Urriaren 6

**Urriaren 6**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirurogeita hemeretzigarren eguna da, 280.a bisurteetan. 86 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1920 &ndash; Grebara jo zuten Azkoitiko abarka fabriketako langileek. Ugazabek errepresio gogorrarekin erantzun zuten, lantegiak itxi eta Guardia Zibila bidaliz. Gutxienez zazpi langile zauritu zuten.
* 1934 &ndash; Tiroketak izan ziren Meatzaldean grebalarien eta Espainiako armadaren artean, 1934ko Urriko greba orokorra.
* 1977 &ndash; Triple A talde paramilitarrak David Salvador taxi gidari hernaniarra bahitu eta hil zuen Andoainen.

### Mundua 
* 1934 &ndash; Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen Companys presidenteak, 34ko Urriko iraultza betean.
* 1976 &ndash; Barbados uhartetik Jamaikara zihoan Cubanaren 455 hegaldian zihoazen 73 pertsonak hilik gertatu ziren garaiko eraso terrorista bortitzenenan.
* 2006 &ndash; Evo Moralesek aginduriko nazionalizazioak istiluak eragin zituen Boliviako mehategi batean, mehategiko jabeen eta mehategiaren jabetza bereganatu nahi zuten pertsonen arteko liskarrak, 12 hildako eragin zituen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 2013 &ndash; Tolosan Kilometroak jaia ospatu zen.

### Mundua 
* 1927 &ndash; *The Jazz Singer* ("Jazz abeslaria") filma estreinatu zen, zinemaren historiako lehenbiziko soinudun filma izan zelarik. Alan Croslandek zuzendu eta Al Jolson, May McAvoy, Warner Oland eta Yossele Rosenblatt aktoreek antzeztu zuten.
* 1961 &ndash; *Hatari!* ("Arriskua!") filma estreeinatu zen, Howard Hawksek zuzendu eta John Wayne, Elsa Martinelli, Hardy Krüger eta Red Buttons aktoreek antzeztu zuten.
* 1984 &ndash; *La Bola de Cristal* ("Kristalezko Bola") telebista saioa Espainiako TVE1 katean estreinekoz aireratu zen.
* 1995 &ndash; *Land and Freedom/Tierra y Libertad* ("Lurra eta Askatasuna") filma estreinatu zen, Ken Loachek zuzendu eta Ian Hart, Rosana Pastor, Icíar Bollaín, Jordi Dauder, Tom Gilroy, Marc Martínez eta Fréderic Pierrot aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1682 &ndash; Bruno Maurizio Zabala, bizkaitar militarra eta konkistatzailea, Montevideo hiriburuaren sortzaileetako bat (h. 1736).
* 1811 &ndash; Manuel Maria Etxarri, gipuzkoar zirujaua, kapitain karlista eta Karlos Maria Isidro Borboikoaren eta Karlos Luis Borboikoaren zerbitzari eta aholkularia (h. 1890).
* 1907 &ndash; Emilio Sánchez Cayuela, *Gutxi*, nafar margolaria eta marrazkilaria (h. 1993).
* 1919 &ndash; Jesús Gallego Rodríguez, Gaztelan jaiotako donostiar margolaria eta irakaslea (h. 2004).
* 1934 &ndash; Javier Arriola Lizarralde, *Arriola IV.a*, gipuzkoar eusko pilotaria (h. 2003).
* 1941 &ndash; Jose Miguel Maiz, gipuzkoar atleta ohia.
* 1945 &ndash; Jesus Mari Zabarte, *Garratz*, gipuzkoar ETAkidea.
* 1947 &ndash; Patxi Andion, euskal herritar kantautorea, musikaria, aktorea, idazlea eta irakaslea, Madrilen (h. 2019).
* 1958 &ndash; Iñaki Otaegi, gipuzkoar harri-jasotzailea.
* 1963 &ndash; Txan magoa, donostiar mago edo aztia.
* 1966 &ndash;
** Fito Cabrales, bilbotar abeslari eta gitarra-jotzailea.
** David de la Hera, bizkaitar futbolaria ohia.
* 1970 &ndash; Rober Gutiérrez, Bai Euskarari Elkartearen zuzendaria.
* 1972 &ndash; Mikel Irujo, EAko nafar politikaria, Caracasen.
* 1975 &ndash;
** Leire Corrales, EAJko bizkaitar politikaria.
** Inés Sainz, bizkaitar modelo ohia eta harreman publikoen arduraduna.
* 1977 &ndash; Oier Larraintzar, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1983 &ndash; Asier Riesgo, gipuzkoar futbolaria.
* 1987 &ndash; Josu Lopez-Gazpio, gipuzkoar kimikaria, Goi-mailako Online Institutuko irakaslea eta ikertzailea.
* 1990 &ndash; Itsaso Nabaskues, gipuzkoar futbolaria.
* 1997 &ndash; Sara Olaizola, gipuzkoar futbolaria.
* 1998 &ndash; Urki Txoperena, nafar futbolaria.
* 1999 &ndash; Paula Milagros, nafar eskubaloi jokalaria.
* 2000 - Imanol Torre, bizkaitar futbolaria.
* 2003 -
** Lander Pinillos, nafar futbolaria.
** Javier Sola Gascón, nafar futbolaria.

### Mundua 
* 1289 &ndash; Wentzeslao III.a Bohemiakoa, Bohemiako erregea eta Poloniako erregea (h. 1306).
* 1522 &ndash; Matteo Ricci, italiar misiolari jesuita (h. 1610).
* 1565 &ndash; Marie le Jars de Gournay, frantziar idazle, filologo, itzultzaile, olerkari eta filosofoa (h. 1645).
* 1731 &ndash; Giovanni Battista Tommasi, Maltako Ordenako 73. Printze eta Maisu Nagusia (h. 1805).
* 1732 &ndash; Nevil Maskelyne, britainiar astronomoa (h. 1811).
* 1735 &ndash; Jesse Ramsden, ingeles teknikari eta asmatzailea (h. 1800).
* 1738 &ndash; Maria Ana Austriakoa, Austriako artxidukesa (h. 1789).
* 1773 &ndash; Luis Filipe Frantziakoa, Frantziako azken erregea (h. 1850).
* 1779 &ndash; Mountstuart Elphinstone, Britainia Handiko kolonizatzailea (h. 1859).
* 1784 &ndash; Charles Dupin, frantziar matematikaria eta politikaria (h. 1873).
* 1808 &ndash; Frederiko VII.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (h. 1863).
* 1820 &ndash; Jenny Lind, suediar sopranoa (h. 1887).
* 1827 &ndash; Ferenc Ribáry, hungariar historialaria, idazlea eta unibertsitateko irakaslea (h. 1880).
* 1831 &ndash; Richard Dedekind, alemaniar matematikaria (h. 1916).
* 1846 &ndash; George Westinghouse, estatubatuar enpresaburua, ingeniaria eta asmatzailea (h. 1914).
* 1847 &ndash; Adolf von Hildebrand, alemaniar eskultorea (h. 1921).
* 1853 &ndash; Francis Meadow Sutcliffe, ingeles argazkilaria (h. 1941).
* 1872 &ndash; Carl Gustaf Ekman, Suediako lehen ministroa (h. 1945).
* 1882 &ndash;
** Jan Czekanowski, poloniar antropologoa eta etnografoa (h. 1965).
** Karol Szymanowski, poloniar musikagilea (h. 1937).
* 1984 &ndash; Magdalena Frąckowiak, poloniar moda-diseinatzailea.
* 1887 &ndash; Le Corbusier, suitzar-frantziar arkitekto, hirigile, arkitektura-teoriko eta margolaria (h. 1965).
* 1888 &ndash; Roland Garros, frantziar hegazkinlaria, Mediterraneoa alderik alde zeharkatu zuen lehen pertsona (h. 1918).
* 1889 &ndash; Maria Dabrowska, poloniar idazlea (h. 1965).
* 1892 &ndash; Sándor Rónai, Hungariako estatuburua (h. 1965).
* 1893 &ndash;
** Maria Lamas, portugaldar idazlea, itzultzailea, kazetaria eta ekintzaile politikari feminista (h. 1983).
** Meghnad Saha, indiar astrofisikaria (h. 1956).
* 1898 &ndash; Mitchell Leisen, estatubatuar zinema zuzendari, arte zuzendari eta jantzi diseinatzailea (h. 1972).
* 1903 &ndash; Ernest Thomas Sinton Walton, irlandar fisikaria, 1951ko Fisikako Nobel Saria (h. 1995).
* 1905 &ndash; Helen Wills, estatubatuar tenislaria (h. 1998).
* 1906 &ndash; Janet Gaynor, estatubatuar aktore eta margolaria (h. 1984).
* 1908 &ndash; Carole Lombard, Hollywoodeko itzal handiko estatubatuar aktorea (h. 1942).
* 1913 &ndash; Meret Oppenheim, alemaniar artista (h. 1985).
* 1914 &ndash; Thor Heyerdahl, norvegiar esploratzailea, etnografoa eta abenturazalea (h. 2002).
* 1915 &ndash; Neus Català, katalandar ekintzaile antifaxista (h. 2019).
* 1916 &ndash; Pablo Palazuelo, espainiar margolari, eskultore eta grabatzailea, abstrakzio geometrikoaren ordezkari nagusietako bat (h. 2007).
* 1919 &ndash; Mohamed Siyad Barre, Somaliako diktadorea (h. 1995).
* 1923 &ndash; Yaşar Kemal, turkierazko idazlerik ezagunenetarikoa (h. 2015).
* 1927 &ndash; Paul Badura-Skoda, austriar piano-jotzailea eta musikologoa (h. 2019).
* 1929 &ndash; Manuel María, galizierazko olerkaria, Galizian izan den olerkari handienetako bat (h. 2004).
* 1930 &ndash;
** Hafez al-Assad, Siriako presidentea (h. 2000).
** Daniel Moyano, argentinar idazlea, kazetaria eta musikagilea (h. 1992).
* 1931 &ndash;
** Riccardo Giacconi, italiar fisikaria, 2002ko Fisikako Nobel Saria (h. 2018).
** Michael Hardie Boys, Zeelanda Berriko 17. Gobernadore Orokorra (h. 2023).
** Nikolai Txernikh, sobietar eta ukrainar astronomoa (h. 2004).
* 1933 &ndash; Alicia D'Amico, argentinar argazkilaria (h. 2001).
* 1934 &ndash; Marshall Rosenberg, estatubatuar psikologoa, bitartekaria, baketzailea, autorea eta irakaslea (h. 2015).
* 1937 &ndash; Mario Capecchi, italo-estatubatuar genetikalaria, 2007ko Medikuntzako Nobel Saria.
* 1942 &ndash; Britt Ekland, suediar zinema, telebista eta antzerkiko aktore eta abeslaria.
* 1943 &ndash; Udo Zimmermann, alemaniar musikagile eta orkestra zuzendaria (h. 2021).
* 1944 &ndash; Merzak Allouache, aljeriar zinema-zuzendaria.
* 1948 &ndash; 
** Gerry Adams, Sinn Féin alderdi irlandar errepublikarraren burua.
** Alaíde do Feijão, brasildar sukaldaria eta arrazismoaren aurkako ekintzailea (h. 2022).
* 1951 &ndash;
** Manfred Winkelhock, alemaniar 1 Formulako gidaria (h. 1985).
** Irina Xevtxuk, errusiar aktorea (h. 2026).
* 1958 &ndash; Guillermo Fernández Vara, espainiar politikari sozialista (h. 2025).
* 1960 &ndash; Yves Leterme, Belgikako lehen ministroa.
* 1962 &ndash; David Baker, estatubatuar biokimikari eta biologo konputazionala, 2024ko Kimikako Nobel Saria.
* 1963 &ndash;
** Thomas Bickel, suitzar futbolari ohia.
** Elisabeth Shue, estatubatuar aktorea.
* 1966 &ndash; Fernanda García Lao, argentinar-espainiar idazlea, poeta, dramagilea eta antzerki-zuzendaria.
* 1969 &ndash; Muhammad V.a Kelantangoa, Malaysiako erregea eta Kelantango sultana.
* 1970 &ndash; Rawdna Carita Eira, Norvegia aldeko Laponiako idazlea.
* 1971 &ndash; Lola Dueñas, kataluniar aktorea.
* 1973 &ndash; Ioan Gruffudd, galestar aktorea.
* 1974 &ndash; Lívia Járóka, romani etniako lehenengo emakumezko eurodiputatua, soziologoa, antropologoa eta politikari hungariarra.
* 1975 &ndash;
** Pato Machete, mexikar raperoa, *Control Machete* taldeko abeslari ohia eta ondoren bakarlaria.
** Peter Pellegrini, Eslovakiako presidentea.
** Sara Ramo, espainiar-brasildar artista bisuala.
* 1978 &ndash;
** Ricky Hatton, britainiar boxeolari profesionala (h. 2025).
** Liu Yang, txinatar pilotu eta astronauta, espaziora joan zen lehen emakume txinatarra.
* 1980 &#x2013; Silvia Penas, galiziar idazlea.
* 1984 &ndash; Valerie Adams, zeelandaberritar pisu-jaurtitzailea.
* 1985 &#x2013; Pepa Rus, espainiar aktore, umoregile, abeslari eta antzerki-zuzendaria.
* 1986 &ndash; Bruno Oscar Schmidt, hondartzako boleiboleko brasildar jokalaria.
* 1990 &ndash; Scarlett Byrne, ingeles aktorea.
* 1997 &ndash; Theo Hernández, frantziar futbolaria.
* 1998 &ndash; Ivan Bakaidov, errusiar informatikaria, blogaria eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko aktibista.
* 2000 &ndash;
** Sarah Gigante, australiar txirrindularia.
** Jazz Jennings, estatubatuar telebistako pertsona ospetsu eta LGBTIQ eskubideen aldeko ekintzailea.
** Zoë Më, suitzar abeslaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1349 &ndash; Joana II.a, Nafarroako erregina (j. 1311).
* 1567 &ndash; Cristobal Oñate, euskal esploratzaile, konkistatzaile eta militarra, Zacatecasen (j. 1504).
* 1643 &ndash; Jean Duvergier de Hauranne, Saint-Cyraneko abade nagusia, Baionatar teologo famatua, jansenismoaren bultzatzaileetakoa (j. 1581).
* 1673 &ndash; Isabel Lobiano, leinu aberats bateko oinordekoa, inposatutako ezkontza bati aurre eginez garaiko gizartea astindu zuena (j. 1583).
* 1972 &ndash;
** Pedro Baigorri, nafar iraultzaile eta abenturazalea (j. 1939).
** Alexandre Camino, lapurtar politikaria (j. 1897).
* 1982 &ndash; Miguel Amilibia, euskal abokatu eta politikaria (j. 1901).
* 2006 &ndash; José María Galardi, Real Sociedadeko gipuzkoar futbolaria (j. 1931).
* 2016 &ndash;
** Laura Irasuegi Otal, Euskal Herriko lehenengo emakume kolegiatua Bide, Ubide eta Portu ingeniarien Elkargoan (j. 1923).
** Maddi Pelot, euskal idazlea (j. 1947).
* 2024 &ndash; Luis Baraiazarra, bizkaitar maisua, karmeldarra, euskal filologian lizentziatua eta euskaltzain urgazlea (j. 1940).

### Mundua 
* 404 &ndash; Elia Eudoxia, Bizantziar Inperioko enperatriza.
* 877 &ndash; Karlos II.a Burusoila, Mendebaldeko Frantziako erregea (j. 823).
* 1014 &ndash; Samuel Bulgariakoa, Bulgariako enperadorea (tsarra).
* 1101 &ndash; Bruno Koloniakoa, kristau lekaidea, Kartusiar Ordenaren sortzailea (j. ).
* 1397 &ndash; Vuk Branković, Erdi Aroko aitoren-seme kosovarra (j. 1345).
* 1517 &ndash; Frai Bartolomeo, italiar margolaria (j. 1472).
* 1632 &ndash; Ana Cleveskoa, alemaniar noblea (j. 1552).
* 1644 &ndash; Elisabet Borboikoa, Frantzia eta Nafarroako infanta eta Espainiako erregina ezkontidea (j. 1602).
* 1786 &ndash; Antonio Sacchini, italiar musikagilea (j. 1730).
* 1819 &ndash; Karlos Emanuel IV.a Sardiniakoa, Sardiniako erregea (j. 1751).
* 1825 &ndash; Bernard Germain de Lacépède, frantziar zoologo, politikari eta musikaria (j. 1756).
* 1849 &ndash; Lajos Batthyány, Hungariako lehen ministroa (j. 1807).
* 1873 &ndash; Paweł Edmund Strzelecki, poloniar esploratzaile eta geologoa, Australiako esplorazioengatik ospetsua (j. 1797).
* 1880 &ndash; Benjamin Peirce, estatubatuar matematikaria eta astronomoa (j. 1809).
* 1881 &ndash; Claire de Chandeneux, frantziar idazlea (j. 1836).
* 1883 &ndash; Antónia Pusich, portugaldar poeta, antzerkigile, kazetari, piano-jotzaile eta musikagilea (j. 1805).
* 1889 &ndash; Jules Dupré, frantziar margolaria (j. 1811).
* 1891 &ndash;
** Karlos Württembergekoa, Württembergeko erregea (j. 1823).
** Irina Koni, errusiar aktore eta idazlea (j. 1811).
** Charles Stewart Parnell, irlandar politikari nazionalista, Irlandako Alderdi Parlamentarioaren sortzailea (j. 1846).
* 1892 &ndash; Alfred Tennyson, ingeles olerkaria (j. 1809).
* 1893 &ndash; Ford Madox Brown, ingeles margolaria (j. 1821).
* 1905 &ndash; Ferdinand Paul Wilhelm Richthofen, *Richthofengo baroia*, alemaniar geografo eta geologoa (j. 1833).
* 1912 &ndash; Auguste Beernaert, Belgikako lehen ministroa, 1909ko Bakearen Nobel Saria (j. 1829).
* 1917 &ndash; Jenny Maria Ödmann, suediar idazlea (j. 1847).
* 1928 &ndash; Pádraic Ó Conaire, irlandar kazetari eta idazlea (j. 1882).
* 1936 &ndash; Gyula Gömbös, Hungariako lehen ministroa (j. 1886).
* 1941 &ndash; Sara Justo, argentinar odontologoa eta hezitzailea (j. 1870)
* 1942 &ndash; Lorenzo Aguirre, espainiar margolari eta polizia, fusilatua (j. 1884).
* 1946 &ndash; Per Albin Hansson, Suediako lehen ministroa (j. 1885).
* 1951 &ndash; Otto Fritz Meyerhof, alemaniar sendagile eta biokimikaria, 1922ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1884).
* 1953 &ndash; Vera Mukhina, sobietar eskultorea (j. 1889).
* 1973 &ndash; Margaret Wilson, estatubatuar eleberrigilea (j. 1882).
* 1979 &ndash;
** Elizabeth Bishop, estatubatuar poeta (j. 1911).
** Ľudmila Pajdušáková, eslovakiar astronomo eta fisikaria (j. 1916).
* 1980 &ndash;
** Jean Robic, frantziar txirrindularia (j. 1921).
** Shigemaru Takenokoshi, japoniar futbolaria (j. 1906).
* 1981 &ndash; Anuar as Sadat, Egiptoko presidentea (j. 1918).
* 1984 &ndash; George Gaylord Simpson, estatubatuar paleontologoa, Eboluzioaren Teoria Sintetikoaren egileetako bat (j. 1902).
* 1989 &ndash; Bette Davis, estatubatuar aktorea (j. 1908).
* 1992 &ndash; Denholm Elliott, ingeles aktorea (j. 1922).
* 1995 &ndash; Paul Baize, frantziar pediatra eta astronomo zaletua (j. 1901).
* 1996 &ndash; Gilles Hénault, kanadar poeta, kazetari eta arte-kritikaria (j. 1920).
* 1999 &ndash; Amália Rodrigues, *Rainha do Fado*, portugaldar abeslaria, fadista klasiko ezagunenetarikoa (j. 1920).
* 2000 &ndash;
** José Cabanis, frantziar idazlea (j. 1922).
** Cuco Sánchez, mexikar herri-musika egile eta abeslaria (j. 1921).
* 2002 &ndash; Claus von Amsberg, Beatriz I.a Herbehereetakoa erreginaren ezkontidea (j. 1926).
* 2004 &ndash; Veríssimo Correia Seabra, Ginea-Bissauko estatuburua (j. 1947).
* 2008 &ndash; Paavo Haavikko, finlandiar dramaturgo eta poeta, Finlandiako funtsezko egileetako bat (j. 1931).
* 2011 &ndash; Diane Cilento, australiar aktorea (j. 1933).
* 2012 &ndash;
** Chadli Bendjedid, Aljeriako presidentea (j. 1929).
** John Jamieson Carswell Smart, ingeles filosofoa (j. 1920).
* 2015 &ndash;
** Christine Arnothy, hungarian jaiotako frantziar idazlea (j. 1930).
** Arpad Göncz, Hungariako presidentea eta hungarierazko idazlea eta itzultzailea (j. 1922).
* 2017 &ndash; Ralphie May, estatubatuar aktore eta telebista aurkezlea (j. 1972).
* 2018 &ndash;
** Montserrat Caballé, kataluniar sopranoa (j. 1933).
** Viktoria Marinova, bulgariar ikerketa kazetaria, eraila (j. 1988).
* 2019 &ndash;
** Ginger Baker, ingeles musikari eta bateria-jotzailea (j. 1939).
** Larry Junstrom, estatubatuar baxu-jotzailea, *Lynyrd Skynyrd* taldearen sortzaileetako bat (j. 1949).
* 2020 &ndash; Eddie Van Halen, herbeheretar-estatubatuar rock gitarra-jotzailea, *Van Halen* taldearen sortzaileetako bat (j. 1955).
* 2021 &ndash;
** Tomoyasu Asaoka, japoniar futbolaria (j. 1962).
** Otilia Larrañaga, Mexikoko dantzari eta aktorea (j. 1931).
* 2022 &ndash;
** Michel Herjean, bretoi sindikalista eta independentista (j. 1943).
** Sara Lee, estatubatuar borrokalari profesionala (j. 1992).
** Phil Read, ingeles motoziklista, zazpi aldiz motoziklismoko munduko txapelduna (j. 1939).
* 2024 &ndash; Johan Neeskens, herbeheretar futbolari eta entrenatzailea (j. 1951).
* 2025 &ndash; Mohamed Tahir Ayala, Sudango lehen ministroa (j. 1951).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Zigor eta Maritxu.

## Kanpo estekak 
Urriaren 5 | Urteko egutegi | Urriaren 7