open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hippolyte Flandrin

**Jean-Hippolyte Flandrin** (Lyon, 1809ko martxoaren 23a - Erroma, 1864ko martxoaren 21a) frantziar margolaria izan zen.

Bere anaia Paulekin batera Parisera joan zen eta biak Jean Auguste Dominique Ingresen ikasle izan ziren. Hippolytek Erromako Saria irabazi zuen 1832an, eta bost urtez ikasi ahal izan zuen hiri horretan. Margolan erlijiosoak egin zituen, eta 1856an Parisera itzuli ondoren, erakunde erlijiosoen enkarguak jasotzen jarraitu zuen. Erretratuak ere margotu zituen arren, bere dekorazio-lan monumentalengatik da ezagunagoa.

## Iruditegia 

Portrait of Madame Flandrin 1846 J H Flandrin.jpg|*Madame Hippolyte Flandrin*, 1846
Hippolyte Flandrin - Mlle. Mathilde Maison, 1858.jpg|*Mademoiselle Mathilde Maison*, 1858
Hippolyte-Jean Flandrin (1809-1864) - Melchisédech offrant du pain et du vin, bénit Abraham - NG 2743 - National Galleries of Scotland.jpg|*Melchisedek Abraham bedeinkatu du*, 1859
Fra Angelico visité par les anges, Paul-Hyppolite Flandrin, 1894, Musée des Beaux-Arts de Rouen.jpg|*Fra Angelico aingeruek bisitatua*, 1894
Hippolyte Flandrin, Le Christ avec la Vierge, sainte Blandine, sainte Clotilde, saint Michel archange, saint Pothin et saint Martin. 1855. Lyon, La Basilique Saint-Martin d’Ainay, grande abside. (Photo) Jamie Mulherron.jpg|Kristoa Ama Birjina, Santa Blandina, Santa Klotilde, San Migel Goiaingerua, San Potino eta San Martinekin. 1855 
Basilique Saint-Martin d'Ainay - Intérieur - Absidiole de Saint Badulphe.jpg|San Badulfo
Basilique Saint-Martin d'Ainay - Intérieur - Absidiole.jpg|Apsidiolo
Flandrin, Hippolyte (1805-1864) - Jeune homme nu assis.. 1855 - Louvre.jpg|thumb|330px|*Gizon gazte biluzik itsasoaren aurrean eserita*

## Kanpo estekak
Revenge of the Pink Panther

***Revenge of the Pink Panther*** (euskaraz *Pantera Arrosaren Mendekua*), 1978ko Blake Edwards estatubatuarrak zuzendutako komedia seigarren filma da. *The Pink Panther* saileko film bat da. Peter Sellers, Herbert Lom, Robert Webber eta Dyan Cannon aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Henry Mancinik konposatu zuen.

## Argumentua 
Jacques Clouseauk (Peter Sellers) inspektoreak Frantziari eskeinitako zerbitzuengatik Errepublikako presidentea berak emandako saria jaso berri du eta honakoan eta lehenbizikoz mafiari aurre egin beharko dio. Frantzian erakunde horrek duen Philippe Douvier (Robert Webber) buruzagiak Clouseau inspektorea behin betiko akabatu nahi du. Hilketa honek gainera AEBetako mafiaren Aitajaunak Frantziako erakundearen ekintzagabezia kritikatzetik amaitu dezan ere balioko du. Douvierren morroia den Guy Algo (Tony Beckley) mafiagizonak Clouseau erditik kentzea erraza izango dela uste du, baina lasterrera bere ustea erdi ustela dela jabetuko da.

## Aktoreak 
* Peter Sellers: Jacques Clouseau inspektorea
* Dyan Cannon: Simone Legree
* Herbert Lom: Charles Dreyfus inspektore burua
* Robert Webber: Philippe Douvier
* Burt Kwouk: Cato Fong
* Tony Beckley: Guy Algo
* Robert Loggia: Al Marchione
* Paul Stewart: Julio Scallini
* André Maranne: François Chevalier sarjentua
* Graham Stark: Auguste Balls irakaslea
* Alfie Bass: Fernet
* Sue Lloyd: Claude Russo
* Douglas Wilmer: Polizia komisaria
* Ferdy Mayne: Paul Laprone doktorea
* Valerie Leon: Tanya
* Ed Parker: Chong jauna (krediturik gabe)
* Adrienne Corri: Therese Douvier
* Henry McGee: Bardot ofiziala
* Andrew Sachs: Hercule Poirot
* Julian Orchard: Ospitaleko harreragilea
* John Bluthal: Hilerriko zaindaria
* Rita Webb: Lehioko emakumea
* Ragbir Sraan: Arabiar xekea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Biderkari

thumb|200x200px| Pi letra larria da biderkariaren notazioa.
**Biderkaria edo produktua** biderketa adierazten duen idazkera matematikoa da.

## Notazioa 
Notazioa greziar pi Π letra larriz adierazten da honela:

*m* 
  \prod_{k=m}^n a_k =
  a_m \cdot a_{m+1} \cdot
  \quad \dots \quad
  \cdot a_{n}

*m* = *n* bada:

: 
  m = n
  \;, \quad
  \prod_{k=m}^n a_k =
  \prod_{k=m}^m a_k =
  a_{m}

*m* –n baino handiagoa bada, biderketaren elementu neutroaren balioa esleitzen zaio, bat:

: 
  m > n
  \;, \quad
  \prod_{k=m}^n a_k =
  1

Indukzioz honela defini daiteke.

1. Definitzen da

:: 
  \prod_{k=1}^1 a_k =
  a_1

2. n &nbsp;≥&nbsp;1 bada, honela definitzen da

:: 
  \prod_{k=1}^{n+1} a_k =
  \left (
   \prod_{k=1}^n a_k
  \right )
  a_{n+1}

## Adibidea 
Biderkaria beste berdintasun garrantzitsu batzuk definitzeko erabil daiteke. Beraz, *n* = 1 hartuz eta bigarren berdintasuna aplikatuz, lortuko dugu:

: 
  \prod_{k=1}^2 a_k =
  \left(
   \prod_{k=1}^1 a_k
  \right)
  (a_2) =
  a_1 a_2
 .

*n* = 2 definituta, bigarren berdintasuna berriro aplika daiteke *n* = 2rekin lortzeko

: 
  \prod_{k=1}^3 a_k =
  \left(
   \prod_{k=1}^2 a_k
  \right)
  (a_3) =
  (a_1 a_2) a_3
 .

Horrela, biderketaren elkartze-legea erabiliz, produktua \mathit{(a_1a_2)a_3} \,\! berdina da \mathit{a_1(a_2a_3)} \,\! eta, beraz, segurtasunez baztertu dezakegu parentesien erabilera eta besterik gabe erabiltzea

: 
  a_1 \, a_2 \, a_3 = \prod_{k=1}^3 a_k
 .

Orduan edozein  n \in \mathbb{N} rentzat erabil daiteke arrazoibide hori nahasteko arriskurik gabe.

Biderkariaren beste adibide ezagun bat *n!* definitzeko erabiltzen dena da. ( *n* faktoriala ) honela:

: 
  \prod_{k=1}^n k =
  n!

## Kanpo estekak
Oi Hockey Estadioa

Oi Hockey Estadioa, japonieraz : 大井ホッケー競技場 - Ōi hokkē kyōgijō, Tokion dagoen erabilera anitzeko estadioa da. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako eraiki zen. Olinpiar Jokoetan belar hockey lehiaketak eta Paraolinpiadetako futbol lehiaketak jokatuko dira bertan. Japoniako hiriburuko kostaldean dago, Erdialdeko Oi Kostaldeko Parkean, eta 15.000 ikusleentzako lekua du bi zelaitan banatuta.

## Instalazioen ikuspegi orokorra 
Eraikuntza 2019ko urtarrilean hasi zen, eta urte horretako ekainean amaitu zen. Estadioaren azalera belar artifizialez egina dago

Jokoen ostean, instalazioak kirol ezberdinetarako eta kirol entrenamendu programetan erabiltzea aurreikusten da

## Kokapena 
Oi Hockey Estadioa Oi Central Coastal Park eremuan dago. Tokioko Ōi Keibajō Mae geltokitik edo Keikyu Tren Line Main Line Tachiaigawa geltokitik irits daiteke.

## Ikus gainera 
Belar-hockeya 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Erreferentziak 
## Kanpo esteka 
* Oi Hockey Estadioa - Japoniako Hockey Elkartea
María Cristina Gonzalo Pintor

**María Cristina Gonzalo Pintor** arkitekturako lehen hiru lizentziadunetako bat izan zen Espainian, baita Espainiako lehen meteorologoetako bat ere.

## Lehen urteak 
María Cristina Gonzalo Pintor Santanderren jaio zen, baina oso gazterik Madrilera joan zen.

Gerra Zibila hasi baino lehen ekin zien unibertsitateko ikasketei, eta emakume ekintzaileen belaunaldi bateko kide izan zen, besteak beste, Matilde Ucelay eta Rita Fernández Queimadelos.garaikideek batera.

Matilde Ucelayrekin, Madrilgo Goi Mailako Eskola Teknikoko eraikina egokitu zuen bertako ikasgela eta zerbitzuguneetan emakumeak parte hartu ahal izan zezaten.

## Ibilbide profesionala 
Gerra zibilaren hasierak 1940. urtea baino lehen lizentziatu ahal izatea galarazi zion eta, ikasketak amaitu ondoren, Madrilgo Arkitektoen Elkargo Ofizialean alta eman zuen. Elkargo horretako partaide izan zen 1984. urtera arte  eta berrogeita hiru urte baino gehiagoko antzinatasuna izan zuen bere lanbidean.

1940tik aurrera, Hiri Hondatuen Zuzendaritzarako lan egin zuen. Rita Fernández Queimadelosek ere lan egin zuen.

Doktoretza lortzeko ikasten jarraitu zuen, eta Espainiako Arkitekturako lehen doktoregoetako bat izan zen. 1967ko otsailean lortu zuen titulazio hori. Aldi berean, Zientzia Fisikoetan eta Matematikan lizentziatu zen, Madrilgo Unibertsitatean. Azterketa horien ondoren, Meteorologia Institutu Nazionaleko Goi Mailako Kidegoan oposizioz sartu zen bigarren emakumea izatea lortu zuen, eta, beraz, abiazioko komandantearen maila militarrera ere iritsi zen.

Santanderrera bidali zuten (gerra zibila hasi baino lehen) ama alargunarekin, eta Kantabrian egin zuen lan, Santanderko Meteorologia Behatokian lan egin zuen eta Parayasko aireportuko zerbitzu meteorologikoaren arduraduna izan zen 1978ko abenduaren 31n erretiratu zen arte.

1946an, Kantabriako Arkitektoen Elkargo Ofizialeko kontrol-arkitekto izendatu zuten. Kargu hori ikastetxean behin betiko baja eman arte bete zuen. Los Corrales de Buelnako udal arkitektoa izan zen eta etxebizitza eta familia bakarreko etxe ugari egin zituen Kantabriako herri honetan eta beste batzuetan (Santander, Comillas, Castro Urdiales, etab.).).

María Cristina Gonzalo Pintor andreak jakin zuen bere garaiari egokitzen eta bere bi lanbideak familiako bizitzarekin bateragarri egiten. Bilbon jaiotako Ángel Ausín Careaga eskolako maisuarekin ezkondu zen, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen.

Kirolzale handia izan zen, batez ere eskikoa, eta Candanchuko eski-txapelketa nazional batean parte hartu zuen Lilí Álvarezekin, Espainiako kirolaren aitzindarietako batekin.

Madrilen hil zen 2005ean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shiokaze parkea

**Shiokaze parkea** parke publikoa da, eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako hondartza-boleiboleko kirol gunea izan zen, Tokion, Japonia.

## Historia 
Shiokaze parkea 1974ko ekainaren 1ean ireki zen. Tokioko Odaiba uhartean dago, eta Ortzadarraren ikuspegia du.

## 2020ko Udako Olinpiar Jokoak 
Shiokaze parkea 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako hondartzako boleiboleko aldi baterako gunea izan zen. Bere edukiera 12.000 lagunekoa zen.

## Landaredia 
Shiokaze parkeak 12.800 zuhaitz eta 27.600 zuhaixka ditu, honako landaredi hau barne:

* **Cockspur koral zuhaitza (Erythrina crista-galli, Zeibo eta Oilar-gandor gorri ere esten zaio).*
* Olibondoa
* **Japoniar pinu beltza
* *Indimitrea*
* *Quercus myrsinifolia*
* *Machilus thunbergii*
* *Melaleuca glauca*
* *Matebashii zuhaitza*
* **Myrica
* *''Washingtoneko palmondoa

## Erreferentziak
Vadoluengoko zubia

**Vadoluengoko zubia** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Vadoluengo herri hustuan XII. mendeko harrizko zubi bat da, Onsella ibaiaren gainean.

## Zubia 
Zubiak lau arku ditu, eta horietako zaharrena XII. mendekoa da. Eraberritu egin da Irunberri-Zangoza-Sause-Exea-Deustia (NA-127) errepidea hartzeko, nahiz eta duela gutxi egindako saihesbide batek ibaia gainditzen duen zubi modernoago batetik, zubia bidetik kanpo utziz.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Zangoza
* Onsella

## Kanpo estekak
Carajeas atea

**Carajeas atea** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatuta da. Hiri zaharreko harresietako ate bat da, Sauserako bidekin komunikatzen.

## Historia 
XIII. mendean, Aragoiko Erresumarekin bake-aldi bat izan ondoren, hiribildua hegoalderantz hedatu zen, eta, horren ondorioz, Zangoza Hiribildua burgu berria sortu zen. Hasiera batean harresiz kanpo zegoen, eta harresi-barrutia handitu egin zen, etsaitasun-aldi berrien ondoren. Horrela, hiribildura sartzeko ate berri bat ireki zen, «Carajeas» edo «Tajadera» izenez ezagutzen dena, arkua ixten zuen burdinazko eskuaretik, hiribilduan sartzea eragotziz.

Carajeas ateak Zangoza eta Aragoi lotzen zituen, eta bidesari eta pasabide garrantzitsua zen bidaiarientzat, merkatarientzat eta Sausetik iristen ziren erromes askorentzat.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Zangoza

## Kanpo estekak
Soumeylou Boubèye Maïga

**Soumeylou Boubèye Maïga** (Gao 1954ko ekainaren 8a - Bamako, 2022ko martxoaren 21a) miar politikaria izan zen. Malilo lehen ministroa izan zen 2017tik 2019ra.

Kazetaritza ikasi zuen Dakarren eta diplomazia eta nazioarteko erakundearen kudeaketa Parisen. '' L 'Essor '' Bamakoko egunkarian kazetari lanetan aritu zen.

Maliko Demokraziarako Aliantza alderdiko presidenteordea izan zen, baina kanporatu egin zuten Amadou Toumani Touré presidentearen berrautaketa babestu ez zuelako. Atxilotu egin zuten 2012ko martxoaren 22ko kolpe militarraren ondoren, eta gose greba egin zuen atxiloketa salatzeko.

Ibrahim Boubacar Keïta presidenteak Defentsa ministro izendatu zuen 2013ko irailean eta ordeztu egin zuten 2014ko maiatzean Kidalean matxino tuaregen aurka galdu ondoren.

2017ko abenduaren 30ean izendatu zuten lehen ministro, eta 2019ko apirilaren 18an dimisioa eman zuen, Ogossagouko sarraskiaren ondoren.

2021eko abuztuko kolpe militarraren ondoren espetxeratu zuten, eta 2021eko abendutik ospitalean egon ondoren hil zen.
Frits Van den Berghe

**Frits Van den Berghe** (Gante, 1883ko apirilaren 3a - *ibidem*, 1939ko irailaren 23a) belgikar margolaria izan zen.

1904an Sint-Martens-Latemgo artisten kolonian kokatu zen eta bertan Albert Servaes, Gustave De Smet eta Constant Permeke ezagutu zituen. Elkarrekin sortu zuten Belgikako espresionismo eskola, Latemgo eskola deiturikoa. 1907an Ganteko Akademiako irakasle izendatu zuten.

Lehen Mundu Gerran Herbehereetan babestu zen eta 1922an Ostenden kokatu zen De Smet eta Permekerekin batera. Ezin izan zuen lan gehiago gainditu Depresio Handia zela eta, eta ilustratzaile lanetan aritu zen Ganteko *Vooruit* egunkari sozialistan.

## Iruditegia 

Lente. De actrice Stella van de Wiele (1887-1954).jpg|Stella van de Wiele (1915)
Frits Van den Berghe - Malpertuus.JPG|Maleperduis
Fritz van den Berghe Corridors 1927.jpg|Korridoreak
Berghe-Sunday.jpg|Igandea
Frits Van den BergheEeuwige zwervervagebond 10-03-2009 15-34-12.JPG|Arlotea
File:Boom in bloei, Frits Van den Berghe, (1930), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, 2473.jpg|Zuhaitza loretan, (1930)

## Kanpo estekak
Andueza ospitalea

**Andueza ospitalea** Zegamako eraikina da, XVII. eta XIX. mendeen artean ospitalea izan zena.

1606ko maiatzaren 2an, Zegamako parrokiako errektore izan zen Nikolas Aranburuk Zegamako Kontzejuari bere ondasunak utzi zizkion, eta hiru egun geroago, maiatzaren 5ean, 'Memoria' edo ongintzazko obra bat sortu zuen. Apaizak Zegamako bizilagunentzako, umezurtzentzako edo apaiza izateko ikasten ari direnentzako ospitale bat bere etxean egitea agindu zuen, eta ez da arloterik onartzen. Bere kontuez herriko elizgizonek eta justiziak osatutako patronatua arduratu zen. Horretarako, funts batzuk utzi zituen, bere interesekin gastuak ordain daitezen.

2012ko urtarrilaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen Donejakue bidearen monumentu multzoaren barnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Bermingham ospitalea

**Ricardo Bermingham ospitalea** Donostian dagoen klinika pribatua da, Los Pinos bidean kokaturik. Egonaldi ertain eta luzeko zentroa da. Arreta patologiko ez-kirurgikoetan (batez ere egoera kronikoetan), patologia neurologiko eta traumatologikoetan errehabilitatzeko programetan eta gaixo terminal onkologikoen zainketa aringarrietan espezializatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norako Andre Mariaren baseliza

**Norako Andre Mariaren baseliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau baseliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

## Historia 
Aragoi ibaiaren eskuinaldean kokatua, Karmengo lehen eremutegia izan zen, XIV. mendean arrazoi estrategikoengatik hiribilduaren barrualdera joan aurretik. Leku berean, Karmengo Andre Mariaren eliza-baseliza gurtzarako irekita geratu zen, noriatik gertu zegoelako *Nora* izena jaso zuena.

Irudi titularra Norako Andre Maria da, XIII. mende hasierakoa; gaur egun, Andre Maria Erregina elizan dago.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Zangoza

## Kanpo estekak
San Joan Jainkoarena Ospitalea (Donostia)

**San Joan Jainkoarena Ospitalea** Donostian dagoen ospitale psikiatrikoa da, San Juan de Dios bidean kokaturik. 1952an San Joan Jainkoarenaren anaiek poliomielitis zuten umeak tratatzeko sendategi bat eraikitzea erabaki zuten eta 1977an ospitale bilakatu zen. 2002an klinika psikiatriko bilakatu eta egun Osakidetzarekin itunduta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Julio Arboleda

'''Julio Federico Arboleda Pombo O'Donnell'* (Tambiquí, 1817ko ekainaren 9a - Sierra de Berruecos, 1862ko azaroaren 13a ), "El Poeta soldado"  izenez ezaguna, idazlea, abokatua, kazetaria, poeta, kolonbiar enpresaburua, estatugilea eta politikaria izan zen, Kolonbiako Alderdi Kontserbadoreko kidea.

Romantizismoko literaturako poeten belaunaldikoa da Arboleda, eta maitasunari eta naturari abestu zioten, urte gutxi batzuk lehenago nagusi zen arrazionalismoaren kontrara.

Idazle, poeta eta kazetari gisa, Kolonbiako bizitza politiko asaldatuak eta XIX. mendeko liskar politikoen ezaugarri izan ziren borroka fratrizidek askotan eragin zioten. Armak hartu baino lehen, Arboledak letren munduan sartu zen *El Independiente'' egunkariaren sorrerarekin, Popayango unibertsitateko garaian sortu zuena.

1861ean Granadar Konfederazioko presidente hautatu zuten, baina ezin izan zuen gobernatu kargua hartu hilabetera gertatu zen estatu kolpe baten ondorioz.  1862ko azaroaren 13an hil zuten, Sierra de Berruecos-en, egungo Kolonbiako hegoaldean, segada baten biktima, Ekuadorko Tulcángo gudutik garaile itzultzen ari zela.

Arboleda bere herrialdeko poeta erromantikorik eragingarrienetakotzat hartzen da, eta Kolonbiako katolizismoaren eta Alderdi Kontserbadorearen funtsezko lidertzat. Bere ideal humanistak gorabehera, esklabutzaren, bere fortuna izugarriaren oinarriaren, defendatzaile nabarmena ere izan zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ryogoku Kokugikan eraikina

**Ryōgoku Kokugikan eraikina**, japonieraz: 両国国技館 Ryōgoku Kokugi-kan, Sumo Hall izenez ere ezaguna, Sumidako Ryōgoku eremuan kokatuta dagoen eraikina da, Japoniako Tokioko 23 barruti berezietako batean, eta Edo Tokyo Museotik gertu. *Kokugikan* izenarekin lotutako Tokion eraikitako hirugarren eraikina da. Egungo eraikina 1985ean inauguratu zen, eta 13.000 lagunentzako edukiera du. Batez ere, sumo borroka txapelketetarako erabiltzen da, eta urtarrilean hatsu-basho (urte berri), maiatzean natsu-basho (uda) eta irailean aki-basho (udazkena) antolatzen dira bertan. Sumo museo bat ere badago eraikinean. Aretoa beste ekitaldi batzuetarako ere erabiltzen da, hala nola boxeoa, borroka profesionala eta musika kontzertuak. Normalean, urtero, G1 Climax-eko, New Japan Pro-Wrestling-eko txapelketa, azken hiru egunak (eta finala) bertan antolatzen dira.

## Historia 
Meiji Berrezarkuntza garaian sumoaren ospe gero eta handiagoak jatorrizko *Kokugikan* Ryogoku auzoan eraikitzea ekarri zuen 1909an. Instalazioak Japoniako Itsas Armadak bereganatu zituen Bigarren Mundu Gerran, eta txapelketa batzuk beisbol zelaira eraman zituzten. Japoniako Okupazioan, Indar Aliatuen Komandante Gorenak sumoa beste arte martzialek baino mehatxu txikiagoa zuela ikusi zuen, eta, 1945eko azaroan, bertan txapelketa bat egiteko aukera eman zuen. Dena den, gerora okupazio indarrek hartu zuten eremua, eta partzialki patinaje-pista bihurtu zuten. 1946ko azaroan, beste txapelketa bat egin zen, baina, gero, txapelketak Meiji santutegira eraman ziren 1954ra arte. Ondorengo txapelketak Kuramae Kokugikan-en egingo ziren, 1954an inauguratutako eraikin batean, 1985ean egungo Ryōgoku Kokugikan-ek ordezkatu zuen arte.

Boxeoa antolatu zen 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan

## Galeria 
ezkerrera|thumb|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 100 years of the Kokugikan
* Ryōgoku city core (the site of the 1st Ryogoku Kokugikan)
Pakea Klinika

**Pakea Klinika** Donostian dagoen klinika pribatua da, Arriola Pasealekuan kokaturik. Egonaldi ertain eta luzeko zentroa da. Mutualiak kudeatua, traumatologia arloan lan egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eudoxia Komnena

**Eudoxia Komnena** (grekoz: Ευδοκία Κομνηνή, *Eudokia Komnēnē* ) (1150 / 1152 &ndash; 1203), noble bizantziarra, Maria Montpellierrekoaren ama eta  Jaime I.a Aragoikoaren amona. Alexio Komneno eta Maria Dukasren alaba, Joan II.a Komneno Bizantzioko enperadorearen birbiloba da. Ana Komnenoren ahizpa.

## Familiaren jatorria 
Isaak Komnenoren eta haren bigarren emazte Irene Synadeneren alaba. Beraz, Emanuel I.a Komneno enperadorearen iloba zen.

## Biografia 
Eudoxia Komnena 1174an Proventzara bidali zuen bere osaba Emanuel I.a Komneno Trebisondakoak, Alfontso II.a Aragoikoarekin ezkontzeko. Baina harengana iritsi zenean, bera eta bere sekitoa ohartu ziren erregea Antsa Gaztelakoarekin ezkonduta zegoela. Egoera horren aurrean, Gilen VIII.a Montpellierrekoarekin ezkondu zen 1179. urtean, eta Montpellierreko herritar guztiek zin egin zuten lehen semea, gizon zein emakume izan, Gilen VIII.a Montpellierrekoaren ondorengoa izango zela Montpellierreko jaurerrian. Horrela, 1181 edo 1182 inguruan, Maria Montpellierrekoa jaio zen. 1187. urtean, Gilen VIII.a Montpellierrekoa dibortziatu egin zen, gizonezko bat nahi zuelako, eta Eudoxia Anianeko monasteriora bidali zuten ==
Pèire Vidal trobadoreak esan zuen Alfontso II.a Aragoiko erregeak nahiago zuela  Antsa Gaztelakoa gaztelau gizajoa, Emanuel I.a Komneno Trebisondakoa bizantziar enperadoreak bidalitako "urre-gamelua" baino.

Fulko Marseillakoa eta Giraut Bornelhkoa trobadoreek enperatriz-titulua eman zioten (okzitanieraz: *emperairitz*), eta ekialdeko enperadorearen alaba zela esan zuten. Horren ondorioz, autore modernoek gaizki-ulertu bat eragin dute bere familia-jatorrian. Beste trobadore batzuek, hala nola Gilen Puèglaurençkoak, Emanuel I.a Komneno Trebisondakoa enperadorearen iloba bezala identifikatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Film-zuzendari

[thumb|eskuinera|Zuzendaria, eskuinean, azken uneko aginduak ematen ari dela, [Londresko filmaketa batean.]]
**Film-zuzendaria** film bat egiteko prozesuaren buruan dagoen pertsona da. Bere eginkizunak gertakizuna gauzatzea, filmeko alderdi artistikoak eta dramatikoak kontrolatzea eta teknikariak zein antzezleak gidatzea dira, azkenean, filmak bere asmoekin bat egin dezan.

Hala ere, zuzendariek ez daukate erabateko kontrol artistikoa bere gain. Eskuarki zuzendariek aukeratzen dituzten ekoizleek zuzendariaren lanean mugak jartzen dituzte, bere erabakiek konpainia ekoizlearen interesei kalte egin ez diezaieten. Horrela, batzuetan ekoizleek edozein gauzari betoa jartzeko ahalmena daukate, lehendabiziko gertakizunetik filmaren azken erabakietara arte, zuzendariak irizten diona irizten diola.

## Kanpo-estekak
Ondarretako Osasun Zentroa

**Ondarretako Osasun Zentroa** Donostiako osasun-etxea da, Zumalakarregi kalean dagoena. Donostiako Unibertsitate Ospitalea erreferentziako ospitalea du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Segurako Kontsultategia

**Segurako Kontsultategia** Segurako osasun-etxea da, Kale Nagusian dagoena. Zumarragako Ospitalea erreferentziako ospitalea du.

2002ko ekainaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen Segurako Hiri Historikoren monumentu multzoaren barnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mentalia Usurbil

**Mentalia Usurbil** Usurbilen dagoen ospitale psikiatrikoa da, San Esteban auzoan kokaturik. 1952an DomusVi taldeak kudeatuta, 78 laguneko oheak ditu. Osakidetzarekin itunduta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Babil baseliza

**San Babil baseliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerrian kokatutako XIV. mendeko kristiau baseliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Historia 
Gaur egungo eraikina 1503an eraiki zuten, nahiz eta XIV. menderako santutegi zahar baten datuak agertzen diren. Denbora gutxian eta erregeren eskariz, santutegi hau, eskualdean debozio handikoa, Koroaren babespean geratu zen. Errege basilika bihurturik, laster izan zuen pertsonaia ospetsuen estimua, apezpiku titularraren hatzeko erlikia oparitu baitzioten.

Elizak oinplano angeluzuzena du eta arku zorrotzeko portada xumea. San Babili eskainitako erretaula barrokoaren koroatzean, Albret erregeen armak kanpatzen dira Nafarroako kateekin eta errege zaindariak gogorarazten dituzten lisekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Zangoza

## Kanpo estekak
San Joan Jainkoarena Ospitalea (Arrasate)

**San Joan Jainkoarena Ospitalea** Arrasaten dagoen ospitale psikiatrikoa da, Gesalibar auzoan kokaturik. 1898an San Joan Jainkoarenaren anaiek klinika bat eraikitzea erabaki zuten eta egun Osakidetzarekin itunduta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
San Salbatore eliza (Zangoza)

**San Salbatore eliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Historia 
Zangozako hamabi zaldunek sortu zuten, eta XIII. mendearen amaieran eraiki zuten estilo gotikoan, Zangoza Hiribildua burguko bizilagunentzat. Harresiaren ondoan dago eta, kanpoaldean, harrizko horma sendoak ditu, kontrahorma sendoak eta leihate zorrotzak. Elizpea XVI. mendean eraiki zuten fatxada babesteko.

Bere portadak Azken Judizioaren gaia irudikatzen du, Kristok erdian zauriak erakusten dituelarik, aingeruen artean, Ama Birjina eta San Joan Bataiatzailea; aingeru tronpetariak arkiboltetan eta ateburuan, hildakoen berpiztea dago ikusgai, gizonak epaituak izateko zain eta, deabruaren ahoen barruko galdara batean infernuan kondenatuak.

Barrualdean, habearte bakarreko oinplanoa eta burualde poligonala ditu. XVII. mendeko erretaula erromanista bat dago, Joan Berroeta, Joan Ali eta Joan Etxenagusiaren tailerreko maisuena, XIV. mendeko harrizko aldare eder batean bermatuta. Koruan, isolatuta, XVI. mendeko organoaren kutxa ederra ikusten da.

## Irudiak 

Fitxategi:Sanguesa - Iglesia de San Salvador 3.JPG|Ataria
Fitxategi:Sanguesa - Iglesia de San Salvador 2.JPG|Atzealdea
Fitxategi:San Salbador eliza - Zangoza (02).jpg|Ikuspegia

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Alde Zaharra
* Zangoza

## Kanpo estekak
Eudoxia Laskaris

**Eudoxia Laskaris Asen**, grekoz Ευδοκία Λασκαρίνα Aσανίνα *Eudoxia Laskarina Asanina*, (Nizea, 1248 &ndash; Zaragoza?, 1311). Bizantzioko printzesa, Aragoiko Koroan ezagunago **Irene Laskaris** bezala.

## Familiako aurrekariak 
Nizeako Teodoro II.a Laskaris enperadorearen  eta Helena Asen Bulgariakoa emaztearen laugarren alaba izan zen. Maria Laskaris printzesaren ahizpa eta etorkizuneko Joan IV.a Dukas Laskaris enperadorearen arreba izan zen.

## Haurtzaroa 
Haurtzaroa Nizeako gorteko printzesa gisa igaro zuen, non Konstantza enperatriza ere, Joan III.a Dukas Vatatzes aitonaren alarguna, bizi zen. Neskatila gisa,  Eudoxiaren ezkon-hitza eman zioten Aragoiko errege-familiari Petri III.a Aragoikoa errege izango zenaren bitartez.  Paleologotarrek Konstantinoplako Inperio Latindarra deuseztu zuten garaian, Mikel VIII.a Paleologok, ordura arte Joan IV.a Laskaris infantearen erregeorde eta koenperadore izandakoa, bere burua enperador bakar bezala izendatu zuen. Joan IV.aren hiru ahizpak, Eudoxia haien artean, preso hartu eta atzerrritarrekin ezkontarazi zituen, haien ondorengoek ezin baitzuten eskatu segida inperiala.

## Ezkontza 
Horrela ba, bizantziar eta genoarrak Konstantinoplan sartu ziren egun berean –  1261ko uztailaren 25ean – eta Mikel VIII.a Paleologo bizantziar enperadorearen aginduz, Gilen Petri  Ventimigliako kondea Eudoxia Laskaris infantarekin ezkondu zen, une hartan hamahiru urte baino gehiago ez zituen arren. Ezkontza horrek Vintimigliako Laskaris etxea sortu zuen, XIX. mendera arte familia frantses boteretsua izango zena.

## Eudoxia Laskaris Jakue I.a Aragoikoaren gortean 
30 urte bete baino lehen, senarrak zapuztu egin zuen. Orduan, seme-alaba eta  Konstantzarekin batera, Jakue I.a Aragoikoaren gortean hartu zuten, Valentziako Erresuman errentak eta Bartzelonako auzo juduaren gaineko botereak eman zizkiona.

Xativan zuen egoitza, baina sarritan egonaldiak egiten zituen Zaragozan eta Castelló de la Planan, non Jakue II.a Aragoikoa erregearen zerbitzuko misio diplomatikoetan bidaiatzen baitzuen.

## Ondorengoak 
Haren seme-alabak izan ziren:

* Joan Laskaris Ventimigliakoa, familiaren ondarearen oinordeko unibertsala.
* Jaime Laskaris Ventimigliakoa.
* Oto Laskaris Ventimigliakoa.
* Lukrezia (edo Láscara),  Arnau Roger I.a Pallars Sobirakoarekin ezkondua, Pallarseko kondea.
* Beatriz, Gilen Montcadakoarekin ezkondua, Kataluniako seneskal eta Fragako jaunarekin.
* Vatatzes, Portugalgo Elisabet Aragoiko eta Siziliakoa erreginaren zerbitzura.
* Violante, Pedro Aierbekoarekin ezkondua, Jakue I.a Aragoikoaren biloba bat.

## Bizitzaren amaiera 
Gutxi gorabehera 50 urte zituela, 1296an, moja-klaratarren komentu bat eta Montblancheko *Mare de Déu de la Serra* santutegia sortu zituen, eta 1306ra arte sartu zen bertan. Abiatu aurretik, ordea, Ama Birjinaren irudi italiar polikromatua eman zuen, gaur egun santutegi berean ikus daitekeena.

Handik gutxira hil eta Zaragozako domingotarren komentuan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quirónsalud

**Grupo Hospitalario Quirónsalud** klinika pribatuak kudeatzen dituen espainiar enpresa da. Espainiako klinika-talde pribaturik handiena da.

52 klinika ditu Espainiako hamahiru autonomia-erkidegotan, baita Portugalen, Arabiar Emirerri Batuetan, Kolonbian eta Perun ere.

Alemaniako Fresenius osasun-konpainiak erosi zuen 2016an, 5.760 milioi euroren truke, eta Alemaniako klinika-kate pribaturik handienarekin, Heliosekin, bat egin zuen.

Euskal Herrian Quirón Bizkaia, Quirón Donostia eta Quirónsalud Vitoria zentroak kudeatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmengo Andre Mariaren komentua

**Karmengo Andre Mariaren komentua** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XIV. mendeko kristiau komentu bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Historia 
Bere aurrekaria karmeldarrek Aragoi ibaiaren gaineko zubiaren beste aldean eraikitako eremutegia da, gaur egungo Norako Andre Mariaren baseliza. Fundazioa 1225. urtekoa da, baina gerra garaiko estrategia zela eta, fraideak hiribilduaren harresi-barnera joan ziren, 1380an, eta han eraiki zuten beren komentua, Zangoza Hiribildua burguan, harresiaren ondoan.

1835ean fraideak estralurtarrak izan ziren eta komentua hustu egin zuten. Gaur egun Kontserbatorioa eta Musika Auditorioa da.

## Eraikina 
Kanpoaldean, harresiz inguratutako bigarren hesiko harresien aztarnak ikus ditzakegu, eta, beste aldean, komentuko sarrerako ateak klaustro gotiko bikaina du, oinplano karratukoa eta arkutxo zorrotzekoa, San Frantzisko Asiskoaren oso antzekoa. Bere gainean, adreiluzko pisu bat altxatzen da, zirkuluerdiko arkudun leihateak dituena XVI. mendearen amaieran, musika kontserbatorioa dagoen lekua. Erdi-puntuko portada gotiko batek elizaren barrualdera ematen du. Eliza gotikoa da, XIV. mendekoa, eta musika-auditoriuma hartzen du.

Karmengo gainlaustroan Zangozako pertsonai ospetsuen bost mihise ikus daitezke, 2013an Zangozako Udalak zaharberritzea erabaki zuena, hiriarentzat duten interes artistiko zein historikoagatik. Zaharberritutako lanek Fraide Erraimundo Sause Irunberri, Fermin Lubian Sause, Firmiñe Erripalda Bidarre andrea eta mihisean ezin irakur daitekeen izena duen priore bat irudikatzen dituzte.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Alde Zaharra
* Zangoza

## Kanpo estekak
Granada Ega jauregia

**Granada Ega jauregia** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XV. mendeko jauregi bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Historia 
Hiru solairuko eraikuntza da. Beheko solairua harlanduzkoa da, eta goiko solairuak adreiluzkoak; ziurrenik, hasieran igeltsuz estalita egon zen. Giltzarrian, dobeladun atari zorrotza eta Añuetarren armarria ditu. Julio Caro Barojak dioenez, bi leiho handi ditu, arku konopialak eta harrizko trazeria flamigeroak dituztenak, «XV. mende amaierakoak direla uste direnak».

Goiko solairuan erdi-puntuko arkuez osatutako galeria bat dago, baita egurrezko mentsulen gainean dagoen egurrezko teilatu-hegal bat ere.
Miguel Gortari Beiner arkitekto iruindarrak 1955ean zaharberritze-proiektu bat egin zuen. Bertan, Nafarroako Unibertsitateko Artearen Historiako irakasle Jose Javier Azanzaren hitzetan, «Errespetu handia dio eraikinaren arkitekturari», «Kanpoko itxura (...) eta barruko patio eta gelen banaketa espaziala zaintzen saiatuz une oro.»

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Alde Zaharra
* Zangoza

## Kanpo estekak
Gendulaingo Iñigez-Abarka jauregia

**Gendulaingo Iñigez-Abarka jauregia** edo **Gendulaingo jauregia** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XVII. mendeko jauregi bat da. Pizkundar estiloa ditu.

## Historia 
Beheko solairuan portada dinteldua du, eta horren gainean 1601. urtea agertzen da. Lehenengo solairua adreiluzkoa da, eta bi balkoi ditu, burdinazko baranda balaustradunekin. Bigarren solairuan, erdi-puntuko arkuez osatutako galeria bat dago. Goiko aldean egurrezko teilatu-hegal bat dago, apaingarriak dituena.

Nafar sustatzaile batzuek erosi zuten eraikina, lau izarreko hotel bat eraikitzeko.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Alde Zaharra
* Zangoza

## Kanpo estekak
Nissan Estadioa

**Nissan estadioa** (japonieraz 横浜国際総合競技場 Yokohama Kokusai SogoKyogijo), lehen **Yokohamako nazioarteko estadioa** edo International Stadium Yokohama bezala ezagutua, Yokohaman (Kanagawa prefetura) kokatutako Japoniako  estadioa da, Tokio Handia deuturikoan. 

Gaur egun, Yokohama F. Marinos klubaren etxea da, eta J-ligan jokatzen du. 72.327 eserleku ditu (34.371 beheko aldean eta 37.956 goikoan). Hori dela eta, Japoniako estadiorik handiena da Tokioko estadio olinpiko nazionalaren aurretik. 

### Ekipamenduak 
Nissan estadioko jokalekua soropil naturalekoa da. Azken hori 80 cm-ko material drainatzaileen gainean dago, eta gainazaletik 30 cm ingurura dauden ur beroko hodiak igaro daitezke. Sistema honen bidez, soropilaren tenperatura kontrolatzen da neguan. Estadioak 19 × 9 metroko bi bideo-pantaila erraldoi ditu.

## Ekitaldiak 
* 53. National Sports Festival of Japan 1998
* 2001eko Konfederazio Kopa
* 2002ko Mundu Futbol Kopako finala, 2002ko ekainaren 30ekoa
* 2002ko Kontinentearteko Kopa
* Kontinentearteko 2003ko kopa
* 2004ko Kontinentearteko Kopa
* FIFAko Munduko Kluben Txapelketa 2005
* FIFAko Kluben Munduko Kopa 2006
* FIFAko Kluben Munduko Kopa 2007
* FIFAko Kluben Munduko Kopa 2008
* FIFAko Kluben 2011ko Munduko Kopa
* FIFA 2012ko Munduko Kluben Kopa
* FIFAko Kluben Munduko Kopa 2015
* FIFAko Kluben Munduko Kopa 2016
* Munduko errelebuak 2019
* Munduko Hamabosteko Errugbi Kopa 2019an
* 2020ko Udako Olinpiar Jokoak - Futboleko zenbait partida 

### 2002ko Munduko Futbol Txapelketa 
* Hona hemen Yokohamako nazioarteko estadioan jokatu zen 2002ko Munduko Futbol Kopako partidak:
** Ekainaren 9a: H taldea Japonia 1 - 0 Errusia (66.108 ikusle)
** Ekainaren 11n: Saudi Arabiako E taldea 0 - 3 Irlanda (65.320 ikusle)
** Ekainaren 13an: G taldea Ekuador 1 - 0 Kroazia (65.862 ikusle)
** Ekainaren 30ean: Brasil 2 - 0 Alemania (69.029 ikusle)

### FIFAko Kluben 2016 Mundu Kopa 
## Argazki-galeria 

Fitxategi:ISY entrance.jpg||
Fitxategi:ISY pitch.jpg||
Fitxategi:ISY Stand.jpg||
Fitxategi:NISSANSTADIUM20080608.JPG||
Fitxategi:International Stadium Yokohama 01.jpg||

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2002ko munduko futbol txapelketa
* Nissan
* Yokohama F. Marinelak

## Kanpo estekak 
*  worldstadiums.com
*  stadiumguide.com
*  wldcup.com
Pariseko Iñigez-Abarka jauregia

**Pariseko Iñigez-Abarka jauregia** edo **Pariseko jauregia** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XVI. mendeko jauregi bat da. Pizkundar estiloa ditu.

## Historia 
Beheko solairua harlanduzkoa da, eta atetzar dinteldua du; goiko aldea, berriz, adreiluzkoa. Lehenengo solairuan balkoi bat dago, palomilla bihurrituen gainean balaustrada duena, eta goiko aldean galeria bat, zirkuluerdiko bost arku txaranbeldurekin eta zurezko teilatu-hegal batekin, harburu begetalak eta pinjante esekiak dituena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Alde Zaharra
* Zangoza

## Kanpo estekak
Vithas Sanidad, S.L

**Vithas Sanidad, S.L** espainiar enpresa da, klinika pribatuak kudeatzen dituena. Espainiako klinika-talde pribaturik handienetako bat da.

41 klinika ditu Espainiako hiri askotan. Bere jabea Goodgrower kataluniar taldea da.

Euskal Herrian zentro bakarra kudeatzen du: Vithas Vitoria ospitalea hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rocaforteko gaztelua

**Rocaforteko gaztelua** edo **Zangozako gaztelua** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Rocaforte edo Zangoza Zaharra kontzejuan kokatutako gaztelu bat da. Zangozako jatorrizko herria menderatu zuen gaztelua izan zen, eta Nafarroako Erresumara Jazetaniatik sartzea defendatu zuen, XVI. mendean espainiarrek Nafarroa konkistatu ondoren suntsitu zen arte.

## Historia 
1276an, gotorlekuko alkaide Semeno Zotetze agertu zen, urtean 8 libera eta 40 kahitzeko atxikipenarekin. Geroago, 1300. urtearen inguruan, Martin Peritz Iruzozkikoa izan zen, eta 1315etik 1330era Jakue Halekoa. Karlos II.a Nafarroakoak 1351n Martin Migel Olazkoari eman zion zaintza, 4 libera eta 20 kahitzeko ezkutaria. Aragoiren aurkako gerra zela eta, alkaide honek gazteluaren goarnizioa handitu behar izan zuen 1364an. Hurrengo urtean gotorlekua eta algibea konpondu ziren. 1379an berriz ere obra garrantzitsuak egin ziren, merindadearen funtsen kontura ordainduak.

Karlos III.a Nafarroakoak Antso Urdintxo izendatu zuen alkaide 1387an. 1411n Martin Goñi arotzari gazteluko ateak eta beharrezko estalkiak eginarazi zizkion; 1414an konponketa berriak egiten jarraitu zuen. Lau urte geroago, Bernart Ezpeletakoa alkaide gisa agertu zen, eta 1420tik aurrera, Johankoxe Suhuskune, erregearen dontzeila. Estébenin le Riche errege-arotzak 30 libera baino gehiago kobratu zituen 1430ean egindako beste lan batzuengatik. Joan II.a eta Zuria I.a Nafarroakoa erreginak Xil Martinitz Urrozkoa ezkutaria izendatu zuten alkaide 1432an, eta ez zen entrega-inbentariorik egin, gazteluan ez zegoelako inolako armadurarik.

1452an, erregeak dohaintza egin zion Mosen Leon Garrori, Bianako Printzearen ostatu-maisuari, gaztelu hori alegia. Antza denez, zaldun honek beaumontar auzia utzi eta Joan II.aren zerbitzura jarri zen, honek 1455ean gazteluaren eta herriaren jaurerria berretsi baitzion. Erregearen zerbitzura jarraitzen zuen 1461ean. Geroago, 1482an, gazteluaren ardurapean zegoen bere seme mozen Joan Garrozekoa, oraindik 1494ko paperetan agertzen dena.

Nafarroa konkistatu ondoren, Fernando Katolikoak bere aita Joan II.ak mozen Leon Garrozekoari emandako laguntza berretsi zuen 1514an, bularrak, belarrak, urak, giza hilketa zigorrak eta gainerako errenta eta etekinak barne. 1516an gaztelua osorik eraisteko agindu zen, erresumako beste dorre eta gotorleku batzuk bezala. Sebastian Garrozekoarena zen garai hartan. Filipe II.ak 1561ean Seronimo Garrozekoari 1000 dukat eman zizkion, berak eta bere aitak gaztelua eraitsi zutenean jaso zuten kalteagatik. Oraindik haren aztarnak eta harresien zati bat ikusten ziren 1800 inguruan.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Rocaforte
* Zangoza
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak
San Bartolome baseliza (Rocaforte)

**San Bartolome baseliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Rocaforte kontzejuan kokatutako XIII. mendeko kristiau baseliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Deskribapena 
San Frantzisko Asiskoaren komentu zaharra, San Bartolome Oratorioa ere deitua, eta gaur egun baseliza, Iberiar Penintsulako lehena izan zen eta San Frantzisko Asiskoak berak sortu zuen Konpostelara egindako bidaian. Badirudi frantziskotarren komentu bat bazela XII. mendean, eta garai distiratsuak bizi izan zituen, baina geroago gainbehera etorri zen, 1635ean berriro berpizten hasi zen arte. Gaur egungo komentua une honetakoa izan daiteke.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Rocaforte
* Zangoza

## Kanpo estekak
Santa Olaia eliza

**Santa Olaia eliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Gabarderal kontzejuan kokatutako 1960. urteko kristiau eliza bat da.

## Deskribapena 
1960an eraikitako eraikin berria da, NA-5342 errepidearen ondoan kokatua. Oinarri angeluzuzena du eta inguruko eraikinen antzeko estiloan eraikita dago. Elementurik aipagarriena erlojua eta kanpaiak dituen dorrea da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Gabarderal
* Zangoza

## Kanpo estekak
Granadar Konfederazioa

**Granadar Konfederazioa** gaur egun Kolonbia eta Panamako lurraldeek osatutako errepublika izan zen 1858 eta 1863 artean. 1858ko Konstituzioak ezarri zuen Mariano Ospina Rodríguezen gobernuan. Gutun konstituzional horrek 1853ko konstituzioarekin antolatutako sistema zentral-federala ordezkatu zuen, eta Olinpo Erradikala deritzonaren eraketaren aitzindaria izan zen, Kolonbiako liberalismo erradikalaren ideiak inposatu ziren garaian, Kolonbiako Estatu Batuak (1863-1886) izenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikus **Santiago de Veraguas Hiriaren 1861ko Aktaren** kopia.
Mariano Ospina Rodríguez

**Mariano Ospina Rodríguez** (Guasca, 1805eko urriaren 18a  - Medellín, 1885eko urtarrilaren 11 ) kolonbiar politikaria, kazetaria, hezitzailea, enpresaburua eta abokatua izan zen. Antioquiako enpresaburu garrantzitsuenetakotzat hartzen da, Cundinamarcakoa izan arren, eta bere herrialdeko XIX. mendeko politikari garrantzitsuenetako bat. 

Bereziki ezaguna da Kolonbiako Alderdi Kontserbadorearen  eta José Eusebio Caro idazlearekin batera *La Civilización* egunkariaren sortzailea izateagatik. Aipatutako alderdia Kolonbiako bi alderdi tradizionaletako bat da eta herrialde honetako politikan eragin handienetakoa, bere arerioarekin batera, Kolonbiako Alderdi Liberala .

Ospinak hainbat kargu publiko izan zituen. 1835, 1837, 1853, 1856, 1873 eta 1875ean Antioquiako Departamendu Batzarreko diputatu izan zen; Antioquia probintziako perfektua 1836-1837, 1845-1847 eta 1854-1855 artean; Bogotako Santa Fe probintziako gobernadorea 1847, 1847-1848 eta 1848-1849 urteetan; Granada Berriko Errepublikako Kanpo Harremanetarako idazkaria Pedro Alcántara Herránen presidentetzan 1841etik 1843ra, eta Hezkuntza idazkaria ere gobernu berean.

Kolonbiako Errepublikako presidentea izan zen bi aldiz jarraian 1857-1858 eta 1858-1861 bitartean, Alderdi Kontserbadorearen bigarren presidente militantea izanik, Manuel María Mallarinoren ondoren. Bere agintaldian, Granada Berriaren sistemaren anbibalentziarekin egin zuen topo, zeinak bere burua zentralista deklaratu bazuen ere, *estatu federatuen* existentzia ahalbidetu zuen (Panama eta Antioquia), eta horretarako 1858an konstituzioaren erreforma eskatu zuen, eta horren ondorioz. Granadar Konfederazioaren sorrera izan zen. Egitura soziopolitikoko aldaketa honek 1860ko gerra zibila eragin zuen. Mariano Ospinak Tomás Cipriano de Mosquerari aurre egin zion, baina garaitu egin zuen.

Boterea entregatu ondoren, 1861ean Guatemalara erbesteratu zen, eta bertan lan ekonomiko eta politiko garrantzitsuak egin zituen, herrialde horretan kafearen hedapena barne.  Arrakasta ekonomikoarekin, 1871n Kolonbiara itzuli zen, bere azken urteak kazetaritzari eta katedrari eskainiz.

Kargua utzi zuen Erdialdeko Amerikan erbesteratzera behartu zuen gatazka bizi baten erdian, non bere seme-alabak hezi zituzten. Bere ondorengoak Kolonbiako abeltzaintzan, kafe-ekoizpenean, politikan eta akademian eragin handieneko familia baten parte izango ziren XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen lehen erdian, herrialdeko bi presidente barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mariano Ospina Rodríguez - Kolonbiako Errepublikako Lehendakaritza
Elvira Ontañón Sánchez-Arbós

**Elvira Ontañón Sánchez-Arbós** (1931 – 2025eko maiatzaren 25a) idazle, historialari, artikulugile eta pedagogoa izan zen. Irakaskuntza Erakunde Libreko (ILE) Ikasle Ohien lehendakaria izan zen, bere ikastetxea, eta horretarako amak lan egin zuen, eta Francisco Giner de los Ríos Fundazioko patroia izan zen.

## Ibilbidea 
María Sánchez Arbós irakaslearen eta Manuel Ontañón zientzialariaren alaba izan zen. Estudio Ikastetxean ikasi zuen eta Estudio Fundazioaren Patronatuko lehendakariordea izan zen, eta Florentino Vivancos izan zen lehendakaria.

*María Goyri.* *Su mundo y su entorno* *1873-1954* *t*esia idatzi zuen,Maria Goyri, Ontañonentzat erreferentea, nabarmentzeko asmoz. Bi emakume horien arteko harremana Gonzalo Menéndez Pidal historialariari zor zaio, María Goyriren semea eta Francisco Giner de los Ríos Fundazioko zuzendari ohia, Elvira Ontañón buru zuela.

Pilar Pérez Solanok zuzendutako *"Las maestras de la República"* dokumentalean parte hartu zuen, bere amaren kontakizunak aurkeztuz. Dokumental onenaren Goya saria jaso zuen 2014. urtean.

### Argitaratutako lanak 
Literatura-ekoizpenari dagokionez, 2003an Valentziako Unibertsitate Politeknikoak (EHU) argitaratutako U*n estudio sobre la Entidad Libre de Enseñanza y la mujer* idatzi zuen. 2005ean, beste idazle batzuekin batera, *Krause, Giner y la Institución libre de Enseñanza. Nuevos estudios* *I*EEri buruzko liburua argitaratu zuen. *Una escuela soñada* (2013) liburua argitaratzen ere lagundu zuen. Liburu horrek, bere testuen bilduma baten bidez, María Sánchez Arbós amaren pentsamendu pedagogikoa eta eskolarekiko konpromisoa laburtzen ditu. Hedabideetan egindako argitalpenei dagokienez, El País egunkariaren web orrian Ontañonek 1983 eta 2009 urteen artean idatzitako iritzi-artikuluak irakur daitezke.

Aldizkari espezializatuetan ere argitaratu zituen artikuluak, hala nola *Boletín de la Institución Libre de Enseñanza, Educación y biblioteca, Circunstancia* (Ortega y Gasset Unibertsitate Institutuko gizarte-zientzien aldizkaria), *Cuadernos de pedagogía edo RdM* (Museologia aldizkaria, museologia-komunitatearen zerbitzuko zientzia-argitalpena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bideko Andre Mariaren baseliza (Gabarderal)

**Bideko Andre Mariaren baseliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Gabarderal kontzejuan kokatutako XV. mendeko kristiau baseliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Deskribapena 
Hegoaldean dago, NA-5342 errepidearen ondoan. Kapera zaharra XV. mendekoa da, San Salbatore elizan gordetzen den erretaula bat zuen, eta haren titularra, Bideko Ama Birjina, kaputxinoen gurasoek gordetzen dute.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Gabarderal
* Zangoza

## Kanpo estekak
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Rocaforte)

**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Rocaforte kontzejuan kokatutako XVI. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Deskribapena 
XVI. mendearen bigarren erdian eraikitako tenplu gotiko-errenazentista da. Gaur egun desagertuta dagoen erretaula errenazentista bat izan zuen, XVI. mendearen bigarren erdialdekoa, platereskoa, nahiz eta jada erabiltzen zituen leinu manieristako apaingarri batzuk. Pedro Pontubrel eskultoreak 1593an kontratatu zuen Jasokundearen taldea, estilo erromanistakoa, eta hurrengo urtean Pedro Moret eta Pedro Gonzalez de San Pedro eskultoreek tasatu zuten.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Rocaforte
* Zangoza

## Kanpo estekak
Belarra biltzen Auvernian

***Belarra biltzen Auvernian*** (frantsesez: ''Fenaison d'Auvergne* edo *La fenaison en Auvergne*) Rosa Bonheurrek 1855ean eginiko olio-pintura errealista da, 215 cm × 422 cm dena luze-zabal.

Obrak irudikatzen du nola zamatzen den belarrez lau idik tiratutako gurdi bat. Gizon bat arduratzen da zain dauden idiez. Beste gizon batzuk belarra mozten ari dira segekin, emakume batzuk belarra pilatzen ari dira eta beste batzuk gurdian biltzen dute sardeekin.

*Neversen goldatzen* margolanak 1849an izandako arrakastaren ondoren, Bonheurrek bi pinturaren zirriborroak erakutsi zizkion Arte Ederretako ministroari (Charles de Morny, Mornyko dukea). Hark bat baztertu (*Zaldi feria*) eta *Belarra biltzen Auvernian* sustatu zuen. Hala ere, Bonheurrek *Zaldi feriari* ekin zion.

*Belarra biltzen Auvernian'' bukatutakoan, Frantziako estatuak erosi zuen 20.000 liberaren truke. Parisko 1855eko Erakusketa Unibertsalean ikusgai jarri zenean, urrezko domina irabazi zuen. 1900eko Erakusketa Unibertsalean Frantziako XIX. mendeko artearen atzerabegirakorako aukeratua zuten.

Luxenburgoko Museoan 1874tik 1878ra arte egon ondoren, Fontainebleuko jauregira eraman zuten. Han jarraitzen du egun.

## Kanpo estekak