open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sakhalin

**Sakhalin** (; ; ) Errusiako ekialdeko uhartea da. Okhotskeko itsasoan dago eta Hokkaidotik La Pérouseko itsasarteak banatzen du. Administratiboki Sakhalingo oblastean dago eta hiriburua Yuzhno-Sakhalinsk du.

Luzea da oso: iparraldetik hegoaldera 1000 km inguru ditu eta ekialdetik mendebaldera, 30 - 160 km; guztira, 76.400 km² ditu eta 580.000 biztanle inguru (2005).

## Historia 
Sakhalinek biztanleak zituen Harri Arotik, hiru etnia nagusitan banatuta: ainuak hegoaldean, orokak erdialdean eta nivkhak iparraldean. Txinako Ming dinastiak uhartea (Txinan *Kuyi* edo 苦兀 eta *Kuye* edo 庫頁 izenaz ezaguna) hartu zuen, japoniarrek haien herriaren aurka erabil ez zezaten, baina okupazioak ez zuen luzaro iraun.

XVII. mendean, esploratzaile errusiarrak uhartera iritsi ziren, japoniarrekin batera. XIX. mendean zehar, biek eskualdearen jabetza partekatu zuen baina San Petersburgoko 1875 urteko Itunaren ondoren, Errusia bihurtu zen jabe bakarra.

1905eko Errusia-Japonia Gerraren ondoren, herrialde biek Sakahlin banatu zuten: 50. paralelotik hegoaldera japoniarrentzat eta bestea, errusiarrentzat. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, SESBak uharte osoaren jabetza berreskuratu zuen. Gaur egun, Errusiaren jabetzak oraindik dirau, nahiz eta Japoniak 1990eko hamarkadan erostea proposatu.

1995ean lurrikara batek 3.000 biztanle hil zituen.

## Geografia 
Mamiya edo Tartariako itsasarteak kontinentetik banantzen du eta, Hokkaidotik, Soya edo La Pérouse itsasarteak. Iparraldetik hegoaldera 948 km eta ekialdetik mendebaldera 25 - 170 km inguru izanda, Errusiako uharterik handiena da.

Oso menditsua da eta mendilerro nagusi bi ditu: Mendebaldeko Sakhalin mendiak (altuena 1.481 metroko Itxara da) eta Ekialdeko Sakhalin mendiak (nagusia Lopatin mendia da, 1.609 metrokoa). Erdialdean Tim-Poronaiskaia harana dago; hegoaldean, Susuanaiski eta Tonino-Anivski mendilerroak eta iparraldean, Ipar-Sakhalin ordokia.

Tim eta Poronai ibai nagusiak 400 km luze dira.

## Demografia 
XX. mendearen hasieran, 32.000 errusiar (haietako 22.150 presoak ziren) bizi ziren, milaka bertokoekin batera. 2005eko erroldaren arabera, 580.000 biztanle zituen: % 83 errusiar, % 5,5 korear (30,000), ukrainar eta tatariar; haiekin batera, bertoko 2.000 nivkh, 750 orok, 200 evenk eta zenbait jakut bizi ziren.

Yuzhno-Sakhalinsk hiriburuak 175.000 biztanle inguru ditu. Korear gutxiengoa hantxe bizi da: *Sakhalingo korearrak* esaten zaie eta japoniarrek Bigarren Mundu Gerran ikatz meategietan eramandakoen ondorengoak dira. Beste hiri nagusiak Kholmsk eta Korsakov dira, 40.000na biztanlekoak.

Sakhalingo 400.000 japoniarrak (bertoko ainuak tartean) 1945ean uhartetik kanporatu zituen gobernu sobietarrak.

## Kanpo estekak
Ar Redadeg

[thumb|350px|*Ar Redadeg*en aldeko standa [Rennesen ospatzen den Yaouank musika jaialdian]]
thumb|350px|2012ko *Ar Redadeg*en ibilbidea.
***Ar Redadeg*** bretainiera hizkuntza sustatzeko 2008an estreinakoz ospatu zen lasterketa da. Bretainiar irakasle batzuk Arrigorriagako institutuarekin izan zituzten hartu-eman batzuen ondorioz harremanetan jarri eta gero sortu zitzaien ideia izan zen.

*Diwan*entzako dirua biltzea izan zen zuen lehen xedea, eta Korrikaren antzerako ereduari jarraitu zion. Lehendabiziko lasterketak 600 kilometro inguru bete zituen, Nantesetik Carhaixeraino.

*Ar Redadeg* lasterketaren bigarren edizioa 2010eko maiatzean egin zuten, 2009ko Korrikak delegazio bat bidali zuen bigarren *Ar Redadeg* prestatzeari begira.

Hortik aurrera, bi urtetik bi urtera *Ar Redadega* ospatu dute Bretainian.

## Edizioak 
[thumb|2024ko edizioan, [Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundea|AEK-ko delegazioa bertan parte hartzen.]]

## Ikus, gainera 
* ''Ya d'ar brezhoneg*
* *Rith*: Irlandan
* *Ras yr Iaith*: Galesen
* Korrika: Euskal Herrian
* *Correllengua*: Katalan Herrietan
* *Correlingua*: Galizian
* *Corsa Aran per sa lengua*: Arango Haranean

## Kanpo-estekak 
*  Ar Redadeg lasterketaren webgune ofiziala
*  *Bretainiarren Korrika'' karrajua.org webgunean
*  Gutxitutako hizkuntzen lasterketa amaigabea
*  Ar Redadeg lasterketara joateko AEKk eta Seaskak antolatutako autobusaren esku orria
Ko Pha Ngan

**Ko Pha Ngan** (tailandieraz: เกาะพะงัน,  ahoskatua) Thailandiako Golkoan dagoen uhartea da, hego-ekialdeko Thailandian kokatuta. Ko Pha Nganek uharte bikiak ditu: hegoaldeko Ko Samui handia eta iparraldeko Ko Tao txikia.

## Geografia 
* Azalera: 168 km² inguru.
* Luzera: 50 km.
* Probintzia: Surat Thani
* Thailandia kontinentaletik: 55 km.
* Biztanleria: 11.846 (2004)
* Herri nagusia: Thong Sala

## Historia 
1977an Ko Samuin aurkitutako Dongson Kulturako brontzesko damborrak (K. a. 500 - K. a. 100) esaten digu bai Ko Samuik bai Ko Pha Ngank biztanleak zituztela duela bi mila urte. Historialari eta arkeologo batzuen ustez, Ko Pha Ngango lehenengo biztanleak Malasiar penintsulatik etorritako itsas-ijito musulmanak ziren (pigmeoak, semung edo aurre-malasiarrak). Hala ere, gaur egun ia ez daude musulmanik uhartean. Ko Pha Ngan izena tailandierazko 'Ngan' hitzetik dator, hegoaldeko dialektoan 'hareazko barra' esan nahi duena.

## Banaketa administratiboa 
Ko Pha Nganek Ko Taorekin batera Ko Pha Ngan barrutia (*amphoe*) osatzen du. Barrutia hiru azpibarrutietan (*tambon*) banatuta dago:

Antzinean uhartea Ko Samui barrutian zegoen baina 1970eko urriaren 1ean bere barruti propioa sortu zuen.

## Artea 
Ko Pha Ngan Alex Garlanden 1997ko *The Beach* eleberrian agertzen den uhartea da, izen bereko pelikularen jatorria.

## Kanpo estekak
Ko Samui

**Ko Samui** (thailandieraz: เกาะสมุย,  ahoskatua) Thailandiako uhartea da, Kra istmoaren ekialdeko kostaldean eta Surat Thani herritik gertu kokatuta. Thailandiako hirugarren uharterik handiena da: 228,7 km² azalera eta 47.874 biztanle ditu (2006).

## Historia 
Ko Samuiko lehenengo biztanleak duela hamabost mende agertu ziren, ziur asko Malasiar penintsula eta hegoaldeko Txinatik etorritako arrantzaleak. Izan ere, uhartea Txinako 1687 urteko mapa batean agertzen da, *Pulo Cornam* izenaz.

XX. mendeko bukaera arte, Samui isolatuta eta buruaskiko komunitatea zen, Thailandia kontinentalarekin harreman handirik ez zuena. Horregatik 1970eko hamarkadara arte ez zuen errepiderik.

## Geografia 
Samui Thailandiako golkoan dago, Surat Thani herritik 35 km ipar-ekialderantz. 60 uharte inguru ditu, tartean Ko Pha Ngan, Ko Tao edo Ko Nang Yuan.

Uharteak zirkulu itxura du, 15 km diametrokoa. Erdialdeko aldean mendi-oihana dago (Khao Pom mendia, 635m). Nathon hiriburua hego-mendebaldeko kostaldean dago.

## Banaketa administratiboa 
Administratiboki, Ko Samui Surat Thani probintziako barrutia (*amphoe*) da. Barrutia zazpi azpi-barrutietan (*tambon*) banatuta dago:

## Artea 
Ko Samui izan zen eztei-bidaiarako proposamen bat 2000ko *Meet The Parents* pelikulan, Robert De Niro eta Ben Stiller protagonistak zituena.

Ko Samui *The Beach* pelikulako protagonistek zeharkatzen duen uhartea da. Baita ere, *Burnout 3* bideo-jokoan agertzen da.

## Kanpo estekak
Ansio

thumb|Ansio

**Ansio** Barakaldoko leku garrantzitsua da. Bertan daude Bilbao Exhibition Centreko eraikinak eta Ansioko geltokia. Ansion egon dira Bizkaiko Labe Garaiak eta horregatik Barakaldoko hiriaren alderik inportanteena izan da urte askotan.

## Egitasmoak 
Orain alde honetan etxebizitza eta parkeak eraikitzen ari dira. Euskadi etorbidearen inguruan sei etxebizitza bloke berri eraikiko dira, Ansio Berri izeneko egitasmoa eta babes-ofizialeko etxebizitzak dituzten lau eraikin

## Kale garrantzitsuak 
* Euskadi etorbidea

## Ikus, gainera 
* Bilbao Exhibition Centre

## Kanpo estekak
N-634

Donostiatik Compostelako Donejakuera doan errepide nazionala da. [[aP-8|]] autobidea alboan doan hainbat tartetan, honek N-634ren trafiko gehiena hartzen du.

## Ibilbidea 
[thumb|[AP-8|A-8 eta N-634 Barakaldoko Kareaga auzoa zeharkatuz.]]

Lehenengo kilometroak Gipuzkoan ditu: Donostian hasi eta Gipuzkoako kostaldeko hainbat herri igaro ondoren, Orio, Zarautz, Getaria eta Zumaia kasu; Eibar eta Ermua artean Bizkaira igarotzen da, eta handik Durangaldea eta Bilbo handitik pasatzen da. Muskiztik Kantabriara urtetzen da. Asturias zeharkatu eta Galizian bukatzen da.

## Kanpo estekak
Salmonelosi

**Salmonelosia** *Salmonella* bakterioak eragindako gaixotasun multzoaren izen generikoa da. Salmonelosia enteritis bat da, hots, hesteetako patologia bat, eta ur eta janari kutsatuen bidez transmititzen da (oilaskoa, arrautza eta esnekiak izanik janaririk arriskutsuenak).
Euskal Herrian *Salmonella* bakterioa, *Campylobacter*-ekin batera, da enteritis bakterianoaren eragile nagusia.

Bi salmonelosi mota daude: *salmonelosi tifikoak* (sukar tifoidea eta paratifoidea) eta *salmonelosi gastroenteritikoak*. Lehenak patologia larriak dira, bigarrenak ez hainbeste.

Salmonelosi guztiak aho bidetik harrapatzen dira. Gaitza sortzeko mikrobio kopuru oso handia irentsi behar da, 10 eta 100 milioiren artekoa. *Salmonella* sentikorra da urdailaren azidotasunarekiko, eta kopuru hori asko jaisten da urdaileko pH-aren ondorioz.

Eragile patogenoa dosi handitan irentsi ondoren heste meharreko mukosan atxikitzen da. Bakterioak bere zelula horman duen endotoxinak hesteetako zelulak kaltetzen ditu, sabeleko mina eta beherakoak eraginez.

Salmonelosi gastroenteritikoak zoonosiak dira. Horrek esan nahi du animalien seroaldaerek, janari-intoxikazioekin lotuak, direla gaitzaren iturburua. Sukar tifoideak, berriz, giza seroaldaerek eragiten dute, eta kutsapena pertsonen artean transmititzen da, beti ere kutsatutako janarien bitartez.

Salmonelosi gastroenteritikoen inkubazio epea sukar tifoidearen baino laburragoa da: 6-48 ordukoa, kasu gehienetan. Goragaleek, beherakoek eta tripako minak osatzen dute gaitz honen koadro klinikoa. Gaitza ez da larria eta berez sendatzen da, tratamendu antibiotikorik gabe. Sukar tifoideak, ordea, antibiotikoen ezarpena behar du, bere koadro klinikoa larriagoa baita, septizemia eta guzti.

## Kanpo estekak
Laranjondo

**Laranjondoa** (*Citrus × sinensis*) laranjak ekoizten dituen fruta-arbola da. Laranjondoa antzinatik landatzen den espezie hibridoa da, seguru asko arabisagar arbolaren (*Citrus maxima*) eta mandarinondoaren (*Citrus reticulata*) arteko nahastea. Zuhaitz loredun txikia da, 10 metro baino gutxiago hazten dena. Arrautza-formako hosto betiberde iraunkorrak ditu, 4 eta 10 cm artekoak, modu txandakatuan kokatuak eta ertz krenulatudunak. Bere fruitua den laranja hesperidio bat da, hau da, baia mota bat.

Sailkapen tradizionaletan, laranjondoa *Citrus* generoko *Citrus sinensis* espezie gisa sailkatu izan da. Genero honetako beste partaide batzuk limoiondoa, limondoa eta laranjondo mingotsa dira. Berriki egindako ikerketa genetikoek erakutsi dutenez, fruta-arbola hauek guztiak, izatez, arabisagar arbolatik, mandarinondotik eta zidrondotik eratorritako barietate hibridoak dira. Hori dela eta, nomenklatura zientifiko zuzena *Citrus x sinensis* da. Izen zaharra, hibrido izaera adierazten ez duena, oraindik asko erabiltzen da. Laranjondoa, gainerako zitrikoak bezala, errutazeoen familiakoa da.

## Ezaugarriak 
Hosto iraunkorreko zuhaitz txikia da laranjondoa; ez da 7 m-tik gora hazten. Adaburu biribildua du.

### Zurtoina – Azala 
Zurtoinaren azala arrea da, eta arantzatsua batzuetan.

### Hostoak 
Hosto zabalak, eliptikoak eta berde ilun distiratsuak ditu laranjondoak.

### Loreak 
thumb|Laranja lorea apirilean Gipuzkoan.
Udaberrian loratzen da laranjondoa.
Loreak zuriak eta usain gozokoak dira, eta multzo txikitan sortzen dira.

### Fruituak 
Hesperidio motakoa da laranjondoaren fruitua ─laranja─; barrualdea mamitsua eta zukutsua da, eta oso aberatsa C bitaminan.

## Habitata 
Laranjondoa, jatorriz, Asiakoa da, eta XIII. mendean ekarri zuten Europara.
Oso hedatua da Mediterraneo aldeko herrialde beroetan, eta Euskal Herriko kostaldeko herri batzuetan ere aurki daitezke laranjondoak apaingarri.

## Erabilera 
Laranja gozoaren arbola zitrikorik hedatuena da, eta fruituak, oso estimatuak. Espainian, Valentziako eta Murtziako laranjadiak bereziki ospetsuak dira eta Estatu Batuetan, Floridakoak.

Laranjondoaren loreak oso estimatuak dira tonikoak prestatzeko: “laranja-lorearen ura” antiespasmodikoa eta lasaigarria da, eta “Karmengo ura” (laranja-lorearen ura eta melisa), zorabioen kontrakoa.

Lurringintzan eta sukaldaritzan erabiltzen diren esentziak ere egiten dira laranjondoaren loreekin.
Lorategietan, apaingarri gisa erabiltzen dira laranjondoak.

## Erreferentziak 
* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
Indus-Gangesetako lautada

**Indus-Gangesetako lautada** Indiako azpikontinentearen ordoki handia da, ia iparralde eta ekialdeko India guztia, Pakistan eta Bangladesh zeharkatzen dituena. Eskualdea Indus eta Ganges ibaietatik hartzen du bere izena.

Iparraldean bere ibaiak mantentzen dituzten Himalaiak daude, hegoaldean Vindhya eta Satpura mendilerroak eta Chota Nagpur goi-ordokia eta mendebaldean Irango goi-ordokia.

Eskualdea munduko populatuena da, ia 900 milioi biztanle (munduko biztanleriaren 1/8a).

## Banaketa 
### Banaketa geografikoa 
Geografoek lau zatitan banatzen dituzte eskualdea:
* Indus harana,
* Punjab ordokia,
* Haryana ordokiak, eta
* Erdialdeko eta behe Ganges.

### Banaketa administratiboa 
Zaila da esatea non dauden ordokiaren mugak baina honako hauek osatzen dute ordokia:
* Bangladesh (ia osoa)
* India
** Assam
** Bihar
** Delhi
** Gujarat
** Haryana
** Punjab
** Rajasthan
** Tripura
** Uttar Pradesh
** Mendebaldeko Bengala
* Nepal
** Madhesh
* Pakistan
** Punjab
** Sindh

Beste eskualde batzuk ere osatzen dute baina ez osorik:
* India
** Madhya Pradesh
** Meghalaya
** Jharkhand
** Orissa
* Pakistan
** Balutxistan
** Ipar-Mendebaldeko Muga Probintzia

## Hiriak 
Indus-Gangesetako lautadaren hiri nagusiak Ahmedabad, Delhi, Dhaka, Faisalabad, Hyderabad, Kanpur, Karatxi, Kalkuta,Lahore, Lucknow, Ludhiana, Multan, Patna, Rawalpindi-Islamabad eta Surat dira.

## Ikus, gainera 
* Asiako geografia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Organulu

[thumb|350px|Animalia zelula tipikoaren eskema, osagai azpizelularrak erakusten. [Organuluak:
(1) nukleoloa
(2) nukleoa
(3) erribosoma (puntu txikiak)
(4) besikula
(5) erretikulu endoplasmatiko pikortsua
(6) Golgiren aparatua
(7) zitoeskeletoa
(8) erretikulu endoplasmatiko leuna
(9) mitokondrioak
(10) bakuoloa
(11) zitoplasma
(12) lisosoma
(13) zentrioloak zentrosoman]]

**Organuluak**, biologia zelularrean, zelula eukariotoen zitoplasman aurkitzen diren egitura desberdinak dira. Forma eta funtzioak ondo definituta dituzte eta bakoitza bere bigeruza lipidikoan bilduta dago. Organulu gehienak ez dira zelula prokariotoetan agertzen.

## Historia eta etimologia 
*Organulu* izena latinezko *organula* (pluralean *organulum*) hitzetik dator eta "organo txikia" esan nahi du, gorputz batean organoek betetzen duten funtzioarekin parekatzen direlako ezarri zitzaien izen hori. Karl Möbius zoologo alemanak ezarri zuen izena 1884. urtean.

## Motak 
Organulu guztiak hainbat multzo handitan sailkatzen dira:

* Mintzik gabeko organuluak: zentrosomari eta zitoeskeletoari loturikoak. Erribosomak ere mota honetako organuluak dira.
* Endomintz sistemari dagozkionak: Zelularen konpartimentalizazioz sortu ziren, adibidez erretikulu endoplasmatikoa, Golgi aparatua, lisosomak, bakuoloak...
* Endosinbiotikoak: Endosibiosi bidez sortu ziren eta bi mintz agertzen dituzte. Beren genoma eta erribosoma propioak dituzte eta beren kabuz duplikatzen dira mitosi prozesuetan. Mitokondrioa eta kloroplastoa dira adibide nagusiak.

Prokariotoek ez dute organulurik baina zelula mintzaren inbaginazioek organuluek egin beharreko funtzioak burutzen dituzte, eta zelularen barnean funtzio espezifikoa duten eremuak ere badituzte.

## Zelula eukariotoetako organuluak 
### Organulu nagusiak 
### Bigarren mailako organuluak 
## Prokariotoak 
[thumb|[Prokarioto baten egitura.]]
Prokariotoak ez dira eukariotoak bezain konplexuak eta lipidozko mintzezko konpartimenturik ez dute azaltzen zelularen barnean. Eukariotoetan agertzen diren hainbat osagai agertzen dute ordea, erribosomak, zilioak, flageloak, zelula horma... Egitura hauek desberdintasunak badituzte ordea.

Berezkoak dituzten osagai batzuk ere azaltzen dira. Mesosoma izeneko zelula mintaren inbajinazioak dituzte, Golgi aparatuaren eta zentrioloen funtzioa burutzen duten ikertzen ari dira. Hasieran arnasketa zelularrarekin lotu zen baina prestakuntzetan erabilitako sustantzia kimikoen ondorioz eratzen direla uste da. DNA kromosoma zirkularraz gain material genetikozko plasmido txikiak ere badituzte, pilusen bidez bakterioen artean trukatzen dituztenak. Zianobakterioek tilakoideak dituzte.

Beste osagai batzuk:

* Anamoxisomak: Amonioa oxidatzeko
* Karboxisomak: karbonoa finkatzeko
* Klorosomak: Sufrearen bakterio berdeetan argi izpiak harrapatzeko
* Magnetosomak: eremu magnetikoan orientatzeko
* Nukeloidea: DNAren transkripzioa gertatzen den eremua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brahmaputra

**Brahmaputra** (assameraz: ব্ৰহ্মপুত্ৰ; ; hindiz: ब्रम्हपुत्र; ingelesez: *Brahmaputra River*) Indiako azpikontinentearen ibai nagusienetako bat da. Bere izenak sanskritoz "Brahmaren semea" esan nahi du.

## Ibilbidea 
Bere iturria Himalaian, Tibeteko mendebaldean dagoen Jima Yangzong glaziarean, non **Yarlung Tsangpo** izena duen. Gero hego-mendebalderantz jotzen du Assam harana zeharkatuz. Erdialdeko Bangladeshen bi zatitan banatzen da: nagusia *Jamuna* izenekoa eta bestea *Shitalakshya* izenekoa. Bangladeshen, Ganges eta Meghna ibaiekin batera munduko deltarik handiena sortzen du, azkenean Bengalako golkoan hiltzeko.

## Oharrak 
Ibaia antzinako sanskritoz *Lauhitya* zuen izena eta Brahmaputra haranaren biztanleek *Luit* zioten.

Brahmaputraren gehiena nabigagarria da eta bere urak sakratuak dira hinduismoan. Udaberrian, Himalaiako elurra urtzen denean, Brahmaputrak uholdeak sortzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabin Etxea

**Sabin Etxea** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikin bat da. Gaur egun EAJ alderdiaren egoitza nagusia eta Sabino Arana Fundazioaren egoitza ere bada. Historikoki, Sabin Aranaren jaiotetxeko orubean altxatzen da, eta hortik datorkio izena. Jatorrizko eraikina 1960an eraitsi zen, Francoren diktadurako funtzionarioen aginduz.

## Kokalekua 
Abando auzoko Albia lorategian dago, Bilboko Justizia Jauregia, San Bizente eliza eta Kafe Antzokiaren artean, eta Sota-Aznar bulegoen eraikinetik hurbil.

## Historia 
Egungo Sabin Etxearen orubean, Arana familiaren etxea zegoen, Sabin Arana Goiriren eta haren ahaideen bizilekua. 1857. urtean eraikiarazi zuen Sabin Aranaren aitak, Santiago Arana ontzigile ezagunak, Ibañez de Bilbao kaleko 10 zenbakian, Albia plazaren alboan. Garai hartan, ez zegoen Bilboko udalerrian, Abandon baizik (Abandoko errepublikan). 

Bertan eman zuen Sabin Aranak haurtzaroaren eta gaztaroaren zati handi bat. 1931n, Eusko Alderdi Jeltzaleak Batzoki bihurtu zuen etxea, sinbolismo handia baitzuen. Etxea euskal abertzaletasunaren ekitaldi eta mobilizazioen gune erreferentzial bihurtu zen. 1937ko udan, berriz, Bilbo espainiar kolpisten eskuetan erori zenean, okupatzaileek Falange Española erakunde faxistaren egoitza bihurtu zuten. Fatxadan uztarria eta geziak jarri ziren erakusgai nabarmen. Bota bitartean eta ondoren, Guardia Zibilaren lerro bat jarri zuen eraikineko aurriak inguratzen, inork oroigarritzat ezer har ez zezan. Asmoa zen etxearen hondakinak urrunera, itsasora bota eta desagerraraztea. Hartara, guztiz desagerrarazi nahi zen sinbolismo handiko eraikina. 

Bertan, eraikin bat altxatzeko planak jarri ziren indarrean. 1988an Sabin Arana Fundazioa sortu zen, bere webgunearen arabera, eta berak sustatu zuen aranatarren etxea nolabait berreraikitzeko asmoa. 1988an bertan, Koldo Eguren Zendoia arkitektoaren proiektuari jarraituz, Sabin Etxea berria eraikitzen hasi zen, eta 1992an gauzatu ahal izan zen, garajeak eta beste instalazio batzuk 1995ean inauguratu ziren arren. Eraikinaren barneko balkoian antzinako etxeak zuen benetako *baranda* ikus daiteke oraindik.

Irudi:Bilbao - Sabin Etxea 3.jpg|Ikurrina Sabin etxean.
Irudi:Bilbao - Sabin Etxea (sede del PNV).jpg|Sabin Etxea.
Irudi:Bilbao - Sabin Etxea 4.jpg|Aurrealdea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euzkeldun Batzokija
* Sabin Arana Goiri
* Luis Arana Goiri
* Eusko Abertzaletasunaren Museoa

## Kanpo estekak
Santa Comba eliza (Bande)

**Santa Comba eliza** () Bande udalerrian dago Ourensen. VII. mendeko bigarren erdialdean eraiki zen eta osotara galdua den monasterio baten eliza zen.

Laukizuzen batean sartuta dagoen gurutze greko bat da oinplanoa. Burualdea irtena , karratua eta zuzena da. Espazioaren zatiketa handia ikus daiteke (garaiko liturgiaren beharretara egokitua). Atondoaren alboetan bi areto txiki topa daitezke eta gurutzaduratik beste bi aretotara pasa daiteke.

Guztiz gangatua dago, adreiluz eginiko kanoi gangarekin. Zinborioan arrai hezur ganga topa dezakegu (Gala Placidiaren mausoleoan bezala, Ravennan). Estalkia kanpotik bi isurialdeko teilatua da eta zinborioan lau isurialdeko teilatua..

Adreiluarekin batera harria ere erabili zen eta askotan berrerabiliak ziren beste elementuak. Bertan, musulmanak azaldu zirenean abandonatutako zen beste eliza bat zegoen 680. urtean egina. Material berrerabilien beste jatorria: inguruetan erromatar garaieran eraikitako bainu batzuk izan ziren, kapitel eta pilareak ikus daitezke.

Barnekaldea xumea da eta dekorazio bakarra inposta lerro bat dugu, bertan motibo begetalak azaltzen dira. Absidean horma margo arrastoak daude. Harlanduz egina dago.

## Ikus ere 
* Arte bisigotikoa
* San Joan Bataiatzailearen eliza (Venta de Baños)
* San Fruktuoso kapera (Braga)
* San Pedro de la Nave eliza

## Kanpo estekak 
*  Artehistoria. Santa Comba. 
*  Turismo-prerromanico. Santa Comba
*  Blog de Arte en Galicia:Santa Comba de Bande
Itsaso Zuria

**Itsaso Zuria** (; ; nenetseraz: Сэрако ямʼ, *Serako yam*) Barentseko itsasoaren barneko itsasoa da. Ipar-mendebaldeko Errusian dago, Karelia eta Kola eta Kanin penintsulen artean. 90.000 kilometro koadroko eremua hartzen du.

Arkhangelsk da Itsaso Zuriko porturik handiena, eta historian zehar garrantzi handia izan du Errusiaren nazioarteko merkataritzan. Sobietar garaian, itsasontzi eta itsaspeko basea eraiki zuten bertan. Itsaso Zuria-Baltiko ubideak Volga eta Itsaso Baltikoarekin lotzen du, Onega aintziran barrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suomu

**Suomu** mendia (Finlandieraz: *Suomutunturi*) Kemijärvi hiri finlandiarreko mendixka altuena da. 1965. urtean ireki ziren eski azpiegituren ondorioz, eskiatzaile asko etortzen da bertara kirola praktikatzera. Udalerriko oinarri ekonomikoetako bat da.

## Webgunea 
* Webgune ofiziala

## Kanpo estekak
Kemijärvi aintzira

**Kemijärvi aintzira** (suedieraz: *Kemi träsk*) Finlandiako hemeretzigarren aintzira handiena da. Lappi lurraldean kokatzen da kokatzen da, Zirkulu Polar Artikoaren inguruan. Kemijärvi udalerriko herrixka gehienak aintziraren inguruan antolatzen dira eta honenbestez, aintzirak hiriaren izen bera dauka .

Aintzirak hirurehun eta hogeita hamabost uharte dauzka gutxi gorabehera, baina azarotik ekainera izoztua egon ohi denez, uharteak mendixka txikitxoak dira urte sasoi gehienean. Gainera, arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari iristen da bertan Kemijoki ibaiko sarbidetik.

Herrialdea ur energiaz hornitzen duen Kemijoki ibaia da aintzira txukuntzeaz eta garbitzeaz arduratzen dena.

## Ikus, gainera 
## Argazki gehiago 

Irudi:Lake Kemijärvi.JPG|
Irudi:Sunset on Lake Kemijärvi, Finland.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilioi

**Bilioia** 1.000.000.000.000 zenbakia da, 1.000.000 × 1.000.000 eginez ateratzen den emaitza. Bestela esanda, 1012 balio du.

Nazioarteko Unitate Sisteman, *tera-* aurrizkia dagokio.

### Bilioiaren beste balioa 
Hizkuntza batzuetan (adibidez estatubatuar ingelesean), bilioiak mila milioi (1.000.000.000) balio du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dmitri Ivanovski

**Dmitri Iosifovitx Ivanovski**, errusieraz Дмитрий Иосифович Ивановский, (1864ko urriaren 28agreg./urriaren 16ajul. - 1920ko ekainaren 20a) errusiar biologoa izan zen, birusak aurkitu zituena 1892an.

1887an, Ivanovski San Petersburgoko unibertsitatean bere ikasketak egiten ari zela, tabako landareari kalte egiten zion gaixotasun bat ikertzeko eskatu zioten. Hiru urte geroago, tabako landarearen beste gaixotasun bat ikertzeko eskatu zioten, Krimean eragiten ari zena. Ivanovskik, bi gaixotasunak agente oso txiki batek sortarazten zituela aurkitu zuen. Agente hau portzelanazko iragazkiak zeharkatzeko gai zen, bakterioek ez bezala. Bere aurkikuntzak artikulu batean azaldu zituen (1892) eta tesi batean ere bai (1902).

## Kanpo estekak
Pedro Bilbao

**Pedro Bilbao Encera** (Algorta, 1909ko urriaren 9a - Algorta, 1992ko irailaren 19a) doktorea mediku getxoztarra zen, *Medicina preventiva y salud natural* *(Medikuntza prebentiboa eta osasun naturala)* liburua idatzi zuena. Plaza bat ere badu bere omenez Algortako Portu Zaharrean eta Getxoko Ereaga hondartzako itsasertzean oroitarri bat du ere bai, bere inskripzioan honakoa irakur daitekena (itzulpena):

Basauriko kale bat ere badu bere omenez.

## Erreferentziak
Alotropia

[thumb|300px|[Diamantea eta grafitoa karbonoaren bi alotropo dira, hau da, egitura ezberdina daukaten elementu beraren forma puruak]]
**Alotropia** zenbait elementu kimikok egiturazko ezberdintasunen ondorioz forma bi edo gehiago hartzeko duten gaitasuna da. Egiturazko ezberdintasunak atomoak lotura kimikoen bidez modu ezberdinetan antolatuta egoteagatik sortzen dira. Forma bakoitza elementu horren *alotropoa* dela esan ohi da. Esaterako, karbonoak bi alotropo arrunt dauzka: diamantean atomoak kristal-egitura tetrahedrikoan antolaturik daude, eta grafitoan sareta hexagonalez osatutako orrietan lotuta daude.

Hitza grezieratik dator: *allos* ("bestea") eta *tropos* ("modua").

Alotropia materiaren egoera berean (hau da, egoera solidoan, likidoan edo gaseosoan) dagoen elementu baten forma ezberdinei aplikatzen zaie. Egoera-aldaketak ez dira alotropiaren formatzat hartzen. Zenbait elementuk fasea aldatu arren irauten duten alotropoak dauzkate: esaterako, oxigenoaren bi alotropoak (dioxigenoa, O2, eta ozonoa, O3) egoera solidoan, likidoan zein gaseosoan existitzen dira. Beste elementu batzuek zenbait fasetan soilik dauzkate alotropoak; fosforoak, adibidez, hainbat alotropo solido dauzka, baina egoera likidora igarotzen direnean forma bera, P4, hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Araujo

**Ana Araujo** (Beasain, Gipuzkoa, 1980) euskal aktorea da. Hauek dira bere lanak:
### Telebistan 
* Ikusgela
* Hasiberriak
* Goenkale
### Publizitatean 
* *Desfileak*
### Zinean 
* *Visionarios*
* *Las 19:00 horas*
### Musika 
* Jazz taldeko abeslaria
### Besteak 
Dantzaria ETBko programa berezi batzuetan
Giza Garapenaren Indizea

**Giza garapenaren indize**a (**GGI**) Nazio Batuen Garapenerako Programak sortutako neurketa berezia da. Gizarte adierazle estatistiko bat da eta hiru parametroz osatuta dago:

* Bizitza luze eta osasuntsua: bizi itxaropenaren datuekin neurtua.
* Hezkuntza: alfabetizazio tasa eta Lehen Hezkuntza, Bigarren Hezkuntza eta Goi Mailako Irakaskuntzaren tasa gordina kontuan izanik neurtua.
* Bizitza maila egokia: barne produktu gordina, '** estatubatuar dolarretan neurtua.

## 2024ko txostena 
Parentesien arteko zenbakiek herrialde bakoitzaren postu-aldaketa adierazten dute, 2006ko txostenarekin parekatuta.

### Zerrendako lehen 30 herrialdeak 

 20px Islandia 0,968 (**↑** 1)
 20px Norvegia 0,968 (**↓** 1)
 20px Australia 0,962 (**=**)
 20px Kanada 0,961 (**↑** 2)
 20px Irlanda 0,959 (**↓** 1)
 20px Suedia 0,956 (**↓** 1)
 20px Suitza 0,955 (**↑** 2)
 20px Japonia 0,953 (**↓** 1)
 20px Herbehereak 0,953 (**↑** 1)
 20px Frantzia 0,952 (**↑** 6)
 20px Finlandia 0,952 (**=**)
 20px Estatu Batuak 0,951 (**↓** 4)
 20px Espainia 0,949 (**↑** 6)
 20px Danimarka 0,949 (**↑** 1)
 20px Austria 0,948 (**↓** 1)
 20px Erresuma Batua 0,946 (**↑** 2)
 20px Belgika 0,946 (**↓** 4)
 20px Luxenburgo 0,944 (**↓** 6)
 20px Zeelanda Berria 0,943 (**↑** 1)
 20px Italia 0,941 (**↓** 3)
 20px Hong Kong 0,937 (**↑** 1)
 20px Alemania 0,935 (**↓** 1)
 20px Israel 0,932 (**=**)
 20px Grezia 0,926 (**=**)
 20px Singapur 0,922 (**=**)
 20px Hego Korea 0,921 (**=**)
 20px Eslovenia 0,917 (**=**)
 20px Zipre 0,903 (**↑** 1)
 20px Portugal 0,897 (**↓** 1)
 20px Brunei 0,894 (**↑** 4)

### Zerrendako azken 10 herrialdeak 

 Kongoko Errepublika Demokratikoa 0,411 (**↓** 1)
 Etiopia 0,406 (**↑** 1)
20px Txad 0,408 (**↑** 1)
 Afrika Erdiko Errepublika 0,384 (**↑** 1)
 Mozambike 0,384 (**↓** 4)
 Mali 0,380 (**↑** 2)
20px Niger 0,374 (**↑** 3)
20px Ginea Bissau 0,374 (**↓** 2)
 Burkina Faso 0,370 (**↓** 2)
 Sierra Leona 0,336 (**↓''' 1)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizi-kalitatea
* Giza garapena

## Kanpo estekak
Irawadi

**Irawadi** () Myanmarreko ibai nagusia da, herrialdea ipar-hego norabidean zeharkatzen duena. 2.170 kilometro luze da, eta arroak 411.000 kilometro koadroko eremua hartzen du. Ontziz ibil daiteke bere biderik gehienean.

## Izena 
Irawadi izena sanskritozko Iravati izenetik letorke, Indiako mitologiaren jainkosa txikiena, edo haren seme Airavataren, Indra (mitologia)Indraren elefantearen, izenetik.

## Geografia 
Myanmarko iparraldeko Katxin estatuan du hasiera, Myitkyinatik gertu, Mali eta N'Mai ibaien bilgunean. Mali eta N'Mai hegoaldeko Himalaiatik datoz. Gero iparraldetik hegoaldera zeharkatzen du Myanmar, eta Andamango itsasora isurtzen da, delta handi bat osatuz.

Ibai nabigagarria da; izan ere, kolonia garaian, "Mandalayerako bideaz" ezizenez ezaguna zen. Gaur egun, ontziek 1.600 kilometroko bidea egin dezakete ozeanotik barnealderantz.

### Ibaiadarrak 
Hona hemen Irawadiren ibaiadar nagusiak, iparraldetik hegoalderantz:
* Taping
* Shweli
* Myitnge
* Mu
* Chindwin

### Hiri nagusiak 
* Putao
* Myitkyina
* Bhamo
* Kathar
* Tagaung
* Kyaukmyaung
* Mandalay
* Sagaing
* Chauk
* Bagan
* Nyaung-U
* Magway
* Pyay
* Hinthada
* Pantanaw

## Hidrometria 

 
**Irawadiren batez besteko emariak (m³/s), Sagaingen neurtuak**
**15 urtetako datuak**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:305
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:18000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 2525 
  bar:Fév from:0 till: 1920 
  bar:Mar from:0 till: 2420 
  bar:Avr from:0 till: 3450 
  bar:Mai from:0 till: 4335 
  bar:Jun from:0 till: 9020 
  bar:Jul from:0 till: 16410 
  bar:Aoû from:0 till: 17620 
  bar:Sep from:0 till: 17160 
  bar:Oct from:0 till: 12780 
  bar:Nov from:0 till: 5235 
  bar:Déc from:0 till: 3440 
  

PlotData=
  bar:Jan at: 2525 fontsize:S text: 2525 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 1920 fontsize:S text: 1920 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 2420 fontsize:S text: 2420 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 3450 fontsize:S text: 3450 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 4335 fontsize:S text: 4335 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 9020 fontsize:S text: 9020 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 16410 fontsize:S text: 16410 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 17620 fontsize:S text: 17620 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 17160 fontsize:S text: 17160 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 12780 fontsize:S text: 12780 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 5235 fontsize:S text: 5235 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 3440 fontsize:S text: 3440 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siberia Berriko uharteak

thumb|300px|eskuinera|Siberia Berriko uharteak.

**Siberia Berriko uharteak** (errusieraz: *Новосиби́рские острова*) iparraldeko Siberiako kostaldearen aurrean kokaturiko uhartedia da, Laptev eta Ekialdeko Siberiako itsasoen artean dagoena Sakhako Errepublikaren iparraldean.

## Geografia 
Siberia Berriko uharte propioak, edo *Anzhu uharteak*, 29.000 km² azalera dutenak, honako hauek dira:
* Kotelni uhartea (*Коте́льный*) 11.700 km² eta
* Fadeievski uhartea (*Фадде́евский*) 5.300 km²
** Biak Bunge lurraldeak lotuta (*земля́ Бу́нге*) 6.200 km² (batzuetan itsasopean dagoena)
* Novaya Sibir (*Но́вая Сиби́рь*) 6.200 km²
* Belkovski uhartea (*Бельковский*) 500 km²

Hegoaldean eta Siberia kontinentalatik gertuago *Liakhovskie uharteak* (6.100 km²) daude:
* Liakhovski Uharte Handia (*Большо́й Ля́ховский*) 4.600 km²,
* Liakhovski Uharte Txikia (*Ма́лый Ля́ховский*) 1.325 km²,
* Stolbovoi uhartea (*Столбово́й*) 170 km², eta
* Semionovski uhartea (*Семёновский*) 5 km².

De Long uharte txikiak (228 km²) Novaya Sibirretik ipar-ekialderantz daudenak:
* Jeannette uhartea (*Жанне́тты*)
* Henrietta uhartea (*Генрие́тты*)
* Bennett uhartea (*Бе́ннетта*)
* Vilkitski uhartea (*Вильки́цкого*)
* Zhokhov uhartea (*Жо́хова*)

Uhartedia ez du altuera handirik, izan ere, mendirik altuena 374 m Malakatyn-Tas mednia da, Kotelni uhartean dagoena.

ezkerrera|Siberia Berriko uharteak.

## Klima 
Eskualdeko klima artikoa da. Elurrak uhartedia betetzen du urteko bederatzi hilabetetan zehar.

* Urtarrilaren batez besteko tenperatura: -28 °Ctik 31 °Cra
* Uztailaren tenperaturak: Kostaldean +11 °Ctik -3 °Cra; barneko aldean +19 °Ctik +3 °Cra.
* Prezipitazioa: Urtero 132 mm.

Permafrost oso ohikoa da, uharteetan tundra da nagusi eta laku asko daude.

## Historia 
Siberia Berriko uharteetako lehenengo berriak Yakov Permiakov kosakoak ekarri zituen XVIII. mendeko hasieran. 1712an, kosakoen konpainia batek, M. Vagin buru zela, Liakhovski Uharte Handia esploratu zuen. XIX. mendeko hasieran, Yakov Sanikov, Matvei Gedenschtrom eta besteek eskualdea esploratu zuten.

1886 eta 1892an, Eduard Von Toll esploratzaile polarrak eskualdea bisitatu zuen.

## Bibliografia 
*  Albert Hastings Markham, *Arctic Exploration*, 1895.

*  A. Bunge & Eduard Von Toll, *The Expedition to the New Siberian Islands and the Jana country, equipped by the Imperial Academy of Sciences*, 1887

## Kanpo estekak
Saskia van Uylenburgh

**Saskia van Uylenburgh** (1612ko abuztuaren 2a - 1642ko ekainaren 14a) Rembrandt van Rijnen margolari nederlandarren emaztea izan zen eta artista handi honen margo eta marrazki askotarako modeloa izan zen.

## Bizitza 
Leeuwardenen jaioa, Saskia zortzi neba-arreben arteko gazteena izan zen. Bere aita, Rombertus van Uylenburgh, goi-mailako legegizona, hiriko burgumaisua eta Franekerreko Unibertsitatearen sortzaileetako bat izan zen. Umezurtz geratu zen hamabi urterekin, bere ama eta, bost urte geroago, bere aita hil zirenean.

Saskia eta Rembrandt 1634ko ekainaren 22an ezkondu ziren Het Bildt (Friesland) herrian. Saskia herri honetan bizi izan zen, bere ahizpa Hiskje eta bere koinatu Gerard van Looren zainzapean. Saskiak teologia irakatsi zuen Franekerren bere beste koinatu bati, Johannes Maccovius irakasle poloniarrari, lagunduz.

Rembrandtek bere artelanen bidez dirua irabazten hasi zenean, bera eta Saskia Jodenbreestraateko (Amsterdam) etxe nabarmen batera aldatu ziren, 1639an. Hiru seme-alaba jaio eta berehala hil zitzaizkion. 1641ean seme bat izatea lortu zuen, eta Titus van Rijn izena jarri zion. Saskia hurrengo urtean hil zen, seguru asko tuberkulosiagatik, eta Amsterdamen lurperatu zuten.
Palmorrizko haizemaile

**Palmorrizko haizemailea** (jatorrizko japonieraz 芭蕉扇 edo *Bashō sen ?*) Dragoi Bola manga eta animeko objektu bat da.

Kondairak dioenez, behin haizemailea eraginda haize bortitza sortzen du, birritan eginda laino handia ekartzen du eta hirutan egundoko eurijasa.

## Kanpo estekak
Sir Daria

**Sir Daria** (kazakheraz: *Сырдария*; tadjikeraz: *Сирдарё*; uzbekeraz: *Sirdaryo*;
persieraz: *سيردريا*) Erdialdeko Asiako ibai nagusienetako bat da.

## Geografia 
Bere iturria Kirgizistan eta Uzbekistango ekialdean daude Tian Shan mendietatik datozen bi ibaien bilgunea da: Naryn eta Kara Daria ibaiak. Gero, Kazakhstango ipar-mendebaldetik hego-ekialderantz jotzen du 2.212 kilometrotan zehar, azkenean Aral itsasoan hiltzeko. Bere ibilbideak Erdialdeko Asiako kotoi-ustiapenak ureztarazten ditu, eta Kokand, Khujand, Kyzyl-Orda eta Turkestan herriak.

## Historia 
Antzinako Grezian ibaia ezaguna zen eta *Jaxartes* (Ιαξάρτης) zuen izena. K.a. 329an, Alexandro Handiak bere bazterretan Alexandria Azkena (Ἀλεξάνδρεια Εσχάτη) hiria eratu zuen. Erdi Aroan, ibaiak *Sayhoun* (سيحون) izena zuen, Paradisuko lau ibaietako baten izena (gertuko Amu Daria *Jayhoun* zen, beste ibaietako baten izena). XVIII. mendean Kokandeko Khanatoak kanal asko eraiki zituen bere uretatik etekin ateratzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amu Daria

## Kanpo estekak
Saluen

**Saluen** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua; tibeteraz: རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ།; ; Shan: *Nam Kong* (Kong ibaia); ,  ahoskatua) Hego-ekialdeko Asiako 2.815 km ibaia da. Bere iturria Tibeten dago, hortik Txinako Yunnanera doa, non **Nujiang** (怒江) izena duen. Txina utzita, Myanmar eta Thailandia zeharkatzen ditu, azkenean Andaman itsasoan Mawlamyaingetik gertu itsasoratzeko.

Eskualdeak 7.000 landare mota eta 80 galtzeko bidean dauden animaliak dituelako, UNESCOk Biosferaren Erreserba izendatu zuen 2003an.

Nu herriak (txineraz: 怒族), ofizialki Txinako gobernuak izendatutako talde etnikoa, ibai honetatik hartzen dute bere izena.

## Ibaiadarrak 
* Moei ibaia ()
* Pai ibaia ()

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gliese 581 c

**Gliese 581 c**, "Superlur" ere deitzen zaion exoplaneta da, eguzkitik 20,4 argi urtera dagoena. Gliese 581 izarra orbitatzen du, nano gorri motakoa dena eta eguzkiaren tamainaren heren bat dena. Gliese 581 cek eta sistemako beste planetek 4.300 milioi urteko adina dute, lurrarena baino 300 milioi urte gazteagoa.

## Planeta sistema 
Gliese 581 izarra hiru planetek orbitatzen dute: Gliese 581 b, Gliese 581 c eta Gliese 581 d-k. Horietatik Gliese 581 c eta Gliese 581 d dira bizitza eduki dezaketen planeta bakarrak, baina bi horietatik Gl 581 c da aukera gehien dituena.

## Gliese 581 c-ren ezaugarriak 
Gl 581 c-ek 13 egun lurtarretan orbitatzen du bere izarra, eta 13 egun lurtarretan burutzen du errotazio mugimendua. Horregatik planetaren hemisferio batean beti eguna da eta bestean gaua.
Gainera, bertako mareak Lurrarenak baino 400 aldiz indartsuagoak dira. Gliese 581 cren diametroa lurrarena baino 1,5 aldiz handiagoa da (19.134&nbsp;km). Bere masa Lurrarena halako 5 da.

## Kanpo estekak
Amu Daria

**Amu Daria** (tajikeraz *Омударё or дарёи Ому*; persieraz ; uzbekeraz *Amudaryo*) Erdialdeko Asiako ibai nagusienetako bat da.

Bere iturria Pamir goi-ordokian dago eta, behin Vakhx eta Panj ibaiak lotuta, Afganistan, Tajikistan, Turkmenistan eta Uzbekistan arteko muga egiten du. Bere ahoa Aral itsasoan dago behin 2.540 km egina.

Antzinako Grezian *Oxus* zuen izena eta Alexandro Handia bere kanpainetan zeharkatu zuen. Erdi Aroan *Jayhoun* (جيحون) zuen izena, Paradisuko lau ibaietako baten izena, bertokoek horrela diote egun, baina gaur egungo izena Āmul hiritik, egungo Türkmenabat, datorkio.

Ibai nabigagarria da 1.450 kilometroetan zehar. Sir Daria bezala, historian zehar, bere urak Aral itsasora (hegoaldetik), Kaspiar itsasora (ekialdetik) edo bietara joan dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sir Daria
* Sarygamyş

## Kanpo estekak
Irtyx

**Irtyx** (; kazakheraz: Ертiс, *Ertis*; ; txineraz *额尔齐斯河*; uigurreraz: ئېرتىش; mongolieraz: Эрчис мөрөн, *Erchis*) erdi-mendebaldeko Asiako ibaia da, Ob ibaiaren adar nagusia, Txina, Kazakhstan eta Errusia zeharkatzen dituena. 4.248&nbsp;km luze da eta 1.673.470&nbsp;km2-ko ibai-arroa dauka. Ob-Irtyx arroa Asiako handiena eta bosgarren luzeena da, eta munduko zazpigarren ibai-sistemarik luzeena. Gune horretan, drainatutako eremuak 1.650.000&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;99. Bertan urteko batez besteko emaria 2.733 m³/s da; emari handiena ekainean du (6.671 m³/s) eta txikiena martxoan (972 m³/s).

 
**Irtyx ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Khanty-Mansisken neurtuak**Datuak: 1974 eta 1999 artean****

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 1257 
  bar:Fév from:0 till: 1061 
  bar:Mar from:0 till: 972 
  bar:Avr from:0 till: 1399 
  bar:Mai from:0 till: 5744 
  bar:Jun from:0 till: 6671 
  bar:Jul from:0 till: 5113 
  bar:Aoû from:0 till: 3136 
  bar:Sep from:0 till: 2475 
  bar:Oct from:0 till: 2410 
  bar:Nov from:0 till: 1765 
  bar:Déc from:0 till: 1520

PlotData=
  bar:Jan at: 1257 fontsize:S text: 1.257 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 1061 fontsize:S text: 1.061 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 972 fontsize:S text: 972 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 1399 fontsize:S text: 1.399 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 5744 fontsize:S text: 5.744 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 6671 fontsize:S text: 6.671 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 5113 fontsize:S text: 5.113 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 3136 fontsize:S text: 3.136 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 2475 fontsize:S text: 2.475 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 2410 fontsize:S text: 2.410 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 1765 fontsize:S text: 1.765 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 1520 fontsize:S text: 1.520 shift:(-10,5)
  

## Ikus, gainera 
* Asiako geografia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laptev

**Laptev** (; ) Ozeano Artikoaren bazterreko itsasoa da, Siberiaren iparraldean dagoena, Taimyr penintsula, Iparraldeko Zembla eta Siberia Berriko uharteen artean. Izena Dmitry Laptev eta Khariton Laptev esploratzaile errusiarretik datorkio. Lehen *Nordenskjold itsasoa* zuen izena Adolf Erik Nordenskiöld esploratzailearen omenez.

## Geografia 
Laptev itsasoak Kara du mendebaldean eta Ekialdeko Siberiako itsasoa ekialdean. 662.000 kilometro koadroko eremua hartzen du. Batez besteko sakonera 533 metrokoa da, eta handiena 3.385 metrokoa. Lena, Khatanga, Jana, Anabar eta Oleniok isurtzen dira bertara. Nordvik eta Tiksi dira Laptev itsasoaren ertzeko portu nagusiak. Ia erabat izozturik egoten da neguan zehar, eta udan bakarrik ibil daiteke ontziz.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SextySexers

**SextySexers** 2001. urtean Beran (Nafarroa) sortutako euskal rock musika taldea da. Hasiera batean **Ameba** izena zuten, baina 2005eko ekainean **SextySexers** izenarekin jotzen hasi ziren.

2009ko irailaren erdialdean, Sexty Sexersek bere hirugarren diskoa kaleratu zuen, *Hero mantra* izenekoa Volcom Entertainment diskoetxe kaliforniarrarekin.

2012an Sexty Sexersen aritutako Mikel, Julen, Xiker eta Inaxiok Zakillers taldea osatzea erabaki zuten.

## Taldekideak 
* MikeStrangelove (Mikel Larratxe) - ahotsa
* Juzz'Suicide (Julen Irazoki) - gitarrak, koroak
* ElectricChild (Joseba Baleztena) - gitarrak
* Freezer (Xiker Salaberria) - baxua, koroak
* Fortun (Iñaki Gonzalez) - bateria (2008-)

### Taldekide ohiak 
* Loverman (Inaxio Agara) - bateria (2001-2008)

## Diskografia 
### Diskoak 
* *Iluntze berri baten bila* (2006, Gaztelupeko Hotsak)
* *Urkamendi blues* (2007, Gaztelupeko Hotsak)
* *Hero mantra* (2009, Volcom Entertainment)

### Singleak 
* *RocknRollsamurai/Otsoa Izan naiteke* (autoekoitzia) Ameba
* *Zauri Gaziak eta Amets hezeak* (autoekoitzia) Ameba

### Kolaborazioak 
* *Hala Bedi Irratia 30 urte kolpez kolpe!* (2013, Bonberenea Ekintzak)

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
*  Taldearen MySpacea
Iluntze berri baten bila

**Iluntze berri baten bila** SextySexers musika taldearen lehen diskoa da, 2006. urtean Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.

## Abesti zerrenda 
Diskoa hamaika abestiz osatuta dago:

# *Berriz galdetuko diat (are you ready?)* (5:19)
# *Pneumatiko usaia* (3:32)
# *Lokomotora* (4:45)
# *Ipurdi bustiak* (2:27)
# *Bera rock city* (2:53)
# *Iluntze berri baten bila* (0:48)
# *Larrupean pozoia* (3:38)
# *Maite zaitut* (3:31)
# *Ukabila naiz* (4:12)
# *Heart full of soul* (2:13)
# *Hiltzen naizenean* (8:06)

## Musikariak 
### Taldekideak 
* Mikel Larratxe 'Strangelove': ahotsa
* Julen Irazoki 'Juzz Suicide': gitarra
* Joseba Baleztena 'Electric Child': gitarra
* Xiker Salaberria 'Freezer': baxua
* Inaxio Agara 'Loverman': bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urkamendi blues

**Urkamendi blues** SextySexers musika taldearen estudioko bigarren diskoa da, 2007ko apirilean Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.

## Abesti zerrenda 
Diskoa hamar abestiz osatuta dago:

# *Kaskezur hotsa* (5:05)
# *Muturbeltz* (3:44)
# *Negarra* (5:24)
# *Gatza (High octane blues)* (3:44)
# *Lorerik ez* (6:19)
# *Arima lapurra* (6:01)
# *Rottweiler* (2:36)
# *Ni naiz* (4:24)
# *Amuak itotzen nau* (3:56)
# *Udazken Blvrd* (4:24)

## Musikariak 
### Taldekideak 
* Mikel Larratxe 'Strangelove': ahotsa
* Julen Irazoki 'Juzz Suicide': gitarra
* Joseba Baleztena 'Electric Child': gitarra
* Xiker Salaberria 'Freezer': baxua
* Inaxio Agara 'Loverman': bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txemi Urtasun

**José Miguel "Txemi" Urtasun Uriz** (Iruñea, 1984ko apirilaren 30a - ) Nafarroako saskibaloi jokalari bat da. Eskolta postuan jokatzen du ACB ligako Lucentum Alicante taldean. Bere anaia bikia Alex ere saskibaloi jokalari profesionala da.

## Taldeak 
* Siglo XXI taldea (2000-2002)
* Club Basket Bilbao Berri (2002-2003)
* UB La Palma (2003-2004)
* CAI Zaragoza (2004-2005)
* CB Breogán (2005-2006)
* Gipuzkoa Basket (2006-2007)
* CB Estudiantes (2007-2008)
* Baloncesto León (2007-2008)
* CB Lucentum Alicante (2008-2010)
* CB Sevilla (2010-2012)
* CB Málaga (2012-2014)
* CB Gran Canaria (2014-2015)
* Gipuzkoa Basket (2015-2016)
* Obradoiro (2016-2017)
* Tecnyconta Zaragoza (2017-2018)
* Betis Energía Plus (2018)
* Club Melilla Baloncesto (2018-)