open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iruten ari nuzu

***Iruten ari nuzu*** Baigorri aldeko euskal kanta tradizionala da, 1921ean argitaratu zen *Gure Herria* kantutegian.

## Bertsioak 
Abeslari eta musikari ospetsuk jo eta kantatu dute, 10 baino gehiago dira plazaratu diren grabazioak. Akelarre taldeak 1972an  plazaratu zuen bertsio bat. Mocedades taldeak *Kantaldia* diskoan abestu zuen 1978 urtean. Geroago Maite Idirinek (1988), Beñat Axiarik (2000), Oskorrik (2004), Kepa Junkerak (2008, Miguel Boséren ahotsez), Behi Bideko Andere Xuriek (2014),  Kalakan taldeak (Lamin 2017an, Elementuak II 2019an, eta Euskadiko orkestrarekin 2021ean) eta Hibai Etxebarriak (2018) ere horren bertsioak plazaratu dituzte.

## Hitzak 
Badaude "Iruten ari nuzu" doinuarekin zenbait bertsio. Horra pare bat:

:Iruten ari nuzu 
:kilua gerrian 
:ardura dudalarik 
:nigarra begian  

:Alde nere leihotik 
:zalduna bazara 
:piztuko dut argizaria 
:oinezkoarentzat 

:Morroia babesten dut 
:nere maitasunez 
:maizterraren zilarrak 
:ez naute itsutzen

__________
:Iruten ari nuzu 
:kilua gerrian 
:ardura dudalarik 
:nigarra begian. 

:Nigar egiten duzu 
:oi suspirarekin 
:kontsolaturen zira 
:oi denborarekin. 

:Ezkon mina dudala 
:zuk omen diozu
:ez dut amore minik,
:gezurra diozu.  

:Jendek erraiten dute
:hala ez dena franko
:ene maite pollita,
:zure ta enetako. 

:Ezkon mina dutenak
:seinale dirade: 
:matel-hezurrak idor,
:koloriak berde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Arrotxapeako kiroldegia

**Arrotxapeako kiroldegia** Iruñeko Arrotxapea auzoan dagoen kirol-pabilioi bat da. 1986an inauguratua eta 2010ean zaharberritua izan zen.

Bertan **UDC Rochapea pabilioia** edota **Arrotxapea KKB pabilioia** dago, UDC Arrotxapea patin-hockey taldearen jokalekua. 2007ko martxoaren 24en inauguratua izan zen, bertan 2007ko Espainiako emakumezko patin-hockey kopa ospatzearekin batera.

Kiroldegia Nazario Karrikiri karrikan kokatua dago.

## Kanpo estekak 
* Arrotxapeako kiroldegiari buruzko argibidea. Iruñeko Udal webgunean
Sepia orbignyana

***Sepia orbignyana*** Sepiidae familiako itsas moluskua da, Mediterraneo osoan, Itsaso Gorrian eta ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan bizi dena. Eremu hareatsuetan, 50 metroko sakoneran, bizi da.

Espainiar sukaldaritzan ospetsua den  plateraren osagaia nagusia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Illex coindetii

***Illex coindetii*** Ommastrephidae familiako itsas moluskua da, Mediterraneo osoan eta ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan bizi dena. Arrek 18-20 cm eta emeek 25-27 cm-ko luzera dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alloteuthis subulata

***Alloteuthis subulata*** Loliginidae familiako itsas moluskua da, Mediterraneo osoan, mendebaldeko Itsaso Baltikoan eta ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan bizi dena. Gehienez, 21 zentimetroko luzera dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bieira txiki

**Bieira txikia** edo **erromes-maskor txikia** (*Pecten jacobaeus*) molusku kuskubikoa da, Mediterraneoan baino bizi ez dena.

Bada beste espezie bat, bieira handia (*Pecten maximus*) eta bieira txikiaren antza handia duena. Badirudi bien arteko alde genetikoa oso txikia dela eta koespezietzat har daitezkeela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mytilus galloprovincialis

***Mytilus galloprovincialis*** Mytilidae familiako itsas molusku bibalboa da, mundu osoko ur epeletan bizi dena.

Ona da jateko eta akuikulturan asko erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Harnecker

**Marta Harnecker** (1937 &ndash; Vancouver, 2019ko ekainaren 15a) txiletar soziologo, kazetari eta ekintzailea izan zen. Berak idatzitako *Los conceptos elementales del materialismo histórico* (Materialismo historikoaren kontzeptu elementalak) liburuak eragin handia izan zuen marxismoari buruzko sarrera moduan, bereziki ikasle eta langileen artean. Kuba komunistan eta Hugo Chávezen Venezuelan aholkulari moduan lan egin zuen.

## Kapitala eta gainbalioa
Enrique Alcat

**Enrique Alcat Guerrero** (Iruñea,  - Majadahonda, ) nafar kazetaria izan zen.

Kazetaritza ikasi zuen Nafarroako Unibertsitatean eta krisialdien komunikazioetan aditu bilakatu zen. *Diario de Navarra*, *Cambio 16*, *Diario 16*, *Tiempo de Hoy*, *El Periódico de Catalunya* eta *La Vanguardia* egunkarietan lan egin zuen.

## Lanak 
* *Y ahora ¿qué? (claves para gestionar una crisis y salir fortalecido)* (2005). Empresa Activa. 
* *Seis recetas para superar la crisis* (2009). Alienta Editorial, de Grupo Planeta. 
* *¡Influye! (claves para dominar el arte de la persuasión)* (2011) Alienta-Planeta, Grupo Planeta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Pérez Ollo

**Fernando Pérez Ollo** (Iruñea,  - *ib.*, ) nafar historialari eta kazetaria izan zen.

Nafarroako Unibertsitatean irakaslea, *Diario de Navarran* lan egin zuen.

## Lan hautatuak 
* *Miguel Astrain. El Vals y el "Riau-Riau"* (1973)
* *Navarra guía ecológica y pasajistica* (1980)
* *La Gran Enciclopedía Navarra* (1980)
* *Sarasate* (1980)
* *Ermitas de Navarra* (1983)
* *Lugares, ermitas y personajes* (2003)
Tokorozawa Shinmei

Tokorozawa (Saitama) hiriko egurrezko tenplo xintoista historikoa da. Hiru jainko xintoista gurtzen dira bertan, Amaterasu Ohmikami, Ukanomitama-no-mikoto eta Ōmono-nushi-no-kami.

## Historia 
Tradizioak dioenez k.o. 110 urtean sortu zuen Yamatotakeru no mikotok Japoniako ekialdea konkistatzen ari zen garaian.

## Jaialdiak 
Urtean zehar sei jaialdi izaten dira santutegian.
* Urtarrilak 1: *Gantar-sai*, urte berriko jaialdia.
* Otsailak 3: *Setsubun*, udaberriaren hasiera.
* Apirialk 21: *Chi-sai*.
* Ekaineko lehen igandea: *Ningyō-kuyō*, panpinen eguna.
* Ekainak 30: *Nagoshi-no Ō-harae*, udako purifikazio zeremonia.
* Irailak 15: *Tai-sai*.

## Kanpo estekak
Cyprinodontiformes

**Ciprinodontiforme** edo **Cypriniformes** arrain aktinopterigio teleosteoen ordena bat da.

Ordena honetan Poeciliidae familia dago, ur gezan espezie baino gehien dituen familia dena.

## Taxonomia 
* Aplocheiloidei subordena
** Aplocheilidae familia
** Nothobranchiidae familia
** Rivulidae familia
* Cyprinodontoidei subordena
** Funduloidea superfamilia
*** Profundulidae familia
*** Goodeidae familia
*** Fundulidae familia
** Valencioidea superfamilia
*** Valenciidae familia
** Cyprinodontoidea superfamilia
*** Cyprinodontidae familia
** Poecilioidea superfamilia
*** Anablepidae familia
*** Poeciliidae familia

## Kanpo estekak
Koro Garmendia

**Koro Garmendia Galbete** (Donostia, Gipuzkoa, 1957) euskal herritar politikaria da. Filosofia eta Letretan Lizentziatua eta institutuko irakasle, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea izan zen 1986-1989 legegintzaldian, Euskadiko Ezkerra alderdiarekin. Halaber, Espainiako Diputatuen Kongresuko diputatua izan zen 1989-1993 bitartean. Euskadiko Ezkerratik bereizitako Euskal Ezkerra alderdian sartu zen. Erakundea desegin zenean, EAJ alderdira sartu eta horrekin Eusko Jaurlaritzako Turismoko sailburuordea izan zen. 1995-2003 urte bitartean Donostiako Udaleko zinegotzia izan zen EAJ alderdiarekin.

## Ikus, gainera 
* 31 eskutik

## Kanpo estekak
Altai kraia

**Altai kraia** () Errusiako subjektu federal bat da, Siberiako Barruti Federalean kokaturik dagoena. Kazakhstan eta Altaiko Errepublikaren iparraldean dago, Altai mendialde ondoan, eta Obi ibaiak zeharkatzen du, Biïsk hirian jaio eta gero. 169.100 kilometro koadroko azalera du eta 2010ean 2.419.755 biztanle zituen. Zentro administratiboa Barnaul hiria da.

Biztanle dezente dauka eta ekonomia nekazaritzan oinarritzen da, batez ere (garia, erremolatxa, lioa, kotoia), ehungintza eta elikagai-industria ere bada. Transiberiar Trenbidea zeharkatzen du lurraldea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errusiako kraiak

## Kanpo estekak
Chichibu Tama Kai Parke Nazionala

Japoniako Honshu uhartearen erdialdean dagoen Parke Nazional ezaguna da. 1950ean ezarri zen.

## Historia 
Parke Nazionala 1936an ezarri zen eta Japoniako lau Parke Nazional garrantzitusenen artean dago. 1950an Izu uharteak barneratu ziren Parkean. Tokiotik hain gertu egonik oso bisitatua da.

## Geografia 
Oso eremu zabala hartzen du, 1.216&nbsp;km², eta lau prefeturatan zabaltzen da, Saitama, Yamanashi, Tokio eta Nagano.

 dagoen eremua hartzen du Parke Nazionalak. Mendikateko zortzi mendik 2.000 metro baino gehiagoko altuera daukate. esate baterako 2.475 metrotaraino altxatzen da. Hala ere mendi famatuenak  (tontorrean 2.000 urte dituen santutegia dauka),  (929m) eta Mito (1528m) dira, azken hau Japoniako 100 mendi onenen zerrendan sartu zuten 1997an.

Yamanashi eta Saitama prefeturetan ibilbide ugari daude. Toki aipagarriak dira *Daibosatsu* pasabidea, 1897m-taraino igotzen dena, eta *Nishizawa arroila*.

## Iruditegia 

Irudi:Okuchichibu.jpg|Okuchichibu mendiak.
Irudi:Mitake-san shrine.jpg|Mitake mendiko santutegia.
Irudi:Okuchichibu-Forest 01.jpg|Basoa.

## Kanpo estekak 
*  Fuji-Hakone-Izu Parke Nazionalaren webgunea
Familia Santua

200px|thumb|Juan Simón Gutiérrezen 'Familia Santua'

**Familia Santua** Jesus Haurra, Maria, Jesusen Ama, eta Josef Nazaretekoak osatzen duten familia da. Katolizismoan, abenduaren 25etik urtarrilaren 1era bitarteko igandean ospatzen da. Abenduaren 25a igandea bada, hurrengo ostiralean ospatzen da, abenduaren 30ean.

## Kanpo estekak
Chibako kaiko dorrea

Chiba hiriko kaiean dagoen etxe orratz ezaguna da.

## Egitura 
Oso luzea bada ere lau solairu baino ez ditu.
* Lehenengo solairua: Sarrera da. Chibako souvenirren denda bat eta erakusketa gela daude.
* Bigarren solairua: 105 metrotako altueran dago.
* Hirugarren solairua: *Café La Plage* kafetegia dago. 109 metrotako altueratik ikuspegi itzela dago.
* Laugarren solairua: Obserbatorioa dago, 113 metrotako altueran.

## Historia 
1986ko ekainaren 15ean inauguratu zen bi urtetako lanen ondoren.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Funabashi (Chiba)

Japoniako hiria da, Chiba prefeturako bigarrena populazioari dagokionez. 2012ko erroldaren arabera 610.572 biztanle ditu.

## Geografia 
Funabashi Chiba prefeturako ipar-mendebaldean kokaturik dago, Tokioko prefeturatik oso gertu. Honek Chibaren eta Tokioren lo-hiri bihurtu du. Tokioko Badiaren ertzean dago, Shimōsa lautadan, 20-30 mettrotako altueran. Tone ibaiak gurutzatzen du hiria.

Aintzina hondartza zabalak izan ohi zituen baina gaur egun kostaldea oso industrializatuta dago eta badiari kendutako lurrak ere baditu.

## Historia 
Paleolito garaian jadanik populatua izan zen eremua eta Jōmon Aroko oskol pilaketak aurkitu dira. Funabasi izena Kamakura Aroan aipatzen da lehenengo aldiz, baina askoz zaharragoa dela dirudi, izan ere VIII eta X mendeen artean hainbat tenplu budista eta santutegi xintoista eraiki ziren.

Chiba leinuaren eskutan egon zen herria eta inguruko leinuekin hainbat borroka ezagutu zituen. XVII mendean Tokugawa Ieyasuk konkistatu zuen eta Tokugawa shogunerrian sartu zuen. Shogunerriaren barnean garapen handia izan zuen izan ere Tone ibaia gurutzatzeko posta hiri bihurtu baitzuten.

Funabashi herria 1889an sortu zen eta 1937an hiri bihurtu zen. Instalazio militar ugari zituenez Bigarren Mundu Gerran oso bonbakatua izan zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Ninomiya Jinja tenplua.
* Funabashi santutegia.
* Funabashi hipodromoa.

## Iruditegia 

Irudi:Ninomiya-jinja (Funabashi) shaden.JPG|Ninomiya Jinja.
Irudi:Oohijinjya3.jpg|Funabashi santutegia.
Irudi:Funabashi Racecourse 20060505 02.jpg|Funabashi hipodromoa.

## Senidetutako hiriak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Manman-ji

Matsudoko tenplo budista da. Amida Nyorai buda zerutiarra gurtzen da.

1256an egin zutenean Dainichi-ji izena zeukan baina 1312an Manman-ji izena hartu zuen. XVI mendetik aurrera garrantzia hartzen hasi zen eta erromes toki bihurtu zen. Muromachi Aroko estatua ugari daude tenpluan.

## Iruditegia 

Irudi:Manmanji-temple.jpg|Hon-dō, eraikin nagusia.
Irudi:Manmanji1.jpg|Sanmon eraikina.
Irudi:Manmanji2.jpg|Niōmon eraikina.

## Kanpo estekak
Matsudo (Chiba)

Japoniako hiria da, Chiba prefeturako hirugarrena populazioari dagokionez. 2012ko erroldaren arabera 481.574 biztanle ditu.

## Geografia 
Chiba prefeturaren ipar-mendebaldean dago, Tokiotik oso gertu. Edo ibaiak markatzen du mendebaldeko muga.

## Historia 
Paleolito garaian jadanik populatua izan zen eremua. Jōmon Aroko aztarnak eta Kofun Aroko tumuluak aurkitu dira.

Edo Aroan Tokugawa shogunerriak kontrolpean izan zuen, izan ere gerrarako zaldien haztegiak izan baitziren bertan. *Mito Kaido* errepideko posta herria ere bazen.

Matsudo herria 1878an sortu zen eta 1943an hiri bihurtu zen. 60. hamarkadako Japoniako hazkunde ekonomikoari jarraiki eraikuntzaren boom-a iritsi zen Matsudora eta Tokioko lo-hiri bihurtu zen. Gaur egun Chiba prefeturako hirugarren hiria da eta Tokio Handiko hamaikagarrena.

## Ondasun nabarmenak 
* Manman-ji tenplua.
* Hondo-ji tenplua.

## Iruditegia 

Irudi:Manmanji-temple.jpg|Manman-ji tenplua.
Irudi:秋の本土寺04.JPG|Hondo-ji tenplua.
Irudi:広大な芝地.JPG|XXI mendeko basoa eta parkea.

## Hiritar ezaguak 
* Hiroshi Kamiya (1975- ) ahots bikoiztailea

## Senidetutako hiriak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ichikawa (Chiba)

Japoniako hiria da, Chiba prefeturako laugarrena populazioari dagokionez. 2012ko erroldaren arabera 469.603 biztanle ditu.

## Geografia 
Chiba prefeturaren ipar-mendebaldean dago, Tokiotik oso gertu. Edo ibaiak ezartzen du hiriaren mendebaldeko muga.

## Historia 
Paleolito garaian jadanik populatua izan zen eremua. Harri Aroko tresnak eta Jōmon Aroko oskol pilaketak aurkitu dituzte. Nara Aroan Shimōsa probintziako hiriburua izan zen eta XV eta XVII mendeen artean Satomi eta Hōjō leinuen artean borroka gogorrak izan ziren bertan.

Ichikawa herria 1889an eratu zen eta 1934an hiri bihurtu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Hokekyō-ji tenplu budista.
* Katsushika Hachiman santutegia.
* Satomi parkea.

## Iruditegia 

Irudi:Hokekyouji.jpg|Hokekyō-ji tenplu budista.

## Senidetutako hiriak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hokekyō-ji (Ichikawa)

Ichikawako tenplo budista da. Nichiren budistentzat tenplu garrantzitsua da.

## Egitura 
Lau eraikinek osatzen dute tenplua:
* Shisoku-mon
* Hokkedō
* Bost solairutako pagoda (1622 urtekoa)
* Soshidō (1678koa)

## Iruditegia 

Irudi:HokekyojiOkunoin.jpg
Irudi:Hokekyouji-houdenmon.jpg
Irudi:Hokekyoji FiveStoryPagoda Ichikawa.JPG
Irudi:HokekyojiShisokumon.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Dawudi Bohra

thumb|300px|Dawudi Bohrak euren jantzi tradizionalarekin
**Dawudi Bohra** () Xiismoaren azpi-sekta bat da. Dawudi Bohraren sinismenen jatorria Yemenen aurki daitezke, non Fatimitar Kaliferritik garatu zen. Bertan jazarpena izan zuten, Sunnismoarekin eta Zaidiyyahrekin zituzten ezberdintasunak zirela eta. 1530a aldera euren Dawata Indian kokatu zuten. *Bohra* hitza gujaratieratik dator, *vehru* hitzatik. Esanahia *salerosketa* da, eta egiten zuten lanari erreferentzia egiten dio. *Dawudi* hitzak Dawud Bin Qutubshahren jarraitzaileak zirelako ematen zaio, Tayyibi sektaren haustura ekarri zuen liderra.

Euren buruzagi izpirituala *Dāʿī l-Muṭlaq* da ( "Mugarik gabeko Misiolaria"). 52. Dai al-Mutlaqaren heriotzak gatazka ekarri du. Batzuek Mufaddal Saifuddin jarraitzen dute eta beste batzuek anaia.

Dawudi Bohraren kulturan nahasketa handia dago, Yemen, Egipto, Afrika eta Indiako. Bizi diren lekuetako hizkuntza ofizialez gain, euren hizkuntza dute, *Lisānu d-Dā‘wat* izenekoa, pertsiar-arabiar idazkera erabiltzen duena eta urdu, gujaratiera eta persieratik eratortzen dena. Proiektu filantropiko asko garatzen dituzte munduan zehar. Komunitate txikia dira, milioi bat inguru mundu osoan, gehienak Indian. Asko Karatxin bizi dira eta diaspora dago mundu osoan zehar.

## Kanpo estekak
Garbura

() Bearnoko sukaldaritzaren plater tipikoa da, berez aza zopa bat dena. Barazkiez gain, haragiak ere ditu osagai.

Urtero, irailaren lehenengo igandean, Oloroe-Donamarian zopa honen jaia (*Garburade* izenekoa) ospatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atherinidae

**Aterinidoek** (**Atherinidae**) Atheriniformes ordenako familia osatzen dute.

## Deskribapena 
Korkoiaren familiako arrain aktinopterigioez esaten da. 15 bat zentimetrotako luzera izaten dute, eta estutuak izaten dituzte gorputzaren alboak. Zilindro itxura dute, eta ezkatak nahiko handiak. Ahoa okertua dute eta hortz gisako elementu txiki batzuk dituzte bertan. Ur epeleko itsasoetan bizi dira, talde handietan eta itsasertzetik hurbil, harea dagoen tokietan batez ere. Ibaietako bokaletan ere azaltzen dira gutxi batzuk. Abixoia da famili horretako mota nagusia.

## Azpifamilia eta generoak 
* Atherininae subfamilia
** *Atherina*
** *Atherinason* (monotipikoa)
** *Atherinosoma*
** *Kestratherina*
** *Leptatherina*
* Atherinomorinae subfamilia
** *Alepidomus* (monotipikoa)
** *Atherinomorus*
** *Atherion*
** *Hypoatherina*
** *Stenatherina* (monotipikoa)
** *Teramulus*
* Bleheratherininae subfamilia
** *Bleheratherina* (monotipikoa)
* Craterocephalinae subfamilia
** *Craterocephalus*
** *Sashatherina* (monotipikoa)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Echinacea (landarea)

**Echinacea** Asteraceae landare familiako genero belarkara da. Ipar Amerikar jatorria du.

## Deskribapena 
Sustrai beltzak eta zapore pikantea dituen landare belarkara da. Metro batera iristen da eta bere hostoak osoak eta lantzeolatuak dira hiru zainekin. Kanpoko loreak ligula antzuak dira, pala estu batekin eta 3 cm inguruko luzera dute; Arrosak edo moreak dira. Erdiko loreak hodi-hodiak dira eta hori zurbila. Hargailua arantzatsua da eta fruitua zentimetro erdiko akeno tetragonala da, kolore horixka, papusik gabea, hortz  zorrotzen koroa eta luzetarako keinuak dituena.

## Banaketa eta habitata 
Ipar Amerikako landare naturala da, Illinois eta Nebraska artean egoten da eta hegoaldera Missouri, Louisiana, Oklahoma, Kansas, Florida, Texas eta Mexikoraino, non lautadetan, larreetan eta muino lehorretan hazten den. Landare apaingarri gisa edo munduko beste leku batzuetan dituen propietate farmakologikoengatik hazten da.

## Erabilera tradizionala 
Medikuntzan erabiltzen da, izan ere arnas infekzio akutuen (ARI) sintomak murrizten ditu, sintomak hasten direnean hartzen badira. Erabilitako zatiak sustraiak izaten dira normalean, baina batzuetan landarearen hostoak, zurtoinak eta loreak ere erabiltzen dira. Gaixotasun infekziosoen aurkako defentsak areagotzeko gomendatutako estimulatzaile immunologikoa da.

*    Infekzio birikoen tratamendurako, esate baterako, katarroa eta gripea.
*    Kanpoan ultzerak, zauriak eta zauriak tratatzeko.

## Espezieak 
thumb|*Echinacea purpurea*
* *Echinacea angustifolia* DC. var. *angustifolia*
* *Echinacea angustifolia* DC. var *strigosa* McGregor
* *Echinacea atrorubens* Nutt.
* *Echinacea laevigata* (Boynton & Beadle) Blake
* *Echinacea pallida* (Nutt.) Nutt.
* *Echinacea paradoxa* (Norton) Britton var. *neglecta* McGregor
* *Echinacea paradoxa* (Norton) Britton var. *paradoxa*
* *Echinacea purpurea* (L.) Moench
* *Echinacea sanguinea* Nutt.
* *Echinacea simulata* McGregor
* *Echinacea tennesseensis* (Beadle) Small

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Monografia
Angeluko piperra

**Angeluko piperra** edo **Angeluko biper eztia** Lapurdin hazten den piper mota da. Izena Angelu udalerritik datorkio. Izen ofizial osoa honakoa da: *Euskal Herriko eta Seinautzeko biper eztia*.

Piper berde hau Ezpeletako piperra baino luzeagoa da. Piperrada, euskal oilasko edo axoa prestatzeko erabiltzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Ezpeletako piperra
* Ibarrako pipermina
* Gernikako piperra
* Pikillo piperra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juranson (ardoa)

thumb|300px|*Manseng* aldaerako mahatsak Juransonen.

**Juranson** () Bearnoko herri hartako eskualdean egiten duten ardo zuria da. *Gros Manseng*, *Petit Manseng* eta *Courbu* motako mahatsak erabiltzen dituzte ardoa egiteko.

1936an lotu zuen ''appellation d'origine contrôlée'' (AOC) izendapena. Egungo eremuak  hektarea inguru ditu hurrengo udalerrietan: Abos, Arbus, Artiguelouve, Aubertin, Bosdarros, Cardesse, Cuqueron, Estialescq, Gan, Gelos, Haut-de-Bosdarros, Jurançon, Lacommande, Lahourcade, Laroin, Lasseube, Lasseubetat, Lucq-de-Béarn, Mazères-Lezons, Monein, Narcastet, Parbayse, Rontignon, Saint-Faust eta Uzos

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
24. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 24. linea** (seinaleztatua, **L24** ofizialki) Donibane eta Landaben lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, Ermitagañako merkatua, Yamaguchiko parkea, Nafarroako Biblioteka eta Filmoteka, Nafarroako Pablo Sarasate Kontserbatorio Profesionala, Nafarroako Ospitalea eta Milutze zubia bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

Zirkularra izan arren, ez dago beste linerik osatzeko.

## Historia 
 zenbakidun linea 2010eko apirilean ireki zuten Zizur Nagusiko hiru guneak lotzeko.

2011ko urtarrilean,  linea kendu zen, eta, 2017an,  linea zabaldu zen.

2012ko abenduan, bi linea berri inauguratu zituzten, a eta a. an Landaben eta Donibane lotzen zituen, Sanduzelai eta Landaben arteko  linearen ordez.

2020ko martxoaren 13an, lineak bere jarduera eten zuen Landabengo merkatu txikia bertan behera utzi eta Wuhango koronabirusaren pandemia zela eta.

2020ko maiatzaren 17tik,  lineak eta Landabengo azoka jarduerari ekingo diote berriro.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Igandeak:** 25' (09:00tik 14:25ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek ibilbide osoa egiten dute.

## Geldialdiak 
## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

= Line zaharra =
**Eskualdeko Hiri Garraioaren 24. line zaharra** Zizur Nagusiko auzo guztiak lotzen dituen autobus linea da.

Gaur egun,  lineak ordezkatzen du haren ibilbidea.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 30' (07:35tik 19:35ra)
* **Larunbatak:** 30' (09:05tik 15:50ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek ibilbide osoa egiten dute.

## Geldialdiak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Tokorozawa (Saitama)

Japoniako Honshuko uhartearen ekialdean dagoen Saitama prefeturako hiria da eta 342.939 biztanle ditu (2011).

## Geografia 
Saitama prefeturako laugarren hiri handiena da eta Saitama hiriburutik gertu, hego-mendebaldean dago. Gaur egun Tokio Handiko lo-hiri handi bat bihurtu da.

## Historia 
Santutegi pare bat baziren Tokorozawan aintzinako garaietan, Tokorozawa Shinmei 110 urtean sagaratua eta Hatogamine Hachiman 921ean altxatua. Kamakura Aroan zehar borroka gogorrak izan ziren bertan 1333ko maiatzean. Borroka hauek Genko gerrari zegozkion, Kamakura shogunerriarekin bukatu zuen gerra. XV mendean Taki-no gaztelua eraiki zen baina 1590an suntsitu egin zuten.

Edo Aroan zetaren ekoizpena bultzatu zen eta Edoren iparraldeko errepideen bidegurutzean egonik herria garatzen hasi zen.

1911ean Japoniako lehen aire basea ezarri zen Tokorozawan. Aire base hau Bigarren Mundu Gerrararte erabili zen eta 1945ean estatu Batuetako armadak eskuratu zuen eta 1971ean itzuli zion japoniari.

Tokorozawa 1950ko azaroaren 3an bihurtu zen hiri.

## Kirolak 
Saitama Seibu Lions beisbol taldea da hiriko kirol talde aipagarriena. Japoniako bigarren palmaresik onena dauka, 13 Japoniako Serie eta Ozeano Bareko 21 liga irabazi baititu. Seibu Dome estadioan jokatzen ditu partidak.

## Ondasun nabarmenak 
* **Tokorozawako aire museoa:** Kōkūkōen parkean dago, 1911ean ezarri zen aire basean bertan.
* **Tokorozawa Shinmei**: santutegia.
* **Hatogamine Hachiman**: santutegia.
* **Hachikokuyama parkea:** Hiriko parke ezagunena da. *Totoro Auzokidea* anime film japoniarra bertan inspiratua dago.
* **Seibu Dome:** Hiriko baseball estadioa.
* **Tokorozawa Muse**: kontzertu-aretoa.
* Taki-no gazteluaren aztarnak

## Jaialdiak 
Urtero urrian Tokorozawa Matsuri jaialdia ospatzen da. Bi egunetako musika, kultura eta kirol erakusketak egiten dira Kōkūkōen parkean dagoen aire baseko hangar zahar batean.

## Iruditegia 

Irudi:First_Plane_in_Japan_(1911)_-_"Henri_Farman".jpg|Japoniako lehen hegazkina, "Henri Farman".
Irudi:Tokorosawa Shinmei-sha 100117.jpg|Tokorozawa Shinmei santutegia.
Irudi:Seibu Dome baseball stadium - 01.jpg|Seibu Dome beisbol estadioa.
Irudi:Tokorozawa Civic Cultural Centre MUSE 20090815.jpg|*Tokorozawa Muse*, kontzertu-aretoa.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Tokorozawako webgune ofiziala.
Ahate-urineko

thumb|Ahate-urineko
**Ahate-urinekoa** (  ahoskatua) okzitaniar sukaldaritzaren plater tipikoa da, ahateren hankarekin egina. Frantzia osoan egiten badute ere, Gaskoiniaren berezitasuntzat jotzen dute. Urinekoa egiteko gatzetan ontzen dute eta gero bere koipean prestatzen dute.

Batzutan,  prestatzeko osagai inportantea da.

## Kanpo estekak
Apinae

**Apinae** Apidae barruan sailkatutako erle subfamilia bat da. Bere barruan eztia egiten duten erleak, polen saskia dutenak, arantzarik gabeko erleak eta antzeko beste batzuk daude. Nomadinae eta Xylocopinae kenduta, lehen Anthophoridae familian sailkatzen ziren taldeak ere daude.

Espezie gehienak bakartiak dira (eztia sortzen dutenak kenduta), nahiz eta batzuk kleptoparasitoak diren, Ericrocidini, Isepeolini, Melectini, Osirini, Protepeolini, eta Rhathymini kasu.

## Leinuak 
* Ancylaini
* Anthophorini
* Apini
* Bombini
* Centridini
* Ctenoplectrini
* Emphorini
* Ericrocidini
* Eucerini
* Euglossini
* Exomalopsini
* Isepeolini
* Melectini
* Meliponini
* Osirini
* Protepeolini
* Rhathymini
* Tapinotaspidini
* Tetrapediini

## Kanpo estekak
25. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 25. linea** (seinaleztatua, **L25** ofizialki) Mutiloa eta Iruñea lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar Bianako Printzearen plaza, Merindadeen Plaza, Eroritakoen Monumentua eta Alfredo Landa parkea bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

## Historia 
2012ko abenduan, bi linea berri inauguratu zituzten, a eta .  Lezkairu eta Mutiloako eraikuntza berriei ematen zien zerbitzua.

2020ko urtarrilean, linea honen eta  linearen ibilbidea inbertitu zen *Adela Bazotik* Mutiloa parean. Halaber, maiztasunak hobetu ziren.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 30' (06:36tik 22:18ra)
* **Larunbatak:** 30' (06:36tik 22:18ra)
* **Jaiegunak:** 60' (06:39tik 22:06ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek ibilbide osoa egiten dute.

## Geldialdiak 
## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Salsipuedes kalea

**Salsipuedes kalea** (euskaraz *Aterahalbaduzu kalea*) Iruñeko Alde Zaharrean dagoen kale bat da.

## Kokalekua 
Nabarreriako San Jose plazatxoan dago, Moja Karmeldar Oinutsen komentuaren eta Iruñeko katedralaren alboan, eta Zaldi Zuria jatetxe-tabernatik hurbil.

Bere izenak gaztelaniaz adierazten duenez, kale hartara sartzen denak etorritako lekutik irten beharko du, hots, San Jose plazatxotik, hortik bere izen bitxi eta umoretsua.

## Iruditegia 

Irudi:Placa del la calle Salsipuedes.JPG|Salsipuedes kaleko plaka.

## Ikus gainera 
* San Jose plazatxoa
* Moja Karmeldar Oinutsen komentua (Iruñea)
* Nabarreria
* Iruñeko katedrala

## Kanpo estekak
Familia Santua (argipena)

**Familia Santua** esamoldeak adiera zenbait ditu:
* Familia Santua, Jesus Haurra, Maria eta Josef Nazaretekoa,
** Familia Santuaren tenplua (*Sagrada Família*);
* Familia Santua, Karl Marx eta Friedrich Engelsen liburua.
Krasnoiarsk kraia

**Krasnoiarsk kraia** () Errusiako subjektu federal bat da, Siberiako Barruti Federalean kokaturik dagoena. 2.339.700&nbsp;km²-ko azalera du eta 2010ean 2.828.187 biztanle zituen. Zentro administratiboa Krasnoiarsk hiria da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errusiako kraiak

## Kanpo estekak
Alcarria

250px|thumb|La Alcarria eskualdea gorriz adierazia.

**Alcarria** () Gaztelako hegoaldeko goi-ordokiaren ipar-ekialdean dagoen berezko eskualde bat da, hain zuzen ere, Espainiako Guadalajara probintziako erdigunea eta hegoaldea, Cuenca probintziako ipar-ekialdea eta Madrilgo Erkidegoaren hego-ekialdea barne hartzen dituelarik.

Camilo José Cela idazlearen *La Alcarriara Bidaia* (*Viaje a La Alcarria*) eleberriak eta bertako jatorrizko izendaoena duen eztiak ezagutzera eman dute. Bestalde, Manu Leginetxe euskal herritar kazetaria eta idazlearen bizilekua ere bazen.

Iparraldean La Sierra Norte - Sigüenza eskualdearekin muga egiten du, ekialdean Molinako Jaurerria eta Cuencako mendiekin, hegoaldean La Mancha eskualdearekin, eta mendebaldean berriz La Campiña eta Aranjuezeko eskualdeekin. Eskualdea hainbat ibaiek zeharkatzen dute, tartean Texo ibaia eta bere adarrak diren Cifuentes, Guadamajud, Guadiela, Henares, Tajuña eta garrantzi gutxiagoko beste zenbait ibaiek.

Eskualde honetako udalerri garrantzitsuenak honako haek dira: Brihuega, Cifuentes, Chinchón, Huete, Pastrana, Priego eta Sacedón. Guadalajara hiria La Campiña eta La Alcarria eskualdeen artean dago, nahiz eta La Alcarria eskualdeko hiriburutzat jo ohi den. Eskualde honetako biztanleria erri txikietan sakabanatua dago, haietako askok 200 lagun izatera ere iristen ez direlarik, ondorioz bertako biztanleri dentsitatea oso baxua da.

## Cuencar Alcarria 
Hobako udalerri eta herriek osatzen dute: Albalate de las Nogueras, Albendea, Alcantud, Arandilla del Arroyo, Alcohujate, Arrancacepas, Barajas de Melo, Buciegas, Buendía, Canalejas del Arroyo, Cañaveruelas, Cañaveras, Castejón, Castillo-Albaráñez, Gascueña, Huete, Huelves, La Peraleja, Leganiel, Olmeda de la Cuesta, Olmedilla de Eliz, Paredes de Melo, Pineda de Gigüela, Portalrubio de Guadamejud, Priego, Puebla de Don Francisco, Saceda-Trasierra, Salmeroncillos, San Pedro Palmiches, Tinajas, Torralba, Torrejoncillo del Rey, Los Valdecolmenas, Valdeolivas, Vellisca, Villanueva de Guadamejud, Villalba del Rey, Villar de Domingo García, Villar y Velasco, Villar del Infantado, Villarejo de la Peñuela, Villas de la Ventosa eta Vindel.

