open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Álvaro Pérez Alonso

**Álvaro Pérez Alonso** (Otxarkoaga, Begoña, Bilbo, 1985eko apirilaren 3a) euskal politikaria da, PSE-EEko zinegotzia Bilbon 2019tik, Otxartabe Kirol Klubaren sortzailea, Otxarkoagako Auzo Elkarteko lehendakari ohia. 

## Lan-formazioa eta ibilbidea 
Komertzio eta Marketing goi mailako gradua bukatu zuen 2004an Txurdinagan, eta gero Gizarte Hezkuntza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean 2008an bukatu zuela.

Lehenago Otxarkoagako hainbat elkartetan aritu izan zen, gehienetan koordinatzaile gisa, besteak beste hauetan: Otxarkoagako Auzo-Elkartea (presidentea),

.

.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Begoña Gil

## Kanpo estekak 
*Facebook: Alvaro Perez
*Instagram: alvarotxar
*Twitter: @alvarotxar
Aleksandr Li

**Aleksandr Li** (1974ko urtarrilaren 17a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Werner Vallejo

**Carmen Werner Vallejo** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1953) madrildar dantzaria eta  koreografoa da. 2007an Dantza Sari Nazionala jaso zuen sorkuntza modalitatean. 2020. urtean Arte Ederretako merezimenduaren urrezko domina jaso zuen.

## Ibilbidea 
Carmen Werner dantzari eta koreografoa da, eta, gogoratzen duenetik, betidanik, dantzan egin du. 

## Sariak 
* 2000. urtean Madrilgo Erkidegoko Kultura Saria, Dantza modalitatean.

* 2001. urtean Aristóteles Onassis Fundazioaren Nazioarteko Saria, jatorrizko koreografiarengatik.

* 2001. urtean Gironako XIII. Zinemaldiko Aipamen Saria
* 2007. urtean Espainiako Kultura Ministerioak emandako Dantza Sari Nazionala, sorkuntza modalitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dantzaren behin-behineko web-a
Cortinarius decipiens var. atrocaeruleus

***Cortinarius decipiens var. atrocaeruleus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Cortinarius atrocaeruleus*, *Hydrocybe atrocaerulea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,4  eta 4 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakoa, gero zabaldua erdian titi puntazorrotzarekin, beltzaxka hezetasunean, arre-gaztaina kolorekoa lehorrean, leuna, ertzean errezel zuri batez apaindua, bilotsua, zetaduna.

**Orriak:** Kafesne kolorekoak, ez oso estu eta luzera desberdineko orritxoekin; oinera biribilduak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,6 cm bitarteko diametroarekin, zilindrikoa, luzanga, gunetan nabarmen apaindua errezel zuriarekin, gainazala arrexka-lila kolorekoa du.

**Haragia:** Zurixka urdindua oinean, arrexka kapelan. Pelargonaren usain arin batekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Atrocaeruleus* epitetoa latinetik dator, beltza esan nahi duen “ater” hitzetik eta urdina esan nahi duen “caeruleus” hitzetik. Bere koloreengatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen basoetako leku hezeetan edo sasietatik gertu.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius aureofulvus

***Cortinarius aureofulvus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Phlegmacium aureofulvum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, gero zabalduagoa, kolore bizi iraunkor eder batekoa, ertzean hori-sufre kolorea du eta erdirantz lehoi kolorea, nahiko likatsua, distiratsua eguraldi lehorrarekin, geruza banangarriarekin. Ertza barrurantz biribildua.

**Orriak:** Estu samar, itsatsiak, pixka bat mehetuak. Horiak, gero herdoil kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa. Labur samarra eta erraboilduna, isla berdexka bereizgarriekin eta behean erraboil gorri-arre koloreko lodi batekin. Luzaroan  gortina hori oso nabariarekin oinean, herdoil koloreko esporekin zikindua.

**Haragia:** Zuria, kapelaren azalaren azpian hori arin kolorekoa eta baita oinaren erraboilean ere; usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Aureofulvus* epitetoa berriz latinetik dator, urre kolorea esan nahi duen “aureus” hitzetik eta lehoi kolorekoa esan nahi duen, “fulvus” hitzetik. Kapelaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius aureoturbinatus* antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan, betez ere *Picea excelsa* izeien azpian.

### Banaketa eremua 
Batez Norvegia, Suedia eta Finlandia ere, Frantzia, Alemania, Espainia, Estonia, Polonia, Austria, Alpeak, Eslovenia, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergey Martynov

**Sergey Martynov** (1965eko uztailaren 22a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tolosaldeko 3 Tontorrak

**Tolosaldeko 3 Tontorrak** edo **T3T**, Ernio, Uzturre eta Erroizpe-Lartemendia gurutzatuz Tolosaldea zeharkatzen duen mendi maratoia da.

## Historia 
2015ean izan zuen lehen edizioa eta 2017an T2T (maratoi erdia) ere jokatzen hasi zen. 2020ko ekitaldia ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren erruz.

## T3T 
Irteera eta helmuga Tolosako Triangulo plazan ditu. Hasieran Ernio igotzen dute eta hori da ibilbideko puntu garaiena. Ondoren Irurara jasiten da, punturik baxuena, eta Uzturre igotzen da. Kaxkubitik pasa, Elduainera jaitsi eta azkenik Erroizpe igotzen da.

2025eko ekitaldia bertan behera gelditzekotan egon zen eguraldi txarrarengatik. Azkenean aurrera egin zuten antolatzaileek, ibilbidea nabarmen murriztuta ordea.

### Palmaresa 
* 2025ean ibilbidea laburtu beharra izan zuten.

## T2T 
Irteera eta helmuga Tolosako Triangulo plazan ditu eta Tolosa-Ibarra-Larte-Elduain-Belabieta-Uzturre-Tolosa ibilbidea egiten da.

### Palmaresa 
* 2025ean ibilbidea laburtu beharra izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irina Leonova

**Irina Leonova** (Almaty, 1961eko otsailaren 3a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estelle Harris

**Estelle Harris** (New York, 1928ko apirilaren 22a - Palm Desert, Kalifornia, 2022ko apirilaren 2a) aktore estatubatuarra izan zen, batez ere ezaguna *Seinfeld* telesailan egindako Estelle Costanza paperagatik.

## Ibilbide artistikoa 
Seme-alabak hazi ondoren, aktore lanetan hasi zen eta telebistako iragarkietan arrakasta izan zuen, eta 23 iragarki egin zituen urtebetean.
1977an, *Looking Up* filmean hasi zuen bere karrera luzemetraietan, New Yorken langile-klaseko familia judu bateko hiru belaunaldiren inguruko filma.

## Filmografia 
**Toy story 4 *(2019) (ahotsa)
**CBGB* (2013)
**Futurama *(2012, Velma Farnsworth)
**Sonny with a Chance *(2010, 1 episodio)
**Toy Story 3 *(2010) (ahotsa)
*''Movin' In* *(2008)*
**The Grand* *(2007)*
**Case Closed* *(2007)*
**iCarly* *(2007)*
**Queer Duck: The Movie* *(2006)* (ahotsa)
**Tarzán 2* *(2005)* (ahotsa)
**The Suite Life of Zack & Cody* *(2005-2007)*
**Hidden Howie: The Private Life of a Public Nuisance* *(2005)*
**A Dairy Tale (2004)* (ahotsa)
**Home on the Range* *(2004)* (ahotsa)
**Teacher's Pet* *(2004)* (ahotsa)
**Dave the Barbarian* *(2004-2005)* (ahotsa)...Lula
**Brother Bear* *(2003)* (ahotsa)
**No Prom for Cindy* *(2002)*
**Good Advice* *(2001)*
**Dancing in September* *(2000)*
**What's Cooking?* *(2000)*
**Playing Mona Lisa* *(2000)*
**Toy Story 2* *(1999)* (ahotsa)
**Lost & Found* *(1999)*
**Queer Duck* *(1999)*
**Addams Family Reunión* *(1998)*
**The Odd Couple II * *(1998)*
**My Giant* *(1998)*
**Chairman of the Board* *(1998)*
**Out to Sea* *(1997)*
**The West Side Waltz* *(1995)*
**Perfect Alibi* *(1995)*
**Ski Hard* *(1995)*
**Good Advice* *(1993)*
**This Is My Life* *(1992)*
**Stand and Deliver* *(1988)*
**Once Upon a Time in America* *(1984)*
**Summerdog* *(1977)*
**Looking Up* *(1977)''
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amina bint Wahb

**Amina bint Wahb** (; Meka, 549 - Al-Abwa, c. 576) Mahomaren ama zen, Wahb ibn Abd Manafen alaba, Banu Zuhra klanekoa Quraish leinuan. Abrahamen ondorengoa zen, Ismael semearen bidez. Bere ama Barra bint Abd al-Uzza zen, Abd ad-Dar klanekoa. Abd Allah ibn Abd al-Muttalibekin ezkondu zen.

Kondairak dio argi batek distira egiten zuela bere kopetan, eta hori zela profeta bat erdituko zuenaren promesa. Abd Allahk argia jasoko zuen Aminarekin ezkondu ondoren. Abd Allahren aita Mekako Kaaba sakratuaren zaindaria zen. Ezkondu eta gero, Abd Allah Siriara joan zen bidaian karabana komertzial batean. Joan zenean Amina jada haurdun zegoen. Abd Allah bidaian hil zen, eta ez zen inoiz etxera itzuli. Amina depresioan sartu zen, eta ez zen inoiz depresio horretatik atera. 

Bi hilabete beranduago jaio zen Mahoma. Familia boteretsuetan tradizioa zen bezala, Mahoma basamortura bidali zuten haurtxoa zela. Garai horretan uste zuten basamortuan ikasten zela autodiziplina, noblezia eta askatasuna zer zen. Mahomak horrela ikasi zuen arabiera eta arabiar tradizioak. Denbora horretan Halimah bint Abi Dhuaybek zaindu zuen, Banu Sa'ad leinuko emakume beduino batek. 

Mahomak 5 urte bete zituenean Aminarekin itzuli zen. Aminak Medinara eraman zuen bere familiarekin, baina Mekatik Medinarako bidean 23 kilometro egin eta gero Amina gaixotu eta hil zen.

## Kanpo estekak
Sissel Kyrkjebø

**Sissel Kyrkjebø**, ponte izen soilarekin ezaguna sarri, **Sissel** (Bergen, 1969) Norvegiako sopranoa da.

## Ibilbidea 
Sissel munduko soprano *crossover* onenetakotzat hartu izan dite. Bere musika jarduna zabala izan da estiloetan: pop eta kantu folklorikoak, klasikoak eta aria operatikoak. Batez ere ingelesez eta norvegieraz kantatzen du, baina gaztelaniaz, suedieraz, danieraz, irlanderaz, italieraz, frantsesez, errusieraz, islandieraz, faroeraz, alemanez, napolitanoz, maorieraz, japonieraz eta latinez abestu izan du.

1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990koaren hasieran nabarmendu zen Norvegian. Himno olinpikoa kantatu zuen 1994ko Neguko Joko Olinpikoen irekiera- eta itxiera-zeremonietan, Lillehammerren (Norvegia). Hamarkada berean Plácido Domingoren eta Charles Aznavourre eta José Carrerasekin egin zituen duetoak.

Egin izan ditu kolaborazioak halaber astista hauekin: Andrea Bocelli, Bryn Terfel, Josh Groban, Neil Sedaka, Mario Frangoulis, Russell Watson, Brian May, Tommy Körberg, Diana Krall, Warren G (*Prince Igor* rap-opera crossover hit-ean), Dee Dee Bridgewater eta The Chieftainsekin. Hartu zuen parte halaberhe *Titanic* filmaren soinu-bandan 997an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Medway

**Medway** Kent konderrian dagoen udalerri eta autoritate unitarioa da. Estatistika Nazionalen Bulegoaren arabera, 192,03 km² ditu.

## Herriak
Hona hemen barnean hartzen dituen herriak:

## Herri eta hiri senideak 
Medwayk honako hiri senideak ditu:
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakaya Kikwete

**Jakaya Mrisho Kikwete** (1950eko urriaren 7a) Tanzaniako laugarren presidentea izan zen Tanzaniako politikaria da, 2005etik 2015era bitartean.

Presidente hautatu aurretik, Atzerri Arazoetarako ministroa izan zen 1995etik 2005era, bere aurreko Benjamin Mkaparen agindupean. Afrikako Batasuneko presidente ere izan zen 2008-2009 urteetan eta 2012-2013an Bakeari, Defentsari eta Segurtasunari buruzko Afrikako Hegoaldeko Garapen Komunitateko Troikaren presidente izan zen.

## Kanpo estekak
Marta Hermida

**Marta Hermida Herráez** (Madril, 1997ko maiatzaren 20a) madrildar saskibaloi-jokalaria da, Espainiako Emakumezkoen Ligan oinarri-jokoan eta eskolta postuan jokatzen duena. 1,73 m neurtzen du. 2023-2024an Gasteizko Araski AES taldeak fitxatu zuen. 

CB Majadahonda eta CB Torrelodones taldeetan ibili ostean, Rivas Ecópolisera joan zen. Hor debuta egin zuen Emakumezkoen Ligan eta Euroligan, ondoren Boise Stateko Unibertsitatera emigratu zuen. Han, hiru eraztun lortu zituen, eta, aldi berean, ingeniaritza-gradu bat ikasi zuen.

Unibertsitate horretan, Broncos taldean, fakultate horretan ikusten zen lehen hiruko-bikoitza lortu zuen 35 urtean. Hermidak 22 puntu, 11 errebote eta 10 asistentziarekin osatu zuen partida. Boise Staten egindako ibilbidea arrakastatsua izan zen, eta, azken denboraldian, konferentzia-titulua lortu zuen.

Unibertsitate-ibilbide emankorraren ostean, Espainiara itzuli zen, Kanaria Handiko Spar taldera. Uharte horretan denboraldi eta erdiz jardun zuen. Lortu zituen errendimendu onak zirela-eta, Leganes taldearen arreta piztu zuen. Madrilera itzuli zenean, Marta Hermida izan zen Endesa Emakumezkoen Ligako errebelazioetako bat, azken urtean Espainiako Errebelaziorako hautagaia. 

2022-2023 denboraldiaren azken zatian, Marta Hermidak Frantziako Landerneautalde taldean jokatu zuen, eta, hala, kategoria gorenean egotea lortu zuen. Uda hartan, madrildarrak Australian Ringwood Hawksen esperientzia errepikatu zuen, eta ligako beste titulu bat lortu zuen. 

2023-2024 denboraldian, Gasteizko Kutxabank Araski AES taldeak fitxatu zuen.

## Klubak 
* CB Majadahonda.
* CB Torrelodones.
* 2017-19 Rivas Ecópolis, Emakumezkoen Liga.
* Broncos, Boise State unibertsitatea, Idaho. AEB.
* 2020-21 Spar Kanaria Handia, Emakumezkoen Liga.
* 2021-23 Innova-TSN Leganés, Emakumezkoen Liga.
* 2023 Landerneau, Frantzia.
* 2023 Ringwood Hawks, Australia.
* 2023-2024: Araski AES [Kutxabank], Emakumezkoen Liga.
* 2024: Aguascalientesko panterak, Mexiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soong Ching-ling

**Soong Ching-ling** (; Kunshan, 1893ko urtarrilaren 27 - Beijing, 1981ko maiatzaren 29), ezaguna **Sun Yat-sen Andera** ezizenarekin, txinatar politikari garrantzitsua izan zen, Txinako lehendakariordea 1949 eta 1968 artean, ondoren txinako lehendakari-albokoa 1968tik 1972ra, lehendakariorde berriro ere 1972tik 1975ra bitarte eta Txinako lehendakari 1981ko maiatzaren 16tik maiatzaren 28ra bitarte. 

## Biografia 
Soong Ching-ling Kunshan jaio zen 1893ko urtarrilaren 27 batean. Charlie Soongen alaba zen, predikatzaile laiko metodista bat, bat-batean negozio gizon aberats bilakatu zena. Bere izen kristaua Rosamond zen. Txikitan Shanghaiko Motyeire nesken eskolan ikasi zuen, eta Maconeko Unibertsitate Wesleytarrean lizentziatu zen, Ameriketako Estatu Batuetan. 

1915ean Japonian Sun Yay-senekin ezkondu zen. Ching-lingen gurasoek ez zuten begi onez ikusi ezkontza, eta berarekin harremana hautsi zuten. Kristau gisa, oso gaizki ikusi zuten Sunek Ching-lingek baino 26 urte gehiago izatea. 

Txinara itzulita, Soon ahizpetako bat izan zen, Txinan protagonismo politiko handia izan zuten emakume hirukotea. Txinako lehendakariordea 1949 eta 1968 artean, ondoren txinako lehendakari-albokoa 1968tik 1972ra, lehendakariorde berriro ere 1972tik 1975ra bitarte eta Txinako lehendakari 1981ko maiatzaren 16tik maiatzaren 28ra bitarte. Hurrengo egunean hil zen.

## Kanpo estekak
Laura Aliaga

**Laura Aliaga Romero** (Alacant, 1994ko azaroaren 4a) Alacanteko saskibaloi-jokalari profesionala da, Espainiako Emakumezkoen Ligan hegal postuan jokatzen duena. 1,86 m neurtzen du. 2023-2024an Gasteizko Araski AES taldeak fitxatu zuen.

Nazioartekoa izan zen Espainiarekin, beheko kategorietan.

Lugoko taldean 5 denboralditan egon zen bitartean, kapitaina izan zen, EuroCup delako txapelketa jokatu zuen, eta partida batean izan ezik, beste guztietan jardun zuen.

2023-2024an Gasteizko Araski AES taldeak fitxatu zuen taldeari laguntzeko helburuaz.

## Klubak 
* B.K. San Blas Alacant (prestakuntza kategoriak).
* 2008/10 Segle XXI Juniorra.
* 2011/12 Segle XXI emakumezkoen ligan2.
* 2012/13 Beroil Ciudad (Burgos).
* 2013/15 EE CORTEGADA (PORTOMAR CORTEGADA), Emakumezkoen Ligako 2. mailan.
* 2015/16 KZ ZAMARAT (Quesos El Pastor de la Polvorosa), Emakumezkoen Ligan.
* 2016/17 EE SEDIS BASKET (Cadi La Seu), Emakumezkoen Ligan.
* 2016/17 CB Imprenta Bahía (Instituto de fertilidad Air Europa), Emakumezkoen Ligako 2. mailan.
* 2016/17 Ciclista Olímpico de LaBanda, Superliga Argentina, udan.
* 2017/18 C. Bembibre kiroldegia (Embutidos Pajariel Bembibre PDM), Emakumezkoen Ligan.
* 2018/23 Ensino Lugo Saskibaloi Kluba (Durán Maquinaria Ensino), Emakumezkoen Ligan.

* 2023-2024: Araski AES [Kutxabank], Emakumezkoen Liga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Judith Resnik

**Judith Arlene Resnik** (Akron, Ohio; 1949ko apirilaren 5a - Cañaveral lurmuturra, Florida, 1986ko urtarrilaren 28a) ingeniaritza elektrikoko doktorea, software-ingeniaria, ingeniari biomedikoa, pilotua eta astronauta estatubatuarra izan zen. Bigarren emakume estatubatuarra izan zen espazioan, eta laugarrena mundu osoan. Guztira 145 ordu izan zen orbitan. IEEEren «Judith Resnik» saria haren omenez izendatu zuten. *Challenger* transbordadore espazialean hil zen, STS-51-L misioa martxan jarri zenean.

Judith Resnik Carnegie Mellon Unibertsitatean onartu zuten, SAT proban puntuazio perfektua lortu zuen Estatu Batuetako historiako 16 emakumeetako bat izan baitzen. Ingeniaritza elektrikoan graduatu zen Carnegie Mellonen, eta, ondoren, ingeniaritza elektrikoan doktoretza lortu zuen Marylandeko Unibertsitatean. Txikitatik ezaguna da eraginkorra izateagatik, eta RCArentzat misiletan eta radarrekin egindako proiektuetan lan egin zuen Estatu Batuetako armadarentzat. Xerox korporaziorako softwarearen garapeneko ingeniari seniorra izan zen, eta helburu berezietako zirkuitu integratuetan ikerketa bat argitaratu zuen 28 urte zituela, NASAko astronauten programarako errekrutatu aurretik. Astronauten programan entrenatzen zuen bitartean, NASAren misioetarako softwarea eta prozedura operatiboak garatu zituen. Pilotua ere izan zen, eta ingeniaritza biomedikoko ikerketekin lagundu zuen Estatu Batuetako Osasun Institutu Nazionalerako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
June Carmona

**June Carmona Alonso** (Gasteiz, Araba, 2005eko martxoaren 23a) arabar saskibaloi-jokalari profesionala da, Espainiako Emakumezkoen Ligan oinarrizko posizioan jokatzen duena. 1.73 metroko altuera du. Gasteizko Araski AES taldeko harrobian hasi, eta, 18 urte zituela, 2023-2024an  lehen taldera pasatu zen.

## Ibilbidea 
June Carmona Alonso arabarrak Gasteizko Araski AES harrobian hasi zen. Junior Euskal Ligako denboraldi handiaren ostean, lehiaketako MVPa izan zen, oinarria. Gainera, Junek Lehen Mailako Silken Hoteles Araski hotelekin konbinatu zuen juniorren presentzia.

2023ko uztailean jakinarazi zen 2023-2024ko denboraldian lehen taldeko kidea izango zela Marina Ortiz de Zárate eta Maider Castellano taldekideekin batera eta Espainiako Emakumezkoen Ligan jardungo zuela, Madalen  Urietaren zuzendaritzapean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Medway (argipena)

**Medway** izan daiteke:

## Toponimoak 
;AEB
* **Medway**, Kansasko udalerria.
* **Medway**, Maineko herria.
* **Medway**, Massachusettsko herria..
* **Medway**, Ohioko herria..

:Ingalaterra:
* **Medway**, Kent konderriko autoritate unitarioa.
* **Medway**, ibaia.

## Guduak 
* **Medwayko gudua**, Britanian k.o. 43an egina.
* **Medwayko erasoa**, Chathamen 1667an egina.

## Garraioa 
* **Medway**, portugaldar trenbide-operadorea.
Museoa (telesaila)

thumb|Cardiffko Museo Nazionala
**Museoa** (galeseraz, *Yr Amgueddfa*) galeserazko telesail bat da, Fflur Dafydd eleberrigile galestarrak sortu eta idatzia eta Boom Cymru ekoiztetxe galestarrak ekoitzia. Bi denboraldi ditu, lehena 2021ekoa, eta bigarrena 2022koa, seina atalekin. BAFTA Cymru saria irabazi zuen 2022an.

Bi denboraldiak euskarara bikoiztu eta Primeran plataforman eskaini ziren 2024tik aurrera.

## Sinopsia
Telesailaren istorioak Cardiffko Museo Nazionala du ardatz eta suspentse eta thriller psikologiko osagaiak ditu.

Dela Howells (Nia Roberts) Cardiffko Museo Nazionaleko zuzendari nagusi postura igo berri duten adin ertaineko emakume bat da, bi seme-alaba nagusiren ama, baina aldi berean lan-ibilbide arrakastatsua duena eta, itxuraz, familia-bizitza perfektua ere baduena. Hala ere, telesaileko ataletan zehar, ezkutuan hainbat sekretu ere badituela ikusiko da, eta sekretu horiek argitara ateratzen hasiko dira

Postuaz jabetzeko egiten den gala handi batean, Caleb (Steffan Cennydd) izeneko mutil gazte bat ezagutuko du, bere seme gay Danielen (Samuel Morgan-Davies) gonbidatu gisa agertzen dena. Emakumea guztiz liluraturik gelditzen da mutilarekin eta ondoko egunetan maitasun-harreman sutsu bat hasiko dute. Baina Calebek arrazoi ilunak ditu harreman hori berarekin edukitzeko, eta mutila nolabait kontrolatzen duen norbait dago itzalpean. Dela harreman horretan inplikatzen den neurrian, onartzen hasten da bere bizitza ez dela berak zioen bezain arrosa kolorekoa. Pitzadurak daude bere familia-bizitzan, senarrarengandik urrunduta dagoela eta seme-alabentzat amarik onena ere ez dela izan hasten da pentsatzen. 

Museoa bera eszenatoki soil bat baino gehiago da; telesaileko beste pertsonaia bat bihurtzen da. Artelan eta objektu historikoz betetako korridore eta galeriek etengabe oroitaraziko dituzte ezkutuko hainbat sekretu eta kontatu gabeko hainbat istorio, artearen faltsifikazioarekin eta lapurtutako artelanekin zerikusia dutenak. Klaustrofobia eta misteriozko geruza bat gehitzen du museoaren atmosferak, berehalako arriskuaren sentsazioa areagotuz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Eustakio Garnier

**Eustakio I.a Garnier**, **Eustakio Grenier** edo **Eustakio Granier** ere deitua (c. 1070 – 1123ko ekainaren 15a) flandestar gurutzatua izan zen.

Lehenengo Gurutzadan parte hartu ondoren. 1101ean Zesareako jaun eta 1110ean Sidoneko jaun izendatu zuten. 1123ko apirilaren 18an Jerusalemgo kondestable eta baile aukeratu zuten Balduin II.a Jerusalemgoa errege gatibualdian. Hil baino lehentxeago, Fatimien armada bat garaitu zuen Jibneheko guduan. Latindarren Santa Maria eliza lurperatu zuten.

Emma Chocqueskoarekin ezkondu eta Jeriko hiria hartu zuen dotean. Gerard eta Walter izeneko bi seme biki izan zituzten. Bere ondorengoek Zesareako jaurerria gobernatzen jarraitu zuten XIII. mendera arte.

## Bibliografia 
* Murray, Alan V. (2000). The Crusader Kingdom of Jerusalem: A Dynastic History, 1099–1125. Prosopographica et Geneologica. ISBN 978-1-9009-3403-9.
* Haigneré (abbey), Daniel (1892). Les hommes illustres du diocèse de Thérouanne qui après la première Croisade furent au nombre des dignitaires de la terre sainte in Bulletin de la Société des antiquaires de la Morinie, pages 471-490). Société des antiquaires de la Morinie.
* Meller, Charles (1904). Les Flamands du Ternois (in Mélanges Paul Frédéricq: hommage de la Société pour le progrès des études philologiques et historiques). Société pour le progrès des études philologiques et historiques, Brusela.
* Barber, Malcolm (2012). The Crusader States. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11312-9.
* Lock, Peter (2006). The Routledge Companion to the Crusades. Routledge. ISBN 9-78-0-415-39312-6.
* Riley-Smith, Jonathan (1973). The Feudal Nobility and the Kingdom of Jerusalem, 1174-1277. Macmillan.
* Runciman, Steven (1989). A History of the Crusades, Volume II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100-1187. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06163-6.

## Kanpo estekak
Autoritate unitario

**Autoritate unitarioa** tokiko gobernuaren funtzio guztiez arduratzen den agintaritza mota bat da, barnean duen arloaren barruan, edo funtzio gehigarriak betetzen dituena, herrialdearen zatirik handienean normalean gobernu nazionalak edo maila handiagoko gobernu azpinazional batek egiten dituenak.

Autoritate unitario tipikoek konderri bat edo eskualdeko beste administrazio mota bat edozein dela ere funtzionatzeko bezain handiak diren hiriguneak dituzte bere barnean. Batzuetan, beren herrialdean beste erakundeetatik bereizten diren erakunde azpinazionalak dira, lehenengoen barruan ez dagoelako administrazio-maila baxuagorik, azkenekoetan ez bezala.

## Erresuma Batua 
Erresuma Batuaren barruan, Autoritate unitarioak () direlakoak Ingalaterran eta Galesen tokiko agintariak dira administrazio-maila baxuagoa dutenak, 1992ko Tokiko Gobernuaren Legeak ezartzen duenaren arabera, eta tokiko gobernuaren ia funtzio guztien arduradunak dira, bere mugen barruan.

Ingalaterrako zatirik handienean dagoen bi maila administratiboko sistema osatzen dute, tokiko gobernuaren funtzioak konderrietako kontzejuen () eta barrutietako kontzejuen () artean banatzen direlarik. 1996ra arte, bi mailako antzeko sistema bat egon zen Eskozian eta Galesen, baina hura erabat ordezkatu du banaketa bateratuen sistema batek, Ingalaterrako lurraldean ez bezala. Ipar Irlandak 1973tik du sistema bateratua.

## Kanada 
Kanadan normalean "maila bakarreko udalerriak" () izenez ezagutzen dira, eta probintzietan gobernu-maila bakarra duten udalerriak daude, eta ohikoena tokiko gobernuaren bi maila egotea da. Ez dira nahastu behar tokiko gobernuaren goragoko mailarik ez duten probintzietako udalerriak administrazio-maila bakarreko udalerriekin, horiek baitira probintziako tokiko gobernu-maila "bakarra".

Maila bakarreko udalerri baten egitura aldatu egiten da. Gehienek gobernu-maila altuagorik gabeko hiri gisa funtzionatzen duten bitartean, batzuek eskualdeko udalerrien konderri gisa funtzionatzen dute, azpiko udal-banaketarik gabe. Kanadako maila bakarreko udalerri gehienak Ontarion daude. Bertan, estatistika-dibisioak (errolda-dibisioak) eta udalerri bereiziak daude.

## Alemania 
Alemanian, hiri-barruti ) termino baliokidea da tokiko eta barrutiko administrazio-mailaz arduratzen den hiri batentzat ().

## Zeelanda Berria 
Zeelanda Berrian, autoritate unitarioei barruti-kontseilu deritze eta eskualde baten funtzioak betetzen dituen barruti edo hiriak dira. Zeelanda Berriak lau autoritate unitario ditu: Gisborne, Nelson, Tasman eta Marlborough. Chatham uharteetako Kontseilua ez da agintaritza bateratutzat hartzen, nahiz eta eskualde-kontseilu gisa jarduten duen 1991ko Baliabideak Kudeatzeko Legearen helburuetarako.

## Polonia 
Polonian,  edo  bat (*powiat* eskubideak dituen hiria edo hiri-barrutia) barrutiaren administrazio-mailaren arduraduna ere bada (*powiat*), beste powiat baten parte izan gabe (adibidez, Poznań, Krakovia, Łódź). Guztira, Poloniako 65 hirik dute estatus hori.

## Kanpo estekak
Lena Horne

**Lena Mary Calhoun Horne** (1917ko ekainaren 30 - 2010eko maiatzaren 9) estatubatuar abeslari, aktore, dantzari eta eskubide zibilen mugimenduko aktibista izan zen. Horneren ibilbidea luzea izan zen, 70 urte baino gehiagoz film, telebista eta antzokietan aritu baitzen. Hamasei urte zituela Cotton Clubeko abesbatzan hasi zen, ondoren nightclubetan aritu zen Hollywooden eta Broadwayn ibili aurretik. 

Afro-amerikar antzezle gisa, eskubide zibilen mugimenduarekin bat egin zuen, eta 1963ko Lanaren eta Askatasunaren aldeko Washingtonera Martxan hartu zuen parte. Ondoren nightclubetara itzuli zen, eta telebistan aritu zen, hainbat disko argitaratu zituen bitartean. 1980ko martxoan erretiratuko zela esan zuen, baina ondoren *Lena Horne: The Lady and Her Music* antzezlana aurkeztu zuen, 300 aldiz antzeztu zena Broadwayn. Ondoren, tour bat antolatu zuen show berberarekin, sari eta laudorio asko jaso zituena. 1990ko hamarkadatik aurrera noizbehinka abesti berriak grabatu zituen, eta 2000ko hamarkadan utzi zuen bizitza publikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herekeko tapiz

thumb|250px|Hereken tapiza, zetaz zeta gainean egindakoa.
thumb|250px|Gaur egun tapiz horien ekoizpena gordetzen da.

**Hereke tapizak** eskuz egindako alfonbra turkiarrak dira, eta Hereken ekoizten eta saltzen dira, Turkiako kostaldeko hiri batean. Denbora luzez, Hereke-n bakarrik ekoizten ziren, Istanbuletik 60 km-ra. Zeta, artile eta kotoi konbinazio bat eta, batzuetan, urre edo zilarrezko hariak erabiltzen dira.

## Historia 
Abdulmezid I.a sultan otomandarrak Herekeren Manufaktura Inperiala sortu zuen 1841ean, Bosforoko Dolmabahçe jauregiko ehun guztiak ekoizteko. Otomandar Inperioko artista eta alfonbra ehule onenak bildu zituen Hereken, non kalitate handiko alfonbrak eta diseinu paregabeko alfonbra handiak ekoizten hasi ziren. Dolmabahçe jauregiko lanak amaitu ondoren, otomandar sultanek Herekeren alfonbrak oparitu ohi zizkieten erregetzako kide jakin batzuei, hiria bisitatzen zuten noble eta estatistei. 1890era arte ez zitzaien utzi Istanbulgo merkatari batzuei Hereke-n egindako piezetako batzuk saltzen.

Otomandar Inperioaren amaierarekin, Hereke alfonbren ekoizpena murriztuta geratu zen XX. mendearen erdialdera arte; orduan Herekeren maisu ehule batzuek berriz ere alfonbrak ekoiztu zituzten, jauregi otomandarren alfonbren tradizioari jarraituz. 

1920an, Herekek estatuak gestionatutako alfonbrak egiteko eskola bat zuen. Bai emakumeak bai haur musulmanak eta kristauak klaseetara joaten ziren.

## Ezaugarriak 
Hereke alfonbrak oso handiak izan ohi dira, jauregi bateko aretoak janzteko modukoak, eta artilez eginak kotoi gainean, gamelu-ilez kotoi gainean, zetaz kotoi gainean eta zetaz ere bai, tamaina txikian lotuak. Bere korapilo bikoitzen zehaztasunak, marrazkiak argi eta garbi erakusteko aukera ematen baitu, kolore-konbinazioekin eta marrazkien harmoniarekin batera, oso estimagarriak egin ditu. Gaur egun, Hereke alfonbrak eta moketak Abdulmezid I.a sultan otomandarraren marrazki tradizionalekin egiten jarraitzen dute, baita motibo tradizional anatolioekin eta gaur egungo motibo figuratiboekin ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kira Muratova

**Kira Muratova** (; Soroca, 1934ko azaroaren 5 - Odessa, 2018ko ekainaren 6), **Kira Georgievna Korotkova** izenarekin jaioa, zinema zuzendari, gidoigile eta aktore ukrainarra izan zen. Bera obra "zinema munduko lan bereizgarri eta bakan" gisa izendatu dute. 

Sobietar Batasunak bere filmetako asko zentsuratu zituen, baina Ukrainan zein Errusian zinema garaikideko pertsonaia garrantzitsu izatea lortu zuen.

Bere bizitzaren parte handi bat Odessan egin zuen, eta bertan garatu zuen ibilbidearen parterik handiena, Odesa Film Studios delakoetan. Sobietar garaian zein post-sobietar garaian aritu zen lanean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ETE Ligako 2024ko denboraldia

**ETE Ligako 2024ko denboraldia** ETE Ligaren zazpigarren denboraldia izan zen. Astillerok lortu zuen garaipena.

## Partaideak 
Zortzi taldek eman zuten izena Ligan parte hartzeko. San Juan itzuli zen bi denboraldiz trainerurik atera gabe egon ondoren eta bestalde Portugalete ez zen uretaratu.

## Estropadak 

## Sailkapena 

### Play-offak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofizialean 2024ko datuak
KwaZulu

**KwaZulu** bantustan bat izan zen, hau da, Hegoafrikako apartheid sistema arrazistaren barruan etnia bantuentzat egokituriko lurralde autonomo bat. 1977an independentzia eskuratu zuen. 1994an, apartheid erregimena suntzitua izan ondoren, Hegoafrikar Errepublikan integratu zen berriro ere. Bantuen zulu herria edo etniarako sortu zuten.

Hasieran, Nongoma hiria lurraldeko hiriburu izendatu zuten, baina 1980an Ulundi hirira lekualdatzea erabaki zuten. Bere sorrera Hegoafrikako Gobernuak bere "apartheid" sistemaren zati gisa ezartzen zuen "garapen bereiziko" politikaren emaitza izan zen. Premisa zulu etniako populazioa zurientzat gordetako eremuetatik modu isolatuan garatu ahal izateko lurralde-eremu bat eskaintzea zen. 1989an KwaZuluk 4,9 milioi biztanle zituen.

Gatsha Mangosutu Buthelezik KwaZulu gobernatu zuen Hegoafrikako gainerako herrialdeekin integratu zen arte, zulu erregearen izenean, bera ere zulu errege familiako kidea baitzen. 1994an konstituzioak Hegoafrikako biztanle guztien arteko berdintasuna onartu zuen, arraza edozein zela ere. Estatuak (bantustanak ere deituak) desagertu egin ziren eta herrialde osoan integratu ziren.

## Barrutiak 1991an 
Hona hemen urte horretan bereizi egin ziren barrutiak eta haien populazioak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vera Mukhina

**Vera Ignatievna Mukhina** (; Riga, 1889ko uztailaren 1aGreg./ekainaren 19aJul. - Mosku, 1953ko urriaren 6a) sobietar eskultorea izan zen. 

Rigan jaio zen, merkatari aberatsen familia batean. Beranduago Moskura joan zen bizitzera, eta bertan arte eskolatan hasi zen ikasten, tartean Konstantin Yuonen eta Ilya Maxkoven eskoletan. 1912an Parisera joan zen Académie de la Grande Chaumièreren ikastera, Antoine Bourdelle irakaslearekin. Italian Pizkundeko eskultura ikasi zuen. Bere obrarik ezagunena *Langilea eta kolkhoztarra* izan zen, 1937ko Parisko Erakusketa Unibertsalan Sobietar Batasunaren pabiloian jarri zena.

1918an Aleksei Zamkovekin ezkondu zen. 1953an hil zen, bularreko anginaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktoria Erresuma Batukoa (argipena)

**Viktoria Erresuma Batukoa** (1819–1901; r. 1837–1901) izen eta titulu berbera daramaten beste bi pertsona daude:
* Viktoria Erresuma Batukoa (1840-1901), bere alaba nagusia eta Alemaniako enperatriza.
* Viktoria Erresuma Batukoa (1868-1935), Eduardo VII.a Erresuma Batukoaren bigarren alaba.
Emakumezkoen Traineru Ligako 2024ko denboraldia

**Emakumezkoen Traineru Ligako 2024ko denboraldia** Euskotren Ligaren hamaseigarren denboraldia izan zen, zortzi traineruz osaturiko bigarren Liga hain zuzen ere. Arraun Lagunak taldea nagusitasun osoz izan zen txapelduna 16 jardunalditatik 15 estropada irabaziz, eta jokoan izan ziren bandera guztiak eskuratuz.

## Historia 
Bigarren ekitaldian zortzi traineru berberek hartu dute parte.

## Partaideak 

## Estropadak 

## Sailkapena 

1 Ligak egin zuen akordioaren arabera Galiziako bi traineruek ez zuten jaitsiera play-offik jokatuko bi urtetan, eta 2024koa zen bigarren denboraldia. Iaz egindako protestaren harira akordioa bertan behera gelditu zen eta azkenak maila galduko du eta azken-aurrekoak jokatu beharko du play-offa.

### Play-offak 
## Patroirik onena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofizialean 2024ko datuak
Mira Furlan

**Mira Furlan** (Zagreb, 1955ko irailaren 7 - Los Angeles, 2021eko urtarrilaren 20) Jugoslaviako abeslari eta zinema zein antzerkiko antzezlea izan zen. Ameriketako Estatu Batuetan Delennen paperagatik famatu egin zen, *Babylon 5* zientzia-fikzioko telesailean. 

## Biografia 
Furlan familia judu batean jaio zen Zagreben, garai hartan Jugoslavia ohiaren zati bat (gaur egun, Kroaziako Errepublikako hiriburua). Koraziako Antzoki Nazionaleko kide izan zen, eta sarritan agertu zen Jugoslaviako pelikuletan eta telebistan, *Otac na službenom putu* Canneseko Zinemaldiaren irabazlea barne.

Bere jaioterriko egoera politikoak zirela eta, Estatu Batuetara joan zen Goran Gajic senarrarekin batera, 1991ko azaroan.
25 bat filmetan parte hartu zuen, *El camino del sur* (1988) koprodukzioan eta *Babylon 5* eta *Lost* telesailetan, hurrenez hurren Delenn eta Danielle Rousseau interpretatuz.

## Kanpo estekak
Brittany Brewer

**Brittany Brewer** (Abilene, Texas, AEB, 1997ko azaroaren 6a) estatubatuar saskibaloi-jokalari profesionala da, Espainiako Emakumezkoen Ligan pibot postuan jokatzen duena. 1,96 m neurtzen du. 2023-2024an Gasteizko Araski AES taldeak fitxatu zuen.

## Klubak 
* 2015/16 Wylie bigarren hezkuntzako eskola (Abilene, Texas, AEB).
* 2016/20 Texas Techeko Unibertsitatea, AEB.
* 2020 Draft-ean hautatua Atlanta Dreams, WNBA, AEB. 5 partida jokatu zituen.
* 2020 Maccabi Haifa, Israel (4 partida jokatu zituen).
* 2021/22 Ladies Liege Panthers, Belgika, ligako finala eta Kopako finalerdiak. (19 partida).
* 2022/23 Eleutheria Moshatou, Grezia (24 partidako liga) eta Eurocup (2 partida).
* 2023-2024: Araski AES [Kutxabank], Emakumezkoen Liga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akwayafe

**Akwayafe** mendebaldeko Afrikako ibaia da, Gineako golkoan itsasoratzen duena. Kamerun eta Nigeria arteko mugaren parte da.

Oron herria Bakassiko jatorrizko populazioa da. 1880ko hamarkadaren erdialdean, esploratzaile alemaniarrak izan ziren Akwayafe ibaian nabigatzen lehenak.

Afrikar manatiak (*trichechus senegalensis*) dituen ibaietako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriele Possanner

**Gabriele Possanner** (1860ko urtarrilaren 27 - 1940ko martxoaren 14) Austrian medikuntzan jardun zuen lehen emakumea izan zen. Benjamin Possanner legelari austriarraren alaba zen, eta sei hiritan bizi izan zen hogei urte bete arte, bere lanagatik maiz aldatzen zelako. 1880ko urrian Vienako Altxor Inperialeko atalburu izendatu zuten, eta familiak, Gabriele barne, Vienan finkatu ahal izan zuen.

Sendagile gisa, Gabrielek mediku-ofizial publiko gisa egin zuen lan Bosnia-Herzegovinan, non emakume musulmanek uko egiten baitzioten gizonezko medikuek artatzeari. Zuricheko Unibertsitateak mediku-titulua eman zion 1894an, baina 1897ra arte ez zuen egin azterketa bigarren aldiz, oraingoan Vienako aztertzaileen aurrean, eta horrek Austrian mediku gisa jarduteko gaitasuna eman zion. Horrela, 1897an Vienako Unibertsitatean mediku titulu batekin graduatu zen lehen emakumea bihurtu zen. Horren ondoren, Austria-Hungariako Inperioan ospitale batean 1903 arte emakume doktore bakarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
PY15 errepide nazionala

**PY15 errepide nazionala** edo **15. errepide nazionala**, **Korridore Biozeanikoa** () izenez ere ezaguna, Paraguaiko Errepublikako 22 errepide nazionaletako bat da. Errepideak 531 kilometroko luzera du eta Paraguaiko Chaco eskualdea zeharkatzen du, Brasilekin muga egiten duen Capitán Carmelo Peralta udalerritik Argentinarekin muga egiten duen Mariscal José Félix Estigarribia udalerriko Pozo Hondo herriraino.

## Ibilbidea 
Errepidea ondorengo biztanleguneetatik igarotzen da, ekialdetik mendebaldera:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Ceaușescu

**Elena Ceaușescu** (jaiotza izena: **Lenuța Petrescu**; 1916ko urtarrilaren 7 - 1989ko abenduaren 25) Errumaniako politikari komunista izan zen, Nicolae Ceaușescu Errumaniako Alderdi Komunistako idazkari orokorraren eta Errumaniako Errepublika Sozialistako liderraren emaztea. Errumaniako Lehen Ministro-ordea izan zen. 

Hasieran batean Elena Ceaușescuk ez zuen protagonismo gehiegirik, bere senarrarekin ezkondu ostean hasi zen publikoki agertzen. Txinara egin zuen bisita ofizialean ikusi zuen Mao Zedongen emazte Jiang Qingek botere posizioa zuela, eta horrek inspiratuta botere gehiago lortzeko bideak aztertzen hasi zen. 1971ko ekainean senarrak Uztaileko Tesia aurkeztu zuen, iraultza kultura txiki bat, eta Elena Aurreikuspen Sozio-Ekonomikoko Batzorde Zentraleko kide hautatu zuten. 1972ko uztailean Elena goranzko bidean hasi zen Errumaniako Alderdi Komunistaren baitan. Urte horretako uztailean Batzorde Zentraleko kide izendatu zuten. 1973ko ekainean Errumaniako Alderdi Komunistako Politburoko kide izendatu zuten, bere senarraren ostean bigarren pertsonarik garrantzitsuena. 1980ko hamarkadan pertsonalitateari kultu kanpaina baten parte izan zen, "Aberriaren Ama" izendatu zuten, eta bere irudi publikoaren gaineko kontrol izugarria ezarri zuen.

1989ko Errumaniako Iraultzaren ostean atxilotu eta bere senarrarekin exekutatu zuten abenduaren 25 batez. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary J. Rathbun

**Mary Jane Rathbun** (Buffalo, 1860ko ekainaren 11 – Washington, 1943ko apirilaren 4a) krustazeoetan espezializatutako estatubatuar zoologoa izan zen. Smithsonian Institutionen lan egin zuen 1884tik hil zen arte. Mila espezie, azpiespezie eta taxon baino gehiago deskribatu zituen.

## Biografia 
Rathbun 1860ko ekainaren 11n jaio zen, Buffalon, New Yorken, eta Charles Rathbun eta Jane Fureyren bost anai-arreben artean gazteena izan zen. Urtebete besterik ez zuenean hil zitzaion ama. Buffaloko eskolara joan zen eta 1878an graduatu zen, baina ez zen inoiz unibertsitatera joan.

1881ean ikusi zuen lehen aldiz ozeanoa, bere neba Richardekin batera Massachusettseko Woods Holera joan zenean. Hau Addison Emery Verrillen laguntzaile zientifiko gisa aritu zen, Verrillen laguntzaile nagusiarekin batera, Sidney Irving Smith kartzinologoarekin. Rathbunek espezimenak etiketatzen, sailkatzen eta dokumentatzen lagundu zuen, eta ordutik krustazeoekin lan egin zuen. 

Washingtonen 1943ko apirilaren 4an hil zen, 82 urte zituela, aldaka hautsi batek eragindako konplikazioen ondorioz.

## Taxonak 
thumb|Callinectes sapidus
thumb|Callinectes rathbunae
Zenbait taxon Mary J. Rathbunen omenez izendatuak izan dira:

* *Hamatoscalpellum rathbunae* (Pilsbry, 1907)
* *Maera rathbunae* Pearse, 1908
* *Paromola rathbuni* Porter Mosso, 1908
* *Synalphaeus rathbunae* Coutiere, 1909
* *Candidiopotamon rathbunae* De Man, 1914
* *Pasiphaea rathbunae* (Stebbing, 1914)
* *Petrolisthes rathbunae* Schmitt, 1916
* *Periclimenes rathbunae* Schmitt, 1924
* *Alpheus rathbunae* (Schmitt, 1924)
* *Campylonotus rathbunae* Schmitt, 1926
* *Callinectes rathbunae* Contreras, 1930
* *Eriosachila rathbunae* Maury, 1930
* *Tritodynamia rathbunae* Shen, 1932
* *Sacculina rathbunae* Boschma, 1933
* *Pinnixa rathbunae* Sakai, 1934
* *Emerita rathbunae* Schmitt, 1935
* *Callianassa rathbunae* Schmitt, 1935
* *Solenocera rathbunae* Ramadan, 1938
* *Thunor rathbunae* Armstrong, 1949
* *Lysmata rathbunae* Chace, 1970
* *Xanthias rathbunae* Takeda, 1976
* *Cyphocarcinus rathbunae* Griffin & Tranter, 1986
* *Asterias rathbunae* Britajev, 1989
* *Lophaxius rathbunae* Kensley, 1989
* *Rhynchocinetes rathbunae* Okuno, 1996
* *Palaeopinnixa rathbunae* Schweitzer & Feldmann, 2000
* *Marratha* Ng & Clark, 2003

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mary Jane Rathbun Papers 1886-1938 Smithsonian Institutioneko artxiboa
* Ornogabeen Zoologia Sailaren historia laburra Smithsonian Institution
* Mary J. Rathbunen edo berari buruzko lanak Interneteko artxiboan
Leonor Medicikoa

**Leonor Medicikoa** (; Florentzia, 1567ko otsailaren 28 - Cavriana, 1611ko irailaren 9) italiar noblea izan zen. Frantzisko I.a Toscanakoaren eta Joana Habsburgo-Jagellongoaren alaba zen. Amaren aldetik Fernando I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren eta Ana Jagellon Hungaria eta Bohemiakoaren biloba bazen. 

Bizente I.a Gonzaga Mantuakoarekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituzten, tartean Eleonora Gonzaga (1598-1655).

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Kamerun eta Nigeria arteko muga

**Kamerun eta Nigeria arteko muga** estatu bien arteko muga internazionala da. 1.975 kilometroko luzera du eta iparraldetik Txadekin duten tripuntutik hegoalderaino- Ozeano Atlantikoaraino- doa. Haren trazadura 1913ko anglo-alemaniar itun baten emaitza da (Nigeria britainiarren mende zegoen orduan, eta Kamerun alemaniarren mende), bai eta, hasiera batean, Frantziak eta Erresuma Batuak, potentzia kolonialek, eta independentziaz geroztik, Kamerunek eta Nigeriak egindako berrikuspenen emaitza ere.

## Muga-auziak 
Tentsioak luzaroan egon dira bi Estatuen artean beren mugari dagokionez, arazo ekonomikoengatik (Bakassiren hidrokarburoak) eta barne-segurtasunagatik (bereziki, Nigeriak hego-ekialdean mugimendu matxinatu bati aurre egin behar diolako eta aldizka erasoaldi armatuak egiten zituelako Kamerungo lurraldean).

Desadostasun nagusia Bakassi penintsulan dago (1.000 km², gutxi gorabehera), baita atxikitako lurralde-uretan ere, hidrokarburo askoko lurzorua baitute. Nigeriak 1975ean Marouko akordioaren bidez Kamerungo subiranotasuna Bakassirekiko onartu zuen, baina aurrerantzean Nigeriako gobernuak akordio hori salatu zuen, penintsula zenbait alditan militarki okupatu arte. 2002ko urriaren 10ean Nazioarteko Justizia Auzitegiak egindako epaiketa baten ondorioz Kameruni Bakassi  egotzi zioten. Nigeriako agintariek epaiketa hori aplikatzea onartu zuten azkenean, eta 2008ko abuztuaren 14an penintsula Kamerunera itzuli zuten.

Beste auzigaia Txad aintzira zen, Darak uhartea bereziki. Kamerunen ikuspuntutik, 1919ko adierazpen frantziar-britainiar baten bidez ezarri zen muga (Milner-Simon adierazpena), eta Nigeriaren ikuspuntutik, berriz, mugaren mugaketa etenda geratu zen. 2002ko urriaren 10eko ebazpenean, NJAk erabaki zuen Frantziaren eta Britainiaren arteko deklarazioek ondo mugatzen zutela Kamerun eta Nigeriaren arteko muga Txad aintziraren eskualdean, eta ondorioztatu zuen eztabaidatutako eskualdearekiko subiranotasuna Kamerunena zela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Halirou Abdouraman, «Le conflit frontalier Cameroun-Nigeria dans le lac Tchad : les enjeux de l’île de Darak, disputée et partagée», *Culturas Conflictos*, 72, 2008, 57-76. orr.
* Kengne Fodouop, «La contrebande entre le Cameroun et le Nigeria», *Cuadernos de ultramar*, 1988, 161, 5-25. orr.
* Saibou Issa, *Ethnicité, frontières et stabilité aux confins du Cameroun, du Nigeria et du Tchad*, Editorial L'Harmattan, París, 2012, 151. orr. ()
* André-Hubert Onana Mfege, *Le Cameroun et ses frontières: Une dynamique géopolitique complexe*, Editorial L'Harmattan, 2005, 286. orr. ()
* André-Hubert Onana Mfege, *Cameroun, Nigeria, ONU : entre la force de la palabre et la primauté du droit*, Editorial L'Harmattan, 2011, 226. orr. ()
* Zacharie Ngniman, *Nigeria-Camerún la guerra permanente ?*, Ediciones CLE, Jaunde, 1996, 173. orr.

## Kanpo estekak
Belén Funes

**Belén Funes** (Bartzelona, Katalunia, 1984) bartzelonar zinema-zuzendaria eta gidoilaria da.

## Bizitza 
Ripollet-en hazi zen, eta, ESCACen zinema eta ikus-entzunezkoak ikasi eta Kuban gidoi master bat egin ostean, San Antonio de los Bañoseko eskolan, zuzendaritza-laguntzaile gisa aritu zen zenbait filmetan, hala nola *Blog*, *Mientras duermes*, *Rec 3: Genesis, Tengo ganas de ti* eta *Animals*. Script lanetan hasi zen filmetan, hala nola *Tots volem el millor per a ella* edo *El niño*. 2015ean *Sara a la fuga* zuzendu zuen, Malagako Zinemaldian Film Labur Onenaren Zilarrezko Biznagaren irabazlea. Bere bigarren film laburrak, *La Inútil* lanak, 5 sari irabazi zituen Medina del Campoko Zinemaldian eta Gaudí sarietan izendatua izan zen.

Bere lan nabarmenena, *La hija de un ladrón*, Donostiako Nazioarteko Zinemaldiaren 67. edizioan estreinatu zen, eta Greta Fernández protagonistarentzako Emakumezkoen Interpretazio Onenaren saria irabazi zuen. Zinemetan 2019ko azaroaren 29an estreinatu zen.

2020an, hiru Gaudí sari irabazi zituen *La hija de un ladrón* filmarekin: katalana ez zen film onena, zuzendaritza eta gidoi onena, Marçal Cebrian bikotekidearekin partekatua. Handik egun gutxira, zuzendari berri onenaren Goya saria irabazi zuen.

## Filmografia 
### Zinemagile 
### Beste lan batzuk 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2015ean Malagako Zinemaldian Film Labur Onenaren Zilarrezko Biznagar, *Sara a la fuga* lanarekin*.*
* *La Inútil* lanak, 5 sari irabazi zituen Medina del Campoko Zinemaldian
* Gaudí sarietan izendatua izan, La inútil lanarekin.
* 2020an, hiru Gaudí sari *La hija de un ladrón* filmarekin: katalana ez zen film onena, zuzendaritzarik eta gidoirik onena. 
* 2020an, zuzendari berri onenaren Goya saria, la hija del ladron lanarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesse Jane

**Jesse Jane**, **Cindy Taylor**ren izen artistikoa (Fort Worth, Texas; 1980ko uztailaren 16 - Moore, Oklahoma, 2024ko urtarrilaren 24) estatubatuarr aktore pornografikoa eta modelo erotikoa izan zen.

## Lehen urteak 
Fort Worthen (Texas) jaio bazen ere, Estatu Batuetako hegoaldeko eta erdialdeko hainbat tokitara joan behar izan zuen bizitzera, haurtzaroan, aita karrerako militarraren lana zela eta. Eskolan eta institutuan dantza-eskoletara joaten zen, animatzailea zen eta futbolean jokatzen zuen. Derrigorrezko hezkuntza amaitu ondoren, modelo gisa hasi zen. Arlingtonen (Texas) itzuli zen etxera, eta Hooters jatetxe-katerako lanean hasi zen. Eskualdeko zuzendari bihurtu zen, eta telebistako iragarkia egiteko hautatu zuten. Horrez gain, jatetxe-kate famaturako modelo bihurtu zen.

Hawaiian Tropic kosmetiko-katerako modeloa ere izan zen. *Baywatch: Hawaiian Wedding* filmean parte hartu zuen, eta American Dreams Pageant miss eta modeloen erakundearen fotogeniaren saria irabazi zuen.

## Aktore gisa 
2002an, Jessek aktore pornografikoa izatea erabaki zuen, eta Digital Playground estudioarekin harremanetan jarri zen. Haiek kontratu esklusiboa eskaini zioten. Bere ibilbidean, produkzio-etxearekin bakarrik lan egin zuen 2014. urtera arte, eta ezezaguna izatetik 2010eko hamarkadako industriako emakumezko aktorerik ospetsuenetako bat izatera pasatu zen. *Pirates* eta ''Pirates II: Stagnetti's Revenge* film pornografikoetan parte hartu zuen, pirata maltzur batzuen aurka aritzen zen ofizialaren paperan. Filmek milioi bat dolar eta 8 milioi dolar kostatu zuten, hurrenez hurren, inoiz egindako film pornografikorik garestienetakoak. 

Hainbat agerraldi egin zituen aldizkari pornografikoetan, hala nola *Hustler*en, eta mundu osoko aldizkari ez-pornografikoetan. Era berean, bideo batean eta Drowning Pool taldearen *Desensitized* diskoaren azalean agertu zen, eta harreman sentimentalak izan zituen Kid Rock eta Tommy Lee musikariekin.

*Playboy TV*ko *Naughty Amateurs Home Videos'' programako gidari izan zen, eta noizbehinkako agerraldiak izan zituen Estatu Batuetako telebistako saio batzuetan. 2015eko urtarrilean, 2 urteko esklusibotasun-kontratua sinatu zuen Jules Jordan Videorekin.

## Heriotza 
Brett Husaenmueller bikotearekin batera 2024ko urtarrilaren 24an gaindosi baten ondorioz hilda aurkitu zuten, 43 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak