Federica Montseny

**Federica Montseny Mañé**, ezaguna **Fanny Germain** ezizenez (Madril, 1905eko otsailaren 12a - Okzitaniako Tolosa, Frantzia, 1994ko urtarrilaren 14a) madrildar anarkista eta idazle kataluniarra izan zen. FAI eta CNT erakundeetako buruzagia. Bigarren Errepublikan, 1936-1937 urteetan, Osasun ministroa izatean aitzindaria izan zen, Espainian ministerio-kargu bat bete zuen lehen emakumea eta Mendebaldeko Europan lehenengoetakoa. 1939an erbestera joan behar izan zuen, Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz. 1977an Espainiara itzuli zen, eta CNT erakundea bultzatzeko lanari ekin zion. Berrogeita hamar bat eleberri labur argitaratu zituen, erromantiko-sozialki sakonak, zehazki, proletarioko klaseko emakumeei zuzendutakoak, baita idatzi politiko, etiko, biografiko eta autobiografikoak ere, hala nola, *Jaque a Franco, Mujeres en la cárcel, Pasión y muerte de los españoles en Francia* eta* El anarquismo*.

Juan Montseny Carret —Federico Urales izengoitia erabili zuen— eta Teresa Mañé Miravet —Soledad Gustavo goitizenaz ere ezaguna— anarkisten alaba zen, eta *La Revista Blanca* argitaratzen zuten,.  mendearen lehen herenean Espainiako pentsamendu libertarioan nabarmendutako argitalpena, non berak ere lanak argitaratu zituen. 'Fanny Germain' izengoitia erabili zuen, eta harekin artikuluak argitaratzen jarraitu zuen Frantzian erbesteratuta bizi izan zen Francoren diktaduraren urteetan.

## Biografia 
Federica Montseny Mañé 1905eko otsailaren 12an jaio zen Madrilen, Juan Montseny Carret (alias Federico Ural)  eta Teresa Mañé Miravet (alias Soledad Gustavo) anarkista eta editoreen alaba bakarra. 

Idazten hasi zen eta 1921ean, hamabost urte zituela, bere lehen eleberri laburra argitaratu zuen, *Horas trágicas* izenekoa. 1923an, *Solidaridad Obrera* eta *La Revista Blanca*-n kolaboratzen hasi zen 1936ra arte. Bere lehen eleberri luzea, *La Victoria*, 1925ean argitaratu zen.

1930ean, Germinal Esgleas anarkosindialista zenarekin elkartu zen, eta hiru seme-alaba izan zituen: Vida (1933), Germinal (1938) eta Blanca (1942).

## Ibilbidea 
### Aktibismo anarkokosindikalista 
1931n, CNT delakoan afiliatu zen, eta laster lortu zuen protagonismo nabarmena, besteak beste, zuen hizlari-dohainari esker. 1932an, propaganda-bira bat egin zuen Andaluzian barrena, eta gero Espainia osoan jarraitu zuen. Hurrengo urtean, Parisen parte hartu zuen, Casas Viejas gertakarien errepresioari buruzko protesta-mitin batean.

Hala ere, 1936an lortu zuen protagonismorik handiena, CNTren Zaragozako Kongresuan parte hartu zuenean, komunismo libertarioari buruzko ponentzian parte hartuz eta itxierako mitineko hizlarien parte izanik. Gerra piztu zenean, FAIren penintsulako batzordean eta CNTko batzorde nazionalean sartu zen. Bartzelonan egon zen 1936ko uztailaren 20an, eta geroago hauxe idatzi zuen:

*“...eguna loriaz itzaltzen zen, suteen distiraren erdian, herri-garaipeneko egun bateko mozkortasun iraultzailean...laster hiria iraultzaren antzokia izan zen. Komentuen erasoan aritzen ziren emakumeek eta gizonek, barruan zegoen guztia erretzen zuten, dirua barne...*

Urte bereko azaroan Errepublikako Gobernuko Osasun eta Gizarte Laguntzako ministro izendatu zuten, eta kargu hori onartu egin zuen, nahiz eta antigobernalista eta hasierako zalantzak izan. Horrela, Espainiako lehen emakume ministro eta Mendebaldeko Europako lehenengoetakoa bihurtu zen. Europako beste eskualde batzuetan bazeuden, hala nola, Aleksandra Kolontái (Sobietar Batasuna), Nina Bang (Danimarka), Miina Sillanpää (Finlandia) eta Margaret Bondfield (Erresuma Batua). Largo Caballeroren gobernuan izan zituen beste kideak Juan García Oliver (Justizia), Juan Peiró (Industria) eta Juan López (Merkataritza) izan ziren.

thumb|225x225px|Federica Montseny Bigarren Errepublikako Osasun ministroa zela.
### Gobernuko lana 
Gobernuan izan zuen benetako lana mugatu egin zen, Francisco Largo Caballeroren gobernuko Osasun eta Gizarte Laguntzako ministro izan zuen agintaldiak ez baitzuen sei hilabete bete (1936ko azaroa - 1937ko maiatzaren erdialdea).  Baina denbora-tarte labur horretan, haurrentzako harrera-lekuak, haurdunentzako jangelak, prostituzio-askatzaileak, minusbaliatuek egin zitzaketen lanbideen zerrenda eta Espainiako abortuaren legearen lehen proiektua antolatu zituen. Umeentzako tokietatik, orduko umezurztegi deprimigarrien antzik izango ez zutenak, bat baino ezin izan zen ireki, eta bera Valentziatik gertu. Era berean, ez zen denborarik izan haurdun zeuden emakumeentzako elikadura osoa zaintzen zuten jantoki bat baino gehiago martxan jartzeko.

Bere beste proiektuetako bat ere ez zen gauzatu, eta, hala, abortoaren lege-proiektua, gobernuko beste ministro batzuek aurka egin zioten proiektua, bertan behera geratu zen 1937ko maiatzeko gertaerengatik gobernutik atera ondoren. 

Gobernutik atera ondoren, Gobernuaren bitartez ezin zela aldaketa sakonik egin esan zuen, iraultza libertarioa izan zitekeela bide bakarra. José Antonio Primo de Riveraren heriotza-zigorraren kommutazioaren aurka bozkatu zuen, 1936ko azaroaren 19ko Ministroen Kontseiluan.

[thumb|ezkerrera|355x355px| Federica Montseny Bartzelonan [1977an egin zen mitin batean.]]
### Erbestea eta trantsizioa 
Beste milaka espainiarrek bezala, Gerra Zibila amaitu zenean, Frantziara erbesteratu behar izan zuten. Han, polizia naziak eta frankistak jazarri zuen, eta estradizioa eskatu zuen, Frantziako agintariek ukatu eta Frantzia 1944an alemaniar okupaziotik askatu arte zaintzapeko askatasunean bizi izan zen. 1940an, erbestean zegoenean eta naziek Espainiako mugarainoko heldu zirenean, Montsenyk dokumentazio guztia suntsitu zuen. Gorde ahal izan zuen dokumentazioa entregatu egin zuen, Limogesen kartzelan egon zela, eta UGTk Okzitaniako Tolosan gordetako funtsen zati izatera pasatu ziren. 1982tik Francisco Largo Caballero Fundazioaren artxiboan daude, Alcalá de Henaresen.

'Fanny Germain' izen frantsesa hartu zuen, eta haren azpian artikuluak argitaratzen jarraitu zuen. Toulousen kokatuta, bere ideien alde lan egiten jarraitu zuen, *CNT* eta *Espoir* bezalako egunkari anarkistak argitaratu eta zuzentzen eta Suedia, Mexiko, Kanada, Ingalaterra eta Italiara bidaiak egiten.

1977an, demokrazia Espainiara iritsi zenean, itzuli egin zen, eta CNTren eta anarkismoaren aldeko aktibismoarekin jarraitu zuen. Izugarrizko ospea izan zuen, hil zen arte. Azken urteotan, Gerra Zibila amaitu ondoren CNTri konfiskatutako ondare sindikala itzultzeko eskatu zion Estatuari, Moncloako Itunen eta Espainiako sistema politiko konstituzional ezarri berriaren aurka agertu zen.
[thumb|Parisko [Federica Montseny|Federica Montsenyren oroimenari eskainitako parkeko sarreretako bat, XIII. barrutiko Jeanne d'Arc kalean.|271x271px]]

### Aintzatespenak 
*Bada kale bat, Madril, Albacete, San Fernando de Henares, Coruña, Jerez de la Frontera, Rivas-Vaciamadrid, Bonrepós eta Mirambell, Andújar, Salou, Santa Oliva, Puçol, Fuenlabrada, Leganés, Getafe, Picassent, Talavera de la Reina, Gijón, San Feliu de Llobregat, Armilla, La Puebla de Cazalla, Miranda de Ebro eta El Prat de Llobregat-en.
* Lorategia dago Parisen (Frantzia).
* Burjasot-en, Fuenlabradan eta Badía del Vallés-en badago bere izena duen institutua. 
* Madrileko Puente de Vallecas barrutian espezialitateko osasun-zentro batek ere bere izena du, eta, barruan, plaka bat, bere izenean, osasun-arloko lehen emakume ministro izan zela gogorarazten duena.
* Bartzelona probintziako Canovellesen liburutegia dago.
* Viladecansen zentro soziosanitario bat dago.
* 2014. urtean, Alderdi Popularrak sustatutako Abortuaren Lege berriaren aurrean, 15M Berlin gizarte-taldeko kide batzuek Federica Montseny elkartasun-sarea sortu zuten, abortatu nahi duten emakumeak atzerrian hartzeko, legeak epaitu edo zigortu gabe, Espainiatik kanpo. Mundu osoko hainbat herrialdetako kideak ditu sare horrek.
* 2018ko uztailean, “*Herstóricas. Historia, Mujeres y Géner*o” eta “*Autoras de Cómic*” taldeek kultura- eta hezkuntza-izaerako proiektu bat sortu zuten, emakumeek gizartean egin zuten ekarpen historikoa agerian jartzeko eta ez egoteari buruzko hausnarketa egiteko, karta-joko batean oinarrituta. Gutun horietako bat Montseny-ri buruzkoa da.

## Lanak 
### Eleberriak 
### Beste lan batzuk 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Federica Montseny, Mujeres Libres

* [Federica Montseniry buruzko Pedro Gil Paradela(https://eu.wikipedia.org/wiki/Pedro_Gil_Paradela)ren dokumentala.]
* Federica Montsenyren bi artikulu *El País* egunkarian.