (2019-2020)
* 9. denboraldia (2020-2021)
* 10. denboraldia (2021 - 2022)
* 11. denboraldia (2022 - 2023)
* 12. denboraldia (2023 - 2024)
* 13. denboraldia (2024 - 2025)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ikerketa kazetaritza
* Merkatuaren porrota
* Kanpokotasun negatiboa ( The Corporation dokumentalean zehaztutako kontzeptua)
* Kapitalismoari egindako kritikak
* Liberalismo ekonomikoari egindako kritikak

## Kanpo estekak 
* Emanaldiaren orri ofiziala France 2 webgunean
* Cash Investigation, France TV webgunean
* Saioko erredakzioko arduradun ohia
Endla natura erreserba

**Endla natura erreserba** Estonia erdialdean dagoen natura erreserba bat da.

Izena Endla herritik datorkio, Jõgeva Konderriko Jõgeva udalerriaren lurraldean dagoena.

Zohikaztegiak, zohikaztegi altxatuak, iturburuak eta ur gezako errekak ditu. Põltsamaa ibaiko urak kargatzeko garrantzi handia du. Floran pinuak eta lezkadiak dira nagusi. Natura erreserban orkideo espezie mehatxatu batzuk aurki daitezke. Hegazti bitxiak edo mehatxatuak ere bertan babesten dira. Bisitarientzako instalazioek turismo zentro bat, hegaztiak behatzeko dorreak eta natura bidezidorrak eskaintzen dituzte.

Erreserba Ramsar gune izendatua dago 1997tik, bertako hezeguneen garrantziagatik.
Fitxategi:Männikjärve_raba_hommik..jpg|link=Fichier:Männikjärve_raba_hommik..jpg|Männikjärve
Fitxategi:Männikjärve_raba01.jpg|link=Fichier:Männikjärve_raba01.jpg|Männikjärve
Fitxategi:Hommik_laukaserval,_Endla_LK.jpg|link=Fichier:Hommik_laukaserval,_Endla_LK.jpg|Egunsentia Endlan
Fitxategi:Sopa_allikas1.jpg|link=Fichier:Sopa_allikas1.jpg|Zohikaztegi altxatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don Dare Devil

***Don Dare Devil*** Clifford Smith zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Jack Hoxie, Cathleen Calhoun eta Duke R. Lee aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Jack Hoxie: Jack Bannister
* Cathleen Calhoun: Ynez Remado
* Duke R. Lee: Bud Latham 
* William Welsh: José Remado
* Thomas G. Lingham: Felipe Berengo
* Evelyn Sherman: Señora Berengo
* William Steele: Benito Menocal
* Cesare Gravina: Esteban Salazar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Eesti Päevaleht

''''* () Estoniako egunkari garrantzitsu bat da, *Eesti Ekspress* astekariaren argitaletxe berdina duena. 

Izen bereko beste egunkari bat argitaratzen da astero Stockholmen (Suedia).

## Historia eta profila 
 1995eko ekainaren 5ean sortu zuten, *Hommikuleht*, *Päevaleht* (aurretik *Noorte Hääl*), eta *Rahva Hääl* egunkarien elkarketaren ondorioz.  1995eko irailaren 29an,  *Eesti Sõnumid'' egunkariarekin fusionatu zen. 

2011ko maiatzean, Eesti Ajalehed taldean sartu zen egunkaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (estonieraz)
Ted Kotcheff

**William Theodore Kotcheff** (Toronto, 1931ko apirilaren 7a – Nuevo Vallarta, Mexiko, 2025eko apirilaren 10a) kanadar zinema zuzendaria izan zen.

Kanadan jaio zen, Bulgariako etorkin familia batean. Torontoko Unibertsitatean ingeles literaturan graduatu ondoren, Kanadako telebistan hasi zen lanean. 1958an Erresuma Batura joan zen bizitzera eta telebista eta antzerki britainiarrean lan egin zuen.

1962an, lehen filma zuzendu zuen Britainia Handian. 1974an Kanadara itzuli zen eta 1977tik filmak zuzendu zituen Hollywooden.

Bi aldiz ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituen. 2016an Bulgariako nazionalitatea eskatu eta lortu zuen.

## Filmografia 
### Zuzendaria (zinema) 
* *Tiara Tahiti* (1962)
* *Life at the Top* (1965)
* *Two Gentlemen Sharing* (1969)
* *Wake in Fright* (1971)
* *The Apprenticeship of Duddy Kravitz* (1974)
* *Billy Two Hats* (1974)
* *Fun with Dick and Jane* (1977)
* *Who Is Killing the Great Chefs of Europe?* (1978)
* *North Dallas Forty* (1979)
* *Split Image* (1982)
* *First Blood* (1982)
* *Uncommon Valor* (1983)
* *Joshua Then and Now* (1985)
* *Switching Channels* (1988)
* ''Weekend at Bernie's* (1989)
* *Winter People* (1989)
* *Folks!* (1992)
* *The Shooter* (1995)
* *Borrowed Hearts* (1997)

### Zuzendari (telebista) 
* *On Camera* (1956)
* *Hour of Mystery* (1957)
* *Underground* (1958)
* *No Trams to Lime Street* (1959)
* *After the Funeral* (1960)
* *Lena, O My Lena* (1960)
* *I'll Have You Remember* (1961)
* *BBC Sunday-Night Play* (1962–1963)
* *ITV Television Playhouse* (1963)
* *Espionage* (1963)
* *Land of My Dreams* (1964)
* *First Night* (1963–1964)
* *Drama 64* (1964)
* *Armchair Theatre* (1958–1964)
**The Human Voice* (1967)
* *The Desperate Hours* (1967)
* *Edna, the Inebriate Woman* (1971)
* *What Are Families for?* (1993)
* *Red Shoe Diaries 3: Another Woman's Lipstick* (1993)
* *Love on the Run* (1994)
* *A Family of Cops* (1995)
* *Red Shoe Diaries 5: Weekend Pass* (1995)
* *A Husband, a Wife and a Lover* (1996)
* *Buddy Faro* (1998)
* *Law & Order: Special Victims Unit* (1999)
* *Crime in Connecticut: The Story of Alex Kelly'' (1999)

## Kanpo estekak
Urtao

**Urtao** Aretxabaletan dagoen tumulu bat da, Orkatzategiko Estazio Megalitikoan.

## Aurkikuntza 
Fidel Alcala, Luis del Barrio eta Txomin Ugaldek aurkitu zuten 1980. urtean. Ez da indusketarik egin.. Itsas mailatik 780 metrotako altueran dago.

100 metrotara txabola bat dago.

## Deskribapena 
16 metrotako diametroa du eta 1'50 metrotako altuera. Erdiko kraterrak 4 metrotako diametroa du eta 0,30 metrotako sakonera. Tumulua inguratuz 2 metroko zabalera eta 0,30 metrotako sakonera duen zirkulu kontzentriko bat du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urtapotolueta II

**Urtapotolueta II** Oñatin dagoen tumulu bat da, Aretxabaletarekiko mugan bertan ia, Orkatzategiko Estazio Megalitikoan.

## Aurkikuntza 
Fidel Alcala, Luis del Barrio eta Txomin Ugaldek aurkitu zuten 1980. urtean. Ez da indusketarik egin.. Itsas mailatik 765 metrotako altueran kokaturik dago.

## Deskribapena 
14,5 metrotako diametroa du eta bi metrotako altuera. Erdian zentratu gabe dagoen krater bat du, 2x3 metro neurtzen dituena eta 1,30 metrotako sakonera duena. Hego-ekialderantz alboraturik dago. 1x0,45x0,15 m neurtzen dituen harlauza bat dauka.

Antzinako pista batek ekialdeko zati bat hartzen du.

Ingurukoko kareharriak erabili ziren tumulua eraikitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linatza

**Linatza** Oñatin dagoen tumulu bat da, Aretxabaletarekiko mugan bertan ia, Orkatzategiko Estazio Megalitikoan.

## Aurkikuntza 
Fidel Alcala, Luis del Barrio eta Txomin Ugaldek aurkitu zuten 1980. urtean. Ez da indusketarik egin.

## Kokapena 
Aretxabaletako Ugastegi auzoko bidetik iritsen da. Santakurtz baselizatik 950 metrotara aurkitzen da. 440 metro iparraldera Urtao tumulua aurkitzen da.

## Deskribapena 
7,50 metrotako diametroa du eta 0,70 metrotako altuera. Erdian kraterra du, 2m-ko diametroa eta 0,50 metrotako sakonera dituena.

Inguruko kareharriez eraiki zuten tumulua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tui St. George Tucker

**Lorraine St. George Tucker**, ezagunagoa **Tui St. George Tucker** izenez (Fullerton, Kalifornia, AEB, 1924ko azaroaren 25a – Boone, Ipar Carolina, AEB, 2004ko apirilaren 21a) estatubatuar musikagile mikrotonala, orkestra zuzendaria, grabatzaile erreproduzitzaileen eta instrumentuen garatzailea izan zen.

## Bizitza 
### Nerabezaroa 
Tucker Kalifornian jaio zen, aita ingelesa zen eta ama Zeelanda Berrikoa. Los Angeleseko ipar-ekialdeko "Eagle Rock" bigarren hezkuntzako eskolan (Kalifornia) ikasi zuen, eta 1941 urtean graduatu zen. Gero, Los Angeleseko "Occidal College" delakoan izan zen 1941 urtetik 1944 urtera. 

### Musikagile ibilbidea 
1946 urtean New York hirira joan zen, konpositore, orkestra zuzendari eta moko-flauta gisa lan eginez, eta bere bizitza profesionalaren zatirik handiena New York hirian eman zuen. Bere konposizioek askotan *mikrotonaltasuna* dute eta antzinako musikaren eragin handia dute. Grabagailu bereziak garatu zituen, zulo gehigarriekin, baita grabagailurako digitazio bereziak ere, tonu laurdenak eman ahal izateko. Bere *Indian Summer: Three Microtonal Antifhons on Psalm Texts* baritonoen eta kamera multzoarentzakoan, tonu laurdenen erabilera latinezko testu batekin konbinatu zuen.

1947 urtetik 1970 urtera, *Camp Catawba for Boys*-en musika-zuzendaria izan zen. Blue Ridge Parkway-tik gertu zegoen, Ipar Carolinako Blowing Rock-eko Boone-rekin batera. Grete Sultan alemaniar-estatubatuar piano-jotzailearekin ere hainbat udatan lan egin zuen.

## Diskografia 
Besteak beste, lan hauexek egin zituen:
* *Indian Summer: Three Microtonal Antifhons on Psalm Texts*. LP. Greenville, Maine: Opus One, [1984?].
* Quartet de corda número u. LP. Greenville, Maine: Opus One, [1986?].
* *Herzliebster Jesu*. CD. Harriman, Nova York: Spectrum, 1988. (Títol del disc: *Buxtehude, Moondog & Co.*, interpretat per Paul Jordan, orgue de Schuke).
* Segona sonata per a piano, "El peiot". CD. Greenville, Maine: Opus One, [1991?]. (Títol del disc: *Soundbridge*, interpretat per la pianista Loretta Goldberg.)
* *The Music of Tui St. George Tucker* (1998). Baton Rouge, Louisiana: Centaure.

## Bizitza pertsonala 
1985 urtean, Tuik bizi osoko bere bikotekidearen, Vera Lachmann poeta eta eruditoaren (1904-1985) kanpamentuko lurrak jaso zituen, 1944 urtean sortu zuena, eta urte osoan bizi izan zen bertan ordutik 2004ko apirilaren 21ean hil zen arte.

## Legatua 
Besteak beste, *Quartet Kohon* (Kohon laukoteak), Grete Sultan eta Loretta Goldberg piano-jotzaileek eta Pete Rose txirula-jotzaileak interpretatu zituzten haren obrak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bredow, Moritz von. 2012. Rebellische Pianistin. Das Leben der Grete Sultan zwischen Berlin und New York. Mainz: Schott Music . Liburu honek Tui St George Tucker, Vera Lachmann eta Grete Sultanen bizitzaren eta artearen alderdi asko biltzen ditu.

## Kanpo estekak
Aitzgain

**Aitzgain** Oñatin dagoen tumulu bat da, Orkatzategiko Estazio Megalitikoan.

## Aurkikuntza 
Fidel Alcala, Luis del Barrio eta Txomin Ugaldek aurkitu zuten 1980. urtean. Ez da indusketarik egin.

## Kokapena 
Unión Cerrajerak Aitzgainen duen urtegitik 60 metro iparralderantz aurkitzen da. Urtapotolueta I trikuharria du 830 m hego-ekialdera. Itsas mailatik 740 metrotako altueran dago.

## Deskribapena 
Itxura obalatua duen tumulua da, 10 metro (iparralde-hegoalde) eta 13 metro (ekialde-mendebalde) neurtzen dituena. 0,30-1 metro arteko altuera du. Erdian kraterra du, hau ere obalatua, 1x0,60 m diametroduna eta 0,25 metrotako sakonera duena. Ekialderantz sarbidea du. 

Tumuluaren gainean harri handi batzuk ditu.

Inguruko kareharriez eraiki zen tumulua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hypnosen

***Hypnosen*** 2023ko Ernst De Geer suediar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Andre eta Vera lehiaketa entzutetsu batera joango dira emakumearen osasuna ardatz duen aplikazio bat aurkeztu eta saltzera. Topaketara joan aurretik, Verak hipnosia praktikatu du erretzeari uzten saiatzeko, eta une horretatik aurrera Andreren jarrera aldatu egin da; ustekabeko jokabidea izango du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edmund Schulthess

**Edmund Schulthess** (Villnachern, 1868ko martxoaren 2a – Berna, 1944ko apirilaren 22a) suitzar politikaria izan zen. Lau aldiz izan zen Suitzako Konfederazioko presidentea, 1917, 1921, 1928 eta 1933an.

Merkatari familia garrantzitsu bateko kide izan zen, Züricheko okindegi eta gozotegi bateko kide. Demokratikoa Alderdi Erradikaleko kide izan zen eta 1912tik 1935era Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen. 1912tik 1914ra Merkataritza, Industria eta Nekazaritza saila zuzendu zuen, eta 1915etik 1935era Ekonomia saila. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1917, 1921, 1928 eta 1933an.
Entourage (telesaila)

***Entourage*** estatubatuar telesaila da, Doug Ellinek HBO katearentzat egina. Mark Wahlbergen benetako bizitzan oinarrituta zegoen, eta berak ere ekoizle exekutibo gisa parte hartu zuen. Sona handia izan zuen Hollywooden barruko mundua pantaila txikian gutxitan ez bezala erakusteagatik, baina bereziki ospearen, negozioen eta harremanen inguruko satira eta komedia bikainki uztartzen zituelako. Benetako aktore, zuzendari eta musikarien ehunka cameo agertzen ziren bertan.

## Aktoreak 
*Adrian Grenier: Vincent Chase
*Kevin Connolly: Eric Murphy
*Kevin Dillon: Johnny "Drama" Chase
*Jerry Ferrara: Sal "Turtle"
*Jeremy Piven: Ari Gold

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vera Lachmann

**Vera Lachmann** (Berlin, Alemania, 1904ko ekainaren 23a – Manhattan, New York, AEB, 1985eko urtarrilaren 18a) poeta, klasizista eta hezitzailea izan zen. Alemania nazian haur juduentzako eskola bat sortu ostean, 1939an Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuen eta Camp Catawba ezarri zuen, mutilentzako udalekua. 

## Bizitza 
### Lehen bizitza Alemanian 
Lachmann 1904an jaio zen, Berlinen, alemaniar juduen familia batean. Neskentzako eskola pribatu batera joan ostean, Berlingo Humboldt Unibertsitatean eta Basileako Unibertsitatean matrikulatu zen 1923 urtean, filologia, hizkuntza eta literatura ikasteko. 1931n, PhD delakoa lortu zuen Berlingo Unibertsitatean, eta unibertsitate-mailako ikasketak egitea pentsatu zuen. Hala ere, hirugarren hezkuntzaren arloan emakumeen aurkako partzialtasuna zela eta, horren ordez Gymnasium (bigarren hezkuntza) mailan irakasteko entrenatu zen.

1933an, Adolf Hitlerrek Alemanian boterea hartu eta gutxira, Lachmannek eskola pribatu bat sortu zuen eskola publikoetatik kanporatuak izan ziren guraso judu eta judu-kristauen haurrentzako. Eskola, Lachmannen senideen jabetzan egin zena, funtzionario naziek itxi zuten Kristallnacht (Kristal hautsien gaua) eta denbora gutxira, 1938 urtean.

### Emigrazioa Estatu Batuetara 
Lachmann 1939ko azaroan irten zen Alemaniatik AEBrako bidean, bi herrialdeetako lagunek lagunduta. Vassar Collegeko Alemaniako departamentuan lan egin zuen 1941era arte, eta, gero, Salem Collegen irakatsi zuen bi urtez, Bryn Mawr Collegen urtebetez, eta Yale Unibertsitatean bi urtez. New Yorkeko City College-n eta Brooklyn College-n ere kargu laburrak izan zituen. 

Poeta

Castrum Peregrini Press-ek bere poesiaren hiru liburuki argitaratu zituen, Antzinako Greziako literaturaren eragin handia izan zutenak, bai alemanez, bai (itzulita) ingelesez.

1944an, Lachmannek Camp Catawba sortu zuen, Ipar Carolinako Vent Rocken mutilentzako udalekua. Kanpalekua 1970 urtean itxi zen arte zuzendu zuen. Kanpamentuaren ardatza olgeta eta arteen oreka zen, eta urtero Lachmannek antzezlan batean zuzentzen zituen kanpinlari gazteak, horietako batzuk William Shakespeareren lanak. Aristofanes, Eskilo eta Sofoklesen antzinako greziar lanak ere aukeratu zituen; Sofoklesen *Philoctetes* tragedia-lana itzuli zuen kanpalekuko ekoizpen baterako.

### Heriotza 
Lachmann 1985eko urtarrilean hil zen Saint Vincenteko Mediku Zentro Katolikoan, Manhattanen. 80 urterekin.

## Bizitza pertsonala 
Lachmannen bizitzako kidea Tui St. George Tucker izan zen, Lachmannek 1946 urtean ezagutu zuen konpositore estatubatuarra, Tucker Camp Catawban musika-irakasle gisa lanean hasi zenean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Miller, Charles (arg.) (2004). Homeroren Sun still Shines: Antzinako Grezia Vera Lachmannen saiakera, poema eta itzulpenetan. Trackaday.  
## Kanpo estekak
Urpeko errugbi

250px|thumb|Urpeko errugbia.

**Urpeko errugbia** errugbiaren modalitate berezi bat da, igerileku batean jokatzen dena. Alemaniar urpekariek sortu zuten eta 1961. urtean jokatu zen lehenengo partida Kolonian.

## Historia 
1961. urtean Koloniako Urpeko Klubeko Ludwig von Bersudak asmatu zuen kirol hau, uretan entrenamedu fisikoak egiteko helburuarekin. Airez beteriko baloiek flotatu egiten dutenez ur gaziz bete zuen baloia eta horrela poliki hondoratu dadin lortu zuen.

Koloniatik kanpora ere arrakasta izaten hasi zen berehala eta 1963. urtean Alemaniako txapelketa jokatu zen. Eskandinaviara zabaldu zen hurreengo urteetan, erakusketa partidak egin ziren Danimarkan 1973an eta Finlandian 1975ean, bai eta Belgikan 1973an eta Austrian 1979an ere.

### Ekipamendua 
Sei kidetako bi taldek jokatzen dute partida eta bakoitzak bost edo sei jokalari ordezko izaten ditu..Tade bat urdin ilunez janzten da eta bestea zuriz, urtean koloreen bizitasuna asko jaisten baita. Oinarrizko urpekaritza jantzia daramate jokalariek, bolumen aalik eta txikiena dutenak eta gorputzera estuki lotzen direnak. Hegalak ere laburrak eta zurrunak dira, potentzia handia lortzeko eta maniobratzeko gaitasun handiagoa.

### Jokoren arauak 
Jokoa urpean gertatzen da etengabe, baloia uretatik ateratzea debekaturik dago. Baloia ur gaziz beteta dagoenez flotagarritasun negatiboa du 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bertha Gyndykes Dkhar

**Bertha Gyndykes Dkhar** (Shillong, Meghalaya) indiar irakaslea eta hezkuntza bereziaren teorialaria da, Braille sistema khasi hizkuntzarako moldatzeagatik ezaguna. 2010ean, Indiako Gobernuak Padma Shri saria eman zion, Indiako laugarren ohore zibil gorena.

## Bizitza 
Bertha Gyndykes Dkhar Shillongen jaio zen, Meghalayan estatuan. 2010ean Padma Shri saria irabazi zuen, herrialdeko laugarren sari zibil gorena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Craig Stadler

**Craig Robert Stadler** (San Diego, Kalifornia, 1953ko ekainaren 2a) estatubatuar golflari profesionala da, PGA Tour txapelketa ugari irabazi dituena.

Lau urterekin hasi zen golfean jokatzen eta amateur mailan jokatu zuen Hego Kaliforniako Unibertsitatean. 1980an debutatu zuen profesionaletan eta urte horretan bi txapelketa irabazi zituen. 30 txapelketa irabaztea lortu zuen eta garaipenik garrantzitsuena 1982ko Masters Txapelketan lortu zuen.
Lucina

**Lucina** (latinezko epitetoa: *Lucina*, /Lukina/ ahoskatua) Antzinako Erromako jainkosa edo Diana eta Junoren epitetoak ziren. "Argia ematen duena" zen, hau da, erditzean laguntzen zuena. Latinezko *lux* izenak, argia adierazten du.

Maila altuko emakume bat seme batez erditzen zenean, *lectisternium* bat atontzen zuen etxearen atrioan. 

Etruriar jatorriko erromatar mitologiako jainkosa zen (etruriar mitologian, Thalna jainkosari dagokio, erditzearen jainkosa eta Tiniaren jainkoaren emaztea zena, Jupiterri zegokion jainkoen errege etruriarra. Thalna  etruriar irudi erlijiosoetan gazte eder bat bezala irudikatzen zen eta ispilu etruskoetan agertzen da askotan, non eszena mitologikoak grabatu ohi ziren.

Lucina izena edo epitetoa latinezko *lux*, *lucis*, "argia"-rekin lotuta egon zitekeen, eta, epiteto moduan Juno eta Dianari gehitzen zitzaizkionean, bi jainkosak Ilargiaren argiarekin lotzen zituen, ilargiaren zikloak emakumeen ugalkortasunaren jarraipena egiteko eta haurdunaldiaren iraupena neurtzeko erabiltzen baitziren. Junoren apaizek *Juno Covella* epitetoaz deitzen zioten ilberrian. Pliniok, ordea, beste interpretazio bat eman zuen, beretzat, Lucina izena,  *lucus* ("zuhaizti") hitzetik zetorren, Eskilinon, geroago Junori eskainitako tenplua egon zen tokian, *Lotus* zuhaitz mitikoez osatutako zuhaizti bat egon omen zelako.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Iturri klasikoak 
* Katulo, XXXIV, 13.
* Horazio. *Carmen Saeculare*, 14 eta hurr.
* Ovid. *Fasti* II, 441 eta hurr.; VI, 39.
* Tibulo, III, 4.13.
* Varro. *On the Latin Language* V, 69.

## Bibliografia osagarria 
* Smith, William. (1870). *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*. London: Taylor, Walton, and Maberly.

## Kanpo estekak
Joséphine Boulay

**Joséphine Pauline Boulay** (Paris, 1869ko maiatzaren 22a – *ibidem*, 1925eko abuztuaren 5a) frantziar organista, musikagile eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Parisen jaioa, hiru urterekin itsu geratu zen. Ikasketak San Pauloren Ahizpa Itsuek zuzendutako eskolan hasi eta Itsuen Institutu Nazionalean jarraitu zituen. 1887an Parisko Kontserbatorioan sartu zen eta César Francken eta Jules Masseneten eskutik ikasi zuen. 1888an, Kontserbatorioko organoko lehen saria irabazi zuen lehen emakume itsu bilakatu zen.

Itsuen Institutuko Nazionaleko irakasle izendatua, organoa eta konposizioa irakatsi zituen, kontserbatorioan musika-ikasketak jarraitzen zituen bitartean. Bertan, 1890ean harmoniako bigarren saria irabazi zuen Charles Lenepveuren klasean, 1895ean kontrapuntu eta fugako bigarren saria Jules Masseneten klasean, eta, azkenik, 1897an, konposizioko lehen saria Gabriel Fauréren klasean.

Hogeita hamazazpi urtez pianoa, organoa, konposizioa eta harmonia irakatsi zizkien institutuko ikasle itsu gazteei. 1899an Palma Akademikoen Ordena jaso zuen bere lanagatik. Parisen hil zen 1925ean, 56 urte zituela.

## Lan hautatuak 
* *Petit Carillon*
* *Andante in E*
* *Chant de paix* (1896)
* *Trois Pièces pour Orgue* (1898)
* *Six Motets à la Sainte Vierge et au Saint Sacrement* (1900)
* *Regina coeli* (1900)
* *Suite pour violon et piano* (1902)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Millan eliza (Ali/Ehari)

**San Millan eliza** Ali/Ehariko kontzejuan dagoen tenplua da, Arabako Gasteiz udalerrian.

## Deskribapena 
thumb|Elizaren barnealdearen ikuspegia|ezkerrera
XIII. eta XIV. mendeen artean eraiki zen, eta Diego de Ibarrolaren erretaula nagusia du; «ustezko arkeologia-eremu» gisa dago babestuta. *Espainiako Hiztegi geografiko-estatistiko-historikoan eta* Pascual Madozen Itsasoz Haraindiko Hiztegian aipatzen da tokiko parrokia-eliza gisa. Hiztegi horretan, XIX. mendearen erdialdean, «bi onuradun» zituela ziurtatzen da. Hamarkada batzuk geroago, XX. mendean, Vicente Vera y Lópezek berriro aipatzen du *Euskal Herriko Geografia* Orokorraren liburukian, Arabari eskainia, eta honako hitz hauekin deskribatzen du: «Bere landa-parrokia, bigarren mailakoa, Donemiliagari eskainia dago eta Armentiako artziprestazgoaren jabetzakoa da».

Donemiliagako parrokiak XV. mendetik XIX. mendearen amaierara arte sortutako bataio, ezkontza eta heriotzen sakramentu-erregistroak Gasteizko Elizbarrutiko Artxibo Historikoan daude, eta bertan kontsulta daitezke.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Madoz, Pascual (1845). «Ali». Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar I. Madrid. pp. 602-603. Wikidata Q115624375. 
*  Vera y López, Vicente (1915-1921). «Ali».  En Carreras y Candi, Francisco, ed. Geografía general del País Vasco-Navarro III. Barcelona: Establecimiento Editorial de Alberto Martín. pp. 324-325. Wikidata Q115789520. 

## Kanpo estekak
The Whole Nine Yards (filma)

***The Whole Nine Yards***, 2000ko Jonathan Lynn estatubatuarrak zuzendutako krimen eta komedia film bat da. Bruce Willis, Matthew Perry, Amanda Peet, Michael Clarke Duncan eta Natasha Henstridge aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Kanada, Montreal, jaiotzez Chicago hirikoa den Nicholas Oseransky (Matthew Perry) dentista gazte bat da, Sophie (Rosanna Arquette) emaztea jasangaitza izan arren, nahiko bizimodu lasaia darama. Baina bizilagun berria ailegatzean gauzak aldatu egingo dira: Jimmy “Tulipan” (Bruce Willis), soldatapeko hiltzaile izugarria. Bere nagusia den Yanni Gogolack mafia-burua salatu ondoren, Jimmyk Montrealgo auzune batean bizitza berri bati ekiten saiatuko da. 

## Aktoreak 
* Bruce Willis: Jimmy "Tulipan" Tudeski
* Matthew Perry: Nicholas "Oz" Oseransky
* Rosanna Arquette: Sophie Oseransky
* Michael Clarke Duncan: Franklin "Frankie Figs" Figueroa
* Natasha Henstridge: Cynthia Tudeski
* Amanda Peet: Jill St. Claire
* Kevin Pollak: Janni Gogolak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Petseriko konderria

**Petseriko konderria** () Estoniako eskualde historikoa izan zen. 1918an eratua, 1944az geroztik, ordea, sobietarrek konderriaren zatirik handiena Pskov Oblasteko Petxorski barruti gisa administratu zuten, lehenik Errusiako SESFek eta gero, 1991tik aurrera, Errusiako Federazioak. Estoniak, gaur egun, Setomaa parrokia osatzen duten lurraldeak mantentzen ditu, gaur egungo Võruko konderrian.

## Historia 
Petseriko konderriko probintzia historiko osoaren (Petserimaa) lurralde osaketa setoen aberritzat hartzen da, estoniarren ahaide den herri finiarra. Petseriko barrutiko errusiarrak, nagusiki, sinestun zaharak ziren, errusiera eta bielorrusieraren arteko dialekto bat hitz egiten zutenak. XV. mendearen erdialdean, Errusiako monasterio ortodoxo garrantzitsuenetako bat sortu zen, Pskoveko leizeetako monasterioa.

Lehen Mundu Gerraren azken urtean, 1918ko otsailetik abendura, konderriko hiriburua, Petxori, alemaniar indarrek okupatu zuten (konderria, hiria eta inguruko lurraldea barne, Baltikoko Dukerri Batuaren parte izatea pasa zen). Estoniako Independentzia Gerran, estoniar indarrek hiria hartu zuten 1919ko martxoaren 29an. 1920ko Tartuko Itunak Petxori eta bere inguruko lurraldea, Setomaa eskualdea, Estoniari esleitu zizkion. Petxorik Petseri izena hartu zuen eta ingurua Petseriko konderria bihurtu zen. San Petriren eliza luteranoa 1926an eraiki zuten Petserin.

Bigarren Mundu Gerran, Alemaniako armadak 1941eko abuztutik 1944ko abuztuaren 11ra bitartean okupatu zuen konderria, eta, ondoren, sobietar indarrek Alemania nazirantz aurrera egin zutenean. Sobietar agintariek Petseriko konderriaren zatirik handiena Estoniar SESetik Errusiako SESFera eman zuten 1944an.

1991ko abuztuan Estoniak Sobietar Batasunetik independentzia berreskuratu ondoren, Estoniak mugetara itzultzea proposatu zuen, Tartuko Itunaren arabera. Estoniak eta Errusiak Estonia-Errusia Mugako Ituna sinatu zuten 2005eko maiatzaren 18an. Hitzaurreak nazioarteko muga zati batean aldatu zela adierazten zuen, Estoniako Konstituzioaren 122. artikuluaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1641eko Irlandako matxinada

**1641eko Irlandako matxinada**,  eta , Irlandako Gerra Konfederatuen barnean, 1641eko urriaren 21ean Irlandako jauntxo eta militar katolikoek hasi eta 1642ko maiatzean amaitutako matxinada bat izan zen. 

Irlandako Konfederazio Katolikoak antolatu zuen, eta Felim O'Neill Kinardekoa irlandar jauntxoa buruzagi nagusienetakoa izan zen.

Ingalaterrako Erresumari aurre egin eta bere morroitzako Irlandako Erresuma deseginez, Irlandan ingelesez kontroletik kanpoko nolabaiteko gobernua eratu zuen.

Halere, 1649an Oliver Cromwell ingeles buruzagia uhartera ailegatu eta Irlandako birkonkista burutu zuen.
Pskoveko leizeetako monasterioa

**Pskoveko leizeetako monasterioa** edo **Pskov-Petxoriko monasterioa** (, ) gizonezko monasterio ortodoxo errusiarra da, Petxorin, Errusiako Pskov oblastean eta Estoniako mugatik kilometro gutxira, dagoena. Pskoveko leizeetako monasterioa inoiz itxi ez den Errusiako monasterio bakanetakoa da, baita Bigarren Mundu Gerran eta erregimen sobietarren garaian ere. Monasterioa gune espiritual garrantzitsua izan da seto herriarentzat.

## Historia 
Monasterioa XV. mendearen erdialdean sortu zen, lehen eremutarrak bertako haitzuloetan finkatu zirenean. 1473an Theotokosen Iragaitzaren Eliza () eraiki zuten, fatxada modernoa XVIII. mendekoa delarik.

Monasterioa livoniarrek suntsitu ondoren, 1519an Mikhail Munekhin-Misiur pskoviar diak batek berreraiki zuen. Monasterioaren ondoan *posad* bat eraiki zuten, gerora hiri bihurtuko zena. 1550-1560 hamarkadetan, Pskov-Petxoriko monasterioa eta bere ostatua dorredun harresi batez inguratuak zeuden (azkenean, gotorleku hauek 1701ean berreraiki zituzten).

Monasterioa gotorleku garrantzitsua bihurtu zen Errusiako mendebaldeko muga defendatzeko. 1581 – 1582an, Eztebe Báthoryren armadak ezarritako setioari eutsi zion. 1611-1616an, monasterioak Jan Karol Chodkiewicz eta Aleksander Józef Lisowski buru zituen poloniar armadaren eta Gustavo II.a Adolfo buru zuen suediar armadaren erasoa uxatu zuen.

Pskov-Petxoriko monasterioak garrantzia galdu zuen 1700-1721eko Iparraldeko Gerra Handiaren ondoren. 1920 eta 1944 artean, monasterioa Estoniakoa izan zen. Monasterioa, SESBeko gizonezkoen monasterio bakanetakoa izan zen, Petxorik, Estoniako lurraldea izanik, Bigarren Mundu Gerraren aurretik suntsipenetik salbatu ondoren. Sobietar garaian, Sampson Sievers errusiar mistiko ospetsua monasterioan bizi eta lan egin zuen.

Sobietar Batasuna erori zenetik monasterioa loratu egin da. Gaur egun, komunitateak 90 kide baino gehiago ditu, eta aszetismoaren tradizioari eutsi dio, duela gutxi Joan Krestiankin artximandritak adierazi zuen bezala. 2013an, monasterioak bere existentziaren 540. urteurrena bete zuen.

2011n, Tikhon Xevkunov artximandritak liburu bat argitaratu zuen- «Eguneroko santuak eta beste istorio batzuk»-, monasterioaren bizitza islatuz. Milioi bat ale baino gehiago inprimatu eta 3 milioi ale digital baino gehiago saldu zituzten mundu osoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Studentenverbindung

[thumb|right|300px|[Praga|Pragako alemaniar ikasleen erritua 1900 aldean, Oscar Rexen margolana]]
'''*Studentenverbindung*-ak'* herrialde aleman hiztunetako ikasle-haurridegoak dira. Kideak unibertsitate jakin bateko ikasleak eta gradudunak izaten dira, eta beren haurridegoaren errituak eta tradizioak jarraitzen dituzte. 2020an, 1000 *studentenverbindung'' inguru zeuden Alemanian, eta %85ean gizonak bakarrik onartzen zituzten; gainerakoak mistoak edo emakumezkoenak ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samsa

**Samsa** (, , , , ) Erdialdeko Asian jaten den haragi-pastel antzeko bat da. Tajikistanen, Kazakhstanen, Kirgizistanen, Uzbekistanen eta Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan kontsumitzen da gaur egun.

## Prestaketa 
Hostore edo ogizko masa baten barnean haragi txikitua sartzen da tipula txikituarekin batera eta hainbat espezia ere gehitzen zaizkio, kuminoa esate baterako. Ondoren tandoori labe tradizionalean egiten da, hormetan modu ordenatuan ezarrita. Samsa ez da frijituta egiten. Haragia normalean bildoskia izaten da, dena dela kale saltzaileek oilasko, txahalki eta baita gaztazko samsak ere egiten dituzte. Patataz edo kuiaz beterikoak ere ikusten dira barazki horien sasoia denean.

## Salmenta 
Erdialdeko Asia guztian kale-saltzaileak ikusten dira samsak saltzen, mokadu bero gisa hartzen direnak. Kioskoetan ere saltzen dira, samsa soilik duten tokietan edo baita bestelako janari lasterra saltzen denetan ere.

## Iruditegia 

Irudi:Wikiwyprawa 2015 IGP2392.jpg|Uzbekistango tandori batean samsak egiten.
Irudi:Sambusa - traditional Tajik pies with meat.jpg||Tajikistango samsak.
Irudi:Ош самсасы.jpg|Kirgizistango samsak.
Irudi:Uyghur samsa.jpg|Uigur estiloko samsak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xuso Jones

**Jesús Segovia Pérez**, izen artistikoz **"Xuso Jones"** (Murtzia, 199ko ekainaren 16a) espainiar abeslari, influencer eta aurkezlea da.

## Biografia 
Turismo ikasketak egin zituen Murtziako San Antonio Unibertsitate Katolikoan.

Sare sozialetan egin zen ezagun abestien bertsioak eginez eta berak sortutakoak ere plazaratuz. Horri esker McDonald's janari lasterraren konpainiarentzako iragarki bat grabatzeko aukera izan zuen. 

Ondoren Los Angelesera joan zen hiru single tea bideoklip bat grabatzera. *Buy the DJ a Round* singleak iTunesen 5. postua lortu zuen eta 2013an *Part 1* estudioko lehen diskoa atera zuen. Justin Bieber, Selena Gomez eta Jessie J abeslarien teloneroa izan zen eta 2013an *Tu cara me suena* (Antena 3) telebista saioan parte hartu zuen eta hirugarren egin zuenez Espainiar Estatuan oso ezaguna egin zen. 2015ean bigarren diskoa atera zuen, *Vuela* izenekoa.

2023an *OT al día* saioaren aurkezlea izan zen eta 2024tik aurrera *Lo sabe, no lo sabe* saioko aurkezlea da.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* *Part 1* (2013)
* *Vuela* (2015)
### Singleak 
* *Buy the DJ a Round* (2012) 
* *Celebrating Life* (2012)
* *Turn on the radio* (2013)
* *Megaphone* (2013)
* *Todo lo que tengo* (2014)
* *Somos* (2015)
* *Victorious* (2016)
* *Como yo* (feat. Danny Romero; 2018)
* *Mil pasos* (2019)
* *Tequila* (feat. Bombai; 2021)
* *Troya* (2022)
* *30 metros* (feat. Luis Fro; 2022)
### Soinu bandak 
* *Descubre con Tadeo Jones* (2013) - *Nada es imposible* abestia
* *Gru 2. Mi villano favorito* (2013) - *Gru 2. Mi villano favorito* abestia
* *Pitch Perfect 2* (2015) - *Somos* abestia

## Telebista 
### Programak 
### Lehiaketak 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mediterraneoko lingua franca

[thumb|300px|*[Atlas katalana|Atlas katalanean* irudikatutako Mediterraneoa (1375)]]
'*Mediterraneoko *lingua franca***, edo **sabir*'era, kontaktuzko hizkuntza bat zen, edo hizkuntza multzo bat, Mediterraneoko arroan *lingua franca* gisa erabiltzen zenak XI. mendetik XIX. mendera arte. April McMahonek honela deskribatzen du sabir hizkuntza edo sabirera: "XV. mendeko proto-pidgina" eta "jatorrizko lingua francaren erlikia, Mediterraneoko merkatariek eta gurutzatuek erabilitako Erdi Aroko hizkuntza". Operstein eta McMahonek sabirera eta "lingua franca" hizkuntza bereizi baina erlazionatu gisa sailkatzen dituzte.

## Lagin-testua 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Brown, Joshua. 2022. "On the Existence of a Mediterranean Lingua Franca and the Persistence of Language Myths". *Language Dynamics in the Early Modern Period* (edited by Karen Bennett and Angelo Cattaneo). London: Routledge, pp. 169–189. ISBN 9780367552145.
* Brown, Joshua. 2024. "Digital approaches to multilingual text analysis: the Dictionnaire de la langue franque and its morphology as hybrid data in the past". *Multilingual Digital Humanities* (edited by Lorella Viola and Paul Spence). Digital Research in the Arts and Humanities. London: Routledge, pp.213-229.
* Dakhlia, Jocelyne, Lingua Franca – ''Histoire d'une langue métisse en Méditerranée*, Actes Sud, 2008, ISBN 2-7427-8077-7.
* John A. Holm, *Pidgins and Creoles,* Cambridge University Press, 1989, ISBN 0-521-35940-6, p. 607.
* Henry Romanos Kahane, *The Lingua Franca in the Levant*: Turkish Nautical Terms of Italian and Greek Origin, University of Illinois, 1958.
* Hugo Schuchardt, "The Lingua Franca". *Pidgin and Creole languages: selected essays by Hugo Schuchardt* (edited and translated by Glenn G. Gilbert), Cambridge University Press, 1980. ISBN 0-521-22789-5.
* Nolan, Joanna. 2020. *The Elusive Case of Lingua Franca''. Switzerland: Palgrave Macmillan.
* Drusteler, Eric R. 2012. "Speaking in Tongues: Language and communication in the Early Modern Mediterranean." Past and Present 217: 4-77. doi:10.1093/pastj/gts023.
* Hitchcock, Louise A., and Aren M. Maeir. 2016. "A Pirate's Life for me: The Maritime culture of the Sea Peoples." *Palestine Exploration Quarterly* 148(4):245-264.
* Lang, George. 1992. "The Literary Settings of Lingua Franca (1300-1830)." *Neophilologus* 76(1): 64-76. doi:10.1007/BF00316757.
* Operstein, Natalie. 2018. "Inflection in Lingua Franca: from Haedo's Topographia to the Dictionnaire de la langue franque." *Morphology* 28: 145-185. doi:10.1007/s11525-018-9320-8.
* Mikael Parkvall (2005) *Foreword to A Glossary of Lingua Franca*.

## Ikus, gainera 
* Mozarabiera
* Lingua Franca Nova

## Kanpo estekak
Butanona

**Butanona** edo **metil etil zetona** konposatu organikoa da, CH3C(O)CH2CH3. formula duena, zetonen klasekoa. Likido kolorge, lurrunkor eta sukoia da. Disolbagarria da metanoletan, azetonatan eta bentzenotan. Narritagarria da.

Butanona naturan aurki daiteke kantitate txikitan bada ere.

Butanona tabako-kearen osagaietako bat da.

## Sintesia 
Butanona 2-butanolaren deshidrogenazio katalitikoz prestatzen da kobrea, zinka edo brontzea katalizatzaile moduan usatuta.

    CH3CH(OH)CH2CH3 ->[Cu] CH3C(O)CH2CH3 + H2

## Erabilera 
Butanona sintesi kimikorako lehengai egokia bada ere, nagusiki disolbatzaile gisa baliatzen da prozesu industrial askotan: pinturetan, bernizetan, laketan, tinduetan eta itsagarrietan, besteak beste.

## Erreferentziak