Zor klimatiko

thumb|253x253px|CO2 emisioen akumulazioa pertsonekiko 1950 eta 2000 urteen artean
**Zor klimatikoa** herrialde garatuek garapen bidean dauden herrialdeekin duten zorra da, klima-aldaketari egindako ekarpen handiek eragindako kalteengatik. Munduko berotegi-efektuko gasen emisio historikoak, herrialde garatuek hein handi batean sortutakoak, mehatxu garrantzitsuak dira garapen bidean dauden herrialdeentzat, klima-aldaketaren ondorio negatiboei aurre egiteko gaitasun txikiagoa baitute. Horregatik, batzuek uste dute herrialde garatuek zor bat dutela garapen bidean daudenekin, klima-aldaketari egindako ekarpen neurrigabeengatik.

Zor klimatikoaren kontzeptua zor ekologikoaren kontzeptu zabalagoaren parte da. Arreta handiagoa jaso du Nazio Batuen 2009ko Klima Aldaketari buruzko Biltzarraren menpe jarri zenetik. Konferentzia horretan, garatzeko bidean dauden herrialdeek, Bolivia buru zela, zor klimatikoa ordaintzeko eskatu zuten.

Klima-zorraren osagai nagusiak egokitzapen-zorra eta emisio-zorra dira. Herrialde garatuek herrialde garatuekin duten egokitzapen-zorra eskatzen da, klima-aldaketara egokitzen laguntzeko. Herrialde garatuek zor dute berotegi-efektuko gasen isurketa neurrigabea.

Zor klimatikoaren kontzeptua sartu zenetik, eztabaida piztu da zor klimatikoaren interpretazio egokiari buruz. Herrialde garatuek, garapen bidean dauden herrialdeek eta alderdi interesdun independenteek hainbat jarrera hartu dituzte gaiaren aurrean.

## Historia 
Zor klimatikoaren kontzeptua 1990eko hamarkadan sartu zuten lehen aldiz gobernuz kanpoko erakundeek. Zor klimatikoaren defendatzaileek zioten Iparralde Globalak zor diola Hegoalde Globalari klima-aldaketari egindako ekarpenengatik. Laster etorri iritsi zen beste nazioen laguntza. Habanako G77 Hego Goi Bileran, 2000. urtean, garapen bidean zeuden herrialdeek Iparralde Globalak klimaren arloan zuen zorra onartzearen alde egin zuten, arazo klimatikoen konponbideen oinarri gisa. Hala ere, zor klimatikoaren kontzeptua ez zen esplizituki definitu NBKAEH-n.

2009ko Klima Aldaketari buruzko Nazio Batuen Biltzarrean, zenbait herrialdek, Bolivia, Venezuela, Sudan eta Tuvalu barne, uko egin zioten Kopenhageko Hitzarmena onartzeari, herrialde industrializatuek klima-aldaketaren erantzukizuna beren gain hartu nahi ez zutela adieraziz. Konferentzian, Boliviak, Kubak, Dominikak, Hondurasek, Nikaraguak eta Venezuelak proposamen bat egin zuten, herrialde garatuek garapen bidean dauden herrialdeekin zuten zor klimatiko historikoa ebaluatzen zuena:Guk, Cochabambako (Bolivia) Klima Aldaketari eta Ama Lurraren Eskubideei buruzko Munduko Herri Konferentzian parte hartzen dugunok, espazio atmosferikoa gehiegi kontsumitu duten herrialdeei eskatzen diegu onar ditzatela beren erantzukizun historikoak eta egungoak klima-aldaketaren kausa eta ondorio kaltegarriengatik, eta ohora ditzatela beren klima-zorrak garapen bidean dauden herrialdeekin, beren herrialdeetako komunitate ahulekin, gure seme-alaben seme-alabekin eta gure etxean bizi diren izaki guztiekin – Ama Lurra –.Herrien Akordioak  zor klimatikoa konpentsazio ekonomikoarekin ez ezik justizia errestauratiboarekin ere zor dela dio. Kopenhageko Akordioa arbuiatu zuen.

Nazioen arteko akordio ofizialak alde batera utzita, zor klimatikoa komunikabide publikoetan agertu da aldekoekin zein aurkakoekin.

## Egokitzapen zorra 
Egokitzapen-zorra da garapen bidean dauden herrialdeek mundu garatuaren ingurumen-ondorioek eragindako kalteengatik zor dieten ordaina. Hori nazio txiroenek klima-aldaketaren ondorio kaltegarrienei aurre egin behar dietelako ideian oinarritzen da, eta, horretarako, ekarpen txikia izan zuten.. Ingurugiroaren suntsiketa honek kalte egiten dio nazio pobreenetako jendearen ekonomiari eta biziraupenari. Horrek, era berean, herrialde txiroagoetan bizi direnen aukerak, garapena eta bizi-kalitatea okertzen ditu.

Egokitzapen-zorren helburua da herrialde aberatsek beren industrializazioaren eta karbono-isurien ingurumen-ondorio negatiboak jasan dituzten garapen-bidean dauden nazioei laguntzeko erantzukizuna hartzea. NBKAEH-n adierazi bezala, herrialde kaltetuei finantza-laguntza emanez egin daiteke hori, baita herrialde txiroagoei hondamendi naturalei hobeto aurre egiten laguntzeko baliabideak erabiliz ere. Ondorioz, ez da karbono-espazio nahikorik geratzen herrialde txiroenek emisioak aska ditzaten industrializazio-prozesuan, eta horrek zama bat jartzen du haien garapenean eta biziraupenean. Kalkuluen arabera, batez besteko amerikarrak 12000 dolarreraino zor ditzake 1970etik 2013ra bitarteko karbono-emisioak.

Emisioen zorra ordaintzeko, herrialde garatuek garapen bidean dauden herrialdeak industrializatzen lagundu beharko lukete, ingurumenaren gaineko tentsioa murrizteko eta klima-aldaketa kontrolpean mantentzeko. Era berean, karbono-emisio globalak murrizteko ahaleginak zuzendu beharko lituzkete. Era berean, klima-aldaketaren ondorioetara egokitzen lagunduko die. 

## Eztabaida politikoa 
Klimaren zorrari ematen zaion babesa, oro har, garapen bidean dauden herrialdeetatik eta GKE ekologistetatik dator, beste aldetik, zor klimatikoari egiten zaizkion kritikak herrialde garatuetatik etorri ohi dira.

Kopenhageko konferentzian, klima-zorraren ideiaren aurkezpen formal batean, Boliviak frogatu zuen bere nazioari negatiboki eragin diola klima-aldaketak, izotz-erretiratzearen, lehortearen, uholdeen eta inpaktu ekonomiko negatiboen ondoriozko ur-horniketa mehatxatuaren esparruetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak