Valérie Masson-Delmotte

**Valérie Masson-Delmotte** (Nancy, Frantzia, 1971ko urriaren 29a) frantziar paleoklimatologoa da. Energia Atomikoaren eta Energia Alternatiboen Batzordeko ikerketa-zuzendaria da, eta IPCCeko lehen taldeko presidentekidea 2015etik. Klimaren Goi Kontseiluko eta Bizitza Zientzietarako eta Osasunerako Kontsulta Batzorde Etiko Nazionaleko kidea da. 

## Biografia 
### Ikasketak 
Valérie Masson-Delmottek ingeniaritza ikasi zuen Parisko Eskola Zentralean eta 1993an titulatu zen. Fluidoen eta transferentzien fisikako doktoretza 1996an amaitu zuen. Bere doktoretza-tesia, gai honi buruzkoa izan zen: «*Holozeno ertaineko klima simulatzea, atmosferaren zirkulazio orokorreko ereduen laguntzaz; parametrizazioen inpaktuak*».

2008tik, ikerketa-zuzendaria da CEAn. Bere ikerketak iraganeko klimaren eboluzioan eta etorkizuneko klimaren inpaktuan oinarritzen dira. Bereziki, azken 800 000 urteetako atmosferako berotegi efektuko gas kontzentrazioaren berreraketan parte hartu du. 2070ean klima berotzeak Antartikan izango duen eragina ere landu du. 2018an, berrehun argitalpen zientifiko baino gehiagotan lagundu du. 

*Climat: Le vrai et le faux* argitaratu zuen, zeinak klima-eszeptikoen argudioak deuseztatzea eta klima-eszeptikoen egileek ingelesez hitz egiten duten blogosferan garatutako argudioetan oinarritzen direla erakusten duena. Bere esanetan, Frantzian, klima-eszeptikoek bereziki motibatuta daude teknologiak "arazo guztiak konpontzea ahalbidetzen eta ahalbidetuko digulako".

Nazioko eta nazioarteko proiektu ugariren parte da, besteak beste, Klima Aldaketari buruzko Gobernuarteko Taldea (IPCC). IPCCren laugarren eta bosgarren txostenen idazketan lagundu zuen. Klimaren Goi Kontseiluko kidea da, 2018an sortua eta Lehen Ministroaren menpe jarria.

### Zientzia-dibulgazioa 
Valérie Masson-Delmottek haurrei zuzendutako lanak eta publiko zabalarentzako beste batzuk idatzi zituen, klimaren bilakaerari eta haren inpaktuei buruzko ezagutza zientifikoak azaltzeko. Gai horiei buruzko hainbat erakusketatako komisarioa ere izan da, eta hitzaldi ugari eman ditu.

Zientzia-dibulgazioa egiten du ikastetxeetan edo merkataritza-guneetan, ahalik eta jende gehienarengana iristeko.

*The Day After Tomorrow* filmaren kritika zientifikoa egin du.

2022ko Europako bero-boladaren ostean, abuztuaren 31n  Emmanuel Macron presidentearen eta gobernu osoaren aurrean hitz egin zuen klima aldaketari buruz hezteko.

## Jarrera hartzeak 
2015ean, Valerie Masson-Delmottek helegite bat sinatu zuen, nazioarteko ehun pertsona ospetsurekin batera, erregai fosilak lurrean uzteko eskatuz, "krimen klimatiko" bat saihesteko, gizadiaren aurkako krimen batekin alderatuta.

2018an, Jaka Horien mugimendua hasi zenean, plataforma bat sinatu zuen herritarren deliberazio bat ezartzea eskatzen zuena, eta horrek irteera bat aurkitu zuen Klimaren Aldeko Herritarren Hitzarmenean. Hau lehen asteburuan egin zen, 2019ko urriaren 4an, berotze globalari buruzko gutxieneko informazio oinarria helarazteko. Trantsizioan eman beharreko lehen urratsaz galdetuta, publizitateak frantsesak nahasten dituela eta soiltasunera joatea galarazten duela iradoki zuen. 2022an, "soiltasuna ardatz zuten klimaren aldeko herritarren hitzarmenaren neurriak alde batera utzi izanaz" damututa dago, eta horrek denbora galtzearen irudipena ematen dio.

2018an, gutun bat idatzi zion Hezkuntza Nazionaleko ministroari, klimaren zientziak hobeto ordezkatuak izan zitezen institutuko curriculumetan. Haren ustez, programa berriek gaiari heltzeko bidean atzerapauso bat suposatzen dute, 50eko eta 1970eko hamarkadetara itzulera, giza eraginari heldu gabe. 2019ko ekainaren 20an, Jean-Michel Blanquer Programen Goi Kontseiluarekin harremanetan jarri zen "Klima-aldaketaren, garapen iraunkorraren eta biodibertsitatearen gaiei buruzko irakaskuntza-eduki gehigarriak" gehitzeko. Honek, Valérie Masson-Delmotte eta Jean Jouzel bezalako klima adituak entzun zituen baina baita François Gervais fisikaria, supereroaleetan espezialista eta klima-eszeptikoa ere.

Valerie Masson-Delmottek herritarren ekimenak babesten ditu, hala nola IPCCren txostenen lankidetza-itzulpenak, eta herritarrentzako laburpenak sortzeko aukera aztertzen ari da.

2022an Le Monde egunkariari egindako elkarrizketa batean hau aipatu zuen "energiaren krisiak ahulenei eragiten die, laguntza egokirik gabe", eta erregaien gaineko zerga jaitsi da guztiontzat, "gehien kontsumitzen dutenei mesede eginez".

2023ko apirilean, desegitearekin mehatxatutako Lurraren Altxamenduen alde hitz egin zuen eta mugimendu sozialen erabilgarritasuna defendatu zuen trantsizio ekologikorako eta adierazpen askatasunerako katalizatzaile gisa. 2023ko ekainaren 11n, "ulertu ezina" adierazi zuen Lurraren Altxamenduen ekintza baten aurrean, ur gutxiago eta ongarri gutxiago kontsumitzen zuten entsalada-landare esperimentalak hautsi zituztenean.

Besteak beste, Serge Zaka, Magali Reghezza-Zitt eta Christophe Cassourekin batera, 2023ko udan ziberjazarpena jasan zuen, Elon Musk aberatsak Twitter erosi ostean.
## Argitalpenak 
### Argitalpen pertsonala 
* *Climat: le vrai et le faux* (*Klima*: *egiazkoa eta faltsua*) (Le Pommier, Paris, 2011)

### Lankidetzan 
* *Le Climat, De nos ancêtres à vos enfant*,  Bérengère Dubrulle-rekin, Cécile Gambiniren ilustrazioak  (El Pommier, París, 2005)
* *Les Expéditions polaires*,  Yann Fastier eta Gérard Jugierekin (El Pommier, París, 2007)
* *Atmosphère, atmosphère*,  Didier Hauglustain eta Jean Jouzelekin (El Pommier, París, 2008)
* *Atmosphère: quel effet de serre!*, Marc Delmotterekin, Charles Dutertreren ilustrazioak (El Pommier, París, 2009)
* *Le Climat, la Terre et les Hommes*,  Jean Poitou eta  Pascale Braconnotekin (EDP Ciencias, 2015)
* *Parlons climat en 30 questions*, Christophe Cassourekin (La Documentación francesa, 2015)
* *Le Groenland. Climat, écologie, société*,  Valérie Masson-Delmotteren zuzendaritzapean,  Émilie Gauthier, David Grémillet, Jean-Michel Huctin eta Didier Swingedouwrekin (CNRS EDICIONES, 2016)
* *Manifeste du Muséum. Quel futur sans nature?*, Luc Abbadie, Gilles Bœuf, Allain Bougrain-Dubourg, Claudine Cohen, Bruno David, Philippe Descola, Françoise Gaill, Jean Gayon, Thierry Hoquet, Philippe Enero, Yvon El Maho, Guillaume Lecointre, Valérie Masson-Delmotte, Armand de Ricqlès, Philippe Cornamusa, Stéphanie Thiébault, Frédérique Viard (Reliefs/MNHN, 2017)
## Sariak eta aintzatespenak 
Valérie Masson-Delmottek hainbat sari jaso ditu:

* 2002: Zientzien Akademiako *Étienne-Roth Sari Nagusia*, Françoise Vimeux-ekin.
* 2004: kolektiboki LSCEko klima gaiarekin, Frantziako Institutuaren *Louis D saria*.
* 2008: Europako Batzordearen *Descartes saria* Antartikako izotz sakonean zulatzeari buruzko EPICA nazioarteko lankidetza-ikerketagatik.
* 2011: Versailles-Saint-Quentin-en-Yvelines Unibertsitateko *Bikaintasun Zientifiko Saria*.
* 2013: *Irène-Joliot-Curie Saria* Urteko Emakume Zientzialari gisa.
* 2014: *Batasun Arrazionalista Saria*.
* 2015: *Martha T. Muse Saria* Antartikari buruz Zientziari egindako ekarpenagatik.
* 2015: Zientziaren Dibulgaziorako *Jean Perrin Saria*.
* 2018: *Ohorezko Legioko Zalduna*. 
* 2019: *CNRS zilarrezko domina*.
* 2019: *Teknologien Akademiako kide* hautatu zuten.
* 2020: *BBVA  Fundazioaren Ezagutzaren Mugak saria*.
* 2020: *Honoris Causa Doktorea* Utrechteko Unibertsitatean.
* 2020: *Milutin Milanković Europako Geozientziaren Batasunaren domina*.
* 2020: Antartikako Ikerketarako *Batzorde Zientifikoaren domina.*
* 2020: Frantziako Nekazaritza Akademiaren *urrezko domina.*
* 2021: *Honoris Causa doktorea* Liejako Unibertsitatean.
* 2022: *Time* 100.
* 2023: Geodesiaren eta Geofisikaren Nazioarteko Batasunaren *Urrezko Domina* izotz-nukleoko klima-erregistroetan izan zuen rol nagusiagatik, elur polarreko gordailu isotopikoak argitzeagatik, baita gizartearen klima-aldaketari buruzko kontzientzia pizteko egindako ekarpen bikainagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Futura-Sciences buruzko biografia
* *Arriskuak VS Fikzioak*, *Roland* Emmerich-en The Day After Tomorrow filmaren zenbait alderdiren analisia, Valérie Masson-Delmotte-ren eskutik
* "Valérie Masson-Delmotte: "Zarabiatuta sentitu nintzen gizakiak klima globalean zenbaterainoko eragina izan zuen konturatu nintzenean".  *Le Monde*