Carlos Arias Navarro

**Carlos Arias Navarro** (Madril, 1908ko abenduaren 11 – *ib.*, 1989ko azaroaren 27a), Arias Navarro markesa titulua izan zuen lehena eta Espainiako Handiki, espainiar abokatu eta politikari bat izan zen diktadura frankistan zehar.

Zuzenbidean lizentziaduna, notario eta fiskala izan zen; halaber, León, Tenerife (1952-1954) eta Nafarroako (1954-1957) gobernadore zibila, Madrilgo alkatea (1965-1973), Gobernazio ministro (1973), Gobernuko eta Joan Karlos I.aren monarkiako lehen presidentea (1973-1976).

Zuzenbideari lotutako enpleguekin hasi bazen ere, Espainiako Gerra Zibila hastean, Francoren aldera pasa zen; ondoren, Málaga konkistatutakoan, bertako errepresio gogorrean paper nabarmena izan zuen (1937) eta, horrengatik, *Málagako harakina* ezizena jarri zioten.

Ministro-Kontseiluko presidente izan zenean, Estatu terrorismoa toleratu izanaz salatu zuten, Jurramendiko hilketengatik (1976) batez ere. Gobernutik at geratu zenean, hainbat komunikabidek Arias Navarrok bere ministro guztien, eta Espainiako printze Joan Karlos Borboikoaren telefono-hizketaldien espioitza sistematikoa agindu zuela jakinarazi zuten.

Franco hil berritan,  ("Espainiarrok, Franco hil da") hitz ospetsuak irakurri zuen telebistan.

## Biografia 
### Prestakuntza eta lehen urteak 
Ekonomikoki ondo zegoen familia industriari batean jaio zen. Erlijio katolikoari oso lotuak, aita 1912an hil zitzaion, Carlosek 3 urte besterik ez zituenean eta amarekin harreman estua izan zuen bizitza osoan.

Madrilgo San Isidro institututan egin zuen Batxilergoa eta oso ikasle ona izan zen. 1923an, 14 urte zituenean, Zuzenbide ikasketak hasi zituen eta 3 urtean bukatu zituen, 1926an lizentziatu baitzen. Julián Besteiroren ikaslea izan zen eta irakasle ona zela esan ohi zuen.

1929an, Espainiako Justiziaren Ministerioko funtzionario, Málaga eta Madrilgo fiskal eta notario izan zen.

1936ko uztailaren 18ko estatu kolpea eman zutenen alde agertu zen Espainiako Gerra Zibilean. Hala ere, Manuel Fraga Iribarne eta Jose Maria Areiltzak gerraren aurretik Ariasek hainbat esparrutan ezkerrari estimu arina baziola zioten, hala nola, antiklerikalismoan. Egia esateko, haren prestakuntzan berebiziko eragina izan zuten Sánchez-Román katedratikoak eta Azañak eta azken horren agindupean lan egin zuen Justiziaren Ministerioan.

Talde frankistaren gerra-kontseiluan fiskaltzat parte hartu izanagatik eta Gerra Zibilean eta gerra ondorenean Málagan Errepublikaren aldeko hainbat pertsona esanguratsu hilarazi izanagatik, *Málagako harakina* goitizena jarri zioten. Errepresio horrengatik, 4.300 disidente baino gehiagoren heriotza leporatzen zaio Ariasek erreformista itxurak utz zitzan. Atentatu horrek hitzaldi immobilistaren zitalkeria haztea eragin zuen. Ariasek erakusten zuen erreformen aurkako jarrera hori Iniesta Cano jenerala eta José Antonio Girón de Velasco falangista bezalako ultrek bultzatu zuten. Frankismoaren krisiak batuz zihoazen eta diktadurarako tranpa perfektua bilakatuz.

1975eko hasieran, Ariasen gobernua ikasle sektorearen eta proletalgoaren erabateko oposizioarekin eta ETAren ekintzen ugaritzearekin aurkitu zen. Proletalgoaren oposizioaren zati handi batek 1973ko petrolioaren krisiarekin zeukan lotura, azken finean, inflazioa ikaragarri handitzea ekarri baitzuen. Sindikatu ilegalen ekintzak (batez ere Langile Komisioak-enak) oso azkar hazi ziren, baita erregimenaren lan-politikatik enpresarien aldentzea ere. Horrek egoera arraro bat sortu zuen, enpresariek nahiago baitzuten proletalgo ilegalen ordezkariekin zuzenean negoziatu eta sindikatu bertikala alde batera utzi. Uda horretan, frankismoarentzat gertakari larri bat gertatu zen, Arias Navarrorentzat batez ere: Indar Armatuetako zenbait ofizial atxilotu zituzten, Unión Militar Democrática erakunde klandestinoan zebiltzalako salaketapean. Erregimenaren aurkako giro horretan, errepresioa terrorismoaren aurkako lege batez bultzatu zen.

1975eko urte bukaeran izandako gertaera asko —iraileko exekuzioak, Ibilaldi Berdea, Francoren gaixotasuna eta heriotza— nabarmen utzi zuten gobernuaren gaitasunik eza. Urte horretan bertan, eskaini zitzaien Estatu Batuei Portugalen aurkako gerran sartzea. Portugalen Krabelinen Iraultza gertatu berria zen eta gobernu ezkertiar bat ezarri zen Lisboan. 1974tik aurrera Portugalen izandako ekintza iraultzaileek Espainiako irekitasunaren aldeko politikaren aurka jartzea bultzatu zuten. Iparramerikarren aurrean, Portugal inbaditzeko prest aurkeztu zen Arias Navarro. Nazioarteko presio izugarria zegoelarik, iraileko fusilamenduenduengatik eta Francoren azken egunak zirelarik, Arias Navarrok etsi egin zuen Marokoren aurrean eta Madrilgo Akordioengatik Saharako probintziaren administrazioa Maroko eta Mauritaniari eman zien.

## Franco gabeko frankismoa 
Diktadorearen heriotzaren ostean, 1975eko azaroaren 20an, Joan Karlos I.a errege berriak eratu zuen lehen gobernuan izan zuen konfiantza eta lehen erreformak egingo zituela uste zen. Hala eta guztiz ere, Arias Navarrok ez zuen behar bezainbesteko lidergorik izan eta bere burua zenbait ministrok gainditua sentitu zuen, bereziki Manuel Fragak eta Jose Maria Areiltzak.

Aldaketen aurreko haren borondate txarrak eta demokrazia normalizazioa eskatzen zuen gizartean diktadorearen legatua mantentzeko setatu izanak ekarri zuen bere eroaldia. Beste alde batetik, gobernuaren izena zikindu zuten bi gertaera jazo ziren: batetik, 1976an Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia, bertan Polizia armatuak hainbat manifestatzaile tirokatu eta 5 hildako eta ehun zauritu baino gehiago izan ziren; bestetik, hilabete batzuk geroago, Jurramendiko hilketak, Nafarroan.

1976ko uztailaren 1ean, erregearekin izandako bilera tirabiratsu baten ondoren, Arias Navarrok dimititu egin zuen eta Joan Karlos I.ak Adolfo Suárez izendatu zuen bere posturako. Gobernutik at geratu zenean, hainbat komunikabidek Arias Navarrok bere ministro guztien, baita, Espainiako printze zela, Joan Karlos Borboikoaren telefono-hizketaldien espioitza sistematikoa agindu zuela jakinarazi zuten.

## Ondorengo ibilaldia 
Lehen hauteskunde demokratikoetan, Alianza Popularrean (AP) sartu zen, Manuel Fraga buru, Madrilgo Senatuko hautagai izanez, baina ez zen hautatua izan. Porrot horren ondoren, ez zuen gehiago politika espainiarrean parte hartu. 1989an hil zen, 80 urte zituelarik.

## Erreferentziak