open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agaricus arvensis var. exquisitus

***Agaricus arvensis var. exquisitus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Oboidea, goialdean lautua, gero zabaldua eta lautua, distiratsua, zuria, askotan sufre kolorea hartzen du eta presio txikienarekin horiz zikintzen da. Biluzik, lodi samarra.

**Orriak:** Estu, meharrak, luzaroan zurbilak, gero pixka bat arrosakarak, eta azkenean arre-beltzaxka kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa. Normalean zuria, baina batzuetan horiz zikindua. Azpizilindrikoa, baina pixka bat loditua, oinarrian erraboilarekin. Eraztuna haragitsu samarra eta behealdean bikoitza, ia horzdun  gurpil bat bezala marraztua, flokoso-zetaduna.

**Haragia:** Zuria edo horixka, batez ere oinean. Anisaren usain atseginarekin.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen “agarikón” hitzetik. *Arvensis* epitetoa berriz latinetik dator, landako esan nahi duen “arvensis” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Bikaina.

### Nahasketa arriskua 
*Agaricus arvensis* taldekoekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Maiatzetik urrira. Bizpahiru aleko talde txikietan koniferoen basoetako soilguneetan, belardietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agaricus leucotrichus

***Agaricus leucotrichus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri ona, *Agaricus arvensis* delakoaren antzeko kalitatekoa.

Sinonimoa: *Psalliota leucotricha*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Hemisferikotik ganbilera, erdigune lauarekin. Kapelaren azala zetatsua, feltroduna, ezkatekin, zurixka, zahartzean horixka bihurtzen da.

**Orriak:** Libreak, estu eta zuriak, arrosara eta marroi ilunera biratzen dute.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Motza eta sendoa, zuria edo hori argia, eraztunaren goitik leuna eta flokosoa behetik. Eraztun zuria eta mehea.

**Haragia:** Gaztetan zuria, zahartzean horitu egiten da. Ebakitzean ere horitu egiten da (flabeszentea). Anisaren edo almendraren usain berezia eta atsegina. Espora-jalkina more-beltz kolorekoa.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen “agarikón” hitzetik. *Leucotrichus* epitetoa ere grekotik dator, zuria esan nahi duen “leucos” hitzetik eta kapela esan nahi duen “trix” hitzetik. Bere apaingarriengatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
Beste antzeko *Agaricus* batzuk: *maskae*, *augustus*, *arvensis*, *macrosporus* …

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Eremu belartsuetan, larreetan, izeien basoetan (AEBetan)

### Banaketa eremua 
Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hortensia Herrero

**Hortensia María Herrero Chacón** (Valentzia, 1950eko maiatzaren 20a) Mercadonako enpresaburu valentziarra da, presidenteordea, sailburua, akzio-bazkidea eta filantropoa. Bere enpresa-lana bere izena duen fundazioarekin bateratzen du; fundazio horrek, batez ere, eraikin historikoak berreskuratzen ditu.

## Biografia 
Hortensia Valentzian jaio zen 1950eko maiatzaren 20an. Ekonomia Zientzietan lizentziatu zen Valentziako Unibertsitatean. 1973an, Juan Roig Mercadonako presidente eta fundatzailearekin ezkondu zen. Senar-emazteek lau alaba izan dituzte: Hortensia, konpainian lan egiten duen Carolina, hipermerkatu-katerako proiektu handiak egin dituen Amparo, eta Mercadona Tech-eko arduraduna den Juana.

Hortensia Herrerok Mercadonako akziodunen % 27,71 du, supermerkatu-konpainia horretako presidenteordea da, eta 2.500 milioi eurotik gorako ondare garbia du. 2017an patrimonio handiena zuten espainiarren artean zazpigarrena zen, eta seigarren postua ere izan zuen Senarrarekin batera (% 51), Espainiako banaketan liderra den konpainiaren kontrol osoaren ia % 80ra iristen da, eta 8.000 milioi euroko ondare bateratua dute. Ondorioz, Espainiako bigarren aberastasunik handiena izan duten senar-emazteak dira.

## Bestelako jarduerak 
Enpresa-lanarekin batera, Hortensia Herrerok bere filantropia- eta mezenasgo-lanari ekin zion, eta Hortensia Herrero Fundazioa sortu zuen, egoitza Valentzian duena. Irabazi-asmorik gabeko erakunde bat da, hainbat arlo soziokultural eta artistikotan jarduerak eta proiektuak sustatzen dituena. Fundazioaren helburuak dira Valentziako Erkidegoaren sentsibilitate historiko eta kulturala berreskuratzea, garatzea eta partekatzea. Jarduera nagusiak ondare artistikoa berreskuratzearekin lotuta egon dira, eta, gainera, dantza, balleta, musika eta artearekin lotutako proiektuak jarri ditu martxan. Hona hemen ondare artistiko eta kulturala berreskuratzeko egin dituen jarduera nagusiak:

* Valentziako San Nikolas eliza.
* Zetaren Arte Nagusiko Ikastetxea.
* Santa Luzia baseliza.
* Babesgabetuen Ama Birjinaren irudia eta gela.
* Valeriola jauregia.
* Valentziako Joan Santuen eliza.

Halaber, Fundazioak kultura bultzatzeko hainbat proiekturekin lankidetzan dihardu, hala nola Arte Ederren Fakultatearekin eta haren Ikus-entzunezko Ekoizpenen eta Multimedia Masterrarekin egindako aliantzarekin, edo Valentziako Arte Garaikideko Galeristen Elkarteak sustatutako Abierto Valencia ekimenari emandako laguntzarekin. Gainera, 2014. urtetik Hortensia Herrero Fundazioak *Valencia Danza / Somos Arte* ongintzazko gala antolatzen du.

## Aintzatespenak 
* 2014an, Hortensia Herrero Valentzia hiriko alaba izendatu zuten. 
* 2017an, Jaime I.a konkistatzailearen Ordenako gurutze handia lortu zuen.
* 2017an Valentziako Generalitatearen goi-mailako saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hortensia Herrero Fundazioa
Estanislau Figueras i Moragas

**Estanislau Figueras i Moragas** (Bartzelona, 1819ko azaroaren 13a - Madril, 1882ko azaroaren 11), politikari katalana, Espainiako Lehen Errepublikako (1873) gobernuko lehen presidentea izan zen, lau hilabete eskasetan.

## Hastapenak 
Zuzenbidean lizentziatua, 1844an Tarragonara joan zen abokatu gisa hasi zuen karrerari ekiteko. Alderdi Aurrerakoian sartu zen eta 1848ko matxinada liberaletan parte hartu zuen. Urte horretan bertan Madrilera joan zen, eta han Errepublikaren zirkulu politikoekin harremanetan jarri zen. Geroago, Alderdi Demokrataren alde egin zuen (1849), Alderdi Progresistaren zatiketa batetik sortua. 1851n, Tarragonako diputatu hautatu zuten, eta Batzar Iraultzailera joan zen, Biurteko Aurrerakoia (1854-1856) eraman zuten gertaera politikoetan buru izan zen Batzar Iraultzailera. 1855ean, Corts-eko diputatu hautatu zuten, eta gutxiengo errepublikanoaren buru izan zen. Erregimen errepublikano bat ezartzearen alde bozkatu zuen, eta aukera horrek ez zuen ganberaren alde egin. Hurrengo urtean, Konstituzio berri bat sortu behar zuen proiektua egitean, Estatua deszentralizatzearen eta desamortizazioen alde egin zuen, eta jarrera horrek aurre egin zien Elizatik gertuen zeuden sektoreei. 1867an espetxean kondenatu zuten eta Portugalen ihes egin zuen.

## Seiurteko demokratikoa eta Espainiako I. Errepublika 
thumb|ezkerrera|Estanislau Figueras i Moragas (1819-1882).

1868ko iraileko iraultzaren garaipenaren ondoren itzuli zen Espainiako Erresumara, Iraultza horrekin hasi baitzen Seiurteko Demokratikoa (1868-1874). Itzuli zenean, Alderdi Federalean sartu zen, Pi i Maragall buru zituela. (Pi i Maragall bere abokatu-bulegoko bere enplegatu ohia izan zen). *La Igualdad* egunkaria sortu zuen, bere doktrina federalista defendatu zuen egunkari horretako orrialdeetatik. 1869ko maiatzaren 18an, Aragoi, Katalunia, Valentzia eta Balearretako batzorde errepublikano-federaletako ordezkariek Tortosaren Itun Federala sinatu zuten, Espainiako Estatu errepublikanoaren barruan Kataluniar eta Aragoiko Konfederazioa berrezartzeko. 1873ko otsailean, Lehen Errepublikako lehendakari hautatu zuten, eta urte bereko ekainera arte bete zuen kargu hori. Han, krisi ekonomikoak, bere alderdiaren barne-banaketak eta Kataluniako Estatuaren aldarrikapenak –Katalunian armada desegitea onartu zuenean soilik baliogabetua–. Pi i Maragall kideak ordeztu zuen, eta Figueras Frantziara ihes egin zuen, eta handik urte amaierara itzuli zen, alderdi federala berrantolatzeko, baina arrakastarik gabe. Harrezkero, Pi i Maragallengandik  eta haren alderditik urrun, 1880an, Alderdi Errepublikano Federal Organikoa sortu zuen, Ruiz Zorrillarekin batera. Alderdi horrek ibilbide oso laburra izan zuen Figuerasen heriotzaren ondorioz.

## Sariak eta aintzatespenak 
thumb|180px|ezkerrera|Kale bateko idazkuna, politikari katalan errepublikano federalistaren izenarekin.
Haren erretratu bat Bartzelonako Udaleko "*Galeria de Catalans Illustres*" delakoan dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tortosako Itun Federala - 1869
* Kataluniako Errepublika
* Bartzelonar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak
Gujranwala

**Gujranwala** (punjaberaz/) Pakistango Punjab probintziako ipar-ekialdeko hiria da. Lahore, probintziako hiriburutik, 70 kilometro iparraldera dago, eta Islamabad hiriburu federaletik 250 kilometro hego-ekialdera.

## Historia 
Lehen Khanpur izenarekin ezaguna, egungo izena XVI. mende erditik dator. Mogol Inperioaren Aurangzeb enperadorea hil zenean, 1717an, eskualdea Sikh erlijio-taldearen eskuetan gelditu zen. Hiria garrantzitsua bihurtu zen Ranjit Singhen aita eta aitonaren erregealdian, 1780an bertan jaio zen Sikh Inperioaren sortzailea. Eremua, gainerako Punjabekin batera, Britainiar Inperioari atxiki zitzaion 1849an. 1947an Pakistan sortu ondoren, Gujranwala azkar garatu zen eta gaur egun herrialdeko hiri nagusietako bat da.

## Demografia 
Bi milioi biztanle ditu, eta herrialdeko bosgarren hiri jendetsuena da, baita probintziako laugarrena ere.

## Klima 
## Iruditegia 

Fitxategi:Clock Tower view06, Link Hafizabad road Pigeon market, Gujranwala..jpg|Merkatu bat eta Erloju Dorrea.
Fitxategi:Houses behind Sheranwala Garden.jpg|Etxe historikoak. 
Fitxategi:Unknown pre-partition building no.1.jpg|Kale bat.
Fitxategi:UCP Sub Campus Gujranwala 18-May-2017.jpg|Unibertsitate nagusia.
Fitxategi:Gurdwara Partab Singh Lawn view2.jpg|Gurdwara Partab Singh.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Farahko probintzia

**Farah** () Afganistango hogeita hamalau probintzietako bat da, herrialdearen mendebaldean dagoena. Iparraldean Herat probintziarekin du muga, ipar-ekialdean Ghor probintziarekin, hego-ekialdean Helmand probintziarekin, hegoaldean Nimruz probintziarekin eta mendebaldean Iranekin. 48.471&nbsp;km²-ko azalera du eta  biztanle ditu. Hiriburua Farah da, eta Anar Darreh eta Xindand hiriak ere probintzia honetan daude. 

Biztanle gehienak (%80) paxtunak dira. Tajikak %14 dira eta badira gutxiengo belutxi, aimak eta hazarak ere.

## Kultura eta gizartea 
Irango goi-lautadarekin mugan dago lurraldea, eta biztanleria lurraldean barrena zabalduta bizi da. Ezagunak dira gaztelu-hondakinak, besteak beste.

Etniei dagokienez, paxtunak dira Farah-ko biztanle gehienak (%80 inguru), baina hiriburuaren inguruan eta lurraldean zehar beste etnia batzuetakoak ere badaude: Tajik etniakoak, Aimaq-ak, Baloch-ak eta Hazarak.

Orokorrean, gizarte-antolaketa patriarkala daukate: tribu-buruak (ia beti gizonezkoak) errespetu handiz tratatzen dituzte, eta familiak indar handia dauka.

Erlijio nagusia islama da; gehienak suniak dira, baina hazara gehienak xiitak dira.

Lurraldean hizkuntza hauek egiten dira: dari, persiera, paxtuera eta baloch hizkuntza.

## Barrutiak 
thumb|ezkerrera|200px|Farah Probintziako barrutiak
Farah Probintziak barruti hauek ditu:

* Anar Dara
* Bakwa
* Bala Buluk
* Farah (barrutia)
* Gulistan
* Khaki Safed
* Lash Wa Juwayn
* Pur Chaman
* Pusht Rod
* Qala-i-Kah
* Shib Koh
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  nps: Farah Province
Algaraka

**Algaraka** umorezko bakarrizketa lehiaketa da. Euskarazko bakarrizketagintzaren 2020ko hamarkadako loraldian sortua. 

2024an abiatu zen lehen edizioa Bergara (Gipuzkoa), Urretxu (Gipuzkoa) eta Zumaian (Gipuzkoa) lehiatutako saioarekin. Finala Bergarako Seminarixoa aretoan izan zen maiatzaren 31n.

Jardun euskara elkarteak eta Goienak Bergarako Udalaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesarekin eta Urretxuko, Zumarragako eta Zumaiako udalen eta EITBren laguntzarekin antolatutako ekimena da *Algaraka.* 

Lehiaketa telebistarako grabatu da, eta EITBren Primeran plataforman eta Goiena telebistan ikusi daiteke.

## Lehen edizioa 
### Parte hartzaileak 
thumb|**Algaraka** proiektuaren aurkezpena.

### Sariak 
* Irabazlea: Ander Maldabi (1.000 euro + Bergarako tostoiak eta erreilenoak).
* Bigarren postua: Ion Martinez (600 euro + Bergarako tostoiak eta erreilenoak).
* Hirugarren postua: Asier Galarza (Bergarako Zumelaga jatetxean afaria eta Lamaino Etxeberri nekazari-etxean gaua eta gosaria).
* Laugarren postua: Manex Astigarraga (250 euro).

### Aurkezleak 
* Miren Nogales.
* Jon Olivares (azken bi saioak).

### Epaimahaia 
* Idoia Torregarai.
* Josu Zubia.
* Aner Peritz.

**Epaimahai gonbidatuak:** 

* Ana Goitia (lehen kanporaketan).
* Iker Plazaola (bigarren kanporaketan).
* Maria Blanco (hirugarren kanporaketan).

### Entrenatzaileak: 
* Nerea Arriola.
* Getari Etxegarai.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
*Danbaka

## Kanpo estekak 
* Webgunea ofiziala.
* Primeran plataforman ikusgai
Joantxo Hartza

**Joantxo Hartza** euskal elezahar bateko pertsonaia da, emakume baten eta hartz baten semea. Jose Migel Barandiaranek batu zuen ipuina Claudio Pujana dimoztarraren ahotik 1935ean, eta Eusko Folklore hilabetekarian jaso.

Ikaragarrizko indarra eta beldurrik ez izateko dohainak ditu Joantxok, eta alde horretatik Beldur Bako Joan delakoaren antza du. Europako beste toki batzuetako tradizioan ere aurkitzen da hartz gizona, animaliak emakume bat bahitu eta gatibu eduki ondoren sortua, eta bere jatorri bereziagatik kulturarik kanpo hazi behar izan dena, eta aparteko indarraren jabe dena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Johnson (margolaria)

**David Johnson** (New York, 1827ko maiatzaren 10a – Walden, New York, 1908ko urtarrilaren 30a) estatubatuar margolaria izan zen. Hudson Ibaiaren Eskolako bigarren belaunaldiko kidea izan zen.

Bi urtez Diseinu Akademia Nazionalean ikasi zuen, baita Jasper Francis Cropseyrekin ere. Luminismoaren garatzaileetako bat bezala ezagutzen da John Frederick Kensett eta John William Casilearrekin batera. 1850 inguruan Diseinu Akademia Nazionalean erakutsi ohi zuen eta 1861ean akademiko hautatu zuten.

Bere lanak txikiak dira, oso koloretsuak eta zehatzak, eta AEBetako ipar-ekialdeko paisaiak irudikatzen dituzte. 1870eko hamarkadan lortu zuen arrakasta, Catskill mendiak, Mendi Zuriak eta George aintziraren paisaiekin. Chicago, Boston, Filadelfia eta Parisen erakutsi zuen eta azkenean Barbizongo eskolaren eragina jaso zuen.

## Iruditegia 

Brooklyn Museum - Sketchbook Conway New Hampshire - David Johnson.jpg|*Sketchbook Conway New Hampshire* - Brooklyn Museum
Natural Bridge Virginia David Johnson.jpeg|*Natural Bridge, Virginia*, 1860 - Reynolda House Museum of American Art
Johnson View of Dresden Lake George.jpg|*View of Dresden, Lake George*, 1874
Johnson David Bayside New Rochelle New York.jpg|*Bayside, New Rochelle, New York*, 1886 - Metropolitan Museum of Art
David Johnson, Three Pears and an Apple, 1857, NGA 129358.jpg|*Three Pears and an Apple*, 1857 - National Gallery of Art
David Johnson 'Sunset On the Unadilla River', 1856.jpg|*Sunset On the Unadilla River* (1856)
David Johnson Eagle Cliff Amon Carter Museum.jpg|*Eagle Cliff, Franconia Notch, New Hampshire* (1864)
Near Shelburne Vermont-David Johnson-1865.jpg|*Near Shelburne, Vermont* (1865)
Untitled Pastoral Scene-David Johnson-1867.jpg|*Untitled (Pastoral Scene)* (1867)
The Childrens Playground-David Johnson-1873.jpg|''The Children's Playground* (1873)
Johnson Brook Study at Warwick 1873.jpg|*Brook Study at Warwick'' (1873)

## Kanpo estekak
Naďa Hynková Dingová

**Naďa Hynková Dingová**, jaiotzez **Naďa Dingová**, (1975eko otsailaren 16a – 2024ko maiatzaren 28a) keinu hizkuntzako interprete txekiarra izan zen.

## Bizitza 
Naďa Dingová 1975eko otsailaren 16an jaio zen. Brnoko Janáček akademiako antzerki fakultatean eta Masaryk unibertsitateko pedagogia fakultatean ikasi zuen. 1997an keinu hizkuntza interpretatzen hasi zen. 2001etik 2005era, Txekiako Keinu Hizkuntzako Interpreteen Ganberako presidenteordea izan zen, eta 2006tik 2011ra presidentea, eta 2020tik txekiar telebistako albisteak ere bai.

2011n filologiako doktoretza lortu zuen Pragako Unibertsitate Karolinoan.

2022ko abuztuan koloneko minbizia diagnostikatu zioten, eta 2024ko maiatzean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trotula

**Trotula** XII. mendeko emakumezkoen medikuntzari buruzko hiru testuri erreferentzia egiten dien izena da. Salernoko portu-hirian, konposatutako testuak dira, eta izena Trota Salernokoan oinarritzen da. Bera mediku eta medikuntzako idazlea izan zen, eta hiru testuetako bati dago lotua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Ovín Camps

**Isabel Ovín Camps** (Carmona, Sevilla, 1887ko apirilaren 18a - 1972) Espainian kimikan lizentziatutako lehen emakumea izan zen, 1917an.

## Biografia 
Bere gurasoak, Purificación eta Vicente, maisu izan ziren. Aita gaztea zenean hil zitzaion. Ama las Torres markesaren eta, ondoren, Gregorio Marañonen alaben konpainia-dama izan zen. Ovinek leku horietan aurkitu zuen bere kezka intelektualetarako giro egokia. Urte batzuk igaro ondoren, Carmonara itzuli zen bere amarekin eta honek ikastetxe bat sortu zuen. Ovinek Sevillako Maistren Eskola Normalean ikasi zuen, non ikasgai guztietan ohorezko matrikula lortu zuen, eta 1919an Irakasle Eskola Nazionalean jarraitu zuen. Ikasketa horiek ere ohorezko matrikularekin amaitu zituen.

Zientzia Kimikoetan matrikulatu zen Sevillako Unibertsitatean 1913an, beste bi emakumerekin batera, 152 gizon matrikulatu ziren urtean. Hurrengo urtean, lizentziatura horretan jarraituko zuen emakume bakarra izan zen. 1917an ikasketak amaitu ondoren, Madrilera joateko asmoa izan zuen Katedra lortzeko, baina ama hil zitzaion eta asmo hori bertan behera geratu zen. Carmonan jarraitu zuen lanean, lehenik irakasle partikular gisa eta ondoren  Centro del Arquillo de San Felipe delakoan. Irakasle gisa egindako ibilbidean, Sevillako Murillo Institutuko zuzendari izatera iritsi zen 1941 eta 1945 bitartean.

Ikasleetako bat Manuel Losada Villasante izan zen, 1995ean Asturiasko Printzea Ikerketa eta Teknika saria jaso zuen zientzialari ezaguna. 2001ean hari buruz idatzi zuen omenaldi-artikulu batean, honako hau zioen: "Nik bakarrik esan dezaket, ikasteko balio ote nuen zalantzan jarri ondoren, zientziak hain erakargarri eta ulergarri egin zizkidala, non ez bainuen inoiz beraietan aurkituko ez antipatiarik ez oztoporik nire karreran zehar". Hezkuntzari buruzko prentsa-artikuluak idatzi zituen *La Voz de Carmona*-n (1926-1929). 

Ovín 1972ko maiatzaren 10ean hil zen. Bere ikasle ohi batek zaindu zuen azken urteetan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1954an, Hezkuntza Nazionaleko Ministerioak *Alfontso X.a Jakitunaren Gurutzea* eman zion.
* Carmona hiriko lehen emakume-elkarteak bere izena hartu zuen, eta haren helburua "emakumeentzako bizi-kalitatea hobetzea izan zen, gure lana eta ahalegina kolektibo horri zuzendutako proiektuak garatzera bideratuz".
* Carmonako Udaleko Kultura Sailak, José María Requena Udal Liburutegiak eta Isabel Ovín Emakumeen Elkarteak "Isabel Ovín" Ipuin eta Poesia Lehiaketa antolatzen dute urtero.
* Haren gorpuzkiak Carmonako San Teodomiro hilerriko karmonar ospetsuen panteoian daude 2014tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camilo Lizardi erretore jaunaren etxean aurkitutako gutunaren azalpena

**Camilo Lizardi erretore jaunaren etxean aurkitutako gutunaren azalpena** Bernardo Atxagak idatzitako euskarazko narrazioa da. Irun Hiria Literatura Saria irabazi zuen idazleak ipuin honekin 1982an, eta 1988an Obabakoak liburuan sartu zuen.

## Sinopsia 
Aurkitutako eskuizkribuaren eran idatzitako ipuina da. Adituren batek hamarkadak lehenago Obaban erretore izan zen Camilo Lizardi izeneko apaiz batek sinaturiko gutuna aurkitu du, eta aurkikuntzaren eta dokumentuaren nondik norakoak azaldu ondoren, pasarte irakargurrien transkripzioa egiten du. Pasarte horietan kontakizun harrigarri bat dago, badirudi herriko ume bat basurde bihurtzen dela dirudi basora ihes egindakoan.

## Interpretazioa 
Ana Morales literatura adituaren iritziz, ipuin adierazgarria da Obabakoak lanean Atxagak islatutako bi munduena, bata *basoari* dagokiona eta bestea kulturari. Basoa da, Atxagak dioenez, “hasierako munduari dagokiona", tradiziozko haur ipuinetakoa adibidez, Txanogorritxukoa,  eta erlazionatzen du eremitek beren erretirorako bilatzen zuten basamortuaren ideiarekin, estraespazio moduko batekin: “Erdi Aroan, Mendebaldean, bai marjinatuak, gaixoak, desesperatuta bizi zirenak, anakoretak... uzten zuten kultura, hori da, kultibatua zegoena, soloak, eta uzten zuten mundua... eta erretiratzen ziren basora”. Ipuin jonetan adibidez, kulturak muturrez jotzen du basoarekin, eta talka horretatik nahasmenduak sortzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xinihe

**Xinihe**, edo **Sini**, (Txinera sinplifikatua : 锡尼河马 ; Txinera klasikoa : 錫尼河馬 ; pinyin: Xī ní hémǎ), Txinako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Xinihea ponien sailkapen taldean kokatzen da. Zela zaldia bezala erabiltzen da bereziki baina baita Zama abere bezala garraiorako ere.

Arraza joan den mendean barrena garatzen joan zen.

Bere jatorria Barne Mongolia probintzian dago. Sini ibaiaren ertzean.

Mongoliar zaldi txinatarraren taldekoa da. Zaldi talde hau lotura estua du, jakina, mongoliar zaldiekin.

## Arrazaren historia 
Xinihe arraza XX. mendearen hasiera garatu zuten Baikal zaldiak eta Sanhe zaldien arteko gurutzaketen bidez. arraza nahiko azkar garatu zuten. Beste zenbait arraza sartu zituzten ere nahasketetan, baina odol horiek kentzen joan ziren arraza aukeratzen joaten zen neurrian.

## Ezaugarriak 
Altuera soin gurutzera:134-147 cm.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arrazari buruzko artikuloa "The equinest" entziklopedianhttp://www.theequinest.com/breeds/sini/.
Frazione

**Frazione** edo **Frazione geografiko** bat () Italiako udal-azpibanaketa bat da, udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakundeari dagokiona; etxe-multzo bat edo herri txiki bat izendatzen du, udalerri baten barruan erdigunetik nahiko isolatuta dagoen etxe-nukleo bat osatzen duena.

Hiri handiak ez dira *frazione*tan banatzen, barrutitan baizik (). Eskualdearen arabera, definizioa alda daiteke. Horrela, *frazione* bat, eskualdearen arabera, *borgata*, *rione*, *contrada* eta abar izan daiteke.

2001eko urtarrilaren 19tik aurrera, Erromako 19 barrutiek *munizipi* izena dute, eta bakoitzak zuzeneko hautaketako lehendakari bat eta aholku-batzorde bat ditu.

## Hitza erabiltzen duten herrialdeak 
*  
*  
*  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fatoumata Kébé

**Fatoumata** **Kébé** (Montreuil (Sena-Saint Denis), 1985eko ekainaren 26a) astronomo, astrofisikari eta hezitzaile frantziarra da, eta espazioaren kutsaduran espezializatuta dago.

## Biografia 
Fatoumata Kébé Montreuilen jaio zen 1985ean. Aita, orga jasotzaileen langilea, eta ama, garbiketako langilea, Maliko Kayes eskualdekoak ziren jatorriz. Fatoumata Noisy-le-Sec-en hazi zen, eta bertan batxilergo zientifikoa gainditu zuen.

Espazioaz interesatu zen zortzi urterekin bere aitaren entziklopedia astronomikoa aurkitu zuenean. Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean Ingeniaritza Mekanikoan lizentziatu ondoren, Fluidoen Mekanikan masterra lortu zuen unibertsitate berean, eta, jarraian, Tokioko Unibertsitatean Ingeniaritza espaziala ikasten eman zuen azken urtea. Ondoren, Astronomiako doktoregoa prestatu zuen *Institut de mécanique céleste et de calcul des éphémérides*-en, eta ''Étude de l 'influence des incréments de vitesse impulnels sur les trajectoires de débris spatiaux* (*Bulkada-abiaduraren igoeren eraginaren azterketa hondakin espazialen ibilbideetan*) izeneko tesia defendatu zuen Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean 2016ko abenduan. 

Espazio-konkistaren «giza hondakinetan» interes berezia du. Bere lana, beste zientzialari batzuenarekin batera, hondakin horiek espazioan murrizteko modua aurkitzea da. Adituak objektu horiek zatikatzera daramaten gertaerak modelatzen lan egiten du, talken edo leherketen bidez. Proiektuak Telekomunikazioen Nazioarteko Batasunaren Gazte Berritzaileen Saria irabazi zuen. Astronomian emakumeen karrera sustatzen duten bi elkartetako kidea da: *Femmes et Sciences* eta *Women in Aerospace*.

2020an argitaratu zuen *Lettres à la Lune* (*Ilargiari gutunak*). Bertan, gure satelitearen historia alderdi zientifikotik azaltzen du, baina baita mitoen eta zibilizazioek emandako elezaharren azterketatik ere.
* 2021ean, *Merituaren Ordena Nazionaleko zaldun* izendatu zuten. (2021eko azaroaren 24ko dekretua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Erretratua: Faoumata Kébé, Ilargia helburu duen astronomoa" *Elle'', 2020ko uztailaren 14a
* Kessler sindrome
Campora San Giovanni

**Campora San Giovanni** Amantearen udalerriko *frazione* da (Udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakunde), Calabria eskualdean, Cosenzako probintzian. 2017an 7.200 biztanle zituen. 

## Kokapena 
Campora San Giovanni Italiako Calabria eskualdearen mendebaldean dago (Amantea udalerriaren barruan).

## Geografia 
Tirreno itsasoaren itsasertzean dago, lautada txiki baten gainean, hondartzaren ondoko eremu lau baten gainean. 1950eko hamarkadatik aurrera garatu da.

## Klima 
Campora San Giovanniko klima Mediterraneokoa izan ohi da. Negu leunak eta euritsuak izaten dira, eta uda beroak, lehorrak eta haizetsuak, egun eguzkitsuen ehuneko handiarekin.

## Ekonomia 
Corecaren iturri ekonomiko nagusia turismo eta hotel-industria da, kostaldeari esker garatua. Nekazaritza ere garrantzi handia du. XX. mendeaz geroztik, Tropea tipula ekoizten da eskualdean, eta esportazio-produktu oso garrantzitsua da. Portua 2003an eraiki zuten, eta herria eta Eoliar uharteak lotzen ditu; hala, azpiegitura turistikoaren zati garrantzitsua da.

## Auzoak 
Huaek dira:

## Iruditegia 

Fitxategi:Campora San Giovanni 09 - Panarama Barrio Stritture.jpg|Itsasertza.
Fitxategi:Campora San Giovanni 09 Panarama Inicio Verano Tarde.jpg|Arratsa.
Fitxategi:ChiesaSantaFilomenaAugurato.jpg|Santa Filomena eliza.
Fitxategi:Torre della Principessa 01.jpg|Torre della Principessa. 
Fitxategi:FuntanaPeshcaru1.jpg|Funtana Peshcaru.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Felice antzokia

**Carlos Felice antzokia**, Italiako Genova hirian dagoen opera antzoki bat da, musika jaso, ballet eta bestelako ikuskizunetarako ere eabiltzen da. Hiriaren erdialdeko Ferrari plazan dago

1828an Carlo Barabino italiar arkitektoak eraikiarazi zuen eta Karlos Felix Sardiniakoaren omenezko izena darama.
Genovako katedrala

**Genovako katedrala** edo **San Laurendi katedral metropoliarra**,  edo *Cattedrale di San Lorenzo*, Italiako Genova hirian dagoen katedral katoliko bat da. Erromaniko eta gotiko estiloan eraikia dago.

1118an Gelasio II.a aitasantuak Laurendi Erromakoari sagaratu zion. Katedralaren eraikuntza XVII. mendean eraiki zen. 1894 eta 1900 artean Erdi Aroko hainbat atal zaharberritu ziren.
Rigako gaztelua

**Rigako gaztelua**, letonieraz *Rīgas pils*, Letoniako Riga hiriburuan dagoen gaztelu bat da.

1330an eraiki zen eta 1497-1515 artean gotorleku gisa berraikia. 1930eko hamarkadan Eižens Laube arkitektoak zaharberrizte lanak egin zizkion eta 1938an Letoniako Gobernuaren egoitza bilakatu zen. Gaur egun Letoniako presidentearen bizileku ofiziala da.

## Kanpo estekak
Landako Ama Birjinaren baseliza (Antoñana)

**Landako Ama** Birjina XIII. mendeko ermita da. Antoñanan dago, Espainiako Arabako Mendialdeko Koadrilan. prueba de texto

## Testuingurua 
Ermita hilerriaren ondoan dago, Antoñana hiribilduaren iparraldean.Landako Ama Birjinari eskainia da. 1951. urtean berreraiki zen, nahiz eta barruan XIII. mendeko ermita erromanikoaren hondarrak geratzen diren, hala nola presbiterioko arkua eta kasko itxurako absidea. 

## Historia 
1951n zaharberritu zuten. 1699an, «Landa-jainkoaren ama» izendatu zuten. 1731n elizpea eraiki eta 1755ean aldare berria egin zen. Kanpai-horma 1757an eraiki zuten. Bi jai ospatzen dira, bata San Prudentzion eta bestea Pilarren. 

## Deskribapena 
thumb|Hornilloko ikuspegia

### Kanpoaldea 
Herritik kanpo dago, hirigunetik 200 bat metrora, Hornillos mendiaren azpian eta Sabando ibaiaren oinean, herriko hilerria baita. 

### Barnealdea 
Erdiko erretaulan Landako Ama Birjinaren irudi lasaigarri bat dago, Haurra ezkerreko belaunean eserita duela. Ama Birjinak negua San Bizente Martiriaren Elizan igarotzen du, apiriletik urrira Baselizan.'''''' 

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
* La Virgen del Campo. Fe y tradición en Antoñana, 8 de junio de 2020
Richland Center

**Richland Center** honakoa izan daiteke:
*Richland Center (Indiana)
*Richland Center (Wisconsin)
*Richland Center udalerria (Ipar Dakota)
Erik Brann

**Erik Keith Brann** (Pekin, Illinois,1950eko abuztuaren 11 – Los Angeles, 2003ko uztailaren 25a) estatubatuar gitarra-jotzailea izan zen, *Iron Butterfly* taldeko kidea.

Lau urterekin hasi zen biolina jotzen eta Bostongo Orkestra Sinfonikoaren haur mirarien programan sartu zen. Nerabezaroan rock musikak erakarri zuen gehien, eta gitarra-jotzailea izan zen *Paper Fortess* eta *Iron Butterfly* taldeetan. 17 urterekin talde honetan sartu zen Ron Bushy, Lee Dorman eta Doug Ingle musikariekin 1967 eta 1969 bitartean eta arrakasta handietan parte hartu zuen. 1969ko abenduan taldea utzi zuen, haren musika bilakaerarekin ez pozik. Ondoren, taldearekin bildu zen berriro, hainbat alditan. 1970eko hamarkadan *Flintwhistle* taldearekin jo zuen.

## Diskografia 
### Iron Butterfly
* *In-A-Gadda-Da-Vida* (1968)
* *Ball* (1969)
* *Live* (1970)
* *Evolution: The Best of Iron Butterfly* (1971)
* *Star Collection* (1973)
* *Scorching Beauty* (1975)
* *Sun and Steel* (1976)
* *Rare Flight* (1988)
* *Light & Heavy: The Best of Iron Butterfly* (1993)

## Kanpo estekak
Los últimos pastores

***Los últimos pastores*** () 2023ko Samu Fuentes asturiar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Fernando eta Manolo anaiak dira, eta 13 urte zituztenetik dira artzainak. Bizitza osoa daramate Europako mendietan; haien etxea han dago, eta 5.000 urte dituzten artzaintza ohiturei jarraitzen diete. Haien egunerokoa klimak eta urtaroek baldintzatzen dute. Udan 1.200 metrora egoten dira, Majada de Tordinen; eta neguan Vierrura jaisten dira, 680 metrora. Mier anaiek 13 urtetatik egiten dute erritual hau. Orain, 70 urte inguru dituztela, eta artaldea saldu ondoren, oraindik ere artzainak diren hausnartzea dagokie. Azken hirurogei urteetan egin dute euren lana, eta ez dute besterik ezagutzen. Aldaketa garaiak datoz, baina ez dirudi haien egunerokoan eragin gehiegi dutenik. Manolok eta Fernandok haientzako ogia egiten dute, haien koilarak sortzen dituzte, oilarrak hazten dituzte eta Linda izeneko katu bat dute. Behiak ere badituzte, baina ez ditu inork jezten, eta ez dute zeini gazta saldu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stranizza d'amuri

'''''Stranizza d'amuri''''' 2023ko Giuseppe Fiorello italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sizilia, 1982ko ekaina. Italiarrek Munduko Kopa irabaztea amesten duten bitartean, bi nerabek beren maitasun istorioa beldurrik gabe bizitzea amesten dute.

## Aktoreak 
* Samuele Segreto : Gianni Accordino
* Gabriele Pizzurro : Nino Scalia
* Simona Malato : Lina
* Fabrizia Sacchi : Carmela
* Enrico Roccaforte : Franco
* Simone Raffaele Cordiano : Toto
* Antonio De Matteo : Alfredo Scalia
* Anita Pomario : Giuseppina
* Roberto Salemi : Pietro Scalia
* Giuseppe Spata : Ciccio Scalia
* Maria Giuditta Vasile : Isabelle Scalia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriela Mandujano

**Graciela Mandujano** (Txile, 1902-1984) Txileko politikaria, editorea, sufragista eta aktibista feminista izan zen. Ezaguna egin zen Txilen emakumeen eskubideen eta emakumeen botoaren alde egindako lanagatik. Txileko ordezkari ofiziala izan zen Emakumearen Konferentzia Panamerikarrean (1922).

## Biografia 
Santiagoko Unibertsitateko ikastaro pedagogiko bateko graduatua, Txileko gobernuak bidali zuen San Frantziskoko Panamá–Pazifiko Nazioarteko Erakusketa bisitatzeko, eta Txileko ordezkari ofiziala izan zen Baltimoreko Emakumeen Konferentzia Panamerikarrean, Emakume Boto-emaileen Liga Nazionalak antolatuta.

Mandujanok Columbiako Unibertsitatean jarraitu zuen ikasten, eta Varick House Settlement-en bizi izan zen, eta New Yorkeko Pan-American aldizkariaren editorea izan zen. 

## Ibilbidea 
Sufragista, 1922an, Mandujanok beste emakume batzuekin lan egin zuen Alderdi Zibiko Femeninoa antolatzeko, bere helburuen artean emakumearen boto-eskubidea bilatzen zuena. Txileko Alderdi Zibiko Femeninoa izeneko emakumeen lehen alderdiaren sortzaileetako bat izan zen 1922an, Txileko Emakumeen Batasunaren sortzaileetako bat izan zen Aurora Argomedorekin eta Isabel Morelekin batera 1927ko urriaren 26an. Gainera, Txileko Emakumeen Emantzipazio Aldeko Mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen 1931ko maiatzaren 11n, Elena Caffarena, Felisa Vergara, Eulogia Román, Marta Vergara, María Ramírez, Domitila Ulloa eta Olga Poblete aktibistekin batera. Marcela Paz idazle txiletarrak Domitila Ulloari omenaldi bat egin zion 12 liburuko serie lan batean, non Papelucho fikziozko pertsonaiaren neskamea izan zen, eta gura barik pozoindu zuen. 1940ko hamarkadaren hasieran Idazkari Nagusia izan zen talde horretan, Movimiento Pro-Emancipación de las Mujeres de Chile izenekoan. 

Garaikideak izan ziren, besteak beste María Rivera Urquieta, Clara Williams, Delia Ducoing, Adela Edwards Salas, Elvira Roga eta Elcira Rojas. Femeninas Federacion Chilena de Instituciones Femeninas izeneko erakundeko zuzendaritza batzordeko kidea izan zen.  Mandujano, Txileko gobernuko aholkulari gisa, OITren 1941eko Lanaren Nazioarteko Konferentzian parte hartu zuen Columbia Unibertsitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fainéant.e.s

***Fainéant.e.s*** 2024ko Karim Dridi franko-tunisiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Nina eta Djoul, lagun banaezinak, okupa etxe batetatik bota dituzte. Haien kamioneta zaharra hartu, eta errepidera irtengo dira, askatasun egarriz eta obsesio bakar batekin: parrandan irtetea. Topaketa inprobisatuek, denboraldi baterako lanek, kontzertuek, arazo batzuek, baina, batez ere, abentura askok zeharkatuko dute bi lagun horien bizitza nomada.

## Aktoreak 
* Romain Gangnant: Romain
* Odette Simoneau
* Faddo Jullian: Nina
* Lucas Viudez: Tof
* .jU: Djoul
* Bernard Llopis
* Emma Soisson: ahizpa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irena's Vow (filma)

'''''Irena's Vow''''' () 2023ko Louise Archambault quebectar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Naziek 1939an Polonia inbaditu zutenean, Irena Gut erizaina alemaniar armadarentzat lan egitera behartu eta komandante nazi baten etxezain izendatuko dute. Bere estatusak eta etniak babestuta mantendu beharrean, Gutek dena arriskatuko du dozena bat judu salbatzeko, bere nagusiaren etxean babestuz.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Suso San Miguel

**Javier Suso San Miguel** (Gasteiz, 1955eko irailaren 17a) ikertzailea eta Anglo-Vasco-Navarro trenbide bide berdearen bultzatzaile nagusienetako bat.

## Biografia 
Bere haurtzaroa Gasteiz eta Maeztu artean igaro zuen eta El Trenico-n (Vasco-Navarro trenbidea) ibili zen. Umetan, ehunka kilometro egin zituen, bagoi haietako leihatiletan zehar paisaia nola aldatzen zen ikusiz. 1967ko Urtezahar gauean funtzionatzeari utzi zion.

Bere aitak, Ángel Susok, tren-konpainiako ogasuneko arduradunak, El Trenico desegiteko lan gogorrari aurre egin behar izan zion. «Oso gogorra izan zen berarentzat, bere egunak amaitu arte, gizona oso gaixorik zegoenean, oso kezkatuta zegoen Maeztuko estazioarekin gertatuko zenarekin; izan ere, bertakoak garelako eta hainbeste uda eman ditudalako», gogoratzen du. Bere altxorra, 28.000 harribitxi dokumental baino gehiago dituena, ikerketa-lanarekin jarraitu nahi duenaren esku dago orain.

## Sariak eta esker onak 
* 2023 Alavés del Mes, El Correo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vasco-Navarro trenbidearen bide berdearen dokumentala. 2021
Maritxu Egiguren

**Maria Asunción “Maritxu” Egiguren Gallastegi** (Zaldibar, Bizkaia, 1921eko abuztuaren 14a - Bartzelona, 1981eko azaroaren 21a) erraketista profesionala izan zen, kantxetan *Marichu* izenarekin aritutako aurrelaria.

## Biografia 
Jainaga Garaikoa baserrian jaioa, gaztetan hasi zen erraketa jokoan trebatzen. Aitari laguntzen egunero joaten zen Eibarrera etxeko behien esnea bezeroen artean partitzera eta zereginok amaituta denboratxo bat eskaintzen zion erraketan jokatzeari. Gustuko jardun hori luzatze asmoz, isilean, ordu bete atzeratzen zion erlojua aitari.
thumb|250px|Jainaga Garaikoa baserria, bere jaiotetxea.

Bartzelonara kontratuarekin joateko eskaintza etorri zitzaionean, ez zuen ezetzik esan. Neska taldetxo bat joan zen eta elkarrekin bizi izan ziren. Gose handia pasatzen zutela gogoratzen zuen berak: gerra ostea, errazionamendu sasoi betea… Ameriketara jokatzera joan ziren bere inguruko lagun batzuk, bera ez ordea.

Bartzelona, Sabadell eta Logroñoko frontoietan jokatu zuen aurrelari postuan.
09
1946an Salvador Vidalekin ezkondu ostean ere jokatzen jarraitu zuen. Elkarrekin joaten ziren frontoira; berari lasaitasuna ematen zion senarra han egoteak, babestuta sentitzen zela esaten zuen. Beldur apur bat bazen erraketista batzuen artean: gazte oraindik, bakarrik, familiarengandik urrun... Gainera sarritan entzun behar izaten zuten denak elkarrekin bizi baziren, lagun artekoena baino afektuosoagoa izango zela euren hartu-emana eta horrelakoak. Esamesak beti mingarri.
thumb|250px|Maritxu Egiguren eta Jesusa Garitaonandiaren omenezkoa Zaldibarko Olazar pilotalekuan.
Erraketista profesionalek, soldataz gain, kinielen mugimenduarekin ateratzen zuten diru estra jasotzen zuten. Harmailetako jokalari gehiena gizonezkoa izaten zen, baina andrazkoak ere baziren ikusleen artean. Maritxuk behin apustulari batekin arazo latza izan zuen: partidua salduta zuela eta tongoa egiten ari zela uste zuelarik, oihuka hasi zitzaion, *“Putakume!”* diharka. Oso jenio bizikoa zen eta hori entzun zuenean, kantxatik irten, topatu publikoan ikuslea eta bere amari holakorik esatea onartzen ez zuela esanez, amorruaren amorruaz erraketarekin buruan jo zuen. Salaketa jarri zion erasotuak eta ondorengo epaiketa irabazi egin zuen zaldibartarrak.
thumb|250px|Bere erraketa eta babesteko euskarria.

## Aintzatespenak 
* Zaldibarko Olazar udal pilotalekuan, Maritxu Egigurenen eta Jesusa Garitaonandiaren koadro bana daude hormetako baten jarrita, bi erraketiston argazkiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Raketistak Lehen eta Orain. Dokumentala.
* Apostando por ellas. Bideoa.
* Azken erraketistak: mende hasierako lehen kirolari profesionalak. Bideoa.
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Las raquetista, pioneras en el mundo de la pelota. Bideoa.
Marta Vergara

**Marta Vergara** (Valparaíso, 1898ko urtarrilaren 2a - Santiago de Chile, 1995) idazle, argitaratzaile, kazetari, sufragista eta aktibista txiletarra izan zen, emakumeen eskubideen eta «herrialdeko emakumeen kulturari egindako ekarpenaren» alde.

## Ibilbidea 
Txileko Emakumeen Emantzipazioaren Aldeko Mugimenduaren (MEMCh) sortzaileetako bat izan zen 1935eko maiatzaren 11n, Elena Caffarena, Felisa Vergara, María Ramírez, Eulogia Román eta Domitila Ulloa aktibistekin batera. Talde horrekin 1935 eta 1941 artean La Mujer Nueva egunkaria sortu eta argitaratu zuen, MEMCh-en buletina zena. Gainera, Panamerikar Batasuneko (ondoren AEE) Emakumeen Batzorde Interamerikarrean aktiboki aritu zen.

1962an *Memorias de una mujer irreverente* argitaratu zuen, bere lanik ezagunenetako bat.

## Kazetaritza-lana 
*La Mujer Nueva* egunkariko erredaktore gisa, bereziki idatzi zuen emakumeen autonomiaz, abortatzeko eskubideaz, eta seme-alaben kopurua kontrolatzea haien askatasun eta autonomia ekonomikoarekin lotuta zegoela. *El Cronista* de Santiago egunkarirako ere idatzi zuen.

## Lanak 
Hauxek dira bere lan batzuk:
* *Circunstancias* (Santiago: Inpr. Salas & Cia. Merkataritza Buletina, 1927).
* *Memorias de una mujer irreverente* (Santiago: Gabriela Mistral argitaletxea, 1974; Zig-Zag, 1963, 1962).
* *Los adioses del caballero amalgamado* (Santiago: Ediciones Politiko-Economía - Cultura, 1966).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txileko memoria, Txileko Liburutegi Nazionala
Eulogia Román

**Eulogia Román** Txileko langile, ekintzaile sindikal eta feminista bat izan zen, emakumeen eskubideen alde egindako lanagatik ezagunagoa.Txileko Emakumeen Emantzipazio Aldeko Mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen 1931ko maiatzaren 11n, Elena Caffarena, Gabriela Mandujano, Felisa Vergara, Marta Vergara, María Ramírez, Domitila Ulloa eta Olga Poblete aktibistekin batera.

## Erreferentziak
Jekaterina Duntsova

**Jekaterina Sergeievna Duntsova** (; Krasnoiarsk, 1983ko apirilaren 24a) errusiar kazetari eta politikaria da.

## Bizitza 
Jekaterina Duntsova 1983ko apirilaren 24an jaio zen Krasnoiarsk hirian. 1995ean Rzhevera joan zen bizitzera, eta han eskolan graduatu zen.

Goi mailako bi titulu ditu. 2003an, Rzheveko telebista-konpainian lan egin zuen urtebete inguruz. Geroago, urte askotan, eskolako telebista-estudioa eta bere proiektu propioa zuzendu zituen, senarrarekin batera RiT telebista-konpainia independentea sortuz, 2022an itxi zena.

2009an, 4.000 sinadura baino gehiago bildu zituen Rzheveko udal hauteskundeak bertan behera uztearen aurka. 2019tik 2022ra, Rzheveko Dumako diputatua izan zen.

2023ko azaroaren 16an, Duntsovak Errusiar Federazioko presidente izateko hautagai independente gisa aurkezteko asmoa iragarri zuen. Vladimir Putin egungo Errusiako presidentearen eta Ukrainako inbasioaren aurka eta Errusiako preso politikoen askapenaren alde agertu zen. Gainera, 2024ko Errusiako presidentetzarako hauteskundeetarako izena emateko asmoa publikoki iragarri zuen emakume bakarra izan zen.

Azaroaren 20an, fiskaltzara etortzeko agindua eman zioten Ukrainako inbasioari buruz zuen iritzia aztertzeko. Abenduaren 6an, Duntsovak publikoari laguntza ekonomikoa eskatu zion, baina laster jakinarazi zuen VTB bankuak bere izenerako transferentziak blokeatu zituela.

Abenduaren 23an, Hauteskunde Batzorde Zentralak Duntsova presidentetzarako hautagai gisa erregistratzeari uko egiteko erabakia hartu zuen, dokumentuetan 100 akats aurkitu zirela adieraziz.

2024ko maiatzaren 31n, Errusiako Justizia Ministerioak Jekaterina Duntsova atzerriko agenteen zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pranitha Vardhineni

**Pranitha Vardhineni** (Kalleda, 1990eko azaroaren 17a) arkularia da. India ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanjeev Singh

**Sanjeev Singh** (Patna, 1965eko azaroaren 18a) arkularia da. India ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chekrovolü Swüro

**Chekrovolü Swüro** (Dzülhami, 1982ko azaroaren 21a) arkularia da. India ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riau Ega Agata

**Riau Ega Agata** (Blitar, 1991ko azaroaren 25a) arkularia da. Indonesia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tjoeij Lin Alienilin

**Tjoeij Lin Alienilin** (1943ko abuztuaren 25a) arkularia da. Indonesia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diananda Choirunisa

**Diananda Choirunisa** (Surabaya, 1997ko martxoaren 16a) arkularia da. Indonesia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamdiah Damanhuri

**Hamdiah Damanhuri** (1973ko azaroaren 16a) arkularia da. Indonesia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rusena Gelanteh

**Rusena Gelanteh** (1968ko martxoaren 6a) arkularia da. Indonesia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanita magnivolvata

***Amanita magnivolvata*** *Amanitaceae* familiako perretxiko jangarria da, baina ondo egosi beharra dauka.

Sinonimoa: *Amanitopsis pachyvolvata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, nahiko sendoa, gaztetan oboidea, gero kanpai itxurakoa, bukaeran kanpai itxurako-ganbila, titi arin batekin, ertza erregularra eta inkurbatua eta oso ildaskatua. Kapelaren azala leuna, koipetsua, distiratsua eguraldi lehorrarekin, gris-arre kolorekoa. Gaztetan errezel orokorraren aztarnak izan dezake.

**Orriak:** Sabeldunak, zabalak, estu, zuriak tonu grisaxkekin.

**Hanka:** Liraina, sendoa, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrian, zuri-okre kolorekoa. Eraztun gabe. Bolba handia, haragitsua, mintzezkoa, zaku zuriarekin batzuetan okrez zikintzen da.

**Haragia:** Zuria, usainik eta zaporerik gabea. Espora eliptikoak (Pachyvolvata aldaerak espora esferikoak ditu).

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa.

## Jangarritasuna 
Jangarria baina kontuz.

### Nahasketa arriskua 
Espora eliptikoak (*pachyvolvata* aldaerak espora esferikoak ditu)

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Artelatzetan (*Quercus suber*). Bakarka edo talde txikietan hazten da.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Espainia, Alpeak, Estonia, Serbia, Eslovenia, Finlandia, Suedia, Norvegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donald Pandiangan

**Donald Pandiangan** (Sidikalang, 1945eko abenduaren 12a - 2008ko abuztuaren 20a) arkularia zen. Indonesia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rina Dewi Puspitasari

**Rina Dewi Puspitasari** (Bojonegoro, 1985eko urriaren 5a) arkularia da. Indonesia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanita beckeri

***Amanita beckeri*** *Amanitaceae* familiako perretxiko jangarria da.

Sinonimoak: *Amanita strangulata*, *Amanitopsis beckeri*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa, ez du kanpai itxurarik, gero ganbila eta zabaldua, arre okre antzeko kolorekoa, errezelaren hondar zuriz apaindua, ertza garbi ildaskatua.

**Orriak:** Estu, zabalak, zuriak, hankara borobilduak.

**Hanka:** 10 eta 15 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, apur bat mehetua kapelara, zuria, luzera osoan zehar zerrendak marrazten dituzten errezelaren hondakin oso nabarmenekin, arrexka argi kolorekoa. Bolba ez oso altua, orka zuriarekin, baina arrexkarako joerarekin.

**Haragia:** Zuria, usain eta zapore nabarmenik gabe.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Beckeri* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Amanita strangulata*-ren antza izan dezake, baina honek, kolore gris-marroiagoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetako espeziea da, kare-lurretan, Mediterraneoko eskualdeetan hazten da.

### Banaketa eremua 
Europa, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joel Parkinson

**Joel Leslie Parkinson** (Nambour, Queensland, 1981eko apirilaren 10a) australiar surflaria da.

Txikitan hasi zen surfa egiten aitaren surf taularekin, eta bere lagun eta eskolakide Mick Fanningekin hasi zen lehiatzen. Estilo propioa hartu zuen eta munduko txapelketako Billabong proba bat irabazi zuen txapeldun gazteena izan zen.

Munduko surf txapelketan bigarren izan zen 2004, 2008 eta 2011n, Kelly Slater nagusi zen garaian. 2008., 2009. eta 2010. urteetan Hawaiin Surfaren Koroa Hirukoitza irabazi zuen. Hamabi urtez lehiatu ondoren, 2012an Munduko Txapelketa irabaztea lortu zuen.

Garagardo fabrika baten jabea da eta Gold Coast Titans hamahiruko errugbi taldeko akzioduna.
Ika Yuliana Rochmawati

**Ika Yuliana Rochmawati** (Bojonegoro, 1989ko uztailaren 2a) arkularia da. Indonesia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak