Martín Enríquez de Almanza

**Martin Enriquez de Almansa Ulloa** politikari eta militar espainiarra izan zen, Espainia Berriko IV. erregeordea (1568-1580) eta Peruko VI. erregeordea (1581-1583).

Espainia Berriko lehen erregeorde asko bezala, Almanza errege-ondarekoa zen. Enríquezen etxeko kide izan zen, Borgoniako Etxearen lau kadete adarretako bat, Gaztelako dinastia gobernaria, baina ez zuen inoiz titulurik heredatu.

Enriquezek 60 urte zituen Espainia Berrian erregeorde izendatu zutenean. Indarra eta egonkortasuna ekarri zituen Hernán Cortés konkistatzailearen semearen, Martín Cortésen eta koroaren boterea zalantzan jarri zuten beste mandatari batzuen konspirazioaren ondoren. Ondoren, Peruko erregeordea izan zen, 1581eko irailaren 23tik 1583an hil zen arte, 72 urterekin gogoz kontra onartu zuen kargua. Oso administratzaile trebea zen Mexikon, koroaren kontrola baieztatzen zuen, eta iparraldeko indigenen aurkako defentsak ezartzen zituen, iparraldeko eta Mexikoko erdiguneko zilar-meategien arteko bizi-lotura mehatxatzen zutenak.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Ez da ezagutzen jaioterria, ezta jaioteguna ere, baina ziurrenik Alcañicesen jaio zen, non ahaiderik hurbilenak lurperatuta dauden, edo Toron. Errege-odolekoa, Francisco Enriquez de Almansaren hirugarren semea izan zen, Alcañiceseko I. markesa eta Almanzako hiribilduko jauna, Fadrique Alfontso Gaztelakoaren aitaren birbiloba, aldi berean Alfontso XI .a erregearen semea zena. Bere ama Isabel de Ulloa y Castilla izan zen, hau ere amaren aldetik Espainiako errege-familiaren zati bat. Bere aitak Valderrabanoko maiorazkoa sortu zuen 1540ko otsailaren 19an. Haren anaia zaharrenak Alcañiceseko markeserria heredatu zuen.

### Gobernua eta ekintzak 
Indietako Kontseiluak (*Consejo de Indias*) erregeorde hautatu ondoren, Veracruzera, Espainia Berrira iritsi zenean, pirata ingelesak Sacrificios uhartetik askatzea izan zen bere lehen ekintza, itsasertza eta espainiar itsasontziak erasotzeko erabili zuten basea. Mexiko Hirira iritsi zenean, Alonso Muñoz Auzitegi Goreneko presidente ohiak utzitako asaldurarekin amaitzeko neurriak hartu zituen berehala.

Enríquez de Almanzak ere bitartekari lanak egin zituen gotzainen eta Espainia Berrian jarduten zuten ordena erlijiosoen artean. Bi talde erlijioso horien arteko eztabaida, Faltzesko 3. markesaren Gastón de Peraltako erregeordetzatik zetorrena, errege-jarrera batek parrokien administrazioa elizgizon sekularrei zegokiela ezartzen zuenean, fraide, moja eta elizgizon arruntetako kideak komentuetara erretiratzera behartuz. Elizgizon arruntak uko egin zion jarrera horri, eta gatazka hasi zen. Frantziskotarrek hiria uzteko mehatxua egin zuten, eta Veracruzera abiatu ziren. Indioek mehatxatu zituzten, eta erregeordeak itzultzeko agindu zien. Kontzesio batzuk jaso ondoren, Mexiko Hirira itzuli ziren.

1570ean, erregeordeak berak zuzendu zuen indio leinuen aurkako espedizio bat, barrualdea suntsitzen ari izan zena, baina ez zuen eskatu Chichimekaren aurkako erabateko gerra. San Felipe Etxea (Guanajuato) eta beste hiri eta herri asko sortu zituen, baita unibertsitateak eta komentuak ere. 1573an Mexiko Hiriko katedrala eraikitzen hasi zen.

Enriquezek laguntza medikoa eman zien babesgabeei eta egoera kritikoan zeudenei lagundu zien. Hirian ospitaleak ezarri zituen izurrite izugarri baten biktimak artatzeko (barizela zela uste zen), 3.000 hildako utzi zituena. Arautegi bat argitaratu zuen, non indiarren gizarte-babesa bermatzen zen beren ugazaba espainiarren aurka, eta bidezko soldata bermatzen zitzaien nekazari eta baserritar gisa lan egiten zutenei.

#### Inkisizioaren finkapena Espainia Berrian 
Enriquez de Almanzaren gobernuan, Inkisizioaren Bulego Santua (*Tribunal del Santo Oficio*) formalki ezarri zen Espainia Berrian, eta aldi berean ezarri zen Perun. Pedro Moya de Contreras, Espainia Berriko lehen inkisidorea, 1571n iritsi zen. Goi mailako gotzain talde batek osatua, eta batzuetan Mexiko Hiriko artzapezpikuak gidatua, Inkisizioak jarraibide bereziak zituen espainiarren eta bertakoak ez ziren lurraldean bizi zirenen erlijio-praktikak gainbegiratu eta kontrolatzeko, eta edozein kriptokomunitate judu (*judaizante*) eta edozein protestante desagerrarazteko. Indiarrak bere jurisdikziotik kanpo geratu ziren.

Auzitegi erlijioso hau erabat aktiboa izan zen. Inkisizioak Indietan epaitu zituen lehenak bi ingeles eta irlandar bat izan ziren, Mexiko Hirian erre zirenak 1574ko apirilaren 15ean "heresia luteranoak" zirela eta. 1574an, lehen Autos de Fe ospatu zen urtean, 200 pertsona epaitu zituztela uste da. 200 pertsona horietatik gehienak bizirik erre zituzten plaza publikoetan edo hil arte torturatu zituzten ziega sekretuetan, biak sakabanatuta gaur egun Mexiko Hirian dagoena. Erregeordeak zeremonia horietara joan behar izan zuen.

### Peruko erregeorde bezala 
Filipe II.a Espainiako erregeak erregeorde honi buruzko iruzkin nabarmenak jaso zituen, eta bere administrazioan egindako hobekuntza nabarmenen berri izan zuen. Bere lana eskertzeko, Peruko erregeorde izendatu zuten, Peru kolonia aberatsagoa zelarik. Enriquez de Almanza Acapulcoko portutik abiatu zen Ozeano Barean 1580an. Liman hil zen, Perun, 1583an, oraindik karguan zegoela. Auzitegiak Espainia Berria gobernatu zuen hurrengo erregeordea iritsi arte, Lorenzo Suarez de Mendoza, Coruñako 5. kondea.

Liman jendeak *El Gotoso* (Hezueriadun) bezala ezagutzen zuen bere osasun txarragatik. Ez zen gauza izan Peruko erregeorde izateko, eta bere agintaldian hiru urtez hil zen, eta, beraz, ez dago erregeorde handien artean. Hala ere, Espainia Berrian, non 12 urtez erregeorde izan baitzen, "administratzaile jakintsutzat" jo zuten; oro har, erregeordearen ospea goratu izana egozten zaio.

## Kanpo estekak