open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manoera

**Manoera** mendebaldeko Afrikako hizkuntza da, Liberia eta Gineako mano etniako kideek hitz egiten dutena. Ipar-erdialdeko Liberiako Nimba konderrian eta Gineako Nzérékoré, Lola eta Yomou prefekturetan hitz egiten dute. Guztira 430.000 hiztun inguru ditu.

## Adibidea 
Hona hemen Hasieraren lehen bertsetak:

Kɛɛ pɛ séĩ é tĩã kɛɛ̀ ɓea, Wééa e ke ɓe. Wéé e kília e kɛ Wálà píé, ɛ̃ɛ̃ e kɛ Wálà ká. Wéé e kília e kɛ Wálà píé pɛ séĩ ga-gbɛ̃pìà. Wééa kolo làa lɛ́ Wálà e pɛ séĩ kɛɛ. Pɛ séĩ lɛ́ e ɓea dò wá ɓe kɛ à kɛɛ̀ é gɔ̃ kɛɛ̀á à kolo là. Kèɓe e kɛ Wééa yí. Kèɓe e kília e kɛ lɛ̀ fɔ̀nɔɔ̀ɔ ká mia lɛ̀ɛ. Lɛ̀ fɔ̀nɔɔ̀ɔ e kília, lɛ́ɛ̀ lɛ̀ fɔ̀nɔ bĩ tii bà, ɛ̃ɛ̃ bĩ tii e kília à kɔ̀ lɛ̀ɛ́ die do lɛ̀ fɔ̀nɔɔ̀ɔ là. Gɔ̃ doó lɛ́ ò si Zɔ̃ɔ̃ɔ e kɛ ɓe. Wálà lɛ́ e à vɔɔ.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melipilla probintzia

**Melipilla probintzia** Txileko erdialdeko Santiagoko metropolitar eskualdeko sei probintzietako bat da. Probintziako hiriburua Melipilla hiria da.

## Geografia eta demografia 
Probintziak 4.066 km2, Santiagoko metropoli-eskualdeko bigarren handiena. 2002ko erroldaren arabera, Melipilla eskualdeko bosgarren probintzia populatuena zen, guztira 141.165 biztanlerekin. Garai hartan, 80.790 pertsona bizi ziren hiriguneetan, 60.375 landa-eremuetan, 71.595 gizon eta 69.570 emakume. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Talagante probintzia

**Talagante probintzia** Txileko erdialdean dagoen Santiagoko metropolitar eskualdeko sei probintzietako bat da. Hiriburua Talagante hiria da, gutxi gorabehera 35 km-ra kokatua Santiagoko hiriburu nazionalaren hego-mendebaldean. Probintziaren ipar-ekialdeko zatia Santiagoko konurbazioaren barruan dago.

## Administrazioa 
Probintzia gisa, Talagante Txileko bigarren mailako administrazio-dibisioa da, presidenteak izendatzen duen probintziako ordezkari batek gobernatua.

## Geografia eta demografia 
Probintziak 582 km2-ko azalera du, Santiagoko metropoli-eskualdeko txikiena. 2002ko erroldaren arabera, Talagante eskualdeko laugarren probintzia populatuena zen, guztira 188.572 biztanlerekin. Garai hartan, 188.572 pertsona bizi ziren hiriguneetan, 28.877 landa-eremuetan, 107.935 gizon eta 109.514 emakume. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lantaron (herri hustua)

**Lantaron** Sobrón kontzejuan dagoen herri hustu bat da, Lantaron udalerrian, Araban. Ebro ibaia eta *Malluerka* izeneko hegia batzen ziren lekuan zegoen, ur-termalen gunetik gertu.

## Historia 
813 urtekoa da lehen aipamena, baina ez dakigu noiz hustu zen. Gaur egun Lantarongo Amaren baseliza dago bertan. Erdi Aroan Lantarongo Konderria existitu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hà Tâm Như

**Hà Tâm Như** (Vĩnh Long, Vietnam, 1998ko martxoaren 17a) vietnamdar edertasun-modelo transgeneroa da. Miss International Queen Vietnam 2025 edertasun-erregina izendatu zuten eta, horrenbestez, bere herrialdea ordezkatuko du Thailandian egingo den Miss International Queen 2025 edertasun-lehiaketan.

## Bizitza 
Tâm Như 1998an jaio zen Vĩnh Longen. Txikitatik konturatu bere genero-nortasuna jaiotzean esleitu zioten generoarekin. 2023an sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.

2025ean Vietnamgo emakume transgeneroentzako Miss International Queen Vietnam edertasun-lehiaketan parte hartu zuen eta erreginaren koroa irabazi zuen. Garaipen horri esker, Vietnam ordezkatuko du Thailandiako Pattaya hirian egingo den nazioarteko Miss International Queen lehiaketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariana Grajales aireportua

**Mariana Grajales Aireportua** Guantanamoko aireportua da, Kubako hiri bat. Paraguay eta Lajas herrixketatik gertu dago.

## Eraikuntza 
Pista Bigarren Mundu Gerran eraiki zuen Estatu Batuetako itsas armadak, Guantanamoko Itsas Baserako erreserbako aire-base gisa. 1960ko hamarkadara arte "**Los Caños**" izeneko aerodromoa izan zen.

## Datuak 
Aireportua itsas mailatik 17 metro gorago dago. Pista bat dauka, 17/35 zenbakiduna eta asfaltoz eraikia, 2358 x 46 metro neurtzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baracoa aireportua

**Baracoa** Habanako mendebaldean dagoen Kubako aireportu militar bat da. Bertan dago Aireko Errejimendu Exekutiboa (RAE).

## Kanpo estekak
Jardines del Rey nazioarteko aireportua

**Jardines del Rey nazioarteko aireportua**, **Cayo Coco-ko nazioarteko aireportua** bezala ere ezagutzen dena, Kubako Cayo Coco harea-uhartean dagoen aireportu berri bat da. Kanadako eta Europako milaka bidaiari igarotzen dira aireportutik. Aireportua Cayo Guillermo eta Cayo Coco aldera doazen oporretako bidaiarientzat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustavo Rizo aireportua

**Gustavo Rizo Aireportua** Baracoa Kubako Guantanamo probintziako hiri bat zerbitzatzen duen aireportu nazionala da. Hiriaren iparraldean dago, gutxi gorabehera, hiriaren 2 km-ra iparraldean dago, eta bidaiarientzako pista eta terminala ditu. Habanatik Aerogaviota eta antzina Cubana de Aviación konpainietatik zetozen hegaldiak jasotzen ditu, eta 19,500 bidaiari baino gehiago hartu zituen 2013an.

## Historia 
Pista 2008ko martxoan kaltetu zen, Baracoan izandako uholdeetan, 5 metro baino gehiagoko olatuek hiria astindu zutenean.

## Instalazioak 
Gustavo Rizo aireportuak bidaiarientzako terminal bat eta hormigoizko pista bat ditu, 16/34, 1,850 bider 30 metro (6,070 bider 98 oin). Pistak ez du aireontziak gauez hartzeko behar den argiztapena.

## Estatistikak 
Gustavo Rizo aireportuak 19,524 bidaiari izan zituen 2013an, aurreko urteetako kopururik altuena. Aireportuko funtzionarioek Habanatik zetozen Aero Caribbean hegaldietan astean bizpahiru aldiz igo izanari egotzi zioten bidaiari kopuruaren igoera. Aireportuak ere aireontzien 377 mugimendu izan zituen 2013an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilore

**Bilore** xaboi eta garbigarri marka izan zen, Gipuzkoako Goierri eskualdean ekoizten zena. José Gregorio Arana Goikoetxeak sortu zuen enpresa 1897an, Ordizian, baina geroago fabrika Zaldibiara aldatu zen. 2003an itxi zen Zaldibiako lantegia, eta 2021ean eraitsi zuten.

## Historia 
José Gregorio Arana Goikoetxeak sortu zuen Bilore xaboi fabrika 1897an.  

Xaboiak, garbigarriak eta lurringintzako produktuak ekoizten zituen. Arlo horretan lider izatera iritsi zen Espainian, eta atzerrira ere anitz saltzen zuen. Urte hartan, 80,4 milioi euroko salmentak eta 4,3 milioi euroko galerak izan zituen. 

Emaitza ekonomiko txarren ondorioz, 2002an ordainketen etenaldia iragarri zuen, eta hurrengo urtean lantegiak itxi zituen. 2021ean Zaldibiako fabrika eraitsi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermanos Ameijeiras aireportua

**Hermanos Ameijeiras aireportua** ECASAren aireportu publiko bat da, Kubako Las Tunas hiritik 4 km ipar-ekialdera dagoena.  

1978ko apirilaren 9an hasi zen ofizialki aireportu zibil gisa funtzionatzen. 

## Informazioa 
Aireportua hiriaren kanpoaldean dago, Las Tunas hiriaren erdigune historikotik 4 kilometrora, ipar-ekialdera.

Aireportura Las Tunas - Manatí errepidetik iristen da.

## Historia 
Las Tunas hiriaren historia aeronautikoa XX. mendeko 40ko hamarkadan hasi zen, Manuel Colomeroren lursailean lurreratzeko eremu bat eraiki zenean. Colomerok 1947ko irailaren 10ean erregistratu zuen ofizialki pista hori.

1966. urtetik 2000. urtera arte, nekazaritza-hegazkinek erabili zituzten instalazioak. 1975etik 1990era arte, aeroklub batean ere aritu zen.

1978ko apirilaren 9an hegazkintza komertziala hasi zen jardunean, orduan “apirilaren 9a” deitu zioten aireportu.

Egungo aire-terminala 1988ko otsailaren 15ean inauguratu zen. Egun horretan, aireportuak "Hermanos Ameijeiras" izena hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andreína Goetz

**Andreina Katarina Goetz Blohm** (Sabana Handia, Bolivar, Venezuela, 1969ko irailaren 24a)  edertasun erregina eta modeloa da, 1990eko Miss Venezuela lehiaketaren irabazlea; Bolívar estatua ordezkatu zuen, XIX. mendean bere arbasoak Alemaniatik heldu ziren eskualdea.

## Bizitza 
### Familia eta ikasketak 
Klaus August Friedric Goetz Steinvorth (1938-2017) eta Emily Magdalena Blohm Schlüter (1943) alemaniarren ondorengoen alaba da. Caracaseko Academia *Mericin* egin zituen lehen mailako ikasketak, Windsorren (Connecticut) bigarren mailakoa eta Caracaseko Andrés Bello Unibertsitate Katolikoan ingeniaritza industriala. 

### Ibilbidea 
Betidanik izan da kirolaria, gimnasia olinpikoan dominak irabazi zituen eta boleibolean, atletismoan, tenisean, igeriketan eta jauzietan aritu zen. 15 urterekin, moda desfile batean parte hartzen ari zela, Osmel Sousak ikusi zuen eta Miss Venezuelan parte hartzera gonbidatu zuen. Gero, Miss Venezuela 1990 urtean lehiatu zen, eta hantxe irabazi zuen. Ondoren, bere herrialdea ordezkatu zuen Miss Unibertso 1990 urteko lehiaketan; bertan, atariko lehiako bigarren punturik altuena izan arren, Top 10eko zazpigarren postuan bukatu zuen.

## Bizitza pertsonala 
Miss Venezuelako koroa entregatu eta bi hilabetera, 1991 urteko abuztuaren 2an ezkondu zen; Nicolas Armando Vegas Chumaceirorekin (1967), Federico Vegasen lehengusua, Martin Jose Sanabriaren iloba tataranietoa eta Tomas Jose Sanabria Meleán eta Francisco Rodriguez del Toro e Isturizen ondorengoa. Gero, Bostonen finkatu ziren; graduondoko ikasketak Bostongo Unibertsitatean burutzeko, non *magna cum laude* graduatu zen 1994 urtean eta Venezuelara itzuli ziren. 2011 urtean, Wellesleyra (Massachusetts) joan zen bizitzera familiarekin, eta, gero, Venezuelara itzuli ziren. 

Bost seme-alaba izan zituzten: Andreína Cecilia, 1994ko ekainaren 17an Texasen jaioa, Sofia Magdalena; 1997ko martxoaren 26an Caracasen jaioa, Clara Federica; 2002ko urtarrilaren 23an Caracasen jaioa, Federico Ernesto; 2004ko irailaren 22an Floridan jaioa eta Joyce Elizabeth, 2007ko uztailaren 25ean Caracasen jaioa eta bi biloba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miss Venezuela lehiaketaren webgune ofiziala
* Miss Universo Webgune Ofiziala
* Miss Venezuela Aro Berria
Pepe O Ruso memoriala

**Pepe O Ruso memoriala** Galiziako aurredenboraldiko estropada da, Bueun jokatzen dena. José Novas Gutiérrez "Pepe O Ruso" Bueuko arraunketaren alde aritu izan zen pertsonaren omenez jokatzen da eta Club de Mar Bueuk antolatzen du.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
*¹ 2026ko ekitaldian azken bost partehartzaileak (teorian indartsuenak) atzerapenaz atera ziren eta ez zitzaien denbora egokitu.

### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Máximo Gómez aireportua

**Máximo Gómez Aireportua** Kubako Ciego de Ávila Probintziako eskualdeko aireportua da, Ciego de Ávila hiriari zerbitzua ematen diona.

## Historia 
Aireportuak Máximo Gómez izena du, Hamar Urteko Gerrako Jeneral Nagusia (1868–1878) eta Kubako Independentzia Gerran (1895–1898) Mambi armadako Buruzagi Jenerala. 

1990eko hamarkadan, batez ere Kanadatik zetozen hegaldiak hartzen zituen, Cayo Coco helmuga turistiko garrantzitsura zihoazen turistekin, probintziaren iparraldeko kostaldean. 

2002an Jardines del Rey nazioarteko aireportua eraiki zenetik, Maximo Gomez Aireportua Kubako beste probintzia batzuetatik bakarrik hegaldi nazionalak jasotzen hasi zen, batez ere Habanatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mano (herria)

**Mano** mendebaldeko Afrikako mandinga herria da, Liberian eta Ginean bizi dena. Liberiako Nimba konderriko eskualde menditsuan bizi da batez ere, Saint John ibaiaren inguruan. Manoak ere badaude Nzérékoré inguruan, hego-mendebaldeko Ginea eskualdean. Ginean 106.000 mano eta Liberian 400.000 daudela kalkulatu da.

Mano herriaren gaur egungo lurraldeetan finkatzea iparralderago dauden eskualdeetan hasi zen emigrazio luze baten ondorioa da. Beste talde batzuen setiotik ihes egiten zuten. Kpelleei aurre egin behar izan zieten, Nzérékoré inguruan, eta hegoalderago joan behar izan zuten. Azkenik, Liberian eta Ginean gaur egun duen kokapena XVII. eta XVIII. mendeen inguruan lortu zutela uste da.

Manoek erresistentzia aurkeztu zuten XX. mendearen hasieran, bai Liberiako ameriko-liberiarren asmo kolonizatzaileei, bai Gineako frantsesei.

Arrozean oinarritutako biziraupen-ekonomia dute, eta kafea eta kakahueteak landatzen dituzte helburu komertzialekin. Etxeko abeltzaintza eta ehiza ere egiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vaḷḷouta

**Vaḷḷouta**, , Espainiako iparraldeko kostaldeko Cuideiru udalerrian dagoen udalerri bat da, Asturias erkidegoan.

2022an 212 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Vaḷḷoutako geltokia
Vidíu lurmuturra

**Vidíu lurmuturra** edo **Vidio lurmuturra**, Espainiako iparraldeko kostaldeko Cuideiru udalerrian dagoen lurmutur bat da, Asturias erkidegoan. 

Rieguabaxu etxaldetik hurbil dago, Ouviñana parrokian.

Bertan Vidíuko itsasargia dago.
Vidíuko itsasargia

**Vidíuko itsasargia** edo **Vidioko itsasargia**, Vidíu lurmuturrean dago, Oviñana herrixkan, Cudillero udalerrian, Asturias.

1950 urtean inauguratua, gune harresitu batean dago beste bi eraikuntzekin batera, 100 metroko itsaslabar baten gainean. 25 itsas-miliako helmena du. Aire nabigaziorako balio dituen lau prisma ditu.

## Kanpo estekak 
* "Faros de la Costa Asturiana"
Ouviñana (Cuideiru)

**Ouviñana**, , Asturiasko Cudillero kontzejuan dagoen parrokia edo herrixka bat da. 553 biztanle ditu, eta 4,26km².
Iparraldean Bizkaiko golkoarekin du muga, ekialdean San Martin de Luiña parrokiarekin eta hegoaldean Soto de Luiñarekin.

Ouviñanako tokirik ezagunena Vidíuko itsasargia da, izen bereko Vidíu lurmuturran eraikita eta 100 metroko itsaslabarrez inguratuta. Hondartza ugari ere baditu: Vallina, el Sablon, el Gallo, el Gallin, Cueva, Peñadoria, Gradas, San Cidiellu, Maurieyu, Portiella, Puertochico eta Castrillon.

Itsasoko uraren erosioak kobazulo ugari sortu ditu itsaslabarretan, ezagunena faro azpian dagoena *la Iglesiona* (kupula itxura duelako) izanda.
Herriko eraikinik esanguratsuenak eliza, eskola, arrantzaleen kofradia, *Vivigo* auzoko kapera eta Vallina hondartza ondoko errotak dira.

Uztailaren hasieran *La jira* izeneko jaiak ospatzen dira eta abuztuko 15-17 egunetan San Roke herriko patroiaren jaiak. Garrantzi txikiko beste festak ere ospatzen dituzte, adibidez *antroxu* (edota inauteriak) eta Donibane gaua.

Ouviñana 3 auzok osatzen dute:
*Riego Abajo* (Rieguabaxo) 232 biztanle.
*Riego Arriba* (Rieguarriba) 224 biztanle.
*Vivigo* (Vivíu) 97 biztanle.

## Kanpo estekak
Eva Lisa Ljung

**Eva Lisa Larsdotter Ljung** (Malmö, Suedia, 1970eko uztailaren 13a) suediar-venezolar modelo ohia, diseinatzailea, publizista, higiezin-aholkularia eta edertasun erregina ohia da. 2000. urtean Mauricion ere nazionalizatu zen, 1989ko Miss Venezuela lehiaketa irabazi zuen eta 1989ko Miss Unibertso lehiaketarako hautagaietako bat izan zen.

18 urterekin, Lara Estatuaren ordezkaria izan zen 1989ko lehiaketa nazionalean. 28 hautagairen artean koroa lortu zuen.

## Bizitza 
Eva Lisa Malmön (Suedia) jaio zen, baina 1974 urtean, lau urte zituela, bere gurasoak (Lars Larsdotter eta Eva Ljung) Venezuelan kokatu ziren, Lara estatuko Barquisimeto hirian.

### Ibilbidea 
1989 urteko Miss Venezuelako koroa lortu zuen, urte horretako otsailaren 16an Caracaseko Poliedroaren kupulapean egin zen Venezuelako Edertasun Lehiaketa Gorenaren 37. edizioan.

Ljung 1989 urteko Miss Unibertsora joan zen, Cancúnen (Mexiko) egindakoara. Hamar finalaurrekoen artean sailkatu zen, eta zazpigarren postua lortu zuen.

Gero, 1989 urteko Miss Globoan parte hartu zuen, Foça Uharteetan (Turkia) egoitza izan zuen ekitaldian. Bertan lortu zuen lehen finalista postua eta aurreko urtean bere aurrekoak, Yajaira Verak  (Miss Venezuelak 1988 eta Miss Globo 1988) irabazi zuena, .

1990 urteeko otsailaren 1ean eman zion koroa bere oinordeko Andreina Goetz Blohm-i. Bere erreginaldia bukatzean, Venezuela eta Europa arteko modelatze lanetan jardun zuen eta gero Floridan, Ameriketako Estatu Batuetan, Port Louis, Mauricio eta Miami artean bizi izan da. 

#### Miss Venezuela 1989ko emaitzak 
* Miss Venezuela 1989 - Eva Lisa Ljung (Miss Lara)
* Miss World Venezuela 1989 - Fabiola Candosín (Miss Distrito Federal)
* Miss Venezuela Internacional 1989 - Carolina Omaña (Miss Nueva Esparta)
* Miss Wonderland Venezuela 1989 - Luicira Marcano (Miss Tachira)
* Miss Venezuela Latina 1989 - Heidi Gorrín (Miss Aragua)

##### Finalistak: 
* Lehenengoa - Michelle Chilberry (Miss Zulia)
* Bigarrena - Patricia Velásquez (Goajira Penintsula)
* Hirugarrena - Ericka Correia (Miss Mérida)
* Laugarrena - Meribel Suarez (Miss Yaracuy)
* Bosgarrena - Gladys Cardoso (Miss Anzoategi)

#### 1989ko Miss Unibertsoaren emaitzak 
* Miss Universo 1989 - Angela Visser (Miss Holanda)
* Lehen finalista - Louise Drevenstam (Miss Suedia)
* Bigarren Finalista - Gretchen Polhemus (Miss Estatu Batuak)
* Hirugarren Finalista - Joanna Gapinska (Miss Polonia)
* Laugarren Finalista - Adriana Abascal (Miss Mexiko)

##### Finalerdiak: 
* Andrea Stelzer (Miss Alemania)
* Eva Lisa Ljung (Miss Venezuela)
* Aasa Lövdahl (Miss Finlandia)
* Sandra Foster (Miss Jamaika)
* Macarena Mina (Miss Chile)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faéu

**Faéu**, , Espainiako iparraldeko kostaldeko Cuideiru udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 125 biztanle zituen.
Juan Gualberto Gómez aireportua

**Juan Gualberto Gómez aireportua**, **Varaderoko Aireportua** bezala ere ezaguna, Varadero hiriari zerbitzatzen dion nazioarteko aireportua da, Matanzas probintzian (Kuba). Herrialdeko operazio eta bidaiari kopuruagatik bigarren aireportu garrantzitsuena da, Habanan dagoen José Martí nazioarteko aireportuaren atzetik.

Zentro horretatik iristen eta abiatzen dira Varaderoko bainuetxea bisitatzen duten turisten % 70 baino gehiago. Izan ere, Varadero da Kubako eguzkiaren eta hondartzaren helmuga turistiko nagusia.

1989ko irailaren 25ean inauguratu zuen Fidel Castrok, Santa Martako Varadero aireportu zaharra ordezkatuz, orain Kawamako Aireportu bezala ezagutzen dena. 2011ko irailaren 10ean berrinauguratu zen, 35 000 000 000 USD-ko inbertsioa egin ondoren. Horri esker, aire-operazioak areagotu egingo dira, eta terminaletik iristen diren bidaiariek kalitate hobeagoko zerbitzua izango dute. Sistema automatizatuak dituzten 30 erakusmahai handitzea ere sartu zen inbertsioan. Immigrazio-kabinen kopurua nabarmen handitu da, eta beste lau karrusel (estera) gehitu dira herrialdera iristen den egongelan fakturatutako ekipajerako.

SUE ontziratze-aretoa (azken itxaronaldiko aretoa) zabaldu egin zen hegazkineratzeko igarobide berri bat handitu ondoren; gaur egun, ontziratzeko lau ate ditu.
Aireontziak aparkatzeko plataforma ere handitu egin zen: 31.000 metro koadro gehiago jarri ziren, eta aparkalekua, berriz, 9.100 metro koadro.
Operazioen ahalmena 2.200 bidaiarirainokoa da, eta terminalera iristen diren bidaiariak 25 minutuz egon daitezke bertan.

Hiru urteko epean berreskuratu behar da inbertsioa, eta aireportuko eragiketa-bolumenak bermatzen du hori.
Egungo inbertsioei esker, urtean bi milioi bidaiari prozesatu ahal izango ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* () Varaderoko aireportuaren webgunea
Piñera (Cuideiru)

**Piñera**, Espainiako iparraldeko kostaldeko Cuideiru udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 653 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* El Pitu–Piñera geltokia
Nuviana

**Nuviana** edo **Nuveana**, , Espainiako iparraldeko kostaldeko Cuideiru udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2023an 288 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Nuvianako geltokia
Pinar del Rioko aireportua

**Pinar del Rioko aireportua** Pinar del Rioko aireportua da, Pinar del Rioko probintziako hiriburua, Kuban.

## Instalazioak 
Aireportua itsas mailatik 40 metro gorago dago. 08/26 pista du, 1120x37 metroko asfaltozko azalera duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
N,N-dimetiltriptamina

**N,N-dimetiltriptamina** edo **DMT** konposatu organiko aromatikoa da C12H16N2 formula triptaminen klasekoa. Solido kristalinoa da.  Disolbagarria da uretan eta azido diluituetan.

DMTa produktu naturala da eta ugaztunetan zein landareetan aurki daiteke, normalean metabolito gisa. Metabolito sekundario gisa, *Mimosa tenuiflora*, *Diploterys cabrerana*, *Acacia apilinat*a eta *Psychotria viridis* landareetan egoten da, adibidez. *Mimosa tenuiflora*ren sustraiak eta *Diploterys cabrerana*ren hostoak Hego Amerikako, Boliviako eta Peruko Amazonian batez ere, medikuntza tradizionalean erabiltzen dira, batez ere xaman tankerako errituetan.

N,N-dimetiltriptamina haluzinogenoa da eta aisialdirako droga moduan hartzen errez edo injektatuz. Kontsumoa ilegala da herrialde askotan, AEBtan besteak beste.

## Erreferentziak
Orestes Acosta aireportua

**Orestes Acosta Aireportua** Holguin probintziako hiriari zerbitzua ematen dion eskualdeko aireportua da. **ECASAk** (Empresa Cubana de Aeropuertos y Servicios Aeroportuarios) kudeatzen du, eta Estatuarena da. Etxeko lanak eta distantzia laburrekoak egiteko instalazio zibila da, nazioarteko trafikorako baliabide handirik ez duena.

## Kokapena 
Aireportua Moa inguruan dago, Holguin probintziako izen bereko udalerriaren parte den hiri industriala. Koordenatu geografikoak **20°39′14″ N**, **74°55′20″ O** (20.65389 N, –74.92222 O) dira, eta itsas mailatik 5 m (16 ft) gora dago, gutxi gorabehera. UTC–5 ordu-eremukoa da (Kubako ordu estandarra). Eskualdeko beste aireportu batzuetatik nahiko hurbil dago, hala nola Gustavo Rizo aireportua (Baracoa), 54 km-ra, eta Frank País nazioarteko aireportua (Holguín), 146 km-ra.

## Eskualdearen historia eta testuingurua 
Moa Kubako hiririk gazteenetako bat da, 1939an sortua, mineral eta industria aberastasun handiko eremu batean kokatua. Aireportua azpiegitura estrategiko gisa sortu zen, instalazio industrial hori herrialdearen gainerakoarekin lotzeko. Hala ere, inaugurazioari edo denboran zehar izan duen garapenari buruzko xehetasun historiko espezifikoak ez daude oso dokumentatuta publikoki eskuragarri dauden iturrietan.

## Ezaugarriak eta azpiegiturak 
* **Lurreratzeko pista**: pista bakarra du, 07/25 izendatua, 1.860 m × 30 m-koa, asfaltatua. Zenbait txosten teknikok betun trinkotu edo antzeko gisa ere deskribatzen dute.
* **Goragunea**: itsas mailatik 5 m-ra (16 ft) dago.
* **Segurtasun-instalazioak eta eragiketen maiztasuna**: kontrol-dorreak espainieraz funtzionatzen du, A/G moduko maiztasunarekin 340.7 kHz-ean eta TWR maiztasunarekin 123.4 MHz-ean.
* **Terminala**: aireportuak bi mailako terminal bat du, instalazio administratiboekin, iritsiera- eta irteera-gelekin, dorrearen kontrolarekin, txartelak saltzeko bulegoarekin, karga-aretoarekin, aireontzietarako arrapalekin, bai eta desgaitasuna duten pertsonei arreta emateko erraztasunekin, zerbitzu medikoekin, karga-bulegoarekin eta aireko postarekin ere. Kalkuluen arabera, orduko 70 bidaiarirentzako lekua dago.
* **Argiztapena eta operazioa**: zenbait txostenek (simulazio-foroetan, adibidez) aipatzen dute pistak ez duela argiztapenik gaueko hegaldietarako, eta operazioak eguneko orduetara mugatzen direla. Hala ere, informazio hori ez dago ofizialki baieztatuta.

## Konektibitatea eta eragiketak 
Industria-azpiegitura handiko eskualdean dago Moa, eta haren aireportua, apala bada ere, funtsezko lotura-puntua da zenbait hirigune garrantzitsurekin, hala nola Holguinekin eta Habanarekin. Hala ere, Kubako beste udal-aireportu batzuek bezala, egungo egoera ekonomikoaren ondoriozko mugak ditu, eta horrek modernizatzea eta erabat aprobetxatzea eragozten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint Cloudeko elizbarrutia

**Saint Cloudeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1875eko otsailaren 12an ezarri zen Iparraldeko Minnesotako bikariotza apostoliko gisa eta 1889ko irailaren 22an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza St. Clouden dago. Egun apezpikua Patrick Neary da.

## Ordinarioak 
### Iparraldeko Minnesotako bikario apostolikoa 
* Rupert Seidenbusch (1875-1888)

### Saint Cloudeko apezpikuak 
* John Joseph Frederick Otto Zardetti (1889-1894)
* Martin Marty (1895-1896)
* James Trobec (1897-1914)
* Joseph Francis Busch (1915-1953)
* Peter William Bartholome (1953-1968)
* George Henry Speltz (1968-1987)
* Jerome Hanus (1987-1994)
* John Francis Kinney (1995-2013)
* Donald Joseph Kettler (2013-2022)
* Patrick Neary (2022-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Peter William Bartholome (1941-1953)
* George Henry Speltz (1966-1968)

## Apezpiku laguntzailea 
* James Steven Rausch (1973-1977)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sioux Fallseko elizbarrutia

**Sioux Fallseko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1879ko abuztuaren 12an ezarri zen Dakotako bikariotza apostoliko gisa eta 1889ko azaroaren 12an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Sioux Fallsen dago. Egun apezpikua Donald DeGrood da.

## Ordinarioak 
### Dakotako bikario apostolikoa 
* Martin Marty (1879-1889)

### Sioux Fallseko apezpikuak 
* Martin Marty (1889-1895)
* Thomas O'Gorman (1896-1921)
* Bernard Joseph Mahoney (1922-1939)
* William O. Brady (1939-1956)
* Lambert Anthony Hoch (1956-1978)
* Paul Vincent Dudley (1978-1995)
* Robert James Carlson (1995-2004)
* Paul J. Swain (2006-2019)
* Donald DeGrood (2019-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Robert James Carlson (1994-1995)

## Apezpiku laguntzailea 
* Paul Francis Anderson (1982-1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cayo Coco aireportua

**Cayo Coco**  Kubako Cayo Coco harea-uhartean zegoen aireportu bat izan zen, uharteko aireportu nagusia izan zena, 2002an ireki zen Jardines del Rey nazioarteko aireportuak ordezkatu zuen arte. Aireportuko pista zaharra Cayo Coco eta Cayo Guillermo lotzen zituen mendebalderantz zihoan autobidearen ibilbide berri gisa sartu zen, nahiz eta pistako marka eta errodaje-pista batzuk ikusgai egon. Aireportuko terminaleko eraikinak eta inguruko eremua El Baga Parke Naturala izeneko parke natural txiki gisa berreskuratu dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Winona-Rochesterko elizbarrutia

**Winona-Rochesterko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1889ko azaroaren 26an ezarri zen Winonako elizbarruti gisa eta 2018ko urtarrilaren 23an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Winonan dago. Egun apezpikua Robert Barron da.

## Ordinarioak 
### Winonako apezpikuak 
* Joseph Bernard Cotter (1889-1909)
* Patrick Richard Heffron (1910-1927)
* Francis Martin Kelly (1928-1949)
* Edward Aloysius Fitzgerald (1949-1969)
* Loras Joseph Watters (1969-1986)
* John George Vlazny (1987-1997)
* Bernard Joseph Harrington (1998-2009)
* John M. Quinn (2009-2018)

### Winona-Rochesterko apezpikuak 
* John M. Quinn (2018-2022)
* Robert Barron (2022-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Leo Binz (1942-1949)
* John M. Quinn (2008-2009)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Francis Martin Kelly (1926-1928)
* George Henry Speltz (1963-1966)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Cabrera aireportua

**Rafael Cabrera aireportua** Nueva Geronan dago, Kuban. Aireko terminal bat eta lurreratzeko eta aireratzeko bi pista ditu. Aire-terminalean kafetegi bat eta aukera anitzeko denda bat daude.

## Informazioa 
Aireportu honek Habanatik datozen 3 hegaldi jasotzen ditu egunero eta Cayo Largo del Surretik datozen 1 edo 3 hegaldi. Bertara mota guztietako bidaiariak iristen dira, bai nazioartekoak, bai estatukoak.

* Izena: Rafael Cabrera / MUNG / Nueva Gerona
* Erreferentzia gakoa: 3C
* Eragiketa mota: Nazionala
* Terminal-kop.: 1
* Suteen aurkako kategoria: 4
* Pista nagusiaren izendatzailea: 05/23
* Pista nagusiaren luzera: 2,500x45 m
* Bigarren mailako pistaren izendatzailea: 17/35
* Bigarren mailako pistaren luzera: 1,623x30 m

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sancti Spíritus aireportua

**Sancti Spíritus aireportua** Sancti Spíritus hiriari zerbitzua ematen dion aireportua da.

## Instalazioak 
Aireportua itsas mailatik 90 m-ra dago. 03/21 izendatutako pista dauka, 1801 x 29 m neurtzen dituen asfaltozko azalerarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Gola (herria)

**Gola** mendebaldeko Afrikako herria da, Liberian eta Sierra Leonan bizi dena. Golera ama-hizkuntza duen herri hau Mano eta Lofa ibaien haranetan bizi da, Liberiako ipar-mendebaldean, eta baita ondoko lurretan ere, Sierra Leonako ipar-ekialdean.

Egungo Boli Kostatik datoz, nondik hainbat etapatan heldu ziren. Behin egungo Liberian, mendeek iparraldera bota zituzten. Ez dago akordiorik emigrazio hori gertatu zen une historikoari buruz. Ikerketa batzuek XII. mendean kokatzen dute, beste batzuek XIII. mendearen amaieran, XIV. mendearen hasieran eta, azkenik, beranduago gertatu zela diotenek, XV. mendean zehar.

XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, kolono amerikar-liberiarrekiko aurkako jarrera izan zuten. Lurralde-klanetan antolatzen dira. Nekazariak dira eta mendiko arroza da euren produktu nagusia. Poro eta sande elkarte sekretuetan parte hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muros (Murós de Nalón)

**Muros**, Espainiako iparraldeko kostaldeko Muros de Nalón udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2020an 1.370 biztanle zituen.
San Antonioko artxidiozesia

**San Antonioko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1874ko abuztuaren 28an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1926ko abuztuaren 3an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza San Antonion dago. Egun artzapezpikua Gustavo García Siller da.

## Ordinarioak 
### San Antonioko apezpikuak 
* Anthony Dominic Pellicer (1874-1880)
* John Neraz (1881-1894)
* John Anthony Forest (1895-1911)
* John Shaw (1911-1918)
* Arthur Jerome Drossaerts (1918-1926)

### San Antonioko artzapezpikuak 
* Arthur Jerome Drossaerts (1926-1940)
* Robert Emmet Lucey (1941-1969)
* Francis James Furey (1969-1979)
* Patrick Flores (1979-2004)
* José Horacio Gómez (2004-2010)
* Gustavo García Siller (2010-)

## Apezpiku lagunkidea 
* John Shaw (1910-1911)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Stephen Aloysius Leven (1955-1969)
* Patrick Flores (1970-1978)
* Hugo Mark Gerbermann (1975-1982)
* Raymundo Joseph Peña (1976-1980)
* Charles Victor Grahmann (1981-1982)
* Ricardo Ramirez (1981-1982)
* Bernard Ferdinand Popp (1983-1993)
* Edmond Carmody (1988-1992)
* Joseph Anthony Galante (1992-1994)
* John Yanta (1994-1997)
* Thomas Flanagan (1998-2005)
* Patrick Zurek (1998-2008)
* Oscar Cantú (2008-2013)
* Michael Joseph Boulette (2017-2025)
* Gary W. Janak (2021-)
* Arturo Cepeda (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arangu (Pravia)

**Arangu**, , Espainiako iparraldeko kostaldeko Pravia udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2020an 230 biztanle zituen.
Folgueras (Pravia)

**Folgueras**, Espainiako iparraldeko kostaldeko Pravia udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 156 biztanle zituen.
Lluerces

**Lluerces**, , Espainiako iparraldeko kostaldeko Courias parrokian dagoen herrixka bat da, Asturias erkidegoko Pravia udalerrian.

2009an 36 biztanle zituen. Pravia herrigunetik 9 kilometrora dago.
Sukralosa

**Sukralosa** konposatu organikoa da C12H19Cl3O8 formula duena, disakarido sintetikoen klasekoa. Bere osagaiak *4-kloro-4-desoxigalaktosa* eta *1,6-dikloro-1,6-didesoxifruktosa* dira. Solido kristalino zuria da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta metanoletan.

## Sintesia 
Sukralosa sakarosaren klorazio selektiboaren bidez sintetizatzen da, hiru hidroxilo talde espezifiko kloro-atomoekin ordezkatzen dituen urrats anitzeko erreakziobide bati jarraituz. Klorazio hori alkohol primarioetako bat ester gisa (azetatoa edo bentzoatoa) selektiboki babestuz lortzen da; ondoren, klorazioa lortzen da agente kloratzaile bat baino gehiagorekin, geratzen diren bi alkohol primarioak eta  alkohol sekundarioetako bat ordezteko, eta, ondoren, esterraren hidrolisi bidez disakaridoa lortzen da.

## Erabilera 
Sukralosa elikagaigintzan edulkoratzaile gisa azukrea ordezkatzeko baliatzen da. Sukrosa baino 600 bider gozoagoa da, ez du nutrizio-baliorik, ez du kaloriarik eransten, txantxarrak ez ditu sortzen eta digestio-aparatuan zehar metabolizatua izan gabe pasatzen da. Halaber, diabetikoek hartzeko modukoa da.

Europar Batasunean E955 kodea du.

## Ingurugiro-eragina 
Giza gorputzak sukralosa metabolizatzen ez duenez, aldatu gabe gernuaren bidez estolderietara ailegatzen da eta hortik hondakin-urak tratatzeko plantetara.. Ohiko araztegiek eta hondakin-urak tratatzeko prozesuek ez dute ezabatzen eta, ondorioz, ingurugirora bere horretan isurtzen da. Ingurugiroan oso poliki degradatzen denez, bertan metatzea eta arazoak sortzeak kezka piztu du.

## Erreferentziak
Timol

**Timola** edo **2-isopropil-5-meillfenola** konposatu organiko aromatikoa da C10H14O formula duena fenolen klasekoa. Karbakrolaren egitura-isomeroa da. Solido kristalinoa da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta metanoletan. Narritagarria da.

Timola produktu naturala da eta hainbat landaretan aurkitzen da, hala nola ezkaian (*Thymus vulgaris*) eta oreganoan (*Origanum majorana*). Timola ezkaiaren aromaren erantzulea da.

## Sintesia 
Timola ezkaitik erauz daiteke, baina hainbat metodo sintetiko ere badaude. Orto-kresola propenoz tratatuta sintetiza daiteke, adibidez. Isopropil kloruroa ere balia daiteke alkilatzaile gisa.

CH3C6H4OH + CH2=CHCH3 -> ((CH3)2CH)CH3C6H3OH

## Erabilera 
Timola kosmetiko batzuetan perfume moduan usatzen da. Timola barroa akaroa arrakastaz kontrolatzeko eta hartzidura eta lizuna haztea saihesteko erabili da erlauntzetan. Timola azkar degradatzen den eta irauten ez duen pestizida gisa ere erabiltzen da. Timola desinfektatzaile mediko gisa eta helburu orokorreko desinfektatzaile gisa ere erabil daiteke.

## Erreferentziak
Amarilloko elizbarrutia

**Amarilloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1926ko abuztuaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Amarillon dago.

## Ordinarioak 
* Rudolph Gerken (1926-1933)
* Robert Emmet Lucey (1934-1941)
* Laurence Julius FitzSimon (1941-1958)
* John Louis Morkovsky (1958-1963)
* Lawrence Michael De Falco (1963-1979)
* Leroy Matthiesen (1980-1997)
* John Yanta (1997-2008)
* Patrick Zurek (2008-2026)
** Aulki hutsa (2026-)

## Apezpiku laguntzailea 
* John Louis Morkovsky (1955-1958)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sotu'l Barcu

'''Sotu'l Barcu''', , Asturiasko (Espainia) iparraldean eta kostaldean dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Giputzuri

**Gipuzuri** Iruraitz-Gaunako herri hustu bat da, gaur egungo Jauregi kontzejuaren parte, Araban.

## Toponimia 
Beste izen batzuekin agertu da dokumentuetan: Guipuiziri,​ Guipusturi,​ Guipusuri,​ Guipuszuri,​ Guiputxuri​ eat Guipuzturi.

## Historia 
1428ko Gasteizko udal aktetan agertzen da izen hori duen kofradia bat. 1638an herria ere agertzen da, baina ez dakigu noiz hustu zen. Gaur egun Giputzuriko Santa Isabel baseliza dago behinola herria egon zen lurretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sotu (Sotu'l Barcu)

**Sotu**, , Espainiako iparraldeko Sotu'l Barcu udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2020an 1.514 biztanle zituen.
Diane de Guldencrone

**Diane de Guldencrone** (jaiotzez **Diane Marguerite Gabrielle Victoire Clémence de Gobineau**; Paris, 1848ko irailaren 13a – Erroma, 1930eko abenduaren 1a) frantziar historialari eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Diane Marguerite Gabrielle Victoire Clémence de Gobineau Parisen jaio zen, Arthur de Gobineau (1816-1882) diplomazialari, politikari eta idazlearen eta Clémence Monneroten (1816-1911) alaba zaharrena. Bost seme-alaba izan zituzten: Wilhelm (1867-1878), Arthur (1869-1895), Clémence (1872-1891), Christian (1874-1875) eta Marie (1876-1890), guztiak ama baino lehen hil zirenak.

Diane de Guldencronek bi liburu idatzi zituen: bata Erdi Aroko Greziaren historiari buruzkoa zen eta bestea, berriz, Bizantziar Italiaren historiari buruzkoa. Erroman hil zen 1930ean.

## Lanak 
* ''L'Achaïe féodale : étude sur le Moyen Âge en Grèce (1205-1456)*. Paris: Ernest Leroux. 1886.
* *L'Italie byzantine : étude sur le haut Moyen Âge (400-1050)''. Paris: Ernest Leroux. 1914.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Last Wagon (1956ko filma)

***The Last Wagon***, , 1956ko Delmer Daves estatubatuarrak zuzendutako western film bat da. Richard Widmark, Felicia Farr, Susan Kohner, Tommy Rettig eta Stephanie Griffin aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1878, Arizona, Mendebalde Urruna, Comanche Tod (Richard Widmark) deritzon preso iheslari baten laguntzaz zalgurdietan zihoazten eta apatxeen erasoa jasan duen kolono talde bateko zenbait kidek bizirautea lortuko dute. 

Une honetatik aurrera bizirik iraun duten kolono gutxi horien bizitzak bere bizitzaren zatirik handiena komantxeen artean bizi izan den eta Legeak hiru erailketengatik bilatzen duen Comanche Toden esku egongo dira.

## Aktoreak 
* Richard Widmark: Komantxe Jonathan Todd 
* Felicia Farr: Jenny 
* Susan Kohner: Jolie Normand 
* Tommy Rettig: Billy
* Stephanie Griffin: Valinda Normand
* Ray Stricklyn: Clint
* Nick Adams: Ridge
* Carl Benton Reid: Howard jenerala
* Douglas Kennedy: Normand kolonela
* George Mathews: Bull Harper sheriffa
* James Drury: Kelly tenientea
* Ken Clark: Sarjentua

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Castiello Bernueces

'''''', Espainiako iparraldeko Gijón hirian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 1.234 biztanle zituen.
Veriña

'''''', Espainiako iparraldeko Gijón hirian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2022an 680 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Veriñako geltokia
Ranón

'''''', Espainiako iparraldeko Sotu'l Barcu udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2024an 1.589 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* San Ranongo geltokia
Brasilgo keinu hizkuntza

**Brasilgo keinu hizkuntza** (, ***Libras***) Brasilgo hiriguneetako gorrek erabiltzen duten keinu hizkuntza da. Ondo finkatutako hizkuntza bat da eta aitorpen ofiziala du.

## Sailkapena 
thumb|Esku alfabeto brasildarra.
Brasilgo keinu hizkuntza ez da portugesez komunikatzeko erabiltzen den keinu modu bat, hizkuntza bereizi bat baizik, keinuak, aurpegiko adierazpena eta gorputz hizkuntza konbinatzen dituena. Berezko gramatika dauka, portugesaren gramatikatik desberdina dena.

Henri Wittmann hizkuntzalariaren arabera, Brasilgo keinu hizkuntza bakartua da, baina beste hizkuntza batzuen eragina izan du, hala nola Portugalgo eta Frantziako keinu hizkuntzena. Esku bakarreko alfabeto daktilologikoa erabiltzen du, esku alfabeto frantsesaren antzekoa.

## Aitorpena eta estatusa 
2002ko apirilaren 24an, Brasilgo Kongresu Nazionalak zeinu hizkuntzaren aldeko lege bat onartu zuen. Hizkuntza horren garrantzia aitortuz, apirilaren 24a Brasilgo Keinu Hizkuntzaren Egun Nazional izendatu da.

2002az geroztik nazio mailan aitortua izateaz gain, Curitiban, Ouro Preton, Salvador da Bahian, Rondônian eta Mato Grosson. Rio de Janeiron, eskola curriculumaren parte da. Hala ere, Brasilgo keinu hizkuntza ez da «herrialdeko bigarren hizkuntza ofiziala» eta, legearen arabera, ez du portugesaren idatzizko forma ordezkatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Calzada (Gijón)

**La Calzada**, Espainiako iparraldeko Gijón hiriko suzo bat da, Asturias erkidegoan.

2018an 24.866 biztanle zituen.
Portugalgo keinu hizkuntza

[thumb|[Esku alfabeto portugesa (ezkerrean) eta suediarra (eskuinean).]]
**Portugalgo keinu hizkuntza** () Portugalgo gorrek erabiltzen duten keinu hizkuntza da, Portugalgo Konstituzioan aitortua. Suediako keinu hizkuntzaren eragin handia izan du, Pär Aron Borg hezitzaile suediarrak Lisboan sortutako gorren eskola baten bidez.

Portugalgo keinu hizkuntza da Cabo Verdeko keinu hizkuntzaren oinarria, eta Ginea Bissauko keinu hizkuntzan ere eragina izan du. Iturri batzuen arabera, Angolan ere erabili izan da.

## Historia 
Portugalgo keinu hizkuntzak Suediako keinu hizkuntzan du jatorria, XIX. mendean Joanes VI.a erregeak Pär Aron Borg hezitzaile suediarra Portugalera deitu baitzuen gorren hezkuntzarako eskola bat sortzeko. 1823an sortu zen gorrentzako lehen eskola Portugalen. Keinu asko Suediako keinu hizkuntzatik Portugalgo keinu hizkuntzara mailegatu ziren arren, bi hizkuntzek modu autonomoan eboluzionatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ciares

'''''', , Espainiako iparraldeko Gijón hiriko suzo bat da, Asturias erkidegoan.

2018an 16.011 biztanle zituen.
Xove (Gijón)

**Xove**, , Espainiako iparraldeko Gijón hiriko suzo bat da, Asturias erkidegoan.

2018an 3.303 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Xoveko geltokia
Korritze amaigabea

[alt=A photo of a person's hand while scrolling through news on smartphone|thumb|Pertsona bat [Telefono adimendun|smartphone bateko albisteak korritzen]]
Korritze amaigabea web diseinuko baliabide bat da, non eduki berria etengabe gehitzen den orriaren behealdean dinamikoki, erabiltzaileak beherantz egiten duen bitartean, eta horrek betiko mugitzeko itxurazko gaitasuna dakar. Orrialde finkoetan ez bezala, non materiala orri diskretuetan banatzen den korritze amaigabean hurrengo orria automatikoki kargatzen da uneko orrialdearen behealdera mugitzean.

## Historia 
2019an, Aza Raskin-ek, korritze amaigabearen teknika asmatu zuenak, damua adierazi zuen asmakizunagatik, esanez 'ez zituela ondorioak aurreikusi', eta honela deskribatu zuen: 'Erabiltzaile bati laguntzera soilik ez, baizik eta nahita online mantentzeko diseinatutako lehen produktuetako bat, ahalik eta denbora gehienean'.

Erabilgarritasunari buruzko ikerketek iradokitzen dute korritze amaigabeak irisgarritasun-arazo bat izan dezakeela.

Amaiera falta, ezin gelditzea telefono adimendunen eta sare sozialen adikziora iristeko bide gisa deskribatu da.

## Erreferentziak
Errusiako keinu hizkuntza

**Errusiako keinu hizkuntza** () Errusiako gorrek erabiltzen duten keinu hizkuntza da.

## Historia 
Errusiako gorrentzako lehen eskola 1806an sortu zen San Petersburgotik gertu. Uste da Errusiako keinu hizkuntza Frantziako keinu hizkuntzaren familiakoa dela, lehen bi keinu hizkuntzako irakasleak Frantziatik eta Austriatik etorri baitziren.

Israelen hainbat hiztun izateaz gain, ikertzaileek ez dakite ziur Errusiako keinu hizkuntza Errusiatik kanpo erabiltzen den, baina baliteke Ukrainan, Bielorrusian edo Tajikistanen ere erabiltzea.

## Egoera soziolinguistikoa 
Errusiako gor gehienak gor ez diren gurasoengandik jaiotzen dira eta, beraz, ez dute keinu hizkuntza jaiotzetik ikasteko aukerarik. Errusiako keinu hizkuntzaren eta idatzizko edo ahozko errusieraren arteko elebitasuna oso ohikoa da.

Errusiako keinu hizkuntzaz gain, keinu-errusiera deiturikoa ere badago, errusierazko hitz-ordena zehatz-mehatz jarraitzen duen komunikazio modu artifiziala. Keinu-errusierak Errusiako keinu hizkuntzak baino estatus sozial altuagoa du, alfabetatzearekin eta goi-mailako hezkuntzarekin duen loturagatik. Estatus altuago hau hezkuntza-politikei zor zaie, hala nola, gorren eskoletako irakasleek keinu-errusiera ia esklusiboki erabiltzeari. Errusiako keinu hizkuntzaren erabiltzaile gor askok beren hizkuntza gramatikarik gabeko jargoi gisa ikusten dute. Hori dela eta, Errusiako keinu hizkuntzak bere hiztegian eta zenbait egitura sintaktikotan ahozko errusieraren eragin handia izan du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Natahoyo

**El Natahoyo**, **El Nataoyo** edo **El Lataoyo**, Espainiako iparraldeko Gijón hiriko suzo bat da, Asturias erkidegoan.

2018an 15.191 biztanle zituen.
Madagaskarko keinu hizkuntza

**Madagaskarko keinu hizkuntza** (, ***TT***, ) Madagaskarko gorrek eta entzumen urritasuna duten pertsonek erabiltzen duten keinu hizkuntza da. 170.000 madagaskartar inguru (herrialdeko biztanleriaren % 1) gorrak dira. Madagaskarko keinu hizkuntza Norvegiako keinu hizkuntzaren antzekoa da, herrialdeko gorrentzako lehen eskola Madagaskarko Eliza Luterotarrak sortu baitzuen 1960an, hainbat norvegiarren laguntzarekin. Hala ere, Madagaskarko keinu ugari ez dirudi zerikusirik duten Norvegiako keinu parekoekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cabral (Vigo)

**Santa Mariña de Cabral**, Espainiako ipar-mendebaldeko Vigo hiriko parrokia bat da, Galizia erkidegoan.

2022an 56.684 biztanle zituen.
Nuevo Roces

'''''', Espainiako iparraldeko Gijón hiriko suzo bat da, Asturias erkidegoan.

2021ean 5.556 biztanle zituen.
Jerónimo Aznar

**Jerónimo Aznar** ( ? - ), elizgizon, eta Calahorrako katedraleko anoatzaile () bat izan zen 1228tik aurrera eta Calahorrako eta La Calzada-Logroñoko elizbarrutiko gotzaina izan zen 1238. urtetik hil zen arte. 

1257. urtean euskal toponimiaren ikerketarako oso garrantzitsua den karta bat idatzi zuen.

## *Rationarius* 
eko barneko aldeko argazkia.]]
*Rationarius*a izateak "anoa banatzen duena" edo "anoa administratzen duena" esan nahi zuen. Erdi Aroan eta Aro Modernoan zehar hedatu zen *rationarius* kargua, eta konnotazio espezifikoak hartu zituen elizaren esparruan. Hasiera batean, anoak *banatzeaz *arduratzen zen edozein pertsonari buruz *rationarius* zela esaten zen; testuinguru militarrean, monastikoan edo zibilean. Hala ere, denborarekin, terminoa batez ere katedral edo kolegiata batean "anoa" edo prebenda bat *jasotzen* zuten kleroko kideekin lotu zen.

*Rationarius* hori "anoa banatzaile" izatetik "anoa jasotzaile" izatera aldatu zuen esanahia. Anoa erdia jasotzen zutenak ere bazeuden. Orotariko Euskal Hiztegiak "ogi-erdiko" terminoa jasotzen du, anoaren erdia jasotzen zutenekin erabiltzen zena, bigarren mailako prebendak zituztenak, nonbait.

## Euskal toponimia 
Euskal Herriko hegoaldeko Erdi Aroko toponimiaz ikertzen eta onomastika gaiaz dibulgazioa egiten dutenek askotan aipatzen dute 1257. urteko Jerónimo Aznarren karta. EODAn dokumenturik aipatuenetariko bat da. Dokumentu horretan Calahorrako eta La Calzada-Logroñoko elizbarrutiko gotzainak Arabako herri askoren izenak aipatzen ditu. Izen horietako batzuk Donemiliagako goldean (1025) aipatutako izenen aldaerak dira, edo aldaerak baino, izenen errepikapenak. Beste batzuetan, aldiz, Jerónimo Aznarrek aipatzen dituen Arabako herri izen batzuk lehen aldiz dokumentatzen dira 1257ko data horretan. Jerónimo Aznarrek idatzitako dokumentu hori XIII. mendeko Hego Euskal Herriko toponimia ezagutzeko dokumenturik aberatsena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coia (Vigo)

**San Martiño de Coia**, Espainiako ipar-mendebaldeko Vigo hiriko parrokia bat da, Galizia erkidegoan.

2020an 28.903 biztanle zituen.
San Paio (Vigo)

**San Paio de Fóra**, Espainiako ipar-mendebaldeko Vigo hiriko parrokia bat da, Galizia erkidegoan. Candeán, Lavadores, San Xoán do Monte, Teis eta Vigo hiriarekin egiten du muga, eta Vigo-Lavadores elizbarrutiaren parte da. Bi gune populatu ditu: O Casal eta San Paio. 

## Kanpo estekak
Riberas

'''''', Espainiako iparraldeko Sotu'l Barcu udalerrian dagoen parrokia bat da, Asturias erkidegoan.

2020an 331 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Riberasko geltokia
Bishesh Huirem

**Bishesh Huirem** indiar aktorea eta modeloa da, Manipurko meitei etniakoa. Miss International Queen edertasun-lehiaketan, 2017ko edizioan, India ordezkatu zuen lehen modeloa izateagatik ezaguna da. Lok Sabha legebiltzarrerako hauteskundeetan estatu-ikono izendatu zuten lehenengo indiar transgeneroa izan zen. 2022an Manipur Estatuko Zinema Sarien 14. edizioan aktore onenaren saria irabazi zuen, sari hori irabazi zuen lehen transgeneroa izanik.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portuarios

'''''', Espainiako iparraldeko Gijón hiriko auzo bat da, Asturias erkidegoan. 

Xove parrokian dago eta XX. mendearen erdialdera Gijóngo portuko langileei ostatu emateko eraiki zen.