Shirley Chisholm

**Shirley Anita St. Hill Chisholm** (New York, 1924ko azaroaren 30a - Ormond Beach, Florida, 2005eko urtarrilaren 1a) estatubatuar politikari, hezitzaile eta idazlea izan zen. 1968an Estatu Batuetako Kongresurako aukeratutako lehen emakume afroamerikarra izan zen. New York estatuko 12. kongresu-barrutia ordezkatu zuen Ordezkarien Ganberan, zazpi agintalditan, 1969tik 1983ra. Estatu Batuetako alderdi handietako baten lehendakarigai izaten saiatu zen lehen pertsona afroamerikarra ere izan zen, eta Alderdi Demokrataren presidentetzarako hautagaitza lortzeko lehian aritu zen lehen emakumea, Patsy Minkekin batera.

1982an, National Women's Hall of Famen parte izateko hautatu zuten; gainera, 2015ean, Barack Obama presidenteak hil osteko Askatasunaren Domina Presidentziala eman zion, Estatu Batuetako ohore zibilik gorentzat jotzen dena.

## Biografia 
Shirley Anita St. Hill 1924ko azaroaren 30ean jaio zen guraso etorkinengandik, Brooklynen (New York). Afroguyandar eta afrobarditar jatorrikoa zen. Hiru ahizpa txikiago zituen. Bere aita, Charles Christopher St. Hill Guyana Britainiarrean jaio zen Barbadosera joan aurretik.  New York hirira Antillatik (Kuba) barrena iritsi zen, 1923an.  Bere ama, Ruby Seale, Barbadoseko Christ Church hirian jaio zen eta 1921ean New Yorkera iritsi zen.

Charles St. Hillek estopa-poltsen fabrika batean egiten zuen lan, baita okindegi batean laguntzaile gisa ere. Ruby St. Hill jostun trebea eta etxeko langilea zen, eta kosta egiten zitzaion alabak aldi berean hazi eta lan egitea. Hori dela eta, 1929ko azaroan, Shirleyk bost urte bete berri zituenean, bera eta bere ahizpak Barbadosera bidali zituzten amaren aldeko amonarekin, Emaline Sealerekin, bizitzera. "Amonak indarra, duintasuna eta maitasuna eman zizkidan. Txikitatik ikasi nuen ni norbait nintzela. Ez nuen iraultza beltzik behar hori ikasteko". Shirley eta bere ahizpak amonaren etxaldean bizi izan ziren, Christ Church-eko Vauxhall herrian, eta bertako eskolara joan zen. AEBetara itzuli zen 1934ko maiatzaren 19an. Barbadosen eman zuen denboraren eraginez, Shirleyk karibetar azentuz hitz egin zuen bizitza osoan.  1970eko *Unbought and Unbossed* bere autobiografian honakoa idatzi zuen: "Urte batzuk geroago ulertuko nuen gurasoek egin zidaten opari zoragarria, Barbadosen hezkuntza britainiar zorrotz eta tradizional bat jasoko nuela ziurtatuz. Horra zergatik ez zaidan orain kostatzen ez hitz egitea ez idaztea". Uhartean igarotako denbora horrengatik, eta AEBetan jaioa izan arren, Chisholmek beti amerikar-barbadetartzat edukiko zuen bere burua.

1939tik, Brooklyngo Bedford-Stuyvesanteko emakume-eskola batera joan zen Hill. Ospe handiko integrazio-eskola bat zen, eta Brooklyn osotik joaten ziren neskak hara.ChisholmekLetretako Unibertsitate Batxilergoa lortu zuen Brooklyn Collegen 1946an, eta hainbat sari irabazi zituen eztabaidan erakutsitako gaitasunengatik. Gainera, bertan egon zen bitartean Delta Sigma Theta sororitateko eta Harriet Tubman elkarteko kide izan zen. Azken horretako kide gisa, Chisholmek inklusioaren alde borrokatu zuen: bereziki Bigarren Mundu Gerran soldadu beltzak armadan integratzearen alde, historia afroamerikarra ardatz zuten ikastaroak gehitu zitezen eta ikasle mugimenduan emakue gehiago egon zitezen. Hala ere, hau ez zen izan aktibismoan edo politikan egingo zuen lehen sartu-irtena. Hazten ari zen bitartean, Chisholm politikaz inguratuta egon zen, bere aita Marcus Garveyren eta sindikatuen jarraitzailea baitzen.

## Lehen urteak eta formakuntza 
1946an, unibertsitatean graduatu ondoren, Chisholm irakasle laguntzaile gisa hasi zen lanean Harlemgo haurtzaindegi batean. Haur-hezkuntzako ikastetxe batean eman zituen eskolak, prestakuntza amaitu bitartean, eta Lehen Hezkuntzako masterra eskuratu zuen Columbiako Unibertsitateko Teachers Collegen (hezkuntza, medikuntza eta psikologia fakultatea) 1952an.

Chisholm 1953an sartu zen politikaren munduan, Wesley "Mac" Holderren kanpainarekin bat egin zuenean Lewis Flagg Jr.en hautaketaren alde egiteko, Brooklyngo lehen epaile beltza izan zedin. Gerora, Flaggen aldeko hauteskunde elkartea Bedford-Stuyvesanteko Liga Politikoa (BSPL, ingelesezko sigletan) bihurtu zen. BSPLk hautagaiak eskubide zibilen alde egitera animatzen zituen, etxebizitza arloan arraza-bereizkeriaren aurka borrokatzen zen eta Brooklyngo aukera ekonomikoak eta zerbitzuak hobetzen saiatzen zen. Holderrekin liskarra izan zuen Chisholmek taldeko emakumeei erabakietan pisu handiagoa eman nahi zielako, eta horrek Liga Politikoa uztera eraman zuen 1958 inguruan.

1960an, Chisholm erakunde berri batera batu zen, Batasun Demokratikorako Klubera (UDC, ingelesezko sigletan), zeinak Flaggen hautesle-taldeko kide ohi bat, Thomas R. Jones buru zuela. UDCko kideak klase ertainekoak ziren gehienbat, ordezkaritza afroamerikarrarekin, eta lidergo postuetan emakumeak sartzen zituzten. Chisholmek Jonesen aldeko kanpaina egin zuen, 1960ko asanbladako postu baterako hauteskundeak galdu baitzituen. Bi urte geroago, Jones berriro aurkeztu zen eta irabazi egin zuen, horrela Brooklyngo bigarren asanbleista beltza bihurtuz.

## Estatuko legegilea 
left|alt=Shirley Chisholm|thumb|**Shirley Chisholm, estatistika politikoei begira**
Jonesek berriz hautatua izateari uko egin zion, nahiago izan baitzuen kargu judizial bat onartu. Hori dela eta, New Yorkeko Estatu Batzarrean bera ordezkatzeko Chisholm proposatu zen. Oposizio gogorrari aurre egin behar izan zion bere generoagatik, UDC zalantzan baitzegoen emakume bat hautagai bezala babestu ala ez. Emakumeen botoa helburu izanik, Alderdi Demokratako primarioak irabazi zituen 1964ko ekainean, eta, abenduan, eserlekua lortu zuen, bere aurkari errepublikano eta liberalen aldean hemezortzi mila boto baino gehiagoko aldearekin.

New Yorkeko Estatu Batzarreko kide izan zen Chisholm 1965etik 1968ra. Batzarrean egin zuen lehen jardueretako bat estatuko alfabetatze-proban ingelesa derrigorrezkoa izatearen aurka egitea izan zen, “pertsona bat bere ama-hizkuntzan hobeto moldatzeagatik soilik ez du esan nahi analfabetoa denik” esanez.

## Kongresua 
thumb|left|Estatu Batuetako Kongresuko Black Caucuseko kide sortzaileak. Shirley Chisholm lehen lerroan eserita agertzen da.
1968an AEBetako Ordezkarien Ganberarako hautagai izan zen, New Yorkeko hamabigarren barrutian. Bere eslogana “Unbought and unbossed” zen (“Inork ez nau erosi ez agintzen”). 1968ko ekainaren 18ko Alderdi Demokrataren primarioetan, Chisholmek beste bi aurkari beltz garaitu zituen, William S. Thompson estatuko senataria eta Dollie Robertson funtzionario sindikala. Ustekabeko garaipena lortu zuen hauteskunde orokorretan James Farmer Arraza Berdintasunerako Kongresuko (CORE) zuzendari ohiaren aurka. Kongresurako hautatua izan zen lehen emakume beltza bilakatu zen Chisholm eta urte hartako hasiberrien artean emakume bakarra izan zen.

## 1972ko hauteskunde-kanpaina 
left|alt=Imagen en blanco y negro de una mujer afroamericana (Shirley Chisholm) para las elecciones de 1972. Encima de la imagen se lee «Bring U.S. Together» y debajo «Vote Chisholm 1972 unbought and unbossed».|ezkerrera|thumb|Shirley Chisholm-en kartela 1972ko hauteskundeetarako, jertse zuria eta betaurrekoak jantzita, hizketan.
1972ko hauteskundeetan, Chisholm izan zen AEBetako presidente izan nahi zuen alderdi nagusietako baten lehen hautagai beltza eta Alderdi Demokratak presidentziarako postulatu zuen historiako lehen emakumea ere bihurtu zen (Margaret C. Smith senatariak 1964an ere aurkeztu zen, baina Alderdi Errepublikanoan). Bere hautagaitza iragartzean, Chisholmek herriaren ordezkari gisa deskribatu zuen bere burua, eta AEBetako identitatearen adierazpen berri bat eskaini zuen: “Ez naiz Estatu Batuetako populazio beltzaren ordezkaria, nahiz eta beltza naizen eta harro nagoen. Ez naiz herri honetako mugimendu feministaren hautagaia, emakumea naizen arren eta harro ere banago. Herriaren hautagaia naiz eta zuen aurrean nire presentziak aro berri bat sinbolizatzen du Estatu Batuetako historia politikoan”.

Bere kanpainak ez zuen funts nahikorik izan, hirurehun mila dolar besterik ez baitziren inbertitu. Halaber, hautagai seriotzat hartzeko borrokatu zen, figura politiko sinbolikotzat jo beharrean; Alderdi Demokrataren buruzagi gehienek gutxietsi egin zuten, eta gizonezko kide beltzek babes eskasa eman zioten. Urte batzuk geroago aitortuko zuen: “Kongresura eta presidentetzara postulatu nintzenean, diskriminazio gehiago topatu nuen emakume izateagatik beltz izateagatik baino. Horrelakoak dira gizonak”.

1972ko uztailaren 12ko bozketan, Miami Beachen (Florida) egindako Demokraten Konbentzio Nazionalean, Chisholmek guztira 152 boto lortu zituen. Babes handiena Ohiotik jaso zuen, 23 ordezkarirekin (erdiak baino gehiago, zuriak). Hauteskundeetan laugarren postua lortu zuen, McGovernen atzetik, 1.728 ordezkarirekin irabazi baitzuen. Chisholmek esan zuen "aukera etsigarriak izan arren... statu quoa onartzeko borondate irmoa eta arbuioa erakusteko" aurkezten zela kargura.

## Obra 
* *Unbought and unbossed* (1970)
* *Racism and the urban crisis* (1970)
* The 51% minority: An Address (1970)
* *The good fight* (1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak