open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Angel Sagaseta de Ilurdotz

**Angel Sagaseta de Ilurdotz Garratza** (Iruñea, Nafarroa, 1784 &ndash; 1843ko maiatzaren 22a) legelaria izan zen. Zaragozan egin zituen humanitateetako ikasketak, eta Valentziako Unibertsitatean zuzenbidekoak. Iruñeko sindiko izendatu zuten lehenbizi, eta Nafarroako Erresumakoa ondoren. Foruen aldekoa izan zen, eta harreman estuak izan zituen bere senidea zen Tomas Zumalakarregirekin. 

Horregatik guztiagatik, Quesadak, Nafarroako erregeordeak, Valentziara erbesteratu zuen Sagaseta. 1839. urteko urriaren 25eko foruen aldarrikapenaren berri izan zuenean, Nafarroako foruen aldeko idazki bat eman zuen argitara, *Fueros fundamentales del Reino de Navarra, y defensa legal de los mismos* (1840).

## Erreferentziak
Baal Shem Tov

**Israel ben Eliezer** (רבי ישראל בן אליעזר) edo **Baal Shem Tov** (Okopi, gaurko Ukraina, 1700 inguruan - Medzhibozh, gaurko Ukraina, 1760ko maiatzaren 22a) juduen artean «hasidim» taldearen sortzailea. Mistikaren, ikasketa sekularren eta juduen arrazionalismoaren aurka agertu zen Baalek sortu zuen taldea, eta horiek zituen ezaugarri nagusiak. Baalek askatu zuen Kabala XVI. mendean, Isaac ben Solomonek ezarritako aszetikatik. Elezahar eta ipuin asko daude Baalen bizitzari buruzkoak eta zaila da haren benetako biografia egitea. Bizi izan zen denboran, gatazka asko piztu zituen eta tradizioz gordetzen ziren hainbat balio aldatu zituen. Ez zuen idatzirik utzi baina ikuspegi berri bat eman zuen judu-erlijioaz.

## Erreferentziak
Johann Michael Fischer

thumb|Ottobeurengo fatxada
**Johann Michael Fischer** (Burglengenfeld, 1692ko otsailaren 18a - Munich, 1766ko maiatzaren 6a) alemaniar arkitektoa eta dekoratzailea izan zen. Bavariako barrokoaren garaiko arkitekto nagusietako bat da, erlijio-arkitekturan, batez ere.

## Ezaugarriak 
Cuvilliés-ekin batera lan egin zuen Aufhausengo elizan (1736-1751) eta Municheko Sankt Michael de Berg elizan. Argizko guneak nabarmendu zituen, elizak garaiagoak eginez. Apainduria oparoa eman zien erretaulei, eta igeltsuzko irudi mugikor, irregular eta hautsiak jarri zituen ingurune zuri zabaletan, era horretara Bavariako eta Suabiako apainketa barrokoaren gailurra erdietsiz. Ottobeurengo (1737-1766) eta Diessengo elizak egin zituen, besteren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ximena Diaz

**Ximena Diaz** (1046 baino lehen - 1116) Asturiasko noblea izan zen, Cid Campeadorren emaztea, Oviedoko konde Diego Rodriguezen alaba. 1074an ezkondu zen Cidekin, haren lehengusu Alfontso VI.a Gaztelakoak agindurik. Gaztela eta Leonen arteko batasunaren ordain gisa eskaini zion Alfontsok Cideri. Senarra erbesteratu zutenean Cardeñako monasteriora joan zen bere seme-alabekin. Presondegira eraman zuten senarraren kontrako epaiketaren garaian eta ez zuten elkar ikusi 1094a arte. 1099an hil zitzaion senarra eta ez dago Ximenaren 1113az geroztiko berririk. Hildakoan Cardeñan lurperatu omen zuten baina gerora Burgosko katedralera eraman zituzten haren hilotza eta baita Ciderena ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Endika Mogrobejo Ladrero

**Endika Mogrobejo Ladrero** (Bilbo, 1942ko martxoaren 2a) bizkaitar marrazkilaria eta argitaratzailea da. Bizkaiko genealogia eta armarriak aztertzeari ekin zion 1971. urtetik aurrera. *Txistulari*, *Zeruko Argia*, *Dantzari*, *Anaitasuna*, *Kili-Kili*, *Agur*, *Deia* eta *La Gaceta del Norte* aldizkarietan plazaratu ditu lan aipagarrienak. Bizkaiko herri askotako historia ere aztertu du (Getxo, Lemoa, Zeberio, Gatika, Igorre, Sopela, Gernika, Garai, Karrantza, Muskiz, Berriz, Mendexa, Amoroto, Jatabe...). Mogrobejorenak dira, halaber, *Euskal Abizenen Itzerrozko Hiztegia* (1982), *Cuadernos de Genealogía y Heráldica* (1986-1988), *Euskadiko Armarriak* eta *Los Zuloaga, una dinastía de artistas* obrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://www.bilbao.eus/cs/Satellite?anioId=1279223156199&c=BIO_Publicacion_FP&cid=1279223770915&language=es&pageid=3000018331&pagename=Bilbaonet%2FBIO_Publicacion_FP%2FBIO_GrupoPublicacion Elkarrizketa *Bilbao* aldizkarian, 2023ko otsailan, 37.or.
Augustin Pajou

**Augustin Pajou** (Paris, Frantzia, 1730eko irailaren 19a - Paris, 1809ko maiatzaren 8a) frantziar eskultorea izan zen.

## Biografia 
Jean-Baptiste Lemoyne eskultorearen ikaslea izan zen, eta Madame du Barryrentzat lan egin zuen. 1748. urtean Erromako Eskultura saria irabazi zuen, eta Italian bizi izan zen hamabi urtez.

Versaillesko Operako eskulturazko apaindura egin zuen 1768-1770 urteetan. Gizon ospetsu batzuen irudiak egin zituen Luis XVI.ak eskatuta (Descartes, Pascal, Bossuet). Errege Jauregiko patioa zizelatu zuen Parisen. 1788. urtean Parisko *Fontaine des Innocentes* bukatzeko lana eman zioten, J. Goujonen estiloaren arabera egin zuena. *Psyché abandonnée* (1791) da Pajouren estatuarik ezagunena.

## Erreferentziak
Rhinolophus coelophyllus

***Rhinolophus coelophyllus*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus coelophyllus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
AEG

**Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft**, **AEG** siglaz ezagunagoa, Emil Rathenauk 1883an fundatu zuen alemaniar enpresa da. 1903an, Siemensekin fusionatu zen, Telefunken elkartea sortzeko. Nazien agintaritzak bultzaturiko armagintza-programetako parte-hartzaile nagusia izan zen. Bigarren Mundu Gerraren garaian, bonbardaketen ondorioz, galera handiak izan zituen arren, Alemaniako industrian paper garrantzitsua betetzen jarraitu zuen. Gaur egun nazioartean oso zabaldurik dagoen taldea da, nahiz eta produkzio-lantegi gehienak Alemanian dituen. 1983an krisialdi larria izan zuen, eta, ondorioz, bere jardueretako batzuk berregituratu behar izan zituen.

Hasieran, ur-berogailu elektrikoak, plantxa elektrikoak, teontzi elektrikoak eta beste zenbait aparatu egiten zituen.

1907tik aurrera, Peter Behrens diseinatzailea hasi zen aholkulari gisa han lan egiten; enpresaren irudi korporatiboa diseinatu zuen, lantegien eraikinak, eta baita produktu elektrikoen multzo bateratu eta sistemiko bat ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Myrna Loy

**Myrna Loy**, **Myrna Williams** jaioa, (Helena, Montana, 1905eko abuztuaren 2a - New York, 1993ko abenduaren 14a) estatubatuar antzezlea izan zen.

1926an hasi zen Hollywooden lanean, *Ben Hur* filmeko rol xume batean. Ordutik aurrera, banpiresa misteriotsuaren lana egin zuen film askotan, baina benetako ospea *The Thin Man* (1934, *Gizon mehea*) film-sortarekin etorri zitzaion. Bertan detektibe protagonistaren (William Powell) emazte eder, alai eta buruargiaren rola bete zuen. Beste film aipagarrien artean ditu: *Fu Mantxuren maskara* (1932), *Ziegfield handia* (1936), *Euri garaia iritsi da* (1939), *The Best Years of Our Lives* (1946), *Terrazatik* (1960) eta *Deiadar bat lanbroan*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linoleo

thumb|Linoleozko zorua.

**Linoleoa** kautxu naturalaren ordez erabiltzen den material plastikoa da. Urradurarekiko erresistentzia handia du, eta ur eta hautsarekiko iragazgaitza da. Gainera, disolbatzaile eta desinfektatzaile arruntek ez diote erasotzen, eta isolatzaile akustikoa da. Linoleoa egiteko oinarrizko gaia linazi-olioa da; haren egosketa oinarri duten hainbat prozeduraren ondorioz linoxina (linazi-olio oxidatua eta polimerizatua) lortzen da. Linoxinari erretxina naturala eta beste gairen bat (azukrea, zerrautsa, kortxo-hautsa, kreta edo arbel-hautsa) eransten zaizkio, eta ondoren koloratzaileak. Linoleo-ore hori olana baten gainean ezarri eta linoleoa lortzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vladimir Markovnikov

**Vladimir Vasilievitx Nahuel Markovnikov** (); Kniaginino, greg./abenduaren 13ajul. - Mosku, greg./urtarrilaren 29ajul.) errusiar kimikaria izan zen. Butlerov, Erlenmeyer, Baeyer eta Kolbe-ren ikasle, eta Odesako Unibertsitateko irakasle izan zen. Petrolioaren kimikari buruz garrantzi handiko lanak egin zituen, eta kimikako hiru lege eman zituen:

# Karbonozko katea adarkatua duten konposatuen urtze-puntua garaiagoa da katea osoagoa dutenena baino.
# Azido koipetsuetan talde karboxiloaren alboko hidrogenoa da ordezkatzen errazena.
| Lotura bitar bati hidrazido bat gehitzeko erreakzioetan erro negatiboa hidrogeno gutxiagori lotutako karbono-atomoarekin elkartzen da.

Azken legeari *Markovnikoven legea* esaten zaio.

## Erreferentziak
Georges de Mestral

thumb|270px|Velcroa, G. de Mestralen asmakizun famatua

**Georges de Mestral** (Nyon, Suitza, 1907ko ekainaren 19a - Commugny, Suitza, 1990eko otsailaren 8a) velcroaren asmatzailea izan zen.

Zuhaitz-adabegiak larruan eta oihalean kateatzen zirela oharturik, itsaskortasun hori baliatzeko modu bat bururatu zitzaion, eta ehunak modu erraz eta seguru batez itsasteko modua asmatu zuen. Mikroskopio baten bidez, kateatzen diren zuntzak muturrean halako kako moduko txiki bat dutela ikusi zuen, eta zortzi urtez aztertzen ibili ondoren, nylonezko bi zerrenda prestatu zituen, bata milaka kako txikirekin eta bestea milaka zulotxorekin. De Mestralek *velcro* deitu zion asmakizunari, *velours and crochet hook* (*belusa eta gako-orratza*) ingeleseko hitzen inizialak erabiliz.

## Erreferentziak
Migel Periz Legariakoa

**Migel Periz de Legaria** edo **Migel Periz Legariakoa** (Iruñea, -*ib.*, ) nafar apaiz katolikoa izan zen.. Iruñeko katedralean artxidiakonoa zela, 1288an Iruñeko apezpiku hautatu zuten, eta postu horretan izan zen hil arte. Apezpikua izan zen garaian elizbarrutiko sinodoa ospatu zuen Iruñean (1301), Nabarreriako Gerran suntsitu zen liburutegi kapitularra berriro osatu zuen, San Mikel kofradiako konstituzioak egokitu zituen, Leireko beneditar fraideei lagundu zien, eta 1302. urtean Orreagako priorearen hautaketaren inguruan sortu ziren arazoen aurrean bitartekari lanak egin zituen. Periz de Legaria hil zenean ondoren krisi politiko-erlijioso sakona ezagutu zuen Iruñeko barrutiak, 1310. urtean Arnalt Puyana iritsi zen arte.

## Erreferentziak
Luis de Narváez

thumb|260px|*Los seys libros del Delphin*-eko irudiak.

**Luis de Narváez** (Granada, 1500 inguruan - ?, 1555 inguruan) espainiar musikagilea eta bihuela-jotzailea izan zen.

## Biografia 
1548. urtetik aurrera, Filipe II.a printzearen kaperako haur kantarien maisua izan zen, eta Ingalaterran, Flandrian, Italian eta Alemanian egin zituen bidaietan lagundu zion printzeari. Berak sartu zuen lehendabiziko aldiz Espainian *diferencias* (aldaerak) izeneko forma; ezagunenetako bat *Guárdame las vacas* izan zen.

1538. urtean argitaratu zuen *Los seys libros del Delphin de música de cifra para tañer vihuela*. Lan ezagun horretan aldaerak, 14 fantasia, erromantzeak eta ahots eta tresnetarako musika bildu zituen, besteak beste.

## Erreferentziak
Juan de Padilla

**Juan de Padilla** (Toledo, 1490eko azaroaren 10a - Villalar, 1521eko apirilaren 24a) gaztelar aristokrata izan zen, Gaztelako *comunero* edo komunitatezaleen burua.

## Biografia 
1519an Gaztelako komuneroen alde jarri zen, enperadoreak goi mailako karguetatik baztertu zuela eta. Komuneroen buruzagi nagusi egin zuten; Tordesillasko hiria beretu zuen, baina huts egin zuen Joana erregina matxinatuen alde jartzeko ahaleginetan. Padillaren ostea Villalarren garaitu zuen inperioko armadak (1521); Padilla preso hartu eta hurrengo egunean hil zuten, Juan Bravo eta Francisco Maldonado buruzagiekin batera. Padillaren alargunak borrokari eutsi zion hurrengo hilabeteetan, baina etsi behar izan zuen inperioaren aurrean.

## Erreferentziak
José Antonio Páez

**José Antonio Páez** (Acarigua, Venezuela, 1790eko ekainaren 13a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1873ko maiatzaren 6a) politikaria eta militarra izan zen. Venezuelaren independentzia lortzearren Espainiaren aurka borrokatu zen armadako buruzagi nagusia izan zen, eta Venezuelako lehendakari izan zen 1830–1835, 1839–1843 eta 1861–1863 urte bitarteetan.

Venezuelako independentziaren aldeko mugimenduaren burua eta hango lehen lehendakaria (1831-1835) izan zen, kontserbadoreen aldetik. Estatu Batuetan kokatu zen 1850. urtean, Venezuelatik egotzia izan ondoren. 1861ean, Gerra Federalaren garaian, sorterrira itzuli zen, eta kontserbadoreen buru izan zen berriz ere. Diktadura ezarri bazuen ere, iraultza federalaren bultzada gero eta bizkorragoaren ondorioz, berriz ere erbesteratu behar izan zuen 1863. urtean. New Yorken eman zituen azken urteak, eta autobiografia bat argitaratu zuen han (1867).

## Erreferentziak
Anshi Wang

**Anshi Wang** (Linchuan, 1021eko abenduaren 8a - Nanjing, 1086ko maiatzaren 21a) txinatar idazle klasikoa eta politikaria. Konfuzioren eta haren jarraitzaileen pentsamenduari buruzko komentarioak eta olerkiak idatzi zituen, baina Gobernuan egindako berrikuntzengatik da, batez ere, ezaguna. Txinako inperioaren ekonomia- eta politika-antolamendua aldatzeko ahaleginak egin zituen; besteak beste, lurraren banaketa arautu zuen, nekazarientzako maileguak eskaini zituen, Txinako armada berritik antolatu eta nahitaezko soldadutza ezarri zuen. Berrikuntza horiek zirela eta, kritika ugari izan zituen, kontserbadoreen aldetik bereziki, eta 1076an politika utzi behar izan zuen.

## Txinako prosaren zortzi maisuak 
Mao Kunek, Ming dinastiakoa "Txinako prosaren zortzi maisuen" zerrenda egin zuen. Horren barruan Anshi Wang kokatu zuen.

* Han Yu
* Liu Zongyuan
* Ouyang Xiu 歐陽修
* Su Xun 蘇洵
* Su Shi 蘇軾
* Su Zhe 蘇轍
* Wang Anshi 王安石
* Zeng Gong 曾鞏

## Erreferentziak
Carrie Derick

**Carrie Matilda Derick** (Saint-Georges-de-Clarenceville, Quebec, 1862ko urtarrilaren 14a - Montreal, 1941eko azaroaren 10a) kanadar zientzialaria izan zen. Ondoretasun genetikoan egindako lanarengatik ezaguna. McGill Unibertsitatean egin zituen ikasketak eta bertako lehen emakume irakaslea izan zen gero. 1901ean Botanika saileko behin-behineko lehendakari izendatu zuten, eta hiru urtez izan zen karguan, harik eta kargua behin betiko izendatzeko orduan gizonezko bat izendatu zuten arte. Aurrerago, Kanadako Unibertsitateko katedra bat eskuratzen zuen lehen emakumea izan zen. Ondoretasunari buruzko bere lanak mundu osoan zabaldu ziren, eta hurrengo urteetako genetikari buruzko ikerkuntzaren bidea ireki zuten.

## Erreferentziak
James Clark Ross

**James Clark Ross** (Londres, Ingalaterra, 1800eko apirilaren 15a - Aylesbury, Buckinghamshire, Ingalaterra, 1862ko apirilaren 3a) britainiar itsasgizona eta esploratzailea izan zen.

## Biografia 
Artikoan zehar bidaietan ibili ondoren, iparburu magnetikoa aurkitu zuen bere osaba John Rossekin batean (1831). Antartikorako espedizioa antolatu zuen hegoaldeko buru magnetikoa aurkitzeko eta, Erebus eta Terror ontzietako buru zela, Ross itsasoa, Rosseko izotz-hesia eta Victoria lurraldea aurkitu zituen 1841ean. Bi urte geroago itzuli zen Londresa, eta *A Voyage of Discovery and Research in the Southern and Antarctic Regions* (1847, "Hegoaldeko eta Antartikako lurraldeak aurkitzeko eta esploratzeko bidaia") obra argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Rhinolophus cognatus

***Rhinolophus cognatus*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus cognatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Propilen glikol

CH3-CHOH-CH2OH formulako konposatua. Likido kolorerik gabea eta likatsua da; ia ez du usainik, ezta zaporerik ere. Urarekin, alkoholarekin eta disolbatzaile organiko askorekin nahas daiteke. Bere irakite puntua 187&nbsp;°C-koa da eta su hartze puntua, berriz, 99&nbsp;°C-koa. Sukoia da. Propileno oxidoaren hidratazio bidez lortzen da. Propilen glikolak erabilera hauek ditu: sintesi organikoetan, batez ere, poliester-erretxinak eta zelofana lortzeko; antiizoztailea; koipe, olio, argizari, erretxina, koloratzaileen, gozagarrien eta lurrunen disolbatzailea; agente higroskopikoa, plastifikatzailea, elikagaien disolbatzailea, pentsuen gehigarria, eta abar.
## Erreferentziak
Cyrus Vance

**Cyrus Roberts Vance** (Clarksburg, Mendebaldeko Virginia, Ameriketako Estatu Batuak, 1917ko martxoaren 27a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 2002ko urtarrilaren 12a) politikaria izan zen.

Zuzenbide ikasketak egin zituen, eta legelari gisa aritu zen Wall Streeten. Administrazioan zenbait kargu izan zituen: Senatuaren Espazio eta Defentsa Arazoetarako aholkulari, Pentagonoaren lege-aholkulari, Armadaren Defentsarako idazkariorde, eta abar. Pentagonoko bigarren arduradun gisa, garrantzi handiko auziez arduratu zen 1964-1965 bitarteko urteetan. Osasun-arazoak zirela eta, karguaren dimisioa eman zuen, baina berriro hasi zen lanean Lyndon Johnsonen lehendakaritzapean. Jimmy Carter lehendakarigaiaren alde egin zuen, eta 1977an estatu-idazkari izendatu zuten.

## Erreferentziak
Werner Herzog

**Werner Herzog Stipetić** (Munich, Bavaria, Alemania, 1942ko irailaren 5a) alemaniar zinemagilea da. Alemaniako Zinema Berriaren ordezkari esanguratsuenetakoa da.

## Biografia 
Film laburrak eginez hasi zen. Bere lehen filmean bertan (* Bizitzaren zeinuak*, 1967), bere obraren zenbait ezaugarri nagusi ageri zituen: absurdoaren zentzua, egoera berezietarako zaletasuna, eromenezko egoerak. Bere filmik ezagunena, *Agirre edo Jainkoaren haserrea* (1972) izan zen, Lope de Agirreren espedizioari buruzkoa.

Bere film askok arrakasta handia izan dute: *Kaspar Hauserren misterioa* (1974), *Stroszek* (1977), *Kristalezko bihotza* (1976), *Nosferatu* (1979), *Woyzeck* (1979) *Fitzcarraldo* (1982), *Inurri berdeek amets egiten duten lekua* (1984), *Cobra Verde* (1987), * Seme, seme, zer egin duzu?* (2009), *The Bad Lieutenant: Port of Call New Orleans* (2009).

Aktore kutun bat izan zuen Herzogek: Klaus Kinski. Bost filmetan egin zuten lan elkarrekin erta Amazoniako trilogia deitu izan dena, *Agirre edo Jainkoaren haserrea*, * Fitzcarraldo* eta *Cobra Verde*, bien arteko elkarlanetik ateratako perlak dira. Zuzendari eta aktorearen arteko harreman trumoitsuez dokumentala egin zuen Herzogek Kinski hil eta 8 urtera: *Mein liebster Feind* (*Nire etsai maitea*).

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Erreferentziak
Esteban Belasko

**Esteban Belasko** (Gasteiz, Araba, 1550 &ndash; 1602) eskultorea izan zen. Gasteiz ondoko Zuhatzu herrian bizi zen. Arabako herri askotako elizako erretaulak egin zituen, euskal erromanismoaren eraginpean, eta sagrarioak, kalostrak eta hileta oroigarriak ere egin zituen. 

## Lanak 
Haren erretauletan Joanes Antxeta eskultorearen eragina antzematen da. Urterik emankorrenak 1573. eta 1596. urte bitartekoak izan zituen. Obra nagusiak: Arzubiagako santutegia (1573), Gasteizko Gazteluko erretaula nagusia (1577), Santa Klara komentua (1578, gaur egun desagertua), Santakarako erretaula (1578), Arriagako erretaula nagusia, Kristobal Martínez Alegriaren hilobia (1581, Gasteiz), Burguko santutegia (1583) eta Añuako sagrarioa (1596, Burgu).

## Erreferentziak
Indigo (argipena)

**Indigo** terminoak hainbat adiera du:

* **Anil** kolorea eta **anil tindagaia** adierazteko erabiltzen da **indigo** hitza.
* **IndiGo**, Indiako hegazkin konpainia bat.
* **Indigo-karmina** edo **indigotina**, elikagaien koloregarri bat.
* Indigo konderria (Shire of Indigo), Australian, non Indigo Valley haran eta herria dauden.
* Indigo aintzira, Alaska.
* **Indigo Girls**, rock-folkeko musika talde estatubatuarra.
Narciso Yepes

**Narciso Yepes** (berez, **Narciso García Yepes**) espainiar gitarra-jotzailea izan zen (Lorca, 1927ko azaroaren 14a - Murtzia, 1997ko maiatzaren 3a). Valentziako kontserbatorioan ikasi zuen Vicente Asensiorekin. 1947an, Ataúlfo Argentarekin eta Espainiako Orkestra Nazionalarekin egin zuen aurkezpena, J. Rodrigoren *Concierto de Aranjuez* obrarekin. 1950ean, interpretazio-ikasketak egin zituen Parisen Gieseking eta Enescorekin. Hamar hariko gitarra erabili zuen, eta mundu osoan eman zituen kontzertuak. 1952an *Joko debekatuak* filmerako idatzi zuen musika oso ezaguna egin zen. Musikagile askok idatzi zuten Yepesentzat; besteak beste, J. Rodrigo, E. Halffter, C. Halffter, Balada, Montsalvatge eta Ruiz Pipó musikagileek.

## Erreferentziak
Jamestown (Virginia)

**Jamestown** 1607. urtean ingeles kolonizatzaileek gaur egungo Estatu Batuetan sortu zuten lehen hirigunea da, gaur egungo Virginiako estatuan. James ibaiaren bokaleko uharte batean dago. Indiarrek tabakoa lantzen erakutsi zieten kolonoei, eta hura izan zen alde hartako ekonomia-alor nagusia luzaroan. Suak hiru aldiz hartu zuen hiria XVII. mendean, eta Jamestownetik Williamsburgera eraman zuten Virginiako gobernua. Jamestown XIX. mendean uharte bilakatu zen; ordu arte penintsula zen. Gaur egun ondare historiko gisa gordea dago eta ezponda bat eraiki dute uraren higaduratik babesteko. Parke Historiko Koloniala eratzen dute gaur egun Jamestownen aztarnak.

Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Madariaga

**Ramón Madariaga Azkuenaga** (Bilbo, Bizkaia, 1868ko irailaren 19a - Algorta, Bizkaia, 1940ko abenduaren 27a) bizkaitar politikaria izan zen.

## Biografia 
Zuzenbideko ikasketak egin zituen Madrilgo unibertsitatean eta merkataritza-lanetan jardun zuen Bilbon. 1910ean errepublikanoekin hasi zen politikan eta, gerora, errepublikaren eta autonomiaren aldeko ahaleginean oinarritu zuen bere politika-jarduera. Lehen Euskal Autonomia Estatutuaren testua idazten parte hartu zuen eta Hego Euskal Herriko udal-mugimendua bultzatu zuen haren alde. Bizkaia Francoren esku geratu ondoren Miarritzen bizi izan zen. 1940. urtean itzuli zen Bilbo aldera, eta Algortan hil zen urte hartako azken aldean, zenbait hilabetez preso egon ondoren.

## Erreferentziak
Daniel Barenboim

**Daniel Barenboim** (; Buenos Aires, Argentina,  -) orkestra-zuzendari eta piano-jotzaile israeldarra, argentinarra jaiotzaz eta errusiarra jatorriz.

## Biografia 
Israelgo eta Espainiako herritartasuna ditu. 1992az geroztik, Berlingo Estatu Operaren zuzendaria izan da. Mozart, Beethoven, Brahms eta Chopinen obrak jo ditu pianoan, baina zuzendu dituen obren errepertorioa askoz ere zabalagoa da: Bach, konpositore frantsesak, Bruckner, Txaikovski, Edward Elgar eta, batez ere, Richard Wagner.

1992an, Merezimendu Handiaren Gurutzea eman zion Alemaniako Errepublika Federalak, alemaniar kulturaren alde eginiko lana saritzeko. 1996an, bere jaioterriko tango batzuen bilduma plazaratu zuen *Mi Buenos Aires querido. Tangos among friends* diskoan.

## Erreferentziak
Rhinolophus convexus

***Rhinolophus convexus*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus convexus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Charles Reade

**Charles Reade** (Ipsden, Oxfordshire, Ingalaterra, 1814ko ekainaren 8a - Londres, Ingalaterra, 1884ko apirilaren 11) ingeles eleberrigilea eta dramagilea izan zen.

## Biografia 
Oxfordeko Unibertsitatean egin zituen zuzenbideko ikasketak, eta irakaslea izan zen han. Lanbidea utzi eta idazteari ekin zion, hasieran antzerkirako obrak batez ere (40 inguru). Eleberriak eta kontakizun liburuak ere idatzi zituen, eta bere garaiko justiziarik eza salatu zuen lan horietan.

Obra nagusiak: *It´s Never too Late to Mend* (1856, "Inoiz ez da berandu bide onera itzultzeko"), *The Cloister and the Hearth* (1861, "Klaustroa eta sutondoa"), *Hard Cash* (1863, "Dirua"), *Griffith Gaunt* (1866) eta *A Terrible Temptation* (1871, "Tentaldi izugarria").
## Erreferentziak
Albert Ràfols-Casamada

**Albert Ràfols Casamada** (Bartzelona, 1923ko otsailaren 2a - *ib.*, 2009ko abenduaren 17a) kataluniar pintorea eta poeta izan zen.

Arkitekturako ikasketak utzi eta pinturari ekin zion. Kubismo ondorengo moldeetatik abstrakziorantz jo zuen. 1982an, Bartzelonako udaletxeko sarrera-aretoko sabaia pintatu zuen. Poesiagintzari dagokionez, aipagarriak dira *Notes nocturnes* (1975), *Signe d´aire* (1976), *Territori de temps* (1979), *Paranys i raons per atrapar instants* (1981) eta *Episodi* (1981) poesia-bildumak. *Ampit* aldizkariaren sortzaileetariko bat izan zen. Bestalde, pinturako sari nazionala lortu zuen 1980an.

## Erreferentziak
Bengt Strömgren

**Bengt Strömgren** (Göteborg, Suedia, 1908ko urtarrilaren 21a - Kopenhage, 1987ko uztailaren 4a) daniar astrofisikaria izan zen. Espazioko gas-hodeiei buruzko azterketetan aitzindari izan zen. 1940an Kopenhageko Behatokiko zuzendari izendatu zuten. Strömgrenek ikusi zuen espazioko gas-hodeiak hidrogeno ioituz zeudela osatuak, inguruan hidrogeno ioitugabea zutela, eta hidrogeno ioitua oso ingurune mugatuetan zegoela kokatua. Espazioko gaien kopuruaz azterketak eta neurketak egin zituen (hidrogenoa, helioa, eta abar), eta gaur egun onartzen diren balioen antzekoak aurkitu zituen. Izarren egitura eta osagaiak aztertu zituen, eta izarren espektroa neurtzeko saioak ere egin zituen.

## Erreferentziak
Elihu Thomson

**Elihu Thomson** (Manchester, Ingalaterra,  - Swampscott, Massachusetts, ) ingeles ingeniari eta asmatzailea izan zen. Aurkikunde garrantzitsuak egin zituen korronte alternoko elektrizitatearen alorrean, eta Estatu Batuetako gai elektrikoen industria sortu zuen (American Electric Company, General Electric Company elkartearen aitzindaria).

Estatu Batuetara joan zen bizitzera txikitan. 1879an, korronte alternoaren araberako motorra asmatu zuen; hurrengo urteetan erresistentzien bidezko soldadura elektrikoa, erreakzio-motorra (1888), maiztasun handiko alternadorea, elektrizitate-indarraren neurgailuak, eta beste tresna batzuk asmatu zituen.

## Erreferentziak
Derek Walcott

**Derek Alton Walcott** (Castries, Santa Luzia, Antilla Txikiak, 1930eko urtarrilaren 23a - Cap Estate, Gros-Islet, Santa Luzia, 2017ko martxoaren 17a) Antilletako idazlea izan zen.

## Biografia 
Trinidadeko uhartean hazi zen, eta Jamaikako unibertsitatean egin zituen ikasketak 1950-1954 urteetan. Bere garaiko ingelesezko poeta handienetako bat izan zen (*Beste amodio bat; Poema hautatuak,* 1964-1977; *Omeros,* 1990), eta antzerki idazle gisa ere nabarmendu zen (*Tximinoaren mendiko ametsak,* 1972; *O Babilonia,* 1976; *Azken ihauteria,* 1989).

Betiere bere afrikartasunari uko egin gabe, Antilletako lurra eta giroa, eta hango biztanleen askotariko jatorria zituen hizpide bere poemetan. Bostongo unibertsitateko literaturako irakaslea izan zen.

Literaturako Nobel saria irabazi zuen 1992an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Blondel

thumb|260px|Parisko San Denis garaipen-arkua

**François Blondel** (Ribemont, 1618ko ekainaren 15a - Paris, 1686ko urtarrilaren 21a) matematikari, ingeniari, arkitekto, teoriagile eta diplomatiko frantsesa izan zen. Zientzia eta Literatura ikasketak amaitu zituenean diplomazia-lanetan jardun zuen, Egipton eta Konstantinoplan batez ere. Antilletako gotorlekua eraiki zuen 1666. urtean. Zientzia Akademiako kidea izan zen, eta Arkitekturaren Erret Akademiaren sortzaileetariko bat izan zen (1671). Berak eraiki zuen, erromatarren ereduei jarraituz, Parisko *Porte Saint-Denis* garaipen-arkua (1671-1672). Dogma klasikoko teoriagile honek klasizismoa eta Errenazimentuko Italiako arkitektura sustatu zituen, italiar barrokoa alde batera utziz.

## Erreferentziak
Cynewulf

**Cynewulf** (Northumbria, 750 aldera - 800 aldera) erlijio-poeta anglosaxoia zen. Idazkera errunikoan eta mendebaldeko saxoieraz idatzi zituen olerkiak *Exeter* eta *Vercelli* XI. mendeko kodizeetan gorde dira. Honako hauek dira: *Santa Juliana eta Santa Elenaren bizitzak*, sortalde kristauko mirariei buruzko elezaharretan oinarrituak; *The Ascension* (*Igokundea*) edo *Christ*, Gregorio Santuaren prediku baten parafrasia, eta *The Fates of the apostles* (*Apostoluen eginak*), apostoluen eginkizunak agertzen dituen kontakizuna. Hasiera batean, berarenak zirela uste izan zen *Andreas, Guthlas eta The Phenix*. Garai bereko beste poeta batzuek eginak dira.

## Erreferentziak
Juan Etxebarria Martin

**Juan Etxebarria Martin** (Izengoitiak: * Jon Gotzon*, *Dirauket* ; Santurtzi, 1934ko otsailaren 7a - Gernika-Lumo, 1996ko otsailaren 17a) bizkaitar idazlea eta itzultzailea izan zen.

Arteagako eta Gasteizko seminarioetan egin zituen apaiz-ikasketak, apaiz ez bazen ere. Euskal aldizkarietan eman zituen argitara bere lanik gehienak eta euskaltzain urgazlea zen. Hona idazlan eta itzulpen nagusiak: *Gurutz bidea* (1966), *Maitale galdua* (1966), *Euskal iztegi laburra* (1966), *Charles Perrault´en ipuinak* (1965), *Phedro´ren alegiak* (1965), *Bakarantuak* (1966, Lope de Vegaren *Soliloquios divinos* obraren itzulpena), *Esopo´ren alegiak *eta *Catalunya´ko olerkariak* (Verdaguer, Costa y Llobera eta Maragall).

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Bizkaitz* (1990, *IKA Ibaizabal*)
### Saiakera 
* *Lauaxeta dela eta* (1988, *Egilea editore*)
### Poesia 
* *Basoko loreak* (1967, *S. Anton Katekesia*)
* *Cataluñako Olerkariak (J. Verdaguer, M. Costao i Llobera; J. Maragall)* (1967, *S. Anton Katekesia*)
* *Ezpata zorrotza (olerkiak). Ezkutuko aria (antzerkia)* (1969, *S. Anton Katekesia*)
* *Sapho (Olerkiak)* (1989, *Egilea editore*)
* *Prantziko olerkariak* (1969, *S. Anton Katekesia*)
* *Maitale Galdua* (1966, *S. Anton Katekesia*)
* *Lo ta amets* (1967, *S. Anton Katekesia*)

## Errekonozimenduak 
* Andolin Eguskitza euskaltzain oso izendatu zutenean, honako hau esan zuen: “Eta eskerrak emateko ordu honetan zelan ahantz Juan Anjel Etxebarria, gerraosteko lehenengo santurtziar euskaldun eta euskaltzalea, idazlea eta irakaslea, euskararen suak eraginda sufrimenduz hornituriko bizitza eskaini ziona Euskal Herriari. Izan bedi gomuta hau harenganako justizia egiten hasteko lehen pausoa!”

## Erreferentziak
Luisa Etxenike

**Luisa Etxenike Urbistondo** (Donostia, Gipuzkoa, 1957ko uztailaren 10a) idazlea da. Gaztelaniaz idazten du.

## Bizitza 
Zuzenbidean lizentziatua da. Emakumeek idatzitako literatura ondo ezagutzen du, eta hainbat literatura-lanetan parte hartu du. Horrez gainera, emakumeei zuzendutako irakurketa eta idazketa-lantegiak kudeatu izan ditu Donostian eta Gipuzkoako hainbat herritan. Donostian antolatzen ziren Emakume Idazleen Jardunaldien antolatzaile nagusietakoa. Eta Emakume idazleen mundu bat jaialdi literarioaren zuzendaria.

Komunikabide desberdinetan kolaboratzen du, prentsa idatzian zein irratian. *Grand Place aldizkariaren idazketa batzordearen partaidea da.* Eta itzultzaile-lanetan ere aritu da. *El ángulo ciego* (2008) eleberriarekin Euskadi Literatura saria irabazi zuen 2009an.

2007an Frantziak Arte eta Letren Ordenako Zaldun izendatu zuen. 2013an Donostiako Udalak Donostiako Hiritar merituaren domina eman zion.

## Bibliografia 
**Eleberriak**
* *El detective de sonidos* (2011)
* *El ángulo ciego* (2008)
* *Los peces negros* (2005)
* *Vino* (2000)
* *El mal más grave* (1997)
* *Efectos secundarios* (1996)
* *Querida Teresa* (1988)
**Kontakizun liburuak**
* *Ejercicios de duelo* (2001)
* *La historia de amor de Margarita Maura* (1990)
**Olerki liburuak**
* *El arte de la pesca* (2015)
**Itzulpenak**
* *Alguién vivo pasa*, Claude Lanzmann
* *Algo negro*, Jackes Roubaud
* *La cabeza de Paul Verlaine,* Jean-Michel Maulpoix
* *Después de los campos, la vida, Virginie Linhart*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Luisa Etxenike web ofiziala
* Ediarionorte.es Elkarrizketa
* El Pais egunkarian idatzitako artikuluak
François-Henry de Montmorency-Bouteville

**François-Henry de Montmorency-Bouteville** (Paris, Frantzia, 1628ko urtarrilaren 8a - Versailles, Frantzia, 1695eko urtarrilaren 4a) Luxenburgoko dukea eta Frantziako mariskala izan zen Luis XIV.aren garaian.

## Biografia 
François de Montmorency-Bouteville zaldunaren semea zen. Condé-ren agindupean jardun zuen Frondako (1648-1652) eta Espainiaren aurkako gerretan (Herbehereak, 1668).

1672tik aurrera garaipen handiak lortu zituen Holandan Gilen Orangekoaren aurkako gerran. 1680an, Brinvilliersko markesaren auziaren ondoren, harez gainera beste batzuk ere Pozoien Auzia (*affaire des poisons*) delakoan parte hartu zutela aurkitu zutenean auzipetu egin zuten. Hala ere, berriro karguan ezarri zuten eta garaipen handiak lortu zituen Herbehereetan.

## Erreferentziak
Thomas Mayne Reid

**Thomas Mayne Reid** (Ballyroney, Downeko konderria, 1818ko apirilaren 4a - Londres, 1883ko urriaren 22a). irlandar-estatubatuar idazlea eta militarra izan zen.

Mexikon eta Estatu Batuetan bizi izan zen. 1840. urteko Texaserako espedizioan parte hartu zuen, kazetaria izan zen Filadelfian, eta Mexikoren aurkako espedizioko kapitain (1845). Idazteari ekin zion 1850. urtetik aurrera, eta gazteentzako kontakizun-liburuak idatzi zituen, indiarren bizimoduan oinarrituta.

## Obra nagusiak 
* *The Rifle Rangers* (1850, *Esploratzaileak*)
* *The Scalp Hunters* (1851, *Adats-ehiztariak*)
* *The War Trail* (1857, *Gerrarako xendra*)
* *The White Chief* (1859, *Buruzagi zuria*)
* *The Headless Horseman* (1866, *Zaldun burugabea*).

## Erreferentziak
Vladimir Vysotski

[thumb|Vladimir Vysotski, [Errusiako posta-zigilu bateko irudi.]]

**Vladimir Semionovitx Vysotski** —errusieraz Влади́мир Семёнович Высо́цкий— (Mosku, Sobietar Batasuna, 1938ko urtarrilaren 25a - Mosku, Errusia, 1980ko uztailaren 25a) antzezlea, idazlea eta abeslaria izan zen. Satira politiko eta sozialak egin zituen batez ere, sobietar gizarteari buruzko jarrera ironiko eta kritikoa azaltzen dituztenak. 1960an antzezle profesional bihurtu zen, eta, antzerkirako lanez gainera, hogeita sei film egin zituen. Hala ere, idatzi zituen olerki eta abestiengatik da batez ere ezaguna. Ehunka olerki eta abesti idatzi zituen, eta antzerki eta zinemarako musika ere idatzi zuen. Bere jarrera kritikoa zela eta, Gobernuak ez zituen haren lanak ezagutzera eman, eta ezkutuko eta legez kanpoko grabazio, agerraldi eta abarri esker egin zen ezagun.

## Erreferentziak 
## Translations 
* Visotskiren abestietako hitzak, euskaratuta, haren webguneko «Vladimir Vysotsky in different tongues» atalean.
Guillaume Dupuytren

**Guillaume Dupuytren** (Pierre-Buffière, Limousin, Frantzia, 1777ko urriaren 5a - Paris, Frantzia, 1835eko otsailaren 8a) kirurgialaria eta anatomista izan zen. Luis XVIII.a Frantziakoaren eta Karlos X.a Frantziakoaren kirurgialaria izan zen. Ebakuntza zail ugari egiteaz gainera, bere izena daraman Parisko Medikuntza Fakultateko Anatomia Patologikoaren Museoa sortu zuen. *Dupuytrenen uzkurdura* esaten zaio medikuntzan esku ahurreko aponeurosiaren hantura kronikoari.

## Erreferentziak
José Luis García Sánchez

**José Luis García Sánchez** (Salamanca, Espainia, 1941eko irailaren 22a -) espainiar zinema-zuzendaria da.

## Biografia 
Zinemako Eskola Ofizialean sartu zen, baina ez zituen ikasketak amaitu, ikasle guztiak kanporatu egin zituztelako. Zuzendari-laguntzaile gisa jardun du, baita telebistan eta bideogintzan ere, eta haurrentzako liburuak ere idatzi ditu.

1978an, Berlingo zinema-jaialdiko Urrezko Hartza irabazi zuen *Las truchas* filmarengatik.

## Filmografia 
## Erreferentziak
Eskopeta

thumb|250px|alt=|Remington M870 eskopeta
**Eskopeta** ehizan egiteko eta, erabiltzen den fusil arina da. XIII. mendean Italian agertu ziren lehenengo eskopetak (*schioppi* edo *scoppio*) burdinazko hodiak ziren, atzeko aldean zurezko euskarririk ere ez zutenak (XV. mendean ezarri zitzaien). XIX. mendean bolbora, kartutxoek eta tresnak berak aurrerapen handiak izan zituzten: kanoia motzagoa eta arinagoa egin zen, eta bi kainoi batera jartzea ere lortu zen; zehaztasun handiagoa izateko, lepoa edo estugunea ezarri zitzaion. 1880. urtean asmatua da errepikapeneko eskopeta, tiroak bata bestearen atzetik segidan botatzeko gai zena.

Tiro bakoitzean bala txiki bat edo perdigoi ugari jaurtitzeko erabiltzen da. Batez ere, txoriak ehizatzeko erabiltzen da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Eusebio Zuloagak egindako eskopeta.jpg|Eusebio Zuloagak egindako eskopeta, Eibarko Armagintza museoan.
Fitxategi:Mesa tactical 93010 02 (16270997990).jpg|Remington moderno bat.
Fitxategi:Winchester Model 1911 SL Semiauto Shotgun-NMAH-AHB2015q037383.jpg|Winchester bat, 1911koa.
Fitxategi:Antonio González (7885709320).jpg|Eibarko eskopeta baten 20. mendeko iragarkia.
Fitxategi:Escopetarra.jpg|Eskopetarra, arma baten forma duen gitarra bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhinolophus cornutus

***Rhinolophus cornutus*** Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rhinolophidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinolophus cornutus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Félix Uharte Goñi

**Félix Uharte Goñi** (Iruñea,  - *ibidem*, ) nafar ekonomialari eta finantzaria izan zen. *Huarte y Cía. S.A.* bihurtuko zen *Sociedad Huarte Malumbres S.R.C.* konpainia sortu zuen 1927. urtean. Aipatutako konpainia Espainiako estatuko enpresa-talderik garrantzitsuenetakoa (30 enpresatik gora: metalurgia, papergintza, janari industria, turismoa, nekazaritza, zurgintza, aparkalekuak, hirigintza) izan zen Franco bizi izan zen artean. 

Kargu garrantzitsuak izan zituen: Iruñeko zinegotzia (1963), Nafarroako Foru Aldundiko diputatu eta lehendakariordea, Nafarroako Kutxako lehendakaria, Ikerketa Zientifikoko Kontseilu Goreneko bokala eta Nafarroako Aldundiko prokuradorea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alonso Covarrubias

**Alonso Covarrubias** (Torrijos, 1488 &ndash; Toledo, 1570) espainiar arkitekto eta dekoratzailea izan zen. Covarrubiasen lehen obrak plateresko estilokoak diren arren (Toledoko San Klemente monasterioa, estilo platereskoan eginiko obra handienetako bat, 1534), Italiako Errenazimentuko ereduari jarraitu zion ondoko lanetan (Alcalá de Henaresko artzapezpikuaren jauregia). 1537. urtetik aurrera Karlos V.a enperadorearen zerbitzuan egon zen, eta Toledon jardun zuen batez ere (Toledoko Alkazarreko aurrealde nagusia; Gurutze Santua eta San Joan Bataiatzailea ospitaleak; Trastamarakoen kapera katedralean). Karlos I.aren garaiko arkitektorik garrantzitsuena izan zen.

## Erreferentziak
William Kidd

**William Kidd** (Dundee, Eskozia, c. 1645eko urtarrilaren 22a - Wapping, Ingalaterra 1701eko maiatzaren 23a), *Captain Kidd* edo *Kidd kapitaina* izengoitiz ezaguna, eskoziar pirata ezaguna. 

## Biografia 
Oso gaztetatik itsasoan aritu zen. Mendebaldeko Indietan frantsesen kontrako borrokan nabarmendu zen. Indiako ozeanoa pirataz garbitzeko agindua harturik, Madagaskarren hartu zuen bere abiapuntua. Piratak birrindu behar zituena, ordea, bera egin zen pirata. 1696an Ingalaterra Berrian lehorreratu zen, eta zeraman harrapakin aberatsa agintarien esku utzi zuen. Hala ere, preso hartu eta Ingalaterrara bidali zuten. Han epaitu, eta 1701ean urkatu zuten. 

## Aintzatespena 
Kidden ekintzetan oinarritu zen R. L. Stevenson *Altxor uhartea* liburua idazteko.
## Erreferentziak
Kostroma

**Kostroma** () Errusiako hiria eta ibai-portua da, Kostroma oblastaren hiriburua. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago, Volgaren eta Kostroma ibaien bilgunean, Jaroslavletik 65 km ekialdera eta Moskutik 320 km ipar-ekialdera. 2010ean 268.742 biztanle zituen.

## Historia 
Printzerri independente bateko hiriburua izan zen XIII. mendean. Han izendatu zuten Mikhail Fiodorovitx Romanov Errusiako tsar.

## Ondarea 
Aipagarri dira, besteak beste, XIII. mendeko Ama Birjinaren Jasokunde katedrala, XVI. mendeko Ipatiev monasterioa eta XVII. mendeko Hirutasunaren katedrala.

## Ekonomia 
Merkataritza eta industriagune garrantzitsua da: ehungintza, eraikuntza mekanikoak, janari-industria, kimika-industria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Goikoa

**Jose Goikoa Barkaiztegi** (Donostia, Gipuzkoa, 1844ko apirilaren 10a - *ib.*, 1911ko uztailaren 9a) arkitektoa izan zen. Madrilen egin zituen arkitektura-ikasketak. Donostiako udal-arkitektoaren laguntzaile izendatu zuten 1870ean, eta 1897an berak eskuratu zuen kargu hura. Liberala zen eta Donostiako defentsarako obrez arduratu zen Hirugarren Karlistaldian. Donostiako udal-arkitektoa izan zen bitartean proiektu ugariren zuzendari izan zen, Gros eta Amara Zaharreko zabalguneak tarteko.

Haren obra nagusiak Donostian daude:

* Polloeko hilerria (1876-1878)
* Gipuzkoako Aldundiaren jauregia (1879)
* San Martin merkatua (1882)
* San Antonio Abad Ospitale Zibila (1888)
* Goikoa jauregia (1888-1891)
* Miramar jauregiaren obra-zuzendaritza (1889-1893)
* San Inazio eliza (1892)
* Uliako Buskando ur-biltegia (1894). Estaltze-lanak Marcelo Sarasola-k egin zituen 1899an.
* Moneda baserria berdiseinatzea
* Artzain Onaren katedralaren inguruko etxebizitza-eraikinen hiri-proiektua (1895)
* Bretxako merkatuaren handipena (1898)
* Donostiako ekialdeko zabalguneko Zuloaga eskola (1901)
* Kontxako pasealekua eta Antiguako tunela.
* Usurbilgo udaletxea, eskola eta eliza.

Erreformak:

* Continental hotela (Donostia) zenaren erreforma.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Sánchez de Neira, José (1879). «Goicoa, José». *El toreo: Gran diccionario tauromáquico* **2**. Imprenta y librería de Miguel Guijarro. 279-280 or.
* Múgica Zufiría, Serapio (1921). «José de Goicoa y Barcaíztegui». *Arquitectos municipales de San Sebastián* **11** (207). 86-91 or.
* Mendizábal Etxeberría, Antonio (1992). «Goikoa y la realización del "Ensanche" de San Sebastián». *Nuevas formulaciones culturales: Euskal Herria y Europa*. Sociedad de Estudios Vascos. 479-487. . OCLC 434782805. Consultado el 18 de agosto de 2020.
* Mendizábal Etxeberría, Antonio (2003). *José Goikoa, arquitecto : autor de San Sebastián*. Instituto Dr. Camino de Historia Donostiarra. . OCLC 54794522.
* "José de Goicoa y Barcaíztegui". Real Academia de la Historia.
* Goikoa Barkaiztegi, Jose. Auñamendi. Bernardo Estornés Lasa funtsa.
Morris West

**Morris West** (Melbourne, Australia, 1916ko apirilaren 26a - Sydney, 1999ko urriaren 9a) australiar idazlea izan zen.

## Biografia 
Melbourneko Unibertsitatean egin zituen Hizkuntza eta Matematikako ikasketak. Irratian eta hainbat egunkaritan lan egin ondoren, 1955. urtean Italian hartu zuen bizilekua, Sorrenton. Katolikoa zen eta sinismen hori sarritan islatzen da haren lanetan.

Arrakasta handiko eleberriak idatzi zituen: *The Devil´s Advocate* (1959, *Deabruaren abokatua*), *The Shoes of the Fisherman* (1963, *Arrantzalearen sandaliak*), *The Ambassador* (1965, *Enbaxadorea*), *The Heretic* (1970, *Heretikoa*), *The Salamander* (1973, *Arrabioa*), *The Navigator* (1976, *Itsasgizona*), *Proteus* (1979) eta *The Claims of God* (1981, *Jainkoaren eskaerak*). Lehen bi eleberriak zinemara egokitu dira.

## Bibliografia 
### Eleberriak 
* *Moon in My Pocket* (1945). "Julian Morris" izenarekin sinatuta.
* *Gallows on the Sand* (1956)
* *Kundu* (1956)
* *The Big Story* (1957)
* *The Second Victory* (1958)
* *McCreary Moves In* (1958). "Michael East" izenarekin sinatuta.
* ''The Devil's Advocate* (Deabruaren abokatua) (1959)
* *The Naked Country* (1960). "Michael East" izenarekin.
* *Daughter of Silence* (1961)
* *The Shoes of the Fisherman* (Arrantzalearen sandaliak)(1963)
* *The Ambassador* (1965)
* *The Tower of Babel* (Babeleko Dorrea)(1968)
* *Summer of the Red Wolf* (Otso Gorriaren uda) (1971)
* *The Salamander* (Uhandrea)(1973)
* *Harlequin* (1974)
* *The Navigator* (1976)
* *Proteus* (1979)
* *The Clowns of God* (1981)
* *The World Is Made of Glass* (1983)
* *Cassidy* (1986)
* *Masterclass* (1988)
* *Lazarus* (1990)
* *The Ringmaster* (1991)
* *The Lovers* (1993)
* *Vanishing Point* (1996)
* *Eminence* (1998)
* *The Last Confession* (Azken aitortza)(2000). Egilea hil ondoren argitaratu zen.

### Saiakerak 
* *Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples* (1957)
* *Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church* (1970) Robert Francis egilearekin batera idatzita.
* *A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim* (1996)
* *Images & Inscriptions* (1997)

### Zinemara eramandako eleberriak 
* *The Shoes of the Fisherman* (1968). Anthony Quinn aktorearekin.
* *The Devil's Advocate* (1977).John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora eta Stéphane Audran aktoreekin.
* *The Salamander* (1981)
* *The Naked Country* (1984)
* *The Second Victory* (1986)
* *Cassidy'' (1989)

## Erreferentziak
Martin Niemöller

**Martin Niemöller** -izen osoa **Friedrich Gustav Emil Martin Niemöller**- (Lippstadt, 1892ko urtarrilaren 14a - Wiesbaden, 1984ko martxoaren 6a) alemaniar teologo eta ministro protestantea izan zen, nazien aurka nabarmendu zena. *Lehenbizi... etorri ziren* olerkia idazteagatik egin zen ospetsu.

## Bizitza 
Lehen Mundu Gerran Alemaniako Itsas Armadako ofiziala izan zen; gerra bukatu eta Teologia ikasi zuen Münsterren. Kontserbadore nazionalista zen ideologiaz, eta hasiera batean Adolf Hitlerren alde egin zuen. Gero Eliza Aitorlea taldearen sortzaileetako bat izan zen, Eliza ebanjelikoaren barnean. Eliza Aitorleak Alemaniako eliza protestanteak nazifikatzearen aurka egin zuen. Naziei horrela aurka egiteagatik, Niemöller Sachsenhausen eta Dachauko kontzentrazio esparruetan izan zen preso 1937tik 1945 arte.

Bakearen alde eta armen aurka jardun zuen. 1961ean Elizen Munduko Kontseiluko sei lehendakarietako bat izateko aukeratu zuten, eta kargu horretan jardun zuen 1968 arte. Arma nuklearren aurka azaldu zen, eta Gerra Hotza baretzearen alde lan egin zuen. Bakearen Lenin Saria eman zioten 1967an.

## *Lehenbizi... etorri ziren* 
1946ko urtarrilaren 6an errezitatu zuen olerki hau, Frankfurten egindako biltzar batean. Geroztik asko zabaldu da mundu osoan, eta hainbat bertsio egin dira.

## Erreferentziak
Javier Rojo

**Francisco Javier Rojo García** (Iruñea, 1949ko martxoaren 2a) arabar politikaria da. Espainiako Alderdi Sozialistako kidea. Industria-maisua da ogibidez, arte grafikoetan espezializatua. 1976an UGTko kide egin zen, eta hurrengo urtean Euskadiko Alderdi Sozialistakoa. Gasteizko Udalean zinegotzi izan zen 1983tik 1984ra eta 1991tik 1996ra, Arabako foru-diputatua 1979tik 1983ra eta 1987tik 1991ra, eta Arabako Batzar Nagusietako prokuradorea 1983tik 1987ra eta 2003tik 2004ra. Gainera, Espainiako Kongresuko kide izan da 1982tik 1993ra, eta Senatukoa 1993tik aurrera. PSOEk 2004ko Espainiako Legebiltzarrerako hauteskundeak irabazi zituenetik bera da Senatuko lehendakaria.

## Erreferentziak
Samizdat

thumb|Poloniar samizdatak
**Samizdat**a (, *samizdat*; ; ) Sobietar Batasunean sobietar gobernuaren jokaera kritikatuz idatzi, kopiatu eta zabaltzen zen literatura debekatua, eta literatura horren kopia egitea eta banatzea zen. 1953. urtean hasi zen agertzen, Stalinen heriotzaren ondoren, sobietar idazle disidente nagusiei adierazpen-askatasuna mugatzeari aurka egiteko asmoz. Normalean mimeografoz eginak, samizdatak gobernuak ideologian, kulturan, legeetan, ekonomian, historiografian, erlijioan eta gutxiengoen arazoetan zuen jokabideari kritika gogorra egiten zion. 1970. urtetik aurrera, KGBk eta gobernuak gogor eraso zion mugimenduari eta desagertzeko zorian egon zen. 1985. urtetik aurrera, Mikhail Gorbatxoven *glasnost* politikari esker, berriz ere zabaldu zen.

Hedaduraz, Europako Ekialdeko estatu komunistetako literatura debekatua adierazteko ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kakuei Tanaka

japoniar politikaria izan zen. 1947. urtean hasi zen politikan Parlamentuko kide hautatu zutenean. 1957-1958 bitartean Posta eta Telekomunikazio ministro izan zen, 1962-1965 urteetan Finantza ministro, eta 1971-1972 bitartean Industria eta Merkataritza ministro. 1972. urtean Alderdi Liberal Demokratikoko lehendakari izendatu zuten, eta Lehen ministro izan zen. 1974. urtean bi kargu horiek utzi behar izan zituen, dirua bere interesen alde erabili izana leporatu baitzioten. Hala eta guztiz ere, Alderdiko alde bat zuzentzen jarraitu zuen, eta 1979. urtean Parlamentuko kide hautatu zuten berriro.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gotzon Aulestia

**Gotzon Aulestia Txakartegi** (Ondarroa, Bizkaia, 1940ko maiatzaren 27a - Donostia, Gipuzkoa, 2003ko martxoaren 14a) musikagilea, organista eta abesbatza zuzendaria izan zen. Humanitate eta Filosofia ikasketak egin zituen Donostian, eta Teologia ikasketak Granadan. Donostiako Kontserbatorioan Piano, Harmonia, Kontrapuntu, Fuga eta Konposizio ikasketak egin zituen Escudero maisuaren eskutik. Kontserbatorio horretan bertan jardun zuen Konposizio eta Harmonia irakasle, eta 1983. urteaz gero bertan sortutako Laborategi Elektroakustikoko zuzendaria izan zen. 1983-1993 bitartean Artzain Onaren katedraleko organista izan zen. Abesbatza zuzendari ere aritu izan da, eta jaso zituen sarien artean aipagarria da Tolosako Abesbatza Lehiaketaren lehen saria.

## Erreferentziak