Sarah Wildes

**Sarah Wildes**, jaiotzez **Sarah Averell** (edo Averill) **Chipping** (Chipping Norton, Ingalaterra, 1627ko martxoaren 16a &ndash; Salem (gero Danvers), Massachusetts, AEB, 1692ko uztailaren 19a) Salemgo sorginkeria prozesuan sorginkeriagatik zigortu zuten, bidegabeki eta urkatuta exekutatu zuten. Berak bere xalotasunari eutsi zion prozesu osoan, eta gero exoneratu egin zuten 1710ean. Bere senarraren lehen emaztea Gould familiako kidea zen, akusatzaile nagusiak ziren Putnam familiakoen lehengusina; gorteko erregistroek dokumentatu egiten dituzte haren atzetik izan zituzten familia-borrokak.

## Familia 
Sarah Nortonetik (Ingalaterra) heldu zen familiarekin eta Ipswichen (Massachusetts) bizi izan ziren. William Averell eta Abigail Hynton Chipping zazpi seme-alabetako bat izan zen. William agente judiziala zen Chipping Nortonen 1634an, eta Ipswich-eko erregistroek hura aipatzen dute 1637an; horrek adierazten du familiak emigratu egin zuela Sarah-k 7 eta 10 urte zituela.

Sarah beste etorkin ingeles batekin ezkondu zen, John Wildesekin (1615-1618 inguruan jaioa), zortzi seme-alaba zituen alarguna, eta seme komun bat izan zuten, Ephraim. Ephraim hiriko diruzain eta alguazil karguak betetzen zituen konspirazioaren garaian.

Hale abadeak, halaber, beste semeorde baten, Johnen, historia kontatu zuen, gaztea ere hil baitzen (eta, beraz, ez zegoen historia mamitzeko edo gezurtatzeko ere). John, "gazte zintzo" gisa berretsita, osaba-izeben etxera joan zen, Reddingtondarren etxera, amaordea sorgina zela sinetsita.

Johnen lehen emaztea hil eta berehala (7 hilabete geroago) ezkondu zenez, Johnen aitaginarreba-amaginarreba ohiek haiekiko gorrotoa zuten. Hori bereziki nabarmena da, Gouldarrak Putnam familiarekin ahaidetuta baitzeuden, horiek izan baitziren sorginkeriaren histeriako akusatzaile nagusiak. John Wildesek bere lehen emaztearen nebaren, John Gould tenientearen, aurkako traizio-testigantza eman zuen, eta horrek are gehiago haserretu zuen familia. Handik gutxira, Mary Gould Reddington, Johnen koinata ohia zurrumurruak zabaltzen hasi zen: Sarah sorgina zela. John Wildesek kalumniagatik akusatzeko mehatxua egin zuenean, bere baieztapenetatik atzera egin zuen. William Averillek Maryren zintzotasuna frogatzen jarraitu zuela frogatu zuen Johnek, eta bere arrebarekin bilera egitea eskaini zion, hark Sarahren aurkako kexarik bazuen, eta Maryk berriro esan zuen ez zuela ezer haren aurka.

Thomas Dormanek esan zuen Sarahk erlauntza bat erosi ziola, eta, ondoren, azienda asko galdu zuela, antzarak barne. 1692ko gertaeretan, Ann Putnam Jr.ek, haren emazteari esan zion Sarah Wildesek bere azienda izoztu eta hil zuela, 1686ko urtarrilean.

Beste  istilu iturri bat John Topsfield-en topografo izatea izan zen, Salem eta Topsfield-en arteko mugako borroketan Topsfield-en alde atera baitzen.

## Salemgo epaiketak 
### Atzipenaldia 
thumb|375x375px|Sarah Wildesen atxiloketa-agindua
1692ko apirilaren 21ean, John Hathorne eta Jonathan Corwin-ek zera agindu zuten Sarah, Sarah Wildes Bishop alabaordearekin, eta Sarah Bishop, Edward Bishop eta senarrarekin batera beste sei  (William eta Deliverance Hobbs, Nemiah-Abbot, Mary Eastey, Mary Black eta Mary English) fueran arrestados por "alta sospecha" de brujería realizada en Ann Putnam, Jr., Mercy Lewis, Mary Walcott,eta beste batzuk atxilotuak izatea sorginkeria zantzuengatik. Salatzaileak Thomas Putnam eta John Buxton izan ziren.

Sarah, George Herrick-ek alguazilak atxilotu zuen, eta gero Ephraim Wildes agenteari Deliverance Hobbs atxilotzeko agindu zion. Hobbs-ek, bortxaz edo ez, aitorpen bat egin zuen kartzelan eta Sarah Wildes sorgin gisa inplikatu zuen. Ephraim berak adierazi zuen uste zuela Hobbsen akusazioa haren aurkako mendekua zela hura atxilotzeagatik. Ondoren, Salemera eraman zuten berriro ekainaren 18an, George Burroughs, George Jacobs Jauna, Giles eta Martha Corey, Ann Pudeator, Sarah Cloyse, Sarah Root eta Dorcas Hoar lagun zituela. Ondoren, Ephraim jaunak esan zuen aitak astean behin edo bitan bisita egiteko bidaiak egin zituela, gastu pertsonal handiarekin. Nicholas Noyes apaizak parte hartu zuen, eta Sarah Goodek bere heriotza iragarri zuen hura exekutatu behar bazen. Exekuzioen aurretik, Noyesek konfesatzeko eskatu zien. Good-en azken hitzak hauexek izan ziren: "*Gezurtia zara! Azti bat baino sorgin handiagoa ez naiz, eta bizia kentzen badidazu, Jainkoak odola emango dizu edateko.*"

Exekuzioaren tokia Virginiako Unibertsitateko Gallows Hill Proiektuanberretsi zenean, 2016ko urtarrilean, ez zen giza aztarnarik aurkitu, biktimen familiak gauez itzuli eta gorpuak berreskuratu eta beste leku batean lurperatzeko ustea indartuz.

### Aintzatespenak 
* Salem Witch Trials Memorialek exekutatu guztien izenak dituen banku bat du, Sarah Wildes barne.  Arthur Millerrek *El Crisol* idatzi zuen, epaiketetan oinarritutako lana, eta dedikazioan hitz egin zuen, Elie Wiesel holokaustoaren Nobel saridun eta bizirik suertatu zen bezala.
* Danvers hiriak ere monumentua sortu zuen biktimentzat. Exekuzio-tokia, azkenean, Virginiako Unibertsitateko Gallows Hill Proiektuak aurkitu zuen 2016ko urtarrilean, eta hiriak han biktimei monumentu berria sortzea erabaki zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak