Otsa jauregia

**Otsa jauregia** Elorrion dago, Durangaldean (Bizkaia). XVIII. mendean eraiki zuen Ossa-Lekerika familiak estilo barrokoan. Jauregia hiru izenez ezagutzen da herrian: **Otsa-Lekerika, Amileta** edo **Zumelegi** jauregitzat.

Azken urteotan, Zumelegi Laguntza Zentroa dago Otsa jauregian, laguntza-erakunde bat Bizkaiko Foru Aldundiak kudeatzen duena, eta artatzen dituena herrialdeko zenbait pertsona, ahalmen psikiko urria dutenak.

## Historia 
XVI, XVII eta XVIII. mendeetan Elorrioko zenbait familia buru-belarri sartu ziren Mundu Berriko merkataritzan, eta horrek dirua barra-barra ekarri zuen familia horien eskuetara. Eta familia horiek diru horren zati bat inbertitu zuten eraikin ikusgarriak egiteko, aprobetxatuta Elorrio bere harresietatik harago zabaltzen ari zela, errebaletara. Horra nondik datozen Elorrioko hainbeste etxandi eta jauregi (20 jauregi baino gehiago eta 69 armarri inguru).

Testuinguru hartan, herriko eliza eraiki zen 1459 eta 1506 artean, Bizkaiko handiena, iturri publikoak egin ziren, eta mugak markatzeko gurutzeak, oparo landuak. Horrek guztiak erakusten du zelako aberastasuna sartzen zen herrian.

Otsa jauregia Suso izeneko errebalean eraiki zen, gaur egungo Berrio-Otxoa kaleko goiko aldean. Gaur egun, bertan dago Zumelegi Laguntza Zentroa, Bizkaiko Foru Aldundiak kudeatuta, non ahalmen psikiko urriko 38 bat pertsona zaintzen baitira.

## Ezaugarriak 
Otsa-Lekerika, Amileta edo Zumelegi jauregia XVIII. mendean eraiki zen, apaindurarik gabeko estilo barrokoan. Herriko beste batzuk bezala, hau ere maila jasoko etxandi erresidentziala da, urbanoa.

Fatxada nagusia oso dotorea du, eta bertan, balkoien gainean, Ossa leinuaren armarria dauka. Leinu hori, Nuno Ossa Arroitakoa buru, agertzen da San Agustin Etxebarria elizaren fundazio-agirian, bertarako dirua eman zutenen artean.

Ossatarrak arduratzen ziren gipuzkoarrak zaintzen, garai haietan elorriarrei Gipuzkoatik etortzen zitzaizkien-eta eraso gehienak. Ossatarren armarriak horrela adierazten du: *Para voz y centinela / de Bizkaia ilustre cosa / se fundó la casa de Ossa / para que siempre estén en vela.*

## Iruditegia 

Irudi:Elorrio- Otsa jauregia (Zumelegi egoitza).jpg|thumb|Otsa jauregia goitik ikusita. Berrio-Otxoa kalean.
Irudi:Elorrio- Otsa jauregia (Zumelegi egoitza)2.jpg|thumb|Otsa jauregia, Berrio-Otxoa kalearen albo batetik ikusita.
Irudi:Elorrio (Vizcaya)-Residencia Zumelegi.jpg|thumb|Ossa leinuaren armarria, bi balkoiren artean.
Irudi:Elorrio - Palacio Otsa (Residencia Zumelegi) 2.jpg|thumb|Ossa leinuaren armarria, Otsa jauregian.

## Ikus, gainera 
Ondare zibila ikusgarria da Elorrion, batez ere arkitekturari dagokionez. Behin XV. mendean leinuen arteko gerrak atzean utzita, Elorrio aldatu egin zen: apurtu egin zen hiribilduaren harresia, eta herria errebaletara zabaldu zen, jarduera ekonomikoa bizkortu egin zen eta, ondorioz, “aberats berriak” agertu. XVI, XVII eta XVIII. mendeetan Elorrioko zenbait familia Sevillara joan eta buru-belarri sartu ziren Mundu Berriko merkataritzan —burdin fabrikatuen salerosketan bereziki—, eta horrek dirua barra-barra ekarri zuen herrira, batez ere familia horien eskuetara. Eta familia horiek diruaren zati bat inbertitu zuten eraikin ikusgarriak egiteko.

Horrek markatzen du, dudarik gabe, Elorrioko arkitektura zibilaren urrezko aroa, zeinak hartzen baititu XVI, XVII eta XVIII. mendeak batez ere. Horra Elorrioko eraikin zibil nabarmenen zerrenda bat, mendeen arabera banatuta:

### XV. mendea 
* Kanpokaleko Atea. Elorrioren harresiak zituen sei ateetatik hauxe da geratzen diren bietarik bat.

### XVI. mendea 
* Aldapebeitiatxikia jauregia. Errenazentista.
* Arabio jauregia. Errenazentista. Fatxadan armarri ikusgarria du, marmol zuriz egina. Hegoaldeko fatxadan loggia bikoitza dauka.
* Ibarguen-Urkizu jauregia. Errenzentista.
* Iturbe jauregia. Errenazentista.
* Larreategi jauregia. Errenazentista. Karaktere gotikoz idatziriko harria du horma ertzean, 1542koa.
* San Fausto errebaleko etxea. San Fausto errebaleko zaharrena seguruenik.
* San Fausto errebaleko jauregia. Errenazentista.
* Suso errebaleko jauregitxoa. Errenazentista.

### XVII. mendea 
* Aldapebeitia jauregia. Barrokoa.
* Altzerreka-Mendiola jauregia. Barrokoa.
* Arespakotxaga-Andueza jauregia. Barrokoa. Txintxirri izenaz ere ezagutzen da.
* Arespakotxaga-Azkarraga jauregia. Barrokoa.
* Arespakotxaga-Mendibil jauregia. Barrokoa. Eredutzat hartu zen herriko beste jauregi batzuk egiteko.
* Arriola jauregia. Barrokoa.
* Elorrioko udaletxea. Barrokoa
* Iturri jauregia. Barrokoa.
* Lariz jauregia. Barrokoa.
* Lekerika-Otsa jauregia. Barrokoa.
* Urkizu etxea. Barrokoa.
* Urkizu-Iturbe jauregia. Barrokoa.
* Urkizu-Tola jauregia. Barrokoa. Oinplano karratua du eta lau ertzetan, pinakuluak.
* Zearsolo jauregia. Barrokoa. Casajara izenaz ere ezagutzen da. Loggia ederra dauka eta balkoietako burdinaren eta teilatu-hegaleko zuraren lanketak arreta berezia eskatzen du.

### XVIII. mendea 
* Esteibar-Arauna jauregia. Barrokoa.
* Urkizu jauregia. Barrokoa.

### XIX. mendea 
* Olazabal jauregia. Neoklasikoa. Modet izenarekin ere ezaguna.
* Berriozabaletako iturria. Neoklasikoa. Manuel Plazido Berriozabalbeitia epaile elorriarrak agindu zuen iturria egitea bere auzokideen bizi-egoera hobetzeko.

### XX. mendea 
* Urkizu Aldatsekua jauregia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre Kerexeta, I. Bizkaiko herrien monografiak: Elorrio. Bizkaiko Foru Aldundia. Bilbo, 1992.
* Barrio Loza, J. A. (Dir) Bizkaia. Arqueología, Urbanismo y Arquitectura histórica. 3 volúmenes. Bilbao. 1989-1991.
* Barrio Loza, J. A. (Dir) Monumentos nacionales de Euskadi. Tomo III: Vizcaya. Departamento de Cultura del Gobierno Vasco. Zamudio: Elexpuru, 1985.
* Basterretxea Kerexeta, I. Hierro y palacios. Elorrio-Sevilla. Mercaderes elorrianos en Sevilla durante los siglos XVI y XVII. (2004)
* Fernández Altuna, José Javier. Euskal Herriko Arkitektura. Bilbao: Ibaizabal, 2004.
* Kerexeta, J. Linajes y casas solariegas de Elorrio. Elorrioko Udala. Bilbo, 1990.
* Leis Álava, A. I. "Arquitectura residencial culta en la villa de Elorrio". Cuadernos de Artes Plásticas y Monumentales. Ondare 24. Donostia: Eusko Ikaskuntza, 2005.
* VV. AA. Guía del patrimonio histórico artístico y paisajístico. Editorial Etor.

## Kanpo estekak 
* Azaleratu zure alde erromantikoa. Elorrioko Udala.
* Zumelegi Laguntza Zentroa.