open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Izar-dodekaedro handi

Geometrian, **izar-dodekaedro handia** Kepler–Poinsot-en solidoetako bat da, bi baldintza hauek betetzen dituena: 12 aurpegiak Pentagramak dira; eta erpin bakoitzean hiru pentagrama elkartzen dira.

Wenzel Jamnitzer-ek, XVI. mendean, aurkitu zuen; eta gero,1619an, Johannes Kepler-ek alemaniar matematikariak solido erregular gisa definitu zuen.

## Neurriak 
non a ertzaren luzera den.

## Irudiak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
*  Uniform polyhedra and duals
Near Earth Asteroid Tracking

**Near Earth Asteroid Tracking** Lurretik gertu igaro daitezkeen eta gure planeta urdinarekin talka egin dezaketen asteroideak atzemateko pentsatutako programa bat da. NASAk eta Jet Propulsion Laboratoryk zuzentzen dute. NEAT sistemak bere behaketak 1995ean hasi zituen.

NEATa NASA/JPL eta Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadaren arteko Hawaii estatuko Mauiko Haleakalan dauden GEODSS teleskopioak erabiltzeko elkarlan akordio batetan oinarritzen da.

GEODSS "Ground-based Electro-Optical Deep Space Surveillance"n akronimo bat da, "Lurrean Oinarritutako Espazio Sakonaren Zaintza Elektro-Optikoa" bezala itzul daitekeena.

Teleskopio hauek Lurraren orbitan zeuden espaziontziak jarraitzeko proiektatu ziren. NEATeko taldeak GEODSSeko teleskopioentzat CCDdun argazki kamera bat eta ordenagailu sistema bat garatu zituen. Sistemak 4.096x4.096 pixeleko erresoluzioa du, 1,2 x 1,6 graduko ikusmen eremuarekin.

2001eko apiriletik aurrera, Palomar Behatokiko teleskopio bat ere, 1,2 metroko irekiera duena, lurretik gertuko objektuak behatzeko erabili zen. Teleskopio hau hiru argazki kameraz doitua dago.

Milaka asteroide aurkitzeaz gain, NEATi 54P/de Vico-Swift-NEAT aldikako kometa eta mugimendu propioa duen Teegardenen izarraren aurkikuntza ere ematen zaizkio.

64070 NEAT asteroideak 2005ean bere izena NEAT proiektuaren omenez jaso zuen.

## Ikus, gainera 
* Lurretik gertuko objektu
* Lincoln Near Earth Asteroid Research
* Asteroideak ahultzeko estrategiak

## Kanpo estekak 
* NASAren webgunea Near Earth Asteroid Trackingari buruz
Teegardenen izarra

**Teegardenen izarra** (SO J025300.5+165258 / 2MASS J02530084+1652532) Aries konstelazioko izar bat da. Hasieran, bere paralajea 0,43 ± 0,13 arku segundukoa bezala neurtu zen, gure eguzki-sistematik soilik 7,8 argi urteko distantziara kokatzen zuena, hala, beraz, gure eguzki sistematik hurbilen dagoen hirugarren izarra izanik, 4,2 argi urtera dagoen Alpha Centauri eta 6 argi urtera dagoen Barnarden izarraren ondoren. Alabaina, beranduago eginiko ikerketek 12,52 ± 0,13 argi urteko distantziara kokatzen dute, eguzkitik hurbilen egongo litzatekeen 23. izarra izango litzatekeelarik. Teegardenen izarragandik gertuen dagoen izarra TZ Arietis da, 4 argi-urte inguruko distantziara.

Teegardenen izarra gure eguzkiaren diametroaren zazpiren bateko diametroa duen nano gorri bat da, bere masa gure eguzkiarenaren %8koa delarik. Ondorioz, bere argitasuna gure eguzkiarenaren 300.000garren zatia izango litzateke. Bere dizdira ahularen ondorioz, NASAko astronomoek izar hau 2002 arte, ia ustekabean aurkitu ez izana eragin zuen, zeruko zati bat mugimendu propio handidun nano zurien bila aztertzen ari ziren bitartean. Izan ere, gure eguzki-sistematik gertuen dauden izarren artean magnitude absolutu txikiena duen izarra da, +17,5ekin.

Gure eguzki-sistematik lehen 20 argi-urteetarako distantzian ezaugarri berak dituzten beste izar batzuk egon daitezkeela uste da, izar mota hauen kopuru ezaguna espero dena baino txikiagoa bait da.

## Kanpo estekak
Donegal gaztelua

**Donegal gaztelua** (ingelesez *Donegal Castle*, irlanderaz *Caisleán Dhún na nGall*) Donegal udalerrian kokatzen den gaztelua da, Irlandako Errepublikako izen bereko konderrian dagoelarik.

Sir Hugh O’Donnellek 1474ean eraiki zuen gaztelua, frantziskotar monasterio batekin batera. Gaztelu gaelikoen artean politenetakoa izatearen fama izan zuen XVI mendean. 1607an Bederatzi Urteko Gerra galtzean O'Donell familiak alde egin behar izan zuen eta Basil Brooke kapitainaren esku gelditu zen 1611ean. Dorrea suntsiturik zegoen eta Brrokek berreraiki egin zuen leihoak ezarriz.

Brooke familiarena izan zen gaztelua 1898an azken kondeak Lan Publikotako Bulegoari eman zion arte. Gaur egun beraz publikoari irekita dago eta hainbat kultur ekitaldi gaeliko egiten da bertan.

## Kanpo estekak
Slieve League

**Slieve League** () Irlandako Donegalgo konderrian dagoen itsaslabar edo amildegi handia da, 601 metrotako altuera daukana. Irlandako garaiena da eta Europako altuenetakoa ere bai.

Ez da Moherreko Amildegiak bezain ezaguna baina ia hirukoiztu egiten du hauen altuera.

Bunglass da amildegi hau ikusteko punturik egokiena. Teileann herritik hasten den bide estu bat jarraitu beharra dago bertara iristeko.

## Iruditegia 

Irudi:Slieve League eastern end County Donegal.JPG|Slieve Leagueren ekialdeko muturra
Irudi:Slieve_League8.jpg|Behera begira
Irudi:SlieveLeague1.jpg|Labarretan zehar

## Kanpo estekak
Swilly aintzira

**Swilly aintzira** (ingelesez *Lough Swilly* eta irlanderaz *Loch Súilí*) Irlandako iparraldeko Donegalgo konderrian dagoen fiordoa da. Swilly ibaia itsasoratzen da bertan.

## Geografia 
Fanad eta Inishowen penintsulen artean kokatzen da. Herri handiena hegoaldeko muturrean du, Letterkenny hain zuzen ere. Beste herriak Rathmullan (Fanaden) eta Buncrana (Inishowenen) dira.

Baditu hainbat uharte polder sistema bidez lorturikoak, denetan handiena Inch uhartea da. XIX mendean egin ziren dikeak urari irabazitako lurretan nekazaritza bultzatzeko.

## Fauna 
Basabizitza aipagarria da, hegaztien migrazio bideetan kokaturik baitago. Besteak beste milaka beltxarga oihulari, branta musuzuri eta musubeltz etortzen dira. Uretan ere ugariak dira izurdeak.

## Historia 
Hainbat itsasontzi daude urperaturik bertan. Alemaniar torpedo batek *SS Laurentic* untzia jo zuen eta bertan hondoratu zen urrezko 3.211 lingoterekin. Aurrez, 1811ean enbatak Britainiarren Royal Navyko *HMS Saldanha* hondoratu zuen eta 253 marinel hil ziren.

## Irudia 

Irudi:Loughswilly.JPG|Portsaloneko kaia
Irudi:Inch Island and eastern branch of Lough Swilly - geograph.org.uk - 51189.jpg|Inch uhartea
Irudi:Grianan of Aileach view.Jpg|Aintziraren ikuspegia Grianan Aileachkotik
Irudi:Yacht racing - geograph.org.uk - 821324.jpg|Yateen estropada

## Kanpo estekak
Zentralizazio (argipena)

**Zentralizazio** terminoak esanahi zenbait ditu:

* administrazioan, zentralizazioa, erakunde baten jarduerak toki edo sail bakar batean nahiz buruzagitza bakar baten mendean jartzea;
* estatistikan, zentralizazioa, datuak zein balioren inguruan biltzen diren adierazten duen ezaugarria.
Ariztegitarren besta

Gaur egun DonamariaDonamaria (Nafarroa) herrian ospatzen den famili besta. Pedro Antonio Ariztegi (1862- 1949) jauna Teresa Ziganda Kruz anderearekin ezkondua, 12 semea alaba izan zituzten. Ume hauek hazterakoan munduan zehar sakabanaturik bizi zirela ikusirik urtean behin elkartzeko intentzioarekin sortu zuten ospakizun hau.

Aurelio eta Migel Angel Sagaseta Ariztegi anaiak izan ziren bestaren jatorrizko sustatzaileak. Lehendabiziko aldiz 1973an ospatu zen Urrozko Ameztia Baserrian (lehendabiziko 7 semeak jaio ziren lekua). Ordutin Ugana (Oiz herrian), Anizpe (Ituren), Doneztebe eta Donamarian ospatu da hurrenez hurren. Azkeneko urtetan Uztailaren azkeneko igandean ospatzen da Donamariako frontoian eta gaur egun ehun pertsona inguru etortzen dira mundu osoko bazterretatik Ariztegitarren artean Ariztegitarrak direla ospatzeko.

Mezaren ondotik famili bakoitzak bere mahaia paratu eta elkarrekin bazkaltzen dute frontoian. Bazkalostean jolasak prestatzen dira ume zein helduentzako.
Juan García Atienza

**Juan García Atienza** (Valentzia, 1930ko uztailaren 18a - *Ib.*, 2011ko ekainaren 16a) valentziar idazlea eta dokumentalista izan zen.

## Biografía 
Madrilgo Universidad Complutensen Filologia Erromanikoa ikasi zuen. Zinema gidoigile, ekoizle, narratzaile, dokumentalista, telebista errealizadore, oso ezaguna egin zen argitaratutako historia magikoari buruzko lanei esker. Lan horri 1977tik ekin zion eta horrek ospe handia eman zion. Hasierako lanak beldurrezko eta zientzia-fikziozko ipuinak ziren. 1971n Televisión Españolan hasi zen lanean, saio desberdinak egitenː ezagunena *Los Paladines* telesaila. Telesailak ez zuen jarraipenik izan eta horrek literaturaren mundura bultzatu zuen. Neurri handi batean telebistarako eginiko dokumentalei esker Penintsulako txoko harrigarriak ezagutu zituen eta hori bere liburu arrakastatsuenen oinarri izan zen; horrela *La meta secreta de los templarios* liburua agertu zen. Honi beste askok jarraitu zioten, eskuarki gida moduan antolatutaː ezagunena *Guía de la España mágica* (1986).

## Filmak 
* *Los dinamiteros* (1962). Zuzendaria.

## Dokumentalak 
* *El mensaje* (1978) (http://www.youtube.com/watch?v=m2AxVyBf7TU)
## Liburuak 
### Ipuinak 
* *La máquina de matar*. Edhasa, 1973.
* *Los viajeros de las gafas azules*. Edhasa, 1973.

### Nobelak 
* *La forja de un linaje*. Bartzelona: Styria, 2009. ISBN: 9788492520350

### Antropologia eta historia magikoa 
* *La meta secreta de los templarios*. Bartzelona: Martínez Roca,1973. 
* *Leyendas mágicas de España*
* *Leyendas del Camino de Santiago*
* *Leyendas insólitas*
* *La ruta sagrada*
* *Los santos paganos*
* *El legado templario*
* *La gran manipulación cósmica*. 
* *Fiestas populares e insólitas. La España Mágica de la A a la Z*. Bartzelona: Martínez Roca, 1998. ISBN: 9788427022164
* *El milenio llega*
* *La historia no contada*
* *El misterio de los templarios*. Madril: Edaf, 2000. ISBN: 9788441408074
* *La mística solar de los templarios*
* *Los supervivientes de la Atlántida*
* *Elisabet II. La reina caprichosa*. Bartzelona: La Esfera de los Libros, 2005. 
* *Los enclaves templarios*
* *Regina Beatissima. La leyenda negra de Isabel la Católica*
* *El cáliz de la discordia*
* *El compromiso*
* *Los peregrinos del Camino de Santiago*. Madril: Edaf, 2004. ISBN: 9788441414792

### Hiztegiak 
* *Diccionario Espasa de la Alquimia*

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Bere heriotza ondoren argitaratutako lana.
*  Juan G.Atienza Pléyades Liburutegian
*  Juan García Atienza Lecturalian
Elapsoidea nigra

***Elapsoidea nigra*** *Elapsoidea* generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elapsoidea
* Elapidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Izar-dodekaedro txiki

Geometrian, **izar-dodekaedro txikia** Kepler–Poinsot-en solidoetako bat da, bi baldintza hauek betetzen dituena: 12 aurpegiak Pentagramak dira; eta erpin bakoitzean bost pentagrama elkartzen dira.

XV. mendean, Veneziako San Marco basilikan irudikatu zuen Paolo Uccello-ek; eta gero,1619an, Johannes Kepler-ek alemaniar matematikariak solido erregular gisa definitu zuen.

## Neurriak 
non a ertzaren luzera den.

## Irudiak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
*  Uniform polyhedra and duals
*  Bronze sculpture of small stellated dodecahedron
1958ko Espainiako Itzulia

**1958ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 13. edizioa izan zen. 1958ko apirilak 30etik maiatzak 15 arte ospatu zen horietako bi bikoitzak izan ziren 16 etapatan banatutako 3250 kilometroko ibilbidea eginez. Bilbon hasi eta Madrilen amaitu zen.

Garai hartako espainiar txirrindularitzako bi txirrindularirik hoberenak ziren Jesús Loroño eta Federico Martín Bahamontesek ez zuten eurengandik espero zen errendimendurik eman, eta edizio honen garailea Jean Stablinski frantziarra izan zen proba 32,48 kilometro orduko abiaduran betez.

100 txirrindularik parte hartu zuten 10 taldetan banatuta, proba 55 txirrindularik amaituz.

Salvador Botellak irabazi zuen puntukako sailkapena, eta Bahamontesek mendikoa.

## Etapak 
## Sailkapenak 
Honakoak izan ziren edizio honetan jokatu ziren bost sailkapenen emaitzak:

|}

|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak
Saponifikazio

450px|eskuinera|thumb|Triglizerido baten saponifikazioa sosa (NAOH) erabiliz

**Saponifikazioa** ester edo glizerido baten eta base baten (NaOH edo KOH) arteko erreakzio kimikoa da, glizerina eta gantz azidoen gatz alkalinoa sortzen dituena. Gatz alkalino horri, orokorrean, xaboi deitzen zaio.

:: Ester edo Lipidoa + Basea → Glizerina + Xaboia

Laborategian edo industrian saponifikazioa tenperatura altuetan burutzen da: glizeridoak (animalia edo landare gantzak, sarritan) ontzi handietan irakiten dira, sosa (NAOH) edo potasa (KOH) astiro gehituz.

Substantzia saponifikagarriak xaboi bihur daitezkenak dira. Lipido saponifikagarriak xaboi bihurtzen direnak dira, gantz azidoak dituztelako (fosfolipidoak, esfingolipidoak edo glukolipidoak). Lipido ez-saponifikagarriak ez dute xaboirik sortzen (kolesterola edo karotenoa, esaterako), gantz azidoak ez dituztelako. Lipido gehienak saponifikagarriak dira.

Saponifikazioa potasarekin burutzen bada xaboi bigunak agertzen dira, eta sosarekin xaboi gogorrak.

Saponifikazio-indizea glizerido gramo batean dauden gantz azidoak neutralizatzeko (xaboiak sortuz) behar den base kopurua (NAOH, KOH) da. Saponifikazio-indize txiki batek, kasu, lipido batean gantz azido gutxi daudela adierazten du (base kopuru txiki batekin neutralizatzen baitira gantz azido guztiak).

## Kanpo estekak
Landauren problemak

**Landauren problemak** zenbaki lehenei buruzko lau oinarrizko problema ezagun dira. Edmund Landauk, 1912an Matematikarien Nazioarteko 5. Kongresuan "zientziaren gaur egungo egoeran gain hartu ezinezko"tzat jo zituen.

Honakoak dira lau problema horiek:

* Goldbachen aierua: Honek dioenez, 2 baino handiagoak diren zenbaki bikoiti guztiak bi zenbaki lehenen arteko batuketa dira.
* Zenbaki lehen bikien aierua: Honek, *p+2* eginez gero, beste zenbaki lehen bat emango duen infinitu *p* zenbaki lehen daudela dio.
* Legendreren aierua: Honek, karratu perfektuak diren bi zenbakiren artean behintzat zenbaki lehen bat badagoela dio.
* *P-1* eginez gero karratu perfektu bat emango duen infinitu zenbaki lehen daudela dioen aierua. Edo, beste modu batera esanda, n2+1 motako infinitu zenbaki lehen daudela.

Egundaino, bakar bat ere ez da argitu.

## Aurrerapena 
### Goldbachen aierua 
Vinogradoven teoremak Goldbachen aieru ahula *n* behar bezain handia denean frogatzen du. Deshoulliersek, Te Rielek, Zinovievek eta Effingerrek konjetura ahula modu baldintzatuan frogatu zuten Riemannen hipotesi orokorraren bidez. Konjetura ahula (1020, e3100) tartetik kanpoko *n* ororentzat betetzen dela ezagutzen da.

Chenen teoremak behar bezain handiak diren *n* guztientzat 2n = p+q dela frogatzen du, non p zenbaki lehena eta q lehena edo erdilehena den. Montgomeryk eta Vaughanek bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala adierazi ezin diren zenbaki bikoitien salbuespeneko taldeak zero dentsitatea zutela frogatu zuten.

### Zenbaki lehen bikien aierua 
Daniel Goldston]ek, János Pintzek eta Cem Yildirimek jarraikako bi zenbaki lehenen arteko diferentzia jarraikako bi zenbaki lehenen arteko bataz besteko diferentzia baino askoz txikiagoa izan daitekeela frogatu zuten.

:\liminf\frac{p_{n+1}-p_n}{\sqrt{\log p_n}(\log\log p_n)^2}

Aurretik, modu baldintzatuan zenbaki lehen bikien aieruaren bertsio ahulago bat frogatu zuten Elliot-Halberstamen aierupean, non \pi(p+20)-\pi(p)\ge1 betearazten duten infinitu zenbaki lehen dauden. \pi(x) zenbaki lehenen funtzio enumeratiboa da. Zenbaki lehen bikien aieruak espresioko 20a 2gatik aldatzen du.

Chenek p+2 zenbaki lehena edo erdilehena izatea betearazten duten infinitu p zenbaki lehen daudela frogatu zuen (beranduago Chenen zenbaki lehenak bezala ezagutzera eman zirenak).

### Legendreren aierua 
Nahikoa da *p* zenbaki lehen bakoitzarentzat hurrengo zenbaki lehenarekin duen diferentzia 2\sqrt p baino txikiagoa dela ikustea. Jarraikako zenbaki lehenen arteko gehienezko diferentzien taula batek aierua 1018raino egiaztatzen dela frogatzen du. 1018tik gertuko kontradibide batek, zenbaki lehen bat eta hurrengoaren arteko diferentzia bataz besteko diferentzia baino 50 milioi aldiz handiagoa izatea eskatuko luke.

Albert Inghamen emaitza batek behar bezain handia den *n* bakoitzarentzat ''n3 eta (n + 1)3en artean zenbaki lehen bat dagoela erakusten du.

### n2+1 motako zenbaki lehenak 
Friedlander-Iwaniecen teoremak x2 + y4 motako infinitu zenbaki lehen daudela erakusten du. Iwaniecek gehienez ere bi faktore lehenekin n2+1 motako infinitu zenbaki lehen daudela ere adierazi zuen.

## Kanpo estekak
Nikolaos Zisis

**Nikolaos "Nikos" Zisis** (grezieraz: Νικόλαος "Νίκος" Ζήσης) (Tesalonika, 1983ko abuztuaren 16a -) Greziako saskibaloi jokalaria da. Antolatzaile postuan jokatzen du, eta egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Taldeak 
* **2000-2005** AEK Atenas B.C.
* **2005-2007** Pallacanestro Treviso
* **2007-2009 ** CSKA Mosku
* **2009-2012** Montepaschi Siena
* **2012-?** Bilbao Basket

## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
* Greziako Kopa: 1
:AEK Atenas B.C. : 2001
* A1 Ethniki: 1
:AEK Atenas B.C. : 2002
* LEGA: 4
:Pallacanestro Treviso: 2006
:Montepaschi Siena : 2010, 2011, 2012
* Italiako Superkopa: 4
:Pallacanestro Treviso: 2006
:Montepaschi Siena : 2009, 2010, 2011
* Italiako Kopa: 3
:Montepaschi Siena : 2010, 2011, 2012
* Errusiako Liga: 2
:CSKA Mosku: 2008, 2009

### Nazioarteko txapelketak 
* Euroliga: 1
:CSKA Mosku 2007-08

## Erreferentziak
Milovan Raković

**Milovan Raković** (serbieraz: Милован Раковић) (Užice, 1985eko otsailaren 19a -) Serbiako saskibaloi jokalaria da. Pibot postuan jokatzen du eta egun ACBko Bilbao Basket taldean dabil.

## Taldeak 
* KK Polet Keramika (2003-2004)
* KK Atlas Belgrado (2004-2006)
* KK Mega Basket Belgrado (2006-2007)
* Spartak San Petersburgo (2007-2010)
* Mens Sana Basket (2007-2011)
* BC Žalgiris Kaunas (2011-2012)
* Bilbao Basket (2012-)

## Erreferentziak
Fran Pilepić

**Fran Pilepić** (Rijeka, 1989ko maiatzaren 5a -) Kroaziako saskibaloi jokalaria da. Eskolta postuan jokatzen du eta egun ACBko Bilbao Basket taldean dabil.

## Taldeak 
* 2007–2008: KK Crikvenica
* 2008–2009: KK Kvarner
* 2009–2010: Svjetlost Brod
* 2010–2012: HKK Široki
* 2012–: Bilbao Basket

## Erreferentziak
Lamont Hamilton

**Lamont Alexander Hamilton** (New York, 1984ko apirilaren 6a -) Estatu Batuetako saskibaloi jokalaria da .

## Ibilbidea 
* Club Basquet Inca (2007-2008)
* Tenerife Club de Baloncesto (2008-2009)
* Paris-Levallois Basket (2009-2012)
* Bilbao Basket (2012-2013)
* Laboral Kutxa Baskonia (2013-2014)

## Erreferentziak
Adrien Moerman

**Adrien Moerman** (Fontenay-aux-Roses, 1988ko abuztuaren 7a -) Frantziako saskibaloi jokalaria da. Hegal-pibota dabil ACB Ligako Bilbao Basket taldean.

## Ibilbidea 
* 1994-1999 :  SMM Montrouge (harrobia)
* 2000-2001 :  ASA Sceaux (harrobia)
* 2001-2003 :  Levallois Sporting Club Basket (harrobia)
* 2003-2007 :  Chorale de Roanne (Pro A)
* 2007-2008 :  Nanterre (Pro B)
* 2008-2011 :  Orléans Loiret Basket (Pro A)
* 2011-2012 :  SLUC Nancy (Pro A)
* 2012 :  Bilbao Basket (ACB Liga)

## Palmaresa 
* Frantziako Saskibaloi Liga (2007)
* Frantziako Saskibaloi Kopa (2010)
Goldbachen aieru

Zenbakien teorian **Goldbachen aierua** matematikako problema ireki eta aieru antzinakoenetako bat da. Batzuetan, zientzia honen historian problemarik zailenentzat hartzen da. Honakoa da bere formulazioa:

Zenbaki lehen bera bi aldiz erabil daitekeela ere aipatu behar da.

Adibidez: 4 = 2+2, 6 = 3+3, 8 = 3+5, 10 = 3+7, 12 = 5+7, 14 = 3+11

## Historia 
thumb|300px|N zenbaki bikoiti bat bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala adieraz daitekeen modu ezberdinen kopurua (4 ≤ n ≤ 1,000,000).
Descartesek ezagutzen zuen aierua. Jarraian agertzen den baieztapena aurrekoaren baliokidea da, eta jatorrian Goldbachek Leonhard Eulerri zuzendutako gutun batean aipatu ziona da.

Aieru hau zenbakien teoriko askok ikertu dute, eta ordenagailuek 1018 baino txikiagoak diren zenbaki bikoiti guztientzat frogatu dute. Matematikari gehienek aieruak egia dioela uste dute, eta, nagusiki zenbaki naturalen artean zenbaki lehenen banaketa probabilistikoaren kontsiderazio estatistikoetan oinarritzen dira: zenbaki bikoitia zenbat eta handiagoa izan "probableago" bihurtzen da bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala idatzi ahal izatea.

Zenbaki bikoiti oro modu minimoan gehienez ere sei zenbaki lehenen arteko batuketa bezala idatz daitekeela ezagutzen da. Ivan Vinogradoven lan baten ondorio bezala, behar bezain handia den zenbaki bikoiti oro, gehienez ere lau zenbaki lehenen arteko batuketa bezala idatz daiteke. Gainera, Vinogradovek ia zenbaki bikoiti guztiak bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala idatz daitezkeela frogatu zuen (modu horretan idatz daitezkeen zenbaki bikoitien proportzioak 1erako joera izatearen zentzuan). 1966an Chen Jing-runek behar bezain handia den zenbaki bikoiti oro zenbaki lehen bat eta gehienez ere bi faktore lehen dituen zenbaki baten arteko batuketa bezala idatz daitekeela frogatu zuen.

Apostolos Doxiadisen *Petros osaba eta Goldbachen aierua* liburuarentzako publizitatea egiteko asmoz, Tony Faber britainiar editoreak 2000n aieru hau 2002ko apirila baino lehenago frogatzen zuen ingeles-hiztun orori milioi bat dolarreko saria eskaini zion. Baina inork ez zuen saria aldarrikatu.

Goldbachek zenbaki lehenen batuketari buruzko elkarren artean lotutako bi aieru formulatu zituen: Goldbachen aieru "indartsua" eta Goldbachen aieru ahula. Hemen eztabaidatzen dena aieru indartsua da, eta soilik Goldbachen aieru bezala aipatzen dena.

## Aieru honen eragina izan duten lanak 
**Zinean**
* Goldbachen aierua 2007ko espainiar filma den La habitación de Fermaten istorioko zati da.
* 2005eko Proof filmean ere agertzen da.
* Futuramaren bigarren filma den 2008ko Milioi Bat Bizkardun Piztian Hubert Fansworth irakasleak aieru hau aipatzen du.

**Literaturan**
* Petros osaba eta Goldbachen aierua bere osabak bere bizitza guztia aieru hau argitzen saiatzen eman zuen gazte baten bizitzari buruzko Apostolos Doxiadisen eleberri bat da.

## Kanpo estekak
Sergio Sánchez Pérez

**Sergio Sánchez Pérez** (Bilbo, 1984ko abenduaren 27a - ) bizkaitar saskibaloi jokalaria da, egun ACB Ligako Bilbao Basket taldean dabilena.

## Taldeak 
* Maristas (harrobia)
* Santurtzi SK (2010-2011)
* Bilbao Basket (2012-?)

## Erreferentziak
Christian Goldbach

**Christian Goldbach** (1690eko martxoak 18-1764ko azaroak 20) Königsbergen, Prusian (gaur egun Kaliningrado, Errusia) jaiotako prusiar matematikari bat izan zen, artzai baten semea. Legeak eta matematika ikasi zituen. Zenbait bidaia egin zituen Europan zehar, eta zenbait matematikari ospetsu ezagutu zituen, Gottfried Leibniz, Leonhard Euler eta Daniel Bernoulli horien artean.

1725ean historialari eta matematika irakasle bihurtu zen San Petersburgon. Hiru urte beranduago Moskura joan zen Petri II.a Errusiakoa tsarrarentzat lan egitera. Europa osoan zehar bidaiatu zuen matematikari askorekin harremanetan jarriz, Euler horien artean, nortzuekin beranduago kontaktuan jarraitu zuen.

## Goldbachen konjetura indartsua 
Artikulu nagusia: Goldbachen konjetura

Lan garrantzitsuak egin zituen matematikaren esparruan. Baina gaur egun bere omenez Goldbachen konjetura edo Goldbachen konjetura indartsua deritzonagatik da ezaguna, 2 baino handiagoa den zenbaki bikoiti oro bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala adieraz daitekeela dioena. Gaur egun, afirmazio hau 1018 baino txikiagoak diren zenbaki bikoiti guztientzat egia dela ezagutzen da. Konjetura hau Goldbachek Eulerri 1742an bidali zion gutun batean aurkitu zen. Goldbachek potentzia perfektuei buruzko zenbait teorema ere ikertu eta frogatu zituen.

## Goldbachen konjetura ahula 
Artikulu nagusia: Goldbachen konjetura ahula

Leonhard Euler suitzar matematikari handiak ez zuen teorema honen emaitza frogatzerik edo gezurtatzerik lortu, eta gaur egun, ia 300 urte beranduago, inork ez du eman emaitzaren benetakotasunari buruzko erabat sendoa den demostrazio formalik, eta kontradibiderik ere ez da eman (hau da, hiru zenbaki lehenen batuketa bezala idatzi ezin den zenbaki bikoiti bat).

Badago Goldbachen beste konjetura bat, ahula deritzona eta honakoa dioena:

7 baino handiago den zenbaki bakoiti oro 3 zenbaki lehen bakoitiren batuketa bezala idaz daiteke.

Konjetura hau ere oraindik argitu gabe dago, bere demostrazioan aurrera egin den arren. Gaur egun, 101346 baino handiagoa den zenbaki bakoiti ororentzat konjetura egia dela frogatu da. Beraz, zenbakiz zenbaki, 101346 baino txikiagoak diren zenbaki bakoitien kasuan ere hala dela begiratu baino ez da egin behar. Baina muga hori oraindik gure teknologiarentzat handiegia da. Teknologiaren aurrerapenen bat egon edo muga hori jeitsi arte itxoin beharko da.
1960ko Espainiako Itzulia

**1960ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 15. edizioa izan zen. 1960ko apirilak 29 eta maiatzak 15 artean ospatu zen horietako bi bikoitzak izan ziren 17 etapatan banatutako 3566 kilometroko ibilbidea eginez itzuliaren hasiera izan zen Gijon eta amaiera izan zen Bilbo artean.

80 txirrindularik parte hartu zuten edizio honetan, horietatik proba 24k amaitu zutelarik.

Garailea izan zen Franz De Mulderrek proba 34,575 kilometro orduko bataz besteko abiaduran bete zuen. Bere herkide Arthur Decabooter puntukako sailkapenaren garailea izan zen, eta Groene Leeuw taldekako sailkapenaren garailea izan zen. Belgiar protagonismoa soilik mendiko sailkapenean, Antonio Karmanyk irabazitakoa, eta tarteko helmugen sailkapenean, Vicenç Ituratek irabazitakoa, eragotzi zen.

Etapa erregina izan zen 14. etapan, Gasteizen amaitu zena, Federico Martín Bahamontes eta Itzuliaren antolakuntzaren arteko enfrentamendu bat gertatu zen. Toledotar txirrindulariak Julio San Emeteriori lasterketan jarraitzen uzteko eskatu zuen, kontrolez kanpo heldu bazen ere. Bahamontesek lasterketatik erretiratzearekin mehatxatu zuen bere eskakizuna bete ezean, azkenean hala izan ez zen arren. Hurrengo egunean Bahamontesek pelotoitik ihes egin zuen, ondoren gelditu eta pelotoiak harrapatua izateko, azkenean pelotoitik oso atzean geratu eta helmugan garailegandik ordu bete beranduago iristeko. Lasterketako medikuak, beranduago, "Toledoko arranoa"k apendizitia zuela adierazi zuen.

## Etapak 
## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Sailkapenak 
Honakoak izan ziren edizio honetan jokatu ziren bost sailkapenen emaitzak:

|}

|}

|}

|}

|}

## Kanpo estekak
Bimodal (argipena)

**Bimodal** terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu:

* estatistikan, banaketa bimodala, bi moda dituen datu-multzo edo probabilitate-banaketa;
* musikan, bimodal, harmonia kontzeptu bat;
* hezkuntzan, bimodal, eskolan informatika-teknologien erabilerarekin loturiko kontzeptu bat.
Garatxo

**Garatxoa** larruazaleko eskrezentzia edo goraunea da, papilarra eta hiperkeratosikoa, ongi mugatua, tamainaz aldakorra (2 mm eta 2 cm artekoa), bakarra edo anitza izan daitekeena. Hogeita hamarretik gora garatxo mota daude, bakoitza *Papilomabirus* desberdin batek sortua, eta guztiak gizakiarentzat espezifikoak dira. Kutsakorrak dira, eta larruazaleko zauri txikietan barrena sartzen dira

Ia garatxo guztiak onberak dira, portzentaia txiki bat minbizi bihur daitekeen arren. Gehienak denborarekin desagertzen dira, baina, batzuetan, deserosoak edota antiestetikoak izan daitezke beren kokapenagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aulki Zuriak

**Aulki Zuriak** (gaztelaniaz: *Escaños en Blanco*) Espainiako alderdi politikoa da. 2010ean Badalonan sortua, *Movimiento Ciudadano por el Voto en Blanco Computable* erakundeak sustatua. Bozka zuriak konputagarriak izan daitezen lan egiten du eta beraz bozka zurien kopuruaren arabera, dagokion ordezkaritza hutsik gelditu dadila. 

## Helburuak 
Hauteskunde-programaren arabera puntu bakarrean definitzen da Aulki Zuriaken eginkizuna: Kargua ez hartzea.

## Emaitzak 
2011ko Espainiako hauteskunde orokorretara aurkeztu zen kongresurako 97.673 boto lortuz.

Ondoren hainbat hauteskundetan aurkeztu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Jokin Zeberioren suizidioa

**Jokin Zeberio Laboa** (Bilbo, 1990eko iraila &ndash; Hondarribia, ) 2004 urtean, 14 urte zituelarik eta eskola jazarpena pairatu eta gero, **suizidatu** egin zen hondarribiar mutil bat zen. Jokinen suizidioak herrian eta gizartean sorrarazitako hunkipenaz gainera, kezka, polemika eta arreta biziak sortu ziren herritarren artean eta Hondarribian bereziki, jazarpena burutu zuten zortzi gaztetxo eta gurasoei kontuak eskatu eta berak ikasten zuen Talaia Institutu publikoko irakasle eta arduradunek Jokinek pairatzen zuten benetako egoeraz ohartu gabe, axolagabekeriaz jokatu ote zuten eztabaidatzerakoan. Auzia epaitegietara eraman ondoren, gazteak adin txikikoentzako zentro batean sartu eta horien gurasoak Jokinen gurasoei kalte-ordainketak ordaintzera derrigortuak izan ziren. Ikastetxeko irakasleek eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak suizidioan ardurarik izan ez zutela izan erabaki zen epaileen ebazpenetan.
Hiperkeratosi

**Hiperkeratosia** keratinaz osaturik dagoen larruazaleko geruza korneoaren hipertrofia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiperkeratosia Cofbizkaia.net
Espainiako Batasun Komunista

**Espainiako Batasun Komunista** () Espainiako alderdi politikoa da. 1973an sortua, komunista, maoista eta marxista-leninista du bere burua.

1989 eta 2000 artean Ezker Batuarentzat eskatu zuen botoa, koalizio horren kidea izan gabe. Gero Batasuna, Aurrerapena eta Demokraziaren alde egin zuten.

2011ko Espainiako hauteskunde orokorretara aurkeztu zen 16.148 boto lortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El plano de Alí-gusa-no

**El plano de Alí-gusa-no** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

## Argitalpen ibilbidea 
Lehen aldiz sail eran Mortadelo aldizkarian argitaratu zen, 203. zenbakitik (1974ko urriak 10), 213.erarte (1974ko abenduak 23). Ases del Humor bildumaren 32. album monografikoan jaso zen 1970ean eta Colección Oléren 101. zenbakian 1995ean.

## Istorioa 
Alí-gusa-no izeneko txerpolari mairu batek hamar pertsonari *lur oso eguzkitsu* bat saldu die zenbait milioigatik.

Alí-gusa-nok kontratua lurraren planoan bertan sinatu eta hamar zatitan banatu zuen, bana erosleetako bakoitzarentzat. "Lur oso eguzkitsu" hura, azkenean "Bab el Sek Ajo" basamortua zen, ezertxo ere balio ez duena. Baina orain lur horietan uranio aberastua dagoela deskubritu da, eta lurraren planoaren hamar zatiak biltzen dituena milioidun bihurtuko da. Eta A.B.U.E.L.Ak (Agentes Bélicos Ultramarinos Especialistas Líos Aberrantes) kosta ahala kosta hamar zati horiek bildu nahi ditu.

Mortadelok eta Filemonek erosleak aurkitu eta babestu behar dituzte, baita planoaren zatiak bildu ere, lurra legeztatzeko eta hala jabeek diruaren euren zatia lor dezaten. Erosleetako bat Filemon da.

## Eragina eta ondarea 
Istorioa Les Douze Travaux de Benoît Brisefer belgiar komikian oinarritua egon liteke. Bietan agertzen da bere lurraldea horietan gai baliotsu bat (petrolioa belgiar komikian eta uranio aberastua honetan) agertzen den arte itxuraz oso balio urria duten zatietan banatzen duen arabiar jeke bat. Alabaina, istorioaren ondorengo garapena erabat ezberdina da.

Hau da A.B.U.E.L.A. erakunde etsaia agertzen den lehen komikia. Ibáñezek ondorengo komiki batzuetan ere erabili zuen, La tergiversicina kasu, baina Bruguera Equip delakoa izan zen bere abenturetako ohiko etsai bezala gehien erabili zuena.

## Kanpo estekak
Kale gorrian (argipena)

**Kale gorrian** hitzek esanahi eta erabilera zenbait dituzte:

* **kale gorrian**, etxegabeen egoera,
** Kale Gorrian, etxegabeen egoera aztertzen duen Donostiako lan-taldea;
* *Kale Gorria* aldizkaria Ardi Beltza aldizkariaren erreleboa hartu zuen aldizkaria.
* *Kale gorrian*, Robert Swindellsen liburu bat.

## Kanpo estekak
Ikosaedro handi

Geometrian, **izar-dodekaedro handia** Kepler–Poinsot-en solidoetako bat da, bi baldintza hauek betetzen dituena: 20 aurpegiak Hirukiak dira; eta erpin bakoitzean bost hiruki elkartzen dira, haien arteko ebakidura pentagrama bat izanez.

Louis Poinsot-ek frantziar matematikariak definitu zuen, 1809an.

## Neurriak 
non a ertzaren luzera den.

## Irudiak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
*  Uniform polyhedra and duals
Arthur Decabooter

**Arthur Decabooter** (Welden, 1936ko urriak 3-Zingem, 2012ko maiatzak 26) flandriar txirrindulari bat izan zen, profesionala 1959 eta 1967 artean. Bere lorpenik handienak Espainiako Vueltan lortu zituen, hiru etapa garaipen lortuz, baita Flandriako Tourrean ere, 1960an irabazi zuen klasika.

## Palmaresa 
**1958**
* Nokere Koerse

**1959**
* Zottegem Hiriko Sari Nagusia
* Houtlandeko Zirkuitua
* 2. Omloop Mandel-Leie-Schelden

**1960**
* Flandriako Tourra
* Marcel Kint Sari Nagusia
* 10. Espainiako Vueltan, puntukako sailkapena 20px eta 2 etapa
* Etapa 1 Belgikako Itzulian
* Flandrian Zehar
* Escaut-Dendre-Lys
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan 15px

**1961**
* Etapa 1 Espainiako Vueltan
* Omloop Het Volk
* E3 Harelbeke
* Denaingo Sari Nagusia
* Briek Schotte Sari Nagusia

**1962**
* 3. Schaal Selsean

**1964**
* Kuurne-Brusela-Kuurne
* Houtlandeko Zirkuitua
* 2. Omloop Het Volken

**1965**
* Nokere Koerse
* 2. Flandriako txapelketan
* 2. Mugako Zirkuituan
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan 15px

**1966**
* 2 etapa Andaluziako Itzulian
* Etapa 1 Dunkerqueko Lau Egunetan
* Elfstedenronde

**1967**
* 2. Elfstedenronden

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Houtlandeko Zirkuitua

**Houtlandeko Zirkuitua** (herbehereraz Omloop van het Houtland) Mendebaldeko Flandria probintziako Lichtervelde hirian jokatzen den egun bakarreko belgiar txirrindularitza lasterketa profesional bat da.

1945ean sortua, 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourreko zati da 1.1 mailan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Pentagrama (argipena)

**Pentagrama** terminoak hainbat adiera ditu:

* Pentagrama (musika): idazkera musikalean bost lerro horizontal paralelo eta distantziakidez osatutako sistema;
* Pentagrama (geometria): bost zuzenkirekin eraikitako izar-poligonoa, bost puntako izarra.
Errepresio politiko

[thumb|[Lauaxeta, frakistek eraildako idazle euskalduna.]]

**Errepresio politikoa** bere pentsaera, jarrera edo aktibismo politikoarengatik pertsona edo talde baten aurkako jazarpena. Adierazpen askatasuna debekatu eta mugatzea, atxiloketa arbitrarioak edo deliberatuki moldatutako ordenamendu juridiko batean oinarrituak, poliziaren gehiegikeria, gehiegizko zela, tortura, gobernuak agindu eta sustata erailketak eta giza eskubideen aurkako beste ekintzak. Bereziki, diktadura eta demokratikoak ez diren eskualde eta herrialdeetan gertatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Proventzako asto

**Proventzako astoa**, ( frantsesez ""*Gris de Provence*""), Okzitaniako Proventza eskualdeko bertako asto arraza bat da. Arrazaren garapenean ardi transhumantzian zebilen artzainen eskutik etorri zen. Transhumantziarekiko astoen lotura hau beste hainbat asto arrazekin agertzen da, hala nola Euskal Herriko bi asto arrazekin, enkarterriko astoa eta piriniar astoa.

## Arrazaren historia 
Auto zein trenaren asmatze eta hedapenak astoen kopurua asko jaitsi omen zen eskualdean. XIXen mendearen amaieran Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean 13.000 asto zeuden . Baina 1956en urtean 2000 asto zeuden eta 1993en urterako 330 baino besterik ez ziren geratzen.

## Arrazaren ezaugarriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prisma

**Prisma** bat honakoa izan daiteke:
* Geometrian, **prisma** bat poliedro mota bat da, plano paraleloetan dauden bi poligono berdinez eta euren aldeak lotzen dituzten paralelogramoz osaturikoa.
* Optikan, **prisma** bat solido garden bat da, gutxienez angelu diedro batez mugatutakoa eta argia errefraktatzen duena.
* **1192 Prisma** asteroide gerrikoan aurkitutako 1192. asteroidearen izena da.
Pentaedro

Geometrian, **pentaedroa** bost aurpegi dituen poliedroa da. Bi motatakoa izan daiteke:

* lauki formako aurpegi bat eta triangelu formako lau aurpegi dituena; hau da, piramide bat, erregularra edo irregularra oinarriaren arabera.
* lauki formako alboko hiru aurpegi eta albokoak ez diren triangelu formako bi aurpegi dituena; hau da, prisma triangeluar bat, enbor bat edo beste mota bateko piramide moztu bat.

Ez dago pentaedro erregularrik; hau da, ez dago bost aurpegiko solido platonikorik.

Pentaedroen bi adibide:

## Kanpo estekak 
*
Chicomuceltec hizkuntza

thumb| Chicomuceltec hizkuntzaren lotura linguistikoak.
**Chicomuceltec hizkuntza** (baita Chikomuselteko edo Chicomucelteko ere; antzinean Cotoque ) maia hizkuntza bat zen, huasteko familiakoa. Hiztunak Chiapas inguruan kokatzen ziren: Chicomuselo, Mazapa de Madero eta Amatenango de la Frontera herrietan. Guatemalan ere gutxi batzuk baziren. Joan den mendeko 80. hamarkadan desagertutzat eman zen Chicomuceltec hizkuntza. Txosten horiek 1888tik 1895ra agertu ziren. 1930an huasteko hizkuntzarekin zuen lotura behin betiko ikusi zen (Kroeber, 1939).
Hizkuntza honen testigantza zaharrena 1775kokoa da eta Pariseko Frantziako Liburutegi Nazioanalean dago jasota; testu katoliko batean hizkuntza horren zortzi esaldi jasotzen ziren.
Bertan Cotoque izena ematen zitzaion.

## Hipotesiak 
Beste huasteko hiztuekiko isolamendua justifikatzeko hipotesi desberdinak planteatu dira:
* Lehen tartean baziren gaur egun desagertuta dauden beste maia hizkuntza, bereziki golfoaren kostaldean. Chicomuceltec hizkuntzaren erabiltzaileak jatorrizko lurraldetan gelditu ziren, poliki-poliki bestekiko hurrunduta.
* Populazio isolatu hori iparraldetik hegoaldera eginiko migrazio baten ondorio da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lyle Campbell eta Una Canger (1978). "Últimos estertores de Chicomuceltec". Revista Internacional de Lingüística de América (Chicago, IL: University of Chicago Press, 44: 228-230. doi : 10.1086/465548 . ISSN 0020-7071 . OCLC 1753556.

## Kanpo estekak
Kepler-Poinsoten solido

**Kepler-Poinsoten solidoak** poliedro erregular ahurrak dira, bi baldintza hauek betetzen dituztenak: aurpegi guztiak poligono erregular berdinak dira; eta erpin guztietan elkartzen diren aurpegien kopurua beti da berbera (alderatu solido platonikoekin).

Bederatzi poliedro erregular daude: bost solido platonikoak (ganbilak) eta Kepler-Poinsoten lau solidoak (ahurrak).

## Sailkapena 
## Historia 
Johannes Kepler-ek bi poliedro aldi berean erregular eta ahur definitu zituen 1619an: izar-dodekaedro txikia eta izar-dodekaedro handia. Baina, lehenago, XV. mendean, Veneziako San Marko basilikan, izar-dodekaedro txikia irudikatu zuen Paolo Uccello-k; eta Wenzel Jamnitzer-ek izar-dodekaedro handia aurkitu zuen, XVI. mendean. Zergatik daukate Keplerren izena? Keplerren ekarpena solido erregular gisa definitzea izan zen, nahiz eta ahurrak izan, ohiko solido platonikoak ez bezala —ganbilak baitira—. Beste biak, ikosaedro handia eta dodekaedro handia, Louis Poinsot-ek definitu zituen, 1809an; eta horretxegatik daukate *Kepler-Poinsoten solidoak* izena.

## Kanpo estekak
Sheelin aintzira

**Sheelin** (ingelesez *Lough Sheelin* eta irlanderaz *Loch Síodh Linn*) Irlandako Cavaneko konderriko aintzira handiena da. Westmeath eta Meatheko konderriak ere hartzen ditu.

Aintzirak sakonera oso txikia du, gehienez 3 metro baino ez. Amuarraina oso ohikoa da bertan, guztira 100.000 aletik gora omen daude aintziran.

## Irudia 

Irudi:Lough Sheelin as seen from Sailors Garden 1.jpg
Irudi:Derrysheridan on Lough Sheelin as seen from Sailors Garden.jpg

## Ikus, gainera 
* Irlandako aintziren zerrenda

## Kanpo estekak
Oughter aintzira

**Oughter aintzira** (ingelesez *Lough Oughter* eta irlanderaz *Loch Uachtair*) Irlandako Cavaneko konderriko aintzira da. Erne aintzira multzoaren parte da. Killykeen Natur Parekaren barnean dago, Europako Natura 2000 sarearen parte da. Glaziarraren atzerapenen ondoren eraturiko aintzira da.

Europako beltxarga oihularien populazioaren %3ak bertan pasatzen du negua. Europako murgil handien populazio handiena ere badu.

## Ondasun nabarmenak 
* Cloughoughter gaztelua

## Irudia 

Irudi:Loughter.JPG
Irudi:FloodingLOughter.jpg
Irudi:Clogh Oughter Castle Cavan Ireland geograph 1405851 by Oliver Dixon.jpg

## Ikus, gainera 
* Irlandako aintziren zerrenda

## Kanpo estekak
Cloughoughter gaztelua

**Cloughoughter gaztelua** (ingelesez *Cloughoughter Castle*) Irlandako Errepublikako Cavaneko konderrian kokatzen den gaztelua da, Oughter aintziraren barnean dagoena.

## Historia 
XII mendean O'Rourke klanaren lurrak William Gorm de Lacy anglo-normandiarrak eskuratu zituen. Ez da jakina noiz izan zen eraikuntzaren hasiera baina 1233an bukatu zutenak O'Reillytarrak izan ziren.

Ulsterraren kolonizazioaren barnean Hugh Culmeren esku gelditu zen gaztelua. Honek ez zuen gazteluan bizitzerik nahi izan eta Oughter aintziraren ertzean egin zuen bere bizilekua. 1641ean Phillip O'Reillyk gaztelua setiatu eta 12 urtez bere eskutan izan zuen. Oliver Cromwellen gudalosteak eskuratu zuen azken gotorleku irlandarretako bat izan zen.

1987an berreraikuntza lanak hasi ziren.

## Kanpo estekak
2049 Grietje

*2049 Grietje** asteroide gerrikoan aurkitutako 2049. asteroidearen izena da. 1973ko irailak 29an aurkitu zuen Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 SH*' zen. Bere izena G. A. M. Haring-Herelsen omenezkoa da, aurkitzailearen koinata.

## Kanpo estekak
2051 Chang

**2051 Chang** asteroide gerrikoan aurkitutako 2051. asteroidearen izena da. 1976ko urriak 23an aurkitu zuen Harvard Unibertsitateak Oak Ridge Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1976 UC** zen. Bere izena Zhang Yuzhegatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2052 Tamriko

**2052 Tamriko** asteroide gerrikoan aurkitutako 2052. asteroidearen izena da. 1976ko urriak 24an aurkitu zuen Richard Martin Westek La Sillako Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1976 UN** zen. Bere izena Tamara Westgatik jasotzen du, aurkitzailearen emaztea zena.

## Kanpo estekak
2054 Gawain

**2054 Gawain** asteroide gerrikoan aurkitutako 2054. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **4097 P-L** zen. Bere izena Arturo erregearen Mahai Borobileko zaldunetako bat zen Gawaingatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2055 Dvořák

**2055** **Dvořák** asteroide gerrikoan aurkitutako 2055. asteroidearen izena da. 1974ko otsailaren 19an aurkitu zuen Lubos Kohoutekek, Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 DB** zen. Izena Antonin Dvořák txekiar konposatzaileagatik jaso zuen, beste lan batzuen artean Eslaviar dantzen egilea dena.

## Kanpo estekak
2056 Nancy

**2056 Nancy** asteroide gerrikoan aurkitutako 2056. asteroidearen izena da. 1909ko urriak 15ean aurkitu zuen Joseph Helffrichek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **A909 TB** zen. Bere izena Brian Marsden britainiar astronomoaren emaztea zen Nancy Lou Zissell Marsdengatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Pánico en el zoo

**Pánico en el zoo** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

## Istorioa 
Norbait esperimentu bitxiak egiten ari da animaliekin hiriko zooan. Pertsona horiek animalien ezaugarriak trukatzen ditu euren artean, hala, propietate harrigarriak dituzten izakiak lortuz, esaterako, zikoina baten antzera hegan egin dezakeen krokodilo bat edo gazela baten abiadura duen dordoka bat. Metodo honi esker animali hauek gaiztakeriak egiteko erabil ditzake.

Mortadelok eta Filemonek gaizkilea deskubritu eta animaliek delituak egitea eragotzi beharko dute.

## Kanpo estekak
2050 Francis

**2050 Francis** asteroide gerrikoan aurkitutako 2050. asteroidearen izena da. 1974ko maiatzak 28an aurkitu zuen Eleanor Francis Helinek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 KA** zen. Bere izena aurkitzailearen gurasoak ziren Fred eta Kay Francisen omenez jasotzen du.

## Kanpo estekak
Adineko Pertsonen Nazioarteko Eguna

**Adineko Pertsonen Nazioarteko Eguna** Nazio Batuen erakundeak 1990 urtean ezarritako jai eta omenezko eguna da. Urtero, urriaren 1ean ospatzen da.

## Kanpo estekak
Gerontologia

**Gerontologia** zahartzaroa ikertzen duen diziplina anitzeko arloa da, ikuspuntu biologiko (zahartzaroa nola atzeratu eta pertsona zaharren osasun-egoera nola hobetu ikertuz) nahiz sozial eta psikologiko batetik (arlo asistentziala aztertuz, besteak beste).

## Kanpo estekak
Zahar (argipena)

**Zahar** hitzak erabilera zenbait ditu:

* zahartzaroa, agure edo hirugarren adineko pertsonen bizitza-aldia;
* esaera zaharra edo atsotitza;
* zaharkitzapen programatua;
* Leon Lassalle, *Zaharra* ezizenez.
Kontrainsurjentzia

[thumb|300px|[Komunismo|Komunisten aurkako **kontrainsurgentzia** operazio batean, zibil bati itaunketa egiten.]]

**Kontrainsurjentzia** subertsio egoera batean aginteak horren aurka egiteko burutzen dituen ekimen sozial, politiko eta militarren multzoa da, biztanleria osoa inplikatuz bereziki propaganda, diplomazia publikoa, errepresio politikoa eta estatu-terrorismoa barnehartzen dituena. Historian zehar anitz izan dira kontrainsurgentzia operazio eta kanpainak, bereziki gerra eta iraultza garaietan. Adibidez, ezaguna da Ameriketako Estatu Batuek bultzatu eta sustaturiko gerretan, Irak eta Afganistanen buruturiko kontrainsurgentzia kanpainak.

Hego Euskal Herrian, euskal gatazkaren urteetan, frankismoaren garaietatik espainiar estatuak kontrainsurjentzia sustatu, bultzatu eta sortu zuen. Espainiako Gobernuak ordaindutako pertsona hauei "inkontrolatuak" deitu ohi zitzaien eta beraien ekintzei "gerra zikina" izena eman zitzaien. 

## Ikus, gainera 
* Kontraterrorismo
* Kontrainsurjentzia Euskal Herrian
* Gerra zikin (argipena)

## Kanpo estekak
Izar-poliedro

Geometrian, esan liteke **izar-poliedroa** ahurtasunezko ezaugarri errepikakorren bat daukan poliedro bat dela, izar itxura ematen diona. Izar-poligonoekin gertatzen den bezala, izar-poliedroak ez daude formalki definituta oraindik.

Bi izar-poliedro mota daude:
# modu errepikakorrean autoebakitzen diren poliedroak
# poliedro ahur berezi batzuk, zati ganbilak eta ahurrak edo zeladura-puntuak modu errepikakorrean txandakatzen dituztenak

Izar-poliedro hauek aztertu dituzte gehien: izar-poliedro erregularrak, izar-poliedro uniformeak, eta azken horien dualak. Poliedro horiek guztiak lehen motakoak dira.

## Izar-poliedro erregularrak 
Izar-poliedro erregularrak lehen motakoak dira. *Kepler-Poinsot-en solidoak* izena dute, eta hauek dira:

## Izar-poliedro uniformeak eta haien poliedro dualak 
Izar-poliedro uniformeak asko dira; besteak beste, prismak, antiprismak eta haien dualak (infinitu dira sail bakoitzekoak).

### Abibide batzuk 
## Izar-politopoak 
Autoebakitzen diren zenbanahi dimentsioko politopoak **izar-politopoak** deitzen dira.

Definizioz, n dimentsioko politopo erregularra izar-politopoa da n–1 dimentsioko hiperaurpegi guztiak izar-politopoak badira, edo haren erpin-irudia izar-politopo bat bada.

Lau dimentsiotan, izar-polikoro erregularrak hamar dira, eta *Schläfli-Hess-en polikoroak* deritze.

Adibide bat: 120 gelaxkako izar-polikoro nagusi handia
:320px

Ez dago izar-politoporik 4 dimentsiotan baino gehiagotan.

## Ikus, gainera 
* Izar-poligonoa
* Estelazioa
* Poliedro konposatua

## Kanpo estekak 
*
Poliedro uniforme

Geometrian, **poliedro uniformea** poliedro bat da, aurpegiak poligono erregularrak dituena, eta erpinak homogeneoak. Aurpegiak ez dira zertan poligono ganbilak izan: beraz, poligono uniformeetako asko izar-poliedroak dira. Simetria asko dituzten poliedroak dira.

## Sailkapena 
Poliedro uniformeak honela sailka daitezke:

* solido platonikoak - poliedro ganbil erregularrak (aurpegi guztietan poligono erregular bera dutenak)
* Arkimedesen solidoak - poliedro ganbil erdierregularrak (aurpegi guztiak poligono erregularrak dira, baina ez poligono bera)
* Kepler-Poinsot-en solidoak - poliedro ahur erregularrak
* prismak, antiprismak eta izar-poliedro uniformeak

## Kanpo estekak 
*
Poliedro erdierregular

Geometrian, **poliedro erdierregularra** poliedro bat da, aurpegi guztiak poligono erregularrak (baina ez nahitaez poligono bera) dituena eta erpin guztiak berdinak, hau da, erpin bakoitzean elkartzen diren aurpegien kopurua, mota eta ordena berdinekoak dira.

Poliedro erdierregularrak hauek dira:
* hogeita hamar **Arkimedesen solidoak**.
* **prisma** ganbilen sail infinitua.
* **antiprisma** ganbilen sail infinitua (haien erdierregulartasuna Kepler-ek nabaritu zuen).

## Kanpo estekak 
*
2057 Rosemary

**2057 Rosemary** asteroide gerrikoan aurkitutako 2057. asteroidearen izena da. 1934ko irailak 7an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmutheek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **193 RQ** zen. Bere izena Hans Scholl alemaniar astronomoaren lehen emaztea izan zen Rosemary Birki Hoffmanngatik jasotzen du.

## Kanpo estekak