open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roma invicta est

**Roma Invicta est** latinezko esaera bat da, euskaraz *Erroma Garaitezina* edo *Erroma garaitu/menderatu gabea jarraitzen du*. Honek Erromak zuen goreneko boterea aipatzen zuen. Errepublikaren garai dizdiratsuenean eta Aro Inperialean zehar *Romar mater* delakoa munduko lur eremu zabal batean zehar hedatzen zen, Esto se traduce como el poderío supremo ejercido por Roma, en el pleno esplendor de la república y durante la era imperial, bere agintari nagusiak ziren *Caesares Imperatores* zirelakoek atzerritarrengan begirunea eta barbaroengan ikara pizten zuten. Bestaldetik, esaera hori legioek gudalekuan izandako garaipen ugariak eta galera eskasak sortutakoa ere izan liteke.

Esaldi hau Julio Zesarren konkisten garaian erromatar indarrek galiar eta germaniar etsaien lerro nahaspilatuen aurrean harrokeri moduan (edo arerioak ikaratzeko asmoz nahi izan ezkero) erabili ohi zen.

## Kanpo estekak
José Ángel Antelo

**José Ángel Antelo** (Santiago Compostelakoa, 1987ko maiatzaren 7a -) Espainiako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Baloncesto Fuenlabrada taldean dabilena.

## Ibilbidea 
* Real Madrid (harrobia)
* Bilbao Basket (ACB Liga): 2006-2007
* Club Bàsquet L'Hospitalet (LEB 1): 2007-2008
* Tenerife Club de Baloncesto (LEB 1): 2008-2009
* Baloncesto Fuenlabrada (ACB Liga) 2009-

## Erreferentziak
Oxidasaren proba

**Oxidasaren proba** laborategian bakterioak identifikatzeko erabiltzen den teknikaren bat da.

## Oinarria 
Mikrobio aerobioek, arnasketa izeneko prozesu biokimikoaren bidez, oxigeno molekularra oxidatzen dute, zitokromoek parte hartzen duten arnas katearen bide katabolikoan (glukolisi eta Krebs zikloaren ondoren gertatzen dena). Zitokromo-oxidasa entzima (oxidasa ere deitua) arnas kate horren azken kate-maila da, elektroiak oxigenoari ematen dizkiona.

Bakterio asko zitokromo-oxidasa entzimaren jabeak dira. Bakterio horiek erraz oxidatzen den erreaktibo batekin kontaktuan jartzerakoan oxidasaren jarduera antzematen da. Erreaktibo horrek ez du kolorerik egoera erreduzituan, eta kolorea hartzen du oxidatzerakoan.

Bakterio anaerobioek ez dute oxidasarik.

## Prozedura 
eskuinera|250px|thumb|Oxidasaren proba

Hutsik dagoen Petri plaka batean iragazi-papera ipini. Ereite-euskarri batekin agarrean hazitako kolonia baten inokulua hartu, eta iragazi paper gainean jarri.

Paper gainean dagoen inokuluari oxidasaren erreaktiboaren 3 tanta gehitu, eta kolorearen agerpenari so egin.

* oxidasa (+): arrosa edo lila kolorea agertzen da inokuluan, segundo gutxitan

* oxidasa (-): hasierako kolorea mantentzen da.

## Kanpo estekak
Edward Charles Pickering

**Edward Charles Pickering** (Boston, Massachusetts, 1846ko uztailak 19-Cambridge, Massachusetts, 1919ko otsailak 3) astronomo estatubatuar bat izan zen, Harvard College Observatoryko laugarren zuzendaria.

Zenbait urtez Boston Latin Schoolen ikasi zuen 1865ean Harvardeko Unibertsitatean graduatu zen arte. Fisika irakaslea izan zen Massachusettseko Institutu Teknologikoan 1867an.

Harvardeko Behatokiko zuzendari izendatua, argazkigintzara, eta, zehazkiago izar espektroen azterketara dedikatu zen. Henry Draperrek utzi zuen espektro bilduma erraldoiari esker "Henry Harper Memorial" fundazioaren diru laguntzari esker espektro sailkapena sortuko zuen espektrograma bilduma bat hasi, handitu eta osatu ahal izan zuen. Diru honekin bere proiektu anbiziotsua finantzatu ahal izan zuen, honetarako gaian espezialduta zeuden emakume ugari kontratatu zituelarik: Williamina Fleaming, Antonia Maury, Annie Jump Cannon edo Henrietta Swan Leavitt beste batzuen artean, txantxa artean zientzialariek *Pickeringen harena* bezala ezagutu zuten emakume taldea zena. Ia guztiek egin zituzten aurkikuntza handiak eta ekarpen astronomikoak.

Hermann Carl Vogelek eta berak elkarrekin, lehen izar bitar espektroskopikoak aurkitu zituzten 1889an; Olcottekin elkarkidetzan 1911n *Izar Aldagarrien Behatzaileen Elkarte Estatubatuarra* (AAVSO), oraindik lanean ari den elkartea. 1879 eta 1881 bitartean ikerketak egin zituen astroen magnitudea zehazteko, bereziki planeten ilargi eta asteroiderik argitsuenen kasuan.

Bere anaia txikia izan zen William Henry Pickering ere astronomo nabarmen bat izan zen Edwarden laguntzari esker.

Bere lana eta ikerlari bezala izan zuen karrera luzeagatik Royal Astronomical Societyko urrezko domina eman zioten 1886 eta 1901ean, Henry Draper domina 1888an eta Bruce domina 1908an. Ilargian badago beragatik izena duen krater bat, baita beste bat Marte planetan ere (Phaetontis gunean) bere anaiagatik izena daramana.

## Artikuluak 
* *Obs. of the corona during the eclipse. Aug. 7, 1869*, (1869).
* *A nebula photometer*, (1876).
* *Stellar magnitudes*, (1879), Astronomische Nachrichten, volume 95, p.&nbsp;29.
* *New planetary nebulae*, (1881), The Observatory, Vol. 4, p.&nbsp;81-83.
* ''Photometric magnitude of Jupiter's satellite III*, (1881), The Observatory, Vol. 4, p.&nbsp;113-114.
* *Observations of the transit of Venus, December 5 and 6, 1882, made at the Harvard college observatory* (1883).
* *Photometric observations of Ceres, Pallas, and Vesta, at the Harvard College Observatory'', (1885), The Observatory, Vol. 8, p.&nbsp;238-239.
Diego Ciorciari

**Diego Andrés Ciorciari** (Santa Fe, 1980ko martxoaren 2a -) Argentinako saskibaloi jokalaria da, egun LEB 1ko Menorca Bàsquet taldean dabilena.

## Ibilbidea 
Espainian LEBeko CAI Zaragozan hasi zen. 2004/05 denboraldian ACB Ligan aritu zen Lagun Aro Bilbaon. Hortik Aguas de Calpe eta Lugoko Club Baloncesto Breogán taldeetara pasa zen. 2007an Club Melilla Baloncestok fitxatu zuen eta 2009an Menorca Bàsquetek.

## Selekzioa 
Argentinako saskibaloi selekzioan aritutakoa da.

## Erreferentziak
Henry Draper

**Henry Draper** (Prince Edward konderria, Virginia, 1837ko martxoak 7 &ndash; 1882ko azaroak 20) New Yorken bizi izan zen mediku eta astronomo zaletu bat izan zen.

Eragin handia zuen John William Draper historialari eta kimikariaren semea, Henry, William Herschel astronomo zaletu alemaniarrak metalezko ispiluetan oinarritutako teleskopio fabrikazioari buruzko lanak irakurri ondoren bere erreflektore propioa eraikitzen saiatu zen, baina emaitza negargarria lortu zuen azken leunduan; John Herschelen kristalezko ispiluei eta Justus von Liebig alemaniarrak asmatutako azaleko zilartzeari buruz irakurri ondoren ispilu berri bat leundu zuen: honekin, leuntzea jasateko gai ziren kristalezko ispilu batean jarritako zilarrezko pelikula iraunkorrak lortu zituen zilartzearen aldaera bat asmatu zuen.

Zilartzearekin zein beirarekin proba egin zuen, bere konposaketa eta ezaugarriak aldatuz; 1862an 39 zentimetroko irekidura zuen teleskopio batentzako ispilu bat amaitu zuen, behin frogatu ondoren oso arrakastatsua izan zena. Berehala hasi zen teleskopio berri bat eraikitzen, oraingoan denbora gutxian amaitu zuen 71 zentimetroko irekidurako erreflektore bat, behin betiko prest 1872an utzi zuen arte leundu eta hobetu zuen arren: urte horretan bertan, maiatzean, Vega izarraren espektroa hartzea lortu zuen, non argi eta garbi bost lerro ikus zitezkeen.

Orion konstelazioko nebulosari argazkia atera zion lehena ere izan zen, 1880an.

Bere aita John William Draper 1840an Ilargiaren lehen argazkia atera zuen mediku ospetsu bat izan zen. 1859an Henry Draper New Yorkeko Bellevue Hospitaleko mediku bezala kontratatua izan zen eta 1866an New Yorkeko unibertsitateko medikuntza fakultateko dekanoa izan zen.

## Lanak 
Bere lanak gehienbat argazkiak dira, batez ere 1874ko Artizarraren igaroerari eginikoak. Bere alargunak ia 400.000 dolarrekoa zen Henry Draperren oroitzapenezko funtsa Harvardeko Behatokiari (Harvard College Observatory) eman zion gaur egun bere izena daraman izar espektroen Henry Draper katalogoa sortzea finantzatzeko. Bere biloba Antonia Mauryk bere lana jarraituko zuen lan honetan Edward Charles Pickeringi lagunduz.
Mikrometro (unitatea)

**Mikrometroa** (Nazioarteko Unitate Sistemako ikurra: **µm** edo **µ**) metro baten milioiren bat da. Era berean, **mikroi** eta **mikra** izenez ere ezaguna da.

* 1 mikrometro = 10-6 metro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Draper katalogoa

**Henry Draper katalogoa** (ingelesez Henry Draper Catalogue, HD) izarren datuen bilduma bat da (astrometrikoak eta espektroskopikoak, 225.000 izar baino gehiago dituen izar katalogo batean bilduak. 1949an katalogo honen handitze bat argitaratzen da (Henry Draper Catalogue Extension, HDE) beste 135.000 izar gehiagorekin.

Katalogoak, lehen aldiz 1890ean argitaratu zena, 10.000 izar baino ez zituen hartzen; beranduago handitzen joan zen 1918 eta 1924 bitartean eta Annie Jump Cannonek eta Harvard College Observatoryko bere kideek bildu zuten Edward Charles Pickeringen gainbegiradapean. Bere izena Henry Draper astronomo zaletuagatik jasotzen du, honen alargunak proiektua finantzatzeko behar zen dirua eman zuelarik.

Katalogoan agertzen diren izarrak, batez beste 9. magnitudekoak edo baxuagokoak dira (begi hutsez ikus daitezkeen izarren artean ahulena dena baino 50 aldiz ahulagoa). Honek astronomo zaletuek erabilia izatea eragiten du euren teleskopioen potentziaren ondorioz. Katalogoak zeru osoa hartzen du eta izarrak euren mota espektralaren arabera sailkatzeko lehen saiakera izateagatik nabarmentzen da.

## Nomenklatura 
Katalogo izarrak **HD** edo **HDE** hizkiekin zenbatzen dira, honen ondoren 1etik 225.300erako zenbaki bat doalarik igoera zuzeneko ordenean 1900.0 garai baterako. 225.301etik 359.083rainoko izarrak 1949an eginiko handitze batetik datoz. Gaur egun HD sailkapena oso erabilia da Flamsteeden izendapenik edo Bayerren izendapenik ez duten izarrentzat.

### Adibideak 
* HD 45348 Canopus da (α Carinae) gaueko zeruko bigarren izarrik dizdiratsuena
* HD 95735 Lalande 21185 da, gure Eguzki Sistematik hurbilen dagoen laugarren izarra
* HD 234677 BY Draconis da, bere izena daraman izar aldagarri talde bateko izar aldagarri eredua
* HD 155358 Herkules konstelazioan dagoen nano hori bat da, bi exoplaneta dituena
* HD 269810, Magallanesen Laino Handian kokatua, ezagutzen den izarrik masiboenetako bat da.

## Beste katalogo batzuk 
* Messier katalogoa
* SAO katalogoa
* Bright Star Catalogue
* Hipparcos Katalogoa
* Boss General Catalogue
* Bonner Durchmusterung

## Kanpo estekak
Wampa

**Wampa**k Star Wars film sagako izaki batzuk dira, film saga honetako Star Wars V. Atala: Inperioaren kontraerasoa filmean agertzen direnak.

Hoth planeta izoztuko leizezuloetan bizi dira wampak, bi hanken gainean ibiltzen diren ile zuri eta bi metro eta erdiko altuera duten piztiak. Haragijaleak dira, eta euren elikadura aipaturiko planeta izoztu honetan ugariak diren beste izaki batzuetan oinarritzen da: tauntaunak.

Wampak fisikoki euren sexuaren arabera ezberdintzen dira: emeek ez dute adarrik, aldiz harrek euren buruaren alboetan hazten diren pare bat dituzte aurrerantz kiribiltzen direnak. Pizti hauek euren jakiak metatzen dituzten leizezuloetan bizi dira eta bikoteka eta familia nukleo txikietan bizi dira.

Luke Skywalkerrek wampa har baten erasoa jasan zuen eta honek bere leizera eraman zuen. Han piztiak leizeko sabaitik eseki zuen jedia. Hau egiteko wampak bere listua erabili zuen, izoztean itsasgarri bezala egiten zuena. Lukek kordea berreskuratu zuenean bere burua buruz behera eta wampa bat bere janaria amaitzen ikusi zuen. Hasitako Jedi abila, wampari beso bat moztu ahal izateko eta garaiz ihes egiteko moldatu zen, piztia leize barruan oinazez utziz.

## Kanpo estekak
Mikrometro (tresna)

260px|thumb|Kanpotarako 0-25 mikrometroa, ohikoa.

**Mikrometroa** (grekeratik eratorria, *mikros*, txiki, eta *metron*, neurketan), baita **Palmer torlojua** deitua, bere funtzionamendua torloju mikrometriko batean oinarritzen den neurketa tresna bat da eta objetuen dimentsioak doitasun handiz neurtzeko balio du, bere neurriak milimetroaren zentesimak (0,01&nbsp;mm) eta milimetroen milarenetara (0,001&nbsp;mm) (mikra) ere irits daitezke.

Horretarako hari fineko torloju baten bidez euren artean hurbiltzen diren bi gako ditu, hari honek bere inguruan zehar eskala bat grabatuta duelarik. Eskalak noniusa izan dezake. Normalki, kanpotarako mikrometro baten gehienezko luzera 25&nbsp;mm da, halere 0tik 30erakoak ere badaude, hortaz neurtu nahi diren neurketa esparru bakoitzerako mikrometro bana edukitzea komeni da (0-25&nbsp;mm), (25-50&nbsp;mm), (50-75&nbsp;mm), etab.

Sarritan mikrometroak torlojuaren gehienezko tortsio mugatzeko modu bat ere izan ohi du, hari finak tresnaren doitasunaren galera sortu ditzaketen indarrak nabarmentzea zailtzen baidu.

## Kanpo estekak 
* Kanpotarako mikrometroari buruzko bideoa ikusgai
Jianghan Barrutia

**Jianghan Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 江汉区; pinyineraz: Jiānghàn Qū), Wuhan osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 460.000 biztanle bizi ziren 33,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Wuhanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Jianghan barrutiko gobernuaren webgunea.
Jiang'an Barrutia

'''Jiang'an Barrutia''' (txinera sinplifikatuz: 江岸区; pinyineraz: Jiāng’àn Qū), Wuhan osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 788.000 biztanle bizi ziren 64,24 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Wuhanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Jiang'an barrutiko gobernuaren webgunea.
Tarim (ibaia)

**Tarim** (; ) Txinako Xinjiang Eskualde Autonomoko ibai nagusia da. Akesu eta Yarkand ibaien elkartzetik sortua, ekialderantz doa Taklamakan basamortuaren inguruan. Lop Norren itsasoratzen da, ur gazizko laku batzuk. 2.030 kilometroko luzera du eta ez da nabigagarria. Godzareh beheragunetik gertu ibai txirikordatua eratzen du.

## Tarim ibaiaren arroa 
Tarim ibaiaren arroa (txineraz Talimupendi) arro endorreiko bat da, baita munduko handienetako bat ere. Arro honen zati handi bat Taklamakan basamortuaren zatitzat hartzen da, eta zenbait mendiz inguratua dago. Nagusiki uigurrak bizi dira bertan, baita han etniako pertsonak ere. Arroak petrolio eta gas natural depositu handiak ditu.

Zetaren Bidea Tarimen arroan sartzen da, Kashgar eta Yumen artean bi ibilbide ezberdinetan banatzen da, Taklamakanen iparraldeko eta hegoaldeko mugak jarraituz. Antzina arroan tokariera hitz egiten zen. Txinatarrek toki honen kontrola I. mendearen amaieran hartu zuten Bao Chao jenerala buru zutela.

Kusan Inperioa ibai honen arrotik hedatu zen I. mendea eta II. mendea artean, Kashgarreko erresuma ezarriz eta tokiaren kontrolagatik nomadekin eta tropa txinatarrekin lehiatuz. Brahmi hizkuntza eta budismoa sartu zituzten eta paper garrantzitsua bete zuten budismoa bide honen bidez gainontzeko Asiara hedatzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giltza zabalgarri

**Giltza zabalgarria** edo **giltza ingelesa** azkoin eta torlojuak laxatu edo estutzeko erabiltzen den lanabes edo tresna da. Giltza zabalgarriaren irekiera doigarria da (buru mugikor bat du), honek neurri ezberdinetako torlojuentzat egoki bilakatzen du, ezaugarri honek gainontzeko giltzetatik ezberdintzen du, azken horiek neurri finkoa baitute.

Giltza zabalgarri edo "giltza ingeles" mota ugari daude, falkadun giltzetatik hasita (hauen burua mailu baten bidez doitzen da), hari bidez doitzen diren giltza modernoetaraino daudelarik.

Inork ez daki zehazki tresna hau nork asmatu zuen, baina lehenengo giltza doigarriak Edwin Beard Budding (1795-1846) ingelesak garatu zituen; torlojuaren falka doigarrirako akoplamendua Enköping hiriko errementaria zen Johan Petter Johansson suediarrari egotzi izan zaio, honek bere asmakuntza 1892an patentatu zuen. Sarritan bere lanbidean jardunean ari zela giltza finko, astun eta handi ugari bereganatzeko beharrean aurkitzen zen. Honela doigarria izango zen giltza baten beharra gaur egun munduan erabilienetakoa den tresnan zehaztu zen.

«Suediar giltza» ere deitu ohi da, edota Bahco soilik, hau baitzen Johanssonek sortutako lantegiaren izena, gaur egun Europako garrantzitsuenetakoa dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yuli konderria

**Yuli konderria** edo **Lopnur konderria** (txinera sinplifikatuz 尉犁县, txinera tradizionalez 尉犁縣) Txinako Xinjiang Eskualde autonomoko konderri bat da, Bayin'gholin Mongoliar Prefektura autonomoaren administraziopean dagoena. 59.399 kilometro karratuko hedadura du, eta, 2002ko erroldaren arabera 100.000 biztanleko biztanleria du.

## Garraiobideak 
Txinako 218 Errepide Nazionala

## Kanpo estekak
Kolestasi

**Kolestasia** behazun bideen erabateko edo neurri bateko oztopoaren eraginez duodenora iristen den behazun fluxuaren gutxitzea da. Kolestasiaren eragileak arrazoi desberdinak izan daitezkeen arren, sintoma nagusia ikterizia da, hau da, azal eta mukosen kolorazio horia.

## Zergatiak 
Kolestasiaren eragileak bi jatorri desberdin izan ditzake.
### Gibel barnekoa 
Asalduraren sorrera hepatozitoaren mintza eta gibeleko behazun bidearen artean dago. Honen arrazoia zenbait sendagai (fenotiazidak esaterako) edo lobulu arteko porta behazun hodien desegite autoimmunea izan daiteke. Ohikoa da zirrosi edo hepatitisean.
### Gibel kanpokoa 
Gibel kanpoko behazun bideen buxaduraren ondorioz. Buxadura hau koledokoko litiasiak, behazun bideetako minbizi edo arekoak, pankreatitisak, behazun estenosiak edo parasitoek eragindakoa izan daiteke.

## Sintomak 
Lehen aipatu bezala sintoma nagusia ikterizia da, baina horretaz gain behazun gatzek sortarazitako hazkura bizia ere agertuko da.

Koluria eta akolia ere izango dira. Lehen kasuan, kolore iluneko gernua izango dela esan nahi du behazuna pilatzen delako bertan eta bestean, kolore argiko gorozkiak bilirrubinarik ez dutelako.

Horretaz gain, kolesterol totalaren gehikuntza bat emango da eta kasu batzuetan kolesterol hau larruazalaren azpian pilatuko da xantelasma agertuz. Eta azkenik behazun bideen infekziorako joera handituta egongo da.

## Kanpo estekak
Txinako 218 Errepide Nazionala

**Txinako 218 Errepide Nazionala** (G218) Yiningen abiatu eta Ruoqiangen amaitzen da. Ibilbide guztia Txinako Xinjiang Eskualde autonomotik egiten du. 1067 kilometroko luzera du eta hegoekialderantz doa, Yiningetik Ruoqiangera.

## Ibilbidea eta distantzia 
|}

## Kanpo estekak
Qilihe Barrutia

**Qilihe Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 七里河区; pinyineraz: Qīlǐhé Qū), Wuhan osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 450.000 biztanle bizi ziren 397,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Lanzhouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Qilihe barrutiko kode postala.
Amor asteroideak

**Amor asteroideak** Marte eta Lur planeten arteko orbita duten asteroideak dira. Beharbada, asteroide talde honetako asteroiderik ezagunena 433 Eros izango da. Marteren orbita zeharkatzen dute, baina ez Lurrarena.

## Adibide batzuk 
* 433 Eros
* 1221 Amor
* 719 Albert

## Beste asteroide talde batzuk 
* Apolo asteroideak
* Aton asteroideak
* Atira asteroideak

## Kanpo estekak
Yongdeng konderria

**Yongdeng konderria** (txinera sinplifikatuz: 永登县; pinyineraz: Yǒngdēng Xiàn), Wuhan osatzen duten barrutietako bat da.

## Ikus, gainera 
* Lanzhouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Yongdeng konderriko gobernuaren webgunea.
*  Yongdeng konderriko kode postala.
Chantico

[thumb|Chantico, [Ríos Kodexa|Rios Kodexa]]
**Chantico** mexika mitologian (nahuatlez Chantico-Cuauhxolotl, "etxean bizi dena", Chiantli, "etxea", "bizilekua", ti, lotura eufonikoa eta co -an) suaren jainkoa zen Xiuhtecutliren ezkontidea zen. Bihotzeko, etxeko eta sumendietako suen jainkosa eta artaburuen heltzearen arduraduna zen. Kolore beltz eta gorriko aurpegiz irudikatzen da eta bere ikurrak suge gorri bat eta kaktus arantzak dira.

Cihuacoatl-Tonan bezala, beroarekin eta argi distiratsuarekin lotua zegoen. Irudikapenetan bizkarrean izpi eskukada bat zuela agertzen zen. Tepeyacen tontorrean gurtzen zen laugarren hamahirukoaren lehen egunean (lore 1), zehazki martxoak 23an.

Mitologiaren arabera Chanticok sakrifizio bat eskaini zuen baraualdia errespetatu gabe, piper eta arrain errea jan baitzituen, Tonacatecuhtli haserretu egin zen eta Chantico madarikatu zuen zakur bihurtuz, oso izaera jatuneko animalia. Chanticori Bederatzi-Zakur bezala erreferentzia egiten zaio. Esaten zenez haizeko lehen zeinuan jaiotakoa (1-Ehecatl) jaiotzaz osasuntsua izango zen minez edo minbiziz gaixo hazi ezean, kasu horretan bere gaixotasuna sendaezina izango zelarik. Uste zutenez, bederatzigarren zeinuan jaiotakoa oso zoritxarrekoa izango zen, zeinu hau nahuatlentzat baitzen, zenbait animaliatan eraldatzen ziren azti eta nekromante.

## Kanpo estekak
Gaolan konderria

**Gaolan konderria** (txinera sinplifikatuz: 皋兰县; pinyineraz: Gāolán Xiàn), Wuhan osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera 170.000 biztanle bizi ziren 2.556 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Lanzhouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Gaolan konderriko kode postala.
Qingyang Barrutia

**Qingyang Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 青羊区; pinyineraz: Qīngyáng Qū), Chengdu osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 470.000 pertsona bizi ziren 68 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Chengduren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Qingyang barrutiko gobernuaren webgunea.
Jintang konderria

**Jintang konderria** (txinera sinplifikatuz: 金堂县; pinyineraz: Jīntáng Xiàn), Chengdu osatzen duten konderrietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 840.000 pertsona bizi ziren 1.156,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Chengduren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Jintang konderriko gobernuaren webgunea.
Dayi konderria

**Dayi konderria** (txinera sinplifikatuz: 大邑县; pinyineraz: Dàyì Xiàn), Chengdu osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 500.000 pertsona bizi ziren 1.548,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Chengduren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Dayi konderriko gobernuaren webgunea.
Chongzhou

**Chongzhou Hiria** (txinera sinplifikatuz: 崇州市; pinyineraz: Péngzhōu shi), Chengdu osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 650.000 pertsona bizi ziren 1.090,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Chengduren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Chongzhou hiriko gobernuaren webgunea.
Qionglai

**Qionglai Hiria** (txinera sinplifikatuz: 邛崃; pinyineraz: Qiónglái shi), Chengdu osatzen duten barrutietako bat da. 1999ko erroldaren arabera 640.000 pertsona bizi ziren 1.156,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Chengduren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Qionglai hiriari buruzko webgunea.
Beilin Barrutia (Xi'an)

**Beilin Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 碑林区; pinyineraz: Bēilín Qū), Xi'an osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 670.000 pertsona bizi ziren 22,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Xi'anen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Beilin barrutiko gobernuaren webgunea.
Vanyar

thumb|400px
**Vanyar** (singularrean **Vanya**) Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den elfo arraza bat da. Eldar elfoak banatuta zauden taldeetatik Cuivienenetik mendebaldera bidaiatu zuen lehen taldea izan zen, euren errege Ingwëk zuzenduak.

Vanyar hitzak "Ederrak" esan nahi du quenyaz, elfo hauen urre koloreko ileari erreferentzia egiten diona. Minyar "Lehenak" eta "Argiko Elfoak" ere deituak izan ziren.

Vanyarrak Cuivienenen esnatu zen lehen elfoa izan zen Imilen eta honen emazte Iminyëren eta hauekin esnatu ziren beste sei elfo bikoteren ondorengoak dira. Elfoen Martxa Handiaren ondoren, beti geratu ziren Valarrekin Amanen, eta Erdialdeko Lurraldera soilik Haserrearen Gerran parte hartzeko itzuli ziren, Valarren eta Finarfinen armadarekin batera, Bedeinkatutako Lurraldea utzi ez zuten Noldor elfoen buru bezala. Hau da Vanyarren partehartze ezagun bakarra Erdialdeko Lurraldearen historian.

## Vanyar garrantzitsu batzuk 
* Ingwë
* Elenwë
* Indis
* Amarië

## Vanyar jatorriko beste pertsonaia batzuk 
* Fingolfin eta Finarfin euren ama Indisen aldetik
* Idril, Turgon errege noldorraren alaba bere ama Elenwëren aldetik (beragandik leinu sakratua Gizakietar iritsi zen)
* Finarfinen semeak ere, Finarfin bera bezala, Vanyarren itxura eta urre koloreko ilea zuten noldor bakarrak izan zirela esaten da, hori Finrod "Ederra"rekin berres daiteke, eta are gehiago Galadrielekin, Finwëren etxeko ederrena.
* Noldor printzea zen Glorfindel ere Vanyar leinutik zetorrela uste da, bere urre koloreko ileagatik eta itxura dizdiratsuagatik.
Chang'an Barrutia (Xi'an)

'''Chang'an Barrutia''' (txinera sinplifikatuz: 长安区; pinyineraz: Cháng'ān Qū), Xi'an osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 910.000 pertsona bizi ziren 1.578,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Xi'anen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Chang'an barrutiko gobernuaren webgunea.
Lantian Konderria

**Lantian konderria** (txinera sinplifikatuz: 蓝田县; pinyineraz: Lántián Xiàn), Xi'an osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 630.000 pertsona bizi ziren 1.969,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Xi'anen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Lantian konderriko gobernuaren webgunea.
Gaoling konderria

**Gaoling konderria** (txinera sinplifikatuz: 高陵县; pinyineraz: Gāolíng Xiàn), Xi'an osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 230.000 pertsona bizi ziren 290,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Xi'anen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Gaoling konderriko gobernuaren webgunea.
Longhua Barrutia

**Longhua Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 龙华区; pinyineraz: Lónghuá Qū), Haikou osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 397.000 pertsona bizi ziren 274,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Haikouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Longhua barrutiko gobernuaren webgunea.
Dadong Barrutia

**Dadong Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 大东区; pinyineraz: Dàdōng Qū), Shenyang osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 640.000 pertsona bizi ziren 51,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Shenyangen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Dadong barrutiko gobernuaren webgunea.
Shenbei Barruti Berria

**Shenbei Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 沈北新区; pinyineraz: Shěnběi Xīn Qū), Shenyang osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 280.000 pertsona bizi ziren 852,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Shenyangen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Shenbei barrutiko kode postala.
Xinmin

**Xinmin Hiria** (), Shenyang osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 690.000 pertsona bizi ziren 3.315,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Shenyangen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Xinmin hiriko gobernuaren webgunea.
* Xinmingo argazkia Panoramio.com webgunean.
Karlovy Vary

''''* () Txekiar Errepublikako mendebaldean, Bohemia eskualde historikoan eta Karlovy Vary eskualde administratiboan, kokatutako hiria da. Teplá eta Ohře ibaien elkargunean dago, Pragatik 130&nbsp;km mendebaldera. Hango ur termalak oso aintzat hartuak dira XIV. mendeaz geroztik. 2013an 50.172 biztanle zituen.

*Karlovarská Becherovka'', txekiar likore famatua, bertakoa da. Bertan, urtero, Karlovy Varyko Nazioarteko Zinemaldia ospatzen da.

## Historia 
Hiria 1370ean sortu zen. Izena Karlos IV.a Luxemburgokoaren omenez ipini zioten. Ur termalak eta ur beroko Teplá ibaia zirela eta, ospe handia hartu zuen. XIX. mendean turismo gune garrantzitsu bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cinquecento

***Cinquecento*** (italieraz *bostehun*) europar ingurune artistikoko arorik garrantzitsuenetariko bat da. XVI. mendean barna garatu zen, eta Pizkunde izenarekin ezaguna den mugimenduaren bigarren fasea izan zen. *Pizkunde Garaia* izenaz ezaguna da orobat, eta Italian gertatu zen, Pizkundearen bigarren mendean. Aurrekaria *Quattrocento*a du. *Cinquecento*a amaitzean, haren emaitzak Europako mendebalde osoan zabaldu ziren, eta *Seicento*ari hasiera eman. *Cinquecento*aren erdigunea Erroma zegoen, *Quatrocento*arena ez bezala, azken horrek Florentzia izan baitzuen erdigune.

Eraikin bikainak egin ziren, zenbait aita santuren mezenasgoaren babesean (Alexandro VI.a, Julio II.a eta Klemente VII.a). Garai hartan Erroman egin ziren eraikinen artean, Done Petriren basilika da nabarmenenena. Aldi horretako arkitekto onenetarikoek eraiki zuten: Bramantek lehen proiektua egin zuen, Michelangelok kupula diseinatu zuen, eta Madernok eraikinaren gainerako zatiak egin zituen.

Garai horretako beste arkitekturagune bat Venezia hiria izan zen, eliza eta jauregi ederrak eraiki baitzituzten bertan. Venezian asko edatu zen beste eraikuntza zibil mota bat: *villa*; hau da, aristokraziako landa-etxea. Andrea Palladio izan zen aldi horretako arkitekto nagusietako bat, eta villa eta eliza garrantzitsuak egin zituen Venezian eta haren inguruan; esaterako, Berreroslearen eliza.

## Cinquecentoko lau artista handiak 
XVI. mendean, pizkundeko pintura gailurrera iritsi zen. Italiako lau artista nabarmendu ziren: Leonardo da Vinci, Michelangelo Buonarroti, Rafael eta Tiziano.

* **Leonardo da Vinci** (1452-1519) humanista izan zen, eta jakintza-alor asko jorratu zituen. Margolan gutxi egin zituen, baina denak bikainak. Natura eta proporzioak adierazten nabarmendu zen. *Sfumato* teknikan maisu izan zen: irudien efektua lauzotzea, sakontasun sentsazioa emateko. Bere lanik apaigarrienak "Gioconda" eta "Azken Afaria" dira.

* **Michelangelo** (1475-1564) arkitekto, eskultore eta margolari bikaina izan zen. Margolan garrantsitzuenak Kapera Sixtinako freskoak dira, mugimenduz eta espresibitatez beteriko eszenak baititu.

* **Rafael** (1483-1520) pizkundeko margolari handienentzat hartzen da, perfekzioa lortu baitzuen kolorea, marrazkia eta konposizioa erabiltzen. Lanik garrantsitzuenak Vatikanoko Stanza della Signaturako freskoak dira; adibidez, Atenasko Eskola. Madonnak edo birjinak ere aipagarriak dira.

* **Tiziano** (1490-1576) Veneziako margolari garrantsitzuena izan zen. Veneziako margolariak kolorearen erabileragatik eta margolanen aberastasunagatik nabarmendu ziren. Tizianok gai erlijiosoko erretratu eta margolan bikainak egin zituen.

## Kanpo estekak
Kruskal-Wallis proba

Estatistikan, **Kruskal-Wallis proba** da *k* lagin homogenoak edo populazio berekoak diren erabakitzeko kontraste ez parametrikoa, hau da, aurretik ez du eredu jakinik ezartzen laginen jatorrizko populazioetarako. Adibidez, makina ezberdinen eguneko ekoizpenari buruzko datuak batera azter daitezkeen aztertzeko erabil daiteke. Proba asmatu zuten William Kruskal eta W. Allen Wallis estatistikarien izena darama.

Faktore bakarreko bariantza analisiaren metodo baliokidea da, baina hura ez bezala Kruskal-Wallis probak ez du populazioetarako eredu normala suposatzen. Gainera, batezbestekoak ez (bariantza analisian bezala) baizik medianak berdinak diren erabakitzen duen test bat da. Kruskal-Wallis probak datu sailkapenak erabiltzen ditu bere kalkuluetarako.

## Kanpo estekak
Gaio Kornelio Galo

**Gaio Kornelio Galo** (; Forum Livii, egungo Forlì c. K.a. 69 &ndash; K.a. 26) latinezko poeta eta erromatar guda-gizon bat izan zen. Egiptoko lehenengo prokontsula izan zen. Neoterikoen taldekoa, Katulo olerkari entzutetsuarekin batera, *Amores* izenez bildutako olerkiak idatzi zituen, baina horietatik zati bakan batzuk besterik ez dira geratzen.
726 Joëlla

**726 Joëlla** asteroide gerrikoan aurkitutako 726. asteroidearen izena da. 1911ko azaroak 22an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo estatubatuarrak Massachusettseko Winchester herritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1911 NM** zen.

## Kanpo estekak
727 Nipponia

**727 Nipponia** asteroide gerrikoan aurkitutako 727. asteroidearen izena da. 1900eko martxoak 6an aurkitu zuen Shin Hirayamak Tokiotik. Ondoren A. Massingerrek berraurkitu zuen 1912ko otsailak 11n eta Hirayamagatik izendatu zuen, Nipponia izena aukeratu zuena, Nippongatik, Japoniaren japonierazko izena dena.

## Kanpo estekak
728 Leonisis

**728 Leonisis** asteroide gerrikoan aurkitutako 728. asteroidearen izena da. 1912ko otsailak 16an aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1912 NU** izan zen.

## Kanpo estekak
729 Watsonia

**729 Watsonia** asteroide gerrikoan aurkitutako 729. asteroidearen izena da. 1912ko otsailak 9an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo eta apaiz estatubatuarrak. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1912 OD** zen. Bere izena James Craig Watson astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
731 Sorga

**731 Sorga** asteroide gerrikoan aurkitutako 731. asteroidearen izena da. 1912ko apirilak 15ean aurkitu zuen A. Massinger astronomoak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1912 OQ** zen.

## Kanpo estekak
733 Mocia

**733 Mocia** asteroide gerrikoan aurkitutako 733. asteroidearen izena da. 1912ko irailak 16an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1912 PF** zen. 2001eko urriak 1ean balizko ezkutatze bat ikusi zuen Oscar Morenok.

## Kanpo estekak
19P/Borrelly

**19P/Borrelly** izen zientifikoa duena gure Eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. Deep Space 1 espazio zundak bisitatu zuen 2001ean.

## Aurkikuntza 
Alphonse Louis Nicolas Borrelly astronomo frantziarrak aurkitu zuen ohiko kometa bilaketan ari zela, Marseillatik, 1904ko abenduak 28an.

## Deep Space 1 zundarekin talka 
2001eko irailak 21ean Deep Space 1 espazio zundak, ekipamendu berria probatzeko jaurtia izan zena, Borrelly kometaren aurka talka egin zuen. Kometarantz zuzendua izan zen zundaren misio hedatuan eta espero ez ziren emaitzak eman zizkien misioko zientzialariei.

## Kanpo estekak
Alphonse Louis Nicolas Borrelly

**Alphonse Louis Nicolas Borrelly** (1842ko abenduak 8-1926ko otsailak 28) astronomo frantziar bat izan zen.

Marsellan lan egin zuen eta bertatik asteroideak eta kometak aurkitu zituen, azken hauen artean 19P/Borrelly izena eman zitzaiona.

1539 Borrelly asteroideak bere omenez jasotzen du izena.
Baldassare Longhena

**Baldassare Longhena** (Venezia, 1598 – Venezia 1682ko otsailaren 18a) Barrokoko arkitekto esanguratsuenetakoa izan zen. Batez ere Venezian egin zuen lan.

## Biografia 
Venezian jaioa, Longhena, Palladio eta Scamozziren eskolan ikasi zuen. 1631 eta 1656 artean Santa Maria della Salute basilika eraiki zuen. Scamozziren heriotzaren ondoren, bere Procuratie Nuove lan monumentala amaitu zuen Veneziako Piazza San Marcon.

## Lan garrantzitsuenak 
* 1640: Santa Giustinako fatxada.
* 1648: Collegio Greco
* Vendramin Kapera, San Pietro di Castello
* 1646: Santa Maria ai Scalzi eliza
* 1663: San Salvador elizako fatxada, Venezia
* Palazzo Battaglia, Belloni
* 1679, Palazzo Pesaro jauregia, lan nagusia
* 1670: Seminario patriarcale
* Ca'Rezzonico
* Palazzo da Lezze jauregia
* Palazzo Belloni Battagia jauregia
* Palazzo Cappello Malipiero jauregiko fatxada
* Palazzo Erizzo
* Palazzo Basadonna San Trovaso
* Palazzo Giustinian Lolin
* Palazzo Labia
* Palazzo Marcello Pindemonte
* Palazzo Widmann
* Ca' Pesaro
KV61

**KV61** izenekoa Erregeen Harana deritzon Tebastar nekropolian dagoen hilobi bat da. Theodore Monroe Davisen babesarekin Ernest Harold Jonesek aurkitu zuen 1910ean, urte honetan lehen indusketak hasiz, baina ez zen objektu edo idazkunik aurkitu.

Hilobi honen jabea ezezaguna da, eta bere itxuragatik hilobia ez zen sekula erabili eta gainera eraikuntza amaitu gabe dago. Sarrera putzu batez eta gela xalo batez osatua dago. 6,30 metro inguruko luzerakoa, ez du apaindurarik. Ernest Harold Jonesek sekula ez zuen hilobi honi buruzko txostenik argitaratu.

## Bibliografia 
* Reeves, Nicholas y Wilkinson, Richard H. *Todo sobre el valle de los Reyes*. Destino. 1998. .
* Siliotti, Alberto. *El Valle de los Reyes: Y los templos y necrópolis de Tebas*. 1997. Martínez Roca. .

## Kanpo estekak
Padma

**Padma** ibaia (, *Pôdda*) Bangladeshko ibairik garrantzitsuenetako bat da. Himalaia mendilerroan sortzen da, eta Ganges ibai sakratuaren ibaiadar nagusietako bat da.

Padma ibaia Bangladeshen Indiatik Chapai Nababganjetik oso gertu sartzen da. Yamuna ibaiarekin bat egiten du Arichatik gertu bere izena mantenduz, baina azkenik Meghna ibaiarekin bat egiten du Chandpurretik gertu eta Meghna izena hartzen du Bengalako golkoan itsasoratu aurretik.

Rajshahi, Bangladeshko hiririk garrantzitsuenetako bat, Padma ibaiaren iparraldeko ertzean kokatua dago.

## Kanpo estekak
Sujiatun Barrutia

**Sujiatun Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 苏家屯区; pinyineraz: Sūjiātún Qū), Shenyang osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 420.000 pertsona bizi ziren 776,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Shenyangen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Sujiatun barrutiko gobernuaren webgunea.
Volgako Alemaniarren Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa

**Volgako Alemaniarren Sobietar Errepublika Sozialista Autonomo**a (alemanez Autonome Sozialistische Sowjetrepublik der Wolgadeutschen, A. S. S. R. W. D., errusieraz Автономная Советская Социалистическая Республика Немцев Поволжья) SESBeko errepublika autonomo bat izan zen, hiriburu Engels portu hiria zuena (1931 arte Pokrovsk izena ezagutu zena).

## Historia 
[thumb|250px|Streckerau herria, Volgan, [1920an]]
Volgako Alemaniarren Sobietar Errepublikak Errusian Volgako alemaniar gutxiengoaren zatirik handiena biltzen zen eremua hartzen zuen: 1897an 1,8 milioi inguru baino ez ziren geratzen. Errepublika 1924ko urtarrilaren 6an sortu zen eta 14 kantoitan banatuta zegoen: Fjodorowka, Krasny-Kut, Tonkoschurowka, Krasnojar, Pokrowsk, Kukkus, Staraja Poltawka, Pallasowka, Kamenka, Solotoje, Marxstadt, Frank, Seelmann eta Balzer.

Errusiako Iraultza baino lehen, Volgako alemaniarrek iraultzaile boltxevike antierlijiosoen erasoak jasan zituzten, euren kristau fedeagatik: jazarri zituzten eta etxebizitzak arpilatu zizkieten.

Sobietar Batasunaren inbasioak errepublikaren amaiera adierazi zuen. 1941eko abuztuak 28an Josef Stalinek A.S.S.Ra ezeztatua uzten zuen dekretu bat formaldu zuen eta Volgako alemaniarrak Kazakhstan eta Siberian kokatutako gulag eta beste kontzentrazio esparru batzuetara eramatea agindu zen. Stalin hil ondoren, dekretu hori baliogabetzat jo zen 1965ean, baina errepublika ez zen berrezarri, eta Volgako alemaniarrak bertan euren eskubide guztiei uko egiten zieten dokumentu batzuk sinatzera behartuak izan ziren. Horrek beste arlo batzuetan euren giza duintasuna kaltetzen zuen arren, jazarpenari amaiera ematen zion, amnistiaren bidez. Antzinako errepublikak hartzen zuen eremua gaur egun Saratoveko oblastaren zati da. Biziraun zutenek lurgabetu joan behar izan zuten.

## Biztanleria 
**Volgako Alemaniarren errepublikako talde etnikoak**

## Ikus, gainera 
* SESBeko errepublikak

## Kanpo estekak
Khazret Sultan

**Khazret Sultan** Erdialdeko Asian dagoen mendia da, Uzbekistango tontorrik garaiena dena. Gissar mendilerroaren hegoaldean kokatuta dago herrialdearen ekialdean, Tadjikistango mugan. Sobietarren garaian, mendi honi "Alderdi Komunistaren 22. biltzarraren tontorra" izena eman zioten.

## Kanpo estekak 
*  "Mountaineering in Uzbekistan"
Endor (Star Wars)

**Endor** izeneko planeta Star Wars film saga ospetsuan agertzen den fikziozko planeta bat da.

Endor Moddell sektorean dago. Gasezko erraldoi bat da, eta, beraz, bertan ezin da inor bizi. Bere inguruan bederatzi ilargi nagusi ari dira biraka, horien artean baso trinkoz, zingiraz eta lautadaz beteriko bat dagoelarik. Filmetako ekintzak Endor Ilargia izena duen ilargi honetan gertatzen dira, Palpatine enperadoreak Ilargi Santutegi deitua (bere kodezko izena Inperio Galaktikoarentzat) edo soilik Endor, planeta bezala. Ewoken jaiolekua, Endorren Gerra Zibil Galaktikoko gudurik handiena gertatu zen, bertan Heriotzaren Izarra suntsitua izan zelarik, Palpatine eta Darth Vader (hau orain damutua eta Anakin Skywalker bihurtua) hil ziren (Inperioko beste pertsona garrantzitsu batzuez gain, Nial Declann Almirante Handia edo Firmus Piett Almirantea kasu), honela Aliantza Errebeldeari Inperioa banatzea ahalbidetuz, bere azken erorketara eta Errepublika Berriak Koruskant hartzera lagunduko zuena, soldadu inperialak zuzenduko zituen agintaririk ez baitzegoen.

## Kanpo estekak
Marko Tulio Dekula

*Artikulu hau kontsulari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»*

**Marko Tulio Dekula** Erromako Errepublikaren azken aldeko erromatar kontsul bat izan zen. K.a. 81ean bete zuen kontsul kargua Gneo Kornelio Dolabellarekin batera, Luzio Kornelio Silaren diktadura garaian, baina urte horretako kontsulak izenezkoak baino ez ziren, Silak beragan biltzen baitzuen botere guztia.

Bere karrera eta jatorria ezezaguna da. Markus Tulliusen seme bat zen (beharbada bera K.a. II. mendeko txanpon batean) eta Aulus Tulliusen biloba. Ziuraski diktadorearen aldekoa zen, aurreko gerra zibilean merituak lortu zituena.
Lacozmonte

**Lacozmonte** —zenbaitetan *Lakozmonte* idazkeraz aipatua— Arabako mendebaldeko udalerri ohi bat da, Añanako kuadrillakoa, 1927an desagertua. Arkamu mendilerroaren hegoaldean dauden sei herrik osatzen zuten. Omecillo eta Baias ibaien arteko korridore naturala da. Udalerria desagertu zenean, udalerri bitan banatu zituzten Lacozmonteko herriak:

* Erriberagoitiarentzat: Artatza, Axkoeta (bi hauek egun kontzeju bakarra osatzen dute, Artatza-Axkoeta) eta Barrón.
* Gaubearentzat: Karkamu, Fresneda, Ginea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Añanako Kuadrilla

## Kanpo estekak
Germán Gabriel

**Germán Gabriel Benaches** (Caracas, 1980ko azaroaren 16 a) Espainiako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Asefa Estudiantes taldean dabilena.

## Ibilbidea 
Nahiz eta Venezuelan jaioa izan, txikitatik bizi da Málagan eta bertako Unicaja de Málaga taldeko harrobian hasi zen. 1998-99 denboraldian EBAko Unicaja Macías taldean aritu zen urtebete. Urte hartan Munduko Junior Txapelketa irabazi zuen Espainiako selekzioarekin.

Hiru urte eman zituen ACB Ligako Unicaja Málagan bi urte eperako Adecco Estudiantesi utzi arte (2001-02 eta 2002-03).

Beste urtebete eman zuen Unicaja Málagan Bilbao Basketek fitxatu arte.

2005-06 eta 2006-07 denboraldietan Akasvayu Girona taldean izan zen berriro Unicaja Málaga taldera itzuli arte.

2009-10 denboraldirako Asefa Estudiantesek fitxatu du.

## Erreferentziak
722 Frieda

**722 Frieda** asteroide gerrikoan aurkitutako 722. asteroidearen izena da. 1911ko urriak 18an aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1911 NA** zen.

## Kanpo estekak
Weiyang Barrutia (Xi'an)

**Weiyang Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 未央区; pinyineraz: Wèiyāng Qū), Xi'an osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 360.000 pertsona bizi ziren 261,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Xi'anen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Weiyang barrutiko kode postala.
Uzbekera

**Uzbekera** Erdialdeko Asiako turkiar hizkuntza da, Uzbekistanen ofiziala.

## Hiztunen kopurua 
* Uzbekistan: 21 milioi hiztun.
* Tajikistan: 1,2 milioi.
* Afganistan: 1 milioi.
* Kirgizistan: 550.096.
* Kazakhstan: 332.017.
* Turkmenistan: 317.333.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Introduction to the Uzbek language"
Ubarrundia

**Ubarrundia** Arabako erdialdeko garai bateko barruti bat da, geroago udalerri izan zena, eta Arratzurekin batera 1920ko hamarkadan Arratzua-Ubarrundia osatu zuen.

## Osaera 
Ubarrundiako udalerri zaharra bost herrik osatzen zuten: Betolatza, Landa, Luku, Uribarri Ganboa eta Zirao.
29,52 kilometro koadro zituen.

## Historia 
Izena 1025ean agertu zen lehen aldiz, *Donemiliagako goldea*n; *Hubarundia* eta *Ubarundia* formak ere biltzen ziren Erdi Aroan. Dokumentu horietan jasotako datuek diotenez, Ubarrundia askoz ere zabalagoa zen. Izan ere, hauek ziren bere barnean zituen herrixkak (parentesi artean, dokumentuan azaltzen den aldaera):

XII. mendean Mendoza familiaren menpe zegoen, eta oraingo Arabako lur gehienak hartu zituen Arriagako kofradiaren kide gisa ageri da. 1332ko apirilaren 2an kofradia horrek egin zuen batzarrean, Gasteizi 41 herrixka ematea ebatzi zen; tartean Amarita, Erretana, Gamarragutxia, Gamarra Nagusia, Miñao eta Miñaogutxia, ordu arte Ubarrundiaren barrukoak. 1333an, Alfontso XI.a Gaztelakoaren aginduz *Villarreal de Álava* (Legutio) sortu zen, eta haren menpera igaro ziren Elosu, Goiain, Nafarrate, Urbina eta Urrunaga.

Horrela, Ubarrundia bere egungo neurriekin geratu zen, eta Betolatza, Landa, Luku, Uribarri Ganboa eta Zirao herriek izen bereko udalerria sortu zuten, 1920ko hamarkadan desagertu arte.

## Jakingarriak 
Erdi Aroan kide ziren zenbait populazio-gune desagertuz joan ziren. *Guernica* dagoeneko XIV. menderako biztanlerik gabe geratuko zen; *Bagoeta*, aldiz, XV. mendearen amaierarako; *Arzamendi* Lukuko auzotzat joa izan zen baina XIX. mendearen bigarren erdialderako ez zen Artzamendiko baselizaren arrastorik geratzen.
 
Besteak beste Ubarrundiako lurretan eraiki zen Uribarri Ganboako urtegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kizilkum

**Kizilkum** (uzbekeraz *Qyzylqum*, "Hondar gorria"; kazakheraz: *Қызылқұм*) Erdialdeko Asiaren basamortua da, mundu osoko hamaikagarren handiena dena eta Kazakhstango hegoalde, Uzbekistango erdialde eta Turkmenistango iparraldearen artean hedatzen dena.

298.000 km2-ko azalera dauka eta dunak dira nagusi, baina ibai eta oasien inguruan nekazaritza gune batzuk ere badaude.

Kretazeo Berantiarraren garaiko hegaztien fosilak topatu dituzte, eurean artean *Enantiornis martini*, *E. walkeri*, *Kizylkumavis cretacea*, *Kuszholia mengi*, *Lenesornis kaskarovi*, *Sazavis prisca*, *Zhyraornis kaskarovi* eta *Z. logunovi*.

## Fauna 
Natura erreserba dago Bukhara probintzian (Uzbekistan), 101.000 km2 inguru hartzen duena eta 1971an sortua. Bertan topatu daitezke Bukharako oreinak (*Cervus elaphus*en bertako espeziea), basurdeak (*Sus scrofa*), faisaiak (*Phasianus colchicus*) eta arrano beltzak (*Aquila chrysaetus*), besteak beste.

Beste erreserba bat dago hegoalderantz, Djeyran izenekoa, 51.000 km2-koa eta 1977an zabaldua. Espezie arraroagoak daude bertan, Pertsiako gazela goloduna (*Gazella subgutturosa*), Przewalskii zaldiaa (*Equus przewalskii*), Koulan (*Equus hemionus*) eta hubara basoiloa (*Chlamydotis undulata*) euren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fran Vázquez

**Francisco Vázquez González** (Chantada, 1983ko maiatzaren 1a -) Espainiako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko FC Barcelona taldean dabilena.

## Ibilbidea 
Siglo XXI taldeetan izan ondoren, Unicaja de Málagak fitxatu zuen 2000-2001 denboraldian. 2002-2003an LEBeko Bilbao Basketi utzi zion eta hurrengoan ACBko AUNA Gran Canariari.

2005ean NBAko *draft*ean 11.a izan ondoren Orlando Magicen eskaintza uko egin zuen eta Akasvayu Girona taldean aritu zen.

Gironan arrakastarik izan ez eta FC Barcelonak fitxatu zuen

## Selekzioa 
Espainiako selekzioarekin aritutakoa da.

## Taldeak 
* Chantada
* Siglo XXI (Galizia)
* Siglo XXI (Euskadi)
* Unicaja de Málaga (harrobia): 1999-2000
* Bilbao Basket: 2002-2003
* AUNA Gran Canaria: 2003-2004
* Unicaja de Málaga: 2004-2005
* Akasvayu Girona: 2005-2006
* FC Barcelona: 2006-

## Palmaresa 
175px|thumb
* ACB Liga.2001-02 Unicaja. Txapeldunordea.
* Europako 20 urte azpiko txapelketa. Espainia. Zilarrezko domina
* Errege Kopa 2004-2005, Unicaja de Málaga. Txapelduna
* Errege Kopa 2007, FC Barcelona. Txapelduna
* ACB Liga 2008-2009 FC Barcelona. Txapelduna

## Erreferentziak
Koagulasaren proba

**Koagulasaren proba** laborategian zenbait bakterio (*Staphylococcus aureus*, batez ere) identifikatzeko erabiltzen den teknikaren bat da.

## Oinarria 
Koagulasa bakterio gutxi batzuek ekoizten duten entzima da, odol-plasma koagulatzeko ahalmena duena. Entzima horrek bakterioaren birulentzia areagotzen du. Proba hau *Staphylococcus aureus*-en identifikazioan erabiltzen da sarri mikrobiologia-laborategietan.

## Prozedura 
Untxi-plasmaren 0,5 mililitroei bakteriar kultura likido baten beste 0,5 ml. gehitu. Kultura likido horretan identifikatu nahi den mikroorganismoa dago, aldez aurretik 24 ordutan inkubatua izan dena.

Gero, untxi-plasmaren eta mikrobiar kulturaren nahasketa hori inkubatu 24 ordutan 37º C-tan, eta odol-plasmaren koagulazioa aztertu.

* koagulasa (+): odol-plasmaren koagulazioa gertatzen da (koagulu bat agertzen da)

* koagulasa (-): ez da koagulurik agertzen.

## Kanpo estekak