Interneteko jargoia

**Interneteko jargoia** Interneteko esparru desberdinetan erabiltzen den eguneroko hizkuntzari eta idazketa laburdurei deritzo. Hau, hala ere, Interneteko erabiltzaileek hedatu duten jargoi gisa uler daiteke, batzuetan joko edo txantxa moduan erabiltzen dena.

Terminoek, oro har, karaktere gutxi erabiltzea dute helburu, akronimoak, sinbolo bitxiak edo ezohikoak eta laburdurak baliatuz. Batzuetan hitz-jokoak egiten dira laburduretan. Askok jargoi hori mezularitza-zerbitzuetan zein gizarte-sareetan erabiltzen dute.

## Sorrera eta bilakaera 
### Hasiera 
Interneteko jargoia Interneteko lehen egunetan sortu zen, Internet aurreko garaiko terminoekin. Txat geletan, gizarte-sareetan, online-jokoetan, bideo-jokoetan eta sare komunitateetan (foroak, blogak...) erabiltzen da jargoi hori. 1979az geroztik Usenet bezalako komunikazio-sareek beren jargoia erabiltzen dute.

## Pop kulturan 
Japonieran, *moe* terminoa erabiltzea oso arrunta bilakatu da, zerbait erakargarria edo polita dela adierazteko.

Laburpenak, akronimoak eta emotikonoak erabiltzeaz gain, Interneteko jargoiak hitz arkaikoak edo termino ezagunen esanahi ezezagunak erabiltzen ditu. Hitz arruntak esanahi berri batera edo antzeko ahoskera duen jargoi batera molda daitezke. Logogramak erabiltzen diren herrietan (adibidez, Txinan), Interneteko jargoi bisualak existitzen dira, karaktereei esanahi duala emanez, bata zuzena eta bestea inplizitua.. Beste aldetik, aurrez aurreko jargoi hizkeran zein idazkera tradizionalean bezala, Interneteko jargoia talde bateko kidetasuna adierazteko modua da.

Interneteko jargoiak gure komunikatzeko erak errazten eta mugatzen dituen kanal bat eskaintzen du. Ahozko hizkuntzan eta idatzizkoan erlazionatzen diren itxaropen eta praktika asko ez dira aplikagarriak. Interneten, komunikazio sare den bezala, egokia da jargoi hau erabiltzea euskarriaren aberastasunagatik eta informazioaren erabilgarritasunagatik. Gainera jargoiak "sare-komunitateen sorrera eta sustapena" egiteko motibazio puntuak dira. Komunitate horiek, aldi berean, elkartasun edo identifikazio papera jokatzen dute kausa esklusibo edo komun batean.

David Crystal-ek Interneteko bost eremu nagusietan bereizten du jargoiaren erabilera: Internet berean, posta elektronikoan, txat asinkronoetan (posta-zerrendak), txat sinkronoetan (IRCak adibidez) eta mundu birtualetan. Kanalaren izaera elektronikoak funtsezko eragina du batez bestekoaren hizkuntzan. Komunikazio aukerak Internet eskuratzeko hardwarearen izaeran mugatuta daude. Horregatik, hizkuntza-gaitasun produktiboa (bidali daitekeen informazio mota) teklatuan aurrez esleitutako karaktereek zehazten dute, eta gaitasun linguistiko harkorra (ikus daitekeen informazio mota) pantailaren konfigurazio eta tamainak zehazten du. Gainera, igorlea eta hartzailea linguistikoki mugatuta daude Interneteko software propietate, ordenagailuaren hardware eta batzen dituen sarearen hardwarearen bitartez. Diskurtso elektronikoa "hitz egiten den bezala irakurtzen da, hau da, igorleak idatziko balu bezala idazten du".

## Jargoi motak 
Interneteko jargoiek ez dute hizkuntza eredu homogeneorik osatzen. Aitzitik, Internet egoeraren eta erabiltzaileen arabera desberdina izaten da. Jargoi mota horren definizio argi bat egitea zaila den arren, zenbait mota identifika daitezke.

## Interneteko jargoiari buruzko iritziak 
Interneteko jargoiaren erabilerari buruzko eztabaidak egon dira, Internetek kanpora begira izan ditzakeen ondorioez. Interneten eta hizkuntzaren arteko erlazio zuzenik frogatu ez bada ere, Interneteko jargoiak ikuspuntu desberdinak sortu ditu hizkuntza estandarreko komunikazioetan.

Batzuk uste dute Internet eragin negatiboa duela hizkuntzen etorkizunean, forma estandarrak degradatuko lituzkeela, alegia. Interneten erabiltzen den hizkuntza eta estandarraren arteko desberdintasunak alfabetatzean arazoak areagotuko lituzkeela argudiatzen dute. Kasu esanguratsua da eskoziako gazte baten saiakera, laburdura asko eta SMS hizkuntzako akronimoak erabili baitzituen.

Beste aldetik, badaude Interneteko jargoiak hizkuntza baten adierazpena hobetzen duela esaten dutenak ere. Hitzarmen linguistikoak ezarri beharrean, aukera linguistikoak norbanakoaren gustuen araberakoak dira.

### Kazetaritza 
2014 apirilean, Gawker blogeko Max Read editore nagusiak Interneteko jargoiak debekatu zituen idazketa-estiloan.

## Ordenagailu bidezko komunikazio kanpoko erabilera 
Interneteko jargoia ordenagailuen erabileratik, domeinu ez fisikoetara pasatu egin da. Edozein domeinu izan daiteke, non mintzakideek ez dute zertan geografikoki hurbil egon behar bata bestearen artean, eta non Internet ez den nagusiki erabiltzen. Jargoia telefonia munduan erabiltzen da, batez ere mezu laburren komunikazioan, SMSak adibidez. Laburdurak oso ospetsuak bihurtu dira medio horretan, karaktereen kostu eta erabiltzen diren gailuen tamainagatik.

Era berean Interneteko jargoiak bere lekua ere topatu du eguneroko sare-konexio gabeko hizkuntzan, atzipen digitala dutenen artean. Horregatik, *LOL* bezalako akronimoak erabiltzen dira ahozko komunikazioan, batez ere gazteen artean.

## Mundutik 
thumb|Txinako lanaren zigilua. Karakterea hiru karaktereen konbinazioa da, erabiltzaileek sortutakoa. Txinako Internet zentsuraren satira da.

Internetek mundu osoko jendea elkarren artean konektatzen lagun du, harreman "globalak" sortzeaz ahalbidetuz. Horregatik garrantzitsua da sarean erabiltzen diren jargoi mota ezberdin guztiak ezagunak izatea guztiontzat. Garrantzitsua da ere hori egitea ikusita nola ingelesa ez diren hizkuntzek sarean hartu duten erritmoa, ingelesa hitz egiten ez den herrialdeen Interneten erabileraren hazkundeari esker. Izan ere, 2017ko abenduaren 31z geroztik, sarearen populazioaren %25.3 inguru dira ingeles hiztunak.

Kultur ezberdinek motibazio desberdinak dituzte jargoiak aukeratzeko orduan, erabilitako hizkuntzaren gainetik. Adibidez, Txinan, Interneten gainean inposatuta dauden arau zorrotzengatik, erabiltzaileek jargoiak erabiltzen dituzte gobernuarekiko sentikorrak diren gaiei buruz hitz egiteko. Horien artean hitz baten karaktereak banatzeko sinboloak erabiltzen dira, eskuzko edo automatizatutako ereduen eskaneatzeak eta zentsura saihesteko. Adibide nabarmen gisa, zentsura adierazteko erabiltzen den `ibai karramarroa` terminoa. Ibai karramarroa (hexie pintin-en) "harmonia" hitzaren ahoskera bera du, diziplina politikoa eta zentsura justifikatzeko erabili ohi den terminoa. Txinatar zibernautek termino ofizialak erabiltzen dituzte era sarkastiko batean erabiltzeko.

Laburdurak ospetsuak dira hainbat kulturetan, Japonia, Txina, Frantzia edo Portugal bezalako herrialdeetan. Laburdurak Interneteko erabiltzaileek hitz egiten duten hizkuntzaren arabera erabiltzen dira. Adierazgarria da alfabetoak erabiltzen ez dituzten hizkuntzek jargoi mota hori erabiltzen dutela ikustea.

Hizkuntzen arteko desberdintasunak gaizki ulertuak sor ditzakete. *555* onomatopeiak txineraz "negarrez" esan nahi du, baina thaieraz, "barrez". Antzeko adibidea topatu dezakegu ingelesezko "`haha`" eta gaztelaniazko "`jaja`", biak esanahi bera daukate barrea adierazteko, baina kontsonante desberdinak erabiltzen dituzte hizkuntzen arteko ezberdintasunak direla eta.

Hori guztia ikusita, ondoriozta daiteke herrialde eta kultura bakoitzak bere arauak eta motibazioak dituela bere jargoi mota erabiltzeko. Hala ere, gaur egun ikertzaileek ez dute herrialdeen arteko desberdintasunen inguruko ikerketarik egin.

## Euskaraz 
### Laburdurak 
* AMZ: Asko maite zaitut
* BB: Bide batez
* BZK: Baina ze kristo
* Mlskr: Mila esker
* Mx: Muxu
* ZMZ: Zer moduz (zaude)?

### Trinkotzaindia 
XXI. mendeko aditz trinkoak bezala sortuak. Gizarte-sareetan (Twitterren batez ere) erabiltzen dira. Telegram mezularitza zerbitzurako *sticker*rak ere sortu dira.
* Datsegit: Atsegin dut
* Daitort: Aitortzen dut
* Daflipat: Flipatzen dut
* Dajoseagu: Lapurtzen dugu

## Beste hizkuntza batzuetan 
### Ingelesez 
* AFK: Away from keyboard
* BRB: Be right back
* CU: See you
* CUL8R: See you later
* GG: Good game
* GL: Good luck
* LOL: Laughing Out Loud (Barre zaratatsua)
* ROFL: Rolling on floor, laughing
* ROFLMAOPIMP: Rolling on floor, laughing my ass off, peeing in my pants
* RTFM: Read the fucking manual
* TY: Thank you
* WB: Welcome back
* TB: Throw back
* TL;DR: too long; didn't read 

### Frantsesez 
* MDR: *Mort(e) de rire*, "Barrez lehertzen"
* PTDR: *Pété(e) de rire*,"Barrez lehertzen"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak