open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La vita agra (filma)

***La vita agra*** 1964ko Carlo Lizzani italiar zinema zuzendariaren film komikoa da, Luciano Bianciardiren izen bereko eleberrian oinarrituta. Italiar 100 film onenen artean sailkatu zuten.

## Sinopsia 
Luciano Bianchi, probintzia bateko intelektuala, Milango metropolira joango da asmo batekin: berrogeita hiru meatzariren heriotza mendekatzeko konpainia handi baten jauregia suntsitzea. Baina, konturatu gabe, hiri handiaren erritmo frenetikoak, kontsumismoak eta klase ertainaren arribismoak garaituko dute Luciano. Anna erromatar komunista gaztearenganako maitasunak ere ez du salbatuko bere porrot intelektualetik.

## Aktoreak 
*Ugo Tognazzi: Luciano Bianchi
*Giovanna Ralli: Anna
*Giampiero Albertini: Libero
*Nino Krisman: Presidentea
*Rossana Martini: Mara Bianchi
*Elio Crovetto: Carlone
*Paola Dapino: Iolanda
*Enzo Jannacci: jatetxeko langilea
*Pippo Starnazza: liburutegiko idazkaria
*Augusto Bonardi: propagandista
*Maria Pia Arcangeli: argitaletxeko zuzendaria
*Pierangelo Priaro: poloniar irakaslea
*Misa Pesaro: Iolandaren ahizpa
*Pupo De Luca: Don Torneri
*Gianni Tonolli: funtzionarioa
*Giuliana Rivera:
*Antonino Faa' Di Bruno:
*Renzo Marignano (kredituetan agertu barik): Fisslinger jn.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lijerica

**Lijerica** Kroaziako Dalmaziako eta Herzegovinako ekialdeko eremu kroaziarretako hari igurtzizko instrumentu bat da. Udare-itxurakoa da, eta arku batekin jotzen diren hiru hari ditu. Eskualdean tradizionala den linđo izeneko dantzari laguntzeko jotzen da. Lijerica izena bizantziar liratik dator (grezieraz: λύρα), Bizantziar Inperioko arku-instrumentutik, ziurrenik eboluzionatu zuena.

Lijerica sarritan herri musikarekin lotzen den arren, eskualdeko konposizio modernoetan ere erabiltzen da. Tresna hau erabiltzeagatik nabarmentzen den artista bat Mate Bulić da.

## Jatorria 
Lijerica estuki lotuta dago Bizantziar Inperioko *lira* (*lūrā*) izeneko musika-tresnarekin, Europako arku-instrumentu gehienen aurrekoa eta garai hartako inperio islamikoetan erabilitako rebab-aren parekoa. IX. mendeko Ibn Khurradadhbih (h. 911) persiar geografoak, instrumentuei buruzko eztabaida lexikografikoan, bizantziar lira bizantziar instrumentu tipiko gisa aipatzen du *urghun-ekin* (organoa), *shilyani-rekin* (ziurrenik arpa edo lira mota bat) eta *salandj-ekin batera*.  Bizantziar lira mendebaldera hedatu zen Europan zehar; XI eta XII. mendeetan, Europako idazleek *bihuela* eta *lira* terminoak elkarren artean erabili zituzten arku instrumentuak izendatzeko. 

Geroko mendeetan, arku-instrumentu mota bi zeuden Europan: forma nahiko karratuagoa den bat, besoetan eutsita, beso-biolaren familia deitua izan zena; bestea, sorbalda leunagoekin eta belaunen artean jarrita, eta zango-biolaren taldekoa zena. Pizkundean, zango-biolak instrumentu dotore eta garrantzitsuak izan ziren; soinu ozenagoa sortzen zuen baso-biolaren familiaren (jatorriz ez hain aristokratikoa) aldean, batzuetan nagusitasuna galdu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lirica - tradicijsko glazbalo hrvatskoga Jadrana
* Hercegovački etno okret Lijerica
María Moreno (margolaria)

**María del Pilar Moreno** **Blasco**, **María Moreno** izenez ezaguna (Madril, 1933ko maiatzaren 14a - *Ibidem,* 2020ko otsailaren 17a), margolaria izan zen, Madrilgo margolari errealisten taldekoa, besteak beste, Antonio López bere  senarra ere taldekidea zen.

## Biografia 
### Prestakuntza 
Madrilgo familia liberal batean jaio zen, eta haurtzaroaren zati bat Valentzian eman zuen.

1954an hasi zen Maria pinturan trebatzen, Madrilgo San Fernando Arte Ederren Eskolan hantxe egin zituen Arte Ederren ikasketak, eta pinturan espezializatu zen. Bertan, hainbat pintore hiperrealista ezagutu zituen, errealismo madrildar deritzonaren parte zirenak. Horien artean, Espainiako errealismoaren ordezkari garrantzitsuenak: Amalia Avia (1930-2011), Antonio López García (1936), Julio López Hernández (1930-2018), Francisco López Hernández (1932-2017), eta Isabel Quintanilla (1938-2017).

Moreno Espainiako errealisten tradizioan sartu zen, eta haren ezaugarrietan sartzen dira gertaera garaikideen perfekzio teknikoa eta irudikapen errealista. Motiboak eta gaiak ez dira harrigarriak: barnekoak, izadi hilak, ikasketa-eszenak, giza irudiak eta paisaiak. Koadro batzuetan, naturaren ikuspegi xaloa nabaritzen da, marra delikatukoa.
thumb| María Morenori (beste margolari batzuekin batera) omenaldia Ávilako pintoreen muralean.
Antonio López Torres margolariak ere, Antonio Lópezen osabak, eragin nabarmena izan zuen Mariarengan, eta bere paleta kolore argiagoetara bideratu zuen.

Adituek gehien bereizten duten ñabarduretako bat argiaren erabilera da. Bakarkako erakusketa egin zuen Frankfurt-en 1973an, Herbert Meyer-Ellinger galerian, eta Claude Bernard-en Parisen, 90eko hamarkadan. Gainera, *El sol del membrillo* (1992) filmean parte hartu zuen. Morenorena ez zen izan gizonezko homologoek ilundutako emakume artisten kasu bakarra: bera bezala, Madrileko Errealisten taldeko beste artista batzuk, hala nola Isabel Quintanilla, Esperanza Parada eta Amalia Avia, ez dira oso ezagunak.

### Bizitza pribatua 
1961ean Antonio Lópezekin ezkondu zen, Espainiako errealismoaren margolaririk adierazgarrienarekin.  Bikoteak bi alaba izan zituen, María eta Carmen. 

## Margolanak 
Bere lana hainbat bilduma pribatutan eta funts publikoetan dago; Fundació Soriguéren (Lleida) ; ARTIUM Museoan ( Gasteiz ); Toledoko Arte Garaikideko Museoan; Iberdrola Bilduman, ( Bilbo ), eta Hanburgoko Kunsthallen . 

## Filmak 
* La luz de Antonio (filma) 
* El sol del membrillo (filma) Víctor Erice (1992)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guatemala eta Mexiko arteko muga

thumb|400px|Guatemala-Mexiko arteko muga.
**Guatemala eta Mexiko arteko muga** 965 kilometro inguruko luzera duen nazioarteko muga bat da, Erdialdeko Amerikan kokatua. Guatemalako aldean San Marcos, Huehuetenango, Quiché eta Petén departamenduak daude; Mexikoko zatian Chiapas (654 km), Tabasco (108 km) eta Campeche (194 km) estatuak daude.

## Historia 
Mexiko eta Guatemala arteko mugen arazoak izan dira historikoki. Berez, egungo Chiapasen bien herrialdeek erreklamatu zituzten XIX. mendean. 1881ean Justo Rufino Barriosek, Guatemalako presidentea, Soconusco eskualdea eta Chiapas erreklamatu zituen. 1882an, Justo Rufino eta Matías Romero politikari mexikarra Soconuscoren Hacienda de Barriosen bildu ziren. Han Estatu Batuetako mediazioa onartu zuten. Hasierako komenioa New Yorken 1882ko abuztuaren 12an sinatu zen. Urte bereko irailaren 27an behin-betiko Mugen Ituna sinatu zen Mexiko Hirian. Itun horren arabera Guatemalak Chiapas eta Soconusco Mexiko zela onartu zuen. Mugak zehazteko lanek 1902 arte iraun zuten; horretarako bi herrialdeen arteko mugak lerro zuzenez marraztu ziren eta, ondorioz, aldaketa txikiak eman ziren: Soconuscon Guatemalak Suchiate ibaiaraino heldu zen eta Mexikok Motozintla eskuratu zuen.

## Hiriak eta mugako pasabideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuányá zhīshàng

***Zuányá zhīshàng*** (; nazioartean ) 2021eko Zhang Yimou txinatar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Txina. 1930eko hamarkada. Sobietar Batasunean prestatu eta gero, Alderdi Komunistako lau agente berezi Txinara itzuli dira. Elkarrekin misio sekretu batean sartu dira, baina, traidore batek entregatu ondoren, espioiak mehatxatuta egongo dira misioa hasten denetik. Mantxukuoko labar elurtuetan lau agenteak muturreraino jarriko dituzte proban, eta bizirik ateratzen saiatu beharko dute.

## Aktoreak 
* Zhang Yi: Zhang Xianchen
* Yu Hewei: Zhou Yi
* Qin Hailu: Wang Yu
* Zhu Yawen: Chu Liang
* Liu Haocun: Xiao Lan
* Ni Dahong: Gao Bin
* Li Naiwen: Gaoren menpekoa
* Yu Ailei: Jin Zhide
* Lei Jiayin: Xie Zirong

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
M.D.L.R.

**M.D.L.R.** (frantsesezko ***Mec de la rue*** esamoldearen laburdura, euskaratuta *kaleko mutila*), Morad rap abeslari katalanaren abestia da, haren lehen diskoari izena ematen diona halaber. 2019an kaleratu zuen gaia Moradek, eta erreferentziazko terminoa bilakatu da kaleko kultura-estilo bat adierazteko. Era berean laburdura bera, punturik gabe sarri (MDLR) Moradek berak bere proiektuetan edo bere izen artistiko gehigarri bezala ere badarabil.

## Euskal kulturan 
*Mec de la rue* eta *Flow 2000* esamoldeak erabili zituen Aitor Bizkarra bertsolariak 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusian, ganbarako gai batean, finalaurrekoen lehen fasea osatu bitartean puntuazio handiena lortu zuen bertso sortan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Moraden bideo eta abestia (Youtube).
Flow 2000

**Flow 2000** (ingelesez ahoskatua, flow two thousand) Bad Gyal abeslari katalanaren abesti bat da, 2021ean kaleratua lehen aldiz, baina gero remix eta berrerabilpenak ikusi dituena. El Guincho ekoizlearekin batera sortu zuen reggaeton estiloko kantua Bad Gyalek. Izenburuak erreferentzia egiten dio 2000ko hamarkadako estilo estetiko distiratsuari.

## Euskal kulturan 
*Flow 2000* eta *Mec de la rue* esamoldeak erabili zituen Aitor Bizkarra bertsolariak 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusian, ganbarako gai batean, finalaurrekoen lehen fasea osatu bitartean puntuazio handiena lortu zuen bertso sortan. Bad Gyalen abestia oso gogoko zuela esan zuen gero Bizkarrak, "atmosfera kultural bat, erreferentzia-sistema oso bat" ekarri nahi izan zuela harekin bertsora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bad Gyalen bideo eta abestia (Youtube).
Clara González

**Clara González Carillo de Behringer** (Remedios, Panamako saila, Kolonbia, 1900eko irailaren 11 &ndash; Panama hiria, 1991ko otsailaren 11) Panamako abokatu, politikaria eta hezitzailea izan zen. Zuzenbidean lizentziatura lortu zuen bere herrialdeko lehen emakumea izan zen. 1924an, Alderdi Nazional Feminista izeneko alderdi politiko batean gauzatu zen mugimendua.

*Emakumeen Kultura Eskola* ere sortu zuen (1923-1930), eta bertan, bai beste feminista batzuek, bai berak, politika-, historia- eta gizalege-eskolak ematen zituzten, bai eta emakumeen garapen profesional eta sozialerako interesgarriak ziren beste irakasgai batzuk ere. Alderdi Liberal Berritzaileko diputatu izateko hautagai izan zen 1945eko Batzar Konstituziogilerako. 1945 eta 1946 bitartean, Lan, Gizarte Aurreikuspen eta Osasun Publikoko ministrorde izan zen. Azken urte horretan, azkenean, emakumeek boto eskubidea hein batean onartzea eta eskubide politikoen berdintasuna hobetzea lortu zuen. 1948an Alderdi Berritzailearen aldeko Errepublikaren lehendakariordetzarako lehen hautagaia izan zen. 1966an hil ondoren, bera jaioterrira itzuli zen eta, familia bisitatzeko bidaia batzuk izan ezik, Panaman egon zen.

1990eko otsailaren 11n hil zen Panaman, aldakako kirurgia baten ondorioz.

## Bizitza pertsonala 
1943ko ekainaren 26an, Clara González II. Mundu Gerran Panamako kanalean lan egiten zuen Charles A. Behringer ingeniari zibilarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Clara González - Panamá America argitaletxearen biografia
Josefina Díaz de Artigas

**Josefina Díaz González** edo ***Pepita Díaz*** (Argentina, 1891 &ndash; Madril, 1976) argentinar antzerki-aktorea izan zen, Espainian bizi zena. Antzerkiko dama handienetako bat izan zen, mendearen lehen herenean, Margarita Xirgu eta Rosario Pinoren garaikoa.

## Biografia 
Concepción González eta Manuel Díaz de la Haza aktoreen alaba eta Manuel Díaz González aktorearen arreba. 

## Ibilbidea 
María Guerrero eta Fernando Díaz de Mendoza konpainietan trebatu zen, eta, besteak beste, Luis Fernández Ardavínen *La dama de armiño* (1922) eta Oscar Wilderen *El abanico de Lady Windermere* (1920) estreinatu zituen. 1924tik aurrera hasi zen nabarmentzen, Jacinto Benaventeren *Lecciones de buen amor* estreinatu eta Álvarez Quintero anaien *El genio alegre* interpretatu zuenean. Urtebete geroago, autore horiek harengan konfiantza izan zuten *La boda de Quinita Flores* filma estreinatzeko.
[ezkerrera|thumb|Josefina Díaz eta Santiago Artigas senarra Reina Victoria antzokian [Álvarez Quintero anaiak|Álvarez Quintero anaien L*a boda de Quinita Flores* lanaren estreinaldian, 1926ko urtarrila.]]
Bere senarrarekin, Santiago Artigasekin, konpainia propioa osatu zuen, eta, besteak beste, Eduardo Marquinaren *Fruto bendito*, (1927), Manuel eta Antonio Machadoren *Juan de Mañara* (1927) eta atzerriko autoreen lanak estreinatu zituen, hala nola Henrik Ibsenen *Casa de Muñecas* (1929), eta Ladislas Fodor *Atrévete, Susana* (1929).

1930eko hamarkadaren hasieran, Manuel Colladorekin elkartu zen profesionalki, eta, beste edozein interpretazioren gainetik, Federico García Lorcaren *Bodas de sangre* filmaren estreinaldia nabarmendu zen, Amelia de la Torrek ere parte hartu zuela. *Nuestra Natacha* (1935) eta *Prohibido suicidarse en primavera* (1937) estreinaldiak ere aipa daitezke, biak Alejandro Casonarenak.

1976ko abenduan hil zen Madrilen.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Ameriketako Estatu Batuetako senaturako hauteskundeak Coloradon

**2022ko Estatu Batuetako Senaturako hauteskundeak** 2022ko azaroaren 8an egin ziren, Coloradoko Estatua ordezkatuko zuen Ameriketako Estatu Batuetako Senatuko kide bat aukeratzeko. 

Michael Bennet jarduneko senatari demokratak hirugarren agintaldi oso baterako berrautaketa irabazi zuen, Joe O'Dea enpresari errepublikanoa garaituz. Jatorriz 2009an izendatu zuten eserlekurako, eta Bennetek agintaldi oso bat irabazi zuen 2010ean, eta bigarren agintaldi oso bat 2016an.

## Kanpo estekak
Sven Lidman (lexikografoa)

thumb|*Combi Visuell*, 5 liburuki (1968) eta Combi *Lexikon*, 2 liburuki (1973).
thumb|Focus.

**Sven Lidman** (1921eko abenduaren 3a – 2011ko otsailaren 28a) lexikografo suediarra, izen bereko Sven Lidman idazlearen semea, Stockholmen bizi izan zena. Hainbat entziklopediatako editore nagusia izan zen. Entziklopediako ilustrazioak testuarekin koordinatzeko estilo berria asmatu zuenez, entziklopedia horietako batzuk nazioarteko proiekzio zabala izan zuten, *Focus* (1958-1960) eta *Combi Visuell* (1968-1970) entziklopediak batez ere. 

1992an Eusenor-ek argitaratu zuen euskarazko Gazteen Entziklopediak Lindmanen *Combi Visuell* entziklopedia hartu zuen abiapuntu moduan.
Fitxategi:Gazteen Entziklopedia 1997 12 57 40 686000.jpeg|Gazteen entziklopedia
Fitxategi:Baliarraineko liburutegia.jpeg
Fitxategi:Sagarna-Intxausti-Eusenor-Argia-1993.jpeg|Sagarna, Intxausti 

## Bizialdia 
Ilustrazioak erabiltzeari buruzko ideiak ezarri zituen, ez testuaren azalpenarekin paraleloan eta bide independentetik agertzeko, baizik eta testuarekin batera koordinatuta azalpen maila sakonago bat lortzearren. Horrek bultzada berriak ekarri zizkion Europako lexikografiari *Focus* eta *Combi* *Visuell entziklopiekin*. Azken horrek arrakasta berezia lortu zuen, esaterako, gizakia Ilargira iritsi zen urte beretako *booma* ilustratzen.

1983an, Sven Lidmanek *Bild och Ord Akademin* sortu zuen, Hitz eta Irudien bidezko Komunikazioaren Suediako Akademia, eta horregatik *Preses Magnificus* ohorezko titulua du. 1983an sortu zenetik, Akademiak Lidman Saria ematen du urtero, hitzetan eta irudietan informazio ona emateagatik.

*Uppslagsboken och jag* ("La enciclopedia y yo") autobiografiak 1950eko hamarkadatik 70eko hamarkadara arteko **Lidmanen** bizialdia kontatzen du, eta 1988an argitaratu zen. Autobiografia eguneratu bat argitaratu zen 2006an, *Fadern, sonen och den härliga bokbranschen*.  Bi liburuak denboran zehar gainjartzen dira, baina azkenak gogoeta pertsonal gehiago ditu, eta autoreak predikatzen dituen irudimenezko teknikak gehiago erabiltzen ditu, 90eko hamarkadako autorearen bizitzako gertaerak betetzeaz gain. Hurrengo kapitulu bat PDF formatuan deskarga daiteke editorearen web gunetik (http://www.lindco.se/).

## Lanak 
Suedierazko zenbait entziklopediaren editore nagusia edo zuzendaria izan zen, hauek barne:

* *Kunskapens bok* entziklopediaren 5. argitalpena (9 bolumen 1954-1955)
* *Focus* (5 bolumen 1958-1960)
* *Lilla Focus* (1 bolumen 1961)
* *Combi Visuell* (5 bolumen 1968-1970)
* Combi lexikon (2 liburuki 1973)
* Familjens universallexikon (2 bolumen 1975)
* *Bonniers familjelexikon* (20 liburuki 1983-1986)
* *Bonniers stora lexikon* (15 liburuki 1985-1990).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bild och Ord Akademin
* Svenska Uppslagsverk, Suediako entziklopediei buruzko Christofer Psilanderren webgunea
Otsoko (Marrazki bizidunak)

thumb|Logoa
Otsoko Ingelesezko vietnamdar YouTube eskolaurreko animaziozko web-seriea
Euskal Herria ETB 3 aireratu ohi da.

## Kanpo estekak 
https://www.eitb.eus/eu/hiru3/marrazki-bizidunak/otsoko/
Bang Na Expressway

**Bang Na Expressway** (izen osoa: Bang Na - Bang Pakong Expressway - Bang Pakong Expressway eta ofizialki Burapha withi expressway) 6 erreiko eta 54km-ko errepide pasabide bat da, Thailandiako Bangkok hirian kokatuta. Ordainpeko autobidea da, 34 Errepide Nazionalaren bidearekiko paraleloa (Bang Na-Bang Pakong errepidea).

Munduko auto-biaduktu luzeena da, nahiz eta zenbait trenbidek gainditzen duten.

## Kokalekua 
Errepide hori Bangkoken hego-ekialdean dago. Hiriaren erdigunea Bangkokeko nazioarteko bigarren aireportuarekin, Laem Chabang ur sakonetako portuarekin eta ekialdeko kostaldeko industria-eskualdearekin lotzen du.

## Deskribapena 
Ardatz nagusia 55 km luze da, eta 18,60 m-ko altueran dago. Habe tiraduneko zubia da, 27 m-ko zabalerakoa, eta tarteen batez besteko luzera 41,85 m-koa da. Arrapalak eta gurutzeak guztira 40 km-ko luzera dute. 

## Eraikuntza 
Bang Naren autobidea Alemaniako Bauaktiengesellschaft Bilfinger et Berger partzuergoak (BBCD) eta Thailandiako Ch. Karnchang Plc enpresak eraiki zuten.

1996an hasi ziren lanak, eta 2000ko martxoan bukatu ziren. Zubia eraikitzeko 1,8 milioi metro kubiko hormigoi behar izan ziren.

San Diegon (AEB) dagoen Jean Muller Internationalen bulegoek diseinatu zuten egitura.

Ordainlekuko bi geltoki daude goiko egituran, eta han hamabi errei sartzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keith Levene

**Julian Keith Levene** (Londres, 1957ko uztailaren 18a - Norfolk, 2022ko azaroaren 11) ingeles musikaria izan zen.

*The Clash* eta *The Flowers of Romance* taldeen sortzaileetako bat izan zen. 16 urterekin Joe Strummer konbentzitu zuen The Clashekin bat egiteko. Levenek estudioko lehen diskoa grabatu aurretik taldea utzi zuen arren, abestietako bat konposatu zuen.

John Lydonekin batera Public Image Limited (PiL) taldea sortu zuen.

Punk eta post-punk estiloetako gitarristarik garrantzitsuenetako bat izan zen.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* *Violent Opposition* (Taang!/Emergo/Rykodisc 1989)
* *Murder Global Demos* (Archive 2008)
* *Yin and Yang* (Cherry Red 2012) (Jah Wobble & Keith Levene)
* *Search 4 Absolute Zero* (self-released 2013, Gonzo Multimedia 2014)
* *Commercial Zone 2014* (self-released 2014)
### Extended Playak 
* *Back Too Black* (Iridescence 1987)
* *Keith Levene’s Violent Opposition* (Fundamental/Taang! 1988)
* *Looking for Something* (Taang! 1988)
* *Murder Global: Killer in the Crowd* (self-released 2002, Underground, Inc. 2004)
* *EP* aka *Mississippi*  (Pressure Sounds/30 Hertz 2012) (Jah Wobble & Keith Levene)

## Kanpo estekak
Juncal Alzugaray

**Juncal Alzugaray** **Zurimendi** (Bilbo, Bizkaia, 1981eko ekainaren 7a)  fisioterapeuta eta osteopata da. Helburu didaktikoa duen "Alooa" izeneko bulba edo baginaren munduko lehen eredu hipererrealista sortu zuen 2022an.

## Biografia 
10 urterekin artista eta ile-apaintzaile izan nahi zuen arren, handitan fisioterapia ikasi zuen Madrilen. Asko gustatzen zaio ikastea, eta ikastaro asko egin ditu fisioterapiari buruzkoak zein bestelakoak. Pianoa jotzen ere ikasi zuen, hainbat abesbatzatan abestu du (kontraltoa da), musika talde ezberdinetan, tarteka dantza, zinema eta antzerkia egin du. Bi haurren ama da, Peio eta Mirenena.1700 biztanleko herri batean bizi da, Gordexolan (Bizkaia).

## Ibilbide profesionala 
Zoru pelbikoan eta sexologian aditua den fisioterapeuta eta osteopata da Juncal. Konpromiso sendoa du emakumeen osasunarekin, ongizatearekin eta powerarekin, emakumeen alderdirik pelbikoenarekin eta sexyenarekin.

Bere ibilbide profesionalaren mugarririk handiena Chicagora joatea eta bertako unibertsitatean zoru pelbikoari buruzko hitzaldi bat ematea izan zen. Sexu heziketaz gain, emagin eta ginekologoak formatzeko ere balio duena. Proiektuak Bizkaiko Foru Aldundiaren Ekintzaile programaren finantziazioa izan zuen.

## Argitalpenak 
* *Mi Suelo Pélvico.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juncal Alzugaray "Mi Suelo Pélvico" liburuaz YouTube
* Juncal Alzugaray "A bocados" saoian Pelvis-zoruan hitzegitenEitb, 2022.11.18
* Elkarrizketa: ALOOA, bulbaren lehen eredu anatomiko hipererrealistaz Euskadi Irratia, Faktoria, 2022.11.14
* Alua: baztertua sarritan, agerian orain Berria, 2022.12.24
* Zoru pelbikoa gure gorputzaren etxeko sarrera da  Goiena, 2025, 04.23
Suchiate ibaia

**Suchiate ibaia** Mexiko eta Guatemalaren arteko mendebaldeko muga markatzen duen ibaia da. 3.000 metroko altitudean jaiotzen da, Tacaná sumendiaren hego-ekialdeko magalean, San Markos departamenduan, eta hego-mendebalderantz doa, Ozeano Barera iritsi arte. Ibaiaren azken 75 kilometroek Mexiko eta Guatemalaren arteko muga osatzen dute.

## Ezaugarriak 
Suchiate ibaiaren arroak 1064 km²-ko azalera du Guatemalako lurraldean, eta 336 km²koa Mexikoko lurraldean. «Suchiate» izena «Xochi atl» nahuatl hitzetatik dator, «lore-ura» esan nahi duena. Kolonaurreko Izapa aztarnategi arkeologikoa ibaiaren inguruan dago, bestetik.

Suchiate ibaia zeharkatzen duten zubiak Talismángo nazioarteko zubia (Talismán eta El Carmen hirien artean) eta Rodolfo Robles zubia (Ciudad Hidalgo eta Ciudad Tecún Umán artean) dira. Bi muga-puntu horiek igarobide garrantzitsuak bihurtu dira gero eta migratzaile latinoamerikar gehiagorentzat, etorkizun hobearen bila Mexikora eta Estatu Batuetara doazenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Guatemala eta Mexiko arteko muga

## Kanpo estekak
María Cristina Orive

**María Cristina Orive** (Antigua Guatemala, Guatemala, 1931 - ibídem, 2017ko irailaren 2a) guatemalar argazkilaria izan zen, "Guatemalako argazkigintzako irudi handienetako bat".

## Biografia 
Estatu Batuetan egin zituen ikasketak, eta, ondoren, Parisen. Han hamabost urtez egon zen Guatemalako prentsan eta Frantziako telebistan, kulturari eta gizarteari buruzko artikuluetan lankidetzak eginez. *El Imparcial* egunkariko korrespontsala izan zen Frantziako hiriburuan.

### *La Azotea,* lehen argazki-editorea 
1973an Buenos Airesera itzuli ondoren, Alicia D'Amico eta Sara Faciorekin Hego Amerikako lehen argazki-editorea sortu zuen, «*La Azotea*» izenekoa. Aldi berean, *Gamma Presse* agentziarentzat lan egiten zuen.

### Argitalpenak 
Sara Faciorekin elkarlanean, 1980an, *Actos de fé en Guatemala* izeneko liburua argitaratu zuen. Bertan, Miguel Ángel Asturiasek liburuaren atarikoa jarri zuen.

Hainbat erakusketa egin zituen eta Buenos Airesen bizi izan zen urte batzuetan.

## Lanak 
* 1980an, *Actos de fé en Guatemala* liburua argitaratu zuen.Sara Faciorekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Cristina Orive, argiaren idazlea
Louis Nicolas Vauquelin

**Louis Nicolas Vauquelin** (Saint-André-d'Hébertot, 1763ko maiatzaren 16a - *ibidem*, 1829ko azaroaren 14a) frantziar kimikaria izan zen, kromoa eta berilioa aurkitu zituena.

Laborategiko laguntzailea izan zen Rouengo farmazia batean eta gero Antoine-François de Fourcroyn 1783tik 1791ra. Parisera joan eta Jardin du Roin lan egin zuen. 1791n Zientzia Akademiako kide izendatu zuten eta *Annales de Chimie* egunkaria argitaratzen lagundu zuen.

1797an kromoa aurkitu zuen Siberiako berun gorrizko zain batean, eta 1798an berilio oxidoa aurkitu zuen esmeralda batetik atera ondoren.

Eskola Politeknikoko eta Parisko Unibertsitateko irakaslea izan zen eta 1826an diputatu hautatu zuten.
Valmiera FC

**Valmiera FC** (izen osoa *Valmiera Football Club*) Letoniako futbol taldea da, Valmiera hirikoa. Letoniako futbol liga irabazi zuen 2022an.

## Historia 
1978an sortutako FK Gauja Valmiera izan zuen aurrekari baina 1993an taldea desegin zen. 1996an sortu zen gaur egungo kluba. 1997 eta 2003 artean maila gorenean egon zen eta 2018an itzuli zen lehen mailara. 2021ean liga irabaztear izan zen eta 2022an lortu zuen aurreneko titulua.

## Palmaresa 
### Letonian: 1 
* Liga:
** Txpelduna (1): 2022
** Bigarrena (1): 2021
* Kopa (0)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
2022ko Ameriketako Estatu Batuetako senaturako hauteskundeak Hawaiin

**2022ko Estatu Batuetako Senaturako hauteskundeak** 2022ko azaroaren 8an egin ziren, Hawaiiko Estatua ordezkatuko zuen Ameriketako Estatu Batuetako Senatuko kide bat aukeratzeko. 

Brian Schatz demokrata senatari izendatu zuten 2012an, Daniel Inouye hil ondoren. 2014an Inouyeren agintaldia amaitzeko hauteskunde berezi bat irabazi zuen, 2016an bere lehen agintaldi osoa irabazi zuen eta bere bigarren agintaldi osorako berrautaketara aurkeztu zen. Schatzek aurre egin zion Bob McDermott Estatu Batuetako Ganberarako hautagai izandakoari, eta errepublikanoen primarioak irabazi zituen, botoen % 39,4 eskuratuta. Azkenean, Schatz hautatu zuten berriro.

## Kanpo estekak
2022ko Ameriketako Estatu Batuetako senaturako hauteskundeak Idahon

**2022ko Estatu Batuetako Senaturako hauteskundeak** 2022ko azaroaren 8an egin ziren, [[Idaho]ko Estatua ordezkatuko zuen Ameriketako Estatu Batuetako Senatuko kide bat aukeratzeko. 

Mike Crapo senatari errepublikanoa 1998an aukeratu zuten lehen aldiz, eta bosgarren agintaldi baterako aurkeztu zen berriro. Hauteskunde primarioak 2022ko maiatzaren 17an egin ziren. Crapok erraz irabazi zuen berrizendapena, eta David Roth Idahoko Ordezkarien Ganberako hautagai ohiak demokraten primarioak irabazi zituen botoen % 57,8rekin. Crapok irabazi zituen azkenean hauteskundeak.

## Kanpo estekak
Grezia eta Turkia arteko muga

**Grezia eta Turkia arteko mugak** hiru ibilbide mota jarraitzen ditu: Trazian, ibai-ibilbide bat (bi sekziotan) Evros/Maritsa ibaian zehar, eta lehorreko ibilbide labur bat "Karaağaçeko triangelu"raino (lurraldearen zati bat ibaiaren eskuinaldean dago, Edirneren aurrean), eta Egeo itsasoan, itsas ibilbide luze bat (greziar uharteen ugaritasunaren ondorioz, horietako batzuk Asia Txikiko kostaldearen inguruan daudelarik banaketa oso konplexua duena).

## Historia 
Balkanetako Gerrak arte, 1832tik independentea zen Greziako Erresumak ez zuen lurreko mugarik Otomandar Inperioarekin Epiron eta Tesalian, Bulgaria erdian zegoelako. Mugak lehen aldaketa bat jasan zuen 1881ean Konstantinoplako Konferentzian. Gero, 1877-1878ko erruso-turkiar gerraren ondorengo Berlingo Biltzarraren ondoren: Greziak Tesaliaren zatirik handiena lortu zuen. Ondorioz, muga berria Ioanina eta Olinpo mendiaren hegoaldera igaro zen.

Lehen Mundu Gerraren ondoren, Neuillyko (Bulgariarekin) eta Sèvresko (Otomandar Inperioarekin) hitzarmenek mugak aldatu zituzten: batak Konstantinoplatik 70 kilometro mendebaldera zegoen «Çatalcako lerroa» finkatuz, eta, besteak, Jonian, Asia Txikiko Esmirna inguruan.

Turkiaren aurkako hurrengo gerran izandako porrotak behin betiko ezarri zuen lurreko muga 1923ko Lausanako Hitzarmenean adostutakoa jarraituz: mugak Maritsaren ibilgua jarraitu zuen, greko-bulgariar eta turko-bulgariar mugak ere biltzen zituen trifinio, Turkiako Edirne ipar-ekialdeko Kapıkule hiriaren parean dagoen ibai-uharte batean kokatua, batetik abiatuta.

## Alde estrategikoak 
Greziako armadak Maritsa edo Evros ibaia Turkiaren aurkako defentsa natural nagusitzat jotzen du. Hala ere, azken honek, Lausanako Hitzarmenean, Evros ibaiaren eskuineko ertzean dagoen "Karaağaçeko triangelua" lortu zuen. Greziar militarrak lurralde txiki hau turkiar tropek Greziaren aurkako eraso batean erabiltzearen beldur dira. Evros ibaiaren kostaldeko lautadaren orografiak etsaien lehorreko tropen aurrerapena errazten du. Orduan, itsas lautada hau estaltzeko armada boteretsu bat garatzea greziar irtenbide militar bakarra da. Itsas-Armada are garrantzitsuagoa da, Turkiarekin duen gainerako muga itsasokoa baita.

## Igarobideak 
Honako hauek dira Maritsaren ibilguko muga-leku nagusiak, Turkia (Edirne probintzia) eta Grezia (Hebro unitate erregionala) artekoak:
* İpsala (Turkia) Kipoiren aurrean (Grezia)
* Karaağaç (Turkia) Kastaniesen (Grezia) aurrean
* Uzunköprü (Turkia), trenbideko muga-geltokia, Pythiongo geltokiaren parean (Grezia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mattin Aiestaran

**Mattin Aiestaran de la Sotilla** (Tolosa, 1991) arkeologoa Irulegiko gazteluaren ondoan Irulegiko eskua aurkitu zuen taldearen zuzendaria da 2017tik. Aztarna arkeologiko hori bertan zegoen Burdin Aroko herrixkako aztarnategian azaldu zen, 2021eko ekainean.
[thumb|[Irulegiko eskua]]
Aranzadiko kidea da, eta iruritarra 2012az geroztik. Historia ikasketak egin zituen EHUn, eta doktoretza tesiarekin ari zen Irulegiko eskua aurkitu zutenean, Joxean Mujika irakaslea eta Jesús Sesma Nafarroako Gobernuko arkeologoa dira tesiaren zuzendariak.. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Matthews

**Michael** **Matthews** (Camberra, 1990eko irailaren 26a), australiar txirrindularia da. 

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra lasterketa nagusietan
### Itzuli handiak
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
 —: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mikalako itsasartea

**Mikalako itsasartea** (; ) Egeo itsasoko itsasarte bat da, Samos uhartea eta Anatoliako kostaldea bereizten dituena.

Tokirik estuenean 1,6 kilometroko zabalera besterik ez duenez, Samos asiar Turkiatik gertuen dagoen Egeoko uhartea da. Kontinentean dagoen Mikala mendiaren omenez du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikala

**Mikala** (), **Samsun Dağı** () edo **Dilek Dağı** Turkiako mendebaldeko Aydin probintzian kokatutako mendia da, 1265 metroko garaiera duena. Menderes ibaiaren bokalearen iparraldean dago, Samos uhartearen parean. Lidiako Mesogis mendikatearen parte da eta, bere aurrean, Mikalako itsasartea dago.

## Panjonio 
Mendiaren iparraldean, antzinako Joniako Priene hiritik gertu, K.a. 800. urte ingurutik, Panjonio izeneko Poseidon Helikonioren santutegia zegoen, Joniar Ligaren biltokia eta non Panjonia izeneko jai erlijioso bat ospatzen zuten.

## Gudua 
Mikalako gudua persiarren Greziako inbasioarekin amaitu zuen bi gudu garrantzitsuenetako bat izan zen Mediar Gerretan zehar. Gudua K. a. 479ko abuztuaren 27an gertatu zen, Mikala mendiaren magalean, Samos uhartearen kontrako aldean zeuden Joniako lurretan. Gudua, Joniako persiar armadaren gehiengoaren suntsipenarekin amaitu zen, baita bere mediterraniar ontziteriarena ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ixcán ibaia

**Ixcán ibaiak** Guatemalako Cuchumatanes mendilerroan du iturburua. Bere ibilbide nagusia Guatemalan egiten du, iparralderuntz, baina azkeneko kilometroak Mexikon egiteko. Mexiko Lacantún ibaiaren emaria da eta hori Usumacintarena. Ixcán ibaiaren arroak 2085 km²-ko eremua hartzen du Guatemalan.

## Izenak 
Ibai honek izen desberdinak hartzen ditu bere ibilbidean:
* Quisil
* Naranjo
* Cocola
* Yula San Juan
* Ixcán bukaeran.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Guatemala eta Mexiko arteko muga

## Kanpo estekak
Guangxu

**Guangxu** (Beijing, 1871ko abuztuaren 14a - *ibidem*, 1908ko azaroaren 14a) Txinako enperadorea izan zen 1875etik hil zen arte. Qing dinastiako hamargarren enperadorea izan zen.

**Zainian** izenarekin jaio zen eta
Yixuan printzearen eta Yehenara Wanzhenen semea izan zen. Haren ama Cixi enperatriz ezkontidearen ahizpa txikia zen.

1875ean enperadore aukeratu zuten, lehengusu Tongzhi hil ondoren. Izeba Cixiren eraginik gabe bakarrik gobernatu zuen 1889 eta 1898 artean.

Ehun Egunen Erreforma hasi zuen, baina Cixik 1898an hartu zuen boterea eta Guangxu etxean atxilotuta eduki zuen 1908ra arte, urte horretan hil baitzen pozoituta.
André Clot

**André Louis Romain Clot**, **André Clot** gisa ezaguna, (Grenoble, 1909ko azaroaren 9a-Seyssinet-Pariset, 2002ko azaroaren 15a) historialari eta saiakeragile frantsesa. Kazetari gisa 1936tik 1942 arte Havas agentzian, eta 1943 arte Brazzaville irratian. 1945tik erretreta harte arte Agence France-Presse agentzian lan egin zuen.

## Espezialitateak 
Denbora luzez Turkian eta Ekialde Hurbilean bizi izan zen. Islamaren espezialista, herrialde islamiarren historia eta kulturari buruzko liburu ugari argitaratu zituen. *Les Grands Moghols : splendeur et chute, 1526-1707*(1993) liburuak Frantziako Akademiak emandako Eugène Colas saria jaso zuen 1994an.

Historiaurreko aztarnategiak asko ere interesatzen zitzaizkion, eta, ondorioz, Pirinioetan lan ugari burutu zituen.

## Publikazio nagusiak 
* ''L'Espagne musulmane. VIIIe – XVe siècle*, Perrin, 1999.
* *L'Égypte des Mamelouks : l'empire des esclaves 1250-1517*, Perrin, 1999.
* *Les Grands Moghols : splendeur et chute, 1526-1707*, Plon, 1993.
* *Mehmed II, le conquérant de Byzance (1432-1481)*, Perrin, 1990.
* *Haroun al-Rachid et le temps des "Mille et une nuits"*, Fayard, 1986.
* *Soliman Le Magnifique'', Fayard, 1983, 469 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raúl Salcedo

**Raúl Salcedo Borrega** (Gasteiz, Araba, 1985eko urtarrilaren 11 - ) futbolari ohi arabarra da, Alaveseko harrobian hezia. Aurrelari lanetan aritzen zen.
Bere anai nagusia Asier futbolaria zen ere.

## Kirol ibilbidea 
*2022ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Félix Cárdenas

**Felix Cárdenas** (Encino, 1972ko azaroaren 22a) Kolonbiako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Kepa del Olmo

**Kepa Del Olmo Gartzia** (Barakaldo, 1987ko azaroaren 11 - ) euskal herritar futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da.  Joseba del Olmo futbolari ohiaren anaia gaztea da.

## Ibilbidea 
*2022ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Daryl Impey

**Daryl Impey** (Johannesburg, 1984ko abenduaren 6a), sudafrikako txirrindularia da. 

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
—: no participa
Ab.: abandono

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luca Gelfi

**Luca Gelfi** (Bergamo, 1966ko ekainaren 21a - Torre de' Roveri, 2009ko urtarrilaren 3a) italiako txirrindulari ohia da. Italiako Giroan bi etapa irabazi zituen. 42 urterekin eta depresio baten ondorioz bere buruaz beste egin zuen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesco Lasca

**Francesco Lasca** (Osimo, 1988ko martxoaren 29a), Italiako txirrindulari ohia da. Caja Rural taldearekin pasa zen profesionaletara eta bere lehen urtean bi garaipen eskuratu zituen. 

## Palmaresa 
**2006** 
* Basilicata Giroko etapa bat

**2012**
* Circuit de Lorraineko etapa bat 
* Portugalgo Itzuliko etapa bat
**2013**
* Errioxako Itzulia
* 3. Gaztela eta Leongo Itzulian
* 3. Almeriako Klasikan
**2014**
* 2. Errioxako Itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reykjavik-Rotterdam

***Reykjavik-Rotterdam*** Óskar Jónasson islandiarrak 2008an zuzendutako thriller film bat da. Baltasar Kormákur, Ingvar E. Sigurðsson, Lilja Nótt Þórarinsdóttir, Þröstur Leó Gunnarsson, Victor Löw, Ólafur Darri Ólafsson eta Jörundur Ragnarsson aktoreek antzeztu zuten.

*Contraband* (2012) deritzon estatubatuar berregokitzapen film bat du, Mark Wahlberg aktorea aktore nagusi duena.

## Argumentua 
Kristófer (Baltasar Kormákur) arazo ekonomiko larriak dituen segurtasun zaindaria eta alkohol kontrabadista ohiak Islandia - Herbehereak ibilbidean. Steingrímur (Ingvar E. Sigurðsson) aspaldiko lagunarekin topatu eta legez kanpoko iraganeko negozioetara itzultzeko tentatuta dago.  

## Aktoreak 
* Baltasar Kormákur: Kristófer
* Ingvar E. Sigurðsson: Steingrímur
* Lilja Nótt Þórarinsdóttir: Íris
* Þröstur Leó Gunnarsson: Jensen
* Victor Löw: Hoogland
* Ólafur Darri Ólafsson: Elvar
* Jörundur Ragnarsson: Arnór
* Theódór Júlíusson: Runólfur
* Jóhannes Haukur Jóhannesson: Eiríkur
* Pálmi Kormákur Baltasarsson: Skúli
* Stormur Jón Kormákur Baltasarsson: Egill

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
No mires a los ojos

***No mires a los ojos*** (euskaraz *Ez begiratu begietara*), 2022ko Félix Viscarret euskalherritarrak zuzendutako suspensezko film bat da, Juan José Millás-ek 2016an idatzi zuen *Desde la sombra* eleberrian oinarrituta. Paco León, Leonor Watling, Àlex Brendemühl, Susana Abaitua, María Romanillos, Juan Diego Botto eta Marcos Ruiz aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Damián (Paco León) 20 urtez enpresa berean lan egin ondoren kaleratu berria izan da. Haserre eta oldarkor erreakzionatuko du, ondorioz ihesi atera. Bulegotik ateratzean apurketa bat egiten du tailerrean, eta atzetik datozenez  topatzen duen lehen tokian ezkutatuko da: banaketa-kamoi batean kargatuta dagoen armairu bat. Altzaria, Damian barnean doala, Lucía (Leonor Watling) eta Federen (Àlex Brendemühl) etxean utziko dute, Damiánen adin beretsukoa eta María (María Romanillos) alaba nerabea duen bikotea. Gau horretan, ezusteko bultzada batek Damián bultzaraziko du familia horrekin gelditu haien bizitzak ikuskatu eta itzalpean mugituko den presentzia misteriotsu bat bihurtzeko.

## Aktoreak 
* Paco León: Damián
* Leonor Watling: Lucía
* Àlex Brendemühl: Fede
* Susana Abaitua: Paula
* María Romanillos: María
* Juan Diego Botto: Sergio O'Kane
* Marcos Ruiz: Raúl

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Albert Büchi

**Albert Büchi** (Winterthur, 1907ko ekainaren 27a - 1988ko abuztua) suitzar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1931**
* 20px 15px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 3. Züricheko txapelketan
* 3. 15px Munduko errepideko txapelketan
* 9. Frantziako Tourrean
**1932**
* 2. 15px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1933**
* Leman Lakuko Itzulia
* 2. Suitzako Itzulian
* 2. Bernako Tourrean
**1935**
* Suitzako Itzuliko etapa bat
**1936**
* 3. 15px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imia

**Imia** (; ) Egeo itsasoan dauden jenderik gabeko bi uhartetxo dira, greziar Dodekaneso uhartedia eta Turkiako hego-mendebaldeko kostaldearen artean daudenak.

3,8 itsas miliatara (7,0 km) daude Muğlako kostaldetik mendebaldera, 5,5 itsas miliatara (10,2 km) Greziako Kalimnos uhartetik ekialdera, eta 2,5 itsas miliatara (4,6 km) Greziako uharterik hurbilenetik, Kalolimnosetik, hego-ekialdera.

Guztira 0,04 km²-ko azalera du. Uharteak grezieraz Limnia, turkieraz İkizce edo XX. mende hasierako mapa batzuetan Heipethes izenez ere ezagutzen dira. 1996an Imiak krisi militarra jasan zuen eta, ondoren, Greziaren eta Turkiaren arteko subiranotasuna eztabaidatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Levi P. Morton

**Levi Parsons Morton** (Shoreham, Vermont, 1824ko maiatzaren 16a - Rhinebeck, New York, 1920ko maiatzaren 16a) estatubatuar politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 22. presidenteordea izan zen 1889tik 1893ra.

Vermonten jaio zen, New Yorken kokatu zen eta merkatari eta inbertitzaile arrakastatsua izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikarreko kide izan zen, Ordezkarien Ganberako kide hautatu zuten eta baita New Yorkeko Estatuko gobernadore ere 1895etik 1896ra. Frantzian AEBetako enbaxadore ere izan zen 1881etik 1885era.

1888an presidenteorde izateko hautagai izan zen 1888ko presidentetzarako hauteskundeetan, Benjamin Harrisonen hautagaitzan lagunduz. Hauteskundeak irabazi zituenean, kargua hartu zuen 1889 eta 1893 artean.
Joana Ciprianoren auzia

**Joana Ciprianoren auzia**k 2004ko irailean izandako pertsona horren hilketaren auziari egiten dio erreferentzia. 

Joana Cipriano 2004ko irailaren 12an desagertu zen Figueira herrian neska portugaldar bat izan zen. Ikerketa kriminala guztiz erabakigarria ez zen, baina Joanaren ama eta osaba desagerpenean eta heriotzan inplikatuta zeudela seinalatu zituen. Joanaren gorpua ez da aurkitu. Biak hilketa egotzita eta hamasei urte eta zortzi hilabeteko espetxe-zigorra ezarri zieten. Portugalgo historia juridikoko lehen gorpurik aurkitu gabeko hilketa-epaiketa izan zen 

## Biografia 
Joana Isabel Cipriano Guerreiro, 1996ko maiatzaren 31n jaio zen. Bost seme-alaba zeunden familian, beraz gain: Dina Maria, Marco António, André Filipe, Rúben eta Lara Sofia. Ia 48 orduz etengabeko galdeketa egin ostean, Leonorrek alaba hil zuela aitortu zuen. Joãok Joanari eraso egin ziola aitortu zuen, eta gorpua zati txikitan moztu eta hozkailu batean sartu zuela esan zuen, ondoko txerritegi batera bota aurretik. Gorputzaren zatiak eta gorpua mozteko erabilitako tresnak, txatar-auto batean ezkutatu eta Espainiara eraman zituzten, non autoa erre zuten.

## Epaiketak 
2005eko azaroan, Portimãoko epaitegiak anai-arrebak homizidioaren eta gorpua ezkutatzearen errudun zirela frogatu zuen.

2019an, Leonor Odemirako espetxetik atera zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mitileneko itsasartea

**Mitileneko itsasartea** (; ) Egeo itsasoko itsasarte bat da, Lesbos uhartea eta Anatoliako kostaldea bereizten dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Juan Artia

**San Juan Artia** Oñatitik Calahorrara joaten zen antzinako bidean kokatutako bentaren izena zen, gaur egungo Gipuzkoa eta Errioxa lotzen zituen ibilbidean zegoena. Garai batean, hortik igarotzen ziren artzain, ikazkin, merkatari eta erromesak. Erdi Aroan, ermita ere izan zen, eta hainbat aztarna topatu dituzte Iosu Etxezarragak eta beste arkeologo batzuk bertan egindako indusketetan.

Gaur egun eraikinen hondarrak baino ez dira gelditzen, 780 metroko altueran kokatuta, Arantzazu auzoan. Eztepasakon ingurunea edo desagertutako Mikeleteen Etxea gertu gelditzen da. Hegoaldeko norabide hartuta, mendian gora, Artia edo Gaboño tontorra dago, 1.175 metrotan, Elgeako mendilerroan.

## Erreferentziak
Kuşadasıko golkoa

**Kuşadasıko golkoa** (; ) Egeo itsasoko badia eta itsasartea da, Samos uhartea eta Anatoliako kostaldea bereizten dituena.

Kuşadası mendebaldeko Turkiako Egeoko kostaldean dagoen herri turistikoa da, Kuşadasıko golkoan dagoena. Samosek, Grezian, muga egiten du Kuşadasıko golkoarekin iparraldean eta ekialdean, eta Turkiako kontinenteak, muga egiten du mendebaldean, Kuşadasıko golkoarekin. Mikalako itsasarteak, gainera, Samos uhartea eta Turkiako kontinentea bereizten ditu, eta Kuşadasıko golkoa Turkiako hego-mendebaldeko eta Samosko uhartearen hegoaldeko urekin lotzen du.

2020ko urriaren 30ean, 7,0ko magnitudeko lurrikara hilgarri batek golkoa astindu zuen eta tsunami txiki bat eragin zuen. Turkian 117 pertsona hil ziren eta bi Samos uhartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gemlikeko golkoa

**Gemlikeko golkoa** () Marmarako itsasoko hego-mendebaldean dagoen badia da, Yalova probintzian dagoena. Mudanya, Gemlik eta Armutlu herriak bere ertzetan daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
İzmiteko golkoa

**İzmiteko golkoa** () Marmarako itsasoko ekialdeko muturrean dagoen badia da, Kocaeli probintzian dagoena. Bere izena daraman İzmit hiriaz ez ezik, Gebze, Körfez, Gölcük eta Altınova ere bere ertzetan daude.

Ekialde-mendebalde norabidean, 48 kilometro inguru hedatzen da, eta iparralde-hego norabidean, berriz, bere zabalera 2-3 kilometrokoa da punturik estuenetan eta 10 kilometro ingurukoa bere zatirik zabalenean. Osman Gazi zubia 2.682 metroko baoko zubi esekia da, 2016an inauguratua, golkoa alderik estuenean zeharkatzen duena, Altınovako puntan, eta İzmit eta Gebze hiriak lotzen dituena.

Antzinatean Astakoko golkoa (), izenaz ezagutzen zuten lehenik eta Nikomediako golkoa geroago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Çandarlıko golkoa

**Çandarlıko golkoa** (), antzinatean **Eleako golkoa** () deitua, Egeo itsasoko badia da, Çandarlı eta Foça hirien artean bere sarrera duena. Badiaren hegoaldean Aliağako petrolio-portua dago.

Eoliar polisak, eoliar dodekapolisen parte zirenak, golko honetan zeuden. Elea izan ezik, Pitane eta Mirina, ekialdean, eta Grinio eta Cime, hegoaldean, bere ertzetan zeuden.

Antzinako greziarren Kaikos ibaiak (egungo Bakırçay) Lidia, Misia eta Eolia zeharkatzen zituen golko honetan amaitu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leire Malkorra

**Leire Malkorra** **Renobales** (Tolosa, Gipuzkoa, 1988) arkitektoa eta arkeologoa da. 2015etik, Aranzadi Zientzia Elkartearekin lanean dihardu, boluntario gisa. Orain arte egin duen aurkikuntzarik garrantzitsuena Irulegiko eskua  da.

## Biografia 
Arkitektura ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, baina betidanik historia eta arkeologia gustatzen zaizkio. Karrera bukatu zuenean, Aranzadiko indusketa arkeologikoetan boluntario gisa izena eman zuen. 2015ean, Amaiurren jardun zuen lehenengoz, eta harrezkero, horretan urtero-urtero segitu du. eta bere poltsan sartu zuen, idazketa estaltzen zuen sedimentuarekin. *Lurretik ateratzean poltsan sartu nuenean, eskua estaltzen zuten sedimentuak ukitu gabe, eta Nafarroako Gobernuko Zaharberritze Departamentuan utzi genuen, gainerako materialekin batera.* Malkorrak hala ekarri zuen gogora aurkezpenaren egunean. Indusketa bideoan grabatu zen eta kokaleku topografikoan erregistratu, gainerako material arkeologikoak bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Leire Malkorrak, brontzezko pieza aurkitu zuenak, bere esperientziaren berri ematen duen bideoa EITB, 2022-11-14
* Leire Malkorrak hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrena aurkitu du bideoa, *Berria*, 2022-11-15
Gökovako golkoa

**Gökovako golkoa** () edo **Kermeko golkoa** (; ; ) Egeo itsasoko badia da, Bodrum eta Datçako penintsulen artean dagoena.

Bere ertzetan Bodrum, Milas, Muğla, Ula, Marmaris eta Datça hiriak daude. Kos greziar uhartea golkoaren sarreran dago. Halikarnaso (egungo Bodrum) eta Keramo antzinako greziar hiriak bertan zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fryda Shultz de Mantovani

thumb|Santa Fe kalea, Fryda Schultz de Mantovani izenekoa.
**Fryda Schultz de Mantovani** (Morón, Buenos Aires, Argentina, 1912ko abenduaren 19a &ndash; 1978ko abenduaren 10a) argentinar ikertzailea, idazlea, literatura- eta irakaskuntza-kritikaria izan zen.

## Lan batzuk 
Argentinako haurtzaroa eta gaztaroa islatzen ditu. 1934an *Los títeres de Maese Pedro/ Maese Pedroren txotxongiloa*k argitaratu zituen eta 1935ean Marioneta. 1949an *El árbol guarda-voces/ Zuhaitzak  ahotsak gordetzen ditu* idatzi zituen, "La Morenica" auto sakramentala barne, Lope de Vegan eta Espainiako antzerki erlijioso klasikoaren tradizioan inspiratua; "*El hijo de paj*a", "*Cuento para la Noche de Nöel*" eta "*Mamá mazapán*", besteak beste.

### *Sur* literatura aldizkaria 
*Sur* aldizkariko Lankidetza Batzordeko kide izan zen, eta hizkuntza politiko berriaren protagonista nagusietako bat izan zen “*La América Abstracta*” lanarekin, 1955eko programan: *“Por la recuperación nacional*”. Kolaborazio ugarien artean, artikulu kritiko bat argitaratu zuen María Elena Walsh, Tutú Marambá, Plin Editora (1960) haurrentzako lehen argitalpenari buruz.

Haurrentzako literaturari buruzko saioen artean, Giambattista Basile, Charles Perrault, Hans Christian Andersen, Grimm eta Julio Verne anaiei buruzko saiakera-bilduma dago.
* Infanteen Lorategia, 936 zk., Fryda Schultz de Mantovani. La Platako Estatuko Lorategia.
* 3. JIC "Fryda Schultz de Mantovani", Cabaren lanaldi bakuneko erakundea.
* Santa Fe-n dagoen "Fryda Schultz de Mantovani" kalea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Frida Schultz de Mantovaniren «La luna». eduk.
* Fryda Schultz de Mantovaniren lanak Estrabou.ffyh.biblio.unc.edu.ar-eko Elma K. liburutegian
Fethiyeko golkoa

**Fethiyeko golkoa** () Mediterraneo itsasoko badia da, hego-mendebaldeko Turkian dagoena. Muğla probintziako Fethiye eta Göcek hiriak bere ertzetako hiri nagusiak dira. Mendebaldean Kurdoğlu lurmuturra () eta ekialdean İblis lurmuturra/Angistro lurmuturra () ditu. Turismo eta bela egiteko leku aproposa da. 1923ra arte, Meğri/Makri/Macre/Mekriko golkoa zuen izena, bere jatorrizko greziar izena mantenduz.

Antzinako Lizian kokaturik, garai haietan, bere ertzean zegoen hiriaren omenez, Telmesoko golkoa zuen izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak