open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Entoloma prunuloides

***Entoloma prunuloides*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, toxikoa ere bai autore batzuentzat. *Entoloma* edo *Entoloma sinuatum (lividum)* oso toxikoarekin nahasteko arriskua dago.

Sinonimoak: *Hyporrhodius prunuloides*, *Agaricus cervinus var. prunuloides*, *Rhodophyllus prunuloides*, *Entoloma sepium*, *Rhodophyllus repandus*, *Entoloma autumnale*, *Entoloma inocybiforme*, *Entoloma inopiliforme*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura eta titiduna, lodia. Kapelaren azala ez da higrofanoa, likatsu samarra eguraldi hezean, leuna, erradialki fibrilosoa baina ez ildaskatua, zuri-krema koloretik okre-marroira doan kolorekoa, ertzerantz argiagoa.

**Orriak:** Adnatuak, nahiko zabalak, zurixkak, espora-jalkinaren ondoren, arrosa kolorea hartzen dute.

**Hanka:** 3 eta 12 cm bitarteko garaierakoa, leuna, zilindrikoa baina behealdean mehetu daiteke, zuria, heltzean hori-gorrixka koloreko orbanak agertzen dira. Eraztun gabe.

**Haragia:** Trinkoa, zuria, irinaren usain eta zapore nabarmenarekin. Espora-jalkina arrosa-marroi kolorekoa.

**Etimologia:** *Entoloma* terminoa grekotik dator: ertza barrurantz biribildua.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma lividum* delakoak ere irin usaina du, baina handiagoa da eta orri horixkak ditu gaztetan. *Calocybe gambosa* espezieak ere irin usaina du eta jangarria da. *Entoloma clypeatum* higrofanoa da eta udaberrian ateratzen da. *Entoloma niphoides*-ek hanka laburragoa du eta udaberrian agertzen da. *Entoloma griseocyaneum*-ek kapela ezkatatsua du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Nahikoa arrunta. Belardietan, ardien larreetan. Hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Kanariak, Errusia, Brasil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma sepium

***Entoloma sepium*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Egosi ondoren bere koko-intxaur usaina nabarmentzen da. Bere zapore meleka ezkutatzeko, beste espezie batzuekin nahastuta kontsumitzea gomendatzen da.

Sinonimoak: *Agaricus prunarii*, *Entoloma clypeatum var. saepium*, *Agaricus clypeatus var. prunarii*, *Rhodophyllus clypeatus var. murinus*, *Rhodophyllus prunuloides*, *Rhodophyllus sepius*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakotik ganbil irregularrera, ia laua, itxura mehekoa baina sendoa, titi kamutsa, ertza ez oso haragitsua. Kapelaren azala leuna, ez oso distiratsua, zertxobait higrofanoa, ia zuria eguraldi lehorrean, geroago grisa edo marroi argia.

**Orriak:** Dekurrente samarrak, gaztetan zuriak eta arrosa kolorekoak espora-jalkinaren ondoren.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 10 eta 15 cm bitarteko garaierakoa, okerra, oinarrira loditua, zurixka, luzetarako fibrila gorrixkekin.

**Haragia:** Zuria, baina gorri bihurtzen da higadura edo intsektuen ziztaden ondoren. Zapore meleka du, usaina kokoarena edo zerbait irintsua.

**Etimologia:** *Entoloma* terminoa grekotik dator: ertza barrurantz biribildua. *Sepium* epitetoa berriz latinetik dator, sepia esan nahi duen “sepia” hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma clypeatum* delakoak, gris-horixka koloreko kapela du, higrofanoagoa, oina ez du hain fibrilosoa eta kalitate hobekoa da. *Entoloma lividum*-ek kolore argiagoa du, orriak isokin kolorekoak (ez arrosak), udazkenean ateratzen da eta toxikoa da. *Entoloma niphoides*, txikiagoa da eta irinaren usain gehiago du. *Calocybe gambosa* ere udaberrian ateratzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian, Soropildua, oina beste batzuei batua. Errosazeoen azpian: arana, elorri zuria …

### Banaketa eremua 
Europa, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pascal Fauvel

**Pascal Fauvel** (Béthisy-Saint-Pierre, 1882ko apirilaren 8a - Béthisy-Saint-Pierre, 1942ko urriaren 22a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Vercauteren

**François Vercauteren** (Sint-Jans-Molenbeek, 1956ko urriaren 28a) belgikar futbolari eta entrenatzaile ohia da.

1975ean debutatu zuen RSC Anderlecht taldean. 1987an FC Nantesera joan zen hiru urtez eta 1990ean Belgikara itzuli zen bere karrera RWD Molenbeeken amaitzeko. 63 partida jokatu zituen Belgikako futbol selekzio nazionalarekin.
1993tik 2021era hainbat talde entrenatu zituen, batez ere Belgikakoak, eta 2023tik Belgikako Futbol Federazioko kirol-zuzendaria da.

## Palmaresa 
### Futbolaria 
**Anderlecht**
* Belgikako futbol liga: 1980–81, 1984–85, 1985–86, 1986–87
* Belgikako futbol kopa: 1975–76
* Belgikako futbol superkopa: 1985, 1987
* Europako Futbol Errekopa: 1975–76, 1977–78
* UEFAren Europako Superkopa: 1976, 1978
* UEFAko Kopa: 1982–83
### Entrenatzailea 
**Anderlecht**
* Belgikako futbol liga: 2005–06, 2006–07
* Belgikako futbol superkopa: 2006, 2007
**Genk**
* Belgikako futbol liga: 2010–11
* Belgian futbol superkopa: 2011
**Krylia Sovetov**
* Errusiako futbol liga: 2014–15

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Willem 's Gravesande

'''Willem Jacob 's Gravesande''' (1688ko irailaren 26 - 1742ko otsailaren 28) Herbehereetako matematikari eta filosofo naturala izan zen. Mekanika klasikoaren demostrazio esperimentalak garatzeagatik ezaguna da, eta energia zinetikoaren lehen neurketa esperimentala egiteagatik. Matematika, astronomia, eta filosofia irakasle izan zen Leidenen, eta bertatik Isaac Newtonemn ideiak Europa osoan zehar hedatzen lagundu zuen. 

## Kanpo estekak
Kukrit Pramoj

**Kukrit Pramoj** (; 1911ko apirilaren 20a - 1995eko urriaren 9a) Thailandiako politikari, idazle, jakintsu eta irakaslea izan zen. Thailandiako Ordezkarien Ganberako presidentea izan zen 1973 eta 1974 artean. Thailandiako hamahirugarren lehen ministroa izan zen, 1975etik 1976ra bitartean bere anaia Seni Pramojen agintaldien artean. Rama II.a erregearen birbiloba izanik, Thailandiako errege familiako kidea zen. 

## Kanpo estekak
Abdoulaye Sékou Sow

**Abdoulaye Sékou Sow** (Bamako, 1931 – *ibidem*, 2013ko maiatzaren 27a) maliar politikaria izan zen. Maliko lehen ministroa izan zen 1993tik 1994ra.

Prestakuntza juridikoa jaso zuen eta Administrazio Eskola Nazionaleko zuzendaria izan zen. Maliko Demokraziarako Aliantza-Elkartasunerako eta Justiziarako Afrikako Alderdiaren sortzaileetako bat izan zen. Alpha Oumar Konaré presidenteak Defentsa ministro izendatu zuen eta 1993an lehen ministro, eta 1994ko otsailean kargua utzi zuen. 2008an Malin polemika sortu zuen liburu bat argitaratu zuen, 1993ko matxinaden aurkako jardunari buruzkoa. Sow Bamakon zuen etxean hil zen 2013an.

## Bibliografia 
* ''L'État démocratique républicain : a problématique de sa construction au Mali'', Brinon-sur-Sauldre, Frantzia, Éditions Grandvaux, 2008, 456 p. (ISBN 978-2-909550-61-9, BNF 41327255)

## Kanpo estekak
Nabila Espanioly

**Nabila Espanioly** (, ; Nazaret, 1955eko maiatzaren 6a) ekintzailea, feminista eta pedagogoa da, «48ko palestinar» edo «arabo-israeldarra» deitzen den belaunaldikoa. Zenbait elkarte feministatan lan egin ohi du. Bakearen eta Berdintasunaren aldeko Fronte Demokratikoaren aldetik Knesseterako hautagaia izan zen; eta Bakerako Mila Emakumeen artean izendatu zuten 2005 eta 2006 urteetan Bakearen Nobel sarirako.

## Biografia 
1955eko maiatzaren 6an jaio zen Nazaret hirian, hamar kideko familia kristau batean. Nazareteko bigarren hezkuntzako institutuan graduatu ondoren, Gizarte Lana ikasi zuen Haifako Unibertsitatean eta Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean, eta Mendebaldeko Alemanian Psikologia Klinikoa ere ikasi zuen. 

1987an bere jaioterrira itzuli zen. Lehen haurtzarorako programak garatzen aritu zen, 1989an, emakume-talde batekin batera, Nazareteko Haurtzaindegien Institutuko Al-Tufula (Haurtzaroa) ikastetxe pedagogikoa sortu zuen arte. Orduz geroztik, zentro horren zuzendaria izan da.

Urte horietan, lehen haurtzaroari, prestakuntzari, hezkuntzari eta orientabide pedagogikoari buruzko liburuak idatzi eta argitaratu zituen, eta gai horiei buruzko zenbait argitalpen arabiarretan parte hartu zuen. Palestinako emakumeen errealitate politiko eta sozialari buruzko dozenaka artikulu argitaratu ditu arabieraz, hebreeraz, ingelesez eta alemanez.

## Aktibismo feminista 
Espanioly aktibista da Isha L'Ishan (Emakumearengandik emakumearengana), Haifako zentro feminista-arabiarra.

2010. urtean, erakunde horrek eta beste erakunde batzuek *Atida* proiektua ezarri zuten, emakume arabiarrak lan-merkatuan sartzea eta haien bizi-baldintzak hobetzea helburu zuena.

2011. urtean, Emakumearen Nazioarteko Egunean omenaldia egiteko, Women Deliver erakundeak mundu osoan inspiratzaileak eta eragina zuten 100 emakume hautatu zituen; besteak beste, Nabila Espanioly, emakumeen eta haurren bizitza hobetu zuelako.

## Aktibismoa orokorrean 
Espaniolyk bere ibilbidean hainbat zeregin izan ditu. Israelgo gutxiengo arabiarrarentzako eta Israelen eta palestinarren arteko bakerako eskubide zibilen arloan lan egin zuen. Israelgo Funts Berriko (IFZ) zuzendaritza-batzordeko kidea izan zen eta Giza Eskubideen Batzordeko (HRC) lehendakari izendatu zuten Shatil batzarrean, IFZk gizartea aldatzeko ekimena. Israelgo arabiarren berdintasun-eskubideetarako Mossawa zentroaren sortzaileetako bat izan zen, eta presidente kargua bete zuen. 2024an, Israelgo Bake eta Berdintasunerako Fronte Demokratikoko ekintzailea da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2005 eta 2006 urteetan, Bakearen aldeko mila emakumeetako bat izendatua izan zen Bakearen Nobel sarirako hautagai bezala.
* 2011. urtean, Emakumearen Nazioarteko Egunean omenaldia egiteko, Women Deliver erakundeak undu osoan inspiratzaileak eta eragina zuten 100 emakumeen artean hautatu zuen, emakumeen eta haurren bizitza hobetzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sjoukje Dijkstra

**Sjoukje Rosalinde Dijkstra** (Akkrum, 1942ko urtarrilaren 28a – Someren, 2024ko maiatzaren 2a) herbeheretar izotz gaineko patinatzaile-artistikoa izan zen.

1936ko Neguko Olinpiar Jokoetan lehiatu zen Lou Dijkstra abiadura-patinatzailearen alaba zen. Karl Kossmayerrekin ezkondu zen eta bi alaba izan zituzten.

1953-54 denboraldian brontzezko domina bat irabazi zuen herbehereetako txapelketa nazionalean eta nazioarteko txapelketetan lehiatzen hasi zen. 1956ko Neguko Olinpiar Jokoetan hamahirugarren postuan amaitu zuen.

1960ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Kalifornian, zilarrezko domina lortu zuen Carol Heiss estatubatuarraren atzetik. 1961 eta 1964 artean Europako eta munduko txapelketa guztiak irabazi zituen. 1960ko Neguko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen. 1964aren ondoren patinajean aritu zen profesionalki.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Małgorzata Szumowska

**Malgorzata Szumowska** (Krakovia, Polonia, 1973ko otsailaren 26a) poloniar zinema-zuzendaria, gidoilaria eta ekoizlea da. Ezaguna da Amarás al prójimo (2013), Nunca volverá a nevar (2020) eta Cuerpo (Cialo) (2015) lanengatik. Hainbat sari jasotakoa da. 

## Biografia 
Dorota Terakowska eta Maciej Szumowskiren alaba da. Katarzyna T. Nowak kazetari eta idazlearen ahizpa da eta Wojeciech Szumowski dokumental-zuzendariaren arreba. 

Malgorzata Szumowskak 1998an amaitu zituen ikasketak zinema- eta telebista-fakultatean Leon Schiller Unibertsitatean. Aurretik artearen historia ikasi zuen bi urtez Krakoviako Jaguelonika Unibertsitatean.

## Ibilbidea 
2001ean Europako Zinema Akademiako kide egin zen. 2015ean, Zilarrezko Hartza saria irabazi zuen, Berlingo Nazioarteko Zinemaldiko zuzendari onenaren Urrezko Lehoiaren Sari Nagusia jaso zuen 40. edizioan. Gdyniako Zinemaldia, *Body/Cialo* filmarengatik. 2016ko martxoaren 7an, Zinemako Sari Poloniarra eman zioten *Body/Cialo* filmaren zuzendaritzarengatik. Urte bereko abenduan, Europako Zinemaren Saria irabazi zuen film berarengatik, Ikusleen Saria kategorian. 2018an, estreinatu zuen Mug filmarekin, Epaimahaiaren Sari Nagusia jaso zuen 68. Berlingo Nazioarteko Jaialdian.[260px|thumb|[Małgorzata Szumowska|Malgorzata Szumowska eta Juliette Binoche "Elles" filmearen aurkezpenean, 2012]]
## Filmografia 
## Bizitza pribatua 
Michael Englert film zuzendari eta gidoilariaren emaztea izan zen. 2011n Mateusz Kociukiewicz aktorearekin ezkondu zen. Bi seme-alaba ditu.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2015ean, Zilarrezko Hartza saria, Berlingo Nazioarteko Zinemaldiko zuzendari onenaren Urrezko Lehoiaren Sari Nagusia . Gdyniako Zinemaldia, *Body/Cialo* filmarengatik. 
* 2016ko martxoaren 7an, Zinemako Sari Poloniarra *Body/Cialo* filmaren zuzendaritzarengatik. 
* 2016ko abenduan, Europako Zinemaren Saria *Body/Cialo* filmarekin, Ikusleen Saria kategorian. 
* 2018an, Mug Irakaslea Epaimahaiaren Sari Nagusia 68. Berlingo Nazioarteko Jaialdian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Anne-Laure Folly

**Anne-Laure Folly** (Lomé, Togo, 1954) dokumental-zuzendaria da.

## Ibilbidea 
1994an zilarrezko domina irabazi zuen Montecarloko Telebista Jaialdian *Femmes aux yeux ouverts* (Emakumeak begiak zabalik) dokumentalari esker. Lanak Benin, Burkina Faso, Mali eta Senegaleko emakumeak agertzen ditu, beren bizitzei buruz hitz eginez.1» Dokumentalaren irekiera-sekuentzian, emakume gazte batek kamerari begiratu eta poema errezitatzen du:*Emakume on batek beti obeditu behar dio senarrari.*

*Emakume on batek ez du irakurtzen jakin behar,*

*Emakume on baten begiek ez dute irekita egon behar*  (Poema)Poema Burkina Fasoko Monique Ilboudorena da, dokumentaleko emakumeetako bat. Mali, Senegal, Burkina Faso eta Beningo hainbat emakumek beren arazoei nola aurre egiten dieten azaltzeko aukera ematen du filmak. Zazpi ataletan, gai hauek lantzen dira: klitoridektomia, behartutako ezkontza, GIB/hiesa, borroka, biziraupena, ekonomia eta politika. Paradoxa bat erakusten du: emakumeak beren familien biziraupenaren eta ongizatearen erantzule dira, baina ez dute ahots handirik erabaki garrantzitsuetan.

*Les Oubliées* (emakume ahaztuak) 1996an egindako Angolari buruzko dokumentala da. Gerra hotzari, Kubako esku-hartzeari eta Hego Afrikako erregimen arrazistari lotutako borrokalarien arrazoiak aztertzen ditu. Lan dokumental honetan, emakumeei beren istorioak kontatzeko aukera eman zien berriro. Maila ertainetik edo hurbiletik erakutsiz, ikuslea bere aurpegietara bideratzera behartzen du, bere gorputz edo ingurunera bideratu beharrean, eta denbora hartzen du nahi dutena esaten uzteko, gatazkaren ikuspegi femenino paregabea eskainiz. Follyk off-eko ahotsaren bidez parte hartzen du filmean, eta elementu subjektibo bat ematen du. Onartzen du ez duela ezagutzen Angola, eta ez dela autoritatea. 

''Sarah Maldoror ou la nostalgie de l'utopie* (1998) filmak omenaldia egiten dio Sarah Maldororri, Sambizanga (1972) klasikoa egin zuenari. 

## Filmografia 
* 1992 *Le Gardien des forces*. Video, 52 min.
* 1993 *Femmes du Niger*. Video, 26 min.
* 1993 *L'Or du Liptako*. Video, 13 min.
* 1994 *Femmes aux yeux ouverts*. Video, 52 min.
* 1995 *Les Amazones se sont se reconvierte*. Video, 13 min.
* 1996 *Del árbol al piragua / Entre l'arbe et la pirogue*. 52 min.
* 1997 *Les Oubliées*. 16 mm, 52 min.
* 1998 *Sarah Maldoror ou la nostalgie de l'utopie*. 16 mm, 26 min.
* 1999 *Deposez les Lames''. 25 min.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carolyn Steel

**Carolyn Steel** (Londres, Erresuma Batua, ) ingeles arkitektoa, idazlea, ikertzailea eta unibertsitateko irakaslea da, eta elikaduraren eta hirien garapenaren arteko harremana aztertzen du. 2008an argitaratu zuen bere *best-seller* *Hungry City: How Food Shapes Our Lives* eta, 2020an, *Sitopia: How Food Can Save the World*.

## Ibilbidea 
Steel Cambridgeko Unibertsitatean graduatu zen Arkitekturan 1984an. Arkitekto gisa hasi zen lanean, eta irakaskuntza eta idazketarekin uztartu zuen. Cambridgeko Unibertsitatetan bertan, London Metropolitan Economics, Wageningen University eta London School of Economicsen eman ditu eskolak, besteak beste.

1995-1996 artean Erromako British Schoolean emandako ikasturtean Rione S. Angelo ingurua hautatu zuen (arrain merkatua eta auzo judua), 2.000 urteko historian zehar aztertzeko; pertsona arrunten bizimodua ikusteko, beren egunerokotasunean nola bizi ziren, nola egiten zuten lan, jan, salerosi eta abar. Intuitiboki hautatu zuen merkatu-eremua, eta azterketa hori aurrerapauso garrantzitsua izan zen beretzat, bilatzen zuen horretara hurbildu zuelako: pertsonen eta bizi ziren guneen arteko harremana esploratzeko modu bat.

Bera izan zen London School of Economicseko Cities programaren irekierako zuzendaria 1998an. 2000. urtean, elikaduraren eta hirien arteko harremana ikertzen hasi zen, eta 2002tik 2012ra elikadurari eta hiriari buruzko klase aitzindariak eman zituen Cambridgeko Unibertsitateko Arkitektura Fakultatean.

Kilburn Nightingale Architects-eko zuzendari independentea da 2005etik, eta mundu osoko hiri eta instituzioekin aritu da lanean. Gainera, unibertsitate ezagun askotako irakasle bisitaria eta hizlaria ere bada. 2009an emandako TED Talk hitzaldiak milioi bat ikustalditik gora ditu.

## Liburuak 
* *Hungry City: How Food Shapes Our Lives (2008).* Ez fikziozko Royal Society of Literaturen Jerwood saria jaso zuen eta BBC Food Programako urteko liburu bezala hautatua izan zen.
* *Sitopia: How Food Can Save the World (2020).* Wainwright Sariko finalistetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aldiri. Arkitektura eta abar aldizkariko elkarrizketa. 2018, IV, 36, 20-23, ISSN 1889-7185

* TED Global Oxford hitzaldiaren bideoa. 2009.
Janet Rowley

**Janet Davidson Rowley** (Davidson ezkongabean eta Rowley ezkondu ondoren) (New York, 1925eko apirilaren 5a - 2013ko abenduaren 17a) genetista estatubatuarra izan zen, leuzemia eta beste minbizi-mota batzuk eragiten dituen translokazio kromosomikoa identifikatzeagatik ezaguna. Rowleyren aurkikuntzek minbiziaren anomalia genetiko espezifikoetara zuzendutako sendagaiak garatzea ahalbidetu zuten. 

Rowleyk bere bizitzaren zatirik handiena Chicagon eman zuen lanean eta sari eta ohore ugari jaso zituen bere bizitzan zehar, genetikaren arloan egindako lorpenak eta ekarpenak aintzatetsiz. 

## Bizitza pertsonala 
Janet Davison 1925eko apirilaren 5ean jaio zen New Yorken, Hurford eta Ethel Davisonen alaba, baina bere familia Chicagora joan zen bizitzera 2 urte bete baino lehen. 1948an medikuntzako beste ikasle batekin ezkondu zen, Donald Rowleyrekin, gero Chicagoko Unibertsitatean patologiako irakasle izan zena. Lau seme-alaba izan zituzten. Hurrengo 20 urteak umeak hazten eman zituen astean hiru egunetan hainbat lekutan lan egiten zuen bitartean, Downen sindromea duten umeentzako Chicagoko klinika bat barne.

## Ibilbide profesionala 
1951n mediku lizentzia lortu ondoren, Rowley doktoreak sendagile gisa lan egin zuen Haurtzaro eta Jaio aurreko Kliniketan, Montgomery County, Maryland-eko Osasun Publikoko Departamentuan. 1955ean Chicagoko Dr. Julian Levinson Foundation-en ikerketa-lanpostu bat hartu zuen, garapen-urritasuna duten haurrentzako klinikan, eta bertan egon zen 1961era arte. Neurologia irakatsi zuen Illinoisko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean.

1962an, Rowley-ren minbizia eta kromosomaren interesa piztu zen NIHko praktiketan, giza kromosoma normal eta anormaletan DNAren erreplikazioaren eredua aztertzen. Rowley doktorea Chicagoko Unibertsitatera itzuli zen, Hematologia Saileko ikertzaile gisa. 1969an irakasle elkartua izan zen eta 1977an irakasle titularra. Rowleyk ere lagundu zuen, bere ikerketen bidez, azido erretinoikoaren eraketa aztertzen. Rowley doktoreak 1970eko hamarkadan bere aurkikuntzak argitaratu zituenean, translokazio espezifikoek gaixotasun espezifikoak eragiten zituztela argudiatu zuen, minbiziaren kausari buruz ezarritako ikuspegiaren aurka, zeinak anomalia kromosomikoei garrantzi gutxi ematen zien.
* *Zientziaren Domina Nazionala* 1998.
* 2002an, *Discover* aldizkariak zientziaren 50 emakume garrantzitsuenetako bat bezala aitortu zuen.
* 2003an, *the Benjamin Franklin Medal for Distinguished Achievement* saria  jaso zuen. 
* 2007an, Patologia Molekularraren Elkarteak *Diagnostiko Molekularrean Bikaintasunaren Saria* eman zion.
* 2009an, Rowley doktoreari *Askatasunaren Domina Presidentziala* eman zioten, Estatu Batuetako ohore zibil gorena, orduko Barack Obama presidenteak emana, eta *Genetikako Gruber saria*.
* Bere ekarpen zientifikoengatik hainbat erakundetako zientzietan *doktore honoris causa* izendapen jaso ditu, horietako batzuk Yale Unibertsitatea eta Harvard Unibertsitatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Janet D. Rowley Papers gida 1940-2013 Chicagoko Unibertsitateko Bilduma Berezien Ikerketa Zentroan
Jackie Cooper

**John Cooper Sr.** (Los Angeles, 1922ko irailaren 15a – Santa Monica, Kalifornia, 2011ko maiatzaren 3a) estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria izan zen.

Haur aktore hasi zen, eta aktore eta zuzendari lanetan jarraitu zuen helduaroan. Bederatzi urte zituela *Skippy* filmean egindako lanagatik Oscar sarirako izendatu zuten. Perry White kazetariaren papera ere egin zuen Supermanen filmetan.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Armeniako keinu hizkuntza

**Armeniako keinu hizkuntza** edo ***harsneren*** () Armenian erabiltzen zen keinu hizkuntza da. Ez dago zuzenean erlazionatuta Europako keinu hizkuntzekin, nahiz eta balitekeen monjeen keinu hizkuntzarekin lotura izatea. Hizkera tabuak zirela eta garatu zen, eta gaur egun desagertuta dago.

Armenian zegoen gizarte patriarkalean, ezkondu berri den emakume batek ezin zuen hitz egin senarraren, haren ahaideen eta beste pertsona batzuen aurrean, eta *harsneren* erabiliz komunikazio sinplea egin zezakeen. 1930eko hamarkadan, hizkuntzaren azterketa bat burutu zen Tavux probintzian.

Gaur egungo Armeniako gorrek beste keinu hizkuntza bat erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro Apostoluaren eliza (Albacastro)

**San Pedro Apostoluaren eliza** gaur egun gurtzarik gabeko parrokia-eliza da, Albacastron dago, Burgosko probintzian. Jatorrizko eraikuntza XIII. mendean hasi zen, eta XVI. mendetik XVII. mendera arte handitu zen. Estiloaren ikuspegitik Arte prerromanikoan kokatua izan da.

## Ezaugarriak 
Burgosko probintziaren eliz prerromaniko garrantzitsuenetariko bat da baina, zoritxarrez, herria hustutzeko zorian dago: 2022an familia bakarra bizi zen bertan. Elia herriaren alde garaienean dago, hareharrizko arroka baten gaineran. 2009an eliza mantentzeko lan desberdinak egin ziren baina hala ere egungo egoera larria da.

## Iruditegia 

Image:
Albacastro-agosto-2020-v.jpg|Herria eta eliza.
Albacastro-agosto-2020-zc-iglesia.jpg|Elizaren ikuspegi orokorra.
Albacastro-agosto-2020-n-iglesia-canecillos.jpg|Kanpoko ikuspegia. Hagaburutxoak.
Albacastro-agosto-2020-r-iglesia-canecillo.jpg|Elizaren hagaburutxo bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albacastro eta San Pedro Apostoluaren elizaren inguruko monografia.
Hilary Bradt

**Hilary Bradt**jaiotzez **Hilary Cross** (1941eko uztailaren 17a) Bradt bidaia giden sortzailea da. Argitaletxe hori gero eta nabarmenagoa bihurtu da bidaia-giden munduan 1970eko hamarkadaren erdialdetik aurrera.  Bradt Britainia Handiko bidaia-idazleen gremioko kidea da.

## Ibilbidea 
1973an hasita, Bradtek 18 hilabete eman zituen Kolonbiatik Suaren Lurraldera bidaiatzen, eta gero Argentinara eta Brasilera jo zuen orduko senarrarekin, horren ondorioz bere lehen bidaia-gida idatzi zuelarik. Arrakasta ikusita, bikoteak enpresa argitaletxea sortu zuten gidak argitaratzen jarraitzeko. 1980an bikotea banatu egin zen eta senar ohiak enpresa utzi zuen, Bradten esku geratu zelarik harrezkero argitaletxearen garapena.

Bradt gidak leku exotikoak edo ohiz kanpokoak azalduz hasi ziren, hala nola Ruanda eta Albania, eta nitxo horretan zentratzen jarraitu zuten gero, sarritan beste bidaia-editoreek ukitzen ez zituzten tokietara joz. Enpresak Ingalaterrako Chalfont St. Peterren du egoitza.

Enpresa 35 urtez zuzendu ondoren, Bradtek erretiroa iragarri zuen 2007an, baina enpresako zuzendari gisa parte hartzen jarriatu zuen. Erretiroa hartu ondoren ere idazten jarraitu zuen, adibidez Ingalaterrako bere eskualdeaz, Devonez, gida-liburu bat sortuz.

Bradtek ere lan handia egin du turismo-gidari eta bidaia antolatzaile gisa. Bere espezializazio bereziko eremua Madagaskar da, eta zenbait liburu idatzi ditu Afrikako uharte-nazio horretaz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lámh

**Lámh** (//) garapen-desgaitasunen bat edo desberdintasun neurologikoen bat duten haur eta helduek erabiltzen duten eskuzko komunikazio sistema alternatiboa da. 1980ko hamarkadaren hasieran garatu zen Irlandan. Keinu asko Irlandako gorrek erabiltzen duten Irlandako zeinu hizkuntzatik moldatuak izan dira.

Esamolde kopuru mugatu bat baino ez duenez, Lámh ez da benetako keinu hizkuntza bat. 500 keinu ditu gutxi gorabehera. Keinuekin batera, ahozko hizkera ere erabiltzen da beti, eta esaldiko hitz gakoak bakarrik bikoizteko erabiltzen dira keinuak.

1985ean, Lámh sistemaren erabilera eztabaidatu zen Keinu Hizkuntzen Ikerketari buruzko Europako Bigarren Kongresuan, Amsterdamen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biuret

**Biuret**  formula kimikoa duen konposatu kimikoa da. Ur berotan disolbagarria den solido zuria da. "Biuret" terminoak {{Chem2|R^{1}R^{2}N\sC(\dO)\sN(R^{3})\sC(\dO)\sNR^{4}R^{5}|}} talde funtzionala duten konposatu organikoen familia ere deskribatzen du, non {{Chem2|R^{1}, R^{2}, R^{3}, R^{4} eta R^{5}|}} hidrogenoa, organiloa edo beste taldeak diren. Hainbat eratorri organiko ezagutzen dira. **Karbamilurea** izenaz ere ezaguna, urearen bi baliokideren kondentsaziotik lortzen da. Horregatik, urean oinarritutako ongarrietan nahi ez den ezpurutasuna izan ohi da. Biureta landareentzat toxikoa denez, ongarrietan duen ehunekoa baxua izan behar da.

## Prestaketa eta egitura 
Jatorrizko konposatua prestatzeko, urea 150&nbsp;°C-an berotu daiteke ~6 orduz, pixka bat uher jarri arte eta, ondoren, ura berkristalizatu. Horren ostean, behin eta berriz kristaliza daiteke %&nbsp;2 sodio hidroxidozko disoluziotik eta uretik eta, azkenik, azido zianurikorik gabeko monohidrato-geruzarik gabeko orratz kristalinoak lor daitezke. Berotzen den bitartean, amoniako asko askatzen da:

:

Erlazionatutako baldintzetan, urearen pirolisiak  triureta ematen du.
ezkerrera|thumb|276x276px|Biuret-aren egitura egoera solidoan (urdina = N, gorria = O, grisa = C, ziana = H).

## Aplikazioak 
Biuret proteinarik gabeko nitrogeno-iturri gisa ere erabiltzen da hausnarkarien pentsuan, hesteetako mikroorganismoek proteina bihurtzen baitute. Urea baino gutxiago erabiltzen da, kostu handiagoa eta digestio-erraztasun txikiagoa dituelako,

## Biuret proba 
Biuret proba proteina eta polipeptidoentzako proba kimikoa da. Biureten erreaktiboan oinarritzen da, proteinekin edo lotura peptidoak dituen edozein substantziarekin kontaktuan egotean bioleta bihurtzen den disoluzio urdina, hain zuzen. Testak eta erreaktiboak ez dute biuretik; biuretak eta proteinek era berean erantzuten dutelako izendatzen dira horrela.

## Historia 
Biuret Gustav Heinrich Wiedemannek (1826–1899) prestatu eta aztertu zuen lehen aldiz, 1847an aurkeztu zuen doktore-tesirako. Haren aurkikuntzak hainbat artikulutan argitaratu ziren.

## Antzeko konposatuak 
* Azido zianurikoa
* Azido alofanikoa, biuretetik eratorritako azido karboxilikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paper-urki

**Paper-urkia**,  **kanoa-urkia** edo **urki zuri amerikarra** (*Betula papyrifera var. papyrifera*) bere azala erraz zuritzen den zerrendatan urki barietate bat da. Ipar Amerikan hazten da. Estatu Batuetako iparraldeko, Kanadako (baso borealean) eta Errusiako baso mistoaren osagai nagusietako bat da. Baso borealeko erretxinadunekin bat egiten duten espezie hostozabal batzuen parte ere bada.

Gutxitan iristen da ehun bat urtera, ahuldu egiten da eta azkar sufritzen du gaixotasunetatik edo ustelduratik, baso-estalkia bere inguruan itxi bezain laster.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urkia
* Urki-azala
* Urki zuria

## Kanpo estekak
Betula papyrifera

***Betula papyrifera*** *Betulaceae* familiaren zuhaitza da. Batez ere, paperezko urkiaren espeziea da, baina espezieak beste aldaera bat du.

## Barietate-zerrenda 
World Checklist of Selected Plant Families-en arabera (WCSP) (2011ko urriaren 6a):

* *Betula papyrifera var. papyrifera* - Paper-urkia,  kanoa urkia edo urki zuri amerikarra.
* *Betula papyrifera var. cordifolia* (Regel) Regel

UICNren ustez, *Betula cordifolia* parez pare dagoen espeziea da.

## Desberdinak 
*Betula cordifolia* eta *Betula papyrifera* oso antzeko espezieak dira, izan ere, garai batean espezie berdintzat hartzen ziren. Bata eta bestea bereizteko metodo nagusiak hauek dira:

* *Betula cordifolia* Ipar Amerikako ekialdean bakarrik aurkitzen da
* Bere hostoak erretxina-guruinez puntua jarrita daude
* *Betula cordifolia*-k bihotz formako hostoak ditu.
* Kimu gazteak ez dira iletsuak.
* Orokorrean diploidea da (28 kromosoma)

Ezaugarri horietako asko zuhaitz batetik bestera aldatzen direnez, hobe da ezaugarri horietako batzuk identifikazio positiboa egin aurretik. *Betula cordifolia* eta *Betula papyrifera* hibridatzen direla iradoki da, hala ere, hori nekez gertatzen da kromosoma-kopuru desberdinen froga berriagoa ikusita. 

Zuhaitzek azala, zurgizena eta zurgiharra ia berdinak egiten dituzte. Bi espezieak, batez ere, egur-produktu manufakturak egiteko erabiltzen dira, hala nola egurra, kontratxapatua, OSB, papera eta egur pelletak.

Prozesatutako egur gisa, bi espezieek bero bikaina sortzen dute, baina nahiko azkar erretzen dira, baina ke gutxi edo ez dute. Identifikatzeko metodorik erabakigarriena kromosomaren analisia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Émile Fisseux

**Émile Fisseux** (Épaux-Bézu, 1862ko otsailaren 20a - Paris, 1916ko abenduaren 9a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franck Fisseux

**Franck Fisseux** (Avignon, 1985eko otsailaren 19a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sébastien Flute

**Sébastien Flute** (Brest, 1972ko martxoaren 25a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandra Fouace

**Alexandra Fouace** (Cherbourg, 1979ko uztailaren 7a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Franclet

**Claude Franclet** (Paris, 1964ko ekainaren 23a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herrad Frey

**Herrad Frey** (1933 - 2022ko azaroaren 19a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugène Grisot

**Eugène Grisot** (Paris, 1866ko abenduaren 19a - Paris, 1936ko maiatzaren 2a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juana Cortés Ramírez de Arellano

**Juana Cortés Ramírez de Arellano** (XVI. mendea - 1602). Bere aurrekoa, Pedro neba, baino lehenago hil zenez, ez zuen Oaxacako haraneko markesatuaren titulua bete, eta bere alaba Estefanía Carrillo de Mendoza y Cortés, Oaxacako Haraneko V. markesa, izan zuen oinordeko, zuzenean. .

## Biografia 
Martín Cortés Zúñiga, Oaxaca haraneko II. markesa, eta Ana Ramírez de Arellanoren alaba zen. Juana Cortés, gainera, Hernán Cortésen biloba zen, Espainia Berriko gobernadore eta kapitain nagusia. Espainiako Carlos I. erregeak Oaxakako Haraneko markesaldia eman zion 1529an. 

Pedro Carrillo de Mendozarekin, IX. Priegoko kondearekin, ezkondu zen.

Bere nebak ondorengorik gabe hil ondoren, Fernando Cortés Ramírez de Arellano III Marqués del Valle, Pedro Cortés Ramírez de Arellano IV Marqués del Valle, eta Jerónimo, Orden de Alcántarako zaldun izan zena, titulua berak jaso zuen, baina ez zuen erabili. Leinuak bere alaba Estefaniaren bitartez jarraitu zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* , Bernardo, *El Marquesado del Valle. Tres siglos de régimen señorial en Nueva España*, 1969,(México)

## Kanpo estekak 
* Hernán Cortésen ondorengotza
Émile Grumiaux

**Émile Grumiaux** (Boussu, 1861eko ekainaren 11 - Liévin, 1932ko maiatzaren 18a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Hérouin

**Henri Hérouin** arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Helle

**Henri Helle** (Thiescourt, 1873ko irailaren 4a - Thiescourt, 1901eko ekainaren 21a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ganoderma adspersum

***Ganoderma adspersum*** *Ganodermataceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 20 eta 52 cm bitarteko diametrokoa, sesila, substratuari zabal itsatsita, kontsola-formakoa, gaineko gainazala lobulatua, gutxi zonatua, marroi-burdin kolorekoa, lakatua.

**Himenioa:** Behealdean, hodi luzez osatua, 10 eta 50 mm bitartekoa. Marroi kolorekoa, geruzak eta poro biribilduak (4-5 mm-koak) bereizten dituen marra zuririk gabea, poro zuriak ukitzean arre-gorrixka kolorera biratzen dutenak. 

**Haragia:** Egurraren antzekoa, lodia, marroi-gorrixka kolorekoa. Usain atseginekoa, erretxinarena.

**Etimologia:** *Ganoderma* terminoa grekotik dator, grezieraz “gano derma” hitzak, azal distiratsua esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Janezina. Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Antzekoetatik bereizten duena: Ehundura (haragia) lodia, hainbat cm-ko lodierakoa, eta hainbat hazkuntza-geruzarekin, arre-gorrixka ilun kolorekoa, uniformea, orban zuririk gabea.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan. Parkeetan, lorategietan, zuhaitz oso zaharretan (*Fagus*, *Quercus*, *Tilia*, *Aesculus*). Usteldura zuria eragiten du.

### Banaketa eremua 
Hawaii, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Guyana Frantsesa, Argentina, Burkina Faso, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Iran, Uzbekistan, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma vernum

***Entoloma vernum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. Onddo arriskutsua. Sindrome gastrointestinal larria eragiteko gai dena.

Sinonimoak: *Rhodophyllus vernus*, *Nolanea verna*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 2,5 cm artekoa, kanpai itxurakotik, lau-ganbilera, ertza ildaskatua gardentasunagatik, eta titi nabariarekin. Kapelaren azala higrofanoa, leuna, distiratsua, zetadun samarra, marroia (hezetasunaren arabera ilunagoa edo argiagoa)

**Orriak:** Itsatsiak, sabeldunak, tonu grisekin edo arrosa kolorekoekin.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierakoa, kapelaren kolorekoa, fistulosoa, luzetarako fibrilekin eta oinarri tomentudunarekin.

**Haragia:** Urria, arre kolorekoa. Usain eta zapore fungikoarekin.

**Etimologia:** *Entoloma* terminoa grekotik dator: ertza barrurantz biribildua. *Vernum* epitetoak udaberria esan nahi du, perretxiko hau udaberrian agertzen delako.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma pallescens* delakoak, hanka zuriagoa du. *Entoloma sericeum var. cinereoopacum*-ek antzeko kolorea du.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Klima epeletan neguan haz daiteke, hortik datorkio izena. Koniferoen basoetan, belardietan, baso soilguneetan eta sasi eta basalandareen artean. Ezohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia, Kaukasia, Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Entoloma vernum 1.jpg
Fitxategi:Entoloma vernum 2.jpg
Fitxategi:Entoloma vernum 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Out of Sight

***Out of Sight*** (euskaraz *Bistatik At*), 1998ko Steven Soderbergh estatubatuarrak zuzendutako amodiozko krimen komedia film bat da. Elmore Leonard idazlearen *1996ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. George Clooney, Jennifer Lopez, Ving Rhames, Don Cheadle, Dennis Farina eta Albert Brooks aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Banku bat lapurtzen hutsegin ondoren, Jack Foley (George Clooney) lapur dotorea atxilotua eta espetxeratua izango da. Espetxean dagoela, ihesaldi bat prestatuko du, honetan Buddy Bragg (Ving Rhames) sozioa lagun izango du. Baina ihesaldian zehar Karen Sisco (Jennifer Lopez) agente federala bahitu eta beraiekin batera eramatera derrigortuak egongo dira, Karen atxilotu behar dituen kriminalez erakarpena izateko joera duen emakumea da.

## Aktoreak 
* George Clooney: Jack Foley
* Jennifer Lopez: Karen Sisco
* Ving Rhames: Buddy Bragg
* Don Cheadle: Maurice Miller
* Steve Zahn: Glenn Michaels
* Albert Brooks: Richard Ripley
* Dennis Farina: Sisco marshalla
* Luis Guzmán: Chino
* Isaiah Washington: Kenneth
* Nancy Allen: Midge
* Keith Loneker: White Boy Bob
* Catherine Keener: Adele
* Viola Davis: Moselle Miller
* Paul Calderón: Raymond Cruz
* Wendell B. Harris Jr.: Daniel Burdon
* Michael Keaton: Ray Nicolette (*krediturik gabe*)
* Samuel L. Jackson: Hejira Henry (*krediturik gabe*)
* Connie Sawyer: Igogailuko emakume zaharra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
2024ko Italiako Giroa

**2024ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 107. edizioa izan zen. 2024ko maiatzak 4 eta 26 bitartean egin zuten, 21 etapatan banatutako 3.400,8 kilometroko ibilbidea osatuz, Venaria Reale eta Erroma artean.

Ekitaldi honetan 2 erlojupeko eta 200 km-tik gorako 4 etapa izan ziren.
Proba hau UCI World Tour 2024ko egutegiaren barnean zegoen, 2.UWT mailan.

Urte honetako Giroan ez zen euskal txirrindularirik izan (lehenbiziko aldiz 1986az geroztik).

Lasterketa UAE Team Emirates taldeko Tadej Pogačar esloveniarrak irabazi zuen, honekin bere hirugarren Itzuli handia lortu zuelarik.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Fargo (2. denboraldia)

**Fargoren bigarren denboraldia**, telesail beregain eta itxia izan zen, telesail honetako denboraldiak izan ohi diren bezala. 2015ean eman zuen AEBetan FX telebista kateak.

## Sinopsia 
1979. urtean Luvernen (Minnesota), Peggy Blumquist ileapaintzailea eta bere senarra, Ed Blumquist harakina, Rye Gerhardt auto-istripuz hil dutela ezkutatzen saiatzen ari dira: Rye Fargoko (Ipar Dakota) gaizkile-familia baten amalehenaren semea da. Bien bitartean, Lou Solverson estatu soldadua eta bere aita, Hank Larsson sheriffa, jatetxe batean gertatutako hilketa hirukoitz bat ikertzen ari dira, Ryekin lotura duena.

## Aktoreak 
* Kirsten Dunst: Peggy Blumquist
* Patrick Wilson: Lou Solverson soldadua
* Jesse Plemons: Ed Blumquist
* Jean Smart: Floyd Gerhardt
* Ted Danson: Hank Larsson sheriffa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Davos 1917

***Davos 1917*** germano-suitzar telesail dramatikoa da, Adrian Illienek, Thomas Hessek eta Michael Sauterrek SRF eta ARDrako sortua.

## Sinopsia 
Telesailak Lehen Mundu Gerrara darama ikuslea, Erdialdeko Inperioetan eta Aliatuen arteko norgehiagoka betean zaurituak artatzen zituen erreferentziazko ospitalera. Erizain bat da protagonista, alemaniar soldadu batek haurdun utzi eta, haurra erditzean, lapurtu egiten dioten emakume gaztea. Osasun langileak alaba berreskuratzeko egindako ahaleginak dira kontakizunaren ardatz nagusia, baina tartean hamaika ildo interesgarri daude, gerra, politika eta espioitzari loturiko askotariko geruzak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oscar Jay

**Oscar Jay** arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanya Dharmasakti

**Sanya Dharmasakti** (Thailandiera: สัญญา ธรรมศักดิ์; 1907ko apirilaren 5a - 2002ko urtarrilaren 6a) Thailandiako jurista, unibertsitate irakaslea eta politikaria izan zen. Thailandiako 12. lehen ministroa izan zen 1973tik 1975era.
Ana Brnabić

**Ana Brnabić**  (; Belgrad, 1975eko urriaren 28a) serbiar politikaria da. Serbiako lehen ministroa izan zen 2017tik 2024ra.

Serbian ikasketak amaitu zituen Michigango Unibertsitatean eta Hulleko Unibertsitatean hezkuntza emanez, eta nazioarteko erakundeekin, atzerriko inbertitzaileekin eta Serbiako administrazio publikoarekin lan egin zuen.

2016an Administrazio Publikoko eta tokiko gobernuko ministro izendatu zuten, eta 2017an lehen ministro. 2019an Serbiako Alderdi Aurrerakoiarekin bat egin zuen. Bere burua Europaren aldekotzat eta teknokratatzat definitu zuen. 2024ko martxoan lehen ministro kargua utzi eta Batzar Nazionaleko presidente izendatu zuten.

Lesbiana da eta 2019an bere bikotekideak haur bat erditu zuen. Bigarren lesbiana eta bosgarren gay-a izan zen gobernu baten buru.
Fargo (1. denboraldia)

**Fargoren lehen denboraldia**, 1996ko filmean oinarritutako telesail hau estreinatu zenekoa, 2014ko apirilean eman zuen FX kateak eman zuen AEBetan. Filmaren anekdota batekin bazuen lotura argumentala (desagertutako dirutzaren aurkikuntza), eta doinu estetiko bera, "hau benetako historia bat da" ohar gezurrezkoa tarteko.

Gero etorriko ziren denboraldien estiloa ere markatu zuen produktuak: telesail beregain eta itxia, umore beltz krudeleko pasarte askorekin.

## Sinopsia 
2006. urtean, Lorne Malvo Minnesotako Bemidji herritik igaro da, eta bere maltzurkeria, biolentziak eta faltsukeriak eragina du bertako biztanleengan; horien artean Lester Nygaard aseguru-saltzaile gizajoa dago. Bien bitartean, Molly Solverson komisaria eta Gus Grimly Dulutheko poliziakidea elkarlanean ari dira Malvo eta Nygaardekin zerikusia izan dezaketen hilketa batzuk argitzeko.

## Aktoreak 
* Billy Bob Thornton: Lorne Malvo
* Allison Tolman: Molly Solverson komisaria
* Colin Hanks: Gus Grimly poliziakidea
* Martin Freeman: Lester Nygaard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Romain Girouille

**Romain Girouille** (Saint-Doulchard, 1988ko apirilaren 26a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jauregi Urdina

**Jauregi Urdina** (serbieraz: *Плави дворац*; *Plavi Dvorac*) Cetinjen kokatutako jauregia da, Montenegroko errege hiriburuan, printze oinordekoaren jauregia izateko eraikia. Gaur egun Montenegroko presidentearen egoitza ofiziala da.

1894-1895 urteetan eraiki zen, Estilo inperial berantiarran, Danilo Montenegroko printzearen egoitza izateko, orduan tronuaren oinordeko naturala izateko. Eraikina Montenegro osoan Petrović-Njegoš Etxeko beste kide batzuek eraikinak eraikitzeko eredu izan zen.

Jauregia 2006an berritu zuten Norvegiako Gobernuak emandako diru-laguntzaren bidez.

## Kanpo estekak
Fargo (3. denboraldia)

**Fargoren hirugarren denboraldia**, telesail beregain eta itxia izan zen, telesail honetako denboraldiak izan ohi diren bezala. 2017an eman zuen AEBetan FX telebista kateak.
## Sinopsia 
2010. urtean, Ray Stussy, St.Cloudeko baldintzapeko askatasun ikuskatzailea, eta Nikki Swango bere neskalaguna, baldintzapean dagoena, bizitza hobe eta aberatsago bati buruz amesten ari dira. Hori lortzeko, zigilu-bilduma baliotsu bat lapurtzen saiatzen dira Rayren anai nagusi arrakastatsuari, Emmit, "Minnesotako Parkingen Errege" delakoa. Plana alabaina gaizki ateratzen zaie, eta bikoteak bi hilketa ezkutatu beharko ditu, horien artean Gloria Burgle Eden Valleyko poliziaburuaren aitaordearen hilketa. Bien bitartean, bi urte lehenago enpresa ilun batek emandako mailegua itzuli nahi du Emmitek, baina enpresa misteriotsuak eta bere langileek, V. M. Varga eta Yuri Gurkak zuzenduta, plan ezberdinak dituzte.

## Aktoreak 
* Ewan McGregor: Emmit Stussy / Ray Stussy
* Carrie Coon: Gloria Burgle
* Mary Elizabeth Winstead: Nikki Swango
* Goran Bogdan: Yuri Gurka
* David Thewlis: V. M. Varga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fargo (4. denboraldia)

**Fargoren laugarren denboraldia**, telesail beregain eta itxia izan zen, telesail honetako denboraldiak izan ohi diren bezala. 

2020an eman zuen AEBetan FX telebista kateak: dagoeneko atzeratu egin zen bere estreinaldia 2017ko aurreko denboraldiarekin alderatuta, eta 2020an ere, udaberritik udazkenera atzeratu zen Covid pandemiagatik.

## Sinopsia 
1950eko hamarkadako Missourin girotua. Hegoaldeko Estatu Batuetako segregazio-legeetatik ihes egin duten afro-amerikarrez osatutako krimen-sindikatu batek tirabirak ditu Kansas Cityko mafiarekin.

## Aktoreak 
* Chris Rock: Loy Cannon
* Francesco Acquaroli: Ebal Violante
* Andrew Bird: Thurman Smutney
* Gaetano Bruno: Constant Calamita
* Jessie Buckley: Oraetta Mayflower
* Emyri Crutchfield: Ethelrida Pearl Smutney
* Salvatore Esposito: Gaetano Fadda
* Jeremie Harris: Leon Bittle
* Jack Huston: Odis Weff
* Amber Midthunder: Swanee Capps
* Jason Schwartzman: Josto Fadda
* Glynn Turman: Doctor Senator
* Ben Whishaw: Rabbi Milligan
* Anji White: Dibrell Smutney
* Corey Hendrix: Omie Sparkman
* Matthew Elam: Lemuel
* Timothy Olyphant: Dick "Deafy" Wickware
* Karen Aldridge: Zelmare Roulette
* Kelsey Asbille

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko Milan-San Remo

**2021eko Milan-San Remo** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 112. edizioa izan zen. 2021eko martxoaren 20an egin zuten Milan eta San Remo artean, 299,05 kilometroko ibilbidearekin. Lasterketa hau, UCI World Tour 2021eko 6. proba izan zen.

Lehenbiziko euskalduna Alex Aranburu gipuzkoarra izan zen, zazpigarren amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Urki-azal

[thumb|Paperezko urki-azala (*[Betula papyrifera*), espezie amerikarra.]]
[thumb|Urki-azala (*[Urki dilindari|Betula pendula*), espezie eurasiarra.]]
thumb|Urki-azala
**Urki-azala** material tradizionala da Europako iparraldean, Errusian, Siberian, Kanadan eta Estatu Batuetako iparraldean. Material malgua, erresistentea eta iragazgaitza da, erraz tolesten, eratzen eta josten dena. Erraz lortzen da zenbait urki-espezieren enbor eta adar nagusien azaleko ebakiaren bidez.

*Mâchecoui* deitzen zaio Kanadan, eta oro har, paper-urkitik dator (*Betula papyrifera var. papyrifera*).

Urki-azalak erabilera asko ditu:

* Teilatuetarako, wigwam-etarako, kanoetarako estaldura gisa;
* Hainbat gauza egiteko lehengai gisa: kaxak, poltsak, saskiak, mokasinak, kapelak, etab.
* Idazketaren edo arte grafikoen euskarri gisa;
* Su-pizgailu gisa: iragazgaiztasunari esker, barne-geruza lehor mantentzen da, baita eguraldi txarrean ere.

Fitxategi:Ckikwaso_e_wikomtiketc.jpg|Atikamekw gazte batek egindako azal-otarrea.
Fitxategi:HAZELIUS(1881)_Vol.1,_Abb.8,_p036.jpg|Eskalapoi finlandiarrak.
Fitxategi:Portrait,_Hankasalmi.jpg|Kapela.
Fitxategi:Birkebarksaeske.jpg|Kutxa.
Fitxategi:Tragekorb_aus_Birkenleder.JPG|Ke-kanpaia.
Fitxategi:Birch-bark_vessels_and_containers_-_National_Museum_of_Finland_-_DSC04275.JPG|Saskiak.
Fitxategi:Exhibit_Museum_of_Natural_History,_Ann_Arbor_-_IMG_9012.JPG|Anishinaabe otarrea.
Fitxategi:Cornes_de_berger_en_écorce_de_bouleau_(musée_national,_Helsinki).jpg|Artzain adarrak.
Fitxategi:Birchbark_handle.jpg|Aizto kirtena.
Fitxategi:Birch bark fishing net weights.jpg|Sareko lastaren azalak.
Fitxategi:Vaillancourt.jpg|Kanoa.
Fitxategi:Beresta.jpg|Finlandiako testurik zaharrena Novgoroden 1992ko urki-azalari buruzko letra da, XIII. mendekoa.

## Bibliografia 
* 

## Ikus, gainera 
* Urkia
* Paper-urkia

## Kanpo estekak
Izotz Martxa

**Izotz Martxa** (errusieraz: Леденололоводо), **Kubango Lehen Kanpaina** ere deitua (errusieraz: Первий кубансканскодо), 1918ko otsailetik maiatzera iraun zuen atzerakada militarra izan zen; Errusiako Gerra Zibilaren gertakizun garrantzitsuenetakoa izan zen. Iparraldetik zetorren Armada Gorriaren erasopean, Bolondresen Armadako indarrek (Guardia Zuria izenarekin ere ezagutu zirenak) Rostov hiritik hegoalderantz, Kuban aldera erretiratzeari ekin zioten, Dongo Kosakoen laguntza lortu nahian.

Izotz Martxan Armada Zuriak 80 egunetan 1.400 kilometro mugitu ziren, Armada Gorriarekin liskarrak izan ziren martxa osoan. Helburu nagusiena, Yekaterinodar (egungo Krasnodar) hartzea bazen ere, hurrengo astean gertatutako Lavr Kornilov jeneralaren heriotzarekin helburu berria Don ibaiaren lerroa eustea izango zen, bidean Armada Zurirako soldadu berria errekrutatzen zuten bitartean. Azken hau lortu egin zen, eta Izotz Martxaren hasieran 4.000 gizon inguru baziren, bai bidean bai Yekaterinodarren aurkako erasoan hainbat hildako jasan arren, amaieran 6.000 gizon izatera iritsi ziren. 

Kubango Kanpainia Bolondresen Armada sortu berriaren lehen ekintza izan zen, Kornilov, Alekseiev eta aurrerago Anton Denikin jeneralen agindupean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak