Tolosa Okzitaniako metroa

**Tolosako metroa** edo **Tolosa Okzitaniako metroa** (**Mètro de Tolosa**, okzitanieraz, **Métro de Toulouse**, frantsesez) Okzitaniako Tolosa udalerrian dagoen metro sarea da. Sarea bi linea osatzen du, "X" formako erradiazioa, eta Tisséo enpresak kudeatuta.

Metroa 1993ko ekainaren 26an inauguratu zen, linearekin Bassa-Comba eta Belmont geltokien artean, eta 2025ean linea jarriko da martxan.

37 geltokietatik, batean bi lineak gelditu eta 3n SNCFrekin lotura dago.

## Historia 
### Metroaren aukera 
Toki propioko garraio kolektibo berri bat eraikitzeko hastapen-erabakia 1980an *Syndicat Mixte des Transports en Commun* delakoak hartu zuen bitartean, tranbia bat aukeratzea espero zen, Marcel Cavaillé, Frantziako tranbiak jartzeari buruzko lehiaketa bat abiatu zuen garraioko estatu-idazkaria, Tolosa Okzitaniako alkateordea baitzen. Garraio modua hautatzeari buruzko eztabaida hasi zenean, eztabaida handia sortu zen, udal gehiengoa metroa eta tranbiaren kontrakoa zelako. Aukeratuak beraiek joan ziren Hannoverreko metro arina ikustera, eta gero Lilleko metroa. Beharbada, Matraren "sentsibilizazio" kanpaina eraginkorra izan zen edo, egun batzuk lehenago, 500 milioi liberako diru-laguntza iragarri zuen, baina 1985eko uztailaren 9an, *Syndicat Mixte des Transports en Commun*ak aurrerapauso txiki bat eman zuen metroa aukeratzeko bozketa berdinean.

lineko estazioetako ikasketen harmonizazioa, bestalde, Françoise Mahiou ingeniariaren esku dago, estazio urperagarrien, Pè d'Auca eta Sant Çubran–Republican arduradun, eta ate espezifikoen bidez ia estanko bihur daitezke haren sarbideak.

Eraikuntza lanak 1989an hasi ziren, *Tolosa Okzitaniako Agomerazioaren Mugikortasuneko Elkartea*ri eskuordetutako obra erabiliz, hiru urte geroago, aurreproiektua, kontzertu bat eta ikerketa publikoa burutzeko. Onura publikoko adierazpena 1988ko urriaren 27an sinatu zen, eta bost urte geroago zabaldu zen, 1993ko ekainean. Aldi berean, autobus sarearen berregituraketa sakona egin da.

### Luzapena eta bigarren linea 
1997an linea Tolosa Okzitaniako ipar-ekialderantz zabaltzea erabaki zuten. Lehen aldia da, gainera, metroa Tolosa Okzitaniako lurraldetik ateratzen dela Balmar zerbitzatuz. Hiru geltoki berri gehitu zaizkio lineari (Balmar-Gramont, La Roseda eta Los Argolets). Lanak 2001. urtean hasiko dira eta inaugurazioa 2003. urtearen amaieran izango da.

Halaber, 1997an bigarren linea bat sortu zela iragarri zen, linea, Metroko teknologiaren jarraipena izango zena, eta, linearen arrakastaren ondorioz, linea honen helburua linea desmuntatzea da, baina baita ordura arte zerbitzurik gabe zeuden hainbat lekuri zerbitzatzea ere. Lanak 2001ean hasiko dira, eta linea 2007ko ekainaren 30ean irekiko da.

### Occitània jaialdia 
2009ko irailean Occitània jaialdia zela eta, Tisséok Okzitanierazko geltokien berri ematea erabaki zuen, eta azkenean jaialdia baino haratago geratuko da. Iragarkiak, erabiltzaile askori gogaikarriak iruditzen zitzaizkienak, aldatu egin dira geroztik, eta emakumezko ahots berak iragartzen ditu estazioak, baina baita terminoak eta jaitsiera aldea ere bi hizkuntzetan.

### A linearen gaitasunaren bikoitza 
#### Line saturatua puntako orduetan 
Arrazoi politiko eta ekonomikoengatik, kai luzeak prestatzeko lanak ez dira egin a lineako 18 geltokietatik lau (Pè d'auca, Font l'Estanh, Mermoz eta Bassa-Comba). Horrela, lau geltoki horietatik hiru 20 metroko sakonera duten lurpeko obrak dira, 15 metroko zabalera dutenak. Nasa luze horiek (52 m) behar dira lau autoren arraunekin ustiatzeko, eta ez biren arraunekin, linearen ahalmena bikoizteko.

Izan ere, ireki eta hogei urtera, a linea saturatuta dago, punta-puntako ordu-tartea gero eta luzeagoa da, eta linearen irekidurek, 2010ean, eta leku propioko autobus lineek, bidaiari fluxu gehiago dakarte linearantz, eta fenomenoa gero eta garrantzitsuagoa da, gainera, linearekin bat datozen garraio bide berriak sortzean. linearen irekierak, 2007ko ekainean, %30 handitu zuen trafikoa.

Saturazio hori kaian geratu behar duten bidaztien kopuru handi batek ekarri du, eta arraunak sarritan punta-puntako orduetan, baina batzuetan egunez ere bai.

#### Irtenbide partzialak 
2005ean, eta behin eta berriz atzeratu ondoren, lanak erabaki ziren nasen luzera, automatismoak, eta segurtasun-arauak ezarri ziren estazio guztietan, 2013ko udazkenean 52 metroko arraunak lau autotan martxan jartzeko. Bassa-Combako aire-geltokiaren nasak ez badira zailtasun handiak sortzen, lurpeko estazioetako nasak luzatu egin behar dira, baina indusketa lan handiak egin behar dira. Bost astez hiru uda jarraian egin beharko zituzten (2011tik 2013ra) metroak funtzionatuko ez zuen lekuetan. Horien kostua 230 milioi eurokoa zen, horietatik 30 arraun gehiago erosteko. Hala ere, Pierre Cohenen udalak, 2008an hautatuak, ez zuen proiektu hori jarraitu tranbiaren garapenean kontzentratzeko, nahiz eta metroko erabiltzaileek kexa ugari jaso.

Aldez aurretiko azterketek kontuan hartu zuten arraun luzeak kai laburrekin erabiltzeko aukera, baina horrek zailtasun teknikoak zituen. Aukera horrek onargarritasun eta erabilgarritasun arazoak sortzen zituen, batez ere mugikortasun urriko bidaiariak ebakuatzeko baldintzetan. Edozein kasutan, lurpeko galeria gisako jenio zibileko obrak behar zituen.

Egunean 200 000 bidaiariri baino gehiagori linean, eta 175 000 bidaiariri egunean linean, Tisséok 2011n aztertu zuen Pè d'auca eta Font l'Estanh geltokietan salto egiteko aukera, misio jakin batzuetan lau autoko arraunak erabili ahal izateko. 2013 amaieran, proiektu hau ez zen gauzatu.

#### Lanak eta inaugurazioa 
2015eko martxoaren 25ean, Jean-Luc Moudenc hautagai hautetsiaren kanpaina-promesaren ondoren, Tisséo enpresak iragarri zuen ikasketak berrabiaraziko zituela antzara-guneetako nasak luzatzeko, Font l'Estanh, Mermoz eta Bassa-Comba. Udalak iragarri duen kostua 180 milioi eurokoa da, eta, horren barruan, lineako estazioetako nasen fatxadak berrezarri dira, bai eta tailer-tailerra eta Jean Jaurès geltokia ere, trafiko-fluxu gehigarriak xurgatzeko. Trafikoa hiru uda jarraian eteteko printzipioa mantentzen da (2017, 2018 eta 2019ko udak), 2019ko irailean iragarri zen zerbitzu baterako. Azkenean, metroaren linea bi uda, bost aste 2017ko udan eta sei aste 2018ko udan bakarrik etengo da, hasieran aurreikusitakoa baino bat gehiago, 2019ko uda ez ixteko. 2019ko itxiera behar zuten lan bakarrak 2018ko udako itxiera aste gehigarrian egin ahal izan ziren aireztapen irabazien gaineko lanak ziren.

Bi aukera daude: bidaiarien kopurua handitzea 230 000tik 400 000 bidaiarira. Lanek aukera emango dute kasuan kasuko estazioak hasierako arauak baino arau lotuagoak ezartzeko, segurtasunari dagokionez.

Egutegiak 2017ko martxoaren erdialdean Onura Publikoko Adierazpena bat aurreikusten du, eta lanak 2019ko udazkenean amaituko dira, 2020ko urtarrilaren 8an martxan jartzeko. Egutegi honek oinarrizko erosketen eta eromenaren liberazioen azpitik dago. 53 metroko balio garbiarekin (2015), proiektua kolektibitaterako onuragarritzat jotzen da, 2088 urterako oreka puntu batekin.

Linea bikoizteko lanak 2017an hasi ziren, eta funtsean gaueko zerbitzua eten bitartean egiten dira, edo udan, linea itxita dagoen bitartean. Itxiera hauek 2019ko udara arte egongo dira aurreikusita. Proiektu honekin batera Jean Jaurès geltokia ere berrantolatu da, bi lineen arteko konexioan, eta punta-puntako orduetan loratu da.

Horrela, linearen ustiapen komertziala 2017ko uztailaren 17tik abuztuaren 20ra geldiarazi dute, 2017-2018 aldian linea ustiatuko dela bermatzen duten segurtasuneko zigiluak jartzeko, gainazaleko lanak aurreratzeko eta antzara, Font l'Estanh, Mermoz, lurpeko geltokien lan handia diseinatzeko. Aldi horretan bertan, 52 metrotan lan handia egin duten geltokientzako ate palialak jarri ziren. 2018ko udan, ustiapena sei astez ere eten zen (hasiera batean aurreikusi ziren bost asteen ordez), uztailaren 16tik abuztuaren 26ra, eta segurtasun-makinak bahitzeko baimena eman zen; aste hori, hain zuzen, 2019ko udarako aurrez planifikatutako lanak egiteko da, 2019ko zerbitzua udan ez dadin.

linea, bikoiztutako arraunekin, 2020ko urtarrilaren 10ean jarri zen martxan, baina hasiera batean, bi egun lehenago, urtarrilaren 8an, atzeratu egin zen, linearen matxura orokorra dela eta.

## Sarea 
### Geltokiak 
*Tolosako metroaren* geltokiak Tisséo kudeatzen eta mantenetzen ditu 1993tik. Gainera, Tisséo enpresak, ditu trenak eta horiek ustiarteaz arduratzen da.

### Planoa 
alt=|erdian|950x950px

## Ustiapena 
Sarea Tisséo usiatzen du Tisséo kudeatutako trenbide eta geltokietan.

### Maiztasunak 
### Bidaiarientzako informazioa 
Metroko geltokiak, trafiko handiko autobus geltokiak bezala, informazio sistemez hornituta daude, hurrengo pasabidea baino lehen itxaroteko denbora etengabean emanez, eta sarearen egoerari buruzko informazioa. Metroa geldituz gero, edo arazo teknikoren bat izanez gero, metroko PCCko (kontrol-postu nagusia) langile batek iragarkiak egin ahal izango ditu erabiltzaileei informazioa emateko zein den arazoa eta zein den sarea.

Aipatutako estazioaren izenaren iragarki ozen bat egin zen kaiko arrauna gelditu baino lehen, baina baita aurreko geltokia utzi eta berehala ere. Aipatzekoa da estazioen izenak frantsesez iragarrita daudela, eta 2009ko irailetik aurrera okzitanieraz ere bai. 2011ko udaberrian, iragarki horiek berritu egin ziren, bertako hiztegitik gertuago zeuden tekno-doinua eta okzitaniar ahoskera hobesteko. VAL 208 barruan, hurrengo geltokiaren izena eta metro, tranbia eta tren korrespondentziak dioderozko panel batetik pasatzen dira.

Tolosa Okzitaniako autobusen linea askok zerbitzatutako zenbait geltokitan, informazio digitalen panelek, egunero-egunero eguneratzen diren informazioak dituztenak, linea ezberdinen hurrengo autobus-pasabideen berri ematen diete erabiltzaileei, baina baita sarearen egoeraren eta balizko gorabeheren berri ere. Marengo-SNCF geltokian, Tolosa-Matabiau geltokiarekin konektatuta, geltokiko SNCF sarerako iragarkiak ere zabaltzen dira geltokiaren inguruetan, txarteldegian eta hainbat sarbidetan.

#### Megafonia 
Hauek dira Tolosa Okzitaniako metroan gaur egun erabiltzen diren soinu-iragarkiak:

### Flota 
eta lineak eroalerik gabeko linea automatikoak dira, Matrak eraikitako VAL teknologia erabiltzen dutenak, gaur egun Siemens garraio sistemetan integratuta dagoena.

Nasak trenbideetatik bereiztuta daude nasako ate automatikoen bidez, eta trenen ateekin sinkronizatuta daude. Horregatik, nasa guztiek zuzenak izan behar dute. Tren bakoitza kabinarik gabeko bi autok osatzen dute, eta 150 eta 200 pertsona artean egon daitezke bertan. linea bikoiztuz gero, linearako bakarrik izango dira; lehenengokoak, berriz, lau autokoak izango dira, eta 300 eta 400 bidaiari arteko edukiera izango dute.

Trenak kautxuzko pneumatikoen gainean ibiltzen dira eta 750V-ko korronte jarraituak bultzatzen ditu hirugarren errailetik. % 7rainoko maldak igo ditzakete, 60 km/h-ko gehieneko abiadura hartzen dute eta 65 segundoko maiztasuna dute. Bassa-Comban dagoen kontrol zentral batek sarea erregulatzen du eta segurtasuna bermatzen du. Bertatik urrutitik kontrola daitezke trenak, istripurik edo matxurarik izanez gero.

Gaur egun bi ibilgailu mota daude zirkulatzen, VAL 206 eta VAL 208, biak luzera berekoak eta linea berean txandaka zirkulatzeko bateragarriak. Megafoniaren sistemak hurrengo geltokiaren izena iragartzen du geltoki bakoitzaren aurretik eta aurreko geltokiaren irteeran, frantsesez eta, 2009tik, baita okzitanieraz ere. VAL 208 trenetan LEDen panelak daude, hurrengo geltokiaren izena eta korrespondentziak erakusten dituztenak.

### Tarifak 
### Tisséo agentziak 
Tolosako metroaren sarean, 2018an, 6 Tisséo agentzia daude. Hauek aukera ematen diete erabiltzaileei garraio klasikoko tituluak saltzaileekin erosteko, baina abonuak eta txartelak erosteko, pertsona hautetsientzat tarifa murriztuetan. Sei agentziak Balmar-Gramont, Bassa-Comba, Marengo-SNCF, Arenas, Jean Jaurès eta Bòrdaroja geltokietan daude.

## Bidaiariak 
Tolosako metro sarearen bisitak gora egin du, oro har, martxan jarri zenetik. Hala ere, 2014an beherakada txiki bat nabaritu zen autobus eta tranbia sareen mesedetan, eta 2015ean ere bai. 2016an, berriz ere gora egin du jendetzak, baina 2017an behera egin du berriro, linearen udako lehen etenaldiaren urtea da-eta, bikoizte lanen baitan. Azkenik, 2018an gora egin du sarean bisitak, nahiz eta linea itxita egon, eta inean gora egin duelako.

2011n metroak 102 147 780 balidazio egin zituen bere bi lineetan, hau da, 280 626 egunean. Ezagututako azken bisita-errekorra 2013ko abenduaren 6an izan zen, 245 837 balidorekin linean eta 226 444 linean.

linea, ordurarte, sareko linea jendetsuena zen arren, 2018an, galdu egin zen; izan ere, lineako jendetzaren gorakada handia izan da, eta urteko 60 milioi bidaiarietatik oso hurbil dago, baina, batez ere, linearen udako itxieraren ondorioz, bere gaitasuna bikoizteko lanak egiten ditu, 2017an eta 2018an trafikoa asko jaitsarazten baitute.

## Etorkizuna 
*Toulouse Aerospace Express* proiektuaren arabera, metro automatikoaren hirugarren linea bat egingo dute Colomièrsetik Labejara, Matabiauren geltokitik, Tolosako metroaren linearen luzapena eta tranbia *Aeroport Express* bihurtuko dira. Hiru proiektu horien artean bi Tolosako metroaren esparruan sartuko dira.

### Hirugarren metro linea 
Hirugarren linearen erreferentziazko trazatuak hogeita bat geltoki ditu, eta 27 kilometro luze, zati bat airean egina. Zirriborro honen bidez, Tolosa Okzitaniatik kanpoko udalerriak zerbitzatzen dira, gaur egungo metropoli sarearekin gertatzen ez den bezala. Linea berri honek, beraz, kolono, Blanhac eta Labejako hiriguneak hornitu nahi ditu, lehenengo metro ukituarentzat. Lineak, gainera, geltoki asko izango ditu, eraberritzea edo geltokiak sortzea eraginez.

Lineak, gainera, lanpostu hobeagoak aurreikusten ditu tubriar metropoliaren inguruan, Airbusen, Blanhacen, eta aireportuaren (tranbiaren konexioa) eta Montaudranen, Labejan, Marengon, hirigunean, etab. Azkenik, linearen asmoa da gaur egun garraio publikotik kanpo dauden zenbait auzo desjabetzea, hala nola Sept-Deniers, Ponts-Jumeaux, Bonnefoy, Côte-Pavée edo Montaudran, eta intermodalitate hobea bermatzea.

Proiektua Tisséok aztertzen du 2014tik. Eztabaida publikoa egin du, batzorde neutral eta independente batek antolatua, 2016ko irailaren 12tik abenduaren 17ra. Proiektua 2018an gauzatu zen, eta 2025erako martxan jarri nahi da.

Aurreikusitako kostua 2.33 milioi eurokoa da Tisséoren arabera. Hiriko garraio azpiegituren programarik handiena da Tisséoren arabera, eta bere dimentsioak Europako garraio proiektu handien Top 5ean itxiko luke.

### B linearen luzapena INPTraino 
2018ko urtarrilean, Tisséo taldeak kontzertu bat eman zuen Ramonvila-Sahn Anhan ondorengo bi geltokiren linearen luzapenari buruzkoa (Kanaleko Parke Teknologikoa eta Institutu Nazional Politeknikoa), horrela, etorkizuneko TAE metroaren hirugarren linearekin INPT geltokian harremanetan jartzeko aukera emanez. 2025ean jarri beharko litzateke martxan, hirugarren linearen inaugurazio-urtean. Izan ere, luzapen hori azken bi estazioen arteko bidegurutze batean bakarrik egitea aurreikusten da, kostuak mugatzeko, eta bi bidetarako luzapena ez da beharrezkotzat jotzen. Ramonvila, beraz, linearen terminus partziala bilakatuko zen.

## Irudiak 

Fitxategi:Palais de Justice Ligne B.JPG|Palais de Justícia geltokiko sarrera
Fitxategi:Metro Basso Cambo 01.JPG|Bassa-Comba geltokiko ikusia
Fitxategi:Toulouse - Rame du Métro - Ligne B 1.jpg|Metro zahar baten barruan
Fitxategi:Topulouse - Métro - Jeanne d'Arc (24478415463).jpg|Joana d'Arc geltokiko nasa bat
Fitxategi:France Toulouse metro jean jaurès 200707.jpg|Jean Jaurès geltokia, ordu puntakoan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tolosa Okzitaniako garraioak
* Tolosa Okzitaniako aldiriak
* Tolosa Okzitaniako tranbia
* Tolosa Okzitaniako igarotze azkarreko autobusa
* Tolosa Okzitaniako autobusak

## Kanpo estekak 
* Tisséo web gune ofiziala