Mau Mau matxinada

**Mau Mau matxinada** altxamendu antikolonialista izan zen, 1952–1960 bitartean Kenya Britainiarrean gertatutakoa. Batez ere kikuyu etniako kideez osaturik zegoen Mau Mau higikundeak indarrez erantzun zion Britainia Handiko agintariek egindako lur banaketa diskriminatzaileari. Ingelesen eta haien laguntzaileen kontrako ekintzak egin zituzten. Britainiarren errepresioa oso bortitza izan zen. 1960an matxinada militarki zapaldua izan bazen ere, hiru urte geroago Kenyak independentzia erdietsi zuen.

## Izena 
Ez dago argi zein den *Mau Mau* izenaren jatorria. Kikuyuek ez zuten erabiltzen, eta nahiago zuten *Kenya Land and Freedom Army* (KLFA, “Kenyako Lurraren eta Askatasunaren Armada”) izendapena. *Muingi* ("Mugimendua"), *Muigwithania* ("Ulermena") eta *Muuma wa Uiguano* ("Batasuneko Zina") deiturak ere erabiltzen zituzten. Egile batzuen arabera, *Uma Uma* (“irten, irten”) edo *Ma Umau* (“gure arbasoak”) esaldien akronimoa izan liteke, edo *Muuma* (“zina”) hitzaren deformazioa. Gatazka hasi ondoren, *Mzungu Aende Ulaya - Mwafrika Apate Uhuru* ("Atzerritarra atzerrira itzul dadin, afrikarrak independentzia berreskura dezan") swahilizko esaldia sortu zuten, Mau Mau akronimoarekin bat datorrena.

## Aurrekariak 
1895ean britainiarrek Ekialdeko Afrika Britainiarra izeneko protektoratua eratu zuten, 1920an Kenya Britainiarra bilakatu zena. Herrialde hartan XIX. mendean ez zen estaturik. Herritar gehienak nekazaritzan edo abeltzaintzan aritzen ziren, ehizatik eta bilketatik bizi ziren gutxiengoak ahaztu gabe. Orduko Kenyan tribuak baino gehiago familia eta leinuak zeuden, eta aginte zentralik ere ez zegoen. Britainiarrek inportatu zuten estatua XIX. mende bukaeran, eta beren aldean oso ahulak ziren lider afrikarrak berenganatu zituzten. Britainiar kolono gehienak kikuyu jendearen eskualdean kokatu ziren, Nairobi ondoan. Beraz, kikuyu asko kolonoen etxaldeetako langile bilakatu ziren. Afrikarrak kristautzera etorritako misiolarientzako ere eskualde hori zen erakargarriena, eta bertan ezarri zituzten eskola gehienak. Kikuyuak lehenago hasi ziren modernotzen gainerako herritarrak baino. Lehenbiziko erasoak *loyalist*-en aurkakoak izan ziren. 1952ko urriaren 7an, *senior chief* Waruhiu, britainiar kolonialismoaren aldeko sutsua, hil zuten tiroka.

Horiek horrela, koloniako gobernadoreak larrialdi egoera ezarri zuen. Matxinadari laguntza ematen ziotela leporaturik, 187 buruzagi indigena atxilotu zituzten, Jomo Kenyatta barne. Kenyatta zazpi urteko gartzelara eta gatibu lanetara zigortu zuten. Milaka kikuyu beren etxeetatik joan, eta Aberdare eta Kenya mendiguneetako oihanetan kokatu ziren.

1953ko maiatzean, George Erskine izendatu zuten Mau Mauren aurkako operazioen arduradun nagusi. Haren agindupean, 10.000 britainiar soldadu eta *Kikuyu Home Guard*-eko 25.000 indigena borrokatu ziren Kenyako oihanetan, Royal Air Forcek lagundurik, Mau Mauko dozenaka mila gerrillarien aurka. Kikuyu kolaborazionistek eta desertoreek osatutako kontra-gerrilla unitateak ere sortu zituzten, Mau Maun infiltratzen zirenak. Martxoan Katanga jenerala eta Tanganyika jenerala harrapatu zituzten. Apirilaren amaieran, oihaneko borroka nahiko bideraturik zutela, Anvil Operazioa hasi zuten britainiarrek: Nairobi erabat hartu zuten eta kikuyu etniako 100.000 pertsona atxilotu zituzten; horietako 30.000 atxilotze eremuetara eraman zituzten. Errepresioa zuritzeko, desmasia guztiak egotzi zizkion britainiar propagandak Mau Mau taldeari, kanibalismoa barne. Kontzentrazio eremuak sortu zituzten, eta bertan, ekintzaile independentistatzat jotzen zituztenak hiltzeaz gainera, baldintza ezin txarragotan edukitzen zituzten gainerako presoak. Caroline Elkinsek egindako ikerketaren arabera, berriz, 100.000 kenyar hilarazi zituzten britainiarrek, eta ehunka mila kikuyu egon ziren preso. Erresuma Batuko Gobernuaren eta segurtasun indarren erabateko gardentasun eza ere salatzen da ikerlan horretan.

2013an, Mau Mau mugimenduko independentisten aurka torturak eta gehiegikeriak egin zituela aitortu eta “damu zintzoa” adierazi zuen Erresuma Batuko gobernuak. “Gizakion duintasunaren urraketa izugarriak dira torturak eta tratu iraingarriak, eta, horregatik, erreparorik gabe deitoratu nahi ditugu” zioen adierazpen ofizialak. Horrez gainera, 19,9 milioi libera esterlinako kalte-ordaina ematea onartu zuen, torturak sufritu zituzten Mau Mau mugimenduko 5.228 ekintzaile ohien artean banatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mau Mau History, maumauhistory.wordpress.com