open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karlos Borboi-Soissonsekoa

**Karlos Borboi-Soissonsekoa** (1566ko azaroaren 3a - 1612ko azaroaren 1a), Soissonseko kontea eta Frantziako printzea izan zen. Karlos, Luis I.a Borboi-Condékoaren eta honen bigarren emazte Françoise de Longueville-Rothelinen semea eta Henrike IV.a Frantziakoa erregearen lehengusua zen.

Nogent-le-Rotroun jaioa, Karlos, Liga Katolikora elkartu zen Frantziako erlijio gerretan, bere familiako gainontzeko pertsonak protestanteak ziren arren. Ondoren, bere lehengusu Henrikek, Karlos, protestanteei elkartzeko konbentzitu zuen, beranduago, Henrike bera izan zen arren, katolizismora bihurtu zena.

Henrikek, Bretainiako gobernari izendatu zuen 1589an, Dofinerrikoa, 1602an, eta Normandiakoa, 1610ean. Urte honetan bertan Henrike hil zenean, Karlos, Henrikeren alargunaren politikaren aurka agertu zen, Maria Medicikoa erregeordea. 1611 eta 1612 bitartean, Frantzia Berriko Teniente Jeneral postua bete zuen.

Lucéko Ana Montafiakoarekin ezkondu zen, hiru seme-alaba izan zituelarik:

* Luisa Borboi-Condékoa, Soissonseko anderea
* Luis Borboi-Condékoa, Soissonseko kontea
* Maria Borboi-Condékoa, Soissonseko kontesa eta Tomas Francisco Saboiakoaren emaztea.

Karlos, 1612an hil zen, 46 urterekin, Blandyn, Sena eta Marne departamenduan.

## Kanpo estekak
Buenos Airesko Japoniar Lorategia

**Japoniar Lorategia** () Buenos Aireseko Palermo auzoan dagoen Bosques de Palermo delakoan eraiki zen, 1967an, garai hartan, Japoniako oinordeko printzeak, eta, gaur egun, enperadoreak diren Akihito eta Michikoren bisitaren omenez. Gaur egun, Lorategi Japoniarra dagoen tokia, *Palermo Bizia* bezala ezagutzen da, Palermoko auzo "ez ofizial" bat delarik.

Sarrera, ordaindutakoa da, eta, sarreragatik ordaindutako dirua, gunearen beraren mantenurako erabiltzen da. Buenos Aireseko Lorategi Japoniarrak, gainera, lorategi handi bat du, baita aktibitate kulturaleko zentro bat duen eraikin bat, jatetxe bat, haztegi bat, non bonsaiak eros daitezkeen eta orotariko gauzak eros daitezkeen denda bat ere.

Bertako elementu guztiek, harmonia eta oreka bilatzen dute. Zubiak, ikurrak dira. Badago bat, oso kurboa eta zeharkatzeko oso zaila dena, *Jainkoaren Zubia* deitzen dena, paradisurako bidea irudikatzen duena. *Zubi moztua* deritzon beste batek, mirarizko konponbideen uhartera darama.

Tokiko zuhaitz zaharrak diren Tipa eta Makila Mozkorra, japoniar landare barietate handia ere aurki daiteke, horien artean, Sakura, Acer palmatunya eta azaleak, eta, animalien artean, kolore ezberdinetako zamo arruntak, arrain hauek, gunean bertan erositako jakiarekin elika daitezkeelarik.

Gunean, samurai estilo argiko irudi batzuk ere ikus daitezke, bata mutil batena, eta, bestea, neska batena.

## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Hiperborea

Greziar mitologian, **Hiperborea**, oraindik ezezagunak ziren iparraldeko lurretan, Trazia iparraldean zegoen eskualde bat zen. Bere izena (Boreasetik haratago), Boreas haize jainkoa Trazian bizi zela, eta, bere semeak, erresuma honetatik haratago, **Hiperborea**n bizi zirela uste izatetik dator. Ohitura primitiboak ematen zitzaizkien: Silenok, bere fabuletako batean, aurkitu zutenagatik izututa, euren herrialdera itzuli eta sekula gehiago etorri ez ziren ozeanotik haratagoko beste kontinente batetako biztanleek bisitatutako lehen gizakiak izan zirela esaten zuen.

Hiperborei buruz, hilezkorrak zirela esaten da, *erraldoi* bezala deskribatuak izateaz gain. Apolo jainkoak, udazkenero, bere gurdia, bere neguko egoitza zen toki honetarantz gidatzen zuen.

## Egungo erreferentziak 
* Friedrich Nietzschek, bere hiperboreo izaera aldarrikatzen du, ezagutzen diren mugetatik haratago, kontu moral eta fisikoetan garai hartan zegoen pentsamendu homogeneoari aurre eginez.

* Hiperboreoei buruzko beste erreferentzia literario bat, James Joyce idazlearen Ulisesen ematen da, laneko protagonistetako batek, bere hiperboreo izaera aipatzen duenean, bere lagunarekin moralki berdintzen denean, belaunikatu eta bere amagatik otoitz egin ez zuena, honen herio lekuan.

## Kanpo estekak
Estépar

**Estépar** Espainiako Burgosko probintziako Alfoz de Burgos eskualdean dagoen udalerria da. 2007ko datuen arabera 781 biztanle zituen 102,7&nbsp;km²-ko azaleran.

## Demografia 
## Udalerriaren herriak 
11 herri dira: 
* Arenillas de Muñó 
* Arroyo de Muñó
* Estépar
* Hormaza
* Mazuelo de Muñó
* Medinilla de la Dehesa
* Pedrosa de Muñó
* Quintanilla-Somuñó
* Vilviestre de Muñó
* Villagutiérrez 
* Villavieja de Muñó

## Presoen gorpuzkinak 
Herri honetan errepublikaren aldeko militante askoren gorpuzkinak aurkitu izan dira hobi komunetan. Frnakistek Burgosko espetxetik ateratako 330 lagun fusilatu zituzten Esteparreko mendian, batzuk euskal herritarrak, besteak beste, Antonio Larrañaga Goñirena, Enrique Etxabe Artola, Klaudio Egaña Otamendi anarkistak.

## Erreferentziak 
## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Oquillas

**Oquillas** Espainiako Burgosko probintziako Ribera del Duero eskualdean dagoen udalerria da. 2008ko datuen arabera 63 biztanle zituen 14,98&nbsp;km²-ko azaleran.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Esguevako erromanikoa
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Arkitektura neogotiko

[thumb|250px|[Abadia jauregia, Hendaian.]]
[thumb|250px|[Artzain Onaren katedrala, Donostia.]]
thumb|250px|Westminster Jauregia, Londres.
**Arkitektura neogotikoa** XIX. mendean agertutako arkitektura mugimendu bat da, Erdi Aroko arkitektura gotikoaren biziberritzean datzana. Arrazionalismo neoklasikoa arbuiatzea dutenez, erromantizismoarekin lotutako estilo bat da, eta, bere lotura politikoengatik, nazionalismoarekin. Arkitektura historizista bezala, estilo gotikoko propioak ziren arkitektura elementuak jatorrizkoak ziren formekin irudikatzen zuen berrelaborazio bat zen.

Ingalaterran agertu zen osotasunean XVIII. mendearen erdialdean, baina herrialde hartan gotikoa ez berez desagertu, beste estiloekin nahastuta agertu baitzen XV. mendetik. Europan, berez, XIX. mende hasieran hasi zen hedatzen estilo honetako grina. Frantzian, Eugène Viollet-le-Ducen lan zaharberritzaile eta berreraikitzailea nabarmendu zen.

## Lan nagusiak 
Neogotiko estiloko mundu mailako eraikinik azpimarragarrienen artean, honako hauek daude:

* Maredsous abadia, Belgika
* Koloniako katedralaren zaharberritzea, Kolonia
* Eliza Botiboa, Viena
* Sainte-Chapelle errege-kaperaren zaharberritzea, Paris
* Cambridge eta Oxfordeko unibertsitate eraikin ugari.
* Westminster jauregia, Londres
* Guayaquileko Katedral Metropoliarra, Guayaquil, Ekuador
* Familia Sakratuko absidea eta Astorgako Jauregi Episkopala, Espainia
* Sobrellanoko Jauregia, Comillas, Kantabria

### Euskal Herrian 
* Abadia jauregia, Hendaia
* Maria Sortzez Garbiaren katedrala, Gasteiz
* Artzain Onaren katedrala eta Miramar jauregia, Donostia
* Baionako katedralaren zaharberritzea.
* Bilboko Done Jakue katedraleko aurrealdea eta dorrea.

## Kanpo estekak
Maredsous garagardoa

thumb|250px|Maredsous garagardoa
**Maredsous garagardoa** hartzidura handiko garagardo belgikar bat da.

Bitxia bada ere, garagardo hau sekula ez da egin Maredsous abadian, Namur probintzian. Baina han dasta daiteke. 1963tik, abadiak, ekoizpena eta komertzializazioa Duvel Moortgat Garagardotegiari eman dio, hau ere monjeen kontrolpean, Duvel garagardoa ematen duena.

Garagardoa, botilaratu aurretik iragazi egiten da, garbitasun handia ematen diona.

## Garagardo motak 
* Maredsous 6, horia
* Maredsous 8, beltza
* Maredsous 10, hirukoitza.
Pineda Trasmonte

**Pineda Trasmonte** Espainiako Burgosko probintziako udalerria da. 2007ko datuen arabera 151 biztanle zituen 28,17&nbsp;km²-ko azaleran.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Pineda Trasmonteko Udalaren webgunea
Maredsous abadia

**Maredsous abadia** Denée hirian dagoen monasterio beneditar bat da, Belgikako Namur probintzian.

## Fundazioa 
1872ko urriaren 15ean fundatu zuen Hildebrand de Hemptine izeneko fraide belgikar batek, geroago, abadiako abadea izan zena. Bertako hirugarren abadea, Dom Columba Carmion ezaguna izan zen, 2000n, Joan Paulo II.ak beatifikatu zuena.

Eraikuntzaren finantziazioa, Desclée familiaren ardura izan zen, eraikin handi bat nahi zuena. Lanak, Jean-Baptiste Béthune arkitektoari eman zitzaizkion (1831-1894), Belgikan, neogotikoaren liderra zena. Multzoaren plana, Valoniako Brabanteko Villers-la-Ville herriko abadia zistertarrean oinarritua dago, XIII. mendekoa. 20 urte geroago amaitu zen, 1892an.

## Maredsous San Benito eskola 
Maredsous abadia gazta eta garagardoagatik da ezaguna. XX. mendean, bere Bibliaren itzulpenengatik nabarmendu da.

## Ikus, gainera 
* Maredsous garagardoa

## Kanpo estekak 
* Abadiako webgunea
San Juan del Monte

**San Juan del Monte** hurrengoa izan daitezke:

## Geografia 
* :
** San Juan del Monte: Burgosko probintziako Ribera del Duero eskualdean dagoen udalerria.
* :
** San Juan del Monte: Quezon Hiriko herria.

## Bestelakoak 
* San Juan del Monte jaiak, Miranda de Ebro herrian ospatzen diren jaiak.

## Ikus, gainera 
* San Juan
* Saint John Mountain, Kaliforniako mendia.
Terradillos de Esgueva

**Terradillos de Esgueva** Espainiako Burgosko probintziako Ribera del Duero eskualdean dagoen udalerria da. 2007ko datuen arabera 116 biztanle zituen 14,39&nbsp;km²-ko azaleran.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda
* Esguevako erromanikoa

## Kanpo estekak
Euronext Lisboa

**Euronext Lisboa** Lisboako burtsa da, eta NYSE Euronext taldean dago. Lehen, *Lisboa eta Portoko burtsa* izena zuen.

## Historia 
Euronext Lisboa, 2002an eratu zen, Lisboa eta Portoko burtsa Euronextek hartu zuenean. BVLP, Portugalgo burtsa, 1990eko hamarkadan sortu zen, Lisboako Finantza Stocka eta Oportoko Finantza deribatuen elkarketaren ondorioz.

2001eko amaieran, 65 konpainia ziren BVLPn kotizatzen zutenak, 96,1 mila milio euroko merkatu kapitalizazioa ordezkatuz. 2001eko lehen egunetik azken egunera arte, 4,7 milioi etorkizun kontratu eta opzio kontratu egin ziren BVLPko merkatuan.

2007an, NYSE eta Euronext elkartu ondoren, Euronext Lisboa, NYSE Euronext taldearen zati bihurtu zen, munduko burtsa konpainiarik handiena.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Disco Volante

**Disco Volante** Malmö, Stockholm eta Goteborg (Suedia) hirietako musikariez osaturiko Punk Rock eta Hardcore taldea da.

## Taldekideak 
* Lovisa - Ahotsa eta Gitarra
* Jannicke - Gitarra
* Pernilla - Bajua
* Linus - Bateria

## Diskografia 
### Diskak 
* Distort The South (Rebel Nation Records, 2004)
* Black Heart (DVC Records, 2005)
* Blood On The Walls (DVC Records, 2006)
* We are Forever (Not Enough Records, 2008)

### EP eta Single-ak 
* Penis Envy (Idle Hands Records/Simon Riddle Records, 2000). EP
* Disco Volante (Maffia Fanclub Records, 2007)

## Kanpo Loturak 
## Kanpo estekak 
*  Disco Volante taldearen webgunea
We are Forever

***We are Forever***, Disco Volante talde Suediarraren estudioko lana da. Not Enough Records diskoetxeak argitaratu zuen 2008an, CD formatuan.

## Kantuen zerrenda 
# It's Your Funeral
# Beat The Blood Out
# Teeth In Acid
# Secret Society
# This Is Lobotomy
# 1984
# Night To My Name
# Selfdestruct
# Shut Down - Blackout
# Dead End Street

## Kanpo estekak
Salmanasar V.a

**Salmanasar V.a** (akadieraz *Shulmanu-asharid*), K.a. 727tik K.a. 722 arte gobernatu zuen Asiria eta Babiloniako errege bat izan zen. Tiglath-Pileser III.aren seme eta oinordekoa izan zen. Asirian, bere oinordekoa, Sargon II.a izan zen, eta, Babilonian, Marduk-apal-iddina II.a.

Koroa bikoitza eta izen bikoitza eraman zuen, Asirian, Salmanasar deitu zelarik, eta Ululaya Babilonian. Oseas Israelgo erregearen matxinadari aurre egin zion, zergaordaina ordaintzeari uko egin eta Egiptori laguntza eskatu ziona. K.a. 725ean, Samaria setiatu zuen, azkenik, bere oinordeko izan zen Sargon II.aren mende erori zena.

K.a. 722an, Elameko Ummanigashek garaitu zuen, eta Babiloniaren kontrola galdu zuen.

## Erreferentziak
Villanueva de Gumiel

**Villalbilla de Gumiel** Espainiako Burgosko probintziako Ribera del Duero eskualdean dagoen udalerria da. 2008ko datuen arabera 284 biztanle zituen 22,33&nbsp;km²-ko azaleran.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Henrike I.a Borboi-Condékoa

**Henrike I.a Borboikoa** (La Ferté-sous-Jouarre 1552ko abenduaren 29a - Saint-Jean-d'Angély, 1588ko martxoaren 5a), **Condéko II. printzea**, protestanteen liderretako bat izan zen Frantziako erlijio gerretan.

## Bizitza 
Luis I.a Borboi-Condékoa, Condéko lehen printzearen semea, Henrike, Nafarroako erregearen lehengusua zen (Henrike IV.a Frantziakoa izango zena), eta honen ondoan borrokatu zuen. Maria Clevesekoarekin ezkondu zen 1572an, Blandyn, bere lehengusua, Margarita Frantziakoarekin ezkondu baino aste batzuk lehenago. San Bartolomeko sarraskia gertatu zenean, Parisen zegoenez, Henrike, bere erlijioari uko egitera behartu zuten.

Gortetik ihes egin ondoren, protestanteen armadaren buru jarri zen laugarren, bosgarren eta seigarren erlijio gerretan. Nafarroako erregea baino sartuago kontu erlijiosoetan, Condé, protestanteen benetako lider bezala agertzen da, bere lehengusuarekin arazoak sortzen dizkiona. Pikardiako gobernaria, Condéko printzea ez zen eskualde horretako katolikoen aldetik estimatua, oposizioz, liga propioak eratzen dituztenak.

Bere bigarren ezkontzan, Charlotte de La Trémoillekin ezkondua, 1588an hil zen, bere emaztearen maitale baten esku. Bere oinordekoa, bere seme Henrike II.a Borboi-Condékoa edo Henrike Borboi eta La Trémoillekoa izan zen.

## Kanpo estekak
Eztebe I.a Báthory

**Eztebe I.a Báthory** (, ; Szilágysomlyó, 1533ko irailaren 27a - Grodno 1586ko abenduaren 12a) Transilvaniako printzea (1571-1576) eta Bi Nazioen Errepublikako erregea (1576-1586) izan zen.

Poloniako tronura, Sigismundo I.a Poloniakoa erregearen alaba zen Anarekin ezkonduta iritsi zen.

Kulturagatik izan zuen berebiziko interesaren ondorioz, Transilvanian eta Polonian, irakaskuntza instituzio berriak sortu zituen, non klase sozial baxuetako gazteek ere heziketa jaso zezaketen.

Errege boterea sendotzen saiatu zen eta Kontraerreformako neurrien arrakasta mesedetu zuen Polonian, eta, berdin agertu zen tolerante protestante eta ortodoxoekin.
Oseas Israelgoa

**Oseas** edo **Osee** ( "salbamen" esan nahi duena; ) Israelgo Erresumako azken erregea izan zen, gutxi gora-behera, K.a. 730etik K.a. 722 arte gobernatu zuena.

Asiria eta Babiloniako errege zen Tiglath-Pileser III.ak ezarria, Samariara mugatu zuen subirautzarekin, Tiglath hil zenean, matxinatu eta Egiptoren laguntza bilatu zuen, baina Salmanasar V.ak garaitu zuen, itsutua eta Asiriara gatibu eramana. Ondorioak, Israel Asiriar probintzia bihurtzea eta biztanleriaren erbesteratze masiboa izan ziren, batez ere klase altuko jendea, aramear eta kaldearrek ordezkatu zituztenak, etorkizunean, samariarrak bezala ezagunak. Israeldar erbesteratuak, asiriar biztanlerian disolbatu ziren, ordutik aurrera, Israeleko hamar tribu galduak deituak izan zirelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geissler hodi

[thumb|270px|Geissler hodiak, apaintzeko itxurekin ([1869eko marrazkia, Frantziako fisika liburu batean)]]
**Geissler hodia** beirazko hodi bat da, deskarga elektrikoen printzipioak frogatzeko. Heinrich Geissler fisikari alemaniarraren asmakizun bat da, 1850ekoa.

Hodiaren barnean deskarga elektriko bat ematean, presio txikin eta gas giro batean, kolore ezberdinetako argia igortzeko gai diren hodiak dira. Hodi hauek, iragarki argitsuetarako erabiltzen dira.

Hodiak, airea presio normalean du, eta, muturretako batean, elektrodoetako batek, zenbait milioika volteko potentzial diferentzia ezartzen du, korronte igarotze nabarmen bat eraginez. Presioak, merkurioko hamar milimetroraino jaisten jarraitzen badu, argitze ahul bat gertatzen da, airean molekulen arteko talkaren ondorioz gertatutako ionizazioagatik. Ioi hauek, abiada handia hartzen dute, eta, parean topatzen dituzten molekulen aurka talka egitean, elektroiak ken diezazkieke. Presioa, are gehiago jaisten bada, argitzea hedatu eta estratifikatu egiten da.

## Kanpo estekak 
*  *Instruments for Natural Philosophy*: Geissler hodiak
Dueroko Erribera

eskuinera|thumb|300px|Burgosko eskualdeen mapa.
**Dueroko Erribera** edo **Ribera del Duero** eskualdea Duero ibaiaren arroan kokatzen da, Burgosko probintziaren (Gaztela eta Leon) hegoaldean, Aranda de Dueroko barruti judizialean. Esgueva ibarra Dueroko Erriberako azpieskualde bat da.

## Hidrografia eta Orografia 
Duero ibaiak uzten duen paisaia laua da batik bat, altuera mailan alde handiegirik agerian utzi barik. Paisaiak kareharriz eta hareharriz osatutako eremuez, landazabalen hondar-lurrez eta ibaiertzetako lokatz buztintsuez osatuta daude.

Hauek dira Dueroko Erriberatik igarotzen diren ibaiak:

* Arandilla ibaia, Dueroren ibaiadarra
* Río Bañuelos ibaia, Dueroren ibaiadarra
* Duero ibaia
* Río Esgueva ibaia, Pisuerga ibaiaren ibaiadarra, eta ondorioz Dueroren ibaiadarra
* Río Gromejón ibaia, Dueroren ibaiadarra
* Riaza ibaia, Dueroren ibaiadarra

## Ekonomia 
Dueroko Erriberan nekazaritza da sektorerik garrantzitsuena. Gehienbat zerealak, erremolatxak eta mahatsondoak lantzen dira. Abeltzaintzari dagokionez, ardiak larreratzen dira. Oso platerkada ezaguna da hango arkume errea.

Sektore industrial garrantzitsua duen hiri bakarra Aranda de Duero da, Pascual esnekiak, Glaxo eta Michelin lantegiekin.

### Ribera del Duero jatorrizko deitura 
Eskualde honetan **Ribera del Duero jatorrizko deitura** izenpean dituzten ardoak ekoizten dira. Hala ere, Soria, Segovia, Valladolid eta Burgosko probintzietara zabaltzen da. Batzorde arautzailearen egoitza Roan dago.

## Udalerriak 
[thumb|erdian|750px|[Villalba de Dueroko paisaia.]]

## Gastronomia 
* Ribera del Duero jatorrizko deiturako ardoa.
* Arkume errea
* Arkume-txuletak
* Burgosko odolkia

## Monumentos 
[thumb|250px|[Aranda de Dueroko Santa María la Real eliza]]
300px|thumb|Peñaranda de Dueroko enparantza, gaztelura begira.

* Clunia Sulpicia hiri erromatarra (Peñalba de Castro)
* Santa Mariaren eliza (Aranda de Duero)
* San Juanen eliza (Aranda de Duero)
* Nuestra Señora de la Asunciónen eliza (Roa)
* Ribera del Duero jatorrizko deituraren egoitza (Roa)
* La Videko monasterioa (La Vid y Barrios)
* San Pedro Regalado santutegia (La Aguilera, Aranda de Duero)
* Peñaranda de Dueroko gaztelua
* Esguevako erromanikoa (Esgueva ibaiko ibarra)
* Santa Maríaren kolegiata-ohia (Roa)

## Turismoa 
* Enoturismoa, **Ribera del Duero jatorrizko deiturako** upeltegiak bisitatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Burgosko probintzia
* Ribera del Duero jatorrizko deitura

## Kanpo estekak
Denderako argiak

**Denderako argiak**, arlo sasizientifikotan, Egiptoko Dendera herriko Hathor jainkosaren tenpluko kriptan zizelkaturiko zenbait harrizko erliebek (bakarrik edo irudikapen bikoitzean) jasotzen duten izena da. Egiptologoek, erliebeak, sugedun loto lore bat bezala interpretatu dituzte, izaera mitologikoko ikur bat.

260px|thumb|Argietako baten erliebea, kriptetako bateko eskumako hegaleko ezkerreko harresian.

## Interpretazio zientifikoak 
Harsumtus, greziarrek, *Hor-Sema-Tauy* (Horus, Bi lurren bateratzailea) jainko egiptoarrari eman zioten izena da, irudikapenetan, forma ezberdinak hartzen dituena, eta, horietako bat, loto lore batetik irteten ari den suge bat da. Harsumtus jaiotzen den loto itxi horiek, egiptoar mitologia ezagutzen ez duten interpretaziopean, ustezko argiak dira.

## Interpretazio ez zientifikoak 
Interpretazio nagusiarekin kontrastean, beste ikerlari batzuk, erliebeek, Antzinako Egipton teknologia elektrikoa erabiltzen zutenaren hipotesia proposatzen dute, erliebeetako objektu zentralak, egungoago antzerako gailuekin alderatuz (Geisslerren hodiak, Crookesen hodiak eta arku-lanparak). Hipotesi honek, "begi bistakoa" dirudi Erich Von Däniken bezalako ikertzaileentzat, are gehiago, kripta sekretu baten egoteagatik.

Joseph Norman Lockyerrek, lankide bati egin zion iradokizun umoretsuak, non argi elektrikoek, hilobi egiptoarretan zuzirik ez egotea azalduko lukeela, batzuetan, interpretazio hori babestuko lukeen argudio bezala eman da, benetan, zientzialariak, ispilu bidezko isla sistema baten erabilera frogatu nahi zuen arren.

Interpretazio honen alde agertzen direnek, argudio bezala, "kobrezko plakekin estalitako masta luzeei" erreferentzia egiten dien antzinako testu bat erabiltzen dute, baina, Bolko Stern egiptologoak, zehatz-mehatz, masta edo makila horiek, kobrez estalita bazeuden, erritu magikoetan erabiltzeko zela deskribatzen du, eta ez elektraindarra edo tximistak erabiltzeko, Egipton, elektraindarra erabili izanaren frogarik ez baita aurkitu.

Ingeniari batzuek, erliebeen euren interpretazioan oinarritutako lan eredu bat eraiki dute, eta, zenbait egilek (Peter Krassa eta Reinhard Habeck kasu), gailuak lanpara elektriko bezala funtzionatzeko moduaren oinarrizko teoria bat sortu dute, baina, teoria honen emaitzak, egiptologia ofizialak ez ditu onartu.

Fitxategi:Dendera light 002.jpg|Ezkerreko erliebearen irudikapena.
Fitxategi:Dendera light 001.jpg|Irudikapen bikoitza eskumako harresian.
Fitxategi:Dendera light 003.jpg|Irudikapen bikoitza eskumako harresian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Denderako zodiakoa

## Kanpo estekak
Beninen banaketa administratiboa

**Benin** 12 departamendu eta 77 udalerritan banaturik dago, 1999an lehengo 6 departamenduak bitan zatitu zituztenetik.
thumb|eskuinera|250px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atakora

**Atakora** Beningo ipar-mendebaldeko departamendua da. Burkina Fasorekin du muga iparraldean, Alibori eta Borgou departamenduekin ekialdean, Dongarekin hegoaldean, eta Togorekin mendebaldean. 20.499 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2013an 772.262 biztanle zituen. Natitingou da hiriburua. Bertoko Atakora mendietatik hartzen du bere izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merenra I.a

**Merenra Nemtyemsaf** edo **Merenra I.a**, Egiptoko VI. dinastiako laugarren faraoia izan zen, eta, Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2260tik K.a. 2254 arte gobernatu zuen.

Bere izen teoforoak, Nemty "Ibiltaria"ri erreferentzia egiten dio (lehen, oker, Antyemsaf irakurtzen zen.)

**Merenra** deitua da Abidoseko Errege Zerrendan eta Saqqarakoan. Turineko Errege Kanonak, 40 urteko erregealdia ematen dio. Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, **Metusufis**ek zazpi urteko erregealdia izan zuela dio.

## Bizitza 
Pepi I.a faraoia eta Ankhnesmerira I.aren semea zen; Ankhnesmerira II.arekin ezkondu zen, eta, seme bezala, Pepi II.a izan zuen. Beharbada, Merenrak, bere aitarekin elkargobernatu zuen, berak propio gobernatu baino lehen, baina hau ezin daiteke baieztatu.

Monarkiaren sendotze prozesu bat hasi zuen, *Ueni*, Goi Egiptoko lehen gobernari bezala izendatuz eta zenbait gobernariren boterea gehituz. Bere aitarekin, Kushgatik txunditu zen, eta, eskualde hau, interes handiarekin esploratzen jarraitu zuen.

Gazterik hil zela uste zen, baina, berriki eginiko aurkikuntza arkeologikoek, teoria hau gezurtatzen dute. Bere garaiko bi objektuk, bere erregealdia, hamar urte baino gehiagokoa izan zela erakusten dute. Bere hamargarren urtea, bosgarren erroldaren ondoren (bi urtetik behin egiten baziren), *Hatnub*eko harrobiko idazkun batean berretsia dago (6 zenbakidun idazkuna, Anthony Spalingerren arabera), *Saqqara hegoaldeko harria*ri buruz berriki argitaratutako dokumentuak, Pepi II.aren erregealdiko urte liburuak dituena, hamaika eta hamahiru urte bitarteko gutxienezko erregealdia berresten du.

## Bere garaiko testigutzak 
[eskuinera|thumb|300px|Merenra I.aren bolizko kaxa. [Louvre museoa|Louvre.]]
Bere piramidearen multzoa, Saqqara hegoaldean eraikitzea agindu zuen, lurperatuta dagoen tokian.

**Erregearen garaiko objektuak**
* Kobrezko estatua bat Hierakonpolisen (Quibell/Green)
* Esfinge txiki bat (National Museum of Scotland)
* Tximino bat eta honen semearen forma duen kaltzitazko ontzi bat (New Yorkeko Arte Museo Metropoliarra)
* Hipopotamo bolizko kaxa (Louvre)

**Erregearen idazkunak**
* Erregearen dekretuak, Mizerinoren piramidearen tenpluaren ondoan (Sethe)
* Asuandik gertuko harkaitz batean (Sethe)
* Hatnuben (Sethe)

**Erregearen aipamenak bere gortetarren hilobietan**
* Ueniren hilobian, Abidosen, Dyaurenean, Abidosen, Herkhuefenean, Elefantinan, Ibirenean, Deir el-Gabrawyn eta Qarrenean, Edfun (Sethe)

## Kanpo estekak
Alibori

**Alibori** Beningo ipar-ekialdeko departamendua da. 1999an sortu zen Borgoutik bereizita. Nigerrekin du muga iparraldean, Nigeriarekin ekialdean, Borgou departamenduarekin hegoaldean, Atakorarekin mendebaldean, eta Burkina Fasorekin ipar-mendebaldean. 26.242 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2013an 867.463 biztanle zituen. Hiriburua Kandi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arpad (Siria)

**Arpad**, Siriako antzinako hiri bat izan zen, Alepo inguruan kokatua. Ziuraski, Serifeko toki arkeologikoan egongo zen. K.a. X. eta K.a. VIII. mendeetan, Bit-Agushitarren erresuma aramearraren hiriburua izan zen.

Arpad aramear erresumaren antolaketa politikoari dagokionez, hau, jentilizio eta senidetza hitzetan espresatzeko joera zegoen (*bit* hitzean bezala, "etxea" esan nahi duena). Pertsonarik garrantzitsuenak "Arpadeko Erregea" titulua jasotzen zuen arren, hau beste "Arpadeko errege" batzuekin laguntzen zen, tribu familia handietako buruzagiak.

Asiriaren etengabeko erasoek, Arpadeko Matti-El, Ashur-nirari V.arekin, lehenarentzat batere mesedegarria ez zen hitzarmen bat sinatzera eta zergaordaina ordaintzera eraman zuen. Urte batzuk beranduago, Arpadeko errege bera, Urartuko Sardur II.arekin eta Siriako errege neohitita batzuekin aliatu zen, Asiriako Tiglath-Pileser III.aren aurka. Errege honek, koalizioa garaitu zuen K.a. 743an, eta, hiru urte beranduago, K.a. 740an, Tiglathek Arpad konkistatu zuen, suntsipen ugari eraginez.

Hiria, Bibliako pasaia batzuetan agertzen da:

* II Erregeak: 18.34, 19.13
* Isaiasen Liburua: 10.9, 36. 19, 37.13
* Jeremiasen Liburua: 49.23

## Kanpo estekak
Vahyazdāta

**Vahyazdata**, K.a. 521ean, Dario I.aren erregealdian estatu kolpe bat ematen saiatu zen noble persiar bat izan zen.

## Testuinguru historikoa 
K.a. 522ko martxoan, Gaumata izeneko azti batek lortu zuen persiar inperioko errege bihurtzea, Kanbises II.a erregearen anaia Esmerdis zela sinestaraziz. Gaumatak, egin ahal izan zuen, benetako Esmerdis, bere anaia Kanbisesen aginduz isilpean hila izan baitzen. Kanbises, berehala joan zen usurpatzailearen aurka, baina Persiara iritsi baino lehen hil zen. Gezurrezko Esmerdisek, honela, gobernatu ahal izan zuen.

Herodoto historialari greziarraren arabera, Otanes, Kanbises eta Esmerdisen amaren neba, engainua susmatu zuen lehena izan zen. Otanesek, Aspatines eta Gobrias gonbidatu zituen kontu honi konponbidea emateko. Elkarrekin, sekretu hau beste hiru konspiratzailerekin banatzea erabaki zuten: Hidarnes, Intrafrenes eta Megabizo I.arekin. Guztiak, planak egiten ari ziren, Dario I.a iritsi eta batu zitzaienean. Beste guztiak, hoberena, berehala zeozer egitea zela konbentzitu zituen. Honela, K.a. 522ko irailak 29an, gezurrezko Esmerdis hil zuten. Dario, errege izendatua izan zen.

## Matxinada Persiaren bihotzean 
Dariok, bere erregealdia, nahasmen handia zegoen inperio batean hasi zuen. Ia probintzia guztiak matxinatu ziren. Dario Babilonia eta Mediaz arduratzen zen bitartean, **Vahyazdata**k (Vahyazdâta) bere burua errege izendatu zuen, Gaumataren trikimailu bera erabiliz. Benetako Esmerdis zela zioen, Persian nolabaiteko babesa lortuz. Hain boteretsua zen, Arakosian satrapa bat ere izendatu zuela, satrapa hau, Dariok izendatutakoak, Vivanak garaitu zuelarik.

Ez da askorik ezagutzen Vahyazdataren jatorriari buruz, baina litekeena da, noble persiar bat zen bezala izanik, Kanbisesen armadan egotea enperadore hau hil zenean. Beharbada, Dariok baino arrazoi hobeak zituen tronua aldarrikatzeko (edo hala uste zuen berak), ezarritako botere berriaren aurka altxatuz, Kanbisesen senide ez zen errege bat.

Vahyazdata, Darioren Artavardiya generalak garaitu zuen maiatzak 24an, Rakhatik gertu (gaur egungo Behbehân), eta, bigarren aldiz, uztailak 14an, Parga menditik gertu (Forg izeneko egungo herri inguruan). Usurpatzailea, harrapatua eta gurutziltzatua izan zen.
Ziro II.aren hilobia

**Ziro II.aren hilobia**, Persiar Inperioaren sortzailea izan zen Ziro II.a enperadorearen lurperaketa lekua da. Inperio hau, bere erregealdian hedatu egin zen, Asia hegomendebalde gehiena konkistatu baitzuen, baita Asia erdialdearen zati handi bat ere, Egipto eta Helespontotik, Indo ibairaino ekialdean, ordurarte sekula existitu zen naziorik handiena sortzeko. Hilobia, K.a. 528an datatua dago.

Ziro II.aren hilobia, akemenidar garaiko arte persiarrean existitu ziren bi hilobi ereduetako bat zen. Bestea, Naqsh-e Rostamen dagoen Dario I.arena da, harkaitzean zulatua, Egiptoko hipogeoak bezala. Eraikin xalo eta txiki bat da, orotara, 11 metroko altuera baino gutxiago duena. Kareharri karratuz eginiko basamentu baten gainean altxatzen da. Eraikinak, hiru metro inguruko luzera duena, edikulu forma du, frontoiarekin eta bi uretarako estalkiarekin, Asia Txikiko arte greziarrarekin lotua. Apaindura, urria da. Lidiako hil eraikinetan oinarritua dago.

## Ikus, gainera 
* Pasargada

## Kanpo estekak
Gedrosia

eskuinera|thumb|350px|Gedrosia, Karmaniaren ekialdean eta Arakosia eta Drangianaren hegoaldean zegoen.
**Gedrosia**, Asia erdialdeko antzinako eskualde baten izena da. Bere mugak garai klasikoetan, Indo ibaia ekialdean eta Makrango basamortua mendebaldean ziren, hegoaldean, Indiako ozeanoak bustitzen zuelarik. Gaur egun, eskualde hau, Balutxistan deitzen da, eta, nagusiki, Pakistanen administraziopean dago.

Eskualde lehor eta menditsu bat da, Brontze Arotik populatua, lurraldean sakabanatuta dauden oasi urrietan finkatutako biztanleek. Baliabide urritasunak, bertako biztanleei, bizimodua itsasoan bilatzera behartzen zituen, honegatik, greziarrek, iktiofago edo arrain jale deitu zituztelarik, bere baliokide persiarra den Mahi Khoran, Makran toponimoan isladatua ikus daitekeen izen bat.

Herrialde hau, Persiar Inperioko lehen errege izan zen Ziro II.a Handiak konkistatu zuen. Ordutik, Gedrosia, Persiar Inperioaren zati izan zen, inperioko satrapiarik ekialderenetako bat zelarik, mendebaldean, Karmaniarekin muga eginez, iparraldean, Arakosia eta Drangianarekin, eta, mendebaldean, Asokak eginiko bateratzearen aurretik existitzen ziren indiar estatu sakabanatuekin. Bere hiriburua, *Pura* hiria zen, egungo Bampurrekin identifikatua dena.

Alexandro Handiak Persiar Inperioa konkistatu zuenean, Gedrosia, mazedoniarrak Indoren haranetik erretiratu ondoren, Alexandrok berak gidatutako lurreko tropak menderatu zuen, nork galera handiak jasan zituen eskualde gogor hau igarotzean, Karmaniara iritsi aurretik, Susara bidean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euronext

**Euronext N. V.**, egoitza Amsterdamen duen Europa osoko burtsa bat da. 2000ko irailak 22an sortu zen, Parisko burtsa, Amsterdameko burtsa eta Bruselako burtsaren arteko fusio baten ondorioz eratutako burtsa bezala. Hiru hauei, ondoren, beste burtsa batzuk batu zitzaizkien. Belgika, Frantzia, Herbehereak, Portugal eta Erresuma Batuan du ordezkaritza.

Euronext, 2002an hazi zen, BVLPren sarrerarekin (Lisboa eta Portoko burtsa) eta LIFFErenarekin (London International Financial Futures and Options Exchange, Londresko Etorkizun eta Opzioen Nazioarteko Merkatua).

Euronext merkatua, akzio, bonu eta finantza deribatuen negoziaketen lehen merkatu bateratu europarra da.

## Egitura 
Euronext Amsterdam merkatua, Merkatu Ofizialean eta Euro NMn banatzen da. Merkatu ofizialean, 225 herbeheretar konpainiek kotizatzen dute, baita atzerriko 140k eta 220 inbertsio instituziok ere. Euro NM merkatua, hazkuntza handiko enpresa berritzaileentzako da. 2007an, NYSE amerikarrarekin batera, munduko burtsa konpainiarik handiena sortu zuen: NYSE Euronext, egoitza New Yorken duena.

Europan, honako hauek osatzen dute:

* Euronext Amsterdam (Amsterdameko burtsa)
* Euronext Brussels (Bruselako burtsa)
* Euronext Paris (Parisko burtsa)
* Euronext Lisbon (Lisboa eta Portoko burtsa)
* Euronext liffe (London International Financial Futures and Options Exchange)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Impostor

***Impostor*** izeneko filmea, Philip K. Dickek, 1953an idatzitako izen bereko kontakizun laburrean oinarrituta dago. Gary Flederrek zuzendua eta Gary Sinise, Madeleine Stowe eta Vincent D'Onofriok protagonizatua da.

## Istorioa 
Spence Olhamek (Gary Sinise), lankide bati aurre egiten dio, eta gobernuko erakunde sekretu batetako liderrak salatzen du (Vicent D'Onofrio), androide iruzurti bat izateaz, Lurreko defentsak saboteatzeko diseinatua. Iruzurtiaren ontzia, kaltetu egin da, eta hiriaren kanpoaldean istripua izan du. Androideak, suposatzen denez, bonba bat lehertu behar du, planeta suntsituz, kode bat den esaldi bat erabiliz. Olhamek, ihes egin eta bere errugabetasuna frogatu behar du, benetako Spence Olham dela. Horretarako, istripua izan zuen ontzi espaziala aurkitzen saiatzen da, eta androidearen gorpua berreskuratzen, bere emaztearekin batera (Madeleine Stowe)

## Aktoreak 
* Gary Sinise
* Vincent D'Onofrio
* Madeleine Stowe

## Kanpo estekak
Cook itsasartea

thumb|250px|Cook itsasartea, Zeelanda Berriko bi uharteen artean.
thumb|250px|Cook itsasartea, Victoria Menditik ikusia, Wellingtonen
**Cook itsasartea**k, Zeelanda Berriko bi uharte nagusiak banatzen ditu, bere kokapen geografikoagatik, Ipar Uhartea eta Hego Uhartea deitzen direnak. Cook itsasartea, ipar-mendebaldetik hego-ekialderako norantzan doa. Soilik 25 kilometroko gutxienezko zabalera eta batez besteko 128 metroko sakonera du.

Mendebaldean duen Tasmaniako itsasoa, ekialdean duen Ozeano Barearen hegoaldetik banatzen du.

Bere ertzean dago Zeelanda Berriko hiriburua den Wellington.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flapper

[thumb|225px|Actress [Louise Brooks, 1927]]
***Flapperrak*** Lehen Mundu Gerra ostean emakume gazteen mugimendu berria izan zen.

## Filmak 
* *The Flapper* Olive Thomas 1920

## Loturak 
* Coco Chanel — moda diseinugile aurrelaria 1883-1971
* 1920 — "urte eroak" baikortasuna Lehen Mundu Gerra ostean, burtsa erorketaren bukaera eta Depresio Handiaren hasiera, Estatu Batuetan: lege lehorra eta emakumeen sufragioa
 
* Flappers on SilentLadies.com
* The Jazz Age — Flapper Culture (discusses mainly Louise Brooks)
* Flappers and fashion
* About.com history
### Argazkiak 
Flapper 1920 http://i156.photobucket.com/albums/t1/alecianikole/Flapper.jpg

### Animazioak 
Flapper 1920 http://i251.photobucket.com/albums/gg282/PandorasBox7/flapper.gif

## Kanpo estekak
Lazkanotarren jauregia

**Lazkanotarren jauregia** Lazkaoko herrigune historikoan dagoen XVII. mendeko jauregia da. Gaztelar estiloko jauregia da eta 1640. urtean eraiki zuten. Dirudienez, Maria Lazkanok, Antonio Okendo amiralaren emazteak, jauregia eraikitzeko agindua eman zuen 1638. urtean.

Jauregiak erdialdean patio handia du eta bertan iturri bat. Galeria batez inguraturik dago eta jauregiaren aurrealdea hiru dorrez osatzen da. Garai hartako Gipuzkoako eraikuntzarik esanguratsuenetarikoa da.

Jauregi hau Infantadoko Dukearena da. Gaur egun, jauregi honek erabilpenik ez du.

## Erreferentziak 
* 421/1994 DEKRETUA, azaroaren 2koa, Lazkaoko Herrigune Historikoa Kultura Ondasun gisa Monumentu Multzo izendapenaz sailkatu eta babesteko araudia ezartzen duena.

## Ikus, gainera 
* Lazkaoko historia
* Lazkanoko Jauna

## Kanpo estekak
Atzeraldi Handia Euskal Herrian

2008az geroztik, mundu osoan bezala, **Atzeraldi Handia egon zen Euskal Herrian**, ekonomia krisi larri bat. Hazkunde ekonomiko urriak eta batzuetan negatiboak ekartzeaz gainera, ondorio sozioekonomiko larriak eragin zituen, hala nola langabezia tasa altuak, enpresa itxiera eta porrotak, soldata-murrizketak, lan kondizio gogorragoak eta pobrezia handiagoa. Kontsumoaren eta mozkinen beherakadak zerga-krisia ere ekarri du; ondorioz, gobernu erakundeek administrazio publikoan murrizketa handiak ere egin dituzte, enpleguan, soldatetan nahiz eskainitako zerbitzuetan. Horren guztiaren aurka egiteko, sindikatuek protesta eta greba (horietako batzuk orokorrak) deitu zituzten. Euskal Herrian ere eragina izan zuen M-15 mugimendua krisiaren eraginez sortutako mugimendu moduan uler daiteke. Finantza krisiak finantza-sistemaren erreformaren beharra ekarri zuen eta ondorioz Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko hiru aurrezki kutxen fusioari ekin zitzaion finantza-agintarien aldetik, Kutxa Bank izenekoa bankua sortuz.

Krisi globalaren eragina inguruko herrietara baino beranduago iritsi zen Euskal Herrira eta 2008 urtearen amaieran eta 2009 urtean zehar munduan zehar izan zen atzerakada handia apalagoa izan zen Euskal Herrian. Hala ere, 2010 eta 2011 urteetan zehar munduan zehar izan zen susperraldi laburrak eragin txikiagoa izan zuen Euskal Herrian eta Europan baino hazkunde tasa eskasagoak izan ziren urte horietan.

## Eraikuntza eta higiezinen burbuila 
Eraikuntzaren sektoreak garrantzi txikiagoa izan arren, eraikuntza sektoreko hainbat enpresek egin zuten porrot, garrantzitsuenen artean Ereaga eta Urazca taldeak. Lehena, Ereaga taldea izan zen, 2007ko abenduaren 15ean. Ereaga Taldeak ordainketak etetean, 160 milioi euroko zorra utzi zuen ordaindu gabe hainbat hartzekodunekin, horien artean, 15 banku.

## Langabezia Euskal Herrian 
Espainiako Estatistika Institutuak hiruhilabetero egindako Biztanleri Aktiboaren inkestaren arabera, 2007tik 2009rako langabezi datuak honakoak izan ziren.

### Enplegua Araupetzeko Espedienteak (EAE) 
2007. urteaz geroztik Euskal Herrian izandako EAEak eta egindako enpresetako batzuk:

* Alcoa, (Bizkaia)
* Cegasa, (Araba)
* Constructora Eguzkialdea, (Gipuzkoa)
* Firestone, (Bizkaia)
* ITP, (Bizkaia)
* Koxka, (Nafarroa)
* Sidenor, (Bizkaia)
* Tesa, (Gipuzkoa)
* Tubacex, (Araba)
* Urazca, (Bizkaia)
* Sunsundegui, (Nafarroa)
* Gamesa, (Nafarroa)
* La Naval ontziola, (Bizkaia)

## Greba orokorrerako deialdia 
Egoera honen aurrean LAB, ELA, ESK, STEE-EILAS, HIRU eta EHNE sindikatuek greba orokorra deitu zuten maiatzaren 21erako.

## Ikus, gainera 
* 2008-2009ko krisialdi ekonomikoa
* Higiezinen burbuila Euskal Herrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Krisi ekonomikoaren atarian?* Gaur8 webguneko artikulua.
Valdezate

**Valdezate** Espainiako Burgosko probintziako Ribera del Duero eskualdean dagoen udalerria da. 2007ko datuen arabera 166 biztanle zituen 20,48&nbsp;km²-ko azaleran.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Zirion

**Zirion**, Tolkienen legendariumean eta Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko Amaitu Gabeko Ipuinak lanean, Gondorreko hamabigarren seneskal erregeordea da. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2449an jaioa, Boromir Gondorrekoaren semea da, eta bere aitaren oinordeko bihurtu zen 2489an. Bere izena, sindarinezkoa da eta "Itsasontzien jauna" bezala itzul daiteke.

Zirion, bere iparraldeko mugetan gertatzen zenagatik arduratua zegoen, eta etengabe pentsatzen zuen handik, Gondorrentzako beste arrisku bat agertzea nola eragotzi. Horretarako, Gondorreko eskualde horretako babesak, badaezpadako neurri batzuekin indartzen saiatu zen: Anduineko ukondoetako gotorleku utziak okupatzeko gizonak bidali zituen, eta Baso Beltza eta Dagorlad artean hedatzen zen eskualdea zaintzera esploratzaileak bidali zituen.

Horrela, beraz, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2509an, bere iparraldeko mugak, Balchoth deritzen Ekialdeko gizakien herri handi baten mehatxupean daudela ezagutzen du. Umbarreko Kortsarioen etengabeko erasoen ondorioz, erresumaren egoera militar kaxkarra zela eta, Zirionek, laguntza eskatzen die Eotheodei, inbaditzaile hauek kanporatzen laguntzeko. Horretarako, mezulariak bidaltzen ditu Anduineko Haran garaietara. Gondorretik abiatzen diren seietatik, bakarra baino ez da iristen bizirik, Borondir alegia, nork Eorl gaztearekin hitzegiten duen, eta, honek bere Eoherearen buru jarri eta bere antzinako aliatuak laguntzera joatea erabakitzen du.

2510eko apirilean, Zelebranteko Zelaietako Gudua gertatzen da, non, Balchothak, Eorl eta Zirionen indar bateratuek garaitzen dituzten. Gudua amaitu ondoren, Zirion, Gondorreko zaldunek osatutako segizio txiki batekin eta Eorl eta bere eoredarekin batera, Glanhir ibaira joan zen. Han agurtu zuen Eotheoden erregea, Kalenardhonen zaintza emanez eta han, hiru hilabete beranduago berriz biltzea promes eginez.

Minas Tirithera iristean, konfidantzazko zerbitzariak biltzen ditu, eta Firieneko basora joateko prestatzen ditu, han, Halifirienerako antzinako bidezidorra irekitzeko, bertarako sarrera, sasiz estalia utziz, tontorrera igotzen inor ausar ez zedin.

Esandako hiru hilabeteak igarotakoan, Zirion, Dol Amrotheko printzearekin, bere seme Hallasekin eta bere kontseiluko bi partaidekin abiatu zen Eorlekin biltzera (honen hiru ordezkariz gain) Meringeko Korrontearen ertzean. Elkarrekin, Basorantz joan ziren, eta, bidezidorretik, Halifirienen tontorrera igo ziren, Elendilen hilobia zegoen tokia. Behin hara heldu eta aginte makila hartuz, honako hau esan zuen: *Eorli, Leoden semeari, Eotheoden jaunari, bere herriaren ausardiaren ordain bezala eta Gondorri, behar larriko uneetan eman zion laguntzagatik, jada itxaropenik ez zegoenean eskaintzea erabaki dut. Eorli, dohain libre bezala, Kalenardhon lurralde hangi guztia emango diot, Anduinetik Isen ibairarte*. (Zirion eta Eorlen amaitu gabeko ipuinak). Ondoren, biek, zin bat egin zuten, eta hala sortu zen Rohan.

Zirionek, beste 57 urtez gobernatzen jarraitu zuen, eta, erresuma, bake erlatibo garai batean sartu zen. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2567an hil zen. 118 urte zituenean, eta, bere oinordekoa, bere seme Hallas izan zen.
Hallas

**Hallas**, Tolkienen legendariumean eta Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko Amaitu gabeko ipuinak lanean, Gondorreko hamairugarren seneskal erregeordea da. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2480an jaio zen, Minas Tirithen, eta aurreko seneskala izan zen Zirionen semea zen. Bere aitaren oinordeko bihurtu zen, hau, 2567. urtean hil ondoren. Bere izena, sindarinezkoa da eta "Hosto errezel" bezala itzul daiteke.

Eorlen zinaren lekuko pribilegiatuetako bat izan zen, bere aitarekin joan baitzen Elendilen hilobira, Eotheodei Kalenardhongo lurraldeak eman zitzaizkienean. Iparraldeko gizaki hauek Rohirrim bezala bataiatu zituena izan zen, eta euren lurraldea Rohan bezala, Gondorreko sindarin berezian, lehenak "Zaldien herria" eta, bigarrenak, "Zaldizkoen Marka" esan nahi dutenak.

Bere erregealdian, Balchothen arriskua, ez zen erabat ezabatua izan, eta, beraz, Rohirrimei lagundu zien, Balchothen aurkako gudu txiki ugarietan, Gondorreko hegoaldeko kostaldea erasotzen zuten Umbarreko Kortsarioei ere aurre egin behar izan zien.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2605ean hil zen, 38 urteko erregealdi bat eta 125 urteko bizitza baten ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Hurin II.a izan zen.

## Kanpo estekak
Eliza Botiboa

**Eliza Botiboa** (alemanez *Votivkirche*) Vienan dagoen eliza da, arkitektura neogotikoaan eraikitako munduko lan nagusietako bat.

Heinrich von Ferstelek proiektatu zuen eta eraikuntza 1863an hasi eta 1879an amaitu zen. 1879ko apirilak 24an inauguratu zen, Errege-Erreginen Zilarrezko Ezteiak ospatzeko.

Frantzisko Josef I.a kaiserrak, 18 urte zituenean jasan zuen atentatutik bizirik irten zenez, boto bezala, eliza hau eraikiarazi zuen.

Ideia nagusia, austriar ospetsuen mausoleo bat egitea zen, baina sekula ez zen nahi hau beteko.

Elizan, Anberesko aldarea nabarmentzen da, gotiko berantiarrean zizelkaturikoa.

Mexikoko enperadore eta Franz Josephen anaia zen Massimilianoren eta bere aberri berriaren omenez, Guadalupeko Andre Mariaren aldarea eraiki zen. Gainera, hemen, 4 metroko altuera, 30 zentimetroko zabalera eta 264 kiloko pisua duen kandela bat aurki daiteke, "Barbara Kandela" (*Barbarakerze*) deitua, 1930ekoa. Esaten denez, kandela honen iraupena, 100 urtekoa izango litzateke.

## Kanpo estekak 
* Elizaren webgunea
* web kamera
Bulda

[thumb|300px|[Urbano VIII.ak 1637an emandako bulda]]
**Bulda** gai politiko edo erlijiosoei buruzko agiri zigilatu bat da, eta berunezko bolatxo bat du atxikia. Aita Santuaren zigiluaz autentifikatzen denean Aita Santuaren bulda da. Izena agiriari ezartzen zitzaion berunezko bolatxotik datorkio, agiria legeztatzeko erabilia zena eta latinez *bulla* izena zuena.

## Historia 
Hasieran, denetariko gaiez aritzeko erabiliak baziren ere, XV. mendetik aurrera nagusientzat bakarrik erabilia izan da. VI. mendetik erabiliak, izena XIII. mendean hartu zuten eta XV. mendetik aurrera *registrum bullarum* edo bulden erregistroa izeneko bulegoak bilduak izan ziren.

XVI. mende hasieran, oso ezagun eta eztabaidagarria bihurtu zen Julio II.a aita santuaren bulda, nafar eta frantses errege-erreginak eskumikatzen zituena, eta Nafarroaren inbasioa zelaitu zuena (1512). Egun, buldak Aita Santuak *Episcopus, Servus Servorum Dei* (euskaraz: "Apezpikua, Jainkoaren Morroiaren Morroi") titulua erabiltzen duen agiri bakarrak dira.

## Edukia 
Buldaren ezaugarria formatua denez, edozer edukia onargarria da bulda batean: dekretuak, gotzainen izendapenak, barkamenak, eskumikuak, konstituzio apostolikoak, kanonizazioak edo deitzeak.

Edukia kontuan hartua ez da inoiz izan bulda eta entziklikaren arteko ezberdintasunak.

## Zerrenda 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.britannica.com
*  Catholic Encyclopedia
*  Theology Library
Vivi o preferiblimente morti

***Vivi o preferiblimente morti***, 1969an Duccio Tessarik filmatutako spaghetti western generoko film bat da. Filmeko protagonista, Giuliano Gemma da.

## Istorioa 
Hil zorian dagoen batek, bere oinordeko bakarrak, uzten dizkion ondasunak jaso nahi baditu, bere gorrotaturiko anaiarekin sei hilabetez bizi behar izatearen baldintza jartzen du.

## Aktoreak 
* Giuliano Gemma
* Nino Benvenuti
* Sydne Rome
* Julio Peña
* Antonio Casas
* Cris Huerta
* Georges Rigaud

## Kanpo estekak
Arakosia

eskuinera|thumb|350px|Arakosia, Drangianatik ekialdera, Baktrianatik hegoaldera, Gandharatik mendebaldera eta Gedrosiatik iparraldera zegoen.
**Arakosia** (persieraz Harauvatiš, "ondo ureztatua"), Asia erdialdeko antzinako eskualde baten izena da. Egungo Afganistango hegoaldeko gune menditsuan zegoen, iparralderago zegoen Baktriana eskualdetik Hindu Kush mendilerroak banandua, eta Helmand ibaiaren haranean zehar hedatzen zen. Ibai hau Sistango Hamun-e Helmand aintzirara isurtzen da, antzinako Drangiana eskualdean. Arakosiako jatorrizko biztanleak *pactyan* deituak izan ziren, eta, ziur aski, egungo pashtoen arbasoak izango ziren.

Eskualde hau, lehen akemenidar errege Ziro II.a Handiak menderatu zuen. Arakosia, ordutik, Persiar Inperioaren zati izan zen, inperioko satrapiarik ekialdekoenetako bat zelarik, mendebaldean, Drangianarekin muga eginez, hegoaldean, Gedrosiarekin, ekialdean Gandhararekin eta, iparraldean, Baktrianarekin. Hiriburua, Kapisa zen (Kapisakaniš), Ziro II.ak eraikia ziur aski, eta handik pasatzen zen Indus ibaiaren harana eta Persiako mendebaldeko eskualdeak lotzen zituen ibilbidea. Mazedoniarren konkistaren ondoren Alexandro Handiak, *Arakosiako Alexandria* izena eman zion. Antzinako hiri hau egungo Kandahar da, Afganistango hegoaldeko hiri nagusia.

Mazedoniarren konkistaren ondoren, bata bestearen ondoren, seleuzidarrek, partiarrek eta persiar sasanidarrek kontrolatu zuten, Persiaren musulmandar konkista eta zibilizazio Islamiarrean sartu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak