open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sorginen laratza

***Sorginen laratza*** 1999ko irailean hasi eta 2005eko ekainera bitarte Euskal Telebistak ekoiztutako telebista saioa izan zen.

Ordura arte euskarazko katean, ETB1n, jorratu gabeko *late night show* tankeraren aldeko apustu honek, astean biko maiztasuna izan zuen bere lehen denboraldian. 2000-2001 eta 2001-2002 denboraldietan, aldiz, astelehenetik ostegunerakoa izan zuen. Handik aitzina astean behin izatera pasa zen. Guztira 490 saio emititu ziren.

Elkarrizketak, erreportajeak, umore esketxak, musika eta fikzioa tartekatzen zituen eta ordubete, ordubete eta hamabost minutu bitarteko iraupena izaten zuen. Lantalde honi hainbatetan egokitu zitzaion urtezahar gaueko saio berezien aurkezpena.

Itziar Azpeitia eta Jon Lamarkaren zuzendaritzapean Xabier Euzkitzek bertsolari eta telebista esatari ezagunak aurkezten zuen. Haren ondoan Klaudio Landa kazetari eta irrati-esatariak, Estitxu Fernandez bertsolari eta aurkezleak, Anjel Alkain, Irene Etxeberria, Asier Hormaza, Nagore Aranburu, Gorka Otxoa eta Aitziber Garmendia aktoreek, Mikel Elizegik, Martxelo Sotesek, Jon Artano kazetariak, Miriam Mirandak eta hainbat aurpegi berrik hartzen zuten parte.

## Ikus, gainera 
* Sorgin
* Laratz

## Kanpo estekak
Francesco Moser

thumb|260px|Moser-en bizikleta orduko errekorra hautsi zuenean

**Francesco Moser** (Giovo, Trento, 1951eko ekainaren 19a -) italiar txirrindularia da. 1973 eta 1988 artean profesionala izan zen eta denbora tarte horretan 194 garaipen lortu zituen.

1984ko Italiako Giroa irabazi zuen, Laurent Fignon eta Moreno Argentinen aurretik. Munduko txapeldun izan zen 1977an eta bigarren postua lortu beste bitan (1976 eta 1978an).

## Biografia 
Moserren irudia beldurgarria zen bizikletaren gainean, baina, bere izaera atletikoa zela eta, ez zen eskalatzaile handia. Hala eta guztiz ere, 1984ko Italiako Giroa irabazi zuen, erlojupeko etapetan lortutako abantailari esker, Laurent Fignon eta Moreno Argentinen aurretik. Fignonen eta zenbait adituen ustez, Moserrek kanpoko laguntza baliatu zuen garaipena poltsikoratzeko (esate baterako, Stelvio mendateko etapa bertan behera gelditu zen, eguraldi txarra zela eta.
Giroko puntukako sailkapena ere lau aldiz lortu zituen.

1972ko Municheko Olinpiar Jokoetan parte hartu eta errepideko proban zortzigarren eta erlojupeko kilometroetan bederatzigarren sailkatu zen.

Pistan bi domina lortu zituen Munduko Txapelketan: urrezkoa 1976an eta zilarrezkoa 1979an, biak banakako jazarpen proban.

1977an munduko errepide txapelpeketa lortu zuen San Cristobal, Venezuelan, Dietrich Thurau eta Franco Bitossiren aurrean. 1976an zilarrezko medallista izan zen, Freddy Maertens belgikarraren atzetik, eta 1978an, berriz ere, bigarren sailaktu zen Gerrie Knetemann Herbehereetarraren atezetik.

Moserrek garaipen ugari lortu zituen egun bakarreko lasterketetan edo klasikoetan, hala nola Paris-Roubaix, Milan-San Remo, Fleche Wallone edo Paris-Tours probetan.

1984ko urtarrilaren 19an, Mexiko Hirian, Moserrek Orduko errekorra hautsi zuen, 1972tik Merckxen eskuetan zegoena. Moserrek 50,808 kilometro egin zituen bizikleta aerodinamiko batean eta lehenengoa izan zen proba horretarako teknologikoki eraldatutako bizikleta erabiltzen.

Haren senitarteko gertukoenetako batzuk ere txirrindularitzan aritu dira: anaia Aldo Moser eta iloba Moreno Moser nabarmendu dira, txirrindulari profesional gisan.

1987an erretiratu ondoren, "Moser Cicli" bizikleta konpainia sortu zuen Venetoko eskualdeko Piove di Saccon: urteroko ekoizpena 2.000-3.000 unitate ingurukoa da.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arabiako plaka

300px|eskuinera|thumb|Plaka tektonikoen mapa. Arabiako plaka eskuinean ageri da, kolore hori ilunez margotua.
**Arabiako plaka**, Arabiar penintsula eta Ekialde Hurbilaren zati bat hartzen dituen plaka tektonikoa da. Turkiako toki batzuetan, Arabiako plakaren eta Eurasiako plakaren arteko mugan, sarri gertatzen dira lurrikarak. Orain-berriki (denboraren eskala geologikoan), plaka hau eta Afrikako plaka banatzean, hutsunea sortu zuen, Itsaso Gorriak bete zuena. Plaka hauek ditu mugakide:

* Iparraldean, Eurasiako plaka
* Hegoaldean, Afrikako plaka
* Ekialdean, Indoaustraliako plaka
* Mendebaldean, Afrikako plaka eta Eurasiako plaka

## Kanpo estekak
Schmalkaldengo Liga

**Schmalkaldengo Liga**, XVI. mendean sortutako Germaniako Erromatar Inperio Santuko printze protestanteen liga bat izan zen, printze horien lurraldeak defendatu eta Karlos I.a Espainiakoa enperadorearen aurka borrokatzeko, nor katolizismoaren defendatzailea zen Erreforma Protestantearen aurrean. Bere izena, Alemaniako Turingia estatuan dagoen Schmalkalden hiritik hartzen du.

Liga hau, Filipe I.a Hessekoak eta Joan Frederiko I.a Saxoniakoak Saxonia eta Schmalkaldengo hautesleak sortu zuten 1531n. Liga honi, Anhalt, Bremen, Brunswick-Lüneburg, Magdeburg, Mansfeld, Estrasburgo eta Ulm lurraldeak batu zitzaizkion. Jatorrizko partaideei, Konstanza, Reutlingen, Memmingen, Lindau, Biberach an der Riss, Insy im Allgäu eta Lübeck batu zitzaizkien. 10.000 oinezko soldadu eta 2.000 zaldun erabili ziren defentsarako. 1532an, Frantziarekin aliatu zen, eta, 1538an, Danimarkarekin.

Ligak, enperadoreari zuzenean gerra adierazi ez zion arren, Erreforma Protestanteari emandako laguntza eta jarraipenak, Elizari lurrak kendu izanak eta gotzain eta printze katolikoak kanporatu izanak, Karlos V.ak, Ligaren aurka borrokatzea erabakitzea eragin zuen.

1544an, Karlos V.ak bakea adosten du Frantziarekin, eta hau, enperadorearekin aliatzera pasatzen da, Paulo III.a aita santuarekin batera, tropa ugari biltzen hasi zena 1546an. Liga osatzen zuten printzeek, euren arteko ika-mika larriak izan zituzten, koalizio katolikoaren kanpaina erraztu zuena. Karlos V.aren tropek, Ligarenak garaitu zituzten Mühlbergeko guduan 1547ko apirilak 24an. Hala ere, printze protestanteek euren borroka jarraitu zuten, enperadorearen aurkako aliantza berriak sortuz, 1555ean adostu zen Augsburgoko Bakeraino.

## Kanpo estekak
Alerta

**Alerta** hitzak hurrengo esanahiak ditu:

* **Alerta**: hondamendi bat gertatzeko arriskua dagoenean, hura gertatu baino lehen ezartzen den arrisku egoera.
* **Alerta**: Peruko udalerria.
* **Alerta**: Espainiako egunkaria.
Thau urmaela

**Thau urmaela** (; ) Mediterraneo itsasoaren ondoan dagoen urmaela da, Languedoc-Roussillon eskualdean kokatuta.

Inguruko herriak Marseillan, Mèze, Bouzigues, Balaruc-les-Bains eta Sète dira.

## Kanpo estekak
Alerta (egoera)

**Alerta** hondamendi bat gertatzeko arriskua dagoenean, hura gertatu baino lehen agintari eskudunek ezartzen duten arrisku egoera da. Kalte pertsonalak ekiditeko eta kalte materialak ahalik eta gehien murrizteko asmoarekin ezartzen dute.

Larrialdi fasean eman daitekeen bigarren egoera da (aurrealerta, alerta eta alarma).

## Alerta hidrometereologikoa 
Fenomeno meteorologiko batek eragin dezakeen larrialdiaren berri ematen du, esaterako: euri-jasak, uholdeak, tornadoak, urakanak, haize-bolada bortitzak eta abar.

## Kanpo estekak
Hourtin eta Carcans aintzira

**Hourtin eta Carcans aintzira** () Frantziako lakua da, Gironda departamenduan kokatuta. Inguruan dituen herrien izenak hartu ditu: Hourtin eta Carcans hain zuzen ere.

Lakua Frantziako armadaren hidrohegazkinek erabilia da, aireportu gisa.

## Kanpo estekak
Aurrealerta

**Aurrealerta** edo **aurre alerta** hondamendi bat gertatzeko arriskuaren berri izaten denean, hura gertatu baino lehen agintari eskudunek ezartzen duten lehenengo arrisku egoera da.

Aurrealerta egoeran lehendabiziko neurriak hartzen dira hondamendiari aurre egiteko.

Larrialdi fasean eman daitekeen lehenengo egoera da (aurrealerta, alerta eta alarma).

## Kanpo estekak
Alarma

**Alarma** hitzak hurrengo esanahiak ditu:

* **Alarma**: berehala emango den edota ematen ari den hondamendi batez abisatzean datzan larrialdi egoera.
* **Alarma-aparatua** edo **alarma-gailua**.
* **Suteen aurkako alarma**.
Berre urmaela

**Berre urmaela** (, ) Mediterraneo itsasoaren ondoan dagoen urmaela da, Marseillako mendebaldean kokatuta.

Hiru zatitan banatuta dago: multzo nagusia, ekialdeko *Étang de Vaïn* eta hego-ekialdeko *Étang de Bolmon*.

Uramel Arc, Touloubre eta La Cadière-d'Azur ibaiek eta Durance ubideak betea da. Hustubidea, berriz, Caronte eta Rove ubideetatik doa.

Inguruko herriak Istres, Miramas, Saint-Chamas, Berre-l'Étang, Rognac, Vitrolles, Marignane, Châteauneuf-les-Martigues, Martigues eta Saint-Mitre-les-Remparts dira.

Plinio Zaharrak urmaela deitzeko *Stagnum Mastromela* izena erabili zuen.

## Kanpo estekak
Alarma-egoera

Espainiako legedian, **alarma-egoerak** () urgentzia edo larrialdiko egoera murritza adierazten du, suposatuz, Estatuko zati batean aparteko botereak erabili behar direla denboran gehiegi luzatu gabe. Espainiako 1978ko Konstituzioaren 116.2. artikuluak honela azaltzen du:

Historian bi aldiz ezarri dute:
* 2010eko abenduaren 4an, larunbata, 12: 0ean, Espainiako Gobernuak lehen aldiz adierazi zuen aire-espazioaren itxieraren ondoriozko alarma-egoera estatuko lurralde osoan, kontrolatzaileen grebaren ondorioz. Gobernuak oinarrizko zerbitzu publikoa zela adierazi zuen, eta kalte larriak eragiten ari zitzaizkiela herritarrei eta herrialdeko ekonomiari.
* 2020ko martxoaren 13an, ostirala, Pedro Sánchez Gobernuko presidenteak, komunikatu instituzional batean, alarma-egoera iragarri zuen herrialdearen oraintsuko historian bigarren aldiz, koronabirusaren gaixotasunak (COVID-19) eragindako pandemia geldiarazteko salbuespenezko neurri gisa. Gaixotasun horrek Espainian otsailaren erdialdetik zuen eragina, eta hurrengo egunetik, martxoaren 14tik, larunbata, ezarri zuten. Neurri honen ondorioz, Espainiako Gobernuak herritarren mugimendu askatasuna mugatu zuen (konfinamendua), ez bada, besteak beste, botikak eta elikagaiak erosteko edo lanera joateko.

## Erreferentziak
Biscarrosse eta Parentis urmaela

**Biscarrosse eta Parentis urmaela** (frantsesez: *Étang de Biscarrosse et de Parentis*) Frantziako lakua da, Akitania eskualdean kokatuta. Inguruan dituen herrien izenak hartu ditu: Biscarrosse eta Parentis hain zuzen ere.

Landeetako laku nagusienetako bat da. 1954an petrolio aurkitu zuten ur azpian, Frantziako erreserba handiena izanik. Parentisko kostaldean ustiatzen dute.

## Galeria 

Image:Berge du lac de Parentis.JPG

## Kanpo estekak
Anemometro

thumb|200px|Anemometroa.
**Anemometroa** haizearen abiadura edo indar neurgailua da. Anemometroek haizearen uneko abiadura neurtzen dute. Neurtzen denean haize-boladak egon daitezkeenez, normalean denbora-tarte jakin bateko batez besteko abiadura hartzen da baliogarritzat.

Anemometro mota asko dago:
* Bultzadakoak.
* Birakorrak.
* Konpresiokoak.

## Kanpo estekak 
*  Euskalmet: Anemometroa
Cazaux eta Sanguinet urmaela

**Cazaux eta Sanguinet urmaela** (frantsesez: *Étang de Cazaux et de Sanguinet*) Frantziako lakua da, Akitania eskualdean kokatuta. Inguruan dituen herrien izenak hartu ditu: Cazaux eta Sanguinet hain zuzen ere. Hegoaldean, gainera, Biscarrosse du.

Landeetako laku nagusienetako bat da.

## Kanpo estekak
Daia

**Ainhoa Fortea**, **Daia** ezizenez ezagutua, euskal abeslaria da. Euskaraz, ingelesez eta frantsesez abesten du.

## Diskografia 
* *Nire ametsa* (Run Down Music, 2003)

## Kanpo estekak 
*  Daiadance MySpace
*  Run Down Music diskoetxea
Manent

**Manent** 2008an Tolosan sortutako euskaraz abesten duen pop elektroniko euskal musika taldea da.

## Taldekideak 
* Denis Ruiz (ahotsa eta gitarra akustikoa).
* Iñigo (Iñaki) Agirre (gitarra elektrikoa eta akustikoa).
* Juanjo Falcón (baxua).
* Fermin Etxeberria Aranburu (bateria).
* Iñigo Asensio (teklatuak)
* Tadeo Urkola (elektronika)

## Diskografia 
* *Txuribeltzeko amodioa* (2008, Run Down Music)
* *Barrutik* (2010, Run Down Music)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taldearen MySpacea
*  Run Down Music: Manent
Higrometro

thumb|200px|Ilezko higrometroa.

**Higrometroa** airearen hezetasunaren neurgailua da. Badira hezetasun absolutua neurtzen duten higrometroak eta hezetasun erlatiboa neurtzen dutenak (kimikoak, kondentsaziozkoak, psikrometroak eta xurgaketazkoak). Azken mota horretakoak dira, adibidez, barometroarekin eta termometroarekin batera etxeetako paretetan jartzeko saltzen direnak. Hezetasunaren eraginez hari batek luzatzeko duen ahalmenaz baliatzen da tresnaren orratza, une bakoitzeko hezetasun erlatiboa neurtzeko. Era askotako tresnak daude, baina eskuan makila duela hezetasunaren handi-txikia adierazten duen fraide kaputxinoarena da ezagunena.

Higrometro mota asko dago:
* Kondentsazio-higrometroa: metalezko kapsula bat da; barruan eterra lurrunarazten da tenperatura jaisteko; hartara, dagoen hezetasunerako behar den ihintz-puntura iritsitakoan, azaleko ura nola kondentsatzen den ikusten da.
* Ilezko higrometroa: hezetasunarekin ileak luzatu egiten direnez, hori baliatzen du gutxi-gorabeherako neurketa bat egiteko.
* Psikrometroa: propietate termodinamikoetan oinarritzen da; bi neurketa egiten ditu aldi berean, bata termometro lehor batekin eta bestea termometro busti batekin, eta bien arteko aldeak hezetasun-maila jakiteko aukera ematen du.
* Higrometro elektronikoa: propietate elektrikoak hezetasunarekin nola aldatzen diren neurtzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Euskalmet: Higrometroa
UGA

**Estitxu Sudupe**, **UGA** ezizenez ezagutua (Urretxu, 1974) euskal dance abeslaria da. Euskaraz abesten du.

## Diskografia 
* *Udako gauaren ametsa* (1999)
* *Hau da gaua* (2000)
* *Elementuak* (2001)
* *Berezienak* (Run Down Music, 2002, bilduma)

## Kanpo estekak 
*  Run Down Music diskoetxea
Filipe I.a Hessekoa

**Filipe I.a Hessekoa** (Marburg, 1504ko azaroaren 13 &ndash; Kassel, 1567ko martxoaren 31),  edo Bihoztuna ezizenduna, Pizkunde garaiko Printzerik nabarmenetako bat izan zen, Erreforma Protestanteari babesa emanez.

Gilen II.a Hessekoaren semea, Hesseko landgrave izendatua izan zen. Nekazariak gogor zapaldu zituen Turingian (1525), baina 1526an Erreformaren alde egin zuen; Marburgen lehen unibertsitate protestantea sortu zuen (1527); bertan Lutero eta Zwingli adosteko asmoz elkarrizketa bat antolatu zuen (1529), eta Saxoniako Joan-Frederikorekin Esmalkaldako Liga eratu zuen (1530). Bi emazte zituela eta, Alemaniako protestantismoan zuen gailentasuna galdu zuen. Karlos V.ak menderatu eta preso hartu zuen (1547-52), Passauko hitzarmenari esker askatu zuen, eta ondoren protestante eta katolikoen arteko bakeak egiten saiatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Aldekoa Azarloza

**Iñaki Aldekoa Azarloza** (Zornotza, Bizkaia, 1940a - 2021eko apirilaren 8a) ezker abertzaleko politikaria izan zen. Herri Batasunako zein Aralar alderdiko politikaria izan zen. Ikasketaz ingeniari kimikoa zen.

## Ibilbidea 
Aldekoaren ibilbide politikoa EGIn hasi zen. Militantzia horrek Larrinagako kartzelara eraman zuen non urte bete egin zuen preso. Handik irtenda, ETA Berrin kidetu zen baino ez zuen luze egin bertan espainolistatzat jo baitzuen. Ondoren Movimiento Socialista de Euskadi (MSE) izeneko erakundean kidetu zen. MSE ELA sindikatuaren eszisio bat zen 1962an sortutakoa.

MSEk ESB alderdi politikoaren sortzaileetako bat izan zen 1975ean eta alderdi berriaren idazkari nagusi aukeratu zuten Aldekoa 1977an. ESB Herri Batasunaren (HB) sortzaileetako bat izan zen. 1978az gero HBren Mahai Nazionaleko kide izan zen 1990eko hamarkada hasi arte

Herri Batasunaren izenean Aldekoa nafar parlamentario aukeratu zuten 1979ko hauteskundeetan eta 1983an berrautatu zuten.1983tik 1985era preso sartu zuten, ETAri laguntzea egotzita.

1986an Espainiako Diputatuen Kongresuko kide aukeratu zuten Nafarroan eta bertako kide izan zen 1987. HBren politikari jarraiki ez zuen parte hartu Kongresuaren ohiko jardunean.

Espainiako Gobernua eta ETA Aljerren bakerako elkarrizketa-mahaian eseri zirenean (1986-1989), Erakundearen aholkularien taldean hartu zuen parte. Aljerreko elkarrizketen porrotak Ezker Abertzalearen estrategia politiko-militarraren gero eta kritikoagoa izatera bultzatu zuten eta horrek Mahai Nazionala 1992an uztera eraman zuten.

Lizarra-Garaziko prozesuaren bilakaera eta porrotak eraman zuten, Euskal Herritarrok-en Aralar ildo politikoan parte hartzera eta Aralar partidu politiko bihurtzeko prozesuan bultzatzaileetako bat izatera. Aldekoak honela zioen 2002n Euskaldunon Egunkariari emaniko elkarrizketa batean. «*Historikoki borroka armatuak esanahi eta eduki bat izan badu ere, egun ez du zentzurik, eta ETAk borroka utzi behar luke»*.

Aralarreko zuzendaritzako kide izan zen eta 2007-2011 legealdian Arabako Batzar Nagusietako batzarkidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Iñaki Aldekoa Azarloza
*  Iñaki Aldekoa Azarloza Inguma datu-basean
Bisai

**Bisai** 2005ean Astigarragan sortutako euskaraz abesten duen punk-rock euskal musika taldea da.

Hasiera batean Iban, Eneko eta Unaik osatzen zuten taldea eta 2006an Josu sartu zen. 2006ko udan maketa bat grabatu eta Gaztea maketa lehiaketara bidali eta entzulearen saria irabazi zuten.

## Taldekideak 
* Iban (ahotsa eta gitarra)
* Josu (gitarra)
* Eneko (baxua)
* Unai (bateria)

## Diskografia 
* *Jakin gabe zer datorren* (2008, Run Down Music)

## Sariak 
* Gaztea maketa lehiaketa: 2006 (entzuleen saria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taldearen MySpacea
*  Run Down Music: Bisai
Wazen

**Wazen** euskaraz abesten zuen dance musika taldea zen. 1999ko euskal talde errebelazioa izan zen. Hemendik Atǃ taldeak egindako *Goazen* kantuaren aldaera batean inspiratu ziren izenerako.

## Diskografia 
* *Erritmoa 2zi* (1998, Run Down Music)

## Kanpo estekak 
*  Run Down Music: Wazen
Karaindash

**Karaindash** Babiloniako kasitar dinastiako errege bat izan zen. K.a. XIV. mendean gobernatu zuen.

Idazkun batean, bere buruari, "Babiloniako erregea", "Sumer eta Akadeko erregea", "kasitarren erregea" eta "Karduniasheko erregea" bezala erreferentzia egiten dio. Karduniash aipatzen den lehen aldia da, kasitarrek Babiloniari ematen zioten izena zena, baita egiptoar eta hititar dokumentuetan aipatzen zen bezala ere.

Bere erregealdian, bere aurreko erregea izan zen Burna-Buriash I.aren garaian Asiriarekin hasitako mugako etsaitasunek jarraitu zuten. Etsaitasun hori, denbora batez amaitu zen asiriar errege zen Ashshurbelniseshurekin muga ezartze bat adostuz eta bien zin egite solemne batekin euren estatuen mugetan. Egiptorekin ere adiskidetasun harremanak izan zituen, Tutmosis III.arekin enbaxadak trukatuz.

Dokumentuek, tenplu eraikitzaile bezala eta Uruk hiriko babesle bezala izan zuen aktibitatea lekukotzen dute.
Sardur I.a

**Sardur I.a**, Urartuko errege bat izan zen. K.a. 832tik K.a. 825 arte gobernatu zuen.

Lutpiriren semea zen, dirudienez, hau ere, Urartuko erregea, baina berari buruz ezer ezagutzen ez dena. Egin zuen gauzarik ezagunena, hiriburua, Arzashkunetik Tushpara eraman izana da. Hiriburu berriaren harresietan, idazkun bat grabarazi zuen, non, bere burua, "osotasunaren erregea" eta "Nairiko Herrialdeko erregea" bezala deskribatzen duen, bere ondoko herrialde handia zen Asiriaren eredua jarraituz. Idazkun hau, idazkera kuneiforme akkadikoana idatzia, Urartuko lehen testu idatzia da.
Samosata

**Samosata** (,  *Shamushat*; ) Eufrates ibaiaren ondoan zegoen hiri bat zen, Komageneko hiri nagusia. Samosata, gotortutako hiri bat zen, eta, beharbada, hitita jatorrikoa. III. mendean, hiri honetan, Paulo Samosatakoa jaio zen. 625ean, Heraklio enperadore bizantziarrak eraso eta hartu zuen, Marashekin batera.

Gaur egun, antzinako Samosata egon zen tokian, hiri berri bat dago, **Samsat** izenekoa, Turkian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Memristore

[thumb|100px|Memristorearen [Ikur elektroniko|ikurra.]]
**Memristorea** berarengandik pasatu den korronte elektrikoa gogora dezakeen osagaia da. Memristorea bi terminaleko osagai elektroniko pasiboetako bat da erresistentzia, kondentsadorea eta harilarekin batera. Memristor izena memoria eta erresistore hitzak elkartzetik datorkio (memory-resistor).

1971an Kaliforniako Unibertsitateko Leon Chuak memristorea iragarri eta deskribatu zuen.

37 urtez osagai elektroniko hipotetikoa izan zen, mundu fisikoan adibiderik ezagutu gabe. 2008ko apirilean Nature aldizkariak HP Labs enpresako ikertzaile batzuek egindako inplementazio fisikoaren berri eman zuen.

## Fisika 
Fluxu magnetikoa \Phi_B memristoretik jariatzen den karga elektrikoaren *q* funtzioa da. Hau da, \Phi_B = \Phi_B(q).

Fluxuaren aldakuntza kargarekiko honako hau da:

: M(q)=\frac{d\Phi_B}{dq}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komagene

**Komagene** Asia Txikiko antzinako eskualdea izan zen, Eufrates ibaiaren ondoan zegoena, Taurus mendien oinean, eta, hiriburu bezala, Samosata zuena. Seleuzidar Inperioaren zati izan zen K.a. 162 arte. 17an, Erromak erantsi zuen bere inperiora, eta Siriaren mende zegoen probintzia erromatar bihurtu zen 72an.

## Komageneko satrapak (K.a. 290-K.a. 163) 
* Sames I.a (K.a. 290-K.a. 260)
* Arsames I.a (K.a. 260-K.a. 228)
* Xerxes Komagenekoa (K.a. 228-K.a. 201)
* Ptolomeo Komagenekoa (K.a. 201-K.a. 163)

## Komageneko erregeak (K.a. 163-72) 
thumb|125px|Monumentua Nemruden
* Ptolomeo Komagenekoa (K.a. 163-K.a. 130)
* Sames II.a Teosebes Dikaios (K.a. 130-K.a. 109)
* Mitridates I.a Kaliniko (K.a. 109-K.a. 86)
* Antioko I.a Teos Komagenekoa (K.a. 86-K.a. 38)
* Mitridates II.a Philhellen (K.a. 38-K.a. 20
* Antioko II.a Komagenekoa (K.a. 20)
* Mitridates III.a Komagenekoa (K.a. 20-K.a. 12)
* Antioko III.a Komagenekoa (K.a. 12-17)
* Erromaren gobernupean (17-38)
* Antioko IV.a Komagenekoa (38-72)

## Komagenekoen ondorengoak 
* Gaio Julio Antioko Epifanes Filopapo
* Julia Balbilla
* Gaio Julio Agripa
* Gaio Julio Alexandro Bereniziano
* Julia, Berenizianoren arreba, Gaio Julio Kuadrato Baso kontsularekin ezkondu zena
* Jotapiano, balizkoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Interstate 91

**Interstate 91** Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera doan estatuarteko autobidea da. 467,61 km-ko luzera du, New Havenetik (Connecticut) Derby Linera (Vermont) du ibilbide. Connecticut, Masachusets eta Vermont estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* New Haven (Connecticut)
* Hartford (Connecticut)
* Springfield (Masachusets)
* Greenfield (Massachusetts)
* Brattleboro (Vermont)
* White River Junction (Vermont)
* Saint Johnsbury (Vermont)
* Newport (Vermont)

## Kanpo estekak
Interstate 93

**Interstate 93** Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera doan estatuarteko autobidea da. 305,69 km-ko luzera du, Cantonetik (Masachusets) Saint Johnsburyra (Vermont) du ibilbide. Masachusets, New Hampshire eta Vermont estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* Quincy (Masachusets)
* Boston (Masachusets)
* Lawrence (Masachusets)
* Salem (New Hampshire)
* Manchester (New Hampshire)
* Concord (New Hampshire)
* Plymouth (New Hampshire)
* Littleton (New Hampshire)
* Saint Johnsbury (Vermont)

## Kanpo estekak
Interstate 94

**Interstate 94** Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldetik ekialdera doan estatuarteko autobidea da. 2.551,13 km-ko luzera du, Billingsetik (Montana) Port Huronera (Michigan) du ibilbide. Montana, Ipar Dakota, Minnesota, Wisconsin, Illinois, Indiana eta Michigan estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* Billings (Montana)
* Bismarck (Ipar Dakota)
* Fargo (Ipar Dakota)
* Moorhead (Minnesota)
* Minneapolis (Minnesota)
* Saint Paul (Minnesota)
* Kalamazoo (Michigan)
* Eau Claire (Wisconsin)
* Wisconsin Dells (Wisconsin)
* Madison (Wisconsin)
* Milwaukee (Wisconsin)
* Chicago (Illinois)
* Detroit (Michigan)
* Port Huron (Michigan)

## Kanpo estekak
Anbulantzia

[thumb|200px|Anbulantzia [alemaniarrak]]
[thumb|200px|[DYAren anbulantziak Getxon]]

**Anbulantzia** pertsona gaixoak edo zaurituak garraiatzeko erabiltzen den ibilgailua da.

## Anbulantzia motak 
Anbulantziak hainbat taldetan sailka daitezke:

* **Larrialdietarako anbulantzia**: Anbulantzien artean arruntena da. Gaixoei eta zaurituei arreta urgentea eskaintzen diena. Furgoneta, txalupa, helikopteroa, hegazkina edota horretarako prestatutako beste edozein ibilgailu izan daiteke.

* **Gaixoak garraiatzeko anbulantzia**: Gaixoak osasun-zentroetara garraiatzeko erabiltzen den anbulantzia, larrialdia ez denean.

* **Erantzun-unitatea**: Arreta urgentea behar duen gaixoarengana ailegatzeko eta tokian lehen sorospenak egiteko erabilia da. Hala ere, ezin du gaixoa lekutik ospitalera eraman eta horrexegatik laguntzarako unitate higikorrarein bertaratzen dira hau da, larrialdietarako anbulantzia.

* **Karitatezko anbulantzia**: Ospitaleetatik edota osasun-zentroetatik urrun dauden pertsona gaixoei arreta eskaintzen die.

## Kanpo estekak
Interstate 90

**Interstate 90** Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldetik ekialdera
doan estatuarteko autobidea da. 4.861,09 km-ko luzera du, Seattletik (Washington) Bostonera (Masachusets) du ibilbide. Washington, Idaho, Montana, Wyoming, Hego Dakota, Minnesota, Wisconsin, Illinois, Indiana, Ohio, Pennsylvania, New York eta Masachusets estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:
* Seattle (Washington)
* Ellensburg (Washington)
* Spokane (Washington)
* Coeur d'Alene (Idaho)
* Missoula (Montana)
* Butte (Montana)
* Billings (Montana)
* Sheridan (Wyoming)
* Gillette (Wyoming)
* Rapid Hiria (Hego Dakota)
* Sioux Falls (Hego Dakota)
* Albert Lea (Minnesota)
* La Crosse (Wisconsin)
* Wisconsin Dells (Wisconsin)
* Madison (Wisconsin)
* Janesville (Wisconsin)
* Rockford (Illinois)
* Chicago (Illinois)
* South Bend (Indiana)
* Toledo (Ohio)
* Cleveland (Ohio)
* Erie (Pennsylvania)
* Buffalo (New York)
* Albany (New York)
* Boston (Masachusets)

## Kanpo estekak
Interstate 96

**Interstate 96** Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldetik ekialdera doan estatuarteko autobidea da. 309,09 km-ko luzera du, Muskegonetik (Michigan) Detroitera (Michigan) du ibilbide. Michigan estatutik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* Muskegon (Michigan)
* Grand Rapids (Michigan)
* Lansing (Michigan)
* Detroit (Michigan)

## Kanpo estekak
Interstate 95

thumb|250px
**Interstate 95** Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera doan estatuarteko autobidea da. 3.089,54 km-ko luzera du, Miamitik (Florida) Houltonera (Maine) du ibilbide. Florida, Georgia, Hego Carolina, Ipar Carolina, Virginia, Columbiako Barrutia, Maryland, Delaware, Pennsylvania, New Jersey, New York, Connecticut, Rhode Island, Masachusets, New Hampshire eta Maine estatuetatik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* Miami (Florida)
* West Palm Beach (Florida)
* Daytona Beach (Florida)
* Jacksonville (Florida)
* Savannah (Georgia)
* Florence (Hego Carolina)
* Fayetteville (Ipar Carolina)
* Benson (Ipar Carolina)
* Rocky Mount (Ipar Carolina)
* Petersburg (Virginia)
* Richmond (Virginia)
* Washington Hiria (Columbiako Barrutia)
* Baltimore (Maryland)
* Wilmington (Delaware)
* Chester (Pennsylvania)
* Philadelphia (Pennsylvania)
* Trenton (New Jersey)
* New York (New York)
* New Haven (Connecticut)
* New London (Connecticut)
* Providence (Rhode Island)
* Boston (Masachusets)
* Portsmouth (New Hampshire)
* Kittery (Maine)
* Portland (Maine)
* Augusta (Maine)
* Bangor (Maine)
* Houlton (Maine)

## Kanpo estekak
Interstate 97

**Interstate 97** Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera
doan estatuarteko autobidea da. 28,36 km-ko luzera du, Annapolistik (Maryland) Baltimorera (Maryland) du ibilbide. Maryland estatutik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* Baltimore (Maryland)
* Glen Burnie (Maryland)
* Severna Park (Maryland)
* Millersville (Maryland)
* Annapolis (Maryland)

## Kanpo estekak
Interstate 99

**Interstate 99** Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldetik iparraldera
doan estatuarteko autobidea da. 136,79 km-ko luzera du, Bedfordetik (Pennsylvania) Bellefontera (Pennsylvania) du ibilbide. Pennsylvania estatutik igarotzen da. Igarotzen dituen hiri nagusiak hauek dira:

* Bedford (Pennsylvania)
* Altoona (Pennsylvania)
* State College (Pennsylvania)
* Bellefont (Pennsylvania)

## Kanpo estekak
Bost esne

**Bost esne** () *Lau esne* delakotik eratorria den azkenburukoa da, Latin Amerikan ohikoa. Lau esne izenekoan erabiltzen diren osagaiez gain, bosgarren osagai bat gehitu zaio, koko esnea, Erdialdeko Amerikan oso ugaria. Osagai honek, esnekiekin zerikusirik ez duen arren, azkenburukoaren sortzaileak, oso irudimen handikoa, literalki hartu du.

*Sei esne* izeneko aldaera ere badago, gainetik, merengea duena, eta, asmatzaile batzuek, *zazpi esne* deitzen dute kanela daramana.

## Kanpo estekak
Nogat

**Nogat** (jatorrizko izena okzitanieraz) edo **Nougat** (frantsesez) ezti eta almendraz eginiko gozoki okzitaniar bat da, zaporean eta itxuran, Espainiako turroia edo Italiako Torronearen antzekoa.

Drôme departamenduko Montélimar hiriko gozoki tipikoa da; "Montelaimarreko nogata" jatorri izendapena, gutxienez %30eko almendraz eta %25eko ezplegu eztiz eginiko pastek baino ezin dute jaso.

## Ikus, gainera 
* Okzitaniar sukaldaritza

## Kanpo estekak 
* Montelaimarreko Turismo Bulegoaren webgunean.
112 (telefono zenbakia)

thumb|112 (telefono zenbakia)
[thumb|[Telefono adimendun gehienetan, telefonoa programatu daiteke  hasierako seguritate-pasahitza sartu gabe ere, **112**  larrialdietako **doako telefono**ra deitu ahal izateko. Irudiko telefono pantaila-argazkian ikus daiteke puntu morean klik eginez gero telefonoak  **112**   markatuko duela.]]
thumb
**112** (**bat bat bi** ahoskatua) Europar Batasun osoan, Kolonbian eta GSM sistemak funtzionatzen duen herrialdeetan erabiltzeko larrialdietarako telefono zenbakia da. 1991n ezarri zuen Europar Batasunak larrialdietarako zenbaki unibertsal gisa. Eguneko 24 orduetan, urteko egun guztietan, ematen du zerbitzua, salbuespenik gabe.

112 telefono zenbakia doakoa da. Telefono mugikorretatik deitu daiteke estaldura dagoenean, nahiz eta estaldura hornitzen duen operadoreak erabiltzailearena ez izan.

112 telefonoaren bidez, larrialdiren batean edo berehalako arriskuren baten aurrean dauden pertsonek larrialdiko laguntza eska dezakete honako arlo hauetan: herritarren segurtasuna, su itzaltze eta salbamendua, osasun larrialdiak, babes zibila edo bertzelako laguntza egoerak.

## Zer egin 112 deitzean 
112 telefono zenbakiarekin harremanetan jarri ondoren, honako hau egitea gomendatzen dute:

* Ahalik eta informazio esanguratsu gehien denbora laburrean hauek helarazten saiatzea: 
** Izena, telefono zenbakia eta nondik deitzen den adieraztea.
** Zer gertatu den eta non gertatu den azaltzea.
** Zaurituen edo gaixoen kopurua eta egoera.
** Nola eta noiz gertatu den.
* Lasai egon behar da eta modu ordenatuan erantzun behar zaie operadorearen galderei, guztiak beharrezkoak baitira behar den laguntza bidaltzeko.
* Elkarrizketa amaitu ondoren, komeni da abisua emateko erabilitako telefonoa libre izatea, informazio gehiago eman behar bada edo deitu duenari autobabeseko gomendioak helarazi behar bazaizkio.

## Herrialdeak 
112 telefono zenbakia erabiltzen duten herrialdeen artean:

* 
*  (telefono mugikorren operadore gehienekin)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (999 telefono zenbakiarekin batera)
* 
*  (2008tik aurrera)
* 
* 
* 
* 
*  (20px Åland barne)
*  (15arekin anbulantziarako, 17arekin poliziarako eta 18arekin suhiltzaileetarako)
* 
* 
* 
*  (polizia bakarrik)
* 
*  (gune menditsuetan soilik; 999 zenbakira birbideratzen du deia)
* 
*  (poliziak bakarrik)
* 
* 
*  (Carabinieriak bakarrik)
*  (poliziak bakarrik)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (telefono mugikorrak bakarrik)
* 
*  (polizia bakarrik)
*  (997, 998, 999 telefono zenbakiekin batera)
* 
*  (polizia bakarrik)
* 
* 
*  (anbulantzia bakarrik)
* 
*  (Kharkiven bakarrik)
*  (Vatikano Hiriko Jendarmeriak bakarrik)
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Blázquez

thumb

**Ricardo Blázquez Pérez** (Villanueva del Campillo, Ávila, 1942ko apirilaren 13a) Valladolideko egungo artzapezpikua da.

## Biografia 
1955 eta 1967 urteen bitartean, Ávilako apaiztegian behe- eta goi-ikasketak egin zituen.

2015eko urtarrilaren 4an, kardinal izendatu zuen aita santuak. Blázquezek konfiantza eskertu egin zuen eta bere ibilbidearen aitorpena zela esan zuen.

## Lan nagusiak 
* *La resurrección en la cristología de Wolfhart Pannenberg* (1976)
* *Jesús sí, la Iglesia también* (1985)
* *La esperanza en Dios no defrauda; consideraciones teológico-pastorales de un obispo* (2004)
* *Iglesia, ¿qué dices de Dios?* (2007).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*  Bilboko elizbarrutiaren fitxa
*  www.catholic-hierarchy.org
Maiolika

[thumb|250px|Animalia formako apaindura duen platera. XIV. mendeko maiolika zaharra, [Umbria, Italia. Santa Maria della Scalako museoa, Siena, Italia.]]
**Maiolika**, amaitu beirakara berezi bat duen zeramika mota bat da. Terrakota da zeramika lanen oinarria, eta, kasu honetan, silizio dioxidoz, errauts sodiko erraustuz, berun eta eztainuz osatutako metalezko esmalte bat ematen zaio.

## Historia 
Uste denez, "maiolika" izena Mallorca Erdi Aroan izendatzeko italieratik dator. Mediterraneo itsasoan dagoen uhartea zeramika hispaniar-arabiarra mota honen inportazio gunerik garrantzitsuena izan zen Italiaruntz. Maiolika zeramika Espainian, ustekabeko aurkikuntza bat izan zen, Txinan kaolinez egiten zen moduko portzelana bat sortu nahi izan zenean.

Egipto eta Sirian, antzerako teknika bat ezagutzen zen oso antzinatik. Ondoren, buztingileek berrasmatu zuten, hain estimatuak ziren portzelana txinatarrak imitatzeko. Aldi berean, arabiarrek, zibilizazio hauetatik ikasi zuten X. mendean, eta, XIII. mendean, jada Iberiar penintsula osotik eta Siziliatik hedatu zuten, azken honetatik, Italiara pasa zelarik.

Italiako Faenza hirian, Ravenatik gertu, modu berezian eboluzionatu zuen, perfekzio handiko maiolika zeramika lortuz, "faiantza" hitza, kalitate gorenaren sinonimoa izateraino. Hiri honek, zeramikari buruzko nazioarteko museo bat du.

Lehenengo maiolikak, terrakota horixka batekin egin ziren, kuartzo hautsarekin nahastutako berunezko margo beiratu geruza batekin osatutako esmalte batekin estalia.

Herri islamiarrek eginiko maiolika zeramikak, kobre edo manganesoz osatutako pigmentuekin apaintzen ziren, kolore berde edo marroia emateko.

## Ikus, gainera 
* Faiantza

## Kanpo estekak
Makareo (argipena)

**Makareo** (, «zoriontsua», «zortetsua»), greziar mitologiako zenbait pertsonaiaren izena da:

* Heliadetako bat, Helios eguzki jainkoa eta Rodo lamiaren semea. Bere anaia eta amarekin batera, Rodas uhartean gobernatu zuen, Telkinek, Zeusek suntzi ez zitzan, handik ihes egin zutenean. Makareo, bere aitak hala erakutsi ziolako, astrologia eta metalgintzan nabarmendu zen, baina, hauetan, bere anaia Tenagesek gainditu zuenez, bere beste hiru anaikin batera, Tenagesen erailketa prestatu zuen. Krimen hau ezagutu zenean, Rodasetik ihes egin behar izan zuen, Lesbos uhartean erbesteratuz, bertako errege izan zelarik, konkistatu zituen inguruko beste lurralde batzuena bezala. Mitilene, Zidrolao eta Metimnaren aita izan zen, azken hau, ondoren, uharteko jainkoa zen Lesbosekin ezkonduko zelarik.
* Lesboseko errege bat, Kromakoren semea, eta, beraz, Zeusen biloba. Sarri, aurrekoarekin nahasten da.
* Arkadiako printze bat, Likaonen semea, Zeusek jainkoei giza sakrifizioak egiteagatik otso bihurtu zuen gizona. Makareo, bere erruki ezagatik nabarmentzen zen, eta Zeus, ezkutuan, haren jauregira, haren krimenen benetakotasuna frogatzera joan zenean, likaontarrek, euren anaietako bat hil zuten eta afari bezala zerbitzatu zuten, benetan jainko bat ote zen jakiteko. Jaki izugarria zein zen ikusirik, Zeusek, likaondarrak otso bihurtu zituen, edo bere tximistarekin hil zituen. Makareo honek, Arkadian, Makarea hiria sortu zuen.
* Eolo eta Enareteren seme bat, bere arreba Kanatzeaz maitemindu, eta, honekin, Anfisa izeneko alaba bat izan zuena, hilkorrentzako intzestua bekatua zela ez baitzekiten. Euren aitak intzestuaren berri izan zuenean, bere biloba zakurretara bota nahi izan zuen, eta Kanatzeari, honek bere buruaz beste egiteko erabili zuen ezpata bat bidali zion. Makareok, garaiz ihes egin ahal izan zuen bere aitaren zigorretik, eta Delfoseko santutegian babestu zen, non Apoloren apaiz bezala sartu zen. Denborarekin, bere alaba Anfisa, jainko honen maitalea izan zen, eta, elkarrekin, Anfiso izeneko seme bat izanez. Apolok, Makareoren beste alaba bat ere maitatu zuen, Eubea, berarekin, Agreoren ama izan zena. Istorioaren beste bertsio batek, Makareok, bere arrebak erabili zuen ezpata berarekin bere buruaz beste egin zuela dio.
* Nereto edo Neriko mendiko tokitar bat, Itaka uhartean, Odiseo honen abenturetan jarraitu zuena. Izan ere, Zirtzek zerri bihurtu zituenetako bat izan zen. Bere abenturak amaitu zirenean, Makareo, Koneten bizitzen jarri zen, non Eneasekin aurkitu zen.
* Jason eta Medearen seme bat, Mermero ere deitua. Bere amak hil zuen Korinton, honek, bere senarrak, Kreonte erregearen alabarekin ezkontzeko uzteko asmoa zuela jakin zuenean. Beste bertsio batzuen arabera, Korintoko biztanleek hil zuten harrikadaka, bere amak, hiriko boterea lortzeko erabiltzen zituen trikimailuez aspertuta, edo lehoi eme baten aurkako borrokan hilda.
* Erigdompo zentauroa Piritooren ezkontzan hil zuen lapitar bat
* Lesbosen sortzailea, Kreneoren semea, eta, beraz, Zeusen biloba.

## Kanpo estekak
Luis Maria Larrea

**Luis Maria Larrea Legarreta** (Ugao, 1918ko apirilaren 19a - Bilbo, 2009ko maiatzaren 27a) apezpiku emeritua da, Bilboko elizbarrutiko apezpikua izan zena.

## Biografia 
1943an apaiztu zen, Gasteizko seminarioan ikasketak egin ondoren. Salamancako Unibertsitate Pontifizioan zuzenbide kanonikoa eta zibila ikasi zituen. Ondoren, Madrilgo Unibertsitatean sakondu zituen ikasketak. Gasteizko seminarioan zuzenbide irakasle izan zen, eta baita bertako errektore ere, 1965 eta 1971ren artean. Halaber, Gasteizko gotzaindegiko aholkulari juridiko eta Seminario eta Unibertsitateen Batzordeko presidente izan zen Gotzainen Konferentzian.

Paulo VI.ak 1971ko uztailaren 9an apezpiku ordenatu zuen eta Leongo gotzain izendatu zuten. Bertan aritu zen 1979 bitartean. Ordutik 1995 arte, Bilboko gotzain izan zen, Antonio Añoveros ordezkatuz. Apezpiku aritu zen bitartean, Iruñea, Gasteiz eta Donostiako elizbarrutien arteko elkarlana indartu egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bilboko elizbarrutiaren fitxa
*  www.catholic-hierarchy.org
Hannibal (Missouri)

**Hannibal** Ameriketako Estatu Batuetako Missouri estatuko hiria da. Saint Louistik 160&nbsp;km-ra dago kokatuta. 2000ko estatistika ofizialen arabera, hiriak 17.757 biztanle inguru ditu.

## Kanpo estekak 
* Hannibalgo Udalaren webgune ofiziala 

160px|thumb|ezkerrera|300px|Hannibalgo kale nagusia
Martxelo Sotes

**Martxelo Sotes** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1975eko maiatzaren 14a) Euskal Telebistako aurkezle, imitatzaile eta gidoilaria eta Historiako irakaslea da, Historiako lizentziaduna.

Hurrengo telebista saioetan parte hartu du:
* *Sorginen Laratza*. 2000-2005 urte bitartean aurkezle, imitatzaile eta gidoilari aritu zen.
* *Vaya Semanita*. 2005-2006 denboraldian imitatzaile ibili zen.

## Kanpo estekak 
* «Martxelo Sotes: "oharotsu jaikitzen naiz beti"», *Gaztezulo*, 30. zenbakia, 2003.
Greziar gurutze

eskuinera|frame|Gurutze greziarra
**Greziar gurutzea** edo *crux inmissa quadrata* neurri bereko lau besoz osatutako gurutze bat da, angelu zuzenean mozten direnak.

## Arkitekturan 
Arkitekturan, nabea eta transeptuaren arteko mozketak, elizari, gurutze formako oinplano bat ematen dio. Gurutze greziarreko oinplanoa izaten du, nabeak eta transeptuak neurri berea dutenean eta luzeraren erdian mozten direnean. Hala ez denean, gurutze latindarreko oinplanoa duela esaten da.

Gurutze greziarreko oinplanoa, bizantziar arkitekturan ohikoa da: prototipo edo eredua, jada suntsitua dagoen Konstantinopoliseko Apostolu Santuen eliza da, ondoren Italian berregina Goi Erdi Aroan, baina ia erabat gurutze latindarragatik ordezkatua erromanikoa iritsi zenean. Bizantziar inspirazioko gurutze greziar oinplanoko eliza baten adibide ospetsu bat, Veneziako San Marko Basilika da.

Gurutze greziarreko oinplanoa, berriz hartu zen Italian Pizkunde garaian, oinplano zentraleko zenbait eraikin eraiki zirenean: Filippo Brunelleschik esperimentatu zuen San Lorenzo basilika (Florentzia)ren Sakristia Zaharrean eta Capilla dei Pazzin erabili zuen. Emaitzarekin sugestionatuak geratu ziren *da Sangallo* anaiak: lehenik, Giulianok, Santa Maria delle Carceri Basilika eraiki zuen Praton, ondoren, Antoniok, San Biagio eliza proiektatu zuen Montepulcianon; garai berekoak dira, baita ere, Todiko Kontsolazioaren Andre Mariaren Tenplua (zehazki norena den ezagutzen ez dena), eta Bramante eta Michelangelok Vatikanoko San Petri basilikarako egin zuten jatorrizko egitasmoa. Bramantek, mota hau, Italia iparraldean ere sartu zuen. Gurutze greziardun eliza baten beste eredu bat, Cellere herrian ikus daiteke, Viterbo probintzian, non Sant'Egidio eliza altxatzen den, Sangalloren eliza bezala ezagunago, berak proiektatu baitzuen.

Erromako Gesúren Elizarekin eta San Petriko egitasmoaren aldaketarekin, gurutze greziardun oinplanoko esperimentuak amaitu egin ziren, pizkundeko armonia bereizgarria, gurutze latindar formako oinplanoen bidez hobeto aplikatzeko. Baina, barroko garaian, Pietro da Cartonak, Luca eta Martina santuen eliza eraiki zuen Erroman, pixkat luzatutako gurutze greziar bat erabiliz. Gainera, gurutze greziar formako oinplano bezala har daitezke Erromako San Carlo ai Catinariko eliza eta Sorbonako kapera, Parisen.

Arte ortodoxoan eta Europa ekialdeko artean, gurutze greziarra, egundaino erabili da.

Irudi:Chapel Pazzi.JPG|Cappella dei Pazzi (Florentzia)
Irudi:Prato, Santa Maria delle Carceri.JPG|Santa Maria delle Carceri (Prato)
Irudi:SBiagio von SO2- s.jpg|San Biagio (Montepulciano)
Irudi:Todi 7-edited.jpg|Santa Maria della Consolazione (Todi)

## Ikus, gainera 
* Latindar gurutzea

## Kanpo estekak
Pablo Gurpide

**Pablo Gurpide Beope** (Otsagabia, 1898ko urtarrilaren 25a - Bilbo, 1968ko azaroaren 18) euskal apezpikua izan zen, Bilboko elizbarrutiaren bigarren apezpikua izan zena. Karlistatzat zuen bere burua.

## Biografia 
1923ko irailaren 23an presbitero ordenatu zuten.

1951ko irailaren 23an Sigüenzako apezpiku ordenatu zuten. 1955eko abenduaren 19an, Bilboko elizbarrutiaren apezpiku bihurtu zen Casimiro Morcillo ordezkatuz. 

Francoren diktaduran, bizitzako azken hilabeteetan, Derion entzierroa egiten zebilen Gogor taldeko elizjendearen kontra borrokatu zen eta etenaldian ezarri zituen *a divinis*. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.catholic-hierarchy.org
Kansas City (Missouri)

**Kansas City**, Ameriketako Estatu Batuetako Missouri estatuko hiri nagusia da, 482.299 biztanle baitzituen 2009ko erroldan.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Kansas City ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Ikus, gainera 
* Kansas City (Kansas)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kansas City, Missouri, Udal gobernua 

thumb|ezkerrera|300px|Kansas Hiriko ikuspegia.
Mariano Ansó

**Mariano Fructuoso Ansó Zuntzarren** (Iruñea, 1899ko urtarrilaren 21a - *ibidem*, 1981eko abuztuaren 29a) abokatu eta politikari errepublikarra. Iruñeko lehen alkate errepublikarra izan zen 1931an.

1931ko Gorte Konstituziogileetan diputatu atera zen Nafarroako barrutian. Bertan Julian Besteiroren presidentetzapean, gorteetako mahaiko 3. idazkari hautatu zuten. Ideologikoki Manuel Azañaren alderdietan partaide izan zen: 1931n Acción Republicana, 1935etik aitzina Izquierda Republicanan. 1936an parlamentura itzuli zen, Gipuzkoa ordezkatuz. Legegintzaldi honetan Defentsa Batzordeko presidente izan zen.

Gerra Zibilean Manuel Irujo Ministroaren justizia idazkari eta Justizia Ministro, Irujo ordezkatuz, izendatu zuen Juan Negrínek bere lehen eta bigarren kabineteetan, hurrenez hurren.
Gerraostean Miarritzera (Lapurdi) joan zen bizitzera.

## Lanak 
* *Yo fui ministro de Negrín*, 1976. Espejo de España sarian finalista.
Birmingham (Alabama)

**Birmingham** Ameriketako Estatu Batuetako Alabama estatuko hiririk handiena da. 2007an 229.800 biztanle inguru zituen.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Birmingham ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriaren webgune ofiziala 

400px|ezkerrera|thumb|Hiriaren ikuspegia
Andre Mariaren eliza (Treveris)

**Andre Mariaren eliza** (), Treverisko katedralaren ondoan dagoena, 1235 eta 1260 bitartean Treveris alemaniar hirian eraikitako eliza bat da.

Magdeburgeko Katedralarekin batera, Alemaniako arkitektura gotikoen lehen adibideetako bat da. Bere oinplanoa, gurutze greziarrean oinarritua dago, eta kupularen gainean dagoen dorreak, nabeen gurutzatzea nabarmentzen du. Mendebaldeko portada, zizelkaturiko apaindurekin eta ikur ikonografikoekin modu aberatsean apaindua dago.

Bere barnean, erlikia bikainak kontserbatzen dira, horien artean, hamabi zutabetan margotutako XV. mendeko freskoak, hamabi apostoluak irudikatzen dituztenak.

Bertan, hilobi garrantzitsuak ere badaude, tokiko noblea zen Karl von Metternichena (1636), kaperaren ipar-ekialdeko zatian dagoena.

1986an, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, *Treveriseko erromatar monumentuak (Porta Nigra, Treveriseko Anfiteatroa, Treveriseko Konstantinoren Basilika, Barbarathermen, Treveriseko erromatar zubia, Treveriseko Terma Inperialak eta Igelen zutabea), Treveriseko Katedrala eta Treveriseko Andre Mariaren Eliza* izeneko multzoaren barnean.

## Kanpo estekak
Casimiro Morcillo

**Casimiro Morcillo González** (Soto del Real, 1904ko urtarrilaren 26a - Madril, 1971ko maiatzaren 30) Espainiako artzapezpikua izan zen, Bilboko elizbarrutiaren lehendabiziko apezpikua izan zena.

## Biografia 
1926ko abenduaren 18an presbitero ordenatu zuten. Vatikanoko II. kontzilioan parte hartu zuen.

1943ko urtarrilaren 25ean Agathopoliseko apezpiku ordenatu zuten. 1949ko azaroaren 2an, Pio XII.ak Bilboko elizbarrutia sortu eta lehendabiziko apezpiku bihurtu zen 1950eko maiatzaren 13ra arte. 1955ean artzapezpiku bihurtu eta irailaren 21an Zaragozakoa izendatu zuten. 1964an Madril artxidiozesi bihurtu eta martxoaren 24an hara joan zen.

Madrilen La Paz ospitaletik gertu badago bere omenezko kale bat.

## Kanpo estekak 
*  www.catholic-hierarchy.org
Piritoo

**Piritoo**, Ixion eta Diaren semea zen, eta, Butesen alaba zen Hipodamiarekin ezkondu zenean, errege gazteak, bere anaiorde zentauroak gonbidatu zituen. Piritoo zein bere emaztea, zentauroekin senidetuta zeuden. Ezkontza handi bat izan zen, ospakizun handi batekin, non janaria eta edaria barra-barra egon zen. Zentauroak, mozkortu ondoren, Piritooren emaztea bortxatzen eta gonbidatutako emakumeak bahitzen saiatu ziren. Lapitarrek, gerra odoltsu baten ondoren, zentauroak garaitu eta Tesaliatik kanporatzea lortu zuten. Gonbidatutako gizonezko guztiak, zentauroen aurka batu ziren gudu bortitz batean. Horien artean zeuden lapitarrak, Piritooren senideak, hauek, Teseo batu zitzaielarik. Zentauro eta lapitarren arteko gudua, azken hauen garaipenarekin amaitu zen. Elezahar honek, zibilizazioaren barbarotasunarekiko garaipena sinbolizatzen du.

Teseo eta Piritoo, lagun banaezinak izan ziren, eta elkarrekin parte hartu zuten euren garaiko gerra balentrietan: Kalidongo basurdearen ehizan, argonauten espedizioan...

Bakoitzak, Zeusen alaba batekin ezkontzea erabaki zuen: Teseo Troiako Helenarekin, oraindik ume bat baino ez zena, eta Piritoo Persefonerekin. Lehenik, Helena bahitu zuten, eta Etraren zaintzapean utzi zuten, eta, ondoren, Hadesera jeistea erabaki zuten, Persefoneren bila. Dioskuroak, Helenaren nebak, euren arreba salbatzera joan ziren. Teseo eta Piritoo Hadesera jaitsi zirenean, bertan preso geratu ziren. Heraklesek, bere hamabigarren lanean, Zerberoren bila joan zenean, Hadeseko ateetatik gertu zegoenean, hantxe ikusi zituen Teseo eta Piritoo, kateatuta. Herakles ikusi zutenean, euren eskuak luzatu zizkioten, Heraklesen indarraren ondorioz berpiztuko balira bezala. Teseo, esku batetik helduz, altxatzea lortu zuen, baina Piritoo, bertan utzi behar izan zuen, jasotzerakoan, lurrak dardar egin baitzuen, eta, beraz, hau, betirako Hadesen geratu zen.

Olinpiako Zeusen tenpluko bi frontoietako batek, Piritooren ezkontzan gertatu zen lapitar eta zentauroen arteko borroka irudikatzen zuen.

## Kanpo estekak