Bake kartagotarra

**Bake kartagotarra** gatazka beliko batean garaileak etsai galtzaileari inposatzen dion bake umilagarri eta basatia da. Erromak Kartagori bigarren gerra punikoan (K.a. 218-201) Ipar Afrikako potentziaren porrotaren ondoren ezarri zion baketik dator esamoldea. Gerra horren ondorioz, kolonia guztiak galdu zituen Kartagok. Hirugarren gerra punikoa amaitu ondoren (K.a. 149-146), erromatarrek Kartago suntsitu zuten, biztanleak esklabo bihurtuta. 

## Jatorria 
John Maynard Keynes ekonomialariak egin zuen ezagun esamoldea. Hitzak Erromaren eta Feniziako Kartago hiriaren arteko gerra batzuen emaitza aipatzen du, Gerra Punikoak bezala ezaguna dena. Bi inperioek hiru gerra ezberdin egin zituzten, K.a. 264an hasi eta K.a. 146an amaitu zirenak.

Hirugarren Gerra Punikoaren amaieran, erromatarrek Kartago setiatu zuten. Hiria hartu zutenean, biztanle gehienak hil, gainerakoak esklabo bihurtu eta hiri osoa suntsitu zuten.

Esanahiaren hedadurari dagokionez, kartagotar bakeak edozein bake akordio basatiri egiten dio erreferentzia.

### John Maynard Keynes 
John Maynard Keynes (1883–1946) ekonomialari britainiar ospetsua izan zen, XX. mendeko ekonomia modernoa eraldatu zuen figura nagusietako bat. Lehen Mundu Gerraren ondoren, Britania Handiko ordezkaritzako kide izan zen Versailleseko Itunaren negoziazioetan, baina baldintzak gehiegi zirela iritzita dimisioa aurkeztu zuen.

Keynesek bere ikuspegia *The Economic Consequences of the Peace* (1919) liburuan azaldu zuen, non Versailleseko Ituna "bake kartagotar" gisa deskribatzen duen.
 Haren ustez, Alemaniari ezarritako baldintza ekonomiko eta politikoek ez zuten bake iraunkorrik ekarriko, baizik eta mendekua eta umiliazioa. Liburuan honakoa dio:

*"If we aim deliberately at the impoverishment of Central Europe, vengeance, I dare predict, will not limp. Nothing can then delay for very long that final civil war between the forces of Reaction and the despairing convulsions of Revolution."*

Keynesen abisua profetiko bihurtu zen: Alemaniako egoera ekonomiko larriak eta herritarren frustrazioak Weimar Errepublikaren ahultasuna areagotu zuten eta, neurri batean, Nazismoaren gorakada erraztu zuten.

### Bake kartagotarra lehen mundu gerran 
Lehen Mundu Gerra (1914–1918) amaitu ondoren, garaileek —batez ere Frantzia eta Erresuma Batua— Alemaniari baldintza zorrotzak ezarri zizkioten Versailleseko Itunean (1919). Alemaniak gerra-erantzukizun osoa onartu behar izan zuen (231. artikulua, "Erru Klausula"), eta horrek ezarritako ordain ekonomiko handiak (132. artikulua) justifikatzen zituen. Gainera, armada murriztu, koloniak galdu eta hainbat lurralde (Alsazia eta Lorrena, besteak beste) utzi behar izan zituen.

Baldintza horiek garaileentzat bakearen bermea ziren, baina askorentzat umiliazioa eta mendekua adierazten zuten galtzaileentzat. Hori dela eta, hainbat historialari eta pentsalari garaikidek Ituna "bake kartagotar" gisa interpretatu zuten: bakea izateaz gain, zigor eta zapalkuntza mekanismo bat ere bazela. John Maynard Keynes izan zen adierazpen horren bozeramaile nagusietakoa, baina beste figura eta egile batzuek ere antzeko iritzia azaldu zuten, hala nola Harold Nicolson, negoziazioetan parte hartu zuen britainiar diplomazialariak, edo Raymond Aron historialari frantsesak.

Itunak Alemaniaren ekonomia larri kolpatu zuen, eta herrialdearen egonkortasun politiko eta soziala hautsi zuen. Horrek zuzenean eragin zuen Weimar Errepublikaren ahultzean, eta askoren ustez, Bigarren Mundu Gerraren oinarriak jarri zituen.

## Gaur egungo erabilera 
Terminoaren erabilera modernoa, sarritan, edozein bake akordiotara zabaltzen da, non bake terminoak gogorregiak diren eta galtzailearen gutxiagotasuna areagotu eta betikotzeko helburua duten. Honela, Lehen Mundu Gerraren ondoren, askok (John Maynard Keynes ekonomialariak, haien artean) Versaillesko Itunak sortutako bakea deritzona "bake kartagotar" gisa deskribatu zuten.

### Morgenthau Plana 
Bigarren Mundu Gerraren ondoren planteatutako Morgenthau Plana ere kartagotar baketzat jo izan da, Alemaniaren desindustrializazioa defendatzen baitzuen. Alemaniar botereak eskualdean zuen eragina gogor geldiarazi nahi zen, eta berrmilitarizazioa eragotzi, Lehen Mundu Gerraren ondoren gertatu zen bezala (alemanen berrarmatzea eta Renaniaren bermilitarizazioa). Morgenthau Plana Marshall Planaren alde utzi zen (1948 – 1952), eta horrek Mendebaldeko Europako azpiegiturak berreraikitzea ekarri zuen, bereziki Mendebaldeko Alemanian.

Lucius D. Clay jeneralak, Dwight D. Eisenhower jeneralaren laguntzaileak eta, 1945ean, Alemaniako AEBetako Okupazio Eremuko Gobernadore Militarrak, geroago ohartaraziko zuenez, "zalantzarik gabe, JCS 1067k Alemanian okupazioaren lehen hilabeteetan gure operazioetan nagusi izan zen bake kartagotarra ikusi zuen. Hau AEBek Morgenthau Plana jarraitzen zuten bitartean da. Geroago, Clayk Eisenhower ordezkatuko zuen gobernadore eta Europako komandante buru gisa. Marshall Planaren alde egin zen, Mendebaldeko Alemaniako ekonomia suspertzea beharrezkotzat jotzen baitzen Europako ekonomia suspertzeko. Mendebaldeko Alemania Ekialdeko Blokearen aurkako gotorlekutzat jotzen zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lur erre (estrategia)
* Carthago delenda est
* Garaipen pirriko

## Kanpo estekak