open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zirkulu polar antartikoa

thumb|350px|eskuinera
**Zirkulu polar antartikoa** munduko bost paralelo nagusienetakoa da, zehazki 66º 33' 38" Hego latitudean dagoena. Paralelotik hegoaldera jotzen badugu, Antartikarekin topatuko dugu; aldiz, iparralderantz jotzen badugu, Hegoaldeko ingurune natural epelera helduko gara.

Zirkulu antartikoak eguneko eguzki izpien muga egiten du neguko solstizioan eta udako solstizioan aldiz, gaueko eguzki izpien muga.

Antartika izeneko kontinentea ia zirkulu polar antartikoaren barruan dago. Honek kontinentea mendebaldetik ekialdera zeharkatzen du: Penintsula antartikoaren iparraldetik, Ekialdeko Antartikan Enderby, Wilkes eta Adelia lurraldetatik eta Balleny uharteen artetik.

## Ikus, gainera 
* Berotze globala
* Zirkulu polar artikoa
* Hego Polo
* Hego Ozeanoa

## Kanpo estekak
Ekialdeko Antartika

**Ekialdeko Antartika**, baita ere Antartika Handia, () Antartika zatitzen den bi eskualde handietako bat da, justu Indiako ozeanoari begira dagoena.

Bere barnean honako lurralde hauek daude:

* Coats Lurraldea,
* Maud Erreginaren Lurraldea,
* Enderby Lurraldea,
* Kemp Lurraldea,
* Mac. Robertson Lurraldea,
* Wilkes Lurraldea,
* Viktoria Lurraldea eta
* Goi-lautada polarra.

Hori dela eta, barruan Hego Polo geografiko, geomagnetiko eta helezintasunekoa daude.

Mendebaldeko Antartika ez bezala, Ekialdeko Antartika ezkutu handia da. Ekialdeko Antartikan munduko glaziar handienak daude.

## Kanpo estekak
Mendebaldeko Antartika

**Mendebaldeko Antartika**, baita ere Antartika Txikia (), Antartika zatitzen den bi eskualde handietako bat da, justu Ozeano Bareari begira dagoena.

Bere barnean honako lurralde hauek daude:
* Marie Byrd lurraldea,
* Ellsworth lurraldea eta
* Penintsula antartikoa.

Ekialdeko Antartikatik Ross itsasoa eta Weddell itsasoa banatzen zaizkio, penintsula erraldoia balitz bezala.

## Kanpo estekak
Benalup-Casas Viejas

**Benalup-Casas Viejas** Cadizen dagoen herrixka bat da, hiriburutik 65&nbsp;km-tara. 58&nbsp;km² izango ditu eta nekazaritza lana da nagusi.

## Historia 
Espainiako II. Errepublikaren garaian, "Krimenaren herria" moduan ezaguna izan zen.

1264an Alfontso X.a Gaztelakoak Ben-a-lud dorretxea konkistatu zuen. 1439an inguruko eremuak Medina-Sidoniara saldu zizkioten.

XVI. mendean Casas Viejasko baseliza eraiki eta, epeka-epeka, bere inguruan egungo herria sortu zen.

Casas Viejas izena historiara pasatu bada, Espainiako Bigarren Errepublika garaiko gertakari larri batzugatik da, Manuel Azañaren gobernua erorrarazi zutenak, hain zuzen ere -1936an, berriro gobernuburu izango den arren-.

1933ko urtarrilaren 11n, CNTko anarkista talde batek komunismo libertarioa ezarri nahi zutela-eta, iraultza piztu zen Casas Viejasen. Guardia Zibilaren koartela setiatu zuten eta Erasorako Guardiak anarkisten aurka jo zuen. Matxinada zapuzteaz gain, lau nekazari fusilatu zituzten odol hotzean, Guardia Zibilak iraultza kontrolatzeko sarraskia eragin zuen.. Hilketak hunkituta utzi zituen espainiarrak eta guztiz haserretu ziren Azañari egotzietako esaldietako bat entzun eta gero. Ez buru ez hanka izan arren, eskumako alderdien komunikabideen arabera, Azañak zera esan omen zuen: “Ni heridos ni prisioneros. Los tiros, a la barriga”, hau da, "Ez zauriturik ez presorik. Tiroak sabelera". Gerra Zibila amaitu eta gero, Frankismoan esaldi hori egitzat hartua izan zen agintarien aldetik.

1991n udalerri independente bilakatu zen.

## Demografia 
## Hiri eta herri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elektropositibotasun

**Elektropositibotasuna** elementu batek elektroiak emateko eta, beraz, ioi positiboak eratzeko, duen ahalmenaren neurria da. Propietate hau metaletan ageri da gehien bat: normalean, elementu baten izaera metalikoa handiagoa izan, orduan bere elektropositibotasuna ere handiagoa izango da.

Elektropositibotasuna elektronegatibotasunaren justu kontrakoa da. Elektronegatibotasuna handitu egiten da taula periodikoaren periodoak zeharkatu ahala, eta pixka bat txikitzen da taldeak igaro ahala; elektropositibotasunaren kasuan, txikitu egiten da periodoak handitu ahala eta handitu taldeak igaro ahala.

## Kanpo estekak
Politeknika Ikastegia Txorierri

**Politeknika Ikastegia Txorierri** Mondragón Coorporación Cooperativa -en baitako Kooperatiba Elkarte gisa 1979an sortu zen Txorierri haraneko heziketa beharrizanei erantzuna emateko. Kooperatibako bazkideak eskualdeko udal, enpresa, senide, ikasle eta zentroko langileak dira. Batxilergoa eta Lanbide heziketako Goi Zikloak eskaintzen ditu.

## Datu historikoak 
* 1979 Familia eta irakasle talde baten ekimenez sortu zen ikastegia, Txorierriko hainbat enpresa eta udalen abaroan.

* 1983 Ikastegiak **LANGIRO** jarduera antolatu zuen (enpresentzako I+G zerbitzuak).

* 1989 Eusko Jaurlaritzaren tutoretzapeko ikastetxe izendazioa jaso zuen, eta laneratzeko prestakuntza eta etengabeko prestakuntza ekintzak antolatzeko laguntzaile gisa.

* 1993 Eraikuntza berria inauguratu zen, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza eta Lan Sailen, Bizkaiko Foru Aldundiaren, Txorierriko Udalen Mankomunitatearen, Euskadiko Kutxaren eta Mondragón Corporación Coopetativa-ren laguntzaz.

* 1995 Txorierriko udalek bat egin zuten kooperatibarekin.

* 1999 Euskadiko Lan Heziketako Ikastetxe Integralen Sarean sartu zen.

* 2003 Gestio Kalitatearen Zilarrezko Q saria lortu zen.

* 2005 Gestio Kalitatearen Urrezko Q saria lortu zen.
 

## Kanpo estekak 
* Politeknika Ikastegia Txorierri
Adabegi (informatika)

[thumb|eskuinera|300px|[Fisikan uhinekin erlazionatutako testuinguruan erabiltzen da nodo terminoa. Gorriz, uhin baten nodoak.]]
**Adabegia** ("adar" eta "begi" hitzen baturatik) edo **nodoa** (latineko *nodus* hitzatik), sare-moduko egitura batean, elkarri konektatutako edozein elementu da. Honen adibideak dira ordenagailuak, routerak, sare-inprimagailuak, hub, switch, zubiak...

## Kanpo estekak
Zaunka

thumb|200px|Terrier bat adausi egiten
**Zaunka** edo **adausia** txakurraren hotsa da.

### Etimologia 
Aitzineuskaraz: **enau(t)si* Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Esaera 
* Or zaunkariak hozkarik ez.

## Ikus, gainera 
* Animalien hotsen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taula periodikoko talde

**Talde** bat (*familia* ere deitzen zaio), elementu kimikoen taula periodikoko zutabe bertikal bat da. Taula periodiko estandarrean 18 talde daude.

Taula periodikoaren eredu erregula azaltzeko egun ematen den arrazoiak dioenez, talde bereko elementuek beren elektroien kanpo-geruzaren antzeko konfigurazioa daukate. Izan ere, badirudi propietate kimiko gehienak kanpo-geruzako elektroien kokapen orbitalaren ondorio direla. Taula periodikoko taldeak zenbakitzeko hiru modu daude, bat zenbaki arabiarrak erabiliz eta beste biak erromatar zenbakiak erabiliz; IUPACek lehen sistema erabiltzea aholkatzen du, aurretiaz existitzen ziren erromatar sistemek eragiten zituzten nahasteak saihesteko. Erromatar sistemetako bat Europan erabili ohi zen gehienbat, eta bestea Estatu Batuetan.

Taula periodikoko taldeak ondoko hauek dira (parentesi artean sistema zaharrak erakusten dira: europarra eta amerikarra):

* 1. taldea (IA,IA): metal alkalinok edo hidrogenoaren familia/litioaren familia
* 2. taldea (IIA,IIA): metal lurralkalinoak edo berilioaren familia
* 3. taldea (IIIA,IIIB): eskandioaren familia
* 4. taldea (IVA,IVB): titanioaren familia
* 5. taldea (VA,VB): banadioaren familia
* 6. taldea (VIA,VIB): kromoaren familia
* 7. taldea (VIIA,VIIB): manganesoaren familia
* 8. taldea (VIII, VIIIB): burdinaren familia
* 9. taldea (VIII, VIIIB): kobaltoaren familia
* 10. taldea (VIII, VIIIB): nikelaren familia
* 11. taldea (IB,IB): txanpongintza-metalak (IUPACek baztertua) edo kobrearen familia
* 12. taldea (IIB,IIB): zinkaren familia
* 13. taldea (IIIB,IIIA): boroaren familia
* 14. taldea (IVB,IVA): karbonoaren familia
* 15. taldea (VB,VA): pniktogenoak (IUPACek baztertua) edo nitrogenoaren familia
* 16. taldea (VIB,VIA): kalkogenoak edo oxigenoaren familia
* 17. taldea (VIIB,VIIA): halogenoak edo fluorraren familia
* 18. taldea (0 taldea): gas nobleak edo helioaren familia/neonaren familia

## Ikus, gainera 
* Taula periodikoaren periodo

## Kanpo estekak
Ionizazio-potentzial

Atomo edo molekula baten **ionizazio-potentzial**a, **ionizazio-energia** edo **EI**, mol bat elektroi egoera gaseosoan dagoen atomoen edo ioien multzo batetik erauzteko behar den energia da. Oro har, *enegarren ionizazio-potentziala*, n-1 mol elektroi kendu ondoren, elektroien *enegarren* mola erauzteko behar den energia da. Kimika fisikoaren ikuspuntutik, atomo edo ioi batek elektroi bat emateko duen erreluktantzia da. Beste era batera esanda, elektroiaren loturaren "sendotasuna" da; ionizazio-potentziala handiagoa den neurrian, elektroia mugitzea zailagoa da. Ionizazio-potentziala elementu baten erreaktibotasunaren adierazle da. Potentzial txikiagoa duten elementuek agente erreduktore izateko joera daukate eta gatzak eratu ohi dituzte.

## Balioak eta joerak 
Ondoko ionizazio-energiak nukleotik hurbil dagoen orbital batetik elektroi bat erauzteko behar direnak dira. Orbital hauetako elektroiek erakarpen-indar elektrostatiko handiagoak jasaten dituzte eta, beraz, energia gehiago behar da haiek askatzeko.

Taula honetan hirugarren periodoko elementuen zenbait balio ematen dira:

    
      Elementua
      Lehena
      Bigarrena
      Hirugarren
      Laugarrena
      Bosgarrena
      Seigarrena
      Zazpigarrena
    
    
      Na
      496
      4.560
      
      
      
      
      
    
    
      Mg
      738
      1.450
      7.730
      
      
      
      
    
    
      Al
      577
      1.816
      2.881
      11.600
      
      
      
    
    
      Si
      786
      1.577
      3.228
      4.354
      16.100
      
      
    
    
      P
      1.060
      1.890
      2.905
      4.950
      6.270
      21.200
      
    
    
      S
      999,6
      2.260
      3.375
      4.565
      6.950
      8.490
      27.107
    
    
      Cl
      1.256
      2.295
      3.850
      5.160
      6.560
      9.360
      11.000
    
    
      Ar
      1.520
      2.665
      3.945
      5.770
      7.230
      8.780
      12.000
    

Ionizazio-energia, elementu batek kanpo-geruzan zenbat elektroi daukan ezagutzeko erabil daiteke. Esaterako, lehen elektroi mola kentzeko 1.500 kJ/mol behar badira, bigarrena kentzeko 6.000 kJ/mol behar badira eta hirugarrena kentzeko 5.000 kJ/mol behar badira, orduan elementu horrek kanpo-geruzan elektroi bakarra daukala esan genezake, lehen elektroia kentzea errazagoa izan baita. Are gehiago, elementua metala dela esan daiteke eta kanpo-geruza osatua erdiesteko elektroi bat galdu behar duela. Ikus bedi, behin lehen elektroia galdu eta kanpo-geruza egonkorra osatu denean, zailagoa dela gainerako elektroiak erauztea.

## Kanpo estekak
Helvetinjärvi Parke Nazionala

ezkerrera|200px
**Helvetinjärvi Parke Nazionala** (finlandieraz: *Helvetinjärven kansallispuisto*) 49,8 km²-ko Finlandiako parke nazional bat da. Virrat, Kuru, eta batez ere, Ruovesi udalerrian dago, Seitseminen Parke Nazionalaren mugatik hurbil. Tavastiako baso-eremu zabalenak dira eta ikusgarriena Helvetinkolu mendia da, hego-ekialdean kokatua, Helvetinjärvi lakua magalean duela. Gaur egungo Pirkanmaa eskualdean dago eta **Parke Nazional** izena ezarri zioten 1982. urtean.
*Helvetinjärvi* hitzak *Infernuko Lakua* esan nahi du euskaraz.

Turista asko gerturatzen da bertara ibilaldiak egitera, biderik gabeko ibilaldia erosoa baita.

## Natura 
Animalia eta landare espezie anitza dago. Pinudiak eta urkiak dira nagusi basoetan eta lakuen hertzetan. Animaliei dagokienez, urtxintxak edo katagorri hegalariak dira nagusi, okil eta euli-txoriekin batera, baso eremu zabal hauetan.

## Webgunea 
* https://web.archive.org/web/20071013124326/http://luontoon.fi/page.asp?Section=5418

## Kanpo estekak
Elektronegatibotasun

:*Elektronegatibotasunaren aurkakoa elektropositibotasuna da.* 

**Elektronegatibotasuna**, χ ikurrarekin adierazten dena, atomo baten (edo, gutxiagotan, talde funtzional baten) potentzia deskribatzen duen propietate kimikoa da. Linus Pauling-ek proposatu zuen lehen aldiz 1932an, balentzia-loturaren teoriaren garapen gisa. Elektronegatibotasuna ezin da zuzenean neurtu eta beste propietate atomiko edo molekular batzuetatik abiatuz ondorioztatu behar izaten da. Hainbat kalkulu-metodo proposatu dira eta, bakoitzarekin erdietsitako balioetan ezberdintasun txikiak egon daitezkeen arren, metodo guztiek erakusten dituzte elementu kimikoen arteko joera periodiko berak.

Normalean Pauling-ek berak proposatutako kalkulu-metodoa erabiltzen da. Emaitza 0,7tik 4,0ra doan eskala batean adierazten den dimentsiorik gabeko kantitate bat da, **Pauling-en eskala** deritzona. Eskala honetan hidrogenoak, esaterako 2,2ko emaitza dauka. Beste metodo batzuk erabiltzen direnean, kobentzioz (ez da derrigorrezkoa), emaitzak zenbakizko balio berak dituen eskala batean adierazten dira: **Pauling-en unitateak** erabiliz adierazitako elektronegatibotasun deritzo.

Elektronegatibotasuna ez da propietate atomiko bat zentzu hertsian, baizik eta *molekula batean dagoen* atomo baten propietatea. Atomo aske baten propietate baliokidea elektroi-afinitatea da. Elementu baten elektronegatibotasuna ingurune kimikoa aldatzean aldatuko dela espero daiteke, baina gehienetan propietate transferigarria dela kontsideratzen da, hau da, egoera ezberdin askotan antzeko balioak izango dituela.

## Elementuen elektronegatibotasunak 

Elektronegatibotasunen taula periodikoa Pauling-en eskalaren arabera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arteaga

**Arteaga** (izen ofiziala: **Artea**; izen historikoa: **Gaztelu-Elexabeitia**) Bizkaiko hegoaldeko udalerri bat da, Arratia eskualdekoa. Herriaren historia eta arkitektura zaharra direla eta, ondasun interesgarriak ditu.  biztanle zituen . urtean.

## Izena 
Historikoki bi elizatek osatzen zuten udalerri hau, Gazteluk eta Elexabeitiak, parrokia banarekin. Done Mikelen izenekoa zen Elexabeitiakoa baina Gaztelukoa sute batean erre zen, eta udalerria osatzeko unean, beste parrokia bat egin behar zela erabaki omen zen, eta Arteaga izeneko parajea erabaki zen horretarako, hortik udalerriaren izena.

Ahoskeraren aldetik, Artea forma zabaldu zen herria izendatzeko, eta 20. mendeko azken laurdenean forma hori erabaki zuen ofizialtzat Udalak.

Zenbait urtez Euskal Abertzaletasunaren Museoa herrian kokatuta egon zelarik, Museo honi estuki lotutako Euzko Alderdi Jeltzaleak eta Sabino Arana Fundazioak ere *Artea* eta *Artea-Arratia* formak erabili izan zituzten, eta horrek Artea forma indartu zuen. Hala ere, Sabin Arana Goirik idatziriko *Lecciones de ortografía del euskera bizkaíno* liburuan *Artea* esan arren *Arteaga* idatzi behar zela zehaztu zuen (Ahotsak proiekturako)|249x249px]]
UEMAko kidea da herria, biztanleen %&nbsp;84,4 baitira euskaldunak.

Mendebaleko euskararen aldaera bat dute tokiko euskalkia: Arratiako hizkera, hain zuzen ere.

### Jaiak 
* Herriko jaiak irailaren 9an ospatzen dira.
* Migel deuna, irailaren 29an.
* *Janarien eta Eskulanen Euskal Azoka*, iraileko hirugarren larunbatean.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|300px|Arteagako eliza.
[thumb|300px|[Baserriaren Euskal Ekomuseoa.]]
thumb|San Migel Txiki baseliza
* San Migel eliza, XVI.mendekoa, oso eraikin ikusgarria da, bai kanpoaldean duen herri arkitekturaren kalitateagatik, bai osatzen duten eraikinen bolumen mailakatuagatik; baina harrigarriena zurgintzaren arteak lortzen du (elizaren kanpoaldea zurez egina baitago). Oin errektangeluarra du, bolumen mailakatua. Zurezko XVI.mendeko eskulturak ditu atarian eta hainbat elementu interesgarri. 1990ean izan zen berritua.
* Santiago ermita. Done Jakue Apostoluari eskainia, oinplano errektangeluarra eta atsedenleku bat ditu.
* Galiano dorretxea Artea eta Zeberio arteko bidean dago, eta XVI. mendekoa omen da.
* Torrea dorretxea gurutzearen gaineko gailurrean kokatuta dagoena, Andra Mari elizarekin eta Errotazaharrako errota burdinolarekin bat egiten zuen. Gaur egun, eliza zegoen tokian hilerria dago. 
* Ugarte dorretxeak, aurrekoaren antzeko ezaugarriak dituen arren, kutsu errenazentista nabarmenagoa du, eta eragin militarrak ez ditu hain nabarmen.
* Euskal Baserriaren Ekomuseoa. 
* Euskal Abertzaletasunaren Museoa.

## Artear ospetsuak 
* Benantzio Bernaola, "Karakol" (1903 – 1978), trikitilaria.
* Leon Bilbao (1916 – 1990), albokaria.
* Maritxu Bilbao Lapatza (1924-2022), mendizale eta eskalatzaile aitzindaria
* Imanol Agirre (1974), esku huskako pilotaria.
* Igor Estankona (1977), poeta.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arteako udalaren webgunea
* Arteako bildu-ren webgunea
Robert Indiana

**Robert Indiana** (**Robert Clark** izenarekin jaioa, New Castle, Indiana, AEB, 1928ko irailaren 13a – Vinalhaven, Maine, 2018ko maiatzaren 19a) Pop Art mugimenduari loturiko artista estatubatuarra izan zen.

## Biografia 
Indianapolisko Herron School of Art eta Uticako (New York) Munson-Williams-Proctor Institute-n ekin zion artea ikasteari, 1945 eta 1948 artean. 1949tik 1953ra Chicagoko School of the Art and Sculpture eta Maineko Skohwgan School of Painting and Sculpture-n jardun zuen. 1953an Erresuma Batura joan zen, Edinburgheko College of Art eta Londresko unibertsitatean ikastera .

Ikasketak amaitzerakoan New Yorkera joan zen bizitzera. Bertan Richard Smith, Ellsworth Kelly eta Jack Youngerman pintoreekin harremana izan zuen. Bere lehen lanak trafiko seinaleetan, joko-makinetan eta merkataritza logotipo zaharretan oinarritu ziren .

1960ko hamarkada hasieran *assemblage* delakoak egin zituen, eskultura mota bat. Aldi berean, estilo hotza eta koloreanitza erabiltzen hasi zen, letrak, zenbakiak edota hitz motzak erabiliz. Esaterako, *EAT*, *HUG* eta *LOVE*; eta simetria nahiz elementu kromatikoekin jolasten zuen.

Arte plastikoan garatutako bideaz gain, Indiana 1964an Andy Warholen *Eat* filman agertu zen. Halaber, 1976an *Santa Fe Opera*ko eskenografia eta jantziak diseinatu zituen.

1978an Maineko Vinalhaven uhartera joan zen bizitzera. Irailaren 11ko erasoen ostean, *Peace Paintings* izeneko lan multzoa sortu zuen, 2004an New Yorken plazaratu zirenak.

## Jorratutako gaiak 
### *LOVE* irudidun obrak 
260px|thumb|eskuinera|1973ko LOVE zigilua

Amerikako Estatu Batuetan:
* New Yorkeko seigarren etorbidea.
* E. W. Fairchild-Martindale biblioteka, Lehigh University-ko Asa Packer campusa.
* Pratt Institute-ko campusa, Brooklyn, New York.
* Indianapolis Museum of Art, Indianapolis, Indiana.
* Scottsdale gizarte etxea, Arizona.
* LOVE Park, Filadelfia.
* New Orleanseko arte museoa.
* Middlebury College-ko campusa, Vermont.
* Pensilvaniako Unibertsitatea, Filadelfia.
* Brigham Young University-ko arte museoa, Utah.
* Ursinus College-ko campusa, Collegeville, Pensilvania.
* Red Rock Resort Spa and Casino, Las Vegas.
* Wichita State University, Wichita, Kansas.
* City Park, New Orleans, Louisiana
Estatu Batuetatik at:
* Jesusen Bihotzaren plaza, Bilbo, Euskal Herria.
* Taipei 101, Taipei, Taiwan.
* Shinjuku distritua, Tokio, Japonia.
* Orchard Road, Singapur.
* Hotel XIXe Siecle, Montreal, Kanada.
* West Georgia Street, Vancouver, Kanada.
* Jerusalemgo Israelen Museoa, *ahava* hitzarekin ("maitasuna" hebreeraz).

## Erreferentziak
De Vlaamse Leeuw

***De Vlaamse Leeuw*** (euskaraz: *Flandriako lehoia*) Flandriako ereserkia da.

Nahiz eta 1900 urterako jadanik Flandriako nazionalistek abestia erabili, 1973ko uztailaren 3 arte ez zen herrialdeko ereserki ofizial bihurtu. Gero, 1985eko uztailaren 11an, bai musika bai hitzak ofizialki argitaratuak izan ziren.

## Musika 
Karel Miryk (1823—1899) moldatu zuen, itxuraz Robert Schumannen *Sonntags am Rhein* eraginda.

## Hitzak 
1847ko uztailean Hippoliet Van Peenek (1811—1864) idatzi zituen. Batzuk diote, Nikolaus Beckers alemaniarren *Sie sollen ihn nicht haben, / den freien Deutschen Rhein, / So lang sich Herzen laben / An seinem Feuerwein* (euskaraz: Inoiz ez dute lortuko,/ gure Rhin alemaniarra,/ gure bihotzak bere ardo sutsua,/ dastatzen duen bitartean) abestiaren eragina zutela.

### Nederlanderaz 
:Zij zullen hem niet temmen, de fiere Vlaamse Leeuw,
:Al dreigen zij zijn vrijheid met kluisters en geschreeuw.
:Zij zullen hem niet temmen, zolang een Vlaming leeft,
:Zolang de Leeuw kan klauwen, zolang hij tanden heeft.
::*Korua:*
::Zij zullen hem niet temmen, zolang een Vlaming leeft,
::Zolang de Leeuw kan klauwen, zolang hij tanden heeft.

:De tijd verslindt de steden, geen tronen blijven staan:
:De legerbenden sneven, een volk zal nooit vergaan.
:De vijand trekt te velde, omringd van doodsgevaar.
:Wij lachen met zijn woede, de Vlaamse Leeuw is daar.
::*Korua*

*Poemak baditu beste estrofak abesten ez direnak:*

:Hij strijdt nu duizend jaren voor vrijheid, land en God;
:En nog zijn zijne krachten in al haar jeugdgenot.
:Als zij hem machteloos denken en tergen met een schop,
:Dan richt hij zich bedreigend en vrees'lijk voor hen op.
::*Korua*

:Wee hem, de onbezonnen', die vals en vol verraad,
:De Vlaamse Leeuw komt strelen en trouweloos hem slaat.
:Geen enkle handbeweging die hij uit 't oog verliest:
:En voelt hij zich getroffen, hij stelt zijn maan en briest.
::*Korua*

:Het wraaksein is gegeven, hij is hun tergen moe;
:Met vuur in't oog, met woede springt hij den vijand toe.
:Hij scheurt, vernielt, verplettert, bedekt met bloed en slijk
:En zegepralend grijnst hij op's vijands trillend lijk.
::*Korua*

## Kanpo estekak
Cinca Erdialdea

thumb|400px|Eskualdea Aragoiren barruan eta udalerrien kokapena.

**Cinca Erdialdea** (gaztelaniaz *Cinca Medio*, aragoieraz *Cinca Meya*) Aragoiko ipar ekialdeko eskualdea da. Huescako probintzian kokaturik dago.

Biztanleria dentsitaterik handienetarikoa duen Aragoiko eskualdea da, 40 biztanle/km²-rekin.

## Datuak 
* Hiriburua: Monzón
* Hedadura: 576,7 km²
* Biztanleria: 23.072 (2006)
* Dentsitatea: 40 biztanle/km²

## Udalerriak 
# **Monzón**: 15.806 biztanle (2005).
# Binaced/Binazet: 1.625 biz.
# Alcolea de Cinca/Alcoleya d'a Zinca: 1.252 biz.
# Albalate de Cinca/Albalat d'a Zinca: 1.189 biz.
# Fonz: 1.082 biz.
# San Miguel del Cinca/San Miguel d'a Zinca: 878 biz.
# Almunia de San Juan/L'Almunia de San Chuan: 650 biz.
# Pueyo de Santa Cruz: 334 biz.
# Alfantega: 120 biz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eskualdearen webgune ofiziala.
Ismael Urzaiz

**Ismael Urzaiz Aranda** (Tutera, Nafarroa Garaia, 1971ko urriaren 7a) nafar futbolari ohia da, aurrelari lanetan aritzen zena.

## Ibilbidea 
Txikitan, Real Madrileko azpiko kategorietan jokatu zuen 1993. urtera arte. Real Madrideko lehen taldean 90-91 denboraldian Odense talde daniarraren aurka jokatu zuen Europako kopako partida batean. 91-92 denboraldian Albacete Balompié taldean jokatu zuen merengeek utzita eta 1991eko urriaren 20ean Albacete taldearekin debutatu zuen Espainiako Ligan Bilboko Athleticen aurka.

Hurrengo hiru denboraldietan Urzaizek Celta de Vigo, Rayo Vallecano eta Unión Deportiva Salamanca taldeetan jokatu zuen eta azken honekin ligako lehen mailara igo zen. Lehen mailara igotzeko promozio partidetan, bost goletik bi sartu zituen Urzaizek Albacete taldearen aurka. 95-96 denboraldian RCD Espanyol taldean jokatu zuen eta hamahiru gol sartu zituen.

1996an Athletici lotu zitzaion, eta talde horretan 11 denboraldiz jokatu zuen. Bere ibilbide profesionalaren urterik oparoenak Athleticekin egin zituen, ezinbesteko erreferentzia izanik taldean. Aurrelari jokatzen zuen, eta aire-jokoan nabarmentzen zen batik bat.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Ikus, gainera 
* Erriberar ezagunak

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Chytridiomycota

**Chytridiomycota** Fungi erreinuko dibisio bat da. Izena kitridiotik dator, hau da, esporak geordetzen diren egituratik, eta azken hau grezierazko *chytridion* ("lapiko txiki") hitzetik dator. Talde honetako onddoei kitrido deritze. Sailkapen zientifiko zaharretan, kitridoak (duela gutxi sortu den *Spizellomycetales* ordena salbu) Phycomycetes klasearen baitan sailkatzen ziren, Myxomycophyta azpidibisioan.

Kitridoak onddorik primitiboenak dira eta gehienak saprobioak dira (kitina eta keratina ustel dezakete). Kitrido asko akuatikoak dira (gehien bat ur gezetakoak). 1.000 kitrido espezie inguru dago, 5 ordenatan antolatutako 127 generotan.

Kitridoek kitridiomikosi izeneko gaixotasuna eragiten dute anfibioetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  AFTOLen (Assembling the Fungal Tree of Life) sailkapena
Agaricomycotina

**Agaricomycotina** Basidiomycotaren hiru azpifilum nagusietako bat da eta perretxiko jangarri gehienak barne hartzen ditu. 20.000 espezie inguru biltzen ditu, horietako %98 Agaricomycetes klasekoak.

## Kanpo estekak 
*  Agaricomycotina-ren zuhaitza
Dikarya

**Dikarya** Fungi erreinuaren azpierreinua da. Azpierreinu honek Ascomycota eta Basidiomycota filumak bilzen ditu, alegia, dikarionak ekoizten dituzten onddoak. Dikarionak hifa erakoak edo zelulabakarrak izan daitezke, baina beti flagelorik gabeak dira. Talde honek "goi onddo" deituriko gehienak biltzen ditu, baina historikoki lizuntzat hartu diren hainbat espezie anamorfiko ere barne hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  AFTOLen (Assembling the Fungal Tree of Life) sailkapena
Baza

**Baza** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 22.718 biztanle zituen. Almeríako probintziarekin muga egiten du.

## Kanpo estekak 
*  Bazako Udala

thumb|ezkerrera|250px|Bazako Mendizerrako Natur Parkea
thumb|ezkerrera|300px|Baza
Hernán Crespo

**Hernán Jorge Crespo** (Buenos Aires, 1975eko uztailaren 5a - )"El Valdanito" ezizenez ezagutua, futbolari argentinarra da, jardunean 1993. urtetik.

## Taldeak 
* 1993-1996: River Plate
* 1996-2000: Parma
* 2000-2002: Lazio
* 2002-2003: Milango Inter
* 2003-: Chelsea
* 2004-2005: AC Milan
* 2006-: Milango Inter.

## Selekzioa 
Gaur egun, Argentinako selekzioaren bigarren golegilerik nagusia da, Gabriel Batistutaren ondoren. 2008ko uztaila arte 36 gol sartu izan ditu.

## Ikus, gainera 
* FIFA 100

[Kategoria:Chelsea Football Clubeko futbolariak]]
Loja (argipena)

**Loja** izenak hainbat adiera du:

Euskal Herrian:

* **Loja** edo **Loia**, euskaraz, **lonja** esateko modu bat, esate baterako Mutrikun, non Loja Zaharra dagoen.

Munduan:

* Loja, Espainiako udalerri bat.
* Loja, Ekuadorreko udalerri bat.
* Lojako probintzia, Ekuadorren
* Loja ibaia, frantsesez Louge, Garona ibaiaren adar baten okzitanierazko izena.

Ikus, halaber:

* **Loia (argipena)**.
Basidiomycota

**Basidiomycota** filumak, Ascomycota filumarekin batera, Dikarya azpierreinua osatzen du. Azpierreinu honetan "goi onddo" deitu izan direnak bildu dira. Talde honen baitan perretxikoak, astaputzak, poliporoak, boletoak, kantareloak, lizunak, legamiak eta beste hainbat onddo-mota daude. Funtsean, basidiomikotoak hifez osaturiko onddo harizpidunak dira (legamiak salbu), eta modu sexualean ugaltzen dira, borra formako muturra daukaten zelula espezializatuak, basidio izenekoak, eratuz. Basidioek meiosian espezializatutako kanpo-esporak, basidiospora deritzenak, ekoizten dituzte. Normalean lau basidiospora sortzen dituzte. Haatik, zenbait kasutan basidiomikotoak modu asexualean ugaltzen dira. Azken hauek filum honetan sailkatuak izateko hainbat arrazoi daude, hala nola egitura anatomiko berezien eraketa edo zelula-hormaren osagaien antzekotasuna, baina gaur egun irizpide nagusia ADN sekuentziatzeen bidez egindako analisi molekular filogenetikoak dira.

## Sailkapena 
67 mikologoz osaturiko koalizio batek azken uneko sailkapen bat proposatu zuen 2007an. Basidiomycota barruan 3 azpifilum onartu ziren (Pucciniomycotina, Ustilaginomycotina eta Agaricomycotina) eta klase mailako beste 2 taxon (Wallemiomycetes eta Entorrhizomycetes) hortik kanpo. Sailkapen berri honek aurretik existitzen ziren talde taxonomikoak berrantolatzea suposatu zuen.

Lehen basidiomikotoen taldea bi klasetan banatzen zen, Homobasidiomycetes klasea (perretxikoak barne hartzen zituena), eta Heterobasidiomycetes klasea (onddo gelatinakarak, herdoil-onddoak, lizunak). Hori baino lehenago, Basidiomycota osoari **Basidiomycetes** deitzen zitzaion, 1959an **Ascomycetes**-en pareko gisa sortu zen klase-izen orain baliogabea. Oraindik ere hainbatek basidiomizete eta askomizete terminoak erabiltzen dituzte Basidiomycota eta Ascomycota taldeez hitz egiteko.

Agaricomycotina taldean lehengo hainbat talde bildu dira: Hymenomycetes taldea (himenioa eratzen duten basidiomikotoak barne hartzen zituen klase zahar bat), Gasteromycetes taldea (himenioa eratzen ez duten eta esporak fruitu-gorputzetan eratzen dituzten espezieak barne hartzen zituen beste klase zaharkitu bat), eta onddo gelatinakara gehienak.

Ustilaginomycotina taldean lehengo ilinti gehienak eta Exobasidiales taldekoak sartu dira.

Pucciniomycotina taldean honako hauek daude: herdoil-onddoak, intsektuen bizkarroi edo sinbionte diren *Septobasidium* taldekoak, lizunen multzoko talde zahar bat (Microbotryomycetes-en barrukoak), eta bakanak, bitxiak edo gutxitan aurkitzen diren beste onddo batzuk, gehienak landareen bizkarroiak.

Bi klase, Wallemiomycetes eta Entorrhizomycetes, ezin izan dira azpifilum batean sailkatu.

## Erreferentziak
Loja (Granada)

**Loja** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 21.341 biztanle zituen. Málaga eta Kordobako probintziekin muga egiten du.

## Historia 
Aipagarria da 1861.eko uztailaren 28an nekazariek eta jornaleroek abiarazi zuten matxinada, *Ogiaren eta Gaztaren Iraultza* izenez ezaguna, bizitza- eta lan-egoera latzen aurka protesta egiteko. Iznájar herriko Goardia Zibilaren koartela eraso eta bere mende hartzearekin hasi zen matxinada. Hurrengo egunetan, milaka nekazari matxinaturik zirelarik, Loja eta Granada beste herri batzuetako kontrola irabazi ondoren, Goardia Zibilaren eta militarren errepresioaz bukatu zuten gobernuko indarrek errepresioarekin. Matxinatu asko fusilatuak eta besteak espetxeratuak izan ziren.

## Lojar ezagunak 
* Ramón Narváez (1800–1868), Valentziako Duke

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Lojako Udala

## Erreferentziak 
thumb|ezkerrera|200px|Loja
Brusela-Hiriburua eskualdea

**Brusela-Hiriburua eskualdea** (frantsesez *Région de Bruxelles-Capitale*, nederlanderaz *Brussels Hoofdstedelijk Gewest*) edo **Bruselako eskualdea** (frantsesez *Région Bruxelloise*, nederlanderaz *Brusselse Gewest*) Belgika estatua osatzen duten eskualdetako bat da, Flandria eta Valoniarekin batera.

## Hizkuntzak eta demografia 
Historikoki, Belgika hizkuntza erromantze eta germanikoen muga izan bada, Brusela muga horren alde germanikoan dago kokatua, neerlanderazko eremuan, baina ez oso urruti eremu frankofonotik.

Belgika independente bihurtu zenean (1831), nagusiki estatu frankofonoa zen, eta Brusela hautatu zelarik hiriburu, hiriaren frantsestea areagotu zen, batez ere 19. mendearen amaieran. Independentzia unean, Bruselako populazioaren bi heren hizkuntzaz nederlanderadunak ziren, nahiz eta 1921. arte frantsesa administrazioko hizkuntza bakarra eta eliteen hizkuntza izan zen.

Eskualdea, elebiduna legearen arabera, Belgikako komunitate biko biztanle ditu: frantses-hiztunak eta nederlandera-hiztunak. Estatistiken arabera eskualdeko %45a frankofonoa da, %15a nederlandera-hiztuna eta %40a elebiduna (horrexegatik frantsesa da eskualdeko *lingua franca*). Bruselako eskualdean hainbat nazioarteko erakundeak izaki, Europar Batasunako beste herrialdeko etorkinen dentsitate handienetariko bat dago. Badaude baita ere Magrebetik (batez ere Marokotik), Turkiatik, Amerikatik, Afrikatik (batez ere Kongoko Errepublika Demokratikotik) eta Ekialdeko Europatik etorritako etorkin asko.

## Historia 
1989ko ekainaren 18tik bruselarrek, lehendabizikoz, bere eskualdeko parlamenturako ordezkariak hautatu zituzten. Geroztik, Brusela Flandria edo Valonia bezalako eskualde bihurtu zen.

## Banaketa administratiboa 
eskuinera|250px

Eskualdeak 19 udalerri (*communes* edo *gemeenten*) ditu, Bruselaren inguruan. Hauexek dira (posta kodearekin):

* 1 - Anderlecht (1070)
* 2 - Brusela (frantsesez *Bruxelles*, nederlanderaz *Brussel*) (1000, 1020, 1120, 1130, 1040, 1050)
* 3 - Ixelles (nederlanderaz *Elsene*) (1050)
* 4 - Etterbeek (1040)
* 5 - Evere (1140)
* 6 - Ganshoren (1083)
* 7 - Jette (1090)
* 8 - Koekelberg (1081)
* 9 - Auderghem (nederlanderaz *Oudergem*) (1160)
* 10- Schaerbeek (nederlanderaz *Schaarbeek*) (1030)
* 11- Berchem-Sainte-Agathe (nederlanderaz *Sint-Agatha-Berchem*) (1082)
* 12- Saint-Gilles (nederlanderaz *Sint-Gillis*) (1060)
* 13- Molenbeek-Saint-Jean (nederlanderaz *Sint-Jans-Molenbeek*) (1080)
* 14- Saint-Josse-ten-Noode (nederlanderaz *Sint-Joost-ten-Node*) (1210)
* 15- Woluwe-Saint-Lambert (nederlanderaz *Sint-Lambrechts-Woluwe*) (1200)
* 16- Woluwe-Saint-Pierre (nederlanderaz *Sint-Pieters-Woluwe*) (1150)
* 17- Uccle (nederlanderaz *Ukkel*) (1180)
* 18- Forest (nederlanderaz *Vorst*) (1190)
* 19- Watermael-Boitsfort (nederlanderaz *Watermaal-Bosvoorde*) (1170)

## Kirolak 
RSC Anderlecht dugu eskualde eta herrialde osoko futbol talde nagusia.

## Kanpo estekak 
* Eskualdeko webgune ofiziala
Monegros

eskuinera|400px

**Monegros** Aragoiko eskualdea da. Huesca eta Zaragozako probintzietan kokaturik dago.

## Izenaz 
Eskualdearen izena *Montes Negros*-en aldaera da, hau da, "mendi beltzak". Eskualdeak, gaur egun, estepa itxura badu ere, izenak eskualdeak *zuhaitz* ugari zituela erakusten du. Zehazki, pinuz betetako eskualdea zen, Espainiako itsas industriarako moztu eta egungo paisajea sortu zen arte.

## Datuak 
* Hiriburua: Sariñena
* Hedadura: 2.764,9 km²
* Biztanleria: 20.376 biztanle (2006)
* Dentsitatea: 7,36 hab/km²

## Udalerriak 
Albalatillo, Albero Bajo, Alberuela de Tubo, Alcubierre, La Almolda, Almuniente, Barbués, Bujaraloz, Capdesaso, Castejón de Monegros, Castelflorite, Farlete, Grañén, Huerto, Lalueza, Lanaja, Laperdiguera, Leciñena, Monegrillo, Peñalba, Perdiguera, Poleñino, Robres, Sangarrén, Sariñena, Sena, Senés de Alcubierre, Tardienta, Torralba de Aragón, Torres de Barbués, Valfarta eta Villanueva de Sigena.

## Erreferentziak 
## Kanpo lotuak 
*  Monegroetako eskualdearen webgunea

## Kanpo estekak
Jeff Hardy

**Jeffrey (Jeff) Nero Hardy** (Cameron, Ipar Karolina, AEB, 1977ko abuztuaren 31 - ), World Wrestling Entertainmenteko (WWE) RAWen aritzen den borrokalari profesionala da.

Txikitatik islatu zuen, Matt Hardy bere anaiarekin batera, borroka askeari buruzko interesa eta fanatismoa. Jeff Hardy Nazioarteko txapelduna da, Samoako Umaga garaitu baitzuen 2007ko irailaren 2an RAW-eko edizio batean. Garaipen horrekin, Nazioarteko txapelketaren gerrikoa laugarren aldiz eskuratu zuen. Gainera, Umaga garaitu duen laugarren pertsona izan da. Armageddonen *Triple H* garaitzeagatik, WWE txapelketako gerrikoa eskuratzeko aukera izango du Randy Ortonen aurka 2008ko Royal Rumblen. Borroka horretatik WWE-ko garaile berria aterako da.

Jeff eta bere anaia Matt Hardy, Hardy Boyz taldea osatzen dute eta normalean elkarrekin aritzen dira bikote txapelketa irabazteko. Hardy Boyz talde Kaentai taldea menderatu zuten Sunday Night Heaten eta bertan hasi zen talde honen gorakada.
Agaricomycetes

**Agaricomycetes** klaseak perretxiko izenarekin ezagutzen diren espezie gehienak barne hartzen ditu, baina horiez gain **Gasteromycetes** eta **Homobasidiomycetes** taxon zaharretako espezie asko ere biltzen ditu. Talde honetako 16.000 espezie deskribatu dira (orain arte deskribatu diren basidiomizetoen %53). Taxon honetan Hibbett eta Thorn-ek definitu zuten **Homobasidiomycetes** taldeko espezie guztiak daude, gehi Auriculariales eta Sebacinales taldeak.

## Deskripzioa 
Agaricomycets taldearen hasierako sailkapenetarako irizpide nagusitzat perretxikoaren (fruitu-gorputzaren) morfologia erabili bazen ere, orain ez da horrela egiten. Esaterako, *Gasteromycetes* (astaputzak) eta *Agaricomycetes* (beste perretxikoak) taldeen arteko bereizketa jadanik ez da naturaltzat ematen: itxura batean, zenbait astaputz-espeziek modu independentean eboluzionatu dute. Haatik, onddoen gida askok oraindik ere astaputz guztiak talde berean eta gainerako perretxikoetatik aparte sailkatzen dituzte, sailkapen zaharra egokia baita fruitu-gorputzak kategorizatzeko. Era berean, sailkapen modernoek Lycoperdales ordena zaharkitua zatitu eta zati bakoitza Agaricales eta Phallales ordenetan, hurrenez hurren, sartu dituzte.

Klase honetako kide guztiek basidiokarpoak eratzen dituzte, batzuk oso txikiak eta beste batzuk erraldoiak, metro bateko tamaina eta 130 kg-ko pisua edukitzera irits daitezkeenak. Bestalde, talde honetakoa da Lurreko organismo bizidunik handiena eta zaharrena omen dena: *Armillaria gallica* espeziearen mizelio batek 150.000 metro koadroko hedadura, 10.000 kg-ko pisua eta 1.500 urteko adina duela kalkulatu da.

Kasik espezie guztiak lurtarrak dira (gutxi batzuk urtarrak dira), eta askotariko inguruneetan bizi daitezke. Gehienek deskonposatzaile funtzioa betetzen dute, batez ere zurean. Hala ere, espezie batzuk patogenoak edo bizkarroiak dira, eta beste batzuk sinbionteak dira, batez ere basoetan arruntak diren ektomikorriza sortzaileak.

## Filogenia 
{{Clade| style=line-height:75%;
|1={{clade
  |1=Basidiomycetes)
  |label2=Agaricomycetes
  |2={{clade
    |1=Cantharellales
    |2={{clade
      |1=Sebacinales
      |2={{clade
        |1=Auriculariales
        |2=
         }}
       }}
     }}
   }}
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Agaricomycetes taldearen biziaren arbola
*  Basidiomycota taldearen ikuspegi orokorra, Aarhus-eko Unibertsitatea, Danimarka
*  Homobasidiomycetes taldearen eboluzioa eta morfologia
2027

**2027**a ostiralez hasitako urte arrunta izango da.
----

## Aurreikuspenak 
### Urtarrila 
### Otsaila 
### Martxoa 
### Apirila 
### Maiatza 
### Ekaina 
### Uztaila 
### Abuztua 
### Iraila 
### Urria 
### Azaroa 
### Abendua 
----

## Kanpo estekak
2030eko hamarkada

**2030eko hamarkada**k 2030etik 2039. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

## Gertaerak 
### Zientzia eta teknologia 
### Gertaerak 
### Kultura 
### Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
Neocallimastigaceae

***Neocallimastigaceae*** Fungi erreinuko onddo anaerobioen ** Neocallimastigomycota** filumeko familia bakarra da. Normalean hausnarkarien urdailean bizi dira, baina edonon ager daitezke.. Nabarmentzekoa da beren nukleo zelularraren hormak osorik irauten duela mitosi-prozesuan zehar.

## Metabolismoa 
Talde honetako onddoek ez daukate mitokondriarik. Hidrogenosomak erabiltzen dituzte NADH oxidatu eta NAD+ ekoizteko, H2 sortuz azpiproduktu gisa.

## Erreferentziak
Glomeromycetes

**Glomeromycota** (hizkera arruntean **glomeromycetes**) Fungi erreinuko filum bat da. 200 espezie inguruz osaturik dago. *Geosiphon pyriformis* espeziea salbu (*Nostoc* zianobakterioekin asoziazio endozitobiotikoa eratzen du), gainerako espezie gehienek mikorriza arbuskularrak eratzen dituzte landareen sustrai edo zurtoinekin (azken hau briofitoen kasuan). Hala ere, hau ez da oraindik frogatu espezie guztietarako. Dirudienez, Glomeromycota gehienak nahitaezko biotrofoak dira eta sinbiosia behar dute karbonoa eta energia eskuratzeko, baina azken aldiko ikerketek erakutsi dute zenbait espeziek bizitza independentea izan dezaketela.

## Ugalketa 
Glomeromycota taldekoek, oro har, mizelio zenozitikoa (urriki trenkatua) daukate eta asexualki ugaltzen dira hifaren muturraren garapen blastikoaren bidez. 80-500μm-ko esporak ekoizten dituzte; zenbait espezietan espora konplexuak eratzen dira muturreko sakulu baten barruan.

## Erreferentziak
Encyclopædia Britannica

thumb|200px|Entziklopedia britainiarra, 2002ko gehigarriarekin
**Encyclopædia Britannica** ingelesezko entziklopedia orokorra da, mundu osoan ezagunenetarikoa eta baliotsuenetarikoa, dedikazio osodun 19 editorek eta 4.000 parte hartzaile adituk osatutako taldeak idatzitakoa, tartean, Nobel Saria irabazi duten 110 pertsona eta Estatu Batuetako bost presidente ibili dira. Artikulu horiek, oro har, zehatzak, fidagarriak eta ondo idatziak izan ohi dira.

Jatorrian, Edinburghen (Eskozian) argitaratzen zuten. Lehen edizioa 1768 eta 1771 artean datatua dago. 1901 arte Edinburghen argitaratu zen. Urte hartatik gaur egun arte Ameriketako Estatu Batuetan egiten dute.

1933an, "Etengabeko berrikuspenen" politika ezarri zuen lehen entziklopedia bihurtu zen, non entziklopedia etengabe berrinprimatzen den eta artikulu bakoitza programa batekin eguneratzen den.

2012ko martxoaren 13an, Entziklopedia Britainiarreko editoreek paperean inprimatzeari utzi eta web edizioan zentratuko zirela iragarri zuten, 1994. urtean hasi ziren online bertsioa eskaintzen.

Egungo edizioak, hamabosgarren edizioak, hiru zati bakarreko egitura du: 12 liburukiko *Mikropædia* bat (normalean 750 hitz baino gutxiago izaten dituztenak), 17 liburukiko *Macropædia* artikulu luzeekin (2 eta 310 orrialde artean dituztenak) eta giza ezagutzaren eskema hierarkikoa ematen duen bolumen bakarreko *Propædia* bat. *Mikropædia* gertaerak azkar bilatzeko pentsatuta dago, eta *Macropædia*rako gida bat da; irakurleei *Propædia*ren eskema aztertzea gomendatzen zaie, materia baten testuingurua ulertzeko eta beste artikulu zehatzagoak aurkitzeko.

Britannicaren tamaina, orokorrean, konstante mantendu da azken hirurogeita hamar urteotan; berrogei milioi hitz inguru eta **bostehun mila artikulu**. Ameriketako Estatu Batuetan 1901etik egiten den arren, entziklopediak bere ohiko ortografia britainiarra mantendu du idazterakoan, adibidez, *labour* hobetsiz ("lana" adierazteko) *labor* hitz estatubatuarraren ordez.

Bere historian zehar, Britannicak etekin ekonomikoak lortzeko zailtasunak izan ditu, entziklopedia pribatu askok bezala.

## Edizioen historia 
## Kanpo estekak 
*  Entziklopedia Britainiarra on-line
Zygomycetes

**Zygomycota** (zigoto onddoak) Fungi erreinuaren filum bat da. Filumaren izena zigosporangioetatik eratorri da, hau da, talde honetako espezieek ugalketa sexualean eratzen dituzten espora esferiko gogorretatik. Egun talde honetako 600 espezie inguru ezagutzen dira. Gehientak habitat lurtarretan bizi dira, batez ere lurzoruan edo deskonposatzen ari diren landare edo animalietan. Zigomizetoen hifak zenozitikoak izan daitezke, eta zenbaitetan trenkak eratzen dituzte, bai gametoak sortzen direnean edo hifa hilak inguratzeko.

## Filogenia 
Gehienetan Zygomycota taldea onddoen zuhaitz filogenetikoaren oinarritik hurbil kokatzen da, eta kitridoen ondoren enbor nagusitik bereiztu den taldetzat hartzen da. Ikerketa molekularrek erakutsi dutenez, talde polifiletikoa osatzen du eta etorkizunean filum berrietan zatitua izan daiteke. Glomales ordena taldetik atera zen 2001ean eta Glomeromycota dibisioa sortu zen, izan ere, talde honetako espezieek ez dute zigosporarik sortzen, mikorrizak eratzen dituzte eta ADN sekuentzian ezberdintasun esanguratsuak dauzkate.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zygomycota-ren biziaren zuhaitza

*  Zygomycetes.org
Ondarretako futbol zelaia

[300px|thumb|[San Sebastian Recreation Club Ondarretako zelaian.]]
**Ondarretako futbol zelaia** Realaren lehen futbol zelaia izan zen, Donostiako Ondarretan zegoena eta gaur egun desagertua.

## Historia 
Donostian jokatu ziren lehenengo partidak Atotxako belodromoan izan ziren.

Donostiako aurreneko futbol taldea San Sebastian Recreation Club izan zen. 1904ko abuztuaren 28an sortu zen eta Donostiako aisialdi jarduerak sustatzea helburu zuenez hainbat kirol talde sortu zituen bere barnean; futbola, tenisa, hockeya, kriketa, hipika, errugbia, poloa, golfa, atletismoa... Hasierako egoitza Ategorrietan izan zuen eta 1906an Antiguo auzora aldatu zen, Zumalakarregi etorbidera hain zuzen ere. 1906ko martxoaren 3an Ondarretako futbol zelaia inauguatu zuen. Horretarako Recreation eta Athletic-en arteko lagunarteko partida jokatu zen eta donostiarrak 2-1 nagusitu ziren.

1909ko irailaren 7an *Sociedad de Foot-Ball de San Sebastián* talde berriak SS Recreationen lekua hartu zuen. Bost hilabete beranduago Alfontso XIII.ak, Donostian udak igarotzen zituenak, Errege titulua eman zion taldeari eta Real Sociedad de Foot-Ball bihurtu zen. Realak, talde ofizial bezala, London Nodmansen aurka jokatu zuen bere lehen partida, 1-5 galduz.

Realaren zelaia izan zen harik eta 1913an Atotxako futbol zelaia eraiki zen arte.

## Ikus, gainera 
* Atotxako futbol zelaia
* Anoetako estadioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matterhorn

**Matterhorn** (alemanez), **Mont Cervin** edo **Le Cervin** (frantsesez) eta **Cervino** (italieraz) Alpeetako mendirik ikusgarrien eta ezagunenetakoa da. Italia eta Suitzako mugen artean dago. 4.478 metroko garaiera du.

Herririk gertuenak Breuil-Cervinia (Aosta Ibarra) eta Zermatt (Valais kantonamendua) dira.

## Marrazki bizidunak 
*Heidi* marrazki bizidunetan agertzen diren mendietako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elbrus

**Elbrus** (osetieraz: Эльбру́с; errusieraz: Эльбру́с) (5.642 m) Europa osoko mendirik altuena da, Errusian eta Georgiako mugatik gertu dagoena, Kaukasoko mendikatearen mendebaldean kokaturik.

Mendebaldeko Europako edo Europar Batasuneko tontorrik altuena, ordea, Mont Blanc da (4.808 m).

Elbursera igo zen lehen pertsona Killar Khashirov izan zen 1829 urtean. 1932 urtean, 4.200 metrotara egurrezko aterpe bat eraiki zuten, Priut 11 izenekoa, ordutik bertatik Elburseko historia alpinistikoa igaro da. 1942an, Alemaniar soldadu faxistek Elbruseko gaina zapaldu zuten, Hitlerrek europako tontorra zapaltzeko zuen ametsa gauztuz, baina urte bat beranduago Sobietar Batasunaren menpe geratu zen berriz mendia, Priuteko guduaren ostean. Sobietar Batasuneko kirolariek altuerako prestakuntza eta entrenamenduak egiteko urtetan erabili zuten Priut. 1998 urtean, sute batek aterpea deuseztu zuen, ordutik Barrels da aterpe nagusia.
Elbruseko igoera Terksol herrian hasten da, Baksan bailaran (Kabardino-Balkaria), eta 3700 metrotaraino teleaulkian igo daiteke. Bertan dago egungo Elbruseko aterpe nagusia, Barrels, metalezko kupela erraildoiakematen duten kabinaz osatutako aterpea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kaukasia
* Europako geografia

## Kanpo estekak
Puncak Jaya

**Puncak Jaya** edo **Carstensz** (4.884 m) Ginea Berria uhartean dagoen eta Ozeania osoko tontorrik altuena den mendia da. Hala ere Indonesia herrialdean egonik, Asia da politikoki. Asiako hegoekialdean dagoen bosgarren mendirik altuena da.

Munduko mendirik altuena da Himalaia eta Andeak artean, eta uharte batean isolaturik dagoen tontorrik garaiena da.

## Glaziarrak 
Beste garai batean mendigunean hainbat glaziar bazeuden arren, gaur egun desagertzen ari dira.

## Ikus, gainera 
* Ozeaniarra (ekozona)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vinson

**Vinson mendia** edo **Vinson mendigunea** Antartikako mendirik altuena da (4.892 m), Hego Polotik 1.200 km-ra dagoena. 21 km luze eta 13 km zabal da.

Ameriketako Estatu Batuetako kongresukide zen Carl Vinsonen omenez jarri zioten izen hori, Antartika esploratzeko diru baliabideak onar zitezen funtsezkoa izan baitzen haren aldekotasuna.

## Ikus, gainera 
* Antartikoa (ekozona)

## Kanpo estekak
Wanda Rutkiewicz

**Wanda Rutkiewicz** (Płungiany, 1943ko otsailaren 4a - Kanchenjunga, 1992ko maiatzaren 12 edo 13a) alpinista poloniarra izan zen.

Jaioterriak gaur egun Plungė izena hartzen du, Lituanian kokaturik dagoelarik. Munduko Bigarren Gerraren ostean, bere familiak erabaki zuen Poloniara alde agitea, eta Wroclawera joan zen bizitzera, bertako unibertsitatean graduatuz ingeniari elektriko moduan.

Inoizko emakume alpinistarik onenen artean egonda, Everestera ailegatzen munduko hirugarren emakumea eta lehenengo poloniar eta europarra izan zen. Halaber, zortzi zortzimilako tontor igo zuen, holakorik lortzen historiako hirugarren emakumea izanda, Gerlinde Kaltenbrunner eta Edurne Pasaban ondoren.

## Zortzimilakoak 
# 1978 &ndash; Everest
# 1985 &ndash; Nanga Parbat
# 1986 &ndash; K2
# 1987 &ndash; Shishapangma
# 1989 &ndash; Gasherbrum II
# 1990 &ndash; Gasherbrum I
# 1991 &ndash; Cho Oyu
# 1991 &ndash; Annapurna

## Kanpo estekak 
Eliza Kubarska-ren Wanda Rutkiewicz-i buruzko dokumentala
Guadix

**Guadix** Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 20.326 biztanle zituen.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Guadixko Udala