open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
KV42

**KV42** Egiptoko Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da, eta Tutmosis III.a faraoiaren emaztea zen Hatshepsut Meritrarentzat eraikia izan zen, hilobi hau sekula amaitu ez zen arren, erregina KV35ean hilobiratua izan zelarik, bere seme Amenofis II.arekin batera. Beranduago, Senneferrek erabili zuen, Amenofis II.aren erregealdian Tebasko alkatea izan zena, baita bere familiako zenbait kidek ere. Beste hilobi asko bezala, antzinaroan arpilatua izan zen.

## Deskribapena 
Uadi baten ohantzearen hegoaldeko ertzean dago, Erregeen Haranaren hegomendebaldean. Sarreraren ondoren maldan dagoen korridore bat dator, hortik eskailera batzuetara iritsiz. Eskailera hauek konpartimendu batetara daroate, konpartimendu honen ezkerraldetik hil ganberara daroan beste pasabide bat irtetzen delarik. Hil ganberak kartutxo forma du, Egiptoko XVIII. dinastiako beste batzuk bezala, zabala da eta bi zutabe eta bere eskuin hormaren hondoan konpartimendu bat ditu. Duen apaindura bakarra amaitu gabeko izar bat eta friso bat dira.

Bertan soilik osatu gabeko sarkofago bat, objektu erlijiosoak eta pitxerrak topatu dira.

## Kontserbazioa 
Uholdeen ondorioz kalteak jasan ditu: ganberaren hondoko zutabea kaltetua dago, eta aurrealdekoa pitzatua. Antigoalekotasunen Kontseilu Gorena ari da industen.

## Kanpo estekak
Jeremy Clarkson

**Jeremy Charles Robert Clarkson** (Doncaster, Hegoaldeko Yorkshire, 1960ko apirilaren 11) ingeles telebista aurkezle, kazetari eta idazle bat da. Nagusiki BBC kateko *Top Gear* automobilismo saio ospetsua Richard Hammond eta James May kazetariekin batera aurkezteagatik ezaguna da. Bestalde, *The Sunday Times* eta *The Sun* aldizkarietan ere asteroko zutabea idatzi ohi du.

## Kanpo estekak 
* Jeremy Clarkson kazetariaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Clarksonen Sunday Times egunkariko asteroko iritzi zutabea irakurgai
Welcome to Wherever You Are

***Welcome to Wherever You Are*** (euskaraz: Ongietorri zauden tokian zaudela) INXS australiar musika taldearen zortzigarren kantu bilduma da. 1992ko abuztuak 4an kaleratu zuen Atlantic Records disketxeak. Diska honek INXSen musika estiloan bira bat adierazten du, grunge soinuak, alternatiboak, orkestrak eta sitar apur bat gehitzen dituen diska bariatu bat. Kritika onak jaso zituen (U2 taldearen Achtung Babyrekin alderatua izan zen), baina, zoritxarrez, ez zuen Xek eta Kickek haina arrakasta izatea lortua.

2002an diskaren bertsio birmasterizatu bat kaleratu zen ordurarte argitaratu gabeko bost kanturekin.

## Kantuak 
# "Questions" – 2:07
# "Heaven Sent" – 3:18
# "Communication" – 5:18
# "Taste It" – 3:18
# "Not Enough Time" – 4:13
# "All Around" – 3:18
# "Baby Don't Cry" – 4:45
# "Beautiful Girl" – 3:27
# "Wishing Well" – 3:25
# "Back On Line" – 3:12
# "Strange Desire" – 4:08
# "Men and Women" – 4:38

## 2002ko bertsioko kantu gehigarriak 
# "The Answer" – 4:53
# "Wishing Well (Bertsio alternatiboa)" – 3:30
# "All Around (Bertsio alternatiboa)" – 3:25
# "The Indian Song" – 4:50
# "Heaven Sent (Vals bertsioa)" – 3:01

## Singleak 
* "Heaven Sent"
* "Baby Don't Cry"
* "Taste It"
* "Not Enough Time"
* "Beautiful Girl"

## Kanpo estekak
Bruguers (Gavà)

**Bruguers** Kataluniako Bartzelonako probintzian dagoen Baix Llobregat eskualdeko Gavà udalerriko herri bat da, Les Ferreres mendilerroaren magalean. Hain zuzen ere, Gavàtik Begues udalerrira doan errepidean dago. 

Herri honetan Bruguersko baseliza kokatzen da.

## Kanpo estekak
Ellsworth aintzira

**Ellsworth aintzira** Mendebaldeko Antartikan dagoen glaziarpeko aintzira da, 3.4&nbsp;km sakonera dagoena. Adituek 10 metro baino gehiagoko sakonera duela uste dute. Lakuak Lincoln Ellsworth estatubatuar esploratzailearen izena dakar.

2009an britainiar zientzialari talde batek aintzira esploratzeko baimena lortu zuten. Lanak 2012ko azaroaren eta 2013ko urtarrilaren artean egingo dituztela diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plaça Nova

**Plaça Nova** (euskaraz *Plaza Berria*) Kataluniako Bartzelona hiriburuko plaza bat da. Hain zuzen ere, Ciutat Vella barrutiko El Gòtic auzoan kokatua dago. 1358an eraiki zen.

Plaza honetan hiriko hainbat eraikin nabarmen daude, esate baterako, Bartzelonako katedrala, Bartzelonako Jauregi Episkopala edota L'Ardiaca Etxea.

## Iruditegia 

Irudi:Casa de l'Ardiaca 02.jpg|L'Ardiaca Etxea.
Irudi:Palau episcopal - façana plaça Nova.jpg|Bartzelonako Jauregi Episkopala.
Irudi:CV Plaça nova - didgeridoo 1269.JPG|Kale musikaria.

## Kanpo estekak
Álvaro Miranda

**Álvaro Miranda Simavilla** (Zaragoza, 1957) UPNko politikari eta injinerua da. Ezkonduta dago eta lau alaba ditu. 

Portu, ubide eta bideetako ingeniaritza ikasi ondoren, 1982tik 1984ra bitartean obretako injineru nagusia izan zen Ferrovial S.A. enpresan. Azken urte horretan, Jurramendiko Mankomunitateko gerente izendatu zuten. 1986tik 1996ra bitartean zuzendari teknikoa izan zen Iruña aldeko Mankomunitatean.

1996. urtean, Nafarroako Gobernuko Herri Lanetako zuzendari nagusi izendatu zuten, eta kargu horretan aritu zen 2004ko otsailean Herri Lan, Garraio eta Komunikazioen Departamentuko kontseilari izendatua izan arte. Urte berean, Audenasa eta *Ciudad del Transporte de la Comarca de Pamplona S.A.* sozietate publikoetako administrazio kontseiluen lehendakaria izan zen.

2007ko abuztuan Nafarroako Gobernuko Bigarren Lehendakariorde eta Ekonomia eta Ogasuneko kontseilari izendatu zuten. 2011ko ekainean, kargu berdinean izendatu zuten ere. Era berean Nafinco, SPRIN eta Tracasa sozietate publikoetako administrazio kontseiluen buru izan da. Baita, Itoiz-Canal de Navarra Fundazioko eta Nafarroako Enpresa Korporazio Publikoko lehendakari eta Canal de Navarra SA, SODENA eta MODERNA Fundazioko kide da.

## Erreferentziak
Mykolaiveko oblasta

**Mykolaiveko oblasta** (ukraineraz: Херсонська область, translit. *Mykolayivs’ka oblast’*) Ukrainako hegoaldeko oblasta da. Mendebaldean Odesako oblastarekin du muga, iparraldean Kirovohradeko oblastarekin, ipar-ekialdean Dnipropetrovskeko oblastarekin, hego-ekialdean Khersoneko oblastarekin eta hegoaldean Itsaso Beltzarekin. 24.598 km²ko azalera du eta 2011ko urtarrilaren 1ean 1.183.282 biztanle zituen.

## Hiri nagusiak 
Mykolaiveko oblasteko hiri handienak hauek dira (2005eko biztanleria):
* Mykolaiv: 509.011 biztanle
* Jelanets: 96.616 biztanle
* Pervomaisk: 68.178 biztanle
* Voznesensk: 39.951 biztanle
* Juzhnoukrainsk: 38.795 biztanle

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menelik II.a

**Menelik II.a** (ge'ezez ምኒልክ), **Sahle Maryam** bataiatua (Ankober, 1844ko abuztuaren 17a - Addis Abeba, 1913ko abenduaren 12a), Shewako negusa izan zen 1866–1889 bitartean, eta Etiopiako enperadorea 1889tik 1913an hil zen arte.

## Bizitza 
Shevako negusaren oinordekoa zen. 12 urte zituela, gatibu hartu eta Magdalako gotorlekura eraman zuten. Hori dela-eta, Teodoro II.a enperadorearen gortean hazi zen. 1865ean, 21 urterekin, ihes egitea lortu zuen; ondoko urtean negus koroatu zuten. Europarren laguntzarekin, bere mendeko lurraldea handituz joan zen handik aurrera.

Tigray eta Amhara eskualdeak bereganatu ondoren, Etiopiako enperadore izendatu zuten 1889an. Berehala neurri berritzaileak hartu zituen: esklabotza galarazi, derrigorrezko hezkuntza ezarri, burdinbidea eraikitzen hasi... Eta ez zuen ahaztu konkistetan Italiako Erresumaren laguntza izan zuela. Italiarrei Itsaso Gorriko kostaldea eman zien eta, hala, Eritrea izan zen Afrikako lehen kolonia italiarra. Gainera, 1889ko maiatzaren 2an enperadoreak eta Pietro Antonelli kondeak, Hunberto I.a erregea ordezkatuz, adiskidetasun eta merkataritza libreko ituna sinatu zuten Wuchale hirian.

Itunaren lehen artikuluaren arabera, *“Italiako erregearen eta Etiopiako erregearen artean bakea eta adiskidetasuna egongo da, baita bien oinordeko, ondorengo eta mendeko guztien artean ere”*. 17. artikuluak, aldiz, honela zioen amhareraz idatzitako testuan: *“Etiopiako erregeak Italiako erregearen gobernua erabil dezake beste botere eta gobernuekiko harremanetan”*. Baina, italierazko itzulpenean, “dezake” hura “behar du” bihurtu zuten eta horrek praktikan Etiopia italiarren protektoratu izatea zekarren.

Menelikek “hutsegitea” salatu zuen, baina Hunberto I.ak, entzungor egiteaz gain, tropak mobilizatu zituen Etiopiako mugan. Eta bake itun hark, azkenean, gerra ekarri zuen. Gatazka 1894an piztu zen eta 1896an amaitu, etiopiarrek Aduako Gudua irabazi zutenean.

## Erreferentziak
Ray Charles

**Ray Charles Robinson** (Albany, 1930eko irailak 23- Beverly Hills, 2004ko ekainak 10) soul, rhythm and blues eta jazzeko estatubatuar kantari, saxo-jole eta piano-jole bat izan zen. Txikitatik itsu egon zen, eta mundu mailan musika herrikoiaren historian zehar eragin gehien izan zuen musikarietako bat bezala errekonozitua izan zen.

## Bizitza 
Ray Charles Georgiako Albany herrian jaio zen. Haurtzaroan, 7 urte zituela galdu zuen ikusmena glaukoma baten ondorioz. Pianoan autodidakta izan zen, baina "St Augustine School"en, itsuendako eskola batean musika klaseak ere jaso zituen braillez. 1940ko hamarkada amaieran, Ray Charlesek diska bat jarri ahal izan zuen bere herrialdeko zerrendetan, eta 1951n bere lehen Top Tena lortu zuen, "Baby, Let Me Hold Your Hand"i esker. Gospel kantuak letra herrikoiekin kantatzeagatik kritikatua izan zen, kantuei letra erlijiosoak eta alderantziz jartzeko tradizio handia dagoen arren. Gospel musikaren fundatzaileetako bat izan zen Thomas Andrew Dorsey da adibideetako bat, musika herrikoian ere ibilbide esanguratsu bat izan zuena. Solomon Burke eta Little Richard bi estiloen artean ere mugitu ziren.

Newport Jazz Festivalean agerpen bat egin ondoren arrakasta garrantzitsu bat lortu zuen "(The Night Time is) The Right Time" lanarekin, eta 1959ko bere kanturik ezagunena izan zen "What'd I say"rekin. Bere karreraren fase honen izatea *Ray Charles aurrez aurre* izeneko zuzeneko bere bilduman entzun daiteke, 1959an Atlantan afroamerikar entzulego ugari baten aurrean grabatua.

Ray blues-gospeleko bere sintesiaren mugetatik haratago joaten hasi zen Atlanticekin jarraitzen zuen bitartean, disketxe honek orain *Jeinua* deitzen zuelarik. Orkestra askorekin eta jazz artista askorekin grabatu zuen, Milt Jackson kasu, eta Hank Snowren "I'm Movin' On" lanarekin country musikako bere lehen coverra ere egin zuen.

Ondoren, ABC Recordsera pasa zen. ABCn, Charlesek kontrola handia izan zuen bere musikarekiko, eta bere ikuspegia ez zuen esperimentuzko alboko proiektuetan hedatu, baizik eta pop musikan, emaitza bezala "Unchain My Heart" kantua eta Billboardeko zerrendetan lehen postuan zegoen "Hit the Road, Jack" kantua emanez. 1962an Charlesek kanpoko bere entzule berriak Modern Sounds in Country and Western Music bilduma berriarekin harritu zuen, bilduma honen barnean, beste batzuen artean, "I Can't Stop Loving You" eta "You Don't Know Me". Honen jarraian zenbait arrakasta iritsi ziren, horien artean "You Are My Sunshine", "Crying Time", "Busted" eta "Unchain My Heart".

2004. urtean, Taylor Hackfordek film bat egin zuen Ray Charlesen bizitzari buruz: *Ray*.

## Kanpo estekak
Atlantic Records

**Atlantic Records** (Atlantic Recording Corporation), Ameriketako Estatu Batuetako diskoetxe bat da, Warner Music Group (WMG) taldekoa.

## Pertsonaiak 
**Herb Abramson** izan zen fundatzaileetako bat 1947an. Berau ekoizle bikoteko anbiziotsuena zen, talentu berriak aurkitzeko gogo biziarekin, *National* diskoetxearentzat lan egin zuen bitartean esperientzia handia ere lortu zuelarik. Zoritxarrez, Herbek armadara joan behar izan zuen, eta bi urteren ondoren itzuli zenean, bere postua Jerry Wexlerrek okupatzen zuen, bera han ezer egin ezinik geratuz, eta, beraz, konpainiaren zati bat 300.000 dolarren truke saldu zuen, eta Atlantic Recordsekin harreman oro izateari utzi zion.

Ahmet Ertegün izan zen beste fundatzailea Abramsonekin batera, bazkide kapitalista bezala. Hasieran finantza arloan lan egin zuen, baina handik gutxira artistak kontratatzen eta horiek berak propio ekoizten hasi zen. Ray Charles, Lavern Baker eta Joe Turner bezalako artistak lortu zituen. 1960ko hamarkadan, soinu ingeniari bezala, Tom Dowd eta Arif Mardin kontratatu zituen, eta beraz, bera, gehiago hasi zen konpainiaren zuzendaritzara dedikatzen. 1987an Rockaren Ospearen Aretoko zati izatera pasa zen.

Neshui Ertegün, Ahmeten anaia, 1956an sartu zen konpainiako kide bezala, Los Angelesen bere konpainia propioa, *Jazzman* izenekoa sortu ondoren. Gehiago dedikatu zen jazz grabazioetara, Charles Mingus, John Coltrane edo The Modern Jazz Quartet eta Miles Davis bezalako artistekin. Zenbait postu bete zituen konpainian, eta konpainiak, beste batzuen artean Warner eta Elektrarekin izan zituen elkarteetan. Denbora gehien iraun duen exekutiboetako bat da. 1991n pasa zen Rockaren Ospearen Aretoko kide izatera.

Jerry Wexler, hasieran, Billboard aldizkariko rhythm and blueseko komentaristarik ospetsuenetako bat zen. Honek eta musikari zion maitasunak konpainiako irudi handienetako bat bihurtzea eragin zuten. Lavern Baker eta Dusty Springfield daude bere kurrikulumean, baina bere ospe handia Aretha Franklinekin batera egin zuen lanarekin iritsi zitzaion. Denborarekin, ekoizpenean duen talentuak musikaren industrian pertsonaia mitiko bihurtu du. Rockaren Ospearen Aretoko kide da 1987tik.

## Artistak 
* AC/DC
* Jason Mraz
* Jet
* Jewel
* Laura Pausini
* Page & Plant
* Ray Charles
* Cody Simpson
* Bad City
* Lykke Li
* Bruno Mars

## Kanpo estekak 
* Disketxearen webgunea
Xanadu

**Xanadu** (mongolieraz *šanadu*) edo **Shangdu** () Mongolen Inperioko Yuan dinastiako Kublai Khanen udako egoitza zen. Aztarnen arabera gaur egungo Txinako Barne Mongolia eskualdean legoke. Hiriak hiru eremu lituzke:

* Kanpoaldeko hiria.
* Barnealdeko hiria.
* Jauregia: bertan Kublai Khanek udaldia igarotzen zuen.

Uste denez, Xanaduko jauregia eremuz Pekingo Hiri Debekatuaren erdia litzateke. Gaur egun hiri honetako aztarna nabarmenenak harresienak dira, bai eta barnealdeko hiriaren erdigunean zegoen adreiluzko plataforma borobilarenak ere.

## Ikus gainera 
* Shambhala
* Shangri-La

## Kanpo estekak
Anne Ramsey

**Anne Ramsey**, jaiotzez **Anne Mobley** (1929ko martxoaren 27a, Omaha, Nebraska &ndash; 1988ko abuztuaren 11, Hollywood, Kalifornia) estatubatuar aktore bat izan zen. 1954an Logan Ramsey aktorearekin ezkondu eta bere senarraren abizena bereganatu zuen.

Antzeztutako bere filma ospetsuenak honako hauek izan ziren: *Goonietarrak* (1985), *Amatxo* Frantelli, eta *Throw Momma from the Train* (1987), Danny DeVito aktoreak antzeztutako pertsonaiaren ama, bietan ere izaera garratzeko emakumeen pertsonaiak antzeztu izan zituelarik.

## Filmografia 
* *Meet the Hollowheads* (1989)
* *Homer & Eddie* (1989)
* *Another Chance* (1989)
* *Scrooged* (1988)
* *Good Old Boy: A Delta Boyhood* (1988)
* *Dr. Hackenstein* (1988)
* *Throw Momma from the Train* - Momma (1987)
* *Weeds* (1987)
* *Love at Stake* (1987)
* *Deadly Friend* (1986)
* *Say Yes* (1986)
* *Goonietarrak* (1985)
* *The Murder of Sherlock Holmes* (1984)
* *Getting Physical* (1984)
* *The Seduction of Gina* (1984)
* *The Killers* (1984)
* *Herndon* (1983)
* *I Want to Live!* (1983)
* ''National Lampoon's Class Reunion* - Mrs Tabazooski (1982)
* *Marian Rose White* (1982)
* *A Small Killing* (1981)
* *Any Which Way You Can* (1980)
* *White Mama* (1980)
* *The Black Marble* (1980)
* *When You Comin' Back, Red Ryder?* (1979)
* *The Gift of Love* (1978)
* *Goin' South* (1978)
* *Fun with Dick and Jane* (1977)
* *Wonder Woman* episode (1977)
* *The Boy in the Plastic Bubble* (1976)
* *Dawn: Portrait of a Teenage Runaway* (1976)
* *From Noon till Three* (1976)
* *The Law* (1974)
* *For Pete's Sake* (1974)
* *Rhinoceros* (1974)
* *The Third Girl from the Left* (1973)
* *Up the Sandbox* (1972)
* *The New Centurions* (Uncredited, 1972)
* *The Sporting Club'' (1971)

## Kanpo estekak 
* anne Ramsey aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
1646 Rosseland

**1646 Rosseland** asteroide gerrikoan aurkitutako 1646. asteroidearen izena da. 1939ko urtarrilak 19an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1939 BG** zen. Bere izena Svein Rosselandengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1647 Menelaus

**1647 Menelaus** asteroide gerrikoan aurkitutako 1647. asteroidearen izena da. 1957ko ekainak 23an aurkitu zuen Seth Barnes Nicholsonek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1957 MK** zen. Bere izena greziar mitologiako pertsonaia den Menelaogatik jasotzen du. Troiar asteroide bat da, Greziar alderdikoa. L4 Lagrangen puntuan dago.

## Kanpo estekak
1648 Shajna

**1648 Shajna** asteroide gerrikoan aurkitutako 1648. asteroidearen izena da. 1935eko irailak 5ean aurkitu zuen Pelageya Shajnek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 RF** zen. Bere izena Grigory Abramovich Shajnen omenez jasotzen du.

## Kanpo estekak
Grigori Xain

thumb|260 px|Teleskopio optiko luze hau Shajnen omenez izendatua da.
**Grigori Abramovitx Xain** (, 1892ko apirilak 19-1956ko abuztuak 4) sobietar/errusiar astronomo bat izan zen. Gaur egungo ingelesezko transliterazioan bere abizena Shayn ahoskatzen da, baina bere aurkikuntza astronomikoak G. Shajn bezala sinatuta daude. Bere abizena Schajn bezala ere idazten da.

Pelageia Xainen (Sannikova jaioa) senarra zen, berau ere astronomoa.

Espektroskopia astronomikoan eta gasezko nebulosen fisikan lan egin zuen. Otto Struverekin batera espektro mota gazteko izarren errotazio azkarra ikertu eta izarren abiadura erradialak neurtu zituen. Gasezko nebulosa berriak eta izarren atmosferetan karbonoaren ez ohiko ugaritasuna aurkitu zuen.

Zientzien Sobietar Akademiako kide bihurtu zen 1939an, eta atzerriko zenbait elkarteko kide ere izan zen, Royal Astronomical Societyrena kasu. 1945 eta 1952 artean Krimeako Astrofisika Behatokiko zuzendari izan zen.

Hiru asteroide aurkitu zituen. C/1925 F1 (Shajn-Comas Solá) ez aldiroko kometaren aurkitzaileetako bat izan zen. Era berean, 61P Shajn-Schaldach aldiroko kometaren aurkitzaileetako bat izan zen bere emaztea.

Ilargiko Shayn kraterra bere omenez izendatu zen.
Mykolaiv

**Mykolaiv** (ukraineraz: Миколаїв; errusieraz: Николаев, *Nikolaiev*), Ukrainako hegoaldeko hiria eta Mykolaiveko oblasteko hiriburua da. Hegoaldeko Bug ibaiaren estuarioan dago, Itsaso Beltzetik 65 kmra. 2005ean 509.011 biztanle zituen.

Ukrainako garraiogune garrantzitsuenetako bat da: itsas portua, merkataritza portua, ibai portua, errepide eta trenbide lotunea eta aireportua.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gamer (filma)

**Gamer**, Mark Neveldine eta Brian Taylorrek zuzendutako filma da, Gerard Butler eta Michel C. Hallek protagonizatuta. 2009ko irailaren 4an estreinatu zen. Film hau *third person shooter* jokoetan oinarrituta dago.

## Sinopsia 
2034. urtean, adimen-kontroleko teknologia famatu bihurtu da. Teknologi horrekin batera *Slayers* izeneko bideo-jokoa oso ospetsua bihurtu da. Bideo-joko honetan kartzelan dauden presoak haien artean borrokan dabiltza hirugarren batek, jokalari batek, kontrolatzen dituen bitartean. *Slayers*-en 30 borroka irabazi ondoren libre izateko aukera dute, baina preso gehienak hiltzen dira. 28 borroka irabazi dituen bakarra, Kable 17 goitizeneko presoa da, 17 urteko gazte baten eskuetan dago, Simon gaztearen eskuetan. Beste bi borroka irabazi ondoren bere *Slayer*-ra aske geldituko da. Dena den, Ken Castle, jokoaren sortzailea eta jabea, Kable 17ri zaila jarriko dio aurrera egitea eta gauzak okertu egingo dira. Hori ikusita antisistema talde batek sarean sartu eta ikusle guztioi errealitateaz ohartzeko egin beharrekoak egingo dituzte.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
1975eko Andaluziako Itzulia

**1975eko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 22. edizioa izan zen. 1975eko otsailak 16 eta 22 artean ospatu zen, horietako bi bikoitzak izan ziren zazpi etapatan banatutako 807 kilometroko ibilbidea eginez eta Malagan hasi eta amaituz.

50 txirrindularik parte hartu zuten 5 taldetan banatuta, proba 45ek amaitu zutelarik.

Aurreko edizioan bezala, Freddy Maertens belgikarra izan zen garailea, proba, batez beste, 39,510 kilometro orduko abiaduran bete zuelarik. Erregulartasunaren sailkapena ere irabazi zuen. Mendikoa José Luis Viejorentzat izan zen, tarteko helmugena Daniel Verplanckerentzat eta taldekakoa Ti-Raleighentzat.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Viticus

**Viticus**, 2000ko hamarkadan sortutako Argentinako rock taldea da. Orain arte lau disko kaleratu dituzte.
Viticusek reggaea, rocka eta punka nahasten ditu, betiere kritika soziala alde batera utzi gabe.

## Taldekideak 
 Vitico: baxua eta ahotsa
 Nicolás Bereciartúa: gitarra
 Jerónimo Sica: bateria
 Sebastián Bereciartúa: gitarra eta koroak

### Lehenagoko taldekideak 
 Francisco Isola
 Martín Urionagüena

## Diskografia 
* Viticus (Tocka Discos, 2003)
* Super (Delta Discos, 2006)
* Viticus III (Delta Discos, 2008)
* Rock local (Delta Discos, 2011)

## Kanpo estekak 
 Viticus webgune ofiziala
Diptongo

**Diptongo**a silaba bakar batean bata bestearen ondoren dauden bi soinu bokalikoren multzoa da. Bokal itxiena erdibokal gisan gauzatzen da diptongoan, laburrago. Teknikoki, diptongo bat bi jomuga ezberdin dituen bokal bat da; hau da, bokala ahoskatzerakoan, mihiaren kokapena aldatzen da.

## Euskaraz 
Euskara batuan eta euskalki askotan, diptongoak **beheranzko** dira, hau da, bigarren osagaia [i̯] edo [u̯] erdibokalak dituzte eta lehena, bokal silabagile bat: ***ai**ta*, ***eu**skara, hig**ui**ngarri, h**au**, s**ei**, nafarr**oi***… Alderantzizko hurrenkera denean (lehen osagaia [j] nahiz [w] erdikontsonantea dute eta bigarrena, bokal bat) **goranzko diptongo**ak dira: horiek maiz hiato gisan ebakitzen dira, bokalak bi silabatan banatuz (adibidez, *men.di.a*, *na.zi.o*, *bu.ru.a*…). Edonola ere, egon badaude, ekialdeko euskalkietan batik bat: *diat* (/di'at/ nahiz /djat/), *mendian* (/men'di'an/ nahiz /'men'djan/, *burua* (/'bu'ɾu'a/ nahiz /'bu'ɾu'ja/)...

Jatorria kontuan hartuta, **berezko**ak dira (*d**au**de*, *g***ai***tu*, *d**ei**tu*...) ala **sortu**ak, bi bokal arteko kontsonante baten galeraren ondoriozkoak (*h**o**r**i*** > *h**oi***; ***a**r**i** da* > ***ai** da*; *n**e**ri* (*niri*) > *n**ei***...), hizkuntza mintzatuan arrunt-arruntak.

Euskarazko digtongoak hauek dira: /**ai**/ (*bai*), /**ei**/ (*dei*), /**oi**/ (*lehoi*), /**wi**/ (*higuin*), /**au**/ (*gau*), /**eu**/ (*geu*) .

## Ikus, gainera 
* Bokal.
* Hiatoa.
* Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa.

## Kanpo estekak
Ilargiaren alde ezkutua

[thumb|300px|Ilargiaren alde ezkutua, [Apollo 16k egindako argazkia.]]

**Ilargiaren alde ezkutua** Lurretik ikusten ez den ilargi-hemisferioa da. Bestea Ilargiaren alde ikusgaia da. 1959an lehendabizikoz Luna 3 sobietar misioak fotografiatu zuen eta 1968an lehendabizikoz gizaki batek ikusi zuen, Apollo 8 misioan. Bere azala zimurra da oso, hainbat talka krater eta ilargi-itsaso gutxi dituelako. Bertan dago eguzki-sistema osoko bigarren kraterrik handiena, Hego Polo-Aitken arroa deritzona. Adituek irratiteleskopio erraldoi bat eratzea proposatu dute, Lurretik etorritako interferentziarik ez dagoelako. Egun, ez da inoiz gizakiak esploratua izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C/1925 F1

**C/1925 F1** kometa (formalki **C/1925 F1 (Shajn-Comas Solá)** ez aldiroko kometa bat da, orbita hiperboliko bat duena. Kometa hau Grigori Abramovitx Shajn errusiar astronomoak aurkitu zuen 1925eko martxoak 22an eta Josep Comas i Solà kataluniarrak hurrengo egunean.

## Kanpo estekak
Matteotti Saria

**Matteotti garaikurra** () Pescara inguruan abuztuan ospatzen den italiar txirrindularitza lasterketa bat da. Garaikurraren izena Giacomo Matteottiren omenezkoa da, 1924an hil zuten diputatu sozialista.

1945ean sortua, 1979 eta 1995 artean Italiako errepide txirrindularitzako txapelketaren ibilbidea izan zen. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourren zati da, 1.1 mailan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brownie

***Brownie*** (ingelesetik mailegatutako hitza da, euskaraz: "marroitxoa"), txokolatezko *brownie* ere deitzen dena, Ameriketako Estatu Batuetako gastronomiaren produktu tipiko bat da, txokolatezko pastel laukizuzen zapala da. Bere kolore ilun edo marroiarengatik, datorkio izena, ingelesezko *brown* hitzetik alegia. XIX. mendean asmatu zen gozo hau eta XX. mende hasieran ezagun egin zen bai Estatu Batuetan bai Kanadan. Testurari dagokionez tarta eta galletaren bitartekoa da.  Browniea era askotakoa izan daiteke: *fudge* geruza bat jartzen zaio gainean, baita esne-gain gisako geruza bat ere, eta ur, intxaur, txokolate, *butterscotch* (*toffee* kurruskari mota bat), kakahuete-gurin zatitxoak eta beste osagai batzuk eduki ditzake barnean. Bestalde txokolate gabe egiten den aldaera bat ere badago, azukre beltzarekin egiten dena eta *brownie* horixka deitzen dena (*blondie*).

*Brownie*a normalean eskuarekin jaten dute, maiz esne edo kafearekin. Epel ere zerbitzatzen dute, alboan izozkia duela (*à la mode* erara), edo gainean azukrearekin.

## Historia 
Chicagoko sukaldari batek sortu zuen Palmer House hotelean Bertha Palmer-ek erakustaldira zihoazen emakumeentzako postre bat eskatu ostean; emakumearen eskaeraren arabera, pastel zati bat baino txikixeagoa izan behar zuen, baina pastelaren ezaugarriak mantendu behar zituen eta errez jan ahal izateko modukoak izan behar zuten. Lehenengo *brownie* hauek intxaurrak zituzten barnean eta albertxiko geruza bat zuten gainean, eta oraindik ere errezeta originalaren arabera egiten jarraitzen dute hotelean.

## Ikus gainera 
* *Muffin*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni Battaglin

**Giovanni Battaglin** (Marostica, 1951ko uztailaren 22a) italiar txirrindulari ohi bat da, profesionala 1973 eta 1984 artean.

Italiako Giroa eta Espainiako Vuelta irabazi zituen, biak 1981ean. Frantziako Tourrean bere emaitzarik hoberena 1979ko edizioan lortu zuen 6. postua izan zen.

## Palmares 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Taldeak 
* Jollyceramica (1973-1977)
* Inoxpran (1979-1983)
* Carrera-Inoxpran (1984)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*
1920ko Frantziako Tourra

**1920ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi horren 14. edizioa izan zen. 1920ko ekainaren 27aren eta uztailaren 25aren artean egin zen, 15 etapatan banatutako 5.519 kilometroko ibilbidea eginez. Itzulia Parisen hasi eta amaitu zen.

113 txirrindularik hasi eta 22k amaitu zuten.

Garailea Philippe Thyse izan zen. Proba batez beste 24,13 km/h-ko abiaduran bete zuen. Horrela, hiru Tour irabazten lehena izan zen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
1974ko Italiako Giroa

**1974ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 57. edizioa izan zen. 1974ko maiatzak 16 eta ekainak 8 artean ospatu zen, horietako bat bikoitza izan zen 22 etapatan banatutako 4001 kilometroko ibilbidea eginez. Itzulia Venezian hasi eta Milanen amaitu zen.

140 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 14 taldetan banatuta, proba soilik 96k amaitu zutelarik.

Garailea, bosgarren aldiz, hala Alfredo Bindaren errekorra berdinduz, Eddy Merckx izan zen, proba, batez beste, 35,364 kilometro orduko abiaduran bete zuena.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
## Kanpo estekak
Kataluniako Arkeologia Museoa

**Kataluniako Arkeologia Museoa** (katalanez ''Museu d'Arqueologia de Catalunya'') Kataluniako Bartzelona hiriburuko museo bat da, halere museo honek egoitza bat baino gehiago ere baditu. Bartzelonako egoitza nagusia Santa Madrona pasealekuan dago, Montjuïc parkean.

## Bilduma 
Museoak 35.560 liburu eta 1.554 argitalpenez osatutako literatur ondarea du. Museoak gai hauek ukitzen ditu:
* Historiaurrea eta Antzinaroa
* Erdi Aroa
* Etnologia

## Kanpo estekak 
* Kataluniako Museo Arkeologiaren museoa
Serbiako eskubaloi selekzio nazionala

**Serbiako Eskubaloi selekzioa** Nazioarteko Eskubaloi Federakuntzak (IHF) edo Nazioarteko Olinpiar Batzordeak (COI) antolatutako nazioarteko eskubaloi lehiaketetan Serbiako Eskubaloi Federakuntza ordezkatzen duen taldea da, serbiar nazionalitateko jokalariek osatua. Egundaino, lortu duen emaitzarik hoberena 2012ko Gizonezkoen Europako Eskubaloi txapelketan lortutako 2. postua da.

1991 baino lehen Serbia Jugoslaviaren zati zen. Emaitzak ikusteko: Jugoslaviako Errepublika Sozialista Federaleko Eskubaloi selekzioa.

Serbia eta Montenegrok lortutako emaitzak ere agertzen dira.

## Selekzioa 
### 2012ko Gizonezkoen Europako Txapelketarako deitutako jokalariak 
*  (Parte hartu zutenean zuten adina.) 

## Historiala 
### Olinpiar Jokoak 
### Munduko txapelketak 
### Europako txapelketak 
## Kanpo estekak 
* Serbiako Eskubaloi Federakuntzaren webgunea
Caucus

**Caucus** delakoa Estatu Batuetan nagusiki, baina baita Kanada eta Suitzan ere, hainbat estatuetako ordezkariak hautatzeko sistema da (Iowa, Nevada, Wyoming eta abar). EEBBko presidentziarako hauteskundeetan lehiatuko den alderdi bakoitzeko ordezkaria hautzatzeko lehen aukeraketa edo aurreaukeraketa da.

Alderdi politiko bakoitzak ordezkarigai bakoitza babesten duten jendea biltzartu egiten du. Biltzar honetan, hautesle eremu bakoitzean bizi den jende kopuruaren arabera ordezkariak izendatzen dira, horretarako matematika formula bat dago, honen bidez caucus bakoitzean lortu behar diren bozka kopurua zehazten da, honela ordezkariak ordezkaritza proportzional baten bidez aukeratuak dira.

Behin estatu bakoitzeko bozketen emaitzak zenbatu ondoren, presidentzia hauteskundeetara aurkeztuko den alderdi bakoitzeko ordezkaria izendatua gelditzen da. Amaitzeko, EEBBko presidente edo lehendakaria amaierako hauteskundeetan aukeratua izango da, honetan alderdi politiko bakoitzeko hautagaia aurkezten delarik.

## Izena 
James Hammond Trumbull hizkuntzalari eta ikertzailearen arabera *caucus* hitzaren jatorria Iparramerikako Algonkin herrian legoke, algonkin hizkuntzan *cau´-cau-as´u* hitzak "tribuko buruzagien batzarra" edo "kontseilua" esan nahi baitu. Dirudienez, Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrata izan omen zen caucus hitza erabili zuen lehenbizikoa, garai batean ingelesezko hizkeran amerindiar hitzak txertatzeko joera baitzuen. Halere hitz honen jatorriaren inguruko erabateko adostasunik ez dago, batzuen ustez Erdi Aroko latinetik baidator, bere esanahia "ontzi" edo "murko" litzatekelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
KV41

**KV41** Egipton, gaur egungo Luxor hiriaren parean, Niloren mendebaldeko ertzean dagoen Erregeen Haraneko hilobi bat da. Gainontzeko hilobietatik hain urrun egoteak eta hain putzu sakona izateak nekropoliko hilobirik berezienetako bat bihurtzen du.

## Kokapena 
Hilobi gehienengandik oso urruti dago, Ekialdeko Haranaren ekialdean, eta inguruan beste hilobirik ez duelarik. Anomalia honek, toki hau harana eta Deir el-Bahariren artean jartzen duen, mendebalderago faraoien lurperaketa orokortu aurretik eraikia izan zela sinestarazi du. KV41, inongo zalantzarik gabe, osatu gabeko hilobi bat da. Inongo apaindurarik gabeko 11 metroko altuera duen putzu bat baino ez da.

## Indusketa 
Hilobia 1899an aurkitu zuen Victor Loretek, erabat hutsik topatuz. Loretek, hilobi hau ziurrenik sekula okupatua izan ez zela ondorioztatu zuen, hil hatu faltak nabarmen uzten baitu. Baina, hori bai, norentzat izan zitekeen hilobi hau?. Azken aldian, Tetisheri erreginarentzat izan zitekeela pentsatu izan da, Egiptoko XVIII. dinastiako matriarka eta Egiptoko XVII. dinastiako azken faraoia izan zen Seqenenra gudariaren ama izan zena.

Hala izango balitz, Erregeen Haraneko lehen hilobietako bat izango litzateke, uste denez, Tetisheri, beranduen ere, Amenofis I.aren erregealdian hil baitzen, errege nekropoli honen sortzailetzat Tutmosis I.a hartzen den bitartean, hain zuzen ere Amenofis I.aren oinordekoa tronuan. Alabaina, erabateko ziurtasunez ezagutzen den gauza bakarra XVIII. dinastiaren hasierakoa dela da, eta bere oinplanoagatik erregina edo printze batentzat izan zitekeela. Ez da Tetisheriren edo errege familiako beste edozein kideren izenik aurkitu putzu hartan edo inguruan hipotesi hau baieztatu ahal izateko, emakume honen momia DB320ko gordelekuan aurkitu zenetako bat den arren.

## Kanpo estekak
Hosjö

**Hosjö** Suedian dagoen Falun hiriko kanpo auzo bat da. Etxe eta apartamentu batzuez osatuta dago batez ere eta Falun-en zati handi bat osatzen du.

## Kanpo estekak
Charles de Batz-Castelmore d'Artagnan

'''D'Artagnan**, jaiotzako izen-deiturak **Charles Ogier de Batz de Castelmore**, **D'Artagnango kondea** (1611/1615, Lupiac - 1673ko ekainaren 15a, Maastricht) Luis XIV.a Frantziakoaren zerbitzupeko gaskoi musketari bat izan zen. 

## Biografia 
Charles de Batz-Castelmore Gascogne eskualdeko **Castelmore gazteluan** jaio zen, gaur egungo Frantziako Lupiac herrian, ziurrenik 1611 inguruan. Bere familia **noblezi txikikoa''' zen, eta "d'Artagnan" deitura ama aldeko familiaren jabetzatik hartu zuen.

Gaztetan, Parisa joan zen eta **Louis XIV.a** erregearen gorteko zerbitzura sartu zen. **Mosketari Erregeletan** (Mousquetaires du Roi) kide izan zen, eta bertan karrera militar azkarra egin zuen. Bere leialtasuna, trebetasuna eta ausardia ezagunak ziren, eta azkenean **Mosketari Kapitaina** bihurtu zen.

d'Artagnanek hainbat misio diplomatiko eta militar burutu zituen Frantziako Koroarentzat. **Frondaren** garaian (XVII. mendeko matxinadak) eta **Espainiaren aurkako gerran** parte hartu zuen. Bere ibilbidean zehar, **Cardinal Mazarin** eta geroago **Louis XIV.a** bera bezalako pertsona garrantzitsuekin harreman estuak izan zituen.

1673ko ekainaren 25ean, **Maastricht** hiriko setioan hil zen, Holandako Gerraren (1672-1678) testuinguruan.

## Literaturako d'Artagnan 
Charles de Batz-Castelmore d'Artagnan-en benetako bizitzak Alexandre Dumas idazlearengan inspirazioa piztu zuen. Dumas-ek 1844an argitaratu zuen **"Les Trois Mousquetaires"** ("Hiru Mosketariak") eleberria, eta bertan fikziozko d'Artagnan gaztea azaltzen da, abenturazale eta ausart gisa. Eleberria benetako gertaeretan eta **Gatien de Courtilz de Sandras** idazlearen aurretik egindako biografian oinarritu zen, baina gehienbat asmatua da.

D'Artagnan literarioa eta historikoa oso ezberdinak dira: literaturan, d'Artagnanek koadrilako beste hiru mosketariekin batera abentura handietan murgiltzen da —Athos, Porthos eta Aramis—, baina benetako d'Artagnanek ez zuen haien pareko lagun ezagunik izan.

## Kanpo estekak
Gilen Tell

**Gilen Tell** (; ; ; erretorromanieraz *Guglielm Tell*) XIV. mendean jazotako Suitzako independentzia gerrako kondairazko pertsonaia eta heroi bat da.

## Kondaira 
[thumb|200px|eskuinera|Gilen Tell eta bere semearen estatua [Suitzako Altdorf udalerrian.]]

Kondairaren arabera Gillen Tell baleztarekin geziak jaurtitzen maisu omen zen eta Suitzako Uri kantonamenduko Bürglen udalerrian bizi zen. Garai hartan Austriako Habsburgo Etxea Suitzako hainbat kantonamenduen jabe egin eta Rhin ibaiaren goi harana eta Tirol eskualdeez jabetzeko saiakeretan zebilen.

Egun batez, Gillen Tell semea lagun zuelarik Altdorf udalerriko enparantza nagusitik zihoala Habsburgo Etxearen ikur zen eta enparantzaren erdian zintzilik zegoen kapelaren aurrean begirunez makurtzeari uko egin zion. Altdorfeko jauna zen Hermann Gessler zitalak lotsagabekeria hura ikusirik eta amorru biziz Tell atxilotu zuen. Gesslerrek ere Tellek baleztarekin zuen trebeziari buruzko albisteak entzunak zituenez, Tellen semearen buruan sagar bat ipini eta 80 oinetako distantzia batetara jarri ondoren Telli sagarraren aurka jaurti zezan behartuarazi zuen. Tellek sagarra jo ezkero, aske geldituko zen, baina jaurtitzeari uko egin ezkero berehala hilko zuela mehatxatu zuen. Hortaz, Tell sagarraren aurka gezia jaurti eta bere semearen bizia arriskuan jartzera behartuarazia izan zen.

Tellek zigor hura alda ziezaioten saiatu zen, baina ez zuen halakorik lortu. Hortaz, bi gezi baleztan jarri eta bere trebezia ospetsuari esker, lehenbizikoan geziak semearen buru gainean zegoen sagarrean jo zezan lortu zuen. Txunditurik lorpen hura ikustean Gesslerrek Telli bigarren gezi horren zergatiaz galdetu zion, Gillen Tellek bere lehen geziak semea hil edo zauritu izan balu, bigarren gezia Gessler jaunaren bihotzera jaurtitzeko prestatua zegoela erantzun zion.

Tellen erantzun hark Gessler haserrearazi eta Tell Küssnacht udalerriko gazteluan espetxeratu zezaten agindu zuen. Gaztelu hartarako bidean ontziz nabigatzen zihoazela, Lau Kantonamenduetako aintziran ekaitza topatu zuten, honek ia ontzia hondorarazi zuen. Zaindariak lur lehorrera gidatu zitzan Tell askatu eta hau ontziaren nagusi egingo da, honela lur lehorrera iristea lortu eta Tellek denen bizia salbatuko du, horien artean Gessler berarena ere.

Lehorreratu bezain laster, Gillen Tellek ihes egin, eta handik gutxira bere jarraitzaileei segada jarri ondoren, Tellek bere bigarren geziarekin Gessler jauna hilko du.

Azken gertakari honek Uri, Schwyz eta Unterwalden kantonamenduak Habsburgo Etxearen aurkako matxinada piztuko du. Gisa honetan, Gillen Tell Suitzako independentziako heroi eta kondaira nagusi bilakatu zen.

## Ikus gainera 
* Robin Hood

## Kanpo estekak
Estajanovismo

[thumb|250px|eskuinera|[Aleksei Stakhanov meatzaria (eskuinean) eta lankide bat meatzean lanean.]]

**Estajanovismoa** edo **Stakhanovismoa** (errusieraz *стахановец*, *stajanovets*) antzinako Sobietar Batasunean jaio eta Aleksei Stakhanov meatzariak sortu zuen langile mugimendu sozialista bat izan zen. Langile mugimendu hau produktibitatearen areagotzean oinarritzen zen, hau langileek euren kaxaz gauzatutako ekimenaren ondorioz etorri ohi zen.

1935eko abuztuaren 31an Donetsk hiriko ikatz meatze bateko Stakhanov meatzariak egun bakar batez 114 tona ikatz ateratzea lortu zuen, hots, ohiko langile bakar batek egun bakarrean atera zezakeen bataz besteko ikatz kopuruaren hamalau bider gehiago. Berria Moskura iritsi zenean, Stalin eta Molotov ohartu ziren industrietako langileei Stajanov imitatzeko deia egitea lagungarria izango zela, gerenteek, teknikoek eta langileek Politburoren politikarekiko zuten erresistentzia eteteko.

Stajanov langile-klaseko heroitzat aurkeztu zuten, eta gertakari honen ondorioz, lan atal guztietan produktibitatearen areagotzea helburu zuen langile mugimendu bat sortu zen, ekimen hau sobietar industria guztian ezarri zelarik.

Langile mugimendu honek sekulako eragina izan zuenez, jada 1935an bere lehenbiziko biltzarra Moskuko Kremlin jauregian ospatu zuen, Stalinen goraipamena bereganatu zuelarik. Halere, denbora laburrean estajanovismoak langileen artean soldata ezberdintasunak eta arazoak ere sortu zituen.

Bestalde, langile mugimendu honek industria eta meatzaritzan Kolkhoz izeneko kooperatiben amaiera ere eragin zuen, nekazaritza eta landa eremuetara mugatzea lortu zuelarik.

Enpresetan estajanovismoa kritikatzen zutenak atxilotu egiten zituzten, probokatzaile izatea leporatuta. Bestalde, estajanovistek emaitza onak izanda ere, badirudi guztiz motibatuta egoteaz gainera, beste langileak baino material hobeagoa zutela. Aldi berean, batzuetan emaitzak "puztu" egin ziren erregimenaren aldeko propaganda lortzeko asmoz.

Alegoria kritiko bat eginez, Abereen etxaldea delako ipuinean, estajanovista papera egiten zuena Boxer zaldia zen.

## Ikus gainera 
* Fordismo
* Taylorismo
* Toyotismo
* Lanaren etika protestantea
* Stalinismo

## Kanpo estekak
Longa noite de pedra

**Longa noite de pedra** (euskaraz *Harrizko gau luzea*) 1962an Celso Emilio Ferreiro galiziar idazleak argitaratutako poesia idazlan bat da. Idazle honen lanik garrantzitsuena da, bai eta Espainiako Gerra Zibila ondorengo galiziar olerkigintzako lanik nabarmenetakoa ere.

Liburu hau garai hartan ohikoa zen poesia sozialiaren adibidea da, bertan langile klasearen miseria, emigrazioa, zapalkuntza politikoa, askatasun griña eta bakezaletasunaren gaiak hizkera garbi eta zuzen baten bidez jorratzen direlarik, irudi eta ikurrez aberatsa da eta ordurarteko hizkera poetikoaren errekurtsoak apurtu egiten ditu.

## Kanpo estekak 
* *Longa noite de pedra* idazlana irakurgai
William Baffin

**William Baffin** (Londres, 1584 &ndash; Qeshm, Ormuzko itsasartea, 1622ko urtarrilaren 23a) ingeles itsasgizon eta esploratzailea izan zen. Davis itsasartean sartu zen lehen esploratzailea izan zen, eta alde haietako zenbait itsaso eta lurraldek bere izena daramate.

## Bizitza 
1612. urtean, Ipar-mendebaldeko Pasaia aurkitzeko Artikorako espedizio batean hartu zuen arte, azkenean porrot egin zuena. 1615ean, Robert Bylot kapitaina buru zuen beste espedizio artiko batean hartu zuen parte, pilotu moduan. Espedizio horretan, Hudson itsasartean barrena sartu eta egun bere izena daraman Baffin badia eta inguruko beste lurralde batzuk esploratu zituen; ez zuen, ordea, aurkitu Indiara iparretik bidaiatzen ahalbidetuko zuen Ipar-mendebaldeko Pasaia, baina XIX. mendera arte latitude gorenera heldutako espedizioa izan zen. Horren ondoren, Asiako espediziotan jardun zuen. 1622. urtean hil zen Persiako golkoan, portugesen aurkako guduan.

## Erreferentziak
Ipar-mendebaldeko Pasaia

**Ipar-mendebaldeko Pasaia** Ozeano Atlantikoa eta Ozeano Barea Ipar Amerikako iparraldetik lotzen dituen igarobideen multzoa da, Artikoko uharteetan barrena itsasontzien zeharkatu ohi dutena. Urtean zehar bankisak itxita egoten da, udako zenbait astetan ezik.

XX. mendearen hasieran aurkitu zuen pasaia osoa Roald Amundsen esploratzaileak, 1903-1906 urte bitartean eginiko espedizio batean, baina XV. mendetik ahalegin ugari egin ziren Ozeano Atlantikoa eta Ozeano Barea iparretik lotuko zituen pasaia aurkitzeko, bereziki Asiarekiko merkataritza-bide berriak zabaltzeko helburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktor Janukovitx

**Viktor Fedorovitx Janukovitx** (ukraineraz: Віктор Федорович Янукович; Jenakiieve, Ukrainako ESS, SESB, gaur egun Ukraina, 1950eko uztailaren 9a) ukrainar politikaria da. 2010ko otsailaren 25etik 2014ko otsaila arte Ukrainako presidentea izan zen.

## Bizitza 
1997 eta 2002 artean Donetskeko gobernadorea izan zen. 2002ko azaroaren 21etik 2004ko abenduaren 7ra arte, Leonid Kutxmaren presidentetzapean, Ukrainako lehen ministroa izan zen. Kutxmaren sostenguarekin, 2004ko presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu zen. Irabazletzat eman zuten, baina Viktor Justxenkoren aldekoek iruzurra izan zela salatu zuten. Hori izan zen Iraultza Laranjaren abiapuntua. Azkenik, Ukrainako Auzitegi Gorenak hauteskundeak baliogabetu zituen. 2004ko abenduaren 26an errepikatu ziren eta Justxenko atera zen irabazle. Janukovitxek Errusiaren aldeko Eskualdeen Alderdiko buru izaten jarraitu zuen, eta lehen ministro izan zen 2006ko abuztuaren 4tik 2007ko abenduaren 18ra, Justxenko presidente zelarik. 2010eko martxoaren 3an, alderdiko buruzagitza Mykola Azaroven esku utzi zuen.

2010eko hauteskundeetako lehen itzulian Janukovitx izan zen bozkatuena. Bigarren itzulian Julia Tymoxenkorekin lehiatu eta, alde txikiaz bazen ere, gailendu zen: Janukovitxek botoen %48,95 jaso zituen eta Tymoxenkok %45,47. Ukrainak eta Europar Batasunak sinatu behar zuten elkartze akordioa bertan behera utzi izanak protesta mugimendu handia eragin ondoren, 2014ko otsailaren 22an Ukrainako parlamentuak kargugabetu zuen.

## Erreferentziak
Su-itzalgailu

eskuinera|200px|thumb|ABC erako su-itzalgailua
**Su-itzalgailua** suteak itzaltzeko erabiltzen den aparatua da. Ontzi metaliko bat da, sua itzaltzeko produktu batekin betea. Produktu hori presiopean egon ohi da, eta mangera batekin zuzentzen da suaren oinarrira. Behar ez denean ez erabiltzeko, segurtasuneko gako bat izaten du.

## Kanpo estekak
Manuel Prats

**Manuel Prats Gerendiain**, "Pachuco" ezizenez ezaguna, (Portugalete, 1902ko urtarrilaren 1a - Barakaldo, 1976ko irailaren 22a) bizkaitar futbol jokalaria izan zen. Kanpo-erdian kokatzen zen. Portugaleten, Barakaldon, Real Madrilen eta Murtzian jokatu zuen. Espainiako futbol selekzioan ere jokatu zuen 9 aldiz.

1935ean Barakaldora itzuli eta bertan taberna bat jarri zuen. Gerra Zibilean futbola utzi zuen. Gero, 1940 eta 1950eko hamarkadetan entrenatzaile moduan aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henrik Dam

**Carl Peter Henrik Dam** (Kopenhage, 1895eko otsailaren 21a - Kopenhage, 1976ko apirilaren 17a) daniar biokimikari eta fisiologoa izan zen. 1943 urtean Medikuntzako Nobel Saria eman zioten, Edward Doisyrekin batera, K bitamina hauteman eta bere funtzioak aztertzeagatik.

## Biografia 
[thumb|150px|eskuinera|[Nobel Sariak|Nobel Saria]]
Carl Peter Henrik Dam Kopenhagen jaio zen 1895eko otsailaren 21ean. Aita Emil Dam botikaria izan zuen eta ama, berriz, haren emaztea zen Emilie Peterson irakaslea.

Henrik gazteak kimika ikasi zuen Kopenhageko Institutu Politeknikoan eta 1920an graduatu zen. Urte berean egin zuten kimikako laguntzaile Nekazaritza eta Albaitaritzako Medikuntza Eskolan eta, 1923an, biokimikako irakasle izan zen Kopenhageko Unibertsitateko Fisiologia Laborategian.

Hurrengo urtean, ezkondu zen eta Inger Olsen izan zen emaztea.

Irakasle lanetan aritu zen Kopenhagen 1939ra arte eta, 1940an, AEBetara joan zen bizitzera, 1942 eta 1945 artean, Rochesterko unibertsitateko irakasle izan zelarik.

1946an, berriro itzuli zen Danimarkara eta biokimika eta nutrizio irakasle izan zen Institutu Politeknikoan 1965era arte.

Bere ikerketatan zera obserbatu zuen: grasarik gabeko dieta jarraitzen zuten oilaskoei nekezago koagulatzen zitzaien odola eta odoljarioak jasaten zituzten, muskulu eta azalazpietan, bereziki. Gerora, odolaren koagulazioaren gabezia hori ez zela fibrinogeno, kaltzio eta tronboplastina kontzentrazio baxuaren ondorio frogatu zuen, protronbina eskasiarena baizik. Odolaren koagulazioareko ezinbestekoa zen sustantzia liposoluble baten bila ikertzen ari zelarik, bat aurkitu zuen landareen hosto berdeetan eta horri deitu zion K bitamina.

## Saria 
K bitaminaren aurkiduntza eta funtzio fisiologikoei buruzko lanagatik, 1943an, Fisiologia edo Medikuntzako Nobel Saria eman zioten, Edward Adelbert Doisyrekin partekatu zuelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shambhala

[thumb|[Manjuśrīkīrti, Shambhalako erregea.]]
**Shambhala** (baita **Shambala** edo **Shamballa** idatzia; tibeteraz *བདེ་འབྱུང་*, ''bde 'byung'') hainbat erlijio sineskeren arabera Himalaia mendietan dagoen ezkutuko kondairazko erresuma bat da. Shambalaren kokapena eta izatea eztabaida askoren gaia izan da. Batzuek benetan nonbait bazegoela uste zuten, beste batzuk aldiz iritsi ezinezko leku bat dela uste dute, bertara gogoaren bidez besterik ezin dela ailegatu argudiatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Shangri-La
* Xanadu

## Kanpo estekak
1649 Fabre

**1649 Fabre** asteroide gerrikoan aurkitutako 1649. asteroidearen izena da. 1951ko otsailak 27an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1951 DE** zen.

## Kanpo estekak
1650 Heckmann

**1650 Heckmann** asteroide gerrikoan aurkitutako 1650. asteroidearen izena da. 1937ko urriak 11n aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 TG** zen. Bere izena Otto Heckmannen omenez jasotzen du.

## Kanpo estekak
1651 Behrens

**1651 Behrens** asteroide gerrikoan aurkitutako 1651. asteroidearen izena da. 1936ko apirilak 23an aurkitu zuen Marguerite Laugierrek Nizatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 HD** zen. Bere izena, Otto Kippesen proposamenaren arabera, Johann Gerhard Behrens astronomoaren omenez jasoko luke.

## Kanpo estekak
1652 Hergé

**1652 Hergé** asteroide gerrikoan aurkitutako 1652. asteroidearen izena da. 1953ko abuztuak 9an aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1953 PA** zen. Bere izena, Tintinen abenturak sortu zituen Georges Remi marrazkilariaren omenezkoa da, Hergé bezala ezagutua zena.

## Kanpo estekak
1976ko Andaluziako Itzulia

**1976ko Andaluziako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 23. edizioa izan zen. 1976ko otsailak 14 eta 21 artean ospatu zen, sarrerako bat eta horietako hiru bikoitzak izan ziren 7 etapatan banatutako 870 kilometroko ibilbidea eginez. Cueva de Nerjan hasi eta Malagan amaitu zen.

Garailea izan zen Gerrie Knetemannek proba, batez beste, 37,791 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena Gerben Karstensentzat izan zen, mendikoa Andrés Olivarentzat, tarteko helmugena Daniel Verplanckerentzat, eta taldekakoa Ti-Raleighentzat.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Proposizio

Logikan eta filosofian, **proposizioa** esakune batek munduaz dioena da, haren esanahia edo edukia, egia-balio jakin bat (egiazkoa ala faltsua) hartzen duena. Esakune batzuk proposizio beraren agerpen-modu desberdinak izan daitezke.

## Kanpo estekak