Turold

[eskuinera|thumb|300x300px|*Roland-en heriotza* [Orreagako guduan, Jean Fouquetek.]]
**Turold,** (latinetik, *Turoldus* izenatik) da *Errolanen kantuaren* ustezko egilea. *Errolanen kantua* da Erdi Aroko gesta kantarik ospetsuena, XI. mendearen amaiera aldera idatzia garai hartako frantses zaharrean idatzia. Turoldo da, bestalde, Bayeuxen tapizerian agertzen den pertsonaia nano baten izena.

## Biografia 
Turold izena *Errolanen kantuaren* erredakziorik zaharrenaren azken bertsoan ageri da (Oxforden eskuizkribuan ageri den anglo-normandeko bertsioa, 1090. urte inguruan kopiatua): . Esaldi horrek interpretazio ugari izan ditzake. Agian esan nahi du Turold dela poemaren egilea? Oxfordeko erredakzioko egilea baino ez da, ala haren aurreko bertsioetako batena? Eskuizkribuaren kopiatzaile hutsa ote zen? Narratzaile bat besterik ez da? Perpausaren zehaztasunik eza bere osotasunean hartuta, erantzun garbirik ematea ia ezinezkoa da, hitz guztiak anbiguoak baitira. Gesta kanta bera, poema bera, izenda lezake, eta kasu honetan Turold litzateke egilea, baina terminoa nekez uztartuko litzateke *declinet* horrekin, bardo bati edo juglar bati nekez aplika dakiokeena, *Errolanen kantua*ren iturria ere izenda dezake: Kantuan aipatutako kroniketako bat. Bestalde, *décliner*  aditzaren zentzuak (gaur egungo frantsesez latinismo edo arkaismo bilakatu den aditza) arazo bat sortzen du; itzultzaileek zalantzak dituzte «konposatu», «errezatu», «amaierara iritsi», «itzuli, martxan jarri», «ezagutarazi, amaitu» (deklinazioari dagokion adieraren bat), «deklamatu», «transkribatu» eta abarren artean. Richard T. Holbrookek (1870-1934) 1923an idatzi zuen, ikerketa batean, esaldi horren esanahia honako hau zela: , eta horrek esan nahi du egilea edo berrikuslea zaharregia zela bere testua amaitzeko, gainbehera sentitzen zela.

*Turold* antroponimikoak jatorri normandiarra iradokitzen du. Izan ere, izen horren erabilera Normandiara mugatzen da, eta burutazio ugari aurkitzen dira probintzia horretako gutun, elizetako erregistroetan eta kartularioetan. Oro har, *Turoldus* forma latinzatuan agertzen da, baita *Abestian* ere. Izen hau, izen bezala erabiltzetik aterako dena, XII. mendearen amaieratik aurrera patronimiko bezala betikotuko da, gaur egun oraindik ziurtatuta dauden formekin (*Théroulde*, *Théroude*, Turoude, Troude eta Throude). *Torold* zaharrago batetik dator, ziurrenik Aisórvaldr antropoonime nordikoaren aldaera anglo-eskandinaviarra (Soraldr aldaera).

Izen horren maiztasuna gorabehera, abestiaren Turold eta Bayeuxen tapizean agertzen den pertsonaia pertsona bakar bat izan daitezke. Tapizerian Turold Guy de Ponthieu-ri hitz egiten dion mezularia den galdetu du, edo bi zaldien bridari eusten dion bigarren mailako maletategia. Azken hipotesi horrek gaiaren espezialista gehienen atxikimendua dakar.

Tapizerian egoteak Bayeuxeko elizbarrutiarekin eta bertako gotzain Odon Bayeux  arteko lotura estua duela adierazten du ziurrenik. Bere izena ere Domesday Liburuan agertzen da Odon de Bayeuxen sostengu gisa Kenten.

Hainbat saiakera egin dira pertsonaia hori identifikatzeko, baina ezin da ziurtasunik lortu. Kontuan hartutako pertsonen artean daude Turold izeneko fraile bat, Peterborougheko abadea († 1098) eta Turold d'Envermeu, Bayeuxeko apezpikua 1097tik 1104ra.

## Edizioak 
Gérard Moignet, *La Chanson de Roland : texte établi d’après le manuscrit d’Oxford*, Paris, Bordas, 1969, 276 p.

## Oharrak eta erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Tony Hunt, « Thorold  (fl. c.1100) », dans *Oxford dictionary of national biography*, Oxford, Oxford University Press, 2004. consulté en novembre 2008. Thorold (c.1100): doi:10.1093/ref:odnb/27891.
* G. Aebischer, *Oxfordeko* ‘Roland’-aren historiaurrea eta rotohistoria, 1972, p. 203–234.
* G. E. Bennett, “Encore Turold Bayeuxeko tapizerian”, *Annales de Normandian*, hegaldia. or.). 3–13
* Gervais de La Rue, Entsegu historikoak barde, jongers eta halleres normando eta anglo-normandiarrei buruz, Caen, Mancel, 1834.
*  TW. A. Nitze, « Turoldus, author of the Roland? », '''', vol. 69, no 2 (février 1954), .
* Jaun hori: de Riquer, Las canciones de gesto francés, 1957, . 105–116

## Ikus, gainera 
 * Errolanen kantua

## Kanpo estekak