Irizar (enpresa)

**Irizar sozietate kooperatiboa** Goierri eskualdeko Ormaiztegi (Gipuzkoa) udalerrian egoitza duen enpresa multinazional bat da, autobusen karrozeriak egiten dituena, eta bere jarduera komertziala 71 herrialdetara hedatua duena. Espainian lider absolutua da, eta Europako sektorean bigarrena. 731 pertsonak osatua dago, eta 1889an sortu zen.

Ormaiztegin (Gipuzkoa) daude ere Irizar Taldearen Ikerketa eta Garapen Zentroan (Creatio). Irizar Taldea 3.500 pertsonak baino gehiagok osatzen dute, eta urtean 700 milioi eurotik gorako fakturazioa du. Autokar eta autobusak ekoizteko bost lantegitan (Espainia, Maroko, Brasil, Mexiko eta Hegoafrika) eta beste sei konpainiatan jarduten du, industriaren dibertsifikazio-politikaren ondorioz.

Irizar taldeak bidaiarien garraioan, elektromugikortasunan, energian, elektronikan, motor eta sorgailu elektrikoan eta konektibitatez jarduten du. Beraz, autopropultsio industrian kokatuko genuke. Bestalde, Irizar enpresak hainbat bezero ditu mundu osotik, zeren eta hainbat egoitza ditu herrialde ezberdinetan, garraioak ekoizten dituztenak, eta ondorioz, bere bezero taldea garraio enpresak izanik.

1998an, itunak sinatzeko estrategiaren haritik, ***Irizar Group*** sortu zen, kokagune hauetako jarduerak integratuz: IRIZAR TIANJIN (Txina 1995), IRIZAR MAGHREB (Maroko, 1997), IRIZAR BRASIL (1998), IRIZAR MEXIKO (1999), INTERNATIONAL HISPACOLD (Espainia 1997), IRIZAR TVS LTD (India 2001), MASATS S.A. (Espaina 2002) eta IRIZAR SOUTHERN AFRICA (Hegoafrika 2004) honek bederatzi proiektu suposatzen ditu 3.000 pertsona baino gehiagorekin.

## Historia 
1991n, esan daiteke Irizarrek porrot egin zuela (azken bi urteetan bakarrik 1.000 milioi pezetako galerak izan zituen), barneko arazo soziopolitikoen eta irudia galtzearen ondorioz. Seguruenik, 1991ko azaroan izandako batzar batean etsita, zuzendaritza aldatzea erabaki zen, eta horrela Koldo Saratxaga jarri zen enpresaren buru.
Bi puntutan oinarritutako plan gogor bat ezarri da berehala:

Identifikatzea Marjina gordin positiborik ez duten esportazio-merkatuen salmentak eta hauek etetea.

Langile guztiak salmentekin eta ibilgetuarekin alderatuta orekatzea (horrek 65 langile Mondragon Taldeko beste enpresa batzuetan birkokatzera behartzen du, ordura arte pentsaezina zena).

Plana arrakastatsua da eta Koldo Saratxaga Irizarren egon zen hurrengo datozen 14 urteetan (irabaziak bi hilabetetan lortzen dira). Nazioartekotzea hazkunde-estrategia gisa bilatzen da (bi urteren buruan ekoizpena bikoiztu egiten da 700 autobus baino gehiagotara iristen da 1994an) eta espezializazioa ere bultzatzen du: produktu bakar batean (luxuzko autobusak), horrela, fidagarritasun handiagoa lortzen da eta; beraz, fidelizazioa handitzen da. 1994an agertu zen ezkerretik gidatzeko lehen ibilgailua (Century).

## Merkatuak 
thumb|180px|ezkerrera|Bermeo-Gernika-Bilbo linea Zabalburu plazan (Bilbo).
  
Luxuko autobusen karrozeriagintza sektoreak, España urteko 9000 unitateko merkatua hornitzen du. Europan 7 fabrikatzaile dira urtean 1 autobus baino gehiagokoak eta horien artean IRIZAR bigarrena da 1998tik (gaur egun Irizarrek urtean 12 autobus baino gehiago egiten ditu). Espainiako merkatua guztira 13 karrozeriagilek hornitzen dute eta horien artean IRIZAR da lider nagusi %40,5ko kuotarekin (2005). IRIZARek, Europan nagusi den joeratik aldenduz, 1993tik merkatuak ugaritu eta produktu bakarrean.

## Produktuak 
Gaur egun, Irizarrek autobus eta autobus integral, hibrido, elektriko eta konbentzional ugari eskaintzen ditu, haien artean hurrengoak daude:

* Irizar i8 (2015)
* Irizar i6S Efficient (2022)
* Irizar i6S (2018)
* Irizar i6 (2010)
* Irizar i4 (2007)
* Irizar i5 (2009).
* Irizar i3 (2012)
* Irizar ie bus (2014)

Bestalde, erretiratutako modeloak daude, eta produktu hauek jada ez dira fabrikatzen:

* Irizar Udala
* Irizar Urbia
* Irizar Urepel
* Irizar Urko
* Irizar Pony
* Irizar Dinam
* Irizar Korosti
* Lamborghini LM002 (1986-1993)
* Irizar Dragón DD (1985-1996)
* Irizar Everest (1981-1990)
* Irizar Inter-Century (1995-2007)
* Irizar Century I (1990-1997)
* Irizar Century II (1997-2005)
* Irizar Century III (2004-2015)
* Irizar Intercentury (1997 - 2009)
* Irizar Intercentury Elevado (1997 - 2009)
* Irizar i4 LE (2009-2012)
* Irizar PB (2001-2016)

thumb|Irizar Eurorider D43.
thumb|180px|eskuinera|Irizar New Century.
thumb|180px|eskuinera|Irizar PB.
thumb|180px|Irizar i4 biogasa, Frantzia

## Enpresa Bikaintasunerantz Aurrerabidea 
1991n IRIZARek Enpresa Bikaintasuneranzko aurrerabide ikusgarriari ekin zion eta horrek poliki-poliki antolaera hierarkiko-funtzional gunekako edo sailkako interesen arabera kudeatutako batetik bezeroa asebetetzea helburu duen prozesukako kudeaketa batera iraganarazi zuen, eta azken horren ezaugarria, batez ere talde-lanaren bidez, pertsonak pixkanaka autokudeatzea da, horrela “bezero edo merkaturatzetik hasi eta autobus zerbitzatuaren azkeneraino”

## Irizar Group 
* Irizar Tianjin (Txina 1995)
* Irizar Maghreb (Maroko 1997)
* International hispacold (Espainia 1997)
* Irizar Brasil (Brasil 1998)
* Irizar Mexiko (Mexiko 1999)
* Irizar Tvs ltd. (India 2001)
* Masats S.A. (Espainia 2002)
* Irizar Southern Africa (Hego Afrika, 2004)

## Produktu nagusiak 
thumb|1974ko iragarkia.
Irizarren produktuak ondorengoak dira:
* Irizar PB:
* Irizar Century
* Irizar i4
Irizar karrozeriak merkatuko ekoizle gehienei saltzen zaie: Mercedes-Benz, Iveco, MAN, DAF, Volvo, Master Road eta, batik bat, Scania-ri.

## Bibliografia 
* *Irizar : caminando a lo largo de tres siglos = hiru mendeetako bidea = walking along three centuries* / [redacción y dirección de la obra, Mercedes Etxebarria Caño ; traducción inglés, Sarah Line ; traducción euskera, Idoia Gillenea]. Ormaiztegi : Irizar S. Coop., 2001
* *Ormaiztegi 1860-1970. 1. libk. Industrializazioaren garapena = Proceso de industrialización* / Norberto Ibáñez Ortega, Xabier Irizar Asurabarrena, Zeles Otamendi Jauregi, Jose Antonio Pérez Pérez. Ormaiztegi : Millan Irizarren Eskutik Kultur Elkartea, 2013. ISBN: 978-84-616-5683-7 (lan osoa) 978-84-616-5684-4 (1. libk.) [3. kapitulua: "Irizar familia eta karrozatzeko tradizioaren sorrera = La familia Irizar y el nacimiento de una tradición carrocera", 389-637 or.]

## Kanpo estekak 
*  Irizar webgune ofiziala