Maria Currea

**Maria Currea** **Manrique** (Bogotá, 1890eko maiatzaren 28a – 1985eko maiatzaren 23a) kolonbiar feminista sufragista, politikari, erizain eta idazlea izan zen, bere herrialdeko emakumeen eskubideen aldeko borrokan parte-hartze nabarmena izan zuena, «*bere errebeldia eta independentziaren aurrean miresten ziren neska kolonbiar gazteen existentzia markatu zuena*».

## Bizitza 
Maria Currea Manrique Bogotan (Kolonbia) jaio zen, 1890eko maiatzaren 28an, familia aberats batean, Anibal Currea Bonilla jeneralaren alaba, Cuaspudeko guduko heroia (1864) eta etxalde baten jabea, eta Hersilia Manrique Ramirezen alaba.
thumb|340x340px|Mila Eguneko Gerra, tropa kontserbadoreak.
thumb|187x187px|Sorbona
Mila Eguneko Gerra hasi zenean, bere aitak bat egin zuen Kolonbiako Alderdi Liberaleko indarrekin Rifles 1 zenbakiko Batailoiaren buru.

Maria Currea Ruperto Ayarekin ezkondu zen, Mila Eguneko Gerran jeneral iraultzailea bera ere, eta hark «modu erabakigarrian lagundu zuen emakumeen eskubideei ateak irekitzen».

1930ean, Georgina Fletcher buru zuen emakume talde bat Kolonbiako emakumeentzat herritarren eskubideak lortzen saiatu zen. Ordura arte, emakumeen soldatak senarrenak, gurasoenak edo nebarenak ziren, eta emakumeak ez zuen seme-alaben gaineko tutoretzarik. Emakumeek ez zuten arrakastarik izan 1930ean. Bere senarraren bitartez Ayak Currea aurkeztu zion Enrique Olaya Herrera presidenteari, eta hark eta beste emakumeek presioa egin zioten Kolonbiako emakumeentzako hiritartasun-legeak, aldatzen lagun zezan. 1932an 28 Legea onartu zenean onartu zen lehen aldiz Kolonbiako emakumeen herritartasuna.

1937an Ameriketako Estatu Batuetara joan zen eta bertan *Henry Street Zentroan* ikasi eta New Yorkeko Presbyterian Ospitalean erizain graduatu zen. Han, Emakumeen Batzorde Interamerikanarekin harremanak ezarri zituen, eta Kolonbiako ordezkari bihurtu zen, 1938tik 1948ra bitartean.

Ondoren, Frantziara joan zen, eta Filosofian eta Letretan doktore titulua lortu zuen Parisko Sorbonako Unibertsitatean.

1944an Kolonbiara itzuli zenerako, Maria Currea, honelaxe deskribatua:«Erabateko liberal eta katoliko ospetsu amorratua, lau alabaren ama (…) modu finetan eta dotorezia gaindiezinean» baina «espiritu borrokalaria» zuena, «Emakume zintzoa, ezeri beldurrik ez ziona, eta bere adimenari eta adimen-azkartasunari esker gizonen artean bidea zabaltzen zuena.»Ernaldian aurkitu zuen Kolonbiako Unión Femenina eta Kolonbiako Alianza Femenina mugimendu sufragistak, eta berehala batu zen bere kausara, Georgina Fletcher, María Calderón de Nieto, María Montaña de Rueda Vasgas, Teresa Cuervorekin batera.

1953an alargundu zen, baina laster berriro ere eszenaren erdian jarraitu zuen. Gobernu kontserbadoreak bi alderdi nagusien arteko akordioa sustatu zuen, Kolonbian emakumeen sufragioa sustatzeko. 1953ko abenduan, berriro izendatu zuten Kolonbiako ordezkari Emakumeen Batzorde Interamerikarrean, eta 1954an, Bertha Hernándezekin, Mariano Ospina Pérez presidente ohiaren emaztearekin, Emakumeen Erakunde Nazionala sortu zuen. Gustavo Rojas Pinilla jeneralaren gobernuak Batzar Konstituziogilean emakumeen sufragioaren kausari babesa emateko batzordean sartu zuen. UFCko presidente bezala, Curreak erakundea zuzendu zuen emakumeen boto eskubidearen alde borrokatzeko ez ezik, beste emakume batzuekin desberdintasun sozioekonomikoei aurre egiteko ere. Batzordea Josefina Valencia de Hubach eta Teresa Santamaria Gonzalez (ordezkoa) kontserbadoreek eta Esmeralda Arboleda de Uribe eta Maria Currea de Aya (ordezkoa) liberalek osatzen zuten. Hamarkada batean zehar proposamenak eta proiektuak aurkeztu zituzten eta liberalek zein kontserbadoreek baztertu egin zituzten.

Urte horretako abuztuaren 25ean, Gustavo Rojas Pinillak Kolonbiako Kapitolio Nazionaleko Areto Eliptikoan iragarri zuen 3. Ekitaldi Legegilea onartu zuela, eta, zeinaren bidez hiritartasun osoa kolonbiarretara hedatzen zen.

Legea onartu bezain laster, Maria Currea alderdi femeninoa sortzearen alde agertu zen, alderdi tradizionalak alde batera utzita, izan ere, «emakumeak bakarrik eragotz dezake hondamendi moral ikaragarri hori, emakumeen alderdi batean batuta, zentroko alderdi bakarra, ez liberala, ez kontserbadorea, ezta komunista ere». Jarrera horretan bat etorri zen Ofelia Uribe de Acosta feminista nabarmenarekin, 1932ko 28. legearen kausara Clotilde García Borrerok eta Kolonbiako Emakumeen Batasunak erreklutatua, baina mugimendu feminista kontserbadoreek, Bertha Hernández barne, eta sozialistek ez zuten babestu.

Bere borrokakideekin eta Beatriz Aya de Cárdenas alabarekin batera, Maria Currea herrialdean zehar ibili zen kolonbiarrak nortasun agiria lortzera bultzatuz, eta, horri esker, 1957ko abenduko plebiszituan lehen aldiz bozkatu ahal izan zuten 1.835 255 emakumek.

1959an Bogotako zinegotzi aukeratu zuten, kargu hori lortu zuen lehen emakumea.

Kolonbiarren eskubide zibil eta politikoei buruzko saiakera ugariren egilea izan zen.

1960ko abenduan, Amerikako Estatuen Erakundeak (AEE) María Currea Manrique de Aya *"Mujer de las Américas"* izendatu zuen, «*berrogeita hamarreko hamarkadako berrogei eta lehen urteetan emakumeen sufragioaren alde egindako lan bikaina*» saritzeko.

Lan nabarmena egin zuen hainbat erakundetan, hala nola Kolonbiako Gurutze Gorrian, Bogotako Dama Grisen Boluntariotzan eta Sorospeneko Boluntariotzan eta Familiaren Aldeko Zuzendaritza Batzordean. Gurutze Gorriko Erizaintza Eskolaren eta Kolonbiako Aisialdi Elkartearen sortzailea ere izan zen.

Maria Currea de Aya Bogotan hil zen 1985eko maiatzaren 23an, 95 urte zituela.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1960an, Amerikako Estatuen Erakundeak (AEE) María Currea Manrique de Aya *"Mujer de las Américas"* izendatu zuen, «*berrogeita hamarreko hamarkadako berrogei eta lehen urteetan emakumeen sufragioaren alde egindako lan bikaina*» saritzeko.

* 1962ko abuztuaren 4an, Emakumearen eskubideen aldeko borrokan egindako lanagatik, Alberto Lleras Camargo presidenteak  *Boyacako Gurutzearen Ofizial* Kondekorazioa eman zion 
* 1978ko apirilaren 19an Alfonso López Michelsen presidenteak Boyacako Ordenako *Komendadore* Kondekorazioa eman zion. 
* 1972ko martxoaren 27an, Peruk *Zerbitzu Goraipagarrien* Merituaren Ordenako Ofizial Kondekorazioa eman zion.
* Urrezko kategoriako *Merituaren Ordena* (Kolonbiako Aisialdi Elkartearen Zuzendaritza Batzordea, 1972ko ekainaren 27a) eta Nazio Batuen Aldeko Kolonbiar Elkartearen Domina (1981) ere jaso zituen.

* Bogotako Kontzejuak *María Currea de Aya Merezimenduaren Ordena Zibila* sortu zuen 2004an, «martxoaren zortzi (8) bakoitzean aintzatespen gisa, egun horretan ospatzen baita Emakumearen Nazioarteko Eguna, eta barruti mailan gizarte-, kultura-, lan- eta giza eskubideen defentsa-arloan egindako lanagatik gailentzen den emakumeari emango zaio, bere ekarpenarekin komunitatearen bizi-kalitatea garatzen eta hobetzen lagundu badu eta bere merezimenduengatik Barruti Agintarien aintzatespen publikoa merezi badu».

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Luna, Lola; Villarreal, Norma (1994). *Historia, género y política: movimientos de mujeres y participación política en Colombia 1930-1991.* Barcelona: Universidad de Barcelona. 
* Melo Lancheros, Livia Stella (1966). *Valores femeninos de Colombia.* 
* Reyes Cárdenas, Catalina (1995). *Las mujeres en la historia de Colombia. Colombia: Consejería Presidencial para la Política Social.* 

## Ikus, gainera 
* Kolonbiako historia

## Kanpo estekak 
* Urteko pertsonaiak (1960-1962)
* Maria Currea de Aya
* Emakumeen Batzorde Interamerikarraren webgune ofiziala
* Bogotako Kontzejua
* Emakumeen botoaren lorpena Kolonbian