open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Volta (ibaia)

**Volta** Mendebaldeko Afrikako ibaia da. Bere iturriak Burkina Fason daude (izan ere, lehen Volta Garaia deitzen zen herrialdea). Ibai nagusia Volta Beltza da (orain Mohoun ibaia) eta 1.352 km ditu.

Ibaiadar nagusiak:
* Nakambé ibaia, lehen Volta Zuria izena zuena.
* Nazinon ibaia, lehen Volta Gorria izena zuena eta Nakambe ibaiaren ibaiadarra dena (320 km).

Bere bokalea Ghanako Ada herrian dago, Gineako golkoan. Hantxe Volta lakua dago, gizonak egindako lakurik handiena.

Izena portugaldar urre-merkatariek jarri zioten, bertan itzulia edo  egiten zuten eta. XV. mendean portugaldarrek ibaiaren behe ibilgua esploratu zuten, eta XIX. mendea arte ez zuten aurkitu ibaiaren goi ibilgua. 1960 ondoko urteetan Ghanako gobernuak Akosomboko urtegi erraldoia eraiki zuen (8.500 km2-ko eremua hartzen du). Indar-etxe handiak eraiki dira urtegian.

## Ikus, gainera 
* Afrikako geografia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orange (ibaia)

**Orange** (; ; nameraz *Nu Gariep*; ) hegoaldeko Afrikako ibaia da, Hegoafrika, Lesotho eta Namibia zeharkatzen dituena. 2.200 kilometroko luzera du, eta hegoaldeko Afrikako ibairik luzeenetan bigarrena da, Zambeziren ondoren.

## Geografia 
Hegoafrikako Drakensberg mendietan du iturburua. Hegoafrika eta Lesotho arteko muga egiten du, Indiako ozeanotik 193 kilometrora. Mendebalderantz jotzen du Estatu Askea probintzian eta, Kalahariko hegoaldean zehar, Namibia eta Hegoafrika arteko muga egiten. Alexander Bayn itsasoratzen da, Ozeano Atlantikoan.

Adar nagusi Vaal du, Drakensberg mendietan jaiotako ibaia-adarra.

## Historia 
Europarrek 1760 aldean aurkitu zuten. Robert Gordon koronelak jarri zion izena, Herbehereetako Orange leinuaren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare hiltzaile

**Sare hiltzailea** edo **kortinario hiltzaile gorria** (*Cortinarius orellanus*) kortinarioen familiako perretxiko hilgarria da. Bere ezaugarriak oso arruntak direnez, identifikatzeko zaila izaten da eta pozoitzeak eragiteko aukera handitu egiten da. Gainerako kortinarioek bezala, gortina edo errezela daukate gaztetan txapelaren eta hankaren artean, baina galdu egiten dute partzialki edo erabat ale zaharragoetan.

Abizena amerindiarrek aurpegia margotzeko erabiltzen zuten *orella* substantzia gorritik datorkio.

## Morfologia 
Txapelak 3 eta 10 zentimetro inguruko diametroa dauka. Hasieran ganbila da eta gero zapala, baina ia beti titidun formakoa. Marroi kolorekoa da, hasieran gorriagoa eta gero laranjaxka.

Orri zabalak dauzka, adnatuak, bakanak, laranja kolorekoak edo marroiak.

Hanka haritsua dauka, txapela baino pixka bat argiagoa eta oinarrian estuagoa. Gortina horixka da, denborarekin desagertzen dena.

Espora marroiak.

## Ekologia 
Udan eta udazkenean hazten da, hostoerorkorren basoetan (gehien bat harizti eta pagadietan), lurzoru azidoetan. Ez omen da oso arrunta gure artean, baina badirudi Europa aldean gehiago agertzen dela.

Ez da erraza espezie jangarri arruntenekin nahastea, baina kontuz ibili behar da kortinario jangarriak biltzeko ohitura edukiz gero.

## Jangarritasuna 
Onddo hau hilgarria da. Saguetan dosi hilgarria 2 gramo kilogramokoa dela behatu da, eta beraz, gizaki heldu bat 100-150 gramo janda hil daiteke. Bere konposatu toxiko nagusia orellanina da. Toxikotasun handiaz gain, heriotza eragiteko arrazoi nagusietakoa sortasun luzea da: lehen sintomak ez dira agertzen perretxikoa jan eta 2-3 egun igaro arte, eta zenbaitetan 3 aste ondoren ere ager daitezke.

Sare hilgarriak sindrome orellanikoa deritzona eragiten du. Lehen sintomak gripearen antzekoak dira (goragalea, urdaileko mina, buruko mina, etab.). Gero giltzurrunak huts egiten du (egarri handia, txizalarria, mina giltzurrunen inguruan), eta azkenerako txiza egiteko ahalmena galtzen da eta giltzurrunen hutsegite orokorra gertatzen da. Azkenean heriotza etortzen da. Ez dago antidotorik orellanina pozoitzearen aurka, baina zenbait kasutan ospitaleratze goiztiarrak heriotza galarazi eta kalte larriak arindu ditzake.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, Sare hiltzailea desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Cortinarius orellanus* Mycobank-en
Pena Trevinca

**Pena Trevinca** (*Peña Trevinca* gaztelaniaz) Galiziako mendirik altuena da, Galizia-Leongo mendigunean kokatutakoa, Eixe mendilerroan, Ourenseko probintzia eta Zamorakoaren artean, Valdeorrasko eskualdea eta Sanabriakoaren artean.

Tontorra 2.127 metroan dago.

## Abiapuntuak 
* Fuente da Coya (3 edo 15 m).
* Laguna de los Peces (3 edo 30 m).
* Ponte (3 edo 30 m).

## Kanpo estekak
Javier Bardem

**Javier Ángel Encinas Bardem**, ezagunagoa **Javier Bardem** bezala (Las Palmas Kanaria Handikoa, Espainia, 1969ko martxoaren 1a - ) aktore espainiarra. Goya, Urrezko Globo eta Oscar Sariak besteak beste, jaso ditu bere lanengatik.

2000an, Oscarretara hautagai izendatu zuten lehenengo espainiarra bihurtu zen. 2008an, saria jaso zuen, lehenengo espainiarra izanik.

## Biografia 
Aktoreen familia batetik sortu zen Javier. Bere ama, Pilar Bardem, bere aiton-amonak Rafael Bardem eta Matilde Muñoz Sampedro, eta anai-arreba Monica eta Carlos. Javier da nazioartean ezagunena. Aktore izan baino lehenago, errugbi jokalari izan zen eta Espainiako Errugbi Selekzioan jokatu zuen ere. Margolari lanak ere egin izan zituen.

### Zinema ibilbidea 
11 urterekin, bere amak protagonizaturiko *El poderoso influjo de la luna* ("Ilargiaren eragin boteretsua") filmean parte hartu zuen. Geroago, *Las edades de Lulú* ("Luluren adinak") eta *Jamón, jamón* ("Urdaiazpiko, urdaiazpiko") filmetan parte hartu zuen, azken honetan, Penelope Cruzekin batera egin zuen lehena. Film honek, bien aktore karrerak izugarri bultzatu zituen.

1994. urtean *Fotograma de Plata* Saria jaso zuen *Huevos de Oro* ("Urrezko Arraultzak") filmarengatik. Urte berean, Donostiako Zinemaldiko aktore onenaren Urrezko Maskorra jaso zuen *Días contados* ("Zenbatutako Egunak") filmarengatik. 1995 urtean Goya Saria irabazi zuen film beragatik. Sari ugari jaso ditu Bardemek, baina garrantzitsuenen artean 2000 urteko Veneziako Zinemaldiko *Copa Volpi* Saria eman zioten *Before Night Falls* filmarengatik. Sari honek, nazioartean ezagunagoa izateko balio izan zion. Film honengatik, Oscarretarako hautagai izan zen urte berean, azkenean berak irabazi ez arren. 2003an, *Los lunes al sol* ("Astelehenetan eguzkipean") filmarengatik aktore onenaren Goya Saria eman zioten. 2004an, berriz ere Veneziako Zinemaldiko *Copa Volpi*-a eta Espainiako Goya Saria jaso zituen *Mar adentro* ("Itsasoan barna") filmarengatik. 2007an, Penelope Cruz eta Scarlett Johanson aktorearekin batera, *Vicky Cristina Barcelona* filma grabatu zuen, Woody Allenek zuzendua. 2008an Urrezko Globo Saria jaso zuen *No Country for Old Men* ("Ez da zaharrentzako herrialdea") filmarengatik. Film honek ere, aktore onenari BAFTA eta bigarren aktore onenaren Oscar Sariak jasotzea suertatu zion.

## Filmografia 
(**) Aktore gehigarri bezala, eszena gutxitan

## Kanpo loturak 
* Javier Bardem aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Euskarazko irrati kateak

[thumb|380x380px|Ikus: Euskarazko irratiak mapa interaktiboan(https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Euskarazko_irratien_mapa_WD.png)]
**Euskarazko irrati kateak** hizkuntza honetan emititzen dutenak dira.

## Hedadura handikoak 
Hego Euskal Herrian gai orokorrak jorratzen dituen Euskadi Irratia da katerik entzunena, EiTB talde publikokoa. Ipar Euskal Herrian hedatuena Gure Irratia kate pribatua da. Euskal Herri osoko katea den Naiz irratia pribatua da.

Fitxategi:Euskadi Irratia.png
Fitxategi:Euskadi irratia Spain.svg|Euskadi Irratia
Fitxategi:Euskalerria irratia logoa.gif|Euskalerria irratia
Fitxategi:Naiz Irratia.png|Naiz Irratia
Fitxategi:Gure irratia logoa.png|Gure Irratia

CIESen ikerketaren azken neurketaren arabera, Euskadi Irratiak 2024ko abenduan 153.000 entzule zituen astelehenetik ostiralera —%6,3 handitu da 2023ko abenduko datuekin alderatuta—. Nekez irudika daiteke euskarazko podcast batek halako datuak lortzea, birala egin eta promozio ikaragarria eginda ere. Gaztea Irratiak ere ez zuen datu makala lortu 2024ko abenduko neurketan: 116.000 entzule —aurreko urtean baino %9,4 gehiago—. Kontuan hartzen baldin bada belaunaldi berriak gero eta urrunago daudela hedabide tradizionaletatik, Euskadi Irratiaren eta Gaztearen datuak sekulakoak dira.

Bestalde Naiz irratiak, Ipar Euskal Herriko Euskal Irratiak, Euskalerria Irratiak eta Arrosa sareko irratiek milaka entzule dituzte egunero. 

Podcastgintzak izan duen erauntsia handia bada ere, irrati tradizionalak luze jarraituko duela antzeman daiteke. Euskararen munduari eta euskal kulturari aurrez aurre begiratzen diete irrati horiek, eta funtsezkoa da haien eguneroko lana.

Fitxategi:Arrosa sareko irrati kideak.png|Arrosa Irrati Sarea

## Tokian tokikoak 
Hiriburuak kontuan hartuta, "Bilbo Hiria Irratia" eta "Euskalerria irratia" (Iruñea) ditugu alde batetik. Beste batetik, "Herri Irratia" eta "Hala Bedi" kate elebidunak aipagarriak dira Donostian eta Gasteizen, hurrenez hurren.

Probintziaka, "Bizkaia Irratia" eta "Xiberoko Botza" ditugu, Bizkaiko eta Zuberoako euskalkietaz lan egiten dutena.

Eskualdeka, nabarmentzekoak dira Nafarroako euskarazko irratiak, Antxeta irratia (Bidasoaldea) eta Zintzilik irratia Oarsoaldean.

## Espezializatuak 
Kate espezializatu bakarra "Gaztea" dugu, musika arlokoa.

## Beste batzuk 
"Irratia.com" lehen irrati digitala bihurtu zen 2000. urtean.

## Euskarazko irrati kateen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko hedabideak

## Kanpo estekak 
* IAmetzaː Euskaraz entzun daitezkeen irratien zerrenda.
* Arrosa sareko irratien mapa
Herri Irratia

**Herri Irratia** (*Radio Popular* gaztelaniaz) Donostiatik (94.8 FM / 1224 OM) emititzen den irrati kate pribatu elebiduna (euskaraz eta gaztelaniaz) da, Jesusen Lagundiak sortu eta kudeatua.

1961ean abiatu zuten, eta frankismo garaian euskara erabiltzen bakarrenetarikoak izan ziren, euren izaera erlijiosoaz baliaturik. 2010eko martxoaren 25ean Noticias Taldeko irrati taldearen barnean dago, Herri Irratia-Onda Vasca katean.

## Esatari ospetsuak 
Mariano Ferrer zalantza barik irrati katearen ahotsik ezagunena eta esanguratsuena da. Izan ere, donostiar kazetariak Herri Irratian lan egin zuen 1971tik 2004 arte, *El kiosko de la Rosi* goizeroko irratsaioan. Halaber, Ferrerrek erretiroa hartzeak zerikusi handia izan du entzuleen jaitsiera nabarmenarekin: 98.000tik 1995ean 55.000ra 2005ean.

Bilbon Jose Iragorri kirol esatariak ospea zeukan, Athletic Klubaren partiduetako esataria zelarik, talde horrek gola sartzen zuen aldiro *"Bakalau, Bakalau, Bakalau, Bakalau..."* esaldi ezaguna aipatu ohi zuen.

Josean Alkorta esatariak Errealaren Liga garaipeneko golarekin botatako oihua ere historikoa bihurtu zen Gipuzkoan. Hurrego urteetako Errealaren partiduetako esataria Iñaki de Mujika kazetaria da.

## Irratsaioak 
* *El kiosko de la Rosi*.
 
## Beste kate batzuk 
* **Herri Irratia Loiola**: Azpeitia (99.8 FM).
* **Radio Álava**: Gasteiz (98.0 FM).
* **Loyola Media Bilbao**: Bilbo (93.5 FM).

## Ikus, gainera 
* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak 
* Herri Irratia
* Loyola Media
Jaime Otamendi

**Jaime Otamendi Muñagorri** (Elduain, Gipuzkoa, 1966ko abenduaren 4a) irrati esataria eta telebista aurkezlea da. Batik bat Euskadi Irratian egin zen ezaguna, Arantxa Iturberekin batera egindako *Goizean Behin* saioagatik.

Halaber, ETB 1erako elkarrizketa eta telesaioak aurkeztu izan ditu. Euskal Telebistako albistegietako zuzendaria izan zen eta, ondoren, Euskadi Irratiko *Mezularia* saioaren arduraduna. 2013ko irailaren 23tik *Airean* magazina aurkezten du ETB 1 kanalean, astelehenetik ostiralera, arratsaldeetan.
2015eko abuztuaren 6an Donostia Kultura enpresa erakunde publikoaren zuzendari kudeatzaile izendatu zuten.
Joseina Etxeberria

**Joseina Etxeberria Aierdi** (Ataun, Gipuzkoa, 1968) irrati esataria da. Aitzindaria izan zen euskarazko musika-saioak egiten. Gaztea irratian lan egin zuen kate horren sorreratik (1990. urtea) 2017 arte. 2017ko irailaz geroztik Euskadi Irratiko *Kantu Kontari* saioa aurkezten du, astelehenetik ostiralera, 15:00tik 16:00ra.

EITB barruan beste proiektu batzuetan ere partu hartu du. ETB 2ko *El Conquis* saioan musika jarri zuen 13 eta 14. edizioetan. ETB 1en, *E-Klipse* saioa aurkezten zuen 1999tik, bideoklipak erakutsiz. ETB 1eko *Kantuan* saioan epaile lanetan aritu zen. Eta 2001ean hasi zen Disko Festa ekimenarekin, DJ lanak egiten.

Halaber, artikuluak idatzi izan ditu hainbat hedabiderentzat.

## Kanpo estekak 
* Sustrai : «Joseina Etxeberria: "Hernanin diruzalea nintzen eta Barakaldon etarra"», *Argia*, 2009-07-19.
Radio Euskadi

**"Radio Euskadi"** Euskal Herriko irrati kate beteranoa da, "EITB" talde publikoan sartutakoa 1983tik. Gaur egun, herrialdeko entzunenetarikoa da.

gaztelaniaz emititzen du, euskarazko bere baliokidea "Euskadi Irratia" izanda.

## Historia 
1946ko abenduaren 21ean hasi ziren emititzen Mugerre herritik (Lapurdi), erbestetik, orduko Eusko Jaurlaritzak abiaturik *"Radio Euzkadi, la Voz de la Resistencia Vasca"* izenarekin. Bulego nagusiak Donibane Lohizunen zortzi urtez egon ziren, 1954an bortxaz eta Francoren presioengatik itxi zituzten arte.

Bederatzi urte igaro ondoren, 1965eko uztailaren 10ean ekin zioten emisioari berriro, orduan Caracasetik (Venezuela). Hegoamerikako herrialde hartan segitu izan zuten 1977 arte.

## Entzuleak 
### 2009ko hauteskundeak eta entzulegoaren gainbehera 
2006tik 2008ra 220.000 eta 233.000 entzule izan ostean, 2009ko aldaketa politikoak eragina izan zuen entzule kopuruan, eta urtebetean maiatzeko hauteskundeen ondorengo aldaketek eta Xabier Lapitz bezalako esatarien kaleratzeek entzulegoan jaitsiera nabarmena eragin zuten. 2009ko abenduan Radio Euskadik urte hasieran baino ehun mila entzule gutxiago zituen, zehazki 156.000 entzule.

## Esatariak eta irratsaioak 
* Roge Blasco (*"Levando anclas"*).
* Javier Vizcaino (*"Mas que palabras"*).
* Dani Álvarez (*"Ganbara"*).
* Félix Linares eta Kike Martín (*"Pompas de papel"*)

## Frekuentziak 
Euskalteleko telebistaren 164. dialean, interneten bidez eitb.eus-ean eta LTDez gainera, hona hemen bere irrati-frekuentziak:

* Ipar Euskal Herriko, Errioxak, Kantabriako eta Burgosko probintziako gertuko lekuetan ere entzungaia da.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko hedabideak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  "Radio Euskadi"ren webgunea
Gineako golkoa

**Gineako golkoa** Afrikako hego-mendebaldean kokatutako Ozeano Atlantikoaren besoa da. Ekuatore eta Greenwich meridianoa lotunea bertan kokatzen da. Geografoen arabera, golkoa Liberiako Palmas lurmuturretik Gabongo Lopez lurmuturrera doa.

Eskualdean Afrikako zenbait ibai nagusi batzuek dute bere bokalea, besteak beste, Niger ibaia eta Volta ibaia.

Gineako golkoan, Bioko, Príncipe, São Tomé eta Annobon uharteak daude.

Liberia, Boli Kosta, Ghana, Togo, Benin, Nigeria, Kamerun, Ekuatore Ginea, Gabon eta São Tomé eta Príncipe estatuek dute kostaldea golkoan.

## Ikus, gainera 
* Afrikako geografia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artantzu

**Artantzu** izena "ardi antzu" hitzetik dator. Urte bat egin berri duen ardiari deitzen zaio horrela. Heldutasunera iristear badago ere, lehengo artzaintza eran, ez zen nahi izaten hura ernaltzerik, beraz aharirik ez zitzaion botatzen edo petatxuren bat jartzen zitzaion mendiko ahariren batek ernal ez zezan. Gaur egungo artzainek gehiago ematen die jateko eta beraien etxaldeko ekonomiari begiratuz, ernaltzen saiatzen dira, ume izan ondoren esnea ekoizteko. Beti ere ardi bati baino esne gutxiago ateraz.

## Kanpo estekak
Greenwich meridianoa

thumb|Lehenengo meridianoa

**Greenwich meridianoa** edo **Lehenengo meridianoa** Ipar Polo eta Hego Polo batzen duen asmatutako zirkuluerdia da, Greenwichetik, zehatzago Londresko aldiriko astronomia-behatokitik.

Greenwich meridianoa jatorrizko meridianoa da: hortik longitudea graduz neurtzen da, hau da 0º longitudea da. Ordu-zona bakoitzak 15º longitudeari dagokio (360º 24 ordu direnez 360/24 = 15)).

Greenwich meridianoaren kontrakoa, hau da zirkulua betetzen duen zirkuluerdia, data aldatzeko nazio-arteko lerroa da, Ozeano Barea zeharkatzen duena. Zenbait uhartedi ordu-eremu ezberdinak ez izateko, lerroa ez da zuzena.

Antzinean, beste lekuak aukeratuak izan ziren erreferentziatzat, adibidez Hierro uhartea, Parisko meridianoa, San Petersburgo (Pulkovo meridianoa) edo Washington. Baina 1884an Washingtonen eginiko konferentzia batean Greenwich erabiltzea erabaki zen.

Iparraldetik hegoaldera, honako herrialdeak zeharkatzen ditu:

[thumb|200px|Greenwicheko lehenbiziko meridianoa izen ematen dion [Greenwicheko Errege Behatokian ikusgai.]]
[thumb|200px|Greenwicheko meridianoak [Zaragoza-Fraga arteko AP-2 autopista zeharkatzen duen tokia adierazten duen arkua ikusgai.]]

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

:

## Beste planetatan 
Eguzki-sistemaren zenbait objektuen lehendabiziko meridianoak honako hauek dira:

* Ilargian, Bruce kraterretik pasatzen duena.
* Merkurion Hun Kal kraterretik pasatzen duena.
* Marten Airy-0 kraterretik pasatzen duena.

## Ikus, gainera 
* Greenwich Meridianoko Ordua
* Parisko meridianoa
* Koordenatu geografiko sistema

## Kanpo estekak
Seamus O'Sullivan

'''Seamus O'Sullivan'*, *James Sullivan Starkey* benetako izenez, (1879ko uztailaren 17a - 1958ko martxoaren 24a) *The Dublin Magazine* aldizkariko editore eta poeta irlandarra zen. Dublinen jaio zen eta Rathgar aldirian bizitzen eman zuen helduaroa.

Bere liburuak *Twilight People* (1905), *Verses Sacred and Profane* (1908), *The Earth Lover* (1909), *Selected Lyrics* (1910), *Collected Poems* (1912), *Requiem* (1917), *Common Adventures* (1926), *The Lamplighter* (1929), *Personal Talk* (1936), *Poems* (1938), *Collected Poems* (1940), eta *Dublin Poems'' (1946) dira.

Bere aita William Starkey (1836-1918), medikua ogibidez, poeta zen ere bai eta George Sigersonen laguna.
Teige MacDaire

**Teige MacDaire**, gaeleraz **Dáire Mac Bruaideadha**, (1570 &ndash; 1652) poeta eta historialari irlandarra zen.

## Biografia 
Clareko konderrian jaio zen, Earl of Thomonden kronisten familia batean. MacDaire ezaguna zen *Koblakarien liskarra* hasteagatik. Torna Eigeas koblakariaren aurkako poema bat idatzi zuen O'Briend familia goraipatuz O'Neill familiaren kontra, hau da, hegoaldeko klanak goraipatuz iparraldekoen kontra. 1652an Oliver Cromwellen soldaduek MacDaire hil zuten.

## Kanpo estekak 
*  Teige MacDaire
Harea

::*Artikulu hau harri-partikulei buruzkoa da, beste termino batzuetarako ikus Hondar (argipena) eta Area (argipena)*

[thumb|300px|Eraikuntzan erabiltzen den harrobiko [kareharri-harea]]

thumb|Elektromikroskopian ikusitako hondar-aleak

**Harea** edo **hondarra** harri partikula oso txikiz (0,0625 mm [1/16 mm] eta 2 mm bitartekoak) osatutako partikula multzoa da. Partikula horietako bakoitzari **hondar-ale** deitzen zaio.

## Jatorria 
Hondartzetako harea ibaiei eta itsasoari esker sortzen da. Iturburuetatik gertu dauden errekek mendietako harkaitzak higatzen dituzte: arrokatik partikula txikiak askatuz, edo ahulguneak erasotzean harri puskak atereaz. Harri puska txikiago horiek ere higatu egingo ditu urak, tamaina are txikiagokoak izan arte, eta itsasoratzera iristerako basak eta hareak baino ez dira geratuko uretan suspentsioan. Harea eta lohi horiek itsasbazterrean kokatuko dira.

Bestalde, itsasoak itsasbazterretako labarrak higatuko ditu abrasio plataformak eta haietatik ere hondarra sortuz. Hondar hau hondartzetan metatuko da. Horrez gain, itsasoak gerora harearekin metatuko diren beste hondakin batzuk ere xehatuko ditu (adb., maskorrak).

## Erabilerak 
; Eraikuntzan:
* Hormigoia egiteko.
* Herri-lanetako zangetan, betelanak egiteko.
* Errepideetako zoladura egiteko.

; Industrian
* Beiragintzako osagai nagusi gisa.

## Ikus, gainera 
* Granulometria
* Agregakin
* Meteorizazio
* Basamortu
* Higadura
* Hondartz
* Delta

## Kanpo estekak
Gay

thumb|300px|Triangelu arrosa gay mugimenduaren ikur bat da.

**Gay** hitza (substantiboa edo adjektiboa) gizonezko homosexualak izendatzeko modu bat da, hau da, sexualki eta emozionalki beste gizon batzuek erakartzen dituzten gizonak izendatzeko modu bat. Gizon homosexual eta gay izendapenen arteko desberdintasun nagusia (1970eko hamarkadara arte ingelesez "alaia" edo "dibertigarria" esan nahi zuen gay) azken hori termino positiboa dela da, ingelesetik eratorria eta jatorrian San Frantziskoko (Kalifornia, Estatu Batuak) gizon homosexual komunitateak haren burua aipatzeko erabilia. Homosexual, ordea, neologismo bat da, jatorrian, ingelesez, patologia, gaixotasun edo tara batekin lotutako konnotazio negatiboak zituena. 1869an Karl-Maria Kertbeny idazle austriarrak sortu zuen eta geroago Krafft-Ebing psikiatra alemaniarrak ezagun egin zuen.

Hizkuntza askotan, gay hitzak genero maskulinoa baino ez du aipatzen (beraz, ez zaie aplikatzen emakume lesbianei edo transexualei), armairutik kanpo egon ala ez. Emakume homosexualei buruz hitz egiteko erabiltzen den adjektiborik ohikoena lesbiana da.

Transformismoa, trabestismoa eta transexualitatea fenomeno independenteak dira (beren artean eta gayekin), erlazionatuta egon daitezkeenak edo ez; adibidez, trans gizona gay zein heterosexuala izan daiteke, eta gay ez den gizona transformista.

## Hitzaren jatorria 
thumb|300px|Bi gizon homosexual muxukatzen.
«Gay» terminoa anglizismo edo mailegu bat da, jatorri okzitanierakoa, eta ez ingelesekoa, uste den bezala; izan ere, ingelesetik eratorritako terminoak bere gain hartutako homosexualitateari egiten dio erreferentzia. Okzitanieraz gay, "gai",  alaia edo pikaroa esan nahi du.

Viktoriar Ingalaterran, "gay" terminoa prostituzio homosexualean ziharduten gizonei aplikatzen zitzaien, bizi ziren modu alaiagatik eta janzteko moduagatik. Azkenik, *gay boy* terminoa (literalki "mutil alaia", "prostitutoa" edo *Taxi boy*) homosexualaren sinonimo bihurtu zen ingelesaren barruan.

## Euskaraz 
thumb|300px|Elkarteatutako Marte sinboloak gizonezko homosexualitatea adierazten dute.
Homosexualak hitzaren ordez “gay eta lesbianak” idaztea gomendatzen du *Berria*ren Estilo Liburuak, “izan ere, homosexual hitza bakarrik erabiltzeak ikusezin bihurtzen ditu lesbianak. LGTBI sigla ere erabiliko da (lesbiana, gay, transexual, bisexual eta intersexualak)”.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Androfilia
* Aktibo eta pasibo (sexualitatea)
* Bisexualitate
* Sexu berekoen arteko ezkontza
* Homosexualitate
* Lesbianismo
* LGBT
* Sexu-joera
* Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimendua

## Kanpo estekak 
* Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimendua. 
* :International Lesbian and Gay Association
* :FELGT.org Federación Estatal Española de Lesbianas, Gais, Transexuales y Bisexuales.
Hanka (mikologia)

[thumb|150px|eskuinera|[Perretxiko baten hanka eraztundun eta bolbaduna]]
thumb|Perretxikoaren eskema.

Mikologian, **hanka** edo **estipea** perretxikoen txapela eusten duen zurtoinari deritzo. Onddoaren gainerako ehunetan bezala (himenioaz aparte), hanka hifa antzuz osatua dago. Hala ere, zenbait kasutan himenio emankorra hankan behera hedatzen da distantzia labur batez. Hanka edo estipea daukaten onddoen multzoari **onddo hankadun** deritzo.

Hanka edukitzearen abantaila ebolutiboa esporen barreiatzea dela uste da. Altuera handiagoa duen perretxiko batek errazago askatuko ditu esporak haize-korronteek edo animaliek sakabanatu ditzaten. Hala ere, perretxiko askok ez daukate hankarik, hala nola katiluak, astaputzak, izarputzak, zenbait poliporoak, onddo gelatinakarak, ainoa eta ililntia.

Sarritan hankaren ezaugarriak perretxikoa identifikatzeko erabiltzen da. Besteak beste, honako ezaugarri hauek erabiltzen dira:
* hankaren ehundura (haritsua, hauskorra, klarionaren antzekoa, larrukara, irmoa...)
* errezel partziala (eraztuna edo gortina) edo unibertsala (bolba) duen ala ez
* perretxiko multzoen hankan oinarrian batuta dauden ala ez
* forma eta tamaina
* sustrai antzeko egiturak sortuz lurrazpian hedatzen den ala ez

Perretxikoak biltzean, perretxikoa ondo ezagutzen ez bada, hanka ez moztea eta osorik erauztea aholkatzen da, hobeto identifikatu ahal izateko.

## Kanpo estekak
Luis Olivé

**Luis Olivé**, benetako izenez *Luigi Armando Olivero*, (Villastellone, Italia, 1909ko azaroaren 2a - Roma, Italia, 1995) piemonteraz idatzi zuen poeta piemontearra zen. Horretaz gain, *La Stampa* eta *Gasëtta dël Pòpol* egunkarietako kazetaria zen.

## Lanak 
* ''Poema dl'élica* (1939)
* *Roma andalusa* (1945)
* *Reverìe* (1953-1959)
* *Ij faunèt* (1955)
* *Rondò dle masche* (1971)
* *Romanzìe'' (1983)
Tourmalet

**Tourmaleteko lepoa** () Frantziako Pirinioen erdialdean dagoen mendiate bat da. 2.114 metrotako garaiera du itsas mailarekiko.

Tourmalet Frantziako Tourreko mendaterik ospetsuenetarikoa da, bera da lasterketa honen historiako ibilbidean gehien ageri den portua. 1910an igo zen lehen aldiz lasterketa honetan, Pirinioak lasterketari batu zitzaizkion urtean hain zuzen ere.

Neguan mendi portu hau itxita egon oi da, eski denboraldia hasten delarik eta La Mongieko eski estazioaren parte bilakatu Tourmaleteko Lepoaren ekialdeko zatian.

## Altimetria 
Hona hemen mendatearen altimetria Campandik ikusita:

600 px

## Kanpo estekak 
* Col du Tourmalet recreational cycling photos and video plus a written report
* Tourmaleteko gune eskiagarria
Itsas maila

[thumb|[Itsaso Hila|Itsaso Hilan dagoen jatetxe honetako kartelean adierazten da kokagune hori Itsas mailatik 394 metro beherago dagoela.]]
**Itsas maila** edo **itsasoaren batez besteko maila** altitudea neurtzeko eta kokatzeko erreferentzia maila da, itsasoaren azaletik zut neurtua. Honen bidez koka ditzakegu altitudean herri, hiri, zein gorabehera geografikoak.

Itsasaldien gorabeherak tarteko, itsas maila ez da konstante bat eta ez da bera ere Lurreko leku guztietan, itsaso eta ozeanoen arabera. Ondorioz herrialde bakoitzean maila jakin bat jartzen da leku eta ordu jakin batean. Beraz, herrialde horretan neurtu nahi den edozein altitude maila jakin horrekiko alderatze baten ondorioz lortuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Tenniel

Sir **John Tenniel** (Londres, 1820ko otsailaren 28a - 1914ko otsailaren 25a) marrazkilari ingelesa zen. Bi mila bineta bano gehiago marraztu zituen Punch aldizkarirako. Batez ere politikarekin zerikusia zuten karikaturak egiten zituen. Tenniel politikoki kontserbadorea zen eta batzuetan bere karikaturek haren jarrera islatzen zuten. Alderdi kontserbadoreak Tennielek emandako babesa saritu nahi izan zuen eta "zaldun" izendatu zuen. Hala ere, bere lanik ezagunena ez zen bineta bat, Lewis Carrollek idatzitako "Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian" libururako egin zituen marrazkiak baizik.

## Iruditegia 

Irudi:Alice par John Tenniel 14.png|Alice txamurkumearekin jolasean
Irudi:Jabberwocky.jpg|*The Jabberwock*

Irudi:Punch Davy Jones's Locker.png|''Davy Jones' Locker*, 1892 *Punch*en marrazkia
Irudi:1890 Bismarcks Ruecktritt.jpg|*Dropping the Pilot*, 1890 *Punch*en marrazkia: Otto von Bismarck kargutik kentzea
Irudi:John Tenniel - Punch - Ripper cartoon.png|*The Nemesis of Neglect*, 1888 *Punch*en marrazkia: Jack Destripatzailearen hilketak
Irudi:A Christmas Puzzle, Punch, Dec 1895.jpg|*A Christmas Puzzle'', (Father Christmas: "Now, my little man, where's your stocking?") *Punch*, 1895
Silvia Intxaurrondo

**Silvia Intxaurrondo Alcaine** (Barakaldo, Bizkaia, 1979ko urriaren 24a - ) euskal kazetari eta telebista-aurkezle barakaldarra da. 2023an  aurkezle onenaren Ondas saria eta Euskal kazetarien saria jaso du, baita urrezko minutuaren saria ere.

## Biografia 
Haurtzaroa Santurtzin igaro zuen. Kazetaritzan lizentziatu zen Nafarroako Unibertsitatean eta Arabiar Filologian Madrilgo Unibertsitate Autonomoan. Azken Unibertsitate horretan  Arabiar Ikasketen eta Islamiar Garaikideen Masterra egin zuen, nazioarteko informazioan espezializatua dago. 

## Jarduera profesionala 
Bere ibilbide profesionala goizeko *Hoy por hoy* saioan hasi zen, Iñaki Gabilondo kazetariak Cadena SER irrati-katean aurkezten zuen irratsaioan eta lau urtez egon zen. 2018ko urtarriletik 2018ko apirilera, lan hori eta La 1 katean *Desaparecidos* saioa bateratu zituen.

2021eko uztailaren 30ean, La 1 katearekin fitxatu zuen *La hora de La 1* aurkezteko, eta, hala, Telemadriden ia lau urte eman ondoren,*Telenoticias Fin de Semana* aurkezteari utzi zion.

## Bizitza pertsonala 
Intxaurrondo bi umeren ama da.

## Lanak 
* 2025ean, *Solas en el silencio* eleberria argitaratu zuen, bere aitaren eta honen arbasoen jaioterria izandako Sopuerta herrian girotutakoa

## Ibilbidea 
### Telebista-programak 
### Irratsaioak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* Telebista Nazionaleko Ondas saria, "AURKEZLERIK ONENA" kategoria, "Goizetan alternatiba sendo bat planteatzeagatik. Kazetaritzan jarduteko modu batean irauteagatik eta galdera egokien garrantzia azpimarratzeagatik, goizeko zerrenda zailean leku bat egiteagatik." (2023)
* Euskadiko Irrati eta Telebistako Profesionalen Elkartearen Airean Sariak, “Urrezko minutua” kategoria. (2023)
* Euskal Kazetarien Elkartearen eta Kazetarien Euskal Elkargoaren "Euskal Kazetariak" saria, "Kazetarien Euskal Elkargoaren lanarengatik, bai Euskadin bai nazioartean".  (2023)
* Cádizko Prentsa Elkartearen eta Cajasol Fundazioaren Komunikazioaren Agustin Merello saria, "kazetaritzak gizarte eztabaida demokratikoan ezinbesteko zerbitzu publiko eta tresna gisa duen garrantzia frogatzeagatik".  (2023)

* Madrilgo Udaltzaingoaren Merituaren Gurutzea. (2021)
* XVIII. Madril Sariak, ‘Filomena’ ekaitz denboralea zela eta, Madrilgo Radio Televisiónemandako informazio-estalduragatik. (kolektiboa, 2021)
* Telemadrid-eko informazio-zerbitzuetarako programa autonomiko onenaren Iris saria. (kolektiboa, 2020)
* Madrilgo Komunitateko ‘Historia egiten’ saria. (2020)
* Albistegietako aurkezle onenaren Iris sarirako izendapena. (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Euskonews Gaztea: Silvia Intxaurrondori elkarrizketa
Cangas

**Cangas** — **Cangas do Morrazo** izenarekin ezagunagoa — Galiziako kostaldean dagoen udalerria da, Pontevedrako probintziaren bosgarren udalerri populatuena dena eta O Morrazoko eskualdean eta Rias Baixasko ingurune naturalean kokatuta dagoena.

2007an 25.402 biztanle zituen.

Bost parrokiatan banatuta dago.

## Parrokiak 
* Aldán (San Cibrán)
* Cangas (Santiago e San Salvador)
* Coiro (San Salvador)
* Darbo (Santa María)
* O Hío (Santo André)

## Iruditegia 
thumb|ezkerrera|450px|Cangasen ikuspegia.

Fitxategi:Cangasmorrazo2 lou.jpg|Cangasko eliza.
Fitxategi:CangasmorrazoB Lou.jpg|Cangasko etxeak.
Fitxategi:Cangasmorrazo1 lou.jpg|Cangasko kalea.

## Ikus, gainera 
* Pontevedrako udalerrien zerrenda
* Cangues d'Onís eta Cangas del Narcea (Asturias)

## Kanpo estekak 
* Udalerriko webgune ofiziala
Maskareinak

**Maskareinak** Indiako ozeanoaren hego-mendebaldeko uharteak dira: Réunion, Maurizio, Rodrigues, Agalega uharteak eta Cargados Carajos uharria.

Bata bestetik urrun egon arren, uhartedia dira, elkarren artean duten geologia eta historiagatik.

## Historia 
* 1513ko otsailaren 9an: Pedro de Mascarenhas portugaldar itsas-gizonak uhartedia aurkitu zuen.
* 1528an: Diego Rodriguezek Rodrigues uharteari izena eman zion.
* 1638ko ekainaren 25ean: Frantziak uharteen jabetza aldarrikatu zuen.
* 1642ko ekainaren 29an: Frantziak Réunion uhartearen jabetza bigarrenez aldarrikatu zuen.
* 1735ean: Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais lehendabiziko gobernatzaile orokor izendatu zen.
* 1764an: *Compagnie française des Indes orientales* konpainiaren porrotaren ondorioz, Frantziako Louis XV.ak uharteak erosi zituen.
* 1810ean Maurizio eta Rodrigues uharteak britainar kontrolpean geratu ziren.

Gaur egun, Maurizio (Rodriguesekin batera) estatu independentea da, eta Réunion, Frantziaren departamendua.
Pemba (Tanzania)

**Pemba** (; ; ) Zanzibar uhartediko uhartea da, Indiako ozeanoan. Pemba Zanzibarretik 50 kilometrotara iparralderantz eta Tanganikako kostaldetik 50 kilometrotara ekialderantz dago.

Zanzibarreko hegoaldean dagoen Mafia uhartearekin batera Espezien uharteak osatzen zuten. Pembak 980 km² azalera eta 265.000 biztanle ditu, 1988an.

Uhartean arabiar komunitatea oso inportantea da, batez ere Omanetik etorritakoak. Biztanleria arabiar eta bertoko Waswahilien nahastura da.

Pembako hiri nagusiak Chake-Chake hiriburua, Mkoani eta Wete dira.

Portugaldarrek XVII. mendean tauromakia ekarri zuten Pembara. Ohitura oraindik dirau baina islamdartua.

## Klima 
## Galeria

File:Island and Diving.jpg|Chake Chake gertuko ikuspegia
File:Wharf at Mkoani. Havenpier in Mkoani, Pemba, Tanzania.jpg|Mkoani 
File:Seasonal clove buds drying on Pemba1.jpg|Lehorketa
File:Bep chaetodon auriga pemba.jpg|*Chaetodon auriga* bat
File:Bep chaetodon kleinii pemba.jpg|*Chaetodon kleinii* bat
File:Bep chaetodon unimaculatus pemba.jpg|*Chaetodon interruptus* bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sokotra

**Sokotra** (arabieraz سقطرى *Suquṭrā*) Indiako ozeanoan dagoen lau uhartetako uhartedi txikia da, Afrikako Adarreko kostaldetik gertu eta Arabiar penintsulatik 350 kilometrotara kokaturik. Yemengo Errepublikako Hadramaut gobernantziaren zati bat da. Somaliak uhartediaren jabetza aldarrikatzen du.

## Geografia 
Sokotra munduko leku isolatuenetarik bat da. Uhartedia lehen Gondwana superkontinentearen zati bat zen, baina Erdiko Pliozenoan Adengo Golkoa ireki zenean banatu egin zen.

Uhartedian Sokotra uharte nagusia (3.625 km²), eta "Anaiak" izeneko hiru uhartetxo txikik osatzen dute (Abd al Kuri, Samhah eta Darsah).

Uhartediko lekurik altuena Haghier mendietan dago eta 1.525 metro ditu.

### Klima 
Klima basamortu eta estepako tropikalarena (Köppen klima sailkapena: *BWh* eta *BSh*) da, montzoi urtaroaren eraginez.

## Historia 
Bertako kondairak dio 52 urtean Tomas apostoluak kristautasuna ekarri zuela uhartedira. X. mendean Abu Mohammed Al-Hassan Al-Hamdani geografoak esan zuen biztanle gehienak kristauak zirela. Nestorianoak ziren baina antzinako erritual magikoak praktikatzeari ekin zioten. 1507an, Portugal saiatu zen uhartedia arabiar boteretik "askatzen", baina ongi etorria ez zen portugaldarrek espero zuten bezain beroa izan eta lau urte berantago uharteak utzi behar izan zituzten.

1511n uharteak Mahra sultangoaren kontrolpean erori ziren 1886an britainiar protektoratu bihurtu arte.

1967ko urrian Mahra sultangoa indargabetua izan zen eta azaroaren 30an Hego Yemengo zati bihurtu. Gaur egun Yemenen dago.

## Demografia 
Ia Sokotrako biztanle guztiak uharte nagusian bizi dira (43.000 inguru 2004an). Uharteko hiri nagusia Hadiboh da. Abd Al Kurik eta Samhahk ehunka biztanle baino ez dute; Darsahk ez du biztanlerik.

Uhartean hizkuntza semitikoa den Soqotri hizkuntzaz egiten da, Hegoko arabikoaren familiakoa (Omango mehri bezala).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batzar (argipena)

**Batzarra** edo **biltzarra** (erdaren eraginez zenbaitetan *asanblada* edo *asanblea* deitua) erakunde batek erabakiak hartzeko egindako bilera da; hedaduraz, kide horiek osatutako erakundea bera. Batzar irekia izan daiteke (edonork parte har badezake) edo itxia (kide jakin batzuek soilik parte har badezakete). Erabilera anitz ditu:
* Batzar Nagusiak, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru-erakunde nagusiak, legegintza-boterea dutenak:
** Arabako Batzar Nagusiak,
** Bizkaiko Batzar Nagusiak,
** Gipuzkoako Batzar Nagusiak;
* Batzar Nagusia, merkataritza-elkarte batzuetako organo gorena, partaide guztiak biltzen dituena;
* Nazio Batuen Batzar Nagusia, Nazio Batuen organo nagusia;
* Euzkadi Buru Batzarra, EAJ alderdiaren organo nagusia;
* Katalan Batzar Nazionala, katalanez *Assemblea Nacional Catalana*.
* Batzarre, Nafarroa Garaiko alderdi politiko ezkertiar eta baskista. Jatorriz, *batzarre* izena Gipuzkoako eta Nafarroa Garaiko zenbait herritako hizkeretan *batzar* hitzak hartu duen forma da.

## Ikus, gainera 
* Asanblearismo
* Biltzar (argipena)
* Biltzeko askatasun

## Kanpo estekak
Ekologistak Martxan (Euskal Herria)

**Ekologistak Martxan (Euskal Herria)** Espainiako 300 taldetik gora batzen dituen Ekologistak Martxan konfederazio ekologistaren Hego Euskal Herriko federazioa da. Erakunde askotarikoa eta asanblearioa dugu; alderdi politiko edota erakunde guztiekiko independentea dena. Bertako kideak

borondatez aritzen dira lanean eta, beraz, lider esanguratsurik ez du. “Ekologismo soziala” aldarrikatzen duen gizarte mugimendua dugu, hau da, ingurumen arazoen sorburu bezala produkzio eta kontsumo eredu globalizatu hau jotzen dute eta, aldi berean ere, hainbat arazo sozialen sorburu: Ipar eta Hegoaren arteko ezberdintasunak, gizarteko desoreka soziala, etab. Beraz, krisi ekologiko bat galarazteko beharrezkoa ikusten dute sistema hau aldatzea.

Horretarako, Ekologistak Martxanek ingurumena erasotzen duten edozein ekintzen aurkako sentsibilizazio-kanpainak, salaketa publikoak edo lege mailakoak burutzen ditu, eta, era berean, naturarekin bat egiteko ahaleginetan alternatibak proposatzen ditu.[thumb|*[Berria* egunkarian Ekologistak Martxan taldeak egindako lan baten aipu grafikoa.]]
## Arerioak 
Ekologistak Martxan bezalako presio talde ekologistek arerio bera dute: sistema kapitalista. Izan ere, kapitalismoak dakarren eredu ekonomikoak (kapital metaketa deskontrolatua, betiereko hazkundea, indibidualismoa, berekoikeria, mozkin pribatuak/kanpotasun publikoak, eta abar), neurri handi batean krisi ekologiko bat eragin du. Kapitala denez guztia erabakitzen duena, ekologista askok beharrezko jotzen dute haren kontra agertzea eta salatzea. XX. mendearen erdialdeaz geroztik ekologistek ohartarazi zuten sistema honek ekarri ditzaken ondorio ekologiko tragikoez, baina zorotzat hartu zituzten. Egun, jada beranduegi askorentzat, gizarteko sektore oso handi batek —zientzialari asko barne direla— onartzen du krisi ekologiko batek ondorio tamalgarriak dakartzala gizakiarentzat ere.

Hortxe du Ekologistak Martxan taldeak bere lana: gizartea kontzientziatzea eta ekologiari egindako kalteak salatzea eta galaraztea. Bide horretan aurkitzen ditu etsaiak, hots, kapitalismoari probetxurik handiena ateratzen dioten subjektuak: boteretsuak, multinazionalak, lobbyak, finantza erakunde handiak, eraikuntza enpresak, ingurumenean txikizio handia eragiten duten eraikuntza proiektu erraldoiak (Abiadura Handiko Trena, Super Sur eta antzeko autobiak, superportuak, zentral nuklearrak, zentral termikoak, makro-urbanizazioak, erraustegiak, animalia mehatxatuen babesa, harrobiak...), eta abar.

## Ikus, gainera 
* Bizizaleak ingurumen dokumentazioko zentroa
* Bizizaleak konpartsa
* Ekologismoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ekologistak Martxan (Hego Euskal Herria) elkartearen webgunea
The Motherfuckers

**The Motherfuckers** Arrasaten sortutako punk taldea da.

## Taldekideak 
* Sala Motherfucker (gitarra eta koroak) (Enboskada)
* Mandi Motherfucker (ahotsa) (Arkada Social, Special Crew, Ardi Galduak eta Des-kontrol)
* Alkor Motherfucker (baxua) (Ardi Galduak)
* Arri Motherfucker (gitarra eta koroak) (Never Surrender)
* Atxi Motherfucker (bateria) (Never Surrender)

## Diskografia 
* 25 Hits of Mondra Underground Sounds Vol. 1 (2008, Mondra Underground Sounds)

## Kanpo estekak 
* Taldearen MySpace gunea
Los Cretinos

**Los Cretinos** 2002an Arrasaten sortu zen Rock and Roll taldea da.

## Taldekideak 
* Jim TNT (ahotsa, gitarra eta harmonika).
* Barba (bateria).
* Zaba (baxua eta koruak).
* Elektrik Amai (teklatua eta koruak).

### Aurreko taldekideak 
* Oier (baxua).
* Ibai (teklatua).
* Mikel (baxua).
* Alexis (baxua).

## Diskografia 
* Arranca el coche! (2006)
* Crazy Party! (2010)

### Bildumak 
* 25 Hits of Mondra Underground Sounds Vol. 1 (2008, Mondra Underground Sounds)

## Kanpo Loturak 
* Taldearen MySpace gunea
* Los Cretinos in 12 Bar Club, London-2008 (Youtube)
* Los Cretinos at the Dirty Water Club (Youtube)
* http://www.youtube.com/watch?v=s_UXRGvrTIg

## Kanpo estekak
Televisión de Galicia

**Televisión de Galicia** (**TVG**, izenez ezagutzen den bezala **A Galega**) Galiziako telebista kate publikoa da, Corporación de Radio-Televisión de Galicia (CRTVG) enpresak pubikoak kudeatzen duena eta galizieraz emititzen duena.

Instalazioak Santiago Compostelakoan dauzkate.

## Historia 
* 1985eko uztailaren 24an emisioak estreinatu zituzten.
* 1992ko irailean *"Luar"* programa arrakastatsua ematen hasi ziren.
* 1996ko abenduaren 31n **"Galeusca TV"** hedatzeari ekin zion, ETB eta TV3ekin batera.
* 1998ko urtarrilaren 11n *"Mareas vivas"* izeneko telesaila hasi ziren emititzen, Anton Reixaren zuzendaritzapean.
* 2009ko otsailaren 9an **"G2"** izeneko bigarren kanala martxan hasten da.

## Kanpo estekak 
*  CRTVGren webgunea
Radio Galega

**Radio Galega** (RG) Galiziako irrati kate publikoa da CRTVG kudeatzen duena eta galizieraz emititzen duena.

Informazio orokorra ematen dute.

Honetaz gain, irrati-formula eskaintzen duen **Radio Galega Música** aipatzekoa da, baita **SonGalicia Radio** ere, Galiziako musika emititzen duena.

## Kanpo estekak 
*  RGren programazioa
Antón Reixa

**Antón Rodríguez Reixa** (Vigo, 1957ko apirilaren 17a -) galizierazko abeslari, idazle eta zinema zuzendari pontevedrarra da.

Galizierazko Filologia ikasi zuen Donejakuen. 1976an, beste lagun batzuekin batera, *"Grupo de Comunicación Poética Rompente"* taldea sortu zuen, literaturaren ibilbideari ekinez.

Musikaren arloan, ezaguna egin zen 1980ko hamarkadan arrakastatsua izan zen "Os Resentidos" taldearen abeslari moduan (*"Fai un sol de carallo"*). Taldea deseginda, "Nacion Reixa" proiektua osatu zuen Kaki Arkarazorekin. Hau ez da izan Euskal Herriko musikariekin kolaborazio bakarra, izan ere "Negu Gorriak" eta "Oskorri"rekin ere parte hartu izan zuen.

1998an, *Mareas Vivas* izeneko telesaila estreinatu zuten TVGn arrakasta handiz, Reixaren ekoizpena. Zinemaren arloan, Manuel Rivas idazlearen *O lapis do carpinteiro* lana pantailaratu zuen. Halaber, *Hotel Tívoli* pelikula ere zuzendu du.

## Diskografia 
### Os Resentidos 
* *"Vigo, capital Lisboa"* (Gasa, 1984).
* *"Fai un sol de carallo"* (Gasa, 1986).
* *Música Doméstica* (Gasa, 1987).
* *Fracaso Tropical* (Gasa, 1988).
* *Jei* (Gasa, 1990).
* *Delikatessen* (Gasa, 1992).
* *Ya Están Aquí* (Gasa, 1993).
* *Made in Galicia 84-94* (Gasa, 1994). Disko bilduma.

### Nación Reixa 
* *"Alivio rápido"* (1994).
* *"Safari Mental"* (1997).

### Anton Reixa 
* *Escarnio* (Esan Ozenki-Gora Herriak, 1999).

## Bibliografia 
# *"Silabario da turbina"* (1978).
# *"¡Fóra as vosas sucias mans de Manuel Antonio!"* (1979).
# *"As ladillas do travesti"* (1979).
# *"A dama que fala"* (1983).
# *"Historia do Rock and Roll"* (1985).
# *"Días contra fotocopias"* (1987).
# *"Transporte de superficie"* (1990).
# *"Ringo Rango"* (1992).
# *"Escarnio"* (1999).
# *Látego de algas* (2008).

## Ikus, gainera 
* Galizierazko literatura
* Galiziako musika
Maurizio (argipena)

**Maurizio** gizonezkoen ponte izena da. Hainbat dira izen hori dutenak:

## Pertsonen izenak 
* **Maurizio I.a**, Bizantzioko enperadorea.
* **Maurizio**, Burgosko gotzaina 1213tik 1238ra.
* **San Maurizio Tebaskoa**, Germaniako Erromatar Inperio Santuko zaindaria.
* **Maurizio Saxoniakoa**, Alemaniako aitoren seme bat.
* **Maurizio Nassaukoa**, Orangeko printzea.
* **Maurizio Toussaint**, margolari mexikarra.
* **Maurice Ravel**, musikaria ziburutarra.

## Leku izena 
* **Maurizio**, Indiako ozeanoan dagoen herrialdea.
Catalunya Ràdio

**Catalunya Ràdio** irrati kate kataluniar publikoa da, Generalitatena den *Corporació Catalana de Mitjans Audiovisuals* (CCMA) enpresak kudeatutakoa.

1983tik emititzen du, informazio orokorreko programazioarekin. Ordutik, hedatze eremua zabaldu da Katalan Herrietako beste lurraldeetara ere. Halaber, edukien aldetik ere eskaintza handitu egin dute urte hauetan guztietan: "Catalunya Música" (musika garaikidea ematen duena), "Catalunya Cultura" (irrati-formula modukoa) eta "Catalunya Informació" (albistegiak 24 ordutan).

Gaur egun entzule gehien duen katalunierazko katea da, zaharrena ez bada ere. Izan ere, Ràdio 4 izan zen hizkuntza horretaz emititu zuen lehenengoa.

## Kanpo estekak 
*  Catalunya Ràdio
Luís Tosar

**Luís Tosar** (Xustás, Cospeito, Lugoko probintzia, 1971ko urriaren 13a-) aktore galiziarra da.

Ezaguna egin zen hastapenetan TVGko *"Mareas vivas"* ("Itsasaldi biziak") telesailean egindako lanagatik. 1998an ere lehen film luzean hartu zuen parte, eta ordutik hainbat filmetan lan egin du, tartean *La vida que te espera* ("Zain duzu bizitza"), *Los lunes al sol* ("Astelehenak eguzkipean"), *Celda 211* ("211 Ziega"), *Te doy mis ojos* ("Nire begiak ematen dizkizut"), *Mientras duermes* ("Lo zauden bitartean") edo *La flaqueza del bolchevique* ("Boltxebikearen ahulezia").

Halaber, "The Ellas" taldeko abeslaria da.

## Filmografia 
* 2012 *Galaicus*
* 2011 *Mientras duermes*
* 2009 *Celda 211*
* 2008 *La noche que dejó de llover*
* 2007 *Las vidas de Celia*
* 2007 *Amnésico Por Compasión*
* 2007 *Casual Day*
* 2006 *Miami Vice*
* 2006 *Cargo*
* 2006 *Hotel Tívoli*
* 2005 *La noche del Hermano*
* 2005 *Aupa Etxebeste!*
* 2004 *Inconscientes *
* 2003 *El lápiz del carpintero*
* 2003 *El regalo de Silvia*
* 2003 *Te doy mis ojos*
* 2003 *La flaqueza del bolchevique*
* 2003 *La vida que te espera*
* 2002 *Semana Santa*
* 2002 *Los lunes al sol*
* 2002 *Trece campanadas*
* 2001 *Lena*
* 2001 *Sin noticias de Dios*
* 2001 *Un asunto pendiente*
* 2000 *El corazón del guerrero*
* 2000 *Sé quien eres*
* 2000 *Leo*
* 2000 *La Comunidad*
* 2000 *Besos para todos*
* 2000 *El váter susurra*
* 1999 *Flores de otro mundo*
* 1999 *Celos*
* 1998 *Atilano Presidente*

## Sariak 
Aktore onena (2003, *Te doy mis ojos*) eta bigarren mailako aktore onena (2002, *Los lunes al sol*) Goya Sariak eskuratu ditu, besteak beste.
Matrize irauli

m errenkada eta n zutabeko A matrizea izanik, honi dagokion **matrize iraulia** (A^t) honela defini daiteke:

(A^t)_{ij} = A_{ji},\ 1\le i\le n,\ 1\le j\le m

## Adibideak 
:
\begin{pmatrix}
1 & 2  \\
3 & 4 \end{pmatrix}^t
=
\begin{pmatrix}
1 & 3  \\
2 & 4 \end{pmatrix}

:
\begin{pmatrix}
1 & 2 \\
3 & 4 \\
5 & 6 \end{pmatrix}^t
= 
\begin{pmatrix}
1 & 3 & 5\\
2 & 4 & 6 \end{pmatrix} \;

## Propietateak 
: A matrize ororentzako
::(A^t)^t = A.\,
: \mathcal{A} eraztunari dagozkion elementuekin osatutako A eta B matrizeak, eta c\in\mathcal{A} izanik
:: (A + B)^t = A^t + B^t.\,
:: (c\,A)^t = c\,A^t,
: A eta B matrizeen arteko biderkaketa defini badaiteke
:: (AB)^t = B^tA^t.\,
: A zenbaki errealez osatutako matrize karratua bada, orduan
:: A^t A\,
: semidefinitu positiboa da

## Beste definizio batzuk 
A matrize karratua **simetrikoa** izango da bere irauliaren berdina baldin bada, hau da,
: A^t = A\,
**antisimetrikoa** izango da bere negatiboaren berdina bada
: A^t = -A\,
A matrizeko elementuak zenbaki konplexuak badira eta bere iraulia konjokatuaren berdina bada, matrizea **hermitikoa** dela esan ohi da
: A^t = \bar{A},\quad A = (\bar{A})^t = A^\dagger,
eta **antihermitikoa** baldin eta hurrengoa betetzen bada
:A^t = -\bar{A}.

## Ikus, gainera 
* Matrize ortogonala

## Kanpo estekak
The Deer Hunter

***The Deer Hunter*** (euskaraz *Orein ehiztaria*) 1978an Michael Cimino estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra eta drama filma da. Robert De Niro, John Cazale, John Savage, Christopher Walken, Meryl Streep eta George Dzundza aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Michael "Mike" Vronsky (Robert De Niro), Nikanor "Nick" Chevotarevich (Christopher Walken) eta Steven Pushkov (John Savage) errusiar-estatubatuarrak eta Stan (John Cazale) eta John Welsh (George Dzundza) Pensilvaniako herri txiki bateko altzairutegi batean lan egiten duten bost adiskide dira. Aisialdia Peter "Axel" Axelrod (Chuck Aspegren) tabernari eta adiskidearen tabernan edanean eta mendira oreinak ehizatzera joanez igarotzen dute.

Mike, Nick eta Steven Vietnamgo Gerrara borrokatzera joateko dei egin dietenean, adiskide taldearen eguneroko bizitza guztiz aldatu da.

Jada Vietnamen daudela, vietcongeko gerrilariek hiru lagunak atzeman dituzte eta egoera latzean preso gorde, tartean errusiar erruletan jolastera derrigortuz. Ihes egitea lortzen dutenean, Michael eta Steven, AEBetara itzuli dira, baina Nick Saigonera itzuli da, preso garaian behartuta jokatu behar izan zuen joko hilgarriaz bere bizimodua eginez.

## Pertsonaiak 
## Oscar Sariak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Gryffindor

Gryffindor, Hogwarts eskolako lau etxeetako bat da, bere burua Minerva McGonagall dena. Etxe honetakoa da Harry Potter eta baita bere lagunak ere

## Kanpo estekak