open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artadi kantauriar

[300px|thumb|[Udalatx mendiaren magala artadiak estaltzen du.]]
**Artadi kantauriarra** Kantauri itsasoko ertz guztian aurkitzen den baso mota bat da, zuhaitz nagusia izena ematen dion artea (*Quercus ilex*) duena. Hezetasun handiko eremuan geratzen diren mediterranear eremuko uharte txikiak osatzen ditu.

## Ezaugarriak 
Kareharrizko arroketan sustraituriko basoa da, hostoiraunkorreko zuhaitzez osaturik dagoenez beti berde egoten dena. Antzina izan ziren garai beroago eta lehorrago batzuen lekuko dira baso txiki hauek, ingurunearen hezetasun maila igo ahala hobeto egokituriko landaretzak ordezkatu duena. Eremu karstikoan ezarrita daude zuhaitzak, izan ere lurzoru eskasa edo lurzoru gabe egonik urak ihes egiten baitu maldan behera edo arroka barnera eta eremu hori ingurukoa baino lehorragoa izaten da eta zuhaitz nagusia artea (*Quercus ilex*) da. Basoa bera adarrez korapilaturik aurkitzen da eta ez da erraza izaten zeharkatzea. Erramua (*Laurus nobilis*) eta gurbitza (*Arbutus unedo*) ere aurkitzen dira sarri arte zuhaitzen tartean. Artadiko zuhaitzek gehienez 8-10 metrotako altuera hartzen dute.

Oihanpea oso itxia izaten da, batez ere zuhaitzek uzten dituzten soilguneetan. Zuhaixka esklerofiloek landaretza itxia osatzen dute. Gartxu hostozabala (*Phillyrea latifolia*), karraskila (*Rhamnus alaternus*), sasi-arrosa (*Rosa sempervirens*), erratza (*Ruscus aculeatus*), elorri zuria (*Crataegus monogyna*), zuhandorra (*Cornus sanguínea*), arbustua (*Ligustrum vulgare*) eta aranondoa (*Prunus spinosa*) agertzen dira besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beñat Gerenabarrena

**Beñat Gerenabarrena Zendoia** (Lekeitio, Bizkaia, 2003ko martxoaren 29a) edo **Gere** soilik, Euskal Herriko futbolaria da, Lezaman hezia. Erdilari lanetan aritzen da. 

## Biografia 
### Hasierak 
Ondarruko Aurreran ibili zen 2015eko udararte, Athleticeko behe mailetan hasi zenean jokatzen. 2021-22 denboraldian Hirugarren Federazioko Baskonia KEan igoera lortu zuen. Sei hilabeteren ondoren, 2022ko urtarrilean, Lehen Federazioko Bilbao Athleticera igo eta titular gisa finkatu zen. Bertako kapitaina izanda, 2024ko apirilean Athleticekin kontratua berritu zuen 2027rarte. 2024ko irailean Athletic-en Europa League-eko B zerrendan sartu zen, baina ez zuen debutatu.  

### CD Castellon 
2025eko udan Castellóra joan zen lagatu gisa Bigarren mailan. Abuztuaren 16an debutatu zuen Racing Santaderren aurka. Bere lehen gola, 2026ko urtarrilaren 4an iritsi zen SD Huescaren aurka. Otsailaren 1ean berriro saskiratu zuen FC Andorraren aurkako partidan.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Pierre Subleyras

**Pierre Subleyras** (Saint Gilles, 1699ko azaroaren 25a - Erroma, 1749ko maiatzaren 28a) frantziar margolaria izan zen.

1728an Erromara joan zen Akademia Frantsesaren Sari Nagusia irabazi ondoren. Han Accademia di San Luca artista gremioan sartu zen. Erretratugile nabarmena izan zen, eta estilo indibidualista mantendu zuen bere generoko eszenetan. Maria Felice Tibaldi miniaturen egilearekin ezkonduta egon zen.

## Iruditegia 

Benoit XIV.jpg|*Benedikto XIV.a*
Subleyras la courtisane amoureuse louvre.jpg|*Kortesana maiteminduta*
Collection Motais de Narbonne - L'Annonciation en présence d'ammantate c.1726 - Pierre Subleyras.jpg|*Deikundea Ammantateren aurrean * (1726)
File:Pierre Subleyras - The Studio of the Painter - WGA21963.jpg|*Margolariaren estudioa*
Justice by Pierre Subleyras.jpg|*Zuzentasuna*
Pierre Subleyras - Crucifixion of S. Peter.jpg|*San Petriren gurutziltzaketa*
Pierre Subleyras - Mass of St Basil - WGA21955.jpg|*Zesareako San Basilioko meza* (1743)
Beaux-Arts de Carcassonne - Portrait de Madame Poulhariez et de sa fille Anne - Pierre Hubert Subleyras 128x96 Joconde04400000567.jpg|*Madame de Poumariez eta bere alaba Anneren erretratua*
Musée Ingres-Bourdelle - La Flagellation - Pierre Subleyras - Joconde06070000258.jpg|*Flagelazioa*
Subleyras cardinal Silvio Valenti Gonzaga.jpg|*Silvio Valenti-Gonzaga kardinala*
Subleyras charon passant les ombres louvre.jpg|*Karonte bere txalupan*
Pierre Subleyras - Portrait de Mme Subleyras.jpg|*Sibila bat*
Subleyra - Amour et Psyche.jpg|*Maitasuna eta Psike*
Pierre Subleyras - The Marriage of St Catherine.jpg|*Santa Katalinaren ezkontza mistikoa.
Pierre Subleyras 001.jpg|*Bazkaria Simonen etxean''
SubleyrasNu.jpg|Emakume biluzia bizkarrez, c. 1732

## Kanpo estekak
Ganbaru

japonierazko hitz bat da, gutxi gorabehera "garai zailetan irmo eta gogor lan egitea" esan nahi du.

*Ganbaru* hitzak "ahalik eta lanik onena egitea" esan nahi du, nahiz eta praktikan hori baino askoz gehiago esan nahi duen. Hitzak "iraunkortasunez lan egitea" edo "zoritxarra adorez jasatea" nabarmentzen ditu.

*Ganbaru*k esan nahi du "zeregin batekin konpromiso osoa hartzea eta bere amaierara eramatea". Iraunkortasun, irmotasun eta lan gogor gisa itzul daiteke. Terminoak garrantzi berezia du japoniar kulturan.

New York Timesek Shōichi Yokoi Bigarren Mundu Gerraren amaieran amore eman ez zuen soldadu japoniarrari buruz zera idatzi zuen: Japonian "enperadoreari etengabeko erreferentziak egiteagatik lotsatuta zeudenek ere mirespen sakona sentitzen zutela *ganbaru* espiritu eta ausardiarekiko". 1995eko Kobeko lurrikararen ondoren, eskualdeko jendea animatzeko "*Ganbaru* Kobe" eslogana erabili zuten, hiria eta bere bizitzak berreraikitzeko lanean ari ziren bitartean. 2011ko lurrikararen ondoren ere, hitza ere asko erabili zuten.

*Ganbaru*a zeregin bat amaitzearen eta helburua lortu arte ez gelditzearen garrantzian zentratzen da. Oztopoak gainditzeko etengabeko ahalegina (arrakastarik ez badago ere) oso kontzeptu garrantzitsua da Japonian.

Lotutako *gaman* terminoa ez bezala, pasiboa dena, *ganbaru* prozesu aktiboa da. Hitzak japonieraz sinonimo asko dituen arren, antonimo gutxi daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bo Hopkins

**William "Bo" Hopkins** (Greenville, Hego Carolina, 1938ko otsailaren 2a - Van Nuys, Kalifornia, 2022ko maiatzaren 28a) estatubatuar aktorea izan zen. Ehun film eta telebista saio baino gehiagotan agertu zen berrogei urteko ibilbide batean. Taldeko aktorearekin nabarmendu zen Sam Peckinpahk zuzendutako filmetan.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Elise Arnberg

**Elisabeth (Elise) Zénaide Arnberg** (1826ko azaroaren 11 - 1891ko irailaren 6a), suediar miniaturista eta argazkilaria izan zen. Boli gainean egindako miniatura erretratuengatik da ezaguna, baina argazkilari gisa ere jardun zuen. Urmargoa, gouache-a eta argizari-arkatza landu zituen. Askotan Stockholmen egin zituen erakusketak eta bere lana *Nationalmuseumen* dago irudikatuta.

Eric Talén metalartistaren eta Henrietta Engelbrecht-en alaba zen eta Thure Arnberg (h. 1866) argazkilariarekin ezkondu zen 1859an. August Malmström eta Anders Lundquisten ikaslea izan zen. Elise Arnberg Falun-en bizi izan zen bere ezkondutako garaian, baina bestela Stockholmen eman zuen bere bizitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manu Louis

**Manu Louis** musikagile eta abeslari belgikarra da, musika generoen muturreko nahasketak egiteagatik ezaguna: hari-orkestrarako musika egin izan du, baita jazza, popa, musika garaikidea eta inprobisazioa.

## Biografia 
Louisek Liejako Errege Musika Kontserbatorioan ikasi zuen Frederic Rzewski eta Garrett Listekin  disko kontzeptual sailkaezina,(«elektronika, txaranga, 8bit eta era guztietako nahasketa erakargarria») ingelesez eta frantsesez abestua. Azala Jason Evans argazkilari galestar ospetsuak egin zion  , berak bakarrik, instrumentu elektronikoekin eta bideo proiekzioekin lagunduta.

## Diskografia 
### LP 
* *Cream Parade* – Igloo Records (2019)
* *Kermesse Machine* – Igloo Records (2017)

### Single 
* *Cream Parade Remixes* (12" maxi) – Le Pacifique Records/Igloo Records (2020)
* *Coltan Major Harmonics* (7") – Igloo Circle (2019)
* *Tchouang Tseu* (7") – New Pangea (2015)

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Carl Johan Emanuel Törnström

**Carl Johan Emanuel Törnström** (Karlskrona, 1830eko urtarrilaren 29a , Göteborg, 1908ko urtarrilaren 20a) Suediako merkataritzako kapitaina, margolaria eta marrazkilaria izan zen.

Emanuel Törnströmen eta Anna Katarina Wernlanderren semea zen. Albertina Strömberg-ekin ezkondu eta Ida Törnström-en eta Anna Törnström-en aita zen. Suediako itsas armadan jardun zuen lehenik eta gero merkataritzako kapitain bihurtu zen. Artisten etxe batean hazi zen eta hainbat musika-tresna jotzen ikasi zuen eta marrazketa eta pintura irakaskuntza ere jaso zuen. Bere artearen elizako irudi batzuk gorde dira.

## Iturriak 
* *Suediako artisten lexikoa*, V. zatia, or. 504. Allhems Förlag, Malmö. Libris 8390293

## Kanpo estekak
Katharina Huber

**Catherine Huber** (Leoben, Austria, 1995eko urriaren 3a) austriar eskilaria da. Eslalom eta eslalom erraldoi diziplinetan espezializatuta, eta ÖSVko B selekzioko partaide da.

## Biografia 
Huber Austria Behereako St. Georgen am Reith-etik dator. 15 urte zituela, FIS lasterketetan, parte hartu zuen 2010eko abendutik aurrera, hasiera batean diziplina guztietan. 2013ko urtarrilean egin zituen bere lehen agerpenak Europako Kopan. Hilabete berean, Austriako eslalom erraldoiko junior txapelduna izan zen. Pixkanaka, eslalom eta eslalom erraldoian hasi zen zentratzen. 2014ko abenduan, puntuetan amaitu zuen lehen aldiz Europako Kopan, eta, hilabete geroago, bere lehen FIS lasterketa irabazi zuen.

Huberrek, 2015eko azaroan Aspenen egin zuen debuta Munduko Kopan. Han, harrigarriro, 18. amaitu zuen eslalomean, eta berehala irabazi zituen Munduko Kopako puntuak. Egun bat geroago, 17. postu bat lortu zuen, 2015/2016 denboraldiko emaitzarik onena izan zena. 2016an, Sotxiko junior mailako Munduko Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen eslalomean.

Huber, pixkanaka-pixkanaka, Munduko Kopan sartzen joan zen; batez ere, eslalomean bildu zituen puntuak, baina, batzuetan, eslalom erraldoian ere aritu zen. Åreko 2019ko Eskiko Munduko Txapelketan, eslalomerako izendatu zuten, eta zazpigarren sailkatu zen. Huberrek, Munduko Kopako emaitzarik onena, Leviko slalomean zortzigarren postuarekin lortu zuen, 2019/2020 denboraldiaren hasieran. Pekineko 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, eslalomean 12. postuan amaitu ostean, taldekako lehiaketan urrezko domina irabazi zuen Michael Matt, Johannes Strolz, Stefan Brennsteiner, Katharina Truppe eta Katharina Liensberger-ekin batera; nahiz eta berak, Mattek bezala, parte hartu ez.
## Emaitzak 
### Olinpiar jokoak 
* Pekin 2022 : 1. talde lehiaketan 5. Konbinazio alpinoan, 12. eslalomean
### Munduko Txapelketak 
* Are 2019: 7. eslalomean
* Cortina d'Ampezzo 2021: 13. Konbinazio alpinoan
### Munduko Kopa 
* 3 lehen hamar postu banakako lasterketetan
* Podium bat taldekako lehiaketetan
### Munduko Kopako balorazioak 
### Europako Kopa 
* 2015/2016 denboraldia: 6 sailkapen eslalomean
* 2017/2018 denboraldia: 6 sailkapen eslalomean
* 2018/2019 denboraldia: 8 sailkapen eslalomean
* 2 podium, garaipen 1 barne:

### Junior mailako Munduko Txapelketak 
* Hafjell 2015: 2. talde lehiaketan, 12. eslalomean, 28. eslalom erraldoian
* Sotxi 2016: 3. eslalomean
### Emaitza gehiago 
* Austriako junior txapelketako titulu bat (2013ko eslaloma)
* Australiako Zelanda Berriko Kopa bat irabazi zuen
*  FIS lasterketetan, 2 garaipen
## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Catherine Huberren webgunea
* Katharina Huber Datenbank des Internationalen Skiverbands (ingelesez)  
* Katharina Huber Ski-DB-n (ingelesez)
* Katharina Huber Olympedia.org-en (ingelesez)
Ida Törnström

**Ida Albertina Törnström** edo **Sölve** (1862ko martxoaren 24a - 1949ko abuztuaren 26a) suediar idazle, irakasle eta margolaria izan zen.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|Törnströmen *brodatu*a duen emakumea
Törnström Göteborgen jaio zen 1862an. Carl Johan Emanuel Törnströmen eta Albertina Strömberg-en alaba zen eta Anna Törnströmen ahizpa. Ida itsasoko kapitaina zen aitarekin joan zen Ingalaterrara eta Kanadara 1875ean. Itzuli eta Göteborgen amaitu zituen ikasketak. Stockholmeko Eskola Teknikoan jarraitu zituen ikasketak eta, ondoren, Reinhold Callmander, Carl Larsson eta Bruno Liljeforsekin, Valand-en Göteborg-eko pintura eskolan 1886–1889 bitartean.

1891ko udan Portugalen eta Frantzian egon zen, eta Grezen egon zen denbora pixka bat Parisera bidaiatu aurretik. Parisen Henri Gervex margolari frantsesarekin ikasi zuen. 1892an bere jaioterrira itzuli zen eta bertan marrazketa klase partikularrak eman zituen. 1896tik aurrera Göteborgeko Kjellbergska nesken eskolan eta 1908tik bere irakasle mintegian, Sigrid Rudebeck-en eskolan 1908tik 1913ra eta Göteborgeko Emakumeen Herri Eskola mintegian aritu zen 1909tik 1912ra. Sölve ezizenarekin, *Dichterr* poesia bildumak argitaratu zituen 1900ean eta *Rhythmic magic. Collected poems* 1922an. Horrez gain, bere lana aldizkarietan eta eguneroko prentsan agertu zen.

Berak eta bere ahizpa Annak 1906an argitaratu zuten Varia *Around the up of the century* aldizkarian. 1937an argitaratu zituzten bidaien oroitzapenak eta Goteborgeko argazkiak. 

Bere arteak natura hilak, barrualdeak, Suedia eta Danimarkako hiri-paisaiak eta baso-paisaiak ditu. Bere margolanak Parisko Erakusketan sartu ziren 1892an eta 1913an Vienako Suediako Artistaren Erakusketan parte hartu zuen. 1911n Arte Akademian eta 1917an Liljevalch-en Arte Aretoan parte hartu zuen. Lund, Helsingborg eta Göteborgen bildumen erakusketetan parte hartu zuen. Hainbat ex libris marraztu zituen eta hainbat lan ilustratibo egin zituen, besteak beste, Viktor Rydbergen Haurtzaroko Poesia poema ilustratzea. Törnström Stockholmeko Museo Nazionalean  eta Göteborgeko Hiri Museoan dago ordezkatuta.

Törnström Göteborgen hil zen 1949an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evaristo Carvalho

**Evaristo do Espírito Santo Carvalho** (Bombom, 1941eko urriaren 22a - Lisboa, 2022ko maiatzaren 28a) saotometar politikaria izan zen. Sao Tome eta Principeko presidentea izan zen 2016tik 2021era.

Ekintza Demokratiko Independentearen Alderdiko kidea izan zen eta lehen ministro postua hartu zuen uztailetik 1944ko urrira eta 2001eko irailetik 2002ko martxora. 2011n Asanblea Nazionaleko presidentea zen eta bigarren geratu zen hauteskunde presidentzialetan. 2016an hauteskundeak irabazi eta irailaren 3an karguaz jabetu zen.
Maj Bring

**Ebba Maria Bring**, **Maj** izenez ezaguna (Uppsala, 1880ko abuztuaren 29a - Stockholm, 1971ko abenduaren 5a) suediar margolari eta modeloa izan zen. Sven Casper Bringen alaba zen. 

Bring Stockholmeko Arte Ederretako Suediako Errege Akademian ikasi zuen, eta hango Moderna Museet-en bilduman dago hamaika lan, zazpi koadro eta lau marrazkirekin.  Anna Behleren erretratua Gripsholm gazteluaren erretratu bilduman dago.  Nationalmuseum bildumako hainbat erretraturen gaia da, Maja Braathen, Berta Hansson, Ninnan Santesson eta Carl Wilhelmson-en eskutik; Johan Ramstedten erretratua ere badu museoa. 

Artistikoki, bere estiloa Henri Matisserekin harremanak izan zuen, harekin Parisen ikasi zuen 1910ean. Erakusketak egiten jarraitu zuen ia 90 urte bete arte. . Retrieved 29 May 2018.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaman

zen eskolako budismoaren jatorrizko japonierazko hitz bat da, "itxuraz jasanezina dena pazientziaz eta duintasunez jasatea" esan nahi duena. "Pertseberantzia", "pazientzia", "tolerantzia" edo "abnegazio" terminoak laburbiltzen ditu.  loturiko terminoak *tsuyoi* ("indarra") eransten du, "jasan ezina jasatea" esan nahi du, edo "erresistentziarako gaitasun estoiko handia izatea".

## Analisia 
*Gaman*a Ameriketako Estatu Batuetako kontzentrazio-esparruetan Bigarren Mundu Gerran sartuta zeuden japoniar jatorriko estatubatuarrei eta 2011ko lurrikarak eta tsunamiak kaltetutakoei egotzi zitzaien. Kontzentrazio-esparruetan, *gama* gaizki ulertu zuten ez-japoniarrek portaera barnerakoi gisa, edo asertibitate edo ekimen faltatzat, zailtasunaren edo sufrimenduaren aurreko indar-frogapentzat baino gehiago.

2011ko Japoniako lurrikararen eta tsunamiaren ondoren, erresilientzia, gizalegea, arpilatzerik eza eta japoniarrek elkarri laguntzeko zuten gaitasuna *gaman*i egotzi zioten. Era berean, arrisku larria izan arren, Fukushimako zentral nuklearrean, kaltetua eta erradioaktibitatez betea, geratu ziren  50- 70 langileek *gaman* ere erakutsi zuten.

*Gaman*a psikoanalisian eta japoniarren jarrera deskribatzeko ere erabili izan dute. Askotan gazteei irakasten zaie eta japoniar zaharrenen belaunaldiek goraipatzen dute. *Gaman* erakustea heldutasun- eta indar-zeinutzat hartzen da. Gai pertsonalak, arazoak eta kexak isilean gordetzeak indarra eta heziketa ona erakusten ditu, gainerakoek arazo handiagoak izan baititzakete. *Gaman*dun bat beste baten laguntza jasotzera joango balitz, apal agertu beharko luke, behar den laguntza baino gehiago eskatu gabe, eta inolako kezkarik adierazi gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Quintas de Almeida

**Manuel Quintas de Almeida** (Sao Tome eta Principe, 1957 &ndash; Portugal, 2006ko abenduaren 26a) saotometar militarra izan zen. Sao Tome eta Principeko bitarteko presidentea izan zen 1995eko abuztuaren 15eri abuztuaren 21era.

Sao Tome eta Principeearen Askapenerako Mugimendua alderdiko gazteetako kide izan zen. Luandako Artilleria Akademian ikasi zuen eta Miguel Trovoadaren Guardia presidentzialeko kide izan zen.

1995eko abuztuaren 15ean Trovoada presidentearen aurkako estatu-kolpe militar baten buru izan zen. Hala ere, akordio batera iritsi ondoren, boterea itzuli zuen hilaren 21ean.

Portugalen hil zen 2006ko abenduan.
Charlotte Wahlström

**Charlotte Constance Wahlström** (1849ko azaroaren 17a - 1924ko otsailaren 22a) suediar margolaria izan zen. 

## Biografia 
Wahlström Suediako Södermanland-eko Svärta parrokian jaio zen. Anders Wahlström eta Carolina Setterbergen alaba zen.  Stockholmeko Suediako Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. 

1885ean Parisera, Bretainiara, eta geroago Alemaniara, Herbehereetara eta Belgikarara bidaiatu zuen beka batekin. 1889an, Barbizoneko artisten kolonian egon zen denboraldi batez. Wahlströmek bere lana Arte Ederren Jauregian erakutsi zuen Chicagoko (Illinois) 1893ko Munduko Koloneko Erakusketa-en. Brontzezko domina eman zioten Erakusketa unibertsalean St. Louis-en (Missouri) 1904an.  Wahlström 1924an hil zen Stockholmen eta Norra begravningsplatsen lurperatu zuten.  

Bere arteak paisaia nabarmenak ditu sarritan Skåneko motiboekin.

Wahlström Göteborgeko Arte Ederren Museoan eta Stockholmeko Nationalmuseumen eta Östergötland, Malmö, Östersund eta Örebroko museoetan dago. 

## Galeria 

Fitxategi:Charlotte Wahlström-Insjölandskap i skymning.jpg|*Aintzirako paisaia iluntzean*, 1887
Fitxategi:Charlotte Wahlström-Sommarförmiddag Falsterbo.jpg|*Udako goiza, Falsterbon*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veronako Arena

**Veronako Arena** Verona hirian dagoen erromatar anfiteatro bat da, bertan egiten diren operengatik (Veronako Jaialdia) ezaguna. Ondoen kontserbatzen den bere estiloko egituretako bat da.

Eraikina k.o. 30ean eraiki zuten, garai hartan hiriko harresietatik kanpo zegoen leku batean. Bertan antzezten ziren *ludii*ak (ikuskizunak eta jolasak) hain ziren ospetsuak, non ikusleak beste leku askotatik etortzen baitziren, batzuetan oso urrun. Anfiteatroak 30.000 ikuslerentzako lekua du.

Fatxada, jatorrian, Valpolicellako kareharri zuri eta arrosazkoa zen. 1117an gertatu zen lurrikara baten ondoren, ia kanpoko eraztuna suntsitzen duena (*Ala* izenekoa izan ezik), Arena beste eraikin batzuetarako harrobi gisa erabili zuten. Antzerki gisa zuen funtzionaltasuna berrezartzeko lehen esku-hartzeak Pizkundean egin zituzten.

Bere akustika ikusgarriari esker, eraikina kontzertuetarako erabiltzen dute. Praktika hau 1913eko abuztuaren 10ean hasi zen Veronako Jaialdiaren lehen edizioarekin. Gaur egun, errepertorio estandarreko lau opera inguru ekoizten dituzte urtero, abuztutik irailera bitartean. Azken urteotan, italiar artisten musika arineko kontzertu ugari ere egin dira, hala nola Umberto Tozzi, Claudio Baglioni, Tiziano Ferro, Adriano Celentano, Gianni Morandi, Laura Pausini edo Il Volo, baina baita nazioartekoak ere, hala nola Roger Waters, Paul McCartney, Elton John, Duran Duran, Adele, Spandau Ballet, Deep Purple edo Sting. COVID-19 pandemian Diodato abeslariak 2020ko Eurovision Jaialdian Italia ordezkatuko zuen abestia grabatu zuen hemen, bertan behera utzita, eta *Eurovision: Europe Shine a Light* lehiaketa ordezkatu zuen programa berezian emititu zuten.

Italiako Giroak aukeratu zuen proba amaitzeko, gutxienez lau aldiz. Francesco Moserrek 1984ko Giroa irabazi zuen etapa horretan lortutako garaipenari esker, eta 2010eko Italiako Giroa ere erlojupeko batekin amaitu zen azken etapa horretan. Oraingoan Gustav Larsson izan zen garailea, baina 26 urte lehenago bezala ez zuen liderra aldatu. 2019ko ekainaren 2an, Richard Carapazek 2019ko Italiako Giroa irabazi zuen Veronan egindako azken erlojupekoan, Veronako Arenan bertan. 2022ko Italiako Giroa ere bertan amaitu zen, Jai Hindley australiarra irabazlea izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelberde orrizuri

**Gibelberde orrizuria** (*Russula heterophylla*) *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. *Russula cyanoxantha* perretxikoaren antzeko balio gastronomikoa du. Ez du batere minik. Jasotzean, kontu handiz ibili behar da *Amanita phalloides* hilgarriarekin ez nahasteko; izan ere, zoritxarrez, biltzaile distraitu eta azalekoekin gertatu ohi da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm arteko diametrokoa, lehenengo globo-itxurakoa, gero laua eta azkenean erdigunean hondoratua; ertza makurra eta nahikoa erregularra izaten du. Azala berdea du hondo okrearen gainean, berdea, argia izan daitekeena edo tonu ilunak dituena erdian, fibrila erradial ilunagoak eramaten ditu eta sarritan pitzatu egiten da, ezkatetan, *virescens* espeziean bezala.

**Orriak:** Itsatsiak edo dekurrenteak, meheak, oso estu, urkilatuak, eta nabarmenki anastomosatuak oinaren ondoan. Kolore zurixka dute, gero krema-zurixka, azkenean krema, nahiz eta esporak zuriak izan.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Nahiko laburra, zertxobait meheagoa oinarrian, gogorra eta kolore zurikoa, tindu hori-marroiekin eta oinarrian marroi-herdoil kolorez zikintzen da.

**Haragia:** Lodia, zuria, zapore gozokoa eta usain gutxikoa. "Sulfato de hierro"-rekin arrosa-laranja kolorea hartzen du.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako *Russula* generoko espezie askok. *Heterophylla* epitetoa berriz grekotik dator, eta esan nahi du: aldakorra, desberdina, irregularra eta orriak edo orritxoak. Orri irregularrak edo forma desberdinetako orriak dituela.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona, oso bilatua eta estimatua.

### Nahasketa arriskua 
*Russula virescens* eta *Russula cyanoxantha* forma berdeen antza du, baina orriak krema kolore gehiago dute eta oso anastomosatuak dira. Azala ez da *virescens* perretxikoan bezain pitzatua eta *cyanoxantha* delakoan baino gehiago eta sulfato ferrosoarekin erreakzio arrosa-laranja oso bizia ematen du, erreaktibo honekin, aldiz, *cyanoxantha* delakoak ez du erreakzionatzen eta *virescens* perretxikoak hori-laranja ez hain bizia ematen du.

*Amanita phalloides* hilgarriarekin ere nahas daiteke, baina honek bolba eta eraztuna ditu.

## Sasoia eta lekua 
Ekainetik azarora ateratzen da, hostozabal basoetan eta bakanago koniferoen azpian.

### Banaketa eremua 
Britania Handia, Europa eta Eskandinavia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ponpeiako anfiteatroa

**Ponpeiako anfiteatroa** zutik dagoen erromatar anfiteatrorik zaharrena da. Ponpeia hiri erromatar zaharrean dago, eta 79ko Vesuvioren erupzioak lurperatu zuen, Ponpeia eta Herkulano ere lurperatu zituen erupzio bera.

K.a. 70 urte inguruan eraikia. Gaur egungo anfiteatroa harriz eraikitako lehen erromatar anfiteatroa izan zen. Aurretik, egurrez eginak ziren. Harriz eraiki zen hurrengo erromatar anfiteatroa Erromako Koliseoa izango zen, mende bat baino gehiagoz honen ondorengoa dena. Garai hartan *"spectacula"* deitu zioten, eta ez "anfiteatro", azken hitz hori oraindik ez baitzen erabiltzen. Kinto Valgo eta Martzio Portzioren funts pribatuekin eraiki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avellino erupzioa

**Avellino erupzioa** K.a. 2. milurtekoan Vesuviok izandako erupzio bolkanikoa izan zen. Bere VEI 6tan estimatzen dute. Karbono-14 bidezko datazioaren bidez, zenbait data proposatu dituzte: k.a. 1995 (± 10 urte) k.a. 1660 (± 43 urte), orduan k.a. 1620ko hamarkadan izan ziren gertaera klimatikoen balizko hautagaia izan zelarik (beste hautagaietako bat erupzio minoikoa da). Avellinon topaturiko pumita-metakinen () iturria da.

Dirudienez, Avellino erupzioarena egungo kraterretik 2 km mendebaldera zegoen, eta erupzioak Brontze Aroko hainbat kokaleku suntsitu zituen.

2001eko maiatzean, Nolatik gertu, arkeologo italiarrek kokaleku haietako baten aztarnak aurkitu zituzten. Txabolak, zeramikak, abereak eta animalien eta pertsonen oinatz-arrastoak argitara atera zituzten, baita eskeletoak ere. Bertakoek ziztu bizian alde egin zuten herrietatik, apar harri eta errautsean lurperatzen utziz, gero Ponpeia eta Herkulano kontserbatzea ahalbidetu zuen modu berean..

Erupzioa 79koa (VEI 5) eta 1631koa (VEI 4) baino handiagoa izan zen, depositu piroklastikoen olatuekin, irekiduraren ipar-mendebaldean banatuak, olatuak handik 15 kilometrotara mugitu ziren, eta orain Napoli dagoen eremu osora iritsi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andell Loubser

**Andell Anwer Loubser** (Hopefield, Lurmutur Mendebaldea, ) hegoafrikar errugbilaria da, hegaleko eta atzelari postuetan aritzen dena. Blue Bullsen eta Southern Kingsen jokatu ondoren, Ampo Ordiziak kontratatu zuen 2021ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andell Loubser, itsrugby.co.uk
Garinoaingo jauregia

**Garinoaingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Garinoain udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Erdi Aroan izen bereko leinukoa zen. 1513an, Martin Garinoain, orubearen garai hartako jabea, kuarteletatik bidalita agertzen zen. 1590ean Ana Garinoain eta Juan Lanarena zen, bere senarrarena. Margarita Lana izan zuten oinordeko, Migel Azpilikuetarekin ezkondua, XVII. mendeko lehen urteetan. 1629an, bere seme Martin Azpilikueta ageri da jauregitan, Isabel Aoizekin ezkondua, eta hauek, aldi berean, Joana Azpilikueta andrearen gurasoak izan ziren, 1634an Frantzisko Lüküzerekin ezkondua. 1723ko zerrendan Felix Morales agertzen da, Josefa Ararekin ezkondua. 1744an Francisco Ereta Monterde, eta 1761ean Teresa Colmenares, haren alarguna, liskarra eskatu zuen. 1767an Francisca Eretaren jabea zen, eta 1781ean Tadeo Antillon eta Josefa Antonia Ureta, bere emaztea, Armagintzako Liburuaren arabera, armarria zilarrezkoa zen hiru gule-xaflarekin; urrezko hamabi gurutzez kargatutako urdinezko ertzarekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Garinoain
* Orbaibar
* Erdialdea

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Garinoain)

**San Martin eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Garinoain udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristau eliza bat da.

## Eraikina 
Herriaren erdigunea San Martin eliza da. Meltxor Maritxalar harginak eta Santiago Zelaietak eraiki zuten 1773an, Manuel Larrondo gotzaindegiko obren ikuslearen arrastoen eta baldintzen arabera. Eliza honek Erdi Aroko beste bat ordezkatu zuen, nahiz eta eraikuntza berrian dorrearen beheko aldea aprobetxatu zen, barrualdean oinaldeko zatiarekin bat datorrena. Tenpluak gurutze latindar formako oinplanoa du, burualde pentagonala eta kanoi-erdiko gangaz estalia.

Elizaren ostilamenduari dagokionez, bi bataiarrietako bat aipatu behar da, Katalaindik datorren XIV. mendeko gotikoa. Bere katiluan, dekorazio-motiboak dituzten arkutxo trilobulatuak daude. Urregintzako bildumak estilo eta kronologia desberdineko piezak biltzen ditu. Zaharrena San Blasen beso erlikiarioa da, XVI. mendekoa; hurrengo mendearen lehen erdian, diseinu baxenazentista duten zilarrezko bi koroa datatzen dira. Bada beste zilarrezko koroa bat, XVIII. mendeko egitura barrokoa duena. Mende horretakoa da XIX. mendeko ekontsorio baten gizasemea ere, Mexikon landua eta 1711 inguruan Martin Zabala Zuntzarrenek dohaintzan emandakoa. Hiru dira herri honetako Erdi Aroko Birjinak, zaharrena 1200 inguruko tailu erromanikoa da, Iruñeko Elizbarrutiko Museoan kontserbatzen dena, eta beste biak XIV. mendeko gotikoak dira. Mendiko Ama Birjina da, Santa Zezilia ermitatik datorrena, eta Andre Maria Zuria, berearen antzinako titularra, oso ukituak izan dira, eta gaur egun parrokian zaintzen dira.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Garinoain
* Orbaibar
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Otto Hesselbom

thumb|225px|*Ilunabarrean* (1903)
**Johan Otto Hesselbom** (1848ko uztailaren 13a - 1913ko ekainaren 20a) suediar paisaia margolaria izan zen.  

## Biografia 
Hesselbom Suediako Dalsland-eko Ånimskogs parrokian jaio zen. Aita baserritarra zen, bertako herrian hainbat kargu zituen, baina 1854an hil zen, Ottok sei urte besterik ez zituela. Bere ama baserria mantentzen saiatu zen hainbat urtez, baina azkenean ez zuen lortu. Hesselbomek ausazko gihar espasmoak ematen zizkion gaixotasuna zuen eta fisikoki ez zen baserriko lanetarako egokia. 1868an, Stockholmera joan zen Tekniska Skolan-era joan eta ofizio bat ikastera. Arterako talentua zuela deskubritu zuen, baina zailtasun ekonomikoek ikasketak amaitzea eragotzi zioten. Suediako Misio Ebanjelikoan posizio bat aurkitu eta haien aterpean egon ahal izan zuen. Bi urteko ikasketak egin zituen haien misio-eskolan. 

1876an, artzain izan zen Norrbotten-eko Luleå-n. Lan karga eta klima gehiegizkoak zirela frogatu zen, beraz, desadostasun doktrinal batzuk erabili zituen alde egiteko aitzakia gisa. Osasuna hobetu ondoren, Suediako Misio Itunaren elizako ordezkari gisa itzuli zen. 1877an, Johanna Englund-ekin ezkondu zen (1850-1890). 1882an, Suediako Baptisten Batasunean sartu zen eta Stockholmera joan zen bizitzera bere familiarekin, non bere gaitasun artistikoetan zentratzera itzuli zen. 

Tekniska Skolan-en gomendio bati esker, Nationalmuseumen margolanak kopiatzeko baimena eman zioten. Horri esker, Per Daniel Holm (1835-1903) museoko zuzendaria ezagutu zuen, Suediako Arte Ederren Errege Akademian ere irakasle izan zena. Hesselbomek bertan izena emateko antolatu zuen; berrogei urterekin hasi zen bere arte-karrera serio.  

1895ean Akademia utzi zuen eta, hurrengo urtean, bere lanetako bat Berlinen erakutsi zuten. Bere lehen erakusketa handia Stockholmeko Arte eta Industria Erakusketa Orokorrean izan zen 1897an. Ondoren, Venezian (1901), Budapesten, Parisen (1906) eta Vienan egin ziren erakusketak. 1906rako, Värmland-eko Säfflen bere etxea ordaindu ahal izan zuen. 1913an hil zen Värmlandeko parrokian. 1913an, alargunak bere obra asko Suediako galeriei eman zizkien. Batzuk Veneziako eta Vienako galeriek erosi zituzten. 1920an, Ånimskog-eko hilerriko bere hilobia medailoi eta busto batekin apaindu zuten, Oscar Vitalis Gustafson (1888-1952) eskultoreak egindakoa. 

## Erreferentziak 
## Beste iturri batzuk 
* Lidman, Peter; Löfgren, Tommy (1999) *Ars longa, vita brevis : Konsten är lång, livet är kort : Otto Hesselbom 1848-1913* (Dalslands museoa)
* Jäder, Karl (1952) *Otto Hesselbom : ett konstnärsöde* (Stockholm: Nord)

## Kanpo estekak 
* Hesselbom pinturak ArtNet
* Hesselbom pinturak Nationalmuseum
Txema Garcia Luena

**Txema Garcia** (Donostia, ) gipuzkoar futbolari ohia da, ezker atzelari moduan aritzen zena. Andorrako selekzioarekin hainbat partida jokatu ditu.

## Kirol Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Orisoaingo jauregia

**Orisoaingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Orisoain udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Antzina izen bereko leinukoa izan zen, eta bere pribilegioak Joan II.a eta Zuria I.a Nafarroakoak eratu zituzten 1430. urte inguruan. Pedro Elizalde eta Orisoaingo jauregia Beatriz Arradakoa Lepuzaingoaren alabarekin ezkondu zen 1530. urtean. Bere oinordeko Ana Elizaldekoa 1559an Pedro Eliorekin ezkondu zen. XVI. mendearen amaieran Martin Elioren jabea zen, Katalina Ruiz Espartzarekin ezkondua. Sebastian Eliokoak eta Ana Tebasek, bere emazteak, 1635 inguruan Orisoaingo maiorazkoa sortu zuten, jauregiko ondasun guztiak bertan lotuz. Hil zenean, Lorenzo Eliori pasatu zion maiorazkoa, Ana Baztan Eliorekin ezkonduta. 1723ko Kontuen Ganberaren zerrendan Lorenzo Zarate Elio ageri da. 1801ean Sebastian Zarate Elioren aurka egitea eskatu zuen, bere anaia Agustinen seme-alaben izenean. Jauregiko armarria zilarrezkoa zen, bost gerriko gulekin. XVIII. mendea oso sartua zegoen arte, indarrean egon zen palaziarrek herriko gainerako bizilagunek baino hiru egun lehenago mahats-bilketa hasteko zuten pribilegioa, zeinaren eskubidez 1568an Martin Elizaldek bere aitaginarreba Pedro Eliorekin batera auziari eutsi baitzion. 1712an zutik iraun zuen, Barasoaingo abadeak deskribatutakoaren arabera, jauregi zaharra deitzen diotena, dorre sendo bat duena, ez altuera handikoa.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Orisoain
* Orbaibar
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Ilmari Aalto

**Ilmari Aalto** (1891ko abuztuaren 7a - 1934ko irailaren 29a) finlandiar margolaria izan zen. Tyko Sallinen artistak zuzendutako Azaroko Talde espresionistako kidea izan zen. Aaltok bodegoiak, paisaiak eta erretratuak margotu zituen.

## Biografia 
Aalto Kuopion jaio zen. Arte eta Lanbide Eskola Nagusian ikasi zuen 1907tik 1908ra eta Finlandiako Arte Elkartearen marrazki eskolan 1908tik 1910era  .

## Karrera 
Aaltoren paisaia-pintura gehienak Töölö eta Suursaarikoak dira. Aalto Alfred William Finch-ekin batera Eero Järnefelti Helsinkiko Geltoki Nagusiko *Koli* paisaia handia margotzen lagundu zion 1911n. Järnefelt eta Finch gehiago parte hartu zuten diseinuan, baina hiru artistetatik Aalto bakarrik ausartu zen eskailera altua igotzera. 
thumb|123x123px| *Autorretratua*
Espresionismoarekin hasita, kubismoa ere ezagutu zuen 1914an.  Graduatu eta gutxira Edvard Munch-en erakusketa bat Ateneoan ikusteak eragin handia izan zuen beregan eta eragin espresionistak eraiki zituen. Kubisten eta espresionisten lehen erakusketa Finlandian egin zen 1914an, Der Blaue Reiter taldeko artista gakoekin batera. 
thumb|120x120px| *Autorretratua*, 1922
thumb|115x115px| *Autorretratua*
thumb|113x113px| Beste autorretratu bat aurreko lanaren atzealdean
1920ko Parisera egindako bidaiaren ondoren, Aalto kolore gehiago eta pintzelkada indartsuak erabiltzen hasi zen, lehen grisaxka paletaren ordez. Geroago, 1928an Paris bisitatzen zuen bitartean adierazpen errealistagoa, ingerada argiak eta nahasketarik gabeko koloreak hartu zituen. Oso autokritikoa, bere lan asko suntsitu omen zituen. 

Aalto gibeleko minbiziak jota hil zen 43 urte zituela.  Aaltoren ezkontidea Alli Helena Linnalahti (lehen Ketonen) zen . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ilmari Aalto taiteilijamatrikkelissa
* Ilmari Aalto Valtion taidemuseon kokoelmissa.
* Kirjav@ - Kansallisgallerian kirjaston kokoelmatietokanta, Ilmari Aalto
* Valkonen, Olli: Maalaustaiteen murros Suomessa 1908-1914 : uudet suuntaukset maalaustaiteessa, taidearvostelussa eta taidekirjoittelussa, Jyväskylän yliopisto, 1973,
* Vilho Nenonen: Tavattiin Brondalla, Helsinki : Suomalaisen kirjallisuuden seura, 1981,
* Kirjailijain ja taiteilijain joulukirja, 1917 Suomalainen kirjailijaseura, "Kirjallinen työ" eta Suomen taiteilijaseuran maalariliitto
* Samling Gösta Stenman : finländsk konst - beskrivande katalog utarbetad av Nils-Gustav Hahl, Helsingfors: Söderström, 1932
* A abangoardiaren historia kulturalaren herrialde nordikoetan 1900–1925, Hubert van den Berg et al.-ek zuzendua, Amsterdam ; New York (NY) : Rodopi, 2012,
* Cedercreutz, Emil: Silhouetter 2, klippta af E. Cedercreuz, Helsingfors: Konstnärsgillet, 1916
* Biografiakeskus, Ilmari Aalto
Veronako katedrala

**Veronako katedrala** () Verona hirian dagoen katedrala da. Lurrikara baten ondorioz 1117an erori ziren bi eliza paleokristauen hondakinen gainean eraiki zen. Katedrala erabat berreraikia izan zen erromaniko estiloan eta 1187ko irailaren 13an sagaratua. Bere egitura denborarekin aldatu egin da, hainbat berreraikuntzengatik, baina horrek ez zuen esan nahi oinplanoa aldatu zenik.

## Ezaugarri arkitektonikoak 
### Kanpoaldea 
Hiru aldeko fatxadak bi isurkiko errematea du, eta erdikoa arkupea da, beheko aldea marmol zuri eta arrosaz egina duena. Arkuari eusten dioten zutabeek lore-motiboekin, ehiza-eszenekin eta santuen irudiekin zizelkatuta daude alboak; arkupearen goialdea tobazkoa da, eta bi grifo eta zortzi zutabetan bermatuta dagoen frontoi batek koroatzen duen arku bat du. Ataria profeten eta animalien irudiekin zizelkatuta dago. Michele Sanmichelik egindako kanpaia dagoen aldeko arkupeak bi zutabe-lerro ditu, kapitel apainduekin, XIV. mendeko hondakinen behe-erliebe eta freskoekin. Kanpaiaren dorrea ez zuten inoiz amaitu.

### Barrualdea 
Barnealdearen itxura garaikidea XV. mendeko eliza erromanikoari egindako aldaketen ondorio da. Veronako marmol arrosaz eraikitako pilastra altuko hiru nabetan banatzen da, ganga gotikoei eusten dietenak.

## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Viki (argipena)

**Viki** izenak hainbat adiera du:

* **Viki**, Estoniako herri bat.
* **Viki (abeslaria)**, aktore eta abeslari korearra, izenez Kang Eun-hye (1988an jaioa)
* **Viki** edo **Rakuten Viki**, streaming bidezko telebista zerbitzu bat.
* **Viki**, **Vicky bikingoaren** pertsonaia-izena idatzi izan den formetako bat.
Ardantzabide auzoa

**Ardantzabide** Zumaiako (Gipuzkoa) udalerrian dagoen auzoa da. Mendebaldean kokaturik dago, alde zaharretik Algorrira doan bidean.
 
## Historia 
Antzina itsasoaren adar bat kokatzen zen gaur auzoa dagoen tokian. XIII. mendetik aurrera marea errota bat dokumentaturik dago gaur egun eliza dagoen azpian. 1880. hamarkadararte iraun zuen errotak.

XX. mendearen lehen erdialdean herriko nekazal eta merkataritza gune bat izan zen, oraindik ere erreka bazegoen eta txalupak izaten ziren ertzetan. XXI. mendearen hasieran ingurunea urbanizatu egin zen. Kalea luzatu zen eta inguruan eraikin berriak altxatu ziren. Kalearen amaieran errotonda bat dago. 

## Kanpo estekak 
*   Zumaiako udal webgunea
Viki (Estonia)

**Viki** Saaremaa udalerri edo parrokiako herria da bat da, Saare konderrian, Balttikoko Saaremaa uhartearen mendebaldean, Estonian. 2017an erreforma administratiboa egin aurretik, herria Kihelkonna parrokian zegoen.

Peeter Süda konpositore eta organo-jolea (1883–1920) Tammiku etxaldean jaio zen, Viki herrian.
Fitxategi:Viki kyla1.jpg|Viki herria.
Fitxategi:Viki kyla2.jpg|Mihkli Etxalde Museoa.
Fitxategi:Mihkli Talumuuseum 2009 - 003.JPG|Estoniako haizerrota tipiko bat museoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steven Gerrard

**Steven George Gerrard** (Whiston, Merseyside, 1980ko maiatzaren 30a) ingeles futbolari ohi eta entrenatzailea da.

Ia bere ibilbide osoa Liverpool FC taldean eman zuen 1998 eta 2015 bitartean eta Estatu Batuetan erretiratu zen. 2000tik 2014ra 114 partida jokatu zituen Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin. Bere taldeko eta selekzioko kapitaina izan zen.

Glasgow Rangers eta Aston Villako entrenatzailea izan da erretiroa hartu ondoren.

## Palmaresa 
**Liverpool**
* Ingalaterrako Futbol Kopa: 2000–01, 2005–06
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 2000–01, 2002–03, 2011–12
* Community Shield: 2006
* UEFAko Txapeldunen Liga: 2004–05
* UEFA Europa League: 2000–01
* UEFAren Europako Superkopa: 2001

## Kanpo estekak
Zumaiako marea errota

**Zumaiako marea errota** Gipuzkoako Zumaia herrian antzina egon zen errota bat izan zen. Itsasgora eta itsasbeheraren mugimenduek mugitzen zuten.

## Historia 
Ez da ezagutzen eraiki zeneko data zehatza. 1347. urtean hiribildua sortu zeneko agirietan azaltzen da marea errota bazela eta 1203ko agiri batean ere esaten da elizaren ondasunen artean aipatzen dira *Dorreko lau errota*, ez dakigu lau errota ziren edota errota eraikin bakarrean lau errotarri. Zumaiako familia garrantzitsuena zen jabea, Ganboatarrak hain zuzen ere.

Gaur egun Ardantzabide auzoa kokatzen den eremua itsasoaren adar bat zen, itsasgoran bete eta itsasbeheran hustu egiten zena. Elizaren parean zubi bat zegoen, presa funtzioa egiten zuena eta bertan kokatzen zen errota. Hiriko errota nagusia zen eta haren inguruan merkatariak biltzen ziren.

1880. hamarkadararte iraun zuen errotak, izan ere 1887. urteko plano batean azaldu egiten baita errota. 

2008. urtean hoditeria aldatzeko lanak hasi zirenean errotaren horma azaldu zen. 

## Deskribapena eta funtzionamendua 
Zumaiako alde zaharra eta Zubiaurre auzoa elkartzen zituen horma batek zubi eta presa funtzioak egiten zituen. Presaren gainean eraikin bat zegoen, parrokia dagoen ertzean. Presako dorrea esaten zitzaion eta errota bera zen. 

Itsasgoran presa ireki egiten zen eta urtegi baten gisa ura biltzen zuen. Itsasbeheran ur mailaren altuera diferentzia aprobetxatuz toberatik pasarazten zen ura eta honek gurpil bat mugitzen zuen. Ardatz batek lotzen zituen gurpil hau eta goian zegoen errotarria eta horrela garia edota artoa ehotzen zen. Dirudienez bi ardatz zituen, bata gariarentzako eta bestea artoarentzako.

Marea errotek duten abantaila nagusia da urte guztian zehar funtzionatzen dutela, eguraldiaren edo beste faktore batzuen menpe egon gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harri lehorrezko horma

**Harri lehorrezko horma** eraikuntza teknika tradizional batek hartzen duen izena da. Bertan harriak elkarren gainean kokatzen dira inolako mortero edo argamasarik gabe. Hainbatetan harea lehorra erabiltzen da harrien arteko hutsuneak betetzeko. Teknika hau erabiliz hormak egitea da ohikoena baina beste eraikin mota batzuk ere altxatzen dira; txabolak, bankalan eta ur-presak adibidez.

2018an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zituen *Harri lehorrezko hormak eraikitzeko ezagutza eta teknikak* izenpean, eta Europa hegoaldeko hainbat herrialde izendatu zituen barnean, hala nola, Kroazia, Zipre, Frantzia, Grezia, Italia, Eslovenia, Espainia eta Suitza.

## Eraikuntza 
thumb|Harri lehorrezko horma
Harriak, berariaz ebakiak edo ez, bata bestearen gainean ezartzen dira elkarrekin lotuko dituen inolako masarik erabili gabe. Harriaren itxuraren egokitasuna bilatzen da ahalik eta zirrikitu gutxien uzteko. Toki zehatzetan itxura eta neurri desberdineko harriak ezarten dira grabitatearen bidez horma sendotzeko, horma eror ez dadin.

## Historia 
Ipar-mendebaldeko Europan Neolito garaiko harri lehorrezko hormak aurkitu dira. Irlandako Mayo konderrian horma sistema konplexu bat aurkitu da K.a. 3.800. urteko datazioa duena. Ameriketan ere badira antzinako eraikinak; Belizeko hondar maia batzuek teknika honekin eraiki zirela ikusi da K.o. VIII edo IX mendean. Zimbabwe Handia ere (Afriak hegoaldeak) horrela eraiki zen XI eta XV mendeen artean.

Euskal Herrian baserri inguruetan eraiki ziren horrelako hormak. Kareharri grisa eta kareharri gorria erabili izan da tradizionalki.

## Biodibertsitatea 
Argamasarik ez izatean zirrikituak azaltzen dira harrien artean eta bertan hainbat bizidunek aurkitzen dute bizitokia, landareek, likenek... Toki fisikoa izateaz gain tenperatura epela eta hezetasun maila altuxeagoa aurkitzen dute.

Faunari dagokionez zulotxo horietan intsektuak eta bestelako ornogabeak aurkitzen dira eta inguruko animalia haragijaleentzako elikagai dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brian Kobilka

**Brian Kent Kobilka** (Little Falls, Minnesota, 1955ko maiatzaren 30a) estatubatuar fisiologoa da. 2012ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen Robert Lefkovitzekin batera proteinei akoplatutako hartzaileen gainean egindako lanagatik.

Biologia eta kimika ikasketak egin zituen Minnesotako Unibertsitatean eta Yale Unibertsitateko Medikuntza Eskolan eta ikerketa lanetan aritu zen Lefkovitzekin Duke Unibertsitatean.

Stanford Unibertsitateko Medikuntza Eskolako irakaslea da eta bioteknologiako enpresa baten sortzaileetako bat.
Larisa Bergen

**Larisa Abramovna Bergen** (Akmolinsk, Kazakhstango Sobietar Errepublika Sozialista, 1949ko uztailaren 22a - 2023ko apirilaren 7a), Larisa Abramovna Gontxarova jaiotza-izenez, sobietar boleibol jokalaria izan zen. 1973an Munduko Emakumezkoen Boleibol Kopa irabazi zuen Sobietar Batasuneko boleibol selekzioarekin. 1976ko Montrealgo Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen.

## Kanpo estekak
Stefan Brennsteiner

**Stefan Brennsteiner** (Zell am See, Salzburgo, Austria, 1991ko urriaren 3a) austriar eskiatzaile alpinoa da. 2017az geroztik, Austriako Eski Elkarteko A selekzioko. Itzuli eta gutxira, bederatzigarren sailkatu zen Alta Badiako eslalom erraldoi paraleloan, lehen aldiz Munduko Kopako lasterketa bateko lehen hamarren artean. Emaitza hori bera lortu zuen bere lehen Munduko Txapelketan, Åren. Urtebete geroago, Europako Kopako bi garaipen ospatu zituen Kirchbergen, baina, hiru aste geroago, ezker belauneko kanpoko menisko eta kartilagoan, lesio bat izan zuen Munduko Kopako eslalom erraldoi paraleloan, Chamonixen.

2020ko abenduan, Brennstein lehen hamarren artean amaitu zuen Gran Risako eslalom erraldoi batean. Cortina d'Ampezzoko Munduko Txapelketako bigarren itzulian kanporatua izan ostean, bere lehen podiuma lortu zuen Munduko Kopan, Banskoko hirugarren postuarekin otsailaren amaieran. Egun bat geroago, bosgarren egin zuen Banskoko bigarren eslalom erraldoian, emaitza hura baieztatuz. Martxoan, bigarren podiuma lortu zuen Kranjska Gorako eslalom erraldoiko hirugarren postuarekin. Olinpiar Jokoetan, lehen itzuliaren ostean, bigarren zen eslalom erraldoian, baina, erretiratu egin zen finalean. Taldekako lehiaketan, urrezko domina lortu zuen Katharina Huber, Katharina Liensberger, Michael Matt, Johannes Strolz eta Katharina Trupperekin batera.
## Emaitzak 
### Olinpiar jokoak 
* Pekin 2022: 1. taldeka
### Munduko Txapelketak 
* Are 2019: 9. eslalom erraldoian
### Munduko Kopa 
* 10 aldiz lehen hamarren artean, podiumeko 3 postu barne
### Munduko Kopako balorazioak 
### Europako Kopa 
* 2015/16 denboraldia: 1. Eslalom erraldoiaren puntuazioa
* 2018/19 denboraldia: 6. Eslalom erraldoiaren puntuazioa
* 2019/20 denboraldia: 7. Eslalom erraldoiaren puntuazioa
* 11 podium, 5 garaipen barne:

*Giovanni Borsottiren aldi berean
### Emaitza gehiago 
* Garaipen bat Nor-Am Kopan
* Bost garaipen FIS lasterketetan
## Kanpo estekak 
* Stefan Brennsteiner Internationalen Skiverbands-en (ingelesez)
* Stefan Brennsteiner Ski-DBn (ingelesez)
* Stefan Brennsteiner Olympedia.org-en (ingelesez)

## Erreferentziak
Araujia sericifera

***Araujia sericifera*** Apocynaceae familiako espeziea da. Landare apaingarri gisa erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
Jatorriz Hego Amerikako landarea da eta belar txar gisa kontsideraturik dago hedatu den gainerako kontinenteetan. Landare inbaditzailea da gainera.

*Araujia sericifera* igokaria da, hazkuntza azkarrekoa, eta igotzeko erabiltzen duen zuhaitzarekin argiarekiko lehian sartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak