open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amuarrain arrunt

**Amuarrain arrunta** (*Salmo trutta*), salmonidae familiako arraina da eta Europako amuarrainik ezagun eta arruntena. Euskal Herrian ere populazio ugari dauka.

Arrantzaleen artean preziatua da oso, harrapatzeko zaila baita. 14 kilogramokoak ere aurki daitezke.

Espezie polimorfikoa, honako morfoak ditu:
* *Salmo trutta* morfo *trutta*, **itsas amuarraina**
* *Salmo trutta* morfo *fario*, **ibai amuarraina**
* *Salmo trutta* morfo *lacustris*, **aintzira amuarraina**
Itxura eta jokabide desberdinak izan arren, morfo hauek ez dira subespezieak.

## Deskribapena 
Amuarrain arruntak gorputz lirain eta fusiformea du, ur-lasterretan igeri egitera oso ongi moldatua. Helduak batezbeste 25-40 cm luze izaten dira, baino batzuk 90 cmko luzera izatera iristen dira. Kolorazioa oso aldakorra da. Ibai-amuarrainak (morfo *fario*) bizkar iluna, marroi, gris edo berdekara, tanta beltz edota gorriz apaindua, eta azpialde zurixka izaten du. Itsasoan egon diren amuarrainak (morfo *trutta*) zilar-kolorekoak dira.

## Bizilekua 
Ibai garbi, fresko eta ongi oxigenatuetan bizi dira.
 
## Elikadura 
Amuarrain gazteek intsektuak (Ephemeroptera, Trichoptera, Diptera) jaten dituzte batez ere. Helduak harrapariak dira eta irensteko gauza diren edozer jan dezakete: intsektuak, barraskiloak, krustazeoak, zizareak, harrak eta ornodun txikiak (amuarrainkumeak barne).

## Ugalketa 
Amuarrain arruntak bi-hiru urte beteta hasten dira umatzen. Ugaltze-garaiak azaro hasieratik otsaila arte irauten du. Lehenik, amuarrainak ibai eta erreketan gora abiatzen dira, errunleku egokiren bila. Errun ahal izateko uraren tenperatura 5 eta 12&nbsp;°C artekoa izan behar da. Errunlekuan emeak, buztana astinduz, zulo bat egingo du ibaiaren zolan eta arrautzak askatuko ditu. Gero arrak hazia isuriko du arrautzen gainera. Azkenik emeak, berriz ere buztana inarrosiz, arrautzak legarrez estaliko ditu. Emeak, pisatzen duen kilo bakoitzeko, 1.500-4.000 arrautza errun ditzake. Umeak 45-60 egunen buruan sortuko dira. Beste 4-6 astez, errunlekuko errekarrien artean babesturik, bitelo-zakuko erreserbetatik elikatuko dira.

## Hedapen geografikoa 
Amuarrain arrunta ia Europa osoko ibaietan bizi da. Ipar Amerikan, Hego Amerikan, Australian, Zelanda Berrian eta beste lurralde askotan kirol-arrantzarako sartua izan da.

## Kanpo estekak 
*  Ibai-amuarraina Zientzia.net-en
*  Amuarrain arrunta IUCNren Zerrenda gorrian
*  Amuarrain arruntaren hedapen mapa (IUCN)
Kakalardo eremita

**Kakalardo eremita** (*Osmoderma eremita*) Cetoniidae familiako kakalardo saproxilikoa da, zientziarako Giovanni Antonio Scopolik 1763an deskribatu zuena.

## Deskribapena 
Kakalardo handia da (25-30 mm luze, 14-19 mm zabal). Bizkarralde ilegabea, gaztain kolore ilunekoa, ia beltza, distira berdekara edo gorri ilunekin. Pronotoak luzetarako bi gandor ditu, erdiko ildoa mugatzen dutenak. Dimorfismo sexuala dute: emeak arrak baino obalatuagoak dira, ez hain ganbilak; horrezaz gainera, pronotoko ildoa estutuagoa dute.

## Bizilekua 
Baso hostoerorkor (pagadi, harizti, gaztainadi...) zaharretan bizi da. Larbak zuhaitz zaharren zulo handietan garatzen dira. Izan ere, sakabanatzeko oso ahalmen mugatua dute, helduek ez baitituzte 200 metro baino gehiagoko hegaldiak egiten; hortaz, elkarrengandik gertu dauden zulo egokiak behar dituzte. Horiek horrela, populazio bakoitza zulo egokiak dituzten zuhaitz gutxiko masekin loturik egon ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinazeo

**Pinazeo** (**Pinaceae**) pinophytaren familia bat da. Gehienak hosto iraunkorrak eta erretxinadunak dira eta konotan elkartuta dauden loreak dituzte. Kono arrak espiralean kokatuta dauden estamine ugariz eta hauek babesten dituzten ezkatez osatuta daude. Kono emeak zurezkoak dira eta heltzean pinaburuak eratzen dituzte.

## Taxonomia 
Azpifamilia **Pinoideae**
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Pinus* - Pinuak (115 espezie)
Azpifamilia **Piceoideae**
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Picea* - Piceak (35 espezie)
Azpifamilia **Laricoideae**
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Cathaya* (espezie bat)
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Larix* (14 espezie)
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Pseudotsuga* (5 espezie)
Azpifamilia **Abietoideae**
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Abies* - izeiak (50 espezie)
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Cedrus* - zedroak ( 2 espezie)
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Pseudolarix* (espezie bat)
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Keteleeria* (3 espezie)
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Nothotsuga* (espezie bat)
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Tsuga* (9 espezie)

## Kanpo estekak 
* ITIS 18030
Cycadales

**Cycadophyta** gimnospermoren talde bat da, 300 milio urte ditu.

## Taxonomia 
;Subordena *cycadinae*
:Familia *cycadaceae*
::Azpifamilia *Cycadoideae*
:::::*Cycas*. 90 espezie, adibidez *Cycas circinalis* eta *Cycas revoluta*
;Azpiordena *Zamiineae*
:Familia *Stangeriaceae*
::Azpifamilia *Stangerioideae*
:::::*Stangeria*. espezie bat,*S. eriopus* (Kunze) Baillon
::Azpifamilia Bowenioideae
:::::*Bowenia*. hiru espezie Queensland, Australia
:Familia *Zamiaceae*
::Azpifamilia *Encephalartoideae*
:::Tribua *Diooeae*
:::::*Dioon*. 10 espezie
:::Tribua *Encephalarteae*
::::Azpitribua *Encephalartinae*
:::::*Encephalartos*. 60 espezie adibidez: *E. friderici-guilielmi* Lehmann,
::::Azpitribua Macrozamiinae
:::::*Macrozamia*. 30 espezie Austràlian, adibidez: *M. riedlei* (Fischer ex Gaudichaud) C.A. Gardner
:::::*Lepidozamia*. bi espezie Austràlian , adibidez: *L. peroffskyana* Regel
::Azpifamilia Zamioideae
:::Tribua Ceratozamieae
:::::*Ceratozamia*. 12 espezie,adibidez: *C. mexicana* Brongn.
:::Tribua Zamieae
::::Azpitribua Microcycadinae
:::::*Microcycas*. Espezie bat Kuban; *M. calocoma* (Miquel) A. DC.
::::Azpitribua Zamiinae
:::::*Chigua*. bi espezie Colombian: *C. restrepoi* E. Stevenson
:::::*Zamia*. 60 espezie

## Banaketa 
300px|thumb|Cicadales banaketa.

## Erreferentziak 
* *A Historical Perspective on Cycads from Antiquity to the Present*, Paolo De Luca (Dipartimento di Biologia vegetale and Orto Botanico, Universita di Napoli, via Foria 223, 80139 Napoli, Italia).
* *Memoirs of the New York Botanical Garden* 57: 1-7. 1990.
* Jones, David L. 2002. *Cycads of the World*. Smithsonian Institution Press. .
* Chamberlain, C.J. (1919). *The Living Cycads*. University of Chicago Press, Chicago.
* Chaw, S.-M., Parkinson, C.L., Cheng, Y., Vincent, T.M., & Palmer, J.D. (2000)
## Kanpo loturak 
* http://plantnet.rbgsyd.gov.au/PlantNet/cycad/
* Gymnosperm Database: Cycas
China Railway High-speed

thumb|450px|Txinako abiadura handiko gaur egungo lineen mapa:Ohiko abiadura handiko trenak:

**China Railway High-speed** edo **CRH** (txinera sinplifikatuz: 中国铁路高速; txinera tradizionalez: 中國鐵路高速; pinyineraz: Zhongguo Tielu Gaosu), Txinako Herri Errepublikako abiadura handiko tren sistema izendatzeko erabilitako izena da.

Burdinbidearen zabalera 1.435mm-koa da.

## Ezaugarriak 
Abiadura handiko trenak Bombardier, Kawasaki Heavy Industries, Siemens eta Alstomen trenen azpiegitura dute eta atzerriko enpresa hauek Txinako enpresekin sortutako elkarteen bidez eraiki zituzten trenak.

2000ko hamarkadan zehar abiadura handiko hainbat linea zabaldu dira batez beste 250 eta 300 kilometro orduko abiadurekin. 2009ko abenduaren 26an Guangzhou eta Wuhan hirien arteko linea zabaltzean momentu hartara arte munduan eraikitako linearik azkarrena jarri zen martxan, batez beste 350 kilometro orduko abiaduran bi hiriak elkartuz.

Nahiz eta tren moten artean aldaketak dauden, normalean tren batek zortzi bagoi eramaten ditu, bakoitzean 550 eta 650 pertsonentzako tokia dagoelarik.

## Tren motak 
thumb|Tianjin CRH Station

Fitxategi:China Railways CRH1-003A at Shenzhen Railway Station (December 2006).jpg|CRH1
Fitxategi:China railways CRH2 unit 001.jpg|CRH2
Fitxategi:CRH3.JPG|CRH3
Fitxategi:CRH5-001A_in_Beijing_Railway_Station_20090728.jpg|CRH5

## Ikus, gainera 
* Shanghai Maglev trena

## Kanpo estekak 
*  Txinako abiadura handiko tren sarearen eraikitzeari buruzko webgunea.
Samir de los Caños

**Samir de los Caños** Zamorako probintziako udalerria da, Aliste eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 208 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
CRH (argipena)

**CRH** siglak adiera hauek ditu:

*China Railway High-speed, Txinako Herri Errepublikako abiadura handiko tren sistema izendatzeko erabilitako izena.
*Kortikotropinaren hormona askatzailea, hipotalamoak jariatutako hormona
San Justo

**San Justo** hainbat tokiren izena izan daiteke:

## Araban 
* **San Justi** Arabako mendia da, Bernedoko (Mendialdea) udalerrian dagoena, Izkiko Natura Parkearen barruan.

## Argentinan 
* San Justoko elizbarrutia Buenos Aires probintzian.

## Asturiasen 
* San Justo, Llangréuko parrokia.
* San Justo, Ḷḷuarcako parrokia.
* San Justo, Turóngo parrokia
* San Justo, Villaviciosako parrokia.
* San Justo de Doriga, Salasko parrokia.

## Bizkaian 
* **Justibasoko ermita**, eta Justo eta Pastor santuen parrokia Otxarkoagan, Bilbon

## Leongo probintzian 
* San Justo de Cabanillas herria.
* San Justo de la Vega, udalerria.
* San Justo de las Regueras, herria.
* San Justo de los Oteros, herria.

## Salamankako probintzian 
* San Justo de la Valmuza, herria.

## Zamorako probintzian 
* San Justo, udalerria.
Villardiegua de la Ribera

**Villardiegua de la Ribera** Zamorako probintziako (Gaztela eta Leon, Espainia) udalerri bat da, Sayago eskualdean dagoena. 2008ko erroldan, 160 biztanle ditu.

## Ikus, gainera 
* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapena

**Gaixotasunen eta horiekin lotutako osasun-arazoen nazioarteko sailkapen estatistikoa** (edo *Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapena*, GNS-10) eritasunak sailkatzeko irizpideak edo kodeak eskaintzen dituen Munduko Osasun Erakundeak paratutako nazioarteko sailkapena da. Ingelesez argitaratzen da *International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems* (ICD-10) izenpean, azken **berrikuste nagusia** 1992an izan zelarik. Euskal Herrian UZEIk euskaratu zuen eta 1996an argitaratu zen Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusiak. Sarean eskuragarri aurki daiteke .txt formatuan.

## Sailkapena 
## Oharrak 
Euskaraz 1996an argitaratutako GNS-10ren itzulpena erabili da artikulu honetan. Hizkuntza eta bereziki lexikoari dagokionez ahalik eta aldaketa murritzenak egin dira 96eko itzulpenari fidelen manten dadin. Egon daitezkeen ezberdintasunak ortografiari (eta zenbaitetan lexikoari) dagozkie soilik eta sailkapena Hiztegi Batuak jasotako adierei doi dadin egin dira (adib. *inmunologia* beharrean *immunologia*).

Egindako zenbait aldaketa:

* *trastorno* beharrean Hiztegi Batuan agertzen den *asaldura* erabili da.

* *external causes* kasu guztietan *kanpo arrazoi* bezala itzuli da eta ez *kanpoko arrazoi*, *kanpo (ko) kausa*, etab. bezalaxe.

* *anormalitateak* beharrean *anormaltasunak* (Hiztegi Batua).

* *Jaiotinguruko denboraldian* beharrean *jaiotza inguruko denboraldian* erabili da, *perinatal* Elhuyar Hiztegian agertzen den arren Hiztegi Batuak jasotzen ez duelako eta Euskaltermen adiera nagusia *jaiotza inguruko denboraldia* baita.

* *puerperium* itzultzeko *erdiberriaroa* erabili beharrean *puerperioa* erabili da, lehena ez baita Hiztegi Batuan zein Elhuyar hiztegian jasotzen, puerperioa ordea ohikoa da hizkuntza teknikoan eta Elhuyarrek jasotzen du.

* *genito-urinarioko* beharrean *genitourinarioko* erabili da eta *muskulo-eskeletikoaren* ordez *muskulu eskeletiko*.

* *Trastorno mentalak* ordez Hiztegi Batuan jasotzen den *buru-nahasteak* erabili da.

## Kanpo estekak
Valerio Flako

**Valerio Flako** izenak, latinez *Valerius Flaccus*, pertsonaia ezberdinak biltzen ditu:

* Gaio Valerio Flako, I. mendeko erromatar poeta epiko bat;
* Luzio Valerio Flako, K.a. 86ko kontsula.
Gaio Valerio Flako

**Gaio Valerio Flako** ( ? - ; ) Erromatar Inperioko latinezko poeta epiko bat izan zen. Bere bizitzari buruz gutxi ezagutzen da eta Kintilianok bere heriotza deitoratuz berari buruz idatzi zituenak bakarrik ezagutzen dira. Gorde den bere lan bakarra *Argonautica* izenburukoa da, Apolonio Rodaskoaren *Argonautica* izenburu bereko lanean oinarriturik. Bertan, Jason eta argonauten istorioa kontatzen da.

## Kanpo estekak
Gabonzahar

**Gabonzaharra**, **gabonzahar-gaua** edota **urtezahar-gaua** urteko azken gaua da. Mundu zabalean jai-giroan ospatu ohi den gaua. Biharamunean, urte berrian ia, Urteberri-eguna ospatzen da.

## Gabonzaharreko ospakizunak Euskal Herrian 
* Gabonzahar-gauean oturuntza egin ohi da gaueko 12ak baino lehen. Gaueko 12ak jotzean, Hego Euskal Herrian hamabi mahats-ale jan ohi ditu jendeak, banan banan eta irratiz edo telebistaz igortzen diren kanpai-kolpeak jarraituz;
* urtezahar egunean ugari dira Euskal Herrian zehar ospatzen diren San Silvestre lasterketak;
* urteberri egunean ohizkoak dira mendizaleek egiten dituzten igoerak: besteak beste Adarra mendira Gipuzkoan, Gorbeiara Bizkaian eta Zaldiaranera Araban.
* Iruñean, Getxon eta Trintxerpen, ohikoa da jai giroan kalera mozorroturik ateratzea.
* Beran, haurrak urtezahar egunean "*glin-glanka*" ateratzen dira, "*glin-glan, glin-glan, duenak ez duenari eman*" abestuz etxez etxe. Helduek, beriz, *Diostesalbeka* egiten dute.
* Urdiainen urarekin ospatzen da urte berriaren etorrera. Herritarrak iturriaren inguruan bildu eta pitxarrekin banatzen dute.

## Ikus gainera 
* Gabon Zahar azoka, Elgoibarren ospatzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Village People

**Village People** (euskaraz *Herriko Jendea*) 70eko hamarkada amaierako disco musikako talde berritzailea izan zen. Bere mozorro bitxi nahiz abesti itsaskor edo gogoraerrazengatik ezaguna izan zen, sarritan horien hitzak iradokitzaileak, hitz-jokoz beteak eta bi esanahi zituztenak izan ohi zirelarik. Jatorrizko taldekideak honako hauek ziren: Victor Willis (polizia), Felipe Rose (indiar buruzagia), Randy Jones (cowboya), Glenn Hughes (motorzalea), David Hodo (eraikuntzako langilea) eta Alex Briley (militarra).

Antzezpen horiek taldekideen ustezko homosexualitateari buruzko oso zoliak ez ziren iradokizun modukoak ziren, betiere garai hartako estereotipo eta topiko gayetan oinarrituak. Honek taldearen inguruko kondaira eta esamesa etengabeak gehiago elikatu zituen.

## Diskografia 
* ***Village People*** (1977)
* *Macho Man* (1978)
* *Cruisin* (1978)
* *Go West* (1979)
* *Live and Sleazy* (1979)
* ''Can't Stop The Music* (1980)
* *Renaissance* (1981)
* *Fox on the Box* (1982)
* *In the Street* (1983)
* *Sex Over the Phone* (1985)
* *Greatest Hits* (1988)
* *Greatest Hits '89 Remixes* (1989)
* *The Best Of Village People* (1994)
* *The Very Best Of* (1998)
* *20th Century Masters, The Millennium Collection...The Best Of Village People* (2001)

## Bideoklipak 
* *YMCA* bideoklipa ikusgai
* *In The Navy* bideoklipa ikusgai
* *Macho Man* bideoklipa ikusgai
* *Go West* bideoklipa ikusgai
* *San Francisco'' bideoklipa ikusgai

## Kanpo estekak 
* Village People taldearen webgune ofiziala
Soundgarden

thumb|Soundgarden, 2010ean

**Sound Garden** (euskaraz, *Soinuen Lorategia*) 1984an Seattlen sortutako grunge talde estatubatuarra da. Grunge musika motako aitzindarien artean kokatzen da, Nirvana, Pearl Jam edota Alice in Chains taldeekin batera.

Haren jatorria 1980ko hamarkadaren hasierako The Shemps taldean dago: bertan, Hiro Yamamoto baxu-jotzailea eta Chris Cornell gitarra-jotzaile eta abeslaria taldekideak ziren. Yamamotok taldeak laga ondoren, Kim Thayil gitarra-jotzailea gehitu zitzazion. Halere, Yamamotok eta Cornellek harremanetan segitu zuten eta taldea desegin zenean, berriz elkartu ziren. 1984an Cornell (bateria eta ahotsa), Yamamoto (baxua) eta Kim Thayil (gitarra) taldekideek Soundgarden sortu zuten; 1985ean, Scott Sundquist bateria-jotzailea gehitu zitzaienez, horrek Cornelli abeslari lanetan bakarrik kontzentratzea erraztu zion.

Nazioartean ospetsu bilakatu zuen diska 1994an kaleratu zuten *Superunknown* (*Superezezaguna*) izan zen, bertan agertzen diren *Black Hole Sun* eta *Spoonman* abestiak oso ezagunei esker. 1997an banandu ziren, taldeak musikalki hartu beharreko norabidearekiko zituzten desadostasunak medio. 2010ean euren itzulera iragarri zuten eta abuztuaren 8an Lollapalooza Jaialdian lehen kontzertua jo zuten.

2012an *King Animal* izeneko estudioko diskoa argitaratu zuten: lehenengoa, 1996an argitaratutako *Down on the Upside* lanaz geroztik.

## Diskografia 
#### Estudioko lanak 
* *Screaming Life* (EP) 1987 (Sub Pop)
* *Fopp* (EP) 1988 (Sub Pop)
* *Ultramega OK* 1988 (SST Records)
* *Louder Than Love* 1989 (A&M)
* *Badmotorfinger* 1991 (A&M)
* *Superunknown* 1994 (A&M)
* *Down on the Upside* 1996 (A&M)
* *King Animal* 2012 (Seven Four Entertainment/Republic, Verigo)

#### Bilduma lanak 
* *Screaming Life/Fopp*. 1990 (Sub Pop)
* *A-Sides* 1997 (A&M)
* *Telephantasm* 2010 (A&M/Interscope)
* *Echo of Miles: Scattered Tracks Across The Path* 2014 (A&M)

#### Zuzeneko lanak 
* *Live on I-5* 2011 (A&M)

## Kanpo estekak 
* Soundgarden taldearen webgune ofiziala
Gnetophyta

**Gnetophyta** edo **gnetophytes** gimnospermoren dibisio bat da

## Taxonomia 
Gaur egun *Gnetophyta*k hiru genero ditu:
* *Gnetum*
* *Welwitschia*
* *Ephedra*

*Gnetum* adibidez: *Gnetum gnemon* (haziak jangarriak).

*Welwitschia* espezie bat: *Welwitschia mirabilis*. basamortuan bizi da, Namibian eta Angolan.

*Ephedra* (batzuk sandabelarra dira, efedrina).
 
## Erreferentziak 
* Burleigh, J. G., and S. Mathews. 2004. Phylogenetic signal in nucleotide data from seed plants: implications for resolving the seed plant tree of life. *American Journal of Botany* 91: 1599-1613 (abstract)
* Gifford, Ernest M., Adriance S. Foster. 1989. Morphology and Evolution of Vascular Plants. Third edition. WH Freeman and Company, New York.
* Hilton, Jason, and Richard M. Bateman. 2006. Pteridosperms are the backbone of seed-plant phylogeny. *Journal of the Torrey Botanical Society* 133: 119-168 ([abstract](http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.3159%2F1095-5674(2006)133%5B119%3APATBOS%5D2.0.CO%3B2&ct=1))
Viñas

**Viñas de Aliste** edo Viñas Zamorako probintziako udalerria da, Aliste eskualdean dagoena. Hiru herrik osatzen dute.

2010eko erroldaren arabera 242 biztanle zituen.

## Herriak 
* Ribas.
* San Blas.
* Vega de Nuez.

## Ikus, gainera 
* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
Villalazán

**Villalazán** Zamorako probintziako udalerria da, Tierra del Vino eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 356 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Zamorako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Herri txikiei buruzko informazioa Gaztela Leongo juntaren webgunean.
Beas de Guadix

**Beas de Guadix** Granadako udalerria da, Guadix eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 376 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Granadako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Rovaniemiko armarria

175px|eskuinera|Rovaniemiko armarria
**Rovaniemiko armarria** (finlandieraz, *Rovaniemen vaakuna*) Finlandia iparraldean dagoen Rovaniemi hiriburuaren ikur nagusia da.

Armarria Rovaniemi hiriak eta Rovaniemen maalaiskunta udalerriak bat egin zutenean bihurtu zen hiriko ikur nagusia. Hasiera batean, landa herriko udalbatzak 1956ko abuztuaren 15ean hala erabaki zuenetik, Rovaniemen maalaiskuntaren armarria izan zen; hala ere, batzea gauzatu zenean, Lappiko hiriburu berrituak udalerriko armarri ofizialtzat hartu zuen. Artelan hau Toivo Vuorela finlandiar artistak sortu zuen eta bere helburua, bertan agertzen diren objektuekin, hiriaren ezaugarri nagusiak adieraztea izan zen; zelai berde baten gainean, goiko bi izkinetatik bera egiten duten tximista itxurako zilarrezko bi zuzen daude, armarriaren erdigunean, urrezko sugarraren azpian bat egin eta beheko muturrean bidea bukatzen dutenak. Hain zuzen, zilarrezko egiturarekin, Vuorelak Kemi eta Ounas ibaien bat egitea irudikatu nahi izan zuen, alegia, hiriaren historian eta orainean ezinbesteko izan diren bi ibaien batasuna; hauen egungo zeregin nagusia udalerria elektrizitatez hornitzea denez, autoreak tximista itxura ematea erabaki zuen. Goian dauden urrezko sugarrak, azkenik, ipar argiak dira; izan ere, oso ohikoa da Finlandia osoan fenomeno hau gar bidez irudikatzea, ipar argien finlandierazko izena *revontulet* baita, euskaraz, "azeriaren sua" .

Bat egitea baino lehenago, Rovaniemi hiriaren armarria beste bat izan zen; 1930-2005 bitarteko armarria, hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rovaniemi
* Rovaniemen maalaiskunta
* Rovaniemiko armarria (1930-2005)
* Lappiko armarriak

## Kanpo estekak
'Allo 'Allo!

''''''Allo 'Allo!''''' BBC britainiar telebista kateak ekoiztutako egoera komedia generoko () telesaila arrakastatsua da. Lehenbiziko aldiz 1982ko abenduaren 30ean BBC1 katean emititu zen. Euskal Herrian aldiz, ETB1 eta ETB2 kateek euskaraz nahiz gaztelaniaz eskaini zuten. Horretaz gain, Ipar Euskal Herrian Canal+ kateak 1989ko uztailaren 3tik aurrera frantsesez eskaini zuen.

## Nondik norakoa 
Telesaila Bigarren Mundu Gerran zehar Frantzia okupatuan kokatua dagoen Nouvion udalerriko kafetegian girotuta dago. Alemaniarrek herria okupatu eta bertakoen gauza baliotsuenak ostu dituzte, ekoiztutako lehenbiziko Kuku Erlojua eta Van Clomp artistaren "Titi Handien Madonna eroria" margolana barne. Alemaniar komandanteak gerra behin amaitu eta gero gauza horietaz jabetu nahi du, hortaz herriko kafetegiaren nagusia den René François Artois horiek gorde diezazkion behartzen du. Hitlerrek ere margolana beretzat nahi du, horretarako eta margoa topatu dezan Gestapoko Herr Otto Flick agentea bidaltzen du. Halere, Flick berak margolana berarentzat eskuratu gura du.

Aldi berean, Renék bere kafetegia Britainiar Gudarosteko bi gudari xelebreen babesleku gisa erabiltzen du, azken bi hauei Frantziar Erresistentziak (bere kide guztiak emakumeak dira) euren etxera bidali nahi ditu.

## Pertsonaia nagusiak 
* René François Artois (Gorden Kaye)- Kafetegiaren nagusia eta erresistentziaren laguntzaile.
* Edith Melba Artois (Carmen Silvera)- Renéren emaztea eta herriko kabareteko abeslaria.
* Madame Fanny La Fan (Rose Hill)- Edithen ama zaharra, atso hau kafetegiaren goialdean bizi da.
* Michelle Dubois (Kirsten Cooke)- Erresistentziaren herriko buruzagia.
* Fairfax eta Carstairs (John D. Collins eta Nicholas Frankau)- Bi gudari britaniarrak.
* Coronel Kurt Von Strohm (Richard Marner)- Alemaniar komandantea.
* Herr Otto Flick (Richard Gibson, 1. denboralditik 8.era; David Janson, 9. denboraldia)- Gestapoko ofiziala.

## Bideoak 
* 'Allo 'Allo! telesailaren sarrera eta musika 
* 'Allo 'Allo! telesaila gaztelaniaz ikusgai 

## Kanpo estekak 
* 'Allo 'Allo!' telesaila BBCren webgunean 
* 'Allo 'Allo!' telesaila IMDB webgunean 
* Cafe René, telesaila honen zaletu eta jarraitzaileen webgunean 
* 'Allo 'Allo!' telesailaren gida
Cádiar

**Cádiar** Granadako udalerri bat da, Alpujarra Granadina eskualdean dagoena. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldan, 1.642 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Granadako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Cadiarri buruzko webgunea.
Benrath lerroa

[thumb|Isoglosa nagusiak, 1945 arte: goian, Benrath lerroa (*maken* / *machen*, "egin"); behean, [Speyer lerroa (*Appel* / *Apfel*, "sagar").]]

**Benrath lerro**a () alemanaren dialektoak banatzen dituen isoglosa da: muga horren iparraldera behe-alemana dago eta hegoaldera, berriz, goi-alemana.
 
Izendapen hori Düsseldorf hiriaren hegoaldeko Benrath auzoa zeharkatzen duelako darama.  *lerroa* izenaz ere ezagutzen da, bigarren germaniar mutazio kontsonantikoaren ostean, haren azpialdean  hitza  (euskaraz, "egin") bilakatu baitzen. Mutazio hori K.o. 500. urte aldera muga horren hegoaldera zeuden herrialdeetan jazo zen; bertako hizkerek gaur egungo goi-alemana osatzen dute. Iparraldeko herrialdeetako hizkerek, aldiz, ez zuten mutazio horren eraginik izan eta haien hizkuntzatik ingelesa, nederlandera (eta azken horretatik, afrikaansa) eta frisiera sortu ziren.

## Ikus gainera 
* Speyer lerroa

## Kanpo estekak 
* Benrath lerroaren mapa ikusgai 
* Alemanaren aldaerak
Speyer lerroa

[thumb|Isoglosa nagusiak, 1945 arte: goian, [Benrath lerroa|Benrath lerroa (*maken* / *machen*, "egin"); behean, Speyer lerroa (*Appel* / *Apfel*, "sagar").]]

Hizkuntzalaritzan, **Speyer lerro**a edo **Main lerro**a ( edo *Mainlinie*) behe-alemana eta erdialdeko alemana (muga horren iparraldean) banatzen dituen isoglosari deritzo, iparraldeko azken horretan *A**pp**el* ("sagar") hitzean geminazio tartea garatu baita, baina hegoaldeko dialektoek (behe-alemana), berriz, /pf/ kontsonante afrikatua, *A**pf**el*, alemanaren bigarren kontsonante mutazioa eginik.

Isoglosa ekialdetik mendebaldera doa, Main ibaiari jarraitu eta Speyer hiria gurutzatuz: hortxetik haren izendapenaren arrazoia. Alsazian hasten da, Estrasburgotik gertu, eta ipar-ekialderantz doa, Turingiara, Speyerren Rhin ibaia zeharkatuz. Erfurt ondotik igaro ondoren, hego-ekialderantz biratu eta Bohemiaraino segitzen du, 1945ean txekoslovakiar gobernuak alemanezko hiztunak kanporatu zituen arte alemanezko eremuak ziren lekuetaraino. Lerroaren adibide dira /p/ fonema konbinatu gabea duten leku-izenak, lerroaren iparraldean daudenak, Paderborn, Potsdam eta Wuppertal barne. Aldiz, /pf/ afrikatua dutenak, Pfaffenhofen eta Pforzheim barne, hegoaldean daude gehienbat.

Alemanian lerro hori bere izendapen umoretsuaz ezaguna da: . Izen horrek euskaraz gutxi gorabehera *Bavariar saltxitxaren ekuatorea* esan nahi du (*Weißwurst*a Bavariako ohiko saltxitxa motaren izena baita). Azken izendapen horrekin, hegoaldearen (nagusiki Bavaria) eta herrialdeko gainontzeko eskualdeen arteko ezberdintasun kulturala nabarmendu nahi da.

## Ikus, halaber 
* Benrath lerroa
Eutropio

**Eutropio** izenez historiako pertsonaia ezberdinak biltzen dira:

* Eutropio, Ekialdeko Erromatar Inperioko ofiziala;
* Eutropio, IV. mendeko latinezko historialari pagano bat;
* Eutropio Orangekoa, eliza katolikoaren santu bat;
* Eutropio Saintesekoa, eliza katolikoaren santu bat.
Eutropio (historialaria)

**Eutropio** Antzinako Erromako historialari pagano bat izan zen, IV. mendeko azken erdikoa. *Magister memoriae* edo idazkari lana bete zuen Konstantinoplan eta Juliano enperadorea lagundu zuen pertsiarren aurkako espedizioan (361-363). *Breviarium historiae Romanae* idatzi zuen hamar liburukietan, non Erromako historia kontatzen den hiriaren sorreratik Valenteren agintera arte (364-378).
Ausonio

**Dezimo Magno Ausonio** (; Vasates, egungo Bazas, Gironda, c. 309 &ndash; Bordeletik gertu, c. 394) Galiako latinezko poeta erromatar nabarmena izan zen.

## Biografia 
Familia handiki baten baitan jaioa, giro akademiko batean hezia, irakasle gisa aritu zen gaztetan eta Valentiniano I.aren seme zen Grazianoren maisu ere izan zen. Biekin Germaniako kanpaina militarretan eogn zen 368-369 urteetan. Paulino Nolakoaren maisu ere izan zen eta berarekin gutun harreman ugari izan zituen bizitzan zehar. Latinezko olerkigintza hilik zegoen unean, Ausoniok olerki fin ugari idatzi zituen. Erromako Inperioan kargu administratibo garrantzitsuak bete eta Grazianoren heriotzaren ondoren, 383 urtean, Bordele ingurura itzuli zen azkenean eta bertan idatzi zituen bere olerki gehienak, denetariko gaiei buruz: hiriak, natura, goraipamenak eta abar. Bere lanari esker garaiko Galiari buruzko informazio anitz jaso da. Oso ezaguna da bere *Mosella*, Mosela ibaiari buruzko olerkia.

## Kanpo estekak
Valle del Zalabí

**Valle del Zalabí** Granadako udalerria da, Guadix eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.011 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Granadako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Pervigilium Veneris

***Pervigilium Veneris*** II.- III. mendeetan kokatu den latinezko olerki entzutetsu bat da. Ustezko egile moduan, Floro eta Tiberiano aipatu dira. Olerkigintza klasikoaren aldean, berrikuntza nabaria dakar olerki honek, errtimo silabikoa jarri ordez, azentua hartzen baitu erritmoaren oinarri gisa. Gaia ere ez da ohikoa olerkari klasikoetan: bertan hiru egunetako jaialdi bat kontatzen da Venus jainkosaren omenez, naturaren sorrera zor zaiola.

Olerkian zehar bertso hau tartekatzen da behin eta berriz:

## Kanpo estekak 
*  *Pervigilium Veneris* olerkia.
Lincoln Memorial

**Lincoln Memorial** da Estatu Batuetako 16. presidente Abraham Lincoln-en omenezko oroitzapen-monumentu bat, Washingtoneko National Mall deritzon pasealekuaren mutur batean kokatua.

Eraikina 1922an inauguratu zen, eta estilo doriarreko tenplu greko baten itxura du. Barnealdean, Abraham Lincoln eserita irudikatzen duen estatua handi bat dauka, eta Lincoln-en bi hitzaldi ospetsuren idazkunak hormetan irarrita erakusten ditu.

Lincoln Memorial elkarretaratze askoren gertalekua izan da, eta, besteak beste, bertatik egin zuen Martin Luther King-ek bere "I Have A Dream" hitzaldi mitikoa, 1963ko abuztuaren 28an eginiko sona handiko Washingtonerako martxan.

Eraikinaren arkitektoa Henry Bacon izan zen, eta Lincoln-en estatuaren egilea, Daniel Chester French. Barnealdeko hormirudiak Jules Guerin-ek margotu zituen.

thumb|Abraham Lincoln presidentearen eskultura itzaltsua, memorialaren barrualdean.
350px|Lincoln Memorial, gauez argitua. Barruan, Abraham Lincoln Presidentearen eskultura ikusten da.

## Kanpo estekak
Welwitschia mirabilis

thumb|"The Big Welwitschia", 1'4 m altuera eta 4 m diametroa dituen alea.

***Welwitschia mirabilis*** gimnospermoen espezie bat da, Welwitschia generoan dagoen bakarra. Jatorriz, Hegoaldeko Afrikakoa da, zehazki Namib basamortukoa, (Angolan eta Namibian). "Fosil biziduna" kontsideratzen da.

Zaila da landarearen adina zehaztea baina 1.000 urte inguru hartu ohi dute. Welwitschen oharrak eta Thomas Bainesen irudiak hartuta 1862. urtean Linnean Society of London elkarteko Joseph Dalton Hookerrek deskribatu zuen landarea eta Welwitschen izena eman zion. 

Basamortuko leinuek beste izen batzuk ere ematen dizkiote, *kharos* edo *khurub* nameraz, *tweeblaarkanniedood* afrikaansez, *nyanka* damaraz, eta *onyanga* hereroeraz.

## Taxonomia 
Espezie mototipikoa da eta bi azpiespezie ditu: angolarra eta namibiarra. Hostoen puntak zatikatzen doaz haizearen eraginez hazten doazen heinean. Hostoetan dituen egitura bereziei esker ihintzeko ura xurgatzen du.

Sustraiak nahiko azalekoak izaten dira eta hostoei jarraitzen diete lurpean.

## Ugalketa eta landaketa 
thumb|*Welwitschia mirabilis* (emea), loreak eta pinaburuak.
Landare dioikoa da, hau da, landare emea eta landare arra daude. Pinaburu itxurako estrobiloak ditu eta euliek eta hemipteroek polinizatzen dute. *Probergrothius angolensis* da Welwitschiatan gehien ikusten den intsektua baina ez da frogatu polinizatzailea denik. Jakina da emeek eta arrek sortzen duten nektarrak erakartzen dituela intsektuak.

Hazi bidez ugaltzen da. Haziak hezetasun maila txikiarekin eta tenperatura baxutan gorde behar dira, bestela usteltzeko arriskua egon baitaiteke. Behin ereinda hezetasuna eman behar zaio aurreneko bi astetan, harik eta ernetzen den arte.

Sarritan haziak *Aspergillus niger* onddoaren esporekin kutsatuta egoten dira eta hazia hozitu ondoren usteltzen hasten da.

## Banaketa 
Namib basamortuaren barnean dagoen Kaokoveld kostaldeko eremuan aurkitzen da *Welwitschia*, Bentiaba ibaiaren (Angola) eta Kuiseb ibaiaren (Namibia) artean. Kostaldetik 100 kilometro barnerantzko zatian aurkitzen da.

## Kontserbazioa eta babesa 
[thumb|*Welwitschia* [Namibiako armarrian.]]
*Welwitschia mirabilis*-en populazioa nahiko egonkor mantentzen da gaur egun. Angolan Namibian baino babestuago daude lurreko mina ugari baitaude inguruetan eta biltzaileak uxatzen baitituzte.

Dena dela baldintza oso zehatzak behar dituzte eta nitxo ekologiko murritza eta zaurgarria dute. Welwitschiaren biriraupen luzea abantaila handia da ugaldu ezin den garaiak jasateko baina gainlarratze eta gaixotasunen aurrean ez du babesik ematen. Onddoek ere emeen konoak erasotzen dituzte.

Beste mehatxu batzuk errepidez kanpo dabiltzan ibilgailuak, landare biltzaileak eta zebra, errinozero eta etxabereak dira.

## Sinboloa 
Namibiako sinboloa da eta haren armarrian agertzen da. Aurrez Hego-mendebaldeko Afrika (Hegoafrikako administrazioaren menpeko Namibia, 1915-1990) izan zenaren armarrian ere agertzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gymnosperm database: *Welwitschia*
* Ecology & Evolutionary Biology Conservatory
* The Welwitschia Page: photos of Welwitschia in the wild
Firmicus

**Firmicus** izenak esanahi ezberdinak ditu:

* Julius Firmicus Maternus, IV. mendeko astrologo eta latinezko kristau idazlea;
* Firmicus, ilargiko krater baten izena.
Julio Firmiko Materno

**Julio Firmiko Materno**, latinez *Julius Firmicus Maternus*, IV. mendeko astrologo eta latinezko kristau idazle bat izan zen.

## Lanak 
* *Matheseos Libri Octo* ("Astrologiaren gainean zortzi liburu", c. 330);
* *De errore profanarum religionum* ("Erlijo profanoen errorearen gainean", c. 346), non kristauak ez diren erlijioen aurka jotzen duen, kristautasunera aldatu ondoren idatzitakoa.

## Kanpo estekak
ABC analisi

**ABC analisia** izakinen kudeaketarako tresna bat da, izakinak osatzen dituzten *item* edo artikulu mota ezberdinetarako kontrolerako lehentasunak ezartzen dituena. Paretoren printzipioan oinarritzen da, zeinaren arabera artikulu gutxi batzuk inbentarioaren balioaren zati gehiena hartzen duten eta artikulu askok inbentarioaren zati txiki bat hartzen duten. ABC analisiak artikuluak hiru motako kategoriatan sailkatzen ditu (A, B eta C), eta horrela kategoria bakoitzeko artikuluei lehentasun ezberdineko kontrola ezartzen zaie:

* A kategorian balio handiko artikulu kopuru txikia barneratzen da. A kategoriako artikuluei ezarri beharreko kontrola zorrotza izan behar da. Artikulu gutxi sartzen direnez, kategoria honetan, kontrol zorrotza ez da oso garestia izango eta kontrolari esker kostu murrizketa handia izango da.
* B kategorian balio ertaineko artikulu kopuru ertaina barneratzen da. Kontrol sistermatiko eta aldirikoa behar duten artikuluak izango dira.
* C kategorian balio txikiko artikulu ugariak barneratzen dira. Kontrol lasaia eta informala onartzen duten artikuluak dira.

A, B eta C kategorietarako mugarri zehatzak aldakorrak izaten dira eta izakinak kontrolatzeko aukera eta baliabideak zien diren hartuko da erabakia. Ohiko mugarri moduan, balioaren %50-%100 hartzen duten balio handieneko artikuluak A kategorian sartzen dira, balioaren %10-%50 hartzen dutenak B kategoriara bildu eta balio osoaren %10 baino gutxiago hartzen duten balio txikieneko artikuluak C kategorian sartuko dira azkenik. Beste sailkapen batzuek, ordea, sailkapen hau erabiltzen dute: A (%70-%100), B (%20-%50), C (<%20). Egun, ordea, ABC analisia baztertuz, izakinen kudeaketarako sistema informatiko zenbaitek kontrol uniformea ezartzen dute, artikuku guztietarako biltegiko kostuei buruzko parametro guztiak zorrotz kontrolatuz.

## Adibidea 
Denda batean saltzen diren artikuluak, unitateko prezioak, unitate kopurua eta balio osoa zehaztu dira:

Ikusten denez, artikuluak guztirako balioari buruz ordenatu behar dira. *A(%50-%100)-B(%10-%50)-C(<%10)* sailkapenari jarraiki, A kategoriara f artikulua eraman behar da (%53), B kategoriara g, h eta i (%14+%14+%11=%39) eta C kategoriara beste guztiak (j, k, l eta m, guztira %9ko balioarekin).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ABC analisia, Gizapedian.
Rutilio Klaudio Namaziano

**Rutilio Klaudio Namaziano** edo, labur, **Rutilio Namaziano**, jatorrian latinez *Rutilius Claudius Namatianus*, IV.-V. mendeetako latinezko poeta erromatar bat izan zen, ezaguna gaurdaino heldu den *De reditu suo* olerkiagatik. Bertan, Italiatik jaio zen Galiarainoko bidaia kontatzen du.

## Bizitza 
Galian jaio zen familia aristokratiko baten baitan. Karrera politiko arrakastatsua izan zuen eta 414 urtean *praefectus urbis* izendatu zuten.

## Lanak 
Rutilio Namazianoregandik gorde den lan bakarra *De redito suo* olerkia da, bi liburukietan osatua. Lehenengotik 644 bertso (322 distiko elegiazko) gorde dira, bertako exordioa galduta: bigarrenetik, 68 bertso besterik ez dira geratzen. Erdi Aroan zehar galdurik izan zen olerkia izan zen, harik eta XV. mendearen amaieran Bobbion olerkiaren eskuizkribu bat agertu zen arte. Olerkiaren *editio princeps* 1520 urtekoa da, Boloniako Battista Pinoren eskutik.
Karrantza (ibaia)

**Karrantza** Bizkaiko mendebaldean kokatuta dagoen ibaia da, eskuinaldetik Asónen (Kantabria) ibaiadarra dena.

Kantauriar isurialdeko ibai honek izen bereko haran zabala sortzen du.

## Ibilbidea 
15 kilometroko luzera eta 122 km²ko azalerako azpiarroa ditu. Cuadro eta Escaleras ibaien lotunean, Torcachas auzoaren hego-ekialdean, jaioa, hasieran Callejo ibaiaren urak datozkio. Behin Kantabrian sartuta Gibaja inguruan eskuinaldetik Asonen du ahoa.

Geomorfologikoki hiru terrazako sistema du.

## Ibaiadarrak 
* **Ezkerraldetik**: Ordunteko mendilerrotik datozen Presa, Cuadro eta Escaleras errekek Concha auzoan Mayor ibaia sortzen dute, Ambasaguasen Karrantza ibaiarekin bat egiten duena.

* **Eskumaldetik**: Raneroko haitzetatik datozen Callejo eta Rioseco errekak datozkio.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko ibaiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errege Magoak

[thumb|*Adoración de los Magos*, [Bartolomé Esteban Murillo margolariaren koadroa (XVII. mendea).]]

**Errege Magoak** edo **Hiru Erregeak** Jesukristo jaio ondoren bera bisitatzera eta berari opariak emateko joandako Bibliako pertsonaiak dira. Mateoren Ebanjelioa lauetatik bakarra da hauek aipatzen, "Ekialdetik" joandakoak "juduen errege jaioberria" gurtzera. Mateoren arabera, urrea, intsentsua eta mirra eskaini zioten Jesusi. Euskarazko ebanjelioen itzulpenetan, jakintsuak, zuhurrak, magoak, aztiak, hitzak erabili izan dira.

## Pasartea 
[thumb|[Ravenna Basilikako "Apollinare Nuovo" mosaikoa, VI. mendekoa. Hiru Jakintsuak. Ezagutzen den lekukotasunik zaharrena.]]
Biblian, honela agertzen da Erregen etorrera (Mateo 2,1-2):

## Kopurua eta izenak 
[thumb|[Sandro Botticelli|Botticelli (1445-1510). *Jakintsuen gurtza*.]]
[thumb|XVI. mendeko irudia, ustez [Ioannis Permeniatisek egina, (1526-1528 inguruan margotua). Jakintsuetako bat emakumea dela ematen du.]]
[thumb|[Joseph van Bredael (1688-1739). *Jakintsuen gurtza.*]]
Mateoren ebanjelioak kopururik zehazten ez badu ere, tradizionalki hiru zirela finkatu zen historian zehar, agi denez Mateoren ebanjelioak hiru opari mota zehazten dituelako, eta VI. mendetik Meltxor, Gaspar eta Baltasar izenak eman zizkieten (euskarazko forma arautuak), antzeko formak ere gorde direlarik.
 

Ekialdeko eliza kristau batzuetan beste izen batzuk erabiltzen dira, adibidez errito siriarreko kristauen artean Larvandad, Gushnasaph eta Hormisdas; Etiopiako elizan  Hor, Karsudan, eta Basanater, eta Armeniako elizan Kagpha, Badadakharida eta Badalilma. Siria eta Armeniako elizetan, halaber, 12 errege mago aipatzen dituzten tradizioak ere izan dira.

Historiako momentu batzuetan, Errege Magoak bi gizonezko eta emakume baten bidez irudikatu izan dira. XIV eta XV. mendeetan, Berpizkundeko artista handienek margotu zituzten erregeetan, oso maiz, emakume bat ageri da bi gizonekin batera Errege Magoen paperean.

## Epifania 
Aztiekin lotutako jaieguna ospatzen da urtarrilaren 6an batez ere Espainian eta gazteleraz egiten duten herrialdeetan. Horren arabera, ume txintxoei opariak ekartzen dizkiete horiek aurretik idatzitako eskaera gutunen arabera. Aurreko egunean, urtarrilaren 5ean, tradizio handia daukate espainiar hirietan Erregeen kabalgata edo desfilea, Hego Euskal Herriko hiriburuetan ere oso arrakastatsua dena. Alcoi (Alacant) herrian horrelako desfilerik zaharrena egiten omen dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizarzuri (Santa Claus)
* Olentzero

## Kanpo estekak
Darro

**Darro** Granadako udalerria da, Guadix eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.468 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Granadako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Herriaren kokapena
Tertuliano

**Kinto Septimio Florentzio Tertuliano** —latinezko izen osoaz — (Kartago, c. 155 &ndash; *ib.*, c. 240) latinezko kristau apologista bat izan zen. Aldi berean, joera estoikoaren jarraitzaile izan zen eta pentsamendua estoikoa nabarmen baliatu zuen bere apologetika lanean 

## Bizitza 
Zenturioi pagano baten semea zen. Goi mailako heziketa jaso ondoren Erroman aritu zen abokatu moduan eta bertan arinkeriazko bizitza egin omen zuen. 193 urte aldera kristau bihurtu eta Afrikara itzuli zen. Bere bizitzaren azken urteetan eliza utzi, montanismo mugimendu kristaura bildu eta beranduago, sekta zorrotz bat sortu zuen.

## Lanak 
* *Apologeticum*
* *Ad nationes*
* *De praescriptione haereticorum*
* *Adversus Marcionem*
* *Adversus Hermogenem*
* *De anima*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dúrcal

**Dúrcal** Granadako udalerria da, Valle de Lecrín eskualdekoa.

2023ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 7.233 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Granadako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Joseph Pitton de Tournefort

**Joseph Pitton de Tournefort** (Aix-en-Provence, 1656ko ekainaren 5a - Paris, 1708ko abenduaren 28a) zientzaliari eta naturalista frantziar bat izan zuen.

Landareen sailkapen bat egin zuen, eta Linnaeusaren aitzindaritzat hartu ohi da

## Lanak 
* *Élémens de botanique*, 1694
* *Histoire des plantes qui naissent aux environs de Paris*, 1698
* *Institutiones rei herbariae, editio altera*, 1700 i 1719 (*Élémens de botanique*aren itzulpena )
* ''Relation d'un voyage du Levant*, 1717
* *Traité de la matière médicale'', 1717
LeBron James

**LeBron Raymone James** (Akron, Ohio, Ameriketako Estatu Batuak, ) NBAko Los Angeles Lakers taldean jokatzen duen saskibaloi jokalari profesionala da. 2,06 metro luze da, eta hegaleko posizioan jokatzen du. Cleveland Cavaliers, Miami Heat eta Los Angeles Lakers taldeetan aritu izan da; egun, azken horretan dago.

Hirugarren aldiz *Mr. Basketball* saria eman ziotenean, Ohioko eskolan, oraindik ez zegoen bere *sophomore* denboraldian St. Vicent – St. Mary-n, orduan hedabideek NBAko hurrengo jokalaririk hoberena izango zela uste zuten. NBAn jokatu aurretik 90 milioiko kontratu bat sinatu zuen Nike konpainiarekin. 18 urterekin, James NBAko 2003. urteko *draft*ean lehenengoa izan zen; beraz, Cleveland Cavaliersekin jokatu zuen hurrengo denboraldian. Cavaliersekin baieztatu zuen bere talentua, eta bere lehenengo denboraldian urteko hasiberri onenaren saria irabazi zuen. NBAra iritsi bezain laster hainbat errekor lortu ditu: adibidez, 10.000, 15.000 eta 20.000 puntu lortu dituen jokalaririk gazteena izatea.

2005. urtetik aurrera All-Star taldean sartu dute beti, eta NBAko boskoterik hoberenean parte hartu du 6 aldiz. 2006. urtean 2. gelditu zen denboraldiko jokalari baliotsuenaren saria lortzeko. Bere sari indibidual garrantzitsuena 2009ko maiatzaren 4an iritsi zen, denboraldiko jokalari baliotsuenaren saria eman baitzioten, eta hurrengo denboraldiko sari hori bera ere irabazi zuen. 2011/2012 denboraldian NBAko titulua irabazi zuen (finalean jokalari baliotsuenaren saria ere lortuta). 2012/2013 denboraldian ere irabazi zuen NBAko titulua. Jamesen laguntzaz Cavsek bere lehenengo finalera iristea lortu zuten 2007. urtean baina galdu zuten San Antonio Spurs-en aurka.

Estatu Batuetako selekzioarekin 2006. urtean brontzezko domina lortu zuen; eta 2008. eta 2012. urteetan, urrezkoa, bietan Espainako selekzioaren aurka.

2,03 metrorekin bere posizioa hegoaldekoa (3) da, baina bere gaitasunengatik eta bere fisiko onarengatik oinarritzat (1) edo hegaleko-pibotzat (4) jokatu dezake.

## High School (Institutua) 
### Freshman (1. urtea) 
Jamesek St. Vincent-St. Mary Institutuan ikasi zuen Akron-en.

### Sophomore (2. urtea) 
'Sophomore' urtean James-ek batez beste 27,8 puntu, 7,5 errebote, 5,9 pase eta 4 lapurreta lortu zituen beste txapelketa nazionalerako bidean. Ondoren "Ohio-ko Mr. Basketball" eta USA Today-k hautatu zuen All-USA talde nagusian, lehenengo aldia 'sophomore' izanda lortuz.

### Estadistikak 
#### Denboraldi erregularra 
#### Playoffs-ak 
## Udako Olinpiar Jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urko ibaia

**Urko** Bizkaiko mendebaldkeo ibai bat da, Artibairen ibaiadar nagusia.

## Ibilbidea 
Urko mendian sortzen da, Eibarren, Arriskokurritxea mendiaren hego-mendebaldean. Markina-Xemein zeharkatzen du, Arretxinaga ermitaren inguruan, eta Artibain du ahoa.

Bere urak egoera onean daude, pinuak eta soroen artean jaisten direnak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko ibaiak

## Kanpo estekak
Ipeñarrieta jauregia

**Ipeñarrieta jauregia** Gipuzkoako Urola Erdia eskualdean dagoen Urretxu udalerriko lursailetan kokatzen den nekazal-jauregia da. Zehaztekotan, jauregi hau udalerriaren herrigunetik hat dago, Irimo mendiaren magalean eta Santa Barbara baselizatik oso hurbil. Bertatik Urretxu nahiz Zumarraga udalerriez gaineko ikuspegi ederrak daude.

## Historia 
1605ean Ipeñarrieta leinuko Cristobal Ipeñarrieta jaunaren aginduz eraiki zen.

## Eraikina 
Solairu errektangularra duen etxea da, gainaldetik eskailera kajari dagokion gorputz bat ateratzen zaiolarik; horren inguruan gelak daude; gainerako jauregietako zorroztasun-eskemak errepikatzen dira jauregi honek dituen bi solairuetan. Solairu nagusian, sendiaren armarriak Carrarako marmol txurian eta honako lema idazki hau: latinez, *"Soli deo honor et gloria"*.

## Ikus gainera 
* Santa Barbara baseliza
* Corral-Ipeñarrieta jauregia

## Erreferenztiak 
## Kanpo estekak 
* Ipiñarrieta jauregia Hiru.com webgunean 
* Ipiñarrieta jauregia Urretxuko Udal webgunean
Morisko

[thumb|upright=1.5|Moriskoak [Orango portuan lehorreratzen (1613, Vicente Mostre)]]
**Moriskoak** (; ; euskaraz "mairuzko" esan nahi duena) Iberiar penintsulan erresuma kristauak hegoalderantz joan ahala kristautasunera bihurtutako musulmanak izan ziren. 1492an, Espainiako Errege-erregina Katolikoek Granada musulmanei hartu ondoren, itxuraz behintzat kristau jokabidea harturik, Espainian geratu ziren musulmanez esaten da. Teorikoki Gaztela edo Aragoiko beste biztanleen modukoak izan arren, baztertuak izan ziren gizarte eta politika mailan, 1609an Filipe III.a Espainiakoak egozteko agindua eman zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
JFS

**Journaled File System** edo **JFS** 64-bit-eko journaling fitxategi-sistema da, IBM enpresak sortua. Software libre gisa eskura daiteke GNU General Public License (GPL) lizentziapean. Hainbat bertsio daude, hala nola AIX, eComStation, OS/2 edota Linux sistema eragileetarakoak. HP-UX sistema eragileak JFS izeneko fitxategi-sistema bat du halaber, baina egiazki Veritas Software etxearen VxFS fitxategi sistemaren OEM bertsio bat da.

## Kanpo estekak 
* JFS for Linux proiektuaren webgunea
* JFS1 fitxategi-sistemaren diseinua, IBM.
* JFS2 fitxategi-sistemaren diseinua, IBM.
San Martin baseliza (Orio)

**San Martin Tourskoaren baseliza** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdean dagoen Orio udalerrian dagoen baseliza da, San Martin Tourskoari eskainia. Eraikin hau herrigune edo alde zaharretik goruntz joan eta 800 metrotara dago, baserri giroko San Martin auzoan. Toki honetatik itsasoa eta Oria ibaia itsasoratzen den lekuaren ikuspegi ezin hobeak daude.

## Historia 
XV. mendeko baseliza hau Kostaldeko Done Jakue bideari estuki loturik dago, toki honetxetik igarotzen baitzen kostaldeko bidea. Erromesek Tourseko San Martini debozio handia zioten, horregatik baseliza honetan otoi egitera gelditu ohi ziren. Bere garairik onenean eraikin honek berari atxikirik erromesen aterpetxe bat izatera ere ailegatu izan zen.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Orioko San Martin baseliza.jpg
File:Donejakue_Bidea_Gipuzkoan_-_San_Martin_baseliza_-_ataria.jpg
File:Donejakue Bidea Gipuzkoan - San Martin baseliza - hegoaldea.jpg
File:Donejakue_Bidea_Gipuzkoan_-_San_Martin_baseliza_-_ikurra.jpg
File:Donejakue Bidea Gipuzkoan - San Martin baseliza - Kanpaia.jpg

## Kanpo estekak