Hystrix cristata

***Hystrix cristata*** Hystrix generoko animalia da. Karraskarien barruko Hystricidae familian sailkatuta dago.

Arantzurde hau 60 cm-ko luzera izaten du, horietatik 10 isatsari dagozkionak. Bizkarrean arantza gisako ile sendo luzeak izaten ditu, etsaietatik babesteko. Arantza horiek, beltzak eta zuriak, 40 cm-rainokoak izan daitezke. Europa hegoaldean (Balkanetan, Italia hegoaldean, Sizilian) eta, batez ere, Afrika iparraldean bizi da. Egunez lurpeko habietan ezkutaturik egoten da, eta gauez irteten du janari bila. Sustraiak, zuhaitz azala eta fruituak janez elikatzen da.

## Informazio taxonomikoa 
*Hystrix* generoak zortzi espezie ditu gaur egun, sei asiarrak eta bi afrikarrak. *Hystrix* *cristata*-ren banaketa Europako hegoaldeko herrialde batzuetara ere hedatzen da.

## Deskribapena 
Karraskari plantigrado handi bat da, begi txikiak eta bizkarra partzialki arantzaz estalita duena. Gorputzaren neurriak, burua gehi gorputzaren luzera: 57-68 cm; buztanaren luzera: 5-12 cm; atzeko oinaren luzera: 7,5-9,5 cm; pisua: 10-30 kg. Bizkarrean eta atzeko aldean, 30-40 cm-ko luzerako arantza luzeak ditu, banda zuri-beltzeko arantza laburrago eta lodiagoen artean kokatuak. Emeek bi edo hiru ugatz-guruin pare dituzte toraxean. Hortz-formula: 1.0.1.3./1.0.1.3.

## Banaketa 
Mendebaldeko Afrikatik, Kongo ibaiaren ondotik, Mediterraneoko kostalderaino, Maroko, Aljeria iparraldean, Tunisia eta Libia zeharkatuz banatzen da. Europan, ia Italia osoan, Albanian eta Grezia iparraldean bizi da; Sizilia uhartean ere badago. Melillan, banakoak Gurugú mendiaren ondoan eta Rio Nano arroilaren hasieran ikusi dira, Marokoko mugatik gertu. Ceutan, Calamocarro erreka arroan eta Renegado eta Infierno urtegien inguruan detektatu da.

## Aldaketa geografikoa 
*H. c.occidanea* azpiespeziea deskribatu da eremu honetan.

## Habitatak eta altitude tartea 
thumb|Marrazkia
Ceutan, sastraka trinkoa duten habitatak okupatzen ditu, etengabeko emaria duten errekastoen ondoan. Marokoko inguruko eremuetan, kareharrizko substratuetan dauden larreetan ohikoa dela dirudi. Ceuta eskualdean, espezie hau itsas mailatik 50 eta 700 metro artean aurkitzen da.

## Ugalketa 
thumb|Hystrix cristata burezurra - Tolouseko Historia Naturalaren Museoa
Emeek normalean 9 eta 16 hilabete artean lortzen dute sexu-heldutasuna, eta arrek 8 eta 18 hilabete artean. Ugalketa-garaia martxotik abendura bitartean izaten da. 112 eguneko haurdunaldiaren ondoren, emeek normalean kume bat edo bi izaten dituzte, nahiz eta kumeak lau izatera irits daitezkeen. Espezie hau 15 urte arte bizi izan ohi da naturan.

## Elikadura ohiturak 
thumb|Hystrix kristata albinoa gatibutasunean
Begetarianoa da eta lurrean muturkatuz bilatzen du janaria. Batez ere erraboilak, errizomak, tuberkuluak, azala, eroritako fruituak eta beste landutako landare batzuk jaten ditu. Intsektuak, ornodun txikiak eta noizean behin sarraskia ere jaten ditu.

## Ugaritasuna 
Tokian tokian tokiko ugaria izan daiteke, nahiz eta azkenaldian Ceuta eta Melillako lurraldeetan urriagoa bihurtu den.

## Antolaketa eta portaera 
Gaueko espeziea da, ohitura diskretuak dituena. Mehatxatuta edo arriskuan dagoenean, partzialki kiribildu egiten da, arantzak astintzen ditu eta isatsa dardaratzen du, honek karraska-hots bereizgarri bat sortzen du, aldi berean saltoka eta marruka egiten duen bitartean. Bakarrik bizi da eta zulo naturaletan edo zulatutako gordelekuetan, horietako batzuk 18 metroko luzera dutenak eta 1,5 metroko sakoneran daudenak. Zulo hauek normalean hiru ihesbide izaten dituzte.

## Garrantzia ekonomikoa eta gizakiekin duen harremana 
Triku-haragia bezala, honen haragia gizakientzat preziatua zen. Horregatik noizean behin kontsumitzen ziren iraganean. Gaur egun, espezie honek ez du eragiten gizakien interesetan.

## Harrapakaritza 
Txakalak *(Canis aureus)* dira haien ohiko harrapariak.

## Patologiak eta parasitoak 
Ez dago informaziorik espezieari buruz Afrikako ipar-mendebaldean.

## Mehatxuak eta kudeaketa neurriak 
Mehatxu nagusiak habitataren galera eta errepideko hilketak dira. Ehiza-txakurrak ere mehatxu frogatua dira Ceutan eta Melillan. Marokorekin duen mugako hesia, bai Ceutan bai Melillan, espezie honen mehatxuen artean dago, isolamenduak bi lurraldeetan dauden azpipopulazioetan izan ditzakeen ondorio negatiboengatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Aulagnier etaThevenot (1986), Cabrera (1932), Kowalski eta Kowalska (1991)

## Ikus, gainera 
* Hystrix
* Hystricidae

## Kanpo estekak 
* *Hystrix cristata*ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean