Plesiosaurus

***Plesiosaurus*** (grezieraz πλησίος "antzekoa"; σαῦρος "narrastia") itsas-narrasti genero bat da, Plesiosauria ordeneko espezie tipoa da eta ordenari izena ematen dio. Jurasiko Goiztiarrean bizi izan zen, duela 199,6-175,6 milioi urte artean. Ingalaterra hegoaldean, Lias taldeko kareharrietan hezurdura ia osoak aurkitu dira, Lias taldearen azpiko estratuko Sinemuriar estaieko arroketan. Lepo luzeak animalia arraroaren itxura ematen zion ordea eta bilatzailea ere emakumea izanik ez zioten behar besteko atentziorik jarri eta gezurretazko fosila zela ebatzi zuten hasieran. Georges Cuvier paleontologo frantses famatuak ere faltsutzat jo zuen, baina Geological Society of London elkartean izandako bileraren ondoren bere akatsa onartu behar izan zuen. Mary Anning ez zen eztabaidara gonbidatua izan, garai hartan Geological Society elkarteak emakumeen presentzia onartzen ez zituelako. 1824ko ekainean Cuvier Lyme Regisera joan zen Mary Anning ezagutzera eta 10£-ren truke plesiosauro baten fosila erosi zuen eta Parisera eraman zuen. *Discours sur les révolutions de la surface du globe* liburuaren hirugarren edizioan plesiosauroa aipatu zuen.

Hurrengo urtetan Dorset konderriko Lias taldeko arroketan hezurdura berriak aurkitu ziren, XX. mendearen hasieran harrobi lanak amaitu ziren artean.

### Izendapena 
250px|thumb|Conybearek 1824an egindako marrazkia.
*Plesiosaurus*-a "Noeren uholde aurreko" narrastien artean aurrenekotakoa izan zen aurkitzen eta Viktoriar Aroko Ingalaterran interes handia piztu zuen. Plesiosauroaren aurretik iktiosauroa aurkitua zuen Mary Anning-ek eta hura baino narrasti "modernoagoa" zela iritzita William Conybeare eta Henry De la Beche paleontologoek *Plesiosaurus* izena eman zioten, "narrastien antzeko" edo "narrastien gertuko" esan nahi du.

Plesiosauria ordeneko animalien artean deskribatzen lehenengoa izan zen eta ordenari izena eman zion. Anningen aurkikuntzaz baliatuz Conybearek deskribatu zuen 1824. urtean. *Plesiosaurus dolichodeirus* izena jarri zion, "lepo luzeduna" esan nahi du.

Gaur egun Londresko Historia Naturalaren Museoan Mary Anningen omenezko gela bat dago Mary berak eta Joseph anaiak aurkituriko itsas narrastien fosilak erakusten dituena.

## Deskribapena 
### Garezurra 
120px|thumb|Plesiosauroaren garezurra.
Plesiosauria ordeneko gainerako espezieekin konparatuta *Plesiosaurus*-ak buru txikia zuen. Garezurra estuagoa da luzea baino eta zabalera handiena begien atzekaldean du. Arraunaren itxura zuten eta bakoitzak hiru hatz oso zituen, bakoitza falange kopuru handiarekin. Fosil batzuetan azalaren inpresioak aurkitu dira eta badirudi hegatsek azal leuna zutela. *Plesiosaurus* helduen kasuan atzeko hegatsak laburragoak ziren baina ale gazteek ez dute halako desberdintasunik agertzen.

Hegatsek ez dute artikulaziorik agertzen eta beraz zurrunak izan beharko ziren, arraun egiteko egokiak. Dena dela "U" itxurako baraila eta hortz zorrotzak arrainak harrapatzeko egokiak zirela ere ikusi da.

Hegatsak arraun gisa erabiliko zituen, gaur egungo itsas lehoiek egiten duten antzera, eta burua lema izango zen harrapakina ehizatzera zihoanean. Hegatsak aldi berean mugituz gero abiadura handia hartzeko gai zen eta indibidualki mugituz gero biraketa azkarrak egingo zituzten. Isatsa oso laburra zenez ez zuen erabilgarritasun handirik izango. Lepo luzeak turbulentziak eragingo zituela pentsatzen da eta abiadura azkarra lortzeko beharrezkoa izango zuen erabat zurrun eta aurrera begira mantentzea. Horregatik inoiz proposatu izan da harrapakinaren atzetik joan beharrean zain gelditzen zela hura gerturatu eta harrapatzeko.

### Ugalketa 
Itsas sugeek egiten duten antzera *Plesiosaurus*-a uretan erditzen zela uste da. Plesiosauro gazteak estuarioetan biziko ziren eta heltzerakoan itsaso zabalera aldatuko ziren.

## Paleoekologia 
Europan fosil kopuru handiak aurkitu dira. Garai hartan Europa uhartedi bat zen eta plesiosauroa itsasertzean bizi zen, bai eta estuariotan ere. Izendatu izan ziren gainerako plesiosauro espezie guztiak (adibidez; *P. brachypterygius*, *P. guilielmiiperatoris* eta *P. tournemirensis*) genero berrietan sailkatu behar izan ziren, *Hydrorion*, *Seeleyosaurus* eta *Occitanosaurus* hurrenez hurren.

### Kladograma 
Benson *et al.* taldeak 2012an egindako azterketen ondoren honako kladograma osatu zuten:

{{klado| style=font-size:85%;line-height:85%
|label1=&nbsp;Pistosauria&nbsp;
|1={{klado
   |1="*Pistosaurus* postcranium"
   |2=*Pistosaurus*
   |3=*Yunguisaurus liae*
   |4={{klado
      |1=*Augustasaurus hagdorni*
      |label2=&nbsp;**Plesiosauria**&nbsp;
      |2={{klado
         |1=*Bobosaurus forojuliensis*
         |2={{klado
            |1=*Anningasaura lymense*
            |2={{klado
               |label1=&nbsp;Rhomaleosauridae&nbsp;
               |1=
               |label2=Neoplesiosauria&nbsp;
               |2= }} }} }} }} }} }}

## Estratigrafia 
Ingalaterra hegoaldeko Lias taldean (Jurasiko Goiztiarra), Sinemuriar estaiean, plesiosauroen ale ugari aurkitu dira. Dorset konderriko Lyme Regis eta Charmouth eskualdeeak bereziki aberatsak izan dira itsas narrastien fosiletan.

Hainbat dokumentaletan ere agertu izan da, esate baterako BBC katearen *Planet Dinosaur* saileko laugarren atalean eta National Geographic erakundearen *Sea Monsters* filmean . Hive Studioek animazio birtualak ere egin zituzten ABC Science saileko "CRUDE" dokumentalean. 

1970. urtean *When dinosaurs ruled the Earth* filmean agertu zen beste hainbat dinosaurorekin batera. 1975-eko *Denborak ahaztu zuen lurraldea* filmean *Plesiosaurus* bat U-boot itsaspekoa erasotzen ikusten da. 1984an *Carnosaurio* filmeko (Harry Adam Knight) protagonistetako bat da. Bideo-joko ugaritan ere agertu izan da, esate baterako hauetan: Turok, Zoo Tycoon eta Minecraft.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak