open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yvonne Furneaux

**Yvonne Furneaux**, **Elizabeth Yvonne Scatcherd** jaioa (Roubaix, 1926ko maiatzaren 11a – North Hampton, New Hampshire, 2024ko uztailaren 5a) britainiar-frantziar aktorea izan zen.

Gurasoak ingelesak zituen eta Frantzian bizi ziren. Familia Ingalaterrara joan zen Bigarren Mundu Gerra hasi baino lehen. Oxfordeko Unibertsitatean hizkuntza modernoak ikasten ari zela, unibertsitateko antzerki taldeetan parte hartzen hasi zen.

24 urterekin egin zuen debuta antzerkian eta 1952an zineman.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Diderma floriforme

***Diderma floriforme*** *Didymiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Stemonitis floriformis*, *Lycoperdon floriforme*, *Didymium floriforme*, *Diderma spurium*, *Reticularia floriforme*, *Leangium lepidotum*, *Cionium lepidotum*, *Leangium floriforme*, *Cionium floriforme*, *Diderma lepidotum*, *Chondrioderma floriforme*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Globo itxurakoak edo udare-formakoak, pedunkulatuak, libreak eta kolonietan bilduta, 1,2-2 eta 0,7-1 mm, arre zurbil koloretik sepia-marroi koloreraino. Peridio bikoitza: muturra kartilaginosoa, barnekoa mintzezkoa. Dehiszentzia irregularra, zeinaren bidez peridioa ertz petaliformetan banatzen da (hortik izena), askotan biribilduak eta kopa-forma iraunkorretan. Pendunkulo liraina, ildaskatua, arre-laranja kolorekoa, beheko hipotaloarekin bat egiten duena. Kapilizio ugari harizpi arre eta delikatuekin.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Usteltzen ari diren egurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bob Newhart

**George Robert Newhart** (Oak Park, Illinois, 1929ko irailaren 5a – Los Angeles, 2024ko uztailaren 18a) estatubatuar komediante eta aktorea izan zen.

Aurpegi serioak eta totelak komediante deitu zioten. 1960ko hamarkadan hasi zen bakarrizketak grabatzen, eta arrakasta handia izan zuen.

The Newhart Show izeneko programa bat izan zuen telebistan 1972tik 1978ra eta Newhart izeneko telesail bat 1982 eta 1990 artean. Telebistako eta zinemako aktore ere izan zen. Professor Protonen papera egin zuen The Big Bang Theory telesailean 2013tik 2018ra.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Fidelis Atienza

**Graciana Teofila Quinio Atienza**, ***Fidelis*** erlijio-izenez ezagunagoa, (Batangas, 1918ko abenduaren 18a – Quezon Hiria, 2021eko martxoaren 20a) filipinar moja, okin eta gozogilea izan zen, Artzain Onaren Erlijiosoen kongregazioko kidea. Baguio hiriaren ikurretako bat den Good Shepherd ñame marmelada prestatzeagatik egin zen ezaguna.

## Bizitza 
1918ko abenduaren 18an jaioa, Los Angelesen (Kalifornia) hasi zuen nobiziotza. 1954an lehen botoak eman zituen eta 1957an betikoak. 1960ko hamarkadan Marian gozo-denda sortu zuen eta galleta kurruskariak asmatu zituen, aingeru-galleten aitzindari izan zirenak. Assumption Ocampo mojak errezeta hobetu omen zuen. 

Baguio hiriaz gain, Filipinetako beste leku batzuetan ere lan egin zuen, hala nola Cebu probintzian, Quezon Hirian eta Tagaytayn, baita Frantzian, Hong Kongen eta Erroman ere. Bizitza gehiena Tagaytayn eman zuen.

2020an Quezon Hirira joan zen bizitzera eta 2021eko martxoaren 20an hil zen, 102 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cutibacterium acnes

**Cutibacterium acnes** (lehen **Propionibacterium acnes** deitua) bakterio Gram positiboa da, larruazaleko mikrobiotaren partaidea dena. Anaerobioa da, bazilo edo kokobazilo itxura du eta ez ditu esporak sortzen. Katalasa (+) (andui gehienak) eta ureasa (-) da, eta glukosa hartzitzen du azido propionikoa sortuz . Azken ezaugarri metaboliko horretan oinarriturik, Propionibacterium generoaren barruan sailkatu zen Cutibacterium acnes 2016. urtera arte.

Aipatu bezala, gure larruazalean bizi den bakterio saprofitoa da, larruazaleko sebo-guruinek jariatzen dituzten gantz-azidoez elikatuz. Heste-florako partaidea ere izan daiteke.

Bakterio patogenoa ez izan arren, Cutibacterium acnes-ek oportunista bezala jarduten du. Horrek esan nahi du patogeno hertsia ez bada ere, patogeno bihur daitekeela aldeko koiuntura duenean. Esaterako, larruazaleko sebo-guruinek aparteko jarduera dutenean eta gantz-azido asko sortzen dituztenean (nerabezaroan, adibidez). Gehiegizko gantz-azido horiek metabolizatzerakoan bakterioak sebo-guruinen hantura eragiten duten substantziak sortzen ditu, akne mota bat agertuz .

Aknea sortzeaz gain, endoftalmitisa eta sinusitisa ere eragin dezake Cutibacterium acnes-ek .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felicitas Oñatibia

**Felicitas Oñatibia Gorospe** (Urretxu, 1887ko azaroaren 23a – Legazpi, 1971ko maiatzaren 2a) gipuzkoar maistra izan zen.

## Bizitza 
Pedro Frantzisko Oñatibia Olaberria eta Juana Josefa Gorospe Olaberriaren alaba gazteena, Felicitas Oñatibia Gorospe 1887ko azaroaren 23an jaio zen Urretxun. Hiru neba eta ahizpa bat zituen: Zeferino (1879–1960), Bernardo (1881–1964), Dionisio (1886–1978) eta Rafaela (1882–1954).

1910eko hamarkadan maistra moduan trebatu zen eta 1914an Zaragozako probintziako Lobera de Onsellan lortu zuen lana. 1915ean Arantzara joan zen irakasle.

1920ko maiatzaren 27an Lucio Bergara Matxikote ebanista eta argazkilariarekin ezkondu zen. 1930eko martxoan Legazpira joan ziren bizitzera, Felicitasek lana lortu baitzuen herri horretan. 1931tik 1933ra Itziar Arana Iraolarekin aritu zen elkarlanean.

Bost seme-alaba izan zituen: Jesus Maria, Maria Josefa, Bernardo, Maria Pilar eta Juana Maria.1963 ingurura arte udaletxeko eraikinean bizi izan zen familiarekin, eta gero Gurrutxaga tabernaren gainean eskuratu zuten apartamentuan. 1971ko maiatzaren 2an hil zen, 83 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oñatibia (argipena)

**Oñatibia** () hainbat pertsonaren deitura da. Hona hemen euskarazko Wikipedian artikulua dutenen zerrenda:

* Felicitas Oñatibia (1887-1971), maistra.
* Gregorio Hombrados Oñatibia (1902-1978), margolaria.
* Santiago Urtizberea Oñatibia (1909-1985), futbolari eta entrenatzailea.
* Jon Oñatibia Audela (1911-1979), idazle eta txistularia.
* Manuel Oñatibia (1916-1997), idazlea.
Rugby club vannetais

**Rugby club vannetais** edo **RCV** () Bretainiako Vannes hiriko errugbi taldea da. 

## Historia 
1950. urtean sortu zen eta maila apaletan ibili izan da historikoki. 1997an bigarren mailara igotzea lortu zuen, oraindik liga amateurra zenean, baina puntuala izan zen.

2016an Rugby Pro D2 (2. maila profesionala) mailara igo zen. 2023-24 denboraldian Pro D2ko txapelduna izan ondoren, 2024-25ekoan Top 14an aritu zen, baina maila galdu zuen.

## Palmaresa 
* Rugby Pro D2 (1): 2024

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gorospe (argipena)

**Gorospe** hainbat pertsonaren deitura da. Hona hemen euskarazko Wikipedian artikulua dutenen zerrenda:

* Felicitas Oñatibia Gorospe (1887-1971), maistra.
* Begoña Gorospe (1942-), zinemagilea.
* Julian Gorospe (1960-), txirrindularia.
* Ruben Gorospe (1964-), txirrindularia.
* Gorka Gorospe (1968-), ornitologo, marrazkilari, gidari eta argazkilaria.
* Josune Gorospe (1969-), politikaria.
* Bihotz Gorospe (1975-), irakasle, abeslari eta musikagilea.
* Myriam Gorospe (?), biokimikaria.
Avira

**Avira Operations GmbH & Co.** alemaniar zibersegurtasun arloan lan egiten duen konpainia multinazional bat da, Tettnangen egoitza duena. AntiVir motorrean oinarritzen dira antibiruseko bere aplikazioak, 1988an Luke Filewalker izenekoarekin abiaraziak. 1986an "H+BEDV Datentechnik GmbH" izenarekin sortu zen. Antibirus aplikazio bat, AntiVir PersonalEdition Classic, plataforma anitzekoa eta erabilera pertsonalerako doakoa da.

2021ean, NortonLifeLock (egun Gen Digital) estatubatuar konpainiak, Norton, Avast eta AVG enpresen jabea bazena, Avira erosi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ralph Robinson

**Ralph Robinson** (1520-1577) ingeles jakintsua izan zen, ezaguna Tomas Mororen *Utopia* liburuaren (1516) ingelesezko itzulpena egiteagatik; liburua jatorriz latinez idatzia zegoen.

Stamfordko Eskolan (Lincolnshire) eta Corpus Christi Collegen ikasia zen. Eskolan Burghleyko baroia izango zen William Cecil garaikidea izan zen. Burghley Elisabet I.a Ingalaterrakoaren aholkularia eta Ingalaterrako Goi Altxorzaina izan zen. Robinsonek itzulpenaren hitzaurrea Cecili eskaini zion, non elkarrekiko eskola egunak aipatzen zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://archive.org/search?query=%28%28subject%3A"Robinson%2C%20Ralph"%20OR%20subject%3A"Ralph%20Robinson"%20OR%20creator%3A"Robinson%2C%20Ralph"%20OR%20creator%3A"Ralph%20Robinson"%20OR%20title%3A"Ralph%20Robinson"%20OR%20description%3A"Robinson%2C%20Ralph"%20OR%20description%3A"Ralph%20Robinson"%29%20OR%20%28"1520-1577"%20AND%20Robinson%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Robinsonen lanak Internet Archive webgunean.
CrowdStrike

**CrowdStrike Holdings, Inc.** estatubatuar zibersegurtasun arloan lan egiten duen konpainia multinazional bat da, Austinen egoitza duena. Hodei konputazioko lan-kargen babesa eta terminalen segurtasuna, mehatxuen aurkako inteligentzia eta zibererasoei erantzuteko zerbitzuak eskaintzen ditu. Konpainiak profil altuko eraso zibernetiko ugari ikertu ditu, besteak beste, Sony Picturesi 2014an egindako zibererasoa eta 2015-2016ko Demokraten Batzorde Nazionalaren kontrako zibererasoak. 2024ko uztailean, plataformaren eguneraketa batek etete zibernetiko globalak eragin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko 1 Formulako denboraldia

**2025eko 1 Formulako denboraldia** txapelketaren 76. denboraldia izan zen. 

## Taldeak eta gidariak 
Hauek dira kontratua daukaten gidari eta taldeak 2025eko txapelketa leihatzeko. Denek Pirelli empresako pneumatikoekin leihatuko dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kantua zuei

**"Kantua zuei"** Oskarbi taldeak 2021ean plazaratutako diskoa da, taldearen hamabigarrena.
Fitxategi:Oskarbi 2021.jpg|Oskarbi 2021ean.
Fitxategi:Bitoriano Gandiaga GFA.jpg|Bitoriano Gandiaga
Fitxategi:Juan Garzia (Argia-Dani Blanco).jpg|Juan Garzia
Fitxategi:Pello Otxoteko (Xabier Urresti).jpg|Pello Otxoteko
Fitxategi:Joxean Artze idazlea 2011n.jpg|Joxan Artze

## Kantuak 
# Kantua zuei (Hitzak: Joxelu Treku; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
# Oskarbi kantu kantore (Hitzak: Joxelu Treku; Musika: Sophie Larrendaburu, Oskarbi)
# Trinidadeak (Hitzak: Sakanako herri kanta; Musika: Sakanako herri kanta, Oskarbi)
# Iturri zaharretik (Hitzak: Joxan Artze; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
# Zein eder gizakumea (Hitzak: Joxan Artze; Musika: Iñaki Maritxalar, Oskarbi)
# Trebiñun dantzan (Musika: Carlos Ruiz, Oskarbi)
# Soin berriko koplak (Hitzak: Pello Otxoteko; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
# Nigatik nigar (Hitzak: Juan Garzia; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
# Amets herri (Hitzak: Juan Garzia; Musika: Gontzal Iñarra, Oskarbi)
# Androkanto (Hitzak: Luis Romero; Musika: Luis Romero, Oskarbi)
# Mariñela (Hitzak: Jean Bautiste Kamusarri; Musika: Iñaki Maritxalar, Oskarbi)
# Mendira naiz (Hitzak: Joxelu Treku; Musika: Iñaki Maritxalar, Oskarbi)
# Esperantzari (Hitzak: Bitoriano Gandiaga; Musika: Luis Romero, Oskarbi)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Badok.eus" webgunean
Montserrat Candini i Puig

**Montserrat Candini i Puig** (Bartzelona, 1957ko irailaren 4a – Calella, 2024ko uztailaren 19a) kataluniar politikaria izan zen, Kataluniako Europar Alderdi Demokratako kidea. 2011tik 2022ra Calellako alkatea izan zen, 2008tik 2015era Espainiako senataria, eta 2015etik 2017ra Kataluniako Parlamentuko XI. legegintzaldiko diputatua.

## Bizitza 
Bartzelonan jaioa, Candini kazetaritza eta zientzia politikoetako graduondoko ikasketak egin zituen Bartzelonako Unibertsitatean. Lanbidez Kataluniako Generalitateko funtzionarioa izan zen. 2021eko azaroan aldi baterako utzi zuen kargua eta 2022ko maiatzean iragarri zuen behin betiko uzten zuela minbiziagatik.

Aldi berean, Espainiako Senatuko kide izan zen 2008tik 2015era, eta Kataluniako Parlamentuko kide 2015etik 2017ra eta hautatua izan zen.

Ezkonduta zegoen eta alaba baten ama zen. 2024ko uztailaren 19an hil zen, 66 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendira naiz (albuma)

*

**"Mendira naiz"** Oskarbi taldeak 2016an plazaratutako diskoa da. 2016an taldeak bere 50. urteurrena ospatu zuenean ospakizunen barruan kokatu zen **Mendira naiz** diskoa. Oskarbi taldearen 50. urteurrenarekin batera festa giroko hilabeteak eraman zituen taldera.
Fitxategi:Oskarbi 2021.jpg|Oskarbi 2021ean.
Fitxategi:Bitoriano Gandiaga GFA.jpg|Bitoriano Gandiaga
Fitxategi:Apostoluen Frisoa - Oteiza errepide bazterrean (cropped).jpg|Jorge Oteiza
Fitxategi:Etxahun iruri armiarma.jpg|Etxahun Iruri
Fitxategi:Treku Oskarbi 4.jpg|Treku
Fitxategi:Iñaki Maritxalar Oskarbi 2024.jpg|Maritxalar

## Kantuak 
# Mendira naiz (Hitzak: Jose Luis Treku; Musika: Iñaki Maritxalar, Orkarbi).
# Hiru gauean (Hitzak: Jorge Oteiza, Luis Romero; Musika: Oskarbi).
# Marinela (Hitzak: Jean Bautiste Kamusarri; Musika: Iñaki Maritxalar, Oskarbi).
# Galai bat (Hitzak: Herrikoiak; Musika: Herrikoia, Oskarbi).
# Zazpi urte (Hitzak: Herrikoiak Jose Luis Treku; Musika: Herrikoia, Iñaki Maritxalar, Oskarbi).
# Bai bai baina gero ez (Hitzak: Bitoriano Gandiaga; Musika: Oskarbi).
# Gotaineko kantoria (Musika: Etxahun Iruri, Oskarbi).
# Xoruak burua (Hitzak: Herrikoiak; Musika: Herrikoia, Oskarbi).
# Txalaparta (Hitzak: Luis Romero, Jose Luis Treku; Musika: Oskarbi, Iñaki Maritxalar).
# Garagarrilean (Hitzak: Herrikoiak; Musika: Herrikoia, Oskarbi).                                                       

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Badok.eus" webgunean
* *Mendira naiz* abestia entzun. *12. kantua Kantua Zuei* albumean (badok.eus)
* *Mendira naiz* abestia entzun. Oskarbi: gaia, Youtube
* Orkarbi 2024ko Aita Donostia musika-astean. (Donostia, 2024-06-15)
Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004

**"Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004"** Oskarbi taldeak 2004an plazaratutako diskoa da.
Fitxategi:Oskarbi 2021.jpg|Oskarbi 2021ean.
Fitxategi:Bitoriano Gandiaga GFA.jpg|Bitoriano Gandiaga
Fitxategi:Joxean Artze idazlea 2011n.jpg|Joxan Artze
Fitxategi:Baga̠ Biga Higa sentikaria Ez dok Amairu 1970.png|Oskarbiko batzuk "Ez Sok Amairu" taldean, 1969.

## Kantuak 
# Androkanto (Hitzak: Koldo Romero; Musika: Koldo Romero, Oskarbi)
# Andre nobia (Herrikoia, Nafarroa).
# Mutil txaleko gorria (Herrikoia, Gipuzkoa).
# Pello Joxepe (Herrikoia, Gipuzkoa).
# Txori txikiak (Doinua: Oskarbi, Koldo Romero-Hitzak: Koldo Romero).
# Hiru andereak (Herrikoia, Gipuzkoa).
# Argizagiak zelütik (Herrikoia, Zuberoa).
# Baratzako pikoak (Herrikoia, Gipuzkoa).
# Txorietan buruzagi (Herrikoia, Zuberoa).
# Atxia motxia (Herrikoia, Bizkaia).
# Herriagatik (Doinua: Oskarbi-Hitzak: JosAnton Artze).
# Elizara dihoa (Herrikoia, Gipuzkoa).
# Euskara eta txakolina (Doinua: Oskarbi-Hitzak: Bitoriano Gandiaga).
# Hitz urri batzuk (Doinua: Oskarbi, Koldo Romero-Hitzak: Bitoriano Gandiaga).
# Ni bizi naizen lurrean (Doinua: Oskarbi, Koldo Romero-Hitzak: Xabier Lete).
# Ez zaude bakarrik (Doinua: Oskarbi-Hitzak: JosAnton Artze).
# Ez dakit zergatik (Doinua: Oskarbi, Koldo Romero-Hitzak: Bitoriano Gandiaga).
# Esperantzari leiho bat (Doinua: Oskarbi, Koldo Romero-Hitzak: Bitoriano Gandiaga).
# Zizperriko kalean (Herrikoia, Lapurdiko dantza).
# Xoxoa (Herrikoia).
# Xoxoak xo (Herrikoia, Zuberoa).
# Gaztetasunak bainerabila (Herrikoia, Zuberoa).
# Derio (Doinua: Oskarbi, Koldo Romero-Hitzak: Koldo Romero).
# Ituringo arotza (Herrikoia, Nafarroa).
# Bentara noa (Herrikoia, Nafarroa).
# Jaun erretora (Herrikoia, Nafarroa).
# Perutxorena (Doinua: Oskarbi, Koldo Romero-Hitzak: Herrikoiak).
# Lua lua (Herrikoia).
# Arta kamara (Herrikoia, Bizkaia-Hitzen moldaketa: Oskarbi).
# Usoak (Herrikoia).
# Aitak eta amak (Herrikoia, Lapurdi).
# Defuntuen egunean (Doinua: Oskarbi-Hitzak: Xabier Lete).
# Agur Bettiri (Herrikoia, Lapurdiko dantza).
# Eskutari (Doinua: Koldo Romero Eskamendi-Hitzak: Fernando Artola "Bordari"). 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Diskoa entzungai "Badok.eus" webgunean
Gen Digital

**Gen Digital Inc.** (lehen **Symantec Corporation** eta **NortonLifeLock** deitua) software arloan lan egiten duen estatubatuar konpainia multinazional bat da, Tempen eta Pragan egoitzak dituena. 
Enpresak zibersegurtasunerako softwarea eta zerbitzuak eskaintzen ditu. Gen Fortune 500 enpresa bat da, eta S&P 500 burtsa-indizeko kidea. Enpresak garapen zentroak ditu Pune, Chennai eta Bangaloren. Norton, Avast, LifeLock, Avira, AVG, ReputationDefender eta CCleaner bere produktuak dira.

2014ko urriaren 9an, Symantecek 2015. urtearen amaieran bi enpresa independentetan banatuko zela adierazi zuen. Enpresa batek segurtasunean jarriko luke arreta, besteak informazioaren kudeaketan. 2016ko urtarrilaren 29an, Symantecek informazioa kudeatzeko bere filiala, Veritas Technologies izenekoa, saldu zion The Carlyle Groupi. 2019ko abuztuaren 8an, Broadcom Inc. enpresak Symantecen Enterprise Security software dibisioa erosiko zutela iragarri zuen, 10.700 mila milioi dolarren truke. Eskuratu ondoren, Symantec NortonLifeLock bezala ezagutu zen. 2022ko irailean Avastekin bat egin ondoren, konpainiak Gen Digital Inc izena hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jantsangiin Gantögs

**Jantsangiin Gantögs** (Mosku, 1972ko apirilaren 12a) arkularia da. Mongolia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jargalyn Otgon

**Jargalyn Otgon** (1957ko otsailaren 5a) arkularia da. Mongolia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urko Collado

**Urko Collado Camuñas** (Abadiño, Bizkaia, 2001eko otsailaren 27a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Athleticen harrobira batu zen 2015ean Cultural Durangotik. Lezaman bi denboraldi aritu ondoren Eibarren harrobira batu zen. Armaginen bigarren taldean zen Vitoriarekin 2.federaziorako igoera lortu zuen. 2024ko udan Getxoko Arenasera joan zen Bigarren Federazioan jokatzeko. Bere lehen denboraldian Lehen Federaziorako igoera lortu eta talde getxoztarrarekin kontratua berritu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa: Athletic Club
Didymium nigripes

***Didymium nigripes*** *Didymiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Physarum microcarpon*, *Didymium microcephalum*, *Didymium porphyropus*, *Didymium microcarpon*, *Didymium tenue*, *Didymium microcarpon var. nigripes*.

## Deskribapena 
**Esporangioa:** Gregarioak, pedunkulatuak, globo itxurakoak edo erdiesferikoak, askotan behean unbilikatuak, 0,3-0,7 mm (1,5-2 mm bitarteko pedunkuluarekin).

**Peridioa:** Mintzezkoa, fuligineo kolorekoa, baina karezko kristal zuriz estalia.

**Pedunkulua:** Liraina, tentea, arre iluna edo beltzaxka, zurbila eta zeharrargia goialdean.

**Hipotaloa:** Diskoidea, beltza.

**Kapilizioa:** Harizpi arre edo koloregabez osatua, delikatua eta adar gutxikoa.

**Etimologia:** *Nigripes* epitetoa latinetik dator, beltza esan nahi duen “niger” hitzetik eta hanka esan nahi duen “pes” hitzetik. Hankaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Hosto hiletan, belarren zurtoinetan, eroritako adartxoetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
J.D. Vance

**James David Vance**, **James Donald Bowman** jaioa, (Middletown, Ohio, 1984ko abuztuaren 2a -) estatubatuar marine ohia, idazlea eta politikari kontserbadorea da. Alderdi Errepublikanoko kidea, 2023tik AEBetako senatari da Ohion eta, 2024ko hauteskundeetan, Donald Trumpekin batera, presidenteorde izateko hautagai errepublikanoa.

Middletowngo institutuan graduatu ondoren, Vance 2003tik 2007ra gerra-korrespontsala izan zen, sei hilabete Iraken. Gero Ohioko Estatu Unibertsitatean egon zen, 2009an graduatu zelarik. Yaleko Zuzenbide Eskolan graduatu zen 2013an. *Hillbilly Elegy: A Memoir of a Family and Culture in Crisis* bere 2016ko memoria-liburuak prentsa arreta handia lortu zuen 2016ko hauteskundeetan eta film bihurtu zen 2020an.

2021ean, Vance hautagai errepublikano gisa sartu zen hauteskunde politikan AEBetako Senaturako 2022ko hauteskundeetan, Ohion, Tim Ryan hautagai demokrata garaituta. Hasiera batean, 2016ko hauteskundeetan Donald Trumpen hautagaitzaren aurka azaldu arren, Vance Trumpen jarraitzaile sutsu bihurtu zen ordutik. 2024ko uztailaren 15ean, Trumpek Vance izendatu zuen Errepublikanoen Konbentzio Nazionaleko hautagai. Presidenteorde izateko izendatu duten lehen marine beterano bilakatu zen.

Vance neoerreakzionarioa, kontserbadore nazionalista eta eskuindar populista deitu diote. Curtis Yarvin, Rod Dreher eta Patrick Deneen aipatu ditu bere ikuspuntu ideologikoetan eragin gisa eta bere burua eskuin postliberaleko kide gisa deskribatzen du. Gai sozialei dagokienez, politika kontserbadoreak bultzatu ditu, abortuaren eta sexu bereko pertsonen arteko ezkontzen aurka eta adingabe transexualei osasun-tratamenduak debekatzearen alde. Vance merkatu libreko kapitalismoaren aurka dago, eta errepublikanoek zergei, gutxieneko soldatari, sindikatuei, muga-zergeei eta monopolioaren aurkako politikari buruz dituzten iritzietatik bereizten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rachael Blake

**Rachael Morelle Blake** (Perth, MendebaldekoAustralia, 1971ko maiatzaren 26a) aktore australiarra da. Ezaguna egin zen *Lantana* filmean Jane O'May pertsonaia eta *Wildside* filmean Maxine Summers pertsonaien lanekin. Rachael belarri batetik gorra zela jaio zen, eta ebakuntzekin zuzendu zioten.

National Institute of Dramatic Art (NIDA) eskola australiar entzutetsuan ikasi zuen.

Peter Andrikidis zuzendariaren lagun ona da.

1997an, Tony Martin aktore australiarra ezagutu zuen; bikotea 2003ko abenduaren 21ean ezkondu zen. Bere semeordea Justin Martin aktorea da, Tonyren aurreko ezkontzako semea.

## Ibilbidea 
1995ean, Australiako *Home and Away* telesailean agertu zen, eta Mandy Thomas idazlearen papera egin zuen 1997ra arte.

1997an, *Wildside* telesaileko aktore nagusiarekin bat egin zuen, eta Maxine Summers doktorea izan zen, telesaila amaitu arte, 1999an.

2001ean *Lantana* pelikulan parte hartu zuen Jane O'May, Leonen maitalea (Anthony LaPaglia) interpretatzen.

2006an, *Suburban Shootout* telesail britainiarrean parte hartu zuen, eta Hilary Davenport pertsonaia egin zuen, gizon gazteagoez baliatzen den emakumea, eta Camilla Diamond (Anna Chancellor) lagunetako bat izan zen 2007an telesaila amaitu arte.

Urte horretan bertan, *Bon Voyage* telesail txikian agertu zen: Elizabeth Aldred Quebecera bidean doan emakume baten papera egin zuen, Neil Aldred (Ben Miles) senarrarekin eta Rachel Aldred (Emily Beecham) alaba gaztearekin. Bidaian beste bikote batek bahitzen du Rachel.

2009an *The Prisoner* telesailean agertu zen M2, 2ren emaztea (Ian Mckellen) eta 11-12ren ama (Jamie Campbell Bower) interpretatzeko. Urte horretan bertan *False Witness* filmean agertu zen, non Julie Hales detektibe inspektore nagusiaren papera egin zuen, pelikulan kredituak partekatu zituen Dougray Scottekin.

2010ean Hawke pelikularen zerrendara batu zen eta bertan Hazel Hawke, Bob *Hawke* (Richard Roxburgh) Australiako lehen ministroaren emaztea interpretatu zuen.

2012an, *The Straits* telesailean parte hartu zuen, eta Natasha Denning abokatuaren papera egin zuen, Montebello familiako kidea.

## Filmografia 
### Telebistako serieak 
### Filmak 
### Narratzailea 
### Antzerkia 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Rachael Blake on TV.com
* Digital Spy > Celebrity News > Rachael Blake
* Rachael Blake - Zimbio
Julen Lartitegi

**Julen Lartitegi Ugarte** (Busturia, Bizkaia, 2003ko irailaren 29a) Euskal Herriko futbolaria da, 

## Biografia 
Aurrelari moduan aritzen da. 2020an Gernikaren harrobia utzi eta Athleticen gazte taldera batu zen. 2024ko udan Alavesek fitxatu zuen Bigarren Federazioan zegoen bigarren taldean jokatzeko. 2025eko udan talde babazorroak Arenasera lagatu zuen Lehen Federazioan jokatzeko.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa: Athletic Club
Věra Kohnová

**Věra Kohnová** (Pilsen, Txekoslovakia, 1929ko ekainaren 26a – Izbica ghettoa, 1942) Txekoslovakiako (egungo Txekiar Errepublika) neskato judua izan zen. Eguneroko bat idatzi zuen, Nazien erregimenak Txekoslovakia okupatu zuenean gertatu zenaz eta gertatutakoaz nola sentitzen zen azalduta. 2006an argitaratu zen haren egunerokoa.

## Bizitza 
Věra Kohnová 1929an jaio zen Txekoslovakiako Pilsen herrian. Teller konpainiako idazkaria zen Otakar Kohnen familian. 

[ezkerrera|thumb|200px|[Věra Kohnová|Věry Kohnovéren egunerokoa]]
12 urterekin, eguneroko bat idazten hasi zen. Bost hilabete eman zituen idazten, eta, denbora horretan, bere familiak eta Pilsengo beste judu batzuek bizi zuten egoerak okerrera egin zuen pixkanaka. Ez zuen garai hartako juduen zorigaitza deskribatu, baina sakonki idatzi zuen nola eragiten zion pertsonalki.  

Hauxe da bere egunerokoan idatzitako azken idazkia: «"Bihar eta etzi baino gara hemen, auskalo non egongo garen gero. Agur, nire egunerokoa!"»

* 2019an lurrean oroimen plaka bat jarri zioten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Anna Frank
* Rutka Laskier
* Hélène Ber

## Kanpo estekak
Watershed (Bristol)

**Watershed** Bristolen dagoen kulturgunea da, zinemak, auditorioa, tabernak eta bestelako espazioak dituena. 1982an eraiki zen portuko antzinako biltegietan eta mota honetako lehenengo eremua izan zen Erresuma Batuan.

2010an International Futures Forum elkarteak horrela definitu zuen Watershed: "ekonomia ezberdin eta gainjarri askotan jarduten duen ekosistema sortzailea, muga sortzailea bultzatzen ari dena, asmakuntza zein lan berri baten sendotzea sustatuz". XX. mendean argazkigintzan eta zineman zentratu bazen ere XXI. mendean multimedia ekintzak nagusitu dira.

## Historia 
1894an sortu zen Watershed eta Bristolgo portu zaharraren biltegiak eraiki ziren. Ingalaterrako ondarearen II mailako eraikinen zerrendan egon arren bertan behera utzita zegoen eremua eta nahiko egoera kaskarrean aurkitzen zen. 1970. hamarkadan ingurua berrerabiltzeko ideia azaldu zen eta 1982an kultur eremu bat ireki zen.

Watersheden arrakasta handituz zihoan eta 2004n milioi erdi bisitaritik gora izan zituen. 2005ean berriztatze lanak egin ziren, hirugarren zinema areto bat gehitu, tabernak ugaritu eta irisgarritasuna hobetu zen. Babesleak lortu ziren kostuei aurre egiteko eta Pete Postlethwaite aktore ingelesa izan zen horretan aitzindari.

## Egitura 
Hiru zinema areto daude, hitzaldi/biltzar aretoak ere bai, aisialdirako hainbat konpainiaren egoitzak eta taberna ugari ere bai. Zinema aretoak eta biltzar aretoak alokatu egin daitezke.

Watershed eraikinaren alboan Bristolgo akuariuma eta We the Curious zientzia museoa daude.

## Zinema jaialdiak 
Watershedek munduko zinemagintza artistikoa bultzatzeko hainbat jaialdi antolatu izan ditu: RESFest 2002, Depict!, Brief Encounters, Lesbian and Gay Film Festival, Black Pyramid, Latin America Week, VisionSign, Slapstick...

Aipatzekoa da 2005ean abiatu zen *Afrika Eye* jaialdia, Afrikako Zinemagintzaren urteroko jaialdia hain zuzen ere.

2000. urtean *The Independent on Sunday* aldizkariak Erresuma Batuko "indie" zinemaren goiko postuan ezarri zuen Watershed eta 2002an *The Guardian* egunkariak Britainia Handiko bosgarren "indie" zinema ezagunena zela esan zuen.

## Iruditegia 

Irudi:The Watershed in Bristol - geograph.org.uk - 1444321.jpg|Watershed.
Irudi:WatershedBristol.jpg|Kaiaren ikuspegia.
Irudi:Watershed Steps in Bristol - geograph.org.uk - 1444308.jpg|Kaiaren arranpla.
Irudi:WikiConference UK Bristol 003.jpg|WikiConference UK, Watersherden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Watersheden webgune ofiziala
Pavel Kohout

**Pavel Kohout** (Praga, 1928ko uztailaren 20a) txekiar eta austriar idazlea da. 77. Gutuna komunismoaren aurkako mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen.

1952an antzerkian eta estetikan graduatu zen Pragako Unibertsitate Karolinoan. Ideologia komunistakoa, Txekoslovakiako Gazte Batasuneko batzorde zentraleko kidea izan zen. Garai hartan hasi zen antzerki eta olerkigintza lanak idazten eta Idazle Elkartean sartu zen.

1956an Txekoslovakiako Telebistako berriemaile eta komentarista izan zen, eta 1963tik 1966ra Vinohrady Antzokiko zuzendaria. Garai hartan, jarrera politiko erreformistetara hurbildu eta Idazleen Batasunetik atera zen. Antzerki ofizialean lan egitea debekatu zioten eta antzerki konpainia propioa sortu zuen.

1968ko Pragako Udaberriko protagonista nagusietako bat izan zen. 1969an alderdi komunistatik bota zuten eta bere lana zentsuratu egin zuten. 1978an Vienara emaztearekin joan eta Burgtheaterren lan egiteko baimena jaso zuen. Txekoslovakiako nazionalitatea kendu zioten eta sl herrialdea itzultzea debekatu zioten. 1980an austriar herritartasuna jaso zuen eta Vienan lanean jarraitu zuen Txekoslovakiako komunismoaren erorketarekin bere herrialdera itzuli ahal izan zen arte.

Olerkigintza, eleberri eta antzerki lanen egilea da.
Didymium difforme

***Didymiun difforme*** *Didymiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Reticularia angulata*, *Licea caesia*, *Amphisporium versicolor*, *Lycogala minutum*, *Licea alba*, *Reticularia pusilla*, *Physarum album*, *Physarum caesium*, *Licea macrospora*, *Diderma neesii*, *Diderma libertianum*, *Didymium libertianum*, *Chondrioderma difforme*, *Chondrioderma liceoides*, *Diderma macrosporum*, *Diderma angulatum*, *Diderma persoonii*, *Chondrioderma persoonii*, *Didymium tubulatum*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Gregarioak, sesilak, pulbinatu-lautua, 0,3 eta mm 1 bitartekoa, plasmodiokarpoak ere bai, laburrak, (25 mm), leunak eta zuriak. Peridio bikoitza: kanpoaldea zarakarrarekin, barnean kolore ezberdinak eta irideszentea. Kapilizio urria, arrea edo koloregabea, adar dikotomikoak dituzten harizpiz eratuak.

**Etimologia:** *Diforme* epitetoa bere forma irregularragatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Hosto hiletan, belar-zurtoinetan, animalia belarjaleen simaurretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Taiwan, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikerketa dokumental

thumb|250px|Lan akademikoak sustatzeko kanpoko iturriak dira.

**Ikerketa dokumentala** lan akademiko baten ikuspuntua edo argudioa babesteko kanpoko iturriak, dokumentuak, erabiltzean datza. Lan akademiko guztiek behar hau erakusten dute. 

Dokumentu-ikerketaren prozesuak, askotan, dokumentuen kontzeptualizazioaren, erabileraren eta ebaluazioaren zati bat edo osoa eskatzen du. Dokumentu-ikerketan dokumentuak aztertzea analisi kuantitatiboa edo kualitatiboa izango litzateke (edo biak).

Ikerketan dokumentuak erabiltzen dituzten guztiek kontuan izan behar dituzte dokumentu-moten inguruko funtsezko arazoak eta gure gaitasuna dokumentuak gizarte-munduko ebidentzia-iturri fidagarri gisa erabiltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikerketa dokumentalaren errubrika CEDEC webgunean.
Pedro Lozano Bartolozzi

**Pedro Maria Lozano Bartolozzi** (Iruñea, 1939ko urriaren 29a) unibertsitateko irakasle emeritua, kazetaria eta idazle nafarra da.

## Biografia 
Iruñean jaio zen 1939an eta Pedro Lozano de Sotés eta Francis Bartolozzi artisten semea da.
Margarita Urizekin ezkondu zen, lau seme-alabaren aita izanik, eta lau bilobaren aitona da.

Zuzenbidean doktorea eta Informazio Zientzietan lizentziatua Nafarroako Unibertsitatean, Madrilgo Kazetaritza Eskola Ofizialean graduatua, Enpresa Zuzendaritzan diplomatua Deustuko Unibertsitatean eta Garapenerako Laguntzan diplomatua Erromako Centro Europeo dell´ Educazione di Roman. Nafarroako Unibertsitateko Komunikazio Fakultateko irakasle emeritua. Nafarroako Ikasketa Historikoen Elkarteko (SEHN) lehendakaria da, eta hainbat liburu idatzi ditu lan akademiko eta literarioen artean. Nazioarteko Zuzenbideko Urtekariaren idazkaria izan zen. Kazetari gisa genero guztiak landu ditu, prentsan, irratian eta telebistan lan eginez. "La Gaceta del Norte" filmaren Nafarroako edizioaren zuzendaria Ekialde Hurbilean, Italian, Alemanian eta Estatu Batuetan izan da. 

## Obrak 
Bere lan esanguratsuenetako batzuk honako hauek dira:

* 1984. *Némesis o el Sueño de la Razón*.
* 1986. *Pedro y Pitti*. Biografía sobre su padres publicada por el Ayuntamiento de Pamplona.
* 1991. *Pemmican*. Una novela de humor, crítica y gastronomía.
* 2007. *El Fuego de la Tierra - Cronicón Reconstruido Coral y Patriótico*.
* 2009. *La caja de cerillas*.
* 2014. 2014. *El misterioso cartapacio del dragón chino* una narración autobiográfica a través del personaje del conde Kapaki.
* 2015. *Retorno azul de reportajes vivos*, donde «vuelve su mirada hacia el mundo del periodismo, concretamente hacia los reportajes.»
* 2019. *Trampantojo de autómatas*.
* 2019. *El facistol de Kant.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1984. *Nemesis* o el Sueño de la Razón eleberri laburragatik Nafarroa Sariaren finalista.
* 2007. Literatur sorkuntzaren saria, *El Fuego de la Tierra -'' Cronicón Reconstruido Coral y Patriótico eleberriagatik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak 
* 
* 
*
Osteokondroma

**Osteokondroma** tumore onbera bat da, hezur eta elementu kartilaginosoz osatua. Kartilagoz estalitako hezur-esentziek osatzen dute, eta endokondro-jatorriko hezurren metafisian baino ez dira sortzen. Eskeletoan maizen ikusten den neoplasia da.

## Kokapena 
Oro har, hezur luzeak hazteko plaken amaieran (metafisia) eta, sarritan, artikulazioetan gertatzen dira. Sarriago sortzen dira sorbaldan edo belaunean, baina baita besaurreko hezur luzeetan ere (erradioa eta kubitua).

## Fisiopatologia 
Osteokondroma tumore onbera bat da, hezurra eta kartilagoa dituena, eta normalean hezur luze baten muturretik gertu agertzen da. Tumore horrek, hezurretako tumore onbera ohikoenetako batek, kartilago baten forma hartzen du, hezurretako ezproi bat edo hezurretako gainazalean exkresentzia bat kapsulatzen duena. Horregatik, exostosi osteokartilaginoso ere esaten zaio. Hezurretako lesio exofitiko batek zentimetro bateko garaiera baino handiagoa duen kartilagina-estalki bat duenean, edo minarekin lotzen bada, ez da pentsatzen kondrosarkoma batek eragiten duen lesioaren arrisku handiagoa denik.

## Diagnostikoa 
Osteokondomak erradiologiaren bidez diagnostikatzen eta gainbegiratzen dira. Oro har, tumoreak kanpora begira hazten dira hanketan edo besoetan, baina oso kasu gutxi hazten dira hezurraren barrualdera.

Osteokondromaren forma bakartia nerabezaroaren amaieran diagnostikatzen dute, eta forma hereditario anitzak, izaera autosomiko nagusiarekin transmititzen direnak, haurtzaroan diagnostikatzen dituzte.

## Tratamendua 
Hurbileko ehunak (muskuluak edo tendoiak, adibidez) eraldatzeko adina hazten diren osteokondromak kirurgiaren bidez erauzi ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan María Lecea Yábar

**Juan Maria Lecea Yábar** (Iruñea, 1931ko maiatzaren 23a - 2023ko martxoaren 25a) kazetari eta historialaria izan zen, teologoa izateaz gain, hainbat lanen egilea, eta prentsaren historian aditua. Elizbarrutiko La Verdad astekariko zuzendaria izan zen, eta Diario de Navarra eta El Diario Vasco egunkarietako ohiko kolaboratzailea. Nafar Ateneoaren sortzaileetako bat ere izan zen.

## Biografia 
Iruñeko Alde Zaharrean jaioa, Jenaro eta Valentinaren semea zen, eta bi neba-arreba izan zituen: Gerardo eta Lourdes.

Lehen ikasketak Iruñeko Eskolapioetan egin zituen, eta gero Iruñeko Seminarioan sartu zen. Teologian doktoratu zen Salamancako Pontifize-Unibertsitatean, eta, ondoren, Informazio Zientzietan (Kazetaritza) eta Filosofia eta Letretan ("Historia" atala) lizentziatu zen Nafarroako Unibertsitatean.

Literatura irakaslea izan da "Done Mikel Aralarkoa" Elizbarrutiko Ikastetxean eta Liturgia irakaslea Nafarroako Unibertsitateko Teologia Fakultatean. Iruñeko Nuestra Señora del Huerto ikastetxean ere eman zituen eskolak, baita Irubide eta Tafalla institutuetan ere, INABADez gain (Urrutiko Batxilergoko Nafarroako Institutua).

Celina Compains Iribarrenekin ezkonduta, Nafarroako Ateneoko presidente izan zen urte askoan (2006-2012), eta bi seme-alaba izan zituzten, Alodia eta Fermin. Iruñeko Belenzaleen Elkarteko kide ere izan zen 50 urte baino gehiagoz, eta Leireko Lagunen Elkarteko kide ere izan zen, non idazkari izatera iritsi zen.

## Obrak 
Bere lan eta artikuluen artean, honako hauek nabarmentzen dira:

* 1959: Pastoral litúrgica en los documentos pontificios de Pío X a Pío XI. Bartzelona, Juan Flors Editorea. Aurreko urtean aurkeztutako Salmantina doktore-tesiaren argitalpenari erantzuten dio.
* 1965: *Once temas sobre la misa*. Madril, Propaganda Popular Católica.
* 1967: *Los Sacramentos, Pascua de la Iglesia*. Bartzelona, Juan Flors Editor.
* 1973: "La Vieja Navarra" eta "La Nueva Navarra". Diario de Navarra bilduma, 7. zenbakia. Iruña  
* 1976: *50 años de prensa en Navarra* en *Navarra hoy, ante su futuro*. Iruñea, Diario de Navarra.  
* 1977: *Prensa navarra : siglos XVIII y XIX*. Nafarroako Bilduma. Herri Kulturaren Gaiak, 296. zk. Iruñea, Nafarroako Foru Aldundia.  
* 1980: *Los ciclos de Navidad y Pascua en el arte navarro*. *Navarra. Temas de Cultura Popularbilduma*, 365. zk. Iruñea, Nafarroako Foru Aldundia.  
* 2014: Amado Alonso (*1896-1952*) *Amado Alonso*: el español de las dos orillas. Nafarroako Gobernua, COL. *Nafarroako pertsonaiak* 7.  

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1972. «San Francisco de sales» saria, Iruñeko Prentsaren Elkarteak emana.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak 
*
Pamplona Negra

**Pamplona Negra** genero beltzarekin lotutako literatura, zinema, gastronomia, musika eta ikerketa poliziala uztartzen dituen zikloa da, eta urtarrilero egiten da, 2015ean Iruñeko Baluarte Kongresu Jauregian lehen aldiz egin zenetik.

## Programa 
Nafarroako Filmotekak eta Baluarte Fundazioak antolatuta, Pamplona Negra jaialdiak hitzaldiak, mahai-inguruak, zinema beltz espainiarra eta polizia-nobela tailerrak barne hartzen ditu. Horietan, Segurtasun Indar eta Kidegoek krimen baten eszenan egiten duten benetako lana hurbiltzen zaio publikoari. Carlos Bassas Del Reyren zuzendaritza artistikoaren pean egon da 2015etik 2018ra, eta 2019tik aurrera Susana Rodriguez Lezaunek zuzentzen du.

## Parte-hartzaileak 
Bere edizioetan zehar, Espainiako Polizia Nazionalarekin, Guardia Zibilarekin, epailetzarekin eta Auzitegi Medikuntzako Institutuarekin lotutako parte-hartzaile ugari izan ditu, baita genero horretako hainbat idazle ere. 2015ean Eugenio Fuentes, Reyes Calderon, Lorenzo Silva, Juan Ramon Biedma, Michel Gaztambide, Victor del Árbol, Alexis Ravelo, Leo Coyote, Santiago Alvarez, Paco Gomez Escribano, Jon Arretxe, Javier Abasolo edo Carlos Erice aritu ziren. 2016an Dolores Redondo, Berna Gonzalez Harbour, Alexis Ravelo, Elio Quiroga, Antonio Altarriba, Keko, Mikel Santiago, Carlos Ollo, Mikel Alvira, Estela Chocarro, Susana Rodriguez Lezaun, Maribel Medina, Andreu Martin, Empar Fernandez, Laura Gomara. Modroño, Juan Ramon Biedma, Carlos Salem, Rosa Montero, Agustin Martinez, Claudio Cerdan, Sergio Vera, Yanet Acosta, Carlos Zanon, Marcelo Lujan, David Llorente edo Manuel Barea.

Hirugarren edizioan, Carlos Zanon, Rosa Ribas, Rafa Guerrero, Juan Laborda, Ignacio del Valle, Felix Modroño, Carlos Erice, Juan Enrique Soto, Rafa Melero, María José Moreno, Ricardo Piñero, Reyes Calderón, José Miguel Mulet, Aingeru Epaltza, Jon Arretxe, Eneko Aizpurua, Jon Alonso, Victor del Árbol eta Dolores Redondo 

2023an, Pamplona Negra kontakizun laburraren I. literatur saria eman zen, eta irabazleak hauek izan ziren: Iranzu Leceta Elvira eta Uxue Fernández Alzórriz, gaztelaniaz, eta June Aguirre Andueza eta Maider Nanclares Ochoa, euskaraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pamplona Negra webgune ofiziala
Esteban López-Escobar

**Esteban López-Escobar Fernández** (Valentzia, 1941eko urriaren 20a – Iruñea, 2025eko martxoaren 11) kazetari espainiarra izan zen eta Nafarroako Unibertsitateko Iritzi Publikoko irakasle emeritua. Komunikazio Publikoko Saila osatzen zuten ikerketa arlo nagusiak Espainiako Kazetaritza ikasketetan txertatzen aitzindaria izan zen. Zuzenbide Konparatuko diplomatura bat lortu zuen Estrasburgoko Unibertsitatean, eta Kazetaritzako diplomatura eta Komunikazioko lizentziatura bat.

### Iruñea 
1972an, Alfonso Nietok Nafarroako Unibertsitateko Komunikazio Fakultateko irakasle-klaustroan parte hartzeko gonbidatu zuen, eta Ángel Benito ordezkatu zuen *Teoría General de la Información* irakasgaian. "Gizartearen teoria komunikatiboari" eta iritzi publikoari eskainitako irakaskuntza lan guztia garatu zuen. Komunikazio Publikoko Departamentuko lehen zuzendari kargua izateaz gain, Latinoamerikako Graduatuen Programan (PGLA) eta Enpresa eta Humanismo Institutuko Erakundeen Gobernua eta Kultura Maisutza eta Doktoregoan ere lan egin zuen. 

Iritzi Publikoko katedrara sartu zen. Komunikazio Publikoa Saila osatzen zuten ikerketa arlo nagusiak integratzen aitzindaria izan zen, hala nola: Deontologia, Erakunde Politikoak, Nazioarteko Harremanak, Komunikazio Politikoa, Nazioarteko Komunikazioa eta Informazio Eskubidea.

Noizbehinka, hainbat hedabidetan kolaboratu izan du: ABC, El Periódico de Catalunya, Diario de Navarra, El Español eta abar.

Gaceta Universitaria aldizkariaren sortzaileetako bat eta Nuestro Tiempo aldizkariaren zuzendaria izan zen (1974-1979), eta Comunicación y Sociedad aldizkariaren argitaratze-kontseiluko kide izan zen. 2012an erretiroa hartu ondoren, UNBko doktoretza-batzordean sartu zen, eta irakasle ere bada.

## Kide den edo izan den elkarteak 
* AMIC (Asian Mass Communication Research and Information Center (Singapur, 1978)
* International Institute of Communications erakundearen Kontseilua (Londres, 1983/84)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Social Trends Institute (ingelesez)
* Shorenstein Center on Media, Politics and Public Policy (Harvard Kennedy School) (ingelesez)
* World Association for Public Opinion Research (gaztelaniaz)
* Estelarra Esteban
* López-Escobar irakaslearen webgunea Errioxako Nazioarteko Unibertsitatean UNIR
* (Ingelesez) Remarks for the 70th WAPOR anniversary. First shown in Lisbon, Portugal on 16 July 2017 WAPOR 70th Annual Conference.
Carlos Bassas

**Carlos Bassas del Rey** (Bartzelona, 1974ko maiatzaren 7a) kazetari eta idazle kataluniarra da, eleberri, kontakizun labur eta poesiakoa, baita gidoilaria eta gidoi eta ikus-entzunezko errealizazio irakaslea ere.

## Ibilbidea 
Kazetaritzan lizentziatua eta Komunikazio Publikoan doktorea da Nafarroako Unibertsitatean, Espainiako *zinema kritikaren* jatorriei buruzko doktore tesi batekin (*Noción y orígenes de la crítica de cine en la prensa española. 1895-1930*). Iruñeko CTL Irudi eta Soinu Eskolako Ikus-entzunezko Gidoi eta Zuzendaritza-Errealizazio irakaslea da, eta Nafarroako Unibertsitate Publikoan ikus-entzunezko sorkuntzari buruzko tailerrak eman ditu, bai eta muntatze eta edizio digitaleko eta soinuaren postprodukzioko eskolak ere, FIP Planaren (INEM) ikastaroen barruan, Nafarroako komunikazioan lizentziatuentzat.

Urteetan zehar, irakaskuntza lana eta prentsa, irrati eta telebistako kritika zinematografikoa uztartu ditu, baita ikus-entzunezko munduarekin (historia, gidoia, zuzendaritza, muntaketa, dokumentala), zinema zikloekin, hitzaldiekin eta erakusketekin lotutako hainbat arlotako ikastaro espezializatuen diseinua eta zuzendaritza ere. Hainbat film laburren errodajean parte hartu du (horietako bat Antequerako Film Laburren Jaialdian saritua izan zen), eta hainbat lanetan muntatzaile eta gidoi aholkulari gisa aritu da. Horrez gain, hainbat film laburren gidoiak (El ojo de cristal, Sopa de pollo eta *Basajaun*) eta Manual de relojería, *Giri* (Manresako Nazioarteko Zinema Beltzaren Jaialdiko Gidoi Onenaren Saria, Fílmax ekoiztetxeak emana), Ética a N *eta* Caminos en el cielo film luzeak ere egin ditu.

2009an *Tasio 25* liburuaren koordinatzaile editoriala izan zen, Montxo Armendarizek zuzendutako *Tasio* filmaren estreinaldiaren 25. urteurrena zela eta. Pamplona Negraren sustatzailea eta zuzendari artistikoa izan da 2015etik 2018ra.

Urteak daramatza Gendai Bujutsu Elkarteko bujtusu (kenjutsu, jojutsu, tambojutsu, nittojutsu) maisu bezala bere lan profesionala japoniar arte martzialen munduarekin uztartzen. Gainera, jiujitsuko 3. Kiu-a  da.

2019an Hammett Saria jaso zuen “Justo” eleberriagatik.

## Obrak 
### Eleberriak 
**Aki y el misterio de los cerezos*. Editorial Toro Mítico, 2012.
**El honor es una mortaja*. Editorial Almuzara, 2013.
**Siempre pagan los mismos*, Editorial Alrevés, 2015. Premio Tormo Negro 2016.
**Aki Monogatari. El misterio de la Gruta Amarilla*. Editorial Quaterni, 2015.
**Mujyokan. 72 haikus y un jisei*. Editorial Quaterni, 2016.
**El hombre sin nombre*, Editorial Ronin Literario, 2016.
**Mal Trago*, Editorial Alrevés, 2016.
**Justo*, Editorial Alrevés, 2018.
**Soledad*, Editorial Alrevés, 2019.
**Cielos de plomo*, HarperCollins, 2021.

### Kontakizunak 
* “El último farero de Tremolino”. *24 relatos navarros* liburuan dago. Pamiela argitaletxea, 2016.
* “Puentes”. *El alma del vino* liburuan txertatutako kontakizuna. Eunate edizioak, 2017.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Orria Facebooken
Gorputz-adar fantasma

**Gorputz-adar fantasmaren sindromea**  gorputz-adar anputatu bat gorputzarekin konektatuta dagoela eta gorputzeko gainerakoarekin funtzionatzen duela adierazten duen sentsazioen pertzepzioa da; hasieran garunak bulkadek gorputz-adar galdutik zeramatzaten nerbioen mezuak jasotzen jarraitzen zuelako gertatzen zela uste zuten. Hala ere, gaur egun eman daitekeen azalpenik posibleena da burmuinak anputatutako gorputz-adarrari eskainitako eremu bat izaten jarraitzen duela eta, beraz, pazienteak sentitzen jarraitzen duela: gorputz-adarraren egoera zuzentzen duten sarrerako estimulurik ez dagoenez, eremuak bere kabuz sortzen ditu koherentetzat jotzen dituen sentsazioak.

Anputatutako pertsonen % 50-80k sentsazio fantasma horiek jasaten dituzte anputatutako gorputzadarrean, eta gehienek sentsazioak mingarriak direla diote. Sentsazio fantasmak gorputzeko beste atal batzuk kendu ondoren ere gerta daitezke, eta ez nahitaez atal bat, adibidez, bular bat, hortz bat (hortz fantasmaren mina) edo begi bat kendu ondoren.

## Kausak 
Ez dakigu zehazki zerk eragin duen gorputz-adar fantasmaren sindromea. Sentsazioak burmuinak anputazioaren ondorengo informazio sentsoriala berrantolatzeko egindako ahaleginaren ondorio direla uste dute. Funtsean, garunak "bere kabuz berritu behar ditu kableak" gorputzeko aldaketetara egokitzeko.

## Arrisku-faktoreak 
Hauek dira gorputz-adar fantasmaren sindromea garatzeko aukerak areagotzen dituzten faktoreak:
* Aurre-anputazioko mina. Anputatu aurretik gorputz-adarrean mina duen gaixoak geroago fantasma-mina izateko aukera gehiago ditu.
* Odol-koagulua anputatutako gorputz-adarrean.
* Infekzioa gorputz-adarrean, anputazioa egin aurretik.
* Kaltea bizkarrezur-muinean edo nerbio periferikoetan, kaltetutako gorputz-adarra hornitzen baitzuten.

## Sintomak 
Sintomak gorputz-adar bat moztu zaien eta gorputzadarrik gabe jaio diren pertsonengan gertatzen dira. Sintomak existitzen ez den gorputz-adar batean hautematen dira, eta sintoma hauek dituzte:
* Mina.
* Gorputz-adarra oraindik lotuta dagoela eta normal funtzionatzen duela sentitzea.
* Moztutako gorputz-adarra hozten da
* Inurridura
* Deformazio-sentsazioa
* Hotz eta bero sentsazioa.

## Diagnostikoa 
Anputazio baten ondoren, garrantzitsua da medikuari esatea mina edo bestelako sentsazioak dituen. Tratamendu goiztiarragoak, oro har, arrakasta izateko aukerak hobetzen ditu. Ez dago fantasma-mina diagnostikatzeko froga medikorik. Medikuak historial kliniko bat hartuko du, azterketa fisiko bat egingo dio eta, bereziki, gorputz-adarra moztu aurretik eta ondoren gertatu ziren seinale, sintoma eta gorabeheren berri izan nahiko du.

## Tratamendua 
Zorionez, anputazio baten ondorengo min fantasma kasu gehienak laburrak eta ez oso ohikoak dira. Min iraunkorra duten pazienteentzat, tratamendua desafiatzailea izan daiteke, minarentzako medikamentuekin maneiatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak