open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alba Rico

**Alba Rico Navarro** (Elda, Murtzia, 1989ko otsailaren 26a) murtziar aktorea, abeslaria, dantzaria eta modeloa da. Ezaguna egin zen Disney Channelen kateko *Violetta* telenobelan Naty pertsonaia interpretatu zuenean. 

## Bizitza 
Alba Rico 1989ko otsailaren 26an jaio zen Espainian. ESADetik (Arte Dramatikoko Eskola) graduatu zen Murtzian.

## Ibilbidea 
2012an hasi zuen bere ibilbidea, Naty Vidalen paperarekin, *Violetta* telenobelan. Hiru denboraldietan egin zuen paper hori.

2013an, interpretatu zuen Latinoamerikako *Violetta en vivo* bira zuzenean eta 2015ean Europako *Violetta Live* izeneko bira.

*El tamaño si cuenta* (2018) eta *El último baile* (2024) lanetan parte hartu zuen.

## Filmografia 
## Diskografia 
; Soinu-bandak

* 2012: *Violetta*
* 2012: *Cantar es lo que soy*
* 2013: *Hoy somos más*
* 2013: *Violetta en vivo*
* 2014: Gira mi cancion
* 2015: Crecimos Juntos

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2010eko Alegría Zinemaldian Aktore Onenaren saria jaso zuen, *The Gas Statio*n antzezlanean egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheilymenia stercorea

***Cheilymenia stercorea*** *Pyronemataceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumorako erabilgaitza.

Sinonimoak: *Peziza scutellata*, *Lachnea stercorea*, *Patella stercorea*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 1 eta 2 mm bitarteko diametrokoa, eserita, hasieran kopa itxurakoa, gero disko-formako lautua. Gainazal himenial leuna, hori-laranja kolorekoa, ertzean oso nabariak diren ile hialino tentez estalia. Kanpoko aldea kolore berekoa, sesila, ez du hankarik.

**Haragia:** Hutsala, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Stercorea* epitetoa bere habitatagatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Cheilymenia fimicola*, zertxobait handiagoa da eta ileak ez ditu izar formakoak. *Scutellinia crucipila* handiagoa da, lurrekoagoa (ez simaurretan). *Cheilymenia* edo *Coprobia granulata* espezieak ez ditu ile nabaririk.

## Sasoia eta lekua 
Urteko edozein urtarotan. Espezie koprofiloa, beti behi edo zaldi simaurretan sortzen da. Talde handietan, gregarioa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Argentina, Txile, Brasil, Islandia, Europa, Errusia, Svalbard, India, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius adalbertii

***Cortinarius adalbertii*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hydrocybe pateriformis*, *Cortinarius pateriformis*, *Cortinarius adalberti*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbil-kamutsa, higrofanoa; gorri-herdoil kolorekoa hezetasunarekin, bizia, diskoa ia beltza; lehorrean gaztaina kolorekoa edo gamuza kolorekoa.

**Orriak:** Ez oso estu, meheak, hori-azafrai kolorekoak, gero ilunagoak.

**Hanka:** 2,5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,8 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, pixka bat oinarrira mehetua, zurruna, arre-txokolate kolorekoa, fibriloso-ildaskatua, oinarrian ukitzean arre kolorea hartzen du; errezel zuriarekin, eraztun antzeko eremu bat atxikita uzten du.

**Haragia:** Arrexka, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Adalberti* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Antzeko askok duten kolore arrea duen arren, horixkarako joera duten orrien koloreagatik eta kapela leun eta higrofanoagatik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen azpian, batez ere izei gorrietan.

### Banaketa eremua 
Suitza, Espainia, Austria, Eslovenia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María San Juan

**María San Juan** (Gijon, Asturias, 1963) asturiar kazetaria eta telebista aurkezlea da.

## Ibilbide profesionala 
Kazetaritzan lizentziatua da, eta ibilbide profesionala RTVEn egin du beti. Bere jarduera profesionala, hala ere, SER kateko Radio Minuton hasi zen, Gijonen, Radiocadena Española irratian oposizioa atera zuen arte.

1988ko apirileandebuta egin zuen telebistan Luis de Benitorekin batera *Telediario* informatiboaren bigarren edizioaren aurkezpenean. Clara Isabel Franciak proposatu zuen bere izena albistegi horren aurkezle gisa. Urtebete geroago, eta beti Informazio Zerbitzuei atxikita, Andrés Aberasturik aurkeztutako *48 horas* saiora pasatu zen. 1989an, Manuel Almendrosekin batera, *Sábado Revista* (1989-1990) magazinaren gidaritzaren ardura hartu zuen, eta Secundino Gonzálezekin batera, *Cada mañana* (1991-1992) informazio-magazina.

1992ko urritik 2007ra *La aventura del saber* zientzia- eta kultura-dibulgazioko saioa aurkeztu zuen La 2 katean. Hamabost urte inguru igaro ondoren, eta informazio-guneak alde batera utzita, Espainian telebista-saio batean etenik gabe denbora gehien eman duen aurkezleetako bat izan zen. Gero, La 1 katean *Cine de barrio* programaren erredaktorea izan zen, eta 2008 eta 2009 artean *Agrosfera* programa aurkeztu zuen, lehen sektoreko informazioari buruzkoa, TVEko La 2n.

Orduz geroztik, RTVEko informazio jarraituko 24 horas katean albistegiak aurkezten ditu. 2019 eta 2021 artean, *Latinoamerica en 24 horas* (2019-2020) edo *El mundo en 24 horas* (2019-2021) bezalako espazioak, nazioarteko informazioan espezializatutako 30 minutuko asteroko espazioak, TVEko korrespontsaliekin eta TVEko Albistegien Nazioarteko Arloarekin batera prestatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paula Dalli

**Paula Mónica Hernández Dalli**, ezaguna **Paula Dalli** izenez (L'Alfàs del Pi-n, Alacant, 1993ko abuztuaren 16a) Alacanteko abeslaria, aktorea, ahots aktorea, idazlea eta esataria da. Ezaguna egin zen My Camp Rock-en bertsio espainiarrean finalista izan zenean eta La Gira telesaileko protagonista izan zenean, non Carol pertsonaia interpretatu zuen.

## Ibilbidea 
2012ko '*La Gira*' seriean Carol pertsonaia interpretatu zuen. Lucía Gilekin partekatu zuen telesail hori. Geroago, 2017an, '*Centro Médico*' telesailean jardun zuen La 1 katean 2019ra arte emititua.

Kazetari, esatari eta idazle gisa ere ibilbide oparoa du. 2018an, lehen liburua argitaratu zuen: '*Caramelos de café*', etorkizun oparoa zuen Valentina gazteari buruzko nobela. Azkenik, bikoizketan ere egin du lan, eta 'Printze xarmagarria', 'Patoabenturak' eta 'Red Bull: Nor da Queralt Castellet?' ekoizpenetan jarri du ahotsa.

## Diskografia 
### Soinu-bandak Pop4Urekin 
## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni Paolo Lascaris

Fra' **Giovanni Pablo Lascaris di Ventimiglia e Castellar** (Castellar, 1560ko ekainaren 28a – Malta, 1657ko abuztuaren 14a) Maltako Ordenako 57. Printze eta Maisu Handia izan zen 1636tik hil zen arte.

Bizantziar Inperioko Lascaris enperadoreekin ahaidetuta zeuden Ventimigliako kondeen familian jaio zen. 1584an Jerusalemgo San Joan ordenan sartu zen eta hogeita hamar urtez prioratu batean egon zen. Ordenako zerealak eta 1615etik aurrera labeak hornitzeaz arduratu zen. 1632an Espainiako erresumara bidali zuten Ordenaren enbaxadore.

1636an Ordenako Maisu Handia izendatu zuten. Uhartean gotortutako dorreak eraikitzea agindu zuen, Lascaris dorreak bezala ezagutzen zirenak. 1639an, inauterietan maskarak eramatea debekatu zien emakumeei. Istiluen ondoren, jesulagunak Maltatik kanporatu zituen denbora labur batez, debekuaren erantzuletzat jo zituztelako. Castroko gerretan esku-hartze mugatua izan zuen Aita Santuaren alde.

1651n, Karibeko zenbait uharte erostea onartu zuen: Saint Kitts, Saint Croix, Saint Barthélemy eta San Martin. 1653an Frantziarekin sinatutako itun batek uharteen gaineko Ordenaren eskubideak berretsi zituen. 1665ean zaldunek uharteak Frantziari saldu zizkioten, proiektu kolonial laburrari amaiera emanez.
Hemimyzon

***Hemimyzon*** *Cypriniformes* arrainen generoa da, *Balitoridae* familiakoa. 

## Espezieak 
* *Hemimyzon abbreviata* 
* *Hemimyzon confluens* 
* *Hemimyzon ecdyonuroides* 
* *Hemimyzon formosanus* 
* *Hemimyzon khonensis* 
* *Hemimyzon macroptera* 
* *Hemimyzon megalopseos* 
* *Hemimyzon nanensis* 
* *Hemimyzon nujiangensis* 
* *Hemimyzon papilio* 
* *Hemimyzon pengi* 
* *Hemimyzon pumilicorpora* 
* *Hemimyzon sheni* 
* *Hemimyzon taitungensis* 
* *Hemimyzon yaotanensis* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Hemimyzon* generoaren zerrenda.
* :ITIS (en inglés)
* :World Register of Marine Species (en inglés)
* :Encyclopedia of Life (en inglés)
Aminofenazona

**Aminofenazona** edo **piramidoia** edo **aminopirina** konposatu organikoa da C13H17N3O formula duena eta pirazolonaren deribatu ordezkatutzat jo daiteke. Solido kristalino zurizka edo gardenxka da

Botika gisa baliatu izan da hantura eta sukarra tratatzeko. *Piramidon* markarekin saldu da, besteak beste. Zenbait estatuetan produkzioa eta salmenta debekatuta daude, agranulozitosia eraigin dezakeelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gugu Dlamini

**Gugu Dlamini** (1962 – Durban, 1998ko abenduaren 21a) KwaMancinzako (KwaZulu-Natal probintziako hiria) emakume hegoafrikar bat izan zen, Hiesaren Aurkako Munduko Egunean zulu hizkuntzan eta telebista nazionalean seropositiboa zela onartu eta egun batzuetara harrikatu eta hil zuten.

Hil zuten arte, Dlamini GIB/HIESarekin Bizi Diren Pertsonen Elkarte Nazionaleko borondatezko langilea izan zen, eta hegoafrikarrak konbentzitu nahi zituen GIBaz kutsatutako pertsonak ez diskriminatzeko.

## Hilketa 
Bere adierazpenen ondoren, ezagutzen zuten erizainen arabera, KwaMashu udalerriko bizilagunek mehatxatu zuten behin eta berriz, Durban kanpoaldean, bere komunitateari ospe txarra ematen ari zitzaiola esanez.

Egun batzuk geroago, festa batean zegoela, gizon batek bultza egin zion eta espazio komun batean zeudela ea hil nahi zituen galdetu zion. Ondoren, beste pertsona batzuek kolpatzen hasi ziren, eta azkenean amildegi batetik behera bota zuten.

Hil baino ordu batzuk lehenago, gazte batek eraso egin zion Dlaminiri bere etxean. Antza denez, itzultzeko mehatxua egin zion. Hala ere, poliziak ez zien Dlaminiren laguntza eskaerei erantzun.

Abenduaren 16an hil zen ospitalean. Bere hilketak HIESaren aurkako borrokaren beste defendatzaile batzuen susmoak baieztatu zituen,  etsaitasuna dela eta, Hegoafrikan dauden hiru milioi kutsatuetatik gehienak onartzeko beldur direla.

## Fundazioa 
Haren alabak, Mandisa Dlaminik, hamahiru urte zituen ama hil ziotenean, eta urte batzuk geroago Gugu Dlamini Fundazioa sortu zuen GIB/HIESaren eta genero-indarkeriaren aurkako borrokari eusteko.

## Omenaldia 
2000ko abenduaren 1ean, Durban hiriak The Workshop Shopping Centreko teilatuan zegoen lorategiaren izena aldatu zuen, ordura arte Central Park izenez ezagutzen zena, eta Gugu Dlamini parkearen izena jarri zion, Dlaminiri omenaldia egiteko, Hegoafrikan hiesaren inguruko isiltasuna hautsi zuelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :«Neighbors Kill an H.I.V.-Positive AIDS Activist in South Africa».
* :Gugu Dlamini Fundazioa.
Pirazolona

**Pirazolona** konposatu organikoa da, C3H2N2O formula duena. Bost begiko heterozikloa da ondo ondoko bi nitrogeno-atomo eta karbonilo talde bat dituena.

Pirazolonaren deribatu ordezkatuak analgesiko eta tindu gisa usatzen dira: metamizola eta aminofenazona botikak edo B laranja eta tartrazina tinduak, etsenplurako.

## Egitura eta sintesia 
Pirazolonak bi isomero ditu: *3-pirazolona* eta *4-pirazolona*

Pirazolona lehen aldiz Ludwig Knorr-ek sinteizatu zuen 1883an etil azetoazetatoa eta fenilhidrazina erreakzionaraziz.

467x467px|KnorrPrep

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artieta

**Artieta** Mena Haraneko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutua(2024)ren arabera, 9 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
B laranja

**B laranja** konposatu organikoa da C22H16N4Na2O9S2 formula duena, pirazolonaren deribatutzat jo daitekeena. Azo koloratzaileen familiakoa da. Laranja kolorekoa da.

Haragi-produktu prestatuen industrian usatzen da kolorea emateko. AEBtan hot dog-en saltxitxak koloreztatzeko baliatzen da. Kantitate handitan hartuz gero, 150 ppp baino handiagoak, gibela eta behazun-hodiak kalte daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kepler-174b

**Kepler-174b** exoplaneta bat da, eta gutxienez hiru planetaz osatutako sistema planetarioaren parte da. Kepler-174 izeneko izarra orbitatzen du. 2014an aurkitu zuen Kepler zundak, igarobide astronomikoaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco José de Castro

**Francisco José de Castro** (Sevilla, Espainia, 1677-1730) espainiar musikagile eta biolin jotzailea izan zen.

## Biografia 
Bresciako (Italia) San Antonio ikastetxean ikasi zuen musikari gisa. 

## Obra 
Bere obra nagusien artean zortzi *Concerti Academici a Quattro* eta *Trattenimenti Armonici da camera a tre* (1695) daude, biolin, biolontxelo eta kembalorako 10 sonataz osatutako multzoa, Corelliren estilora konposatuak eta Gaetano Giovanelli kondeari eskainiak. Musika instrumental ez-erlijiosoaren generoa landu zuten espainiar konpositore bakanetakoa izan zen. Bere jarduera artistiko gehiena Italian egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Francisco José de Castroren *Trattenimenti Armonici* Youtuben. (1695)
Anzo

**Anzo** (gaztelaniaz eta ofizialki, **Anzo)**  Mena Haraneko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2022an 29 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Tripano urdin

**Tripano urdina** konposatu organikoa da, C34H28N6O14S4 formula duena koloratzaile azoikoen familiakoa, diazoikoen azpitaldekoa. Solido urdin-grisaxka da. Uretan disolbagarria da.

## Sintesia 
Tirpano urdina sintetizatzen da *orto*-tolidinaren diazonio-gatza eta azido 5-amino-4-hidroxi-2,7-naftaleno sulfonikoa erreakzionaraziz sodio karbonatozko disoluzio batean.

## Erabilera 
Histologian ehunak tindatzeko usatzen da. Izan ere, mikroskopioz begiratuta, zelula biziak hildakoetatik bereizteko manera ematen du. Zelula biziak edo zelula-mintza osorik dauzkaten ehunak ez dira tindatzen, tripano urdinak ezin duelako mintza zeharkatu. Hildako zeluletan, aldiz, mintza zeharkatzeko gaitasuna du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khoja Ahmad Yasaviren mausoleoa

**Khoja Ahmad Yasavi mausoleoa** bukatu gabe dagoen eraikin historikoa da. Turkestan hirian dago, Hegoaldeko Kazakhstango probintzian, Kazakhstan estatuan. Gaur egungo eraikuntza 1389an hasi zuen Tamerlanek, XII. mendeko mausoleo txikiago bat ordezkatzeko. 2008an, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen, eta Kazakhstango gizateriaren lehen ondarea izan zen. 0,55 hektareako babes-eremua eta 88,15 hektareako erreserba-eremua hartzen ditu.

## Historia 
Lehen mausoleoa Ahmad Yasavi (1103-1166)  maisuari eskainita zegoen. 1389an hasi zuen Tamerlanek, XII. mendeko mausoleo txikiago hori ordezkatzeko lanak. Khwaja Hosein Shirazik zuzendutako Persiar Inperioko obra-maisuek 39 metroko altuera duen eraikin angeluzuzen bat eraiki zuten, morteroz hartutako adreiluzkoa eta azulejoz estalia, eta hori guztia Erdialdeko Asian inoiz eraiki den kupularik handienarekin koroatua. Kupula, azal bikoitzekoa, azuleju berde eta urreztatuz apaindua, 18.2 metroko diametroa eta 28 metroko altuera du. Eraikina, bere garaiko handienetako bat, abandonatua izan zen Tamerlan 1405ean hil zenean, eta, beraz, amaitu gabe geratu zen.

Hurrengo gobernariek ez zioten jaramonik egin mausoleoari, eta horregatik iritsi da guregana, timuriar dinastia osoan hobekien kontserbatutako eraikinetako bat bezala. Kazakhstango Kanatoaren garaiko hilobi batzuk ditu, bereziki Ablai Khanen hilobia.

## Iruditegia 

Image:
Khoja_ahmed_Yasavi_dome.jpg|Kupularen lehen planoa.
Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi 11.jpg|Khoja Ahmad Yasaviren mausoleoa.
Ханака Ахмеда Ясави 2010 027.jpg|Lorategiak.
Interior of Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi 10.jpg|Kupula barrutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Hiriari eta mausoleoari buruzko informazioa.
Paisaia-pintura

[eskuinera|thumb|[Themistokles von Eckenbrecher (Alemania, 1842–1921), *Lærdalsøyri-ko bista*, Sognefjord-en, 1901.]]
thumb|Odiseako eszena duen paisaia, Erroma, K.o. 60-40
**Paisaia-pintura**, **paisaia-margolaritza** ere esaten zaiona, paisaia naturalen irudikapena da, hala nola mendiak, haranak, zuhaitzak, ibaiak eta basoak. Batez ere, gai nagusia ikuspegi zabala da, eta konposizio koherente batean kokatutako elementuak ditu. Beste obra batzuetan, irudien hondo-paisaia lanaren zati garrantzitsua izan daiteke oraindik. Zerua bistan sartzen da ia beti, eta eguraldia, askotan, konposizioaren elementu bat da. Gai desberdin gisa zehaztutako paisaiak ez daude tradizio artistiko guztietan, eta beste gai batzuk irudikatzeko tradizio sofistikatu bat dagoenean garatzen dira.

Bi tradizio nagusi mendebaldeko pinturatik eta txinatar artetik datoz, eta mila urte baino gehiago egin du atzera bi kasuetan. Paisaia-pinturan elementu espiritual bat antzematea Ekialdeko Asiako artean dago hasiera-hasieratik, daoismoan eta beste tradizio filosofiko batzuetan oinarrituta, baina Mendebaldean erromantizismoarekin baino ez da esplizitu egiten.

Artean paisaia-ikuspegiak guztiz imajinarioak izan daitezke, edo errealitatetik kopiatuak hainbat zehaztasun-mailarekin. Irudi baten helburu nagusia benetako leku zehatz bat irudikatzea bada, batez ere eraikinak nabarmen barne hartuta, *ikuspegi topografikoa* deritzo.  Ikuspegi horiek, oso ohikoak mendebaldean grabatuak bezala, arte ederren paisaiak baino txikiagoak direla ikusi ohi da, nahiz eta bereizketa beti esanguratsua ez izan; Txinako artean antzeko aurreiritziak zeuden, non pintura literatoek irudimenezko ikuspegiak irudikatzen zituzten normalean, eta artista profesionalek benetako ikuspegiak margotzen zituzten bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sestao River 2024-2025

Entrenatzailea: Igor Oka (2020-21, 2025-Egun, 27.jardunalditik)  Ángel Viadero (2013-15, 2024-25, 26.jardunaldirarte)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Sestao River B taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Gehienez 18 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

#### Lagatakoa 
#### Baja denboraldian zehar 
### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
## Ikus, gainera 
* Sestao River 2023-24
* Sestao River 2025-26

## Kanpo estekak
Koloratzaile azoiko

**Koloratzaile azoikoak** konposatu organikoak dira azo taldea; R−N=N−R′; dutenak. Ordezkatzaileak normalean arilo taldeak izaten dira. Produktu sintetikoak dira guztiak. Azo talde bat baino gehiago izan ditzakete; horrela, *koloratzaile diazoiko* eta *koloratzaile triazoiko* gisa izendatzen dira.
[erdian|thumb|368x368px|[Metil hor|4-hidroxifeniiazobentzenoa koloratzaile azoiko horia da]]
Koloratzaile azoikoak ehungintzan eta elikagaigintzan usatzen diren koloratzaileen % 60-70 dira.
[alt=|erdian|thumb|520x520px|[Tripano urdin|Tripano urdina koloratzaile diazoikoa da]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alanbike

thumb|Laborategiko alanbikea.
thumb|Alanbike
**Alanbike** (; , "kopa") edo **destilagailua** tresna bat da, likidoak destilatzeko erabiltzen dena. Likidoa biltzeko ontzi bat du eta goialdean tutu konikoa lurrunak jasotzeko. Beste tutu bat dago, hozturik, aipatutako lurrunak kondentsatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre-Joseph Redouté

**Pierre-Joseph Redouté** (Saint-Hubert, 1759ko uztailaren 10a – Paris, 1840ko ekainaren  19a) belgikar botanikari eta margolaria izan zen. Ezaguna da Malmaison gazteluko arrosa, lili eta beste lore batzuen akuarelengatik. "Loreen Rafaela" ezizena jarri zioten.

Hamahiru urterekin, erretratu eta gai erlijiosoen margolari ibiltari gisa bizimodua ateratzera joan zen etxetik. 1762an Parisera iritsi zen eta bere anaia zaharrenarekin batera antzokietarako agertokiak margotu zituen.

Parisen Charles Louis L'Héritier de Brutelle eta René Desfontaines ezagutu zituen, zeinek ilustrazio botanikoa irakatsi zioten. Laster bihurtu zen Maria Antonieta erreginaren gorteko margolari. Bere beste maisuetako bat Gerard van Spaendonck izan zen, Jardin des Plantesen lan egiten zuena.

Redouték lanean jarraitu zuen Frantziako Iraultzan eta Izu Garaian. 1786an Historia Naturalaren Museo Nazionalean hasi zen lanean, flora eta fauna bildumen katalogoak eginez eta espedizio botanikoetan parte hartuz. 1786an Royal Botanic Gardensera joan zen lanera Londrestik gertu eta 1792an Frantziako Zientzien Akademiak kontratatu zuen. Josefina enperatrizaren eta Maria Amalia Napolikoa eta Siziliakoaren babesa ere jaso zuen.

Garaiko botanikari garrantzitsuenekin kolaboratu zuen, eta 50 argitalpenetan parte hartu zuen, Frantziako landareen eta Japonia, Amerika, Hegoafrika eta Australiako landareen deskribapenekin.

## Lanak 
* *Geraniologia*, 1787–1788.
* *Plantes grasses*, 2 volumes, 1790.
* ''Traité des arbres et arbustes que l'on cultive en France, par Duhamel. Nouvelle édition, avec des figures, d'après les dessins de P. J. Redouté*, 7 volumes, 1800–1819.
* *Les Liliacées*, 8 volumes, 1802–1816.
* *Les Roses*, 3 volumes, 1817–1824.
* *Choix des plus belles fleurs et de quelques branches des plus beaux fruits. Dédié à LL. AA. RR. les princesses Louise et Marie d'Orléans*, 1827.
* *Catalogue de 486 liliacées et de 168 roses peintes par P.-J. Redouté*, 1829.
* *Alphabet Flore*, 1835.

## Iruditegia 

Lilium superbum (Lithographie, Pierre-Joseph Redoute).jpg|*Lilium superbum''
Rosa clinophylla.jpg|Rosa clinophylla
Rosa centifolia foliacea 17.jpg|Rosa centifolia
Rosa moschata.jpg|Rosa moschata
Fritillaria imperialis in Les liliacees.jpg|Fritillaria imperialis 
Banana Pierre-Joseph Redouté.jpg|Musa × paradisiaca
Redoute flowers01.jpg|Rosa centifolia, eguerdilili eta clematis

## Kanpo estekak
Luigi D'Albertis

'''Luigi Maria D'Albertis'* (1841eko azaroaren 21a – 1901eko irailaren 2a) italiar naturalista eta esploratzailea izan zen 1876an Papua Ginea Berriako Fly ibaia zeharkatu zuen lehen pertsona.

## Fly ibairako espedizioa 
Zortzi aste behar izan zituen Fly ibaitik 950 km-ra igotzeko *Neva'' Australiako txalupan. Ontzian Lawrence Hargrave zegoen, orduan ingeniari gazte bat, gero hegazkintzaren aitzindari izango zena. D'Albertisek pitoi bat zuen maskota gisa  itsasontzi-barruan, tripulazioak elikagaiak ontzitik lapurtu ez zitzan. Burrunba-bonbak ere erabiltzen zituen, Etsai indigenak urruti mantentzeko. Espedizioak hegaztien, landareen eta intsektuen espezimenak bildu zituen.

*Nevak* ibaian gora egin zuen, sakonerak ez zion segitzen utzi arte. Gero, ibaian behera nabigatu zuen Alice izeneko ibaiadar baterantz, eta d'Albertisek tripulazioa limurtu zuen, ibaian gora jarrai zezaten urrezko promesekin. Malariaz gaixotu zen, eta erreumatismoak bi hankak hartuta, porrota onartu zuen. Hurrengo urtean saiatu zen berriro, baina ez zuen lortu aurreko urtean gelditu zen puntura iristea, eta Europara itzuli zen. J. Goodek, *Rape of the Fly* liburuan, d'Albertisek Fly ibaian gora Neva itsasontzian egindako espedizioen kontakizun bikaina eskaintzen du, eta bere garaikideekin eta Papuako biztanleekin izan zituen arazo pertsonal eta politiko ugari.

## Erreferentziak 
* Edwards, Ian. Luigi D'Albertis 1841-1901
* Goode, John. 1977 *Euliaren bortxaketa : Esplorazioak Ginea Berrian* . Nelson, Melbourne. :viii+272.
* Kirksey, E. Antropologia eta indarkeria kolonialaren Mendebaldeko Papuan . *Cultural Survival Quarterly, 2002ko udazkena*

## Kanpo estekak 
* *Leiopython albertisii* python-erako narrasti datu-baseen zerrenda
* Luigi Maria d'Albertis-en sareko kopia, Ginea Berria: Zer egin nuen eta ikusi nuena, Sampson Low, Marston, Searle & Rivington, Londres (1880).
Beñat Garaiar

**Beñat Garaiar Pikabea**, (Oiartzun, 2004ko otsailaren 12a), txirrindulari gipuzkoarra da.

## Kirol ibilidea 
2020an, Espainiako pistako txapelketan, hiru urrezko domina eskuratu zituen kadete mailan.

2022ko deboraldian, Espainiako txapelketako Kilometroko zei Jazarpen probatan gailendu zen junior mailan (19 urtez azpitik). Errepidean ere nabarmendu zen hiru garaipenekin, horien artean Gipuzkoako erlojupeko txapelketa.
* Gipuzkoako Itzuliko etapa bat
**2024**
* 3. Gervais Memorialan
* 4. Iturmendi Sarian
* 7. Landetako Tourrean eta etapa 1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Beñat Garaiar - *Firstcycling.com*
Modesta Sanginés Uriarte

**Modesta Sanginés Uriarte** (La Paz, Bolivia, 1832ko otsailaren 26a – Pau, Frantzia, 1887ko otsailaren 5a) Boliviako konpositore eta idazlea izan zen, literaturan eta kazetaritzan egindako lanagatik eta musika-konposizioengatik ezaguna.

## Bizitza 
Indalecio Calderón Sanginés, politikari boliviarra, eta Manuela Uriarte Sagarnagaren alaba izan zen. Dámasa Cabezón txiletar hezitzaile ospetsuak zuzendutako neskentzako eskolan ikasi zuen. Horrez gain, frantsesa, italiera eta piano ikasketak izan zituen.

Emakume autonomoa izan zen, ez ezkontzea erabaki zuen eta gurasoak hiltzean nebaren babespean geratu beharrean senideen etxetik alde egin zuen bakarrik bizitzeko.

1863an, Bernardino Sagarnagarekin batera, La Pazeko Elkarte Filarmonikoa sortu zuen. 1875ean *Jardincito de Maria* egunkaria sortu zuen, gerora *Semanario Católico* (1878). Bere lan musikala ere nabarmena izan zen: 50 konposizio baino gehiago sortu zituen, besteak beste, mazurka, bals, gabon-kantak eta musika erlijiosoa. Garaiko  pertsonaia garrantzitsuekin lan egin zuen, Norberto Luna, Benedetto Vincenti eta Eloy Salmón adibide.

Zazpi musika-lan argitaratu zituen Parisen eta Ozeano Bareko Gerrako zauritu eta presoentzako dirua biltzeko gaualdiak antolatu zituen bere etxean. Aldi labur batez, hizkuntza-irakasle ere aritu zen.

Filantropian ere aritu zen, batez ere emakumeekin. *Sociedad de Beneficencia*  elkarteko kide izan zen, eta bere diruarekin eraiki zuen hiriko Loaiza Ospitaleko gela bat.

54 urte zituela hil zen Paun (Frantzia). Boliviako ministroa zen Aniceto Arcek, gerora presidentea, Frantziako kolonia boliviarrarekin batera, omenaldia eskaini zion. Handik gutxira, bere gorpuzkiak bere jaioterrira eramateko eskaria egin zuen nebak.

## Lanak 
### Musika 
* *Colección de piezas (1864-1880) titulada El Alto de la Alianza*
* *Plegaria a Jesús Crucificado*
* *Cantos a la Virgen*
* *Villancicos*
* *Variaciones sobre el tema del Himno Nacional *
* *La brisa del Uchamachi*
* *Arroyuelo*
* *Recuerdo de los Andes *
* *Zapateo Indio*
* *Pensamiento *
* *Recuerdo a la memoria del Dr. Rigoberto Torrico*
* Olas del lago
* Los pajaritos
* Bailecito al gusto del país

### Literatura 
* *Trabajos de aguja* - n*ociones de economía doméstica - sencillas preparaciones para alimentos (1874)*
* Leyenda "El Desertor" en la antología *Leyendas Nacionales*
* *Dos leyendas*: "Las dos Claras" e "Hijo del Cóndor" (1876)
* *A la muerte de mi madre*
thumb|La Pazeko Kultur Etxean dagoen Modesta Sanginés Uriarteren omenezko plaka.

## Aitortzak 
* Boliviako La Pazeko Udal Gobernu Autonomoaren menpeko Franz Tamayo Kultur Etxeak bere izena daraman auditoriuma dauka. 
* Bere omenez izendatutako ikastetxe publiko bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Bugie

**Elizabeth Bugie Gregory** (1920ko urriaren 5a - 2001eko apirilaren 10a) Estatu Batuetako biokimikaria izan zen, estreptomizina identifikatu zuena, *mycobacterium tuberculosiaren* aurkako antibiotiko aktiboa.

## Ibilbidea 
Bugieren aita, Charles Bugie, bigarren mailako ikasketak egitera baino ez zen iritsi, baina konpromiso handia hartu zuen alabaren heziketarekin. Madeline Turbett izan zuen ama. Bugiek mikrobiologia ikasi zuen New Jersey College for Women delakoan. Maisutza egin zuen Rutgerseko Unibertsitatean, eta han Selman Waksmanekin lan egin zuen. Bere masterreko tesia, *Production of antibiotic substances by aspergillus flavus and chaetomium cochliodes*, flabizinaren eta kaetominaren ekoizpenaren optimizazioari buruzkoa zen.

Bugie mikrobioen aurkako bilaketan aritu zen, landareak herbehereetako zumarraren gaixotasunetik babesteko. 1944an, Bugie, Waksman eta Schatzek estreptomizina identifikatu zuten lurreko organismoen laboreetan, *mycobacterium tuberkulosiaren* aurkako antibiotiko aktiboa. Bugieri esan zioten ez zela garrantzitsua bere izena patentean egotea, egunen batean ezkondu eta familia bat izango baitzuen. Selman Waksmanek Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen 1952an eta errekonozimendu osoa jaso zuen. eta Bugiek, azkenik, estreptomizinaren patentearen eskubideen % 0,2 jaso zuen.

Ondoren, Bugiek mikromonosporina ikertu zuen, bakterio gram-positiboen aurka aktibatutako glukoproteina pigmentatua. Merck & Co-rentzat lan egin zuen, azido pirazinoikoa eta penizilina *mycobacterium tuberkulosiaren* aurkako antibiotiko gisa ebaluatuz. Seme-alabak hazi ondoren, Bugie akademiara itzuli zen Bibliotekonomia ikastera.

1944an argitaratutako antibiotikoaren aurkikuntzaren artikuluan, Bugieren izena bere bi kideen ondoan agertzen da. Ez da gauza bera gertatzen patentearen agirian, ez dago Elizabethen arrastorik. Patentea hasiera batean sinatu zenean, Bugie-k zinpeko aitorpena sinatu zuen. Zinpeko aitorpen honetan, Bugiek adierazi zuen Waksman eta Shatzek estreptomizinari buruz informatu zutela eta ez zuela estreptomizinaren aurkikuntzan parte hartu. Shatzek azaldu zuenez, "Waksmanek lana egiteko eskatu izana bere talentu eta gaitasunen testigantza izan zen", benetan zenbateko eragina izan zuen eta horren gutxi konpentsatu zuen erakutsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barrasa

**Barrasa** Mena Haraneko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2020an 27 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Karmen Joller

**Karmen Joller**, jaiotzez **Palts**, (Rakvere, 1976ko urtarrilaren 3a) estoniar etxe-mediku eta politikaria da.

## Bizitza 
Karmen Joller Tartuko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean lizentziatu zen 2001ean eta 2005ean familia-medikuntzako titulua lortu zuen. Hainbat osasun-zentrotan aritu da, besteak beste, OÜ Meditiimen 2005etik 2006ra, Telliskivi Perearstikeskusen 2006tik 2016ra, eta Kivimäe Perearstikeskusen 2016az geroztik. Estoniako Etxe Medikuen Elkarteko kide ere bada. Ebidentzian Oinarritutako Medikuntzaren aldekoa da. 2023ko hauteskundeetan parlamenturako aurkeztu zen eta 3.564 boto jaso zituen. Jollerrek esan zuen bezala, kultura politikoa hobetzeko nahia bultzatu zuen horretara.

2011ko abuztuan Jüri Jollerrekin ezkondu zen. Bi seme dituzte, eta Karmenen ahizpa zenaren seme-alabak ere hazi dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dámasa Cabezón

**Dámasa Cabezón** (Salta, 1792 - Valparaíso, 1861eko martxoaren 17a) Argentina eta Txileko hezitzailea izan zen, emakumeentzako hezkuntzan aitzindaria. Neskentzako hezkuntza-institutuak sortu zituen Santiagon, Txile (1838) eta La Pazen, Bolivia (1845). Txilen, emakumeentzako Txileko eskola laikoen lehen belaunaldiaren sortzailetzat jotzen dute.

## Bizitza 
María Martínez Outes eta José León Cabezón hezitzaile espainiarraren alaba izan zen. Aita Espainiatik Saltara emigratu eta erregeorderriko elitearen seme-alabentzako eskola sortu zuen. 

1820an, Buenos Airesen bizi zela, Dámasak Javiera Carrerari babeslekua eman zion, gobernuaren jazarpena jaso baitzuen bere neben bizitza salbatzeko esku hartzeagatik. Urte horretan bertan Germán Córdoba boliviarrarekin ezkondu zen, eta hark hezkuntza ibilbideari uko egitera behartu zuen.

1828an, aitarekin joan zen Santiagora, eta han Carrera familiaren babesa jaso zuen. Latina irakasten hasi zen, aitak Saltan sortu zuen antzeko eskola batean.

1832an, Manuela ahizparekin batera, Cabezón-ek neskentzako eskola bat ireki zuen Santiagon, eta 1845era arte zuzendu zuen. Bere ikasleetako bat Santiago Calzadilla izan zen (amak alaba izango balitz bezala aurkeztu zuen). 1845ean La Pazera itzuli zen, eta han José Balliviánen gobernuak kontratatu zuen emakumeentzako hezkuntza-institutua ezar zezan. Institutu horretan izan zituen ikasleen artean, Modesta Sanginés Uriarte eta Teresa Laredo Aguayo egon ziren.

1848an Boliviatik itzuli zenean, eskola bat zuzendu zuen La Serenan. Ondoren, Valparaisora erretiratu zen, 1861eko martxoan hil zelarik. Joyce Contreras Villalobos historialariaren arabera, Txilen emakumeen hezkuntzarako institutu laikoak ezartzeko lehenengo saiakerak Cabezonenak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Ramos, Juan Pedro (1910). Historia de la instrucción primaria en la República Argentina 1810-1910,1. liburukia, J. Peuser. 
* Sosa de Newton, Lily (1986). Diccionario biográfico de mujeres argentinas. Buenos Aires: Editorial Plus Ultra. 
* Taille, Alexandrina de la (2011). Tras las huellas de la educación católica femenina en el siglo XIX. Mujeres y cultura. 1. liburukiaː Historia de las mujeres en Chile. Santiago de Xile: Stuven, Anna María; Fermandois, Joaquín (eds.). ISBN 9789563476910. 
* Urquidi, José Marcedonio (1919). Bolivianas ilustres,II. libuurkia, La Paz: Escuela tipográfica salesiana. 

## Kanpo estekak
Sadie Kneller Miller

Sadie **Kneller Miller** (1867ko urriaren 7a - 1920ko azaroaren 21a) Baltimoreko kazetaria izan zen. Beisboleko lehen emakume kazetarietako bat izan zen, eta nazioarteko zenbait ekitaldiren berri eman zuen emakumezko korrespontsal bakarra.

Miller Westminster-en jaio zen, Maryland-en. 1885ean Western Maryland College-n graduatu zen eta *Westminster Democratic Advocate-rentzat* kazetari gisa lan egin zuen. Gero Baltimorera bizitzera joan zen gurasoekin eta *Baltimoreko* Telegram-erako lanean hasi zen. Telegram-en 1894an hasi zen Baltimore Orioles-en berri ematen, gizonez mozorrotuta; bere emakume-identitatea aurkitu ondoren soilik  “herrialdean beisbol-kazetari emakume bakarra-lez" ezaguna egin zen. Argazkigintzara mugitu zen, eta Estatu Batuetako Itsas Akademiaren Espainiako eta Amerikako Gerrako jardueren argazkiak aurkeztu zituen, Annapolisen,Leslie´s Illustrated Weekly ( *Leslieren Asteroko* *Ilustrazioa*), eta han lan postu bat ziurtatu zion. Leslie’s-en, Miller-ek 1904ko Baltimoreko sutea, Howard Taft-en presidentearen inaugurazioa eta alderdi demokratikoen konbentzioak bezalako istorioen berri eman zituen. Halaber, Susan B. Anthony eta Teddy Roosevelt-aren erretratuek atera zituen.

Miller kazetari profesionala zen, baina jende gehienak ez zekien emakumea zela. "SKM" sinadurarekin idatzi zuen, bere emakume-identitatea ezkutatzen zuena. Beisbolaren liga handietako  berri ematen zuen emakume lehena izan zitekeen, eta argazkigintza eta kazetaritza uztartzen dituen bakarretakoa da. Orioles-ekin 1897an egin zen bira nazionalean bere generoa "agerian" geratu zen.

Munduko emakumezkoen lehen gerra-korrespontsal bihurtu zen, 1909an Marokon espainiar indarren eta moroen arteko borrokak berri ematen zituen bitartean.

Alemanian misio batean ari zela, espioi gisa atxilotu zuten. Yukonen Urrezko Sukarrari buruz ere idatzi zuen, eta hainbat herrialdetako elkarrizketak egin zituen, besteak beste, Kuba, Errusia zarista eta Turkia. Pancho Villarekin egin zuen elkarrizketa berrinprimatuena. Jeneral iraultzaile mexikarra zen Villa, 1916an, bere gerrillarien basean.

1918an izandako isuri baten ondorioz, Millerrek Leslie's Illustrated Weekly-tik alde egin behar izan zuen, eta kazetari izateari utzi zion. Bi urte geroago hil zen. 1988an, Maryland Womens Hall of Fame (Marylandeko Emakumeen Ospetsuaren Aretoan) gehitu zitzaion izena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Miller R. Charles, Richwine N, Keith. Sadie Kneller Miller: Leslieren asteroko ilustrazioko adibidebat eta argazki-kazetaritza, 1907an kazetariarekin egindako elkarrizketa bat eta haren bizitzaren kronologia labur bat barne, "Mrs. Miller's Maryland" erakusketa ibiltariarekin batera argitaratua. 1983ko inprimakia.

## Kanpo estekak 
* Sadie Kneller Miller, MSA SC 3520-13571. E.P., E.Z. Web orria. Abuztuak 09. 2013.
Margarita Voites

**Margarita Voites**, jaiotzez **Lombak**, (Mosku, 1936ko urriaren 30a – 2024ko ekainaren 20a) estoniar opera abeslaria (koloratura-sopranoa) izan zen.

## Bizitza 
Margarita Voites Moskun jaio zen. Haren aita, Arthur Richard Lombak, estoniar ingeniaria zen, geroago marxismo-leninismoa irakatsi zuena, eta ama, Tamara Lombak, errusiar eta poloniar jatorrikoa zen. Laster familia Novosibirskera joan zen bizitzera, eta han Margarita eskolan ikasten hasi zen. Gero Viljandin eta Tartun jarraitu zituen ikasketak. Tartuko 2. eskolan graduatu ondoren (gaur egun Miina Härma eskola), Tartuko Unibertsitateko Historia eta Hizkuntzalaritza Fakultatean matrikulatu zen bibliografia ikasteko. 1957an, unibertsitateko eszenatokian agertu zen Emmerich Kálmánen *Das Veilchen vom Montmartre* operetan. Handik gutxira unibertsitatea utzi eta Linda Saul Tallinngo Kontserbatorioko irakasle elkartuaren klasean sartzera bultzatu zuten. 1964an graduatu zen.

Margarita Voites Juhan Voitesekin ezkonduta zegoen, eta harekin bi seme izan zituen.

## Operak 
* 1957: Emmerich Kálmánen *Das Veilchen vom Montmartre –* Violetta Cavallini
* 1963: Georges Bizeten *Carmen* – Frasquita
* 1964: Giuseppe Verdiren *La traviata* – Violetta Valery
* 1965: Charles Gounoden *Faust* – Marguerite
* 1966: Otto Nicolairen *Die lustigen Weiber von Windsor* – Ford andrea
* 1966: Giuseppe Verdiren *Rigoletto* – Gilda
* 1968: Johann Straussen *Der Zigeunerbaron* – Saffi
* 1970: Gaetano Donizettiren *Lucia di Lammermoor* – Lucia
* 1971: Gioachino Rossiniren *Il turco in Italia* – Fiorilla
* 1972: Giacomo Pucciniren *Gianni Schicchi* – Lauretta
* 1973: Wolfgang Amadeus Mozarten *Bahiketa serrailoan* – Konstanze, Blonde
* 1973: Johann Straussen *Die Fledermaus* – Rosalinde, Adele
* 1973: Gian Carlo Menottiren *The Telephone* – Lucy England
* 1974: Gaetano Donizettiren *Don Pasquale* – Norina
* 1976: Eino Tambergen *Cyrano de Bergerac* – Roxane
* 1977: Giacomo Pucciniren *La bohème* – Musette
* 1979: Gaetano Donizettiren *La fille du régiment* – Marie
* 1981: Wolfgang Amadeus Mozarten *Der Schauspieldirektor* – Herz andrea
* 1982: Pál Ábrahámen *Ball im Savoy* – La Tangolita
* 1985: Georg Friedrich Händelen *Alcina* – Alcina
* 1988: Jacques Offenbachen ''Les Contes d'Hoffmann* – Olympia
* 1999: Jerry Hermanen *La Cage aux Folles* – Marie Dindon

## Filmografia 
* *Laulab Margarita Voites* (1968–1980)
* *Lucia* (1973)
* *Ooperiball* (1974)
* *Igihaljas bel canto* (1976)
* *Teatridirektor* (1984)
* *Pärlipeegeldused'' (1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iliana Biridakis

**Iliana Biridakis** (1959ko irailaren 29a) arkularia da. Jordania ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilfat Abdullin

**Ilfat Abdullin** (Karabulak, 1998ko urtarrilaren 9a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastassiya Bannova

**Anastassiya Bannova** (Oral, 1989ko otsailaren 26a) arkularia da. Kazakhstan ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kgalema Motlanthe

**Kgalema Petrus Motlanthe** (1949ko uztailaren 19a) Hegoafrikako politikaria da, 2008ko irailaren 25etik 2009ko maiatzaren 9ra Hegoafrikako hirugarren presidentea izan zena, Thabo Mbekiren dimisioaren ostean. Ondoren, Jacob Zumaren presidenteorde izan zen 2009ko maiatzaren 9tik 2014ko maiatzaren 26ra.

## Kanpo estekak
Batiburrillo

**Batiburrillo** delakoa Paraguaiko sukaldaritzako plater bat da. Paraguaira joandako Sebastian Sasiain gatzagarrak sortu zuen XX. mendean eta gaur egun Misionesko departamenduko gastronomiako plater tipikoa da. Janari honen inguruan San Juan Bautistako udalak eta Batiburrilloaren Batzordeak *Batiburrilloaren, Sirikiaren eta Sanjoandar Txorizoaren Nazioarteko Jaialdia* antolatzen dute urtero 2001az geroztik. Horregatik, Paraguaiko Turismo Idazkaritza Nazionalak interes turistiko nazionaleko jaialdi izendatu zuen 2019an, 1408/2019 zenbakidun ebazpenean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Siriki
* Sebastian Sasiain

## Kanpo estekak
Maria Cederschiöld

**Maria Cederschiöld** (1856–1935) kazetari eta sufragista suediarra zen. 

## Biografia 
Uppsalan ikasi ondoren, irakasle gisa lan egin zuen, eta Aftonbladetera joan zen 1884an, kazetari. Artikuluak idatzi zituen nazioarteko albisteei buruz eta literatura kritikari gisa. 1909 eta 1921 artean, Nazioarteko Informazio Saileko erredaktorea izan zen.

Maria feminista ere zen. Emakumeen sufragioaren aldeko Suediako mugimenduaren idazkaria eta presidenteordea izan zen, eta bere herrialdea ordezkatu zuen nazioarteko hainbat topaketatan.

## Lanak 
* *Lars Johan Hierta och* *kvinnas rätt i samhället* (Lars Johan Hierta eta emakumearen eskubideak gizartean) 1901
* *Den svenska gifta kvinnans rättsliga ställning* (Suediako emakume ezkonduaren legezko posizioa) 1903
* *Banbryterskan. Minnesskrift över Ellen Fries* (Aitzindari bat. Ellen Fries-en memoria) 1913

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Österberg, Carin et al., Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare (Emakume suediarrak: aitzindariak). Lund: Signum 1990.  (ISBN )

## Kanpo estekak
Cortinarius arquatus

***Cortinarius arquatus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus arquatus*, *Myxacium arquatum*, *Phlegmacium arquatum*, *Gomphos arquatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Hondo hori bizi kolorekoaren gainean arre-arrosa koloreko orbanekin diseinatua, fibrila marroixka barneratuekin, ertz mehearekin, pixka bat barrurantz errekurbatua, gero zuzena.

**Orriak:** More kolorekoak, gero arrexka-gorriak, baina ertza luzaroan morea, itsatsi biribilduak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa. Zilindrikoa, erraboil marjinatu nabariarekin, more-lila kolore eder batekin, batez ere goialdean, luzaroan irauten duena; behealdean zurbilagoa, okrerako joerarekin.

**Haragia:** Zurixka, usaingabea eta zapore gozoarekin.

'*Etimologia*:'''* *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Arquatus* epitetoa pertsona izenetik dator. Hans Haas alemaniar mikologoaren omenez.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius pseudoglaucopus'' delakoaren antza du, oliba antzeko koloreko kapela ilunagoa duena, inoiz ez horia.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcus Smith

**Marcus Sebastian Smith** (Manila, Filipinak, 1999ko otsailaren 14a) ingeles errugbilaria da, joko-zabaltzaile postuan aritzen dena. 2017tik Premiership Rugbyko Harlequins taldean jokatzen du. 2021eko uztailaren 4an egin zuen debuta Ingalaterrako selekzioarekin, Twickenhamen, AEBen aurka.

## Palmaresa 
### Harlequins 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2021
* Ingalaterrako kopa
** finalista: 2020
### Ingalaterrako selekzioa 
* Munduko Errugbi Kopa
** hirugarrena: 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius argentatus

***Cortinarius argentatus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Inoloma argentatum*, *Gomphos argentatus*, *Phlegmacium argentatum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko edo gehiagoko diametrokoa. Haragitsua, konkordun samarra, leunerako joerarekin, zuri distiratsua, erdigunea zurbila, ertza hasieran beherantz biribildua eta ñabardura lilekin, zetaduna edo zuri-grisaxka.

**Orriak:** Estu, koskadunak, marjinatuak, zurbil-urtsuak, gero kanela kolorekoak.

**Hanka:** 6 cm arteko garaierakoa eta cm 1 arteko diametrokoa. Laburra eta erraboil garbiarekin, edo baita zilindrikoa bakarrik ere, sendoa, leuna, betea, zuria, amaieran oinarrian horixka. Gortina iheskorrarekin.

**Haragia:** Zurixka,  usain berezi eta nabarmen batekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Argentatus* epitetoa latinetik dator, zilarreztatua esan nahi duen “argentatus” hitzetik. Kapelaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma bloxamii* delakoak antza izan dezake.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, batez ere artadietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abay opera antzokia

**Abay opera antzokia** (kazajeraz: Абай атындағы қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театры) opera-antzokia Kazakhstango Almaty hiria dagoen eraikina da. 1936an eraikia, herrialdearen kultura gune garrantzitsuenetariko bat da. Izena Abay Kunanbayuli poeta, musikagile eta filosofoaren omenez eman zitzaion.

## Historia 
Sortzailea (1934) eta lehen zuzendaria Eugeny Brusilovski izan zen, zortzi opera nazional eta ballet bat sortu zituena (*Kyz-Zhibek*, *Yer-Targhyn*, *Aiman-Sholpan*, *Birzhan eta Sara*, *Kamar-sulu*, besteak beste). 1936an eraikia izan zen. Antzoki honetan herrialdeko eta Mendebaldeko berrogei pieza baino gehiago egiten dira, operak, balletak eta musika klasikoko emanaldiak barne. Abai opera ospetsua ere egiten da; lan horrek Akhmed Zhubanov eta Latif Khamidiren musikarekin, Mukhtar Auezoven libretoa du.

Eraikinaren azken berrikuntza 2000. urtean egin zen.

## Museoa 
2016ko martxoan, antzokiak bere museoa inauguratu zuen. Bertan, hasiera-hasieratik irudiak eta beste objektu historiko batzuen artean antzokian egindako ikuskizunen jantziak daude ikusgai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Antzokiaren webgune ofiziala.
Herriaren antzokia (Oslo)

**Herriaren antzokia**, , Norvegiako Oslo hiriburuaren dagoen erabilera anitzeko antzoki bat da. Eraikina antzokia baina lehenagokoa da, zinema eta opera areto gisa ere erabilia izan da.

1935ean inauguratu zen eta Berlingo Volksbühne antzokian oinarritua dago, ordurarte bazegoen eraikin hau Christian Morgenstierne eta Arne Eide arkitektoak moldaketak eginez.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Abay (Kazakhstan)

**Abay** (kazakheraz: *Абай*) 1961tik hiria izendapena duen Kazakhstango Abay barrutiko hiriburua da, Karagandy probintzian.

## Historia 
Abay 1949an sortu zen, ikatza ateratzeko lekua gisa. Hasierako izena *Sherubay-Noora* zen (kazakheraz: Шерубай-Нұра, errusieraz: Чурубай-Нура, Churubay-Nura). 1961an Aabay izena eman zioten, Abay Qunanbayuli, poeta, musikagile eta filosofoari oroimenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sofia Pomba Guerra

**Maria Sofia Carrajola Pomba do Amaral Guerra** (São Pedro, Elvas, 1906ko uztailaren 18a – Lisboa, 1976ko abuztuaren 12a) portugaldar farmazialaria eta ekintzaile politikoa izan zen, batez ere Afrikako portugaldar kolonietan Estado Novoren aurkako jardueragatik ezaguna.

## Bizitza 
Elvasen jaio zen 1906ko uztailaren 18an. 1920ko hamarkadan Coimbrako Unibertsitatean ikasi zuen. Han Platão Zorai do Amaral Guerra ezagutu zuen, eta farmakologian lizentziatu ondoren harekin ezkondu zen.

Ikasketak amaitu ondoren, Mozambikeko Lourenço Marques hirira joan zen, eta han Miguel Bombarda ospitalean lan egin zuen. 1936an *Dois anos em África* eleberria kaleratu zuen, non bere ezagutza zientifikoak eta arazo sozialekiko kezka agerian utzi zuen. Hainbat artikulu zientifiko ere idatzi zituen, eta *O Emancipador* eta *Itinerário* aldizkari iraultzaileetan lagundu zuen. 

Handik urtebete ingurura Lisboako auzitegiak absolbitu egin zuen, eta Pomba Guerra Gineara joan zen, non Farmácia Lisboako jabe bihurtu zen senarrarekin batera. Ginean jarduera iraultzaileak jarraitu zituen, panfleto eta aldizkari komunistak banatzeaz eta langileen artean talde komunistak antolatzen saiatuz. Humberto Delgadoren presidentetzarako kanpainan ere parte hartu zuen 1958an. Ginea Askatzeko Mugimenduaren sorrerarekin lotuta egon zen, Osvaldo Vieira eta Epifânio Souto Amado ekintzaile garrantzitsuak bere farmazian lan egin baitzuten. Ingelesa irakatsi zuen lizeoan, eta han Gineako hainbat iraultzaile ezagutu zituen, besteak beste Aristides Maria Pereira, Fernando Fortes eta Luís Cabral. Amílcar Cabral ere ezagutu zuen.

1976ko abuztuaren 12an hil zen Lisboan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak