open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anzio

**Anzio** Italiako kostaldeko hiri bat da; Lazio eskualdean dago, Erromatik 53&nbsp;km inguru hegoalderantz. 2004. urtean, 46.074 biztanle zeuden Anzion.

Gaur egun turismo-hiria da: badia ikusgarria daukate; eta ferryak eta ur-hegazkinak irteten dute Pontine, Palmarola eta Ventotene uharteetara. Kaligula eta Neron enperadoreen jaioterria izan zen. Bigarren Mundu Gerran Anzioko gudua gertatu zen, Aliatuak bertako hondartzetan lehorreratuta 1944. urtean.

## Mugakideak 
Anziok honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Historia 
*Antium* latineko izenez sortu zuten; volskoen hiriburua izan zen hari eta Antzinako Erromakoek K.a. 468. urtean eskuratu zuten arte. Hainbat herrialderen eta agintariren gatazkak izan ziren Anzio eskuratzeko(erromatarrak euren artean, kartagotarrak), baina Erromatik hurbil egotera, erromatar noble eta jauntxoen opor-leku hiri bihurtu zen: luxuzko villak eraiki zituzten, besteak beste.

Indusketak egin dira aztarna horiek aurkitzeko, eta beste batzuen artean hauek aurkitu dituzte: La Fanciulla di Anzio, Il Gladiatore Borghese (Louvren gordeta), eta Apollo del Belvedere.

## Kanpo estekak
Oudenaarde

**Oudenaarde** () Belgikako hiri bat da, Ekialdeko Flandria eskualdean dagoena. 2012ko urtarrilaren 1ean 30.248 biztanle zituen.  Udalerriak Oudenaarde hiria bera eta beste herri hauek hartzen ditu: Bevere, Edelare, Eine, Ename, Heurne, Leupegem, Mater, Melden, Mullem, Nederename, Welden, Volkegem eta Ooikeko zati bat.

Hasi XV. mendetik eta XVIII. mendera arte, baina batez ere XVI. mendean, Oudenaarde oso ospetsua zen mundu guztian bertako tapizgintzagatik.

## Historia 
Hiria Germaniako Erromatar Inperio Santuko Oton II.a enperadore eta erregeak 974. urtean sortu zuen, gotorlekutzat. 1005. urterako eliza bi zeuden, eta Lotaringia dukerrian hiri handiena zen, merkataritza eta langintza hiria.

## Kirolak 
2012. urtetik aurrera Flandriako Tourrak amaierako helmuga Oudenaarden izango du.

## Senidetutako hiriak 
*  Arras, Frantzia
*  Bergen op Zoom, Herbehereak
*  Buzău, Errumania
*  Castel Madama, Italia
*  Coburg, Alemania
*  Hastings, Erresuma Batua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vladimir Voronin

**Vladimir Nicolae Voronin** (errusieraz Влади́мир Никола́евич Воро́нин, *Vladimir Nikolaevič Voronin*) (Corjova, Transnistria, Moldavia, 1941eko maiatzaren 25a) politikari moldaviarra, Moldaviako presidentea (2001- 2009).

## Biografia 
Komunista eta Errusiaren aldekoa. Bere agintaldian, eskola moldaviarretan errusieraren irakaskuntza derrigorrezko irakasgai gisa sartu zuen berriro. Ezaguna da ere Errumaniaren aurka duen jarreragatik. Voronin Moldaviako Errepublikako Alderdi Komunistako kide da, eta bere garaian, Moldavia Europar Batasunean sartzeko alde zegoen.

### 2009ko gertaerak eta uko egitea 
2009ko apirileko Parlamentuko hauteskundeetan, Moldaviako Errepublikako Alderdi Komunistak botoen % 49,48a eta 60 aulki lortu zituen, presidentea aukeratzeko behar zena baino aulki bat gutxiago.

Voronin Parlamentuko presidente izendatua izan zen, eta Moldaviako presidentetza izan zuen. Hala ere, 2009an Moldavian gertatu ziren istiluen ondorioz, hauteskunde aurreratuak deitu ziren.

2009ko Parlamentuko hauteskundeetan, Moldaviako Errepublikako Alderdi Komunistak botoen % 44,69a irabazi zuen, eta 48 aulki, beste edozein alderdik baino gehiago; baina, parlamentu-gehiengoa galdu zuen. Hala ere, oposizioak ere ez zuen presidente bat aukeratzeko aulki nahikorik, ziurgabetasun-giro politikoa sortuaz. 2009ko irailaren 2an, Voroninek jarduneko presidente karguari uko egiteko asmoa adierazi zuen. Mihai Ghimpuk oinordetu zuen Voronin jarduneko presidente gisa, hurrengo presidentea aukeratua izan zen arte.
Avellino

**Avellino** ( ahoskatua) Italiako hiri bat da, Campania eskualdekoa; izen bereko probintziako hiriburua da. Napolitik 42&nbsp;km ekialderantz dago.

## Mugakideak 
Avellinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Historia 
Abellinum hiriaren gune zaharra Atripalda herritik hurbil sortu zuten, gaur egungo Avellinotik 4&nbsp;km-ra. Samniotarrena zela, erromatarrek eskuratu zuten herria K.a. 293. urtean, Samnioko Hirugarren Gerratean. Erromatarren esku zegoela, izena behin baino gehiagotan aldatu zioten: *Veneria*, *Livia*, *Augusta*, *Alexandriana* eta *Abellinatium*.

K.a. 89. urtean Silak hainbat lurralde eta herri hartu zituen, hala nola Ponpeia, Ercolano, Stabia, Eclano, Abella eta Abellinum. Artean Abellinum ez zen hiria, baina Silaren soldaduek eraiki zuten hirigunea.

## Museoak 
* Selachoidei Museoa (Marrazoen Museoa)
* Probintziako Irpino Museo Arkeologikoa
* Arte Museoa
* Elizbarrutiko Museoa
* Ornogabeen Zoologia Museoa
* Probintziako Pinakoteka

## Irudi-galeria 

File:Avellino1.JPG|Vittorio Emanuele kalea
Image:Avellino3.JPG|Katedrala
Image:Chiesa del Santo Rosario.jpg|Arrosario Santuaren Eliza

## Kanpo estekak
Sondrio

**Sondrio** Italiako hiri bat da, Sondrioko probintziako hiriburua (Sondrioko probintzia Lombardiako hamaika probintzietariko bat, biztanle gutxien dituena, hain zuzen ere).

Sondrio hiriburuak 2004. urtean 21.642 biztanle zituen, 1.071 biztanle km²-ko dentsitatearekin. Azaleraz 20&nbsp;km² da Sondrio hiria, eta Lombardiako iparraldean dago, Valtellinako eskualdearen erdialdean. Sondrioko erdigunea Garibaldi Plazan dago; hurbil dago Valtellinako Arte eta Historiako Museo bihurtuta dagoen Sassi Jauregia.

Sondrioko probintziak, bestalde, 3.212&nbsp;km²-ko azalera dauka; 2001. urtean 176.856 biztanle zeuden. Probintziak 78 udalerri ditu; biztanlez, Sondrio hiriburua da handiena, eta Pedesina udalerria da txikiena, 34 biztanlekoa.

Lurraldean mahastiak daude; Sassellakoak eta Grumellokoak dira ospetsuenak. Izan ere, baliabide eta jarduera nagusiak ardoaren ekoizpena eta turismoa dira.

## Mugak 
Sondrio hiriburuak udalerri hauek ditu mugan: Albosaggia, Caiolo, Castione Andevenno, Faedo Valtellino, Montagna in Valtellina, Spriana, Torre di Santa Maria.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Serravalle

**Serravalle**, San Marinoko *castelli* edo udalerrietariko bat da. Serravallekoa da Dogana herria, 10.500 biztanlekoa, San Marinon biztanle gehien daukan hiria.

Serravallek mugan ditu Domagnano eta Borgo Maggiore San Marinoko udalerriak, baita Italiako Verucchio, Rimini eta Coriano udalerriak ere. Galazzano auzoan industria-gunea dago.

## Auzoak 
* Cà Ragni, Cinque Vie, Dogana, Falciano, Lesignano, Ponte Mellini, Rovereta, Valgiurata

## Garraioak 
Errepidez autobus eta automobilarekin hel daiteke Serravallera; San Marino hirira eta beste askotara bidea dago. Hiria hankaz nahiz bizikletaz bisitatu daiteke. Hirirako tranbia egitea proposatu zuten, baina proiektua garestia zen bai egiteko bai gerora konpondu behar zenerako ere.

## Historia 
962. urteko agiri batean jaso zuten lehenengoz Serravalleren berri; Erdi Aroan "Castrum Olnani" zen herriaren izena, eta gerora "Olnano" esaten zioten, *zumarren herria*. Serravalle 1463. urtean sartu zen San Marinon, San Marinoko Errepublika handitu zen azkenengo aldian.

## Kanpo estekak
Jules Rimet

**Jules Rimet** (Theuley, Saona Garaia departamendua, Frantzia, 1873ko urriaren 14a - Berna, Suitza, 1956ko urriaren 15a) abokatua eta kirol-burua; FIFAko presidente garrantzitsuenetakoa.

Zuzenbidea ikasi zuen Parisen, eta nahiz eta futbola atsegin, ez zen inoiz jokatu, eta kirolariei laguntzen zien.

Kirol-buru karreraren hasieran, 1897an, lagun batzuekin elkartu zen *Red Star* futbol-elkartea sortzeko (gaur egun oraindik jarraitzen duena). Rimet izan zen elkartearen lehendakaria. 1910ean Frantziako lehenengo liga sortu zuen, eta ondoren 1919an, futbol-federazio frantsesa (*Fédération française de football*). Rimet izan zen federazio horretako zuzendaria 1919tik 1942ra.

Gerora, FIFAko kide egin zen, eta 1921etik 1954ra FIFAko presidentea izan zen. Rimet izan da FIFAko lehendakaritzan denbora gehien egon den presidentea, 33 urte. 1954an, bere kargua amaitzean eta 81 urte zituela, FIFAko ohorezko presidente izendatu zuten.

Rimeten iniziatiba izan zen, Munduko Futbol Txapelketa burutzea (1930), eta irabazleari ematen zitzaion garaikurra "Jules Rimet saria" izendatu zen bere omenez.

1955ean Bakearen Nobel Sarirako proposatua izan zen, baina bere hautagaitzak ez zuen aurrera egin.

## Kanpo estekak 
* , , , ,  FIFA
*  Frantziako futbol-federazioa
John James Audubon

**John James Audubon** (Les Cayes, Saint-Domingue (oraingo Haiti), (1785eko apirilaren 26a – 1851ko urtarrilaren 27a) ornitologo, naturalista eta margolari frantsesa izan zen. 1812an Estatu Batuetan nazionalizatu zen eta Ameriketako lehen ornitologotzat hartu zuten.

## Biografia 
Itsasontzi bateko kapitain frantses baten eta haren maitalearen seme ez-legitimoa zen. Frantzian hasi zen. Audubonek gaztetan Jacques Louis David margolariak eskolak eman zizkiola esan izan du, Frantzian ezaguna egingo zen margolaria, baina gerora ukatu egin izan dira beste Audubonen hainbat fikzioren antzera.

1803an, aitak Estatu Batuetara bidaiatzeko pasaporte faltsu bat lortu zion eta modu horretan Napoleondar Gerretan parte-hartzea saihestea lortuko zuen. Audubonek sukar horia batu zuen eta itsasontziko kapitainak apopilo utzi zuen etxe batean osatu zen arte. Urte hartan Lucy Bakewell ezagutu zuen eta 1808an ezkondu ziren.

Audubonek Filadenfiatik gertu granja bat hartu zuen, eta naturaren ikerketa egiten hasi zen *Sayornis Phoebes*ei eraztunak jarriz. Hegazti horien zaintza egitea proposatu zuen eta habia egiten zuten lekura bueltatzen ziren urtero.

thumb|ezkerrera|Carolinako usoa, J.J. Audubonen akuarela ).

Hegaztiak margotzeko Audubonek tiro egiten zien lehenengo. Ondoren alanbre bidez eusten zituen tente, jarrera natural bat lortu ahal izateko. Gainera, berezko ingurunean irudikatzen zituen hegaztiak. Horrek, bere garaikideak ziren Alexander Wilson bezalako margolariek egiten zituzten irudikapen zurrunekin alde handia erakusten zuen. Audubonek honela idatzi zuen behin: *Hegazti gutxi dagoela esaten dut egun berean ehun baino gutxiago hiltzen baditut*. Bere biografoetako batek zera adierazi zuen: *zenbat eta arraroagoa zen hegaztia, orduan eta ezinegon handiagoarekin jarraitzen zion Audubonek, antza, espeziearen suntsipenak axola izan gabe*.
Plano (Texas)

**Plano** Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da, Texas estatukoa, Collin konderrian dagoena.

2010. urteko erroldaren arabera, 269.776 biztanle zeuden Planon. Metropoli-eremu osoan, bestalde, 6.145.037 biztanle daude. 2000. urteko erroldaren arabera, 222.030 biztanle zeuden, biztanleriari dagokionez, Texasko bederatzigarren hiririk handiena zenez. 2008. datuen arabera, beste alde batetik, biztanleriak gora egin zuen aurreko urteekin alderatuz: 267.480 biztanle zeudenez, Estatu Batuetako hirurogeita hamargarren hiri handiena zen.

Plano, Dallas-Fort Worth metropoli-eremukoa da. Industria-konpainia handi mordoek daukate egoitza nagusia Planon, hala nola Ericsson Inc., Rent-A-Center, Crossmark, Perot Systems, Electronic Data Systems, JCPenney, Frito-Lay, Cinemark Theatres, Dr Pepper eta UGS-k, besteak beste.

Bizi izateko aukerako hiria da Plano, eta horregatik hainbat sari eta merezimendu eman izan diote: beste batzuen artean, CNN Money aldizkariak Ekialdeko Estatu Batuetan bizi izateko hiririk egokiena izendatu zuen 2005. urtean. Gainera, Planoko ikastetxeak herrialdeko onenetakoen artean daude hainbat sailkapenen arabera. Hiririk dirutsuenetarikoa ere bada, %6,4koa baino pobrezia txikiagoarekin: izan ere, 2008. urtean Estatu Batuetako hiririk dirutsuena izan zen, herrialde guztiko etxekoen diru-sarrerak konparatuz.

## Klima 
* Uztaila izaten da urteko hilabeterik beroena.
* Jaso duten tenperatura beroena 1936. urtean izan zen: 47,77&nbsp;°C.
* Urtarrila izaten da urteko hilabeterik hotzena.
* Jaso duten tenperatura hotzena 1930. urtean izan zen: -21&nbsp;°C.
* Hilabete euritsuena maiatza izaten da.

## Historia 
1840. urtekoa da Planoko lehenengo asentamendua: zerrategia, errota eta denda zegoenez, gero eta jende gehiago erakarri zuen herriak. 1872. urtean trenbidea eraiki zutenez, Texas - Houston lotzen zuen linea, hiria asko hazi zen: 500 biztanle zeuden 1874. urterako. Edozein modutan ere, XX. mendeko bigarren erdian hazi zen nabarmen, batez ere 80ko hamarkadatik aurrera.

## Kanpo estekak 
* Plano
* Komunitatea
* Ekonomia
* Informazioa
* *Dallas Morning News* Planoko bloga

## Erreferentziak
Volos

**Volos** () Greziako hiri bat da, eremu kontinentalean dagoena, Atenas hiriburutik 326&nbsp;km inguru iparralderantz eta Tesalonikatik 215&nbsp;km inguru hegoalderantz. Magnesiako unitate periferikoko hiriburua da.

Pagasesko golkoaren eremu sakonenean eraikita dago Volos, Pelion mendiaren (Zentauroen herrialdean) magalean. Greziako nekazaritza-eskualde aberatsena den Tesalonikaren itsasorako bidea Volostik da. Besteak beste, Volos Greziako itsas merkataritza-porturik handienetarikoa da, eta ferrien ontzi-zirkulazio handia ere badago, Skiathos, Skopelos eta Alonnisos uharteetara joan-etorriak egiten direnez. Hiriaren kanpoaldean industria-gunea dago.

Bestalde, Volosko konurbazioan 144.000 biztanle daude, eta udalerri hauek osatzen dute: Volos, Nea Ionia eta Yolcos udalerri nagusiek, eta hiri inguruko beste herri txikiagoek.

Hiriko ekonomia-jarduera nagusiak, lantegiak, merkataritza, zerbitzuak eta turismoa dira.

## Klima 
## Historia 
Gaur egungo Volos hiria, antzinako Yolcos, Demetrias eta Pagasae hiri zaharren eremuan eraikita dago. Edozein modutan ere, Volostik mendebaldera Diminiko aztarnategi arkeologikoa dago, Neolito aroko arrastoekin: K.a. 4000-1200 urteetako akropolia, harresia eta hilobiak daude, besteak beste. Seskloko aztarnategia ere inguruan dago; K.a. 6000. urte inguruko Greziako akropoliaren aztarnak eta Neolito aroko eraikinen arrastoak gorde dira, besteak beste.

## Biztanleriaren bilakaera 
thumb|erdian|1000px|Volos, itsasotik ikusita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gida
* Tesalonikako Unibertsitatea
* Volos udalerriaren webgunea
* Informazioa
Aleksandr Karelin

**Aleksandr Alexandrovitx Karelin** (, Novosibirsk, 1967ko irailaren 19a), kirolari, politikari eta Errusiar Federakundeko borrokalari olinpiar ohia. Urrezko domina irabazi zuen 1988, 1992 eta 1996ko Olinpiar Jokoetan. *Errusiar hartza*, *Aleksandr Handia* eta *Esperimentua* ezizenarekin, 1987tik 2000ra garaitu gabe mantendu zen nazioarteko lehiaketetan, Rulon Gardnerren aurka galdu zuen arte Sidneyko Olinpiar Jokoetan (2000).

Bere ikaragarrizko indarragatik eta borrokalari olinpiar gisa izandako arrakastagatik goretsia izan da. Borroka grekoerromatarrak izan duen borrokalari onenetarikotzat hartzen da. Borroka libre profesionalean ere parte hartu zuen. 1999. urtean, Akira Maedaren aurka borrokatu zuen, eta 2'5 milioi dolar irabazi zituen.

## Politika 
Karelin 2000. urtean erretiratu zen borrokalari libre gisa, eta ibilbide politikoa hasi zuen. Errusia Batua alderdiko kide egin zen, eta Novosibirskeko oblasteko ordezkari izan zen Estatu-Duman 1999 eta 2003an. 2007an Dumako ordezkari hautatua izan zen Stavropoleko lurraldean. Bestalde, gaur egun, Dumako nazioarteko arazoen batzordeko kide da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Aleksandr Karelini elkarrizketa
*  Aleksandr Karelini buruzko biografia
Quetta

**Quetta** (; ; ; ;  ahoskatua) Pakistango hiri bat da, Balutxistan probintziako hiriburua. 1998. urtean 565.137 biztanle zeuden Quettan; 2010.ean, 896.090.

Afganistango mugatik hurbil dagoenez, armadarako hiri estrategikoa da.

## Historia 
Ez dago garbi noizkoa den Quettako herria; edozein modutan ere, uste dute VI. mendetik aurrera herrixka bazegoela bertan. Eskualdea Persiar Inperioaren menpe zegoen, samniotarren esku, eta gerora VII. mendean islamiarrek hartu zuten. Omeiatar Kaliferrikoa izan zen gero, eta Abbastar Kaliferrikoa ondorik. XI. mendean aipatu zuten Quetta lehen aldiz agirietan. XV. menderako mongolen esku zegoen, 1556. urtera arte.

1828. urteko deskripzio baten arabera, Quettan harresiz inguratutako gotorlekua zegoen, inguruan buztinezko 300 etxe eraikita. 1876. urtetik aurrera britainiarrek eskuratu zuten hiria, nahiz eta lehenago ere, 1839. urtean, bertan izan ziren. Britainiarrek, besteak beste, base militarra, merkataritza-jarduerak eta fruta-ekoizpena sustatu zuten.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dessau

**Dessau** Dessau-Roßlau udalerriko barruti eta hiri independentea da, Saxonia-Anhalt estatu federatukoa. Mulde eta Elba ibaiek bat egiten duten lekuan kokatuta dago. 2004. urteko abenduan 77.557 biztanle zeuden.

Walter Gropiusek 1919. sortutako Bauhaus (osorik, *Staatliche Bauhaus*) arte, diseinu eta arkitektura Eskolak Dessaun (eta Weimarren) egin zituen lanak UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zituen 1996. urtean. Bauhaus Eskola Prusiako agintari naziek itxi zuten 1933. urtean.

## Geografia 
Dessau Mulde eta Elba ibaiek bat egiten duten lautadan dagoenez, urtero uholdeak izaten dituzte. 2002. urtean izan zuten uholde larriena, urak ia Waldersee barruti osoa hartu zuenean.

Dessau hegoaldean "Mosigkauer Heide" deritzon baso-eremua dago. Dessauko altura handiena 110 metrokoa da, hiriko hego-mendebaldean. Hiriaren inguruan parke eta jauregi mordoa daude; Alemaniako hiri berdeenetarikoa da.

## Historia 
thumb|ezkerrera|Bauhaus: eraikin nagusia
Hiriaren lehenengo aipamena 1213. urtekoa da. 1570. urterako gune garrantzitsu bihurtuta zegoen: orduan sortu zuten Anhalt printzerria Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barruan, eta Dessau izan zen hiriburua. Anhalt printzerria 1603. urtean desegin zen, baina Dessau hiriak indartsu jarraitu zuen, eta Anhalt-Dessau estatu txikiko hiriburu izendatu zuten. 1863. urtean Anhalt-Dessau konderria eratu zuten, eta Dessau izan zen hiriburu, 1918. urtera arte.

Walter Gropiusek 1919. sortutako Bauhaus Eskola 1925. urtean kokatu zen Dessaun, Weimarko egoitza itxi ziotenez gero. Hainbat artista ospetsuk eman zituzten eskolak bertan, hala nola Walter Gropius sortzaileak, Paul Kleek eta Vasili Kandinskik. Naziek 1933. urtean itxi zuten Bauhaus, eta 1986. urtera arte ez zuten berriro zabaldu.

Bigarren Mundu Gerran hiria ia zeharo suntsituta geratu zen, 1945. urteko martxoaren 7ko Aliatuen bonbardaketen ondorioz; handik egun batzuetara estatubatuarrek hiria hartu zuten. Gerora, Alemaniako Errepublika Demokratikoan ohikoa zen hormigoizko arkitektura nagusitu zen hiria berreraikitzerakoan, eta Ekialdeko Alemaniako hiri industrial handia izan zen aurrerantzean. 1990. urtean Alemania biek bat egin zutenetik, eraikin historiko mordoa zaharberritu dute.

## Bauhaus Eskolak egindako eraikinak 
* Bauhaus Eskolako eraikina
* Dessauko Bauhaus Museoa
* Maisuen etxeak
** Feininger Etxea
** Muche-Schlemmer Etxea
** Klee-Kandinsky Etxea
** Gropius Etxea (suntsituta): gaur egun merkataritzarako, kafetegirako eta liburutegirako darabilte
* Dessau-Törten finka: altzairuzko eraikin eta etxe bat, Laubenganghouses eta Fieger etxea
* Alearen Etxea, Carl Fieger-ek 1930. urtean egindako jatetxea, gaur egun ere zabalik
* Lanbide-bulegoa

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Leopold Mozart

**Johann Georg Leopold Mozart** (Augsburg, Alemania, 1719ko azaroaren 14a – Salzburgo, Austria, 1787ko maiatzaren 28a) barroko osteko musikagile alemana.

Bere familiakoen artean ez zegoen musika-aurrekaririk; aita koadernatzailea zen. Leopold, hasiera batean, Salzburgoko unibertsitatean zuzenbidea eta filosofia ikasten hasi bazen, behin eta berriz huts egiteagatik unibertsitatetik kanporatua izan zen.

Thurn und Taxis kondearen biolinista izan zen, eta gero, Firmian Salzburgokoaren orkestran jo zuen.

Biolina jotzen ikasteko metodo bat idatzi zuen, gaur egun oraindik balioetsia bere originaltasunagatik eta azalpen argiengatik.

Anna Maria Pertlekin ezkondu zen, eta bikoteak zazpi seme-alaba izan zituen. Horietako bost haurtzaroan hil ziren, eta beste biak Wolfgang Amadeus Mozart eta Maria Anna Mozart ziren. Leopoldek seme-alabei bere denbora guztia eskaini zien, hainbesteraino, non musika konposatzeari utzi ziola umeei musika bizikiago erakutsi ahal izateko.

Sinfonia bat idatzi zuen, eta ondoren, Jostailuen sinfonia ere sortu zuela pentsatzen da (orain dela urte batzuk arte, sinfonia hau Joseph Haydnena zela uste izan baita). Jostailuen sinfonia bere semea Wolfgangentzat idatzi zuen, Leopolden emaztea oraindik haurdun zegoela. Sinfonia honetan, baliabide ezberdin ugari erabiltzen ditu ume batentzako giro aproposa sortzearren: karraka, txilibitua eta danbolina bezalako tresna sinpleak, besteak beste. Hala ere, sinfonia honen autoretza oraindik eztabaidan dago.

Sei sonata idatzi zituen, klabizenbalo eta pianoarentzat obra ugari eta baita divertimento batzuk ere ganbera-orkestrarentzat.

1787ko maiatzaren 28an hil zen Salzburgon.

## Ikus, gainera 
* Wolfgang Amadeus Mozart
* Maria Anna Mozart

## Kanpo estekak 
*  Leopold Mozart. Webgune ofiziala
Konrad Zuse

**Konrad Zuse** (Berlin-Wilmersdorf, Alemania, 1910eko ekainaren 22a - Hünfeld, Alemania, 1995eko abenduaren 18a) ingeniari alemana, eta konputazioaren aitzindaria.

Zuseren lorpen handiena lehenengo ordenagailua (Z3) egitea izan zen (1941). Dena den, desadostasunak daude Z3a benetan lehenengo ordenagailua izan zen ala ez.

Plankalkül programazio-lengoaia ere diseinatu zuen 1945ean. Hala ere, hau ekarpen teorikoa izan zen batez ere, programazio-lengoaia hau ez baitzuen inplementatu eta ez zuen eragin zuzenik izan ordurako eginda zeuden programazio-lengoaietan.

1946an lehenengo ordenagailu-konpainia sortu zuen, eta Z4 ordenagailua eraiki zuen. Z4a izan zen merkaturatutako lehenengo ordenagailua (1950).

Bigarren Mundu Gerra dela-eta, Zuseren lanak zabalkunde txikia izan zuen Alemaniatik kanpo. Baliteke Zuseren lehenengo eragin dokumentatua 1946an izatea.

Z3 eta Z4ren erreplikak daude Municheko Natur Zientzia eta Teknologia Ereduen Alemaniar Museoan (*Deutsches Museum*), eta Z3ren beste erreplika bat dago Karlsruheko museo artistikoan (*Zentrum für Kunst und Medientechnologie*, ZKM).

## Ikus, gainera 
* Ordenagailua

## Kanpo estekak 
*  Konrad Zuseri buruzko informazioa
*  Konrad Zuseren bizitza eta lana
*  Konrad Zuse, lehenengo ordenagailuaren sortzailea
*  Zuseren tesia
David (Michelangelo)

***David*** Pizkundeko eskulturaren maisulana da, Michelangelok 1501-1504 bitartean zizelatua. Marmol zurian eginda dago; 5,17 metroko altuera eta 5,5 tonako pisua ditu. Pizkundeko artelan nagusietakoa eta munduko eskultura ospetsuenetako bat da.

## Historia 
1407 aldean, Florentziako *Opera del Duomo*ko arduradunek Itun Zaharreko hamabi pertsonaiaren eskultura erraldoiak egitea erabaki zuten, Santa Maria del Fioreko absidearen kanpoaldeko hormabularretan kokatzeko. Lehenbizikoa Donatellok egin zuen, 1410ean: terrakotazko Josueren irudia; bigarrena, Agostino di Duccioren Herkules izan zen (1463), hori ere terrakotaz. 1464an, Daviden eskultura egiteko agindu zitzaion Agostinori, Carraratik ekarritako marmol-bloke bat erabiliz. Lanean hasi bazen ere, 1466an uko egion zion proiektuari. 1475ean, Antonio Rossellinori eman zitzaion irudia egiteko egindua, baina berak ere bertan behera utzi zuen egitasmoa.

Horren ostean, marmol-mokor tzarra 25 urtean egon zen katedraleko lantegiaren kanpoaldean. Azkenik, 1501ean, Michelangelok onartu zuen Daviden irudia egiteko erronka. Ordurako, 26 urte besterik ez izan arren, garai hartako artistarik famatuena eta hobekien ordaindua zen, Vatikanon egin berria zuen *Pietà*ren edertasunari esker. Michelangelok gogo beroz hartu zuen agindua, eta bi urtean jardun zuen lanean, inoren laguntzarik gabe.

Michelangelok erraldoari aurre egin baino lehentxeago irudikatu zuen Bibliako heroia, gogoa bildurik eraso egin aurretik. Daviden estuasuna begien espresioan, gihar uzkurtuetan eta zain pilpirakarietan nabarmentzen da.

### Hiru dimentsiotan 
600px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kufa

**Kufa** (, *Al-Kūfa*) Irakeko hiri bat da; Bagdadtik 170 km inguru hegoalderantz dago. Najafeko probintzian dago, Najaf hiriburutik 10 km ipar-mendebaldera. 2003. urtean 110.000 biztanle zeuden. Bestalde, Karbala eta Najaf hiriekin batera, Irakeko xiiten hiru gune nagusietako bat da.

## Historia 
Kufa hiria VII. mendean sortu zuten, arabiarren etorrera hartzeko gunetzat, eta Mesopotamia hegoaldeko hiriburutzat. Aurretik zegoen herrigunea Sasaniar Inperiokoa zen; 638. urte ingurutik aurrera auzo arabiarrak gehitzen joan zitzaizkion herriari. Hainbat eraikuntza egin zituzten inguruan, meskita eta 20.000 lagunentzako besteko ur-biltegia, besteak beste. Eraikuntzarako zerabilten material nagusia adreilu errea zen. Arabiar gehienak musulmanak ziren, baina baziren kristauak eta juduak ere.

Agintearengatik sortu ziren gatazkak gorabehera, Kufan kultura-gune indartsua garatu zen; besteak beste, arabieraren eskola filologiko garrantzitsuenetariko bat eratu zen; Basoran zegoen beste eskola filologiko bat, eta biak lehiakideak ziren. Idazkerari dagokionez, Kufako eskolan kaligrafia kufikoa sortu zuten: arabieraz Korana idazteko erabili zen lehendabiziko alfabetoa izan zen, hain zuzen ere. Kufikoa, bere dotoreziagatik hilarrietan eta eraikuntzetan asko erabili zen, eta estiloaren izena hiriarenarengandik datorkio.

X. mendearen hasieran Buyid dinastiakoek Kufa ondoan Najaf hiri berria eraiki zuten; ondorioz, Kufaren ospea eta indarra beherantz joan zen. Edozein modutan ere, XII. mendean oraindik zutik zirauen meskitaren hondakinak gaur egun aztarnategi arkeologiko bihurtuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarvepalli Radhakrishnan

Sir **Sarvepalli Radhakrishnan** (teluguz: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ, hindiz:सर्वेप्पल्ली राधाकृष्णन; 1888ko irailaren 5a – 1975eko apirilaren 17a) filosofo indiarra, politikaria eta Indiako bigarren presidentea.

## Biografia 
Sarvepalli Radhakrishnan erdi-mailako klaseko familia batean jaio zen Tiruttanin, Tamil Nadu estatuan, India hegoaldean. Bere ama-hizkuntza telugua izan zen, eta bizitzako lehen urteak Tiruttanin, Tiruvallurren eta Tirupatin igaro zituen.

1904. urtean, 16 urte zituela, Vellore hirian ezkondu zen Sivakamamma-rekin, eta sei seme-alaba izan zituzten.

*Madras Christian College*n filosofia ikasi zuen. 1921ean Kalkutako unibertsitatean filosofiako irakasle izan. 1929tik 1931ra Oxford Unibertsitateko irakaslea izan zen, eta 1931etik 1936ra Andhrako unibertsitateko errektoreordea. 1936tik aurrera, ekialdeko erlijioen irakaslea izan zen Oxford Unibertsitatean.

Indiak independentzia lortu zuenean, 1947an, Radhakrishnanek UNESCOn bere herriaren ordezkaria izan zen, eta geroago, Errusiako enbaxadorea. Indiako Biltzar Konstituziogileko kide ere hautatu zuten handik gutxira.

1954an Bharat Ratna saria jaso zuen, Indiako kondekorazio handiena.

Radhakrishnan lehenengo Indiako presidenteorde hautatua izan zen 1952an. 1956an, 50 urte baino gehiago elkarrekin egon ondoren, bere emaztea Sivakamamma hil zen. 1962an Indiako presidente izendatu hautatu zuten (1962-1967).

## Filosofia eta obra 
Filosofia eta erlijio ezberdinak aztertu zituen, eta ekialdeko eta mendebaldeko pentsamenduen arteko zubi-lanak egin zituela esaten da.

Bere obraren artean, Indiako ohiturei buruz idatzitakoak dira ezagunak, batez ere, *Indian Philosophy* (1923–1927) eta *An Idealist View of Life* (1932)

### Obra 
* *Indian Philosophy*, 2 vols. 1923–1927
* *The Philosophy of the Upanishads*, 1924
* *An Idealist View of Life*, 1932
* *Eastern Religions and Western Thought*, 1939
* *East and West: Some Reflections*, 1955
* *Brahma Sutra. The Philosophy of Spiritual Life*, 1960

## Kanpo estekak 
*  Radhakrishnani buruzko informazioa *Internet Encyclopedia of Philosopjhy* webgunean
Jeanne Calment

thumb|Jeanne Calment

**Jeanne Louise Calment** (frantsesezko ahoskera: ; Arles, Frantzia, 1875eko otsailaren 21a – Arles, Frantzia, 1997ko abuztuaren 4a), dakigula orain arte gehien bizi izan den gizakia izan zen, 122 urte eta 164 egunekin (guztira, 44.724 bizitza-egun).

Arlesen (Frantzia) bizi izan zen bizitza osoan zehar, eta bere alaba eta iloba baino luzeago bizi izan zen. Famatua egin zen 113 urte zituenetik aurrera, Vincent van Goghek Arlesi egindako bisitaren 100. urteurrenaren ospakizunak kazetariak ekarri zituenean udalerrira.

Errekorren Guinness Liburuan sartu zen 1988an, eta 1995eko urriaren 17an inoiz ezagutu den gizakirik zaharrena bihurtu zen (Japoniako Shigechiyo Izumi gainditu ondoren). 1995eko uztailaren 12an (Japoniako Tane Ikai hil ondoren), 1870eko hamarkadan jaiotako bizirik zegoen azken pertsona izan zen.

Calmenten bizitza ikerkuntza zientifiko ugaritan jasota dago.

## Ikus, gainera 
* Zahartzaroa

## Kanpo estekak 
*  Jeanne Calmenten argazkiak
Hypericum

***Hypericum*** Hypericaceae familiako genero bat da, 400 bat landare-espeziez osatua. Genero honetako espezieak ia mundu osoan bizi dira, lurralde behere tropikaletan, basamortuetan eta lurralde artikoetan izan ezik.

## Ezaugarriak 
***Hypericum*** generoko espezieak landare belarkarak izan daitezke, urterokoak edo bizikorrak, eta 5-10 cm-ko altuera izan; edo zuhaixka edo zuhaitzak izan daitezke, 12 m-ko altuerakoak. Hostoak aurkakoak dira, obal bakunak, 1-8 cm luzeak, eta erorkorrak edo iraunkorrak izan daitezke. Loreen kolorea hori argitik hori bizira doa; 0,5-6 cm bitarteko diametrokoak dira, eta gehienetan bost lore-hosto dituzte (batzuetan, lau). Fruitua kapsula lehor bat izaten da, baina, espezie batzuetan, baia mamitsuaren antza du.

Espezie batzuek lore handi ikusgarriak dituzte, eta landare apaingarri moduan erabiltzen dira.

## Zenbait espezie 
## Sinonimia 
* ***Adenotrias*** Jaub. & Spach
* ***Androsaemum*** Duhamel
* ***Androsemum*** Link
* ***Ascyrum*** L.
* ***Ascyrum*** Mill.
* ***Lianthus*** N.Robson
* ***Olympia*** Spach
* ***Sanidophyllum*** Small
* ***Sarothra*** L.
* ***Takasagoya*** Y.Kimura
* ***Triadenia*** Spach

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Hans-Georg Gadamer

eskuinera|thumb|Hans-Georg Gadamerren omenezko plaka
**Hans-Georg Gadamer** (Marburg, 1900eko otsailaren 11a - Heidelberg, 2002ko martxoaren 13a) filosofo alemaniarra hermeneutika berritu zuena, eta bere obra *Wahrheit und Methode* lanagatik ezaguna. Martin Heideggerren ikaslea izan zen, eta bere bizitza guztia unibertsitate-munduan aritu zen. Nazismo eta komunismoaren aurkako jarrera agertu zuen.

## Ideia nagusiak 
Gadamerrek objektibotasuna lortzea ezinezkoa dela eusten du, beraz, gizakia inguratzen duen ororen esanahia adostu egin behar da, bakoitzaren esperientzia besteei komunikatuaz egia pragmatiko bat lortzearren. Esperientzia hau, nahiz eta inkontzienteki izan, testuinguru historikoagatik markatua dago, eta beraz, gizabanakoaren ingurua aztertu beharra dago eragin diezaiokeen edozein fenomeno ulertzeko. Gizabanakoaren inguru horretan, testuak ere sartzen dira: testu bat ulertzeko harremanetan jarri beharra dago autorea beraren ezaguerekin eta apriorismoekin. Horrela, obra etengabe interpretatzen doa irakurleekin etengabeko elkarrizketa batean (ideia hau literatura-kritikak beregain hartu zuen). Elkarrizketa hau ez ahultzeko, autorearen itxaropen-horizontea kontuan izan behar du.

## Obra 
* *Wahrheit und Methode. Grundzüge einer philosophischen Hermeneutik*, Tübingen, 1960.
* *Lob der Theorie*, Frankfurt a. M., Suhrkamp, 1983.
* *Das Erbe Europas*, Frankfurt a. M., Suhrkamp, 1989.
* *Über die Verborgenheit der Gesundheit*, Frankfurt a. M., Suhrkamp, 1993.
* *Der Anfang der Philosophie*, Stuttgart, Philipp Reclam, 1996.
* *Erziehung ist sich erziehen*, Heidelberg, 2000.
* *Hermeneutische Entwürfe. Vorträge und Aufsätze*, Tübingen, 2000.
* *Platos dialektische Ethik. Phänomenologische Interpretationen zum Philebos*, Hamburgo, 2000.

## Ikus, gainera 
* Martin Heidegger
* Wilhelm Dilthey

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Galparsoro, Jose Ignacio (2008): "Hermeneutika: Gadamer, Hans Georg (1900-2002)" in Agustin Arrieta, Ibon Uribarri (koord.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Leyte, Arturo (1999): “Hermeneutikarako bidea filosofia gisa” in  *Heidegger: Hermeneutika eta Funtsezko Ontologia*, Andoain, Jakin. 

## Kanpo estekak 
*  Hans-Georg Gadamerren webgunea
*  Horacio Potel-en *Gadamer, Derrida y la política del sentido*
*  Hans-Georg Gadamerren biografia laburra
*  Julián Marías Gadamerri buruz
* Hans-Georg Gadamerri buruzko bideoa
Ignazio Antiokiakoa

**Ignazio Antiokiakoa** (, *Ignátios Antiokheías*; Siria,  &nbsp;– Erroma, ) Elizaren Aitetako bat da, eta konkretuago Aita Apostolikoetako bat, apostoluen garaiarekin duen gertutasun kronologikoa dela eta. Erromara exekutatua izateko eramaten zutela aste gutxitan zazpi gutun ezberdin idatzi zituen.

Bere atxiloketa II. mendearen hasieran gerttu zen. Horretaz gain dakigun bakarra da Siriako Antiokia hiriko apezpikua izan zela. Bere bizitzaz baino, bere heriotzaz dakigu gehiago, Aita Apostolikoen artean ezagunena dela esan daitekelarik. Ignazioa martiri kristaua da eta Eliza Katolikoan zein Eliza Ortodoxoan santua. Bere ospakizuna urriaren 17an eta abenduaren 20an ospatzen da, hurrenez-hurren.

XVI. eta XVII. mendetan aurkitu eta identifikatu ziren bere gutunak, prozesu luze eta gatazkatsu baten ondotik. Gutunen gai "prokatoliko"ak hainbat teologo protestanteren haserrea eragin zuen, adibidez Kalbinok inpugnatu zituen. Katoliko eta Protestanteen arteko eztabaidak XIX. menderarte iraun zuen, non kontsentsua lortu zen gutunen kopuruan eta egiletzari dagokionez. Handik aurrera iritzirik hedatuena (baina ez bakarra) gutunak benetan Ignaziok idatzi zituela da. Gutunak Efeso, Meandroko Magnesia, Trales, Erroma, Filadelfia eta Esmirnako kristau komunitateei idatzi zizkien, baita Polikarpo Esmirnakoari idatzi zion gutun pertsonala. Gutunak oso gertu daude ebanjelioak idazten ziren garaitik eta, horregatik, ikerketa handia dago euren arteko erlazioaren inguruan. Gutunek, gainera, kristauek I. mende eta II. mendean zuten bizimoduari buruz hitz egiten dute.
Viljandi

**Viljandi** (estonieraz  ahoskatua; ; ) Estonia hegoaldeko hiri bat da, Viljandi konderriko hiriburua. Hiri ederra izateaz gain, kultura-ondare aberatsa dauka.

14,6&nbsp;km²-ko azalera dauka Viljandik; 2010. urtean 19.150 biztanle zituen, Estoniako seigarren hiririk handiena biztanleriari dagokionez.

## Historia 
Agirietan 1283. urtean jaso zuten lehenengoz Viljandiren berri, Gilen Endorpekoak hiri-izaera eman zionekoa. Herria bera lehenagotik ere bazen: 1211. urtean, alemanek, letoniarrek eta livoniarrek osatzen zuten armadak Viljandiko estoniarren gotorlekua setiatu zuen. 1223. urtean Ezpataren Livoniar Anaiek gotorlekua eskuratu zuten, estoniarrei eta errusiarrei kenduta. Hurrengo urtean gotorlekuaren beste aldean gaztelua eraiki zuten: eskualde Baltikoko gaztelurik handienetarikoa zen: hurrengo mendeetan moldatzen joan ziren, zaharberrituz eta berreraikiz.

Viljandi Hansako Ligan sartu zen XIV. mende hasieran, eta gaur egun ere, Ligako Estoniako bost udalerrietariko bat da.

1783. urtean, Iparraldeko Gerra Handiaren ostean, errusiarrek hiriari autonomia kendu zioten, eta Viljandi barruti bihurtu zuten. Garrantzia hartzen hasi zen, bai politikoki, bai ekonomikoki: eskulanak, merkataritza eta kultura sustatu zituzten.

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Turismo Buleoa
* Musika Folklorikoaren Jaialdia
Kurlandia

**Kurlandia** (; ; ; ) Letoniako mendebaldeko zati handiena hartzen duen eskualdea da. Antzina, hiriburua Mitau izan zen; gaur, Jelgava.

Itsaso Baltikoaren ertzean dago; Rigako golkoko lurrak dira nagusiki. Azalerari dagokionez, 26.000 km² inguruko da.

## Biztanleria 
Jatorriz kuroniarrak, eskualdeari izena eman ziotenak, eta livoniarrak bizi ziren han. Egun, talde nagusiak letoniarrak eta lituaniarrak dira.

## Historia 
1048an daniarrek lurraldean eliza kristau bat eraiki zuten; 1158an merkatari germaniarrak kokatu ziren inguruetan. XIII. mendetik aurrera Lituaniako Zaldunak ordenakoek hartu zuten lurraldea, eta gerora Ordena Teutonikoek.

XVI. mendean, Errusiako Ivan IV.a *Izugarriak* teutonikoak garaitu zituen, eta Kurlandia Poloniak eskuratu zuen: Kurlandiako dukerria, Polonia-Lituania Mankomunitatekoa (edo *Herrialde Bien Errepublika*) izan zen 1561-1795 bitartean.

XVII. mendean, livoniarren esku, Kurlandia ekonomikoki nabarmen garatu zen; koloniak ere lortu zituen: bat, Gambiako estuarioko uhartean, "San Andres" izena ipini ziotena eta Jacob gotorlekua eraiki zutena; eta beste bat Tobagon, "Kurlandia Berria" ipini ziotena.

Ana Ivanovna tsarina errusiarra Kurlandiako dukearekin ezkondu zenez, errusiarrek Kurlandian zeukaten eragina handitu egin zen. 1795ean Polonia banatu zenean, Errusiako probintzia bihurtu zen. 1919tik aurrera Letoniakoa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salbia

**Salbia** (*salvia*), Lamiaceae familiako landare-generoa.

Euskaraz, «salbia» izen arrunta erabiltzean, *salvia officinalis* espeziea adierazi ohi da. Egiaz, ordea, 900 espezie baino gehiago daude *Salvia* generoaren barruan.

Espezie-dibertsitatea hiru lurralde hauetan bananduta dago: Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikan 500 espezie inguru, Erdialdeko Asian eta Mediterraneoan 250 bat espezie, eta Asiaren ekialdean 90 espezie inguru.

## Ezaugarriak
Salvia generoko espezieak urterokoak, biurterokoak edo hostoiraunkorrak izan daitezke. Tamainari dagokionez, 3-15 cm garai izaten dira. Landare belarkara edo zurkara izan daiteke.

*Salvia* generoko espezie guztien bereizgarria lore eder eta deigarriak dira. Luku- edo panikula-eran antolatzen dira. Kolore askotakoak izan daitezke: urdinak eta gorriak dira nagusi, eta horiak eta zuriak, bakanagoak. Kaliza tutu- edo ezkila-formakoa izan ohi da, eta bi ezpainetan bereizia: goiko labeloa oso nabarmena izaten da, osoa edo hiru hortzekoa, eta behera begira egoten da; beheko ezpaina, aldiz, bi arrailduna eta bi gingilekoa.

thumb|250px|ezkerrera|Erle ar bat nektarra biltzen eta *Salvia hierosolymitana* polinizatzen.
*Salvia* generoa definitzen duen ezaugarria ohiz kanpoko polinizazio-mekanismoa da. Bi lorezil lotu dituzte loreek, eta, hala, palanka antzeko bat osatzen dute. Polinizatzailea nektar bila lore ar batean sartzen denean, palankak lorezilak mugiarazten ditu, eta, hala, polenez estaltzen da intsektua, hegaztia edo dena delakoa. Polinizatzailea loretik atera eta gero, jatorrizko posiziora eramaten ditu palankak lorezilak. Lore emeetan, estigma beherantz doblatuta egoten da, polenaz estalitako polinizatzaile-gorputzaren posizioan.

*Salvia* generoko espezieak apaintzeko, sendatzeko, janaria atontzeko eta infusioak prestatzeko erabiltzen dira.

## Espezieak 
Hauek dira *Salvia* landare-generoko espezieak:

## Kanpo estekak
Palmas (Tocantins)

**Palmas** Brasilgo erdialdeko hiri bat da, 230 metroko altitudean kokatua, Tocantins ibaiaren ertzean. Tocantins estatuko hiriburua da. 2011n 235.315 biztanle zituen. Brasilgo estatu-hiriburuetan biztanle gutxien dituena da.

Tocantins estatuko gune ekonomiko eta administratiboa izateko diseinatu zenez, zerbitzuen sektorea da nagusi hirian. Unibertsitateak ditu: Universidade Federal do Tocantins, Centro Universitário Luterano de Palmas (Ceulp-Ulbra), Faculdade Católica do Tocantins (Católica do Tocantins).

Aireportua hiritik 30&nbsp;km-ra dago.

## Historia 
Hiria Tocantins estatuko hiriburu izateko proiektatu zen. Brasilgo 1988ko konstituzio berriak Tocantins estatua sortu zuen, eta Palmas 1990eko urtarrilaren lehenean ezarri zen ofizialki hiriburutzat. Ordura arte, Miracema do Tocantins izan zen behin-behineko hiriburua.

Hiriaren izena hautatzeko, kontuan hartu zen, batetik, “São João da Palma” eskualdearen izena, han ezarri baitzen, Palma ibaiak Parana ibaiarekin bat egiten duen tokian, lehen mugimendu separatistaren egoitza 1809an; bestetik, kontuan hartu zen palmondo ugariko eskualdea dela.

Hiriak kale-diseinu ona du, Brasilia bezala diseinatu baitzen; hirigintza guztiz planifikatua du. Luiz Fernando Cruvinel Teixeira eta Walfredo de Oliveira Filho arkitektoek egin zuten hasierako diseinua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palmasko artxidiozesia

## Kanpo estekak
Kumasi

thumb|Kumasi, Ghanan
**Kumasi** Ghanako erdi-hegoaldeko hiri bat da, Ashanti eskualdeko hiriburua. Herrialdeko Akkra hiriburutik 250 km inguru ipar-mendebaldera dago. Bosumtwi lakua, Ghanako handiena, Kumasitik 32 km hegoaldera dago. "Lorategi-hiria" esaten diote Kumasiri, hain landare aberastasun handia dago eze.

2006. urtean 1.535.478 biztanle zeuden Kumasin: Ghanako bigarren handiena da. Biztanle gehienak ashantiak dira. Erlijioari dagokionez, gehienak kristauak dira (%84), hurrengo taldea musulmanena da (%11) eta beste erlijioetakoak ere badira.

Kofi Annan, Nazio Batuen Erakundeko zazpigarren idazkari orokorra, Kumasin jaiotakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gida eta argazkiak
Pienza

**Pienza** Italia erdialdeko hiri bat da(*comune*), Sienako probintzian dagoena, Toscana eskualdeko Orcia Ibarrean. Montepulciano eta Montalcino hirien artean dago Pienza. Besteak beste, Errenazimentuko hirigintzako eredu da Pienza; hain zuzen ere, UNESCOk 1996. urtean Gizateriaren ondare izendatu zuen hiria; eta 2004. urtean, berriz, Orcia Ibar osoa sartu zuen sailkapen horretan.

## Historia 
*Corsignano* izeneko hiribildu baten inguruan berreraiki zuten Pienza. Bertan jaio zen Eneas Silvio Piccolomini 1405. urtean, gerora Pio II.a aita santua izan zena, Errenazimentuaren bultzatzaileetariko bat, planifikatutako hirigintza humanista bultzatu zuena. Gerora, Italiako eta Europako beste hiri batzuetara zabaldu zen egikera hori.

Bernardo Gambarelli (Bernardo Rossellino ezizenez ezagunagoa) Florentziako arkitektoa izan zen berreraikitze-lanen buru; 1459. urtetik aurrera egin zituzten lanak. 1462. urtean Pio II.ak katedrala sagaratu zuen.

## Ikustekoak 
* Piccolomini jauregia
* Katedrala, Errenazimentuko zaharrenetarikoa
* Borgia jauregia
* Herriko jauregia
* San Frantzisko eliza
* Ammannati jauregia
* Gonzaga jauregia
* Atrebatense Kardinalaren jauregia
* *Pieve*-a
* Monticchielloko *Romitorio* edo landutako haitzuloak

## Kanpo estekak 
* Pio II.aren Plaza
* Pienza inguruak
Ascoli Piceno

**Ascoli Piceno** () Italiako erdialdean dagoen Markak eskualdeko udalerria eta Ascoli Picenoko probintziako hiriburua da. 158&nbsp;km²ko eremua du eta 2015eko maiatzean 49.653 biztanle zituen.

## Geografia 
Hiria Tronto ibaiaren eta Castellano errekaren arteko elkargunean dago, eta mendiz inguraturik dago. Haren inguruan bi parke natural daude: bata, ipar-mendebaldera, Monti Sibillini Parke Nazionala; eta bestea, hegoaldera, Gran Sasso e Monti della Laga Parke Nazionala.

Trenbidez Itsaso Adriatikoko kostarekin loturik dago, eta errepidez Erroma eta Porto d'Ascolirekin.

Mugan dituen udalerriak hauek dira: Acquasanta Terme, Ancarano, Appignano del Tronto, Castel di Lama, Castignano, Castorano, Civitella del Tronto, Colli del Tronto, Folignano, Maltignano, Roccafluvione, Rotella, Sant'Egidio alla Vibrata, Valle Castellana, Venarotta.

## Historia 
Ascoli pizenoarrek sortu zuten, Erroma sortu baino mende batzuk lehenago, Adriatikoko gatz-meatzeak eta Lazio eskualdea lotzen zituen *Via Salaria* zeritzon ibilbidearen gunetzat.

Hainbat agintariren esku egon ostean, 1860. urtean Italiako Erresuman sartu zuten, Markak eta Umbria eskualdeekin batera.

Ondare arkitektoniko aberatsa daukate Ascolin; esate baterako, Pizkunde estiloan eraikitako marmol trabertinozko *Piazza del Popolo* edo Herriko Plaza ikusgarria. Katedrala, eliza mordoa, jauregiak, gotorlekuak, erromatarren aroko zubia, besteak beste, ikustekoak dira.

## Ekonomia 
Industria berria sendotzen doa Ascolin. Hala ere, zerbitzuak eta nekazaritza (garia, olibak eta fruituak) dira oraindik ekonomia-jarduera nagusiak.

## Auzoak 
Ascoli Picenok auzo hauek ditu: Bivio Giustimana, Campolungo-villa sant'Antonio, Caprignano, Carpineto, Casa circondariale, Casalena, Casamurana, Case di Cioccio, Casette, Castel di Lama stazione, Castel Trosino, Cervara, Colle, Colle san Marco, Colloto, Colonna, Colonnata, Faiano, Funti, Giustimana, Il Palazzo, Lago, Lisciano, Lisciano di Colloto, Montadamo, Morignano, Mozzano, Oleificio Panichi, Palombare, Pedana, Piagge, Pianaccerro, Poggio di Bretta, Polesio, Ponte Pedana, Porchiano, Rosara, San Pietro, Santa Maria a Corte, Talvacchia, Taverna di mezzo, Trivigliano-villa Pagani, Tronzano, Valle Fiorana, Valle Senzana, Valli, Vena piccola, Venagrande, Villa S. Antonio.

## Senidetutako hiriak 
* 20px| Treveris (Alemania)
* 20px|Bandera de Francia. Massy (Frantzia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala comune.ascoli-piceno.it
* Turismo webgunea italianvisits.com
Juzhno-Sakhalinsk

**Juzhno-Sakhalinsk** (), 1882-1905 bitartean **Vladimirovka** () eta 1905-1946 bitartean **Toyohara** (japonieraz: 豊原, *Toyohara*) deitua, Errusiako hiria da, Ekialde Urrunean dagoen Sakhalin oblasteko hiriburua. Sakhalin uhartearen hegoaldean dago, Susuia ibaiaren ertzean, Korsakov portutik 42&nbsp;km iparraldera. 2010ean 181.728 biztanle zituen.

## Historia 
Juzhno-Sakhalinsken sorburua 1882. urtean sortutako *Vladimirovka* errusiar kokalekua izan zen.

1904-1905ko Errusia-Japonia Gerrari amaiera eman zion Portsmoutheko Hitzarmenaren ondorioz, Sakhalin uhartearen hegoaldea Japoniaren esku geratu zen. Ordura arte *Vladimirovka* zenari japoniarrek *Toyohara* («Emankortasunaren ibarra») izena eman eta Karafutoko prefekturako hiriburu izendatu zuten. Bigarren Mundu Gerraren amaieran sobietarrek hiria berreskuratu zuten; Juzhno-Sakhalinsk izendatu eta hiriburu administratibo bihurtu zuten.

Oraindik ere Errusiaren eta Japoniaren arteko gatazkak bizirik dirau, batez ere inguruko petrolio- eta gas-hobiengatik. Edozein modutan ere, Japoniak, Txinak eta Hego Koreak baliabide horien eskari handia daukatenez, hiria eta ingurua hazten doaz.

Japoniar garaiko eraikin gutxi daude zutik gaur egun Juzhno-Sakhalinsken; horietako bat, ikusgarrienetarikoa, Eskualdeko Ikasketen Sakhalingo Museo bihurtuta dago.

## Klima 
Juzhno-Sakhalinskek klima kontinental hezea du, *Dfb* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Senidetutako hiriak 
*  Ansan
*  Asahikawa (Hokkaido)
*  Hakodate
*  Yanji

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xumen

**Xumen** (bulgarieraz: Шумен, Bulgariako sistema ofizialaren arabera: *Shumen*) Bulgaria ipar-ekialdeko hiri bat da, Xumen probintziako hiriburua. 2008. urtean 86.978 biztanle zeuden.

1950-1965 urte bitartean *Kolarovgrad* izena izan zuen hiriak, Bulgariako Vasil Kolarov agintariaren omenez.

## Klima 

## Ekipamendua 
Besteak beste, hamaika eskola daude Xumenen, bost eskola publiko eta institutu bi. Goi mailako hezkuntzako zentroak dira Xumengo Unibertsitatea eta Vasil Levski Unibertsitate Militar Nazionaleko Aireko Defentsa eta Artilleria Fakultatea. Astronomia-behatokia ere badago Xumenen.

## Senidetutako hiriak 
*  Elx
*  Debrecen
*  Zhengzhou
*  Mâcon
*  Adapazarı
*  Tulcea
*  Podolsk
*  Kherson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Porto Velho

**Porto Velho** (*Portu Zaharra*) Brasilgo hiri bat da, Rondonia estatuko hiriburua. Amazonas ibaira isurtzen den Madeira ibaiko eskuineko ertzean dago Porto Velho. 2010. urtean 435.732 biztanle zeuden.

Porto Velhok, bere zabalera guztian 34.068,5&nbsp;km² ditu; horietatik 41,2&nbsp;km² hiriguneari dagozkio. Udalerri izaera 1914. urtean eman zioten, Mato Grosso estatukoa zenean. 1943. urtean, Guajará Mirim udalerriarekin batera, Guaporéko Lurralde Federalaren barruan sartu zen. 1956. urtean Guaporéri "Rondonia" izena ipini zioten, eta estatu bihurtu zuten 1981. urtean.

## Klima 
Porto Velhon, orokorrean, klima tropikal oso beroa eta oso hezea daukate. Jaso duten tenperatura hotzena 7,4&nbsp;°C-koa izan zen, 1975. urteko uztailean. Tenperatura beroena 1963. urteko abuztuaren 27an jaso zuten, 39,9&nbsp;°C-koa. Euri gehien egin duen eguna, jasotako datuen arabera, 1990. urteko urtarrilaren 5ean izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Porto Velhoko artxidiozesia

## Kanpo estekak