open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adeyinka Gladys Falusi

**Adeyinka Gladys Falusi** (Nigeria, 1945 - ) hematologo nigeriarra da, Ibadango Unibertsitatean Medikuntza Aurreratuaren Institutuko zuzendari izandakoa. 2001. urtean Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

Giza genetikan eta bioetikan aditua da, odolarekin erlazionaturiko gaixotasun genetiko heredagarriak ikertu ditu, anemia faltziformea eta alfa-talasemia esate baterako.

## Biografia 
Ekiti estatuan hazi zen eta Ibadango Unibertsitatean kimika ikasketak egin ondoren hematologian doktoratu zen. Anemia faltziformean finkatu zituen ikerketa bideak eta biztanleria gai honetaz arduratu dadin lanean ari da. Horregatik Nigeriako Anemia Faltziforme Elkartea (SCAN) eta Anemia Faltziformearen Bizi Esperantza Fundazioa sortu zituen. Guzti horregatik 2001ean Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria eman zion UNESCOk.

2001ean Ibadango Unibertsitatean Nigeriako Etika Komitea sortu zuen eta 2005ean Afrikako Ikerketa Biomedikoen Sare Etikoaren Nigeriako koordinatzaile izendatu zuten.

## Argitalpenak 
60 artikulutik gora idatzi ditu, bakarka edota elkarlanean, eta 80 hitzalditik gora eman ditu. Anemia faltziformearen eta talasemiaren inguruan ere ikertu du gehienbat, baina beste gaixotasun batzuk ere aztertu ditu; bularreko minbizia, asma eta malaria esate baterako.

Gaixotasunez gain ikerketen etikaren inguruan asko ikertu du
* Ekiti estatuko Merituaren Saria (2013)
* Access to Basic Care (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1903ko Home Nations Txapelketa

**1903ko Home Nations Txapelketa** Errugbi txapelketa honen hogeita batgarren ekitaldia izan zen. 1903eko urtarrilaren 10ean hasi eta martxoaren 21ean bukatu zen. Eskozia izan zen txapeldun partida guztiak irabaziz gainera.

## Txapelketa 
### Puntuazio sistema 
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak eta markako goalak lau puntu balio zituzten eta zigor kolpeak hiru.

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

### Historia 
Eskoziak nagusitasun osoz irabazi zuen txapelketa. Azken partidan Ingalaterrari irabaziz Koroa hirukoitza eta Kalkuta Kopa eskuratu zituen. Puntu kopuru altuenak Galesek lortu zituen, irabazi zituen partida bietan.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Eskozia** ||**6**||3||3||0||0 || 19 || 6 || +13
|- 
| 2 ||align=left|  Gales ||**4**||3||2||0||1 || 39 || 11 || +28
|- 
| 3 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda ||**2**||3||1||0||2 || 6 || 21 || -15
|- 
| 4 ||align=left|  Ingalaterra ||**0**||3||0||0||3 || 11 || 37 || -26
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1903 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
Anne Anderson

**Anne Anderson** (Eskozia, 1874-1930) ilustratzaile emankorra izan zen.

## Biografia 
Anne Andersonek bere arte modernista eta haurrentzako liburuen irudiak egiteagatik izan zen  ezaguna batez ere, baina baita margotu, grabatu eta zorion-txartelak diseinatzeagatik ere. Bere estiloan garaikideek eragina izan zuten, Charles Robinson, Mabel Lucie Attwell eta Jessie Marion King, eta Alan Wright senarraren antzeko estiloa izan zen. 

Argentinan igaro zuen haurtzaroa Andersonek. Bere liburuen irudiak Eduardotar Aroaren amaieran hasi ziren agertzen. Alan Wright artistarekin ezkondu zen 1912ko ekainean, Berkshireko Burghfield Common parrokia-elizan eta bertan lekutu ziren. Bere ilustrazioak haurrentzako liburuetan eta urtekarietan aurki daitezke, hala nola Blackie eta Cassell; oraindik ere maiz erabiltzen dira postaletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://web.archive .org/web/20100327161207/http://www.ortakales.com/illustrators/
Umeboshi

**Umeboshi** (japonieraz 梅干し) aran ozpinkia da, japoniar gastronomian ohikoa. Arana (*Prunus mume*) lehortu egiten da, eta upeletan gatzetan ipintzen, pisu bat gainean dótela zukua ateratzeko. Ozpinkiaren berezko kolorea marroia da, baina *akajiso* belarra erabiliz gorriz tindatzen da. Umeboshia esferikoa da eta testura leuna izatetik oso zimurra izatera pasa daiteke. Zapore oso garratza eta gazia du.

Japoniarrek, oro har, umeboshia arrozarekin jaten dute. Bento batean (eramateko janari kutxatxoa) umeboshi bakar bat jartzen da arrozaren erdian Japoniako bandera irudikatzeko. Umeboshia ohiko betegarria da onigirian (nori batean bildutako arroz-bola). Umeboshia ustez ona omen da osasunerako, eta Japonian etxeko sendagai bezala erabiltzen da hotzeria sendatzeko. Batzuetan, *shōchū* edari alkoholikoari ere gehitzen zaio zaporea emateko.

Gatz asko duenez, umeboshia luzaroan kontserba daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jiangdong

**Jiangdong**, literalki "ibaiaren ekialdea", Txina hego-ekialdean kokatutako eskualde baten izena da. Zehazkiago Yangtzetik hego-ekialdean kokatua, egungo Jiangsu probintziaren hegoaldean eta Zhejiangaren iparraldean.

## Historia 
Historikoki, Jiangdong terminoa Wu Erresumaren ordezko izendapena izan zen Hiru Erresumen garaian. Bi terminoek Txinako hegoaldeari egiten diote erreferentzia, baina Jiangdong-ek alderdi geografikoa azpimarratzen du, eta Wu-k eskualdeko Han dinastiaren aurreko tradizioa azpimarratzen du.

## Bertan jaiotakoak 
Sun Tzu estratega ospetsua jaio zen bertan, baita Sun Jian eta Sun familiako hainbat kide ere. Wu erreinuaren abiapuntua izan zen. Sun Cek konkistatu zuen, bereziki lurraldea okupatu zuten, Liu Yao, Yan Baihu eta Wang Lang gerra jaunak garaituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jiandong mapa.
Miawpukek

**Miawpukek** Kanadako indiar erreserba bat da, Ternua eta Labrador probintzian kokatua, Ternuako hegoaldean, Conne ibaian, Mikelunetik 150 km-ra gutxi gorabehera.

## Historia 
Komunitatea 1822 inguruan hasi zen bertan finkatzen. 1987an erreserba gisa onartu zuten. 2006an 867 bizilagun ziren. Jarduera ekonomiko nagusia arrantza da. Komunitateak autogobernurako urratsak eman ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mikmak

## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Suspentsio-polimerizazio

Polimeroen kimikan **suspentsio-polimerizazioa** edo **esekidura-polimerizazioa** polimeroak sintetizatzeko industria-metodo bat da non eragiketa mekanikoa medio, monomeroa uretan dispertsatzen den tantak osatuz eta horrela irauten duen prozesuan zehar. Tanten diametroa 0,001-0,5 cm tartean egon daiteke. Horrekin batera, eta tantak elkar ez daitezen, erreakzio-inguruneari  egonkortzaileak botatzen zaizkio. Egonkortzaileen artean aipa daitezke uretan disolbagarriak diren polimeroak (poli(binil alkohol)a adibidez), elektrolitoak, silikatoak edo aluminio hidroxidoa.

Hasarazlea monomeroan disolbatzen da eta, ondorioz, monomero-tanta guztiak erreakzio-matraze txiki gisakoak dira, bertan garatzen delarik polimerizazioa. Suspentsioko monomero-tantak polimero-tanta bihurtzen direnez eta perla baten itxura hartzen dutenez *perla-polimerizazio* terminoa ere usatu izan da.

Abantaila handiak ditu suspentsio-polimerizazioak: erraza da kontrolatzeko, erraza maneiatzeko eta erreakzio-beroa erraz eliminatzen da. Alabaina desabantaila handi bat ere badu: formatzen diren polimero-perlek sakon ikuzi beharko dira,  gainazalean geratzen diren egonkortzaile-arrastoek arras alda ditzaketeelako polimeroaren zenbait propietate eta baita polimeroaren beraren itxura ere. 

## Erabilera 
Suspentsio-polimerizazioz poliestirenoa, poli(metil metalkrilato)a, poli(binil kloruro)a eta poli(binil azetato)a sintetizatzen dira besteak beste.

## Suspentsio- *vs* emultsio-polimerizazioa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erradikal-polimerizazio
* Masa-polimerizazio
* Disoluzio-polimerizazio
* Emultsio-polimerizazio

## Kanpo estekak
Nuevo Leóngo bandera

**Nuevo Leóngo bandera** 2008eko otsailaren 22ean erabaki zen. Hiru errenkadak osatzen dute, bi urdin eta zuri batek, azken hau beste bien neurri bikoitzekoa delarik.

## Antzinakoak 

Fitxategi:Flag of the Republic of the Rio Grande.svg|15px| Rio Grande bandera (1840)
Fitxategi:Primer bandera de Nuevo León.png|15px| Leon Berriko bandera (1972)
Fitxategi:Flag of Nuevo Leon.svg| Nuevo Leóngo bandera (1998)

## Erreferentziak
Club de Rugby Sant Cugat

[260px|thumb|Sant Cugaten (zuriz) eta [Zarautz Rugby Taldea|Zarautzen arteko partida, 2023ko otsailean.]]
**Club de Rugby Sant Cugat** Kataluniako Sant Cugat del Vallès herriko errugbi taldea da. Gaur egun Ohorezko B mailan jokatzen du, hala gizonezkoen taldeak nola emakumezkoen taldeak. 

## Historia 
1987an Sabadellgo enpresa ikasle batzuek sortu zuten eta 1992an bihurtu zen elkartea. 1995ean errugbi eskola eratu zuen.

2012an igo zen lehenengo aldiz Ohorezko B mailara eta urte berean gazte mailako taldeak espainiako txapelketa irabazi zuen. 2014an eta 2015ean Ohorezko mailara igotzear egon zen play-offetan, baina final bietan galtzaile atera zen.

## Kanpo estekak 
* Club de Rugby San Cugaten webgune ofiziala
Japoniar aranondo

**Japoniar aranondoa** edo **txinatar aranondoa** (*Prunus persica*) Rosaceae familiako fruta-arbola bat da. Fruitua **japoniar arana** (*ume*) da. Nahiz eta *aran* izendatu, lotura estuagoa du abrikotarekin. Ekialdeko Asiako sukaldaritzan (Txinan, Japonian, Korean eta Vietnamen) zuhaitzaren fruitua zukuetan erabiltzen da, alkoholaren gozagarri gisa, ozpinetan (*umeboshi*) eta saltsetan. Medikuntza tradizionalean ere erabiltzen da. Gainera, *Ume* loraldia aspalditik gai gogokoa izan da pintura eta olerkigintza tradizionalean sinoesfera osoan (Txinan, Korean, Japonian eta Vietnamen).         

## Jatorria
*Prunus mume* Txinako hegoaldeko Yangtze ibaiaren inguruan sortu zen. Geroago, Japonian, Korean eta Vietnamen sartu zen. Hainbat ingurutan aurki daiteke: baso sakabanatuetan, ibarbasoetan, mendi-magal oihantsuetan eta mendietan, 1.700 eta 3.100 m bitarteko altitudean, eta laborantza-eremuetan.

## Ezaugarriak
*Prunus mume* hosto erorkorreko zuhaitza da, negu erdialdean loratzen hasten dena, normalean urtarril inguruan otsaila amaitu arte Asia Ekialdean. 4-10 m garai haz daiteke. Loreek 2-2,5 cm diametroa dute eta oso usain lurrintsu dute. Kolore askotako koloreak dituzte: zuri, arrosa eta gorri ñabardurekin. Hostoak, petaloak erori eta gutxira agertzen dira, punta zorroztun forma obalatua dute, eta 4-8 cm luze eta 2,5-5 cm zabal dira.

Fruitua uda hasieran heltzen da, ekain edo uztail inguruan, Asia Ekialdeko urtaro euritsuan izaten da (*meiyu* izenekoa, 梅雨, "aran-euria"). Drupak 2-3 cm-ko diametroa du, zurtoinetik puntaraino doan ildoarekin. Azala horitu egiten da, batzuetan ikutu gorriekin heldu ahala, eta mamia horitu. Fruituengatik eta loreengatik landatzen da.

File:Prunus mume fruits 2.jpg|Aran heldugabeak
File:Maesil (prunus mume) washed and stemmed.jpg|Arana
File:MeihuaShan 1.jpg|Aran loreak
File:Ume-M2377.jpg|Aran lorea
File:Prunus mume MHNT.BOT.2010.13.4.jpg|Zura
File:大阪城天守閣と梅林 Plum Grove and Osaka Castle.jpg|*Prunus mume* zuhaiztia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Aguirre Achá

**José María Aguirre Acha** (Cochabamba, Bolivia, 1877ko martxoaren 28a – La Paz, Bolivia, 1941) Boliviako idazle eta politikaria izan zen. José María Achá Boliviako presidente ohiaren biloba da .

## Biografia 
Nataniel Aguirre idazlearen eta Margarita Acháren semea, José María Achá Valiente Boliviako presidente ohiaren alaba, 1898ko mugimendu iraultzaileko abokatu aktiboa izan zen, diplomatikoa, politikaria eta militarra.

1900eko Acre gudan parte hartu zuen José Manuel Pando jeneral eta presidentearen laguntzaile gisa.

Hernando Silesen gobernuaren Hezkuntza ministro kargua izatera iritsi zen eta diplomatiko gisa Kolonbian, Ekuadorren, Estatu Batuetan eta Venezuelan egon zen.

*Gutemberg Illustrated* literatura aldizkaria zuzendu zuenCochabamban eta, besteak beste, *Salve, Oh Patria* ereserkiaren eta *En las playas del Beni* valsaren letren egilea da. Poesiaz gain, eleberriak eta antzerkiak idatzi zituen.

"Prosa zuzena, leuna, argia, grazia poetikoz, ukitu deskribatzailez eta sagakeria psikologikoz isurtzen da, Boliviako literaturan parekorik ez duen benetako nobela politikoa osatuz. Bere garaiko amerikar eleberrietan ere ez genuke erraz aurkituko bere motan berdindu edo gainditzen zuen obrarik», komentatu zuen Augusto Guzmán idazleak José Aguirreri buruz. Eta Gustavo Adolfo Otero idazle eta politikariak esan zuen: «Bere poemetan sentimendu malenkoniatsua eta emozio mingarriaren nota nabarmentzen dira. mendearen eta erromantizismoaren eraginak pisu handia du bere lanean. Bere tenperamendu bizia eta abertzaletasun lirikoagatik, gure poeta zibiko nabarmenetako bat da." 

## Antzezlanak 
* *Vaguedades*, 1901, poesia
* *De los Andes al Amazonas*, 1902, Akreko Gerrako memoriak
* *Poesías*, 1912
* *Platonia*, 1923, eleberria
* *El secreto del Ande*, 1930, poesia
* *La antigua provincia de Chiquitos limítrofe de la provincia del Paraguay*, 1933, geografia

## Erreferentziak 
* Álvarez del Real, María Eloísa (1991). 12.000 minibiografías. Panamá: América, S.A. p. 18. ISBN 0944499767. 

## Kanpo estekak 
* Biografia
AS Urruñarrak

**AS Urruñarrak** (izen osoa *Association Sportive Urruñarrak*) Urruñako errugbi taldea da. Fédérale 3 taldean ari da jokatzen.

## Azken urteak 
## Kanpo estekak
Veracruzeko bandera

**Veracruzeko bandera** 2010ean erabaki zen. 

## Antzinakoak 

Fitxategi:Flag of Veracruz.svg| Veracruzeko bandera (1998)
Fitxategi:Flag of Veracruz State (state).png| Veracruzeko bandera (2010)

## Erreferentziak
Ekinez jaialdia

**Ekinez jaialdia** 2022 urtean Bergaran (Gipuzkoa) sorturiko punk, rock eta oi! eszenako musika taldeen udako jaialdia da.

## Sorrera 
Agorrosin Futbol Zelaiko belarra aldatzeko obra bat aprobetxatuz, hainbat musikazalek jaialdia antolatu zuten 2022ko ekainean. Harrera beroa izan zuen ekimenak, gauero 4500 pertsona inguru gerturatu ziren. Gutxinaka, proiektua errotzeko, eta urtero egiteko dinamikan sartu ziren Ekinez elkartekoak.

## Labegaraieta 
Bigarren edizioa, 2023koa, lekuz aldatu zen. Bergarako Labegaraieta auzoan izan zen jaialdia.

## Edizioak 
Hauek izan dira edizio bakoitzean parte hartu duten musika taldeak:

## Ikus, gainera 
* Hatortxu Rock

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
40 Minutu Rock

**40 Minutu Rock** 2015etik aurrera Durangon (Bizkaia) egiten den musika jaialdia da. Euskal preso politikoekiko eta iheslariekiko elkartasun jaialdia da, izena, kartzeletako bisiten iraupenetik hartzen du. Jaialdiaren hastapenean taldeen kontzertuek ere iraupen hori zuten, baina gerora muga hori kendu, eta gaur egun, kontzertuen ohiko iraupeneko emanaldiak dira jaialdikoak.

Kontzertuak Landako gunean izaten dira. Aurrez *Kalera Rock* izena zuen jaialdiak, baina 2015ean izen berria hartu zuen, eta hortik aurrera *40 Minutu Rock* deitzen da.

## Edizioak 
Hauek izan dira edizio bakoitzean parte hartu duten musika taldeak:

## Ikus, gainera 
* Hatortxu Rock
* Euskal Herria Zuzenean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angelo Secchi

**Angelo Secchi** (Reggio Emilia, 1818ko ekainaren 28a - Erroma, 1878ko otsailaren 26a) italiar apaiz eta astronomoa izan zen.

16 urterekin Jesusen Lagundian sartu zen. Erroman ikasketa zientifikoak egin zituen eta 1847an apaiz ordenatu zuten. Jesuitak Erromatik kanporatu zituztenez, Ingalaterran eta Estatu Batuetan egon zen. Han astronomian espezializatu zen eta 1859an Erromara itzuli ondoren, jesuiten behatoki astronomikoa zuzendu zuen. 28 urtez Pontifizioko Gregoriotar Unibertsitateko behatokia zuzendu zuen.

Espektroskopia astronomikoaren aitzindaria izan zen, eta eguzkia izar bat dela esan zuen lehen zientzialarietako bat.

Ozeanografian, meteorologian eta kimikan ere ekarpenak egin zituen. Secchiren diskoa]]]] asmatu zuen uraren gardentasuna neurtzeko.

## Lan hautatuak 
* *Misura Della Base Trigonometriea Eseguita Sulla Via Appia*, 1858
* *Il Quadro Fisico del Sistema Solare Secondo le Piu Recenti Osservazioni*, 1859
* *Sui recenti progressi della meteorologia*, 1861
* *Sulla Unitá delle Forze Fisiche*, 1864
* *Unità delle forze fisiche*, 1864
* *Le Soleil: Exposé des Principales Découvertes Modernes*, 1870
* *Rapporto della commissione per la misura del meridiano centrale europeo negli Stati Pontifici*, 1871
* *Stelle*, 1877
* *Lezioni elementari di fisica terrestre*, 1879

## Kanpo estekak
Hnyla Lypa

thumb|Ibaiaren ikuspegia.
**Hnyla Lipa** (, , polonieraz *Gniła Lipa*) Ukraina zeharkatzen duen ibaia da. Dniester ibaira isurtzen ditu urak, ezkerretik. Izenak «ezkiondo ustela» esan nahi du bai polonieraz baita ukrainieraz ere. 

## Ibilbidea 
Hnyla Lypa, Volinia-Podolia lautadan jaiotzen da eta iparraldetik hegoalderako norabidean doa, Zolota Lyparen paraleloan. 87 km luzera du, eta arroak 1320 km²-ko azalera du. Lviveko oblasta eta Ivano-Frankivskeko oblasta zeharkatzen ditu, Ukraina mendebaldean.

Peremishliani, Rohatyn (Lviveko oblastan) eta Burshtn (Ivano-Frankivskeko oblastan) herriak zeharkatzen ditu. Dniesterren itsasoratzen den tokitik gertu, urtegi batean biltzen ditu urak, Burshtin herriaren parean.

## Historia 
Ibaiak 1914ko abuztuaren 29tik 30eko Gnila Lipako guduari izena eman zion. Borroka horretan Errusiar Armada Inperialak Austro-Hungariako Armada garaitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bamba (aldizkaria)

**Bamba** Zuberoan lehen aldiz 2023ko urtarrilaren 28an kaleratu zuten aldizkaria da, hiruhilabetekaria izateko asmoz. Berriak, kronikak, elkarrizketak eta analisiak irakurgai dira, gehienak frantsesez. Denda dela, gutxi izanik ere, badira euskarazko testuak. Lehen zenbakian 350 ale inprimatu zituzten.

Lehen zenbakiak editorial batek aldizkariaren zergatia azldu zuen: Zuberoan errotua, partehartzailea, boluntarioek egina, ohiko hedabideetan atzematen ez dena aipatzeko asmoz. Hogei bat pertsona izan dira aldizkariaren lehen zenbakia prestatzeko egin diren bilkuretan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joanes Etxebarria *Ipar Euskal Herriko Hitza*n,
Mycena vinacea

***Mycena vinacea***  *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Australian eta Zeelanda Berrian aurkitzen da. Lehen aldiz John Burton Cleland zientzialariak deskribatu zuen, 1931n.

## Deskribapena 
**Kapela:** Erdialdean purpura ilun kolorekoak dira, arrosa argiagoa ertzetan, 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa.

**Orriak:** Arrosa oso argi kolorekoak dira gaztetan, malba kolorekoak zaharretan.

**Hanka:** Purpura-arrosakara argi kolorekoa.

**Haragia:**  Zeharrargia eta basa-baratxuri edo tipulinaren usaina izaten dute. Espora-jalkina zuria arrosa koloreko ñabardura izan dezake.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, “vitis” hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Talde handietan hazten da orbeletan eta zuhaixka mistoetan

### Banaketa eremua 
Australia eta Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Mycena vinacea* Index Fungorum webgunean.
Barbara Hershey

**Barbara Lynn Herzstein**, **Barbara Hershey** bezala ezagunagoa (Hollywood, 1948ko otsailaren 5a) estatubatuar aktorea da. 1965ean hasi zen antzezten 17 urterekin, baina ez zen 1980ko hamarkadara arte iritsi. Grammy sari bat eta Urrezko Globo bat irabazi zituen eta 1996an Oscar sarirako izendatu zuten.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telefilmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Cecilia Ansaldo

**Cecilia Ansaldo Briones** (Guayaquil, Guayas,  Ekuador, 1949) ekuadortar katedradun irakaslea, saiakeragilea eta literatura-kritikaria da.

## Biografia 
1949an jaio zen Guayaquilen, Guayas probintzian. Bigarren mailako ikasketak Dolores Baquerizo ikastetxean egin zituen eta goikoak Santiago de Guayaquilgo Unibertsitate Katolikoan, non hezkuntzako zientzietako lizentziadun titulua lortu zuen.

## Lan ibilbidea 
Eskolak eman ditu Santo Domingo de Guzmán ikastetxean, Humboldt Guayaquil ikastetxe alemanean, Guayaquilgo Unibertsitate Katolikoan eta Mónica Herrera eskolan, besteak beste. Halaber, Unibertsitate Katolikoko filosofia- eta letra-fakultateko dekanoa izan zen eta Alemaniako Humboldt ikastetxeko errektorea.

Ondoren, Santiagoko Unibertsitate Katolikoko eta Casa Grande Unibertsitateko irakasle izan da. Real Academia Españolako kide da, Hizkuntzaren Akademia Ekuadortarrean. Iritzi kolumnista da Diario El Univon, Mujeres del Ático taldeko kidea eta Estación Libro Abierto Kultur Zentroko sortzailea. Guayaquilgo Liburu Azokako Edukien Batzordeko buru da 2015etik.

## Argitalpenak 
### Saiakerak 
* "*El cuento ecuatoriano de los últimos 30 años/ Azken 30 urteetako Ekuadorreko ipuina*". Ekuadorreko literatura 1950-1980 urteetan (Quito, 1983).
* "*Dos décadas de cuento ecuatoriano 1970-1990/ Bi hamarkada Ekuadorreko ipuinean, 1970-1990*". Ekuadorreko literatura, 1970-1990 azken bi hamarkadetan (Cuenca, 1993).
* "''Una mirada 'otra' a ciertos personajes femeninos de la narrativa ecuatoriana/ Begirada bat 'beste' bat Ekuadorreko narratibako emakumezko pertsonaia batzuei*". "Alfonso Carrasco Vintimilla" Ekuadorreko literaturaren V. topaketaren memoriak (Cuenca, 1995).

### Antologia 
* "*Cuento contigo/ Zurekin kontatzen dut*". XX. mendeko Ekuadorreko ipuinaren antologia (1993)
* "*Las mujeres del ático tienen la palabra/ Atikoko emakumeek dute hitza''" (1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Achá

**José María Achá Valiente** edo **José María de Achá y Valiente** (Villa de Oropeza (Cochabamba), Espainiar Inperioa, 1810eko uztailaren 8a &ndash; Cochabamba, Boliviako Errepublika, 1868ko urtarrilaren 29a) Boliviako militar eta politikaria izan zen, 1861eko 4a maiatzetik Boliviako presidentea 1864ko abenduaren 28an erori zen arte.

## Biografia 
José María de Achá Cochabamba hirian jaio zen 1810eko uztailaren 8an. Boliviako armadan sartu zen, garai hartan karrera militarra etorkizun handikoa baitzen. 1835ean parte hartu zuen Boliviako Peru Konfederazioaren guduetan eta 1841eko Peru eta Boliviaren arteko gerran. Ingaviko guduan ere borrokatu zen José Ballivián Segurola mariskalaren agindupean .

Bere bizitza politikoan, Achá José María Linares presidentearen gerra ministroa izan zen, 1861eko urtarrilaren 14an estatu kolpe baten bidez bota zutena, eta horren ostean Gobernuko Batzordea edo Triunbirato militarra ezarri zen, zeinaren parte zen Ruperto Fernández eta Manuel Antonio Sánchez jeneralekin batera. Batzorde horren eginkizun nagusia herrialdearen demokratizazio prozesua bizkortzea zen, batzar eratzaile bat deituz. Hau 1861eko maiatzaren 1ean ezarri zen eta maiatzaren 4an Achá aukeratu zuten Boliviako behin-behineko presidente gisa.

## Boliviako presidentea 
Gobernua sartu bezain laster, Achá presidenteak amnistia orokorra aldarrikatu zuen 1861eko maiatzaren 6an errepublikatik kanpo zeuden politikoki jazarri guztientzat, haien aurkako prozedura judiziala mozteaz gain. 

## Heriotza 
José María de Achá bizitza pribatura erretiratu zen bere jaioterrian, Cochabamban, eta bertan hil zen 1868ko urtarrilaren 29an, 57 urte zituela. Cochabambako hilerri nagusian lurperatu zuten .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia Biografiak eta Bizitzak
* Biografia Boliviako presidentetzaren orrialdean /
Boliviako Errepublika

**Boliviako Errepublika** (*"Boliviako Errepublika zaharra"* edo *"Boliviako bigarren Errepublika"* ere 1839an zaharberritu zelako) aldi historiko ez jarraian Bolivia izen ofizial gisa jaso zuen terminoa da, XIX. eta XXI. mendeen artean. Bere lehen agerraldi ofiziala 1826ko konstituzio politikoan izan zen Antonio José de Sucreren gobernuan  2009ko konstituzio politikora arte Evo Moralesen gobernuan. 

2009ko konstituzioak «Errepublika» izena aldatu zuen « Estatu Plurinazionalarekin», Boliviako Auzitegi Konstituzionalak berak definitu zituen erregimen errepublikar ezberdinetako bi terminoak, hau da, bata 1825etik 2009ra eta beste bat 2009tik gaur egunera arte. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Lawrence uhartea

**Henry Lawrence uhartea** Andaman uharteetako irla bat da. Hego Andaman barruti administratiboari dagokio, Indiako Andaman eta Nikobar uharteetako batasuneko lurraldearen parte da. Uhartea Port Blairtik 60 km (37 mi) ipar-ekialdera dago. Henry Lawrence uharteak Sir Henry Montgomery Lawrence brigadier jeneralaren omenez du izena.

## Geografia 
Irla Ritchie uhartediarena da eta John Lawrence uhartearen eta Inglis uhartearen artean dago. Ritchie Artxipelagoko bigarren uharterik handiena da, 54,7 km2-ko azalera du.

Politikoki Port Blair hiritik mende dago, Taluk azpibarrutian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sofía Otero

[thumb|260px|[Sofia Otero *20.000 especies de abejas* zinema-taldearekin, Berlinalen 2023ko urtarrila]]
**Sofia Otero** (Basauri, 2013ko martxoaren 31) aktore bizkaitarra da. Haur trans baten larruan aritu zen lehenengoz kamera baten aurrean jartzean. Formaziorik gabe egin zuen filma hori eta aurrera begira, formazioa jasotzen ari da. 

2023ko uztailean, 22 urteren ondoren  Cuéntame cómo pasó  telesailaren azken denboraldian parte hartuko duela iragarri zen. Sol Alcántara izango da, Toni Alcántara eta Deborah Sternen alaba.  

## Biografia 
Basaurin bizi da Otero, eta *Naizen* euskal elkarteko kidea da. Trans adingabeen familia-erakunde horretan, Estibaliz Urresola Solaguren zuzendariak aurkitu zuen 500 lagunen castina egin ostean, eta *20.000 especies de abejas* filkmeko protagonista izateko aukeratu zuen. Bere lehen aktore lana da.

Filma horrek neska trans baten istorioa kontatzen du, eta horrek familian duen eragina. Filmak mugak zeharkatzearen alde egiten du, besteak beste, Baiona eta Laudio bereizten dituen muga. Film horretan gaztelania nagusi bada ere, euskara eta frantsesa ere entzuten dira. Urresolak naturalismoa bilatzen du amaren (Patricia López Arnaiz) eta txikien arteko elkarrizketetan, hainbat saiakeraren emaitza, zalantzarik gabe. Genero disforia nolabaiteko didaktismoz, baina emozioz lantzen da. «Zergatik naiz horrela?», galdetzen dio bere buruari Cocó (Sofía Otero) txikiak. Estibaliz Urresola zuzendariaren iritziz,*Umea ez da aldatzen, pelikulan zehar nor den esateko tresnak lortzen ditu, eta esateko gai izatera heltzen da. Aldatzen dena familia da.*                                            2023an, Berlineko Nazioarteko 73. Zinemaldian (Berlinale ere deitzen zaio), Interpretazio Onenaren Zilarrezko Hartza lortu zuen. Hala, sari hori irabazi izan duen aktore gazteena da.

Epai mahaiburu izan zen Kristen Stewart aktore ezagunak eman zion saria Oterori eta harekin izan dira epaimahaian Francine Maisler casting zuzendaria, Golshifteh Farahani aktorea, eta Valeska Grisebach, Radu Jude, Carla Simon eta Johnnie To zinema zuzendariak.

Saria jasotzean 9 urteko Sofia Oterok esandako hitz hauek Berlinaleko ekitaldian zeudenek irrifarrez entzun zituzten:  *«Eskerrak talde teknikoari, ile apaintzaileei, makillatzaileei, zuzendariari, ekoizleei, gurasoei, Neba-arrebei, aitona-amonei, osaba-izebei...».*  

## Lanak 
### Zinema 
* Estibaliz Urrusolaren *20.000 especies de abejas* filma (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paris Expo Porte de Versailles

**Paris Expo Porte de Versailles** Parisen, Frantzian erakusketa eta hitzaldi zentroa da. Metro Porte de Versailles geltokiko 15. barrutian dago, Boulevard periferikoen eta Boulevard mariskalen artean. Frantziako erakusketa parke handiena da.

*Paris Expo Porte de Versailles*-ek 228.211 m2 ditu (2.456.440 metro karratu) esposizio esposizioaren, 8 pabilioi, 2 auditorio, 32 bilera gela. Erakusketa zentroak 120 azoka baino gehiago ditu urtero, baita ekitaldiak ere, produktu eta konbentzio ugari

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paris Expo Porte de Versailles
Pamela Adie

**Pamela Adie** (Calabar, Nigeria, 1984) LGBT eskubideen aldeko aktibista, hizlaria, gidoilaria eta zinemagile nigeriarra da. Pamela LGBTQ komunitatearen aldeko hizlari publiko gisa goraipatzen da, eta, sarritan, bere ahotsa altxatu du Nigeriako LGBTQ komunitatearen ahalduntzeari buruz. Nigeriako LGBT eskubideei buruzko ikerketa eta lanak hainbat LGBT antologiatan agertu dira. Bere oroimen pertsonalak islatzen dituen *Under the Rainbow* filmeko zuzendari gisa debutatu zuen. *Ìfé* bere ekoizpena Nigeriako lehen film lesbikotzat jotzen da. *Equality Hub* gobernuz kanpoko erakundeko zuzendari exekutiboa da.

## Biografia 
Pamela Calabarrekoa da, Cross Riverrekoa. Gizon batekin ezkonduta zegoen arren, argi eta garbi lesbiana zela jakinarazi zuen 2011n bere familiako kideekin eztabaidatu ondoren egindako iragarki batean. 

## Karrera 
Pamelak Enpresen Administrazioko Maisutza titulua lortu zuen Webster Unibertsitatean, eta Baltimoreko Unibertsitatean osatu zituen ikasketak. Wisconsin-Goi Mailako Unibertsitateko enpresen administrazioko lizentziatura lortu zuen. 2019an, 2018an hasitako *Mary Chirwa Sariaren* inaugurazio-ediziorako hamar izendaturen artean aurre-hautatua eta izendatua izan zen. Bere lidergo ausarta aitortzeko izendatu zuten.

### Ìfé 
Adie Uyaiedu Ikpe-Etim zuzendariak zuzendu zuen jorubera hizkuntzan "maitasuna" esan nahi duen *Ìfé* filmaren ekoizlea izan zen. Elkarrekin hiru egun ematen dituzten bitartean maitemintzen diren bi emakumeren istorioa kontatzen du. Nigeriako lehen film lesbiko luzetzat jotzen da, eta zentsuraren inguruko kezkak ere sortu ziren filmaren generoagatik. Pelikularen  estreinaldia atzeratu egin zen zentsura-arazoengatik, eta Adie, filmaren zuzendariarekin batera, espetxeratze posible batekin mehatxatua izan zen agintarien aldetik, filma nazioartean estreinatzeko asmoagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 100 Emakume (BBC)
Eva Soriano

**Eva Soriano Sánchez** (Reus,Tarragona, Katalunia, 1990eko martxoaren 4a) kataluniar komediantea eta aurkezlea da.

## Biografia 
Rovira i Virgili Unibertsitatean Turismo eta Aisialdian graduatu zen, eta ikasketak 2013an amaitu zituen. Ikuskizunaz interesaturik, interpretazioan trebatu zen Metropolis c. e. zinema- eta antzerki-eskolan, Madrilen. Etapa horretan, antzerki- eta musika-emanaldietan parte hartu zuen, bere prestakuntzaren zati gisa, eta eskolak egindako zenbait film laburretan parte hartu zuen; mikroteatroa ere egin zuen. Bakarrizketak egiten jarraitu zuen. Sorianoren iritziz, *Komedia aldatzen egon behar da beti, gizartea bezala*. #0ko *Late motiv*-en lan egin zuen "*Gente random*" ataleko laguntzaile gisa, 2018an. 2019ko urtarriletik aurrera Marta Flich-en ordez La 2 kateko *Ese programa del que usted me habla* saioko aurkezlea izan zen, aurretik laguntzailea izanik. 2019ko otsailean estreinatu zen Ubeat-eko *Hoy no se sale saioko* kolaboratzailea. #0ko *Las que faltaban* umorezko programan parte hartu zuen. 2019ko martxoan estreinatua, emakume umoristak protagonista nagusi zituen late night batean. 2022an, *La noche D* saioa aurkezten hasi zen RTVEn.  

Puerto Ricon atentzioa eman zuen Late motiven Bad Bunny imitatu zuenean eta kantatzeko modu berezia erakutsi zuenean. EFKTO ekoizleak kanta bihurtu zuen, eta Tik Tok sare sozialean birala izan zen. 2021eko abuztuan jakin zen Eva eta Iggy Rubín komikoa arduratuko direla Europa FMko morning show berriaz.

## Interpretazio-prestakuntzako sasoia 
Eva Soriano Madrilera joan zen, interpretazio-ikasketak egitera. Metropolis c. e. zinema- eta antzerki-eskolara joan zen, eta, prestakuntza horren parte gisa, Galileo Galilei aretoan eskolarako antzeztutako antzerki-lanetan parte hartu zuen, eta film labur batzuetan ere parte hartu zuen.

## Antzerki lanak 
### Mikroteatroa 
## Telebista eta irratia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maialen Urbieta

**Maialen Urbieta Agirrezabalaga** (Getaria, Gipuzkoa, 1993) gipuzkoar irakasle, unibertsitate-irakasle, ikerlari eta aktorea da.

## Bizitza 
Haur Hezkuntzako gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), ingeleseko eta Gorputz Hezkuntzako espezialitateekin. Ondoren Lehen Hezkuntzan gradua ere ikasi zuen EHUn. Eleaniztasunean eta Hezkuntzan masterra egin zuen. 

Irakaslea da eskola publikoan eta unibertsitate-irakaslea didaktika arloan EHUn.

## Ikerlaria 
2017. urtean ikerketa sari bat irabazi zuen *A study of multilingual writing* iker-lanagaitik.

Gaur egun, doktoregaia da EHUn.  UEUko kidea da ere, baita irakasle ere, "Bigarren Hezkuntzan ahozko hizkuntzaren alderdi ludikoa landu aplikazio digitalen bidez" ikastaroan, esate baterako.

Hezkuntza, hizkuntza eta euskara dira Urbietaren ikergaiak.

## Aktorea eta musikaria 
2007an, hamalau urterekin, *Egin kantu!* musika-talentuen lehiaketan parte hartu zuen. ETB 1ean, beste lehiakide batzuekin batera (Naiara Urresti, adibidez), talentshowaren finalista izan zen. Lehiaketan Joxe Mendizabal musikaria izan zen Maialenen coach-a.

2010ean, Jon Garaño eta Jose Maria Goenaga euskal zuzendariek zuzendutako 80 egunean filmaren zati izan zen, Itziar Aizpururekin, besteak beste.

2013an ETBren Goenkale telesailan hasi zen, Aitza Manterola zen bere pertsonaia, Joseba Apaolazaren (Kepa) eta Ane Gabarainen (Barbara) alaba gazteena interpretatuz.

### Zinema 
* 2010, *80 egunean.* Jon Garaño eta Jose Maria Goenaga
* *2013, 05 Concierto* (laburra)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Unai Aranzadi

**Unai Aranzadi** (Getxo, 1975eko martxoaren 16a) kazetari eta zinegile bizkaitarra da.

Zinegintza dokumentala ikasi zuen New Yorkeko Unibertsitatean, zinematografia Kubako Nazioarteko Zinema Eskolan eta irudi-kazetaritza Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. 

Canal+ kateko zinema sailean hasi zuen bere kazetari ibilbidea, Cannes-eko, Berlingo edo Rotterdameko zinemaldien berri ematen. 2001ean Independent Docs dokumental ekoiztetxea sortu zuen, Stockholmen (Suedia). Geroztik, gatazka armatuetan eta giza eskubideetan espezializatu da, batez ere, eta mundu osoko gatazkei buruzko dokumentalak eta telebista-saioak zuzendu ditu.

Israel, Libia, Irak, Afganistan, Uganda, Nepal eta Kongoko gerren berri eman du, besteak beste. Herrialde askotako (Bolivia, India, Nikaragua, Mexiko eta Hegoafrika, besteak beste) gatazka sozial eta politikoetan ere lan egin du.
* *Nevertheless Al Quds* (2016)
* *La paz insurrecta* (2017)
* *A costa dos Lançados* (2021): Migrazio-mugimenduei buruzkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suzanne Cory

**Suzanne Cory** (Melbourne, Australia, 1942ko martxoaren 11) australiar biokimikaria da, immunitate-sistemaren oinarri genetikoa eta minbizia ikertu dituena eta haren herrialdeak zientzia ikerketa lanean inbertsioak egin ditzan lortu duena.

Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2001ean.

## Biografia 
Melbourne hiriko Kew suburbioan hazi zen eta Melbourneko Unibertsitatean ikasketak burutu ondoren Cambridgeko Biologia Molekularreko Laborategian (LMB) doktoratu zen. Lehenengo ikerketa antigorputzetan zentratu zuten. Hainbat genek kodeturiko proteinazko atalez osaturik daudela ikusi zuten, eta horri esker dela gai immunitate sistema hainbeste zelularen inbaditzaile mota desberdini aurre egiteko.

Hamarkada batez immunitate-sistema ikertu ondoren Cory-ren laborategiak minbizia ikertzea hartu zuen helburu, hainbat minbizi motek duten oinarri genetikoa hain zuzen ere. Burkitten linfoma eta linfoma folikularra eragiten duten mutazioak aurkitu zituzten. Ikerketaren jomuga minbizi zelulen ugalketa eta heriotza ikertzea zen, eta dirudienez Myc onkoproteinak eta Bcl-2 proteina familiak zeresan handia dute prozesu hauetan. Azken familia honek zelularen apoptosia (autosuntsiketa) eragiten du. Lau urtetan izan zen presidentea. 2021ean Australiako Osasun eta Medikuntza Zientzietako Akademiarako aukeratu zuten.

Suzanne Coryren omenez *Suzanne Cory High School* institutu publikoa sortu zen 2011n
* Royal Societyren Errege domina (2002)
* Colin Thomson domina (2011, Nazioarteko Minbiziaren Ikerketaren Elkartea)
* CSIRO Eureka saria (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jules Dufaure

**Jules Armand Stanislas Dufaure** (Saujon, 1798ko abenduaren 4a - Rueil-Malmaison, 1881eko ekainaren 28a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1871tik 1873ra, 1876an eta 1877tik 1879ra.

Abokatu gisa lan egin zuen Bordelen eta bere hizlaritzagatik nabarmendu zen. Zuzenbidea politikagatik utzi zuen eta 1834an diputatu hautatu zuten. 1839an, Soult mariskalak Herri-lanetako ministro izendatu zuen.

Dufaurek 1848an onartu zuen errepublika eta eta errepublikano moderatuen alderdiarekin bat egin zuen. Urte hartako irailean Barne ministro izendatu zuten.

Frantziako Bigarren Inperioan, politikatik urrundu eta abokatu-lanbidera itzuli zen. Frantziako Hirugarren Errepublikan zentro-ezkerreko alderdiko kide izan zen eta hiru aldiz zuzendu zuen ministroen kontseilua (1871-1873, 1876ko otsailetik abendura eta 1877-1879).

1863an Frantses Akademiako kide hautatu zuten.
Sabrina Van Tassel

**Sabrina Van Tassel** ( Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1975) frantziar kazetaria, aktorea eta film-zuzendaria da.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
* 2002: *Oya isola* (short film)
* 2004: *Husbands for the Worst* (short film)
* 2010: *The Lost Soldiers of the IDF* (short film)
* 2017: *Women On Death Row* (short film)

### Aktorea 
* 1996: *Coup de vice* dir. Patrick Levy
* 1997: *La Vérité si je mens!* dir. Thomas Gilou
* 1999: *The Parasites* dir. Philippe de Chauveron
* 2001: *La Vérité si je mens! 2* dir. Thomas Gilou
* 2001: *Two Days, Nine Lives* dir. Simon Monjack

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bob Richards

**Robert Eugene "Bob" Richards** (Champaign, Illinois, 1926ko otsailaren 20a – Waco, Texas, 2023ko otsailaren 26a) estatubatuar pertika jauzilaria izan zen.

1948ko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen pertika jauziko proban, eta hurrengo bi jokoetan (Helsinki 1952 eta Melbourne 1956) proba bereko txapeldun olinpikoa izan zen.

Artean lehian ari zela, 1946an ministro protestante ordenatu zuten. Politikan ere parte hartu zuen, eta 1984an Alderdi Populistaren hautagaia izan zen AEBetako presidentetzarako hauteskundeetan.
Thea Ehre

**Thea Ehre** (Wels, Austria, 1999ko abenduaren 19a) aktore eta trans aktibista austriar bat da.  Nazioartean ospea lortu zuen *Bis ans Ende der Nacht* (2023) film luze saritutako debutarekin, zeinak Zilarrezko Hartz bat eman zion Berlinale jaialdian.

## Biografia 
Thea Ehre Austria Garaian jaio zen, eta bertan hazi zen. Antzerki, zinema eta komunikabide ikasketak egin zituen Vienan. 

2020az geroztik aktore gisa lan egiten du batez ere, Austrian eta Alemanian agertu da film eta telesailetan.  2021eko otsailean, SZ-Magazin aldizkariak egin zuen ekintza bat 184 aktore lesbiko, gay, bisexual, queer, ez bitar eta trans publikoki aurkeztuz, eta han agertu zen Thea Ehre, izen honekin orduan: Thea David Ehrensperger. 

Ehrek zineman egin zuen debuta Christoph Hochhäuslerren Bis ans Ende der Nacht thrillerrean, Berlingo Nazioarteko Zinemaldian 2023ko edizioan lehiatzeko gonbidapena jaso zuena. Leni izeneko emakumezko kriminal trans bat erretratatu zuen Timocin Zieglerrekin batera. Bere paperagatik, errepartoko aktore onenaren Zilarrezko Hartza eman zioten (aktore nagusiarentzako saria, zeremonia berean, Sofia Otero euskal aktore eta haurrak jaso zuen). Ehrek trans komunitateari eskaini zion saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El vocabulario vasco de Aranzazu-Oñate y zonas colindantes

***El vocabulario vasco de Aranzazu-Oñate y zonas colindantes*** (Aranzazu-Oñatiko eta inguruko euskal hiztegia) liburua Kandido Izagirreren ikerketa lanaren emaitza da. Egilea 1967an hil ostean plazaratu zen nahiz eta erabat osatu ez izan. Argitalpena, Izagirreren omenez, Luis Villasantek paratu zuen, horretarako sarrera interesgarria eginez. Argitalpena Anuario de Filogia vasca Julio de Urquijo aldizkariak burutu zuen. 1994an Oñatiko Udalak edizio berri bat plazaratu zuen.

## Lanaren plana 
Liburuaren eduki nagusia hiztegia baldin bada ere, behin betiko edizioan badira beste atal batzuk:
* Hitzaurrea, Villansantek egina, 5.or.
* Sarrera, Villasantek egina, 6-27. or.
* Oñatik euskaraz jasotako testu laburrak eta haien itzulpenak, 28-38. or.
* Hiztegia, alfabetikoki antolatuta, 39-248.or.

## Edukia 
Liburuan Izagirrek 1952tik egindako urtetako ikerketa lana biltzen da. Oinarrian egileak prestatutako fitxategiak daude. Hitzak eta esamoldeak Arantzatzu-Oñati inguruko baserrietan bildu zuen, beraz landa-lan handia egin zuen, baserrien desagertzeko prozesua bete-betean hasita zegoenean. Bildutako lanetan ez dira hitzak bakarrik biltzen; badira ere esamoldeak, atsotitzak, asmakizunak e.a., baina beti ezer erantzi gabe, hau da, interpretaziorik gehitu gabe.

## Bibliografia 
*El vocabulario vasco de Aranzazu-Oñate y zonas colindantes*, *Anuario del Seminario de Filología Vasca Julio de Urquijo: International journal of basque linguistics and philology*, ISSN 0582-6152, 4.liburuki, 1.zk., 1970, 1-245 or. Hitzaurrea, antolaketa eta oharrak: Luis Villasante. Aldizkarian argitaratuta, ondoren separata moduan zabaldu zen. Lege-gordailua 1967koa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Liburuaren eduki osoa.
Narrow Water gaztelua

**Narrow Water gaztelua**, ,  eta , Ipar Irlandako Down konderrian dagoen gaztelu bat da, Warrenpoint udalerritik hurbil eta Carlingford aintziran Newry ibaiaren bokalaren ertzean. 

## Historia 
Jatorriz, XIII. mendean, bertan, Hugh de Lacy normandiarrari loturiko gotorleku bat bazen, 1560ko hamarkada aldera Magennis familiak dorretxe batez ordezkatu zuen.

1979ko abuztuaren 27an, Warrenpointeko segadan, Behin-behineko IRAk gaztelu honetatik hurbil segada batean Britainiar Armadako 18 soldadu hil zituen.

## Ikus gainera 
* Warrenpointeko segada
Ceantar na nOileán

**Ceantar na nOileán**, , Irlandako Galway konderriaren mendebaldean dagoen Gaeltacht eremuko irlandera hiztunen barruti bat da. Galway hiritik mendebaldera dago eta 2.000 biztanle inguruk osatzen dute.

2016an, 3 urtez gorako eta heziketa sistematik kanpo eguneroko irlandera hiztunak biztanlegoaren %71.7a (1,474) zen.

Uharteak lur lehorrera zubi batez elkarlotuak daude. Uharte nagusiak Leitir Móir, Garmna eta Leitir Mealláin dira. Eremua irlandera eta kultura gaelikoaren usadioan oparoa da.

## Ekonomia 
Ogibide edo diru etekin gehienak nagusiki arrantza eta turismoari lotuak daude. Lursailak ez dir oso oparoak eta bertako biztanleak beti itsasoarekin lotura sendoa izan dute. Antzinatik uharte guztietan itsas belarren sektoreak garrantzia handia izan du, bereziki iodoaren ekoizpenak.

## Kanpo estekak 
* Ceantar na nOilean estatistikak
Mago Larraín

**Fernando Eugenio Larraín Munita**, **Mago Larraín** izenez edo " **El Mago Helmut"** pertsonaiagatik ezaguna (Santiago, 1935eko apirilaren 6a - Ibidem. 2011ko ekainaren 17a) txiletar ilusionista, idazlea, aktorea, eraikitzaile zibila eta esataria izan zen. telebista eta irrati programetan parte hartzeagatik famatua. Nicolás Larraín komunikatzailearen eta Fernando Larraín aktorearen aita. 

## Biografia 
*La Magia del Profesor Bosca* liburuarekin hasi zituen magia-ikasketak*,* geroago bere lehen irakasleak*,* Roberto Rivas-ek, bere lehen magia-eskolak eman zizkion, ilusionismoko ikasketak eta eraikuntza zibila txandakatuz. Gero, Europako eta Estatu Batuetako magia-kongresu batzuetara joan zen, non magia inguruneko hainbat pertsona ospetsu ezagutu zituen, hala nola Juan Tamariz, Fu-mantxu. Fred Kaps besteak beste. Txileko mago ospetsuak biltzen zituen *Txileko bigarren Zirkulu Magikoa* sortu zuen. Hainbat aldiz izendatu zuten Latinoamerikako Elkarte Magikoen Federazioko (FLASOMA) epaimahaikide gisa, ilusionismoari buruz hainbat hedabidetarako idazteaz gain. *Un Día con el Diablo, Magia Humo y Fantasía, Helmut en Chile* izenburuko ikuskizun eszenikoak idatzi zituen*,* besteak beste, *Libro azul de la magia* liburuaz gain. Aktore gisa, Naum Kramarencok zuzendutako bi filmetan parte hartu zuen, *Prohibido pisar las nubes*   eta *Perdido En La Soledad,* eta Casado con hijos saileko kapitulu batean. 1970eko eta 1990eko hamarkadetan, telebistako hainbat programetan egon zen, hala nola *Vamos a ver*, *Una vez más*, *Sábado gigante*, *Venga conmigo, Casi en Serio,* besteak beste, hainbat pertsonaia aurkezten efektu magikoak aurkeztearekin batera, garai hartan bere pertsonaia "Helmut" famatu egin zen, azentu alemaniar nabarmenarekin eta ilea moztuta pertsonifikatuz, bere magia eskola ere sortu zuen urte haietan.  2000ko hamarkadan, Nicolás eta Fernando semeekin parte hartu zuen *Liberen a Nicolás!* FM Tiempo-ko irratsaioan.

## Heriotza 
2011ko ekainaren 17an, ia hamarkada bat izan zuen prostatako minbiziaren ondorioz hil zen. horregatik, hil horren 4tik ospitaleratuta zegoen, hezur-metastasi bat diagnostikatu baino lau urte lehenago, eta horrek gurpil-aulkia erabiltzera behartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garmna

**Garmna**, , Irlandako Galway konderriaren mendebaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Connemara eskualdearen hegoaldeko kostaldean.

2011n 1.055 biztanle zituen.
Binn Chorr

**Binn Bhán**, , Irlandako Galway konderriaren mendebaldean dagoen mendi bat da, Connemara eskualdean. 711 metroko garaiera du.

Connemara Parke Nazionalan dago eta Twelve Bens mendikateko bigarren gailurrik garaiena da, Binn Bhán (709 m.) mendiaren ondoren.
Deighinis

**Deighinis**,  edo *Dinish Island*, Irlandako Galway konderriaren mendebaldean dagoen uharte txiki bat da, Connemara eskualdearen hegoaldeko kostaldean.

Uhartea Leitir Mealláin uhartea elkarlotua dago, eta Ceantar na nOileán barrutia osatzen duten uhartediako uharteetako bat da. Lur lehorretik itsasontziz edo itsasbeherarekin bakarrik bertaratu daiteke.

1911n 11 familia eta 56 biztanle inguru bizi zifren baina piskanaka husten joan eta 1980ko hamarkadan azken biztanlea izan zuenetik gaur egun ez da inor bertan modu egonkorrean bizi.
Binn Dubh (Twelve Bens)

**Binn Dubh**, , irlanderaz "Gailur Beltza" edo "Atsoen Gailurra", Irlandako Galway konderriaren mendebaldean dagoen mendi bat da, Connemara eskualdean. 696 metroko garaiera du.

Connemara Parke Nazionalan dago eta Twelve Bens mendikateko hirugarren gailurrik garaiena da.
Derryclare aintzira

**Derryclare aintzira**, , Irlandako Galway konderriaren mendebaldean dagoen urgozodun aintzira bat da, Connemara eskualdeko Innagh haranan.
Kylemore aintzira

**Kylemore aintzira**, , Irlandako Galway konderriaren mendebaldean dagoen urgozodun aintzira bat da, Connemara eskualdeko Innagh haranan. Aintzira honen bazterrean Kylemore abadetxea dago.

Clifden udalerritik 20 kilometro ipar-mendebaldera dago, Connemara Parke Nazionalaren ekialdeko mugan.
Le Golf National

**Le Golf National** Parisetik gertu Frantzian dagoen 18 zuloko golf zelaia da. Hubert Chesneau eta Robert Von Hagge arkitektoek diseinatu zuten, Pierre Theveninekin elkarlanean, Guyancourt-en dago, Paris erdialdeko hego-mendebaldean.

## Instalazioak 
Duela 36 urte hasi ziren eraikitzen, 1987ko uztailean, eta hiru urte geroago ireki zuten 1990eko urriaren 5ean, Roger Bambuck Gazteria eta Kirol ministroak irekita.

Le Golf Nationalek 80.000 ikusleren lekua du. Albatros (Albatros) txapelketako ikastaro nagusia da, 72. par 7.331 metrora (6.703 m). Beste ikastaroak Aigle (Arnoa), 71 eta 6.224 metroko (5.691 m) dira, eta bederatzi zuloko Oiselet (Birdie) ibilbide laburra 32. par.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Le Golf National
Newry ibaia

**Newry ibaia** edo **Clanrye ibaia**,  eta , Ipar Irlandako ibai bat da, historikoki Armagh konderria eta Down konderriaren muga adierazten du.

Mourne mendien magalean jaio, Newry udalerria zeharkatu eta urak Carlingford aintziran isurtzen ditu, Warrenpoint udalerria eta portutik hurbil.
Carlingford aintzira

**Carlingford aintzira**,  eta , Irlandako ipar-ekialdeko fiordo glaziala edo itsas uraren hargune bat da. 

Ipar Irlanda eta Irlandako Errepublikaren arteko mugan dago, bere iparraldeko ertzean Down konderria, Mourne mendiak eta Warrenpoint udalerria daude, eta hegoaldeko ertzean, Louth konderria, Cooley mendiak eta Carlingford udalerria.
Cooley mendiak

**Cooley mendiak**, , Irlandako Errepublikako Louth konderriaren ipar-ekialdean dagoen mendi multzo bat da, Cooley penintsulan. 

Mendi hauetako garaiena Slieve Foy da (589 metro).