open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amelia Baldeón Iñigo

**Amelia Baldeón Iñigo** (Gasteiz, Araba, 1950eko apirilaren 30a) arkeologoa da, Arabako Arkeologia Museoko zuzendari izan zen.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean Historia ikasi zuen. Jose Migel Barandiaranen ikaslea izan zen. Unibertsitatean, arkeologiaz arduratu zen, historiaurreari lotutako indusketa askotan parte hartuz. "*Las industrias de piedra del hombre de Neardenthal*" tesiarekin, historiaurrean doktoratu zen, Paleolitoan espezializatuta.

### Lan ibilbidea 
1975ean, Gasteizko Unibertsitate Eskolako irakasle izan zen. Bere jarduera arkeologikoetan Fuente Hoz (Anuntzeta), El Montico de Charratu (Albaita, Trebiñuko konderria) edo Murba (Torre, Trebiñuko konderria) nabarmentzen dira. Atapuercako aztarnategian ere lan egin zuen, Neolitotik Brontze Aroraino, "El Portal de la Cueva Mayor" izenekoan. 4 urtez Arabako Foru Aldundiko Ondare zuzendaria izan zen. Ondoren, Museoen Nazioarteko Kontseiluan parte hartu zuen. Bere lanik eta alderdirik ezagunena 2009ra arte  Arabako Arkeologia Museoko zuzendari izan zen garaia. Ondoren, Arabako Armeria Museoko zuzendari gisa lan egin zuen, 2013. urtean erretiratu zen arte.

*Munibe* zientzia-aldizkariaren erredakzio-batzordeko kidea izan zen. Arabako lehendakaria da Euskalerriaren Adiskideen Elkartean.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2008an hiriko urrezko domina jaso zuen Gasteizko lehen emakumea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ihor Terekhov

**Ihor Oleksandrovitx Terekhov** (ukraineraz: Ігор Олександрович Терехов) (Kharkiv, Sobietar Batasuna; 1967ko urtarrilak 14a–) 2021eko azaroaren 11tik Kharkiveko alkate gisa diharduen politikari ukrainarra da. 2020ko abenduaren 24an onartu zuen alkatetza, Hennadi Kernes COVID-19aren konplikazioengatik hil ondoren. Kharkiveko alkatetzarako hauteskundeak 2021eko urriaren 31n egin ziren, non Terekhov izendatu zuten hauteskundeetako irabazle, botoen %50.66arekin.

## Bizitza 
Terekhov 1967ko urtarrilaren 14ean jaio zen, Kharkiven. Gero, unibertsitatean geratu zen ikerketa-bekadun gisa. Terekhovek Ukrainako Lehen Ligako 22 partida arbitratu zituen 1992-1993 denboralditik 1994-95 denboraldira. 2020ko abenduaren 17an Kernes hil zen, Berlinen, COVID-19ak jota. non Kernes Blokea - Kharkiv Arrakastatsua koalizioak Terekhov izendatu zuen alkategai. Hauteskunde ostean, hauteskunde-batzordeak Terekhov izendatu zuen hauteskundeetako irabazle, botoen %50.66arekin –Mikhail Dobkin izan zen bigarren, botoen %28.4 eskuratuta–. Behatzaileek irregulartasun ugari salatu zituzten hauteskundeetan, eta 9 hauteslekutako emaitzak baliogabetzen saiatu ziren auzitegien bidez. Kharkiv Hiriko Kontseiluaren ezohiko bilkura batean, 2021eko azaroaren 11n, Terekhovek zin egin eta Kharkiveko alkate berri izan zen izendatua.

### Bizitza pertsonala 
Terekhovek *Ukrainako Ohorezko Ekonomista* titulua du. 2014an dibortziatu zen Olenoiu Vynnykengandik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrei Kolesnikov (jenerala)

**Andrei Borisovitx Kolesnikov** (errusieraz: Андрей Борисович Колесников) (Oktiabrskoie, Sobietar Batasuna; 1977ko otsailak 6 – Mariupol, Ukraina; 2022ko martxoak 11) Errusiako maior jeneral bat izan zen, Errusiaren Ukrainako inbasioaren testuinguruan hildakoa.

## Biografia 
Oktiabrskoien (Voronezh Oblasta, Ukraina) jaio zen 1977ko otsailaren 6, eta Kazango tanke-eskola batean (1999), Errusiako Federazioko Indar Armatuen Arma Konbinatuen Akademian (2008) eta Errusiako Indar Armatuen Estatu Nagusiko Akademia Militarrean (2020) graduatu zen. 2010erako, Kolesnikov teniente koronela izen, eta Guardiako Tankeen 4. Dibisioko buru ere.

Kolesnikovek Ukrainako inbasio errusiarrean parte hartu zuen eta, Ukrainako agintarien arabera, 2022ko martxoaren 11n hil zuten. NATOko funtzionarioek baieztatu zuten Errusiako Ekialdeko Barruti Militarreko komandante errusiar bat bihurtu zela liskarretan hil zen hirugarren goi-mailako jeneral errusiarra –Andrei Sukhovetski eta Vitali Gerasimov-en ostean–, baina ez zuten bere izena zehaztu. Mendebaldeko iturriek esan zuten Ukrainako frontean 20 jeneral errusiar inguru zabaldu zirela, eta horietatik hiru hil egin zirela jada. Halaber iturriek esan zuten ohi baino jeneral gehiago hiltzen ari zirela, frontearen lerrotik ohi baino hurbilago bultzatzen ari zirelako beren buruak, soldadu errusiarren morala handitu nahian. Ukrainako funtzionarioek esan zutenez, dibisioko laugarren jeneral bat ere, Oleg Mitiaev, martxoaren 15ean hil zen, Mariupolen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oleg Mitiaev

**Oleg Jurievitx Mitiaev** (errusieraz: Олег Юрьевич Митяев) (Orenburg, Sobietar Batasuna; 1974 – Mariupol, Ukraina; 2022ko martxoak 15) Errusiako maior jeneral bat zen, ustez, 2022an Errusiak Ukraina inbaditu zuenean hil zutena.

## Bizitza 
Mitiaev Errusiako Fusil Motorizatuen 150. Dibisioko komandantea izan zen, 2020tik hil zen arte.

Ukrainako iturrien arabera, Mariupolgo setioan parte hartzen ari zela hil zuten Mitiaev –2022an Errusiak Ukraina inbaditu zuenean–; antza denez, Azov Batailoiaren eskuetan. Hala balitz, 2022ko inbasioan hildako laugarren jeneral errusiarra izango litzateke, Mendebaldeko iturrien arabera, zabaldutako hogeitatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfred Newman

**Alfred Newman** (New Haven, Connecticut, 1900eko martxoaren 17a - Hollywood, 1970eko otsailaren 17a) estatubatuar musikagile eta orkestra-zuzendaria izan zen.

Nemorofsky abizeneko errusiar familia judu batean jaio zen. Piano-jotzaile lanetan hasi zen eta gero Broadwayn lan egin zuen musikalak zuzentzen.

1930ean Hollywoodera iritsi zen. Berrehun film baino gehiagoko soinu-banda konposatu zuen, eta berrogeita bost aldiz izendatu zuten Oscar sarirako; horietatik bederatzi irabazi zituen.

## Filmografia 
* 1930 - *Whoopee!*
* 1931 - *City Lights* (musika zuzendaria) (Charlie Chaplinen musika)
* 1931 - *Indiscreet* (musika zuzendaria)
* 1931 - *Street Scene*
* 1933 - *The Masquerader*
* 1936 - *Dodsworth*
* 1936 - *Born to Dance* (musika zuzendaria; Cole Porter musikagile)
* 1937 - *You Only Live Once*
* 1937 - *The Hurricane* **(Oscar Saria)**
* 1937 - *The Prisoner of Zenda* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1938 - ''Alexander's Ragtime Band* **(Oscar Saria) (Irving Berlinen abestiak)**
* 1939 - *The Rains Came*
* 1939 - *Gunga Din*
* 1939 - *Wuthering Heights* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1939 - *The Hunchback of Notre Dame* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1940 - *Vigil in the Night*
* 1940 - *Foreign Correspondent*
* 1940 - *Broadway Melody of 1940* (musika zuzendaria; Cole Porterren abestiak)
* 1940 - *The Mark of Zorro* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1940 - *Tin Pan Alley* **(Oscar Saria)**
* 1941 - *How Green Was My Valley*
* 1942 - *Roxie Hart*
* 1942 - *The Black Swan*
* 1942 - *The Pied Piper*
* 1943 - *The Song of Bernadette* **(Oscar Saria)**
* 1943 - *My Friend Flicka*
* 1944 - *The Keys of the Kingdom* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1945 - *State Fair* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1947 - *Captain from Castile* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1947 - *Mother Wore Tights* (Oscar Saria)*'
* 1947 - ''Gentleman's Agreement*
* 1947 - *The Shocking Miss Pilgrim*
* 1947 - *Miracle on 34th Street*
* 1948 - *Cry of the City*
* 1948 - *The Snake Pit*
* 1948 - *That Lady in Ermine*
* 1948 - *The Iron Curtain*
* 1949 - *Twelve O'Clock High*
* 1949 - *Chicken Every Sunday*
* 1950 - *All About Eve*
* 1950 - *Panic in the Streets*
* 1950 - *The Big Lift*
* 1952 - *The Prisoner of Zenda*
* 1952 - *With a Song in My Heart* **(Oscar Saria)**
* 1953 - *How to Marry a Millionaire*
* 1953 - *The Robe*
* 1953 - *Call Me Madam* (Irving Berlinen abestiak) **(Oscar Saria)**
* 1955 - *A Man Called Peter*
* 1955 - *Love Is a Many-Splendored Thing* **(Oscar)**
* 1955 - *The Seven Year Itch*
* 1956 - *Anastasia*
* 1956 - *Carousel*
* 1956 - *The King and I* **(Oscar Saria)**
* 1957 - *April Love*
* 1958 - *South Pacific*
* 1958 - *A Certain Smile*
* 1959 - *The Diary of Anne Frank* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1961 - *Flower Drum Song*
* 1962 - *The Counterfeit Traitor*
* 1962 - *State Fair*
* 1962 - *How the West Was Won* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1965 - *The Greatest Story Ever Told* **(Oscar Sarirako izendatua)**
* 1966 - *Nevada Smith*
* 1967 - *Camelot* **(Oscar Saria)**
* 1968 - *Firecreek*
* 1970 - *Airport''

## Kanpo estekak
Llano Estacado

**Llano Estacado** (gaztelaniaz  ahoskatua) hego-mendebaldeko Estatu Batuetako eskualdea da, Mexiko Berriko eta Texasko eskualde batzuk bere barnean hartzen dituena.

## Geografia 
Ipar Amerikako mesarik handienetako bat da, gutxi gorabehera 100 000 km²-ko azalera duena, eta mugak 101° eta 104° arteko mendebaldeko luzeran eta 31° eta 35° arteko iparraldeko latitudean dituena. Hego-ekialdeko 910 metrotik ipar-mendebaldeko 1530 metrora bitarteko altuera du, gutxi gorabehera, eta 2,5 m/km-ko malda ia uniformeak ditu. Hain da malda minimoa, non ikuslea ia aldaezina den. Mesa edo ordoki hori oso laua da eta ez du zuhaitzik. Bere klima estepakoa da (Köppen klima sailkapenaren arabera BSk), urteko 500 mm-ko batez besteko prezipitazioarekin (euri edo elur moduan).

Ipar-ekialdean, Ordoki Handiekin egiten du muga, eta hegoaldean, Edwardseko ordokiarekin; ipar-ekialdean, Cross Timbers izeneko baso-eremuarekin egiten du muga,; eta mendebaldean, Mendi Harritsuen lehen adarrekin, hala nola, Mexiko Berriko Sangre de Cristo mendiekin, esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Texas Panhandle

**Texas Panhandle** () Texasko iparraldeko muturrean dagoen eskualdea da, bere barnean 26 konderri dituena.

Eskualdeak zartagin baten kirtenaren antzekotasunagatik hartzen du izen hori, beste Panhandle guztiek bezala: Oklahomakoak, Alaskakoak, Idahokoak eta Floridakoak. Ia 600.000 km²-ko azalera du, estatuko eremuaren % 10 gutxi gorabehera, eta 2010eko erroldan 428.000 biztanle inguru zituen, hau da, estatuko biztanleriaren % 1,7; horrek esan nahi du eskualdeko biztanleria-dentsitatea estatuko batez bestekoa baino askoz txikiagoa dela. Iparraldean eta mendebaldean Oklahomarekin egiten du muga, hegoaldean Texasko gainerako estatuarekin, eta mendebaldean Mexiko Berriarekin.

Ekonomikoki, eskualdea energia eolikoaren ekoizle handienetako bat da, haize gogor eta etengabeak dituelako. Hiri nagusia Amarillo da, eta hau baino zaharragoak, Clarendon, Mobeetie eta Tascosa dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cimarron (ibaia)

**Cimarron ibaia** (,  ahoskatua; chiwereraz: *Ñíxgu; Ñíhgu*, ) Arkansas ibaiaren ibaiadar nagusietakoa da. Guztira, 1.123 km-luzera 46.565 km²-ko arroa ditu. Mexiko Berria, Oklahoma, Colorado eta Kansas estatuak zeharkatzen ditu.

## Geografia 
Cimarrón ibaiak Johnson Mesan (2624 m) du iturria, Folsomdik mendebaldera. Ibaia ekialderantz doa nagusiki, eta Kenton parean Oklahoman sartzen da kirtenetik edo irtengunetik (Oklahoma Panhandle). Gero ipar-ekialderantz jotzen du, Colorado estatuko hego-ekialdeko izkina zeharkatuz, Kansasen jarraitzeko. Bihurgune zabal bat egiten du eta hego-ekialderantz abiatzen da, berriro Oklahoma Panhandle-ra sartu eta tarte labur batean Kansasera itzultzeko. Ekialderantz jarraitzen du, eta, azkenik, Oklahoman itzultzen da; han, hego-ekialderantz egiten du, eta, tarte luze baten ondoren, bihurgune handi bat deskribatzen du, apur bat ipar-ekialderantz, Tulsatik gertu dagoen Keystone urtegian Arkansas ibaiarekin bat egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oklahoma Panhandle

**Oklahoma Panhandle** (lehen '''No Man's Land** edota **Public Land Strip''' deitua; ) Texasko ipar-mendebaldeko muturrean dagoen eskualdea da, bere barnean hiru konderri- Cimarron, Texas eta Beaver- dituena.

Eskualdeak zartagin baten kirtenaren antzekotasunagatik hartzen du izen hori, beste Panhandle guztiek bezala: Texaskoak, Alaskakoak, Idahokoak eta Floridakoak. Ia 14.730 km²-ko azalera du, estatuko eremuaren %8,28 gutxi gorabehera, eta 2010eko erroldan 28.751 biztanle zituen, hau da, estatuko biztanleriaren %0,77. Iparraldean eta mendebaldean Colorado eta Kansasekin egiten du muga, hegoaldean Texasekin, eta mendebaldean Mexiko Berriarekin.

Hiri nagusia Guymon da, eta Black Mesa (1516 m.) estatuko mendirik altuena bertan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zangoza Hiribildua

**Zangoza Hiribildua** Zangozako Alde Zaharreko hiru burgu historikoen bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

## Burgua 
Hasierako Erdi Aroko hiriguneak Iruñeko San Zerningo pentagonoa gogorarazten duen plano bat du, eta, beraz, Karrika Nagusia, kasu honetan ibaiaren gaineko zubi batean amaitzen dena, eta hiriko merkatari-ardatz, tertziario eta soziala izaten jarraitzen duena. Burgu honi (Zangoza Berria deitua) beste txikiago bat (Zangoza Hiribildua) gehitu zitzaion, ardatza Hiribildu karrika duena. Lehen kasuan, batez ere, Erdi Aroko herentzia ez da elizetan eta jauregietan bakarrik ikusten, baita etxadien barruan ere, baratzeak, etxetxoak eta etxe isolatuak, eta partzela-sare konplexu eta atomizatua.

Laster harresiz kanpo sortu ziren bi burgu edo auzo, 1150 inguruan Oltrakoa, ibaiaren eskuinaldean, San Andres elizako zubitik gertu, eta Castillon burgua 1171ean, Antso VI.a Jakituna zubiaren aurreko muinoaren gainean, Done Eztebe elizarekin.

Azken burgu hau, Castillon, XIV. menderako desagertu zen. Oltraz gain, etxe batzuk baino ez dira geratzen Tafallako errepidean.

## Hirigintza 
### Plazak 
* Salbatore enparantza
* Peñaltako Portaleko enparantza

### Kaleak 
* Henrike Albretekoa karrika
* Ikasguko karrika
* Balate karrika
* Zalduen karrika

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zangoza
* Zangozerria
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Zangozako Udalako webgune ofiziala
Edarraga

**Edarraga** edo **uraga** zurezko tresna bat da pertsonek sorbaldaren gainean ur suilak edo beste isurkari ontzi batzuk garraiatzeko. Uztarriaren antzeko makila bat da, mutur bakoitzean ontzi bat lotzen zaiona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juliette Bonheur

eskuinera|thumb|260px|Juliette Peyrol Bonheur, *Ardiak belardian atseden hartzen*, 1869

**Juliette Bonheur** edo **Juliette Peyrol-Bonheur** (Paris, Frantzia, 1830ko uztailaren 19a &#x2013; *ibidem* 1891ko apirilaren 29a) frantziar margolaria izan zen. Animalien margoengatik ezaguna zen. Rosa Bonheur (1822-1899), Auguste Bonheur (1824-1884) eta Isidore Bonheur (1827-1901) neba-arrebak ziren. 

## Biografia 
Peyrol-Bonheur Parisen jaio zen 1830ean.  Bere aitak margolaritzan trebatu zuen, Rosa, bere ahizpa nagusia bezala. Bere ama Sophie Bonheur (jaiotzez markesa) piano irakaslea zen eta Juliette Bonheur haurra zela hil zen. Bere aita Oscar-Raymond Bonheur paisaia eta erretratu margolariak, alabaren talentu artistikoa bultzatu zituen. 

Burdinola baten jabea zen Hippolyte Peyrol-ekin ezkondu zen. Elkarrekin bi seme-alaba izan zituzten: Hipólito Peyrol eskultorea (1856-1929) eta René Peyrol emakume-margolaria (1860-1899).

Bere margolanak Salonen (Paris) erakutsi zituen 1852tik 1889ra. 

Parisko 1855eko Erakusketa Unibertsalean aipamena jaso zuen eta 1876 urtean Londresko Royal Academyn erakutsi zuen. 

Peyrol Bonheurren lana Arte Ederren Jauregian erakutsi zuten Chicagoko (Illinois) 1893ko Munduko Columbian Erakusketan. 

Bordelen bizi izan zen 1846 arte eta Parisen 11. barrutian hil zen 1891ko apirilaren 29an.*Askotan uste da Rosak uko egin ziola eskulturari, Isidoro nebari itzalik ez egiteko; baina Rosaren pinturak itzal handia egin zion Julietarenari eta Augusto anaiarenari, oraindik ere haren denboraz nahiko estimatuak".*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juliette Peyrol Bonheur-en koadroen irudiak artNET-en
* MutualArt-en Juliette Peyrol Bonheurren koadroen irudiak
Lincolnen mamua

[thumb|250px|[Abraham Lincolnen mamua Etxe Zurian omen dabil.]]
**Abraham Linconen mamuaren** inguruko kondairek Etxe Zuriarekin oso lotura estua dute. Lincolnena, dena dela, ez da eraikineko mamu bakarra, baina bai kondaira zabalduena. Esaten denez, haren  mamua eraikinaren inguruan dabilela. Askoren ustez, presidente horrek, bestetik, atentatua gertatu baino lehen, hil egingo zutela ba omen zekien.  

## Lekukoak 
Antza asko izan dira, besteak beste, Grace Coolidge, Gilemina I.a Herbehereetakoa, Winston Churchill eta Theodore Roosevelt zeuden mamua ikusi omen zutenen artean. 

Lyndon B. Johnsonek Lincolnen mamuarekin hitz egin omen zuen. Johnsonek Lincolnen bulegoa izan zen bigarren solairuko gelan aurkitu eta hau galdetu omen zion: "Gerra bat izan zenuen, eskubide zibilen aldeko mugimendu bat izan zenuen, manifestariak eta kritikariak izan zenituen, zer egin dezaket?". Eta istorioak kontatzen du mamuaren erantzuna hau izan zela: "Ez joan antzerkira". Antza denez, pasadizo hori umorezko hari bat da, Bob Hoperen taldeko umorista anonimo batek sortua.

## Amesgaiztoa 
Lincolnek amets bat izan zuen omen 1865eko apirilaren 14an, John Wilkes Boothek hil zuen egun berean. Dirudienez, egun hartan hauxe kontatu zuen:

"Ametsetan, inguruko lekuren batetik zetorren intziri ahul batek iratzarri ninduen. Zutitu eta zarataren bila hasi eta, azkenean, ekialdeko gelarako bidea aurkitu nuen: han, gizonak eta emakumeak hileta-mantuetan bilduta baitzeuden. Hilkutxa bat ikusi nuen oholtza batean, eta soldaduak mutur bakoitzean. Kapitain bat gertu zegoen, eta harengana zuzendu nintzen: "Nor dago hilda Etxe Zurian?" galdetu nuen. "Presidentea", erantzun zidan, hiltzaile batek hil du. Hilkutxan hilobi-arropak zituen gorpu bat zegoen, baina aurpegia ilunduta zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lincolnen mamuari buruzko bideoa.
* :*The Paranormal Presidency of Abraham Lincoln*.
Eudoxia Ingerina

**Eudoxia Ingerina** (), **Eudozia** ere deitua, Bizantziar Inperioko enperatriza izan zen, Basilio I.a enperadore bizantziarraren emaztea, Mikel III.a bere aurrekoaren ohaidea, eta Leon VI.a Jakitunaren eta Alejandro III.a ondorengo enperadoreen ama, eta baita Konstantinoplako Esteban I.a patriarkarena ere. 840 urtearen inguruan jaioa eta 882an hila.

## Biografia 
Eudoxia Inger baregoaren alaba zen, enperadorearen zerbitzuko barengoen guardiako kide bat. Bere ama Martinakioi familiakoa zen, seguru asko familia inperialetik urrun zegoen sendia.
[ezkerrera|thumb|[Mikel III.a enperadoreak Basilio I.a eta Eudoxia Ingerina ezkontzen ditu.]]
Haren familia ikonoklasta zen eta, horregatik, Teodora II.a enperatriz-amak gaitzesten zuen. 855. urtearen inguruan, Teodoraren semearen, Mikel III.aren, maitale egin zen Eudoxia. Ondorioz, ama eta Teoktisto ministro ahaltsua haserretu egin ziren. Emaztea uztearen eskandaluari aurre egiteko indarrik gabe, Mikelek Eudoxia  Basilio lagunarekin ezkondu zuen, baina harekin harremanak izaten jarraitu zuen. Senarra ere maitale batekin saritu zuten, enperadorearen arreba Teklarekin.

Eudoxiak seme bat izan zuen, Leon, 866ko irailean, eta beste bat, Esteban, 867ko azaroan. Haiek Basilioren semeak ziren ofizialki, baina aitatasunak aurkariak ere izan zituen, badirudi ustezko aitarena ere. Basiliok, 867. urteko maiatzean, koenperadore izatera heltzeak sinesgarritasunen bat ematen dio Leon behintzat Mikel III.aren seme ez-legitimoa izango zela dioen teoriari. Eudoxiaren seme gazteenen aitatasuna ez da eztabaidatzen, Mikel III.a 867ko irailean hil baitzen.

Basilioren erregealdia hasi eta hamarkada bat geroago, Eudoxia beste gizon batekin hasi zen harremanetan; enperadoreak agindu zuen gizon hari tontsura egin ziezaioten eta monasterio batera bidal zezaten. 882. urtean, Teofano aukeratu zuen bere seme Leonentzat emazte izateko. Eudoxia Ingerina eta handik gutxira hil zen eta Konstantinoplako Apostoluen Elizan lurperatu zuten.

## Ondorengoak 
Eudoxiak eta Basiliok sei seme-alaba izan zituzten ofizialki:

* Konstantino (ca. 865 - 879ko irailaren 3a). Basilioren koenperadorea, 868ko urtarrilaren 6tik hil arte. Georg Ostrogorskyren arabera, Konstantino 869. urtean Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea zenLuis II.aren alaba Ermengarda Proventzakoaren mutil-laguna izan zen. Basilio eta Luisen arteko harremanak hondatu zirenean, harremana eten egin zen.
* Leon VI.a Jakituna (866ko irailaren 19tik 912ko maiatzaren 11ra), Basilioren ondoren  enperadore izan zena eta Mikel III.aren semea izan zitekeena.
* Esteban I Konstantinoplakoa (867ko azaroa - 893ko maiatzaren 18a), patriarka, Mikel III.aren semea ere izan daitekeena.
* Alexandro Bizantziokoa (ca. 870 - 913ko ekainaren 6a), Leonen ondoren 912an.
* Ana (905/12 edo geroago). Moja Santa Eufemia komentuan, Petronen.
* Helena (905/12 edo geroago). Moja Santa Eufemia komentuan, Petronen.

* Maria (905/12 edo geroago). Moja Santa Eufemia komentuan, Petronen.

## Kanpo estekak 
* «Eudoxia», «BYZANTIUM 395-1057»&nbsp;*fmg.ac*&nbsp;.
Petik gorako

thumb|190x190px|Petik gorakoak.
**Petik gorakoa** ahuspez hasten den kalisteniako ariketa da. Gorputza besoekin igo eta jaistean, petik gorakoek bularretako giharrak, trizepsak eta aurreko deltoideak trebatzen dituzte, beste zenbait giharrentzako onura osagarriekin. Petik gorakoak trebaketa atletikoan eta soin-heziketan egiten diren oinarrizko ariketa da, eta, eskuarki, gorputz-trebaketa militarrean. Horretaz gain, gudari- eta ikastetxe-kiroletan eta borroka-erti batzuetan zigortzeko erabili ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khersongo Nazioarteko Aireportuko aire-erasoa

**Khersongo Aireportuaren aurkako aire-erasoa** 2022ko martxoaren 16an gertatutako aire-eraso bat izan zen, Errusiak Ukraina inbaditu zuenean, Kherson hirian kokaturiko Khersongo Nazioarteko Aireportuaren aurkakoa. *The Wall Street Journal* egunkariak jakinarazi zuenez, "Ukrainak aire-eraso bat egin zuen Khersongo aireportuaren aurka, Errusiako aire-base bat [z]ena". Egunkarian agertzen zenez, "[aireportuko] pistaren satelite bidezko irudiek zazpi helikoptero errusiar suntsitu edo kaltetu erakutsi zituzten, horietako batzuk sutan bilduta."

## Testuingurua 
Khersongo guduaren testuinguruan, indar errusiarrek Khersongo Nazioarteko Aireportua hartu eta aire-base gisa erabiltzen hasi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariupolgo antzokiko aire-erasoa

**Mariupolgo antzokiko aire-erasoa** 2022ko martxoaren 16an Mariupolgo Donetskeko Eskualdeko Drama Antzokian (Ukraina) gertatutako bonbardaketa bat izan zen, Ukrainako agintariek Errusiako Indar Armatuei leporatu zietena. Mariupolgo setioaren testuinguruan aire-erasoen aurkako babesleku gisa erabiltzen zen antzoki hori eta, beraz, martxoaren 16rako, 500–1.200 zibil artean barne zituena, Sergi Orlov-ek, Mariupolgo alkateak, adierazi zuen hiriaren %80 eta %90 artean suntsituta geratu zela, bonbardaketen ondorioz.

Antzokia Ukrainako kultura- eta ondare-gune ugarietako bat da, 2022ko Errusiaren inbasioan suntsituak izan direnetako bat. 2022ko martxoaren 14an hartutako satelite bidezko irudietan, antzokitik kanpo bi lekutan idatzitako "дети" (haurrak, errusieraz) hitza agertzen da, indar inbaditzaileen aurrean haurrak biltzen zituen aire-erasoen aurkako babesleku zibil gisa identifikatzeko ahaleginean, eta ez helburu militar gisa. Mariupolgo udaletxeko funtzionarioek adierazi zutenez, antzokia hiriko aire-erasoen aurkako babesleku handiena zen, eta, erasoaren unean, emakumeak eta haurrak baino ez zeuden barruan. Ukrainako agintariek gerra krimentzat jo zuten eraso batetan.

## Biktimak 
2022ko martxoaren 17rako, biktima-kopurua ez zegoen argi, pertsona batzuk martxoaren 17an bizirik atera ziren arren. Martxoaren 18rako 130 pertsona erreskatatu zituzten. Mariupolgo Udalak adierazi zuenez, lehen informazioen arabera, ez zen inor hil, nahiz eta pertsona bat larri zaurituta zegoen.

## Erreakzioak 
RIA Novosti-k jakinarazi zuen agintari errusiarrek bere erantzukizuna ukatu zutela, Azov Batailoiari antzokiaren-aurkako atentatua prestatu eta egin izana leporatuz, frogarik aurkeztu gabe.

## Ikus, gainera 
* Mariupolgo ospitaleko aire-erasoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Rodríguez Araya

**Roberto Rodríguez Araya** (Zürich, Suitza, 1990eko uztailaren 28a) Suitzar futbolaria da, aita espainiarra eta ama txiletarra dituena. Erdilari gisa jokatzen du eta bere egungo taldea KFC Uerdingen 05 Alemaniako 3. Ligan. 

Francisco eta Ricardo Rodríguez futbolarien anaia da .

## Selekzio nazionala 
20 urtez azpiko nazioartekoa izan da Suitzako selekzioan 2 partida jokatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artxiboa San Gallengo webgune ofizialean
John C. Calhoun

**John Caldwell Calhoun** (Abbeville, Hego Carolina, 1782ko martxoaren 18a - Washington, 1850eko martxoaren 31) estatubatuar politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 7. presidenteordea izan zen 1825etik 1832ra.

Esklabutzaren eta Hegoalde zuriaren interesen defendatzaile sutsua izan zen. Bere ibilbide politikoa ideia nazionalistekin, modernizatzaileekin eta gobernu zentral indartsu eta protekzionista baten aldekoekin hasi zuen. 1820ko hamarkadan erabat aldatu zituen ideiak eta estatuen eskubideak, gobernu zentral mugatua eta protekzionismoaren abolizioa babestu zituen. Iparraldeak ideia hauek onartuko dituela eskatu zuen, Hegoaldeko estatuek Batasunean jarraitzeko baldintza gisa. Bere ideia eta ohartarazpenek eragina izan zuten Hegoaldeko Estatuen sezesioan 1860-61ean.

Kongresuko kide aukeratu zuten 1810ean eta 1812ko angloamerikar gerra babestu zuen. James Monroek Gerrako idazkari izendatu zuen.

1825etik 1832ra presidenteorde izan zen John Quincy Adams eta Andrew Jackson presidenteekin. Jacksonekin hainbat liskar izan zituen eta 1832an dimisioa eman eta Senatuan sartu zen.

Estatu Idazkaria izan zen 1844tik 1845era John Tyler presidentearekin. Texasen anexioa babestu zuen estatu esklabisten kopurua handitzeko, eta Britainia Handiarekin Oregongo mugei buruzko eztabaida konpontzen lagundu zuen. Senatura itzuli ondoren, Estatubatuar-Mexikar Gerraren, Wilmot zuzenketaren eta 1850eko konpromisoaren aurka agertu zen.
Martín Sastre

**Martín Sastre** (Montevideo, 1976ko otsailaren 13a) zinema zuzendari eta artista uruguaitarra da, eta zinema, bideoa, eskultura, argazkilaritza eta marrazkia lantzen ditu.

## Biografia 
Martín Sastre Montevideoko Britainiar Ospitalean jaio zen, hazi zen hirian eta 8 urterekin zinema ikasten hasi zen. 

2002an Carolina Fundazioak beka bat eman zion Madrilen bizitzeko eta bertan *Trilogía Iberoamericana* egin zuen, honako hauek osaturiko bideoen trilogia: *Videoart: The Iberoamerican Legend*, *Montevideo: The Dark Side of the Pop* eta *Bolivia 3: Confederation Next*. 

2003an *The Martin Sastre Foundation for the Super Poor Art* bideoa ekoitzi zuen, *Adopte un Artista Latino* leloarekin, Interneteko mezenasek "artista super pobre bat, Latinoamerikako artista bat" hartu ahal izateko, hark nazioarteko zirkuituan sarbidea izan dezan. Bideo hau artista hauen laguntza faltaren kritika bat da. 

2004an bere bideoa *Bolivia 3: Confederation Next*, non Matthew Barney artista estatubatuarrarekin borrokatzen den, Brasilgo São Pauloko Bienalean Uruguai ordezkatzeko aukeratua izan zen. 

2005eko Veneziako Biurtekoan, bere *Diana: The Rose Conspiracy* lana estreinatu zen, fikziozko film laburra non artistak dio Galesko printzesa ez zela Parisen hil 1997an, auzo batean ezkutatuta bizi zela baizik. Montevideotik kanpoaldean.  Urte horretan bertan, *Martín Sastre Fundazioak* bekak eman zizkien Weimarreko Bauhaus-eko hiru alemaniar artistari Montevideon bizitzeko *Be a Latin American Artist* programaren bidez. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eva Grinstein-en *Planet Sastre*, Ruth Benzacar Gallery-
* *Janaria goxoa zen* Horace Brockington, NY ARTS-ek.
* Nicola Taylorren *AURA*, Paris-Art.
* BBC American Baita.
Arkimedesen puntu

**Arkimedeses puntua** () ikuspuntu hipotetiko bat da, nondik behatzaile batek objektiboki hauteman dezakeen ikerketaren gaia, osotasunaren ikuspegitik (hau da, **jainkoaren** ikuspegitik); edo abiapuntu fidagarri bat da, arrazoitu ahal izateko aukera ematen duena. Beste era batera esanda, Arkimedesen ikuspuntu batetik aztergaitik "kentzeko" ideala deskribatzen du, norberak gainerako gauzekiko erlazioan ikusi ahal izan dezan, haien mende egoteari utzi gabe. 

Adibidez, John Rawls filosofoak jatorrizko posizioaren gailu heuristikoa erabiltzen du banakako agenteen aurreiritzi partikularrak ezabatzeko ahaleginean, izaki arrazionalak justiziaren formulazio objektibora irits daitezkeela frogatzeko.

## Jatorria 
Arkimedes matematikari handiari dagokio terminoa, Lurra bere zimenduetatik altxatu lezakeela esan omen zuena, eusteko leku bat izanez gero, puntu sendo bat eta palanka luze bat emango balitzaio. 

Terminoaren ideia Descartesi egozten zaio bere bigarren , eta Arkimedesi buruz ari da, "puntu sendo eta aldaezina" bakarrik eskatuz, ziurtasuna aurkitzeari dagokionez:  Arkimedesek, Lur osoa beste leku batetik eraman ahal izateko, puntu sendo eta aldaezin bat besterik ez zuen eskatzen; hala, itxaropen altuenak hartzeko eskubidea izango dut, baldin eta gauza bat, segurua eta ukaezina, aurkitzeko zortea badut. 

## Kritika 
Filosofo eszeptiko eta antirrealistek kritikatu egiten dute Arkimedesen puntu bat izateko aukera, zientifizismo mota bat dela argudiatuz. Adibidez, Michael Sherger-en arabera: "Ezin ditugu gehiago bereizi gure teoriak eta kontzeptuak gure datuetatik eta Arkimedesen benetako puntu batetik, Jainkoaren, geure buruaren eta gure munduaren ikuspegi batetik". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonardo Bruni

**Leonardo Bruni** edo **Leonardo Aretino** (Arezzo, 1370eko otsailaren 1a - Florentzia, 1444ko martxoaren 9a) italiar politikari, historialari eta humanista izan zen.

Coluccio Salutati buruzagi politiko eta kulturalaren ikasle izan zen, eta Florentziako kantziler karguan jarraitu zion. Harengandik ikasi zituen gizalegezko humanismoaren ideiak. 1405etik 1414ra lau aita santuren idazkari apostolikoa izan zen.

Lehen historialari modernoa deitu izan zaio. Historia hiru etapatan banatzen lehena izan zen: Antzinatasuna, Erdi Aroa eta Aro Modernoa. Bere lanik ezagunena *Historiarum Florentini populi libri XII* da (*Florentziako herriaren historia, 12 liburu*). Zizeron, Dante eta Petrarcaren biografiak ere idatzi zituen. Historia eta filosofiako lan asko ere itzuli zituen grekotik latinera. Aristotelesen lanen itzulpenak asko zabaldu ziren.

## Lanak 
* Leonardo Bruni, *Laudatio florentine urbis* 1403-1404 Florentziaren goraipamena.
* Leonardo Bruni, *Diaologi ad Petrum Paulum Histrum,* 1401 Florentzia literarioaren goraipamena (Dante, Petrarca, Boccaccio)
* Leonardo Bruni, *Vita Ciceronis o Cicero novus*, 1415
* Aristoteles, *Ethica nicomachaea* (grekoaren itzulpena), 1416-17
* Leonardo Bruni, *Oratio in hypocritas*, 1417
* Leonardo Bruni, *De primo bello punico* 
* Pseudo-Aristotele, *Libri oeconomici* (grekoaren itzulpena), 1420-21
* Leonardo Bruni, *Commentarius de bello punico*, 1421 (Polibioren lanaren egokitzapena)
* Leonardo Bruni, *De militia*, 1421
* Leonardo Bruni, *Commentarius rerum graecarum* 
* Leonardo Bruni, *De interpretatione recta*, c. 1420.
* Aristoteles, *Politica* (grekoaren itzulpena)
* Leonardo Bruni, *Commentarius rerum suo tempore gestarum*, 1475 
* Leonardo Bruni, *De bello italico adversus Gothos*, 1442 
* Leonardo Bruni, *Historiae Florentini populi *, 1415-1444 

## Kanpo estekak
Txernihiveko ogi-ilarako erasoa

**Txernihiveko erasoa** –edo, zehatzago, **Txernihiveko ogi-ilarako erasoa**– 2022ko martxoaren 16an, AEBek Kieven duten enbaxadaren arabera, Txernihiven (Ukraina) gertatutako Errusiako indarren eraso bat izan zen, non, gutxienez, hamar zibil hil ziren, ilara batean, ogia erosteko zain zeudenean. Ostean, heriotz-kopurua 13ra igo eta, bigarrengo zuzenketa batetan, 14ra igo zen.

## Testuingurua 
Errusiako indarrek Txernihiv hiri ukrainarra erasotu dute 2022ko otsailaren 24tik, Errusiak Ukraina inbaditu zuenean. Hiriaren gudu eta osteko setioak galera zibil handiak eragin zituzten; hala, esaterako, martxoaren 3ko bonbardaketa batek 47 pertsona hil zituen. Hala, martxoaren 10etik, hiria setiaturik dago.

## Erasoa 
Gertaera, Txernihiveko setiioaren testuinguruan gertatutakoa, Viatxeslav Txaus-ek, Txernihiv Oblasteko Gobernadoreak, salatu zuen, baita AEBek Kieven duten enbaxadak ere. Ukrainako telebistan Txausek adierazi zuenez, bonbardaketa "ez da gertat[utako] lehena, ezta etsaiak zibilen aurka egindako lehen bonbardaketa ere". Txausek erasoa aire-erasoa zela esan zuen bitartean, Estatu Batuetako enbaxadak esan zuen pertsonak "tirokatu eta hil" egin zirela. Hasiera batean, gertakarian 10 pertsona hil zirela jakinarazi zen. Zibil horiek armarik gabe zeuden, eta haietako batzuk bonbardaketatik bizirik atera ziren; azken horiek, Txernihiveko polizien laguntzaz, osasun-zentroetara eramanak izan ziren.

Erasoan Minnesotako 67 urteko estatubatuar bat hil zen. Gizonaren familiak sare sozialetan esan zuen bera eta beste bederatzi pertsona "frankotiratzaile militar errusiarrek hil" zituztela, "Udaltzainek haren gorpua kalean aurkitu aurretik". Txernihiveko poliziak eta Estatu Batuetako Estatu Departamentuak estatubatuar baten heriotza baieztatu zuten. Pertsona hori James Whitney Hill zen, eta Irynarekin, ukrainar herritar batekin, ezkonduta zegoen. Horregatik, uko egin zion Ukraina uzteari, nahiz eta AEBek bere herritarrei dei egin, gerra hasi zenean herrialdetik ihes egin zezaten. Hill ingeleseko irakaslea zen, Txernihiven eta sare sozialetan, "Jimmy Hill" bezala ezaguna.
## Erreakzioak 
Gertakaria jazo eta lau ordu ingurura, Txernihiveko Eskualdeko Fiskaltzak kasu legal bat aurkeztu zuen erasoarekin lotuta. Ukrainako Segurtasun Zerbitzuko Txernihiv Oblasteko adarrak ere ikerketa bat hasi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eudoxia Makrenbolitisa

**Eudoxia Makrenbolitisa** (; 1021-1096) bizantziar enperatriza izan zen Konstantino X.a Dukas eta  Erroman IV.a Diogenes enperadore bizantziarrekin ezkontzeagatik. Bere seme gaztearen, Mikel VII.aren, erregeorde gisa aritu zen 1067an, eta uko egin zion  Erroman IV.a Diogenesekin ezkontzeagatik. Historia- eta mitologia-hiztegi bat bildu zuen.

## Aurrekariak eta lehen bizitza 
Eudoxia Joan Makrenbolitaren alaba zen eta Mikel Zerulario Konstantinoplako patriarkaren iloba, haren izekorekin ezkondu baitzen. Joanek, Konstantinoplako aristokratak, Zerulariorekin bat egin zuen 1040an Mikel IV.a enperadorearen kontrako konspirazioan, baina beraien plana beranduago geratu egin zen.

## Eudoxia enperatriza 
Lehen aldiz ezkondu zen 1050 baino lehenagoko uneren batean, Konstantino X.a Dukas bizantziar enperadorearekin. Guztira zazpi seme-alaba izan zituen; 1059 inguru hiru ume zituen: Mikel VII.a izango zen, umetan hil zen bat eta Andronikos Dukas. Besteak, Konstantzio, Teodora eta Zoe, 1059an, Konstantino enperadore egin ondoren, jaio ziren. 

Konstantino X.a Dukas enperadore koroatu zuten 1059ko azaroaren 23an, Isaak I.a Komnenok abdikatu eta hurrengo egunean". Gobernari-estatusa txanponetan eta ikonografia publikoan islatzen da. Bere laguntzarekin, Eudoxia gai izan zen berehalako arriskua baztertzeko. Bi seme-alaba izan zituen Erroman IV.arekin, Nizeforo eta Leon. Garai hartan, Erroman IV.ak enperadore izendatu zuen Eudoxia eta Konstantinoren beste semeetako bat, Andronika Dukas, nahiz eta gurasoek eta anaiek boteretik kanpo utzi zuten. Hala ere, Eudoxia ez zen oso pozik bizi senar berriarekin, oso gerrazale eta gogotsua baitzen, eta pixkanaka boteretik kanpo utzi zuen.

Manzikerteko guduan (1071)  turkiar seljuktarrek Erroman IV.a preso hartu zutenean, Eudoxiak eta Mikelek berriz hartu zuten gobernua, Erromanek bizirik iraun zuela eta Konstantinoplara itzultzen ari zela jakin arte. Joan Dukasek eta baregoen guardiak presioa egin zioten Eudoxiari boterea Mikelen esku utzi eta Bosforoko monasterio batera erretiratzeko. Lana bilduma bat denaren iturburuak Diogenes Laerzio eta Suda dira.

## Familia 
Konstantino X.a Dukasekin izandako lehen ezkontzatik jaio ziren:

* Mikel VII.a Dukas
* Androniko Dukas, 1068tik 1078rako koenperadorea.
* Konstantzio Dukas, 1060tik 1078ra bitarteko koenperadorea, 1081ean hila.
* Ana Dukas, abitua hartu eta moja egin zena.
* Teodora Dukas, Domenico Selvo Veneziako Dogoarekin ezkondu zena.
* Zoe Dukas, Adriano Komnenorekin, Alexio I.a Komneno enperadorearen anaiarekin, ezkondu zena.

Erroman IV.a Diogenesekin izan zuen bigarren ezkontzatik jaio ziren:

* Nizeforo Diogenes
* Leon Diogenes

Mikel Psellos oso hurbilekoa zuen, eta Eudoxiak «osaba»tzat zuen. Psellosen arabera, oso noble, eder eta jakintsua zen.

## Kanpo estekak 
Wikimedia Commons-ek ri buruzko multimedia-kategoria du.

Lan honek Wikipediako ingelesezko «Eudokia Makrembolitissa»ren itzulpen bat du, eta editoreek argitaratu dute, GNUren dokumentazio libreko lizentziaren eta Creative Mons Atr-UnportBerdin 3.0 lizentziaren bidez.

## Erreferentziak
Belardi-ezko

thumb|*Cuphophyllus pratensis*
thumb|*Cuphophyllus pratensis*
**Belardi-ezkoa** (*Cuphophyllus pratensis*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Belardietan bizi den onddo jangarria da, uda amaieratik negua hasi arte, banaketa zabalekoa, baina ez da inon ugaria.

Sinonimoak: *Camarophyllus pratensis*, *Hygrophorus pratensis*, *Agaricus miniatus*, *Camarophyllus berkeleyi*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm. arteko diametrokoa, kanpai formakoa, titi gutxi edo batez ere ez, lehorra, hori-laranja kolorekoa, ilunagoa edo argiagoa, ertza mehea.

**Orriak:** Zabalak, lodiak, bananduak eta beren artean lotuta, zain lodi zurixka batzuen bidez, okertuak, oso dekurrenteak, krema, okre-horixka edo hori-laranja kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Betea, haritsua, zuri-krema edo hori zurbila eta meheagoa oinarrirantz.

Haragia: Trinkoa, hauskorra, zurixka edo okrea eta usain atseginekoa.

**Etimologia:** *Cuphophyllus* hitza grekotik dator, cupho = arkua, kurboa eta phyllum = hostoak, orriak.  *Pratensisis* epitetoa belardietatik dator, habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri nahiko ona, bere itxura polit eta atseginaren abantailarekin, kutsatutako edo ongarritutako larreetan biltzen ez badira, baina batzuetan intolerantzia sindromeak eragiten ditu.

### Nahasketa arriskua 
Hostozabal basoetan hazten den *Hygrophorus nemoreus*-ekin nahas daiteke, honek tamaina txikiagoa du, kolore ilunagoa eta irin usain eta zaporea.

## Sasoia eta lekua 
Nahiko arrunta da udazkenean eta neguaren hasieran, zelaietan eta larreetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Islandia, Kanariak, Nigeria, Kaukasia, Erdialdeko Amerika, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Cuphophyllus pratensis hiru.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
1
Robert Mapplethorpe

**Robert Michael Mapplethorpe** (Floral Park, New York, 1946ko azaroaren 4a - Boston, 1989ko martxoaren 9a) estatubatuar argazkilaria izan zen.

1970 inguruan hasi zen argazkiak egiten Polaroid kamera batekin. Bere argazki ezagunenak zuri-beltzean, jende ospetsuaren erretratuak, biluzi maskulinoak eta femeninoak, autorretratuak eta izadi hilak dira. New Yorkeko BDSM azpikultura gay maskulinoa ere dokumentatu zuen. 1967tik 1972ra Patti Smithen mutil-laguna izan zen eta artea sortu zuten elkarrekin. 1989an hil zen HIESaren ondorioz.

## Kanpo estekak
Elbira Iturri

**Elbira Iturri Urrutia** (Mundaka, Bizkaia, 1889ko maiatzaren 30a - ?) bizkaitar aktibista eta Gernika-Lumoko lehen ikastolaren sortzaileetako bat izan zen. Bertan bere omenezko izena darama erdiguneko kale batek.

## Bizitza 
Bere bataio-agiriak jasotzen duen bezala, Mundakako Ondarza baserrian jaio zen 1889ko maiatzaren 30ean eta bi egunetara izan zen inskribatua. Aita, Juan Bautista Iturri Abina, Sukarrietakoa zuen eta ama, Magdalena Urrutia Luzarraga, Mundakakoa bertakoa. Ama besoetakoaren izena jarri zioten neskatoari. Aita, seme-alaben bataio dokumentuen arabera, nekazari gisa dihardu Elbira jaiotzean eta itsasgizon bezala beste bi semeak munduratzean. Elbirak 6 urte zituela hil zen aita, 46 urterekin, Ondarzan bertan eta birikietako tuberkulosi baten ondorioz.

Aipatutako bataio-agiriak bere ezkontzaren gaineko oharra ere dauka. Bilbon amarekin bizi zela, 1917ko abenduaren 29an Begoñako basilikan Domingo Zabalgogeaskoa Omarrekin ezkondu zen, jatorriz Nabarnizekoa zen merkataria. Kuban aldi batez bizi ostean, Bilbora lekualdatu zen familia.

Emakume Abertzaleen Batzeko lehendakaria, Eusko Ikastola Batzeko partaidea eta EAJ alderdiko kide aktiboa izan zen. 1933an, Gernikako beste emakume batzuekin batera, herriko lehen ikastolaren bultzatzailetako bat izan zen eta bertako lehen zuzendaria ere. Bere pentsaeragatik kartzelatua, Gasteizen eduki zuten preso 1937-39 urteen bitartean.

Gernika-Lumoko Carlos Gangoiti kalean zuen txaleta eta ondoko ortu ederra, hiribilduko EAJren Batzokia izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, konfiskatu eta Falangearen bulegoak jarri ziren bertan. Hura eta herriko beste eraikin batzuk garbitzeko, Emakume jelkideen izen zerrenda bat osatu zen eta, etxerik etxe deia eginez, "estropajo eta baldeekin" joatera behartu zituzten. Elbira Iturri alderdikidearena izandako txaleta eta haren orube guztia,1976an EAJk erosi zuen kooperatiba bi egiteko.

## Aitortzak 
* 2006an, Andrea Aiapek argitaratutako *Gernikar emakumeak XX. mendean Ahotsak eta Bizipenak* liburuan beraren gaineko aipamena ere egiten da, bera bezalako "herriko protagonista ahaztuei omenaldi xume bat" egitea helburu.
* 2010an, Gernika-Lumoko Udal Berdintasun saileko arduradunen ekimenari esker eta Udalbatza guztiaren oniritziz, Elbira Iturri kalea bezala izendatu zen lehen Pedro Aboitiz Isasi deitutako karrika txikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veneziako Biurtekoa

**Veneziako Biurtekoa** Venezia hirian kokatutako eta Italiako gobernuak diruz lagundutako fundazio kulturala da. 1895az geroztik, bi urtean behin Veneziako Artearen Nazioarteko Erakusketa antolatu du, Veneziako Arte Biurtekoa bezala ezagutzen dena, Italiako mota horretako garrantzitsuena eta munduko garrantzitsuenetakoa dena.  Beste erakusketa batzuk ere antolatzen ditu, musika, zinema, antzerkia, arkitektura eta dantza ardatz hartuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Biennale italieraz eta ingelesez
*  Veneziako Bienala
Bosforoko Erresuma

**Bosforoko Erresuma** edo **Zimeriar Bosforoko Erresuma** () Itsaso Beltzan zegoen antzinaroko herrialdea izan zen, k.a. 438an Spartokos I.ak sortua. 
Kertx-eko itsasarteko eskualdean zegoen, eta joniar jatorriko greziar kolonia batzuen batasunak eratu zuen. Kolonia horien artean Eupatoria, Fanagoria, Feodosia, Tanais, Olbia eta Panticapea nabarmendu ziren, gehienak Krimean, greziarrek Khersoneso Tauriko deitzen zioten penintsulan, kokatuak. Bere hiriburua Panticapea hiria izan zen.

Eszitiarrekiko harremanak eta hurbiltasunak Ponto Euxinoko iparraldeko kostaldeko greziar kolonien kulturan eta artean eragin handia izan zuen, baita eszitiarrek etengabe egindako erasoen ondorioz ezegonkortasun-iturri ere. Eraso hauetatik defendatzeko ezintasunaren aurrean, erresuma Pontoko Erresumaren babespean sartu zen. Ondoren, sarmaziarrek eszitiarrak lekuz aldatu zituzten, eta greziar hiriei erasotzen jarraitu zuten. Azkenean, erresumak, biziraupena bermatzeko, erromatarren eraginpean geratzea onartu zuen.

Hurrengo mendeetan zehar, erroxolanek eta iazigiarrek etengabeko mehatxua eragin zuten beren bizitzarako. Godoek, azkenean, herri horiek baztertu eta erresuma inbaditu zuten, IV. mendean barbaroen inbasioen garaian suntsitua izan zena. Hiriek iraun egin zuten hamarkada batzuetan, hunoak iritsi arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Barrenetxea

**Diego Barrenetxea**, Argentinako Independentzia Gerran parte hartu zuen eta La Rioja probintziaren gobernadorea izan zen.

## Bizitza 
Potosi hirian jaio zen, XVIII. mendearen amaieran. XIX. mende hasieran militar egin zen. Txukisakako matxinadan atxilotua izan zen, 1809. urtean.

Geroago, 1813. urtean, maila-igoera izan zuen. Iparraldeko Ejerzitoan sartu zen eta han maila-igoera gehiago izan zituen.

1817. urtean, La Rioja-ko gobernadore izendatua izan zen. Hurrengo urteko maiatzren 24ean, berriz hautatua izan zen. Andeetako Armada-ri laguntza eman zion eta honek esker publiko bat balio izan zion. Juan Martin de Pueyrredon, Rio de la Platako Probintzia Batuetako zuzendari gorenak eman zion esker publiko hura.

1818. urtean, gobernu zentralaren aurrean, Famatina-n mehatzaritza defendatu zuen. Horretarako, Barrenetxeak mehatzaritzako legea aldatzeko proposamena egin zuen. Maiatzaren 19an, "Bando de Barrenetxea" deritzon 27 artikulutako dokumentua idatzi zuen. Pueyrredonek dokumentua onartu zuen, baina mehatzari batzuek kontran azaldu ziren.

1820. urteko urtarrilean, aldaketa politiko batzuk izan ziren eta Barrenetxea kargutik kendu eta berriz jarri zuten agintariek. Martxoan, La Rioja Cordobako probintziatik aske eta autonomoa izendatu zen eta Barrenetxea berriz gobernadore izendatua izan zen apirilean. Hilabete horretako 27ean, Jujuyko egun handiko batailan parte hartu zuen. Honene ostean, Diegok, Kordobara joan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Barrenetxea

**Pedro Barrenetxea** XIX. mendeko militar eta politikaria izan zen. Diego Barrenetxea bere anaia zen.

## Bizitza 
Maiatzeko Iraultza gertatu zenean, langile bat besterik ez zen, La Bajada herrian, Entre Rios-en, karguren bat izan zuena. Belgranoko expedizioan Paraguaira militar gisa izan zen eta, geroago, Montebideoko setioan izan zen. Handik, Andeetako Armadara pasa zen. haiekin hiru batailetan parte hartu zuen.

1820. urteko amaieran, Entre Rios-era bueltatu zen. Hurrengo urtean, Genako batailan parte hartu zuen eta maila-igoera izan zuen. 

1825. urtean gobernadorea izan zen. Hurrengo bi urteetan, zenbait gatazka eta aldaketa politiko izan ziren. Atxilotua izan zen, baina geroago Uruguaiko Komandante izendatua izan zen.

### Entre Rios-eko gobernadorea 
1830ko azaroan, Uruguaitik etorritako talde batek Entre Rios inbaditu zuen. Talde honek Solas gobernadorea kargutik kentzea mahi zuen. Honek karguari uko egin zion eta Barrenetxeak kargua hartu zuen bere ordez. Argentinako 1853ko Konstituzioa baino lehenagoko hitzarmen bat sinatu zuen. Itzarmena, Santa Fe eta Buenos Aires-ekin sinatu zuen, 1831. urteko urtarrilean. Otsailean, probintzia inbaditua izan zen, baina Barrenetxeak garaipena lortu zuen Palmar eta Laguna de los Troncos batailetan. Hala ere, bakea sinatu zuen. Barrenetxeak uztailaren 11an dimititu zuen.

Hala ere, ezegonkortasun nabaria zegoen eta hurrengo urteko martxoan Pascual Echaguek gobernua hartu zuen. Honek, Barrenetxea Parana-ko komandante izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel J. Barrenechea

**Manuel J. Barrenechea Naranjo** (Santiago, 1857ko irailaren 23a - *ib.*, 1929ko azaroaren 19a) medikua eta Txileko diputatua izan zen. 1915 eta 1918ko hauteskundeetan hautatua izan zen. Txileko Osasun sailaren sorreraren aita bezela ezaguna da.

## Kanpo estekak
Juan Barrenetxea

**Juan Barrenetxea** (Iruñea-), astronomo, idazle eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
Iruñean jaio zen, XVII. mendean. 1705. urtean, Huantan, korregidorea izan zen. Limako San Marcos Unibertsitatean, Matematiketako irakaslea izan zen.

1725. urtean, bere lehen liburua kaleratu zuen.

## Liburuak 
* *Relox astronómico de los temblores de la tierra, secreto maravilloso de la naturaleza*,Lima,1725.
* *Relox astronómico de los temblores de la tierra*,2.ª Ed,,Lima,1729.
* *Nuevas Observaciones Astronómicas de los temblores de la Tierra*,1734.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Barrenetxea

**Julio Barrenetxea** (Santiago, 1910eko martxoaren 13a - *ib.*, 1979ko abenduaren 9a) idazle, diputatu eta diplomatiko txilatarra izan zen.

## Bizitza 
Julio Cesar Barrenetxea kazetariaren semea zen. Zuzendaritza ikasketak hasi zituen Txileko Unibertsitate Katolikoan, baina lehenengo urtean utzi zuen. Hurrengo urtean, Txileko Unibertsitatean hasi zituen zuzendaritzako ikasketak.

Txileko Unibertsitateko himnoko letraren idazlea da. Carlos Ibañez del Campo-ren kontrako diktaduraren kontra laster azaldu zen.

1930. urtean, Txileko Unibertsitateko Ikasleen Federakundearen Lehendakaria izan zen. 1931ko uztaileko 22an, unibertsitatean greba aldarrikatu zuen eta zuziri ikaragarria piztu zuen. Berehala greba orokorra egin zen. Uztailaren 26an, lehendakariak dimizioa eman zuen. Julio Barrenetxearen hasiera politikoa izan zen hau. Hurrengo urteetan Alderdi Sozialistan sartu zen.

Temuco-ko diputatua izan zen 1937 eta 1941. urteen artean, eta 1941tik 1945ra, Santiagon. 1937. urtean, Peñaflorren zegoen Alemaniar eskolan ideia naziak sartzen hari zirela eta asteburuetan tiro txapelketak egiten zirela bertanzalatu zuen, eta honek, eskolaren itxierarekin amaitu zuen.

Partiduak, Marxismora jo zuenen alderditik atera zen. Hainbat alderdi txikietan egon zen, eta hauek alderdi nagusi bat osatu zuten; Partido Nacional. Partido Nacional-a sortu zenean, Julio lehenengo Lehendakaria izan zen. Karguan bi urte egon zen.

1945 eta 1956. urteen artean, diplomatikoa ere izan zen, Kolonbian enbaxadorea izan zen. 1960.eko hamarkadan, Indian izan zen enbaxadore.

1979ko abenduaren 8an zendu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak