Estatu kapitalista

**Estatu kapitalista** bere funtzioak eta sistema sozioekonomiko kapitalisten barruan hartzen duen estatu antolaketa modua da. Kontzeptu hori estatu modernoaren kontzeptuarekin erabiltzen da askotan, nahiz eta funtzio komunak izan, estatu kapitalisten artean ezaugarri soziologikoetan desberdintasun ezagun asko egon.

Estatu kapitalista erakunde politiko eta ekonomiko bat da, non estatuak ez duen jarduera ekonomiko guztia zuzentzen, ezta baliabide guztiak kontrolatzen ere; jabetza pribatua, merkatuak eta etekinaren bilaketa nagusitzen diren sistema baten barruan jarduten du. Kapitalismoak funtziona dezan eta erreproduzi dadin beharrezkoak diren baldintzak bermatzea da haren zeregin nagusia: jabetza pribatua babestea, merkatuak arautzea, egonkortasun soziala ziurtatzea eta enpresa pribatuek jarduteko eta lehiatzeko aukera erraztea.

## Globalizazioaren historia 
Estatu kapitalistak lotura zuzena du globalizazioak izan duen garapenarekin. 

### Lehenengo globalizazioa 
Lehenengo globalizazioa, XV. mendeko Italiako hirien garapenarekin eta Amerikaren konkistarekin lotuta dago. Merkatal kapitalaren hedapenak ekonomiaz kanpoko tresna gogorrak erabili zituen: Amerikako genozidioa, Afrikako esklabo-trafiko masiboa  eta abar. 

Mundu mailako ekonomiaren oinarriak nekazaritzan eta mehatzeetan ezarri ziren, eta produktu kolonialak (kafea, kotoia, azukrea, kakaoa, urrea, zilarra…) esklabismoaren bidez lortuz. Europako inperio nagusiek (Espainia, Frantzia, Portugal, Britainia Handia eta Herbehereak) mundu mailako boterea eta balio kulturalak ezarri zituzten. Horrela, gaur egungo kapitalismoaren egitura ekonomiko, sozial, politiko eta etikoen oinarriak finkatu ziren. 

### Bigarren globalizazioa 
Bigarren globalizazioa XIX.  mendearen bukaeran gertatu zen. Garai honetan  industralizazioa asko garatu egin zen, garrantzi handia ematen kapital industrialari, eta bestetik, banku-kapitalari. Ondorioz, bi gai hauen garapenekin,  finantza-kapitalak pisu handia hartu zuen.   

### Hirugarren globalizazioa 
Hirugarren globalizazioa, Lehen Mundu Gerra eta Bigarren Mundu Gerraren tartean hasi zen, eta deskolonizazio prozesuari ere badagokio.  Eredu fordistak agertzen hasi ziren, Europar iparraldean gertatutako lehen iraultza sozialistak baldintzatuz. Hirugarren munduko herrietan independentzia politiko berriak lortu ziren, askapenerako gatazkaren bitartez. Elite berrien ondorioz, neokoloionalismoa agertu zen. Honekin batera, garapen kapitalistarako beharrezkoak diren bi egitura politiko nagusitu ziren: nazio-estatua eta demokrazia.  

### Laugarren globalizazioa 
1970. hamarkadan gauzatutako mikroelektronikaren iraultzarekin batera eta laugarren industria iraultza 2010 urtetik aurrera,  laugarren globalizazioa sortu  zen. Hemen metaketarako oinarriak ezarri ziren. Lehen, sistema teknologiko fordista zegoen, eta orduan mikroelektronikak bideratutako teknologia berriak zeuden. Lehen nazio-estatuak ziren ekonomiaren motorea eta orduan, gero eta gehiago, munduko merkatuak ezartzen zituen denentzako legeak. Bestetik, laugarren industria iraultzarekin batera,  murrrizketa ekologikoak sortu ziren. Faktore hauek guztiak, estatuak beste ibilbide batzuk jarraitzera eraman zituen, merkatuari garrantzi handiagoa emanez eta beste ikuspegi politiko batzuk jarraituz. 

## Gaur egungo kapitalismoa 
XX. mendearen amaieran eta XXI. mendearen hasieran, langileen migrazioa askoz mugatuagoa dago ondasunen eta zerbitzuen mugimenduarekin, finantza-kapitalen mugikortasunarekin eta atzerriko zuzeneko inbertsioekin alderatuta. Gaur egungo munduan, korporazio multinazionalak eta ezagutzaren eliteak inoiz baino globalagoak dira. Globalizazioaren ondorioz, ELGEko herrialde aberatsetan talentu handiko eta hezkuntza -maila altuko pertsonen kontzentrazioa gertatu da.

Testuinguru horretan, gaur egungo kapitalismoa sistema erabat globalizatua da, non enpresa transnazional handiek eta kapital finantzarioaren botereak duten nagusitasuna. Kapitalismo industrial klasikoaren aldean, gaur egun sistemaren motorra ez da ekoizpen fisikoa soilik, baizik eta finantza-kapitalaren zirkulazioa, zorra, inbertsio espekulatiboak eta merkatu globaletan etengabe errentagarritasuna bilatzea. 

Beste ezaugarri nabarmen bat lanaren prekarizazioa da. Enplegu modu berriak sortu badira ere, horietako askok ezegonkortasuna, aldi baterakotasuna eta eskubide urrituak dituzte. Kapitalismo garaikideak malgutasuna bilatzen duelako gertatzen da hori: merkatu globalaren eskakizunei berehala erantzuteko. Ondorioz, “lan indarra” zatitu eta ahuldu egiten da; langilea ez da soilik langile finkoa, baizik eta autonomoa, plataformetako kolaboratzailea edo kontratu puntualetan aritzen den norbait ere izan daiteke. Horrek zaildu egiten du langileek baldintza hobeak kolektiboki negoziatzeko duten gaitasuna. 
thumb|Kapitalismoaren piramidea
Kapitalismo garaikidearen beste elementu funtsezko bat da etengabeko hazkundearekiko duen menpekotasuna, planeta bera mugen gainetik jartzen duena. Kontsumo masiboak, ekoizpen jarraituak eta baliabideen etengabeko erauzketak ingurumen-krisiak sortzen dituzte, eta sistema ekonomikoaren logikak talka egiten du mugak dituen planeta batekin. 

Gainera, gaur egungo kapitalismoa eta estatua elkarrekin lotuta daude. Estatua ezinbesteko aktorea da: bankuak arautu eta erreskatatzen ditu, krisietan esku hartzen du, eta zerbitzu publikoak sostengatzen ditu. Horregatik, gaur egungo kapitalismoa ez da askotan irudikatzen den moduan guztiz liberala; estatuaren eta merkatuaren arteko bizikidetza iraunkorrean oinarritzen da. 

Egoera horrek guztiak elite ekonomikoen boterearen hazkundea eragin du, baita desberdintasun sozial eta ekonomikoen handitzea ere. Kapital handiak demokrazian dituen ondorioak nabarmentzen dira. 

## Estatu kapitalista baten funtzio eta eraginak 
Estatu kapitalista bat kapitalismoan oinarritutako gizarte-eredu politiko eta ekonomikoaren barruan funtzionatzen duen erakunde publiko nagusia da. Bere eginkizun nagusia da jabetza pribatua, merkatu ekonomikoa eta kapital metaketa babestea eta egituratzea. Horretarako, lege-sistema bat ezartzen du, kontratuak eta jabetza pribatua bermatzen ditu, eta merkatuen funtzionamendua arautzen du.  

Bestalde, estatu kapitalistak ongizate sozialeko politika batzuk ere garatu ditzake, hala nola osasun publikoa, hezkuntza, pentsioak edo langabezia-prestazioak, baina neurri horien intentsitatea herrialde bakoitzaren ereduen arabera aldatzen da. Estrategia horien helburua gizarte kohesioa mantentzea eta sistema ekonomikoaren egonkortasuna bermatzea da, baina betiere kapital metaketaren eta produkzio pribatuaren logikaren barruan. 

Estatu kapitalistaren funtzio garrantzitsuenetako bat da kapitalaren eta lanaren arteko gatazka kudeatzea. Langileen eskubideak arautzen dituen bitartean, enpresek funtzionatzeko baldintzak ere errazten ditu. Horregatik, estatu kapitalista askotan bitartekari moduan kokatzen da klase sozialen arteko tentsioetan, baina era berean, botere ekonomiko handiak eragin zuzena izan dezake politika publikoetan. 

Eredu honen eraginak ez dira neutralak. Alde positiboan, askotan ekonomiaren hazkundea, berrikuntza teknologikoa eta eraginkotasuna handitzea sustatzen dira, lehiaren eta inbertsio pribatuaren bidez. Hala ere, alde negatiboan, kapitalismoak desberdintasun ekonomiko eta sozial handiak sortzen ditu, aberastasuna gutxi batzuen eskuetan kontzentratzen delako. Gainera, sistemaren hazkunde jarraitua bilatzeko logikak ingurumenaren gehiegizko esplotazioa eta krisi ekologikoak eragin ditzake. 

Azkenik, estatu kapitalistan askotan gertatzen da botere politikoa eta botere ekonomikoa elkarri lotuta egotea. Enpresa handiek, finantza-taldeek eta lobbyek eragin handia izan dezakete legegintzan eta politika publikoetan, eta horrek demokraziaren kalitatea baldintza dezake. Beraz, estatu kapitalista ulertzeko ezinbestekoa da kontuan hartzea estatuaren eta kapitalaren arteko mendekotasuna. 

## Ikus, gainera 
* Globalizazioa
* Kapitalismoa
* Ekonomia

## Erreferentziak