open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ken Burns

**Kenneth Lauren Burns** (1953ko uztailaren 29an jaioa) zinemagile estatubatuarra da, bere dokumentaletan argazki eta fitxategi-grabazioak erabiltzeagatik ezaguna.

Bere lan ezagunen artean *The Civil War* (1990), *Baseball* (1994), *Jazz* (2001), *The War* (2007), ''The National Parks: America's Best Idea* (2009), *Prohibition* (2011), *The Roosevelts* (2014), *The Vietnam War* (2017), eta *Country Music* (2019) daude. Produktore exekutibo bezala ere jardun zuen *The West* (1996), eta *Cancer: The Emperor of All Maladies* (2015) produkzioetan.

Bi Oscar Sari proposamen (1981ean, *Brooklyn Bridge*, eta 1985ean *The Statue of Liberty'' filmengatik) izan ditu eta hainbat Emmy Sari irabazi ditu, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohammed Rafi

**Mohammed Rafi** (, ; Kotla Sultan Singh, 1924ko abenduaren 24a – Mumbai, 1980ko uztailaren 31a) Bollywoodeko musikari eta abeslari indiarra zen. Indiako hizkuntza ezberdinetan abesteko gai zen; besteak beste, hindiz, urduz, bengaleraz, punjaberaz, odiaz, maratheraz, sanskritoz, bhojpurieraz eta telugueraz. Mukesh eta Kishore Kumarrekin batera, 50 eta 70. hamarkaden artean, Bollywoodeko playback abeslari handienetarikoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mike Wallace

**Myron Leon "Mike" Wallace** (Brookline, 1918ko maiatzaren 9a – New Canaan, 2012ko apirilaren 7a) kazetari, aurkezle, aktore eta pertsonaia publiko estatubatuarra izan zen. CBS kateko *60 Minutes* programaren korrespontsaletako bat zen programa 1968an hasi zenean. Chris Wallace kazetariaren aita da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilbert eta Sullivan

**Gilbert eta Sullivan**, Victoriar garaiko antzerki-lan bikotea ziren; W. S. Gilbert (1836–1911) libretistak eta Arthur Sullivan (1842–1900) konpositoreak osatua. Bi artistek 14 opera komiko sortu zituzten 1871 eta 1896 artean, *H.M.S. Pinafore* (1878), *The Pirates of Penzance* (1879) eta *The Mikado* (1885) ezagunenak izanik.

## Lanak 
* *Thespis* (1871)
* *Trial by Jury* (1875)
* *The Sorcerer*
* *H.M.S. Pinafore* (1878)
* *The Pirates of Penzance* (1879)
* *Patience* (1881)
* *Iolanthe* (1882) 
* *Princess Ida* (1884)
* *The Mikado* (1885)
* *Ruddigore* (1887)
* *The Yeomen of the Guard* (1888)
* *The Gondoliers* (1889) 
* *Utopia, Limited* (1893)
* *The Grand Duke* (1896)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaikhosru Shapurji Sorabji

**Kaikhosru Shapurji Sorabji,**  **Leon Dudley Sorabji** jaioa (Chingford, 1892ko abuztuaren 14a – Winfrith Newburgh, 1988ko urriaren 15a) konpositore, musika kritiko, piano-jole eta idazle ingelesa zen. XX. mendeko konpositore emankorrenetarikoa izan zen, piano pieza ugari, sinfoniak, tokatak, bariazio eta estudioak eratu zituelarik. Gizartetik isolatzeko joera zuen, homosexuala eta arraza mistokoa izateagatik arrozten zutelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walter Winchell

**Walter Winchell** (New York, 1897ko apirilaren 7a – Los Angeles, 1972ko otsailaren 20a) irratiko berri berriemailea eta egunkariko esamesen sekzioko idazle estatubatuarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wewelsburg

**Wewelsburg gaztelua**, Alemaniako Wewelsburg herrian dagoen Pizkunde estiloko gaztelu bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuko Büren ufalerrian.

## Historia 
Gaur egungo gaztelua 1603-1609 artean eraikia aurrez bertan Erdi Arotik zegoen gotorleki baten gaineaneraikia izan zen, harresitutako hiruki itxurako oinplanoan oinarrituz.

1934an, Alemania Naziaren garaian, Heinrich Himmler buruzagi naziak gaztelua hurrengo 100 urtetarako alokairu kontratua sinatu zuen. Gaztelua eraldatua eta zaharberritua izan ondoren, SS indar armatuen egoitza ta nazien kulturako lekua bilakatu zen.

2010. urtetik museoa da.
Jack Daniel's

'''Jack Daniel's''', AEBetako whiski marka bat da. Gaur egun enpresaren egoitza Tennessee estatuko Lynchburg udalerrian dago eta Brown–Forman estatubatuar konpainiaren jabetzakoa da.

1875ean Jack Daniel destilatzaile eta negoziogizonak sortu zuen.

## Iruditegia

Irudi:Jack Daniel's Old No. 7 1,14l.jpg|Jack Daniel's botila.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Louise Mountbatten

**Louise Alexandra Marie Irene Mountbatten** (Heiligenberg gaztelua, Seeheim-Jugenheim, 1889ko uztailaren 13a - Stockholm, 1965eko martxoaren 7a) Suediako erregina ezkontidea izan zen 1950etik hil zen arte.

Luis Battenbergekoa eta Victoria Hesse-Darmstadtekoaren alaba izan zen. Gurutze Gorriko erizaina izan zen Lehen Mundu Gerran.

1923an Gustavo Adolf Suediako printze oinordekoarekin ezkondu zen. Printzea alarguna zen eta bost seme-alaba zituen. 1950ean bere senarra Gustaf VI.a Adolf erregea bihurtu zen eta bera erregina ezkontidea. Protokoloa eta gortearen ohiturak erreformatu zituen, eta eszentrikotasuna eta ideia aurrerakoiak izan zituen ezaugarri.
2018ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2018ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 36.Edizioa izan zen. Urriaren 27tik azaroaren 24ra ospatu zen Soreasu Antzokian. Hala ere, Azpeitiko udaletxeko ganbaran, Sanagustin Kulturgunean, gaztetxean eta plaza nagusian ere antzezlan batzuk egin ziren. 

Hain zuzen, urte honetan "Mikroantzerkiak" saila egin zen, beste urte batzuetan ez bezala, eta horiek Sanagustin Kulturgunean eta Plaza Nagusian ikusi ahal izan ziren. Gainera, "Sormen astea" deituriko atal bat gehitu zitzaion topaketei eta bertan ikastaro bat eman zuten Oier Guillan eta Javi Barandiaranek. *"Tartean dauden gorputzak"* zuen izenburutzat ikastaroak eta 3 egunez aritu ziren. 

Sormen egonaldietan egon ziren taldeak: Garazi&Cia *"Erraia"* lanarekin, Benetan be teatroa *"Inondik inora"* lanarekin, Rubik konpainia *"Babesleku arrotzak eta animalia bakartien hotsak"* lanarekin eta Atx teatroa *"7ak bat"* lanarekin.   

Edizio honetan Corrado Masacciren erakusketa ere izan zen Betharram aretoan, *"Txotxongilo egilearen urteurrena"* izeneakoa. Bertan, 40 urteetan zehar egindako lanak erakutsi zituen .

2018ko Ikusleen saria Xake Produkzioaren *"Lur"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Iñaki Uranga izan zen, lehiaketa bidez.
Fitxategi:MATXINADA Antzezlana 2018. 4.jpg
Fitxategi:MATXINADA Antzezlana 2018. 1.jpg
Fitxategi:MATXINADA Antzezlana 2018. 2.jpg

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Matxinada Antzezlana
Yerma

***Yerma*** (1934) Federico García Lorcak idatzitako antzezlan ezaguna da, eta tragedia bat garatzen du baserri giroan. Bi koadroko hiru ekitalditan banatuta dago. "Lorquian trilogia"ren parte diren hiru antzezlanetako bat da, *La casa de Bernarda Alba* (1936) eta *Bodas de sangre* (1933)rekin batera.

## Pertsonaia nagusiak
***Yerma** Juanekin ezkonduta dagoen emakume gaztea da, bere aitak bere senarra izan nahi zuen gizona. Beste emakume ezkonduen antzera seme-alabak izateko gogoa zuen eta horregatik ezkondu zen berarekin, seme-alabak bilatzeko, ez maitasunerako.
***Juani**, Yermaren senarrari, ez zaio axola umerik ez edukitzea; maite duen Yermari eta bere ohoreagatik kezkatzen du, baita bere lanagatik ere. Berdin zaio Yermak haurrak nahi izatea, berarentzat ez da gauza nagusia.
***Victor** Yermaren txikitako laguna da. Yermak seme-alabak izan ditzakeela uste duen gizona dela adierazten da, bere inguruan ezberdina sentitzen delako, baina bere ohore irmoak bere senarra ez den beste batekin saiatzea eragozten dio.
***María** Yermaren laguna da, itxaropena ematen dio eta beti saiatzen da animatzen eta pazientziaz armatzen bere burua gehiago torturatu ez dezan..

## Kanpo estekak
Katharina Henot

thumb|Friedrich Spee eta Katirin Henot estatuak Koloniako udaletxeko dorrean
**Katirin Henot** edo **Henoth** (Kolonia, Alemania, 1570 - *Ibidem,* 1627ko maiatzaren 19a) alemaniar posta-burua izan zen, sorgintzat salatua eta sorginkeriagatiko epaiketetan bizirik erre zutena Kolonian (Alemania). Herrialdeko sorgin-ehizaren biktima ezagunenetakoa da, eta Koloniako kasu garrantzitsuena. Alemanian posta-buru izatera heldu zen lehen emakumea ere izan zen, seguruenik.

## Biografia 
Heinrich Neudenekin ezkonduta zegoen Koloniako herritar errespetagarria eta eragin handikoa zen Katirin Henot. Harger Henot nebarekin batera (1571–1637), Jacob aitaren posta-bulegoa jaso zuen oinordetzan, eta Alemanian postako lehen emakumea izan zen, agian. Gatazka bat zuten Leonhard II von Taxis kondearekin, posta bulego nagusi bat sortu nahi baitzuen kondeak.

1626tik 1631ra, sorginen epaiketa handia egin zen Kolonia hirian. 1627an, moja bat "obsesionatuta" zegoen hiriko komentuan. Zurrumurruek Henot seinalatzen zuten, eta artzapezpikuaren batzordeak hura eta haren neba atxilotu egin zituen 1627ko urtarrilean, eta komentuko heriotza eta eritasun kasu batzuk magiaren bidez eragin izana leporatu zieten. Espetxeratu egin zuten Katirin eta fidantza eta babespeko askatasuna ukatu egin zitzaizkion.

### Epaiketa 
Henotek uko egin zion ezer onartzeari, baita torturak larri zauritu eta gaixotu ondoren ere. Hala ere, epaiketan errudun jo zuten, eta sorginkeriagatik bizirik erretzera kondenatu. Bere neba Harger (edo Hartgier) Henot hura askatzen saiatu zen, gorte inperialean zuzenean apelatuz, baina ez zuen arrakastarik izan. 

Bere aurkako epaiketa juridikoki desegokitzat jotzen da, garaiko legearen arabera ere bai. Henot hiriko agintarien konspirazio baten biktima izan zela uste dute ikerketa modernoek. Exekutatu ondoren bere neba haren izena garbitzen saiatu zen, baina 1629an Christina Plumek, Koloniako sorgin-epaiketen biktimetako batek, sorgin izendatu zuen neba ere. 1631n atxilotu egin zuten eragin handia zuten hainbat herritarrekin, baina epaiketak geroxeago eten egin ziren.

Koloniako Udalak ebazpen bat eman zuen 2012ko ekainaren 28an Katirin Henot eta XVII. mendean hiriko sorgin-jazarpenaren beste biktimak kargugabetzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Johannes Junus
* Sorgin-epaiketak Wurzburgon
* Pappenheimer familia
* Merga Bien

## Kanpo estekak 
* Engelbert Goller, Jakob Henot, Inaugural-Disertación, Bonn 1910
* Friedrich Wilhelm Siebel, Dado Hexenverfolgung en Köln, Juristische Disertación, Bonn 1959
* Artikel von Thomas Becker (Historicum.net)
* Aufsatz von Gerd Schwerhoff, (MS Word)
* weitere Darstellung
* Telégrafo
Maluta galanperna

**Maluta galanperna** (*Lepiota clypeolaria*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate eskaseko jangarria da, baina ez da gomendatzen kontsumitzea, *Lepiota* txiki gorrixkekin ez nahasteko, pozoitsuak dira eta, hala nola, *Lepiota helveola*, *Lepiota brunneoincarnata*, etab.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 7 cm arteko diametrokoa, lehenik hemisferikoa, gero titi garbiarekin zabaldu egiten da. Okre kolorea du eta apurtu egiten da ezkatak eta xerloak agertuz eta azpiko haragiaren hondo zuria agerian utziz.

**Orriak:** Ez estu, zurixkak edo krema-arrosa kolorekoak, eskotatuak.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, mehea, 3 eta 8 mm arteko lodierakoa, zuria edo zurixka, eraztun iheskorrarekin, eraztunetik behera itxura iletsua eta flokonosoa duten zuntz zetadunez estalia.

**Haragia:** Samurra, mehea, kolore zurixkakoa, fruta usainekoa, atsegina.

**Etimologia:** *Lepiota* hitza grezierazko "lepis" "lepidos" eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa. *Clypeolaria* izena, kapelak ezkutu forma duelako du. Latinetik dator "klipeo" hitzetik, erromatarrek eta greziarrek erabilitako ezkutu biribiletik.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria, baina kontuz ibili behar da tamaina txikiko beste *Lepiotekin* ez nahasteko, hauen artean espezie hilgarriak baitaude.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota cristata* delakoarekin, baina honek oina leuna du, zetazko lihazki gabe. *Lepiota magnispora* delakoarekin ere nahas daiteke, honek kolore okre-laranjagoa du eta koniferetan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, koniferoen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Hawaii, Argentina, Groenlandia, Kanariak, Aljeria, Europa, Errusia, Pakistan, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Taiwan eta Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yan Fu

**Yan Fu** (,  ahoskatua; Fuzhou, 1854ko urtarrilaren 8a — Fuzhou, 1921eko urriaren 27a) ofizial militar, egunkari editore, itzultzaile eta idazle txinatarra zen. Darwinen *Hautespen natural*-aren ideiak Txinara eraman zituen XIX. mendearen amaieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jamsetji Tata

**Jamsetji (Jamshedji) Nusserwanji Tata** (Navsari, 1839ko martxoaren 3a– Bad Nauheim, 1904ko maiatzaren 19a) pertsiar jatorriko industriagizon indiarra izan zen. Tata Group enpresa, Indiako konglomeraturik handiena, sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imre Lakatos

**Imre Lakatos**, **Imre Lipschitz** jaioa (Debrecen, 1922ko azaroaren 9a - Londres, 1974ko otsailaren 2a), ekonomista, filosofo eta matematikari hungariarra izan zen.

## Biografia 
Imre Lipschitz Bigarren Mundu Gerrarekin batera abizen judua aldatu zuen, lehenengo Imre Molnar izanik eta gero, Imre Lakatos. Debrecen, Budapest, Moskuko Estatu Unibertsitatean eta Cambridgeko Unibertsitatean ikasu zuen. Hungariako Hezkuntza Ministerioaren Idazkaria izan zen. 1950etik 1953ra espetxeratua. 1956an Londresera ihes egin zuen eta London School of Economics-en irakatsi zuen, 1960tik 1974ra, Karl R. Popper ordeztuz.

## Argitalpenak 
* *The Methodology of Scientific Research Programmes (Cambridge University Press, 1978).*
* *Mathematics, Science and Epistemology V.II (Cambridge University Press, 1978).*
* *Proofs and Refutations (Cambridge University Press, 2015).*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karl Popper
* Thomas Kuhn

## Kanpo estekak
Filosofiako gida. Filosofian aritzeko oinarriak: gida bibliografiko eta metodologikoa

***Filosofiako Gida. Filosofian aritzeko oinarriak: gida bibliografiko eta metodologikoa*** Joxe Azurmendi filosofoak Juan Bautista Bengoetxea, Joana Garmendia eta Iñaki Sotorekin batera argitaraturako saiakera liburua da. Euskaraz egin den filosofiako lehen gida da.

Liburuan filosofiaren historiarekin batera filosofiako gai eta esparru zehatzak ere sistematikoki lantzen dira. Liburuaren helburu nagusia filosofia euskaraz egiten dutenen artean erreferentziak eta metodologia bateratzea da.

Liburua idazten parte hartu zutenak hauek izan ziren: Piarres Aintziart, Xabier Andonegi Gurrutxaga, Xabier Andonegi Mendizabal, Ignazio Aiestaran, Agustin Arrieta Urtizberea, Joxe Azurmendi, Juan Bautista Bengoetxea, José María Cabo, Begoña Carrascal, Arantza Etxeberria, Ekain Garmendia, Joana Garmendia, Andoni Ibarra, Ander Iturriotz, Fito Rodríguez, Hannot Rodríguez, Aitor Sorreluz, Iñaki Soto, Ekai Txapartegi, eta Leire Urbieta.

## Edukia eta antolaketa 
Liburua bi ataletan banatua dago. Lehen atala atal entziklopedikoa da eta filosofiaren historia bat ematen da. Bertan gai ezberdinak lantzen dira kapitulu bakoitzean eta oinarrizko bibliografia eskaintzen da.

Bigarren atala filosofian aritzeko gida metodologikoak osatzen du. Atal honetan filosofiako lan akademikoak atontzeko irizpideak ematen dira.

## Norentzako liburua den 
Era honetako ikasmateriala oso ohikoa da Europa eta Estatu Batuetako unibertsitate eta filosofia-institutuetan. Liburua, bere osotasunean, formazio-garaian edota ikerkuntzari ekiteko prest dauden ikasleei zuzenduta dago. Ikasleek hemen ikus ditzakete beren formazioan dauden gabeziak eta, bide batez, gabezia horiek zuzentzeko neurriak zein izan daitezkeen. Liburuan proposatzen zaizkien etxeko lanak txukun eginez gero, pentsamendu filosofikoak exijitzen duen zorroztasuna bereganatzeko armak eskura edukiko dituzte ikasle horiek.

Horrez gainera, liburuak badu dibulgaziozko dimentsio bat. Filosofian murgildu nahi duen euskaldunarentzat erreferentzia da. Batetik, filosofiaz interesatzen den edonork, diziplina honetan erakargarrien zaizkion gaietan nondik hasi eta nora jo ikusi ahal izango baitu. Eta, bestetik, norberak gaiok modu akademikoan jorratzerakoan, kontuan izan beharreko irizpide formalak ere eskaintzen baitira. Testuak idazteko aukeratutako pertsona gehienak filosofiaren profesionalak dira. Batzuek unibertsitatean ematen zituzten eskolak, beste batzuk, berriz, ikertzaile gisa trebatzen ari ziren liburua idatzi zenean..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Liburua UEUren liburutegi digitalean (PDF). (Buruxkak)
Wang Yangming

**Wang Yangming** edo '''Bo'an''' (Yuyao, 1472ko urriaren 26a – Nan'an *fu*- egungo Ganzhou-, 1529ko urtarrilaren 9a), kaligrafo, jeneral, filosofo, politikari eta idazle txinatarra izan zen Ming dinastiaren garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shang Yang

**Shang Yang** (), **Wei Yang** (;  – K.a. 338) bezala ere ezaguna, jurista, filosofo eta politikari txinatarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juana Millán

thumb|260px|*Recentissima et canonica...* Zaragoza: Juana Millan, 1544.
**Juana Millán** (Zaragoza, XVI. mendea &ndash; 1550ko abuztuaren 8a) Aragoiko lehen emakume inprimatzailea eta Iberiar Penintsulako lehenengoetako bat izan zen.

## Biografia 
Bere biografiari buruzko oso datu gutxi ezagutzen dira. Zaragozakoa zen. 1531n, Lorenzo Rosel nekazariengandik alargunduta, Pedro Hardouin frantses jatorriko liburu inprimatzaile eta merkatariarekin ezkondu zen. Alargundutako emakumeak bere senarrak hasitako lana jarraitzea izan zen Juana inprentaren munduan sartzeko arrazoia. Hardouin 1536an hil zen, heresiagatik kondenatu ondoren, eta Juanak hartu zuen tailerraren ardura.

1537an *Hortulus passionis* argitaratu zuen, eta Espainian lehen aldiz emakume bat bere izenarekin agertzen da liburu baten inprimaketaren arduradun gisa. Inprentako oinak dio Inofficinak Iuana millianari buruz ari dela…, eta horrek esan nahi du inprentaren jabea dela.

Diego Hernández jatorri sevillarreko inprimatzailearekin ezkondu zen berriro. 1545eko inprimategiaz arduratu zen 1549an hil zen arte, eta berriro agertu zen Juanaren izena, Diego Hernandezen alarguna, inprimaki guztietan, 1550ean hil zen arte.

Juanak ez zuen ondorengorik izan. Bere neba Agustinek eta haren seme Juan Millánek, Juana izebaren inprentaren oinordekoak, hartu zuten negozioaren ardura, 1577 arte. Egun horretatik aurrera desagertu egin zen Millán deitura Aragoiko inprimategitik.

Juana Millánek letrak ezagutzen zituen, baina ez zekien idazten, eta bere neba Agustinek lagundu eta aholkuak ematen zizkion bere negozioetan. Bere ibilbideari erreparatuta, nabarmendu dezakegu negozio bat aurrera ateratzeko gaitasuna zuela, nahiz eta bizitzarako arazoak izan, eta Aragoiko hiriburuan Jorge Cociren tailer garrantzitsuak eragindako nagusitasunari aurre egin zion bigarren tailerra finkatzeko egindako ahaleginean.

## Ezagutzen diren inprimatutako lanak 
* 1537 *Hortulus passionis in ara altari [sic] floridus*
* 1540 [La doncella Teodor]. *Hystoria de la d¯ozella theodor*
* 1542 Fori obseruantie Regni Aragonum / Nouiter correcti [et] impressi
* 1544 Luis Falcon. *Recentissima et canonica & civilis eadenq[ue brevissima arboris consanguinitatis descriptio, affinitatis,…]*
* 1549 Alonso Venero (1488-1545). *Enchiridion de los tiempos* - Francisco de Osuna (1492-ca.1540). P*ars meridionalis, in accommodas hisce temporibus allegorias…*- Pedro de Vallés (1549-1586). *Libro de refranes compilado por el ord¯e del A.B.C…*
* 1550 Antonio de Nebrija (1444-1522). *Grammatica Antonii Nebrissensis iampridem soliciter revisa*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susannah Sheldon

**Susannah Sheldon** (Maine, AEB, 1670 hamarkada - ) Mainetik etorritako hemezortzi urteko gaztea, Salemgo sorginkeria prozesuan akusatzaile nagusietako bat izan zen. Ez dakigu ondorengo bizitzarik.

## Epaiketak 
1692ko apirileko azken astean, "aflijitua" izendatu zuten, eta zenbait "espektro-topaketa" izan zituela ziurtatu zuen. Apirilaren 24an, Phillip English izeneko merkatari aberats bat identifikatu zuen, bere atsekabetzat. English senar-emazteei eta Bostongo Hezekiah Usheri merkatariari, sorginak zirela salatzen lehena izan zen. Epaiketetan zehar esan zuen Bridget Bishop, Martha Corey, Sarah Good, John Willard, John Proctor, Lydia Dustin, Mary English eta George Burroughs-ekin lotuta egon zela, eta guztira hogeita lau akusazio aurkeztu zituen. Hezekiah Usherren aurkako kexa kendu egin zuten.

Epaiketetan, Sheldonek ziurtatu zuen hainbat sintoma esperimentatuko zituela: akusatuen agerpen espektralak, Deabruaren liburuan sinatzera konbentzitu nahian; hildakoen mamuen eta familiako espirituen irudiak, sugeak eta txori horiak, akusatuekin batera, eta hura itotzen edo eskuak estutzen zituztela sentitzea.

## Arrazoiak 
Adituek hainbat arrazoiri egozten dizkiote: iruzurra, ergot-intoxikazioa, histeria edo nahaste postraumatikoa. Mary Beth Norton historialariak azkena defendatzen du, Maineko indiarren erasoekin konektatuz. Susan, orduan ume bat baino ez zen, eta bere familiak 1675ean bizirik atera zen indiarren eraso batetik, eta bere neba nagusia, Godfrey, 1690eko uztailean hil zen indiarren segada batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Li Si

**Li Si** (;  - Xianyang, K.a. 208, iraila edo urria) Qin dinastiako politikari, idazle eta kaligrafo txinatarra izan zen.

Kantziler bezala aritu zen K.a. 246tik 208ra, lehenengo Qin estatuko Zheng Erregearen pean, geroago Qin Shi Huang, Qin dinastiako "Lehen Enperadore" bihurtu zena. Gero Qin Er Shi, Qin Shi Huangen hemezortzigarren semea eta bigarren enperadorea zerbitzatu zituen. Metodo administratiboei dagokienez, Li Sik Shen Buhairen ideiak miretsi eta erabili zituela esan ohi da, Shen Buhai eta Han Feiren teknika behin eta berriz aipatuz, baina hertsiki legeari dagokionez, Shang Yangen jarraitzailea izan zen.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Li Si, jatorriz Cai estatuka zen, Chu erresumaren barruan. Oraindik gazte zelarik, funtzionario adingabe moduan aritu zen Chuko tokiko ministrazioan. *Historialari Handiaren Memorien* arabera, egun batean Li Si ohartu zen kanpoko etxolako komuneko arratoiak zikinak zirela eta gose zeudela, baina hobiko arratoiak, aldiz, ondo elikatuta zeudela. Bat-batean konturatu zen "ez dagoela ohorerako ezarritako estandarrik, guztion bizitza ezberdina baita. Pertsonen balioak haien gizarte estatusak zehazten ditu. Eta arratoiak bezala, pertsonen estatus soziala, askotan, inguruko ausazko bizitzako gertaeren menpe dago soilik. Eta horrela, kode moraletan beti mugatuta ibili beharrean, jendeak hobe luke une bakoitzean hoberen irizten duena egingo balu". Li Sik politikan karrera egiteko asmoa azaldu zuen, Erresuma Borrokalarien garaian familia noble batekoak ez ziren ikasketadunentzat ohiko irteera izaten baitzen politika.

Li Sik Chu erresuma utzi behar izan zuen haren ibilbidean aurrera egiteko. Haren ustetan, adimenduna eta hezitua izanagatik bizitzan ezer ez lortzeak lotsa baino ez zion ekartzen bere buruarentzat eta baita gainerako jakintsuentzat ere. Xunzi pentsalari konfuziar ospetsuarekin heziketa amaitu ondoren, Qin estatura aldatu zen, une hartan estatu boteretsuena, bere ibilbide politikoan aurrera egiteko ahaleginean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hasdai Crescas

**Hasdai ben Abraham Crescas** (katalanez  ahoskatua; hebreeraz: חסדאי קרשקש; Bartzelona,  – Zaragoza, 1410/11) Aragoiko Erresumako filosofo judua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa Linares

**María Teresa Linares Savio** (Habana, Kuba, 1920ko abuztuaren 14a. Ib., 2021eko urtarrilaren 26a) musikologo, ikertzaile eta pedagogo kubatarra izan zen.

## Ibilbidea 
Linares 1920ko abuztuaren 14an jaio zen Habanan, Kuban. Literatura eta Hizkuntza Hispanikoan lizentziatu zen, Kubako Ikasketen espezialitatean. Honoris causa doktore titulua lortu zuen Arte Zientzietan.

Argeliers León musikologoarekin ezkondu zen, eta harekin ikerketa-lanak egin zituen 1948tik 1956ra, informazioa, kantuak eta aurrekari hispaniar eta afrikarren ukituak biltzeko Kuban. Habanako Abesbatza Elkarteko kide izan zen. Musikologo gisa, *La música y el pueblo* (1974) liburuagatik nabarmendu zen. EGREMekin batera, lehen *Antología de Música Afrocubana*, sortu zuen, bederatzi bolumenez osatutako diskografia-serie bat, eta horietako biren testuak idatzi zituen: *Viejos cantos afrocubanos, volumen I eta Oru de Igbodu, volumen II.* Besteak beste, Benny Moré, Sindo Garay, El Trío Matamoros, María Teresa Vera, Ñico Saquito, Celina González edo Bola de Nieve artista kubatarren musika biltzeaz ere arduratu zen Linares. Alejandro García Caturla eta Amadeo Roldán musika kontserbatorioetan eta La Habanako Unibertsitateko Udako Eskolako irakasle lanetan ere aritu zen. Gainera, Kubako musika tradizionalaren zabaltzaile izan da, bai bere herrialdean, bai Europako, Afrikako eta Amerikako dozenaka herrialdetan.

Kubako Zientzia Akademiako Etnologia eta Folklore Institutuan ere lan egin zuen. 1974an, aholkulari eta ekoizle bihurtu zen EGREMentzat. Kubako Idazle eta Artisten Batasuneko Musikarien Elkarteko Musikologia Ataleko lehendakaria, Fernando Ortiz Fundazioko lehendakariordea eta Zientzia Akademiako Etnologia eta Folklore Institutuko sortzailea izan zen. Gainera, 1984 eta 1997 bitartean Musikaren Museo Nazionaleko zuzendaria izan zen . 
* 2006an Musikaren Sari Nazionala lortu zuen.

* Gainera, Kubako kulturari buruzko irakaskuntza- eta ikerketa-lanagatik, Linaresek beste sari batzuk jaso zituen: Frank País Ordena, Juan Marinello Ordena, Arkumea Ordena Erromanikoa, Kultura Nazionalaren Saria, Oparitutako Antero Saria, Alejo Carpentier Domina, Kulturaren Ikerketarako Sari Nazionala. Felix Varela Agindua ere badu, Kubako Errepublikako Estatu Kontseiluak emandako kondekorazio gorena. Halaber, Kubako Idazle eta Artisten Batasuneko Merezimenduko kide izendatu zuten, baita Kubako Zientzia Akademiako ikertzaile Titular Emerito ere.

## Lanak 
* *Ensayo sobre la influencia española en la música cubana.*
* 1970, *Introducción a Cuba: La música popular*, Instituto del Libro, Editorial Ciencias Sociales.
* 1974, *La Música y el pueblo*, Editorial Pueblo y Educación.
* 1998, *La Música entre Cuba y España: la ida y la vuelta*. ISBN: 978-84-8048-255-

* 1999, *El punto cubano*, Editorial Oriente.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kubako Musika Aretoa
Dhirubhai Ambani

**Dhirajlal Hirachand Ambani** edo **Dhirubhai Ambani** (Chorwad, 1932ko abenduaren 28a — Mumbai, 2002ko uztailaren 2a) enpresaburu indiarra izan zen, Reliance Industries Limited (RIL) konglomeratua eratu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1998ko Omloop van de Westhoek

**1998ko Omloop van de Westhoek** lasterketa honen 58. ekitaldia izan zen. 1998ko ekainaren 24ean ospatu zen eta 105 txirrindularik parte hartu zuten. 14 iheslari izan ziren aurrean helmugatik 40 km-tara zegoen Kemmelberg-era arte. Pelotoia 5 minutuko atzerapena zuen momentu hartan. Igoeran, Pascal Lievens aurrera egin zuen eta berarekin eraman zituen Gerits, Buxhofer, Vanderaerden, Jurgen van de Walle eta Omloop. Pelotoian, Tonissteiner taldea tiraka zihoan, Iñaki Barrenetxea bilbotarrarekin eta Eddy Torrekens belgikarrarekin. Helmugatik 20 km-tara Omloop aurrera egin zuen eta Gerits bakarrik eutsi zion. Helmugan, Gerits gailendu zen. Pelotoia 58 segundura ailegatu zen.
Real Unión 2022-2023

Entrenatzailea: Iñaki Goikoetxea (2022, 2023-Egun, 15.jardunaldia eta 28.jardunalditik)  David Movilla (2022-23, 16.tik 27.rako jardunaldiak)  Aitor Zulaika (14.jardunaldirarte, 14-16,20-22)
* 15px|Kapitain = Kapitainak
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa
*  23 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Real Unión B taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 23-erako zenbakiak eraman beharko dituzte, eta 3.atezaina egongo balitz 24 zenbakia eraman beharko du

#### Lagatua 
#### Baja neguan 
### Neguko merkatua 2023 
### Udako merkatua 2022 
## Kanpo estekak
Unguja

thumb|250px|Ungujako hondartza bat.
**Unguja** Tanzanian dagoen Zanzibar uhartediaren uharte handiena da. Afrikako ekialdeko kostaldean dago, Indiako Ozeanoan. Zanzibar gisa ere ezagutzen da, bertan dagoen hiri nagusiaren izenarekin; horren ondorioz nahasketa ugari ematen da.

## Datu geografikoak 
Pemba uhartetik 50 kilometro hegoaldera dago, eta Afrikako kostaldetik beste 25 kilometrora. Pemba, Unguja eta Mafia uharteak dira Zanzibar artxipelagoa edo Espezieen Uharteak osatzen dituzten hiru uharte nagusiak.

1960ko hamarkadan, Zanzibar Tanganikako kolonia zaharrera batu zen, Tanzaniako estatu berria eratzeko. 713.635 biztanle zituen 2007an, 1.666 km²-ko azalerarekin.

Administratiboki hiru eskualdetan banatzen da: Unguja Erdia/Hegoaldea, Ipar Unguja eta Unguja Hiria/Mendebaldea.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Zanzibar hiria
* Zanzibar uhartedia
* Pemba

## Kanpo estekak 
* :Ungujari buruzko bideoa.
Cote de la Croix Neuve

**Cote de la Croix Neuve** 1.084 itsasoaz gaindi dagoen mendiko portua da, Mende herriaren gainean, Lozère-n. 2005az geroztik, igoera tarte txiki bati **Montée Laurent Jalabert** deitu diote, Laurent Jalabertek 1995eko Frantziako Tourreko 12. etapan lortutako garaipenaren oroigarri. Mende-tik 3,1 kilometro luze da kota, eta %10,1, batez beste.

## Agerpenak Frantziako Tourrean 
Mendatea lau ediziotan gainditu du Frantziako Tourrak, lehena 1995 eta azkena 2015.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paisleyko sorginkeria prozesua

eskuinera|thumb|300x300px|Bargarran etxea, Christian Shaw-en etxea.
**Paisleyko sorginkeria prozesua**, **Bargarraneko** edo **Renfrewshireko sorginak** bezala ere ezagunak, Paisley-n, Renfrewshire-n, Eskoziaren erdian,1697an sorginkeria prozesuan zazpi pertsona kondenatu zituzten.  

### Sorrera 
1696ko abuztuaren 17an, Christian Shaw, John Shaw of Bargarran Lairdeko lur-jabe baten hamaika urteko alaba, kexu zen bertako hainbat sorginek oinazea eman ziotelako. Umeak Catherine Campbell zerbitzaria baso bat esne lapurtzen ikusi ondoren, amari esan zion eta Campbellek hitz hauexekin madarikatu egin zuen neskatoa, deabruak bere arima har zezan:"*Ume madarikatua, nahiago nuke Satanasek bere arima miserablea infernutik arrastatzea*!”.Lau egun geroago, Shawk Agnes Naismith aurkitu zuen, sorgin fama zuen agure bat. Abuztuaren 22an, Shaw bortizki gaixotu zen, eta Estatu Batuetako Salem-eko sorginen epaiketetan, 1693an, lehenago izandako sintomen antzekoak ziren. Zortzi aste geroago, Shaw-ren gurasoek eraman zuten, Glasgowko sendagile gailenak, Matthew Brisbanek, ikus zezan. Hark ezin izan zuen sintometarako arrazoirik aurkitu. Bisita egin eta handik zortzi egunera, Shaw indarberritu egin zela zirudien, baina «erasoak gero eta bortitzagoak izan ziren. Gorpu bat bezain zurrun jartzen zen, zentzumenak eta mugikortasuna erabat galduz».

Shaw-en gurasoek Brisbane doktorearengana eraman zuten berriro, eta, Glasgowera iritsi zirenean, neskatilalk ile-multzoak ahotik kanporatzen hasi zen, eta esan zuen lotzen edo 'aflijitzen' ari zirenek jarri zizkiotela. Laster, beste gauza batzuk botatzen hasi zen ahotik, hala nola lastoa, ikatza, hartxintxarra, oilasko-lumak eta errautsak. Erasoak zituenean, Catherine Campbell ikusezinari hitz egiten entzuten zioten batzuetan, eta lehengo adiskidetasuneraa itzultzeko eskatzen zioten.

### Ondorioak: Urkatu ondoren erre 
Zazpi pertsona (Margaret Lang, John Lindsay, James Lindsay, John Reid, Catherine Campbell, Margaret Fulton eta Agnes Naismith) Shaw sorgindu izanaren errudun aurkitu zituzten, eta hiltzera kondenatu zituzten. Ondoren, batek bere buruaz beste egin zuen bere ziegan urkatuz. Beste seiak urkatu egin zituzten eta, gero, Paisleyko Gallow Lorategian erre zituzten 1697ko ekainaren 10ean, Mendebaldeko Europan sorginkeriagatik egindako azken exekuzio masiboa.

Agnes Naismithek madarikatu egin zituen exekuzioetan zeuden guztiak eta haien ondorengoak, eta, handik urte askotara, Paisleyko tragedia bakoitza bere madarikazioaren errua zen ustea zuten. Christian Shaw negozio-emakume arrakastatsu eta hari-ekoizle bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Zugarramurdiko sorginkeria prozesua
* Villanuako sorginak
* Laspaulesko sorginkeria prozesua
* Salemgo sorginkeria prozesua
* Samlesburyko sorginkeria prozesua
* Pendleko sorginkeria prozesua

## Kanpo estekak
* Paisleyko sorginak bideoa  
*
Galanperna puntadun

**Galanperna puntaduna** (*Macrolepiota mastoidea*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri ona, haragi samurra du kapelan, eta gogorra eta haritsua oinean, horregatik hanka ez da jan behar.  Kontuz ibili behar da, tamaina txikiko *Lepiota*-rik ez da bildu behar, horietako asko toxiko hilgarriak baitira.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm arteko diametrokoa, lehenik konikoa, gero kanpai formakoa, azkenean zabaldua, titi oso bereizgarri batekin, zahartzarora arte irauten duena. Marroi zurbil kolorekoa, ezkata finez apaindua.

**Orriak:** Zuriak, gero krema zurbilak, zahartzean ilundu egiten dira, bigunak, sabeldunak, libreak, oinera iristen ez direnak, nahiko estu.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Luzea, 12-15 cm ingurukoa, banangarria, zilindrikoa edo zertxobait meheagoa goialdean, oinarrian erraboilarekin, zuntz-duna, hutsa muinarekin, kolore okre argi jaspeatua du. Eraztun sinplea, osoa, zuria goitik eta arre argia behetik.

**Haragia:** Zuria, lodia, samurra kapelan, baina irmoa eta larrukara oinean. Usain atsegina du, eta urraren zapore arin bat.

**Etimologia:** *Macrolepiota* grekotik dator, handia, *Lepiora* generoko perretxiko handia esan nahi du. *Mastoidea* epitetoa erdiko titiagatik du.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona, batez ere gaztetan, oina ez da jangarria, gogorra da. *Macrolepiota* *procera* delakoaren antzeko kalitatekoa.

### Nahasketa arriskua 
*Macrolepiota procera* delakoarekin, honek tamaina handiagoa du, ezkata lodiak kapelan, eta oinean askoz nabarmenagoa da jaspeatua. Pozoitsuekiko aldea: *Lepiota helveola* eta *Lepiota brunneoincarnata* delakoekin oso nabarmenak dira; izan ere, hauek askoz txikiagoak dira.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, baso mistoetan, soilguneetan eta mendiko zelaietan.

### Banaketa eremua 
Europako espezie bat da.

## Galeria 

Fitxategi:Macrolepiota mastoidea 1.jpg
Fitxategi:Macrolepiota mastoidea 2.jpg
Fitxategi:Macrolepiota mastoidea 4.jpg
Fitxategi:Macrolepiota mastoidea bat.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Behar

**Olga Behar Leiser** (Palmira, Valle del Cauca, 1956ko ekainaren 16a) idazle, kazetari eta politologo kolonbiarra da. *Noches de humo* eleberriagatik eta *El clan de los* *12 apostoles* liburuagatik da bereziki ezaguna. Álvaro Uribe Vélezek eta haren anaia Santiago Uribe Vélezek Antiokian talde paramilitarrak osatu zituztela kontatzen du.

## Argitalpenak 
* *Las guerras de la paz*. Planeta (1986)
* *Noches de humo* (1988)
* *El Clan de los 12 Apóstoles* (2011)
* *Más fuerte que el Holocausto* (2016)
* *La paz no se rinde. Crónicas y memorias de los acuerdos de la Habana* (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Olga Beharri El Tiempo aldizkarian
* Olga Beharr-en ibilbidea
Raymond Loewy

**Raymond Loewy** (Paris, 1893ko azaroaren  5a - Monte Carlo, 1986ko uztailaren 14a) frantziar estatubatuar industria diseinatzailea izan zen.

Parisen jaio zen, Austriako aita judua zuela. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, zauritu egin zuten eta gerrako gurutzea jaso zuen.

1919an Estatu Batuetara iritsi zen, eta han egin zituen ibilbide profesional gehienak. 1937an, Estatu Batuetako herritartasuna jaso zuen. Logoak, autobusak, edari-makinak, botilak, hozkailuak, trenbideak, tren-makinak eta abar diseinatu zituen.

## Iruditegia 

NCTM Lincoln.jpg |1946ko Lincoln Continentala
1953 Studebaker Commander.jpg |1953ko Studebaker Commanderra
LC-USZC4-3923 Avanti Loewy.jpg |1963ko Avantia
1958 International Metro Van in Portland in 2012, front.jpg |Metroko bagoia
PCC Cleveland.jpg|(Presidents' Conference Committee) tranbia
Le Creuset.jpg | Le Creuset platerrak
Thermos flask, Model 3750, designed by Raymond Loewy, American Thermos Bottle Corporation, 1937, chrome-plated brass, aluminum, bakelite - Museum für Angewandte Kunst Köln - Cologne, Germany - DSC09512.jpg|1937ko Thermos flaskoa
Television set, Model T 54, designed by Raymond Loewy, The Hallicrafters, USA, 1948, case made from lacquered iron sheet - Museum für Angewandte Kunst Köln - Cologne, Germany - DSC09654.jpg|1948 Midel T-54 telebista
Elna Lotus ouverte.jpg | Elna *Lotus* josteko makina eramangarria
Anscoflex II (John Kratz).jpg|Anscoflex II
Leisurama house in Montauk.jpg |Leisurama etxe bat, Montauk, New Yorken
Bar Counter at TWA Flight Center, 1962.jpg |Taberna John F. Kennedy Nazioarteko Airepourtuan
Boeing 787-10 rollout with President Trump (33150979675) crop.jpg | Air Force One
CGMark_W.png |United States Coast Guard Racing Stripe logoa (1964)
Exxon logo.svg |Exxon logoa

## Kanpo estekak
Balea muin

thumb|XVIII. mendeko balea-muin poto italiarra.
**Balea muina** (latinez *sperma ceti*) baleek duten gai koipetsu zuria da, batez ere kaxaloteen (*Physeter macrocephalus*) buruan edo beste baleen gantz-ehunean dagoena.

Balea muinetik olioa lortzen da, 6 °C-ko kristalizazioaren bidez, presio bidezko eta base kaustikozko soluzio kimiko baten tratamenduaren ondoren. Kristal zuri distiratsuak sortzen ditu, gogorrak baina oliotsuak ukitzean, eta ehundura eta usain oso egokia dutenak kosmetika-industriarako, larru-lanetarako eta lubrifikatzaileetarako.

## Ezaugarriak 
Sperma ceti konposatu konplexua da, argizariak eta triglizeridoak dituena . Alkoholez purifikatuta, osagai nagusia ateratzen da, zetina edo zetilo-palmitatoa (isohexadekanolaren eta azido palmitikoaren esterra): . Itxura oliotsua, zuria eta usaingabea du, argazari-esterren familiakoa. Ur hotzean eta alkoholean disolbaezina da, baina oso disolbagarria da alkohol irakinetan, eterrean, kloroformoan eta karbono disulfuroan.

30°C-tik gora, sperma ceti likidoa da. Pixkanaka kristalizatzen da 0°C bitartean, lehenik uher bihurtzen da, gero xafla gurutzatu handiak dituen masa batean.

Erregaia da.

## Biologia
thumb|right|Sperma ceti organoa (horiz) kaxalote baten buruan (ebaketa zeharka eta sagitala).

Kaxaloteen bekoki erraldoiko barrunbean dago *sperma ceti*. Beste zetazeo gehienek antzeko organo bat dute, ez hain garatua, meloi izenekoa.

*Sperma ceti* organoaren funtzioa ez dago guztiz definitua. Teoria batzuen arabera, flotagarritasuna doitzen laguntzeko lasta biologiko bezala balio dezakeena.

37°C-tan, animaliaren gorputz-tenperatura urazalean, *sperma ceti* likidoa da. Kaxalotea ehizatzeko murgildu ahala, tenperaturak behera egiten du eta muineko lipidoak kristaltzen dira, ezko-antzeko itxura hartu . Horren ondorioz, dentsitatea handitu egiten da, egonkortzaile gisa funtzionatuz. Urpean igeri egitean, kaxaloteak ur hotza arnasten du ezkerreko sudur-hobian, aireztapen funtzional bakarra, eta eskuinetik zirkularazten du, estalita dagoena, muinak hozteko eta finkatzeko. Horrela, murriztu bere bolumena txikitzen du eta, halaber, bere flotagarritasuna. Igotzeko, *sperma ceti* berotzen du odol-fluxua handituz.

Halaber, iradoki da bigarren mailako funtzio sexuala duela, soinu-hedapena errazten baitu, edo arren arteko borroketan edo defentsarako erabiltzen den ahari-burua dela.

## Erabilerak
[thumb|Balea muinez egindako [kandela eta olioa.]]
Batez ere kosmetikan, larrugintzan eta lubrifikatzaile bezala erabili izan da. Gai hori fotometria-balio estandarreko kandelak egiteko ere erabili da, eszipiente farmakologiko gisa, batez ere zeratoetan. Hasiera batean, olio-lanparen erregai bezala ere erabili zen. Lubrifikatzaile bezala erabiltzen da doitasun-makinetan, metal herdoilgaitzetarako, transmisio-fluidoetan. Bere biskositatea oso gutxi aldatzen da beroarekin edo hotzarekin, ondo funtzionatzen du presio eta abiadura handietan, metal gehienak hezetzen ditu eta zirrikitu txikienetan sartzen da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Atlètic Club d'Escaldes

'''Atlètic Club d'Escaldes''' Andorrako futbol taldea da, Escaldes-Engordany herrikoa. 2022an Kopa irabazi zuen eta 2023an Liga.

## Palmaresa 
### Andorran: 1 
* Liga (1): 2023.
* Kopa:
** Txapeldun (1): 2022.
** Finalista (1): 2021.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Real Sociedad B 2022-2023

Entrenatzailea:  Sergio Francisco (2022-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Berio taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte

#### Lagatakoak 
#### Bajak Neguan 
### Neguko merkatua 2023 
### Udako merkatua 2022 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noravank SC

**Noravank Sport Club** (armenieraz Նորավանք մարզական ակումբ) Armeniako futbol talde onenetakoa da, Vayk herrikoa.

## Historia 
Talde oso berria da. 2020an sortu zen eta 2021ean lehen mailara igo zen. Denboraldi horretan Armeniako Kopa irabazi zuen.

## Palmaresa 
* Armeniako Liga (0)
* Armeniako Kopa (1): 2022.

## Kanpo estekak
Ezra

**Ezra** edo **Esdras** (; fl. k.a. 480 – k.a. 440) **Ezra Eskriba** () edo **Ezra Apaiza** bezala ezaguna zen eskriba (*sofer*) eta apaiz (*kohen*) judua zen, Esdrasen liburuan aipatua. Tradizio greko-latindarrean **Esdras** () bezala ezagutu zen. Hebrear Bibliaren arabera, Ezra Sraya apaiz nagusiaren ondorengoa zen, Salomonen Tenpluko azken apaiz nagusia izan zen, eta Joshuaren ahaidea, Bigarren Tenpluko lehen apaiz nagusia. Babiloniako erbesteratzetik bueltatu zen eta Tora Jerusalemera itzuli zuen. *1 Esdras* grezierazko itzulpenaren arabera, Ekialdeko erlijio Ortodoxoan erabilia, Ezra apaiz nagusia zen. Ordea, Judaismo Errabinikoaren arabera, Ezra apaizgoaren partaide ohikoa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordon Allport

**Gordon Willard Allport** (Montezuma, 1897ko azaroaren 11– Cambridge, 1967ko urriaren 9a) psikologo estatubatuarra izan zen. Allport pertsonalitatea aztertzen zuen lehen psikologoetakoa izan zen, «pertsonalitatearen psikologia»ren aita bezala ezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eise Eisingaren planetarioa

**Eise Eisingaren Errege Planetarioa**, nederlanderaz *Koninklijk(e) Eise Eisinga Planetarium*, Herbehereetako Franeker udalerrian dagoen XVIII. mendeko planetario bat da, Frisia probintzian.

1774-1781 artean Eise Eisinga frisiar astronomokoak eraiki zuen. Gaur egun museo bat da.

## Iruditegia 

Irudi:Planetarium Eise Eisinga in Franeker.jpg|Planetario mekanikoa.
Irudi:Franeker planetarium mechanisme1.jpg|Planetarioaren mekanismoa aretoko sabai gainean kokatua.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Gary Kildall

**Gary Arlen Kildall** (Seattle, 1942ko maiatzaren 19a &ndash; Monterey, 1994ko uztailaren 11) Informatikari eta enpresaburu estatubatuarra izan zen, CP/M sistema eragilea eta *Digital Research*, Inc *sortu* zituena. (DRI). Kildall izan zen lehen pertsonetako bat mikroprozesadoreak ordenagailu gisa ikusi zituena ekipamendu-kontrolatzaile gisa, eta lehen pertsonetako bat  izan zen kontzeptu horretan oinarritutako enpresa bat antolatu zuena. *The Computer Chronicles* telebista-saioaren aurkezlea ere izan zen, PBS kate publikokoa. Informatikan bi hamarkada baino gehiago egin zituen, baina Kildall askoz ezagunagoa da 1980an porrot egin zuen ahalegin batengatik,  IBMk (Bill Gates-en gomendioz) KP/M IBM PCrako lizentziatzeagatik.

## Enpresa ibilbidea 
### CP/M 
Kildallek eta haren emazte Dorothyk enpresa bat sortu zuten (jatorriz "Intergalactic Digital Research" izenekoa, gerora Digital Research, Inc. izenekoa), zaleen aldizkari-iragarkien bidez CP/M saltzeagatik. Digital Research-ek IMSAI 8080rako CP/M lizentziatu zuen, Altair 8800 delakoaren oso klon ezaguna. Fabrikatzaile gehiagok CP/M lizentzia eman zuten heinean, de facto estandar bihurtu zen eta gero eta hardware gailu gehiagok jaso behar izan zuten. Erantzun gisa, Kildallek BIOS kontzeptua asmatu zuen, ordenagailuko hardwarean integratutatako programa sinple batzuk (CHIP ROM edo EPROM), CP/M sistema, bat ere aldaketarik gabe, desberdinetan martxan jartzeko aukera ematen zuena.

CP/M-ren arrakasta azkarrak ustekabean harrapatu zuen Kildall, eta mantsoegi jokatu zuen sistema eguneratzeko eta Floppy diskoekin eta disko gogorrekin bateragarri egiteko. Hardware-fabrikatzaileek sistema eragile lehiakide bat sortzeaz hitz egin zutenean, Kildall CP/M 2 garatzeko proiektu oldarkor bati ekin zion. 1981aren inguruan, CP/M-k 3.000 ordenagailu-modeloren gainean funtzionatzen zuen, eta Digital Research-ek 5,4 milioi euroko diru-sarrerak zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Digital Research omenaldia Kildall doktoreari ()
* Kildall, Industry Pioneer Artxibatua, 2012-06-01, . a Microprocessor Report, vol. 8, ez. Abuztuaren 10a, 1a, 1994 
* *Digital Research* web gune zaharreko Internet Archive
Pinkfong

**Pinkfong** () The Pinkfong Company (lehen SmartStudy) haurrentzako hezkuntza-marka bat da, Hego Koreako hezkuntza-entretenimendu-enpresa bat.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (ingelesez)
Rashid-al-Din Hamadani

**Rashīd al-Dīn Ṭabīb** () edo **Rashīd al-Dīn Faḍlullāh Hamadānī** (; Hamadan, 1247-1318) politikari, historialari eta mediku persiarra izan zen.

Judu jatorriko sendiaren semea izanik, Islamera bihurtua 30 urterekin, Rashid al-Din Ilkhanen bisir boteretsua bilakatu zen, Ghazan ilkhanerrian. Geroago, Ghazanek eskatu zion idatzi zezala Jami al-Tawarij, gaur egun Ilkhanerriaren eta Mongoliar Inperioaren garaiko iturri historiko garrantzitsuena dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederick Jackson Turner

**Frederick Jackson Turner** (Portage, 1861eko azaroaren 14a – Pasadena, 1932ko martxoaren 14a) XX. mende hasierako historialari estatubatuarra izan zen. Bere *Muga tesia*-gatik ezaguna zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cornelius Vanderbilt

**Cornelius Vanderbilt** (Staten Island, 1794ko maiatzaren 27a – Manhattan, 1877ko urtarrilaren 4a) "**Komodoroa**" izengoitiz ezaguna, enpresaburu estatubatuarra izan zen; bere inperioa garaiko Estatu Batuetako burdinbide industrian eta ur-salerosketan inbertituz garatu zuen, aldi berean herrialdeko geografia eraldatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vilna Gaon

**Elijah ben Solomon Zalman** (), **Vilna Gaon** (, , ), **Elijah Vilnakoa** edo **HaGra** ("***H**a**G**aon **R**abbenu **E**liyahu*": "Jakintsua, gure irakaslea Elijah"; Sialiec, 1720ko apirilaren 23a – Vilnius, 1797ko urriaren 9a), talmudista, halakhista, kabalista, eta buruzagi misnagdiko (hasidikoa ez dena) judua zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A. J. P. Taylor

**Alan John Percivale Taylor** FBA (Southport, 1906ko martxoaren 25a – Londres, 1990eko irailaren 7a) kazetari eta historialari britainiarra izan zen, XIX eta XX. mendeetako europar diplomazian espezializatua.
* ''Germany's First Bid for Colonies 1884–1885: a Move in Bismarck's European Policy* (1938).
* *The Habsburg Monarchy 1809–1918* (1941).
* *The Course of German history: a Survey of the Development of Germany since 1815* (1945).
* *Trieste* (1945).
* *From Napoleon to Stalin* (1950).
* *Rumours of Wars* (1952).
* *The Struggle for Mastery in Europe 1848–1918* (*Oxford History of Modern Europe*) (1954).
* *Bismarck: the Man and Statesman* (1955).
* *Englishmen and Others* (1956).
* *The Trouble Makers: Dissent over Foreign Policy, 1792–1939* (1957).
* *Lloyd George* (1961).
* *The Origins of the Second World War* (1961).
* *The First World War: an Illustrated History* (1963).
* *Politics in Wartime* (1964).
* *English History 1914–1945* (1965).
* *From Sarajevo to Potsdam* (1966).
* *From Napoleon to Lenin* (1966).
* *Europe: Grandeur and Decline* (1967).
* *War by Timetable* (1969).
* *Churchill Revised: A Critical Assessment* (1969).
* *Beaverbrook* (1972).
* *A History of World War Two* (1974).
* *Fritz Fischer and His School* (1975).
* *The Second World War: an Illustrated History* (1975).
* *The Last of Old Europe: a Grand Tour* (1976).
* *Essays in English History* (1976).
* *Accident Prone, or What Happened Next* (1977).
* *The War Lords* (1977).
* *The Russian War (*1978).
* *How Wars Begin* (1979).
* *Politicians, Socialism, and Historians* (1980).
* *Revolutions and Revolutionaries* (1980).
* *A Personal History* (1983).
* *An Old Man's Diary* (1984).
* *How Wars End* (1985).
* *Letters to Eva: 1969–1983* (1991).
* *From Napoleon to the Second International: Essays on Nineteenth-century Europe* (1993).
* *From the Boer War to the Cold War: Essays on Twentieth-century Europe* (1995).
* *Struggles for Supremacy: Diplomatic Essays by A.J.P. Taylor (2000).''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak