Aneurisma

**Aneurisma** (, *aneurysma*, "dilatazioa", , *aneurynein*, "dilatatzea" hitzetik ekarria) arteria edo bena baten paretak hautsi edo dilatatzean eratzen den handitua da, odolbilduz eta odolez betea. Edozein odol hoditan gertatu daitezke baina batzuetan bereziki garrantzitsuak dira heriotza eragin dezaketelako, besteak beste, burmuineko Willisen zirkuitu edo poligonoko aneurisma eta torax zein abdomen mailako aneurisma aortikoak. Aneurismak bihotz infartu baten ondorioz ager daitezke.

Aneurismen tamaina handitzen den heinean odol basoaren apurtzeko arriskua eta odol jarioa emateko arriskua handitu egiten dira. Ahuldutako odol hodiaren pareta baten ondorioz gertatzen dira eta hereditarioak edo hartutako gaixotasunak izan daitezke. Horrez gain, trombosi zein emboliak eragin ditzakete.

## Sailkapena 
Aneurismak motaren, morfologiaren eta kokapenaren arabera sailkatu daitezke:

### Motaren arabera 
#### Benetakoak 
Benetako aneurisma arteria paretaren hiru geruzetan (intimoa, bitartekoa eta adventitia) eragina duena da.

#### Faltsuak 
Aneurisma faltsuak, pseudoaneurisma gisa ezagutzen direnak, odol hodi batetik gertatzen den odol jarioa da, basoaren ondoan metatzen dena eta inguruko ehunagatik mugatua gelditzen dena. Odolez betea gelditzen den eremu honek odol jario gelditzeko tronbosi (koagulo) sortuko du edota inguruneko ehunaren apurketa eragingo du.

Pseudoaneurismak arteria zulatzen duen traumatismo baten ondorioz sor daitezke, esaterako labana edo bala baten ondorioz, ebakuntza baten eraginez eta arterian zuzenean egiten diren txertoen ondorioz.

### Morfologia 
Aneurismak berien forma eta tamainia makroskopikoaren arabera izan daitezke, fusiformeak edo sakularrak. Aneurisma baten forma ez da gaixotasunarekiko espezifikoa.

#### Sakularrak 
Aneurisma sakularrek forma esferikoa dute eta odol hodiaren paretaren zati bat baino ez dute hartzen, odol hoditik ateratzen den bola bat izango balitz bezala. Tamainari dagokionez 5 eta 20cm bitarteko diametroa dute eta normalean trombosi baten bitartez partzialki edo erabat beteta daude. Mota honetako aneurismak garunean egon ohi dira eta persona helduetan ohikoagoak dira.

#### Fusiformeak 
Aneurima fusiformeak, diametro eta luzeerari dagokionez, oso aldakorrak dira; haien diametroa 20cm baino handiagokoa izan daiteke. Askotan goranzko aorta, aorta mako eta aorta abdominalaren zati handiak hartzen dituzte eta ez horren maiz, arteria iliakoena.

### Kokapena 
Aneurismak beraien kokapenaren arabera sailkatuak izan daitezke:
* Arterialak edo benosoak, arterialak ohikoagoak izanik.[*citation needed*]
* Bihotzekoak, arteria koronarioen aneurismak, aneurisma bentrikularrak, Valsalvako sinuaren aneurisma eta kirurgia baskularraren ondoriozko aneurismak.
* Aortakoak, toraziko zein abdominalak.
* Garunekoak, aneurisma zerebralak, sakularrak (ingelesez, Berry aneurysm bezala ezagutua) eta Charcot-Bouchard aneurismak.[*citation needed*]
* Giltzurrunekoak, ondesteko aneurismak eta aneurisma intraparenkimalak.
* Kapilarretakoak.

## Zantzu eta sintomak 
Aneurisma motaren arabera sintomak oso aldakorrak dira.

### Garuneko aneurismak 
Sintomak aneurismak garuneko egituraren bat bultzatzen duenean ager daitezke. Era berean, sintomak aneurismaren apurketa gertatu denaren arabera alda daitezke; izan ere, batzuetan aneurisma puskatzen den arte ez da sintomarik aurkezten. Puskatu ez den aneurisma baten sintomak ondorengoak dira:
* Nekea
* Pertzepzioaren galera
* Orekaren galera
* Hitz egiteko arazoak
* Ikusmen bikoitza
Apurtu den aneurisma bada, sintomak ondorengoak dira:
* Buruko min gogorra
* Ikusmenaren galera
* Ikusmen bikoitza
* Lepoko mina edota zurruntasuna
* Begien gaineko edo atzeko mina

### Abdomeneko aneurismak 
Normalean ez dute sintomarik aurkezten baina batzuetan bizkar azpialdean mina eragin dezakete, baita beheko gorputz adarren iskemia ere.

### Giltzurruneko aneurismak 
* Albo bateko mina eta sensibilitatea.
* Hipertentsioa
* Hematuria (odola gernuan)
* Shock hipobolemikoaren signoak

## Arrisku faktoreak 
Aneurisma baten arrisku faktore aipagarrienak ondorengoak dira: diabetesa, obesitatea, hipertentsioa, tabakoa, alkoholismoa, kolesterol maila altua, kobre defizita, adina eta sifilis tertziarioa.. Ixte hori metalezko clip baten bidez egiten da. Metodo hau azken urteetan hobetzen ari da.

Begizta endobaskularra Guido Guglielmik garatu zuen 1991n. Metodo honetan kateter bat sartzen da arteria femoralean eta, aortatik igoz, garuneko arterietara iristen da, azkenik aneurismara helduz. Behin hori lortuta platinozko begiztak enbolia bat eragiten du eta horrek aneurisma puskatzetik babesten du[*citation needed*].
thumb|Begizta endobaskularra

### Aortaren aneurisma eta periferikoak 
Aorta, beheko gorputz adar, goiko gorputz adar edo buruko aneurismen kasuan ahuldutako odol hodiaren gunea bypass baten bitartez ordezkatua izan daiteke.

### Ondesteko aneurismak 
Ondesteko aneurismak oso arraroak dira (%0.1-0.09) eta haien apurketa are arraroagoa da. Aneurismek 3cm baino gutxiago dituzten kasuetan hipertentsioaren kontrola da aukerarik onena, aneruismaren jarraipena egiteko. Sintomak agertzen badira, edota aneurisma hazten bada, kirurgia endobaskularra kontuan har daiteke. Haurdun dauden emakumeen aneurismen apurketa aukera %80koa baino handiagoa denez kirurgikoki tratatuak izan beharko lirateke.

## Galeria 

Fitxategi:Aneurysms.webm
Fitxategi:Aortic aneurysm.jpg
Fitxategi:AneurysmT.PNG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak