José Toral y Velázquez

**José Toral y Velázquez** espainiar militar bat izan zen, Kubako azken gobernadore militarra izateagatik gogoratua, 1898ko uztailaren 16an Santiago de Cuba hiriak tropa estatubatuarrei amore eman zien arte, Gerra hispaniar-estatubatuarrean.

## Biografia 
### Lehen urteak eta karrera militarra 
Mazarronen (Murtziako Eskualdea) jaio zen, bere meatze-jarduera handiari esker hiri hau bere gorenean zegoen garaian, eta familia askok hara emigratzen zuten aberastasun bila. Ciudad Realeko Francisco Toral eta Cartagenako Juana Velázquezen semea bere jaioterriko San Antonio de Padua elizan bataiatu zuten, José María Isidoro Casiano Antonio izenarekin inskribatuz. Ezkontza Mazarronen ezarri zen, segur aski, udalerriko ekonomia indartsuak erakarrita. Gertaera horietan jaio zen Jose Toral, txikitatik bizitza militarrera bideratu zuena. Bere karrera militarra bikaina izan zen, eta 1889ko ekainean, dibisioko jeneral mailara igoa izan ondoren, Kubako kolonia espainiarrera bidaltzea eskatu zuen. Kolonia horretara 1895ean iritsi zen, Kubako errebeldeek protagonizatutako gatazkan eta Estatu Batuekiko tentsio-igoeran funtsezko urtea.

Hurrengo urteetan, Espainiako tropen eta Kubako matxinoen arteko borroka eta borroka txikiek jarraitu egin zuten, eta bitartean, Kubako oligarkiak gero eta presio handiagoa egiten hasi ziren Estatu Batuetan, militarki haien alde esku har zezan. Amerikarrek, hasiera batean, saihestu egin nahi izan zuten hori, uhartean zehar erosteko eskaintzak eginez, eta Espainiako gobernuak beti erabat baztertu zuen hori.

1898ko otsailaren 15ean gertaera garrantzitsu bat gertatu zen *Maine* korazatu estatubatuarra lehertuta. Gertaera horrek beharrezko *casus belli* delakoa eman zion Estatu Batuei Espainiari gerra deklaratzeko, ontziaren leherketa eragin zuela iritzita. Espainiako gobernuak erabat ukatu zuen eta nazioarteko batzorde neutral batek kasua ikertzeko eskatu zuen, baina Estatu Batuek uko egin zioten eta gerra deklarazioari eutsi zioten (ondorengo ikerketek leherketa ustekabekoa izan zitekeela eta galdaretan izan zuela jatorria frogatu zuten).

Bi aldeen arteko lehorreko borroketan, Arsenio Linares teniente jeneralak José Toral izendatu zuen, garai hartan Guantanamoko espainiar goarnizioaren buru zena, Santiago de Cuba hiriko espainiar goarnizioaren komandante buru izateko.
[alt= |thumb|Toralek [Santiago de Cuba hiria William Rufus Shafter estatubatuarrari eman zion (1898ko uztaila) ]]

### Santiago de Cubako setioa eta errendizioa 
Uztailaren 1ean, Linares jenerala zauritu egin zen San Joan Muinoetako bataila odoltsuan, eta, ondorioz, Toral IV. Defentsa Taldeko aldi baterako komandante izendatu zuten. Toralek gaizki planifikatutako eta Linaresek exekutatutako defentsa bat heredatu zuen, eta honek ez zuen nahikoa gizon bidali San Joan muinoetara, hiriaren defentsan funtsezko puntua zirenak. El Caneyko eta San Juango porroten ondoren, estatubatuarrek Santiago hiria inguratu zuten, baina ez zailtasunik gabe, Kubako Santiagoko itsas guduan espainiar flota suntsitu ondoren itsasoz blokeatuta baitzegoen.

Uztailaren 7an, Toralek, beti aurre egiteko prest zegoenak, telegrafo bat bidali zion Félix Pareja Mesa jeneralari, setiatutako hirira errefortzuak premiaz bidaltzeko eskatuz, baina Estatu Batuetako armadak telegrafo kableak moztu zituen Guantanamora, eta Bikotek ez zuen inoiz mezua jaso.

Uztailaren 16an, hainbat egunetako borroka, bonbardaketa eta negoziazioen ondoren, Toralek, egoera jasanezina zela jakinik, eta bere gizonen eta Santiagoko zibilen bizia babesteko irrikaz, hiria William Rufus Shafter jeneralaren tropei eman zien. Bere ospea babesteko, Toralek estatubatuarrei eskatu zien amore eman beharrean kapitulazio hitza erabiltzeko, eta bere gizonek armak gorde eta eraman zitzatela, eta Shafterrek onartu egin zuen.

### Bizitza gerra ondoren 
1898ko abuztuaren 12an armistizioa sinatu ondoren, Toral abuztuaren 15ean abiatu zen Espainiara, bake-protokoloaren arabera.

Espainiara iritsi zenean, ordea, haren aurkako salaketez josita egon zen. Espainiako gizarteak Espainiako armadak Kuban izandako kolapsoaren errua egozten zion, baita hiria estatubatuarrei pasiboki entregatzearena ere, gehienak gezurrezkoak, akats estrategikoak Arsenio Linares eta Ramón Blanco y Erenasen erantzukizuna izan baitziren. Toralek manifestazio publikoei aurre egin behar izan zien, horietako batzuk oso bortitzak, Vigon gertatutakoak kasu. Jendetzak harrikatu ere egin zuen.

Jeneralarekiko gorrotoa eta etsaitasuna hainbesteraino iritsi ziren non auzitegi militar batek atxilotu eta epaitu ere egin baitzuen, Santiago hiria koldarkeriaz entregatu izana leporatuta. Epaiketan Julián Suárez Inclanek defendatu zuen.

Azkenean, Toral kargu guztietatik absolbitu zuten 1899ko abuztuaren 9an, baina bere aurkako erasoek bere bizitza osoan jarraitu zuten. Egoera horrek, azkenean, depresio sakon batean murgildu zuen, eta, azkenean, erotu eta ospitale psikiatriko batean sartu zuten, Madrilgo Carabanchel Alto udalerri zaharrean. Han eman zituen bere bizitzako azken egunak, 1904ko uztailaren 10ean hil zen arte.

## Kanpo estekak