Andre Mariaren Jasokundea (Tiziano)

***Andre Mariaren Jasokundea*** Tiziano (1488-1576) Pizkundeko veneziar artistaren taula gaineko olio pintura bat da, Veneziako Santa Maria Gloriosa dei Frari basilikako erretaulatzat sortua, eta 1518 urtean guztiz amaitua eta han kokatua izan zena. Izenak berak dioenez, kristau erlijioko sinesmen bat irudikatzen du: Andre Mariaren Jasokundea.

## Egilea 
Tiziano Vecellio, Veneziako XVI. mendeko pintorerik garrantzitsuenetarikoa izan zen: familia aberats batean jaioa, gurasoek goi mailako lanpostua zuten, baina arbasoetatik bat bera ere ez zuen artista izan. Datu hau garrantzitsua da; izan ere, errenazimenduko artista gehienak, bere arbaso artisten ondorengotzarekin jarraitzeko dedikatu ziren artera. Pizkundea, XV. eta XVI. mendeetan zehar garatzen delarik, veneziar eskola berezi bat sortuko da haren berezko ezaugarriekin, zeinak Tizianoren obretan islatuta agertuko zaizkigun, garaiko gizarte eta arte munduaren ezaugarri orokorrak bezala.

Tizianoren alde artistikoari dagokionez, adituek etapa ezberdinetan banatzen dute haren ibilbidea. Belliniren lantegian ikasia eta ibilia, bertan Giorgione margolariarekin ere harremanetan egon zen, haren eragin handia jasoaz; hainbeste non Tizianoren lehen lanak kontsideratzen direnak, askok Giorgionerenak direla dioten.

1511 inguruan Florentzia eta Erromako margogintzaren eraginak jaso zituela esan daiteke, batez ere Rafael eta Michelangelo artistenak. Aita Santuak Erromara joateko gonbidapena egin arren Venezian geratzeko erabakia hartu zuen 1513an, eta bertatik haren bizitza guztian gehiegi mugitu ez zela esan daiteke. Ospe handia lortu zuen garai haietan, Veneziako pintorerik garrantzitsuena bilakatzen zelarik, 1533an Karlos V.ak gorteko pintore izendatu zuen eta konde titulua eman ere; ideia honen bueltan esan daiteke Tiziano izan zela internazionalki mendebaldeko Europan ezaguna izan zen Veneziar artisten artean lehena bizi zen artean, mezenas, bezero zein harreman nazioartekoak mantendu baitzituen haren eragina zabala delarik honela 1530eko hamarkadatik aurrera.  Haren ibilbidearen amaieran, errenazimenduko genio askorekin gertatzen den moduan eskema klasikoetatik askatu eta espresio zein pintzelkada bortitzagoetara eta pintura barrokoa aurreratzera joko du.Nahiz eta orokorrean haren garaiko pinturaren tradizioari nahiko lotuta dagoen artista izan, ezin daiteke ukatu haren ekarpen propioa egin eta ondorenera eragina izango zuela, era berean hark ere aurretiko eraginak jaso zituen bezala haren obra esponentzialki eboluzionatzen den heinean (Giorgione, Bellini, Italiako erdialdeko pintura, Michelangelo, Rafael...). 

## Analisi artistikoa 
1516.urtean, Tizianori Veneziako errepublikaren pintore ofizial eta onenaren tituluak jaso zituelarik, etapa berri baten ateak ireki zitzaizkion; erretaula handien enkarguak jasotzera pasa izan zen hamarkada oso batez. Enkargu horietako lehenetarikoa izan zen obra hau, Santa Maria Gloriosa dei Frari basilikako erretaula nagusia, alegia, elizaren ardura zuten frantziskotarren prioreak agindua.  

#### Gaia 
Gaiari dagokionez, Tizianorentzat gai mitologikoetatik at, gai erlijioso hau lantzeak eta gainera kokalekuak zein tamainak aukera berriak ematen dizkio artista moduan. Andre Mariaren heriotza eta ondorengo Jasokundea irudikatzen da, hau da, Andre Maria “loak hartu” edo hil zenean ondoren haren arima zerurantz doan eszenan hain zuzen ere, hiru egun igarota haren semea bezala berpizten delarik zerura igotzeko. Gai honek gainera, bat egiten du markoaren legearekin edo honek ahalbidetzen dituen neurriekin, erretaula den heienean. Andre Mariaren berpizkundearen gaia XIII. mendearen aldera baztertzen hasi zelarik, Jasokundeak ordeztuko du gai hori. Gai hau ahozko tradizioan eta batez ere zenbait ebanjelio apokrifoetan oinarritzen da, hala nola, Pseudo San Juan Bataiatzailean edo Juan Tesalonikakoa artzapezpikuaren homilian. Patristika testuetan ere garatu zen gai hori. Hala ere, ebanjelio kanonikoetan ez da aipatzen hortaz eliza katolikoak hasiera batean ez du dogma moduan onartuko.

Askotan ezberdindu izan da Andre Maria, bere seme Jesukristok ez bezala, aingeruek eramaten dutela zerura paper pasiboagoa jasotzen duelarik; Veneziako XVI. mendeko margolariek ordea ikonografia honetan aldaketa ekarriko dute, izan ere Andre Maria bere indar mistiko propioz igoko da zerurantz eskuak zabalduz eta aingeruek inguratu edo lagundu egingo dute soilik; Tizianoren koadro hau honen adibiderik argiena litzateke. Andre Mariaren heriotza, Jasokundea eta ondoren koroazioaren gaiak (zeruko erregina izanik *regina celis)* garatzen dira lotura batetan askotan.

Eszena honetan, apostoluak, Andre Maria aingeruek laguntzen dutelarik eta Jainkoa dira pertsonaia nagusiak, eta hauen bitartez eta eszenaren garrantziaz baliaturik artistak espresioa eta dramatismoa lantzeko aukera jasotzen du. Honekin, Tiziano, haren sorkuntzako lehen urteetara bueltatzen da, Giorgioneren estilorantz gehiago zuzendu baino lehenagokoetara. Andre Maria tradizio ohikoena jarraituz gorantz begira eta otoitzean agertzen da eta ideia hau Jainkoaren eta Elizaren garaipenarekin lotu daiteke, bai eta Maria lurrarekiko azken hauen bitartekaria denarekin ere bai, bera baita Kristo haragitzen lagundu zuena  gizateriarentzat salbazioa ekarriz.

#### Konposizioa, perspektiba eta espazioa 
Konposizioari dagokionez, obra konplexua da oso. Tizianok *disegnoa* deritzona era sakon batean pentsatu zuela esan daiteke, izan ere forma geometrikoz, simetriaz eta proportzioz osaturik dago, errenazimentuko ezaugarri ohikoa den legez: Zatien arteko oreka eta harmonia zen edertasuna, hortaz, obra matematikoki geroz eta konplexuagoa edo garatuagoa egon, (beti ere modu argi batean) orduan eta ederragoa suertatuko zenaren ideiari jarraiki dabil artista. Hala, jakintza guztietako arloak batzean, artea bera jarduera intelektual bilakatzen da, estatusa igoz.

Konposizioak, obra honekin ikus daitezkeenez, biziagoak eta espontaneoagoak bilakatzen hasten dira aurreko obrekin alderaturik (batez ere Quattrocentokoekin), estruktura zurrunagoak alde batetara utziz. Obrari erreparatuz, ikus daiteke hiru gune nagusi agertzen zaizkigula, artistak kolorearen eta argiaren bitartez uztartzen dituenak elkarren artean: Espazio lurtarra, apostoluekin; tarteko espazioa, Andre Maria eta aingeruekin eta espazio zerutiarra, Jainkoaren figurarekin. Gune lurtarrean triangeluaren forma erabiltzen duen bitartean, zerutiarrean borobila erabiltzen du, tradizionalki eternitatearen eta perfektutasunaren sinbolo den forma. Gainera konposizioan zehar forma borobila errepikatzen joaten da, eskema konplexutuz.Jainkoa era diagonalean egonda, dinamismoa irabazten du era berean.

Espazioa eta sakontasuna sortzerako orduan, errenazimentuan hain oinarrizkoa den sinesgarritasuna eta naturalismoa lortze aldera, eskortzoak bezalako perspektiba erremintak erabiltzen ditu, apostoluen beso eta hanketan ikus daitekeena. Aipatzekoa da nola zenbait apostolu lehenengo planoan bizkarrez kokatzen dituen eta beste batzuk, pixka bat atzerago aurrez; honela espazio borobil baten sentsazioa sortzen du espazio lurtarrean, apostoluen artean distantzia bat sortuz. Andre Maria inguratzen duten aingerutxoen aurpegietan ere, atzealdean edo era ezkutuago batean daudenetan pintzelkada solteagoa eta arinagoa erabiltzen du, baliteke eszena zerutiar eta lauso bat irudikatu nahian, izan ere perspektibari dagokionez artistak ez du ezer konkreturik adierazten hondoa zeru hutsa delarik.

Eszena jainkotiarra izan arren, inguruan marko arkitektoniko bat ezartzen dio Tizianok, kutsu klasikokoa dena eta goialdean erdi puntuko arku batez errematatua, eszena leiho batetik ikusiko bagenu bezala. Sortutako espazio hori hein handi batean indar mistiko batek betetzen duela esan daiteke, Andre Maria inguratzen duen aingeru eta hori-urre koloreko haloak osaturikoa.

Aipatu dugun bezala, pintura veneziarrean koloreak berebiziko garrantzia hartzen du, marrazkiaren gainetik, baina esan bezala, kasu honetan, Tizianok ez du jotzen marrazkiaren gutxieste horretara kolorearen nabarmentzea egiteko, baizik eta kolore bizi eta estrategikoak erabiltzen ditu.

Kolorea aplikatzeko erabiltzen duen teknikari dagokionez, esan behar da pintzelkada lauso eta zabalagoa darabilela hondo zerutiarra irudikatzerakoan eta zehatzagoa pertsonetan, hala ere Tizianoren teknika hori baino konplexuagoa ere bada eta historian zehar adituek luzaro aztertu izan dute: Askotan oihalak irudikatzeko orduan lehenengo kapan, behealdean geratzen denean, kontrako alderako pintzelkada bortitzak ematen ditu, testura sortzeko asmotan, gorputz biluzietan pintzelkada lodia eta oso difuminatua erabiltzen du gorputzen biguntasuna irudikatu nahian (aingeruetan margo honetan), eta aurpegi eta bizarretan bai eta oihalen tolesturen izkinetan ere pintzel fin eta luze batekin ematen ditu tokeak, lerroaren ilusioa sortuz, definituagoa izanik.

Ondoren, aingeruen eta oihalen bitartez Andre Mariak goranzko indar biratua erakusten du, eskuak zabalik eta gorantz botaz, Jasokundearen gaiarekin bat eginen berriro ere. Gora begira dugu, espresio lasai batekin , keinuekiko kontrastea eragiten duena.

Hortaz, esan daiteke errenazimenduko testuinguru horri egokitzen dela Tiziano obra honetan: Hau da, garaian hain miretsia den ordena, edertasuna, arrazoimena... pertsonaien lasaitasunarekin lotzen da, eta hori mantendu nahian, espresioa pertsonaien keinuen menpe uzten du, eszenaren dramatismo hori guztiz ez baztertzearren. baina gaiak mistizismoa eta espazio zerutiar baten adierazpena eskatzen ditu era berean. Honela bi arloak uztartzea lortzen du Tizianok, izan ere perspektiba eta espazioari dagokionez sinesgarritasuna lortzen duelarik eta espresio zein pertsonaien anatomiari dagokionez naturalismoa, obrari zentzu mistikoa ematen jarraitzen dio argi fokuekin eta kolore argiagoen erabilerarekin; espresioen dramatismoak ere laguntzen dutelarik. Esan daiteke errealitatea imitatzen saiatzen dela baina ez *mimesi* soilaz, izan ere errealitate fisikoaren interpretazio arranditsuago bat sortzen du gaia jainkotiarra dela aprobetxaturik, alde horretatik idealizazioa lortuz.

Nahiz eta aurrean dugun hau ez den Tizianoren obrarik famatuena, historian zehar, hainbat arte historialariek Tizianoren maisulanik onenetzat hartu izan dute; esate baterako, 1822an jada Canovak munduko obrarik onena bezala sailkatu zuen. Honen deskribapen hori  indartuz, Oscar Wildek ere azpimarratu zuen, Italiako pinturarik onena zela. S.J. Freedbergek margoa honela definitzen du:

Lodovico Dolce, garaiko iturri moduan erabili dezakegu eta Vasari moduko iturriek Michelangelo eta Rafaelen pinturaren munduko gidaritzaz eztabaidatzen zuten bitartean lehen honek Tizianori haren lekua erreserbatu ziola esan dezakegu. Haren testuetan irakurri daiteke nola obra estreinatzerakoan publikoa ez zegoela ohituta halako dramatismo eta espresio moduetara, hala ere, aurreiritzi hauek denbora pasata positiboagoak bihurtu zirela dio. Gainera, Tizianok Veneziako erretaulen tradizioarekin hausten du, formatu berri hau aurkezterakoan eta espresibitatea eta mugimendu dinamikoa lantzerakoan. Dolcek gainera obra honen deskripzio labur baina osotua ematen du, Rafaelen eta Michelangeloren eragina bertan ikusten dituelarik, honela garaiko testuinguru artistikoko figurarik garrantzitsuenak batzen ditu koadroaren azalpenean:

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak