Antonio de Mendoza

**Antonio de Mendoza Pacheco** politikari eta militar espainiarra izan zen, Santiagoko jauna, Socuéllamoseko komendadorea, Espainia Berriko lehen erregeordea 1532tik 1550era, eta Peruko bigarren erregeordea 1551tik 1552ra.

## Biografia 
### Espainia Berriko lehen erregerdea 
1535eko apirilaren 17an, Bartzelonan, errege-komisioek Mendoza Espainia Berriko erregeorde izendatu zuten. Mendoza familia zahar eta boteretsu batekoa zenez, berehala hartu zuen errespetua nobleziako kide gisa. Gainera, enperatrizaren barruko zirkuluan jarri zuten, eta ondo ezagutzen zuten gortean. 15 urtez gobernatu zuen, ondorengo beste edozein erregeorde baino luzeagoa izan zena. Espainia Berrira iritsi zenean, lurralde konkistatu berri bat aurkitu zuen, indigena eta konkistatzaile espainiarren arteko ezinegon eta lehiarekin. Erregeorde izan zen bitartean, erregearen ordez egon zen gobernuaren adar guztietan. Gainera, Mendoza Amerikako ofizial kolonialik handiena izan zen. Bere eginkizun zaila erregearen izenean gobernatzea zen, Hernán Cortésen etsai bihurtu gabe. Cortések berak espero zuen Espainia Berriko errege koroa iraunkorra ofizial bihurtzea, espainiarrek Inperio Azteka konkistatu zuenetik. Karlos V.a enperadoreak (Karlos I.a Espainiako erregea) eta Indietako Kontseiluak Cortés Koroaren autoritatearekiko independenteegia zela erabaki zuten, erregeorde bihurtzeko, eta Espainia Berrian gorte nagusi bat sortu zuten 1528an, Nuño de Guzmán, Cortésen arerio, izendatuz, Cortésen boterea indargabetzeko. 1530ean koroak Oaxacako haraneko markes titulua eman zion Cortesi. 1535ean Mendoza erregeordea iritsi zenean, Cortesek bere interes ekonomikoak bilatu zituen Cuernavacako jauregitik.

Nahiz eta espainiarrek Kariben esplorazioak, konkistak eta kokaguneak okupatu eta zabaldu zituzten, Mexiko erdialdea konkistatu arte koroak ez zuen erregeorde bat izendatu, Mexikon erregearen irudi bizia izango zena, eta Espainia Berriko Erresuman errege autoritatea benetan berrestea aurreikusten zuena. Bere autoritatea sendotzeko eta gizarte sendo bat ezartzeko, Espainia Berriaren garapenarekin konprometitutako kolono boteretsuekin (Marina de la Caballeria, kasu) ezkontza-itunak egin zituen. Mendoza noble izateak eta bere familiak Espainiako koroari zion leialtasunak izendapenerako hautagai egokia bihurtu zuten.

Antonio jauna eta Juan Zumarraga apezpikua funtsezkoak izan ziren Mexikoko bi erakunderen eraketan: Tlatelolcoko Santa Cruz Ikastetxea (1536), non azteketako nobleen semeek latina, erretorika, filosofia eta musika ikasten zuten, eta Mexikoko Errege Unibertsitatea eta Pontifikala (1552), Salamancako Unibertsitatea eredu hartuta, Eliza katolikorako gazteak trebatzen zituena. Erakunde horiek izan ziren, hurrenez hurren, Amerikako kontinentean ezarri ziren lehen eta bigarren unibertsitateak. 1536an hasi zen zilarrezko eta kobrezko txanponak egiten, *macuquinas* izenekoak. Bere agindupean, Mundu Berriko lehen inprimategia Mexikora ekarri zuen 1539an Juan Pablos (Giovanni Paoli) inprimatzaileak. Mexikon inprimatutako lehen liburua: *La Escala espiritual de San Juan Clímaco*. 1541eko maiatzaren 18an Don Antoniok Valladolid hiria sortu zuen (gaur egun Morelia, Michoacán).

Espainiako koroak Lege Berriak eman zituenean, eliteko konkistatzaileen *encomenderos* mugak jartzen zizkietenak, erregeordeak, zuhurtziaz, uko egin zion ediktuen alderdirik drakonoenak aplikatzeari, zeinak jada ez baitzioten uzten familia *encomendero* bati dirulaguntza betiko edukitzen. Perun, Lege Berrien aplikazioak matxinada eta erregeordearen hilketa ekarri zuen. Lege Berriek eragindako krisiaren aurrean, Mendozak obedezco pero no cumplo politika ezarri zuen ("*obeditzen dut, baina ez dut betetzen*"), eta horrek esan nahi du "*koroaren autoritatea errespetatzen dut, baina nire ustez ez dut legeria berezirik aplikatzen*". Lege Berriak ez aplikatzen saiatu zen, eta, beraz, eskualdea egonkortu zuen.

1542an indiarren matxinada batek, Mixtonen Matxinada deiturikoak, espainiarrak Mexiko ipar-mendebaldetik kanporatzeko mehatxua egin zuen, ingurua indigenen kontrolpean jarriz. Erregeordeak berak hartu behar izan zuen zelaia, eta erabili ezin ziren langile guztiak eraman. Matxinada bertan behera geratu zen eta bizirik atera ziren indiarrak gogor zigortu zituzten. Erregeordearen aginduz, gizonak, emakumeak eta haurrak harrapatu eta exekutatu zituzten, batzuk kanoi-suaz, beste batzuk zakurrek txikituz eta beste batzuk labankadaz. 1548an Zapoteken altxamendu bat ezabatu zuen.

Erregeorde gisa, Mendozak Francisco Vásquez de Coronadoren espedizioa enkargatu zuen Espainia Berriko iparraldeko lurretan kokaguneak esploratzeko eta ezartzeko 1540-42 urteetan, Juan Rodríguez Cabrilloren espedizioa *Alta California*ko mendebaldeko kostaldea esploratzeko 1542-43 urteetan, eta Ruy López de Villalobosen espedizioa Filipinetara 1542-43 urteetan. Mendozaren aginduz sortutako *Codex Mendoza*, gerora haren omenez izendatua.

Bere agintaldian, Mendozari egozten zaio Koroaren subiranotasuna sendotzea Espainia Berriko espainiar konkista guztietan, eta lehen konkistatzaileen boterea eta anbizioa mugatzea. Ezarri zituen politika politiko eta ekonomiko askok iraun zuten garai kolonial osoan. Ospitaleen eta eskolen eraikuntza sustatu zuen, eta nekazaritzan, abeltzaintzan eta meatzaritzan hobekuntzak bultzatu zituen. Bere administrazioak asko lagundu zuen Espainia Berriari egonkortasuna eta bakea ematen.

Luis de Velascok Espainia Berriko erregeorde izendatu zuen. Bere ondorengoari aholku hau eman omen zion: "*Egin gutxi eta egin hori poliki"*.

### Peruko erregeorde bezala 
1549ko uztailaren 4an, Karlos V.a enperadoreak Peruko erregeorde izendatu zuen Mendoza. Lur gainetik bidaiatu zuen Mexikotik Panamara, eta gero itsasontziz Perura. Iritsi eta bere bulego berria hartu zuen 1550eko azaroaren 25ean. Hala ere, laster gaixotu zen, eta 1552an hil zen. Bere hilobia Limako katedralean dago, Francisco Pizarro Peruko konkistatzaile espainiarrarenarekin batera.

Humboldt konderriko (Kalifornia) Mendocino lurmuturra bere omenez izendatu zuten 1565ean. Lurmuturretik, Mendocino konderria, Mendocino herria eta Mendocino baso nazionala XIX. eta XX. mendeetan izendatu zituzten.

## Kanpo estekak