Leheren

**Leheren** Erromatar garaian Piriniotako jainkoa izan zen. Marte, gerlaren erromatar jainkoarekin berdindu zen. Leher osagaiaren esanahiari dagokionean, zubererazko *leher* eta erronkarierazko eta batuaz erabiltzen den *ler* hitzarekin identifikatu da, pinua, alegia. Zehazki Pirinioetan naturalki zabaltzen den Ler gorria edo *Pinus Silvestrys*. Beste proposamen batzuk izan dira: "lehertu" aditza eta "lehen", baina zuhaitzarekin lotzen duen azalpena onartuago dago gaur egun ikerlarien artean.

Antza gerraren jainko bat zen. Marte jainkorekin lotuta agertzen baita hainbat inskripziotan; Arixoren kasuaren antzera. Marte erromatar jainkoa gerlaren jainkoa baita, baina, kontuan izan behar da beste funtzio batzuk ere bazituela, besteak beste jainko babeslea zen eta erromatarrek bere herriaren aitatzat zuten.thumb|Ardiègeko Marti Leheren jainkoari eskainitako idazkuna
## Idazkunak 
20 inskripziotan agertu da jainko honen izena forma hauetan: *Leheren deo, Leheren Marti, Marti Leherenn deo, Leherenni, Lerenno deo eta Leherenno Mart*i. 20 idazkun baino gutxiago Ardiègen (Garona Garaia) aurkitu dira eta bat Franqueviellen (Garona Garaia), eta horregatik pentsatzen da jainko honi sakratutako sagaratutako santutegi bat gertu egongo zela:
thumb|Huc Carles-Caupesen Leheren jainkoaren irudikapena
* CIL XIII, 96 : *Leheren(n)o / deo / Bambix Sori / f(ilius) v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito)*.
* CIL XIII, 97: *Leherenno / Domesticus / Rufi f(ilius) / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito)*.
* CIL XIII, 98: *Leherenno / deo / Mandatus / Ma(n)sueti f(ilius) / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito)*.
* CIL XIII, 100: *[M]ar[ti?] / Leherenn(o) / deo / Maximus / Mandati f(ilius) / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).*
* CIL XIII, 101: *Leherenno / deo / Osson / Priami l(ibertus) / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).*
* CIL XIII, 102: *Leherenno / deo / Primulu[s] / [–––].*
* CIL XIII, 104: *Le(he)ren/no / deo / Sabin(u)s / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).*
* CIL XIII, 105: *Leherenno / deo / Tertullus / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).*
* CIL XIII, 106:  *Leherenn jainkoari botoz egindako inskripzioa da, Ardiège-n aurkituta (Garona Garaia) (Inbentario identifikatzaileak: CIL XIII, 106 = CAG-31-02, 107 or.): Proposatu diren irakurketak: 1) Leheren[o] / Uriaxe / Ilunnosi / filia. 2) Leheren(n)i(!) / Uriaxe / Ilunnosi / filia. Itzulpena: Leheren jainkoari, Uriaxe-k, Ilunnos-en alabak.*
* CIL XIII, 107: *[–––] / Leheren/ni(!) / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).*
* CIL XIII, 108: *Leherenn(o) / Marti / [–––].*
* CIL XIII, 109: *Leheren(no) / Marti / Bambix / Publi lib(ertus) / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).*
* CIL XIII, 110: *Leher[enno] / Mart[i] / Cast[us] / Const[an]/tis fil[ius] / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).*
* CIL XIII, 111:  *Marte Leherenneri botoz egindako inskripzioa, Ardiège-n aurkituta (Garona Garaia) ( Inbentario identifikatzaileka: CIL XIII, 111 = D 04533a = CAG-31-02, 105 or.): Proposatu diren irakurketak: MARTI / LEHERENN / INGENV(u)S / SIRICCONIS F(ilius) / V(otum) S(oluit) L(ibens) M(erito). 2) MARTI / LEHERENNI (!) / INGENUS / SIRICCONIS F(ilius) / V(otum) V(olvit) L(ibens) M(erito). Balizko itzulpena: Marte Leherenni (eskaintzen dio aldare hau edo estatua hau), Siriccoren semea den Ingenuusek, gogo onez bete du bere hitza behar bezala.*
* CIL XIII, 112: *Leheren/no Mar(ti) / Seranus / [Sex]tilli(?) f(ilius) / [–––].**
* CIL XIII, 113: *Leherenn(o) / Marti / Titullus A/moeni fil(ius) / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).*
* CIL XIII, 114: *[Leh]erenno / [M]arti / […]rania / [I]ngenua / [v(otum)] s(olvit) l(ibens) m(erito).*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* José Miguel Barandiaran, *Dictionnaire Illustré de Mythologie Basque'', traduit et annoté par Michel Duvert, Donostia, éditions Elkar, 1994. 
* Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
* Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica. Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Barcelona 1995.
* Lamia, Sorgin eta Tartaroen Erresuma ezkutua, Xabier Kaltzakorta. Argitaletxea, Labayru Ikastegia, Bilbo 1997.

## Kanpo estekak