Antzerki zuzendari

**Antzerki zuzendaria** antzezlan bat egiteko prozesuaren buruan dagoen pertsona da. Bere eginkizunak gidoia gauzatzea, antzezlanaren alderdi artistikoak eta dramatikoak kontrolatzea eta teknikariak zein aktoreak gidatzea dira, azkenean antzezpenak bere asmoekin bat egin dezan.

Hala ere, zuzendariek ez daukate erabateko kontrol artistikoa bere gain. Eskuarki zuzendariak aukeratzen dituzten ekoizleek zuzendariaren lanean mugak jartzen dituzte, bere erabakiek konpainia ekoizlearen interesak kalte ez ditzaten. Honela, batzuetan ekoizleek edozein gauzari betoa ezartzeko ahalmena daukate, lehendabiziko gidoitik filmaren azken erabakietaraino, zuzendariak irizten duena irizten duela.

## Ikuspegi sortzailea 
Ikuspegi sortzailea ezinbestekoa da zuzendari arrakastatsu baten lanerako. Gai eta estilo-unitaterik gabe,  bikaineko lan bat, produkzio penagarri baten bihur daiteke: desordenatua, nahasia, gainkargatua. Zuzendariaren erantzukizuna da ikuspegi sortzailea garatzearena eta mantentzearena, inplikatutako guztiak norabide berean doazela ziurtatzeko. Honek ikuslea kontuan hartzen du, narrazio sendo eta argia behar baitu interesa ez galtzeko eta interesatzeari uzteko.

Askotan, zuzendariak bere sorkuntza-ikuspegia zehazten duen prozesu hori eskenatoki bat, saiakuntza-areto bat edo aktoreak baino askoz lehenago gauzatzen da. Produkzioa garatu ahala, haren lana da ikuspegi hori arriskuan ez dagoela ziurtatzea. Aurrekontu-murrizketak, sormen-desberdintasunak, moral eza zuzendariaren ikuspegirako mehatxuak eta gainditu beharreko oztopoak dira. Zuzendariak entsegu-gelako tenperatura emozionala eta giro sortzailea ere ezartzen ditu. Ekoizpen-buru gisa, antzezleen eta sortzaileen portaeraren adibide da . Modu ez profesionalean jokatzen badu edo eta  axolagabetasuna erakusten badu, inguruko guzti horren gogo-aldarteari eta errendimenduari eragin diezaioke.

## Zuzendaria antzerkiaren historian 
Antzinako Grezian, Europako antzerkiaren sorlekuan, idazlea zen bere lanen eszenaratzearen arduradun nagusia. Aktoreak, oro har, erdiprofesionalak ziren, eta zuzendariak obren muntaketa gainbegiratzen zuen idazketa-prozesutik antzeztera arte, askotan haietan ere parte hartuz, Eskilok egin zuen bezala. Autore-zuzendariak korua ere entrenatzen zuen, batzuetan musika konposatzen zuen eta ekoizpenaren alderdi guztiak gainbegiratzen zituen. Zuzendariak *didaskalos* izena hartu zuen, "maisu" esan nahi duen greziar hitza, eta horrek adierazten du lehen zuzendari horien lanak konbinatu egiten zituela interpreteen instrukzioa eta haien lana eszenaratzea.
[thumb|[Jean Fouquet: El martirio de *Santa Apolonia* (1460), antzerki-zuzendari batek zuzendutako misterio-lan baten eszenaratzea irudikatzen duena.]]
Erdi Aroan, erlijio-antzerkiaren konplexutasunak garrantzi handia eman zion zuzendariari (edo eszena-zuzendariari edo *zeremonia-maisuari*), eskala handiko misterio-lanekin batera (askotan, askotariko *eszenak*, prozesioak eta efektuak barne hartzen zituzten). Jean Fouqueten 1460ko miniatura bat (irudian) lanean ari den zuzendari baten lehen irudikapenetako bat da. Jarraibideen liburu baten bidez, erdiko pertsonaiak, makila luze baten laguntzarekin, *Santa Apoloniako* martirioaren dramatizazioa zuzentzen du. Fouqueten arabera, zuzendariaren zereginetan honako hauek sartzen ziren: eskenatoki baten muntaia eta eszenografia gainbegiratzea (garai hartan ez zegoen antzerki-egitura iraunkorrik eta nahita eraikitakorik, eta hitzezko dramaren irudikapenak aire librean egiten ziren batez ere), aktoreen banaketa eta zuzendaritza (arau guztiak hausten zituzten isunak barne), eta tarteko antzezpen bakoitzaren hasieran publikoari zuzentzea.

Errenazimentu garaitik XIX. mendera arte, aktore/zuzendariak izan ohi zuen zuzendari lana. Konpainia bateko aktore nagusia zen, eta bere gain hartzen zuen lanen errepertorioa aukeratzeko, eszenaratzeko eta konpainia kudeatzeko ardura. Hori zen, adibidez, Commedia dell'Arte konpainien eta zuzendari ingeles batzuen kasua, hala nola Colley Cibber eta David Garrick.

[thumb|Constantin Stanislavskiren erretratua, [Valentin Seroven eskutik.]]
Esan daiteke antzerki modernoaren zuzendariak Meininger konpainiaren ikuskizun landuen eszenaratzean duela jatorria, Jorge ii.aren agindupean, Saxe-Meiningen-eko dukearen agindupean. Figurante-kopuru handi baten eta gai eszeniko konplexuen kudeaketak eskatzen zuen pertsona batek koordinatzaile orokorraren eginkizuna bere gain hartzea.  Horrek zuzendariaren rola ekarri zuen antzerki modernoan, eta Alemaniak plataforma bat emango luke sortzen ari ziren antzerki-zuzendari ameslarien belaunaldi baterako, hala nola Erwin Piscator eta Max Reinhardt.  Constantin Stanislavskik, aktore-kudeatzaile batek, Moskuko Arte Antzokia sortu zuen Errusian, eta zuzendariaren zeregina ere askatu zuen, irudimen artistiko gisa.

*Regisseur* frantziar terminoa, eszena-zuzendari bati buruz hitz egiteko ere erabiltzen da batzuetan, normalean baletean. Frantsesezko antzerki-zuzendaria izendatzeko termino arruntagoa *metteur en scène* da.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, aktore-zuzendaria pixkanaka desagertzen hasi zen, eta zuzendaritza eskubide osoko arte-jarduera bihurtu zen antzerki-lanbidean. Arte-ikuspegia eta -kontzeptua sortu eta ekoizpen bat eszenaratzen duen zuzendaria arau bihurtu zen, ez salbuespen. Antzerki-zuzendaritza lanbide gisa emantzipatzearen egile nagusiak XX. mendeko antzerki-zuzendari nabarmenak izan ziren: Vladimir Nemirovich-Danchenko, Vsevolod Meyerhold, Yevgeny Vakhtangov, Michael Chekhov, Yuri Lyubimov (Errusia), Firehorwelles (Italia).

Sir Tyrone Guthrie zuzendari ospetsuak ohartarazpen-ohar bat sartu zuen, eta hauxe esan zuen: "antzezlan bat zuzentzen ikasteko modu bakarra da aktore-talde bat lortzea, haiek zuzentzen eta zuzentzen uzteko bezain sinplea". 

Zuzendaritzari eta zuzendariei buruzko oinarrizko lanen artean daude Toby Cole eta Helen Krich-en 1972ko Directors on Directing: *A Sourcebook of the Modern Theatre*, Toby Cole eta Helen Krich-en liburua, 1972koa; *Edward Braun The Director and the Stage* ren liburua: *From Naturalism to Growtowski,* Edward Braun, eta *The Director in a Changing Theatre*, Will (1976).  

## Zuzendaritza-estiloak 
Zuzendaritza antzerkiaren teoria eta praktika garatuz hazi den arte-mota bat da. Antzerki joera berriak agertzearekin batera, zuzendariek ere metodologia berriak hartu dituzte eta praktika berriekin konprometitu dira. Dramaren interpretazioa, XX. mendearen amaieran, zuzendariaren lanaren elementu nagusi bihurtu zen. Erlatibismoak eta teoria psikoanalitikoak eragina izan zuten zuzendari berritzaileen lanean, hala nola, Peter Brook, Ingmar Bergman, Peter Stein eta Giorgio Strehler. 

Kimberly Seniorrek , Disgraced en Broadwayko zuzendariak, zuzendari gisa duen zeregina azaltzen du: "Lehen dimentsio batean zeuden gauzak hartu eta hiru dimentsiotan jartzen ditut irudimena eta adimena erabiliz eta jendearekin dudan trebetasuna erabiliz". 

Ikuskizun bat estreinatu ondoren (ohiko publikoaren aurrean estreinatua), antzerki-zuzendariek beren funtzioa bete dutela jotzen da. Une horretatik aurrera, funtsezko gai guztien ardura izango du eszena-zuzendariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak