Kornelia Afrikarra

[thumb|250px|*Kornelia, Grakotarren ama*, [Noël Hallé, 1779]]
**Kornelia Eszipion Afrikarra** (;  - ) Eszipion Afrikarraren eta Emilia Tertziaren bigarren alaba izan zen, beraz, *Gens Cornelia*koa, itzal handiko familia Erroman.

Tiberio Senpronio Grakorekin ezkondu zen eta hamabi seme-alaba izan zituzten elkarrekin, nahiz eta hiru besterik ez heldu helduarora: Tiberio, Gaio eta Senpronia.Grakotarren ama izan zen. Alargun geratu zen gaztetan, eta bere seme-alabei heziketa on bat ematen saiatu zen. Kornelia, dohain eta kultura handiko ama, erromatarren eredua izan zen. Bere seme Gaiori idatzitako gutun baten bi pasarte heldu dira gaur egunera arte.

## Biografia 
Korneliaren jaiotzaren garaiko anekdota bitxi bat ezagutzen da. Plinio Zaharrak dio neskatoa baginako oklusioarekin jaio zela; buxadura hau, Erroman, zoritxarreko iragarpena izaten zen. K.o. III. mendearen erdialdean, Gaio Julio Solino adituak jaioberriaren etorkizuneko semeen zoritxarreko amaieran seinale argia ikusten zuen, alegia, Grakotarren amaieran.

Eszipioien familian jaio zen, datu garrantzitsua K.a. II. mendeko erromatar bizitza kultural gehiena familia honen inguruan loratu baitzen. Literatura, filosofia, arteak... landu zituzten, helenismo kutsu batekin; emakumeen hezkuntzari garrantzia ematen zioten. Tiberio Grakoren etxean bi suge harrapatu zituzten, bata arra eta bestea emea. Tiberiori haruspize batek esan zion arra joaten uzten bazuen emaztea hilko zitzaiola; emea joaten uzten bazuen, aldiz, bera hilko zen. Arra hiltzea agindu zuen eta emeari joaten utzi zion, senarraren maitasunaren seinale.

Kornelia, alargundu ondoren, *univira* (gizon bakarreko emakume) eredu izan zen, hau da, berriro ezkondu gabeko alarguna, nahiz eta Ptolomeo VIII.ak gortea egin.

Seme alaben heziketara eman zen.

Haren jendetasuna, jakinduria eta edertasunak erromatarren *matrona* perfektua egin zuten.

Tiberio Grakoren erailketaren ondoren (K.a. 133), Misenora joan zen bizitzera, bizitza lasaia eman zuen, eta letretako jendez inguraturik.

Plutarko eta Plinio Zaharraren arabera, erromatar herriak estatua bat egin zion Korneliari, non eserita agertzen zen eta lokarririk gabeko sandaliak lotzen. Azpian honako inskripzioa: "Kornelia, Grakotarren ama".

## Grakotarren heziketaren arduraduna 
[thumb|Grako anaiak eta Kornelia ama, etorkizuneko tribunoak izango ziren bere semeak, bere "altxorrak" seinalatuz. [Angelica Kauffman, 1785.]]
Kornelia harro zegoen bere haurrez. Behin esan omen zuen ez ziola inoiz utzi zoriontsu izateari, Grakotarren ama zelako. Beste behin, Campaniako *matrona* batek bere bitxiak erakusten zizkion bitartean, zein baino zein ederragoak, Korneliak bere semeak aurkeztuz esan omen zion haiek zirela bere bitxiak. Azken pasadizo hori XVII-XVIII. mendeko pintura klasizismo zalean irudikatu zen.

Korneliaren  garaipen soziala, emakume alargun gisa, bere seme-alaben garaipen soziala zen, bereziki gizonena; Kornelia arduratu zen aita eta familiako gizonak handi egin zituzten balioak transmititzeaz, eta, bide batez, ideologia, hezkuntza arduratsuarekin eta Kintilianok (*eloquentia*) aipatzen dute hitz egiten edo hizlaritzan ere irakatsi ziela. Korneliaren prestasunagatik txikitatik hezi zituen letra grekoetan, eta beti irakasle bikainak izan zituzten, besteak beste, Diofanes Mitilenekoa, garaiko Greziako hizlaririk onena.

Erromak munduan duen zeregina ulertzeko hainbat modu daude aurrez aurre eta kontrastatzen dira, lehen aldiz askatasun-giroan. Giro berri honek elokuentzia eta erretorikaren garapena bultzatzen du. Tiberio Grakoren (K.a. 163 &ndash; K.a. 133) eta bere anaia Gaioren  (K.a. 154 &ndash; K.a. 121) hitzaldietan hizlaritza grekoaren eragina nabaritzen zen, bereziki Asiako joeren eragina. Tiberio elokuentzia neurritsuagatik eta dialektika zainduagatik bereizten zen; Gaio anaiak, aldiz, oratoria pizgarria erabiltzen zuen, jendetza sutzeko gai zena; Zizeronek dio bere garaiko hizlari guztiak gainditzen zituela hitzaldietan.

Tiberio Grakok  bizitza laburra izan arren, bere laborantza-erreformek zeresan handia eman zuten. Plebearen tribuno bezala nekazaritzaren arazoa konpondu eta italiar nekazarien egoera tamalgarria hobetu nahi izan zuen, Senatuaren gehiengoak oso ondo hartu ez zuen *lex agraria* bat proposatuz,  *ager publicus*eko lurrak hiritar pobreenen artean banatzeko.  Berrikuntza horien kontrako *Optimates* taldeak erail zuen. Gaio Grako, anaia bezala, laborantza erreformak bultzatzen saiatu zen eta Senatuko alde atzerakoienek hil egin zuten.

Senpronia (K.a.170 –101)   amak hezi eta hazi zuen. 17 edo 18 urte zituenean, eta seguru asko K.a. 151an (Eszipion Gaztea Hispaniara ateratzen denean), Eszipion Emilianorekin ezkondu zen.

## Korneliaren gutunak 
Korneliaren irudiak interes handia piztu zuen garai guztietako idazleengan, *matrona* erromatarraren prototipoarekin erabat bat zetorrelako: *univira*, *multipara*, *domiseda*... (gizon bakarrarekin ezkondua, hainbat seme-alaben ama, etxezalea...).  

Emakume erromatar bakarra da, literatura kristauaren aurretik, prosa latindarra idazten;  bi pasarte ezagutzen dira, bi gutun zati, gutun pribatuen adibiderik zaharrenak erromatar literaturan irakurri eta laudatu baitzituen eta Kornelio Nepotek bere eskuizkribuetan baitzituen; bere Bizitzen ondoren agertzen omen ziren goiburu honekin: *Verba ex epistula Corneliae Gracchorum matris ex libro Corneli Nepotis de Latinis historicis excerpta*.  

### **Lehen pasartea** 
*"Esango duzu ederra dela etsaiez mendeku hartzea. Eta inori ez zaio hori niri baino handiagoa eta ederragoa iruditzen, baina Errepublika arriskuan jarri gabe lor badaiteke. Baina hori ezin denez gertatu, gure etsaiak ez dira denbora luzez eta leku askotan hilko, eta orain dauden-daudenean egongo dira Errepublika suntsitu eta hil baino lehenago."  (*Itzulpena: Enara San Juan Manso)" Korneliak Gaiori gomendatzen dio bere etsaiei mendeku hartzeko gogoa atzeratzeko; izan ere, hori egitea ederra izan arren, inoiz ez da egin beharko Errepublikaren interesen kalterako.

### **Bigarren pasartea** 
*"Menturatuko nintzateke hitz solemneekin zin egitera etsai bakar batek ere, Tiberio Grako hil zutenak alde batera utzita, ez didala eragin zuk kontu horregatik adinako ondoezik eta sufrikariorik; zuk, aurretik izan nituen seme-alaba guztien lekua hartu behar zenuenak, eta zahartzaroan ahalik eta kezka gutxien izango nuela zaindu behar zenuenak, eta, egiten zenuena egiten zuela, egindako horrekin ahalik eta atsegin gehien eman behar zenidanak, eta bidegabetzat eduki behar zenuenak nire iritziaren kontra garrantzizko ezer egin nahi izatea; batez ere niri, bizitzaren zati txiki bat bakarrik geratzen zaidan honi. Tarte labur horrek ere ez al dit balioko zuk niri aurre ez egiteko eta Errepublika ez suntsitzeko? Noizbait etengo al da hau? Inoiz utziko al dio gure etxeak erokeriak egiteari? Inoiz izango al du honek amaierarik? Inoiz utziko al diogu bai arazoak edukitzeari bai eragiteari? Inoz lotsatuko al gara Errepublika aztoratzeaz eta asaldatzeaz? Bada, hori ezin bada inola ere gertatu, ni hildakoan, aurkeztu ezazu zeure burua tribunotzarako: nigatik, egin nahi duzuna, nik horretaz konturatzerik ez dudanean. Hilda nagoenean, sakrifizioa egingo duzu nire ohoretan, eta familiako jainkoari erregutuko diozu. Orduan, ez al dizu lotsarik emango jainko horiei -bizirik eta zugandik hurbil zeudenean, ahaztuta eta abandonatuta eduki dituzun horiek- erregu egiteak? Jupiterrek ez zaitzala utzi zure ahaleginean jarraitzen, ezta eromen hain handia zeureganatzen ere! Eta zeureari eusten badiozu, beldur naiz ez ote duzun, zure erruagatik, zure bizitza osoan izango halako estuasun handia non ezbaitzara sekula zeure buruarekin bakean izango." (*Itzulpena: Enara San Juan Manso)Pasarte honetan, Kornelia oso indartsu bat ageri da, eta gogor egiten dio aurre tribunotzarako aurkezteko asmoa duen semeari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* “20. Cornelia”. CONDITIO FEMINAE I: Marginación y visibilidad de la mujer en el Imperio Romano. Sevillako Unibertsitatea