open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jon De Luis

**Jon De Luis Sueskun** (Berbintzana, Nafarroa Garaia, 2003ko maiatzaren 5a) Euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Atzelari gisa jokatzen du. Osasunako harrobian ibilia da. 2023ko udan talde gorritxoarekin kontratua bukaturik Athletic-ekin sinatu zuen. 2025eko irailean Athletic-en Champions League-eko A zerrendan sartu zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Fitxa
Jacqueline Guerroudj

**Jacqueline Guerroudj,** **Jacqueline Netter** jaiotzez, (Rouen, 1919ko apirilaren 27a &ndash; Aljer, 2015eko urtarrilaren 18a) militante komunista eta antikolonialista frantsesa izan zen, FLNko kidea eta Aljeriako gerran mujahida. Bera eta bere senar Abdelkader Guerroudj hiltzera kondenatu zituzten, Fernand Iveton-en konplize zirelakoan, baina indultatu egin zituzten, hein batean Simone de Beauvoir-ek egindako kanpaina mediatikoari esker. 

## Biografia 
Jacqueline Netter 1919ko apirilaren 27an jaio zen Rouenen, familia burges eta dirudun batean. Bere aiton-amonak, Alsazia-Lorrenako juduak, Rouenera joan ziren bizitzera Lehen Mundu Gerran. Aita Rouengo erakustazokako komisario nagusia eta aseguru-zuzendaria izan zen. Jacquelinek filosofia eta zuzenbideko ikasketak egin zituen.

1947an, Minne familia Aljeriara joan zen. Bertan, Pierrek, Hezkuntza Nazionaleko funtzionarioak, filosofiako irakasle gisa jardun zuen Tilimsengo Slane ikastetxean; Agintariak haren zelatan zebiltzan bere aktibismoagatik,  filosofia marxistari buruzko eztabaida-taldeak antolatu baitzituen.

Minne senar-emazteak banandu egin ziren Aljeriara joan ondoren, eta Jacquelinek irakasle lana lortu zuen Tilimsen eskualdean, lehenengo Chetouane-n (Negrier, garai hartan), Marokoko muga ondoan, eta gero Ain Fezza-n. 

1950ean, Jacqueline Netter berriro ezkondu zen Abdelkader Guerroudj-ekin. Guerroudj, Aljeriako Alderdi Komunistako aktibista, Jacquelinek lan egiten zuen eskolako zuzendaria zen. 1955eko apirilean, Jacqueline eta Abdelkader Guerroudj lanetik kaleratu zituzten beren jarduerengatik eta Aljeriatik bidali zituzten 1955eko maiatzaren batean. 2015eko urtarrilaren 18an hil zen, Aljerren, eta El Alia-ko hilerriko Martirien hilobi-monumentuan lurperatu zuten.

## Obra 
* (Frantsesez) Guerroudj, Jacqueline, *Des douars et des prisons*, Bouchene, 1993.

## Bibliografia 
* Jean-Luc Einaudi (Pierre Vidal-Naqueten hitzaurrea), *Pour l’exemple, l’affaire Fernand Iveton : enquête*, Paris, Éditions L'Harmattan, «Histoire et perspectives méditerranéennes» bilduma, 1986, 250 or. (ISBN 978-2-85802-721-7).
* Djamila Amrane, ''Des femmes dans la guerre d'Algérie : entretiens'', Paris, Karthala, 1994, 218 or. (ISBN 978-2-86537-510-3, OCLC 32429934).
* Andrée Dore-Audibert, Des Françaises d'Algérie dans la Guerre de libération : des oubliées de l'histoire, Paris, Karthala, 1995, 297 or. (ISBN 978-2-86537-574-5, OCLC 32970990).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aljeriar emakumeak Aljeriako Independentzia Gerran
* Aljeriako Independentzia Gerra
* Aljerreko Gudua
* Hassiba Ben Bouali
* Djamila Bouhired
* Djamila Boupacha
* Abdelkader Guerroudj
* Fernand Iveton
* Aljeriako Alderdi Komunista

## Kanpo estekak 
* .
* .
* 
* .
Siria-Libano kanpaina

**Siria-Libano kanpaina**, **Exporter Operazioa** izenez ere ezaguna, Britainiar Inperioko indarrek, Bigarren Mundu Gerran 1941eko ekainean eta uztailean egindako Siria eta Libanoren inbasioa izan zen (orduan Vichyko Frantziak kontrolatua).

1941eko apirilaren 1ean, estatu-kolpea izan zen Iraken, eta Irakeko Erresuma nazionalista irakiarren kontrolpean geratu zen, Rashid Aliren zuzendaritzapean. Gobernu hark laguntza eskatu zien Italia Faxistari eta Alemania Naziari. Anglo-irakiar gerrak (1941eko maiatzaren 2tik 31ra) Aliren erregimena eraistera eta gobernu britaniar-zale bat jartzea lortu zuen. Gatazka horretan, Vichyko ordezkari nagusiak, François Darlan almiranteak, Iraken britainiarren aurkako erasoetarako hegazkin alemanek Vichyko Gobernuak Sirian zituen aerodromoak erabiltzeko baimena eman zuen. Britainiarrek Siria eta Libano inbaditu zituzten ekainean, Ardatzeko potentziek Vichyk kontrolatutako Siriako Errepublika eta Libano frantsesak erabil ez zitzaten Egiptoren aurkako erasoen oinarri gisa. Inbasioren beldurra nabaria zen Ardatzak Greziako batailan (1941eko apirilaren 6tik 30era) eta Kretako guduan (maiatzaren 1etik 20ra) lortutako garaipenen ostean. Mendebaldeko Basamortuaren Kanpainan (1940 – 1943), Afrikako iparraldean, britainiarrak Battleaxe Operazioa prestatzen ari ziren Tobrukeko setioa arintzeko, eta Ekialdeko Afrikako Kanpainan ere borrokatzen ari ziren (1940ko ekainaren 10etik 1941eko azaroaren 27ra) Etiopian eta Eritrean.

Frantsesek gogor defendatu zuten Siria, baina uztailaren 10ean, 21. Brigada Australiarra Beiruten sartzear zegoenean, frantsesek armistizio bat bilatu zuten. Uztailaren 12ko gauerdia baino minutu bat geroago, su-etena jarri zen indarrean, eta kanpaina amaitu zen. ''Saint Jean d'Acre* Armistizioa (Akreko Konbentzioa) uztailaren 14an sinatu zen, Sidney Smith kuartelean, hiriaren kanpoaldean. Entregak egiten ari ziren bitartean, *Time'' aldizkariak Siria-Libano kanpaina "ikuskizun misto" gisa aipatu zuen, eta gaur arteko kanpaina nahiko ezezaguna da, parte hartu zuten herrialdeetan ere.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Giovanni Paolo Lomazzo

**Giovanni Paolo Lomazzo** (Milan, 1538ko apirilaren 26a-1600eko urtarrilaren 27a) margolaria eta arteari buruzko idazlea izan zen. Bere lanak manierismo berantiarrean kokatzen dira.

## Biografia 
Milanera emigratutako Lomazzoko familian jaio zen, eta Giovanni Battista della Cervaren eskutik jaso zuen artista izateko lehen prestakuntza. Rafael eta Michelangeloren eragina izan zuen bere lan artistikoetan, eta bere deskribapenen bidez ezagutzen dugu. Pintore gisa ez da apartekoa, eta estilo berantiar horren adibide tipikoa da. Karrera laburra izan zuen, artean gazte zela itsu geratu baitzen, 1572an. Ordutik aurrera, artearen historialari eta teoriko gisa jardun zuen buru-belarri.

Bere tratatu nagusiak bi izan ziren: ''Trattato dell 'arte della pittura*, 1584an argitaratua; lan honek estetika manieristan garrantzi handia izan zuen. *Idea del Tempio della pittura* liburuak, 1590ekoa, bestetik ere, zabalkunde handia ezagutu zuen. Bere ekarpen nagusia artearen teorian kontzeptu abstraktuak erabiltzea izan zen. 

Giovanni Antonio Figino eta Girolamo Ciocca margolariak izan zituen ikasle.

## Obra 
### Margolanak 
* *Autoritratto*, Vienna, Kunsthistorisches Museum (1558 inguru)
* *Affreschi*, Caronno Pertusella (1560-1566).
* *Allegoria della cena quadragesimale* (1944an txikituta).
* *Cristo nell'orto*, Milan, Pinacoteca Ambrosiana https://web.archive.org/web/20060509102503/http://www.ambrosiana.it/ita/pinacoteca_sala_dett.asp?pagina=5&sala=11(1568).
* *Crocifissione*, Valmadrera (Lecco), Parrokia (1568).
* *Autoritratto come Abate dell'Accademia della Val di Blenio*, Milan, Pinacoteca di Brera (1568 inguru).
* *Noli me tangere*, Vicenza, Pinacoteca Civica (1568).
* *Stigmate di san Francesco con i santi Bernardino e Bartolomeo* Milan (1568-1570 inguru).
* *Crocifissione*, Milano, Pinacoteca di Brera (1570 inguru).
* *Natività'', Boffalora d'Adda (Lodi) (1570).
* *Pietà*, Inzago (Milano), Ospedale Marchesi (1570 inguru).
* ''Affreschi e pala d'altare*, Milan (1570-1571).
* *Cristo nell'orto*, Milan (1572).

### Liburuak 
Hauek dira ezagunenak:
* *Trattato dell'arte de la pittura di Gio. Paolo Lomazzo milanese pittore. Diuiso in sette libri. Ne' quali si contiene tutta la theorica, & la prattica d'essa pittura*, Milano, Paolo Gottardo Pontio, 1584.
* *Idea del Tempio della pittura*, Milán, 1590.

## Iruditegia 

Marc_lomaz.jpg|*Andremaria eta santuak*.
Lomazzo, Giovanni Paolo - Noli me tangere - Pinacoteca Civicacivica, Vicenza.jpg|*Noli me tangere*.
Giovanni Paolo Lomazzo - Self-Portrait - WGA13352.jpg|Autorretratua.
Trattato.jpg|*Trattato dell'arte della pittura''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BioTech Foods

**BioTech Foods** Espainiako bioteknologia enpresa da, animaliengandik ateratako muskulu-zelulak laborantzatik egindako laborategiko haragia sortzeko garapenari emanda. BioTech Foods lantegiaren atzean Brasilgo JBS enpresa multinazionala dago. Konpainia Donostian sortu zuten 2017an Mercedes Vilak eta Iñigo Charolak.

## Enpresaren helburua 
Proiektu hau animalia-zelulen ugaritasun naturalaren ehunen sortzean oinarritzen da, hezetasun eta tenperatura kontrolatu batean, aldaketa genetikorik edo antibiotikorik gabe. Ehunen ingeniaritzan oinarritutako haragi sintetikoak hiru arazo arintzen laguntzen omen du helburu: animalia-proteinen eskari globalaren gorakada handia, nekazaritza industrialaren ingurumen-inpaktua, berotegi-efektuko gasen ekoizpenarekin eta baso-soiltzearekin eta animalien ongizatearekin lotuta.

## Donostiako lantegia 
Zubietako Eskusaitzeta industrialdean, JBS enpresa brasildarraren eskutik, BioTech Foods, eraikiko da munduko fabrikarik handienetako bat: 11.000 m2 eta 150 langile, urtean 4.000 tona haragi sintetiko egiteko gai, aurreikusten denez.

BioTech Foods atzean dagoen multinazionala, JBS enpresa, ustelkeriari eta Amazoniaren suntsiketari lotuta dago.

*El Salto* aldizkarian xeheago jaso dituzte diru laguntzok: Handitu programatik 250.000 euro jaso zituen 2022an BioTech Foodsek eta 1.442.505, 2023an. Bilakatu programaren esparruan, 1.000.000 euro jaso zituen 2022an; Sumeat proiekturako 170.000 jaso zituen 2021ean, 65.636 2019an, eta 35.130 2020an. Hazitek programatik, 137.600 izan dira 2022an, eta 87.400 2023an.

Espainiako Zientzia Ministerioko Teknologia eta Industria Garapenerako Zentroaren eskutik 3,7 milioi euro jaso dituzten nekazaritzako elikagaien eta teknologiaren sektoreko zortzi enpresetako bat da BioTech Foods, haragi sintetikoaren fabrikazioa sustatzeko, *Culturedmeat* programaren esparruan. Europako Batzordetik ere jaso du dirua, zehazki 2,7 milioi euroko diru laguntza *Meat 4 All* programaren barruan (haragia guztiontzat). Donostiako Udalak iaz eman zion enpresa berritzaileen saria eta errekonozimendua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Lenago il!

***Lenago il!*** (euskara batuan *Lehenago hil!*) euskal abesti aberkoia da, Sabin Aranak idatzia. Espainiako Guda Zibilean Eusko Mendigoizale Batzak «Lenago il» izeneko batailoia antolatu zuen.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Eusko Abendaren Ereserkia*
* *Jeiki jeiki*
* *Itxarkundia*
* *Mendiko negarra*
* *Gora Euskadi, bizi bedi!*
* *Belarrimotza, zertara hator hona?*

## Kanpo estekak
Harlan (argipena)

**Harlan** izenak hainbat adiera du:

Euskaraz:

* Harlana, euskaraz, hargin lana da.

Munduan:

* **Harlan** konderria (Nebraska)
* **Harlan** konderria (Kentucky)
* **Harlan** (Kentucky)
* Harlan (Indiana)
* Harlan (Iowa)
María Mercedes Cagigas Amedo

**María Mercedes Cagigas Amedo** (Colindres, Kantabria, 1979ko abuztuaren 15a) kantabriar errepideko txirrindulari ohia da. Espainia ordezkatu zuen 1997 eta 2005 bitartean Errepideko Txirrindularitzako Munduko Txapelketan. Bere talde profesionala Bizkaia-Durango izan zen 2005-2006 denboraldietan.

## Txirrindulari ibilbidea 
Bere entrenatzaile pertsonala Matias Cagigas Fernández izan zen. 1996an, Espainiako Errepideko Junior Txapelketa irabazi zuen, eta, horri esker, Munduko Junior Txapelketak erlojuaren kontrako espezialitatean lehiatu eta seigarren postua lortu zuen. Hurrengo urtean, Espainiako Txapelketan irabazi zuen ibilbideko eta erlojuaren kontrako espezialitateetan, eta, beraz, Munduko Txapelketan aukera izan zuen, erlojupekoan hirugarren postua eta errepidean bosgarrena. 

1998an, Munduko Juniorren Txapelketara itzuli zen, eta erlojupekoan 34.a sailkatu zen, eta berriz ere, bosgarrena errepidean.

2000. urtean Olinpiar Jokoak jokatu eta 48. postua lortu zuen, 3 ordu, 28 minutu eta 29 segundoko denboran. 2002an, hirugarrena izan zen Espainiako Errepideko Txirrindularitza Txapelketan, Arantzatzu Azpirozen eta Anna Ramírezen atzetik. 2004an, erlojupekoan hirugarren postua lortu zuen Espainiako Txapelketan. 2004ko Errepideko Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, 30. postua lortu zuen. 2005eko Errepideko Txirrindularitzako Munduko Txapelketan ez zuen amaitu lasterketa. Urte berean, Espainiako Txirrindularitza Koparen buru izan zen, Roldán Sariketa irabazi ondoren, baina azkenean Alicia Palop titulua esleitu zitzaion.

## Emaitzak 
* 1996
** 1. postua, **Txapelduna**, Errepideko Espainiako juniorrean link=Archivo:Jersey_spanishflag.svg|alt=Campeona de España|20x20px|Espainiako txapelduna
* 1997:
** 3. postua Erlojupeko Munduko Junior Txapelketan
** 1. postua, **Txapelduna**, Espainiako Errepideko  junior txapelketan link=Archivo:Jersey_spanishflag.svg|alt=Campeona de España|20x20px|Espainiako txapelduna
** 1. postua, **Txapelduna**, Espainiako Erlojupeko junior txapelketan link=Archivo:Jersey_spanishflag.svg|alt=Campeona de España|20x20px|Espainiako txapelduna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Profila *Procyclingstats*.com-en
Catasigerpes brunnerianus

***Catasigerpes brunnerianus***Hymenopodidae familiako mantis moduko espezie bat da. Kenyan eta Somalian aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1994ko Nafarroako Itzulia

**1994ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XXXIII. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (bosgarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Iruñean hasi eta bukatu zen. 

## Taldeak
* Construcciones ACR-MRA
* Reloj Montrey
* Banesto
* Caja Rural  
* Cafés Baqué  
* Cafés La Brasileña 
* Kaiku-Laiz
* Avila Rojas
* Model Sport
* Sicesal
* U.C. Franciacorta
* Lada Samara-Vinos Galcíbar
* Liancourt
* R.C.Pesant C.L.
* J&A Sport-Zaventem

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alicia González

**Alicia González Blanco** (Viella, Asturias, 1995eko maiatzaren 27a) asturiar txirrindulari profesionala da, ziklo-kros eta errepideko txirrindularitza ditu ardatz. Ziklo-krosean nabarmendu zen, eta, gazteen kategorian, errepideko txirrindularitzan ere hasi zen nabarmentzen -Espainiako Kopako txapelduna-, eta horrek bideratu zuen Lointek (Sopela Women's Team) taldearen fitxaketa 2014. urtean.

## Txirrindulari ibilbidea 
2017an, ziklo-krosean Espainiako txapelduna izan zen Valentzian. Hala ere, inoiz ez dute hautatu Ziklo-kroseko Munduko Txapelketarako, 23 urtez azpiko emakume-probarik ez zegoelako. Gero, 2017an, bertako txapelketa irabazi ondoren, denboraldiko plangintza berregituratu ondoren Movistar Teamek fitxatu zuen.

Profesional gisa lehen urte ona izan ondoren, 19 urte besterik ez zituela — 6.a  izan zen Espainiako Ibilbideko Txapelketan eta 11.a Europako Errepidekoan—, 2015. urtean Munduko Kopako proba batean puntuak lortu zituen,  Sparkassen Giroan 16.a baitzen, eta, gainera, 3.a izan zen Espainiako errepideko Txirrindularitza Txapelketan. Munduko Kopako probaren emaitza Eneritz Iturriaga 2006ko Plouay Sari Nagusiko 9.a izan zenetik Espainiako txirrindulari batek lortutako onena izan zen.

Lointek (Sopela Women's Team) taldeko Lucía González ahizpa nagusiarekin eta Daniel Ania asturiarrarekin batera 2013tik UCIko Nesta-MMR ziklo-kros talde amateurra osatu du.

## Palmaresa 
### Errepidea 
**2015**

* 3. postua Espainiako ErrepidekoTxapelketan  link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px 

**2018**

* 3. postua Espainiako Erlojupeko Txapelketan  link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px 

### Ziklo- krosean 
**2015-16**
* 3. link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px Espainiako Ziklo-kros Txapelketan

**2016-17**
* link=Archivo:MaillotEspaña.PNG|20x20px link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|16x16px Espainiako Ziklo-kros Txapelketa
* 3. Ziklo-kroseko Espainiako Kopan

**2024-25**
* 3. Igorreko ziklo-krosan

## Bira handien eta munduko txapelketetako emaitzak 
Bere kirol-ibilbidean, emakumezkoen Itzuli Handietan eta errepideko Munduko Txapelketetan postu hauexek lortu ditu:

## X: egin gabeko edizioak                        —: ez du parte hartzen                    Ab.: abandonua  Taldeak 
* Lointek (2014/2017)
** *Lointek* (2014)
** *Lointek Team* (2015)
** *Lointek* (2016/2017)
* Movistar Team (2018-2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Alicia Gonzálezen fitxa (Movistar Team)
* Alicia Gonzálezen fitxa (sitiodeciclismo.net)
* Alicia Gonzálezen fitxa (cqranο.com)
Sara Martín

**Sara Martín Martín** (Aranda de Duero, Burgos, 1999ko martxoaren 22a) burgostar kimikaria eta txirrindulari profesionala da. 2021etik Movistar Team taldekoa da, UCI Women's World Team kategoriakoa.

## Biografia 
2021ean Zientzia Kimikoetan graduatu zen Valladolideko Unibertsitatean.

Aranda de Duerokoa da, eta hainbat kirol egin zituen, besteak beste, triatloia eta duatloia. 14 urterekin hasi zen txirrindularitzan lehiatzen. 2016. urteaz geroztik, Espainiako selekzioarekin jarraian bost europar txapelketatan parte hartu zuen. 2018an irabazi zuen lehen lasterketa, 23 urtez azpikoen modalitatean, Eibarko Euskal Txapelketan.

## Palmaresa 
**2018**
* Eibarko Hiria Sari Nagusia

**2019**
* 2. Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan (23 urtez azpiko mailan)

**2020**
* 2. link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px  Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan 

**2021**
* 2. link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketan  
* 3.  Espainiako Errepideko Txapelketan link=Archivo:Bronze_medal_with_cup.svg|15x15px
* 2. link=Archivo:Silver_medal_with_cup.svg|15x15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan 

**2025**
* 20px link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa

## Bira handien eta munduko txapelketetako emaitzak 
Bere kirol-ibilbidean, postu hauexek lortu ditu emakumezkoen Itzuli Handietan eta Munduko errepideko Txirrindularitza Txapelketetan:

## -: parte hartu ez         Ab.: abandonua        X: egin gabeko edizioak  Taldeak 
* Sopela Women's Team (2018-2020)
* Movistar Team (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Serdar (maila)

**Serdar** (otomandar turkieraz: سردار ; persiar hitzetik : 'sardar' , سردار ; " komandante " ) Otomandar Inperioko maila edo gradu militar bat izan zen eta Montenegron eta Serbian maila noblea zen.

## Etimologia 
Hitza, persieraz "burua" esan nahi duen  aurrizkiak eta arabieraz "abertzalea" esan nahi duen  atzizkiak osatzen dute.

## Otomandar Inperioa 
Otomandar Inperioan, serdar, barruti jakin bateko jenizaroen komandantearen gradu militar bat zen, baina baita jeneral mailaren pareko goi ofizial bat ere, armadako komandante gorena zena, sultanak izendatua, Sermuek, bereziki, Inperioaren mugetan edo hegoaldeko eslaviar lurretan zerbitzatzen zuten, lurralde horien segurtasunaren erantzule zirelarik. Adibidez, Yakup Ağa,  Barbarroja, Jeireddin eta Aruj de Yenice anaien aita.

Serdar-*ı* Ekrem edo (Serdar-*ı* Azam) terminoak, maila altueneko komandanteburua izendatzen zuen, eta, beraz, batzuetan, Otomandar Inperioaren bisir handiaz ari zen. XVIII. mendean, serdar, otomandar armadan, jeneralaren sinonimo bihurtu zen, eta Birinci Ferikek ordezkatu zuen.

## Serbia eta Montenegro 
Serdar hitza Montenegroko Printzerrian eta Serbiako Printzerrian ere erabili zen, ohorezko titulu ez noble gisa, vojvoda titulua baino baxuagoa. XVII. mendekoak dira lehen serdar montenegroarrak, tribu-unitateetako komandante gisa, eta mende honen erdialdean dokumentatuta daude Sava Petrovic eta Vuk Radonjic. XVIII. mendearen amaieran bost serdar montenegroar zeuden.

XIX. mendearen amaieran, Montenegroko estatuko erakunde militar eta zibilak indartzearekin batera, serdar izatea Montenegroko Nikolas I.a erregeak emandako ohorezko titulu bihurtu zen.

Lehen Mundu Gerraren amaieran, Montenegroko Erresumaren independentziaren amaierarekin, Jugoslaviako Erresuma berrian sartua, sei serdar zeuden, horien artean Janko Vukotić, Montenegroko jeneral eta lehen ministro ohia.

## Egipto 
Egipton, serdar titulua "sirdar" bere hizkuntza aldaeran erabiltzen zen (egiptoar arabieraz: سردار), britainiar okupazioaren garaian, egiptoar armadako britainiar buruzagiari esleitu zitzaion XIX.aren amaieran eta XX.aren hasieran. mendeetan. Sirdara Sirdarian bizi zen, Zamalek-en hiru bloke luzeko jabetzan, Egiptoko inteligentzia militar britainiarren egoitza ere bazen.

## Herriaren izena 
Serdar oso izen maskulinoa oso ohikoa da Turkian eta Turkmenistanen.

## Kanpo estekak
Bordele II Unibertsitatea

**Bordele II Unibertsitatea** edo **Bordele-Segalen Unibertsitatea**, “Bordele Segalen Unibertsitatea” izenez ezagutzen dena, 1971 eta 2013 artean izandako unibertsitate frantsesa da. 2014ko urtarrilaren 1ean, Bordeleko beste bi unibertsitaterekin elkartu zen Bordeleko Unibertsitatea osatzeko

Bere arlo nagusiak bizitzaren zientziak, osasun zientziak eta giza zientziak dira

thumb|Victoire-ko gunea.
thumb|Carreire-ko gunea.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Comité national d'évaluation, L'Université Victor Segalen - Bordeaux II, rapport d'évaluation, Paris, septembre 1994, 164 p. 
* Agence d'Évaluation de la Recherche et de l'Enseignement Supérieur (AERES), AERES-S1-Bordeaux2, rapport d'évaluation, juillet 2010, 46 p. 
* Louis Desgraves (dir.) et Georges Dupeux (dir.), Bordeaux au XIXe siècle, Bordeaux, 1969, 560 p. 

## Ikus, gainera 
* Victor Segalen
* Terexa Lekumberri
* Klaudio Harluxet

## Kanpo estekak
Catasigerpes erlangeri

***Catasigerpes erlangeri*** Hymenopodidae familiako mantis moduko espezie bat da. Kenyan aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Martin

**Isabel Martin Martin** (Valladolid, 1999ko maiatzaren 1a) valladolidtar txirrindulari profesionala da. UCI Río Miera-Cantabria Deportey emakumezkoen talde kontinentalean parte hartu zuen eta 2023an, Eneicat-RBH Global Leóngo klubean hasi zen.

## Biografia 
Isabel Martín Arroyo de la Encomienda Txirrindularitza Eskolan hasi zen, 9 urtetik 12 urterako kategoria guztietatik igarota. Gaztela eta Leonen ez zegoen emakume-kadete talderik; beraz, Espainiako beste talde batzuetara joan zen, kategoria absolutura iritsi arte.

2017an, 18 urte zituela, 23 urtez azpikoen Elitean mailarik altuenean zegoela, talde profesionalekin pedalei eragiteaz arduratu zen.

## Palmaresa 
2023

* 2023/01/29 - Women Cycling Pro Almeriako Kosta 2021

* 2021/05/13 - Nafarroako Emakumeen Women's Elite Classics
* 2021/05/14 - Nafarroa Women's Elite Classics
* 2021/09/10 - Europako Txapelketa - Ibilbidea - U2

2020

* 2020/09/30 - La Flèche Wallonne Féminine
* 2020/10/18 - Ronde van Vlaanderen / Tour des Flandres

### Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Isabel Martini elkarrizketa
Catasigerpes acuminatus

***Catasigerpes acuminatus*** Hymenopodidae familiako mantis moduko espezie bat da. Kenyan eta Somalian aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toni Kroos

**Toni Kroos** (Greifswald, Alemania, 1990eko urtarrilaren 4a) alemaniar futbol jokalaria da, erdilari postuan jokatzen duena. Gaur egun, Espainiako LaLiga EA Sports-eko Real Madrilen jokatzen duena.

XXI. mendeko erdilari onenetariko bat dela esaten da. Palmaresari dagokionez, Kroos historiako jokalari ohoretuenetarikoa da: Kluben arteko Munduko Kopa gehien irabazi duen jokalaria da (6 aldiz), baita Txapeldunen Liga ere (5 aldiz, beste hainbat jokalarirekin batera); 4 aldiz Real Madrilekin eta beste bat Bayern Munichekin.

## Estatistikak klubetan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Martínez (txirrindularia)

**Cristina Martínez Bonafé** (Torrent, Valentzia, 1996ko urtarrilaren 2a) valentziar txirrindularia da. 2014. urteko Espainiako egutegi nazionalean nabarmendu ondoren, 2015. urtean egin zuen debuta profesional gisa Lointek (Sopela Women's Team) taldean.

## Txirrindulari ibilbidea 
2012an hasi zen emaitza onak lortzen, Espainiako Errepideko Kadeteen Txapelketan bigarrena izan baitzen.

Urtebete geroago, Espainiako gazteen kategorian nabarmentzen hasi zen, harik eta, 2014. urtean, egutegi horretan nagusi izan zen arte; 5 gazte-lasterketa irabazi zituen, Espainiako Gazteen Errepideko Txapelketa, eta Espainiako Gazteen Erlojupeko Txapelketan bigarren postua lortu zuen. Gazteen kategoriako Espainiako Txirrindularitza Kopa irabazi zuen, puntuagarriak ziren 6 probetan lehen lauren artean geratu baitzen — tartean 2 garaipen —.

Horrek , maila apalagoko egutegi nazionalean nagusi diren handiekin gertatu ohi den bezala,  Espainiako talde batean profesional gisa debuta egitea eragin zuen, Cristina Martínezen kasuan Lointek (Sopela Women's Team) taldearekin. Profesional gisako debuta ona izan zen  19 urterekin Frantziako nazioarteko probetan bi *top-20* lortu baitzituen (La Classique Morbihan eta Plumelec-Morbihan Femeninoaren Sari Nagusian). Handik gutxira, Emakumeen Euskal Biraren 21 urtez azpiko gazte onenaren sailkapena irabazi zuen, 23. postuan geratu zela. Handik aurrera Espainiako selekzioan ohikoa izan zen.

2017an, Cristina Martínez Lointek bere egituraren aldaketaren planetan Cristina Martínez ez zegoela iragarri eta gutxira, Espainiako Puntuazio Pistako Txapelketa irabazi zuen 2017ko urte amaieran .

## Palmaresa 
**2017**

* 1. postua, **Txapelduna**, Espainiako txapelketa. Puntuazioan link=Archivo:Gold_medal_with_cup.svg|15x15pxlink=Archivo:MaillotEspaña.PNG|20x20px  

## Bira handien eta munduko txapelketetako emaitzak 
Bere kirol-ibilbidean, honako postu hauek lortu ditu Emakumezkoen Itzuli Handietan, Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketetan:

## —: parte hartu ez     Ab.: abandonua      X: egin gabeko edizioak  Taldeak 
* Lointek (2015 - 2017)
** *Lointek Team* (2015)
** *Lointek* (2016/2017)
* Bizkaia Durango (2018-2019)
** Durango - Euskadi Murias (2018)
** *Bizkaia Durango* (2019)
* Casa Dorada Women Cycling Team (2020ko urtarriletik ekainera)
* Bizkaia-Durango (2020-12-20)
* Aromikitik-Basso Bikes-Vaiano (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Cristina Martínezen fitxa (Bizkaiko Durango-Euskadi Murias webgune ofiziala)
* Cristina Martínezen fitxa (cqranο.com)
* Cristina Martínezen fitxa (sitiodeciclismo.net)
* Cristuna Martínezen fitxa (ciclismofem.com)
* Elkarrizketa Cristina Martínez (ruedο.com)
Transjordania (eskualdea)

**Transjordania**, **Ekialdeko Ibarra** edo **Transjordaniako Goi-lautada** () Jordan ibaiaren ekialdean geratzen den eremua da, gutxi gorabehera gaur egungo Jordaniaren mugetan. 

Eskualdeak hainbat botereren kudeaketa izan du historian zehar. Aro Modernoaan Otomandar Siriaren jurisdikzioaren barneko probintzia bat zen. Arabiar Iraultzaren ostean 1910eko hamarkadan, Transjordaniako emirerria osatu zen 1921ean, Britainiar Inperioaren pean, eta Abdullah I.a Jordaniakoa haxemitaren agindupean. 1946an Britainiar Inperiotik independizatu zen, Transjordaniako Erresuma Haxemita sortuz. 1948an, Arabiar-israeldar gerraren baitan Palestinako Zisjordania okupatu zuen, eta izena "Jordaniako Erresuma Haxemita"ra aldatu zuen. 1950ean lurralde hori galdu zuenean Jordania izenarekin geratu zen. 

## Kanpo estekak
Arda Güler

**Arda Güler** (Altındağ, Ankara, Turkia, 2005eko otsailaren 25a) turkiar futbol jokalaria da. Gaur egun, Espainiako LaLiga EA Sports-eko Real Madrilen jokatzen du, erdilari gisa.
Cis–trans isomerismo

thumb|*Cis*-but-2-ene
thumb|*trans*-but-2-ene
'''*Cis–trans* isomerismoa** edo **isomerismo geometrikoa'* kimikan erabiltzen den teminoa da, atomoek molekulen barruan duten kokapen espazialari erreferentzia egiten diona. "cis" eta "trans" aurrizkiak latinetik datoz: "alde honetakoa" eta "beste aldekoa", hurrenez hurren. Kimikaren testuinguruan, *cis*-ek adierazten du talde funtzionalak (ordezkatzaileak) planoren baten alde berean daudela, eta *trans*ek, berriz, kontrako aldeetan daudela (zeharkakoak). *Cis-trans* isomeroak estereoisomeroak dira, hau da, formula bera duten baina hiru dimentsioko espazioan orientazio desberdinetan dauden molekula-bikoteak. *Cis-trans'' notazioa ez dator beti bat E-Z isomeriarekin, deskribapen estereokimiko absolutua baita. Oro har, Cis-trans estereoisomeroek biraketarik ez duten lotura bikoitzak dituzte, edo eraztun-egiturak izan ditzakete, non loturen errotazioa mugatuta edo oztopatuta dagoen. cis eta trans isomeroak molekula organikoetan eta koordinazio-konplexu ez-organikoetan gertatzen dira. Cis eta trans deskribatzaileak ez dira erabiltzen konformazio-isomerian, non bi forma geometrikoak erraz bihurtzen baitira, lotura sinpleko kate irekiko egitura gehienetan bezala.

## Erreferentziak
Matusalen (zuhaitza)

**Matusalen**, AEBetako White mendietan dagoen pinus longaeva motako zuhaitz bat da, Kalifornia estatuan. Gaur egun ezagutzen den munduko zuhaitzik zaharrena da, 4.854 urte dituela kalkulatu da, hortik Matusalen izena jaso izana, Bibliaren arabera 969 urtez bizitu baitzen.
Hamari Traoré

**Hamari Traoré** (Bamako, Mali, 1992ko urtarrilaren 27a) maliar futbol jokalaria da. Gaur egun Espainiako LaLiga EA Sports-eko Real Sociedaden jokatzen du, atzelari.

Maliko selekzio nazionalean ere jokatzen du, eta bertako kapitaina ere bada.

## Estatistikak 
## Kanpo estekak
Larrubera urdinxka

**Larrubera urdinxka** (*Cyanosporus subcaesius*) *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzako baliorik.

Sinonimoa: *Tyromyces subcaesius*, *Postia subcaesia*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Ia erresupinatutik pileo-ra, 3 eta 8 cm bitarteko luzerakoa. Goialdea belus fin batekin, zurixka edo urdin-berdexka arin  batekoa igurtziarekin edo hezetasuna galtzen hasten den heinean.

**Tutuak:** Zurixkak, gris-urdinxka arin batekoak.

**Poroak:** Tutuen kolore berekoak, egurrezko euskarrian duten posizioaren arabera urratu samarak.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Postia caesia* delakoarekin nahas daiteke, hau koniferoetan ateratzen da eta gehiago urdintzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta udan, batez ere hostozabalen egurretan. Ohikoa.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Europa, Errusia, Japonia, Hego Korea, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catasigerpes toganus

***Catasigerpes toganus*** Hymenopodidae familiako mantis moduko espezie bat da. Ghanan, Ginea, Nigerian eta Togon aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toshiko Mori

**Toshiko Mori** (Kobe, 1951) arkitekto japoniarra da, AEBetan kokatua. New Yorken du bere arkitektura bulegoa: Toshiko Mori Architect, PLLC and Vision Arc, zeinaren sortzaile eta zuzendaria den. Harvard Unibertsitateko Graduate School of Design (GSD) Arkitektura Praktikan Robert P. Hubbard katedraduna ere bada.  1995ean, GSDn katedra eskuratu zuen zuen lehen emakumezko irakasle bihurtu zen. 

## Estiloa eta lanak 
Mori ezaguna "berrikuntza materiala eta kontzeptu argitasuna" lantzen dituelako bere lanean, kritikatren iritziz.  Munduko Ekonomia Foroko Hirien Etorkizunareko Agenda Globaleko kide da Mori, eta arkitektura iraunkorraren inguruko ikerketak zuzendu izan ditu, hirien bizigarritasuna hobetzeko helburuz, eta hiri zerbitzu eraginkorrak sortuz.  Mori Architecture For Humanity erakundeko zuzendaritza-batzordean ere badago. Diseinu-berrikuntzara eta komunitatearen parte-hartzera dedikatzen den irabazi-asmorik gabeko erakundea da hori. 

Bere lan nabarmenen artean, 2015eko kultur gune ekologikoa Senegalgo Sinthian herrian.  Eta irudietako beste hauek:

85 Waterman Street (Brown).jpg|Brown Unibertsitateko Pembroke Hall eraikina.
Fitxategi:34 St-Hudson Yards Opening (21225342159).jpg|34 St-Hudson Yards metro geltokia, sarrera, New York.
Fitxategi:Novartis HQ, Albany St jeh.jpg|Novartis enpresaren egoitza, Cambridge, Massachusetts.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bibiano

**Bibiano Adonis Morón Giménez** (Santiago de Compostela, 1950eko abenduaren 21a &ndash; Vigo, 2016ko abenduaren 28a), **Bibiano** bezala ezaguna, musikari eta konpositore galiziarra izan zen.

## Ibilbidea 
Adonis Morón Silvaren semea zen. 1970ean hasi zen Galiziako kantu konprometituan, Voces Ceibes taldearen (euskaraz: *Ahots Libreak)* azken garaietan. Lehen kontzertua Santiagoko Opus Dei "Lana Estila" ikastetxean izan zen urte hartan bertan. Frankismoaren amaierako urteetan, Galiziako abesti berrian sartu zen.

Bereziki ospetsua izan zen 1976ko ekainaren 25ean Coruñako Kirol Pabiloian Voces Ceibes-eko Benedicto García Villar kidea ere lagun izan zuen kontzertua. Kontzertua, Santiago Álvarez buruzagi komunistarekin elkartasunean antolatu zen, Carabanchel espetxean preso zegoenarekin, eta galiziar errebindikazio ekitaldi bihurtu zen. Galiziako trantsizioaren kultur mugarri garrantzitsuenetakoa izan zen.

Galiziako kantagintzan perkusioa eta tresna elektrikoak (batez ere gitarra elektrikoa) sartzea izan zen ekarpen nagusia, ordura arte, espainierazko ahotsez eta gitarraz bakarrik egiten baitzen.

Vicente Araguasekin kontzertu asko eman zituen eta Langile Komisioetako (CCOO) militantea izan zen denbora askoan. Gero Vigora joan zen eta diskoteka bateko zuzendaria izan zen. Hainbat disko grabatu zituen. Azken urteetan, Vigon musika-emanaldiak egin zituen, eta erdialdeko jatetxe bat zuzendu zuen 1990etik 2009ra.

Vigon hil zen, 2016ko abenduaren 28an.

## Diskografia 
### Diskoak 
* *Itsasoan* gaude (1976)
* *Alcabra* (1977)
* *Aluminioa* (1979)

### EP 
* *Benedicto e Bibiano (Voces Ceibes)* (1992)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bibiano en lafonoteca.net
Anna Maria Bietti Sestieri

**Anna Maria Bietti Sestieri** (1942ko abenduaren 7a - Erroma,  2023ko uztailaren 2a) Salentoko Unibertsitateko   italiar arkeologo garaikidea izan zen, eta bere ikerketak Italiako historiaurrea du ardatz.

## Hezkuntza eta karrera 
Bietti Sestieri 1964tik 1966ra Massimo Pallottinoren eskutik Erroman ikasi zuen Etruskologian lizentziatua 

1970eko hamarkadaren hasieran, bere lana Macnamara hainbat beka emanez finantzatu zen. 1974tik aurrera Italiako historiaurreko arkeologia espezialista gisa aritu zen Soprintendenza Archeologica di Roma-n, garai hartan indusketa handiak zuzenduz. 2003tik 2009ra Istituto Italiano di Preistoria e Protostoriako presidente izan zen eta 1995etik 2003ra Soprintendente archeologo dell' Abruzzo izan zen.  2006az geroztik Salentoko Unibertsitateko Europako protohistoria saileko kidea da.

## Ikerketa 
Italiako historiaurreari buruzko argitalpen-erregistroa zabala du eta hainbat museo-erakusketa garrantzitsu antolatu ditu. Erromako ekialdean kokatutako Osteria dell'Osako Burdin Aroko nekropoliaren indusketetan buru izan zelako ezaguna,   Italian indusketa handiak egin zituen, Osteria dell'Osa, Castiglione eta Fidenae-n egindako indusketa handiak barne. baita Frattesina di Fratta Polesine (Rovigo) eta Specchia Artanisi di Ugentoko indusketak ere. 

## Heriotza 
Bietti Sestieri 2023ko uztailaren 2an hil zen, 80 urte zituela 

## Ohoreak 
Bietti Sestieri Historiaurreko Elkartearen Europa Saria jaso zuen 1996an.  1993an, Amerikako Arkeologia Institutuko kide korrespontsal gisa hautatu zuten. 

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* 1992. ''The iron age community of Osteria dell'Osa : a study of socio-political development in central Tyrrhenian Italy*. Cambridge University Press.  [Reviews: David Ridgway in *Journal of Roman Archaeology*
* 1992. *La necropoli laziale di Osteria dell'Osa* 3 v. Rome: Edizioni Quasar. .
* 1996. *Protostoria: teoria e pratica.* Rome: La Nuova Scientifica.
* 2007. Bietti Sestieri, A.M., Ellen Macnamara; Duncan R Hook. *Prehistoric metal artefacts from Italy (3500-720BC) in the British Museum*. Research publication (British Museum), no. 159. London: The British Museum. .
* 2010. *L'Italia nell'età del bronzo e del ferro : dalle palafitte a Romolo (2200-700 a.C.)*. with CD-ROM. Rome: Carocci. .

### Artikuluak 
* 2008. "L’età del bronzo finale nella penisola italiana" *Padusa'' 44, n.s:7-54.
* Bietti Sestieri, A.M., C. Giardino, M.A.Gorgoglione. 2010. "Metal finds at the Middle and Late Bronze Age settlement of Scoglio del Tonno (Taranto, Apulia): results of archaeometallurgical analyses" Trabajos de Prehistoria 67.2:457-68.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pseudoinonotus dryadeus

***Pseudoinonotus dryadeus*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Inonotus dryadeus*, *Polyporus dryadeus*, *Phellinus dryadeus*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Maskor itxurakoa, 10 eta 30 cm bitarteko luzerakoa eta 5 eta 15 cm bitarteko proiekzioarekin eta 10 cm arteko lodierarekin. Goiko azala feltro itxurakoa da, konkorduna; horixka gaztetan, zahartzean grisaxka bihurtzen da. Kolore hori biziko ertz lodia du. Gainazal horrek anbar itxurako likido bat jariatzen du, tanta lodiak eratuz, eta espezieari itxura bereizgarria ematen diote, lehortzean orban beltzaxka batzuk uzten ditu.

**Tutuak:** Geruza bakarra du, 1,5 cm luze ingurukoak.

**Poroak:** Borobilak, 0,2 eta 0,4 mm bitarteko diametrokoak, arre kolorekoak, alea gaztea denean, zilar koloreko erreflexuekin.

**Hanka:** Ez du.

**Haragia:** Harroa, eta lodia hasieran, amaieran suberosoa. Arre-herdoil kolorekoa.

**Etimologia:** *Polyporus* terminoa grekotik dator, ugari, asko, esan nahi duen "poly" hitzetik eta poro , urrats, esan nahi duen "póros" hitzetik. Poro ugarirekin. *Dryadeus* epitetoa ere grekotik dator, artea, esan nahi duen "drys" hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, larrukara da.

### Nahasketa arriskua 
*Inonotus hispidus* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela marroia du ile hirtsutuz estalia. Baita *Hydnellum ferrugineum* espeziearekin ere, honek gorri-odol koloreko tantak jariatzen ditu eta pinuen azpian bizi da..

**Oharra:** Bere tanta bereizgarriak direla eta, ez da erraza espezie hau nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Uztailetik urrira, hariz enborren gainean, lurretik hurbil, baita arteen, erkametzen eta batzuetan gaztainondoen enborretan ere, beste *Polyporus* batzuk ez bezala, enbor berean bi urtetik behin agertzen da, ale bakoitzak denboraldi bat irauten du.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Hawaii, Kolonbia, Peru, Brasil, Europa, Errusia, India, Himalaiako eremua, Japonia, Txina, Australia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Leygues

**Georges Leygues** (Villeneuve-sur-Lot, 1857ko urriaren 29a - Saint-Cloud, 1933ko irailaren 2a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1920ko irailetik 1921eko urtarrilera.

Abokatu gisa lan egin zuen eta bere lehen kargu politikoa bere jaioterriko alkatearena izan zen. 1885etik hil zenean diputatu izan zen.

Errepublikano moderatuen alderdikoa, Instrukzio Publikoko, Barne Arazoetako eta Kolonietako ministroa izan zen.

Itsas Armadako ministroa izan zen Lehen Mundu Gerran, eta, amaitzean, arrakastarik gabe lan egin zuen Frantziari gerra-flota handi bat emateko.

Lehen ministro izan zen 1920ko irailetik 1921eko urtarrilera. Kargua hartu zuen Alexandre Milleranden lekua hartzeko, errepublikako presidente izendatu baitzuten.
Catasigerpes nigericus

***Catasigerpes nigericus*** Hymenopodidae familiako mantis moduko espezie bat da. Nigerian aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catasigerpes zernyi

***Catasigerpes zernyi*** Hymenopodidae familiako mantis moduko espezie bat da. Tanzanian aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yanire Granero

**Yanire Granero Tena** (Abadiño, Bizkaia, 1988 - ib., 2023ko uztailaren 11) diseinatzailea eta enpresaburua izan zen. *Memiimo* apaingarrien marka sortu zuen.

## Biografia 
Arte grafikoak eta diseinua, gero Administrazioa eta Finantzak ikasi zuen, Durangoko Maristak ikastetxean. Kimioterapia, ebakuntza eta erradioterapiaren ostean urte bereko azaroan alta eman zioten Galdakao-Usansoloko ospitalean. 2023ko maiatzean berriz kimioterapian hasi zenean, online denda itxi zuen. Minbiziaren esperientzia gogorretik sortu zuen proiektu solidarioa, hasieran, *Memiimo* diseinu tailerra, Traña-Matienako Txinurrisolo kalean zuen bere lantokia eta estudioa. Bertan kolorez betetako zapiak, turbanteak, laminak, soinekoak, poltsak zein sakelakoetarako kaxak diseinatzeari ekin zion. Geroago brusak ere egiten hasi zen. Saldutakoaren % 2 minbiziaren kontrako erakundeetara bideratzen zuen.    

Proiektuak bere bi pasioak egiteko aukera eman zion, diseinatzea eta jendeari laguntzea. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catasigerpes mortuifolia

***Catasigerpes mortuifolia*** Hymenopodidae familiako mantis moduko espezie bat da. Somalian eta Tanzanian aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsuko Hasegawa

**Itsuko Hasegawa** ( japonieraz, , *Hasegawa Itsuko* ; * Shizuoka, Japonia, 1941) japoniar arkitektoa da.

Kantō Gakuin Unibertsitatean ikasi zuen. 1986an Japoniako Arkitektura Institutuaren diseinu saria irabazi zuen. Altzari diseinuan ere egin du lanik.

## Lan nabarmenak 
* Tokumaru haurren klinika, Ehime (1979)
* Aono eraikina, Ehime (1980)
* Bizan Hall, Shizuoka (1984)
* Sugai klinika, Ehime (1986)
* Shonandai Bunka (1987-1990), Fujisawa
* Sumida Culture Factory, 1994
* Namekawa Housing, 1998

Fitxategi:Shonandai bunka center.JPG|Shonandai Bunka zentroa.
Fitxategi:Oshima Museum of Picture Books interiors, Imizu, Toyama.jpg|Oshimako Liburu Ilustratuen Museoa.
Fitxategi:Yamanashi Fruit Museum and Garden, Japan.jpg|Yamanashiko Fruta Museoa eta Lorategia.
Fitxategi:Itsuko_hasegawa,_poltrona,_s.d.JPG|Hasegawak diseinatutako sofa, Musée National d'Art Moderne, Paris.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Itsuko Hasegawa, Anne Schéou eta Institut français d'architecture, *Recent Buildings and Projects*, Birkhauser, 1997, ()
* Itsuko Hasegawa, *Island Hopping: Corssover Architecture*, éditions NAI Publisher, 2000, ()

## Kanpo estekak
Errege peoi irekiera

**Erregearen peoiaren irekiera** '1. e4' mugimenduarekin hasten den edozein xake irekiera da. Xakean gehien jokatzen den irekiera da, Dama peoiaren irekieraren aurretik. 

## Irekieraren xehetasunak 
Xakean egin daitezkeen lehen 20 mugimenduetatik ohikoena da. Zurientzat eraginkorra izan ohi da irabazteko (%54,25), baina ez da beste irekiera batzuk bezain arrakastatsua: 1. d4 (55.95%), 1. Zf3 (55.8%), 1. c4 (56.3%), eta 1. g3 (55.8%). 1. e4 mugimenduari erantzuteko erabiltzen diren jokaldi gehienek izen propioa dutenez, ez da oso ohikoa irekiera hau bera aipatzea izenez.

Erregearen aurreko peoia bi karratu aurreratzea oso eraginkorra da, zentroa bereganatzen delako, d5 karratuari erasotzen diolako, eta dama zein alfilaren mugimendua baimentzen duelako. Bobby Fischer maisuak zioen jokaldi hau onena zela, hala frogatu zuelako.

## Ohiko jarraipenak 
* 1...c5, edo Siziliar defentsa da jarraipenik ohikoena praktika modernoan. Siziliar defentsak baimentzen die beltzei erdiko borroka eremua lehiatzea, d2-d4 aurretik prestatuz ...cxd4 batekin. Siziliar defentsa da xakean gehien analizatu den irekiera. 
* 1...e5 erabiliz gero hasiera irekia izango genuke, Ruy Lopez irekiera, Erregearen ganbito, italiar jokoa, eskoziar jokoa edo Petroven defentsa baimentzen dituena. Irekiera honetan d2-d4 jasotzeko prest jartzen dira beltzak exd4 aurreratuz. Baliteke ere zentroa mantentzea ....d6 egitea lortuz gero. 
* 1...e6 Frantziar defentsa da. Beltzen erantzun lasaiak baimentzen die zuriei 2.d4 jokatzea. Honela zuriek abantaila dute espazioan, bi peoiekin erdian eta alfilentzako mugimenduarekin, beltzek alfila blokeatzen duten bitartean.
* 1...c6 Caro–Kann defentsa da. Frantziar defentsa bezala, erantzun solidotzat hartzen da, baina zentroaren kontrola galdu ohi dute beltzek. Alfin zuria ez da geratzen bere peoiek itxia, frantziar defentsan gerta daitekeen bezala. 
* 1...d6 erabiltzen bada Pirc defentsa erabili nahi delako da (1.e4 d6 2.d4 Nf6 3.Nc3 g6), defentsa hipermoderno bat non beltzek baimentzen dieten zuriei zentroa bereganatzea, beranduago aldatzeko helburuarekin. Defentsa modernoa, Pribyl sistema eta Philidor defentsa ere horrela hasten dira. 
* 1...g6 Defentsa modernoa da. Pirc cefentsarekin lotuta dago, eta biak joka daitezke. Zuriek aukera dute 2.d4 erabilita peoiekin zentroa bereganatzeko, baina beltzek aukera dute erregearen alfila mugitzeko g7 posiziora eta zentroa berreskuratzeko. 
* 1...d5 Eskandinaviar defentsa da, eta e4 zuzenean erasotzea da, zentroan tentsioa sortuz. 2.exd5 Qxd5 3.Nc3 gertatzen bada, zuriek denbora irabazten dute beltzek denbora baino lehenago mugitutako damari erasoz. 2...Nf6 egiten bada (Marshallen ganbitoa) zuriek 3.d4 Nxd5 4.c4 egiten badute espazioa bereganatzeko, beltzek 3...c6 edo 3...e6 ganbitoa eskaini dezakete. 
* 1...Nf6 Alekhineren defentsa da, zuriei gonbidatzen diena alfilarekin 2.e5 egitera. Beltzek alfila behin eta berriz mugitzen dute ondoren, harrapatua izan ez dadin. Zuriek peoiekin egiten dute jokoa, beranduago aukera ematen duena horiek hartu eta jokoari buelta emateko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reinildo Mandava

**Reinildo Mandava** (Beira, Sofala probintzia, Mozambike, 1994ko urtarrilaren 21a) mozambiketar futbol jokalaria da. Gaur egun Espainiako LaLiga EA Sports-eko Atletico Madrilen jokatzen du, ezker-atzelari nahiz erdi-atzelari gisa.

Mozambikeko selekzio nazionalean ere jokatzen du, 2014an debuta egin zuenetik.

## Kirol ibilbidea 
Mandavak bere ibilbidea 2012an hasi zuen, bere jaioterriko Ferroviário da Beira taldearekin, non bi Mozambikeko Kopa irabazi zituen. 2014an, Grupo Desportivo de Maputo taldera heldu zen, hau ere Mozambikekoa, eta 2015eko abendurarte egon zen bertan. Horren ostean, Portugalgo Benficara iritsi zen, bertako harrobian jokatzeko. Ordurako selekzio nazionalean zebilen. 

2016ko abuztuaren 6an Benfica B taldearekin bere partida bakarra jokatu zuen, banako berdinketa Cova da Piedade-ren aurka. 2017ko urtarrilean Portugalgo Bigarren Mailako Fafe taldera joan zen, utzita. Braga "B" taldearen aurka debuta egin zuen, eta 16 partidatan gol bat sartu zuen, baina taldea jaitsi egin zen. 2017ko ekainean Benficak ostera bigarren mailako beste taldera bidali zuen: Sporting Covilhã taldera. 2017-18ko Portugalgo Kopa Txapelketan debuta egin zuen eta Covilhã taldearekin 31 partidatan lau gol sartu zituen, taldeak maila mantenduz eta errendimendu ona emanez.

2018ko uztailean behin betiko esan zion agur Benficari, eta Belenenses taldera joan zen, 2022. urterararte sinatu zuelarik. Portugalgo lehen mailan lehen esperientzia izan zen, eta abuztuaren 11an jokatu zuen estreinakoz, Tondelaren aurkako garaipenean. Denboraldi erdia bakarrik jokatuagatik, ezker hegalaren jaun eta jabe egin zen, atzean eta erdian ere jokatuz.

### Lille (2019-2022) 
2019ko urtarrilean Reinildo Mandava Lille frantziar ligako jokalari berri bihurtu zen, Belenensesek utzita (2018/19 denboraldia amaitzen zen egun horretan arte), erosi ahal izateko aukeraarekin, Fodé Ballo-Touré-ren ordezkoa izan zenez. Otsailaren 23an, Racing de Estrasburgoren aurka 1-1eko batazbestekoan debutatu zen, minutuak 86an Jonathan Ikoné-ren ordez sartuz. Uztailaren 1ean, bereziki Lille taldean geratu zen, 2022 arteko akordioa izanik.

### Atletico Madril (2022-gaur egun) 
2022ko urtarrilaren 31ean, Atletico Madrilera iritsi zen, hiru denboraldi eta erdiko kontratua sinatuz. Hasierako zailtasunak gora-behera, berehala lortu zuen munduko atzelari onenetariko baten ospea, bere partidu ikusgarriengatik eta atzean erakutsitako sendotasunagatik.

## Kanpo estekak