open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kia Rio

**Kia Rio** () 1999tik 2023ra Kiak ekoitzitao autoa. Lehen modelo belaunaldietan hiru eta bost familiarra eta lau ateko sedana egon ziren, eta gero konpaktu gisa garatu zen.

Kia Riok Kia Pride (Ford Festivaren bertsio eraldatu bat) Kia Avella ordeztu zituen2005ean, bigarren belaunaldi bat sartu zen Europan eta 2006an Ipar Amerikan, eta Hyundai Accentarekin partekatuz bere egikeraren plataforma. 2011n hartu zuen forma konpaktu ezagunagoa.

2023ko abuztuan, K3 bere ondorengo gisa sartu zen hainbat merkatutan, hala nola Mexikon eta CCG herrialdeetan.

Fitxategi:Kia Rio Sedan rear (cropped).jpg|Kia Rio sedan bat, lehen modeloetakoa.
Fitxategi:2001 Kia Rio (DC) LS hatchback (2015-11-13) 02.jpg|Rio LS, familiarra, lehen modeloetakoa.
Fitxategi:Kia Rio 1.4 CVVT Edition 7 (UB) – Frontansicht (2), 25. Oktober 2011, Düsseldorf.jpg|2011tik aurrerako modeloa.

## Kanpo estekak
Mungia Rugby Taldea

thumb|260px|Mungia Rugby Taldearen logotipoa
**Mungia Rugby Taldea** Mungiako errugbi taldea da.

## Ibilbidea 
Lemoizko zentral nuklearraren aurkako protestatan 1978an sortu zen **Torpedo Gorria** taldean du jatorria. Taldea bera ofizalki 1986an sortu zen eta 1990. hamarkadan talde indartsua izan zen. Bigarren mailan jokatu zuen.

2008an Kakarraldo Rugby Taldeak eta Mungia Rugby Taldeak bat egin zuten, Uribealdea Rugby Kirol Elkartea sortuz.

Gaur egun Mungia Rugby Taldea izenarekin emakumezkoen talde bi dauzka, seniorren taldea eta taldeko amek osaturikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ritu Beri

**Ritu Beri** (New Delhi, India, 1972ko maiatzaren 3a) moda-diseinatzaile indiarra da, nazioartean ezaguna. Bere marka atera zuen Indian 1990eko abenduan.

## Lan ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|382x382px|[Ritu Beri|Ritu Beriren *The Lido Show* Parisen, 2009.02.16]]thumb|260px|Ritu Beri, *Diseinuaren eta berrikuntzaren munduko saioa*, 2016
Moda-marka frantses baten buru izan zen lehen diseinatzaile asiarra izan zen, 2002ko martxoan. Marka hori *Jean-Louis Scherrer* da. *The Luxury League* irabazi asmorik gabeko erakundea sortu zuen, Indiako modaren industrian sormena eta berrikuntza sustatzeko. Ritu Beri *Khadi & Village* (KVIC) Industria Batzordeko aholkulari izendatu zuten. Batzorde hori Indiako Gobernuko mikro, enpresa txiki eta ertainen ministerioaren zati da. Gutxiengoen Ministerioak 2015. urtean sortutako *USTTAD* (garapenerako arte tradizionaletako trebetasunak eguneratzea eta entrenamendua) delakoarekin ere lotuta dago.

Nazioarteko bezero garrantzitsuen artean daude Bill Clinton, Carlos III.a Erresuma Batukoa, Nicole Kidman, Andie MacDowell, Laetitia Casta, Elizabeth Jagger eta Jerry Hall. Indiako bere ohiko bezeroak dira, besteak beste, Madhuri Dixit, Rani Mukerji, Preity Zinta, Vidya Balan, Sushmita Sen, Shobhaa De, Dia Mirza, Akshay Kumar, AR Rahman, Rekha, Hema Malini, Smt Sushma Swaraj ministroa, Shazia Ilmi, Meenakshi Lekhi, Najma Heptullah politikaria eta Parmeshwar Godrej filantropoa.

Rituk Frantziako moda-denden bidez saltzen ditu bere lanak, eta boutique bat du New Delhin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ellen Axson Wilson

**Ellen Louise Axson Wilson** (Savannah, Georgia, 1860ko maiatzaren 15a – Washington, 1914ko abuztuaren 6a) Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama izan zen 1913tik hil zen arte.

Estatu Batuetako hegoaldeko ministro presbiteriano baten alaba zen. New Yorkeko Art Students League-n ikasi zuen. 1885ean Woodrow Wilsonekin ezkondu zen eta hiru alaben gurasoak ziren. Senarrari Etxe Zurira lagundu zion 1913an eta urtebete geroago hil zen.
Anna Alma-Tadema

**Anna** **Alma-Tadema**, sortzez **Tadema** (Brusela, 1867ko maiatzaren 16a &#x2013; Londres, 1943ko uztailaren 5a) artista eta sufragista britainiarra izan zen. 

Alma-Tademak batez ere marrazkiekin eta pinturekin lan egin zuen, eta barruko eszenen, loreen eta eraikinen erretratu eta irudikapen asko egin zituen. Bere aitak, Sir Lawrence Alma-Tademak, eragin zion, eta bere lanak erakutsi zituen harekin eta bere amaordearekin, Laura Theresa Alma-Tademarekin. Bere lana Ingalaterrako erakusketetan erakutsi zuen, Arteen Errege Akademian barne, baita 1893ko Munduko Kolondar Erakunsketan ere, Chicagon.

Anna Alma-Tadema artista gisa egindako lorpenengatik aintzatetsi zuten Chicagoko 1893ko Munduko Kolondar Erakusketan eta 1889ko Parisko Erakusketan.

## Biografia 
### Haurtzaroa 
Anna Alma-Tadema Bruselan bizi izandako Marie-Pauline Gressin-Dumoulin de Boisgirard frantsesaren eta Sir Lawrence Alma-Tadema margolari holandarraren bigarren alaba zen. Laurense Alma-Tadema, ahizpa zaharrena, 1865ean jaio zen. Nesken ama 1869an hil zen, eta, ondotik, Lawrence eta haren alabak Ingalaterrara joan ziren bizitzera. Aita Laura Epps-ekin ezkondu zen, 1871n, Annak lau urte zituela.

Gladys Cooper aktorearen marrazkia Annak (erdi ezezaguna) agerrarazi zuen Tatler kazetaren (en) azalean, 1915ean. 

Ingalaterran, berrogei bat urtez, 1885 eta 1928 artean, erakutsi zituzten bere lanak. Errege Akademian, 1885 eta 1928 bitartean, hamabost lan erakutsi zituzten, besteak beste, *Miss Tessa Gosse*, *The Misty Valley* eta *The* ''Idler's Harvest* lanak.

## Lan hautatuak 
 

## Bizitza pertsonala 
Anna Alma-Tadema emakumeen sufragismoarekin konprometitu zen, eta *Some Supporters of the Women's Suffrage Movement* sinatu zuen, 1897an.

Ez Anna Alma-Tadema, ez bere ahizpa, ez ziren ezkondu. Ez zuten ibilbide arrakastatsurik izan haien azken urteetan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Charlotte Gere, *Artistic Circles: Design and Decoration in the Aesthetic Movement'' (London: V & A Publishing, 2010).
* Susie Beckham, 'Recovering Anna Alma-Tadema (1867–1943)', *British Art Journal*, XXII (3), 2021&#x2013;22, pp. 32&#x2013;43.

## Ikus, gainera 
* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak
Kia Stonic

**Kia Stonic** SUV crossover subtrinkoa da, Kia Motorsek egina. Stonicak Frankfurt-eko auto erakusketan egin zuen debuta, 2017. urteko ekainaren 20an, eta Hego Korean, berriz, 2017. urteko uztailaren 13an.

Kiaren SUV ibilgailuen sortan txikiena da, Niro, Sportage eta Kio Sorentoren modeloak baino txikiagoa. Kia Rio modeloaren 4. belaunaldiarekin partekatzen du Stonicek bere plataforma eta barrualdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SESC Pompéia

**SESC Pompéia** São Pauloko kulturgune eta kirolgune bat da, arkitekturaren aldetik 1977tik 1986ra bitartean, Lina Bo Bardi arkitektoak Merkataritzako Gizarte Zerbitzua (SESC, portugesez Serviço Social da Comércio) izatea birmoldatua, Brasilgo arkitektura brutalistaren adibide bikaina da.

## Historia eta ezaugarriak 
Mauser & Cia Ltda enpresa alemanak 1938an inauguratu zuen Pompéia fabrika zaharra. eta Ibsen enpresa industrial brasildarrak bereganatu zuen 1945ean. Petrolio-upelak egiteko lantegia izan zen, eta geroago hozgailuak eta kerosenoa ere bai. 1970ean utzi zuen lantegi izateari.

1976tik aurrera, Lina Bo Bardi eraikina berriztatzen hasi zen. Proiektuaren lehentasuna izan zen auzoko jendeak transmititu zion bizitasuna mantentzea eta handitzea, eta, hala, Bo Bardi industria-eraikin baten izpirituari eusten saiatu zen. Horretarako, kirolguneak eta aldagelak hormigoizko bi dorretan bildu zituen, leiho globularrekin, eremu eraikiezin batek bananduta.

Instalazioetan antzokia dago, erakusketa aretoak, jatetxea, taberna, tailerrak, ikastaroak, irakurketak eta musika ekitaldiak egiteko tailerrak eta aretoak ere baditu SESCek.

## Iruditegia 

Fitxategi:PomSporth309.jpg|Bi eraikin nagusien arteko oinezko pasabideak.
Fitxategi:Lina Bo Bardi, SESC Pompéia (5320956259).jpg|Leiho globularrak.
Fitxategi:Lina Bo Bardi, SESC Pompéia (5510960976).jpg|Barrualdea.
Fitxategi:PompeiaGal Theat2.jpg|Barrualdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Jagger

**Elizabeth Scarlett Jagger**, ezaguna  **"Lizzy"** izen laburraz (New York, AEB, 1984ko martxoaren 2a) estatubatuar modeloa eta aktorea da. Aktore ezaguna egin zen *La gran caída de Igby* (2002), *Love Advent* (2011) eta *Ice Hotel* lanengatik. 

## Biografia 
New Yorken jaio zen. Mick Jagger-en eta Jerry Hall-en alaba gazteena da. Neba-ahizpak dira: James Leroy Augustin Jagger (1985 - ), Georgia May Jagger (1992 - ) eta Gabriel Luke Beauregard Jagger (1997- );  baditu neba-ahizpa erdiak ere aitak Marsha Huntekin izandako Karis Hunt Jagger historialaria eta zinema- ekoizle laguntzailea (1970 - ), Biancarekin izandako Jade  Slugheena Jagger modeloa (1971 - ) eta bestalde  Luciana Gimenez Moradekin izandako Lucas Maurice Morad- Jagger (1999 - ).

## Ibilbidea 
Bere baldintza fisikoak aprobetxatu ditu modelo lanak egiteko. Bost urte baino ez zuela amarekin batera egin zuen modelo debuta zuen Chanel markarako.

2005ean, Mango moda-kate espainiarra ordezkatzeko aukeratu zuten. Twiggy, Noemie Lenoir, Erin O'Connor eta Laura Baileyrekin batera, Marks and Spencerren iragarkietan hartu zuen parte.

2013ko urtarrilaren 21ean, New Skiny Lingerie Campaign-en (Credit Daily Mail- United Kingdom) aurpegi bihurtu zen. 2014ko martxoaren 19an, ROW NYC (Credit New York Post) hotelaren modeloa da Lizzy Jagger.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elizabeth Jagger  Fashion Model Directoryn.
*
Mere Broughton

'*Mary Mereiwa *(Mere)* Broughton**, jaiotzez **Whakaruru*', (Hastings, 1936 – Waitara, 2016ko urtarrilaren 31) maori jatorriko zeelandaberritar hizkuntza aktibista eta sindikalista izan zen.

## Bizitza 
1936an jaio zen Hastingsen eta Te Tekon eta Kaweraun hazi zen. Erizain moduan trebatu eta Whakatāneko ospitalean lan egin zuen. 1960ko maiatzaren 21ean, Ruka Broughton apaiz anglikanoarekin ezkondu zen, eta harekin bost seme-alaba izan zituen. 1978an dibortziatu ziren.

1970eko eta 1980ko hamarkadan Victoria Unibertsitatean lan egin zuen eta Te Herenga Waka Mara eerakundea sortu zuen Te Huirangi WaiReepuru, Wiremu Parker eta bere senarrarekin batera. Unibertsitateko Langileen Elkartean (gaur egun TEU) ere aktibo bihurtu zen.

2016ko urtarrilaren 31n hil zen Waitaran, eta Pākaraka Maraen lurperatu zuten, Whanganuitik gertu.

## Sariak 
* 1999: Hutt Udalaren saria
* 2009: Tā Kīngi Ihaka saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
American Fiction

***American Fiction*** 2023ko Cord Jefferson estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da, Percival Everett idazlearen *Erasure* eleberrian oinarritua. 

## Sinopsia 
Thelonious "Monk" Ellison, esperientzia afroamerikarraren literatur merkatuaren ikuspegi murriztaileak zapuztutako eleberrigilea da protagonista. Egun batean, izengoitiz idaztea erabakitzen du, industria horrek berak ustekabeko emaitza batekin hainbeste ospatzen duen estereotipoz betetako nobela: eleberriak ezohiko arrakasta du, idazlea autosuntsitze espiral batean sartzen duena eta bere amesgaiztorik txarrena bihurtzen dena. Bere nahigabe profesional kaotikoen erdian, Monkek bizitza pertsonal korapilatsua orekatzen du, non bere familiak urteetan zehar estali dituen arazoak erloju-bonba bihurtzen diren.

## Aktoreak 
* Jeffrey Wright: Dr. Thelonious "Monk" Ellison
* Tracee Ellis Ross: Dr. Lisa Ellison
* Issa Rae: Sintara Golden
* Sterling K. Brown: Dr. Clifford "Cliff" Ellison
* John Ortiz: Arthur
* Erika Alexander: Coraline
* Leslie Uggams: Agnes Ellison
* Adam Brody: Wiley Valdespino
* Keith David: Willy the Wonker
* Okieriete Onaodowan: Van Go Jenkins
* Myra Lucretia Taylor: Lorraine
* Raymond Anthony Thomas: Maynard
* Miriam Shor: Paula Baderman
* Michael Cyril Creighton: John Bosco
* Patrick Fischler: Mandel
* Neal Lerner: Wilson Harnet
* J. C. MacKenzie: Carl Brunt
* Jenn Harris: Aileen Hoover
* Bates Wilder: Jon Daniel Sigmarsen
* Ryan Richard Doyle: Ned
* Skyler Wright: Brittany

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casa de Vidro

**Casa de Vidro** (*Beirazko etxea*, portugesez) Lina Bo Bardi arkitekto italiar-brasildarrrak diseinatutako etxea da. São Paulo hiriko Morumbi muinoan 1950 eta 1951 artean eraikitako etxe pribatu bat da. Casa de Vidro ondare gisa du izendatua Brasilgo Ondare Historiko, Arkeologiko, Artistiko eta Turistikoaren Defentsarako Kontseiluak, 1987tik. 

Lina Bo Bardik bertan bere senarrarekin, Pietro Maria Bardirekin, bizitzeko eraiki zuen; bikotea berrogei urte baino gehiago egon zen bertan. Arkitektoa 1992an hil zen, bere senarra zazpi urte geroago, 1999an. Inor bizi ez denetik bertan, Lina Bo Bardi eta Pietro Maria Bardi Institutuaren egoitza izan da, bikotearen lanen eta bildumen zati bat biltzen duena. Hainbat jarduera sustatzen dira eraikinean, hala nola erakusketak, bideoak, hitzaldiak, ikerketa-argitalpenak, topaketak eta bisitak. 

## Ezaugarriak 
Lina Bo Bardi eta Pietro Maria Bardi Bigarren Mundu Gerraren ostean iritsi ziren Brasilera, 1946an iritsi ziren . Arkitektoak Brasilen egin zuen lehen lana eraikin hau izan zen, 1951n amaitua. 

Casa de Vidro izena beirazko fatxada handitik dator. Etxeak 7.000 m² inguruko lorategi handi bat dauka inguruan, etxeko kristal handitik ikusgai parte handi bat hain zuzen Landarediaren zati handi bat Lina Bo Bardik berak landatu zuen.

Garrantzi arkitektonikoaz gain, denborarekin Casa de Vidro intelektualen topagune ere bilakatu zen, bertan bizi ziren senar-emazteen eskutik.

Hasierako proiektuan, ingurunearen ezaugarri naturalak errespetatzea zen Lina Bo Bardiren asmoa. Eraikinaren atzealdea hormigoizko hormek eusten dute eta etxearen perimetroa baso atlantikoko eremu zabal batek markatzen du. Lekuaren diseinuan Europako eraginetako bat Le Corbusier arkitekto frantziar-suitzarra izan zen, bereziki nabarmen eraikuntzako hainbat puntutan gardentasunaren eta opakutasunaren arteko erlazioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva Nova (aktorea)

**Eva Nova** (benetako izena Annunziata Santoli Maccotola) (Napoli, 1916ko abenduaren 31a – Erroma, 1996ko azaroaren 30a) abeslari eta aktore italiarra izan zen. Bere ibilbidearen garai garrantzitsuena XX. mendeko 40. eta 50. hamarkadetan izan zen. 

## Filmografia
* *The Holy Nun* (1949)
* *Le due madonne* (1949)
* *Destiny* (1951)
* *Pentimento* (1952)
* *Milanese in Naples* (1954)
* *Madonna delle rose* (1954)
* *Incatenata dal destino* (1956)

## Diskoak 
1941tik 1958ra 38 musika disko plazaratu zituen. 1977an abestien bilduma bat plazaratu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografía 
* Marlow-Mann, Alex. *The New Neapolitan Cinema*. Edinburgh University Press, 2011.
* Morreale, Emiliano. ''Così piangevano: il cinema melò nell'Italia degli anni Cinquanta''. Donzelli Editore, 2011.

## Kanpo estekak 
* :Eva Nova IMDb webgunean.
* :musika diskoak Discogs webgunean.
* :Abestiak Youtuben.
Vidya Balan

**Vidya Balan**, ezaguna **Kahaani** izenez (Palakkad, Kerala, India, 1979ko urtarrilaren 1a) indiar aktorea eta kantaria da, eta batez ere Hindi films filmetan jarduten du, bengalerazko eta malaberazko etan ere bai.

## Biografia 
Gurasoak Saraswathy Balan eta P.R. Balan dira. Priyamani aktorea lehengusina da. Soziologiako lizentziatura batekin graduatu ondoren, musika-bideoak, telebistako saioak eta komertzialak egin zituen. Gero, Bengalerako *Bhalo Theko* (2003) film independente zineman egin zuen debuta. Balanek iragarki positibo bat jaso zuen Hindiren *Parineeta* (2005) lehen filmerako, eta, ondoren, *Lage Raho Munna Bhai* (2006) film arrakastatsuan protagonista papera egin zuen, baita beste film arrakastatsu batzuetan ere, hala nola *Guru*, *Heyy Babyy* eta *Bhool Bhulaiyaa,* denak 2007an eginak.

2009. urtean Balan hasi zen bere ibilbideko denboraldi arrakastatsuena izan zuen  eta bost funtzio interpretatu zituen, aipamen kritiko handiarekin, *Paan* (2009), *Ishqiya* (2010), *No One Killed Jessica* (2011), *The Dirty Picture* (2011) eta *Kahaani* (2012). Paper horiei esker indiar zinemako aktore garaikideetako bat izaten jarraitu zuen, eta zenbait sari garrantzitsu eman zizkioten.

Aktore-ibilbidea Chakran, Malayalamen film batean, Mohanlalen ondoan, izena eman zuenean hasi zuen. Ondoren, Tamil-en filmerako sinatu zuen, *Run*, baina, arrazoi ezezagunak zirela medio, bertan behera utzi zuten lehen zerrenda baten ondoren, eta Meera Jasminek ordezkatu zuen.

## Bizitza pertsonala 
Siddharth Roy Kapurrekin ezkonduta dago 2012ko abenduaren 14tik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*
Jacques Ignace Hittorff

**Jacques Ignace Hittorf** edo **Jakob Ignaz Hittord** (Kolonia, 1792ko abuztuaren 20a – Paris, 1867ko martxoaren 25a) Alemanian jaiotako frantziar arkitektoa izan zen.

Jaioterrian igeltsero batekin hainbat urtez ikasi ondoren, 1810ean Parisera joan zen Arte Ederren Akademian ikastera, eta, aldi berean, marrazkilari gisa lan egiten zuen Charles Percierrekin. François-Joseph Bélanger arkitektoak lana eskaini zion arkitektura metalikoko lehenengo eraikina eraikitzeko eta, ondoren, lanakak ikuskatzeko.

1818an gobernu-arkitekto izendatu zuten, eta eraikin publiko eta pribatu asko diseinatu zituen Parisen eta Frantziako hegoaldean. Bidaiak egin zituen Ingalaterrara, Alemaniara, Italiara eta Siziliara, eta antzinako Greziako arkitekturan kolorearen erabilera aurkitu zuen. Berak erabili zuen kolorea bere lanetan. 1833an, Concorde plaza birdiseinatu zuen, eta bi iturrien egilea izan zen. Urte horretan Arte Ederren Akademiako kide hautatu zuten.

Material berrien erabilera, bereziki burdinurtuarena, klasizismo kontserbatzailearekin konbinatu zuen, Berrezarkuntzetik Frantziako Bigarren Inperiora arteko ibilbide batean.

## Idazlanak 
* ''Restitution du temple d'Empédocle à Sélinonte ou L'architecture polychrome chez les Grecs* (1851)
* *Architecture antique de la Sicile* (3 volumes, 1826-1830 ; 1866-1867).
* *Architecture moderne de la Sicile'' (1826-1835)

## Iruditegia 

Ambigutheatre.jpg|Théâtre de l'Ambigu-Comique
Fontaine Place De La Concorde.jpg|*Fontaines de la Concorde* (1836)
Fontaine place concorde bordercropped.jpg|La *Fontaine des Fleuves*, place de la Concorde.
Paris Concorde Réverbère 4.jpg|Un lampadaire colonne rostrale, place de la Concorde.
Église Saint-Vincent-de-Paul Paris.jpg|L'église Saint-Vincent-de-Paul (Paris).
P1010941 Paris V Place du Panthéon Mairie du Ve reductwk.JPG|Mairie du 5e arrondissement de Paris.
Cirque d'été, aux Champs-Elysées, XIXe siècle.jpg|Le Cirque d'Été et la fontaine des Quatre Saisons.
Paris 11 - Cirque d'hiver (1).jpg|Le Cirque d'Hiver (Paris).
Mairie de Paris I.jpg|Mairie du 1er arrondissement de Paris.
Paris gare du nord 4 bis.JPG|Gare de Paris-Nord.

## Kanpo estekak
Qiu Zhu

**Qiu Zhu**, txinatar sinplifikatuan 仇珠, –Taicang, artista gisa aktiboa 1565etik 1585era–, **Miss Qiu** izenaz ezaguna dena, eta bere izen artistikoagatik **Duling Neishi** 杜陵内史**,** txineraz, Ming dinastiako margolaria izan zen, hainbat irudiz osatutako pinturengatik ezaguna, paisaien ordez, Guanyn jainkosaren irudiak barne.

## Biografia 
, Beijing]]

Qiu Zhu Taicangeko konderrian jaio zen, Suzhouren prefekturan, Qiu Yingen alaban (1494?). - 1552), Ming dinastiako lau maisuetako bat. Ezer gutxi dakigu bere bizitzaz, eta uste da aitarekin ikasi zuela margotzen' Seguru asko, You Qiurekin ezkonduta egon zen, neskaren aitaren eragina izan zuen artista eta, oro har, bere suhia zela uste da, nahiz eta zenbait ikerlarik hori zalantzan jarri duten. Ezkondu ondorengo bizitzan, Qiu Ying bere patroiaren, Xiang Yuanbian bildumagilearen, finkan bizi izan zen, eta neska ere han bizi zitekeen. Xiang familiarekin harreman estua izan zuen aita hil ondoren, eta, gutxienez, bere lanetako batek Xiang familiako kide baten zigilua darama.

## Ibilbidea 
Qiu Zhu artista gisa aritu zen 1565 eta 1585 artean.

Gai ez-erlijiosoak batez ere emakumeak dira astialdian: xiangqi jolastea aranondo loreen azpian, guqin bat jolastea wutong zuhaitzen azpian, idazmahai batean esertzea edo loro batekin jolastea. Qi xi ospatzen zuten emakumeak ere margotu zituen, Neskame Ehulearen omenezko jaialdia, emakumeen lanaren espiritu nagusia, mendebaldeko Ariadna ehulearen parekoa..

Qiu Zhu oso margolari fintzat hartua izan zen, besteak beste, Wen Shun-engan eragina izan zuena..

## Lanak 
thumb| *Tang poeta batean inspiratua*, Taipei Jauregi Nazionalaren Museoko bilduma

* *Luo ibaiaren ninfa*
* *Tunika zuriko guanyina*
* *Guanyinen erretratuak*. 26 orriko albuma. Urrea paper beltzean.
* *Tang poeta batek inspiratua*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Qiu Zhuren elementuak Wikimedia Commonsen
* The Palace Museum, Qiu Zhu
Kelato

thumb|251x251px|Etilendiamina kelatoa bat osatzen metal batekin

**Kelato** esaten zaie ioi metaliko baten inguruan eratutako konplexu oso egonkorrei. Konplexuaren ioi metalikoa ez-metalen atomoekin lotzen da, adibidez, nitrogeno, karbono edo oxigenoarekin, lotura kobalente koordinatuak dituen eraztun heterozikliko bat lortzeko.  

Ez-metalen atomoei estekatzaile deritze, eta metalarekin lotura bat eta sei lotura bitarte sor ditzake.

Kelatoaren egiturak egonkortasun handia ematen dio konplexuari eta zenbat eta eraztun gehiago eratu egonkortasuna gero eta handiagoa izaten da. Horrez gain, ioi metalikoa nolabait babesturik geratzen da estekatzailearekiko lotura-sarearen barnean, beste eratako konplexuen formazioa galaraziz.

## Kelazioa 
Kelatoak eratzeko prozesuari *kelazio* esaten zaio. Kelazioa prozesu oso egokia da metalak ingurune batetik erauzteko. Edatuko ura tratatzeko erabiltzen dira, metal astunak erauzteko. Halaber, metalak hartzeagatik pozoitutakoak tratatzeko usatzen da, etsenplurako merkurioz, kadmioz edo artsenikoz pozoitutakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shobhaa De

**Shobha Rajadhyaksha**, ezagunagoa **Shobhaa De** izenez (Satara, India, 1948ko urtarrilaren 7a) indiar kazetaria, idazlea eta zutabegilea da. Bere lanetan sexua eta gizartea deskribatzen dituelako da ezaguna, eta, horregatik, "Indiako Jackie Collins" deitzen zaio.

## Lan ibilbidea 
Modelo gisa izena eman ondoren, 1970ean hasi zen kazetaritzan ibilbidea egiten, eta hiru aldizkari sortu eta argitaratu zituen: *Stardust*, *Society* eta *Celebrity*. *Stardust* aldizkaria, Magna Publishing Co. Ltd.-k argitaratua, Mumbain du egoitza, Nari Hirak hasi zuen 1971n eta Shobhaa De argitaletxearen zuzendaritzapean egin zen ezaguna. 1980ko hamarkadan, *The Times of India* egunkariaren sekzioan lagundu zuen. Bere zutabeetan, bizitza soziala aztertzen zuen Mumbaiko ospetsuen bizimoduan. Gero idazle eta zutabegile independentea izan da hainbat egunkari eta aldizkaritarako.

Hainbat literatur jaialditan parte hartu du, Melbourneko Idazleen Jaialdian barne. Bangaloreko Literatura Jaialdian parte hartu du lehen ediziotik  eta Dehradun Literatura Jaialdiaren markako enbaxadorea da.

[ezkerrera|thumb|253x253px|[Shobhaa De, 39. Nazioarteko Kolkata Literatura Jaialdia 2015.02.06]]
## Hautatutako bibliografia 
* 2014 - *Small Betrayals*
* 2013 - *Shobhaa: Never a Dull De*
* 2009 - ''Sandhya's Secret*
* 1999 - *Speedpost*
* 1996 - *Second Thoughts*
* 1992 - *Sisters*
* 1989 - *Starry Nights*
* 1989 - *Socialite Evenings''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sushmita Sen

**Sushmita Sen**, bengalieraz **সুস্মিতা সেন** (Hyderabad, Andhra Pradesh, India, 1975eko azaroaren 19a) indiar aktorea da, Bollywooden parte dena. Edertasun-erregina ohia, Miss Universo 1994ko Miss Unibertso tituluaren irabazlea izan zen. Aktore ezaguna da*Sirf Tum* (1999),  *Main Hoon Na* (2004) eta *Aarya* (2020) filmetan egindako lanarengatik.

## Biografia 
[ezkerrera|thumb|150px|[Sushmita Sen familia, 2012.04.19]]
Sushmita Sen Hyderabaden jaio zen, Andhra Pradeshen, bengalar familia hindu batean. Shubeer Sen aita Indiako Aire Armadako komandantea izan zen eta ama, Subhra Sen, modako artista eta bitxi-diseinatzailea. Neba bat du, Rajeev Sen. Jaioterriko San Teresa ospitalean jaio zen Sen, eta New Delhin hazi zen. Aireko Indarren Institutura joan zen eskolara.

2000. urtean, Sushmitak Renee izeneko alaba adoptatu zuen. 2010eko urtarrilaren 13an, hiru hilabeteko umea adoptatu eta Alisahk izena jarri zion. Geroago, Sushmita abokatu baten paperean aritu zen *Main Aisa Hi* Hoonen, Ajay Devgan aktorearen antagonista interpretatu zuen. 2005ean, *Flor de cactus* filmaren beste bertsio bat egin zen, *Maine Pyaar Kyun Kiya* izenekoa eta protagonista izan zen.

## Filmografia 
thumb|301x301px|Sushmita Sen,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jasper Stuyven

**Jasper Stuyven** (Lovaina, 1992ko apirilaren 7a) txirrindulari belgikarra da, profesionala 2012tik aurrera. Gaur egun Lidl–Trek taldean aritzen dena.

Junior mailan dagoeneko nabarmendu zen, 2009an Munduko errepideko txapelketa eskuratu zuen eta 2010ean Paris-Roubaix junior irabazi zuen.

Profesionaletako lorpenik nabarmenenak, 2015eko Espainiako Vueltako etapa garaipen bat, 2016ko Kuurne-Brusela-Kuurne, 2019ko Alemaniako Itzulia, 2020ko Omloop Het Nieuwsblad eta batez ere 2021eko Milan-San Remo izan dira.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
 —: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu

## Taldeak
*  Bontrager (2012-2013)
** *Bontrager-Livestrong Team* (2012)
** *Bontrager Cycling Team* (2013)
*  Trek (2014-)
** *Trek Factory Racing* (2014-2015)
** *Trek-Segafredo* (2016-2023)
** *Lidl-Trek* (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Jasper Stuyven – *Sitiodeciclismo.net*
* Webgune ofiziala
2024ko Euskal Herriko Itzulia

**2024ko Euskal Herriko Itzulia** Euskal Herriko Itzuliaren 63. edizioa izan zen. 2024ko apirilaren 1etik 6ra jokatu zen, 6 etapatan banatutako 832,1 kilometroko ibilbidea osatuz.

UCI World Tour 2024ko egutegiko 16. proba izan zen.

Garailea UAE Team Emirates taldeko Juan Ayuso espainiarra izan zen.

## Taldeak 
Denera 24 taldek hartu zuten parte, haietako 18 UCI WorldTourreko mailakoak eta gainerako 6 UCI ProTeameko mailakoak.

## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Azken sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itzuliaren webgunea
La Villako plaza (Madril)

**La Villako plaza**, , Espainiako Madril hiriburuko Madril hiriburuan dagoen plaza bat da, Alde Zaharrean eta Kale Nagusiaren alboan.

Bertan hiru kale txiki abiatzen dira, hiriaren antzinako Erdi Aroko oinplanoaren zati zirenak: Ukalondoarena ekialdean, Korapiloarena hegoaldean eta Madrilgoa mendebaldean.

Plaza honetan Lujándarren etxea eta dorrea, Cisnerostarren etxea eta Madrilgo Udalerriaren etxea daude.
Lujándarren etxea eta dorrea

**Lujándarren etxea eta dorrea**, , Espainiako Madril hiriburuko La Villako plazan dagoen eraikin multzo bat da, hiriburuko eraikin antzinakoenetakoak dira. 

Etxea eta dorrea garai banatakoa da, dorrea XV. mendearen hasierakoa da eta etxea mende horren amaierakoa. Gonzalo García de Ocaña, Erresumako kontatzaile nagusiaren bizilekua izan zen, Pedro Luján, erregearen ganberazainak, 181.000 maravedien truk erosi zuen arte.

Gaur egun Zientzia Moral eta Politiken Errege Akademiaren egoitza da.
Les Abelles Rugby Club

**Les Abelles Rugby Club** Espainiako errugbi taldea da, egoitza Valentzia hirian duena. 1971n sortu zuten.

## Azken denboraldiak 
* COVID-19 pandemiaren ondorioz Liga eten zen eta une horretan zegoen sailkapena bihurtu zen ofizial.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, lesabelles.net
Erremifentanilo

**Erremifentaniloa** morfinaren μ hartzaileen opioide agonista hutsa da. Indartsua da, eragin ultramontzekoa eta metaezina, ebakuntza kirurgikoetan eta prozedura mingarrietan analgesia eta sedazioa emateko erabiltzen dutena.

## Metabolismoa 
Esterasa ez-espezifikoen, tisularren eta plasmatikoen bidezko ester lotura hidrolisiaren bidez kanporatzen da. Esterasa horren presentzia handia dela eta, sistema ez da saturagarria, eta, infusio oso luzeen ondoren (10 ordu arte), testuinguruarekiko sentikorra den batez besteko bizitza 5 minutu ingurukoa da. Metabolitoak birtualki inaktiboak dira. Ondorioak azkar desagertzen direnez, profil horrek dosi altuak edo oso altuak erabiltzea ahalbidetzen du eta horrela egonkortasun hemodinamiko handiagoa lortzen da.

## Albo-ondorioak 
Opioide guztiek dituzte: goragaleak, gorakoak, azkura, zorabioa, hipotentsioa, bradikardia, muskulu-zurruntasuna eta arnas-depresioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Habiba Gribi

**Habiba Ghribi** (Kairuán, 1984ko apirilaren 9a) Tunisiako distantzia ertain eta luzeko lasterkaria da, 3.000 metroko oztopo-lasterketan espezializatua. 2012ko Londres olinpikoko txapelduna izan zen eta Daegiko 2011ko munduko txapelduna. Afrikako errekorra ere badu, 2015eko irailaren 11tik, 9:05.36ko markarekin. 

## Ibilbidea 
2012ko Londresko Udako Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen eta Daegin 2011ko munduko txapelduna. Hasieran, 2. postua lortu zuen bi lehiaketetan, baina Yuliya Zaripova atleta errusiarra (bi probak irabazi zituen) deskalifikatu egin zuen TAS taldeak, 2016ko martxoaren 24an. IAAFk iragarri zuen dominak lehiaketa guztietan banatuko zirela, bere kontrolpean; beraz, Ribghi 2. postutik 1.era pasatu zen. Londres 2012ko domina Tunisiako emakumezkoen lehen domina olinpikoa izan zen.

Zilarrezko domina lortu zuen 2015ean,  Pekingo Munduko Txapelketan (2015). 

Ghribi Munduko Kross Txapelketan lehiatu zen behin baino gehiagotan, IAAFren bidez, baina arrakasta handiagoa izan zuen pistan, eta zilarrezko domina irabazi zuen 2006ko Atletismoko Afrikako Txapelketetan, eta brontzezko domina bat 2009ko Mediterraneoko Jokoetan, 1.500 metroan. Tunisia ordezkatu zuen 2008ko Pekingo Udako Olinpiar Jokoetan eta hamahirugarren amaitu zuen emakumeen oztopoen lehen lasterketa olinpikoan. *Assahafa* egunkari arabiarrak 2009ko kirolari onena izendatu zuen.

Kross-korrikalari gisa hasi zuen bere ibilbidea, eta Munduko Txapelketetan (IAAFren bidez) parte hartu zuen junior lasterketan, 2000n, hamabost urte zituela, eta 46. postuan amaitu zuen (Tunisiako taldeko bigarren onena).

## Markarik onenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfentanilo

**Alfentaniloa** opioide jatorriko farmako analgesiko sintetikoa da, iraupen laburrekoa eta, oro har, bide parenteraletik erabiltzen dutena. Kirurgian anestesiko gisa erabiltzen dute. Fentaniloaren antzekoa da, baina % 10-20ko potentziarekin bakarrik.

Mota bereko beste farmako batzuekin alderatuta, alfentaniloak konplikazio kardiobaskular gutxiago eragiten ditu, baina arnas depresio handiagoa eragiten du. Bere batez besteko bizitza laburragoa dela eta, familiako beste analgesiko batzuk baino gehiago erabiltzen dute, azkarrago ezabatzen denez, baita iraupen luzeko ebakuntza kirurgikoetan ere. Janssen Pharmaceuticak 1976an garatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicola Mancino

**Nicola Mancino** (Montefalcione, 1931ko urriaren 15a) italiar politikaria da.

Bere ibilbide politikoa Kristau-Demokrazian hasi zuen. 1975etik 1976ra Campania eskualdeko presidentea izan zen eta 1976an Senatuko kide aukeratu zuten. 1992tik 1994ra Barne ministroa izan zen. 1994an Demokrazia-Kristaua desegin ondoren, Italiako Alderdi Popularrean afiliatu zen eta, ondoren, zentroezkerra Margherita koalizioko kide izan zen. 1996tik 2001era Senatuko presidente izan zen eta 1999ko maiatzean hiru egunez Iraliako jarduneko presidente izan zen, Oscar Luigi Scalfaroren dimisioaren eta Carlo Azeglio Ciampiren hautaketaren artean.
Moskuko antzokiko bahitu-krisia

**Moskuko antzokiko bahitu-krisia** 2002ko urriaren 23an hasi zen, noiz 40-50 terrorista txetxen armatuk Dubrovka Antzokia hartu zuten. Krisiaren ondorioz, 850 lagun bahitu zituzten eta gutxienez 170 pertsona (horietatik 40 terrorista) hil ziren. Terroristek, Movsar Baraiev buru zutela, Txetxeniako mugimendu separatista-islamistarekiko leialtasuna aldarrikatu eta errusiar indarrak Txetxeniatik erretiratzea eta Bigarren Txetxeniako Gerra amaitzea exijitu zituzten.

Antzokiaren arkitektura zela eta, terroristak suntsitzeko, indar bereziek 30 metroko korridorean zehar borrokatu eta ondo defendatutako eskailera bati eraso behar izan zioten, bahituak atxikitzen zituzten aretora iritsi baino lehen. Terroristek lehergailu kopuru handia zuten, eta kantitate handiena auditoriumaren erdian jarri zuten. Bi egun eta erdian bi bahitu hil ondoren, Segurtasun Zerbitzu Federaleko (FSB) Alfa eta Vega taldeetako spetsnaz operatiboek, Errusiako Barne Ministerioko (MVD) SOBR unitate baten laguntzarekin, eraikinaren aireztapen-sisteman agente kimiko bat sartzea erabaki zuten, eta, horren ondoren, erreskate-operazioa hasi zen. Setioan hil ziren bahituetako guztiak bi izan ezik, terroristak menderatzeko antzokira sartutako substantzia toxikoagatik hil ziren. Gasaren erabilera oso gogor kritikatu zuten, baina AEBetako eta Erresuma Batuko gobernuek uste zuten Errusiako gobernuaren ekintzak justifikagarriak zirela. Moskuko medikuek, gobernuaren partetik gasaren identitatea ezagutarazteari uko egitea kondenatu zuten (ziuraski, alferrikako heriotza asko eragin zituena). Zenbait txostenek bahitu batzuk salbatzeko naloxona antidoto gisa erabili zela esan zuten, eta horrek gasa opiazeoz osatutako konposatu bat zela iradokitzen du (beharbada fentaniloa, karfentaniloa eta/edo erremifentaniloa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sufentanilo

**Sufentaniloa** morfinaren μ hartzaileen opioide agonista hutsa da. Morfinarekin batera, Perioperatorioan erabiltzen duten opioide parenteral nagusienetariko bat da.

## Metabolismoa 
Sufentaniloaren zain barneko erabileraren farmakozinetika diskretua izan daiteke, 3 portaera-eredu gisa, denbora 1,4 minutu banatuz, 17,1 minutu birbanatuz eta batez besteko bizitza 164 minutu kenduz. Gibela eta heste meharra dira biotransformaziorik handieneko lekuak. Metabolismoaren ondoren, metabolitoen behazun- eta giltzurrun-iraizketa jarraitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karbimazol

**Karbimazola** hipertiroidismoaren tratamenduan erabiltzen den sendagai antitiroideoa da. Karbimazola pro-droga bat da, eta horrek adierazten du heste-xurgapenaren ondoren metimazol izeneko forma aktiboa bihurtzen dela. Metimazolak peroxidasa entzimak tiroglobulinaren tirosina hondakinekin bat egitea eragotzi egiten du. Lotura hori iodoarekin lotzeak eragingo luke, eta, beraz, T3 eta T4 (tiroxina) hormona tiroideoen ekoizpena murriztea dakar.

## Argibideak 
Hipertiroidismoaren tratamendua, oro har, karbimazol-dosi altu batekin hasten da, 15-40 mg bitartean etengabe pazienteak funtzio tiroidea izan arte, eta gero 5-15 mg-ko mantentze-dosira murrizten da. Tratamendua dosi horietara jarraitu ohi da 12-18 hilabetez, eta, ondoren, sendagaia kentzeko lehen ahalegina egiten da.

Tiroide-hormona zirkulatzaileen aurkako ekintzaren hasiera azkarra da, baina askoz ere motelagoa da odoleko tiroide-hormona mailen beherakada erakusten duten ondorio klinikoen agerpena. Izan ere, tiroideoen aurkako farmakoek ez dute eragozten tiroide guruinean biltegiratutako hormonak (T3 eta T4) askatzea. Beraz, ondorio kliniko onuragarriak hormonak agortzen direnean bakarrik agertzen dira, eta hori etengabeko tratamendua hasi eta hilabete bat eta hiru hilabete bitartean gertatzen da.

## Albo-ondorio kaltegarriak 
Batzuetan erupzioak edo azkura agertzen dira karbimazolaren tratamenduan zehar, eta efektu hori antihistaminikoekin maneiatu daiteke medikamentua utzi behar izan gabe. Hipersentikortasuna kontrolatu ezin zaien pazienteentzat, beste aukera batzuk adieraz daitezke, propiltiouraziloa barne.

Albo-ondoriorik larriena, ordea, agranulozitosia da, tratamendua bertan behera uztera behartu dezakeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiamazol

**Tiamazola** edo **metimazola** tioamiden taldeko sendagai antitiroideoa da, hipertiroidismoaren tratamenduan erabiltzen dutena. Batzuetan tiroide guruinaren kirurgia egin aurretik ematen dute, hormona tiroideoaren mailak minimizatzeko eta guruinaren manipulazioaren ondorioak minimizatzeko.

## Ekintza-mekanismoa 
Metimazolak tiroperoxidasa entzimaren ekintza inhibitzen du: iodoa tiroglobulinari lotzekoa, tiroxinaren sintesian beharrezkoa den urratsa. Ekintza CXCL10 lotugaiaren bidez gertatzen da, giza zelula tiroideetako zelula mintzari lotutako kimiozinaren bidez. Ez du inhibitzen zelula folikularren mintz basalean kokatutako sodioaren mendeko garraiatzailearen ekintza. Urrats horren inhibizioak anioien inhibizio lehiakorra eskatzen du, hala nola perkloratoa eta tiozianatoa.

Metimazolak urdaileko ondoeza eragin dezake; beraz, elikagaiekin edo esnearekin hartzea gomendatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karfentanilo

**Karfentaniloa** morfinaren μ hartzaileen opioide agonista hutsa da. Albaitaritzan dardo lasaigarrien bidez animalia handiak, hala nola elefanteak eta hartzak, anestesiatzeko erabiltzen dute. Gizakietan ere erabili izan da, opioide hartzaileen irudi medikoetarako, baita injekzio, intsuflazio edo inhalazio bidez kontsumituriko legez kanpoko droga gisa ere. Karfentaniloari lotutako heriotzak izan dira.

Karfentaniloak gizakiengan dituen ondorioak eta albo-ondorioak beste opioide batzuenen antzekoak dira, eta honako hauek hartzen dituzte barnean: euforia, erlaxazioa, mina arintzea, begi-niniak hertsatzea, logura, sedazioa, bihotz-maiztasuna gutxitzea, arteria-presio baxua, gorputz-tenperatura jaistea, kontzientzia galtzea eta arnasketa kentzea. Karfentaniloaren efektuak, gaindosia barne, naloxona eta naltrexona opioideen antagonistak erabiliz itzul daitezke, nahiz eta ohi baino dosi gehiago edo altuagoak behar izan daitezkeen beste opioide batzuekin alderatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusia-Txetxenia gatazka

**Errusia-Txetxenia gatazka** (; ) mende luzeetako gatazka etniko eta politiko bat da, askotan armatua, errusiar, sobietar eta errusiar inperialen gobernuen eta hainbat indar txetxenen artean. Gatazkaren azken fasea Sobietar Batasuna 1991n desegin ondoren hasi eta mugimendu separatista eta txetxenen zapalkuntzarekin amaitu zen. Liskar formalak 1785ean hasi baziren ere, gatazkaren elementuak askoz ere garai urrunagokoak dira.

Errusiar Inperioak, hasiera batean, interes gutxi izan zuen Iparraldeko Kaukason: Errusiarentzat Georgia bere aliatu eta, Persiar eta Otomandar Inperioak bere etsaiekin, komunikazio bide bezala baino ez zen. Hala ere, eskualdean errusiar jarduerek eragindako tentsio gero eta handiagoek, 1785ean errusiar presentziaren aurkako txetxen altxamendu bat eragin zuten, ondoren, liskar gehiago eta 1817an Kaukasiako Gerraren eztanda. Errusiak 1862an bakarrik izan zuen arrakasta txetxen matxinoen errepresioan.

Errusiako Gerra Zibilaren garaian, txetxenak eta Kaukasoko beste herri batzuk independentzian bizi izan ziren urte batzuetan, 1921ean sobietartuak izan aurretik. Bigarren Mundu Gerran, txetxenek alemaniarren inbasioa sobietar erregimenaren aurka berriro matxinatzeko aukera gisa ikusi zuten. Horri erantzunez, sobietarrek erdialdeko Asiara deportatu zituzten, eta 1957ra arte bertan egon behar izan zuten.

Txetxenen eta Errusiako Federazioaren gobernuaren arteko gatazkarik berriena 1990eko hamarkadan piztu zen. Sobietar Batasunaren desintegrazioaren ondoren, separatista txetxenek independentzia aldarrikatu zuten 1991n. 1994. urtearen amaieran, Lehen Txetxeniako Gerra piztu zen, eta bi urteko borrokaren ondoren, errusiar indarrak eskualdetik erretiratu ziren. 1999an, borrokak berriz hasi ziren, eta hurrengo urtean, Errusiak Txetxeniaren gaineko kontrola ezarri zuenean, amaitu ziren.

Gaur egun txetxen independentisten helburua Kaukasoko Emirerria izeneko nazio bat sortzea da, bere hiriburua Grozni delarik. Estatu islamiko baten erregimena izango litzateke eta xaria nagusituko litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kastitate-gerriko

**Kastitate-gerrikoa** burdinazko kulero bat da, giltzaz itxi daitekeena. Ustez, Erdi Aroan emakume batzuk erabiltzera behartzen zituzten, infideltasun sexualak saihesteko, edo muturreko kasuetan, seme-alabei ama birjinak izateko erabilarazten zizkieten familiako gurasoak, ezkondu arte.

Izan ere, giltzarrapoa itxi eta giltza kendu ondoren, ezinezkoa da gizon batek zakila emakumearen baginan sartzea, uhalean dagoen mailan ezpalak daudelako; beraz, koitoa egiteko blokeoa da.

## Historia 
"Gizonezkoen jelosiak egin duen gauzarik apartekoenetako bat" zela zioen liburu bati esker, XIX. mendean objektuak ospea lortu zuen Ingalaterran. Liburuak nola erabiltzen zen objektua deskribatzen du: senarrak Gurutzadetan borrokatzera zihoazen bitartean, etxean bakarrik geratzen ziren andreen fideltasuna ziurtatzen du.

Hori da iritzi ohikoena, baina okerra. Kastitate-gerrikoa ordu batzuetan baino ezin da erabili, gehienez ere egun pare batean. Bestela, eramango lukeen emakumea metala ukitzeak eragindako infekzio, abrasio eta zaurien biktima izango litzateke. Egia esan, emakumeek bortxaketaren aurkako defentsa gisa erabiltzen zuten kastitate-gerrikoa, soldaduak kuarteleratzen zituzten garaietan, bidaietan eta ostatuetan gaueko egonaldietan. Ohikoagoa zen bortxaketak saihesteko gudu-fronteetan zaurituak artatzen zituzten erizain eta erlijiosoetan erabiltzea.

Nolanahi ere, kastitate-gerrikoa, egia esan, Erdi Aroaren ondorengo asmakuntza bat da, gutxienez Errenazimenduaren ondorengoa, baina, egia esan, XIX. mendearen aurretik ez dago historikoki frogatutako adibiderik. Dauden kastitate-gerriko guztiak ez zituzten Erdi Aroan egin, XIX. mendeko faltsifikazioak zirela egiaztatu ondoren museoetan ikusgai zeuden guztiak kendu egin zituzten.

Gregorio Magnok, Alkuin Yorkekoak, Bernart Clairvauxkoak eta Nikolas Gorranok beren hitzaldi publiko eta gomendagarrien barruan "kastitate-gerrikoei" buruzko aipamenak egin zituzten, baina beren testuinguru historikoaren barruan zentzu figuratu edo metaforikoan esaten zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raisa Smetanina

**Raisa Petrovna Smetanina**, errusieraz, **Раиса Петровна Сметанина** (Mokhtxa, Errusia, 1952ko otsailaren 29a) Sobietar Batasunerako iraupen-eskian lehiatu zen kirolari errusiarra da.

## Biografia 
Mokhtxa hirian jaio zen, garai hartan Sobietar Batasuneko kide zena eta gaur egun Errusiar Federazioko kide dena. 

Komi herriarekin hazi zen, Ural Mendietatik, eta negu hotzetan eskiatzen ikasi zuen. Erabat bakartia, alaba bakar gisa hazi zen, eta ezkongabe egon zen bere ibilbide luze osoan, ia eskia baino ez zuen egiten. 1967an hasi zen eskiatzen, eta 1972an deitu zuten lehen aldiz sobietar talde nazionalarekin parte hartzeko.

### Kirol ibilbidea 
Neguko bost Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, 1976 eta 1992 urteen artean, eta guztira hamar domina lortu zituen: 1976an hiru Innsbruck-en, urrea 10 km-n eta errelebua Nina Baldychovarekin, Zinaida Amosovarekin eta Galina Kulakovarekin, eta urrea eta zilarra Lake Placid-en 1980ko Olinpiar Jokoetan, 5 kilometrotan eta erreleboetan (Nina Baldychovarekin, Nina Rochevarekin eta Galina Kulakovarekin), zilarrezko bi Sarajevon 1984, 10 km eta 20 km-tan, zilarra eta brontzea Calgaryn 1988, 10 kilometro eta 20 kilometrotan, eta urrea Albertvillen 1992, erreleboan (Yelena Välberekin, Larisa Lazutinarekin eta Liubov Yegorovakin).

Eski Nordiko delakoaren Munduko Txapelketan 15 domina irabazi zituen 1974 eta 1991 bitartean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Aintzatespenak 
* SESBeko Kirol Maistra Emeritoa izendatu zuten eta 1984an Herrien Adiskidetasunaren Agindua eman zioten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luiz Trainini

**Luiz Trainini** (Canoas, 1978ko urtarrilaren 14a) arkularia da. Brasil ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Xavier

**Daniel Xavier** (Belo Horizonte, 1982ko abuztuaren 31) arkularia da. Brasil ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yavor Hristov

**Yavor Hristov** (1976ko martxoaren 25a) arkularia da. Bulgaria ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Ivanov

**Ivan Ivanov** (1956ko ekainaren 10a) arkularia da. Bulgaria ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saridjah Niung

**Saridjah Niung**, **Ibu Soed** edo **Mrs. Soed** izenez ere ezaguna (Sukabumi, Indonesia, 1908ko martxoaren 26a - Jakarta, 1993ko abenduaren 12a), indonesiar musikari, irakasle, irrati-esatari, dramaturgo eta, batez ere, artista izan zen. 

## Ibilbidea 
Haurrentzako musika konposatzen zuen, baita aberri-ereserkiak ere. Holandako urte kolonialetan, musika konposatzen zuen Japoniako okupazioari eta Indonesiako independentziari buruz. *Tanah Airku* (Nire Aberria) eta *Berkibarlah Benderaku* (Aira, Nire Bandera) indonesiar ereserkiak ere idatzi zituen.

## Aintzatespenak 
* 200. urtean Indonesian bere irudia duen zigilua eskaini zioten.
* 2017ko martxoaren 26an, Google Doodle batekin ospatu zuen Googlek bere jaiotzaren 109. urteurrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Skeletocutis nivea

***Skeletocutis nivea*** *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Tyromyces semipileatus*, *Tyromyces chioneus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Mehea, 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, apur bat inbrikatua edo inkrustantetzailea eta estuki islatzailea; goialdea leuna edo belusatua, arre-orein-okre antzeko kolorekoa, bistre koloreko eremu zirkular antzekoekin.

**Poroak:** Ñimiñoak, baita ikusi ezinak ere lupa gabe, zuriak, elurra bezalakoak.

**Haragia:** Nahikoa elastikoa, zurixka. 

**Etimologia:** *Skeletocutis* terminoa, zimela edo lehorra esan nahi duen, "Skeleto" hitzetik dator eta larruazala esan nahi duen "cutis" hitzetik. *Nivea* epitetoak berriz zuria esan nahi du. Azalera emankorrak duen koloreagatik..

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Genero honetako bereizgarrienetako bat da; ala ere, azterketa  mikroskopioa behar da erabateko identifikazioa bilatzen bada.

## Sasoia eta lekua 
Neguko hilabeteetan ondo sartu arte aurki daiteke. Mota guztietako zuhaitz hostozabalen adar hiletan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Squamanita schreieri

***Squamanita schreieri*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa, gero kamuts pulbinatua edo pixka bat konikoa, ertz zorrotzarekin, geruza horia edo hori-arre kolorekoa, errezel unibertsalaren hondakinez ildaskatua.

**Orriak:** Estu, meheak, sinuado-itsatsiak edo koska batez dekurrenteak, zurixkak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 9 cm inguruko garaierakoa eta 1,5 eta 3 cm bitarteko lodierakoa, arbiaren antzeko erraboil lodiarekin, horia edo hori-arrea, flokoso-ezkatatsua, burute itxuran; goialdean hori argi kolorekoa. Laster bereizten den eraztuna, hondakin hori flokosoak utziaz. Erraboila zuria du, eta goiko ertzean, ezten nabar tenteekin apaindua dago. Betea.

**Haragia:** Zurixka, nahiko solidoa, hasieran usaingabea, zahartzean arrain ustelaren usaina hartzen joaten da. Zapore gozoa.

**Etimologia:** *Schreieri* epitetoa, pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Squamanita* generoa *Amanita* generoaren antzekoa da morfologikoki. Mikroskopioz da desberdina.

## Sasoia eta lekua 
Oso gutxitan, urak hartutako basoetan aurkitu izan da onddo hau. Batzuetan erraboil batetik sortzen diren taldeak eratzen dituzte. Urria.

### Banaketa eremua 
Frantzia, Alemania, batez Suitza ere..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cecilie Manz

**Cecilie Manz** (Odsherred, Danimarka, 1972)  diseinatzaile industriala da. Diseinu Sari ugari irabazi ditu, eta 2014 Danimarkako kultura-sari handienetakoa, *Kronprinsparrets Kulturpris delakoa ere bai,* diseinuari egindako ekarpenagatik.

## Ibilbidea 
Cecilie Manz 1972. urtean jaio zen Sjaelland uhartean. Danimarkako Diseinu Eskolan onartu zuten Kopenhagen, eta Helsinkin osatu zuen formakumtza, Finlandiako Arte eta Diseinu Eskolan ikasten, 1997an graduatu baino lehen. Gero, Helsinkiko Yrjö Wiherheimo irakaslearen estudioan lan egin zuen la Kopenhagera itzuli aurretik. Bertan sortu zuen *Manz Lab* bere estudioa 1998an.

Altzariak, bitxiak, lanparak eta eskulturak egin izan ditu bere lanean. Bere sorkuntzetako bat, Micado mahaia MOMA New York-eko museoko diseinu-bilduman sartu da.

*Kronprinsparrets* Saria eman zitzaionean, 2014. urtean, Frederik printzeak (geroago errege) esan zuen: "Cecilie Manzen diseinuaren alderdirik harrigarriena da, bere lanaren aniztasuna gorabehera, berezko tonu identifikagarria dagoela. Oinarrizko ideia beti da indartsua Manzen diseinuan,  historiarekin lotura dakar gogora, oraina argi islatzen duen bitartean".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak