Rosa Maria Arquimbau i Cardil

**Rosa Maria Arquimbau i Cardil** (Bartzelona, 1909ko martxoaren 27a &ndash; 1992ko otsailaren 28a) idazle eta kazetari katalana izan zen. Bere artikuluek, sarritan, eztabaida eragiten zuten izaera kontserbadoreagoa zuten egunkariekin. Kazetaritza eta literaturak ez zuten politika eta feminismotik urrundu: Estatutuaren aldeko emakumezkoen sinadurak biltzeko kanpainan parte hartu zuen eta katalanak emakumeen sufragismoaren alde biltzea bultzatu zuen. *Front Únic Femení Esquerrista* erakundearen presidentea izan zen, baita Esquerra Republicana de Catalunya  alderdiko kidea ere. 

## Bizitza 
Oso gazterik hasi zen idazten eta, hala, 1924an argitaratu zituen bere lehen idatziak *Joventut Catalana* aldizkarian, ***Rosa de Sant Jordi***  ezizenez. 

1926tik aurrera *Dona Catalana* astekarian idazten du, eta bertan agertzen dira bere lehen prosako testuak, baita poema batzuk ere. 

1927an *Flames Noves* aldizkarian  kolaboratzen hasi zen. Kataluniako intelektual gazteen aldizkaria, arteari, maitasunari edo adiskidetasunari buruz duten ikuspuntua eta feminismoari buruz duten ikuspuntua erakusten duten artikulu sorta batekin. 

Kolaborazio horiei esker, 1928an, *Tres contes breurs* iritsi zen, egileak argitaratu zuen lehen liburua. 1929an, bere lau ipuin argitaratu zituen *La Nau* egunkarian eta 1930ean, *La dona dels que ulls parlaven* ipuin bilduma argitaratu zituen. Urte honetan bertan *La Rambla* astekarian hasi zen idazten, "*Film & soda*" izeneko atal finko batean. 

Kazetari-jardueraz gain, 1932an Joan Casanovas Bartzelonako Udaleko zinegotziaren idazkari pribatu gisa hasi zen lanean eta, urte bereko irailaren 20an, Udaletxean sartu zen. 

1933an *Al marge* eleberri laburra argitaratu zuen eta 1934an ''História d'una noia i vint braçalets* agertu zen. Urte horietan, Arquimbau anemiaz gaixotu zenez Begues Hotel Txikian eta Castellterçoleko Prudenci hotelean konbaleszentzia garaiak pasatzera eta idazteari utzi behar izan zion. 

1935ean, Cuadernos Literarios aldizkarian, *Home i dona* eta *Cor lleuger* narrazioak argitaratu zituen. Urte berean, *La Escena Catalana* literatura aldizkari katalanean, *Es rifa un home!*, antzezlana agertzen da, antzeztuko den egilearen lehen komedia. Urte horietan, Romea antzokian, A *Amunt i crits* (1936), *Les dones sàvies* (1936) eta *Maria la Roja* (1938). antzeslanak estreinatu ziren. *Home i dona*, narrazioa 1936an argitaratu zen. Urte bereko ekainetik aurrera, berriro *La Rambla* aldizkarian idazten hasi zen baina, Gerra Zibilarekin Rosa Maria Arquimbau kazetaritza panoramatik desagertu zen.

1937ko martxoaren 29an, Joaquim Girós politikariarekin ezkondu zen. Gerraren amaieran Paris, Marseilla eta Perpinyanen erbesteratuak bizi izan ziren. Itzuli zirenean Arquimbauk ezin izan zuen Bartzelonako Udalean zuen lanpostua berreskuratu. Joaquim Girós berriz Rius familiak sortutako kakao fabrika batean agente komertzial gisa lanean hasi zen. Girós Tangerrera bidali zuten konpainiaren inportazio-esportazio-negozioaz arduratzeko, eta 1956ra arte han bizi izan ziren. Rosa Maria Arquimbau eta Josep Maria Pobleten artean idatzitako *Estimat Mohamed* argitaratu gabeko lana, neurri batean, Marokoko hirian dago girotua.

1957an, Arquimbau Joan Santamaria sariaren finalista izan zen antzeztu ez den *L'inconvenient de dir-se Martines* komediarekin. Gerora, bere literatur jarduerak ez zuen eraginik izan 1970an tropa alemaniarren Paris nola okupatu zuten kontatzen duen *La pau és un interval* eleberria argitaratu zen arte. 1971an *Quaranta anys perduts* agertu zen, gerraosteko Bartzelona ingurune historiko gisa duen eleberria. 1973ko martxoaren 6an Joaquim Girós hil zen eta, harrezkero, Arquimbau, dirudienez, Rius familiaren diru laguntzaz bizi izan da. 1985etik aurrera, Errepublikako funtzionarioentzako amnistiaz baliatuz, Rosa Maria Arquimbauk bere bizitzako azken urteak Bartzelonako egoitza batean eman zituen, eta bertan hil zen 1992ko otsailaren 28an.

## Obra 
Bere lanaren alderdi modernoenetako bat generoen nahasketa da, eta horrela, bere kazetaritza-zutabeak elementu narratiboz eta antzerki-efektuez elikatzen dira; antzerkian, adibidez, bere artikuluetan aurrez planteatutako gaiak aurkitzen ditugu.

Errepublikaren urteetan *Història d'una noia i vint braçalets* (1934) eta *Es rifa un home* (1935)  idatzi zituen eta 1938an,   ekintza Parisko emakumeen espetxe batean gertatzen zelako erreportaje gisa deskribatu zuen *Maria la Roja* antzerki-pieza estreinatu zuen.  1957an *L'inconvenient de dir-se Martines* komedia argitaratu zuen. 70eko hamarkadan, denbora bat kanpoan egon ondoren,  *La pau és un interval* (1970) eta *Quaranta anys perduts* (1971)  lanekin literatura-panoramara itzuli zen.

2016an Kataluniako Antzerki Nazionalak bere antzerki ia osoa argitaratu zuen, eta horren zati bat ordura arte argitaratu gabea zen. Urte berean, Julià Guillamonek   autorearen narrazio labur gehienak biltzen dituen *Un cor lleuger* liburua argitaratu zuen.

### Eleberriak eta narratiba 
* *Tres contes breus* (Conservatori de Bones Lletres de Barcelona, 1928) - ipuin bilduma.
* *La dona dels ulls que parlaven i altres contes* (Col·lecció Balagué, sèrie Fèmina, vol. 1, Barcelona: Editorial Lux, 1930) - ipuin bilduma.
* *Al marge* (1931) - "nouvelle" (eleberri laburra)
* *Història d'una noia i vint braçalets* (Barcelona: Llibreria Catalonia, 1934) - eleberria. 2016an, Comanegra argitaletxeak faksimile edizioa argitaratua.
* *Home i Dona* (Volum 116, Barcelona: Quaderns Literaris, 1936) - eleberria.
* *La pau és un interval* (Barcelona: Editorial Pòrtic, 1970) -  eleberria.
* *Quaranta anys perduts* (Biblioteca catalana de novel·la, vol. LXVII, Barcelona: Club Editor, 1971) -  eleberria. Comanegra argitaletxeak 2016an argitaratu zuen berriro edizioa.
* *Adéu si te'n vas*, eleberri argitaragabea, 1934 inguruan idatzia.

### Antzerki lanak 
* *Es rifa un home! Apunt satíric en un acte*, obra publicada a *La Escena Catalana* No. 414, any XVIII, 2a època, Barcelona (1935eko otsailaren 7an estreinatu zen Bartzelonako "Sala Empordanesa"n).
* *Amunt i crits* (1936), 1936ko abenduaren 18an estreinatu zen Bartzelonako *Teatre Romea*  antzokian, Vila-Daví konpainiaren eskutik.
* *Les dones sàvies* (1936), 1936ko abenduaren 18an estreinatu zen Bartzelonako *Teatre Romea*  antzokian, Poliorama konpainiaren eskutik -Polorama izen ofiziala-, Pius Davíren zuzendaritzapean.)
* *L'inconvenient de dir-se Martines,* *Joan Santamaria* sariaren baitan (Col·lecció Biblioteca Gresol No. 029), Barcelona: Nereida, 1957, p. 87-108 (1957ko Joan Santamaria saria).

#### Argitaratu gabeak 
* *Per la pàtria*,  1926an *La Dona Catalana* aldizkariaren Antzerki Lanen Lehiaketan aurkeztua. 
* *Flors de cim*,  1926an *La Dona Catalana* aldizkariaren Antzerki Lanen Lehiaketan aurkeztua. 
* *L'amor i el dimoni S. en C. Farsa en 3 actes, el 2n dividit en 2 quadros*, 1935eko Ignasi Iglesias sarira aurkeztutako lana. eta Institut del Teatre de Barcelona.(Centre de Documentació i Museu de les Arts Escèniques) liburutegian gordea.
* *Estimat Mohamed: dos actes de comèdia, cada un dividit en dos quadres*, Josep Maria Poblet-ekin batera idatzia.  Biblioteca de Catalunya, 6738 eskuizkribua, 1980.

### Hainbat komunikabidetarako ekarpenak 
Poemak, ipuinak, prosak, iruzkinak, elkarrizketak eta erreportajeak idatzi zituen Kataluniako aldizkari eta egunkari batzuetan, hala nola: 

* *La Dona Catalana* (1926-1929)
* *Evolució* (1931)
* *Flames Noves* (1927-1930)
* *Imatges* (1930)
* *Joventut Catalana* (1924-1925)
* *La Nau* (1929-1931)
* *La Publicitat* (1930-1931)
* *La Rambla*, "Film&Soda" atalean (1930-1932), aldizkariaren beste atal batzuetan (1930-1936)
* *L'Opinió*, "Secció Femenina" atalean, gerora "Pàgina Femenina" delakoan (1932-1933)

Idatzi zituen artikuluen zerrenda batetik, ikus Escriptores Republicanes: "Rosa M. Arquimbau, textos publicats a la premsa", 

### Hitzaldiak 
Rosa Maria Arquimbau andreak hitzaldiak ere eman zituen, besteak beste: 

* "*Feminismoa, erlijioa eta taktika''", Bartzelonako Ateneu Gracienc d'Acció Catalana aretoan, 1931ko azaroaren 20an.
* "*Feminismoa*", Grup Excursionista de Joventut Catalana lokalean, Bartzelonan, 1932ko otsailaren 16an.

### Hil ondoko argitalpenak 
* ''Cor lleuger i altres narracions de l'era del flirt* (Comanegra, 2016). Errepublikaren garaian Rosa Maria Arquimbauk idatzi zituen kontakizun onenak biltzen ditu liburuki honek: ipuin-bilduma, hiru eleberri labur eta garai hartako antzerki-lana. Julià Guillamonen edizio zaindua.
* *Quaranta anys perduts*  (Comanegra, 2016). Arquimbauk idatzi zuen azken eleberria, 1971n Club Editorean argitaratua eta Comanegrak berrargitaratua 2016. urtean. Laura Vidalen istorioa kontatzen du; goi-mailako joskintzako jostun baten alaba da, eta frankismoko Bartzelonako andereñoak janzten ditu. Arkimbauk Kataluniaren berrogei urteko historiaren erretratu bizia eskaintzen du —Errepublikaren aldarrikapenetik hirurogeita hamarrera arte—, eta lehen eskutik ezagutzen duen mundu bat birsortzen du. Julià Guillamonen edizio zaindua.
* *Prostitució*  (Comanegra, 2017). Zentsura-fitxategietan aurkitutako saiakuntza argitaragabea
* *Film & Soda* (Comanegra, 2022.) *La Rambla*, *L'opinió* eta *Imatges* egunkarietan agertutako autorearen artikuluen antologia.

## Autoreari buruzko azterlanak 
* Guillamon, Julià. *L'enigma Arquimbau. Sexe, feminisme i literatura a l'era del flirt* (Comanegra, 2016). Arquimbauren bizitzari eta lanari buruzko ikerketa, 194 argazki eta irudiekin batera.
* Godayol, Pilar et al. *Catalanes del segle XX*. Vic: Eumo Editorial,  2006. 
* Ivern eta Salvà, Dolors et al. *Les dones d'Esquerra.1931-1939*,, Josep Irla 2007. 
* Madrenas Tinoco, Dolors, Navas Sán-Élez, Maria Victoria, eta Ribera Llopis, Juan M.  “*Dos escritoras del Novecientos: Matilde Ras y Rosa M. Arquimbau*”. *RLLCGV, Revista de Lenguas e Literaturas Catalana, Gallega y Vasca*, No. XIII, 2007-2008, 111-129 or. 
* Real eta Mercadal, Neus.  “*El model de la «femme de lettres». Les noves imatges dels anys trenta: Carme Monturiol i Rosa Maria Arquimbau*”, , Panyella, R. arg.
* *La projecció social de l'escriptor en la literatura catalana contemporània*. Nazioarteko Biltzarreko aktak, Bartzelona/Bellaterra, 2005eko urriaren 26, 27 eta 28a, 2007an argitaratua.
* Real eta Mercadal, Neus.  *Les novel·listes dels anys trenta: obra narrativa i recepció crítica*. Bartzelona: Publicaciones de la Abadía de Montserrat, 2006.
* Real y Mercadal, Neus eta GELCC (Literatura Katalan Garaikideko Ikasketa Taldea), *Escriptores republicanes* 
* Real eta Mercadal, Neus (2003). Tesia: *Dona i literatura en els anys trenta: la narrativa de les escriptores catalanes fins a la guerra civil''.  Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa de Rosa Maria Arquimbau al Diccionari Biogràfic de Dones Arxivat 2011-07-05 a Wayback Machine., nahiko osatua
* "Rosa Maria Arquimbau (1910-1992)" a TRACES, base de dades de llengua i literatura catalanes.
* "Escriptores Republicanes" a Traces, base de dades de llengua i literatura catalanes.
* Fitxa de Rosa M. Arquimbau a la plana de l'Associació de Dones Periodistes
* Plana "Dones Republicanes de Barcelona" 2009-05-29an Wayback Machinen artxibatua.
* Fitxa a la pàgina Memòria Esquerra, la Hiperenciclopèdia d'Esquerra Republicana de Catalunya
* Unes pàgines del llibre *Les novel·listes dels anys trenta: obra narrativa i recepció crítica*, Neus Real Mercadal