## Guadalajarar Alcarria 
Honako udalerri eta herriek osatzen dute: Alaminos, Alarilla,Albalate de Zorita, Albares, Alhóndiga, Alique, Almadrones, Almoguera, Almonacid de Zorita, Aranzueque, Argecilla, Armuña de Tajuña, Atanzón, Auñón, Barriopedro, Brihuega, Baides, Berninches, Budia, Bujalaro,Cifuentes, Casa de Uceda, Casas de San Galindo, Durón, Escamilla, Escariche, Fuentelencina, Fuentenovilla, Gajanejos, Guadalajara, Hita, Horche, Illana, Jadraque, Las Inviernas, Lupiana, Málaga del Fresno, Mandayona, Mazuecos, Mondéjar, Pareja, Pastrana, Peñalver, Pioz, Robledillo de Mohernando, Romanones, Sacedón, Salmerón, Sayatón, Tendilla, Torija, Trijueque, Trillo, Utande, Yebes, Yebra, Yélamos de Arriba, Yélamos de Abajo, Zarzuela de Jadraque eta Zorita de los Canes.
thumb|800px|Alcarriaren paisaia.

## Erreferentziak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alcarrria.com webgunea
Torre Laguna (El Ejido)

**Laguna dorrea** etxebizitza, bulego eta lokal komertzialetara zuzendutako eraikina da. El Ejido, Andaluzia Espainian kokatua da, eta 30 solairu eta 105 metroko garaiera du. Andaluziako bigarren eraikin garaiena da (Sevillako Cajasol dorrearen atzetik).

## Historia 
2006ko udaberrian hasi zen eraikitzen eta bi urtetan bukatzea zen pentsatua. 2011 hasieran bukatu zen zenbait arazogatik.

## Ezaugarriak 
30 solairu gehi 2 soto ditu (275 ibilgailurentzako edukierarekin). 119 bizileku eta 54 bulego ditu, eta Cajasol dorrea inauguratu arte Andaluziako eraikinik garaiena zen.
thumb|200x200px|Laguna Dorrea, Andaluzia

## Kanpo estekak
Lesley Beake

**Lesley Beake** (Edinburgh, 1949) haur literaturan aditua den Hegoafrikako idazle ezaguna da.

## Bizitza 
Lesley Beake Edinburghko eskola batean ikasi zuen. Gaur egun, Afrikako herri desberdinetan bizi ondoren, Hegoafrikan bizi da eta bertan irakaslea da. Bere liburuak haurrei eta gaztei zuzenduta daude. Oso idazle baikorra eta naturazalea da.

## Obra 
* ''Detained at Her Majesty's pleasure: the journal of Peter David Hadden*, 1986
* *The Strollers*, 1987.
* *A Cageful of Butterflies*, 1989.
* *Rainbow*, 1989
* *Traveller*, 1989
* *Merino*, 1989
* *Serena's Story*, 1990
* *Tjojo and the wild horses*, 1990
* *Song of Be*, 1991
* *Bau and the baobab tree*, 1992
* *Mandi's wheels*, 1992
* *The Race*, 1992
* *Café Thunderball*, 1993
* *One dark, dark night*, 1993
* *Jakey*, 1997
* *An Introduction to Africa*, 2000
* *Home Now*, 2006
* *Remembering Green'', 2009

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lesley Beake mahainguru batean: http://vimeo.com/17523322
*  Lesley Beakeren web ofiziala: http://www.lesleybeake.co.za
23. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 23. linea** (seinaleztatua, **L23** ofizialki) Olloki eta Kordobila lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, Nafarroako Unibertsitatea, Iruñeko zitadela, Nafarroako Foruen plaza, autobus geltokia, Vianako Printzearen plaza, Merindadeen plaza, Nafarroako Medikuen Elkargo Ofiziala eta Itaroa|Itaroa merkataritza-gunea bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

## Historia 
2009an Nafarroako Gobernuak sustatutako *Iruñerriko Hiri Garraioaren II. Planaren* ondorioz ireki zuen linea. San Ignazio etorbidea, Itaroa eta Ollokirekin lotzen zuen orduan.

2013ko urtarrilean, bi geldialdi gehitu ziren Lezkairuko Soto inguruan,  linea ordezkatzeko.

2013ko irailean, bi geldialdi gehitu ziren Uharten.

2017ko irailean, Lezkairuko pasabidea kendu zen, eta  lineak zerbitzua eman zuen.

2018 irailean, linea mendebaldera zabaldu zen Kordobila herriraino,  linearen hedadura ordezkatuz.

Era berean, beste bi geltoki gehitu ziren Sarrigurenen, merkataritza gune berritik gertu.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 60' (06:25tik 22:25ra)
* **Larunbatak eta Jaiegunak:**
Irteerak Kordobilatik Ollokira: 90' (08:15tik 21:45ra)
Irteerak Vianako Printzetik Itaroara: 90' (07:00tik 20:00ra)
Irteerak Itaroatik Kordobilara: 90' (07:05tik 22:42ra)
Irteerak Ollokitik Vianako Printzera: 90' (07:35tik 22:35ra)

### Ibilbidea 
Zerbitzuen arabera, autobusek ibilbide bat edo beste egiten dute. Hauek dira ibilbideak:

* Kordobila ↔ Olloki (autobus guztiak, lanegunak)
* Vianako Printzea ↔ Itaroa (larunbatak eta jaiegunak)
* Itaroa (merkataritza-gunea)|Itaroa ↔ Kordobila (larunbatak eta jaiegunak)
* Olloki ↔ Vianako Printzea (larunbatak eta jaiegunak)

## Geldialdiak 

## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Tateyamako gaztelua

Japoniako gaztelu historikoa da, Tateyaman (Chiba prefeturan) dagoena.

## Historia 
Bōsō penintsulako jauntxo independentea zen Satomi Yoshiyorik eraiki zuen gaztelua 1580an Edo Badiaren sarrera zaintzeko. 1614ean Tokugawa shogunerriak penintsula konkistatu eta gaztelua suntsitu zuen.

1781ean penintsulako lurrek askatasuna lortzean gaztelua berreraikitzea pentsatu zuten baina gaztelu zaharraren gotor-egiturak bakarrik altxatu ahal izan zituzten. Gaur egungo *donjon* eraikina 1982an eraiki zen turismoa erakartzeko eta Tateyama Hiriko Museoa bertan ezarri zen. Ez da aintzinako dokumenturikgordetzen eta berria eraikitzeko Inuyama gaztelua hartu zuten eredu.

## Kanpo estekak 
*  Japoniako gazteluen webgunea
Ponte Buggianese

**Ponte Buggianese** ( ahoskatua) erdialdeko Italiako udalerria da, Toskanan dagoena.

8.876 biztanle ditu (2011).

## Geografia 
Ponte Buggianesek honako auzo (*frazioni*) ditu: Albinatico, Anchione, Casabianca, Ponte di Mingo, Fattoria eta Vione.

Inguruko udalerriak honakoak dira: Buggiano, Chiesina Uzzanese, Fucecchio, Larciano, Montecatini Terme, Monsummano Terme, Pieve a Nievole eta Uzzano.

## Demografiaren bilakaera 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:8000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 5762
  bar:1871 from:0 till: 6482
  bar:1881 from:0 till: 6545
  bar:1901 from:0 till: 7260
  bar:1911 from:0 till: 7524
  bar:1921 from:0 till: 7751
  bar:1931 from:0 till: 7092
  bar:1936 from:0 till: 6899
  bar:1951 from:0 till: 6521
  bar:1961 from:0 till: 6313
  bar:1971 from:0 till: 6576
  bar:1981 from:0 till: 7075
  bar:1991 from:0 till: 7274
  bar:2001 from:0 till: 7618

PlotData=

  bar:1861 at: 5762 fontsize:S text: 5.762 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 6482 fontsize:S text: 6.482 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 6545 fontsize:S text: 6.545 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 7260 fontsize:S text: 7.260 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 7524 fontsize:S text: 7.524 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 7751 fontsize:S text: 7.751 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 7092 fontsize:S text: 7.092 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 6899 fontsize:S text: 6.899 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 6521 fontsize:S text: 6.521 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 6313 fontsize:S text: 6.313 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 6576 fontsize:S text: 6.576 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 7075 fontsize:S text: 7.075 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 7274 fontsize:S text: 7.274 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 7618 fontsize:S text: 7.618 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria: ISTAT

## Kanpo estekak 
* Ponte Buggianeseko udal webgunea
Goru

**Gorua** edo **kiloa**  ehunak iruteko prozesuan bi tresna izan daitezke. Batetik, ardatzarekin irutean kirrua edukitzeko makila da. Bestetik, gurpil batek osatutako iruteko tresna da. Gurpildun tresna XI. mendean Txinan eta islamiar lurraldeetan zabaldurik zegoelako frogak badaude. XIII. menderako Europara zabaldua zen. Eskuz iruteko erabiltzen zen ardatzaren aldean aurrerapen teknologiko handia izan zen: lana azkarrago egiteaz gainera, haria finago ere egiten du, baina iruleari aldi berean hari-neurri bakarra iruteko aukera ematen dio soilik.
[eskuinera|thumb|320x320px|[Alpaka iruten, Gotthard Pass, Suitza, 2018]]
Gorua eskuz edo pedal bat behin eta berriz zapalduz eragiten da. Hori egitean, ardatza birarazten du, eta artilea ardatzean biribilkatu ahala bihurritzen du. Uhal bat gurpil batetik eta polea txiki batetik pasatzen da ardatza birarazteko.

Lihozko arropak eta izarak edukitzeak bizitza bigunagoa eta atseginagoa izateko balio izan du mendeetan zehar. Neolitotik hasita kultura guztiek landu dute lihoa. Esaterako, Dimako emakumeek orokorrean eta Braulia Pujana dimoztarrak konkretuan behar handia egin dute liho-kultura horren barruan.

## «Goru» gurpildun mekanikoa eta aspaldiko «goru» makila 
Goru hitzak historian zehar bi adiera eduki dituenez (goru mekanikoa eta goru makila) batzuetan nahastu egiten dira bi kontzeptu horiek. Goru mekanikoen erabilera zabaldu ziren arte goru hitza eskuz iruteko erabiltzen zen makilarako erabiltzen zen, goian kirrua (iruteko zuntza) jartzeko atal bat duena. 
[thumb|450x450px|Eskuz iruteko [Ardatz (iruteko tresna)|ardatza (*spindle*) eta goru makila (distaff).|erdian]]

Orotariko Euskal Hiztegian  bi erabilera horiek argi daude 'goru' hitzaren adibideetan:
* *Irun bear dan kirrua artzeko ta eukitzeko makilla*
* *Gure ganbaran bazan **goru** zar bat (gurpildun tresna)*

Beste hizkuntza batzuetan ere antzera gertatzen dela ikus daiteke taula honetan:

## *Oi! Pello, Pello* abestia eta haria egiteko lanak 
Oi Pello Pello herri kantu tradizionalean ondo jasotzen dira hai sortzeko prozesuan burutu behar ziren lanak:
:*Oi! Pello, Pello, logale nauk eta*
:jinen niza ohera?
:**Irun** ezan eta gero, gero, gero,
:irun ezan eta gero, gero, bai.
:*Oi! Pello, Pello, astalkatu diat eta*
:jinen niza ohera?
:
:**Astalka** zan eta, gero, gero, gero,
:[...]
:**Harilka** zan eta, gero, gero, gero,
:[...]
:**Jos** ezan eta, gero, gero, gero
:[...]
:Argia dun eta, bihar, bihar, bihar,
:Argia dun eta, jinen iz bihar.
thumb|Eskuzko ehungailua landa eremuetan oraindik erabiltzen da haria eta oihala ehuntzeko
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artile
* Liho
* Iruten ari nuzu kantua

## Kanpo estekak
Mercairuña

**Mercairuña, Elkarte Anonimoa** edota **Iruñeko Horniketa Merkatu Zentralak** (gaztelaniaz *Mercados Centrales de Abastecimiento de Pamplona*) Iruñerria eta inguruak hornitu ohi dituen enpresa handizkaria da, 1974an sortu eta 1979an martxan jarri zelarik. Santa Luzia-Soltxate eremuan dago.

## Ezaugarriak 
170.000 m²-ko azalera du eta Iruñeko ipar-mendebaldeko Soto Aitzoain kalean dago (Agustinoen poligonoa), Orkoien eta Berriozar udalerrien artean, Euskadi, Errioxa eta Aragoiekin ongi komunikatutako ardatzean.
 
Enpresa elkarte publiko handizkari gisa sortua izan zen (Iruñeko Udala (%51a), MERCASA (%40) eta Nafarroako Foru Erkidegoak (%9a). Hasierako diru emaria 350 milioi pezeta izan zen.

Hasiera batean instalakuntzak arraina, haragia, fruituak eta barazkiak bezalako produktu freskoen handizkari zerbitzuak ezartzeko eraiki ziren, bai eta beste motako produktuen kokalekua izateko ere. 1988an zerbitzu gehigarrien handitzea egin zen, tartean Ibilgailuen Azterketa Teknikoa (IAT), zaborren sailkapen eta erreziklai zentrua eta etorkizunean zerbitzu berriak ezartzea ahalbideratuko zuen erabilera anitzeko eremua ere gehitu zitzaizkiolarik. 2001ean sute larria jasan ondoren eraberritua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mercairuñaren webgunea
Kilo (argipena)

**Kilo** hitzak adiera zenbait ditu:

* kilo, Nazioarteko Unitate Sistemako unitateak 1000 faktore batez biderkaturik daudela adierazteko aurrizkia,
** kilogramoa,
** kilometroa;
* **kiloa** edo gorua, iruteko tresna;
* biologian, kiloa, duodenoan sortzen den likidoa.
N1 linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren N1 linea** (seinaleztatua, **N01** ofizialki) Zizur Nagusia eta Iruñea lotzen dituen autobus linea da.

Zizur Nagusia, Zizur Txikia eta Iturrama gauez hornitzen ditu, baita Etxabakoitz eta Ermitagaña auzoen hegoaldea ere.

## Historia 
Linea 2005ean ireki zen, gainerako lineekin batera, eskualdeko hiri-garraioaren gaueko sareko  eta  lineen artean. San Ignazio etorbidea eta Zizur Nagusia lotzen zuen, Iturramatik igaroz.

2019ko otsailetik, San Ignazio etorbideko burualdearen ordez, ,  eta  lineak gelditzen dira etorbide horretan bertan, Saide Karlos III zinemak eraistearen ondorioz.

2020ko martxoan, COVID-19 pandemia zela-eta, lineako zerbitzua eten egin zen mugarik gabe.

## Ustiapena 
### Ordutegiak 
Ordutegiak egunaren arabera aldatzen dira, batez ere gaueko lehen orduetan.

### Ibilbidea 
Autobus guztiek egiten dute ibilbide osoa.

## Geldialdiak 
## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Mami (argipena)

**Mami** hitzak adiera zenbait ditu:

* mamia, esnearekin egindako elikagaia;
* **mamia**, fruitu mamitsuen barrualdea (hala nola, drupa eta baia), azala ez dena eta haziak gordetzen dituena;
* **mamia** edo haragia, bereziki hezurrarekin kontrajarria;
* hortz-mamia, hortzetako ehun mota bat;
* Mami, Babiloniako mitologiako jainkosa;
* Mami, Japoniako emakumezko izena;
* Mami, Irango herria.
Chōshi (Chiba)

Japoniako hiria da, Chiba prefeturan dagoena. 2012ko erroldaren arabera 68.197 biztanle ditu.

## Geografia 
Chōshi Bōsō penintsularen ekialdeko muturrean kokaturik dago. Bere lurrek Inubō lurmuturra hartzen dute eta Tone ibaia itsasoratzen da bertan.

## Historia 
Edo Aroan Tokugawa shogunerriaren arrantza merkatu handia izan zen eta soja saltsaren industria ere bazegoen. XX mendearen hasieran industriagune garrantzitsua izan zen baina 1930an sojaren industriari ezarritako zergen ondorioz langileen istiluak eta grebak gertatu ziren.

Bigarren Mundu Gerran bonkaketa ugari jasan zituen Tokio elikagaiez hornitzen zuen hiri garrantzitsuena baitzen.

## Ondasun nabarmenak 
* Enpuku-ji santutegia.
* Inubōsaki itsasargia

## Iruditegia 

Irudi:Iinuma-kannon,Enpukuji-temple,Choshi-city,Japan.JPG|Enpuku-ji.
Irudi:Inubouzki lighthouse 2008.jpg|Inubōsaki itsasargia.
Irudi:Inubosaki-head.jpg|Inubō lurmuturra.

## Senidetutako hiriak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Bōsō penintsula

thumb|300px|Bōsō penintsularen satelite ikuspegia
 Japoniako Honshū uharteko penintsula bat da, Chiba prefeturan dagoena. 5.034 km²-ko azalera dauka.

## Geografia 
Bōsō penintsulak Ozeano Barea du ekialdean, Tokioko Badia mendebaldean eta iparraldean Honshu uhartearekin lotzen den tokian Edo eta Tone ibaia itsasoratzen dira. Bōsō mendiak daude penintsulan, eta nahiko altuak dira, Atago mendia da garaiena (408'2m). Ezagunena ordea Nokogiri mendia da, 329m-koa.

## Demografia 
Tokioko Badiari begira dagoen mendebaldeko ertza oso urbanizatua dago. Hona hemen hiri nagusiak:
* Mendebaldean:
** Chiba
** Ichihara
** Kisarazu
** Kimitsu
** Minamibōsō
** Tateyama
* Ekialdean:
** Sanmu
** Mobara
** Isumi
** Katsuura
** Kamogawa

## Iruditegia 

Irudi:Mt.Atago from Mt.Iyogatake 01.jpg|Atago mendia.
Irudi:Mt.Nokogiri from Mt.Iyogatake 01.jpg|Nokogiri mendia.
Irudi:Sunosaki aerial photo.jpg|Sunosaki lurmuturra (Tateyama).
Irudi:Nojimasakitodai0.jpg|Nojimazaki itsasargia, penintsularen hegoaldeko puntan.
Irudi:KamogawaBeach.JPG|Kamogawako hondartza.
Irudi:Chiba Katsuura Port.JPG|Katsuurako kaia.

## Kanpo estekak
JDownloader

**jDownloader** kode irekian dagoen deskarga-kudeatzailea da, javaz idatzita dagoena.

2012tik aurrera, erabiltzaileen kexa asko izan ditu baimena eskatu gabe adware sartzen duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Utsunomiya

Japoniako erdialdean dagoen hiria da, Honshuko uhartean dagoena eta Tochigi prefeturako hiriburua. 2010ko erroldaren arabera 510.416 biztanle ditu. Metropoli eremuak 888.005 biztanle zituen 2000an.

## Geografia 
Tokiotik 100 kilometrotara dago, Honshu uharteko iparralderaino doan Toboku autopistaren eta shinkansen trenbidearen ondoan.

## Historia 
Meiji berrezarkuntza ekarri zuen Boshin Gerran Utsunomiyako gazteluko borroka famatua gertatu zen, 1868ko maiatzaren 10etik 14ra. Utsunomiya hiria 1896an fundatu zen.

## Ekonomia 
Canon eta Honda konpainiek lantegia dute bertan. 2004ean Bell Mall merkatalgunea ireki zuten.

## Kirolak 
Tochigi SC futbol taldeak Japoniako lehen mailan jokatzen du. Japan Cup txirrinlurari lasterketa ere urtero ospatzen da bertan.

## Ondasun nabarmenak 
* Utsunomiyako gaztelua.
* Tochigiken Gokoku santutegia.
* Ōya-ji tenplu budista.
* 35&nbsp;km mendebaldera Nikkō herria dago, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturikoa.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:Utsunomiya-jo fujimi-yagura.jpg|Utsunomiyako gaztelua.
Irudi:Tochigiken Gokoku Shrine.JPG|Tochigiken Gokoku santutegia.
Irudi:Utsunomiya Oya-ji Temple.JPG|Ōya-ji tenplua.
Irudi:Utsunomiya Tower04.jpg|Utsunomiya dorrea.

## Kanpo estekak 
*  Utsunomiyako webgune ofiziala.
Bordeleko parlamentua

**Bordeleko parlamentua** () Frantziako Erresumako apelazio-auzitegia da, 1462an Luis XI.a Frantziakoak eratua.

Bere helburua inguruko apelazioak bideratzea zen, bere eremuan Guiena, Bazadais, Agenais, Landak, Périgord, Quercy, Saintonge eta Angoumois seneskalerriak zeudelako. Beraz, Ipar Euskal Herrian ere boterea zuen. 1771n, 117 ofizial zituen. 1790en Frantziako Iraultzak bertan behera utzi zuen.

## Presidenteen zerrenda 
* Jean Tudert (1462/6/14 - )
* Jean de la Chassaigne (? - 1473 eta gero)
* Jean de Bérard (1472/6/1 - )
* Louis Tindo (1483/9/13 - )
* Geoffroy de la Chassaigne
* François Nesmond (1570 inguru)
* André de Nesmond de Cézac (1611/3/2 - )
* Alexandre de Ségur

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak