open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ainhoa Tirapu

**Ainhoa Tirapu de Goñi** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1984ko irailaren 4a) futbolaria da. Atezain jokatu du. Soiltasuna eta seriotasuna izan dira Tirapuren ezaugarri nagusiak ate azpian, bere taldekideei ziurtasuna emanez.

## Biografia 
Kimikan lizentziaduna da eta Toxikologian Masterra du.

Futbolean, hamar urte zituela hasi zen Barañaingo Lagunak areto-futbol taldean.
Badajozko Puebla taldean denboraldi bat egin eta gero, 20 urte zituela, 2005-2006ko denboraldian ailegatu zen Athletic-era. Bertan hamabost denboraldi egin ondoren, 2020an agurra eman zion bere karrerari. Futbolari gisa 358 partida ofizial jokatu zituen Espainiako selekzioarekin 46 partida 2015era arte, 2013ko Eurokopa eta 2015eko Munduko Txapelketa.

## Kirol ibilbidea 
* Lagunak (2004-2005)
* Puebla (2004-2005)
* Athletic Club (2005-)

### Palmaresa 
* 2006-07ko Superliga

* Athletic Clubekin partida gehien jokatu duten 10 nesken artean dago (2020-04-03)

## Liburuak 
### Autobiografiak 
* *Bizitza eskukadaka* (2019). Miren Rubio Iturria kazetariaren laguntzaz idatzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ainhoa Tirapu de Goñi
* Ainhoa Tirapuri elkarrizketa BERRIA egunkarian (2020.04.30) "Denboraldi-aurrean erabaki nuen hau zela nire azken sasoia"
Vanessa Rodríguez

**Vanessa Rodríguez Vega** (Barakaldo, Bizkaia, 1979ko azaroaren 29a - ) futbolaria da. Atzelari postuan jokatzen du.

## Kirol ibilbidea 
* Leioa (2001-2002)
* Athletic Club (2002-)

### Palmaresa 
* 2002-03ko Superliga
* 2003-04ko Superliga
* 2004-05ko Superliga
* 2006-07ko Superliga

## Kanpo loturak 
*  Vanessa Rodríguez Vega
Marta Moreno

**Marta Moreno Remírez** (Iruñea, Nafarroa, 1982ko abenduaren 18a - ) futbolaria da. Atzelari postuan jokatzen du.

## Kirol ibilbidea 
* Lagunak (1999-2004)
* Athletic Club (2004-)

### Palmaresa 
* 2004-05eko Superliga
* 2006-07ko Superliga

## Kanpo loturak 
*  Marta Moreno Remírez
Alájar

**Alájar** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 574 m-ko altueran eta Huelvatik 112 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 811 biztanle zituen 41 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Alosno

**Alosno** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 183 m-ko altueran eta Huelvatik 43 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 4.409 biztanle zituen 193 km²-tan banaturik.

## Alosnotar ezagunak 
* Pedro Carrasco (Boxeolaria): (1943-2001)
* Paco Toronjo (Flamenko-abeslaria): (1928-1998)

## Kanpo estekak 
*  Alosnoko udalaren webgunea
Diego Lizarrakoa

**Diego Ballestero de San Cristóbal y Cruzat**, ezagunago frai **Diego Lizarrakoa** edo **Didacus Stellae** (Lizarra, 1524ko apirilaren 13 &ndash; Salamanca, 1578), elizgizon frantziskotar, teologo eta idazle aszetiko nafarra zen.

## Biografia 
Frantzisko Xabierkoaren loba, Okzitaniako Tolosan eta Salamancako Unibertsitatean ikasi zuen, non greziera eta hebreera menperatu zituen. Portugalen eman zituen urte asko eta Filipe II.a Espainiakoak teologo izendatu zuen. Bere Lukasen Ebanjelioaren *Enarrationes* Inkisizioarekin arazoak sortu zituen.

## Liburuak 
* *Tratado de la vida, loores y excelencias del glorioso apóstol y bienaventurado evangelista san Juan* (Lisboa 1554).
* *Tratado de la vanidad del mundo dividido en tres libros* (Toledo, 1562).
* *Cien meditaciones devotisimas del amor de Dios* (Salamanca, 1576)
* *Modus concionandi* (Salamanca, 1576).

## Bibliografia 
*  Bujando, Jésus M. de: *Diego de Estella*. Erroma: Iglesia Nat. Esp., 1971.
*  Sagües Azcona, Pío: *Fray Diego de Estella*. Madrid: Inst. F. Suarez, 1980.
Aracena

**Aracena** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 732 m-ko altueran eta Huelvatik 106 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 7.351 biztanle zituen 184 km²-tan banaturik.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:610 height:350
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:10000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:1996 text:1996
  bar:1998 text:1998
  bar:1999 text:1999
  bar:2000 text:2000
  bar:2001 text:2001
  bar:2002 text:2002
  bar:2003 text:2003
  bar:2005 text:2005
  bar:2011 text:2011

PlotData=
  color:barra width:20 align:center
   	   	 
  bar:1900 from:0 till: 6281
  bar:1910 from:0 till: 6454
  bar:1920 from:0 till: 6618
  bar:1930 from:0 till: 7320
  bar:1940 from:0 till: 7737
  bar:1950 from:0 till: 8074
  bar:1960 from:0 till: 7643
  bar:1970 from:0 till: 6804
  bar:1981 from:0 till: 6328
  bar:1991 from:0 till: 6739
  bar:1996 from:0 till: 6708
  bar:1998 from:0 till: 6683
  bar:1999 from:0 till: 6672
  bar:2000 from:0 till: 6756
  bar:2001 from:0 till: 6672
  bar:2002 from:0 till: 6720
  bar:2003 from:0 till: 6939
  bar:2005 from:0 till: 7152
  bar:2011 from:0 till: 7812

PlotData=

  bar:1900 at: 6281 fontsize:S text: 6.281 shift:(0,5)
  bar:1910 at: 6454 fontsize:S text: 6.454 shift:(0,5)
  bar:1920 at: 6618 fontsize:S text: 6.618 shift:(0,5)
  bar:1930 at: 7320 fontsize:S text: 7.320 shift:(0,5)
  bar:1940 at: 7737 fontsize:S text: 7.737 shift:(0,5)
  bar:1950 at: 8074 fontsize:S text: 8.074 shift:(0,5)
  bar:1960 at: 7643 fontsize:S text: 7.643 shift:(0,5)
  bar:1970 at: 6804 fontsize:S text: 6.804 shift:(0,5)
  bar:1981 at: 6328 fontsize:S text: 6.328 shift:(0,5)
  bar:1991 at: 6739 fontsize:S text: 6.739 shift:(0,5)
  bar:1996 at: 6708 fontsize:S text: 6.708 shift:(0,5)
  bar:1998 at: 6683 fontsize:S text: 6.683 shift:(0,5)
  bar:1999 at: 6672 fontsize:S text: 6.672 shift:(0,5)
  bar:2000 at: 6756 fontsize:S text: 6.756 shift:(0,5)
  bar:2001 at: 6672 fontsize:S text: 6.672 shift:(0,5)
  bar:2002 at: 6720 fontsize:S text: 6.720 shift:(0,5)
  bar:2003 at: 6939 fontsize:S text: 6.939 shift:(0,5)
  bar:2005 at: 7152 fontsize:S text: 7.152 shift:(0,5)
  bar:2011 at: 7812 fontsize:S text: 7.812 shift:(0,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria Instituto Nacional de Estadistica de España

## Ikus, gainera 
* Huelvako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Aracenako udalaren webgunea
Aroche

**Aroche** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 420 m-ko altueran eta Huelvatik 135 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 3.306 biztanle zituen 499 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*  Arocheko udalaren webgunea
Joaquin Martinez de Zuñiga

**Joaquin Martinez de Zuñiga eta Diaz de Ilarraza** (Aguilar Kodeskoa, 1760ko ekainaren 16 &ndash; Manila, 1818ko martxoaren 7) elizgizon eta historialari nafarra zen.

## Biografia 
1779an Valladoliden agostinotar bihurtu zen. Gero Mexikon eta Filipinetan egon zen, non Inkisiziorako egin zuen lan.

## Lanak 
* *Historia de las Islas Filipinas* (Sampaloc 1803).
* *Estadismo de las Islas Filipinas, o mis viajes por este país* (1893an editatua).
* *Historia y Novena de la Virgen del Buen Suceso*.
Ayamonte

**Ayamonte** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 63 m-ko garaieran eta Huelvatik 52 km-ra kokaturik, 2007ko datuen arabera 19.380 biztanle zituen 142 km²-tan banaturik. Turismogune ezaguna da eta, industria horretan, Isla Canela nabarmentzen da.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:610 height:350
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:21000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:1996 text:1996
  bar:1998 text:1998
  bar:1999 text:1999
  bar:2000 text:2000
  bar:2001 text:2001
  bar:2002 text:2002
  bar:2003 text:2003
  bar:2005 text:2005
  bar:2011 text:2011

PlotData=
  color:barra width:20 align:center
   	   	 
  bar:1900 from:0 till: 7530
  bar:1910 from:0 till: 9471
  bar:1920 from:0 till: 13207
  bar:1930 from:0 till: 13769
  bar:1940 from:0 till: 12136
  bar:1950 from:0 till: 12124
  bar:1960 from:0 till: 13230
  bar:1970 from:0 till: 13099
  bar:1981 from:0 till: 16216
  bar:1991 from:0 till: 14937
  bar:1996 from:0 till: 17566
  bar:1998 from:0 till: 16891
  bar:1999 from:0 till: 16980
  bar:2000 from:0 till: 16939
  bar:2001 from:0 till: 17084
  bar:2002 from:0 till: 17292
  bar:2003 from:0 till: 17402
  bar:2005 from:0 till: 18001
  bar:2011 from:0 till: 20763

PlotData=

  bar:1900 at: 7530 fontsize:S text: 7.530 shift:(0,5)
  bar:1910 at: 9471 fontsize:S text: 9.471 shift:(0,5)
  bar:1920 at: 13207 fontsize:S text: 13.207 shift:(0,5)
  bar:1930 at: 13769 fontsize:S text: 13.769 shift:(0,5)
  bar:1940 at: 12136 fontsize:S text: 12.136 shift:(0,5)
  bar:1950 at: 12124 fontsize:S text: 12.124 shift:(0,5)
  bar:1960 at: 13230 fontsize:S text: 13.230 shift:(0,5)
  bar:1970 at: 13099 fontsize:S text: 13.099 shift:(0,5)
  bar:1981 at: 16216 fontsize:S text: 16.216 shift:(0,5)
  bar:1991 at: 14937 fontsize:S text: 14.937 shift:(0,5)
  bar:1996 at: 17566 fontsize:S text: 17.566 shift:(0,5)
  bar:1998 at: 16891 fontsize:S text: 16.891 shift:(0,5)
  bar:1999 at: 16980 fontsize:S text: 16.980 shift:(0,5)
  bar:2000 at: 16939 fontsize:S text: 16.939 shift:(0,5)
  bar:2001 at: 17084 fontsize:S text: 17.084 shift:(0,5)
  bar:2002 at: 17292 fontsize:S text: 17.292 shift:(0,5)
  bar:2003 at: 17402 fontsize:S text: 17.402 shift:(0,5)
  bar:2005 at: 18001 fontsize:S text: 18.001 shift:(0,5)
  bar:2011 at: 20763 fontsize:S text: 20.763 shift:(0,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria Instituto Nacional de Estadística de España

## Ikus, gainera 
* Huelvako udalerrien zerrenda
* Guadianako nazioarteko zubia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ayamonteko udalaren webgunea
*  Ayamonte posta kodea.
Serafin Olabe

**Serafin Olabe Díez** (Sevilla, 1831ko uztailaren 4- Calahorra,1884ko urtarrilaren 15) militar, politiko eta idazle nafarra zen.

## Biografia 
Aita bezala, Artilleriako militarra zen. 1851n alferiz bihurtu eta hiru urte geroago O'Donnellen altxamenduan lagundu zuen. 1858an teniente bihurtuta, Filipinetara bidali zuten eta, han, 1862an Kotxintxinan teniente koronel izendatu zuten. 1869an Kuban, koronel bihurtu zen. Bigarren Gerra Karlistan Lizarra hartu zuen eta, gero, armada utzi.

1872an, Nafarroako diputatu hautatu zuten, *Partido Radical*en lehendabizi eta, gero, *Partido Republicano Federal*en. Espainiako Lehen Errepublikan, Nafarroa Errepublika Federalaren estatu bihurtzearen alde egin zuen.

Azkenean, kontserbadoreago bihurtu eta katolizismo eta foralismoen alde egin zuen. *Nafarroako Euskara Elkargoa*ren kidea zen.

## Lanak 
* *Tradición y progreso* (1877)
* *El pacto político como fundamento histórico general de la nacionalidad española y especialmente como manifestación legal de la soberanía independiente de Navarra, en unas épocas y en otras de su autonomía sin perjuicio de la unidad nacional* (1878)
* *A Navarra. Recuerdo histórico* (1882)
* *Al genio del Pirineo* (1878)
* *Al escudo de Navarra* (1878)
* *Nobleza navarra* (1878)
* *El Pirineo y los ferrocarriles bajo el punto de vista militar* (1881)
* *La verdad acerca del ferrocarril de Alduides desde Pamplona por Estella, Calahorra y Soria hasta Torralba en línea de Madrid y Zaragoza* (1886)
* *La Unión Aragonesa y el Pacto de Sobrarbe vindicados contra los desafueros históricos de Don Emilio Castelar* (1877)
* *Reseña histórica y análisis comparativo de las constituciones forales de Navarra, Aragón, Cataluña y Valencia* (1875)

## Kanpo loturak 
*  Auñamendi entziklopedia
*  Biografia
San Martin (argipena)

**San Martin** izenak hainbat esanahi ditu.

## Santu izena 
* **(San) Martin Tourskoa****,** santu kristaua; honen adbokaziokoak dira San Martin eliza gehienak.
* **(San) Martin Loinazkoa** (1566 - 1597), misiolari katolikoa, santu katoliko euskalduna.
* **(San) Martin Porres,** santu katoliko perutarra.

## Toponimia 
Euskal Herrian
* San Martin Unx: Nafarroako udalerria.
* San Martin: Ameskoabarrengo kontzejua.
* San Martin: Amezketako auzoa.
* San Martin edo Elbarren: Ataungo auzoa.
* San Martin: Biarrizko itsasargia dagoen lurmutur eta auzoa.
* San Martin: Erronkariko auzoa.
* San Martin: Gasteizko auzoa.
** San Martintxo Gazte Asanblada: aipatu auzoko Gazte asanblada.
* San Martin edo Albizuelexaga: Orozkoko auzoa.
* San Martin edo Arteaga: Zamudioko auzoa.
* San Martin Alde: Altsasuko dermioa.
* San Martin de Arria: Allingo herri hustua.
* San Martin: Kasedako herri hustua.
* San Martin Galbarin: Trebiñuko herria.
* San Martingo troka: San Martin Unxeko troka edo erreka.
* San Martingo erreka: Altsasuko erreka.
* San Martingo Harria: Pirinioetako mendatea eta eski estazioa.
* Sanmartinzar: Trebiñuko herria.
* Muñatoizko San Martin: Muskizko auzoa.
Atzerrian:
* San Martin: Karibeko uhartea, non Saint Martin kolektibitate frantsesa dagoen.
* **San Martin de Tor,** Italiako herri ladinoa.
* **San** **Martín** de Trevejo (Extremadura).

## Eraikinak 
* Muñatoizko San Martin gaztelua: izen bereko auzoan (Muskiz, Bizkaia) dagoen gaztelua.
* San Martin kaleko 1 zenbakidun etxea: Barrundiako Hermuan (Araba) dagoen eraikin babestua.
* San Martin eliza, eraikin askoren izena.
* San Martin merkatua (Donostia)

## Izen edo deitura gisa 
* Juan San Martin (1922 - 2005), euskal idazle eta ikertzailea.
* José de San Martín, Hego Amerikako independentzia prozesu zenbaitetan buruzagi.
* San Martin Txiki edo Martin Txiki, euskal mitologiako pertsonaia.

## Bestelakoak 
* San Martin: euskal balada baten izenburua.

## Ikus, gainera 
* Donamartiri
* Saint Martin
* San Martin eliza (argipena)
Villarrasa

**Villarrasa** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 75 m-ko altueran eta Huelvatik 37 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 2.142 biztanle zituen 72 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Francisca Sarasate

**Francisca Sarasate Navascués** (Coruña, 1853ko azaroaren 29a - Iruñea, 1922ko maiatzaren 1a), nafar idazlea izan zen, Pablo Sarasate biolinistaren arreba. Liburuak **Francisca Sarasate de Mena** gisa sinatzen zituen, bere senarraren abizena erabiliz. 

## Bizitza eta lanak 
Francisca Sarasate A Coruñan jaio zen, 1853ko azaroaren 29an. Hala ere, nafartzat zuen bere burua, gurasoak nafarrak zirelako: aita, Miguel Sarasate, Iruñekoa, eta ama, Javiera Navascues, Orbaitzetako Olakoa; Pablo Sarasate biolin-jotzailea neba zuen. Juan Cancio Mena idazlearekin ezkondu, eta 1916ko apirilean alargundu zen.

1876an kaleratu zuen Madrilen *Un libro para pollas* izenburuko eleberria. 1878an, nebari buruzko idazkia argitara eman zuen, hau da, *Noticias biográficas del primer periodo de la vida artística de Pablo Sarasate*. 1881ean, anaiari eskainitako olerki liburua agertu zuen Iruñeko *Eco de Navarra* izeneko moldetegian: *Horizontes poéticos: libro rítmico*. 26 olerki laburren artean, luzera dezenteagoko Frédéric Souliéren *Bi itsuak* eleberriaren itzulpen dramatikoa ere eskaini zuen.

1882an, eta Teresa Avilakoaren hirugarren urteurrena ospatzeko aitzakiaz ospatu emakumezko idazleen sariketan, urrezko luma eskuratu zuen *Amor divino* izeneko olerkiarekin. Nolanahi ere, hura ez zen karrikaratu 1888ra arte, *Fulvia o los primeros cristianos* eleberri historikoa agertu zen urtera arte, izan ere, Zaragozako Mariano Salasen moldiztegietatik ateratako idazki horretan jaso baitzen. Horretan Francisca Sarasate de Mena sinatu zuen.

1894an *Romancero Aragonés* izenburukoa agertu zuen Zaragozan, Faustino Sánchez Gil diputatuaren hitzaurre batez hornitua, eta 1896an *Cuentos bascongados* atera zuen Bartzelonan. 13 ipuin labur zekartzan eta, pentsa daitekeenaren kontra, euskarak eta euskal gaiak arras agerpen txikia zeukaten. 1899an, *Poesías religiosas* argitaratu zuen Madrilen, San Francisco Saleskoaren moldiztegian, eta hartan Orreagako Ama Birjinari eta San Frantzisko Xabierkoari eginiko olerki bana zituen. Azkenik, *Pensamientos místicos* argitaratu zuen 1910ean, Bartzelonan.

Camille Saint-Saëns musikari frantsesak bere *Aragoiko jota opus 64* eskaini zion: *"A mademoiselle Paquita Sarasate"*. Iruñean zendu zen, 1922ko maiatzaren lehenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valdelarco

thumb|Udaletxea
**Valdelarco** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 623 m-ko altueran eta Huelvatik 125 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 229 biztanle zituen 15 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Paymogo

**Paymogo** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 177 m-ko altueran eta Huelvatik 81 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 1.292 biztanle zituen 214 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Soraya Sáenz de Santamaría

**María Soraya Sáenz de Santamaría Antón** (Valladolid, Espainia, 1971ko ekainaren 10) legelari, abokatu, irakasle eta Espainiako Alderdi Popularreko kidea da. 2011 eta 2018 bitartean Mariano Rajoyren gobernuan Espainiako presidente-ordea izan zen. 2011 eta 2016 bitartea Espainiako Gobernuaren bozeramalea izan zen.

## Bizitza 
1971n jaio zen Valladoliden eta 23 urterekin Zuzenbideko Lizentziatura lortu zuen Valladolideko Unibertsitatean, bere promozioko lehenengoa izanik.

27 urte zituela Estatuko Abokatu Gorpuan sartu zen oposizioak gainditu ondoren, oposizioetan lehenetariko postua lortuz. Administrazio-Zuzenbideko irakaslea izan da Madrilgo Carlos III Unibertsitatean. Brasilen ezkondu zen bere senarrarekin, Estatuko Abokatua dena.

28 urte zituela Madrilera joan zen lan-eskaintza bat zela eta. Hura lortu eta Moncloan lan egiten sartu zen. 2008an diputatu moduan sartu zen Gorte Orokorretan.

Espainiako VIII. Legegintzaldian (2004-2008) PPko Politika Autonomikorako eta Lokalerako idazkari exekutiboa izan zen. Aldi berean Espainiako Diputatuen Kongresuko eserleku bat bete zuen Madrildik. 2008ko martxoaren 31n, Mariano Rajoyk, Alderdi Popularreko buruzagiak, Alderdi Popularreko bozeramaile izendatu zuen Espainiako Diputatuen Kongresurako.

2011n Espainiako Gobernuko Presidenteordea eta Bozeramailea izendatu zuten.

## Sariak 
* Order of the Aztec Eagle (2014)
* Peruko Eguzkiaren Ordeneko Gurutze Nagusia (2015)
Bella ciao

[thumb|[Akordeoi|Eskusoinurako partitura.]]
thumb|Hitzik gabe eskusoinuan joa.
**Bella ciao** () Bigarren Mundu Gerrako abesti italiarra da. Bere jatorria ezezaguna da. Badirudi musikak folk estiloko abesti batean duela jatorria, baina letraren egilea ezezaguna da. Bai abestiaren izenburuak eta bai jorratzen duen gaiak agur abesti bat irudikatzen dute. Mundu osoan ezagutzen diren italiar kantu guztien arteko zerrendan, bost lehenen artean omen dago, *Arrivederci Roma* edo *La donna è movile* kantuekin batera. 

## Jatorrizko hitzak 
:Una mattina mi son svegliato,
:o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao!
:Una mattina mi son svegliato,
:e ho trovato l'invasor.

:O partigiano, portami via,
:o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao!
:O partigiano, portami via,
:ché mi sento di morir.

:E se io muoio da partigiano,
:o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao!
:E se io muoio da partigiano,
:tu mi devi seppellir.

:E seppellire lassù in montagna,
:o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao!
:E seppellire lassù in montagna,
:sotto l'ombra di un bel fior.

:Tutte le genti che passeranno,
:o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao!
:Tutte le genti che passeranno,
:Mi diranno «Che bel fior!»

:«È questo il fiore del partigiano»,
:o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao!
:«È questo il fiore del partigiano,
:morto per la libertà!»

## Euskaraz 
### Itzulpena 
OHARRA: Jarraian erakusten den itzulpena hitzez hitzeko hurbilketa da, eta ez du jatorrizko doinua mantentzen.

:Goiz batean jaiki nintzen
:Oh, agur eder hori, agur eder hori, agur eder hori, agur, agur!
:Goiz batean jaiki nintzen
:eta inbaditzailea topatu nuen

:Oh partisau, eraman nazazu zurekin
:Oh, agur eder hori, agur eder hori, agur eder hori, agur, agur!
:oh partisau, eraman nazazu zurekin
:hemen hiltzen ari naizela sentitzen dut eta

:Eta partisau hiltzen banaiz
:Oh, agur eder hori, agur eder hori, agur eder hori, agur, agur!
:eta partisau hiltzen banaiz
:ehortzi beharko nauzu

:Mendian ehortz nazazu
:Oh, agur eder hori, agur eder hori, agur eder hori, agur, agur!
:mendian ehortz nazazu
:lore eder baten gerizpean

:Eta pasatuko den jendeak
:Oh, agur eder hori, agur eder hori, agur eder hori, agur, agur!
:eta pasatuko den jendeak
:esango dizu: Zein lore ederra!

:Partisauaren lorea da
:Oh, agur eder hori, agur eder hori, agur eder hori, agur, agur!
:partisauaren lorea da
:askatasunaren alde eginez hil dena

### Egokitzapena 
1970eko hamarkadan Hibai Rekondo abeslariak euskarazko bertsioa sortu zuen:

:Abertzalea ni jaio nintzen
:obelatxao belatxao
:belatxao txao txao
:abertzalea ni jaio nintzen
:ta abertzalea hilgo naiz

:Egun batean goiz goizetikan
:obelatxao belatxao
:belatxao txao txao
:egun batean goiz goizetikan
:etsaien aurka joan nintzen

:Eta burrukan hiltzen banaute
:obelatxao belatxao
:belatxao txao txao
:eta burrukan hiltzen banaute
:hartu zuk nire fusila

## Ikus gainera 
* Bandiera Rossa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Bella Ciao* abestia entzungai
*  Associazione Nazionale Partigiani d'Italiaren webgunean *Bella Ciao* eta partisauen beste hainbat abesti entzungai
Errodrigo Semenoitz Arradakoa

**Errodrigo Semenoitz Arradakoa** (Gares, 1170 - † Vienne, 1247ko ekainaren 10a) elizgizon eta historialari nafarra zen. *El toledano *izenez ere ezaguna, Toledoko artzapezpikua izan zen.

## Biografia 
Gaztaroan Boloniako Unibertsitatean ikasi zuen. Gero Osmako apezpiku (1208) eta Toledoko artzapezpiku (1209) bihurtu zen. Toledon katedral berriaren lehenengo harria jarri zuen. Toledotik itzal handia izan zuen Alfontso VIII.aren eta Fernando III.aren erreinaldietan. Palentziako unibertsitatea sortu zuen. 1212ko Navas de Tolosako guduan Alfontso VIII.ari lagundu zion eta kronikari bihurtu zen. Nafarroaren eta Gaztelaren arteko tentsio handiko garaian, erreinu musulmanen kontrako kristauen aliantza babestu zuen, Gaztelaren gidaritzapean.

1214an erregeak Milagroko gaztelua eman zion, baita inguruko eskualdea ere. 1217an, Honorio III.a aita sainduak gurutzada bat antolatzeko agindua eman zion. Horrela Caceres (1217) eta Requena (1218) eraso zituen baina ezin zituen konkistatu. 1231an, Fernando III.a Gaztelakoa erregea zela, Quesada eta Cazorla hartu ziten. 1238an, Jaume I.a Aragoikoak Valentzia okupatu zuenean, Toledorako aldarrikatu zuen. Lyonen hil zen, Inozentzio IV.a aita saindua ikusi eta bueltan zeudela.

## Lanak 
Hainbat historia lan argitaratu zituen. Horietan, Nafarroako Eneko Enekoitz erregeari "Aresta" ezizena onartzen dio. Bestalde, Semenoitz Arradakoak zabaldu zuen indar musulmanen kontrako ustezko Clavijoko guduaren kontakizuna; bertan, Santiago *Matamoros* soldaduei agertu bide zitzaien lehendabiziko aldiz, etsaiaren kontrako borrokan adorea emateko. Frogatuta dago gudu hori ez zela inoiz gertatu.

*De rebus Hispaniae* idazlanean, Nafarroako Erresumako mendebaldea ("itsasaldeko Nafarroa" ere deitu izan dena) Gaztelaren mende geratu zen unearen berri bildu zuen (1199-1200). Antso VII.a errege nafarraren eta Alfontso VIII.a errege gaztelarraren adiskidea izanik, anbiguetatez jantzitako narrazioa eman zuen bertan, Gaztelak lurralde horiek atzeman (*adquisivit*) zituela azalduz.

* *De rebus Hispaniae*, non Iberiar penintsulako historia 1243 arte azaldu zuen.
* *Hunnorum, Vandalorum et Silingorum Historia*
* *Ostrogothorum Historia*
* *Historia Romanorum*
* *Historia arabum*, arabiar-iberiar kultura azaltzen duena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Gorosterratzu, Javier. *D. Rodrigo Jiménez de Rada. Gran estadista, escritor y prelado*, Iruñea: Imprenta Vda. de T. Bescansa, 1925.
*  *Roderici Ximenii de Rada opera omnia* (Juan Fernández Valerde edituatua), Turnhout: Brepols, 1992-1993
*  José Ramón Castro Álava. *Don Rodrigo Ximénez de Rada*. Nafarroako gobernua. Iruñea, 1980.
*  Francisco Javier Pérez de Rada y Díaz Rubín, Jauregizarko markesa. *El arzobispo don Rodrigo Giménez de Rada*. Pérez de Rada, Javier. Madrid, 2002.
*  Alan D. Deyermond, *Historia de la literatura española, vol. 1: La Edad Media*, Bartzelona, Ariel, 2001, orr. 152-153. 
*  Pick, Lucy. *Conflict and Coexistence: Archbishop Rodrigo and the Muslims and Jews of Medieval Spain*. Oxbow Books: 2004. .

## Kanpo estekak
Aljaraque

**Aljaraque** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 35 m-ko altueran eta Huelvatik 8 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 16.386 biztanle zituen 34 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*  Aljaraqueko udalaren webgunea
Nicanor Zabaleta

[thumb|300px|Oroigarria Donostiako [Prim kalean.]]
**Nicanor Zabaleta Zala** (Donostia, Gipuzkoa, 1907ko urtarrilaren 7a – San Juan de Puerto Rico, Puerto Rico, 1993ko martxoaren 31) musikaria izan zen, harpa-jotzaile gisa mundu osoan famatua.

## Bizitza 
Donostiako kontserbatorioan hasi zituen musikako ikasketak, eta Madrilen segitu zituen gero. 1923. urtean Parisa joan zen, eta M. Tournierrekin osatu zituen harpa-ikasketak. M.S. Rosseau eta E. Cools musikagileekin konposizioa ikasi zuen. 1933. urtean Bilbon jo ondoren, kontzertuak ematen hasi zen Europa eta Amerika osoan. Ospea eta arrakasta handia lortu zuen mundu osoan. Teknika miresgarria zuen, eta harparen baliabideak berritzeko ahalegin handiak egin zituen: berak erabili zuen aurreneko aldiz zortzi pedaleko harpa, zazpikoaren ordez. Musikagile askok idatzi zituzten lanak Zabaletarentzat: J.M. Damase, D. Milhaud, H. Villa-Lobos, J. Rodrigo, eta A. Ginasterak, besteak beste. Bestalde, ikerketa-lan handia egin zuen, eta XVI-XVIII. mendeetako espainiar eta portugaldar musikagileen lanak berreskuratu zituen.

## Ikus, gainera 
* Euskal musika klasikoa
* Donostiar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak
2008ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia

2008ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusiaren emaitzak hauek izan ziren:

## Pilotariak 
(Beltzez talde-buruak)

## Aurre kanporaketa 
### Final-32renak 

### Final 16renal 

### Final 8renak 

## 2008ko fase finala 
### Fase finalaren oharrak 
* Barriolaren eta Gonzalezen arteko finalaurreko partida astebete bat atzeratu zen, Gonzalezen lesioarengatik.
* ETB 1ek finala zuzenean eman zuen, batez besteko ikusle ehunekoa %&nbsp;23,1 izan zen, guztira 358.000 ikusle.

## Kanpo estekak 
* Asegarceko web orria
Atapuerca

**Atapuerca** Burgosko probintziaren ekialdean dagoen udalerri txikia eta izen bereko mendigunea da, Ibeas de Juarros herriaren iparraldean dagoena.

Herriak 195 biztanle zituen 2005ean.

## Etimologia 
Xabier Kintanaren ustez Atapuerca erdal-euskal tautotoponimoa izan daiteke (*ate-puerta*). Hori euskaldunon antzinako mendebalderako hedaduraren erakusgarria litzateke.

## Mugakideak 
Arlanzon ibaia hegoaldean, Vera ibaia iparraldean eta Demandako mendilerroa ekialdean ditu ingurune honek.

## Demografia 
## Aztarnategia 
Ezaguna da bertan topatutako historiaurreko aztarna garrantzitsuengatik, eta hauek direla-eta ingurua Gizateriaren Ondaretzat hartu dute. Aurkikuntzen artean, gutxienez hiru hominido mota daude: *Homo antecessor*, *Homo heidelbergensis* eta *Homo sapiens*. Izan ere, Europako hominidorik zaharrena bertan topatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Atapuercako webgune ofiziala
Candamo

**Candamo/Candamu** Asturiasko (Espainia) erdialdean dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Castrillón

**Castrillón** Asturiasko (Espainia) iparraldean eta kostaldean dagoen udalerria da.

## Parrokiak 
* Bayas
* El Puertu / Santa María del Mar
* Naveces
* Piarnu
* Salinas
* Samartín de L'Aspra
* Samiguel de Quiloñu
* Santiagu'l Monte

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)

ImageSize = width:620 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:25000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

  bar: 1842 text: 1842
  bar: 1860 text: 1860
  bar: 1877 text: 1877
  bar: 1887 text: 1887
  bar: 1900 text: 1900
  bar: 1910 text: 1910
  bar: 1920 text: 1920
  bar: 1930 text: 1930
  bar: 1940 text: 1940
  bar: 1950 text: 1950
  bar: 1960 text: 1960
  bar: 1970 text: 1970
  bar: 1980 text: 1980
  bar: 1990 text: 1990
  bar: 2000 text: 2000
  bar: 2010 text: 2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar: 1842 from:6315 till: 0
  bar: 1860 from:5247 till: 0
  bar: 1877 from:5764 till: 0
  bar: 1887 from:6020 till: 0
  bar: 1900 from:6162 till: 0
  bar: 1910 from:6978 till: 0
  bar: 1920 from:6794 till: 0
  bar: 1930 from:7176 till: 0
  bar: 1940 from:7331 till: 0
  bar: 1950 from:8090 till: 0
  bar: 1960 from:12382 till: 0
  bar: 1970 from:13393 till: 0
  bar: 1980 from:20181 till: 0
  bar: 1990 from:21216 till: 0
  bar: 2000 from:22501 till: 0
  bar: 2010 from:22832 till: 0

PlotData=

  bar: 1842 at: 6315 fontsize:S text: 6.315 shift:(0,5)
  bar: 1860 at: 5247 fontsize:S text: 5.247 shift:(0,5)
  bar: 1877 at: 5764 fontsize:S text: 5.764 shift:(0,5)
  bar: 1887 at: 6020 fontsize:S text: 6.020 shift:(0,5)
  bar: 1900 at: 6162 fontsize:S text: 6.162 shift:(0,5)
  bar: 1910 at: 6978 fontsize:S text: 6.978 shift:(0,5)
  bar: 1920 at: 6794 fontsize:S text: 6.794 shift:(0,5)
  bar: 1930 at: 7176 fontsize:S text: 7.176 shift:(0,5)
  bar: 1940 at: 7331 fontsize:S text: 7.331 shift:(0,5)
  bar: 1950 at: 8090 fontsize:S text: 8.090 shift:(0,5)
  bar: 1960 at: 12382 fontsize:S text: 12.382 shift:(0,5)
  bar: 1970 at: 13393 fontsize:S text: 13.393 shift:(0,5)
  bar: 1980 at: 20181 fontsize:S text: 20.181 shift:(0,5)
  bar: 1990 at: 21216 fontsize:S text: 21.216 shift:(0,5)
  bar: 2000 at: 22501 fontsize:S text: 22.501 shift:(0,5)
  bar: 2010 at: 22832 fontsize:S text: 22.832 shift:(0,5)

Iturria: [ Instituto Nacional de Estadística de España] 

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermilio Oloritz

**Hermilio Oloritz Azparren** (Iruñea, 1854 &ndash; 1919ko maiatzaren 5a) idazle, historialari eta politikari nafarra zen, "*Cartilla Foral*" (1894) manifestuaren egilea, Gamazada garaietan idatzi zuen. Gainera, Nafarroarako ereserki bat proposatu eta 1910an Nafarroako banderaren sortzaileetako bat izan zen.

## Ekintza politikoa 
Nahiz inoiz ez zen inongo alderdien kidea izan, Nafarroako Euskara Elkargoan hartu zuen parte. Bere idazlan politiko nagusia 1894ko *Cartilla Foral* izenekoa zen. Honek bere ideologia azaldu zuen galdera-erantzunen bitartez:

Oloriz eta bera bezalako foruzaleen aburuz, 1841an estatuak Nafarroarekin 1512an eginiko ituna hautsi zuenez, Nafarroak 1512 baino lehenengo statusa berreskuratzeko eskubidea zuen.

Bere garaikidea zen Sabin Aranak era bereko proposamenak egiten zituen, hala ere, Aranaren proposamenek Bizkaia zuten begipuntuaren xedea (Euskal Konfederazioa kontuan hartuta, noski). Politikoki Arturo Kanpion edo Aranak begirunea zioten Olorizi. Era berean, politikoari baino idazleari Zorrilla, Campoamor edo Menéndez Pelayok.

## Nafarroarako ereserkia 
1894an "Cartilla Foral" manifestuan honako ereserki proposatu zuen:

Hala ere, ez zen ereserki ofiziala bihurtu, baizik eta *Nafarroako Gorteen Ereserkia*

## Lanak 
* *"Romancero de Navarra"* (1876)
* *"En manos del extranjero"* (1878)
* *"Fundamento y defensa de los Fueros"* (1880)
* *"Navas de Tolosa"* (1882)
* *"Roncesvalles"* (1882)
* *"Calahorra"* (1883)
* *"Laureles y Siemprevivas"* (1883).
* *"Aula de Dios"*
* *"Resumen histórico del antiguo Reino de Navarra"* (1887)
* *"Cartilla Foral"* (1894)
* *"La cuestión foral"* (1895)
* *"Ecos de mi Patria"* (1900)
* *"Ligeras notas biográficas de algunos varones ilustres del Reino de Navarra"* (1904)
* *"Navarra en la guerra de la Independencia"* (1910)
* *"Breves nociones geográficas del Reino de Navarra"*
* *"Nueva biografía del Doctor Navarro D. Martín de Aspilcueta"* (1918).

## Bibliografia 
* Nieva Zardoya, José Luis (2012): *Hermilio de Oloriz o la Navarra olvidada*, Lankidetzan, 59, Eusko Ikaskuntza.
Illas

**Illas** Asturiasko (Espainia) iparraldean dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Muros de Nalón

**Muros de Nalón**, asturieraz **Muros**,  Asturiasko (Espainia) iparraldean eta kostaldean dagoen udalerria da.

## Parrokiak 
* Muros
* San Esteban de Pravia

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)

ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

  bar: 1842 text: 1842
  bar: 1860 text: 1860
  bar: 1877 text: 1877
  bar: 1887 text: 1887
  bar: 1900 text: 1900
  bar: 1910 text: 1910
  bar: 1920 text: 1920
  bar: 1930 text: 1930
  bar: 1940 text: 1940
  bar: 1950 text: 1950
  bar: 1960 text: 1960
  bar: 1970 text: 1970
  bar: 1980 text: 1980
  bar: 1990 text: 1990
  bar: 2000 text: 2000
  bar: 2010 text: 2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar: 1842 from:1076 till: 0
  bar: 1860 from:1348 till: 0
  bar: 1877 from:1425 till: 0
  bar: 1887 from:2065 till: 0
  bar: 1900 from:1815 till: 0
  bar: 1910 from:2322 till: 0
  bar: 1920 from:2776 till: 0
  bar: 1930 from:3915 till: 0
  bar: 1940 from:3685 till: 0
  bar: 1950 from:3514 till: 0
  bar: 1960 from:3706 till: 0
  bar: 1970 from:3376 till: 0
  bar: 1980 from:3004 till: 0
  bar: 1990 from:2555 till: 0
  bar: 2000 from:2178 till: 0
  bar: 2010 from:1959 till: 0

PlotData=

  bar: 1842 at: 1076 fontsize:S text: 1.076 shift:(0,5)
  bar: 1860 at: 1348 fontsize:S text: 1.348 shift:(0,5)
  bar: 1877 at: 1425 fontsize:S text: 1.425 shift:(0,5)
  bar: 1887 at: 2065 fontsize:S text: 2.065 shift:(0,5)
  bar: 1900 at: 1815 fontsize:S text: 1.815 shift:(0,5)
  bar: 1910 at: 2322 fontsize:S text: 2.322 shift:(0,5)
  bar: 1920 at: 2776 fontsize:S text: 2.776 shift:(0,5)
  bar: 1930 at: 3915 fontsize:S text: 3.915 shift:(0,5)
  bar: 1940 at: 3685 fontsize:S text: 3.685 shift:(0,5)
  bar: 1950 at: 3514 fontsize:S text: 3.514 shift:(0,5)
  bar: 1960 at: 3706 fontsize:S text: 3.706 shift:(0,5)
  bar: 1970 at: 3376 fontsize:S text: 3.376 shift:(0,5)
  bar: 1980 at: 3004 fontsize:S text: 3.004 shift:(0,5)
  bar: 1990 at: 2555 fontsize:S text: 2.555 shift:(0,5)
  bar: 2000 at: 2178 fontsize:S text: 2.178 shift:(0,5)
  bar: 2010 at: 1959 fontsize:S text: 1.959 shift:(0,5)

Iturria: [ Instituto Nacional de Estadística de España] 

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leire Zabala

**Leire Zabala Vázquez** (Barakaldo, Bizkaia, 1980ko uztailaren 30a - ) futbolari ohia da. Atzelari postuan jokatzen zuen. Lau aldiz izan zen txapelduna Athletic Clubarekin.

## Kirol ibilbidea 
Hasieran Barakaldoko Bizkerre taldearekin jokatu zuen 1999tik 2002ra. 2002ko udazkenean Athletic Clubetik talde eratu berritik deitu zuten.

Horrela, Athleticen emakume taldea 2002-03 denboraldian sortu zen, Leioa Futbol Taldeagaz batu zenean. Leioa Taldea bi urte lehenago sortua zen, 2000 urtean, lehenago Sondikako taldean aritzen zen jokalari batzuek klub berria sortu zutenean. Azkenean Sondikako jokalari gehienak talde berrira pasa ziren, eta hori izan zan lehenengo Athletic haren oinarria, hainbat fitxaketa egin baziren ere.

Leioa taldeak ia partidu guztiak irabazten zituen. Azken mailatik abiatuta nahiko izan ziren bi denboraldi gorengo mailara heltzeko. Eta ez hori bakarrik,azken urte horretan Superligan, jokatzeko aukera eskuratu zuten, eta Athleticek, ikusitakoarekin txundituta zegoena, talde biak batzeko eskaintza bat luzatu zien. Eta Leioak onartu zuen.

2002ko azaroaren 24an debutatu zuen Irantzu Athleticekin, 22 urterekin.

Ez zen bukatu hor bolada ona eta Superligako lehen denboraldi hartan txapeldun geratu ziren. Gainera, partida bi San Mamesen bertan jokatu zituzten, eta horietako azkenekoan, liga eskuratu zutenenean, bete-beteta egon zen. Ezin zen gehiago eskatu, behe-behe mailatik superligako txapeldunak izatera pasa ziren ia partida guztiak irabazita. Amets betean bizi zituzten urte haiek.

Geroago, beste bi urtean jarraian irabazi zuten Superliga. Hala ere, emaitzak ez ziren hasierako denboraldian bezain ikusgarriak; lehen urteko gol festak ohikoak izan ziren, hurrengo bi urteetan berriro irabazi zuten baina nagusitasuna ez zen erabatekoa izan. 

Guztira Athleticen 6 denboraldi egin zituen, 110 partida eta 6 gol.

### Taldeak 
* Bizkerre (2000-2002)
* Athletic Club (2002-)

### Palmaresa 
* 2002-03ko Superliga
* 2003-04ko Superliga
* 2004-05ko Superliga
* 2006-07ko Superliga

### Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elixabete Capa
* Irantzu Castrillo
* Eba Ferreira Martínez
* Izaskun Gaztelu
* Julene Guarrotxena
* Itziar Gurrutxaga
* Elixabet Ibarra
* Iraia Iturregi
* Aitziber Juaristi
* Uguzne Mezo
* Nerea Onaindia
* Arrate Orueta
* Lorena Sanchez

## Kanpo estekak 
* Leire Zabala Vázquez
Pravia

**Pravia**, Espainiako iparraldeko kostaldean dagoen udalerri bat da,  Asturias erkidegoan.

## Parrokiak 
* Arangua
* Cordoveiru
* Courias
* Escuréu
* Folgueras
* Inclán
* Muros
* Pravia
* Pronga
* Quinzanas
* San Damías
* Santianes
* Selgas
* Villafría
* Villavaler

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)

ImageSize = width:620 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:14000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

  bar: 1842 text: 1842
  bar: 1860 text: 1860
  bar: 1877 text: 1877
  bar: 1887 text: 1887
  bar: 1900 text: 1900
  bar: 1910 text: 1910
  bar: 1920 text: 1920
  bar: 1930 text: 1930
  bar: 1940 text: 1940
  bar: 1950 text: 1950
  bar: 1960 text: 1960
  bar: 1970 text: 1970
  bar: 1980 text: 1980
  bar: 1990 text: 1990
  bar: 2000 text: 2000
  bar: 2010 text: 2010

PlotData=
  color:barra width:20 align:center

  bar: 1842 from:9590 till: 0
  bar: 1860 from:9241 till: 0
  bar: 1877 from:9136 till: 0
  bar: 1887 from:9234 till: 0
  bar: 1900 from:9559 till: 0
  bar: 1910 from:9885 till: 0
  bar: 1920 from:9675 till: 0
  bar: 1930 from:11408 till: 0
  bar: 1940 from:11208 till: 0
  bar: 1950 from:11347 till: 0
  bar: 1960 from:11421 till: 0
  bar: 1970 from:11915 till: 0
  bar: 1980 from:12407 till: 0
  bar: 1990 from:9831 till: 0
  bar: 2000 from:9226 till: 0
  bar: 2010 from:9012 till: 0

PlotData=

  bar: 1842 at: 9590 fontsize:S text: 9.590 shift:(0,5)
  bar: 1860 at: 9241 fontsize:S text: 9.241 shift:(0,5)
  bar: 1877 at: 9136 fontsize:S text: 9.136 shift:(0,5)
  bar: 1887 at: 9234 fontsize:S text: 9.234 shift:(0,5)
  bar: 1900 at: 9559 fontsize:S text: 9.559 shift:(0,5)
  bar: 1910 at: 9885 fontsize:S text: 9.885 shift:(0,5)
  bar: 1920 at: 9675 fontsize:S text: 9.675 shift:(0,5)
  bar: 1930 at: 11408 fontsize:S text: 11.408 shift:(0,5)
  bar: 1940 at: 11208 fontsize:S text: 11.208 shift:(0,5)
  bar: 1950 at: 11347 fontsize:S text: 11.347 shift:(0,5)
  bar: 1960 at: 11421 fontsize:S text: 11.421 shift:(0,5)
  bar: 1970 at: 11915 fontsize:S text: 11.915 shift:(0,5)
  bar: 1980 at: 12407 fontsize:S text: 12.407 shift:(0,5)
  bar: 1990 at: 9831 fontsize:S text: 9.831 shift:(0,5)
  bar: 2000 at: 9226 fontsize:S text: 9.226 shift:(0,5)
  bar: 2010 at: 9012 fontsize:S text: 9.012 shift:(0,5)

Iturria: [ Instituto Nacional de Estadística de España] 

## Ikus, gainera 
* Asturiasko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Frankfurteko aireportua

**Frankfurteko aireportua** (alemanez *Flughafen Frankfurt am Main*) Alemaniako aireporturik handiena da, Frankfurteko erdigunetik 12 kilometrora kokatuta dagoena. 1936an zabaldu zen eta Lufthansaren operazio-toki nagusia da.

2014. urtean 59.636.948 bidaiari pasatu zen Frankfurteko aireportutik, Europako 3. aireportu handiena eta munduko 8.a izanik.

## Argazkiak 

Fitxategi:AirportFrankfurt terminal1.jpg|1. terminalaren kanpoko ikuspegia.
Fitxategi:AirportFrankfurt terminal2.jpg|2. terminalaren kanpoko ikuspegia.
Fitxategi:Information Panel, Terminal 1 at Frankfurt Airport.jpg|1. terminaleko hegaldiak
Fitxategi:Frankfurt Flughafen, Terminal 2.jpg|2. terminala
Fitxategi:Frankfurt Flughafen, Fernbahnhof.jpg|Aireportuko tren geltokia

## Bidaiariak 

## Ikus, gainera 
* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*    Aireportuaren webgune ofiziala
Cartilla Foral

***Cartilla foral*** 1894an Hermilio Oloritz iruindarrak gaztelaniaz idatzitako manifestu txikia zen. Foruzaleen helburu guziak azaltzen zituen, gero karlismoak eta euskal nazionalismoak aldarrikatuta.

## Historia 
Nafarroako Erresumak, Gaztelako Erresumak 1512an inbaditua, bere *statusa* mantendu zuen 1841 arte. Lehen Gerra Karlistaren aitzakiari esker, Espainiako liberalek egoera aldatu zuten.

Hirugarren Gerra Karlistan gauzak okertu egin ziren eta, 1893an, nafarrek "Gamazada" izeneko altxamendua erreforma berrien kontra egin zuten. Gauzak horrela, Hermilio Oloritz Nafarroako Euskara Elkargoaren kideak *"Cartilla Foral"* idatzi zuen.

## Edukia 
Manifestua galdera-erantzuna estruktura erabiltzen du. Oloritzek gaztelaniaz idatzi zuen. Eduki osoa irakurtzeko hona hemen gaztelaniazko Wikipediaren artikulua.

Manifestuan ere Nafarroarako ereserkia proposatzen da:

Hala ere, ez zen ereserki ofiziala bihurtu, baizik eta Nafarroako Gorteen Ereserkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igeltsu (argipena)

* Igeltsu (minerala): Mineralogian kaltzio sulfato bihidratatuari deitzen zaio, Ca(SO4)·2(H2O).
* Igeltsu (materiala): Eraikuntzan eta eskulturagintzan, batez ere, erabiltzen den materiala.
Negev

**Negev** —*Negev basamortua* bezala ere ezaguna— (hebreeraz נֶגֶב; arabieraz: النقب) Ekialde Hurbileko basamortua da, hegoaldeko Palestinan kokatuta. *Negev* arabieraz "idorra" esan nahi du, hebreeraz, berriz, "hegoaldea".

## Geografia 
Negevek 13.000 km² azalera du eta aldrebesezko triangelu baten itxura: bere hegoaldeko ertza Eilaten dago, Itsaso Gorriaren kostaldean. Mendebaldean Sinai du eta ekialdean Jordania, Araba *wadik* muga sortuz.

Eskualdeko hiri nagusia Be'er Sheva da, 200.000 biztanle dituena. Beste hiri nagusiak Eilat, Dimona, Mitzpe Ramon eta Rahat dira.

## Klima 
Basamortua oso leku lehorra da eta tenperatura 50 °C hel daiteke. Hona hemen:

## Historia 
Basamortu latza izanik gutxik bizi dira eskualdean. Hala ere, nabateoek (K. a. III. mendea-I. mendea) eskualdea okupatu eta *Avdat*, *Shivta*, *Kurnub* edo *Petra* bezalako hiriak eratu zituen. Gero, erromatarrek, Bizantziar Inperioak eta Otomandar Inperioak eskualdea konkistatu zuten . David Ben-Gurionek basamortuan ikusi zuen Israelgo etrokizunaren lekua eta Sde Boker kibbutzean eman zituen bere azken urteak.

Bibliaren arabera, Negeven *Zin eremuak* ziren (), Sinain berriz *Paran eremuak* ziren ().

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonares

**Bonares** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 81 m-ko altueran eta Huelvatik 30 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 5.603 biztanle zituen 66 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*   Bonaresko udalaren webgunea
Berrocal

**Berrocal** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 283 m-ko altueran eta Huelvatik 79 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 380 biztanle zituen 126 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak 
*   Berrocalgo udalaren webgunea
Cortelazor

**Cortelazor** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 622 m-ko altueran eta Huelvatik 120 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 295 biztanle zituen 40 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Encinasola

**Encinasola** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 432 m-ko altueran eta Huelvatik 150 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 1.614 biztanle zituen 178 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak
Sarri, Sarri

***Sarri, Sarri*** Kortatu taldearen euskarazko abesti ezagunenetakoa da. Hitzak Fermin Muguruzak eta Josu Landak idatziak dira, Frederick "Toots" Hibbertek Toots and the Maytals bere taldearentzat moldaturiko "Chatty Chatty" musikaren gainean. Abestiak Ruper Ordorikaren laguntza izan zuen.

Hitzak 1985. urtean idatzi zituzten, urte horretako San Fermin egunean etakide izateagatik kondenatutako bi presok Martuteneko espetxe barruan Imanol Larzabal kantariak emandako kontzertu baten aukera baliatuz, bozgorailu batean ostenduta ihes egin ondoren. Iheslariak Iñaki Pikabea, *Piti*, eta Joseba Sarrionandia, *Sarri*, ziren. Gertaera haren omenez Kortatu taldeak
*Sarri, Sarri* kanta egin zuen.

Hogei urte geroago AVT erakundeak Fermin Muguruza, Kortaturen abeslaria izan zena, boikotatzeko erabili zuen. AVT-ek Muguruza salatu zuen  emanaldi batzuetan abestia interpretatu zuelako. 2024. urtean, Fermin Muguruzak kontzertua eman zuen Martutenen Des-Kontrol taldearekin batera, eta kantua abestu zuen.  Kontzertuko zati hori airetik grabatu zuten. Bada, COVITE elkarteak «lotsagarritzat» jo zuen emanaldia, eta biktimentzako «iraina» zela esan zuen. Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Giza Eskubideen Sailak barkamena eskatu zuen kontzertuagatik eta horrelako ekitaldietan neurriak zorroztuko zituela.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kantaren hitzak
* Bideoklipa Youtuben
Corteconcepción

**Corteconcepción** Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 572 m-ko altueran eta Huelvatik 114 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 615 biztanle zituen 49 km²-tan banaturik.

## Kanpo estekak