open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naiara Irigoien

**Naiara Irigoien Indabe** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1995eko urriaren 15a) lasterkaria da, skyrunningean aritzen dena. 2023ko Kilometro Bertikaleko Europako txapelduna eta 2024ko Kilometro Bertikaleko Munduko txapelduna da.

## Bizitza 
Naiara Irigoien  sei urterekin hasi zen igeriketan. Hogeita bi urte zituela, kirol hori uztea erabaki zuen, batez ere Industria Ingeniaritzako ikasketetan zentratzeko. Ondoren triatloian eta ondoren trail proban aritu zen. Kilometro bertikaleko diziplinan espezializatu zen.

### Lasterkari ibilbidea 
2022an hasi zen nabarmentzen. Urtarrilaren 15ean Espainiako Snowrunning Txapelketetan parte hartu zuen Larra-Belaguan eta bere lehen titulu nazionala lortu zuen. Abuztuaren 19an, Matterhorn Ultraks Extreme lasterketako irteera hartu zuen, Skyrunner World Series-eko txanda, eguraldiaren ondorioz 21 km-ra aldatutako ibilbidean. Iris Pessey frantziarra aritu zen lasterketa zuzentzen, baina azken jaitsieran azken hori harrapatzea lortu zuen. Orduan, azken esprintean saiatu zen aukera aprobetxatzen, eta bost segundorengatik lortu zuen garaipena.

2023an Kilometro Bertikaleko diziplinarako talentua berretsi zuen. Europako skyrunning txapelketarako txartela lortu zuen Gusinjen, eta Zegama-Aizkorri Kilómetro bertikala menderatu zuen, Malen Osa oñatiar aurkariari 23 segundoko aldea aterata. Europako txapelketetan, faborito papera hartu zuen eta lasterketan nagusitu zen, Corinna Ghirardi eta Camilla Maglianok osatutako bikote italiarraren aurretik titulua lortzeko.

2024ko irailaren 6an, Ágredako skyrunning munduko txapelketetan kilometro bertikaleko probaren irteera hartu zuen. Bidea ezagutzearen abantailari esker, lasterketaren bigarren zatian aldea atera eta txapelduna izan zen.

2025eko maiatzaren 31n, Canfranceko estazioan egin zen Espainiako Mendi Lasterketa Txapelketan txapelduna izan zen igoera bertikalean.

2025eko urrian, Skyrunning hutseko jardunaldi batean, nesketan Naiara Irigoyenek Mourne Skyline, Merrell Skyrunner ® World Series 2025eko hogeigarren edizioa, nagusitasunez bereganatu zuen, eta ibilbideko errekorra hautsi zuen.Ipar Irlandan Mourne Skyline lasterketa irabazi zuen. 35 kilometro eta 2700 metro baino gehiagoko desnibel positiboarekin, Mourneko Horma malkartsuan zehar korrikalariak, Slieve Bearnagh, Meelmore eta Donard bezalako tontor ikonikoak pasatu eta errekorra lortu zuen, 4h13:15.
## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius umidicola

***Cortinarius umidicola*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Cortinarius malachius*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxura gehiagotik gutxiagora eta ganbilera titi handi batekin. Gainazal fibrilosua eta ertza higrofanoa. Trinkoa eta haragitsua erdigunean. Arre-lila antzeko koloretik gris-arrexkara, argi samarra.

**Orriak:** Lodi samarrak, ez oso estu, hasieran lila antzeko kolorekoak, gero arre-moreak eta azkenean arreak, bereizitik mehetu-itsatsira.

**Hanka:** Ia zilindrikoa edo loditua, erregularra ez, more bizi samarrez lausotua eta uniformeak ez diren tonalitateetan, zurbiltzeko joerarekin. Biziagoa goialdean, horixka-arre kolorekoa oinarrian, eraztun eremu zurixka eta zuri lihazkitsu-fibrilatuarekin, nabarmenagoa behealdean. Neurriak 5-14 eta 1,5-3 cm

**Haragia:** Loditutako oinaren zatian arroa, more zurbila goialdean eta krema kolorez zikindua oinarrian. Usaingabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Umidicola* epitetoa latinetik dator, hezea, esan nahi duen “umidus” hitzetik eta habitatu, bizi naiz, esan nahi duen “colo” hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Nahiko espezie arrunta da baina oharkabean pasatzen da eta bere identifikazioa ez da erraza. Antzeko espezie asko daude.

## Sasoia eta lekua 
Akuzifolioen basoetako zati hezeetan. Batez ere *Picea escelsa* izeien basoetan.

### Banaketa eremua 
Austria eta Norvegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aoife Finnegan

**Aoife Finnegan** (Crossmaglen, Armagh konderria, 1988ko ekainaren 20a) Irlandako Sinn Féin alderdiko politikaria da, eta 2025eko otsailetik Newry eta Armagh-eko Legegintzako Batzarreko kidea (MLA) da. Aurretik, Slieve Gullion DEAko zinegotzi gisa aritu zen Newry, Mourne eta Down Barrutiko Kontseiluan 2020tik 2025era.

## Ibilbidea 
Finnegan nerabezarotik izan da Sinn Féin alderdiko aktibista, eta urte askotan lan egin du Conor Murphy MLAren hauteskunde-barrutiko bulegoan.

2020ko maiatzean, Finnegan Newry, Mourne eta Down Barrutiko Kontseiluan hautatu zuten Terry Hearty ordezkatzeko Slieve Gullion zinegotzi gisa. 2023an berriro hautatu zuten Slieve Gullion DEAko lehentasun-boto kopuru handiena lortuz.

2025eko otsailean, Finneganek Conor Murphy ordezkatu zuen Newry eta Armagh-eko Legegintzako Batzarreko kide (MLA) gisa, Seanad Éireann-erako hautatua izan ondoren. Sinn Féineko kideek aho batez babestu zuten otsailaren 8ko konbentzio batean.

## Bizitza pertsonala 
Finnegan Crossmaglenekoa da jaiotzez, eta gaur egun han bizi da bere senarrarekin eta seme-alabekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Sinn Feinneko ordezkariak
Ng On-yee

**Ng** **On-yee** (txineraz: 吳安儀, Hong Kong, 1990eko azaroaren 17a) snooker jokalari txinatarra da, Hong Kong ordezkatzen duena, kirol honetan Hong Kongeko federazioaren izenarekin eta banderarekin jokatzen baitute hongkongdarrek. 

Hiru aldiz Emakumezkoen Munduko Snooker Txapelketa irabazi du. 2018ko otsailetik 2019ko apirilera munduko emakumezkoen snooker rankingeko lehen postuan ere egon zen.

## Ibilbidea 
17 urterekin utzi zituen ikasketak behin-behinean, snookerrean zentratzeko asmoz, baina berriro hasi zituen, eta 2016an Hong Kongeko Unibertsitateko kontularitza titulu bat lortu zuen.

2015eko Emakumezkoen Munduko Snooker Txapelketan, hamar urtez titulua zuen Reanne Evans garaitu zuen finalerdietan, eta, ondoren, titulua irabazi zuen. Lehenbiziko munduko snooker txapeldun asiarra bilakatu zen, txapelketa absolutuan (non gizonezkoak nagusi diren) 2025ean Zhao Xintong garaile suertatu baino 10 urte lehenago.

Emakumezkoen munduko txapelketako hurrengo urteko finala Evansen aurka galdu ondoren, Ng-ek titulua berreskuratu zuen 2017an. 2018an, Ng-k hirugarren aldiz irabazi zuen titulua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luz Marina Becerra

**Luz Marina Becerra Panesso** (Chocó, 1974) Kolonbiako gizarte-langilea da, eta bortxaz desplazatutako afro-ondorengoen eskubideen defendatzailea.

## Ibilbidea 
1970eko hamarkadan jaio zen Chocó-n. Gizarte-langile, esku-hartzean eta gizarte-gerentzian espezializatu zen. Gatazka armatuak arbasoen lurraldeetatik desplazatutako Kolonbiako afro-ondorengoen eskubideen defendatzaile bihurtu zen. Antolakuntza horrek babesa ematen die gerraren ondorioak –bereziki sexu indarkeria eta seme-alaben desagertze behartuak– jasan dituzten emakume beltzei. Gainera, erakunde horretan Becerrak emakumeak politikoki ahalduntzeko lan egin du.

Giza eskubideen defentsan lan egiteagatik, hainbat hilketa saiakera jasan ditu. Eta 2011n izandako atentatuaren ondoren, Ameriketako Estatu Batuetara ihes egin behar izan zuen.

## Aintzatespenak 
* NBE Emakumeak-ek *Mujeres que Hacen Paz en Colombia* dokumentalean sartu zuen Becerra.
* 2019an, *El* *Espectador* egunkariak eta *Fundación Color de Colombia-k* Becerra urteko afrokolonbiarra izendatu zuten Gizartea kategorian.
* 2021ean, Kolonbiako Giza Eskubideen Defentsarako Sari Nazionala eman zioten, Urteko Defendatzailea kategorian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fabiola Lalinde
* Aida Quilcué
* Luz Estella Romero

## Kanpo estekak
Bulawayoko artxidiozesia

**Bulawayoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zimbabwear artxidiozesia da. 1931ko urtarrilaren 4an ezarri zen *sui iuris* misio gisa, 1932ko uztailaren 18an prefetura apostoliko mailara igo zen, 1937ko apirilaren 13an bikariotza apostoliko mailara, 1955eko urtarrilaren 1ean elizbarruti mailara eta 1994ko ekainaren 10ean artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Bulawayon dago. Egun artzapezpikua Alex Kaliyanil da.

## Ordinarioak 
### Bulawayoko prefektua 
* Giovanni Matteo Konings (1926-1929)

### Bulawayoko elizako nagusia 
* Ignatius Arnoz (1931-1932)

### Bulawayoko prefektu apostolikoa 
* Ignatius Arnoz (1932-1937)

### Bulawayoko bikario apostolikoak 
* Ignatius Arnoz (1937-1950)
* Adolph Gregory Schmitt (1950-1955)

### Bulawayoko apezpikuak 
* Adolph Gregory Schmitt (1955-1974)
* Ernst Heinrich Karlen (1974-1994)

### Bulawayoko artzapezpikuak 
* Ernst Heinrich Karlen (1994-1997)
* Pius Ncube (1997-2007)
** Martin Schupp (administratzaile apostolikoa; 2007-2009)
* Alex Kaliyanil (2009-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Longest Ballot Committee

thumb|LBCren logotipoa
thumb|2022ko Mississauga-Lakeshore eta 2023ko Winnipeg South Centre hauteskundetako LBC hautagaiei emandako pin oroigarria
**Longest Ballot Committee** (euskaraz *Boto-txartel Luzeenaren Batzordea*) Kanadako mugimendu politiko bat da, boto-txartelak hautagai independente ugariz betetzeagatik ezaguna, itzuli bakarreko (*first-past-the-post*) bozketen sistemaren aurkako protesta gisa. Mugimenduak barruti bat edo bi fokuratzen ditu, eta han pertsona mordo aurkezten ditu, beharrezko sinadurak lor ditzaten lagunduz. Mugimenduak politikariek hauteskunde arauez arduratzea interes gatazka sortzen duela argudiatzen du; ordez, hauteskunde legea organo iraunkor, independente eta alderdigabe batek erabakitzea proposatzen du, hala nola herritarren batzar batek.

Mugimenduak arreta nazionala lortu du, batez ere 2022ko Mississauga—Lakeshoreko, 2023ko Winnipeg South Centreko eta 2024ko Toronto—St. Paul-ko hauteskunde federaletan.Jarduera honek hauteskunde-legeen aldaketak eragin ditu, boto-paperetan izen guztiak sar daitezen, polemika nabarmena sortuz.Garai batean, Errinozeronte Alderdi satirikoari afiliatua zegoen.
alt=Metro bateko boto txartela, tolestuta|thumb|Toronto-St.&nbsp;Pauleko txartela, zenbatzeko 8 ordu behar izan zituena.
2024ko ekaineko Toronto—St. Paul-eko hauteskundeetan, langileek ordu mordo behar izan zituzten boto guztiak zenbatzeko. Hauteskundeak 20:30ean amaitu arren, behin-behineko emaitzak ez ziren amaitu 4:30ak ingurura arte. Agentziak hautagai mordo egoteak kontaketa oztopatu zuela san zuen, ia metro bateko (1&nbsp;m) luzerako boto-txartela sortuzː "horietako batzuk zenbaketa proportzionaleko proportzionaleko ekintzaileak ziren, herrialdeko itzuli bakarreko sistemaren aurkako protesta gisa parteegiten zutenak". 2025eko hauteskunde federaletan, Boto Batzorde Luzeenak Carleton-go barrutian itu zuen, Ottawan, Pierre Poilievre buruzagi kontserbadorea aurkezten zen lekua. Poilievrek bere aulkia galdu zuen, eta taldeak garaipen bezala aldarrikatu zuen.
alt=Metro bateko boto-txartela.|thumb|Carleton-eko boto-txartela. Pierre Poilievre eskuineko kolumnaren erdian dago, hautagai independenteez itoa.

## Erreferentziak
Gweruko elizbarrutia

**Gweruko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zimbabwear elizbarrutia da. 1946ko azaroaren 14an ezarri zen Fort Victoriako prefetura apostoliko gisa, 1950eko ekainaren 24an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1955eko urtarrilaren 1ean Gweloko elizbarruti egin zen eta 1982ko ekainaren 25ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Gwerun dago. Egun apezpikua Rudolf Nyandoro da.

## Ordinarioak 
### Fort Victoriako prefektu apostolikoa 
* Aloysius Haene (1947-1950)

### Fort Victoriako bikario apostolikoa 
* Aloysius Haene (1950-1955)

### Gweloko apezpikuak 
* Aloysius Haene (1955-1977)
* Tobias Wunganayi Chiginya (1977-1982)

### Gweruko apezpikuak 
* Tobias Wunganayi Chiginya (1982-1987)
* Francis Xavier Mugadzi (1988-2004)
* Martin Munyanyi (2006-2012)
* Xavier Johnsai Munyongani (2013-2017)
* Rudolf Nyandoro (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hwangeko elizbarrutia

**Hwangeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zimbabwear elizbarrutia da. 1953ko ekainaren 29an ezarri zen Wankieko prefetura apostoliko gisa, 1963ko martxoaren 1ean elizbarruti mailara igo zen eta 1988ko apirilaren 8an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Hwangen dago. Egun apezpikua Raphael Macebo Mabuza Ncube da.

## Ordinarioak 
### Wankieko prefektu apostolikoak 
* Francesco Font Garcia (1953-1956)
* Domingo Ros Arraiza (1956-1963)

### Wankieko apezpikua 
* Ignacio Prieto Vega (1963-1988)

### Hwangeko apezpikuak 
* Ignacio Prieto Vega (1988-1999)
* Robert Christopher Ndlovu (1999-2004)
* Alberto Serrano (2006-2021)
* Raphael Macebo Mabuza Ncube (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
RMS Queen Elizabeth

**RMS Queen Elizabeth** Cunard Line konpainiak ustiatzen zuen britainiar ozeano-ontzia izan zen. Bere ahizpa-ontziarekin batera, RMS Queen Mary itsasontzia Southampton (Erresuma Batua) eta New York (Ameriketako Estatu Batuak) arteko Atlantikoko ibilbidean aritu zen, Cherbourgen (Frantzia) geldialdi bat eginez. Elisabet erreginak posta zerbitzua eman zion Royal Mail-i, eta horrek Royal Mail Ship izendapena eramateko aukera eman zion, bi herrialdeen arteko asteroko zerbitzuaren barruan.

Eraikuntza 1936an hasi zen John Brown & Company ontzioletan, Clydebank-en, Eskozian, eta non 552. krosko zenbakia eman zioten.  Bi urte geroago, 1938ko irailan, itsasoratu eta izena jarri zioten Elizabeth Bowes-Lyonen omenez, Erresuma Batuko erregina ezkontidea, geroago Erregina Ama bezala ezagutua izan zena bere senarra, Jurgi VI.a erregea, 1952an hil zenetik.

Queen Maryren diseinu hobetuarekin, Queen Elizabeth ontzia handixeagoa zen, eta horrek munduko bidaiari-ontzirik handienaren titulua eman zion orduan, 56 urtez mantenduko zuen errekorra. Gaur egun, tona-kopuru gordineko errematxe-ontzirik handienaren izendapena ere mantentzen du. 

1941eko otsailean jarri zen martxan, tropak garraiatzeko itsasontzi gisa, Bigarren Mundu Gerran, eta 1946ko urrira arte ez zen hasi bidaiarientzako transatlantiko gisa erabiltzen.

Atlantikoaz bestaldeko ibilbidearen ospearen gainbeherarekin, bi itsasontziak RMS Queen Elizabeth 2 ontziak ordezkatu zituen 1969an, ontzi txikiagoa eta merkeagoa. Queen Mary 1967ko abenduaren 9an kendu zuten zerbitzutik, eta Long Beach hiriari saldu zioten, Kalifornian (Ameriketako Estatu Batuak); Queen Elizabeth, berriz, saldu egin zuten, bata bestearen atzetik, eta jabe berrietako batzuek lortu gabeko planak garatu zituzten, baina ez ziren gauzatu. Azkenean, Hong Kongeko enpresari bati saldu zioten, Tung Chao Yung-i, eta hark ur gaineko unibertsitate bihurtu nahi zuen. 1972an, Victoria portuan (Hong Kong) ontzia eraberritzen ari zirela, su hartu zuen egoera misteriotsu batean, eta irauli egin zen, sutea itzaltzen saiatzeko barruan ponpatutako uraren ondorioz. 1973an, ontzi-hondarrak portuaren sarrera oztopatzen zuela uste izan zen, eta partzialki eraitsi zuten hondoratzearen lekuan bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Great Ocean Liners: *Queen Elizabeth*  
* RMS *Queen Elizabeth* 
* RMS *Queen Elizabeth* (I) en ''Chris' Cunard Page''
Masvingoko elizbarrutia

**Masvingoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zimbabwear elizbarrutia da. 1999ko otsailaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Masvingon dago. Egun apezpikua Raymond Tapiwa Mupandasekwa da.

## Ordinarioak 
* Michael Dixon Bhasera (1999-2022)
* Raymond Tapiwa Mupandasekwa (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
RMS Queen Elizabeth 2

**RMS Queen Elizabeth 2**, **QE2** bezala ere ezaguna, Cunard Line-k 1969 eta 2008 artean operatutako transatlantikoa da. Zerbitzua utzi zuenetik, Nakheel-en (Dubai World-eko dibisio bat) jabetzakoa da. 

Southampton (Erresuma Batua) eta New York (AEB) arteko ozeanoz haraindiko ibilbidea egiteko diseinatu zen. Bere aurrekoaren omenez bataiatu zuten, 1940ko Queen Elizabeth RMSa, eta 1969an sartu zenetik 2004an RMS Queen Mary 2 ontziak ordezkatu zuen arte konpainiako bandera-ontzi bihurtu zen.

Eskoziako Clydebank-eko John Brown and Company ontzioletan eraiki zuten; eta transatlantiko handien artean azkentzat hartzen zen, Queen Mary 2 ontziaren eraikuntza iragarri zuten arte. Gainera, diesel-instalazio elektriko bat instalatu zen arte, 1986 eta 1987 urteen artean, Atlantikoa zerbitzu erregular batean zeharkatu zuen lurrunezko motorrak zituen azken bidaiari-ontzia izan zen. Ia 40 urtez zerbitzuan egon ondoren, QE2k bidaia transatlantikoak egin zituen, baita Southamptonetik (Ingalaterra) atera berri ziren gurutzaontziak ere.

Queen Elizabeth 2.a 2008ko azaroaren 27an kendu zuten zerbitzu aktibotik, eta Dubaiko Palm Jumeirah-n ainguratutako ur gaineko hotel bihurtzeko asmoa zegoen. Hala ere, gaur egun Rashid portuan dago ainguratuta, ur gaineko hotel gisa, eta Dubaiko gurutzaontzien terminal zaharrean museo gisa.

## Ezaugarriak 
ezkerrera|thumb|196x196px|QE2 ontziaren branka, 2005ean
Itsasontziak 70.327 tonako eta 294 metroko (963 oin) tona-kopuru gordina (GT) du. 32,5 korapiloko (60,2 km/h) abiadura maximoa lortzen du jatorrizko lurrun-turbinako motorra erabiliz, zeina 34 korapilora (63 km/h) handitu baitzen itsasontziari diesel motor elektriko bat egokitu zitzaionean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harareko artxidiozesia

**Harareko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zimbabwear artxidiozesia da. 1879ko uztailaren 2an ezarri zen Zambeseko *sui iuris* misio gisa, 1915eko martxoaren 9an prefetura apostoliko mailara igo zen, 1927ko uztailaren 14an Salisburyko prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1931ko martxoaren 3an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1955eko urtarrilaren 1ean artxidiozesi mailara eta 1982ko ekainaren 25ean gaur egungo izena hartu zuen. Artzapezpikuaren egoitza Hararen dago. Egun artzapezpikua Robert Ndlovu da.

## Ordinarioak 
### Zambeseko nagusiak 
* Henri Depelchin (1879-1883)
* Richard Sykes (1896-1904)
* Ignatius Gartlan (1904-1911)
* Edward Parry (1911-1915)

### Zambeseko prefektu apostolikoak 
* Richard Sykes (1915-1919)
* Edward Parry (1920-1922)
* Robert Brown (1922-1927)

### Salisburyko prefektu apostolikoa 
* Robert Brown (1927-1929)

### Salisburyko bikario apostolikoa 
* Aston Chichester (1951-1955)

### Salisburyko artzapezpikuak 
* Aston Chichester (1955-1956)
* Francis William Markall (1956-1976)
* Patrick Fani Chakaipa (1976-1982)

### Harareko artzapezpikuak 
* Patrick Fani Chakaipa (1982-2003)
* Robert Ndlovu (2004-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Francis William Markall (1956)

## Apezpiku laguntzailea 
* Patrick Fani Chakaipa (1972-1976)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chinhoyiko elizbarrutia

**Chinhoyiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zimbabwear elizbarrutia da. 1973ko abenduaren 17an ezarri zen Sinoiako prefetura apostoliko gisa, 1982ko ekainaren 25ean Chinhoyiko prefetura apostolikoa izena hartu zuen eta 1985eko urriaren 28an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Chinhoyin dago.

## Ordinarioak 
### Sinoiako prefektu apostolikoa 
* Helmut Reckter (1974-1982)

### Chinhoyiko prefektu apostolikoa 
* Helmut Reckter (1982-1985)

### Chinhoyiko apezpikuak 
* Helmut Reckter (1985-2004)
* Dieter Bernd Scholz (2006-2016)
* Raymond Tapiwa Mupandasekwa (2017-2023)
** Aulki hutsa (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gokweko elizbarrutia

**Gokweko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zimbabwear elizbarrutia da. 1991ko ekainaren 17an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gokwen dago. Egun apezpikua Eusebius Jelous Nyathi da.

## Ordinarioak 
* Michael Dixon Bhasera (1991-1999)
* Ángel Floro Martínez (1999-2017)
* Rudolf Nyandoro (2017-2020)
* Eusebius Jelous Nyathi (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mutareko elizbarrutia

**Mutareko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren zimbabwear elizbarrutia da. 1953ko otsailaren 2an ezarri zen Umtaliko prefektura postoliko gisa, 1957ko orsailaren 15ean elizbarruti mailara igo zen eta 1982ko ekainaren 25ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Mutaren dago. Egun apezpikua Paul Horan da.

## Ordinarioak 
### Umtaliko prefektu apostolikoa 
* Donal Lamont (1953-1957)

### Umtaliko apezpikuak 
* Donal Lamont (1957-1981)
* Alexio Churu Muchabaiwa (1981-1982)

### Mutareko apezpikuak 
* Alexio Churu Muchabaiwa (1982-2016)
* Paul Horan (2016-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Patrick Mumbure Mutume (1979-2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Deiss

**Joseph Deiss** (Friburgo, 1946ko urtarrilaren 18a) suitzar ekonomialari eta politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2004an.

Ekonomia eta Gizarte Zientziak ikasi zituen Friburgoko Unibertsitatean eta Cambridgeko Unibertsitatean doktoratu zen. Ikasketak amaitu ondoren, Ekonomia irakaslea izan zen Friburgo, Zürich, Lausana eta Genevan. 1993tik 1996ra Prezioen Gainbegirale Nazionala izan zen.

Suitzako Alderdi Kristau Demokratako kide izan zen eta 1981ean hasi zuen karrera politikoa, Friburgoko Kontseilu Handian eta Barberêcheko alkate 1982tik 1996ra.

1991tik 1996ra Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen, eta 1996an Suitzako konstituzioa erreformatzeko komitea zuzendu zuen. Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1999tik 2006ra, eta Kanpo Arazoetako saila zuzendu zuen 1999tik 2002ra eta Ekonomia saila 2003tik 2006ra.

2004. urtean Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen eta 2010eko irailetik 2011ko irailera Nazio Batuen Batzar Nagusiko presidentea izan zen.
Zaldunaren estela

**Zaldunaren estela** Iruña Veleiako aztarnetagian aurkitutako estela bat da, alde batean, zaldun baten eta bere zaldia ebakiduren bidez marraztuta dituena.

Harrizko bloke irregular bat da, aurrealdea apainduta eta lisatuta duena. Atzealdea, berriz, landu gabe utzi zen. Lerro ebakidun mehez grabatuta ditu eszena eta irudi osagarriak. Zaldizko biluzi bat irudikatzen du, eskuineko eskuan lantza bat daramana (jaurtitzeko prest) eta, ezkerrekoarekin, zaldiaren uhalei eusten diena. Zaldiari burua eta aurreko laurdena falta zaizkio, harria hautsita dagoen zatian. Zaldiak, zela darama, eta zelako zurak markatuta ditu. Lerro bertikaletan zintzilikatutako apaingarri bat ikusi da, eskematikoki iradokita legokeena. Buztanpekoak, bular uhalak eta zingilak lotzen diote zela zaldiari. Eszenaren gainean bi zirkulu zentrokide ageri dira, eguzkitan sinbolizatzen bide direnak. Estriburik ez dago, ohikoa zen bezala. Buruaren gainean, bi zirkulu zentrokideren hondarrek, antza, eguzki-diskoa irudikatuko lukete.  baina erromatarren aurreko data du argi eta garbi. Gratiniano Nietok esan zuen iberiarra zela, eta Martín Almagro Gorbeak zeltiberiarra zela. 

Kronologikoki, II. mendearen amaieraren eta K.a. I. mendearen hasieraren arteko data duen pieza dirudi. Ematen du kulturalki Burdin Aroko biztanleria indigenari dagokiola, karistiarrei alegia, leku horretan bertan garatutako Arkizko jatorrizko herri harresitua baitzegoen.

Gaur egun, Gasteizko Bibat Museoan ikusgai dago erakusketa iraunkorrean.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia gehigarria 
* Nieto Gallo, Gratiniano (1958).  *El oppidum de Iruña (Álava)*: *memoria de las excavaciones*.  Gasteiz : Arabako Foru Aldundia, 205-208 or.
* ZZAA (1983)  *El Museo de Arqueología de Alava.*  Gasteiz, 132-133 or.
* Llanos Ortiz de Landaluce, Armando eta Llanos Urrutia, C (1983)  *Los primeros impulsos artísticos*,  *Álava en sus manos* , 4. lib. 9-40, 28-29 or.
* Filloy Nieva, Idoia  (1994) «Temas iconográficos de las estelas funerarias en la II Edad del Hierro en Álava: representaciones astrales, animales y humanas»,  C*uadernos de Sección. Antropología-Etnografía*, 10. 343-358, 351-352 or.
* Gil Zubillaga, Eliseo (1997) « Protohistoria y Romanización», *Vitoria-Gasteiz en el Arte*. 100-135,120-121 or.
* Filloy Nieva, Idoia eta  Gil Zubillaga, Eliseo (2000) «*La romanización en Álava. Catálogo de la exposición permanente sobre Álava en época romana del Museo de arqueología de Álava»*.  Gasteiz : Arabako Foru Aldundia.
* San Vicente González de Aspuru, José Ignacio (2008)  «El jinete desnudo y la silla de montar de la estela de Iruña (Álava)»,  *Hispania Antiqua*, 32. 57-92.

## Kanpo estekak
Eva Borušovičová

**Eva Borušovičová** (Levice, 1970eko urtarrilaren 5a – Bratislava, 2025eko ekainaren 2a) eslovakiar idazle, zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen. Benetako izenaz gain, ***Maxim E. Matkin*** izengoitia erabili zuen.

## Bizitza 
Eva Borušovičová 1970eko urtarrilaren 5ean jaio zen Levicen. Bere ahizpa gazteagoa, Soňa Borušovičová-Karvayová, gidoilaria da baita ere. Borušovičovák dramaturgia eta zuzendaritza ikasi zituen Bratislavako Arte Eszenikoen Akademian eta 1988an graduatu zen. Ikasle zela, gidoilari gisa lan egin zuen Eslovakiako Irrati Telebistan, besteak beste, *Od Kuka do Kuka* haurrentzako saio ezagunean parte hartuz.

Hiru film zuzendu zituen: *Modré z neba* (1997), *Amálka, ja sa zbláznim!* (1999) eta *Vadí nevadí* (2001). 2009an Agnieszka Hollandek eta Kasia Adamikek zuzendutako *Jánošík – Pravdivá história* filmaren gidoia idatzi zuen. Antzezlanak ere idatzi zituen.

Borušovičová Eslovakiako lehenengo Interneteko pertsonalitateetako bat izan zen. 2000ko hamarkadaren hasieran inZine webgunean milurtekoen bizipenei buruzko istorio laburrak argitaratzeagatik egin zen ezaguna. Benetako izena edo Maxim E. Matkin izengoitia erabili zuen. Melanomaren ondorioz hil zen 2025eko ekainaren 2an, 55 urte zituela.

## Filmografia 
### Film luzeak 
* 1996: *100 percentne čistá láska* (telefilma)
* 1997: *Modré z neba*
* 1999: *Amálka, ja sa zbláznim!* (telefilma)
* 2001: *Vadí nevadí*

### Beste zuzendariekin elkarlanean zuzendutako filmak 
* 1993: *Čarodejníci*
* 1996: *100 percentne čistá láska* (telefilma)
* 2009: *Jánošík – Pravdivá história*

## Antzerkia 
* 2013: *69 vecí lepších než sex* (testua eta zuzendaritza, L+S estudioa, Bratislava)
* 2017: *Štefánik – Slnko v zatmení* (testua eta zuzendaritza, Andrej Bagar antzokia, Nitra)
* 2020: *Zajačik* (testua eta zuzendaritza, L+S estudioa, Bratislava)

## Idazlanak 

;Maxim E. Matkin gisa
* *Polnočný denník* (2002)
* *Láska je chyba v programe* (2004)
* *Mexická vlna* (2005)
* *Mužské interiéry* (2007)
* *Miluj ma ironicky* (2007)
* *Aj ja teba* (2010)
* *Nie na ústa* (2011)
* *Žiadne prudké pohyby* (2012)
* *Úplne najviac* (2013)
* *Hviezda jasná* (2014)
* *Zvláštne šťastie* (2018)
;Eva Borušovičová gisa
* *Jánošík. Pravdivá história* (2009)
* *Urobíme všetko, čo sa dá* (2009)
* *Do plaviek* (2018)
* *Plány B* (2021)
* *Dokonalé dieťa* (2023)
* *Nádej je pri nás a šuchoce krídlami* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoltán Horváth

**Zoltán Horváth** (Balatonfüred, 1937ko martxoaren 12a – Budapest, 2025eko ekainaren 12a) hungariar eskrimalaria izan zen, sable espezialitatean aritzen zena.

1960ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen sablea-taldeka kategorian, Hungariaren izan ean. Erromako jokoan, honako hauek osatzen zuten taldea: Aladár Gerevich, Rudolf Kárpáti, Pál Kovács, Gábor Delneky eta Tamás Mendelényi.

Gainera, zilarrezko domina irabazi zuen banakako sable-proban, Karpati herrikidearen atzetik.

1964ko Udako Olinpiar Jokoetan bosgarren amaitu zuen taldekako lehiaketan.

Munduko txapelketetan urrezko lau domina, zilarrezko bi eta brontzezko hiru lortu zituen.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
### Munduko Txapelketa 
## Kanpo estekak
Ahots-itzulkin

**Ahots-itzulkina** soinua edo ahotsa biltzeko, zuzentzeko eta anplifikatzeko jartzen arkitekturako elementua da. Tipikoa da pulpitu baten gainean jartzen dena kupula modukoa, balio duena predikariaren ahotsa entzuleengana bideratzeko eta, horrela, entzungarritasuna hobetzeko. 

Elizetako pulpituetako gainekoak estilo artistikoen eta garaien arabera oso egitura apainduak izan dira, adibidez drosel forma gotikokoak batzuetan. Ohikoa da uso bat agertzea itzulkinaren azpialdean, Espiritu Santuaren sinbolo, predikariarentzako inspirazio.

## Iruditegia 

Fitxategi:Belgique_-_Mellet_-_Église_Saints-Martin-et-Mutien-Marie_-_23.jpg|Uso bistan adibide frantses batean.
Fitxategi:San Martin eliza, Maurga, pulpitua eta eskilara.jpg|Maurgako elizakoa, uso eta guzti.
Fitxategi:Church of Santa María, Ujué 04.jpg|Uxueko elizakoa.
Fitxategi:Waiblingen - Michaelskirche - Kanzel.jpg|Drosel gotikoaren formakoa, Alemanian.
Fitxategi:Bilbao - Iglesia de San Francisco de Asis 06.jpg|San Frantzisko Asiskoaren elizan, Bilbon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dennis Kipruto Kimetto

**Dennis Kipruto Kimetto** (1984ko urtarrilaren 22an jaioa) errepideko lasterketa probetan parte hartzen duen distantzia luzeko korrikalari keniarra da. Gizonezkoen maratoian munduko errekorra izan zuen, 2 ordu, 2 minutu eta 57 segundoko denborarekin, eta errekorra mantendu zuen Eliud Kipchogek 2018an 2:01:39ko denborarekin hautsi zuen arte.

## Ibilbidea 
Eldoretekoa izatez, eta Geoffrey Mutai barne hartzen zuen entrenamendu talde bateko kidea, Kimettoren lehen garaipen garrantzitsua 2011n Nairobiko Maratoiaren erdi-maratoi atalean lortu zuen. Dennis Koech izenarekin korrika eginez, podiumera igo zen 1:01:30eko denborarekin. Azkar igo zen munduko korrikalarien elitera Keniatik kanpo egindako lehen irteeretan. RAK Erdi Maratoian Wilson Kipsang Kiprotich barne hartzen zuen talde bat garaitu zuen lasterketa 60:40 minututan irabazteko.

2013an, Kimettok bi Maratoi Nagusiko Munduko errekorrak hautsi zituen, Tokion 2:06:50ean (ordutik hobetu da) eta Chicagon 2:03:45ean, Amerikako lurraldean inoizko denborarik azkarrena errekor-kalitateko ibilbide baterako. 2014ko irailaren 28an, Kimettok Berlingo Maratoiko munduko errekorra hautsi zuen 2:02:57rekin eta 2:03 azpitik korrika egin zuen lehen gizona bihurtu zen. Bere 5 kilometroko denborak honela erregistratu ziren: 14:42, 14:42, 14:46, 14:26, 14:32, 14:30, 14:09, 14:42. Bere bigarren zatia, 1:01:12koa, historiako azkarrena izan zen, 2011ko Bostongo Maratoiaren beheranzko eta haizeak asko lagundutako lasterketak kontuan hartu gabe.

Kimettoren lesio arazoak izan zituen 2017an, belauneko lesio batek Bostongo maratoitik erretiratzera behartu baitzuen. Ez zuen lortu urrian Chicagoko maratoia eta ezta abenduan Honoluluko maratoia amaitzea. Bestalde, 2018ko apirilean Viena hiriko maratoian, Kimetto 25 kilometroko puntura iritsi baino lehen erretiratu zen.

Kimetto landa-nekazaritza komunitate batean hazi zen. "Uste dut borrokalari izatera benetan motibatzen nauena jatorri xume batetik natorrela dela", dio Kimettok. "Saia naiz nire familiari laguntzeko nire onena lortzen dudala ziurtatzen".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskaut ideala

**Eskaut ideala**, *The Boy Scout* bezala ere ezaguna, Robert Tait McKenzie-ren estatua famatuena da. Jatorrizkoa *Cradle of Liberty Council* delakoaren buruan dago, 22. kalean, eta Winter Filadelfian. Estatua hau AEBetan zehar erreproduzitu eta eskaut bulego askoren buruan jarri dute, baita Gilwell parkean eta Australian ere. Smithsonian American Art Museum-ek 18 kopia ditu zerrendatuta bere datu-basean.

## Jatorria 
McKenziek 20 urte baino gehiago eman zituen Filadelfiako eskauten erakundeko kontseilu exekutiboan. "Eskaut ideal" baten irudia ekoizteko auzitan jarria, eskultoreak hainbat eskaut gazte aukeratu zituen uniformean modelatzeko. 1915ean, 18 hazbeteko brontzezko irudi bat eman zitzaion batzorde exekutiboari, kopien salmentengatiko oparien eskubideekin batera. Gaztearen buru biluziak begirunea, autoritatearekiko obedientzia eta diziplina adierazten dituela esan zuen. Eskautaren esku dagoen gerra-aizkora egiaren eta esperantzaren sinboloa da: ez da inoiz deszorroztuko zentzurik gabeko suntsiketarako, baizik eta "etengabe aplikatzen da traizioaren, faltsukeriaren, koldarkeriaren, kortesiarik ezaren, zintzotasunik ezaren eta zikinkeriaren leporaino".

## Galeria 

Fitxategi:Boy_Scout_Statue_Philly.JPG|link=Archivo:Boy_Scout_Statue_Philly.JPG|Filadelfia
Fitxategi:GilwellParkIdealScout.jpg|link=Archivo:GilwellParkIdealScout.jpg|Eskaut Ideala, Ameriketako eskautek Gilwell parkeari 1966an eman ziotena
Fitxategi:TheIdealScout1915.jpg|link=Archivo:TheIdealScout1915.jpg|Milwaukee
Fitxategi:Calvin_Coolidge_receiving_statue_of_Boy_Scout_outside_the_White_House_1927.jpg|link=Archivo:Calvin_Coolidge_receiving_statue_of_Boy_Scout_outside_the_White_House_1927.jpg|Calvin Coolidge presidenteak estatuaren kopia bat jasotzen, Etxe Zuriaren kanpoaldean, 1927an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Linaza

**Ruth Linaza Beobide** (Lemoa, Bizkaia, 1983) herri kirolaria da, sokatiran, trontzan, txinga eta zaku eramaten zein lasto altxatzen aritutakoa.

## Biografia 
Lanbidez Haur Hezitzailea den emakume honek gazte-gaztetatik lotuta du bere zaletasun esparrua herri kirolen mundura. 

Lehiatzeaz gain, erakustaldi desberdinetan hartu du parte, gutxiengoa diren kirolei ikusgarritasuna ematea helburu. 

Gasteizko Badaiotz Sokatira taldeari lotuta 2004. urtetik aurrera, Australia, Hegoafrika, Taiwan, Txina, Japonia, Suedia, Herbehereak, Suitza zein Eskoziako neska taldeak izan dituzte aurkari sokaren beste aldean. Nazioarteko hainbat eta hainbat domina irabazitakoak dira gazteiztarrak, munduko txapelak tarteko.

Taldearen izenean erantzun zuen elkarrizketa baten esaten zen oinetakoak direla sokatiralarien ekipazioan gehien hondatzen dena. Kirol hau egiteko ezinbesteko lan tresna direnez, rekautxutatu egiten dituzte,  lurrera hobeto oratu daitezen kautxuarekin gogortuz. Tiraldi bakoitzean zapatilla pare bat gastatzen du jokalari bakoitzak.

Gasteizen ikasketak egiten ari zela, trontza frogatzeko gonbitea egin zioten. Modalitate honetan eta enbor bertikalean bikote mistoak ere osatu ditu eta lasto jasotzea da multi-atleta honen beste espezializazioetako bat. Txingak eramaten lehiatu du, 25 kiloko burdin astunak esku banatan garraiatuz, eta 40 kiloko zakutzarra lepoan hartuta zaku eramaten jardundakoa da, kirol bietan gorengo postuetan sailkatuz. "Herri kirolak gazteen artean sustatzeko modu bakarra eskolan sartzea da, haurrak herri kirolak praktikatzen hastea. Hor egin behar da ahalegina, zaletasuna umetatik errotzen joan dadin".

Ruth Linaza
## Sariak 
* 2024an Lemoako udalak bertako kirolariak saritzeko ekitaldian Ruth Linaza saritu zuen Arabako Trontza lehiaketan txapeldun eta Euskadikoan txapeldunorde lorpenagatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskadi Irratian elkarrizketa
Suscinioko gaztelua

**Suscinioko gaztelua**,  eta , Bretainiako Sarzeau udalerrian dagoen gaztelu bat da, Morbihan departamenduan.

XIII. eta XV. mendeen artean eraikia, Bretainiako dukeen egoitza izan zen.

1840an Monumentu historikoa izendatua izan zen.
Susana Soca kapera

**Susana Soca kapera** Uruguaiko Soca herrian dago, Montevideotik 60 km ipar-ekialdera, eta jatorri katalaneko Antoni Bonet arkitekto espainiarrak eraiki zuen helburu erlijiosodun eraikin bakarra da.

Kapera, jabetza pribatu batean hesituta dago.

## Historia 
Eraikuntza Luisa Blanco Acevedok finantzatu zuen, Francisco Soca mediku eta politikari uruguaitarraren alarguna eta herriaren ongilea, senar-emazteen alaba bakarra, Susana Soca poetisa, Brasilen hegazkin istripu batean hil eta urte gutxira.

Kapera Francisco Soca doktorearen omenez eraiki zen hasiera batean, baina Susana hil ondoren, Luisa Blanco Acevedok kaperarekin jarraitzea erabaki du, bere alabaren gorpuzkiak bertan uzteko.

1962. urtearen erdialdean hasi ziren eraikitzen; 1963ko martxoan, elizak bukatua zuen sabaia, eta maiatzean hasi ziren lau alde trinkoak eraikitzen. Etapa horretan, ekainean edo uztailean, egin zuen Bonetek obra azken aldiz. Ezin izan zuen ikusi hain garrantzi handia eman zien beiretan zehar iragazitako argiak azkenean zer eragin izan zuen. 2900 pieza bioleta, berde eta okre laranja erosi ziren Bartzelonan eta litekeena da 1966an jarri berriak izatea

## Arkitektura 
Antoni Bonet arkitektoaren obra da, kapera, latindar gurutze forman elkartzen diren bi bolumen triangeluar bezala pentsatua dago. Oinarri nagusia prisma zuzena da, oinarri triangeluarrekoa, alde batean nabarmentzen dena eta bi muturretan plano inklinatuek ebakitzen dutena; alde batean sarrera dago eta bestean absidea; kanpoko fatxadetan Ricardo Bastid artista plastiko valentziarrak Boneten diseinuen gainean egindako grabatuak eta behe-erliebeak daude.

Bolumen bakoitza modulu triangeluar aldekide batean oinarrituta egituratzen da, hogeita bost triangelu txikitan azpibanatuta. Triangelu horiek, era berean, bederatzi triangelutan azpibanatzen dira, eta horietan koloretako beira txikiak daude. Azken horiek dira obra osatzen eta definitzen duten elementu nagusiak. Sarrera bakarra fatxadetako batean sartuta dago, burdinaz egindako ate batekin.

1978an elkarrizketatu zutenean, Bonetek zioen Socan irudimenezko espazio bat sortu nahi izan zuela, beirate gotiko bat, koloreak gizakia erabat inguratuko zuena. Ez zuen emaitza ikusi, baina lortu nahi zuen inpaktua lortu zuen, barrualdeak Erdi Aroko erreferentzia ukaezinak baititu. Argia deskonposatu egiten da kristal polikromoen eraginez, eta inpresio aldakorrak eragiten ditu trazeria estrukturalean, gotiko berantiar flamigeroaren antza duela.

Eraikinaren inguruak jarduera liturgikoa laguntzeko diseinatuta daude.

Sarreran, Kristo izena duen gurutze ekilatero bat ikusten da. 

## Monumentu Historiko Nazionala 
2014ko abenduan kapera Monumentu Historiko Nazional izendatu zuen Uruguaiko Hezkuntza eta Kultura Ministerioak N.º 725/014.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glenbeg aintzira

**Glenbeg aintzira**, , Irlandako hego mendebaldean dagoen aintzira bat da, Cork konderria eta Beara penintsulan.

2 kilometro luze eta 0,4 kilometro zabal ditu.
Ouattara Lagazane

**Ouattara Lagazane** (1963ko urtarrilaren 1a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe impexa

***Inocybe impexa*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Sindrome muskarinikoa sor dezake, jan ondoren 3-4 orduetara erreakzio larriak sortzen ditu.

Sinonimoak: *Inocybe halophila*, *Inocybe lacera var. maritima*, *Atrosporina maritima*, *Inocybe maritima*, *Agaricus impexus*, *Agaricus maritimus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakotik ganbil-zabaldura, titiduna, ertza askotan errezelaren hondarrekin. Kapelaren azala oso ezkatatsua, higrofanoa, iletxoekin, normalean pitzatua, arre ilun kolorekoa (titi aldera gehiago).

**Orriak:** Eskotatuak, zabal, sabeldunak, arre argi kolorekoak, espora jalkinaren ondoren ilundu egiten dira, ertz zurixkarekin.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, motz samarra, oinarrirantz okertua, arre kolorekoa, pruina zurixkaz estalia.

**Haragia:** Urria, kolore argia (zuri-krema-beixa).

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen"is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela. *Halophila* epitetoa grekotik dator, hegala, espazio irekia, esan nahi duen “aloos” hitzetik eta lagun, esan nahi duen “philos” hitzetatik dator. Hondartza irekietan hazten delako.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
Kapelaren azal ezkatatsua duten beste *Inocybe* arre koloreko batzuekin nahas daiteke (*queletii*).

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Talde txikiak osatzen ditu. Urria, baina ugaria agertzen den tokian. Hainbat baso motatan, termofiloa, klima mediterraneokoan. Oso lurperatuta jaiotzen da, lur hondartsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia eta Israel.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simbara Maki

**Simbara Maki** (1938ko urriaren 12a - 2010eko urriaren 8a) atleta zen. Boli Kosta ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amadou Meïté

**Amadou Meïté** (1949ko azaroaren 28a - 2014ko otsailaren 11) atleta zen. Boli Kosta ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabella Medici

[eskuinera|thumb|308x308px|[Isabella Medici|Isabella Mediciren erretratua, Alessandro Alloriren eskutik, Uffizi Galeria, Florentzia.]]
**Isabella Romola de Medici** (Florentzia, 1542ko abuztuaren 31 – Cerreto Guidi, 1576ko uztailaren 16a) aristokrata izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak Florentziako Cosimo I.a Medici eta Salmancan jaiotako Leonor de Toledo  izan ziren. Bere jaiotza pozez hartu zuen bikoteak, Florentziako Dukeen bikotearen hirugarrena umea eta bigarren alaba izan zen. 

Palazzo Vecchio eta Pitti Jauregian hazi zen, non handitze-lanak egiten ari ziren, eta hantxe bizi izan zen familia behin betiko lanak bukatu ostean.

1553 urtean, zazpi urte besterik ez zituenean, bere gurasoek Paolo Giordano Orsinirekin, Braccianoko dukea eta Orsini familiakoa, konprometitu zuten. Hamasei urte betetzean egin ziren ezkontzak.

Izaera ausarta eta erabakiorra zuen, eta historialariek ziniko, oldarkor eta bortiztzat jotzen duten gizon batekin ezkonduta zegoen. Sarritan, senarra negozioak zirela eta, joan egiten zen, eta bere senarraren lehengusu Troilo Orsiniren maitale egin zen Isabella.

## Heriotza 
Cosimo hiltzean, jada Toskanako I. Duke Handia zena, Isabellak aitaren babesa galdu zuen, baita Duke Handi berriaren babesa ere, bere neba Frantzisko I.a Medici. 

Senarrak, orduan, jasan zuen desohorearen mendeku pertsonala hartzea erabaki zuen eta Isabella erail zuen Cerreto Guidi herrian zituzten begi indiskretuetatik urrun. Egun batzuk lehenago, Leonor  de Toledo Osorioren hilketa ere burutu zen, Pedro de Medici senarrak, Isabellaren nebak, hil zuena.

Herri kronikak Paoloren esku asfixia zuzen gisa deskribatzen du *vendetta*, beste iturri batzuek diote uretan ito zutela ilea garbitzen ari zela. Paolok zera argudiatu zuen bere defentsan, denbora nahikoa eman ziola bere bekatuengatik barkamena eskatzeko.

Frantzisko I.ak bere arreba eta koinataren hilketekin izandako onberatasunak eta konplizitateak Medici familiaren aurkariek babesten zituzten esamesa askori bide eman zien. 

Troilo maitalea, duke handiaren zerbitzu sekretuko agente baten hilketan nahasita egon zen borroka batean, eta Frantzisko I.aren hilketa prestatzen ari zela leporatu zioten. Parisera ihes egin behar izan zuen, baina hantxe aurkitu zuen Frantziskoren sikario batek, eta hil egin zuten 1577an.  Hiltzaileak 300 ezkutu jaso zituen lan hirrengatik.

Paolo Giordano Orsini ez zen berriro ezkondu eta Medicitarren gatazketatik kanpo mantendu zen, bere emaztearen aurka aritzea gertaera justua eta bere ohorea garbitzeko modu zintzoa bezala ikusi zen sasoi hartan, garai berantiarragoetako idazle eta poeta askorentzat inspirazio iturri izanik.

## Ondorengotza 
Paolo Giordanok eta Isabelek hiru seme-alaba izan zituzten:

* Leonor (? 1634), Alejandro Sforza Segniko dukearekin ezkondua;
* Isabel (1571 - 1572);
* Virginio Orsini (1572 - 1615).

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Isabella de *Medici* las prueba del delito, Corriere Fiorentino (Corriere della Sera) 20 de abril de 2008.

## Kanpo estekak 
*  Fuente: Archivos en línea de documentos sobre la familia Médici
San Juan Bataiatzailearen katedrala (Salto)

**San Juan Bataiatzailearen katedrala** Salto hirian (Uruguai) altxatzen da.

## Historia 
Leku honetako lehen elizaren jatorria 1811ko Ekialdeko Herriaren Exodoaren garaikoa da. Katedral hau, estilo eklektikokoa eta barrokoa nagusi dituena, Artigas Plazaren aurrean, 1889an eraiki zen, Ernesto Vespignani salestarraren planoen arabera. Romeo Angelo Ambrosini Bernasconi italiarrak eraiki zuen, Varese Italian 1884ko urriaren 18an jaioa, Francisco Antonio Mentasti italiarrarekin batera. San Joanes Bataiatzaileari eskainia, 1939tik Saltoko Elizbarrutiaren egoitza da. 1940ko hamarkadan Rafael Ruano arkitektoak eraberritu zuen tenplu hau.

Bere barruan, San Martinen Zorrillaren eta Edmundo Prattiren brontzezko Kristoaren margoak nabarmentzen dira.

1988ko maiatzaren 9an, Joan Paulo II.a aita santuak katedral hau bisitatu zuen.

1997ko apirilaren 8an basilika txikia izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katedralaren argazkiak
* Saltoko elizbarrutia - Catholic Hierarchy
MobLand

***MobLand*** britainiar telesaila da, Ronan Bennettek Paramount+ katearentzat egina.

## Sinopsia 
Londresen drogen trafikoa kontrolatzeko borrokan ari diren bi familien arteko liskarrak —harrigandarren eta stevensondarren artekoak— piztuko du kontakizun nagusiaren motorra. Harrigan familia izango da bietatik protagonismo handiena bereganatuko duena. Eddiek, hau da, gazteenak eragingo duen liskar baten ondorioz, borroka basati bat piztuko da Harrigan eta Stevenson familien artean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria lurmuturreko itsasargia (Uruguai)

**Santa Maria lurmuturreko itsasargia** Ozeano Atlantikoko kostaldean dago, izen bereko lurmuturraren gainean, La Paloman (Rocha, Uruguai). 1874ko irailaren 1ean eraiki eta argiztatu zuten. Bere egitura harlangaitzezko dorre zirkular batez osatuta dago, zerrenda erradial gorri eta zuriko kupula batekin.

30 metroko altuera du, eta 20,5 itsas miliako argi-irismena.

Hirian arrantza-portu bat dago, eta itsasargia etengabe erabiltzen du. La Palomako eraikin eder, enblematiko eta ezaguna da. Itsasargi hau ere hiriko eraikinik ezagunena da. 8 urtetik gorako pertsonek beren alderik altuenera sartzeko aukera dute, eta handik hiriko argazkiak hartu ditzakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalie Don-Innes

**Natalie Don-Innes** (1989ko [[otsailaren 12a]a) Eskoziako Alderdi Nazionaleko (SNP) politikaria da, eta 2021etik Renfrewshire Iparraldeko eta Mendebaldeko Eskoziako Parlamentuko (MSP) kidea, 2023tik Haur eta Gazteen ministroa da.

## Gaztaroa 
Don-Innes Renfrewshirekoa da eta ama ezkongabe batek udaletxe batean hazi zen, gaztea zenean aita hil ondoren. Glasgowko Unibertsitatean historiako unibertsitate-lizentziatura du.

## Ibilbide politikoa 
Don-Innesek Bishopton, Bridge of Weir eta Langbank barrutiko udal zinegotzi gisa jarraitu zuen 2017ko Renfrewshireko Kontseiluko hauteskundeetan hautatua izan ondoren. Eskoziako 2022ko udal hauteskundeen ondoren dimisioa eman zuen.

2020ko azaroan, SNPren hautagai hautatu zuten Renfrewshire Iparralde eta Mendebaldeko barrutian 2021eko Eskoziako Parlamentuko hauteskundeetarako, alderdikideek bigarren bozketa estu baten ondoren, lehenengo bozketan Michelle Campbell Renfrewshireko zinegotziarekin berdinketa lortu zuelako. Geroago, Don-Innes barrutiko diputatu hautatu zuten % 46,3ko botoekin eta 7.307 (% 19,1) botoen gehiengoarekin.

2023an, Humza Yousafen gobernuan Haur, Gazte eta Promesa Betetzeko ministro izendatu zuten. Baina 2024ko martxoaren 13an, iragarri zuen ez zela berriro aurkeztuko.

## Bizitza pertsonala 
Don-Innes Renfrewshireko Bridge of Weir herrian bizi da, eta bi seme-alaba ditu. Bideo-jokoen zalea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eskoziako Gobernua
IBM Q System Two

**IBM Quantum System Two** erabilera modularreko lehen sistema informatiko kuantikoa da, IBMk 2023ko abenduaren 4an aurkeztu zuena. IBM Quantum System One sistemaren ondorengoa da.

Hiru IBM Quantum Heron prozesadore ditu, bere modularitatea dela eta eskalatu daitezkeenak, eta, ondoren, QPU berriagoetarako eguneratu daitezkeenak, guztiz eguneragarria baitira.

Bere eraginkortasun maximorako, zero absolututik gorako (10-20 mK) ehunen batzuetako tenperaturara hoztu behar da, diluzio teknologia erabiliz.

## Erabilera 
IBMk bere bezeroak eta bazkideak 100 + qubitezko sistemak erabiltzen ari direla zientzia-ikerketerako adierazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak